cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اروپايي مرکزي بانک
د يوروزون د پورونو د بحران لمړی غبرګون
له دې څارنيزو خنډونو سره په مخ کېدو، په ۲۰۱۰ز کال کې د « Jean-Claude Trichet» په مشرۍ کې ECB د مالي بازارونو د ارامولو لپاره لاسوهنې ته ميلان نه درلود. د ۲۰۱۰ز کال  مۍ تر شپږمې نېټې، « Trichet» په ګڼو رسنيزو کنفرانسونو کې په رسمي ډول د ECB د دولتي پورپاڼو په رانيولو کې د ګډون شونتيا رد کړه، په داسې حال کې چې يونان، پرتګال، اسپانيه او ايټاليه  اعتباري ډلبندۍ کې د ښکته والي او د سود په اندازه کې د زياتوالي له څپو سره مخ وو.
سوري
دغه خلک په پيل کې د مرکزي افغانستان د غور په غرونو کې اوسيدل، خو وروسته د شمېر ډېروالي او باهم جگړو او ځينو نورو عواملو دېته اړايستل چې يو شمېر خلک يې له دغې سيمې نه په لېږدېد پيل وکړي٠ ځينې يې د هرېرود په واديو کې مېشته شول، ځينې يې غزني ته وليږديدل او ځينې يې هم د سليمان د غره ختيز د دامان په سېمه کې مېشته شول٠ همدا اوس هم د دامان په سيمه کې سوري پښتانه استوگنه لري٠ د دغې قبيلې خلک په غور، بادغيس او هرات کې د زوريانو په نامه سره مشهور دي چې اوس هم ډېر شمېر زوريان يا سوريان په دغو ولايتونو کې مېشته دي ٠ ځيني يې هندوستان ته وليږديدل٠ د سوري واکمنانو لړۍ چې له اره له غوره پيل شوې ده په هندوستان کې يې يوه ستره واکمني رامينځ ته کړه چې سوري شېرشاه يې بنسټ ايښودونکی گڼل کيږي٠
د افغا نستان نوميالی مؤرخ او مشهور ليکوال لوی استاد ارواښاد علامه عبدالحی حبيبي د "پښتو ادبياتو تاريخ" په نامه اثر کې د سوري پښتنو په اړوند داسې کښلي دي :
"سوري يا زوري دپښتنو شاهانو يوه لر غونې کورنۍ ده چې له دوی نه دپښتو ژبې داسلامي دورې ډېر اثار موږ ته راپا تې دي اودغه سوريان دپښتنو په تاريخ کې ډېر اهميت لري٠ سوري دغور يوه مشهوره قبيله ده چې اوس هم شته او زوري يې بولي اودا نوم خورا زوړ او لر غونی دی او عربو تاريخ او جغرافيا ليکونکو هم سور دزور يا زوري په بڼه راوړی دی٠ "
په اسلامي دوره کې لو مړنی مؤرخ چې د سوريا زور د نامه يادونه يې کړې ده احمد بن يحيی مشهور په البلا ذري دی چې د٢٥٥ هجري کلو نو په شا او خواکې او سېده ٠ ورپسې نورو مؤر خينو لکه احمد بن سهل بلخي (مړ٣٢٢ هجري) په خپل اثر کتاب الاشکال يا صورالاقاليم کې چې په٣٠٩ هجري کې يې کښلی دی، اصطخري په ٣٤٠ هجري کې په خپل کتاب المسالک والممالک کې او ياقوت په معجم البلدان کې دسور او زور يا دونه کړې ده.
د اسلام دمخه هم سوريان دغور واکمنا ن تېر شوي دي چې ددوی يوه کورنۍ دشنسبيانو په نامه يا دېدله ،ځکه چې دشنسبيانو دشاهي کورنۍ لوی نېکه شنسب نومېد چې دخرنک زوی و٠
پردې سر بېره د اسلام په پيل کې دسوري کورنۍ يو بل واکمن ماهوي سوري نو مېد چې په مرو کې واکمن واو دساساني امپراتورۍ وروستنی واکمن دريم يزدگرد يې چې عربان يې يزدجرد بولي وواژه٠
دمخه مو يادونه وکړه چې په غور کې دسوريا نو دشنسب کهول داسلام په پيل کې دغور په غر ونو کې واکمني کوله چې په دغو واکمنانو کې يو هم امير پولاد و چې دابو مسلم معاصر او دهغه ملگری پا تې شوی دی چې مشهور مؤرخ منهاج السراج جوزجاني هم د منتخب تاريخ نا صري په حواله کښلي دي چې امير پولاد دابو مسلم ١٣٩ هجري معاصر و٠ دامير پولاد زوی امير کروړ نومېد چې دجهان پهلوان په نامه يادېده چې دتاريخ سوري ليکوال محمدبن علي البستي هم دده ستاينه کړې ده او ليکي چې امير کروړ جهان پهلوان ډېر زړور،اديب او دقلم او تورې څښتن و٠
که څه هم تاريخ سوري اوس نشته، خو دپټې خزانې مؤلف محمدهوتک د شيخ کټه متي زی غورياخېل د "لر غوني پښتانه" په حواله دامېر کروړ سوري په اړوند داسې ليکلي دي :
"امير کروړ دامير پولاد سوري زوی و چې په١٣٩ هجري کال د غور په مندېش کې امير شو او جهان پهلوان يې باله او دغور کلا گاني او دبالشتان، خيسار او تمران ماڼۍ او بر کو شک يې ونېول او درسالت له کهوله يې په خلافت کې ډېر کومکو نه وکړل٠ امير کروړ ډېر غښتلی پهلوان او په يوه تن له سلو جنگياليو سره جنگېده، نو ځکه يې کروړ باله چې معنی يې ده کلک او سخت٠ امير کروړ په ١٥٤ هجري کال د پو شنج په جگړو کې ووژل شو٠ "
دلته به بېځايه نه وي چې د امير کروړ جهان پهلوان دهغې وياړنې لومړني بيتونه رانقل کړو چې دخپلو سوبو په اړوند يې ويلې ده:
د سوريانو دقبيلې مشهور مؤرخين، ليکوال او شاعران :
دسوريانو قبيلې په خپلې غيږ کې پياوړي مؤرخين، ليکوال او شاعران روزلي دي. دلته به بيځايه نه وي چې د ځينومشهورو کسانويادونه يې وکړو:
ښاخونه او څانگې
د سوري دقبيلې دځينو ښاخونو او څانگو نو مو نه په لاندې ډول دي :
استو گنې سيمې
لکه چې دمخه مو وويل په پيل کې دسوريانو دقبيلې اصلي ټا ټوبی دغور تاريخي سيمه وه چې وروسته دشمېر دډېر والي او ياهم دنورو ير غلگرو ځواکونو دبريدونو او يا هم دنورو عواملو له کبله نورو ځا يو نو ته وليږ ديدل٠ په اوسني وخت کې سوريان دافغانستان دغور،بادغيس او هرات په ولا يتونو کې استو گنه لري چې په دغو ځايونو کې يې خلک دزوري يا زوريانو په نامه يادوي ٠همداراز دسليمان غره ختيز ته ددامان په سيمه کې دپاکستان دراولپنډۍ په چهچه کې او دهندو ستان د پنجاب دايالت په بيجواره،د هريانا په ايالت اوداتهراپراديش او بيهار په ايالتونوکې هم ددغې قبيلې خلک شته ٠
بايدووايو چې دهندوستان په هندوانواو سکهانو کې هم دسوري په نامه قبيلې شته چې دکهتري اوکوهکران په کاسټونو پورې اړه لري او په پنجاب کې اوسيږي٠
هندوستان کې دسوريانو واکمني
په هندوستان کې د پښتنوسوريانو دواکمنۍ بنسټ ايښودونکی فريدخان و چې وروسته په شېرشاه سوري مشهور شو ځکه چې دزمري سره په يوازې وجنگيد اوزمری يې مړ کړ نو ځکه دشير خان لقب ورکړل شو او کله چې دهندوستان واکمن شو نو بيا يې دشېرشاه سوري لقب غوره کړ ٠ شير شاه دحسن خان سوري زوی او دابر اهيم خان سوري لمسی دی٠
په هندوستان کې د پښتون واکمن سلطان بهلول لودي په خت کې ډېر شمېر پښتانه دروه له سيمې نه هندو ستان ته راغلل، ځکه دغه پښتون واکمن دروه يا د افغا نستان پښتنو ته يو فرمان ليکلی و چې که هر پښتون هندو ستان ته ورشي نو دی به منصبونه، خلعتو نه او جاگيرونه او په خپل پوځ کې به لوړ لوړ منصبو نه ورکوي٠ هماغه و چې دبهلول لودي ددغه فر مان سره سم د فريد خان يا شير شاه سوري نېکه ابراهيم سوري دخپل زوی حسن خان سوري سره يو ځای د بهلول لودي په واکمنۍ کې دمنصبونو دتر لاسه کولو لپاره هندو ستان ته لاړل اوڅه موده يې دحصار فيروزه په کلا کې تېره کړه ٠دغه سيمه اوس يوازې دحصار په نا مه يا ديږي چې دشمالي هند دهريانا دايا لت يوه ولسوالي ده ٠
هريانا نن ورځ دشمالي هندوستان يو ايالت دی چې دپنجاب،ډيلي،راجستهان،اتهر کهنډ،هيما چل پراديش اواتهراپراديش دايا لتو نوسره گډه پوله لري٠
