cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د هند بهرنۍ اړیکې
تاریخچه
ان له خپلواکۍ نه مخکې د هند استعماري دولت، نیمه-خپلواکې دیپلوماتیکې اړیکې او مستعمرې (لکه د عدن ښارګوټی)، لرلې، چې بشپړ ماموریتونه یې تر لاسه کول او لېږدول. هند ذ نړیوالې ټولنې او ملګرو ملتونو له بسټ اېښودونکو غړو نه یو و. په ۱۹۴۷ز کې، له بریتانیا نه تر خپلواکۍ اخیستلو وروسته ډېر ژر له مشترک المنافع هېوادونو سره یو ځای شو او په ګڼو نورو مستعمراتو کې یې د خپلواکۍ غوښتنې له غورځنګونو، لکه: د اندونیزیا ملي انقلاب نه په کلکه  ملاتړ وکړ. بېلابېلې ځمکنۍ شخړې او وېش، په ځانګړي ډول د کشمیر پر سر لانجه به یې د راتلونکو کلونو لپاره اړیکې وشيندي. د سړې جګړې په بهیر کې هند د لویو ځواکونو له هېڅ یوه بلاک نه پلوي ونه کړه  او د بهرني سیاست ناپېيلې پالیسي يې غوره کړه. له دې سره سره ،هند له شوروي اتحاد سره نږدې اړیکې رامنځته کړې او له پراخ نظامي ملاتړ نه یې برخمن شو.
د سړې جګړې پای، لکه څنګه چې د نړۍ  پر ګڼو نورو هېوادونو اغېز درلود، د هند پر بهرني سیاست يې هم د پام‌وړ اغېز لاره. یاد هېواد اوس‌مهال هڅه کوي چې خپلې اقتصادي او ديپلوماتیکې اړيکې د متحده ایالاتو،  جاپان، اسرایئل، مکسیکو، برازیل او اروپا اتحادیې له سوداګریز بلاک سره غښتلې کړي. هند د سویل ختیځې اسیا د اتحادیې له غړو هېوادونو، د افریقا اتحادیې، د عربو اتحادیې او ایران سره اړیکې جوړې کړې دي.
سره له دې چې هند له روسیې سره خپلو اړیکو ته دوام ورکوي، اسرائیل د هند د دویم نظامي ملګري په توګه څرګند شوی دی. په داسې حال کې چې هند له متحده ایالتونو سره هم یوه پیاوړې ستراتیژیکه ملګرتيا جوړه کړې. د نارېندرا مودي د بهرني سیاست پالیسي ،پر اسیایي سیمو او په پراخ ډول پر سوداګریزو معاملاتو تمرکز ته اوښتې ده.
پالیسي
د هند بهرنۍ پالیسي تل د تاریخي او کلتوري ورته‌والي د محور پر شاوخوا د ګاونډیتوب مفهوم د پراخې متمرکزې کړۍ په توګه ګڼلی دی.
شاوخوا ۴۴ میلیونه هندي‌الاصله وګړي، له هند نه بهر مېشت دي او کار کوي، چې له مورني هېواد سره اړینه اړیکه لري. د هند د بهرني سیاست ونډه د کوربه هېواد له قوانینو سره سم د دوی د سوکالۍ او هوساینې تضمینول دي.
سرچینې
[1] جي ۸+۵ (G8+5) یو نړیوال ګروپ  دی چې د اته هېوادونو (کاناډا، فرانسه، جرمني،ایټالیا، جاپان، روسیه، بریتانیا او د امریکا متحده ایالتونه) مشران او د اقتصادي ودې په حال کې پنځو هېوادونو (برازیل، چین، هند، مکسیکو او سویلي افریقا) دولتي مشران په کې شامل وو.
اصطراب
اصطراب معنی بې سکون ګډوډي
ولادېمير افاناسېويچ لياخوف
د شوروي اتحاد پيلوټ – تشياليونى او له افغان تشیالیوني عبدالاحد مومند سره په يوه تشيال الوتنه كې ملگرى ولاديمير افاناسېويچ لياخوف د ۱۹۴۱ ز كال د جولاى پر ۲۰ د پخواني شوروي اتحاد د اوكراين جمهوريت د ((وروشيلوفگراد)) ولايت د ((انتراڅيت)) ښار (اوسني لوگانسكايا ولايت) د يوه كارگر په كورنۍ كې زېږېدلى دى. د ده پلار له المان سره د شوروي اتحاد په جگړه كې وژل شوى دى. ((لياخوف)) د منځني ښوونځي له پاى ته رسولو نه وروسته د پيلوټانو د روزنې په ښوونځي كې زده كړې كولې، وروسته بيا د ((خاركوف)) ښار په لوړ پوځي هوايي پوهنتون (كالج) كې شامل شو. پر ۱۹۶۴ ز كال يې كالج پاى ته ورساوه.
دندې
ولادیمیر لیاخوف د کالج له پای ته رسولو نه وروسته په پوځي هوايي ځواكونو كې دنده ترسره كوله. پر ۱۹۶۷ ز كال د شوروي تشياليونو په ډله كې شامل شو. په ((سايوز)) ډوله تشيال بېړيو او د مدار په ((ساليوت)) ډوله تشيال تمځيو كې يې د الوتنې او كار كولو په برخه كې بشپړ كورس پاى ته ورساوه. تشيال الوتنو ته له چمتووالي سره هممهال يې د گاگارين په نامه په پوځي هوايي اكاډمۍ كې هم زده كړې كولې، چې پر ۱۹۷۵ ز كال يې پاى ته ورسوله. بيا يې د پيلوټانو – ازمايښت كوونكو ښوونځى پاس كړ. په بېلابېلو مخبېلگو الوتكو كې يې د پيلوټۍ مهارت خپل كړ او ۱۳۰۰ ساعته الوتنه يې وكړه. د ۱۹۷۸ ز كال د جون پر ۱۵ د ((سايوز – ۲۹)) ډوله تشيال بېړۍ په الوتنه كې يې د مرستندوى په توگه برخه درلوده. لياخوف د ۱۹۷۹ ز كال د فبرورۍ پر ۲۵ له والېري ويكتروويچ ريومين سره لومړى ځل په ((سايوز – ۳۲)) ډوله تشيال بېړۍ كې تشيال ته الوتنه وكړه. د ۱۷۴ شواروزو په بهير كې يې په ((ساليوت – ۶)) تشيال تمځي (مدار تمځي) كې كار وكړ. د ۱۹۷۹ ز كال د اگسټ پر ۱۹ په ((سايوز – ۳۴)) ډوله تشيال بېړۍ كې ځمكې ته راستون شو. په تشيال كې دده د اوسېدو مهال ۱۷۵ ورځې، ۳۵ دقيقې او ۳۷ ثانيې وو، چې د هغه مهال لپاره تر ټولو اوږده تشيال الوتنه وه.
د انتر کوسموس په پروگرام کې تشیال ته الوتنې
تشیالیوني لیاخوف په راتلونكې كې د ((انتركوسموس)) د پروگرام له مخې تشيال الوتنو ته چمتووالى كاوه او په دې توگه د باندينيو هېوادو له تشياليونو سره لكه د ۱۹۸۱ ز كال د مارچ پر ۲۲ په ((سايوز – ۳۹)) ډوله تشيال بېړۍ كې د مرستندوى او دويم پيلوټ په توگه د منگوليا له تشياليوني سره په الوتنه كې ملگرى وو. له دې نه وروسته يې په ((ساليوت – ۷)) تشيال تمځي كې د كار كولو لپاره چمتووالى وكړ. لياخوف د ۱۹۸۳ ز كال د جون له ۲۷ نه د نوامبر د ۲۳ تر پايه له الېكساندر پاولوويچ الېكساندروف سره په ((سايوز – T – ۹)) بېړۍ كې تشيال ته الوتنه وكړه او د همدغې بېړۍ بولندوى وو. په ((ساليوت – ۷)) تشيال تمځي كې يې كار وكړ. په تشيال كې يې د پاتې كېدو ټول مهال ۱۴۹ ورځې، ۱۰ ساعته او ۴۶ دقيقې وو. په راتلونكي كې يې يو ځل بيا له نړيوالو تشياليونو سره په نړيوال پروگرام كې الوتنو ته چمتووالى وكړ. د ۱۹۸۸ ز كال د جون پر ۷ د شوروي اتحاد او بلغاريا د گډې تشيال الوتنې د (( سايوز – TM – ۵)) تشيال بېړۍ په تشكيل كې د الوتنې د پيل كېدو پر مهال شامل وو.
جغتو ولسوالۍ (غزنی)
جغتو ولسوالۍ د افغانستان د غزني ولايت یوه ولسوالۍ ده چې د غزنی ښار په 30 کیلو مری کې موقیعت لری یاده ولسوالۍ دوه لوی کلي لري چې عبارت دي له ( ګلبوری، او سهراب څخه دا والسوالۍ د غزني ښار او ناوه، قره باغ، اندړ او خواجه عمري ولسوالیو سره ګډه پوله لري. د جغتو ولسوالۍ مرکز په ګلبوری کې دی ددی ولسوالۍ ډیره يې خلک په کرنه او مالداری باندی مصروف دي او زیاتره وګړۍ یې د هزاره قوم اړوند دي.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
تراب معنی
تراب معنی خوره عربي لفظ دې
مولوي احسان الله احسان
مولوي احسان الله احسان د طالبانو اسلامي غورځنگ له بسنټ ایښودونکو او د دغه غورځنگ درهبری شوری له غړو څخه وو.
مړینه
وېشنيزه:طالبان وېشنيزه:ملايان
هوامين امپيريل ټاور
هوامين امپيريل ټاور چين په ښار  شنگهای کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 63 منزلونه دي او ددې لوړوالی  258 ميټر (847 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2011 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
گميشان ولسوالي
گميشان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گمیشان)  د ايران د گلستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د گميشان ښار دی. دا ولسوالي ۶۸٬۷۷۳ تنه نفوس لري. د گميشان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گلستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
جمال شاه
جمال شاه په افغانستان کې زيږيدلى. د هنر په بيلا بيلو برخو لکه سندرې ويل، کمپوز، د تمثيل د هنري پارچو ليکوال، ډايرکتر او لوبغاړى دى. ښاغلى جمال شاه د رسامۍ د هنر يو برلاسه نقاش دى چې په لس گونه نندارتونو نه يې د ليدونکو لپاره په بيلا بيلو وختونو کې پرانيستې دى. په تلويزيوني نندارو او فلمونو کې برلاس لري.
