cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فکري مالکیت
تاریخ
ورپسې دا سازمان په ۱۹۶۰م کال کې جنیوا ته ولېږدول شو او په ۱۹۶۷م کال کې بریالی شو ترڅو د ملګرو ملتونو یوه آژانس په توګه د فکري مالکیت نړیوال سازمان (WIPO) جوړ کړي. د حقوقي څېړونکي مارک لملي په وینا، یوازې په دې مرحله کې وو چې دا اصطلاح کارونه په واقعي ډول په متحده ایالتونو کې (چې د برن کنوانسیون یو له اړخونو څخه نه وو) پیل شوه او په ۱۹۸۰م کال کې د Bayhe-Dole قانون تر تصویبه پورې هلته ډېره ونه کارول شوه. "د اختراعاتو د ثبت تاریخ نوښتونو سره نه پیلېږي، بلکې د انحصاري امتیازاتو لپاره د لومړۍ الیزابت سلطنتي ملکې (زوکړه ۱۵۵۸ – مړینه ۱۶۰۳) له مرستو سره پیلېږي. په هرحال، د الیزابت سلطنت له پای څخه کابو ۲۰۰ کاله وروسته، د نوښت یو حق د قانوني حق ښکارندوی دی چې د یوه نوښتګر له لورې ترلاسه شوی دی او د خپل میخانیکي یا علمي نوښت پر تولید او پلور انحصاري کنټرول رامنځته کوي. چې د عمومي حقونو ډاکټرین ته د نوښتونو تکامل سلطنتي امتیاز ښکاروي."دا اصطلاح کولی شو د ۱۸۴۵م کال په اکټوبر کې د ماساچوسټ سیمې محکمې په حکم کې چې د ډاول ات ال د براون په وړاندې د نوښت د ثبت په دوسیه کې پيدا کړو، چې په هغه کې قاضي چارلز ال ووډبري ولیکل: «یوازې له همدې لارې کولی شو له فکري مالکیت، د ذهن له کار، تولیداتو او ګټو چې په هماغه اندازه انسان پورې اړوند دي، څخه ساتنه وکړو ... لکه څنګه چې هغه غنم کري، یا څومره رمې چې هغه څروي.» دا جمله چې «نوښتونه ... مالکیتونه دي» له هغه څخه مخکې یاده شوې ده. په ۱۷۹۱م کال کې د فرانسې قانون ۱ برخه کې راغلي دي: «ټول نوي نوښتنونه لیکونکي پورې اړوند دي؛ د نوښتګر له مالکیت څخه د ډاډ او د خپلو نوښتونو څخه د لنډمهاله ګټې اخیستنې لپاره باید د نوښت حق د پنځو، لسو یا پنځه لسو کلونو لپاره هغه ته تحویل ورکړل شي.» په اروپا کې، فرانسوی لیکوال A. Nion په خپل کتاب Droits civils des auteurs, artistes et inventeurs کې چې په ۱۸۴۶م کال کې خپور شو له propriété intellectuelle څخه یادونه وکړه.
تر همدې وروستیو پورې، د فکري مالکیت قانون موخه دا وه چې لږ تر لږه د نوښت هڅونې لپاره شونی ملاتړ ترلاسه کړي. له همدې کبله، له تاریخي پلوه، یوازې په ضروري موقع ګانو کې د نوښت هڅونې لپاره قانوني ملاتړ ورکول کېده او د وخت او پراخوالي له پلوه محدود وو. دا په عمده ډول د دې پایله ده چې پوهه په دودیزه توګه د یوه عمومي توکي په توګه په پام کې نیول کېږي ترڅو د هغه د خپرېدو او پراخې ودې امکان برابر شي.
د دې مفهوم اصلیت په احتمالي توګه نور هم تعقیب کېدای شي. د یهود قانون کې څو نظرونه شتون لري چې اغېزې یې د مډرن فکري مالکیت قوانینو سره یوشان دي، که څه هم داسې نه ښکاري چې د فکري خلقت مفهم مفهوم د مالکیت په توګه شتون ولري – په ځانګړې توګه د Hasagat Ge’vul اصل (غیر عادلانه تجاوز) په شپاړسمه پېړۍ کې د خپروونکي (خو لیکوال نه) د کاپي حق د لنډمهاله توجیه لپاره کارول کېده. له میلاد څخه مخکې د Sybaris یوناني ایالت دولت «ټولو هغو کسانو ته چې په عیش او عشرت کې باید نوي اصلاحات پیدا کړي» د نوښت د ثبت یو کلن حق ورکړ.
ځاني سانسور
ځاني سانسور د رسنیو له خوا د سانسور لپاره د مستقیم بهرني فشار پرته د خبرونو یا نورو مسلو له خپرولو څخه انکار دی. ځان سانسور په حقیقت کې یو ډول مخنیوی عمل دی. دا اصطلاح نه یوازې د مطبوعاتو سازمانونو یا ادارو پورې اړه لري، بلکې د انفرادي ځان سانسور هم شامل دي، او دا د محمد علي سیپانلو په وینا، "د پلټنې د حاکمیت په لور د بشري حالت محصول دی".
سرچینې
وېشنيزه:سانسور
سوريان سيمه
سوریان په د ایران په پارس ايالت د بوانات مرکزي ولسوالۍ کې یو ښار دی.
جزیات
سوریان ټولټال 9,645 نفوس لري او د بحر له سطحې څخه 2,857 متره لوړوالی کې موقعیت لري.
سرچينې
وېشنيزه:د ایران ښارونه
روستوف اوبلاست
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
الېکسا انټرنېټ
الېکسا انټرنېټ (انګريزي: Alexa Internet Inc) په کالیفورنیا کې مېشت انټرنېټي شرکت دی چې د وېب ټرافیک ډیټا او تحلیلونه په سوداګریز اساس چمتو کوي.الېکسا انټرنېټ د امازون شرکت بشپړ ملکیت دی.
روستوف اوبلاست
سرچينې
وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
الېکسا انټرنېټ
دا شرکت په 1996 کې تاسیس شوی او په 1999 مېلادي کال کې د امازون شرکت له خوا اخیستل شوی. د الېکسا وسیلې بارونه د کاروونکو انټرنیټ کارولو او چلند په اړه معلومات مرکزي سرور ته لیږي ، چیرې چې دوی زیرمه شوي او تحلیل کیږي. د الیکسا په وینا، ویب پاڼه د 30 ملیون ویب پاڼو لپاره د ټرافیک ډاټا، نړیواله درجه بندي او نور معلومات چمتو کوي. د 2015 د مالوماتو له مخې، 6.5 میلیونه خلک هره میاشت دې وېبپاڼې ته لاسرسی لري.
سرچينې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:امازون وېشنيزه:امازون شرکت وېشنيزه:وېب پاڼه وېشنيزه:انلاين سوداګري وېشنيزه:پرليکه سوداګري وېشنيزه:پرليکه بازار
فیمینیزم د امریکا په متحده ایالاتو کې
فیمینیزم د امریکا په متحده ایالاتو کې هغو خوښتونو او نظرونو ته رسیږي، چې د امریکا په متحده ایالاتو کې يې ښځو ته د حقوقي، اقتصادي، کلتوري او ټولنیز مساوات لرونکي ایالت د تعریف کولو، رامنځته کولو او ورڅخه د دفاع کولو په موخه ده.
فیمینیزم د امریکا په سیاست کې ژور اغېز لرلی دی. په سياسي او ټولنيزو حقونو کې د ښځينه او نارينه وو مساوات  (Feminism) د امریکا په متحده ایالاتو کې د زماني ترتيب له مخې په لومړۍ، دويمې او درېيمې څپې وېشل شوې دي. په ۲۰۱۷ کال د نړۍ والې اقتصادي جرګې د جنسيت تر منځ د بېلوالي په نوملړ کې امریکا د جنسيت د مساوات له مخې ۴۹ هېواد دی.
د فیمینیزم لومړۍ څپه
په امریکا کې د فیمینیزم لومړۍ څپه د سينيکا فالس( Seneca Falls) په غونډه پيل شوه. د ښځو د حقونو لومړنۍ جرګه د ۱۸۴۸ کال د نوامبر په ۱۹ او ۲۰ د نیویارک د Seneca Falls په (Wesleyan Chapel) کې جوړه شوه.
د بحرین تاریخ
بحرین د لرغوني د دلمون تمدن منځنۍ سیمه وه. په پارس خلیج کې د بحرین ستراتیژیک موقعیت، اساساً د پارسیانو، سومریانو، آشوریانو، بابلیانو، پرتګالیانو، عربانو او د برېتانیویانو د واکمنۍ او نفوذ لامل شو.
د دلمون تمدن
بحرین د لرغوني دلمون تمدن منځنۍ سیمه وه. دلمون په لومړي ځل د سومري میخي لیک په خټیزو تختو کې چې له میلاد نه مخکې د څلورمې زریزې په ورستیو پورې تړاو لري، څرګندیږي او د اوروک په ښار کې د اینانا الاهې په معبد کې وموندل شوې. د دلمون ستاینوم د یو ډول تبر او یوه ځانګړي چارواکي د ستاینې لپاره کارول کېږي. سربېره پر دې د وړیو د برخو لېستونه هم شته چې له دلمون سره تړلو وګړو ته ورکړل شوي.
په بحرین کې له یو لړموندل شوو لومړنیو سایتونو څخه څرګندېږي، چې د آشور پاچا، سناکریب (۶۸۱-۷۰۷ له میلاد نه مخکې) د پارس خلیج په شمال ختیځ برید وکړ او بحرین یې ونیو. دلمون ته ترټولو وروستی مرجع د نوي بابلي لړۍ په اوږدو کې را منځته شوې ده. د نوي بابل اداري اسناد، چې له میلاد نه مخکې په ۵۶۷ کال پورې تړاو لري، څرګندوي چې: دلمون د بابلي پاچا له لوري کنټرول کېده. له میلاد نه مخکې په ۵۳۸ کال کې د نوي بابل له ړنګېدو وروسته، د دلمون نوم کارونه له منځه ولاړه.
