cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په مسيحيت کې یهود مخالفت
د مسيحيت او یهوديت تر منځ لومړي توپيرونه
د «نيورو» (يو امپراتور و) له واکمنۍ څخه راوروسته، د چا په اړه چې «ټيسيټس» ويلي چې د روم د سترې اور لګېدنې پړه يې په مسيحيانو اچولې وه، په مسيحيت عمل کول جرم ګرځول شوی و او مسيحيان بيا بيا ځورول شوي وو، خو دې ځورولو له يوې سيمې څخه په بله سيمه کې توپير درلود. له دې سره په پرتله کې، یهوديت د يهوديانو او روميانو د جګړو له امله له شاتګ (ماتو) سره مخ شو او د دې شاتګونو یادونه په «لس شهيدان» کې شوې ده. «رابن لین فاکس» د دې ظلم له لومړي پړاو څخه وروسته د ډېرو دوښمنیو اصل موندلی، دا هغه مهال و کله چې رومي واکمنو په عام ډول تر شک لاندې مسيحيانو د عقيدې د معلومولو هڅه کوله او هغوی يې اړ کړل چې خدای ګرځول شوي سترواک ته درناوی وړاندې کړي. يهوديان تر هغه وخته له دې څخه مستثنا و، تر څو چې هغوی «فيسکوس يهودايکوس» (په يهودو لګول شوې ځانګړې مالیه وه) تاديه کوله او مسيحيان (ډيری يا اکثريت يې له يهودي اصل څخه) به ويل چې دوی يهوديان دي، خو د ماليې له ورکړې يې انکار کاوه. دا بايد سیمه ييزو يهوديانو تايید کړې وای، د چا په اړه چې ګومان دا و چې دوی به مسيحيان د خپلو ملګرو يهوديانو په توګه له منلو انکار کاوه، او په دې ډول به ډيری اعدامېدل. «برکات هامنيم» ډېر ځله د دې تور د تايید په توګه مخې ته راوړل کېدو چې په رومي سترواکۍ کې د مسیحيانو په وړاندې د ظلم مسئوليت د يهوديانو په اوږو دی. په درېيمه پېړۍ کې د مسيحيانو په وړاندې منظم ظلم پيل شو او تر هغه وخته روان و، کله چې قسطنطين مسيحي دين ومانه. په ۳۹۰ کې «تيوډوسيس لومړي»  مسيحيت د رومي سترواکۍ دولتي کليسا وګرځوله. په داسې حال کې چې بې دينه (کافر) ډلې او «مانيکي ايزم» ځپل شوي وو، يهوديت بيا هم د يو شرعي دين په توګه خپل حيثت وساته، خو بيا هم د يهوديانو ضد تاوتريخوالی پېښېدو. په پنځمه پېړۍ کې، په رومي سترواکۍ کې ځينو حقوقي اقداماتو د ریهوديانو حيثيت ډېر خرابه کړ.
د پروټسټان بايبل د نوې KJV تر مخې (KJV د کينګ جيمز بايبل نسخه ده)، د يهوديت په اړه د مسیحيانو لپاره د اختلاف يوه بله نقطه د توکم يا د «ساميت» د مسئلې پر ځای، مذهبي تعصب ته منسوب شوې ده. پال (پولس) (يو بنجاميتي عبراني) «ګلياتيانو» (د غلاطيه اوسېدونکي) ته په يو ليک کې دا نقطه روښانه کړې ده، په کوم کې چې هغه خپل اعلان روښانه کړی دی «دلته نه يهودي شته او نه يوناني، دلته نه څوک بنده دی او نه ازاد، دلته نه نارينه شته او نه ښځينه: ځکه چې تاسې ټول په عيسی مسيح کې يو يئ. او که چېرته تاسې د عيسی مسيح يئ، نو تاسې د ابراهيم نسل يئ، او د ژمنې سره سم وارثان يئ». پال وړاندې وايي: «وروڼو، زه د خلکو د چلند سره سم خبرې کوم، که څه هم دا يواځې د يو انسان ژمنه ده، بيا هم که دا تاييد شي، نو هېڅ انسان يې نه شي منسوخولای، نه پکې څه زياتولای شي. اوس ابراهيم او د هغه له نسل سره ژمنې شوې وې. هغه وويل نه، او نسلونو ته، لکه چې ډېرو خلکو ته؛ بلکې د یو په توګه، او ستا نسل ته چې عيسی مسيح دی». ډېري بې لارې مسيحيانو متیو ۲۳ (انجيل متی)، يوحنا ۸:۴۴(انجيل يوحنا)، رؤيا ۲:۹، ۳:۹ (انجيل رؤيا) ولوست او په ناسم ډول يې دا باور پيدا کړی چې د «يهود» اصطلاح معنا يا خو عبراني يا سامي ده... په اصل کې دا معنا نه لري، بلکې په يهوديت کې په دين باندې باور کولو ته وايي.
عيسی د مسیح په ډول
په يهوديت کې، عيسی د مسيح په ډول نه و پېژندل شوی، کوم څه چې مسيحيانو د رد په توګه تفسير کړل چې یو ناکام يهودي مسيح مدعي او درواغجن نبي دی. په هر حال، له دې امله چې په دوديز ډول يهوديان عقيده لري چې مسيح تر اوسه نه دی راغلی او مسيحي زمانه تر اوسه نه شته، په همدې بنسټ عيسی د مسيح يا خدای په توګه په بشپړ ډول ردول کله هم په يهوديت کې کومه مرکزي موضوع نه وه.
د فريسيسانو نيوکه (د يهوديانو يوه ډله او فکري مکتب و)
د عهد جديد ډېری فقرې (ايتونه) په فريسيسانو نيوکه کوي او دا دليل وړاندې شوی دی چې دا فقرې په داسې ډول جوړې شوي، څه ډول چې مسيحيان يهوديانو ته ګوري. خو د بايبل د ډېرو فقرو په څېر، شونې ده چې په ډول ډول طريقو سره تفسير شوي وي.
فالکون آیالات
فالکون ولایت په اسپانیایي ژبه Estado Falcón) د ونزویلا هیواد له ۲۳ ګونو آیالاتونو څخه یو دی.
مریدا آیالات
مریدا ولایت په اسپانیایي ژبه Estado Mérida) د ونزویلا هیواد له ۲۳ آیالاتونو څخه یو دی چې د یاد هیواد په لویدیځ کې موقیعت لري.
د افغانستان د ماليې وزارت
وېشنيزه:د افغانستان د حکومت وزارتونه وېشنيزه:د افغان حکومت وزارتونه وېشنيزه:له ويکي ډيټا سره همغږي وېشنيزه:د پښتو ژبې مقالې وېشنيزه:د دري ژبې مقالې
د کابل زېرمه
د کابل زېرمه چې د چمن حضوري په نوم هم پېژندل کېږي، د سکو يوه زېرمه ده چې په 1933ز کال کې د افغانستان په کابل کې موندل شوې وه. په دې ټولګه کې د هخامنشي دورې ګڼې سکې، تر څنګ يې د پنځمې او څلورمې مخزېږدېزو پېړیو اړوند ډېرې يوناني سکې هم پکې شته. په دې زېرمه کې اټکلاً زر سکې شمېرل شوي دي. د دې زېرمې د پاسره کولو (زېرمه کولو) تاريځ شا اوخوا 380 مخزېږديز ته رسېږي، ځکه چې په دې زېرمه کې د نېټې څرګندېدو وړ موندل شوې تر ټولو لرغونې سکې احتمالي نېټه همدا ده (د اتن د کونګ تیتراډرام نقل) (owl tetradrachm په یونان کې لرغونې د سپينو زرو سکه وه چې د کونګ انځور پرې کېندل شوی و).
د هندوستان د سکو د تاريخ او تاريخ موندنې په مطالعه کې د سکه پېژندنې دا کشف ډېر مهم دی، ځکه دا يوه ډېره کم پيدا بېلګه ده، په داسې حال کې چې په زېرمه کې د پېژندل شويو او تاريخ لرونکو يوناني او هخامنشي سکو سره د تړاو له امله، د کېندل شويو نښو لرونکو سکو (punch-marked coins هغه لرغونې سکې دي چې په سکه وهلو کې يې له يوې الې کار اخيستل شوې، او ورسره په سکه سوری يا بله نښه جوړه شوې) ته په حقيقت کې تاريخ ورکول کېدای شي. دا زېرمه ثابتوي چې د کېندل شويو نښو لرونکې سکې په 360 مخزېږديز کې موجودې وې، لکه چې ادبي شواهدو هم وړانديز کړی. د سکه پېژندونکي (جوی کرايب) په وينا، له دې څرګندېږي چې د سکه وهلو اند او د کېندل کېدونکو نښو د لارو چارو استعمال په هندوستان کې د څلورمې مخزېږديزې پېړۍ پر مهال له هخامنشي سترواکۍ څخه دود شوی و. په هر حال، ډيری هندوستاني پوهان د ګنګا په ميداني سيمو کې د سکه وهلو پرمختګ ته د سيمه ييز پرمختګ په سترګه ګوري.
تاریخي ليدلوری
د کابل دره او د سند په لويديځ کې د ګندهارا سيمه د ستر کوروش (600-530 مخزېږديز) د حکومت پر مهال د هخامنشي واکمنۍ لاندې رالغه. په شريکه، دا سيمه په ايراني نوم پاروپاراسانا او په هندوستاني نوم ګندهارا پېژندل کېده. دا سيمه په لومړي سر کې د باختري څخه اداره کېده، خو په شا اوخوا 508 مخزېږديز کې په يوې جلا ساتراپي (ولايت) کې تنظيم شوه، چې مرکز يې اټکلاً له پشکلاوتي (اوسني پاکستان د چهارسدې سره نږدې) کې و. دا د اردشير (424 مخزېږديز) تر وخته پورې جزيه ورکونکې سيمه وه، خو بيا هم د سکندر تر فتحې (شا اوخوا 323 مخزېږديز) د سترواکۍ د شاهي تصور د يوې برخې په توګه په خپل ځای پاتې شوه. ويل کېږي چې د سکندر پر مهال، دا سیمه د هيپارکيانو (په يوناني کې د والي نايبان د هايپارک په نوم پېژندل کېدل) (دوی خپله واکمن و، خو د سترواک تابعداري يې درلوده) له خوا اداره کېده. د هخامنشيانو د واکمنۍ لاندې سيمه يیزه اداره څرګنده نه ده. ماګي او نور يادونه کوي چې نه په هخامنشي او نه لرغونو کلاسيکي سرچينو کې د ګندهارا د کومې سټراپي (ولايت) شتون ته اشاره نه ده شوې. په هر حال، د سکندر ملګري په دې ځای کې له رسمي مهمو شخصيتونو سره مخ شول.
