cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امیر حمزه خان شینواری: علي او فاطمه څه دي قرآن وګوره
امام احمد بن حنبل(رحمة الله عليه )په خپل مسند کې له ((سعيد بن جبير))له(( ابن عباس )) رضى الله عنهما نه روايت  کړى ،چې ويلي يې دي :
د ((قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى [1]؛يعنې زه له تاسې د خپل رسالت اجر نه غواړم؛خو له خپلوانو سره مې مينه کوئ .)) آيت،چې نازل شو؛خلکو آنحضرت (ص) وپوښت:خپلوان دې څوک دي،چې مينه يې پر موږ فرض شوه؟ ويې ويل : ((علي،فاطمه او دواړه زامن يې)) دا خبره يې درې ځلې وويله. [2]
امام بخاري رحمة الله عليه  د ((قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ... )) تر آيت لاندې په خپل سند له ((طاووس)) له  حضرت ((ابن عباس )) نه روايتوي : له ((قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ...)) آيت په باب وپوښتل شو،حضرت سعيد بن جبير وويل: له ((قربی)) نه مطلب ((آل محمد)) دي.
امام سيوطي رحمة الله عليه په ((درمنثور)) تفسير کې تر څېړنې لاندې آيت په باب له ((ابن منذر)) او ((بن ابي حاتم))،((طبراني)) او ((ابن مردويه))د((سعيدبن جبير)) له لارې له ((ابن عباس) نه روايتوي: دا آيت،چې نازل شو؛ نو خلکو ((آنحضرت ص)) وپوښت: خپلوان دې څوک دي،چې مينه يې پر موږ((فرض))شوه؟ ويې ويل : ((علي؛ فاطمه ، حسن،حسين او ددې دواړو زامن [3])).
امام فخررازي(رحمة الله عليه)په خپل تفسير کې تر ((قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ...)) آيت لاندې له (زمخشري) رحمة الله عليه نه پورته روايت  نقلوي او ورپسې وايي: نو جوته شوه،چې دا څلور تنه ((علي،فاطمه، حسن او حسين)) د پېغمبراکرم(ص) خپلوان دي او دا مانا چې جوته شوه؛نو فرض ده،چې ځانګړى درناوى يې وکړو. بیا زياتوي : ددې مسالې لپاره بېلابېل لاملونه شته :
لومړى : په ړومبنيو رواياتو کې وويل شول،چې ((آل محمد)) هغوى دي ،چې د چارو ورتګ يې هغه [محمد (ص)] ته دی؛نو دهغو کسانو،چې اړيکې يې پوره ټينګې وي ((آل)) ګڼل کېږي او بېشکه،چې علي،فاطمې،حسن او حسين له رسول اکرم (ص) سره ټينګې اړيکې او تړاو درلود او دا له متواترو احاديثو او مسلماتو ځنې ګڼل کېږي؛نو ځکه لازم دي،چې ورته (( آل محمد )) ووايو.
دويم : بېشکه،چې فاطمه،پېغمبراکرم(ص) ته ګرانه وه او ويلي يې دي : ((فاطمه ،مې د بدن يوه برخه ده،چا چې ازار کړه؛نو زه به يې ازار کړى يم )).
(ب) فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ؛څوک چې یې له حکمه سرغړونه کوي؛نو د خداى له عذابه دې ووېرېږي.
(ج) قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللّهُ؛يعنې ورته ووايه که له خداى سره مينه لرئ؛نو زما لاروي وکړئ،چې دخداى ښه راشئ.
(د) لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ =  تاسې ته د رسول الله (ص) په ژوند کې ښه بېلګې دي.
درېيم : د ((آل)) لپاره دعا يو ستر وياړ دى؛نو ځکه په لمانځه کې تر تشهد وروسته دا دعا ويل کېږي.
((اللهم صل على محمد وعلى آل محمد وارحم محمد وآل محمد ))
چې دا درناوى بې له ((آل محمد )) د بل چا نشته؛نوځکه دا ټول دلايل ښيي،چې له ((آل محمد)) سره مينه فرض ده.
په پاى کې امام فخر رازي خپلې خبرې  د امام شافعي رحمة الله عليه په لاندې  اشعارو پاى ته رسوي ،چې پښتو مفهوم يې دادي :
(( ای سپوره! ته چې حج ته روان يې،په هغه ځاى کې ،چې منی ته نژدې د ((رمي  جمرات )) لپاره کاڼي راټولېږي او دا د بيت الله د حاجيانو ستره غونډه ده؛نو ودرېره او نارې کړه،ټولو هغو ته چې په ((خيف جومات)) کې پر عبادت بوخت دي او يا د خوځېدو په حال کې دي او سبايي،چې حاجيان له ((مشعر)) نه ((مني)) ته د يو ستر غړمبېدونکي نېز په څېر روان وي؛نو نارې کړه!هو نارې کړه او ووايه! که له (( آل محمد)) سره مينه رفض وي؛نو ټول پېريان او انسانان دې شاهدان وي،چې زه رافضي يم .[4] ))
(ابن جرير طبري تفسير ؛25 ټوک،16 مخ ) پر خپل سند له سعيد بن جبير (رض) نه او محب طبري په ذخاير کې له ابن سري نه او بيا طبري د 25ټوک په 17 مخ کې له ابي اسحاق له عمرو بن شعيب (رض) نه او حلية الاولياء؛3ټوک،201 مخ پر خپل سند له جابر (رض) څخه روايت کړى: ((قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى)) آيت د خداى د استازي د خپلوانو په اړه  نازل شوى او د وروستي روايت مضمون داسې دى، چې يو کليوال سړى رسول اکرم (ص) ته راغى او ويې ويل : محمده ! اسلام  راوښيه.رسول اکرم (ص) ورته وويل : اسلام دادى، چې لېينه- شهادت ورکړې،چې ( لا اله الا الله وحده لا شريک له و ان محمداً عبده و رسوله ) اعرابي ورته وويل : پردې مانا به له ما مزدورې هم غواړې؟رسول اکرم (ص) ورته وويل : بې د خپلوانو له مينې هېڅ نه غواړم.اعرابي وپوښتل : ستا خپلوان که زما خپلوان؟ د خداى استازي(ص) وويل :زما خپلوان. سړي ورسره ومنله  او ورته يې وويل : لاس دې راکړه،چې ددې خبرې لپاره درسره بيعت وکړم او  د خداى لعنت دې پر هغه وي،چې له تا او خپلوانو سره دې مينه نه کوي. د خداى استازي(ص) وويل : امين.
سيوطي په درالمنثور کې تر همدې آيت لاندې له عبد بن حميد او ابن منذر له مجاهد نه او همداراز له ابن مردويه نه د ابن المبارک له لارې له حضرت ابن عباس څخه او همداراز ابونعيم او ديلمي له مجاهد له حضرت ابن عباس څخه او همداراز سعيد بن منصور له سعيد بن جبير نه روايت راوړى،چې ټولو ويلي دي، چې مراد ترې د خداى د استازي خپلوان دي.
(مستدرک الصحيحين :3ټوک:172 مخ ) پر خپل سند له علي بن الحسين نه روايت کړى، چې و يې ويل : حسن بن علي د خپل تره تر شهادت وروسته خلکو ته وينا وکړه او د خداى تر ستاينې وروسته يې وويل: خلکو ! څوک چې ما پېژني؛نو پېژنې مې،که څوک مې نه پېژني؛ نو زه حسن د علي زوى او د پېغمبر زوى يم،زه د خداى د استازي د وصي زوى يم،زه د بشير او د نذير زوى يم او د خداى په لور د رابلونکي زوى يم،زه د بلې ډيوې زوى يم او زه  له  هغو اهلبيتو ځنې يم،چې جبراييل به ورته راته او له کوره به يې اسمان ته تله او زه له هغه اهلبيتو ځنې يم،چې خداى له هر ډول پليدۍ پاک کړي او هغسې،چې په خپله پوهېده،پاک کړي دي او زه له هغو اهلبيتو ځنې يم چې خداى يې مينه پر هر مسلمان فرض کړې ده او ويلي يې دي : (قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى) او ويې وويل : (وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا = او څوك چې نېكې چارې ترسره كړي، پر نېكيو به يې ورزيات كړو)  او د نېکۍ اقتراف هماغه زموږ د اهلبيتو مينه ده.
ليکوال: دا روايت محب طبري؛ذخاير :138 مخ هم له زيد بن حسن نه نقل کړى دى او دولابي  ته يې نسبت ورکړى دى او هيثمي؛مجمع:9ټوک،146 مخ کې هم راوړى او ابي الطفيل ، طبراني،ابويعلي ،بزاز او احمد ته يې نسبت ورکړى دى او همداراز دا روايت ابن حجر؛صواعق:101 مخ کې نقل کړى او هغه يې بزاز او طبراني ته نسبت ورکړى دى.
