cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د افغانستان د اټوم انرژۍ پېښليک
اتوم تاريخ
نن ورځ داتوم انرژي څخه دژوندانه په بیلوبيلو برخو لکه درمل پوهنه، زراعت، دڅيړنوپه علمي او تخنيکي څانګواو په تیره بیا په اتومي بټیو کې د بريښنا دتوليد په موخه کار اخیستل کيږي. دبيلګي په ډول دنړی بريښنا لږ څه دیرش په سل کې داتوم بټيو څخه لاس ته راځي. په ١٩٦٥ م کال کې دافغانستان نامتواوعلمي شخصيتونوهر يو خدای بښلی پوهاند عبدالغفا رکاکړ اوخدای بښلی پوهاند عبدالقيوم وردګ دنه ستړې کیدونکو هلوزلو په پایله کې چې دافغان ولس له خوادستاينې اوافتخاروړدي ، دنړيوال اتوم انرژي سازمان څخه دکوبالټ تیراپي دستګاه (Cobalt-60 unit) تر لاسه کړه ترڅودسرطان ناروغی د درمل په موخه د عالي آباد په روغتون کې ورڅخه ګټه واخیستل شي. نوموړی کمزورې کوبالټ شپيته راديو اکتیوسرچينه( Source) چې داګست میاشت ١٩٩٩ م کال کې يې دانرژي ډوزقدرت په شپيته سانتي متره واټن ، په سل سانتي متره مربع سطحه لو يوه دقیقه کې لږ څه پـېنځه سانتي ګری (5 cGy/min) اټکل شوی دی دناروغانو ددرمل په موخه ورڅخه کارنه شي اخیستل کيدای. داځکه چې نوموړې دستګاه د ننی ورځې نړيال ستانډارډ ي معیارونه په هيڅ ډول نه شي پوره کولای. کله چې په ١٩٧٩م کال کې روسانودافغانستان په خاوره يرغل وکړ نود اتوم انرژي لپاره ټولې تخنیکي نړيوالې مرستې بندې شوی. خو دکابل پوهنتون دفزیک دیپارتمنت داستادانو په نوښت سره بیا هم دملګرو ملتواو دنړيوال اتوم انرژي سازمان څخه لاندنی پروژي تر لاسه او په کارواچول شوې.  ١- دلمر انرژي پروژه ٢- دهستوي الکترونيک لابراتوار ٣- داکس وړانګو (X-Ray) په واسطه د معدني ډبروت تجزيه او تحليل  په ١٩٨٦ م کال کې دچرنوبيل هستوي پيښی له کبله ددې اړتیا ولیدل شوه چې په راديو اکتیوموادوباندی دچاپريال ککړتیا د ګاما شپېکترومترې دستګاه (Gamma Spectrometry) په مرسته سره په ټول افغانستان کې اندازه شي. نوموړې اله د نړيوال اتوم انرژي څخه وغوښتل شوه.
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
جېنېټیکه درملنه
جېنېټیکه درملنه (انګلیسي: Gene therapy) یوه طبي برخه ده چې د حجرو پر جېنېټیک بدلون تمرکز کوي، ترڅو معالجوي اغېزې رامنځته کړي؛ یا هم د معیوبو جېنېټیک موادو د ترمیم یا بیارغونې له لارې د ناروغۍ درملنه ده. د انسان د DNA د تعدیل لومړنۍ هڅه په ۱۹۸۰ کال کې د مارټین کلین له لوري شوې وه، مګر په انسانانو کې د هستوي جېن د لېږد لومړنۍ بریالۍ هڅه، چې د روغتیا ملي انسټیټوټ تایید کړې، د ۱۹۸۹ کال په مې میاشت کې ترسره شوه. د جېن د لېږد لومړني درملنیز کارول او همدارنګه په هستوي یا اټومي جینوم کې د انسان د DNA لومړی مستقیم داخلول د فرینچ انډرسن له لوري د ۱۹۹۰ کال په سپټمبر کې پیل شوې یوه ازموینه کې ترسره شوي دي. داسې انګیرل کېږي چې دا د ګڼو جېنېټیکي اختلالاتو درملنه کولی شي یا یې د وخت په تېرېدو سره درملنه کوي.
د ۱۹۸۹ کال او د ۲۰۱۸ کال د ډسمبر تر منځ، له ۲۹۰۰ څخه ډېرې کلینیکي آزموینې ترسره شوې، چې له نیمایي څخه ډېرې یې په لومړي کلینیکي پړاو (phase I) کې وې. تر ۲۰۱۷ کال پورې، د سپارک معالجې لوکسټورنا (RPE65 د القاء شوي بدلون ړوندوالی) او د نوارټیس کیمریا (کیمیریک انټيجن ریسیپټر ټي سېل درملنه) د FDA له لوري لومړنۍ تایید شوې جېنېټیکي درملنې دي چې بازار ته وړاندې شوې دي. له هغه وخت راهیسې، د نورو شرکتونو د جېنېټیکي درملنې پر درملو سربېره، د نوارټیس زولجینسما او النیلم پټیسیران په څېر درملو هم د FDA تایید ترلاسه کړی دی. په ډېری دغو طریقو کې په ترتیب سره په ان-ویوو (in vivo) او اېکس ویوو (ex vivo) کې د جېن داخلولو لپاره په اډینو پورې تړلي ویروسونه (AAVs) او لینټي ویروسونه کارېږي. د AAVs ویروسونه د ویروس د کیپسیډ د ثبات، ټیټ معافیت، د وېشل کېدونکو او نه وېشل کېدونکو حجرو د بدلون وړتیا، په مشخص ډول د سایټ د یوځای کولو وړتیا او د ان-ویوو په درملنه کې د اوږدې مودې څرګندېدو د لاسته راوړلو ځانګړنې لري. (ګورېل او همکاران یې. ۲۰۱۴) اې اېس او/کوچنۍ مداخله کوونکې آر اېن اې ASO/siRNA طریقې لکه د الینیلم او آیونیس درمل جوړوونکو طریقې غیر ویروسي لېږدوونکو سیسټمونو ته اړتیا لري، او د GalNAc لېږدوونکو له لارې د جگر حجرو ته د لېږد لپاره بدیل میکانیزمونه کاروي.
په داسې حال کې چې د جېن د بدلون د درملنې مفهوم اکثرا د مغلوبو ناروغیو لپاره مناسب دی، داسې نوې ستراتیژۍ هم وړاندیز شوې دي چې کولی شي د میراث له یوې غالبې نمونې سره تړلو حالاتو درملنه وکړي.
ټول هغه طبي پروسیجرونه، چې د ناروغ په جېنېټیک جوړښت کې بدلونونه وړاندې کوي، جېنېټیکي درملنه نه ګڼل کېږي. د هډوکي د مغز پیوند (Bone marrow transplantation) او په ټوله کې د غړو پیوند ناروغانو ته بهرنۍ DNA داخلوي.
شالید
جېنېټیکه درملنه په ۱۹۷۲ کې د هغو لیکوالانو لخوا تصور شوې وه، چې د انسان د جېن درملنې د څېړنو تر پیل وړاندې یې د احتیاط غوښتنه وکړه.
لومړنۍ هڅه، چې ناکامه هم وه، د جېن درملنې په برخه کې (همدارنګه انسانانو ته د بهرنیو جینونو د طبي لېږد لومړنۍ قضیه چې د غړو پیوند نه شمېرل کېږي) د مارټین کلین له لوري د ۱۹۸۰ کال د جولای په ۱۰مه وشوه. کلین ادعا وکړه چې د هغه په ناروغانو کې یو جېن شپږ میاشتې وروسته هم فعال و، که څه هم هغه دا معلومات نه خپاره کړي او نه تایید کړي او حتی که هغه په سمه هم وي، شونې نه ده چې د بیټا تلسیمیا په درملنه کې کومې پام وړ ګټورې اغېزې ولري.
د ۱۹۸۰مې لسیزې په اوږدو کې د څارویو په اړه له پراخو څېړنو او په ۱۹۸۹ کال کې پر انسانانو د باکتریايي جېن لګولو له ازموینو وروسته، لومړنۍ جېنېټیکي درملنه، چې په پراخه کچه د بریالۍ درملنې په توګه ومنل شوه، په هغه ازموینه کې وښودل شوه چې د ۱۹۹۰ کال د سپټمبر په ۱۴مه پیل شوه او د ADA-SCID لپاره د اشانتي ډي سېلوا درملنه وشوه.
لومړنۍ سوماتیک یا بدني درملنه چې دایمي جېنېټیک بدلون رامنځته کوي، په ۱۹۹۳ کال کې پیل شوه. هدف یې د بیا جوړوونکې DNA په کارولو سره د دماغي تومورونو درملنه وه، ترڅو یو داسې جېن انتقال کړي چې د تومور حجرې له هغو درملو سره حساسې کړي چې په پایله کې یې د تومور حجرې مړې شي.
پولیمرونه، چې د پروټینونو په توګه هم ژباړل شوي، د موخه جېن له بیان سره تداخل کوي، یا ممکن جېنېټیک بدلون اصلاح کوي. تر ټولو عام شکل یې DNA کاروي، چې د بدل شوي جېن پر ځای د ځای پر ځای کولو لپاره فعال او معالج جېن ځای پر ځای کوي. پولیمر مالیکول په "ویکټور" کې بسته کېږي، چې مالیکول د حجرو داخل ته لېږدوي.
د انسان جېنېټیکه انجنیري
جېنېټیکه انجینري په ټوله کې د ناروغیو د درملنې لپاره کارېدای شي، مګر د فزیکي ظاهري بڼې د بدلون، مېتابولېزم او حتی د فزیکي وړتیاوو او ذهني ځواکونو لکه حافظې او هوښیارۍ د ودې او ښه کولو لپاره هم کارېدای شي. د وراثتي یا جنسي حجرو د انجینرۍ (germline engineering) په اړه په اخلاقي ادعاګانو کې هغه باورونه شامل دي، چې هر جنین حق لري چې له جېنېټیکي پلوه نه بدلېدونکی پاتې شي، او دا چې مور او پلار حق لري خپل اولادونه له جېنېټیکي پلوه بدل کړي، او دا چې هر ماشوم حق لري چې د مخنیوي وړ ناروغیو څخه پاک وزیږېږي. د والدینو لپاره، جېنېټیکي انجنیرۍ ته د ماشوم د ودې او تقویې د یوه بل داسې تخنیک په سترګه کتل کېدای شي چې غذایي رژیم، ورزش، تعلیم، روزنه، ظاهري بڼه جوړول، او پلاستيکي جراحۍ په کې ورزیاتولی شي. یو بل تیوریست ادعا کوي، چې اخلاقي اندېښنې د وراثتي یا جنسي کرښې انجینري (germline engineering)  محدودوي مګر بشپړ مخنیوی یې نه کوي.
