cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د برازیل لومړی پدرو
زده کړې
پدرو د زده کړو د پراختیا سربېره لږ لوړ تحصیلات لرل. تاریخ لیکونکی اوتاویو تارکوانیو د سوسا وايي چې پدرو «له هېڅ شک پرته ځېرک، هوښیار او با هوښه» وه. له دې سره تاریخ پوه رودریک جي. بارمن څرګندوي چې هغه «له کچې زیات احساساتي، نا منظم او ژر پارېدونکی» و. هغه د یو ژر پرېکړه کوونکي په توګه پاتې شو او هېڅکله یې زده نه کړل چې په ځان کنټرول ولري، د خپلو پرېکړې پایلې و ارزوي او یا هم موقعیت ته په پام په هغو کې بدلون راولي. پلار یې هېڅکله اجازه نه ورکوله چې له هغه سره دې دسپلیني چلن وشي. په داسې حال کې چې د هغه په پروګرام کې د ورځې دوه ساعته مطالعه اړینه وه خو هغه به ځینې وخت د خپلو روزونکو په ویستلو سره د هغه چارو ترسره کولو په موخه چې ده ته به جالبې په نظر ورغلې وې له مطالعې لاس اخیست.
سنندج ولسوالي
سنندج ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سنندج)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د سنندج ښار دی. دا ولسوالي ۵۰۱٬۴۰۲ تنه نفوس لري. د سنندج ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کردستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
اکواویوا
اکوا ویوا(آکوا ویوا) په ایټالوي Acquaviva) د سان مارینو هیواد یوه ایداري سیمه ده. یاده سیمه ۴,۸۶ کیلومتره مربع مساحت لري.
بورګو ماجوره
بورګو ماجوره ولایت په ایټالوي د سان مارینو یوه ایداري سیمه ده. یاد ولایت ۹,۰۱ کیلومتره مربع مساحت او په ۳۱ جون ۲۰۱۸م کال ۶۸۷۸ وګړي لرل.
ټاپووزمه
ټاپووزمه یو ځمکپوهنيزه اصطلاح ده چې د ځمکې هغې سترې برخې ته ویل کيږي چې یوه برخه یې له وچې سره تړلي وي او درې نورې برخې يې اوبو نيولي وي.
وېشنيزه:ټاپووزمه
حافظه
حافظه د مغزهغه ذهني قوه ده، چې د اړتیا په وخت کې ډیټا ا(شفري معلومات ) ذخیره او بېرته وړاندې کوي. دا بهیر د وخت په تېرېدو سره د راتلونکو کړنو د وړتیا په موخه د معلوماتو ساتل دي. که پخوانۍ پېښې په یاد را نه وړل شي، د ژبې، اړیکو او شخصي هویت پراختیا ناشونې ده. د حافظې له لاسه ورکول، معمولاً د هېرجنتوب او یا امنیژیا (هېروالي) په نوم یادېږي.
حافظه ډېری د څرګند او ناڅرګند فعالیت په درلودلو سره د معلوماتو د پروسس کوونکي سیستم په توګه پېژندل کېږي، چې د حسي پروسسر، لنډ مهاله (یا کاري) حافظې او اوږد مهاله حافظې څخه منځ ته راغلی دی. دا له نیورون (عصبي حجرو) سره تړاو لري. حسي پروسسر د بهرنۍ نړۍ څخه د کیمیاوي او فزیکي اخذو څخه د معلوماتو ترلاسه کولو ته اجازه ورکوي، ترڅو د فکر او ارادې په بېلابېلو کچو کې و کارول شي. کاري حافظه، د شفره کولو او ترلاسه کولو د پروسسر په توګه کار کوي. د اخذې په بڼه معلومات د کاري حافظې د پروسسر له خوا د څرګندو یا ناڅرګنده دندو سره سم شفر کېږي. کاري حافظه، د پخوانیو زیرمه شوو توکو څخه معلومات ترلاسه کوي. په پای کې، د اوږد مهاله حافظې دنده، د بېلابېلو ټاکنده موډلونو او سیستمونو له لارې د معلوماتو ذخیره کول دي.
صرېح، یا څرګنده، حافظه د معلوماتو ارادي ذخیره او په یاد را وړل دي. د څرګندې حافظې دوه نورې برخې معنایي (سیمانتیک) او اتقاقي (ایپیسوډیک) حافظې دي. معنایي حافظه، هغې حافظې ته ویل کېږي چې، په ځانګړې معنا سره شفره شوې وي، په داسې حال کې چې اتفاقي حافظه، هغه معلومات په ګوته کوي، چې د یوې ځانګړې فضا او وخت په بنسټ شفر شي. د حافظې په بحث کې څرګنده حافظه، معمولاً د لومړني پروسس په توګه ګڼل کېږي. نا څرګنده یا غیر صریح حافظه، د معلوماتو غیر ارادي ذخیره کول او په یاد راوړل دي. د ناڅرګنده پروسس یوه بېلګه، د اجرائیوي حافظې یا د چمتوکوونکې پدیدې له لارې د معلوماتو غیر ارادي زده کړه یا بېرته وړاندې کول دي. پرایمنګ (چمتوکوونکې) هغه پروسس دی، چې په نیمه ارادي توګه له حافظې څخه ځانګړي غبرګونونه راپاروي او ښیي چې، ټوله حافظه په ارادي توګه فعاله نه ده، په داسې حال کې چې اجرائیوي حافظه، په کراره او تدریجي توګه د هغو وړتیاوو زده کړه ده، چې ډېری وختونه زده کړې ته له ارادې پاملرنې پرته پېښېږي.
حسي حافظه
دا موضوعات په لوړ،منځني ا​​و ټیټ آواز وغږول شول، چې اشاره یې کوله چې غږ د کومي لیکې اړوند دی. د دې نیمګړي راپور د تجربو پر بنسټ، سپیرلینګ وښودله چې د حسي حافظې وړتیا نږدې ۱۲ توکي وه، خو دا چې دا په چټکۍ سره (په څو سوه ملی ثانیو کې) را ټیټه شوه. له دې امله چې د حافظې دا بڼه په چټکۍ سره را ښکته کېږي، چې ګډوڼوال نندارې ته ګوري، خو نه شي کولای چې ،ټول توکي، مخکې له دې چې دوی زیانمن، شي په یاد ولري (۱۲د "ټول راپور" په ترځ کې). دا ډول حافظه نه شي کولای چې، د تمرین له پراخېدو اوږده شي.
درې ډوله حسي حافظې شته. تصوري حافظه د انځوریزو معلوماتو ګړندې له منځه تلونکې ذخیره ده، او هغه ډول حسی حافظه ده چې په لنډه توګه د یوې کوچنۍ مودې لپاره درک شوی انځور ساتي. انګازه یي حافظه د غزیزو معلوماتو ګړندۍ له منځه تلونکې ذخیره ده، همدارنګه هغه ډول حسي حافظه ده چې د لنډې مودې لپاره درک شوی غږ ساتي. لمسي حافظه د حسي حافظې یو ډول دی چې د لمس د آخذې په بنسټ معلومات ذخیره کوي.
لنډمهاله حافظه
لنډمهاله حافظه، د کاري حافظې په نوم هم یادېږي. لنډمهاله حافظه له څو ثانیو څخه تر یوې دقیقې پورې له تمرین پرته معلومات په یاد ساتي. خو وړتیا یې خورا لږ دی. په ۱۹۵۶ کال کې، جورج اې میلر (۱۹۲۰ – ۲۰۱۲ ز)، کله یې چې د بیل په لابراتوارونو کې کار کاوه، داسې تجربې په لاره واچولې، چې و یې ښودله، چې د لنډ مهاله حافظې ذخیره ۲ ± ۷ توکي دي. (له همدې امله، د هغه د مشهورې څېړنې سرلیک، "د ۲ ± ۷ جادویي شمېره" ؤ). د لنډ مهاله حافظې د وړتیا اوسني اټکلونه ټيټ دي، په عادي توګه د ۵-۴  توکو په لړۍ کې؛ خو د حافظې وړتیا د قطعه بندي د تګلارې په بنسټ لوړه کېدای شي. د بېلګې په توګه: د لس عددي تلیفون شمېرې د یاد ساتلو لپاره، یو کس کولای شي چې عددونه په دریو برخو ووېشي: لومړی، د سیمې کوډ (لکه ۱۲۳)، بیا درې عددي ټوټه (لکه ۴۵۶)، او وروستی، څلور- عددي ټوټه (لکه ۷۸۹۰). د تلیفون د شمېرو د یاد ساتلو دا کړنلاره د ۱۰ عددې لړۍ د یادولو د کوښښ په پرتله خورا اغېزمنه ده، ځکه چې موږ کولای شو چي معلومات له معني څخه ډکو د شمېرو ټوټو کې ترتیب کړو. دا د ځینو هېوادونو په ګړنلارو کې ښودل کېږي چې د تلیفون شمېرې د دوه څخه تر څلورو شمېرو پورې په څو ټوټو کې وېشي.
لنډ مهاله حافظه داسې انګېرل کېږي چې، د معلوماتو د ساتلو لپاره په غږیز کوډ باندې او په لږ کچه په بصری کوډ باندې تکیه کوي. کونراد (۱۹۶۴ز) وموندله چې، د ازموینې موضوعاتو د حروفو د هغې ټولګې په یادولو کې ډېرې ستونزې درلودې، چې په غږیز ډول ورته دي، د بېلګې په توګه. E، P، D. د لید له اړخه د ورته تورو پرځای د صوت له اړخه په ورته تورو کې د یاد ساتلو ګډوډي په دې دلالت کوي چې چې توري په صوتي ډول شفره شوي دي. خو د کانراډ (۱۹۶۴) څېړنې، د لیکل شوي متن شفره تر بحث لاندې راولي. له دې امله، په داسې حال کې چې د لیکل شوي ژبې حافظه په غږيزه برخه تکیه کوي، د حافظې ټولو ډولونو ته عمومي کول امکان نه لري.