د لرغوني بین النهرین او د سند وادۍ تمدن ترمنځ د پراخې سوداګرۍ په اړه ادبي او د لرغون پېژندنې شواهد شته دي (احتمالاً په اکدي ژبه کې د ملوخا په نوم ځمکې سره په سمه توګه سمون ولري). د هارپا ښار د سیند له درې څخه د خټیز مهرونو چاپونه په ښکاره ډول د کالیو کڅوړو د مهر کولو لپاره کارول کېدل، لکه څنګه چې په شا خوا د پړي یا بوجۍ نښانو سره د خټینومهرونو چاپونه دا تاییدوي. د سند درې دغه یو شمېر مهرونه په اور سیمه او نورو بین النهریني سایتونو کې راڅرګند شوي دي.
د بین النهریني حماسي شعر، د ګلګامش حماسه کې ګلګامش اړ ؤ چې دلمون ته د رسېدو لپاره د ماشو غره څخه تېر شي، ماشو غر، معمولاً د لبنان موازي غرونو او د لبنان ختیځو غرونو ټولې لړۍ ته ویل کېږي او د دې غرونو ترمنځ تنګی تونل جوړوي.
دلمون چې ځينې وختونه " د لمر ختو سیمه " او " د ژوند ځمکه " په توګه یاد شوی، د سومري د پیدایښت د کیسې د ځینو نسخو صحنه ده او هغه ځای دی چې د خدای بلل شوي د سیلاب سومري اتل، اوتناپشتیم (زیوسودرا) د خدایانو له خوا غوره شو، ترڅو د تل لپاره ژوند وکړي. د تورکلید جکوبسن د اورېدو وړ د پیدایښت کتاب (Eridu Genesis  )ژباړه هغه "د دلمون غر" بولي، چې نوموړی هغه "ډېر لرې، نیمه افسانوي ځای" ټاکي.
دلمون د اینکي او ننورساګ په حماسي کیسه کې هم د هغه ځای په توګه یاد شوی، چې پیدایښت په کې پېښ شو. ننورساګ، د ځمکې مور ته د اینکي ژمنه:   "زه به د دلمون، زما د میرمنې د زړه خاورې لپاره د اوبو اوږدې لارې، سیندونه او نهرونه جوړ کړم، چې په هغو کې اوبه وبهېږي، ترڅو د ټولو موجوداتو تنده ماته کړي او دې ټولو ژوندیو موجوداتو ته به پرېماني راوړي."نینیل، د هوا او سویلي باد سومري الاهه په دلمون کې خپل کور درلود. دا د ګلګامش په حماسي شعر کې هم څرګندېږي.
خو په لومړني حماسي شعر، Enmerkar and the Lord of Aratta کې چې په اوروک او اریدو کې د اینمیرکر له لوري د زیګوراټز په جوړښت باندې څرخي، د اصلي پېښې په داسې بڼه بیان کېږي، چې ګواکي په یوه نړۍ کې پېښېږي، چې " دلمون لا تر هغه وخته د استوګنې ځای نه و شوی ".
لوګی
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" دود يا لوګي چې ځينې خلک يې دوګی هم ورته وايي د تعلیق (ځوړندو) شويو ذرات په نوم یادیږي چې د تېلو، فزيکي موادو يا سوځېدونکو توکو د ناسم سوځېدو له امله رامینځته کیږي.
د احتراق نامکمل فورمول په لاندې ډول دی: (g) CO 2 (g) + H 2 O، چې د اوبو بخار + کاربن ډای اکسایډ کیږي
د کلمې شاوخوا
د "دود" کلمه د پهلوي ژبې کلمه ده چې اريايي ريښه لري او په نورو اريايي ژبو کې هم په ورته شکل استفاده کيږي لکه پښتو، دري، فارسي چې په پښتو ژبه کې ورته لوګی هم وايي.
د طب له نظره سګرټ څکول
د هر ډول لوګي تنفس کول عموما د انسان روغتیا لپاره خطرناک دي. د سګرټ ټول ډولونه د سږو ، زړه ، سترګو او د وینې رګونو روغتیا باندې منفي اغېزه کولی شي او حتی د هډوکو د کمزروۍ يا اوستیوپوروسس لامل ګرځي.
په هرصورت، د سګرټ درملنه د پخوانیو ایراني درملو د درملنې یوه طریقه ده. حتی نن ورځ د سپېلنو لوګی د خراب بوی لرې کولو لپاره کارول کیږي يانې د استوګنځی او کارځای د خوشبويه کولو په موخه کارول کيږي. په دې برخه کې، لوګی د اوږدې شیلف ژوند او په سګرټ شوي کب کې د غیر منتن کولو لپاره کارول کیږي.
په نورو علومو کې
د لوګي ذرات کېدای شي د شنو خونو د اغېزو او د نړیوالې تودوخې یو له لاملونو څخه وي. په همدې ډول ، د فوتو کیمیکل سموګ پدیده د هغې یو له لرې اغېزو څخه دی.
په هنر کې
لوګي سره د انځور کولو برسېره، لوګی په پراخه توګه د عکاسۍ په هنر کې کارول کیږي.
په سیاست کې
د نوي پوپ د ټاکلو لپاره، دا د کارډینالانو لپاره دود دی چې په یوه غونډه کې پریکړه وکړي. د تور لوګي پورته کېدل د خبرو اترو نښه ګڼل کیږي او د سپین لوګي پورته کېدل د تفاهم نښه ګڼل کیږي. دا مفهوم د نورو خلکو، ګوندونو او هېوادونو سیاسي اړیکو ته پراخ شوی دی.
په مذهبونو کې
مسلمانان په دې عقیده دي چې کائنات له لوګي څخه جوړ شوي دي. قرآن کريم فرمايي: ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ يانې: ببيا يې اسمان ته مخ واړوه چې لوګي وه، هم د قيامت له نښو څخه ده. قرآن کریم فرمایي: د هغې ورځې انتظار وکړئ چې له اسمانه به لوګي راشي، نو د هغې ورځې انتظار وکړئ چې اسمان به لوګی ښکاره کړي ،
پايليکونه
وېشنيزه:پښتو سندرغاړې وېشنيزه:پښتو وېشنيزه:پښتو ادبیات وېشنيزه:لوګی وېشنيزه:تېل وېشنيزه:دود وېشنيزه:سوځېدل وېشنيزه:روغتياپوهنه وېشنيزه:سک
فیمینیزم د امریکا په متحده ایالاتو کې
د فیمینیزم لومړۍ څپه
په اعلامیه کې همدارنګه هغه فوانین مشخص شوي دي، چې له امله يې یوه ښځه نه شي کولای د مزدورۍ، پيسو او جایداد څښتنه شي. یاد ټول حقونه یوازې د دوی مېړونو( خاوندانو) ته ورکول کېدل. هغو قوانینو ته چې په ټوله امریکا کې چې د یادو شويو حقونو غوښتنه یې کوله د پوښښ قوانینو په نوم یادېدل. زده کړو ته د ښځو د لاسرسي مسلکي دندو کموالي او ضعیفه حالت د ا ایجابولو چې ښځې په کلیساګانو کې کار وکړي.همدارنګه اعلامیې بیانول، چې ښځې باید د رايې ورکولو حق ولري.د سينيکا (Seneca) په غونډه کې ځينو ګډونوالو د روچستر ( Rochester) د ښځو د حقونو کنفرانس جوړ کړ. دغه کنفرانس د نیویارک په روچسټر (Rochester ) کې د لومړني کنفرانس څخه دوه اوونۍ وروسته جوړ شو. په اوهایو، پنسلوانیا او نیویارک کې نورو سیمه ییزو کنفوانسیون په ۱۸۵۰ کال کې د ماساچوست( Massachetts) په اورسيسټر ( Worcester) کې جوړ شو. د ښځو د حقونو کنوانسیونونه په ۱۸۵۰ څخه تر کورنۍ جګړې پورې په منظم ډول دایر شول.
د ښځو د رای ورکولو خوځښت په ۱۸۴۸ کال د سينيکا فالس ( Seneca Falls) له غونډې سره سم پيل شو. د غلامۍ د لغوه کولو پلوي خوځښت په ترڅ کې ډېری فعالان په سیاسي ډول پوه شوي دي. خوځښت له کورنۍ جګړې وروسته بیا منظم شو. تجربه لرونکي مبارزین ورسره یو ځای شول، چې اکثرو د مسیحي ښځو د اعتدال ټولنه کې د مخنیوي لپاره کار کړی وو. د نولسمې پېړۍ په پای ته رسېدو سره یوازې ځينو(محدودو) ایالتونو ښځو ته د رايې ورکولو بشپړ حق ورکړ. که څه هم ښځو د شتمنۍ او ماشومانو د ساتنې د حقونو په ترلاسه کولو سره مهمې قانوني بریاوې لرلې.
په ۱۸۶۶ کال اغلې سټانټون (Stanton) او سوسن بي انتوني (Susan B. Anthony) د مساوي حقونو ټولنه جوړه کړه.د (American Equal Right Association) په نوم دغه سازمان د تور پوستو او سپين پوستو ښځو لپاره و او نارینه وو د ټولو لپاره د رايې ورکولو حق ډالۍ کاوه. د ۱۸۶۸ کال په قانون کې څوارلسم ۱۴ تعدیل ومنل شو. دا لومړنی تعدیل و، چې له مخې يې ښځو د سړیو په شان رایه وکاروله. په ۱۸۶۹ کال کې د ښځو د حقونو خوځښت د څوارلسم او ورپسې پینځلسم تعدیل پر سره د ځينو اختلافاتو له امله په دوه برخو/ګوندونو ووېشل شو، چې تر (۱۸۹۰) ز کال پورې بېرته یو موټي نه شول. ايلېزابت کېډي سټانټون (Elisabeth Cady Stanton) او سوسن بي انتوني (Susan B. Anthony) په نیویارک کې میشت د ښځو د رايې ورکولو ملي ټولنې په نوم یو راډیکال ګوند جوړ کړ، چې لنډيز يې (NWSA) و. بلک ول، لوسي سټون(Lucy stone، Blackwell) او جوليا وارد هووی ( Julia Ward Howe) د امریکايي ښځو د رايې ورکولو ټولنې په نوم محافظه کار ګوند جوړ کړ، چې د نوم لنډيز يې (AWSA) او مقر يې  په بوسټون (‌Boston) کې و. په ۱۸۷۰ کال پینځلسم تعدیل تور پوستو ښځو ته مدني حقونه ورکړل. (NWSA) تعدیل تصویب نه کړ او د شپاړسم تعدیل دعوه يې وکړه، چې (NWSA) په غوښتنه باید ټولو ته د رايې ورکولو زمینه مساعده کړي. فريدريک دوګلاس ( Fredrick Douglass) او د (NWSA) دریځ له امله له سټانټون ( Stanton) او انتوني (Anthony) سره اړیکه پرې کړه.
