cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زده کړه (پوهه)
حساس کېدنه
حساس کېدل د نااړوندې زده کړې یوه بېلګه ده چې په کې د غبرګون پر له پسې پراختیا د پاروونکي تکراري بڼه تعقیبوي. دا د هغه اند پر بنسټ ولاړ دی چې د پاروونکي لپاره دفاعي غبرګون لکه څرنګه چې شاتګ یا تېښته د بل زیان رسونکي یا ګواښونکي پاروونکي سره د مخامخ کېدو وروسته پیاوړی کېږي. د دې میکانیزم یوه ورځنۍ بېلګه، د جنبي عصبي سیستم تکراري ځواکمن غبرګون دی، چې هغه وخت پېښېږي ،چې یو څوک خپل مټ په پر له پسې توګه وموښي. یو څه وروسته، دا پاروونکی یو ګرم احساس رامنځ ته کوي چې په پای کې په درد بدلېږي. دا درد د جنبي اعصابو د غبرګون پایله ده چي داسې  خبرداری لېږدوي چې پاروونکی زیانمن دی. داسې انګېرل کېږي چې حساس کېدل په یوه ژوندې موجود کې د زده کړې هم توافقي هم غیر توافقي بهیر له ځانه سره ولري.
فعاله زده کړه
فعاله زده کړه هغه وخت رامنځ ته کېږي، چې یو کس د خپلې زده د کړې تجربې کنټرول په لاس کې واخلي. له هغه ځایه چې په  معلوماتو پوهېدل د زده کړې بنسټیز اړخ ګڼل کېږي، نو د زده کونکو لپاره اړینه ده چې تشخیص کړي، چې په کوم شي پوهېږي او په کوم شي نه پوهېږي. د دې کار په ترسره کولو سره، دوی کولای شي چې د مضامینو په اړه خپلې وړتیاوې تر څار لاندې ونیسي. فعاله زده کړه زده کوونکي یو داخلي ډیالوګ ته هڅوي چې د هغه پر بنسټ دوی خپله پوهه بیانوي. دا او نور ځان پېژندونکې ستراتیژۍ کېدای شي، د وخت په تېرېدو سره ماشوم ته تدریس شي. د ځان پېژندنې په اړه مطالعاتو په فعاله زده کړې کې د هغه ارزښت ثابت کړی، چې ادعا کوي د دې په پایله کې زده کړه معمولاً په پیاوړې کچه کې را منځ ته کېږي. له دې سره، زده کوونکي د زده کړې لپاره، کله چې هغو نه یوازې د خپلې زده کړې د څرنګوالي په اړه، بلکې د خپلې زده کړې په اړه کنترول ولري، ډېر هڅول کېږي. فعاله زده کړه په شاګرد محوره زده کړه کې یوه بنسټيزه ځانګړتیا ده. برعکس، غیر فعاله زده کړه او مستقیمې لارښوونې د استاد محوره زده کړې (یا دودیزې زده کړې) ځانګړتیاوې دي.
اړونده زده کړه
اړونده زده کړه هغه بهیر دی چې په بنسټ یې یو شخص یا ژوی د دوو پاروونکو یا پېښو ترمنځ اړیکه زده کوي. په کلاسیک شرطي کېدو کې، یو پخوانی خنثي پاروونکی په پرله پسې توګه له غبرګون ښودونکي پاروونکي سره یوځای کېږي، تر هغه چې په پای کې خنثي پاروونکی په خپله غبرګون پیدا کړي. په فعال شرطي کېدو کې، یو چلند چې د پاروونکي په شتون کې پیاوړی او مجازات کېږي، د دې پاروونکي په شتون کې په لږ یا ډېر احتمال سره د پېښیدو امکان لري.
گرينډ گيټ وی شنگهای دوم
گرينډ گيټ وی شنگهای دوم چين په ښار  شنگهای کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 52 منزلونه دي او ددې لوړوالی  262 ميټر (859 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2005 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
CM
CM کیدای شي چې وي:
کيوريوم
کيوريوم (په انگرېزي: Curium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Cm سمبول او ۹۶ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
BK
BK کیدای شي چې وي:
مثنوي
مثنوي يو ډول شعر دی.
وېشنيزه:د شعر ډولونه
پلار
پلار یا (دادا) د يوې کورنۍ مشر غړي ته ويل کېږي، چې يو شخص له هغه څخه زېږېدلی وي.
وېشنيزه:کورنۍ
بوللـه
قصيده يا بولـله د شعر يو ځانگړى چوکاټ دى.
وېشنيزه:د شعر ډولونه
څلوريزه
څلوريزه يا رباعي هغه شعري فورم دى، چې له عربي څخه پښتو ته راغلى دى. دا فورم څلور مسرې لري، له ځينو استثنايي حالاتو پرته چې په هغه کې کېدى شي د درېيمې مسرې يوه څپه د قافيه والو مسرو تر څپو کمه يا زياته شي، په ټوليز ډول د ټولو څلور واړو مسرو د څپو شمېر سره مساوي وي. د رباعي لومړى بيت مقفى وي، درېيمه مسره يې قافيه نه لري او د څلورمې مسرې قافيه يې د مطلعې قافيه تعقيبوي.د غزل په شان په څلوريزه کې هم رديف اختياري وي، خو کله چې د رباعي په مطلع کې رديف راوړل شو څلورمه مسره کې به ضرور بيا هماغه رديف تکرارېږي.
وېشنيزه:د شعر ډولونه
بېرکېليوم
بېرکېليوم (په انگرېزي: Berkelium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Bk سمبول او ۹v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
CF
CF کیدای شي چې وي:
وزما 46
وزما 46 انډونيشيا په ښار  جکارته کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 51 منزلونه دي او ددې لوړوالی  262 ميټر (859 فټ) دی، ددې جوړول په کال  1996 کې ترسره شو۔
ګاش-بارکا
ګاش-بارکا سیمه په تګرینیایي ژبه ዞባ ጋሽ ባርካ) د اریتریا هیواد له ایداري برخو څخه یوه ده.
کاليفورنيوم
کاليفورنيوم (په انگرېزي: Californium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Cf سمبول او ۹۸ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
کرېشما کپور
کرېشما کپور (هندي: करिश्मा कपूर)، چې په ۲۵ جون، ۱۹۷۴، په ممبيي، هند کې زيږېدلې، يوه هندي فلمي لوبگره ده. كرېشما د خپل وخت تكړه او مشهوره لوبغاړې وه، چې په ۱۹۹۱ مېلادي كال كې يې د لومړي ځل لپاره په پرېم گاډي فلم كې رول لوبولى و، او په راجا هندوستاني فلم کې د عامر خان سره په غوره تمثيل د شهرت داسمان ستورې شوه.
شخصي ژوند
كرېشما كپور د ۲۰۰۳ مېلادي كال په ډېسمبر مياشت كې له سنجې كپور سره واده وكړ، اوس دوه اولادونه لري، چې يوه يې نجلۍ ده چې په ۲۰۰۵ كال كې وزېږېدله او بل يې هم هلك دى چې په ۲۰۱۰ كال كې وزېږېد.
سرچينې
وېشنيزه:د ممبيي وگړي وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
گوېټه
یوهان ولفانگ فون گوېټه (28 اگست ۱۷۴۹ز کال 22 مارچ 1832) یو المانی لیکوال او د جورج الېټ په وینا, "د المان له سترو لیکوالو… او د وروستي بحر العلوم وو، چې پدې نړۍ کې یې ژوند کاوه." د گوېټه پوهنیز ژوندشاعري, ډرامه, ادبیات, الهیات, فلسفه, انسانیزم او ساینس په څېر پوهنې تر خپل چتر لاندې راولي.. د گوېټې مهم ادبي اثر غوره ادبي اثر, چې په نړیوال ادب کې ډېر زیات ستایل شوې, د Faust په نامه دوه پاړکه ډرامه ده. د گوېټې نور مشهور ادبي کارونه د هغه بېشمېره شعرونه، include his numerous poems, the Bildungsroman Wilhelm Meister's Apprenticeship and the epistolary novel The Sorrows of Young Werther (German title: "Die Leiden des jungen Werther").
سرچینې
وېشنيزه:آلماني ليکوال
مونکیور ډانیل کانوې
مونکیور ډانیل کانوې (۱۸۳۲ مارچ ۱۷مه – ۱۹۰۷ نومبر ۱۵مه) د غلامۍ پای ته رسولو پلوی امریکایی کشیش او توندلاری لیکوال و. نوموړی په بېلابېلو وختونو کې مېتودېست، یونیټاري یا وحدت‌پال، او آزادفکره مسیحی و، چې د ویرجینیا او مریلنډ له وطنپالو او اشرافي کورنیو څخه و، مګر د خپل ژوند وروستۍ څلور لسیزې یې بهر په انګلستان او فرانسه کې تېرې کړې او هلته یې د اډمونډ رانډولف، ناتانیل هاوثورن او توماس پاین او خپل ژوندلیکونه لیکلي دي. هغه په ساوت پلېس لندن کلیسا کې د آزادفکرانو رهبري کوله، کوم ځای چې اوس د کانوې تالار په نوم یادېږي.
لومړنی ژوند
کانوې د ویرجینیا ایالت په فالوث سیمه کې زیږېدلی و.
