cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قضیوي حساب (منطق)
د قضیو حساب (Propositional calculus) د منطق یوه څانګه ده، چې د قضایاوو منطق، د بیان منطق (statement logic)، جمله‌اي حساب (sentential calculus)، جمله‌اي منطق، یا ځینې وختونه د صفري ترتیب منطق هم بلل کېږي. دا څانګه له فلسفي یا منطقي قضیو (چې سمې یا ناسمې ثابتېدای شي) او همدا راز د قضیو ترمنځ له اړیکو سره سروکار لري، چې د هماغو قضیو پر بنسټ د استدلالونو جوړول هم پکې شاملېږي. مرکبې قضیې له منطقي رابطونو سره د قضیو د نښلولو له لارې رامنځته کېږي. هغه قضیې چې هېڅ منطقي رابط یا نښلوونکی نه لري ساده یا اتومي قضیې بلل کېږي.
د لومړي ترتیب منطق برعکس، قضیوي منطق له غیر منطقي څیزونو سره، له هغوی سره تړلو محمولاتو او یا هم کمیت ټاکونکو سره سروکار نه لري. که څه هم، د قضیوي منطق ټوله عملیه په لومړي ترتیب منطق او لوړ ترتیب منطق کې شاملېږي. په دې معنا، قضیوي منطق د لومړي ترتیب منطق او د لوړ ترتیب منطق بنسټ جوړوي.
تشرېح
منطقي رابطونه یا پیوندونه په طبیعي ژبو کې موندل کېږي. په انګلیسي کې یې، د مثال په توګه، ځینې بېلګې "او-and" (نښلوونکی توری)، "یا-or" (ناتړوالی یا انفصال)، "نه-not" (منفي) او "که-if" (یوازې هغه مهال کارېږي چې د مادې شرطي والی وښيي).
لاندېنی د قضیوي منطق په برخه کې د خورا ساده تحلیل یوه بېلګه ده: لمړۍ فرضیه: که باران ورېږي نو اسمان به ورېځ وي.
دویمه فرضیه: باران ورېږي.
پایله: ورېځ ده. دواړه فرضیې او پایله منطقي قضیې (propositions) دي. فرضیې ښکاره او معلومدارې انګېرل شوې دي، او د استثنایي قیاس یا modus ponens (د استنتاج یوې قاعدې) په پلي کولو سره پایله لاسته راځي.
دا چې قضیوي منطق له هغې نقطې هاخوا د قضیو له جوړښت سره تړاو نه لري چې نور د منطقي رابطونو په واسطه نه شي تجزیه کېدای، له دې کبله دا استنتاج یا تحلیل د بیاني تورو ترڅنګ د هغو ساده بیاناتو له ځای پر ځای کولو سره دوباره بیانېدای شي، کوم چې د بیاناتو څرګندوونکو متغیرونو په توګه تفسیرېږي: لومړۍ فرضیه: P ← Q
دویمه فرضیه: P
پایله: Q دا بیا په لنډ ډول په لاندې ډول بیانېدای شي:"P ← Q 1 P ¬ Q"کله چې P د "باران ورېږي" او Q د "اسمان ورېځ دی" په توګه تفسیرېږي، پورتنی سمبولیک بیان ښکاري چې په طبیعي ژبه کې له اصلي بیان سره په سمه توګه مطابقت لري. نه یوازې دا، بلکې د دې بڼې له بل هر ډول استنتاج سره به هم مطابقت ولري، چې پر هماغه بنسټ به دا استنباط معتبر وي.
قضیوي منطق ښایي د یوه رسمي سیستم له لارې مطالعه شي په کوم کې چې د رسمي ژبې فورمولونه د قضیو د استازیتوب یا ښودلو په موخه تفسیرېدای شي. د بدیهیاتو یا اصلي موضوعاتو او استنباط د قواعدو سیستم دا شونتیا رامنځته کوي چې ځینې مشخص فورمولونه ترلاسه شي. دا ترلاسه شوي فورمولونه د قضیو په نوم یادېږي او ښایي د ریښتینو یا سمو قضیو په توګه تفسیر او تشریح شي. د دا ډول فورمولونو جوړ شوی ترتیب د اشتقاق یا ثبوت په نوم پېژندل کېږي او د دغه ترتیب وروستی فورمول قضیه بلل کېږي. اشتقاق ممکن د هغې قضیې (proposition) د ثبوت په توګه تفسیر شي چې دا قضیه (theorem) یې استازیتوب یا ښودنه کوي.
کله چې یو رسمي سیستم د رسمي منطق د ښودلو لپاره کارېږي، یوازې بیاني توري (عموما غټ رومي توري لکه P، Q او R) په مستقیم ډول ښودل کېږي. د طبیعي ژبې قضیې چې د تفسیرولو پر مهال رامنځته کېږي، د دغه سیستم له دایرې څخه بهر دي، او د رسمي سیستم او تفسیر ترمنځ اړیکه هم خپله له رسمي سیستم څخه بهر ده.
په کلاسیک واقعیتي-چلند قضیوي منطق کې بیا فورمولونه په دقیق ډول د دوو احتمالي حقیقي ارزښتونو، یعني د سموالي د رښتیاوالي ارزښت یا د ناسم‌والي د رښتیاوالي د ارزښت په توګه تفسیرېږي. د دوه ګونوالي اصل او د منځ د حذف قانون مراعات کېږي. د واقعیتي-چلند قضیوي منطق په همدې ډول تعریفېږي او ورسره مشابه سیستمونه د صفري ترتیب منطق ګڼل کېږي. که څه هم، د بدیلې قضیې منطق هم شونی دی. د نورو معلوماتو لپاره، لاندې نور منطقي حسابونه وګورئ.
تاریخچه
که څه هم قضیوي منطق ته (چې پر قضیوي حساب هم د بدلېدو وړ دی) د پخوانیو فیلسوفانو له لوري اشاره شوې وه، خو بیا هم دا په دریمه قبل المیلاد پېړۍ کې د کرایسپوس له لوري پر رسمي منطق (د رواقیونو منطق) تبدیل شو او د هغه ځایناستو رواقیونو پراختیا ورکړه. دا منطق پر قضیو متمرکز و. دغه پرمختګ له دودیز قیاسي منطق څخه، چې پر اصطلاحاتو متمرکز و، توپیر درلود. له دې سره سره، ډېری لومړنۍ او اصلي لیکنې ورکې شوې او د رواقیونو لخوا رامنځته شوی قضیوي منطق بیا وروسته په لرغوني زمانه کې د پوهېدو وړ نه و. بالاخره، دا سیستم په ۱۲مه پېړۍ کې د فرانسوي فیلسوف پییر ابیلار له لوري په اساسي توګه بیا راژوندی کړای شو.
قضیوي منطق بیا بالاخره د سمبولیک منطق په کارولو سره اصلاح شو. د ۱۷مې/۱۸مې پېړۍ جرمنی ریاضي‌پوه ګوټفرېډ وېلهلم لایبنېتس د سمبولیک منطق د بنسټګر په توګه پېژندل کېږي، ځکه نوموړي د نسبت ښودنې پر منطقي حساب کار کړی و. که څه هم د هغه کار په خپل ډول کې لومړنی و، خو په لویه کچه کې بیا په منطقي ټولنه کې نه و پېژندل شوی. بالاخره، د لایبنېتس  له لوري شوو پرمختګونو ته د جورج بول او اګوستوس ډي مورګان په څېر منطق پوهانو له لوري له لایبنېتس څخه په خپلواک ډول بیا وده ورکړل شوه.
لکه څنګه چې قضیوي منطق د مخکیني قیاسي منطق پراختیا ګڼل کېدای شي، د ګوتلوب فریګه د لومړي ترتیب یا محمولاتو منطق هم د پخواني قضیوي منطق پراختیا ګڼل کېدای شي. یو لیکوال د لومړي ترتیب یا محمولاتو منطق د "قیاسي منطق او قضیوي منطق د ځانګړو ځانګړنو" د ترکیب په توګه تشریح کوي. په دې توګه د منطق په تاریخ کې د لومړي ترتیب یا محمولاتو منطق د منطق په تاریخ کې یوه نوې دوره پیل کړه. له دې سره سره، په قضیوي منطق کې پرمختګ بیا هم له فریګه وروسته رامنځته شوی، چې طبیعي قیاس یا استخراج، د حقیقت ونې او د حقیقت جدولونه پکې شاملېږي. طبیعي قیاس یا استخراج د ګیرهارډ ګېنتسن او جان لوکاسیویز لخوا اختراع شوی. د حقیقت ونې منطق بیا د ایورټ ویلیم بیت لخوا اختراع شوی. خو د حقیقت جدولونه د منطق اختراع بیا ناڅرګند نسبتونه لري.
د فریګه او برتراند راسل په اثارو کې د حقیقت جدولونو د منطق د اختراع لپاره اغېزناک نظریات شته دي. د اصلي جدولي جوړښت (د جدول په توګه بڼه ورکول) په خپله بیا عموما یا د لوډویګ ویتګنشټاین یا امیل پوسټ (یا د دواړو له لوري خپلواک) کار بلل کېږي. پر فریګه او راسل سربېره، نور هغه پوهان چې د حقیقت جدولونو د منطق په اړه یې نظریات لرلي فیلو، بول، چارلز سنډرز پیرس، او ارنسټ شروډر ګڼل کېږي. نور هغه کسان چې د جدولي جوړښت د کار اعتبار ورکول کېږي، جان لوکاسیویز، الفریډ نارت وایټهیډ، ویلیم سټینلي جیونز، جان وین، او کلیرنس ایروینګ لیویز دي. په دې توګه د جان شوسکي په څېر ځینې پوهان دې پایلې ته رسېدلي چې "دا روښانه نه ده چې کوم یوه کس ته دې د حقیقت جدولونو د اختراع کوونکي لقب ورکړل شي."