په ۱۸۶۹ کال ( Wyoming) لومړنۍ سیمه یا ایالت شو، چې ښځو ته يې د رايې ورکولو حق ورکړ، لوسا انا سوان (Louisa Ann Swan) په امریکا کې لومړنۍ ښځه وه، چې په ۱۸۷۰ کال يې په عمومي ټاکنو کې رایه وکاروله. نوموړې په 6-Sep-1870 نېټه د (Wyoming) په ( Laramie) کې خپله رایه وکاروله.
له ۱۸۷۰ ز کال څخه تر ۱۸۷۵ ز کال پورې د ویرجنټیا لويس ميرنر، ويکټوريا اووډهل ( Louis Mirnor, Victoria Woodhull) او ميا براډول (Myea Bradwell) په پرلپسې توګه هڅه وکړه، چې په محکمو کې د رايې ورکولو حق د څوارلسم تعدیل څخه په ګټنې محفوظ کړي؛ خوهڅې يې بریالۍ نه وې، په ۱۸۷۲ کال سوسن بي انتوني (Susan B. Anthony) ونېول شوه او د نیویارک په روچسټر (Rochester) کې محاکمې ته راوړل شوه. نوموړې په ولسمشریزو ټاکنو کې د يووسسیس اس ګرانټ ( Ulysses S. Grant) په پلوۍ د رايې ورکولو هڅه کړې وه. نوموړې (۱۰۰) ډالر او د څارنوالۍ د مصارفو په ورکړه، محکومه شوه، خو له اداینې یې ډډه وکړه. په  ۱۸۷۲ زکال کې ويکتوريا ووډهل (Victoria Woodhull) لومړنۍ ښځه شوه، چې د ولسمشرۍ لپاره يې کمپاین کاوه. که څه هم نوموړې یوازې محدودې رايې درلرلې او يووسسیس اس ګرانټ ( Ulysses S. Grant) په مقابل کې يې وبایلله،. نوموړې د مساویانه حقونود ډلې له خوا نوماند شوی وه. د ورځې د اته ساعته کار فارغې عایداتي ماليې ټولنیزو خیریه پروګرام او د موقفونو ترمنځ د ګټو د شراکت دفاع او پلوي يې کوله. په ۱۸۷۴ کال اني ويټټن ماير (Annie Witten Myer) د مسیحي ښځو د اعتدال جوړه جوړه کړه چې فرانسوي ويللارډ (Willard) ورسره په  ۱۸۷۶ زکال  کې د ټولنې د مشر په توګه په کار پيل کړ. د ټولنې عمومي موخه د الکولو بندول وو. یاده ټولنه ښځو ته د رايې ورکولو د حق یوه مهمه قوه شوه. په ۱۸۷۸ ز کال د لومړي ځل لپاره د امریکا په پارلمان (کانګرس) کې د ښځو د رايې ورکولو تعدیل معرفي شو؛ خو و نه منل شو. په ۱۹۲۰ کال نولسم تعدیل تصویب شو، چې سپين پوستو ښځو ته يې د رايې ورکولو حق ورکاوه. د فیمینیزم لومړنۍ څپه په همدې بریا پای ته ورسېده.
مارګاريټ هېګين سنجر (Margaret Higgen Sanger) چې د جنسيت په برخه کې زده کړې کړې وې، ليکواله وه او د ولادت د کنترول لپاره يې مبارزه کوله. نوموړې د «ولادت کنترول» اصطلاح مشهوره کړه او د لومړي ځل لپاره يې په ۱۹۱۶ز کال د امريکا په متحده ايالاتو کې د (Birth Control) يو کلينيک خلاص کړ. همدارنګه هغه سازمانونه يې جوړ کړل چې په امريکا کې والدينو پلان شوي فدراسيون (Planned Parenthood Federation of America) ته يې وده ورکوله.
اوليور ايونز
اوليور ايونز (۱۳ سيپتمبر ۱۷۵۵ – ۱۵ اپريل، ۱۸۱۹) یو امریکايي مخترع، انجنير او سوداګر و، چې د د ډيلاوير په کليواله سيمه کې زېږېدلی و او وروسته د سوداګرۍ لپاره په فيلاډيلفيا کې ځای پر خای شو. نوموړی لومړی امريکايي و چې د بخار ماشينونه يې جوړ کړل او د لوړ فشار د بخار پلوی و (د دې په مقابل کې د کم فشار بخار دی). د اتوماتيک وسايلو، د موادو د سمبالښت او بخار د طاقت په ډګرونو کې يو مخکښ «ايونز» د متحده ايالاتو د تاریخ په لومړيو کې تر ټولو زيات پنځونکی او اغېزناک مخترع و. نوموړي تر شا ډېرې لاسته راوړنې پرېښي، د يادونو وړ يې د لومړۍ بشپړې اتوماتيکې صنعتې پروسې، د لوړ فشار بخار لومړی ماشين او په وچه او اوبو کې کار کونکې (البته په ابتدايي حالت کې) لومړۍ نقليه وسيله او امریکايي موټر طرحه کول او جوړول دي.
د ډيلاوير په نيوپورټ کې زېږېدلی «ايونز» ډېره کمه رسمي زده کړه کړې وه، او په تنکۍ ځوانۍ کې د يو اربه جوړونکي سره شاګرد و. له خپل ورور سره د سوداګرۍ پر لور ولاړ، نوموړي د سطلونو د ځنځيرونو او لېږدونکو کمربندونو په څېر وسايلو په مرسته د يوې اتومات (خپل کاره) کارخونې د طرحه کولو، جوړولو او بشپړولو لپاره يوه لسيزه کار وکړ. د دې کار په اوږدو کې «ايونز» د توليد يوه پرله پسې پروسه جوړه کړه، په کومه کې چې انساني مزدور ته اړتيا نه وه. دا نوی تصور د صنعتي انقلاب او په پراخه کچه د توليد د پرمختګ لپاره مهم ثابت شو. وروسته «ايونز» د بخار طاقت لور ته پاملرنه زياته کړه او په ۱۸۰۱ز کال کې يې په متحده ايالاتو کې د لوړ فشار د بخار لومړی ماشين جوړ کړ، خپله دا طرحه يې د «ريچارډ ټريوتک» څخه په خپلواک ډول جوړه کړه، چا چې يو کال مخکې په نړۍ کې لومړی ماشين جوړ کړی و. ايونز په متحده ايالاتو کې د لوړ فشار د بخار ماشينونو په پرمختګ او استعمال کې يوه محرکه قوه وه. ايونز د بخار په طاقت چلېدونکي يو ويګن ډوله موټر د جوړولو خيال درلود او بالاخره دا ويګن يې جوړ او په ۱۸۰۵ز کال کې يې وچلولو. د « Oruktor Amphibolos» په نوم مشهور دا ويګن په هېواد کې لومړی موټر او په نړۍ کې لومړۍ نقليه وسيله وه چې هم په اوبو او هم په وچه ګرځېدای شوه، خو دا وسيله د برياليتوب لپاره هم ډېره په ابتدايي حالت کې وه.
ايونز يو خيال پنځونکی و، چا چې له خپل وخت څخه ډېر مخکې طرحې او اندونه وړاندې کړل. نوموړی لومړی هغه څوک و چې د بخار د تراکم يخچال يې تشريح کړ او په ۱۸۰۵ز کال کې يې د لومړي يخچال لپاره طرحه وړاندې کړه، خو درې لسيزې وخت تېر شو چې د هغه همکار «جيکب پرکنز» وتوانيد د دې يخچال يوه فعاله بېلګه جوړه کړي. په ورته توګه، هغه د لمريزې انرژۍ ايشوبی، ټوپک، د ګير بدليدو په مرسته چلېدونکې بخاري بګۍ، د وړو خميره کولو ماشين، په مسلسل ډول د پخولو تنور، د سمندر په منځ کې د ژرغورنې پروسه، څلورګوني اغېز په بخار بدلونکی او د ګاز په رڼا سره د ښار رڼا کولو يوه طرحه، داسې نور اندونه او طرحې جوړې کړې چې د هغه له مړينې وروسته هم د يو څه وخت لپاره په حقيقت نه بدلېدې. ايونز اغېزناک ملاتړي او سياسي متحدين درلودل، خو ټولنيز ملاتړ يې کم و او ډېرو خپلو همزولو کرکه ځينې کوله. په قصدي ډول د خپلو وړاندې شويو فعاليتونو د نه پېژندل کېدو له امله ناهيلی او بيا خفه شو، ايونز د خپل ژوند په وروستيو کلونو کې جګړه مار او تريخ خويه شو، کوم څه چې د هغه شهرت ويجاړ او هغه يې ګوښه کړ. د هغه د کار د اهميت سره سره، د هغه د کار پر ونډه ډېر ځله سترګې پټېدې (يا د هغه له مړينې وروسته بل چا ته منسوب شوي دي)، له همدې امله هغه د خپل وخت د بخار د برخې د نورو مخکښانو سره يو ځای کله هم په يو پېژندل شوي نوم بدل نه شو.