وېشنيزه:مسلمان لوبگران وېشنيزه:پښتانه لوبگران
جان کېنېث ګالبرېث
جان کېنېث ګالبرېث د OC  (په کاناډا کې د وړتیا دویم ملي نښان) ګټونکی چې د کېن ګالبرېث په توګه هم پېژندل کېږي، یو امیکايي-کاناډایی اقتصاد پوه، ديپلومات، دولتي چارواکی او روڼ‌اند و، چې د ۱۹۰۸ ز کال د اکتوبر په ۱۵ زېږېدلی او د ۲۰۰۶ ز کال د اپرېل په ۲۹ مړ شوی. له ۱۹۵۰ ز څخه تر ۲۰۰۰مې ز لسیزې پورې د اقتصادي موضوعاتو په اړه د هغه کتابونه له تر ټولو ډېرو پلورل شویو کتابونو څخه وو. هغه د یو اقتصاد پوه په توګه د بنسټيز لیدلوري له پلوه پر پوست-کنیزیا اقتصاد (د اقتصادي فکر ښوونځی) ډډه لګوله.
ګالبرېث د هاوارډ پوهنتون د علمي هیئت له غړو څخه و او نږدې نیمه پېړۍ د هاوارډ پوهنتون د اقتصاد په څانګه کې استاد پاتې شو. هغه یو بریالی لیکوال و د څو ناولونو په ګډون یې ۱۴ کتابونه ولیکل او په بېلابېلو برخو کې یې له زرو څخه زیاتې مقالې خپرې کړې. د اقتصاد درې‌ګونې مقالې، امریکايي کپيتالیزم/ شتمن‌توب (۱۹۵۲ز کال)، هوسا ټولنه (۱۹۵۸ز کال) او نوی صنعتي دولت (۱۹۶۷ز کال) د هغه له اثارو څخه وو. د هغه ځينې کارونه د اقتصاد‌پوهانو هر یو میلټون فرېډمن، پل کروګمن، رابرت سولو او توماس سوول له نيوکو سره مخامخ شوي.
لومړنی ژوند
ګالبرېث د ۱۹۰۸ ز کال د اکتوبر په ۱۵مه په یوه سکاټلندي الاصله کاناډايي کورنۍ کې د سارا کاترین (کېنډال) او ارچېبالډ «ارچي» ګالبرېډ په کور کې د کاناډا د ایونا اونتاریو په سټېشن کې زېږېدلی او د اونتاریو په ډانوېچ ښار کې لوی شوی. هغه د الېس، کاترین او ارچېډبال وېلیم (بال) په نوم درې خویندې وروڼه لرل. د نوې ځوانۍ پر مهال یې ځان کېن ونوماوه او وروسته یې دا نه خوښول چې د جان په نوم دې ورته غږ وشي. ګالبرېث له لویېدو سره په یو ډېر لوړ کس بدل شو چې لوړوالی یې ۶ فوټه او ۹ اېنچ (۲۰۶ سانتي متر) ته رسېده.
پلار یې کروندګر او د ښوونځي ښوونکی و. مور یې د کور مېرمنه او ټولنیزه فعاله وه، کله چې هغه ۱۴ کلن و مور یې مړه شوه. د دوی کورنۍ کرونده/فارم د تامسون پر کرښه پرته وه. د هغه مور او پلار دواړه په ۱۹۲۰ ز لسیزه کې د اونتاریو د بزګرانو د اتحادیې ملاتړي وو.
د هغه لومړني کلونه د ایونا سټېشن د ویلي په ۹۴۶۸ سړک کې په یو، یواتاقه ښوونځي کې تېر شول چې اوس مهال هم شته او وروسته د ډاتون او سېنټ توماس عالي ښونځي ته لاړ. ګالبرېث په ۱۹۳۱ ز کال کې د اونتاریو د کرنې له کالج څخه چې هغه مهال یې د ټورنټو له پوهنتون سره تړاو درلود د کرنې په برخه کې خپل لیسانس سند ترلاسه کړ. هغه د مالدارۍ په څانګه کې زده‌کړې وکړې. هغه د کرنیز اقتصاد په برخه کې جیانیني سکالرشېپ/بورس (په میاشت کې ۶۰ ډالره ورکول کېدل) تر لاسه کړ. چې هغه ته یې برکلي او کلفورېنیا ته د سفر اجازه ورکړه چېرته چې هغه د کرنیز اقتصاد په برخه کې خپله د ماسترۍ درجه او د فلسفې په برخه کې یې خپله د دوکتورا درجه د برکلي له کلفورېنیا پوهنتون څخه تر لاسه کړه. ګالبرېث اقتصاد له پروفیسور جورج مارتین پيترسون څخه زده کړ او دواړو په ګډه د «حاشیه‌يي ځمکې د مفهوم» په نوم یوه اقتصادي مقاله ولیکله چې په ۱۹۳۲ ز کال کې د امریکا د کرنیز اقتصاد په مجله کې خپره شوه.
تر فراغت وروسته یې په ۱۹۳۴ زکال کې په هاروارډ پوهنتون کې د استاد په توګه کار پيل کړ. ګالبرېث له ۱۹۳۴ ز کال څخه تر ۱۹۳۹ ز کلونو په دوره کې په پرلپسې ډول په هاروارډ کې تدریس وکړ او له ۱۹۳۹ ز کال څخه تر ۱۹۴۰ ز کال پورې يې د پرېنسټون په پوهنتون کې تدریس وکړ. په ۱۹۳۷ ز کال کې يې د متحده ایالاتو ښاروندي/تابیعت ترلاسه کړ او نور د بریتانیا تبعه نه و. په ورته کال کې هغه د انګلستان له کمبرېج کالج څخه د یو کلنو زده‌کړو د مالي لګښت مرسته ترلاسه کړه، چېرته چې نوموړی د مېنارډ کېنز تر اغېز لاندې راغی. وروسته هغه په ۱۹۳۸ ز کال کې د څو میاشتو لپاره اروپا ته سفر وکړ او په یو نړیوال اقتصادي کنفرانس کې يې ګډون وکړ چې خپلو نظریو ته یې پراختیا ورکړه. هغه د ۱۹۳۴ ز کال په اوړي کې د څو میاشتو لپاره د متحده ایالاتو د کرنې په وزارت کې خدمت وکړ. هغه ته د هاروارد پوهنتون د استاد په توګه په ۱۹۳۸ز کال کې د ملي سرچینو هیئت د برنامې جوړولو لپاره د يوې څېړنيزې پروژې مسؤلیت ورکړل شو. هغه له ۱۹۴۳ ز کال څخه تر ۱۹۴۸ ز کال پورې د فورچېن مجلې د اېډېټور/خپروونکي په توګه کار وکړ. په ۱۹۴۹ کال کې د هاروارډ پوهنتون د استاد په توګه منصوب شو. هغه د هاروارډ په پراختیايي ښوونځي کې هم تدریس کړی.
دویمه نړیواله جګړه
متحده ایالات په داسې حال کې دویمې نړیوالې جګړې ته دننه شول چې لا په بشپړ ډول د لوی اقتصادي رکود څخه نه وو رغېدلي. ځکه چې د جګړې مهال تولیداتو د بودیجې لوی کسر او یو سازګار پولي سیاست ته اړتیا لرله تورم او د مزدورۍ ورځنی مارپېچ لګښت د منلو وړ ښکارېدل. ګالبرېث د جګړې د هڅو د شنډولو او له تورم څخه د مخنیوي د ټيم د برخې/غړي په توګه د نرخونو د ادرې (OPA) د مرستیال په توګه له ۱۹۱۴ ز کال څخه تر ۱۹۴۳ ز کال پورې د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې خدمت وکړ. یادې ادارې د نرخونو او اجارو د ثبات لړۍ د لارښوونې مسؤلیت پر غاړه درلود.
د ۱۹۴۱ ز کال د مې میاشتې په ۱۱ ولسمشر روزوېلټ د غیر نظامي عرضو او د نرخونو د مدیریت اداره رامنځته (OPACS) کړه. یاده اداره د ۱۹۴۱ ز کال د اګوست په ۲۸ د نرخ په اداره (OPA) بدله شوه. د ۱۹۴۱ ز کال په ډېسمبر کې جګړې ته د متحده ایالاتو تر ننه کېدو ورسته OPA د نرخونو کنترول او د جیره‌بندۍ مسؤلیت پرغاړه واخیست.
د بېړني نرخ د کنترول قانون د ۱۹۴۲ ز کال د جنوري په ۳۰ تصویب شو، چې OPA ته یې د یو جلا فېدرال اژانس په توګه مشروعیت ورکړ. دې چارې OPA له دوه نورو اژانسونو/اجنسیو سره یو ځای کړه: له مصرف کوونکو څخه د ملاتړ برخه او د ملي دفاع شورا د مشورتي کمسیون د نرخ د ثبات برخه. دا شورا د ملي دفاع د مشورتي کمیسیون د شورا (NDAC) په نوم یادېده، چې د ۱۹۴۰ ز کال د مې میاشتې په ۲۹ جوړه شوې وه. NDAC د نرخونو په ټيټ ساتلو کې پر رضاکارانه او مشورتي ميتودونو ټينګار کاوه. د نرخ د ثبات لپاره د NDAC کمېشنر لیون هېندرسون د ۱۹۴۱ او ۱۹۴۲ ز کلونو تر منځ د OPACS او OPA رئیس شو. هغه د نرخ پر جبري او سختو مقرراتو د څار مسؤلیت پر غاړه درلود چې د ۱۹۴۲ ز کال په مې میاشت کې د اعظمي نرخونو د عمومي مقرراتو (GMPR) تر معرفي کولو وروسته د OPA له خوا پیل شو. دا د سوداګریزې ټولنې له سختې نیوکې سره مخ شوه. OPA يې په ځواب کې د نوي دستورالعمل په استازیتوب خلک چمتو کړل او ویې ویل چې دا د هغو کسانو واک راټيټوي چې د لوړو نرخونو یا کرایو په لټه کې دي. OPA خپله د پلي کولو څانګه لرله چې د سرغړاوي مخ پر زیاتېدونکې څپې يې مستندې کړې: یو پر څلورم ميلیون برخه په ۱۹۴۳ کال کې او تر ۳۰۰۰۰۰ زیات د بل کال په بهیر کې.
