cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
له ۱۹۹۱ ز څخه تر ۲۰۰۸ ز پورې د متحده ايالتونو تاريخ
له ۱۹۹۱ څخه تر ۲۰۰۸ پورې د متحده ايالتونو تاريخ د شوروي اتحاد له ماتې او ټوټه کېدلو څخه وروسته پيل شو. يادې ماتې د سوړ جنګ پای ته اشاره وکړه او متحده ايالتونو د نړۍ د يوازيني زبرځواک په توګه ناننګول شوي پاتي شول. متحده ايالتونو په منځني ختيځ نظامي برخه کې د سرلارې ونډه خپله کړه. متحده ايالتونو د فارس خليج جنګ (Persian Gulf War) کې له کواټ څخه چې د امريکا د منځني ختيځ متحد هېواد و، د عراق د بريد ځواک واېست. په کورنۍ برخه (جبهه) کې په ۱۹۹۲ ز کال کې د Bill Clinton په ټاکنې سره سپينې ماڼې ته يو ځل بيا لاره پيدا کړه. د ۱۹۹۴ ز کال منځنۍ دورې ټاکنو کې جمهوري غوښتونکو له ۴۰ کلونو څخه وروسته په لومړي ځل د کانګرس واک تر لاسه کړ. په کانګرس کې د جمهوري غوښتونکو او Clinton تر منځ نښتو له يو بوديجوي کړکېچ څخه وروسته د فدرالي حکومت په غلي کولو بنسټيز اغېز وکړ، مګر وروسته يې په ګډه سره د مرستندويه سمون، د کوچنيانو د روغتيايي بيمې خپرونې او د يوې متوازنې بوديجې په تصويبولو سره په ګډه کار وکړ. د Lewinsky د رسوايۍ تورونو د استازو مجلس له لوري د ولسمشر کلينټن د ۱۹۹۸ ز کال استيضاح ته لاره هواره کړه، مګر نوموړی وروسته د سنا مجلس له لورې خوشې شو. د متحده ايالتونو اقتصاد په ۱۹۹۰ ز لسيزه کې لوړو ټيکنالوژيکي صنعتونو ته د لېوالتيا له امله تر هغې لوړ شو، چې NASDAQ د dot-com bubble [لکه د پوکڼۍ د چاودنې] ټکر وکړ او د ۲۰۰۰ ز کلونو په لومړيو کې شا تګ د تلپاتې اقتصادي ودې پای په نښه کړ.
په ۲۰۰۰ ز کال کې جمهوري غوښتونکی جورج ډبليو بوش (George W. Bush) د متحده ايالتونو د تاريخ په تر ټولو نږدې ټاکنو کې ولسمشر وټاکل شو. د نوموړي د دورې په لومړيو کې يې ادارې د زده کړو سمون او د لوړو ماليو کمول تصويب کړل، چې موخه يې د اقتصاد هڅول وو. په ۲۰۰۱ ز کې د سپټمبر له ۱۱ مې څخه وروسته متحده ايالتونو په ۲۰۰۱ ز کال  په افغانستان کې د تروريزم په اړه نړيواله جګړه پيل کړه. په ۲۰۰۳ ز کال کال يې پر عراق بريد وکړ، چې د صدام حسين جنجالي رژيم يې له منځه یووړ، مګر د اوږمهالې جګړې پايله يې هم لرله چې د لسيزې څخه زياتې مودې لپاره يې ادامه کوله. د ټاټوبي امنيت څانګه (Homeland Security Department) جوړ شو او د هېواد پالنې قانوني کړکېچن (Patriot Act) د تروريزم پر وړاندې د کورنيو هڅو د دوام [پر ځای ساتلو] په موخه تصويب شو. په ۲۰۰۶ ز کال کې د Hurricane Katrina [کاترينا توپان] چې په ۲۰۰۵ ز کال کې يې د Gulf ساحل پر سيمه باندې بريد وکړ، د سياسي رسوايۍ او د عراق جنګ مخ پر وده بې نومتيا [د عراق جنګ په اړه له خپل هېواد څخه د خلکو خوابدي] په اړه نيوکې  له ديموکراتانو سره د کانګرس واک په تر لاسه کولو کې مرسته وکړه. له دې وروسته په جنګي جرمونو او انسانيت پر وړاندې جنګونو باندې د صدام حسين د تورنولو هڅه وشوه او د نوموړي په اعدام باندې پای ته ورسېده. په ۲۰۰۷ ز کال کې ولسمشر بوش  په عراق کې د ځواکونو د زياتولو امر وکړ، چې له امله يې د زيانونو کچه راکمه شوه.
نړيوالتوب او نوی اقتصاد
د Bill Clinton د ولسمشرۍ پر مهال د امريکايي سياست ويناوو او ليکنو زياتره پر کورنيو مسائلو باندې تمرکز وکړ. په داسې حال کې چې د ۱۹۹۰ ز لسيزې لومړي وختونه د متحده ايالتونو اقتصاد د وروسته پاتې والې شاهد و، بيا رغونه يې په ۱۹۹۴ ز کال کې پيل شوه او همدرانګه د ټيکنالوژۍ له مخې ...
نړيوال جال (انټرنټ) او اړوندو ټيکنالوژيو په اقتصاد کې د ټيکنالوژي پر مټ Wall Street ودې په هڅولو سره خپل لومړنی پراخ نفوذ رامنځ ته کړ، چې د Federal Reserve مشر Alan Greenspan په ۱۹۹۶ ز کال کې د «بې معنا پرېمانۍ» په توګه تشرېح کړ. په ۱۹۹۸ ز کال کې اقتصاد په خورا چټکۍ سره پرمختګ کاوه او بېکاري له ٪۵ څخه ښکته وه.
په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد له ړنګېدلو نه وروسته، متحده ايالتونه د نړۍ حاکم نظامي ځواک و او جاپان، چې ځيني وختونه متحده ايالتونو پر وړاندې تر ټولو ستر اقتصادي سيال ګڼل کېږي،د رکود په دوره کې ونيول شو. چين په زياتره سيمو کې د متحده ايالتونو د لومړني او خورا لوی سوداګريز سيال په توګه راڅرګندېده. ځينو سيمه یيزو نښتو، لکه: په Haiti او Balkans کې، ولسمشر Bill Clinton د سوله ساتو ځواکونو په توګه د امريکايي پوځيانو استولو ته وهڅاوه. د نوموړي موخه په دې اړه د سړې جګړې د وخت مخالفت بيا ژوندي کول وو، چې ايا د نړۍ په پاتې برخه باندې څار، د متحده ايالتونو يوه مناسبه ونډه وه او که نه. د اسلامي سمونپالو څارنو په منځني ختيځ کې د متحده ايالتونو د پرله پسې نظامي شتون پر وړاندې په لوړ غږ بريدونه تهديد کړل او ان د نړۍ د لومړني سوداګريز مرکز بريد، په ۱۹۹۳ ز کال کې د نيويارک د غبرګونو برجونو الوزول او له هېواده د باندې يې د امريکا پر ګټو باندې يو شمېر مرګوني بريدونه وکړل.
د ۱۹۹۰ز لسيزې پر مهال کډوالي په ځانګړي ډول له لاتيني امريکا او اسيا څخه خورا لوړه شوه، چې په راتلونکو لسيزو کې يې د متحده ايالتونو د وګړو په ډيموګرافيک جوړونه کې د سترو بدلونونو لپاره د بنسټ ډبره کېښوده. لکه: هسپانويانو افريقايي الاصل امريکايان د تر ټولو لوی ډېره کيو په توګه ځای پر ځای کړل. د يو څه سختو سرحدي کره کتنو تر څنګ بيا هم د سپټمبر له ۱۱ مې بريدونو څخه وروسته، له ۲۰۰۰ څخه تر ۲۰۰۵ ز کال پورې نږدې ۸ ميليونه کډوال متحده ايالتونو ته راغلل. ياد شمېر چې نږدې نيمايي يې په ناقانونه ډول امريکا ته ننوتل؛ د دې هېواد په تاريخ کې د بلې هرې پينځه کلنې دورې په پرتله لوړ و.
Dot-com bubble
د ۲۰۰۰ له لومړيو څخه تر ۲۰۰۱ ز کال پورې د dot-com bubble د ناڅاپي چوېدنې شاهد وو. د انټرنټي ونډو (اسهامو) په اړه حېرانتيا يا پارېدنې په سترو شاخصونو کې خورا زياتېدنو ته لاره هواره کړې وه. که څه هم د انټرنټ نوې فعاله شوې په لسګونو شرکتونه ځکه ناکام شول، چې د نوې نړۍ Web له لوري زياتې اعلان شوې لوړې ژمنې پلي نه شوې. د ۲۰۰۰ ز کال مارچ په لسمه NASDAQ ۵۰۴۸،۶۲ ته پورته شو، چې دا د خپل تېر کال په پرتله له دوه برابره څخه زياته کچه وه. د خرڅلاو د يوه زنځيري غبرګون په پلي کولو سره اقتصادي رکود، د ۲۰۰۰ ز کال مارچ په ۱۳ پيل شو، چې خپل ځان يې د پانګه والو، تمويل او د پور ادا کړای شويو بنسټونو د دريځونو په توګه مشبوع کړل. NASDAQ د مارچ په ۱۵ مه يوازې شپږو ورځو کې ۴۵۸۰ ته راښکته کېدلو سره نږدې ۹ سلنه له لاسه تاوان وکړ. په ۲۰۰۱ ز کال کې پړسوب بېرته په بشپړې چټکتيا سره کېناست. د dot-com ډېری سوداګرو د خپلې venture پانګې له سوځېدنې څخه ورسته سوداګري بنده کړه، زياترو يې هيڅکله ګټه ونه کړه.