د فریډریکزبرګ کلاسیک او ریاضیاتو اکاډمۍ کې له زده‌کړې وروسته (د جورج واشنګټن او نورو مشهورو ویرجینیایانو روزنځای)، نوموړی د خپل مشر ورور په تعقیب د پنسلوانیا ایالت په کارلیسیل کې د میتودیستانو تر نفوذ لاندې ډیکنسن کالج ته ولاړ او په ۱۸۴۹ کال کې ترې فارغ شو. په ډیکنسن کې نوموړي د دغه کالج د محصلینو د لومړۍ نشریې په رامنځته کولو کې مرسته وکړه او د پروفیسور جان مک کلینټاک تر اغېزې لاندې وو، چې له کبله یې نوموړي مېتودیزم مسیحیت او همدا راز د غلامۍ ضد دریځ ته غاړه کېښوده، که څه هم دا تناقض د دغې فرقې د وېشلو پیل و. په فریډریکزبرګ کې، د هغه کاکا یوسټېس د غلامۍ پلوه سویلي کنفرانس ډله او د هغه پلار لږترلږه له تیوریکي پلوه د غلامۍ ضد بالتیمور کنفرانس ډله تمویل کړه.
په داسې حال کې چې په سېنسېناټي ښار کې، لکه څنګه چې لاندې بحث پرې شوی، ښاغلي کانوې له ایلن ډېویس ډانا سره واده وکړ. نوموړې یوه وحدت‌پاله عیسوۍ، فیمینېسټه، او د غلامۍ ختمولو پلوۍ وه. دوی درې زامن (چې دوه یې له ماشومتوب وروسته ژوندي پاتې شوي) او یوه یې هم لور لرله. د دوی ګډ ژوند په ۱۸۹۸ کال کې د سرطان له امله د هغې له مړینې سره پای ته ورسېد. که څه هم له غلامۍ سره د مخالفت په اړه له خپلې کورنۍ سره د پخوانيو شخړو سره سره، مونکیور کانوې بیا هم خپله مېرمن د ده د کورنۍ له نورو غړو سره د لیدو لپاره وروستلې وه او هلته مېرمن ایلن د کورنۍ د غړو په حضور کې د یوې ځوانې غلامې نجلۍ په غېږ کې نیولو او ښکلولو سره یو سویلي ټولنیز محدودیت مات کړ؛ له دې وروسته بیا ۱۷ کاله ښاغلی کانوې له خپلې کورنۍ سره پخلاینه ونه کړه.
مسلکي ژوند
د ویرجینیا ایالت په وارنټون ښارګوټي کې د یوه کال لپاره د قانون په برخه کې له زده‌کړو وروسته، نوموړی ګرځند مېتودیست مبلغ کشیش شو، چې لامل یې تر یوه بریده د یوه تورپوستي د غرغره کېدو یا ناقانونه وژل کېدو، چې د استیناف محکمې یې د بیا محاکمې حکم صادر کړی و، د پېښې له امله رامنځته شوی اخلاقي بحران و. کانوې په ۱۸۵۰ کې خپله لومړۍ رساله خپره کړه، چې سرلیک یې "په ویرجینیا کې وړیا ښوونځي: د ناپوهۍ، ناوړتیا او بې‌وزلۍ په مقابل کې د زده‌کړې، فضیلت او سپما غوښتنه" و، مګر په دې ونه توانېد چې ځایي سیاستوال قانع کړي چې د هغه وړاندیزونه پلي کړي، په ځانګړې توګه غلامۍ پلوه ډلې په دې باور وې چې دا ډول عامه تعلیم د شمالي دودونو تر اغېزې لاندې دی. نوموړي د راکویل په سفر کې له خپل اصلي ایالت او واشنګټن ډي سي څخه د مریلنډ ایالت د راکویل ښار له لارې لیدنه وکړه، او هلته د دوستانو د ټولنې له غړي راجر بروک سره آشنا شو، څوک چې نوموړي له حقوقپوه راجر بروک تاني سره د هغه له کورنۍ اړیکې سره سره خپل لومړنی علني ابولیشنیسټ یا د غلامۍ پای ته رسولو ملاتړی ملګری باله. په ۱۸۵۳ کال کې، وروسته له هغه چې بیا د مریلنډ ایالت فریډریک ښار په شاوخوا کې پر یوه سفر وګمارل شو او د ټایفایډ تبې له کبله هغه ته د ګران مشر ورور پیټون او د هغه مرستیالې بیکي له مړینې لږ وروسته، مونکیور کانوې مېتودیست کلیسا پرېښوده او د هاروارډ پوهنتون د الهیاتو ښوونځي ته داخل شو ترڅو خپل روحاني سفر ته دوام ورکړي. په ۱۸۵۴ کال کې تر فراغت وړاندې هغه له رالف والډو ایمرسن سره ولیدل او د لوړتیاپالنې یا ټرانسېنډېنټلیزم (Transcendentalism) تر اغېزې لاندې راغی، او هم له تیوډور پارکر، ویلیم لویډ ګیریسن، الیزابیت کیډي سټینټن او وینډیل فیلیپس سره تر ملاقات او خبرو اترو وروسته د غلامۍ د پای ته رسولو خوځښت یو صریح پلوی شو.
په امریکا کې
له دې سره سره، کانوې ته یوځل بلنه ورکړل شوه چې د اوهایو ایالت په سېنسېناټي ښار کې د وحدت‌پالو (Unitarian) عیسوي ټولنې ته د واعظ او مبلغ په توګه کار وکړي. هغه د ۱۸۵۵ کال له پای څخه په ۱۸۶۱ کال کې د کورنۍ جګړې د پیلېدو تر وخته د غلامۍ ضد دغې ټولنې کې د کشیش په توګه دنده ترسره کوله. که څه هم، کله چې په ۱۸۵۹ کال کې هغه دغې کلیسا ته اعلان وکړ چې نوموړی نور پر معجزو یا د مسیح پر الوهیت یا قدسیت باور نه لري، د دغې ټولنې دریمه برخه جماعت ولاړ، مګر "ازاده کلیسا" پاتې شوه. کانوې په ۱۸۶۰-۱۸۶۱ کلونو کې د ډایل (The Dial) په نوم لنډمهالې لیبرال مجلې مدیریت هم وکړ او خپل راپورته کېدونکي روحاني نظریات یې د هغه له ماوریت پرستۍ یا لوړتیاپال شالید سره تړل. په سېنسېناټي کې هغه له یهودانو او کاتولیکانو سره ډېر آشنا شو، او د دوی د مذهبونو له امله یې له دوی سره د تبعیض په اړه مشورې هم ورکړې. د غلامۍ له منځه وړلو خوځښت اړوند د هغه ټول ملګري هم د هغه له سوله غوښتونکي نظر سره موافق نه وو، په ځانګړې توګه په هارپر فېري ښارګوټي کې د جان براون د برید غندنې په تړاو (که څه هم نوموړي د ویرجینیا له خصمانه غبرګون څخه هم ناخوښي او نهیلي څرګنده کړې وه).
کورنۍ جګړه
کانوې په بوسټن ښار کې د غلامۍ ضد اونیزې "کامنویلت" مسؤول مدیر شو، او په ۱۸۶۱ کال کې یې خپل یو کتاب په نیمه مستعار ډول خپور کړ، چې سرلیک یې "ګرځول شوې ډبره؛ یا په امریکا کې د محشر په مقابل کې بغاوت" و او ځان یې یوازې د "ورجینیا د اصلي وګړي" په توګه پکې معرفي کړی و. دا کتاب په دریو نسخو کې خپور شو او په پای کې د امریکا د کورنۍ جګړې له پیل وروسته د اتحادیې سرتېرو ته وسپارل شو. د راتلونکي کال په جریان کې یې د غلامۍ لغوه کولو ملاتړ وکړ. دا ملاتړ یې په ځانګړې توګه په واشنګټن ډي سي کې په سمیتسونیان بنسټ کې د لیکچرونو د یوې لړۍ پر مهال وکړ. دغو لیکچرونو نوموړي ته زمینه برابره کړه چې دی او منځلاری وحدت‌پال کشیش ویلیم هنري چانینګ له ولسمشر ابراهام لینکن سره وګوري ترڅو د خپل دغه استدلال په اړه ورسره بحث وکړي چې د غلامۍ د لغوه کولو اعلان به کانفدراسیون کمزوری کړي. په واشنګټن ډي سي کې د استوګنې پر مهال یې د خپل پلار لسګونه هغه غلامان پیدا کړل چې له ویرجینیا څخه جورج ټاون ته تښتیدلي وو. کانوې د دوی لپاره د اورګاډي ټیکټونه او د تګ خوندي چلن پاسونه برابر کړل او دوی یې د مریلنډ ایالت له لارې د اوهایو ایالت یېلو سپرینګز کلي ته د خوندي کېدو لپاره په یوه خطرناک سفر کې وتښتول، چېرې چې هغه باور درلود چې دوی به د هغه ښار د منلو د کلتور له امله خوندي وي.
مړینه
کانوې د ۷۵ کلنۍ په عمر په پاریس کې په خپل اپارتمان کې ومړ او د مړینې پر مهال یوازې و. د هغه مړی بیا د ۱۹۰۷ کال د نومبر پر ۱۵مه وموندل شو او په کینسیکو هدیره کې د ښخولو لپاره د نیویارک ویسټچسټر ته راوړل شو.
