cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرانسوي الجزاير
لومړۍ جګړې
د الجزاير «دای» (دای د عثماني سترواکۍ لاندې د دې سيمې د واکمن لقب و) خپله له سياسي، اقتصادي او پوځي لحاظه کمزوری و. هغه مهال الجزاير او تر څنګ يې اوسنی تونس د بربري دولت برخه وه چې په عثماني سترواکۍ متکي وو او هغه مهال يې مشري دويم محمد کوله، خو تر يو بریده يې خپلواکي درلوده. بربري ساحلونه د بربري سمندري غلو پیاوړي مرکزونه وو، چا به چې په اروپايي او امريکايي بېړيو بريدونه تر سره کول. د بربري دولتونو او د متحده ايالاتو تازه خپلواکې شوې امريکا تر منځ جګړې په لمړي ځل په (۱۸۰۱-۰۵) او دويم ځل په (۱۸۱۵) کلونو کې پېښې شوې. د امير البحر «لارډ ايکسماوت» په مشرۍ د انګلستان او هالنډ ځواکونو د ۱۸۱۶ز کال په اګست مياشت کې په الجزاير بريد کولو سره يو تاديبي ماموريت پر لار واچاوه. «دای» اړ شو چې بربري تړونونه لاسليک کړي، په داسې حال کې چې امريکايي، برتانوي او فرانسوي پوځونو ټيکنالوژيکي ګټې په سمندري جګړه کې په الجزايري مهارتونو غلبه تر لاسه کړه.
د فرانسې له خوا د الجزاير نيول
د الجزاير د نيولو پيل د بوربن له خوا بيا واک تر لاسه کولو په وروستيو ورځو کې د لسم چارلس له خوا وشو، نوموړي په دې ډول هڅه کوله چې په فرانسوي ولسونو کې خپل مقبوليت زيات کړي، په ځانګړي ډول په پاريس کې، چېرته چې د ناپولين د جګړې ډېری پخواني سرتيري اوسېدل. د هغه موخه ملتپالنې جذباتو ته وده ورکول او د «دای» پر ضد د جګړو په کولو سره په ناسمې طريقې له کورنيو تګلارو څخه پام بل خوا ته اړول و.
د فلای ويسک پېښه
په ۱۷۹۰ز لسيزه کې، فرانسې د الجزاير د دوه سوداګرو هر يو ميسر بکري او بوشناک سره د فرانسوي پوځ لپاره د غنمو د رانيولو تړون کړی و او د دې د قيمت په تاديه کې يې ځنډېدلي و. بکري او بوشناک  له «دای» څخه د پيسو پوروړي وو او هغوی ادعا وکړه، ت څو چې فرانسې دوی ته د دوی پورونه نه وي تاديه کړي، دوی هغه ته تاديه نه شي کولا. «دای» د دې حالت د سمون په موخه د فرانسې د کونسل «پير ديول» سره ناکام مذاکرات وکړل او هغه په «ډيول» شک درلود چې د هغه پر ضد له سوداګرو سره همکاري کوي، په ځانګړي ډول هغه مهال کله چې د فرانسې حکومت په ۱۸۲۰ز کال کې سوداګرو د هغوی د پورونو د تاديه کولو هېڅ ترتيب جوړ نه کړ. د ډيول وراره اليګزانډر، څوک چې په بون کې کونسل و، د لومړيو تړونونو په خلاف په بون او لاکالي کې د فرانسې د زېرمه ځايونو په لا پیاوړي کولو سره« دای» لا پسې خفه کړ.
له يوې لانجمنې ناستې وروسته، په کومه کې چې «ډیول» د ۱۸۲۷ز کال د اپريل د مياشتې په نهه ويشتمه نېټه د ډاډمن ځواب ويلو څخه انکار وکړ، «دای» په خپل «فلای ويسک» (فلای ويسک هغه پشمي جارو ته ورته شی و چې بنده ماشې له ځانه پرې شړي) سره ډيول وواهه. لسم چارلس د خپل سفارتي استازي په وړاندې له دې سپکاوي څخه په کار اخيستلو لومړی له «دای» وغوښتل چې بښنه وغواړي او بيا يې د الجزايري بندرګاه پر ضد محاصره پيل کړه. فرانسې غوښتنه وکړه چې «دای» دې فرانسې ته يو سفير واستوي، څو دا ستونزه حل کړي. کله چې «دای» د يوې هغې بېړۍ پر لور د توپ ډز وکړ چې بندرګاه يې بنده کړې وه، نو فرانسويانو پرېکړه وکړه چې د لا زياتو سختو اقداماتو اړتيا ده.
په الجزاير بريد (۱۸۳۰ جون)
پيري ديول او په الجزاير کې نور اوسېدونکي فرانسويان فرانسې ته روان شول، په داسې حال کې چې د جنګ وزير «کلرمونټ ټونيري» د يو پوځي ماموريت وړانديز وکړ. په هر حال، د «ويلی» کاونټ، څوک چې د شورا يو ډېر زیات شاهي مشر او د پاچا وارث و، د هر ډول پوځي اقدام مخالفت وکړ. د بوربن د بيا پر ځای کېدو حکومت بالاخره د درې کلونو لپاره د الجزاير د محاصره کولو پرېکړه وکړه. په دې منځ کې، بربري سمندري غلو په اسانۍ سره د ساحل له جغرافيې د ګټې اخيستلو وړتيا درلوده. د محاصرې له ناکامېدو مخکې، د ۱۸۳۰ز کال د جنورۍ په یو دېرشمه نېټه نوي حکومت پرېکړه وکړه چې د الجزاير په وړاندې په يو پوځي بريد کې شامل شي.