دوست محمد دوست
استاد دوست محمد خان د افغانستان نامتو علماوو او شخصیتونو څخه دي.
استاد دوست محمد دوست خپل ابتدائي تحصیلات په جلال آباد ښار کې بشپړه کړ او بیا د ننګرهار پوهنتون له زراعت پوهنځی څخه فارغ شول. وروسته د لا نورو زده‌کړو او هیواد ته خدمت کولو لپاره امريکې ته لاړ او په وایومنګ پوهنتون (University of Wyoming) کې تحصیل ته بوخت شول.
بیا د خپل قوی عظم او اراده سره د مایکروبیالوژی (Microbiology)رشته کې ماسټري تر کچه زده‌کړي په اعلی درجه سره بشپړ کړ. استاد بر وطن مین شخصیت وو ځکه د افغانانو د خدمت لپاره بیرته وطن ته راستانه شول او په مختلفو دولتی ارګانونو کې دنده ترسره کړه بیا د وطن بچيانو د روزلو لپاره د ننګرهار پوهنتون کې د طب پوهنځی استاز په صفت دنده ترسره کول. بیا تقاعد نه وروسته په آریانا پوهنتون کې تدریس کول. له استاد نه ډېر اثار پاتي شوي دي خو د مختلفو ستونزو له امله چاپ شوي ندي.
الكساندر هومبولدت
الكساندر فون هومبولدت (انگریزي: Alexander von Humboldt) یو نامتو جرمني پوه ، فزيكپوه ، د اسماني ډبرو په برخه كې څانگيز، جغرافه پوه ، بوټپوه (نباتپوه) ژوپوه ، مخترع او سيلاني ، د ويلهلم فون هومبولدت كشر ورور ، د ۱۷۶۹ ز كال د سيپټمبر په ۱۴ د المان د برلين په ښار كې زېږېدلى دى.
اخځونه
وېشنيزه:آلماني ساينسپوهان وېشنيزه:ساينسپوهان وېشنيزه:آلمانيان
ساييز غونډال
Influenza (FLU) انفلونزا(فلو) انفلونزا دیو نوع ویروس (یوقسم) په ذریعه مینځ ته راځی چی اکثراً دمنی او ژمی په موسمونو کی لیدل کیږی ۰ اعراض اوعلایم:- تبه- لړزه- دهډوکودرد- سردردی- دستونی درد- ټوخی بیدون دبلغم نه – دپزی بندوالی- دسترگودمنظمی سوروالی- کله کله دزړه بدوالی او اسها ل۰ تبه اکثراً دیو ورځی څخه تر یوی هفتی پوری دوام کوی او که چیرته تبه د ځلورو ورځو زیاته شی امکان یی دسینه وبغل لری۰ تداوی:- د انفلونزا مریض ته باید چی ډیر زیات مایعات ورکړ شی او که چیرته یی تبه دځلورو ورځو زیاته شی او بلغم هم ولری باید چی دسینه بغل معاینه وشی۰ Pneumonia سینه و بغل سینه وبغل عبارت د التهاب د نسج د شش څخه دی چی دباکتریا او یا هم د ویروس په ذریعه مینځ ته راځی چی د اکسیجن د جزب عملیه د وینی په جریان کی مختل کوی ۰ سینه بغل کله کله دتنفسی سیستم جزیی (کم) التهاب لکه زکام یا ریزش په ډول او کله کله هم دشری(سرخکان) – توره ټوخله- یا هم استماء(نفستنگی) مینځ ته راځی۰ چی په وړوماشومانو او سپین ږیرو کی ډیر وخیم وی ۰ اعراض او علایم:- دسینی درد(پلورایی) کله کله استفراق- تبه – لړزه او یخنی- نبض لوړیږی- تنفس اوچتیږی-ټوخی د زیړ- شین اویا هم سور بلغم سره – په قرع کی اصمیت دشش په ساحه کی احساس کیږی۰ د رال آواز د اصغاء په وخت کی اوریدل کیږی – شونډی یی کبود توری شان(سیانوتیک) معلومیږی ۰ تداوی:- د (7) کلو نه ښکته ماشومانو ته ایمپیسیلین د 50څخه تر 100 ملی گرام فی کیلو گرام او یا هم ---کوترامیکسازول  د 5څخه تر 10 ملی گرام فی کیلو گرام دلسو ورځو لپاره تجویز شی ۰ د 7 کالو نه غټو ماشومانو ته فنیکسی میتایل پنسیلین یا پنسیلین وی د 30 څخه تر 60 ملی گرام کیو ډی هر شپږ ساعته پس ورکړ شی که چیرته مریض د پنسیلین سره حساسیت درلود د اریترومایسین څخه دی استفاده وشی د لسو ورځو پوری – په زیات مقدار دی مایعات ورکړل شی- دایشیدلو اوبوبخار دی انشاق کړی – دضروریت په وخت کی باید مریض وضعیت شی اوکه مریض د تداوی په مقابل کی عکس العمل ونه ښوده د ټی بی یا دتبرکلوز اشتباه کیږی۰
وېشنيزه:ساييز غونډال
د ترموډینامیک تاریخچه
د ترموډینامیک تاریخچه د فزیک په تاریخ، د کیمیا په تاریخ او په ټولیز ډول د علم په تاریخ کې یوه بنسټیزه څانګه ده. دا چې ترموډینامیک د علم او تنکالوژۍ له ډېرو برخو سره تړاو لري، له همدې امله یې تاریخچه هم د کلاسیک میخانیک، کوانټوم میخانیک، مقناطیس او کیمیاوي سنټیک له پرمختګونو؛ او په لږ واټن سره د هواپوهنې له تاریخ، د معلوماتو له تیورۍ او بیولوژۍ (فزیولوژۍ)؛ او د بخار د ماشین، د داخلي احتراق د ماشینونو او برېښنايي تولید په څېر تکنالوژيو له رامنځته کېدو سره غوټه شوی دی. د ترموډینامیک پرمختګ اتومي تیوري رامنځته کړه او له هغې سره یوځای مخته لاړ. د دې تر څنګ یې په احتمالاتو او احصائیه کې نوې لارې رامنځته کړې. د بېلګې لپاره د ترموډینامیک زماني جدول وګورئ.
لرغونې دوره
پخوانیانو تودوخه د اور اړونده ګڼله. تر میلاد ۳۰۰۰ کاله مخکې د لرغوني مصر اوسېدونکو تودوخه د لومړنیو اسطوره اړونده بلله. د لرغوني هند فلسفه، په ځانګړي ډول ویدي فلسفه په دې باور  ده چې د ټولو کایناتو د پیداښت بنسټ پنځه عناصر دي. په لوېديځه فلسفه کې تر سقراط د مخکې فیلسوفانو تر منځ د لومړني عنصر په اړه تر ډېرو بحثونو وروسته «امپډوکلس» د څلورو عناصرو نظریه وړاندې کړه چې ویل یې ټول توکي له خاورې، اوبو، هوا او اور څخه رامنځته کېږي. تر میلاد شاوخوا ۵۰۰ کاله وړاندې یوناني فیلسوف «هراکلیټوس» د خپلې هغې مشهورې خبرې له امله د «جریان او اور» پر فیلسوف مشهور شو چې ویلي یې وو "هر څه په جریان کې دي". هراکلیټوس په دې باور و چې په طبیعت کې درې عناصر اور، خاوره او اوبه دي.
د معاصرې دورې په لومړیو کې داسې انګېرل کېده چې تودوخه د یوه نه لیدل کېدونکي مایع اندازه کول دي چې د کالورۍ په نامه پېژندل کېږي. اجسامو د دغې مایع د یوې مشخصې اندازې د ساتلو وړتیا لرله چې له امله یې «د تودوخې ظرفیت» (heat capacity) اصطلاح رامنځته شوه، دا اصطلاح په لومړي ځل سکاټلنډي کیمیاپوه «جوزف بلک» په ۱۷۵۰مه لسیزه کې رامنځته کړه او ویې څېړله.
اتومېزم (Atomism) د ترموډینامیک او احصائیوي میخانیک د اوسنۍ اړیکې مرکزي برخه ده. د لیوکیپوس او ډیموکرېټ په څېر لرغونو متفکرانو او وروسته اپیکوریانو اتومېزم مخته یووړ او د وروستۍ اتومي تیورۍ بنسټونه یې کېښودل. په شلمه پېړۍ کې د اتومونو تجربوي ثبوتونه وړاندې شول او تر هغه مخکې اتومي تیوري پر فلسفي لیدونو او علمي شعور ولاړه وه.
د پنځمې مخزېږدې پېړۍ یوناني فیلسوف «پارمنیډس» په خپل یوازني شعري اثر کې چې «د طبیعت په اړه» یا (On Nature) نومېږي، استدلال کوي چې خلا یا تشیال په هغه ډول چې اوس پېژندل کېږي، په طبیعت کې نه‌شي پېښېدای. دغه لیدلوری د ارسطو استدلالونو تایید کړ، خو «لیوکیپوس» او «هیرو اف الکساندریا» نیوکې پرې وکړې. له لرغوني دور راهیسې تر منځنیو پېړیو پورې د خلا د اثبات یا رد لپاره بېلابېل دلایل وړاندې شول او د خلا د رامنځته کېدو لپاره ګڼې هڅې وشوې، خو ټولې ناکامې وې.
اروپايي ساینس‌پوهانو «کورنلیوس ډرېبل»، «رابرټ فلوډ»، «ګالیله ګالیله» او «سنټاریو سنټاریو» په ۱۶مه او ۱۷مه پېړۍ کې وکولای شول چې د هوا نسبي «سړوالی» او «ګرموالی» د ترمامتر (یا ترموسکوپ) په مرسته اندازه کړي. دا ښايي له مخکېنۍ دستګا څخه اغېزمنه شوې وي چې کولای یې شول د «فیلون بیزنسي» او «هيرو اف الکساندریا» له‌خوا جوړه شوې هوا منقبضه کړي.