(اسدالغابه:5ټوک:367مخ ) له حکيم بن جبير له حبيب بن ابي  ثابت نه روايت کړى،چې د خپل ټبر له يوې ډلې سپين ږيرو سره ناست وم،چې له مخې مو علي بن الحسين تېر شو او دا هغه وخت و، چې د هغه او د يوې ډلې قريشو ترمنځ د يوې ښځې پر سر شخړه وه،چې له هغه نه يې اخستى وه او له هغه سره نږدې توب يې ښه نه راته؛نو د انصارو سپين ږيرو وويل: پرون تاسې موږ د هغه شخړې په باب چې له پلانۍ کورنۍ سره مو درلوده راغوښتي وو؛خو موږ ستاسې په چار کې هېڅ ډول لاسوهنه نه شو کړاى او هېڅ خبره هم پکې نه شو کړاى؛ځکه سپين ږيرو مو یو حديث روایت کړى، چې د خداى استازي ته ورغلو او ورته مو وويل : محمده ! اجازه راکړه ددې ټولو نعمتونو له امله، چې خداى ستا له امله راکړي او دا دومره فضيلتونه او کرامتونه يې راکړي، له خپلو مالونو يو څه درکړو، چې په ځواب کې یې د ( قل لا اسئالکم) آيت راغى او ليکونکي په اخر کې دا حديث ابن منذر ته نسبت ورکړى دى.
( ذخاير العقبى ؛25 مخ) د ملا له سيرة نه نقل کړي، چې رسول اکرم (ص) وويل : هغه اجر،چې تاسې يې بايد راکړئ، خداى ټاکلې، چې زما له اهلبيتو سره مينه وکړئ  او دا به د قيامت پر ورځ درنه غواړم.
(صواعق المحرقه ؛102 مخ)  له ثعلبي او بغوي له حضرت ابن عباس څخه روايت کړى،چې و يې ويل: همدا چې د  (قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى) آيت نازل شو؛نو ځينو په زړونو کې وويل : بې له دې بل هېڅ مراد  نه لري،چې تر ځان وروسته موږ له خپلو اهلبيتو سره مينې ته اړ کړي؛نو ځکه تر دې آيت وروسته د : (أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا؛يعنې لکه چې وايي چې محمد په دې سپارښتنه کې پر خداى دروغ تړلي دي) آيت راغى؛نو ځينو وويل : موږ ستا هغه سپارښتنه تصديق کړه، چې د خداى له لوري ده او تا پر خداى دروغ نه دي تړلي؛نو بيا دا : (وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ؛يعنې هغه خداى دى چې د بندګانو توبه  قبلوي) آيت راغى.
( صواعق محرقه :101 مخ) له  ابو الشيخ او نورو نقل کړي،چې حضرت علي وويل :يوازې هغوى به زموږ مودت رعايتوي، چې پر خداى ايمان لري او بيا يې د : (قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ) آيت ولوست.
دا روايت : متقي هندي؛کنزالعمال :لومړى ټوک،218 مخ هم نقل کړى دى.
( تفسير ابن جرير طبري :25 ټوک:16 مخ ) پر خپل سند له ابي  الديلم نه روايت کړى،چې و يې ويل : چې علي بن الحسين یې اسير راووست او په دمشق کې يې ځاى پر ځاى کړ؛نو يو سړى پاڅېد او و يې ويل : ستاينه د هغه خداى ده،چې تاسې يې ووژلئ ؛ نو علي بن الحسين وپوښته: قرآن دې لوستى دى؟ ويې ويل : هو ! علي بن الحسين ورته وويل : آيا "آل حم" دى نه دى لوستى ؟ و يې ويل : قرآن مې لوستى؛خو" آل حم" مې نه دى لوستى. علي بن الحسين وويل : لوستي دې نه دي چې : (قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى)؟ ويې پوښتل : مګر تاسې،تاسې،تاسې هغه( خپلوان ) ياست ؟ ويې ويل : هو موږ د خداى د استازي خپلوان يو.
خو د خداى د استازي خپلوان څوک دي ؟ داسې روايتونه او خبرې شته، چې  د تېرو  خبرو پخلى کوي،چې له هغې ځنې يو هم زمخشري دى، چې د کشاف په تفسير کې د شورى د سورت د پورتني آيت تر تفسير لاندې  ليکي : روايت شوى، چې د مودت آيت راغى ؛نو خلکو رسول اکرم (ص) وپوښت : د خداى استازيه ! خپلوان دې څوک دي،چې مودت يې پر موږ واجب شوى دى ؟ ويې ويل : علي، فاطمه او دوه زامن يې.
همدا مضمون  ذخاير العقبى ؛25 مخ ،محب طبري د احمد له مناقب نه،هيثمي ؛مجمع:7ټوک، 103 مخ او همداراز د نهم ټوک په 168 مخ کې ، ابن حجر ؛صواعق :101 مخ له  احمد ،طبراني، ابن ابي  حاتم او حاکم ټولو له حضرت ابن عباس څخه او شيخ شبلنجي؛نورالابصار: 101 مخ له تفسير بغوي نقل کړى دى.
حضرت ابن عباس (رض) وايي:[د ((قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ،چې نازل شو؛ خلكو پېغمبر اكرم وپوښته:ستا خپلوان څوك دي،چې مينه يې راباندې فرض شوه؟ ورته يې وويل:"علي،فاطمه او دواړه زامن يې." دا خبره يې درې ځل وکړه.]
"امام احمدبن حنبل"  په "فضائل الصحابه" كتاب كې روايت کړى ،چې:[ د(( قل لا اسئلكم عليه اجرا)) آيت،چې نازل شو؛نو اصحابو پېغمبراکرم ته وويل :"د څښتن رسوله!ستا خپلوان (اهلبيت) څوك دي،چې مينه يې پر موږ واجبه ده؟پېغمبر اکرم وويل:((علي،فاطمه او دوه زامن يې.)) او د څښتن رسول دا خبره درې ځل وکړه.]
"سيوطي"  په "الدرالمنثور" تفسير كې، تر پورتني آيت لاندې له "ابن عباس"(رض) نه روايت كړى:[پېغمبر اکرم د "مودت" د آيت په هکله وويل:"كه زما حق ادا كوئ؛نو له اهلبيتو سره مې مينه  ولرئ."]
"زمخشري" د"كشاف" په تفسير كې، "فخر رازي" او "قرطبي" په خپلو تفسيرونو كې روايت کړى چې :
خبر اوسئ! پر "آل محمد" عاشق مړ به له توبې سره له دنيا تللى وي. خبر وسئ!پرآل محمدعاشق مړ به په پوره ايمان له دنيا تللى وي.
خبر اوسئ! د "آل محمد عاشق پر مړ به د مرګ پرښته د جنت زېرى كوي او بيا پرې د "نكر او منكر" پرښته هم د جنت زېرې كوي.
خبر وسئ! پر آل محمد عاشق مړ به د ناوې په څېر په درناوي جنت ته وړل كېږي.
خبر وسئ ! پر آل محمد عاشق مړ ته به په قبر كې د جنت پر لور دوه ورونه پرانستل کېږي.
خبر وسئ! پر آل محمد عاشق د مړي قبر به د پرښتو زيارت وي.
خبر وسئ ! پر آل محمد عاشق مړ  پر "سنت" او "جماعت" له دنيا تللى وي.
خبر وسئ!څوك، چې له آل محمد سره په كينه او دښمنۍ کې له دنيا ولاړ شي؛نو د قيامت پر ورځ به يې ورته پر تندي ليكلي وي:"د څښتن له رحمته نهيلى."
خبر وسئ څوک چې له آل محمد سره په كينه او دښمنۍ کې مړ شي؛نو د جنت بوى به پرې و نه لګي. ))
"امام فخر رازي" د "آل محمد" په هکله وايي :
(("آل محمد" هغه دي،چې له پېغمبراکرم  سره يې اړيكې ټينګې وي او په دې كې شك نشته،چې فاطمه،علي (ک)،امام حسن او امام حسين تر ټولو زيات له پېغمبر اکرم سره ټينګ پيوند او تړاو لري. د بېلابېلو احاديثو په استناد ويلاى شم،چې دا خبره د كاڼي كرښه ده؛نو په کار ده، چې ورته "آل محمد" ووايو.))
بيا "امام فخر رازي" د خپلې خبرې د لا پخلي لپاره لاندې روايت د "كشاف" له تفسيره رانقل كړى دى.دا آيت چې نازل شو؛نو خلكو رسول الله ته وويل:
((ستا خپلوان څوك دي،چې مينه يې راباندې واجب شوې ده.)) پېغمبراکرم وويل : ((علي،فاطمه،حسن او حسين )) .[5] [1] . شورى ٢٣ آيت
[2] . '''د امام احمد حنبل مسند. محب طبري ذخاير العقبى٢٥ مخ. ابن مغازلي شافعي،المناقب ٣٠٩مخ. قرطبي، استيعاب ٨/ ٤٣،٥٨مخونه. امام ثعلبي په خپل تفسير کې هم په همدې الفاظو اومعنى را اخستي دي .'''
[3] .په دې باب لا معلوماتو ته وګورئ : '''محب طبري،ذخايرالعقبى ٢٥ مخ. ابن حجر هيثمي،مجمع الزوايد ٧/١٠٣ ٣. ابن حجرشافعي،الصواعق المحرقه. شبلنجي،نورالابصار١٠١مخ .'''