کینډۍ:لومړی مخ/سر
<div style="position: relative; background: ; height: 25px; margin: 1em 0; border-radius: 10px;" class="mp-bar"> |link=|alt= <span class="h2" style="font-size: larger; font-weight: bold; color: ">
آينسټېنيوم
آينسټېنيوم (په انگرېزي: Einsteinium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Es سمبول او ۹۹ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
لامرد ولسوالي
لامرد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان لامرد)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د لامرد ښار دی. دا ولسوالي ۹۱٬۷۸۲ تنه نفوس لري. د لامرد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ايسټ پيسيفک سينټر ټاور بي
ايسټ پيسيفک سينټر ټاور بي چين په ښار  شينزين کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 72 منزلونه دي او ددې لوړوالی  261 ميټر (856 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
بشار، الجزاير
بشار د الجزایر په بشار ولایت کې یو ښار دی چې په 1998 کال کې یې 131,010 تنه نفوس درلود او په 2005 کې یې نفوس 157,430 تنو ته ورسېد.
سرچینې
وېشنيزه:ا وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:استوګنې وړ ځايونه وېشنيزه:الجزاير وېشنيزه:الجزيز وېشنيزه:هېوادونه وېشنيزه:افريقايي ښارونه
غازي صاحب خان
غازي صاحب خان زموږ د هېواد یو له لویو ، بهادرو او تکړه غازیانو څخه دی ، چې د دویمې افغان -انگلیس جگړې پر مهال د کندهار او ذابل د لور جبهې مشر وو. په دغه جبهه کې له سره د ده ورور پیر محمد خان هم ملگری وو. د ده او د ده د ورور ترلاس لاندې پنځه زره کسیز پوځ وو ، چې په مېړانه او سرښندنې سره وجنگېده. کله چي غازي صاحب خان اوغازي پیر محمد خان له خپل پنځه زره کسیز پوځ سره سم کړ د کندهار پر لور يې حرکت وکړ. دغزني او کندهار تر منځ څه کم دري سوه کیلومتره د جوړي لاري فاصیله ده. هغه وخت لاره گودراو پلونه نه وه، پر کږو لارو باندي پر لږ وخرو او څه او ښانو د خرڅ رسول څه آسانه کار نه وو. ټوله لاره سختو خټو مشکله کړي وه پر انسانانو سربېره د حیواناتو تگ هم ستونزمن وو. د لړم ( عقرب ) د میاشتي په لومړیو کي شاه جوئ ته په وررسیدلو،هلته له کندهار څخه انگریزي قواوي په افغانستان کي د خپل لوي قوماندان جنرال(رابرټس) په امر د جنرال (استورات) تر رهبریۍ لاندي د کابل پر لور تلې ، چې په کابل کښي د پرتو انگریزي قواوو مرستي ته ځانونه ورسوي اوهلته دهغو مجاهدو پرضد وجنگیږي چي پر کابل يې هجوم وروړي وو. دهغو غازیانو فشار کم کړي، خوشبختانه دا ارمارن يې له ناکامي او نااُمیدۍ سره گورته یوړي. د شاه جوئ پرعلاقه ملي بهادر مجاهد غازي صاحب خان د خپلو( پنځوزرو) ملگرو سره یوځاي دانگریز مقابلې ته ملا وتړله. دلته د غازي صاحب خان تر مشرۍ لاندي افغانانو دانگریزانو لاره بنده کړه او پر انگریزانو يې حملې شروع کړي ، دري ورځي سختي جگړي دوام لاره ، خو دانگریز ي منظمو فرقو چي عصري توپونه او توپک يې لرل د زیاتو تلفاتو په زغمولو سره مړي پرځاي پر یښول او بیرته د کندهار پر لور له کومه چي راغلې وه پر هغه لاره وتښتیدل. په خفگان سره باید ولیکم چي په دي دسړو او وسلو په لطاظ نا برابره جگړه کي ، دوه سوه افغانان د خپلو مشرانو ( غازي صاحب خان او غازي پیر محمد خان) سره یو ځاي شهیدان شول، پاک رب العزت دي وبخښي. په تاریخ کي وايې: چي د غازي پیر محمد خان یو لاس د جنگ په دریمه ورځ دفرنگي د توپ د گولۍ خوراک سو خو پیر محمد خان  په دغه حالت کي هم جنگ ته دوام ورکړ ویني يې تلي په یو لاس يې توره وهله څو شهید شو.
پرایا
پرایا په پرتګالي ژبه Praia) په پرتګالي ژبه د ساحل په معنی ده. یاد ښار د سینیګال لویدیځ لورته په اطلس سمندر کې پروت د کیپ ورډ هیواد پلازمینه ده.
جلال الدين حقاني
مولوي جلال الدین حقاني پر ۱۹۵۰ ز کال زېږېدلی دی. دی په افغانستان کې د کورنۍ جگړې یو ډگري بولندوی دی. د حقاني شبکې پوځي مشري د ده زوی سراج الدین حقاني پر غاړه لري.
جلال الدین حقاني په افغانستان کې پر ۱۹۸۰ یمو زېږدیزو کلونو د شوروي اتحاد د پوځیانو پرضد کارنده هاند او هڅه کوله ، په تېره بیا د ۱۹۸۷ کال په پای او ۱۹۸۸ ز کال په سر کې چې کله شوروي پوځونو د گردېز او خوست ترمنځ لارې خلاصولو (( مگیسترال )) عملیات ترسره کول، ده له شوروي پوځونو سره جگړه کې کارنده برخه درلوده. حقاني په لومړي سر کې د اسلامي گوند د مشر مولوي محمد يونس خالص سره یو ځای او د هغه یو بولندوی وو ، خو وروسته چې لږ څه نامتو شو ، نو ترې جلا شو. دی د پکتيا ولايت د پښتنو له ځدراڼو قبیلې څخه دی. لوېدیزې رسنۍ د ده پلویان او تر لاس لاندې کسان د حقاني شبکې په نامه یادوي. په سیمه کې د ده د کسانو له خوا ځانمرگي بریدونه هم ترسره کیږي.
له طالبانو سره اړېکي
کله چې په افغانستان کې طالبان راڅرگند شول نو نوموړى دهغوى سره ملگرى او د طالبانو د اسلامي امارت د واکمنۍ پر مهال د سرحداتو وزير و.
مړينه
ښاغلى جلال الدين حقاني د ١٣٩٧هجري کال د سنبلې د مياشتي په ١٢ نېټه(٢٠١٨/٩/٣) د دوشنبې په ورځ د افغانستان په يوه نامعلوم ځاى کي وفات شو. طالبانو هم په ټويټر په يوه خپور کړي بيانيه کي د جلال الدين حقاني مړينه تائيد کړه.
اخځونه
وېشنيزه:پښتانه
ځمکني توتان
ځمكنی توت په كلونو كلونو په وحشي ډول شنه كيدل، دا بوټي مخكي له ميلاد څخه وكرل شو او د پخوانيو روميانو له خوا ارزښتناك و ګڼل شول، د روميانو له سقوط څخه وروسته خپل ارزښت يي له لاسه وركړ تر هغه چې په منځني پيړيو (Middle Age) كلونو كي په اروپا كي دوباره څرګند شو. او وروسته له هغه دابوټي بيا د طبي كيفيت او خوند له مخي ارزښتناك وګڼل شو. اګر چې په هغه وخت كي توت داسي خوشبو او خوندور نه وو لكه چې اوس دي نو له دي امله دا توت په پراخه توګه تيت نه شول. په ۱۸ پيړي كي كله چې د طبيعت پټ رازونه څرګند شول ځمكنی توت په يوه خوشمزه ميوه بدل شول او په پراخه توګه د قدر وړ شول. په ۱۷۱۴ كال كي يوه فرانسوي انجينير د پيرو او چېلي هيوادونه ته د هسپانوي كارونو د ليدلو لپاره وليږل شو، هغه ځمكنی توت چې د اروپايي توتو څخه څو ځله غټ و هغه كشف كړل هغه دا توت د نموني په ډول فرانسي ته راوړل او وروسته هلته وكرل شول، دا تر هغه خوندور نه و كله چې Cross Breding په مابين د دي توتو د نوعو او دشمالي امريكا هغه نوعي چې هلته كرل شوي وو، واقع شو چې په نتيجه كي يي دو رګه (hybride) ځمكنی توت چې لوي او خواږه وو، او په چټكي په اروپا كي عام شول، منځ ته را غلل. ځمكنی توت لكه نوري ميوي د يوي تجملي ميوي په توګه د پډايه خلكو لپاره تر ۱۹مه پيړي نيمايي پوري پاتي شول، كله چې د اورګاډيو كرښي جوړي شوي او ترانسپورت چټك شو، ځمكنی توت هم لري ځايو ته وليږدول شول، ځمكنی توت اوس يوه ډېره عامه ميوه په نړي كي ده، په اوسني وخت كي امريكا، فرانسه، ايتاليا، جاپان، استراليا او نوي زيلاند په لويه او تجارتي پيمانه د ځمكنیو توليدونكي دي. د ځمكنیو توتو نموم له پخواني انګليسي) Old English(يعني streawberige څخه اخيستل شويدي كوم چې تركيب شوي له streaw په معني د واښه "straw" او berige په معني د "berry". يعني توت دي چې ددي دليل واضح ندي. دا ممكن د runners واښه ته ورته شكل يا مطلق معني د واښو، خاشاك او سبوس وي چې ارتباط د بوټي د تيت ظاهريدل دي. په زړه پوري داده چې په جرمني هيوادونو (هالند، جرمني، انګلستان چې په جرمني ژبو پړاو لري) وحشي ځمكنی توت ټولوي او په واښو يي سره پيي، په هغه ملكو كي خلكو straw-berry پيدا كړه ترڅو چې يوه اسانه كلمه چې ددوي جامعي ته قابل د ملاحظي وي. هلته يو بل بديل هم شته چې دا كلمه د Anglo-Saxon د يو فعل څخه اخيستل شوي چې "strew" په معني د شا او خوا تيتيدل) (spread around كوم چې streabergen وه Strea په معني د "strew"او Bergen په معني د "berry" يا ميوه ده او له هغه ځايه او وخته په straubery، strauberryاو بالاخره په strawberry كلمه كومه چې نن ورځ استعماليږي بدل شوي ده. دا نوم كيداي شي چې له دي حقيقت څخه اخيستل شوي وي چې داميوه او ډېر runners په تيت او پاشان شكل "strewn" د ځمكي په مخ ظاهريږي.