ګریمکي خویندې
سارا موور ګریمکي (۱۷۹۲-۱۸۷۳ زکال) او انجلینا امیلي ګریمکي (۱۸۰۵- ۱۸۷۹ زکال) چې د ګریمکي خویندو په نوم پېژندل کېږي، لومړنۍ سپین پوستې امریکايي مېرمنې وې چې د غلامۍ د له منځه وړو او د ښځو د حقونو د مدافعینو په توګه په ملي کچه پېژندل کېدلې. دوی ویناوالې، لیکوالانې او ښوونکې وې.
وروسته له هغه چې پام یې شو د دوی مړ شوی ورور مختلط نژاد لرونکي درې زامن لري او مور یې هم د دوی له غلامانو څخه ده، مرسته یې وکړه چې دغه ماشومان په شمال کې زده کړې وکړي. ارچیبالډ او فرانسیس جی. ګریمکي په شمال کې پاتې شول؛ فرانسیس پریسبیتري پروتستانت وزیر شو، خو د دوی کوچنی ورور جان بېرته سوېل ته راوګرځېد.
لومړی ژوند او زده کړې
د ګریمکي خویندو پلار قاضي جان فاشرو ګریمکي د غلامۍ او د ښځو د تابعیت پیاوړی ملاتړی و. ګریمکي د کرنیزو ځمکو بډایه څښتن و چې په سلګونو غلامان یې لرل او له خپلې مېرمن څخه یې ۱۴ ماشومان او له غلامانو څخه لږ تر لږه درې ماشومان لرل. د هغه درې ماشومان د ماشومتوب پر مهال مړه شول. ګریمکي د سویلي کارولینا د سترې محکې د قاضي القضات په توګه خدمت وکړ.
سارا د هغه له ماشومانو شپږمه او انجلینا یې هم دیارلسم ماشومه وه. سارا څرګنده کړې چې په پنځه کلنۍ کې یې په قمچینه سره د غلام د وهلو له لیدلو وروسته هڅه کړې چې د بخار د یوې بېړۍ په مرسته داسې ځای ته ولاړه شي چې هلته هېڅ غلام نه وي. وروسته یې د قانون پر خلاف خپل شخصي غلام ته لوستل ور زده کړل.
سارا غوښتل وکیله شي او د خپل پلار پر پله پل کېږدي. هغې د خپل پلار د کتابتون کتابونه تل لوستل او له ځانه سره یې جغرافیا، تاریخ او ریاضیات زده کول؛ خو پلار یې اجازه نه ورکوله هغه لاتین زده کړي او یا هم له خپل ورور توماس سره چې د یل د حقوقو په کالج کې یې زده کړه کوله؛ کالج ته ولاړه شي. له دې سره پلار یې د هغې د ځیرکتیا ستاینه کوله او ورته ویل به یې چې که نارینه وای د سویلي کارولینا تر ټولو غوره وکیله به وای.
سارا د خپلو زده کړو له بشپړولو وروسته خپلو والدینو ته زارۍ وکړې څو اجازه ورکړي د انجلینا مور بللې (مادر خوانده) شي. هغه د خپلې کوچنۍ خور او کوچني ورور لپاره په بېلګې واوښته او دغو دوه خویندو د خپل ټول ژوند په اوږدو کې نږدې اړیکه لرله. انجلینا ډېری مهال سارا ته «مور» غږ کاوه.
سارا په ۱۸۳۵ زکال کې د غلامۍ د له منځه وړو ملاتړ کوونکې شوه.
ټولنیز فعال توب
سارا هغه مهال چې ۲۶ کلنه وه، له خپل پلار سره چې  روغتیايي پالنې ته یې اړتیا لرله د پنسلوانیا فلادلیفیا ته لاړه او هلته له کواکرانو سره بلده شوه. کوایکرانو د غلامۍ او جنسیتي مساوات اړوند لیبرال نظریات لرل؛ سارا له هغوی سره د هغو د مذهبي چارو د ساده توب او رښتینولي او همدارنګه د جنسیتي نابرابرۍ او غلامۍ سره د مخالفت لرلو له امله لیوالتیا پیدا کړه. د پلار د مړینې له امله؛ سارا اړ شوه په ۱۸۱۸ زکال کې فلادلیفیا خوشې کړي او چارلسټون ته بېرته ستنه شي. هلته یې د غلامۍ د له منځه وړو اړوند نظر لا پسې پیاوړی شو او همدارنګه دغه نظریې پر انجلینا هم اغېز وکړ.
سارا له لنډې مودې وروسته چارلسټون د تل لپاره خوشی کړ او فلادلیفیا ته یې کډه وکړه، چېرې چې د هغې خور انجلینا هم په ۱۸۲۹ زکال کې له هغې سره مل شوه. په ۱۸۳۵ زکال کې انجلینا د لیبراټور اخبار مسئول مدیر او ناشر ویلیام لویډ ګریسون ته لیک ولیکه خو هغه یې له اجازې پرته خپور کړ. له دې امله چې د هغه مهال کویکرانو د سنتي آدابو او همدارنګه ټولنیزو پرېکړو ته د افرادو د درناوي پر بنسټ د سختګیرانه عمومي اقداماتو له ترسره کولو وړاندې عمل کاوه؛ له ځنډ پرته یې دواړه خویندې وغندلې – خو د غلامۍ د له منځه وړو پلوی خوځښت بیا د دغه ډول کسانو په لټه کې و. دغه خویندې اړ شوې څو یو له دغو وټاکي: له غلامۍ ضد خوځښت لاس واخلي او د کوایکر ټولنې غړې شي او یا هم د غلامۍ سره د مخالفت په موخه فعالانه هڅه وکړي. هغوی دویمه ټاکنه غوره کړه.
الیس اس روزي وايي چې دغه ټاکنه «داسې ښکارېده چې کولای یې شو دواړه خویندې په خپل ژوند کې د محدودیتونو د چټک درک په موخه آزادې کړي. د هغوی فزیکي او فکري انرژيو په چټک ډول په بشپړه توګه پراختیا ومونده، ته به وايې چې هغوی او نظریات یې په ناڅاپي ډول د غوټۍ کولو له اوږد مهالې دورې وروسته آزاد شوي». د غلامۍ مخالف تئودور ویلډ چې وروسته یې له انجلینا سره واده وکړ هغوی ته یې ور زده کړل چې څه ډول د غلامۍ د له منځه وړو په ګټه ویناوال شي. د لومړي ځل لپاره له همفکرو کسانو سره اړیکې دغه خویندې بېرته را ژوندۍ کړې.
په ۱۸۳۶ زکال کې سارا یوځل بیا د کویکرانو له خوا هغه مهال وغندل شوه چې هڅه یې کړې وه په یوه غونډه کې د غلامۍ پر ضد بحث وکړي. د مخکنو بېلګو لکه د افریقايي الاصله امریکايي ویناوالې ماریا او له بوسټون څخه د ډبلیو ستیورات وروسته ګریمکي خویندې د متحده ایالانو له لومړنیو ښځینه ویناوالو څخه وې. په پیل کې هغوی یوازې «په صالون دننه» ښځینه غونډو کې ویناوې کولې او د ښځو د حقونو یادونه به یې په کې کوله. علاقه مند نارینه به ډېر مهال په پټ ډول دغو غونډ ته تلل.
له دې امله چې دوی په زیاته کچه اورېدنکي ځان ته جلب کړل، ګریمکي خویندو د مختلطو نندارچینانو (نارینه او ښځینه) پر وړاندې په خبرو کولو پیل وکړ. هغوی ټولنیز قراردادونه د د غو دوه مواردو له مخې وننګول: لومړی، د غلامۍ ضد خوځښت له اړخه خبرې کول چې هغه مهال یې پلویان نه لرل. په مطبوعاتو کې د دغې موضوع د ویلو له امله ډېری نارینه ویناوال له نیوکو سره مخ شول. دویم د وګړو د  ډلو پر وړاندې د هغوی وینا کول له نیوکو سره مل و ځکه هغه مهال دې باور شتون درلود چې دغه چاره د ښځو لپاره مناسبه نه ده. یو شمېر وزیرانو د سپېڅلي کتاب په استناد سره لیک ولیکه او دغه خویندې یې «د ښځو لپاره له مناسب چوکاټ » څخه د راوتو له امله چې په سکوت او اطاعت سره یې ځانګړی کاوه؛ ورټلې. دغو خویندو درک کړه چې ښځې تر ظلم او استبداد لاندې دي او له واک ترلاسه کولو پرته نه شي کولای د ټولنې تېروتنې اصلاح کړي. هغوی په سخت سرو فیمینېستانو واوښتې.
انجلینا ګریمکي د سویل له عیسوي مېرمنو څخه د غوښتنې (Appeal to the Christian Women of the South ، ۱۸۶۳ زکال) تر نامه لاندې خپله لومړۍ رساله ولیکله څو سویلي ښځینه وهڅوی د سپین پوستو ښځو او همدارنګه غلامو تورپوستو ښځینه و په خاطر د غلامۍ پر ضد خوځښت سره مل شي. هغې له سویلي ښځینه و څخه دغه غوښتونه د خورګلوۍ په معقول غږ سره وکړه. هغې خپله مقاله په دې سره پیل کړې وه چې غلامي د متحده ایالاتو د خپلواکۍ له اعلامیې او د عیسی(ع) له لارښوونو سره په ټکر کې ده. هغې هم غلامانو او هم ټولنې ته د دغې موضوع د زیانونو په اړه لیکلي و. هغې غلامانو ته د لوستلو ور زده کولو او د خپلې رسالې د لوستونکو له خوا یې د امکان په صورت کې د هر غلام له آزادۍ ملاتړ کاوه. په داسې حال کې چې غلامانو لرونکو ایالتونو دغه دواړه اقدامات منع او یا هم محدود کول، خو هغې له خپلو لوستونکو غوښتل چې ناسمو قوانینو ته پام ونکړي او هغه څه چې سم ورته ښکاري ترسره کړي. هغې خپله دغه لیکنه د لوستونکو په دې هڅونې سره پای ته ورسوله چې «پورته شۍ او ځانونه د دغې لویې اخلاقي شخړې لپاره چمتو کړۍ».