اوږدمهاله حافظه
له هغه ځایه چې لنډمهاله حافظه، په غږیز ډول معلومات شفر کوي، اوږدمهاله حافظه یې په معنایي ډول شفر کوي: بیډلي (۱۹۶۶ز)  وموندله چې، له ۲۰ دقیقو وروسته، د ازموینې موضوعات د کلیمو دې ټولګې په اوږدمهاله یاد ساتلو کې چې ورته معنا لري (د بېلګې په توګه غټ، لوی، ستر) ډېر ستونزمن وو. د اوږدمهاله حافظې بل ډول اتفاقي حافظه ده، "چې د معلوماتو د ترلاسه کولو هڅه کوي، لکه: 'څه'، 'کله' او 'چېرې'". په اتفاقي حافظه کې، کسان کولای شي چې ځانګړې پېښې، لکه: د زېږون جشنونه او ودونه په یاد وساتي.
لنډمهاله حافظه، د عصبي اړیکو د لنډمهاله ډولونو له خوا ملاتړ کېږي، چې د مغز په مخکنۍ برخه (فراتل لوب) او منځنې برخه (پاریتل لوب) پورې اړه لري. (په ځانګړې توګه د شاتني او څنګ (ډورسولټرل) د تندي قشر). له بل اړخه، اوږدمهاله حافظه، په هغو عصبي اړیکو کې، چې په پراخه کچه په مغز کې خپرې دي، د ډېر ثابت او دایمي بدلونونو له خوا ساتل کېږي. هیپوکمپس (د نوو معلوماتو د زده کړې لپاره) د لنډ مهاله څخه تر اوږد مهالې حافظې پورې د معلوماتو د ترکیب لپاره اړین دی، که څه هم داسې نه برېښي چې ،معلومات په خپله ذخیره کړي. داسې نظرهم شتون لاره چې، د هیپوکمپس څخه پرته نوې یادونه په اوږدمهاله حافظه کې نه شي ذخیره کېدای او دا سې نظر هم شته و چې، په دې ځای کې د پاملرنې ډېره لڼد موده موجوده ده، لکه څنګه چې په لومړی ځل د ناروغ هینري مولیسون څخه راټول شوی و چې وروسته له هغه داسې فکر کېده چې دواړه هیپوکمپس يې په بشپړ ډول لرې کړي. د هغه د مغز وروستي معاینات، له مرګ نه وروسته ښیي چې ،هیپوکیمپس د لومړي ځل په پرتله ډېر سالم و، چې د لومړنیو معلوماتو څخه رااخیستل شوې تیورۍ تر پوښتنې لاندې راولي. هیپوکیمپس ممکن له لومړنۍ زده کړې وروسته، د درېو میاشتو یا ډېرېمودې لپاره د عصبي اړیکو په بدلون کې ښکېل و.
څېړنې وایي چې: په انسانانو کې د اوږد مهالې حافظې ذخیره د ډي ان اې میتایلیشن (په میتایل سره د هایدروجن بدلون)، او د "پریون" جین له خوا ساتل کېدای شي.
محمد هاشم نيازي سنگر
محمد هاشم نیازى سنگرد عبدالهاشم زوى په ۱۳۴۸هجري لمريزكال كې دلغمان ولايت دالينگار ولسوالۍ په سنگر نومې سيمه كې زيږيدلى خپلې منځنۍ زده كړې يي په لغمان اوخوست كې تر سره كړي ، دژورنالیزم په برخه كې يي له هېواد څخه بهر ځانگړې زده كړې ،كړې دي. دكابل پوهنتون دژبو او ادبياتو له پوهنځي څخه فارغ شوى، دملنگې هيلې په نوم يي يوه شعري ټولگه دما مه هېروه په نوم يو ناول او نطاق دراډيو تلويزيو ن مهم عنصر دى، دنطاقۍ دفن په اړه كتابونه چاپ شوي دي. نيازى سنگر دافغانستان په ملي راډيو تلويزيون كې دوياند او دجمهوري رياست په مطبوعاتی دفتر کې دخبريال په توگه دنده ترسره كوي. دښاغلي نيازي سنگر دشعر دوه بيلگې دلته را اخلو.
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان وېشنيزه:خبريالان
جان هالډین
جان برتون ساندرسون هالډین (زوکړه: د ۱۸۹۲ زکال د نومبر ۵مه – مړینه: د ۱۹۶۴ زکال د ډسمبر لومړۍ نېټه) چې د «جک» یا «جي بي اس» په مستعارو نومونو پېژندل کېږي د فزیولوژي، ژنېټیک، تکاملي ژوند پوهنې او ریاضي په برخو کې بریتانوي الاصله هندي عالم و. هغه د آماري ژوند پوهنې په برخه کې له نوښتونو څخه په ګټنې د نیو داروینېزم یو له بنسټګرو څخه ګڼل کېږي. نوموړي په لومړۍ نړیواله جګړه کې خدمت وکړ او د تورنۍ رتبه یې ترلاسه کړه. په داسې حال کې چې د ژوند پوهنې (بیولوژي) په برخه کې یې کوم علمي سند نه درلود خو په کمبرېج پوهنتون، سلطنتي انستیتیوت او د لندن په یونیورسیټي کالج کې یې د دغې څانګې تدریس کاوه. نوموړي په ۱۹۶۱ زکال کې بریتانوي تابعیت له لاسه ورکړ او هندي تابعیت یې واخیست په دې سره یې د خپل ژوند تر پایه د هند په ستاتیکي انستیتیوت کې کار وکړ.
نوموړي په ۱۹۲۹ زکال کې د ابیوژنېزس اړوند مقاله کې د بنسټیز سوپ (primordial soup) نظریه وړاندې کړه، چې د ژوندانه د کیمیاوي ریښې د مفهوم بنسټ یې رامنځته کړ. هغه په ایکس کروموزومونو (X chromosome) کې د هموفیلیا (haemophilia) او رنګي ړونډوالي (colour blindness) د ژنېټیکي ناروغیو اړوند ژنېټیکي نقشه رامنځته کړه، سربېره پر دې یې د نوعو په هایبرډي (hybrids) هټروګاماټیکي جنسیت (heterogametic sex) کې د عقامت (sterility) اړوند د هالډین قاعده (Haldane's rule) رامنځته کړه. هغه په سمه توګه څرګنده کړه چې د لور (داس) ډوله کم خونۍ (sickle-cell disease) ناروغي د ملاریا د وایرس د خوندیتوب لپاره زمینه برابروي. نوموړی لومړنی کس و چې د مصنوعي القاح (in vitro fertilisation) مرکزي نظریه یې وړاندې کړه او همدارنګه یې د هایدروجني اقتصاد، د سیس او د ناهمسو تنظیماتو قاعده (cis and trans-acting)، د جفت کېدو کیمیاوي غبرګون(coupling reaction)، مالیکولي دفع (molecular repulsion)، د تکامل د دارویني واحد او د ارګانېزمونو د ورته والی په څېر نور مفاهیم مطرح کړل.
هالډین په ۱۹۵۷ زکال کې د هالډین معما یعنې د ګټمن تکامل په چټکتیا کې د محدودیت نظریه تشرېح کړه؛ هغه نظریه چې نن ورځ هم د بحثونو موضوع جوړوي. هغه خپل وجود د طبي څېړنو په موخه وقف کړ ځکه چې غوښتل یې له مړینې وروسته یې هم خلکو ته ګټه ورسېږي. ورته مهال نوموړی په انساني ژوند پوهنه کې «د انساني ورته والي»، «د ورته والي د رامنځته کولو» او په«مصنوعي چاپېریال کې د ارګانېزمونو د ودې» (ectogenesis) د اختراع له امله پېژندل کېږي. نوموړي له خپلې خور نائومي میچیسون سره په ګډه د لومړي ځل لپاره په تي لرونکو حیواناتو کې ژنېټیکي اړیکه وښووله. وروسته یې بیا د طبیعي انتخاب پر بنسټ د مندلي ژنېټیک او دارویني تکامل ترمنځ یووالی رامنځته کړ؛ ورته مهال یې د معاصر سنتز لپاره زمینه برابره کړه او مرسته یې وکړه څو د ډلو د ژنېټیک څانګه (population genetics) رامنځته کړي.
هالډین سوسیالېست، مارکسېست، آتئیست او سیکولر بشرپالونکی و چې سیاسي مخالفتونه یې لامل وګرځېدل په ۱۹۵۶ زکال کې انګلستان پرېږدي او په هند کې ژوند پیل کړي؛ هغه په ۱۹۶۱ زکال کې هندي تابعیت ترلاسه کړ. ارتور سي. کلارک نوموړی «په خپل پېر کې د ساینس تر ټولو مخکښ بیانونکی او وړاندې کوونکی» بللی دی. برازیلي الاصله بریتانوي ژوند پوه او د نوبل د جایزې ګټونکي پیټر مداوار، هالډین هغه «ځیرک کس باله چې پر باور یې تر اوسه بل هغسې نه دی لیدلی». د تئودوسیوس دوبژانسکي په خبره «هالډین تل د یو ځانګړي کس په توګه پېژندل کېده»؛ ارنست مایر هغه یو «نابغه» باله؛ مایکل جي. ډي. وایټ نوموړی «په خپل نسل او آن پېړۍ کې تر ټولو مخکښ ژوند پوه» توصیف کړی؛ جیمز واټسل بیا هغه «د انګلستان تر ټولو ځیرک او غیرعادي ژونده پوه» بللی؛ همدارنګه ساهوترا سرکار ویلي چې «نوموړی د [شلمې] پېړۍ تر ټولو مخکښ ژوند پوه و». د کمبرېج پوهنتون د زده کړیالانو په خبره «داسې ښکاري چې نوموړی وروستی کس و چې په ټولو هغو شیانو پوهېده چې باید نړۍ پرې پوهېدلې وای».
