cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د بیوکېمیا تاریخ
ویل کېږي چې د بیوکېمیا تاریخ له لرغونو یونانیانو سره پيل شوی دی، چې د ژوند د تنظیم او پروسو لېوال وو، خو د یوې ځانګړې ساینسي څانګې په توګه، بیوکېمیا د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې وپېژندل شوه. ځینو استدلال کړی دی چې د بیوکېمیا تاریخ، په ۱۸۳۳ز کې د انسلم پاین له‌خوا د لومړني انزایم او دیاستېز (اوس ورته امیلاز ویل کېږي) له کشفولو سره سم پيلېږي، په داسې حال کې چې د ځینو نورو ادعاوو له‌مخې، د بیوکېمیا تاریخ هغه مهال پيل شو چې ادوارد بوخنر د لومړي ځل لپاره په بې‌حجرو عصارو کې د الکولي تخمر یوه پېچلې بیوکېمیاوي پروسه وښودله. کېدای شي ځیني د یوستوس فون لیبیګ ارزښتمن اثر «د ژویو کېمیا یا عضوي کېمیا او په فزیولوجي او پتولوجي کې د هغې کارونې» په ګوته کړي، چې په هغه کې د د میتابولیزم یوه کېمیاوي تیوري وړاندې شوې ده، یا ان کېدای شي د انتوان لاووازیه له‌خوا د تخمر او ساکښنې په تړاو مخکې تر اتلسمې پېړۍ مطالعات د بیوکېمیا پيل تاریخ وګڼي.
د «بیوکېمیا–Biochemistry» ګړنه د «بیو (ژوند)» او «کېمیا» له یوځای کېدو څخه اخېستل شوې ده. دغه ګړنه د لومړي ځل لپاره په ۱۸۴۸ز کال کې په انګلیسي کې ثبت شوه، په داسې حال کې چې، په ۱۸۷۷ز کې فلیکس هوپه زیلر، د «Zeitschrift für Physiologische Chemie» (د فزیولوجیکي کېمیا مجله) لومړۍ ګڼې په سریزه کې، د فزیولوجیکي کېمیا د مترادفې ګړنې په توګه «بیوکېمیا» (په آلماني: Biochemie) وکاروله او په اړوندو تحصیلي موسسو کې یې د دغې ګړنې کارونې سپارښتنه وکړه. سره له‌دې، څوګونې سرچینې ښیي چې آلماني کېمیاپوه کارل نیوبرګ په ۱۹۰۳ز کال کې دغه ګړنه رامنځ‌ته کړې ده، خو د ځینو نورو په اند، دغه نوښت په فرانتس هافمایستر پورې اړه لري.
د بیوکېمیا د مطالعې موضوع، په ژوندیو موجوداتو کې کېمیاوي لړۍ دي او د بیوکېمیا په تاریخ کې د ژوند د پېچلو برخو راسپړنه او پوهېدنه او د بیوکېمیاوي لړیو د مسیرونو روښانول دي. بیوکېمیا تر ډېره، د پروټینونو، کاربوهایدرېتونو، شحمونو، نوکلیک اسیدونو او د داسې نورو بیومالیکولونو په‌څېر د حجروي برخو جوړښتونه او کارکړنې؛ د هغو میتابولیکي مسیرونه او د میتابولیزم له‌لارې د کېمیاوي انرژي بهېدنه؛ او په ژوندیو حجرو کې د بیولوجیکي مالیکولونو پر مټ د پېښېدونکو لړیو د رامنځ‌کولو څرنګوالی مطالعه کوي. همدا راز، د بیوکېمیاوي سېګنال‌ورکولو له‌لارې د تېرېدونکو معلوماتو د کنټرول بیوکېمیاوي پروسو او ترڅنګ یې، د ټولو اورګانیزمونو کارکړنې سره د دغو معلوماتو اړیکې ټینګولو څرنګوالي باندې متمرکزه ده. په تېرو ۴۰ کلونو کې، دغه څانګه د ژوند د لړیو په بیانولو کې داسې بریا ترلاسه کړې چې، اوس‌مهال له بوټپوهنې څخه نیولې تر طب پورې، کابو د ژوند ټول علوم له بیوکېمیاوي څېړنې سره نه‌شلېدونکې اړیکې لري.
د ګڼ‌شمېر بېلابېلو بیومالیکولونو له جملې څخه، ډېري یې(د پولیمرونو په نامه) پېچلي او لوی مالیکولونه دي، چې (د مونومیرونو په نامه) له مشابه تکراري فرعي واحدونو څخه جوړ شوي. د پولیمیري بیومالیکول هره ټولګه، د فرعي واحدونو بېلابېلې بڼې لري. د بېلګې په توګه: پروټین یو پولیمیر دی چې فرعي واحدونو یې د شلو یا زیاتو امینو اسیدونو له مجموعې څخه ټاکل کېږي؛ کاربوهایدرېتونه له قندونو څخه جوړېږي چې مونوسکراید، اولیګوسکراید او پولي‌سکراید په نامه یادېږي؛ شحمونه له غوړو اسیدونو او ګلېسرول څخه، او نوکلیک اسیدونه له نوکلوتیدونو څخه رامنځ‌ته کېږي. بیوکېمیا د پروټینونو، په تېره بیا د انزایم په واسطه د کتلستي ریکشنونو کېمیا په څېر، د مهمو بیولوجیکي مالیکولونو کېمیاوي ځانګړنې مطالعه کوي. د حجرې میتابولیزم او د اندوکراین (دننۍ ترشحي غدې) سیسټم بیوکېمیا په پراخه توګه بیان شوې ده. د بیوکېمیا نورې برخې، جنتیکي کوډ (DNA، RNA)، د پروټین ترکیب، د حجروي غشا لېږدونه او د سېګنال لېږدونه ده.
انزایمونه
د اتلسمې پېړۍ په وروستیو او د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې، د لومړي ځل لپاره، د معدې د ترشحاتو په واسطه د غوښې هضم او د نباتي عصارو او د خولې لعاب په واسطه، قندونو ته د نشایستې د بدلېدلو څرنګوالی پېژندل شوی ؤ. خو سره له‌دې، رامنځ‌ته کوونکی میکانیزم یې ناپېژندلی پاتې شو.
په نولسمې پېړۍ کې، د خمیرمایې په واسطه الکول ته د قند تخمر د مطالعې پر مهال، لویس پاستور دې پایلې ته ورسېده چې دغه تخمر خمیرمایې حجرو د «ferment یا د تخمر مادې» د اساسي قوې پر مټ کتلستي شوی دی او ګومان یې کاوه چې یوازې په ژوندیو موجوداتو کې عمل کوي. هغه ولیکل چې، «د الکولي تخمر عملیه یوازې د خمیرمایې حجرو له ژوندي موجودیت سره تړاو لري، نه له مړو او ورستو حجرو سره».
په ۱۸۳۳ز کال کې، انسلم پاین، لومړنی انزایم «دیاستېز» کشف کړ او په ۱۸۷۸ز کې آلماني فزیولوجي‌پوه «وېلهلم کوهنې» (۱۸۳۷ تر ۱۹۰۰ز) د دغې لړۍ د بیانولو لپاره د «انزایم» وییکی رامنځ‌ته کړ، چې ریښه یې یوناني ګړنې «ενζυμον: په خمیرمایه کې» ته ورګرځي. موده وروسته، د «انزایم» وییکی، د پېپسین په څېر غیرعضوي موادو او د «تخمر» وییکی د ژوندیو موجوداتو پر مټ رامنځ‌ته کېدونکي کېمیاوي فعالیت لپاره کارېده.
د یوې ژوندۍ حجرې په نه‌شتون کې د انزایمونو د کارکړنې وړتیا په ښودلو سره، راتلونکی ګام د هغو د بیوکېمیاوي ماهیت پېژندل وو. په دغه تړاو ډېرو پوهانو مطالعې ترسره کړې او په ډاګه یې کړه چې انزایمي فعالیت له پروټینونو سره اړیکه لري؛ خو څوګونو ساینس‌پوهانو (لکه د نوبل جایزه ګټونکی ریچارد ویلشتېتر) استدلال وکړ چې پروټینونه یوازې د واقعي انزایمونو لېږدوونکي دي او په یوازېتوب سره د کلیز کولو وړتیا نه‌لري. سره له‌دې، په ۱۹۲۶ز کې، جېمز ب. سومنر وښوله چې د یورېز انزایم یو کره پروټین ؤ او هغه یې بلور کړ؛ سومنر په ۱۹۳۷ز کې د کتلېز انزایم لپاره هم ورته کار ترسره کړ. دغه پرېکنده پایله چې، «کره پروټینونه کېدای شي انزایمونه وي» د نورتروپ او ستانلي له‌خوا جوته شوه، چې هغو د پېپسین هضمي انزایمونه (۱۹۳۰ز)، ترېپسین او کېموترېپسن مطالعه کړل. پورتنیو درېیو پوهانو په ۱۹۴۶ز کال کې د کېمیا نوبل جایزه وګټله.
دغه کشف، چې انزایمونه بلور کېدلای شي، په‌دې معنی دی چې پوهان په پای کې کولای شي د x-وړانګې کرېستالوګرافي په مرسته د هغو جوړښتونه وپېژني. دغه ازمایښت د لومړي ځل لپاره پر لېزوزیم باندې ترسره شوه او دغه انزایم په اوښکو، د خولې لعاب او د چرګې هګۍ په سپینه کې موندل کې چې د ځینو باکتریاګانو قشرونه هضمولای شي؛ دغه جوړښت د دېوېد چیلتون فیلیپ په مشرۍ د یوې ډلې له‌خوا حل او په ۱۹۶۵ز کال کې خپور شو. د لېزوزیم دغه لوړ ځیرتیا لرونکی جوړښت د «جوړښتي بیولوجي» څانګې او هغو هڅو پیل دی چې، په یوه جز کې په اټومي کچه د انزایمونو د کارکړنې څرنګوالي باندې د پوهېدو په موخه ترسره کېږي.
