cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زاوه ولسوالي
زاوه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان زاوه)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۶۷٬۶۹۵ تنه نفوس لري او مساحت یې ۲۴۳۷ کیلومتره مربع دی. د زاوه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
پنیاله
پنیاله د خیبر پختونخوا د دېره اسماعيل خان ولسوالۍ یو ښارګوټی دی. دا ښار د ورسره نزدې سيمې پر وړاندې ښکلی پرمختللی او ودان دی.د ′′پنیاله′′ ویی له اردو ژبې دوو ویو ′′پانی′′ او ′′والا′′ څخه راغلی، دا ځکه چې د دې مانا ده ′′اوبو واله′′.دا نوم دې لپاره په پوخ شوی ، چې مخکې ورسره علاقو کې اوبه نشته وې نو خلک به دې ځای ته اوبو لپاره راتلل. دلته د غره له یوې غونډۍ چې ‍‍‍‍‍«اوبو سر» ورته وایي له هغه ځای څخه قدرتي اوبه را خوټېږي. دا اوبه ښې صفا هم وي. پنیالې کې د ننه او ګېرچاپېره د کجورو او امونو باغونه دي. د کلي سر ته یو ښکلی وګی بهېږي چې «توی» ورته وايي. وېشنيزه:د ډېره اسماعيل خان ولسوالۍ کلي
آنتونوف-۲۲۵
آنتونوف-۲۲۵(په روسي: Ан-225 Мрия ) د نړی تر ټولو لوی ترانسپورټی الوتکه ده چې په ۱۹۸۸ کال کې په شوروی اتحاد کې جوړ شوه. دغه الوتکه د توغولو د راکټونو Proton او Energie  د ترانسپورټ لپاره کارېده. د آنتونوف لمړی الوتنه د دیسمبر په میاشت کې په ۱۹۸۸ کال کې عملی شوه. تر اوس وخت پورې یوازې دوه الوتکې جوړ شوې.
عکسونه
وېشنيزه:پوځي وړونکي الوتکې
سيد بهاو الدين مجروح
ډاکټر سيد بهاؤالدين مجروح (زوکړه د ۱۹۲۸ ز کال د فبروري ۱۲، د کونړ ولايت، د اسمار ولسوالۍ - مړینه د ۱۹۸۸ ز کال د فبرورۍ ۱۱، پېښور) (په انگرېزي: Sayed Bahauddin Majroh) يو افغان فيلسوف، شاعر، ليکوال، ديپلومات او سياستپوه وو.
مخينه
پوهاند ډاکتر سيد بهاوالدين مجروح د سيد شمس الدين مجروح زوى وو، چې د ۱۹۲۸ زېږي کال د فبرورۍ پر ۱۲ مه نېټه د کونړ ولايت د اسمار ولسوالۍ د شينکوړک د کلي په يوه روحاني کورنۍ کې زېږېدلې دى.
زده کړې
سيد بهاوالدين مجروح لومړنۍ زده کړې د شينکوړک د کلي په جومات کې پېل او سرته ورسولې. له څه مودې وروسته له خپل پلار سره کابل ته ولاړ او د ۱۳ کلنۍ په عمر د استقلال لېسې په څلورم ټولگي کې شامل شو. پر ۱۹۵۰ زېږي کال د دغې لېسې د ادب او فلسفې له څانگې په لومړۍ پوړۍ (درجه) فارغ او د هغه وخت د دولت له خوا د لوړو زده کړو لپاره فرانسې ته ولېږل شو. خپلې لوړې زده کړې يې د ۱۹۵۲ ز تر ۱۹۵۸ ز کال پورې د پاريس په سوربن او بيا د (مونټ پليه) په پوهنتون کې د ساپوهنې (روحياتو) او فلسفې په څانگه کې د مافوق لسان تر پوړۍ پورې پای ته ورسولې. په همدې دوره کې يې وکړاى شو چې د الماني ا و انگړېزي ژبو ادبيات په غربي الماني او انگلستان کې سرته ورسوي.
دندې
کله چې سيد بهاودين مجروح پر ۱۹۵۸ ز کال خپل هېواد ته راستون شو نو په همدغه کال د کابل پوهنتون د ادبياتو د پوهنځي ښوونکی او بيا رييس شو. پوهاند مجروح خپل ټول ژوند د پوهې په خدمت کې تېرکړ. هغه د افغانستان په ځينو نورو رسمي دندو هم پاتې شوی چې له دغو دندو څخه يې ځينې د پارلمان غړيتوب، د کابل او کاپيسا ولايتونو ولسوال، همداراز له ۱۹۵۰ ز. تر ۱۹۷۳ ز. پورې په مصر کې د افغانستان د سفير دنده وه. د ژوند په وروستيو کلو کې چې کله پاکستان کې مهاجر شو نو خپل علم او قلم يې د مجاهدو او مهاجرو په خدمت کې په کار واچاوه.
پوهاند ډاکتر سيد بهاوالدين مجروح د افغانستان راتلونکي په اړه، چې کډوال څه غواړي، د نظرپوښتنې يوه سروې ترسره کړه. د دغې سروې د نورور پوښتنو په څنگ کې دا چې افغانان څوک د افغانستان د ملي مشر په توگه غواړي، د څينو پوښتنو ځوابونه دا وو: - ظاهرشاه پخوانی پادشاه                                                 71.65% - اسلامی نظام                                                            12.50% - افغان مسلمان                                                          10.30% - جهادی قوماندانان لکه مسعود، عبدالحق، فريد، حقانی                        1.75% - تنظيمی سياسي مشران لکه پير گيلاني، مولوی محمد نبی، برهان الدين ربانی، گلبدين حکمتيار                                    0.45% نه پوهيږم                                                                3.35%
پوهاند مجروح ته د نړۍ د بېلابېلو پوهنتونونو وړانديزونه
پوهاند ډاکتر سيد بهاوالدين مجروح ته د فرانسې، سويس، انگلستان، امريکا او د نړۍ ډېری لويو پوهنتونونو او اکادميکو مرکزونو د استادۍ وړانيزونه وکړل، خو مجروح صاحب يو هم ونه مانه او ويل به يې چې «ما ددې غريب ولس په پيسو زده کړې کړې، اوس دوی ماته ضرورت لري، نو زه څنگه کولی شم چی د تيښتې لار ونيسم او دا ولس په دې سخت وخت کې پريږدم او يواې خپل سر او خپله کورنۍ خوندي کړم. زه د دې ولس بچی يم، هر څه چې پر دوی راځي پر ما دې هم راشي. زه به حقايق وايم که سر مې هم په دې شپېڅلې لار کی ولاړ شي د وياړ ځای دی. غير د الله (ج) له بل چا نه ويريږم».
پوهاند مجروح به دا خبری په داسی حال کی کولې چې د پاکستاني څارگرۍ او د هغې د لاسلاندې تنظيمي ښندپالو (افراطيونو) گړني (شفاهي) او ليکني گواښونه (تهديدونه) په منظم ډول هغه ته روان ول، خو هغه به دا ټول گواښونه له کورنۍ او دوستانو پټ ساتل. د امريکا او نورو لويديزو هېوادو سفيرانو په وار وار پوهاند مجروح ته د ورپېښ گواښ او خطر نه خبر کړی وو او له پاکستانه يې د وتلو شونتياوې ورته برابرې کړې، خو هغه دا ټول رد کړل او خپلې مبارزې ته يی دوام ورکړ. د حقايقو د ښکاره کولو په لار کی د هيڅ چا زور ته تسليم نه شو، تر څو چې يې خپل سر د خدای او هېواد په لار کې بلهاري کړ.
د شعر بېلگې يې
ای د وطن مورې!
ستا بچي څنگه، بچي دي؟
انسان نه دی
دی پخپله هم هېڅکله،
ځان ته نه وايي «انسان» یم
کله وايي «ځناور» یم
په څلورو شي روان بیا
«زه یم زمری په دې نړۍ له ما اتل نشته،
بل په کابل نشته، له ما اتل نشته،»
په رښتیا چې ځناور دی
خو پاچا د ځناورو
بې کسانو، بې وزلانو ته شین پړانگ دی
غوښې خوري د کونډو رنډو یتیمانو
چې زور زیات ورباندې بر شي
چلوټې کړي
ځغلوي د کور چرگان بیا
ليکلي او چاپ شوي نښيرونه يې
۱- ځانځاني ښامار، پارسي يې (اژدهای خودي). ۲- د جبر او اختيار ډيالکټيک.
۳- د اجتماعي احساس د الفرد ادلر په روانشناسۍ کې د ماسټرۍ تيزېس.
۴- د ځان تربيه زموږ په روانشناسۍ.
۵- دشمن را بشناسېد.
۶- صوفي او نوې دنيا.
۹- بودا چنين گفت.
۱۰- سيد جمال الدين افغاني و برخورد شرق و غرب.
۱۱- منازل السايرين يا صد ميدان حکيم سنايي.
۱۲- نا اشنا سندرې.
۱۳- Afghan Intellectuals in Exile: Philosophical & Psychological Dimentions (افغان پوه اندي په جلاوطنۍ کې: فلسفي او ساپوهنيز ابعاد)
اخځليک
۱- د ليکوال عصمت الله زهیر فېسبوک پاڼه.