سیاسي لیدلوري
هالډین د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال سوسیالېست شو او د هسپانیا د کورنۍ جګړې پر مهال یې د هسپانیا له دویم جمهوریت څخه ملاتړ وکړ، وروسته له دې د ۱۹۳۷ زکال پر مهال د لویې بریتانیا د کمونېست ګوند له ښکاره ملاتړو څخه شو. د یو عملګرا دیالکتیکي – ماتریالېستي مارکسېست په توګه هغه د ډایلي ورکر په نامه اخبار ته ګڼ شمېر مقالې ولیکلې.
په ۱۹۳۸ زکال کې هالډین په ډیرې لیوالتیا سره څرګنده کړه: «زه فکر کوم چې مارکسېزم صحیح دی». نوموړی په ۱۹۴۲ زکال کې د بریتانیا له کمونیست ګوند سره یوځای شو.
جایزې او ویاړونه
هالډین په ۱۹۳۲ زکال کې د سلطنتي ټولنې غړی وټاکل شو. د فرانسې دولت په ۱۹۳۷ زکال کې نوموړي ته د فرانسې تر ټولو عالي نښان، لژیون دونور ورکړ. په ۱۹۵۲ زکال کې یې له سلطنتي ټولنې څخه د داروین مډال ترلاسه کړ. په ۱۹۵۶ زکال کې د بریتانیا انتروپولوژیکي انستیتیوت ورته د هاکسلي د یاد مډال ورکړ. په ۱۹۶۱ زکال کې د لینسیان ملي اکاډمۍ هغه ته د فلترینلي جایزه ورکړه. سربېره پر دې نوموړي د ساینس په برخه کې افتخاري دوکتورا، د اکسفورډ له نیوکالج څخه افتخاري فیلوشېپ او د متحده ایالاتو د علومو له ملي اکاډمۍ څخه د کیمبر جایزه ترلاسه کړه. په ۱۹۵۸ زکال کې د لندن لینه یي ټولنې ورته د داروین – والاس معتبره مډال ورکړ.
میراث
په جان اینس مرکز کې چېرې چې هالډین له ۱۹۲۷ زکال څخه تر ۱۹۳۷ زکال پورې کار کړی د هالډین د لکچر په نامه د هغه په ویاړ کلنۍ غونډه جوړېږي. ورته مهال هر کال د جی بي اس هالډین د لکچر په نامه بله غونډه په لندن کې د ژنېټیک ټولنه جوړوي.
د هغه ملګري آلدوس هاکسلي په خپل ناول انتیک هې (Antic Hay؛ ۱۹۲۳ زکال) کې هالډن د یو وسواسي تجربه کوونکي په توګه ښوولې او د داسې «یو ژوند پوه په توګه یې توصیف کړی چې په خپلو ازموینو کې دومره بوخت پاتې شوی چې دې ته یې پام کېږي چې د ده پر ځای یې ملګري له ښځې سره ویده کېږي».
سامانيان
سامانيان  (انگرېزي: Somoniyon ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي n/a وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 18,600 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په RRS ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
زبستیان کورڅ
زباستیان کورتس (زوکړه: د ۱۹۸۶ زکال د اګست ۲۷ مه) پخوانی اطریشي سیاستوال دی چې د ۲۰۱۷ زکال له ډسمبر میاشتې څخه یې د ۲۰۱۹ زکال تر مۍ میاشتې او بیا د ۲۰۲۰ زکال له جنوري میاشتې څخه د ۲۰۲۱ زکال تر اکتوبر میاشتې پورې دوه ځله د اتریش د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ.
کورتس د ویانا په میډلنګ کې وزېږېد او همالته را لوی شو. نوموړي په ۲۰۰۳ زکال کې د ځوانانو له ګوند (JVP) سره په یوځای کېدو سیاست ته مخه کړه او په راتلونکو کلونو کې د ګوند لوړو څوکیو ته ورسېد. په ۲۰۱۱ زکال کې یې د کابینې په تغیر سره د لومړي ځل لپاره په بهرنیو چارو وزارت کې دولتي دنده ترلاسه کړه او د کډوالو د ټولنیز ادغام مسئولیت ور تر غاړې شو. د ۲۰۱۳ زکال له پارلماني ټاکنو وروسته کورتس د هېواد د بهرنیو چارو وزیر شو او تر ۲۰۱۷ زکال پورې د دغه هېواد د تر ټولو لوړ پوړي دیپلمات په توګه پاتې شو.
د ۲۰۱۹ زکال په له وخته وړاندې ټاکنو کې هغه بیاځلي واک ته ورسېد او دا ځل یې ګوند له شنه یا ګرین ګوند سره ائتلاف وکړ. کورتس او د هغه دویمې کابینې د ۲۰۲۰ زکال په جنوري کې په کار پیل وکړ. له دې سره د دوی کاري پروګرامونه د کویډ-۱۹ وبا د خپرېدو له امله ناڅرګند پاتې شول. د دغې وبا پر وړاندې د هغه غبرګون د قرنطین او د تلو راتلو د ممنوعیت اعلان و. د یوې فرعي پارلماني کمېټې له خوا د ایبیزا د رسوايي څېړنې د هغه په کابینه کې بې ثباتي رامنځته کړه، یو شمېر غړو یې استعفا ورکړه او بالاخره د فساد اړوند څېړنې لامل وګرځېده او کورتس اړ شو د ۲۰۲۱ زکال په اکتوبر میاشت کې د لومړي وزارت له څوکۍ استعفا ورکړي. له همدې امله هغه د «شډو یا په سیوري کې لومړی وزیر» بلل کېږي. دوه میاشتې وروسته کورتس په بشپړه توګه سیاست ته شا کړه او د یو نړیوال ستراتیژي جوړونکي په توګه یې له پیټرټیل سره په کار پیل وکړ.
کورتس د اطریش په تاریخ کې تر ټولو ځوان لومړی وزیر او همدارنګه د څلورو کلونو لپاره په ټوله نړۍ کې ځوان دولت مشر و. د هغه ځواني او سیاسي فعالیت په اتریش او تر ډېره په اروپا کې د سنتي محافظه کار خوځښت د بېرته را منځته کېدو لامل وګرځېد. نوموړی د ۲۱ مې پېړۍ تر ټولو زیات محبوبیت لرونکی سیاستوال و.
د بهرنیو چارو وزیر
د ۲۰۱۳ زکال له پارلماني ټاکنو وروسته کورتس د مایکل سپینډلګر پر ځای د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو. د ۲۰۱۴ زکال په مارچ میاشت کې د بهرنیو چارو وزارت ته د ادغام اړوند مسائل وروسپارل شول. کورتس له لویدیځ بالکان سره د اطریش د اړیکو بېرته رغول د خپلو سیاستونو لومړیتوب وباله. «له تاریخي پلوه» له اسرائیلو او یهودي ټولنې سره له ژمنتیا ډکه اړیکه هم د کورتس لپاره «اړینه» وه.
نوموړي د ۲۰۱۴ زکال په فبروري میاشت کې بلګراد ته د سفر پر مهال تر یوه بریده د ملي اقتصادي او سیاسي ګټو په موخه له اروپايي اتحادیې سره د صربستان له یوځای کېدو څخه د اطریش ملاتړ تائید کړ.
د ۲۰۱۴ زکال په نومبر میاشت کې کورتس د «#stolzdrauf» کمپاین پیل کړ چې په ټولنیزو رسنیو کې یې د خلکو د وطن دوستۍ څرګندويي کوله. د فرانکفورتر الګماینه سایتونګ ورځپاڼې د راپور له مخې یو شمېر مشهورې څېرې لکه د اطریش پخوانۍ ښکلې مېرمن آمینا داګی او مخکښ موسیقار اندریاس ګابالیر په څېر کسان د دغه کمپاین له ملاتړو څخه وو. په دغه کمپاین کې د اطریش د هوايي چلن مشر هاینز فیشر، د یهودانو ټولنه او همدارنګه اسلامي مذهبي ټولنه هم ښکېل وه. دغه کمپاین په رسمي توګه د یوه مطبوعاتي کنفرانس پر مهال پیل شو او وروسته د هویت پلوه الټ- رایټ خوځښت له خوا له ننګونو سره مخ شو. هغه بودیجه چې د بهرنیو چارو وزارت د دغه کمپاین د ترسره کولو لپاره ځانګړې کړې وه، په کلکه توګه له نیوکو سره مخ شوه. د دغه کمپاین لګښت په پنځو یا شپږو اونیو کې په ټولیزه توګه ۳۲۶۰۲۹ یورو وه چې ۵۵ سلنه یې یوازې په ګڼه ګوڼو لرونکو ځایونو کې د بېلبورډونو او په ورځپاڼو کې په وړیا اعلاناتو لګول شوې وه.
پارلمان د ۲۰۱۵ زکال د فبروري په ۲۵ مه د اسلامي بنسټونو اړوند یو تعدیل تصویب کړ. د دغه تعدیل له مخې د اسلامي بنسټونو سره بهرنۍ مالي مرسته منع اعلان شوه او دغه چاره په کلکه توګه د دغه هېواد د مسلمانو وګړو تر نیوکې لاندې راغله. د دغه تعدیل له مخې مسلماناتو ته دا اجازه ورکړل شوه په پوځ، بند، روغتون او د پالنې په مرکزونو کې پیره وکړای شي. کورتس هڅه کوله چې په دغه تعدیل کې د قران کریم جرمني ترجمه هم شامله کړي خو ځای ورنکړل شو.
د ۲۰۱۵ زکال په جون میاشت کې کورتس وړاندیز وکړ چې د اروپایي اتحادیې د هغو وګړو د ماشومانو لپاره ورکول کېدونې مرستې بېرته تنظیم شي چې والدین یې په اطریش کې کار کوي خو ماشومان یې په خپل اصلي هېواد کې پاتې دي او باید د هماغو هېوادونو د بیو له کچې سره مطابقت ولري. له دې سربېره بهرني اروپايي وګړي وړاندې له دې چې د اطریش د بیمې په پروګرامونو کې د نوم ثبتونې په شرایطو برابر وګڼل شي باید «د څو کلونو لپاره خپله منصفانه ونډه ورکړي». سوسیال دیموکرات ګوند له دغه وړاندیز سره مخالفت وکړ خو هوکړه یې وکړه چې د ماشومانو سره د مرستې له پروګرام څخه ناوړه ګټنه باید ودرول شي. د آزادۍ ګوند له دغه وړاندیز څخه ملاتړ وکړ، خو شنه ګوند بیا کورتس تورن کړ چې د آزادۍ ګوند له کرکې ډک ذهنیت یې اخیستی.
