cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چاپېریالي عدالت
تاریخچه او پراخوالی
په ۱۹۹۱ کال کې د رهبرۍ تر سرمشریزې وړاندې د چاپېریالي عدالت غورځنګ په لومړي ګام کې له زهري ضد موادو او په شتمنو هېوادونو کې د څنګ ته شویو توکمیزو ټولنو له زیانمنۍ سره سروکار درلود. د دغې سرمشریزې په جریان کې دغه غورځنګ عامې روغتیا، د کاریګرو خوندیتوب، د ځمکې استفادې، لېږد رالېږد او ډېرو نورو مسائلو ته پراخ شو. وروسته دا غورځنګ دومره پراخ شو چې جنسیت، نړیوالې بې‌عدالتۍ او د محرمونو ټولنو دننه نابرابرۍ یې په بشپړ ډول راونغښتلې. چاپېریالي عدالت پر یوه پراخ نړیوال غورځنګ بدل شوی او له سیاسي ایکولوژۍ سره یې د ګڼو مفاهیمو مرسته کړې ده چې په اکاډمیکو ادبیاتو کې منل شوي او رسمي شوي دي. په دغو مفاهیمو کې چاپېریالي پورونه، چاپېریالي توکم پالنه، اقلیمي عدالت، خوراکي حاکمیت، د شرکتونو مسؤولانه چلند، اکوسایډ، خطرناکې سیمې، د بېوزلو چاپېریال پالنه او نور شاملېږي.
چاپېریالي عدالت د بشري حقونو د هغو قوانینو د لمنې پراخولو په لټه کې دی چې تر دې مخکې د چاپېریال او بشري حقونو تر منځ په عمل کولو کې پاتې راغلي وو. د بشري حقونو ډېری معاهدې په څرګند ډول چاپېریالي مقررات نه لري. له بشري حقونو سره د چاپېریال ساتنې د ګډولو هڅه په یوه روغ چاپېریال کې د انسان د حق تدوینول دي. د بشري حقونو په قانون کې د چاپېریال ساتنې ور ګډول، په ځانګړي ډول د اقلیمي عدالت په مورد کې لا هم ستونزمن کار دی.
چاپېریالي تبعیض
د چاپېریالي عدالت غورځنګ د خطرناکو ضایعاتو د خښولو، د سرچینو د استخراج، د ځمکې د تصرف او نورو فعالیتونو په اړوند چاپېریالي تبعیض او چاپېریالي توکمیز چلند ته د رسیده‌ګۍ په لټه کې دی. دغه چاپېریالي تبعیض پر ځمکه د ولاړو اقتصادونو د له منځه تلو، وسله‌وال تاوتریخوالي (په ځانګړي ډول د ښځو او ځايي خلکو پر وړاندې) او چاپېریالي ویجاړۍ لامل شوی دی.
ګڼې داسې ډلبندۍ شته چې د چاپېریالي مسؤولیتونو ناعادلانه وېش څرګندوي. په متحدو ایالتونو کې توکم د چاپېریالي بې‌عدالتۍ تر ټولو مهم عامل دی. په ځینو نورو هېوادونو کې بېوزلي یا ټولنیزې طبقې مهم شاخصونه دي. ټبریز تړاوونه هم په ځینو هېوادونو کې مهم دي. د چاپېریالي عدالت څېړونکي «لوریا ډاري پولیډو» او «ډېوېډ پلو» استدلال کوي چې د چاپېریالي توکمیز چلند په نښه کول د یوه داسې عنصر په توګه چې د توکمیز کپيټلېزم له ریښو څخه سرچینه اخلي، د غورځنګ لپاره ډېر مهم دي او د سپین‌پوستانو برتري لا هم له طبیعت او کاري ځواک سره د انساني اړیکو جوړولو ته دوام ورکوي.
چاپېریالي توکمیز چلند
د چاپېریالي توکمیز چلند او چاپېریالي نابرابرۍ تر منځ اړیکه د نړۍ په ټولو پرمختللو او د پرمختګ په حال کې هېوادونو کې څرګنده ده. د نړیوال چاپېریالي توکمیز چلند یوه بېلګه په زیان‌منونکو ټولنو کې د خطرناکو ضایعاتو د تأسیساتو نامناسب ځایونه دي. د بېلګې په توګه د افریقا ډېری خطرناک ضایعات په افریقا کې نه تولیدېږي، بلکې د متحدو ایالتونو په څېر د پرمختللو هېوادونو له‌خوا هلته صادرېږي.
خطرناک ضایعات
دا چې د چاپېریالي عدالت ډلې د متحدو ایالتونو په څېر په پرمختللو هېوادونو کې څه ناڅه بریالۍ شوې دي، د نړیوال تولید مسؤولیتونه د نړۍ سوېلي لوري ته لېږدېدلي او دا هغه ځای دی چې د ضایعاتو د خښولو اړوند سخت مقررات نه‌شته او دغه چاره هلته ارزانه تمامېږي. له متحدو ایالتونو څخه د زهرجنو ضایعاتو صادرات په ۱۹۸۰یمه او ۱۹۹۰یمه لسیزه کې زیات شول. ډېری زیانمن هېوادونه د دغو ضایعاتو د خښولو لپاره د خښولو مناسب سیستمونه نه لري او زیانمنې ټولنې پر هغو خطرونو نه دي خبرې چې ورسره مخامخ دي.
د ځواک (پاور) انجنیري
د ځواک ( پاور) انجنیري(Power engineering) چې د پاور سیستمونو انجنیري هم بلل کېږي، د برېښنايي انجنیرۍ یوه څانګه ده چې د الکتریکي ځواک له تولید، لېږد، وېش او کارولو او له دغه ډول سیستمونو سره له تړلو الکتریکي دستګاوو سره سروکار لري. که څه هم د دغې څانګې ډېری برخه د AC درې فازه برېښنا د ستونزو اړونده ده، چې دا په اوسنۍ نړۍ کې په لویه کچه د برېښنا د انتقال او توزېع لپاره سټنډرډ دی، خو له دې سره سره هم د دغې څانګې یوه ډېره برخه د ریکټیفایر [هغه وسیله چې د AC متناوب جریان د DC مستقیم جریان ته اړوي] او د تخصصي پاور د سیستمونو د پراختیا اړونده ده. د بېلګې په توګه: هغه سیستمونه چې په الوتکو یا د رېل‌پټلۍ په شبکو کې کارول کېږي. د پاور ( ځواک) انجنیرۍ ډېری تیوریکي بنسټونه له برېښنايي انجنیرۍ نه اخیستل شوي دي.
لومړني کلونه
برېښنا د اوولسمې پېړۍ په وروستیو کې د علمي څېړنو موضوع شوه. په را وروسته دوو پېړیو کې ځینې مهم کشفونه وشول، لکه د روښانه ګروپ یا لامپ کشف او د برېښناييز پیل (voltaic pile) کشف. د پاور انجنیرۍ اړوند تر ټولو لوی کشف «مایکل فاراډي» وکړ. هغه په ۱۸۳۱ ز کال کې ومونده چې په مقناطیسي جریان کې د بدلون له امله په یوه سیمي کړۍ کې الکټروموټیو یا په برېښنا چالان شوی ځواک رامنځته کېږي؛ دغه اصل د الکترو مقناطیسي القا په توګه پېژندل کېږي چې د جنراتورونو او ترانسفرمرونو د کار د ډول له تشرېح سره مرسته کوي.
په ۱۸۸۱ ز کال کې د برېښنا دوو متخصصانو د انګلستان په ګوډالمنګ کې د نړۍ لومړنی برېښناکوټ جوړ کړ. په دغه برېښناکوټ کې د متناوب جریان د تولید لپاره د اوبو دوه څرخونه کارېدل چې اووه "۲۵۰ ولټه قوسي ګروپونه" او څلور دېرش "۴۰ ولټه روښانه ګروپونه" یې لګول. په ۱۸۸۲ ز کال کې توماس اډیسون او د هغه شرکت (The Edison Electric Light Company) د نیویارک ښار په پرل واټ کې د بخار د برېښنا لومړنی برېښناکوټ جوړ کړ. دغه برېښناکوټ ګڼ جنراتورونه لرل او په لومړیو کې یې یوازې ۵۹ پېرودونکو ته د شاوخوا ۳۰۰۰ ګروپونو برېښنا ورکوله. دغه برېښناکوټ له مستقیم جریان نه استفاده کوله او په یوه ولټاژ سره یې کار کاوه. دا چې د انتقال په لړ کې د پاور د ضایعاتو د کمولو لپاره د مستقیم جریان پاور "اړینو لوړو ولټاژونو" ته په اسانۍ سره نه‌شي بدلېدای، د لوډ او جنراترونو احتمالي واټن شاوخوا نیم مایل (۸۰۰ متره) ته را محدود شو.