د زېرمې موندنه او ساتنه
دا زېرمه په 1933ز کال کې د يوې ساختماني ډلې له خوا هغه مهال وموندل شوه، کله يې چې په مرکزي کابل د چمن حضوري د پارک سره نږدې د يو کور د بنسټ اېښودلو لپاره کيندنه کوله. هغه مهال د (Délégation Archéologique Française en Afghanistan (DAFA)) د رئيس په وينا، په دې زېرمه کې شا اوخوا 1000 د سپينو زرو سکې او يو څه ګاڼې موجودې وې. 127 سکې او د ګاڼو يو څو ټوټې د کابل موزيم ته ولېږدول شوې او نورې يې په برتانوي هند او نورو ځايونو کې بېلا بېلو موزيمونو ته ورسېدې. له نږدې دوه لسيزو وروسته، د DAFA ډينيل شلمبرګر په کابل کې د زېرمه شويو موندنو انځورونه او تفصيلات د (Trésors Monétaires d'Afghanistan) په نوم يو کتاب کې خپاره کړل.
د زېرمې سپړاوی (تفصيلات)
له دې زېرمې څرګندېږي چې د افغانستان او پاکستان له نورو سکو سره يوځای يوناني سکو د ستر سکندر له فتوحاتو مخکې، تر هندوستان پورې، لږ تر لږه تر سنده، لاره موندلې وه. دا د هخامنشي واکمنۍ پر مهال منځ ته راغلل. هخامنشي سيګلو خپله يوه کوچنۍ لږکي وو، کټ مټ هغه شان، څه ډول چې د سترواکۍ د نورو برخو په زېرمو کې موندل شوي دي.
هخامنشي سيګلو سکې
د کابل په زېرمه کې ګڼې هخامنشي سيګلو سکې موندل شوې وې (د زېرمه کولو نېټه يې د 350 مخزېږديز کال ده) او د ټيکسلا د بهير تپې زېرمه (د زېرمه کولو نېټه يې شا او خوا 300 مخزېږديز کال ده)، کومې چې په څرګند ډول د هخامنشي سترواکۍ د لويديځې برخې څخه رالېږدول شوې وې. عموماً په دې باندې يو تاج پر سر هخامنشي پاچا کيندل شوی و چې ښي لور ته په منډه دی، په لاس کې يې لیندۍ او نېزه ده (د غشي ويشتونکي پاچا په بڼه)، او په شا اړخ يې د کېندنې په نښه مستطيلي شکل دی. د هخامنشي سترواکۍ په ختيځ کې د موندل شويو ګڼو سکو زېرمو کې عموماً ډېرې کمې يې سيلګويي دي، کوم څه چې د دې ښودنه کوي چې د سترواکۍ په هغو برخو کې د يوناني سکو (لرغوني او لومړيو کلاسيکي دواړو) د جريان په پرتله د سلګويي سکو جريان په اصل کې ډېر کم و.
د دې ډول سکې د ټيکسلا د بهير تپې (غونډۍ) په زېرمه کې هم موندل شوي دي.
په دې زېرمه کې ثبت شوې يوناني سکې د بېلا بېلو يوناني ښارونو 30 او د اتن څخه نږدې 34 سکې دي، چې يوه پکې ايرانی نقل دی. عموماً، يوناني سکې (لرغونې او ابتدايي کلاسيکي دواړه) د هخامنشي سترواکۍ په ختيځ کې د موندل شويو هخامنشي سکو په زېرمو کې په پرتليز ډول ډېرې زياتې دي، چې د سيګلويی څخه ډېرې زياتې دي، د دې ښودنه کوي چې د يوناني سکو جريان د سترواکۍ د يادو برخو په مالياتي نظام کې مرکزي حيثيت درلود.
مردان
مردان د پاکستان د خيبر پښتونخوا د سیمي يو ښار دي. دا ښار د پېښور نه ۶۰ کلومتره په ختيځ کي پروت دي. په مردان کي د آسيا د ټولو نه غټه د گنو کارخانه «دی پريمير شوگر مردان The Premier Sugaar Mill Mardan پرته ده-
سرچينې
وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
۱۰۲۴ (عدد)
۱۰۲۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۰۲۳ څخه  مخکي او د ۱۰۲۵ وروسته موجود دي.
سرچينې
وېشنيزه:۱۰۲۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
قيصار ولسوالۍ
د قیصار ولسوالۍ د افغانستان د فارياب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۱۷،۴۷۷ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فارياب ولسوالۍ
بېریف بې-۲۰۰
بېریف بې-۲۰۰ (په روسي: Beriev Be-200) د جت څو مقصدي مځکني- سمندري وړونکي الوتکه ده چی په روسیې کی د ایرکوټ د طرحی شرکت لخوا جوړه شوه. دغه الوتکه د اور وژلو مسافرو وړلو او سمندري څارولو لپاره کارېږي. بېريف بې-۲۰۰ ۷۲ مسافران یا د ۱۲ تنو بار انتقالای شی. بريف بې-۲۰۰ الوتکه په ۹۰ کلو کی طرح شوه. لمړني الوتنه یی په ۱۹۹۸ کال کی تر سره شوه. دغه الوتکه لمړني ځل په ۲۰۱۰ کال کی په یونان او اسرائيل د ځنگلی اور د وژلو لپاره کارېده. تر ۲۰۱۲ کال پورې ۹ الوتکې جوړې شوې.
وېشنيزه:مسافروړونکي الوتکې
موناګاس آیالات
موناګاس ولایت په اسپانیایي ژبه Estado Monagas) د ونزویلا هیواد له ۲۳ ګونو آیالاتونو څخه یو دی.
د شمالي قطبي دایره
قطبي دایره د دوو قطبي کړیو څخه یوه ده او لکه څنګه چې د ځمکې په نقشه کې ښودل شوې، د عرض البلد د پنځو لویو کړیو څخه ترټولو وړاندې شمالي دایره ده. دا ترټولو شمالي نقطه په نښه کوي چې په کې د غرمې د لمر مرکز یوازې د دسمبر په بدلون کې د لید وړ دی او سویلي نقطه چې په کې د نیمې شپې د لمر مرکز یوازې د جون په بدلون د لید وړ دی. د دې کړۍ شمال ته سیمه د قطب په نوم یادېږي او جنوب ته سیمه یې د شمالي معتدل زون په نوم یادېږي.
لمر، لکه څنګه چې د قطب څخه لیدل کېږي، لږترلږه په کال کې یو ځل د ۲۴ پرله پسې ساعتونو لپاره د افق پر سر ولاړ وي (او له همدې امله په نیمه شپه کې د لید وړ دی) او لږ تر لږه په کال کې یو ځل د ۲۴ پرله پسې ساعتونو لپار تر افق لاندې ولاړ وي (او له همدې امله په غرمه کې د لید وړ نه وي). دا حالت په همدې ډول په سویلي قطب کې، د سویلي قطب په ورته دایره کې، څرګندېږي.
د قطبي دایرې موقعیت ثابت نه دی او دا مهال د استوا کرښې شمال لور ته په ۶۶ درجو، ۳۳ دقیقو او ۴۸.۹ ثانیو (66°33′48.9″) کې تېرېږي. عرض البلد یې د ځمکې په محوري انحراف پورې اړه لري، چې د ۴۱۰۰۰ کلونو په موده کې د دوه درجو څخه په زیاته حاشیه کې نوسان کوي، چې د سپوږمۍ له مدار څخه د سمندري جذر او مد د قوې له امله دی. په پایله کې، قطبي دایره اوس مهال په کال کې نږدې د ۱۴.۵ مترو (۴۸ فوټو) په سرعت سره شمال خواته بدلون مومي.
ریښه پېژندنه
د  arctic کلیمه یا شمالي قطب، د یوناني کلیمې ἀρκτικός (arktikos: د خرس ته نږدې، یا شمالي په معنا ده) اخستل شوې او همدارنګه د ἄρκτος کلیمې (arktos: خرس) څخه اخیستل شوې ده.
د نیمې شپې لمر او قطبي شپه
قطبي دایره په شمالي نیمه کره کې ترټولو سویلي عرض البلد دی چې په کې د لمر مرکز په دوامداره توګه د افق څخه پورته یا لاندې د ۲۴ ساعتونو لپاره پاتې کېږي؛ له همدې امله، لږ تر لږه په کال کې یو ځل د قطبي دایرې په هر ځای کې د لمر مرکز په نیمه شپه کې لید وړ دی او لږترلږه دا مرکز یو ځل په غرمه کې نه لیدل کېږي.
دا پېښې په مستقیم ډول په قطبي دایره کې، په اصل کې، په کال کې یو ځل پېښېږي: په ترتیب سره د جون او دسمبر په میاشتو کې. خو د اتموسفیر د انکسار او ځلوبو له امله، او همدارنګه د دې لپاره چې لمر د دایرې په توګه ښکاري، نه د یوې نقطې په توګه، د نیمې شپې د لمر یوه برخه کېدای شي د شمالي اوړي د بدلون په شپه تر ۵۰ دقیقو (۹۰ کیلومتره، ۵۶ مایله) پورې د قطبي دایره په سویل کې ولیدل شي؛ په ورته ډول، د شمالي ژمي د بدلون په ورځ، د لمر یوه برخه کېدای شي د قطبي دایرې شاوخوا پنځوس دقیقي شمال لور ته ولیدل شي. دا د سمندر په سطحه صدق کوي؛ دا حدود د بحر له سطحې څخه په لوړوالي کې لوړېږي، که څه هم په غرنیو سیمو کې زیاتره وختونه د حقیقي افق مستقیم لید شتون نلري.