اتومي تیوري/نظریه
د ۱۸۰۰ لسیزې په لومړیو کې پوه جان ډالټون متوجه شو، داسې بریښي چې کیمیاوي مواد ترکيبېږي او د وزن پر بنسټ پر نورو موادو وېشل کېږي دا ښیي چې په پای کې هر کیمیاوي عنصر له نه وېشل کېدونکو او کوچنیو ذراتو څخه جوړ شي. تر ۱۸۵۰ ز کال لږ وروسته ځینې فزیک پوهانو د تودوخې او ګازونو خوځېدونکې/حرکي نظریې ته پراختیا ورکړه، چې له ریاضیکي اړخه یې د ګازونو چلند د دې فرضیې پر اساس جوړوه چې هغوی له ذراتو څخه جوړ شوي. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې البېرټ انېشتین او ژان پرین دا ثابته کړه چې براوني حرکت (په اوبو کې د دانو د ګرد غیر منظم حرکت) د اوبو د مالیکولونو د عمل له امله دی؛ د شواهدو دې درې کرښې د پوهانو تر منځ د اتومونو او مالیکولونو د حقیقت په اړه پاتې ګمانونه/ شکونه غلي کړل. د ۱۹مې پېړۍ په بهیر کې ځینې پوهانو خبرداری ورکړی و چې د اتوم په اړه شواهد غیر مستقیم وو، په دې توګه ښایي اتوم په حقیقت کې ریښتیا نه وي، خو په سترګو ریښتیا ښکاري.
پوهانو د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د مادې د جوړښت نسبتاً کره او له جزیاتو سره مل موډل جوړ کړ،  چې د معمولي مادې د جوړوونکو کوچنیو او نالیدونکو ذراتو د لا کره طبقه بندۍ لامل شو. اوس یو اتوم د یو کیمیاوي عنصر د اساسي ذرې په توګه تعریفېږي. فزیک پوهانو د شلمې پېړۍ په وروستیو کې دا کشف کړه هغه ذرات چې کیمیا پوهانو اتوم نومولې په حقیقت کې د لا ډېرو کوچنیو ذراتو (تر اتومي ذراتو هم کوچنۍ ذره) ټولګه ده، خو پوهانو دا نوم له مسودې څخه لرې ساتلی. د ذرې لومړنۍ اصطلاح  اوس هغو ذراتو ته په اشارې کارول کېږي چې په حقیقت کې د وېش وړ نه دي.
فلیسوفي اتومیزم
دا نظریه چې ماده له جلا واحدونو څخه جوړه شوې یوه ډېره پخوانۍ نظریه ده چې په ډېری لرغونو فرهنګونو لکه هند او یونان کې څرګنده شوې. د "اتوم" کلیمه ( یوناني: ἄτομος; atomos)) چې د "نه پرې کېدونکي" په معنا ده, تر سقراط مخکې یوناني فلیسوفانو لیوسیپوس او د هغه شاګرد ديموکرېتوس (له میلاد څخه مخکې نږدې ۴۶۰ - ۴۷۰) له خوا نوې رامنځته شوه. ديموکرېتوس ګمان کاوه چې اتومونه د شمېر له پلوه بې‌شمېره، نه‌خلق شوي او ابدي دي او دا چې د یو څېز کیفیتونه د هغه ډول اتومونو پایله ده چې یاد څيز ورڅخه جوړ شوی. د دیموکرېتوس اتومیزم د وروستي یوناني فلیسوف اپيکوروس/Epicurus  (له میلاد څخه مخکې ۲۷۰ -۳۴۱) او د رومي اپيکوري شاعر لکرتیوس/Lucretius  (له میلاد څخه مخکې شاوخوا له ۵۵-۹۹) سم/اصلاح او تشرېح شو. د منځنیو پېړیو په لومړیو کې اتومیزم تر ډېره په لویدیځه اروپا کې هېر کړل شو. د دوولسمې پېړۍ په بهیر کې، د ارستو په تازه کشف شویو لیکنو ته په اشاره بیاځلي په لویديځه اروپا کې وپېژندل شو. د مادې په اړه د ارستو مخالف لیدلوری دا و چې ماده نامعینه او نه‌ختمېدونکې ده او کولی شي له محدودیت پرته ووېشل شي.
په ۱۴مه پېړۍ کې د لوکرېتوس د طبیعت په اړه شعري دیوان او ډيوېژن لايرتي د یوناني فلیسوفانو ژوند او نظریې په ګډون د لویو وتلو اثارو بیا کشفېدلو چې د اتومیزم درسونه یې تشرېح کول، دې موضوع ته د پوهانو د ډېرې پاملرنې لامل شول. له دې سره، دا چې اتومیزم د ايپېکوریانیزم له فلسفې سره چې د اورټوډوکس عیسویت له ډېری ښوونو سره په ټکر کې و په اړیکه کې وه، ډېری اروپايي فلیسوفانو پر اتوم باور د منلو وړ نه باله. فرانسوي کاتولیک کشیش پير ګاسنډي (۱۵۹۲-۱۶۵۵) د اپيکوریان اتومیزم له سموونو سره بیا راژوندی کړ او څرګندونه یې وکړه چې اتومونه د خدای له خوا رامنځته شوي، که څه هم یاد اتومونه بې شمېره دي او پای نه مومي. هغه لومړنی کس و چې د «مالیکول» اصطلاح یې د اتومونو د تجمع لپاره وکاروله. د ګاسینډي اصلاح شوې اتومي نظریه په فرانسه کې ډاکتر فرانسوا برنیه (۱۶۲۰-۱۶۸۸) او په انګلیس کې د طبعي فلیسوف والټر چارلټون (۱۶۹۱-۱۶۲۷) له خوا دود/مشهوره شوه. کیمیاپوه رابرټ بویل (۱۶۲۷-۱۶۹۱) او فزیک‌پوه اېزاک نیوټن (۱۶۴۲-۱۷۲۷) دواړو له اتومیزم څخه دفاع وکړه او د ۱۷مې پېړۍ په پای کې د علمي نړۍ د ځينو برخو له خوا ومنل شو.
جان ډالتون
د ۱۸مې پېړۍ په وروستیو کې د کیمیايي غبرګونونو په اړه اتومي نظریې ته له اشارې پرته دوه قانونه رامنځته شول. لومړنی مورد یې د کتلې د بقا قانون و چې د انټون لاوازیه له کار سره یې نږدې اړیکه لرله، یاد قانون وایي چې په یو کيمیاوي غبرګون کې ټوله کتله ثابته پاتې کېږي (په دې معنا چې غبرګونونه محصول ته ورته کتله لري). دویم یې د معینو نسبتونو قانون و. دا قانون د لومړي ځل لپاره په ۱۷۷۹ کال کې د فرانسوي کيمیا پوه جوزوف پروست له خوا رامنځته شو، دا قانون وايي چې که چېرې یو کيمیاوي ترکیب په‌خپلو جوړوونکو اجزاوو تجزیه کړل شي، د جوړوونکو اجزاوو کتله به اصلي مادې یا مقداري سرچینې ته له پام پرته یو شان وزني نسبتونه ولري.
جان ډالتون دغه پخوانی کار مطالعه کړ او پراختیا يې ورکړه، هغه له نوې نظریې څخه دفاع وکړه چې وروسته د څوګوني تناسب د قانون په نوم یاد شو: که چېرې وکولی شو ورته عناصر له یو بل سره ترکیب کړو تر څو یو شمېر بېلابېل ترکیبونه رامنځته کړو، بیا به په بېلابېلو ترکیبونو کې د دوو عناصرو د کتلې نسبت له کوچنیو صحیح شمېرو سره وښودل شي. دا په کيمیاوي غبرګونونو کې عامه بېلګه ده چې هغه مهال د جان ډالټون او ګڼو نورو کيمیاپوهانو له خوا کتل شوې وه.
دویم مثال-د اوسپنې اوکسایدونه: ډالټون د اوسپنې دوه اوکسایډونه په ګوته کړل. یو یې تور پوډر دی چې په هغه کې د اوسپنې د هرو ۱۰۰ برخو پر وړاندې نږدې ۲۸ برخې اکسیجن شته دی. بل یې سور رنګی پوډر دی چې په هغه کې د اوسپنې د هرو ۱۰۰ برخو پر وړاندې ۴۲ برخې اکسیجن شته دی. ۲۸ او ۴۲ د ۲:۳ نسبت جوړوي. نن ورځ دا اوکسایدونه د اوسپنې د (II) اوکساید (د wüstiteپه نوم ښه پېژندل شوی) او د اوسپنې (III) اوکساید (د زنګ اصلي رامنځته کوونکي مواد) په نوم یادیږي. فورمولونه یې په ترتیب سره FeO او Fe2O3  دي.
درېیم مثال-د نایتروجن اوکسایدونه:د نایتروجن درې اوکسایدونه شته دي چې د هر ۱۴۰ ګرامه نایتروجن لپاره په ترتیب سره ۸۰ ګرامه، ۱۶۰ ګرامه او ۳۲۰ ګرامه اکسیجن شته دی چې د ۱:۲:۴ نسبت راکوي. دوی په ترتیب سره نایتروجن اکساید (N2O)، نایتریک اوکساید (NO) او نایتروجن ډای‌اوکساید (NO2) دي.