تر ۱۸۹۰ ز کال پورې د برېښنا صنعت وغوړېد او برېښنايي شرکتونو په متحدو ایالتونو او اروپا کې (د مستقیم او متناوب جریان) د پاور زرګونه سیستمونه جوړ کړي وو؛ دغه شبکې په اغېزناک ډول د الکتریکي روښنایۍ د تولید لپاره ځانګړې شوې وې. د دغه مهال په جریان کې په متحدو ایالتونو کې د اډیسون او وسټینګهاوس تر منځ په دې تړاو چې د انتقال کوم ډول (مستقیم که متناوب جریان) غوره دی،«د جریانونو جګړې» په نامه پراخې سیالۍ پیل شوې. په ۱۸۹۱ ز کال کې وسټینګهاوس د لوی پاور لومړنی سیستم انسټال کړ چې د یوه الکتریکي موتور د چلولو لپاره ډیزاین شوی و او یوازې الکتریکي روښنایي یې نه تولیدوله. دغه انسټال شوی سیستم د کلوراډو په ټیولورایډ کې یوه ۱۰۰ هارس‌پاوره (۷۵ کیلو واټه) سنکرون موتور ته قوت (پاور) ورکاوه او دا موتور د ټسلا کمپنۍ د یوه القايي موتور په مرسته چالانېده. د اتلانتیک په بل پلو کې«اسکار وون مېلر»له«لافن ام نېکار»نه «فرانکفورټ ام ماین» ته په فرانکفورټ کې د برېښنايي انجنیرۍ د یوه نندارتون لپاره د ۲۰ کیلو ولټه درې فازه انتقال ۱۷۶ کیلومتري لاین جوړ کړ. په ۱۸۹۵ ز کال کې د تصمیم‌ نیونې تر یوې اوږدې پروسې وروسته، په نیاګارا فالز کې«د اډمز ۱ شمېرې» برېښناکوټ بوفالو ته د ۱۱ کیلو ولټه متناوب جریان لرونکې درې فازه برېښنا لېږد پیل کړ. د نیاګارا فالز د پروژې تر بشپړېدو وروسته، د پاورنویو سیستمونو د الکتریکي لېږد لپاره د متناوب جریان پر ځای مستقیم جریان غوره کړ.
پاور انجنیري او بلوشیویزم
د برېښنا تولید د بلوشیوکانو واک ته رسېدو وروسته ډېر مهم وګڼل شو. لېنن وویل: "کمونېزم ټول هېواد ته د برېښنا رسونې تر څنګ د شوروي ځواک دی". په ۱۹۲۰ز کال کې ګویلرو پلان (GOELRO plan) په صنعتي پروګرام کې د بلوشویکي ازمېښت په توګه پیل شو چې لېنن په‌خپله ګډون په کې درلود. په دغه پروګرام کې ښکېل بل مهم کس «ګلېب کريژيژانوفسکي» و چې په ۱۹۱۰ ز کال کې یې په مسکو کې د برېښناکوټ په جوړولو کې ونډه لرله. ده له ۱۸۹۷ز کال را وروسته له لېنن سره پېژندل او دا هغه مهال و چې دواړه د کارګرانو د آزادۍ لپاره د مبارزې د اتحادیې د سنټ پټرزبورګ په برخه کې یوځای وو.
ځواک – قوت (پاور)
پاورانجنیري د برېښنا له تولید، لېږد، وېش‎، کارولو او د ګڼو اړوندو دستګاوو له ډیزاین سره سروکار لري. په دغو دستګاوو کې ترانسفرمرونه، الکتریکي جنراتورونه، الکتریکي موتورونه او پاور الکترونیکونه شاملېږي.
پاورانجنیران ښايي پر داسې سیستمونو کار وکړي چې له برېښنايي شبکې سره تړلي نه وي. دغه پاور سیسمتونه له شبکې بهر پاور سیستمونه بلل کېږي او ښايي د کارولو لپاره د بېلابېلو دلایلو پر بنسټ د شبکه‌يي سیستمونو په پرتله لومړیتوب ولري، د بېلګې په توګه: په لرو پرتو ځایونو کې ښايي یوه کان ته له شبکې سره د نښلېدو پر ځای د خپلې برېښنا تولید ارزانه پریوزي.
ډګرونه (برخې)
«برېښنايي تولید» د هغو وسایلو انتخاب، ډیزاین او جوړښت رانغاړي چې انرژي له لومړنۍ بڼې نه برېښنايي بڼې ته بدلوي.
«د برېښنايي پاور انتقال» د لوړ ولټاژ لېږدوونکو لینونو او د وسایلو سب‌سټېشنونو ته اړتیا لري، تر څو د تولید او توزېع له سیسمتونو سره وصل شي. د لوړ ولټاژ د مستقیم جریان سیستمونه، د برېښنايي شبکې یوه جوړوونکې برخه ده.
«د برېښنا د وېش انجنیري» له سب‌سټېشن نه تر وروستي پېرودونکي پورې د پاور سیستم عناصر رانغاړي.
«د پاور سیستم خوندیتوب» د هغو لارو چارو څېړنه ده، چې د برېښنايي پاور یو سیستم ښايي له کاره ولوېږي، په دې برخه کې یې د دغسې خرابیو د تشخیص او کمولو لارې چارې څېړل کېږي.
په ډېریو پروژو کې باید پاور انجنیر له ډېرو نورو څانګو، لکه:  له سیول او میخانيکي انجنیرانو، د چاپېریال له متخصصانو، حقوقي او مالي پرسونل سره همغږی وي. د لویو پاور سیستمونو پروژې، لکه:  لوی برېښناکوټونه ښايي د پاور انجنیرانو تر څنګ د ډيزاین ډېر شمېر متخصصانو ته هم اړتیا ولري. د پاور سیستمونو د انجنیرۍ په بېلابېلو مسلکي کچو کې، انجنیر د برېښنايي انجنیرۍ د مهارتونو په اندازه اداري او اجرائيي مهارتونو ته هم اړتیا لري.
مسلکي ټولنې او د نړیوال معیار ادارې
په بریتانیا او متحدو ایالتونو دواړو کې له ډېره وخته راهیسې د سیول او میخانیک انجنیرانو لپاره مسلکي ټولنې شته دي. د برېښنايي انجیرانو مؤسسه (IEE) په ۱۸۷۱ ز کال کې په انګلستان کې او د امریکا د برېښنايي انجنیرانو مؤسسه (AIEE) په ۱۸۸۴ ز کال کې په امریکا کې جوړه شوه. دغو مؤسسو د برېښنا د اړوندې پوهې په تبادله او د برېښنايي انجنیرۍ د زده‌کړو په پراختیا کې مرسته وکړه. په نړیواله کچه د الکترو تخنیک نړیوال کمیسیون، چې په ۱۹۰۶ز کال کې جوړ شو، د پاور انجنیرۍ لپاره سټنډرډونه جوړوي، له ۱۷۲ هېوادونو نه د الکترو تخنیک ۲۰۰۰۰ متخصصان لري او نړیوالې ځانګړنې(مشخصات) د عمومي توافق له مخې پنځوي.
تخنيک
تخنيك دا د ځانگړو كړنو او دندو د سرته رسولو لپاره يو چلندلار دي:
وېشنيزه:تخنيک
محمد سلیمان بن ابوبکر الشافعي
محمد سلیمان بن ابوبکر الشافعي (عربي: محمد سلیمان بن ابوبکر الشافعي) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
ابوظبی
ابوظبی د عربي متحده اماراتو پلازمینه او لوی ښاردی.
ابوظبي ( په برتانوي انګلیسي: /ˈæbuːˈdɑːbi/، په امریکایي انګلیسي کې: /ˈɑːbuː/؛ په عربي کې: أَبُو ظَبْيٍ چې عربي تلفظ یې: [ɐˈbuˈðˤɑbi] دی) د عربي متحده اماراتو پلازمېنه او (له دوبۍ څخه وروسته) دویم ډېر نفوس لرونکی ښار دی. دا ښار همداراز د ابوظبي د امارت پلازمېنه ده. د ابوظبي ښار د فارس په خلیج کې له مرکزي لوېدیځ ساحل څخه لرې په یوه جزیره کې پروت دی. د ښار او امارت زیاتره اوسېدونکې په اصلي خاوره کې چې د هېواد له نورو برخو سره تړلې ده، مېشت دي. تر ۲۰۲۱ز کال پورې د ابوظبي ښاري برخې د ۱.۵ میلیونه په شاوخوا کې نفوس درلود، او یاد امارت په ۲۰۱۶ز کال کې ټولټال ۲.۹ میلیونه وګړي لرل. د ابوظبي د پانګه اچونې د ادارې مرکز په ابوظبي کې دی، او په ۲۰۲۱ کې د نړۍ په کچه د ملي شتمنۍ تر ټولو پنځم لوی صندوق و.
ابوظبي د نورو بېلابېلاو ملي شتمنیو د صندوق په ترکیب کې چې هلته شتون لري، پخپله له یو میلیارد ډالرو څخه د زیات ارزښت لرونکي تر ادارې لاندې جایدادونه لري.