د ښځو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو کمېسيون
د ښځو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو کمیسیون   یوه اداره ده چې د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزې شورا پورې تړلې ده، چې په 1946 کې د جنسیت مساوات او د ښځو د پرمختګ سره د مرستې په هدف جوړه شوې. هر کال، دا کمیسیون په نیویارک کې د ملګرو ملتونو په مرکزي دفتر کې لس ورځنۍ غونډه کوي ترڅو د جنډر مساواتو پرمختګ بیاکتنه وکړي، ننګونې مشخص کړي، نړیوال معیارونه رامینځته کړي، او د جنډر مساوات او په نړیواله کچه د ښځو پرمختګ ته وده ورکړي.
د ښځو د وضعیت په اړه کمیسیون د اجرایوي تضمین سره د تصمیم نیولو رول نه لري، مګر ځینې یې په ملګرو ملتونو کې د ښځو په برخه کې ترټولو ستر څارونکي واک ګڼي.
د ملګرو ملتونو ادارو په فعاله توګه خپل ماموریت تعقیب کړ چې ښځې په پرمختیایي لارو چارو، پروګرامونو او کنفرانسونو کې شاملې کړي. ښځې په لنډیزونو کې برخه اخلي، ستراتیژۍ جوړوي، د بریک آوټ ناستې ترسره کوي، په مختلفو کمیټو کې د اجنډا په مختلفو شیانو باندې شبکه چې خبرې اترې کیږي، او په کنفرانسونو کې د باخبره لابی په توګه کار کوي. CSW د ملګرو ملتونو یو له کمیسیونونو څخه دی چې ګډون یوازې دولتونو پورې نه محدودوي. د مثال په توګه، نادولتي مؤسسو ته هم اجازه ورکول کیږي چې د CSW په غونډو کې برخه واخلي، په غونډو او پینلونو کې برخه واخلي، او د میرمنو د وضعیت په اړه د نادولتي موسسو کمیټې (NGO CSW/NY) له لارې خپل موازي پیښې تنظیم کړي. دا په ځانګړې توګه د جنجالي سیمو لپاره مهم دی لکه تایوان چې د ملګرو ملتونو غړی نه دی. په تیرو څو کلونو کې، د تایوان نادولتي موسسې (لکه د تایوان د ښځو ملي اتحادیه) د CSW په غونډو کې برخه اخیستې.
CSW د 45 غړو هیوادونو څخه یو استازی لري چې د ECOSOC لخوا د مساوي جغرافیایی ویش پراساس ټاکل کیږي: 13 غړي د افریقا څخه؛ 11 د آسیا څخه؛ 9 د لاتینې امریکا او کیریبین څخه؛ 8 د لویدیځې اروپا او نورو هیوادونو څخه او 4 د ختیځې اروپا څخه. غړي د څلورو کلونو لپاره ټاکل کیږي. د خپلو فعالیتونو په لړ کې، CSW د ښځو په وړاندې د تبعیض د له منځه وړلو په اړه د 1967 اعالمیه، او د ښځو متمرکزې ادارې لکه UNIFEM او Instraw په ګډون ډیری کنوانسیونونه او اعالمیې مسودې کړي. د کمیسیون د پنځلسمې (پنځه ویشتمې غونډې) د لومړیتوب موضوع " د ښځو او نجونو پر وړاندې د هر ډول تاوتریخوالي له منځه وړل او مخنیوی" و. تر دې مخکې، د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي د مخنیوي د متخصصینو د ډلې غونډه د ۲۰۱۲ کال د سپتمبر له ۱۷ څخه تر ۲۰ پورې د تایلنډ په بنکاک کې جوړه شوه.
تاریخ
UNCSW په 1946 کې د ښځو د سیاسي، اقتصادي، مدني، ټولنیزو او تعلیمي حقونو پورې اړوند مسلو ته وده ورکولو، راپور ورکولو او څارنې لپاره د میکانیزم په توګه تاسیس شو. دا یو ځانګړی رسمي جوړښت و چې په ملګرو ملتونو کې د ښځو اندیښنو او مشرتابه ته یې پام راواړوه. UNCSW لومړی ځل د 1947 په فبروري کې د نیویارک په لیک لاسرسي کې ولیدل. ټولې 15 دولتي استازې ښځې وې، چې UNCSW د ملګرو ملتونو له نورو حرکتونو څخه توپیر کوي، او UNCSW لاهم د ښځو اکثریت استازیتوب کوي. کمیسیون په خپله لومړۍ غونډه کې د یوه لارښود اصولو په توګه اعلان وکړ:د مليت، نژاد، ژبې او مذهب په پام کې نیولو پرته د ښځو د حیثیت لوړول، د بشري فعالیتونو په ټولو برخو کې له نارینه وو سره برابري، او د ښځو په وړاندې د هر ډول تبعیض له منځه وړل د حقوقي قوانینو په احکامو، حقوقي اصولو او قوانینو او یا د قانون په تفسیر کې. دودیز قانون.د UNCSW یو له لومړنیو دندو څخه د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې په مسوده کې مرسته کول وو. د کمیسیون غړو کې د جنسیت سره حساس ژبه شامله وه - د انسانیت لپاره د مترادف په توګه د "انسان" سره د مخالفت حواله او عبارتونه لکه "نارینه وروڼه دي." دوی د بشری حقونو د کمیسیون د غړو له مقاومت سره مخ شول، خو دوی په دې بریالي شول چې یوه نوې او هر اړخیزه ژبه معرفي کړي.