بشري هستوګنه
د اقلیم له امله، یوازې شاوخوا څلور میلیونه وګړي د قطبي دایرې په شمال کې ژوند کوي؛ خو ځینې سیمې د زرګونو کلونو لپاره د بومي خلکو له لوري تر استوګنې لاندې دي، چې نن ورځ د سیمې د نفوس ۱۰٪ جوړوي. د قطبي دایرې په شمال کې ترټولو لویې ټولنې په روسیه، ناروې او یوه په سویډن کې موقعیت لري: مرمانسک (۲۹۴۳۷۴ نفوس)، نوریلسک (۱۷۸۰۸۱)، ترومسو (۷۵۶۳۸)، ورکوټا (۵۸۱۳۳)، بوډو (۵۲۳۵۷)، هارسټاد (۲۴۷۰۳) او کیرونا (۲۲۸۴۱). روانیمي (۶۲۶۶۷) په فنلینډ کې د قطبي دایرې په نږدې شاوخوا کې ترټولو لوی استوګن ځای دی چې د کرښې په سویل کې ۶ کیلومتره (۴ مایله) پروت دی. په روسیه کې سالیخارد (۵۱۱۸۶) په نړۍ کې یوازینی ښار دی چې په مستقیم ډول په قطبي دایره کې پروت دی.
په مقابل کې، د شمالي امریکا ترټولو لویه ټولنه د قطبي حلقې شمال کې، سیسیمیوټ (ګرینلینډ) دي، چې نږدې ۵۰۰۰ اوسیدونکي لري. په متحده ایالاتو کې، د الاسکا اوتکیاګویک د قطبي دایرې په شمال کې ترټولو لوی استوګن ځای دی چې نږدې ۴۰۰۰ اوسیدونکي لري. په کاناډا کې ترټولو لوی دا ډول ټولنه په شمال لوېدیځ سیمو کې انوویک ده، چې په کې ۳۲۰۰ وګړي ژوند کوي.
گورزيوان ولسوالۍ
د گورزیوان ولسوالۍ د افغانستان د فارياب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۷۲،۴۹۷ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فارياب ولسوالۍ
بودجه
بودجه (چې په آر د زړې فرانسوي ژبه bougette ويي دی.) یو مالي پلان او د ټولو لگښتونو او عوايدو پلان شوي لړ ته وايي. او بودجه د پيسو د لگښتونو، سپماوو او پورونو لپاره یو پلان دی.
وېشنيزه:بودجې
اداينه
وېشنيزه:اداينې
روسي ژبه
روسي ژبه په ټوله نړۍ کې له ۲۵۸ میلیونو څخه زیات ویونکي لري.[31] دا تر ټولو زیاتېه ويل کېدونکې سلاویکي ژبه ده،[32] او په اروپا کې تر ټولو زياته ويل کېدونکې مورنۍ ژبه ده،[33] او همدارنګه د یوریشیا د جغرفايې تر ټولو پراخه ويل کېدونکې ژبه ده.[32] دا د اصلي ویونکو د شمېر له مخې د نړۍ اوومه تر ټولو ډېره ویل کېدونکې ژبه ده، او د ټولو ویونکو شمېر له مخې د نړۍ اتمه ترټولو ډېره ویل کېدونکې ژبه هم ده.[34] روسي د هغو تشيالو لپاره یوه له دوو رسمي ژبو څخه ده چې په نړیوال فضایي سټیشن کې سپاره دي،[35] او همدارنګه د ملګرو ملتونو له شپږو رسمي ژبو څخه یوه ده.[36]
روسی د سیریلیک رسم الخط د روسی الفبا په کارولو سره لیکل شوی؛ دا د طالع ثانوي بیان سره د کنسوننټ فونیمونو او هغه پرته د "نرم" او "سخت" غږونو ترمینځ توپیر کوي. تقریباً هر کنزوننټ سخت یا نرم همغږي لري او توپیر یې د ژبې یوه مهمه ځانګړنه ده. بل مهم اړخ د بې ثباته غږونو کمول دي. فشار، چې اکثرا د اټکل وړ نه وي، معمولا په ارتوګرافیک ډول نه ښودل کیږي، [37] که څه هم یو اختیاري حاد تلفظ د فشار نښه کولو لپاره کارول کیدی شي - لکه د هوموګرافیک کلمو ترمنځ توپیر کول (د مثال په توګه замо́к [zamók – a 'lock'] او за́мок [zámok – a 'castle'])، یا د غیر معمولي کلمو یا نومونو سم تلفظ څرګندول.
طبقه بندي
روسي د پراخې هندو-اروپايي کورنۍ ختیځه سلاویکي ژبه ده. دا د زوړ ختیځ سلاویک نسل څخه یوه ژبه ده چې په کیوان روس کې کارول کیږي، چې د 9 پیړۍ له وروستیو څخه تر 13 پیړیو پورې د ختیځ سلاویک قبیلو یوه نرمه ډله وه. د خبرو کولو ژبې له نظره، د هغې نږدې خپلوان اوکراین، بېلاروسی او روسیان دي، [38] د ختیځ سلاویک څانګې نورې درې ژبې. په ختیځ او سویلي اوکراین او په بېلاروس کې په ډېری ځایونو کې، په دې ژبه خبرې کوي او په ځینو سیمو کې دودیز دوه ژبنيزم د ژبې د مخلوط په پایله کې لکه په ختیځ اوکراین کې سورزیک او په بېلاروس کې تراسیانکا. د ختیځ سلاویک زوړ نووګورډ بولۍ، که څه هم دا د 15 یا 16 پیړۍ په جریان کې ورکه شوې، ځینې وختونه د عصري روسیې په جوړولو کې د پام وړ رول لوبولی دی. همدارنګه، روسي په دواړو ژبو باندې د کلیسا سلوونیک د ګډ نفوذ له امله د بلغاریا سره د پام وړ ورته والی لري، مګر په 19 او 20 پېړیو کې د وروسته متقابل عمل له امله، د بلغاریا ګرامر د روسیې څخه په څرګند ډول توپیر لري.[39] په 19 پېړۍ کې (په روسیه کې تر 1917 پورې)، ژبه اکثرا د "لوی روسي" په نوم یادېدله ترڅو دا د بېلاروس څخه توپیر وکړي، بیا "سپینه روسي" او یوکرینین بیا "کوچنۍ روسي" په نوم یادیږي.
لغتونه (په عمده ډول خلاصې او ادبي کلمې)، د کلمو د جوړښت اصول، او تر یوې اندازې پورې، د روسیې انفلاسیون او ادبي سټایل هم د کلیسا سلوونیک لخوا اغیزمن شوي، چې د سویلي سلاویک زوړ کلیسا سلوونیک ژبه یو پرمختللی او یو څه روسی بڼه کارول کیږي. د روسیې د ارتودوکس کلیسا لخوا. په هرصورت، د ختیځ سلاویکي بڼې په ځانګړې توګه په مختلفو ژبو کې کارول کیږي چې د چټک کمښت سره مخ دي. په ځینو مواردو کې، دواړه ختیځ سلاویک او د کلیسا سلوونیک ډولونه کارول کیږي، د ډیری مختلف معنی سره. د جزیاتو لپاره، د روسی فونولوژی او د روسی ژبې تاریخ وګورئ.
د پیړیو په اوږدو کې، د روسیې لغتونه او ادبي سټایل هم د لویدیځ او مرکزي اروپا ژبو لکه یوناني، لاتیني، پولنډي، هالنډي، جرمني، فرانسوي، ایټالوي او انګلیسي لخوا اغیزمن شوي، [40] او تر یوې اندازې پورې. د سویل او ختیځ ژبې ژبې: یورالیک، ترکي، [41][42] فارسي، [43][44] عربي او عبراني [45]
د کالیفورنیا په مونټیری کې د دفاع ژبې انسټیټیوټ په وینا، روسی د انګلیسي ژبې اصلي ویونکو لپاره د زده کړې ستونزې له مخې د دریمې درجې ژبې په توګه طبقه بندي شوې، چې د منځني روانیتوب ترلاسه کولو لپاره نږدې 1,100 ساعتونو ډوبولو لارښوونې ته اړتیا لري.[46] دا د متحده ایالاتو د استخباراتو ټولنې لخوا د "سخت هدف" ژبې په توګه هم ګڼل کیږي، د انګلیسي ویونکو لپاره د ماسټر کولو لپاره د هغې ستونزې او د متحده ایاالتو نړۍ پالیسۍ کې د هغې مهم رول له امله.
تاریخ
روسی ژبه په ۱۰ پېرئ کی د پخوانی مذهبی سلاوی ژبې ځخه جوړه شوه. دغه ژبه د مذهبی متنونو لپاره ور څخه کار اخیستل کېده.
