cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منځنۍ اپلاتوني فلسفه
تاریخ
د اپامیا نومیوس (c. 160) دواړه نیوپایټاګورینیزم او پلوتونیزم سره یوځای کړل. هغه یو لیرې پرتو همغږي ښکاره کړه. د پلوتارک په څیر هغه فکر کاوه چې یو بد روح د مادې سره یوځای شوی. [8] له دې څخه د انسان د روح مړینه برخه اخیستل کیږي، کوم چې هغه د دویم غیر منطقي روح په توګه بیان کړی. [8] د دې ګناه له امله روح باید له خپل بې بدنه ژوند څخه بدن ته راښکته شي، او د بدن څخه د وتلو وروسته، که دا نور اوتار ته اړتیا ونلري، نو دا د خدای سره بې توپیره متحد کیږي. [8] د خدای ډالۍ هغه حکمت دی چې ترټولو غوره ښه دی، او دا ډالۍ یوازې هغه چا ته ورکول کیږي چې د نورو ټولو افکارو څخه د وتلو لپاره خپل ځان حتمي خیر ته وقف کړي. [8]
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
وسپنې (III) کلورایډ
د وسپنې کلورایډ (III) (انګليسي:Iron(III) chloride) په کېمياويي اصطلاح فيريک کلورايد د کیمیاوي فورمول FeCl 3 سره یو کیمیاوي مرکب دی چې د Pubcom ID 24380 سره دی. د هغه د داوړو وزن 162.2 g/mol (انهایډروس)دا 270.3 g/mol (hexahydrate) دی. د دې مرکب بڼه د خښتو سور او ژېړ جامد ده.
په چاپي برخه کې د وسپنې کلورايډ کارول:
په چاپي برخه کې د وسپنې کلورايد يا فيريک اسيد تېزات د وسپنې، مسو، المونيم، بريس او نورو فلزي شيټونو پر سر د ليکنې د کيندلو لپاره کارول کيږي چې په انګليسي ژبه کې دې اصطلاح ته Etching وايي چې پّ ساده پښتو کې يې مونږ په کيندلو ژباړلی شو.
سرچینې
وېشنيزه:فيريک کلوراډ
د المان بهرنۍ اړيکې
د المان فدرالي جمهوريت د اروپايي ټولنې، د نړۍ څلور سترو اقتصادي هېوادونو G4، پينځه سترو هېوادونو G5، د شل سترو هېوادونو G20، د اقتصادي مرستې او پرمختګ سازمان او د شمالي اتلانتيک تړون سازمان يا ناټو غړی هېواد دی، چې مرکزي اروپا کې پروت دی. دا هېواد له هېواده د باندې د ۲۲۹ ديپلوماتيکو ماموريتونو يوه شبکه او له ۱۹۰ څخه زياتو هېوادونو سره اړيکې لري. المان د نړۍ د مخکښو اقتصادي هېوادونو له ډلې، اروپايي او نړيوالې چارو ک:ې د يو ستر قدرت په توګه پېژندل کېږي.
فدرالي کابينه
د کابينې په کچه هغه درې وزارتونه، چې د المان د بهرني سياست د لارښوونې دنده لري، د دفاع وزارت، د اقتصادي مرستې او پراختيا وزارت او د بهرنيو چارو فدرالي اداره دي. په عمل کې د جرمني ډېری فدرالي څانګي د بهرني سياست په جوړولو کې په دې معنا يو څه ونډه لوبوي، چې د سياست لږې برخې له نړيوال قانوني واک څخه د باندې پاتې دي. که څه هم د فدرالي کابينې فرعي اصول (لکه څرنګه چې د المان اساسي قانون کې تشرېح شوي دي) فدرالي بهرنيو چارو وزارت ته د همغږۍ دنده ورسپاري. له دې امله نور وزارتونه ښايي يوازې بهرني مېلمانه راوبلي، يا له فدرالي بهرنيو چارو وزارت په تاييد سره د تړون خبرو اترو کې ګډون وکړي.
بنډيسټاګ “Bundestag”
بهرني سياست ته په پام سره، بنډيسټاګ د څارنې وړتيا برخه کې کار کوي. د دې برخې ټولې کمېټې او په تېره د بهرنيو اړيکو کمېټه د هېواد بهرنی سياست او تګلاره څاري. د بنډيسټاګ خوښه يا رضايت اړ دی، چې بهرني تړونونه تصويب کړي. کله چې د تړون قانوني ترتيب له لومړۍ لوستنې څخه تېرېږي، د بهرنيو چارو کمېټې ته وړل کېږي، چې بنډيسټاګ ته د راپور ورکولو له لارې د تصويب ځنډولو او خپل اړخيزې پريکړې وړتيا لري.
په ۱۹۹۴ زکال کې د اروپايي ټولنې اړوند موضوعاتو او قانوني ايښودلو د پراخه بهير په نښه کولو په موخه، د اروپايي ټولنې يوه بشپړه کمېټه هم جوړه شوه. يادې کمېټې د بنډيسټاګ په استازولۍ د خبرې کولو واک او او د اروپايي ټولنې د سياسي دريځ په اړه د پرېکړې کولو په وخت کې د ټولنې د استازولۍ واک درلود. په دې ځای کې يو بحث يا قضيه د اروپايي ټولنې د ختيځې پراختيا برخه کې د کمېټې ښکېلتيا وه، چې د بهرنيو چارو کمېټه په کې له “ECE” دولتونو سره د اړيکو دنده لري، په داسې حال کې چې د اروپايي ټولنې کمېټې ته د خبرو اترو دنده ورکړل شوې ده.
نادولتي سازمانونه
الماني د نادولتي ادارو يوه ډله ده، چې د بهرني سياست مسائلو برخه کې کار کوي. دا نادولتي ادارې يا سازمانونه “think-tanks” (د المان د بهرنيو اړيکو شورا)، د يوې مسئلې ريباري کونکې ادارې (د بخښنې نړيوال سازمان) او همدا راز نور هغه سازمانونه دي، چې د المان او نورو هېوادونو (اتلانتيک پل “Atlantic Bridge”) تر منځ پياوړو دوه اړخيزو اړيکو ته وده ورکوي. په داسې حال کې چې د نادولتي سازمانونو بوديجې او لارې چارې توپير کوي، مګر د خپلو نظرياتو غوره والي ته د پرېکړه نيونکو د هڅولو ټوليزه موخه، د ټولو تر منځ ګډه ده. په ۲۰۰۴ز کال کې د المان د حکومتولۍ يو نوی چارچوکاټ، به ځانګړي ډول د بهرنيو امنيتي چارو په برخو کې راپورته شو، چې نادولتي سازمانونه په کې رښتينې سياست جوړونه کې ورګډ (مدغم) شوي دي. نظريه دا ده چې د دولت او مدنې ټولنې د ډلو تر منځ مرسته د نازکه دولتونو لپاره د شخړو د حل، پراختيايي مرستې او بشردوستانه مرستې کيفيت يا څرنګوالی زياتوي. ياد چارچوکاټ پر بهرني سياست باندې د نفوذ لپاره د موکې درلودلو په موخه، د دې ډلو لپاره د نادولتي سازمانونو له مهارتونو څخه د ګټې اخېستلو هڅه کوي.
شخړې
په ۲۰۰۱ زکال کې دې موندنې ټول هېواد ولړزاوه، چې هغه ډله چې د متحده ايالتونو پر وړاندې يې د ۲۰۰۱ زکال د سپټمبر د ۱۱ بريدونه تر سره کړل، په هامبرګ کې مېشت وه.
د صدراعظم ګيرهارد شرودر حکومت د متحده ايالتونو د راتلونکو پوځي کړنو ملاتړ وکړ، افغانستان ته يې د طالبانو له وتلو څخه وروسته هېواد کې د امنيت راوستلو په موخه سرتېري واستول، چې د ناټو د ګډې پوځي خپرونې مشري وکړي.
نږدې ټول ولس پر عراق باندې د امريکا د ۲۰۰۳ زکال د بريد او هر ډول عسکرو د استولو سخت مخالفت و. دا دريځ د “SPD/Green” حکومت له لورې شريک شوی و، چې له متحده ايالتونو سره د يو څه ټکر لامل شو.
د ۲۰۰۷ کال د فبروري تر مياشتې پورې، المان په افغانستان کې د ناټو په مشرۍ د نړيوال سوله ساتي ځواک نږدې ۳۰۰۰ سرتېري درلودل، چې د تروريزم د جګړې د برخې په توګه جنګېدل او د سرتېرو د ګڼې له مخې له متحده ايالتونو (۱۴۰۰۰) او انګليستان (۵۲۰۰) څخه وروسته درېيم هېواد و. الماني ځواکونه زياتره د افغانستان زياتې خوندي شمالي برخه کې وو.
که څه هم المان له انګليستان او نيدرلېنډ څخه پرته، د اروپا د ځينو نورو سترو هېوادونو تر څنګ، د انګليستان او کاناډا تر نيوکې لاندې راغلی دی، چې د افغانستان په سويل کې د ډېرو سختو جنګي عملياتو په پرمخ وړلو کې يې ورسره ونډه نه ده اخېستې.
انساني مرستې
المان د ملګرو ملتونو تر ټولو لوی خالص مرسته کونکی هېواد دی او بېلابېلې پراختيايي استازولۍ لري، چې افريقا او منځني ختيځ کې کار کوي. د المان د فدرالي جمهوريت د پراختيا تګلاره د المان د بهرني سياست يوه خپلواکه برخه ده. ياده برخه د اقتصادي مرستې او پراختيا فدرالي وزارت له لورې جوړه شوې ده او د پلي کونکو ادارو له لورې يې چارې تر سره کېږي. د المان حکومت د پراختيا تګلاره يا سياست د نړيوالې ټولنې ګډه دنده ګڼي. دا هېواد له متحده ايالتونو او فرانسې څخه وروسته، د نړۍ په کچه درېيم تر ټولو لوی مرسته کونکی دی. المان د خپل ناخالص کورني توليد ۰،۳۷ سلنه په پرمختيايي چارو لګوي، چې دا کچه د حکومت د ۰،۵۱ سلنه ټاکل شوې نښې څخه ټيټه ده، چې د ۲۰۱۰ زکال لپاره په پام کې نيولې وه. دا هېواد ښايي د ۰،۷ سلنې نړيوالې نښې ته هم نه وي رسېدلی.