د حبشې هجرت
سرچينې
googleweblight.com/i?u=http://www.andyal.com/%25D8%25AF-%25D9%2585%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25B5%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B2%25D9%2586%25D9%2587/&hl=ps-AF ۱۱۷_سيره ابن هاشم، ۱/۳۲۱ او تايخ طبرى ۲/۷۰ ۱۱۸_ ابن اثير،كامل ۲/۵۲-۵۳ ۱۱۹_تاريخ كامل، ۲/۵۴-۵۵ او تاريخ طبرى ۲/۷۳ ۱۲۰_ سيره ابن هشام ۱/۳۳۸ او امتاع الاسماع /۲۱ ۱۲۱_ سيره ابن هشام ۱/۳۷۱ ۱۲۲_سيره ابن هشام ۱/۳۰۰-۳۰۱
د انګلستان لومړی چارلز
لومړی چارلز (د ۱۶۰۰ز کال د نومبر له ۱۹ مې نه  د ۱۶۴۹ ز کال د جنوري تر ۳۰ مې پورې) د ۱۶۲۵ ز کال د مارچ له ۲۷ نه د ۱۶۴۹ ز کال د اعدام تر شېبې پورې د انګلستان، سکاتلنډ او آیرلنډ پاچا و. نوموړی د د سټوارت په کورنۍ کې زېږېدلی و او د سکاتلنډ د شپږم پاچا جېمز دویم زوی و، خو کله چې په ۱۶۰۳ ز کال کې د نوموړي پلار (د لومړي جېمز په توګه) د انګلستان تخت په میراث یووړ، نو انګلستان ته کډه شو، چې په هغه ځای کې یې د خپل ژوند ډېره پاتې برخه تېره کړه. نوموړي په ۱۶۱۲ ز کال کې د خپل مشر ورور هنري فریډریک، د ویلز شهزاده له مړینې وروسته د انګلستان، سکاټلینډ او آیرلینډ د درېیو پاچاهیو ولیعهد شو. نوموړی د هسپانوي هابسبرګ شهزادګۍ ماریا انا سره د واده د یوې بې پایلې هڅې له امله په ۱۶۲۳ ز کال کې په یوه اته میاشتني سفر هسپانیا ته ولاړ، چې په پایله کې د واده خبرې بې ګټې وې. هغه دوه کاله وروسته، د فرانسې د بوربن شهزادګۍ هنریتا ماریا سره واده وکړ.
کله چې چارلز په ۱۶۲۵ ز کال کې ځایناستی شو، د انګلستان له پارلمان سره په شخړه کې ښکېل شو، چې د نوموړي د شاهي وراثت د حق د مخنیوي په هڅه کې وو. چارلز د پاچایانو په الهی حق باور درلود او په دې هوډ و چې د خپل وجدان پر بنسټ واکمني وکړي. د هغه ډېری رعیت د نوموړي د سیاستونو، په ځانګړې توګه د پارلمان له رضایت پرته د مالیاتو د وضع کولو پر وړاندې ودرېدل او د هغه کړنې یې د یوه ټولواکه ظالم پاچا په توګه و انګېرلې. د هغه مذهبي تګلارې او له یوې رومې کاتولیکې سره واده، د دیني اصلاح شویو ډلو، لکه: د انګلیسي پروتستانت پیوریتانو او سکاټلنډي پروتستانت کانوینانتریانو تر منځ مخالفت او بې باوري رامنځته کړه، چې دوی فکر کاوه، چې نوموړی سخت درېځه کاتولیک دی. چارلز له انګلیسي لویو کلیساګانو، لکه: ریچارډ مونتاګو او ویلیم لاډ نه ملاتړ وکړ او د دېرش کلنې جګړې په اوږدو کې براعظمي پروتستانت ځواکونو ته په بریالۍ مرسته کې پاتې راغی. په سکاټلندي کلیسا باندې د انګلیسي لويې کلیسا د کړنو په تپلو کې د هغه هڅې د روحانیونو دجګړې لامل شوې، چې د انګلیسي او سکاټلندي پارلمانونو درېځ یې پیاوړی کړ او د نوموړي په راپرځېدو  کې یې مرسته وکړه.
چارلز له ۱۶۴۱ کال نه وروسته، د انګلیس په کورنۍ جګړه کې د انګلیسي او سکاټلنډي پارلماني لښکرو سره جګړه وکړه. نوموړی په ۱۶۴۵ز کال کې له خپلې ماتې وروسته، سکاټلنډي ځواکونو ته تسلیم شو، چې په پایله کې یې هغه د انګلیس پارلمان ("اوږد مهاله پارلمان") ته وسپارل شو. چارلز د مشروطه پاچهۍ لپاره د خپلو نیوونکو د غوښتنو له منلو نه ډ ډه وکړه او په لڼد مهاله توګه  د ۱۶۴۷ز کال په نومبر کې له بند نه وتښتید. نوموړي د د وایټ په ټاپو کې له بیا زنداني کېدو وروسته، له سکاټلنډ سره اتحاد وکړ، خو د ۱۶۴۸ ز کال په وروستیو کې نوي ډول پارلماني ځواک په ټول انګلستان خپل کنټرول ترلاسه کړ. چارلز د ۱۶۴۹ ز کال د جنوري په میاشت کې د لوی خیانت په تور محاکمه شو او په اعدام محکوم شو. شاهي نظام لغوه شو او د انګلستان مشترک المنافع هېواد د جمهوریت  په توګه تاسیس شو. په ۱۶۶۰ ز کال کې شاهي نظام د نوموړي د زوی  دویم چارلز له خوا  بیرته را ژوندی شو.
د ژوند لومړني کلونه
چارلز د سکاټلنډ د شپږم پاچا جیمز او د ډنمارک د اوسېدونکې ان دویم زوی و چې د ۱۶۰۰ کال د نومبر په ۱۹ نېټه د فایف په سیمه کې د دنفرملین په ماڼۍ کې نړۍ ته سترګې خلاصې کړې. نوموړی د ۱۶۰۰ز کال د ډسمبر په ۲۳ مه د اډینبورګ په شاهي ماڼۍ کې د پروتستانت په دینې په مراسمو کې د راس د اوسېدونکي روحاني، ډیوېډ لینډسي له خوا د تعمید غسل ترلاسه کړ او هغه ته یې د الباني ډوک (د الباني سرتېری) لقب، چې د سکاټلنډ د پاچا دویم زوی دودیز لقب و، ورکړ. نور لقبونه، لکه: د اروموند ماکویس (د اروموند پوله ساتونکی)، د روس ایرل (د روس زړور سرتېری) د اردمنوک لارډ (د اردمنوک ارباب) نوموړي ته ورکړل شول.
شپږم جېمز د انګلستان د ملکې لومړۍ الیزابت یوازینۍ د تره زوی و، چې دوه ځله له ولیعهدۍ لرې شو، خو کله چې ملکه د ۱۶۰۳ ز کال د مارچ په میاشت کې بې اولاده مړه شوه، نوموړی د لومړي جیمز په توګه د انګلستان پاچا شو. جېمز کمزوری او رنځور ماشوم و او کله چې د نوموړي کورنۍ د اپریل او د جون په لومړیو کې انګلستان ته راغله او پلار یې نوموړی د حساس روغتیايي حالت له امله په سکاټلینډ کې د خپل ملګري مشر فیوي سره چې د هغه د سرپرست په توګه و ټاکل شو، پرېښود.
چارلز د ۱۶۰۵ ز کال په جنورۍ کې د یارک ډوک (د یارک شهزاده) لقب ترلاسه کړ، چې د انګلیسي واکمن د دویم زوی لپاره دود و او د استحمام اتلولي (Knight of the Bath) یې ترلاسه کړه. توماس مورې، چې د اسکاتلنډ پرسبتر پروتستانتو نه و، د هغه د ښوونکي په توګه وټاکل شو. چارلز د ژبو، ریاضیاتو او دین دودیز کلاسیک مضامین زده کړل. نوموړي ته په ۱۶۱۱ ز کال کې، د جورابو د بند اتلولي (Knight of the Garter) ورکړل شوه.
په پایله کې، چارلز په ښکاره توګه په خپله فزیکي کمزوریتا باندې برلاسی شو، چې د ریکټس د ناروغۍ له امله وه. نوموړی یو تکړه آس ځغلوونکی او نښه ویشتونکی شو او په دېوالونو یې د ختلو وړتیا درلوده، خو له دې سره، د خپل ځواکمن او لوړ مشر ورور د ویلز شهزاده، هینري فریدریک پر وړاندې، چې چارلز ورسره مینه درلوده او له هغه نه یې د تقلید هڅه کوله، د هغه عامه شهرت لږ و. هینري د ۱۶۱۲ ز رکال په نومبر کې، د ۱۸ کلونو په عمر کې د هغه ور پېښې ناروغۍ له امله چې د محرقې یا لویې تبې شک پرې کېده (یا ښایې د پورفیریا)، له نړۍ سترګې پتې کړې. چارلز چې له دې پېښې نه دوه اونۍ وروسته ۱۲ کلن شو، د ولیعهد په  توګه وټاکل شو. چارلز چې د پاچا د ترټولو لوی ژوندی زوی و، په سملاسي توګه ډېر لقبونه ترلاسه کړل، (لکه: د کارنوال ډوک او د روتیسي ډوک). څلور کاله وروسته، د ۱۶۱۶ ز کال د نومبر په میاشت کې، نوموړي ته د ویلز شهزاده او د چیسټر ارل (زړور سرتېري) لقبونه ورکړل شول.
شخصي کمپيوټر
شخصي کمپيوټر یو ګڼ‌موخیز مایکرو کمپیوټر دی چې اندازې، وړتیاوو او بیې ته په کتو سره یې فردي استفاده شونې ده. شخصي کمپیوټرونه په داسې ډول جوړ شوي دي چې د کمپيوټر د متخصص پر ځای په مستقیم ډول د وروستي کاروونکي له‌خوا اداره کېدای شي. د لویو او قېمته میني کمپيوټرونو او مېن فرېمونو پر خلاف د ډېرو خلکو له‌خوا له شخصي کمپیوټرونو سره په هم‌مهاله ډول نه کارول کېږي. د ۱۹۷۰یمې او ۱۹۸۰یمې لسیزې په پای کې د کورني کمپیوټر اصطلاح هم وکارول شوه.