په ابوظبي کې سیمه ییزو او د فدرالي دولت ادارو ته ځای ورکړل شوی او د متحده عربي اماراتو د دولت او د پترولیم د عالي شورا (Supreme Petroleum Council) کور ګڼل کېږي. دا ښار د متحده عربي اماراتو د امیر د اوسېدو ځای دی چې نوموړی د آل نهیان له کورنۍ څخه دی. د ابوظبي ګړندۍ پراختیا او ښاريتوب د نفتو او ګازو له لویو زېرمو او تولید او په نسبي ډول لوړ منځني عاید سره تړلي دي، چې نوموړی ښار یې په یو لوی او پرمختللي ښار بدل کړی دی. یاد ښار، د هېواد د سیاست او صنعت مرکز او د کلتور او سوداګرۍ لوی مرکز دی. ابو ظبي د عربي متحده اماراتو د شاوخوا ۴۰۰ میلیارده ډالري اقتصاد دوه پر دریمه برخه جوړوي.
رېښه پیژندنه
ابو په عربۍ کې پلار ته ویل کېږي، ظبي هم غزال یا هوسۍ ته وایي چې ابوظبي د هوسۍ د پلار په توګه معنا کېږي. داسې انګېرل کېږي چې دغه نوم په یاده سیمه کې د هوسیو له ډېرالي سره او همداراز د شخبوط بن ذياب بن عيسى آل نهيان په اړه له یوې فلکلوري کیسې سره تړاو لري.
د آل نهیان منشا
بني یاس قبیله په اصل کې د یاد امارت په لوېدیځه برخه کې د لېوا په واحه(شینلي) کې مېشته وه. دغه قبیله د ۲۰ فرعي څانګو په درلودلو سره په سیمه کې تر ټولو د پام وړ قبیله ګڼل کېده. په ۱۷۹۳ز کال کې د وخت واکمنې څانګې آل بوفلاح د فارس په خلیج کې د ابوظبي ټاپو ته هلته د رڼو اوبو د موندلو له امله، کوچ وکړ. په یاده څانګه کې د نسب په لحاظ لوړ مقام درلودونکې کورنۍ د نهیان کورنۍ وه، کومه چې اوس د ابوظبي واکمنه کورنۍ ده.
د ملغلرو سوداګري
د ملغلرو د لامبو وهنې سوداګري د نفتو د زېرمو له کشف څخه مخکې یو عمده کاروبار و. د ملغلرو اړوند یوې سرچینې په حواله، د ملغلرو لپاره تر ټولو ښه موقعیت د فارس خلیج و. د ملغلرو لامبو وهونکو به له یوې تر دریو دقیقو پورې په اوبو کې غوټه وهله او دا کار به یې په ورځ کې تر دېرشو ځلو پورې کاوه. د هوا مخزنونه نه وو او هره بله مېکانیکي وسیله ممنوع کړای شوې وه. لامبو وهونکو له ځان سره یو د پزې ګیرا(پېنګ لرونکې ګېنه) او د لاسو په ګوتو او د پښو په بټې ګوتې چرمي پوښښ درلود تر څو یې د صدفو د لټون پر مهال ساتنه وکړي. لامبو وهونکو ته د ورځني کار په مقابل کې اجره نه ورکول کېده بلکې د اړوند موسم د عوایدو یوه برخه یې تر لاسه کوله.
د سولې ساحل
په نولسمه پېړۍ کې، د فارس په خلیج کې د لویې برتانیې او د فارس د خلیج د عربو شیخانو تر منځ د یو لړ تړونونو (چې د سولو په نامه یادېدل او یاد ساحل ته یې نوم ورکړ) په پایله کې، برتانیه د سیمې په غالب ځواک باندې بدله شوه. له دغې دلچسپۍ نه د برتانیې اصلي موخه له سمندري غلو څخه هند ته د تلونکې سوداګریزې لارې ژغورل وو، له همدې امله د دغې سیمې پخوانی نوم "د سمندري غلو ساحل" و. وروسته له هغې چې سمندري غلا وځپل شوه، له دغې سیمې څخه د نورو ځواکونو لاس لنډولو ته د برتانویانو د ستراتېژیکې اړتیا په ګډون، یو شمېر نور ملحوظات مطرح شول. په ۱۹۴۷ز کال کې له هند څخه د برتانویانو په وتلو پسې ژر، برتانوي اصلي خاورې د فارس په خلیج کې د نفتو په زېرمو کې د لېوالتیا په لوړېدو سره په ابوظبي باندې خپل اغېز وساته
د نفتو لومړني کشفیات
په ۱۹۶۲ز کال کې یاد شرکت د بو حصا ساحه کشف کړه او ورپسې ADMA په ۱۹۶۵ز کال کې د ضموک سمندري ساحه کشف کړه. نن ورځ، د یادو نفتی ساحو په څنګ کې د نفتو د تولید عمده ساحلي ساحې له عصاب، ساحل او شاه، او سمندري ساحې له البندق، ابو البوخوش څخه عبارت دي.
جغرافیه
د ابوظبي د ښار لویه برخه په خپله په ټاپو کې د ننه واقع ده، اما نوموړی ښار په اصلي خاوره کې زیات شمېر نیمه ښاري ولسوالۍ لري، د بېلګې په توګه، د خلیفه ښار الف، ب، او ج برخې، د خلیفه ښار ال رها ساحل، ال باهیه ښار الف، ب  او ج برخې، ال شهامه، ال رحبه، د دوو پرونو په منځ کې؛ بانیاس، شمخا؛ الوثبه، او مصفح مسکونی سیمې.
د ابوظبي د خلیج اوبو د هند-آرام سمندرونو د شاکوپو ډولفینونو د نړۍ په کچه تر ټولو لوی نفوس ته ځای ورکړی دی. د ابوظبي د ټاپو په ختیځ کې په القرم کورنیس کې د ٱلْقُرْم ملي پارک پروت دی. ٱلْقُرْم په عربي کې د استوایي سیمو د ګڼ ځنګل په معنی دی.
سیرت النبی سوال او ځواب
دماشومانولپاره
په لنډ ډول دپوښتنو اوځوابونو په شکل
لیکونکی : محمدبشیر مدنی
دکتاب پیژندنه :
دکتاب نوم : سیرت النبی صلی الله علیه وسلم
لیکونکی : محمد بشیر مدنی
ډیزاین : محمد بشیر
دچاپ نوبت : اول
دچاپ کال : ۱۳۹۴
پته :
دچاپ حق دلیکونکی سره محفوظ دی
لومړی درس :
ځواب : د الله جل جلاله بنده یم.
پوښتنه : دچا امتی یی ؟
پوښتنه : دچا په ملت یی ؟
ځواب : دحضرت ابراهیم علیه الصلاة والسلام په ملت یم.
ځواب : داسلام په مبارک دین یم.
پوښتنه : ته څوک يي ؟
ځواب : زه مسلمان یم.
پوښتنه : زموږ د پیغمبر صلی الله علیه وسلم نوم څه شی دی ؟
ځواب : زموږ د مبارک پیغمبر نوم محمد صلی الله علیه وسلم دی.
پوښتنه : دمحمد صلی الله علیه وسلم دمور اوپلار نوم څه شی دی ؟
ځواب : دپلارنوم ئی عبدالله بن عبدالمطلب او دمور نوم ئی آمنه بنت وهب دی.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم خپل پلار لیدلی وه او که نه ؟
ځواب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دپیدایښت نه مخکی ئی پلار وفات شوه وه.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دکوم ځای ، په کومه ژبه ، دکوم قوم اوقبیلی وه ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دمکی دښار وه ، په عربی ژبه ئی خبری کولی ، دقریشودقوم او دبنی هاشمو دقبیلی وه.
*****
دوهم درس :
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم ته چا شیدی ورکړی وی ؟
ځواب : لومړنی ښځه چی پیغمبر صلی الله علیه وسلم ته دخپلی مورڅخه یوه اوونی وروسته شیدی ورکړی دابولهب وینځه ثویبه وه بیا حلیمی سعدیی بنت ابوذؤیب حضرت محمد صلی الله علیه وسلم ته په شیدی ورکولومشرفه شوه.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم نسبی ورور یاخور درلودل ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم نسبی خور یاورور نه درلودل.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم رضاعی خوریا ورور درلودل ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم یو رضاعی ورور دعبدالله بن حارث په نوم درلود ، اودوه رضاعی خویندی ئی دانیسه بنت حارث اوخدامة یا جذامة بنت حارث درلودلی.
دریم درس :
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څو کلن وه چی مور ئی وفات شوه ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم شپږکلن وه چی مور ئی وفات شوه.
ځواب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دموردوفات نه وروسته دهغه مبارک سرپرستی دهغه بابا عبدالمطلب په غاړه واخسته.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه سلم څوکلن وه چی نیکه ئی مړشو ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د اتو کلو دوه میاشتو او لسو ورځو وه چی نیکه ئی وفات شو.
پوښتنه : دعبدالمطلب د وفات څخه وروسته دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم سرپرستی چا په غاړه واخسته ؟
ځواب : د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دنیکه عبدالمطلب دمرګ څخه وروسته دده مبارک سرپرستی دده کاکا ابوطالب په غاړه واخسته.