[4] . وګورئ: تفسير کبير رازي ( ٢٧/١٦٦)
[5] . وګورئ :(١)فخر رازي؛ كبير تفسير: 27ټوك، 166مخ كې تر پورتني آيت لاندې. (٢)ګنجي شافعي؛كفاية الطالب :86 باب.(٣) د امام احمد حنبل مسند.(٤)محب طبري؛ ذخاير العقبى : 25 مخ .(٥) ابن معازلي شافعي؛ المناقب : 309 مخ .(٦) قرطبي؛استيغاب : 8/43  ، 58 مخونه .(٧)بخاري؛صحيح:٦\ ٢٩.(٨)طبري؛تفسير: ٢٥\١٤ .(٩)الصواعق المح رقه .(١٠)حاکم؛مستدرک: ٣\١٧٢. (١١) زمخشري ؛کشاف : ٣\٤٠٢.(١٢) مقتل الحسين.(١٣)جامع الاصول : ٢\٤١٥.(١٤)ابن کثير دمشقي؛تفسير :  ٤\١١٢.(١٥)تفسير الدر المنثور: ٦\٧ .(١٦) الفصول المهمه : ١١ مخ .(١٧) اسعاف الراغبين : ١١٥ مخ .(١٨)تفسير فتح ا لقدير : ٤\٢٢ .(١٩)فلک النجاة :٣٧ مخ. (٢٠) احقاق الحق :٣ \١٦.(٢١)رشفة الصادي :٢١ مخ.(٢٢)حافظ حسكاني؛شواهدالتنزيل:2ټوك،130مخ،822 حديث ، لومړى چاپ .(٢٣) بيضاوي؛ تفسير:2ټوك، 362مخ كې تر پورتني آيت لاندې(٢٤)شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة:32باب، 123 او 444 مخونه .(٢٥)عبدالله بن احمد بن حنبل؛ الفضايل:باب فضائل اميرالمؤمنين علي،187مخ،263 حديث،لومړى چاپ.(٢٦)هيثمي؛مجمع الزوايد: باب فضايل اهل بيت :9ټوك، 168مخ. (٢٧)حمويي؛ فرائدالسمطين: 2ټوك، 26باب، 120مخ. (٢٨)ابن اثير؛ اسدالغابه :5ټوك، 367 مخ .
= نبوي کورنۍ او "مرج البحرين" آيت =
((مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ - بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيَانِ -يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ[1]= دوه (بېلابېل) سيندونه (تريو او خوږ، تود او سوړ) يې [داسې] بهولي ،چې سره يو ځاى کېږې،- چې ترمنځ يې پرده ده،چې يو هم ترې نه تېرېږي (او له يو بل سره نه ګډېږي)-له هغو دواړو (سيندونو) ملغلرې او مرجانونه راوځي.))
څوك چې ددې آيت ظاهر ته ګوري؛كومه مانا يې،چې ذهن ته راځې؛هماغه ظاهري مانا به وي، چې سمندرونه به وي،چې د ځمكې دوه پر دويمه برخه يې نيولې ده؛خو بايد پوه شو،چې له دې  آيته بل مطلب هم دى او هغه د علم دوه سمندرونه؛يعنې "حضرت فاطمة الزهرا او حضرت "علي " دي، چې دوه ګران بيه ګوهرونه؛يعنې "امام حسن" او "امام حسين" ترې زېږېدلې دي.
علامه "سبط ابن جوزي" او  همداراز"ثعلبي" په خپلو تفسيرونو کې ددې آيت تر تفسير لاندې له "سفيان ثوري" او "سعيد بن جبيره" روايت کړى،چې وايي: ((له "دوو سيندونو" موخه حضرت علي اوحضرت فاطمه، له "برزخ" موخه پېغمبر اکرم او هغه "مرجان"،چې له دې دوو سيندونو راوځي، امام حسن او امام حسين دي.))
"خوارزمي" همدا روايت له "مردويه" او له حضرت "انس بن مالک" څخه روايت کړى: (( له "بحرين" څخه مراد علي او فاطمه او ددې دوو سيندونو تر منځ "برزخ" پېغمبر اکرم  دى او له دې دوو سيندونو دوه مرجانه امام حسن او امام حسين راوځي.))
ابن مردوديه له ابن عباس روايت کړى، چې :(("لؤلؤ" او "مرجان"، چې له دوه  سيندونو راوځي[2]، حسن او حسين دي.[3]))
[2] . وګورئ :(١)سيوطي؛الدرالمنثور تفسير:6ټوك، 158مخ او بل چاپ: 6ټوك، 142مخ .(٢)حافظ حسكاني؛شواهد التنزيل:2ټوك،209مخ،919حديث، لومړى چاپ او دويم چاپ 2ټوك: 212مخ.(٣) ابن مغازلي؛مناقب اميرالمؤمنين:339مخ، 390حديث.(٤)شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة: 39باب، 138مخ.(٥)ثعلبي؛په خپل تفسير كې:4ټوك، 289مخ.(٦)حافظ ابونعيم اصبهاني؛ما نزل من القرآن فى علي" : تر پورتني آيت لاندې.
[3] . (تفسير روح المعاني٢٧\٩٣ )
چینچار پول
چینچار پول د لغمان ولایت د الینگار پر سیند جوړ پول دی چې په پاخه او اساسي بڼه جوړ شوی دی. ددې پول اوږدوالی ۴۰ متره او د امریکې د بیارغاونې ټيم له خوا یې د رغاونې بسپنه ورکړ شوې ده.
مخېنه
دا پول ځکه په چینچار نومول شوی چې پخوا وختو کې ددې سیند ترڅنگ د چینچار او ... په نامه دوه وروڼه مېشت ول. د سیند هاخوا وگړو به د روغ رنځور پر وخت نشول کولای په اسانۍ له غړانده سینده په اسانۍ راپورې وځي، نو همدې وروڼو ددې سیند پر سر داسې پول جوړ کړ چې لر او بر په پړو تړل شوی و، منځ کې یې تختی ورکړې وی، هره تخته بیا له پورتنیو پړو او تختې بیا خپلو کې سره په نورو پړو تړل شوې وی. دې خوځنده پول په خپل وخت سره د کلیوالو وگړو ستونزې تر ډېره هوارې کړی وی. د ولس وگړو هم ددې وروڼو د هاند و هڅو له لامله نوموړي پول ته د چینچار پول نوم ورکړل چې تر دې دمه په همدې نامه یادېږي.
کله چې دا پول د ظاهرشاه په واکمنۍ کې په پاخه او اساسي بڼه جوړ شو، نو بیا هم په همدې نامه مشهور و، او د پخواني هېوادمشر حامد کرزي په واکمنۍ کې دې پول ته پراختیا ورکړ شوه او په څنگ کې یې یو نوی لوی او ستر پول جوړ کړای شو چې هغه هم اوس د چینچار په نامه یادېږي.
د طالبانو چاودنه
په هېواد کې د دولت او وسله والو مخالفینو ترمنځ د روانې جگړې له لامله دا پول هم امن کې پاتې نه شو، او د ۲۰۱۳ کال جنورۍ میاشت ۱۲مه نیټه مخالفو وسله والو ددې پول د الوزولو لپاره چاودونکي توکي د پول په پایو وتړل، چې له ښه مرغه د پول پایله لږه زیانمه شوه او د پول سړک یې هم یو څه زیانمن کړ، مگر د لېږدوونکو وسیلو او وگړو پر مخ یې لاره لا هم پرانېستې ده، او د اړونده ولسوالۍ وگړي ترې گټه پورته کوي.
سرچینې
وېشنيزه:لغمان وېشنيزه:الینگار وېشنيزه:پولونه وېشنيزه:د افغانستان پولونه وېشنيزه:د الینگار سیند پولونه
بنگلور
بنگلور د هند يو ښار دی، دا د هند په کرناټک ايالت کې دی. دا د هند 4م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 5,438,065 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 8,425,970 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
مهران ولسوالي
مهران ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مهران)  د ايران د ايلام ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د مهران ښار دی. دا ولسوالي ۲۹٬۷۹۷ تنه نفوس لري. د مهران ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۴۳ کېښودل شو.
سیلوستر ګاردنز استالون
سیلوستر ګاردنز استالون په هنری نوم جان رامبو په انګلیسي Sylvester-Stallone) مشهور په (سیلوستر استالون) زوکړه ۶ د جون ۱۹۴۶ یو امریکایی سینماګر، لیکوال او ادامار دی چې په هنری ژوند کې یې د ګلدن ګلوب جایزه هم ګټلی ده. نوموړی ترډیره په هالیووډ سینما کې د اکشن فلمونو له لاری پیژندل کیږی چې دوه مشهوره هنری کارونه یې [[رمبو او راکی دي.
فرانسېس بیکن
فرانسيس بېكن (۱۶۲۶_ ۱۵۶۱م كال) په 1621م كال، په لندن كې د يوه لوى خيانت د رسوايۍ له امله يو لوى جنجال رامنځته شو. د څېړنو په ترڅ كې معلومه شوه چې يوشمېر جگپوړو چارواكو له خلكو څخه بډي او رشوت اخيستى، چې د دې ډلې په سر كې د انگلستان د لومړي وزير او د هغه مهال د نوميالي فيلسوف فرانسيس بېكن(Francis Bacon) نوم هم ليكلى و.
ښه ده چې پوه شو د اوولسمې پېړۍ ډاكټر جكيل او ښاغلى هايډ څوك دي؟
فرانسيس بېكن د تاريخ يو پېښه غوښتونكى او حيرانوونكى شخصيت دى. د هغه اروا د ستورو له رڼا څخه نور اخيست، خو جسم يې پر دنيايي چارو پورې كلك تړلى و.