ډېسک‌ټاپ کمپیوټر
د شخصي کمپیوټرونو تر پراخې استفادې مخکې چې کوم کمپيوټرونه پر مېز کارول کېدای شول، ډېر کوچني وو او بالاخره ډېسک‌ټاپ ونومول شول. په وروستیو کې دغه عبارت معمولاً د کمپیوټر د کېس یا قاب ځانګړی ډول څرګندوي. ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه بېلابېل ډولونه لري، له لویو عمودي قابونو نیولې تر کوچنیو ماډلونو پورې چې د اېل.سي.ډي مانیتورونو تر شا یا مستقیماً لاندې کارېدای شي.
که څه هم ډېسک‌ټاپ اصطلاح تر ډېرو هغو کمپیوټرونو ته کارول کېږي چې قاب یې په عمودي ډول درېږي، دغه ډولونه تر ډېره د ځمکې پر مخ یا تر مېز لاندې اېښودل کېږي. پر دغه ظاهري تضاد سربېره «ډېسک‌ټاپ» اصطلاح معمولاً هغو عمودي درېدونکو قابونو او افقي یا پرتو ماډلونو ته کارول کېږي چې د کلمې په اصلي معنا پر مېزونو اېښودل کېږي او له همدې امله د ډېسک‌ټاپ عبارت ته مناسب دي، که څه هم چې دغه دواړه ډولونه په اکثرو عملي استفادو کې د ډېسک‌ټاپ د اصطلاح په شرایطو برابر راځي. د کمپیوټر د دغو قابونو دواړه ډولونه د سیستم هارډویر برخې لکه مادربورډ، پروسېسر چېپ و د داخلي عملیاتو نورې برخې لري. ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه د ښودنې لپاره یو بېرونی مانیتور او بېرونی کېبورډ لري چې د کمپیوټر د قاب له شاتنیو برخو سره نښلول کېږي. ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه د کورنیو او سوداګریزو محاسباتي پروګرامونو لپاره مشهور دي، ځکه چې پر ډېسک د ګڼو مانیتورونو لپاره ځای لري.
لپ‌ټاپ
لپ‌ټاپ کمپيوټرونه داسې ډیزاین شوي ډي چې د لېږدولو وړ وي. په دې ډول کمپيوټرونو کې کېبورډ او نورې برخې په یوه پنل کې واقع وي او یو بل پنل لري چې د ډېسپلې سکرین په کې وي. کله چې لپ‌ټاپ وتړل شي یا بند شي، د لېږدولو پر مهال یې سکرین او کېبورډ خوندي وي. په لپ‌ټاپونو کې معمولاً داسې بېټرۍ وي چې چارج کېږي او په دې سره د دغه ډول کمپیوټرونو د لېږد وړتیا لا ډېرېږي. د چارج، وزن او سپېس یا فضا د سپما لپاره د لپ‌ټاپ ګرافیک چېپونه په ډېرو مواردو کې په سي.پي.یو یا چیپ‌سېټ کې ادغامېږي او د سیستم له رم (RAM) څخه استفاده کوي، دغه چاره د هغو ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونو په پرتله چې ګرافیک کارتونه په کې لګول شوي وي، د کمپیوټر ګرافیکي فعالیت را ټيټوي. له همدې امله ډېسک‌ټاپ کمپيوټرونه د ګېمونو لپاره تر لپ‌ټاپونو غوره ګڼل کېږي.
په بازار کې د پلور کچه
په ۲۰۰۱ کال کې ۱۲۵ میلیونه شخصي کمپيوټرونه عرضه شول چې په پرتلیز ډول په ۱۹۷۷ کال کې دا شمېره ۴۸۰۰۰ کمپيوټرونه وو. په ۲۰۰۲ کال کې څه باندې ۵۰۰ میلیونه شخصي کمپیوټرونه کارېدل او یو میلیارد شخصي کمپيوټرونه د ۱۹۷۰یمې لسیزې له منځنیو کلونو راهیسې تر دې مهاله په ټوله نړۍ کې پلورل شوي دي. په دې کې ۷۵ سلنه کمپیوټرونه د کار اړوند وو او پاتې نور د شخصي او کورنۍ استفادې لپاره پلول شوي دي. شاوخوا ۸۱.۵ سلنه عرضه شوي شخصي کمپیوټرونه ډېسک‌ټاپ، ۱۶.۴ سلنه لپ‌ټاپ او ۲.۱ سلنه سرورونه دي. متحده ایالتونو د عرضه شویو کمپيوټرونو ۳۸.۸ سلنه (چې ۳۹۴ میلیونه کېږي)، اروپا ۲۵ سلنه او اسیا-اقیانوسیې بیا ۱۱.۷ سلنه برخه ترلاسه کړې ده چې په دې کې اسیا-اقیانوسیه له ۲۰۰۲ کال راهیسې د چټکې ودې په حال کې ده. تمه کېږي چې تر ۲۰۰۸ کال پورې به دویم میلیارد هم وپلورل شي. په لوېدیځه اروپا کې کابو نیمې کورنۍ شخصي کمپيوټرونه لري او د بریتانیا په ۴۰ سلنه کورونو کې کمپيوټرونه شته دي چې دا شمېره په ۱۹۸۵ کال کې یوازې ۱۳ سلنه وه.
د شخصي کمپيوټرونو نړیوال لېږد په ۲۰۱۰ کال کې ۳۵۰.۹ میلیون واحده، په ۲۰۰۹ کال کې ۳۰۸.۳ میلیون واحده او په ۲۰۰۸ کال کې ۳۰۲.۲ میلیون واحده و. د ای‌سپلي (iSuppli) د راپور له مخې دغه لېږد په ۲۰۰۷ کال کې ۲۶۴ میلیون واحده و چې د ۲۰۰۶ کال د ۲۳۹ میلیون واحده کمپیوټرونو په نسبت ۱۱.۲ سلنه زیات و. په ۲۰۰۴ کال کې نړیوال لېږد ۱۸۳ میلیون واحده و چې د ۲۰۰۳ کال په نسبت ۱۱.۶ سلنه زیات و. په ۲۰۰۳ کال کې ۱۵۲.۶ میلیونه کمپيوټرونه ولېږدېدل یا نړۍ ته ورسول شول چې په اټکلیز ډول یې ارزښت ۱۷۵ میلیارده ډالره و. په ۲۰۰۲ کال کې ۱۳۶.۷ میلیون شخصي کمپيوټرونه عرضه شول چې اټکلیز ارزښت یې ۱۷۵ میلیارده ډالره و. په ۲۰۰۰ کال کې ۱۴۰.۲ میلیونه شخصي کمپيوټرونه عرضه شول چې کابو ۲۲۶ میلیارده ډالره ارزښت یې درلود. د شخصي کمپيوټرونو نړیواله عرضه په ۱۹۹۹ کال کې تر ۱۰۰ میلیون کمپيوټرونو زیاته شوه او د ۱۹۹۸ کال له ۹۳.۳ میلیون کمپيوټرونو څخه ۱۱۳.۵ میلیونو ته ورسېده. په ۱۹۹۹ کال کې اسیا ۱۴.۱ میلیون کمپیوټرونه عرضه کړل.
د ۲۰۰۸ کال تر جون میاشتې پورې په ټوله نړۍ کې د کارول کېدونکو شخصي کمپيوټرونو شمېر یو میلیارد ته ورسېد او تمه کېږي چې تر ۲۰۱۴ کال پورې به یو میلیارد نور هم زیات شي. بالغ یا لوی مارکېټونه لکه متحد ایالتونه، لوېديځه اروپا او جاپان د ټولې نړۍ د شخصي کمپيوټرونو ۵۸ سلنه برخه جوړوي. تمه کېده چې تر ۲۰۱۲ کال پورې به نوي را څرګند شوي مارکېټونه د شخصي کمپیوټرونو شمېر دوه برابره کړي او د دویم میلیارد ۷۰ سلنه برخه به ځانته ځانګړې کړي. تمه کېږي چې تر ۲۰۰۸ کال پورې شاوخوا ۱۸۰ میلیونه کمپیوټرونه بدل شي او ۳۵ سلنه به یې د ضایعاتو د خښولو په ځایونو کې تخلیه شي. ټول انسټال شوي بېس په کلني ډول ۱۲ سلنه وده کړې ده.
سرچينې
وېشنيزه:ځاني سولگر
مشاهداتي نړۍ پېژندنه
مشاهدتي نړۍ پېژندنه، د مشاهدې په واسطه د تيليسکوپونو او دنيايي وړانګې (cosmic ray) شاخصونو غوندې وسايلو په کارولو سره د نړۍ د ساختمان، تکامل او اصليت څېړنه ده.
لومړنۍ مشاهدې
د فزيکي نړۍ پېژندنۍ علم، لکه څرنګه چې نن ورځ عملي کېږي، د خپلې موضوع ماده د (Shapley-Curtis debate) نه مخکې کالونو کې تعريف شوی درلود. په دې وختونو کې مشخص شوی و، چې نړۍ د شيدو لار کهکشان په پرتله پراخه اندازه درلوده. دا د هغو مشاهدو په واسطه په تېزۍ سره پر مخ وړل شوې وه چې د نړۍ اندازه او حرکتونه يې رامنځته کړل، چې د البرت انشټاين په واسطه د نسبيت په عمومي نظريه کې تشرېح کېدلی شي. د پرمختګ په لومړيو کې، نړۍ پېژندنه د يو شمېر محدودو مشاهدو پر بنسټ يو تفکري علم و او د ثابت حالت د نظريې پلويانو او د لوی ټکان (Big Bang) [نظريه ده، چې ليدلو وړ کايناتو شتون د لرغونو پېژندل شوو وختونو نه د هغې وروسته د لوی پیمانه تکامل له لارې تشریح کوي] نړۍ پېژندنې د علم پرمخ وړونکو تر منځ د يوه بحث په واسطه مشخص شو. دا تر ۱۹۹۰ ز لسيز پورې نه وو او تر څنګ يې نجومي (د ستورو) مشاهدې به د مخالفو نظريو د له منځه وړلو توانايي ولري او علم به د «د نړۍ پېژندنې د سروزرو پوهې زمانه» ته ورسوي، چې د علومو د ملي اکاډمۍ (National Academy of Sciences) په کنفرانس ۱۹۹۲ ز کې د (David Schramm) په واسطه اعلان شوی و.