عامه ريښه پيژندنه Popular etymology:
چې دا د باغوانانو د mulching عمليي چې د ځمكنی توت لپاسه يي واښه استعمالول ترڅو ميوه له يخ وهلو (rot) څخه وژغوري (دا ريښه پيژندنه په Old Farmer's Almanac 2005 كي پيدا كيږي) اګر چې داسي يو مدرك په لاس كي نشته چې د Anglo-Saxons خلكوكوم وخت ځمكنی توت كرلي وي او حتي لږ ددي عملياتو په اړه پوه شوي وي. ځمكنی توت د كورنيو كروندو لپاره يوښه مناسب بوټى او غوره ميوه ده ځكه بوتي په چټكۍ سره ميوه توليدوي او د روزنې لپاره لږې ځمكې ته اړتيا لري، هر بوټى په لومړي كال كښې ¼ حصه ميوه توليدوي كه بوټي په كتارونو كښې په كمه فاصله وكرل شي25 بوټي په نورماله توګه د يوې متوسطې كورنۍ لپاره په كافي اندازه توت توليدوي. حاصل معمولا په دوهم او درېم كال لږيږي، نو له دې كبله نوي بوټي په درېم او ځلورم كال له سره بايد كينول شي. ځمكنی توت جلبونكې ميوه د ښه خوند سره توليدوي، ځمكنی توت په لويه پيمانه ويتامين سي Vitamin C لري. دځمكنی توتوډېر كلتيوارونه د تازه خوړولو او ديخ پروسس لپاره ښه مناسب دي. زيات خلك ددې ميوې له تازه خوړولوڅخه خوند اخلي، همدارنګه له دې څخه دلوړكيفيت مربا او شيرنۍ جوړيږي. ځمكنی توت strawberry(Fragaria) د Plant جنس Genus او د Rosaceae له فاميل څخه دي، په نړي كي له ۲۰ څخه ډېري نومول شوي نوعي species او ډېري دورګه hybrids او cultivars يي وجود لري. تر ټولو عمده ځمكنی توت چې په تجارتي بڼه كرل كيږي د Garden strawberry a Fragaria × چې د ananassa hybrid له دورګه والي څخه منځ ته راغلي دي.
دځمكنی توت ګل او پرمختللي ميوه
ځمكنی توت يوه ثانوي ميوه) accessory fruit(ده، د ميوي غوښينه بڼه له تخمدان څخه سرچېنه نه اخلي مګر له peg څخه چې د hypanthium كوم چې تخمدان يي ساتلي، سرچېنه اخلي. نو له تخنيكي نظره تخمونه اصلي ميوه ددي بوټي ده او غوښينه برخه د ځمكنی توت يو ډول سابه دي. د انكشاف په وخت كي ميوه سپين شنه ته ورته رنګ لري او په ځينو نوعوكي كله چې ميوه پخه شي سره رنګ ته بدليږي. ګل ماننده (rosette growth) نمو د نبات يو ښه پيژندل شوي خاصيت) (characteristicددي بوټي دي. اكثر نوعيrunners دباندي وباسي چې هغه نوي جواني) (bud په څنډو (extremity) كي منځ ته راوړي. پاڼي خصوصا درې برګچې) leaflets (لري مګر تعداد ددي برګچو كيداي شي چې ۵ او يا يوه وي. كله چې ګل يوه مخصوص سره ته ورته ساختمان)(typical rosaceous structure ولري، ميوه ډېره ځانګړي وي، مګرهغه كيداي شي په ګلابو كي له تشكيل شوي ميويrose hip سره په مقايسه و پيژندل شي. په ګلاب ګل كي د ګل د ساقي پاسني برخه كله چې ګلاداني ته ورته شكل ته (vase-shaped cavity) نمو كوي منبسط كيږي يعنيhip) (ته بدليږي هغه چې حقيقي ميوه ياتخم مستوروي (پټوي)، او لرونكي د carpels	(د ښځينه د توليد مثل اندام چې عبارت له تخمدان او كلالي څخه دي) په خپله داخلي برخه كي دي. په ځمكنی توت كي Floral axis ساختمان ددي په ځاي چې مقعر شكله وي، د باندي خواته په غوښينه بڼه پړ سيږي، ګنبدي ته ورته (dome-shaped) او يا همواره كتله وي چې درلودونكي د carpels او يا حقيقي ميوي (true fruits)دي، عموما تخم ورته ويل كيږي لږ يا ډېر احاطه شوي وي خو هيڅكله په په پوره ډول نه وي پټ شوي.يو پوخ شوي ځمكنی توت ميوه په حقيقت كي په مناسب ډول د يو ګلاب) (rose له ميوي سره پرتله شي كله چې هغه د سر خوا څخه دباندي خوا ته ووځي. د ځمكنیو توتو په فارمونو كي عموما د شاتو مچېو صنوقونه ايښودل كيږي تر څوګرده افشاني (pollination) ته انكشاف وركړي.
ټولګی بندي
په نړيواله كچه له ۲۰ څخه ډېري د Fragaria species نوعي وجود لري. د ځمكنی توتو كليدي طبقه بندي د هغوي د كروموزومونو د تعداد د تغير له مخي، ددوي نوعي پيژندل كيږي، په عامه ډول ځمكنی توت ۷ قسمه كروموزومونه لري، اګر چې دوي مختلف)polyploidy (بيانوي، ځيني ددوي diploid (دوه سيټه كروموزومونه يعني ۱۴ كروموزومونه)، tetraploid (څلور سيټه كروموزومونه يعني ۲۸ كروموزومونه)، hexaploid (شپږ سيټه ټول ۴۲ كروموزومونه)، octoploid(اته سيټه ټول ۵۶ كروموزومونه) او يا decaploid (لس سيټه ټول ۷۰ كروموزومونه)دي. په عمومي ډول (سره له استثنا)، دځمكنی توتو نوعي species چې ډېر كروموزومونه ولري ډېر قوي دي او لو ي بوټي له ډېرو ميوو سره توليدوي. Diploid species •	Fragaria daltoniana •	Fragaria iinumae •	Fragaria nilgerrensis •	Fragaria nipponica •	Fragaria nubicola •	Fragaria vesca (Woodland Strawberry) •	Fragaria viridis •	Fragaria yezoensis Tetraploid species •	Fragaria moupinensis •	Fragaria orientalis Hexaploid species •	Fragaria moschata (Musk Strawberry) Octoploid species and hybrids •	Fragaria x ananassa (Garden Strawberry) •	Fragaria chiloensis (Beach Strawberry) •	Fragaria iturupensis (Iturup Strawberry) •	Fragaria virginiana (Virginia Strawberry) Decaploid species and hybrids •	Fragaria × Potentilla hybrids •	Fragaria × vescana
يو تعدا د نوري نوعي طرح شويدي، ځيني يي اوس د subspecies له يوه د پاسنو نوعو څخه پيژندل شوي (د GRIN taxonomy database جدول وګوري) Mock Strawberry او Barren Strawberry دواړه د Fragaria سره يو شان دي او په جنس كي نيږدي ارتباط د Potentilla سره لري.