څلورم درس :
پوښتنه : لومړنی ښځه چی د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره ئی واده  وکړ څوک وه ؟
ځواب : خدیجة الکبری وه.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د څو کالو  وه چی خدیجة الکبری رضی الله عنها سره ئی واده وکړ ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د (۲۵) کالو وه او خدیجة الکبری رضی الله عنها د(۴۰) کالو وه چی واده ئی ورسره وکړ.
پوښتنه : مخکی تردی چی خدیجة الکبری رضی الله عنها د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره واده وکړی دبل چاسره ئی واده کړی وه که نه ؟
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څو ښځی درلودی ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم (۱۳) ښځی درلودی.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دڅوسره واده کړی وه ؟
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څو ښځی پیغلې او څو ئی کونډی په نکاح کړی وی ؟
ځواب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم ټولی ښځی کونډي یواځی حضرت عائشة رضی الله عنها پیغله وه چی نکاح ئی ورسره وکړه.
پوښتنه : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دبیبیانو نومونه واخلی ؟
ځواب : خدیجة بنت خویلد / عائشة بنت ابوبکرصدیق / حفصة بنت عمر بن الخطاب / ام حبیبة ( رملة ) بنت ابی سفیان / سودة بنت زمعة / ام سلمة ( حبیبة ) بنت سهیل / زینب بنت خزیمة / زینب بنت جحش / جویریة بنت حارث / صفیة بنت حیی / میمونة بنت حارث /.
پنځم درس :
حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څو اولادوه لرل ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دری زامن او څلور لورانی لرلی.
پوښتنه : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم داولادونو نومونه واخلی ؟
ځواب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دری زامن وه چی ابراهیم ، قاسم او عبدالله ( طیب او طاهر )  دعبدالله لقبونه وه ، اولورانی ئی : زینب ، رقیة ، ام کلثوم او فاطمة وه.
پوښتنه : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم اولادونه څه وخت وفات شول ؟
ځواب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم ټول اولادونه دده مبارک په ژوند کی وفات شول پرته له فاطمی رضی الله عنها څخه چی شپږ میاشتی د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د وفات څخه وروسته مړه شوه.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څوترونه لرل ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم نهه ترونه لرل.
پوښتنه : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دترونو نومونه واخلی ؟
ځواب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم د ترونو نومونه په لاندی ډول دی :
۱ـ حارث ۲ـ زبیر  ۳ـ ابوطالب ۴ـ حمزه ۵ـ ابولهب ۶ ـ غیداق ۷ـ مقوم  ۸ ـ فراء ۹ـ عباس  چی ددوی له جملی څخه عباس اوحمزه صحابه وه.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم په څوکلنی په پیغمبری مبعوث شو ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم په څلویښت کلنی په پیغمبری مبعوث شو.
پوښتنه : قرآن کریم دچا له خوا په محمد صلی الله علیه وسلم نازل شوی دی  ؟
ځواب : قرآن کریم د الله جل جلاله له لوری په حضرت محمد صلی الله علیه وسلم باندی نازل شوی دی.
پوښتنه : قران کریم دچا په واسطه په حضرت محمد صلی الله علیه وسلم باندی نازل شو ؟
ځواب : قرآن کریم دحضرت جبریل علیه السلام په واسطه په حضرت محمد صلی الله علیه وسلم باندی نازل شو.
پوښتنه : دقرآن کریم دلومړنیو آیاتونو نازلیدل په دقیق ډول سره بیان کړی ؟
پوښتنه : لومړنی آیاتونه چی په حضرت محمد صلی الله علیه وسلم نازل شول کوم دی بیان ئی کړی ؟
ځواب : د علق دسورت پنځه لومړنی آیاتونه په لاندی ډول  دی چی : { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ{1} خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ{2} اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ{3} الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ{4} عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ{5}}
ژباړه : ولوله (ای محمده ! قرآن ) په برکت دنامه د رب خپل ، هغه رب (پالونکی ) چی پیدا کړی ئی دی ( ټول مخلوقات ) ،  پیداکړی ئی دی انسان له ټوټودتړل شویووینوڅخه ، ولوله (ای محمده ! قرآن ) حال داچی رب ستا لوی کریم دی (پرټولو کریمانو) ، هغه (رب پالونکی ) چی ښودلی ئی دی ( خط انسان ته ) په قلم سره ، ښوونه ئی کړی ده انسان ته دهغوشیانوچه دی پری نه پوهیده ( پخوا له ښودلو).
اووم درس :
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څوکاله خلکو ته دعوت ورکړ ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم درویشت کاله خلکوته دعوت ورکړ.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څو کاله خلک په پټه دعوت کړل ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دری کاله خلک په پټه دعوت کړل.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم خلک څوکاله په مکه مکرمه او څوکاله په مدینه منوره کی دعوت کړل ؟
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د دین په لارکی تکلیفونه او  ستونزی وګاللی که نه ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د دین په لار کی ډیر زیات تکلیفونه اوستونزی ګاللی دی.
پوښتنه : دهغو ډیرو تکلیفونو له جملی څخه چی په حضرت محمد صلی الله علیه وسلم باندی راغلی دی یو څوئی ذکر کړی ؟
ځواب : د احد په غزا کی دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم مبارک غاښ شهید شو او مخ ئی په وینو لیت پیت شو ، همدارنګه په طایف کی د دین دخپرولو په خاطر مبارکی پښی ئی په وینو رنګ شوی اوټولو صحابه کرامو داسلام دمبارک دین دخپراوی په اساس ډیر زیات تکلیفونه وګالل.
خیرکم من تعلم القرآن وعلمه
اتم درس :
پوښتنه : کله چی حضرت محمد صلی الله علیه وسلم اوصحابه کرام دکفارو دضرر او عذاب څخه په تنګ راغلل نو الله جل جلاله څه دستورورکړ ؟
پوښتنه : وروسته له دی چی الله جل جلاله حضرت محمد صلی الله علیه وسلم ته دهجرت کولو امر وکړ په کوم طرف ئی هجرت وکړ؟
ځواب : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم دالله جل جلاله په امر مدینی منوری ته هجرت وکړ او هلته لس کاله پاتی شو.
پوښتنه : حضرت محمد صلی الله علیه وسلم طائف ته دڅه لپاره لاړ او خلکو څه عکس العمل وښود ؟
ځواب : حضر ت محمد صلی الله علیه وسلم طائف ته دخلکو دین ددعوت په خاطر لاړ ، خلکو نه یواځی چی دعوت ئی قبول نه کړ بلکی نو تکلیف او ستونزی ئی ورته ورسولی ، حضرت محمد صلی الله علیه وسلم پښی مبارکی په وینو لیت پیت شوی.
پوښتنه : صحابه کرام تعریف کړی ؟
ځواب : صحابه کرام هغو ته ویل کیږی چی دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره ئی دایمان په حالت کی ملاقات شوی وی ، او په همغه ایمان او عقیده سره وفات شوی وی ، اګر که ددوی ملاقات اومجلس ورسره دیوی لحظی لپاره هم شوی وی صحابی بلل کیږی ، که ئی دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم څخه حدیث روایت کړی وی یانه ، ښځه وی یا نر ، د پیغمبر صلی الله علیه وسلم سره ئی په غزاګانوکی ګډون کړی وی یانه ، ټولوته صحابه ویل کیږی.
پوښتنه : مهاجرین تعریف کړی ؟
ځواب :هغه صحابه کرام هغه دی چی د پیغمبر صلی الله علیه وسلم په امر او لارښوونی سره لومړی د مکی مکرمی څخه حبشی ته اوبیا مدینی منوری ته ، او ځینی بیا مستقیما د مکی مکرمی څخه مدینی منوری ته هجرت کړی وه.
نهم درس :
پوښتنه : انصار تعریف کړی ؟
ځواب : انصار دمدینی منوری اوسیدونکی دی چی دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم او مهاجرینو سره ئی مرسته کړی ده او حضرت محمد صلی الله علیه وسلم ددوی قدر کاوه او په اوچت نظر ئی ورته کتل.
پوښتنه : خلفای راشدین څوک دی ؟
ځواب :خلفای راشدین : حضرت ابوبکرالصدیق  رضی الله عنه ، حضرت عمرفاروق  رضی الله عنه ، حضر عثمان ذی النورین رضی الله عنه ، اوحضرت علی رضی الله عنه وه.
پوښتنه : دعشره مبشره وو نومونه واخلی ؟
ځواب : حضرت ابوبکرالصدیق  رضی الله عنه ، حضرت عمرفاروق  رضی الله عنه ، حضر عثمان ذی النورین رضی الله عنه ، وحضرت علی رضی الله عنه ، طلحه رضی الله عنه ، زبیر رضــی الله عنه ، عبدالرحمن بن عوف رضی الله عنه ، سعد بن أبی وقاص رضی الله عنه ، سعید بن زید رضـی الله عنه ، او ابوعبیده بن جراح رضی الله عنه وه.
