cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هونره ګابریل ریکوټي، کنټ ډي میرابو
د کورنۍ تاریخ
زوی یې «جین انټوین» د «هانري ګبرېل ریکوټي» نیکه د څلورم لویس د واکمنۍ په ټولو وروستیو مبارزاتو کې په سرلوړۍ سره خدمت وکړ. د ۱۷۰۵ کال د کاسانو په جګړه کې یې غاړه سخته ټپي شوه. دا چې سست او بې تدبیره و، هېڅ وخت له خپلې رتبې پورته نه شو. تر تقاعد وروسته یې له «فرانسوا ډو کاستیلان» سره واده وکړ او درې زامن یې ترې پیدا شول: وېکټور، جین انټوان او لویي السکاندر. ریکوټي د وېکټور زوی و.
د ژوند لومړي وختونه
ریکوټي په «لي بیګنون» کې «نیمورس» سیمې ته نږدې وزیږېد، د اقتصادپوه «وېکټور ریکوټي» او د هغه د مېرمنې «ماري جینیویو ډي واسن» تر ټولو لوی ژوندی پاتې زوی و. ریکوټي د دوی پنځم بچی او دویم زوی و. په درې کلنۍ کې یې جلد د چیچک شدیدې ناروغۍ ونیو. په پنځه کلنۍ کې یې د پلار له‌خوا په پاریس کې «ابي چوکارټ» پوځي ښوونځي ته په بدل نامه شامل کړ چې سخت قوانین يې لرل او د شپې او ورځې و. په دې ښوونځي کې یې «جوزف لویس لاګرانج» د ریاضیاتو ښوونکی و، دلته د ښاغلي الیوټ د ژوند یوه په زړه پورې کیسه موجوده ده، ځکه چې له میرابو سره یې دلته لیده کاته وشول. په اتلس کلنۍ کې چې موخه یې پوځ و، د پاریس په سنټیس کې د بیري کاوالریا پوځي ښوونځي ته داخل شو. په ۱۷۶۷ کال کې د ښوونځي له پرېښودو سره د سپرو ځواکونو په کنډک کې قومندان شو چې نیکه یې کلونه مخکې دلته قومنداني کړې وه.
۱۷۸۹
کله چې ښاغلي الیوټ د مقننه جرګې عمومي غونډې ته د رابللو په اړه د پاچا پرېکړه واورېده، پروونس ته لاړ او د خپلې سیمې (د دویم ایالت د محلي استازو) په مقدماتي کنفرانس کې یې د مرستې وړاندیز وکړ، خو رد شو. د دې پر ځای یې د درېیم ایالت لپاره غوښتنه وکړه او په اېکس او مارسيلیس کې د مقننه جرګې لپاره وټاکل شو. د پخواني ښار لپاره یې د څوکۍ منل غوره کړل او د ۱۷۸۹ کال د مې میاشتې په ۴مه نېټه یې د مقننې په عمومي جرګه کې ګډون وکړ. له دغه وخت راهیسې میرابیو د اساسي قانون د ملي شورا په بحثونو کې خورا مهم رول ولوباوه.
د مقننې په عمومي مجلس یا جرګه کې د ډېرو ناپېژاندو سیاستوالو په منځ کې میرابیو یو مهم کس و. دی د فرانسې د خلکو لپاره په پراخه کچه پېژندل شوی شخصیت و او نه یوازې خلکو ډېر باور پرې درلود، بلکې دوی ترې وېرېدل هم. د کار لپاره د ښاغلي میرابیو لوی ظرفیت او پراخه پوهه په اسانۍ سره لیدل کېده، خو له ښځو سره يې خصوصي رسوایۍ، د زندان دوره او ډېر پورونه له پامه نه شو غورځولی. په هر مهم کړکېچ کې د ده غږ اورېدل کېده، که څه هم سپارښتنې یې تل تعقیب نه شوې. ده منطقي هوش، جذبه او لېوالتیا لرله. له پیله پر دې پوهېده چې دولت باید موجود وي تر څو خلکو ته اجازه ورکړي چې خپل ورځني کارونه په ارامۍ کې اجرا کړي او د بریالیتوب لپاره باید یو دولت پیاوړی وي. په ورته وخت کې په بشپړ ډول پوهېده چې د یوه حکومت د پیاوړي کېدو لپاره باید هغه حکومت د خلکو له اکثریت غوښتنو سره همغږی وي. ده د بریتانیا حکومتي سیستم لوستی و او هیله یې لرله چې په فرانسه کې ورته اصولي سیتسم چې په ورته وخت کې متمایز هم وي، رامنځته شي. د مقننې د عمومي مجلس په لومړیو پړاوونو کې میرابیو ډېر زر د یوه رهبر په توګه وپېژندل شو، ځکه تل یې خپل ذهن پېژانده او په بېړنیو حالاتو کې یې چټک عمل کاوه. دی د دولت د عمومي ریاست له غړیتوب څخه بهر د ملي شورا د بریالي یوځای کولو سره منسوب شوی دی. د ۱۷۸۹ کال د جون میاشتې په ۲۳مه نېټه د ملي شورا د شاهي غونډې په جریان کې میرابیو د پاچا استازي ته چې د دې شورا د لغوه کولو حکم یې راوړی و، ځواب ورکړ: "هغه چا ته ووایه چې تاسو یې را لېږلي یئ چې موږ د خلکو په اراده دلته یو او یوازې د برچې په زور به ځو."
مړینه
د میرابو روغتیا په ځوانۍ کې او په سیاست کې د هغه د ډېر کار له امله زیانمنه شوې وه او په ۱۷۹۱ کال کې په پیریکارډایټس [د زړه یو ډول ناروغي ده] ناروغۍ اخته شو. د ملګري او ډاکتر «پیر جین کابانیس» له‌خوا دوامداره روغتیايي پاملرنه ورته وشوه، خو سره له دې هم د ۱۷۹۱ کال د اپرېل میاشتې په دویمه نېټه په پاریس کې د مړینې تر مهال پورې د ملي شورا د رئیس په توګه د دندې د اجرا کولو لپاره ژوندی پاتې شو. ان د ژوند پای ته رسېدو سره نږدې یې په ډېر فصاحت سره د مناظرې لارښوونه وکړه چې د هغه شهرت یې لا پسې زیات کړ. د پاریس خلکو د انقلاب د پلرونو په ډله کې یاد کړی دی. په ۱۷۹۲ کال کې د شپاړسم لوئیس د محاکمې په جریان کې له شاهي محکمې سره د میرابیو معامله روښانه شوه او کله چې دا معلومه شوه چې په پټه توګه یې د پاچاهۍ او انقلابیانو تر منځ د منځګړي په توګه کار کاوه او پیسې یې اخیستې وې، نو په لویه کچه د خلکو له‌خوا بدنام شو. د یوویشتمې پېړۍ تاریخ لیکونکو د ویانا په ارشیف کې پټ اسناد کشف کړل چې په هغو کې د اسټریا (اتریش) سفیر له پاچا او ملکې سره غونډې تنظیم کړې وې. فلوریمونډ کلاډ، کومټ ډي مرسي ارجنټو، د ملکې سیاسي مشاور او مشاوره یې د اتریش له اړتیاوو سره سمه جوړه کړې وه، نه د فرانسې.
د میرابیو د تدفین مراسم لوی وو او دا د هغه لپاره وو چې په پاریس کې پینتیون د لویو فرانسویانو لپاره د ښخولو د ځای په توګه جوړ شو. په هغه ځای کې چې دی مړ شو (ریو ډي لا چاوسي ډي انټین) د ریو میرابیو په نامه شو. په ۱۷۹۲ کال کې له پاچا سره د ده پټې معاملې افشا شوې او په ۱۷۹۴ کال کې یې پاتې شوني له پینتیون څخه لرې یوړل شول او له جین پال ماراټ سره بدل شو. وروسته یې د جسد پاتې شوني د کلامارټ په هدیره کې په نامعلوم ډول خاور ته وسپارل شول. په ۱۸۸۹ کال کې له شویو څېړنو سره سره بیا هم پیدا نه شول.
نېشاپور
نېشاپور د اېران په ختيځ کې يو ښار دی چې د تاريخي لحاطه يو پخوانی ښار دی.
کپر
کپر سلوانیا (کوپر) په ایټالوي د سلوانیا هیواد له بندري ښارونو څخه یو دی.
هلک
نارینه انسان ته هلک ویل کیگی.هلک یو نوم دی چی نارینه انسان ته وختی چی دا ماشوم وی ويل کیږى .اوددى لپاره چی هغه نسبت تر مور او پلار ورسویی هغی ته زوی ویل کیږى.
بې پيلوټه الوتکه
بې پېلوټه الوتکه، ډرون (انگرېزي: drone, يا هم unmanned aerial vehicle) چې له ليرې په کنټرولېدونکې الوتکه هم پېژندل کېږي، بې پېلوټه هوايي واسطه ده. تر ډېره په پوځي برخه کې کارول کېږي، له پېلوټه پرته الوتنه کوي، پر سيمو الوزي او بمونه غورځولاى شي.
له دغو الوتکو د پاکستان په قبايلي سيمو کې زيات کار اخيستل کېږي، چې دې مسئلې د امريکا او پاکستان ترمنځ اړيکې کړکېچنې کړې دي. تر ډېره دغه الوتکې په امريکا پورې اړه لري، چې اوس يې د پخوا په پرتله د کنټرول او کارولو سيسټم ډېر پرمختللى شوى دى.
سرچينې
ويکيپيډيا، انگرېزي برخه وېشنيزه:بې پيلوته الوتکې
د جبر واده
جبری نکاح یا جبری واده هغه بد شگوم شی دی چی هغی کی هلک یا جلی مجبوره کول کیگی چی بی د حیس مینه یو بل سره واده وکی.ده یوه بد رواج افغانستان کی دی.چی جبری واده یوه انسان حق ضایع کوی او ایل کیگی چی هغه نکاح چی د جلی رضا نیی هغه باطل دی. هغه جلی چی عمری18 نه کته وی.هغه اورکی ایل کیگی .هغی سره واده شه کار ندی او هغوی د روانی تکالیفو سره مخ کیگی.