د ځمک‌پوهنې تاریخ
د ځمک‌پوهنې تاریخ د ځمک‌پوهنې یا جیولوژۍ د طبیعي علم له پراختیا سره سروکار لري. ځمک‌پوهنه د ځمکې د مبدا، تاریخ او جوړښت علمي څېړنه ده.
لرغونې دوره
د ځمک‌پوهنې په اړه ځینې لومړني افکار د ځمکې د مبدا په اړه وو. لرغوني یونان د ځمکې د مبدا په اړه د ځمک‌پوهنې لومړني مفاهیم رامنځته کړل. پر دې سربېره، په څلورمه مخزېږده پېړۍ کې ارسطو د ټکنیو جیولوژيکي بدلونونو په اړه ژور مشاهدات وکړل. ده د ځمکې ترکیب وکاته او داسې تیوري یې چمتو کړه چې له مخې یې ځمکه په کم سرعت بدلون کوي او دا بدلونونه د یوه کس د ژوند په اوږدو کې نه‌شي لیدل کېدای. ارسطو د ځمکې د فزیکي بدلون د سرعت په اړه د ځمک‌پوهنې په لمن کې داسې لومړني مفاهیم رامنځته کړل چې پر مشاهداتو ولاړ وو.
منځنۍ پېړۍ
ابو ریحان البیروني (۹۷۳-۱۰۴۸ ز) د لومړنیو مسلمانو ځمک‌پوهانو له ډلې و چې په اثارو کې یې د هند د ځمک‌پوهنې په اړه لومړنۍ لیکنې موجودې وې او دا فرضیه یې مطرح کړه چې هند نیمه وچه یو وخت سمندر و.
ابن سینا (۹۸۱-۱۰۳۷ ز) د اخوان الصفا په څېر نورو طبیعي فیلسوفانو تر څنګ له ځمک‌پوهنې او طبیعي علومو سره پام وړ مرستې وکړې. ابن سینا د «کتاب الشفاء» په نامه کتاب ولیکه چې په پنځمه برخه کې یې د ارسطو د منرال‌پوهنې او هواپوهنې په اړه په شپږو څپرکو کې شرحه راغلې ده: د غرونو جوړېدل، د ورېځو له جوړېدو سره د غرونو مرسته؛ د اوبو سرچینې؛ د زلزلې منشا، د کاني توکو جوړېدل؛ او د ځمکنیو برخو بېلابېلوالی.
۱۷مه پېړۍ
د اوولسمې پېړۍ په جریان کې د ځمکې د مبدا په اړه مذهبي او علمي ګومانونه د ځمکې په اړه د لا ډېرې لېوالتیا لامل شول او د ځمکنیو قشرونو د سیستماتیکې پېژندنې تخنیکونه یې رامنځته کړل. د ځمکې پوړونه د ډبرو  د داسې افقي طبقو په ډول تعریفولی شو چې کابو ټول ترکیب یې سره مساوي دی. د دغه علم یو سرلاری «نیکولاس سټینو» و. سټینو د علم په کلاسیکو متنونو کې زده‌کړې کړې وې. ده په ۱۶۵۹ کال کې د طبیعي نړۍ په اړه منل شوې پوهه وننګوله. تر دې مهمه یې دا نظریه وړاندې کړه چې فوسیلونه په ځمکه کې وده کوي او د ډبرو د جوړېدو په اړه یې دود تشرېحات هم وننګول. د ښاغلي سټینو څېړنې او د دغو موضوعاتو په اړه د ده را وروسته برداشتونه د دې لامل شوي چې څېړونکي یې د مدرنې پوړ پوهنې او ځمک‌پوهنې یو بنسټګر وبولي.
۱۸مه پېړۍ
د ځمکې د ماهیت او منشا په اړه د ورځ په روځ زیاتېدونکې لېوالتیا له امله کاني توکو او د ځمکې نورو برخو ته پام ډېر شو. پر دې سربېره د ۱۸مې پېړۍ له منځه تر پایه په اروپا کې د کانونو اقتصادي اهمیت ډېر شو چې له دې امله د کاني ډبرو په اړه دقیقه پوهه اړینه شوه. څېړونکو په سیستماتیک ډول د ځمکې د جوړښت په اړه څېړنې پیل کړې. په دې کې یوازې د ځمکې په اړه څېړنې نه وې، بلکې د هغو نیمه قېمتي فلزاتو په اړه هم څېړنې پیل شوې چې په ځمکه کې موجود وو او سوداګریز اهمیت یې درلود. د بېلګې په توګه په ۱۷۷۴ کال کې «ابراهام ګاټلوب وارنر» خپل کتاب خپور کړ چې د کاني توکو د بهرنیو ځانګړنو په اړه و او د دغه کار له امله دی په پراخه کچه وپېژندل شو، ځکه د بېرونیو ځانګړنو پر بنسټ یې د خاصو کاني ډبرو د پېژندنې لپاره دقیق سیستم وړاندې کړ. د کانونو د سپړنې لپاره چې څومره ګټورې ځمکې وپېژندل شي او نیمه قېمتي فلزات وموندل شي، همدومره ډېرې پیسې په لاس راځي. دا هغه انګېزه وه چې د اقتصادي ګټې لپاره یې ځمک‌پوهنې ته پوره پام واړاوه او دغه برخه یې د څېړنې لپاره پر ښه موضوع بدله کړه. څومره به چې د دې برخې څېړونکي ډېرېدل، د ځمکې په اړه به دقیق مشاهدات او لا ډېر معلومات ورسره ترلاسه کېدل.
۱۹مه پېړۍ
د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې د کانونو صنعت او صنعتي انقلاب د پوړ پوهنې پراختیا ته لاره هواره کړه. په انګلستان کې د کانونو کچ‌ګر یا سروې کوونکي «ویلیم سمېت» له ۱۷۹۰یمې لسیزې را وروسته په تجربوي ډول ومونده چې فوسیلونه د طبیعي منظرونو د ورته جوړښتونو تر منځ د تفکیک لپاره ډېر اغېزناک وسایل دي. ښاغلي سمېت د بریتانیا د ځمک‌پوهنې لومړنۍ نقشه وکښه. کابو په هماغه مهال کې فرانسوي اناتومېست «جورج کوویر» د خپل همکار «الکساندر بروګنیارټ» په مرسته ومونده چې د فوسیلونو نسبي عمر د ځمک‌پوهنې له لیده ټاکلی شو. په داسې ډول چې فوسیلونه په کوم ډبرین پوړ کې واقع دي او د ځمکې د سطحې او دغو ډبرینو طبقو تر منځ واټن څومره دی. بورګنیارټ او کوویر د خپلو موندنو له لارې دې پایلې ته ورسېدل چې بېلابېل قشرونه د فوسیلي توکو له لارې پېژندلی شو. په ۱۸۱۱ کال کې «کوویر» او «بروګنیارټ» خپل کتاب خپور کړ چې «د پاریس په چاپېریالونو کې د ځمک‌پوهنیزو تشرېحاتو» په اړه و. د دغه کتاب تر خپرېدو وروسته د ځمکې پوړ پوهنې ته لېوالتیا لا ډېره شوه. د دغې پېړۍ په جریان کې بېلابېلو ځمک‌پوهانو د پوړ پوهنې په اړه لا ډېرې اصلاحي او بشپړوونکې لیکنې وکړې.
فوربېز
فوربېز انګليسي: Forbes  کې   یوه امریکایی مجله او میډیا شرکت دی چې په 1917 کې د بي. سي. فوربس له خوا تاسیس شو. نن ورځ فوربس مجله په هرو دوو اونیو کې خپریږي او په امریکا او نړۍ کې یو له مشهورو اقتصادي مجلو څخه شمیرل کیږي. د فوربس ترټولو مهم سیالان د فارچون مجله او بلومبرګ بزنس ویک دي. د فوربس شرکت اوس د فوربس کورنۍ ملکیت دی.
تاریخ
فوربس په 1917 کې د برټي چارلس فوربس په نوم د سکاټلینډ مهاجر له خوا تاسیس شو. هغه د اقتصادي مسايلو مشهور کالم ليکونکی و او د هارسټ مجلې لپاره يې ليکنه کوله. په 1954 کې د هغه له مړینې وروسته، د هغه زوی بروس د هغه ځای ناستی شو. بروس هم په 1964 کې مړ شو او د هغه ورور مالکم سټیونسن فوربس مدیر او خپرونکی شو. (1917-1990) د خپل مشر زوی مالکم له مړینې وروسته، هغه د فوربس مدیر او د فوربس مجلې مدیر شو. اوس مهال ، سټیو فوربېز د دې مجلې مدیر دی.