سرچېنې
وېشنيزه:ژبې
کوهستان ولسوالۍ (فارياب)
د کوهستان ولسوالۍ د افغانستان د فارياب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۳،۶۱۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فارياب ولسوالۍ
د شنو خونو لپاره زیرک سیستم
سریزه: معلوماتی او ارتباطی تکنالوجی د ژوند په ټولو اموراتو کی یو ضرورت ګرځیدلی او د کار په ټولو ساحو کی له تکنالوجی څخه استفاده کیږی، حسي الي (Sensors) د معلوماتی او ارتباطی تکنالوجی داسی یوه برخه ده چی د مصنوعی زکاوت په برخه تری کار اخستل کیږی. دا چی د ځمکی او اوبو کموالی یوه نړیواله ستونزه ده، دی ستونزی ته د شنو خونو جوړول اوسنی حل دی، مونږ کولی شوی چی د معلوماتی او ارتباطی تنکنالوجی د حسي الو نه په ګټی اخستنی سره د حل دغه اوسنی طریقه نوره هم موثره کړو تر څو اوبه په ښه توګه تنظیم شی او هوا د بوټو د تعامل مطابق برابره شی چی دی سره  به د شنو خونو حاصلات زیات شی. څیړونکو د مختلفو اموراتو لپاره په زارعت کی له حسي الو کار اخستی (Angelopoulos, Nikoletseas et al.) انجیلوفیلوس او ملګرو یی په خپل کور کی د ګلدانیو د خړوبولو لپاره چی په اوتومات ډول سره خړوبیږی حسي الی لګولی چی کله ضرورت وی اوبه راځی او چی بوټی خړوبه شی نو اوبه بندی شی. په همدی ترتیب زهنګ او ملګرو یی بیا د شنو خونو د هوا د مراقبت لپاره په هره شنه خونه کی د هوا د کنترول یو حسي اله لګولی چی دا اله د شنو خونو د هوا معلومات مرکز ته لیږی(Zhang, Yang et al. 2007). مونږ حسي الي دا سی تیظیم کړی چی د ځمکی رطوبت معلوموی او د رطوبت د کموالی په وخت کی واټر پمپ ته سګنال لیږی چی اوبه را خوشی کړی کله چی رطوبت پوره شی بیا بل سګنال لیږی چی اوبه بندی شی دی سره به د اوبو بی ځایه تللو څخه مخنیوی وشی په همدی ترتیب سره د هوا د کنترول لپاره د هوا معلومولو حسي اله لګیدلی چی مخکی نه ورته د بوټی مطابق ګرمه او یخه هوا په نخه کیږی کله چی هوا ګرمه شی نو دا حسي اله د هوا یخولو پکیو ته سګنال لیږی تر څو هوا یخه شی او د یخیدو په صورت کی بیا بخواریو ته سګنال لیږی چی هوا ګرمه کړی او له دی ټول جریان څخه بزګرته د ځیرک تیلیفون له لاری خبر ورکوی او هم بزګر په اسانی سره کولی شی چی د لری واټن څخه دخپلو شنو خونو خړوبولو او په خونو کی دننه هوا څخه نظارت وکړی او یا دغه کړنی د خپل ځیرک تیلیفون له لاری په خپله رهبری کړی.
موخي •	اتومات ډول سره د اوبو او هوا تنظیمول. •	د اوبو سپما. •	چاری دقیقی او په وخت ترسره کول. تیرو لیکنو ته کتنه د معلوماتی او ارتباطی تکنالوجی څخه په زراعت کی زیات کار اخستل کیږی تر څو په اسانی سره زراعتی فعالیتونه تنظیم کړی او موثره نتیجه تری لاسته راوړی. بی لینه وصلیدونکی تکنالوجی د اسانه وصلیدو او اسانه ترمیم کیدو په وجه مشهوره ده، د اتومات اوبو لګولو شبکو رامنځ ته کولو لپاره له همدی بی لینه وصلیدو تکنالوجی څخه کار اخستنه باندی فرکر کیږی چی نن سبا دا د څیړنو یوه ګرمه موضوع ده(Selvathi, Salivahanan et al. 2003; Liu, Ren et al. 2006; Khan, Hafeez et al. 2008). (Tyagi) ټیږی دهندرا او ملګرو یی د وړو باغونو لپاره د معلوماتی او ارتباطی تکنالوجی په مټ یوه طرحه ډیزاین کړی چی هغی کی وخت په وخت د حسي الو په استعمال سره د ټولو بوټو او ونو معلومات راټولیږی او مرکزی سیستم کی ثبت کیږی چی وروسته بیا له دی معلوماتو څخه د باغو په مدیریت کی کار اخستل کیږی. (Angelopoulos, Nikoletseas et al.) انجیلوفیلوس او ورسره ملګرو یی یو اتومات سیستم د ګلدانونو د خړوبولو لپاره جوړ کړی دوی هم حسي الي (Sensors) استعمال کړی چی د وصلولو لپاره یی له انټرنیټ کیبل څخه کار اخستی. خو ددوی کار محدود دی یوازی تر یو څو ګلدانونو پوری. (Anurag, Roy et al. 2008) یوه کاری ډله چی مشری یی انورګ کوی دوی یو سیستم جوړ کړی چی د هوا د حرارت د معلومولو حسي الو په مټ له مختلفو زراعتی فارمونو څخه د هوا باره کی معلومات مرکز ته را انتقالوی پخوا به دوی دا کار د انسانی قوی په ګمارلو سره تر سره کوه چی ډیر لګښت به پری راتللو. (Zhang, Yang et al. 2007) زهنګ سره له ملګرو د زیګبی تکنالوجی په مرسته د شنو خونو د هوا د څارنی لپاره په شنوخونو کی حسي الي لګولی چی ددی حسي الو په مټ به بیسیم شکل سره مرکز ته معلومات ورکوی او بیا د مرکز څخه هوا د بوټو د تعامل مطابق برابروی. په زراعت کی د اینده چارو د ترسره کولو لپاره (Abbasi, Islam et al.) عباسی او نورو ملګرو یی د زراعت په ټولو ساحو کی د تکنالوجی خصوصآ د حسي الو د ضرورت او استعمال باره کی یوه څیړنه ترسره کړی د هری برخی لپاره یی جدا د هماغی برخی مربوطه تکانالوجی ضرورت په ګوته کړی او سپارښتنه یی کړی چی په کومه برخه کی کومه تکنالوجی څرنګه استعمال کړی استعمال کړی.
حسي الې (Sensors) ارډینو Arduino UNO ارډینو Arduino UNO ډیراستعمالیدونکی مایکرو کنټرولر برقی تخت دی چی د خلاصو منابعو لرونکو سافټویرونو خصوصیات لری دغه تخت د ارډینو کمپنی له جوړ شوی، د دی مایکرو کنټرولر په یو طرف کی ډیجیټل او بل طرف کی انالوګ د نخلولو ځایونه موجود دی چی د سیګنل اخستلو او سګنل لیږلو لپاره تر کار اخستل کیږی له دی جملی څخه یی ۱۴ ډیجیټل او ۶ انالوګ ځایونه دی نوموړي مایکرو کنټرولر ته د ارډینو مخصوص سافټ ویر په ذریعه کوډ لیکل کیږی او بیا د کیبل په ذریعه ورته لیکل شوی کوډ لیږل کیږی د ۷ نه تر ۲۰ ولټو پوری برق ته ضروت لری.( انځور ۲) دی تخت سره حسي الي  وصلیږی او هره حسي اله تر لاسه شوی سګنل دی تخت ته رالیږی چی نوموړی تخت بیا تر لاسه شوی سنګل تحلیل کوی او د موجوده کوډ د هدایاتو له مخی نورو برقی حسي الاتو ته سګنل لیږی تر څو هغه برقی حسي الي په حرکت راشی او کار تری واخستل شی. د خاوری د نمي د اندازه کولو حسي اله (Soil humidity Sensor) د خاوری د نمي حسي اله د خاوری د څارنی لپاره کارول کیږی چی دا یو کیبل لری او لاندی برخه کی دوه شاخه لری دواړه شاخونه خاوره کی ایخودل کیږی، دا اله د خاوری د نمي اندازه د انالوګ سګنل په بڼه د کیبل له لاری مایکروکنټرولر ته انتقالوی، که چیری نمي زیاته وی نو د سګنلو اندازه هم زیاته وی او که چیری نمي کمه وی نو د سګنلو اندازه هم کمه وی( انځور ۵). برقی نلکه (Electro-valves) په خاوره باندی د ابو راخوشی کولو او بندولو لپاره له برقی نلکو کار اخستل کیږی دغه برقی نلکی Solenoid valve نومیږی چی کله ورته د مایکرو کنټرولر له خوا سګنل راشی نو سمدلاسه د ابو جریان ته اجازه ورکوی کله چی بل سنګل ورته راشی نو د ابو جریان هم بند شی. د فاصلی اندازه کولو حسي اله ((Ultrasonic Distance Sensor دا یوه داسی اله ده چی مخی ته یی هر شی راشی دا یی فاصله معلوموی دا اله له ۳ سانتی متره تر ۴ مترو پوری فاصله معلومولی شی، د دی الي مخی ته چی کوم شی مخامخ شی نو سګنل مایکرو کنټرولر ته لیږی، دا اله سګنل د انالوګ په بڼه لیږی او د هری اندازی لپاره بیل بیل سګنل لیږی که فاصله هر څومره وی نو سګنل هم د هماغی فاصلی د اندازی لپاره لیږی چی مایکروکنټرولر له دی سګنلونو نه فاصله معلومه وی چی څومره ده(انځور ۴). د حرارت معلومولو حسي اله (Temperature Sensor) د هوا د معلومولو لپاره مونږ د حرارت د معلومولو حسي الي څخه کار اخستی دغه اله TMP36 نومیږی دوه کیبلونه لری او د همدی کیبلونو له لاری له مایکروکنټرولر سره وصل کیږی نوموړی اله کولی شی چی له منفی ۵۰ سانټی ګریډ څخه تر مثبت ۱۲۵ سانټی ګریډ پوری د حرارت باره کی معلومات د سګنل په بڼه مایکروکنټرولر ته ولیږی.