بد
بد هغه نکا او ناروا رسم دی چی اسلام کی شتون نلری اما افغانستان کی یوه بده عننه غوندی خلکو کی رواج لری .ده دیر یو بد او ناروا کار دی جچی هیچ ایه د قران کی شتون نلری .اکثرا واده چی بد مندی جوری گی هغه یوه ترخه جوند لری.
ني‌ريز ولسوالي
ني‌ريز ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان نی‌ریز)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ني‌ريز ښار دی. دا ولسوالي ۱۱۳٬۲۹۱ تنه نفوس لري. د ني‌ريز ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ښځې په بوديزم کې
لکه د برنارډ فوور (Bernard Faure) او ميرانډا شا (Miranda Shaw) غوندې ځينې پوهان په دې توافق لري، چې د جنسیت مسئلو ته د رسېدو په برخه کې بودايي څېړنې، په خپل ابتدايي پړاو کې دي. شا (Shaw) په ۱۹۹۴ ز کې  دې حالت ته يوه کتنه وکړه:"د هند - تبتي بوديزم په حالت کې د بوديزم په لومړيو کې، روحاني ژوند او مهايانا په بوديزم کې د ښځو په برخو کې يو څه پرمختګ شوی دی. په دوو مقالو کې د هند په تانتريک بوديزم کې د ښځو موضوع په جدي توګه راسپړلې ده، په داسې حال کې چې د تبتي راهبانو او جوګيانو ته يو څه زياته پاملرنه شوې ده."له دې سره سره، په تبتي بوديزم کې ښځينه بودايي کشيشه خندرو رنپوچه (Khandro Rinpoche) دې موضوع ته د پام زياتولو اهميت لږوي:
دا نانګ (Da Nang) په ويتنام کې د پېغلې بودا تر ټولو ستره مجسمه ده."«کله چې د ښځو او بوديزم په اړه خبرې کېږي، ما درک کړي دي چې خلک زياتره دا موضوع يو څه نوې او بېله يا متفاوته ګڼي. دوی په دې باور دي، چې په بوديزم کې ښځې يوه مهمه موضوع ګرځېدلې ده؛ ځکه چې موږ په عصري وخت کې ژوند کوو او اوس زياتره ښځې په دارما (Dharma) يعنې مذهب باندې عمل کوي. که څه هم، دا قضيه نه ده. ښځينه سنګها (Sangha) له پېړیو راهيسې دلته ده. موږ په ۲۵۰۰ کلن پخواني دود کې نوي څه نه راوړو. ریښې یېهلته دي او موږ يې په اسانه توګه بيا پياوړې کوو»."په بوديزم کې د ښځو او مساواتو د اوسنۍ ارزونې په توګه، ماساتوشي يوکي (Masatoshi Ueki) د بوديزم له پيل څخه له لرغوني بوديزم څخه لوټس سوترا (Lotus Sutra) ته د بوديزم د متنونو متناسب تفسير وړاندې کړ. يوکي (Ueki) د 'نارینه' او 'ښځينه' اصطلاحات نه يوازې له بيولوژيکي پلوه د هر جنس د فزيکي ځانګړتياوو پر بنسټ؛ بلکې په ټولنه کې د دوی د فعالو ونډو پراساس وڅېړل؛ دوی ته يې "نارينه اصل" او "ښځينه اصل" وويل او دې پايلې ته ورسېد، چې د ښځو د روښنفکرۍ په اړه د شکياموني (Shakyamuni) په ښوونه يا تدريس کې هېڅ توپير نه دی تبلیغ شوی."له ښځينه اصل سره په مساوي اندازه د نارينه اصل رامينځته کول، د شيانو طبيعي ترتيب دی. دوی بايد هيڅکله په دوه اړخيزو ځانګړو اړيکو کې شتون ونه لري. دوی بايد د يو بل په لګښت باندې ټينګار ونه کړي، دا ځکه چې دواړه اړين دي. ... د ريښتيني ځان رامينځته کول به، د نارينه او ښځينه دواړو لپاره د حقيقت واقعيت وي."
کوشیتسه سیمه
کوسیک په سلواکي د ۲۳۵ زره وګړو درلودلو سره د سلواکیا هیواد دوهم لوی ښار دی.
ماره
په بوداییسم دین کی ماره یوه غول ته ایل کیگی چی وختیگوتاما بودا دیر اوشیاری او اشراق ته رسیدل وه .ماره الته پیدا کیگی او هرسه کوی چی بودا وغلویی او فریب ورکی.
ملکان ولسوالي
ملکان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ملکان)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ملکان ښار دی. دا ولسوالي ۱۱۱٬۳۱۹ تنه نفوس لري. د ملکان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ابوسعید ابوالخیر
ابوسعید فضل‌الله بن احمد بن محمد بن ابراهیم (ابوسعید فضل‌الله بن ابوالخیر احمد) مشهور په شیخ ابوسعید ابوالخیر (۳۵۷-۴۴۰ قمری) عارف او شاعر سلیز د خلورم او پینخم.
نیترا سیمه
نیترا ولایت (نیترا سیمه) په انګلیسيNitra Rigion) د سلواکیا هیواد له ایداري سیمو څخه یوه ده.
اوټوپیا (ایډيالي ښار)
اوټوپیا یا ایډیالي ښار یوه داسې خیالي ټولنه څرګندوي چې د خپلو غړو لپاره ډېرې مطلوبې یا کابو بشپړې ځانګړنې لري. دا مفهوم د لومړي ځل لپاره په ۱۵۱۶ کال کې د «سر ټامس مور» له‌خوا په «اوټوپیا» کتاب کې وکارول شو چې په نوې نړۍ کې د خیالي ټاپو یوه ټولنه تعریفوي. له دې سره سره، ښايي یوه اشتراکي ټولنه هم وښيي. په دودیز ډول ښايي دا کلمه یا د دې کلمې صفت بڼه په مترادف ډول د «ناشوني» او «له ذهنه لرې» په معنا هم وکارول شي.
فرضي ایډیالي ښارونه د نورو شیانو تر منځ پر اقتصاد، دولت، عدالت او دې ته ورته کټګوریو تمرکز کوي چې د عملي کېدو مېتود او جوړښت یې د ايډیولوژۍ له مخې توپير لري. «لایمن ټاور سرجنټ» استدلال کوي چې د ایډیالي ښار یا اوټوپیا ماهیت په ذاتي ډول متناقض دی، ځکه چې ټولنې یو ډول نه دي او داسې غوښتنې لري چې له نورو سره په ټکر کې دي، له دې امله شونې نه ده چې دا غوښتنې دې په یوه وخت کې پوره شي. دی وايي: ټولن‌پال، کپیټلېسټ، سلطنت غوښتونکي، ډیموکراټيک، انارشېست، ایکولوژيک، فیمینېست، نرواک، برابري غوښتونکي، توکم پال، کیڼ اړخي، ښي اړخي، اصلاح غوښتونکي، همجنس پال، لېزبین او ګڼ نور ایډيالي ښارونه موجود دي. ځینې استدلال کوي چې ایډیالي ښار د بشري وضعیت د ښه‌والي لپاره اړین دی. خو که په ناسم ډول وکارول شي خطرناک کېږي. اوټوپیا دلته په ذاتي ډول متناقض ماهیت لري.
ـ لایمن ټاور سرجنټ، اوټوپینېزم: یوه ډېره لنډه پېژندنه (۲۰۱۰)
ريښه‌پېژندنه او تاریخچه
«اوټوپیا» کلمه په ۱۵۱۶ کال کې له یوناني ژبې څخه واخیستل شوه او د انګرېز «سر ټامس مور» له‌خوا د لاتیني متن «Utopia» لپاره وکارول شوه. ټکی په ټکی ژباړه یې «بې مکانه» ده چې د یوناني له οὐ ("بې") او τόπος ("مکان") څخه اخیستل شوې ده او د هرې ناموجودې ټولنې په معنا ده. په معیاري استفاده کې د دې کلمې معنا بدله شوې ده او دا مهال معمولاً هرې هغې ناموجودې ټولنې ته کارېږي چې تر اوسنیو ټولنو غوره ګڼل کېږي.
اسطوره‌يي او مذهبي ایډیالي ښارونه
دا لرغونې اسطوره‌يي او مذهبي بېلګې په ډېرو فرهنګونو کې ثبت شوې دي او کله چې خلک له سختو شرایطو سره مخامخ کېږي، دا اسطوره‌يي او مذهبي بېلګې بیا ورسره را ژوندۍ کېږي. په ایډیالي ښارونو کې د اسطورو انځور یا نقشه تېرو زمانو ته نه ور ګرځي، بلکې د راتلونکي پر لور یا هم لرې او خیالي ځایونو ته متوجه وي. تصور دا وي چې په راتلونکي کې به د فضا په یوه ګوټ کې تر مرګ ور هاخوا د خوشحاله ژوند امکان موجود وي.