په ۲۰۰۲ ز کال کې د کورني ناخالص عايد د ودې اندازه 2.8% ته پورته شوه. د ۲۰۰۲ ز کال په لومړۍ نيمايي کې يوه ستره لنډ مهاله ستونزه د ونډو بازار کې يو تېز زوال و، چې په ځينو سترو شرکتونو کې د شکمنو حسابي لارو چارو د تماس له مخې په خپله برخه کې وسوځېده. بله ستونزه بې روزګاري وه، د سترې خوابدۍ (Great Depression) له راهيسې يې د مياشتني زياتوالي تر ټولو اوږده دوره وازمايله. متحده ايالتونو د سپيټمبر له يوولسمې پېښې څخه په ۲۰۰۳ ز کال کې بېرته خپله بيارغونه پيل کړه، مګر د بېکارۍ له کچې (٪۶ څخه پورته) سره يو ځای د بازار دروندوالي (٪۷ کورني ناخالص عايد وده) ځينو اقتصادپوهانو او سياستپوهانو ته لارښوونه وکړه، چې «د بېکارۍ ترميم» په توګه يو حالت ته وګرځي. د دې تر څنګ اقتصادي ودې د ۲۰۰۸ ز کال په لومړيو کې په بيړه دوام وکړ او بېکاري ٪۵ ته راښکته شوه.
د فارس خليج جنګ
پر تېلو باندې د صنعتي شوې نړۍ د پام وړ تکيه په ۱۹۳۰ ز لسيزه کې د منځني ختيځ هېوادونو کې د تېلو په  تاييد شوي زېرمو سره پيلېږي. يادې زېرمې متحده ايالتونو ته په لومړي ځل د ۱۹۷۳ ز کال نړيوالو تېلو ټکان (1973 world oil shock) له پاتې شونو او وروسته د دويمې انرژۍ د ۱۹۷۹ ز کال کړکېچ کې روښانه شوې. که څه هم په ريښتيني دورو کې د تېلو بيې په ۱۹۸۰ز لسيزه کې بېرته له ۱۹۷۳ ز کلونو څخه مخکينۍ کچې ته ولوېدې او د تېلو د مصرفوونکو هېوادونو (په ځانګړي ډول شمالي امريکا، لويديځه اروپا او جاپان) د تمې خلاف ګټه کې يې اغېز وکړ، د منځني ختيځ د مخکښو توليدونکو پراخو زېرمو د دې سيمې ستراتيژيک ارزښت ډاډمن کړ. د ۱۹۹۰ز کال لسيزې په لومړيو کې د تېلو سياستونه لا هم هغومره ګواښونکي تاييد شوي دي، لکه څومره چې د ۱۹۷۰ ز کال په لومړيو کې وو.
خښته
د ودانیزو توکو په منځ کې، خښته په دوو لارو ځانګړې ده: د اور مقاومت او مشخص اندازه. د اور وژنې د محصول په توګه، دا د نورو ودانیزو توکو په پرتله د اور جوړولو لپاره ډیر مقاومت لري. د هغې اندازه کیدای شي د ډیرې مینې حساب وکړي چې ډیری خلک په طبیعي توګه د خښتو لپاره احساس کوي: دودیز خښته د انسان د لاس سره مطابقت لري. د لاس په اندازه خښتې د لویو خښتو په پرتله د وچولو یا ډزو په وخت کې د ماتېدو احتمال لږ دی او د ودانولو لپاره کار کول اسانه دي. د دې کوچنۍ واحد اندازه د خښتو کار د کوچنیو جیومیټریزونو او نمونو سره په تطبیق کې ډیر انعطاف وړ کوي، او د خښتو دیوال یا پوړ ته د خوښې اندازه او جوړښت اضافه کوي. د سفارورین او شال ښار د خښتو ډیری بټۍ لري چې په ټول ایران کې مشهور دي.
تاریخ
د خټو څخه جوړې شوې خښتې لږترلږه 5000 کاله لرغونتوب لري چې تر مېلاد دمخه په پخوانيو مدنيتونو کې په کار وړل شوي دي. په ښکاره ډول، د لومړي ځل لپاره، دا د پاکستان په میسوپوتامیا او د سیند دره کې د ښارونو د جوړولو لپاره کارول کېده. په لومړي سر کې خلکو د خښتو د جوړولو لپاره خټې او تنې سره ګډولې. بیا چمتو شوی مخلوط په مستطیل شکل کې اچول شوی او په لمر کې وچ شوی. په لمر کې وچه شوې خښته پرته له تنې څخه ځان نشي ساتلی. په نهایت کې، د بابل ، اسور او لرغوني مصر خلکو وموندله چې د خټو په خړوبولو سره، خښتې ترلاسه شوي، کوم چې قوي او د هوا په واندې مقاومت لري.
په پخوانيو وختونو کې د دجلې او فرات سیندونو په غاړو کې او د سیلابونو وروسته د ځمکې په سطحه ډیره خټه راټوله شوې وه. دا سلادونه، چې ځانګړي چپکونه یې درلودل، او د لمر د وړانګو له امله د اوبو تبخیر وروسته، درزونه د غیر منظم کیوبونو په بڼه راڅرګند شول. د دغو خاورو څخه، دا په هغه وخت کې د خټو دېوالونو لپاره د سمنټ په توګه کارول کېده. له بلې خوا، د کیمپرانو ډنډونه چې د سیندونو په واسطه په رمو کې بوخت وو د اور د ننوتلو له امله سخت شول، چې په حقیقت کې د پخلی کولو طریقه رامینځته شوه او په پایله کې، خښتې. په راتلونکو کلونو کې، په ورته وخت کې، د بابل د برج په جوړولو کې، د خښتو جوړول او پخول د بابلیانو لخوا اختراع شول، او له همدې امله، د خښتو نوم، چې د بابل کلمه ده، د خښتو په نوم پیژندل شوی. په ډیرو ژبو کې ورته نوم. له دې مرحلې وروسته د خښتو د پخولو چارې د پاچاهانو له خوا رامنځته شوې او د خښتو په راښکاره کېدو سره د هغو ودانیو په جوړولو کې هم بدلون راغی چې تر هغه وخته پورې له خټو او خټو جوړ وو. د دې په پایله کې د پخو او خښتو ودانیو د جوړولو کار پیل شو. لاسي جوړ شوي خښتې د اوو زرو کلونو راهیسې د ماڼیو، عبادت ځایونو، ښوونځیو، جوماتونو او ودانیو د پیاوړتیا او ښکلا لپاره کارول کیږي. خو نن ورځ دا زر کلن صنعت هېر شوی دی.
د خښتو جوړول
د دوی د لوی وزن او حجم له امله، چې په اوږد واټن کې د دوی لیږدول ګرانوي، خښتې د ډیری نسبتا کوچنیو او ویشل شویو فابریکو لخوا د مختلفو محلي خټو او شیل څخه تولید کیږي. خام مواد د کندې څخه کیندل کیږي، او بیا خام مواد ټوټې کیږي او مینځل کیږي او د ښه ثبات لپاره سکرين کيږي. دا مواد بیا د اوبو سره مخلوط کیږي ترڅو یو پیسټ تولید کړي چې د خښتو شکل ته چمتو کیږي.
نن ورځ، د خښتو د جوړولو لپاره درې اصلي میتودونه کارول کیږي: د نرم خټو پروسه، د وچو فشار کولو پروسه او د سخت خټو پروسه. تر ټولو زوړ د نرم خټو پروسه ده ، په کوم کې چې نسبتا لندبل (20-30٪ اوبه) په ساده مستطیل شکل کې د لاس په واسطه یا د مولډینګ ماشینونو په مرسته فشارول کیږي. د دې لپاره چې خټکي په مولډونو کې د چپه کیدو مخه ونیسي، مولډونه باید د ډکولو دمخه سمدلاسه په اوبو کې ډوب شي او په نسبتا نرمه او کثافاتو سره خښتې تولید کړي چې د اوبو سره د خښتو په نوم پیژندل کیږي. که چېرې شګه د ګردې خښتو د جوړولو څخه دمخه په لوند مولډ باندې واچول شي، د شګو سره ټکر شوي خښتې یا د شګو مولډ خښتې تولید کیږي، کوم چې د ميټ سطح جوړوي.
د وچ فشار کولو پروسه د جیلونو لپاره کارول کیږي چې د وچولو پروسې په جریان کې ډیر کمیږي. خاوره د امکان تر حده لږو اوبو سره مخلوط شوې (تر 10٪ پورې) د ماشین په واسطه د فولادو په مولډ کې فشار ورکول کیږي چې په خورا لوړ فشار کې کار کوي. نن ورځ، د لوړ تولید سره د خټو سخته پروسه په نړۍ کې د خښتو تولید لپاره ترټولو ارزانه او خورا اغیزمنه پروسه ده. هغه خټه چې 12-15٪ اوبه لري د خلا څخه تیریږي ترڅو د هوا خلا لیرې کړي، بیا وروسته خټې د مستطیل مولډ له لارې بهر کیږي. لکه څنګه چې خټه له مولډ څخه لیرې کیږي، جوړښت یا د رنګ شوي ټوټو پتلی مخلوط کیدای شي په سطح باندې د غوښتنې سره سم تطبیق شي. د لوند خټو یو مستطیل ستون د پری کولو میز ته د وتلو فشار په واسطه فشار ورکول کیږي، چیرته چې د اتوماتیک پرې کولو تارونه دا په انفرادي خښتو کې پرې کوي. خښتې د خټو د سختې پروسې په واسطه تولیدیږي په اندازې او شکل کې خورا یوشان وي.په هغه حالتونو کې چې د واحدونو په مینځ کې په ظاهري کې ډیر توپیر غوښتل کیږي، خښتې د ډزو کولو دمخه رالویدلي او غورځول کیدی شي. ټمبلینګ څنډې او کونجونه نرموي او د واحدونو ترمینځ په ظاهري بڼه کې ډیر انفرادیت رامینځته کوي.
وروسته له دې چې د دې دریو پروسو څخه هر یو یې جوړ کړي، خښتې د یوې یا دوو ورځو لپاره د ټیټ تودوخې په تنور کې وچې شوې. د وچولو وروسته، خښتې پخې شوي او د لیږلو لپاره چمتو دي.
