cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جان نیوټن
غلامي او خلاصون
نیوټن د پیګاسوس له عملې سره یوځای نه شو. په لویدیځې افریقا کې په کال ۱۷۴۵ کې دوی نیوټن له غلام پلورونکي اموس کلوو سره پریښود. کلوو نیوټن ساحل ته یووړ او خپلې میرمنې شهزادګۍ پیي ته  چې هغه د شیربرو له توکم څخه وه ورکړ، هغې له نیوټن سره هم د نورو غلامانو په څیر ناوړه چلند وکړ. نیوټن وروسته دا دوره داسې یاده کړه چې «یو وخت یو کافر او ازاد، په لویدیځې افریقا کې د غلامانو خدمتګار و».
د ۱۷۴۸ کال په لومړیو کې هغه د یوه سمندري کپتان له خوا چې د نیوټن پلار یې د هغه د لټون غوښتنه کړې وه وژغورل شو، او د Greyhound په سوداګریزې کښتۍ کې، چې د شاتو موم او د لرګي رنګ یې لېږدوه انګلستان ته راستون شو.
روحاني بدلون
په ۱۷۴۸ کې، نیوټن د Greyhound په کښتۍ کې انګلستان ته د بیرته راستنیدو پرمهال، یو روحاني بدلون وموند. کله چې هغه له خوبه راویښ شو نو ګوري چې کښتۍ د ایرلینډ د ډونیګال ساحل ته نږدې په سخت توپان کې ګیر ده او د ډوبیدو په حال کې ده. نیوټن د خدای د رحمت لپاره دعا پیل کړه، وروسته له هغه توپان د غلی کېدو په حال کې شو. له څلورو اونیو وروسته Greyhound د ​​ایرلینډ Lough Swilly بندر ته ورسیده. دا تجربه عیسویت ته د هغه د اوښتون پیلامه وه.
هغه د انجیل او نورو دیني ادبیاتو لوستل پیل کړل. کله چې هغه انګلستان ته ورسید، هغه د انجیل مسیحیت عقیدې منلې وې. د ۱۷۴۸ کال د مارچ ۱۰، دا هغه نېټه وه چې هغه د خپل پاتې ژوند لپاره په نښه کړه. تر هغه وروسته، هغه له بې حیایۍ، قمار او څښاک څخه ډډه وکړه. که څه هم هغه د غلامانو په سوداګرۍ کې کار کولو ته دوام ورکړ، په ​​افریقا کې د هغه د اوسېدو پرمهال هغه د غلامانو ترمنځ خواخوږي ترلاسه کړې وه.
د غلامانو سوداګري
نیوټن په ۱۷۴۸ کې لیورپول، د مثلث سوداګرۍ لوی بندر ته راستون شو. تر یوې اندازې پورې د خپل پلار د ملګري جوزف مانیسټي د نفوذ له امله، هغه د غلامۍ کښتۍ براونلو کې چې د ګینې د ساحل له لارې ویسټ انډیز ته روانه وه، د لومړي مامور رتبه ترلاسه کړه. نیوټن د غلامانو په سوداګرۍ کې کار کولو ته دوام ورکړ. په ۱۷۵۰ کې انګلستان ته تر بیرته راستنیدو وروسته، هغه د د ډیوک اف ارګیل (۱۷۵۰) او د افریقا (۱۷۵۲-۵۳ او ۱۷۵۳-۵۴) د غلامۍ کښتیو د کپتان په توګه درې سفرونه ترسره کړه. په ۱۷۵۴ کې هغه مغزي سکتې سره مخ شو، چې د سمندري سفر کولو نه یې لاس واخیست، خو د Manesty د غلامۍ په عملیاتو کې یې پانګونې ته دوام ورکړ.
د لومړي چارلز اعدام
لومړی چارلز د ۱۶۴۹ زکال د جنوري په دېرشمه د سه شنبې په ورځ د وایټ هال ماڼۍ له میلمستون یا بانکټینګ ماڼۍ بهر اعدام شو. دغه اعدام د انګلستان د کورنۍ جګړې پر مهال د سلطنت غوښتونکو او د انګلستان د پارلمان د استازو ترمنځ د سیاسي او پوځي شخړو د اوج ټکی و چې له امله یې د انګلستان، ایرلنډ او سکاټلنډ پاچا لومړی چارلز ونیول شو او محکمې ته حاضر کړای شو. د ۱۶۴۹ زکال د جنوري په ۲۷ مه د عدالت پارلماني سترې محکمې چارلز «په خپله خوښه په دولت باندې د نامحدود او ظالمانه واک لرلو او همدارنګه د وګړو د حقونو او آزادیو د تر پښو لاندې کولو» له امله مجرم اعلان کړ او د سر غوڅولو په طریقه یې د هغه د اعدام امر ورکړ.
جان نیوټن
د غلامانو سوداګري
په ۱۷۸۰ کې نیوټن د سینټ مري وولنوت کلیسا د رییس په توګه لندن ښار ته لاړ، چیرته چې هغه په ​​​​۱۷۸۷ کې د غلامانو د سوداګرۍ د لغو کولو لپاره له کمیټې سره یې مرسته کوله. په دې وخت کې هغه د افریقا د غلامۍ تجارت په اړه خپل فکرونه لیکلي، چې په هغه کې راغلي؛ «د ډیرو پیاوړو قلمونو له خوا پر دې موضوع خورا رڼا اچول شوې او ډېریو د پت څښتن اشخاصو د هغو ډلو چې د انسانیت له احساساتو سره په ټکر کې دي مخنیوی يې کړی او د هغوی په ځپلو کې يې له خپل بشپړ نفوذ نه کار اخیستی دی؛ هیله ده چې دا زموږ د ملي شخصیت داغ به ډېر ژر له منځه لاړ شي».
د لومړي چارلز اعدام
چارلز د خپل ژوند وروستۍ ورځې په سنت جمیز ماڼۍ کې تېرې کړې له خپلو تر ټولو وفاداره کارکوونکو سره مل شو او کورنۍ یې لیدو ته ورته راتله. د جنوري په ۳۰ مه یې هغه د وایټ هال ماڼۍ بانکټېنګ هاوس (میلمستون) ته نږدې جوړ کړای شوي تور رنګه اعدام ځای ته بوتله څو هلته یې اعدام کړي. ګڼ شمېر خلک د پاچا وژنې د دغو مراسمو لیدو ته راغونډ شوي و. چارلز د اعدام ځای ته وخوت او خپله وروستۍ وینا یې خلکو ته وکړه، هغه ټول هغه تورونه رد کړل چې پارلمان ورباندې لګولي و او او ځان یې د «خلکو شهید» وباله. راغونډو شوو وګړو د پارلماني ګاردانو د شتون له امله چې د اعدام کولو له ځای چاپېر شوي و ونشو کولای د هغه وینا واوري خو له چارلز سره څنګ ته کشیش ویلیام جکسون هغه په لنډه توګه ضبط کړه. چارلز په وروستیو کې څو کلمې خبرې له جکسون سره وکړې، هغه په جنت کې د خپل «فساد نه منونکي تاج» ادعا وکړه او خپل سر یې د پرې کولو پر تخته کېښود. څو شیبې صبر یې وکړ او د چمتووالي د علامې په ورکولو سره یو ناڅرګند جلاد په یوه ګذار سر ترې پرې کړ او د چارلز سر یې د وګړو د رامنځته شوې چوپیتا پر مهال د وګړو خوا ته ونیو او لږ وروسته یې د هغه سر د ګڼ شمېر سرتېرو په پښو کې ورګذار کړ.
جان نیوټن
واده او کورنۍ
د ۱۷۵۰ کال د فبروري په ۱۲ نیټه نیوټن د روچیسټر په سینټ مارګریټ کلیسا کې د خپل ماشومتوب له معشوقې مري کیټلټ سره واده وکړ.
د لومړي چارلز اعدام
دغه اعدام د انګلستان د تاریخ د تر ټولو مهمې او بحث پارونکې پېښې په توګه توصیف شوی دی. یو شمېر دغه اعدام د یو بېګناه انسان شهید کول ګڼي، د انګلستان د پاچاهۍ د بېرته رامنځته کولو د دورې تاریخ لیکونکی اډوارډ هایډ څرګندوي «دغه کال له وړاندې تېرو کلونو څخه تر ټولو بدنامه او غندل کېدونی کال و، چې په کې په لوړه کچه چلوټۍ او ریا، پیاوړو ریښه لرونکو شرارتونو او خونړيو خیانتونو شتون درلود چې هېڅ ملت هېڅکله هم په دې توګه نه و رټل شوی»؛ ایزاک ډیزریلي د چارلز اړوند لیکي چې هغه «د هماغه ټولیز تفکر څخه تبر موندلی و او له هغه عظمت سره چې ژوند یې ورسره کاوه مړ شو»، هغه د یو «مدني او سیاسي» شهید په توګه د انګلستان لپاره ومړ. یو شمېر نور بیا دغه چاره په بریتانیا کې دیموکراسۍ پر لور ژوند بخښونکی ګام بولي ځکه چې د لومړي چارلز څارنوال، جان کوک څرګنده کړې «دغه حکم نه یوازې د یو ظالم بلکه د استبداد پر ضد صادر شو» همدارنګه وېګ تاریخ لیکونکی ساموئل راسون ګاردینر لیکي «د چارلز په مړینې سره د مشروطه نظام د جوړېدو پر وړاندې اصلي خنډونه له منځه ولاړل. [...] سلطنت هماغه ډول چې چارلز درک کړی و، د تل لپاره له منځه ولاړ».
جان نیوټن
واده او کورنۍ
نیوټن خپلې دوه یتیمې خوریې، الیزابیت کانینګهم او الیزا کیټلیټ، چې دواړه د کاټلیټ له کورنۍ نه دي، په فرزندي ومنلې. د نیوټن خوریې، الیس نیوټن وروسته د هند له شهزاده میهول سره واده وکړ.