په متحدو ایالتونو او اروپا کې د دویم لوی ویښتابه (شاوخوا ۱۷۹۰-۱۸۴۰) په جریان کې او تر هغه وروسته ډېرو مذهبي او راډیکالو ډلو اوټوپیايي ټولنې جوړې کړې چې په هغو کې ایمان د غړو د ژوند پر ټولو برخو واک چلولی شوای. په دغو اوټوپيايي ټولنو کې «شېکران» (Shakers) شامل وو [شېکر یوه مذهبي فرقه ده] چې په اتلسمه پېړۍ کې په انګلستان کې رامنځته شول او په ۱۷۷۴ کال کې امریکا ته ورسېدل. یو شمېر مذهبي اوټوپيايي ټولنې په ۱۸مه او ۱۹مه پېړۍ کې له اروپا څخه متحدو ایالتونو ته راغلې چې له دې ډلې «په بېدیا کې د ښځو ټولنه»، «افراټا خانقاه» او «هارموني ټولنه» د بېلګې په توګه یادولی شو. هارموني ټولنه د مسیحي او مذهبي عقایدو یوه ډله وه چې په ۱۷۸۵ کال کې د جرمني په «ايپټینګن» کې جوړه شوه. دغه ټولنه په «وورټمبرګ» کې د دولت او «لوټري» کلیسا د مذهبي ځورونې له امله د ۱۸۰۳ کال د اکتوبر میاشتې په ۷مه نېټه متحدو ایالتونو ته وکوچېده او په «پنسلوانیا» کې ځای پر ځای شوه. د ۱۸۰۵ کال د فبرورۍ میاشتې په ۱۵مه نېټه شاوخوا ۴۰۰ پیروانو «هارموني ټولنه» په رسمي ډول تنظیم کړه او خپل ټول توکي یې سره شریک کړل. دغې ډلې تر ۱۹۰۵ کال پورې دوام وکړ او د امریکا په تاریخ کې په تر ټولو اوږده بریالي کمون بدله شوه.
معاصر ایډیالي ښارونه
په ۲۱مه پېړۍ کې د اوټوپیا یا ایډیالي ښار په اړه د ځینو لیکوالانو بحثونه تر کمښت وروسته اقتصاد، وروستی کپيټلېزم او نړیوال عاید دي؛ د بېلګې په توګه د "انساني کپیټلېزم" ایډیالي ښار چې «د ریالستانو لپاره ایډيالي ښار» په نامه کتاب کې تشرېح شوی دی، نړیوال عاید، په اونۍ کې ۱۵ ساعته کار او پرانیستي سرحدونه په کې شامل دي.
د سکانډیناویا هېوادونه چې تر ۲۰۱۹ کال پورې د نړیوالې خوشحالۍ د راپور په سر کې وو، کله ناکله معاصر ایډیالي ښارونه بلل کېږي. که څه هم بریتانیایي لیکوال «مایکل بوت» افسانه وبلل او په ۲۰۱۴ کال کې یې د شمالي اروپا د هېوادونو په اړه یو کتاب ولیکه.
اقتصاد
د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کلونو کې د ایډیالي ښارونو ګڼې نظریې تر ډېره د دې باور په غبرګون کې رامنځته شوې چې د ټولنیزې بې‌نظمي لامل کومرشلېزم او کپيټلېزم دي. دغه نظرونه د ګډو ځانګړنو د لرلو له امله په یوه لوی ټولن‌پال اوټوپيايي خوځښت کې ډلبندي کېږي. یوه معموله ځانګړنه یې د توکو برابر وېش دی چې پیسې په بشپړ ډول په کې حذفېږي. ښاریان یوازې هغه کارونه کوي چې خوند ترې اخلي او د ټولو په ګټه دي او د هنرونو او علومو د پالنې لپاره کافي موکه یا فرصت په لاس ورځي. د دغسې ایډیالي ښارونو یوه کلاسیکه بېلګه د «اډوارډ بلامي» د ۱۸۸۸ کال په ناول (Looking Backward) کې څرګندېږي. ویلیم موریس یو بل ټولن‌پال ایډیالي ښار د ۱۸۹۰ کال په ناول (News from Nowhere) کې انځور کړی دی. دا ناول تر ډېره د بلامي د ایډیالي ښار د بیوروکراټيک ماهیت په غبرګون کې لیکل شوی او موریس نیوکې پرې کړې دي. کله چې سوسیالستي یا ټولن‌پال غورځنګ پراخ شو، له اوټوپیانېزم سره یې واټن رامنځته شو؛ مارکس د مخکېني سوشیلېزم پر کلک منتقد بدل شو چې ده «ایډیالي ښار» باله. په یوه ماټریالسټي اوټوپيايي ټولنه کې اقتصاد بشپړ دی؛ انفلاسیون یا تورم نه‌شته او بشپړه ټولنیزه او مالي برابري موجوده ده.
ساینس او ټېکنالوژي
که څه هم د «فرانسېس بېکن» ناول «نیو اتلانتیس» څه ناڅه علمي تومنه لري، خو علمي او ټېکنالوژيکې اوټوپیاوې یا ایډیالي ښارونه ښايي په راتلونکي کې رامنځته شي، باور دا دی چې پرمختللی علم او ټېکنالوژي د ایډيالي ښار د ژوند معیارونه برابروي؛ د بېلګې په توګه د مړینې او کړاو ورکېدل؛ او د انسان په طبیعت او وضعیت کې بدلون راتلل. ټېکنالوژۍ د انسان د ژوند پر ډول هومره اغېزه کړې ده چې د خوب، خوراک یا حتا تکثر په څېر عادي کارونه هم د مصنوعي وسایلو په مرسته کېږي. په نورو بېلګو کې یې داسې ټولنې شاملېږي چې په هغو کې انسانانو له ټېکنالوژۍ سره تعادل رامنځته کړی وي او یوازې د انساني ژوند د شرایطو ښه کولو لپاره کار ترې اخلي چې د بېلګې په توګه «سټار ټرېک» یادولی شو.
پیرایوس
پیرایوس ولسوالی په اتیک ولایت د یونان شتون لری.نفوس ۱۷۰٬۷۱۵ [۱] ایل کیگی.
محمد هوتک
محمد هوتک (زوکړه د ۱۰۸۴ لېږدي سپوږميز کال د رجب المرجب ۱۳، کندهار، کوکران - مړینه؟) يو افغان پښتو ژبی ليکوال او شاعر وو، چې د هوتکیانو په پېر کې په کندهار کې اوسېده او د افغان واکمن اعليحضرت شاه حسين هوتک په امر یې خپل تر ټولو نامتو نښير پټه خزانه وکېښ.
مخينه
محمد هوتک د داود خان هوتک زوی، د قادر خان هوتک لمسی، د ۱۰۸۴ لېږديز سپوږميز کال د رجب المرجب پر ۱۳ د کندهار په کوکران کلي کې زېږېدلی دی. هغه له آره له مرغې کلي څخه وو؛ د هغه نيکه قادر خان له هغه ځايه د زابل ولایت، سيوري ولسوالۍ ته راغی، څه موده په سيوري ولسوالۍ کې واوسېد، بیا له هغه ځايه کندهار ته راغی او هلته د کوکران په کلي کې مېشت شو چې بزگري به يې کوله.
د محمد هوتک نيکه قادر خان پر ۱۰۵۸ سپوږميز لېږديز کال د ۷۶ کالو په عمر ومړ او د کوکران په کلي کې خښ شو. پلار يې داود خان پر ۱۰۲۹ سپوميز کال په کوکران کې زېږېدلی وو او د عمر په اوږدو کې په تېره په ځوانۍ کې يې پوهنې لوستې وې. هغه له کندهاره د د کسی غره، ږوب، پېښور او نورو ځايونو ته هم سفرونه کړي ول. کله چې د هېواد ستر ملي مشر ميرويس نيکه په کندهار کې له گورگين خان سره جگړې کولې، نو د محمد هوتک پلار داود خان هم په دغو جگړو کې ورسره ملگری وو.
کله چې پر ۱۱۲۰ سپوږميز لېږديز کال د پارس صفوي پاچا له خپلو لښکرو سره پر کندهار يرغل وکړ نو د ليکوال محمد هوتک پلار داود خان د ميرويس نیکه (مير خان) له خوا د فراه، سيستان، گلستان او نورو سیمو ته واستول شو او هلته يې نور افغانان او پښتانه د ميرويس نيکه د ملاتړ او مرستې ته راوبلل او پر خسرو خان يې يرغل وکړ. په دغو جگړو کې داود خان د ميرويس نيکه له بولندویانو څخه وو. د محمد هوتک پلار داود خان پر ۱۱۳۶ سپوږميز کال وفات او په کوکران کې خاورو ته وسپارل شو.
محمد هوتک لا کوشنی وو چې پلار يې دی په ښوونه و روزنه او درس وگوماره او د عمر تر ۱۸ کلنۍ يې ديني احکام، فقه، اصول فقه، تفسير، او د فصاحت پوهنې لکه قافيه او عروض، معانې و بيان او نور علوم ولوستل. کله چې يې پلار ومړ نو افغان واکمن اعليحضرت شاه حسين هوتک دی کندهار ته وروغوښت او په کندهار کې مېشت شو. محمد هوتک په کندهار کې د شاه حسین هوتک په امر او سپارښتنه د پټې خزانې نامتو نښير وليکه. ده به هلته کتابونه لوستل او کتابونه به یې لیکل. دی په خپله ليکي چې زما عمر د کتابونو په ليکلو او لوستلو تېريږي او د نړۍ له نورو نعمتونو دومره خوند نه اخلم لکه د کتاب له لوست او ليکنې نه. ده یو شمېر نور کتابونه هم ليکلي او د شعرونو يو ديوان يې هم درلود چې نومونه يې لاندې راغلي دي.
د محمد هوتک د شعر يوه بېلگه
غزل
ساقي پاڅه د سرو ملو ډک يو جام را - ستا له غمه ناارامه يم، ارام را
بې له ميو د بهار نندارې څه کړم؟ - پسرلی سو د خوښۍ يو ښه پيغام را
د بېلتون په تاريکو کې مې زړه شین سو - رڼا لمر د جام د میو، په ظلام را
ناکاميو د دنیا مې کام راتريخ کا - چې مې خوږ کا کام، ترخه وما ناکام را
نه نشاط سته، نه مستي سته، نه رندي سته - چې سم رند هغه اوبه علی الدوام را
په اوبو مې سوړ زړگی لږ څه راتود که - «محمد» ته د اور ډک يو هسې جام را
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
بارثنون
پارثنون په یونانی: Παρθενώνας) معبد او یوه دوختینی معبد دی .چی2500کاله مخ کی په پریکلس امر باندی جور شو.