سوري شير شاه په ١٤٧٩ عيسوي کال کې په حصار فيروزه کې چې دهند دهريانا په ايالت کې موقعيت لري دې نړۍ ته ستر گې پرانيستلې او پلار يې فرېد خان نوم پرې کېښود٠ د هند دپښتون واکمن بهلول لودي دواکمنۍ په وخت کې کله چې جمال خان ته دجو نپور حکو مت لاس ته ورغی نو هغه دفريد خان پلار حسن سوري ته دخواص پور او ټانډه سيمې دجاگير په ډول ورکړې او دپنځه سوه ژوبله ورو او جنگياليو مېړو مشر يې وټا که٠
فريد خان وروسته بيا اگرې ته لاړاو هلته دولت خان لودي ته چې په هغه وخت کې دسلطان ابر اهيم لودي دسترو امراوو نه وورغی٠ دولت خان لودي نو موړی سلطان ابر اهيم ته وروپېژاند او کله چې دفريدخان پلار حسن سوري مړ شو نو فريد خان ته دخپل پلار دجاگير فر مان ورکړل شو٠ کله چې لودي سلطان ابر اهيم دمغولي بابر له لاسه دپاني پت په جگړه کې ووژل شواو پهاړ خان لواڼی چې دلودي سلطان ابر اهيم له خوادبيهار دا يالت صوبه دار واو خپلسری او ياغی شوی او خپل ځان ته يې دسلطا ن محمد لقب غور ه کړی ونو فريد خان هغه ته ورغی او دهغه له خوا منصب ورکړل شو ٠يوه ورځ فريد خان له سلطان محمد سره يو ځای ښکار ته لاړل چې ناببره يو زمری را ښکاره شو٠
فريد له زمري سره مقا بله وکړه او پخپله توره يې هغه وواژه٠سلطان محمد دده دزړورتوب نه ډېر خوشاله او ده ته يې دشير خان لقب ورکړ او سلطان محمدورځ په ورځ دده موقف لوړاوه څو چې يې دخپل زوی جلال خان استاد وټا که٠ شيرخان وروسته خپل ځواک ډېرکړ او دپښتنو په مر سته يې مغولي واکمن همايون مات کړ٠همايون ايران ته وتښتيداو شيرشاه دهندوستان واکمن شو اود حضرت اعلی لقب يې غوره کړ٠
شير شاه په هندوستان کې دپښتنو ديوې داسې پياوړي واکمنۍ بنسټ کېښود چې دهندوستان تاريخ پرې وياړي او دده تلپاتي خد متونه يادوي٠ دشير شاه له مهمو کارونو نه يوداو چې دبنگال دسونارگاون نه يې ترافغانستانه پورې سړک جوړ کړ او دسړک په دواړو غاړو ته يې ونې کښينولې څو مساپران ځانونه دگر مۍ نه خوندي کړي٠ همداراز يې په لاروکې کاروان سرايونه او جوماتونه جوړ کړل او څاه گانې يې وکيندلې چې مساپران ترې گټه واخلي٠ دشيرشاه بل مهم کارداوچې دپوستې او ډاگ سيستم يې په داسې ډول تنظيم کړ چې ډېر چټک او گړ ندی و، ان نن ورځ هم هنديان په دې معتقد دي چې دشير شاه دډاگ او پو ستي سيستم تر اوسني سيستم هم غوره و٠ شير شاه په هند کې دځمکو داسې اصلاحات رامينځ ته کړل چې دده دځمکې داصلاحاتو دسيستم نه اوس هم گټه اخيستله کيږي٠
شير شاه په هندوستان کې تقر يباشپږ کلونه په ډېر عدل اوانصاف سره واکمني وکړه چې دده عصر دهند په تاريخ کې يوطلايي عصر گڼل کيږي٠ په پای کې د٩٥٢ هجري کال دربيع الاول دمياشتي په دولسمه نېټه دکالنجر دکلا دنيولو په وخت کې دباروتوداور له کبله ټپي او بيا وروسته مړشواو دهندوستان دبيهار ايالت په سهسرام کې ښخ شو٠ دده زيارت ته اوس هم گڼ شمير خلک ورځي اوددغه عادل واکمن روح ته دعقيدت نذرانې ډالۍکوي٠دشيرشاه تر مړينې وروسته يې زوی سليم شاه پا چا شوچې بيا وروسته يې دولس کلن زوی فيروزخان ته واکمني په لاس ورغله، خو نو موړی دنظام خان دزوی مبارز خان له خوا چې دسوري شير شاه وراره و ووژل شو او نوموړي دمحمدشاه عدلي يا محمد شاه سوري په نامه ځواک تر لاسه کړ٠ ترهغه وروسته ددغې کورنۍ نور واکمنان لکه ابر اهيم شاه سوري، سکندرشاه سوري او عادلشاه سوري په هند کې واکمني چلولې ده٠
د شير شاه دزمانې مشهور کسان چې دسوريانو په قبيلې پورې يې اړه درلوده:
احمد خان سوري چې د شير شاه ميرنی ورورو، قطب خان سوري، بر مزيد خان سوري اوکمال خان سوري چې د شيرشاه د واکمنۍ ستر اميران ول٠ جلال خان سوري، سکندر خان سوري، سيد خان سوري، غازي خان سوري، مبارک خان سوري، فتح خان سوري، محمد خان سوري، نظام خان سوري، مبارز خان سوري، مدا سوري د شير شاه مير نی ورور
ماخذونه
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه‎
دېوالي
دیوالي یا کښیوتنه په وټې کې هغه حالت ته ویل کیږي په کوم چې سوداگر یا سازمان ونشي کولای پور ورکونکي ته خپل پورورنه بیرته ورکړي او و نشي کولای چې خپل سوداگریز تړونونه پلي کړي.
وېشنيزه:وټه وېشنيزه:دیوالي
لويېس دوپري
پروفېسر لويېس دوپري (۲۳ د اگسټ، ۱۹۲۵ - ۲۱ د مارچ، ۱۹۸۹ ز.) یو امریکنی لرغونپوه, وگړپوه عالم او د افغان کولتور او پېښلیک کارپوه وه. هغه د نانسي هاچ دوپري خاوند و, چې اوس په کابل پوهنتون کې د افغانستان مرکز هيت ريسه غړې ده او د افغانستان په اړه يې ۵ کتابونه هم کښلي دی. له متحده ایالاتو څخه د مېرمن او خاوند په توگه په گډه د ۱۵ کلونو لپاره په کابل کې کار وکړ., تر خپلې وسې یې د افغانستان په اړه لیکلي اثار او معلومات راټول کړل. دوي له ۱۹۶۵ز کال تر ۱۹۷۸ز پورې د هېواد هر گوټ ته سفرونه وکړل، ترڅو د لرغوني ځایونو او توکو په اړه مالومات راټول کړي.
لومړي وختونه
دوپري د اگست په ۲۳مه، ۱۹۲۵ز کال د گرین ویلي, شمالي کاریلونا زېږېدلی. هغه په دوېمه نړیواله جگړه کې د امریکې متحده ایالاتو بحري ځواک په توگه گډون کړی و، او په فلپین کې یې ځای ونیوه. د جگړی په وروستیو کې هغه غوښتل چې ځان د متحده ایالاتو پوځ ۱۱مې ... لوا ته ځان بدل کړي. کله چې دویم نړېواله جگړه پای ته ورسېده، نو ده د هارورډ پوهنتون کې اسیایي لرغونپوهنه او توکمپوهنه پیل کړه.
وروسته د لېسانس، ماسټرۍ او ډاکټرۍ لاسوندونو ترلاسه کولو وروسته یې وغوښته چې د څېړنیزو موخو لپاره فلپین ته بیا ور وگرځي، مگر د نوموړي دولت له خوا یې غوشتنه رد شوه، مگر په ورته وخت کې په ۱۹۴۹ز کال نوموړی په افغانستان کې د لرغونپوهنیزی څېړنو لپاره وبلل شو. دې کار دده لېوالتیا له ۱۹۵۹ څخه تر ۱۹۸۳ پورې تر اوږدمهاله پورې له سوېل لودیځې اسیا سره جوړه کړه. .
دوپري په لاندې پوهنتونو کې درس ورکړی دی:
په خپل کاري ژوند کې دې د یو شمېر هېوادونو لکه لویدځ المان، فرانس، ډنمارک، سویډن او برېټانیې سره د سلاکار په توگه دنده ترسره کړه، همدارنگه یې له د امریکې متحده ایالاتو کورنیو چارو وزارت او د ملگرو ملتونو سره د سلاکار په توگه دنده ترسره کړه.
دی او دده مېرمن له کمونستي اووښتونه مخکې په یوه لینډ رو ور گاړي کې ډېر ځلې د افغانستان په مختلفو ښارونو کې لیدل شوي چې بې له کوم ساتونکي او موټر چلوونکي به یې خپله موټر چلاوه او له یوه ولایته به بل ته تگ کاوه. د غویي له اووښتونه ۱۹۷۸ز اپریل وروسته ډوپري او مېرمن یې ونیول شوه او له هېواده وشړل شوه. دوي دواړه د امریکې متحدو ایالتونو ته وگرځېده، مگر وخت ناوخته به یې گاونډي پاکستان ته راتلو، چې د شوروي اتحاد برید پر افغانستان له نږدی وڅاري. ډوپري له افغان مجاهدینو سره چې د کمونستي رژیم او شوروي پوځونو سره په جگړه بوخت وه؛ کار وکړ او د هغوي کړنې یې په نړیواله کچه وځلولی.
مړینه
دوپري د مارچ په ۲۱مه، ۱۹۸۹ز کال د شمالي کارولینا په دورهم کې ومړ، پوره یوه میاشت وروسته له هغې چې د پخواني شوروي وروستی پوځي له افغانستان څخه په تېښته پر شا شو.
