cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروکلوس
مخ پر وړاندی لوستل
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د نوې جورجیا عملیات
د نوې جورجیا عملیات، د دوه‌یمې نړیوالې جګړې پر مهال د آرام سمندر په عسکري عملیاتو کې د متفقینو ځواکونو او جاپان ټولواکمنۍ ترمنځ یو لړ ځمکنۍ او سمندري جګړې دي. دا د «کارت‌ویل عملیاتو» یوه برخه وه، چې په سویلي آرام سمندر کې یې د رابول پر شاوخوا د جاپان نظامي هډو د منزوي کولو لپاره د متفقینو ستراتیژي ښودله. جګړه د نوې جورجیا په څوګونو ټاپوګانو، د سلیمان په مرکزې ټاپوګانو کې وروسته له هغې ونښته چې متفقینو د رُسل ټاپوګان نیولې وې. که څه هم د ټاپوګانو په لړۍ کې د عملیاتو په اوږدو کې د پام‌وړ پېښې تر سترګو شوې، خو د جګړې اصلي برخه د نوې جورجیا په ټاپو کې رامنځ‌ته شوه.
د نوې جورجیا ټاپو شمالي څنډې ته په کولا خلیج کې او د سویلي سواحلو د موندا سیمې شاوخوا کې د متحده ایالاتو د لښکر په پیاده کېدلو سره، عملیات د ۱۹۴۳ز کال د جون پر ۳۰ پیل شول. سربېر پر دې، د ټاپو پر سویلې ساحلي څنډې په ویرو بندر، د وانګونو ټاپو په ویکهام لنګرځي او رېندووا کې هم یوشمېر ځواکونو ځای په ځای شول. د جولای په میاشت کې، د شمالي سیمو د اېنوګای او بایروکو په شاوخوا کې څوګوني عملیات ترسره شول، په داسې حال کې چې په ختیځ کې د متحده ایالاتو اصلي هدف په موندا ټکي کې د جاپان هوایي ډګر اړوند سیمې وې. د جاپان له‌خوا د کلک مقاومت او دفاع له‌امله، په موندا کې د متحده ایالاتو پرمختګ وځنډېده او مخکې له‌دې چې متحده ایالات د اګوسټ په لومړیو کې موندا تصرف کړي، جاپان یوه غښتلی متقابل برید ترسره کړ.
نورو ځایونو کې، وروسته له‌دې چې په موندا ټکي کې له نښتو وروسته د جاپان ځواکونو پر شا وتمبول شول، په اګوسټ او سپټمبر کې د آروندل پر ټاپو باندې یوشمېر عملیات ترسره شول. د عملیاتو په وروستیو کې د جاپان زیات‌شمېر ځواکونه پر کولومبانګارا باندې متمرکز وو، خو د متحده ایالاتو هغو ځواکونو له‌خوا وږدول شول چې د اګوسټ په نیمایي کې په وېلا لاوېلا کې پیاده او د وروسته د نوي زیلانډ ځواکونو له‌لورې پیاوړي شول. د نوې جورجیا عملیات د ۱۹۴۳ز کال د اکټوبر پر ۷ وروسته له هغو پای ته ورسېدل چې د جاپان ځواکونه له وېلا لاوېلا څخه ووتل او په‌دې سره د متفقینو ځواکونو له‌لورې د ټاپوګانو تصرف کول قطعي شول.
له کولومبانګارا بهر په کولا او له هورانیو او وېلا لاوېلا بهر په وېلا خلیج کې د عملیاتو په شمول، د ځمکنیو نښتو ترڅنګ یو لړ سمندري عملیات هم ترسره شول.
مخینه
جاپانیانو په ۱۹۴۲ز کال کې نوې جورجیا تر ولکې لاندې راوستله، په موندا ټکي کې یې یوه هوایي هډه جوړه کړه او د ۱۹۴۲ز کال په ډسمبر کې یې، د ګوادال‌کانال بریدونو د ملاتړ په موخه، عملیات پیل کړل. څرنګه چې د ۱۹۴۲ز کال په پای کې څرګنده شوه چې هغوی ګوادال‌کانال ساتلای نه‌شي، جاپاني قوماندانانو ګومان کاوه چې متفقین به د نوې بریتانیا په راباول کې د جاپان نظامي هډې په لور حرکت وکړي او د سلیمان مرکزي ټاپوګانې به د دغه حرکت لوري منطقي ګامونه وي.
د جاپان ټولواکمنۍ پوځ (IJA) پر دې باور ؤ چې د سلیمان ټاپوګانو ساتنه به په پای کې ناشونې وي او ښه به دا وي ترڅو پر بوګاینویل باندې د متفقینو برید ته په تمه شي، چې د ملاتړ کولو او پیاوړي کولو لګښت به یې خورا لږ وي. د جاپان ټولواکمنۍ سمندري ځواک (IJN) غوره وګڼله ترڅو په لېرې واټن کې د یوې دفاعي کرښې په ساتلو سره، د امکان تر بریده ت متفقینو پرمختګ وځنډوي. د جاپان دوو ځواکونو، پرته له اغېزناکې مرکزي قوماندې څخه، خپل پلانونه پلي کړل: سمندري ځواک د سلیمان مرکزي ټاپوګانو او پوځ د سلیمان شمالي ټاپوګانو د دفاع مسوولیت په غاړه واخېست.
د ۱۹۴۳ز کال په لومړیو کې، په نوې جورجیا، کولومبانګارا او سانتا ایزابل کې د متفقینو د احتمالي ځای په ځای کېدو پر وړاندې د جاپان دفاعي ځواکونه چمتو شول. د ۱۹۴۳ز کال د جون په رارسېدو سره، په نوې جورجیا کې ۱۰،۵۰۰ او په کولومبانګارا کې ۹،۰۰۰ ځواکونه چمتو شوي وو، د جنرال مینورو (نوبورو) ساساکي په مشرۍ یې، په ښه توګه سنګر نیولی ؤ او د متفقینو برید ته په تمه وو.
د نوې جورجیا غوراوی
د ۱۹۴۳ز کال په رارسېدو سره، د متفقینو ځینو ډلمشرانو غوښتل د راباول پر نیولو باندې تمرکز وکړي، خو دغه سیمه کې د جاپان پیاوړتیا او د ځای په ځای شویو کښتیو نه‌شتون په‌دې معنی ؤ چې په ۱۹۴۳ز کال کې دغه ډول عملیات عملي نه‌دي. د دې پر ځای، د جنرال دوګلاس مک‌آرتور په شمول د متحده ایالاتو مشترک وسله‌وال پوځ سلاکار او د آرام سمندر سویل‌ختیځې ساحې درستیز په ابتکار سره، د «کارت‌ویل عملیاتو» تر نامه لاندې یو پلان وپنځول شو، چې له‌مخې یې، د نوې ګینې او د سلیمان ټاپوګانو له‌لارې شمالي سیمو ته د هم‌مهالو بریدونو له‌لارې، راباول پرته له تصرف څخه کلابند او اړیکه یې له مرکز سره پرې کړي.
ان وروسته له هغو چې د ۱۹۴۳ز کال د فبروري پر ۹ د ټاپو د خوندي کېدو اعلان وشو، په ګوادال‌کانال کې د متفقینو نظامي پر نظامي هډې باندې د جاپان له‌خوا بمبارۍ ترسره کېدي. په موندا کې د جاپانیانو هوایي ډګر د دغو بریدونو لپاره خورا مناسب ځای ؤ ترڅو د جاپان الوتکې، د راباول اصلي هډې ته د تګ پر مهال په دغه هوایي ډګر کې تېل واچوي. متفقینو هڅه کوله ترڅو د سمندري بریدونو او تکراري بمباریو له‌لارې موندا شنډه کړي، خو جاپانیانو تل په لنډه موده کې هوایي ډګر بیا رغولای شو. په‌دې توګه، د متفقینو پوځي مشرتابه پلاوي ولېدل چې موندا باید د ځمکنیو ځواکونو پر مټ تر ولکې لاندې راوړل شي. څرنګه چې نوې جورجیا د آرام سمندر په سویل‌لوېدیځ سیمه کې پرته ده او ټولې برخې یې د سلیمان ټاپوګانو د 159° ختیځ طول‌البلد په لوېدیځ کې پرتې دي، د عملیاتو مسوولیت به د مک‌آرتور په غاړه وي او د سمندري ځواکونو مشر «ویلیام ف. هالسې» د ځواکونو له‌خوا به ترسره شي. د 159° ختیځ طول‌البلد په ختیځ کې د هالسې عملیاتو راپور، د سمندري ځواکونو مشر «چېستر نیمیتز» ته ورکړل شو. د سویلي آرام سمندر ځواکونو قرارګاه (چې د ۱۹۴۳ز کال د مارچ په ۱۵ یې نوم «د متحده ایالاتو د جنګي بېړیو درېیمې ډلې» ته واړول شو) د نوې کالېدونیا په نومیا کې وه. د موندا د تصرف لپاره د متحده ایالاتو استول شوي ځواکونو په ټوله کې ۳۲،۰۰۰ پوځي پرسونل او ۱،۷۰۰ سمندري وسله‌وال ځواک ؤ. د وېلا لاوېلا د نیولو لپاره د ځای په ځای شویو ځواکونو شمېر په ټوله کې ۹،۵۸۸ تنو ته رسېده، چې ۵،۸۸۸ یې امریکایي او ۳،۷۰۰ یې د نوي زیلانډ سرتېري وو.
د رُسل ټاپوګانو تصرف
د رُسل ټاپوګانې د نوې جورجیا او ګوادال‌کانال ټاپوګانو ترمنځ پرتې دي چې د ګوادال‌کانال جګړې پر مهال، د جاپانیانو له‌خوا د نظامي عملیاتو هډې په توګه ورڅخه کار اخېسته او هالسې هوډ وکړ ترڅو پر نوې جورجیا باندې د اصلي عملیاتو د چمتووالي په پړاو کې دغه ټاپوګانې تر ولکې لاندې راوړي. هالسې د فبروي په لومړیو ورځو کې، د سمندري ځواکونو مرستیال مشر «ریچموند کېلي تورنر» ته، چې پخوا د هغه د قوماندان مرستیال او دغه مهال د سمندري-ځمکني ځواکونو قوماندان ؤ، امر وکړ چې د «Cleanslate» عملیات پیل کړي.