د ځمک‌پوهنې تاریخ
۲۰مه پېړۍ
د شلمې پېړۍ په لومړیو کې راډيوجنیک ایزوتوپونه کشف شول او راډیومټریکه تاریخ ټاکنه پراخه شوه. په ۱۹۱۱ کال کې «ارټور هولمز» د سرپو د ایزوتوپونو په مرسته د یوې بېلګې لرغونوالی ۱.۶ میلیارده کاله وټاکه. په ۱۹۱۳ کال کې یې د «Age of the earth» په نامه کتاب خپور کړ. په دغه کتاب کې یې د نورو ځمک‌پوهنیزو مېتودونو پر ځای د راډیو اکټیو تاریخ ټاکنې د مېتودونو د کارولو لپاره ښه استدلالونه وکړل. خلکو لا هم د لارډ کلوین د محاسباتو له مخې د ځمکې عمر څه کم ۱۰۰ میلیونه کاله باله. هولمز تر ټولو پخوانۍ ډبرې ۱۶۰۰ میلیونه کاله لرغونې اټکل کړې، خو د ځمکې د عمر په اړه یې کوم خاص اټکل ونه‌کړ. په را وروسته لسیزو کې دغه تیوري عامه شوه او له دې امله هولمز د معاصرې جیوکرونولوژۍ د پلار لقب وګاټه. په ۱۹۲۱ کال کې د علم د پرمختګ لپاره د بریتانیايۍ ټولنې د کلنۍ ناستې ګډونوال یوې داسې تقریبي اجماع ته ورسېدل چې د ځمکې عمر څو میلیارده کاله دی او راډیومټریکه تاریخ ټاکنه هم باوري ده. په ۱۹۲۷ کال کې هولمز خپل کتاب «Age of the earth» خپور کړ، دا د ځمک‌پوهنې د نظریو پېژندنه وه چې له ۱.۶ تر ۳ میلیارده کاله محدوده یې په کې وړاندې کړه.
اوسنۍ ځمک‌پوهنه
په وروستیو کلونو کې ځمک‌پوهنې د ځمکې د ځانګړنو او مبدا، سطحي خصوصیاتو او داخلي جوړښت د څېړنې په توګه دوام موندلی دی. هغه څه چې د شلمې پېړۍ په وروستیو کې بدل شول، د ځمک‌پوهنې د څېړنو لیدلوری و. دا مهال ځمک‌پوهنه د یوې واحدې کړنلارې په مرسته وڅېړل شوه او ځمکه یې د یوې پراخې برخې په توګه په پام کې ونیوه چې اتومسفیر، بیوسفیر او هایډروسفیر هم په کې شاملېږي. په فضا کې موجودې سپوږمکۍ چې د ځمکې ډېر عکسونه اخلي، دغه ډول لرلید ته زمینه برابروي. په ۱۹۷۲ کال کې د سپوږمکیزو ماموریتونو مجموعه یا «لنډسټ» پروګرام چې د متحدو ایالتونو د ځمک‌پوهنې ادارې او ناسا له‌خوا یې په ګډه مدریت کېږي، د داسې سپوږمکیزو عکسونو په برابرولو پیل وکړ چې د ځمک‌پوهنې د تحلیلولو وړتیا لري. دغه عکسونه د ځمک‌پوهنیزو واحدونو د نقشې اخیستلو او بېلابېلو ډبرو د پېژندلو لپاره کارولی شو. دغه اطلاعات په ګڼو ځایونو کې کارېږي؛ لکه د ځمک‌پوهنې د دقیقو نقشو تولید، د طبیعي انرژۍ د سرچینو موندنه او د احتمالي طبیعي افتونو وړاندوېینه.
فوربېز
د مرکزي دفتر پلور
د 2010 په جنورۍ کې، فوربس یوې موافقې ته ورسیدل چې د منهاټن په پنځمه ایونیو کې د خپل مرکزي دفتر ودانۍ د نیویارک پوهنتون ته وپلوري. د معاملې شرایط نه دي خپاره شوي ، مګر فوربز د پنځه کلن پلور او اجارې تړون لاندې کار کولو ته دوام ورکړ. د شرکت مرکزي دفتر په 2014 کې د نیو جرسي ښار د ښار نیوپورټ برخې ته لیږدول شوی.
خپاره شوي لیستونه
هر کال، فوربېز څو مختلف لیستونه خپروي، چې تر ټولو مهم یې دا دي:
سرچینې
وېشنيزه:فوربېز م
شاهزادګۍ مارګاریت، د سنوډن کونټیس
شاهزادګۍ مارګاریت، د سنوډن کونټیس (زوکړه: د ۱۹۳۰ زکال د اګست ۲۱ مه – مړینه: د ۲۰۰۲ زکال د فبروري ۹ مه) د پاچا شپږم جورج او ملکې الیزابت کوچنۍ لور او د ملکې دویمې الیزابت یوازنۍ خور وه.
مارګاریت د خپل ماشومتوب ډېر مهال له خپلو والدینو او خویندې سره تېر کړ. د نوموړې ژوند له شپږ کلنۍ وروسته په ډراماتیک ډول بدلون وکړ؛ هغه مهال چې تره یې پاچا اتم اډوارډ له واکه لاس پر سر شو څو له طلاق شوې والیس سیمپسون سره واده وکړي. د مارګاریت پلار پاچا شو او خور یې د هغه احتمالي وارثه او خپله مارګاریت هم د پاچاهۍ د ځای ناستوب په کتار کې دویم ځای خپل کړ. د ځای ناستوب په کتار کې د نوموړې ځایګی په راتلونکو لسیزو کې د الیزابت د ماشومانو او لمسیانو له زېږون وروسته راکښته شو. د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال دغه دواړه خویندې له دې سره چې کاناډا ته د تګ ورته ډېر وویل شول، خو په وینډوزر کلا کې پاتې شوې. د جګړې پر مهال مارګاریت د هر ډول رسمي دندې د ترسره کولو لپاره ډېره کوچنۍ بلل کېده او پر ځای یې هغې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ؛ هغه مهال چې جګړه پیل شوه ۹ کلنه وه او د جګړې له پای وروسته ۱۵ کلنۍ ته ورسېده.
له ۱۹۵۰مې لسیزې وروسته مارګاریت په ټوله نړۍ کې مخکښه ټولنیزه فعاله شوه چې د خپل مجلل ژوند او پام وړ رومانتیک اړیکو له امله یې شهرت درلود. له ټولو څخه مشهوره یې دا وه چې د ۱۹۵۰مې لسیزې په لومړیو کې هغه مهال چې نوې ځوانۍ ته رسېدلې وه په ډلګۍ مشر، پیټر ټاونسنډ یې زړه بایلود. په ۱۹۵۲ زکال کې د هغې پلار ومړ؛ خور یې ملکه شوه او ټاونسنډ له خپلې مېرمن روزماري څخه طلاق واخیست. نوموړي راتلونکی کال مارګاریت ته د واده وړاندیز وکړ. په دولت کې ډېری کسان په دې باوري و چې نوموړی د ملکې د ۲۲ کلنې خور لپاره مناسب مېړه نه شي کېدای او له دې سربېره د انګلستان کلیسا هم له طلاق شوي نارینه سره د هغې واده رد کړ. بالاخره مارګاریت له ټاونسنډ سره د خپل واده موضوع ته پای ټکی کېښود او په ۱۹۶۰ زکال کې یې له انځور اخیستونکي آنتوني ارمسټرانګ – جونز سره واده وکړ او ملکې هم د هغې مېړه د سنوډن ارل وټاکه. په ۱۹۷۸ زکال کې د دغې جوړې له جلا کېدو وړاندې د ډېوېډ او سارا په نومونو د دوی دوه ماشومان زېږېدلي و. مارګاریت بیا هېڅکله واده وه نه کړ.
مارګاریت د سلطنتي کورنۍ جنجالي غړې وه. د نوموړې طلاق له پراخو منفي تبلیغاتو سره مل و چې خصوصي ژوند یې د کلونو لپاره د رسنیو او سلطنتي ناظرینو د شکونو موضوع جوړوله. د ژوندانه په وروستیو دوه لسیزو کې یې روغتیايي حالت په تدریج سره مخ پر خرابېدو شو. نوموړې د خپلې ځوانۍ پر مهال پیاوړې سګرټ څکونکې وه چې په ۱۹۸۵ زکال کې یې د سږو یو عملیات، په ۱۹۹۳ زکال کې یې د سږو التهاب او له ۱۹۹۸ زکال څخه یې تر ۲۰۰۱ زکال پورې لږ تر لږه درې ځله د مغزو سکته تجربه کړې وه. نوموړې په ۲۰۰۲ زکال کې د څلورمې او وروستۍ سکتې پر مهال د ۷۱ کلونو په عمر په لندن کې مړه شوه.
عامه ژوند
د مارګاریت لومړنۍ رسمي چاره د ۱۹۴۷ زکال پر مهال په بلفاسټ کې د ایډنبورک کسل (Edinburgh Castle) په نامه سمندر مزلې بېړې د کار پیلول و. له دې وروسته نوموړې ګڼ شمېر ځایونو ته په سیاحت ولاړه؛ نوموړې په ۱۹۴۷ زکال کې خپل لومړنی سیاحتي سفر له خپلو والدینو او خور سره سویلي افریقا ته وکړ. په ۱۹۵۵ زکال کې له بریتانیا څخه بهر په کارائیب کې واقعو بریتانوي مستعمرو ته د هغې سفر په ټول لویدیځ هند کې شور رامنځته کړ او کالیپس موسیقۍ ورته وړاندې شوې. هغه مهال چې د بریتانیا د ټول ګټو هېوادونو مستعمرات د ملت جوړونې په درشل کې و، شهزادګۍ مارګاریت په ۱۹۶۲ زکال د جامایکا، او په ۱۹۷۸ زکال کې د تووالو او ډومنیکا د خپلواکۍ په مراسمو کې د سلطنت د استازې په توګه ونډه لرله. تووالو ته د نوموړې سفر کېدای شي د سږو د التهاب د ویروسي ناروغۍ له امله لنډ مهاله و او د درملنې په موخه یې اسټرالیا ته سفر وکړ. د نوموړې په نور بهرنیو سفرونو کې په ۱۹۵۶ زکال کې ختیځې افریقا او موریس ته، په ۱۹۶۵ زکال کې متحده ایالاتو، په ۱۹۶۹ او ۱۹۷۹ زکال کې جاپان، په ۱۹۷۴ زکال کې متحده ایالاتو او کاناډا، په ۱۹۷۵ زکال کې اسټرالیا، په ۱۹۸۰ زکال کې فیلیپین، په ۱۹۸۱ زکال کې سوازیلنډ او په ۱۹۸۷ زکال کې چین ته سفر شاملېږي.