باندنۍ سرچینی
وېشنيزه:امریکایي لرغونپوهان وېشنيزه:د ۱۹۲۵م کال زېږدنې وېشنيزه:د ۱۹۸۹م کال مړینې وېشنيزه:د منځنی آسیا زده کړې
د بنسټیزو حجراتو په واسطه درملنه
د بنسټیزو حجراتو په واسطه درملنه (د حجراتو پیوند) د یوې ناروغۍ یا هم یو لړ شرایطو لپاره له بنسټیزو حجراتو ګټنه ده. په ۲۰۱۶ زکال کې د دغې درملنې یوازنی ډول د وینې جوړوونکو حجراتو یا د هډوکو د مغز پیوند و. دغه پیوند په معمول ډول د هډوکي له مغز څخه په کار اخیستو ترسره کېده او ځینې مهال د نامه د غوټۍ له وینې هم په کې ګټنه کېدله. په دې سربېره څېړنې روانې دي چې د اعصابو د له منځه وړونکو یو شمېر ناروغیو او د شکرې او زړه د ناروغیو په برخه کې د بنسټیزو حجراتو پر مټ له درمنلې کار واخیستل شي.
د بنسټیزو حجراتو په واسطه درمنله وروسته له هغې د بحث وړ موضوع وګرځېده، کله چې پوهانو د نطفې د بنسټیزو حجراتو د جلا کولو  او کرلو پرمټ وکولای شول، د حجراتو سوماتیک لېږد ترسره او له هغو څخه یې د پیاوړو القایي سلولونو د جوړولو په برخه کې ګټنه وکړه. دغه بحثونه تر ډېره د جنین د سقط او د انساني ورته والي د رامنځته کېدو ته اړوند کېدل. په دې سربېره د نامه په غوټۍ کې د راغونډې وینې پر مټ درمنلې ته بازارموندنه هم بحث پارونکې وه.
د مغزي زوال په برخه کې
سالم مغز بنسټیز مغزي حجرات لري چې د عمومي بنسټیزو حجراتو د شمېر ساتلو په موخه شتون لري او نور حجرات زېږوي. په سالمو لابراتواري حیواناتو کې د حجراتو زېږونکې حجرې په مغز کې دننه حرکت کوي او او د بوی د حس (د شامې حس) نیورونونه خوندي ساتي. د دې راپور ورکړل شوی چې په عصبي اختلال باندې د اخته بالغوموږکانو په موډلونو کې د درملو په مرسته د اندوژن حجراتو (چې تولید یې د حجرې د ننه موادو څخه کېږي) فعال کول د هغوی د مغزي خوندیتوب او د چلن د ښه کېدو لامل ګرځي.
نخاعي او مغزي زیان
مغزي سکته یا د مغزو تروماتیک زیان د حجراتو د مړینې لامل ګرځي چې په مغزو کې د نیورونونو (عصبي حجراتو) او الیګودندروسیټ په واسطه مشخصه کېږي. د نخاع د زیانونو په برخه کې د بنسټیزو حجراتو څخه د ګټنې کلینکي او حیواني څېړنې ترسره شوې دي.
سنډرومي کمزورتیا
په ډېر لږ مقیاس کې په ۶۰ کلونو یا له هغو زیات عمر لرونکو کسانو څېړنه ترسره شوې چې ښيي له ځوانو سالمو حجراتو ورکوونکو څخه د هغوی د وریدونو د ننه په مزانشیمي حجراتو سره درملنې د هغوی په فزیکي چلن کې د پام وړ پرمختګ رامنځته کړی. د مزانشیمي بنسټیزو حجراتو له خوا د التهاب چاپېر کول، د هغو له کمښت سره مرسته کوي او د دې لامل کېږي چې د ماتېدو اغېزې معکوسې شي.
زړه
د زړه په ناروغیو اخته کسانو کې هم د بنسټیزو حجراتو په واسطه د درملنې څېړنه ترسره شوې. د بودو – اکهارد ستراوئر کار د سلګونو واقعي کمیو له امله بې اعتباره وښوول شو. ګڼ شمېر کلنیکي ازموینې ښيي چې په لویانو کې د بنسټیزو حجراتو په مرسته درملنه بې ګواښه او اغېزمنه ده؛ د دغې چارې د واقعي شواهدو په موخه یوازې د څو څېړنو راپور ورکړل شوی. د بنسټیزو حجراتو د پیوند یو شمېر لومړنیو کلنیکي ازموینې ښوولې چې د هډوکي د مغز د بنسټیزو حجراتو په واسطه درملنې د زړه په فعالیت کولو کې ډېر لږ ښه توب رامنځته کوي.
د میوکارډ انفرکشن د درملنې په موخه د بنسټیزو سلولونو په مرسته درملنه کې په معمول ډول د هډوکود مغز له اتولوګ حجراتو ګټنه کېږي، خو یو شمېر نورې بالغې بنسټیزې حجرې هم شتون لري چې کېدای شي ترې ګټنه وشي، لکه له وازدې څخه ترکیبي بنسټیز حجرات.
د ښه کېدو معمول میکانېزمونه دا دي:
نقد( نیوکې)
په ۲۰۱۳ زکال کې د بطن په عملکرد باندې د هډوکي د مغز د بنسټیزو اوټولوګوس حجراتو څېړنې له «سلګونو» نیوکو سره مخ وې. منتقدین یې راپور ورکوي چې ښکاري له ۴۸ راپورونو څخه یوازې پنځه یې د ګټنې وړ و او نور ډېری موارد په تصادفي توګه د رد کولو په مقابل کې د منلو وړ و چې په دغو راپورونو کې هماغه یوې ازموینې هم له یو بل سره تناقض درلود. د بنسټیزو ځانګړونو او وروستیو پایلو لرونکي یوه جوړه راپورونه په ترتیب سره په دوه نشریو کې د یوې تصادفي ازموینې په توګه چې په ۵۷۸ ناروغانو ترسره شوې وه؛ د یوې لید وړ ۳۹۱ کسیزې مشاهدې په توګه نشر شول. نورو راپورونو په وګړیزو څانګو کې د منفي معیار (ناشوني توب) انحراف ته اړتیا لرله او همدارنګه یې کسري موضوعات او د NYHA منفي څانګې لرلې. په ټولیز ډول په دغو راپورونو کې د بنسټیزو حجراتو د شمېر په پرتله د وګړو شمېر زیات ښوول شوی و هغه چې د روغتونونو په لابراتوارونو کې یې د ازموینې راپور ورکړل شوی و. هغه علمي پوهنتوني څېړنه چې په ۲۰۱۲ زکال کې له راپور ورکولو پرته وتړل شوه د ۲۰۱۳ زکال په جولای میاشت کې بېرته پیل شوه.
په ۲۰۱۴ زکال کې د بنسټیزو حجراتو په درملنې باندې یو متا انالېز (فراتحلیل) د زړه د ناروغیو لپاره د هډوکي د مغز له بنسټیزو حجراتو څخه په ګټنې د کلنیکي ازموینو په برخه کې یو لړ توپیرونه څرګند کړل چې دغو څېړنې له ګڼ شمېر اختلافاتو سربېره د اغېز د زیاتوالي څرګندويي کوله. بل متا انالېز چې د ۱۲ تصادفي ترسره شوو ازموینو د داخلي ډاټا پر بنسټ ترسره شو څرګنده کړه چې په بنسټیزو حجراتو باندې درملنې په لومړنیو وروستیو نقاطو کې د یو شمېر مواردو لکه د زړه د عملکرد په برخه کې د ښه توب په برخه کې هېڅ رول نه دی لرلی او هېڅ پام وړ ګټه نه لري.
د TIME ازموینې چې د double-blind، placebo کنټرول شوي ازموینې له طرحې یې کار اخیست، دا پایله وښووله چې په هغو کسانو کې چې مایو کارډیل انفرکشن (myocardial infarction) یې درلود د «هډوکي د مغز د یو هستوي هجراتو تجویز د دوه کلونو په ترڅ کې د زړه د کیڼ بطن له اختلال سره مرسته نه ده کړې». په دې بنسټ BOOST-2 ازموینه چې د آلمان او ناروې په ۱۰ مرکزونو کې ترسره شوه، راپور یې ورکړ چې « له هستې لرونکو BMC ګانو څخه ګټنې په STEMI لرونکو او همدارنګه په نسبتا کم LVEF لرونکو ناروغانو کې کومه ګټه نه ده لرلې». له دې سربېره دغه ازموینه په هېڅ یو دویمي MRI سره وه نه ارزول شوه او دا پایله یې وړاندې کړه چې کرونري دننه د هډوکي د مغز د بنسټیزو حجراتو درمنله هېڅ عملي او کلنیکي ګټه نه لري.
بازارموندنه او لګښتونه
د ۱۹۹۰ مې ز لسیزې په وروستیو او د ۲۰۰۰ مې ز لسیزې په لومړیو کې د شرکتونو او روغتونونو لومړني موج شتون درلود چې د بنسټیزو حجراتو په واسطه یې درملنه وړاندې کوله، په داسې حال کې چې روغتیايي ادعاوې یې نه شوې ثابتولی او یا یې هم قانوني تائید له ځانه سره نه درلود. په ۲۰۱۲ زکال کې د روغتونونو او شرکتو دویم موج رامنځته شو چې معمولا په مخ پر ودې هېوادونو کې و چېرې چې لږ روغتیايي نظارت شتون درلود او د بنسټیزو حجراتو په واسطه درمنله یې د توریستي موډل په توګه وړاندې کوله. لکه د لومړي موج د شرکتونو او کمپنیو په توګه دوی هم ورته کلکې ادعا وې کولې خو ثابت کېدونې نه وې دغه ادعاوې په متحده ایالاتو، مکسیکو، تایلنډ، هند او سویلي افریقا کې د یو شمېر روغتونونو له خوا وشوې.
عامه روغتیا
عامه روغتیا «د ناروغۍ د مخنیوي علم او هنر » بلل شوې چې د ټولنې، خصوصي او دولتي ادارو، خلکو او افرادو د منظمو هڅو او اګاهانه انتخابونو له لارې ژوند اوږدوي او کیفیت یې ښه کوي. د یوې ټولنې د روغتیا د ټاکونکو عواملو او د ورپېښو ګواښونو تحلیل د عامې روغتیا بنسټ جوړوي. عوام کېدای شي یوه ډله خلک وي او یا هم د کلي او یا ښار په کچه وي؛ چې د یوې نړیوالې وبا په صورت کې ښايي ګڼې لویې وچې په بر کې را ونیسي. د روغتیا په اصطلاح کې فزیکي، رواني او ټولنیزه روغتیا او ښه‌والی راځي.