مناقشه په دی مقاله کی مونږ خپل کار چی د شنو خونو د اوبو او هوا کنترول لپاره دی وړاندی کړ دا حل د شنو خونو دوه برخی کنترولوی چی یوه یی د خړوبولو سیستم دی او بل یی د بوټو د اړتیا مطابق د هوا کنترول دی، د دی لپاره مونږ له مختلفو حسي الو  (Sensors) نه کار اخستی یو ډول هغه حسي الي دی چی معلومات راټولوی (د ځمکی او د هوا) او بل ډول هغه حسي الي دی چی د معلوماتو مطابق عمل کوی یعنی کار شروع کوی. مونږ خپل سیستم د نورو ټولو هغو سیستمونو سره پرتله کړی کوم چی مخکی نورو خلکو په شنو خونو کی د حسي الو نه کار اخستی اکثردو خلکو د شنو خونو د هوا د معلومولو لپاره حسی الی استعمال کړی او نورو بیا د هوا د کنترولو لپاره استعمال کړی وی. (Zhang, Yang et al. 2007) زهنګ او ملګرو د زیګبی تکنالوجی په مرسته د شنو خونو د هوا د څارنی لپاره په شنوخونو کی حسي الي یوازی د هوا د معلوماتو راټولولو لپاره لګولی خو زمونږ سیستم بیرته د هوا د ګرمولو او یخولو لپاره هم اقدام کوی. (Angelopoulos, Nikoletseas et al.) انجیلوفیلوس او ورسره ملګرو یی یو اتومات سیستم د ګلدانونو د خړوبولو لپاره جوړ کړی دوی هم حسي الي استعمال کړی چی اوبه د کور د ټانکی نه استعمالوی، خو زمونږ سیستم د اوبو تانکی د خالی کیدو په صورت ډکوی هم. ددوی کارونه یوازی محدود دی تر څو محدودو برخو پوری خو زمونږ سیستم د شنو خونو هغه ټولی اساسی برخی رانغاړلی کومی چی د شنو خونو ضروری برخی ګڼل کیږی لکه خړوبول او د هوا کنترولول. پایله اخستنه په دی مقاله کی په شنو خونو کی د فعالیتونو ترسره کول په اوتومات ډول سره او یا د لری واټن څخه د ځیرک تیلیفون له لاری د یوه نمونیې حل په ذریعه وړاندی کړل چی ټول اړخونه یی په تخنیکی ډول سره یو په یو تشریح شول بیا د ارزیابی لپاره مونږ خپل دغه سیستم د لوړو زده کړو وزارت له خوا هغه کلنی ارزیابی پروګرام ته وړاندی کړ کوم چی هر کال د پوهنتونو د غوره پروژو انتخابولو لپاره په لاره اچول کیږی په نتیجه کی یی زمونږ سیستم د هر اړخیزه څیړنی نه وروسته په اول مقام کی ځای خپل کړ بیا مو د زراعت پوهنځی محترمو استادانو او د کارډ ای ایف موسسی سره چی د شنو خونو په برخه کی فعالیت کوی شریک کړ چی هغوی هم و ستایه او په اینده کی یی د شنو خونو په جوړولو کی د شاملولو تصمیم ونیوه. وړاندیزونه دا سیستم باید د پوهنتون د اداری له خوا رسمآ د زراعت وزارت سره شریک شی او هغوی یی باید په ټولو هغو ادارو او موسساتو چی د شنو خونو جوړولو چاری پرمخ وړی د دی سیستم نصبول لازمی وګرځوی.
Abbasi, A. Z., N. Islam, et al. "A review of wireless sensors and networks' applications in agriculture." Computer Standards & Interfaces 36(2): 263-270. Angelopoulos, C. M., S. Nikoletseas, et al. A smart system for garden watering using wireless sensor networks. Proceedings of the 9th ACM international symposium on Mobility management and wireless access, ACM. Anurag, D., S. Roy, et al. (2008). Agro-sense: Precision agriculture using sensor-based wireless mesh networks. Innovations in NGN: Future Network and Services, 2008. K-INGN 2008. First ITU-T Kaleidoscope Academic Conference, IEEE. Khan, S., M. M. Hafeez, et al. (2008). "Enhancing water productivity at the irrigation system level: a geospatial hydrology application in the Yellow River Basin." Journal of arid environments 72(6): 1046-1063. Liu, Y., Z.-h. Ren, et al. (2006). The research of precision irrigation decision support system based on genetic algorithm. Machine Learning and Cybernetics, 2006 International Conference on, IEEE. Selvathi, D., S. Salivahanan, et al. (2003). "Fuzzy logic based intelligent control for irrigation system." IETE Technical review 20(3): 199-203. Tyagi, D. S. G. S. "IoT Solutions for Smart Farm Management." Zhang, Q., X.-l. Yang, et al. (2007). "A wireless solution for greenhouse monitoring and control system based on ZigBee technology." Journal of Zhejiang University-Science A 8(10): 1584-1587.
سر
بټنوک|250px|د انسان سر.
وېشنيزه:اناتومي
شين صنوبر
شين صنوبر یا نقره ای صنوبر (په لاتين: Picea pungens) د نښترو د کورنۍ څخه یوه غوزه لرونکی ونه ده. چی په شمالي آمريکا کی شنه کېږي. نوموړي ونه په ۱۸۶۲ کال کی د امریکایی نبات پوه چارلز خریسټوفر پېړي لخوا کشف او توصيف شوه. دغه ونه په ۲۰ پېړۍ کی اروپا ته هم پراخه شوه. د شين صنوبر جگوالي ۳۰ متره ده او قطر یی ۷۰ – ۱۲۰ سانتیمترو ته رسېږي د ونې عمر ۶۰۰ کالونو ته رسېدلای سی.
وېشنيزه:ونې
زما نوم خان دی
زما نوم خان دی يو هندی فلم دی، چې د دهرما پروډکشن له خوا چمتو او د فوکس سټار له خوا وړاندې سو. د لارښوونې چارې يې د هندي سينما وتلي ډايريکتر کرن جوهر ترسره کړي دي او د موسیقۍ تړون يې شنکر مهاديون کړی دی
د فلم د کيسې موضوع د ٢٠٠١ کال د سپتمبر د ١١ نېټې تربريدونو وروسته په امريکا کې له مسلمانانو سره پر کيدونکي چلند باندې راڅرخي او داسې پيغام ورکول غواړي چې ګواکې هر مسلمان، اوپه ځانګړې توګه خان تروريست نه دي، خو ټوله کيسه په ساده او رومانتيک ډول پرمخ تللې ده.
بازنتيني هنر
بازنطینی هنر ( Byzantine art ) د بازنطین امپراتورۍ یا د ختیځ روم امپراتورۍ د هنرونو نوم دی، او همدارنګه هغه هیوادونه او حکومتونه چې دا هنر یې د کلتور له نظره ترلاسه کړی و او د هغې څخه اغیزمن شوي، که څه هم دا امپراتورۍ پخپله د روم له ویش څخه راڅرګنده شوې وه، مګر د قسطنطنیه تر سقوط پورې د سلطان محمد فاضین په لاس کې د سلطان محمد فاضین لخوا صادر شوی و. او په ختیځه اروپا کې د ارتودوکس کلیساګانې ، او همدارنګه د ختیځ مدیترانې په ځینو مسلمانو هیوادونو کې
د بازنطین امپراتورۍ سره یو شمیر معاصر هیوادونه چې د کلتوري لید څخه یې اغیزمن شوي او په حقیقت کې پرته له دې چې مشترک‌المنافع بیزانس دا هیوادونه بلغاریا ، سربیا ، روسیه او همدارنګه ځینې غیر ارتودوکس هیوادونه لکه د وینس جمهوریت او د سیسیلی سلطنت ، چې که څه هم دوی د نورو اړخونو څخه اغیزمن شوي، د بیلګې په توګه د لویدیځ اروپا کلتور برخه، یادونه کیدی شي. هغه هنر چې په ختیځ اروپا کې د ارتودوکس عیسویانو لخوا رامینځته شوی، ډیری وختونه د ایټینټ یا ایټینټ په نامه یادیږي. هنر ځینې دودونه لري چې تر یوې اندازې پورې د ختیځ روم امپراتورۍ څخه رامینځته شوي ، په ځانګړي توګه په پام کې نیولو سره پدې کې په یونان ، سربیا ، بلغاریا او روسیه او نورو ختیځ ارتودوکس هیوادونو کې د عکس نقاشۍ او د کلیسا معمارۍ شامل دي.
د بازنتین هنر موضوع
بازنطینی هنر په حقیقت کې د بازنطینی امپراتورۍ لپاره ځانګړی د معمارۍ ، نقاشۍ او موزیک کار یو سټایل دی چې په بازنطین یا ختیځ روم کې عام شو ، چې پلازمېنه يې قسطنطينيه وه ، له څلورمې پیړۍ راهیسې او په ډیری هیوادونو کې عام پاتې شو ، په ځانګړي توګه سوریه ، یونان ، یوګوسلاویا او روسیه ، د 15 پیړۍ پورې.
د دې بېلابېلو ځانګړنو له جملې څخه په مربع شاليد کې کې د هغې د ګند په شکل د ودانيو د جوړښت يادونه کولای شو چې د لچکي په کارولو سره، په نقاشۍ او موزیک کار کې، بډایه رنګونه او په ځانګړې توګه د سرو زرو څخه د وچو او بشپړ مخونو او جامد بدنونو سره رسمي او آرامه مخونه جوړوي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:هنر تاريخ
دعناصرو دوراني جدول
فلزات، شبه فلزات، غیرفلزات
[[File:Periodic table (metals–metalloids–nonmetals, 32 columns).png|upright=1.36|left|thumb
غوږ
غوږ يو اناتوميک غړی دی چې غږونه ورباندې اورېدل او پېژندل کېږي. دا نه يوازې د غږ اخيستونکي په توگه بلکه د تول او توازن په حس او د بدن په موقعيت کې هم لوی لاس لري. غوږ د اورېدنې د غونډال يوه برخه ده.
د غوږ وييکه په سمه توگه د اورېدو ټول غړی او يا يوازې په سترگو ښکاره برخې لپاره کارېږي. په تيورو ژويو کې غوږ د ووبونو يوه ښکاره ځوړنده ټوټه ده چې په اناتوميکه ژبه ورته پينا يا pinna وايي او همدا برخه د اورېدنې د پروسې په لومړني گام کې شمېرل کېږي. په انسانانو کې پينا ته د غوږ څپک يا آورېکل هم وايي. شمزۍ لرونکي ژوي يوه جوړه غوږونه لري، چې په سېمېټريک ډول يو و بل ته مخامخ د سر په ښي او کيڼ اړخ کې سمبال شوي. د غوږونو دا سمبالښت د غږونو د موقعيت او سرچينې په موندلو کې ډېر گټور دی.