ځواب : دبدر غزا پر نورو اسلامی غزواتو زیات امتیاز لری ځکه دا لومړنی جګړه ده چی مسلمانان دکفارو په مقابل کی خپل صفونه برابروی ، پدی غزا کی دمسلمانانو شمیر دکفارو په نسبت ډير لږوه ، مشرکان ټول مسلح وه او زغری ئی په تن وی ، مګر مسلمانان لږوه ،دجنګی وسایلو او سامان الاتو پرته دجګړی میدان ته ورغلل لکه څنګه چی الله جل جلاله د فتحی او کامیابی وعدی ته دعمل جامه ورواغوستله کامیابی د مسلمانانو په برخه شوه ، دمسلمانانو دمرستی په خاطر ئی پرښتی له اسمان نه راولیږلی ، مسلمانانو بندیان ونیول او ډیر زیات غنیمتونه ئی په لاس راوړل ، د مسلمانانو لوی دشمنان پدی غزا کی ووژل شول ، نو ددی جګړی ګډونوالو بدریان وویل شول چی دژوند ترپای پوری دقدر او احترام وړوبلل شوی.
پوښتنه : اصحاب قبلتین څوک وه ؟
ځواب : داچی حضرت محمد صلی الله علیه وسلم او  مسلمانانو څه کم یا زیات  شپاړس میاشتی ئی دالله جل جلاله په امرسره بیت المقدس ته لمونځ وکړاوبیا وروسته دالله جل جلاله په امر سره چی : فَوَلوا وُجُوْهَکُمْ ... بیرته دکعبی شریفی لوری ته مخونه وګرځول نو هغه صحابه کرام چی په مدینه منوره کی دمهاجرینو او انصارو څخه وه داصحاب قبلتین په نوم یاد شول.
لسم درس :
پوښتنه : اصحاب بیعت الرضوان تعریف کړی ؟
ځواب : اصحاب بیعت الرضوان هغو مبارکودیارلس سوه  صحابه کرامو ته ویل کیږی چی دحدیبی په صلح کی ئی د سمره ( مغیلان ) ترونی لاندی دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره بیعت وکړ.
پوښتنه : د اصحاب صفه په اړه معلومات ورکړی ؟
ځواب : اصحاب صفه دهغو عزتمنو مهاجرینو څخه عبارت دی چی مستقیما ئی دمکی مکرمی څخه مدینی منوری ته هجرت کړی وه اویا هم حبشی ته دهجرت نه وروسته مدینی منوری ته را مهاجرشوی وه دوی دژوند ټول وسایل پریښی وه دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم په حرم کی دصفی په سر باندی دالله جل جلاله دعبادت په خاطر او دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دمجلس څخه دګټی پورته کولو په لحاظ دغلته وه.
یولسم درس :
دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دمبارکی کورنی اړوند معلومات :
الف : امهات المؤمنین ( دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم بیبیانی)
خدیجة بنت خویلد / عائشة بنت ابوبکرصدیق / حفصة بنت عمر بن الخطاب / ام حبیبة ( رملة ) بنت ابی سفیان / سودة بنت زمعة / ام سلمة ( حبیبة ) بنت سهیل / زینب بنت خزیمة / زینب بنت جحش / جویریة بنت حارث / صفیة بنت حیی / میمونة بنت حارث /.
ب : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم دری زامن وه : ابراهیم ، قاسم او عبدالله ( طیب او طاهردعبدالله لقبونه دی  ).
ج : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم څلورلورانی : زینب ، رقیة ، ام کلثوم او فاطمة وی.
د: دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم نارینه لمسیان : علی بن ابوالعاص ، عبدالله بن عثمان ذو النورین ، حسن وحسین ابنا علی رضی الله عنهم.
هـ : دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم ښځینه لمسیانی : امامة بنت ابوالعاص ، کلثوم بنت علی ، زینب بنت علی ، رقیة بنت علی رضی الله عنهن.
و: دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم څلور خلیفه ګان رضی الله عنهم :
لومړی : ابوبکر الصدیق رضی الله عنه چی نوم ئی عبدالله دابوقحافة زوی چی دوه کاله دری میاشتی او نهه ورځی ئی خلافت وکړ.
دوهم : عمررضی الله عنه دخطاب زوی او دفاروق لقب ئی درلود  چی لس کاله یوولس میاشتی او څلورورځی ئی خلافت وکړ.
دریم : عثمان رضی الله عنه د عفان زوی چی د ذوالنورین لقب ئی وه یوولس کاله یوولس میاشتی اودولس ورځی خلافت وکړ.
څلورم : علی رضی الله عنه  دابوطالب زوی څلورکاله نهه میاشتی او دری ویشت ورځی خلافت وکړ.
دکتاب پای
دماسپښین 23/ 3 بجی دسنبلی میاشت ۱۳۹۵ هـ ش کال
دحضرت أسماء بنت أبی بکر الصدیق رضی الله عنها دارالحفاظ
دغه دارالحفاظ په ۱۳۸۷هـ ش کال په یو ډیرستونزمن چاپیریال کی جورکړل شو چی دیوی خوا نوی هیواد ته راستانه شوی وه اودبلی خوا بیلابیلی ستونزی وی چی دالله جل جلاله په فضل سره حل شوی چی په نتیجه کی دغه دارالحفاظ د جمعیت خیریه تحفیظ قرآن کریم سره وتړل شو چی اوس مهال تقریبا ۳۰۰ کسان زده کوونکی لری  چی تراوسه ئی دری دوری فارغان ټولنی ته وړاندی کړی  ، چی داټول د قدرمنی استاذی حافظی .... په سختیو او زحمتونوګاللو سره چی هره ورځ پرته له کوم تأخیر او یارخصتی څخه دسهار له لمانځه پیل او دمازدیګرترلمانځه پوری په دوامدارډول سره ئی ترسره کوی دغه حد ته سیدلی دی الله جل جلاله دورته په دارینوکی اجرعظیم ورکړی اوالله جل جلاله دورته صدقه جاریه وګرځوی ،  او سندونه د حج او اوقافو وزارت لخوا ورکول کیږی دیادونی وړده چی دغه دارالحفاظ مکمل دنجونی دی ، د قرآن کریم دحفظ ترڅنګ لاندی کتابونه هم تدریس کیږی چی : دقرآن کریم ترجمه او تفسیر، توحید ، حدیث شریف ، فقه ، تجوید ، اسانه لمونځ ، نورانی قاعده. داپه لنډ ډول ددغه دارالحفاظ پیژندپاڼه وه
ددارالحفاظ پته : کابل ښار ، پنځمه ناحیه ، نیازبیک ته نارسیده دمکتب استګاه ، دحاجی یعقوب جومات ختیځ لورته.
۱ـ مختصر مکاشفة القلوب ژباړه دری ژبی ته.
۲ـ ساز اوسرود داسلام له نظره په پښتوژبه .
۳ـ سیرت النبی صلی الله علیه وسلم دغه کتاب.
اتومسفیري علم
اتومسفیري علم د ځمکې د اتومسفیر او په هغه کې د بېلابېلو فزیکي پروسو څېړنه ده. په هوا پېژندنه کې اتومسفیري کیمیا او اتومسفیري فزیک شاملېږي چې ډېر تمرکز یې د اوبو او هوا پر وړاندوېینه دی. اقلیم پېژندنه د (لنډمهالو او اوږدمهالو) اتومسفیري بدلونونو څېړنه ده چې متوسط اقلیم او د وخت په تېرېدو سره د انساني یا طبیعي بېلابېلوالي له امله د هغه بدلون مشخصوي. ایرونومي د اتومسفیر د پورتنیو لایو څېړنه ده چې تجزیه او ایونایزېشن ډېر اهمیت په کې لري. اتومسفیري علوم سیاروي علومو او د سیارو د اتومسفیر او د لمریز نظام د طبیعي سپوږمکیو د څېړنې کچې ته پراخ شوي دي.
د متحدو ایالتونو د «لنډسټ» او د اروپايي اتحادیې د «کوپرنیک» پراګرامونو په ګډون د ځمکې د کتنې پروګرامونه څېړونکو ته دا زمینه برابروي چې د ځمکې د سطحې، اوبو او هوا پر سیستمونو نظارت وکړي.
د ایرولوژۍ یا هواپوهنې اصطلاح، کله ناکله د ځمکې د اتومسفیري څېړنې پر ځای کارول کېږي. په نورو تعریفونو کې هواپوهنه تر ازاد اتومسفیر یعنې د سیارې د مرزي لایې تر پورتنیو سیمو پورې محدودېږي.
په دې برخه کې د لومړنیو مخکښانو په ډله کې «لیون ټیسرنک بورټ» او «ریچارډ اسمان» یادولی شو.
اتومسفیري کیمیا
اتومسفیري کیمیا د اتومسفیري علم یوه څانګه ده چې د ځمکې او نورو سیارو د اتومسفیر کیمیا په کې څېړل کېږي. دا یوه ګڼ رشته‌يي څېړنیزه برخه ده او له چاپېریالي کیمیا، فزیک، هواپوهنې، کمپيوټري ماډل جوړونې، سمندر پوهنې، ځمک‌پوهنې او اورغورځونپوهنې(اتشفشان) پوهنې او نورو رشتو څخه کار اخلي. د اتومسفیري کیمیا په برخه کې څېړنې د اقلیم پوهنې په ګډون له نورو څېړنیزو برخو سره اړیکه لري.