د لومړي چارلز اعدام
اعدام
د اعدام مراسم د ۱۶۴۹ زکال د جنوري په ۳۰مه ترتیب شوي و. د جنوري په ۲۸مه پاچا له وایټ هال ماڼۍ څخه سینټ جیمز ماڼۍ ته ولېږدول شو، احتمالا د دې لپاره چې د بانکټېنګ ماڼۍ په بهر کې (په کره توګه د وایټ هال په شاته کوڅه کې) د اعدام ترسره کولو په موخه د ځای جوړولو د چارو له غږونو لرې وي. چارلز خپله دغه ورځ د لندن له کشیش ویلیام جکسون سره په عبادت کولو تېره کړه.
جان نیوټن
وروستي کلونه
د نیوټن میرمن مري کیټلیټ په ۱۷۹۰ کې مړه شوه، له هغه وروسته یې خپلې میرمنې ته لیکونه (۱۷۹۳) ولیکل او خپاره یې کړه، چې په هغه کې یې خپل غم څرګند کړ. نیوټن چې له ناروغۍ او د سترګو له کمزورتیا نه ځورېده، په ۱۸۰۷ کال د ډسمبر په ۲۱ په لندن کې مړ شو. هغه د لندن په سینټ مري وولنوت کې د خپلې میرمنې تر څنګ خاورو ته وسپارل شو. دواړه په ۱۸۹۳ کال کې په اولني کې د سینټ پیټر او پاول کلیسا کې بیا خاورو ته وسپارل شوو.
د لومړي چارلز اعدام
اعدام
د جنوري په ۲۹مه چارلز خپل شخصي اسناد او شفري لیکونه وسوزول. هغه خپل ماشوم د ۱۵ میاشتو لپاره نه و لیدلی، له همدې امله د پارلمان استازو اجازه ورکړه څو له خپلو دوه ماشومانو الیزابت او هنري سره د وروستي ځل لپاره وګوري. هغه خپلې ۱۴ کلنې لور الیزابت ته لارښوونه وکړه چې «پروتستانت واقعي مذهب» ته وفاداره پاتې شي او خپلې مور ته ووايي چې «هغه یې هېڅکله له فکره نه ده وتلې». ۱۰ کلن هنري ته یې هم لارښوونه وکړه چې د پارلمان د استازو له خوا «پاچا نه شي»، ځکه ډېرو دا ګمان درلود چې هنري به د یو تش په نامه پاچا په توګه وټاکي. چارلز خپل جواهرت په خپلو ماشومانو وویشل. چارلز د خپل ژوند وروستۍ شپه ناکراره تېره کړه او یوازې د شپې په دوه بجو ویده شو.
چارلز د خپل اعدام په ورځ وخته له خوبه پاڅېد. هغه د سهار په پنځو بجو د خپلو تشریفاتي جامو په اغوستلو پیل وکړ چې بشپړې تور رنګه وې او آبي رنګه بندونه یې لرل. د هغه ځان چمتووالي تر لمر خاته پورې دوام وکړ. هغه د خپلې خوب د کوټې تنظیم کوونکي توماس هربرت ته لارښوونه وکړه چې له پاتې وسایلو سره یې څه وکړي. هغه له هربرت څخه د یو اضافي بنیان یا کمیس غوښتنه وکړه څو راټول شوي خلک د یخنۍ له لاسه د ده لړزېدل، د ډار له امله وه نه بولي. وړاندې له دې چې حرکت وکړي جکسون ورته د رباني عشا د مراسمو ځانګړي خواړه ورکړل څو د اعدام په ځای کې د لوږې له امله بېهوښه نه شي. له غرمې وړاندې په لس بجو ډګروال فرانسېس هکر چارلز ته لارښوونه وکړه څو د اعدام په موخه وایټ هال ماڼۍ ته ولاړ شي. د غرمې پر مهال چارلز یو ګیلاس کلاري واین وڅښل او یوه ټوټه ډوډۍ یې وخوړه.
ګڼ شمېر خلک له میلمستون یا له بانکټېنګ هاوس بهر راغونډ شوي و، چېرې چې د چارلز د اعدام کولو ځای تنظیم شوی و. دغه سټېج په تور رنګه تکه باندې پوښل شوی و او په لرګیو کې دننه رسۍ بندې شوې وې څو د اړتیا په صورت کې د چارلز د مهار کولو په موخه ترې کار واخلي. د اعدام لپاره تخته تر دې کچې لاندې وه چې پاچا اړ و پر هغه باندې د خپل سر اېښودو په موخه په سجده پرېوزي، داسې حالت چې د تختې پر وړاندې د ګونډو وهلو پر ځای یې د ډېر اطاعت د حالت څرګندويي کوله. د چارلز اعدام کوونکو د پېژندو څخه د مخنیوي په موخه مخ پټي تړلي و او تورې خولۍ یې اغوستې وې.
له غرمې وړاندې شاوخوا ۲ بجو پر مهال ډګروال هکر، چارلز د اعدام ځای ته راوغوښت. چارلز د میلمستون له دروازې څخه د اعدام ځای ته راغی، هغه راتګ چې هربرت «تر ټولو خواشینونکې منظره چې انګلستان لیدلې» توصیف کړې ده. چارلز د وګړو بیروبار ولید او پام یې شو چې د وګړو او د اعدام د ځای ترمنځ ولاړ ساتونکي خلکو ته د هغه د هر ډول وینا غږ رسېدنه اخلال کوي. له همدې امله خپله وینا یې جکسون او د پاچا اعدامونکي متیو تاملینسون ته وکړه – چې لومړني یې وینا په لنډه توګه ضبط کړه. هغه د هغو تورونو پر وړاندې د خپلې بې ګناهۍ وویل چې پارلمان ورباندې تورن کړی و، همدارنګه یې عیسویت ته خپله وفاداري څرګنده کړه او زیاته یې کړه چې پارلمان له ده څخه په وړاندې دورو کې د ټولو جګړو عامل دی. هغه ځان «د خلکو شهید» وباله او ادعا یې وکړه چې د هغوی د حقونو لپاره وژل کېږي.
چارلز له جکسون خپله شپنۍ وریښمني خولۍ وغوښته چې پر سر یې کړي څو جلاد د هغه له ویښتانو سره په تکلیف نه شي. هغه جکسون ته مخ کړ او څرګنده یې کړه چې «له یو فاسد تاج څخه د فساد نه منونکي تاج لور ته درومي» - یعنې دا چې جنت ته درومي. چارلز، جکسون ته خپله تشریفاتي چپن او کمربند ورکړل او په یوه کلمه کې یې د راز په څېر ورته وویل: «په یاد یې ولره». چارلز خپله غاړه د تختې پر سر کېښوده او له جلاد څخه یې وغوښتل د ده تر اشارې پورې یې سر پرې کولو ته صبر وکړي. څو شیبې وروسته چارلز اشاره وکړه او جلاد هم په یوه ګذار سرې ترې پرې کړ.
پېچنګي ژبه
سرچینې
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pecheneg language». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۴ مرداد ۱۳۸۹. وېشنيزه:ژبې
زده کوونکی
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" زده کونکی ( انګلیسي student) د هغه چا مانا لري چې زده کړې کوي او په اصطلاح کې دا د پوهنتون څخه دمخه د زده کړې کچې رسمي زده کونکو ته راجع کولو لپاره کارول کیږي. په یوه تعلیمي سیسټم کې، کله چې یو څوک زده کړه کوي "نورو څه ویلي او کړي دي" او ورته ویل کیږي چې "څنګه یې د ساینس پېچلې ستونزې حل کړې دي". هغه یوازې هغه وخت څېړونکی او ساینس پوه دی چې پخپله د پوهې اخري حد ته ورسیږي او یوه نوې ستونزه کشف یا حل کړي.
ایران
د منځني ښوونځي د لومړۍ دورې له پای ته رسېدو وروسته، زده کونکي به د منځني ښوونځي دوهم دور ته داخل شي او په مطلوب ساحه کې زده کړه وکړي. د عالي لیسې د دوهم کال له بشپړولو او د ډیپلوم ترلاسه کولو وروسته، هغه زده کونکي چې په پوهنتون کې خپلو زده کړو ته دوام ورکوي د داخلې ازموینې لپاره چمتو کیږي.
افغانستان
په افغانستان کې ښوونځی په درې کته ګوريو وېشل کيږي چې لومړی پړاو يې لومړنی ښوونځی وي چې شپږ کاله دوام کوي،او په دوه پړاوو وېشل کيږي:
لومړی پړاو: په دې دوره کې زده کوونکو ته د ژوند اداب، کلتور او ليک لوست او شمېر ورزده کول کيږي، چې معمولاً لومړي ټولګي کې يې له اووه کلنۍ کښته زده کوونکي نه نيسي او له اووه کلنۍ پيل کيږي.
دوهم پړاو يې هم درې کاله دوام کوي او زده کوونکي پکې له نويو مضامينو سره اشنا کيږي.
دوهم يې منځنی ښوونځی دی چې زده کوونکي پکې د نويو نورو مضامينو او نړيوالو ژبو زده کولو سره مخ کيږي.
دريم ښوونځی دی چې په دې دوره کې زده کوونکو مضامين بدليږي او بالاخره زده کوونکی د دولسم ټولګي له فراغت وروسته د زده کړو سند ( شهادتنامه ) ترلاسه کوي چې له دې وروسته کولای شي پوهنتونونو ته لار پيدا کړي.
البته هېره دې نه وي چې د ښوونځي دا ډول وېشنه د رېشتو او څانګو د بېلتون لپاره نه دی يوازې د ښوونځي د اداري مديريت او تنظيم او د زد کوونکو د چارو د تنظيم او مضامينو د سلسله مراتبو لپاره شوې ده، که د دې پرځای په ښوونځي نظام کې لومړني درې کلونه د وړکتون پر نوم شوې وای او په دې درې کلونو کې زده کوونکي ته يوازې او يوازې ژوند اداب، ليک لوست او شمېر په ابتدايي بڼه ورکړل شوای وای ښه به وای.
دريمه درې کلنه دوره رېشته بندي شوي وای هر چا چې هره څانګه خوښولی هماغه څانګه يې ټاکلې وای او په دې دوره کې عملي کارونو زده کړې هم وای مانا دا چې يوازې ښوونيزه او کتابي بڼه يې نه لرلی، کسبونه او تخنيکونه په نوې او معاصره بڼه او د برېښنايي توکو په مرسته ورزده کړای شوای وای، ترڅو يو مسلک دوی په تخنيکي توګه زده کړای وای.