بهرنی برخه
د غوږ بهرنې برخه چې دغه برخه دغوږ د غوږوکي، د غوږ د نرمکۍ، د غوږ سوري یا غار ، ککرکي او د باندني خوا د غوږ دپردي څخه جوړ شوی. د غوږ بهرنې خوا یوازي د اورېدو لپاره نه بلکې د ږغ لور، دږغ لوړواله، ټيټواله او ډولونه ئي ښیي. د غوږ د غوږوکي کوږواله، کاچوغ ډوله شکل ئي د ږغ خوځښت ځایونه (Resonator) جوړه وي، چې د ږغ خوا وي د ټاکلي لور څخه و ښیي. نو په دې ډول سره د ږغ د لور په اړه ئي هم ډېررواله (Maximum) او لږواله (Minimum) د غو ږ د فرکونسي (Frequency spectrum) زگنال سره سمه وي. او هم د ږغ د راتک خوا یاني د مخ، د شا، پورته، کښته او د اړخو له خوا ئي لوري څرگنده وي.
د غوږ منځنی برخه
د غوږ منځنې خوا : په دغه برخه پوري د غوږ پرده، د غوږ هډوککی ( سوټک او سندان )، کَږوکی او دغوږ «کړکی گکه» اړه لري. د غوږ ترُوم (شپلي) د غوږ منځنې خوا د پزي او دستوني دسوري سره تړي. د غوږ په منځنۍ برخه کي د ږغ پر مهال خوځښت راځي،چې ږغ د غوږ دننه خواته و لېږدوي، چې په پوره توگه او سم له بهره نه زیگنال (Signal) و دننه خواته د غوږ ورسوي.
د غوږ دننه برخه
د غوږ دننه خوا : دغه خوا د غوږ په یوه وړوکي هډین خالي ځائ کي چې په لاتیني ورته (Labyrinthus osseus) وائي پرته ده. دغه خالي ځائ د غوږ چين سره پخواکي او په نیغه د منځني غوږ وشاته ځائ پر ځائ ده. په دغه هډین خالي ځائ کي يوه نازکه پرده د غوږ دننه خوا چې په لاتیني ورته (Labyrinthus membranaceus) وائي د او رېدو« حلزون» څخه چې په لاتیني ورته (Labyrinthus cochlearis) وائي، جوړه ده. چې په دې کي ږغ په عصبي خوځښت اړول کېږي. په دغه خوا کي د انسان د توازني غړي چې په لاتیني ورته (Labyrinthus vestibularis) وائي هم سته. توازوني غړي د کږو نلکو څخه جوړ سوي دي، چې په سروکي ئي دوې بوغۍ دي،چې په لاتیني ورته ( Utriculus او Sacculus) وائي. دغه بوغی د خوځښت بدلون او د ځمکي د کشش خوا پېژني. د اورېدو « حلزون» او د توازون غړي تقربا یو ډول جوړښت لري. دواړه د اوبړینو (Endolymphe) توکو څخه ډکي دي او د وېښتیانو هجرات لري. د وېښتیانو هجرې استوانه ئي شکل لري، چې د ۳۰ څخه بیاتر ۱۵۰ وېښته ډوله استوانه ئي اوږده تارونه دي چې پورته په پاي کې د هجرې پراته دي. د اوبړینو توکو په خوځښت وېښتیان کږيږي اود اعصابو یون را پاره وي. په پاي کي څه کښته ئي احساسي عصبي ريښې لاتيني نوم ئي (Sinsor Neuron) دی شتون لري، چې دغه یو ډول بیو شیمي مواد (Neurotransmitter) نومیږي له ځانه راباسي. د ږغ د څپو یا دسر د خوځښت پوسیله دغه وېښتیان سره ښوري او اندازه د (Neurotran Smitter) بدلون مومي. په توازوني غړي کي وېښتیان په یو ډول غوړزگي توکي غوړ دي، چې پر دوي باندي کریستل د کالسیم کاربونات (Calciumcarbonat) پراته دي، چې دغه خوځښت واکمن کوي. د اورېدو د «حلزون» څخه د اورېدوعصب یوځائ د توازوني دعصب سره مغزو ته ورځي.
سيتينيايي هنر
د سيتيا هنر يا سيتينيايي هنر د سیتیا د خلکو هنر ته اشاره کوي، کوم چې معمولا د دې قبیلې د کوچیانو لخوا جوړ شوي آرائشی توکي او ګاڼې دي.
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
رحمانيه
طريقه عليه رحمانيه
طريقه عليه رحمانيه وسيدنا مولانا حضرت شيخ سيد امحمد بن عبد الرحمن الازهري رضي الله عنه ته منسوبه ده.
الجزایر
په الجزاير کې، دا صوفي ورورنه پراخه ده، او ډیری پیروان ورسره تړلي دي.
سرچینې
وېشنيزه:تصوف وېشنيزه:اسلامي تصوف وېشنيزه:صوفیان
آریانا سینما
آریانا سینما (دري: سینما اریانا) په کابل ، افغانستان کې یو فلمي سینما ده چې د کابل سیند په شمال کې د پښتونستان څلورلارې ته څېرمه موقعیت لري. دا له بهزاد سینما وروسته د کابل ښار په مرکز کې دوهمه لرغونې سینما بلل کیږي او یو له هغو څو پاتې شوو سینماګانو څخه ده چې عامه ملکیت  ګڼل کيږي.
تاریخ
آریانا سینما په خپلو لومړیو ورځو کې د ښار یو مشهور تیاتر و.
د نورو سیمه ایزو نښو په څیر، سینما د کابل د جګړې (1992-96) په جریان کې ویجاړه شوه او په 1996 کې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال تړلې او زیانمنه شوې وه. د طالبانو د نظام تر نسکورېدو وروسته د فرانسوي فلم جوړونکو یوې ډلې د سینما د بشپړولو لپاره یو میلیون ډالر مرسته وکړه. په ۲۰۰۲ کال کې کابل ته د سفر په ترڅ کې برنارډ هنري لیوي له صدیق برمک سره د سینما د بیارغونې په اړه خبرې وکړې. پاریس ته د بیرته راستنیدو په وخت کې، هغه په پاریس کې د "Un Cinema pour Kaboul" ټولنې، د کلاډ لیلوچ او بوسنیایي دانیس تنوویچ سره د پروژې لپاره د بسپنو د راټولولو لپاره یوه ټولنه جوړه کړه. په کابل کې د AINA سره په همکارۍ، دوی د 2004 کال په مارچ کې د سینما د بیارغونې کار بشپړ کړ د صدیق برمک په مرسته د ودانیو ترمیم او نوي تاسیسات ترسره شول.
د ۲۰۱۰ کال په جنورۍ کې سینما ته څېرمه د یوه ځانمرګي برید له امله سينما ته يو ځل بيا زيان واوښت.
تر 2020 پورې دا په کابل کې د څلورو سینماګانو څخه یوه پاتې ده چې لا هم فعالیت کوي او د 600 موجودو څخه شاوخوا 200 لیدونکي ترلاسه کوي، چې د افغانستان د سینما زوال منعکس کوي. آریانا سینما د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ د کابل له سقوط مخکې فعاله وه، چې اوسنی حالت یې معلوم نه دی.
بارکوډ
بارکوډ یا بار کوډ د ډېټا د ښودلو مېتود دی. په دې مېتود کې ډېټا په داسې ډول ښودل کېږي چې د لیدلو وړ وي او ماشین یې لوستی شي. په لومړیو کې بارکوډونو ډېټاوې د عرض، واټن او موازي کرښو د اندازو په بدلولو سره ښودلې. دغه بارکوډونه چې دا مهال خطي یا یواړخیز (1D) بلل کېږي، د ځانګړو نويو سکنرونو په مرسته سکن کېدای شي چې دا سکنرونه بارکوډ لوستونکي بلل کېږي او بېلابېل ډولونه یې موجود دي. وروسته یې بیا دوه اړخیز (2D) ډولونه جوړ شول چې د مستطیل، نکتو، شپږ ضلعي او نورو الګوګانو په مرسته یې کار کاوه او مټرېکس کوډونه یا دوه اړخیز بارکوډونه نومول کېدل، که څه هم چې دغه ډول میلې نه په کې کارېدې. دوه اړخیز بارکوډونه د دوه اړخیزو نوري سکنرونو په مرسته لوستل کېدای شي چې دغه ډول سکنرونه په ګڼو ډولونو موجود دي. دوه اړخیز بارکوډونه په مایکرو کمپیوټر پورې د تړلې ډيجیټلي کمرې په مرسته هم لوستل کېدای شي. په دغه ډيجیټل کمره کې داسې سافټویر وي چې د بارکوډ عکس اخلي، عکس تحلیلوي او په دې توګه د دوه اړخیز بارکوډ رمز یا کوډ خلاصوي. د ځیرک ټېلیفون په څېر هغه ګرځنده ټېلیفونونه چې داخلي کمره لري، د ځانګړي سافټویر اپلیکېشن په مرسته د دوه اړخیز بارکوډ د دویم ډول لوستونکي په توګه کار کولی شي (همدغه ډول ګرځنده ټېلیفونونه سافټویر اپلیکېشن ته په کتو سره یو اړخیز بارکوډونه هم لوستی شي).