د پرمختللو هېوادونو او د پرمختګ په حال کې هېوادونو تر منځ او همدا راز د پرمختګ په حال کې هېوادونو دننه روغتیايي خدماتو او د عمومي روغتیا نوښتونو ته په لاسرسي کې د پام وړ توپير موجود دی. کوم هېوادونه چې د پرمختګ په حال کې دي، په هغو کې د عمومي روغتیا زېربناوې تر اوسه د جوړېدو په حال کې دي. ښايي د روغتیايي خدمتونو لپاره لوستي کارکوونکي، د پیسو سرچینې او يا په ځینو مواردو کې د لومړنیو روغتايي خدمتونو د وړاندې کولو او د ناروغیو د مخنیوي لپاره کافي پوهه هم ونه‌لري. په دغو هېوادونو کې یوه لویه اندېښنه د مور او ماشوم کمزوری روغتیايي حالت دی چې خوار ځواکي او بېوزلي یې لا پسې ډېروي.
د بشري تمدن له پیل راهیسې ټولنو د روغتیا د ښه کولو او له ناروغیو سره د مبارزې لپاره په ټولیز ډول کار کړی. په پېچلیو ټولنو کې د روغتیايي خطرونو د کمېدو لپاره شعوري مداخلې ښايي د بېلابېلو خلکو لکه پوځي جنرالانو، روحانیونو یا واکمنانو نوښت وي. لویه بریتانیا له دې امله چې په ټوله نړۍ کې یو لومړنی متمدن ښاري هېواد و، له نولسمې پېړۍ را وروسته د عمومي روغتیا د نوښتونو په پراختیا کې تر نورو مخکې شو. د عامې روغتیا کوم نوښتونه چې پيل شول، په لومړیو کې پر روغتیا (د بېلګې په توګه د لیورپول او لندن د ککړو اوبو یا فاضلابو سیستمونه)، د عفوني ناروغیو پر کنټرول (لکه واکسین او قرنطین) او د بېلابېلو علومو پر بشپړېدونکو زېربناوو متمرکز وو؛ د بېلګې په توګه مایکروبیولوژي، اپيډمیولوژي او انجنیري علوم.
تعریف
عامه روغتیا «د ناروغۍ د مخنیوي علم او هنر » بلل شوې چې د ټولنې، خصوصي او دولتي ادارو، خلکو او افرادو د منظمو هڅو او اګاهانه انتخابونو له لارې ژوند اوږدوي او کیفیت یې ښه کوي. عوام کېدای شي یوه ډله خلک وي او یا هم د کلي او یا ښار په کچه وي. د روغتیا په اصطلاح کې فزیکي، رواني او ټولنیزه روغتیا او ښه‌والی راځي. په دې توګه د روغتیا نړیوال سازمان د تعریف له مخې: «روغتیا د بشپړې جسمي، رواني او ټولنیزې هوساینې حالت دی، یوازې د ناروغۍ نه‌شتون روغتیا نه ده».
موخې
د عامې روغتیا موخې د ناروغیو، زیانونو او نورو حالتونو مخنیوی او کمول دي. ټولیزه موخه یې دا ده چې د خلکو روغتیا ښه شي او ژوند ته یې هیلې ډېرې شي.
مېتودونه
د عامې روغتیا موخې پر پېښو، روغتیايي ښه‌والي، ټولنو او چاپېریالونو د څارنې له لارې ترلاسه کېږي. د خلکو د روغتیا د مهمو عواملو او موجودو خطرونو تجزیه تحلیل د عامې روغتیا بنسټ جوړوي.
ډېری ناروغۍ داسې دي چې په ساده او غیر طبي لارو چارو سره د مخنیوي وړ دي. د بېلګې په توګه، څېړنو ښودلې چې په صابون سره د لاسونو وینځل د ډېرو ناروغیو د مخنیوي لامل کېږي. په نورو مواردو کې د یوې ناروغۍ درملنه یا د یوه رنځېږن (pathogen) کنټرول کولای شي نورو ته د هغې ناروغۍ د لېږد مخه ونیسي. د عامې روغتیا اړیکتیايي پروګرامونه او همدا راز د واکسیناسیون پروګرامونه په عامه روغتیا کې د یوې ناروغۍ د مخنیوي لپاره معمول اقدامات دي.
عامه روغتیا له لومړنیو، ثانویه او درېیمې کچو څارنو سره د یوه هېواد د روغتیايي خدمتونو د ټولیز سیستم برخه ده. د عامې روغتیا اړوند ډېری کارونه له روغتیايي مرکزونو د باندې کېږي؛ لکه د توکو پر صحي‌والي څارنه او یا د لېږدېدونکو ناروغیو د مخنیوي لپاره د ستنو د بدلولو پروګرامونه.
عامه روغتیا په پرمختللو او د پرمختګ په حال کې هېوادونو کې د ځايي روغتیايي سیستمونو او نادولتي سازمانونو له لارې د ناروغیو د مخنیوي په هڅو کې مهم رول لري.
په عامه روغتیا کې د جغرافيايي اطلاعاتو سیستم (GIS) ته اړتیا ده؛ ځکه د ناروغیو په خطر او زیانونو کې جغرافیايي اړخونه هم ښکېل دي.
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO)
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د ملګرو ملتونو یوه تخصصي اداره ده چې د نړیوالې عمومي روغیتا مسؤلیت لري. د روغتیا نړیوال سازمان اساسنامه چې د دغې ادارې جوړښت او حاکم اصول ټاکي، خپله اصلي موخه «د روغتیا تر ټولو لوړې ممکنې کچې ته د ټولو خلکو لاسرسی» بولي. د WHO ډېره برخه کار د ټولیزو روغتیايي خدمتونو ملاتړ، د عمومي روغیتا پر خطرونو څارنه، د روغتیا بیړنیو شرایطو ته غبرګون او د روغتیا ښه‌والی او د انسان هوساینه ده. دغه سازمان د عمومي روغتیا په څو مهمو لاسته‌راوړنو کې د پام وړ رول لوبولی چې تر ټولو مهم یې د چیچک ناروغۍ له منځه وړل، د ماشومانو د فلج (پولیو) تقریباً له منځه وړل او د «اېبولا» ناروغۍ واکسین جوړول دي. اوسني لومړیتوبه یې د ساري ناروغیو لکه اېچ‌ای‌وي، اېډز، اېبولا، کوویډ-۱۹، ملاریا او سېل ناروغیو؛ همدا راز غیر ساري ناروغیو لکه د زړه او سرطان ناروغۍ، سالم خوراکي رژیم، خوراکي امنیت او مسلکي روغتیا په برخو کې دي.
د عامې روغتیا پروګرامونه
ډېری دولتونه د ناروغیو د کمولو او نورو جسمي او رواني حالتونو په برخه کې د عامې روغتیا د پروګرامونه اهمیت درک کوي. له دې سره سره، عامه روغتیا په ټولیز ډول د درملو په نسبت له دولت څخه کمه بودیجه ترلاسه کوي. که څه هم د ځايي او دولتي روغتیايي سازمانونو همکاري د عمومي روغتیا د ښه‌والي لپاره تر ټولو ښه لاره بلل کېږي، خو د دغه کار لپاره شته شواهد ډېر کم دي. د عامې روغتیا پروګرامونه چې واکسینونه وړاندې کوي، د روغتیا په ښه کولو کې یې پرمختګ کړی؛ د بېلګې په توګه چیچک ناروغي یې له منځه وړې ده او دا هغه ناروغي وه چې بشریت یې زرګونه کاله په ځان اخته کړی و.
مارتا نسبام
مارتا کراوين نسبام (د ۱۹۴۷ ز کال د مۍ په شپږمه نېټه زېږېدلې) يوه امريکايۍ فيلسوفه او د شیکاګو په پوهنتون کې د قانون او اخلاقياتو د «ايرنسټ فريونډ» تخصصي خدمت اوسنۍ پروفيسره ده، چېرې چې هغه په شريکه سره د قانون په ښوونځي او د فلسفې په څانګه کې ټاکل شوې ده. هغې په لرغوني يونان او رومي فلسفه، سياسي فلسفه، وجوديت، ښځمنپالنې اخلاقياتو او د څارويو د حقوقو په اړوند ځانګړې لېوالتيا لري. نوموړې همدا راز په کلاسيک، الاهياتو او سياسي علومو کې د ملګرې په توګه ټاکل شوې، د سويلي اسيا د مطالعاتو د کمېټې غړې او بشري حقوقو د پروګرام د پلاوي غړې ده. هغې مخکې په هارورډ او براون کې هم تدريس کړی.