عوي
دا کمیسیون د ملګرو ملتونو د ۴۵ غړو هېوادونو له استازو څخه جوړ دی. دا استازي د جغرافیایي ویش پر بنسټ؛ افریقا 13 غړي، آسیا 11 غړي، لاتینې امریکا او کارابین 9 غړي، ختیځ اروپا 4 غړي، لویدیځ اروپا او نور هیوادونه 8 غړي د څلورو کلونو لپاره ټاکل کیږي.
د ایران د اسلامي جمهوریت اخراج
د ایران د اسلامی جمهوریت په دوران کښې او د ایران د مظاهرو په لړ کښې د ایران د مظاهره کوونکو ښځو په وړاندې د اسلامی جمهوریت له خوا د فزیکی، جنسي او لفظي تاوتریخوالی د رپوټونو په دوام، د ښځو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتو له کمېسيون څخه وایستل شوه. دا عمل د ملګرو ملتونو د دغه کمیسیون په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره ترسره شو او د نړیوالې ټولنې له خوا د هغه اعتراضي پاڅون پر مهال د ښځو د اعتراضونو د ځپلو په وړاندې غبرګون و چې د ماهیسا امیني له وژنې سره پیل شو.
اوچالي
اوچالي Uchaly په روسیه کې یو ښار او د روسیې یوه فرعي څانګه ده.
سرچينې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:اوچا وېشنيزه:اوچالي
د حقاني شبکې
د حقاني شبکې یوه افغاني اسلام پاله یاغي ډله ده چې د جلال الدين حقاني له خوا جوړه شوې ده چې په افغانستان کې یې په ۱۹۸۰ لسیزه کې د شوروي ځواکونو او په ۲۱مه پېړۍ کې د ناټو ځواکونو پر ضد جګړه کړې ده. دا د طالبانو یوه برخه ګڼل کیږي. دا په ١٩٧٠ کې جوړ شوی و.
نظريه
د حقاني شبکې اصلي ارزښتونه ملي او مذهبي دي. دوی له ایډیالوژیک پلوه له طالبانو سره یو ځای شوي دي، چې د غربي نفوذ د له منځه وړلو او افغانستان په یوه سخت شرعي تابع او د پښتونولي پر بنسټ د بدلولو لپاره کار کوي. دا په هغه حکومت کې بیلګه وه چې له افغانستان څخه د شوروي ځواکونو له وتلو وروسته رامنځته شو. دواړه ډلې ګډ هدف لري چې په افغانستان کې د لويديځ پوځي او سياسي هلې ځلې ګډوډې کړي او له دغه هېواده يې د تل لپاره وباسي. د 2000-2010 کلونو په اوږدو کې، دې ډلې د متحده ایالاتو او ایتلافي ځواکونو څخه چې ډیری یې د ناټو غړي دي، له افغانستان څخه د وتلو غوښتنه کوله او نور د افغانستان په سیاست یا تعلیمي سیسټم کې لاسوهنه نه کوي.
تاريخ
په داسې حال کې چې دغه شبکه په ۱۹۸۰ لسیزه کې د شوروي – افغان جګړې پر مهال په پراخه کچه فعاله شوه، تاریخي اسناد ښيي چې جلال الدین حقاني په خپله سیمه کې په زیروک ولسوالۍ کې یو غورځنګ جوړ کړی و او د ۱۹۷۵ کال د جون په میاشت کې یې په یوه برید کې د سیمه ییز حکومت پلوه والي سره یو ځای شو. طالبان په ۱۹۹۴ کال.
د عصبي سیالې لېږدوونکی
د عصبي سیالې لېږدوونکي له ساینپسي کیسو څخه ساینپسي خالیګاوو ته ور ازادېږي چېرته چې په هدف حجره باندې د عصبي لېږدوونکو له اخذو سره د تعامل وړتیا پیدا کوي. په هدف حجره باندې د د عصبي سیالې لېږدوونکي اغېزه د هغې اخذې په واسطه تشخیصېږي چې ورسره نښلي. زیاتره د عصبي سیالې لېږدوونکي له ساده او پرېمانه اولیه مادو لکه امینو اسیدونو څخه، چې په اسانۍ سره د لاسرسي وړ دي او د تبدیل لپاره غالباً یو لږ شمېر بایو سنتېتیک پړاوونو ته اړتیا لري، ترکیب شوي دي.