د ژوند لومړي کلونه، ۱۷۵۵-۸۳
اوليور ايونز د ۱۷۵۵ز کال د سپتمبر په ديارلسمه نېټه د ډيلاوير په نيوپورټ کې زېږېدلی و، مور او پلار يې چارلس او اين سټالکوپ ايونز نومېدل. پلار يې د نويو بوټانو د جوړولو سوداګري کوله، ځکه هغه د نيوپورټ په شمال ريډ کلی کريک کې ډېره ځمکه راونيوله او د اوليور په ماشومتوب کې دا کورنۍ هلته وکوچېده. اوليور په خپلو دولسو خوېندو وروڼو کې پنځم و؛ څلور خوېندې او اوه وروڼه يې درلودل. د ايونز د ژوندد لومړيو کلونو په اړه ډېر لږ معلومات څرګند نه دي او پاتې څه د هغه د ژوند د لومړيو کلونو ډېر کم معلومات وړاندې کوي. د هغه د لومړۍ زده کړې ماهيت او ځای نه دی ساتل شوی، په هر حال، له کم عمرۍ څخه د هغه سواد په څرګند ډول پیاوړی و، هم د ليکوال او هم د تخنيکي مضامينو د شوقي لوستونکي په توګه. په اولس کلنۍ کې ايونز په نيوپورټ کې د يو اربه جوړونکي او واګن جوړونکي سره شاګرد شو (واګن هغه ګاډۍ وه چې څلور اربې يې درلودې). د هغه مهال يوه لنډه پېښه وايي چې د هغه بادار، څوک چې بې سواده او سخت سپمونکی (حريص/کنجوس) سړی و، ايونز منع کړی و چې د لوستلو لپاره د شپې له مخې د روښنايي په موخه شمعې بلې نه کړي. ايونز يوه بله لاره پیدا کړه، هغه به د ورځې له مخې له خپل کار څخه د لرګيو ټوټې او توږل شوي بڅرکي راټولول چې دې به د لږ اور لپاره د سون توکو کار ورکاوه. د يونیز په نولس کلنۍ کې انقلابي جګړه پيل شوه. هغه د ډيلاوير د مليشې په شرکت کې په کار وګورمال شو، خو د جګړې په اوږدو کې له کوم فعال خدمت سره مخ نه شو.
په دوه ويشت کلنۍ کې، ايونز د اربو له جوړولو ووت او د رخت په تختو کې کاريدونکي د نري تار د جوړولو متخصص شو، کوم چې د تار يا سپڼسۍ د جوړولو پرمهال د څرخولو د پروسې لپاره په چمتوالي کې د ريښکۍ د ګومنځ کولو په موخه کارېدل. د دې کار د اغېز د زياتولو هيلې هغه د خپلې لومړۍ اختراع پر لور رهي کړ – يو داسې ماشین چې تارونه يې په غاښونو کې کات کول او دا يې په چټکۍ سره پرې کول، څو د تختو په راټولولو کې مرسته وشي. په نيوپورټ کې د هغه مهال د کورنيو شخړو د حل قاضي «جارج لاټيمر» د دې ماشين وړتيا ولیده او يو پښ ته يې دنده ورکړه چې دا ماشین جوړ کړي او کله چې دا ماشين په ۱۷۷۸ز کال کې مشهور شو، نو د ايونز لومړۍ بريا وګرځېده. ايونز هيله درلوده چې د رخت د تختو د توليد په ماشيني کولو کې وړاندې ولاړ شي او داسې ماشین جوړ کړي چې وکولای شي هغه څرمن  سورۍ کړای شي چې وسپنيز غاښونه پکې وو. د هغه اختراع د نساجۍ لپاره د سپڼسۍ د چمتو کولو پروسه ډېره تېزه کړه چې په هره دقيقه کې به يې شا اوخوا ۱۵۰۰ غاښونه تولیدول، خو ايونز خپله ونه شول کولای چې مالي ملاتړ پیدا کړي، څو خپل اختراعات سوداګريز کړي. په هر حال، په راتلونکو دوه لسيزو کې د ايونز تر اغېز لاندې د تار جوړولو اختراعات د اتومات نساجۍ تختې توليد جوړېدو ته لاره هواره کړه چې هغه مهال په سويل کې د پمبې د صنعت د ودې له امله د دې غوښتنه هم زیاته وه. د ماشيني شوي نساجۍ تختې جوړولو په لومړيو مخکښانو کې، «جايلز رچارډز» او «اموس وايټمور» شامل دي، د دوی په اړه باور دا دی چې د ايونز د اصلي طرحې څخه يې ډېر څه پور کړي دي.
په دې موده کې ايونز همدا راز د بخار په طاقت او د سوداګريز استعمال لپاره د هغې په وړتيا هم تجربې پيل کړې.د هغه لومړي اندونه په ۱۷۸۳ز کال کې د ډيلاوير ايالت د حق امتياز په غوښتنليک سره پای ته ورسېدل، کوم چې په بخار د چلېدونکي واګن لپاره شوی و، خو دا غوښتنليک ځکه رد شو چې ایونز تر اوسه کومه فعاله نمونه چمتو کړې نه وه. په همدې کال کې، کله چې هغه اوه ويشت کلن و، ايونز له «ساره ټاملنسن» سره واده وکړ، څوک چې د ويلمينګټن په زړه سويډيز اسقفي کليسا کې د يو کروندګر لور وه.
شمالي اوسېتیا-الانیا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
شمالي اوسیتیا- الانیا (North Ossetia–Alania) په رسمي ډول د شمالي اوسیتیا -الانیا جمهوريت دی(Republic of North Ossetia–Alania) د روسیې فدرالي موضوع ( جمهوریت ) ده. پلازمېنه یې د ولادیکاوکاز ښار دی
سرچينې
<references group="" responsive="1">
د مراکش اقتصاد
د مراکش اقتصاد په پرتليز ډول ازاد اقتصاد بلل کېږي چې د غوښتنې او عرضې د قانون په مټ اداره کېږي. له ۱۹۹۳ز کال راهيسې، مراکش د ځينو هغو اقتصادي برخو د خصوصي کولو تګلاره پلې کړي، کومې چې د حکومت په واک کې وې. مراکش په افريقايي اقتصادي چارو کې مهم لوبغاړی ګرځېدلی او د جي ډي پي (پي پي پي) له نظره پنځم ستر افريقايي اقتصاد دی. نړيوالې اقتصادي مجمع (ټولنه) د ۲۰۱۴-۲۰۱۵ز کال په خپل رقابتي راپور کې، مراکش په شمال افريقا کې لومړی تر ټولو زيات مسابقتي اقتصاد بللی دی.
د چوپړتياوو برخه يې د «جي ډي پي» له نيمايي څخه زياته برخه جوړوي. د صنعت برخه – چې له کان کیندنې، معمارۍ او توليد څخه جوړه ده – يې يوه اضافي څلورمه برخه ده. هغه برخې چې زیاته وده يې ثبت شوې، ګرځندويي، مخابرات او رخت جوړولو برخې دي. په هر حال، مراکش تر اوسه تر ډېره بريده په کرنې منحصر هېواد دی، کومه برخه چې د جي ډي پي ۱۴٪ جوړوي، خو د مراکش د وګړو ۴۰-۴۵٪ خلک پکې استخدام شوي دي. د نيم وچ اقليم د لرلو له امله، د ښه باران ورېدلو په اړوند ډاډ ستونزمن دی او د موسم په توپير سره د مراکش «جي ډي پي» هم توپير لري. د مالي چارو پوهې، د جي ډي پي د سلنې په توګه د بوديجې د کسر او پورونو په کمېدو دواړو کې له ثبات سره مرسته کړې ده.
د دې هېواد اقتصادي نظام د بهرنۍ نړۍ پر لور د يوې پراخه دروازې ځانګړتيا لري. په عربي نړۍ کې، تر ۲۰۱۷ز کال پورې، له مصر وروسته مراکش دويم هغه هېواد دی چې ستر جي ډي پي لري،کومه چې په تيلو نه ده ولاړه.
په ۲۰۱۷ز کال کې د ځوانانو د بې روزګارۍ اندازه ۴۲.۸٪ وه. نږدې ۸۰٪ دندې غېر رسمي دي او د عايد توپيرونه ډېر لوړ دي. په ۲۰۱۸ز کال کې، له الجزاير (دوه اتیايم) او تونس (یو نوييم) څخه وروسته، د بشري پرمختګ شاخص (HDI) کې د نړۍ د ۱۸۹ هېوادونو له منځه مراکش ته ۱۲۱ رتبه ورکړل شوې وه. د «NGO Oxfam» تر مخې، دا هېواد په شمالي افريقا کې تر ټولو زیات نابرابر هېواد دی.
د کلي اقتصاد دود
مراکش د تېره نيمه پېړۍ په اوږدو کې د پرله پسې پرمختګ سره د پوره ثابت اقتصاد لرونکی هېواد دی. اوسنۍ د سړي سر جي ډي پي د ۱۹۶۰ز لسيزې په اوږدو کې ۴۷٪ لوړه شوه، په ۱۹۷۰ز لسيزه کې د خپلې ودې اوج يعنې ۲۷۴٪ ته ورسېده. په هر حال، دا بې دوامه ثابته شوه او په ۱۹۸۰ز لسيزه کې وده په تېزۍ سره یواځې ۸.۲٪ او په ۱۹۹۰ز لسيزه کې ۸.۹٪ پاته شوه.
دا د بازار د نرخونو پر بنسټ د مراکش د ناخالص کورني توليد د بهير يو جدول دی چې د پيسو نړيوال صندوق له خوا اټکل شوی او شمېرې يې د مراکش په درهم ميليونونه ته رسېږي.
د پيرودلو د وړتيا د برابرۍ د پرتلې لپاره، امريکايي ډالر له اتو درهمو څخه په زیاتو بدلېږي. دا معنا چې په ۲۰۰۹ز کال کې د سړي سر مزد په يو ساعت کې ۲.۸۸ امريکايي ډالره و.