د اتومسفیر ترکیب او کیمیا د ګڼو دلایلو پر بنسټ اهمیت لري، خو تر ټولو مهم دلیل یې د اتومسفیر او ژوندیو موجوداتو تر منځ تعاملات دي. د ځمکې د اتومسفیر ترکیب د انساني فعالیتونو له امله بدل شوی او ځینې دغه بدلونونه د انسان روغتیا، کرنیزو محصولاتو او اکوسیستم ته زیان رسوي. د هغو ستونزو بېلګې چې اتومسفیري کیمیا یې څېړي هغه اسیدي باران، فوټو کیمیايي لوګی او د ځمکې د کرې ګرمېدل دي. اتومسفیري کیمیا د دغو ستونزو د لاملونو په لټه کې ده او د دغو ستونزو د نظري پوهې په ترلاسه کولو سره د احتمالي حل‌لارو د ازمېښت امکان برابروي او د دولت په سیاستونو کې د بدلونونو اغېزې ارزوي.
اتومسفیري ډینامیک
اتومسفیري ډینامیک د هواپوهنې د اهمیت د حرکتي سیسمتونو څېړنه ده چې په بېلابېلو ځایونو، وختونو او تیوریو کې شوي مشاهدات سره یوځای کوي. په دې برخه کې معمول څېړنیز موضوعات بېلابېلې ښکارندې یا پدیدې دي؛ لکه تندري توپانونه، بړبوکۍ، د جاذبې څپې، استوايي توپانونه او جټ جریانونه. د ډینامیکي څېړنو موخه د فزیک د بنسټیزو اصولو له مخې د مشاهده شویو جریانونو تشرېح کول دي. د دغه ډول څېړنو نورې موخې دا دي چې د اوبو او هوا وړاندوېینه ښه کړي، د موسمي او کلنیو اقلیمونو د نوساناتو د وړاندوېینې مېتودونه پراخ کړي او پر نړیوال اقلیم د انساني زیانونو اغېزې څرګندې کړي (لکه د کاربن ډای اکسایډ غلظت ډېرېدل یا د اوزون پردې کمېدل).
اتومسفیري فزیک
اتومسفیري فزیک د اتومسفیر د څېړنې لپاره د فزیک استفاده ده. د اتومسفیر فزیک‌پوهان هڅه کوي چې د ځمکې او نورو سیارو اتومسفیر د سیال یا بهاند جریان د معادلاتو، کیمیايي ماډلونو، د تشعشع د تعادل، او په اتومسفیر، سمندرونو او ژورو ځمکو کې د انرژۍ د انتقالوونکو پروسو په مرسته ماډل کړي. اتومسفیري فزیک‌پوهان د هوايي سیستم د ماډل کولو لپاره د تیتوالي د تیورۍ عناصر، د څپې د انتشار ماډلونه، د ورېځو فزیک، احصایوي میخانیک او فضايي شمېرې کاروي چې په هر یوه کې د ریاضیاتو او فزیک لوړې کچې شاملې دي. اتومسفیري فزیک له هواپوهنې او اقلیم پېژندنې سره نږدې تړاو لري او د اتومسفیر د څېړنې او د هغو لومړنیو معلوماتو د تشرېح لپاره چې وړاندې کوي یې، د لرې کنټرول وسایل ډیزاینوي او جوړوي.
په بریتانیا کې اتومسفیري څېړنې د هواپوهنې د ادارې له‌خوا ترسره کېږي. د متحدو ایالتونو د سمندري او اتومسفیري ملي ادارې (NOAA) ځینې برخې د اتومسفیري فزیک پر اړوندو څېړنیزو پروژو او د هوا پر ماډل جوړونو نظارت کوي. د متحدو یالتونو د ستور پوهنې او یونوسفر ملي مرکز هم د لوړ اتومسفیر په اړه څېړنې کوي.
ایرونومي
ایرونومي د ځمکې د پورتني اتومسفیر، د سټراټوپوز د پورتنۍ اتومسفیري لایې او نورو سیارو د اتومسفیر د اړوندو سیمو علمي څېړنه ده چې ښايي ټول یې د ځمکې یا د هغې د یوې برخې له پورتني اتومسفیرسره مطابقت ولري. ایرونومي د اتومسفیري کیمیا او اتومسفیري فزیک د یوې څانګې په توګه له هواپوهنې سره – چې تر سټراټوپوز لاندې پر اتومسفیري لایو متمرکزه ده - توپیر لري. هغه اتومسفیري سیمې چې ایرونومران یې څېړي، هلته کیمیایي تجزیه او ایونایزېشن مهمې ښکارندې دي.
د نورو اسماني اجرامو اتومسفیر
د لمریز نظام ټولې سیارې اتومسفیر لري. دلیل یې دا دی چې د دوی ټولو جاذبه په دومره اندازه قوي ده چې کولی شي ګازي ذرات سطحې ته نږدې وساتي. لوی ګازونه دومره لوی دي چې د هایدروجن او هیلیوم په څېر د سپکو ګازونو ډېره اندازه خپل ځانته نږدې ساتلی شي، په داسې حال کې چې کوچنۍ سیارې دغه ګازونه په فضا کې له لاسه ورکوي. د ځمکې د اتومسفیر ترکیب له نورو سیارو سره توپیر لري، ځکه په دې سیاره کې چې کومې بېلابېلې حیاتي پروسې پېښې شوې دي، ازاد مالیکولي اکسیجن یې رامنځته کړی دی. د عطارد سیارې ډېری اتومسفیر لمرین باد منفجر کړی دی. تیتان یوازنۍ کره ده چې متراکم اتومسفیر یې ساتلی. په ټریټون کې هم یو نازک اتومسفیر شته او په سپوږمۍ کې هم د اتومسفیر اغېزې موجودې دي.
د سیارو اتومسفیر د هغې انرژۍ د بېلابېلو درجو تر اغېز لاندې راځي چې له لمر یا د هغه له داخلي فضا څخه یې ترلاسه کوي چې دغه چاره (په ځمکه کې) د ډینامیکې هوا د سیستم د رامنځته کېدو، (په مریخ کې) د سیارې پر سطحه د بړبوکیزو توپانونو، (په مشتري کې) د ځمکې په اندازه د یوه انټي سلیکون (چې لوی سور داغ بلل کېږي)، او (د نپټون) په اتومسفیر کې د کندو د رامنځته کېدو لامل کېږي. لږ تر لږه یوه تر لمر هاخوا سیاره (HD 189733 b) داسې ده او ادعا کېږي د هوا دغسې سیستم لري چې لوی سره داغ ته ورته دی خو دوه برابره لوی دی.
څرګنده شوې چې سره ستوري د ستوریزو تشعشعاتو په دلیل په فضا کې د خپل اتومسفیر د بایللو په حال کې دي، دقیقه بېلګه یې لکۍ لرونکي ستوري دي. دغه سیارې ښايي په تودوخه کې د شپې او ورځې له پلوه ډېر توپیرونه ولري چې سوپرسونیک بادونه تولیدوي، که څه هم داسې ښکاري چې د HD 189733b د شپې او ورځې دواړه اړخونه ډېره ورته یا مشابه تودوخه لري او څرګندوي چې د سیارې اتومسفیر په اغېزناک ډول د ستوري انرژي د سیارې په شاوخوا کې توزېع کوي.
ملالئی نورزی
دا پیغله  ١٨٦١ ء ده میوند په یو کلی کی ده شپانه په کور کی پیدا سوه
١٨٨٠ کی چی انگریز په میوند کی افغان پشتون قوم باندی حمله وکه افغانانو په دی جنگ کی ماتی ته له تندی له وجه نژدی وه په دی حال کی یوه پشتنه پیغله میدانی جنگ ته راغله او ده پشتون افغان قوم بیرغ په سرو منگولو کی ونیوه او دا نعره یی وکه
که په میوند کی شھید نه شوی گرانه لالیه یی بے ننگی له دی ساتمه
ليکوال: میرویس شینواری
د بي بي سي د پښتو د خپرونی په خبر پاڼه کښی می دا جمله تر سترګو شوه ( د میونده د سوات تر ملالی) ددی جملی په لیدو ډیر حیران شوم چه ولی کله نا کله مونږ خپل احساسات داسی ړانده او کاڼه کړي چه بیا د یو شي په هکله زمونږ قضاوت هم تر سوال لاندی راشي خو زه بي بي سي نه ملامته کوم ځکه هر چا ته د لمر په څیر روښانه ده دا هم د غربي یهودي ميډیا یو څانګه ده او کارکوونکي یی د همدی میډیا تنخواه خواره دی د خپلو اهدافو لپاره ځینی خلک اسمان ته خیژوي او ځینی نور په بی پیلوټه الوتکو د خپل کور د دیوالونو لاندی ژوندي خښوي خو زما خواست خپلو پښتنو وروڼو او خویندو ته دی چه لږ حالات درک کړی او بیا فیصله وکړي.