د خښتو پخول
د عصري بټو له راتګ څخه دمخه، خښتې اکثرا په یوه صف کې پټې شوې وې چې د کلیمپ په نوم یادیږي. دا کلیمپ په عادي خاوره یا خټو پوښل شوی و او بیا د کلیمپ لاندې د لرګیو څخه اور بل شوی و او دا اور د څو ورځو لپاره ساتل کیده ترڅو خښتې پخې شوې. د یخولو وروسته، کلیمپ لیرې شو او خښتې یې د بلوغت درجې سره سم ترتیب شوې چې هر یو یې تجربه کړې وه. تړل شوي خښتې (کلینکر خښتې) اکثرا ډیر سوځیدلي او خرابې شوې وې، چې دوی یې زړه راښکونکي کړي او له همدې امله د خښتو په مخ کې د کارولو لپاره مناسب ندي. هغه خښتې چې د کلپ په ساحه کې وې او اور ته نږدې وې او په بشپړه توګه پخې شوې وې خو له تحریف څخه پاکې وې د ودانۍ د بهرنۍ مخ د خښتو لپاره کارول شوې وې ځکه چې د هوا مقاومت په لوړه کچه لري. د اور څخه لرې خښتې نرمې وې او د ملاتړ خښتو په توګه د کارونې لپاره جلا شوې وې، پداسې حال کې چې د کلیمپ د احاطې شاوخوا ځینې خښتې د کوم هدف لپاره په کافي اندازه نه وې توغول شوي او له مینځه وړل شوي. د میخانیکي ترانسپورت څخه دمخه په ورځو کې، د ودانیو خښتې اکثرا د ودانیو له ساحې څخه ترلاسه شوي خټکي څخه تولید شوي او د کار سره نږدې بټو کې اچول شوي. نن ورځ، خښتې معمولا په دوامداره توګه په دوراني بټو یا تونل بټو کې ویشل کیږي. د بسته بندۍ یو ثابت جوړښت دی چې لومړی په خښتو باریږي او بیا دا خښتې توغول کیږي، سړې کیږي او خارجیږي. د ډیر موثریت لپاره، خښتې په دوامداره توګه په ځانګړي ریل ګاډو کې د اوږد تونل بټۍ څخه تیریږي ترڅو په پای کې په بشپړه توګه پخه شي. په دواړو ډوله بټو کې، د ډزو لومړۍ مرحله وچه ده، چې د خټو څخه پاتې اوبه لرې کوي. بل پړاوونه د اکسیډیشن او ویټریفیکیشن دي، چې په ترڅ کې یې تودوخه له 1000 څخه تر 1300 درجو سانتي ګراد ته رسیږي او خټه په سیرامیک موادو بدلیږي. دا کیدای شي د فلش کولو په نوم یو ګام تعقیب شي، چیرې چې اور په بټه کې د کمولو فضا رامینځته کولو لپاره تنظیم کیږي چې په خښتو کې د رنګ بدلون لامل کیږي. په نهایت کې ، خښتې د کنټرول شرایطو لاندې سړې کیږي ترڅو مطلوب رنګ ترلاسه کړي او د تودوخې درزونو مخه ونیسي. یخ شوي خښتې معاینه شوي، ترتیب شوي او د بار وړلو لپاره بسته شوي. د پخولو ټوله پروسه له 40 څخه تر 150 ساعتونو پورې وخت نیسي او د محصول کیفیت ساتلو لپاره په دوامداره توګه نظارت کیږي. د پام وړ انقباض په خښتو کې د وچولو او ډزو په وخت کې واقع کیږي. دا باید په پام کې ونیول شي کله چې د خښتو لپاره مولډ ډیزاین کړئ. څومره چې د تودوخې درجه لوړه وي، په هماغه اندازه د خښتو رنګ کمیږي او انقباض ډیریږي. خښتې اکثره په مخلوط رنګه طيف کې کارول کيږي، او تیاره خښتې په حتمي ډول د سپکو خښتو په پرتله کوچنۍ وي. حتی په یو شان رنګ شوي خښتو کې، د اندازې د توپير يو څه تمه کيږي، او خښتې، په عموم کې، د ډزو پروسې څخه د یوې ټاکلې اندازې تحریف سره مخ دي. د خښتې رنګ د خټې یا شیل په کیمیاوي جوړښت او په بټۍ کې د اور د تودوخې او کیمیاوي موادو پورې اړه لري. د تودوخې لوړه درجه تورې خښتې توليدوي چې کنکر ورته وايي. په ډېری ټوټو کې موجود اوسپنه د اور په اکسیډیز کولو سره سور او د اور په کمولو کې په ارغواني رنګ بدلیږي. نور کیمیاوي عناصر د فرنس فضا سره په ورته ډول تعامل کوي ترڅو نور رنګونه جوړ کړي. د روښانه رنګونو لپاره، خښتې د لوښو په څیر روښانه کیدی شي، یا د عادي ډزو په جریان کې یا د اضافي ډزو په وخت کې.
د خښتو اندازه
په ریښتیا هیڅ معیاري خښته شتون نلري. په متحده ایالاتو کې ترټولو نږدې شی ماډلر خښته ده ، کوم چې د 4 انچ (101 ملي میتر) په افقی ډول او 8 انچ (203 ملي میتر) عمودی ډول دیوالونو جوړولو لپاره ډیزاین شوی. په پراخه توګه، د ماډلر اصطلاح په هر ډول خښتو کې کارول کیدی شي چې اندازه یې وي نو کله چې د هاوان د بندونو ضخامت شامل وي، د دېوال ابعاد د مناسبو واحدونو لکه 4، 6، 8، 12، یا 16 انچو سره مطابقت لري. (102، 152، 203، 305 یا 406 mm). د غیر ماډلر خښتو اندازه، په ځانګړې توګه د عرض یا اوږدوالي له مخې، اړینه نه ده چې په جوړ شوي دیوال کې د ټول شمیر مناسب ابعادو سره مطابقت ولري.
په عمل کې، کله چې د ودانۍ لپاره خښتې غوره کړئ، ډیزاینر معمولا د ودانۍ پلانونو بشپړولو دمخه په بازار کې موجود نمونې ګوري او د ټاکل شوي خښتو د اندازې سره سم پالنونه اندازه کوي.
د لویو خښتو کارول کولی شي په ساختمان کې د پام وړ سپما لامل شي. د بېلګې په توګه، یوازې دوه د ګټې اخیستنې خښتو ته اړتیا ده، چې د 4 انچو په اندازه 12 انچه لوړوالی او اوږدوالی لري، د 8 انچ په 12 انچه اندازه د دیوال بشپړولو لپاره اړین دي. په پرتله، دا د ورته ساحې بشپړولو لپاره څلور نیم ماډلر خښتې اخلي. څرنګه چې د دیوال د جوړولو لپاره لږ ښاري خښتو ته اړتیا لیدل کیږي، د دېوال د جوړولو لپاره د کار لګښت کم دی او د دیوال فشاري ځواک د هاوان د ټیټ تناسب له امله لوړ دی. البته، ډیزاینر باید په پام کې ونیسي چې د لویو خښتو سره جوړ شوی دیوال د دیوال د کچې په اړه د لیدونکي نظر بدلوي.
د خښتو طبقه بندي
هغه خښتې چې په عام ډول د ودانیو په جوړولو کې کارول کیږي د مخامخ خښتو (ASTM C216)، د ودانۍ خښتې (ASTM C62)، او خښتې خښتې (ASTM C652) طبقه بندي شوي دي. مخامخ خښتې د ساختماني او غیر ساختماني کارونې لپاره دي چیرې چې ظاهري اهمیت لري. د ودانۍ خښتې په هغه ځایونو کې کارول کیږي چیرې چې ظاهري اهمیت نلري، د بیلګې په توګه، د معماري دیوال په برخو کې چې په وروستي کار کې د مخ د خښتو تر شا پټ شوي وي. مخکینۍ خښتې او ودانۍ خښتې دواړه د جامد خښتو په نوم پیژندل کیږي. جامد خښتې کیدای شي په حقیقت کې په بشپړه توګه جامد وي، یا د دوی د نوم سره سره، دوی ممکن کور یا سوري ولري، تر هغه چې د خښتو د بییرنګ سطح سره موازي اندازه شوې الوتکه لږترلږه 75٪ جامد وي. د خټو د حجم او ضخامت په کمولو سره، کورونه او غارونه د خښتو د یونیفورم وچولو او ډزو کولو ته اجازه ورکوي، د ډزو لپاره د تیلو لګښتونه کموي، د ترانسپورت لګښتونه کموي، او د سپکو، اسانه خښتو جوړولو لپاره. خالي خښتې ممکن تر 60٪ پورې خالي وي. د جامو خښتو په پرتله د دوی لږ وزن کولی شي د ساختماني لګښت کم کړي او د ودانۍ جوړښت باندې بار کم کړي. په واحدونو کې لوی غارونه د فولادو تقویه کولو بارونو داخلولو او انجیکشن ته اجازه ورکوي چیرې چې قوي خښتو کار ته اړتیا وي. د خښتو خښتې (ASTM C902) چې د پاخه کولو ، لارو او انګړونو لپاره کارول کیږي باید نه یوازې د یخ په وړاندې مقاومت ولري، بلکې د اوبو د جذب او خړوبولو په وړاندې هم مقاومت لري. د اور خښتې (ASTM C64) د اور وژنې ځایونو یا کوټو پوښلو لپاره کارول کیږي. دا خښتې د ځانګړي انعکاس ټوټو څخه جوړ شوي دي چې کولی شي د لوړې تودوخې سره مقاومت وکړي. د انعطاف وړ خښتې د ریفریکٹري هاوان په خورا پتلي پرتونو سره ايښودل شوي دي.