د فبروري ۲۱ پر سهار، د سمندري ځواکونو مشر «تورنر»، د تورن جنرال جان ھ. هېستر تر قوماندې لاندې د متحده ایالاتو پوځ د پیاده نظام ۴۳مه فرقه او ډګرمن هري ب. لېورسېج تر قوماندې لاندې د سمندري ځواکونو ۳یم بریدګر کنډک د رُسل په ټاپوګانو کې پیاده کړ، چې د ټولو سرتېرو شمېر یې ۹،۰۰۰ تنو ته رسېده او ټول په تجهیزاتو سمبال وو. د سرتېرو دغې ځای په ځای کېدنې پر وړاندې جاپان غبرګون ونه‌ښوده، ځکه چې جاپانیانو له ګوادال‌کانال څخه له وتلو وروسته سملاسي د رُسل ټاپوګانې تخلیه کړې وې او متفقین له دغه بهیر څخه بې‌خبره وو. په حقیقت کې، بانیکا ټاپو ته نږدې له پياده شویو سرتېرو څخه د دوو ساحلي پیره‌دارانو له‌خوا د یوه ګیلاس چای په ورکولو سره هرکلی وشو.
د ایران تاریخ
د ایران تاریخ چې په عام ډول په لویدیځې نړۍ کې د شلمې پیړۍ تر نیمایي پورې د فارس په نوم پېژندل کېده، د یوې لویې سیمې له تاریخ سره چې د لوی ایران په نوم هم پېژندل کېږي، تړلی دی، په لویدیځ کې له اناتولیا نه تر د لرغوني هند او سیر دریا سرحدونو پورې په ختیځ او شمال کې د قفقاز او یوریشیا سټیپ نه تر فارس خلیج او په سویل کې د عمان خلیج پورې سیمې رانغاړي.
ایران د نړۍ یو له پخوانیو لویو پرله پسې تمدنونو کور دی چې تاریخي او ښاري استوګنې یې د ۷۰۰۰ مخکې له میلاد کلونو پورې تاریخ لري. جورج ویلهیم فریدریش هیګل ایرانیان «لومړني تاریخي خلک» بولي.
د ډبرو لرغونې دوره (paleolithic)
په ایران کې د لرغون پېژندنې لومړني آثار د کاشفرود او ګنج پار په سیمو کې موندل شوي چې ګمان کېږي لرغونوالی یې ۱۰۰۰۰کاله مخکې د ډبرو د لرغونې زمانې منځنۍ دورې پورې ورسېږي. د لرغونو انسانانوله خوا جوړ شوي د موسټریان ډبرې توکي هم موندل شوي دي.
د لرغونو انسانانو د ډېریو کلتوري پاتې شویو بقایاوو وخت د ډبرو لرغونې زمانې منځنۍ دورې پورې رسېږي، چې په ځانکړې توګه د زګروس په سیمه کې او لږ یې په مرکزي ایران کې د کوبه، کنجي، بسیتون سمڅ، تمتاما، وارواسي او موندل شووسمڅو کې موندل شوي دي.
د ډبرو له نوې دورې تر کالکولیتیک دورې پورې (Neolithic to Chalcolithic)
په ۱۰۰۰۰ مخکې له میلاد نه د چاغه جوولان په څیر ابتدايي کرنیزې ټولنې او په ۸۰۰۰ مخکې له میلاد کې د چوغ بونټ (د ایلام پخواني کلي) په څېر میشت ځایونو سره، په لوېدیځ ایران کې د زګروس د غرونو سیمې او شاوخوا ځایونو کې وده پیل کړه.
شاوخوا په ورته وخت کې، د خټو لومړني پېژندل شوي لوښي او د انسانانو او ژویو مجسمې چې له سرې خاورې څخه جوړې شوې وې، د ایران په لویدیځ ګنج دره کې رامنځته شوې وې. د نورو لرغونو آثارو تر څنګ د کرمانشاه ولایت په ټیپ سراب کې د ۱۰۰۰۰ کاله مخکې د انسانانو او ژویو مجسمې هم شتون لري.
د میډیانو او هخامنشیانو سترواکي (۶۵۰-۳۳۰ مخکې له میلاد)
په ۶۴۶ مخکې له میلاد کې،اشوري پاچا اشوربانیپال سوسا یې لوټ کړ، چې په سیمه کې ایلامي برلاسي پای ته ورسیده. د نږدې ۱۵۰ کلونو راهیسې اشوري پاچایانو شمالي بین النهرین ته نږدې غوښتل چې د ایران په لویدیځ کې د میډیانو قبیلې فتح کړي.
د اوومې پېړۍ په دویمه نیمایي کې، میډیانو خپله خپلواکي ترلاسه کړه او د دیوسس له خوا یوځای شول. په ۶۱۲ مخکې له میلاد کې، سیکسارس، د دیوسس لمسي او د بابل پاچا نابوپولاسر په اشور برید وکړ او په پای کې یې د اشوریانو پلازمینه نینوا محاصره او په پایله کې یې ویجاړه کړه، چې د نوې-اشوري سترواکۍ د نسکورېدو لامل شو.
د مغولو یرغل (۱۲۱۹-۱۲۲۱)
د خوارزمیانو کورنۍ یوازې څو لسیزې د مغولانو تر راتګ پورې دوام وکړ. چنګیز خان مغولان متحد کړل او د هغه په ​​مشرۍ د مغولانو سترواکي په چټکۍ سره څو خواوو ته خپره شوه. په هغه وخت کې د خوارزمیانو سترواکي د علا الدین محمد (۱۲۰۰-۱۲۲۰) په لاس کې وه.
محمد، د چنګیز په څېر، د خپلو ځمکو د پراخولو اراده درلوده او د ایران ډېری برخه یې تر لاسه کړې وه. هغه خپل ځان پاچا اعلان کړ او له عباسي خلیفه الناصر څخه یې د رسمیت پیژندلو غوښتنه وکړه. کله چې خلیفه د هغه دا ادعا رد کړه، علا الدین محمد خپل یو مشر خليفه اعلان کړ او د ناصر د ګوښه کولو ناکامه هڅه یې وکړه.
قاجار کورنۍ (۱۷۹۶- ۱۹۲۵ز کلونه)
اغا محمد خان په کورنیو جګړو کې چې د زند وروستي پاچا له مړینې سره پیل شوې وې، بریالی شو. د هغه واکمني د یو مرکزي مشرتوب او متحد ایران د بیا راپورته کېدو لپاره پیژندل کیږي. د نادر شاه له مړینې او د وروستیو زندانو وروسته، د ایران د قفقاز سیمې ډېری سیمې د قفقاز په بېلابېلو خاناتو ویشل شوې وې.
له همدې امله، د ایران د اصلي خاورې له خوندي کولو وروسته یې لومړۍ موخه د قفقاز سیمې له ایران سره یوځای کول وو. ګرجستان ته د یوې بشپړې سیمې په سترګه کتل کېده. د اغا محمد خان لپاره، له ایراني سترواکۍ سره د ګرجستان بیا یوځای کېدل د هغې پروسې برخه وه چې شیراز، اصفهان او تبریز یې د هغه تر واکمنۍ لاندې راوستلي وو.
رضا شاه (۱۹۲۵- ۱۹۴۱)
رضا شاه د ۱۹۴۱ ز کال د سپټمبر تر ۱۶مې نیټې پورې نږدې ۱۶ کاله حکومت وکړ، پر ایران باندې د انګلیس- شوروي د یرغل له امله استعفا ته اړ شو. هغه یو استبدادي حکومت رامنځته کړ چې د ملتپالنې، جنګي سیاست، سیکولاریسم او د کمونیزم ضد ارزښتونو سره له سخت سانسور او تبلیغاتو ته یې ارزښت ورکاوه. رضا شاه ډیری ټولنیز-اقتصادي اصلاحات رامنځته کړل. اردو، حکومتي اداره او مالي تنظیمات یې بیا تنظیم کړل.
د هغه واکمني، د خپلو پلویانو لپاره «قانون او نظم، انضباط، مرکزي واک او عصري اسانتیاوې - ښوونځي، ریل ګاډي، بسونه، راډیوګانې، سینماګانې او ټیلیفونونه» رامنځته کړل. په هرحال، د هغه د عصري کولو هڅې د «ډیر ګړندي» او «سطحي» په توګه او د هغه د واکمنۍ په وخت کې د «ظلم، فساد، مالیه ورکولو، د اعتبار نشتوالي» سره د «پولیسو ریاستونو ځانګړي امنیت» تر نیوکې لاندې راغی.
انقلاب او اسلامي جمهوریت (۱۹۷۹ – اوسنۍ)
د ایران انقلاب چې د اسلامي انقلاب په نوم هم یادیږي، هغه انقلاب و چې ایران یې د شاه محمد رضا پهلوي له مطلقه پاچهۍ څخه د ایت الله روح الله خمیني په مشرۍ په یوه اسلامي جمهوریت بدل کړ، چې د انقلاب له رهبرانو او د اسلامي جمهوریت بنسټ ایښودونکی و.
ویلی شو چې: موده یې د ۱۹۷۸ کال د جنوري په میاشت کې له لومړنیو لویو مظاهرو سره پیل شوه. او د نوي مذهبي اساسي قانون په تصویب سره پای ته ورسیده- چې له مخې یې آیت الله خمیني د ۱۹۷۹ ز کال په ډسمبر میاشت کې د هیواد ستر رهبر شو.