نړيوال سازمانونه
المان د اروپا شورا “Council of Europe”، اروپايي اتحاد، د اروپا د فضايي استازولۍ، د نړۍ څلور سترو هېوادونو “G4”، د نړۍ اته اقتصادي هېوادونو”G8”، د پيسو نړيوال صندوق، ناټو، د اقتصادي مرستې او پراختيا سازمان، اروپا کې د امنيت او همکارۍ سازمان، ملګرو ملتونو، د نړيوال بانک د ډلې او د سوداګرۍ نړيوال سازمان غړی هېواد دی.
اروپايي ټولنه
د اروپا يو لاس کول د اروپا د ډبرو سکارو او فولادو ټولنې “European Coal and Steel Community (ECSC)” او ايليسي تړون “Elysee Treaty” راهيسې اوږده لاره طی کړې ده. له ګاونډيو هېوادونو سره د دې هېواد سوله ييزې ګډې مرستې، د هېواد له سترو سياسي موخو څخه دي او المان د اروپا د يو ځای کېدنې برخه کې د تر ټولو غوره لاسته راوړنو په سر کې ځای لري:
زياتره هغه ټولنيز مسائل چې په ټوله کې اروپايي هېوادونه ورسره مخامخ کېږي، کډوالي، عمر لرونکی نفوس او د ټولنيزې سوکالۍ او تقاعد سيستمونه دي، چې ټول يې المان کې د پام وړ دي. المان هڅه کوي، چې د اروپايي اتحاد د غړو دولتونو د اوسنيو غړو په منځ کې د ژورې يو ځای کېدنې له لارې، سوله وساتي:
د عراق کلتور
د عراق کلتور ( په عربي کې: ثقافة العراق) یا د بین النهرین/ بِلَاد ٱلرَّافِدَيْن کلتور د نړی له کلتوري تاریخونو څخه یو ګڼل کېږي، او په نړۍ کې له تر ټولو اغېزناکو کلتورونو څخه یو بلل کېږي. نوموړې سیمه د دجلې او فرات سیندونو تر منځ پرته ده، چې په تاریخي لحاظ د بین النهرین یا بِلَاد ٱلرَّافِدَيْن په نوم یادېږي، زیاتره وخت د تمدنونو د زانګو په توګه پېژندل کېږي. د بین النهرین میراث له بېلابېلو لارو لکه د لیکلو د سېستم د اختراع،  ریاضیاتو، قانون، نجوم پوهنې او داسې نورو په واسطه د پخوانۍ نړۍ په تمدنونو باندې اغېزه واچوله او بڼه یې ورکړه. عراق د هغو بېلابېلو توکمي ډلو کور دی کومو چې د عراق د کلتور په پراخه طیف کې ونډه اخیستې ده. دا هېواد د خپلو شاعرانو، معمارانو، نقاشانو، او مجسمه جوړوونکو لپاره چې د سیمې په کچه په تر ټولو ښو هغو کې شمېرل کېږي او ځینې یې د نړۍ په کچه دي، شهرت لري. دا هېواد د معمارۍ، ادبیاتو، موسیقۍ، نڅا، نقاشۍ، اوبدنې، شاعرۍ، خطاطۍ، سنګ کارۍ او فلز کارۍ په شمول  په نړۍ کې یو له تر ټولو اوږدو لیکل شوو دودونو څخه برخمن دی.
سربېره پر دې، عراق له اسلام څخه مخکې خپلې ماضي او همدارنګه د خپلې طلایي دورې په بهیر کې کله چې بغداد د عباسي خلافت پلازمېنه وه، د خپلو لاسته راوړنو درناوی او لمانځنه کوي.
هنر
د عراق کلتور د یو ژور میراث درلودونکی دی چې د وخت له پلوه لرغونو زمانو ته ورګرځي او د تجسمي هنر ټولو هغو اثارو ته اشاره کوي چې د بین النهرین له دورو څخه سرچینه اخلي. د بین النهرین هنر ډېر په زړه پورې موضوعات لکه خدایان، یا په یواځې توګه او یا هم له خپلو عبادت کوونکو سره، او په بېلابېلو صحنو کې حیوانات شاملوي: لکه په قطارونو کې په تکراي بڼه، په یواځې توګه، له یو بل سره یا له انسان سره د جنګ په حالت کې، حیوانات په خپلو منځونو کې د مخامخ مقابلې په حالت کې یا د دوو مخامخ کېدونکو حیواناتو په منځ کې د یو انسان یا خدای ځای پر ځای کولو د صحنې، یا د ژوند د یوې ونې انځور.
ژبې
هغه اصلي ژبې چې په عراق کې ورباندې خبرې کېږي، بین النهریني عربي او کردي ژبې دي، ورپسې د ترکي ژبې عراقي ترکمني/ترکماني لهجه او نوې-آرامي ژبې (په ځانګړې توګه کلداني او آشوري) دي. عربي او کردي ژبې د عربي لیکدود له بېلابېلو نسخو سره لیکل کېږي. له ۲۰۰۵ز کال راهیسې، ترکمني/ترکماني له عربي لیکدود څخه ترکي الفباء ته اوښتې دي.
پر دې سربېره، نوې-آرامي ژبې بیا سُریاني لیکدود کاروي. نورې کوچینۍ لږکۍ ژبې له ماندایي، انګلیسي، شاباکي او ارمني ژبو څخه عبارت دي
د عراق د اساسي قانون ( د څلورمې مادې) له مخې:"عربي ژبه او کردي ژبه د عراق دوې رسمي ژبې دي. د عراقیانو لپاره په دولتي ښوونزو موسساتو کې خپلو اولادونو ته په مورنۍ ژبې لکه ترکمني، سُرْیاني او ارمني ژبو سره یا په خصوصي ښوونیزو موسساتو کې په بله هره ژبه  د زده کړو ورکولو حق د اړوندو ښوونیزو لارښودونو سره سم تضمین دی."
لرغونی عراق
سومري (EME.G̃IR 𒅴𒂠 چې معنا یې "مورنۍ ژبه ده" ) د لرغوني سومر ژبه او یوه ناپییلې او جلا ژبه وه چې په بین النهرین (عراق) کې ورباندې خبرې کېدې. سومري ژبه تر ټولو پخوانۍ لیکل کېدونکې ژبه ده. د سومري ژبې د لیکلې بڼې لومړنۍ دوره له ۳۳۰۰-۳۰۰۰ م.ز کال پورې رسېږي. په یاده دوره کې سرچینې له واجي ترکیب سره صرف لوګوګرافیک یا سمبولیکې دي. د سواد له دورې مخکې تر ټولو پخوانی سند یې د کیش ډبرینه لوح ده. فالکنشتاین (په ۱۹۳۶ز کال کې) ۹۳۹ نښانې چې د سواد له دورې څخه مخکې (د اروک په وروستیو کې، د ۳۴مې او ۳۰مې پېړۍ تر منځ) کارول شوې دي، فهرست کړې دي. د دویمې مخږېږدې زریزې په اوږدو کې د سومریانو او او سامي-ژبو اکدیانو تر منځ یو ډول نږدي کلتوري اړیکې رامنځته شوې چې پکې په پراخه بڼه دوه ژبي توب شامل و. د سومري ژبې او ختیځې سامي ژبې یو بر بل باندې متقابلې اغېزې په اساسي مقیاس سره له لغوي استعار څخه نیولې تر نحوي، صرفي او واجي اغېزو پورې په ټولو برخو کې ښکاره دي. نوموړو اغېزو، څېړونکي دې ته هڅولي دي تر څو د دریمې مخزېږدې زریزې سومري او اکدي ژبو ته د یوې همپالنۍ د ناحیې (Sprachbund) په توګه اشاره وکړي.
له اسلام څخه مخکې
سومري ادبیات د ثبت شوو ادبیاتو تر ټولو لومړنۍ مجموعه تشکیلوي، چې له هغې جملې څخه مذهبي لیکنې او نورې دودیزې کیسې دي چې د سومریانو د تمدن او همداراز په لویه پیمانه د ورپسې اکدیانو او بابلیانو د سترواکیو له خوا ساتل شوې دي. دغه ثبت شوې لیکنې د ژېړو (برونزو) د دورې په منځ کې په سومري ژبه لیکل شوې وې.
سومریانو د لیکنې یو له لومړنیو سېستمونو څخه اختراع کړ، چې د ۳۰مې مخزېږدې پېړۍ په شاوخوا کې یې له سواد نه مخکې سېستمونو ته په پراختیا ورکولو سره  سومري مېخي لیکدود رامنځته کړ. سومري ژبه په اکدي او بابلي سترواکیو کې د رسمي ژبې په توګه او د ادبي کارونې لپاره ان تر هغه وخته پورې پاتې شوه، کله چې ویل کېدونکې ژبه د اړوندو اوسېدونکو له منځه ورکه شوه؛ سواد پراختیا موندلې وه او سومري لیکدود چې زده کوونکو رانقل کړی و وروستني بابلي ادبیات یې په ژوره بڼه اغېزمن کړل.