لاندې جدول په ۱۹۸۰-۲۰۱۷ کې د مهمو اقتصادي شاخصونو (اشارو) ښودنه کوي.
۱۹۶۰-۱۹۸۹
مراکش د ۱۹۶۰ز لسيزې په اوږدو کې د اقتصاد د نوي کولو (عصري کولو) او توليداتو د زياتولو لپاره د پرمختيايي طرحو يوه لړۍ پيل کړه. د ۱۹۶۰-۶۴ کلونو لپاره د پنځه کلنې طرحې تر مخې سوچه پانګونه نږدې ۱.۳ ميليارده امریکايي ډالرو ته رسېده. په دې طرحه کې ۶.۲٪ وده په نظر کې نيول شوې وه، خو تر ۱۹۶۴ز کال پورې د ودې اندازه يواځې ۳٪ ته ورسېده. د دې طرحې اصلي ټينګار د کرنې سکتور په عصري کولو او پرمختيا و. د ۱۹۶۸-۷۲ کلونو لپاره پنځه کلنې پرمختيايي طرحې د کرنې او اوبه خور پرمختګ په نظر کې نيولی و. د ګرځندوی صنعت وده هم په دې پلان کې په څرګند ډول شامله کړای شوې وه. هدف دا و چې په جي ډي پي کې په کلني ډول ۵٪ وده تر لاسه شي، خو په حقيقت کې وده له ۶٪ څخه لوړه شوه.
د ۱۹۷۰ز لسيزې په پانګونه کې صنعت او د ګرځندوی پرمختګ شامل شوی و. د ۱۹۷۳-۷۷ کلونو لپاره پنځه کلنه طرحه کې د ۷.۵٪ کلنۍ حقيقي  اقتصادي ودې اټکل شوی و. د ودې لپاره چې کوم صنعتونه ټاکل شوی وو، کيماوي توکي (په ځانګړي ډوی فاسفورسي تيزاب)، د فاسفيټ توليد، د کاغذ توليدات او د فلز جوړول شامل و. په ۱۹۷۵ز کال کې، پاچا دويم حسن د نرخونو د لوړېدو (پيسو بړسوب) د اغېزو کمولو لپاره د پانګونې په موخو کې ۵۰٪ زياتوالی اعلان کړ. ۱۹۷۸-۸۰ کلونو طرحه د ثبات او لګښتونو کمولو لپاره وه، کومه چې د مراکش د تادياتو د توازن د موقف د ښه کولو لپاره جوړه شوې وه.
د ۱۹۸۱-۸۵ کلونو لپاره د لوړو هيلو د پنځه کلنې طرحې د لګښت اټکل له ۱۸ ميليارده امريکايي ډالرو څخه زيات شوی و، موخه يې دا وه چې په کلني ډول ۶.۵٪ وده تر لاسه کړي. د دې طرحې بنسټيز لومړيتوب دا و چې شا اوخوا ۹۰۰۰۰۰ نوې دندې منځ ته راوړي او مديرانو او کار کوونکو ته د نويو کرنيزو او صنعتي لارو چارو په برخه کې روزنه ورکړي. په نورو سترو موخو کې يې د کرنې او کب نيونې برخې په توليداتو کې زياتوالی راوستل و، څو هېواد د خوراک په برخه کې په ځان بسيا شي، همدا راز انرژۍ، صنعت او ګرځندوی ته وده ورکړي او مراکش ته وړتيا ورکړي، څو يې په بهرنيو پورونو تکيه کمه شي. په دې طرحه کې په خړوبه شوې ځمکه کې څرګنده پراختيا، د روغتونونو او ښوونځيو په څېر عامه کارونو پروژو کې زياتوالی او پر نفوسه «کاسابلانکا-کينيترا» ساحلي سيمو څخه دباندې د پنځه ويشتو نويو صنعتي پارکونو د جوړولو په مټ اقتصادي غېر متمرکزيت او سیمه ييزې ودې اټکل شوی و. په سترو صنعتي طرحو کې فاسفورسي تيزابو مرکزونه، د بورې تصفيه ځايونه، د ډبرو سکرو، سپينو زرو، سرپو او مسو د زېرمو څخه د ګټې اخيستلو لپاره کانونه او د تيلو را ايستلو ځايونو ته وده ورکول شامل و.
۱۹۹۰-۲۰۰۰ لسيزه
د مراکش اقتصادي تګلارو د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړيو کې په هېواد کې اقتصادي ثبات راوړ، خو د مراکش د حکومت له خوا د اقتصاد د متنوع کولو لپاره د روانو هڅو سره سره، د بې روزګارۍ د کمولو لپاره د پام وړ وده ونه شوه. د وچکالۍ حالاتو په مهمو کرنيزو برخو کې پر فعاليتونو اغېز وکړ او په ۱۹۹۰ز کال کې يې د اقتصادي سستوالي کې خپله ونډه درلوده. د پام وړ بارانونو مراکش په ۲۰۰۰ز کال کې د ۶٪ ودې پر لور بوت. په سترو اوږدمهالو ننګونو کې دا شامل وو: د بهرنيو پورونو تاديه کول؛ له اروپايي اتحاديې سره د ازادې سوداګرۍ لپاره د اقتصاد چمتو کول؛ تعلیم ته وده ورکول او د مراکش د ځوانو وګړو لپاره د ژوند معيار او دندو شونتياو ښه کولو لپاره د بهرنۍ پانګونې راجلبول.
د سمندر د سطحې لوړوالی
د مد او جزر اندازې ښيي چې په نړیواله کچه د سمندر د سطحې اوسنی لوړوالی د شلمې پېړۍ په لومړیو کې پیل شوی دی. د ۱۹۰۱ او ۲۰۱۸ کلونو تر منځ د نړۍ په کچه په اوسط ډول د سمندر کچه له ۱۵ تر ۲۵ سانتي مترو (۶ تر ۱۰ اېنچو) پورې لوړه شوې ده. د سپوږمکۍ د رادار له اندازو څخه راټول شوي دقیق معلومات له ۱۹۹۳ څخه تر ۲۰۱۷ کال پورې د ۷.۵ سانتي مترو (۳ اېنچو) چټک زیاتوالی ښيي چې په هره لسیزه کې یې اوسط کچه ۳.۱ سانتي متره (1+1⁄4  اېنچه) کېږي. د دغه سرعت دلیل هغه اقلیمي بدلونونه دي چې له امله یې سمندر ګرمېږي (او بالاخره پراخېږي) او په وچه کې پراته کنګلونه او طبیعي یخچالونه ویلې کوي. د ۱۹۹۳ او ۲۰۱۸ کلونو تر منځ د اوبو د تودوخې ډېروالي د سمندر د سطحې په لوړېدو کې ۴۲ سلنه ونډه لرلې ده چې په دې کې د معتدلو طبیعي یخچالونو ویلې کېدل ۲۱ سلنه، ګرینلنډ ۱۵ سلنه او انترکتیکا ۸ سلنه برخه لري. د اقلیم ساینس پوهان وايي چې د ۲۱مې پېړۍ په اوږدو کې به دا کچه نوره هم چټکه شي، وروستۍ ارزونې ښيي چې د سمندر کچه هر کال ۳.۷ ملي متره لوړېږي.
د اقلیمي سیستم پېچلتیا او د ځمکې د تودوخې بدلونونو ته د سمندر د سطحې په عکس العملونو کې د اوږدې مودې ځنډ په راتلونکي کې د سمندر د سطحې اټکلونه ستونزمن کړي دي. دا کابو یقیني خبره ده چې د سمندر د اوبو سطحه به مخ پورته روانه وي. د ګلخانه‌يي ګازونو د شدید انتشار کچې ته په کتو سره به د سمندر د سطحې لا ډېر لوړوالی له نسبتاً ښو پېژندل شویو پروسو څخه تر ۲۱۰۰ کال پورې له شاوخوا ۰.۳۸ مترو (۱ فوټ او ۳ اېنچو) څخه تر ۰.۷۷ مترو (۲ فوټ او ۶ اېنچو) پورې وي. لږ پېژندل شویو پروسو ته په پام او د ګازونو د خورا ډېر انتشار تر سناریو لاندې د شاوخوا ۲ مترو زیاتوالی له پامه نه شي غورځېدای. اټکل کېږي چې که د اوږدې مودې لپاره نړیواله تودوخه ۱.۵ سانتي ګراد ته محدوده شي، د سمندر د اوبو کچه ۲ تر ۳ مترو پورې لوړېږي او که چېرې ۲ سانتي ګراد شي، تر ۶ مترو پورې لوړېږي او که چېرې دا درجه ۵ سانتي ګراد شي، د اوبو کچه به تر ۱۹ او ۲۲ مترو پورې لوړه شي.
د سمندر سطحه به د ځمکې په ټولو برخو کې په مساوي ډول لوړه نه شي. په ځايي لاملونو کې د ځمکې د جوړښت اغېزې او د ځمکې کېناستل، مد او جزر، سیندونه او توپان شامل دي. د سمندر د سطحې لوړوالی ښايي په ساحلي سیمو او ټاپوګانو کې پر انسانانو پام وړ اغېزې وکړي. د هوا په څو درجو تودوالي سره د زرګونو کلونو لپاره د پراخو ساحلي سېلابونو وړاندوېینه کېږي. نورې اغېزې یې د توپانونو لوړې او خطرناکې سونامي، د خلکو بې ځایه کېدل، د کرنیزو ځمکو له منځه تلل او په ښارونو کې زیانونه پېښېدل دي. د سمندري ایکوسیستمونو په څېر طبیعي چاپېریالونه هم اغېزمنېږي او د کبانو، مرغانو او نباتاتو استوګنځایونه له منځه ځي.