خمیني (۱۹۷۹-۱۹۸۹زکال)
خمیني له ۱۹۷۹ کال څخه تر ۱۹۸۹ ز کال پورې د جون تر ۳ نیټې پورې د ایران د ستر رهبر په توګه دنده ترسره کړه. دا دوره د خمیني په مشرۍ د یوه مذهبي جمهوریت د انقلاب د پیاوړتیا او له عراق سره د قیمتي او خونړۍ جګړې له امله واکمنه وه.
دې ټینګښت تر ۱۹۸۲-۱۹۸۳ ز کال پورې دوام وکړ، ځکه چې ایران د خپل اقتصاد، پوځ او د حکومتي وسایلو ته د رسېدلو زیانونو او د سیکولرانو، کیڼ اړخو او نورو دودیزو مسلمانانو له خوا مظاهرې او پاڅونونو چې پخوا د انقلابیانو متحدین وو، خو اوس مخالفین دي- په مؤثره توګه وځپل. ډیری سیاسي مخالفین د نوي رژیم له خوا اعدام شول.
اچ.جي. وېلز
هېربرټ جورج وېلز (په انګلیسي: Herbert George Wells ؛ زوکړه د ۱۸۶۶ز کال د سپټمبر ۲۱مه ــــ مړینه د ۱۹۴۶ز کال د اګست ۱۳مه) یو انګرېز لیکوال و. هغه چې په ډېرو ژانرونو کې وړتیا درلوده، له پنځوسو څخه زیات ناولونه او په درجنونو لنډې کیسې ولیکلې. د هغه غیر داستاني اثار ټولنیزې تبصرې، سیاست، تاریخ، عامه علوم، طنز، ژوند لیکونه او د هغه د خپل ځان ژوند لیک شاملوي. وېلز اوسمهال د هغه د خپلو علمي تخلیلي ناولونو لپاره شهرت لري او د علمي تخیلي کیسو د پلار په نامه یادېږي.
هغه د یو لیکوال په توګه د هغه له شهرت څخه علاوه، د خپل ژوند په اوږدو کې د یو لېوال او ان تر دې چې رسالتي ټولنیز نقاقد و چې خپلو ادبي استعدادونو ته یې د روڼ اندي لید د ودې لپاره په نړیواله کچه پراختیا ورکړې وه. هغه چې یو راتلونکی پال (فیوچرېست) و یو شمېر اوټوپیایي(د ایډیال ښار اړوند) اثار یې ولیکل او د الوتکو، ټانکونو، فضایي سفر، اتومي وسلو، سټلایټ تلوېزیون او نړیوال غځېدلي جال (World Wide Web) ته د ورته یو څه وړاندوینه یې وکړه. د هغه علمي تخیلي ژانر د وخت سفر، د فضایي موجوداتو یرغل، نامرئيتوب، او بیولوژیکي انجنیري انځور کړې ده. براین الدیس، وېلز ته "د علمي تخیلي ژانر د شکسپیر" په سترګه ګوري، په داسې حال کې چې چارلس فورټ هغه یو "وحشي استعداد بللی دی".
وېلز خپل اثار د معمولي جزیاتو په القا او په څنګ کې یې د هر اثر لپاره له یوې خارق العاده فرضیې سره ـــ چې د وېلز د قانون نوم یې ورکړی و ـــ  د قناعت وکړ کړل ـــ چې په دې سره، د جوزف کنراډ له خوا په ۱۸۹۸ز کال کې "اې زړه راکښونکي ریالېست! " په توګه وستایل شو. د هغه د علمي تخیلي ژانر تر ټولو ډېر د یادونې وړ اثار د وخت ماشین (۱۸۹۵ز کال)، کوم چې د هغه لومړنی ناول و، د ډاکتر مورو ټاپو (۱۸۹۶ز کال)، نامرئي سړی (۱۸۹۷ز کال)، د نړۍ ګانو جګړه (۱۸۹۸ز کال) او د پوځ اړوند علمي تخیلي ژانر په هوا کې جګړه (۱۹۰۷ز کال) شاملوي. د ټولنیز ریالېزم ناولونه لکه کېپس (۱۹۰۵ز کال) او د ښاغلي پولي تاریخ (۱۹۱۰ز کال) کوم چې له ښکته تر منځنۍ طبقي انګريزي ژوند انځوروي، هغه وړاندیز یې محقق کړی چې نوموړی د چارلس دیکن یو وړ ځای ناستی و. اما وېلز د ټولنیزو اقشارو یوه مجموعه توصیف کړه او ان په ټونو-بونګای (د ۲۰۰۹ز کال اثر) کې یې هڅه وکړه تر څو انګرېزي ټولنه د یوې واحدې ټونې په توګه تشخیص کړي. وېلز څلور ځله د نوبل د ادبیاتو د جایزې لپاره ټاکل شوی دی.
د ژوند لومړني وختونه
هېربرټ جورج وېلز د۱۸۶۶ز کال د سپټمبر په ۲۱مه نېټه په کېنت کې، د بروملي په ۱۶۲ سړک کې په اطلس هاوس کې زیږېدلی دی. هغه چې د کورنۍ له خوا یې برټي بلل کېده، د جوزف وېلز چې یو پخوانی کورنی ملیار، او په هغه وخت کې یو ویندوی او د کریکټ مسلکي لوبغاړی و، او د سارا نیل چې، یوه خدمتګاره وه، څلورم او وروستنی ماشوم و. دغې کورنۍ ته په یو میراث کې دا زمینه برابره شوې وه تر څو یوه هټۍ استملاک کړي په کومه کې یې چې چینایي او د سپورت وسایل پلورل، که څه هم پرمختګ یې پکې ونکړ: ګدام زوړ او شړېدلی و، او موقعیت یې ناسم و. جوزف وېلز وتوانېد یوه لږه اندازه عاید په لاس راوړي، خو ډېر لږ یې له هټۍ څخه و او هغه د کېنت د ایالت لپاره د مسلکي کریکټ له لوبېدو څخه هم یو نا ثابت مقدار عاید لاسته راوړه.
د ځوان وېلز په ژوند کې یوه تعیینوونکې پېښه، په ۱۸۷۴ز کال کې یوه حادثه وه چې هغه یې له ماتې پښې سره بستري کړ. د دې لپاره چې وخت (ساعت) تېر کړي، هغه له یو سیمه ییز کتابتون څخه د کتابونو لوستل پیل کړل، چې پلار به یې ورته راوړل. هغه ژر نورو هغو نړیو او ژوندونو ته ځان وقف کړ، د کومو په اړه چې کتابونو هغه ته لارښوونه وکړه؛ یادو کتابونو همداراز د کتابونو لیکلو ته د هغه لېوالتیا وهڅوله. د هماغه کال په وروستیو کې هغه  د توماس مورلي په سوداګریزې اکادمۍ کې، چې د مورلي د مخکیني ښوونځي د مالي سقوط په تعقیب په ۱۸۴۹ز کال کې تاسیس شوی یو خصوصي ښوونځی و، نوم لیکنه وکړه. ښوونه نامنظمه وه، وېلز وروسته وویل چې نصاب تر ډېره، د کاپر پلېټ د سبک د لیکنو په تولید او او د سوداګرو لپاره په ګټورو معاملو باندې متمرکز و. وېلز د مورلي اکادمۍ ته تر ۱۸۸۰ز کال پورې ادامه ورکړه. په ۱۷۸۷ز کال کې، د هغه د پلار، جوزف وېلز، ورون مات شو. دغې پېښې د کرېکټر په توګه د جوزف حرفې ته په اغېزناک ډول د پای ټکی کېښود، او د یو هټۍ وال په توګه د هغه بعدي عاید کافي نه و چې د کورنۍ مخکینۍ یوازینۍ عایداتي منبع جبران کړي.
څرنګه چې یادې کورنۍ خپل مالي تامین نور نشوی کولی، په مختلفو حرفو کې د خپلو زامنو په د شاګرد کولو په لټه کې شوه. له ۱۸۸۰ز کال څخه تر ۱۸۸۳ز کال پورې، وېلز په ساوتسي (Southsea) کې د هایدې د ټوکرانو په پلورنځي کې  یوه ناخوښه شاګردي لرله. د هایدي په پلورنځي کې د هغه تجربې، چېرته چې هغه په ورځ کې ۱۳ ساعته کار کاوه، او له نورو شاګردانو سره په یوه لیلیه کې ویده کېده، وروسته د هغه د چانس څرخونه، د ښاغلي پولي تاریخ او کېپس نومو ناولونو ته الهام بښونکې شوې، کوم چې د یو ټوکر پلورونکي د شاګرد ژوند انځوروي او همدارنګه د ټولنې د شتمني د توزېع په اړه نقد وړاندې کوي.
د وېلز مور او پلار له دې امله چې مور یې یوه پروتیستانت وه او پلار یې یو ازاد اندی و، یو له نوساناتو ډک ژوند درلود. کله چې د هغه مور د خدمتګارې مېرمنې په توګه (د ساکسکس په په اپپارک کې، په یوه کلیوالي کوور کې) کار ته مخه کړه، د کار له شرایطو څخه یو دا و چې د اجازه یې نه لرله تر څو هلته د خپل مېړه او زامنو لپاره د ژوند کولو ځای ولري. له هماغه وخت وروسته دې او جوزف جلا ژوند درلود، خو سره له دې هم دوی هېڅکله طلاق وانخیست او یو بل ته ژمن پاتې شول. د پایلې په توګه، د هېربرټ خصوصي ستونزې  په ډېرېدو شوې ځکه چې هغه د یو ټوکر پلورونکي او وروسته د یو درمل پلورونکي د مرستندوی په توګه ناکام شو. په هر ترتیب، اپپارک یو مجلل کتابتون درلود په کوم کې چې هغه مجذوب شو، او د افلاطون جمهوریت، د توسا مور، اوتوپیا او د دانیال دېفو د اثارو په شمول یې زیات شمېر کلاسیک اثار ولوستل. کله چې وېلز د یو جلا ژانر په توګه د علمي تخیلي ژانر لومړنۍ مخکښه څېره وګرځېده، هغه د خپلو اثارو سره په تړاو د ماري شېلي فرانکنشتاین اثر ته په اشارې سره ولیکل، "نوموړی د لیکنو له هغه طبقې سره تړاو لري کومه چې د فرانکنشتاین کیسه شاملوي. "
ښوونکی
د ۱۸۷۹ز کال په اکتوبر کې، د وېلز مور د یو لرې خپلوان ارتور وېلیام  له لارې هغه ته په ووکي (Wookey ) کې په نېشنل ښوونځي کې د یو ممتاز زده کوونکي په صفت چې د کوچینیانو زده کوونکو د ښوونکي په توګه یې عمل کاوه، د داخلېدو زمینه برابره کړه. په هر حال، د هماغه کال په دسمبر میاشت کې وېلیام د خپلو ښوونیزو چارو د بې نظمۍ له امله له دندې ګوښه شو او وېلز بېرته اپپراک ته راوستنېد. هغه مېډهرسټ ته څېرمه په یو درمل پلورنځي کې له یوې لنډې مودې کار زده کړې او د مېډهرسټ په ګرامر ښوونځي کې له ډېرې لنډې مودې استوګنې وروسته، په هایدي کې د خپلې کار زده کړې پاڼې امضاء کړې.