۲- https://sporghay.com/index.php/2017-04-09-18-45-45/item/105639-2012-08-25-21-08-42
باندنۍ تړنې
۱- د سيد بهاوالدين مجروح شعرونه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
تيانجن هټچنسن ويمپوا ميټرو پلازا
تيانجن هټچنسن ويمپوا ميټرو پلازا چين په ښار  تيانجن کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 53 منزلونه دي او ددې لوړوالی  258 ميټر (846 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
شېر محمد خان
شېر محمد خان د محمد نادر شاه او د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې د قطغن او بدخشان ولايت والي و.
وېشنيزه:افغان واليان
فهرج ولسوالي
فهرج ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان فهرج)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د فهرج ښار دی. دا ولسوالي ۶۷٬۰۹۶ تنه نفوس لري. د فهرج ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۸ کېښودل شو.
سنگين
سنگين د افغانستان د هلمند ولايت د سنگين ولسوالۍ يو ښارگوټی دی. د دې ښارگوټي د وگړو شمېر نژدې  14,000 دی. دا ښارگوټی د هلمند رود پر غاړه په يوه دره کې چې د سمندر له هوارې ۸۸۸ متره لوړوالی لري او د لشکرگاه شمال-ختيځ لور په ۹۵ کيلومترۍ کې پروت دی. سنگين د افغانستان په سوېل کې د اپيمو د کر تر ټولو لويه سيمه ده او دا هغه ښارگوټی دی چې په دوديزه توگه خلک يې د طالبانو ملاتړي دي. برتانيوۍ ورځپاڼې دي گارډين دا سيمه په ټول افغانستان کې تر ټولو مرگونې سيمه بللې. سنگين ښارگوټی د سنگين ولسوالۍ مرکز او اهم بازارونه يې هم همدغه ښارگوټي کې دي. د افغانستان ۶۱۱ واټ هم د همدغه ښارگوټي څخه تېرېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د هلمند ولسوالۍ
اوزبکان
اوزبکان یا اُزبکان یو د تورک توکمه قوم دی چې په منځنۍ آسيا کې ژوند کوي. دغه قوم ۳۰ میلیونه تنه لري او په ځانگړی ډول  په اوزبکستان کی ژوند کوی. د دې قوم څه د پاسه څو لکه وگړي په افغانستان کې اوسېږي ، د دوی سمه سرشمېرنه لا مالومه نده. اوزبکان ټولټال سُني مسلمانان دي.
سرچینې
وېشنيزه:اوزبکستان وېشنيزه:اوزبکان وېشنيزه:د افغانستان توکمونه
ډي ايس بي بينک ټاور، سپيوترا ورلډ جکارته
ډي ايس بي بينک ټاور، سپيوترا ورلډ جکارته انډونيشيا په ښار  جکارته کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 52 منزلونه دي او ددې لوړوالی  256 ميټر (841 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2013 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
امهري ژبه
امهاري ژبه په امهاري አማርኛ) د سامي ژبو له کورنۍ څخه ده چې په ایتوپیا هیواد کې رسمیت لري. په ۲۰۰۷م کال کې یادې ژبې کابو ۲۲ میلیونه ویونکي لرل.
د پاکستان ولايتونه
د پاکستان ولايتونه د جغرافي وېش له مخې په ۵ برخو وېشل شوي. هر يو ولايت ته په پاکستان کې صوبه وايي. د پاکستان هر يو ولايت خپل ځانته يو فدرالي حکومت لري چې د خپل ولايت اداري او حکومتي چارې پر مخ وړي. د دغه هېواد تر ټولو لوی ولايت بلوچستان دی او تر ټولو وړوکی ولايت خيبر پښتونخوا دی. د پاکستاني ولايتونو نومونه په لاندې ډول دي:
خاښۍ
خاښۍ یو کرهڼيز اوزار دی.
تاتره (رسنۍ)
تاتره د پېښور څخه خپرېدونکې درې مياشتينۍ مجله ده چې د هغه ښار د پښتو ادبي بورډ تر نامه ټولنې لخوا خپرېږي. دا چاپي رسني په کال ۲۰۰۰م زېږيز کې پیل شوې او د جولايي، اگسټ ، او ستمبر مياشتو لپاره ېې چمتو کړې وه. دا مجله د پښتو ادبي بورډ پېښور د ټولنې د مشر محمد اعظم خان په مشرۍ او د ټولنې اداراتي او قلمي چلوونکيو هر يو قمرراهي ، راج ولي شاه خټک ، او عنايت الله ضيا لخوا پيل شوې.
وېشنيزه:پښتو رسنۍ
دېوناگري
دېوناگري هغه ليکنه ده کومه چې سنسکرت او هندي له کارول کيږي. دېوناگري د اردو نستعلیق سره تړاو لري. کله چې اردو ليکنه جوړېده د دېوانگري وينگ يې په عربي ليکدود کې وژباړل.
عوفره حازه
عوفره حازه يوه يمني [او بيا اسراييلي] سندرغاړې وه چې خپل ښکلی غږ له پېژندل کېده.
هیکسوجن
هیکسوجن (په انگريزي کی: Hexogen) د نیتروژن د ترکیبونو څخه یوه آغېزمندي چاودونکي توگه ده چی د سیکلونیډ آر ډې ایکس (RDX) یا ټې – ۴ (T-4) په نومومو یادېږي. دغه چادونکی توگه په ځانگړی ډول د بمونو او توغندیو د جوړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. هیکسوجن بېلگی په توگه د سیمټیکس یا سی – ۴ په چاودونکي ترکیبونو کی شامل دی. مگر دغه چاودونکی ماده په صنعت کی هم کارېږي. هیکسوجن په ۱۸۷۹ کال کی د ډاکټر لېنڅ لخوا جوړ شو.
د هیکسوجن جوړول
CH2)6N4 + 4 HNO3 > (CH2.N.NO2)3 + 3 CH2O + NH4NO3)
CH2)6N4 + 6 H2O ---> 4 NH3 + 6 CH2O)
2 CH2O + 2 HNO3 ---> 2 HCOOH + H2O + NO + NO2)
وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
جرگه
جرګه د مشرانو هغه دودیزه ناسته ده چې په ترڅ کې یې افغانان د ټولو د نظرونو او پښتونوالې له مخې تصمیم نیسی. دا هغه قومي کلتوري سیستم دی چې د نن ورځې له ثابتو او مکتوبو قوانینو څخه لرغونې ده او د پښتنو تر منځ د شخړو د هواري لباره تر سره کېږي. دغه سیستم د افغانستان او پاکستان په ځینو نورو قومونو کې چې د پښتنو له دودونو څخه اغېزمن شوي (چې له تاریخي اړخه ورته افغان ویل کېږي) هم دود ده. د جرګې لومړۍ موخه دا ده تر څو د قومونو تر منځ له جګړو څخه مخنیوی وشي. جرګې زیاتره په افغانستان کې تر سره کېږي، خو د ګاونډي پاکستان په خیبر پښتونخوا ایالت کې چېرې ته چې ټول پښتانه اوسي هلته هم تر سره کېږي. د پاکستان حکومت په ۲۰۱۷ ز کال کې د ۲۰۱۷ز کال د شخړو د هواري ځایناستی قانون په دې خاطر تصویب کړ تر څو جرګې هم په رسمي قضايي نظام کې شاملي شي. د پاکستان عالي دیوان د ۲۰۱۹ز کال د جنوري په میاشت کې د ښځو د وضعیت د ملي کمېسیون (NCSW) او د اساسي قانون او د بشر د حقونو د نورمونو د سپکاوي په اړه د رپوټونو له خوا د غوښتنې په ځواب کې، د جرګو تر سره کول تر هغه ځایه چې قانون اجازه ورکوي او یوازې د حکمیت لپاره د یوې مجمعې، منځګړتوب، خبرواترو او په یوه مدني شخړه کې د ښکېلو غاړو تر منځ د پخلاینې تر بریده پورې، محدود کړ.
د ایکونومېسټ مجلې له مخې، «وحشي توب له دې اړخه له جرګې سره مترادف دی» چې په هغو کې د مجرم د کور سوځوونې په څېر سزاګانې کارول کېږي، په داسې حال کې چې د نورو له نظره دا ډول سزاګانې نادرې دي او د لرو پرتو سیمو د نالوستو خلکو کار یې بللی. په هغه مقاله کې چې د ۲۰۲۰ ز کال د جون په لومړیو کې د پاکستان په ډاون نومې ورځپاڼه کې خپره شوه وايي، چې ناقانونه جرګې یوازې د قبایلي سیمو په ولسوالیو پورې محدود نه دي، بلکې په ټول پاکستان کې له قانوني خوندیتوب سره تر سره کېږي.
که څه هم د پاکستان عالي دیوان د ۲۰۱۹ ز کال په جنوري کې په جرګو او پنچایتونو (وړو جرګو) کې د ناقانونه کړو وړو پر وړاندې رایه ورکړه، خو د پاکستان لومړي وزیر عمران خان د ۲۰۱۹ ز کال د جولای په میاشت کې وویل چې د ده حکومت د جرګو د نظام تداوم ته ژمن دی.
د شیخ عبدالرشید د ویناوو له مخې، نارسمي جرګې د ښځو پر وړاندې د بشر د حقونو د سترو سرغړونو سرچینې دي. رشید وايي چې خلک لا اوس هم په پر له پسې ډول د قومونو تر منځ د جګړو د ځاني ګواښونو له خطر سره مخ دي او د هغوی کارونه د همدې جګړو له امله اغېزمن شوي دي. په ورته وخت کې د هغوی ښځې هم د سختو کارونو او خیرات ټولوني کارونو ته اړ اېستل کېږي. رشید وايي چې د هغه تصور برخلاف چې په جرګو کې د چټک عدالت د ګټو په اړه شته، د جرګې پریکړې د ښځو، لږه کیو او هغو کسانو د محکومیت لامل ګرځي چې له اقتصادي اړخه ضعیف دي.