په څلورمه درې کلنۍ دوره کې زده کوونکی د خپل مسلک په مسلکي ډول د زده کولو او له هغې نه د ګټې اخيستلو لپاره ځانګړی شوای وای، د بېلګې په توګه يوه زده کوونکي د فلزاتو او فزيکي شيانو د جوړولو په څانګه کې کړې وای، نو هغه بايد د دې قابل وای چې څنګه له فلزکارۍ کار واخلي، د خرادۍ ماشينونو رول څه شی دی، د ستونزې د حل لپاره د مفکورې پيدا کول او د هغې انځورول او بلاخره ستونزې د حل په پار په عملي توګه د يو څيز جوړول څنګه وکړي.
سویډن
د سویډن د تعلیمي سیسټم د ارزښتونو پر بنسټ، ټول خلک، پرته له دې چې جنسیت ، نژاد ، توکم ، مذهب او نور، باید د وړیا زده کړې فرصت ولري. په سویډن کې اجباري زده کړې د اوو څخه تر شپاړس کلنو ماشومانو لپاره دي (مخکې له دې چې عالي ښوونځي ته داخل شي). په سویډن کې دولتي ښوونځي د هرچا لپاره وړیا دي او د هغو مهاجرینو ماشومان چې په دغه هیواد کې د اوسیدو اجازه لري هم کولای شي په دغو ښوونځیو کې چې ډیرې اسانتیاوې لري له وړیا زده کړو څخه برخمن شي. د زده کړې لګښت سربیره، په سویډن کې د زده کونکو لپاره د ژوند لګښت لګښتونه لکه خواړه ، جامې ، تفریح ، عامې روغتیا ، سفر ، او نور شامل دي.
سرچينې
وېشنيزه:ښوونځی وېشنيزه:ښوونه وېشنيزه:زده کړه وېشنيزه:زده کوون وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:افغانستان کې 1979- 1989 زېږيزکميونيزم پير
لوری ميدان
په ریاضیاتو کې، د سمت ساحه يا لوری د اقليدسي فضاء په فرعي سیټ کې د هرې نقطې سره یو سمت شریکوي. د مثال په توګه، په الوتکه کې سمتي ساحه په هره نقطه کې د تیر په توګه لیدل کیدی شي، چیرته چې تیر سمت او یو مطلق لري. په فضا کې د مایع حرکت معمولا د سمتي ساحې لخوا ماډل کیږي، چیرې چې د مایع سمت (لارښ او سرعت ) په فضا کې په هره نقطه کې ورکول کیږي.
سټیفن فوچز
سټیفین فوچز (انګلیسي: Stephen Fuchs؛ زوکړه: د ۱۹۰۸ زکال د اپرېل ۳۰ مه – مړینه: د ۲۰۰۰ زکال د جنوري ۱۷ مه) اتریشي کاتولیک کشیش، مبلغ او انسان پېژندونکی و چې په هند کې یې د قوم پوهنې (ethnology) او له تاریخ وړاندې دورو اړوند څېړنې کړې دي. په ۱۹۵۰ زکال کې یې د ویانا له پوهنتون څخه د قوم پوهنې او هند پوهنې (Indology) اړوند د دوکتورا له سند ترلاسه کولو وروسته هند ته سفر ورکړ او د انسان پوهنې په برخه کې یې د بمبی د سنټ زیوئرس کالج له جوړېدو سره مرسته وکړه. فوچز د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د بریتانوي دولت له خوا د جرمني مبلغ په توګه معرفي شو او له همدې امله یې د لنډ مهال بند تېرولو وروسته د انتروپوز انستیتیوت هندي څانګه پرانیسته چې وروسته یې نوم د هندي کلتور پر انستیتیوت واوښت. فوچز د روغتیايي ستونزو له امله په ۱۹۹۶ زکال کې اطریش ته کډه وکړه او د ۹۱ کلونو په عمر د اطریش په مدلینګ کې ومړ.
فوچز د خپلو څېړنو په موخه په مرکزي هند کې میداني څېړنې ترسره کړې. د نوموړي څېړنې د معاصرو هندي قبایلو په دودونو او رواجونو باندې تمرکز لري. هغه مهال چې هند ته یې کډه وکړه، په پیل کې یې د معاصرو هندي قبایلو د ټولینزو دودونو او کلتور اړوند څېړنې ترسره کړي. د هندي کلتور د بنسټ له جوړولو وروسته، فوچز د هند د اصلي اوسېدونکو اړوند د لرغوني هند د کلتورنو په اړه څېړنې وکړې.
لومړنی ژوند او زده کړې
فوچز د ۱۹۰۸ زکال د اپرېل په ۳۰ مه د اتریش د ستایرا سیمې په بروک ان درمور برخه کې وزېږېد. وروسته د نوموړي کورنۍ ګراز ته کډه وکړه چېرې چې نوموړي له ۱۹۲۲ زکال څخه تر ۱۹۲۷ زکال پورې د Society of the Divine Word په نوم عالي لیسه کې زده کړې وکړې. نوموړي له ۱۹۲۷ زکال څخه تر ۱۹۳۰ زکال پورې د جرمني د بن ښار په سنت اګوستین کې فلسفه ولوسته او له ۱۹۳۰ زکال څخه یې تر ۱۹۳۴ زکال پورې د اطریش د مدلینګ سیمې په سنت ګابریل کالج کې د الهیاتو زده کړې وکړې. په مدلینګ کې نوموړي د ویلهلم شمیت د ادبیاتو په ټولګیو کې چې د سنت ګابریل په علمیه حوزه کې یې د قوم پوهنې او ژب پوهنې په برخه کې تدریس کاوه، ونډه واخیسته. له شمیت سره له اړیکې پیدا کولو وروسته نوموړي پرېکړه وکړه چې انسان پېژندونکی یا انټروپولوژیسټ شي.
څېړنې
فوچز د انسان پوهنې په خوا کې یو کاتولیک مبلغ او کشیش و. فوچز تر ډېره پورې ځان عالم او څېړونکی باله. بېرنډ پیفلګ لیکي، «دا ډېره ستونزمنه ده چې ووایم په فوچز کې کوم څه ډېر اغېز درلود – مبلغ یا څېړونکی؟ د دواړو اړوند شواهد شتون لري، خو په تېرو شپږو لسیزو کې په ټولیزه توګه د انسان پوهنې په برخه کې د نوموړي څېړنو ته په پام دا استدلال کېدلای شي چې فوکس تل د څېړنې په برخه کې مخکښ و، په داسې حال کې چې دغه چاره یې د تبلیغ له دندې سره اړونده وه». فوچز باورمن و چې کولای شي «خپلې تبلیغي چارې د هند د لومړي تمدن څخه له ترلاسه شوو عملي موندونو سره ترکیب کړي». هغه په هند کې د قوم پوهنې او له تاریخ وړاندې دورو اړوند څېړنو باندې لسیزې وخت تېر کړ. د هغه د څېړنو تمرکز د مرکزي هند په قبیلوي او «کوچني مقیاس» لرونکو ټولنو باندې و. نوموړي «د هند په لرغونو وګړو» باندې د انټروپولوژي څېړنې ترسره کړې څو د هندي بومي وګړو «د لرغونو لومړنیو کلتورونو» تاریخ روښانه کړي.
نوموړی د اسیايي فلکوریکو څېړنو د لیکونکي پلاوي غړیتوب درلود. نوموړي د هند د قبیلوي کلتورونو او دلیت وګړو سره «له کچې زیاتې لیوالتیا» لرله. د هندي کلتور د بنسټ مشر سبسټین ام. مایکل لیکي: «... د ویلهلم شمیت په څېر هغه په ټوله نړۍ کې د بشریت د درک په موخه د تاریخي مطالبو او همدارنګه د ساده وګړو اړوند د معلوماتو په راټولولو باوري شوی و. هغه له هند او د بډایه قبیلوي او دلیتي میراث سره د مینې واقعي اړیکه لرله». ویلهلم شمیت د فوچز مربي و، خو له دې سره فوچز د شمیت د کلتوري کړۍ له نظریې (چې د ۱۹۰۰ مې لسیزې په لومړیو کې یې د ویانا کالج د قوم پوهنې د څانګې په برخه کې وده کړې وه) ځان جلا کړ، هغه چې پیفلګ (Pflug) «سخته» بلله. د پیفلګ پر باور فوچز «د کلتوري حوزې د اړوندې نظریې انعطاف منونکې برخه منلې وه». جوزف سلمن نوموړی یو کلتوري انټروپولوژیسټ یا انسان پېژندونکی باله.
اطریش ته تګ او مړینه
فوچز یو کلتوري انسان پېژندونکی و چې په میداني کار او یاددښت نیولو کې مخکښ و. نوموړی د هغو وګړو د کلتوري ثبت له امله چې ورسره یې ژوند کاوه ستایل کېږي. نوموړي د ژبو د زده کړې او د تاریخ د یاد ساتلو لپاره ډېر ښه اورېدونکی و. هغه د انسان پوهنې په برخه کې خپله کړنلار جوړه کړه او د ویانا د کالج له کلتوري نظریو او پوهنتوني مفروضاتو څخه لرې پاتې شو. نوموړی د خپل کار د جدیت او همدارنګه سادګۍ له امله د ستاینې او نیوکو سره مخ شوی. هغه د خپلو اثارو لپاره پیاوړې پولې رامنځته کړې چې د ډېری انسان پېژندونکو پر باور ارزښتمنې خو ستړې کوونکې وې.
فوچز په ۱۹۶۶ زکال کې د خپلو روغتیايي ستونزو له امله اطریش ته راوګرځېد. د ۱۹۹۸ زکال د مارچ په ۲۶ مه، فوچز ته د اطریش د دولت له خوا د علومو او هنرونو په برخه کې د ویاړونو لومړۍ درجه صلیب ورکړل شو. نوموړي د ۱۹۹۹ زکال د نومبر په ۱۴ مه «د هندي وګړو د انسان پوهنې اړوند ځانګړې ونډې په ویاړ» د دوکتورا طلايي دیپلوم ترلاسه کړ. په دغه سند کې راغلي چې «هغه د هند د قوم پوهنې په برخه تر ټولو زیاته وړتیا لرلې». نوموړی د ۲۰۰۰ زکال د جنوري په ۱۷ مه د ۹۱ کلونو په عمر د اتریش د مدلینګ سیمې په سنټ ګابریل کې ومړ او مړی یې د هغه علمیه مرکز په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو چې ویلهلم شمیت هم هالته خښ دی.