د ۲۰۱۵ زکال د جون په پای کې کورتس په مالتا، لتوانیا او استونیا کې د خپلو سفارتخونو د تړلو یوه اوږد مهاله پالیسي وړاندې کړه او ۲۰۱۸ زکال په مني کې یې هم مهاله په بلاروس، مولداوی، جورجیا، قطر او سنګاپور کې سفارتونه پرانیستل. نوموړي همدارنګه په چین کې د خپلې دویمې جنرال قونسلۍ د جوړولو پلان هم وړاندې کړ.
د ۲۰۱۶ زکال په جنوري کې کورتس له ډای وېلټ ورځپاڼې سره په مرکه کې څرګنده کړه چې «دا د درک وړ ده چې یو شمېر سیاستوال له هغه ناوړه انځور څخه ویرېږي چې د پولو امنیت ته اړوندېږي. له دې سره موږ نه شو کولای په سادګۍ سره هغه مسئولیت چې زموږ پولو ته اړوندېږي ترکیې ته وسپارو، ځکه نه غواړو خپل لاسونه په کې کثیف کړو. له دغه ناوړه انځورونو څخه خلاصون نه شته». شنه ګوند ته اړوند د پارلمان غړي میشل ریمون د هغه د څرګندونې د وروستۍ برخې اړوند د مهاجر ماشوم ایلان کردي انځور خپور کړ چې په فیسبوک کې ډېر زیات خپور شو. ریمون، کورتس «د انسانیت ضد بدبینه» په توګه یاد کړ. د اطریش د خلکو د ګوند یو ویاند څرګنده کړه: «چې دا ناسمه چاره ده چې شین ګوند د دغه ماشوم له مړینې څخه د خپل ایډیالوژیک دریځ د ترویج په موخه ګټنه کوي».
د دویمې نړیوالې جګړې د پای ته رسېدو د لمانځنې په مراسمو او پوځي مارش کې د ګډون پر مهال کورتس د ۲۰۱۵ زکال د مۍ په ۵ مه له بلاروس څخه لیدنه وکړه او له هغو وروسته مسکو ته لاړ او هلته یې د روسیې له بهرنیو چارو وزیر سرګی لاوروف سره وکتل. نوموړي د روسیې له خوا د کریمه الحاق او د اوکراین د ختیځ له جلا غوښتونکو څخه د روسیې ملاتړ د «نړیوالو قوانینو سره مخالفت» وباله.
اردو ژبه
اردو ژبه د هند و آریایي ژبو له ډلې نه ده چې په پراخه کچه په جنوبي اسیا کې پرې تکلم  کېږي. دا ژبه د پاکستان ملي ژبه او منځګړې ژبه ده. په هند کې، اردو د قانون تر ملاتړ لاندې اتمه ژبه ده، چې حیثیت، فعالیت او کلتوري میراث یې د هند د اساسي قانون له لوري په رسمیت پېژندل شوی او هم د هند په څو ایالتونو کې رسمي ژبه ده. په نیپال کې، اردو یوه رسمي سیمه يیزه لهجه ګڼل کېږي.
فزيکي کیهان پېژندنه
فزيکي کیهان پېژندنه،  د نړۍ پېژندنې يوه څانګه ده، چې د کیهان پېژندنې موډلونو له څېړنې څخه بحث کوي. د کیهان پېژندنې موډل يا په ساده ډول کیهان پېژندنه د نړۍ د سترو جوړښتونو او محرکو قوو څېړنه چمتو کوي او د دې د سرچينې يا اصل، جوړښت، بشپړتيا او وروستني برخليک په اړه د بنسټيزو پوښتنو څېړلو ته لاره هواروي. نړۍ پېژندنه د يوې پوهې په توګه د په کوپرنيکي (Copernican) اصل سره رامنځته شوې ده، چې دلالت کوي چې اسماني جسمونه د يو شان فزيکي قوانين اطاعت کوي، چې يادو فزيکي قوانينو باندې پوهېدلو ته يې لاره هواره کړه.
اردو ژبه
اردو د هندوستاني ژبې پارسي شوې معیاري او راجستر (تنوع لرونکې) ژبې په توګه تعریف شوې ده. اردو او هندي چې د هندوآریایي ژبو له ډلې دي، د سانسکرت او پراکریت څخه اخیستل شوې، د لغتونو ګډه ټولګه، ورته آوازپوهنه (فونولوژي)، نحوه او ګرامر لري، چې دواړه ژبې د عامیانه تکلم پرمهال یو له بل سره د پوهېدو وړ دي. لکه څنګه چې رسمي اردو ادبي، سیاسي او تخنیکي لغتونه له پارسي څخه اخلي، رسمي هندي، دا اړخونه له سنسکرت څخه اخلی، چې په پایله کې، د رسمیت د لاملونو د زیاتېدو له امله د دواړو ژبو پوهاوی له یوې او بلې سره په پراخه کچه کمېږي.
په ۱۸۳۸ ز کال کې د ختیځ هند د بریتانوي کمپنۍ د واکمنۍ پرمهال، اردو د دې کمپنۍ له لوري په شمالي هند کې د پارسي ځایناستې وټاکل شوه. پارسي تر دې مهاله د هندي- اسلامي سترواکیو د درباري ژبې په توګه کارول کېده. د اروپا د استعمار په دوره کې دیني، ټولنیز او سیاسي لاملونه را منځته شول چې د اردو او هندي تر منځ د توپیر ملاتړ یې کاوه او د هندي-اردو ژبو تر منځ د بحث د راپورته کېدو لامل شوه.
فزيکي کیهان پېژندنه
فزيکي کیهان پېژندنه، لکه څرنګه چې اوس درک شوې ده، په ۱۹۱۵ ز کال د البرټ انسټاين د عمومي نسبيت نظريې په پرمختګ سره پيل شوه، چې ورڅخه وروسته په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې د سترو مشاهداتي موندنو له خوا يې پيروي وشوه: لومړی دا چې Edwin Hubble وموندل چې نړۍ د شيدو لار تر شا ګڼ شمېر بانديني کهکشانونه لري؛ وروسته د Vesto Slipher او نورو فعاليتونو وښودله چې نړۍ پراخه کېږي. دې پرمختګونو د نړۍ د مبدا يا سرچينې په اړه فکر کول شوني کړل او د Georges Lemaitre له لوري يې د نړۍ پېژندنې د مخکښ مودل په توګه د Big Bang نظريې رامنځته کېدلو ته لاره هواره کړه. يو څو څېړونکي تر اوسه د يوه ګټور ځايناستي کیهان پېژندنې څخه ملاتړ کوي، که څه هم ډېری کیهان پوهان هوکړه کوي، چې د Big Bang نظريه په تر ټولو غوره ډول کتنې تشرېح کوي.
اردو ژبه
په اتلسمه پېړۍ کې اردو یوه ادبي ژبه شوه او دوه ورته معیاري بڼې یې په ډیلي او لکنهو کې رامنځته شوې. په ۱۹۴۷ ز کال کې د هند له تجزیې څخه وروسته، درېیمه بڼه یې د پاکستان په کراچۍ ښار کې را څرګنده شوه. دکني، چې په سویلي هند کې یوه کارېدونکې پخوانۍ بڼه وه، په ۱۶مه پېړۍ کې د دکني سلطنتونو د دربار ژبه شوه.
له ۲۰۲۱ ز کال را په دې خوا، په نړۍ کې اردو یووېشتمه لویه تکلمي ژبه ده چې نږدې ۱۶.۹ میلیونه مورني تکلم کوونکي لري. د ایتنولوګ د ۲۰۱۸ ز کال د اټکلونو پر بنسټ: اردو په نړۍ کې لسمه پراخه تکلمي ژبه ده، چې د دویمي ژبې په توګه د تکلم کوونکو په ګډون یې ټول تکلم کوونکي ۲۳۰ میلیونه وګړي دي.
فزيکي کیهان پېژندنه
له ۱۹۹۰ ز لسيزې راهيسې په مشاهداتي کیهان پېژندنه کې ناڅاپي پرمختګونو د دنيايي کوچنۍ څپې د شاليد، د توپير لرونکي supernova [ستر لنډمهالي ستوري] او د کهکشان د قرمزي (سور بخن) اند ټولونو (سروې) د کیهان پېژندنې د يوه معياري موډل ودې ته لارښوونه وکړه. دا موډل له نړۍ څخه غواړي چې ډېره تياره ماده او تياره انرژي ولري، چې تر اوسه يې طبيعت نه دی درک شوی، مګر ياد موډل مفصل اټکلونه وړاندې کوي چې له بېلابېلو کتنو سره په غوره سمون کې دي.
کیهان پېژندنه په نظرياتي او عملي فزيک کې د څېړنې د زياتو نابرابرو برخو د کار په اړه په پياوړي ډول بحث کوي. د کیهان  پېژندنې اړوند برخې د ذروي فزيک ازمېښتونه او نظريه، د ستورو نظرياتي او مشاهداتي فزيک، عمومي نسبيت، کوانټم ميخانيک او د پلازما فزيک دي.
اردو ژبه
سرچینې
کارويبولي د هند د ډیلي په سیمه کې بومي ژبه وه، چې د هغې لومړنۍ بڼه د زړې هندي (یا هنداوی) په نوم یادېږي. دا ژبه د هند و آریایي د مرکزي ژبو د لویدیځ هندي له ډلې ده. د اسلامي فتوحاتو په اوږدو کې او د هند په نیمه وچه کې د هندوانو او مسلمانو د دودونو تر منځ اړیکو (له ۱۲ پېړۍ څخه تر ۱۶ مې پېړۍ پورې) د دې لامل شوه، چې د ګنگا-جمونو تهذیب د ګډ حاصل په بڼه د هندوستاني ژبې د رامنځته کېدو لامل شول.