د ۲۰۲۲ کال د مارچ له ۱۱مې تر ۱۴مې پورې د پښتونخوا په بنو ښار کې د پښتون قامي جرگه لومړۍ غونډه جوړه شوه چې په پاکستان کې د پښتنو پر وړاندې پرتو ستونزو خبرې وشوې.
اصلیت او تاریخي اړخ یې
جرګه ښايي د مغولي له цирк (tsərk) سره یوه ریښه ولري چې پر یوه پراخه کړۍ کې د نارینه خلکو له را ټولیدو څخه عبارت ده، دغه کړۍ په لومړیو کې د لوبو یا د څارویو د ورزش یا ښکار شوي غوښې د خوراک شاوخوا په محاصره اي ډول تر سره کېدي. نو ښايي چې پښتانه مشران به هم په لومړیو کې یوه بل ته د غوږ نیولو او د یوې شخړې د هواري په خاطر په حلقوي بڼه سره کښېناستل.
د کارکړنې میتودولوژي
د ټولنې شورا زیاتره په هغو شرایطو کې مفهوم ورکوي چې د دوو کسانو تر منځ شخړه موجوده وي؛ په دا شان حالاتو کې ښايي جرګه د شخړو د هواري د میکانیزم یوه برخه وي. د بحث غاړې، په معمول ډول د یوه منځګړې په موندلو سره پیل کوي او یو ستر دیني کس، د ټولنې نامتو کس یا یو متخصص منځګړی (خان یا مشر) ټاکي. د پښتنو په قومي ټولنو کې، ملکان په سیمه ایزو شخړو کې د بالفعل منځګړي، د دولت لپاره د پالیسیو د سلاکار، د مالیاتو د را ټولوونکي، د کلي او وړو ښارونو د شوراګانو د مشر او د ولایتي یا په ملي کچه د جرګو د استازو او همداشان د پارلمان د استازي په توګه عمل کوي. منځګړی د دواړو غاړو خبرو ته غوږ نیسي او له هغه وروسته د ټولنې د مشرانو په ګډون جرګه رابولي او په جرګه کې د دواړو غاړو استازي هم راولي. دغه جرګه قضیه تر څېړنې لاندې نیسي او پر موضوعګانو باندې له بحث څخه وروسته د هغو د هواري د څرنګوالې په اړه تصمیم نیسي او بیا دا تصمیم د منځګړي کس له خوا  اعلانیږي. د جرګې تصمیم مرعي الاجراء وي.
قانون ته ورته کارکړنه
د پاکستان په قبیله اې سیمو کې جرګه د محکمې له اعتبار څخه برخمنه ده. که څه هم د ملي حکومت له خوا هلته ګومارل شوی سیاسي استازی نظم او قانون د مرزي جرایمو د مقررې (FCR) له خوا عملي کوي، خو اصلي ځواک په جرګه کې پروت دی. سیاسي استازی په قبیله اي سیمه کې نظم او قانون د جرګې په مرسته عملي کوي. جرګه کولای شي د درنې سزا حکم ورکړي، لکه د محصینه زنا د تر سره کېدو په صورت کې سنګسار یا له ټولنې څخه شړل.
جرګو د ډیورنډ کرښې د پاکستان په خاوره کې د القاعدې او طالبانو پر وړاندې د پاکستان د وروستیو پوځي عملیاتو په تر سره کولو کې مهم رول لوبولی دی او د دولت او ملیشو تر منځ یې د منځګړي په توګه عمل کړی دی. د هند تر ادارې لاندې کشمېر مسلمانانو هم د جرګو دود خپل کړی دی.
بحث پاروونکی عدالت او د بشر له حقونو سرغړونه
د پاکستان خبریال ابن عبدالرحمن د رپوټونو له مخې، د پاکستان د دولت حقوقي چارواکو د ۲۰۱۹ ز کال په جنوري کې له ایالتونو او فډرال څخه هغه ژمنې چې د دولت له خوا تر سره شوې وي، تایید کړي او د پاکستان له عالي دیوان څخه یې وغوښتل تر څو دې ته اجازه ور نه کړي چې جرګې او پنچایتونه د خپلو ناقانونه کړنو په تر سره کولو سره، لکه: ناموسي قتلونه، واني، سوارا او کارو کاري تر سره کړي؛ د ښځو هغه بنسټیز حقونه چې په اساسي قانون کې مشخص شوي دي تر پښو لاندې کړي او همداشان دا چې دولتونه د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو (CEDAW) کنوانسیون ته ژمن دي.
د جرګو په پریکړو کې د افراط بېلګې
د ۲۰۱۸ ز کال د جنوري په میاشت کې باسط محمود د پاکستان د ۲۰۱۷ز کال د شخړو د هواري ځایناستی قانون تر انتقاد لاندې ونیو او ویې ویل چې دغه قانون د یوه موازي عدلي سیستم د رامنځته کولو لپاره شرایط برابروي، چې په پای کې کولای شي د دولت صلاحیت هم کمزوری کړي. د پاکستان د ډاون په ورځپاڼه کې د جون په ۲۰مه د دلاور وزیر د یوه خبري رپوټ له مخې، د پاکستان په قبایلي سیمه کې یوې سیمه ییزې ادارې په کلکه سره هڅه کوله تر څو د احمدزي وزیرو قوم د جرګې له هغې پریکړې له پلي کولو را وګرځوي چې له مخې یې قبایل باید د ۲۴۰۰ کسیز موازي پوځي ځواک جوړ او د خپلو کېن اړخو سیاسي مخالفینو د کورونو د ویجاړولو لپاره وکاروي. سیمه ییزه اداره د دې لپاره چې وکولای شي قومي جرګه د یوه مالي جوړجاړې د منلو لپاره وهڅوي اړ شوه تر څو له ځانګړو ځواکونو څخه د مرستې غوښتنه وکړي او د پېښې قرباني يې اړ کړ تر څو له مقابل لوري او خپل قوم څخه د یو میلیون کلدارو او څلور قوچ پسونو غوښتنه وکړي.
د ۲۰۲۰ ز کال د جون په میاشت کې د ټریبیون پاکستان د رپوټ له مخې، یوې جرګې (یو ډول صحرايي محکمې) هڅه وکړه تر څو ۱۳ کلنه وړه جنکۍ د سوارا (مجازات) په توګه هغه ۴۱ کلن سړي ته واده کړي چې بله ښځه یې هم لرله. په دې تور چې د هغې ورور د خپل تره له لور سره ناوړه اړیکې درلودي، خو د دغې جرګې پریکړه د همدې هلک د یوه نږدې کس د هلوځلو له امله او د پولیسو په مرسته خنثی شوه.
د پاکستان د سند په سیمه کې د ۲۰۲۰ کال د جون په میاشت کې د یوې بلې پيښې په ترڅ کې، پولیسو هغه جرګه وځپله کوم چې دوه خویندې یې سپکې (بې عزتې (کاریس)) وبللي او د هغوی پلار یې پر یو میلیون پاکستانۍ کلدارو باندې جریمه او د دواړو خویندو د مرګ امر یې صادر کړ (چې د کاریس کلیمه په ریښتيني معنی سره د ټولنې یا کورنۍ د ناموس په بحث کې د تور داغ په معنی ده چې له شدیدو مجازاتو او له هغې ډلې له ناموسي قتل سره مخ کېږي).
تاریخي جرګه او ښځې
د سند سترې محکمې د ۲۰۰۴ کال د اپریل په میاشت کې د جرګو په تر سره کولو باندې بندیز ولګاوه، ځکه چې کله نا کله خلکو ته ناانساني سزاګانې ورکول کېدي، په تیره بیا د هغو ښځو او نارینه وو لپاره چې په خپله خوښه به یې واده کاوه. که څه هم، دغه بندیز خلکو له پامه غورځولی.
د خویندو د جرګې په نوم یوه جرګه چې ټولې غړې یې ښځې وي په پاکستان کې تر سره شوه او ۲۵ غړې یې درلودي. دغه جرګه د تبسم عدنان په مشرۍ تر سره شوه او تر ۲۰۱۳ کال پورې یې له ۱۱ ښځو سره د عدالت په تر لاسه کولو کې مرسته وکړه.
د پولیمیرونو اهمیت
څېړنپوه محمد قسیم مراد(باور)
تعریف
پولیمیرونه هغه کیمیاوی مرکبونه دي چې د ځانګړو خواصو په درلودلو سره ئې کارول ورځ تربلې پراختیا مومي. پولیمیرونه له هغو غټو مالیکولونو څخه عبارت دي چې هر مالیکول يې د کوچنیو یا یو شان بېلا بېلو واحدونو څځه چې مونومیرونه ورته وائې،جوړشوی وی. پولیمیر له دوو یونانی کلمویانی (Polys) د څو په مانا او(Mer) د واحد په مفهوم دی، اخستل شوی دی. که د یو پولیمیر د تشکیلیدو لپاره یو ډول مونومیر و کارول شی هومو پولیمیر ئې بولی او که د پولیمیری مرکب ځنځیر له دوه ډوله مونومیری واحدونو څخه جوړ شوی وي په دی صورت کې لاسته راغلې پولیمیرد کو پولیمیر په نوم یا دیږی. یا په بل عبارت هغه پولیمیرونه چې له یو ډول مونومیرونو څخه تشکیل شوی وي د هومو پولیمیر (Himipolymer) په نوم او هغه چې د ډول ډول مونومیرونو څخه تشکیل شوی وي د کوپولیمیر (Copolymer) په نوم او که په یو پولیمیری ځنځیر کې دوه ډوله مونو میرونه موجود وی د ترپولیمیر په نوم یادیږي(513:1). مونومیرونه د کوولانسي اړیکې په واسطه یو له بل سره وصلېږی او اوږده ځنځیرونه جوړوی. مونو میرونه بوله بل سره تعامل کوی اوخطی ځنځیرونه یا دری بعدی شبکه جوړوی، چې دا عملیه د پولیمیرایزیشن په نوم یادیوی.