شاعري
ـــــ پورتنی یو سومري حماسي شعر او د شاوخوا ۱۸۰۰م.ز کال د انمرکار او د ارته د حکمران افسانې یوه برخه ده. ګیلګامیش (په سومري ژبه: 𒀭𒄑𒉋𒂵𒈨𒌋𒌋𒌋 لاتیني یې: Gilgameš، ابتدایي سومري: 𒀭𒉋𒂵𒈩 چې لاتیني یې  Bilgamesh کېږي) په لرغوني بین النهرین کې یو حماسي نظم و چې د پاتې شوو ادبیاتو د لومړنۍ د یادونې وړ حماسې په توګه پېژندل کېږي. د ګیلګامیش ادبي تاریخ د اروک د پاچا بیلګامیش (د ګیلګامیش سومري بڼه) په اړه چې د اروک پا چا او د اور له دریمې سلسلې (شاوخوا ۲۱۰۰م.ز کال) سره یې تړاو درلود، له پنځو شعرونو سره پیل کېږي. دغه مستقلې کیسې بیا وروسته د یوې ترکیبي حماسې لپاره د یوې سرچینې په توګه وکارول شوې. له یادې ترکیبي حماسې څخه د لومړنۍ پاتې شوې نسخې لرغونتیا چې د "پخوانۍ بابلۍ" په نامه مشهوره ده، ۱۸مې مخزېږدې پېړۍ ته رسېږي. او نوم یې له خپلې مطلع شوتور الي شاري (" له ټولو نورو ټولواکانو نه پورته") څخه را اخیستی دی. له هغې څخه یواځې د ګوتو په شمار لوحې (په خټو کې لیکنې) پاتې دي. وروستنۍ سټنډرډ نسخه یې دسين-لقي-اونيني له خوا راټوله شوې ده چې له ۱۴مې څخه تر ۱۰مې مخزېږدې پېړیو سره تړاو لري او لومړنۍ مطلع یې شانقبه ایمورو ("چا چې ګوګ/غار ولید" او په معاصر عبارت باندې "هغه څوک چې نامعلوم څه ویني"). د دغې اوږدې ۱۲لوحیزې نسخې دوه پر دریمه برخه بیا موندل شوې ده. ځینې تر ټولو غوره نقلونه/کاپي ګانې یې د آشور د اوومې مخزېږدې پېړۍ د ټولواک اشوربانیپال د کتابتون په کنډوالو کې موندل شوې دي.
پورنوګرافي د جغرافیې پر بنسټ
په ډیرو هیوادونو کې د پورن فلمونو تولید او توزیع قانوني دي ، او په ځینو هیوادونو کې غیر قانوني دي.
مصر
په مصر کې د پورن خپرول غیر قانوني دي.
بنګله دیش
د "پورنوګرافي کنټرول قانون ، 2012" پلي کیدو سره ، د بنګله دیش حکومت د هر ډول پورن او غير اخلاقي فلمونه تولید او خپراوي باندې سختې جریمې او سزاوې ولګولې‌.
فرانسه
په فرانسه کې پورن يا فحش فلمونو ته اجازه ورکول کیږي ، مګر یوازې هغه کسان يې بايد وویني چې عمر یې له 18 کالو څخه ډیر وي.
نوی نازیزم
نوی نازیزم د دویمې نړیوالې جګړې څخه وروسته هغه نظامي، اجتماعي او سیاسي خوزښتونه په بر کې نیسي چې د نازي مفکورې بیا ژوندې کولو او بیا ځای په ځای کولو په لټه کې دي. نوي نازیان خپله مفکوره عملي کوی تر څو تنفر او د سپین پوستکو غوره توب تقویه کړي، په نژادي او قومي لږکیو ( چې یهودیت ضد مفکوره اوله اسلام ویره پکې شامل دی) یرغل وکړي او په ځینو مواردو کې فاشیستي دولت جوړ کړي.
نوی نازیزم یو نړیواله ښکارنده ده چې په ډېرو هېوادونو کې منظمې استاذولۍ او نړیوالې شبکې لري. نوی نازیزم له یهودیت ضد، افراطي ملت پالنې، نژاد پالنې، له پردو ویرې، وړتیا پالنې، له همجنس ویرې، انتي رومانیزم، کمونیستي ضد مفکورو پورې اړونده  دوکتورینو څخه عناصرپه امانت ډول ترلاسه کوي او غواړي د هتلر ځای ناستي جرمني حکومت جوړ کړي. د ټول وژنې ردول ( دا په دې معني چې دا خلک هغه عام وژنه چې د هتلرله خوا په یهودانو باندې تر سره شوي دروغ بولي لوهغه یوه مبالغه او افسانه بولي) د نوي نازیزم په کړیو کې معمول دي.
نوي نازیان د نازې نښه کاروي اود آدولف هتلر او نورو نازي مشرانوتوصیف کوي. په ځینو اروپایي او د لاتينې امریکا په هېوادونو کې قانون د نازي پلوه، نژاد پالنه، ضد یهودیت او یا له همجنس وېره مفکورو په اظهار باندې بندیز لګولی. په ډیریو اروپایي هیوادونو کې په نازي اړونده سمبولونو باندې ( په تیره بیا په جرمني کي) بندیز لګول شوي تر څو نوی نازیزم له خنډ سره مخامخ کړي.
تعریف
د نوي نازیزم اصطلاح هر هغه خوزښت نظامي، ټولنیز او سیاسي خوزښت ته ویل کیږي چې د نازیزم د ټولې مفکورې یا د هغې د یوې برخې د بیا ژوندي کولو او ځای په ځای کولو په لټه کې وي. نوي نازيزم د هغو خوزښتونو مفکورې ته هم ويل کېږي چې ښایي د نازي له دوکتورین څخه عناصر واخلي چې په دې اصولو کې افراطي ملت پالنه، له کمونیزم سره ضدیت، نژاد پالنه، وړتیا  پالنه، له پردیو ویره پالنه، له همجنس وېره، له رومانیزم سره ضدیت له یهودو سره ضدیت شامل دي چې لړۍ یې د څلورم جرمني دولت جوړول دي. د عام وژنې ردول ( دا په دې معني چې دا خلک هغه عام وژنه چې د هتلرله خوا په یهودانو باندې تر سره شوي دروغ بولي او هغه یوه مبالغه او افسانه بولي) یوه معمولي خبره دی او د نازي سمبولونو کارولو او د آدولف هتلر تحسین پلوی دی. نوی نازیزم د ښي پلوه سخت دریزۍ یوه ځانکړې بڼه بلل کیږي. *
ایکولوژي او چاپېر یال پالنه
نوی نازیزم په تولیزه توګه ځان په چاپېریال کې  د وینې اوخاورې له تنوع سره په ليکه برابروي چې له ژورې ایکولوژۍ، ارګانیک تحرک او د حیواناتو له ساتنې مشترکه ریښه لري. دې تمایل ته کله کله ایکوفاشیزم وايي چې په اصلی جرمني نازیزم کې د ریجارد والتر داری   Richard Walther Darré چې له ۱۹۳۳ څخه تر ۱۹۴۲ پورې د جرمني د خوړو وزیرو مطرح شو.
جرمني او اطریش ۱۹۴۵-۱۹۵۰
د نازي جرمني له ماتې وروسته، د حاکم ګوند نازیزم سیاسی مفکوره له بشپړې بې نظمۍ سره مخ شوه. د جرمني د ملي سوسیالیست کارګر ګوند وروستی مشر مارتین بورمن Martin Bormann و چې د ۱۹۴۵ زکال د مې په ۲ د برلین د جګړې په مهال مړ شو خو شوروي اتحاد د هغه مړینه نورې نړۍ ته ښکاره نه کړه او د هغه وروستی برخلیک د ډېرو کلونو لپاره یو راز پاتې شو. د هتلر په اړوند هم د توطیې نظریې را برسېره شوې چې د دې نظریو له مخې چې نوموړی په پټه له جګړې ژوندی وتلی او سویلي امریکا یا کوم بل ځای ته  به تښتېدلی وي.
د متفقینو د کنترول شورا په رسمي توګه ۱۹۴۵ ز کال د اکتوبر په ۱۰ د جرمني د ملي سوسیالیست کارګر ګوند منحل کړچې همدا د زاړه نازیزیم پای وبلل شو. د غیر نازی کولو یو بهیر پیل شو او د نارمبرګ Nuremberg محکمې پیل شوې چې په ترڅ کې یې د نازي ډیري مشران  او ایدیولوجیستان تر ۱۹۴۶ ز کال پورې په مرګ محکوم شول او ځينو یې ځان وژنه وکړه.
په لویدیځ او ختيځ کې د پخواني ګوند ژوندي پاتي شويو غړيو او نظاميانو له نوي واقعیت سره توافق وکړ او د نوي نازیزم د بیا رغولو سره یې علاقه ونه ښوده، که څه هم ،  په ۱۹۴۹ ز کال د ختیځ جرمني په ټاکنو کې د نازي ګوند یو شمېرملاتړي لکه فریتزروسلرFritz Rössler  د جرمني په محافظه کار ګوند Deutsche Rechtspartei کې نفوذ وکړ چې ۵ غړي یې وټاکل شول. روسلراو نور دنازې ګوند پرېښود چې د جرمني د سوسیالیست رادیکل ګوند د Otto Ernst Remer ( په دویمه نړیواله جګړه کې یو جرمني پوځي و) تر مشرۍ لاندې جوړ کړي. د سړې جګړې په پیل کې دې ګوند  د امریکا په وړاندې د شوروې ملاتړ وکړ.
په اطریش کې ملي خپلواکي بیرته اعاده شوې وه، اود  ۱۹۴۷ اساسی قانون Verbotsgesetz په ښکاره ډول د جرمني د ملي سوسیالیست کارګر ګوند او هرډول اعاده یې غیر قانوني اعلان کړل. لویديځ جرمني دې ته ورته قانون تعدیل کړ ترڅو هغه ګوندونه تر موخې لاندې راولي چې جرمني د اساسي قانون په خلاف بلل، د دې قانون ۲۱ مادې دویمې فقرې د جرمني سوسیالیست ګوند باندې په ۱۹۵۲ کې له دې امله بندیز ولګاوه چې د لیبرالې دیموکراسۍ په ضد و.