ترکیب
د عصبي سیالې لېږدوونکي په عمومي ډول په عصبي حجرو کې ترکیبېږي او له هغو اولیه مالیکولونو څخه چې په یاده حجره کې په پرېمانۍ سره پیدا کېږي، جوړ شوي یا مشتق شوي دي. د عصبي لېږدوونکو ډولونه امینو اسیدونه، مونو امینونه، او پېپټایډونه شاملوي. مونو امینونه د یو ځانګړي امینو اسید په تغییر سره ترکیبېږي. د بېلګې په توګه، د سېروتونین اولیه ماده امینو اسید ترېپتوفان ده. د پېپټاید لېږدوونکي، یا نیورو پېپټایډونه، د پروتینو هغه لېږدوونکي دي چې زیاتره وخت له نورو لېږدوونکو سره یو ځای ازادېږي تر څو یو تلفیق کوونکی اغېز رامنځته کړي. د پورین د عصبي سیالې لېږدوونکي، لکه اې ټي پي، له هستوي تېزابونو یا نوکلوییک اسیدو څخه مشتق شوي دي. نور د عصبي سیالې لېږدوونکي د مېتابولېزم سره له تړلیو محصولاتو لکه نایتریک اسیدو او کاربن مونوکسایدو څخه جوړ شوي دي.
زېرمه کېدنه
د عصبي سیالې لېږدوونکي عموماً په ساینپسي کیسو کې د حجرې غشا ته څېرمه د ساینپسي عصبي حجرې د اکسون په انتها کې زېرمه کېږي. په هر حال، ځینې د عصبي سیالې لېږدوونکي لکه مېتابولیک ګازونه، کاربن مونوکساید او نایتریک اوکساید د پوتانسیل له عملیې ژر وروسته په کیسو کې له زېرمه کېدو پرته ترکیب او ازادېږي.
ازادېدل
په عمومي توګه، یو د عصبي سیالې لېږدوونکی د یو برښنایي سېګنال چې په ماقبل ساینپسي عصبي حجره کې کړنی سېک (action potential) نومېږي، په ځواب کې د مقدم ساینپس په انتها کې ازادېږي. په هر ترتیب، د ټیټې کچې د پایې ازادېدنه هم له برښنایي تحریک پرته واقع کېږي. د عصبي سیالې لېږدوونکي د ساینپسي خالیګاه د ننه ته ور ازادېږي او منتشر کېږي، چېرې چې هغوی د ما بعد ساینپسي عصبي حجرې په غشا باندې په ځانګړو اخدو باندې نښلي.
د اخذو تعامل
د عصبي سیالې لېږدوونکي په ساینپسي خالیګاه کې له ازادېدو وروسته، د ساینپس په ټولو برخو کې خپرېږي چېرته چې د هدف حجرې له اخذو سره د تعامل وړتیا تر لاسه کوي. د عصبي لېږدوونکو اغېز د هدف حجرې د اخذو په هویت پورې چې په ساینپس کې د موجود دی، تړاو لري. د اخذې سره په تړاو، د عصبي لېږدووکو نښلېدنه ښایي د ما بعد ساینپسي عصبي حجرې د تحریک، مخنیوي، یا تعدیل لامل شي. د لا زیاتو معلوماتو لپاره لاندې برخه وګورئ.
حذف
په دې موخه چې په مابعد ساینپسي عصبي حجره یا په هدف حجره باندې د اخذو د دوامدار فعالېدو مخنیوی وشي، د عصبي سیالې لېږدوونکي باید له ساینپسي خالیګاه څخه لرې شي. د عصبي سیالې لېږدوونکي د لاندینیو دریو مېکانېزمونو څخه د یو له لارې لرې کېږي:
د بېلګې په توګه، اسیتایل کولین د اسیتایل کولین استراز (acetylcholinesterase) انزایم په نښلېدو سره د اسیتایل ګروپ جلا کوي؛ پاتې کولین اخیستل کېږي او د ما قبل ساینپسي  عصبي حجرې په واسطه تجزیه کېږي تر څو نور اسیتایل کولین ترکیب کړي. نور د عصبي سیالې لېږدوونکي د دې وړتیا لري چې خپلو اړوندو ساینپسې نښلېدنو څخه خپاره شي او له بدن څخه د بډوډو په واسطه محو او یا په ځګر کې تخریبېېږي. د عصبي سیالې هر یو لېږدوونکی په تنظیمي نقطو کې د ډېرو ځانګړو تخریبي مسیرونو درلودونکی دی، کوم چې ښایي د بدن د تنظیمي سېستم یا درملنې په واسطه هدف وګرځي. کوکایین د دوپامین یو ناقل چې د دوپامین د بیا جذب لپاره مسئول دی، بندوي. ډوپامین له ناقل څخه پرته، له ساینپسي خالیګاه څخه ډېر ورو خپرېږي او په هدف حجره کې د ډوپامین د اخذو فعالولو ته ادامه ورکوي.