په ایران کې د خښتو کارول
په عموم کې، د خښتو جوړولو صنعت په ایران کې د اخیمینید څخه دمخه دوره کې وده وکړه، او د اخیمینید دورې کې، د خټو سربیره، په ودانیو کې د خښتو خښتو په شمول هر ډول خښتې کارول کیدې. هغه خښتې چې د پاسارګاد ، پرسیپولیس او سوسا په جوړولو کې کارول کیږي، د دوی د نوعې په پام کې نیولو پرته، د لومړنیو موادو په ترکیب کې د دقیقیت او د څو پیړیو وروسته د مختلفو عواملو په وړاندې مقاومت کې د پام وړ دي. د اکیمینید دورې په جریان کې، دا ډیره عامه وه چې د نقاشي او ابدو شوي ګلیز شوي خښتو پخول؛ کوم چې د ماڼۍ د سينګار لپاره کارول کيږي. د خښتو کارول په لرغوني ایران کې خورا مشهور وو، په ځانګړې توګه د ساسانیانو په دوره کې او له اسلام څخه مخکې دوره کې. دا ممکنه ده چې په لویو ودانیو کې د خښتو کارولو یادونه وکړو لکه طاق قصري او پل دوختر. د ساسانیانو په دوره کې، د تیږو او خښتو ترکیب د کنکالونو جوړولو لپاره او په ځینو مواردو کې د مخونو لپاره کارول کیده.
ایرانیانو د ودانیو په جوړولو کې خښتې د ډبرې په پرتله د زیات ثبات، ارزانتیا او سرعت له امله کارولې. د سلجوقی دورې په جریان کې، د خښتو کارول د ښکلا او جوړښت له پلوه خورا زیات شوي. د مختلفو ځایونو د سینګار کولو سربیره، خښتې هم د فشار ښودلو لپاره کارول کیږي؛ د بېلګې په توګه، د اصفهان د جامع جومات په زړو محرابونو کې د خښتو جوړښت په داسې شکل کې دی چې په مختلفو فشارونو کې احساس کیدی شي.
د ایران په ځینو سیمو کې د لرګیو د کارولو محدودیت، د تیږو نشتوالی، په تودوخې سیمو کې د تودوخې لیږد له امله د ډبرې کارولو ستونزه، د کارولو اسانتیا او د ودانۍ په ټولو برخو کې د خښتو پلي کولو او کارولو لوړه وړتیا، دا د پراخو او لوړو چتونو په جوړولو کې خورا موثریت، د موادو ډیروالی، د خښتو بنسټیز او ساده چمتو کول او د هغې لګښت اغیزمنتوب په ایران کې د هغې د پراخې کارونې لاملونه دي.
د سلجوق په دوره کې د خښتو جوړولو هنر
د سلجوق په دوره کې، خښتې د ټولو ودانیو لپاره د اصلي موادو په توګه کارول کیده لکه کاروانسرې، حوضونه، شاهي ودانۍ، عامه ودانۍ، جوماتونه، د مقبرې برجونه، د مقبرې شافونه، د جوماتونو اوږد شافټونه او داسې نور چې د دوی د بنسټیز کنکال کولو سبب ګرځي. او همدارنګه د مخونو لپاره. عمودی شکل (د کنکال څخه جلا پوښل) یا د ودانۍ د ossification سره اړیکه او ترکیب د خښتو په هنر کې د ښه ذوق او خلاقیت عالي پایله ده. تر څو په دې موده کې د هېواد په ګوټ ګوټ کې د خښتو د جوړولو په هنر کې د ډېر په زړه پورې هنري اثارو شاهدان واوسو، تر دې چې د قزوین خرغان په دوو برجونو کې له دېرشو څخه ډېر ډوله خښتې په ډېر ښکلي محراب کې موجودې دي. او د کوفي مشهور خطونه ، او د اصفهان په جامع جومات کې، نږدې 375 آرشیفونه شتون لري چې موږ یې مختلف ډولونه وینو، چې ډیری یې د سلجوقی دورې دي. د معمارۍ په دې ارزښتناکه دوره کې، د خښتو په ټولو ډولونو، د خښتو غوټۍ، د خښتو کوفي لیکو کې د جوماتونو د اوږدو شافټونو په اړخونو کې خورا ښکلي نمونې رامینځته شوي لکه د دامانجان جامع جومات شاف چې 26 متره لوړوالی لري. د نین جامع جومات څو اړخیزه منار چې شاوخوا 30 متره لوړوالی لري، منار موږ سربان دی چې 48 متره لوړوالی لري او علي منار دی.
د تيموريانو په زمانه کې د خښتو جوړولو هنر
د تیموریانو دوره د هر ډول هنرونو په ځانګړې توګه د معمارۍ د خوځښت او عروج دور ده. په دې وخت کې، د خښتو گنبد پوښونه بشپړ بدلون ته رسیږي. د دوامداره دوه شیل گنبد جوړونې لاره د دوه شیل گنبد جوړښتونو جلا کولو لپاره او د کمپریسیو - تناسلي - تورشنال او په ځانګړي توګه د فشار ځواکونو عکس العمل پروړاندې ځانګړي پلي کول او په عمومي ډول د ګمبدو دوه پوښونو ترمینځ د کوکنارو ساختمانونو لخوا د زلزلې ضد. په دې وخت کې د خښتو د خښتو ډولونه لکه ترکن، گولو درهام، شمشه پوش او داسې نور د خپل تکامل لاره تر مطلوب حد پورې پرمخ وړي او په هغو کې د خښتو د انتولوژۍ ډولونه په حقیقت کې د مشهورو هنرمندانو د خښتو د جوړولو د هنر لوی عظمت دی. ایراني معماران قوام الدین پدر او غیاث الدین د شیرازي زوی او د نورو ډیرو هنرمندانو بنسټ ایښودونکي، د خښتو غوټۍ تر ټولو ښکلي او خورا مشهور ډولونه، د خښتو کوفي لیکې، د خښتو معماري او مقالي لیکې او د خښتو ډیری متنوع لرغونو اثارو خورا ښکلي ډولونه. عناصر او د کار توضیحات په ورته کچه د ټایل کار هنر په څیر ، کوم چې د خښتو او ټایلونو ترکیب دی دا د تعلیق شوي کرښې ډول دی. په خراسان کې د مشهد د طوس په څنډه کې د قين جومات او د اخنګان د مقبرې برج، یا د خښتو د جوړولو د هنر او نورو ډیرو ښایسته آثارو یادونه کولای شو.
د صفوي دورې د خښتو د جوړولو هنر
د خښتو په دې دوره کې په ډېرو ودانیو کې، په تېره بیا د هغه وخت خورا پرمختللی کاروانسرایونه، د ښار دننه او بهر په یو او دوه پوړونو کې په خورا جامع ډیزاینونو او خورا اصولو کنګال جوړونې سره او په ځینو مواردو کې په زړه پورې مخونه. د هر ډول خوبونو او مستقيمو اناتولوژیو سره - د کلابندان- حسیري- جانګي- هرن زهر- ګول ګربدان- ګول اینر ګول او ډیری نورو نړۍ له هغه څخه ژوره پوهه کړې. ډیر ښکلی او زړه راښکونکی د خښتو د آرشیف پوښونه د گنبد په شکل کې، د ارغچین آرچ، د گنبد آرچ، د بلی آرچ، د پښو څخه تر پښو محراب، څلور برخې محراب، څلور اړخیزه محراب، څلور ترکي محراب، د لمر محراب، arch geometry، toise arch، Kajaveh Taq Taweh او ډیری نورو د خښتو د مختلفو ډیزاینونو او ښکلي ټولګه په کارولو سره د دې دورې د خښتو د هنر عظمت څرګند کړی دی. په ایران کې په ډیری ودانیو کې د مختلف ډوله آرائشی او آرائشی خښتو لرونکی آرشیف رامینځته کیدل او د دوی کارول په ودانیو کې د عناصرو سره لکه: سوسن، نیم سوسن، حفتی، سینه باز، پباریک، لکی، ترانجی، سمبوسه او د يادو شويو عناصرو په منځ کې د خښتو د ګلونو د ښکلو نمونو په کارولو په تېره بيا په بازارونو کې د ايران د معمارۍ د تاريخ په زړه پورې اثار د نړۍ دوستانو ته وړاندې شوي دي. د دې دورې د خښتو له ډېرو کارونو څخه موږ د خښتو په فلسفه کې د لویو او پراخو پلونو یادونه کولی شو، لکه دیرش پلونه او د الله وردي خان پل چې د لوی زینده سیند د بنسټونو تر شا د ټولو فشارونو او هیدرولیک مسلو سره. د پل هره موده. د نارینه او ښځینه برخو سره د خورا اصولي تشنابونو جوړول او د شنو خونو جوړول چې خورا پراخه او زړه راښکونکي غوښتنلیکونه کاروي او په نازکو او بشپړ ډول بار وړونکي ډبرو کالمونو کې ځای په ځای کوي. د کالمونو بنسټ د کاسټ ویلډډ خښتو او چونې هاوان په پراخه اساس ولاړ دی، همدارنګه د تشناب دیوالونه، د دیوالونو لاندې، د مسو د بویلر مهر کول چې د جوش اوبو د خزانې په ساحه کې په سینه کې موقعیت لري او ډیری اړخونه. په تشنابونو لکه ګنج علي خان کرمان او ګوهر بیمانندي کې د تودوخې درجه، ځکه چې د خسرو د اصفهان حمام د هنري پدیدې خورا ارزښتناکه خښته ده چې د احمقانو لخوا ویجاړ شوي. د صفوي دورې په اوږدو کې د هنري اثارو ترڅنګ د بېلا بېلو اقلیمو په تېره بیا د تودو او وچو دښتو لپاره د بادونو د ښکلا په بڼه د خښتو د ذخیرو جوړول، د پام وړ کار و.