کشور سلطان
کشور سلطان په پښتو موسيقۍ کې يو پېژندل شوی نوم دی. نوموړې د مردان يوه پښتنه ده.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
د عام نسب شواهد
پوهان چې له څو لسیزو راهيسې په بېلابېلو څانګو کې څېړنه کوي، د ژوندیو موجوداتو د ګډ نسب اړوند شواهد یې کشف کړي چې له مخې يې د ځمکې پر مخ ټول موجودات له یو واحد نيکه/جد څخه سرچینه اخلي. دا خبره د شواهدو اړینه برخه جوړوي ځکه چې د تکامل نظریې پر بنسټ ولاړه ده او د تکامل هغه پروسې روښانوي چې د ځمکې حیاتي تنوع یې رامنځته کړې او ښيي چې تکامل واقعاً پېښېږي. دا چاره د مدرن تکامل له ترکيب/سنتېز(modern evolutionary synthesis) څخه ملاتړ کوي. فعلي علمي تیوري د وخت په تېرېدو سره د ژوند د بدلون څرنکوالی او دلیل تشرېح کوي. د تکاملي بیولوژۍ پوهانو د د دې لاملونو د تشرېح کولو لپاره د ازموینې‌وړ ځينو پرمختللو وړاندوینو ازمويښتونو، فرضیو او نظریو له وړاندې کولو سره د ګد نصب مستند شواهد تر وروستي نړیوال نیکه/جد روښانه کړل.
د ژوندیو موجوداتو د DNA د جنتیکي پرلپسې‌والي/تسلسل (DNA genetic sequences) پرتله ښيي، هغه ژوندي موجودات چې د فیلوجنتیکي (phylogenetically ) پلوه له یو بل سره نژدې وي د هغو موجوداتو په پرتله چې د فیلوجنتیکي پلوه له یو بل څخه لرې دي د DNA د جنتیکي تسلسل ورته‌والی په کې زیات دی. جنتیکي ټوټې لکه کاذب/دروغي جینونه، د DNA هغه برخې چې د اړوند اورګانیزم په يوه جین کې  اورتولوګ / orthologous  (هغه جین چې په بیلابېلو ډولونو کې چې له یو مشترک نیکه څخه تکامل ته رسېدلې د ډولونو د رامنځته کېدلو پر بنسټ توپير کوي) دي خو نورې فعالې نه دي او داسې بريښي چې د ټولیزو میوټېشنونو تر دایمي انحطاطي پروسو لاندې دي، د ګډ نسب تر څنګ له نړیوال بیوشیمیايي سازمان او مالیکولي وریانس له بېلګو څخه ملاتړ کوي او په ټولو موجوداتو کې پیدا کېږي. جنتیکي اطلاعات په قطعي ډول له ژوند څخه ملاتړ کوي او د DNA د کشف راهیسې پوهانو ته اجازه ورکوي چې فېلیوجنتیکو ونو (د تکاملي اړیکې اړوند د یو ژوندي موجود جوړښت) ته پراختیا ورکړي. همداراز د تاکسونونو د تاریخي توپیرنو مهال او د مالیکولي ساعت د تخنیکونو وده او د فوسیلي ریکارډونو سره يې د سمونې لامل شوي.
فوسیلونه د دې اټکل لپاره چې بېلابېلو نسبونو د ځمکې پېژندنې په کوم وخت کې وده کړې اړین دي. دا  چې فوسیلي کېدل یوه غیر معمولي پېښه ده معمولاً د بدن کلکو برخو او هغه سیمې ته نژدې مړینې ته اړتیا لري چې رسوبات په کې تل ته شوي وي. فوسیلي ریکارډونه یوازیني تيت او متناوب ریکارډونه دي چې د ژوند د تکامل په اړه وړاندې کېږي. د ژوندیو موجوداتو د بدن کلکو برخو لکه هډوکو، غاښونو او مرغلرو/ shells (کلک خوندي ساتونکی بهرنی پوښ)  له ودې څخه مخکې شواهد په ځانګړي ډول نادر دي، خو د پخوانیو مایکرو فوسیلي اثارو په بڼه او همداراز د بېلابېلو نرم بدن لرونکو موجوداتو په توګه شته. د حیواني  ډلو د اناتومي پرتله‌ایزه مطالعه هغه ساختماني ځانګړنې ښيي چې اساساً سره ورته (مشابې/  homologous) دي، چې د ګڼو موجوداتو فیلیوجنتیکي اړیکې له نیکونو/اجدادو سره او په ځانکړي ډول د پخوانیو منقرض شویوموجوداتو له فوسیلونو سره په پرتله ښيي. ويستجیال جوړښتونه / Vestigial structures (د تکاملي پروسو په لړ کې د ځانګړو جنتیکي ځانګړنو خودیتوب) او په جنیني وده کې پرتله د ګډ نسب له اناتومیکي ورته‌والي سره سم یو لوی مرسته کوونکی فکتور/عامل دی. له هغه ځایه چې د فوسیل میتابولیکې پروسې نه پاتې کېږي، نو د تکامل په اړه څېړنې تر ډېره د شته موجوداتو د بنسټيزې حجرې د فېزیولوژي او بیوشمي سره د پرتلې پر بنسټ ترسره کېږي. ډېری نسبونه د ودې په بېلابېلو پړاونو کې له یو بل څخه جلا شوي، په دې اساس د یو مشترک نیکه د بچیانو د اوصافو له پرتلې څخه کولی شو دا تعین کړو چې کله ځانګړې میتابولیکي پروسې راڅرګنديږي.
د حیواناتو د رنګولو شواهد د داروین د ځنيو معاصرینو له خوا راټول شوي لکه؛ کموفلېج / camouflage (یومیتود دی چې د دوښمن له سترګو څخه د ژونديو او غیر ژونديو موجوداتو د خوندیتوب لپاره کارول کېږي)، مېمرسي /  mimicry (کله چې یو بوټی یا څاروی د بل بوټي يا څاروي له بهرنۍ بڼې څخه تقلید/پېښې کوي) او وارنېنګ‌کالر/ warning coloration (ځينې ژوي له خطر سره د مخېدو پر مهال په ځانګړي ډول خپل رنګ بدلوي چې نورو ژويو ته خبرداری ورکړي) د طبعي ټاکنې له خوا په اسانۍ سره تشرېح شوي. په ځانګړو مواردو لکه موسمي بدلونونو کې د ژمي په موسم کې د واورې پر وړاندې او د اوړي په موسم کې قهویي مورلېنډ / brown moorland (د رنګولو یو ډول، د نه ليدل کېدو په موخه) د سیسۍ د بڼګو کموفلېج / بڼه اړونه کره شواهد دي چې ښيي ټاکنه شته. نور شواهد د حیاتي جغرافیې څخه ترلاسه کېږي ځکه حیاتي جغرافیه له مشترک نسب سره د بوټو او حیواناتو د تکامل او نړیوال انتشار په برخه کې تر ټولو غوره او بشپړ توضیحات او حقایق وړاندې کوي. دا چاره تر ډېره د ټاپو‌ایزې حیاتي جغرافیې په برخه کې تر سترکو کېږي. د پلېټ تېکتونیک / plate tectonics (د ځمکې د لېتوسفیېر اړوند مطالعې) جیولوژيکي تیوري له رامنځته کېدو سره ګډ نسب د فوسیلي ریکارډي شواهدو په رڼا کې د ډولونو د اوسني انتشار په اړه د حقیقتونو ترکیب ته لار پرانیزي چې په منطقي ډول دا روښانه کړي چې د تاريخ په اوږدو کې د ژوندیو موجوداتو انتشار څنګه بدلون کړی.
د انتي بیوتیک پر وړاندې د مقاومو باکتري‌ګانو وده او خپرېدل د دې لپاره شواهد برابروي چې د طبعي ټاکنې له امله تکامل په طبعي نړۍ کې یوه روانه پروسه ده. طبعي ټاکنه د تکامل اړوند په ټولو څېړنو کې شته، یاد حقیقت ته په پام سره د دې مقالې په هره برخه کې لاندې مثالونه دا پروسه مستندوي. د دې ترڅنګ د نویو ډولونو د ټولکو د رامنځته کولو په موخه له نفوسونو څخه د ډولونو د بېل‌والي اړوند موارد هم ترسترګو شوي. د نویو ډولونو رامنځته کول (speciation) په لابراتوار او طبیعت کې لیدل شوي. د دغه ډولونو بېلابېلې بڼې د ډولونو د رامنځته کولو د فردي حالتونو لپاره د یو مثال په توګه تشرېح او مستند شوي دي. پردې سربېره په دې مقاله کې له تاریخي پلوه او اوس‌مهال د ګډ نسب اړوند شواهد او ګڼ نور موضوعات شامل دي چې په لابراتوارونو کې د ژوندیو موجوداتو د ټاکنیزې روزنې له مستقیمو ازمويښتونو او ګڼو نورو کنترول شويو ازمویښتونو څخه ترلاسه شوي. د دې مقالې بېلابېلې موضوع‌ګانې د تکامل او د ځمکې پر مخ د ټول ژوند د عام نسب اړوند شواهدو لنډیز د بېلابېلو تخصصي مثالونو سره وړاندې کوي چې د شواهدو د قناعت بښونکي رضایت ښکارندویي کوي.