د هبل قانون او د دنيايي واټن زينه
په ستورو پېژندنه کې د واټن اندازې په تاريخي ډول شته او د پام وړ اندازې نامعلومتيا په واسطه يې مغشوش يا ګډوډ اوسېدل دوام لري. په ځانګړي ډول، کله چې د (stellar parallax) [د ستورو انطباق] د نږدې ستورو د واټن اندازه کولو په موخه کارول کېدلی شي، زموږ د کهکشان تر څنګ شيانو سره مل د کوچنيو انطباقونو په اندازه کولو کې د ستونزې په واسطه تحميل شوي مشاهداتي محدوديتونه دا معنا لرله، چې ستوري پېژندونکو بايد د دنیاوې واټنونو د اندازه کولو په موخه متبادلې لارې لټولی وی. د دې موخې لپاره په ۱۹۰۸ ز کې د (Henrietta Swan Leavitt) له خوا د Cepheid متغيرونو لپاره يوه معياري شمع (standard candle) اندازه کشف شوه، چې (Edwin Hubble) ته به يې پر دنيايي واټن زينه (cosmic distance ladder) [د مېتودنو يوه لړۍ ده، چې ستورپوهان يې د اسماني شيانو د واټن ټاکلو لپاره کاروي] باندې احاطې سره چې هغې د مارپېچ نيبولا ته د واټن معلومولو په موخه ورته اړتيا لرله؛ زمينه مساعده کړي وي. هبل په هغې کهکشانونو کې د انفرادي ستورو د مشخص کولو او د انفرادي Cepheids د ګوښه کېدنې په واسطه کهکشانونو ته د واټن معلومولو په موخه په (Mount Wilson Observatory) کې ۱۰۰ انچه Hooker  دوربين نه ګټه واخيستله. دې په کلک ډول مارپېچ نيبولا د شيدو لار کهکشان نه د باندې د شيانو په توګه رامنځته کړه. د ټاپو نړۍ (island universe) ته د واټن مشخص کولو  لکه څرنګه چې په عامه رسنيو کې دوبله شوي وو، د نړۍ تله يا مقايس يې رامنځته کړ او يو ځل او ټولو لپاره يې د (Shapley-Curtis) مناظره ځای پر ځای کړه.
په ۱۹۲۷ ز کې د هبل د واټن تله يا مقياس په ګډون د بېلابېلو مقياسونو په يوځای کولو او د دې شيانو لپاره د (Vesto Slipher) د (redshifts) [په فزيک کې د څپې په اوږدوالي کې زياتوالی او د برېښنايي مقناطيسي وړانګې په فوتون انرژي کې يو ځواب ويونکی کمښت دی] په پریکړې سره، (Georges Lemaître) لومړنی شخص و چې د کهکشانونو د واټنونو تر منځ د تناسب يو ثابت او هغه څه يې اټکل کړل، چې د دوی د تعطيلي ګړنديتوب (recessional velocities) اصطلاح ونومول شوه، چې نږدې د (600 km/s/Mpc) اندازه يې پيداکوله. نوموړي وښودل چې دې ته د عمومي نسبيت پر بنسټ د نړۍ په موډل کې په تيوريکي ډول تمه کېږي. دوه کلونه وروسته هبل وښودله چې د واټنونو او چټکتياوو تر منځ اړيکه يوه مثبته اړيکه وه او نږدې (500 km/s/Mpc) ځوړ يا زاويه يې لرله. دا اړيکه د هبل د قانون په توګه پېژندل کېږي او د نړۍ د څپړلو د نظرياتو لپاره د مشاهداتي بنسټ په توګه به خدمت وکړي، چې د نړۍ پېژندنې علم اوس هم د همدې پر بنسټ دی. د سليفر، ويرټز، هبل او د دوی د همکارانو په واسطه د مشاهدو خپرونه او د البرت انسټاين د نسبيت د عمومي نظريې په رڼا کې د دوی د تيوريکي لاسته راوړنو د نظرپوهانو په واسطه قبلول د نړۍ پېژندنې د معاصر علم د پيل په توګه کتل کېږي.
د عناصرو د دنيايي
د عناصرو د دنيايي ډېرښت په زړه پورې کچه يوه تاريخچه لري، چې له اسماني جسمونو نه د رڼا لومړنيو (spectroscopic) [سپيکټروسکوپيک د مادې او برېښنايي مقناطيسي وړانګې تر منځ د څپې د اوږدوالي د دندې يا د وړانګې د فريکوينسي په توګه د تعامل مطالعه ده] اندازو او د دفعه کولو او جذب ليکو ته ورګرځي، چې پر ځمکه باندې په معلومو کيمياوي عناصرو کې يې ځانګړي برېښنايي لېږد ته ځواب ووايه. د بېلګې په ډول: د هيليم عنصر مخکې له دې چې پر ځمکه باندې د ګاز په بڼه تر لاسه شي، د لومړي ځل لپاره په لمر کې د هيليم د خپل (spectroscopic) [سپيکټروسکوپيک د مادې او برېښنايي مقناطيسي وړانګې تر منځ د څپې د اوږدوالي د دندې يا د وړانګې د فريکوينسي په توګه د تعامل مطالعه ده] نښې په واسطه وپېژندل شو.
د اړوند ډېرښتونو محاسبه د اسماني کاڼو د عناصري ترکيب اندازو ته د ځواب ويونکو spectroscopic مشاهدو په واسطه ترلاسه شو.
د دنيايي کوچنۍ څپې د مخینې(شاليد) کشف
د دنيايي کوچنۍ څپې شاليد (cosmic microwave background) د (George Gamow) او (Ralph Alpher) له خوا په ۱۹۴۸ ز کې او د (Ralph Alpher) او (Robert Herman) په واسطه د د ګرم (Big Bang) نمونې له امله اټکل شو. د دې تر څنګ (Alpher) او (Robert Herman) د حرارت د درجې د اټکل توان درلود، مګر د دوې پايلې په پراخ ډول په ټولنه کې بحث نه شوې. د دوی اټکل د (Robert Dicke) او (Yakov Zel'dovich) په واسطه د ۱۹۶۰ ز لسيزې په لومړيو کې د CMB وړانګه اجونې په لومړنۍ خپرې ژوندې پېژندنې سره کشف شو؛ لکه د کشف وړ يوه ښکارنده چې د شوري نجومي فزيکپوهانو (A. G. Doroshkevich) او (Igor Novikov) په واسطه د ۱۹۶۴ ز په پسرلي کې راښکاره شوه. د پرينسټون په پوهنتون کې د (Dicke) همکارانو (David Todd Wilkinson) او (Peter Roll) د دنيايي کوچنۍ څپې د شاليد اندازه کولو لپاره د Dicke په نوم د يو راديوميتر جوړول پيل کړل. په ۱۹۶۵ ز کې (Arno Penzias) او (Robert Woodrow Wilson) (Holmdel Township, New Jersey) ته نږدې د (Bell Telephone Laboratories) په (Crawford Hill) موقعيت کې د dicke يو راديوميتر جوړ کړی دی، چې دوږی ترينه د بې سيمه (راديو) ستوري پېژندې او د سپوږمکيزو اړيکو په ازمايښتونو کې د کارونې اراده لرله. د دوی وسیلې يو پراخه 3.5 K د انتن حرارت درجې درلوده، چې نه شو اداره کولی. له نه د يوې تيليفوني اړيکې له تر لاسه کولو نه وروسته، Dicke په مشهور ډول ټوکه وکړه: «هلکانو، موږ کېندل شوي يوو». د (Princeton) او (Crawford Hill) ډلو تر منځ يوې کتنې معلومه کړه، چې د انتن د حرارت درجه د کوچنۍ څپې د شاليد له امله وه. (Penzias) او (Wilson) په فزيک کې د خپل کشف لپاره په ۱۹۷۸ ز کې د نوبل جايزه ترلاسه کړه.
معاصرې مشاهدې
نن ورځ مشاهداتي نړۍ پېژندنه د نظرياتي نړۍ پېژندنې د اټکلونو ازمويلو ته ادامه ورکوي او د نړۍ پېژندنې اړوند موډلونو (نمونو) ښه والی يې رهبري کړی دی. د بېلګې په ډول: د تياره جسم مشاهداتي ثبوت په سخت ډول د ساختمان نظرياتي نمونه جوړوونه او د کهکشان جوړښت اغېزمن کړی دی. د (supernova) [قوي او روښانه ستوري چاودنه] دقيقو معياري تلو( ترازوګانو)سره د هبل طرحې يا دياګرام د اندازې معلومولو د هڅې پر مهال، د تياره جسم لپاره مشاهداتي بېلګه يا نښه د ۱۹۹۰ ز لسيزې په وروستيو کې تر لاسه شوه. دا مشاهدې په يو شپږ پارامتر [د دوه سطحو د يو ځای کېدلو تر منځ نسبت] کاري چوکاټ سره يو ځای شوې دي، چې (Lambda-CDM model) په توګه پېژندل کېږي او د نړۍ تدريجي بشپړېدنه د هغې د ثابتو موادو يا وسايلو په اصطلاحاتو کې تشرېح کوي. دا نمونه د دنيايي کوچنۍ څپې د شاليد د تفصيلي مشاهدو په واسره د پايلې په توګه په ځانګړي ډول د WMAP د ازمېښت په واسطه تاييد شوی دی.
دلته هغه معاصرې مشاهداتي هڅې شاملې دي، چې د نړۍ پېژندنې علم يې په مستقيم ډول اغېزمن کړی دی.