د هندي ژبې زړې هندي د ډیلي په څېر ښارونو کې، له پارسي څخه د لغاتو پور پیل کړ او د "هندي" او وروسته بیا "هندوستاني" په نوم یاده شوه. په سویلي هند کې (په ځانګړې توګه په ګولکونډا او بیجاپور کې)، د منځنیو پېړیو په هند کې د دکني ژبې په نوم د ژبې یوې بڼې وده وکړه، چې له تلوګو او مراهټي څخه یې پور کلیمات درلودل. د هنداوی یو لومړنی ادبي دود، د دیارلسمې پېړۍ په وروستیو کې د امیر خسرو له لوري را منځته شو.
فزيکي کیهان پېژندنه
د موضوع تاريخچه
د کیهان پوهنيز په ورکړل شوي اصل سره د هبل قانون وړانديز وکړ، چې کیهان پراخېده [مخ په پراختيا وه]. د پراختيا لپاره يې دوه بنسټيزې تشرېح وړاندې شوې وې. يوه يې د Lemaitre د Big Bang نظريه وه چې د George Gamow له خوا يې ملاتړ وشو او وده يې ورکړه. دويم وضاحت د Fred Hoyle د ثابت حالت موډل (steady state model) و، چې له مخې يې نوې ماده د کهکشانونو له يو بل څخه د لرې والي له امله جوړېږي. په دې موډل کې کیهان د وخت په هر ټکي کې نږدې ورته ده.
د يو شمېر کلونو لپاره د دې نظريو ملاتړ په برابر ډول وېشلی و. که څه هم د مشاهداتي دليل د دې نظريې ملاتړ پيل کړ، چې نړۍ له يو ګرم غليظ حالت څخه تکامل کړی دی. په ۱۹۶۵ ز کې د دنيايي کوچنۍ څپې شاليد موندنې او که څه هم دنيايي کوچنۍ څپې د مخینې کره اندازه اخيستنه، د ۱۹۹۰ ز لسيزو په لومړيو کې د Cosmic Background Explore له خوا د Big Bang موډل پياوړی ملاتړ کې مرسته وکړه، ځينو نړۍ پوهانو په سخت ډول د نړۍ د اصل يا مبدا او تکامل په اړه نورې نظريې وړاندې کړې. د دې يوه پايله دا ده، چې په معياري عمومي نسبیت کې، لکه څرنګه چې په ۱۹۶۰ ز لسيزه کې د Roger Penrose او Stephen Hawking له لوري بيان شوي دي، نړۍ په انفراديت سره پيل شوه.
اردو ژبه
سرچینې
په لومړي ځل د اردو ژبې نوم، د ۱۷۸۰ ز کال په شاوخوا کې د شاعر غلام همداني مصحفي له خوا وړاندې شو. د ادبي ژبې په توګه، اردو درباري او اشرافي بڼه خپله کړه. په داسې حال کې چې اردو د هندو-آريايي د ځايي هندي ژبي کارېدلی ګرامر او اساسي لغتونه وساتل، د نستعليق د لیک سيسټم يې خپل کړ، چې د پارسي خطاطۍ په توګه را منځ ته شوی و.
نور تاریخي نومونه
د دې ژبې د تاریخ په اوږدو کې، اردو ته څو نورو نومونه، لکه: هندي، هنداوی، ریخته، اردو مولا، دکني، لاهوري، ګوجري، مورس او دهلوي هم کارول شوي دي.
د صوفی لیکوالانو لکه اشرف جهانګیر سمناني څو آثارو د اردو ژبې لپاره ورته نومونه کارولي. شاه عبدالقادر رایي پوري، لومړی کس و چې قرآنکریم یې اردو ته وژباړه.
د شاه جهان په وخت کې پلازمېنه ډهلي ته ولېږدول شوه او د شاه جهان آباد په نوم ونومول شوه او د ښار بازار د اردو مولا په نوم ونومول شو.
د لومړي ځل لپاره اردو ته د ریخته کلیمه د اکبر پاچا په دوره کې وکارول شوه. دا په اصل کې پارسي کلیمه وه چې د " مخلوط جوړولو" په معنا وه. خسرو لومړنی کس و چې د شعر لپاره یې ورته کلیمه وکاروله.
سرچينې
وېشنيزه:ژبې
د عربستان ټاپووزمه
عرب ټاپووزمه د لودیې اسیا ټاپووزمه ده چې د افریقا لویې وچې په شمال ختیځ کې د عربستان په صفحه کې موقعیت لري. دغه ټاپووزمه د ۳ میلیونه ۲۳۷ زره او ۵۰۰ کیلومتر مربع (۱ میلیون ۲۵۰۰۰۰ مایل مربع) مساحت په لرلوسره د نړۍ تر ټولو لویه ټاپووزمه ده.
عرب ټاپو وزرمه ۵۶ او ۲۳ میلیونه وړاندې کلونو ترمنځ د سره سمندرګي د جلا کېدو په پایله کې رامنځته شوې، چې له لوېدیځ او سویل لوېدیځ لوري له سره سمندرګي، له شمال ختیځ لوري له فارس خلیج او عمان خلیج، له شمال لوري له شام او بین النهرین او سویل ختیځ لوري له عرب سمندرګي او هند سمندر سره پوله لري. دغه ټاپووزمه د نفتو او طبیعي ګازو د پراخو زېرمو په لرلو سره په عربي نړۍ او نړیوال ډګر کې مهم جیوپولیټیک رول لوبوي.
له معاصر دوران مخکې، د ابن فقیه د تشرېح پر بنسټ، دغه سیمه په څلورو جلا برخو وېشل شوې وه: مرکزي فلات (نجد یا الیمامه)، سویلي عرب، البحرین (ختیځ عرب یا الاحصا) او حجاز (د لوېدیځو سواحلو تیامه).
جغرافیه
عرب ټاپووزمه، په اسیا لویه وچه کې موقعیت لري چې (د ساعت د عقربې له مخې) شمال ختیځ لوري ته یې د فارس خلیج، ختیځ پلو ته د هرمز تنګي او عمان خلیج، سویل ختیځ لوري ته عرب سمندرګی، سویل ته د عدن خلیج، ګواردافوی کانال او سومالي سمندرګی، سویل لودی لوري ته د باب المندب تنګي او دلوېدیځ او سویل لوېدیځ دواړو لورو ته یې سور سمندرګی موقعیت لري. د دغې ټاپووزمې شمالي څوکه د سوریې له صحرا سره وصلېږي چې پوله یې ناڅرګنده ده، په داسې حال کې چې د دغې ټاپووزمې شمالي پوله په عمومي بڼه د سعودي عربستان او کویټ ترمنځ د شمالي پولې په توګه په پام کې نیول کېږي.
د دغې ټاپووزمې ترټولو څرګنده ځانګړنه صحرا ده، په داسې حال کې چې په سویل لودی کې د غرونو لړۍ هم لري، چې د پاتې ټاپووزمې په پرتله په کې د اورښت کچه زیاته ده. حرات الشام یې لوی اورغوځونکی میدان دی چې د عربستان له شمال لودی نه تر اردن او د سوریې تر سویل پورې پراخ دی.
سیاسي پولې
د دغې ټاپووزمې شپږو هېوادونو بحرین، کویټ، عمان، قطر، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو د خلیج همکاریو شورا (GCC) جوړه کړې.
نفوس
په داسې حال کې چې سعودي عربستان له تاریخي پلوه کم نفوس لري، خو د کاریګرو کډوالو د ورتګ او د زېږون د لوړې کچې له امله په پراخه کچه د نفوسو وده په کې د پام وړ ده. وګړي یې تر ډېره ځوان دي او د جنسیتي انحراف له مخې د نارینه وو نسبت په کې لوړ دی. په ډېرو برخو کې یې د سویلي اسیا وګړي د سیمه ییزو وګړو په پرتله زیات دي. څلور کوچني ایالتونه (د مساحت له مخې) چې د فارس خلیج په سواحلو کې موقعیت لري، د نړۍ په کچه د نفوسو زیاته وده لري. په هرو شلو کلونو کې یې د نفوسو شمېر درې چنده زیاتېږي. په ۲۰۱۴ ز کال کې د عرب ټاپووزمې د وګړو تخمینې شمېر ۷۷ میلیونه ۹۳۸ زره ۹۳۶ تنه (د کډوالو په ګډون) ښوول شوی. عرب ټاپووزمه د نړۍ په کچه په لویانو کې د تر ټولو نابرابره نسبت له امله مشهوره ده، په دې ډول چې په یو شمېر سیمو کې (په ځانګړې توګه په ختیځ کې) ښځې له ۲۰ کلونو نه تر ۲۹ کلنو او ۳۰ کلنو نه تر ۳۹ کلنو وګړو له څلورو برخو یوه جوړوي.
د اسلام ظهور
په اوومه میلادي پېړۍ کې د اسلام د سپېڅلي دین په ظهور سره اسلام د عرب ټاپووزمې د غالب دین په توګه راڅرګند شو. د اسلام پیغمبر حضرت محمد(ص) نږدې په ۵۷۰ ز کال کې په مکې ښار کې نړۍ ته سترګې وغړولې او په ۶۱۰ ز کال کې یې په دغه ښار کې د اسلام تبلیغ پیل کړ، خو په ۶۲۲ ز کال کې یې مدینې ته هجرت وکړ. له دغه ځایه هغه او د هغه پیراونو عرب قبیلې د اسلام تر بیرغ لاندې یو موټی کړې او په عرب ټاپووزمه کې یې واحد اسلامي نظام رامنځته کړ.