د ځمكنیو توتو ډولونه او دورايتي انتخاب :
June- Bearers ياSpring bearing، Ever-Bearers او Day- Neutral درې ډولونو د ځمكنی توتو دي د Day- Neutral اوEver-Bearer ډول نظرJune- Bearer ته واړه دي. June- Bearers ډول په پسرلي كښې د 2-3 اونيو په اوږدو كې ګلان توليدوي، ميوه او رينر Runners په درې ډول طبقه بندي شوې، وختي فصل د منځنى فصل او ناوخته فصل ورايټي گانو. Ever-bearers ډول درى دورې ميوه، ګلان او Runners د پسرلي،دوبي او مني په دوران كښې توليدوي. Day- Neutral ډول ځمكنی توت د ټول وده ايز فصل په اوږدوكښې ميوه توليدوي. او دټول وده ايز فصل په اوږدو كښې يو ځل Runner توليدوي. د Day- Neutral او Ever-Bearers ډولونه د هغه باغ لرونكو لپاره چې لږه ځمكه لپاره غوره ده. همدا راز دوي كولاي شي په Terraced bed، په بيلرو او ګلدانيو كښې وكري،او كروند ګر كولاي شي ځمكنی توت د ځمكې دپوښښ بوټو په توګه وكري. . June- Bearers دا عادت لري چې پوره بوټى يو فصل له كرلوڅخه وروسته منځ ته راوړي. په Day- Neutral ډول د June- Bearers له ډول څخه توپير لري. هغه دا چې دوي پوره بوټى په لومړني فصل كښې كله چې وكرل شي تشكيلوي. د June- Bearers ډول د كورنيو مزرعولپاره او همدارنګه د تجارتي استعمال له كبله او همدارنګه د خوند او كيفيت له مخې ډېر مشهور او عام او هم ارزښناك دي. په يوځل كتو دانشي معلوميداي چې كوم بوټى Day- Neutral او كوم يو June- Bearers له ډول څخه دي. نو له دې كبله كله چې بوتى كري دا مهمه ده چې څرګند كړي كوم يو ستاسو د خوښې وړ دي. دا غوره ده چې دواړه ډولونه وكرل شي تر څوچې د Day- Neutral ځخه په لومړني كال ميوه تر لاسه كړي او لوړ حاصل او ښه كيفيت د June- Bearers څخه ترلاسه كړي. دكورنيو ميوو كرونكي دانتخاب لپاره يو ډېر شمير ورايټي ګاني لري د June -Bearers لپاره انتخاب دير زيات دي نظرDay -Neutral ډول ته
دا مهمه ده چې د پخيدو فصل،حاصل، دميوې اندازه، د يخ وهلو كيفيت او خوند په كيفيت د سپارش شويوكلتيوارونو په اړه و پوهيږو(T-1)
لومړي جدول : د ځينو ځمكنیو توتو طبيعي خواص varity 	Ripening Season (Days After Earliglow) 	Berry Size 	Freezing Quality 	Dessert Quality 	Yield June-Bearers Earliglow 	0 	Med‚Large 	Very Good 	Very Good 	Medium Lester 	5 	Large 	Fair 	Good 	Medium Redchief 	5 	Large 	Very Good 	Good 	High Surecrop 	5 	Large 	Good 	Good 	Medium Guardian 	8 	Very Large 	Fair 	Good 	High Midway 	9 	Med‚Large 	Very Good 	Good 	High Kent 	10 Large 	Poor 	Fair 	High Delite 	10 	Large 	Good 	Fair 	High Lateglow 	12 	Large 	Fair 	Good 	High Day-Neutral Tristar 	5 	Small 	Good 	Fair 	Medium Tribute 	5 	Small 	Good 	Fair 	Medium
د ځمكنی توت ورايټۍ د خوند، د پخوالي فصل، دساتلوظرفيت او د ناروغيو په وړاندې مقاومت په اساس انتخابيږي. د ځمكنی توتو كلتيوار،زر رسيدونكي او وروسته رسيدونكي او د ناروغيو پر وړاندې د تنګښت په اساس طبقه بندي شوي.
Strawberry type 	Fruit size 	Red stele 	Verticillium wilt 	Region of adaptation* June bearing	Earligrow	medium	R3	R	N,C,S Annapolis 	large 	R 	S 	N Honeoye 	large 	S 	S 	N,C,S Delmarvel 	large 	R 	R 	N,C,S Seneca 	medium 	S 	S 	N,C Jewel 	large 	S 	S 	N,C,S Kent 	large 	S 	S 	N,C Allstar 	very large 	R 	R 	N,C,S Day neutrals	Tristar 	medium 	R 	R 	N,C,S Tribute 	medium 	R 	R 	N,C,S R = resistant to this disease; S=susceptible to this disease.
Pathogens and Disease ناروغي اود ناروغيو عوامل
ځمكنی توت هغه ميوه ده چې په پراخه توګه كرل كيږي. ځمكنی توت ښې زهكشي شوې خاورې ته ترجيح وركوي چې په لوړه پيمانه عضوي مواد ولري. بوتي پوره لمر ته اړتيا لري ترڅو لوړ حاصل توليد كړي يعنې شپږ ساعته لمر ته په ورځ كښې اړتيالري. په هغه ځمكه كښې چې د ترمخه رومي بانجان، توربانجان،مرچ او كچالو پكښې كرل شوي وي ځمكنی توت بايد ونه كرل شي ځكه چې په داسې ځمكه كښې بوټى د Verticillum wilt په ناروغۍ چې د ځمكنی توت خطرناكه ناروغي ده ككړيږي يو تعداد د Lepidoptera نوعي د ځمكنی توتو څخه تغذيه كوي. برسيره پر دي د ناروغيو په مقابل كښي د تنګو ورايتيو انتخاب بزګرانو سره د بوټي د ناروغيو د خطر په كمولو كښې مرسته كوي.(T-2) دوهم جدول ته دمقاوموورايتيو سپارښتني ته مراجعه وكړي
دوهم جدول د ځينو ځمكنیو توتو د امراضو په مقابل كي مقاومت Variety	Leaf Spot 	Leaf Scorch 	Red Stele 	Verticilium Wilt 	Powdery Mildew June-Bearers Earliglow 	R 	R 	R 	R 	S to I Guardian 	S to I 	R 	R 	R 	S Midway 	VS 	S 	R 	I 	U Lester 	U 	R 	R 	S 	R Redchief 	S 	R 	R 	I 	R Kent 	S 	I 	S 	S 	S Surecrop 	I to R 	I 	R 	VR 	U Delite 	R 	R 	R 	R 	U Lateglow 	R 	R 	R 	VR 	S Day-Neutral Tristar 	T 	T 	R 	T to R 	R Tribute 	T 	T 	R 	R 	R S = susceptible, VS = very susceptible, I = intermediate reaction, R = resistant (the disease does not occur on that cultivar or only to a very small degree), VR = very resistant, T = tolerant (the disease is clearly evident, but with little or no apparent detrimental effect on plant or yield), U = unknown.
د كرلو د ځاي سپارښتنه :
تاج يوه لنډه تنه Stem) (ده چې د پاڼو او ريښو تر منځ موقعيت لري.د كرنې په وخت كښې ريښې او نيمايي تاج بايد په خاورو كښې پټ شي. دكرنې لپاره د خاورې سوري په كافي اندازه بايد ژور وي تر ځو ريښې په عموي ډول پكښې ځاي شي.بوټى په داسې ډول چې ريښې يې په خاوره كښې په افقي شكل ځاي به ځاي شي بايد ونه كرل شي.د June- Bearers بوټي د 12-24in انجوفاصلې په لرلوسره يو له بل نه لرې كرل كيږي.په لنډه فاصله كښې د بوټو رينر بايد كنترول شي، هغه رينرچې ضرورت ورته نشته بايد په لومړي فصل كښې لرې شي د اګيست په مياشت كښې كتارونه بايد 18-24 انچوپورې دي او بوټي بايد 6-8 انچو پورې يو له بل څخه لرې وي. حلقوي تيراسونه هغه وخت پكار وړل كيداى شي كله چې فاصله كمه شي.(ځلورم انځور)
د Day- Neutral ځمكنی توتو كښې بوټي 8-12 انچو پورې يو له بل څخه لرې وي او 30-36 انچو پورې فاصله په مابين د دوو قطارونو كښې دي. د لومړني فصل كښي Runner په جريان كښې لرې كري. اوګلان په شپږو لومړنيو هفتو كښې له كرلو وروسته لرې كيږي.
ځمكنی توت څه وخت بايد وكرل شي:
د ځمكنی توتو كرنه په پسرلي كښې هغه محال شروع كيږي چې ځمكه د كار د تر سره كولو اجازه وركړي. كرنه معمولا د مارچ او اپريل په مياشتو كښې مخكښې له دې چې توده هوار راورسيږي تر سره كيږي. كه چېرې خاوره لنده وي كرنه بايد و ځنډول شي تر څوخاوره وچه او د كښت لپاره برابره شي.كرنه بايد په وريځ لرونكې ورځ يا په مازديګر كښې تر سره شي.
د كرنې ژوروالى
بوټى په خاوره كښې په داسې ډول كيښودل كيږي چې يواځې پاشنۍ ريښې يې په خاوره پټې شي د بوټي تاج په خاوره كښې بايد پټ نه شي. بوټي له پنځو اونيو وروسته رينر او نوي بوټي توليدوي.
The center plant is set correctly, with the soil just covering the tops of the roots. The plant on the left is set too shallow; the plant on the right too deep.
اووم انځور
ماپيني بوټي په سم ډول كينول شوي دي خاورې يواځې پاسنۍ ريښې پټې كړې دي. په كيڼ اړخ كښې نبات په لږ ژوروالي سره كرل شوى، ښي اړخ ته بوټي ډېر ژور كرل شوي دي.
د كرلو سيستم:
د قطارونو سيستم Method Row System : د June- Bearers كلتيوارونه لپاره داسيستم تر ټولو ښه سيستم دى په دې سيستم كښې د ځمكنیو توتو بوټي يو له بل څخه د 3-18 انچو پورې لرې دي او همدارنګه قطارونه 3-4 فوټه يو له بل څخه لرې دي. تشكيل شويو نويو بوټو daughter Plant بايد پريښودل شي چې ريښې تشكيل كړي تر څو يو گڼ قطار چې له دوه فوټوڅخه پراخه نوي رامنځ ته شي.
فاصله لرونكى سيستم Spaced Row System :
په دې سيستم كښې Daughter Plant تعداد كميږي تر څو چې له خپل مورني بوټي Mother Plant څخه زرغون شي. بوټي د 3-18 انچو پورې لرې يو له بل څخه كرل كيږي او قطارونه بايد3-4 فوټو يو له بل څخه لرې وي Daughter Plant يا نوي تشكيل شوي بوټي د ريښو څخه بايد د 4 انچو څخه لرې واقع وي. نور ټول رينر Runner د مورني بوټي څخه بايد پرې شي.