جنتیک
د ګډ نسب لپاره یو له تر ټولو پیاوړو شواهدو څخه د جین پرلپسې‌والی دی. د جین د پرلپسې‌والي پرتله‌اییزه تجزیه د بېلابېلو ډولونو د DNA د جین پرلپسې‌والي تر منځ اړیکه ارزوي، چې د عام نسب په اړه د داروین د اصلي فرضیې د تائید په اړه څو کرښې شواهد وړاندې کوي. که چېرې د عام نسب فرضیه حقیقت وي، نو هغه ډولونه چې مشترک نیکه لري، له خپل نیکه څخه یې د DNA د جینونو پرلپسې‌والی او بې ساري میوټېشنونه په میراث اخیستي. یو بل ته ډېر نژدې ډولونه د ډېرو لرې ډولونو په پرتله د برابر پرلپسې‌والي ډېره برخه اوګډ بدیلونه لري.
فېلیوجنتیکي اړیکو د غیر وظیفوي عناصرو په پرلپسې‌والی کې په پراخه کچه پراختیا موندلې لکه بیاځلي، تراسپوژن / transposons (ځای په ځای کېدونکي عناصر) او د پروتني کودټاکونکو جینونو په پرلپسې‌والي کې میوټېشن چې د امینو اسیدونو په پرلپسې‌والي کې بدلون نه راولي. په داسې حال کې چې د دغو عناصرو ډېر لږ وظیفوي عناصر ښايي وروسته مشخص شيٍ، په ټوله کې هغوی څرګندوي چې د مشترک عملکرد/دندې په پرتله پېژندګلوي باید د مشترک نسب حاصل وي.
آذرشهر ولسوالي
آذرشهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان آذرشهر)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۱۰٬۳۱۱ تنه نفوس لري. د آذرشهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
آتینا
آتنا (به یونانی: Άθηνά، یا Ἀθήνη, Athénē)، په یونانیانو په خانی تارخ کی د اتن شار پاسوال ایل کیگی.
ماري مګدالېن
ماري مګدالېن، چې کله ناکله د میګدالا ماري یا په ساده ډول د مګدالېن یا مېډېلېن په نوم یادېده، داسې یوه ښځه وه چې د څلورو شرعي انجیلونو پر بنسټ، د عیسی سره د هغه د پیروې په توګه سفر کړی او د هغه د صلیب او بیا ژوندي کېدو شاهده وه. د نوموړې نوم په شرعي انجیلونو کې دولس ځله یاد شوی، چې دا شمېر، د عیسی له کورنۍ پرته، د ډېرو پیغمبرانو له نومونو څخه زیات او په انجیلونو کې د نورو مېرمو له نومونو څخه لوړ دی. د ماري د مګدالېن نوم ښایي پدې معنی وي چې هغه د مګدالا له ښار څخه راغلې ده، چې په رومي یهودیه کې د طبریه سمندرګي په لوېدیځه څنډه کې د کب نیولو ښار دی.
د لوقا انجیل ۸: ۲ – ۳ ماري مګدالېن د هغو مېرمنو په توګه انګېري چې د عیسی سره یې سفر کړی او له " له خپلو سرچینو یې" د نوموړي له دیني رسالت سره یې مرسته کړې، نو دا په ګوته کوي چې هغه ښایي شتمنه وه. په ورته برخه کې دا هم ویل شوي چې اوه پېریان له نوموړې څخه ایستل شوي وو، دا وینا په ۱۶م مارک کې هم تکرار شوې ده. په ټولو څلورو شرعي انجیلونو کې، ماري مګدالېن د عیسی د صلیب ځړولو شاهده وه او په لنډو انجیلونو کې، ویل کېږي چې نوموړې د هغه په خښولو کې هم حضور درلود. ټولو څلورو انجیلونو هغه يا په یوازینۍ بڼه یا د مېرمنو د یوې لویې ډلې د غړي په بڼه، چې په کې د عیسی مور هم ګډون لري، وړاندې کړې ده. هغه یوازې یا د یوې ډلې غړي په توګه، د تش ګور د شاهدي په توګه او د عیسی د بیا ژوندي کېدو د لومړی شاهدې په توګه ذکر شوې ده.
د دې دلیلونو له امله، ماري مګدالېن په ځینو عیسوي روایتونو کې د "د پیغمبرانو د رسول" په توګه یاده شوې ده. ماري مګدالېن په وروستیو روحاني عیسوي لیکنو کې، د نجات ورکوونکي ډیالوګ، پېستیس سوفیا، د توماس انجیل، د فیلیپ انجیل، او د ماري انجیل په ګډون، مرکزي څېره ده. دا کتابونه ماري مګدالېن د یو پیغمبر په توګه، د عیسی ترټولو نږدې او خورا محبوبې مریدې او یوازینی کس چې د هغه په ​​ښوونو په ریښتیا پوهېده، انځوروي. په روحاني لیکنو کې، یا روحاني انجیلونو کې، د هغې د جنسیت له امله عیسی ته د ماري مګدالېن نږدېوالي، او هغې ته د ځانګړو لارښوونو پر واندې د بخیلۍ له امله د بل مرید، پیټر سره د کړکېچ لامل شول. د فیلیپ په انجیل کې هغه د عیسی د ملګرې په توګه بیان شوې، لکه څنګه چې عیسی له دې مریدې سره خورا مینه درلوده او هغه یې یې په خوله ښکل کړې وه، چې ځینې خلک دې پایلې ته رسیدلي چې هغه او عیسی په اړیکه کې وو. ځینې افسانې هغه د عیسی د مېرمنې په توګه انځوروي.
د ماري مګدالېن انځورول د فحاشې په توګه په ۵۹۱ کال کې هغه وخت پیل شول چې لومړي پاپ ګریګوري ماري مګدالېن، چې په لوقا ۸: ۲ کې معرفي شوې وه، د بېت عنیا د ماري (لوقا ۱۰: ۳۹) او بې نومه "ګناهګاره ښځې" سره چې په لوقا ۷: ۳۶ – ۵۰ کې یې د عیسی پښې غوړې  کړې وې، سره یو ځای کړل. د پاپ ګریګوري د ایسټر خطبه د یو پراخ باور لامل شوه چې ګواکي ماري مګدالېن یوه توبه کونکې فاحشه یا بدکاره ښځه وه. ورپسې د لوېدیځې اروپا څخه د منځنیو پېړیو پراخه افسانې راڅرګندې شوې چې د ماري مګدالېن د شتمنۍ او ښکلا په اړه مبالغه شوي کیسې او همدارنګه سویلي ګال (د نن ورځې فرانسې) ته د هغې د ادعا شوی سفر بیانوي. د ماري مګدالېن پیژندنه د بېت عینا له ماري او د بې نومه "ګناهګارې ښځې" سره د کلونو په اوږدو کې د اصلاحاتو په لور یو لوی جنجالي بحث و، او ځینو پروتستانت مشرانو دا اند رد کړ. د اصلاحاتو-ضد په اوږدو، کاتولیکې کلیسا د توبې او بخشش د سمبول په توګه په ماري مګدالېن ټینګار وکړ. شپږم پاپ پاول په ۱۹۶۹ کال کې، په رومي عمومي کلیزه کې د بېت عینا له ماري او "ګناهکاره ښځې" سره د ماري مګدالېن تعریف حذف کړ، خو په ټولنیز دود کې د پخوانۍ فحاشې په توګه د نوموړې په اړه لید دوام لري.
په کاتولیک، ختیځ ارتودوکس، انګلیسي کلیسا او لوتران کلیساګانو کې ماري مګدالېن د یوې پاک لمنې مقدسې په توګه ګڼل کېږي. پاپ فرانسس د ۲۰۱۶ کال د د جولای په ۲۲ د عبادتي یادښت کچه له یادښت څخه عید ته لوړه کړه، او نوموړې یې د "پیغمبرانو د رسول" په توګه وړاندې کړه. نور پروتستانت کلیساګانې نوموړې ته د ایمان د اتلې په توګه درناوی کوي. د ختیځ ارتودوکس کلیساګانې هم د مروړونکو (کنډ وړونکو) د یکشنبې په ورځ د هغې یادونه کوي، چې د ارتودوکس د لویدیځ د دریو ماري دودونو سره سمون لري.
د ګلابونو جګړې
د ګلابونو جګړې د سل کلنې جګړې په ويښتیا کې خپلې ریښې غزولې وې. له فرانسې سره د انګلیس تر څو وسله‌والو نښتو وروسته د رامنځته شویو ټولنیزو او اقتصادي ستونزو له امله د انګلستان پاچاهۍ حیثیت کمزوری شو. دغې کمزوري حیثیت له کم‌اصل/حرامزاده فیوډالیزم (یو سیستم چې د ځواکمنو دوک‌ مېشته شتمنو په واسطه د درېیم اېډوارډ له‌خوا رامنځته شوی و) سره موجودې جوړښتي ستونزې رابرسېره کړې. یادو ساختماني ستونزو او د پاچا شپږم هنري ذهني کمزورتیا او کمزوې واکمنۍ د تاج او تخت لپاره د یورکیستي ریچارډ یورک ادعا راژوندۍ کړه. تاریخ پوهان په دې تړاو اختلاف لري چې له دې لاملونو څخه کوم یو د جګړو اصلي سازمانوونکی لامل و. همدارنګه د فرانسې او بورګوندي ایالت تر منځ د نیابتي جګړې په توګه هم کارول کېدې.