د حضرت محمد(ص) له خوا په عرب ټاپووزمه کې د واحد اسلامي نظام له رامنځته کولو وروسته دغه نظام د راشدینو خلافت او امویانو د خلافت پر مهال د یوې پېړۍ په ترڅ کې د عربي ځواک د پیاوړتیا شاهد و چې له عرب ټاپووزمې نه یې د پراخې مسلمانې سترواکۍ په اډانه کې پراختیا ومونده او نفوذ یې د عربستان له ټاپو وزمې نه د هند د نیمه لویې وچې تر شمال ختیځ، مرکزي آسیا، منځني ختیځ، شمالي افریقا، سویلي روم (ایتالیا)، ایبري ټاپووزمې او پیرنه ته ورسېد.
په ۶۳۲ ز کال کې د حضرت محمد(ص) له رحلت وروسته، ابوبکر صدیق (رض) د مسلمانانو د مشر په توګه لومړی خلیفه شو، هغه له مرتدینو سره له جګړې وروسته (چې د رده جګړې په نوم یادېږي یا «له مرتدینو سره جګړه») د بیزانسانو په سترواکي برید وکړ. په ۶۳۴ ز کال کې د هغه له وفات وروسته عمر فاروق(رض) د هغه ځای ناستی خلیفه شو، چې ورپسې عثمان(رض) بن عفان او علي(رض) بن ابی طالب دغه ځای ونیو. د دغو څلورو خلیفه ګانو دوران ته د خلفای راشدینو یا «هدایت موندلو» خلافت ویل کېږي. د راشدینو د خلافت او له ۶۶۱ ز کال وروسته د هغوی د اموي ځای ناستو پر مهال عربو په چټکۍ سره د مسلمانانو تر ولکې لاندې له عربي نړۍ بهر خپل قلمرو پراخ کړ. د څو لسیزو په ترڅ کې مسلمانو ځواکونو د بیزانسانو لښکرو ته ماتې ورکړه او د فارس سترواکي یې هم له منځه یووړه، چې د ایبري ټاپووزمې لویه برخه قلمرو یې تر هند پورې ونیو. له دې وروسته د مسلمانې نړۍ سیاسي تمرکز نوو فتح شوو سیمو ته واوښت.
له دې سره، مکه او مدینه د مسلمانې نړۍ لپاره تر ټولو مهم ځایونه پاتې شول. قرآن کریم امر کوي چې هر په شرایطو برابر مسلمان چې مالي وړتیا یې ولري، باید په خپل ژوند کې یو ځل د اسلامي جنتري په ذوالحجې میاشت کې مکې معظمې ته ولاړ شي او د اسلام له پنځو بناوونه یوه چې حج دی، باید ترسره کړي. په مکې ښار کې مسجد الحرام (لوی جومات) چېرې چې کعبه شریفه موقعیت لري او په مدینې ښار کې مسجد النبوي (د پیغمبر(ص) جومات) چېرې چې نوموړی خاورو ته سپارل شوی، د اسلام سپېڅلی ځایونه دي. له همدې امله له اوومې میلادي پېړۍ راهیسې، له ټولې اسلامي نړۍ نه هر کال ګڼ شمېر مسلمانان د حج د مراسمو ادا کولو په موخه هلته ځي.
د عربو موقعيت
العرب په لغت كې دښتو، ډاگونو او هغه وچو ځمكو ته ويل كيږي چې نه په كې اوبه وي او نه بوټي. عربي جزيره او د دې سيمې اوسيدونكي له ډيرې پخوا زمانې راهيسې پدې نامه ياديږي.
د دې جزيرې لويديځ ته سره بحيره او د سينا ټاپوزمه، ختيځ ته خليج او د عراق جنوبي زياتره برخې، جنوب ته عربي بحيره چې له بحرالهند نه امتداد مومي، او شمال ته يې شام اوعراق (كه څه هم هلته د پولو په هكله اختلاف وجود لري) پروت دى. مساحت يې د يو مليون متر مربع او يو ميليون او درى سوه زره ميله مربع تر منځ اټكل شوی دى. داجزيره د طبيعي جغرافيايي موقعيت له پلوه ډيره ارزښتناكه ده. چارچاپيره يې داسې پراخه او ارتې دښتې او ريگستانونه دي چې دې جزيرې ته يې د يوې داسې پخې كلا بڼه وركړې ده چې يرغلگر ورباندې په آسانۍ سره تسلط او قبضه نشي کولاى، همدا وجه ده چې ددې سيمې خلك له ډيرې پخوا زمانې راهيسې پخپل ژوند او كارونو كې آزاد او خود مختاره دي. كه دا دښتې او ريگستانو نه نه واى نو بيا د عربو له وسه نه وه پوره چې د خپلو پولو نه اخوا پرتو دوو لويو امپراطوريو حملې او يرغلونه په شا وتمبوي او يا د هغوى له تسلط نه آزاد پاتې شي. له بله پلوه دا جزيره د نړۍ د مشهورو وچو په مينځ كې پرته ده او له هغو ټولو سره د وچې او اوبو له لارې تړل شوې ده، په دې معنى چې په شمال كې له افريقا، شمال ختيځ كې له اروپا، او لويديځ كې له عجمو، منځني او نژدې ختيځ او همداسې له هند او چين سره لاره لري. همدا راز د اوبو له لارې له دې ټولو وچو نه كښتۍ او بحري جهازونه سيخ سيده د دې جزيرې بندرگاه ته راتلى شي. او د همدې جغرافيايي موقعيت له بركته د عربي جزيرې شمالي او جنوبي برخو په تيره زمانه كې د مختلفو ولسونو لپاره د وركړې راكړې (تجارت) فرهنگ، ديانت، هنر، فن او علم د يوه لوى مركز حيثيت درلود.
عربي قومونه
تاريخ پوهانو عربي قومونه د عربو د اصل او نسل په اساس په دريو برخو ويشلي دى: د عاربة عربانو (قحطان پښه) اصلي ځاى يمن دى. دسبأ بن يشجب بن يعرب بن قحطان‏ له اولادې نه زياتې قبيلې لري، خو دوه قبيلې يې حِمْيَر بن سبأ، اوكَهْلان بن سبأ ډيرې مشهورې دي، او نورې يوولس يې دومره شهرت نه لري. او دغه عربان د سبأ له اولادې نه پرته نورې قبيلې نه لري. الف: حِمْيَر بن سبأ، چې مشهورې كورنۍ يې : ب: كَهْلان بن سبأ، مشهورې كورنۍ يې دا دي: هَمْدان، ألْهَان، الأشْعَر، طيئ، او مَذْحِج ‏[‏له مذحج‏ نه:‏ عَنْس او النَّخْع‏]‏، او لَخْم ‏[‏له لخم‏ نه:‏ كندة، او له كندة‏ نه :‏ بنو معاوية، السَّكُون او السكاسك‏]‏، او جُذَام، عاملة، خَوْلان، مَعَافِر، او أنمار ‏[‏او له أنمار‏ نه:‏ خَثْعَم، بَجِيلَةَ، او له بجيلة نه‏:‏ أحْمَس‏]‏ او الأزْد، ‏[ا‏و له الأزد‏ نه:‏ الأوس، الخزرج، خُزَاعة او د جَفْنَة اولاده چي د شام پاچايان وو او آل غسان‏ شهرت لري]‏‏.‏ د كهلان كورنۍ پخوا له يمن نه وتلې او د جزيرې په مختلفو برخو كې خورې شوي دي زياتره يې له عرم سيلاب نه مخكې هغه وخت له يمن نه ووتلې كله چې روميانو مصر او شام ونيول او د يمن په تجارتي بحري لارو يې هم قبضه ولگوله، د وچې لارې يې هم گډې وډې كړې. ددې تر څنگ د كهلان او حمير كورنيو خپل مينځي جگړې او مقابلې هم د دې سبب شوې چې كهلان وطن پريږدي او د حمير قبيله پخپل ځاى پاتې شي.
گرگان ولسوالي
گرگان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گرگان)  د ايران د گلستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د گرگان ښار دی. دا ولسوالي ۴۸۰٬۵۴۱ تنه نفوس لري. د گرگان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گلستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
کیه سانویوا
کیه سانویووا ولایت په ایټالوي د سان مارینو هیواد یوه ایداري برخه ده. یاده سیمه ۵,۴۶ کیلومتره مربع مساحت او په ۳۱ د جولای ۲۰۱۸م کال ۱۱۴۲ وګړي لرل.
د بروکسل ښارو
د بروکسل ښاروالۍ ( فرانسوي : Bruxelles یا Ville de Bruxelles ) د بلجیم
د بروکسل ښاروالۍ ( فرانسوي : Bruxelles یا Ville de Bruxelles ) د بلجیم پلازمینه ده، د فلیمش سمیز حکومت ، د والونیه سمیز حکومت او د بروکسل پلازمینې سيميز حکومت مرکز هم دی .‌د غه ښاروالۍ شاوخوا 180,000 اوسیدونکي لري ، چې شاوخوا دریمه برخه خلک يې په تاریخي پینټاګون برخه کې ژوند کوي ، شاوخوا نیمایي یې په شمالي پراختيايي پروژه کې ، د لاکن ، نیدر-اوور-هیمبیک او هیرن په ولسوالیو کې او پاتې نور یې د لوېزالان واټ شاوخوا شاوخوا سیمو کې, ترکامېرېنبس (په ګډه د سویلي پراختيا پروژه) ,په ختیځ پراختيا پروژه کې، اوپه اوروپا ېې برخه کې چې لویه برخه یې هم په ښاروالۍ پورې اړه لري) ژوند کوي.
د بروکسل ښاروالۍ د نفوس له مخې په بلجیم کې پنځمه لویه ښاروالۍ ګنل کېږي. د بروکسل - د پلازمینې ټوله سیمه ، چې ډیری وختونه په ساده ډول د بروکسل په نوم یادیږي ، په ټولیزه توګه 19 ښاروالۍ لري چې شاوخوا 1.2 ملیون اوسیدونکي لري. ښاري ساحه ، او د ښار شاوخوا سېمو په ګډون، له 1.8 ملیون څخه ډیر اوسیدونکي لري، چې دا په هیواد کې ترټولو لوی ښار راځي.