د ۱۹۷۹ زکال په اګست میاشت کې د برما لومړی ارل، لوئیس مونټ باټن او د هغه د کورنۍ غړي په یوه بمي چاودنه کې ووژل شول چې د ایرلنډ د لنډ مهال جمهوري غوښتونکي پوځ له خوا طرحه شوې وه. د همدغه کال په اکتوبر میاشت کې چې د لندن د اوپرا تالار لپاره د مرسته راغونډونکي سفر په ترڅ کې په متحده ایالاتو کې وه د ماښامانۍ پر مهال له خبریال ابرا انډرسون او ښاروال جین برن سره یې ولیدل. مارګاریت دوی ته وویل چې سلطنتي کورنۍ د ایرلنډ له خوا د خواشینۍ د ګڼ شمېر پیغامونو تر اغېز لاندې راغلې. راتلونکې ورځ د انډرسون رقیب ایرو کوپسینت داسې یوه ادعا خپره کړه چې مارګاریت ایرلنډیان «خوګان» بللي. مارګاریت، اندرسون او برن په چټکۍ سره دغه ادعا رد کړه، خو دغې څرګندونې له وړاندې خپل کار کړی و. له دې سره د نوموړې پاتې سفر له لاریونونو سره مل شو او د فزیکي ګواښونو له امله د مارګاریت د خوندیتوب هڅې دوه چنده شوې.
مرستندویه چارې
د مارګاریت اصلي لیوالتیا له مرستندویه ټولنو، موسیقي او بالټ ګډا سره وه. نوموړې په ماشومانو باندې له ظلم څخه د مخنیوي د بنسټ (National Society for the Prevention of Cruelty to Children)، په ماشومانو باندې له ظلم څخه د مخنیوي د سکاټلنډي سلطنتي بنسټ (Royal Scottish Society for the Prevention of Cruelty to Children) یا (Children 1st) او همدارنګه له معیوبو ماشومانو سره د مرستې د ملي بنسټ (چې همدارنګه د «I CAN» په نوم پېژندل کېده) مشري پر غاړه لرله. سربېره پر دې نوموړې د سنټ جان امبولانس د بنسټ او د ملکې الکساندار د سلطنتي پالونکي/نرسنګ ځواک عمومي مشره وه. ورته مهال یې د ګڼ شمېر نورو بنسټونو لکه د ختیځ هند د اولمپیک ټولنې، د نجونو د لارښوونکي بنسټ (Girl Guides)، شمالي بالټ تئاتر، د برمنګهم د سلطنتي بالیټ، سکاټلنډي بالیټ، د ټینوس د سرطانو د درملنې د بنسټ، د نرسنګ د سلطنتي کالج او د لندن لایټ هاوس (د ایډز ناروغۍ په برخه کې مرستندویه بنسټ و چې هماغه مهال ترنس هېګنیز ټرسټ سره ادغام شو) مشري کوله. د سلطنتي بالټ د مشرتابه پر مهال هغې د مارګن فونټین د بند جوړولو لپاره چې له مالي ستونزو سره مخ و مرستندویه صندوق رامنځ ته کړ او همدارنګه یې د ماشومانو د نندارو د سلطنتي بنسټ پر مټ د (NSPCC) لپاره د څو کلونو بودیجه برابره کړه. له دې سره ځینې مهال هم د سلطنتي کورنۍ نورو غړو ته د ورته چارو نه ترسره کولو له امله له نیوکو سره مخ شوې.
ناروغي او مړینه
د شاهزادګۍ د ژوند وروستي کلونه له ناروغۍ او ناتوانۍ سره مل و. هغې سګرټ څکولو ته د خپلې ځوانۍ په پیل کې مخه کړې وه او له هغه مهال راهیسې یې په پریمانه کچه سګرټ وهل. په ۱۹۷۰مه لسیزه کې پر نوموړې عصبي حمله راغله چې د پریوري روغتون د ډاکټر مارک کالینز له خوا د ستړیا (افسردګۍ) تر درملنې لاندې ونیول شوه. له دې وروسته له نیم سري (مېګرن) د حنجرې له ستونزو او برونشیت ناروغۍ رنځېده. د ۱۹۸۵ زکال د جنوري په ۵ مه د هغې د چپ سږي یوه برخه ترې لرې کړای شوه، دغه عملیات دیرش کاله وړاندې د هغه د پلار له عملیاتو سره ورته والی درلود. په ۱۹۹۱ زکال کې هغې سګرټ پرېښول په داسې حال کې چې د الکولو پریمانه خوړو ته یې دوام ورکړ.
شاهزادګۍ مارګاریت د ۲۰۰۲ زکال د فبروري په ۹ مه نېټه د ګرینویچ پر مهال په شپږ نیمو بجو په لندن کې د پاچا اووم اډوارډ په روغتون کې د ۷۱ کلونو په عمر د شدیدې بلې مغزي سکتې له امله چې د زړه ستونزې هم ورسره مل وې د خپل پلار د تلین له پنځوسمې کلیزې ۳ ورځې وروسته مړه شوه.
ګوري شېندې
ګوری شینډې د هندي اعلاناتو فلم او فیچر فلم ډایرکټره ده. شینډې په ۲۰۱۲ کال کې د انګلیسي وینګلیش فلم جوړ کړی و، چېد هغې دا کار ډېر ستایل شوی و. د فلم یوه ځانګړنه دا وه چې اداکاره سري دېوي بېرته د فلم نړۍ ته راوګرځېده.
شینډې د فایننشل ټایمز په 2012 کې د 25 هنديانو په لیست کې شامل و چې د لیدو لپاره یې (25 ژمن هنديان). هغه په 2012 کې د بالیووډ د 5 غوره ډایرکټرانو په لیست کې هم شامل شو.
وختي ژوند او زدکړه
ګوری شینډی په پونا کې زیږیدلی، چیرې چې هغې د سینټ جوزف عالي لیسې کې برخه اخیستې او وروسته یې د پوني د ډله ایزو ارتباطاتو د سیمبای اوسیس انسټیټیوټ څخه فارغه شوې. د فلم جوړولو لپاره د هغه لیوالتیا د هغه د کالج په وروستیو ورځو کې زیږیدلې وه.
شخصي ژوند
شیندي په ۲۰۰۷ کال کې له آر بلکي سره واده وکړ.
سرچينې
وېشنيزه:1974 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران
د موسيقۍ کيبورډ
کیبورډ (په انګليسي:Keyboardد موسیقۍ په وسایلو کې، ګوتې او لیورونه ویل کیږي چې په یو ځانګړي ترتیب سره یوځای کېښودل شي، او د دوی په فشارولو سره، د ځانګړي فریکونسۍ سره غږ تولیديږي. کله کله په کیبورډ کې د اورګ کلمه هم کارول کیږي، چې ناسمه ده.
کی بورډینګ یو برېښنایی کیبورډ دی چې د غږونو پراخه لړۍ تولیدولو وړتیا لري. کیبورډونه په سټوډیو، غونډو او کنسرتونو کې ډیر کارول کیږي.
کیبورډ
کیبورډونه عموما په دریو کټګوریو ویشل شوي دي: 61 کیلي، 76 کیلي او 88 کیلي (پیانو).
همدارنګه، کیبورډونه په دریو ډولونو ویشل شوي: سپک، نیمه درنه او درنه.
په سپک وزن لرونکي کیبورډونو کې ، کیبورډ سپک دی او بیرته راستنیدنه یې ګړندۍ ده ، کارونکي ته د بریښنایی ترکیب احساس ورکوي.
په درانه یا پیانو ډول کې، کیبورډ په بشپړه توګه دروند کیږي او د کیبورډ عمل د پیانو کیبورډ په څیر دی.
نمونه
نمونه د ثبت شوي غږ یوه نمونه ده چې یا د مایکروفون لخوا ثبت کیږي ، یا د فلاپي (په زړو کیبورډونو کې) یا USB فلش (په نوي کیبورډونو کې) سره وسیله کې دننه کیږي. په زړو کیبورډونو کې، نمونه اخیستل لږ امکان لري، او د وسیله پارچه غږونه او تالونه باید وکارول شي.
نمونه اخیستل یوازې د تال لپاره ندي، دا د هر ډول غږ لپاره کارول کیږي.
د کمپیوټر سره نښلول، د سپیکر سره نښلول، د پیانو پیډل سره نښلول، د مایکروفون سره نښلول، د کیبورډ حساسیت تنظیم کول، د سکرین روښانتیا زیاتول او کمول (د نوي کیبورډونو لپاره)، د تال سرعت تنظیم کول، رامینځته کول او ترمیم کول تال (ډیری کیبورډونه) ، غږ رامینځته کول (ډیری کیبورډونه) ، سندرې ثبت او ترتیب کول ، د پچ تنظیم کول ، پورته کول یا ښکته اوکتوزونه ، په ورته وخت کې سلګونو تالونو او غږونو ته لاسرسی ، د سندرې کتاب (د ګړندي غږولو لپاره د سندرې معلوماتو ذخیره کول. زاړه کیبورډونه دا ځانګړتیا نلري.