بارکوډ «نورمن جوزف ووډلنډ» او «برنارډ سیلور» اختراع کړ او دا اختراع په ۱۹۵۱ کال کې په متحدو ایالتونو کې ثبت شوه. د دغې اختراع بنسټ د مورس کوډ و چې نازکو او پېرړو میلو ته پراخه شوه. له دې سره سره، دغه اختراع څه باندې شل کاله وروسته له سوداګریز پلوه بریالۍ شوه. د بریتانیا مجله «ماډرن رېلوېز» د ۱۹۶۲ کال د ډسمبر میاشتې د ګڼې په ۳۸۷-۳۸۹ پاڼو کې ښيي چې څه ډول د بریتانیا په رېل‌لارو کې د بارکوډ د لوستلو سیستم بشپړ شوی و چې په ساعت کې یې د ۶۰ مایله (په ساعت کې ۱۶۰ کیلومتره) سرعت لرونکي رېلونه له تېروتنې پرته لوستی شوای. په صنعتي برخه کې بارکوډ په لومړي ځل د ۱۹۶۰مې لسیزې په وروستیو کلونو کې د امریکا د رېل‌لارو انجمن وکاراوه.
بارکوډونه هغه مهال له سوداګریز پلوه بریالي شول چې په سوپر مارکېټونو کې د پیسو د تحویل په سیستمونو کې وکارول شول او دغه کار دا مهال په ټوله نړۍ کې کېږي. د خوراکي توکو د کوډ شورا په ۱۹۷۳ کال کې د بارکوډ هغه طرحه انتخاب کړه چې «جورج لورر» جوړه کړې وه. د لوور بارکوډ چې عمودي کرښې یې لرلې، تر هغه دایروي بارکوډ ښه چاپېږي چې ووډلنډ او سیلور جوړ کړی دی. بارکوډونه دا مهال د پېژندنې او ډېټا راټولونې په ګڼو برخو کې کارول کېږي. لومړنی بارکوډ لرونکی محصول د ۱۹۷۴ کال په جون میاشت کې سکن شو. دا د رېګلي ژاولو یوه بسته وه چې د اوهایو په مارش سوپر مارکېټ کې د عکاسۍ د علومو شرکت له‌خوا د جوړ شوي سکنر په مرسته سکن شوه. کیو.ار (QR) کوډونه چې د دوه اړخیز بارکوډ یو ځانګړی ډول دی، په دې وروستیو کې د ځيرکو ټېلیفونونو د ډېرېدو له امله ډېر مشهور شوی دی.
استفاده
بارکوډونه په ټوله نړۍ کې په بېلابېلو برخو کې په پراخه کچه کارول کېږي. په پلورنځیو کې د اکثرو توکو پر مخ یو.پي.سي بارکوډونه مخکې له مخکې چاپېږي. په دې کار سره د پیسو تحویلي چټکېږي، د توکو له زر پیدا کېدو سره مرسته کوي او له پلورنځي څخه د غلا پېښې کموي. که څه هم له پلورنځیو څخه غلا کوونکي کسان دا مهال خپل بارکوډونه هم چاپولی شي. هغه بارکوډونه چې د یوه کتاب ای.اېس.بي.اېن کوډ کوي، د کتابونو، مجلو او نورو چاپي موادو پر مخ مخکې له مخکې چاپېږي. پر دې سربېره، د پرچون پلورنځیو د غړیتوب کارتونه له بارکوډ څخه د مشتري د پېژندلو لپاره کار اخلي چې په دې سره د مارکېټېنګ شونتیا برابرېږي او پلورنځی د مشتري د پېر پر لا ډېرو نښو پوهېږي. پېرودونکي چې د نوم‌لیکنې پر مهال کومه پته یا ایمېل ادرس وړاندې کړی وي، له دې لارې ښايي د بازار موندنې یا ځانګړنو تخفیفونو په اړه وړاندیزونه ترلاسه کړي.
بارکوډونه د شیانو او اشخاصو د تعقیب لپاره هم کارېدای شي؛ بارکوډونه د کرایي موټرونو، د ایرلاینونو د بیکونو، اتومي ضایعاتو، راجستر شویو پوستي لیکونو او پارسلونو د تعقیب لپاره کارول کېږي. بارکوډ لرونکي ټيکټونه (چې ښايي مشتري یې په خپل پرېنټر چاپ کړي یا یې په خپل ګرځنده ټېلیفون کې ثبت کړي) له لرونکي سره مرسته کوي چې ورزشي ساحو، سینما، تیاتر، نندارتون او نورو ځایونو ته دننه شي او له کرايي ځایونو څخه د خپلو نقلیه وسایلو د ایستلو او دننه کولو د ثبت لپاره کار ترې واخلي. د بارکوډونو په مرسته تکراري او جعلي ټیکټونه په اسانۍ سره پېژندل کېدای شي. بارکوډونه د پلورنځي د کنترول په سافټویر اپلیکېشنونو کې کارول کېږي چې په دې کې کارکوونکي کولی شي کاري ارډرونه سکن کړي او د یوه کار لپاره مصرف شوی وخت په نښه کړي.
بارکوډ لوستونکي
د بارکوډ لومړني او تر دې مهاله تر ټولو ارزانه سکنرونه له ثابتې رڼا او د رڼا له یوه سېنسر یا حسګر څخه جوړېږي چې د لاس په مرسته بارکوډ ته لېږدي. بارکوډ لوستونکي له کمپیوټر سره د نښلېدو له مخې په درېیو ډلو وېشلی شو. د بارکوډ د سکنر پخوانۍ بڼه RS-232 ده. دغه ډول سکنر د اپلیکېشن پروګرام ته د ډېټا لېږدولو لپاره ځانګړي پروګرامېنګ ته اړتیا لري. کېبورډ سکنرونه له PS/2 یا AT کېبورډ سره د برابر اډپټر کېبل په مرسته له کمپيوټر سره نښلېږي. د بارکوډ ډېټا په داسې ډول کمپیوټر ته لېږدول کېږي لکه د کېبورډ په مرسته چې ټایپ شوې وي.
ډېری اوسني ځیرک ټېلیفونونه د داخلي کمرې په مرسته د بارکوډ د کوډ پرانیستلو وړتیا لري. د ګوګل د شرکت له‌خوا جوړ شوي موبایلونه د انډرویډ سیستم له لارې د خپل ګوګل لنز اپلیکېشن په مرسته د QR کوډونه سکن کولی شي، یا هم ښايي د نورو اپلیکېشنونو په مرسته یواړخیز بارکوډونه یا QR کوډونه پرانیستلی شي. د نوکیا سیمبین سیستم د بارکوډ سکنر لري، په داسې حال کې چې mbarcode بیا د Maemo سیستم لپاره د QR کوډونو لوستونکی دی. د اپل په iOS 11 کې د اصلي کمرې اپلیکېشن د QR کوډونه پرانیستلی شي او کولای شي له URL سره یې وتړي، همدا راز کولی شي له وایرلېس شبکو سره ونښلېږي او یا هم د QR کوډ محتوا ته په کتو سره نور کارونه وکړي. په بلک‌بېري ډيوایسونو کې App World اپلیکېشن کولی شي بارکوډونه سکن کړي او د وېب هر پېژندل شوی URL په وېب بروزر کې لوډ کړي. Windows Phone 7.5 کولی شي بارکوډونه د Bing اپلیکېشن له لارې سکن کړي. له دې سره سره، دغه ډيوایسونه مشخصاً د بارکوډ د سکن کولو لپاره نه دي جوړ شوي. د پایلې په توګه ویلی شو چې د بارکوډونو په سکن کولو کې د دوی سرعت او دقت هغومره نه دی لکه د بارکوډ په یوه اختصاصي سکنر کې چې وي.
اسلام او ساينس
وېشنيزه:اسلام او ساينس
ژبه (اناتومي)
ژبه (په انگرېزي: tongue) يوه عضلي غړی دی چې د اکثرو شمزيدارو ژونديو د خولې په فرش کې ځای پر ځای ده او د خواړو په خوړلو او د کلام په وييلو کې لويه دنده ترسره کوي. دا د خوند د حس عمده غړې ده او د ژبې د هوارې لويه برخه د خوند پپيلاگانو او د خوند له غوټيو جوړه شوې. دا يوه ډېره د بدن يوه حساسه برخه ده چې په ناړو لمده، او د وينې په گڼ شمېر رگونو او د گڼ شمېر وژيو نه برخمنه ده. د ژبې بله حياتي دنده د غاښونو د پاک ساتلو دنده ده.
د فرانسې تاریخ
له میلاد نه په مخکنۍ لومړنۍ زریزه کې یونانیانو، رومیانو او کارتاژاني وګړو د مدیترانې په سواحلو او د سواحلو په لرې څنډو کې مستعمرې جوړې کړې. د روم جمهوریت د میلاد نه مخکې دویمې پېړۍ په وروستیو کې سویلي ګال د دګالیا ناربوننسیس (Gallia Narbonensis) د ولایت په توګه ضمیمه او د جولیوس سزار تر مشرۍ لاندې رومي لژیونانو د ګال پاتې نوره برخه له میلاد نه وړاندې ۵۱- ۵۸ کلونو پر مهال ونیوله. له هغې وروسته ګالو- رومن کلتور رامنځته شو او ګال په مخ پر زیاتېدونکي ډول په رومي سترواکۍ کې ادغام شو.
د رومي سترواکۍ په ورپسې پړاوونو کې، ګال د بربریانو د بریدونو او کډوالۍ پر وړاندې قرار درلود چې تر ټولو مهم یې د جرمني فرانکانو له خوا و. فرانکي پاچا لومړني کلویس د پنځمې پېړۍ په وروستیو کې د ګال ډېرې برخې تر خپلې واکمنۍ لاندې سره یوځای کړې او په سیمه باندې یې د فرانکانو واکمنۍ ته د سلګونو کلونو لپاره زمینه برابره کړه. د فرانکانو واکمني په شارلماني مهال کې خپل اوج ته ورسېده. د منځنیو پېړیو فرانسوي پاچهۍ د کارولنژي شارلماني سترواکۍ په لوېدیځه برخه کې چې د لویدیځې فرانسیا په نوم پېژندل کېده، رامنځته او د کاپت کورنۍ د واکمنۍ پر مهال چې هیوکاپت یې په ۹۸۷ ز کال کې بنسټ اېښی و، ورځ تر بلې زیاتېدونکي شهرت ته لاسرسی وموند.