شهزاده فیلیپ
شهزاده فیلیپ دوک ادینبروګ (شهزاده پیلیپ) په انګلیسي Prince Philip ) زوکړه ۱۰ جون ۱۹۲۱مړینه ۹ افریل ۲۰۲۱) ( د برینانیا د دویمې ملکې الیزابت خاوند وو. نوموړی چې له یوناني_ډنمارکي مور او پلار نه زیږیدلی وو له تبعید وروسته په فرانسې او المان کې له کم وخت تیرولو وروسته د بریتانیا له سمندري پوځ سره یوځای شو. نوموړی په ۱۹۳۴م کال کې له دویمې ملکه الیزابت سره له آشنایي وروسته په ۱۹۴۷م کال کې کوژدن شو، دا د بریتانیا د شپږم جورج د ایجازې نه وروسته وو.  د کوژدن نه وړاندې فیلیپ د بریتانیا د شاهي کورني د قانون پر آساس چې د شاهي کورنې غړی باید بریتانوی وي، د خپل یوناني-ډنمارکی هویت نه تیر شو.
پوځ
ښاعلی فیلیپ د بریتانیا په سمندري ځواک کې دنده ترسره کړی وه.
زده کړې
فیلیپ لومړی په فرانسه کې په یو امریکایي ښونځی The Elms) خپلې زده کړې پیل کړې. په ۱۹۲۸م کال کې نوموړی د نورو زده کړو لپاره بریتانیا ته ولیګل شو.
شخصي ژوند
فیلیپ په ۱۰ د جون ۱۹۲۱م کال د یونان هیواد په کورفو ټاپو کې زیږیدلی وو. نوموړی ۱۸ میاشتنی وو چې له یونان نه د خپلې کورنې سره ویستل شو.
مېرمن ببو جانه
د دې مېرمني نوم حليمه او د عتيق الله خان لور وه، چې هغه د مير واعظ له اولادې څخه باله كيږي. د پلار له خوا سيده او د مور له خوا د امير دوست محمد خان لمسۍ ده. دا مېرمن د امير عبدالرحمن خان حرم و، ډېره هوښياره او خورا ښكلې وه. د خپل ذكا او فهم او ښكليتوب له باعثه پر امير عبدالرحمن خان تر اندازې زياته گرانه وه، له خلكو سره يې ښه رويه درلوده، سخي او مېړه مخې ښځه وه، تر اوسه د دې مېرمني ښه خوى د وگړو په ياد او د خلكو په منځ كي يا ديږي او هر څوك يې ښه ستايي، دې مېرمني شعر هم وايه او د "ارشاد النسوان" په اخبار كي يې ډېر اشعار نشر سوى دى چې موږ ته يې دا دوه درې بيتونه په لاس راغلي دي:
3 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
مېرمن ببو جانه
استقلال
از براى خدا بلند كنيد بر سر خود لواى استقلال باد شيرين دهان ملت ما يا رب از ميو هاى استقلال ميكشم بعد از ين بديده خود سرمه از خاك پاى استقلال
3 اپرېل
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مېرمن ببو جانه
استقلال
وايي: مېرمن ببو جانه پر امير عبدالرحمن خان تر داسي اندازې گرانه وه چې امير عبدالرحمن خان ويل ما تر اوسه شعر نه دى ويلى، مگر د ببو جاني د پاره يې وايم او دا لاندي دوه بيته يې د دې دپاره ويلي دي: مهد عليا، صدر كبرى بى بى عفت شيم زانكه از غزت شهش خواند ست عيال محترم الحق از مادر نزاده دختر همزاد او صاحب حلم و حيا و مايه جود وكرم!
نو د دې مېرمني د ستايلو او فضيلت دپاره هم دغه خبره كفايت كوي چې يو پاچا يې دومره صفت وكړي نو نوري ستايني ته يې حاجت نسته.
د ماشومانو لپاره ساينس
<div style="padding: .3em; border-left:3px solid red; border-bottom:0px solid white; background:#fdffe7; font-size:140%;"> <div style="padding: .2em; background:#ffffff; border-left:1px solid green; font-size:110%; border-right:0px solid green;　border-bottom:0px solid #8888AA; border-top:0px solid green;"> سائنس د علم يو قسم دی ، علم مانا پوهنه يا پېژندنه ده، نو ځکه د سائنس لفظي مانا د پوهنې او علم ده۔خپل گېر چاپېره څيزونه ليدل  او د بېلابېل قدرتي څيزونو په اړه   سوچ او فکر  کولو ته سائنس ويلی کيږي۔ او هم د قدرت او د قدرت بېلا بېلو نظارو په اړه چې کوم کس سوچ او غور کوي او مونږ لپاره د سائنس په لاره نوي نوي څيزونه جوړوي دوي ته سائنسدانان ويلی کيږي۔ يعني يو سائنسدان هغه کس وي کوم چې د بېلابېلو څيزونو مشاهده (ليدل) کوي او بيا دغه څخه مالومات ترلاسه کوي او د هغو مالوماتو په لاره د انسانانو د گټې لپاره کار کوي۔
ماشومانو کچېري تاسو چېرته يو بوټی ووينئ چې هغه وچيگي يا سپېره کېږي نو چې کله ورته تاسو اوبه واچوئ نو هغه بېرته شين شي او وچوالی ورو ورو ختم شي۔ پدې تجرېبې کې تاسو دوه کاره وکړل، تاسې لومړی کار دا وکړو چې د بوټي د وچېدلو يا سپېر کېدلو او بيا بېرته شين کېدلو قدرتي عمل مو وليده او دوېم کار مو دا وکړو چې تاسې پدې بوټي سوچ او فکر وکړو او تاسو ته دا علم وشو چې دا بوټي اوچ شوی دی ځکه چې دې ته د اوبو ضرورت/اړتيا ده۔همدا رنگې يو څيز په غور سره ليدل او بيا د دې په اړه سوچ کول او بيا ددې څخه معلومات ترلاسه کولو ته سائنس  ويلی کيږي۔ سائنس کې کوم کوم څېزونه شامل دي ؟ د کومو څيزونو په اړه لوستلو ته سائنس ويلی کيږي؟ سائنس په دې نړۍ کې موجود د هر څيزه پورې پراخه دی۔ په دې نړۍ کې چې څه هم دي د هغو په اړه مالومات ترلاسه کول او د مالومات ترلاسه کولو په وخت چې کوم مشکلات راځي هغه حل کول او په دې سلسله کې چې نورو خلکو مخکې کوم مالومات ترلاسه کړي دي د هغو څخه مرسته ترلاسه کول، دا ټول څيزونه د سائنس په دائره کې شامل دي۔ همدارنگې د سائنس پلټنو او تحقيق آسان جوړولو لپاره په بنيادي توگه سائنس په دوه برخو کې ويشلی شوی دی:
ساينس په بنياد توگه په دې دوه وېشنيزو کې ويشلو مقصد صرف دا دی چې چې خلک پرې په آسانۍ سره پوهه شي۔دا دواړه وېشنيزه (سالرونکو په اړه ساينس او بې سا څيزونو په اړه سائنس) نور هم په بېلابېل ښاخونو/برانچونو کې ويشلی شوی دی پدې اړه يوه لنډه شان پېژندنه کوزه ورکړی شوې ده۔
د سالرونکو څيزونو په اړه سائنس -- ژوندپوهنه <div style="padding: .2em; background:#ffffff; border-left:0px solid green; font-size:110%; border-right:1px solid green;　border-bottom:0px solid #8888AA; border-top:0px solid green;"> ژوندي يا سالرونکي څيزونه ظاهره خبره ده هغه څيزونه ته ويلی کيږي کوم چې يا خو اوسني وخت کې ژوندي وي او يا پخوا ژوند وو او اوس مړه شوي دي۔ د سائنس هغه ښاخ يا برانچ کوم کې چې مونږ د ژوندي يا سالرونکي څيزونو په اړه لوستل کوو هغه ته ژوندپوهنه ويلی کيږي۔ دا ټکی ژوندپوهنه د دوه ټکو څخه جوړ دی يعني ژوند او پوهنه ، د ددې ټکو مانا ده د ژوندي څيزونو په اړه علم۔
خو اکثره به تاسې د رياضي يا حسان ټکی هم اورېدلی وي۔ ايا هغه ساينس نه دی؟ حقيقت دا دی که مونږ رياضي يا حساب ته د ساينس يو بل ښاخ ووايو نو دا خبره غوره به وي ځکه چې رياضي د ساينس د نورو ښاخونو مرسته کوي۔ نن سبا پدې ماډرن او ترقي يافته دنيا کې ساينس د رياضي څخه بغير نه شي کاميابېدلی، يعني ځناورپوهنې،کيميء او فزکس ؛ دې ټولو ساينسونو ته د رياضي ضرورت وي۔ په راروانو مخونو کې به تاسې د رياضي په اړه هم معلومات ترلاسه کړئ۔ د ساينس د بېلابېلو ښاخونو د يو بل سره څه تعلق دی؟ <div style="padding: .2em; background:#ffffff; border-left:1px solid green; font-size:110%; border-right:0px solid green;　border-bottom:0px solid #8888AA; border-top:0px solid green;">
ساينس په بنيادي توگه په بېلابېلو ښاخونو کې ويشلی شوی دی ، دا ويش صرف ددې لپاره شوی دی چې په لوستلو او پوهېدلو کې خلکو ته آساني وي ، ددې وېش هيچېرې دا مقصد نه دی چې ددې ښاخونو د يو بل سره تعلق نشته دی۔بلکې حقيقت خو دا دی چې ددې ټولو ښاخونو يو بل سره ډېر زيات تعلق شته ده۔ د دوي د تعلق په اړه به مونږ وروسته نور تفصيل زده کړو في الحال به يوه خبره زده کومه چې ددې ټولو ساينسو ترمينځه د تعلق په اړه مونږ پوهه کړي او هغه دا چې مخکې تاسې دا ولوستل چې د سالرونکي څيزونه هم د مادې څخه جوړ وي ، حال دا چې ماده خو بې سا څيز دی خو بيا هم سالرونکي څيزونه ددې بې سا مادو څخه جوړ دي، هم پدې خبره که تاسې غور او فکر وکړئ نو تاسې ته به معلوم شي چې د ساينس د هرې څانگې د بلې څانگې سره تعلق شته۔
که ددې ځای پورې تاسې زمونږ سره دا ټولې خبرې ښه په خوشحالۍ زده کړي وي نو راځئ ماشومانو چې د ساينس اړخ ته دوېم قدم واخلو، خو که بيا هم تاسې ته اوچت ذکر شوې خبرې سمې نه وي يادې نو غوره خبره دا ده چې دا مخ يو ځل بيا ولولئ، ددې لپاره چې تاسې پرې سم پوهه شئ۔
<div style="float: left; margin-top: 0.0em; background-color: #ff9; color: #000; padding: .2em .6em; font-size: 130%; border: 1px solid #fc0;">مخکې وگورئ: د ساينس اړخ ته دوېم قدم >>
نیو مکسیکو
نیو مکسیکو آیالات په انګلیسي New Mexico) د امریکا متحده آیالاتون سویل لویځ آیالات دی.
