cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په افغانستان کې د جګړې تاریخ (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)
د طالبانو امارت د شمالي ټلوالې په وړاندې
د طالبانو له خوا د کابل تر نیولو وروسته، مسعود په شمال کې خپل ټاټوبي، پنجشیر ته لاړ او د طالبانو پر ضد یې د متحدې جبهې یا شمالي ټلوالې په نوم د مقاومت غورځنګ را منځ ته کړ. د تاجک ځواک تر څنګ، مسعود په ټلواله کې د PDPA د پخواني جنرال عبدالرشید دوستم تر مشرۍ لاندې ازبکانو او هزاره ډلو هم ګډون درلود. شمالي ټلوالې له روسیې، ایران او هند څخه په بېلابېلو کچو ملاتړ ترلاسه کاوه. مسعود هم د طالبانو په څېر د مخدره توکو له قاچاق څخه پیسې راټولولې. تر ۲۰۰۱ کال کې پورې طالبانو د هېواد ۸۰ سلنه خاوره تر خپل کنترول لاندې راوسته او شمالي ټلواله د هېواد په شمال ختیځ کونج کې ایساره شوه.
القاعده
په متحده ایالاتو کې د سپټمبر د ۱۱ کمیسیون وموندله چې د طالبانو تر واک لاندې، القاعده توانېدلې ده چې له افغانستان څخه د جنګیالیو د روزنځای په توګه کار واخلي، وسلې وارد کړي، له نورو جهادیانو سره همغږي وکړي، او ترهګریزې کړنې پلان کړي. په دې وخت کې القاعده په افغانستان کې نه یوازې خپل کمپونه ساتلي وو، بلکه د نورو سازمانونو د روزنیزو کمپونو ملاتړ یې هم کاوه. د سپټمبر له یوولسمې مخکې له ۱۰۰۰۰ څخه تر ۲۰۰۰۰ پورې کسان له دې تاسیساتو څخه فارغ شوي وو، چې زیاتره یې د ټلوالې په وړاندې د طالبانو جګړې ته لېږل شوي وو. له دې ډلې لږ شمېر په القاعدې کې جذب شوي وو.
وروسته له هغه چې د ۱۹۹۸ کال په اګسټ کې د متحده ایالاتو پر سفارت بمي بریدونه له بن لادن سره تړلي وګڼل شول، ولسمشر بل کلنټن په افغانستان کې د اورپکو په روزنځایونو د توغندیو بریدونو امر وکړ. امریکايي چارواکو پر طالبانو فشار راوړو چې بن لادن وسپاري. په ۱۹۹۹ کال کې نړیوالې ټولنې پر طالبانو بندیزونه ولګول او د بن لادن د تسلیمېدو غوښتنه یې وکړه. طالبانو په مکرر ډول دا غوښتنې رد کړې. د مرکزي استخباراتو ادارې (سي آی اې) د ځانګړو عملیاتو څانګې اړوند نیمه پوځي ټیمونه په پټه بڼه په ۱۹۹۰ کلونو کې په افغانستان کې فعالې وې ترڅو د اسامه بن لادن ځای په نښه او ویې وژني او یا یې ژوندی ونیسي. دې ټیمونو زیات عملیات پلان کړل خو د ولسمشر کلنټن څخه یې د اجرا امر ترلاسه نه کړ. د دوی هڅو د هغو افغان مشرانو سره اړیکې را منځ ته کړې چې د ۲۰۰۱ کال په برید کې ارزښتناکه ثابتې شوې.
د افغانستان په اړه د امریکا په سیاست کې بدلون
متحده ایالاتو د کلنټن ادارې په لومړیو کلونو کې، د افغانستان په اړه کوم روښانه سیاست نه درلود. خو په ۱۹۹۸ کال کې د متحده ایالاتو پر سفارت بمي بریدونه چې د القاعدې له خوا پلان شوي وو، ولسمشر کلنټن اړ کړ چې په افغانستان کې د اورپکو په روزنځایونو د توغندیو بریدونو امر وکړي او بن لادن په دې بریدونو کې د ښکیلتیا له امله تورن وګڼل شو. امریکا او ملګرو ملتونو په ګډه، په ۱۹۹۹ کال کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ۱۲۶۷ پرېکړه لیک کې پر طالبانو بندیزونه ولګول او له طالبانو وغوښتل شول چې بن لادن دې په امریکا کې د محاکمې لپاره تسلیم شي او په افغانستان کې دې ټولې ترهګریزې اډې وتړل شي. په هغه وخت کې د مسعود او امریکا تر منځ یوازینۍ همکاري د بن لادن په موندلو کې د سي آی اې یوه هڅه وه. امریکا د طالبانو په وړاندې د مسعود د جګړې لپاره نور کوم ملاتړ نه چمتو کاوه.
د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر په لومړیو کې د امریکا په سیاست کې بدلون رامنځ ته شو. د بوش ادارې په یوه داسې پلان هوکړه وکړه چې د مسعود ملاتړ پیل کړي. د سپټمبر په لسمه د ملي امنیت د لوړ پوړو چارواکو په یوه غونډه کې پرېکړه کړه چې د بن لادن او نورو القاعده غړو د سپارلو لپاره طالبانو ته ضرب العجل وړاندې شي. که طالبان انکار وکړي، نو امریکا به د طالبانو د نسکورولو لپاره د هغوی ضد ډلو ته پټې پوځي مرستې ورکړي.
د سپټمبر د ۱۱ بریدونه
اسامه بن لادن د دې بریدونو اصلي طرحه کوونکی و، او د امریکا له خوا د هغه مسئول ګڼل کېدل، د یرغل پاروونکوی لامل شو. تاریخ لیکونکی کارټر مالکاسیان لیکي چې "په تاریخ کې ډېر لږ یو کس په یوازې توګه دومره لویې جګړې ته اور ورته کړی." بن لادن په برياليتوب وتوانېد چې د شوروي پر وړاندې د جګړې په څېر، امريکا يوې پراخې جګړې ته را کش کړي. طالبانو په عامه توګه د سپټمبر د ۱۱ بریدونه وغندل. دوی د جګړې په پیل کېدو کې د متحده ایالاتو لېوالتیا هم خورا کمه ارزوله. امریکا په خپل اند کې، چې ګواکي طالبان او القاعده تقریباً نه جلا کیدونکې ډلې دي، غلطه وه. په حقیقت کې، دوی ډېر جلا اهداف او مشران درلودل.
سرچينې
<references group="" responsive="1">
سوېلي فدرالي ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي سندرغاړې
وولګوګراد ولايت
سرچينې
وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسان وېشنيزه:روس وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
د نړیوالې تودوخې لانجه
د نړیوالې تودوخې لانجه په دې اړه عمومي بحث دی چې ایا نړیواله تودوخه پېښېږي که نه، په معاصرو وختونو کې څومره پېښه شوې، څه شی یې لامل شوي، اغېزې به یې څه وي، ایا د مخنیوي لپاره یې کوم اقدام کېدای شي یا باید وشي او که داسې وي نو دا اقدام باید څه وي. په علمی لحاظ قوي اجماع موجوده ده چې د نړۍ د تودوخې کچه په وروستیو لسیزو کې ډېره شوې ده او لامل یې هغه ګلخانه‌يي ګازونه دي چې د انساني فعالیتونو په پایله کې خپاره شوي دي. په ملي او نړیواله کچه هېڅ علمي بنسټ له دغه نظر سره مخالفت نه لري، که څه هم یو څو سازمانونه شته چې د استخراجي صنایعو داسې غړي لري چې دریځونه یې غیر متعهد دي او ځینو هم هڅه کړې تر څو خلکو ته قناعت ورکړي چې اقلیمي بدلون نه رامنځته کېږي؛ یا هم وايي چې د اقلیمي بدلونونو لامل انساني فعالیتونه نه دي او په دې توګه هڅه کوي چې په ساینسي اجماع کې شک پیدا کړي.
دا مجادله یا لانجه دا مهال د علمي بڼې پرځای تر ډېره سیاسي بڼه لري: یوه علمي اجماع موجوده ده چې وايي نړۍ د ګرمېدو په حال کې ده او لامل یې هم انساني فعالیتونه دي. خو په رسنیو کې د نړیوالې تودوخې د مهمو علمي حقایقو په اړه اختلافات تر علمي بحثونو زیات دي او دا ډول ستونزې حل شوې بولي. دا ډول اختلافات په متحدو ایالتونو کې د نورې نړۍ په پرتله زیات دي.
عامه نظر
په متحدو ایالتونو کې ټولیزو رسنیو د ۱۹۸۸ کال تر وچکالۍ پورې د نړیوالې تودوخې په اړه د بحثونو پوښښ ته لږ وخت ورکړی و او سنا مجلس ته د جېمز اي هینسن شاهدۍ په صراحت نړیواله تودوخه داسې "غیر نارمل هوا وبلله چې ملت ورسره مخ دی". په متحدو ایالتونو کې نړیوالې تودوخې ته په ۲۰۰۶ کې د «ال ګور» د مستند فلم یا ډاکمنټرۍ «یو ځورونکی حقیقت» له خپرېدو وروسته پام ډېر شو.
رومي کليزه (جنتري/تقويم)
رومي کليزه هغه کليزه وه چې رومي پاچايۍ او جمهوريت کار ځينې اخيست. عموماً په دې اصطلاح کې جوليايي کليزه هم شاملېږي، کومه چې د لومړۍ مخزېږديزې پېړۍ په وروستیو کې د ديکتاتور جوليس قيصر او سترواک اګسټس له خوا جوړه شوې وه او کله کله پکې هر هغه سيستم شاملېږي، کوم چې په رومي ډول کې د مياشتو د لومړۍ ورځې (kalends)، د مياشتې نهمې ورځې (nones) او د مياشتې نيمايي (ides) لپاره په پراخې شمېرنې سره د تاريخ په توګه وضع شوی وي. په دې اصطلاح کې عموماً د رومي مصر د اسکندريې کليزه، کومې چې د دې ځمکې د پخوانۍ کليزې بې ساري مياشتې جاري وساتلې؛ وروستي رومي سترواکۍ بيزانس کليزه، په کومه کې چې عموماً د لرغوني يوناني کليزې په ساده شمار کې د رومي مياشتو تاريخونه شامل وي او ګريګوري (ميلادي) کليزه، کومې چې د جولين نظام ښه کړ، تر څو دا له استوايي کال سره لا زيات نژدې کړای شي، نه دي شاملې.