د یوې پایلې په توګه، د جرمنې په نوي نازیزم پورې اړوند د نوي خوزښټ غړي د جرمني له محافظه کار ګوند سره چې په هغه کې Hans-Ulrich Rudel یوه مهمه څیره وه یو ځای شول. ځوانو غړیو Wiking-Jugend  ( په نوي نازي پورې اړوند سازمان) د نازي د ځوانانوسازمان په مادل جوړکړ. محافظه کار ګوند له ۱۹۵۳ څخه تر ۱۹۶۱ پورې څوځله ټاکنو ته ودرید خوپه هر ځل کې یې له ۱٪ څخه زیاتې رأیې یې تر لاسه نه کړې. Rudel په فرانسه کې زېږدلې Savitri Devi ( دا یوه نازي پلوه فاشیسته ښځه وه چې د نازیانو لپاره یې جاسوسي کوله) سره چې د ایسوتریک نازیزم  Esoteric Nazism ( دا له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د نازیزم د کارول شوو رمزونو یوه لړۍ وه) طرفداره وه مرسته پیل کړه. د ۱۹۵۰ په لسیزو کې هغې یوشمېر کتابونه ولیکل لکه په ۱۹۵۸ ز کال کې د پیلګرمیج (Pilgrimage) چې دریم جرمني د تاریخي ځایونو په باره کې و، د برېښنا اولمر''The Lightning and the Sun په ۱۹۵۸ کال کې چې په دې کتاب کې هغه ادعا کوي چې هتلر د خداي یوه څیره وه. هغه د نازیزم په بیا ژوندي کولو کې  یواځې نه وه، د Artgemeinschaft  سازمان ( یوکفري او نازي سازمان و) چې د'' SS پخواني غړي Wilhelm Kusserow له خوا یې بنسټ کېښودل شو چې د نوي الحاد د خپرولو لپاره یې هڅه کوله. د جرمني په دیموکراتیک جمهوریت ( ختیځ جرمني) د SA یوه پخواني غړي د د جرمني ملي د یموکراتیک ګوند جوړ کړ. دې ګوند له هغو سره کسانو سره اړیکه ونیوه چې له ۱۹۴۵ څخه پخوا د نازي ګوند له خوا جذب شوي و. له هغوی سره یې د سیاسي خروج په اړوند مرسته وکړه ترڅو هغوی د نوي نازیزم د ملاتړ او یا د کمونیستي ضد مفکورې ته دورګرځېدو په اړوند ونه غولول شي. جوزف ستالین غوښتل چې دا خلک د جرمني په سیاست کې د شوروي د طرفدارۍ اولویديځ ضد فشار په توګه وکاروي. د شوروي د ستر دپلومات سیمیونوف په وینا، ستالین حتی دا وړاندیز وکړ چې هغوی کولای شي خپلې ورځپاڼې Völkischer Beobachter ''خپرولو ته دوام ورکړي. دا په داسي حال کې و چې په اطریش کې د'' SS‍ پخواني غړي ویلهلم لنګ Wilhelm Lang د وینا لوج Vienna Lodge په نامه یو پټه ډله جوړه کړه، هغه نازیزم او رمزپالنه لکه تورلمرBlack Sun ( دا په نازي جرمني کې یو ډول سمبول و چې رنګ یې تو راو د لمر په بڼه و) تر ویج کړل.
پچنګي ژبه
پیچنګي ژبه یوه ورکه شوې تورکي ژبه ده چې په ختیځه اروپا کې د پیچنګ وګړو له خوا ویل کېده. دا ژبه د اوغوزي ژبو سره ډېره ورته ده، مګر ضعیف اسنادو او د یوې ډلې نشتوالی چې په دې ژبه خبرې وکړي، د دې سبب ګرځېدلي چې ژبپوهان په ورته کټګورۍ دا ژبه نشي ځای په ځای کولای ، البته، ډېری ماهرین دا ژبه د اوغوز ژبو په ډله شمېري.
سرچینې
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pecheneg language». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۴ مرداد ۱۳۸۹. وېشنيزه:ژبې
ښوونکی
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" ښوونکی یا ښوونکې هغه څوک دی/ده چې مسلک یې نورو ته ښوونه کول وي او په " زده کړه " یا " تعلیم " کې تدریس د هغه مسلک ګڼل کیږي.
په پښتو ژبه کې د ښوونکي لپاره لاندې ويوکي کارول کيږي يا دا د ښوونکي لفظ لاندې ماناوو لپاره کارول کيږي: ښوونکی، روزونکی.
ښوونکی هغه څوک دی چې په یوه ښوونیزه موسسه کې د ټاکلي شمېر زده کوونکو د تدریس په موخه ګمارل شوی وي او هغه څوک چې د ښوونکي د روزنې کورس یې بشپړ کړی وي.
هرڅوک کولی شي په غير رسمي توګه ښوونکی شي يا ښوونکی وبلل شي (د بېلګې په ډول، کله چې یو همکار وښيي چې څنګه یو ټاکلې دنده ترسره کړئ). په ځینو هېوادونو کې، د ښوونځي د عمر د ځوانانو تعلیم ممکن په غیر رسمي ترتیب کې ترسره شي لکه د کورنۍ (کورنۍ زده کړې) د رسمي ترتیب لکه ښوونځي یا کالج په پرتله. ځینې مسلکونه ممکن د پام وړ روزنې ته اړتیا ولري (د بیلګې په توګه، پادري ، ملا).
په ډېرو هیوادونو کې، د زده کونکو رسمي زده کړې معمولا د مسلکي ښوونکو لخوا د فیس په مقابل کې ورکول کیږي. دا مقاله د هغو کسانو په اړه ده چې اصلي دنده یې تدریس دی، او څوک چې په يو ښوونيز چاپېريال کې لکه ښوونځي يا بل ښوونيز ځای کې په رسمي توګه درس ورکوي.
تعریف
د شرعي نجاد د سلوکي علومو په کلتور کې د استاد کلمه دوه تعريفونه لري:
هغه څوک چې د ښوونکي زده کړې يې بشپړې کړې وي( دارالمعلمين يې لوستی وي.) او په یوه څېړنیز او تعلیمي موسسه کې د زده کونکو یوې ډلې ته د تدریس لپاره ګمارل شوی وي.
دندې
د ښوونکي رول ممکن په کلتورونو کې توپیر ولري. ښوونکي کولی شي سواد او شمېره، د هنر یا حرفوي زده کړې، هنر، مذهب، مدني، د ټولنې رول، یا د ژوند مهارتونه تدریس کړي. په رسمي تدریسي وظیفو کې د توافق شوي نصاب سره سم درسونه چمتو کول، تدریس او د زده کوونکو پرمختګ ارزول شامل دي.
د ښوونکي مسلکي دندې ممکن د رسمي زده کړې څخه هاخوا پراخه شي. د ټولګي څخه بهر، ښوونکي ممکن د زده کونکو سره په ساحوي سفرونو کې وي، د مطالعې تالارونو څارنه وکړي، د ښوونځي فعالیتونو تنظیم کولو کې مرسته وکړي، او د غیر نصابي فعالیتونو لپاره د څارونکو په توګه خدمت وکړي. په ځینو تعلیمي سیسټمونو کې، ښوونکي ممکن د زده کونکو د نظم مسولیت په غاړه ولري.
اړینې وړتیاوې او ځانګړتیاوې
تدریس یو ډیر پیچلی فعالیت دی. دا تر یوې اندازې د دې حقیقت له امله ده چې ښوونه او روزنه یو ټولنیز عمل دی چې په یو ځانګړي شرایطو (وخت، ځای، کلتور، سیاسي-سیاسي-اقتصادي وضعیت او نور) کې ترسره کیږي او له همدې امله د هغه ځانګړي ارزښتونو سره سم رامینځته کیږي. شرایط هغه عوامل چې د ښوونکو څخه تمه کیږي (یا اړتیا) اغیزه کوي تاریخ او دود، د زده کړې هدف په اړه ټولنیز نظرونه، د زده کړې په اړه منل شوي نظریات، او داسې نور.
وړتياوې
د اقتصادي همکاریو او پراختیا سازمان استدلال کوي چې د ښوونکو د مسلکي روزنې او مسلکي ودې د لارښوونې لپاره، اړینه ده چې د ښوونکو لپاره د اړتیا وړ مهارتونو او پوهې یو ګډ تعریف رامنځته شي. ځینو نړیوالو شواهدو پر بنسټ بحثونو هڅه کړې چې دا ډول ګډ تفاهم ترلاسه کړي. د مثال په توګه، اروپایي اتحادیې د وړتیا درې پراخې ساحې په ګوته کړي چې ښوونکي ورته اړتیا لري:
کیفیتونه
څېړنې ښيي چې د ښوونځي په اړه د زده کوونکي هڅونه د زده کونکي او ښوونکي اړیکو سره نږدې تړاو لري. هیله مند ښوونکي په ځانګړې توګه د خپلو زده کونکو سره د ګټورو اړیکو په جوړولو کې ماهر دي. د دوی وړتیا د زده کړې اغیزمن چاپیریال رامینځته کول چې د زده کونکو لاسته راوړنې ته وده ورکوي د دوی زده کونکو سره د خبرو اترو په طریقه پورې اړه لري. د ښوونکي او زده کونکي ګټور تعاملات د اکادمیک بریالیتوب شخصي پرمختګ سره تړلو کې مهم دي. دلته، شخصي بریا د ځان د پرمختګ لپاره د زده کونکي داخلي هدف دی، پداسې حال کې چې اکادمیک بریالیتوب هغه اهداف شامل دي چې دوی يې د خپلو غوره څخه ترلاسه کوي.
یو ښوونکی باید خپلو زده کونکو ته لارښوونه وکړي چې خپل شخصي اهداف د اکاډمیک اهدافو سره تنظیم کړي. هغه زده کونکي چې دا مثبت اغیزه ترلاسه کوي د هغه چا په پرتله چې د ښوونکي دا تعاملات نه ترلاسه کوي قوي ځان درناوي او لوی شخصي او اکادمیک بریالیتوب څرګندوي.
زده کونکي احتمال لري چې د دوستانه او ملاتړ کونکو ښوونکو سره پیاوړې اړیکې رامینځته کړي او د دې ښوونکو لخوا تدریس شوي کورسونو کې ډیره علاقه وښيي. هغه ښوونکي چې ډیر وخت په متقابل عمل او د زده کونکو سره مستقیم کار کوي د ملاتړي او اغیزمن ښوونکو په توګه پیژندل کیږي. اغیزمن ښوونکي ښودل شوي چې د زده کونکو ګډون او پریکړه کولو ته بلنه ورکوي، د دوی په ټولګیو کې طنز ته اجازه ورکوي، او د لوبې کولو لیوالتیا څرګندوي.
ښوونکي ښوونه
د ښوونکو روزنه د لوړو زده کړو یو ډول مرکز دی چې موخه یې د ابتدايي څخه تر عالي لیسې پورې د مختلفو تعلیمي کچو لپاره د ښوونکو روزنه او روزنه ده. په ایران کې د فرهنګیانو پوهنتون او د شهید رجايي پوهنتون د ښوونکو د روزنې او د پوهنې وزارت د بشري منابعو د روزنې او ښه والي دنده په غاړه لري.
