cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مالاوي
تاريخچه
د افريقا هغه سيمه چې نن ورځ د مالاوې په توګه پېژندل کېږي، نږدې لسمه پېړۍ کې له شمال څخه د “Bantu” ولسونو د کډوالۍ څپو له پيل څخه مخکې د ښکاري راټولېدونکو خورا کوچنی نفوس درلود. که څه هم زياتره Bantu ولسونو د سوېل پر لور کډوالۍ ته دوام ورکړ، مګر ځينې يې پاتې شول او د عام پښت پر بنسټ يې توکميزې ډلې جوړې کړې. يادو قبيلو تر ۱۵۰۰ زکال پورې د ماراوې پاچهي (Kingdom of Maravi) رامنځته کړې وه، چې د شمال له اوسنۍ “Nkhotakota” سيمې څخه زمبيزي سيند (Zambezi River) او له مالاوې جهيل (Lake Malawi) څخه لوانګوا سيند “Luangwa River” يا اوسنۍ زمبيا (Zambia) پورې ورسېده.
د قبيلې غړي له ۱۶۰۰ ز کال څخه لږه موده وروسته د يوه اصلي واکمن تر مشرۍ لاندې په خورا متحد سيمې سره، له پرتګالي سوداګرو او د پوځ له غړو سره مخالفت، سوداګري او د اتحاديو جوړول پيل کړل. تر ۱۷۰۰ ز کال پورې که څه هم سترواکي په سيمو وېشل شوې وه، چې د زياتو انفرادي توکمي ډلو له لورې اداره کېده. د هند سمندر د غلامۍ سوداګري د ۱۸۰۰ په نيمايي کې هغه مهال خپل لوړوالي ته ورسېده، چې نږدې ۲۰۰۰۰ تنه غلامان شول او په پام کې وه، چې په کلني ډول به له “Nkhotakota” او “Kilwa” څخه راوړل کېږي. په يادو سيمو کې غلامان پلورل کېدل.
مذهبي مبلغ او سپړونکی ډېوېډ لېونګسټون (David Livingstone) په ۱۸۵۹ ز کال کې لومړی د مالاوې جهيل او بيا د نيازا جهيل (Lake Nyasa) ته ورسېده او د جهيل سويل ته لوړې سيمې يې اروپايي استوګنې لپاره د مناسبې سيمې په توګه مشخص کړې. د نوموړي د کتنې په پايله کې په ۱۸۶۰ او ۱۸۷۰ ز لسيزو کې په ياده سيمه کې بېلابېل انګليسي او Presbyterian ماموريتونه رامنځته شول. په ۱۸۷۸ ز کال کې د افريقايي جهيلونو د شرکت لمېټډ (African Lakes Company Limited) د سوداګرۍ او لېږد رالېږد اړيکې د جوړولو په موخه رامنځته شوې، چې له ماموريتونو سره يې له نږدې کار کاوه. په ۱۸۷۹ ز کال “Balntyre” کې يوه کوچنۍ ماموريتي او سوداګريزه استوګنه وشوه او يو بریتانوي استازي په ۱۸۸۳ ز کال په کې استوګنه غوره کړه. پرتګالي حکومت هم په سيمه کې ليوالتيا درلوده، چې د پرتګالي نيونې او اشغال د مخنيوي په موخه بریتانوي حکومت په ځينو لارښوونو سره هرري جانسټن (Harry Johnston) د بریتانوي استازي په توګه سيمې ته ولېږه. يادې لارښوونې له پرتګالي د قانوني واک تر شا له سيمه ییزو واکمنانو سره د تړونونو د کولو په اړه وې.
په ۱۸۸۹ ز کال کې د “Shire” پر لوړو ځمکو باندې بریتانوي قيموميت اعلان شو، چې په ۱۸۹۱ز کال  کې دومره پراخه شو، چې نننۍ مالاوې سيمه يې د بریتانيې د مرکزي افريقا د سرپرستې په توګه راونغاړله. په ۱۹۰۷ ز کال کې تر قيموميت لاندې ياده سيمه “Nyasaland” ونومول شوه، چې ياد نوم يې د بریتانيې تر واک لاندې خپل وخت لپاره وساته. په يوه غوره بېلګه کې چې ځيني وختونه يې په افريقا کې د استعماري واک «نرۍ سپينه کرښه : Thin White Line» بولي، د نيازالېنډ استعماري حکومت په ۱۸۹۱ ز کال کې جوړ شو. مديرانو ته ۱۰۰۰۰ يورو (د ۱۸۹۱ز کال  تش په نوم ارزښت) کلنۍ بوديجه ورکړل شوه، چې د لس اروپايي ملکي وګړو، دوو پوځي مامورينو، د پنجاب اويا سيکهانو او د “Zanzibar” پينځه اتيا پنډيانو (نوکرانو) لپاره يې بسنه کوله. له دې په شمېر کارکوونکو څځه د يو او دوه ميليونه تر منځ وګړو په لرلو سره د نږدې ۹۴۰۰۰ کېلو متر مربع سيمې د اداره کولو او څار تمه کېدله.
په ورته کال کې غلامي هغه مهال خپل بشپړ پرېکون يا پای ته ورسېده، چې د نازالېنډ لوړ رتبه مامور ښاغلي هرري جانسټن (Sir Harry Johnston) يې په پای ته رسولو کې خپله د پام وړ هڅه وکړه.
ایداري وېش
د مالاوي هیواد په درې برخو او ۲۸ ایداري برخو (ولایتونو) وېشل شوی دئ.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه وېشنيزه:ملاوي
مو هن جودارو
ډاکټر لطيف ياد
مو هن جوداروMohenjo-daro
موهن جودارود لر غوني هند يو مشهور او پخوانی ښاردی چې دسند دوادۍ د تمدن يوه بر خه ګڼله کيږي ٠ مو هن جودارو داوسني پا کستان دسند په ايالت کې پروت دی چې دلاړ کانه نه شل کيلو متره او دسکر نه جنوب لويدېز ته په٨٠ کيلو مترۍ کې مو قعيت لري٠
دموهن جودارو مانا دمړو غو نډۍ ده او د هراپه يا هړپه نه چې دمخه مو ترې يادونه کړې ده ٤٠٠ ميله واټن لري٠ مو هن جودارو د لر غون پو هانو داټکلو نو له مخې د عيسی مسيح عليه السلام تر زيږېدو ٢٦٠٠ کلونه وړاندې جوړ شوی و چې دغه ښار د عيسی مسيح تر زېږېدو ١٨٠٠ کاله دمخه وران شو چې لر غون پو هان يې دورانېدو عوامل طبيعي پېښې لکه زلزلې، د سند ددرياب د مسير بدلون، سيلاوونه او يا هم بهرني ير غلونه ښيي٠ ويل کيږي چې داښار اووه ځلې وران او بيا له سره ودان شوی و٠
د مو هن جودارو ښار د شلمې پېړۍ په دريمې لسېزې يعنې په ١٩٢٢ زيږديز کال کې دهندوستان دلرغون پيژندنې ادارې ديوه تن غړي راکهلداس بانديوپادهيای(١٨٨٥-١٩٣٠)زيږديز چې په ار٠ کي ٠بنر جي سره يې هم شهرت درلود او په اصل کې دهندوستان دبينګال اوسيدونکی و او په لرغون پيژندنې او دلر غوني هندوستان په تاريخ او کلچر کې ماهر او پوه و، له خوا کشف شو٠ بايدو وايو چې نو موړي دکلکتې او بنارس په پو هنتو نو کې دلر غون پيژندنې استاد هم و اودده کتاب( دهندو ستان پنځه زره کلن ښار) نو مېد چې په ١٩٣٤ کال کې په هندو ستان کې چاپ شوی دی٠
بايد وويل شي چې نو موړي هندي لر غون پيژندونکی راکهلداس په مو هن جودارو کې ديوې بو دايې ستوپې په لټه کې وو چې دا ښار يې کشف کړ٠ بيا تر هغه وروسته ځينو نورو لر غو نپو هانو لکه سرجان هيوبرت مارشل،کي٠اين ډيکشيټ ،اير نيسټ مککای او نورو په دې لر غونې ښار کې کيندنې وکړې ٠ په ١٩٤٥ زيږدېز کال کې داحمد حسن دني او مارټيمر ويلر له خوا هم دکيندنو چارو پر مختګ وکړ٠ تر هغه وروسته بيا په مو هنجو دارو کې دکيندنو چارې د١٩٦٤ او ١٩٦٥ کلو نو تر مينځ تر سره شوې چې ددغو کيند نو چارې جيورج٠ ايف ډيلس ته ور په غاړه وې٠ همداراز په ١٩٨٠يمو کلونوکې د جر مني او ايټا ليې هيوادونو لر غون پي پېژندونکو هر يو ډاکټر مايکل جانسن او ډاکټر مور يزيو توسي تر مشرۍ لاندې کيندنې تر سره شوې٠ په ١٩٨٠ کال کې مو هنجو دارو ديو نسکو له خوا په نړيوال کلتوري ميراث کې وشميرل شو٠
د لر غون پيژندونکو په اند مو هن جودارو هم دهراپه په څېر يو ښارو چې دپلان له مخې جوړ شوی و چې دودانيو په جوړولو کې دپخو خښتو نه پکې ګټه اخيستل شوې وه٠ دغه ښار منظم واټونه، ستر ستر سا لونونه ،حما مو نه، څاه ګانې او يو پوړېزه او دوه پوړېزه کورونه او ودانۍ درلودل ٠ د موهن جودارو ښار په دوو بر خو ويشل شوی وو چې يوې خواته يې کلا او بله برخه يې ښاردی٠ دښار په مر کزي برخه کې مارکيټ و ٠ همداراز دمو هن جودارو په ښار کې يو داسې دلمبلو يو لوی ډنډ هم شته چې اوږدوالی يې ١٢ متره،سور يې ٨ متره او ژوروالی يې٢ متره او ٤٠ سانتيمتروته رسيږي٠