د خلقت علم
د خلقت علم یا علمي خلقت پالنه د ځوانې ځمکې خلقت پالنې ته ورته علم دی چې د بایبل څخه د یو شمېر تحت الفظي او ناسمو تفاسیرو له مخې د علمي استدلالونو ادعا لري. دا ترډېره پورې د څرګندو عقایدو د ژبې پر بنسټ نه وړاندې کېږي، خو پر ځای یې د علمي نتایجو په بیاځلي تفسیر اتکا کوي څو دا استدلال وړاندې کړي چې د خلقت په کتاب او نورو بایبلي منتخبو قطعاتو کې موجودې افسانې له علمي پلوه معتبرې دي. د خلقت په کتاب کې د خلقت د علم په تر ټولو مخکښو نظریاتو کې د خلقت د روایت پر بنسټ ځانګړی خلقت او د یاد کتاب د سیل راتلو د روایت پر بنسټ د سیلونو راوتلو جیولوژي شاملېږي. خلقت پالونکي ادعا کوي چې کولای شي د خلقت له علم څخه په ګټنې د ځمک پوهنې، کاینات پوهنې، بیولوژیکي تکامل، لرغون پوهنې، تاریخ او ادبیاتو ګڼ شمېر علمي څېړنې، نظریات او پاراډایمونه رد یا او یا هم بېرته توضیح کړي. د خلقت علم د ځیرکې طراحۍ لپاره بنسټ اېښودونکی و.
د علمي ټولنې ټولیزه اجماع په دې ده چې د خلقت علم د تجربي ملاتړ د نه لرلو له امله، هېڅ ازمایښت وړ فرضیه نه وړاندې کوي او هڅه کوي چې طبیعي تاریخ په علمي بڼه د نه ازمایل کېدونو غیرطبیعي عواملو پر مټ توصیف کړي. په متحده ایالاتو کې محاکم د دې پوښتنې اړوند چې ایا دغه موضوع په دولتي ښوونځیو کې تدریس شي او که نه؛ له ۱۹۸۰مې لسیزې وروسته یې په دوامداره توګه دا حکم کړی چې د خلقت علم د علمي موضوع پر ځای دیني موضوع ده. تاریخ پوهان، د علومو فیلسوفان او شکاکان د خلقت علم د علمي حقایقو له مخې د بایبل د طراحۍ اړوند د  شبه علمي هڅې په توګه توصیف کوي. حرفوي ژوند پوهان بیا د خلقت علم د هغو د غیرعلمي والي او آن د یو نه ریښتوني او ناسم جوړښت په توګه چې ډیری مضرې روزنیزې پایلې لري؛ تر نیوکو لاندې نیسي.
دیني بنسټ
د خلقت علم تر ډېره پورې د خلقت د کتاب د ۱- ۱۱ فصلونو پربنسټ دی. دا څرګندوي چې څه ډول خدای د بیان د قدرت پر مټ نړۍ («او خدای وویل، دا ځای دې روښانه شي» او نور) په شپږو ورځو کې جوړه کړه، ټول بوټي او حیوانات یې رامنځته کړل؛ لومړنی نارینه یې له خټې جوړ کړ او لومړنۍ ښځه یې د نارینه د یوې خوا له یوې پښتۍ جوړه کړه؛ یو نړیوال طوفان او سیل یوازې د نوح، د هغه د کورنۍ او ورسره د موجودو حیواناتو د بېلګو څخه پرته نوره ټوله نړۍ له منځه وړي او په دې سره نوح د نړۍ د ۷۰ «ملتونو» نیکه کېږي؛ دغه ملتونو یوځای ژوند کاوه تر چې د بابل برج پېښه رامنځته شوه او خدای هغوی سره متفرق کړل او هغوی ته یې بېلابېلې ژبې ورکړې. د خلقت علم هڅه کوي څو تاریخ او علم د بایبلي کرونولوژي پر بنسټ توضیح کړي، چې له مخې یې د خلقت لومړنی ګام شپږ زره کاله وړاندې بلل کېږي.
معاصر دیني تعلقات
د خلقت د علم ډېری پلویان د بنسټ پالونکو او معاصریت پالونکو په بحث کې د لیبرال عیسویت د نقد پر خلاف د انجیلي مسیحي باورونو او د مقدس کتاب په متن کې د تېروتنو د نشتون اړوند بنسټ پالونکي باورنه لري. ورته مهال د اسلامي او یهودي علمي خلقت پالنې بېلګې هم شتون لري چې د هغو په دیني دوکتورینو کې د ثبت شوو مواردو سره مطابقت لري.
د اوومې ورځې اډونټېست کلیسا (Seventh-day Adventist Church) د خلقت له علم څخه د ملاتړ مخینه لري. دا جورج مک کریډي پرایس ته اړوندېږي چې د اوومې ورځې اډونټېست فعال و او د سیلاب راوتو د جیولوژي لیدلوري ته یې وده ورکړه هغه چې د خلقت د علم په بنسټ کې ځای لري. دغه چارې ته د ځمک پوهنې څېړنیز انستیتیوت دوام ورکړ چې د اوومې ورځې اډونېټېست کلیسا ته اړوند و او په کالیفورنیا کې یې د لوما لینډا پوهنتون په اډانه کې موقعیت درلود.
د خلقت علم په عامه توګه د انګلستان د کلیسا او همدارنګه د روم د کاتولیکې کلیسا له خوا رد کېږي. ګریګوري پوهنتون (Pontifical Gregorian University) په رسمي توګه ځیرکه طراحي د علمي عناصرو له لرلو پرته «کلتوري ښکارنده» بولي. د انګلستان د کلیسا رسمي ویب پاڼه بیا په خپله مذهبي سیمه کې له خلکو سره د مرستې اړوند د داروین چارو ته نغوته کوي.
علمي لیدلوري
د خلقت علم د ځمکې پر سر د ټولو ژوندیو موجوداتو تکامل او مشترک نزول رد کوي. پر ځای یې ادعا کوي چې د تکاملي ژوند پوهنې برخه خپله یو علم او یا آن یو دین ته ورته ده. خلقت پالونکي د بارامینولوژي سیسټم پر ځای استدلال کوي چې ژوندۍ نړۍ له ځانګړو نسلونو یا (بارامینونو) څخه رامنځته شوې.
ځینې وختونه هم خلقت پالونکي په یو شمېر علمي مفاهیمو لکه د لوی انفجار په کیهاني موډل او یا هم د راډیو اکټیو خرابېدو پر بنسټ د علمي تاریخ ټاکنې پر مواردو برید کوي. د ځوانې ځمکې خلقت پالونکي د نړۍ د عمر او یا هم د ځمکې د عمر اړوند شته اټکلونه رد کوي او استدلال کوي چې د خلقت پالونکې کاینات پوهنې پر بنسټ د ځمکې عمر له هغې کچې څخه ډېر کم دی چې فزیکي کاینات پوهنه او یا یې هم د جیولوژي علم څرګندوي او په معمول ډول هغه له ۱۰۰۰۰ کلونو کم ښيي.
علمي ټولنه بیا په پرېکنده ډول د خلقت علم اړوند مطرح شوي نظریات د یو مشروع علم له پولې څخه د وتلو نظریاتو په توګه رد کوي. د علمي خلقت پالنې اساسي مقدمات هغه د یو علم په توګه رد کوي ځکه په هغو کې د اړوندو ټولو پوښتنو ځواب په داسې توګه ټاکل کېږي چې د بایبل له دوکتورینو سره مطابقت ولري او همدارنګه له دې امله دغه پوښتنې د داسې نظریاتو پر بنسټ رامنځته شوي چې د هغو ماهیت د تجربې پر بنسټ د ازمیښت وړ نه دی.
پوهان همدارنګه په بیولوژیکي تکامل باندې د خلقت د علم نیوکې د علمي ارزښت نه لرونکې بولي. د علمي ټولنې نظریات په ۱۹۸۰مه لسیزه کې د محکمې په دوه پرېکړو کې ومنل شول چې د خلقت د علم څانګه یې د علمي څېړنیزې څانګې پر ځای د دیني څېړنو برخه بلله.