ترموډینامیک د علم په توګه
ایرلنډي فزیک‌پوه او کیمیاپوه «رابرټ بویل» په ۱۶۵۶ کال کې له انګرېز ساینس‌پوه «رابرټ هوک» سره په همغږۍ د هوا یو پمپ جوړ کړ. بویل او هوک د دغه پمپ په مرسته د فشار او حجم (pressure-volume) پیوستون ته متوجه شول: P.V = ثابت. هغه مهال هوا د خوځنده مالیکلونو د سیستم پر ځای د بې‌حرکته ذراتو سیستم ګڼل کېده. د حرارتي حرکت مفهوم دوې پېړۍ وروسته مطرح شو. له دې امله بویل په ۱۶۶۰ کال کې په خپل اثر کې د یوه میخانکي مفهوم یعنې د هوا د فنر په اړه غږېدلی دی. وروسته چې کله ترمامتر اختراع شو، له ګي-لوساک سره یې مرسته وکړه چې خپل قانون رامنځته کړي چې لږه موده وروسته یې پایله «د ایډیال ګاز قانون» شو. خو د ایډیال ګاز د قانون تر جوړېدو مخکې د بویل یوه همکار «ډنیس پاپین» په ۱۶۷۹ کال کې د هډوکو هضموونکی جوړ کړ چې یو سرپټی کلک لوښی دی او بخار د لوړ فشار تر رامنځته کېدو پورې محدودوي.
په نورو بڼو یا ډيزاینونو کې یې د بخار د تخلیې لپاره یوه دریڅه ورکړه چې د دستګا د چاودنې مخه ونیسي. پاپین چې د دریڅې ښکته او پورته حرکت ولید، د پیسټوني ماشین او سلنډر نظریه ورسره پیدا شوه. خو له دې سره سره ده خپله طرحه تعقیب نه‌کړه. په ۱۶۹۷ کال کې د پاپین د طرحو پر بنسټ انجنیر «توماس ساوري» لومړنی ماشین جوړ کړ. که څه هم دغه لومړني ماشینونه خام او ناکاره وو، خو د هغه مهال د مخښکو ساینس‌پوهانو توجه یې جلب کړه. په دې ډله کې د ترموډینامیک پلار «ساډي کارنو» و چې په ۱۸۲۴ کال کې یې «د اور د خوځنده ځواک په اړه انګېرنې» کتاب خپور کړ، دغه کتاب د تودوخې، ځواک او د ماشین د اغېزناکتیا په اړه بحثونه لرل. دا د یوه مدرن علم په توګه د ترموډینامیک د پیل یوه نښه وه.
په ۱۸۴۳ کال کې «جېمز ژول» په تجربوي ډول د تودوخې میخانیکي معادل پیدا کړ. ښاغلي ژول په ۱۸۴۵ کال کې د خپل مشهور ازمېښت په اړه خبر ورکړ او دا د اوبو په یوه بوشکه کې د لاسي څرخ د ګډولو لپاره د لوېدونکي وزن کارول وو، د دې په مرسته یې د تودوخې میخانیکي معادل ۴.۴۱ ژول پر کالوري اټکل کړ. په دې توګه د انرژۍ د پایښت تیوري رامنځته شوه او څرګنده یې کړه چې تودوخه ولې کار کولی شي.
د حرارت انتقال
د حرارت انتقال یا د تودوخې لېږد داسې پدیده ده چې په ورځني ژوند کې د درک وړ ده. په ۱۷۰۱ کال کې ایزاک نیوټن «د سړښت قانون» خپور کړ. له دې سره سره، په اوولسمه پېړۍ کې باور دا و چې ټول توکي د لېږد یا انتقال مساوي وړتیا لري او توپیر یې د حرارتي ظرفیتونو په بېلابېوالي کې نغښتی دی.
په دې اړه چې ښايي د تودوخې د لېږد قضیه داسې نه وي، ځینې وړاندیزونه د برېښنا له نوي علم څخه ترلاسه شوي دي چې په هغه کې په ښه ډول څرګندېده چې ځینې توکي د برېښنا ښه لېږدوونکي دي او ځینې نور ښه عایق دي. جان ایګن هوس په ۱۷۸۵-۱۷۸۹ کلونو کې ځینې لومړني ازمېښتونه وکړل چې تر څنګ یې بنجامین ټامسپون هم په همدې دوره کې دغه کار وکړ.
زلمی خليلزاد
کورنۍ مخینه
زلمی خلیلزاد د بلخ ولایت په مزار شريف کې زېږېدلی. د پلار لخوا د لغمان ښودل شوی او په لغمان کې پښتون بلل شوی خو د دې خبرې اصلیت لا پورې ندی څرگند ځکه چې امریکا خپل د گټو ساتلو لپاره د انسانانو اکر هم بدلوي رابدلوي. همدارنگه يې په انگرېزي ويکيپېډيا کې د پلار په هکله یې کښلي چې د محمد ظاهر شاه په وخت کې يو پوځي جگپوړی غړی ؤ. خلیلزاد په انگرېزي ، پښتو ، پاړسي او عربي کې روان غږېدای شي. خلیلزاد يوې اوتريشۍ سیاستوالې او لیکوالې سره په کال ۱۹۷۲م زېږدي کې واده وکړ د خلیلزاد د ماندینې نوم شېرل بنارډ ده او دواړو په يوه پوهنتون کې زده کړې پر مخ وړي. د دوی دوه ماشومان دي چې يو يې الکسندر نومېږي چې زوی دې او لور يې ماکسیمیلين نومېږي.
سياسي مخینه
خلیلزاد له ۱۹۷۹م زېږدي څخه تر ۱۹۸۹م زېږدي پورې د کولمبيا پوهنتون په نړېوال ښوونځي کې د عامه اړیکو زده کړو څانگې کې مرستيال پروفیسر و. په هماغه پېر کې ده د جیمي کارټر په اداره کې د زبېگنيو برېژنسکي سره يوځای کار کاوه. د جېمي کارټر اداره د افغان مجاهدينو د پاليسي چوکاټ جوړوونکي ول چې د پخواني متحدې روسيې په مقابل يې مقاؤمتي جگړه پیل کړې وه. په ۱۹۸۴م زېږدي کې خلیلزاد د يو کال قونسلي مشاور دنده د بهرنيو اړیکو څانگې کې ومنله او د امریکې سټېټ ډيپارټمنټ ( کورنيو چارو دولتي اداره ) سره د منځیني ختيځ او سوېلي اسيا په هکله د مشاور په توگه دنده د ريچارډ مرفي تر مشرۍ لاندې درلوده. له ۱۹۸۵م زېږدي تر ۱۹۸۹م زېږدي پورې خلیلزاد د رونالډ رېگن په اداره کې د سټېټ ډيپارټمنټ لخوا د متحدې روسيې په مقابل جگپوړي مشاور او لارښود دنده درلوده همدارنگه يې د ايران او عراق جگړو پر مهال هم مشاور و. په همدې مهال دی د سټېټ ډيپارټمنټ لخوا افغانستان لپاره د پالیسي او پلان جوړوونې ادارې ځانگړی استازی او د همدې ادارې د پازوال مايکل ـ اېچ ـ آرمکوسټ مرستيال سکرتر و. د دغې دندې موخه دا وه چې مجاهدینو لپاره نړېواله مرسته راټوله کړي او د مجاهدینو شهرت د متحدې روسيې په خلاف جگړه کې په نړېواله کچه ورزيات کړي. له ۱۹۹۰م زېږدي ـ ۱۹۹۲م زېږدي پورې خلیلزاد د جورج ـ اېچ ـ ډبليو ـ بوش په ادارې د دفاع په وزارت کې د تگلارې د پلان مرستيال سکرتر مقرر شو.
اووه طرحې او افغانستان اشغالول
مخکې لدې چې امریکا په افغانستان برید وکړي ، زلمي خلیلزاد په ۱۹۹۸م زېږدي کې د بل کلنټن په ادارې نیوکې پیل کړي وې چې ولې په افغانستان کې په طالبانو برید نه کوي. په هماغه کال کې بل کلنټن د خوست په ولایت يو څو بالیستک مزايله وتوغول خو د هوايي برید امر یې ورنکړ. د زلمي خلیلزاد سره يوځای د پاول ولفوېچ چې د امنیت ادارې مشر و دلیلونه پدې روان و چې په تنزانيا او نورو افریقايي او آسيايي سیمو کې د امریکا په سفارتخانو بریدونه وشول د طالبانو د ملاتړي اسامه بن لادن لخوا تنظيم شوي ول. همدې سره يې پدې ټينگار درلود چې دوی په منځيني ختيځ کې په سوډان ، سوماليه او افغانستان کې تره گريزه کمپونه پرانیستي چې وگړي سختدريځۍ ته روزي. په همدې پیر کې ښاغلي خلیلزاد د نظار شورا مشر احمدشاه مسعود سره څو ځلې ولیدل او سلامشورې ورسره شریکولې. وروسته چې کله د جورج بوش اداره واک ته ورسېده نو ښاغلي بېمن او خلیلزاد د پاول ولفويچ او زبېگنیو برېژنسکي سره يوځای همدې ادارې ته ورننوتل او خپل د تېرو نیوکو لپاره يې ښه فرصت د ۲۰۰۱م زېږدي کال د ۱۱ م سپتمبر بریدونو کې ولید. په همدې مهال برهاند الدین رباني هم د خلیلزاد لپاره ځینې سپارښتنې درلودلي چې وروسته یې د امنیت ادارې (رېنډ کورپس)د يو کارکوونکي ډینيل بېمن سره يوځای منځيني ختیځ ته صدام او ټولې نړۍ ته يې اسامه بن لادن خطرونه بلل. دواړو د واشنگټن کوارټرلي په يوې ژمني گڼې کې يوه لويه لیکنه په ۲۰۰۰م زېږدي کې چمتو کړې وه چې سرلیک ېې داسې دی (Afghanistan consolidation of a Rougue State). په همدې لیکنه کې يې په خانگړي توگه افغانستان ته د اووه ترحو په وړاندې کولو د بوش په ادارې ټينگار کړی و چې وخت رارسېدلی چې افغانستان د تره گرۍ ځالې څخه وژغوري. او يوه ځای کې يې نغوته داسې کړې وه چې (ولې باید موږ فکر وکړو؟)دېته په کتلو دواړو خلیلزاد او بېمن داسې لیکلي و چې د متحدې امریکې د وگړو لپاره هر ځای په بهر کې او دننه امریکا لپاره هم ډېر لوی گواښ په مخکې شته چې په تېروخت کې بل کلنټن ورته پام نه ؤ کړی خو اوس د بوش اداره باید دېته پام وکړي او پرته له پوځي برید څخه ناشونې ده چې په منځني اسيا کې د ترهگرو ځالې ته د پای ټکی کېښودل شي. د بوش لپاره د ښاغلي خلیلزاد او ډينيل بېمن اووه ترحې داسې وې : د خليلزاد په دغه نرمې مقالې کې چې سپارښتنې شوې وې د تورکيې د بهرنيو چارو د وزارت يوې انگرېزي مجلې کې خپرې  شوې وې چې نه يوازې د سپارښتنې لخوا  پزړه پورې او د يادونې وړ خبرې وې ، په هماغه وخت کې د بوش ادارې غړو د يوولسم د سپتمبر د غميزې  لپاره يو څه د خواخوږۍ غږ او پېغمبرانه کتنه بلله. د همدې پر بنسټ د بوش اداره د افغانستان  په خوا ميدان ته راووتله اود خلیلزاد او بېمن ټینگار یې خپل د لارې او تگلارې يوه نژدې  لاره وگڼله.