تصوير:
4R فاصله وركړل شوې 2R فاصله وركړل شوې گڼ قطارونه
Hill System
دا يو سيستم د Day- Neutral او Ever -Bearer يو ښه سيتم دي. په دې سيستم كښې ټول Runner له منځه وړل كيږي يواځي اصلي مورني بوټي پريښودل كيږي.ريتر Runner لري كول دمورني بوټي د ښه انكشاف د ډېرو تاجونو او د ګلانو د Stalk سبب كيږي.
د نامطلوبو بوټو مخنيوى Weed Control: ميخانيكي طريقه،دملچ استعمال Mulching اود Herbicides كولاى شي چې د د نامطلوبوبوټو څخه خلاصه كرونده ولرو.دمخنيوي لپاره د ميخانيكي طريقې او د ملچ استعمال سپارښتنه كيږي.
د چوني او سري استعمال:
د خاورې ازمايښت په لوړه كچه په هر دوو او درېو كلونوكښې د ښه حاصل او كيفيت لپاره ضروري دي. غذايي مواد او چونه كه ضروري وي د خاورې د ازمايښت په نظر كښې نيولو سره د كرنې تر مخه په خاوره كښې اچول كيږي. يوپونډ (10-10-10) NPK سره بايد په سل فوټ مربع 100ft2 ځمكه كښې وپاشل شي.اويا0.5 پونډه 10-10-10 د باند په شكل 4-6 انچه لرې له بوټو څخه د 7-10 ورځو وروسته له كرلو څخه واچول شي.. دا سره د شپږو انجو په ژوروالي سره بايد په ځمكه كښې خښه شي 1-1.5 pound نايتروجن د جون په نيمايي كښې و پاشل شي كه چېرې باران ډېر وي په نيمايي د اګيست كښې دوهم ځل بايد واچول شي. دميوې اچولوكال كښې 1-1.5 pound نايتروجن وروسته له حاصل اخستلو څخه او داګست په نيمايي كښې وشنل شي. ډېرې سرې بايد ونه لګول شي ځكه د ودې د ډېريدو،د حاصل د كموالي،د يخ وهلو په وړاندې د مقاومت د نه لرلو او د ناروغيو په وړاندې مقاومت له لاسه وركوي. او په ژمي كښې متضرركيږي
د ګلانو لرې كول Blossom Removal :
د June- Bearers ځمكنی توتو Flower stalk يا ګلان كله چې څرګنده شي په لومړى فصل كښې لرې شي. لوړ حاصل هغه وخت په لاس راتلاى شي كله چې بوټي پريښودل شي مخكښې له ميوې اچولو څخه خپل لوى سايز ته ورسيږي. Day- Neutral د بوټو غوټۍ په لومړي كال كښې بايد د جون تر نيمايي پورې له منځه لاړې شي. وروسته بايد ګلانو ته اجازه وركړل شي تر ځوچې د ميوې څخه حاصل واخستل شي په پاتې فصل كښې (د اكيست څخه تر اكتوبر پورې).
اوبه لګول Irrigation :
په وچ وده ايز فصل كښې د زياتو اوبو لګولو سپارښتنه كيږي.بوټى د جون له نيمايي څخه د اګست تر نيمايي پورې 1-1.5  انچ اوبه  په يوه هفته كښې  ضرورت لري. اوبه لګول بايد په ښه منظم ډول تر سره شي. زيات اوبه لګولوته اړتيا نشته پاملرنه بايد وشي چې خاوره د اوږدې مودې لپاره لنده پاتې نشي.
د ځمكنیو توتو تمديد(نويول) له حاصل اخستلو وروسته:
ځمكنی توت كولاى شي چې د يوه كال څخه ډېر حاصل وركړي نظر د بوتي په اندازه او قدرت سرهممكن تر درېو فصلونو يورې. June- Bearers ځمكنی توت بايد هر كال له حاصل اخستلو وروسته بايد نوي كينول شي. او كه چېرې يې په ښه ډول ميوه توليدوي نو بيا له يو كال نه زيات په ځمكه كښې پريښودل شي. نا مطلوبه بوټي لومړى په ميخانيكي طريقه اويادHerbicides په وسيله له منځه وړل كيږي. ټول زاړه بوټي د لاسي وسائلو(لور...) په واسطه پرې كيږي. د پاڼو د پرې كولو په وخت كښې بايد د بوټي تاج ته ضرر ونه رسيږي. كه په پاڼو كښې كمه ناروغي شتون ونه لري په خاوره كښې دې خښې شي تر څو كمپوست ورنه جوړ شي. كتارونو پراخوالي تر 12 انچه كيږي،په هر كتار كښې بايد د بوټو تعداد كم شي. د بوټو تر منځ فاصله بايد د 4-6 انچو پورې  وساتل شي. د بوټي د بستر لپاره د 0.5-1 انچه خاوره اچول كيږي. دبوټوترميمول (نويول) د ځمكنی توتو د روزنې يوه مهمه برخه ده، تر څو د ميوې ښه توليد لاس ته راشي.په June- Bearers توت چې په ګڼو قطارونو كښې كرل شوي وي. د حاصل اخستلووروسته هر كال بايد ترميم شي. قطارونه بايد د بيل يا كتمن په واسطه 6-12 انجو پورې نرم شي، ټول نامطلوبه بوټي هم ترې لري كيږي، د بوټي ګڼ والى بايد لږ شي. په نويو قطارونوكښې د بوټو كرنه په داسې ډول تر سره كيږي چې د بوټو تر منځ واټن 4-6 انچو پورې وي. په اونۍ كښې يو ځل اوبه لګول تر سره كيږي تر ځو د بوټو ودې او انكشاف ته پراختيا وركړي او نوي Runner د نوى كال لپاره جوړ كړي.
د ژمي ملچ:
د نا مطلوبوبوټو له لرې كولو پرته د ملچ پوښل اړين بريښي تر څو چې بوټي په ژمي كښې له يخ وهلوڅخه وساتل شي. د ملچ لپاره داسې واښه او د بوټو پاتې شوڼي په كار يوړل شي چې د هرزه بوټو تخمونه له ځان سره ونه ليږدوي. د دوو او درېو انچو په پنډوالي سره ملچ كولاي شي چې بوټى له سختې يخنۍ(+20 څخه تر -30) دمني او ژمي په اوږدوكښې په ښه ډول وساتي. ځمكنی توت د يخ وهنې په وړاندې زيات حساس دي،هغه ملچ چې بوټي په ژمي كښې پوښلي وي بايد پسرلي په پيل كښې له بوټي څخه لرې او د پولو دپاسه واچول شي، كه په پسرلي كښې يخ راځي بايد ګلان پرې وپوښل شي. زړه كمبله او يا درخت ټوټه هم كولاى شي د يخ وهنې نه مخنيوى وكړي. كله چې په مني كښې (د نومبر د نيمايي د ډيسمبر تر نيمايي پورې چې هوا د 20C درجو سانتي ګراد نه راښكته شي د قطارونو د پاسه د 3-4 انجو په پلنوالي د وښو ملچ د بوټو د پاسه اچول كيږي. دا ملچ د بوټي دهغې يخ وهنې نه چې bud له منځي وړي،ريښو او تاج ته زيان رسوي، مخنيوى كوي. په پسرلي كښې هغه محال چې د بوټو پاڼې په زيړيدو شي ملچ د بوټو نه لري كيږي. يوه اندازه د ملچ واښه د بوټوشاوخوا پريښودل كيږي، تر څو ميوه د خاورې سره د تماس څخه وساتي. همدارنگه د خاورې لندبل ساتي.
د ګلانو لرې كول Blossom Removal :
په لومړي وده ايز فصل كښې د June- Bearers ځمكنیو توتو ګلان دراځرګنديدو سره سم لري كيږي. د ګلانو لمنځه وړل د بوټي او رينر Runners د پراخيتاسبب ګرځي اوپه راتلونكي كال كښې به بوټي لوي او ښه قوي وي. په Ever- bearer او Day- Neutral     توتو كښې  د جون د مياشتې تر وروستيو پورې  لرې كيږي  او وروسته له هغې  ګلانوته  اجازه وركول كيږي  تر ځو د اوړي او مني په اوږدوكښې  ميوه  توليد كړي. .
طبي ګټي
برعلاوه څمكني توت يو طبيعي ماده Ellagic acid لري. دا ماده د سرطان د ناروغي څخه مخنيوي كوي ځمكنی توت د يوي بډايي منبع د Phenol اود Phyto Nutrient په نړي كي ګڼل كيږي، دا فينول د Antocyanin او ellagitanins په وسيله رهبري كيږي. Antocyanin په ځمكنیو توتو كي نه يوازي دا چې د سره رنګ برابرونكي دي،دوي د Antioxidant په توګه چې د حجري ساختمان ساتي او د بدن په ټول ارګان كي د اكسيجن د زيان څخه مخنيوي كوي، دا ميوه د يوه ځانګړي Phenol محتوياتو ددرلودو له كبله د زړه د ساتلو، د سرطان ضد او ددرد ضد(Anti inflammatory) ده. د ضد درد مواد چې په ځمكنیو توتو كي شتون لري د Cyclooxygenase (COX) انزايمونو فعاليت كموي او د Aspirin يا Ibuprofen په شكل درد كموي. د (COX) ډېر فعاليت د زيات درد سبب ګرځي، دا نزايمونو په Rheumatoid،Osteoarthirtise, Asthma, atherosclerosis او سرطان كي شامل دي. ځمكنی توت د كولمو د خونريزي (inotestinal bleeding) مخنيوي كوي. ځمكنی توت د Vitamin C, Vitamin K او منګانيز نظر نورو ميوو ته په پراخه پيمانه لري. همدارنګه د Dietary Fiber, Iodine, Potassium, Folate, riboflavin, Vit B5, Omega-3 Fatty acide, Vit B6, Magnissium او Copper دي.