دلر غون پيژندونکو دڅيړنو پر بنسټ په مو هن جودارو کې٣٥٠٠٠ تنه وګړي اوسېدل٠ دمو هن جودارو له ښاره ډېر شمېر اثار لکه مجسمې، دنقا شۍ او رسامۍ ځينې اثار ،لو ښي او نور شيان مو ندل شوي٠ په دغو موندل شويو څيزونو کې يو هم دنڅاګرې نجلۍ مجسمه ده چې په ١٩٢٦ زيږديز کال کې موندلې شوې ده او ١٠ اعشاريه ٨ سانتي متره اوږدوالی لري او دبرونزو نه جوړه شوی ده٠ لر غون پو هان په دې اند دي چې ښايي دغه مجسمه به له نن نه ٤٥٠٠ کلونه وړاندې جوړه شوي وي٠ بله مجسمه دروحاني واکمن مجسمه ده چې ١٧ اعشاريه ٥ سانتي متره ده او په ١٩٢٧ کال کې دکيند نو په ترڅ کې مو ندلې شوې ده او ويل کيږي چې نو موړی روحاني به د مو هن جودارو دښار واکمن و٠
--
په کرښه کونکی: رازمحمد محمدی
٢- http://www.mohenjodaro.net/
٣- http://www.harappa.com/har/moen0.html
مدغم سرکېټ (IC)
یو مدغم سرکېټ یا یوه ټوټه مدغم سرکېټ (چې د IC، چېپ یا مایکروچېپ په نامه هم یادېږي) په یوه کوچنۍ همواره ټوټه (یا چېپ) باندې د نیمه هادي موادو چه معمولاً سلیکان دي، د الکترونیکي سرکېټونو له یوې مجموعې څخه عبارت دی. لوی شمېر کوچني MOSFETs (فلزي – اوکساید – نیمه هادي– د برقي ساحې تر اثر لاندې ترانزېسترونه) په یو کوچني چېپ کې سره مدغم کیږي. د نومووړو ادغامونو پایله یو داسې سرکېټ کېږي چې د جلا الکترونیکو اجزاوو څخه د جوړو شوو هغو په پرتله کوچیني، ګړندي او ارزانه دي. د چېپ په ډیزاین کې د ډله ییز تولید وړتیا، په هغې باندې د اطمینان وړتیا او د هغې د کُندې د جوړښت طریقې سبب شوي چې د هغو ډیزاینونو پر وړاندې چې  جلا ترانزېسترونه په کې کارول کېږي، د معیاري IC ګانو ګړندۍ ځای نیونه تضمین کړي. چېپونه اوس عملاً په ټولو الکترونیکي تجهیزاتو کې کارول کېږي او په الکترونیکه نړۍ کې یې انقلاب راوستلی دی. کمپیوټرونه، ګرځنده تلیفونونه او نور د کور وسایل اوس د عصري ټولنو د جوړښت نه بېلېدونکې برخې دي، چې دا بدلونونه د IC ګانو لکه د اوسنیو کمپیوټرونو پروسېسرونو او مایکرو کنټرولرونو د کوچنۍ اندازې او ټیټ لګښت له امله ممکن شوي دي.
د فلزي – اوکساید – سلیکان (MOS) نیمه هادي وسیلې په تولیدېدو سره په خورا لوړه کچه ادغام ته د تخنیکي پرمختګونو له لارې د عمل جامه ور واغوستل شوه. په ۱۹۶۰ز لسیزه کې د نوموړو له پیلېدو راهیسې، د چېپونو اندازه، سرعت، او ظرفیت په ډېره لوړه کچه پراختیا موندلې ده، نوموړې پراختیا  د تخنیکي پرمختګونو په واسطه په داسې توګه لاس ته راغلې شې چې د ورته اندازې لرونکو چېپونو کې د MOS ترانزېسترونو ډېر لوړ شمېر ته د ځای ورکولو وړتیا ورکړل شوې- یو عصري چېپ کېدای شي د انسان د ګوتې د نوک په اندازه یوه ساحه کې په ملیاردونو MOS ترانزېسترونه ولري. دغو پرمختګونو، څه ناڅه د مور د قانون (Moore's law) په تعقیب سره، د اوسنیو کمپیوټرونو  چېپونو ته دا وړتیا ورکړې چې د ۱۹۷۰یمې زېږدیزې لسیزې په لومړیو کې د کارېدونکو کمپیوټري چېپونو په پرتله  په میلیونونو ځله ډېر ظرفیت او په زرګونو ځله ډېر سرعت ولري.
IC ګانې د جلا سرکېټونو (discrete circuits) په پرتله دوې مهمې ګټې لري: ۱. لګښت او ۲. کاري وړتیا- لګښت یې ټیټ دی ځکه چې چېپونه له خپلو ټولو اړوندو برخو سره د فوټولېتوګرافۍ  (photolithography ) په واسطه د یو واحد په توګه چاپېږي، نه دا چې په یو وخت کې یوازې یو ترانزېستر جوړ شي. سربیره پردې، بسته شوې IC ګانې د جلا سرکېټونو په پرتله خورا لږ مواد کاروي. کاري وړتیا یې ځکه لوړه ده چې د IC اجزاء په چټکۍ سره سوېچېږي او د دوی د کوچینۍ اندازې او نږدېوالي له امله نسبتاً لږه برښنا مصرفوي. د IC  ګانو مهم  زیان د دوی ډیزاینول او د هغوی د اړوندو فوتوماسکونو د جوړولو لوړ لګښت دی. د دغه ابتدايي لوړ لګښت معنا دا ده چې IC ګانې یوازې په سوداګریزه توګه هغه وخت چې لوړ تولیدي حجم په نظر کې نیول شوی وي، د ارزښت وړ دي.
ترمینولوژي
یو مدغم سرکېټ یا چېپ په لاندې ډول تعریف شوی دی: "هغه سرکېټ چې د سرکېټ ټول یا ځینې عناصر په کې په نه جلا کېدنکې توګه یو ځای شوي او په برښنایي ډول یو له بل سره په داسې بڼه تړل شوي دي چې نوموړي عناصر د ساختماني او سوداګریزو موخو لپاره نه جلا کېدونکي ګڼل کیږي."پورتني تعریف ته په کتو سره سرکېټونه د نري ورقي فلم ترانزېسترونو (thin-film transistors)، ډبل فلم لرونکو تکنالوژیو (thick-film technologies)، یا هایبرېډ شوو چېپونو (hybrid integrated circuits) په ګډون د زیات شمېر بېلابېلو تکنالوژیو په کارولو سره رامنځته کېدی شي. په هر ترتیب، مدغم سرکېټ په عامه ګټه اخیستنه کې د یوې واحدې ټوټې سرکېټ جوړښت ته راجع کیږي او په اصل کې د یو واحد مدغم سرکېټ په نامه پیژندل کېږي چې زیاتره وختونه د سلیکان په یوه ټوټه باندې جوړ شوي دي.
تاریخچه
په یوه وسیله کې د زیات شمېر اجزاوو یوځای کولو لومړنۍ هڅه (لکه عصري IC ګانې) په ۱۹۲۰مې زېږدیزې لسیزې کې د Loewe 3NF واکیوم ټیوب و. د IC ګانو برعکس، یاد واکیوم ټیوب د مالیې څخه د ژغورنې په موخه ډیزاین شوی وو، ځکه چې په جرمني کې، د راډیو ریسیورونو ټکس درلود چې نوموړې مالیه اخیستنه د یوې رادیو د ریسیورونو د ټیوب هولډرونو له شمېر سره تړاو درلود. نوموړې تکنالوژۍ د رادیو ریسیورونو ته د دې زمینه برابره کړه چې یو واحد ټیوب هولډر ولري.
د چېپ لومړنۍ مفکورې ۱۹۴۹ز کال ته ورګرځي، کله چې جرمن انجینر ویرنر جاکوبي (Siemens AG) د یو مدغم سرکېټ په څیر د نیمه هادي آواز لوړوونکې وسیلې په توګه یوه اختراع ثبت کړه چې د درۍ مرحله یی امپلیفایر طرحې د ځای پر ځای کولو سره یې په یوه ګډه لایه کې پنځه ترانزېسترونه ښودل. جاکوبي د خپلې اختراع د ځانګړي صنعتي تطبیقاتو په توګه کوچیني او ارزانه د اورېدو آلې راوویستلې. د نوموړي د اختراع سمدستي سوداګریزې کارونې نه دي راپور شوې.
د نوموړې مفکورې بل لومړنی وړاندیز کوونکی جیفري ډمر-Geoffrey Dummer (۱۹۰۹-۲۰۰۲ز) و، نوموړی د رادار ساینس پوه و چې د برتانیا د دفاع وزارت د شاهي رادار په تأسیساتو کې یې کار کاوه. ډمر دغه نظریه د ۱۹۵۲ کال د مې په ۷مه په واشنګټن ډي سي کې په با کیفیته الکترونیکي وسایلو کې د پرمختګ په سمپوزیم (Progress in Quality Electronic Components) کې خلکو ته وړاندې کړه. هغه د خپلو نظریاتو د کمپاین په پار په عامه بڼه زیات شمېر سمپوزیمونه ورکړل او په ۱۹۵۶ز کې یې د دا ډول یوه سرکېټ د جوړولو لپاره ناکامه هڅه وکړه. د ۱۹۵۳ز او ۱۹۵۷ز کلونو ترمنځ، سېډني ډارلینګټون (Sidney Darlington) او یاسوو تاروي (برقی تخنیکي لابراتوار) د ورته چېپ ډیزاینونو وړاندیز وکړ چیرې چې زیات شمېر ترانزېسترونو کولی شوای چې یوه ګډه فعاله ساحه سره شریکه کړي، خو د دوی له یو بل څخه د جلا کولو لپاره هېڅ برښنایي عایق شتون نه درلود.