فرهنګیان پوهنتون ته داخل شه
په ایران کې د فرهنګیانو پوهنتون ته د ننوتلو لپاره دوه لارې شتون لري، یوه د داخلې ازموینه ده، د داخلې ازموینې له پاسولو او د مناسب توازن په ترلاسه کولو سره، تاسو ته د مرکې لپاره بلنه درکول کیږي او بیا د منلو یا رد پایله راځي.
د فرهنګیانو پوهنتون ته د داخلېدو بله لاره د قانون ۲۸ ماده ده چې له مخې یې د نورو څانګو فارغان کولی شي د تحصیلي استخدام په ازموینه کې ګډون وکړي او د انتخاب له پروسې وروسته فرهنګیان پوهنتون ته داخل شي.
حوالې
وېشنيزه:ښوونیزې اداری وېشنيزه:ښوونځي وېشنيزه:ښوونپوهنه وېشنيزه:تعليم وېشنيزه:زده کړه وېشنيزه:زده كړي په كابل كې وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د متحده ایالاتو تاریخ (۱۷۸۹-۱۸۴۹ ز کال)
جورج واشنګټن چې په ۱۷۸۹ زکال کې د متحده ایالاتو د لومړي ولسمشر په توګه وټاکل شو، د بهرنیو چارو، مالیې او جګړې د وزارتونو له مشرانو او لوی څارنوال (د عدلیې وزرات تر ۱۸۷۰ ز کال پورې نه و جوړ شوی) سره یې کار وکړ، هغه ډله چې وروسته د هغه د کابینې په توګه وپېژندل شوه. په نیویارک کې واقع نوي حکومت د هېواد د مالي نظام د جوړولو اړوند چټک ګامونه اوچت کړل. د مالیې د وزیر الکساندر همیلټون د پروګرام په منلو سره دولت د امریکا د انقلابي جګړې (۱۷۷۵-۱۷۷۸ زکال) پر مهال د ایالتي او ملي حکومت پورونه ومنل او هغه یې د فدرال ارزښت لرونکو پاڼو په مرسته بېرته تامین کړل. د دغه پروګرام لګښتونه یې د نوو تعرفو او مالیاتو له مخې پوره کړل، په ویسکي باندې مالیات په لویدیځ کې د اعتراضاتو لامل وګرځېدل، واشنګټن د هغوی د ځپلو په موخه پوځ ولېږه او هغوی یې کرار کړل. دغه هېواد د حقونو منشور په نوي اساسي قانون کې د لسو تعدیلونو په توګه تصویب کړ. د ۱۷۸۹ زکال قضايي قانون د قضایي قوې اړوند د اساسي قانون د ګټو په بشپړولو سره چې قضایه قوه یې سترې محکمې ته محدوده کړې وه، ټوله فدرال قضایه قوه رامنځته کړه. د قاضي القضات جان مارشال تر مشرۍ لاندې (۱۸۰۱-۱۸۳۵ زکال) چې یو فدرالیست ملت پالی و، پیاوړې سترې محکمه رامنځته شوه او ملي دولت یې پیاوړی کړ.
لوری (ګڼ مانيز)
لوری يو ګڼ مانيزه يا ډېرو ماناوو لرونکی ويوکوی دی، شونې ده چې په بېلابېلو ځايونو کې په لاندې ماناوو سره وکارول شي:
د متحده ایالاتو تاریخ (۱۷۸۹-۱۸۴۹ ز کال)
۱۷۹۰ مه ز لسیزه ډېره جنجالي لسیزه وه. د همیلټون د فدرالیست ګوند او د توماس جفرسون د جمهوري غوښتونکي ګوند ترمنځ د سیالۍ له امله د لومړي ګوند سیسټم رامنځته شو. واشنګټن او همیلټون د سوداګرو او پانګوالو په ملاتړ د پراخ مالي بنسټ لرونکي پیاوړي ملي دولت د رامنځته کولو په هڅه کې وو. جفرسونیان له نوي ملي بانک، سمندریز ځواک او فدرال مالیاتو سره مخالف و. فدرالیستانو له بریتانیا څخه چې له فرانسې سره په یو لړ جګړو کې ښکېل وه، ملاتړ کاوه. په ۱۸۰۰ ز کال کې د جفرسون بریا لار جفرسوني دیموکراسي ته پرانیسته او د لوړې کچې فدرالیستان یې په حاشیوي رول لوبولو محکوم کړل.
لوری (ګڼ مانيز)
__DISAMBIG__ وېشنيزه:نامبهمه مخونه
د متحده ایالاتو تاریخ (۱۷۸۹-۱۸۴۹ ز کال)
په ۱۸۰۳ ز کال کې له ناپلیون څخه د لوئیزیانا په پېرلو سره په لویدیځ کې په پراخه کچه حاصلخیزې سیمې ته لاسرسی پیدا شو، چې په کره ډول یې د هغو یومن کروندګرو مخ په زیاتوالي اړتیاوې پوره کولې چې جفرسون ترې ملاتړ کاوه.
د دیموکراسۍ پراختیا د رایو صندوقونو ته د نږدې ټولو سپین پوستو نارینه وو د لاسرسي زمینه برابره کړه او جکسوني دیموکراسي ته یې لار جوړه کړه، څو د دویم ګوندي سیسټم له مخې په سیاستونو واک ترلاسه کړي. ویګانو چې له بډایه ځمکې لرونکو، بډایه وګړو، پانګوالو او حرفوي کسانو څخه یې استازولي کوله، غوښتل چې د مالیاتو او فدرال داخلي ودې له مخې ټولنه معاصره کړي، د دوی مخه د جکسونیانو له خوا چې په ۱۸۳۰ مه لسیزه کې یې ملي بانک وتاړه، ونیول شوه. جکسونیانو په هغو سیمو کې د پراختیا – یعنې د «ښکاره برخلیک» - غوښتنه کوله چې د کروندګرو او ځمکې لرونکو له خوا تصرف کېدلې.
هاو (۲۰۰۷ زکال) استدلال کوي، هغه بدلون چې په امریکا کې رامنځته شو، په دومره کچه سیاسي دیموکراسیتوب نه و، هومره چې په چاودېدونکي ډول د تکنالوژۍ، شبکوي زیربنا او ارتباطاتو وده وه چې په کې د ټلګراف، رېل پټلۍ، پوسته خانو او د چاپ صنعت ورځ تر بلې پرمختګ شامل کېده. هغوی یوځل بیا د دویمې لویې بیدارۍ لپاره دیني انګېزه را ژوندۍ کړه، زده کړې یې پراخې کړې او ټولنیز اصلاحات یې رامنځته کړل. هغوی ګوندي سیاستونه نوي کړل او د توکو، پیسو او وګړو د چټک تحرک په رامنځته کولو سره یې د دغه مخ پر ودې هېواد سوداګرۍ ته چټکیا وروبخښله. هغوی د سیمه ئیزو کروندګرو د ټولنو ټولګه په یو ځواکمن هېوادني ملت واړوله. په سویل کې د پنبې د ګټمنو محصولاتو، په شمال ختیځ کې د نساجي او د هغو د ماشیني صنعت او د ټرانسپورت د زیربنا د چټکې ودې له برکته اقتصادي نوي توب چټکه وده وکړه.
د ۱۷۹۱ زکال او ۱۸۳۸ ز کال ترمنځ، ۱۳ نوي ایالتونه رامنځته شول.
امریکایانو له اروپايي موډلونو څخه په خلاصون په پام وړ ډول د ادبیاتو او لوړو زده کړو په برخه کې خپل عالي کلتور ته وده ورکړه. دویمې لویې بیدارۍ د ټول هېواد بېرته ژوندي کېدو ته زمینه برابره کړه، نوې ډلې رامنځته شوې او د کلیسا غړي په ځانګړې توګه د میتودیستانو او باپتیستاتو ترمنځ زیات شول. په ۱۸۴۰ مه لسیزه په مخ پر زیاتېدونکې توګه کډوال له اروپا په ځانګړې توګه له بریتانیا، آیرلنډ او جرمني څخه متحده ایالاتو ته راورسېدل. ګڼ شمېر یې په ښارونو کې میشت شول چې په اقتصاد او ټولنه کې د پراختیا په اصلي عواملو واوښتل. ویګانو خبرداری ورکړی و چې د تکزاس الحاق به د غلامۍ د کړکېچ لامل وګرځي، هماغه و چې د ۱۸۵۰ مې لسیزې ناکرارۍ د کورنۍ جګړې لامل وګرځېدې او د هغوی دغه خبرداری رښتیا شو.
آزادي غوښتونکی ګوند (متحده ایالتونه)
آزادي غوښتونکی ګوند (LP) په متحده ایالتونو کې یو سیاسي ګوند دی چې د مدني ازادۍ، مداخله ګرایۍ ضد، ازادې سرمایه دارۍ او د دولت د اندازې او لمنې محدودول دودوي. دا ګوند د ۱۹۷۱م کال په آګسټ کې د کولوراډو په وسټمینسټر کې د ډاویډ اف نولان په کور کې د لیدنو په ترڅ کې رامنځته شو، او په رسمي ډول د ۱۹۷۱م کال د ډسمبر په ۱۱مه نېټه د کولوراډو پسرلي کې جوړ شو. د دې ګوند تنظیموونکو د پیاوړي اتریشي ښوونځي اقتصادپوه، مورای روټبارډ، له نظریو څخه الهام واخیست. د دې ګوند رامنځته کېدل تر یوه حده د نیکسون دولت، ویټنام جګړې، اجباري خدمت او فیاټ پیسو معرفي په هکله د اندېښنو له امله وهڅول شو.