د افشاریه او زندی په دورو کې د خښتو جوړولو هنر
د افشاریه په دوره کې ایران د خپل وخت په اړینو پوځي شخړو کې ښکیل و. له همدې امله ابداني ډېر هوسا نه و. خو دا مهال موږ په ټول هیواد کې د سړکونو په څنګ کې د خښتو د یو ډول کار او په هغو کې د خښتو د انتولوژیو کارولو سره د ډیری لارښود ریلونو د جوړولو شاهدان یو. د زندي په دوره کي ابادي وده وکړه. په تېره بيا د خان زنده وکيل الرايه د واکمنۍ پر مهال په بېلابېلو بڼو کوچني او لويې او مهمې ودانۍ جوړې شوې. د دې دورې د خښتو په زړه پورې کارونو کې، موږ کولی شو د وکیل جومات د ناوې یادونه وکړو چې د خښتو پوښونو سره د ډبرې په پایو کې د پښو څخه تر پښو محرابونه د پیچلو نقشو سره او د کالم سرونه د افشاني مجسمو نمونو سره ترلاسه شوي. د ډبرو سکرو په کالمونو کې د گنبد آرشیف کارولو سره د والټ پوښونو د دې جومات نخ ته په زړه پورې عظمت ورکړی دی. په دې دوره کې وکيل بازار د خښتو په زړه پورې پوښونو سره د مختلفو انتولوژي شکلونو او يو شمېر په زړه پورې اپليکېشنونو د اسمان څراغونو او همغږي هوا نلکو سره جوړ شوی و. د وکيل په ټولګه کې د خښتو يو په زړه پورې اثارو د کريمخاني قلعه ده چې په داخلي برخو او په تېره بيا په بهرنۍ برخه کې د خښتو او خښتو په کارولو سره د ودانۍ د څلور ابعادي کنسرو تر څنګ چې د ساتنې اړخ يې درلود. ودانۍ همدارنګه، څلور لوی مخروطي برجونه شتون لري چې د انګورو نیمه کلستر ډیزاینونو کې خورا په زړه پورې او مختلف خښتو نمونو سره دي. د خښتو دې پدیدې د کلا په څلورو برجونو کې ځانګړې ښکلا پیدا کړې او ځانګړې عظمت او شان یې ورکړی دی. د پارس میوزیم د زند دورې یو له کارونو څخه دی، د خښتو یو ډول کار دی چې خورا یونیفورم او ښکلی بانډینګ لري، فلیټ بانډینګ د خښتو ټوټو څخه 3 ملي متره مخکې دی. دغه په زړه پورې کارکردګۍ د خښتو او تار جوړولو ته د پام وړ اغېزه ورکړې ده، چې د ایران په ټولو خښتو کې استثنا ده، د فرنګي ماڼۍ، د خان زنده د لومړنۍ مقبرې په ځای، پارس موزیم کې. د کریمخاني قلعه په کمپلکس کې د خښتو په زړه پورې برخې سره د دارتیز شاوخوا د تریخ پوښ څخه د یوې زیرمې شتون د هر لیدونکي پام ځانته را اړوي. په ټولیز ډول په دې موده کې د خښتو ښکلې نمونې په ځانګړو او متنوع شکلونو کې د ایران د ودانیو په ځانګړې توګه د فارس سیمې ښکلا ګرځیدلې ده.
د قاجار په دوره کې د خښتو جوړولو هنر
د قاجار په دوره کې ، د خښتو جوړولو هنر د بازارونو په جوړولو کې د خښتو مختلف ډولونه، د خښتو غوښتنلیکونه لکه د تهران په بازار کې د اراک بازار او تیمچه ، او د حوضونو آرشیف په مختلفو شکلونو او تشنابونو لکه د وکیل حمام سره وده وکړه. کرمان
د تهران ښار د خپلو پخوانیو ودانیو او تاریخي اثارو په درلودلو سره یو دودیز او خورا عصري هویت لري؛ د ودانیو په جوړولو کې لکه شمس الاماره، دارالفنون ، د موزیم ماڼۍ، تاریخي جوماتونه، د حسن اباد په سیمه کې د خښتو ودانۍ، د سردار باغ ملي ، د مخابراتو موزیم ، د سدرات بانک ودانۍ، د ساسانید/اچمیني طرز د خښتو ودانۍ. د لرغوني ایران موزیم او د بهرنیو چارو د وزارت، د ثبت او اسنادو ودانۍ، د ښوونځي زوړ، د چهارسوک ګنبد ، د تهران لوی بازار ، بازارونه، کاروانسرایونه او د تهران په پخوانیو برخو کې د ډیرو کورونو او دوکانونو ودانۍ له خښتو څخه جوړ شوي دي.
د وکوب او ابمل خښتې
په مخ باندې د کار کولو لپاره د نرمو خښتو د جوړولو لپاره، د لرګیو له چڼاسکې څخه راوتلې خټې د ټیرویل په څیر ودرول شوې او سطح یې په اوبو کې د لاسونو په ډوبولو سره نرمه شوه. د دې طریقې یوه پخوانۍ بیلګه د قابوس گنبد په خښتو کې لیدل کیدی شي. ( ريښه لرونکی خښته د خښتو يو ډول دی).
خښته مخکی
د پلان او نقشې له مخې چمتو شوي او په مشخصو اندازو کې، کار ته نږدې ځای کې، نیمه وچه خاوره د تار یا چاقو په واسطه په مطلوب شکل کې پرې شوې، او وروسته له هغې چې بشپړه وچه شوه، کوټه ته وړل کیده. . د سطحې له مخې، مخکینۍ خښتې په دوه ډوله چمتو شوي دي: ساده او نمونه. دا خښتې په دوه کټګوریو کې چمتو شوي دي: خښتې او خښتې.
مهري خښته
په خښتو باندې نقاشي، که په راحته او یا د خښتو په برخه کې وي، چې په محدودو مواردو کې د لاس په واسطه او ډیری کارونه د مولډ په مرسته ترسره کیدل. د څلورمې پیړۍ راهیسې، موږ د سیراف په کارونو کې د خټو خښتو سره د نمونو سره مخ کیږو. دا خښتې په شکل کې متفاوت دي او په رومبس ، بادامو، ستوري او صلیبي شکلونو کې جوړ شوي دي. د سلجوقي دورې په زمانه کې د ګون آباد له جامع جومات څخه په مربع او مستطيل شکلونو کې د جيوميټريک نمونو او د غوټۍ د کار سره راحتي او جالۍ خښتې ترلاسه شوي دي. د ماراغې په کتار کې، د مستطیل خښتو دوه ټوټې د نبات په نمونه کې د سلم په موادو کې ترلاسه شوي، چې دوه ټوټې په ګډه د قربانګاه آرک ډیزاین وړاندې کوي. دا قضیه تر هغه وخته پورې په ایران کې د خښتو جوړولو په هنر کې نامعلومه ده، او نمونې یې په نښه شوي دي.
په ایران کې د ماتو خښتو مختلفې ټوټې له کوچنۍ اندازې څخه تر لویې اندازې پورې چې یوې بشپړې خښتې ته نږدې وي؛ دا په پراخه توګه کارول شوي دي. د کار په جریان کې، د خښتو جوړونکو د خښتو مختلف ټوټې د خښتو سره چمتو کړې، چې د سلجوقي دورې پورې اړه لري او د صفوی په دوره کې رامینځته شوي. پخوا به د خښتو پرې کول په مربع خښتو کې کېدل. مګر د مستطیل قزاق خښتو کارولو راهیسې، د بدلولو کار په عمده توګه په قزاقي خښتو کې ترسره کیږي، او موږ په ندرت سره د قطع شوي مربع خښتو کارولو مثالونه ګورو.
آرايشي خښتې جوړې شوې او پرې شوې
دا ډول خښتې، چې په مختلفو جيومېټريک او غیر جیومیټریک اندازو او شکلونو کې کارول کیږي؛ دوی د قاجار دورې پورې ځانګړي دي. دا خښتې په مخ او مختلفو برخو کې کارول شوي دي لکه د کالمونو بنسټ، د کالمونو سر، سرحدونه او نور. دا خښتې دواړه د نمونو سره او پرته له نمونو سره جوړ شوي دي. د قاجار په زمانه کې دغه خښتې په مختلفو شکلونو جوړې شوې وې چې په مولد کې به یې په ګونډو کړې وې او بیا به یې د خښتو په واسطه د خښتو په واسطه د خښتو په واسطه د خښتو په بڼه ایستلې وې. د دغو خښتو بېلابېل ډولونه شته، چې هره يوه يې د ودانۍ د ډيزاين له مخې په ټاکلي ځای کې کارول شوې او ځانګړی نوم يې درلود.
اوبيزې خښتې
ابساب خښته هغه خښته ده چې له پرې کولو وروسته په اوبو کې لمده کيږي او د باد د شګو یا د خښتو په ګرداب او کله کله د خټو یا اوکر سره شګه کیږي. دا طریقه مخ ته بڼه ورکوي، مګر د خښتو ځواک له منځه وړي. د دې طريقې خوشحالي د صفوي دور او وروسته له زمانې سره تړاو لري. موږ د دې کار مثال د سلطانیه گنبد کې موندلی شو.
سرچينې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ښاري مقاومت
ښاري مقاومت یا ښاري پایښت په هر ډول ټکانونو کې د پایښت یا تدوام د ساتنې لپاره د هر ښاري سیستم وړتیا ته ویل کېږي، په داسې ډول چې مثبت تطابق او د پایدارۍ پر لوري بدلون ورسره مل وي. پر دې بنسټ، مقاوم ښار هغه ښار دی چې طبیعي او انساني، ناڅاپي او ټکنیو، د تمې وړ او د تمې خلاف ګواښونو ته د غبرګون او چمتو کېدو لپاره اټکلونه کوي، پلانونه جوړوي او اقدام کوي. مقاوم ښارونه د خلکو د ژوند د کچې لوړولو، د پراختیایي لاسته‌راوړنو د تضمین، د پانګونې وړ چاپېریال د رامنځته کولو او مثبتو بدلونونو لپاره ښه موقعیت لري. د ښاري مقاومت اکاډمیک بحث په لومړي ګام کې پر درېیو بېلابېلو ګواښونو متمرکز دی چې اقلیمي بدلونونه، طبیعي ناورینونه او ترهګري دي. د دغو ګواښونو پر وړاندې د مقاومت په اړه د ښاري پلان‌جوړونې د فزیکي او غیر فزیکي مفاهیمو په محتوا کې بحثونه شوي دي. پر دې بنسټ، د مقاومت ستراتیژيانې له ترهرګرۍ او طبیعي ناورینونو (لکه زلزلو، اور لګېدنو، سونامي، ساحلي سېلابونو او لمریزو توپانونو) سره د مبارزې او د تلپاتې انرژۍ له زېربناوو سره د تطابق له نظره په پام کې نیول کېږي.