ایتمولوژي
د ځای نوم "بروکسیل" د "Bruocsella" (په فرانسوي کې: bruoc + sella ) څخه راځي، " Broekzele "  چې تصفېه ېې کړې  نو  بروک    زیله  ویل کیږي
تاریخ
بروکسل مخکې د ژیننه د سیند په یوه ټاپو کې د یوې کلا په څېر وو کله چې ښار پراخ شو، د ښار لومړی دیوال جوړ شو، چې ځینې برخې یې لاهم اوس شته دي. هغه محال دغه دیوال ډیر ژر کوچنی ثابت شو او د دوهم پنټاګون ښار دیوال یې جوړ کړ چې پدې کې اوه غونډۍ شاملې وې: کوډنبرګ ، سینټ-میشیلزبرګ، وارموسبرګ ، کونسټبرګ ، سینټ پیټرزبرګ، سبلون او د بوټانیکل باغ وو او اوس د دې دویم دیوال څخه، یوازې د هالیپورټ برج د ځمکې څخه پورته پاتې دی. د منتوف میټرو سټیشن د جوړولو په جریان کې‌ یی د ځمکې لاندې استنادي دیوالونه وموندل شول.
د ډیموګرافیک پراختیا
ټول تاریخي معلومات اوسنۍ د ښاروالۍ پشمول لایکن، هارین او نیدر-اوور-هیمبیک‌ته اشاره کوي.
د بروکسل اصلي اوسیدونکي
په بروکسل کې اوس اصلي اوسېدونکي د نورو پرتله ډېر کم لیدل کیږي ځکه زياتره خلک يې د فلانډرز ،والونیا او د نړۍ نورو هېوادونو څخه راغلي چې دلته اوس وس ژوند کوې. د بروکسل اصلي ژبه د برابانټین ژبه ده چې په ژبپوهنه کې، دا د فرانسوي ژبې د ډیرو کلمو او د هالنډي ژبې دکلمو پور وړي او د فرانسوي ژبې د تلفظ لخوا مشخص شوی. دا د منځني هالنډ د محلي ژبو په ډول رامینځته شوی چې په مینځنۍ پیړۍ کې ویل کیده. د فرانسوي ژبې د بروکسل ډول ژبه هم شتون لري چې دا د هالنډي ژبې څخه ډیری پوروړي کلمې لري او تلفظ یی هم د هالنډي ژبې لخوا اغیزمن شوي. په بروکسل کې د دوو رسمي ژبو کارولو په اړه نور معلومات د بروکسل - پلازمینې سیمې په مقاله کې موندلی شي.
جوړښت
ښاروالۍ شورا د د سوسیالیستانو،‌ زرغوند ګوند ،دېفي ګوند او د بروکسل د بدلون ګوند (PS ، Groen - Ecolo ، Défi او Change.brussels )څخه جوړه ده (د sp.a شاوخوا سیمه ایز لیست).
لاندې کسان د بورډ غړي دي:
د 1976 راهیسې د محلي ټاکنو پایلې
ټاکنې هر شپږ کاله وروسته د اکتوبر په دویمه یکشنبه ترسره کیږي. د ۱۹۸۳ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه، د بروکسل لیبرالانو د بلجیم له خپلواکۍ مخکې د ښاروالۍ څوکۍ له لاسه ورکړه او د لومړي ځل لپاره د بروکسل سوسیالیست ښاروال شو. د بروکسل د ټولو ښاروالانو د کتنې لپاره، د بروکسل د ښاروالانو لیست وګورئ.
د 2012 ښاروالۍ په ټاکنو کې، PS-sp.a سوسیالیستان د 18 څوکیو سره ترټولو لوی ګوند شو، ورپسې cdH (په حقیقت کې، cdH-CD&V عیسوي ډیموکراتان ) د 10 څوکیو سره دوهم ،ور پسې MR-Open Vld ليبرالانو د 10 څوکیو سره ، Ecolo-Groen زرغوند ګوندونو د 7 څوکیو سره څلورم ځای خپل کړ. په پای کې، FDF 3 څوکۍ او N-VA 1 څوکۍ ترلاسه کړې. ارغواني اکثریت د PS-sp.a او MR-Open Vld ترمنځ جوړ شوی و، د 49 څوکیو څخه د 28 څوکۍ ‌‌‌‌لازمې وی. په هرصورت، د جون په 9 او په کال 2017 میلادي کې د sp.a اس پي ا د ایتلاف څخه ووت له هغه وخت راهیسې، فیلیپ کلوز د بروکسل ښار ښاروال دی.
د بروکسل لپاره او د بروکسل پلازمینې سیمې د نورو ښاروالیو لپاره، د اوسیدونکو د شمیر پر تله د رایې ورکوونکو شمیر خورا ټیټ دی، دواړه په مطلقو شرایطو کې او د هیواد د نورو برخو په پرتله. دا د غیر بلجیم اوسیدونکو د لوړ تناسب له امله دی (که څه هم دوی ممکن د ځانګړو شرایطو لاندې د ښاروالۍ د رایې ورکولو حق ولري). د دې ترڅنګ د هغو رای ورکوونکو شمېر چې د اجباري رایې ورکولو سره سم نه ښيي، هم ډېر دی، چې له همدې امله د سیمې په ۱۹ ښاروالیو کې د باطلو او سپینو په ګډون د ټولو رایو شمېر یوازې ۴۴،۶۶ سلنه دی. . د بروکسل نمرې د اوسیدونکو د 40.33٪ رایو په تناسب سره خرابې شوې.
د 2012 کال د اکتوبر په 14 د ښاروالۍ په ټولټاکنو کې، د رای ورکوونکو/اوسیدونکو او غیر حاضرۍ تناسب په لاندې ډول وو:
د اروپا پلازمینه
بروکسل اکثرا د اروپایي اتحادیې اصلي پلازمینه ګڼل کیږي. د اروپا پارلمان په عمده توګه په بروکسل کې غونډه کوي او دا ښار د اروپایي کمیسیون او د اروپایي ټولنې د شورا څوکۍ هم ده. د اروپا اقتصادي او ټولنیزه کمیټه ، د سیمې اروپایی کمیټه او یو شمیر نورې اروپایی ادارې هم په بروکسل کې میشتې دي.
ډیری اروپایی ادارې په لیوپولډ ولسوالۍ کې دي، چې د اروپا ربع په نوم هم پیژندل کیږي. د دې بنسټونو د وادنیو لپاره ډیر نوي اسکائی سکریپرونه جوړ شوي، لکه د پارلیمانټ ودانۍ، د جستس لیپسیوس ودانۍ ، د مادوټ برج، د شارلمین ودانۍ ، د استوګنې ماڼۍ او داسي نوري.
د ناټو مرکزي دفتر او د اروپاکنترول مرکزي دفتر د بروکسل په هارن سیمه کې موقعیت لري.
موزیمونه
په دغه ښار کې ډیر رستورانتونه شتون لري چې له هغې جملې څخه الکساندر ، کوم چیز سوی ، سی ګرل ، ولا لورین او WY یو یا څو میشیلین ستوري ورکړل شوي.
برسلز د LGBT خلکو لپاره د کافې لړۍ هم لري، کوم چې په عمده توګه د کولنمارټ شاوخوا او شاوخوا سيمو کې موقعیت لري، لکه لی بیلجیکا، لی سولیل او لی ډیټور (پخوانی L'Homo Erectus). د دې تګلارې د ګروپ لپاره یو ګوند چې نړيوالې غوښتنې څخه خوند اخلي لا ډیمینس دی، چې د 1994 راهیسې په بلیسسټراټ کې په مشهور ټیکنو ډیسکو فیوز کې ترسره کیږي.
ژبه
د بروکسل په پلازمینه سیمه کې، فرانسوي او هالنډي رسمي ژبې دي. په هرصورت، ډیری اوسیدونکي، مسافر او 'منظم' بهرنیان په عمده توګه فرانسوي د یوې خبرې ژبې په توګه کاروي. دا دود په بروکسل کې د مختلفو ژبو ګروپونو د عددي تناسب، په بروکسل کې د فلیمش نسبي څو ژبنيزم، او د فرانسوي ویونکو ترمنځ د نورو ژبو نسبتا کم پوهه له لارې رامینځته شوی. د څیړنې له مخې، په بروکسل کې د پام وړ شمیر بیلابیل ژبې په کور دننه خبرې کیږي، او د ژبې مخلوطه کورنۍ يعني چې په یوه کور کې په دوه مختلفو ژبو خبرې هم شتون لري.
اقتصاد
بروکسل اقتصاد د خدماتو سکتور او عامه ادارو کې د فعالیتونو تسلط لري. دا فعالیتونه اکثرا د پلازمینې ښار فعالیت سره تړاو لري:
یوه مهمه سوداګریزه ولسوالۍ د مرکز شمال ته د نورډرومیټ (د اسپیس نورډ) د شمالي سټیشن شاوخوا ده دا هغه سیمه ده چې زياتې لوړ پوړو ودانیو پکې دي همدارنګه د ښار په ختیځ کې د ښار منظره د زياتو دفترونو (د ټیټو لوړو ودانیو) لخوا جوړه شوې چې مرکزي سټیشن ته نږدې د مرکزي پلازا ودانۍ په 15 پوړونو کې 23,000 m² دفترونه لري.
د اروپایی موسسو د شتون څخه په مننه، ډیرو نړیوالو شرکتونو په بروکسل کې یوه څانګه غوره کړې د پایلې په توګه ، په بروکسل کې د دفتر ځایونو لپاره لوړه غوښتنه شتون لري ، حتی په اقتصادي بحران کې هم. دا ښار د لندن او پاریس وروسته په اروپا کې دریم مهم سوداګریز ښار دی. دغه ښار په دې وروستیو کې د نړۍ ترټولو مهم ډیپلوماتیک ښار په توګه د واشنګټن DC څخه پورته شوي دی.
هټۍ
د پیرودلو مشهور سړکونه د ریو نیو ، ریو لوئس او ریو انټوین ډانسارټ دي. په بروکسل کې یو له مشهور پیرود آرکیډونو څخه د ګالریز رویلس سینټ هوبرټ دی.