اېډوارډ په ۱۴۶۴ کال کې د لنکسټریانو له یوې درنې کونډې الیزابیت ووډوېل سره واده وکړ او د هغې له کورنۍ سره یې خپله مینه ښکاره کړه. هغه همدارنګه واروېک پالیسي چې له فرانسې سره د نږدې اړیکو په لټه کې وه شاته کړه. واروېک خوابدۍ، ګوښه او د اېډوارډ پر وړاندې ودرېد. په ۱۴۶۹ کال کې د هغه ملاتړو د ادکوټ په جګړه کې د یوروکستانو یو لښکر ته ماته ورکړه. هغه څه موده وروسته اېډوارد ونیوه او بندي يې کړ. که څه هم هغه هڅه وکړه چې د اېډوارډ ځای له خپل کشر ورور جورج کلارنس سره ډک کړي خو د هغه له‌خوا یې هېڅ ملاتړ تر لاسه نه کړ او اېډوارډ پرېښودل شو چې خپله واکمني بیا پيل کړي، په ظاهري توګه له واروېک سره پخلا شوی و. اېډوارډ په یو کال کې واروېک او کلارنس په تازه خیانت تورن او تېښتې ته يې اړ کړل. واروېک په فزانسه کې د انژو د مارګاریت له پوځ سره یوځای شو او پر انګلستان د یرغل مشري يې وکړه. کله چې د واروېک کشر ورور جان نوېل، اېډوارډ پرېښود اېډوارډ هم په‌خپل وار فلاندر ته تېښتې ته اړ شو. واروېک شپږم هنري بېرته پاچاهۍ ته راستون کړ.
په هر حال د هنري نوې پیل شوې واکمني لنډ-مهاله وه. اېډوارډ د بورګوندي په مرسته ځوابي برید وکړ. هنري زندان ته ولېږل شو او اېډوارډ واروېک ته د بارنټ په جګړه کې ماته ورکړه او ویې واژه. هغه وروسته د ټوکسبري په جګړه د لنکستریانو لښکر ته ماته ورکړه. د هنري وارث اېډوارډ ویست‌مېنسټر ووژل شو. خپله هنري هم تر هغه لږ وروسته ومړ یا د اېډوارډ په امر ترور شو. اېډوارډ په‌خپله له مخالفت پرته واکمني وکړه او ۱۲ کاله وروسته په ۱۴۸۳ کال کې د هغه تر مړینې وروسته انګلستان له نسبي سولې څخه برخه‌من و.
د اېډوارد ۱۲ کلن زوی ۷۸ ورځې د پنځم اېډوارډ په توګه واکمني وکړه تر هغه چې د خپل تره درېیم ریچارډ له‌خوا له واک څخه وپرزول شو. ريچارډ تاج او تخت د لانجې او بحث د ورېځې لاندې ترلاسه کړ، په ځانګړې توګه د څلوروم اېډوارډ د دوو زامنو نادرکه کېدلو، لنډمهالی خو لوی بغاوت راپورته کړی و چې له امله یې د لنکستریانو لور ته د مخکښو یورکیستانو د یوې څپې لېږد راوپاروه. د ګډوډۍ په منځ کې د شپږم هنري د میرني ورور زوی هنري ټودرو چې د مور له طرفه د درېيم اېډوارډ له لمسیانو څخه و له انګلیسي، فرانسوي او برتاني سرتېرو له پوځ سره د تبعید/جلاوطنۍ راستون شو. هنري په ۱۴۸۵ کال کې د بزورث فېلډ په جګړه کې ریچارډ ته ماته ورکړه او ویې واژه، د اووم هنري په توګه یې تاج او تخت ترلاسه کړ او د څلورم اېډوارډ له مشرې لور او یواځينۍ وارثې الیزابیت یورک سره واده وکړ او په دې توګه یې سیالې ادعاوې سره متحدې کړې.
د لینکلن لومړی ارل، جان ډي لاپول وروسته لمبرټ سیمنل اېډوارډ پلانتاژنېت د یو غولوونکي شخص په توګه د تاج او تخت د بالقوه مدعي په توګه معرفي کړ. د لینکلن پوځ ماته وخوړه او خپله لینکلن په ۱۴۸۷ کال کې په سټوک فېلډ کې ومړ او جګړې یې پای ته ورسولې. هنرې نور هېڅ‌کله د خپلې واکمنۍ لپاره له کورنیو پوځي تهدیدونو سره مخ نه شو. په ۱۴۹۰ کال کې پرکېن واربک ادعا وکړه چې  د شروزبري د ریچارډ څلورم اېډوارډ دویم زوی او د تاج او تخت سیال مدعي دی، خو د هر ډول بلوا له پيل څخه مخکې اعدام شو.
د ټوډور کورنۍ تر ۱۶۰۳ کال پورې پر انګلستان واکمني وکړه. د ټوډور کرړې واکمني د انګلیس پاچاهۍ د ځواک او باور د پياوړتیا شاهده وه، په ځانګړې ډول د اتم هنري او لومړۍ الیزابیت پر مهال او همدارنګه د منځنیو پېړیو د دورې پای چې په ترڅ کې یې انګلستان په پرلپسې توګه د انګلستان د رنسانس شاهد و. تاریخ‌پوه جون ګای داسې استدلال کوي چې د رومیانو له‌خوا د بریتانیا د اشغال راهیسې انګلستان د ټو‌ډوریانو د واکمنۍ پر مهال تر بل هر وخت له اقتصادي پلوه رغېدلی، پرمختللی او خوش‌بین و.
د نوم اېښودلو سیستم او سمبولیزم
د «ګلابونو د جګړې» نوم د هرالډيک په نښانونو پورې اړه لري چې د پلانتاژنېت شاهي کورنۍ دوو سیالو څانګو ته اشاره کوي چې د انګلیس پر تاج او تخت د واکمنۍ لپاره له یو بل سره جنګېدل؛ سپین ګلاب د یورک او سره ګلاب د لنکستر اشرافي نښان و. د دغې اصطلاح جنیني بڼه په ۱۷۲۷ کال کې د بوېل هېګون په‌واسطه چې د دوو ګلابونو پرتله‌ییزه تشرېح وه وکارول شوه او د انګلیس په تاريخ کې (۱۷۵۴-۱۷۶۱)  ډېوېډ هوم وکاروله. "د خپلو عواطفو په منځ کې وېشل شويو خلکو، د ګوند بېلابېل نښانونه خپل کړل: د لنکسټر کورنۍ پارتیزانو سور ګلاب د خپلې بېلېدونکې نښې په توګه وټاکه. د یورک لپاره سپین ګلاب وټاکل شو او له دې امله د دوی تر منځ کورنۍ جګړې په ټوله اروپا کې د دوو ګلابونو تر منځ جګړې په نوم یاديږي."
بارکوال مياخېل
بارکوال مياخېل (۱۰ د فبروري، ۱۹۷۹ ز. - ) (په انگرېزي: Barakwal Myakhel) يو ځوان ليکوال، شاعر، ژباړونکى او خبریال دی. تر اوسه يې څو کتابونه چاپ شوي دي. د ١٩٩٧مېلادي کال په وروستيو کې يې په شعر ويلو پيل کړى، گڼ شمېر شعرونه يې ليکلي، د بېلابېلو شاعرانو د شعر پر مجموعو يې ليکنې کړي، چي اکثره يې نقد يا کره کتنه ده. ژباړې يې هم کړې دي.
مخينه
محمد کريم، چې په ادبي نړۍ کې يې خلک د بارکوال مياخېل په نامه پېژني، د عبدالوهاب مياخېل زوى، د ١٩٧٩ز کال د فبرورۍ په ١٠مه د سهيلي پښتونخوا د ږوب (ژوب) سيمې په ((گنج محله)) کې زېږېدلى دى.
زده کړې
- لومړنۍ او منځنۍ زدکړې يې د ږوب سيمې په (ملېشه هاى سکول) کې تر سره کړې دي، دوولسم ټولگى يې هم د ږوب له (ډگري کالجه) پاس کړى او څورلسم ټولگى يې له کوټې پوهنتونه پاس کړى دى او له همدې پوهنتونه يې په پښتو ادبياتو کې ماسټري هم کړې ده.
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
آستانه اشرفيه ولسوالي
آستانه اشرفيه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان آستانه اشرفیه)  د ايران د گيلان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د آستانه اشرفيه ښار دی. دا ولسوالي ۱۰۸٬۱۳۰ تنه نفوس لري. د آستانه اشرفيه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گيلان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ترنچین سیمه
'''ترنچین. لایت''' په لاتیني د سلواکیا هیواد له نهو ایداري سیمو څخه یوه ده.
د رسول الله صلی الله عليه وسلم سپېڅلی سيرت/ دوهمه برخه
د رسول الله صلی الله عليه وسلم سپېڅلی سيرت/ دوهمه برخه
د ستورو په لور پاملرنه او توجه او له هغو نه ئې يو شمير خپل معبودان ګرځول کومه دحيرنتيا خبره نه وه په قرانکريم کې د نوح (علیه السلام) له سورې نه څرګنديږي چې د حضرت نوح (علیه السلام) په رمانه کي  هم د عراق وکړو د یغوث ،یعوق ،ود، نسر، سواع او نورو  نمانځنه کيده چي ټول د ستورو نومونه دي، له دې نه څرګنديږي چي  د ستورو نمانځنه د عربو په هېواد کي له پخوا زمانې راهيسې دود وه په عربي ستورو نمانځونکو کي د سپوږمۍ نمانځونکي تر ټولو زيات وو او سپوږمۍ تر ټولو محبوب معبود ګڼل کيدو.
کهانت او غيب ويل : کاهنان په عربو کي ډېر زيات وو کاهن به ئې هغه چاته ويل چي په پټو رازونو او د غيب له خبرو نه خبر وي او د دې کار دعوه لري چي د تيرو حالاتو حال ووايي هغه ته کاهن، او که څوک د راتلوونکو حالاتو په اړه خبر ورکړي هغه ته عراف ويل کيدو، پر غيبو د پوهيدو دعوه کوونکى نارينه هم وو او زنانه هم ،په عربي کاهنانو کي اقعې ، جزيمه ، ابرش ، شق ، سطيح او نور ډېر مشهور وو ،غيب پوهانو ته به ئې يو ډول ناظر وايه چي ائينې يا له اوبو نه ډک طشت ته به ئې کتل او د غيبو خبرې به ئې کولې او يا د حيواناتو هډوکو،ځيګر او نورو غړو ته به ئې کتل او حکم به ئې کاوو، په دوى کي طارقين حصا ( ګيټکۍ ويشتونکى) او ډبرې ويشتونکى هم وو دا ټول د کاهنانو په اقسامو کي شميرل کيدل خو د دوى مرتبه به له عراف او کاهن نه ښکته ګڼل کيده ،له دوى نه هم د ټيتې مرتبې والاد تعويذ ليکونکى او جوړوونکى وو .