کشف
د شلمې زېږدیزې پېړۍ تر لومړیو پورې، ساینس پوهانو داسې انګېرله چې په مغز کې زیاتره ساینپسي اړیکې برښنایي وې. په هر حال، د رامون کاجل له خوا د هېستولوژیکو مشاهداتو له لارې د عصبي حجرو تر منځ یوه له ۲۰ څخه تر ۴۰ نانو مترو پورې خالیګاه چې اوس ورته ساینپسي خالیګاه ویل کېږي، کشف شوه. د دا ډول یوې خالیګاه شتون د کېمیاوي پیغام وړونکو وړاندوینه کوله چې له ساینپسي خالیګاه څخه تېرېدل، او په ۱۹۲۱ز کال کې جرمن فارمکولوجېست اوتو لوي تایید کړه چې عصبي حجرې د کېمیاوي موادو په ازادولو سره په خپلو منځو کې اړیکه ټینګولی شي. لاوي د څنګښو په واګوس عصبي رشتو باندې د یوې لړۍ تجربو له لارې، وتوانېد چې د واګوس عصبي رشتې چاپېره د مالګین محلول د کنترولولو په واسطه د څنګښو د زړه ضربان په لاسي ډول ورو کړي. د دغې تجربې له بشپړولو وروسته، لاوي د کېمیاوي غلظتونو د تغییر له لارې د زړه د سېمپاتیتیک فعالیت تنظیم په اثبات ورساوه. له دې څخه علاوه، اوتو لاوي ته د اسیتایل کولین (ACh) ـــ د عصبي سیالې لومړني پېژندل شوي لېږدوونکي د کشف نسبت ورکول کېږي
پېژندنه
د عصبي لېږدوونکو د پېژندنې لپاره څلور اصلي معیارونه شتون لري:
په هر ترتیب، په فارمکولوژي، جنیتیک، او کېمیاوي نیورو اناتومي کې پرمختګونو ته په پام سره د "د عصبي سیالې لېږدوونکي" اصطلاح د هغو کېمیاوي موادو لپاره کارېدای شي چې:
د عصبي لېږدوونکو اناتومیکي ځای پر ځای کېدنه معمولاً د ایمونو سایتوکېمیاوي تخنیکونو په کارولو سره تشخیصېږي، کوم چې خپله د لېږدوونکو مادو یا د هغو انزایمونو موقعیت معلوموي چې د هغوی په ترکیب کې دخیل دي. ایمونوسایتو کېمیاوي تخنیکونو دا هم په ډاګه کړې ده چې زیات شمېر لېږدوونکي، په ځانګړې بڼه نیورو پېپایدونه، په ګډه سره ځای پر ځای دي، په دې معنا چې یوه عصبي حجره ښایي له خپلې ساینپسي انتها څخه له یو څخه زیات لېږدوونکي ازاد کړي. بېلابېل تخنیکونه او تجربې لکه رنګ امېزي، تحریک، او تجمع په ټول مرکزي عصبي سېستم کې د عصبي لېږدوونکو د تشخیص لپاره کارېدای شي.
اقدامات
عصبي حجرې پېچلې شبکې تشکیلوي د کومو له لارې چې عصبي ضربې ـــ کړني سېکونه یا د عمل پوتېنسیالونه  حرکت کوي. هره عصبي حجره له خپلو ګاونډیو عصبي حجرو سره  تر ۱۵۰۰۰ اړیکو پورې لري.
په افغانستان کې د ۲۰۲۲ زکال په جون میاشت کې ځمک ښویېدنه
د دغې ځمک ښویېدنې له امله په افغانستان او پاکستان کې له ۱۰۵۲ څخه تر ۱۱۶۳ تنه مړه او له ۱۶۲۷ څخه تر ۲۹۷۶ نور ټپیان شول. په افغانستان کې یې ډیر زیان په پکتیکا، خوست او ننګرهار ولایتونو کې واړوه. په خیبر پښتونخوا کې یې هم تلفات او زیانونه لرل. لږ تر لږه ۱۰ زره کورونه په کې ونړېدل یا یې هم شدید زیان ولید. د ځمک ښویېدنې د مرکز لږ ژوروالی، له وګړو څخه ډکو سیمو ته یې نږدې توب او د استوګنې د ودانیو ټیټ کیفیت لامل وګرځېدل څو ویجاړونکې اغېزې یې زیاتې شي.
افغانستان
باختر خبري آژانس راپور ورکړ چې لږ تر لږه ۱۱۵۰ تنه د دغې زلزلې له امله مړه شوي او ۱۶۰۰ تنه نور هم ټپیان دي. د ملګرو ملتونو سازمان بیا د مړو شمېر ۱۰۳۹ تنه او د ټپیانو شمېر ۲۹۴۹ تنه اعلان کړ. په دغو تلفاتو کې ۲۳۰ مړه شوي ماشومان او ۵۹۱ ټپي ماشومان هم شامل و. دا د ۲۰۰۲ زکال له ځمک ښویېدنې وروسته په افغانستان کې تر ټولو خونړۍ ځمک ښویېدنه وه، چې په هغې کې نهرین ته څېرمه ۲۰۰۰ تنه مړه شول او شاوخوا ۱۰ زره کوره په نسبي یا هم بشپړ ډول ویجاړ شول.