بیو پولیمیرونه یا طبیعی پولیمیرونه
هغه دي چې د څو قیمته قندونو(نشایسته او سلولوز)، پروتئینونو، نوکلیک اسیدونو، انزایمونو، وریښمو او طبیعی ربړ څخه جوړ شوي وي.
-	کاني پولیمیرونه
له الماس، ګرافیت، د ګڼ شمیر فلزاتو له اکسایدونو او نورو څځه عبارت دي.
د پولیمیرایزیشن تعامل:
د کوولانسی رابطی په واسطه د ساده مرکبونو(مونومیرونو) د وصلیدو په نتیجه کې د غټی کتلې لرونکی مرکب چې بولیمیر ورته وایی، تشکیلیږی.
د پولی کاندنسیشن تعامل:
ددې عملیی په ترڅ کې د دوو یا ډیرو وظیفوی ګروپونو درلودونکو مرکبونو څخه پولیمیری مرکب پلاس راځی. په دی عملیه کې له یادو ګروپونو څخه ځینی مواد لکه اوبه، امونیا او نور آزادیږی. نشایسته او سلولوز چې د مونو سکرایدونو د لومړنیو ساختمانی پاتی شونو څخه لاسته راځی د طبیعی پولیمیرونو بېلګی دی.(256:2). کاغذ، لرګي، پلاسکو(ملامین ) لوښي، غوښه، وړۍ وریښم او نور هغه ماکرومالیکولونه دي چې انسانان ورڅخه په ورحنی ژوند کې ګټه پورته کوی. پولیمیرونه د الیاف، طنابونو، جامو جوړولو ¸د پلاستیک جوړولو په صنعت، د کنګل شوو غذایی موادو په بسته بندۍ، پلاستیکی کڅوړو، د برقی وسایلو په جوړولواو په بی شمېره نورو برخو کې په پراخه کچه کارول کېږی.
د پلاستیک جوړولو د صنعت تاریخچه
د انګلیسی پوه ډاکتر مونتګومری (Montogomery) د 1843 زیږدیز کال له فعالیتونوسره سمون خوری، چې دیرش کاله وروسته له هغه د پلاستیک له جنسه د بلیارد لومړنې توپ جوړ شو. په 1924ز. کال کې په آلمان کې سلوفان (Cellophane) تولېد او ګټه اخستنه ورڅخه پیل شوی ده. دا نوم د سلولوز (Cellolose)کلمی د اولې نیمایی او د (diaphane) له وروستۍ نیمایی څخه چې د روڼ مانا ورکوی ، اخستل شوی او عمومی فارمول ئې {C6H10O5]دی(183:1). لومړنې صنعتی پولیمیر په1909 ز. کال کې چې رزین فینایل فارم الدیهاید ؤ د بلژیکی عالم په واسطه چې داکتر لئوهندریک نومیده تولېد او سوداګریز نوم ئې (Baklit) ایښودل شوی دی او له هماغه وخته راهیسی د غوره مادی په توګه په اړوندو محصولاتو کې په پراخه کچه کارول کيږي. د پلاستیک په تولېد کې چې د پولیمیرونو ټاکلې ترکیب دی د پام وړ بدلون په 1920 ز. کال کې کله چې د پلاستیک د صنعت د پراختیا په موخه سلولوز استات (Cellulose) چې د جوړښت له مخې سلولوز نایتریت ته ورته والې لری، هم ورګډ شو(6). پلاستیکونه په هغو کې د موجودو برخو د شتون له مخی په ساده( هغه چې له یوی برخې څخه لکه ستیرول او بولی ایتیلین) او پیچلو( هغه چې له څو برخو څخه تشکیل شوی وی لکه فلوروپلاستونو، فینو پلاستونو او تکستولیتون) باندی ویشل کېږی. به پلاستیکونو کې د بېلابيلو ځانګړتیاوو د ترلاسه کولو په موخه سربیره پر طبیعی او مصنوعی کنډو ځينې نور مواد هم علاوه کوی( 320:2 ). یوشمیر ضروری مواد بلاستیک ته د څانګړی خواصو ورکولو په موخه علاوه کیږی: - سریښ لرونکي مواد چې د پلاستیکی ذرو نښلولو لپاره اړین اوشته والی یی په پلاستیک کې د ځانګړی اهمیت څخه برخمن دی. - د غیر پلاستیکي موادو جامدې او کوچنۍ ذري لکه ګرافیت، تالک، کاولین، ازبست او یا ځینی عضوی مواد لکه د اری بور، کاغذ اونورچې د پلاستیک په فزیکی او میخانیکی خواصو باندی اغیزه ښیندی، هم علاوه کوی. - رنګونه پلاستیکی محصولاتو ته ښکلا ورکوی. پلاستیک د نورو طبیعی عضوی موادو په څېر له غټو مالیکولونوڅخه جوړشوی دي چې د کاربن شتون پکي حتمی وی. ټول مصنوعی مواد چې د پلاستیک په جوړولو کې کارول کېږی د سانتی ګرید له90 درجې تودوخې څخه تر 200 درجو پوری مخلوط کوی او شکل ورکول کېږی. له همدی کبله د غوره الاستیکي خواصو په درلودلو سره پلاستیک نومیږی(93:4). پلاستیک یو مهم پولیمیر دی او هغه عضوی مواد دي چې مخصوص وزن ئې لږ دی. په بل عبارت پلاستیک هغه مواد دي چې د نورو عناصرو سره د کیمیاوی موادو د پولیمیرایزیشن څخه لاسته راځي. پلاستیک د مصنوعی پولیمیرونو له ډلې څخه دی او په حقیقت کې هغه مواد دي چې د لومړی ځل لپاره د انسان په واسطه جوړ شوی دی.د پلاستیکی موادو جوړښت د ځنو کیمیاوی عناصرو لکه؛ کاربن، هایدروجن، آکسیجن، کلورین او سلفر پر بنسټ ولاړ دی. پولیمیری مواد له نفتو، غاز، ډبرو سکارو او حتا له نباتاتو څخه لاسته راځی. پلاستیک هغه مقاوم مواد دي چې په آسانۍ سره نه تجزیه کېږی او که بی ځایه و غورځول شي له منځه نه ځي، لاری سیندونه اوسمندرونه ککړوی او د بحری حیواناتو د ژوند لپاره ستر ګواښ رامنځته کوي. په طبیعت کې د پلاستیکی موادو تجزیه په لاندی ډول صورت مومي:
１-	پلاستیکي کڅوړی له 10 څخه تر 20 کلنو په موده کې تجزیه کېږی. ２-	پلاستیکي لوښي له 50 څخه تر 60 کلنو په موده کې تجزیه کېږی.
３- د جوسونو پلاستیکی بوتلونه لږ تر لږه د 450 کلنو په موده کې تجزیه کېږی. د چاپیریال د ککړتیا د مخنیوی لپاره چې د نورو کارول شوو مصنوعی پولیمیرونو څخه منځته راځی یوه لار يي له هغوی څخه د پلاستیک جوړول دي. د کارول شوو پولیمیری موادو د ضرر د مخنیوی بله طریقه د هغوی سوځول دي چې انرژی ورڅخه تولېدیږی خو باید له پامه و نه غورځول شي چې د پولیمیرونو له سوځولو څخه یو شمیر زهری مواد لکه؛ کاربن ډای اکساید (CO2)، کاربن مونو اکساید (CO)، سلفر ډای اکساید(SO2)، او HCl تولېدیږی او هر یو ئې په خپل وار د هوا د ککړتیا سبب کېږی چې ددی ډول ککړی هوا تنفس کول د انسان د روغتیا لپاره ګواښ دی(4). پلاستیک د نننې تخنیک د ودانیزو توکو مهمه برخه جوړوی. له هغه څځه د راز راز ماشینونو جوړولو په صنعت، الکتروتخنیک، زراعت، طبابت او نورو برخو کې په پراخه کچه ګټه اخستل کېږی. مصنوعی الیاف هم د پولیمیرونو له ډلې څخه دي او د سلولوز سره د تعامل په نتیجه کې لاسته راځي. د سلولوز څخه په زیاته اندازه الیاف د ټوټو، کاغذ، مقوا جوړولواو نورو لپاره لاسته راځي.همدارنګه د یولړ کیمیاوی تعاملاتو په نتیجه کې ورڅخه یو شمیر نور محصولات لکه؛ پلاستیک، لاک، هغه باروت چې لوګی نه لری، ایتایل الکول او نور استحصالېږی(248:2). اړینه ده چې د کارول شوو پلاستیکونو څخه د هغه د بیا تولید په اړوند هم په لنډه توګه یادونه وشي. بلاستیک له نفتی موادو څخه لاسته راځي او ډیر ځله ئې بروسس د چاپیریال د ککړتیا سبب کېږی.پلاستیک په ورو ډول تحزیه کېږی او کله چې چاپیریال ته لار و مومی نو د اوږدی مودی لپاره د هغه د ککړتیا لامل ګګرخي.