په ۱۳۲۸ ز کال کې د کاپتي کورنۍ د وروستۍ پاچا له مړینې وروسته د واک پر سر کړکېچ د یو لړ نښتو لامل وګرځېد چې د والوا او پلانتاژنت کورنیو ترمنځ د سل کلنې جګړې په نامه پېژندل کېږي. جګړه په رسمي ډول په ۱۳۳۷ ز کال کې وروسته له هغه پیل شوه چې شپږم فیلیپ هڅه وکړه څو دوکیه آکیتن (Duchy of Aquitaine) د هغه له موروثي څښتن، انګلیسي درېیم ادوارد نه چې د پلانتاژانت له خوا یې د فرانسې د واکمنۍ ادعا کوله، ونیسي. په داسې حال کې چې پلانتاژنت په پیل کې د فرانسې د دویم ژان د نیولو او د هغه له خوا د باج ترلاسه کولو په ګډون بریاوې لرلې، خو وروسته په جګړه کې بخت د والوا لوري ته مخه کړه. په جګړه کې له پام وړ څېرو نه د فرانسوي بزګر لور ژان دارک وه چې فرانسوي ځواکونه یې د انګلیسانو پر وړاندې رهبري کړل او ځان یې د ملي اتلې په توګه معرفي کړ. جګړه په ۱۴۵۳ ز کال کې د والوا په بریا سره پای ته ورسېده.
په سل کلنه جګړه کې بریا د فرانسوي ملت پالنې د پیاوړتیا او د فرانسوي واکمنۍ د واک او لمنې د پراختیا لامل وګرځېده. د لرغوني رژیم پر مهال د راتلونکو پېړیو په اوږدو کې فرانسه د رنسانس او پروتستانت اصلاحاتو له امله په رښتیني مرکزي پاچهۍ واوښته. د فرانسې د مذهبي جګړو په اوج کې، فرانسه یوځل بیا د واکمنۍ پر سر د شخړو شاهده وه، ځکه د والوا کورنۍ وروستی پاچا درېیم هنري له خپلو سیالو بوربون او ګیز کورنیو سره جګړه وکړه. د ناوار بوربوني پاچا آنري جګړه وګټله او د بوربون لړۍ بنسټ یې کېښود. په ۱۶ مه پېړۍ کې یې په نړۍ کې مخ پر ودې استعماري سترواکۍ رامنځته کړه چې د فرانسي سیاسي واک د څوارلسم لويي «د لمر پاچا» د واکمنۍ پر مهال اوج ته ورسېد.
د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې، پاچهي او هغو ته اړوند بنسټونه د فرانسوي انقلاب پر مهال له منځه ولاړل. دغه هېواد تر هغه مهاله د جمهوریت په توګه اداره شو، کله چې ناپیلیون بوناپارت د فرانسوي سترواکۍ اعلان وکړ. په ناپیلیوني جګړو کې د هغه له ماتو وروسته، فرانسه تر هغه مهاله یوځل د پاچهۍ، ورپسې د لنډ مهال لپاره د دویم جمهوریت او وروسته د دویمې سترواکۍ په توګه د څو رژیمونو د بدلون شاهده وه، کله چې په ۱۸۷۰ ز کال کې د فرانسې درېیم ډېردوام لرونکی جمهوریت رامنځته شو.
فرانسه د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د جرمني او مرکزي ځواکونو پر وړاندې د درې ګونې هوکړې (فرانسه، بریتانیا، روسیه) له ځواکونو نه یوه وه. په دویمه نړیواله جګړه کې هم د متفقینو په ځواکونو کې وه، خو په ۱۹۴۰ ز کال کې د نازي آلمان له خوا ونیول شوه. درېیم جمهوریت هم له منځه ولاړ او د هېواد ډېرې برخې په مستقیم ډول د آلمان له خوا کنټرول کېدلې، په داسې حال کې چې سویل تر ۱۹۴۲ ز کال پورې د دښمن پلوه ویشلي فرانسوي دولت له خوا اداره کېده. د ژوند کولو شرایط هم ستونزمن و، ځکه جرمنیانو خواړه او بشري قوه له منځه وړې وه او هم یې ګڼ شمېر یهودان وژلي و. د آزادې فرانسې خوځښت پر استعماري سترواکۍ بریالی شو او د جګړې د مهال مقاومت یې رامنځته کړ. په ۱۹۴۴ ز کال کې له آزادۍ وروسته، د څلورم جمهوریت بنسټ کېښودل شو. په هندوچین او الجزایر کې اوږد مهاله جګړو د فرانسې منابع خالي کړلې او په سیاسي ماتې سره یې پای وموند. په ۱۹۵۸ ز کال کې د الجزایري کړکېچ وروسته شارل دوګول د فرانسې د پنځم جمهوریت بنسټ کېښود. په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې د استعمار له منځه تلل د فرانسې د استعماري سترواکۍ د ګڼ شمېر برخو د خپلواکۍ شاهد و، په داسې حال کې چې وړې برخې د فرانسې د دولت په بهرنیو برخو او ډلو کې ادغام شوې. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، فرانسه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا او ناټو دایمي غړې ده. له ۱۹۴۵ ز کال راهیسې یې د اروپايي اتحادیې د یوځای کولو په برخه کې مرکزي رول درلود. په وروستیو کلونو کې د کرارې اقتصادي ودې په خوا کې دغه هېواد د ۲۱ مې پېړۍ د پیاوړی اقتصادي، کلتوري، پوځي او سیاسي عامل په توګه پاتې دی.
له ۱۹۸۹ ز کال نه د ۲۱ مې پېړۍ تر پیله پورې
د شوروي اتحاد له شیندل کېدو او د سړې جګړې له پای ته رسېدو وروسته د فرانسې د اصلي برخو پر وړاندې باالقوه ګواښونه له منځه ولاړل. فرانسې د خپلو هستوي وړتیاوو په راکمولو پیل وکړ او په ۲۰۰۱ ز کال کې یې د عسکرۍ جبري خدمت هم لغوه کړ. د فرانسوا میتران تر مشرۍ لاندې، فرانسې په ۱۹۹۰ ز کال کې د عراق پر وړاندې د خلیج په لنډه بریالۍ جګړه کې ونډه واخیسته، چې په دغه جګړه کې د فرانسې ونډه د ډاګټ عملیاتو (Opération Daguet) په نامه یادېږي.
فرانسه په پخوانۍ یوګوسلاویا کې له نسل وژنې نه د مخنیوي په برخه کې په بالکان کې د ناټو او اروپايي اتحادیې د پالیسۍ یو له پیاوړو ملاتړو نه وه. فرانسوي ځواکونو په ۱۹۹۹ ز کال کې د یوګوسلاویا په فدرال جمهوریت باندې د ناټو په بمباریو کې ونډه واخیسته. فرانسې له نړیوال تروریزم سره د مبارزې په برخه کې فعاله ونډه لرلې. په ۲۰۰۲ ز کال کې یې د Alliance Base په نامه په پاریس ښار کې په پټ ډول د تروریزم پر ضد استخباراتي مرکز جوړ کړ. په همدغه کال کې یې، په افغانستان کې د طالبانو د رژیم په چپه کولو کې مرسته وکړه، خو په کلکه سره یې په ۲۰۰۳ ز کال په عراق باندې برید رد کړ او آن ګواښ یې وکړ چې په دې اړه د متحده ایالاتو وړاندیز شوی پرېکړه لیک به ویټو کړي.
د ۲۰۱۲ ز کال په ولمسشریزو ټاکنو سوسیالیست فرانسوا اولاند سرکوزي ته په بیاځلي ټاکنو کې ماتې ورکړه. په ۲۰۱۴ ز کال اولاند د آلمان له لومړۍ وزیرې انګلا مرکل او د امریکا له ولسمشر اوباما سره په خوا کې په روسیه باندې د اوکراین پر وړاندې د اقداماتو له امله په بندیز لګولو کې ودرېد.
د ۲۰۱۷ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د "La République En Marche!" نوي ګوند بنسټ اېښودونکی ایمانوئل ماکرون بریالی شو.
فرانز الت (ریاضی¬ پوه)
فرانز لیوپولد الت (۳۰ نومبر ۱۹۱۰ – ۲۱ جولای ۲۰۱۱ ز کال) په اتریش کې زېږېدلی امریکايي ریاضي پوه و، چې د کمپیوټر ساینس په لومړنیو پرمختیاوو کې یې پام وړ ونډه لرلې. هغه له دې امله چې د حساب کوونکو ماشینونو د ټولنې یو له بنسټ اېښودونکو څخه و، ډېر مشهور شو، هغه له ۱۹۵۰ څخه تر ۱۹۵۲ ز کال پورې د دغې ټولنې د مشر په توګه خدمت وکړ.
ویانا
له دې سربېره، څو کاله وروسته نوموړي له اقتصادي محاسبې سره لیوالتیا پیدا کړه، په الت کې دغه انګېزه د ویانا پوهنتون چې وروسته یې نوم د پرینستون پوهنتون ته واوښت د اقتصاد ښوونکي پروفیسور اسکار مورګنشترن له خوا رامنځته شوې وه. په ۱۹۳۶ ز کال کې، الت د اقتصادي مفاهیمو طبیعي بنسټونو ته پراختیا ورکړه او د "Ueber die Messbarkeit des Nutzens," تر عنوان لاندې مقاله کې یې هغه تشرېح کړل، وروسته له دې نوموړي دغه مقاله په اوسلو کې د ریاضي پوهانو په نړیواله کنګره کې وړاندې کړه (د اقتصاد په ژورنال کې (Zeitschrift für Nationalökonomie)، VII/2، چې په ۱۹۳۶ ز کال کې په آلماني ژبه چاپ شو). د دغې مقالې انګلیسي ژباړه د "مطلوبیت د اندازه ګیري اړوند" عنوان لاندې د لومړیتوبونو، مطلوبیت او تقاضا اړوند چاپ شوه: په مینه سوتا کې سمپوزیم (هارکورت بریس جوانویچ، ۱۹۷۱ ز کال).