د پکتیکا په مهم ښارګوټي ارګون کې ۴۰ جسدونه له خاورو راوویستل شول. د همدغه ولایت په ګیان ولسوالۍ کې نږدې ۱۸۰۰ کورونه چې د دغې ولسوالۍ د ټولو کورونو ۷۰ سلنه برخه یې جوړوله ویجاړ او ۲۳۸ تنه په کې مړه شول. همدارنګه ۳۹۳ تنه په کې ټپیان شول. د ګیان ولسوالۍ روغتیايي مرکز چې د ۵۰۰ ناروغانو د بستر ظرفیت یې درلود په شدیده توګه ویجاړ شو. له دغو ۵۰۰ ناروغانو څخه ۲۰۰ یې مړه شول. د پکتیکا په برمل ولسوالۍ کې لږ تر لږه ۵۰۰ تنه مړه او په زرګونو نور ټپیان شول. په دغه ولسوالۍ کې لږ تر لږه ۴۵۰ کورونه ویجاړ شول. ۶۶ ښوونځي ړنګ شول، ۷۶ زده کوونکي ووژل شول او ۱۴۹ تنه نور په ګیان، نکه، برمل او زېړوک ولسوالیو کې ټپیان شول.
داخلي غبرګونونه
د طالبانو مشر هیبت الله اخندزاده د طبیعي پېښو وزارت ته امر وکړ چې «له ځنډ پرته زیانمنو سیمو ته خپلې مرستندویه ډلې ولېږي» او له نړیوالې ټولنې څخه یې د بشري مرستو غوښتنه وکړه. د طالبانو د حکومت ریس الوزرا ملا حسن اخوند وویل چې یو میلیارد افغانۍ (شاوخوا ۱۱.۳ میلیونه امریکايي ډالر) یې د زیانمنو شوو وګړو د اړتیاوو لپاره ځانګړې کړې دي. نوموړي همدارنګه زیانمنو سیمو ته د مرسته شوو توکو د لېږد اجازه ورکړه. د افغانستان د سرې میاشتې ټولنې بیا په زلزله ځپلو سیمو کې وګړو ته کمپلې، خیمې او د پخلي وسایل ورسول.
د دغو سیمو ډېری ټپي شوي وګړي د چورلکو څخه په ګټنې نورو سیمو ته ولېږدول شول. د جون په ۲۲مه منصوري قل اردو څرګنده کړه چې ۱۰۰ تنه ټپیان یې له پکتیکا ولایت څخه نورو ولایتي روغتونونو ته لېږدولي. د دفاع وزارت وویل چې اووه چورلکې یې د مرستې په موخه زیانمنو سیمې ته لېږلې. دغو چورلکو زیانمنو سیمو ته طبي توکي او خواړه هم لېږدول.
د ایټالیا د طبي مرستو بنسټ، ایمرجنسي، اووه امبولانسونه او خپل کارکوونکي زیانمنو شوو سیمو ته ولېږل. د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږې کوونکې ادارې (OCHA) څرګنده کړه چې له ۱۳۰ څخه زیات ټپیان یې څلورو روغتونونو ته لېږدولي. د ملي دفاع وزارت اعلان وکړ چې پنځو چورلکو د پکتیکا ولایت له زیانمنو شوو سیمو څخه د تخلیې په عملیاتو کې ونډه لرله. یو روغتیايي ټیم ګیان ولسوالۍ ته ولېږل شو. یونیسف وویل چې خپلې روغتیايي او د خوړو رسونې ډلې یې د پکتیکا ګیان او برمل ولسوالیو او د خوست سپېرې ولسوالۍ ته لېږلي دي. کېیر انټرنېشنل (Care International) یو سیار روغتیايي مرکز جوړ کړ چې د روغتیايي متخصصینو په لرلو سره یې زیانمنو کسانو ته لومړني طبي خدمات وړاندې کول.
نړیوال غبرګونونه
واک ته د طالبانو له رسېدو وړاندې له طبیعي پېښو سره مبارزه د افغانستان د بېړنو خدمتونو د وړاندې کوونکو ادارو پر وړاندې یوه ستونزه وه. دې ته په پام چې د افغانستان د جمهوري نظام له سقوط وروسته ګڼ شمېر مرستندویه نړیوالې ادارې له دغه هېواده ووتلې، د ژغورنې هڅې هم په لږ سرعت سره مخ ته تللې. دغه مهال چې افغانستان له سېلابونو او اقتصادي ستونزو سره مخ و دا هم ورته لویه ستونزه شوه. ګڼ شمېر هېوادونو د طالبانو له واکمنۍ وروسته په دوی باندې یو شمېر بندیزونه ولګول چې په ځانګړې توګه د بانکوالۍ په برخه کې و او دغه هېواد ته یې د نړیوالو مرستو په ترلاسه کولو کې خنډونه رامنځته کړل.
تمه کېدله چې له پاکستان څخه به د مرستې په توکو بار موټر چې کمپلې، خیمې او درمل په کې و د جون میاشتې د ۲۲ مې نېټې په شپه د لومړي وزیر شهباز شریف په امر افغانستان ته راورسېږي. خو په ټولیز شمېر دغه دیارلسو موټر د جون په ۲۳ مه حرکت وکړ چې خیمې، کمپلې او درمل یې په افغانستان کې قربانیانو ته راولېږدول. د آزاد کشمیر لومړي وزیر سردار تنویر الیاس هم له افغانستان سره د ۱۰۰ میلیونه هندي کلدارو د مرستې اعلان وکړ. د پاک – افغان دوستي د ترتیباتو له مخې دوه موټره خوراکي توکي هم د غلام خان بندر له لارې له پاکستان څخه افغانستان ته ورسېدل.