سرچینی
2-	مستمندی، عبدالله، محمدظفر همکار، فتح محمدپنجشیری و غلام صیدیق ذهیب. کیمیای عمومی جلد دوم، وزارت تحصیلات عالی و مسلکی ج- ا، پوهنتون کابل، ص592.
4-	پروسس مجدد پلاستیک از زباله ها. ریاست اطلاعات و ارتباط عامۀ اکادمی علوم، شمارۀ مسلسل31، سال 1393، ص7.
5-	بازگردانی مواد باطله و زاید و امکانات استفادۀ مجدد از آنها. ریاست اطلاعات و ارتباط عامۀ اکادمی علوم، شمارۀ مسلسل31، سال 1393، ص7.
6-	رقیب، نوریه. کیمیای پولیمیر. پوهنځی علوم طبیعی، پوهنتون تعلیم و تربیه، کابل، 1392،ص71.
يونين اسکوایر (هانگ کانگ)
يونين اسکوایر (هانگ کانگ) هانگ کانگ په ښار  هانگ کانگ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 75 منزلونه دي او ددې لوړوالی  256 ميټر (841 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2003 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
متلونه
متلونه
۱. هرچاته خپل وطن کشمير دی
۲. خپل کورساته گاونډي ته غل مه وايه.
۳. د ورغومي تڼاکه مرغلره ده.
۴. خپله ژبه هم کلاده هم بلا.
۵. مه کوه په چا، چې وبه شي په تا.
۶. مارته په لسټوڼي کښې ځای مه ورکوه.
۷. ديولاس څخه ټک نه خيژي.
۸. موړ د وږي له حاله څه خبردی.
۹. که غر لوړدی په سرلارلري.
۱۰. کوږ بار تر منزله نه رسېږي
۱۱. څه چې کرې هغه به رېبې.
۱۲. مېړونه مري اونومونه يې پاتې کېږي.
۱۴. خپل عمل د لارې مل.
۱۵. دگورشپه نه په کورکېږي.
۱۶. مارخوړلی له پړي بيرېږي
۱۷. چې په تمه د سپروشي، هغه پاتې په ميروشي.
۱۸. بنده ترخپل وس پړ دی.
۱۹. اوبه په ډانگ نه بېلېږي.
۲۰. اوبواخيستی ځگ ته هم لاس اچوي.
۲۱. په درنو دروند، په سپکو سپک.
۲۲. دکبرکاسه نسکوره ده
۲۳. خپل عيب دولومينځ دی.
۲۴. له يوه لاسه ټک نه خيژي.
۲۵. نه د دين شو او نه د سادين
۲۶. م زر ما او ټوله ځما
۲۷. كه غر لوي دي په سر ي لار ده
۲۸. چي شپه ي تر منځ وي، د هغي بلا مه يريږه
۳۰. كه اوربشي پيسه سير شي، د خرۀ هم هغه لپه ده
٣١. چا په كلي كي نه پريښودو او دۀ وييل خر مې د ملك كره وتړۍ
٣٣. وار وار كله د ځوي كله د پلار-
٣٤. نمر په گوته نه پټيږي-
٣٥. د بارانه تښتيدمه، د ناوي لاندي مي شپه شوه-
٣٦. د كلي وؤزه، د نرخه مه وؤزه-
٣٧. په جنگ كي اسونه نه څربيږي
٣٨. د كور جل سپكه وي-
٣٩. وطن په خلكو ښايسته وي-
٤٠. د خرۀ مينه لته
42. سل په لالو پوري، يوه ي د بنگړو-
43. د دروغو مز ل لنډ وي-
44. د لامدو به څه لامدۀ كي-
45. د زورور اوبه په لوړه ځي-
46. بنگ به لرگئ نه شي، خټك به سړئ نه شي-
47. اپريدي، نه د چا خپل او نه پردي-
49. اوښ په پچه وختم، كشمير مې وليدو-
50. په كور كي مرور وؤ، په غرۀ كي ي گورگوري نه خوړي-
51. نر هغه ده چي كټي گپي وهي-
52. د غل مخ تور وي-
53. د سنډگا نو په جنگ كي چيندخ مري-
54. سنډا ته سريندي مه وهه-
55. په غولو كي لرگي مه وهه-
56. ميږي هم په خپل كور مست وي-
57. سل دي ومره ، يو دي مه مره-
58. په بوسو كي اؤبه مه بهيوه-
59. چي يوه دانه خاوري شي، سل پيدا شي-
60. اصيل ته اشاره، كم اصل ته متروكه-
62. چي په گوړه مري، په زهرو ي څه له وژني-
63. لږ خوره تل خوره، ډير خوره گنډير خوره-ا-
64. نابلده غله جمات ماتوي-
65. مړه خيټه پارسي واي-
66. - اجل چې راشي وخت نه غواړي
67. انسان ته خبره خره ته لرگئ
68. بدبختي يوازې نه راځي
69. پر پردي لاس مار مه وژنه
70. پر ښو تلوار په بدو تامل
71. په پادې کې د يوې غوا مردارئ د ټولو نوم بدوي
73. په تل کې به يې پېدا کړې
74. په دوه گوتو لمر نه پټېږي
75. په زور کلی نه کېږي.
77. په يوه گل نه پسرلی کېږي
78. په ښايست مه نازېږه
79. پوره ورک دې کړه دوه کوره
80. تر بيکاري بېگاري ښه ده
81. تشه لاسه ته مې دښمن يې.
82. تللی وخت بيا نه راگرځي
83. ته له ما جار زه له تا جار
84. جومات ته نژدې له خدائ نه ليرې
85. چرگه معلومه نه، چرگوړي اسمان ته وختل.
86. چې په آسانه يې گټي په آسانه يې بايلي
87. چې پيل ساتي پيلخانې به جوړوي.
89. چې خان يې په ياران يې، که ياران درسره نه وي تورې خاورې د بيابان يې
90. چې رڼا دې وي له کوره ټول عالم پرې رڼا بوله
91. چې زوی ونه ژاړي مور ورته شيدې نه ورکوي
92. چې شوه تير هغه شوه هير هوښيار نه گرځي په تېرو پسې ډير
93. چې نه لري سړي مه قورت خوره مه غوړي
94. چې هر څومره هوښيار يې نادان وپوښته
95. چې اوږه يې نه وي خوړلي له خولې نه يې بوی نه ځي
96. چې ډير غورېږي هغه لږ ورېږي
97. چې غورېږي هغه ورېږي نه.
99. خپل عمل د لارې مل دی.
100. خپله لاسه گله لاسه
101. خدايه لوی مې کړې لويي را مه کړې
102. خر د گل په بوې نه پوهېږي
103. خط له ټکي شروع کېږي
104. خوله يې د سوي شخوند وهي د اوښ.
105. د خدای قانون نه بدلېږي
106. د خره مينه لغته ده
107. د خلکو زور د خدای زور دی
108. د درواغو مزل لنډ دی
109. د دو پېسو شادي د لسو روپيو زنځير ويوړ.
110. د شيدو سوئ مستې پوك کوي
111. د صبر ميوه په مراد پخېږي
112. د صبر مېوه خوږه وي.
114. د غله په غره کې ځاې نشته
115. د غله په ږيره کې خلی ده
116. د لمدو خټو لږ اوبه پکار دي.
117. د لوگري چې لو ته زړه نکېږي نو لور په لوټه اچوي
118. د مشرانو خبره د کاڼي کرښه ده.
119. د واده او گور شپه نه په کور کېږي.
120. دړندو په ښار کې يوسترگى پاچا ده
121. رښتيا چې راځي، دروغو كلي ړنگ كړي وي.
122. د کبرجن سر ټيټ وي
123. درست کښت يې وخور دی يې لا مږه بولي.
124. درواغ د ناپوهه وزر دي
125. درواغجن حافظه نلري
126. درواغجن دې دروغ وايي عاقل دې قياس کوي
127. دوست به دې وژړوي، دښمن به دې وخندوي
128. دوست ته حال وايه دښمن ته لاپې
129. دومره خوږ مه شه چې عالم دې وخوري او دومره تريخ مه شه چې عالم دې وغورځوي
130. دومره ښه مکوه چې پرې ستومانه شې
131. زور يې د ملخ پټې وهي په مخ.
132. ژرنده که د پلار ده هم په وار ده
133. ژوند په اميد خوړل کېږي
134. ساده سړی خدای ساتي
135. سپى چې لېونى شي خپل خاوند هم خوري
136. سپور د پلې په حال څه خبر دی
137. سترگې له سترگو شرمېږي.
138. سل روپۍ پور کړه د ژمي شپه په کور کړه
139. شپه که تياره ده، مڼې په شمار دي.