په ټوليز ډول د رومي تاریخونو شمېر په راتلونکو درې اصولو کې تر سره کېږي: د مياشتې لومړی (کالينډز)، د مياشتې له نيمايي څخه لږ مخکې (ايډيز) او اته ورځې –نهه، په ټوليز ډول شمېرلو سره- له دې څخه مخکې (نونز). اصلي کليزه لس مياشتې لري چې په پسرلي کې له مارچ څخه پيليږي؛ ژمی يې د هغو ورځو په توګه پرېښودل شوی و چې په کليزه کې نه وې شاملې. په دې مياشتو کې اته دېرش «نونډينل» (د الف با د جريان په توګه) جريان سره مخ په وړاندې ځي، هره يوه يې د اتو ورځو اونۍ لري (نهه ورځې يې په ټوليز ډول شمېرل شوي دي، له همدې امله يې دا نوم دی) په مذهبي مراسمو او يو ولسي بازار سره پای مومي. وروسته بيا د ژمي موده په دوه مياشتو وېشل شوې وه چې هغه جنوري او فبروري دي. په دوديز ډول افسانوي لومړيو پاچايانو «رومولوس» او «نوما پومپيليوس» ته د لومړۍ ټاکل شوې کليزې د جوړولو امتياز ورکول کېږي، په کومه کې چې د مشاهداتي لمريزې کليزې په ډول د دې د اصليت اثار موجود دي. په ځانګړي ډول، داسې برېښي چې کالينډر، نونز او ايډيز په ترتيب سره د سپوږمۍ د مياشتې (هلال)، لومړۍ ربعې د سپوږمۍ او پوره سپوږمۍ په لومړي ځل ليدلو څخه اخيستل شوي دي. دا نظام د لمريز کال څخه يو څه لنډ پر مخ ځي او په خپلو مناسبو موسمونو کې د مذهبي مراسمو او نورو فعالتونو د ساتلو لپاره يې د ورځې زياتولو ته اړتيا درلوده. دا د سپوږميزو لمريزو جنتريو يو عام عنصر دی. د خرافاتي لاملونو پر بنسټ، د فرورۍ په مياشت کې دا ډول زياتېدل ان له هغې وروسته هم هم منځ ته راغلل کله چې دا مياشت وروستۍ مياشت نه بلل کېده.
د نړیوالې تودوخې لانجه
عامه نظر
د بریتانیا مطبوعاتو هم هغه مهال په دې اړه د خپل خبري پوښښ ډول بدل کړ چې د ۱۹۸۸ کال په پای کې «مارګرېټ تاچر» په سلطنتي انجمن کې وینا وکړه او د انساني فعالیتونو په پایله کې یې د اقلیمي بدلون پر وړاندې د اقدام غوښتنه وکړه. هغه مهال چاپېریالي سازمانونو او سیاسي اپوزیسیون د داسې "حل‌لارو غوښتنه کوله چې د حکومت له حل‌لارو سره توپیر ولري". د ۲۰۱۳ کال په مې میاشت کې د وېلز شهزاده «چارلېز» په یوه وینا کې ځمکه له یوه داسې ناروغ سره پرتله کړه چې د مړینې په حال کې ده. ده د اقلیم له بدلون څخه پر انکار کوونکو او د شرکتونو پر لابي‌ګرانو دواړو سختې نیوکې وکړې او په دې برخه کې یې خپل دریځ روښانه کړ. "یوه علمي فرضیه تر بشپړ ویجاړي پورې ازمول کېږي، خو طب بیا په تمه نه شي پاتې کېدای. که یو ډاکټر ماشوم وویني چې تبه لري، نو د ازمېښتونو په تمه نه‌شي کېناستی. باید پر هغه څه عمل وکړي چې موجود دي."
رومي کليزه (جنتري/تقويم)
د رومي جمهوريت له جوړېدو وروسته، د مشرتابه سياسي شورا له خوا د کلونو ټاکل کېدل پيل شول او د ورځې د زياتولو واک د مشرانو پاپانو ډلې ته ورکړل شو، چا چې بالاخره د خپلو سياسي متحدينو تر واک لاندې کلونو په اوږدولو او د خپلو مخالفينو د واکونو د مودې د کلونو په لنډولو سره د خپل واک څخه ناسمه ګټه پورته کړه. له پومپي سره د خپلې جګړې له ګټلو وروسته، قيصر د روم د مشر پاپ په توګه د خپل واک په استعمالولو سره په ۴۶ مخزېږديز کې په کليزه کې اصلاحات پلي کړل، په تصادفي ډول د هغه د درېيمې شورا کال تر ۴۴۶ ورځو پورې روان و. په رومي مذهبي مراسمو کې د مداخلې څخه د ډډې کولو په موخه، دې اصلاحاتو خپلې ټولې ورځې د مياشتو په پای کې شاملې کړې او هېڅ ډول «نونز» يا «ايډز» يې برابر نه کړل، ان په هغو مياشتو کې هم نه چې يو دېرش ورځې يې درلودې. په جولین کليزه کې هر څلورم کال د فبرورۍ څلور وېشتمه (يوه دوه برابره شوې VI Kal. Mart. or ante diem bis sextum Kalendas Martias) بايد یوه ټوپ وهونکې ورځ وای، خو د قيصر له وژل کېدو وروسته پادريانو د دې اندازه د ټوليز شمېر په استعمال کولو سره پيدا کړه او په هرو درې کلونو کې يې په تېروتنې سره يوه اضافي ورځ (bis sextum) زياته کړه. خپل اصلي وخت ته د کليزې د بېرته راستنولو په موخه، اګسټس اړ کړای شو چې د يوې يا دوه لسيزو لپاره د کومې ورځې زياتول وځنډوي. جوړه شوې کليزه د لمريز کال په مقابل کې يو څه اوږده وه؛ تر شپاړسمې پېړۍ پورې د «ايستر» تاريخ د جغرافيايي برابرۍ څخه دومره لرې شوی و چې پاپ ګريګوري ديارلسم د کليزې د برابرولو امر وکړ، د کوم په پايله کې چې ګريګوري جنتري جوړه شوه.
له تاريخ مخکې زمانو سپوږميزه کليزه
باور دا دی چې اصلي رومي کليزه يوه مشاهداتي لمريزه کليزه وه، د کومې مياشتې چې د نوې مياشتې د سپوږمۍ د لومړيو نښو څخه پېلېدې. له دې امله چې د سپوږميزې جريان شا او خوا 29+1⁄2  ورځې اوږد وي، په دې ډول مياشتو کې له ۲۹ څخه تر ۳۰ ورځو پورې توپير وي. دا ډول دولس مياشتې له لمريز کال څخه لس يا يوولس ورځې کمې وي؛ له برابرۍ پرته، دا ډول کال د اسلامي کليزې په ډول د موسمونو سره له برابرۍ دباندې په چټکۍ سره اوړي. د وروستیو کليزو او له هغې سره اړوندو مذهبي مراسمو موسمي اړخونو ته په کتنې سره، شونې ده چې له دې څخه د کوم ډول زياتوالي يا د ژمي پر مهال د کليزې د ځنډولو په مخ ډډه شوې وي.
د نړیوالې تودوخې لانجه
عامه نظر
ډېرو اروپایي هېوادونو تر ۱۹۹۰ کال پورې د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار یا خپرښت د کمولو لپاره اقدام وکړ. لوېدیځ جرمني وروسته له هغه اقدام وکړ چې زرغون ګوند په ۱۹۸۰یمه لسیزه کې په پارلمان کې څوکۍ وګټلې. د اروپایي اتحادیې ټولو هېوادونو د ۱۹۹۷ کال د کیوټو پروتوکول تصویب کړ. د نادولتي مؤسسو له‌خوا هم ډېر فعالیتونه وشول. د متحدو ایالتونو د انرژۍ د معلوماتو ادارې راپور ورکړی چې په متحدو ایالتونو کې "د ۲۰۱۲ کال کمښت په دې معنا دی چې د ګلخانه‌يي ګازونو انتشار له ۱۹۹۴ کال راهیسې په ټیټه کچه کې دی او د ۲۰۰۷ کال تر وروستۍ کچې ۱۲ سلنه ډېر ټیټ دی."
مولان (۱۹۹۸ فلم)
مولان Mulan د ۱۹۹۸ امریکایی انیمیشن میوزیکل ساہسک فلم دی چې د والټ ډيسني فیچر انیمیشن لخوا د والټ ډيسني پیکچرز لپاره تولید شوی. دا د هوا مولان د چینایي افسانې پر بنسټ والړ دی، او د ډيسني ۳۶م انیمیشن ځانګړتیا وه.
رومي کليزه (جنتري/تقويم)
له تاريخ مخکې زمانو سپوږميزه کليزه
د روم داتو ورځو اونۍ چې «نونډینل» جريان دی، له اتروسکانو سره شريکه شوه، چا چې دا د شاهي ليدنو کتنو د جدول په توګه وکاروله. غالباً دا د ابتدايي کليزې يوه برخه وه او دا په رومي افسانو کې په ډول ډول طريقو د رومولس او سرويس ټوليس په نوم سره نومول شوې ده.