سرچینې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "موسيقي کيبورډ،" ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Musical_keyboard&oldid=203482106 وېشنيزه:موسيقي خ
حضرت علي د اهلسنتو په منظمو ادبياتو كې
=  د اهلسنتو په منظمو ادبياتو كې =
= امام محمد بن ادريس شافعي ( د شافعي مذهب امام) : =
= په يوه غونډه كې چې د حضرت علي،حضرت فاطمې ،امام حسن او امام حسين يادونه كېږي؛نو ځينې دښمنان ددې لپاره،چې له يادونې يې د خلكو پام واړوي؛نو د نورو يادونه رامنځ  ته كوي؛نو ډاډ من اوسئ!څوك، چې ددې كورنۍ د ياد مخه نيسي،له بدكارې ښځې به زېږېدلاى وي.هغوى اوږده اوږده روايتونه رانقلوي،چې د حضرت علي د زامنو له صفته مخنيوى وكړي او وايي چې لدې خبرو تېر شئ؛ځكه چې دا د رافضيانو خبرې دي.زه د شافعيانو امام له څښتنه له هغو خلكو پناه غواړم، چې د فاطمې دوستۍ ته رافضي وايي.د څښتن درود دې " د رسول پر آل" وي او لعنت دې  پر داسې جاهليت وي. = وګورئ :١_ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة: 62باب، 329، چې كې د شافعي له ديوانه يې راخېستى دى. 2 _ شبلنجي، نورالابصار؛ 139مخ، (1290كال) چاپ.
د ښځو په اړه د ارستو نظر
د ښځو په اړه د ارسطو نظریات وروسته له هغه لویدیځ مفکرین اغیزمن کړل، چې هغه یې د مینځنۍ پیړۍ تر پایه پورې د یو واک په توګه نقل کړ او د ښځو په تاریخ کې اغیزمن وو.
حضرت علي د اهلسنتو په منظمو ادبياتو كې
د حضرت علي  دوستي د دوزخ له اوره خلاصون دى، د انسانانو او پيريانو امام دى. د مصطفى حقيقى وصي او د جنت او دوزخ ويشونكى دى.
د ښځو په اړه د ارستو نظر
ارسطو په خپل سیاست کې ښځه د نارینه وو تابع ګڼله، مګر د غلامانو څخه لوړه او پرته له واکه. هغه په دې باور و چې میړه باید په ښځه باندې سیاسي واک ولري. د ښځو او نارینه وو تر منځ توپیر دا و چې دوی ډیر متزلزل، مهربان، شکایت کونکي او فریب ورکونکي وو. هغه په دې باور و، چې ښځې باید د نارینه وو په شان خوښي ولري، او ویل یې چې تر هغې چې ښځې خوشحاله نه وي، ټولنه نه شي خوشحاله کېدای. په داسې حال کې چې د نارینه او ښځینه احتمالي مساواتو ته خلاص، افلاطون استدلال وکړ چې ښځې په واک او فضیلت کې له نارینه وو سره مساوي نه دي، مګر په فکري او حرفوي ظرفیت کې د نارینه وو سره مساوي دي، نو په یو مثالي جمهوریت کې باید دوی ته تعلیم ورکړل شي او د کار کولو اجازه ورکړل شي. د نارینه وو سره توپیر.
حضرت علي د اهلسنتو په منظمو ادبياتو كې
وګورئ :  حموئي؛ فرائدالسمطين : لومړى ټوك، 326مخ.
د ښځو په اړه د ارستو نظر
ارسطو د وراثت په نظریه کې مور د ماشوم لپاره یو غیر فعال مادي عنصر ګڼي، په داسې حال کې چې پلار د انساني نسل په بڼه یو فعال او اغیزمن عنصر وړاندې کوي.
حضرت علي د اهلسنتو په منظمو ادبياتو كې
ما ته يې وويل: تۀ رافضي يې!ورته مې وويل :زما دين او ګروهه رفض ندى؛ خو پدې كې شك نشته،چې غوره امام او هادي راباندې تر ټولو ګران دى؛ كه د رفض معنا د پېغمبر اکرم  د وصي (حضرت علي ) دوستي وي؛ نو زه تر ټولو ستر رافضي يم.
د ښځو په اړه د ارستو نظر
حوالې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ویي
حضرت علي د اهلسنتو په منظمو ادبياتو كې
وګورئ : شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 330مخ، د قم لومړى چاپ. 1371كال. شبلنجي ، نورالابصار؛ 139مخ (1290كال )
څښتن ته زما د تقرب وسيله نبوي كورنۍ ده. هيله من يم چې لدوى سره د مينې له امله د قيامت پر ورځ را ته کړنليک په ښي لاس كې راكړي.
وګورئ: آثارالصادقين؛ 14ټوك، 185مخ، چې د فضائل الخسمه، 2ټوك له 81 مخه يې راخېستى دى.
اى چې د مکې  په لور روان يې! د "منى" په شګو كې ودرېږه او د "خيف" د جومات حاجيانو ته چې سهر وختي له "منى" راځي، پر چغو چغو ووايه : كه له "آل محمد" سره دوستي رفض وي؛نو ټول انسانان او پيريان دې شاهدان  وي چې زه رافضي يم.
وګورئ : ابن حجر؛ صواعق المحرقه : 9باب، 2فصل، 97مخ د مصر چاپ. ياقوت حمويى؛ معجم الادباء: 6ټوك، 387مخ او فخر رازي، د كبير تفسير :7ټوك، 406مخ.
خلك چې مې د ناپوهۍ او بى لارۍ په سمندر كې ډوب وليدل؛نو د سپېڅلي څښتن په نوم د اهلبيتو په بېړۍ كې سپور شوم او د سپېڅلي څښتن په رسۍ (حبل الله = نبوي كورنۍ) پورې ونښتم؛لكه چې موږ  ته امر شوى، چې په هغه الهي رسۍ پورې ونښلو. چې کله دين پر "٧٢ فرقو" وويشل شو، همغسې چې په بېلابېلو رواياتو كې دا خبره راغلې، چې يوه فرقه پکې پر حق ده؛ نو تۀ چې ځان د عقل او علم خاوند ګڼې؛ ما ته ووايه چې د پېغمبر اکرم  كورنۍ له باطلو فرقو ده؟ يا د حق فرقه ده؟ كه وايې:د حق فرقه ده؛نو زما او ستا خبره يوه ده او كه وايې چې: باطله او بې لارې فرقه ده؛ نو پوه شه، چې بې لارې يې. په پايله كې پوه شه، چې د نبوي كورنۍ فرقه پر حق ده او پر نېغه لار  روانه ده.
زه هم رافضى شوم چې په هغوى پسې ولاړم او څښتن دې تل د هغوى سيورې زموږ  پر سرونو لري. ما د حضرت علي او د هغه د اولاد امامت ومانه ؛ځكه چې پر حقه دي او تۀ هم پخپله باطله فرقه كې اوسه،څو حقيقت درته معلوم شي.
وګورئ : شبهاى  پيشاور؛ 277مخ، چې د علامه فاضل عجيلى "ذخيره المآل" له ليكنې يې راخېستى دى.
د پېغمبر اهل بيتو! پر موږ د څښتن له اړخه ستاسې مينه او دوستي واجبه شوې او په قرآن كې هم دا خبره راغلې ده. ستاسې فضيلت ته هم دومره بس  چې كه څوك په نمونځ كې پر تاسې درود ونۀ وايي؛نو نمونځ يې نۀ قبلېږي او د شعر په پاې كې وايي:كه د " آل محمد" مينه وال نۀ يې؛نو مور دې  سر ته كېنه، چې حرمونى يې.
وګورئ: شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 354 او 366 مخونه، لومړى چاپ قم 1371كال او همداسې : ابن حجر، صواعق المحرقه؛ 88 مخ.
= ابن ابي الحديد معتزلي : = كه ابوطالب او زوې يې نۀ واى؛نو د اسلام دين به داسې نۀ واى پېژندل شوې.ابوطالب په مكه كې له هغه (حضرت محمد) ملاتړ وكړ او حضرت علي  په مدينه كې.ابوطالب د خپل پلار "عبدالمطلب" پر امر د "عبد مناف" د زامنو د روزنې دنده ومنله،چې ښه يې تر سره كړه او حضرت علي هغه بشپړه كړه.بيا هغه (ابوطالب) د څښتن په امر لدې دنيا ولاړ او خپل ښه بوى  (حضرت علي ) يي په دنيا كې يادګار پرېښود. ابوطالب د سپېڅلي څښتن د رضا لپاره د څښتن د دين خدمت وكړ او حضرت علي هغه خدمتونه پوره كړل او سرته يې ورسول.
د چټياتو ويوونكي او هغه هوښياران،چې ځانونه يې كاڼه او ړانده كړي، پوه دې شي چې د ابوطالب مقام ته د پيساڼي هومره زيان هم نشي رسولاى. څوك چې شپې ته ورځ او رڼا ته تياره وايي؛نو د ورځې رڼا ته زيان نشي رسولاى.
وګورئ : ابن ابي الحديد؛ شرح نهج البلاغه : د بېروت چاپ كې، 3ټوك، 321مخ او د مصر چاپ كې 318مخ.
دا شعرونه ابن ابي الحديد د هغو ناپوهو په ځواب كې ويلي،چې وايي: ابوطالب كافر دى.