لكه څنگه چې شكسپېر ويلي دي، پر حق عمل كول تر دې ډېره سخته ده، چې پر علم عمل وكړئ او د فرانسيس بېكن سرگذشت د دې حقيقت لپاره يو روښانه دليل دى. د يوه سياستوال فيلسوف لپاره دا گرانه خبره ده، چې خپل تعادل وساتي او په ژوند كې له خپل ځان سره جوړجاړى وكړي. فرانسيس بېكن هڅه وكړه چې له خپل ځان سره جوړ شي، خو ماتې يې وخوړه. نوموړي هغه حكمت چې په تعليماتو كې يې نغښتى و، د بدو كړنلارو له لارې نړيوالو ته وروښود، نه له نېكو اعمالو. په هغو ناوړو كارونو چې ترسره يې كړل او په خپلو نېكو او له حكمت څخه ډكو خبرو يې موږ له حقايقو سره اشنا كړو.
بېكن تل له خپل ځان سره په جگړه كې و او په ټول عمر كې يې دوو قوتونو ته سر ټيټ كړى و: د پوهې د ترلاسه كولو او د مال او شتمنۍ له زېرمه كولو سره مينه.
دا ځوان چې تر وخت مخكې د ودې عمر ته ورسېد او په دوولس كلنۍ كې يې منځنى ښوونځى پيل كړ، وايي: ”دعلم او حقيقت له موندلو پرته بل كار بې ارزښته دى“. خو له بله پلوه يې غوښتل چې د خپل پلار پر پله، چې په سياست كې د بري لوړو پوړيو ته رسېدلى و، گام كښېږدي ”زما زېږېدنې، پالنې او معلوماتو... ټولو د سياست پر لوري بېولم“. ځكه يې تصميم ونيو چې دواړې لارې غوره كړي؛ هم يو نوميالى فيلسوف ورڅخه جوړ شي او هم په دربار كې پېژندل شوې څېره، هڅه يې كوله چې هم د خداى عبادت وكړي او هم شته ترلاسه كړي.
خو د بېكن دې موضوع ته ډېر ناوخته پام شو، چې دا دواړه د اور او اوبو، په څېر ناشوني دي. خو هغه مهال يې نورې لارې پرمخ تړلې او اروا يې د حرص او تمې په ډنډ كې ډوبه شوې وه.
(3)
هغه مهال چې د زړه وړونكو شعرونو او د اروا د خپلواكۍ په اړه د مطالبو په ليكلو بوخت و، باوري وگړو ته يې داسې يادښتونه استول، چې له لومړۍ ملكې اليزابت سره، ورته د ليدو اسانتياوې چمتو كړي.
په يوه ليك كې يې ارل اسكس(Earl of Essex) چې ملكې ته باوري سړى و، وليكل: ”په هر حال كې، بې له قيد او شرط څخه غواړم د ملكې خدمت وكړم“. بېكن په هر ترتيب او هرې لارې چې و، د مال او شتمنۍ له راټولو سره يې لېونۍ مينه درلوده او ويل يې: ”زه د طالس هغې عقيدې ته درناوى لرم، چې ويل يې فيلسوف هم كه وغواړي كولاى شي چې شتمن شي“.
بېكن د مال او شتو له ټولولو سره دومره لېوالتيا درلوده، چې ډېر وخت به د فيلسوف له قالب څخه بهر شو، مصرف يې تل تر پانگې او زېرمه كولو ډېر و. څو ځله د پورونو د نه وركولو له كبله زندان ته ولېږدول شو. د وخت په تېرېدو سره يې هغه ليكونه چې د مالي مرستې او سياسي مرام غوښتنه به په كې شوې وه، بې اغېزې شول.
خو له دې ټولو سره- سره له خلكو سره د اړيكو له امله پر هغوى گران و. اسكس څو ځله په دربار كې د هغه د پرمخ بېولو هڅه وكړه. په يوه ځاى كې ليكي: ”زه به خپل ټول توان، نفوذ او ملگرتوب په كار واچوم، هرې درغلۍ، چل او تدبير ته به پناه يوسم، چې د ملكې پام د فرانسيس بېكن لوري ته ورواړوم“. خو له دې ټولو هڅو سره، ملكې په تدريج سره فيلسوف وپېژاند. اسكس د دې لپاره چې د خپل ”نژدې ملگري“ غم لږ كړي، هغه ته يې خپله يوه ټوټه ځمكه وروبخښله. فرانسيس د مننې په هغه ليك چې اسكس ته يې ليكلى، يادونه كړې: ”تر ټولو، د هغه ډېر احسانمند دى“. او وروسته يې هڅه وكړه چې په خپل ځانگړي چلند د خپل ملگري دين ادا او د كرم د خاوند قدرپېژندنه زبات كړي.
د اسكس په وړاندې د بېكن كړنلاره داسې وه لكه له يوه وگړي سره د بل وگړي غيرانساني كارونه. اسكس د ملكې دښمنۍ د ځان پر لوري راواړوله او د ملكې په امر نوموړى په زندان كې ولوېد. بېځايه دا وه چې ملكې بېكن ته د قاضيانو دنده وركړه چې د خپل ملگري پرضد ادعاليك تنظيم كړي. دا يوه درنه او حساسه دنده وه. بېكن له اسكس سره رښتينې مينه درلوده او يا هم په نظري بڼه، سپېڅلي ملگرتوب ته عقيده من و. دا د هغه څرگندونې دي، چې دوستانه خدمت، يو بخښونكى او نجيب ښاغلى پيدا كوي او د ملگرتوب ښاغلي، يو وفادار او ترځان تېر خدمتگار، خو بېكن پوهېده چې د اسكس ملگرتوب يې د پرمختگ پر لار يو خنډ گڼل كېدى شي. بېكن به ويل: ”د هغه ځانغوښتنه د لمر د رڼا په څېر د كثافاتو له منځه تېرېږي، خو په پاى كې د لومړي ځل په څېر پاكه او ځلېدونكې ښكاري“.
په دې توگه، بېكن خپل ملگرتوب تر خپلې ځانغوښتنې قربان كړ او د هغه كرامت يې په توند ادعاليك پرځاى كړ او هغه څوك چې د ده په وړاندې يې مېړانه ښوولې وه، د زندان تورو تمبو ته ورټېل واهه.
فرانسيس بېكن د الكساندر پوپ (Alexander Pope ۱۷۴۴_۱۶۸۸/ انگرېز شاعر) په قول: ”د انسانيت تر ټولو هوښيار او پست كس دى“ د خپل پرمختگ او لوړوالي لومړنى گام يې د خپل نژدې ملگري اسكس پر اوږو كښېښود او لكه څنگه چې وبه وينو د ناځوانۍ تر ټولو لوړو پوړيو پورې ورسېد.
(4)
بېكن تر هغې پېښې وروسته چې اسكس ورسره مخ شو، پرمختگ او ترقي وكړه، خو دا يوه فيلسوف ته غوره نه وه، چې د خپل بري له كبله مغرور شي.
خو د بېكن زړه ته لوېدله چې دوستان به يې د دښمنانو په وړاندې سپر شي او د ده ننگه به وكړي.خو دى نه پوهېده چې هغوى ټول د ده په څېر يوازې د خپلو ځانونو په فكر كې دي. لكه څنگه چې بېكن په خپله ويلي دي: ”انسان د خپل ځان د ساتلو لپاره پياوړى احساس لري. داسې لكه موږك. دا حيوان مخكې تر دې چې د كوټې چت پرېوځي، د خپل هوښ په بركت پوهېږي او هغه ځاى پرېږدي“. خو بېكن هم په يوه داسې كور كې مېشت و، چې نازكې او نرۍ ستنې (پايې) يې لرلې.
واده يې وكړ، خو نه د مينې په خاطر، بلكې د مال او شتو د ترلاسه كولو په هيله. په حقيقت كې يې د مينې او محبت په اړه ژور احساس نه درلود او تر حق په ترخو خبرو يې وليكل: ”لويه اروا له دې كمزوري شور څخه ليرې ده“. بېكن په شتو، ثروت، ناز او نعمت كې ډوب و، خو د ذهن له ارامتيا څخه چې تر ټولو غوره وه، بې برخې و. نوموړي د خپل پرمختگ لپاره د ماكياول يوه نظريه له ياده كړې وه: ”پر ځان تمه لرونكي ملگري راټول كړه، زورورو ته سر ټيټ كړه او ويې غولوه. د شاتو د مچۍ په څېر شات وركوه او نېش وهه“. په خپل تعبير: ”په خپله ناوړه كړنلاره يې ټول مقامات ترلاسه كړل“.
هغه د ملكې اليزابت او جيمز په دوره كې په چاپلوسۍ او غوړه مالۍ لوړو څوكيو ته ورسېد. د محكمې د ستر حقوقي سلاكار (مشاور) دنده، د محرمانه شورا غړي او د سلطنتي مهر ساتنې دندې يې ترسره كړې او په پاى كې د لومړي وزيري (صدراعظمۍ) مقام ته ورسېد.چې تر پاچايۍ وروسته دويم ستر مقام و. نور يې نو په دې مقام كې د ځانغوښتنې حس كمزورى شو. هغه نه يوازې يو لوړ مقام ترلاسه كړ، بلكې د هېواد په شتمنو وگړو كې وشمېرل شو.