یو ټوټه يي مدغم سرکېټ  د ژان هورني له لوري د پلانر پروسې (planar process) د اختراعاتو او د کورت لیویک له لوري د پي-اِن جنکشن عایق کارۍ ( p–n junction isolation ) په واسطه فعال شوی و. د هورني اختراع د محمد اېم اتلا (Mohamed M. Atalla) په کېمیاوي توګه د سطحې د غیر فعالولو په کار کې، همدارنګه د فولر او ډیټزینبرګر له لوري په سلیکانو کې د بورون او فاسفورس د نا خالصیتونو د خپرېدو هڅو، د کارل فراش  او لینکن ډیریک د سطحې ساتنې په برخه کې کار، او د چیه تانګ ساه کار چې د اوکسایدو په واسطه د انتشار ماسک وهنې د هڅو پر بناء باندې جوړه شوې وه.
لومړني مدغم سرکېټونه
د چېپ  په اړه یو مخکینۍ نظریه دا وه چې کوچیني سرامیک سبسټرېټونه رامنځته کړي (چې د مایکرو ماجیولونو په نوم یادېږي)،  هر یو یې د یو واحد کوچیني شوي جزء درلودونکی دی. اجزاء  بیا په دوه بعدي یا درۍ بعدي کمپکټ شبکو کې د مدغم کېدو او نښلېدو وړ وو. نوموړې مفکوره، چې په ۱۹۵۷ز کې ډېره د هیله مندۍ وړ ښکارېده، د جک کېلبي (Jack Kilby) له لوري د متحده ایاالاتو اردو ته وړاندیز شوې وه او په یو لږ عمر لرونکي مایکروموجیوول پروګرام باندې (د ۱۹۵۱ز د ټېنکر ټای له پروژې سره ورته وه) بدله شوه. په هر ترتیب، څرنګه چې نوموړې پروژه د ځواکمنېدو په حال کې وه، کېلبي یو نوی، انقلابي ډیزاین  چې له  IC څخه عبارت دی، راوویست.
کېبلي چې د ټکساس وسایلو شرکت (Texas Instruments) له لوري نوی ګمارل شوی و، د ۱۹۵۸ز کال د جولای په میاشت کې یې د مدغم سرکېټ په اړه خپلې لومړنۍ نظریې ثبت کړې، د مدغم سرکېټ لومړۍ کاري بېلګه یې  په بریالیتوب سره د ۱۹۵۸ز د سپټمبر په دولسمه نندارې ته وړاندې کړه. د ۱۹۵۹ز د فبرورۍ په شپږمه کېبلي د خپلې اختراع په اړه غوښتنلیک کې، خپله نوې وسیله د " د نیمه هادی موادو د د بدنې په توګه تشرېح کړه ... په کومه کې چې د الکترونیکي سرکېټ ټول اجزاء په بشپړ ډول سره یوځای شوي دي." د نوموړې نوې اختراع لومړنی پیرودونکی د متحده ایالاتو هوايي ځواک و. کېلبي د فزیک په څانګه کې د خپلې برخې لپاره چې د مدغم سرکېټ اختراع وه، د ۲۰۰۰ز کال د نوبل جایزه وګټله. په هر ترتیب، د کېلبي اختراع یو پیوندي یا هایبرېډ مدغم سرکېټ (هایبرېډ IC وه)، نه یوه ټوټه واحد مدغم سرکېټ (monolithic IC) چېپ. د کېبلې چېپ  بهرنۍ سیمي نښلېدنې لرلې، چې له دې امله یې په ډله ییزه توګه تولید ستونزمن و.
د کېلبي څخه یوازې نیم کال وروسته، رابرټ نویس ((Robert Noyce په Fairchild Semiconductor کې لومړی رښتینی واحدIC  چېپ اختراع کړ. نوموړی چېپ د مدغم سرکېټ یوه نوې بڼه وه، چې د کېبلې له هغه څخه ډېره عملي وه. د نویس ډیزاین له سلیکان څخه جوړ شوی و، په داسې حال کې چې د کیلبي چېپ بیا د جرمنیوم څخه جوړ شوی و. د نویس د واحدې IC  ټول اجزاء د سلیکان په چېپ کې ځای پر ځای شوي وو او د مسو له لینونو سره نښلول شوي وو. د نویس monolithic IC  د پلانر پروسې په کارولو سره جوړه شوې وه، چې د ۱۹۵۹ز په پیل کې د هغه د همکار ژان هورني له لوري ورته پراختیا ورکړل شوې وه. عصري IC  چېپونه د دې پر ځای چې  د کېبلي د هایبرېډ IC  څخه په الهام اخیستنې جوړ شي، د نویس د مونولیتیکې  IC پر بنسټ ولاړ دي.
د ناسا اپولو پروګرام (NASA's Apollo Program) د ۱۹۶۱ز او ۱۹۶۵ز کلونو ترمنځ د مدغم سرکېټونو ترټولو لوی واحد مصرفوونکی او مشتري و.
شاه محمود هوتک
د افغانستان د ستر ملي او هېوادپال شخصيت مېرويس نيكه زوى ، شاه محمود د خپل پلار د مړينې په كال كه څه هم اتلس كلن وو ، مگر بيا هم ډېر مېړه پښتون وو او پر پلار هم ډېر گران وو ، ځكه چې له پلار سره په ټولو جگړو كې ملگرى وو او په حربي چارو كې ښې تجربېې حاصلې كړې وې.
د پلار تر مرگ وروسته بيا د خپل اكا په خدمت كې وو او د پښتنو د كارو باره سره يې ډېره دلچسپي درلوده ، خو كوم وخت چې يې د خپل اكا پېشنهاد وليد ، نو د اكا له كړو څخه بېزاره شو او د هغه كار يې ورتمام كړ او څنگه چې د کندهار او پارس پخوانى رواج وو ، چې د ښار په هره خوا كې به يوه يوه مناره وه او په هره مناره كې به يوه نغاره د خلكو د خبرولو لپاره پرته وه ، نو هر وخت چې به يو مهم خبر وو ، نو دا نغارې به ډنگېدلې او خلك به راغونډېدل. محمود چې خپل اكا مړ كړ ، نو دا نغارې يې وډنگولې او خلك راغونډ شول. محمود د خپل اكا وړانديز دوى ته وښود او له پارسيانو سره جنگ يې په ايت او حديث ثابت كړ او بيا يې څرگنده كړه ، چې دده اكا د خپلې شخصي ارامۍ او خوش گزرانۍ لپاره غوښته ، چې پښتانه بيا د پارسيانو تر لاس لاندې او د هغوى مطيع كړي او زموږ مملكت بيا وران شي. تر دې وروسته يې نو وويل ، چې (( ما هغه وواژه )) پښتنو چې هغه وړانديز ولوست او ورمالومه شوه ، چې محمود رښتيا وايي ، نو ده ته يې افرين ووايه او دى يې د ځان پاچا كړ او د شاهۍ لقب يې وركړ ، نو (( شاه محمود)) وباله شو. دا زلمى پښتون د پښتنو پاچا شو او تر ۱۱۳۴ هـ كاله پورې يې د افغانستان د پاچا په حيث حكمراني وكړه او څوا واره يې د پارس او سيستان شرقي برخو ته لښكري وايستلې ، څو يې په ۱۱۳۴ هـ كال د پارس د حكومت پايتخت اصفهان محاصره كړ او تر اته مياشتې محاصرې وروسته يې د محرمې د مياشتې په ۱۱ يا ۱۵ په ۱۱۳۵ هـ ( ۱۷۲۲ ) ع كال د صفويانو وروستنى پاچا سلطان حسین شاه خپل ځان او پايتخت د پښتنو لښكرو ته تسليم كړ. د پښتنو زلمي پاچا د خپلې شاهنشاهۍ په وختو كې د اصفهان تر فتح وروسته ډېرې لويې لښكركښۍ وكړې ، خو تر دوه نيمو كالو پاچاهۍ وروسته د برات د مياشتې په ۱۲ شپه ، ۱۱۳۷ هـ كال په اصفان كې د دماغي تاروغې له كبله ووژل شو. دا فاتح مېړه پښتون په ۲۷ كلنې تر دنيا تېر شو او د پښتنو په تاريخ كې يې ځلانده نوم او توره پرېښوده.
مړینه
شاه محمود هوتک په ۱۷۲۵م کال کې د وخت د لوړ پوړو چارواکو لخوا له تخت نه ګوښه او پر ځای یې د نوموړی د تره زوی اشرف خان هوتک کیناوه.عبدالعزیز خان هوتک چې د شاه اشرف هوتک پلار او شاه محمود هوتک تره وو، د خپل وراره شاه محمود هوتک لخوا وژل شوی وو. د شاه محمود هوتک له ګوښه کیدو وروسته د هغه د تره زوی د خپل پلار د غچ اخیستلو په خاطر (شاه محمود هوتک) په ۱۷۳۰م کال کې پن بلوچستان کې په پټه وواژه.
سرچينې
وېشنيزه : د افغانستان نوميالي وېشنيزه : افغانان وېشنيزه : د افغانستان پاچايان
جمعیت علماء اسلام
جمعیت علماء اسلام په پاکستان کې د سني دیوبندي سیاسي پارټي ده. په 1945 کې د جمعیت علماء اسلام په نوم تاسیس شوه. اوسنی مشر ېې فضل الرحمن دی.
جمعیت علماء اسلام تر 2013 پورې د پاکستان پنځمه ترټولو لوی سیاسي پارټي ده، دا په بشپړ ډول په جنوبي خیبر پښتونخوا او د بلوچستان په شمالي برخو کې میشته دی.