ټولنې په درېیو بېلابېلو لارو د سمندر د سطحې له لوړېدو سره تطابق کولی شي چې مدیریت شوی شاتګ، د ساحلي بدلونونو مدیریت او یا هم د سمندر د سطحې لوړېدو پر وړاندې د ساختماني کارونو په مرسته ځان‌ساتنه په کې شاملېږي چې په سخت‌وزمه کارونو کې د سمندر غاړې دېوالونه جوړول او په نرم‌وزمه کارونو کې د سمندر پر غاړه شګلنې غونډۍ جوړول او ساحل ته رېګ او شګې اضافه کول یادولی شو. کله ناکله د تطابق دا ستراتیژۍ په ګډه مخته ځي، خو په نورو وختونو کې باید د بېلابېلو ستراتیژیو له منځه یوه انتخاب شي. د ډوبېدو له خطر سره د مخ ښارونو په څېر انساني چاپېریالونه ښايي د سمندري سطحې له لوړېدو سره د تطابق په مورد کې له نورو چاپېریالي موضوعاتو لکه د ځمکې له ښکته کېناستو سره تړاو ولري. طبیعي ایکوسیستمونه په عمومي ډول په وچه کې په حرکت سره د سمندر د سطحې له لوړېدو سره تطابق کوي؛ ښايي د طبیعي یا مصنوعي خنډونو له امله تل دا کار ونه شي کولی.
لاملونه
د تودوخې درې ستر لاملونه چې په نړیواله کچه د سمندرونو سطحه لوړوي د سمندرونو پراخېدل، د واورې د ورښت په پرتله په چټکۍ سره د کنګلونو له منځه تلل او په لوړو ارتفاعونو کې د طبیعي کنګلونو ویلې کېدل دي. د شلمې پېړۍ له پیل راهیسې د سمندر سطحه د طبیعي یخچالونو د شاتګ او د سمندر د پراخېدو له امله لوړه شوې ده، خو داسې ویل کېږي چې د دوو لویو کنګلونو (ګرینلینډ او انترکتیکا) ونډه به په ۲۱مه پېړۍ کې زیاته شي. کنګلیزې تختې د وچې ډېری کنګل (۹۹.۵ سلنه) د ګرینلډ لپاره زېرمه کوي چې د سمندر د سطحې له ۷.۴ مترو (۲۴ فوټ او ۳ اېنچو) سره برابر دی او ۵۸.۳ متره (۱۹۱ فوټ او ۳ اېنچه) د انترکتیا لپاره زېرمه کوي.
اغېزې
د سمندر د سطحې اوسنی او راتلونکی لوړوالی ځینې اغېزې لري چې په ځانګړي ډول ساحلي سیستمونو ته متوجه دي. په دا ډول اغېزو کې لوړ او تکراري سېلابونه او د اوبو پورته کېدل، د ساحلي تخریب ډېروالی، د لومړني تولید د پروسو مخنیوی، پراخ ساحلي سېلابونه، د سطحې اوبو په کیفیت او د ځمک‌لاندې اوبو په خصوصیاتو کې بدلون د بېلګې په توګه یادولی شو. اټکل کېږي چې دا اغېزې د مالونو او ساحلي استوګنځایونو د له منځه تلو، د سېلاب د خطر د ډېرېدو، د غیر پولي کلتوري سرچینو او ارزښتونو د له منځه تلو، د خاورې او اوبو د کیفیت د کمښت له لارې د کرنې او مالدارۍ د اغېزو او د سیاحت، تفرېح او ترانسپورت د له منځه تلو لامل کېږي. ډېری دا اغېزې مضرې دي. د ساحلي چاپېریالونو ډېر بېلابېلوالي، د سمندر په سطحه کې سیمه‌ييزو او ځايي توپیرونو، اټکل شویو اقلیمي بدلونونو او د ایکوسیستمونو او هېوادونو د تطابق په وړتیا کې توپیرونو ته په کتو سره به یې له زماني او مکاني نظره اغېزې ډېرې بېلابېلې وي. په افریقا، اسیا او کوچنیو ټاپو وزمه هېوادونو کې د سیندونو ډېلټاګانې د سمندري سطحې د لوړېدو په مقابل کې زیان منونکې دي.
د سمندر د سطحې پر لوړېدو سربېره اقلیمي بدلونونه پر جمعیتونو خورا ډېرې اغېزې کولی شي. په دې کې د بېلګې په توګه د مرجانونو په څېر ساحلي ایکوسیستمونه له منځه ځي چې لامل یې د سمندرونو ګرمېدل او د اقلیمي بدلونونو له امله د شدیدو ورښتونو ډېرېدل دي. د ساحلي سېلابونو اغېزې د ځمکې په کارولو کې له بدلونونو سره لا ډېرېږي چې ښاري کېدل او د کم ارتفاع ساحلي سیمو ځنګلونه وهل د بېلګې په توګه یادولی شو. هغه سیمې چې مخکې له مخکې د سمندري سطحې د لوړېدو له امله زیانمنې دي، له هغو ساحلي سېلابونو سره مخ کېږي چې ځمکې وینځي او منظرې بدلوي. د دغو سیمو خلک د اقلیمي بدلون د ډول ډول اغېزو له امله له ګڼو ستونزو سره مخ دي. له اقلیمي بدلون څخه اغېزمن توپانونه هم د ساحلي سېلابونو د ډېرېدو لامل کېږي. کوم سېلابونه چې سیمې، ښارونه یا هېوادونه زیانمنوي، مخنیوی یې د اړوند زیانمن شوي هېواد په هڅو پورې تړاو لري. که هڅې ونه‌شي، دا ساحلي سیمې ښايي په دوامدار ډول ویجاړې شي او په دې توګه پر یوه هېواد کلکې اغېزې وکړي.
که ګلخانه‌يي ګازونه کم نه‌شي نو د پېړۍ په وروستیو لسیزو کې به په نړیواله کچه لسګونه میلیونه خلک له خطر سره مخامخ شي. ډېری ساحلي سیمې د نفوس ډېره وده لري چې په پایله کې د سمندري سطحې د لوړېدو له خطر سره مخ کېږي. د سمندرونو لوړوالی مستقیم او غیر مستقیم خطرونه رامنځته کوي. په مستقیم خطر کې غیر خوندي کورونه شاملېږي چې ښايي له سېل سره مخ شي. په غیر مستقیم خطر کې شدید توپانونه، سونامي او د اوبو څپې شاملې دي. د اسیا لویې وچې ډېره برخه نفوس د سمندري سطحې د لوړېدو له خطر سره مخ دی چې په دې کې بنګله دېش، چین، هند، اندونیزیا او ویتنام راځي. د بې ځایه کېدو اغېزې تر ډېره په دې پورې اړه لري چې دولتونه به د ډېرېدونکي سمندر پر وړاندې په دفاع کولو کې څومره بریالي وي. د افریقايي هېوادونو او ټاپو وزمو په څېر بې‌وزلو هېوادونو ته اندېښنې موجودې دي.
په ۲۰۱۹ کال کې یوې څېړنې ومونده چې د ۲۱مې پېړۍ په اوږدو کې د سمندري سطحې د لوړېدو له خطر سره د مخ خلکو شمېر تر هغه درې برابره لوړ دی چې مخکې فکر کېده. تر ۲۰۵۰ کال پورې به ۱۵۰ میلیونه کسان د جزر او مد پر مهال د اوبو تر کرښه لاندې وي او په ځينو سیمو کې به ۳۰۰ میلیونه کسان هر کال له سېلابونو سره مخ وي. تر ۲۱۰۰ کال پورې دا شمېرې چې د انتشار په سناریو پورې اړه لري، په چټکۍ سره توپیر لري. د ګازونو د لږ انتشار په سناریو کې به ۱۴۰ میلیونه کسان د لوړ جزر او مد پر مهال تر اوبو لاندې وي او ۲۸۰ میلیونه به هر کال له سېلابونو سره مخ وي. د ګاز د لوړ انتشار په سناریو کې شمېرې په ترتیب سره ۵۴۰ میلیونو او ۶۴۰ میلیونو ته رسېږي. اویا سلنه یې له اتو اسیايي هېوادونو څخه دي چې چین، بنګله دېش، هند، اندونیزیا، تایلینډ، ویتنام، جاپان او فیلیپین په کې راځي.
د ۲۰۲۰ کال د ۳۳ خپرونو یا نشریو بیاکتنو وښوده چې د سمندري سطحې د لوړېدو له امله ډېری نړیوال اټکلونه د لسګونو یا سلګونو میلیونو خلکو لپاره دي چې په بېلابېلو وختونو او سناریوګانو کې له ساحلي سېلابونو سره مخ دي".
سوېردلوسک اوبلاست
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
سوېردلوسک اوبلاست (  په روسیه کې د استوګنيزه سیمه ده.
سرچينې
وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
تاتارستان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
تاتارستان د روسیې د فدراسیون یو واحد دی چې د آسیا او اروپا ترمنځ د یورال غرونو په لوېدیځ کې موقعیت لري. مساحت يې ۷۰ زره کيلومتره مربع دی او نفوس يې شاوخوا څلور مېليونه تنه دی. د تاتارستان پلازمېنه د کازان مشهور تاریخي ښار دی.
تاتارستان د دوو کلمو ترکیب دی، تاتار (یو ملت) او ستان (د پارسي کلمه او ضمیمه، مانا ځمکه).
په تاتارستان کې د انسانانو د استوګنې لومړنۍ نښې د ۸ مې مخزېږديزې پېړۍ پورې رسيږي چې د بلغاریا امپراتورۍ له تاسیس سره پیل کیږي. بیا په دیارلسمه پیړۍ کې منګولیانو دا سیمه ونیوله. په تاتارستان کې د اسلامي تاريخ تاريخ له ۹۲۲ ميلادي کال نه مخکې دى، کله چې مشهور عالم او سياح احمد بن فدلان د خپل مشهور مذهبي او سياسي سفر په ترڅ کې روسيې ته ورسېد. له هغه سره شاوخوا پنځه زره کسان وو، چې د عباسي خلیفه مقتدر بالله له خوا د شاه جعفر بن عبدالله په بلنه د بلغار د اسلامي سلطنت له جوړېدو مخکې لېږل شوي وو.