خو وايكانت سنت البانز(Viscount St. Allbans) (دا هغه مهال د بېكن رسمي عنوان و) په سمه توگه له هغو خطرونو څخه چې د پاچا له خوا د مقام د وركولو له امله ورته پيدا شوى و، خبر و او په دې اړه يې ليكلي دي: ”پر يوه لړزېدونكي او نااواره ځاى مې پل ايښى او كه بېرته تر شا شم، يا سقوط كوم او يا مې ترلاسه كړى مقام او شتمني له لاسه وځي“. كه څه هم، بخت تل ورسره مل و، خو په خپله يې اقرار كړى، چې له ”خواشينۍ او بې رغبتۍ“ څخه ځورېږي.
بېكن د دې حس تر احساسولو مخكې لا غمجن و، خو دا گوزار يې هغه مهال پر سر راټيټ شو، چې شهرت يې وروستۍ لوړې درجې ته رسېدلى و.
(5)
بخت له هغه څخه داسې مخ واړاوه.
بېكن د خپلې شپېتمې كاليزې په مناسبت په لندن كې په خپله ماڼۍ كې يوه مجلله مېلمستيا جوړه كړه، چې ټوله ماڼۍ يې له مېلمنو څخه ډكه شوه. بن جونسون (Ben Jonson۱۶۳۷_۱۵۷۲- انگرېز ډرامه ليكوال) خپله يوه بوللـه (قصيده) چې په همدې اړه يې ليكلې وه، ولوستله. يوې ډلې لوبغاړو، د ستايلو يوه ننداره، چې د سنت البانز له اثارو څخه رااخيستل شوې وه، په پوره شور سره ولوبوله. له هر لوري د مباركۍ غږونه وو، چې دې ټيټ وني، د بلوط رنگې ږيرې لرونكي ځانغوښتونكي او شين سترگي انسان ته ويل كېدل، هغه سترگې چې دښمنانو يې په اړه ويل: ”د افعي مار په څېر توند او جذاب ليد لري“. د مېلمنو په ډله كې يوه ’ښاغلي او د پاچا تر ټولو نېكمرغه تبعه‘ د دې سړي په سلامتۍ يو جام پورته كړ.
په دې حال كې د بېكن يوه منشي د هغه په غوږ كې يوڅه وويل: يو ناڅاپه د بېكن رنگ والوت. له ملي شورا (پارلمان) څخه يو شوم پيغام ور رسېدلى و. د پارلمان غړو تصميم نيولى و، چې د بېكن د قضايي اعمالو په اړه چې هغه مهال تر ټولو لوړ قضايي مقام و، پلټنې وكړي. څېړنې په بيړه ترسره شوې، پرده پورته او ناوړه حقايق څرگند شول.
فرانسيس بېكن په ”يوه لوى خيانت كې“ لاس درلود. دښمنانو يې ثبوتونه وړاندې كړل او پېښه يې تر هغه څوچنده لوړه كړې وه، چې واقعيت يې درلود. د داستان لنډيز داسې دى چې بېكن به له سوداگرو څخه ډالۍ اخيستې او هغوى به يې غولول او همدارنگه يې له ډېرو جنايي محكومينو څخه د رشوت اخيستلو له كبله هغوى ته برائت وركاوه.
وروسته پر خپله ”اخلاقي كمزورۍ“ اعتراف كوي او د هيلې څرگندونه كوي: ”د پاچا زړه چې د نېكۍ او خيرغوښتنې سمندر دى، زما په حق كې به چې د بدمرغۍ په گرداب كې لاس او پښې وهم، قضاوت وكړي. زه لكه موم د شاه په بخښونكو لاسونو كې پروت يم او د پاچا مهربانۍ ته مې سترگې نيولې دي“. وروسته په ماكياولي صداقت او بېپروايۍ سره وړانديز كوي، چې كه يې پاچا وبخښې، نو دى به يې هم مهرباني جبران كړي: ”ځكه هغه چا چې د رشوت اخيستنې له لارې كولاى شي، رشوت وركړي، په دې توگه زه هم د پاچا حضور ته يو رشوت وړاندې كوم، كه پاچا پر ما سوله او مهرباني ولوروي او خداى ژوند راكړي، د انگلستان تاريخ به وليكم او په هغه كې به د پاچا قوانين په سمه توگه تشرېح او تحليل كړم“. خو له دې ټولو غوښتنو سره- سره پاچا د پارلمان له رايې ډډه وكړه او هغه يې د لندن په برج كې زنداني او څلوېښت زره ليرې جريمه كړ، د پارلمان يو شمېر غړو له انگلستان څخه د هغه د شړلو غوښتنه وكړه، خو بوكينگهام له دې اقدام سره مخالفت وښود او ويې ويل: ”لوى قاضي دومره ناروغ دى، چې د ډېر وخت لپاره ژوند نه شي كولاى“.
بېكن ډېر وخت په زندان كې پاتې نه شو. نوموړى له لندن څخه تبعيد او له دولتي دندو څخه گوښه كړاى شو. تر هغه وروسته يې هغه ننگ او رسوايۍ څخه گوښه توب غوره كړ. نور يې نو دا وخت درلود چې خپله فلسفه تعقيب او وغزوي، په ذهن كې يې تېرېدل چې”د كمال تر حده پورې د قدرت غوښتنه، ملايكې هم ساقطولاى شي“.
(6)
د كمال تر بريده د قدرت ترلاسه كول، د معلوماتو له نه لرلو سره تړلي دي. دا حقيقت د بېكن په فلسفه كې په لنډه توگه راغلى. ښه به دا وي چې په خپل قضاوت كې بېړه ونه كړو.
بېكن سره له دې چې يو هوښيار انسان و، په حقيقت كې د خپل مهال محصول هم گڼل كېده. د اليزابت په وخت كې د ماكياول نظرياتو ډېر شديد نفوذ درلود. په جگپوړو چارواكو كې رشوت اخيستنه، دود شوې وه. د بېكن ستونزه دا وه چې د قدرت او شتو په ترلاسه كولو كې يې له بيړې څخه كار اخيست. نوموړى هغه خطر په پام كې نه و نيولى، چې د ملگرو له لاسه وركولو او دمال او ثروت په راټولولو كې ورته پېښ شوى و. په دې كې شك نه شته چې هغه يوازې ځانغوښتنه غوښتله، خو ايا موږ داسې نه يو؟
له بده مرغه، د هغه بېحده ځانغوښتنه چې مبهمه او ناڅرگنده پاتې وه، په پاى كې په دې بدله شوه چې له ځان څخه كركه وكړي.
بېكن دا حقايق په خپلو اعمالو كې ناليدلي وگڼل، خو په خپله فلسفه كې يې ځاى وركړ.
هغه په دې هڅه كې و، چې له هر ډول جلال او مزو چړچو څخه برخمن شي، په هماغه حال كې يې وليكل: ”پاكي او فضيلت د يوې قيمتي صافې ډبرې په څېر ځلېدونكى دى“.
تر هغه وروسته چې د ژوند له تجمله د ډك جام وروستى څاڅكى يې هم پر سر واړاوه او هغه تريخ درد يې پر زړه كښېناست، په ذهن كې يې وروگرځېدل چې هغه څه ته چې موږ اړتيا لرو، رڼا ده، نه د ژوند تجمل او مزې چړچې.
ډېره رڼا! دا د بېكن د فلسفي څېړنو وروستۍ موخه وه. د علم په زده كړه كې كه دې لمن هرڅومره پراخه وي، هڅه وكړه چې له خپل وس سره سم د هر مطلب په اړه څېړنه وكړې او څه چې دې زده دي، هغه د خپل ژوند سرليك وگرځوه.
بېكن په هغه دوره كې ژوند كاوه، چې علم لا پر اختصاصي څانگو نه و وېشل شوى ”دا پوهه ده چې تشويش كوونكو او خواشينوونكو ته رڼا وربخښي“.
رښتينې خوښي او رضايت په دې كې دى، چې خپل فكر له خواشينۍ او ځورېدنې څخه لوړ وساتو.
خو څرنگه او له كومې لارې كولاى شو چې خپل فكر دومره لوړ كړو چې د نېكۍ وروستى حد وپېژنو؟ د پوهې له لارې ”د كارونو سنجونه د هغوى درښتيني ارزښت پر بنسټ“. د ذهن پراخوالى له ناسمو او تقلبي ارزښتونو څخه پاك ساته او يا د بېكن په تعبير هغه بوتان مات كړه، چې ستا د ذهن په بوتخانه كې يې ځاى نيولى دى. بېكن دا بوتان يا ناسم ارزښتونه پر څلورو برخو وېشي:
1. د طايفو بوتان: دا بوتان عبارت دي له ”موهوماتو، خوبونو او هغوى ته ورته خيالونو څخه“ يانې هغه عقايد او اوهام چې په ټولو انساني كورنيو كې دود دي. دا اوهام او عقايد موږ د بېلارۍ لوري ته وركاږي. ځكه موږ ته په زړه پورې دا ده چې د حقايقو تر څېړلو مخكې، د هغوى په پايلې پسې وگرځو، يا په بله وينا د هغوى لوري ته الوتنه وكړو. ”د مسايلو ادراك بايد د ټوپ او الوتا پر بنسټ ترسره نه شي، بلكې بشپړ درك هغه مهال په لاس راځي، چې له خوځېدو او الوتا څخه ډډه وكړو“ په بله وينا، لومړى بايد ووينو او اندازه واخلو، وروسته ټوپ كړو، چې په ژوره كې ونه لوېږو.