د لسو مياشتو افسانوي کليزه
روميانو خپله خپل لومړی منظم کال د لسو ټاکلو مياشتو لرونکي په توګه تشريح کړی دی چې هره مياشت يې دېرش يا يو دېرش ورځې لري. دا ډول اعشاري وېش د عامو رومي کارونو لپاره برابر و. د يو دېرشو ورځو څلور مياشتې (مارچ، مۍ کوينټليس او اکتوبر) بشپړې (پليني) او نورو ته منځ خالي (کاوي) ويل کېدل. د دې ۳۰۴ ورځې کټ مټ ۳۸ ننډينل جريانونه درلودل. په عام ډول ويل کېږي چې دې سيستم د کال پاتې ۵۰ ورځې د يو غېر منظم ژمي موسم په توګه پرېښي دي، په داسې حال کې چې د «ليسينيس ميسر» په ورک شوي تاريخ کې په څرګند ډول داسې ويل شوي دي چې تر ټولو لرغونې رومي کليزه د دې پر ځای د ورځې د زياتولو څخه کار اخلي او «ميکروبييس» ادعا کوي چې د لسو مياشتو کليزې ته اجازه ورکړل شوې وه چې بدله شي، تر څو د دوبي او ژمي مياشتې په بشپړ ډول بې ځايه شي، په کوم وخت کې چې هغه اضافي ورځې چې تر هېڅ مياشتې پورې اړيکه نه لري په ساده ډول په کليزه کې داخلې کړای شي، تر دې چې وليدل شول هر څه خپل سم ځای ته راوړل شوي دي.
مولان (۱۹۹۸ فلم)
قیصه
د فا کورنۍ یوازینی ماشوم، تومبای مولان، د یوې چینايي نجلۍ د خوښې ناوې په توګه د دودیزې دندې په ترسره کولو کې پاتې راغلی. کله چې امپراتورۍ له هرې کورنۍ څخه یو سړی د یرغلګرو هونس سره د مبارزې لپاره راټولوي، مولان د خپل پلار څخه ویره لري، چې یو معزز تجربه کونکی دی، نور د جګړې لپاره چمتو نه دی او د هغه ځای کې یوځای کیږي، د جعلي زوی فا پینګ په څیر مخ په وړاندې کوي. پلرونه د قوي ډبرې ډریگن د هغې جادو ساتونکي په توګه نوموي، مګر یوازې لیواله ماشوم ډریگن موشو په حقیقت کې ځي. پینګ د جنرال لی زوی کپتان فا لی روزنیز واحد ته ګمارل شوی. هغه د بزګرانو د ګمارلو په چمتو کولو کې یو حیرانونکی دنده ترسره کوي، بیا هم یوازې مشو او د کریکټ نیکمرغه انا مولان ته د منډرین مشاور منفي راپور ورکړ. کله چې مخ ته ورسیدل، هون لا دمخه منظم لښکر له منځه یوړل. اوس نوی شرکت باید چین وژغوري یا په عزت سره مړ شي.
د نړیوالې تودوخې لانجه
عامه نظر
دا تیوري چې د ګلخانه‌يي ګازونو زیاتوالی د تودوخې د زیاتوالي لامل کېږي، په لومړي ځل په ۱۸۹۶ کال کې سویډني کیمیاپوه «سوانټ ارینیوس» وړاندې کړه، خو اقلیمي بدلون تر ۱۹۹۰یمو کلونو پورې د سیاسي موضوع په توګه نه و مطرح شوی. دې ځانګړې موضوع ته د هر ډول پام راجلبولو کلونه وخت ونیو.
د افغانستان اسلامی دولت
افغانستان 24 ولایته لري
د نړیوالې تودوخې لانجه
عامه نظر
په اروپا کې پر اقلیم د انسان د اغېز مفهوم د متحدو ایالتونو او نورو هېوادونو په پرتله په چټکۍ سره په پراخه کچه ومنل شو. په ۲۰۰۹ کال کې یوې سروې یا نظرپوښتنې ومونده چې اروپایانو د «لوږې او د خوړو او څښاک د اوبو د نشتوالي» او «د لوی اقتصادي زوال» تر منځ اقلیمي بدلون د نړۍ دوهمه جدي ستونزه ګڼلې ده. په سلو کې ۸۷ سلنه اروپایانو اقلیمي بدلون یوه جدي ستونزه ګڼلې ده، خو لس سلنه خلکو بیا جدي نه ده نه بللې.
په ۲۰۱۰ کال کې د «شک سوداګر» (Merchants of Doubt) په نامه کتاب لیکوالانو د دې ادعا لپاره اسناد وړاندې کړل چې ګواکي مسلکي منکرانو هڅه کړې چې په عامه افکارو کې شک خپور کړي تر څو د انساني فعالیتونو په پایله کې د کاربن د خپرښت د اغېزو کمولو لپاره د هر ډول بامعنا ټولنیز یا سیاسي پرمختګ مخنیوی وکړي. دا واقعیت چې د امریکا نیمایي نفوس په دې باور دی چې د نړۍ تودوخه د انساني فعالیتونو له امله رامنځته کېږي، دغو انکار کوونکو ته فرصت ورکوي چې ځانونه بریالي وبولي. د لیکوالانو له اصلي دلیلونو څخه یو دا دی چې ډېری هغه مشهور ساینس پوهان چې له نړیوالې اجماع سره مخالفت کوي، د د موټرو او تېلو په څېر د نورو هغو صنعتونو له‌خوا تمویلېږي چې د حکومت له‌خوا د ګلخانه‌يي ګازونو د تنظیم له امله تاوان کوي.
زنګ ضد
د زنګ ضد يا ضد زنګ مانا د اوسپنيزو او پولاديزو شیانو د زنګ وهلو مخنیوی یا ساتنه یا د زنګ په وړاندې دایمي محافظت کوي. عموماً محافظت د سطحې بشپړولو پروسې له لارې ترلاسه کیږي. د میخانیکي پوښاک یا چاپیریال شرایطو پورې اړه لري، کیمیاوي تجزيې ممکن په بشپړ ډول ودریږي پرته له دې چې پروسه په دوره يي توګه تکرار شي. دا اصطلاح (تخريب يا ویجاړ) په ځانګړې توګه د موټرو صنعت کې کارول کیږي.
فابریکه
په فابریکه کې، د موټر بدن د ځانګړي کیمیاوي فورمول سره ساتل کیږي.
په تېرو وختونو کې، د فاسفیت تبادلې کوټینګونه معمولا د اوسپنې زنګ مخنیوي لپاره کارول کیده. ځینې شرکتونه د پریمر پینټ پلي کولو دمخه د خپل موټر بدن برخه یا ټول بدن ګالوانیز کوي. که یو موټر د بدن په چوکاټ کې وي، چوکاټ (چیسس) باید د سټینلیس وي. د شلمې پیړۍ په لومړیو او نیمایي کې د موټرو دودیز تولید کې، رنګ د بدن د خولۍ او اتموسفیر ترمنځ د زنګ ضد خنډ وروستۍ برخه وه، پرته له دې چې لاندې برخه کې. په لاندې برخه کې، د پنروک ربړ یا PVC پوښاک ډیری وختونه سپری شوی. دا محصولات به په نهایت کې مات شي او کولی شي د سیلانټ لاندې د غیر مشخص شوي زنګ وهلو لامل شي. د 1960s او 1970s څخه زاړه ربړ مهرونه په زړو موټرو کې خراب کیدی شي او په ځانګړي توګه د دې خطر سره مخ دي.
لومړی الکترودپوزیشن پریمر په 1950s کې رامینځته شوی و ، مګر دا د پراخه کارونې لپاره غیر عملي وموندل شو. د اتوماتیک بریښنایی کاتوډیک پریمر ترمیم شوي سیسټمونه په 1970s کې معرفي شوي ، کوم چې د موټرو تولید په لومړیو اوو لسیزو کې د لوی شمیر موټرو لخوا تجربه شوي د زکام ستونزه د پام وړ کمه کړه. د ای کوټ په توګه، "د الکتروکوټ اتوماتیک پرائمرونه په بشپړ ډول د راټول شوي موټر بدن په یو لوی ټانک کې په اوبو کې د بریښنایی کوټینګ په ډوبولو سره پلي کیږي، او کوټ د کیتوډیک الکترودپوزیشن لخوا پلي کیږي. دا د پریمر لخوا د ټولو فلزي سطحو نږدې 100٪ پوښښ تضمینوي. د کوټینګ کیمیا د epoxy پر بنسټ د اوبو انامیل، یو امینو الکالی مرکب ، او یو بلاک شوی isocyanate دی، چې ټول د درملنې په وخت کې سره یوځای کیږي ترڅو د epoxy-urethane resin سیسټم جوړ کړي.
د ای کوټ رال ټیکنالوژي ، د الیکٹروډیپوزیشن لخوا چمتو شوي عالي پوښښ سره یوځای ، د زنګ په وړاندې د پولادو ساتنې لپاره یو له خورا مؤثره کوټینګ چمتو کوي. د 1990 لسیزې وروسته د عصري موټر تولید لپاره، نږدې ټول موټرونه د e-کوټ ټیکنالوژي کاروي د دوی د محافظت کوټینګ سیسټم اساس.
د پرزو بازار
د بازار موندنې کټونه په دواړو خارجي سطحو او داخلي احاطو کې د زنګ ضد مرکبونو د پلي کولو لپاره شتون لري ، د بیلګې په توګه د راکټ لیجز / پینلونه (وګورئ مونوکوک ) ، د موجوده سوریو یا ځانګړي سوراخونو له لارې. دا مرکبات معمولا د موم پر بنسټ دي او د ایروسول کین، برش، د ټیټ فشار پمپ سپری، یا د کمپرسور تغذیه شوي سپری ټوپک لخوا کارول کیدی شي.