تاریخچه
د خلقت علم د ۱۹۶۰مې لسیزې پر مهال په متحده ایالاتو کې د بایبلي بشپړتیا د ثابتولو او د تکامل اړوند علمي شواهدو د باطل کولو په موخه رامنځته شو. له هغه مهال راهیسې یې په متحده ایالاتو کې ګڼ شمېر پیروان وموندل او د نړۍ په هر ګوټ کې د خلقت د علم څانګې جوړې شوې. د خلقت د علم اصلي ایډیا له هېڅ څخه په خلقت باور دی (creation ex nihilo)؛ په دې باور چې ځمکه په تېرو ۶۰۰۰- ۱۰۰۰۰ کلونو کې جوړه شوې؛ په دې باور چې انسانان او د ځمکې پر سر نور ژوندي موجوادات د توپیر لرونکو ثابتو «بارامینولوژیکي» نوعو په توګه خلق شوي دي او همدارنګه د «سیلاب په جیولوژي» باور دا چې د ځمک پوهنې په کنستنو کې ترلاسه کېدوني فوسیلونه د هغه فاجعه جوړونکي سیلاب له امله دي چې ټوله ځمکه یې غړقه کړې وه. په پایله کې خلقت پالونکي د ځمکې د عمر اړوند جیولوژیکي او ستورفزیکي اندازه ګیري د هغو له بنسټ سره چلینج کوي او باور لري چې دا ټول د خلقت د کتاب له څرګندونو سره مطابقت نه لري. د خلقت د علم پلویان تر ډېره پورې د تکامل نظریه د «داروینېزم» یا «دارویني تکامل» په توګه یادوي.
د خلقت د علم اړوند متون او درسي پروګرامونه چې د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۰مه لسیزه کې راڅرګند شول تر ډېره پورې یې په هغو مفاهیمو تمرکز درلود چې د مقدس کتاب له تحت الفظي تفسیر څخه ترلاسه کېدل او څرګند مذهبي ماهیت به یې درلود؛ تر ټولو مهمه یې هم د خلقت په کتاب کې د نوح(ع) د سیلاب کیسه ده او هغه یې د جیولوژیکي او فوسیلي شواهدو د توضیح لپاره کارولې ده.
له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي خواړه
له جینیټیکي پلوه اصلاح شوي خواړه له ارګانېزمونو یا موجوداتو څخه هغو تولید شويو خوړو ته ویل کېږي چې د جینیټیک انجنیرۍ د مېتودونو په مرسته یې په ډي.اېن.اې کې بدلونونه رامنځته شوي وي. د جینیټیک انجنیرۍ تخنیکونه د انتخابي روزنې او بدلوونکې روزنې یا اصلاح په څېر د پخوانیو مېتودونو په پرتله د نویو ځانګړنو د رامنځته کولو او پر ځانګړنو د لا ډېر کنترول شونتیا برابروي.
له جنیټيکي پلوه د اصلاح شویو خوړو کارول ځینې احتمالي خطرونه هم لري چې پر انسانانو او چاپېریالي ککړتیا د اصلاح شویو جینونو منفي اغېز یې د بېلګې په توګه یادولی شو. دغه اندېښنې د اصلاح شویو یا ټرانسجینیکو غذايي محصولاتو په اړه د خلکو د بېلابېلو لیدلورو لامل شوې دي. په دې اړه علمي اجماع موجوده ده چې له اصلاح شویو محصولاتو څخه ترلاسه شوي خواړه د معمولو خوړو په پرتله د انسان روغتیا ته لوی خطر نه پېښوي، خو ټول اصلاح شوي خواړه باید تر وړاندې کولو مخکې وازمویل شي. له دې سره سره، عام وګړي ښايي د ساینس‌پوهانو په پرتله د اصلاح شویو خوړو پر خوندیتوب کم باور ولري. د اصلاح شویو خوړو قانوني او نظارتي حالت په هر هېواد کې بېلابېل دی؛ ځینې هېوادونه یې منع کوي یا محدودوي او نور بیا د هغو مقرراتو له مخې اجازه ورکوي چې د جغرافیایي، مذهبي، ټولنیزو او نورو فکتورونو له مخې توپیر لري.
تعریف
له جینیټیکي پلوه اصلاح شوي خواړه له ارګانېزمونو یا موجوداتو څخه هغو تولید شويو خوړو ته ویل کېږي چې د دودیزو مېتودونو پر خلاف یې د جینیټیک انجنیرۍ د مېتودونو په مرسته په ډي.اېن.اې کې بدلونونه رامنځته شوي وي. د متحدو ایالتونو د کرنې وزارت او د خوړو او درملو اداره د جینیټیکي انجنیرۍ اصطلاح د جنیټيکي اصلاح د اصطلاح په پرتله ډېره دقیقه بولي؛ د متحدو ایالتونو د کرنې وزارت د جنیټیکي اصلاح په تعریف کې "جنیټیکي انجنیري یا نور دودیز مېتودونه" شاملوي.
د روغتیا نړیوال سازمان وايي، "هغه خواړه چې له ټرانسجینیک یا اصلاح شویو ارګانېزمونو څخه تولیدېږي یا یې په تولید کې دغه ډول ارګانېزمونه کارول کېږي، اصلاح شوي یا ټرانسجینیک خواړه بلل کېږي".
تاریخچه
د انسان له‌خوا د خوړو جینیټيکي اصلاح هغه مهال پیل شوه چې تر میلاد مخکې د ۱۰۵۰۰ او ۱۰۱۰۰ کلونو تر منځ د انتخابي روزنې له لارې نباتات او حیوانات اهلي شول. د انتخابي روزنې پروسه چې د ښو ځانګړنو (او ښو جینونو) لرونکي ارګانېزمونه په کې د راتلونکي نسل د تولید لپاره کارول کېږي او هغه ارګانېزمونه نه روزل کېږي چې دا ځانګړنې نه لري. دا د جنیټیکي اصلاح د اوسني مفهوم لرغوني څرکونه دي. د ۱۹۰۰مې لسیزې په لومړیو کلونو کې د ډي.اېن.اې کشف او د ۱۹۷۰یمې لسیزې په اوږدو کې د جینیټیکي تخنیکونو له بېلابېلو پرمختګونو سره دا ممکنه شوه چې په مستقیم ډول په خوړو کې ډي.اېن.اې او جینونه بدل شي.
له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي میکروبي انزایمونه د خوراکي توکو په تولید کې له جنیټيکي پلوه د اصلاح شویو ارګانېزمونو لومړنۍ استفاده وه چې په ۱۹۸۸ کال کې د متحدو ایالتونو د خوړو او درملو ادارې تایید کړه. د ۱۹۹۰یمې لسیزې په لومړیو کې اصلاح شوی «کیموزین» په څو هېوادونو کې د استفادې لپاره تایید شو. پنیر معمولاً د هغې پېچلې انزایمي تومنې یا پنیرمایې په کارولو سره جوړېده چې د غواګانو د معدې له پوښ څخه استخراجېده. ساینس پوهانو د کیموزین د تولید لپاره باکتریا بدله کړه او دغې باکتریا د شیدو د پرنډ کولو یا کلکولو وړتیا هم لرله.
له جینيټيکي پلوه اصلاح شوي لومړني خواړه د فلېور ساور رومي بانجان وو چې په ۱۹۹۴ کال کې په بازار کې د توزېع لپاره تایید شول. دغه رومي بانجان «مونسانټو» شرکت جوړ کړي وو او په داسې ډول اصلاح شوي وو چې د حساسیت ضد جین په کې پیوند شوی و، دغه جین یې د پخېدو مخه نیوله او د رومیانو عمر یې اوږداوه. چین لومړنی هېواد و چې په ۱۹۹۳ کال کې یې د ویروس ضد تمباکو را وایستل او یو ټرانسجینیک کرنیز محصول یې سوداګریز کړ. په ۱۹۹۵ کال کې د «باسیلوس تورنجینسیس» په نامه کچالو د کرنې لپاره تایید شول، دا لومړنی کرنیز تولید و چې په متحدو ایالتونو کې ومنل شو. نور هغه جینیټیکي اصلاح شوي محصولات چې په ۱۹۹۵ کال کې یې د بازار موندنې اجازه ترلاسه کړه، د اصلاح شویو غوړیو د ترکیب لرونکې کانولا، باسیلوس تورنجینسیس جوار، د وښو-ضد بروموکسینیل پر وړاندې مقاومه پنبه، باسیلوس تورنجینسیس پنبه، د ګلیفوسیټ پر وړاندې مقاوم سویابین، د ویروس پر وړاندې مقاوم کدو او یو بل ډول وروسته پخېدونکي رومي بانجان وو.
په ۲۰۰۰ کال کې د طلايي وریژو په جوړېدو سره ساینس پوهانو د لومړي ځل لپاره غذايي مواد له جینیټيکي پلوه اصلاح کړل تر څو د غذايي موادو ارزښت زیات کړي.
تر ۲۰۱۰ کال پورې ۲۹ هېوادونو بایوټکنالوژيک سوداګریز محصولات وکرل او ۳۱ نورو هېوادونو بیا د اصلاح شویو محصولاتو واردولو ته اجازه ورکړه. متحد ایالتونه په ۲۰۱۱ کال کې د اصلاح شویو خوړو په تولید کې تر ټولو مخکښ هېواد و چې د ۲۵ اصلاح شویو خوړو د محصولاتو نظارتي تایید یې ترلاسه کړی و. په ۲۰۱۵ کې په متحدو ایالتونو کې ۹۲ سلنه جوار، ۹۴ سلنه سویابین او ۹۴ سلنه پنبه په جنیټيکي ډول اصلاح شوي ډولونه وو چې تولید شوي وو.
پروسه
له جنیټيکي پلوه د اصلاح شویو خوړو تولید یوه څو پړاویزه پروسه ده. لومړی ګام دا دی چې د بل ارګانېزم هغه ګټور جین وپېژني چې غواړي اضافه شي. جين له حجرې څخه اخیستل کېږي یا په مصنوعي ډول سنتېز کېږي او بیا له نورو جینیټیکي عناصرو سره یوځای کېږي. بیا جنيټيکي عناصر موخن جینوم ته داخلېږي. ډي.اېن.اې عموماً د مایکرو انجېکشن په مرسته حیواني حجرو ته داخلېږي او دا هغه ځای دی چې ډې.اېن.اې په کې د حجرو د اټومي پوښ له لارې په مستقیم ډول هستې ته داخلېدای شي. په نباتاتو کې ډي.اېن.اې ډېری وخت د ترکیبي اګروباکتریوم، بیولېسټيک یا الکټروپورېشن په کارولو سره داخلېږي. دا چې یوازې یوه حجره له جینيټيکي موادو سره بدلېږي، ارګانېزم باید له هغې حجرې څخه بیا تولید شي. په نباتاتو کې دغه کار د نسج د کرنې له لارې ترسره کېږي. په حیواناتو کې باید ډاډ ترلاسه شي چې داخله شوې ډي.اېن.اې د جنین په اساسي حجرو کې موجوده ده.