د ماشومانو لپاره ساينس
وېشنيزه:د ماشومانو لپاره سائنس
مېرمن بي بي نوره
مېرمن بي بي نوره يوه عابده او زاهده ښځه وه، چې د خپل ژوند زياته برخه يې په زهد او تقواى كي تېره كړې وه. د دې مېرمني نور حالات معلوم نه سول، خو د دې د ښوكارو څخه يو دا دى چې وايي د هرات د مالان پل دې تيار كړى دى. پس له مرگه هم د هرات د شمعان په محله كي د عراق وره ته نژدې د دې مزار دى او ډېر خلك يې زيارت ته ورځي، ښه گرم روح لري.
مومن خان بېلتون
مومن خان بېلتون (۱۲۹۹ - ۱۳۹۴ لمريز کال د لړم ۱۸ کابل)، (۱۹۲۰ - ۲۰۱۵ زېږدي کال د نوامبر ۹) يو افغان سندرغاړی وو چې په پښتو او پارسي ژبو يې سندرې ويلې.
مخينه
مومن خان بېلتون چې کله لوگر کې میشت شو نو د لومړي ځل لپاره د ښه غږ لرلو له لامله د نامتو شاعر او صوفي بهايي جان آغا له خوا ونازول شو او اوږده موده د ده په کورنۍ کې وپالل او وروزل شو. همدا اغېز دی چې د بېلتون ډیرې سندرې د ارواښاد بهايي جان د شعرونو پر بنسټ جوړې شوې او ويل شوې دي. نوموړی موسیقۍ ته هم بهايي جان وهڅوه او د ده په سپارښتنې سره يې راډیو ته لاره وموندله.
استاد بېلتون په خټه پښتون داودخېل وو. په موسیقۍ کې يې لومړنی استاد غلام جیلاني نومید او وروسته یې له سلام لوگري سره شاگردي پیل کړه، خو تنبور او رباب غږول یې له غلام جیلاني استاد څخه زده کړل. بېلتون د افغانستان په ملي راډيو تلوېزيون کې ډېرې سندرې وويلې او د کابل راډيو د خپرونو له پيله يې له دې راډيو سره همکاري درلوده. نوموړی د ۲۲ کالو وو چې خپله لومړنۍ دري -پښتو سندره(دل من ز غم هایت پاره پاره - که مې واخلې خبر ای نگاره) يې په ملي راډیو کې وویله.
مومن خان بېلتون یو له هغو سندرو غاړو څخه وو چې هره سندره او شعر یې په حافظه کې ساتلي ول. ده د سندرو تر ۲۰۰ څخه ډیر شعرونه په يادو زده ول. په دې شعرونو کې يې ډیره برخه د بهايي جان ده. نوموړي په پښتو او دري ژبو په سلگونه سندرې ويلې دي. دی د لوگر سبک د موسيقۍ له مخکښانو څخه بلل کېده. مومن خان بېلتون په کابل راډیو کې شاوخوا ۱۰۰۰ سندرې ثبت کړې دي.
سندرغاړی مومن خان بېلتون د ژوند په وروستيو کې ناروغ وو. سعيد زابلي دده د ژوند په وروستيو ورځو کې ورسره مرکه وکړه چې موږ يې يوه برخه دلته راوړو: «ارواښاد بيلتون تازه ناروغ شوى وو، د مركې لپاره ورغلم په ستړي او رنځيدلي غږ يې راته وويل: «ناروغۍ له كاره ويستلى يم، پنځه- لس زره روپۍ نشته چې ډاكټر ته ولاړ شم او دوا وكړم، يوازې ډاكټر دومره فيس غواړي چې دوا به دې هېره شي.»
تر مركې وروسته مې د حضرت بهايي جان صاحبزاده يادونه ورته وكړه، كله چې پوه شو، له حضرت بهايي جان صاحبزاده سره د خپلوۍ اړيکی لرم، نو د حضرت بهايي جان صاحبزاده ډيرې خاطرې يې په مړ ژواندي غږ او له اوښكو په ډكو سترگو راسره شريكې كړې:
«په چكړيو كې اوسيدو د مور او پلار تر مرگ وروسته له خپلې ایکې یوې خور سره په کوچینوالي کې د لوگر ولایت څرخ ولسوالۍ ته ولاړم، هلته مې غوايي او پسونه پوول او په لوړ آواز به مې د زړه له سوزه غزلې ويلې.»
د استاد بيلتون د وينا له مخې، بهايي جان صاحبزاده یې خپلې خانقا ته ورغواړي او پوره ۱۵ كاله د هغه په خانقاه كې تېروي چې د كور د خدمت ترڅنگ د هغه غزلې هم ترنم كوي: «ډېر ملايان به ناست وو او زه به يې په مابين كې وم، له چمبې سره به مې د بهايي جان غزلې ويلې او ډېرو به راته اوښكې تويولې.»
وروسته بهايي جان صاحبزاده، بيلتون ته ليك وركوي او د كابل راډيو ته يې لېږي: «كابل راډيو ته چې راغلم ما سندرې ورته وويلې، د هغوى ډېرې خوښې شوې او په راډيو كې يې يوه كوټه راكړه، هلته اوسېدم.» كله مې چې له ارواښاد بيلتون سره مركه وكړه او دفتر ته راغلم، مشر ته مې وويل، مركه مې راوړې، خو ترڅو چې له هغه سره مرسته نه وې شوې، زړه به مې ډير ناارامه وي، سمدستي يې نفر راوغوښتى نغدې پيسې او د خوراكي توكو ډك موټر يې وروليږه.» خداى دې وبخښي، امين»
مړینه
استاد مومن خان بېلتون د ۱۳۹۴ لمريز کال د لړم پر ۱۸ تر غرمې مخکې لس نيمې بجې (د ۲۰۱۵ ز کال د نومبر پر ۹) د ۹۵ کالو په کابل کې ومړ.
کورنۍ
مومن خان بېلتون اووه اولاده لري چې ۵ هلکان او دوې نجونې دي.
سرچینې
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:مړه شوی کسان وېشنيزه:2015 کال مړه شوی کسان
مېرمن
مېرمن يا ښځه يو ښځينه لقب دی چې دښځينه ژوند ملګرې یا واده شوې ښځې ته اشاره کوي. دا پدې مانا ده چې کله یوه ښځه د یو سړي واده کوي نو دا ښځه د دې سړي مېرمن بلل کيږي. په مختلفو کلتورونو، هېوادونو او وختونو کې د ښځې يا مېرمنې حقوق د خاوند يا مېړه د حقوقو په پرتله په پرتله توپیر لري.
د مېرمن مانا
د مېرمنې ويوکی له دوه ويوکو څخه جوړ شوی دی چې يو يې «مير« او بل يې «من« چې مير په زاړه پښتو ليکدود کې او حتی اوس هم د مشر يا د هغه چا په مانا بلل کيږي چې د چا خبرو نورې ډلې ته د منلو او اهميټ وړ وي، مطلب احترامانه لفظ دی او من په ډېری اريايي ژبو کې او په ځانګړې توګه پښتو ژبه کې د منلو، مانو، مانا سره نږدې اړيکه لري چې دلته د من څخه مراد زړه دی چې نه يوازې په پښتو ژبه کې بلکې په سانسکرېټ او هندي ژبو او نورو اريايي ژبو کې هم همدا مانا لري، نو د مېرمنې ټوليزه مانا ده د زړه واکداره.