140. غر که څومر لوړ دی په سر لاره 141. له هرې تیارې وروسته رڼا دی
منوجان ولسوالي
منوجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان منوجان)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د منوجان ښار دی. دا ولسوالي ۶۵٬۷۰۵ تنه نفوس لري او مساحت یې ۷۰۰۰ کیلومتره مربع دی. د منوجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۱ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د ډونالډ ټرامپ د ادارې بهرنۍ پالیسي
د ډونالډ ټرامپ د ولسمشرۍ پر مهال (۲۰۱۷- ۲۰۲۱ ز) د متحده ایالتونو بهرنۍ پالیسي د غیر وړاندوینې‌والي او له مخکنیو نړیوالو ژمنو نه د سرغړونې، د دیپلوماتیکو کنوانسیونونو بدلون، له ډېری مخالفینو سره د سیاسي او اقتصادي کړکېچ په غېږ کې نیولو او دودیزو متحدینو سره د اړیکو د ویجاړتیا له امله د نورو پام ځانته را واړاوه. د ټرمپ د پالیسۍ له مخې، د «امریکا لومړي سیاست» ملت پاله سیاسي موخې څارلې او دوو اړخیزه اړیکو ته یې د څو ملتي تړونونو په پرتله لومړیتوب ورکړ. ټرمپ په داسې حال کې چې له انزوا غوښتونکو، نه مداخله‌پالنې او محافظه کارو نظریو نه ملاتړ کاوه، ځان يې د ولسمشر په توګه ملت‌پال باله، هغه په شخصي توګه د ځینو ولس‌پالو، غیرملت‌پالو، غیر لېبرال او استبدادي حکومتونو ستاینه وکړه. په داسې حال کې چې له نورو سره یې مخالفت کاوه، ان له هېواد نه بهر نومي اداري ديپلوماتانو د دیموکراسي پلوه نظریاتو څار ته دوام ورکړی و.
د ټرامپ تر واکمنۍ وروسته، د ټرامپ اداره د رونالد ریګان له ولسمشرۍ راهیسې د بل هر پخواني دولت په پرتله تر ډېره پر نظامي پرسونل متکي وه، د نړیوالو اړیکو په اړه مشوره د بهرنیو چارو  وزارت په پرتله د سپينې ماڼۍ په سلاکارانو ډېره تکیه وه. د مثال په ډول: لوی سلاکار جېرډ کوشنر (Jared Kushner) ته د منځنۍ اسیا د سولې پروسې اړوند پالیسۍ سپارل. د اکسون موبېل( ExxonMobil) (د ګازو او تېلو مخکښه امریکایي کمپنۍ) پخوانی اجرائیوي رئیس رېکس ټېلرسن (Rex Tillerson) په نورو هېوادونو، په ځانګړې ډول روسیه کې د خپلو تجربو او اړیکو له امله د ټرامپ د ادرې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه ټاکل شوی و، د بهرنیو چارو په وزارت کې د ټېلرسن د واکمنۍ پر مهال، د سپینې ماڼۍ پر سلاکارانو د ټرامپ تکیه او د بودیجې کمښت په رسنیو کې د راپورونو موضوع شوه، چې د بهرنیو چارو وزارت په حاشیه کې پاتې شوی. د  ۲۰۱۸زکال په اپریل میاشت کې د سیا(CIA  )د مرکزي اطلاعاتو اژانس) پخوانی مدیر مایک پمپیو د ټېلرسن ځای‌ناستۍ او د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو.
د امریکا د لومړۍ پالیسۍ د یوې برخې په توګه د ټرامپ ادارې د متحده ایالتونو څو ملیتي پخواني تړونونه، لکه: د ترانس پاسفیک کمپنۍ خروج، د INF (د امریکا او روسیې تر منځ د منځني واټن ويشتونکو توغندیو په اړه تړون)، یونسکو(UNESCO )(د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان)، یونیسار( UNHRC) (د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا) تړون، د پاریس موافقه بیاځلي وارزول او د ناټو (NATO ) له متحدانو نه یې د مسؤلیت بار د شریکولو د ډېروالي غوښتنه وکړه. د ټرامپ ادارې د ځینو مسلمان مېشته هېوادونو وګړو پر سفر بندیز ولګاوه او بیت المقدس یې د اسرائیلو د پلازمېنې په توګه په رسمیت وپېژانده. هغه د شمالي کوریا له مشر کېم جونګ اون سره د کوریا ټاپووزمې د بې وسلې کولو د هڅو د یوې برخې په توګه د اړیکو د بیا ټینګولو په لټه کې و. پردې سربېره شمالي کوریا خپلې د اتومي وسلې زېرمې پراخې کړې. ټرامپ امریکا د ایران له هستوي پرېکړه‌لیک نه بهر کړه او د ایران پر وړاندې يې بندیزونه زیات کړل او د فارس خلیج د ۲۰۱۹-۲۰۲۱ ز کړکېچ ته یې لمن ووهله. هغه له سوریې، عراق، سومالیا او افغانستان نه د ځواکونو د اېستلو پر بهېر له څار سره هم‌مهاله، له وینزویلا او نیکاراګوا سره په داسې حال کې جګړه زیاته کړه چې له طالبانو سره يې په ۲۰۲۱زکال کې په مشروط ډول د بشپړو وتلو(خروج) هوکړه وکړه. هغه په افریقا کې د امریکايي بې پيلوټه الوتکو بریدونه هم زیات کړل او د تروریزم او اسلامي دولت د ترهګریز سازمان پر وړاندې يې د متحده ایالتونو جګړې ته دوام ورکړ، چې له ډلې يې د ۲۰۱۹ز په اکتوبر میاشت کې د یاد سازمان د مشر ابوبکر البغدادي پر مړینه څار یادولی شو. د ۲۰۲۰ز کال په جنوري میاشت کې ټرامپ  په عراق کې د هغې بې پيلوټه الوتکې د ترور امر وکړ، چې لوی ایرانی جنرال قاسم سلیماني په کې ووژل شو.
۲۰۱۶
په ۲۰۲۰ز کال کې ټرامپ څرګنده کړه چې، څنګه د هغه د بهرني سیاست ځینې موخې په ولسمشریزو ټاکنو کې د هغه د نوماندۍ په دلیل بدلې شوې، هغه وویل: «زه ځکه د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند شوی یم چې نور نه شم کولی، د خپل هېواد په وړاندې د روان خیانت لیدونکی وم، ما نه شو کولی، د یوه مسلکي سیاستوال په توګه نورو هېوادونو ته اجازه ورکړم، چې زموږ له سوداګرۍ، سرحدونو، ملي دفاع او بهرني سیاست نه ناوړه ګټه واخلي».
د ۲۰۱۶ز کال په مې میاشت کې ټرامپ د لومړي ځل لپاره د امریکا د انرژۍ د خپلواکۍ د خوندي کولو کمپاین وکړ. هغه په ۲۰۲۱ ز کال کې د سوداګرۍ په نړیوال سازمان (WTO) کې د چین منلو ته د یوې تېروتنې په توګه اشاره وکړه، ادعا یې وکړه چې دغې پرېکړې په پراخ ډول د دندو په له لاسه ورکولو کې مرسته کړې. په پایله کې هغه په ۲۰۱۶ ز کال کې خبرداری ورکړ، که چېرې ګټونکی شي، نو پر چینې محصولاتو به تعرفه وضع کړي او تر ټاکنو وروسته یې ژمنه وکړه چې، پرهغو امریکايي شرکتونو به مالي جریمه وضع کړي، چې څانګې یې له هېواده بهر فعالیت وکړي.
۲۰۱۷
د ۲۰۱۷ ز کال د جنوري په ۲۳ مه نېټه له واکمنۍ نه درې ورځې وروسته د ترانس پاسافیک له ګډونوالی نه ووت او هغه یې "د دندو وژونکی تړون یاد کړ" د ټرامپ په پاتې موده کې هغه د ګوتو په شمېر محدود دوه اړخیز هوکړه لیکونه چې ځانګړي محصولات یا صنایع یې تر پوښښ لاندې وې، له محدودو پایلو سره لاسلیک کړل. ترامپ یوازې د عمومي آزادې سوداګرۍ (FTA) یو تړون وڅاره:  دا تړون له کاناډا او مکسیکو سره (USMCA) تړون و، چې د نېفتا (NAFTA) سموونکی( اصلاح کوونکی) و. که څه هم د ټرامپ د واکمنۍ پر مهال متحده ایالتونو له خپلواکو سوداګریزو قراردادونو نه ډ‌ډه وکړه, خو د امریکا شپږو سوداګریزو ملګرو آزادو سوداګریزو مذاکرې او قرادادونو ته دوام ورکړ، چې په پایله کې يې متحده ایالتونو خپل ځای له لاسه ورکړ.
د ۲۰۱۷ز کال د اپریل میاشتې په ۶ مه نېټه پر ملکي وګړو د سوریې د ولسمشر بشارالا اسد د کیمیاوي حملې په ځواب کې ټرامپ د سوریې پر هوايي ډګر د کروز توغندیو د محدود برید امر وکړ. وروسته له هغې چې روسیې د ملګرو ملتونو د امنیت په شورا کې ، په سوریه کې د متحده ایالتونو په مشرۍ کړنو مخنیوی وکړ، متحده ایالتونو په یو اړخیز اقدام لاس پورې کړ. یاد برید د کیمیاوي وسلو کنوانسیون (CWC) پلي کولو ته په کتو سره نړیوال ملاتړ ترلاسه کړ او ادعا یې وکړه چې دا عادلانه وه.
د ۲۰۱۷ ز کال د اپریل په ۲۷ مه د ټرامپ ادارې د کوریا- متحده ایالتونو د آزادې سوداګرۍ تړون، چې ټرامپ د خپلې نوماندۍ پر مهال دنده وژونکی سوداګریز تړون بللی و، بېرته واخیست.
د ۲۰۱۷ز کال په اپریل میاشت کې اداره له شمالي کوریا سره مخامخ شوه او لومړۍ مرستیال پېنس (Pence) له DMZ نه یې ليدنه وکړه. کړکېچ هغه مهال زیات شو، چې ټرامپ په خپله وینا کې ټینګار وکړ: «که چین نه غواړي شمالي کوریا حل کړي، موږ به یې حل کړو». څو میاشتې وروسته په جون کې، هغه د شمالي کوریا په اړه بېړنی حالت اعلام کړ. د جون په اوولسمه، شمالي کوریا یو امریکایی بندي اوتو وارمبایېر (Otto Warmbier) خوشي کړ، چې په مرګوني حال متحده ایالتونو ته راستون او څو شېبې وروسته مړشو.