د زلمي خلیلزاد په هکله د نظر خاوندانو څرگندونې
٫٫ افغانستان د پرمختگ په لور روان دی او ډېر روښانه پرمختگونه د وسایلو او پیسو کارولو لخوا چې افغانستان ته یې ځانگړې کړل د يادولو وړ دي ،،(خلیلزاد د افغانستان لپاره د امریکې استازی ۲۰۰۴م زېږديز) ـ د خلیلزاد دغو څرگندونو ته په نغوته يوې مشهورې خبريالې کيرا کوشيلاینک دا گڼي چې د زلمي خلیلزاد دغه څرگندونې يوازې دا په ډاگه کوي چې ښاغلی خلیلزاد پرمختگ د پیسو او دوی ته د سهولتونو د ورکړې ته وايي او د ځمکني حقایقو څخه سترگې پټوي چې له ۲۰۰۱م زېږدي څخه تر ۲۰۰۳م زېږدي پورې يې ډېر بشري تېروتنې ترسره شوې چې د خلکو مرگ ژوبلې باندې وواؤښتلې. همدارنگه خبرياله وړاندې د ۱۰ بیليونه ډالرو يادونه کوي چې يوازې د امریکې لخوا لگول شوي او د برلین په ښار کې د مرستو لپاره غونډې ته اشاره کوي وايي : چې د اپرېل لومړۍ ۲۰۰۴م زېږدي کې په برلین کانفرانس کې د ۸.۲ بیليونه ژمنه وشوه چې لومړیو کالونو کې به ۴.۵ بيليونه به سمدستي په افغانستان کې لگول کېږي ، خو له هماغه راهیسې وینو چې تر اوسه د افغانستان لپاره دغسې ژمنو والا پيسې د امریکا په پوځ لگول شوي چې د اسامه بن لادن په درک پسې گرځېدل خو د افغانستان په وگړو يوه ايکۍ هم نده لگول شوې او ډېری وگړي اوزگاره دي کارونه ورته نشته ټولنه ویجاړه پرته د څو گوتو په شمار ودانیو او يو څو سرتړلیو موټرونو نور هېڅ کوم پرمختگ ندی شوی او خلکو کې خوارځواکي رامنځته شوې نو پرمختگ د چا لپاره؟. امریک چې په افغانستان کې ۷م د اکتوبر ۲۰۰۱م زېږدي جگړه پیل کړې يقينآ چې پایته نده رسېدلې او پر ځای يې نورې بدمرغۍ هم له ځان سره راوړي لکه د اتمي بمونو (کلستر بمونه) کارول ، مينونه خښول ، د کاناډا هېواد د ناټو غړی هم ورپسې کاږل او يو بېکاره دولت ملاورتړل چې په خلکو کې ناوړه لاسپوڅی بلل کېږي او هېڅ د ښو شهرت نلري. په لومړیو دؤو کالونو کې د لومړنیو مرستو څرک هم نه لگېږي چې لمخې یې خلکو ته نه ښوونځي ودان شوي نه يې خلکو ته کورونه ورجوړ کړي او پخپله افغان حکومت ددې توان نلري چې ښه څانگواله کدرونه ولري چې لمخې یې بدمرغي له نېکمرغي لا ډېره شوې. همدارنگه د ښځو او ماشومانو په ورځيني ژوند کې د پام وړ مثبت بدلون ندی ښکاره شوی ، د بېلگې په توگه د فراح يه ولایت کې هره ورځ يوه ښځه او څو ماشومان مړه کېږي ، د نظیر شاه بېلگه د يادولو ده چې د ۲۶ کلنې ښځې پلار دی وايي لور يې له ډېرې بدبختۍ او لاچارۍ څخه ځانته اور واچاؤه. د خلیلزاد پشان صفیرانو وراشې د امریکا ، کاناډا ، انگلستان ، اروپايي ټولنو او ناټو هېوادونو همدارنگه د پرمختگ ويناوې او خبرونه يوازې پدې موخه خپرېږي چې د نړۍ خلک په دغې جگړې ډاډمن کړي او د خلکو سترگو کې خاورې وشيندي. افغانان وروسته له فلسطینيانو څخه دوهمه لويه د کډوالو او خوروورو لادرکه خلکو ډله ده.
سرچينې
وېشنيزه:امريکايي سفيران
بلال فېلېپس
ابو امینه بلال فېلېپس (دېنېس برادلي فېلېپس، زېږنېټه: جنوري ۶ ۱۹۴۶) یو مسلمان کاناډايي ښوونکی، ویناوال، او لیکوال دی چې قطر کې ژوند کوي.
خرمدره ولسوالي
خرمدره ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خرمدره)  د ايران د زنجان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د خرمدره ښار دی. دا ولسوالي ۶۷٬۹۵۱ تنه نفوس لري. د خرمدره ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د زنجان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
چنگه
د ميدان وردگ ولايت د جلگې (دايميرداد ) ولسوالي شاوخوا شپېته کلي لري او ترگردو لوی کلی يې چنگه دی چې کوزې خواته يې شرتوغی او برې ته يې دولت شه ده جنوب خواته يې بابک و چتو دي د شمال خوا يې ټول غرونه دي چې خدای خبر سر بي کوم ځای ته ځي.
دا کلی له ابتدا نه د يوه غره په لمن کې آباد شوی مگر وروسته يې تيت و پرک حالت غوره کړی د نفوس د زياتېدو له امله يې په سختو لاشو نو کې هم کورنه جوړ شوي لکه د کابل په دهمزنگ کې. نفوس يې دوه نيم زره کسانو ته رسيږي.
چنگه يوه طبعي چينه هم لري چې يو ورخ اوبه کال دوولس مياشتې ترې روانې وي دا اوبه په لويو لويو گړنگو را تويېږي يوه زړه راښکونکې منظره جوړوي خلک ورته آوپران (آبپران) وايې، دوه لوی خاورين اودونه (د اوبو د زخيره کولو ځای ) چنگوالو ورته رغولي چې په لسگونه جرېبه ځمکه خړوبوي.
داکلی دوه درې برخې دی او شپږ جوماتونه پکې ودان دي خلک يې د پوهې تږي او وږي دي اتحاد نظر نورو کليو ته ښه دی
په دې کلي کې درې تاريخي کمرونه هم شتون لري يو يې اوږۍ کمر دی چې له دولتشې کلي سره په سرحد کې موقعيت لري.
بل يې ښوی کمر دی چې د کلي ماشومان اوس پرې د يخمالک لوبه کوي دا کمر له پخوانه د کلي په يوه نسبتا لوی ډاک کې په يوه ډډه پروت دی سر يې لږ هسک نيولی او لاندې برخه يې له ځمکې سره سمه ده په تندي يې له کلونو کلونو چې خلک ښويېدلي نو او س يې يوه برخه دومره ښويه ښکاري لکه دا کار چې چا د کومې وسيلې په مرسته لاسي کړی وي او ماشومانو ته يې د لوبو ښويک جوړ کړی وي.
د چنگې بل لوی کمر د ژړ کمر په نوم دی دا کمر غالبا څلوښت پنځوس متره جگ ولاړ دی، چې د چنگې له ښکلا سره پوره مرسته کوي ژېړ کمر د چنگې شمال خواته د پرتې دښتې را وتلې څنډه ده او د يوه دېوال غوندې جوړښت لري.
د چنگي تر ټولو ښه او لمر مخه ځايونه يا پېتاونه هديرو نيولي چې اوس پکې د کور جوړولو مناسب ځای پاتې ندی. مهم زيارت يې د ظاهر شهيد په نوم دی، ظاهر په نوې ځوانۍ چې مکمن د دولسو کالونو به و روسانو له الوتېکې وويشت او شهيد يې کړ.
د يادونې وړ ده چې د چنگې په نوم دوه کلي دي يوه يې بره چنگه بولي بله کوزه، خو تاسې يې بره يا لويه چنگه وپېژنده.