مېرمن د اسلام له نظره
"ښځي ستاسي لباس دى، تاسي د ښځو لباس ياست!" (قرآنكريم) "ښځه ستاسي كرهڼه ده!" (قرآنكريم) "دنيا او هغه څه چې په دنيا كي دي ټول ښه او ښكلي دي، مگر د دنيا تر ټولو شيانو ښكلې او ښه، پر هېزگاره مېرمن ده!" (رسول اكرم ص) "لوى څښتن ښځه رفيق القلبه او حساسه پيدا كړې ده، نو له دې جهته يې د دوى احترام او رعايت پر نارينه واجب كړى دى!" (رسول اكرم ص) "په هر كور كي چې ښځه نسته، هلته خوښي او رڼا هم وجود نه لري!" (رسول اكرم ص) "ښځه د كور ډېوه او څراغ ده!" (رسول اكرم ص) "خداى(ج) پر هغو ښځو خپل رحمت اوروي چې د ژوندون له ټولو مشقاتو سره سره د خپلو زامنو په روزنه كي كوتاهي نه كوي، او يوه لحظه هم دوى ته په تريو تندي نه گوري!" (رسول اكرم ص) "د ښځي حكمت كور ودانوي!" (سليمان ع) "ښځه د مراد غاړکۍ ده، دقت وكړه چې څنگه غاړگۍ په غاړه كوې!" (امام جعفر صادق)
مېرمن د نورو پوهانو له نظره
"ښايسته مېرمن سترگي روښانه كوي، او صالحه مېرمن زړه . . . . لمړۍ جوهر ده او دوهمه خزانه!" (ناپليون) "ښځه د ژوندون ملگرې او د درماندگۍ په وخت كي ښه غمشريكه ده!" (گويته) "په هر كور كي چې مېرمن نسته، د سعادت فرشته هلته قدم نه ږدي!" (لوى سكندر) "ښځه خداى تعالى د نر په شان ښه پيدا كړې ده نو پرې يې ږدى، چې دا لطيف موجود او دا د زمانې پالونكې هم هغسي ښه ژوند وكړي!" (منتسكيو) "كه ښځه نه واى، د دنيا نوابغ به چا روزلي او پاللي واى؟" (بناپارت) "د ښځو غېږ د بشر لمړى دبستان، او د سړي جوړولو لمړۍ كار خانه ده!" (ولتر) "ښځه بهترينه او وروستۍ آسماني تحفه ده!" (مېلتون) "ښگځه هغه مخلوق ده، چې په دې كي ډېر لطيف او ډېر صميمي فضيلتونه پيدا كيږي!" (جرن سون) "پوره او كامله ښځه د مځكي پر مخ ډېر شريف موجود دى!" (لويل) "ښځه د خلقت د اسرارو مخزن ده!" (كارل كوتزكو) "ښځه د آفرينش تاج دى!" (هردر) "ښځه خداى د ميني دپاره پيدا كړې ده!" (رومبو) "يوازي ښځه هغه وجود دى چې د پاك عشق او ريښتيني ميني حقيقت پېژني!" (شېلر) "ښځه هغه مخلوق ده چې عميق گوري، او نر هغه مخلوق دى چې ليري ويني، يو عالم و نر ته يو زړه ښكاري او يو زړه و ښځي ته يو عالم دى." (گرابه) "په ښځه كي يوه جاذبه سته چې ناقص عقلونه د هغې جاذبې درك نه سي كولاى." (ستوري) "ښځه د اوقيانو په شان ده چې د لږ او سپك فشار مقاومت نه سي كولاى، او درانه بارونه وړي ." (راسموس نيلسون) "ښځه مه وهئ حتى د گلو په ښاخله هم!" (هندى متل) "ښځه هغه فرشته ده، چې په هلكتوب كي زموږ روزونكې، په زلميتوب كي زموږ كام بخښونكې، او په زوړ والي كي موږ ته ډاډ او تسليت را كوونكې ده." (آره تين) "اى ښځي! ته د مځكي فرشته يې، د آسمان له خوا ښكلى موجود يې . . . . ته هو، يوازي ته هغه وړانگه يې چې زموږ ژوندون را روښانه كوې." (الفونس دولا مارتين) "اى ښځي! ته د تقواى او سپېڅلتوب دپاره پيدا سوې يې." (ج- برد) "اى ښځي! ته هغه څوك يې، چې زه غواړم هرڅه چې لرم او نه يې لرم هغه ټول ستا په پښو كي نثار كړم." (اتره _ ج) "له ډېري پخوا زمانې څخه تر اوسه پوري ښځه د قربانۍ په وړاندي كولو او د مذهبي قوانينو په خپرولو كي پوره او كامله توجه لري، او ښځه ده چې مقدس قانون ساتي او پرورش وركوي." (ريگويدا) "اى ښځي! ته تر نر قوي يې! ته غريزه يې او دى عقل . . . تركمه پورې چې ژوند غريزه وي ته بي بي، يې او نر ستا مريى." (هانري شيانكو يكتنز)
وېشنيزه:کورنۍ
اسټوريوډ (کوچنۍ سياره)
اسټوريوډ د لمريز نظام د داخلي برخې يوه کوچنۍ سياره ده. له تاریخي اړخه، دا اصطلاح په ټولو هغو اسماني اجسامو عملي کېږي چې د لمر په شا اوخوا کې راڅرخي، کوم چې په يو تيليسکوټ کې په يوه ډيسک (ټيکلي) بدل شوي نه دي او نه دي ليدل شوي، چې د لکۍ په څېر د يوه فعال لکس لرونکي ستوري ځآنګړتياوې ولري. کله چې په بهرني شمسي نظام کې کوچنۍ سيارې کشف شوې، کومې چې د لکۍ لرونکو په څېر له خوشې کېدو نه د غني سطحو لرونکې وې، همدې سيارو ته د کوچنيو سيارو په اصلي کمربند کې له شته جسمونو نه توپير ورکړل شو. په همدې بنسټ، د «کوچنۍ سيارې» اصطلاح، د لمريز نظام داخلي برخې کوچنيو سيارو او هغو سيارو  ته ويل کېږي، چې له مشتري سره په شریک څرخځای (مدار) کې دي. سترو سيارو ته ډېر ځله سياره ډوله ويل کېږي.
ټولکتنه
کوچنۍ سيارې، تر يو بريده په خپل ځان کې له لکۍ لرونکو او اسماني ډبرو نه جلا دي. د لکۍ لرونکو سره توپير يې يو د جوړښت له اړخه دی: په داسې حال کې چې کوچنۍ سيارې تر ډېره بريده له کاني موادو او ډبرو جوړې شوې دي، لکۍ لرونکي له ګرد او يخ نه جوړ شوي دي. سربېره پر دې، کوچنۍ سيارې له لمر سره نژدې ځای کې جوړې شوې دي چې د لکۍ لرونکو د پراختيا مخه نيسي. د دواړو تر منځ توپير په اندازه (غټوالي، کوچنيوالي) کې دی: اسماني ډبرې يا يو ميتر يا له دې هم کم قطر لري، په داسې حال کې چې کوچنۍ سيارې له يو ميتر نه زيات قطر لري. وروستی توپير يې دا دی چې ،شونې ده شهاب ثاقب د لکۍ لرونکي يا د کوچنۍ سيارې له موادو نه منځ ته راشي.
يوازې يوه کوچنۍ سياره « 4 Vesta» چې په پرتليز ډول انعکاسي سطحه لري، شونې ده چې په رڼو سترګو وکتل شي (د کومې وسيلې له کارولو پرته)، دا چاره يوازې په ډېر تياره اسمان کې شونې ده، کله چې هغه په ښه موقعيت کې وي. ډېر کم ځله، کوچنۍ سيارې چې له ځمکې سره نژدې تېرېږي، شونې ده چې د لنډ وخت لپاره په رڼو سترګو وکتل شي. د ۲۰۲۰ز کال د مارچ په مياشت کې، د کوچنيو سيارو مرکز د لمريز نظام له دننه او بهر نه د ۹۳۰۰۰۰ کوچنيو سيارو معلومات درلودل، د کومو له منځه چې نږدې ۵۴۵۰۰۰ په اړه دومره معلومات و چې شمېريز نوم ورکړل شي.
ملګرو ملتونو د جون دېرشمه نېټه، د کوچنيو سيارو نړيواله ورځ اعلان کړې، تر څو عامو خلکو ته د دې سيارو په اړه معلومات برابر کړي. د کوچنيو سيارو نړيواله ورځ د ۱۹۰۸ز کال د جون مياشتې په دېرشمه نېټه د روسيې فدراسيون په سايبيريا سيمه د ټنګوسکا کوچنۍ سيارې د ټکر د نېټې له کليزې سره برابره ده.
کشف
لومړۍ کشف شوې کوچنۍ سياره «سيرس» وه، په اصل کې فکر کېده چې دا يوه نوې سياره ده. له دې وروسته دې ته ورته نور جسمونه وموندل شول، کوم چې د هغه مهال د وسايلو په مرسته د رڼا د ټکو په څېر برېښېدل، لکه ستوري داسې، د سيارې د ټيکلي په څېر يې هېڅ نه يا ډېر کم څه ليدل کېدل، خو بيا هم د خپل خوځښت له امله له ستورو نه جلا کولای شول. دې چارې د فلکياتو پوهاند «سروليام هرشل» دې ته وهڅاوه چې د « asteroid» نوم وړانديز وکړي، چې په يوناني ژبه کې په « ἀστεροειδής» بڼه ليکل کېږی او معنا يې ده، د ستورې په ډول يا د ستورې بڼې ته ورته. دا ټکی له لرغونې يوناني ژبې د « ἀστήρ» لفظ نه اخستل شوی دی چې معنا يې ده ستوری يا سياره. د نولسمې پېړۍ د دويمې نيمايي په لومړيو کې، د « asteroidکوچنۍ سياره» او « planetسياره» اصطلاحات (چې د تل لپاره کوچنۍ نه وي) بيا هم د يو بل پر ځای کارېدل.
د کشف کېدو زماني جدول
تاريخي کړنلارې
په تېرو دوو پېړيو کې د کوچنيو سیارو د کشف کړنلارو په هېښوونکي ډول پرمختګ کړی دی.
لومړی جسم «سرسس» د دې ډلې د يوه غړي له خوا کشف نه شو، بلکې په ناڅاپي ډول په ۱۸۰۱ز کال کې په سيسلي کې د «پالرمو» د څارنځای د رئيس جوزپه پياتزي له خوا کشف شوی و. هغه د ثور په برج کې ستوري ته ورته يو جسم کشف کړ او څو پرله پسې شپې يې د دې جسم د بې ځايه کېدو بهير وڅاره. د همدې کال په وروستيو کې، کارل فردريش ګاوس همدا مشاهدات وکارول، تر څو د دې ناڅرګنده جسم د مدار محاسبه وکړي، کوم چې د مريخ او مشتري سيارو تر منځ موندل شوی و. پياتزي ورته د سيريس په وياړ نوم ورکړ، سيريس د رومايانو د کرنې «خدای» و.