جمعیت علماء اسلام متحد
جمعیت علماء اسلام د 1970 په ټاکنو کې د جماعت اسلامي پاکستان او د بریلوي سني مذهبي ګوند جمعیت علماء پاکستان سره هم برخه اخیستې وه. دې په ملی شورا کې اوه او په صوبائی اسمبلیو کې نهه څوکۍ وګټلې او د صوبه سرحد او بلوچستان صوبائی حکومتونو کې شریک شو. مفتي محمود د صوبه سرحد د اعلی وزیر په توګه لوړه وکړه. د هغه تر مشرۍ لاندې صوبائي حکومت یو بورډ جوړ کړ چې ټول قوانین د اسلام سره په مطابقت کې راوړي. هغه په ​​1973 کې د بهټو د بلوچستان ایالتی حکومت د ګوښه کیدو په اړه استعفا ورکړه.
جمعیت علماء اسلام(ف) جمعیت علماء اسلام(س) تقسیم
د 1980 په جریان کې ، جمعیت علماء اسلام په افغانستان کې د شوروي ضد جهاد په ګډون د جنرال ضیاالحق ځینې پالیسیو ملاتړ وکړ. سربیره پردې ، د ضیا کلونو په جریان کې د مدرسو لپاره رسمي ملاتړ او مالي ملاتړ جمعیت علماء اسلام ته په زرهاو مدرسې جوړولو اجازه ورکړه، په ځانګړي توګه په صوبه سرحد (اوس خیبر پښتونخوا) کې، کوم چې د طالبانو په جوړولو کې مهم رول لوبوي. په ورته وخت کې جمعیت علماء اسلام د جماعت اسلامي سره د ضیا د نږدې اړیکو څخه بې باوره و او د ډیموکراسۍ د بیارغونې لپاره د ضیا ضد او د پیپلز ګوند په مشرۍ غورځنګ کې شامل شو. د ضیا له حکومت سره دا دوه اړخیزې اړیکې په نهایت کې په ګوند کې د بیلتون لامل شو چې د مولانا فضل الرحمن په مشرۍ او د سمیع الحق (د هغه په ​​پارلمان کې ، د مجلس شورا غړی وو) په مشرۍ د جمعیت علماء اسلام(س) ډلې چې د ضیا ملاتړ یې وکړ او یو غړی و ، په جمعیت علماء اسلام(ف) تقسیم شو.
زوی
زوی چي د انساني بنياد پر اساس باندي، د يوې کورنۍ غړي وي او د کورنۍ يوه برخه ده، انسان پر څو ډوله دي لکه نارينه او ښځينه، او داسې نور د پلار نوم د نارينه اولاد څخه رامنځته شوې دي، په پښتنو او داسې نورو قومونو کې د کلتوري رواجونو لمخې په ډيرو سيمو کې کي د نارینه اولاد قدر او عزت ډير وي.
نور
وېشنيزه:کورنۍ
د پولينډ نيونه (۱۹۴۵ – ز کلونه)
د نازي المان او شوروي اتحاد له لوري د پولينډ نيونه د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال (۱۹۴۵ – ۱۹۳۹ز کلونه)  د ۱۹۳۹ ز کال سپټمبر کې پر پولينډ باندې د جرمني او شوروي ګډ بريد سره پيل شوه او په رسمي ډول د ۱۹۴۵ز کال می کې د متحدينو له لوري د جرمني په ماتې سره پای ته ورسېده. د نيونې د ټولې دورې پر مهال د پولينډ سيمه د نازي المان او پخواني شوروي اتحاد (د شوروي اتحاد سوسياليست جمهوريت) تر منځ وېشل شوې وه، چې دواړو يې اراده لرله، چې په بنسټيز ډول د پولينډ کلتور له منځه يوسي او وګړي يې د ځان تابع کړي. د ۱۹۱۴ز کال  له اوړي څخه تر مني پورې هغه ځمکې، چې په شوروي پورې تړل شوې وې، د شوروي اتحاد پر سوسیاليست جمهوريت (USSR) باندې په لومړني ډول د المان د بريالي بريد پر مهال ونيول شوې. له څو کلونو مبارزې څخه وروسته سور لښکر جرمني ځواکونو له USSR څخه په شا کړ او د مرکزي او ختيځې اروپا له پاتې سيمو څخه پولينډ ته تېر شو.
ټولنپوه Tadeusz Piotrowski استدلال کوي، چې دواړه نيوونکي ځواکونه، د پولينډ د حاکميت، خلکو او کلتور د شتون دښمنان وو او موخه يې د همدې له منځه وړل وو. له Operation Barbarossa [نظامي عمليات] څخه وروسته جرمني او شوروي اتحاد د پولينډ اړوند خپلې کړنلارې منظم کړې، چې خورا روښانه يې د Gestapo-NKVD په څلورو ناستو کې وې، په دې ناستو کې نيوونکو هېوادونو د پولينډ د ټينګار خوځښت سره د راکړې ورکړې په اړه د خپلو پلانونو په اړه بحث وکړ.
له ۱۹۳۹ څخه تر ۱۹۴۵ پورې د نيوونې په پايله کې نږدې ۶ ميليونه پولينډي وګړي چې د پولينډ د ټول نفوس نږدې ٪۲۱،۴ کېږي، مړه شول چې نيمايي يې  توکميز قطبي وګړي او نيمايي نور يې پولينډي يهودان وو. له ٪۹۰ څخه زياته مړينه نانظامي وګړي ځکه وو، چې د جرمنيانو او شورويانو له لوري تر سره شويو بېلابېلو کړنو کې په ارادي ډول زياتره ملکيان په نښه شوي وو. په ټوله کې له جګړې څخه مخکې د جرمني له لوري د پولينډ خاورې د نيوونې پر مهال له ۱۹۳۹ څخه تر ۱۹۴۵ز کال پورې جرمنيانو د ۳۰۰۰۰۰۰ يهودانو په ګډون له ۵۴۷۰۰۰۰ څخه تر ۶۵۷۰۰۰۰ تنو پورې قطبي اوسېدونکي ووژل، چې د Nuremberg محاکمو پر مهال د ارادي او منظمې عام وژنې په توګه بيان شوی و.
د ۲۰۰۹ ز اګسټ کې د ملي يادګار پولينډي انسټيټيوټ (Polish Institute of National Remembrance: IPN) څېړونکو د جرمني د کړنو له امله د پولينډ د مړو کچه د ۵،۴۷ او ۵،۷۶ ميليونه تر منځ او د شوروي له خوا د مړو کچه ۱۵۰۰۰۰ تنه يا په ټوله کې نږدې ۵،۶۲ او ۵،۸۲ ميليونه اټکل کړه.
اداره
د ۱۹۳۹ ز کال په سپټمبر کې پولينډ د Molotov او Ribbentrop تر منځ د تړون له دوو ځواکونو يعنې نازي جرمني او شوروي اتحاد له لورې تر يرغل لاندې راغی او ونيول شو. جرمني د پخواني پولينډ ٪۴۸،۴ سيمه تر لاسه کړه. د هټلر له لوري له سټالين سره د ۱۹۳۹ ز اکتوبر پر ۸ او ۱۲ نېتو باندې د دوو فرمانونو د اصولو له مخې د پولينډ د لويديځ پراخه سيمې جرمني پورې وتړل شوې، چې د دې سيمو پراخوالی د نږدې ۱۰،۵ ميليونه اوسېدونکو په لرلو سره نږدې ۹۲۵۰۰ کیلو متر مربع (۳۵۷۰۰ميل مربع) و. د سيمې نږدې همدومره اندازه پاتې برخه د نږدې ۱۱،۵ ميليونه وګړو په لرلو سره د عمومي حکومت “General Government” (جرمني ژبه کې: Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete) په نوم د جرمنې ادارې تر واک لاندې په Krakow کې په خپلې پلازمېنې سره ځای پر ځای شوه. الماني وکيل او نامتو نازي Hans Frank د ۱۹۳۹ ز اکتوبر پر ۱۲ د دې نيول شوې سيمې د عمومي مشر په توګه وټاکل شو. له سختې سيمه یيزې کچې څخه د باندې د ادارې ډېری برخه کې جرمني چارواکي ځای پر ځای شول. په نيول شويو ځمکو کې ناجرمني وګړي د زور ميشت کېدنې، جرمنې کېدنې، اقتصادي په کار اچونې او بطي، مګر پرله پسې له منځه وړنې تابع وو.
د ۲۰۰۰۰۰ اوسېدونکو په لرلو سره نږدې ۷۰۰ کیلومتر مربع (۲۷۰ ميل مربع) د ځمکې اوږده ټوټه، چې له ۱۹۳۸ز څخه مخکې د Czechoslovakia برخه وه، د جرمني له لوري خپل متحد Slovakia ته پرېښودل شوه.
قطبونو د هغو سيمو د وګړو فشار راوړونکي ډېره کي راونغاړل، چې د جرمني تر واک لاندې راغلې، د دې خلاف په شوروي اتحاد پورې تړلو سيمو د خلکو ډول ډول ترتيب رانغاړه. ياد وګړي په دوو ژبو ولايتونو کې وېشل کېدل، چې ځينو يې د اوکراين او بيلاروس پراخ توکميز لږه کي لرل، چې له ډلې زياتو وګړو د شوروي استازو [جاسوسانو] له لوري کمونيزم پلوۍ ته د لمسون له امله شورويانو ته ښه راغلاست ووايه. په دې ډول قطبونه لا هم په شوروي اتحاد پورې تړل شويو سيمو کې ډېری وګړي راونغاړل.