زمونږ ولسونو او حکومتونو خو همیشه خپله وینه او ډوډی د کوزی پښتنخواه د ولسونو سره شریکه کړی ده او د ظاهر شاه د سلطنت څخه د نجیب تر حکومته به دا زمونږ کوز وروڼه په قبایلو وزرات کښی ناست وواو افغاني پلاونه بی خوړل او په موجب کښی به ان د لاټینونو ښیښی هم د ځان سره کورونو ته وړلی د افغانستان په پوهنتونو کښی به یی بی پیسو مفت تحصیل کاوه او ځنی داسی نور شیان او په هغوي کښی هم ځینو مونږ سره د هجرت په دوران کښی نه هیریدوونکي مرستی کړیدی خو زه نن د هغه تش په نوم پښتنو یادونه کوم چه پوښتنه تری وشي په ډیر فخر سره واي چه زمونږ ملک پاکستان دی او قومی زبان مو اردو ده حتی ځانونه په سلم ردیف کښی هم د افغانانو سره شریک نه کڼي او زمونږ د افغانانو هغه خواری چه ددوی سره کړی وی په سیند لاهو شوی، افسوس چه ځان ورته لومړی پاکستانی او بیا دوهمه درجه پښتون ښکاري
کله چه پاکستانی ملاله د نوبل جایزی لپاره ونومول شوه نو پخپله ملالی او د هغی د پنجاب درباری پلار په پخپل لومړي غبرګون کښی وویل چه دا د پاکستان یعنی پنجاب لپاره د فخر مقام دی او پښتو نوم یی هيڅ په ژبه هم رانه وړ او دا هر څه یی د پاکستان ( پنجاب ) ځولی ته ورواچول او پښتانه یی په دوهمه او دریمه درجه کښی هم حساب نه کړل.
مونږ احساساتي کیږو او هغوي خپل ګڼو خو هغوي مو د پنجاب د یو نوک سره نه برابروي او ځان ته افغان ویل شرم ګڼي.
اوس زما او زما پشان د نورو احساساتي پښتنو او افغانانو په سترګو څه پاتی شول او اوس که چیرته د خپلی خاوری، وطن او خپلو میړنو او اتلو مشرانو سره د مینی دعوه کوو نو څنګه دمیوند اتله ملالی چا چه د افغان غیرتي ولس لپاره د انګلیس استعمار ککری ماتی کړی او افغانانو ته یی د ازادی بنیاد کیښود د پاکستان د پنجاب او انګلیس په لمن کښی پرتی ملالی سره په یوه تله وزن کړو او تر منځ یی توپیر ونکړو توپیر ډیر شته او همیش به وي او که څوک یی د نوبل جایزه د قهرمانی دلیل ګڼي نو دا د نوبل ورکوونکي هم بل څوک نه دي بلکه هغه خلک دي څوک چه اوس هم د ملالی په څیر زرګونه ماشومان په سټیلت الوتکو، کروزمیزاییلو،بی ۵۲ الوتکو او ډرون په وسیله وژني که دا رښتیا هم بشردوستان وي ولی د هغو ماشومانو پوښتنه نه کوي او نه یی هم ملاله پاکستانی کوي همدا اوس یی دوه میلیونه انسانان په عراق افغانستان کښی ووژل.
که چیرته دغه د نوبل انعام ارزښت لرلی نو دا په تاریخ کښی داسی کسانو ته هم ورکړل شوي چه ډیر بی ګناه انسانان یی د خاورو لاندي کړیدی.
افغانۍ ملاله په افغاني تاریخ کې دمېړانې او غیرت هغه دشهامت ځلانده توره ده چې دسرو انګریزانو تور تاریخ يې په ټوله نړۍ کې په سپیرو خاورو لړلی، د غیرتي تورې زړه چوونکي شړنګهار یې دانګریزانو زړونه چولي، تر ننه پورې افغان ملاله دغازیانو دحماسي تاریخ د هسکې پګړۍ لوړه شمله ده، له همدې کبله دانګریزانو زړونه دمیوند ملالې ته ډک دي، دوی ونه شرمېدل یو ځل بیا ددغه غیرتي مجاهدې پیغلې مېړني ټاټوبي ته په خورا بې شرمۍ سره راغلل.
دوی غوښتل دا ځل دخپلو نیکونو غچ واخلي، دوی غوښتل یې خپل مات تاریخ یو څه ورغوي، ځان ته څه داوړو پزه جوړه کړي، مګر دالله جل جلاله په فضل سره دا ځل یې بیا داسې تاریخي شرمېدلی پیغور په نصیب شو چې تر پېړیو پېړیو ورته بس دی، هغه انګریزان چې ملالې یې داړې ورماتې کړې وې دهغوی لمسیان نن دملالې له خاورې نه دومره په ویره کې دي چې دملالې له وروڼو سره دمخ کېدو له ویرې خپل ځانونه په خپله ټپي کوي
دافغان ملالې خوا ته انګریزانو کاږه نشوای کتلی، دا خو لا څه چې ور لنډ شوي وای، او یا یې لندن ته بیولې وای؛ ځکه چې له افغان ملالې سره توره وه، غیرت ور سره و ، دبې غیرتۍ له ژوند نه یې مرګ زر ځله غوره ګاڼه.
غازی بی بی سردارہ نورزی
لاهور قلندرز
لاهور قلندرز د پاکستان سوپر ليگ يوه لوبډله ده چې د لاهور او پنجاب (پاکستان) نمايندگي کوي
لوبغاړي
نړيوال لوبغاړو نومونه ‘‘‘زغرد’’’ليکل شوي دي
نور ولولئ
وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ
واما ولسوالۍ
واما ولسوالۍ د افغانستان د نورستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۱،۰۴۲ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د نورستان ولسوالۍ
زکی داغستاني
زکی داغستاني (عربي: زكي داغستاني) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
ډايازيپم
ډايازيپم (په انگرېزي: Diazepam) د بنزوډايازيپم يو بنسټيزه ټرانکولايزر يا خوبور درمل دی چې په طبي درملنو کې ډېر کارېږي. دا درمل په اضطرابي حالت او د بېخوبۍ په لنډ مهالې درملنې کې کارېږي. د دې تر څنگ د سټېټس ايپيلېپټيکس يا د مېرگي حالت کې، د لويو او وړو جراحي عملياتو دمخه او وروسته، د اېنډوسکوپيکي معايناتو او تر انستيزي لاندې د ناروغانو په تسکين کې او په اضطرابي اندېښمنيو کې کارېږي.
عباس مقادمی الثبیتي
عباس مقادمی الثبیتي (عربي: عباس مقادمي الثبيتي) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
وايگل ولسوالۍ
وایگل ولسوالۍ د افغانستان د نورستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۵،۴۲۵ وگړو ته رسېږي. دیادې ولسوالۍ خلک په پښتو او نورستانې ژبو خبرې کوې.
خوښی ولسوالۍ
وېشنيزه:د لوگر ولسوالۍ
خروار ولسوالۍ
خروار دلوگر یو له تاریخي سیمو څخه ده او په اداری حساب اوسمهال یوه ولسوالۍ گنل کیږي،چې له غزني سره گډه پوله لري.پر کال ۴۲۲هجري سپوږمیز کې امیر مسعود دښکار په تکل خروار او خارمرغ سیمې ته تللی و.
د استاد علامه حبیبي په وینا:دادوه سیمې (خروار اوخارمرغ) غزني ته نږدې یانې اوسني لوگرپه خروار ولسوالۍ کې چې هغه مهال دغزني په مربوطاتو پورې اړوندې وې ښکارځایونه وو.نوموړی دلیل دا راوړي،چې امیر معسود دروژې په ۱۳مه نیټه له غزني څخه لاړ او په ۲۳مه ورځ بیرته راستون شو.په دې مانا چې امیر مسعود لس ورځې په همدغه سیمه(خروار) کې په ښکارکولو تیرې کړې وې.(۱۶)دا خروار اوس هم دیوې ولسوالۍ په جوله دلوگر په لودیځ کې پروت دی،چې ورکې آِکاخیل،سهاک، یو کلی شنیواري، اندړ ي،ککوزي او ځینې نور قومونه میشته دي.خروار یو د اوبو بند هم لري، چې دخروار د اوبو بند په نامه یادیږي.پاتې شوه د خارمرغ کلیمه چې پورته مو يادونه وکړه.دخار وروستۍ کلیمه(مرغ)دسمسور او زرغون په مانا دی او په افغانستان کې دمرغ او مرغې په نامه سیمې شته دي.په اوستا کې هم ددې کلیمې آر مریغهMaregha شته ده،چې دچمن په ماناراغلې ده.(۱۷)
خو دحبیبي صیب د(خارمرغ) کلیمه چې ده ېې ذکر کړی دی. اوس ېې کومه نښه نه تر سترگو کیږي او دلوگر په اړوندو سیمو کې تر دې نامه لاندې کومه سیمه نه شته،خو کیدای شي،چې دغه سیمه دغزني په مربوطاتو کې دکومې سیمې نوم وي او یا هم داسیمه اوس په بله بڼه یا نامه اوښتی وي. د مرغې په خروار بیا کټ مټ دپخوا په څیر ژوندی دی.حبیبي صیب په خپلو څیړنو کې ویلي دي،چې دا دوه سیمې یو دبل څنگ ته پرتې دي،چې داسې نه ده .لومړنۍ سیمه(خروار) سمه ده او په لوگر کې پرته ده خوددویمې سیمې په اړند کومه سیمه په لوگر کې منسوبه نه ده.