په ښارونو کې پایښت رامنځته کول د پانګونې په هغو پرېکړو پورې اړه لري چې د بدیل وړاندې کوونکو فعالیتونو اړوند لګښتونه لومړیتوب ګرځوي او دا هغه څه دي چې په بېلابېلو سناریوګانو کې یې ښه رول ادا کړی دی. دغه ډول پرېکړې باید راتلونکي ګواښونه او ناباورۍ په پام کې ونیسي. که څه هم خطرونه هېڅکله هم په بشپړ ډول له منځه نه‌شي وړل کېدای، خو د بیړنیو حالتونو او ناورینونو لپاره پلان‌جوړونه ډېره مهمه ده. د بېلګې په توګه د ناورینونو د خطرونو د مدیریت چوکاټونه د پایښت ډېرولو لپاره عملي فرصتونه رامنځته کوي.
له ۲۰۰۷ کال راهیسې د نړۍ څه باندې نیمايي نفوس په ښارونو کې ژوند کوي او اټکل شوی چې ښاریتوب به تر ۲۰۵۰ کال پورې ۸۰ سلنې ته ورسېږي. دا په دې معنا ده چې زموږ په دوره یا عصر کې به د بېوزلۍ کمولو، طبیعي ګواښونو او اقلیمي بدلونونو، چاپېریالي پایدارۍ او ټولنیز مشارکت په څېر د پایښت اصلي ننګونې په ښارونو کې بریالۍ شي یا به ماتې وخوري. د نفوس ډېروالی خلک د شدیدو ناورینونو او د اقلیمي بدلونونو د اغېزو په مقابل کې زیان‌منونکي کوي چې له همدې امله د پایښت یا مقاومت پلان‌جوړونه مهمېږي. په تېره پېړۍ کې د ښاریتوب له ودې سره د ښارونو پراختیا هم ډېره زیاته شوه. د پایښت هڅې پر دې موضوع متمرکزې دي چې څه ډول اشخاص، ټولنې او کاروبارونه نه یوازې دا چې د بېلابېلو ټکانونو له عهدې وځي، بلکې فرصتونه د پرمختګ لپاره کاروي.
د ښاري مقاومت لپاره ډيجیټل ټکنالوژي، پرانیستې ډېټا او حکومتولي
یو هغه مهم عامل چې د ښاري مقاومت په نورو برخو کې د پرمختګ لامل کېږي، ښاري حکومتولي ده. پایدار، مقاوم او هراړخیز ښارونه تر ډېره د ښې حکومتولۍ پایله ده چې ښه رهبري، د خلکو پراخ مشارکت او مالي خوندیتوب په کې شاملېږي. د دې موخې لپاره حکومتي چارواکي هغې عمومي ډېټا ته لاسرسی لري چې پر شواهدو د ولاړې تصمیم‌نیونې شونتیا برابروي. پرانیستې ډېټا هم هغه طریقې بدلوي چې ځايي حکومتونه له خلکو سره څه ډول معلومات شریکوي، څه ډول خدمتونه وړاندې کوي او پر کارکړنو نظارت کوي. دغه کار په هم‌مهاله ډول معلوماتو ته د عمومي لاسرسي د ډېرېدو او په پرېکړو کې د خلکو د مستقیم ګډون امکان برابروي.
د مقاومت د ستراتیژیو د یوې برخې په توګه ښاري دولتونه د ښاري زېربناوو او د خدمتونو وړاندې کولو د سیستمونو په توګه پر ډيجیټل ټکنالوژۍ تکیه کوي. پر ټکنالوژيو او الکتریکي خدمتونو وړاندې کولو د تکیې له امله ښارونه د هک او سایبري بریدونو په مقابل کې زیان‌منونکي شوي دي. په ورته وخت کې معلوماتي ټکنالوژیو د نوښتونو په ملاتړ او د ښاري زېربناوو د کارندوالي په لوړولو سره ډېرې مثبتې اغېزې لرلې دي او د ښاري خدمتونو په لګښتونو کې د کمښت لامل شوې دي. د زېربناوو په ابتدايي ودانۍ یا رغونه کې د نویو ټکنالوژیو استفادې په ځینو مواردو کې له ښاري اقتصادونو سره مرسته کړې ده چې چټک پرمختګ وکړي.
اقلیمي بدلون او ښاري مقاومت
د اقلیمي بدلونونو ښاري اغېزې په جغرافیايي او پراختیايي کچو کې ډېرې متفاوتې دي. د ۶۱۶ ښارونو (چې ۱.۷ میلیارده کسان په کې مېشت دي او په ټولیز ډول یې ناخالص داخلي تولید ۳۵ ټریلیون ډالره دی) په اړه یوې وروستۍ څېړنې وښوده چې سېلابونه د نورو ټولو طبیعي خطرونو په پرتله ښارمېشتي خلک له ګواښ سره مخ کوي او ورپسې زلزلې او توپانونه هم د ګواښ نور موارد دي. دلته لاندې د ګرمۍ د څپو، وچکالۍ او سېلابونو په اړه د بحث هڅه شوې ده او د پایښت ستراتيژۍ به معرفي او تشرېح شي.
د ګرمۍ څپې او وچکالي
د ګرمۍ څپې له نړیوالو اقلیمي بدلونونو سره ډېرې لوړېږي. په ۱۹۸۰ کال کې په متحدو ایالتونو کې د ګرمۍ څپې او وچکالۍ ۱۰۰۰۰ کسان ووژل. د ګرمۍ دې ته ورته څپې او وچکالۍ په ۱۹۸۸ کال کې هم ۱۷۰۰۰ امریکايي وګړي وژلي وو. د ۲۰۰۳ کال په اګسټ میاشت کې په بریتانیا کې د اوړي د تودوخې درجه تر ریکارډ کچې واوښته او منځنۍ کچه یې په دوامدار ډول څه باندې ۳۲ سانتي ګراد درجې وه. په دې موده کې په بریتانیا کې د ګرمۍ له امله د شاوخوا ۳۰۰۰ کسان مړه شول چې یوازې په لندن کې ۴۲ سلنه زیاتوالی په کې راغلی دی. د ګرمۍ دغه څپه په ټوله اروپا کې د څه باندې ۴۰۰۰۰ کسانو د مړینې لامل شوه. څېړنې ښيي چې تر ۲۰۴۰ کال پورې به د اوړي څه باندې ۵۰ سلنه موسمونه د ۲۰۰۳ کال په پرتله ګرم وي او تر ۲۱۰۰ کال پورې به د اوړیو همدغه تودوخه د سړې هوا په توګه په پام کې نیول کېږي. په ۲۰۱۰ کال کې د شمالي نیمکرې د اوړني ګرمۍ څپه هم ناورین زیږوونکې وه او په مسکو کې د کابو ۵۰۰۰ کسانو د مړینې لامل شوه. د ګرمۍ دغه څپې پر مړینو سربېره نورې مهمې ستونزې هم پېښوي. د ګرمۍ او وچکالۍ اوږدمهالې دورې د محصولاتو د له منځه تګ، برېښنا ته د تقاضا د ډېرېدو، د ځنګلونو د سوځېدو، د هوا د ککړتیا او په حیاتي ځمکو او سمندري ایکوسیستمونو کې د ژوندیو موجوداتو د بېلابېلوالي د کمېدو لامل کېږي. د ګرمۍ او وچکالۍ له امله رامنځته شوي کرنیز تاوانونه ښايي په مستقیم ډول ښاري سیمو ته وانه‌وړي، خو بې له شکه چې د ښارونو د اوسېدونکو پر ژوند اغېز کوي. د محصولاتو د عرضې د کمښت له امله ښايي د خوراکي توکو بیې لوړې شي، خوراکي توکي کم شي، مدني ارامي له منځه لاړه شي شي او حتا په سختو حالتونو کې ښايي د لوږې لامل شي.
سېلابونه
سېلاب چې د اوبو او هوا پېښې، د سمندرونو کچه لوړېدل یا د زېربناوو خرابېدل دي یې لاملونه دي، په ټوله نړۍ کې د مړینو، ناروغیو او اقتصادي زیانونو یو لوی لامل دی. اقلیمي بدلونونه او په چټکۍ سره پراخېدونکي ښاري مېشت‌ځایونه دوه هغه عوامل دي چې په ښاري سیمو په ځانګړي ډول په مخ پر وده هېوادونو کې د سېلابونو د پېښېدو او ډېرېدو لامل کېږي. سېلابي توپانونه پر ساحلي ښارونو اغېز کولی شي چې لامل یې د هوا کم‌فشاره سیستمونه دي. ناڅاپي سېلابونه او د سیندونو سېلونه پر هر هغه ښار اغېز کولی شي چې په سېلابي دښته کې واقع وي یا د اوبو د ایستلو لپاره کافي زېربناوې نه لري. د دغو سېلابونو لامل ښايي ډېر باران او یا هم د واورو چټکه ویلي کېدنه وي. ښارونه د سېلاب د هرې بڼې په مقابل کې ځکه زیان‌منونکي دي چې سطحې یې هوارې او کانکرېټي دي. دغه سطحې چې د نفوذ وړ نه دي، د ډېرو روانو اوبو د راټولېدو لامل کېږي او د اوبو د ایستلو محدودې زېربناوې، د سېلونو کانالونه او سېلابي دښتې ډېرې ژر اغېزمنولی شي. په مخ پر وده هېوادونو کې ډېری ښارونه داسې دي چې د سېلابونو د مسیر بدلولو لپاره هېڅ ډول زېربناوې نه‌لري. په ټوله نړۍ کې سېلابونه هر کال د زرګونو کسانو ژوند اخلي او میلیاردونه ډالره اقتصادي زیانونه اړوي. سېلاب هم د ګرمۍ د څپې او وچکالۍ په څېر کرنیزې سیمې ویجاړولی شي او ګڼ شمېر محصولات په ډېره اسانۍ سره له منځه وړلی شي. هغه ښارونه چې د اوبو د ایستلو زېربناوې یې کمزورې دي یا یې هېڅ نه‌لري، هلته سېلابونه د څښاک د اوبو سرچینې (ځمک‌لاندې اوبه، څاه‌ګان او داخلي اوب‌لارې) ککړولی شي چې خوږې اوبه تروشوي، له کیمیاوي پلوه یې ککړوي او تر ډېره ویروسي او باکتیریايي ککړتیاوې ور اضافه کوي.