د ډبرو سلیبونو / تختو لپاره بدیل دا دی چې د ویالو سوراخونه بند کړئ او په ساده ډول یې له موم ډک کړئ او بیا یې ډیری برخه وچ کړئ (اضافي خوندي او بیا کارول کیدی شي) او دننه یو بشپړ استر پاتې کیږي. د زنګ ضد موم لکه د فاسفوریک اسید پر بنسټ زنګ وژونکی / نیوټرالیزر هم په زنګ وهلو سیمو کې رنګ کیدی شي. د زنګ ضد موم لکه Waxoyl یا ورته محصول د پلي کولو دمخه باید نرم یا موټ زنګ لرې شي. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">]
ساختماني زنګ (په ساختماني برخو اغیزه کوي چې باید د پام وړ قوتونو سره مقاومت وکړي) باید د غږ فلزي او نوي فلزي ویلډ کولو لپاره پرې شي، یا زیانمن شوې برخه باید په بشپړه توګه بدله شي. موم ممکن په مؤثره توګه د ځای ویلډونو یا موټ زنګ ته ننوځي. یو پتلی (لږ ویسکوس) د معدني تیلو پراساس د زنګ وهلو محصول چې د زنګ ضد موم لخوا تعقیب کیدی شي ډیر اغیزمن وي. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">] د سړې هوا په پرتله په تودوخه کې کارول اسانه دي ځکه چې حتی کله چې مخکې تودوخه شوي وي، محصولات چپکونکي وي او جریان نه کوي او سړه فلز ته ښه نه ننوځي. [ سرچینې ته اړتیا لري ]
مولان (۱۹۹۸ فلم)
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
زنګ ضد
د پرزو بازار
د بازار وروسته "د زیرمې" هم کارول کیدی شي. دوی په ځانګړي توګه په ساحو کې ګټور دي لکه د ویل آرچ. دوه ډوله دي - وچ او غیر وچ. د "Schutz" او "Anti-Stone Chip" په نومونو سره د سختۍ او وچولو محصولات هم د اصلي فابریکې سیلونو لاندې د ورته احتمالي ستونزو سره پیژندل شوي. دا [ ] [ سپین، خړ او سور کې شتون لري او ډیر رنګ کیدی شي. دا د عصري پلاستيکي ژور بمپرونو په ځای د رنګ شوي فلزي باډي ورک سره په موټرو کې د بمپرونو لاندې برخې لپاره غوره کارول کیږي. د بټیومین پر بنسټ محصولات وچ او سخت نه وي، نو دوی نشي کولی ټوټه ټوټه شي، لکه د هامریټ لخوا جوړ شوی "د انډر باډي سیل سره اضافه ویکسویل" په مغشوش ډول نومول شوی، کوم چې د شټز ډوله کارتریج کې د کارولو لپاره د "شوټز" لیبل په توګه چمتو کیدی شي. د شټز کمپرسور. د مرسډیز جسدونه د بینز لخوا چمتو شوي ورته محصول کاروي. په مختلفو نرخونو کې د ورته محصولاتو ډیری جوړونکي شتون لري، دا محصولات په منظمه توګه د ډلې لخوا ازمول کیږي او د کلاسیک موټر مجلې پریس کې بیاکتنه کیږي.
دلته بریښنایی "زنګ ضد" ټیکنالوژي شتون لري چې ادعا کوي د موټر په بدن کې د الکترونونو په فشارولو سره د زنګ وهلو مخه نیسي ترڅو د زنګ لامل کیدو لپاره د اکسیجن او اوسپنې ترکیب محدود کړي. دا هم ادعا شوې چې په رنګ کې د الکترونونو ضایع د "پینټ اکسیډیشن" لامل دی او بریښنایی سیسټم هم باید د رنګ ساتنه وکړي. په هرصورت، د دې وسیلو کارولو مالتړ لپاره هیڅ باوري ساینسي ازموینې شتون نلري، او د ککړتیا کنټرول متخصصین موندلي چې دوی کار نه کوي.
د ککړتیا کچه
د موټرو د زنګ وهلو سرعت په لاندې فکتورونو پورې اړه لري:
سټینلیس الیاژ
ځینې موټرونه د المونیم څخه جوړ شوي، چې کیدای شي د فولاد په پرتله د اوبو په وړاندې مقاومت ولري، مګر د مالګې یا ځینې نورو کیمیاوي موادو په وړاندې مقاومت نلري او ممکن د وخت په تیریدو سره زیانمن شي.
سرچینې
وېشنيزه:فلزات وېشنيزه:ضد زنګ وېشنيزه:زنګ ضد وېشنيزه:تخريب وېشنيزه:اوسپنه وېشنيزه:فولاد وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
رومي کليزه (جنتري/تقويم)
د لسو مياشتو افسانوي کليزه
وروستيو رومي لیکوالانو د دې کليزې امتياز رومولس ته ورکړ، څوک چې د دوی لومړی افسانوي پاچا او کلتوري اتل و، که څه هم دا په نورو کارونو او دودونو کې هم عام و، د چا اصليت چې له دوی څخه ورک شوی و. ځينې پوهان د دې کليزې په شتون هم شک لري، ځکه چې دا وروسته يواځې له جمهوري او شاهي سرچينو څخه تاييد شوې ده او يواځې د سپتمبر څخه تر ديسمبر پورې مياشتو د ناسمو نومنو څخه يې تايید کېږي. Rüpke د جولين کليزې د لومړيو لسو مياشتو اوږدوالی سره اټکل شوي رومولان کال د اوږدوالي سمون هم شکمن بللی دی.
په هر حال، د دې تر څنګ ځينې نور روايتونه هم موجود دي. د پلوټارک « Parallel Lives» کاږی چې د رومولس کليزه لمريزه وه، خو په دې عمومي اصل ولاړه وه چې يو کال بايد تر ۳۶۰ ورځو پورې دوام پيدا کړي. مياشتې په دويمه درجه او په بې ترتيب ډول پلې کړای شوې وې، په داسې حال کې چې ځينې يې شل ورځې شمېرل کېدې او ځينې نورې يې بيا پنځه دېرش يا له دې زياتې ورځې شمېرل کېدې.
جېمز جي. بلېن
جېمز ګیلېسپي بلېن (زوکړه د ۱۸۳۰ز کال د جنوري ۳۱مه ـــ مړینه د ۱۸۹۳ز کال د جنوري ۲۷مه) یو امریکایی د دولتي چارو ماهر او جمهوري غوښتونکی سیاستوال و چې امریکا د استازو په مجلس کې یې له ۱۸۶۳ز کال څخه تر ۱۸۷۶ز کال پورې د مېن (Maine ) ایالت استازولي وکړه، له ۱۸۶۹ز کال څخه یې تر ۱۸۷۵ز کال پورې د د متحده ایالاتو د استازو د مجلس د ویاند په توګه ، او له ۱۸۷۶ز کال څخه تر ۱۸۸۱ز کال پورې یې د متحده ایالاتو په سنا کې خدمت وکړ.
بلېن دوه ځله د باندنیو چارو د وزیر په توګه (په ۱۸۸۱ز کال کې، بیا له ۱۸۸۹ز څخه تر ۱۸۹۲ز کال پورې) خدمت وکړ، چې په دې سره له یوازې دوو هغو کسانو څخه ګڼل کېږي چې دغه مقام یې د دریو جلا ولسمشرانو تر ادارې لاندې لرلی دی (چې دویم کس دانیال وېبستر دی)، او په ۱۸۸۴ز کال کې له نوماندېدو مخکې یې په ۱۸۷۶ او ۱۸۸۰ز کال کې د ولسمشرۍ لپاره د جمهوري غوښتونکو په استازیتوب د نوماندۍ دوه ناکامې هڅې تر سره کړې. په عمومي ټاکنو کې هغه په لږ توپير سره د دېموکرات ګرور کلېولنډ له خوا ماتې وخوړه. بلېن د ۱۹مې پېړۍ د وروستیو یو مخکښ جمهوري غوښتونکی او په ګوند کې د ننه د منځلارې اصلاح غوښتونکې ډلې اتل و، چې د یادې ډلې لارویانو، وروسته په "دوه رګه" (Half-Breeds) شهرت وموند.
بلېن د لوېدیځې پېنسلوانیا په وېسټ برونسوېل ښارګوټي کې زیږېدلی دی او له کالج څخه وروسته یې مېن ته نقل مکان کړی دی، چېرته چې هغه د یوې ورځپاڼې چلوونکی شو. هغه ته چې د مقناطیسي سړي تخلص ورکړل شوی و، په یوه داسې دوره کې چې وینا والي پکې له لوړ ازښت څخه برخمنه وه، یو جذباتي وینا وال و. هغه خپله سیاسي حرفه د جمهوري غوښتونکي ابراهام لېنکن او د امریکا په داخلي جګړه کې د اتحاد د جګړې د هلو ځلو د یو لومړني ملاتړي په توګه پیل کړه. په بیا رغونه کې، بلېن د تور پوستو د رایې د حق ملاتړی و، اما د راډيکالو جمهوري غوښتونکو د ځینو غوسه پاروونکو اقداماتو مخالف و. هغه په لومړیو کې د لوړو تعرفو پلوي و، خو وروسته یې د تعرفې د راټیټولو او د نړیوالې سوداګري د پراختیا لپاره کار وکړ. د رېل د پټلي پراختیا او جوړول د هغه د دورې له مهمو موضوعاتو څخه وو، او د بلېن د ملاتړ او لېوالتیا د پایلې په توګه، هغه په پراخه کچه د رېل د پټلي د منشورونو په اعطا کولو کې، په ځانګړې توګه د مولیګان د مکتوبونو له رابرسېره کېدو سره په فساد تورن شو. دغو ادعاوو د نوموړي د ۱۸۸۴ز کال د ولسمشرۍ کاندیداتوري زیانمنه کړه.
کله چې بلېن د بهرنیو چارو وزیر و، یوه بدلېدونکې څېره وه، چې بهرنۍ پالیسۍ د ګوښه توب دورې ته یې د پام ټکي د اېښودو او د هغې امریکایي پېړۍ ظهور یې تر خپل سیوري لاندې ونیو، کومه چې د هسپانیا-امریکا تر منځ له جګړې سره پیل شوه. د متحده ایالاتو سوداګرۍ او نفوذ په پراخولو کې د هغه هڅو، د یوې ډېرې فعالي امریکايي بهرنۍ پالیسۍ ته په اوښتنه پیل وکړ. بلېن د متقابلې تعرفې یو مخکښ و او د لاتینې امریکا په چارو کې یې د لوړې کچې ښکېلتیا لپاره استدلال کاوه. بلېن چې یو توسعه غوښتونکی و، پالیسیو یې له یوې لسیزې په لږه موده کې، د ارام سمندر د مستعمرو د مستقرېدو او په کارابین باندې واکمنۍ ته لاره خلاصه کړه.