د ښېګڼې کمزوري (۱۹۸۶ ز کال )، د بشريت مهذب کول: په ازاد تعليم کې له سمون څخه کلاسيکه دفاع (۱۹۹۷ ز کال )، جنس او ټولنيز عدالت ۱۹۹۸ ز کال ، له بشريت څخه پټېدل: کرکه، شرم او قانون (۲۰۰۴ ز کال )، د عدالت پولې: معلوليت، هويت، د انواعو غړيتوب (۲۰۰۶ ز کال ) او له کرکې تر بشريت: جنسي ميلان او اساسي قانون (۲۰۱۰ ز کال) په ګډون، نسبام د يو شمېر کتابونو ليکواله ده. هغې په ۲۰۱۶ کې په هنر او فلسفه کې د «کيوټو» جايزه تر لاسه کړې وه، په ۲۰۱۸ ز کال يې د «برګرن» جايزه او په ۲۰۲۱ز کال کې يې د «هالبرګ» جايزه تر لاسه کړې ده.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
نسبام د ۱۹۴۷ز کال د مۍ د مياشتې په شپږمه نېټه په نيويارک ښار کې زېږېدلې وه، د پلار نوم يې «جورج کراوين» و چې يو فيلسوف او وکيل و، د مور نوم يې «بيټي وارين» و چې یوه داخلي طراحه او کور جوړونکې وه. له شل کلنۍ څخه تر کم پورې نسبام په «برين ماور» کې د «بالډوين» ښوونځي کې زده کړې وکړې. هغه خپله پالنه «د ختيځ ساحل WASP د ممتازې... ډېرې بې عيبه، په پيسو او حيثيت کې ډېر نغښتی» په توګه تشریح کړې ده. وروسته هغې خپله بې صبري «د ماندرين فلسفيانو» او د ولس خدمت لپاره وقف کېدو ته منسوبوله، نوموړې ويلي «ما ارستوکراتي تربيه رد کړه. زه هغه شی نه خوښوم چې ځان د يوې ډلې يا خاصې په توګه ځایوي، که هغه بلومزبری (د ليکوالو، فيلسوفانو او هنرمندانو يوه ډله و ه) ډله وي او که دريډا (يو فرانسوی فيلسوف او نقاد و)».
په ويلسلي کالج کې د دوه کلونو زده کړې څخه وروسته، د دې لپاره چې په نيويارک کې د سينما زده کړې وکړي، هغې د نيويارک په پوهنتون کې د سينما او کلاسيکس زده کړې تر لاسه کړې، په ۱۹۶۹ز کال کې يې په هنر کې د لسانس سند تر لاسه کړ او هغه مهال سوکه سوکه د فلسفې پر لور ولاړه، کله چې په هارورډ پوهنتون کې وه، له دې پوهنتون څخه يې په ۱۹۷۲ز کال کې د ماسترۍ سند تر لاسه کړ او په ۱۹۷۵ز کال کې يې په فلسفه کې د دوکتورا سند تر لاسه کړ، د «جي.اي.ايل اوين» تر څارنې لاندې يې زده کړې پر مخ وړلې.
مسلک
په ۱۹۷۰ز لسيزه او د ۱۹۸۰ په لومړيو کې هغې په هارورډ کې د فلسفې او کلاسيک درسونه ورکړل، په ۱۹۸۲ز کال کې د کلاسليک څانګې له خوا د هغې د کار دوام رد کړای شو. نسبام بيا براون پوهنتون ته ولاړه، هلته یې تر ۱۹۹۴ز کال پورې استادي وکړه، تر دې چې د شيکاګو پوهنتون د حقوقو له پوهنځي سره يو ځای شوه. د نوموړې د ۱۹۸۶ز کال کتاب «د ښېګڼې کمزوري» کوم چې د لرغوني يونان د اخلاقياتو او يونان د ناورين په موضوع ليکل شوی و، دې کتاب نوموړې په انسانيت کې يوه پېژندل شوې څېره وګرځوله. په براون کې، فيلسوفه «لینډا مارټين الکوف» او اداکار او د ډرامو ليکوال «ډيم بليک نيلسن» د نيسبام په زده کوونکو کې شامل وو. په ۱۹۸۷ز کال کې، نوموړې ته هغه مهال عامه پاملرنه واوښته، کله چې هغې د خپل ملګري فيلسوف «الان بلوم» په کتاب «د امريکايي دماغو بنديدل» باندې نيوکه وکړه. د هغې وروستي اثر (د عدالت پولې) له نسبام څخه د نړیوال عدالت مفکره جوړه کړه. د وړتياوو په هکله د نسبام ډېری کار د ښځو په نابرابرې ازادۍ او موکو تمرکز لري او هغې د ښځمنپالنې یوه جلا بڼه منځ ته راوړې ده، له ازاد روايت څخه الهام اخلي، خو په دې ټينګار کوي چې د ازادخيالۍ په غوره حالت کې يې، د جنسيتي اړيکو او په کورنۍ کې د اړيکو په اړه د بنسټپاله بيا فکر کول ځای پر ځای شوي دي.
نسبام په خپلو علمي ليکنو او تر څنګ يې د نيمه مشهورو مجلو او کتابونو په بيا کتنو کې، همدا راز په يوه بېلګه کې يې په محکمه کې د يوې ماهرې شاهدې په توګه د شاهدي ورکولو پر مهال له نورو مفکرينو سره په ډېرو فعالو بحثونو کې برخه اخستې ده. هغې د «ايواندز» په وړاندې د «رومر» په محاکمه کې د «کولراډو» په محکمه کې شاهدي ورکړې وه، د هغې ادعا پر ضد يې استدلال کاوه چې د فلسفې تاریخ دولت ته د يو داسې قانون په پلوۍ «اړينه لېوالتيا» ورکوي، په کوم کې چې ښځينه او نارينه همجنسپرستانو ته د سيمه ييز غېر توپيري چلند د قوانينو د تصويب تر لاسه کولو له حق څخه انکار وشي. د اپلاتون په اثارو کې د « tolmêma» اصطلاح له ممکنه معنا سره چلند، د دې شاهدۍ د ېوې برخې په توګه د دې شخړې موضوع وه او معترضينو ګمراه کوونکې او ان درواغژنه بللې وه.
نوموړې دې ادعاوو ته په يوه اوږده لیکنه کې ځواب ووايه چې سرليک يې و:«اپلاتوني مینه او کولراډو قانون». نسبام د اپلاتون له «سمپوزيم» او له سقراط سره د هغه له تعامل څخه ګڼ مراجع د خپل بحث لپاره د شواهدو په توګه وکارول. د هغې يو سخت منتقد «رابرټ پي. جورج» په ځواب سره دې بحث ته دوام پیدا کړ. نسبام د چپ اړخې مفکرې په توګه په «ناوم چومسکي» نيوکې کړې وې، چا چې دا باور درلود چې «يو څوک بايد په خپلو ملګرو اعتراض ونه کړي او يووالی له اخلاقي سمون څخه زيات اهميت لري». هغه وړانديز کوي چې يو څوک کولای شي «دا ليکه د برژوايي اخلاقو په وړاندې تر زړې مارکسي کرکې پورې ورسوي، خو دا بيا هم کرکه ده، که اصل سرچينه یې هر څه وي». د هغې په علمي ملګرو کې چې کتابونه یې هغې په انتقادي نظر کتلي وو، الين بلوم، هاروي ماسفيلډ او جوډيت بټلر شامل دي. د هغې نور علمي بحثونه د «جان راولس، ريچارډ پوسنر او سوزان مولر اوکين» په شان څېرو سره شوي دي. د ۲۰۱۹ز کال د جنورۍ په مياشت کې نسبام اعلان وکړ چې هغه به د «برګرن» انعام د ګټلو يوه برخه د دې لپاره وکاروي، تر څو د شکاګو پوهنتون د قانون په پوهنځي کې ځينې لانجمنو موضوعاتو په اړه د ګردي ميزونو يو لړ بحثونه تمويل کړي. دا بحثونه د «مارتا سي. نسبام» زده کوونکي ګردي ميزونو په نوم پېژندل کېږي.
شخصي ژوند
هغې په ۱۹۶۹ز کال کې له «الین نسبام» سره واده کړی و، په ۱۹۸۷ز کال کې د دوی د واده اړيکه په طلاق سره پای ته ورسېده، په دې پړاو کې هغې يهوديت ومانه او لور يې «راشل» وزېږېده. د يهوديت په اړه د نسبام لېوالتيا دوام پیدا کړ او ژوره شوه: د ۲۰۰۸ز کال د اګست په شپاړسمه نېټه، هغه د شيکاګو د «هايډ پارک» د «ايسايي اسرائيل :ی.ای.ايم. عبادتځای» په خدمت کې «بات متزوا» (په يهوديت کې د نجلۍ لپاره هغه پړاو چې مذهبي مسئوليت يې پيل شي) وګرځېده، د «پارشا وا-ايتچنان» او «هافتارا ناهامو» (د مذهبي کتاب تورات برخې دي) شعارونه يې ورکړل، د حقيقي، غير حقي تسليت او نړيوال عدالت د پلي کولو په اړوند يې «D'var» تورات وړاندې کړ. په ۲۰۱۹ز کال کې د نسبام لور «راشل» د يوې بريالۍ غړي لګولو له جراحي عملياتو څخه وروسته له درملو سره د مقابلې له امله مړه شوه. نوموړې د مړينې پر مهال د «د څارويو ملګري» اداره کې د وحشي ژويو په برخه کې د دولتي چارو څارنواله وه، کومه چې غېر انتفاعي سازمان و چې د څارويو د ښېګڼې لپاره يې کار کاوه. هغې او مور يې د وحشي ژويو په اړوند درې مضامين په شریکه وليکل، کوم چې مخکې راڅرګند شوي وو او څلورم به يې په ۲۰۲۱ز کال کې راڅرګند شي.
د افغانستان نښان
د افغانستان قومي نښان کې يو جومات دی د کوم کې چې د افغانستان دوه بېرغې ښکاري د دې جومات په سر لا اله الا الله محمد الرسول الله ليک دی او تېر چاپېره ترې د غنمو وږي تاو دي۔
مانتېنېگرو
مانټېنېگرو په رسمي توگه د مانتېنېگرو ولسمشریزه
وېشنيزه:مانتېنېگرو
رغون ښوونيز کانال
رغون ښوونيز کال
رغون یو ښوونیز کانال دی چې مونږ یې د یوه مسلکي ټیم له لوري پرمخ وړو، زمونږ سره پدې ټیم کې د ارواپوهنې، ژبو او ادبیاتو او فلسفې پوهنځي فارغ شوي ځوانان په ګډه کار کوو. دغه چینل د یوه ستر فکرې انقلاب پیلامه ده، په راتلونکي کې به مو هڅې  نورې هم پراخې شي او لدې چینل څخه مو موخه د اوسني پېر اپډېټ علوم پخپله خوږه مورنۍ پښتو ژبه باندې خپرول دي، تر څو د پښتون نسل انګېرنې، ګروهې او پېژند ساتل شوی او ورسره ورسره په نوي او عصري فکر هم سنبال اوسي.