د خودکاره دوربينونو
د خودکاره دوربينونو په راښکاره کېدلو او (spectroscopes) کې پرمختګونو سره (redshift) [په فزيک کې د څپې په اوږدوالي کې زياتوالی او د برېښنايي مقناطيسي وړانګې په فوتون انرژي کې يو ځواب ويونکی کمښت دی] فضا کې د نړۍ د نقشې جوړولو سره يو څه مرسته وشوه. د redshift يوه سروې (اند ټولونه) د زاويه لرونکي موقعيت له معلوماتو سره د redshift د ترکيبولو په واسطه د اسمان په يوه برخه کې د مادې درې اړخيز وېش نقشه کوي. دا مشاهدې د نړۍ د پراخه اندازې ساختمان د ځانګړتياوو د اندازه کولو په موخه کارول کېږي. ستر دېوال (Great Wall) چې له ۵۰۰ نوري کالونو نه زيات پراخه او د کهکشانونو يوه پراخه ټولګه يا غونډېدنه ده، د هغه پراخې اندازې ساختمان يوه نمونه يي بېلګه ده، چې redshift اند ټولونې (سروې ګانې) يې کشف کولی شي.
کابل ولسوالۍ
د کابل ولسوالۍ د افغانستان د کابل ولايت یوه ولسوالۍ ده. څوکۍ په کابل کې ده.
پړانگی گونگټه
پړانگی گونگټې (په لاتين: Cicindelinae) د غوښه خوړونکو گونگټو څخه دي چې د سهیلی آفريقا په وچو سیمو کې ژوند کوي. تر اوسه پورې د هغو گونگټو ۲۶۰۰ ډوله پېژندل شوي دي. پړانگی گونگټې باریک بدن، درې جوړې اوږدی پښې، اوږدی انتنونه ، لويې سترگې او قوي ژامبېل لري. وزرپوښ یی شين، نسواري یا تور رنگ درلودلای سی. نوموړی گونگټې په څلورو جنسو تقسیم کېږي:
څېړنيزه څارونکي
د ګډون کوونکي مشاهده (د ګډون کوونکي څارونکي میتود هم ویل کیږي) د انتروپولوژي، ټولنپوهنې ، او تعلیمي اروا پوهنې کې د مطالعې مېتود دی چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د برانسلاو مالینوسکي او جان لیارډ لخوا اختراع شوی و. دا طریقه په میلانیسیا ټولنه کې د څو کلونو څېړنې له لارې راڅرګنده شوې.
د الین تورین په وینا، دا طریقه په عامو شرایطو کې د ګډون بل پوهولو مانا لري.
دا افراطیت له امریکا څخه
په بشری رسنیو کې د تکامليزم د هر اړخیز شتون په شرایطو کې، کوم چې د دې موقف د افراطیت لامل شوی دی:
چربېلي
د چربېلي دود څنګه وي
د چربیلي دود هغه وخت کارول کېږي کله چې یو څوک پر بل کس د غلا، زنا او یا بل کوم تور پورې کړي بیا جرګه د چربیلي پریکړه کوي.
دولس فټه اوږد دوه نیم فټه سرور او دوه فټه ژوور کډی کیندل کېږي بیا په هغه کډي کې ښه ډېر لرګي وسوځول شي چې کډی له ښو بلو سکرو(انګارونه) ډک شي نو بیا هغه وخت یو ملا یا بل نیک کس د قرآن کریم یو څو ایاتونه تلاوت کړي او اور ته د خدای روئ ور وړي چې که دا تورن کس ګناهکار دی نو ویې سېځه او که سپین دی نو زیان مه ور رسوه بیا هغه تورن کس د جرګې او ولس په مخکې پر دغه بل انګار په یبلو( لغړو) پښو تېرېږي او د کډي هغه بل لور ته یو کس د پوسه تازه وینه په تال کې اچولې وي دغه تورن کس بیا خپلې پښې په هغه وینه کې ونیسي لژ وروسته یې د جرګې خلک پښې ګوري که یې پښې ټڼاکې (سوځېدلې) وي بیا تور(ګناهګار)دی ګنې سپین دی او هغه بل کس به بخښنه ترې اخلي چا چې تور پر پورې کړی وي او دا ډول دا فیصله کېږي.
چربېلي او پښتانه
د چربېلي دود په پښتني سیمو کې نشته خو لومړی پېښه پر ۱۷م دسمبر ۲۰۲۱میلادي کې د سهېلي پښتونخوا د زیارت ولسوالۍ په سنځاوۍ نومې سیمه کې راپور شوه وروسته یې دولتي چارواکو پلټنې پیل کړې.[]
د چربېلي شرعي او قانوني حیث
د ډېری علماوو په وینا د چربېلي دود یو غیر شرعي دود دی او په هیڅ وخت کې دا دود روا نه دی.
د نړۍ هیڅ یو هېواد په قانون کې د دغه دود اجازه نشته په پاکستان کې څو ځله د هغه جرګې غړي چا چې د چربېلي پریکړه کړېوي نیول شوي دي.
سرچینې
۱ ـ د چربېلي دود
https://www.samaa.tv/urdu/blogs/2018/10/1319667/
۲ـ چربېلي زیارت (سنځاوۍ)
https://www.independenturdu.com/node/88481
۳. چربېلي سنځاوۍ ویډیو
https://www.facebook.com/xabalkhan0300/videos/415476780268706/
د اکوادور هیواد د ولایتونو نوملړ
د اکوادور هیواد ولایتونه یاهم (د اکوادور هیواد آیالاتونه)
گيرو ولسوالۍ
ګیرو ولسوالۍ دغزنی ولایت د ولسوالیو څخه ده چې 800’22 وګړي لري.
میشل باشله
میشل باشله د ولسمشر د چېلي
کندهارو کلی
کندهارو کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
سيد علي خامنه‌اى
آيت‌الله سيد على خامنه‌اى د ایران مذهبی او سیاسی مشر دی چی د آيت الله روح الله خميني تر وفات وروسته د ایران مذهبی مشر شو.
ژوند
سید علی حسینی خامنه ای په ۱۹۳۹ کال کې د مشهد په ښار کې زېږېدلی دی. پلار یی آیت الله جواد خامنه ای وو او په مشهد کې له سترو دینپړهنو څخه شمېرل کېده. نیکه یی حسین خامنه ای وو او په د نجف په ښار کې مذهبی مشر وو.
سرچینې
وېشنيزه:شيعه مسلمانان وېشنيزه:ايراني سیاستوال
اورنگزیب عالمگیر
اورنگزیب عالمگیر د مغولو پاچايي شپږم پادشاه وو کوم چې په هندوستان باندې  پنځوس کاله حکومت کړی وو.اورنگزيب د دنيا په بهادرانو پادشاهانو کې حسابيږي اور د دين اسلام په غټو خادمو کې هم راځي. اورنگزيب نه صرف په هندوستان حکومت وکو بلکه په هندوستان کې يې هغه فضول رسمونه اور رواژونه هم ختم کړل کوم چي د هند مسلمانانو او هندوانو جوړ کړي وو.عالمگير د پښتنو سره هم ډير پيوسته وو او ډير ښه سلوک به يې ورسره کولو، او نه صرف پښتانه بلکه د ټولو مسلمانانو سره يې محبت وو.
سرکار او گټې
تاريخ کې ويلی کيږي چې د اونگزيب په زمانه کې مغل ټولواکمني د ټوله نه ذياته شوې وه او د ټولو نه ذياتې فتحی،په ټولو مغل بادشاگانو کې اورنگزيب ترلاسه کړې وې.
پښتنو سره جنگ
په ۱۶۷۲ کې د خوشحال خان خټک‎ په مشرۍ پښتانه [په ځنگړي توگه ساپي، مومند‎، شينواري‎  او خټک‎ قومونه] د مغلو په بډ [خلاف] بغاوت وکړ کوم کې چې مغلو له پښوتنو ماته ور کړ او بريالي شول.
په ۱۶۷۴ کې اورنگزېب په خپله برخه واخستله د پښتون بډ خو پښتون ځمکه يې پوره تر خپل راج لاندې نه شوه راوستلې.
حوالې
وېشنيزه:مغولو پاچايي
روکوکو
روکوکو د هنر په تاریخ کې یوه اصطلاح ده چې د معمارۍ ، معمارۍ ، نقاشۍ ، مجسمې جوړولو ، فرنیچر ډیزاین او زینتي توکو په بیلابیلو برخو کې د سینګار هنر تشریح کوي.
د روکوکو اصطلاح د لومړي ځل لپاره په 1797 کې د پیری موریس کی لخوا د فرانسوي کلمې rocaille او ایټالوي کلمې باروکو له ترکیب څخه جوړه شوې وه.
اصل او ځانګړتیاوې
روکوکو د باروک سټایل تسلسل و چې له فرانسې څخه د اروپا د منځني طبقې او بورژوازي په وده کې راڅرګند شو او د ماڼیو د خورا ښکلا پروړاندې عکس العمل و. د روکوکو پایلې د کوچني او هوسا ښاري کورونو جوړول دي چې په داخلي او هنري ځایونو کې د ډیری سینګارونو او توضیحاتو سره ، تازه کول او له ژوند څخه ډک دي.
د روکوکو سینګارونو کې، د شیل شکلونو منحل شوي کرښې او روښانه ګلابي، نیلي او شنه رنګونه په پراخه کچه کارول کیږي. د نقاشۍ په ډګر کې، په دې دوره کې مختلف سټایلونه راڅرګند شول، انځورګرانو انفرادي سټایلونو ته مخه کړه او نوې تجربې یې پیل کړې چې د رومانتیزم لامل شو.
د دې دورې د مهمو انځورګرانو په منځ کې، موږ کولی شو ژان انټوین واټو ، چارډین ، فریګونارډ او بوچر په فرانسه کې او په ایټالیا کې ټیپولو یادونه وکړو.