جغرافيه
د تاتارستان خاوره د کوم بهرني هېواد سره پوله نلري، مګر د ختیځې اروپا په خاوره کې د روسیې فدراسیون په مینځ کې موقعیت لري او 57 اداري واحدونه لري. تاتارستان د مرکزي روسیې د وولګا سیند په اصلي شریان کې مهم موقعیت لري.
تاتارستان په روسیه کې د تېلو یو له مهمو تولیدونکو سیمو څخه دی او له همدې ځایه ختیځې اروپا ته د ګازو کرښه چې د "دوستۍ کرښې" په نوم یادیږي تیریږي. د تاتارستان ځمکه د ډیری منرالونو او کرنیزو سرچینو څخه بډایه ده، کوم چې د روسیې د نورو سیمو په پرتله د اوسیدونکو د ژوند کیفیت ښه کوي. د دې ترڅنګ تاتارستان د پراخو اوبو، ځنګلونو او حاصلخیزې خاورې له امله د روسیې مهم صنعتي مرکز ګڼل کېږي. هغه سیمه چې تاتارستان په کې موقعیت لري د شوروي اتحاد د نازیانو د یرغل او د لیننګراد د محاصرې پرمهال د شوروي صنعتي مرکز و.
ځای
تاتارستان د ختیځې اروپا د وچې په مرکز کې، د مسکو ختیځ ته په 800 کیلومترۍ کې موقعیت لري. دا د وولګا سیند او کاما سیند تر مینځ او ختیځ ته د یورال غرونو پورې غزیدلی.
د تاتارستان اکثره خلک د تاتارۍ تابعیت لري او نفوس یې له دوه ملیونو څخه ډیر دی او دوی د ټول نفوس 53٪ تشکیلوي. د نفوس شاوخوا 39 سلنه یا یو ملیون وګړي د روسیې تابعیت لري. سربیره پردې، 3.5٪ چواش ، 0.5٪ ماری او 0.64٪ اډمیرټ هم په تاتارستان کې ژوند کوي او په تاتار ژبه خبرې کوي. پر دې سربیره قزاق ، ازبک ، باشکر ، لیزګین ، اوکراینیان او اذربایجانيان هم په کې ژوند کوي.
دین
د تاتارستان د تاتاریانو مذهب اسلام دی او اکثریت یې سني دي، خو د پام وړ شمېر شیعه ګان هم شته او یو کوچنی اقلیت کراچیان تاتار ارتودوکس عیسویان دي. ډېری روسان ارتودوکس عیسویان دي، پداسې حال کې چې د دوی په منځ کې ځینې مسلمانان دي.
عصري عصر
تاتارستان په نولسمه پېړۍ کې د یهودیت او صوفي اسلام په مرکز بدل شو، او تاتاریان د سیمه ییزو مذهبي دودونو له امله د روسیې په ټوله امپراتورۍ کې د نورو خلکو سره د دوستانه اړیکو لپاره پیژندل شوي. خو د 1917 د روسیې د انقلاب یا کمونیستي انقلاب وروسته ، مذهبي خلک تر فشار لاندې راغلل. د 1918 څخه تر 1920 پورې د روسیې د کورنۍ جګړې په جریان کې، تاتار ملتپالو هڅه وکړه چې د " ایډیل یورال " په نوم یو خپلواک دولت رامینځته کړي. په کوم کې چې دوی لنډمهاله بریالیتوب درلود، لکه څنګه چې بالشویکانو ، د انقلاب له ګټلو وروسته، دولت ړنګ کړ او د تاتارانو خپلواکه شوروي جمهوریت یې د 1920 کال د می په 27 اعلان کړ، د ولګا تاتارانو اکثریت د دولت له پولو بهر و.
اوسنی تاتارستان
تاتارستان د 1553 څخه د روسیې د امپراتورۍ برخه وه، کله چې دا د 1917 د روسیې تر انقلاب پورې د روسیې امپراتورۍ سره ضمیمه وه، او د 1917 څخه تر 1990 پورې دا د روسیې د شوروي فدرالي سوسیالیستي جمهوریت د خپلواک جمهوریت په توګه د شوروي اتحاد برخه وه. د ۱۹۹۰ کال د اګست په ۳۰ مه تاتارستان خپله خپلواکي اعلان کړه او په ۱۹۹۲ کال کې د روسیې له فدراسیون څخه د خپلواکۍ په اړه ټولپوښتنه ترسره شوه چې په سلو کې ۶۲ خلکو د خپلواکۍ په حق کې رایه ورکړه. د ۱۹۹۴ کال د فبرورۍ په ۱۵ مه د تاتارستان د حکومت او د روسیې د فدرالي حکومت ترمنځ یو تړون لاسلیک شو چې له مخې یې تاتارستان کولای شي له نورو هېوادونو سره اقتصادي اړیکې ټینګې کړي. دا تړون د روسیې د فدراسیون له خوا د تاتارستان د خپلواکۍ د موقتي تسلیمولو سره برابر دی، ځکه په دې تړون کې د تاتارستان حاکمیت په رسمیت پېژندل شوی دی.
طبیعي سرچینې
تاتارستان د معدني او طبیعي زیرمو بډایه هیواد دی، په طبیعي زیرمو کې یې تیل ، طبیعي ګاز ، جاسپر او نور ډیر معدنيات شامل دي. د يوه اټکل له مخې د تاتارستان د نفتو زيرمې له يو ميليارد ټنو څخه زياتې دي.
اقتصاد
تاتارستان د روسیې د فدراسیون یو له بډایه سیمو څخه دی. د دې اصلي لامل د تیلو صنعت دی. په ۱۹۶۰ لسیزه کې تاتارستان په شوروي اتحاد کې د تیلو تر ټولو لوی تولیدوونکی و. صنعتي محصولات د تاتارستان د ناخالصو تولیداتو 45 سلنه جوړوي. د لوړ پرمختللو صنعتونو څخه د پیټرو کیمیکل او درنو لاریو (KAMAZ) تولید دي. په 2006 کې، د تاتارستان GDP 24 ملیارد امریکایی ډالر و. د دولت ترانسپورت سیسټم خورا عصري دی، د سړکونو، لویو لارو، ریل پټلۍ او د تګ راتګ وړ سیندونو سره - د وولګا سیند (تاتار: ایډیل)، د کاما سیند ( تاتار : چلمان)، ویاتکا سیند (تاتار: نوفرات) او بیلایا سیند. (تاتار: Ага Дел) او د تېلو او ګازو پایپ لاینونه. د ګازو لوی نل لیکې د تاتارستان له سیمو تېرېږي، چې له دې لارې ګاز له اورنګای او یامبورګ څخه د روسیې لوېدیځې روسیې او د اروپا ډېرو سیمو ته لېږدول کېږي او سربېره پر دې د تېلو د لویو پایپ لاینونو له لارې د روسیې او اروپا سیمو ته هم لېږدول کېږي. وېشنيزه:راونډا وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
لوئیس کارول
چارلز لاتویج ډاجسون ( د ۱۸۳۲ کال د جنوري له ۲۷ – د ۱۸۹۸ کال د جنوري تر ۱۴) چې په خپل مستعار نوم، لوئیس کارول سره ډېر مشهور دی، یو انګلیسي لیکوال، شاعر او ریاضي پوه ؤ. د هغه زیات د پام وړ آثار د عجایبو په خاوره کې د الیس سرګذشتونه (Alice's Adventures in Wonderland) (۱۸۶۵) او دوام یې د هندارې هاخوا (Through the Looking-Glass) (۱۹۷۱) دي. هغه د کلمو په لوبه، منطق او په فانتزي کې د خپل وړتیا له کبله د پام وړ وګرځېد. د هغه شعرونه جابرووکي (Jabberwocky) (۱۸۷۱) او د خیالي حیوان ښکار (The Hunting of the Snark ) (۱۸۷۶) د چټي ادبياتو په ډولونو کې راځي.
کارول د لویې کلیسا انګلیکانو له کورنۍ څخه ؤ او د آکسفورد د کریسټ کلیسا سره چې عالم او ښوونکي په توګه یې د خپل ژوند ډېره برخه په کې تېره کړه، اوږدې اړیکې رامنځته کړې. د کریسټ کلیسا د رئیس، هنري لیډیل لور الیس لیډیل د (الیس د عجایبو په خاوره کې) کتاب اصلي الهام بلل کېږي، خو کارول تل له دې موضوع څخه انکار کاوه.
کارول چې یو ډېر لېوال معماګر ؤ، د کلمه ییز زینې معما یې رامنځته کړه (چې ده هغه وخت د " Doublets " په نوم بله)، چې د ۱۸۷۹ او ۱۸۸۱ کلونو ترمنځ په وینټي فیئر (Vanity Fair) مجله کې د هغه په اوونیزه ستن کې خپره شوه. په ۱۹۸۲ کال کې د ویسټ منسټر ابې په پایټز کارنر کې د کارول د یادښت ډبره څخه پرده پورته شوه. د نړۍ په ډېرو برخو کې داسې ټولنې شته چې د ده د آثارو څخه د خوند اخیستلو او د هغوی د دودې لپاره وقف شوې دي.
لومړنی ژوند
د ډاجسون کورنۍ اصلاً د شمال انګلیزه، محافظه کاره او د لویې کلیسا انګلیکن وه. د ده زیاتره نارینه نیکونه د پوځ سرتېري یا انګلیکن پادریان وو. د پلار نیکه یې، چارلز ډاجسون د کلیسا د رتبو له لارې وده وه او د آیرلنډ په کلیوالو سیمو کې د ایلفین سرپادري شو. پلرنی نيکه یې، یو بل چارلز، د پوځ مشر پاتې شوی او په ۱۸۰۳ کال کې په آيرلنډ کې په عملياتو کې ووژل شو، په دې وخت د هغه دوه زامن ډېر کوچني وو. د کوچنیانو مشر، بل چارلز ډاجسون د کارول پلار ؤ. هغه د ویسټ منسټر ښوونځۍ او بیا د آکسفورډ کریسټ کلیسا ته تله. هغه د کورنۍ بل دود ته واوښت او د پادری مقامونه یې ترلاسه کړل. هغه په ریاضي کې استعداد درلود او دوه ګونه لومړۍ درجه (double first degree) یې وګټه، چې کېدای شو د ځلانده علمي مسلک لپاره سریزه شي. د دې پرځای یې په ۱۸۳۰ کال کې د خپلې تره لور فرانسیس جین لوتویج سره واده وکړ او د لسوالۍ پادري شو.