د ۲۰۱۷ز کال په مې میاشت کې ټرامپ د ولسمشر په توګه خپل لومړنی سفر وکړ او سعودي عربستان، اسرائیلو، ویست بانک، واتیکان ښار، بلجیم او ایټالیا ته یې سفر درلود. په بروکسېل کې، هغه د شمالي اتلانتیک د تړون سازمان (ناټو- NATO) د دولتونو او حکومتونو مشرانو ته په خطاب کې په هر یوه غږ وکړ چې: «خپله نهایي ونډه دې اتحاد ته وړاندې کړي». د ۲۰۱۹ز کال په جنوري کې، د ناټو عمومي منشي ینس استولتنبرګ له ټرامپ نه په دې دلیل مننه وکړه چې، ناټو ته ژمن دی او په ډاګه یې کړه چې، هغه د اتحاد لپاره د ۱۰۰ میلیارده دفاعي لګښتونو د تر لاسه کولو په پار د کرېډېټ(امتیاز) مستحق دی.
فضل احمد خان مجددي
فضل احمد خان مجددي د افغانستان د عدليې پخوانی وزير و.
وېشنيزه:افغان وزيران
هنګری
مجارستان (هنګري هیواد) چې رسمي نوم یې د د (مجارستان) هنګری جمهوریت دی په منځنۍ اروپا کې پروت د وچې پورې تړلی هیواد دی چې پلازمینه یې د بوداپست، بوداپست ښار دی او ګاونډي هیوادونه یې د لویدیځ له خوانه اتریش,شمال نه سلواکیا,شمال ختیځ نه له اوکراین, ختیځ او جنوب ختیځ نه له رومانیا, جنوب ته له سربيا,او کرواسیا او د جنوب لویدیځ لوري نه له  سلوانیا سره گډه پوله لري. یاد هیواد ۰۳۰'۹۳ کیلومتره مربع مساحت او ۰۰۰'۰۰۰'۱۰ میلونه وګړي لري. د هنګری د حکومت ډول یط پارلماني دی. ولسمشر یې یانوش آډر او لومړی وزیر یې ویکتور اوربان دی رسمي ژبه یې هنګري ژبه ده.
هنګري (په هنګري ژبه کې: Magyarország) په مرکزي اروپا کې، په وچه کې راایسار هېواد دی. دا هېواد چې د کارپاتیان د غرونو تر منځ پروت دی، ۹۳۰۳۰ کیلومتر مربع (۳۵۹۲۰ مایل مربع) مساحت لري، چې له شمالي لوري د سلواکیا، له شمال ختیځ  لوري د اوکراین، له ختیځ او سویل ختیځ لوري د رومانیا، له سوېل لوري د سربستان، له سویل لوېدیځ لوري د کرواسي او سلوانیا او له لوېدیڅ لوري د اطریش له خوا چاپېر شوی دی. هنګري نږدې ۱۰ میلیونه نفوس لري چې زیاتره یې هنګري نژاده او همدارنګه د پام وړ روماني لږه کي لري. هنګري چې د دې هېواد رسمي ژبه ده، په نړۍ کې د اورالي ژبو تر ټولو پراخه تکلمي ژبه ده او د غیر هندي-اروپایي ژبو له ډلې یوه ده، چې په پراخه کچه په اروپا کې تکلم پرې کېږي. بوداپست، د هېواد پلازمېنه او لوی ښار دی او نورې لویې ښاري سیمې یې ډیبرېت سین، سېګېډ، مېشکالتس، پې یچ او جیور دي.
د اوسني هنګري خاوره ،د بېلابېلو خلکو، لکه: سېلتیانو، رومیانو، جرمن قبایلو، هونیانو، لوېدیځ سلاویانو اوآوراسیانو پرمخ د څو پېړیو په اوږدو کې یوه څلولارې وه. د هنګري دولت بنسټ د هنګري د لوی شهزاده، ارپاد له خوا د نهمې پېړۍ په وروستیو کې د کارپاتیان د سیمې په نیولو سره کېښودل شو. د نوموړي کړوسی لومړي سټیفن په ۱۰۰۰ کال کې په تخت کېناست او خپل سلطنت یې عیسوي سلطنت ته واړاوه. هنګري هېواد په ۱۲ پېړۍ کې یو سیمه ییز ځواک شو، چې په ۱۵ پېړۍ کې یې خپل کلتور او سیاست اوج ته ورسېد. دا هېواد په ۱۵۲۶ز کال کې د موهاچ له جګړې وروسته، په نیمایې توګه د عثماني سترواکۍ (۱۵۴۱ – ۱۶۹۹زکلونو) تر واک لاندې راغله. د اتلسمې پېړۍ په پای کې دا هېواد د هابسبورګ تر واکمنۍ لاندې راغی، چې وروسته د اطریش له سترواکۍ سره یوځای شو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د اطریش- هنګري یو لوی ځواک را منځ ته کړ.
په نړیوالو چارو کې هنګري هېواد، د  یوه منځنی ځواک په توګه لیدل کېږي، چې دا ځواک یې تر ډېرې کچې د خپل دودیز او اقتصادي اغېز له امله دی. هنګري د لوړ عاید اقتصاد په درلودلو سره یو پرمختللی هېواد ګڼل کېږي او د بشري پراختیا په شاخص کې په ۴۰ کې ځای کې راځي، چې اتباع یې د پوره روغتیا پاملرنې او د وړیا ثانوي زده کړو له امتیاز څخه برخمن دي. هنګري د هنر، موسیقۍ، ادبیاتو، سپورت، ساینس او ټکنالوژۍ په برخه کې د پراخې ونډې اوږد تاریخ لري. نوموړی هېواد په اروپا کې دیارلسم ترټولو مشهور سیاحتي ځای دی چې په ۲۰۱۷ کال کې یې ۱۵.۵ میلیون نړیوال سیلانیان را جلب کړي وو. هنګري د ملګرو ملتونو، ناټو، د سوداګرۍ نړیوال سازمان یا WTO، نړیوال بانک، د پانګونې نړوال بانک یا IIB، په زیربنا کې د پانګونې آسیایي بانک یا AIIB، د اروپا د شورا، د وېشګارد ډلې او د ترک هېوادونو په سازمان کې د څارونکي دولت په ګډون د زیاتره نړیوالو بنسټونو غړیتوب لري.
رېښه
د هنګري – Hungary په نوم کې د H توری (او لاتیني Hungaria) ښایې له تاریخي اړخه د Huns (هونیانو) سره د هنګري د اړیکې له امله ویې چې آواراس څخه وړاندې په هنګري کې مېشت شوي وو. پاتې کلیمه د بیزانس د یوناني Oungroi (Οὔγγροι) له لاتیني بڼې څخه اخستل شوې ده. دا یوناني نوم د زړې بلغاریایي له ągrinŭ څخه اخیستل شوی، چې دا بیا په خپل وار سره د اوغورترک له  Onogur ('لس [د اوګور] قبیلې") څخه اخستل شوی دی. Onogur  د هغو قومونو جمع نوم و چې وروسته له بلغاریایي قبیلوي کنفدراسیون سره یوځای شول چې د آوارس څخه وروسته یې د هنګري په ختیځو برخو کې واکمني کوله.
د هنګري کورنۍ نوم Magyarország دی، چې د magyar ('هنګري') او ország ('هېواد') څخه منځ ته راغلی دی. د "Magyar" نوم چې د هېواد په وګړو دلالت کوي، په کره بڼه په ځینو نورو ژبو، لکه: ترکي، فارسي او نورو ژبو کې د هېواد په نوم، د بېلګې په توګه Magyaristan یا د ماګیارانو خاوره، یا ورته حالت دلالت کوي. د magyar کلمه د هنګري د اوو لویو نیمه کوچي قبیلو، magyeri، له نوم څخه اخیستل شوې دی. د magy لومړۍ برخه ښایي د پروتو – اوګري ژبې له mäńć څخه اخستل شوی وي چې معنا یې انسان، یا شخص دی، چې د مانسي خلکو په نوم کې (mäńćī, mańśi, måńś) هم لیدل کېږي. دویمه برخه یې،  eri ، چې د وګړي، وګړو، نسب، په معنا ده، د هنګري ژبې په férj کې پاتې شوې چې د 'مېړه'، په معنا ده او د ماري ژبې له erge سره چې د 'زوی'، په معنا ده او د فنلنډي لرغوني ژبې له yrkä سره چې د 'ځوان سړي' په معنا ده، رېښه لري.