د ۱۹۹۸ زکال د بشري حقونو قانون
د ۱۹۹۸ زکال د بشري حقونو قانون د بریتانیا پارلمان ته اړوند هغه قانون دی چې د ۱۹۹۸ زکال د نومبر په ۹مه نېټه یې سلطنتي تائید خپل کړ او د ۲۰۰۰ زکال د اکتوبر په ۲مه اجرا وړ وګرځېد. د دغه قانون موخه د بریتانیا په قوانینو کې د بشري حقونو اړوند په اروپايي کنوانسیون کې د راغلو حقونو ځای پر ځای کېدل و. دغه قانون په ستراسبورګ کې د بشري حقونو اروپايي محکمې (ECHR) ته د مراجعې پر ځای د بریتانیا په محکمو کې د کنوانسیون له حقونو څخه د سرغړونو پېښو ته د حل لارې موندلو په موخو جوړ شو.
په ځانګړې توګه، دغه قانون ټول هغه عامه جوړښتونه ناقانونه بولي چې په یو ډول نه یو ډول د کنوانسیون سره په مطابقت نه وي او له هغو سره مخالفې چارې ترسره کړي، مګر دا چې بل هر اصلي قانون هغو ته د بلې لارې په وړاندې کولو کې انتخاب وه نه لري. همدارنګه له قضایه قوې (د محاکمو په ګډون) غواړي چې د بشري حقونو د اروپايي محکمې هر ډول پرېکړه، حکم یا نظر په پام کې ونیسي او تر هغه کچې چې شونې وي قوانین په داسې توګه تفسیر کړي چې د کنوانسیون له حقونو سره مطابقت ولري. له دې سره که چېرې د پارلمان د کوم قانون تفسیر شونی نه وي څو هغه ته له کنوانسیون سره مطابقت ورکړي، قاضیان حق نه لري هغه لغو کړي. دغه اعلامیه د پارلماني قانون اعتبار تر اغېز لاندې نه راولي: په دې توګه د بشري حقونو قانون د بریتانیا د اساسي قانون پر بنسټ د پارلماني حاکمیت د اصل ساتلو په لټه کې دی. ورته مهال قاضیان کولای شی ثانوي یا فرعي قوانین له پامه وغورځوي. د دغه قانون پر بنسټ وګړو ته د ستراسبورګ په محکمه کې د شکایت کولو حق خوندي دی.
د بریتانیا پخواني لومړي وزیر ډېوېډ کامرون له ۲۰۰۷ زکال را وروسته په دغه قانون نیوکې پیل کړې او وړاندیز یې وکړ چې د هغه د دویم ځلي لومړي وزارت پر مهال به د بریتانیا د حقونو منشور "British Bill of Rights" د هغو پر ځای پلی کړي. دا یو پیاوړی ځای نیونکی و، د حقونو منشور چې په ۲۰۲۲ زکال کې اعلان شو او مسوده یې د ۲۰۲۲ زکال د جون په ۲۲ مه وړاندې شوه.
مخینه
اروپايي کنوانسیون له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د اروپايي شورا له خوا جوړ شو. ډېوېډ ماکسوېل فایف (David Maxwell-Fyfe) له ۱۹۴۹ زکال څخه تر ۱۹۵۲ زکال پورې د مشورتي شورا د حقوقي او اداري مسایلو د کمېټې مشر و او د بشري حقونو د اروپايي کنوانسیون د مسودې په جوړولو یې څار درلود. دغه کنوانسیون د «اغېزمنې سیاسي دیموکراسۍ» څخه د ډاډ ترلاسه کولو په موخه د مدني آزادیو د سنتي کړنلارو په ترکیب د بریتانیا د آزادیو او حقونو د قوي سنتونو څخه په اخذ طرح شو. بریتانیا د ۱۹۵۱ زکال په مارچ میاشت کې د اروپايي شورا د بنسټ اېښودونکې غړې په توګه د بشري حقونو په اروپايي کنوانسیون کې شامله شوه. د اروپايي شورا د بنسټ اېښودونکي غړي په توګه، بریتانیا د ۱۹۵۱ زکال په مارچ میاشت کې د بشري حقونو له اروپايي کنوانسیون سره یوځای شوه. ورته مهال تر ۱۹۶۰ مې لسیزې پورې بریتانوي وګړو دا وړتیا نه لرله چې د بشري حقونو په اروپايي محکمه کې (ECtHR) دعوا پرانیزي. د ۱۹۸۰مې لسیزې پر مهال د چارټر ۸۸ (Charter 88) ډلې په څېر مشهورو ډلو چې د ۱۶۸۸ زکال په ځلانده انقلاب او د ۱۶۸۹ زکال د بشري حقونو په منشور یې استناد کاوه، اجرایه قوه یې له خپل واک څخه په ناوړه ګټه اخیستنې تورنه کړه او استدلال یې وکړ چې په انګلستان کې د بشري حقونو د خوندیتوب په موخه د بریتانیا د حقونو نوي منشور ته اړتیا ده.
کارګر ګوند د ۱۹۹۷ زکال د عمومي ټاکنو پر مهال په خپله اساسنامه (مانیفست) کې ژمنه وکړه چې اروپايي کنوانسیون به په خپلو داخلي قوانینو کې ځای پر ځای کړي. هغه مهال چې کارګر ګوند ټاکنې په غوڅ اکثریت وګټلې، د ټوني بلېر په مشرۍ ګوند راتلونکی کال خپله ژمنه د پارلمان له خوا د بشري حقونو د قانون په تصویب کولو سره پوره کړه.
موضوعات (مادې)
په لاندې کې هغه حقوق بیان شوي چې د یاد قانون له خوا یې ملاتړ کېږي
د سويلي کوريا کلتور
د سويلي کوريا اوسنی کلتور د کوريا له دوديز کلتور څخه منځ ته راغلی دی، کوم چې په لومړيو کوريايي کوچي قبايلو کې رواج و. د زرګونو کلونو لپاره د لرغوني کوريايي کلتور په ساتلو سره، په داسې حال کې چې د لرغوني چينايي کلتور تر اغېز لاندې و، سويلي کوريا په ۱۹۴۸ز کال کې د کوريا له وېش وروسته د کلتوري ودې په خپله لاره د شمالي کوريا له کلتور څخه جلا شوه. د سويلي کوريا، په ځانګړي ډول د سيول صنعتي په کېدو، ښاري کېدو او لوېديځ پال کېدو سره، د کوريا د خلکو د ژوند په طريقه کې زيات بدلونونه راغلل. بدليدونکي اقتصاد او د ژوند طريقې ښاري کېدل منځ ته راوړل – کوم چې په سترو ښارونو (او له خلکو څځه د کلیوالو سيمو خالي کېدل) کې د خلکو متمرکز کېدل دي، په داسې حال کې چې ګڼې توکميزې کورنۍ د يو کورني ژوند کولو په نظام کې سره جلا کېدونکي دي. نن ورځ، د سويلي کوريا ډيری کلتوري عناصر، په ځانګړي ډول مشهور کلتور، په ټوله نړۍ کې خپور شوی او په نړۍ کې تر ټولو څرګند کتلوري ځواک ګرځېدلی.
ادب
له شلمې پېړۍ مخکې، د کوريا په ادب کې کلاسيکي چينايي ادب نفوذ کړی و. کوريايانو له زرو کلونو څخه د زياتې مودې لپاره په کوريايي ادب کې په پراخه کچه له چينايي خطاطۍ کار اخيست. اوسنی ادب ډېر ځله د هانګل (한글) له پرمختګ سره تړل شوی دی، کوم چې د «جوسين» واکمنې کورنۍ د څلورم سترواک پاچا ستر سيجونګ (세종대왕) له خوا په «هنمنجيونجيم» (훈민정음) کې جوړ شوی و. په ۱۴۴۳ز کال کې د کوريايي الفبا خپرېدل د ډېرو لپاره د حيرانتيا وړ و، ځکه چې په دې اړوند د پاچا «سيجونګ» د کار کومه تاريخچه نه شته، دا پايله تر لاسه کېدای شي چې پاچا دا کار په پټه تر سره کاوه. دا اقدام په لومړي سر کې د واکمنې علمي-رسمي طبقې، يانګان (양반) څخه، د ښځو په ګډون عامو خلکو ته د ليک لوست په خپرېدو کې د مرستې لپاره تر سره شو. د هانګل له جوړولو مخکې، هغه عام الفبا چې لوستل کېدو د هانجا په نوم و، کوم چې چينايي توري دي؛ يواځې هغو شتمنو کورنيو کولای شول چې دا توري زده کړي، چا چې کولای شول زده کړه تر لاسه کړي. سربېره پر دې، د نورو ژبو په څېر، «هانجا» نه شول کولای د ټولو هغو تورو معناوې تر لاسه کړي چې په کوريايي ژبه کې خبرې پرې کېدې، له همدې امله په دې پوهېدل ستونزمن و چې خلک د څه ويلو هڅه کوي. په هر حال، هانګل يواځې د نولسمې پېړۍ په دويمه نيمايي کې په کوريايي ادب کې يو پیاوړي ځای ته ورسېد، د کوم په پايله کې چې کوريايي ادب زياته وده وکړه، د بېلګې په ډول «سنوسيول» په هانګول کې لیکل شوی ناول دی.
په نوې شاعرۍ کې، داسې هڅې شوې وې چې خيالي تګلارې او د نوې شاعرۍ طريقې متعارفې کړای شي، په ځانګړي ډول د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د «ايزرا پونډ» او «ټي.ايس.الييوټ» په څېر ابتدايي امريکايي نويويپالو د ژباړو له لارې. د جمهوريت پړاو په لومړيو وختونو کې، هېوادپال اثار ډېر بريالي وو.