نباتي غوړي
په متحدو ایالتونو کې تر ټولو ډېر کارول شوي نباتي غوړي د اصلاح شویو خوړو له محصولاتو یعنې کانولا، جوارو، پنبې او سویابین څخه تولیدېږي. نباتي غوړي په مستقیم ډول د پخلي د غوړیو، شورټېنګ غوړيو او مارګرین په توګه پر مصرفوونکو پلورل کېږي او په چمتو شویو خوړو کې کارول کېږي. په نباتي غوړیو کې د اصلي محصولاتو د پروټین یا ډي.اېن.اې لږه اندازه موجوده ده. نباتي غوړي له ټرای ګلیسرایډونو څخه جوړ شوي چې له بوټو یا تخمونو څخه استخراجېږي او بیا تصفیه کېږي او ښايي د هایدروجنېشن له لارې پروسېس شي تر څو مایع غوړي پر جامدو بدل شي. د تصفیه کولو پروسه ټول یا کابو ټول غیر ټرای ګلیسریډ اجزا لرې کوي.
د حیواناتو خواړه
کورني حیوانات او چرګان د څارويو په هغو خوړو وده کوي چې ډېری يې د اصلاح شویو خوړو د محصولاتو په ګډون د پروسېس د محصولاتو له پاتې شونو څخه جوړ شوي دي. مثلاً د کانولا تخم نږدې ۴۳ سلنه غوړي لري. هغه څه چې د غوړو تر استخراج وروسته پاتې کېږي، هغه خواړه دي چې د څارویو پر یو وخت خوړو بدلېږي چې د کانولا پروټین لري. د سویابین ډېری برخه د غوړیو او د حیواناتو د خوړو لپاره کرل کېږي. د لوړ پروټین لرونکې سویا خواړه د څارویو د خوړو او د سپي د خوړو لپاره دي. د متحدو ایالتونو ۹۸ سلنه سویابین د څارویو د خوړو لپاره دي. په ۲۰۱۱ کال کې د متحدو ایالتونو د جوارو ۴۹ سلنه حاصلات د څارویو د خوړو لپاره کارول کېدل. له هغو مېتودونو سره سره چې ورځ تر بلې حساس کېږي، ازمېښتونه لا هم نه دي توانېدلې چې د څارویو په غوښه، شیدو یا هګیو کې هغه توپیر مشخص کړي چې د دوی د تغذیې په ډول پورې اړه لري. دا ناشونې ده چې ووایو ایا یوه څاروي ته یوازې د غوښې، لبنیاتو یا هګیو د محصولاتو په کتلو سره اصلاح شوې سویا ورکړل شوې او که نه. د څارویو په تغذیه کې د اصلاح شویو خوړو د ارګانېزومونود  موجودیت تصدیقولو یوازنۍ لاره دا ده چې په خپله د خوړو اصل تحلیل شي.
هغه انزايمونه چې له جینیټيکي پلوه د اصلاح شویو مايکرو ارګانېزمونو له‌خوا توليد شوي دي، د حيواناتو په خوړو کې مدغم شوي دي تر څو د غذايي موادو موجودیت او په ټوليز ډول هضم ته وده ورکړي. دا انزایمونه د څارویو د کولمو مایکروبیوم ته هم ګټه رسولی شي او په خوړو کې موجود د تغذیې ضد عوامل هایدروليز کولی شي.
ګټې
له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي خواړه معمولاً د ځینو مطلوبو ځانګړنو د لرلو لپاره جوړېږي چې په سخت چاپېریال کې د ژوندي پاتې کېدو لپاره ځینې ځانګړې ګټې، د ښې تغذیې وده، معالجوي موادو ته لاسرسی او د افت وژونکو او واښه وژونکو پر وړاندې د مقاومت جینونه یې د بېلګې په توګه یادولی شو. دا ځانګړنې د ځینو مشخصو لارو په مرسته د انسانانو او چاپېریال لپاره ګټورې بلل کېدای شي.
روغتیا او خوندیتوب
په دې اړه علمي اجماع موجوده ده چې له اصلاح شویو محصولاتو څخه ترلاسه شوي خواړه د معمولو خوړو په پرتله د انسان روغتیا ته لوی خطر نه پېښوي، خو ټول اصلاح شوي خواړه باید تر وړاندې کولو مخکې وازمویل شي. له دې سره سره، عام وګړي ښايي د ساینس‌پوهانو په پرتله د اصلاح شویو خوړو پر خوندیتوب کم باور ولري. د اصلاح شویو خوړو قانوني او نظارتي حالت په هر هېواد کې بېلابېل دی؛ ځینې هېوادونه یې منع کوي یا محدودوي او نور بیا د مقرراتو د بېلابېلو درجو له مخې اجازه ورکوي.
د دا ډول خوړو مخالفین ادعا کوي چې د اوږدې مودې لپاره روغتیا ته پېښېدونکي خطرونه په سم ډول نه دي ارزول شوي او د اضافي ازمېښتونو، لېبل کولو یا له بازار څخه یې د لرې کولو وړاندیز کوي.
ازمویښت
د اصلاح شویو خوړو قانوني او نظارتي حالت په هر هېواد کې بېلابېل دی؛ ځینې هېوادونه یې منع کوي یا محدودوي او نور بیا د مقرراتو د بېلابېلو درجو له مخې اجازه ورکوي. ځینې هېوادونه لکه متحد ایالتونه، کاناډا، لبنان او مصر داسې معادله کاروي تر څو معلومه کړي چې ایا لا ډېرو ازمېښتونو ته اړتیا شته که نه، په داسې حال کې چې د اروپایي اتحادیې، برازیل او چین په څېر ډېری هېوادونه یوازې په موردي ډول د جنيټيکي اصلاح شویو ارګانېزمونو کښت ته اجازه ورکوي. په متحدو ایالتونو کې د خوړو او درملو ادارې ومونده چې له جنیټيکي پلوه اصلاح شوي ارګانېزمونه عموماً خوندي دي، نو که چېرې په جینيټيکي ډول د اصلاح شویو ارګانېزومونو محصول له غیر اصلاح شوي محصول سره معادل وي، اضافي ازمېښتونو ته اړتیا نه‌شته. که نوي مواد وموندل شي، د احتمالي زهرجن‌‌توب، حساسیت، انسانانو ته د جين د احتمالي لېږد یا نورو ارګانېزمونو ته د جینیټيکي انتقال په اړه د اندېښنو د رفع کولو لپاره نورو ازمېښتونو ته اړتیا لیدل کېدای شي.
مقررات
له جینيټيکي پلوه د اصلاح شویو ارګانېزمونو د پراختیا په اړه د حکومت مقررات د هېوادونو تر منځ په پراخه کچه توپیر لري. ځینې مشخص توپیرونه په متحدو ایالتونو کې د جینيټيکي اصلاح شویو ارګانېزمونو مقررات د اروپایی اتحادیې له مقرراتو څخه بېلوي. مقررات هم محصول ته په کتو سره بېلابېل دي. مثلاً هغه محصول چې د خوراکي استفادې لپاره نه وي، په عمومي ډول یې د هغو مقاماتو له‌خوا بیاکتنه نه کېږي چې د خوړو د خوندیتوب مسؤولیت لري. د اروپا او اروپايي اتحادیې مقررات د نړۍ د بل هر ځای په پرتله خورا محدود دي: په ۲۰۱۳ کال کې یوازې د جوارو یو ډول او د کچالو یو ډول ومنل شو او د اروپايي اتحادیې اتو غړو هېوادونو ان دا اجازه هم ورنه کړه.
د متحدو ایالتونو مقررات
په متحدو ایالتونو کې درې دولتي سازمانونه جینيټيکي اصلاح شوي ارګانېزمونه تنظیموي. د خوړو او درملو اداره د احتمالي الرجینونو لپاره د ارګانېزمونو کیمیاوي جوړښت ګوري. د متحدو ایالتونو د کرنې وزارت د ساحوي ازمېښتونو او په جینیټيکي توګه د اصلاح شویو تخمونو د وېش څارنه کوي. د متحدو ایالتونو د چاپېریال ساتنې اداره د افت وژونکو پر استفاده د څارنې مسؤولیت لري. د متحدو ایالتونو د کرنې د وزارت په څېر د متحدو ایالتونو د چاپېریال ساتنې اداره هم د ساحوي ازمېښتونو او هغو محصولاتو د وېش څارنه کوي چې له افت وژونکو سره اړوند دي تر څو د چاپېریال خوندیتوب ډاډمن کړي. په ۲۰۱۵ کال کې د اوباما ادارې اعلان وکړ چې له جینيټيکي پلوه د اصلاح شویو محصولاتو د څارنې بڼه به اپډېټ یا نوې کړي.
Translator Name: Amin Keshaie
Translated Words: 1802
Translation Date: September 15, 2022
Source link: https://en.wikipedia.org/wiki/Genetically_modified_food
د پښتنو کربلا
د پښتنو کربلا يا قتل عام، پوره 70 کاله وړاندې د پاکستان د حکومت د جوړېدو يو کال وروسته ، په پاکستان کې مېشتو پښتنو د خپلو حقوقو غوښتلو لپاره لاريون وکړ، په دې لاریون کې نږدې 2000 کسانو ګډون کړی وو، چې د پاکستان د پوځ له خوا د يوه سره ټول د مرميو په ډزو ووژل شو. دا ورځ د بابړې کربلا د ورځ په نوم هم پېژندل کېږي. دا د پښتنو د تاريخ ترټولو توره ورځ ده.