والېري ولاديميروويچ پولياکوف
والېري ولاديميروويچ پولياكوف (۲۷ د اپريل، ۱۹۴۲ ز. - ) د شوروي اتحاد پيلوټ او تشياليونى د روسيې د تولا په ښار كې زېږېدلى دى. دى يو له هغو څلورو كسانو څخه دى چې د شوروي اتحاد او روسيې دواړه اتلولۍ درجې وركړ شوې دي. دى جوړونكى – تشياليونى – څېړونكى دى. د شوروي اتحاد او روسيې ۶۶ او د نړۍ ۲۰۷ تشياليونى دى. نوموړي په تشيال كې تر نورو ټولو تشياليونو ډېر مهال تېر كړى، چې ۴۳۷ شواروزه او ۱۸ ساعته كيږي. پر دې بنسټ ده په دې برخه كې نړيوال ريكارډ ټینگ کړی دى. پولياكوف خپله لومړنۍ تشيال الوتنه د ۱۹۸۸ ز كال د اگسټ پر ۲۹ د ۱۹۸۹ ز كال د اپرېل د ۲۷ تر پايه ترسره كړه. ده په سايوز – ټي اېم – ۶ تشيال بېړۍ كې د روسيې د لومړني تشياليوني – څېړونكي په توگه له ولادیمیر افاناسېویچ لياخوف اوافغان تشیالیوني عبدالاحد مومند سره يو ځاى تشيال ته الوتنه وكړه. عبدالاحد مومند او لياخوف د ۱۹۸۸ ز كال د سيپټمبر پر ۷ ځمكې ته راستانه شول، خو پولياكوف هماغلته په مير تشيال تمځي كې له موسى مناروف او تيتوف سره د كار د ادامې لپاره پاتې شو. ده ته په بري سره د اوږدې تشيال الوتنې په خاطر پر ۱۹۸۹ ز كال د شوروي اتحاد اتلولي وركړ شوه ، چې هغه د سرو زرو ستورى وو. همدا راز له دې نه مخكې ، پر ۱۹۸۸ ز كال كې ورته د افغانستان جمهوريت د اتلولۍ درجه د خپلواكۍ لمر نښان هم وركړ شوى دى. پولياكوف د ۱۹۹۴ ز كال د جنوري له ۸ نه د ۱۹۹۵ ز كال د مارچ د ۲۲ تر پايه د ډاكتر – تشياليوني – څېړونكي په توگه په سايوز – ټي اېم – ۱۸ بېړۍ كې خپله دويمه تشيال الوتنه ترسره كړه ، چې په مير تشيال تمځي كې يې ۴۳۷ شواروزه او ۱۸ ساعته دوام وكړ. دا په يوه تشيال الوتنه كې په تشيال كې د كار كولو لوى ريكارډ دى. نوموړي د دوو تشيال الوتنو پر مهال ۶۷۸ شواروزه ، ۱۶ ساعته او ۳۴ دقيقې په تشيال كې تېرې كړې دي. په دې شمېر كې پولياكوف د تشياليونۍ په تاريخ كې له سيرگى كريكاليوف نه چې په تشيال كې يې ۸۰۴ ورځې او سيرگى اودېيف چې ۷۴۷ ورځې يې په تشيال كې تېرې كړې ، نه وروسته درېيم ځاى نيسي. د پولياكوف مسلك ډاكتري ده ، د طبي پوهنو دوكتور ، پروفيسر او د پوځي روغتيايي خدمتونو لومړى بريدمن دى چې اوسمهال له دندې رخصت شوى دى. ده د شوروي اتحاد اتلولۍ د سرو زرو ستوري مډال او افغانستان جمهوريت پر اتلولۍ د خپلواكۍ لمر نښان پر گټلو سربېره ځينې نورې ډالۍ هم گټلې دي.
اخځونه
وېشنيزه:شوروي فضانوردان
لينکو گرينډ حيات هوټل
لينکو گرينډ حيات هوټل چين په ښار  چونگ چنگ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 60 منزلونه دي او ددې لوړوالی  258 ميټر (846 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2004 کې ترسره شو۔
دېمیتري
دېمتري مېدوېدېف د روسيې دولسمشرۍ ټاکنې له اکثريت غړو سره وګټلې او په ځوانه ځوانۍ کې يې ځان د نړۍ د يو مهم هېواد ولسمشرۍ ته ورساوه. زياتره شنونکي په دې عقيده لري ، چې د مېدوېدېف بريالي کېدل په واقعيت کې د پوتين بريا ده او د پخواني تفاهم له مخې راتلونکی لومړی وزير به هم ولادېمير پوتين وي ، يعنې په واقعيت کې راتلونکي دوره به د پوتين د واکمنۍ دوام وي. تجربو ثابته کړې ، چې پر يوه ټغر دوه ملکان نه ځاييږي ، وبه کتل شي چې د پوتين او مېدوېدېف ملګرتيا تر کومه دوام کولای شي. په هر صورت د پيل لپاره مېدوېدېف د پوتين ملاتړ او ملتيا ته ډېره اړتيا لري. زياتره شنونکي په روسيه کې 2008 /3/2 / نېټې په ټولټاکنوکې د حاکم ګوند دکانديد پر برياليتوب سره يوه خوله دي ،چې دا د ټولټاکنو په پرتله يوې ټولپوښتنې ته ورته وه ، چې پخواني ولسمشر پوتين د بهرنيواو کورنيو تګلارو په اړه ترسره شوه اودا د بوش او اولمېرت پر مخ يوه ښه درنه څپېړه هم وه دېميتری ( 42 کلن ) هغه نظامي ادارې ته منسوبيږي ، چې پوتين په کې يو عمر دنده ترسره کړې ده اوس به دېميتري يوه ښه موده د پوتين مشورو ،لارښونو ته اړتيالري د پوتين له ملاتړ پرته دېمتري دا امکان نه درلود، چې کرملېن ته لار ومومي. دېميتري ميدويديف د 1965 ز د سپټمبر پر 14 مه نېټه په اوسنۍ پترزبورګ او پخواني ليننګراد کې زيږيدلې دی ، مور او پلار يې ښوونکي وو ، په 1987 ز کې په لينګراد پوهنتون کې شامل شو او له حقوقو پوهنځي څخه فارغ شو ، نوموړي له همدغه پوهنتون څخه دوکتورا تر لاسه کړې ده. دېمتري يوڅه وخت تجارت هم کړی دی داهغه څه دي ، چې دده رسمي بيوګرافۍ کې نه دي ياد شوی او د ( الېم بالب ) شرکت د وکيل په توګه يې هم يو څه موده کار کړی او د روسيې تر ټولو مشهور شرکت په رامنځ ته کولو کې يې هم ونډه اخېستې ده اوس ددغه شرکت پانګه له مېلياردو ډالرو اوړي. د 1990 – 1999 ز کلونو تر منځ پترزبورګ پوهنتون کې استاد و او ددې تر څنګ له 1990 – 1995 ز پورې د پترزبورګ د ښاروال سلاکار و او د بهرنيو اړيکو کارپوه و. په 1999 ز کې د ولسمشر مرستيال وټاکل شو. همدارنګه ميدويديف د 1999 – 2000 ز په کلونو کې د ولسمشر په دفتر کې دديوان مرستيال و بيا ورپسې په 2000 ز کې د ديوان لومړی مرستيال شو او ددې تر څنګ ميدويديف د ګازپروم شرکت د مديرانو رئيس و ، نوموړي د 2003 ز په اکتوبر کې د ولسمشرۍ په ماڼۍ کې د ديوان رئيس شو او د 2005 ز مې دولسمشر لومړی مرستيال شو. پوتين او مېدوېدېف له 17 کلوراهيسې د يو بل ملګري دي له يوې لسيزې زيات دواړو په جلا توګه له اناتولي سوبچاک سره کار کړی ، مېدوېدېف په پوهنتون کې د پريکنده دريځ څښتن اودېموکرات پېژندل شوی. څلورو ګوندونو ( متحده روسيه ، عادله روسيه ،مدني ځواک ، کرنيز ګوند ) د 2008 ز د ولسمشرۍ په ټولټاکنو کې د مېدوېدېف د کانديدکېدو وړانديز کړی و. په ټولټاکنو کې دګډون ونډه ۷۰٪ وه ، دېمتري ۷۰،۲۳٪ رايې وګټلې. ددېمتري ملګري وايي ، نوموړی مشهور وکيل دی ، جنجال يې نه خوښيږي له پوتين سره مينه او اخلاص لري دا هغه صفتونه دي ، چې سړی يې له پامه نه شي غورځولې ، د پخواني شوروي اتحاد واکمن مېخائيل ګورباچوف د رايې پر مهال وويل : باور لرم ، چې دېمتري زده کونکی او عصري دی ، ښه وړتيا لري ، د وکيل په توګه پخه تجربه لري ،زيرک دی خو يوه نيمګړتيا لري ، چې د يوې اوږدې مودې لپاره يې د اتحاد په کچه دنده نه ده تر سره کړې. يوشمير نور بيا وايي دمېدوېدېف قد 5 فوټه او4سانتي دي، نوموړی له پوتين څخه 3 سانتې ټيټ دی دابه ترهغې پوتين ته اړ وي ، چې له خپل ښوونکي څخه دا زده کړي ، چې څرنګه په عامو مناسبتونو کې راڅرګند شي. دېمتري د خپلې زده کړې دمهال ملګرې سوېتلانا سره واده وکړ او يولس کلن زوی لري ، له کتابونو سره ډېره لېوالتيا لري ، دده په زړ ه پورې کتاب ( شوروي دايره المعارف ) دي.
تړلې لیکنې
روس
ختیځ پاکستان
ختیځ پاکستان د پاکستان یو له ایالتونو څخه و چې په ۱۹۵۵ زکال کې د یو واحد سیاست پر بنسټ تاسیس شو او د دغې ایالت نوم یې له ختیځ بنګال څخه ختیځ پاکستان ته واړوه چې نن ورځ د هند او بنګلادیش ترمنځ ویشل شوی دی. له هند او برما سره ځمکنۍ پولې لري او همدارنګه د بنګال په خلیج کې ساحلي پوله هم لري. په ۱۹۷۱ زکال کې ختېځ پاکستان د بنګلادیش په نامه په خپلواک هېواد واوښت.
یو واحد سیاست او اسلامي جمهوریت
په ۱۹۵۵ زکال کې لومړي وزیر محمد علي بوګړا د واحدې پالیسۍ طرحه اجرا کړه چې له مخې یې څلور لویدیځ ایالتونه د لویدیځ پاکستان په نوم یو واحد کې ادغام کړل او د ختیځ بنګال نوم ختیځ پاکستان ته بدلون وکړ.
پاکستان په ۱۹۵۶ زکال کې ملوک الطوایفي سیسټم له منځه یووړ او د جمهوریت د اساسي قانون په جوړولو سره یې د اسلامي جمهوریت نوم غوره کړ. د ختیځ پاکستان پاپولیست رهبر ایچ. اس. سهروردي د پاکستان د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو. سهروردي واک ته له رسېدو ډېر ژر وروسته د ګډ ټاکنیز سیسټم د جوړولو په موخه په قانوني لارو چارو لاس پورې کړ. د پاکستان په لویدیځ کې د دغه ګډ ټاکنیز سیسټم اړوند شدیدو مخالفتونو شتون درلود. مسلم لیګ دغه موضوع عامه افکارو ته ورسوله او د جلا ټاکنیز سیسټم غوښتنه یې وکړه. د لویدیځ پاکستان پر خلاف، په ختیځ پاکستان کې رایو ورکونکو د ګډ ټاکنیز سیسټم پلوي کوله. د یو مناسب ټاکنیز سیسټم د جوړولو اړوند له مسلم لیګ سره اختلافات د هغه د دولت پر وړاندې ستونزې راوپارولې.