د ۱۹۷۰ز لسيزې څخه وروسته غزليزه شاعري پياوړې ده. په اوسنۍ سويلی کوریا کې شاعري تر يو بريده مشهوره ده، هم د خپرو شويو اثارو د شمېر له اړخه او هم د ليکليو لیکنو له لارې.
ژورنالزم (خبريالي)
سويلي کوريا کې لس مهمې ورځپاڼې او څلور مهمې نشريې لري. چوسن ايلبو، جوونګانګ البو او ډونګا البو يې درې مخکښې ورځپاڼې دي. هانکیوريه چپ پلوه ورځپانه ده،  KBS, MBC, SBS او YTN يې مهم تلويزيوني کانالونه دي. د زده کوونکو او بالغانو د زده کړې لپاره EBS هم شته.
سويلي کوريا همدا راز د ګڼو وځپاڼو او مجلو نشريې هم لري. له مشهورو څخه يوه يې «چوسون ايلبو» ده، کومه چې د چوسون ايلبو په نوم د کوريايي ورځنۍ پر لیکه خپرونه ده. نورې خپرونې يې « K Scene Magazine, JoongAng Daily, Korea Post, Korea Times, Yonhap News Agency, OhmyNews International» دي. « Korea Herald» او « PRKorea Times» يې د بهرنيانو لپاره د انګليسي ژبې ورځپانې دي، کومې چې له ټولې نړۍ څخه ژوندي راپورونه وړاندې کوي.
که څه هم بنسټيزې ورځپاڼې يې په کوريايي/يا انګليسي کې پر ليکه مواد وړاندې کوي، بيا هم ګڼې يواځې پر ليکه خپرونې شته. ګڼې پر لیکه خپرونې يې « Digital Chosunilbo, Seoul Times, Korean Government Homepage» او « Donga.com » دي، کومه چې په ګڼو ژبو کې کوريايي خبرونه وړاندې کوونکې پر ليکه رسنۍ ده. د « OhmyNews» په نوم يې يوه کوريايي ويبپاڼه ده چې په ۲۰۰۰ز کال کې د « Oh Yeon Ho » له خوا په دې اند جوړه شوې چې عام خلک وکولای شي د تليفون يا برېښنا ليک له لارې راپور ورکړي او د رضاکارو او مسلکي مديرانو په مټ د هغوی د اصلاح شويو خبرونو په اړوند هغوی ډېر اندونه لري. « Oh Yeon Ho» د هغه مهال د لومړي منتخب ولسمشر « Roh Moo-hyun » سره لومړۍ مرکه کړې وه.
بهرنۍ اغېزې
سويلي کوريا له نږدې يوې زريزې راهيسې د چين تر کتنې وړ اغېز لاندې هېواد دی، تر څنګ يې د بېلا بېلو ګاونډيو اسيايي هېوادونو څخه هم تر يو بریده اغېزمن شوی دی. په وروستيو کلونو کې، په دې هېواد کې لوېديځې نړۍ هم تر يو بريده نفوذ کړی، تر ډېره بریده په خوراکونو کې. دې چارې همدا راز د خلکو د خوړلو عاداتو ته هم بدلون ورکړی؛ اوسمهال ډېر خلک پر دوديزو کوريايي خوراکونو سربېره، لوېديځ او نور اسيايي خوراکونه هم خوري، د سويلي اسيا په خلکو کې پيزا يو له خوښې وړ بهرنيو خوراکونو څخه ده، په داسې حال کې چې دا پېزا په لوېديځ کې د اسيايي رنګ تر څنګ وړاندې کېدونکې پيزا سره توپير لري، عموماً په دې کې جوار، خواږه الوګان، مايونيز، بلګوګي او نور مختلف اجزاء شامل وي. ډېر همبرګر، سور شوی چرګ، کافي او ايسکريم هم په سويلي کوريا کې ډېر شهرت لري. په داسې حال کې چې چای ډېر زيات مشهور دوديز څښاک دی، د دولسو سوداګريزو بنسټونو له خوا پر مخ وړل کېدونکو کافي خونو شمېر په ۲۰۱۰ز کال کې ۲۰۰۰  سيمو ته لوړ کړای شوی دی او د «کافيس» اصطلاح (keopiseu 커피스)، د دفتر په توګه د  چای خونې د کارولو د ښودلو لپاره ټاکل شوې وه.
د څو لسيزو لپاره پر جاپاني پاپ کلتور په سويلي کوريا کې بنديزونه لګول شوي وو (که څه هم دا بنديزونه عملي نه وو)، کوم چې کوريا ته د سټلايټ تلويزيوني کانالونو او ځوانانو د کلتور فلمونو او مجلو له لارې رسېدل. په ۲۰۰۰ز کال کې، سويلي کوريا ځوانانو مانګا لوستل، جاپاني راک او راپ موسيقي يې اورېده او په کوریا کې فيشن په «هاراجوکو» او «روپونګي» کې د جاپاني د کوڅو د فيشن له بهيرونو سره ورته والی درلود. په ۲۰۰۰ز کال کې د جاپاني پاپ کلتور په وارداتو بنديزونه لرې کړای شول.
پنسوري
پنسوري په کوريا کې د موسيقۍ يوه دوديزه بڼه ده چې تاريخ يې تر «جوسون» واکمنې کورنۍ (۱۳۹۲-۱۸۹۷) پورې رسېږي، «پان» معنا يوه پرانيستې سیمه، چېرته چې خلک سره راټوليږي، او د «سوري» معنا غږ ده. د پنسوري لوبول له يو سندرغاړي او يو ډول وهونکي څخه جوړ وي، سندرغاړی کيسه کوي، ځانګړي طريقې کاروي، کومې چې د کلونو تمرین ته اړتيا لري او ډول وهونکی د دې کيسې  د پر مخ وړلو لپاره اوازونه چمتو کوي، تر څنګ يې سندرغاړي ته اخلاقي ملاتړ ورکوي. د سيالبينو ځينې غړي هم هڅول کېږي چې په دې فعاليت کې برخه واخلي او سندرغاړي څخه ملاتړ وکړي.
لاهور کلا
د لاهور کلا چې په سیمه يیزه توګه د شاهي کلا په نوم هم پېژندل کیږي، د پاکستان د پنجاب ایالت په لاهور ښار کې موقعیت لري. دا کلا د ښار په شمال لوېدیځ کونج کې موقعیت لري. که څه هم د دې کلا تاریخ پخوانیو وختونو پورې اړه لري، دا د مغل امپراتور اکبر اعظم ( 1605-1556 ) له خوا جوړه شوې وه ، په داسې حال کې چې د اکبر څخه وروسته نسلونو بیا رغولو ته دوام ورکړ. له همدې امله، دې کلا ته د مغلو د دود د خورا ښه مثال په توګه کتل کیږي. د کلا دننه ځینې مشهور ځایونه د شیش محل، عالمګیري دروازه ، نولکھا محل او موتي مسجد شامل دي. په 1981 کې، یونیسکو دا کلا د شالامار باغ سره یوځای د نړیوال میراث ځای په توګه اعلان کړه.
تاریخ
د لاهور د کلا د جوړولو په اړه بېلابېل مبهم او دوديز روايتونه شته. هرصورت، د 1959 د دیوان عام مخې ته د ریاست له خوا د کیندنې په ترڅ کې، د محمود غزنوي د دورې 1025 د سرو زرو سکه وموندل شوه. کوم چې د باغ د خاورې څخه د 62.7 مترو په ژوروالي کې وموندل شو. په داسې حال کې چې د پنځو مترو په اوږدوالي د نورې کيندلو له لارې موندل شوي قوي شواهد ښيي چې د1021 ميلادي کال په شاوخوا کې د محمود غزنوي له خوا د لاهور تر فتحې مخکې هم دلته نفوس موجود وو. سربېره پردې، د کلا نښې د شهاب الدین غوري له دورې څخه موندل کیدی شي، کله چې هغه د 1180 څخه تر 1186 پورې په لاهور برید وکړ.
عالمګيري دروازه
د عالمګيري دروازه د کلا اصلي دروازه ده. دا دروازه په لاهور کې د بادشاهي جومات لویدیځ ته جوړه شوې وه او د مغل امپراتور اورنګزیب عالمګیر لخوا جوړه شوې وه. د دې دروازې اصلي دروازه ډېره لوړه او پراخه جوړه شوې وه، چې د ځانګړي شاهي پوځ اړوند هاتیانو د تېرېدو لپاره هم کارول کېده. له دې دروازې څخه د ننوتلو سره، ختیځ لوري ته یو مربع تالار جوړ شوی و او پورتنۍ پوړ ته یې زینې جوړې شوې وې. سویل ته د ننوتلو دا دروازه د کلا داخلي برخو ته ځي.
حویلی مايي جندان
حویلی مايي جندان د سیکه امپراتورۍ وروستی مهاراجا دلیپ سینګ د واکمنۍ پرمهال جوړ شوی و. د وخت په تیریدو سره، دا ماڼۍ نور شتون نلري او اوس د هغې موقعیت نشي ټاکل کیدی. دا دوه پوړیزه ماڼۍ وه چیرې چې مهاراني چند کور ووژل شو. څیړونکي پدې باور دي چې دا هماغه ودانۍ ده چې اوس د سکه امپراتورۍ لرغوني اثار لري او د سکه ګالري په نوم پیژندل کیږي.