د سړک ترافیک
په بلجیم کې بروکسل د مرکزي موقعیت له امله، د ډیری لویو لارو له لارې ورته رسیدلی شي دغه نور ښارونه لکه ګینټ ، برګس ، انټورپ ، لیج ، نامور ، مګر امستردام ، روټردام ، کولون ، پاریس او لوګزامبورګ د بروکسل سره ښه سړکونه لري.
8، 2015، مرکزي لارې په جزوي توګه وتړل شوې او په مرکز کې 50 هکتاره سیمه د موټر څخه پاکه شوه، په اروپا کې له وینس وروسته د موټر څخه پاک دوهم لوی مرکز دی.
مسافر کولی شي د اورګاډي مختلف سټیشنونه وکاروي اود مسافرینو د ترانسپورت لپاره ترټولو مهم د شمال او سویل ارتباطې لاره ده.
.
اورګاډي
ټول ملي مسافر وړونکي اورګاډي چې په بروکسل کې زنګ وهي په بروکسل - شمال ، بروکسل - مرکزي او بروکسل - سویل کې ودریږي. بروکسل-کاپیلیکرک او کانګریسکې، د شنبې، یکشنبه او په عامه رخصتیو کې تړل کیږي خو یوازې یو څو محلي اورګاډي ودریږي. نامور او لوګزامبورګ ته ټول ریل ګاډي د بروکسل-لوګزامبورګ سټیشن او بروکسل-شومان سټیشن چې اروپایی ادارو ته نږدې دي حرکت کوي.
له بروکسل څخه نورو ښارونو ته لکه امستردام ، روټردام ، لندن ، کولون ، پاریس ته د اورګاډي له لارې نږدې 2 ساعتونو کې رسیدلی شي. لیل (لیل) حتی د بروکسل څخه د یو ساعت په اوږدو کې دی. فرانکفورت ، لیون او سټراسبورګ ته د اورګاډي سفر 3-4 ساعته وخت نیسي. د مارسیل, مونټپیلیر او نیس ته اورګاډي هم شتون لري.
عامه ترانسپورت
د بسونو پراخه شبکه ډاډ ورکوي چې د بروکسل - پلازمینې سیمې شاوخوا شاوخوا هر ځای د عامه ترانسپورت لخوا د لاسرسي وړ دی. د بروکسل - پلازمینې سیمه کې ځایی ټرانسپورټ په عمده توګه د ستیب STIB لخوا ترسره کیږي. د Flanders په تړاو ترانسپورت په عمده توګه د لاين De Lijn لخوا چمتو کیږي، والونیا ته ترانسپورت په عمده توګه د تیک TEC لخوا ترسره کيږي.
اکبر زمينداوري
اکبر زمينداوري د پښتو ژبې لمړنۍ غزل بول د هلمند د زمينداور په سيمه کې په شاوخوا ٧٨٠ هجري کال کې نړۍ ته سترگې غړولې دي. زمينداور د هلمند په شمال کې يو سيمه ده، چې د پخوانيو پاچاهانو د ښكار ځاى و او ډېر غزل بولان او شاعران يې په غېږ كى روزلي دي.
سرچينه
‎
وېشنيزه:پښتانه شاعران
دیپاخ
دیپک چې په لوګزامبورګي ژبهDippech بولي د لوګزامبورګ په کاپلين ولایت کې ښاروالۍ ده، چې مساحت یې 17.42 مربع کیلومتره دی او په 2009 کې یې نفوس 3573 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:لوګزامبورګ ښارونه وېشنيزه:لوګزامبورګ وېشنيزه:لوګزامبروګ سيمې وېشنيزه:لوګزامبورګي ژبه وېشنيزه:کاپلين وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي سيم وېشنيزه:اروپايي تولنه وېشنيزه:اروپايي ټولنه وېشنيزه:اروپايي اتحاديه وېشنيزه:اروپا او کډوالي وېشنيزه:اروپا
نړیوال تشيال تمځای
نړیوال تشیال تمځای په ټیټ‌راښکون (microgravity) او تشیالي چاپېریال (space environment) کې د یوه څېړنیز لابراتوار دنده ترسره کوي چې په دې کې د څېړنډلو له خوا د ژوندپوهنې، وگړ-ژوندپوهنې، پنځپوهنې، ستورپوهنې، هسکاڼپوهنې، او نورو پوهنیزو ډگرونو اړوند ازموینې ترسره کېږي. برسېره پر دې، دا د هغو تشیالبېړیو (spacecraft) د سامانونو د کتلو او ازمویلو لپاره هم مناسب ځای دی چې سپوږمۍ او مریخ ته ماموریتونه ترسره کوي. دا تمځای د ځمکې په ټیټ چورلېځ کې له ۳۳۰ څخه تر ۴۳۵ کیلو متره (۲۰۵ – ۲۷۰ میله) لوړوالی لري چې د زوېزډا رغبېلگې (Zvezda Module) او یا هم د ورغلیو تشیالبېړیو د انجنونو له لارې پر‌له‌پسې مانورې کوي--- او په یوه شپه او ورځ کې ۱۵،۵۴ واره پر ځمکې را چورلي.
نړیوال تشیال تمځای د روسي سالیوت (Salyut)، الماز(Almaz)، او میر (Mir)؛ او امریکايي سکایلېب وروسته نهم تمځای دی چې وگړي کې اوسېږي. دا تمځای له تېرو ۱۴ کلونو او د ۲۰۰۰ کال د نومبر پر ۲مه د لومړي لېږد (Expedition 1) له رسېدا راهیسې په پر‌له‌پسې توگه هستوگن دی--- چې دا په تشیال کې د وگړیو تر ټولو اوږد شتون دی چې د میر (Mir) ریکارډ یې چې ۹ کاله او ۳۵۷ ورځې وو مات کړی دی. د بېلابېلو تشیالبېړیو لکه سویوز (Soyuz)، پراگرس (Progress)، آټومېټډ ټرانسفر وهیکل (Automated Transfer Vehicle)، ایچ-۲ ټرانسفر وهیکل (H-II Transfer Vehicle)، ډرېگن (Dragon)، او سیگنوس (Cygnus) له خوا د دې تمځای د ترمیم چارې ترسره کېږي. تر اوسه پورې د ۱۵ هېوادونو ستورمزلو له دې څخه لیدنه کړې ده.
وروسته له دې چې په کال ۲۰۱۱ کې د امریکا د تشیال ماکو پروگرام (Space Shuttle Program) پای ته ورسېد، نړیوال تشیال تمځای ته د ستورمزلو د وړلو راوړلو دنده یوازې د روسي سویوز توغندیو (Soyuz Rockets) له غاړې شوه، او ډرېگن (Dragon) هم یوازې له تمځای څخه ځمکې ته د توکو د راوړلو دنده ترسره کوي؛ هغه په دې خاطر چې د سویوز دا وړتیا ډېره محدوده ده.
د نړیوال تشیال تمځای پروگرام (ISS Programme) د پنځو تشیالي ادارو لکه ناسا (NASA)، روسکوزموس (Roscosmos)، جاکسا (JAXA)، اروپايي تشیال ادارې (European Space Agency, ESA)، او کاناډايي تشیال ادارې (Canadian Space Agency, CSA) یوه گډه پروژه ده. د دې تمځای څښتنتوب (ملکیت) او کارونه د دې هېوادونو ترمنځ پر تړونونو ولاړ دي. تمځای پر دوو برخو وېشل شوی چې روسي چورلیزه ونډه (Russian Orbital Segment, ROS) او امریکایي چورلیزه ونډه (United States Orbital Segment, USOS) یې بولي--- چې ډېر نور هېوادونه په شریکان دي.
وېشنيزه:تشیالي تمځای
نيشابور ولسوالي
نيشابور ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان نیشابور)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۴۵۱٬۷۸۰ تنه نفوس لري. د نيشابور ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۰ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
عبدالله عبدالله
ډاکټر عبدالله عبدالله (زېږېدنه: ۵ د سېپتمبر، ۱۹۶۰ ز. -) (په انگرېزي: Dr. Abdullah Abdullah) د افغانستان په اوسني سياست کې يوه ښکېله څېره ده چې د شمال ټلوالې له منځي څخه راولاړ شوی. هغه د افغانستان د جبهه ملي په نوم يو نوي گوند مشر دی او د ۱۳۸۸ ل. کال د ټولټاکنو کې د ولسمشرۍ خپلواکه کانديد ؤ. تر دې وړاندې هغه د افغانستان په لنډمهاله دولت کې د باندنيو چارو وزير پاتې شوی او د وزارت د مودې څخه وړاندې د شمالي ټلوالې او د نظار شوروا قومندان احمد شاه مسعود پخوانی وياند و. د نظار شورا فعاله غړی دی چې د طالبانو د واکمنۍ په وروستيو وختونو کې د جنگسالار احمد شاه مسعود د وژل کېدو وروسته وغوړيد. د حامدکرزي د حکومت په پای کې او د ۲۰۱۴م ز. کال ټولټاکنو ته د خپل سیال نوماند اشرف غني احمدزي په مقابل ونوماوه او د ټولټاکنو په بهیر کې یې په ډول ډول ولسي بلواؤ لاس پورې کړ چې د ټولټاکنو د بهیر نامنلې رايې ومنل شي خو بيا هم بريالی نشو او اشرف غني په پراخ ډول ټولټاکنې وگټلې ، دا چې ده نه منلې او د افغانستان ثبات یې گواښه نو اشرف غني احمدزي ده ته په ح‍کومت کې برخه ورکړه. دغه برخه يې د نوي قانون په رامنځته کولو سره د افغانستان اساسي قانون هم وگواښه او د ملي يووالي حکومت په نوم یې دوه مشریزه دولت رامنځته کړ. دې ته په کتلو سره افغانان ناهیلې ښکاري چې دا حکومت وکولای شي د ولس حقوقي بې پرېوالی خوندي کړي.