د متحده ایالاتو تاریخ (۱۷۸۹-۱۸۴۹ ز کال)
د واشنګټن اداره: ۱۷۸۹-۱۷۹۷ ز کال
د امریکا د انقلابي جګړې نامتو اتل، د قاره یي ځواک قوماندان او د اساسي قانون د کنوانسیون مشر جورج واشنګټن د متحده ایالاتو د نوي اساسي قانون له مخې د متحده ایالاتو د لومړي ولسمشر په توګه د رایو په اکثریت وټاکل وشو. د دغه نوي هېواد ټول مشران جمهوریت ته ژمن و چې د ۱۷۸۸ ز کال فدرالیزم ضد شکونه یې د ۱۷۹۱ ز کال په اساسي قانون کې د لومړیو لسو تعدیلونو له مخې له منځه یووړل.
آزادي غوښتونکی ګوند (متحده ایالتونه)
دا ګوند په عمومي ډول د ډیموکراټ ګوند د عصري لېبرالیزم او پرمختګ ګرایۍ او همدارنګه د جمهوري غوښتونکي ګوند د محافظه کارۍ پر خلاف، د کلاسیک لېبرال پلیټ فارم هڅوي. ګري جانسون، په ۲۰۱۲ او ۲۰۱۶ز کال کې د دې ګوند د ولسمشرۍ نوماند، ادعا کوي چې آزادي غوښتونکی ګوند له کلتوري اړخه د ډیموکراټانو په پرتله لا لېبرال او له مالي اړخه د جمهوري غوښتونکو په پرتله لا محافظه کاره دی. د هغوی د مالي سیاست موضع ګانو کې د مالیاتو کمول، د کورني عاید خدمتونو (IRS) لغوه کول، د ملي پور کمول، او تر یوه حده د خصوصي خیریه موسسو څخه په ګټې اخیستنې سره  خلکو ته اجازه ورکول ترڅو په ټولنیز خوندیتوب کې برخه وانخلي او هوسا دولت حذفول شامل دي. د هغوی د کلتوري پالیسي موضع ګانو کې غیرقانوني نشه یي توکو ته پای ورکول، د جزایي عدالت اصلاح څخه ملاتړ، د همجنس بازانو له واده څخه ملاتړ، د اعدام سزا ته پای ورکول، او د وسلې مالکیت حقونو څخه ملاتړ کول شامل دي.
د متحده ایالاتو تاریخ (۱۷۸۹-۱۸۴۹ ز کال)
د واشنګټن اداره: ۱۷۸۹-۱۷۹۷ ز کال
لومړنۍ سرشمېرنه د بهرنیو چارو د وزیر توماس جفرسون له خوا ترسره شوه چې په هر مایل مربع سیمه کې د ۴.۵ وګړو په شتون سره یې د وګړو شمېر ۳.۹ میلیونه کسه وښود. یوازې ۱۲ ښارونو، له ۵۰۰۰ څخه زیات وګړي لرل، ډېری وګړي کروندګر وو.
په داسې حال کې چې اساسي قانون قضایه قوه د یوې سترې محکمې او نورو کوچنیو بېلابېلو محکمو له مخې چې کانګرس باید تعریف کړې وای، تعریف کوله، کانګرس د ۱۷۸۹ ز کال قضايي قانون تصویب کړ، چې له مخې یې په بشپړ ډول فدرال قوه قضایه رامنځته شوه. د دغه قانون له مخې سترې محکمې ۶ قاضیان او دوه نورې طبقې لرلې: درې سرکټ محکمې او ۱۳ ناحیوي محکمې. همدارنګه یې په هره فدرال قضايي سیمه کې د متحده ایالاو د مارشال، مرستیال مارشال او سیمه يیز څارنوال دفترونه هم رامنځته کړل.
آزادي غوښتونکی ګوند (متحده ایالتونه)
تاریخ
د آزادي غوښتونکو لومړنی کنوانسیون د ۱۹۷۲م کال په جون کې ترسره شو. په ۱۹۷۸م کال کې، له آلاسکا څخه ډیک رانډولف د لومړني آزادي غوښتونکي ایالتي قانون جوړوونکي په توګه وټاکل شو. د ۱۹۸۰م کال فډرالي ټاکنو وروسته، د آزادي غوښتونکو ګوند د آمریکا خپلواک ګوند او د نیویارک محافظه کاره ګوند (په هغه وخت کې نور لوی فرعي ګوندونه) وروسته د لومړي ځل لپاره د دریم لوی ګوند سرلیک ترلاسه کړ چې راټیټېدو ته یې دوام ورکړ. په ۱۹۹۴م کال کې، له ۴۰ ډېر آزادي غوښتونکي منصوب یا وټاکل شول چې په هغه وخت کې د ګوند لپاره یو ریکارډ وو. د ۱۹۹۵م کال د ګوند لپاره د رای ورکوونکو او غړو نوم ثبتونې د زیاتوالي شاهد وو. په ۱۹۹۶م کال کې، د آزادي غوښتونکو ګوند لومړنی دریم ګوند شو چې په دوه پرله پسې ولسمشریزو ټاکنو کې یې په ټولو ۵۰ ایالتونو کې یې د رایې ورکولو وضعیت خپل کړ. د ۲۰۰۹م کال تر پایه، ۱۴۶ آزادي غوښتونکو ټاکنیز منصبونه درلودل.
ټوني ناتان چې د ۱۹۷۲م کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د آزادي غوښتونکو ګوند لخوا د ولسمشرۍ مرستیالې په توګه ګډون وکړ، چېرته چې جان هاسپرز د ولسمشرۍ نوماند وو، په متحده ایالتونو کې لومړنۍ ښځینه نومانده وه چې ټاکنیزه رایه یې ترلاسه کړه.
په ۲۰۱۲م کال کې د آزادي غوښتونکو ګوند لخوا د ولسمشرۍ نوماند، د نوې مکسیکو پخوانی والي، ګري جانسون او د هغه مرستیال، پخواني قاضي جیم ګري، د آزادي غوښتونکو ولسمشرۍ نوماندانو په منځ کې ترټولو ډېرې رایې – له ۱.۲ میلیونو زیاتې – لاس ته راوړې. هغه په ۲۰۱۶م کال کې بیاځلي د ولسمشرۍ نوماند شو او دا ځل یې د ماساچوسټ پخوانی والي، ویلیام ولډ د خپل مرستیال په توګه وټاکه. جانسون/ولډ د ۴.۴ میلیون رایو په لاسته راوړلو سره، د ولسمشرۍ ټکټ لپاره د آزادي غوښتونکو ریکارډ مات کړ. هم جانسون او هم جیل سټین، د زرغون ګوند لخوا د ولسمشرۍ نوماند، دواړو په ۲۰۱۶م کال کې ډېر خبري پوښښ درلود، له هغه څخه چې دریم – ګوند به په معمول ډول درلود، ټولپوښتنو ښکاروله چې دواړو نوماندانو په وروستیو ټاکنو کې خپل ملاتړ، په ځانګړې توګه د ځوانو رای ورکوونکو په منځ کې، د پام وړ زیات کړی دی.
د ایالتي مجلسونو او نورو سیمه ییزو ادارو په زمینه کې د آزادي غوښتونکو ګوند د پام وړ ټاکنیزې بریاوې درلودلې. آزادي غوښتونکي له ۱۹۷۸ تر ۱۹۸۴ کاله د آلاسکا د استازو کور په څلورو ټاکنو او همدارنګه په ۱۹۹۲ کال کې د نوي همپشایر عمومي محکمې په څلورو نورو ټاکنو کې بریالي شول. نیل رانډال، یو آزادي غوښتونکی، په ۱۹۹۸م کال کې د آزادي غوښتونکي او جمهوري غوښتونکي دوه ګوندونو سره د ورمونټ د استازو کور په ټاکنو کې بریالی شو. په ۲۰۰۰م کال کې، اسټیو وایلانکورټ د نوي هامپشایر عمومي محکمې په ټاکنو کې چې د آزادي غوښتونکو د رایې پر لیکه یې کار کاوه، ګټونکی شو. د روډ ټاپو ایالت استازی، ډانیل پي ګورډون، له جمهوري غوښتونکو څخه وویستل شو او په ۲۰۱۱م کال کې د آزادي غوښتونکو له ګوند سره یوځای شو. د ۲۰۱۶م کال په جولای او د ۲۰۱۷م کال په جون کې، آزادي غوښتونکي د ۱۹۹۲م کال اوج ته ورسېدل کله چې دوی څلور قانون جوړوونکي لرل، ځکه چې په دې نېټو کې د څلورو بېلابېلو ایالتونو څلور قانون جوړوونکو جمهوري غوښتونکو ګوند پرېښود ترڅو د آزادي غوښتونکو له ګوند سره یوځای شي: د نواډا مجلس استازی جان موره په جنوري کې، د نبراسکا سناټور لاورا ابکه (که څه هم د نبراسکا د قانون جوړونې مجلس په رسمي ډول غیر ګوندي دی) او د نوي همپشایر استازی ماکس ابرامسون په مې میاشت کې او همدارنګه د اوټاه سناټور مارک بي ماډسن په جولای کې. د ۲۰۱۶م کال ټاکنو څرخه کې، ماډسن او ابرامسون د خپلو اړوندو منصبونو ته د ټاکل کېدو لپاره بیا نوماند نشول، په داسې حال کې چې موره پس له هغه چې د آزادي غوښتونکو ګوند په رسمي ډول د مالیه ورکوونکو سټډیوم بودیجې څخه د ملاتړ له امله په هغه نیوکه وکړه، خپله سیالي یې له لاسه ورکړه. ابکه په ۲۰۱۶م کال کې د بیا ټاکنو لپاره ونه ټاکل شو. د نوي همپشایر استازی کالب کیو ډایر د ۲۰۱۷م کال په فبروري کې خپل ګوندي تړاو له جمهوري غوښتونکي ګوند څخه آزادي غوښتونکي ګوند ته بدل کړ. جوزف اسټالکوپ، د نوي همپشایر استازي، په دې هېواد کې له ډیموکراټ ګوند څخه خپله ګوندي اړیکه د ۲۰۱۷م کال په مې کې آزادي غوښتونکو ګوند ته بدله کړه. برانډون فیني، د نوي همپشایر ایالت قانون جوړوونکي، د ۲۰۱۷م کال په جون کې له جمهوري غوښتونکي ګوند څخه آزادي غوښتونکي ګوند سره یوځای شو، دا په ۲۰۱۷م کال کې دریم کس وو چې دا کار یې ترسره کړ او دوی د آزادي غوښتونکو ایالتي قانون جوړوونکو شمېر له مخې په ۱۹۹۲ او ۲۰۱۶م کال کې خپل اوج ته ورسېدل.