2. د غار بوتان: دا بوتان تر ډېره په فردي نيمگړتياوو پورې اړه لري، نه په عمومي. ”په موږ كې هر يو په خپل دوران كې يو پټ ځاى لري، چې د طبيعت نور منعكس او بېرنگه كوي“. د خپل خوار وجود له پټ ځاى څخه راووځه او د لمر تر تودو وړانگو لاندې گامونه واخله. هره خوا وگوره خو د څټ لوري ته مخ مه وراړوه. يانې په تېر پسې مه گرځه او باور مه پرې كوه او ټول هوښ او فكر راتلونكي ته هم مه ځانگړى كوه. په دې مانا چې له راتلونكي څخه هم ډېره تمه مه لره.
”هڅه وكړه منځگړى حد وساتې او خپله كړنلاره له هغه غوره څيز څخه چې روڼ دي، زده كړې او هغه څه چې سبا يې د زده كړې تمه لرې، سره واوډه او ترتيب يې كړه‘. په دې توگه به نه له ”هغه څه څخه چې پخوا يې په ارزښت پوهېدلې او ژوندى يې ساتلى يې“ مخ واړوې او نه به ”نويو غوښتنو- نويو موندنو“ ته د حقارت په سترگه وگورې. ۳. بازاري بوتان: ’دا خطاگانې د خلكو له راكړه وركړې او يا يوځايوالي يا ليرېوالي‘ څخه رامنځته كېږي. هڅه وكړه توري د خپل هدف د څرگندولو لپاره وكاروې. توري سم او پرځاى كاروه، موږ توري په ناسمه توگه د ناپوهۍ يا يې هم پر مفهوم د نه پوهېدو له كبله كاروو، يا هم هڅه كوو نور خلك تېر باسو، خو له ناسمو تورو ډډه وكړه، لكه څنگه چې ناچله سكې ليرې غورځوې، داسې كومه گټه نه درته لري‘.
۴. نمايشي بوتان: ’دا خطاگانې د ژوند د ډرام د ناسم تعبير او تفسير زېږنده دي. د هغو نندارو له امله چې د صحنې پرمخ يې وينې، خپل هوښ او عقل له لاسه مه وركوه. هغوى ”د خپل مخلوق نړۍ تا ته د نندارو په څېر په غيرحقيقي توگه“ درښيي. ياد لره ”هغه داستانونه چې په ننداره كې ښوول كېږي، ډېر وخت په هغه بڼه وي، چې موږ يې غوښتنه لرو، نه په هغه بڼه چې دوى يې حقيقتاً لري“.
په دې توگه، د خلكو له شخصي تجربو او ازمېښتونو څخه گټه پورته كړه او داسې شمع روښانه كړه، چې لار درته ښكاره شي. ځكه يوازې دپوهې په لرلو سره توان موندلاى شې، هغه توان چې د هغه په بركت پر ځان واكمن شې، نه دا چې نړۍ استثمار كړې.
فرانسيس بېكن تر خپلې مړينې دوه كاله مخكې د ”نوي اتلانتيس“ په نامه خپل كتاب خپور كړ.
د فرانسيس بېكن په اوتوپيا كې حرص او بخل له منځه وړل شوى او د جنگ جگړې په نوم څه نه شته. هېڅوك د خپل گاونډي پر حق خېټه نه شي اچولاى او د نورو خلكو مال او شتمنۍ ته لاس نه شي غزولاى. په دې توگه شتمني او ثروت په ډېره ښه او منصفانه توگه د خلكو په منځ كې وېشل شوي او ټولو وگړو دا اقتصادي اصل منلى او په كار يې اچولى، چې:
په دې توگه د اوتوپيا د فيلسوفانو او پوهانو په لارښوونه د نړۍ ټول اوسېدونكي د نېك غوښتلو او همكارى روحيه مني.
دا و هغه وروستى خوب چې بېكن د شكوه او جلال، غم او د درد له كابوس څخه وروسته ليد. په دې وخت كې يې په فكر كې ورتېر شول: ”انسان هغه حيوان نه دى، چې په دوو پښو تگ كوي، بلكې تلپاتى خداى دى“. بېكن د هغو تجربو له امله چې زده كړې يې وې، خپلې وضعې ته بدلون وركړ او د يوه مغرور او متكبره وزير پرځاى يې د يوه متواضع سوداگر بڼه ونيوله، نوموړى لا په دې دنده بوخت و، چې عمر يې پايته ورسېد.
بېكن د يوې عملي تجربې له امله له خپل ژوند سره مخه ښه وكړه: د ژمي په يوه مسافرت كې له يوه كلي تېرېده چې دا فكر ورولوېد، ښايي غوښه لكه څنگه چې يې په مالگه يې سمه ساتي، ښايي په واورو كې هم خرابه نه شي. په همدې هيله يې يوه چرگه مړه او په واوره كې ښخه كړه.
تر دې تجربې وروسته يخني وواهه او د سينه و بغل د ناروغۍ له امله په لنډ وخت كې مړ شو. بېكن مخكې تر دې چې د تل لپاره سترگې پټې كړي، ويې ليكل:
”تجربې مې ښه پايله درلوده“.
د بېكن د جنازې مراسم د هغه د ژوند پر خلاف ساده تر سره شول. هغه خپل سبق په ښه توگه زده كړى و او په خپل وصيتليك كې يې داسې ليكلي وو:
”زه خپل بدن په ميراث پرېږدم. چې ناپېژندل شويو خاورو ته وسپارل شي... خپل نوم راتلونكو پېړيو او نړيوال ملت ته سپارم او خپله اروا خداى ته تسليموم“.
د پاچا رعيت هم د قمار او تېرايستلو له كبله زړونو ته خوښي ساتلې او د كوتريانو په ځورونې بوخت وو.
 ډاكټر جكيل او ښاغلى هايډ: يو واحد شخصيت، چې د دوو متضادو شخصيتونو درلودونكى و.
(د انگرېز رمان ليكونكي رابرټ لوئيز استيونسن د يوه كتاب نوم) (۱۸۵۰-۱۸۹۴).
وېشنيزه:برطانيه وېشنيزه:فلسفه
فراری سریال دوهم فصل
د فراری سریال دوهم فصل د فراری سریال چې د امریکایي فاکس تلویزیون نه خپریده دوهم فصل هم د تیر (لومړی فصل) ته ورته د دوه ورونو لینکون باروز او مایکل اسکافیلډ باندی څر خیده.
د تګ راتګ ازادي
د تګ راتګ ازادي، د خوځېدنې حقونه يا د يون حق د انساني حقونو يو مفهوم دی، چې د يو هېواد د خاورې دننه له يو ځای څخه بل ځای ته د اشخاصو د يون کولو او د هېواد د پرېښودلو او بېرته ورته د راستنېدنې حق رانغاړي. ياد حق د ځايونو د ليدنې سربېره د يو شخص د استوګنې يا کار کولو د ځای بدلول هم رانغاړي.
دا ډول حقونه د ګڼو دولتونو په اساسي قوانينو او د نړيوال قانون د معيارونو په منعکس کوونکو اسنادو کې برابر شوي دي. د بېلګې په ډول: د بشر د حقونو د نړيوالې اعلاميې ۱۳ ماده ټينګار کوي، چې:
ځيني خلک او سازمانونه دې لپاره د يون ازادۍ د پراختيا ننګه يا ملاتړ کوي، چې د هېوادونو تر منځ او همدارنګه د هېوادونو په دننه کې د يون يا کډوالۍ ازادي راونغاړي. د سفر يا يون ازادي د بېلابېلو حکومتونو له لورې د بېلابېلو لارو چارو له مخې ټاکلې (محدوده) ده او ان ښايي د يوه (واحد) هېواد د خاورې دننه هم توپير وکړي. دا ډول محدوديتونه په عمومي ډول د عامې روغتيا، نظم يا خونديتوب د مناسبتونو پر بنسټ دي او ګڼي چې دې حالتونو ته حق د يون د ازادۍ فکر مخنيوی کوي.
عام محدوديتونه
پر خلکو باندې د نړيوال يون بنديزونه (ورتګ يا ورڅخه تګ) عادي خبره ده. په هېوادونو کې د يون ازادي زياتره وخت د کوچنيانو لپاره زياته ټاکلې يا محدوده وي او د جزا قانون دې حق کې ځکه سمون راوستلی شي، چې ياد قانون پر جرمونو باندې تورن يا محکوم اشخاصو باندې پلې کېږي (د بېلګې په ډول د ژمنې پر بنسټ د بندي خوشې کول، د مشروطۍ يا ازمايښت دوره، نومليکنه). په ځينو هېوادونو کې د سفر ازادي په تاريخي ډول د ښځو او د ناخوښه توکميز او ټولنېزو ډلو د غړو لپاره ټاکلې ده. حقوقي او عملي دواړه حالتونه ښايي د دې ازادۍ د ټاکلو لپاره کار وکړي. د بېلګې په ډول: هغه ملت چې سفر ته په پام سره په عمومي ډول اجازه ورکوونکی دی، ښايي د جګړې پر مهال دا حق محدود کړي.