کورنۍ او د ماشومتوب دوره
جېمز ګیلېسپي بلېن د ۱۸۳۰ز کال د جنوري په ۳۱مه نېټه د پېنسلوانیا په وېسټ برونسویل کې د افریام لیون بلېن او د هغه د مېرمنې (ګیلېسپي) بلېن د دریم ماشوم په توګه زیږېدلی دی. هغه د هاریټ او مارګرېټ په نومونو سره دوه مشرې خویندې لرلې. د بلېن پلار د غربي پېنسلوانیا یو سوداګر او د ځمکې څښتن و، او یادې کورنۍ په نسبي هوساینه کې ژوند کاوه. بلېن د هغه د پلار له پلوه، د هغو سکاټلنډي-ایرلنډي مېشتو شوو مهاجرینو له اولادونو څخه و، چا چې لومړی په ۱۷۴۵ز کال کې پېنسلوانیا ته مهاجرت کړی و. د هغه غور نیکه افراین بلېن د امریکا د انقلاب په جګړه کې د جورج واشنګټن تر امر لاندې د یوې کمیسارۍ جنرال و. د بلېن مور او د هغې نیکونه هغه ایرلنډي کاتولیکان وو چې پېنسلوانیا ته په ۱۷۸۰یمه زېږدیزه لسیزه کې مهاجر شوي وو. د بلېن مور او پلار په ۱۸۲۰ز کال کې د یو شمېر کاتولیکو مراسمو په ترڅ کې واده کړی دی، که څه هم چې د بلېن پلار یو فرقه یي پروتستانت (Presbyterian) پاتې شوی دی.
په هغه وخت کې ښاغلی او اغلې بلېن د یو دوه اړخیز جوړجاړي په ترڅ کې په دې توافق وکړ چې لورګانې یې د مور په کاتولیکه عقیده وروزل شي په داسې حال کې چې زامن یې د پلار په مذهب وروزل شي. د جېمز بلېن ترله، انګېلا ګیلېپسي، یوه راهبه وه او د سپېڅلي صلیب د خویندو امریکایي څانګه یې تاسیس کړه. د بلېن پلار په سیاست کې، د ښي اړخي وېګ ګوند ملاتړی و.
د بلېن د ژوند لیک لیکونکي د هغه ماشومتوب د "سمون لرونکي" په توګه تشرېح کړی دی او یادونه یې کړې ده چې یاد هلک په لومړیو کې په تاریخ او ادبیاتو کې لېوالتیا وښوده. په ۱۳ کلنۍ کې، بلېن په پنسلوانیا کې د ورڅېرمه واشنګټن د خپل پلار په پوهنتون، واشنګټن کالج کې (چې اوس د واشنګټن او جېفرسون کالج بلل کېږي)،  نوم لیکنه وکړه. هلته، دی د واشنګټن ادبي ټولنې، چې د کالج د مناظرو یوه ټولنه وه، یو غړی و. بلېن په اکادمیکه توګه بریالی و، چې د خپل ټولګي د مخکښ زده کوونکي په توګه فارغ شو او د فراغت بیانیه یې د ۱۸۴۷ز کال په جون کې وړاندې کړه. بلېن له فراغت څخه وروسته، د یالا د قانون په ښوونځي کې د زده کړو په اړه فکر وکړ، خو بالاخره یې د هغه مخالفه پرېکړه وکړه، او پر ځای یې لوېدیځ ته ولاړ تر څو دنده ومومي.
ښوونکی او خپرندوی
بلېن په ۱۸۴۸ز کال کې،  د کېنتاکي د جورج ټاون په لوېدیځ پوځي ښوونیز مرکز (Western Military Institute) کې د ریاضي او د لرغونو ژبو د یو پروفیسور په توګه په دنده وګمارل شو. سره له دې چې بلېن یوازې ۱۸ کلن و او له خپلو زیات شمېر زده کوونکو څخه کشر و، له خپل نوي مسلک سره یې په ښه توګه اړخ ولګاوه. هغه په خپل نوي انتخاب کړي ایالت کې له ژوند څخه خوند واخیست او د کېنتاکي د سناتور هِنري کلې مینه وال شو. هغه همداراز له هارېټ سټانووډ سره چې په نږدې ګاونډ مېلزبورګ کې د ښځینه وو د کالج ښوونکې او د مېن له اصلي اوسېدونکو څخه وه، اشنا شو. د ۱۸۵۰ز کال د جون په ۳۰مه نېټه دوی دواړو واده وکړ. جېمز یو ځل بیا د قانون د لوستلو تابیا ونیوله، اما پر ځای یې له خپلې نوې ناوې سره یو ځای پېنسلوانیا ته د هغې د کورنۍ لېدو ته ولاړ. دوی له هغې وروسته د څو میاشتو لپاره د هارېټ بلېن له کورنۍ سره د مېن په اګستا کې  واوسېدل، چېرته چې د هغوی لومړنی ماشوم سټانووډ بلېن په ۱۸۵۱ز کال کې وزیږېد. دغه ځوانه کورنۍ ډېر ژر بیا بې ځایه شوه، چې دا ځل فلادلفیا ته و، چېرته چې بلېن په ۱۸۵۲ز کال کې د پېنسلوانیا د ړندو د روزنې په اداره کې (چې اوس د اووربروک د ړندو د ښوونځي په نامه یادېږي ) دنده واخیسته او د ساینس او ادبیاتو په تدریس بوخت شو.
د فلادلفیا د قانون کتابتونونو بلېن ته دا چانس ورکړ تر څو بالاخره د قانون زده کړه پیل کړي، اما په ۱۸۵۳ز کال کې هغه یو لا ډېر وسوسه کوونکی وړاندیز تر لاسه کړ: چه هغه وړاندیز د کېنېبېک ژورنال ورځپاڼې چلوونکی او ونډه وال کېدل وو. بلېن خپلې څو رخصتۍ د خپلې ښځې په ټاټوبي ایالت مېن کې تېرې کړې وې، او د ژورنال له چلوونکو سره یې پېژندګلوي پیدا کړې وه. کله چې د یادې ورځپاڼې موسس، لوتر سېوېرانس تقاعد وکړ، له بلېن څخه وغوښتل شول تر څو دغه خپرونه د هغې له مرستیال چلوونکي جوزف بېکر سره یو ځای وپېري. هغه په چټکۍ سره ومنله، چې د پېرنې بیه یې د خپلې مېرمنې له وروڼو څخه په قرض اخیستنې سره پرې کړه په ۱۸۵۴ز کال کې، بېکر خپله ونډه جان سټېفنز ته چې یو سیمه ییز وزیر و، وروپلورله. ژورنال یوه په کلکه توګه وېګ  ورځپاڼه وه، چې د بلېن او سټیفن له سیاسي نظریو سره یې اړخ لګاوه. په یو ورځپاڼه چلوونکي د بلېن د بدلېدو پرېکړې، که څه هم چې غیر منتظره وه، نوموړی د خپل ټول حرفه یي ژوند لپاره په سیاست کې ښکېل کړ. د بلېن له لوري د ژورنال ورځپاڼې پېرنه د وېګ ګوند له سقوط او د جمهوري غوښتونکي ګوند له زېږون سره هممهاله وه، او بلېن او سټیفن په خپله ورځپاڼه کې په فعاله بڼه دغه نوي ګوند ته تبلیغات وکړل. ورځپاڼه له مالي پلوه بریالۍ وه، او بلېن ژر وکولی شول تر څو د خپلو ګټو له لارې په پېنسلوانیا او وېرجینیا کې د ډبرو د سکرو په کانونو کې پانګه اچونه وکړي، او په دې سره د خپلې راتلونکې شتمنۍ بنسټ کېږدي.
مهسا امیني
مهسا امیني هغه ایرانۍ ښځه وه چې د حجاب نه اغوستلو د باعث د حکومت د لارښود ګزمې لخوا ونیول شوه او شکنجه شوه هغه د ایران د حکومتی پولیسو لخوا د تش په نامه اسلامی لارښودنې په تور ونیول شوه خو دوه ساعته وروسته د ایران د اسلامی جمهوریت د ځواکونو د اخلاقی پولیسو د چل له امله د مغزو او زړه د زړه بندېدل وشول او کوما ته لاړه.
ګرانيټ ډبره
ګرانایټ (په فرانسوي ژبه:granit) یو ډول داخلي انګاري ډبرې دي. ګرانایټ یو له خورا سختو او خورا پراخه ډبرو څخه دی (تر بیسالټ وروسته). له همدې امله، دا په پراخه کچه د مهمو ساختماني موادو په توګه کارول کیږي. د فشار او اغېزو لپاره د دې ډبرې لوړ مقاومت او ځواک له کبله دا ډبره په پراخه کچه په ساختماني چارو کې کارول کيږي.
ګرانيټ ډبره څنګه جوړیږي؟
ګرانیټ یو غټ دانه ایګنیوس ډبره ده چې د ځمکې سطحې ته نږدې د تودوخې مګما په تدریجي یخولو سره رامینځته کیږي. د ګرانایټ ډبرې کرسټالونه داسې دي چې د هغې کوچني او لوی دانې په سترګو لیدل کیدی شي. هغه ځای چې دا ډبره جوړه شوې د غرونو په لړۍ کې ده چیرې چې د ځمکې د تختو د حرکت احتمال شتون لري، په دې حالت کې ټوټه شوې مګما پورته کیږي او د تخریب او باد له امله سړه کیږي او بالاخره ګرانایټ ډبره رامینځته کیږي.
د ګرانایټ اصلي منرالونه فیلډسپار او کوارټز دي چې لږ مقدار میکا او امفیبول لري. کوارټز شفاف او بې رنګ دی، پداسې حال کې چې فیلډسپار ممکن خړ، سپین یا حتی ګلابي وي. له همدې امله، د ګرانایټ ډبرې په روښانتیا کې ترټولو مهم رول د کوارټز منرال لخوا لوبول کیږي.