ښځې د قدرت په څوکیو کې
د قدرت په څوکیو کې ښځې هغه دي، چې يوه دنده لري او همدا دنده دوی ته قدرت او یا ډېرمسؤلیت ورکوي. په تاريخي ډول قدرت د جنسونو تر منځ په توپير سره وېشل شوی دی. د قدرت موقفونه تر ډېره د ښځو په پرتله له نارينه وو سره تړاو لري. د جنسیتي برابرۍ له زیاتوالي سره، ښځې ډېر واکمن موقفونه ترلاسه کولای شي.
جنسيت د يو عامل په توګه
د قدرت او جنسيت موقفونه يو بل سره ډېر تړلي دي. څرنګه چې په یوه څېړنه کې ښودل شوې ده د "قدرت توپيرونه په مکرر ډول په چلند کې د جنسیتي توپیرونو لپاره لاره هواروي؛ څرنګه چې اوس ټولنه سره اوبدل شوې ده، واک او جنسيت هيڅکله خپلواک نه دي". په دې توګه: جنډر د قدرت سره په بېلابېلو لارو تړلی چې څرنګه قدرت ترلاسه کېږي، کارول کېږي او ښکاره کېږي؛ تړاو لري. په ۱۹۸۸ کال کې په یوه ژورنال کې خپره شوې مقاله د جندر او واک ترمنځ اړيکه داسې را لنډوي: "هغه نظر چې ښځې او نارينه د واک په هڅونه کې توپير لري، د تاريخ او کلتور په مټ پیاوړی شوی دی. د لويديځ په تاريخ کې ښځو د نارينه وو په پرتله د واک ګڼو ډولونو ته لږ لاسرسی درلودلی دی. ډېری خلک په دې باور دي چې نارينه د واک او واک په تر لاسه کولو کې لېوالتيا لري، په داسې حال کې چې ښځې دا لېوالتيا نه لري. ځینې نور بيا په دې باور دي چې نارينه او ښځې د واک د رامنځته کولو، ساتلو او څرګندولو په طریقو کې توپير لري". سربېره پر دې څېړنو ښودلې، چې د مشرتوب په کچه موقفونو کې د ښځو د ونډې زياتیدل فساد کموي. ځکه چې "ښځې په بډې اخیستو کې لږ ښکېلې دي او لږ احتمال شته چې هغوی دې بډې واخلي". په ۲۰۰۰ کال کې د جنسیت او فساد په اړه يوې څېړنې دا هم وموندله، چې "د ټول هېواد په کچه معلومات ښیې په هغو ځايونو کې فساد لږ جدي دی، چې مېرمنې په کې د پارلماني څوکيو لويه برخه او په دولتي بيوروکراسۍ (داسې اداري سيستم چې مامور يوازې خپل امر ته په کې مسوول وي يا د افراط تر حده د اداري تشريفاتو رعايت په کې کېږي) کې لوړ موقفونه لري او د کاري ځواک لويه برخه جوړوي".
نور عوامل
د واک د څوکیو په وېش کې د نارينه او ښځينه د وېش سربيره، ډېری نور عوامل هم په دې کې چې څوک واک لري؛ رول لوبوي. نژاد، پاړکی، جنسيت، عمر او نور عوامل ټول په دې کې چې څوک په واک کې دي؛ د پام وړ رول لوبوي. دا عوامل په ځانګړي ډول کله چې د جنسيت توپير سره يو ځای شول، د ټولنيزو کارکوونکو د ملي ټولنې د ژورنال څېړنې موندلي چې "د نژادپالنې او جنسيت پالنې دوه ګونی بار د دوی په رواني روغتيا باندې اغېزه کوي او د دوی لپاره فرصتونه محدودوي". سربېره پر دې، د يوې بلې څېړنې له مخې: "هغه درجه چې ورته يو سيستم په برياليتوب سره ښځې شاملوي، سيستم ته له مدني حقونو څخه د بې برخې لږه کيو د ورګډولو لپاره د ميلان ښکارندويي کولی شي".
دوديز ونډې او کليشې
په ډېرو کلتورونو کې د نارينه او ښځینه وو لپاره دودیزې ونډې ښځې په ابتدايي ډول په کور کې کار کولو ته وقف کړې دي. د نورو په تغذيه او پالنه کې دا دوديز رول له بېلابېلو سرچينو څخه رامنځته شو، خو پايلې يې د ښځو له خوا د کار په ارزښت کې کمښت او له کوره بهر د کار کولو لږه وړتيا ده. دا له مېرمنو څخه له ټولنيزو هیلو او دا چې کور او کورنۍ ته پاملرنه وکړي او د کور په ساتنه کې د نارينه ملاتړ له نشتوالي سره يو ځای شوی دی. دا ټول د دې توقع لامل کېږي، چې ښځې په کور کې مسؤلیتونه لري او ډېری وختونه په حرفوي جنسيت پالنه کې ونډه لوبوي.
د ښځو په اړه نور دوديز نظرونه دوی ځینو مسلکونو ته وقف کوي. د کورنۍ د سرپرست په توګه د ښځو نظر له کورني واحد څخه د باندې نورو ته هم غځیږي. ښځو ته په دوديز ډول د خلکو او نورو موجوداتو او شيانو د ساتونکو په توګه کتل شوي دي. په داسې حال کې چې د سرپرستۍ دا دنده ډېری وخت د يوه لوړپوري کس په عمومي ډول د نارينه لوړپوري تر لارښوونې لاندې دي. په ۲۰۰۰ لسیزه کې د نرس قابله ګیو په برخه کېد ښځو ۹۵ سلنه دغه بېلګه منعکسوي، چې دا هغه ډاکترانې دي چې بالاخره مسوولې دي او د نرس او داکټر په اړيکو کې واک لري.
د ښځو دوديزې کليشې دوی د نارينه وو په پرتله ډېری احساساتي او غير منطقي او په دې توګه د ډېرو مهمو دندو لپاره لږې مناسبې ګڼي. که څه هم دا معلومه شوه چې په داسې حال کې چې د سټيريوټائپ يا کليشو لپاره یو څه بنیاد شته، خو دا د احصايوي کره کتنې په نړيواله کچه کوم حقيقت نه لري. په سويلي افريقا کې يوې سروې وموندله چې "د ۳۰ سلنې څخه ډېر په دې نظر دي، چې مېرمنې دومره احساساتي دي چې د لوړې کچې مشرتابه پوستونو د ادارې کولو وړتيا نه لري"؛ په ښکاره ډول سټيريوټايپونه يا کليشې دوام لري او لا هم خپل اغېز لري.
څېړنې ښيي چې "دا د ښځو د وړتياوو په اړه د کليشه يي نظرياتو لپاره معمول دي، چې د مشرتابه په دندو کې ښه فعاليت وکړي او د ښځينه مشرانو په اړه د خلکو ادراک یا پوهه لوړه کړي".
حکومت
د ډېرو کلونو لپاره او د نړۍ په ډېرو سيمو کې سياست ښځو ته اجازه نه وه ورکړې، چې په حکومت کې اغېزناک رول ولوبوي. ان په ۱۹۰۰ لسیزه کې سياست ته د هغې برخې په سترګه کتل کېدل چې د نارینه وو تر واک لاندې و. سره له دې د ښځو غورځنګونو او د کلتور بدلون پیښو لکه د دويمې نړيوالې جګړې په څېر په سياست کې د ښځو حقونه او رول په تدريجي ډول زيات کړل. ډېری عوامل د نړۍ په حکومتونو کې د ښځو د ګډون درجې ته ورګرځي. د ۱۹۹۹ کال يوې څېړنې وموندله چې: "د ټاکنيز سیستم جوړښت، د کيڼ اړخو ګوند حکومت، د ښځو د رای ورکولو مبارزه، په مسلکي دندو کې د ښځو ونډه او په سياست کې د ښځو د رول په اړه کلتوري چلند هر يو په نړيوال ډول په سياسي استازيتوب کې د جنسيتي نابرابرۍ د کچې د بې ثباتۍ لپاره خپله ونډه لري". ان ډېری نور عوامل هم شته، چې په حکومت کې د ښځينه ونډې په برخه کې په کلکه رول لوبوي. د ۲۰۰۵ کال د يوې څېړنې له مخې د دفتر لپاره د ښځینه نوماندې درلودونکې ګوند ته «يو اغېزناک درک شوی مسووليت» شته. ان نن ورځ په نړۍ کې هېڅ هېواد په ملي مقننه قوه کې ۵۰ سلنه يا له دې ډېر ښځينه ګډون نه لري او ۷۳ سلنه هېوادونه له ۲۰ سلنې څخه لږ ښځينه ګډون لري.
د کمپیوټر سختغالی
د کمپیوټر ساختغالی کې د کمپیوټر ټولې فزیکي برخې اوپرځې دي، لکه مرکزي د پروسیس کولو واحد (central processing unit) مراقب (monitor)، لیکدړه (keyboard)، د کمپیوټر د خامو معلوماتو زیرمه (computer data storage)، ګرافیک کارډ، د غږ کارډ (sound card)، غږن (speaker)، مادربور‌ډ (motherboard)، په څه توپیر سره پوستغالی (software) هغه لارښوونې دي چې د ساختغالي په واسطه زیرمخهو پرمخ وړل کیږي.ساختغالي په دې خاطر پدې نوم نومول شوی چې د تغیراتو او تعدیلاتو پر وړاندې سخت او ثابت دی؛ او پوستغالی پوست دی ځکه چې په اسانی سره تغیر او اوسمهالنۍ کېدلی شي۔ د پوستغالی او ساختغالي تر منځ عامل سیستم (firmware) واقع دی دا یو پوستغالی دی چې د کمپیوټر سیستم د مشخص ساختغالي سره کلک نښتی وي نو په همدې خاطر ډېره سخته ده چې تغیر شي لیکن همداسې بیا دبرسیر (interface) دثبات په اساس ډېر پایېدونکی دی
ساختغالی په عمومي توګه د پوستغالي پواسطه اداره کیږي چې کوم یو کمانډ یا لارښوونه سرته ورسوي. د پوستغالي او سختغالي ترکیب یو ګټور د محاسبې سیستم جوړوي، پداسې حال کې چې نور سیستمونه یواځې  د ساختفغالي د پرزو سره وجود لريږ
حکیم آباد(کولي گرام)
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
د کمپیوټر سختغالی
وون نیومان جوړښت
شخصي کمپیوټر چې پی سي هم ورته ویل کیږي د هغه کمې بیې او استحکام په اساس د کمپیوټر د یو عامو ډولونو څخه دی، لپټاپونه په عموم کې ډېر ورته دي، که څه هم دوی شاید کمه برښنا وکاروي یا کوچني اندازه پرزې ولري خو لږ فعالیت لري.