اوسېلوسکوپ
اوسېلوسکوپ (کله نا کله په لنډ ډول CRO بلل کېږي، چې دا بيا د cathode-ray oscilloscope، او يا هم په عامه توگه scope يا O-scope بلل کېږي) د برېښنايي آزمېښت يوه داسې آله ده کوم چې د ولټ سېگنالونه د په سکرين باندې ښکاره کوي. دا سگنالونه اکثراً د يو دوه ډايمنشنه گراف په ډول راڅرگندېږي چې د يوه يا ډېر برېښنايي پټ توپيرونو ښکارندوي دي او په همدې توگه يو عمودي محور يې د وخت او يا هم د کوم بل ولټ يو فنکشن وي چې په افقي محور کې راڅرگندېږي.
وېشنيزه:اوسېلوسکوپ
۱۴۹ (عدد)
۱۴۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۴۸ څخه  مخکي او د ۱۵۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۴۹:
په کلینډر کې
۱۴۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۴۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
ملا اختر محمد منصور
ملا اختر محمد منصور (شاوخوا؛ ۱۹۶۸ - ٢١ مې ٢٠١۶) يو افغان مجاهد او سياستوال وو. نوموړي د ٢٩ جولای ٢٠١۵ څخه بيا د ژوند تر وروستيو شېبو پورې د افغانستان د اسلامي امارت د اميرالمؤمنين په توګه دنده ترسره کول. هغه د ملا محمد عمر اخوند تر مړينې ورسته په رسمي توګه د طالبانو د رهبرۍ شورا او د هېواد د جیدو علماء کرامو اومشايخو له خوا د نوي اميرالمؤمنين وټاکل سو.
د ملا محمد عمر ځایناستی
طالبانو ده ته هم د امير المؤمنین لقب ورکړی وو. د طالبانو په يوه بيانه کې ويل شوي "د علماء کرامو، مشايخو او اسلامي امارت د مشرانو له خوا له ملا اختر محمد منصور سره د امیرالمؤمنین"په توگه بيعت شوی وو. په اعلاميه کې ویل شوي وو چې نوموړي هم د "شرعي امیر په حیث، شریعت" ته د غاړې ايښودو ژمنه وکړه. منصور سره پېژنگلوي لرونکي طالبانو ويل چې د طالبانو تحريک پيل کېدو راهيسې د ملا عمر کلک ملگري وو او پر مختلفو محاذونو ورسره يو ځاي پاتې شوی و. دوي ويل هغه ملا عمر ته دومره نژدي وو چې سره له هوايي چلند او سیاحت وزير به ملا عمر سره کندهار کې موجود وو او کابل ته يې ډېر لږ سفرونه کړي وو او د وزارت چارې به يې د کندهار څخه پر مخ وړلې.
پېژنگلوي
هغه د طالبانو د حکومت جوړېدو سره سم وزير ټاکل شوی و او ۲۰۰۱ کال کی د طالبانو واکمنۍ تر ختمېدو وزير پاتې و. نوموړي ۴۸ کاله وړاندې د کندهار ولایت د میوند ولسوالۍ د بند تیمور په سیمه کې زېږېدلی و. لومړنۍ ديني زده کړې يې په خپله سیمه کې ترسره کړې او له هجرت وروسته يې د پاکستان په ديني مدرسو کې دينې زده کړې کړې وې. د يونس خالص د حزب اسلامي ډلې يوه غړي بي بي سي ته ويلي منصور د جهاد په موده کې په دې ډله کې پاتې شوی و. د طالبانو يوه غړي چې ځان د عادل په نوم معرفي کوي او منصور له نژدې پېژني وايي "حليم مزاج او خوږ سړی دی او بد خوا انسان نه دی. د طالبانو د واکمنۍ په موده کي منصور په مزارشریف کې د جنرال عبدالمالک سره له لانجې وروسته ونيول شو چې وروسته بېرته آزاد شو. د طالبانو نوي مشر د افغانستان د هوايي ځواکونو او هوايي دفاع عمومي مسئول، د شينډنډ د نظامي هوايي ډگر عمومي مسئول او په کندهار کې د هوايي ځواکونو او هوايي دفاع مسئول هم پاتې شوی دی.
د پخواني امیر د کورنۍ رد ځواب
په دا وروستیو کې داسې غږیز پیغامونه او لیکلي پیغامونه یو لړ ویب‌سایټونو ته د پخواني وژل شوي مشر ملا محمد عمر اخوند د کورنۍ د غړو له خوا لېږل شوي وو چې په کې ویل شوي وو چې د ملا اختر محمد منصور مشري ورته د منلو نه ده.
د ملا عمر مرموزه وژنه
ملا محمد عمر د 2015 کال په جولای میاشت کې د یو لړ استخباراتي رپوټونو پر بنسټ د خپل مرستیال ملا اختر منصور له خوا یوه ډز په سینه او دوه ډزه په سینه ویشتل شوی او وژل شوی دی. نامتو پاکستاني ژورنالېست او خبریال رحیم الله یوسفزي له خولې لیکلي دي، چې پخوانی طالب مشر ملا محمد عمر د۵۵- ۶۰ کلونو ترمنځ عمر درلود، خو پیچلې مړینه یې د عمر له کبله نه، بلکې په ډزو وژل شوې دی.
یوسفزی وايي : ملا محمد عمر له روسانو سره په جگړه کې څلور ځل ټپي شوې او ان یوه سترگه یې هم له لاسه ورکړې وه. نوموړی وايي : له طالبانو جلا شوې ډله فدايي محاذ هم دملا محمد عمر طبیعي مړینه نه مني او دا محاذ خو اوسنی مشر ملا اختر منصور او گل اقا د ملا محمد عمر پر وژنه تورنوي، پاکستانی خبریال  ټینگار کوي، چې  ملا محمد عمر دپاکستان په کراچۍ کې وژل شوې او  ډیورنډ کرښې ته څېرمه  زابل ولایت کې ښخ شوی دی.
یوسف زی دا هم وايي : طالب مشرانو دملا محمد عمر له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو،چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه  چوپه خوله پاتې شي  او دا خبر پټ وساتم. یوسف زی وايي : ځینې داسې راپورونه شته، چې د ملا محمد عمر یو شمېر نږدې ملگرو د نوموړی قبر راسپړلې دی او دا یې په خپلو سترگو لیدلي دي، چې ملا محمد عمر  دوه مرمۍ پر سینه او یوه مرمۍ په تندي لگیدلی دی، دهمدې پرمختگ په اړه ملا یعقوب او ملا عبدالمنان نیازی تر اوسه چوپه خوله دي.
په بادغیس کې د جهاد غږ
په بادغيس کې د طالبانو يوه ځايي قومندان د طالبانو د مشر ملا اختر محمد منصور پر وړاندې جهاد اعلان کړ. ملا غفور چې له ملا محمد رسول سره خواخوږي لري، وايي چې ملا اختر منصور د پاکستان د آی اېس آی لپاره کار کوي او گڼ شمېر طالب مشران يې وژلي دي. دی دا دعوا هم کوي، چې د طالبانو مشر ملا محمد عمر هم د ملا اختر منصور له خوا وژل شوی دی. د بادغيس د قادس ولسوالۍ خلک د طالبانو د خپل منځي اختلاف او جگړو له کبله سخت اندېښمن دي او د بادغيس پر ولايتي شورا يې غږ کړی دی، چې د جگړې لپاره د طالبانو د راټولېدو مخه ونيسي. له دې جگړې اعلانولو مخکې د هرات په شينډنډ ولسوالۍ کې د ملا اختر محمد منصور او ملا محمد رسول د پلويانو تر منځ په جگړه کې شاوخوا ۲۰۰ تنه ووژل شول او گڼ شمېر نور ټپيان شول. داسې ويل کېږي، چې ملا محمد رسول ډله د ايران له خوا تمويل کېږي.
د طالبانو لوړپوړو چارواکو وژنه کې لاس لرنه
د ملا محمد عمر په مرګ کې هم ملا منصور شریک ‌وو د ملا داد الله مرگ او د تالبانو پخواني وزیر دفاع وژلو کې هم د ملا منصور لاس ‌وو  ملا برادر هم د ملا منصور په مرسته بندي شوی وو  د تالبانو بل مشر معتصم اغا جان چې اوس ترکیه کې دی هغه هم د ملا منصور په مرسته په کراچي کې ویشتل شوی ‌وو  لنډه دا چې څومره تالب مشران چې د ای اس ای له خوا وژل شوی ټول د ملا منصور په مرسته وژل شوي  خو داسې راپورونه هم شته چې د قطر څخه د تالبانو ځينې پلاوي يو وخت پاکستان ته په پټه دوره راغلې ‌وه هغوی او ای اس ای په ګډه دا پلان جوړ کړی ‌وو چې ملا منصور باید د منځه ولاړ شې.
په بلوچستان کې یې وژنه
د طالبانو مشر ملا اختر منصور د شنبې په ورځ (۲۰۱۶/۵/۲۱) نیټهد دریو بجو شاوخوا په امریکایی بی پيلوټو الوتکو هوایی برید کی وژل شوی. د امریکا دفاع وزارت په خپله یو خبر پاڼه کی لیکلی چې د شنبی ورځ دری بجی خواوشا پاکستانی وخت مطابق د ملامنصور موټر د بلوچستان ایالت دالبندین او تفتان تر منځ سیمه کی تر هوایی برید لاندی نیول شوی چه په نتیجه کی ملا اختر محمد منصور وژل شوی او سو نور طالب مشران ټپي شو.