د يرغل په پای کې شوروي اتحاد د پولينډ ٪۵۱،۶ سلنه سيمه نيولي وه، چې له ۱۳۲۰۰۰۰۰ تنو څخه د زياتو وګړو په لرلو سره د پولينډ نږدې ۲۰۱۰۰۰ کیلو متر مربع يا ۷۸۰۰۰ ميل مربع برخه کېږي. د دې سيمو توکميز ترکيب په دې ډول و: ٪۳۸ قطبي اوسېدونکي (۵،۱ ميليونه خلک)، ٪۳۷ اکراينيان، ٪۱۴،۵ بېلاروسيان، ٪۸،۴ يهوديان، ۰،۹ سلنه روسان او ٪۰،۶ جرمنيان. ۳۳۶۰۰۰ تنه کډوال هم وو چې ډېری (۱۹۸۰۰۰) يهودان وو، چې د جرمني له لوري له نيول شويو سيمو څخه راتښتېدلي وو. سور لښکر چې په کومو سيمو بريد کړی و، له Wilno سيمې پرته نور ټوله سيمه يې له تقلبي ټاکنو څخه وروسته په شوروي اتحاد پورې وتړله او د بېلاروس د شوروي سوسياليست جمهوريت (Belarusian SSR) او د اوکراين د شوروي سوسياليست جمهوريت (Ukrainian SSR) تر منځ يې ووېشله. د Wilno سيمه يې له پولينډ څخه نيولې وه، چې د څو مياشتو لپاره خپلواکې ليتوانيا ته ورکړل شوې وه او په پای کې د ۱۹۴۰ ز اګسټ پر ۳ د ليتوانيا د شوروي سوسياليست جمهوريت (Lithuanian SSR) په بڼه له شوروي اتحاد سره يو ځای شوه. په ۱۹۴۱ ز کال کې پر شوروي اتحاد باندې د جرمني له بريد څخه وورسته په شوروي پورې تړل شوې زياتره پولينډي سيمې په پراخه عمومي حکومت (General Government) پورې وتړل شوې. د جګړې په پای کې USSR ټول پولينډ او د ختيځ جرمني ډېرې سيمې ونيولې. شوروي هغه پولينډي سيمې چې شوروي له ۱۹۴۱ څخه مخکې له ځان سره يو ځای کړې وې، د غرامت په توګه يو ځل بيا په رسمي ډول د دوی برخه شوې او د ختيځ جرمنې هغه ډېری برخې پولينډ ته وسپارل شوه، چې پولې يې په څرګند ډول لويديځ لور ته اوښتې وې.
د جرمني تر نيونې لاندې د پولينډي وګړو چال چلند
په ۱۹۳۹ ز کې د دويمې نړيوالې جګړې له پيل څخه د مياشتو لپاره جرمني ورځپاڼو او مشرانو د ملي او نړيوال تبليغ يوه مبارزه پيل کړه، چې پولينډي چارواکي يې په دې هېواد کې د لږه کيو جرمني اوسېدونکو د سختې توکميزې تصفيې [پاکونې] په ترتيبولو يا زغملو باندې تورنول. بریتانوي سفير Sir. H. Kennard د ۱۹۳۹ ز کال په اګسټ کې د هټلر ادعاوو ته په پام سره Viscount Halifax ته په پولينډ کې له جرمنيانو سره د کېدونکي چال چلند په اړه څلور ویناوې واستولې، نوموړی دې پایلې ته ورسېد، چې د نازيانو او هټلر له لوري ټولې ادعاوې مبالغې او ناسمې وې.
سردار امير محمد خان
Sardar Amir Mohammad Khan was the son of Payinda Khan
توړۍ
وېشنيزه:کورنۍ
سرور جوادي
سرور جوادي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ترور
es:Anexo:Nomenclatura de parentesco en español
فریټیل سکرېپټ
فریټیل سکرېپټ يوه ليکبڼه ډیزاین شوی مارٹن ویټ لخوا په 1981. زغرد نسخه د فریټیل سکرېپټ و ډیزاین شوی په 1986. دا لري څلور نسخه: Regular، Bold، SH Reg Alt او SB Reg Alt۔
سرچينې
وېشنيزه:ليکبڼه
۱۳۱ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۳۱:
په کلینډر کې
۱۳۱ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۳۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
سویوز ټي‌ايم‌اې-۰۴ايم
سویوز ټي‌ايم‌اې-۰۴ايم (انگليسي: Soyuz TMA-04M) ټیټ ځمکني چورلېځ (Low Earth Orbit) ته یوه تشیال‌الوتنه وه چې د لېږد ۳۱ درې ستورمزلي یې نړیوال تشیال تمځای ته ورسول. دا ماموریت د ۲۰۱۲ د می پر ۱۵مه پیل او ۲۰۱۲ د سپټمبر پر ۱۷مه پای ته ورسېد. سویوز تشیال‌بېړۍ په ۱۹۶۷ کې پیل شوې او ټي‌ايم‌اې-۰۴ايم یې له پیل راهیسې ۱۱۳مه الوتنه وه، او د پرمختللي سویوز ټي‌ايم‌اې-ايم (Soyuz TMA-M) لړۍ، چې د ۲۰۱۰ د اکټوبر پر ۷مه پیل شوه، څلورمه الوتنه وه. د ماموریت له پلان سره سم، تشیال‌بېړۍ تر پایه پورې له تشیال تمځای سره په دې موخه نښتې وه چې د لېږد ۳۱ ماموریت پر مهال د بېړنۍ تېښتې لپاره کار ځنې واخیستل شي.
دا ماموریت د ۲۰۱۲ د می پر ۱۵مه په قزاقستان کې له بایکونور الوتځای (Baikonur Cosmodrome) څخه پر ۳: ۱:۲۳ ن.هـ.م بجو پیل شو. سویوز د می پر ۱۷مه پر ۴:۳۶ ن.هـ.م. بجو په بریالیتوب سره له نړیوال تشیال تمځای سره و نښتی او درې ستورمزلي لکه گېنادي پدلکا، سرگې رېوين او جوزف اکابا یې تشیال تمځای ته ورسول. دا ماموریت د ۲۰۱۲ د سپټمبر پر ۱۷مه پای ته ورسېد او پر ۲:۵۳ ن.هـ.م. بجو یې په قزاقستان کې بریالۍ ناسته ترسره کړه.
عمله
د د نړيوال
د ماموریت سرټکي
وېشنيزه:تشيال وېشنيزه:تشیال ماموریت وېشنيزه:شټل
خورزه
وېشنيزه:کورنۍ
صفوره ايلخاني
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
بيرل می ډينټ
بيرل می ډينټ (10 مۍ 1900 – 9 اګست 1977) يوه انګريزه د رياضي فيزيک پوهه، تخنیکي ليبراله او د برېښنايي انجنيرۍ د ستونزو د حل  کولو لپاره ابتدايي انلاګ او ډيجيټلي کمپيوټرونو پروګرام جوړونکې وه. نوموړې د «ويلټ شاير» په «Chippenham» کې زېږېدلې او د « schoolteachers» مشره لور وه. له هغه وروسته چې د نوموړې پلار د هغه مهال د «وارمنسټر» سيمې په ښوونځي کې سرښوونکی شو، دا کورنۍ په 1901ز کال کې له «Chippenham» وکوچېده. په 1923ز کال کې، نوموړې په تطبيقي رياضياتو کې له هرسټل پوهنتون څخه په لومړۍ درجه فارغه شوه. نوموړې ته د پوهنتون له خوا د «Ashworth Hallett» بورس ورکړل شو، او د کمبريج پوهنتون په «Newnham» کالج کې د مافوق لسانس د محصلې په توګه ومنل شوه.
د برسټل پوهنتون د فيزيک په څانګه کې د څېړونکې په توګه له ګومارل کېدو وروسته، نوموړې په 1925ز کال کې برسټل ته بېرته ستنه شوه، چې نوموړې ته د ساينسي او صنعتي څېړنې د څانګې له خوا معاش ورکول کېدو. په 1927ز کال کې، «John Lennard-Jones» د نظري فيزيک د پروفيسر په توګه وګومارل شو، دا يوه داسې دنده وه چې نوموړي لپاره جوړه شوې وه، «ډينټ» په نظري فيزيک کې د نوموړي د څيړنيزې مرستيالې په توګه وټاکل شوه. «Lennard-Jones» په برسټل کې د بين الاتومي او بين الحجروي ځواکونو په برخو کې مخکښ و، او نوموړې د هغه يوه له لومړيو همکارانو څخه وګرځېده. دوی له 1926 څخه تر 1928ز کال پورې په شریکه شپږ مقالې خپرې کړې، کومو کې چې د اتومونو او ايونونو تر منځ ځواکونه څېړل شوي وو، همدا د نوموړې د ماسترۍ د رسالې بنسټ وګرځېد. وروستۍ څېړنې ښيي، هغوی چې کومې پايلې تر لاسه کړي، نېغ په نېغه په اتومي ځواک مايکروسکوپي پلې کېږي، د دې په وړانديز کولو سره چې له رابطې پرته انځور اخيستل يوازې د کوچنیو tip-sample په جلا کېدنو سره شونی دی.
په 1930ز کال کې، نوموړې په مانچسټر کې د « Metropolitan-Vickers Electrical Company Ltd» شرکت سره، د څيړنې د څانګې د ساينسي او تخنیکي مامورينو لپاره د تخنیکي کتابتون د مسئولې په توګه کار پيل کړ. نوموړې د ځانګړو کتابتونونو او معلوماتي ادارې په ټولنه (ASLIB) کې فعاله وه او د دې ټولنې د «لنکاشاير» او «چيشاير» د څانګو بنسټ اېښودونکې کمېټې افتخاري منشۍ وه. نوموړې د ASLIB په بېلا بېلو کمېټو کې خدمات تر سره کړل او د شرکت د کتابتون او معلوماتي خدماتو د مختلفو اړخونو په بيانولو سره يې کانفرانسونه وړاندې کړل. نوموړې د ساينسي مقالو خپرولو ته دوام ورکړ، او د مانچسټر پوهنتون او «ډګلس هارټري» لپاره جوړ شوي د تفاضلي محلل په استعمالولو سره، د تفاضلي معادلو د حل کولو لپاره يې په عددي طريقو کې خپله ونډه درلوده. نوموړې لومړۍ هغه څوک وه چې د معلوماتو د نقاطو د يوې لړۍ د غوره تناسب لپاره يې يو تفصيلي کم شوي اصلي محور قاعده د يې چمتو کړ.