د ګرانیټ کانونه
د دې ډبرې د جوړیدو د بهیر له مخې ویلای شو چې ګرانایټ ډبره د ځمکې د کرسټ له ډیرو کانونو څخه په پراخه پیمانه استخراج کیدلی شي، چې د جوړښت او سلنې له مخې په کې شته منرالونه مختلف بڼه او رنګ لري. موضوعات اوس د ګرانایټ د سترو کانونو له جملې څخه په ایران، ایټالیا، برازیل، هند، چین، تایوان او نورو هیوادونو کې کانونه شتون لري. . . حواله شوي. له دغو کانونو څخه را ایستل شوي ډبرې له یو بل سره توپیر لري. د بېلګې په توګه، د ایران ګرانایټ ډبرې په عمده توګه د شفاف کوارټز او سپین څخه تر تور ګلابي فولډسپار پورې ټوخه دانه دي او هیڅ تار یا فوسیل نلري. خو ځینې ایراني ګرانایټ ډبرې، لکه د ځنګل ګرانایټ او د نورو هیوادونو څخه استخراج شوي لوی شمیر ګرانایټ، د دې توضیح سره سمون نه لري او بل ډول بڼه لري.
د ایراني ګرانایټ ډولونه
د مختلفو کانونو څخه استخراج شوي ګرانایټ ډبرې د جوړښت جوړښت او د منرالونو ډول سره سم مختلف رنګونه لري. ځکه، د مثال په توګه، کوارټز معمولا شفاف او سپک خړ وي، مګر د فیلډسپار رنګ موضوع له یوې ډبرې څخه بل ته توپیر لري. د ایراني ګرانایټ ډبرې معمولا د روښانه او تیاره کریستالونو سره د وړو ټوټو جوړښت لري.
د ګرانیټ ځانګړتیاوې
لکه څنګه چې یادونه وشوه، ګرانایټ یو له سختو ودانیو ډبرو څخه دی چې د پام وړ مقاومت او ځواک لري. برسېره پردې، له دې امله چې د دې ډبرې سوروالی تقریبا صفر دی، د چونې ډبرې برعکس، دا لوړ کثافت لري او له همدې امله لوړ وزن لري. نو د دې ډبرې کثافت په هر متر مکعب سانتي متر کې شاوخوا 75.2 ګرامه دی. د ګرانایټ یو له خورا مهم زیانونو څخه د هغې لوړ وزن دی. له بلې خوا، دا چې ډبره ټینګه او غیر محیطه ده، د هاوان سره د هغې چپکتیا ټیټه ده او د جلا کیدو او راټیټیدو احتمال شتون لري. له همدې امله، دا غوره ده چې دا ډبره په لوړو او مخونو کې ونه کاروئ. که تاسو غواړئ دا وکاروئ، ډاډ ترلاسه کړئ چې د نصبولو لپاره یو سکوپ وکاروئ. د دې ډبرې نورې ځانګړتیاوې په لاندې ډول دي:
د ګرانیټ ډبرې غوښتنلیکونه
د دې ډبرې د ځانګړتیاوو له مخې، دا نتیجه اخیستل کیدی شي چې ګرانایټ د فرش ډبرې، د پښو ډبرې، د کابینې ډبرې او کاونټرټاپ لپاره غوره انتخاب دی. مګر دا د داخلي او بهرني مخ ډبرې په توګه هم کارول کیږي. په ځانګړي توګه د سړو سیمو لپاره ځکه چې د ګرانایټ ډبرې ټیټ اوبه جذب په ټیټ تودوخې کې د تیږو د یخولو او درزیدو مخه نیسي.
د ګرانیټ ډبرو پروسس کول
د کانونو څخه د استخراج وروسته، ګرانایټ د ډبرو پرې کولو فابریکې ته لیږدول کیږي، چیرته چې دا د ماشینونو په واسطه په مختلفو اندازو کې پرې کیږي. له همدې امله، ځکه چې ګرانایټ یو سخت او مقاومت لرونکی ډبره ده، د هغې د پرې کولو پروسه یو څه ستونزمنه ده او د قطع کولو ماشینونو په واسطه چې په ځانګړو الماسونو سمبال دي او په څو مرحلو کې ترسره کیږي. په دې توګه، د دې ډبرې د پروسس لګښت د چونې ډبرې په پرتله یو څه لوړ دی. د هغې د سطحې پای ته رسیدو په اړه، ګرانایټ یو له هغو څو ډبرو څخه دی چې د بشپړولو ډیری میتودونه لري لکه پالش، محور، فلم او داسې نور. . په هغه باندې د تطبیق وړ دی.
سرچینې
وېشنيزه:ډبرې وېشنيزه:ګرانيټ
ریشي سوناک
ریشي سوناک د مې پر ۱۲مه په کال ۱۹۸۰ کې زېږېدلۍ دۍ.
شمالي قفقاز فدرالي ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
ګيسولين
ګيسولين يا پيټرول يو راڼه، له پيټروليمو څخه تر لاسه شوي اور اخيستونکي مايع دی، کوم چې په تر ډېره بريده په سپرغۍ چالانېدونکو داخلي سوځونکو ډېرو ماشینونو (چې د پيټرولو د ماشين په نوم هم پېژندل کېږي) کې د سون توکو په توګه کارول کېږي. دا عموماً له عضوي اجزاوو څخه جوړ وي چې د پتروليمو د جزيي تقطير څخه تر لاسه شوی وي او په ځينو زياتو شويو انواعو سره پیاوړی شوي وي. په منځنۍ کچه، د متحده ايالاتو تصفيه کونکې کارخونې له يو بيرل خامو تيلو څخه نږدې له نولس څخه تر شل ګيلنه ګيسولين تولیدوي؛ همدا راز له يوولس څخه تر ديارلس ګيلنو پورې تصفيه شوي سون توکي توليدوي چې ډېره برخه يې د ډيزلو د سون توکو په توګه پلورل کېږي او له درې څخه تر څلورو ګيلنو پورې جيټ سون توکي توليدوي. د توليد تناسب د تيلو په يوه تصفيه خونه کې د تصفيې تر پروسې او د خامو تيلو په پاکېدو پورې اړه لري. د تيلو بيرل د متحده ايالاتو دوه څلوېښت ګيلنه لري، کوم چې شا اوخوا ۱۵۹ ليتره يا پنځه دېرش امپيريل ګيلنه کېږي.
د انګلستان دویم ریچارډ
د ریچارډ د پاچاهۍ په لومړنیو کلونو کې حکومت د یو شمېر شوراګانو په واک و چې د ریچارډ د ترونو جان ګانټ او توماس ووډسټاک تر اغېز لاندې وې. له دې وروسته انګلستان له یو لړ ستونزو سره مخ شو چې تر ټولو پام وړ یې سل کلنه جګړه وه. د نوموړي د سلطنت یو له اصلي ننګونو څخه په ۱۳۸۱ زکال کې د کروندګرو پاڅون و چې ځوان پاچا د دغه کړکېچ په ځپلو کې اساسي رول درلود. نوموړی له خپل پلار او نیکه څخه لږ جنګیالی نه و او د سل کلنې جګړې د پای ته رسولو په هڅه کې و. ریچارډ چې په سلطنتي امتیاز باورمن و، د اشرافو واک یې مهار کړ او د هغوی پر ځای یې د خپلو نظامي وړتیاو د ساتنې په موخه په یوې خصوصي ډلې اتکا وکړه. د خپل نیکه پر خلاف، ریچارډ په خپل دربار کې هنر او کلتور ته په پام کولو سره په دربار کې بل ډول فضا رامنځته کړه چې خپله پاچا په کې مخکښ و.
د ریچارډ له مړینې وروسته شهرت تر ډېره پورې د ویلیام شکسپیر له خوا رامنځته شوی، چې د دویم ریچارډ تر نامه لاندې خپله نمایشنامه کې یې د هغه ناسم مدیریت انځور کړی او هغه یې د پنځلسمې پېړۍ د ګلانو د جګړې مسئول بللی. معاصر تاریخ پوهان بیا دغه ډول تفسیر نه مني، خو ریچارډ له خپل مسئولیت څخه نه تبرئه کوي. په داسې حال کې چې نوموړی لیونی نه و، خو د ۱۹مې او ۲۰مې پېړۍ تاریخ پوهانو لیونی بللی و اما احتمال دادی چې نوموړي شخصیتي اختلال درلود، هماغه ډول چې د هغه د واکمنۍ په وروستیو کلونو کې څرګنده شوه. ډېری چارواکي په دې باور دي چې د نوموړي پالیسۍ غیر واقعي یا په بشپړه توګه بې مخینې نه وې، خو د هغو د اجرا کېدو لارې د سیاسي دستګاه لپاره د منلو وړ نه وې چې د نوموړي د واکمنۍ د له منځه تلو لامل وګرځېدې.
لومړنی ژوند
د بوردو ریچارد د ولز د شهزاده اډوارډ او د کنټ د کونټیس جوآن کوچنی زوی و. د دریم اډوارډ مشر زوی او د انګلستان د تاج او تخت ظاهري وراث اډوارډ د سل کلنې جګړې په لومړیو، په ځانګړې توګه په ۱۳۵۶ زکال کې د پواتیه جګړې پر مهال ځان د یو پوځي قوماندان په توګه ثابت کړی و. نوموړی په ۱۳۷۰ زکال کې په هسپانیا کې په خوني اسهال اخته شو او بیا هېڅکله وه نه رغېد؛ همدا و چې اړ شو بېرته انګلستان ته راوګرځي.
ریچارډ د ۱۳۶۷ زکال د جنوري په ۶ مه په آکیتن سیمه کې د بوردو د لوی کشیش په ماڼۍ کې وزېږېد. د معاصرو سرچینو پر بنسټ د نوموړي د زیږون پر مهال درې پاچاهان «د کاستیل پاچا، د ناوارا پاچا او د پرتګال پاچا» په دغه ځای کې حاضر و. دغه کیسه او په اپیفاني اختر کې د هغه د زیږون واقعیت وروسته په ویلټون مذهبي انځورونو کې ترسیم شول، چېرې چې ریچارډ او درې نور پاچایان مډونا (د مریم انځور شوې بڼې) ته تعظیم کوي.