د ۲۰۱۸م کال په جنوري کې، د نوې مکسیکو عامه ځمکو کمیشنر، اوبرې ډون جونیور خپل ګوندي تړاو له جمهوري غوښتونکو څخه آزادي غوښتونکو ګوند ته بدل کړ او په تاریخ کې د آزادي غوښتونکو په لومړني صاحب منصب بدل شو.
د ۲۰۲۰م کال په اپرېل کې، د میچیګان استازی جسټین آماش د جمهوري غوښتونکي ګوند څخه له وتلو وروسته او د یوه خپلواک کس په توګه وخت تېرولو وروسته د کانګرس لومړنی آزادي غوښتونکی غړی شو. د ۲۰۲۰م کال په جون کې، آماش د ډیموکراټ ګوند له آیانا پرسلي سره د مینیاپولیس پولیسو یوه افسر له لوري د جورج فلویډ وژنې په ځواب کې د شرایطو وړ معافیت پای قانون معرفي کړ. دا د متحده ایالتونو کانګرس په تاریخ کې لومړنۍ لایحه وه چې د ډیموکراټ ګوند، جمهوري غوښتونکي ګوند او آزادي غوښتونکي ګوند غړو له ملاتړ څخه برخمنه شوه.
په ۲۰۲۲م کال کې د آزادي غوښتونکو ملي کنوانسیون وروسته، د میزس ګوند، یوه پخوانۍ ازادي غوښتونکې ډله، د آزادي غوښتونکو ملي کمیټې په غالبې ډلې بدله شوه.
ډنک
دانق یوه فارسي کلمه ده چې په ایران او عراق کې کارول کیږي.
د حنفيانو اختلاف
د حنفي مذهب له نظره دانق ۱/۶ دی، ملا علي قاري د الدانق السدس الدرهم لیکي، د دانق وزن ۱/۶ درهم دی.
توپیر
د محدثينو له نظره يو دانق دوه قيراط او د حنفي فقهاوو په اند يو دانق څلور قيراطه وزن لري.
حوالې
وېشنيزه:د وزن و وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان
دانق
دانق یوه فارسي کلمه ده چې په ایران او عراق کې کارول کیږي.
د دانق وزن
د لغت له مخې الدانق قيرطان د دوه قیراطو یو دانق دی، ابن اثیر وايي، الدانق السدس الدرهم، دانق د درهم شپږمه برخه ده، يانې يو دانق کې شپږ درهم ارزښت وي.وَالدِّرْهَمُ سِتَّةُ دَوَانِيقَ، وَالدَّانِقُ قِيرَاطَانِ، وَالْقِيرَاطُ طَسُّوجَانِ، وَالطَّسُّوجُ حَبَّتَانِ، يو درهم شپږ دانقه کيږي، يو دانق دوه قيراطه کيږي، قيراط د طسوج برابر دی او طسوج د حبې برابر دی.
د حنفيانو اختلاف
د حنفي مذهب له نظره دانق ۱/۶ دی، ملا علي قاري د الدانق السدس الدرهم لیکي، د دانق وزن ۱/۶ درهم دی.
توپیر
د محدثينو له نظره يو دانق دوه قيراط او د حنفي فقهاوو په اند يو دانق څلور قيراطه وزن لري.
سرچينې
وېشنيزه:د وزن و وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان
بیولوجیکي پلټنه
د بیولوجیکي پلټنې ډېرشمېر تېرو پروګرامونو په خاوره کې راشنه کېدونکي نباتات، فنجي او اکتینوباکتریا باندې تمرکز درلود، خو لږ راسپړل شویو اېکوسیسټمونو (لکه: سیندونه او سمندرونه) او اورګانیزمونو ته (لکه: مېکسوباکتریا او آرکیا) لېوالتیا ورځ په ورځ زیاتېږي ترڅو له دغه اېکوسیسټمونو او ژوندیو موجوداتو څخه د نویو بیولوجیکي فعالیتونو په لړ کې د لا نویو ترکیباتو په پېژندنه کې د یوې ګټورې وسیلې په توګه کار واخېستل شي. کېدای شي نوعې د بیولوجیکي فعالیت له‌پلوه په تصادفي ډول غوره شي یا هم لومړی په منطقي ډول وټاکل شي او وروسته بیا د اېکولوجیکي، اېتنوبیولوجیکي، اېتنوطبي، تاریخي او یا جېنومي معلوماتو پر بنسټ غوره شي.
کله چې د یوې سیمې د بیولوجیکي سرچینو یا بومي پوهې اختیار په غیراخلاقي توګه نیول کېږي او یا له هغو څخه، له مناسب بدل ورکولو پرته، په سوداګریزو موخو کې ګټه پورته شي، دغه کړنه د «بیولوجیکي غلا/درغلۍ» په توګه پېژندل کېږي. ډېریو نړیوالو تړونونو کې دغه موضوع تر بحث او مذاکرې لاندې نیولې ده چې د بیولوجیکي غلا په صورت کې، هېوادونو ته یوه حقوقي او قانوني مرجع رامنځ‌ته او د سوداګریزو فعالانو ته د پانګونې لپاره حقوقي ډاډ ورکړل شي. له‌دې جملې څخه کولای شو د بیولوجیکي تنوع په تړاو د ملګرو ملتونو کنوانسیون او د ناګویا پروتوکول ته اشاره وکړو.
له یوې نوعې څخه له حده زیاته ګټه اخېستنه او چاپېریال ته زیان‌اړونه، د بیولوجیکي پلټنې اړوند نور خطرونه دي، خو له دغو خطرونو سره د مبارزې په موخه قوانین هم رامنځ‌ته شوي دي؛ لکه: «د اوبو تي‌لرونکو خوندي ساتنې لپاره د متحده ایالاتو قانون» او «د انقراض له خطر سره مخ نوعو په هکله د متحده ایالاتو قانون» په څېر ملي قوانین او «د بیولوجیکي تنوع په تړاو د ملګرو ملتونو کنوانسیون»، «د سیندونو حقوقي مسایلو په تړاو د ملګرو ملتونو کنوانسیون» او «د ملګرو ملتونو د انترکتیکا تړون» په څېر نړېوالې معاهدې.
په کرنه کې
له بیولوجیکي پلټنې څخه مشتق شوې سرچینې او محصولاتو له جملې څخه په کرنه کې له بیولوجیکي سِرې، بیولوجیکي پرازیت وژونکو او د وترنري له انتي‌بیوتیک څخه ګټه اخېستل کېږي. ریزوبیم د خاورې باکتریا یو جنس دی چې د بیولوجیکي سرې په توګه کارول کېږي؛ د بیولوجیکي پرازیت وژونکو له ډلې څخه کولای شو له باسیلوس تورنجینسیس (Bt) او انونین څخه، چې د Annona Squamosa بوټي له تُخم څخه ترلاسه کېږي، یادَونه وکړو؛ د وترنري انتي‌بیوتیکونو بېلګې بیا والنیمولین او تیامولین دي، چې له Omphalina Mutila بازیدیومیسېت فنجي او Clitopilus Passeckerianus څخه کشف او رامنځ‌ته شوي.
په بیولوجیکي درملنه کې
د بیولوجیکي پلټنې محصولاتو له جملې څخه په بیولوجیکي درملنه کې، له Coriolopsis Gallica او Phanerochaete Chrysosporium څخه د لکېز مشتق شوي انزایمونه، د بیر جوړونې فابریکو فاضلابو د تصفیې او د کاغذ تولیدي شرکتونو د خیرنو اوبو په دي‌کلورین کولو او رنګ وړلو کې کارول کېږي.
سینګاري توکي او شخصي پاملرنه
له بیولوجیکي پلټنې څخه د سینګاري توکو او شخصي پاملرنې مشتق شويو محصولاتو له جملې څخه کېدای شي لاندې توکو ته اشاره وکړو:
په نانوټکنالوجي او بیولوجیکي سنسورونو کې
څرنګه چې د میکروبي لکېزونو بنسټ خورا پراخ دی، له هغو څخه کېدای شي د بیولوجیکي سنسورونو په ټکنالوجي کې د ګڼ‌شمېر عضوي مرکباتو د پېژندنې په موخه کار واخېستل شي. د بېلګې په توګه: لکېز لرونکي الکترودونه په شرابو کې د پولي‌فېنولي مرکباتو، او په فاضلابو کې د لیګنینونو او فېنولونو د موندنې لپاره کارول کېږي.
په درمل‌جوړونه کې
اوس‌مهال په کلینیکي شرایطو کې ډېري کارېدونکي ضد باکتریایي درمل د بیولوجیکي پلټنې له‌لارې کشف شوي دي؛ له هغې ډلې څخه کېدای شي لاندې درملو ته اشاره وکړو: امینوګليکوزید، تتراسکلین، امفنیکول، پولي‌میکسین، سفالوسپورین او نور بېتا لکتام انتي‌بیوتیکونه، ماکرولید، پلوروموتیلین، ګلیکوپپتید، ریفامایسین، لینکوسامید، سترپتوګرامین، او د فاسفونیک اسید انتي‌بیوتیکونه. د بېلګې په توګه: د امینوګلیکوزید سترپتومایسین انتي‌بیوتیک د خاورې له باکتریایي Streptomyces Griseus څخه، د فوزیدان فوزیدیک اسید انتي‌بیوتیک د خاورې له فنجي‌ډوله Acremonium Fusidioides او د پلوروموتیلین انتي‌بیوتیکونه (لکه: لفامولین) له بازیدیومیسېت فنجي اومفالینا موتیلا او Clitopilus Passeckerianus څخه کشف او رامنځ‌ته شوي دي.