د هند د بهرنیو چارو وزیر وویل چې هند «د افغانستان د خلکو په غم کې شریک» او «په کلکه توګه د فوري مرستو رسولو ته ژمن دی». هند هم خپلې مرستې په دوه الوتکو کې چې کمپلې، د خوب بسترې او خیمې په کې وې افغانستان ته ولېږدولې. د دغې فاجعې اړوند د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په توجیهي غونډه کې هند د همدردۍ څرګندونه وکړه او د ملاتړ ژمنه یې وکړه، خو له دې سره یې د «مالي مرستو د هر ډول انحراف او همدارنګه یې د  بندیزونو له معافیت څخه د هر ډول ناوړه ګټنې اړوند» خبرداری ورکړ. د هند یوه تخنیکي ډله کابل ته راغله څو د بشري مرستو ویش تنظیم کړي.
دوه ایراني الوتکې چې خوراکي توکي، خیمې او قالینې په کې باور وې د ویش په موخه د خوست نړیوال هوايي ډګر ته ورسېدلې. د دغه هېواد د بشري مرستو دریمه الوتکه راتلونکې ورځ کابل ته ورسېده. د ایران د سرې میاشتې ټولنې وویل چې دغه بنسټ له زیانمنو شوو سره د مرستې په موخه روغتیايي مرستو او د ژغورنې په برخه کې مرستې ته چمتو دی.
عربي متحده اماراتو د ولسمشر محمد بن زید النهیان په لارښوونه ۳۰ مټریک ټنه مرسته وکړه. د جولای په ۳ مه دغه هېواد ۱۶ مټریک ټنه نور طبي توکي هم راولېږل. د دغه هېواد درې الوتکو د ۱۰۰۰ متر مکعبه (۳۵۰۰۰ فوټ مکعب) مساحت په لرلو ګرځنده روغتون د خوست ولایت ته ولېږدوه چې د ۷۵ کسانو د بستري کېدو ظرفیت یې درلود.
د چین د بهرنیو چارو وزارت د خواشینۍ له څرګندولو سربېره څرګنده کړه چې دغه هېواد چمتو دی له افغانستان سره بېړنۍ مرسته وکړي. همدارنګه یې د ۷.۵ میلیون ډالرو په ارزښت د خیمو، کاغذي دستمالونو، بسترو او نورو توکو د مرستې ژمنه وکړه. د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت وویل چې دوی به د پېښې له قربانیانو سره د ۷.۵ میلیونو ډالرو په ارزښت مرستې وکړي. شپږ وای – ۲۰ (Y-20) الوتکې د جون په ۲۸مه کابل ته ورسېدې چې ۱۰۵ ټنه کومکي مواد په کې بار و. په افغانستان کې د چین سفیر وویل چې د دوی د هېواد اووه الوتکې به مرستې انتقال کړي. له دې سربېره په افغانستان کې د چین سفیر د ۲۰۰ زرو ډالرو په ارزښت توکي افغاني سرې میاشتې ټولنې ته ورکړل.
د بریتانیا دولت ژمنه وکړه چې ۲.۵ میلیونه پونډه به د ژغورنې په عملیاتو کې مرسته وکړي. ترکمنستان د ۲۰ ټنه خوراکي توکو او درملو مرسته وکړه. له دې سربېره ازبکستان هم د ۷۴ ټنو توکو مرسته وکړه.
متحده ایالات
د متحده ایالاتو د ملي امنیت سلاکار جېک سالیوان د یوې مطبوعاتي اعلامیې په ترڅ کې څرګنده کړه چې متحده ایالات د افغانستان له خلکو څخه ملاتړ ته ژمن دي. ولسمشر جوبایډن د امریکا پراختیايي ادارې (USAID) او نورو فدرال همکارو ادارو ته امر وکړ چې د مرستې په ډول غور وکړي. د جون په ۲۲ مه د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ویاند، نېډ پرایس، وویل چې متحده ایالات په دې اړوند خبرو ته کېدای شي چمتو شي.
طالبانو هم څو ځله له متحده ایالاتو وغوښتل څو د دغه هېواد کنګل شوې شتمني آزاده کړي او پرې مالي بندیزونه راکم کړي څو د بیارغونې چارې ورته اسانه شي.
د متحده ایالاتو د پراختیايي ادارې (USAID) په خبره ۵۵ میلیونه ډالر د چټکو بشري مرستو په توګه د زیانمنو شوو کسانو لپاره ځانګړي شول. د USAID مرستې د زیانمنو شوو د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو او د نامناسبې حفظ الصحې له امله د رامنځته کېدونکو ناروغیو څخه د مخنیوي په موخه په پام کې ونیول شوې. دغه مرستې د هغو ۷۷۴ میلیون ډالرو سربېره وې چې د ۲۰۲۱ زکال له اګست میاشت را وروسته د متحده ایالاتو له خوا له افغانستان سره د بشري مرستو په نامه ورکړل شوي و. د جون په ۲۹ مه د متحده ایالاتو د دولت استازو او طالب چارواکو په افغانستان کې د بشري او اقتصادي ناورین اړوند خبرې وکړې. د دغو خبرو اترو موضوع د افغانستان په کنګل شوې شتمنۍ څرخېده. د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي له یو شمېر نورو طالب چارواکو سره په دغو خبرو اترو کې ونډه لرله. په دغه خبرو اترو کې چې د قطر په پلازمېنه دوحه کې وشوې د متحده ایالاتو له اړخه د افغانستان لپاره د متحده ایالاتو ځانګړي استازي توماس وېسټ او د متحده ایالاتو د مالیې وزارت چارواکو ونډه لرله.