فال : عرب د تفاول او تشاوم هم دېر قايل وو ،کارغه به ئې ډېر بد او منحوس او د بيلتانه لامل ګڼلو څرنګه چي په عربې ژبه کي کارغه ته غراب وايي له دې لامله ئې مسافرۍ ته غربت او مسافرو ته غريب ويل يعنې د کارغه د اغيز له امله انسان په بيلتانه او مسافرۍ اخته کيږي. ګونګى ئې هم ډېر منحسوس او سپيره ګنلو د هغوى په نظر د ګونګي له اواز نه مرګ او وراني پېښيده. پرنجۍ ئې هم د بدفالۍ سبب ګاڼو ،ځينې خلک جادوګران وو او د جادوکسب ئې کولو او د شيطان د دوستۍ لپاره به ئې له سختو رياضتونو نه کار اخيستو.
جنګياليتوب : په جاهلي عربو کي به په ډېرو کوچنيو او باريکو خبرو جنګونه نښتل او که يوځل به جګړه ونښته بيا به ترڅو پوښتو او پيړيو پورې راونه وه، د هغوى په جنګونو کي يو جنګ هم داسې نه پيدا کيږي چي د کوم معقول او مهم لامل په اساس پيل شوي وي ،په عربي جاهليت کي چي کوم جنګونه ډير مشهور دي لکه د بغاث ، کلاب ، فترت ، قرن ، سويان ، حاطب او نور …. په دغو جنګونو کي کومې قبيلې يا هېواد ته هيڅ ګټه ونه رسيده بلکې له تباهۍ او بربادۍ او نقصان پرته به ئې هيڅ لاس ته نه ورتلل.
پر عربي جاهليت کي يو دود داهم وو چي کله به ئې پر دښمن برى وموندو او د هغه دښمن اهل او عيال به ئې بنديان کړل او له هر ډول زړه سوى پرته به ئې ټول له يوې مخې ووژل، خو په بنديانو کي به چي کوم سړي د هغوى د کور څخه وخوړل نو بيا به له وژلو نه خلاص وو څوک به ئې چې له بند نه ازادول غوښتل نو لومړۍ به ئې د هغه د سرويښتان وخريل. همدارنګه په هغوى کي د تن په تن جنګونو چي مبارزه به ورته ويل کيده ډير دود وه ،د صف بندۍ د جنګونو دود پکې نه وو د آسونو او وسلو ساتلو ته ئې زياته پاملرنه کوله په تور زنۍ ، غشي ويشتلو ، شهسوارۍ او نیزه باری به چي کوم کس ښه پږهیدو د هغه به ئې ډېر عرت  او درناوى کاوو او د هغه نوم به ډېر ژر تر لرې لرې ځایونو مشهور کيدو ، په جنګي فنونو کي ځينو قبايلو شهرت لرلو د خاصو خاصو تورو، نېزو ، کمانونو او د آسونو ځانګړي ، ځانګړي نومونه او بيرغونه وو او په ټول هېواد کې به پيژندل کيدل ،لکه دحرث بن ابى ثمر د تورې خذوم وو د عبدالمطلب بن هاشم د تورې نوم عطشان او د مالک بن زبير د تورې نوم ذوالنون وو دا هرڅه د دې خبرې دليل وو چي عرب وګړي د جنګ جگړو ډېر مينه وال وو ،همدا علت دئ چي د آسونو او تورو نومونه په عربي ژبه کي تر زرو پورې ياديږي.
شاعري : د عربو د جاهليت په زمانه کي داسې هيڅوک نه وو چي د شاعرى سليقه به ئې نه لرله نر ، ښځې ، واړه ، زاړه او ځوانان ټول به خامخا لږ او ډېر شاعران وو ،تابه ويل چي هغوى د مور له نس نه شاعران او فصيح اللسان پيدا کيدل، په عمومي ډول د هغوى شاعري فى البديهه وه فکر او غور کولو او مضمون لټولو ته ئې هيڅ اړتيا نه لرله. هغوى پر خپل فصاحت او ژب پوهنه دومره مغرور وو، چې نورو قومونو ته به ئې عجم (ګونګيان ) ويل ،خو د قرانکريم په نازليدو سره د عربو د فصاحت او بلاغت ملا ورماته شوه او هغه ټول عرب فصيحان او بليغان د قرانکريم په مقابل کې داسې سرکوزي راغلل چي ورو ورو د ټولو عربو د فصاحت او بلاغت غرور مات شو او د قرانکريم پر وړاندې ئې د تسليم سرونه ښکته کړل.
پر کلينو ميلو ،غونډو او د حج پر وخت به چي د کوم سړي قصيدې او د مشاعرو پر غونډه کي تر ټولو غوره وگڼل شوه هغه به په سملاسي ډول د عزت او  عظمت څښتن کيدو. د شاعرانو درناوى د هغوى په نظر کي د زړورو جنګياليو او بادشانو سره برابر ،بلکې زيات کيدو او حقيقت دادئ چي د قبيلو جنګول، قبيلې بې اندازې زړورې کول جنګ دوامداره کول او يا د جګړې پاى ته رسول د هغوى دچپ لاس کار وو ، غوره قصيدې به ليکل کيدې او د کعبې پر خونه به ځړول کيدې لکه چي دغه ډول اوه قصيدې چي په سيع مصلقات سره مشهورې دي د امراء القيس بن حجر کندى ، زبير بن ابى سلمى مزيى ، لبيد بن کلثوم ، عنتره عبسى او نورو شاعرانو له خوا ويل شوى دي.
ښکار سره مينه : په عربي جاهليت کي له ښکار سره  مينه وه له دې امله په عربي ژبه کي د ښکار په باره  کي زيات اصطلاحات پيدا کيږي، نوکوم ښکار به چي له ښي لوري راتلو او د ښکاري کيڼ لور ته به تلو هغه ته به ئې سانح او چې ښکار به له کيڼ لوري راتلو او ښي لور ته به تلو نو هغه ته به ئې بارح ويل، کوم ښکار به چي مخامخ راتلو هغه ته به ئې ناطح او چې کوم ښکار به د شاه له لوري راتلو نو هغه ته به ئې قصيد ويلو ،همدارنګه بايد وويل شي چي عربو به د ښکاري د ناستي ځاى ته قره وايه او د زمرى د ښکاري له پاره به چي کومه موضوع ايستل کيده ،د هغه نوم زيبه وو د ښکار کولو په وخت کي پر زمکه پړمخې پروت کولو ته ئې تلبد او د ښکاري محروم راستنيدولو ته به ئې اخناق ويل. هغوى به چي هر څيز ښکار کړ د هغې غوښه به ئې بې له ځنډه خوړله که هغه حيوان به حرام وو او که به حلال، بيا د اسلام سپيڅلي دين د حلالو او حرامو لپاره شرايط او د ښکار لپاره بنديزونه قايم کړل.
لوټ مار :  له اسلام نه مخکې او د جاهليت په زمانه کي په عربو کي دوه ډوله خلک موجود وو،  يو هغه چي په کليو او ښارونو کي ميشت وو، دويم هغه چي د کوچيتوب په حالت کي ګرځيدل او په شمېر کي زيات وو ، په ښاري خلکو کي که څه هم د ګاونډي د حقوقو د خيال ساتلو او امانت دارۍ صفات  موجود وو، خو په سوداګرۍ کي د  چل او فريب ورکولو بدخويونه هم پکې شتون درلودو ،خو کوچيان د لارو شوکولو او ډاکو غورځولو ډېر مينه وال وو. د مسافرو د لوټولو او په زور ترې د مال اخيستو عادت په ټولو کي وو ،که کوم سړى به ئې يواځې د سفر په حال وليدو ، نو له هغه به ئې مال اخيست او هغه سړى به ئې د غلام په څير پلورولو ، د لويو لارو پر سر چي کوم کوهيان جوړ شوي وو هغه به ئې په وښو کي پټ کړل چي نور مسافر اوبه بيا نه مومي او له تندې مړه شي او له زحمت پرته د هغوي مال ترلاسه کړي ،په غلا کي هم ښه روزل شوي وو ، ځينې خو په غلا کي دومره مشهور شوي وو ،چي د هغوى نومونه د متل پهّ ډول مشهور شول ،دغو غلو ته به ئې ذوبان العرب ( د عربو شرمخان ) دي
د کبر او غرور صفات هم په عربو کي تر وروستي حد پورې رسیدلي وو لکه : د چذیمه ابرش د تګبر دا حالت وو چي هیڅوک ئې خپل وزیر او مشاور نه کړل ، هغه به ویل چي د اسمان ستوري  رما د مجلس ملګري دي ،د بني مخروم فبیلې هر وګړی تر هغه ( جذیمه ابرش) په کبر او غرور کي کم نه وو او په دغه عمل ئې زیات شهرت وموندو.
د غم او ماتم دودونه : کله به چي کوم سړى پکې مړشو  ،نو د هغه خپلوانو به مخونه وهل ، ويښتان به ئې اېستل او ويش واى به ئې کاوو او ښځو  به پر سر خاورې بادولى او جنازې پسې به وروسته وروسته روانې وي لکه څرنګه چي په هندوستان کي  هندوان د مړي په غم کي د  سر او ږيرې ويښتان باسي.