دبرېښنا زېرمه
د برېښنا زېرمې واحد
4 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
سید شریف سرطیب
سید شریف سرطیب د اپريل پر ۱۰مه په، ۲۰۲۱م کال کي د کندهار د امنيه قومندان په توګه وټاکل سو. د نومړۍ ﺭتبه برید جنرال ده او کندهار د دریمې سرحدي لوا د څلورم کنډک قوماندان و، ددې سره سره هغه د جنرال عبدالرازق اڅکزي له نژدې قوماندانانو څخه هم و. هغه ته دنده د پخواني امنيه قومندان تادین خان څخه وﺭپاته سوه، ځکه تادين خان پخپله استفاع وﺭکړه.
د فنلنډ اقتصاد
د فنلنډ اقتصاد په لوړه کچه صنعتي، مخلوط اقتصاد دی چې د سړي سر تولید یې د فرانسې، المان او انګلستان په څېر د لوېدیځې اروپا اقتصادونو ته ورته دی. د فنلنډ د اقتصاد تر ټولو لويه برخه په سلو کې ۷۲.۷ خدمتونه وړاندې کول دي، ورپسې يې تولید او تصفيه ده چې ۳۱.۴ سلنې ته سېږي. بنسټيز تولید یې ۲.۹ سلنه دی.
بهرنۍ سوداګرۍ ته په کنتې سره، د دې هېواد مهمه اقتصادي برخه تولید دی. لوی صنعتونه یې بریښنايي الات (۲۱.۶)، ماشینونه، موټرې او نور انجینري فلزي محصولات (۲۱.۱ سلنه) دي، د ځنګل صنعت (۱۳.۱ سلنه) او کیماوي توکي (۱۰.۹ سلنه) دي. فنلنډ لرګی، ګڼ کانونه او د تازه اوبو سرچينې لري. ځنګل ساتنه، د کاغذ فابریکې او د زراعت سکتور (په کوم چې ماليه ورکونکي په کلني ډول نږدې دوه میلیارده یورو مصرف کوي) له سیاسي پلوه د کلیوالو اوسیدونکو د نفوذ برخې دي. د «Greater Helsinki» سیمه د «جي ډي پي» (کورنی ناخالص توليد) شاوخوا دریمه برخه تولیدوي.
په ۲۰۰۴ز کال کې د « OECD» د يوې پرتلې پر بنسټ، د لوړې ټیکنالوژي د تولید په درجه بندۍ کې فنلنډ په نړیواله کچه دویم ستر ځای خپل کړل، ايرلينډ له دې مخکې و. پانګه اچونه تر اټکل کمه وه. په ټوله کې یې لنډ مهاله لیدلوری ښه و او د «جي ډي پي» وده يې په اروپایي اتحادیه کې له خپلو ډېرو سيالانو څخه پورته وه. د سویډن، ډنمارک او انګلستان څخه وروسته، فنلنډ په اروپا کې څلورم د پوهې لوی اقصاد لري. په ۲۰۱۴ز کال کې د نړیوالې اقتصادي غونډې له خوا، د سوداګرۍ سکتور، علمي تولید او له معلوماتي او مخابراتي ټیکنالوژۍ سره دولتي مرستې ترمنځ د ګډ تولید لپاره د نړیوالې معلوماتي ټیکنالوژۍ د درجه بندۍ په راپورکې فنلنډ لومړی ځای خپل کړی.
فنلنډ په نړیوال اقتصاد کې په لوړه کچه دخيل دی او نړیواله سوداګري یې د «جي ډي پي» درېیمه برخه جوړوي. له اروپایې اتحاديې سره د سوداګري، د دې هیواد د ټولې سوداګرۍ ۶۰ سلنه برخه وړاندې کوي. د سوداګرۍ تر ټولو لوی جریان یې د المان، ورسیې، سویډن، انګلستان، متحده ایالاتو، هالینډ او چین سره دی. له کرنې پرته، د سوداګرۍ تګلاره یې د اروپایی ټولنې له خوا اداره کیږي، چیرته چې فنلنډ په دودیز ډول د ازاد تجارت ملاتړ کونکو له جملې څخه دی. فنلنډ یواځینی «نورډیک» (د شمالي اروپا اړوند) هیواد دی چې له یوروزون سره یو ځای شوی؛ ډنمارک او سویډن خپل دودیز اسعار (دودپيسې) ساتلي، په داسې حال کې چې آیسلنډ او ناروی د اروپا غړي نه دي.
له دويمې نړیوالې جګړې وروسته
د ملکیت حقوق پیاوړي وو. په داسې حال کې چې د ملي کیدلو کمیټې په فرانسه او انګلستان کې جوړې شوې وې، فنلنډ له ملي کیدلو ډډه وکړه. د فنلنډ صنعت له دويمې نړیوالې جګړې وروسته په چټکۍ سره بیا ورغول شو. د ۱۹۴۶ز کال په پای کې صنعتي تولید د جګړې دمخه شمیر څخه زيات شو. د ۱۹۴۶ز څځه تر ۱۹۵۱ز کال پورې له جګړې وروسته په سمدستي موده کې، د صنعت په تیزۍ سره ودې دوام درلود. ډیری عواملو د چټکې صنتي ودې سره مرسته وکړه، لکه د جګړې تاوان، کوم چې په لوړه کچه د تولید شوي صنعت په بڼه تاديه شو، په ۱۹۴۵ز او ۱۹۴۹ز کلونو کې د اسعارو د ارزښت کمښت، کوم چې د فنلنډ د «مارکا» په وړاندې ډالر ارزښت ۷۰٪ سلنه لوړ کړ او په دې توګه لوېدیځ ته صادرات او همدارنګه د هیواد بیا رغونې وده وکړه او همدې د صنعتي تولید غوښتنه (تقاضا) زیاته کړه. په ۱۹۵۱ز کال کې، کوریایي جګړې صادراتو ته وده ورکړه. فنلند د تبادلې د نرخ فعاله تګلاره پلې کړه او د صادراتو د صنایعو د سیالۍ د لوړولو لپاره یې څو ځلې د ارزښت کمول وکارول.
په ۱۹۶۰ز کال کې نړیوال اقتصاد باثباته و. دا حالت په فنلنډ کې هم لیدل کیږي، چیرته چې په ټوله لسیزه کې د صنعتي تولید ثابته وده ثبت شوې.
داخلي زدکړې بازار پراخه شو او په زیاته کچه فنلنډیان په متحده ایالاتو او لوېدیځې اروپا کې د زدکړو لپاره له هيواده بهر ولاړل او له پرمختللو مهارتونو سره راستانه شول. د دولت او شرکتونو له خوا یو ډیر عام، خو عملي ذهنیت، باور او د پانګونې همکاري موجوده وه، که څه هم د شک په سترګه ورته کتل کېدل. په پراخه کچه د پانګوال نظام ملاتړ کېدو. له بلې خوا، د ۱۹۵۸ز کال په پارلماني ټاکنو کې کمونستانو (د فنلنډ د خلکو دیموکراتیک ګوند) په زیاته اندازه رايې (۲۳.۲٪) تر لاسه کړې. د سپما کچه په نړۍ کې تر ټولو لوړه وه، چې تر ۱۹۸۰ز کال پورې شاوخوا ۸٪ وه. د ۱۹۷۰ز لسیزې په پيل کې، د فنلنډ «جي ډي پي» د يو تن پر سر د جاپان او انګلستان سره برابرۍ ته ورسطده. د فنلنډ اقتصادي پرمختګ ډېر اړخونه له صادراتي اسيايي هېوادونو سره شريک کړل. د بې پرېتوب رسمي تګلارې فنلینډ ته دا توان ورکړ چې دواړه لوېدیځ او «کامیکون» بازارونو سره تجارت وکړي. د شوروي اتحاد سره د پام وړ دوه اړخیز تجارت ترسره شو، خو دې په انحصار کې وده نه وه کړې.
مېرمن بېگي
مېرمن بېگي د امير دروېش على د بلخ د حاكم ماندينه وه، په هرات كي يې ډېر عزت او حشمت درلود دې مېرمني د خپل وخت د شاعرانو سره ښې ښې مالي مرستي كولې او معاشونه يې ورته مقرر كړي وه په خپله يې هم شعر وايه او ښه شاعرانه طبع يې درلوده، دا رباعي د دې ده: آبى كه فلك بلب چكاند مارا سرگشته به بحرو بر دواند مارا اى كاش به منزلى رساند مارا گر هستى خود بازر هاند مارا
په دې پورته رباعي كي كه دقت وسي د دې مېرمني فلسفي افكار ښه څرگندېږي او له دې څخه ښكاره كيږي چې دا مېرمن د پوره علم خاونده وه، اوښه لوړ فكر او خيال يې درلوده، مگر متاسفانه چې نور آثار يې ورك سوي دي. دا لاندي بيت هم د دې دى چې د بديع الزمان په يوه مجلس كي يې ويلى و:
من اگر توبه زميىكرده ام سرو سهىتو خود اين توبه نكردى كه مرامى ندهى
پي. جي. ووډ هاوس
استاد پېلهام ګرېنوېل ووډ هاوس (۱۵ اکتوبر ۱۸۸۱- ۱۴ فیبروري ۱۹۷۵)یو انګیسی لیکوال وو او د ۲۰ پېړۍ یو د پراخو ټوکو ویونکو څخه وو ، په ګولډفورډ کې زېږېدلی وو،د هانګ کانګ اړوند د یو برتانیوي حاکم زوی وو،ووډ هاوس خپل د ځوانی کالونه په ډولویچ پوهنتون کې تېر کړل کوم پوهنتون ته چې ده خپل ټول عمر وقف کړی وو.د ښوونځي د پرېښودلو وروسته دی د بانک لخوا کارکوونکی وګمارل شو لیکن دده دا کار نه خوښېده او په خپل اضافي وخت کې لیکوالی ته راوګرځېدو. د هغه اولني ناولونه زیاتره د ښوونځي کیسې وې،لیکن په وروسته کې کوميډي داستانونو ته راوګرځېدو،د څو کریکټرونو په ترسره کولو سره دی د کلونو په موده کې د ولس تر منځ مشهور شو. وېشنيزه:1881 زېږېدنې وېشنيزه:1975 مړينې
5 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مېرمن تردى
مېرمن تردى د ميمنې په ولايت كي اوسېده، ډېره فاضله او شاعره مېرمن وه د مولانا آهي له خېښانو او خپلوانو څخه وه. مگر متاسفانه چې اشعار يې زموږ لاس ته را نغله، او دې مېرمني اكثره اشعار په تركي ژبه ويلي دي.