دMacular Degeneration څخه ساتل:
Macular degeneration دا يوه طبي حالت دي چې معمولا په زړو خلكو كي د ليدلو د لاسه وركول د ليدلو په مركز (macula) كي د Retina د خرابوالي له امله منځ ته راځي، دا په لامده او وچ شكل منځ ته راځي، دا د ۵۰ كلونو په سن كي د ړندوالي عمده دليل دي. Macular degenerationدا نا ممكنه كوي چې خه ولولي او يا وويني، اګر چې يه اندازه د ليدلو قوه پاتي كيږي تر خو ورځني دندي ترسره كړاي شي. د ګازرو خوړل د سترګو بينايي ډېروي، مګر يوه بالغ انسان ته ضرور دي تر څو د ميوو څخه استفاده وكړي ترڅو چې د هغوي د سترګو بينايي ډېره شي. هغه معلو مات چې د ۲۰۰۴ د جون په مياشت كي په Archives of opthomology كي خپاره شول،دا بيانوي چې په ورځ كي د درېو يا ډېر ځل ميو خوړل د Macular degeneration (ARMD) كس كمښت راولي، همدارنګه د حافظي له منځه تللو څخه په بالغو افرادو كي ۳۶% كمښت نظر هغه اشخاصو ته چې په ورځ كي 1.5 ځله ميوه خوري، راولي. په دي مطالعه كي چې په هغه كي 77562 ښځي او ۴۰۸۶۶ نارينه شامل و محققينو ارزيابي په شاملو كسانو تاثيرات د غذايي مصرف د ميوي، سبزيجاتو Antioridant vit A,C,E مصرف د Carotenoids په انكشاف د Early ARMD يا Neovascular ARM چې دا يو ډول د حافظي د زيان ناروغي ده، د غذايي مصارفو يا اخيستني معلومات په معينو وختونو كي د ۱۸ كلونو څخه د زيات عمر ښځو او ۱۲ كلونو نارينه و څخه ټول شول، په زړه پوري دا چې مصرف د سبزيجاتو Antioxidatns vitamins او Carotenoids داسي شديد برخورد يا مخنيوي د دواړو اشكالو د ARM څخه ونه شو كړاي، مګر د ميوي مصرف په قطعي ډول د سخت شكل د ARM څخه په قطعي ډول مخنيوي وكړ. درې ځله د ميوي خوړل په ورځ كي داسي ښكاري چې په ورځ كي بايد ډېره ميوه وخوړل شي، مګر ځمكنی توت ستاسو سره ددي هدف په لاسته راوړلو كي مرسته كوي.
د Rheumatoid Arthritis (روماتيزمي ناروغي) څخه ساتنه:
يوي مطالعي په ۲۰۰۴ كال كي دا پيشنهاد وكړ چې دلوړي پيماني ويتامين سي درلودونكي مواد او يا ځمكنی توت چې په لوړه پيمانه د ويتامين سي درلودونكي دي، د Osteoarthritis چې يوه خرابه نوع د Arthritis Reumatism ده چې د هندي خوګ د غوښي (Gainea Pig) او يا له (Aging) څخه پيښيږي، مخنيوي كوي. دا د روماتيزمي امراضو (Rheumatic Disease) مطالعه د يوه كال په موده كي په ۲۰۰۰۰ تنو چې پرهيز كړلو او د مرض څخه خلاص و (Arthritis Free) و دا سروي شروع شوه، د هغه له جملي څخه ۷۳ تنه د Polyarthritis په روماتيزم دردونو اخته شول، په دي اشخاصو كي هغه چاچې د كم اندازي ويتامين سي درلودونكي غذا څخه استفاده كوله نظر هغه كسانو ته چې دا ويتامين سي يي مصرفول ۳\۱ ځله زيات په هغوي كي مرض انكشاف كړي و. هغه برخي چې د ځمكنی توت څخه د استفادي وړ ګرځي عبارت دي له ميوي پاڼو او ريښو څخه. له ډېرو پخوا كلونو څخه ددي ميوي له پاڼو او ريښو څخه جي د تانن (Tinin) مادي درلودونكي دي د اسهال ضد او د ميتيازو په ډېريدو كي رول لري. ځمكنی توت د ډېرو ويتامينونو درلودونكي او همدارنګه مشبوع چربي نلري يو توت ۵۰ كالري انرژي لري. ځمكنی توت د نورو توتانو په شكل د كولمو او مثاني پاكونكي دي. اخيري تحقيقات دا څرګندوي چې د ځمكنیو استعمالول د اوسپني په ډېرښت كي مرسته كوي او همدارنګه د لوړ فشار د ټيټيدو سبب ګرځي اوسپنه د ويني د هموستين په كموالي كي رول لري، هموستين هغه امينو اسيدونه دي چې ډېروالي يي د رګونو د بنديدو سبب ګرځي. دا څيړني دا ښيي چې ځمكنی توت د زړه او رګونو د سيستم د ښه والي عامل دي. ځمكنی توت د اشتها راوړونكي دي او ادرار ډېروي. د ځمكنیو توتو پاڼي كولاي شي چې د مثاني د تيږو علاج وكړي. د ځمكنیو توتو اوبه (شربت) د تبو په تداوي كي مرسته كوي، ځمكنی توت د اوسپني او ويتامين سي د درلودلو له كبله د ويني په جوړيدو كي ډېر موثر دي. ځمكنی توت د كلسيم او فاسفورس د ډېري اندازي له كبله د ماشومانو په رشد او د غاښونو په كلكوالي د هډوكي د ماتوالي د جوړيدوسره مرسته وكړي نوي څيړني ښيي چې په ورځ كي ۹-۱۰ دانو توتو خوراك د ويني د لوړ فشار په كمښت كي مرسته كوي د يوه ګيلاس (۱۴۹ګرامه) توتو د خوړلو ګټه
45 كیلوكالری	انرژی 1 گرام	پروتئین 5/10 گرام	كاربوهیدرات 6/0 گرام	چربی 3/3 گرام	فایبر 3 معادل رتینول (RE)	ویتامینA 5/84 گرام	ویتامینC 1/0 میلی گرام	ویتامینB1 1/0 میلی گرام	ویتامینB2 4/0 میلی گرام	ویتامینB3 1/0 میلی گرام	ویتامینB6 1/0 میكروگرام	ویتامینB12 4/26 میكروگرام	فولات 2 میلی گرام	سدیم 21 میلی گرام	كلسیم 6/0 میلی گرام	آهن 247 میلی گرام	پتاسیم 2/0 میلی گرام	روی 16 میلی گرام	منیزیوم
Strawberries, Fresh 1.00 cup 43.20 calories Nutrient	Amount	DV (%)	Nutrient Density	World's Healthiest Foods Rating vitamin C	81.65 mg	136.1	56.7	excellent vitamin K	20.16 mcg	25.2	10.5	excellent manganese	0.42 mg	21.0	8.8	excellent dietary fiber	3.31 g	13.2	5.5	very good iodine	12.96 mcg	8.6	3.6	very good potassium	239.04 mg	6.8	2.8	good folate	25.49 mcg	6.4	2.7	good vitamin B2 (riboflavin)	0.10 mg	5.9	2.5	good vitamin B5 (pantothenic acid)	0.49 mg	4.9	2.0	good omega 3 fatty acids	0.11 g	4.4	1.8	good vitamin B6 (pyridoxine)	0.08 mg	4.0	1.7	good magnesium	14.40 mg	3.6	1.5	good copper	0.07 mg	3.5	1.5	good
د ځمكنیو توتو مقايسه د څو نورو ميو سره قند(گرام)	فایبر(گرام)	ويتامين (ملي ګرام)	پتاسیم(میلی گرام)	اوسپنه (میكروگرام)	میوه 7	3	84	210	34	ځمكنی توت 14	4	7	150	4	مڼه د پوست سره 22	1	6	266	6	انگور 17	4	13	504	28	كيله 13	3	74	252	42	مالټه
ځني خلك د توتو د خوراك سره حساسيت لري چې ممكن د استفراغ او يا جلدي حساسيت په ډول څرګند شي، او همدارنګه ځني خلك چې د جلد ناروغي لري، هغه ډېره كړي. هغه كسان چې حساسه معده لري او يا د معدي د زخم او نورو ناروغيو درلودونكي وي، دا بهتره ده چې د توتو له خوراك پرهيز و كړي.