د لاهور کلا په بېلابېلو وختونو او شرايطو کې
دا په یقین سره نه شي ویل کیدی چې د لاهور قلعه کله او د چا لخوا تاسیس شوې ځکه چې دا معلومات د تاریخ په پاڼو کې ښخ شوي دي، شاید د تل لپاره، مګر د ِ څانګې لخوا د کیندنو په ترڅ کې موندل شوي نښې څرګندوي چې دا د 1025 میلادي کال څخه ډیر وخت مخکې جوړ شوی و. ، چې جزئیات یې په لاندې ډول دي:
جوړښت
د مغلو په امپراتورۍ کې د کابل، ملتان او کشمیر د واکمنانو د یرغل له امله د لاهور جغرافیایي اهمیت ته په د لاهور قلعه د خښتو په کارونې سره یوه قوي کلا جوړه شوې وه. د دې معمارۍ پارسي رنګ لري چې د مختلفو پاچاهانو له فتوحاتو سره ژور شو. کلا په ښکاره توګه په دوو برخو ویشل شوې، اداري برخه چې د ټولو دروازو سره ښه تړلې ده او ټول باغونه او د شاهي لیدونکو لپاره عام دیوان لري. په داسې حال کې چې دویمه برخه د شخصي او پټو استوګنځایونو څخه جوړه ده چې په شمالي لوري کې د انګړونو او دهلیزونو په اوږدو کې خپره شوې، چې د "فیل دروازې" له لارې ورته رسیدلي. پدې کې شیش محل، پراخه آرامۍ خونې او کوچني باغونه هم شامل دي. بهرنۍ دیوالونه د نیلي پارسي ټایلنګ یوه ښه بیلګه ده. د هغې اصلي دروازه د "مریم زمانی جومات" مخې ته ده پداسې حال کې چې د عالمګیر لویه دروازه د حضوري باغ په لور پرانیزي، چیرې چې لوی بادشاهي مسجد هم موقعیت لري.
د اقليدس لوری
په ابتدايي ریاضي ، فزیک او جیومیټري کې، د اقليدس همغږي (کله ناکله جیومیټریک ، د الوتکې همغږي -- یا سمت) یو جیومیټریک فعالیت دی چې دواړه یو مطلق او سمت لري. د Euclidean سمت اکثرا د یوې قطعې قطعې لخوا د یو ثابت لوري سره یا په ځانګړي توګه د تیر په واسطه ښودل کیږي چې د پیل نقطه A له خورا سختې نقطې B سره نښلوي او په نښه کیږي. لخوا څرګندیږي فضايي لوری اکثرا د څو اړخیزو جرمونو لپاره هم کارول کیږي. په خطي الجبرا کې د سمتیا یو ډیر جامع مفهوم د سمتیا میکان په نوم پیژندل کیږي. په ساده اصطلاحاتو کې دا د یوې کرښې په توګه هم تعریف کیدی شي چې مطلق او سمت هم ښیي. تیر به سمت او مطلق اوږدوالی په ګوته کړي.
لاهور کلا
سرچينې
وېشنيزه:لاهور کلا وېشنيزه:لاهور
د اقليدس لوری
وېشنيزه:مېچپوهنه وېشنيزه:الجبر وېشنيزه:رياضي وېشنيزه:حساب وېشنيزه:لوری وېشنيزه:فزيک وېشنيزه:اقليدس
افشاري ژبه
اړوندې پوښتنې
وېشنيزه:د ايران ژبې وېشنيزه:د افغانستان ژبې وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:تورکي ژبې
پېغلتوب
کنواریتوب هغه حالت ته اشاره کوي چې په هغه کې نارینه یا ښځینه پاتې کیږي چې هیڅکله یې په خپل ژوند کې جنسي اتحاد نه دی ساتلی
خصوصي کول
خصوصي کول (برتانوي انګريزي کې “privatisation”) د بېلابېلو شيانو معنا درلودلی شي، چې په خورا عام ډول له دولتي سکتور څخه خصوصي سکتور ته د يو څه لېږدولو ته وايي. دا ځيني وختونه هغه وخت د ګډوډۍ د مترادف په توګه هم کارول کېږي، چې يو خورا منظم خصوصي شرکت يا صنعت په کې لږ منظم کېږي. د حکومت دندې او خدمتونه هم ښايي خصوصي شي، چې ښايي د امتياز ورکولو يا «بې سرچينې» په توګه هم وپېژندل شي، چې په دې حالت کې خصوصي ادارو ته د حکومتي خپرونو د پلي کولو يا حکومتي خدمتونو د تر سره کولو دنده ورکول کېږي، چې همدا دنده وار له مخه د دولتي استازوليو په واک کې وه. ځيني بېلګې د عايد راټول، د قانون پلي کول (نافذول)، د اوبو رسول او د بندخونې مديريت دي.
يوه بله پېژندنه يې دا ده، چې خصوصي کول په خصوصي پانګوالو باندې د دولتي تشبث يا د ښاري مالکيت شرکت پلورلو ته وايي. په دې حالت کې ښايي په لومړي ځل يا د تشبث له پخوانۍ ملي کېدنې راهيسې د لومړي ځل لپاره په عامه يا دولتي بازار کې د ونډو سوداګري وشي. د خصوصي کولو دا ډول د ګډې ونډې شرکت د رامنځته کولو په موخه د دوه اړخيزې ادارې دوه اړخيز له منځه وړل، په پلور او پېر کې ګډوالي يا دولتي او خصوصي ګډون يا مشارکت رانغاړلی شي.
په بېل ډول، خصوصي کول د خصوصي عدل پانګوالو له لورې د دولتي سوداګريز شرکت د ټولو پاتې ونډو پېرودلو ته ويل کېدلی شي، چې ډېری وختونه ورته “going private” يا خصوصي تګ وايي. له دې بهير څخه مخکې او وروسته شرکت خصوصي ملکيت دی، مګر له يو ځای کېدنې څخه وروسته يې ونډې په د ونډو د تبادلې دولتي بازار کې له پېر او پلور څخه ګرځول کېږي.
ارپوهنه
ايکونومېسټ “The Economist” مجلې د ۱۹۳۰ز لسيزې پر مهال هغه وخت د خصوصي کولو اصطلاح (د الماني “Reprivatisierung” اصطلاح له مخې د متبادل privatization يا “reprivatisation” په توګه) وړاندې کړه، چې د نازي المان اقتصادي سياست يا تګلاره يې تر پوښښ لاندې ونيوله. روښانه نه ده، چې ايا مجلې دا ويی په اتفاقي ډول انګرېزۍ کې اختراع کړی دی او که ياده اصطلاح الماني ژبه کې له ورته ګړنې څخه راپور شوې ده، چې له ۱۹ پېړۍ راهيسې په کې کارول کېږي.
پېژندنه
د خصوصي کولو “privatization” ويی ښايي د هغې شاليد چارچوکاټ له مخې د بېلابېلو شيانو په معنا سره وي، چې اصطلاح په کې کارول کېږي. دا له دولتي دايرې خصوصي ته د يو څه د لېږد معنا هم ورکولی شي، مګر د هغه څه د تشرېح کولو په موخه هم ښايي وکارول شي، چې تل خصوصي مګر خورا منظم و، چې د ګډوډولو د بهير له لارې لږ منظم کېږي. نوموړې اصطلاح ښايي هغه څه لپاره په تشريحي ډول هم وکارول شي، چې تل خصوصي و، مګر په نورو قانوني واکونو کې دولتي اوسېدلی شي.
ځيني خصوصي ادارې هم شته، چې ښايي دولتي دندې تر سره کړيږ دا ډول ادارې هم د خصوصي په توګه يادېدلی شي. خصوصي کول ښايي په خصوصي ګټو باندې د دولتي سوداګريو پلورلو معنا ولري، مګر د خدمتونو د خصوصي کولو يا حکومتي دندو په برخه کې هم تر بحث لاندې نيول کېدلی شي، چې خصوصي ادارې ته په کې د دولتي خپرونو د پلي کولو يا د دولتي خدمتونو د تر سره کولو دنده ورکول کېږي. ګيليين اي ميتزګير “Gillian E. Metzger” ليکلي دي، چې: «خصوصي ادارې [په متحده ايالتونو کې] دولت لپاره پراخه شمېر ټولنيز خدمتونه برابروي، د دولتي خپرونو مرکزي اړخونه اداره کوي او هغه دندې تر سره کوي، چې په بشپړ ډول دولتي ښکاري. لکه: په رسمي ډول د معيارونو څرګندول يا د درېيم ګوند د فعاليتونو منظم کول. ميتزګير د خصوصي کولو هغه پراختيا په ګوته کوي، چې روغتيايي او مرستندويه خپرونې، عامه زده کړې او بندخونې رانغاړي.
له شلمې پېړۍ څخه وړاندې
د خصوصي کولو تاريخ د لرغوني يونان هغه وخت ته رسېږي، چې حکومتونو په کې خصوصي سکتور سره نږدې د ټولو شيانو تړون وکړ. په رومي جمهوريت “Roman Republic” کې خصوصي اشخاصو او شرکتونو د ماليې راټولولو، پوځي اکمالاتو (پوځي تړونونه)، مذهبي سرښندنو او جوړښت په ګډون زياتره خدمتونه تر سره کړل. که څه هم رومي سترواکۍ هم دولتي تشبثونه جوړ کړل؛ د بېلګې په ډول د غلو دانو ډېره برخه په پای کې د سترواک تر واک لاندې ملکيتونو کې توليد شوې وه. ډيويډ پارکر او ډيويډ اس سال وړانديز کوي، چې د بيوروکراسۍ [هغه اداري نظام، چې مامور په کې يوازې خپل امر ته ځواب ويونکی وي] بيه د رومي سترواکۍ د ړنګېدلو له لاملونو څخه وه.
ښايي د خصوصي کولو پر لور د لومړينو ايډيالوژيکو خوځښتونو يو يې د چين د هان کورنۍ “Han Dynasty” د طلايي دورې پر مهال راپورته شو. تاويزم په لومړي ځل په دولتي کچه وپېژندل شو او د ويو وي “Wu wei” د “laissez-faire” اصل پلوي يې وکړه، چې په لفظي ډول د «هيڅ نه کولو» معنا ورکوي. واکمنانو ته د تاويسټ ملايانو له لورې سلا ورکړل شوې وه، چې يو پياوړی واکمن په حقيقت کې نه ليدل کېدونکی دی.
د رنسانس يا نوي والي دورې پر مهال د اروپا ډېری برخې لا هم فيوډالي اقتصادي موډل پلی کاوه. د دوی خلاف، چين کې د مېنګ په نوم کورنۍ “Ming Dynasty” په ځانګړي ډول خپلو توليدي صنعتونو ته په پام سره، يو ځل بيا د خصوصي کولو پلي کول پيل کړل. دا د پخوانۍ سانګ کورنۍ “Song dynasty” د تګلارو يو بدلون يا اوښتنه وه، چې په خپله يې د يو څه سخت دولتي واک په ګټه پخوانۍ تګلارې له منځه وېوړې.