د روکوکو غورځنګ د باروک پاریس په وروستیو کې د باروک د عظمت ، هماهنګۍ او سختو مقرراتو په وړاندې د عکس العمل په توګه پیل شو ، په ځانګړي توګه د ویرسیل په ماڼۍ کې ، او د هنر ډیری اړخونه یې اغیزمن کړل پشمول نقاشي ، مجسمه ، معمارۍ ، داخلي ډیزاین ، سینګار او ادب. د 18 پیړۍ په پای کې، بهرني موضوعات په لویه کچه د نیوکلاسیک سټایل لخوا ځای په ځای شوي. په 1835 کې ، د فرانسې اکاډمۍ وویل چې بهرنۍ کلمه روکوکو "عموما د زینت ډول، سټایل او ډیزاین پوښي چې د لوئس XV د واکمنۍ پورې تړاو لري او د لوئس XVI سره پیل کیږي". دا کلمه د فرانسوي کلمو rocaille (ډبرو) او coquilles (شیل) ترکیب دی چې د آرائشی شکلونو په توګه په دې شیانو باندې د تکیه کولو له امله یا د ایټالوي کلمې بارکوکو (غیر منظم موتی) او فرانسوي روکایل (د باغ یا داخلي سینګار مشهوره بڼه) ترکیب دی چې په 8 پیړۍ کې د اروپا په 8 پیړۍ کې د شیلونو او پیبلونو په کارولو سره د فیشن وړ شو. دا سټایل اوس په پراخه پیمانه د اروپا د هنر په پراختیا کې د یوې مهمې دورې په توګه پیژندل شوی.
فوټ نوټ
وېشنيزه:هنر تاريخ
سامويل تيلور کالريج
سامويل تيلور کالريج (۱۷۷۲ اکتوبر ۲۱ – ۱۸۳۴ ز کال د جولای ۲۵) يو انګرېز شاعر، ادبي کره کتونکی، فيلسوف او ديني پوه و، چې له خپل ملګري ويليم ورډسوورت (William Wordsworth) سره په انګليستان کې د افراطي خوځښت (Romantic Movement) بنسټګر او د د جهيل شاعرانو (Lake Poets) غړی و. نوموړي له Charles Lamb، Robert Southey او Charles Lioyd سره خپل ټوکونه [کتابونه] ګډ او مرسته وکړه. نوموړي «د لرغوني ماڼو قافيه او کوبلا خان:The Rime of the Ancient mariner and Kubla Khan» شعرونه او همدارنګه د “Biographia Literaria” په نوم نثري کتاب وليکه. د نوموړي کره کتنيز يا انتقادي کار په ځانګړي ډول د ويليم شکسپير په اړه ستر اغېزناک درلود او انګليسي ژبي کلتور ته د المان نظرياتي فلسفې په ورپېژندنه کې يې مرسته وکړه. کالريج «د نه باور ځنډ» په ګډون زيات اشنا ويي او نيمګړې غونډلې (عبارتونه) رامنځته کړل. هغه پر رالف والډو ايمرسن (Ralph Waldo Emerson او امريکايي ټرانسينډينټليزم (Transcendentalism) [د فلسفې هغه لاره، چې حقيقت او واقعيت په کې د انسان له ازمايښت څخه پورته ګڼل کېږي] باندې ستر اغېز درلود.
کالريج د خپلې ځوانۍ په عمر کې د اندېښنې او زړه تنګون عيبي ... درلود. فکر کېږي چې دوه قطبي ګډودۍ درلوده، چې د نوموړي د ژوند پر مهال نه وه پېژندل شوې. هغه په فزيکي ډول ناروغ و، چې ښايي د بادي تبې له يوې چپې او د کوچنيوالي له نورو ناروغيو څخه يې سرچينه اخيستي وي. د يادو حالتونو درملنه يې په هغه دوا سره وشوه چې ترياک یا اپين ورسره ګډوي، چې پر اپين د ژوندمهاله روږدېدنې لامل شوه.
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
کالريج د ۱۷۷۲ ز کال د اکتوبر پر ۲۱ مه د انګليستان د Devon په Ottery St Mary ښارګوټي کې وزېږېد. د سامويل پلار ښاغلی جان کالريج (Reverend John Coleridge) (۱۷۸۱ – ز کلونه و، چې د St Mary د کليسا Ottery St mary يو د درنښت وړ [د پاپ] مرستيال او د پاچا ښوونځي “King’s School” سرښوونکی و. ياد ښوونځي د ګرامر يو وړيا ښوونخی و، چې (۱۵۴۷ – ۱۵۰۹ز کلونه) کې د پاچا درېيم هنري “King Henry III” له لورې جوړ شوی و. نوموړی وار له مخه د Devon په سويلي مولټون (South Molton) کې د Hugh Squier د ښوونځي ماهر ښوونکی او د نږدې Molland استاد و. جان کالريج له خپلې لومړۍ مېرمنې څخه درې ماشومان درلودل. سامويل د نوموړي د دويمې مېرمنې د لسو تر ټولو کشری ماشوم و. د سامويل مور Anne Bowden (۱۸۰۹ – ۱۷۲۶) نومېده، چې ښايي په ۱۷۲۶ کې د Devon د سويلي Molton د ښاروال John Bowden لور وه. کالريج وړاندېز کوي، چې هغه له هلکانه لوبو څخه هيڅ خوښي تر لاسه نه کړه، مګر پر ځای يې په پرله پسې ډول لوستل او له ځان سره لوبې وکړې. وروسته له هغې چې په ۱۷۸۱ ز کال کې جان کالريج (John Coleridge) ومړ، اته کلن سامويل د حضرت عيسي عليه السلام روغتون (Christ’s Hospital) ته واستول شو، چې يو خيريه ښوونځی و چې د لندن په Grefriars کې په ۱۶ پېړۍ کې رامنځته شوی و او سامويل په کې د خپل کوچنيوالي په ټوله موده کې د زده کړو او شعرونو په ليکلو سره پاتې شو. کالريج په ياد ښوونځي کې له چارلس لمب (Charles Lamb) سره ملګری شو، چې د ښوونځي ملګری يې و او د Virgil او William Lisle Bowles کتابونه يې ولوستل. توماس پوول (Thomas Poole) ته د خپل ژوند ليکنيز ليکونو په يوه لړۍ کې کالريج وليکل: «زما يادېږي چې د شپږ کلنۍ په عمر مې Belisarius، Robinson Crusoe او Philip QuarII لوستلي دي او بيا مې د عربي شپو وخت تېرۍ (Arabian Nights’ Entertainments) وموند، چې پر ما يې خورا اغېز وکړ. دا په اصل کې د يو شخص نکل يا کيسه وه، چې د سوچه پاک لمنې پلتلو ته اړ و، چې ماښام کې مې ولوست، په داسې حال کې چې مور به مې جرابې پيوندولې. کله به چې په تياره کې وم، نو زيات وهم او خيال به راتله او زما په ځانګړي ډول له اندېښنې او وېرې ډکه هغه لېوالتيا په ياده ده، چې په شتون کې به يې ما کړکۍ ته کتل؛ کړکۍ کې به کتابونه پراته وو او هر کله به چې پرې لمر پېښ و (راغی)، نو ما به ټينګ ونيول، دېواله پورې به مې ويوړل، پيتاوی به مې کاوه او لوستل به مې».
ښکاري چې کالريج د خپل ښوونکي درناوی کړی دی، ځکه چې نوموړي په Biographia Literaria کې د خپل ښوونځي د ورځو په يادښتونو کې وليکل: "ما د يو خورا حساس او په ورته وخت کې د يو خورا سخت ماهر ښوونکي [...] له خورا ښه (فوق العاده) غوره والي يا ګټې څخه خوند واخيست. په ورته وخت کې چې موږ د يونان غمجن شعرونه (Greek Tragic Poets) لوستل، د لوستونو په توګه يې موږ د شکسپير او ميلټن (Milton) په اړه لوستلو ته اړ کړو او دا هم لوستونه (درسونه) وو؛ د استاد له رټنې څخه د ځان ساتلو لپاره مو بايد لوستی و، چې زيات وخت او زيار ته يې اړتيا درلوده. ما له هغه څه زده کړل چې شاعري ان د تر ټولو لوړ يا ستر شاعر او په ښکاره ډول د تر ټولو ژوي قصيدو، ان د پوهې په اندازه يو سخت او جدي منطق درلود او ډېر ستوزمن و؛ ځکه چې زيات نازک يا ژور فکره، زيات پېچلی او پر خورا زيات ژر تېرېدونکو يا عارضي حالتونو باندي تکيه دی. زموږ د خپلې انګيسي جوړښتونو کې (لږ تر لږه زموږ د ښوونځي د زده کړې د وروستيو درې کالونو لپاره) يې هيڅکله نېمګړې غونډلې، د الفاظو مجازي کارونې يا انځور ته زړه سوی ونه ښوده، چې د غږ په يو حس سره نه وي پياوړې شوې يا دا چې ورته حس په کې ښايي په يو څه ساده ويوکو کې له برابر ځواک او درنښت سره لېږدول شوی وي. زه زياتره غه په مينه اوس اورېدلی او دا چيغې وهلی شم: «Harp?، Harp?،Lyre? [درې واړه د موسيقي الې دي]، قلم او رنګه، هلکه، ته معنا لرې، Muse [د لرغوني يونان په کيسو کې د هنر او پوهې يوه اله ده]، Oh Aye!، هلکه، Muse?، ستا د نرس/نرسې لور، ته معنا لرې، څپه ماتونکي پسرليه، Oh aye!، د صومې پمپ، زه ګومان کوم». داسې اوسه لکه څنګه چې ښايي؛ زموږ د استاد يو دود و، چې زه ورڅخه په چوپتيا کې ځکه نه شم تېرېدلی، چې زه يې د پېروۍ يا تقليد وړ ګڼم (فکر کوم). هغه به زیاتره زموږ د سروکو تمرينونو ته اجازه ورکوله ... چې سره راټول يې کړو، تر هغې چې هر زلمي د کتنې لپاره څلور يا پينځه درلودل. بيا به مو ټوله ګڼه په يوه لي:ه د هغه پر مېز کېښوده او هغه به يې له ليکوال څخه وپوښتل، چې دې يا هغې غونډلې ولې تر دې يا هغې بل تيزس لاندې يو مناسب ځای نه دی موندلی: که چېرې به کوم راضي کوونکی ځواب ورنه کړل شو او په يو تمرين کې به دوه ورته ناسمۍ وموندل شوې؛ نه راستنېدونکی پرېکون (قضاوت) به يې کاوه، تمرين به يې څيرې کړ او د ورځنۍ کورنۍ دندې تر څنګ به يې د ورته موضوع په اړه د بل تمرين ليکنې وويل."کالريج وروسته د Frost at Midnight:په نيمه شپه کې شبنم» شعر کې په ښوونځي کې د يوازېتوب په اړه وليکل: «له خلاصو پوښونو سره، چې ما يې وار له مخه د خپلې زېږېدنې د خوږ ځای په اړه خوب ليدلی و».