د عربي جاهليت په وخت کي به ښځې هم راغوښتل کيدې هغوى به ښې په زوره ستاينې کولي چي د مړي له دفن به فارغ شول نو دستر خوان به ئې وغوړولو او پر ستاينې کوونکو به ئې خواړه خوړل ،  اسلام د جاهليت دا ټول ناوړه دودونه له منځه يوړل ، خو حيرانتيا  دا ده چي د ځينو هېوادونو په مسلمانانو کي اوس هم  د مړي دريمه ، لسمه ، شلمه ، څلويښتي او کليزه  موجوده ده.
وهم پرستي او د عقايدو کمزوري : عرب د پيريانو، ديوانو او ښاپيريو هم قايل وو ، د هغوى عقيده وه چي ښاپيرۍ پر نارينه انسانانو عاشقانې کيږي او پيريان له بشري زنانه وو سره اړيکې پيدا کوي  ، هغوى پيريان نه ليدل کيدونکى مخلوق ګڼل،  خو ورسره ئې پردې هم باور وو چي پيريان او انسانان  سره يوځاى شي او لاد ترې پيدا شي لکه چي د عربو عقيده وه چي  جرهم د انسان او ملايکې له نسل نه پيدا شوى دئ،  همدغه عقيده هغوى د سبا ښار ملکې بلقيس په باب هم وه چي د يو نجس روح او انسان له يو ځاى کيدو پيدا شوي ده کومې، اوښې به چي بچی راوړي وو او پنځم به  ئې نر وو هغې ته به ئې بحيره ويل دهغې غوږ به يې څيرې کړ، ازاده به ئې پريښوده چي هر چيرې به ئې  غوښتل خوړل  څښل به ئې هيچا به ورته څه نه ويل، که  به د ميږې نر بچې پيدا شو هغه به ئې له بتانو قربانى کاوو او که ښځه به وه هغه به ئې د ځان لپاره ساتلو،  که دوه بچي به ئې نر او ښځه پيدا شول هغه به  ئې نه قربانى کاوو  او( وسيله) به ئې ورته وويل. د کومې  اوښې له نسل به چي لس بچي وزيږيدل هغه ته ئې ډير احترام کاوو نه به ئې پرې بار  باراوو او  نه به پرې په  خپله سپريدل ، د ګلي يارمې د هندره څاروي به ئې ازاد پريښودو  ده او جام به يې ورته ويل د بتانو په مخکې او يا د بوتخانو د برنډې په مخکې به ئې درى غشې ايښي وو پر يوه به ئې (لا) او پر بل به ئې (نعم)  ليکلي وو دا غشي به په يوه تير کش کې ايښودل شوى وو چي کله به کوم خاص او مهم کار پېښ وو،  نو تلل به او له تير کش به يې يو غشي را ايسته ،که د لا والا غشى به راووتو نو له هغه کار به منع کيدل او که د نعم والا غشى به راووتو نو دا به ئې اجازه ګڼله او هغه کار به ئې ترسره کولو او که خالي غشي به راووتو نو بيا به دوهم ځل غشى را ايسته تر دې چي د لا او نعم کوم غشي به راووت  ((ارتم )) يو ډول ونه ده کله به چي سفر ته تلل د تللو په وخت  کي به ئې د ((ارتم) کومې نرۍ لښتې ته غوټه واچوله له سفر نه به چي راستانه شول نو کتل به ئې چي په لښته کي اوس هم غوټه موجوده ده که پرانستل شوي؟  که غوټه به  په خپل حال پاته وه،  نو پوهيدل به چې زما ميرمنه پاک لمنې ده او که غوټه به پرانستل شوې وه نو دا به ئې ګنله چي زما ميرمن زما د سفر په وخت خامخا بد کار کړى دى.
کله به چي کوم سړى مړ شو نو د هغه او ښه به ئې د هغه له قبر سره وتړله سترګې به ئې ورته بندې کړې او په همدې حالت کې به ئې پرېښو دله تر هغې چي اوښه به هملته مرداره شوه يا به ئې د هغې اوښې سرله سينې سره وتړلو او په همدې حالت کې به ئې پريښودله تر هغې چي اوښه به هملته ځاى په ځاى مړ شوه ،دا کار د هغوى په عقيده د دې لپاره کيدو چي له مرګ وروسته چي کله دا سړى راپورته کيږي ،نو په دې اوښه سپور به راپورته کيږي ،د هغوى عقيده وه چي کله کوم سړى کوم کلى ته ولاړ شي او هلته ورته دوباره د ناروغۍ خطر موجود وي ،نو هغه ته په کار دي چي د هغه کلي په دروازه کي ودريږي او د خره په څير وانګيږي چي له وباء نه خوندي  پاته شي، کله به چي د يوه سړي اوښان له زرو زيات شول، نو هغه به چي کوم يو سانډ وو، د هغه سترګې به ئې ايستلې ترڅو ئې نور اوښان له بد نظر وساتل شي.
کله به چي پر کوم اوښ د خارښ مرض ولګيدو ،نو د ناروغ اوښ پرځاى به ئې روغ اوښ نه داغ ورکاوو او دا ئې عقيده وه چي له دې امله به هغه ناروغ اوښ جوړيږي ، کله به چي کوم غوايي اوبه نه څښلې نور غوايان به ئې وهل د هغوى عقيده وه چي پيريان پر غوايانو سپريږي او غواګانې له اوبو څښلو منع کوي ،د هغوى عقيده وه چي که د مقتول بدل له قاتل څخه  وانه خيستل شي نو د مقتول له کو پړى نه يو مرغه چي (هامه) نوميږي راوځي او ترڅو چي انتقام ترې وانه اخيستل شي پرله پسې چيغې وهي چي ماته اوبه راکړئ ماته اوبه راکړئ.
د هغوى عقيده وه چي د هر انسان په ګيډه کي يو مار اوسي کله چي هغه مار وږى وي ،نو د انسان له پوښتيو غوښه خوري ،د هغوى عقيده وه چي که د کومې ښځې اولاد ژوندى نه  پاته کيږي او هغه ښځه د کوم شريف او شتمن سړى په مړي ښه وخيژي راوخيژي نو بيا د هغې بچي نه مړه کيږي ،د هغوی عقيده وه چي پيريان له سوې نه ډېر ويريږي د دې لپاره چي له پيريانو خوندي  پاته شي، نو بايد د سوى هډوکى د تعويذ په ډول د ماشومانو په غاړه کي واچول شي.
لوڼې وژل :  په قريشو او بني تميم قبيلو کي د لوڼو وژلو دود تر ټولو زيات وو ،پر دغه ناوړه دود هغوى وياړ کاوو او د خپل ځان لپاره ئې د فخر نخښه ګڼله ،په ځينو کورنيو کي دا سخت زړيتوب تر دې حد زيات شوى وو چي نجلۍ به کله ښه غټه شوه او خوږې خوږې خبرې به ئې شروع ګړې او عمر به ئې چي پنځه يا شپږ کلونو ته ورسيدو ، نو بيا به ئې ورته ښې جامې واغوستې او سخت زړي او بى رحم پلار به په خپله له کور کلى بهر بوتلله چي دمخه به ئې هلته يو کوهى کنستى وو د دې کوهي پر غاړه به ئې هغه نجلۍ ودروله او بيا به ئې د شا له لوري ټيل وهله نجلۍ به په کوهي کي د پريوتو له امله چيغې وهلې او له پلار نه به ئې مرسته غوښته،  خو هغه ظالم پلار به پرې د پاسه خاورې ور واچولې او هغه به ئې ژوندۍ ښخه کړه بيا به ئې ځمکه هواره کړه بيرته به کلي ته راستون شو او په دې ډول به ئې د خپل زړه د ټوتې په ژوندى ښخولو وياړ کاوو. د بني تميم يو سړى قيس بن عاصم خپلې لس لوڼه ژوندى ښخې کړې وې، د لوڼو وژلو دغه ظالمانه دود نه د عربو يوه قبيله هم پاکه پاته  نه وه، خو په ځينو قبايلو کي به دغه کار زيات کيدو او په ځينو کي لږ څه کم وو.
جواري (قمار) : عرب د جاهليت په زمانه کي د جوارۍ ډېر شوقيان وو، زياتره به ئې د غشو په وسيله جواري کوله ،( ازلام) يو  ډول خاص غشى وو چي وزرونه ورته نه ؤ جوړ شوي او شمېر ئې لس وو د هر يوه غشي په جلا جلانوم وو په ترتيب سره د هغو نومونه داوو :
غذ ، توام ، رقيب ، نافس ، جلس ، مبل ، معلى ، فسيح ، مليح او غد، په دې غشو کي به د هر يوه غشي يوه ځانګړى برخه وه لکه : د غد يوه برخه ،د توام دوه برخې ، د رقيب درې برخې دغه  ډول پوه يوه به زياتيده تردې چي د معلى به اوه برخې شوى، د پاته دريو کومه برخه نه وه لس مالدارو کسانو به څاربه څاربه سيرلى ( پسونه) راونيول هغه به ئې حلال کړل په اته ويشت برخو به ئې وويشل ټول غشي به ئې پر تير کش کي د يوه سړي په لاس کي ورکړل هغه به يو يو غشي را ايسته او يو يو سړى ته به ئې ورکاوو  هرغشي به چې د کوم سړي لاس ته ورغى د همغې په اندازه برخه به ورکول کيده.
وروستني درى غشي به چې د کوم سړي لاس ته ورغلل هغوى به يې برخې پاته کيدل دغه جواري د کعبې خونې دننه د ((هبل)) بت په وړاندې کيده د جوارۍ يوه بله طريقه داوه چي لږ څه شګه به ئې راټوله کړه او کوم څيز به ئې پکې پټ کړ له دې وروسته به ئې هغه شګه دوه ډيرې کړه بيا به ئې پوښتنه کوله چي ووايه هغه څير په کومه ډيرۍ کې دئ ؟ کوم سړي به چي صحيح ټک تير کړ هغه به ګټله او چي چا به غلط ټک تېر کړ هغه به بايلله.