د نوښت حق
له معمولو مغالطو څخه یوه دا ده چې د درمل‌جوړونې کمپنۍ، خپل راغونډ شوي بوټي د فکري مالکیت او نوښت په توګه ثبتوي. په داسې حال کې چې د پخوا پېژندل شوي یا کارول شوي یوه طبیعي موجود په تړاو د نوښت حق ترلاسه کول امکان نه‌لري، کېدای شي د هغو کېمیاوي ځانګړو او جلا شویو موادو د نوښت حق وغوښتل شي چې له بوټو څخه اخېستل شوي او په بېلابېلو بڼو پراختیا ورکړل شوې ده. د نوښت دغه حقونه تر ډېره د نوموړو کېمیاوي موادو له ځانګړې او څېړل شوې کارونې څخه ترلاسه کېږي. په ټولیز ډول، د نوموړو مرکباتو شتون، جوړښت او سنتیز د دودیزې طبي پوهې هغه برخه نه‌ده چې په لومړۍ هڅه کې یې څېړونکي د بوټي شننې او څېړنې ته وهڅول. په پایله کې، ان که چېرې دودیزه طبي پوهه د مخکېني هنر په توګه په پام کې ونیول شي، دغه پوهه په یوازې ځان، فعال کېمیاوي مرکب «نه‌څرګندوي»، چې د نوښت حق په قوانینو کې د یوه معیار په توګه په پام کې نیول کېږي.
په متحده ایالاتو کې، د نوښت حق قانون د «جلا شویو او تصفیه شویو» مرکباتو د حقونو خوندي کولو لپاره هم پلي کېدلای شي – ان که چېرې د تصفیې یا جلا کولو عملیه په یوې نمونې او یوه نوي کېمیاوي عنصر کې ترسره شوې وي. په ۱۸۷۳ز کې، لویي پاستور د یوې «خمیرمایې» د نوښت حق په خپل نوم ثبت کړ، چې «له ناروغیو څخه تشه» وه (141072 شمېر نوښت). د نوښت هغه حقونه چې بیولوجیکي اختراعات په‌کې شاملېږي، ورته کړنلاره لري. د «Diamond v. Chakrabarty» د ۱۹۸۰ز کال په قضیه کې، د متحده ایالاتو سترې محکمې د یوې داسې باکتریا د نوښت حق تایید کړ چې په جنتیکي توګه د پټرولیم د لګښت لپاره اصلاح شوې وه او استدلال یې دا ؤ چې، «د لمر تر وړانګو لاندې د انسان په واسطه هر جوړ شوي څیز» د نوښت حق په تړاو د متحده ایالاتو قوانین صدق کوي. د متحده ایالاتو د نوښت حق او سوداګریزو نښو ادارې (USPTO) د ارزونو له‌مخې، «د یوه جېن د نوښت حق هغه مهال د ثبت وړ دی چې نوموړی جېن جلا کړل شوی او تصفیه شوی وي، خو د هغو جېنونو په هکله چې په طبیعت کې د موندلو وړ دي، څوک د نوښت حق ادعا نه‌شي کولای».
همدا راز، د متحده ایالاتو د قوانینو له‌مخې، د یوه رقم (د شته اورګانیزم یوه نوې بڼه) د نوښت حق ثبتولو امکان شتون لري. د انولا لوبیا د نوښت حق ثبتېدل (چې اوس فسخ شوی دی) د دغه نوښت حق یوه بېلګه وه. د متحده ایالاتو د فکري ملکیت په قوانینو کې هم، د بوټو د تنوع ساتنې قانون له‌مخې، د بوټو پالونکو حقونه په رسمیت پېژني، 7 U.S.C. §§ 2321-2582.
د بیولوجیکي تنوع په تړاو کنوانسیون
د بیولوجیکي تنوع په تړاو کنوانسیون (CBD) په ۱۹۹۳ز کال کې لازم‌الاجرا وګرځېده. دغه کنوانسیون د هغو هېوادونو لپاره چې جنتیکي زېرمې او سرچینې په کې واقع شوې دي، د لاسرسي موندلو د کنټرول کولو په موخه حقونه خوندي کړل. د CBD یوه موخه دا ده چې په ټیټه کچه پراختیایي هېوادونه پیاوړي کړي ترڅو له خپلو سرچینو او دودیزې پوهې څخه په لا غوره توګه ګټه پورته کړي. د CBD د قوانینو له‌مخې، بیولوجیکي پلټونکي اړ دي ترڅو دغو سرچینو ته د لاسرسي موندلو په موخه «باخبره رضایت» ترلاسه کړي او همد راز له هغه هېواد څخه چې د بیولوجیکي تنوع له‌پلوه بډای دی، باید هر ډول ترلاسه کېدونکې ګټې شریکې کړي. سره له‌دې، ځیني انتقادي څېرې پر دې باور دي چې CBD د بیولوجیکي غلا د مخنیوي په موخه، د مناسبو مقرراتو په رامنځ‌ته کولو کې پاتې راغلی دی. ځیني نور بیا ادعا کوي چې، د CBD د مقرراتو د پلي کولو په موخه د مناسبو قوانینو په تصویبولو کې د ملي دولتونو ناکامي تر ټولو لویه ستونزه ده. CBD ته د ناګویا په اضافه شوي پروتوکول کې، چې په ۲۰۱۴ز کال کې لازم‌الاجرا وګرځېده، لا زیات قواعد او مقررات په پام کې ونیول شول. له مقدس مقام (Holy See) او متحده ایالاتو پرته، CBD د نړۍ ۱۹۶ هېوادونو له‌خوا تصویب یا منل شوی او یا هم ورسره موافقت څرګند شوی دی.
جان نیوټن
جان نیوټن ( /ˈnjuːtən/؛ ۴ د اګست ۱۷۲۵ - ۲۱ ډسمبر ۱۸۰۷) د انګلیسي کلیسا عالم یا ملا، د غلامانو د کښتیو کپتان و چې وروسته د غلامانو د سوداګرۍ په برخه کې پانګه اچوونکی خو وروسته یې د لغو کولو غوښتونکی شو. هغه له جبري استخدامه وروسته د یوې مودې لپاره په شاهي سمندري ځواک کې د کښتۍ چلوونکي په توګه دنده ترسره کړه.
نیوټن په ځوانۍ کې سمندر ته لاړ او څو کاله یې د غلامانو په سوداګرۍ کې او د غلامانو په کښتیو کې کار وکړ. په ۱۷۴۵ کې، هغه پخپله د شهزادګۍ پیي چې د شیربرو د خلکو له قوم څخه وه غلام شو. هغه وژغورل شو، سمندر او سوداګرۍ ته راستون شو، او د غلامانو د څو کښتیو کپتان شو. د فعالې سمندري کښتۍ چلوونې له تقاعده وروسته، هغه د غلامانو په سوداګرۍ کې پانګونې ته دوام ورکړ. د عیسویت دین تر تجربه کولو څو کاله وروسته، نیوټن سوداګرۍ پریښوده او د لغوکولو یو مهم ملاتړی شو. اوس چې هغه یو انجیلي ده، هغه د انګلستان د کلیسا د یو روحاني کس په توګه ګمارل شوی او د دوو لسیزو لپاره په اولني، بکینګهمشایر کې د سیمې د کشیش په توګه دنده ترسره کړې. هغه مذهبي سندرې هم لیکلي، چې له هغې ډلې «حیرانوونکی فضل» دی.
د نیوټن له مړینې یوازې څو میاشتې مخکې په ۱۸۰۷ کې د بریټانوي سترواکۍ له خوا د افریقایي غلامانو سوداګرۍ له منځه یوړل شوه؛ دا هغه څه وو چې نیوټن یې ارمان کاوه او هغه په خپل ژوندیني دا ولیده.
لومړنی ژوند
جان نیوټن په ۱۷۲۵ ز کال کې د لندن په واپینګ کې زیږیدلی و، د لوی جان نیوټن زوی، چې د مدیترانې په خدماتو کې د بېړۍ څښتن و. الیزابیت د سایمن سکاټلیف چې په لندن کې د وسایلو جوړونکی و یوازینۍ لور وه. هغه د ۱۷۳۲ کال د جولای په میاشت کې د خپل زوی د اوومې کلیزې نه شاوخوا دوه اونۍ مخکې د نري رنځ له امله مړه شوه. نیوټن مخکې له دې چې د ایسکس په Aveley کې چې د پلار د نوې مېرمن کور یې و ژوند وکړي، دوه کاله یې په یوه ښوونځي کې د لیلیې په توګه تیر کړه.
په یوولس کلنۍ کې هغه لومړی د خپل پلار سره سمندر ته لاړ. نیوټن په ۱۷۴۲ کال کې د خپل پلار تر تقاعده مخکې شپږ سفرونه وکړه. په دې وخت کې د نیوټن پلار د هغه لپاره یو پلان جوړ کړ چې په جمیکا کې د ګني په یوه کښت کې کار وکړي. پرځای یې، نیوټن له یوې سوداګریزې کښتۍ سره چې د مدیترانې بحر پر لور روانه وه تړون لاسلیک کړ.
په بحري خدمت کې تر تاثیر لاندې راتلل
په ۱۷۴۳ کې، کله چې نیوټن د ملګرو لیدو ته لاړ، د شاهي سمندري ځواکونو له خوا ونیول شو او د سمندري خدماتو لپاره تر فشار لاندې راوستل شو. هغه په HMS هارویچ کې د بحري افسرۍ زده کوونکی شو. په یو وخت کې نیوټن هڅه وکړه چې وتښتي خو ونیول شو او د ۳۵۰ د عملې پر وړاندې مجازات شو. تر ملا پورې لوڅ او له اوسپنو پورې یې وتړه او اته درجنه دُرې یې ووهه او یوې معمولي سمندري رتبې ته راټیټ شو.
تر دې ذلت او سپکاوي وروسته، نیوټن په پیل کې فکر وکړ چې کپتان ووژني او ځان هم سمندر ته وغورځوي او ځان وژنه وکړي. وروسته هغه په فزیکي او هم ذهني توګه روغ شو. وروسته، په داسې حال کې چې هارویچ هند ته په لاره و، پیګاسوس ته، هغې کښتۍ ته چې د لوېدیځې افریقا پر لور روانه وه ولېږدول شو. کښتۍ افریقا ته سامانونه لیږدول او د غلامانو لپاره یې تجارت کاوه ترڅو په کارائیب او شمالي امریکا کې مستعمراتو ته ولیږدول شي.