امیر رزاق امیر
امیر رزاق امیر (۱۹۵۵ز - ۲۰۲۱ز) د پښتو ژبې یو نومیاتي شاعر او لیکوال وو.نوموړی په درګۍ ملاکنډ خیبر پښتونخوا ایالت کې زېږېدلی و.
مخینه
امير رزاق امير په کال ۱۹۵۵م کې په درګۍ کلي کې زېږيدلې وو هم هلته ستر شوی وو. شاعري يې د پنځم ټولګي نه پیل کړي وه۔ د معاش ګټلو په عرض سعودي عرب، بحرېن او کوېت ته هم تللی وو او هلته يې هم خپلې ادبي هلې ځلې دوامداره ساتلې وې.
زدکړې
نوموړي خپلې لومړۍ زدکړې په خپل کلي کې کړې وې خو مالي حالت یې ناسم وو ځکه مزدورۍ ته اړ شو خو بیا یې هم نوموړي د خوارو مزدورو ترڅنګ د خپلو زدکړو لړۍ دوامداره ساتلې وه او تر شپاړسم ټولګي پورې یې زدکړې بشپړې کړې وې.
دندې
نوموړی د برېښنا له دولتي شرکت واپډا نوکرۍ نه تقاوت (ريټايرډ) شوی وو،
د شاعرۍ صنف
پښتو ژبه کې چې د طنز و مزاح ډېر کمی دی، امیر رزاق امير هم د طنز و مزاح يو منلی نوم وو.په شاعرۍ کې زيات د غني خان، اجمل خټک او نورو ليکوالانو نه متاثره وو. اميررزاق امير هم د غني خان په څېر د پښتنو په ژوند ژواک تنقيد برای اصلاح د مزاح په انداز کې کړی دی. د نوموړي د سندرې، غزل، چاربېتې، افسانې او نثر ليکلو يو ځانګړې انداز درلود.
د نوموړي مشهور مزاحیه نظم
د نوموړي مشهور مزاحیه نظم "ښارې ناپرسان" وو.
چاپ اثار
نوموړي څلور کتابونه ليکلي وو چې دوه د شاعرۍ ټولګې دي
۱.خيالونه تصويرونه
۲.څړيکه
او پاتې دوه يې د نثر کتابونه دي.
ناچاپ اثار
شاغلي امیر رزاق امیر په يوه مرکه کې وويلي وو چې ډېرې ليکل يي اوس هم ناچاپه پراته دي، په قلار قلار به يې چاپ ته وړاندې کوي خو له بده مرغه مرګ موقع ور نه کړه.
مړینه
شاغلي امیر رزاق امیر پر ۸ م جون ۲۰۲۱ میلادي کال په خپل پلرني کلي درګۍ ملاکنډ کې ساه ور کړه او هم هلته خاورو ته وسپارل شو.
سرچینې:
۱. نظم ښار ناپرسان
https://www.facebook.com/1966305580123774/posts/4399519486802359/
۲.د نوموړي مړینې اړوند راپور https://www.voadeewanews.com/amp/5920639.html#aoh=16282535398887&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s
۳.د ارواښاد اړوند راپور https://www.facebook.com/Ameerrazaqameer/videos/574436543527265/
ګېميسټوس پلېتون
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
ګېميسټوس پلېتون ( Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων  ; Georgius Gemistus Pletho   زېږديز. 1355/1360 – 1452/1454) چې عموماً د جيميستوس پلېتون په نامه يادېږي، يو يوناني عالم و او د بازنتيني دورې يو له مشهورو فيلسوفانو څخه و. هغه په لوېدیځه اروپا کې د یوناني سکالرشپ د بیا راژوندي کولو مخکښ و. لکه څنګه چې د هغه په وروستي ادبي کار کې ښکاره شوی، نومو یا د قوانینو کتاب ، چې یوازې د هغه د نږدې ملګرو په منځ کې خپور شوی، هغه د کلاسیک هیلینیک خدایانو عبادت ته د بېرته راستنېدو په حق کې عیسویت رد کړ ، د زروستر ( زردشت) او جادو پر بنسټ د پخوانیو حکمتونو سره مخلوط شوی.
هغه د 1438-1439 د فلورنس د شورا په جریان کې د ختیځ - لوېدیځ اختلاف د پخلاینې په ناکامه هڅه کې لویدیځې اروپا ته د اپلاتون نظرونه بیا معرفي کړل. هلته، پلېتون د کوسیمو دی میډیسي سره ولیدل او د نوي افلاطون اکاډمۍ د موندلو لپاره یې نفوذ وکړ، چې د مارسیلیو فیکینو تر مشرۍ لاندې به د افلاطون ټول اثار، د پلوټینس د انډیډز ، او نور نوپلاتونیسټ اثار لاتین ته وژباړي.
پلېتون د خپل ژوند په اوږدو کې په څو ویناوو کې خپل سیاسي لید هم جوړ کړ. هغه جمله چې په یوه وینا کې یې ویاړ درلود "موږ د نسل او کلتور له مخې هیلینس یو" او همدارنګه د مایسټراس په مرکز کې د یوټوپیا هیلینیک حکومت په تعقیب د بیا زیږیدلي بازنطین امپراتورۍ وړاندیز د بازنطین او عصري په اړه یو ژوندی او ګټور بحث رامینځته کړی. د یونان هویت. په دې اړه، پلېتون دواړه "وروستي هیلین" او "لومړی عصري یونان" نومول شوی.
لومړنی ژوند او مسلک
پلېتون په 1355/1360 کې په قسطنطنیه کې زېږېدلی و. هغه د ښه تعلیم یافته ارتودوکس عیسویانو په کورنۍ کې لوی شوی ، هغه په قسطنطنیه او اډریانوپل کې زده کړې کړې ، مخکې له دې چې قسطنطنیې ته راستون شي او ځان د فلسفې د ښوونکي په توګه جوت کړي. ادریانوپل، د عثماني پلازمینې په 1365 کې د عثماني سلطان مراد اول لخوا د نیول کېدو وروسته د زده کړې یو مرکز و چې د مرات لخوا د قاهرې او بغداد د خلافتونو نمونه وه. پلیټون د اپلاتون (په یوناني: Plátōn ) دومره ستاینه وکړه چې د ژوند په وروستیو کې یې د ورته مانا نوم پلېتون واخیست. د 1410 څخه څه موده وړاندې، امپراتور مانویل II پیلولوګوس هغه د سویلي پیلوپونیس په موریا کې د ډیسپوټیټ میسټرا ته واستاوه، چې د هغه ټول ژوند د هغه کور پاتې شو. په قسطنطنیه کې، هغه یو سناتور و، او هغه د مختلفو عامه دندو سرته رسولو ته دوام ورکړ، لکه د قاضي په توګه، او په منظمه توګه د موریا د واکمنانو لخوا مشوره کیده. د کلیسا څخه د بدعت شک سره سره، هغه په امپراتورۍ کې په لوړه عهده ساتل کېده.
په میسټرا کې یې فلسفه، ستورپوهنه، تاریخ او جغرافیه تدریس او لیکلی او د ډیری کلاسیک لیکوالانو هضمونه یې تالیف کړي. د هغه په شاګردانو کې بیساریون او جورج سکالاریس شامل وو (وروسته د قسطنطنیه سرپرست او د پلتون دښمن شو). هغه د تیوډور II لخوا لوی مجسټریټ وټاکل شو. هغه خپلې مهمې لیکنې په ایټالیا کې د خپل وخت په جریان کې او له راستنیدو وروسته تولید کړې.
د فلورېنس شورا
په 1428 کې پلېتون د امپراتور جان VIII سره د یونان او لاتیني کلیساونو د یوځای کولو په اړه مشوره وکړه، او مشوره یې وکړه چې دواړه پلاوي باید د رایې ورکولو مساوي واک ولري. بازنتینی پوهان د لاتینې امپراتورۍ له وخته په لوېدیځه اروپا کې له خپلو سیالانو سره په تماس کې وو او په ځانګړې توګه له هغه وخته چې بازنتیني امپراتورۍ په څوارلسمه پیړۍ کې د عثمانیانو په وړاندې له لوېدیځې اروپا څخه د مرستې غوښتنه کړې وه. لوېدیځې اروپا د کاتولیک کلیسا او مسلمانانو له لارې پخوانۍ یوناني فلسفې ته یو څه لاسرسی درلود، مګر بازنتینیانو ډېری اسناد او تفسیرونه درلودل چې لویدیځوالو مخکې هیڅکله نه وو لیدلي. د بازنتین سکالرشپ د 1438 څخه وروسته لوېدیځ ته په بشپړ ډول شتون درلود، کله چې د بازنطین امپراتور جان VIII پالیولوګوس د فیرارا په شورا کې ګډون وکړ، چې وروسته د فلورېنس شورا په نوم یاد شو، د ختیځ (اورتودوکس) او لویدیځ (کاتولیک) کلیساګانو د یووالي په اړه بحث کولو لپاره. سره له دې چې یو الهیات پوه نه و، پلیتون د هغه د نامتو حکمت او اخلاقو پر بنسټ د جان VIII سره د ملګرتیا لپاره غوره شوی و. په نورو استازو کې د پلیتون پخواني زده کونکي بیساریون، مارک یوجینکوس او ګینادیوس سکالیریس شامل وو.
پلېتون او د پرمختګ پړاو
د فلورینټ د ځینو بشرپالو په بلنه هغه یو لنډمهاله ښوونځی جوړ کړ چې د اپلاتون او ارستو ترمنځ د توپیر په اړه لیکچر ورکړي. په هغه وخت کې د افلاطون لږې لیکنې په لاتیني لویدیځ کې مطالعه شوې، او هغه په اړه د افلاطون ډیری برخه لویدیځې نړۍ ته معرفي کړه، هغه تسلط یې مات کړ چې ارسطو په لوړو او وروسته منځنیو پیړیو کې د لویدیځ اروپا افکارو تمرین کولو لپاره راغلی و.