کالريج له ۱۷۹۱ زڅخه تر ۱۷۹۴ز کال پورې د کمبرېج پوهنتون په Jesus College کې ګډون وکړ. نوموړي په ۱۷۹۲ ز کې د يوې بدلې (قصيدې) له امله د براون د سرو زرو نښان (Browne Gold Medal) وګټه، چې د غلامۍ سوداګرۍ د غندلو په موخه يې ليکلی و. د ۱۷۹۳ ز کال په ډسمبر کې يې ياد پوهنځی پرېښود او د ناسم نوم “Silas Tomkyn Comberbache” په کارونې سره، د پينځلسم (د پاچا) Light Dragoons کې شامل شو. ښايي ياد کار يې د پور يا د Mary Evans په نوم هغې نجلۍ له امله کړی وي، چې کالريج ورسره مينه درلوده او هغې ونه منله. وروڼو يې څو مياشتې وروسته د لېونتوب لامل له مخې ورته څو مياشتې رخصت برابر کړ او يو ځل بيا په Jesus College کې شامل شو، که څه هم هیڅکله ښايي هيڅکله له پوهنتونه درجه يا بریليک تر لاسه نه کړي.
عیسوي کمونیزم
عیسوي کمونیزم یوه الهیاتي نظریه ده چې له مخې یې د عیسی(ع) لارښوونې عیسویان دې ته اړ کوي څو د آیډیال ټولنیز سیستم په توګه له مذهبي کمونیزم ملاتړ وکړي. په داسې حال کې چې د دغې نظریې او په عیسویت کې د کمونیستي چارو د پیل د نېټې په اړه هېڅ عمومي توافق شتون نه لري، خو ډېری عیسوي کمونېستان ادعا کوي چې د سپېڅلي کتاب شواهد ښيي چې د رسولانو (apostles) په ګډون لومړنیو عیسویانو له عیسی څخه په وروسته کلونو کې کوچنۍ کمونیستي ټولنه رامنځته کړه. په دې ترتیب سره د عیسوي کمونیزم ډېری پلویان استدلال کوي چې دغه کمونیزم د عیسي له خوا دوی ته ښوول شوی او د رسولانو له خوا کارول شوی. یو شمېر تاریخ پوهان د هغو شتون تائیدوي.
یو شمېر داسې کسان هم شته چې باور لري د عیسویت لومړۍ کلیسا لکه څه ډول چې د رسولانو په اعمالو کې بیان شوې، د کمونیزم او مذهبي سوسیالېزم لومړی ډول دی. د دغه لیدلوري له مخې کمونیزم په عمل کې عیسویت او عیسی لومړنی کمونېست و. دغه اړیکه د کارل مارکس په یوه لیکنه کې واضحه شوې چې څرګنده کړې یې ده: «عیسی هغه واسطه ده چې انسان خپل ټولې ښېګڼې او دیني اړیکې د هغه پر مخ خلاصوي، نو دولت هغه واسطه ده چې هغه خپله ټوله بې خدايي او خپله ټوله انساني آزادي هغو ته لېږدوي».
لنډه کتنه
عیسوي کمونیزم د کوینونیا په مفهوم ولاړ دی چې د مشترک یا ګډ ژوند په معنا دی، دا یوه اقتصادي دوکتورین/نظریه نه وه، بلکې د آګاپ مینې څرګندول او له ټولنې سره د توکو دواطلبانه شریکول و. د رسولانو د اعمالو د کتاب د څلورم فصل په ۳۵ مه برخه کې راغلي چې په اورشلیم کې په لومړۍ کلیسا کې «هېچا ادعا ونکړه چې د هغه شتمني هغه ته اړونده ده او په ټولو شیانو کې سره شریک و». دا په ډېر احتمال سره د اورشلیم له ړنګېدو وروسته د عیسویانو د بقا وسیله وګرځېده، په داسې حال کې چې وروسته دغه چاره د کلیسا په تاریخ کې یوازې له رهبانیت پرته له منځه لاړه.
عیسوي سوسیالېزم د بریتانیا د کارګر ګوند یو له بنسټ اېښودونکو لاملونو څخه و او ادعا کېږي چې په ۱۴ مه پېړۍ کې د واټ ټایلر او جان بال په پاڅون سره پیل شو.
په عیسوي اروپا کې باور په دې و چې کمونیستانو آتیزم (بې خدايي) منلې. په پروتستانت انګلستان کې کمونیزم د رومن کاتولیک ګډو مراسمو ته ډېر نږدې و، له همدې امله سوسیالیستي اصطلاح ته ترجیح ورکول کېدله. فریدریش انګلز استدلال کاوه چې هغه مهال چې په ۱۸۴۸ زکال کې کمونېست مانیفیست خپور شو، سوسیالېزم په اروپا کې درناوی درلود، په داسې حال کې چې کمونیزم داسې نه و. د عیسی لارښوونې په ځانګړي ډول د عیسوي سوسیالیستانو له خوا تر ډېره د سوسیالیستي لارښوونو په توګه بلل کېږي. په داسې حال کې چې د کارګري طبقې خوځښتونو «په بشپړ ډول د ټولنیز بدلون لپاره د اړتیا اعلان وکړ» او ځانونه یې کمونېستان وبلل، خو په انګلستان کې اونیت یان او په فرانسه کې فوریریستان  د درناوي وړ سوسیالیستان بلل کېږي. د سوسیالېزم دغو ډلو په فرانسې کې د آتین کابه او په آلمان کې د ویلهلم وایتلینګ کمونیستي آثار تولید کړل.
په ۱۶ مه پېړۍ کې، انګلیسي لیکوال توماس مور چې په کاتولیک کلیسا کې د سنت توماس مور په توګه درناوی ورته کېږي په خپله رساله Utopia کې د مشترک مالکیت پر بسټ ټولنه انځور کړه چې رهبرانو یې له عقل څخه په کار اخیستو اداره کوله. د انګلستان په کورنۍ جګړو کې ګڼ شمېر ډلو له دغې نظریې ملاتړ وکړ. خو یو شمېر نورو په ځانګړي ډول Diggers ډلې له کمونیستي او د زارعت پالنې د نظریې له آرمانونو ملاتړ وکړ. د دغو ډلو پر وړاندې د اولیور کراموېل او ګراندیانو چلن په سم حالت کې مخالف او تر ډېره دښمني ډوله و.
پهر ګوترک هماغه کال چې د کمونیزم مانیفیست په جرمني ژبه خپور شو، سویډني ژبې ته وژباړه، خو د خپل عیسویت څخه په اغېز یې په هغه کې یو لړ بدلونونه راوړل، لکه د دغه مشهور نقل قول بدلون، د نړۍ کارګرانو، یوموټۍ شۍ! (Workers of the world, unite! to Folkets röst, guds röst! ) (یا Vox populi, vox Dei ، «د خلکو غږ د خدای غږ دی»). هغه همدارنګه د عیسویت له نظره په کپیټلیسټي مخ پر وده ټولنو باندې د نیوکو په موخه ګڼ شمېر آثار ولیکل.
د خصوصي مالکیت په نظریې باندې نیوکو د اتلسمې پېړۍ د روڼ آندۍ تر دورې پورې د یو شمېر مفکرینو لکه پیاوړي دیني متفکر ژان ژاک روسو له خوا دوام وموند. روسو چې د یو کالونیست په توګه را لوی شوی و، د روم کاتولیک کلیسا د یانسنیست (Jansenist) خوځښت تر اغېز لاندې و. یانسنیست خوځښت د رومن کاتولیک له ارتودوکس ترینو سقفانو سرچینه اخیسته چې په اوولسمه پېړۍ کې یې د رومن کاتولیک کلیسا د اصلاح په موخه د سکولاریزاسیون او پروتستانیزم د درولو هڅه کوله. د یانسنیزم یو له اصلي اهدافو څخه د کلیسا په عالي سلسله مراتبو کې له اشرافي فساد څخه د مخه نیولو په موخه دموکراتیک کول و. په تایپنګ پاڅون کې ګډون کوونکي چې تئوکراتیکه عیسوي - سنیکي تایپنګ آسماني پاچاهي یې تاسیس کړه، د چین د کمونیست ګوند له خوا د لومړنیو کمونېستانو په توګه بلل کېږي. سونګ چینګ لینګ یو میتودیست و چې د چین د خلکو په کمونیستي جمهوریت کې یې لوړې څوکۍ لرلې.
هوتریت یانو بیا د بایبل په اصولو او د کلیسا په انظباط باندې په کلکې پابندۍ باور درلود او د کمونیزم یو ډول یې پلی کاوه. هوتریت یانو په خپلو ټولنو کې Ordnungen سخت دریځه سیسټم رامنځته کړ چې د ژوند په ټولو برخو کې یې حاکم مقرارت لرل او یو موټی لیدلوری یې خوندي کاوه. عیسوي کمونیزم د یو اقتصادي سیسټم په توګه د ډېری هغو بزګرانو لپاره چې په ۱۶ مه پېړۍ کې یې په مرکزي اروپا کې له ټولنیز انقلاب «لکه د جرمني د بزګرانو د جګړې» ملاتړ کاوه او همدارنګه د هغو اناباپتیستانو لپاره چې فریدریش انګلز لومړني کمونیستان بلل؛ جذابیت درلود.
د مورمون خوځښت په لومړیو کلونو کې جوزف سیمیت د تبرک قانون (law of consecration) او د یو موټي نظم مفهوم ترویج کړ. نن ورځ هم یو شمېر بنسټ پالې ډلې له دغه اصل څخه ګټنه کوي.
ډلې
دا د هغو عیسوي ډلو نوملړ دی چې ګډ مالکیت لري او یا یې هم وړاندې درلود.
موجودې ډلې:
له تاریخي پلوه ګڼ شمېر ډلو عیسوي کمونیزم پلی کړی او کېدای شي چې موجود مورد ته اړوند وي یا نه وي.