اداري ویش
د هنګري هیواد د ولایتونو نوملړ      (د هنګری هیواد د ښارونو نوملړ) بوداپست
تاريخ
آر لیکنه: د هنگري تاريخ ]
وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه وېشنيزه:هنگري وېشنيزه:هېوادونه وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه وېشنيزه:د اروپا هېوادونه
د کوانټوم میخانیک تاریخچه
د کوانټوم میخانیک تاریخ د معاصر فزیک د تاریخ بنسټیزه برخه ده. د کوانټوم میخانیک تاریخ چې د کیمیایي کوانټوم له تاریخ سره په اړیکه کې دی، په اصل کې له بېلابېلو ساینسي موندنو سره پیل شو. په ۱۸۳۸ کال کې د فاراډي له‌خوا د کتوډ وړانګو کشف؛ په ۱۸۵۹-۱۸۶۰ کلونو کې د «ګوسټاو کیرشهوف» له‌خوا د تور جسم د وړانګو د ستونزې په اړه بیانیه؛ په ۱۸۷۷ کال کې د «لوډویګ بولټزمن» وړاندیز چې ویل یې د یوه فزیکي سیستم د انرژۍ حالتونه ښايي جلا وي؛ په ۱۸۸۷ کال کې د «هاینریش هرټز» له‌خوا د فوټوالکټریک اغېز موندل او په ۱۹۰۰ کال کې د ماکس پلانک هغه کوانټومي فرضیه چې هر انرژي تولیدوونکی اتومي سیستم له تیوریک پلوه د جلا انرژۍ پر ځینو عناصرو (اپسیلون) وېشل کېدای شي، په داسې ډول چې د انرژۍ دغه هر یو عنصر له ν فرېکونسۍ سره متناسب وي چې هر یو یې په جلا ‌ډول انرژي خپروي، لکه څرنګه چې په لاندې فورمول کې تشرېح شوي دي:
ε = hv
د «کوانټوم میخانیک» عبارت د یوې ډلې فزیک‌‌پوهانو لکه ماکس بورن، ورنر هایزنبرګ او ولفګانګ پاولي له‌خوا د ۱۹۲۰مې لسیزې په لومړیو کې په ګوتینګن پوهنتون کې رامنځته شو او لومړی ځل د «زور کوانټوم میخانیک» په لیکنه کې وکارول شو. په راتلونکو کلونو کې دا تیوریک بنسټونه ورو ورو پر کیمیاوي جوړښت، تعاملاتو او رابطو عملي شو.
پخوانیان او "د کوانټوم پخوانۍ تیوري"
د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې د «جان ډالټن» او «امډیو اووګارډ» له‌خوا کیمیاوي څېړنو د مادې اتومي تیورۍ ته اهمیت ورکړ او دا هغه نظریه وه چې جېمز کلېرک مکسوېل، لوډویګ بولټزمن او نورو د ګازونو د حرکي تیورۍ د رامنځته کولو لپاره جوړه کړه. د حرکي تیورۍ بریالیتوبونو دې نظریې ته لا ډېر باور ورکړ چې ماده له اتومونو جوړه شوې، خو بیا هم دې تیورۍ داسې نیمګړتیاوې لرلې چې بشپړېدل یې یوازې د کوانټوم میخانیک په پراختیا سره شوني وو. د اتومونو شتون په نړیواله کچه د فزیک‌پوهانو او کیمیاپوهانو تر منځ نه و منل شوی؛ ارنست ماخ، یو سرسختی اتوم ضد و.
لوډویګ بولټزمن په ۱۸۷۷ کال کې وړاندیز وکړ چې د یوه فزیکي سیستم د مالیکول په څېر د انرژۍ کچې ښايي جلا وي. په ایوډین ګاز غوندې مالیکولونو کې د جلا انرژۍ د کچو د شتون لپاره د بولټزمن استدلال د ده د احصایوي ترموډینامیک او احصایوي میخانیک په تیوریو کې ريښه لرله او په ریاضیکي استدلالونو ولاړ و، لکه څرنګه چې شل کاله وروسته د ماکس پلانک له‌خوا په وړاندې شوې لومړۍ کوانټومي تیورۍ کې هم قضیه دا ډول وه.
د کوانټومي تیورۍ د تکامل لپاره مهم ګام په ۱۹۱۱ کال کې په «سولوې کنفرانس» کې واخیستل شو. په دغه کنفرانس کې د علمي ټولنې مخکښ فزیک‌پوهان د «وړانګو او کوانټوم» د ستونزې په اړه د بحث لپاره سره را ټول شول. دغه مهال د اتوم په اړه د «ارنېسټ راډرفورډ» ماډل خپور شوی و، خو د اتومي جوړښت په اړه ډېری بحثونه د «ارټور هاس» د ۱۹۱۰ کال پر کوانټومي ماډل را څرخېدل. په ۱۹۱۱ کال په سولوې کنفرانس کې «هنډریک لورنټس» د انشټاین تر وینا وروسته د کوانټومي جوړښت په اړه وړاندیز وکړ چې د یوه روټاټور انرژي دې له nhv سره تنظیم شي. دغه ماډل په ۱۹۱۲ کال کې د «جان ویلیم نیکلسون» د ماډل په څېر نور هغه پخواني ماډلونه تعقیب کړل چې اتومي وو.
معاصر کوانټوم میخانیک
هایزنبرګ په ۱۹۲۷ کال کې د ناڅرګندتیا د اصولو لومړۍ نسخه د یوه فکري ازمېښت په تحلیلولو سره فورمول کړه چې په هغې کې هڅه کېږي د الکترون موقعیت او حرکتي ځواک په ورته وخت کې اندازه کړي. له دې سره سره، هایزنبرګ په دې اندازه کې داسې دقیق ریاضیکي تعریفونه نه دي کارولي چې د «ناڅرګندتیا» معنا څه ده، هغه ګام چې ډېر زر د ارل هیسی کینارډ، ولفګانګ پاولي او هرمان ویل له‌خوا واخیستل شو. د ۱۹۲۷ کال په شاوخوا کې «پاول ډیراک» د الکترون لپاره د ډیراک معادله وړاندیز کړه او په ځانګړي نسبیت سره یې د کوانټومي میخانیک د یوځای کولو پروسه پیل کړه. د ډیراک معادله د الکترون د څپې د فعالیت نسبتي تشرېحات وړاندې کوي. دا معادله د الکترون د تاوېدو وړاندوېینه کوي چې ډیراک یې د پوزیترون د شتون وړاندوېینې ته وهڅاوه. ښاغلی ډیراک د عملیاتي تیورۍ په کارولو کې مخکښ و، لکه څرنګه یې چې په ۱۹۳۰ کال کې په خپل مشهور درسي کتاب کې هم تشرېح کړې ده. د همدې دورې په جریان کې د هنګري لوی عالم «جان وان نیومن» د کوانټوم میخانیک لپاره دقیق ریاضيکي بنسټ رامنځته کړ چې په هیلبرټ فضا کې یې د خطي عملیاتو د نظریې په توګه فورمول کړ او دا موضوع یې په ۱۹۳۲ کال کې په خپل مشهور درسي کتاب کې هم تشرېح کړې ده. دا هم د نورو ډېرو اثارو په څېر د جوړېدو له وخته راهیسې تر اوسه لا هم پر ځای دی او په پراخه کچه کارېږي.
د کوانټوم کیمیا برخه د دوو فزیک‌پوهانو «والټر هایټلر» او «فریټز لنډن» له‌خوا پیل شوه چې په ۱۹۲۷ کال کې يې د هایدروجن د مالیکول د کوولانټ رابطې په اړه څېړنه خپره کړه. کوانټوم کیمیا وروسته بیا په کلتک کې د امریکايي تیوریکي کیمیاپوه لینوس پاولېنګ او جان سلېټر په ګډون د ډېرو کارکوونکو په مرسته پر بېلابېلو تیوریو لکه د مالیکولي اوربیتال تیوري یا د کیمیاوي ظرفیت پر تیوریو بدله شوه.
د کوانټومي میدان تیوري
د ۱۹۲۷ کال په پیل کې څېړونکو هڅه وکړه چې د واحدو ذراتو پرځای په میدانونو کې کوانټومي میخانیک وکاروي چې په پایله کې یې د کوانټومي میدان تیوري‌ګانې رامنځته شوې. په دې برخه کې لومړني کارکوونکي ډیراک، پایولي، ویسکویف او جرډن دي. د څېړنې دا ساحه د ۱۹۴۰مې لسیزې په جریان کې د فینمن، ډایسون، شوینګر او توموناګا له‌خوا د کوانټوم الکتروډینامیک په فورمول‌بندي کولو سره اوج ته ورسېده. کوانټومي الکتروډینامیک د الکترونونو، پوزیټرونونو او الکترو مقناطیسي ساحو د کوانټوم تیوري څرګندوي او د نورو کوانټومي ساحو د تیوریو لپاره د ماډل په توګه کار کوي.
د کوانټوم کروموډینامیک تیوري د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې مطرح شوه. کومه تیوري چې دا مهال یې موږ پېژنو، په ۱۹۷۵ کال کې د ګروس او ویلچک له‌خوا رامنځته شوه.
فزیک‌ پوهان «ګلاشو»، «واینبرګ» او «سلام» د «شوینګر»، «هیګز» او «ګلډسټون» پر څېړنو تکیه وکړه او په خپلواک ډول یې وښوده چې څنګه کولای شو کمزوری اتومي ځواک او کوانټومي الکتروډینامیک په یوه کمزوري الټریکي ځواک کې مدغم کړو او په دې توګه یې په ۱۹۷۹ کال کې د فزیک د نوبل جایزه وګټله.
اوستراوا
اوستراوا (Ostrava ) لوی صنعتی ښار دی چې د چېک جمهوريت په شمال ختیځ کې پروت دی. مساحت یی ۲۱۶ کیلومتره مربع ده او ۳۲۱۲۳۶ نفوس لری. اوستراوا د موراوا او سلېزیا د ولایتونو په حد کې پروت دی. په اوستراوا کې هم د اسقف مقر شته. تر ۱۹۹۴ کال پورې په اوستراوا کې د تېږی سکاره استخراج کېده.