په برتانيه کې د عمومي ځمکو خصوصي کولو ته رانغاړونکی (محوط) او سکاتلېنډ کې ورته د ښکته ځمکې پاکول او د د لوړې ځمکې پاکول ويل کېږي. د طبيعت د پام وړ خصوصي کولو پېښې په هېواد کې له صنعتي اوښتون څخه مخکې، له ۱۷۶۰ ز کال څخه تر ۱۸۲۰ زکال پورې وشوې.
له شلمې پېړې څخه راوروسته
لويې برتانيې په ۱۹۵۰ز لسيزه کې د خپلو فولادو صنعت خصوصي کړ او د لويديځ المان حکومت په پراخه کچه خصوصي کول پيل کړل، چې له ډلې يې په ۱۹۶۱ز کال کې د دولتي ونډې وړانديزونو کې کوچنيو پانګوالو باندې په اولسوېګين “Volkswagen” کې د زياتره ونډې خرڅلاو يادولی شو. که څه هم ۱۹۸۰ز لسيزه وه، چې خصوصي کولو په انګليستان کې د مارګريت تاچر او متحده ايالتونو کې د رونالد ريګن تر مشرۍ لاندې نړيوال حرکت وکړ. انګليستان کې د خصوصي کولو د يادونې وړ هڅې په ۱۹۸۲ز کال کې د برتانوي تېلو “Britoil”، همدې کال کې د اميرشام نړيوال “Amersham International” په نوم د راډيواکتيف کيمياوي موادو د شرکت، ۱۹۸۴ز کال کې د برتانوي ټيليکام “British Telecom”، په همدې کال د سيلېنک “Sealink” په نوم د ماکو يا جالې شرکت، برتانوي نفت (چې له ۱۹۷۹ څخه تر ۱۹۸۷ز کال پورې په يو بل پسې خصوصي شول)، له ۱۹۸۵ څخه تر ۱۹۸۷ز کال پورې د “British Aerospace”، ۱۹۸۶ز کال کې برتانوي ګاز “British Gas”، ۱۹۸۷ز کال کې “Rolls-Royce”، ۱۹۸۸ زکال کې “Rover Group” (چې پخوا د “British Leyland”’ په نوم و)، ۱۹۸۸ز کال کې د برتانيې د فولاد اتحاديه او د اوبو سيمه ييز واکونو (زياتره ۱۹۸۹ز کال کې) خصوصي کول دي. له ۱۹۷۹ز کال څخه وروسته انګليستان کې د شورا مجلس اجاره اخېستونکو ته په ډېر تخفيف سره د هغوی د کورونو پېرلو حق ورکړل شوی و. په ۱۹۸۶ز کال کې يو ميليون تنو خپل استوګنځايونه وپېرل.
د کانګو کړکېچ
د کانګو کړکېچ د کانګو جمهوريت (نني د کانګو ديموکراتيک جمهوريت) کې د ۱۹۶۰ او ۱۹۶۵ ز کالونو تر منځ د سياسي پاڅون او شخړې يوه دوره وه. کړکېچ نږدې وروسته له هغې سمدستي پيل شو، چې کانګو په بلجيم څخه خپلواکه شوه او په نارسمي ډول په داسې حال کې پای ته ورسېد، چې ټول هېواد د جوزف ډيزاير موبيوتو تر واکمنۍ لاندې و. د کانګو کړکېچ چې د يو لړ کورنيو جګړو رامنځته کونکی و، په سړه جګړه کې يوه نيابتي جګړه هم وه، چې شوروي اتحاد او متحده ايالتونو په کې د مخالفو ډلو ملاتړ وکړ. باور کېږي چې د کړکېچ پر مهال نږدې ۱۰۰۰۰۰ تنه وژل شوي دي.
د بلجيم کانګو “Belgian Congo” کې يو ملتپال خوځښت د استعماري حکومت د پای ته رسېدلو غوښتنه وکړه، چې د ۱۹۶۰ ز کال د جون په ۳۰ د هېواد د خپلواکۍ لامل شوه. په ټيټه کچه چمتووالي نيول شوي وو او زياتره موضوعګانې لکه د فدرالي حکومت پلوي يا فدراليزم، قوم پالنه يا ټرابليزم او توکميز ملتپالنه يا ايتنيک نېشنليزم بې ځوابه پاتې شوې دي. د جولای په لومړۍ اونۍ کې په فوځ کې يوه اله ګوله پيل شوه او د تور پوستو او سپين پوستو ملکي وګړو تر منځ تاوتريخوالی رامات شو. بلجيم له تېښتې څخه د سپين پوستو د مخنيوي په موخه سرتېري واستول. کاتانګا “Katanga” او سويلي کاسای “South Kasai” د بلجيمي وګړو په ملاتړ ځان وويست. د پرله پسې ګډوډۍ او تاوتريخوالي په منځ کې ملګرو ملتونو سوله ساتي ځواکونه چمتو کړل، مګر د ملګرو ملتونو سرمنشي ډاګ هامارسکجولد د دې سرتېرو کارونه ونه منله او له دې کار څخه يې موخه دا وه، چې له مرکزي سره مرسته وکړي چې په ليوپولډوېلي کې د بېلتون غوښتونکو پر وړاندې وجنګېږي. لومړي وزير پاترايس لوممبا چې د تر ټولو لويې ملتپال ډلې کاريزماتيک مشر و، له شوروي اتحاد څخه په مرستې غوښتلو سره غبرګون څرګند کړ، چې شوروي هم په چټکۍ سره فوځي سلاکاران او نور ملاتړ ورواستوه.
کاتانګا او سويلي کاسای بېرته د حکومت تر واک لاندې په راتللو سره يو د پخلاينې يا روغې جوړې اساسي قانون تصويب شو او د کاتانګي شړل شوي مشر مويسي شومبي “Moise Tshombe” څخه د انتقالي ادارې د مشرۍ کولو غوښتنه شوې وه، په داسې حال کې چې تازه ټاکنې برابرې شوې وې. که څه هم د دې هر څه په پام کې نيولو څخه مخکې ماوېسټ هڅول شويو فوځيانو په خپله له دوی څخه د هېواد په ختيځ کې د سيمباس “Simbas” راپورته کېدنې غوښتنه کوله. سېمباس د سيمې د پام وړ برخې واک تر لاسه کړ او ستانليويلي کې يې د کانګو د خلق کمونيست جمهوريت اعلان کړ. حکومتي ځواکونو په پرله پسې يا تدريجي ډول سيمه بېرته ونيوله او د ۱۹۶۴ز کال نومبر کې بلجيم او متحده ايالتونو د سيمبا له بنديتوب يا اسارت څخه د يرغملو د بېرته خوشې کولو په موخه ستانليويلي کې فوځي منځګړتوب يا مداخله وکړه. سيمباس ماتې وخوړه او لږه موده وروسته ړنګ شو. د ۱۹۶۵ز کال په مارچ کې له ټاکنو څخه وروسته د شومي او کاسا يوبيو تر منځ يوه نوې سياسي بې خوندي رامنځته شوه، چې حکومت يې نږدې فلج کېدلو ته اړ کاوه. موبيوتو د ۱۹۶۵ ز کال نومبر کې يوه بله کودتا راپورته کړه، چې د هېواد شخصي واک يې تر لاسه کاوه. د موبيوتو د حکومت له مخې کانګو (چې په ۱۹۷۱ز کال کې يې نوم زېرو شو) يوه استبدادي بڼه خپله کړه، چې په ۱۹۹۷زکال کې تر خپلې معزولتيا پورې به له دا حالت وزغمي.
الیزابیت باریټ براونینګ
الیزابیت باریټ براونینګ (تخلص یې مولټون-بارټ؛ /ˈbraʊnɪŋ/؛ د ۱۸۰۶ د مارچ ۶ زېږېدنه- د     ۱۸۶۱ د جون ۲۹ مړینه) د ویکټوریا دورې انګلیسي شاعره وه چې د ژوند په اوږدو کې یې په انګلستان او متحده ایالاتو کې ډېره مشهوره وه.
د کانګو کړکېچ
شاليد
کانګو کې استعماري حکومت د ۱۹ پېړۍ په پای کې پيل شو. د بلجيم پاچا دويم ليوپولډ چې د بلجيم د نړيوال ځواک او اعتبار د نه شتون له امله يې زړه مات شوی و، د بلجيم حکومت د هڅولو کوښښ وکړ، چې د هغه وخت په لويه کچه ناسپړل شوې کانګو بېسين “Congo Basin” سيمې ته نږدې د استعماري پراختيا ملاتړ وکړي. د يادې نظريې په اړه د بلجيم د حکومت مزاج د دې لامل شو، چې ليوپولډ په پای کې د خپل دليل پر بنسټ مستعمره جوړه کړي. د يو شمېر لويديځو هېوادونو په ملاتړ سره چې ليوپولډ يې د سيالو استعماري ځواکونو تر منځ يو ګټور ډال ګڼه، ليوپولډ د کانګو ازاد دولت “Congo Free State” په نوم يوې شخصي مستعمرې لپاره ۱۸۸۵ز کال کې نړيواله رسميت پېژندنه تر لاسه کړه. د پېړۍ په بدلېدلو سره که څه هم د کانګو د اصلي اوسېدونکو او اقتصادي استخراج د بې پرې نظام پر وړاندې د ازاد دولت د چارواکو تاوتريخوالی په بلجيم باندې د پياوړي ديپلوماتيک فشار لامل شوی و، چې د هېواد رسمي واک تر لاسه کړي، چې په ۱۹۰۸ز کال کې يې د بلجيم کانګو “Belgian Congo” په رامنځته کولو سره همداسې وکړل.
الیزابیت باریټ براونینګ
الیزابیت باریټ په دورهام ښار کې زېږېدلې، د ۱۲ ماشومانو له ډلې ترټولو لویه وه، الیزابت باریټ له یوولس کلنۍ نه شعر لیکه. هغه په ۱۵ کلنۍ کې ناروغه شوه او د ژوند تر پایه پورې یې د سر او ملا تیر (ستون فقرات) له سخت درد نه ځورېده. وروسته د سږو او نري رنځ له ناروغۍ سره مخ شوه. هغې له ماشومتوب نه د درد لپاره لوډانم (د اپین ترکیب) درمل کارو چې ښايي د هغې له کمزورې روغتیا سره یې مرسته کړې وي.