هارولډ هولټ
هارولډ اېډوارد هولټ د ۱۹۰۸ز کال د اګست مياشتې په پنځمه زېږېدلی او د ۱۹۶۷ ز کال د دسمبر میاشتې په ۱۷ مه مړ شوی، د CH نښان (د غوره لاسته راوړنو انعام) ګټونکی یو استرالیايی سیاستوال و چې له ۱۹۶۶ ز کال نه یې د خپلې احتمالي مړينې  تر نېټې (۱۹۶۷ز) پورې د استرالیا د اوولسم لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ. هغه د لېبرال ګوند د مشر په توګه واک ته ورسېد.
هولټ په سېدني کې زېږېدلی او په ماشومتوب کې مېلبورن ته کډه شو، په مېلبورن پوهنتون کې يې د حقوقو په څانګه کې زده‌کړې وکړې. هغه سیاست ته له ننوتلو د مخه وکالت تمریناوه او د سینما د چلوونکو لپاره یې د يوه لابيیست په توګه کار کاوه. هغه د لومړي ځل لپاره په ۲۷ کلنۍ کې د ولسي جرګې ته نوماند شو، په ۱۹۵۳ ز کال کې د منځ‌مهاله(فرعي ټاکنو) له لارې د فوکنېر ډېوېژن (په وېکتوریا کې د استرالیا ټاکنیزه څانګه) لپاره د پارلمان غړی (MP) شو. د استرالیا د متحد ګوند (UAP) غړی و، په ۱۹۳۹ ز کال کې، کله چې د هغه سلاکار رابرټ منزیس لومړی وزیر شو، هولټ ته له مشخص مسؤلیت یا مشخص وزارت پرته د وزیر چوکۍ ورکړل شوه. په وزارت‌خونه کې د هغه د تصدۍ دوران په پوځ کې له لنډمهالې دورې سره وشکېده، چې په ۱۹۴۰ کال کې د کنبېرا د هوایي ناورین په بهیر کې د درې وزیرانو له مړینې سره  کابینې ته د هغه په بیاراستنېدو پای ته ورسېد. په ۱۹۴۱ کال کې دولت ماته وخوړه اوUAP (د استرالیا متحد ګوند) یې اپوزسیون ته ولېږه او هغه په ۱۹۴۵ ز کال کې د لېبرال ګوند له رامنځته کولو سره د لېبرال له نوي ګوند سره یوځای شو.
کله چې په ۱۹۴۹ ز کال کې لېبرالیان واک ته ورسېدل، هولټ په نوې واکمنۍ کې د دولت له مخکښو څېرو نه و. هغه له ۱۹۴۹ ز نه تر ۱۹۵۶ ز پورې د کډوالو د وزیر په توګه تر جګړې وروسته د کډوالۍ طرحې ته پراختیا ورکړه او د لومړي ځل لپاره يې د استرالیا د سپینې پالیسۍ (استرالیا ته د نا اروپايي وګړو پر مهاجرت د بندیز طرحه) لپاره لار هواره کړه. هغه له ۱۹۴۹ نه تر ۱۹۵۸ ز پورې د عامه خدمتونو او کار د وزیر په توګه هم نفوذ درلود، چېرې چې هغه په صنعتي اړیکو کې څو اختلافونه مدیریت کړل. هولټ په ۱۹۵۶ ز کال کې د لېبرال ګوند د مشر په توګه وټاکل شو او د ۱۹۵۸ ز کال تر ټاکنو وروسته، د ارټور فاډون (Arthur Fadden) پرځای د خزانې مسؤل وټاکل شو. هغه د استرالیا د مرکزي بانک پر رامنځته کولو او د استرالیايي ډالر پر اعشاريه څار(نظارت) درلود، مګر د ۱۹۶۱ ز کال د ټاکنو د ائتلاف په زیان د باور د کړکېچ له امله ملامت وګڼل شو. که څه هم اقتصاد بېرته په ښه کېدو شو او هولټ د مېنزېس د څرګند وارث په توګه خپل ځای خوندي کړ.
هولټ د ۱۹۹۶ ز کال په جنوري میاشت کې لومړی وزیر شو، چې د مېنزېس تر تقاعد وروسته له هېڅ ډول مخالفت پرته د لېبرال ګوند د مشر په توګه وټاکل شو. هغه د هم‌هغه کال په پای کې په عمومي ټاکنو کې برخه واخیسته او په غوڅ اکثریت بریا ته ورسېد. د هولټ دولت د سپينې استرالیا د پالیسۍ نړولو ته دوام ورکړ، اساسي قانوم یې سم(اصلاح) کړ، تر څو د فدرالي دولت مسؤلیت د استرالیا اصلي اوسېدونکو ته ورکړي او استرالیا له سټرلېنګ سیمې نه بهر کړي. هولټ له آسیا او ارام سمندر سره د ایکو پراخولو ته وده ورکړه او د ختیځې اسیا له یو شمېر هېوادونو نه یې لیدنه وکړه. د هغه حکومت د ویتنام په جګړه کې د استرالیا ښکېلتیا پراخه کړه او د لېنډون بي. جانسن (Lyndon B. Johnson) تر ولسمشرۍ لاندې یې له متحده ایالتونو سره نږدې او کلکې اړیکې ساتلې. هولټ له سپينې ماڼۍ نه د لیدنې پر مهال اعلان وکړ چې:« د ټولې لارې په اوږدو کې له LBJ (د متحده ایالاتو د وخت ولسمشر) سره و» د نوموړي دا څرګندونې په هېواد کې له کمزوري ښه راغلاست سره مخامخ شوې.
د ۱۹۶۷ ز کال په دسمبر کې، هغه مهال چې هلوټ د وېکټوریا په چيويټ (Cheviot) سمندر کې په سختو شرایطو کې د لامبو وهلو په حال کې و، ورک شو. هغه په احتمالي ډول مړ وګڼل شو، که څه هم د هغه مړی(جسد) هېڅکله پیدا نه شو، د هغه د مړي ورکېدل د دسیسې د یو لړ تیوریو د رامنځته کېدلو لامل شول. هولټ د استرالیا درېیم لومړی وزیر و ،چې په خپل موقف او دنده کې مړ شو. د هېواد ګوند مشر جان مک‌اېون (John McEwen) یې لنډمهالی ځای ناستی او وروسته یې جان ګورټون ځای ناستی وټاکل شو. د هغه له مړینې نه په بېلابېلو لارو یادونه وشوه، چې له ډلې يې په مېلبورن کې د هغه په یاد د هارولډ هولټ د لامبو مرکز جوړېدل یادولی شو.
تینسي
تنسي آیالات (تنسی) په انګلیسي Tenesssee) د امریکا متحده آیالاتونو سویلي آیالات دی. تنسی د وګړو له پلوه د امریکا شپاړسم ګڼ نفوسه او د مساحت له مخی ۳۶ لوی آیالات دی.
هارولډ هولټ
زده‌کړې
په ۱۹۱۴ ز کال کې د هولټ مور او پلار اډلیېډ ته ولاړل، چېرې چې د هغه پلار په پېنهام (Payneham) کې د یوه هوټل جواز تر لاسه کړ. هغه او ورور یې په سېدني کې پاتې شول او له خپل تره سره یې ژوند کاوه او د رنډوېک په دولتي ښوونځي کې يې زده‌کړې کولې. هولټ په ۱۹۱۶ ز کال کې له خپلې انا او نیکه سره د ژوند کولو لپاره کلي ته ولېږل شو، چېرې چې يې د لنډمهال لپاره د نوبا په دولتي ښوونځي کې زده‌کړې وکړې. هغه په راتلونکي کال کې بېرته سیدني ته راستون شو او په کېلارا کې يې د ابوتشولم کالج (Abbotsholme College) په نامه یو خصوصي ښوونځي کې درې کلنه نوم‌لیکنه وکړه. مور او پلار یې هم‌هغه مهال له یو بل نه جلا شول. هولټ په ۱۹۲۰ ز کال کې د مېلبورن په وېسلي کالج کې اعاشه پيل کړه. هغه با استعداد او نامتو زده‌کوونکی و چې په وروستي کال کې يې تحصیلي بورس ترلاسه کړ او په خپل ټولګي کې په دویمه درجه فارغ شو. هولټ به خپلې د ښوونځي رخصتۍ،معمولاً په نوبا کې له خپلوانو یا د ښوونځي له ملګرو سره تېرولې، نه له خپل مور او پلار سره – پلار يې د استعداد موندلو د یو عامل په توګه کار پیل کړی و او په تېولي سېړکېټ(Tivoli circuit )(د استرالیا  مشهور تفریحي ګرځښت) کې به په کلي کې ګرځېده. په ۱۹۲۵ ز کال کې، هغه مهال چې ۱۶ کلن و، مور یې مړه شوه او د جنازې په مراسمو کې يې ګډون ونه شو کړی.