بنديزونه ښايي لاندې ډولونه راونغاړي:
د شخصي ملکيتونو تر منځ د تګ ازادي
په ځينو قضايي برخو کې په دې اړه پوښتنې راپورته شوې دي، چې د يوې شخصي ځمکې څښتن له هغې ځمکې څخه تر کومې کچې خلک شړلی شي، چې د عامه موخو لکه د خرڅلاو مغازې يا پارک په توګه ترې نه ګټه پورته کېږي. د قانون يو اصل شته چې د ځمکې څښتن، چې ملکيت يې هېڅ عامه لاسرسی ونه لري، خپل ملکيت ته د رسېدنې د اړتيا په حالت کې شخصي ځمکې ته د تېرېدلو په موخه اسانتيا ورکول کېدلی شي. د پورتني اصل خلاف، د عامه ځورونې قوانين د خنډ ډلو او باسکټبال لوبو لپاره د عامه لېږد رالېږد په موخه د جوړو شويو عامه سړکونو نوبتي کارونې مخنيوی کوي.
مور او پلار يا نور قانوني پالونکي په عمومي ډول د دې وړتيا لري، چې تر خپلې څارنې لاندې کوچنيانو او هغو نورو لويانو د تګ راتګ مخنيوی وکړي، چې په قانوني ډول د خپل تګ له اداره کولو څخه بې وسه برېښې. ګومارونکي ښايي په قانوني ډول د کارکوونکو پر خوځښتونو باندې يو څه بنديزونه ولګوي او د ماتولو په حالت کې يې ګومارنه پای ته ورسوي.
کورني بنديزونه
حکومتونه ښايي په عمومي ډول د هغو اشخاصو د تګ ازادي په کلکه محدوده کړي، چې په جرمونو باندې محکوم شوي دي، په څرګند ډول د بند په برخه کې. پر هغو تورن مجرمانو باندې هم ښايي بنديزونه ولګول شي، چې د ازمايښت په دوره کې نه دي يا د ژمنې يا وعدې پر بنسټ له بنده خوشې شوي دي. هغه خلک هم کېدای شي له سفر څخه راوګرځول (منع) شي، چې پر جرمونو باندې تورن دي او ضمانت سره خوشې شوي دي. يو مادي شاهد (material witness) څخه هم ښايي د سفر کولو حق واخېستل شی.
د دې تر څنګ د يو هېواد په ځانګړو سيمو کې ځای پر ځای کېدلو يا ژوند کولو باندې په بېلابېلو هېوادونو او په ځانګړي ډول چين کې بنديزونه لګول شوي دي.
د ماشوم د ساتنې يا توقيف په شخړه [قضيه يا حالت] کې ښايي محکمه د يو کوچني يا نابالغ ماشوم پر تګ باندې بنديزونه ولګوي، چې په دې ډول له خپل کوچني سره د هغه د مور او پلار د سفر کولو وړتيا ټاکي.
ځينو هېوادونو کې د ننوتلو بنديزونه
د وېزې بنديزونو لړيال د نورو هغو هېوادونو د شمېر په بنسټ هېوادونه ډلبندي کوي، چې وګړي يې له وېزې يا اجازه ليک پرته ننوتلو کې ازاد دي. د نړۍ زياتره هېوادونه د هغوی خاورې ته د ننوتلو په موخه د نورو هېوادونو له وګړو څخه وېزې يا د ننوتلو د اجازې نورې بڼې غواړي. هغوی چې يادو اسنادو غوښتونکو هېوادونو ته له مقرراتو څخه په سرغړونې سره ننوځي، له بند يا شړنې (تبعيد) سره مخامخ کېږي.
ځينو هېوادونو کې د وتلو محدوديتونه
زياتره هېوادونه غواړي چې د هغوی وګړي د يو قانوني پاسپورټ، د نړيوال سازمان له لورې ورکړل شوي د سفر سند يا هم په ځينو حالتونو کې د پېژندې سند پر بنسټ هېواد پرېږدي. د پاسپورټ ورکوونې شرطونه او نه ورکوونې حکومتي واک په بېلابېلو هېوادونو کې توپير کوي.
هېوادونه ښايي د خپلو اوسېدونکو په پرتله بېګانه وګړو يا کډوالو ته د ځينو حالتونو (لکه laissez-passer ) له مخې د يون اسنادونه ورکړي.
د ورکړل شوي پاسپورټ درلودل له هېواد څخه د وتلو حق نه تضمينوي. يو شخص ښايي د يو شمېر لاملونو پر بنسټ د يو هېواد له وتلو څخه راوګرځول (منع) شي. لکه: شخص د شکمن په توګه تر پلټنې لاندې وي، د جرم سزا تېروي، له اداينې څخه بې وسه پوروړی وي يا دا چې ملي امنيت ته ګواښ وي. ياد بنديز پر بېګانه وګړو يا کډوالو باندې هم پلی کېږي.
بالزرس
بالزرس په الماني Balzers) د لیختن اشتاین هیواد یوه ایداري سیمه ده.
سورة المرسلات
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
ادګار آلن پو
ادګار آلن پو (په انګریزي: Edgar Allan Poe؛ کورنی نوم یې ادګار پو؛ زوکړه: د ۱۸۰۹ زکال د جنوري ۱۹مه – مړینه: د ۱۸۴۹ زکال د اکتوبر ۷مه) امریکايي لیکوال، شاعر، اېډېټور او ادبي منتقد و چې تر ډېره د خپلو لنډو اشعارو او کیسو په ځانګړې توګه د اسرارو څخه ډکو او وېرونکو کیسو د لیکلو له امله شهرت لري. نوموړی په پراخه کچه په متحده ایالاتو او امریکايي ادبیاتو کې د رمانتېزم یا خیال پالنې د مرکزي شخصیتونو څخه ګڼل کېږي. نوموړی په دغه هېواد کې د لنډو کیسو له لومړنیو لیکوالانو څخه و چې د تخیلي پولیسي ژانر د اختراع او همدارنګه د نوي رامنځته شوي علمي تخلیي ژانر په رامنځته کولو کې د پام وړ ونډې له امله پېژندل کېږي. نوموړی لومړنی مشهور امریکايي لیکوال دی چې یوازې د لیکوالۍ څخه یې خپل ژوند چلاوه او له همدې امله د ژوندانه په اوږدو کې له مالي ستونزو سره مخ و.
پو په نثر لیکلو تمرکز وکړ او د څو کلونو لپاره یې ادبي مجلاتو او نشریاتو ته کار وکړ؛ همدا و چې د خپل نقدي ادبي سبک له امله وپېژندل شو. دندې یې اړ کړ چې څو ځایه له دې ډلې بالتیمور، فلادلیفیا او نیویارک ښار ته کډه شي. په ۱۸۳۶ زکال کې هغه د خپلې ۱۳ کلنې تره لور سره د ویرجینیا په کلم کې واده وکړ، خو هغه په ۱۸۴۷ زکال کې د سل ناروغۍ له امله مړه شوه. د ۱۸۴۵ زکال په جنوري میاشت کې هغه د «کارغه» (The Raven) تر عنوان لاندې شعر خپور کړ چې له چټک بریالیتوب سره مخ شو. هغه د کلونو په اوږدو کې پلان جوړ کړی و چې د پېن (The Penn؛ وروسته یې نوم The Stylus کېښود) په نامه خپله مجله چاپ کړي، خو د هغو له چاپ وړاندې د ۱۸۴۹ زکال د اکتوبر په ۷مه د ۴۱ کلونو په عمر د یو لړ ناڅرګندو پیچلو شرایطو له امله په بالتیمور کې ومړ. د هغه د مړینې لامل څرګند نه دی، خو د هغه د مړینې په بیان شوو لاملونو کې ناروغي، په الکولو روږدي توب، د مخدره توکو څخه ګټنه او ځان وژنه شاملېږي.
پو او آثارو یې په ټوله نړۍ کې په ادبیاتو او همدارنګه د کاینات پوهنې او کوډجوړونې د برخو په څېر په یو شمېر تخصصي برخو پام وړ اغېز درلود. هغه او آثار یې په عامه کلتوري چارو لکه ادبیاتو، موسیقي، فلم او تلویزیون کې څرګندېږي. د هغه یو شمېر کورونه په تخصصي موزیمونو اوښتي. امریکايي معما لیکونکو ټولنه (Mystery Writers of America) د معمایي ژانر په برخه کې د غوره اثر لیکوال ته هر کال د ادګار په نامه جایزه ورکوي.
لومړنی ژوند
ادګار پو د ۱۸۰۹ زکال د جنوري په ۱۹مه د ماساچوستس په بوسټن کې وزېږېد، هغه د امریکايي لوبغاړي ډیوېډ پو جونیر او انګلیسي الاصله لوبغاړې الیزابت آرنولډ هاپکینز پو دویم ماشوم و. هغه د ویلیام په نامه یوه مشر ورور او د روزالي په نامه کوچنۍ خور لرله. د هغوی نیکه، ډېوېډ پو د ۱۷۵۰ زکال په شاوخوا کې د ایرلنډ له کاوان ښارګوټي څخه متحده ایالاتو ته کډه شوی و.
پلار یې په ۱۸۱۰ زکال کې کورنۍ پرېښوده او یو کال وروسته یې مور د سل ناروغۍ له امله مړه شوه. له دې وروسته پو د وریجینیا په ریچمونډ کې د بریالي سوداګر جان آلن کور ته یووړل شو چې د ګڼ شمېر توکو له دې ډلې یې د جامو، غنمو، د قبر د ډبرو، تنباکو او غلامانو سوداګري کوله. الن کورنۍ د هغه د روزونکې په توګه خدمت وکړ او د «ادګار آلن پو» نوم یې پرې کېښود، په داسې حال کې چې هغوی هېڅکله هم په رسمي توګه په زوی ګلوۍ وه نه نیو.