ډاجسون د ۱۸۳۲ کال د جنورۍ په ۲۷ د چشایر د ډرزبوري کلي په آل سنټز ویکارج کې زیږېدلی، په هلکانو کې مشر او د ۱۱ ماشومانو دریم کس دی. کله چې ۱۱ کلن ؤ، پلار ته یې د یارکشایر په کرافټ-آن-ټیس کې ژوند ورکړ او ټوله کورنۍ یې د پادريایو لوی کور ته کډه شوه. دا ځای د راتلونکو ۲۵ کلونو لپاره د دوی کور پاتې شو. د چارلز پلار د انګلنډ د کلیسا یو فعال او ډېر محافظه کار روحاني ؤ، چې وروسته د ریچمونډ سرپادري مرستیال شو او ځان به یې ځینې وختونه په سختو دیني مباحثو کې چې کلیسا یې وېشله، ښکېل کاوه. هغه د لویې کلیسا ؤ، خو د انګلو - کاتولیکیزم یې غوره باله، د جان هنري نیومن او د تراکتوریانو غورځنګ ستایونکی ؤ او زیات هڅه یې وکړه ترڅو په خپلو ماشومانو کې دا ډول نظرونه القا‌ء کړي. خو چارلز د خپل پلار د ارزښتونو او په ټوله کې د انګلنډ کلیسا سره دوه اړخیزه (ګنګه) اړیکه رامنځته کړه.
ډاجسون د خپلې ځوانۍ په لومړیو کې په کور کې تعلیم ترلاسه کړ. د "لوستنې لیستونه" یې چې د کورنۍ په آرشیف کې ساتل شوي، په ژر رسېدوکي عقل شاهدي ورکوي: هغه په اوه کلنۍ کې د زائر سفر (The Pilgrim's Progress.) په څېر کتابونه لوستل. ده د ژبې بندوالی درلود، چې اکثراً د ژوند په اوږدو کې یې د ټولنیز ژوند مخه نیوله او دا وضعیت یې زیاتره خویندو او وروڼو درلود. په دولس کلنۍ کې د شمالي یارکشیر په ریچمونډ کې ریچمونډ ګرامر ښوونځۍ (چې اوس د ریچمونډ ښوونځۍ یوه برخه وه) ته واستول شو.
ډاجسون په ۱۸۴۶ کال کې رګبي ښوونځۍ ته لاره ومونده، په دې ښوونځۍ کې ظاهراً ناخوښ ؤ، ځکه د دې ښوونځۍ له خوشې کولو څخه څو کاله وروسته یې ولیکل: "زه نه شم ویلای ... چې ځمکني عوامل به ما دې ته اړ کړي چې خپل درې کاله بیا تېر کړم ... زه صادقانه ویلای شم ... که زه  په شپه کې د خپګان څخه خوندي وای، د ورځني ژوند سختۍ به واړه شیان وو چې ما زغملي وی. هغه ادعا ونه کړه چې له ځورونې سره مخ شوی، خو یادونه یې وکړه چې په رګبي کې کوچني هلکان د لویو ځورونکو اصلي موخې وې. د ډاجسون وراره، سټوارټ ډاجسون کولنګ ووډ لیکلي چې "که څه هم هغو کسانو ته چې هغه یې یوازې د نرم او متقاعد ښاغلي په توګه پېژانده، سخته ده چې په دې موضوع باور وکړي، خو دا رېښتیا ده چې د ښوونځۍ له پرېښودو څخه ډېر وخت وروسته، نوم یې د هغه هلک د نوم په څېر يادېد، چې ښه پوهېد د نېکې موخې په دفاع کې خپل سوکونه څنګه وکاروي"، چې دا د کوچنیو هلکانو څخه ساتنه ده.
که څه هم علمي پلوه په ښکاره آسانۍ سره مخکې شو. د ریاضیاتو استاد آر. بي. مېیور څرګنده کړه، "له هغه وخت راهیسې چې زه رګبي ته راغلم، د هغه په ​​عمر ما داسې هيله بښونکی هلک نه درلود". د فرانسیس واکینګیم د ښوونکي مرستیال؛ د حساب لنډیز (The Tutor's Assistant; Being a Compendium of Arithmetic)، د ریاضیاتو هغه درسي کتاب دی چې ځوان ډاجسون کاراوه او تر اوس پورې شته او په لاتین ژبه یو مننلیک په کې ؤ، چې ژباړه يې داسې ده: "دا کتاب د چارلز لوتویج ډاجسون پورې اړه لري: لاس مه وهئ!" په ځینو پاڼو کې ياداښتونه هم وو لکه دا یو چې په ۱۲۹ مخ کې موندل شوی، چې د یوې پوښتنې ترڅنګ یې لیکلي "په اعشاري کسرونو کې سمه پوښتنه نه ده".
هغه د ۱۸۴۹ کال په پای کې رګبي پرېښود او د ۱۸۵۰ کال په مې کې یې په آکسفورډ پوهنتون کې د خپل پلار په پخواني کالج، کریسټ چورچ کې د غړي په توګه نوم لیکنه کړه. په کالج کې د کوټو د برابرولو لپاره د انتظار وروسته، هغه د جنوري په 1851 کې خپل استوګنځي ته لاړ. هغه یوازې دوه ورځې په اکسفورډ کې و چې کور ته یې بلنه ورکړل شوه. د هغه مور د 47 کلنۍ په عمر کې د "دماغ التهاب" - شاید مننژیت یا سټروک - له امله مړه شوې وه.
د هغه لومړنی علمي دوران د لوړې هیلې او سخت انحراف تر منځ تېر شو. ده تل سخت کار نه کاوه، خو استثنایي استعداد ورکړل شوی ؤ او لاسته راوړنې په آسانۍ ور په برخه شوې. په ۱۸۵۲ کال کې د ریاضیاتو په مودرېشن آزموینو (Moderations) کې د لومړۍ درجې ویاړونه ترلاسه کړل او ډیر ژر وروسته د خپل پلار مخکیني ملګري کانن اډوارډ پوسي له خوا تحصیلي بورس لپاره ونومول شو. په ۱۸۵۴ کال کې، هغه د ریاضیاتو د وروستي ویاړونو ښوونځۍ کې د لومړي درجې ویاړونه ترلاسه کړل، په لیست کې لومړی ؤ، له همدې کبله لیسانس فارغ شو. دی په کریسټ کلیسا کې پاتې شو په زده کړو او تدریس بوخت شو، خو راتلونکی کال د سکلرشیپ په یوه مهمه آزموینه کې له دې امله ناکام شو چې د زده کړې لپاره یې له ځانه کټه نه وه اخیستې او په دې ناوړتیا باندې یې اعتراف وکړ. که څه هم د ریاضي پوه په توګه د هغه استعداد په ۱۸۵۵ کال کې د کریسټ چرچ د ریاضي وینا کونې مقام ور په برخه کړ، چې تر راتلونکو ۲۶ کلونو پورې ور سره ؤ. ډاجسون د لومړنۍ ناخوښۍ سره سره تر خپلې مړینې پورې په کریسټ کلیسا کې د کریسټ کلیسا د کتابتون د فرعي کتابدار په ګډون په بېلابېلو مقامونو کې پاتې شو، د کتابدارۍ دفتر یې ریاست ته نږدې ؤ، چېرې چې الیس لیډیل اوسېده.
لومړني نړیوال کېدل
لومړني نړیوال کېدل یا لومړنی مدرن نړیوال‌توب، د نړیوال کېدلو د تاريخ یو پېر دی چې نږدې د ۱۶۰۰ تر ۱۸۰۰ کلونو تر منځ او د نړیوال کېدلو تر لرغونې دورې وروسته دوره په‌کې شاملېږي. د لومړي ځل لپاره د تاريخ پوهانو اې.جي هوپکېنز او کرېسټېفر بېلي په‌واسطه معرفي شو، دا اصطلاح د سوداګریزو اړیکو او فرهنګي تبادل د زیات‌والي پړاو تشرېح کوي چې ۱۹مه پېړۍ کې د مدرن نړیوال کېدلو له راڅرګندېدو څخه لږ مخکې دورې ځانګړنه وه.
له لومړني نړیوال کېدلو څخه مدرن نړیوال کېدلو ته تېرېدل د سرمایه دارۍ او تېکنالوژۍ د تبادلاتو د پېچلې شبکې پر بنسټ مشخص شول. که څه هم په فرهنګي تبادل کې د پام‌وړ سقوط لامل شو.
شرحه/ سپړاوی
۱۷مه او ۱۸مه پېړۍ که څه هم په نړیوال نظام کې د لویدیځ امپریالیزم د راڅرګندېدلو شاهدې وې، د لومړني نړیوالتوب دورې د لویدیځې اروپا او د منځني ختيځ او ختيځې اسیا هېوادونو تر منځ د جوړو شویو دوه‌اړخيزو اړیکو تعامل زیات کړ. لومړني نړیوال کېدل د دولتونو، دودیزو نظامونو، ملتونو او له نوي نړیوال نظم، نړیوالې سوداګرۍ، امپریالیزم او سیاسي اتحادیو سره د نړیوالو سیمو د پخلاینې دوره وه، هغه څه چې تاريخ‌پوه اې. جې هوپکېنز یې «د معاصرې نړۍ او لرې تېر مهال محصول یادوي.»