د ځمكنیو توتو په جلد تاثيرات
د زرګونو كلونو را پديخوا ميرمنو د خپل پوست د تازه والي لپاره د ځينو ميو څخه استفاده كوله. اوسنيو څيړنو دا ښودلي چې ميوه د ځينو اسيدونو لكه، Alpha Hydroxy Acide (AHA) درلودونكي دي، دا اسدونه كولاي شي چې د پوست كلك قشر حل كړي سربيره د پوست د تازه ګي د ځينو موادو چې په ښه توګه په وينه كي جذب شي د ويني د دوران او د نويو حجراتو د توليد د تحريك سبب ګرځي، دا اسيدونه ضعيف دي او د ډېرو كلونو لپاره بايد استفاده ورځني وشي. په اوسني و خت كي ډېري كارخاني ددي اسيدو څخه د كريم په ډول توليدات كوي، توپير په مابين د استعمال ددي ميوي دادي چې كريم د دي اسيدونود لوړ غلظت درلودونكي دي او جانبي اثرات هم لري. ددي لپراره چې د جانبي اثراتو څخه مخنيوي وشي بايد د ځمكنیو توتو د د ماسك څخه ګټه واخيستل شي او پايد حوصله ولري ځكه چې د توتو تاثيرات ضعيف دي او ډېره موده وخت نيسي. د توتو د ماسك څخه د استفادي لپاره كولاي شو چې ۵-۱۰ داني توت وروسته له مينځلو څخه سره گډ كړو او وروسته له حمام كړلو څخه د ۲۰ دقيقو لپاره په خپل مخ كيږدو او دا كولاي شو چې هره ۲ ورځي وروسته تكرار كړو. ځمكنی توت د فاسفورس، كلسيم،مګنيزيم، پوتاشيم او اسپني درلودونكي دي، چې د ستړيا په لري كولو كي برخه لري. زده كونكي چې فكري تمرينات كوي بايد حتما توت وخوري ځكه چې ددي ميوي مصرف ددوي د مغزي د اړتيا وړ فاسفورس برابروي. ځمكنی توت د ويتامين بي درلودو له كبله د ډار، عصبانيت، اضطراب او هيجان په كموالي كي موثر دي. ځمكنی توت د ويتامين A درلودونكي دي چې د سترګو د تقويي او نوكانو د رشد سبب ګرځي. د USDA د څرګندولو په اساس ځمكنی توت د انتي اكسيدايز درلودلو له مخي د ۴۰ ميو په منځ كي وروسته له شاتوت څخه په دوهم قدم كي راځي. ځمكنی توت په خارق العاده ډول د سيني او رحم سرطان په مخنيوي كي رول لوبوي، د ځمكنیو توتو عصاره د سيني سرطان په كموالي كي مهمه ونډه لري. ځمكنی توت د بيلا بيلو خاورو سره ساز ګاره دي او نرمو خاورو ته ترجيح وركوي، په ګرم او مرطوب هوا كي مناسب محصول لري، په ۴۰۰-۸۰۰ متره ارتفاع د بحر له سطحي څخه مناسب رشد كوي. په ګلخانه كي د 100m2 ځمكي ته د 3-5 كيلو ګرامه كود وركولاي شو، كودونه بايد د ۱۲-۱۲-۱۷ درجي درلودونكي وي، د ګرده افشاني لپاره بايد په ګلخانه كي د هر 1000m2 سطحي لپاره يو د مچېو صندوق كيښودل شي. د هغه څيړني په اساس چې د يوه مشهور فرانسوي څيړونكي پير برايت له خوا د غذايي موادو د څيړني په مركز كي ترسره شوي دا ښيي چې ځمكنی توت د پولي فينول مادي درلودونكي ده او د انګورو او مڼو څخه مفيده ده، پولي فينول د زړښت په وخت كي د مخ دګونجو، د زړه په محافظت او د جلد په لطافت كي ډېر رول لري. ځمكنی توت د kaemferol او Quercetin لري چې د كلسترول په ټيټوالي او د شريانونو د ديوالونو د اكسيد كيدو او تخريبيدو څخه مخنيوي كوي. ځمكنی توت د Acid allergic درلودونكي دي چې د سرطان د كيمياوي عواملو د منځه وړلو او همدارنګه د هغوي د غير فعاليدو سبب ګرځي او همدارنګه د بكتريا د فعاليت مخنيونكي دي او همدارنګه د سرطان د پيوند په DNA ګرځي، ددي ميوي مصرف قند په وينه كي په كراره لوړوي، ځمكنی توت قوي ترينه ميوه په ضد د سرطان د كولمو او خولي دي. ځمكنی توت د فيتونوترينتونو لرونكي دي چې د سرطان د التهاب او د اعصابو د تخريب د انتي اكسيدان په توګه كار تر سره كوي. دا بايد هي نشي چې دا ميوه حساسيت راوړونكي ده او تر دوو كلونو ټيټو ماشومانو ته ورنكړل شي ، ځمكنی توت اګر چې د قند درلودونكي دي خو بيا هم د شكر د ناروغانو لپاره مضر ندي.
سرچېنې
‎ 15.	Kahkonen MP, Hopia AI, Heinonen M. Berry phenolics and their antioxidant activity. J Agric Food Chem 2001 Aug;49(8):4076-82. 16.	Kalt W, Forney CF, Martin A, Prior RL. Antioxidant capacity, vitamin C, phenolics, and anthocyanins after fresh storage of small fruits. J Agric Food Chem 1999 Nov;47(11):4638-44. 17.	Meyers KJ, Watkins CB, Pritts MP, Liu RH. Antioxidant and antiproliferative activities of strawberries. J Agric Food Chem. 2003 Nov 5;51(23):6887-92. 18.	Pattison DJ, Silman AJ, Goodson NJ, Lunt M, Bunn D, Luben R, Welch A, Bingham S, Khaw KT, Day N, Symmons DP. Vitamin C and the risk of developing inflammatory polyarthritis: prospective nested case-control study. Ann Rheum Dis. 2004 Jul;63(7):843-7. 19.	Wood, Rebecca. The Whole Foods Encyclopedia. New York, NY: Prentice-Hall Press; 1988. 20.	Zhang W, Jin MF, Yu XJ, Yuan Q. Enhanced anthocyanin production by repeated-batch culture of strawberry cells with medium shift. Appl Microbiol Biotechnol 2001 Mar;55(2):164-9. 21.	Darrow, George M. The Strawberry: History, Breeding and Physiology. New York. Holt, Rinehart and Winston, 1966. Available online. 22.	List of Fragaria resources, USDA 23.	GRIN Fragaria Taxonomy Database Listing of Fragaria species, also from a USDA website 24.	Medicinal uses of strawberries in Armenia, from an ad-supported wiki 25.	Fragaria chiloensis pictures from Chilebosque 26.	Ellis, M, and C. Welty. OSU Extension Bulletin 780, Controlling Disease and Insects in Home Fruit Plantings. 27.	Funt, R., M. Ellis, and C. Welty. OSU Extension Bulletin 861, Midwest Small Fruit Pest Management Handbook. 28.	Funt, R. C., B. L. Goulart, C. K. Chandler, J. D. Utzinger, M. Ellis, R. M. Riedel, R. N. Williams, M. A. Palmer. OSU Extension Bulletin 436, Ohio Strawberry Manual. 29.	Strang, J., G. R. Brown, and R. T. Jones. University of Kentucky Cooperative Extension Fact Sheet HO-16, "Strawberry Production in Kentucky." 30.	Utzinger, J. D., R. C. Funt, M. Ellis, R. L. Miller. OSU Extension Bulletin 591, Growing and Using Fruit at Home. 31.	Welty, C., R. C. Funt, R. N. Williams. T. Wall, M. Ellis. OSU Extension Bulletin 506 B2, Ohio Commercial Small Fruit and Grape Spray Guide.
فېرميوم
فېرميوم (په انگرېزي: Fermium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Fm سمبول او ۱۰۰ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
ځمکني توتان
سرچینې
لیکوال: عزت الله نوری
فېرميوم
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
سرې لښکرې په افغانستان کې
سرې لښکرې په افغانستان کې د ب. گروموف يو اثر دی چې داود جنبش پښتو ته اړولی دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
FM
FM کیدای شي چې وي:
انګز هيلر
انګز هيلر (۱۲ مۍ ۱۹۲۹ – ۱۹ جولای ۲۰۱۹ز کلونه) د هنګري تبعه فيلسوفه او ښوونکې وه. نوموړې په ۱۹۶۰ز لسيزه کې د بوداپست د فلسفي ټولنې مرکزي غړې او وروسته يې په نيويارک کې د ټولنيزې څېړنې لپاره په نوي ښوونځي کې د پنځه ويشتو کلونو لپاره د سياسي نظريې ښوونه وکړه. هغه په بوداپست کې و اوسېده، همدلته يې ليکنې او تدريس وکړ.
د ژوند لومړي کلونه او سياسي پرمختګ
انګز هيلر د ۱۹۲۹ز کال د مۍ په ۱۲ نېټه د «پال هيلر» او اينګيلا «انګياليکا» ليګيټي په کور کې زېږېدلې وه. دا د منځنۍ طبقې يوه يهودۍ کورنې وه. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د هغې پلار د خپلې حقوقي روزنې او الماني ژبې د پوهې په کارولو سره له خلکو سره په اړينو اداري چارو کې مرسته وکړه، چې له نازي اروپا څخه وکوچېږي. په ۱۹۴۴ز کال کې، د هيلر پلار د «اشويتش» اجباري پنډغالي ته واستول شو، چېرې چې نوموړی د جګړې له پای ته رسېدو مخکې مړ شو. هيلر او مور يې وکولای شول له تبعيد وژغورل شي.