تر رسول الله وروسته په وياړنو، په شرف او فضيلت كې ستر سيد، د حضرت پېغمبر  وصي، د بتول (زهرا) مېړه " علي  مرتضى" و او له هغه وروسته يې دوه زامن (امام حسن او امام حسين) او بيا حمزه او جعفر (طيار) وو.
وګورئ : د ابن ابي الحديد؛ د نهج البلاغې شرح : 3ټوك، 40مخ د مصر او بيروت چاپ.
ماته وايي :د حضرت علي  صفتونه وكړه.كه زه يې صفت ونكړم، وېره مې ده چې راته ووايي:دښمن يې يم او كه كله مې د هغه په هکله شعر ندى ويلاى؛نو د نفس د کمزورۍ له امله ندى او زه هغه نۀ يم،چې د حق له مذهبه به اوختې يم.كه د نړۍ سمندرونه جوهر (رنګ)،اسمانونه كاغذونه او د نړۍ ونې قلمونه  او ټول خلك دحضرت علي د فضيلتونو په ليكلو پېل وكړي؛نو بيا به  هم د هغه فضيلتونه  له قلمه پاتې وي.
وګورئ : ابن ابي الحديد، "علي  چهره درخشان اسلام" د علي  دوانې ژباړه، 5مخ.
آيا د خېبر پېښه مو نده لوستې؟ چې پکې څومره عجيبه او حېرانونكي ټكي راغلي دي؟هغه دوه (حضرت ابوبكر اوحضرت عمر)،چې د قومندانۍ پر رمز نۀ پوهېدل؛نو د ذلت او خوارۍ جامې يې د اسلام بېرغ ته ورواغوستې او له جګړې راوتښتېدل.سره لدې چې پوهېدل،له جګړې تېښته له كفر سره برابره ده؛ځكه راوتښتېدل،چې لوړ قوي يهودي ځوان له بربنډې تورې سره پر اس سپور واو پر دوى يې بريد وكړ. تۀ به وې؛لكه چې د دوى دواړو پر لاسونو نكريزې وې او د هغه تورې د مرګ له وېرې راوتښتېدل (بيا ابن ابي الحديد وايي) زه له ستاسې بښنه غواړم؛ځكه مرګ تريخ او ژوند خوږ  وي او تاسې هم د هر چا غوندې د مرګ له تريخ خونده بېزاره  وئ؛ خو مرګ هېڅ څوك ندى  پرېښى او په هر چا پسې راځي؛نو د مرګ خوند هله وي، چې انسان يې پخپله انتخاب كړي؟!
توضيح :د خېبر جګړه د يهودو او د مسلمانانو ترمنځ وه،چې د خېبر په کلا كې راپېښه شوه؛ پدې جګړه كې د رسول الله په امر لومړى حضرت ابوبكر او ورپسې حضرت عمر د جنګ قومنداني ومنله،چې د خېبر کلا فتح كړي؛ خو هغوى پدې جګړه كې ماتې وخوړه او راوتښتېدل؛بيا رسول الله حضرت علي له يوې ډلې سره د کلا  فتح ته ولېږه،چې پايله يې د مسلمانانو برى و؛نو "ابن ابي الحديد" دا شعر ويلې دى.
وګورئ : شبهاى پشاور؛ 416مخ.
دا شعرونه د ابن ابي الحديد د اوو ګونو قصيدو له جملې دى.
= قاضي ابوالقاسم توخي : = توخي د څلورم هجري كال له عالمانو دى.د مذهب په هکله يې اختلاف دى؛  خو "علامه اميني" (د الغدير په 3ټوك) "ذهبي" او "سيوطي" يې حنفي بولي؛ خو لدې اختلافاتو دا پايله اخلو چې په اصولو كې معتزلي، په فروغو كې حنفي او پر مذهب زيدي  و.
د شعر پښتو مفهوم يې دادى :
د پېغمبر اکرم  د زامنو له يو زوى،هغه ناصبي او هغه  ته،چې په چړچو كې لوى شوى او نسب يې هم ندى معلوم، پېغام او وصيت:هغه ته دا پېغام دى چې په حضرت علي پسې بدې ردې وايي او په عېبونو پسې يې ګرځي. هغه ته دا پېغام دى چې پخپلو خبرو كې د پېغمبر اکرم سبطين رټي.ورته ووايه : د دنيا له ټيټ مقامه ستورو ته نشئ رسېدلاى.هغه ته دا پېغام دى چې د پېغمبر اکرم  هغې كورنۍ ته، چې يو عيب هم نلري،د بدو كارونو او دروغو تور کړى.هغوى چې چېرې مجلس كوي،لمر يې تر پښو لاندې  ټغر وي او پر هر شي چې سپاره وي،لمر يې مركب وي.دا كورنۍ حضرت جبرائيل، حضرت محمد او حضرت علي  روزلې." حضرت علي " د پېغمبر اکرم  وزير او وصي دى.هغه چې په اخلاقو كې د پېغمبر اکرم غوندې و.هغه چې پېغمبر اکرم  په  " خم غدير "کې د ناصبي دښمنانو له وېرې وويل :((آيا  زه پر تاسې تر تاسې وړ يم؟ )) ټولو وويل:هو! تۀ  وړ يې.بيا پېغمبر اکرم وويل:(( د چا چې زه مولى يم؛دا زما ورور او ملګرى به يې هم مولى وي؛نو ټول ترې اطاعت وكړئ چې هغه راته داسې دى؛ لكه هارون چې موسى ته و. ))
وګورئ : الغدير، علامه اميني؛ 3ټوك، 377مخ.
دا شعر قاضي ابوالقاسم توخي د عبدالله بن معتز عباسي په ځواب كې ويلى و.هغه د اهلبتيو له سرسختو دښمنانو و،چې كينه يې پخپلو شعرونو كې هم څرګنده كړى ده.
خطيب خوارزمي (د شپږم هجرى كال حنفي مذهبى عالم) :
دا قصيده 46 بيته ده، چې دلته موږ٢٠بيته يې راخېستي دي او په مناقب او مقتل خوارزمي كى هم شته دى.
وګورئ : علامه اميني؛ الغدير: 4ټوك، 397مخ.
يادونه : "حافظ ابوالمويد"،"ابو محمد"،"موفق بن احمد بن ابي سعيد اسحاق بن مويد مکي حنفي" پر اخطب خوارزم مشهور، د شپږمې هجري پېړۍ ستر عالم و.
= محى الدين عربي (حنفي عالم) : = پر ما له اهلبيتو سره مينه واجب ده؛ځكه څښتن ته مې د هغه خلكو پر خلاف  نږدې کوي چې له خدايه لرې دي.پېغمبر اکرم د خپل رسالت اجر نۀ  غوښته؛ خو له اهلبيتو سره  مينه يې غوښته.
وګورئ: شهيد آيت الله دستغيب؛ زندګانى فاطمه زهرا: 35مخ، چې د الصواعق له كتابه يې راخېستى دى.
= قاضي فضل بن روزبهان : = سلام دې د څښتن پر غوره پېغمبر وي.سلام دې زموږ  پر ښاغلي حضرت علي وي. سلام دې  پر بي بي  فاطمې وي،چې څښتن د ښځو ښاغلې وټاكله. سلام دې پر امام حسن وي،چې له سا اخېستو يې د مشكو او عنبرو بوي راځي؛هغه چې هوښيار و.سلام دې پر ډېر پرهيزګار(؛يعنې) امام حسين وي؛ هغه شهيد چې تنه يې په كربلا كې ده.سلام دې پر حضرت علي  بن الحسين وي چې د عبادت كوونكيو ښاغلى دى.سلام دې پر باقر وي،چې هدايت شوى دى.سلام دې پر صادق وي؛مشر او امام وي.سلام دې  پر ازمېل شوي، نيك خويه امام كاظم وي.سلام دې  پر اتم علي بن موسى الرضا وي، چې د غوره شويو ښاغلى دى. سلام دې  پر پرهېزګار امام علي بن التقى وي، چې سپېڅلى دى او هيلې ورته دي. سلام دې پر هوښيار او تكړه امام علي  بن محمد النقي وي چې عالم رهبري كوي. سلام دې  پر امام عسكري وي، چې د سپېڅلتيا او پاكۍ لښكر تياروي.سلام دې پر حجت قايم حضرت ابوالقاسم وي؛ هغه امام چې ډېر ژر به ظهور وكړي، چې د څښتن په ګوند به ملاتړ شي او ډېر  ژر به  ووينئ، چې ځمكه به همغسې چې له ظلمه ډكه شوې وه، له عدالته ډكه كړي. سلام دې پر هغه او د هغه پر پلرونو او يارانو، تر هغه وي چې اسمان  پر خپل ځاى ولاړ وي.
وګورئ : شبهاى پيشاور: سلطان الواعظين شيرازى؛75مخ،چې د قاضي فضل بن روزبهان د ابطال الباطل له كتابه يې راخېستى دى؟
= حسان بن ثابت : =
= د غدير پر ورځ پېغمبر اکرم  پر خپل امت غږ وكړ او امت يې هم واورېد، چې ويې ويل :((مولى او ولي مو څوك دى؟ )) ورته وويل شول:څښتن مو مولى او تۀ مو ولي يې او څوك لدې خبرې  پر انكار ځان نۀ ګناهكاروي.بيا پېغمبر اکرم حضرت علي ته وويل:(( راپاڅېږه! په رښتيا چې راضي يم، تر ما  وروسته د خلكو امام او هادي يې؛نو د چا چې زه ولي يم؛علي  يې هم ولي دى؛نو تاسې ټول د علي دوستان او مرستندويان شئ. )) او بيا يې دعا وكړه : (( خدايه د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن اوسه. )) = وګورئ : خوارزمي، مقتل، 4فصل، لومړى ټوك، 47مخ او همداسې : حمويي، فرائد السمطين، 12باب او همداسې ګنجي  شافعي، كفاية الطالب، لومړى باب.