د ۱۹۴۸ کال د اګست دوولسمه، یعنی پوره ۷۰ کاله پخوا رامنځته شوې د بابړې غمیزه د پښتنو د کربلا په نوم يادېږي.
پر دغه دردېدلې غمیزې د پاکستان تاريخ چوپه خوله دی. خو پښتانهٴ نن هم د بابړې پېښه د پښتون د ننګونو د غورځنګ مثال په توګه یادوي.
دا بېله خبره ده چې د نوي نسل ځوانان له دې سانحې خبر نه دي. د پښتون نوی کول نه پوهېږي چې بابړې پېښه څه وه، هلته څه وشول او ولې وشول. پخواني صوبه سرحد (اوسنۍ پښتونخوا) کې د ډاکټر خان صېب حکومت په غير اۤیني توګه مات کړل شو.
په هماغو شپو ورځو کې ګڼ شمېر خدايي خدمتګاران په جېلونو کې بنديان وو. د پښتونخوا په هره سیمه کې قيوم خان د خپل وزارت اعلٰى په مټ پر خدايي خدمتګارانو رياستي جبر ته دوام ورکړی و.
باچاخان ټولو خدايي خدمتګارانو ته د ۱۹۴۸ کال د اګسټ پر ۱۲مه، د چارسدې غازي ګل بابا جومات ته د راغونډېدو غږ وکړ. موخه دا وه چې هلته به ټول خدايي خدمتګاران پرامن احتجاج کوي. قيوم خان ته دا غونډه د خپل ځان خلاف د يوه سياسي مزاحمتي طاقت مظاهره ښکاره شوه. فکر یې کاوه چې مسلم لیګ او د باچا خان خدایي خدمتګاران له ده سره ذاتي دښمني لري.
د پښتنو نسل وژنه
کله چې پښتنو د پاکستان په وړاندې لاريون وکړ، په غبرګون کې یې د ۱۹۴۸ کال د اګست پر دولسمه نېټه په بابړه کې د پښتنو پر احتجاج د برید امر وکړ.
د دې پرامن لاريون په سر کې سره جنډه د سپين ملنګ په لاس کې وه. همدا سپين ملنګ د بابړې د شهيدانو اولنی سرخېل شهيد و.
سپين ملنګ چې ولګېد، دغه جنډه يې بيا هم نيولې وه او غورځېدو ته يې نهٴ پرېښوده.
اخر هم سپين ملنګ شهيد شو او د غازي ګل بابا له جومات او له چاپېرو ځايونو د قيوم خان په حکم د ګولیو باران پیل شو.
په دغه پېښه کې د شهيدانو شمېر شپږ نيم سوه کسان ښودل شوي، او سلګونه نور پکې ټپیان هم شول. د تاریخ په پاڼو کې دا هم لیکل شوي چې ډېر شهيدان اوبو ته وغورځول شول.
ښایي د قيوم خان حکومت غوښتل چې په دې توګه خپل جبر پټ کړي. په یادښتونو کې دا هم راغلي چې په روغتونونو کې خدايي خدمتګارانو زخميانو ته مرهم پټۍ نهٴ کېدې.
د بابړې غمیزه او ښځې
د بابړې په ميدان کې تورسرو ښځو هم ډېر ښه رول لوبولی دی، چې د ميوند د ملالې دا غږ يې تازه کاوه!
کهٴ په ميوند کې شهيد نه شوې
ګرانه لاليه بې ننګۍ له دې ساتينه
د ولي خان ټبر تاجو بي بي هم په دې پېښه کې د یو شمېر نورو ښځو په څېر ټپي شوه، او وروسته یې ساه ورکړه.
د بابړې په ميدان کې ماشومان
د بابړې نازولو شهیدو ماشومانو به خپل رب ته ويلي وي:
"اې ربه! موږ د پښتون افغان وطن د بابړې شهيدان تا ته سرو جامو کې راغلي يو. ستا اسمان ته د کربلا په ميدان وينه درشيندل شوې وه. واخله دا د مظلومانو قرباني. موږ شهیدو پښتنو ماشومانو تا ته د پښتون وطن صدقه راوړې ده"
په بابړه د پاکستان خاموشه تاريخ
وطن، خاوره، قوم، ژبه، تاريخ او جغرافيه په خلکو او قامونو کې د يو بل د پېژندګلوۍ لپاره دي. له بده مرغه زموږ پر خاوره دا هر څهٴ له یو بله جلا دي.
که دا ټول ارزښتونه سره يو شي نو بیا قومي تحريکونه او قومي مبارزې، د دورونو د تسلسل په توګه يو بل ته رڼا ورکوي.
له بده مرغه د بابړې په سانحه تاريخ خاموشه دی. پښتنو مبارزې کړې دي، قومي تحريکونه پکې راپورته شوي، خو د د دې هرڅه هېڅ څه تاريخ نه شته.
د پښتنو نوي نسل ته دا تاریخونه، دا پېښې او د خپلو پلرونو اونیکونو تېرې قربانۍ نه دي ور مالومې.
د شیکاګو تاريخ ټولې دنيا منلی دی او د می پر لومړۍ نېټه د شیکاګو د مزدورانو د ورځې په احترام رخصتي وي.
نوی نسل
د ۱۹۴۸ کال د اګست پر دولسمه، د بابړې په سانحه د پښتنو نوى نسل خبر نه دی.
د پاکستان تاريخ خو د پښتون افغان مبارزې قومي تحريکونه او شهيدان د رياست د باغيانو په صف کې راولي. دلته قيوم خانۍ د بابړې د شهيدانو يو لوی تاريخ خوړلی او د تاریخ له پاڼو یې ایستلی دی.
د هماغه کال د اګست پر څوارلسمه، یعنی د بابړې له پېښې یوازې دوه ورځې وروسته او د پاکستان د ازادۍ د لومړي جشن پر ورځ پښتنو د خپلې بهېدلې وینې پوښتنه کوله.
هماغه پوښتنه تر نن ورځې بې ځواب پاتې ده.
د اګست پر ۱۴مه نورو قامونو د پاکستان د ازادۍ جشن لمانځه، خو د دې خاورې پښتنو خپل ويرونه کول، د خپلو مړو د درېیمې دعا ته ناست وو او د زخميانو دردونو نارې وهلې.
د فدا عبدالمالک دغو شعرونو ته د باچاخان له سترګو اوښکې تویې شوې دي چې وایي:
کفن په ترخ کې د الله دربار ته ځمه
مرګيه مه راځه درځمه
پایله
۷۰ کاله پخوا د اګست پر دولسمه د بابړې غمیزې که نوره هېڅ نتيجه نه ده راوړې نو یوازې دا نتيجه یې ضرور شته چې د قيوم خان په جنازه کې د شمېر کسان ولاړ وو.
خو بله خوا د خدايي خدمتګارانو په قبرونو نن هم د هغوى د قربانیو جنډې رپا کوي او په شيشم باغ جلال اۤباد او ټول افغانستان کې د بابړې پاک روحونه پښتونخوا ته غږ کوي چې:
سرو وينو کې زرغون دی سور ارمان د باچاخان
اوس هم پښتانهٴ وايي چې قربان د باچاخان
دا فصل د سرونو چې څوک ريبي لا زياتېږي
دا تخم به کم نه کړي طالبان د باچاخان
سرچينه
https://www.bbc.com/pashto
د پلوتين زده کوونکي
د پلوتين زده کوونکي په لاندې ډول دي. فیلسوف پلوټین د یو دود بنسټ اېښودونکی و چې وروسته د نیوپلاتونيزم يا نوې اپلاتوني فلسفې په نوم یاد شو.
انډريو ډيکسن وايټ
انډریو ډیکسن وایټ (نویمبر ۷، ۱۸۳۲- نویمبر ۴، ۱۹۱۸) یو امریکایي تاریخپوه او ښوونکی و، څوک چې د کارنیل پوهنتون شريک بنسټ اېښودونکی او نږدې دوه لسيزې يې د دې پوهنتون د رئيس په توګه خدمات وړاندې کړل. هغه د کالج د نصاب د دایرې د پراخونکي په توګه پېژندل شوی. د سياستوال په توګه هغه په نيويارک کې د ايالتي سناتور په توګه کار وکړ. پر نورو مسئولیتونو سربیره، ورسته نوموړی المان او روسیه کې د امریکا د ډیپلومات په توګه وټاکل شو.
د پلوتين زده کوونکي
پورفیري
پورفیري ، د پلوټین د شاګردانو تر ټولو مهم، په ټایر۲۳۳ کې زېږېدلی و. هغه لومړی په اتن کې د کاسیوس لوګینس زده کوونکی و، کله چې هغه په 262 کې روم ته سفر وکړ هغه د شپږو کلونو لپاره د پلوټین زده کوونکی شو. د پلوتين له مړینې وروسته، هغه د انډیډز سم او خپور کړ، چې د هغه د ښوونکي لخوا تالیف شوی و. هغه د خپل ښوونکي ژوندلیک هم لیکلی، او ډېری تبصرې او فلسفي اثار یې هم لیکلي، چې ځینې یې تراوسه هم موجودې دي، هغه په عیسویت باندې د نيوکو له کبله ډېر مشهور دی، چې دا نيوکې يې په خپل اثر Adversus Christos کې راټولې کړې دي، چې یوازې د هغه د عیسوي مخالفینو لخوا ساتل شوي ټوټې يې پاتې دي.
انډريو ډيکسن وايټ
هغه د شخړې ګڼنه (فرضيه) (دا د علم په تاریخ کې یوه تاريخي کړنلاره ده) له بنسټګرو څخه و، کومه ګڼنه چې وایي ساینس او مذهب په تاریخی توګه له یو بل سره په ټکر کې وو، نوموړي د «په مسيحيت کې د الاهياتو سره د ساينس جګړې تاريخ) په نوم په خپل نږدې اته سوه مخيز کتاب کې د دې فرضيې د ثابتولو هڅه کړې.