د اساسي قانون پر بنسټ ملي مالي کمیسیون د لویدیځ پاکستان د څلورو صوبو/ایالتونو د ملاتړ سربېره د لومړي وزیر سهروردي له خوا له ځنډ پرته وځنډول شو. سهروردي د ملي اقتصاد د متمرکز کولو په موخه د شوري اتحاد د پنځه کلن پروګرام څخه ملاتړ کاوه. د دغه لیدلوري له مخې د ختیځ پاکستان اقتصاد په چټکۍ سره متمرکز کېده او مهمې اقتصادي پروژې لویدیځ پاکستان ته انتقال کېدلې.
د پاکستان په لویدیځو مالي ښارونو لکه کراچۍ، لاهور، کویټې او پېښور کې د سهروردي د اقتصادي سیاستونو پر ضد د مخکښو سوداګریزو ټولنو او خصوصي سکتور په ملاتړ لوی کارګري اعتصابونه ترسره شول.
لومړي وزیر سهروردي د دې لپاره چې د خلکو پام له جنجال جوړونکې واحدې پالیسۍ څخه بلې خوا ته کړي د کوچنیو پانګوالو له خوا یې د کوچنیو سوداګریو د جوړولو په غوښتنې دغه ستونزو ته پای ټکی کېښود. د سهروردي د ګڼ شمېر ابتکاراتو او د ملي مالي کمیسیون د جایزې د پروګرام له بندولو سربېره د لویدیځ پاکستان په څلورو ایالتونو کې د هغه سیاسي ځایګي او انځور زیان ولید. ګڼ شمېر ملت پاله رهبران او د مسلم لیګ فعالان د اساسي قانون پر بنسټ د ملي مالي پروګرام ځنډولو ناهیلي کړل. د هغه منتقدینو او د مسلم لیګ مشرانو دا موندلې وه چې سهروردي د یاد پروګرام په ځنډولو سره هڅه کړې څو مالي تخصیصونه، مرستې، مالي مرستې او نور فرصتونه د لویدیځ پاکستان د څلورو ایالتونو پر ځای د ختیځ پاکستان لوري ته سوق کړي. سهروردي د خپل لومړي وزارت په وروستیو کې هڅه وکړه چې د ختیځ او لویدیځ ترمنځ اقتصادي نابرابري له منځه یوسي خو هڅې یې بې پایلې وې.
سهروردي د مرکزي پیمان په سازمان او د سویل ختیځې اسیا د پیمان په سازمان کې د پاکستان د غړیتوب په پیاوړتیا سره له متحده ایالاتو سره اړیکې ټینګې کړې او همدارنګه یې د چین د خلکو له جمهوریت سره هم خپلو اړیکو ته پراختیا ورکړه.
د ایوب خان واکمني
په ۱۹۵۸ زکال کې ولسمشر سکندر میرزا د پاکستاني پوځ د مشر ایوب خان د پوځي کودتا په ګټه نظامي حکومت اعلان کړ. نږدې له دوه اونیو وروسته د ولسمشر میرزا او د پاکستان د وسله وال ځواک اړیکې ترینګلې شوې؛ د فوځ مشر جنرال ایوب خان ولسمشر له واکه ګوښه کړ او هغه یې په زور سره بریتانیا ته تبعید کړ. ایوب خان په ملي راډیو کې د وینا پر مهال خپلې چارې توجیه کړې او څرګنده یې کړه چې «وسله وال ځواکونه او وګړي له تېر څخه د یوه پاک جلاتوب غوښتنه لري...». تر ۱۹۶۲ زکال پورې نظامي حکومت دوام درلود؛ ورته مهال مارشال ایوب خان په دولت کې تصفیه وکړه یو شمېر سیاستوال او مامورین یې لرې کړل او پر ځای یې پوځي افسران وټاکل. ایوب خپل رژیم «هغه انقلاب چې د تورې او فاسدې بازارموندنې ستونزې پاکوي» وباله. خان د میرزا پر ځای ولسمشر شو او د یوولسو کلونو لپاره د هېواد په تر ټولو پیاوړي کس واوښت. پوځي حکومت تر هغه مهاله دوام وموند کله چې ایوب خان په ۱۹۶۲ زکال کې د پاکستان د قاضي القضات محمد شهاب الدین تر نظر لاندې د ختیځ او لویدیځ پاکستان له لسو مخکښو قاضیانو (۵ د ختیځ او ۵ د لویدیځ) څخه د اساسي قانون کمېټه جوړه کړه. د ۱۹۶۱ زکال د مۍ په ۶ مه نېټه دغه کمیسیون خپله مسوده ولسمشر ایوب خان ته ولېږه. نوموړي له خپلې کابینې سره له مشورې سربېره په خپله دغه مسوده په بشپړه توګه وکتله.
ډاکا په ۱۹۶۲ زکال کې د پاکستان دویمه پلازمینه اعلان شوه. دغه ښار د قانون جوړونکي ښار په توګه وټاکل شو او لوئیس خان د یوې ملي اسمبلۍ د ټولګې جوړولو مسئولیت پر غاړه واخیست. په ۱۹۶۰ زکال کې د ډاکا د نفوسو شمېر زیات شو. په دغه ایالت کې د طبیعي ګازو اووه کارخونې ګټې اخیستنې ته وړاندې شوې.
وروستي کلونه
هغه مهال چې عمومي فدرال ټاکنې ترسره شوې عوامي لیګ د پاکستان په پارلمان کې د یوازني مخکښ ګوند په توګه راڅرګند شو. دغه لیګ د ختیځ پاکستان له ۱۶۹ څوکیو څخه ۱۶۷ څوکۍ خپلې کړې او په دې ترتیب سره یې د پاکستان د ملي اسمبلۍ د ۳۰۰ څوکیو د ۱۵۰ نیمايي و څخه ډېرې خپلې کړې. له تیوریکي پلوه دغې چارې لیګ ته د ویسټ مینسټر د رواج له مخې دا اجازه ورکوله چې دولت جوړ کړي. خو دغه لیګ و نشو کولای په لویدیځ پاکستان کې حتی یوه څوکۍ هم خپله کړي؛ چېرې چې د پاکستان پیپل (د خلکو ګوند) د ۸۱ څوکیو په خپلولو سره په ملي اسمبلۍ کې د لویدیځ پاکستان په استازولۍ مخکښ ګوند شو. نظامي حکومت د واک انتقال ودراوه او له عوامي لیګ سره یې اوږد مهاله مذاکره وکړه. د مدني سرغړونو خوځښت په ټول ختیځ پاکستان کې رامنځته شو او د پارلمان د جوړلو غوښتنه یې وکړه. شیخ مجیب الرحمن د ۱۹۷۱ زکال د مارچ په اوومه نېټه د یوې وینا په ترڅ کې له پاکستان څخه د خپلواکۍ اخیستو په موخه د مبارزې اعلان وکړ. د مارچ له ۷ مې نېټې څخه تر ۲۶ مې نېټې پورې ختیځ پاکستان عملا د عوامي لیګ تر کنټرول لاندې و. د ۱۹۷۱ زکال د مارچ په ۲۳ مه د پاکستان د جمهوریت په ورځ د بنګلادیش لومړنی بیرغ د ډېری ختیځو پاکستانیانو په کورونو کې راوځړول شو. د پاکستان پوځ د مارچ په ۲۶ مه د ځپلو عملیات له دې ډلې  Searchlight عملیات او همدارنګه د ۱۹۷۱ زکال د ډاکا د پوهنتون د عام وژنې عملیات پیل کړل. دغه چاره د بنګلادیش د خپلواکۍ د اعلامیې لامل وګرځېده.
زکرایا چاندلر
زکرایا ټي.چانډلر(د ۱۸۱۳ د ډېسمبر په لسم زېږېدلی – د ۱۸۷۹ د نوامبر په لومړۍ مړ شوی) یو امریکايي سوداګر، سیاستوال او د جمهوري غوښتونکي ګوند له بنسټ اېښودونکو څخه یو و، چې د تل لپاره د غلامۍ له منځه وړلو د پلوي په توګه یې د هغه پر رادیکال اړخ واک درلود. هغه د ډيټرویټ ښاروال، له میشیکان څخه څلور دورې سناتور او د ولسمشر اولسیس ګرانټ تر واکمنۍ لاندې د کورنیو چارو وزیر و.
چاندلر په ډيټرویټ کې د یو ځوان بریالي سوداګر په توګه تر ځمکې لاندې د رېل پټلۍ ملاتړ وکړ. د کورنۍ جګړې په بهیر کې هغه د اتحادیې د جګړې له هڅو، د غلامۍ له منځه وړلو او د ازاد شویو امریکايي افریقایانو لپاره يې د مدني حقونو دفاع وکړه. چاندلر د کورنیو چارو د وزیر په توګه د سور پوستو د چارو په دفتر کې فساد ختم کړ او د امریکايي سور پوستو قبیلو د متمدن کولو لپاره یې د ولسمشر ګرانټ د سولې سیاسي نوښت په بشپړ ډول تصدیق کړ. هغه په ۱۸۷۹ کال کې بیاځلي د متحده ایالاتو د سناتور په توګه وټاکل شو او د ولسمشریزو ټاکنو احتمالي نوماند و، خو په دا بل سهار په شیکاګو کې د وینا پر مهال ومړ.
د ژوند لومړي کلونه او مسلک
زکرایا چندلر د ۱۸۱۳ ز کال د ډېسمبر په لسم د نیوهمپشایر په بیډفورډ کې زېږېدلی و، پلار یې سمیول چاندلر او مور یې مارګاريټ اورر وه. د ټولې پلرنۍ لړۍ له اړخه سمیول چاندلر د وېلیم چاندلر له اولادې و چې په ۱۶۳۷ ز کال کې له انګلستان څخه د ماساچوسېټ راکسبري ته مهاجر شوی و. د دې لړۍ له لارې هغه د خپلې کورنۍ اووم نسل و چې په شمالي امریکا کې زېږېدلی و. مارګاريټ اورر د پوځ د افسر ډګروال جان اورر مشره لور وه. چاندلر په عامه ښوونځیو کې زکړې کړې وې. تر فراغت وروسته یې د پوهنتون د پيلولو هوډ نه درلود، چاندلر په ۱۸۳۳ ز کال کې د لویدیځ په لور ډيټرویټ ته لاړ، چې هغه وخت د مشیګان سیمې پلازمېنه وه. چاندلر په مشیګان کې يو عمومي پلورنځی پرانیست او د سوداګرۍ، بانکدارۍ او د ځمکې د احتکار له لارې د میشګانو له شتمنو کسانو څخه شو.