حسان بن ثابت د اسلام له سترو شاعرانو دى،چې د پېغمبر اکرم  پر ژوند يې هم شعرونه  ويل. حضرت محمد (ص) يې د شعرونو ډېر صفتونه كول، چې يوه ورځ يې وويل :(( د حسان شعر ته شعر نشو ويلاى؛بلكې هغه ټول حكمت دى. )) څوک دى چې د ركوع په حال كې خپله ګوته فقير ته وركوي او دا خبره يې په زړۀ كې وساتله؟ څوك دى چې د پېغمبر اکرم  په بستره كې څملاست او پېغمبر اکرم د ثور غار پر لور روان شو. څوك دى چې په قرآن كې ورته نهه ځل مومن ويل شوى او دا آيتونه  ډېر لوستل كېږي.
وګورئ : الهيات و معارف اسلامي، جعفر سبحاني، 395مخ چې د تذكره الخواص له 18مخه يې راخېستي دي.
د حضرت علي سترګې خوږېدې،په درملو پسې ګرځېده؛ خو ويې نۀ موندې،پېغمبر اکرم ورته خپلې توكاڼې پر سترګو وموږولې؛نو څومره نېكمرغه ناروغ او څومره مبارك طبيب دى او بيا يې ووېل:(( سبا به (د خېبر  د جګړې ورځ) بېرغ داسې سړي ته وركړم،چې د تېرې تورې پهلوان دى، پر هغه څښتن او رسول يې ډېر ګران او هغه هم پر څښتن او رسول يې ډېر ګران دى او دا تړلى ورونه به پرانېزي ))؛نو بيا يې دا وياړ حضرت علي ته وركړ او خپل وزير يې كړ.
وګورئ : مصباح الموحدي، د شيخ عباسعلي وحيدي منفرد ليكنه، 159مخ. شبهاى پيشاور، 422مخ چې د ابن صباغ مالکي  د فصول المهمه له 21مخ او دګنجي  شافعي ، د كفاية الطالب له 14بابه يې راخېستى دى.
وګورئ : سيدالشهدا، د شهيد دستغيب ليكنه، 118مخ او همداسې، ولاء ها ولايتها، مرتضى مطهرى، 39مخ.
= مجدالدين ابن جميل : = د اوم هجري كال له شاعرانو او عالمانو دى.د "الغدير" د كتاب له مخې د عباسيانو د ديوان شاعر و او په يوه قصيده كې يې د "الناصرالدين الله" مدحه كړې او پردې قصيده ډېر مشهور شو،څه موده وروسته د "تركات حشريه" ديوان كاتب شو، چې دا ديوان د شافعي مذهب له مخې، هغه ديوان و چې د بې وارثو ارث به پکې ليكل كېده. ډېر وخت په زندان كې و او په يوې قصيدې كې يې پر حضرت علي توسل وكړ او د همغې ورځې پر سبا راخلاص شو. د قصيدې  پښتو مفهوم يې دا دى.
.... او زه به په هغه (حرام مياشت) مياشت كې دعا وكړم او د حضرت علي  صفت به خپل مخ ته كېږدم، حال دا چې د مشكو بوي ترې راځي، ورته به يې ورولېږم.هغه چې د "خم غدير"  پر ورځ پېغمبر اکرم ورته ښكاره عزت او شرافت وروبښه.هغه چې لمر ورته ودرېد (ډوب نشو) او نمونځ يې پر وخت وكړ.حال دا چې پر نورو ځايونو تياره خپره وه. (د ردالشمس كيسې ته اشاره) هغه چې درې ورځې يې پرله پسې ډوډۍ ونۀ خوړه او فقيرانو ته يې وركړه. هغه چې خواړه به يې كپ سوكړك و او خوښ نشو، چې ښوروا ورسره وخوري.ابوالحسنه! تۀ هغه ځوانمرده يې،چې كه چا درنه پناه وغوښته؛ پناه به وركړې.د فاطمې بنت اسد زويه!له خپلو شعرونو سره ستا زيارت ته راغلى يم. تۀ راته په خوب كې راشه او زيرى راكړه،چې لدې ظلم او تېري خلاص شم؛نو سړى چې خپلې چارې "حيدر" ته وسپاري؛نو د روزګار له پېښو نۀ  وېريږي....."
حضرت علي د خپلو مخالفينو په كلام كې
= حضرت علي  د خپلو مخالفينو په كلام كې = حضرت قيس ابن ابي حازم وويل: يو سړى معاويه بن ابوسفيان ته راغى او د يوې مسئلې په هکله يې وپوښتل. معاويه بن ابي سفيان ورته وويل : ولاړ شه او له علي وپوښته،چې تر ما اعلم دى.سړي ورته ووېل: زه له تا ځواب غواړم. معاويه بن ابي سفيان ورته وويل:مور دې سر ته كېنه ! خوښ نۀ يې، چې له داسې سړي دې ځواب واورې،چې د څښتن رسول پخپله ژبه ورته علم ورښوولى او رسول اكرم يې په هکله  وويل:(( ستا مقام ماته داسې دى؛لكه د هارون چې موسى ته و)) او حضرت عمر بن خطاب به هم له هغه پوښتنې كولې او ځوابونه به يې وركول او که حضرت عمر به په كوم مشكل كې راګېر شو؛ نو ويل به يې:حضرت علي چېرته دى.(بيا معاويه بن ابوسفيان پر غوسه سړي  ته وويل:) پاڅه ! څښتن دې واخله او د سړي نوم يې د بيت المال له دفتره وکېښ.
وګورئ : 1 _ بوستان معرفت، 305مخ چې هغه هم د حموئى د فرائد السمطين د لومړى ټوك، 68باب، 371مخ، له 302حديثه راخېستى دى.3 _ ابن عساكر، تاريخ امير المومنين، لومړى ټوك، 369 – 370 مخونه، 410 – 411 حديثونه.4 _ ابن مغازلي  ، مناقب، 34مخ، 52حديث.
٭ يوه ورځ احنف بن قيس له معاويه بن ابوسفيان سره روژه ماتي ته پر دسترخوان ناست و؛رنګارنګ او ډېرو خواړو حېران كړ،اوښكې يې له سترګو راروانې شوې.معاويه بن ابي سفيان ترې ددې اوښكو علت وپوښته. هغه وويل: هغه روژه ماتى را پر ياد شو، چې له حضرت علي سره وم؛ څومره ساده روژه ماتى و. معاويه بن ابي سفيان وويل:هغه سارى نلري؛نو خبره يې مكوه.
وګورئ : حضرت علي  معيار كمال، د كتر مظلومى، 158مخ.
٭ معاويه بن ابي سفيان ته به،چې د كوم سوال ځواب نۀ ورتله؛نو هغه به يې ليكه او يو تن ته به يې وركاوه،چې له حضرت علي يې ځواب واخلي. معاويه بن ابوسفيان ته چې د علي د شهادت خبر ورسېد؛ و يې ويل: د علي پر مرګ د فقهې او علم كډه بار شوه. د معاويه بن ابوسفيان ورور "عتبه" وويل:دا خبره درنه د شام خلك وا نۀ وري. معاويه بن ابوسفيان ورته وويل : ما (پر خپل حال) پرېږده!
وګورئ : بوستان معرفت، 659مخ، چې هغه د ابوعمر د استيعاب له 3ټوك، 45مخه يې راخېستى دى.
٭  معاويه بن ابي سفيان حضرت ابوهريره ته وويل:فكر نکوم، چې زه به د خلافت چارو ته تر حضرت علي  غوره يم.
وګورئ : بررسي مسايل كلي امامت، آيت الله ابراهيم اميني، 74مخ، چې هغه هم د "الامامه والسياسه" د لومړي ټوك، له 28مخه راخېستې.
٭ معاويه بن ابي سفيان په يوه ليك كې حضرت علي  ته وليكل: پر خپل سر قسم چې په اسلام كې ستا له فضايلو او له رسول الله سره له خپلوۍ دې منكر نۀ يم.
٭ چې کله "محصن ضبى" له معاويه بن ابي سفيان كره ولاړ؛نو معاويه بن ابي سفيان ترې وپوښتل: له كومه ځايه راغلې؟ ورته يې وويل: تر ټولو د کنجوس له څنګه راغلم!معاويه بن ابوسفيان په جيګ غږ ورته وويل:غرق شې! څنګه دې داسې سړي  ته "ابخل  الناس" وويل، چې كه يو كور سره زر او يو كور سپين زر ورسره وي؛نو له سپينو زرو به يې زيات سره زر فقيرانو ته وركړي واى او سرو او سپينو ته به يې ويل: سرو او سپينو! ولاړ شئ او بل څوك وغولوئ،چې ما نشئ غولولاى! تاسې ما نشئ تېر ايستلاى! تاسې مې درې طلاقه كړئ، چې بېرته راګرځېدل پکې نشته.
وګورئ : "چرا شيعه شدم"، 227مخ.