د پلوتين زده کوونکي
امیلیوس
امیلیوس په اصل کې د اپامیا د نیومینیوسزده کونکی و، خو کله چې پلوتين روم ته راغی، نو اميليوس د هغه شاګردي اختيار کړه، او هیڅکله یې د خپل ژوند تر پایه د هغه شاګردي پرېنښوده. امیلیوس پ له 100 څخه ډېرې ویناوې او تبصرې ليکلې دي ، چې هیڅ يوه يې اوس راپاتې نه ده. په نوې اپلاتوني فلسفه کې د هغه ترټولو مهم بدلون پورفیري و.
انډريو ډيکسن وايټ
کورنۍ او شخصي ژوند
انډریو ډیکسن وایټ د ۱۸۳۲ز کال د نومبر په اومه نېټه د «کلارا» (نی ډیکسن) او «هوریس وایټ» په کور کې زېږېدلی و. کلارا د انډریو ډیکسن لور وه، څوک چې په ۱۸۳۲ز کې د نیو یارک ایالت د جرګې غړی و؛ پلار يې هوریس د «اساوایټ» زوی و، څک چې د ماساچوسټ ايالت يو کروندګر و. د هوريس په ديارلس کلنۍ کې د دوی بريالی کښت د اور خوراک او له منځه ولاړ.
د پلوتين زده کوونکي
کاسټریسیس فیرمس
کاسټریسیس فیرمس د دریمې پېړۍ نیوپلاتونیسټ او د پلوتينشاګرد و. پلوتين د هغه ( زیتوس ) سره خورا پېژندل شوي شرایط درلود او له هغه سره یې د خپل هېواد په ځای کې پاتې کېده ، له منټورنا څخه شپږ میله لرې ، هغه ملکیت چې پخوا د کاسټریسیس فیرموس ملکیت و.
انډريو ډيکسن وايټ
کورنۍ او شخصي ژوند
دې کورنۍ د خپلې کروندې له لاسه ورکولو وروسته او سره له دې چې  دوی له بې وزلۍ سره لاس او ګریوان وو او هاريس کمې رسمي زده کړې کړې وې، بيا هم هغه يو سوداګر او شتمن تجار شو. په ۱۸۳۹ز کال کې هغه په «سیراکوز» کې د سیراکوز د سپما بانک پرانیست. هوریس او کلارا وایټ دوه بچيان درلود: «انډریو ډیکسن» او د هغه ورور. «انډریو» ته د تعمید غسل په ۱۸۳۵ز کال کې د «هومور» د شین ښار د «کلاویري» په اسقفي کلیسا کې ورکړل شوی و.
د پلوتين زده کوونکي
کاسټریسیس فیرمس
پورفیري د پلوتين په ژوند کې د کاسټریسیس فیرمس په اړه وویل: "کاسټریسیس د ژوند د غوره اړخ په ستاینه کې د ډلې څخه هیڅ یو هم غوره نه و: هغه د پلوتين درناوی کاوه؛ هغه په هر اړتیا کې د امیلیوس سره په خورا وفادار ملګري کې ځان وقف کړ ، او په ټولو چارو کې ځان ته وفادار یم لکه زه د هغه خپل ورور یم."
انډريو ډيکسن وايټ
کورنۍ او شخصي ژوند
هغه دوه ودونه وکړل. د ۱۸۵۷ز کال د سیپتمبر په ۲۷ نیټه هغه د «میری امانډا اوټواټر» (فروري ۱۰ ، ۱۸۳۶ – جون  ۸، ۱۸۸۷) سره لومړی واده وکړ چې د «سیراکوز» د «پیټر اوټواټر» او «لوسیا ام. فیلیپس» لور وه. د «ميری» مورنۍ نیا «امندا ډانفورت»، د «آسا ډانفورت» لور او د «الیجا فیلیپس جونیر» میرمن وه، نوموړی لومړی سپین پوستی ماشوم و چې په نیویارک کې د «اوونډاګا» ولسوالۍ کې زیږیدلی و. د هغې غور نیکونو کې جنرال «اساډانفورت» چې د نیویارک د پورتنۍ برخې مخکښ او د دولتي ملیشو مشر و او همدارنګه «ایلیجا فیلیپس سينیر»، چا چې په ۱۸۷۵ز کال کې د ماساچوسټ د «لیکسینګټن» خبرتيا ته ځواب ووايه او وروسته یې د «اونونډاګا» ولسوالۍ د عالي حاکم په توګه دنده ترسره کړه، شامل وو.
د پلوتين زده کوونکي
د اسکندریه یوستوشیوس
د اسکندريې یوستوشیوس د دریمې پېړۍ نیوپلاتونک فیلسوف او د پلوتين زده کونکی و. پورفیري د پلوتين په ژوند کې ویلي، "د نږدې شخصي ملګرو په منځ کې د الکساندریا یوسټوچیوس و، یو ډاکټر هم و، چې د خپل ژوند تر پایه یې پلوتين پیژني، او د هغه تر مرګ پورې یې د هغه سره برخه اخیستې وه: یوتوچیوس ځان په ځانګړي ډول د پلوتين سیسټم ته وقف کړ او یو ریښتینی فیلسوف شو."
انډريو ډيکسن وايټ
کورنۍ او شخصي ژوند
«انډریو» او میري دری بچيان درلودل:  فریدریک ډاویس وایټ، چا چې د ناروغیو له يوې اوږدې لړۍ وروسته په ۱۹۰۱ کې په داسې حال کې ځانوژنه وکړه چې عمر يې له څلوېښتو کلونو زيات و؛ کلارا (وایټ) نیوبوري چې د خپل پلار له مرګه مخکې مړه شوه؛ او روت (وایټ) فیري. ورسته له دې چې د هغه مېرمن په ۱۸۸۷ز کې مړه شوه، وایټ د خپل نږدې ملګري، «دانیال ویلرډ فیسکي» سره اروپا ته په تدريسي سفر ولاړ، «فيسکي» په کارنيل کې د کتابتون مسئول و.
د پلوتين زده کوونکي
مارسیلوس اورونټیوس او سبینیلس
سناتوران مارسیلوس اورونټیوس او سابینیلس د دریمې پېړۍ نیوپلاټونیسټان او د پلوتين پیروان وو. پورفیري د پلوتين په ژوند کې د دوی په اړه وویل: "د پلوتين اوریدونکو کې هم د مشرانو جرګې یو څو غړي نه وو، چې په منځ کې یې مارسیلوس اورونټیوس او سابینیلس په فلسفي مطالعاتو کې خورا لوی باور ښودلی."
انډريو ډيکسن وايټ
کورنۍ او شخصي ژوند
نوموړي درې کاله د کونډوني (بې مېرمنې) ژوند وکړ، وروسته په ۱۸۹۰ز کال کې «وایټ» د «هیلین ماګیل» سره واده وکړ، څوک چې د «سوارتمور» کالج د دويم رئیس «ایډورډ ماګیل» لور وه. هغه په متحده ایالاتو کې لومړنۍ ښځه وه چې دوکتورا یی تر لاسه کړه. هیلین د هغې د خاوند په څېر، یوه ټولنیزه ساینسپوهه او ښوونکې وه؛ دوی دواړو په یو کانفرانس کې سره ولیدل، چېرته چې «هیلین» یوه مقاله وړاندې کوله. هیلین او انډریو هم دری بچيان درلودل: ایډورډ ماګیل وایټ (۱۸۹۶ کې ومړ)، هیلاډ وایټ (۱۸۹۱-۱۸۹۲)، او کارین انډریونا وایټ (۱۸۹۳-۱۹۷۱).
د پلوتين زده کوونکي
پاولینس
پاولینس د دریمې پېړۍ نیوپلاټونیسټ او د پلوتين شاګرد و. پورفیري د پلوتين په ژوند کې د پاولینس په اړه ویلي، "په دې ډله کې یو پاولینس هم شامل و، د سکیتوپولیس ډاکټر، چې امیلیوس د هغه د ذهن غلط عادت ته په اشارې سره میککالوس ویل."
انډريو ډيکسن وايټ
کورنۍ او شخصي ژوند
د انډریو د تره زوی، «اډون وایټ»، د لومینیزم/ هډسن سیند ښوونځیو هنرمند شو. د هغه وراره «هوریس وایټ» د نیویارک والي وو.
د پلوتين زده کوونکي
روګاټيانوس
روګاټیانوس د دریمې پېړۍ نیوپلاتونیسټ او د پلوتين شاګرد و. پورفیري د پلاټینوس په ژوند کې د روګاټیانوس په اړه وویل. "یو بل سناتور، روګاټیانوس، د سیاسي هیلو څخه دومره جلا کیدو ته وده ورکړه چې خپل ټول ملکیت یې ورکړ، خپل ټول غلامان یې له کاره ګوښه کړل، هر وقار یې پریښود، او د هغه د سرپرستۍ په اخیستلو کې، لیکټران مخکې له دې چې په دروازه کې وو، انکار وکړ. بهر راشئ یا د دفتر سره څه شی ولرئ. حتی خپل کور یې پریښی و، خپل وخت دلته او هلته د دې ملګرو او آشنایانو سره تیراوه، د دوی سره ویده کیدل او خوراک یې کاوه او هره ورځ یې یوازې یوه ډوډۍ خوړله. هغه د ګوت ناروغۍ قرباني و، په څوکۍ کې ایښودل شوی و، مګر د بې رحمۍ او بې عزتۍ نوي رژیم د هغه روغتیا بیرته راګرځوله: هغه د لاسونو د اوږدولو توان نه درلود. هغه راغی چې دوی په آزاده توګه وکاروي لکه نارینه چې د لاسي کار په واسطه ژوند کوي. پلوتين روګاټیانوس ته ډیره مینه ورکړه او په مکرر ډول یې د هغه ډیره ستاینه وکړه او هغه یې د فلسفې ژوند ته هدف ګرځولو لپاره د نمونې په توګه ساتل.