د افغان ملي امنیت راپور
د طالبانو مشر اخترمحمد منصور د مازدیگر په ۳:۴۵ دقیقو پاکستان په بلوچستان آیالت کې د دالبندین په نوم سيمه کې په یو هوايي برید کې له منځه تلی دی. اخترمحمد منصور چې ډير وخت کيده تر څارنې لاندې وو تيره ورځ په دالبندین سیمه کې چې په يو موټر کې سپور وو له ورسره ملگرو سره يو ځای په نښه شوی او له منځه وړل شوی دی. ياده دي چې په افغانستان کې ځانمرگي او نور ترهگريز بریدونه چې له امله يي زموږ گران هیوادوال په شهادت رسيږي هيڅ ډول اسلامي او يا انساني توجې نشي لرلی او دا خبره د افغانستان مسلمان ولس او نړۍ ته اوس روښانه شوې.افغان ملي ځواکونو په پوره ميړانه او زړورتيا سره د خلکو د ساتنې، سولې او ټيکاو په خاطر خپلې سپيڅلې او له عزت څخه ډکې مبارزې ته په پوره مينه او لېوالتیا سره دوام ورکوي. ترهگر باید پوی شي چې د ترهگریزو بریدونو د دوام په لړ کې به دوی له منځه يو وړل شي او که غواړي له مرگ څخه خلاص شي نو د خلاصون يوازنۍ لار يي داده چې دوی باید خپله وسله پر ځمکه کيږدي.
پاکستانی پاسپورټ او کور
په ټولنیزو رسینو کې د طالبانو مشر ملا اختر محمد منصور د پاکستاني پاسپورټ انځور خپور شوی او په پاسپورټ کې يې نوم ولي محمد لیکل شوی دي. ويل کېږي په پاسپورټ کې يې د ايران ويزه هم لگېدلې ده.
جیو نیوز رپوټ
د جیونیوز ټلویزیوني چینل خبر وایي چې د بایومېټریکي څېړنو له مخې ملا اختر محمد منصور د خپل پاکستاني تابعیت کارت (شناختي کارډ) په وسیله د پاکستان په ټاکنیزو کمپاینونو کې خپله ونډه اخېستې او د ټاکلي پارلماني او ځایي نوماندانو لپاره یې تل خپله رایه کارولې ده.
د پاکستاني کور اسنادو موندل
د پاکستان د پلټنو مرکزي اداره وايي چې د طالبانو وژل شوي مشر ملا اختر محمد منصور د بلوچستان ايالت اړوند سيمه کې د شخصي کور هم لرلو. ملا منصور د روان لمريز کال د غبرگولي په لومړۍ نېټه د امريکا د بې پيلوټه الوتکې په برید کې د بلوچستان ايالت په نوشکي سيمه کې ووژل شو. د نوموړي له جسد سره په مستعار نوم د هغه پاکستانی پاسپورټ او تذکره (شناختي کارډ) هم ترلاسه شوي دي. راپورونه وايي چې هغه د ولي محمد په نوم پاکستانی پاسپورټ او تذکره جوړ کړي او د پاکستان له بېلابېلو هوايي ډگرونو يې بهرنيو هېوادونو ته سفرونه هم کړي وو. د پاکستان د پلټنو مرکزي اداره (اېف اى اى) وايي چې ملا اختر پر يادو اسنادو د بلوچستان په عبدالله کلا سيمه کې شخصي کور هم درلود، د کور او ځمکې اسناد يې هم جوړ کړي وو. سرچينې زياته کړې چې د ملا منصور د ځمکې او کور په اسنادو کې ليکل شوي چې هغه د عبدالله کلا اوسېدونکى او په کاکړ قوم پورې تړاو لري. پاکستاني رسنيو خبر ورکړى چې ملا اختر منصور په ١٩٩٩ زېږديز کال کې د پاکستان د تابعيت اسناد جوړ کړي وو. د پاکستان د پلټنو مرکزي ادارې په دې تړاو د مرکزي احصايې په گډون يو شمېر لوړپوړي کسان نيولي دي. ملا منصور د روان لمريز کال د غبرگولي په لومړۍ نېټه د امريکا د بې پيلوټه الوتکې په برید کې د بلوچستان ايالت په نوشکي سيمه کې ووژل شو.
طالبانو له خوا وژل رسمي منل
د طالبانو وسله والې ډلې په یوه لیکلي پیغام کې د خپل امیر د وژنې په اړه لیکلي: د افغانستان اسلامي امارت په الهي قضاء د رضا اومحکم ایمان له روحیې سره اعلانوي چې د افغانسان داسلامي امارت زعیم أمیرالمؤمنین ملا أختر محمد منصور تقبله الله د ۱۴۳۷ هجري قمري کال د شعبان المعظم د میاشتې په ۱۴ مه نیټه د شنبې په ور ځ چې د ۱۳۹۵ لمریز کال د جوزا له لومړۍ نیټي سره سمون خوري د کندهار دریگستان اود بلوچستان نوشکي ته څیرمه په یوه سرحدي سیمه کې د امریکایي طاغوت د بي پیلوټه الوتکې په برید کې د شهادت لوړ مقام ته ورسېد. انا لله و انا الیه راجعون. http://rohi.af/fullstory.php?id=45858
پاکستان له خوا وژل تاییدول
د پاکستان د ملي امنیت سلاکار سرتاج عزیز نن د مۍ په ۲۶مه، ۲۰۱۶ز نیټه ومنله چې د پاکستان بلوچستان ایالت په دالبندین سیمه کې دوه وژل شویو کې یو هم د طالبانو د ترهگرې ډلې مشر ملا اختر محمد منصور دی. دده د وژنې تایید لپاره یې د نوموړي ډي اېن اې اخېستې وه چې دا خبره پرې یقیني کړي چې یقینا نوموړی منصور دی او که بل څوک. http://www.humsub.com.pk/16849/sartaj-aziz-9/
کورنۍ ته د مړي سپارنه
پاکستان د افغان طالبانو د وژل شوي مشر ملا اختر محمد منصور مړی د جون په لومړۍ نیټه د هغه د کورنۍ غړو ته وسپاره. د پاکستان د کورنیو چارو وزارت د دې هېواد د کورنیو چارو وزیر چوهدري نثار علي خان له خولې پرون په یوه خپره شوې خبر پاڼه کې ویل شوي، وروسته له دې چې د منصور د جسد «ډي این اې» معاینه وشوه او څرگنده شوه چې د طالبانو مشر اختر محمد منصور دی، د نوموړي مړی یې خپلو وارثانو ته وسپاره. چودري نثار علي خان نه دي ویلي چې د منصور وارثان څوک وو او چیري یې د ده مړی ورسپارلی دی.
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان وېشنيزه:پاکستان کې د امريکايي ډرون برید وژنې وېشنيزه:د طالبانو مشران
شھید شین نورزی
دہ نورزئ قوم بھادرہ او غیرت مند شخصیت اتل قھرہ مان گران شھید محمداعلم  عرف شیر شھید شین نورزئ او مشھور پہ کاکو شھید نورزئ اللہ ج دی جنتونہ ور نصیب کی امین ثم امین  (او نور معلومات یہ پہ لاندی بیان کی )
عجب میحفل عجب زوانان دی سررہ راٹول شکولی یاران دی خدایہ چی مرگ ستہ نو ھیچ شئ نستہ یاران یہ ستہ خو شین نورزئ نستہ
په افغانستان کې مذهبي آزادي
په افغانستان کې د مذهبي آزادیو اړوند مثبت بدلون په ۲۰۰۲ زکال کې وروسته له هغه رامنځته راشو کله چې د طالبانو لومړنی حکومت د متحده ایالاتو په مشرۍ د ائتلافي ځواکونو د بریدونو له امله راوپرځېد او د افغانستان اسلامي جمهوري دولت رامنځته شو.
له دې سره دغه حالت بیاځلي د ۲۰۲۱ زکال په اګست میاشت کې یو ځل بیا واک ته د طالبانو په رسېدو بدلون وموند.
لنډه کتنه
د ۲۰۰۴ زکال د جنوري میاشتې ۲۳مې نېټې ته اړوند د افغانستان د اساسي قانون لومړنۍ درې مادې څرګندوي چې:
د دغه اساسي قانون اوومه ماده دولت د ملګرو ملتونو د منشور، د بین الدول معاهدو، د نړیوالو هغو میثاقونو چې افغانستان له هغو سره تړاو لري او همدارنګه د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې په رعایت کولو مکلف بولي. د بشري حقونو د اعلامیې ۱۸مه او ۱۹مه ماده څرګندوي چې په مذهبي تبلیغ کې ګډون یو نړیوال بشري حق دی.
په تېر مهال کې هندوانو، سېکانو، یهودانو او عیسویانو ته اړوندو کوچنیو ټولنو په دغه هېواد کې شتون درلود، چې اوس مهال د دغو ټولنو ګڼ شمېر غړي له هېواده وتلي. له دې سره د هغوی د شمېر په تر ټولو زیات حالت کې هم دغه غیرمسلمان اقلیت د افغانستان د ټولو وګړو یو سلنه برخه جوړوله. د دغه هېواد نږدې ټول سېکان او هندوان چې یو وخت یې شمېر ۵۰۰۰۰ تنو ته رسېد له هېواده بهر کډوال شوي. اوس مهال په دغه هېواد کې یوازې څو سوه تنه هندوان او سېکان ژوند کوي چې تر ډېره سوداګریزې چارې مخته وړي. ورته مهال ډېر لږ شمېر عیسویان او یهودان هم په دغه هېواد کې ژوند کوي چې ډېری یې هغه بهرني وګړي دي چې په غیر دولتي موسسو یا انجوګانو کې په مرستندویه چارو بوخت دي.