د ریچارډ مشر ورور، د انګولم اډوارډ په ۱۳۷۱ زکال کې د خپلې شپږمې کالیزې په نږدو کې ومړ. د ولز شهزاده هم بالاخره د ۱۳۷۶ زکال په جون میاشت کې خپلې اوږد مهالې ناروغۍ ته تسلیم شو. د انګلستان د پارلمان د عوامو جرګه له دې ووېرېده چې د ریچارډ تره جان ګانټ به په تخت دعوی وکړي، همدا و چې ریچارډ ډېر ژر د ولز د شهزاده په توګه وټاکل شو او د پلار عناوین یې ورته اړوند شول.
د راتلونکي کال د جون په ۲۱ مه د ریچارډ نیکه پاچا دریم اډوارډ چې له څو کلونو راهیسې کمزوری شوی و له ۵۰ کلنې واکمنۍ وروسته ومړ. دغه چاره لامل وګرځېده چې ۱۰ کلن ریچارډ واک ته ورسېږي. د هغه د تاج اېښودو مراسم د ۱۳۷۷ زکال د جولای په ۱۶ مه په وېسټ منېسټر کلیسا کې ترسره شول. په دې سره یوځل بیا په سیاسي چارو باندې د د ریچارډ د تره جان ګانټ د اغېزو ویره رامنځته شو او د پاچا د ترونو نایب السلطنت کېدل ممنوع اعلان شول. پر ځای یې پاچا د یو شمېر «مستمرو شوراګانو» پر مرسته واک مخته وړه چې ګانټ ترې بې برخې و.
له دې سره ګانټ او د هغه کشري ورور توماس ووډسټاک چې د باکینګهام ارل و په دولتي چارو پام وړ غیررسمي اغېز درلود، خو د پاچا سلاکارانو او ملګرو په ځانګړې توګه سیمو دی برلي او رابرټ دو ویر چې د اکسفورډ ۹م ارل و، په مخ پر زیاتېدونکي ډول د سلطنتي چارو کنټرول په واک کې ساته.
د دریو کلونو په ترڅ کې په دغه شوراګانو باندې د عوامو جرګه بې باوره شوه او په ۱۳۸۰ زکال کې یې وتړلې. د دغو ناخوښیو اصلي لامل هم مخ پر زیاتوالي مالیات و چې له ۱۳۷۷ زکال څخه تر ۱۳۸۱ زکال پورې د دریو کلونو لپاره سړي سر مالیه ټاکل شوې وه او ټوله هم په لویه وچه کې په نابریالیو پوځي چارو لګول کېده. د ۱۳۸۱ زکال پر مهال په انګلیسي ټولنه کې د ټیټې طبقې خلکو ترمنځ د حاکمو طبقاتو پر وړاندې کرکه خپل اوج ته ورسېده.
مړینه
د ګانټ د زوی هنري او ریچارډ ترمنځ د واک پر سر له شخړې وروسته هنري ژمنه کړې وه چې ریچارډ به له واک څخه له لرې کېدو وروسته ژوندی پرېږدي، خو دغو ټولو هغه مهال بدلون وکړ چې معلومه شوه د هانټینګډون ارلانو کینټ او سالزبري او لارډ ډسپینسر چې په ډیر احتمال سره د روټلنډ ارل هم ورسره و – دوی ټولو دغه مهال خپل هغه مناصب له لاسه ورکړي و چې ریچارډ دوی ته سپارلي و – په دې طرحه یې کار کاوه چې نوی پاچا به ووژني او ریچارډ به د ایپاني پاڅون په ترڅ کې واک ته بېرته ورسوي. په داسې حال کې چې د دغې طرحې مخه ونیول شوه، خو د ریچارډ د ژوندانه پر وړاندې یې ګواښ زیات کړ. داسې انګېرل کېږي ریچارډ د ۱۴۰۰ زکال د فبروري په ۱۴ مه یا د هغو شاوخوا په پونټافریکټ قلا کې له لوږې مړ شوی، په داسې حال کې چې د نوموړي د مړینې د نېټې او ډول اړوند پوښتنې شتون لري. د نوموړي جسد له پونټافریکټ څخه سویل ته یووړل شو او د فبروري په ۱۷ مه د سنټ پاول په لویه کلیسا کې نندارې ته کېښودل شو؛ نوموړی د مارچ په ۶ مه په کینګ لانګلي صومعه کې خښ کړای شو.
ګيسولين
د ډېر ژر اور اخيستلو په وړاندې د مقاومت لپاره د يو ځانګړي ګيسولين خصوصيات (کوم چې د يو بل سره د لګېدو لامل ګرځې او په متقابلو ماشينونو کې اغېزمنتيا کموي) د هغې په «اکټين» سره اندازه کېږي، کوم چې په بېلا بېلو درجو کې توليد کېدای شي. «ټيټرايتايل» سرپ او نورو سرپو مرکبات، کوم چې يو و خت په زياته کچه د «اکټين» د اندازه بندۍ د زياتولو لپاره کارېدل، اوس له هوايي چلند، په سرک د چلېدونکو وسايلو څخه بهر او د موترو د سياليو د کارونو څخه پرته نور نه کارول کېږي. د کيمياوي ثبات او د فعاليت د ځانګړتياوو د ښه کولو، د خرابيدو د مديريت او د سون توکو سيستم ته د پاکوالي ورکولو لپاره ډېر ځله په پيټرولو کې نور کيمياوي توکي هم اضافه کولای شي. شونې ده چې ګيسولين د اکسيجن لرونکي کيمياوي موادو لرونکي وي، لکه ايتانول، MTBE يا ETBE تر څو د هغې سوځول ښه شي.
شونې ده چې ګيسولين په چاپېريال کې داخل شي (ناسوځېدلي)، د مايع او بخار په بڼه، د توليد، نقل او حمل او لېږد پر مهال د څڅېدو او سمبالښت څخه (لکه د زېرمه کونکو ټانکرونو څخه، د تلېدو پر مهال او داسې نور). د دا ډول څڅېدو د مديريت د هڅو د يوې بېلګې په توګه، تر ځمکې لاندې ډېرو زېرمه کوونکو ټانکرونو ته د داسې اقداماتو اړتیا وي چې دا ډول څڅېدل معلوم او مخنيوی يې وکړي. په ګيسولين کې معلوم د سرطان زېږونکي مواد شته. د يو ليتر (۰.۲۶ امريکايي ګيلن) ګيسولين سوځول شا اوخوا ۲.۳ کيلوګرامه (۵.۱ پاونډه) CO2 خارجوي (کاربن ډای اکسايډ)، دا د شنې خونې ګاز دی چې د انسان په سبب د اقليم په بدلون کې ونډه لري.
ارپوهنه
ګيسولين يو امریکایي ټکی دی چې د موترو لپاره د سون توکو ښودنه کوي. د دې اصطلاح په اړه باور کېږي چې د سوداګريزې نښې «Cazeline» يا «Gazeline» څخه په اغېز جوړ شوی، کوم نوم چې د برتانوي خپرونکي، د کافي سوداګر او ټولنيز فعال «جان کيسل» له نوم څخه اخيستل شوی دی. د ۱۸۶۲ز کال د نومبر په اوه وېشتمه نېټه، کيسل د «ټايمز اف لندن» په نشريه کې يو اعلان ورکړ:"د کازيلين تيلو نښه، خوندي، اقتصادي او په زړه پورې [...] ټولې هغه اړتياوې لري، کومې چې د پياوړې مصنوعي رڼا د وسيلې په توګه د اوږدې مودې څخه مطلوبې دي."د ا د دې ټکي تر ټولو لومړی موندل شوی استعمال دی. «کيسل» خبر شو چې په «ډبلين» کې د «سيمويل بايډ» په نوم يو دوکاندار جعلي کيزلين پلورل، نو هغه ته يې لیک واستاوه او له هغه يې وغوښتل چې خپل کار بند کړي. «بايډ» هغه ته ځواب ونه وايه او يواځې د دې ټکي د (C)  توری يې په (G) بدل کړ، په دې ډول يې نوی ټکی يعنې «gazeline» جوړ کړ. د انګريزۍ اکسفرډ قاموس د خپل لومړي ثبت شوي استعمال تاريخ ۱۸۶۳ز کال ښودلی، کله چې دا ټکی د «gasolene» په توګه ليکل کېدو. د «gasoline» اصطلاح په لومړي ځل په شمالي امريکا کې په ۱۸۶۴ز کال کې وکارول شوه.
په ډېرو ټولګټو هېوادونو کې (له کاناډا پرته)، دې توليداتو ته د ګيسولين پر ځای پيټرول وايي. د پيټروليم ټکی چې په اصل کې د کاني تيلو د بېلا بېلو ډولونو لپاره استعمالېږي او لفظي معنا يې «راک ايل» (خام تيل) ده، د منځنيو پېړيو د لاتيني ژبې له پيټروليم ټکي څخه اخيستل شوی دی (petra ډبره او oleum تيل). پيټرول شا اوخوا ۱۸۷۰ز کال کې د يو محصول د نوم په توګه استعمالېدونکی ټکی و، دا د برتانوي عمده فروش «کارليس، کاپيل» او «ليونارډ» له خوا د پلورل کېدونکو تصفيه شويو کاني تيلو د تولیداتو د نوم په توګه کارول شوی دی، کوم چې دا د مايع په توګه بازار ته وړاندې کړی و. کله چې دې محصولاتو وروسته د موټرو د سون توکو په توګه نوی استعمال وموند، د «ګوټليب ډيملر» يو ملګري «فريډري سمنز» د «کارليس» څښتن «جان ليونارډ» ته مشوره وکړه چې د پټرول په نوم د سوداګرۍ نښه ثبت کړي، خو تر هغه وخته دا ټکی له پخوا څخه په عام ډول استعمالېدو، شونې ده چې د فرانسوي ټکي « pétrole» څخه اخيستل شوی وي او ثبت ته یې اجازه ورنه کړل شوه، ځکه چې دې ټکي عامه معنا درلوده؛ کارليس اوس هم د دې محصول د نوم په توګه د پيټرول د ا ستعمال څخه د دفاع وړتيا درلوده، ځکه هغه دا محصول په همدې نوم د څو کلونو لپاره پلورلی و. «کارليس» د دې محصول لپاره يو شمېر نور بديل نومونه ثبت کړل، خو پيټرول له دې سره سره په برتانوي ټولګټو هېوادونو کې د سون توکو لپاره يوه عامه اصطلاح ګرځېدلې وه.