٭ مغيره وويل : اوړى و او معاويه بن ابي سفيان له خپلې ښځې "فاخته بن قرظه" سره و چې د حضرت علي د شهادت خبر يې ورته راوړ؛نو معاويه بن ابي سفيان پاڅېد او و يې ويل:((انا لله و انا اليه راجعون )).خلكو علم، فضيلت او خېر له لاسه وركړ. ښځې يې ورته وويل :تر پرونه دې ورپسې توره را ايستلې وه او اوس ورته :" انا لله و انا اليه راجعون" وايي ؟ ورته يې وويل: كه  له علم، فضيلت او سوابقو يې خبره وې؛نو داسې خبره به دې نۀ واى كړې.
وګورئ : د ابن عساكرد تاريخ اميرالمومنين 3ټوك، 405 او 409مخونه، 1505 او 1507حديثونه او د خوارزمي  د مناقب 26فصل، 283مخ او د ابن كثير البدايه والنهايه د 8ټوك، 15مخ.
٭ ستر سني عالم جاحظ د "المحاسن و الاضداد" په كتاب كې ليكلي:يوه ورځ "امام حسن مجتبى" د معاويه بن ابوسفيان مجلس ته ورننوت، چې پدې مجلس كې "عمرو بن عاص"، " مروان بن حكم"، "مغيره بن شعبه" او نور ناست وو. چې کله امام حسن راننوت؛نو معاويه بن ابوسفيان يې ډېر درناوى وكړ او پر جيګه يې كېناوه. "مروان بن حكم" ته د معاويه بن ابوسفيان دې كار زور وركړ او په غبرګون كې يې امام حسن ته بې احترامي وكړه .امام حسن هم د هغه ځواب په سړه سينه وركړ.دلته معاويه بن ابوسفيان مروان ته وويل : زه دې ددې سړي له بې احترامۍ منع كوم (ځكه چې) نۀ يې پلار ستا د پلار غوندې دى او نۀ پخپله ستا غوندې دى،تۀ د شړل شوي زوى يې او دا د څښتن د رسول زوى دى.
وګورئ : المحاسن والاضداد، جاحظ، 181مخ.
٭ معاويه بن ابوسفيان محمد بن ابي ابكر ته وليكل: د رسول الله پر ژوند ما او ستا پلار د حضرت علي  د حق رعايت كول پر ځان واجب ګڼل او د هغه د فضيلتونو او ستروالي مو سترګې نشوې پټولاى؛خو کله چې څښتن، حضرت علي د پېغمبر اکرم ځايناستى وټاكه؛نو ستا پلار او فاروق (عمر بن خطاب) لومړي كسان وو،چې د علي حق يې تر پښو لاندې كړ او د هغه له فرمان سره يې مخالفت وكړ.
وګورئ: ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، 432مخ (د محمودي شرح).
٭ عمرو عاص، معاويه بن ابوسفيان ته وويل:دا چې زه د حضرت علي نوم په دبدبه اخلم، تۀ تر ما پدې كار كې ډېر مخكې يې؛ خو تۀ دا خبره پټوې او زه يې ښكاره كوم.
وګورئ: اسرار آل محمد، سليم بن قيس، 203مخ، 12چاپ.
٭ "عمرو بن عاص" د حضرت علي په هکله معاويه بن ابوسفيان ته لاندې شعرونه وليكل:((د څښتن له رسوله مې د علي په هکله ډېر سپارښتونه اورېدلي دي.
پېغمبر اکرم  د "خم غدير"  پر ورځ پر منبر وويل:حال دا چې له پېغمبر اکرم  سره تللي كسان ټول ورسره وو او د څښتن له اړخه د مسلمانانو امارت يې حضرت علي ته وروباښه،حال دا چې غوره ځايناستى او امير و او ( پر هغه ورځ) د حضرت علي لاس د پېغمبر اکرم  په لاس كې و او په ښكاره يې خلكو ته د څښتن حکم ووايه :((د چا چې زه مولى يم؛نو تر نن وروسته علي  تر ټولو غوره مولى دى. ))
وګورئ: ابن عساكر؛ شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، 89مخ.
وګورئ :1 _ الهيات ومعارف اسلامى، استاد جعفر سبحانى، 399مخ، چې هغه هم د صحيح مسلم له 7ټوك، 120مخه راخېستې دى. 2 _ كنزالعمال، 13ټوك، 162 – 163 مخونه (موسسه الرساله بيروت پينځم چاپ ) 3 _ ابن كثير، البدايه والنهايه، 7ټوك، 340مخ، باب فضايل علي.
٭ معاويه بن ابوسفيان په حج كې و، چې حضرت سعد بن ابي وقاص ورغى او د حضرت علي خبره رامنځ ته شوه؛نو معاويه بن ابوسفيان حضرت علي  ته كنځلې وكړې.سعد پر غوسه شو او و يې ويل:هغه چا ته كنځلې كوې چې د څښتن رسول يې په هکله  وويل:(( د چا چې زه مولى  يم؛ نو د تره زوى مې علي به يې هم مولى  وي. )) او همداسې له رسول الله مې واورېدل : ((  ماته د علي مثال داسې دى؛لكه د هارون چې موسى ته و؛خو په دومره توپير چې تر ما وروسته بل پېغمبر نۀ راځي.))او بيا يې  ويل : (( بېرغ به نن داسې سړي ته وركړم چې څښتن او رسول يې پرې ډېر ګران دي او هغه هم پر څښتن او پر رسول يې ګران دى. ))
٭ ابويعلي او بزار له سعد بن ابي وقاص نه روايت كوي:د څښتن استازي وويل : (( چا چې علي  ازار كړ؛ نو زه يې هم ځورلى يم. ))
٭ مسلم له حضرت سعد بن ابي وقاص نه روايت كوي:د "ندع ابناءنا و ابناءكم...." آيت چې نازل شو؛نو پېغمبر(ص) علي،فاطمې او حسنين راوغوښتل او ويې ويل : (( خدايه! دوى زما اهل بيت دي. ))
وګورئ : مصباح الموحدين، 52مخ.
٭ حضرت سعد بن ابي وقاص وايي : له حضرت علي وپوښتل شول : ولې تۀ د پېغمبر  (ص) تر نورو اصحابو ډېر پر احاديثو پوه يې؟ و يې ويل : له رسول الله به مې چې پوښتنه كوله؛نو ځواب يې راكاوه او چې چوپ به شوم؛هغه به خبرې  پېلولې.
وګورئ : مصباح الموحدين، 55مخ.
٭ مروان بن حكم چې له يزيد بن معاويه بن ابي سفيان وروسته د خلافت پر ګدۍكېناست؛امام سجاد ته يې وويل:هيچا د حضرت علي هومره له حضرت عثمان څخه دفاع ونكړه. امام سجاد ورته وويل:نو ولې پر منبر ورته كنځلې كوئ ؟ مروان ورته وويل : بې لدې پر خلكو واکمني نشو كولاى.
٭ معاويه بن ابي سفيان د صفين په جګړه كې وويل : پر څښتن چې له تاسې غواړم چې پر علي د غشيو باران جوړكړئ او سورې سورې يې كړئ، چې خلك او ملك ترې خلاص شي. پدې  وخت كې مروان وويل:پر څښتن قسم ، چې پر موږ تنګ يې (موږ پرې وژنې)؛ځكه تۀ مې مرګ ته د زمري خولې ته لېږې.دا يې وويل او پر غوسه پاڅېد او ولاړ.وليد بن عقبه پدې باب شعر ويلې چې پښتو مفهوم يې دادى : موږ ته د زمري د وژلو فرمان راكوې، چې د جنګ په مېدان كې ترې ټول تښتي.
وګورئ : آثارالصادقين، 9ټوك، 301خ، چې هغه هم د سفينه له لومړى ټوك، 690مخه راخېستى دى.
عبدالرحمن بن ملجم مرادي (د حضرت علي  قاتل)
د بحارالانوار په نهم ټوك كې علامه مجلسي ليكلي:عبدالرحمن بن ملجم چې له "يمنه" راغى او حضرت ته ورغى؛نو د حضرت د شان او فضيلت ته يې قصيده وليكله او هماغلته پاتې شو،څو ناروغه شو او  پخپله حضرت علي يي څارنه كوله .د نهروان په جګړه كې هغه د حضرت علي د لښكر د يوې ډلې بېرغچي و؛حتى حضرت علي هغه ته وويل: تۀ زما وژونكى يې. ورته يې وويل:اميرالمومنينه ! ما ووژنه چې دومره غټه ګناه ونكړم؛ خو حضرت له جنايته مخكې غچ اخيستنه غندم؛خو عبدالرحمن بن ملجم له دوو خوارجو سره د ناستې پاستې او د هغې بدلمنې ښځې "قطامه" د عشق لپاره د حضرت علي  وينه توۍ كړه.
وګورئ : زندګانى فاطمه الزهرا، آيت الله دستغيب، 178
يادونه : د (( جرجي زيدان )) د ((قطام )) کتاب ولولئ چې په فارسي هم اړول شوى؛دغسې په پښتو هم ژباړل شوې؛خو لا چاپ ندى.
هراکلیوس
هراکلیوس (زوکړه: شاوخوا ۵۷۵ زکال – مړینه: د ۶۴۱ زکال د فبروري ۱۱ مه) چې ځینې مهال ورته لومړی هراکلیوس هم ویل کېږي له ۶۱۰ زکال څخه تر ۶۴۱ زکال پورې د ختیځ روم سترواک و. واک ته د هغه رسېدل په ۶۰۸ زکال کې هغه مهال پیل شول کله چې هغه او پلار یې، مشر هراکلیوس چې په افریقا کې بیزانسي واکمن و د محبوبیت نه لرونکي غاصب فوکاس پر وړاندې پاڅون رهبري کړ.