وروسته په خپل کار کې نوموړې په Metropolitan-Vickers کې د محاسبې د برخې مشره شوه، او وروسته د هغه برخې لپاره د څېړنې په ډيپارټمنټ کې څارونکې شوه، چې د نيمه رسونکو موادو په اړه يې څېړنې کولې. هغې د ښځو د انجنيرۍ په ټولنه کې شموليت غوره کړ، او په برېښنايي ډيزان کې يې د ډيجيټلي کمپيوټرونو د پلې کولو په اړه مقالې خپرې کړې. نوموړې په 1960ز کال کې له «ازابيل هارډويچ» سره تقاعد شوه، څوک چې يوه همکاره او د ښځو د انجنينرۍ د ټولنې رئيسه وه، او د هغې پر ځای د څېړنې په ډيپارټمنټ کې د ښځو د برخې مشره وټاکل شوه. په 1962ز کال کې، هغه له خپلې مور او خور سره د «ويسټ سسيکس» «سومپټنګ» ته ولاړه، او په 1977ز کال کې وفات شوه.
د ژوند لومړي کلونه
«بيرل می» د 1900ز کال د مۍ مياشتې په لسمه نېټه د «ولټ شاير» د «Chippenha» د «پارک لين» په «پينلي ولا» کې زېږېدلې وه، چې د اګنيس ډينټ (18669-1967) او يوسټيس ايډورډ (1868-1954) تر ټولو مشره لور وه. نوموړې ته د «Chippenha» په «سينټ پالس» کې د 1900ز کال د جون په اتمه نېټه د تعميد غسل ورکړل شو. دوی د 1898ز کال د جولای مياشتې په اوه ويشتمه نېټه د «لنکاشاير» سره نږدې د «پريسټن» د «Goosnargh» په «سینټ ميري» کليسا کې واده کړی و. د نوموړې مور د پرسټن په هيرس انسټيټيوټ کې زده کړې کړې وې، د هنر او ساينس په ازموينو کې بريالۍ شوې وه. هغه د خپل پلرني ښار پريسټن سره نږدې «Goosnargh » ښوونځي ته له تګ مخکې، په شمال ختيځ «شيفيلډ» کې په «اټرکلف» ښوونځي کې ښوونکې وه، د هغې مشر ورور او خور، جان وليام او ميري اين تورنلي، په همدې ښوونځي کې سرښوونکي وو. د 1894ز کال د مارچ په مياشت کې، نوموړې د «Cockermouth» د فير فيلډ په ښوونځي کې د سرښوونکې دندې ته عريضه وکړه، نوموړې په نوماندانو کې غوره شوه، خو مشرتابه د يو سيمه ييز نوماند د ګومارلو پرېکړه وکړه.
د 1889ز کال د مارچ په اتلسمه نېټه، د ډينيټ پلار، د ښوونځي له مديره پلاوي سره د تدريسي کار د دورې تر بشپړولو وروسته، د «ويسټ يارکشاير» په «هيلي فيکس» کې، د «فورټ لينډ» ښوونځي کې د تدريس د مرستيال په دنده وګومارل شو. همدا کال د نوموړې مشره خور، فلورنس ايملي ډينټ، په هيلي فيکس کې د هاير بورډ ښوونځي څخه بدله او د «ګرينلينډ» په «سټين لينډ روډ»، د ويسټ ويل د انجونو په ښوونځي کې سرښوونکې ټاکل شوې وه. د 1889ز کال د اګست په مياشت کې، د نوموړې پلار د هيلي فيکس ميخانيکي انسټيټيوټ څخه په رياضي کې د لومړۍ درجې برياليتوب تر لاسه کړ. هغه ته د «Aberystwyth» په يونيورسټي کالج، د «ايجوکيشن ډی ټريننګ کالج» کې د سند په يو کور کې داخله ورکړل شوه. د 1894ز کال د جنورۍ په مياشت کې، هغه ته د « Aberystwyth» له خوا لومړۍ درجه ورکړل شوه، همدا راز د لندن د بهرني پوهنتون په ازموينو کې لومړی مقام ورکړل شو. د هغه د تدريس لومړۍ دنده د لندن د Bow، د کوپرز کمپنۍ په ګرامر ښوونځي کې وه، مخکې له دې چې « Chippenham » ته ولاړ شي، چېرته چې نوموړی د « Chippenham » سيمې په ښوونځي کې مرستيال مشر ښوونکی و.
د ډينټ پلار پهAthenaeum  او نورو سيمو کې د وارمنسټر د عملیاتي ټولنې يو ثابت غړی هم و. ډينټ او د هغې کشرې خور فلورانس ميري، به ډېر ځله له هغه سره په دريځ په ډرامه ييزو نندارو کې راڅرګندېدې، لکه «Snow White and the seven dwarfs» او شهزادګۍ جوجو (زرين تعويذ)، کومه چې په درې کرادارونو کې د « Clementine Ward» يوه جاپانۍ ډرامه ده. په شهزادګۍ جوجو کې، هغې د لالا کردار تر سره کړ، کومه چې د شهزادګۍ د درې مزدورانو څخه یوه وه، او د « She must be demure»  لومړی کردار يې يوازې وويلو. د همدې موسيقۍ په دوه کردارونو کې، نوموړې له پکي سره نڅا (Fan Dance يوه ځانګړې نڅا ده، چې نڅاګر له ځانه سره پکی لري)، د شپې روحونه، تر سره کړل. نوموړې د 1913ز کال د ديسمبر په شپاړسمه نېټه په کاونټي ښوونځي کې د جايزو ورکولو په ورځ د «ټينيسن شهزادګۍ» په يو منظر کې هم کردار در سره کړ.
وارمنسټر کاونټي ښوونځی (1909-1917)
له 1909ز کار راهيسې، ډينټ د وارمنسټر په کاونټي ښوونځي کې زده کړه وکړه، چېرته چې د هغې پلار سرښوونکی و. په ښوونځي کې، نوموړې په «پورټ وی» کې د خپلې ګاونډۍ «ايولين ميري ډي» سره نږدې ملګرتیا درلوده، څوک چې د «هينري جارج ډي» مشره لور وه، «هينري» د «Cranbrook» د لومړي ايرل « Gathorne Gathorne-Hardy» د زوی ډګروال « Charles Gathorne Gathorne‑Hardy» د مزدورانو پخوانی مشر و. د 1914ز کال په اګست کې، نوموړې د اکسفورډ پوهنتون د پوهنتون د لومړي کال سیمه ييزه ازموينه کې په لومړۍ درجه بريالۍ شوه، او د هغې د ازموينې د پايلې د پياوړتيا پر بنسټ، هغې ته د ښوونځي له خوا بورس ورکړل شو. په 1915ز کال کې، نوموړې د وروستيو کلونو ازموينه کې په دويمه درجه  او په فرانسوي ژبه کې په امتياز سره بريالۍ شوه، او له دې وروسته د هغې بورس نوی شو. له دې وروسته نوموړې د ثانوي زده کړو وروستيو کلونو کې داخله وکړه، او په 1916ز کال کې يې د فرانسوي ژبې د ښوونځي جايزه وګټله. د 1918ز کال د مارچ په مياشت کې، نوموړې له «سومرويل» کالج څخه په رياضي کې د بورس لپاره غوښتنه وکړه، کوم چې په اکسفورډ پوهنتون کې د ښځو له لومړيو دوه کالجونو څخه يو دی. نوموړې په زياته کچه وستايل شوه، خو نه بورس ورکړل شو او نه د پيسو مرسته.
خسر
وېشنيزه:کورنۍ
دآریائیانو اصلی ټاټوبی (آریانا ویجه-آریانا ورشه )
ډاکټر لطیف یاد
په کرښه کونکی: رازمحمد محمدی
دآریائیانو اصلی ټاټوبی (آریانا ویجه-آریانا ورشه )
که څه هم دآریائیانو داصلي ټاټوبي ( آریانا ویجه ) په اړوند دتاریخ پوهانو ترمینځ واړه اختلافونه شته ، خو بیا هم زیاتره مورخین په دې اړوند سره ورته نظرونه لري.په دغو تاریخپوهانو کې چې دآریاناویجه په اړوند یې څیړنې کړي دي کولای شو د آلتهايم (Altheim)، لومل (Lommel)، میکس میولر (M.Mueller)، شویدر (Schaeder)، آرتور كريستين سین (A.Christensen)، نوبرگ (Nuberg)، ميلز (Mills)او جوباین ويل (Jubainville) نومونه واخلو.
ډیرتاریخ پوهان په دې اند دي چې چې آریاناویجه دپامیر او د امو سیند ( Oxus river ) په شمال کې پرتې وادي ګانې وي چې بدخشان ته څیرمه پرتې وې او دلته دآريائیانو بیلابیلې قبیلې چې پښتانه هم پکې وو اوسیدل. دوی دکوچیانو په څیرژوند درلود او خپل څاروي او رمې به یې چې پسونه ، وزې ، آسونه او غوا يي ووڅرول ، خو کله چې ددوی په شمېر کې زیاتوالی راغی نو دوی مهاجرتونو ته اړشول. ځبنې نور محققین آریانا ویجه داوسني خوارزم(Khwarezm) په سیمه کې ګڼي چې اوس دمنځنۍ ایشیا دازبکیستان او ترکمنستان په هیوادونو کې پرته مشهوره سیمه ده ، خو ځینې ډیر نور مورخین دلومړنی نظر پلویان دي.
په اوستا کې چې دزردشت کتاب دی اوپنځه برخې لري چې ګاتا، ویسپرد، یشتونه ، وندیداد او خرده اوستا نومیږي راغلي دي چې دآریا ئیانواصلي ټاټوبی آریاناویج =آریناویجه دی.