په ۱۸۴۰ لسیزې کې، الیزابت د خپل تره زوی جان کینیون له لارې ادبي ټولنې ته معرفي شوه. د هغې د شعرونو لومړنۍ پوره ټولګه په ۱۸۳۸ کې خپره شوه، او هغې د ۱۸۴۱ او ۱۸۴۴ کلونو ترمنځ شعر لیکنې، ژباړې او نثر ته مخه کړه. هغې د غلامۍ د ختمولو لپاره مبارزه وکړه، او د هغې هڅو د ماشومانو د کار د قانون اصلاح په برخه کې ډېره مرسته وکړه.
د الیزابت د شعرونو ټولګې (۱۸۴۴) د هغې لپاره لوی بریالیتوب راووړ، د لیکوال رابرټ براونینګ له خوا یې ستاینه ترلاسه کړه. د دوی یو بل ته لیکونه، مینتوب او واده د پلار د نارضایتۍ له ویرې په پټه ترسره شو. له واده وروسته، هغه د خپل پلار له خوا له میراثه بې برخې شوه. په ۱۸۴۶ کې دا جوړه ایټالیا ته لاړه، او د ژوندانه تر پایه یې همغلته ژوند وکړ. دوی یو زوی درلود (رابرټ ویډیمن بارټ براونینګ) ( ۱۸۴۹-۱۹۱۲)، چې د « Pen » په نوم یادېده.
د کورنۍ مخينه
د الیزابیت باریټ ځینې کورنۍ له ۱۶۵۵ راهیسې په جمایکا کې اوسیدلې. په ځانګړې توګه د دوی شتمنۍ د کارابین کرهنیزو پانګونو نه ترلاسه شوي چې د افریقایي غلامانو د کار پربنسټ یې ترلاسه کولې. اډوارډ باریټ (۱۷۳۴-۱۷۹۸) د ۱۰۰۰۰ جریبه ( ۴۰ کیلو متره مربع) ځمکو په شمالي جمایکا کې د سینامون هیل، کارنوال، کیمبرج او اکسفورډ په املاکو کې څښتن و. د الیزابت مورنی نیکه د بورې کښت، ژرندې، د ښیښې کارخانې او کښتۍ یې درلودې چې په انګلستان کې د جمایکا او نیوکاسل ترمنځ یې سوداګري کوله.
لومړنی ژوند
الیزابیت باریټ، مولټن-باریټ د ۱۸۰۶ د مارچ په ۶ په کاکسو سالون کې، د کاکسو او کیلو ترمنځ، د انګلینډ په دورهام ښار کې زیږیدلې. د هغې مور او پلار اډوارډ باریټ مولټن- باریټ او مري ګراهام کلارک وو. الیزابیت په ۱۲ ماشومانو (اته هلکان او څلور نجونې) کې ترټولو مشره وه. یوولس یې ژوندي پاتې شوو؛ خو کله چې الیزابت اته کلنه وه یوه خور یې په درې کلنۍ کې مړه شوه. ټولو ماشومانو مستعار نومونه درلودل: د الیزابت مستعار نوم «با» و.
بریالیتوب
په ویمپول واټ کې، باریټ براونینګ خپل ډیری وخت د کور په پورتنۍ خونې کې تیروه. د هغې روغتیا په ښه کیدو شوه، که څه هم هغې به د خپلې کورنۍ له نږدې غړو پرته نور خلک لږ لیدل. د هغو له ډلې یو هم کینیون د کورنۍ یو شتمن ملګری او د هنر ملاتړی و.
باریټ براونینګ د ۱۸۴۱ او ۱۸۴۴ کلونو ترمنځ د شعر، ژباړې او نثر په برخه کې د پام ډېر تالیفات درلودل. د «د ماشومانو ژړا» شعر چې په ۱۸۴۲ کې په بلیک ووډز کې خپور شو، د ماشومانو کار یې وغنده او د لارډ شافټسبري د لسو ساعتونو لایحې (۱۸۴۴) په ملاتړ سره یې د ماشومانو د کار په برخه کې د اصلاحاتو په راوستلو کې مرسته وکړه. په ورته وخت کې، هغې د ریچارډ هنري هورن د دورې نوې روح ته انتقادي نثرونه وړاندې کړل.
زوال او مړینه
د هغې د یوه زوړ ملګري، جی بی هنټر، او بیا د هغې د پلار له مړینې وروسته، د باریټ براونینګ روغتیایي وضعیت مخ په خرابیدو شو. براونینګ له فلورېنس نه سیینا ته لاړه، او په ویلا البرټي کې اوسېده. د ایټالیا په سیاست کې ښکیله، هغې د شعرونو یوه کوچنۍ برخه د کانګریس نه مخکې د شعرونو په نوم خپره کړه (۱۸۶۰) «چې ډیری یې په ۱۸۵۹ کې د جګړې له پیلیدو وروسته د ایټالیوي ارمان سره د خپلې خواخوږۍ څرګندولو لپاره لیکل شوي». هغه په انګلستان کې د قهراو غوصې لامل شوه، او محافظه کاره مجلو Blackwood's او د Saturday Review هغه یوه متعصبه وبلله. هغې دا کتاب خپل میړه ته ډالۍ کړ. د هغې وروستی اثر د موسیقۍ وسیله وه، چې له مړینې یې وروسته خپور شو.
خپرونه
د باریټ براونینګ لومړنی پیژندل شوی شعر «پر انسان ظلم او جبر په اړه» په شپږ یا اته کلنۍ کې لیکل شوی و. دا نسخه چې ډېره اغېزناکه ده، دا مهال د نیویارک عامه کتابتون په لویې ټولګې کې شتون لري؛ دقیقه نیټه یې څرګنده نه ده ځکه چې په ۱۸۱۲ نېټې کې د «۲» عدد د بل څه په اړه لیکل شوی چې هغه توږل شوی یا پاک شوی دی.
د هغې د شعرونو لومړنۍ ټولګه، د فکر یا ذهن په اړه وه، چې نور شعرونه هم ورسره مل وو، په ۱۸۲۶ کې خپره شوه چې له بایرن او یوناني سیاست سره یې د هغې لیوالتیا څرګنده کړه. دې خپرونې یا انتشار د یوناني ژبې د یوه ړوند عالم هوګ سټوارټ بویډ او د یو بل یوناني عالم اوویدال پرائس پام ځانته راواړوه، چې له دوی سره یې دوامداره اړیکې ساتلې وې. د نورو ګاونډیانو له ډلې یې میرمن جیمز مارټین وه چې له کولوال څخه وه، چې د ژوند په اوږدو کې یې له هغې سره هم اړیکې درلودې. وروسته، د بویډ په وړاندیز، هغې ایشیلوس پرومیتیوس باونډ وژباړه (په ۱۸۳۳ کې خپور شوی؛ په ۱۸۵۰ کې بیا ژباړل شوی). د دوی د ملګرتیا پر مهال باریټ د هومر، پینډار او اریستوفان په ګډون یوناني ادبیات ولوستل.
د ښځو نړيوال تړون
د ښځو نړيوال تړون (اتحاد/يووالی) يو نادولتي نړيوال سازمان دی، کوم چې د ښځو د حقوقو او جنسيتي برابرۍ لپاره کار کوي، له تاریخي اړخه همدا هغه مرکزي نړیوال سازمان و چې د ښځو د رايې ورکولو حق لپاره يې هڅې کولې. د شلمې پېړۍ له نيمايي راهيسې  IAW تر ډېره بريده په مخ پر وده نړۍ تمرکز لري.
الیزابیت باریټ براونینګ
باریټ براونینګ انسټیټیوټ
په ۱۸۹۲ کې، لیډبري او هیرفورډشایر، د باریټ براونینګ په ویاړ د انسټیټیوټ جوړولو لپاره د ډیزاین سیالۍ ترسره کړه. Brightwen Binyon ۴۴  نورو ډیزاینونو ته ماتې ورکړه. ددې ودانۍ چوکاټ د لرګیو و او د مارکیټ ماڼۍ پر بنسټ جوړه شوې وه. دا ودانۍ په ۱۸۹۶ کې بشپړه شوه. په هرحال، نیکولاس پیوسنر د دې ودانۍ له سبک څخه متاثر نه و یعنې خوښ یې نه شو. په ۱۹۳۸ کې، په یوه عامه کتابتون بدل شو. له ۲۰۰۷ کال راهیسې په دویمې درجې کې راغلی دی.
د ښځو نړيوال تړون
له تاریخي اړخه د «بورژوا روښانفکره ښځو خوځښت» کې  IAW تر ټولو مهم نړیوال سازمان دی. د IAW بنسټيز اصول دا دي چې د ټولو ښځو او نجونو لپاره د بشري حقوقو څخه برابره ګټه اخستل لازمي دي. په دې ډګر کې دا سازمان يو له پخوانیو، سترو او ډېرو بانفوذه سازمانونو څخه دی. په ۱۹۰۴ز کال کې هغه مهال چې د المان په برلين کې د «کيري چاپمين کيټ، ميليسينټ فاوسيټ، سوزان بي. انتوني» او د نړۍ د نورو مخکښو ښځمنپالانو له خوا د دې سازمان بنسټ کېښودل شو، نوم يې د ښځو د رايې حق لپاره نړيوال اتحاد (IWSA) ، تر څو د ښځو لپاره د رايې د حق تر لاسه کولو په موخه کار وکړي. مرکزي دفتر يې په لندن کې او د ښځو لپاره د رايې حق غوښتلو په برخه کې يو مخکښ نړيوال سازمان و. له دې وروسته دې سازمان خپل تمرکز پراخه بشري حقوقو ته واړاوه. اوسمهال دا سازمان په ټوله نړۍ کې له پنځوسو څخه د زياتو سازمانونو استازيتوب کوي چې سلګونه زره غړي لري او په جينيوا کې خپله چوکۍ لري.