د Plotinus ژباړې ته د مارسیلو فیکینو پیژندنه په دودیز ډول د دې اغیزې لپاره تشریح شوې چې کوسیمو دی میډیسي د پلیتو لیکچرونو کې برخه اخیستې وه او په فلورنس کې د پلاتون اکاډیمیا اکاډیمیا موندلو ته هڅول شوی و ، چیرې چې د پلیټون ایټالوي زده کونکو د پلیټون له پای ته رسیدو وروسته تدریس ته دوام ورکړ. شورا په هرصورت، د جیمز هانکنز په وینا، فیکینو غلط پوه شوی و. په حقیقت کې، د پلېتون او Cosimo de' Medici تر منځ اړیکه - د هغه د ناستې لپاره کوم خپلواک شواهد شتون نلري - د ژبې خنډ به په جدي توګه محدود شوي وي. سربیره پردې، د فیکینو "پلاتوني اکاډمۍ" د "غیر رسمي جمنازیم" څخه ډیره وه چې په ځانګړې توګه د افلاطون تمایل نه درلود. سره له دې، پلیتون د ایټالوي رینانسانس یو له خورا مهم اغیزو څخه شمیرل کیږي. مارسیلیو فیکینو ، د فلورینټ بشرپال او د اکاډیمیا پلاتونیکا لومړی رییس، پلیټون ته وروستی ویاړ ورکړ، هغه یې "دوهم افلاطون" وباله، پداسې حال کې چې کارډینال بیساریون اټکل کوي چې ایا د افلاطون روح د هغه په بدن کې نیولی دی. پلېتون کیدای شي د طبیعي جادو د فيسينو د اورفیک سیسټم سرچینه هم وي.
په داسې حال کې چې لا هم په فلورنس کې، پلیتو یو کتاب ولیکه چې په هغه کې ارسطو د افلاطون سره موافق نه دی ، چې معمولا د ډیفرینټیس په نوم یادیږي، د هغه غلط فهمۍ د سمولو لپاره چې هغه ورسره مخ شوی و. هغه ادعا وکړه چې هغه دا د "جدي ارادې پرته" لیکلی و پداسې حال کې چې د ناروغۍ له امله معلول شوی و ، "د ځان د هوساینې او د هغه چا خوښولو لپاره چې افلاطون ته وقف شوي دي". جورج سکالریس د ارسطو د دفاع سره ځواب ورکړ، کوم چې د پلیتون راتلونکی ځواب ترلاسه کړ. خارجی بازنطینی پوهانو او وروسته ایټالوی بشرپالو استدلال ته دوام ورکړ.
پلیتون په ۱۴۵۲ کال یا په ۱۴۵۴ کال کې په میسترا کې مړ شو، د جې مونفاساني په وینا (د دواړو نیټو تر منځ توپیر د دې په اړه مهم دی چې آیا پلیتون لا تر اوسه په ۱۴۵۳ کال کې د قسطنطنیې د سقوط په اړه پوهېدل او که نه). په 1466 کې، د هغه یو شمیر ایټالوي شاګردانو، چې مشري یې سیګیسمونډو پاندولفو مالاتیستا کوله، د هغه پاتې شوني له میسټرا څخه غلا کړل او د ریمیني په تیمپیو مالاتیستیانو کې یې خاورو ته وسپارل، "تر څو لوی ښوونکی د آزادو خلکو په منځ کې وي".
د پیلوپونیس اصلاحات
په دې باور چې پیلوپونیسیان د پخوانیو هیلینز مستقیم اولادونه وو، پلیتون د جسټینین نظریه د یو نړیوال امپراتورۍ په اړه د هیلینیسټ تمدن د بیا رغونې په حق کې رد کړه، د یونان د نفوذ زینت. په خپلو 1415 او 1418 کتابونو کې هغه له مانویل II او د هغه زوی تیوډور پالیولوګوس څخه وغوښتل چې ټاپو وزمه په یوه کلتوري ټاپو بدله کړي چې د قوي مرکزي سلطنت د نوي اساسي قانون سره چې د مینځنۍ درجې تعلیم یافته سړي لخوا مشوره کیږي. اردو باید یوازې د مسلکي اصلي یوناني سرتیرو څخه جوړه وي، چې د مالیه ورکونکو لخوا یې ملاتړ کیږي، یا " هیلټ " چې د نظامي خدماتو څخه معاف وي. ځمکه باید د عامه ملکیت وي، او د ټولو تولیداتو دریمه برخه دولتي فنډ ته ورکول کیږي؛ د وړو ځمکو د کرلو لپاره به هڅونه ورکړل شي. تجارت به تنظیم شي او د سکې محدوده کارول کیږي، د بارټر پرځای هڅول کیږي؛ په محلي کچه موجود محصولات به د وارداتو په پرتله مالتړ وکړي. د جزا په توګه به ماتول لغوه شي، او سلسله ډلې به معرفي شي. همجنسبازان او جنسي انحرافات به په داغ کې وسوځول شي. په دې کتابچه کې ټولنیز او سیاسي نظریات تر ډیره حده د افلاطون له جمهوریت څخه اخیستل شوي دي. پلیتون په مذهب باندې لږ لاس درلود، که څه هم هغه د راهبانو څخه کرکه څرګنده کړه، څوک چې "عام خیر ته هیڅ خدمت نه کوي". هغه په مبهم ډول درې دیني اصول بیان کړل: په یو ستر ذات باور؛ دا چې دا د انسان لپاره اندیښنه لري؛ او دا چې دا د ډالیو یا خوشالۍ څخه بې اغیزې دي. مانویل او تیوډور په دې اصالحاتو کې هیڅ عمل ونه کړ.
توپیرونه
په ډیفرینټیس کې پلیټون د خدای په اړه د ارسطو او افلاطون مفکورې پرتله کوي، استدلال کوي چې افلاطون خدای ته د ډیرو لوړو قدرتونو سره د "د هر ډول د پوهیدو وړ او جلا مادو خالق او له همدې امله زموږ د ټول کائنات" په توګه اعتبار ورکوي، پداسې حال کې چې ارسطو خدای یوازې د محرک ځواک په توګه لري. د کائناتو د افلاطون خدای هم د وجود پای او وروستی لامل دی، په داسې حال کې چې د ارسطو خدای یوازې د حرکت او بدلون پای دی. پلیټون د ارسطو په اړه د غیر مهم مسلو لکه د شیلفش او جنین په اړه بحث کولو لپاره په داسې حال کې چې خدای ته د کائنات په جوړولو کې د اعتبار ورکولو کې پاتې راغلی، په دې باور دی چې اسمانونه له پنځم عنصر څخه جوړ شوي، او د هغه په نظر چې فکر کول ترټولو لوی خوند دی؛ وروستی هغه د ایپیکورس سره یوځای کړ، پلیتون استدلال وکړ، او هغه د ورته خوښۍ لټون راهبانو ته منسوب کړ، چې هغه یې په سستۍ تورن کړ. وروسته، د ارسطو د ګیناډیس د دفاع په ځواب کې، پلیټون په خپل ځواب کې استدلال وکړ چې د افلاطون خدای د ارسطو په پرتله د عیسوي عقیدې سره ډیر مطابقت درلود، او دا، د ډارین ډیبولټ په وینا، شاید په یوه برخه کې د هیټروډوکسی شک څخه د خلاصون هڅه وه.
لنډیز
د پلېتون د نومي لنډیز هم ژوندی پاتې شو، د هغه نسخو په منځ کې چې د هغه د پخواني شاګرد بیساریون لخوا ساتل شوی و. دا لنډیز چې د زراستر او افلاطون د نظریو لنډیز نومیږي، د خدایانو د پینتیون شتون تاییدوي، چې زیوس د ستر حاکم په توګه، په خپل ځان کې ټول په یو نه ویشل شوي حالت کې لري؛ د هغه مشر زوی، بې مور، پوسیډون دی، چې آسمانونه یې جوړ کړل او ټول یې لاندې قوانین جوړ کړل، په کائنات کې یې ترتیب کړی. د زیوس په نورو ماشومانو کې د "لوړ آسماني" خدایانو لړۍ شامله ده، اولمپینان او تاتاریان، ټول بې مور دي. له دې څخه هیرا د پوسایډون څخه وروسته په قومانده کې دریم ځای لري ، د نه ویجاړیدونکي مادې خالق او حاکم ، او د آسماني خدایانو ، ډیمي خدایانو او روحونو زیوس لخوا مور. اولمپیایان په اسمانونو کې د تل پاتې ژوند واکمني کوي، د تاتاریانو مړینه لاندې ژوند کوي، د دوی مشر کرونوس په بشپړ ډول د مړینې واکمني کوي. د آسماني خدایانو ترټولو لوی Helios دی، دلته د اسمانونو مالک او په ځمکه کې د ټولو مړینو ژوند سرچینه ده. خدایان د ډیر ښه او هیڅ بد لپاره مسؤل دي، او ټول ژوند د الهي حکم په لور لارښوونه کوي. پلېتون د کایناتو جوړول د بشپړ او د وخت څخه بهر په توګه تشریح کوي، نو دا کائنات ابدي پاتې کیږي، پرته له پیل یا پای. د انسان روح، لکه د خدایانو په څیر ابدی او په اصل کې ښه دی، او د خدای په لار کې د ابد لپاره په پرله پسې مړو بدنونو کې زیږیدلی دی. د پلېتون ډیری نور اثار اوس هم په مختلفو اروپایی کتابتونونو کې د لاسي نسخې په بڼه شتون لري. د پلېتون ډېری اثار د JP Migne 's Patrologia Graeca ټولګه کې موندل کیدی شي؛ د بشپړ لیست لپاره وګورئ Fabricius, Bibliotheca Graeca (ed. هارلس )، xii.