په اصل کې برتانوي تصفیه کونکو د «موټر سپريټ» (خوځښتي روح) نوم د موټرو د سون توکو لپاره د عام نوم په توګه او د هوايي چلند  د ګيسولين لپاره د «ايوشيشين سپريټ» اصطلاحات کارول. کله چې په ۱۹۳۰ز لسيزه کې «کارليس» ته د پيټرول لپاره د سوداګرۍ نښې اجازه ورنه کړل شوه، نو د دې محصولاتو سيالان د ډېر مشهور نوم پيټرولو پر ولاړل. په هر حال، د «موټر سپريټ» اصطلاح له مخکې څخه قوانينو او اوصولو ته لاره موندلې وه، په همدې بنسټ دا اصطلاح د پيټرولو لپاره د يو رسمي کارېدونکي نوم په توګه پاتې شو. دا اصطلاح په نايجيريا کې ډېره عامه کارول کېږي، چېرته چې د پيټروليمو تر ټولو ستر شرکتونه خپلو محصولاتو ته د «پریميم موټر سپريټ» نوم اخلي. سره له دې چې پيټرولو په نايجيریايي انګليسي کې قدم ايښی دی، بيا هم د «پريميم موتر سپريټ» هغه رسمي نوم دی چې په علمي خپرونو، حکومتي راپورونو او ورځپاڼو کې کارول کېږي.
د پيټرول پر ځای د ګيسولين ټکي استعمال له شمالي امريکا څخه دباندې عام نه دی، سره له دې په اسپانوي او پرتګالي ژبو کې هم ګيسولين ټکی کارول کېږي.
په ډېرو ژبو کې، د دې محصول نوم له «بنزين» څخه اخيستل شوی دی، لکه په فارسي او الماني ژبه کې Benzin يا په ايټالوي ژبه کې benzina؛ خو په ارجنټاين، يوراګوای او پيراګوای کې، په عامو خبرو کې کارېدونکی نوم «نفټا» د کيمياوي موادو «نيفتا» څخه اخيستل شوی دی.
ځينې ژبې، لکه فرانسوي او ايټالوي، همدا ټکي د ګيسولين لپاره کاروي، تر څو د ډيزلو سون توکو ته اشاره وکړي.
تاريخ
د داخلي احتراق لومړي ماشينونه چې د نقل او حمل په کارونو کې د استعمال لپاره وړ وو او د «اوټو اينجنز» په نوم پېژندل کېدل، د نولسمې پېړۍ په وروستۍ ربع کې په المان کې جوړ شوي وو. د دې لومړيو ماشينونو لپاره سون توکي په پرتليز ډول بې ثباته هايډرو کاربن و، کوم چې د ډبرو سکرو له ګاز څخه تر لاسه کېدل. د ۸۵ سانتيګراد (۱۸۵ فارنهايت) سره نژدې خوټکېدو له نقطې سره (n-octane نږدې په ۴۰ سانتيګراد (۱۴۰ فارنهايت) لوړه کچه کې خوټکېږی)، دا د ابتدايي کاربوريټرونو (بخار جوړونکو) لپاره ډېر مناسب وو. د «سپری نوزل» (هغه نلۍ چې مايع شیندي) کاربوريټرونو پرمختګ په بخار د ژر بدلېدونکو سون توکو څخه ګټې اخيستلو وړتيا پيدا کړه. د انجن په فعاليت کې د زيات ښه والي هڅې د لوړ تراکم په نسبت کې وشوې، خو له وخت مخکې د سون توکو چاودنې د دې لومړیو هڅو مخه ونيوله، کومې چاودنې چې د ټکر (ضربه) په نوم يادېږي.
په ۱۸۹۱ز کال کې، د «شکوف کريکنګ» پروسه د نړۍ لومړۍ سوداګريزه طريقه شوه، کومې چې په خامو تيلو کې درانده هايډرو کاربن مات کړل، تر څو د ساده تقطير په پرتله د سپکو محصولاتو سلنه زياته کړي.
د معاصرې دورې وروستۍ برخه
د بشر تاریخ په ډېریو زمانو او دوره بندیو کې، د معاصرې دورې وروستۍ برخه د معاصرې دورې له لومړۍ برخې نه پیروي کوي. دا دوره د اتلسمې پېړۍ په منځنۍ دورې کې پیل او د لیکوال په اند له دویمې نړیوالې جګړې نه وروسته پای ته رسېدلې یا دا چې تر نن ورځې پورې دې دورې کې شاملېږي. په دې دوره کې د پام وړ تاریخي پېښې لکه د امریکا انقلاب، د فرانسې انقلاب، صنعتي انقلاب او د روسیې انقلاب شامل دي. د بشر تاریخ تر ۱۸۰۴ ز کاله پورې وخت ونیوه، ترڅو د نړۍ د نفوس کچه یې تر ۱ میلیارده نفرو پورې ورسېده، چې بل میلیارد یې یوازې یوه پېړۍ وروسته په ۱۹۲۷ ز کال کې پوره شو.
مهمې پیښې
د معاصرې دورې په لومړۍ برخه کې د صنعتي انقلاب او دغه راز سیاسي انقلابونو په پایله کې د مدرنیزم نړۍ لید رامنځته شو. د لویې بریټانیا د پاچاهۍ له صنعتي کېدو سره د ډېریو هېوادونو صنعتي کېدل پیل شوو. د معاصرې دورې وروستۍ برخې پورې اړوند مهمې ځانګړنې په لاندې ډول دي:
د معاصرې دورې د وروستۍ برخې په پراختیا کې نورې مهمې پېښې په لاندې ډول دي:
د معاصرې دورې د وروستۍ برخې احتمالي پای
د معاصرې دورې د وروستۍ برخې د پای یا احتمالي نتیجې د تعریف او بیانولو لپاره بېلابېلې تګلارې موجودې دي، یا په اصل کې دا چې ایا رښتیا هم داسې کېدای شي چې کومې پایلې ته رسېدلي وي که نه؟ که رښتیا هم هغه دوره پای ته رسېدلې وي، نو د راتلونکې دورې یعنې اوسنۍ معاصرې دورې د بیانولو څرنګوالي لپاره بېلابېلې لارې شته، لکه څنګه چې لاندې تشریح او بیان شوې دي:
اويېل ژبې
اويېل ژبې (فرانسوي:langues d'oïl)  کې   د ژبې یوه ډله ده چې فرانسوي او د هغې نږدې خپلوانې ژبې پکې شاملې دي چې په شمالي فرانسه ، سویلي بلجیم او د چینل ټاپوګانو کې ویل کیږي.
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:فرانسوي وېشنيزه:اويېل ژبې
د جګړې بندي یا اسیر
د جګړې بندیان د یو لړ قانوني او غیر قانوني دلایلو له مخې د جنګیالیو له خوا په توقیفیا بندي خونې کې ساتل کېږي، چې په دې کې د دښمن له جنګیالیو نه د هغوئ را جلاکول (تر جګړې وروسته په منظم ډول د هغوئ خوشې کول او بېرته ستنول)، د نظامي بري څرګندول، هغوئ ته سزا ورکول، د جنګي جرمونو له کبله د هغوئ محاکمه کول، له دوی نه د کار لپاره ګټه پورته کول، استخدامول یا ان د خپلو جنګیالیو په توګه د هغوئ ګمارل، له هغوئ نه نظامي او سیاسي معلومات راټولول، یا هغوئ ته د نویو سیاسي یا مذهبي عقایدو ور زده کول شامل دي.
لرغوني وختونه
د سوبمنو یا فاتحینو له کلتور سره سم، د بشري تاریخ په ډیریو برخو کې، کله به چې د جګړې بایلونکي جنګیالي په جګړې کې تسلیم او یا د جګړې د بندیانو په توګه ونیول شوو نو تمه به دا وه چې یا به وژل کېدل یا به غلامۍ ته نیول کېدل. ښايي لومړني رومي ګلاډیاتوران یا غښتلي کسان به د جګړې بندیان وي، چې دوی د توکمیزو ریښو پر بنسټ په سامنیتانو، تریسیانو، او ګولانو (ګالي) باندې ویشل شوي وو. د هومر ایلیاډ، د یونان او تروجان سرتیري ستايي، چې خپلو مخالفو ځواکونو ته چې په جګړې کې به یې ماتې ورکړې وې، د زړه سوي له مخې انعامونه ورکول، خو ددوی دا وړاندیزونه تل نه منل کېده: د بېلګې په توګه Lycaon وګورئ.
اکاسیوس د امیدا اسقف یا مسیحي ملا، په څلورمې وروسته له میلاد پېړۍ کې، د وروستۍ جګړې له کبله له رومي سترواکۍ سره د ایراني بندیانو د حالت په لیدلو سره، چې د هغه په ښار کې په ډېرو سختو شرایطو کې د غلامۍ په حالت کې اوسېدل، سخت خپه شو او داسې نوښت یې وکړ چې د خپلې کلیسا د سرو او سپینو زرو د قیمتي لوښو په پلورلو سره یې هغوئ ته ددې اجازه ورکړه چې خپل هېواد ته ستانه شي. په پای کې له همدې کبله هغه د پاکو او سپېڅلو کسانو له ډلې وګڼل شو.
منځنۍ پېړۍ او رینسانس
له نکل سره سم، په ۴۶۴ کال کې کله چې چلډریک پاریس محاصره او کلابند کړی و هغه وخت Geneviève راهبې د فرانک له پاچا نه د جګړې د بندیانو د هوساینې غوښتنه وکړه او مثبت ځواب یې ترلاسه کړ. ددې لپاره چې بندیان خوشې شي لومړی کلوویس په (۴۸۱- ۵۱۱) د ژینیویو له خوا وهڅول شو، نو تر هغه وروسته یې بندیان ازاد کړل.