د آلن کورنۍ په ۱۸۱۲ زکال کې هغه ته په پروتستانت سقفي کلیسا کې د تعمید غسل ورکړ. له دې سره جان آلن خپل رضاعي زوی په پرله پسې توګه د خرابېدو له لور څخه راګرځاوه او په شدت سره به یې تنبېه کاوه. د دوی کورنۍ په ۱۸۱۵ زکال کې د سمندر له لارې انګلستان ته کډه وکړه او پو د لنډ مهال لپاره د سکاټلنډ د ایرشر په آروین ښارګوټي کې (چېرې چې آلن زېږېدلی و) وړاندې له دې چې په ۱۸۱۶ زکال کې په لندن کې له خپلې کورنۍ سره یوځای شي، ګرامر ښوونځي ته ولاړ. هلته یې د ۱۸۱۷ زکال تر اوړي پورې په چلسي بورډېنګ ښوونځي کې زده کړې وکړې. له دې وروسته په سټوک نیونګټون کې د مانور هاوس په نامه د کشیش جان برانسبي ښوونځي ته ولاړ.
پو په ۱۸۲۰ زکال کې له آلن کورنۍ سره بېرته ریچمونډ ته کډه شو. په ۱۸۲۴ زکال کې هغه مهال چې دغه ښار ته د مارکوس دو لافایت سفر لمانځل کېده هغه د ریچمونډ د ځوانانو په افتخاري ګارد کې د بریدمن په توګه خدمت وکړ. د ۱۸۲۵ زکال په مارچ میاشت کې د الن تره او د هغوی د سوداګرۍ شریک ویلیام ګالت ومړ چې ویل کېږي د ریچمونډ له تر ټولو بډایه کسانو څخه و؛ له هغه څخه څو جریبه املاک او کرنیزې ځمکې په میراث پاتې شوې. د هغه میراث ۷۵۰ زره ډالر (په ۲۰۲۱ زکال کې له ۱۸ میلیونو ډارو سره برابرېږي) اټکل شو. د ۱۸۲۵ زکال په اوړي کې آلن د دغه پریمانه شتمنۍ د ترلاسه کولو د لمانځنې په موخه یو دوه پوړیز پوخ کور وپېره چې ورته یې مولداویا ویل.
ویل کېږي چې کېدای شي پو د ۱۸۲۵ زکال په فبروري میاشت کې وړاندې له دې چې په ویرجینیا پوهنتون کې د لرغونو او معاصرو ژبو د زده کړې په برخه کې نوم ثبت کړي له سارا المیرا رویسټر سره کوژده کړې وي. دغه مهال یاد پوهنتون په خپلو لومړنیو پړاونو کې و او د هغو د بنسټګر توماس جفرسون د ارمانونو پر بنسټ تاسیس شوی و. دغه پوهنتون د قمار، آسونو، وسلو، تنباکو او الکولو اړوند شدید قوانین لرل، خو دغه قوانین تر ډېره پورې له پامه غورځول کېدل. جفرسون د زده کړیالانو د ځاني ادارې یو سیسټم رامنځته کړ چې زده کړیالانو ته یې اجازه ورکوله د خپلو زده کړو ډول په خپله غوره کړي، خو په زده کړو کې یې ګډون تنظیم او د سرغړونو راپور یې پوهنځي ته ورکړي. دغه مهال د دغه ځانګړي سیسټم پلي کېدل له ګډوډیو سره مخ و او د زده کړو د پرېښودو کچه هم لوړه وه. پو دغلته د خپل اقامت پر مهال له رویسټر سره اړیکه له لاسه ورکړه او د قمار د پورونو له امله یې له خپل رضاعي پلار سره هم اړیکه پرې شوه. هغه ادعا کړې چې آلن هغه ته د زده کړو او د استوګنځي د برابرولو په موخه کافي مالي امکانات نه ورکول. آلن هغه ته اضافي پیسې او جامې ولېږلې، خو د هغه د قمار پور مخ پر زیاتېدو و. پو له یو کال وروسته پوهنتون خوشی کړ خو دا یې احساس کړه چې ریچمونډ ته په بېرته ګرځېدو کې به یې هرکلی ونشي؛ په ځانګړې توګه هغه مهال چې وپوهېد معشوقې یې د الکساندر شلټون په نامه له بل چا سره واده کړی. هغه د ۱۸۲۷ زکال په اپرېل میاشت کې بوسټون ته سفر وکړ او ځان یې په بېلابېلو دندو لکه د یو شمېر نشریاتو د اداري مامور او د هغو د مطالبو د لیکونکي په توګه بوخت کړ، دغه مهال هغه د هنري لي رنه (Henri Le Rennet) له مستعار نامه څخه ګټنې ته مخه کړه.
مړینه
د جوزف ډبلیو. واکر په خبره؛ هغه یې د ۱۸۴۹ زکال د اکتوبر په دریمه په بالتیمور کې د «شدیدې نارامۍ او... چټکې مرستې ته د اړتیا په حالت کې موندلی و. هغه یې د واشنګټن میډیکل کالج ته یووړ او د ۱۸۴۹ زکال د اکتوبر په اوومه د یکشنبې ورځې د سهار په پنځو بجو هلته ومړ. پو په دومره کچه د سم روغتیايي وضعیت څښتن نه و چې توضېح کړی څه ډول له دغه ډول ناسمو شرایطو سره مخ شوی او ولې یې داسې جامې اغوستې چې د ده خپلې نه وې. ویل کېږي چې هغه د خپلې مړینې پر شپه څو ځله د «رینولډز» په نامه غږ کړی، په داسې حال کې چې څرګنده نه ده چې د هغه هدف څوک و. د هغه معالج ډاکټر ویلي چې وروستۍ خبره یې دا وه چې، «خدایه زما له بیچاره ارواه سره مرسته وکړه». ورته مهال د هغه د درملنې سوابق او آن د مړینې سند یې هم ورک شوی دی.
هرنه
هرنه د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
جينکگو بيلوبا
جينکگو بيلوبا (په لاتین: Ginkgo biloba په چینایي: 銀杏  yín xìng) یوه لویه ونه ده چې د Ginkgoaceae په کورنۍ، د Ginkgo په جېنس پورې اړه لري او په چین، جاپان کې راشنه کېږي. جينکگو بيلوبا د چين د خلکو جمهوريت ملي ونه هم ده.
ځانگړتیا
جينکگو بيلوبا توييدونكې لويه ونه ده چې اوږدوالی یې د ۳۰ مترو څخه تر ۴۰ مترو پورې وی. عمر یې ۱۰۰۰ کالو ته رسېدلای شي. په اوس وخت کې په جاپان کې د گینگو یوه ونه شته چې ۱۲۰۰ کاله عمر لري. نوموړې ونه د لغړي تخم بوټو څخه دي چې هېڅ گلونه او مېوې نه لري. جينکگو بيلوبا په دوو جېنسو تقسیمېږي د مونث بوټي یو شمېر تخمدانونه لري چی پر ساقې باندې نصب شوي دښ او د مذکر بوټي غوټۍ لري.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
فراری سریال پنځم فصل
د فراری سریال پنځم فصل په دی فصل کې چې فکر کیږي مایکل اسکافیلډ وژل شوی دی بیا د یمن هیواد په یوه زندان کې را څرګندیږی چې بیا وروسته د لینکون باروز یعنی د مایکل اسکافیلډ ورور او د هغه نورو ملګرو په فرسته له بند خونی څخه په تیښته بریالی کیږی.
تامبه
وېشنيزه:تامبه وېشنيزه:کيمياوي توکي
سلطانيه ولسوالي
سلطانيه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سلطانیه)  د ايران د زنجان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سلطانيه ښار دی. دا ولسوالي ۲۹٬۴۸۰ تنه نفوس لري او مساحت یې 1358.80 کیلومتره مربع دی. د سلطانيه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۹۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د زنجان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
هرجیسا
هرجیساپه انګلیسي Hargeisa) د موګادیشو نه وروسته د سومالیا هیواد دویم لوی ښار او همدارنګه د سومالیلانډ پلازمین ده.
حيدراباد، هند
حیدر آباد هند (حیدرآباد)، هند د هند يو ښار دی، دا د هند په آندرا پرديش ايالت کې دی. دا د هند 5م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 3,637,483 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 6,809,970 وه. خیرن ښار دی.
وېشنيزه:د هند ښارونه
برمرهافن
برمر هافن د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
عبدرحمان محمد ایدید
عبدلرحمان احمد د افریقایي نیمه خپلواک هیواد سومالیلانډ هیواد د پلازمینې هرجیسا والی دی.
ویاچسلاو مولوتف
ویاچسلاو میخائلوویچ مولوتف (۹ مارچ ۱۸۹۰- ۸ نومبر ۱۹۸۶ زکال) روسي سیاستوال او دیپلمات، پخوانی بلشویک او له ۱۹۲۰ مې لسیزې راهیسې په شوروي دولت کې یو له مخکښو څېرو څخه و. هغه له ۱۹۳۰ زکال څخه تر ۱۹۴۱ ز کال پورې د خلکو د کمیسارانو د شورا د مشر او له ۱۹۳۹ – ۱۹۴۹ ز کال پورې او بیا ځلي له ۱۹۵۳-۱۹۵۶ ز کال پورې یې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه خدمت وکړ.