تاریخچه
طالبانو له اسلامي شریعت څخه د خپلې خوښې وړ تفسیر په خلکو باندې تحمیل کړی و او د هغو د اجرا کولو په موخه یې د امربالمعروف او نهی عن المنکر وزارت تاسیس کړ. د دغه وزارت تر ټولو مهم مسئولیت د مذهبي پولیسو په توګه د دندې مخته وړل و چې د جامو، استخدام، روغتیايي پالنو ته د لاسرسي، چلن او مذهبي چارو اړوند کړنلارې یې مخته وړې. هغو کسانو به چې له دغو احکامو څخه سرغړونه کوله تر ډېره به په هماغه ځای کې جزا ورکول کېده چې په جزا ګانو کې یې وهل ډبول او بندي کېدل شامل و.
د مذهبي موضوعاتو اړوند د بیان آزادي
طالبانو د مذهبي مسایلو یا هغو بحثونو اړوند د بیان ازادي له منځه یووړه چې په لرغونو عقایدو باندې د کلکو (ارتدکس) سني مسلمانانو لیدلوري یې ننګول. د هغوی د واکمنۍ پر مهال د مذهبي مطالبو په ګډون د هر ډول ادبي لیکنو چاپ او خپرول نادره چاره وه. په ۱۹۹۸ زکال کې د دغه ممنوعیت د سمې اجرا په موخه په کورونو کې د تلویزیونونو، ویډیو ثبتونکو وسایلو، ویډیويي پیتو (کسټو)، غږیزو پیتو او سټلایټ ډېشونو شتون ناقانونه وبلل شو. له دې سربېره وروستیو راپورونه وښووله چې د دغه ډول ممنوعیت سربېره یو شمېر وګړو په پټه سره دغه برېښنايي وسیلې په خپلو کورونو کې کارولې.
د غیرمسلمانو وګړو پر وړاندې تبعیض
د بشری حقونو د څار ډلې په خبره د ۱۹۹۸ زکال په سپټمبر میاشت کې طالبانو داسې فرمانونه صادر کړل چې د دغه هېواد غیرمسلمان وګړي یې د نوو عبادت ځایونو له جوړولو منع کول، خو اجازه یې ورکوله چې په خپلو موجودو عبادت ځایونو کې خپلې دیني چارې ترسره کړي. همدارنګه یې د هغوی له خوا په مسلمانانو باندې نیوکې او له مسلمانانو سره یې په یوځای کې د هغوی استوګنه منع کړه. له دې سربېره هغوی غیر مسلمانانو ته امر وکړ چې د پېژندو په موخه د خپلو کورونو په دروازو زېړه پرده واچوي او همدارنګه یې ښځینه ځانګړې علامې لرونکې ژېړې جامي واغوندي څو مسلمانان وکولای شي له هغوی سره خپله فاصله وساتي.
ورته مهال د افغانستان اساسي قانون (۲۰۰۴ زکال) هم د دغه هېواد د غیر مسلمانو وګړو سیاسي حقوق محدود کړل، په داسې توګه چې له مخې یې یوازې د دغه هېواد مسلمان وګړي کولای شي د ولسمشرۍ څوکۍ ترلاسه کړي.
د سېکانو پر وړاندې تبعیض
د خبري راپورونو پر بنسټ د ۲۰۰۱ زکال په مۍ میاشت کې طالبانو د هغه فرمان پلي کولو ته مخه کړه چې د دغه هېواد سېکان یې مکلف ګڼل په خپلو جامو کې د پېژندو نښې ولري. د ۲۰۰۱ زکال د مۍ په ۲۳ مه د طالبانو راډیو اعلان وکړ چې دغه فرمان د مذهبي مشرانو له خوا تائید شوی دی. خو له دې سره ویل کېږي چې ملاعمر خپله دغه فرمان نه و لاسلیک کړی او له همدې امله هم طالبانو په بشپړه توګه پلی نه کړ.
د دیني تبلیغ آزادي
د طالبانو د واکمنۍ پر مهال ډیر لږ شمېر بهرنیو عیسویانو ته اجازه ورکړل شوه څو په هېواد کې د بشرپالونکو مرستو د وړاندې کولو په برخه کې کار وکړي؛ له دې سره هغوی د طالبانو له خوا د دیني تبلیغ له ترسره کولو منع شوي و. د ۲۰۰۱ زکال په جون میاشت کې د طالبانو حکومت حکم ورکړ چې په هېواد کې د غیرمسلمانانو له خوا د دیني تبلیغ جزا اعدام ده او که چېرې تبلیغ کوونکی بهرنی وګړی وي له هېواده به شړل کېږي. طالب چارواکو بیا وروسته څرګنده کړه چې دغه حکم یوازې د یو لارښود په توګه دی.
د ۲۰۲۱ زکال د اګست په ۳مه طالبانو، ډاینا کوري او هیټر مرسر له ۲۲ نورو کسانو سره یوځای په جرمني کې د عیسویانو له شېلټر نو بنسټ سره د کارکولو له امله ونیول. طالبانو له هغوی سره د بایبل څو نسخې ونیولې او د هغوی له تبلیغي چارو څخه یې ویډیويي او غږیز کلیپونه ثبت کړي و. دغه کسان د دیني تبلیغ له ممنوعیت څخه د سرغړونې په تور محاکمه شول. د ۲۰۰۱ زکال د نومبر په ۱۵مه کوري او مرسر د دوامداره آزادۍ د عملیاتو پر مهال د بهرنیو ځواکونو له خوا وروسته له هغه خوشي شول چې طالبان له کابل ښار څخه وتښتېدل.
د دیني چارو د ترسره کولو آزادي
لمونځ پر ټولو کسانو لازمي و او هغه چا به چې په خپل وخت لمونځ نه کاوه یا به ناوخته لمانځه ته راتلل د شدیدو وهلو ډبولو پر مټ به مجازات کېدل. په ۱۹۹۸ زکال کې داسې راپورونه خپاره شول چې د امربالمعروف وزارت مامورین په کابل کې د واټونو پر سر خلک دروي او له هغوی څخه د عباداتو اړوند پوښتنې کوي څو د هغوی دیني پوهه مالومه کړي.
د بودا د مجسمو تخریب
د ۲۰۰۱ زکال په مارچ میاشت کې طالبانو د بودا هغه دوه لویې مجسمې ونړولې چې د اسلام د مبارک دین له ظهور وړاندې د دغه هېواد په بامیانو ولایت کې جوړې شوې وې؛ هغوی د دغې چارې لامل بت پرستانو ته د دغو مجسمو اړوندتیا وبلله. طالبانو دغه چاره په داسې حال کې ترسره کړه چې د ملګرو ملتونو سازمان، نړیوالو بنسټونو او د مسلمانو هېوادونو په ګډون نړیوالې ټولنې ترې وغوښتل د دغو ۲۰۰۰ کاله مخینه لرونکو مجسمو له تخریب څخه ډډه وکړي.
له ۲۰۰۲ زکال وروسته مذهبي ازادي
په ۲۰۰۲ زکال کې طالبان له واکه راوپرځول شول. ورته مهال سیاسي بې ثباتۍ دا څرګندوله چې د بشري حقونو او مذهبي آزادیو په برخه کې به په ډېرې لږې چټکتیا وده رامنځته شي. په ۲۰۲۱ زکال کې خپور شوی یو راپور ښيي چې په دولت او ټولنه کې د یو شمېر بدلونونو سربېره د دغه هېواد د مذهبي لږکیو کوچنیو ټولنو (د هندوانو، سېکانو، عیسویانو احمدي مسلمانانو او بهایانو په ګډون) د تاوتریخوالي سره د مخ کېدو له وېرې نه شو کولای په څرګنده توګه خپل باورونه بیان کړي او له همدې امله یې عقیدې د انقراض په حالت کې پاتې شوې.
د پیو فورم په نامه بنسټ راپور په ۲۰۰۹ زکال کې څرګنده کړه چې د دغه هېواد د ټولو وګړو له ۸۰ سلنه څخه تر ۸۵ سلنه یې سني مسلمانان او له ۱۰ څخه تر ۱۵ سلنه نور یې شیعه مسلمانان دي. نورې مذهبي ډلې لکه هندوان، سېکان، بهايان او عیسویان بیا له ۰.۳ سلنې څخه هم کم دي. سربېره پر دې یوازې څو سوه احمدیه مسلمانان په دغه هېواد کې ژوند کوي او هېڅ یهود هم نه لري.
له ۲۰۲۱ زکال وروسته مذهبي آزادۍ
طالبانو د ۲۰۲۱ زکال په اګست میاشت کې بېرته واک خپل کړ. د ۲۰۲۲ زکال اړوند یو راپور ښيي چې دوی اعلان کړی، افغانستان د اسلامي نظام لرونکی هېواد دی چې ټول قوانین او حکومت یې باید په شریعت برابر وي.
ابي نصر الفارابي
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
فارابي بشپړ نوم ابو نصر محمد بن محمد بن اوزلق، او په فارابي سره پېژندل کېږي. پلاريې محمد اوزلق بن ترخان د پوځ سپه سالار ؤ. د اټکل له مخې په ۸۷۰زېږيز کال چې له ۲۵۹هجري سره سمون خوري د ننني افغانستان د فارياب ولايت په وسېج نومي کلي کې زېږېدلې دى. دې د درېيمې او څلورمې هجري پېړيو له نوموړيو فلسفيانو څخه شمېرل کېږي. دده زيات شهرت د ارستو د ثارو له شرحو له وجې دى. نو د همدې شرحو او د ارستو په کتابونو د لمنليکونو له وجې په دوهم ښوونکي (معلم ثاني) مشهور شو. ده له مرگ څخه مخکې د (الجمع بين الرايين))، (اغراض مابعدالطبيعه ارسطو)، (فصول الحکم) او (احصاء العلوم) په څېر نادره ليکلي کتابونه پرېښي. فارابي د خپل عمر په ۸۰يم کال د ۳۳۹هجري کال (۹۵۰ز) د نننۍ سوريي په پلازمېنه دمشق کې په حق ورسېد او هورې خاورو ته وسپارل شو.