همداراز دوندیداد په لومړي فرګرد کې هم داریا ئیانو دشپاړسو هیوادونو یا ولایتونو ذکر او یادونه شوې ده چې یو پکې همدا اریاناویجه دی چې دښاغلو یا اصیلواو نجیبو خلکوټاټوبی او داستوګنې دځای معنالری.
باید ووایو کله چې داریائیانو دبهارته قبیلې دخیبر دتاریخي لارې نه تیرشول او تراباسین ورپورې وتل او شمالي هندوستان ته ورننوتل نو دوی هلته دانوم له ځانه سره یووړ او پر خپلې نوي ځمکې او هیواد یې داریا ورشه یا آریانا ورته Arya varta نوم کیښود چې ددوی دددغه هیواد نوم په منو سمهیتا یا دمنوپه قوانینوکې هم ذکرشوی دي او ددوی دغه ځمکه دهیمالیا دغرونو او دعربو تر سمندرګي پورې ښودل شوې ده .باید زیاته کړو چې دمنو سمهیتا قوانین دعیسی مسیح علیه السلام تر زوکړې دمخه اته سوه کلونه وړاندې لیکل شوی دی. د بهارته قبیلې وروسته په هند کې دخپل هیواد ته دبهارت ورشه یادبهارت ورته نوم ورکړچې اوس هم دغه نوم ژوندی دي.
لنډه داچې آریانا ویجه دپامیر او امو سیند سره نږدې هغه سیمه وه چې اریائیان یا دارین نسل او دارین قبیلې پکې په ګده سره اوسیدلې او له همدې خایه یې خپل مها جرتونه هم پیل کړي دي .
= منابع او سرچینې : = 1- Vedic India,p44
2- http://www.avesta.org/vendidad/vd1sbe.htm
-
3-ttp://www.aryavartachronicles.com/the_world_aryavarta.html
4- Cambridge History If India ,v,1 ,p,51
د سبها او سمیتي جرګه
دسبها او سمیتي جرګې چي لرغونو آریایانو هم دپښتنو په څیر دټولنیزو چارو دحل او فصل لپاره دوه ډوله جرګې درلودلې چې په ویدي سرودونو کې ترې یادونه شوې ده یو یې د(سبها )په نامه یادیدله او بل ته یې( سمیتي ) ویل. سبها Sabha معمولا دکلي جرګې وې چې دکلي سپین ږیرو او مشرانو به پکې ګډون کاوه او دکليو په سطحه به یې لانجې او ستونزې اوارولې اوخپلې پریکړې به یې کولې ، خو سمیتي Samiti به بیا لویه جرګه وه چې په مهمو هیوادنیو مو ضوعاتوپورې یې اړه درلودله او دهیواد دبرخلیک او نورومهمو مو ضوعاتو په اړوند به یې پکې پریکړې او فیصلې کولې. په سمیتي کې به پاچا هم ګډون کاوه او زیاتره به دهیواد دمشر یا پاچا دټاکلو په اړوند به هم پکې فیصلې او پریکړې کیدلې.
نور
دسبها او سمیتي کلمې اوس هم په هندي ژبه کې ژوندۍ دي. دبیلګې په توګه : دهند په ایالتونو کې صوبایی یا ایالتی پارلمانونو ته ودهان سبها Vidhan Sabha یا Legislative Assembly   ویل کیږي او دهند په پلازمیینې ډیلي کې لوګ سبها )Lok Sabha
House of the People دملت داستازو کور او راجیا سبها (Rajya Sabha ) د مشرانو جرګې یا دسنا مجلس ته ویل کیږي.
(یاد)
لېور
وېشنيزه:کورنۍ
۱۳۲ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۳۲:
په کلینډر کې
۱۳۲ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۳۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
محمد علي ستيغ
محمد علي ستيغ د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
اندرور
وېشنيزه:کورنۍ
خسرگنۍ
وېشنيزه:کورنۍ
خوريی
وېشنيزه:کورنۍ
ميرمن شيرين محسيني
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
جرمپوهنه
جرمپوهنه یا کریمینولوژی لاتینی لفظ دی چې د اتهام یا تهمت معنی لری. جرم پیژندنه د طبیعت ساینسي مطالعه ده، اداری پراخوالی دی، د علت کیدلو مطالعه ده، کنټرول، نتیجه او په فردی یا ټولنیز ډول د جرم مخنیوی دی چی بنسټ یې ارواه پوهنه، ټولنپوهنه، وگړپوهنه او قانون پوهان دي.
دجرم پیژندنی لفظ رفایل گاروفانو چی ایټالیوی قانون پوه و، په ۱۸۸۵ کی په اول ځل وکاروله؛ وروسته یو فرانسوی وگړپوه پال ټوپینارډ دی ورته فرانسوی اصطلاح (کریمینولوژی) criminologie وکاروله.
د جرم ډولونه او تعریف:
د جرم په تعریف کی کلاسیک او د مثبت مکتبونو نظر توافق لری (جرم هغه عمل دی چی د یوی ټولني اصلی ارزښتونه او اعتقادات چی د قانون په حیث د ټولنی په موافقت پیژندل شوی ماتوی جرم ویل کیږی.
د قانون گذارانو نظرونه او د دوی له طرفه د قانون تصویب د فعلی ټولنو دودونو او کلتورونو انعکاس ځنی قوانین بحث پیدا کوونکی کړی، لکه قمار او یا چرس څښول.
مارکسیزم، د انتقاد جرم پیژندنه او د تضاد جرم پیژندنه نظر لری چی د جرمی قوانینو تعین د خلکو اعتقادات یا خواست نه دي او ادعا کوی چی د دولت او ټولنی تر منځ د قانون اختلاف یو جنایی جرم دی ، قانون باید د حاکم د حکم په خوښه او په گټه تر سره شی خو ځنۍ سیستمونه باور لري چی د جرم پیژندنی قانون د طرفینو رضایت یو اجتماعی قرارداد دی نو په همدی اساس چی وپوهیږو جرم څه دی د ځای او کلتور سره اړیکې لري.
د جرم ډولونه :
په معصر وخت کی د جرمی کړنو اختلاف ته د پای ټکی کیښودو لپاره په جرم پیژدنه کې کی یوه اصطلاح (ضرر) زیاته شوه.
د جرمي کړنو علت او عوامل:
د تجربی له مخی په مختلفو طبقو کی بی شمیره پیشنهادونه شوی.
جرمی فکري مکتب:
په ۱۸ پیړی کی کله چی ټولنیزو فلسفیانو جرم او قانون تعریف کړ د جرم پیژندنه یا کریمینولوژی منځ ته راغله او د وخت په تیریدو سره فکري مکتبونو وسعت ورکړ. له ۱۸ تر ۲۰ پیړی ۳ فکري مکتبونه موجود وو. (مثبت فکری مکتب، کلاسیک او د شیکاگو مکتب). وروسته د دی فکری مکتبونو ځای معاصری کریمینولوژی (کنټرول، فشار، انتقادی جرم پیژندنی، کلتوری جرم پیژندنی د ښځو حقوقو) ونیاوه.
کلاسیک مکتب:
کلاسیک مکتب ته په ۱۸ پیړی کی سیسار بیکاریا د جرم او مجازاتو لیکوال توسعه ورکړه؛ وروسته جیریمی بنتیم چی فلسفه کی د ټولو شیانو مخترع په نامه یادیږی د نورو کلاسیک فلسفیانو سره په گډه داسی استدلال کړی: خلک د خپلو کړنو انتخاب کی خلک مستقل اختیار لری. د هغه کس داعمالو ممانعت چی نورو ته د درد ورکولو په بدل کی خپلی خوښی لټوی. سخت مجازات تعینول، کولای شی خلک له جرمی کړنو راوگرځوی. په چټکی سره جزا ورکول هم د جرمی کړنو مخنیوی کوی. کلاسیک مکتب هغه وخت منځ ته راغي کله چی قضایی سیستم کی د جرمی کړنو لپاره د خاصو زندانونو طرح شوی وه؛ په دی وخت کی دفرانسی انقلاب او دا مریکا متحده ایالاتو کی د حقوقی سیستم بنسټ کیښودل شو.
مثبت مکتب داسی استدلال کوی:
جرمی کړنی دانسان له کنټروله بهر له داخلی او بهرنیو عواملو منځ ته راځی. مثبت فکر ي مکتب دری بخشه لری: بیولوژیک، ارواه پوهنه، او ټولنیزه مثبت فکری
ایټالیوی مکتب:
سیسار لامبورسو په ۱۹ پیړی کی ټولنپوه وه دویم نوم یی د کریمینولوژی پلار او یو له هغو چی بیولوژیک مثبت مکتب ته یی وسعت ورکړاو د ایټالیا د جرم پیژندنی بنسټگر دی.
ټولنیز مثبت مکتب وایی په ټولنه کی بعضی عوامل لکه غربت، بیسوادی یا فرعی رسمونه جرمی کړنو کی کمک کوی. او له دی تجربی په گټی سره اډالف یوه داسی تیوری طرحه کړه چی د جرم او ټولنیزو عواملو تر منځ اړیکی ښی اډالف وایی چی الکول، جنسیت، غربت، بیسوادی هغه څه دی چی انسان جرمی کړنو ته اړباسي. راسن ډبلیو د ټولنی تراکم د جرم عامل بللی.