دخروار لرغونې سیمه په خپل زړه کې یوه بله کولتوري سیمه ساتلې ده،چې لرغونتیا ېې سلگونه کلونه وړاندې زمانو ته رسیږي او داسیمه کافرکوټ نومیږي.کافر کوټ په خروار کې یوه سیمه ده،چې ورکې یو لرغونی ښار میندل شوی او له دغه زاړه ښار څخه د سروزرو، سپینوزرو او گچو څخه جوړې شوې مجسمې او لوښي ترلاسه شوي.دلرغونپیژندونکو په وینا قدامت ېې دبودایانو(۲۶۰ز) او کوشانیانو( ۱۶۵ز)زمانو ته رسیږي،چې څه دپاسه اتلس سوه کلن لرغونتوب لري.په دې توگه په خروار کې کافرکوټ دزرگونو کالونو کولتوري، تاریخي او مذهبي سیمه او مینه اوسیدلې ده.یادونه: د مرغې په نوم سیمه اوس هم د خروار او زرمت ترمینځ د غرو په مینځ کې یو سمیه شته چې سیلمان زي ورباندې میشت دي. ښایي چې همدا سیمه وي چې نوم یې تر اوسه هم مرغه ده.
وېشنيزه:د لوگر ولسوالۍ
رام الله
رام الله د اردن رود پر غاړه پروت ښار او د فلسطین پلازمینه ده
ګلدن ګیټ پل
ګُلدن ګیټ پل سان فرانسسکو په انګلیسي Golden Gate Bridge) د کالیفرنیا آیالات په سان فرانسسکو ښار پل دی چې یاد ښار د آیالات شمالي برخه سره نښلوي.
انار دره ولسوالۍ
دره ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۴،۷۸۲ وگړو ته رسېږي.
د کاربن ډای اکسایډ ليزر
. د کاربن ډای اکسایډ ليزر (په انگرېزي: Carbon dioxide laser ) د گازي ليزرونو څخه تر تولو پخواني (قديمي) ليزر دي چی په ۱۹۶۴ کال کی د بېل په ازموينځی کی په امريکا کی د مهندس چانډرا کومار پاټېل لخوا طرح او جوړ شو. په اوس وخت کی نوموړي ليرز تر ټولو قوي او پراخ شوي ليزر دی. د کاربن ډای اکسایډ ليزر د انفرارېډ شغله تولیدوي چی د موجونو واټن یی د ۹،۴ نانومټرو څخه تر ۱۰،۶ نانومټرو پورې دی. د انرژي بدلونې کفایت یی ۲۰ ٪ دی.
فارس خلیج
د فارس خلیج د کب نیونې پراخې سیمې، پراخې سمندري غونډۍ (تر ډېره ډبرینې او مرجاني) او په زیاته کچه مروارید جووړونکي صدفونه لري، خو چاپېریال یا ایکولوژي یې د صنعتي کېدو او د تېلو د بهېدو له امله زیانمن شوی دی.
د فارس خلیج د اوبو کولو په حوضې کې موقعیت لري چې رېښه یې سینوزوئیک دورې او تر زاګروس غرونو لاندې د عربستان د لیتوسفري صفحې لاندې کېدو ته اړوندېږي. د دغه خلیج د اوبو کولو حوضې ته د اوبو راتګ ۱۵۰۰۰ کاله وړاندې هغه مهال پیل شو، چې هولوسن یخچالونو د سمندر د سطحې د لوړېدو له امله شاتګ وکړ.
جغرافیه
د هایدروګرافي نړیوال سازمان د فارس خلیج سویلي محدوده د «عمان خلیج د شمال لویدیځې محدودې» په توګه تعریف کړې. داخلي سمندرګی یې چې نږدې ۲۵۱۰۰۰ کیلومتر مربع (۹۶۹۱۲ مایل مربع) مساحت لري، په ختیځ کې د هرمز تنګي له لارې له عمان خلیج سره نښتی دی، له لویدیځ لوري نه یې پای د شط العرب سیند د اصلي دلتا په واسطه په نښه کېږي، چې د فرات او دجلې اوبه لېږدوي. په ایران کې (شط العرب) ته «اروند رود» ویل کېږي، چې «رود» د «سیند» په معنا دی. اوږدوالی یې ۹۸۹ کیلومتره (۶۱۵ مایله) دی، چې د ایران ډیری شمالي سواحل او د سعودي عربستان سوېلي سواحل پوښي. د فارس خلیج د هرمز تنګي په خپله تر ټولو لږ پلنوالي لرونکي برخه کې ۵۶ کیلومتره (۳۵ مایله) سور (پلن والی) لري. په ټولیز ډول اوبه یې ډېرې لږې ژورې دي چې د ژوروالي تر ټوله زیاته کچه یې ۹۰ متره (۲۹۵ پوټه) او په منځنۍ کچه ۵۰ متره (۱۶۴ فوټه) ده.
له فارس خلیج سره د ساحلي کرښو لرونکي هېوادونه (د ساعت د عقربې په لور، له شمال لوري نه): ایران، د عمان مسندم ټاپووزمه، عربي متحده امارات، سعودي عربستان، د سعودي په سواحلو کې د قطر ټاپو وزمه، د بحرین ټاپوییز هېواد، کویټ او په شمال لویدیځ کې عراق دي.
ټاپوګان
د فارس خلیج د بحرین عربي هېواد په څېر د ګڼ شمېر ټاپوګانو کور دی. له جغرافیايي پلوه د فارس خلیج تر ټولو لوی ټاپو د قشم ټاپو دی چې په هرمز تنګي کې موقعیت لري او ایران ته اړوندېږي. په فارس خلیج کې نورو مهمو ټاپوګانو کې د ایران تر مدیریت لاندې لوی طنب، کوچنی طنب او کیش، د کویټ تر مدیریت لاندې بوبیان، د سعودي عربستان تر مدیریت لاندې تاروت او د متحده عربي اماراتو تر مدیریت لاندې دلما؛ ټاپوګان شاملېږي. په وروستیو کلونو کې یو شمېر مصنوعي ټاپوګان لکه په دوبی کې د العالم ټاپو او په دوحه کې د اللؤلؤة قطر ټاپو د سیاحتي جاذبې په موخه هم اضافه شوي. د فارس خلیج ټاپوګان همدارنګه تاریخي اهمیت هم لري، ځکه په پخوا کې د پرتګال او بریتانویانو د استعماري ځواکونو له خوا د سوداګرۍ او یا هم د دوی د سترواکیو د برخې په توګه کارول کېدل.
نوم
له میلاد نه ۵۵۰ کاله وړاندې هخامنشي سترواکۍ خپله لومړۍ لرغونې سترواکي د ایراني فلات په سویل لویدیځه سیمه فارس کې رامنځته کړه. په پایله کې په یوناني منابعو کې، د دغې سیمې په شاوخوا کې اوبه د «فارس خلیج» په نوم مشهورې شوې. د نئارخوس په اندیکه کتاب کې (له میلاد ۳۰۰ کاله وړاندې) د "Persikon kaitas" کلیمه څو ځله د فارس خلیج په معناکارول شوې.
له میلاد نه د ۵۵۰ او ۳۳۰ کلونو وړاندې ترمنځ، چې په منځني ختیځ په ځانګړي ډول په فارس خلیج او عرب ټاپووزمې په ځینو برخو باندې د هاخامنشي فارسي سترواکۍ له مهال سره برابر دی، د «فارس سمندرګي» نوم په پراخ ډول په کتبي متنونو کې کارول شوی.
د نومولو پر سر ستونزې
د دغو اوبو وجود چې له تاریخي او نړیوال پلوه د «فارس خلیج» په نامه پېژندل کېږي. عربي دولتونه هغه د «عربي خلیج» (عربي کې: اَلْخَلِيْجُ ٱلْعَرَبِيُّ، په لاتیني ډول: Al-Khalīj al-ˁArabī) یا «خلیج» په نوم یادوي. د «ایران د خلیج (فارس خلیج)» نوم د هایدروګرافي د نړیوال سازمان له خوا کارول شوی.
د نومونې پر سر اختلاف په ځانګړې توګه له ۱۹۶۰ مې ز  لسیزې وروسته رامنځته شو، چې د ایران او یو شمېر عربو هېوادونو له سیالۍ یې سرچینه اخیسته او د عربو د یووالي او عربي ملت پالنې را څرګندېدل د دې لامل شول، چې هغه په عربي هېوادونو کې د عربي خلیج په نوم مشهور شي. له دغو دوو نومونو سربېره، یو شمېر نور نومونه هم د دغو اوبو لپاره کارول شوي او یا هم وړاندیز شوي.