سیاسي دنده/مسلک
چاندلر له ځوانۍ څخه د غلامۍ کلک مخالف و او هيله یې  درلوده چې د شمال د وېګ ګوند به لویدیځو سیمو ته د غلامۍ په خپرولو کې د سویلي غلام ځواک مخه ونیسي. چاندلر له مالي پلوه د ډيټروېټ تر ځمکې لاندې رېل پټلۍ ملاتړ وکړ چې د تښتېدلو یا تښتېدونکو غلامانو لپاره یې د خوندي پټنځاي په موندلو کې مرسته وکړه.
په ۱۸۴۸ ز کال کې چاندلر خپله سیاسي دنده له وېګ ګوند څخه د ولسمشریزو ټاکنو ته نوماند زخاري ټایلر (Zachary Taylor) په ټاکنیزو مبارزاتو کې له ویناوالۍ څخه پيل کړه. چاندلر په ۱۸۵۱ ز کال کې د ډيټرويټ د ښاروال په توګه وټاکل شو او یو کال یې په دې موقف کې خدمت وکړ. چاندلر په ۱۸۵۲ ز کال کې د وېګ ګوند د نوماند په توګه د میشیګان د والي‌توب لپاره نوماند شو خو ماته یې وخوړه. چاندلر له کنزاس څخه د یو ازاد او له غلامۍ څخه پرته ايالت په توګه ملاتړ وکړ او یوه عریضه یې لاسلیک کړه چې د ۱۸۵۴ ز کال د جولاي په شپږمه يې د جمهوري غوښتونکو ګوند رامنځته کړ. چاندلر په ۱۸۵۶ ز کال کې د پنسلوانیا په پيتسبورګ کې د جمهوري غوښتونکو د لومړني هېوداني کنوانسیون استازی و. او د جمهوري غوښتونکو د ملي کمېټې غړۍ و. د جمهوري غوښتونکو کنوانسیون په هغه کال کې جان سي.فرمونټ (John C. Frémont) د ولسمشرۍ د نوماند په توګه معرفي کړ، چې په سرلارې مشهور و او غوښتل یې کنزاس د افریقایي-امریکايي غلامانو د غلامۍ له شره خلاص کړي او د میسوري تړون له الغا سره یې مخالفت وکړ. چاندلر د یو رادیکال جمهوري غوښتونکي په توګه پېژندل کېده، چې د پخوانیو یاغیانو لپاره يې سخته سزا او د افریقايي-امریکایانو لپاره یې ډېره ازادي غوښته. د جګړې تر پای وروسته يې په غوسه وویل: «هر سړي چې قتل کاوه، غلا یې کړه او زهر یې خپرول یو ديموکرات و».
د متحده ایالاتو سناتور (۱۸۵۷-۱۸۷۵)
چاندلر د ۱۸۵۷ ز کال په جنوري کې د یو جمهوري غوښتونکي په توګه نوماند شو او په مشیګان کې د متحده ایالاتو د سناتور په توګه وټاکل شو او د لوئيس کاس ځای ناستی شو. چاندلر په ۱۸۶۳ ز کال کې بیا او بل ځل په ۱۸۶۹ ز کال کې وټاکل شو او د ۱۸۵۷ ز کال د مارچ له څلورم څخه يې د ۱۸۷۵ ز کال د مارچ تر درېمې د متحده ایالاتو له ۳۵ کانګرېس څخه تر ۴۳ پورې خدمت وکړ. چاندلر په سنا کې د غلامۍ ضد رادیکالونو/سخت دریځو سره یوځای شو، که څه له سناتور چارلز سامنر سره یې مخالفت وکړ. چاندلر د جلاوالي تر ټولو ښکاره مخالف سناتور و. چاندلر له ۱۸۶۱  څخه تر ۱۸۷۵ پورې د سوداګرۍ د کمېټې رييس و چې د سیندونو او بندرونو لپاره یې د «خنځیر بېرل/ pork barrel» ځواکمن تخصیصات کنټرولول. د کورنۍ جګړې په پیل کې چاندلر د سناتورۍ له خپل نفوذ څخه د مشیګان د رضاکارانو د راټولولو او تجهیزاتو لپاره کار واخیست. چاندلر د جګړې د مشترکې کمېټې  یو غړی و.
چاندلر د ۱۸۶۲ ز کال د جولای په ۶ د مشیګان په جکسون کې په یوه وینا کې د جنرال جورج مک کلیلان (George McClellan) له خوا د جګړې څار وغنده. چاندلر د مک کلیلان پر وړاندې خپله وینا یو له تر ټولو اړینو عامه خدمتونو څخه وبلله. پر مک کلیلان د چاندلر برید د ريموچند په ولکه کولو کې د مک کلیلان تر ماتې پنځ ورځې وروسته او د مک کلیلان  له خوا د جيېز سمندر د اتحادیې د ځواکونو تر شاتګ وروسته د اووه ورځینۍ جګړې په لړ کې تر سره شوه چې په پایله کې کنفېدراسیون وګټله. چاندلر د ۱۸۶۳ ز کال د مارچ په درېمه په سویل کې د پرېښودل شویو ملکیتونو د راټولولو او اداره کولو قانون تصویب کړ. چاندلر د ۱۸۶۴ د جولای په دویمه د کنفېډراسیون د همتړونو ایالتونو د اړیکو د تنظیم لپاره قانون تصویب کړ.
چاندلر د تعرفو د  لوړ نرخ او د ملي بانک له رامنځته کولو څخه ملاتړ وکړ، او د جګړې د یو بېړني اقدام په توګه يې ډالر ته رایه ورکړه، خو په کلکه یې د اسعارو هر ډول تورم وغنده. چاندلر د بیارغونې له هغو قوانینو څخه ملاتړ وکړ چې امریکايي-افریقایانو ته یې مدني حقونه ورکول، خو په بیارغونه کې يې له سست‌والي کلکه نیوکه کړه. چاندلر د ۱۸۶۶ ز کال د جنوري په پنځمه له لویې بریتانیا سره د الابامه کلېمس/Alabama Claims (د سندري بریدونو یو ډول بېړۍ) له مذاکرې څخه د انکار له امله د اړیکو پر پرې کولو یو پرېکړه لیک ولیکه، خو دا پرېکړه لیک د سنا له خوا رد شو. د کورنۍ جګړې په بهیر کې بریتانیا په پټه د کنفېډراسیون بېړيو ته اجازه ورکړه تر څو د بریتانیا په بندرونو کې په وسلو سمبال شی. د سي اېس اېس الاباما (CSS Alabama) په ګډون دغو بېړیو د اتحادیې د سوداګرۍ د له منځه وړلو لپاره ډېر څه وکړل چې د اتحاديې د جګړو هڅو ته يې پراخ زیانونه واړول. چاندلر د ۱۸۶۷ ز کال د نوامبر په ۲۹ د بریتانیا څخه د غچ اخیستلو په موخه یو پرېکړه لیک صادر کړ چې له مخې يې اتیوپي/حبشه له لویې بریتانیا سره د جګړې په حال کې د ښکېل هېواد په توګه په رسمیت وپېژنده او غوښتنه یې وکړه چې «هم‌هغه حقونه چې د کورنۍ جګړې په بهیر کې بریتانیا ته د کنفېډراسیون له خوا په رسمیت پېژندل شوي و» حبشې ته ورکړل شي. د ۱۸۶۸ ز کال د ټاکنو په بهیر کې چاندلر د جمهوري غوښتونکو د کانګرېس کمېټې رییس و.
ولسي هڅوب
د کلتور ويی، ريښې د لاتيني ژبې ټکي colere څخه راوتی دی، چې د کرلو، پاللو او مېشته کېدلو مانا لري. کلتور په ټولگړي ډول د وگړو د ژوند د کړو وړو هغه سمبوليک چوکاټ سره پرتله کېږي کوم چې يو ځانگړی ښکارندويي کوي او هغه چې په يوه ټولنه کې ډېر اړين دی. د کلتور د ويکې بېلابېل تعريفونه د بېلابېلو تيوري گانو د پوهاوي دريځونو باندې رڼا اجوي، او يا هم د انسانانو د کړو وړو ارزښتناک معيارونو باندې. خو بشرپوهان بيا ډېر ځل د کلتور ويی، په کايناتو کې د انسانانو هغې وړتيا سره پرتله کوي کوم چې انسانان په ټولگيو سره وېشي، د قانونو په پلي کولو او له يو بل سره خپلې سمبوليکې تجربې گډ کوي. دا په هم ډولو جنسونو کې ښکاره نښه ده چې يو له بل نه بېلوي.
ولسي کلتور په ټولنه کي د ولس د کړو وړو هغه ټولگه ده چي پر بنسټ يې خپل ورځنۍ چاری پر مخ بيايي. ولسي کلتور پراخ اړخونه لري چې د مروجو توليدي و سايلو څخه بيا تر گړنۍ ويناوو پوري ټولي خواوی لکه خواړه ، کالې ، ودانۍ ، باور ، دوستي ، دښمني ، زېږد ،مړينه ، واده او نور په لمن کي لری ، د دې لپاره چې په دي برخه کي د اړينو مطالبو په اړه يادونې ولرو لا زمه ده چې هر عنوان ته د بيل بحث په توگه پام وساتل شي
فولکور د يوې ټولني د ټولي هستى او تېر تاريخ هنداره ده ،هغه ټولنه چه فولکور نه لري هغوى ملي هويت او ملي خپلواکي نلري.
فولکور دى چه د نړى د ادبياتو او په ځانگړې توکه د پښتو ادبياتو بنسټ يې ايښى دى.
انساني ټولني چه په يوه جغرافيايي ،اقتصادي،او فرهنگي فضاء کي گد ژوند کوي نو د خپل دغه گډ ژوند گډې تجربې له يوه نسل څخه بل نسل ته د فولکور په واسطه پرېږدى.
پر فولکور يا فوکلور که لغوي پلټنه وکړو نو به داسي ووايو چه دا يوه انگليسي کلمه ده چه ددو مورفيمونو (فولک) او (لور) څخه جوړه سوې ده ،فولک په انگليسي ژبه کي د خلگو او لور د پوهنى په معنى ده ،چه بشپړه معنى يې د خلگو پوه يا اولسي پوه ده.