تړلې موضوعگانې
Areas of study in criminology include:
بهرني پیوندونه
کریمینولوژي او کریمینالېستیک لنډه پېژندنه
وېشنيزه:د ټولنپوهنې څانگې (مختلفو علمي څانگو اړوند) وېشنيزه:عدلي ارواپوهنه وېشنيزه:سلوکي علوم وېشنيزه:ټولنپوهنې موضوعات
دکورني باغ جوړول
راټولوونکی لعل ولي حقمل داودزی لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی باغدارۍ څانګه
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپيریال ساتنې او ځنګلونوڅانګه
تاريخچه
کورنۍ باغداري دسبودتوليد پخوانۍ طريقه ده چي او س هم په کليوکي ترسترګو کيږي.فرانسويانو دسبزيجاتو،ميوه جاتو اوګلانو باغداري په منځنيو پيړيو کي پيل کړي وه چي دهغي جملي څخه کورنۍباغداري (kitchen gardening) په فرانسه کي ډير شهرت موندلي چي شاهديي دحکومت هغه سروي ګاني ښکاروي چي تقريباً يوپه څلور (1/4)برخه استهلاک شوي سبزيجات اوميوه جات په فرانسه کي دکورنيو باغونوپه واسطه توليد شوي. همدارنګهدشمالي امريکا په استعماري دوره کي دسبزيجاتو باغونه موجود ول چي سبزيجات به پکي په قطاري شکل کرل کيدل. د16  او 17  پيړيو په منځ کي  داروپا په شاهي قصرونوکي هم دسبزيجات اوميوه جاتو واړه واړه باغونه دقصر دضرورت په اساس کرل کيدل چي دغه باغونو ته  به يي ښه ډيزاين ورکولوچې هم دځاي ښکلا وه اوهم يي ورڅخه زيات حاصل اخستلو .په هغه وخت کي انارشي اوملک الطوافي وه هرڅوک په خپل سر وه  نه منطم مارکيټ وه نه داسي بازار چي سبزيجاتو اوميوه جات پکي  په دوامداره توګه پيداشي. نوکورنۍ مجبوري وي چي دځان دبقا لپاره دخپلوکورنو په شاوخوا کي سبزيجات اوميوه جا ت دضرورت په اندازه په کورنيوباغونوکي توليد کړي .همدارنګه په افغانستان کي هم دغه ډول باغداري ډير اوږد تاريخ لري له پخوا راهيسي خلکو په غير فني او بي نظمه توګه کورني باغونه کرل چي دباغ ناسمي اداري له امله به کورنۍ بيا هم بازار ته احتياج وي خو اوس  دا ډول باغداري  مخ په عصري کيدو درومي.
د کورني باغ پيژندنه
داصلي کور يا اشپزخاني په ګاونډکي هغه قطعه ځمکه يا plot چي د سبزيجاتو دروزلو لپاره ترې کار واخستل شي او په يوه څنډه کي يي دميوه جاتو يو څو وني  او زينتي بوټي اوګلان هم روزل شوي  وي کورني  باغ يا Kitchen garden   تشکيلوي. دKitchen garden نظريه دلاسي باغ يا Handy garden څخه کوم چي اشپزخاني ته نژدي وي اخستل  شوي ده تر څو هغه اړتياوي چي اشپزخانه يي  دسبزيجاتو په باره کي لري په وخت سره پوره کړي .دکورني  باغ څخه  حتى هغه وخت چي پخلي په اشپزخانه کي  جريان ولري هم ځيني سبزيجات لکه  مرچ، پالک ، رومي بانجان ،توربانجان او داسي نو ر سبزيجات په تازه تو ګه حاضر کيداى شي. کورني باغ داقتصادي اړخ څخه د تازه توليد يواځينۍ لار ده چي دسبزيجاتو کرلو انتخاب پخپله د يوي کورنۍ د غړو له اړخه کيږي. نه يواځي دا چي کورنى باغ د يو ي کورنۍ تازه او د خپلې خوښي  شنه سبزيجات عرضه کوي بلکه د پيسود سپما سبب يي ګرځي .دا د يوي کورنۍ  لپاره ښه مشغولتيا ده او د هغوي د بيکاره وخت څخه د ګټې اخستنى لاره هواروي. په يو کورني باغ کې د کال په ټولو موسمونو کې تازه سبزيجاتو ته لاس رسي په لږه او يا زياته اندازه موجود وي .په دې ډول باغ کېکرونده ضرور ده چې د حويلۍ په داخل کې يا بل نږدې ځاى کې تر سره شي تر څويوفاميل د ضرورت په وخت کي سبواوميوو ته لاس رسي ولري. په دې ډول کرونده کې د کرلو لپاره زياتو مصارفو ته ضرورت نشته او کوشش بايد وشي چې په دا ډول د سبو روزنه کې هر ډول سبزيجات موجود وي او په هر وخت کې د خوراک لپاره اماده وي. دسبزيو او ميوو داډول کرنه خصوصاً دښارونو په اطرافو کي زياتهدتطبيق وړده ځکه چي دلته ځمکه يو محدود فکتور ګڼل کيږي .دارنګه کرنه په ښارونو کي دوګړو د هستو ګنځايونو دبامونو دپاسه هم ممکن دي که چيري ځمکه ډيره محد وده وي.
دکورني باغ اهداف اوضروريات
♦	.دکورني باغ څخه يو اځيني هدف دادي چي ديو فاميل ورځنۍ اړتيا چي دسبزيو او ميووپه باره يي لري پوره کړي. ♦	ديوي کمي او واحدي ځمکي څخه په اعظمي تو ګه استفاده کول .په اقتصادي لحاظ يوه کورنۍ په پښو درول ځکه که هغه سبزيجات او ميوه جات چي له مارکيټ څخه يي په پيسو اخلي په خپل کورني باغ کي توليد کړي دپيسو دسپما سبب بهيي وګرځي. ♦	 په کورني باغ کي کښت هدف دهر وخت لپاره تازه سابو،ګلانو اوميوو ته لاس رسې دي.
دکورنيوباغونومحدود يتونه
(Limitation of kitchen gardening) کــــــورنـــي باغونه يوشمــــير مــــحــــــدوديــــتونه لـري چــــي په لانـــــدي تـــو ګه ذکـــــرکـــيـــــږي. •	دکورني باغ دکښت لپاره ځمکه يو محدودونکي فکتور ګڼل کيږي. •	دکور دخاوند دکورني باغ په هکله د کا في پوهي نشتوالي او عدم  موجوديت. •	داکثره کورنيو دبازارد مارکيټ په سبزيجاتو او ميوه جاتو تکيه کول چي په دي سره په مارکيټ کي دسبزيجاتو او ميوه جاتو نر خونه  په ډيره بي نظمه توګه  پورته خيژي. •	دکورني باغ اساسات او قواعد (Principles of kitchen gardening ) هغه کورنۍ چي غواړي کورني باغ (Kitchen garden) جوړکړي نو لاندي اساسي ټکي با يد په نظر کي ونيسي تر څويي دباغ جوړولو پروسه په ډيره ښه توګه ترسره شي. •	يو باغدار بايد دټولوهغه سبزيجاتو په باره کي کافي معلومات ولر ي کوم چي غواړي دکال په دوران کي يي وکري. •	هغه ساحه چي کورني باغ په کي جوړيږي بايد په وړو وړو پلاټو (Sub plots) باندي وويشل شي چي هر يو Sub plot  يي تقريباً10 ft2 اندازه  ولري. •	دکورني باغ په ټوله ساحه کي  بايد کرنه وشي او هيڅ ساحه بايد غير له کرني  ونه ساتل شي. •	دباغ موقعيت بايد دکور په ګاونډ کي وي. •	څوکلن سبزيجات او ميوه جات با يد ددايمي بلاک يو طرف ته وکر ل شي. •	ميوه داره وني بايد دباغ غربي اوشمالي پولو سره نـــژدي وکرل شي. •	 ګډه (Mixed) کرنه ،کمکي کرنه او کرنيز تناوب بايد په نظرکي ونيول شي. •	په کورني باغ کي بايددسبزيجاتواو ميوو ميانه او پسينه انواع مادۀ نظر ونيول شي. •	په کورني باغ کي بايد دسبزيجاتو کرنه دقطار په شکل په کموفاصلوترسره شي نسبت تجارتي کرني ته. •	په کورني باغ کي سبزيجاتو او ميوه جاتو ته سره اچونه او اوبه ورکول بايد دهغوي دضرورت په اندازه تر سره شي. د باغ موقعيت (The location of the garden): دکاميابوکورنيو باغونو لپاره اساسي فکتور دموقعيت انتخاب دي کورني باغونه بايدداوسيدوځايونو سره نژدي وي دڅريدونکو ژوو څخه بايد په مکمل ډول وساتل شي .کورني باغ بايدپه سيوري لرونکي ځاي کي جوړنه شي. هغه قطعه ځمکه چي غواړو کورني باغ په کي جوړ کړو بايد لمر ته مخامخ و ي او پوره لمر ولري. دکورختيزيا جنوب خواته يوه قطعه چه دلويو ونو دسيوري لاندي نه وي يوه ښه ساحه ده. په دغه ساحه کي بايددنژدي ونو هيڅ ريښي موجودي نه وي ځکه داريښي ددغه قطعى ځمکي څخه ټول غذايي مواد په مصرف رسوي او سبزيجات به کمزوري وده ولري.
د باغ اندازه
(Size of the kitchen garden): دکورني باغونو سايز اواندازه دځمکي په واک کي لرل ،دکورنۍدغړوپه شمير اودباغ داداري لپاره دفرصت په وخت پوري اړه لري  يوکورني باغ لپاره ښه  او نورماله اندازه200m2 مترمربع او يا   (60ft×50ft)  ده .دغه پلاټ يا قطعه ځمکه که ښه اداره او تنظيم شي دهغي کورنۍ چي دغړوشمير يي پنځه تنه وي دسبزيجاتو ورځنۍ اړتيا په ښه تو ګه پوره کوي .په بعضي ځايو کي دکورني باغ لپاره اندازه د10 – 20   مرلو (بسپي ) پو ري هم ښود ل شوي دي چي دسبزيو په څنګ کي يوه څه دميوه جاتو وني هم دکورني ضرورت په خاطر روزل کيږي. په ښاري سيموکي چيرته چي خالي ځمکي ډيري محدودي وي هلته يو څو فټه مربع ساحه باغ کرل ديو ي کورنۍ لپاره څه ناڅه سبزيو شکولو لذت ورکولي شي چي په داسي شرايطو کي  يو تراس لرونکي باغ  کافي بريښي.