جرم
جرم په عامه ژبه کې، یوه غیر قانوني کړنه ده چې د دولت یا بل واک له لوري د سزا وړ ګڼل کېږي. په معاصر جزايي قانون کې، د جرم اصطلاح کوم ساده او په عمومي کچه منل شوی تعریف نه لري، که څه هم د موضوعه قوانینو له مخې یې تعریفونه د ځانګړو موخو لپاره چمتو شوي دي. تر ټولو نامتو نظر دا دی چې: جرم هغه مقوله ده چې د قانون له خوا رامنځ ته شوې وي یا هغه څه جرم ګڼل کېږي چې د اړونده او نافذه قانون له لوري جرم وګڼل شي. یو وړاندیز شوی تعریف دا دی چې، جرم یا سرغړونه (یا جرمي سرغړونه) هغې کړنې ته ویل کېږي، چې نه یوازې یوه وګړي ته زیان رسوي، بلکې ټولنې، ډلې یا دولت ته هم زیان رسوي، یعنې د ("یوه عامه سرغړونه") ګڼل کېږي. دا ډول کړنې، د قانون له مخې منع او د سزا وړ دي.
دولت دا واک لري چې د یو چا آزادي د جرم د ارتکاب له امله په کلکه محدوده کړي. په معاصرو ټولنو کې داسې کړنلارې شته، چې د څېړنو او محاکمې په اوږدو کې باید په نظرکې ونیول شي. که چېرې  یو کس مجرم وپېژندل شي، نو دا کس ښایي د خپل جرم د جبران لپاره د سزا په یوه بله بڼه، لکه: بدیله جزا، یا د جرم له ماهیت سره سم، په بند، عمري بند، یا په ځینو قضایاوو کې، په مرګ محکوم شي. ځینې ​​قضایي نظامونه، د اصلاح لپاره وګړو ته د پروګرامونو سزا ورکوي، په داسې حال کې چې زیاتره قضايي نظامونه وګړي مجازات کوي یا د پورته ذکر شوو سزاګانو ګډه بڼه پر مخ وړي.
په عمومي توګه، هغه څه چې باید د جرم په توګه طبقه شي، یعنې "د یوه جرمې عمل ترسره کول" (د جرم مادي عنصر) باید د ځینو استثناوو په ګډون- "د جرم د ترسره کولو د ارادې" (د جرم معنوي عنصر) سره مل وي.
لکه څنګه چې هر جرم، له قانون څخه سرغړونه ګڼل کېږي، خو د قانون څخه هره سرغړونه جرم نه ګڼل کېږي. د بېلګې په توګه: د خصوصي قانون فسخ (د جرم شبه او د تړون فسخ) په سمدلاسي توګه د دولت له لوري نه مجازات کېږي، مګر د مدني کړنو(اجراآتو) له لارې پلي کېدای شي.
کتنه
کله چې غیر رسمي اړیکې، د غوره ټولنیز نظم په رامنځ ته کولو او ساتلو کې بسنه ونه کړي، دولت کولای شي، د ټولنیز نظم لپاره زیاتې رسمي یا سختې تګلارې پلې کړي. دولتې چارواکي د اداری او قانوني وسایلو په واک سره کولای شي، خلک اړ کړي چې له قوانیو سره سم ځانونه عیار کړي او کولای شي، د هغو کسانو د مجازاتو یا اصلاح هڅه وکړي، چې له قانون سره سم عمل نه کوي.
چارواکي په عمومي توګه، د ځانګړیو چلندونو د تنظیم (هڅولو یا منع کولو) لپاره ډول ډول کړنلارې کاروي. د بېلګې په توګه: حکومتی یا اداري بنسټونه کولای شي، قواعد په قوانینو واړوي، اتباع او لیدونکي وڅاري، ترڅو ډاډ ترلاسه کړي، چې له دې قوانینو سره سم عمل کوي او نور داسې سیاستونه او کړنې پلې کړي، چې قانون جوړونکو یا اداره کوونکو د جرم د منعې یا مخنیوي په موخه وضع کړي دي. د دې ترڅنګ، چارواکي د حقوقو د ورکړې او د مجازاتو تګلارې چمتو کوي، چې په ټولیز ډول دا د جرمي عدالت نظام منځ ته راوړي. قانوني مجازات د سختۍله مخې، په پراخه کچه توپیر لري، چې کېدای شي (د نمونې په توګه) یو کس په لنډ مهاله توګه یوازې د اصلاح لپاره په بند محکوم شي. ځینې ​​قضایې نظامونه، د سزا داسې کوډونه لري چې د دایمي سختو مجازاتو، لکه په قانوني بڼه د بدن د غړو غوڅول، د مرګ سزا او عمري بند لپاره لیکل شوي دي.
یو طبیعي شخصیت، په معمولي توګه جرم ترسره کوي، خو حقوقي اشخاص هم جرم ترسره کولای شي. له تاریخي اړخه، زیاتره پخوانۍ ټولنې په دې باور وې چې، غیر انساني حیوانات هم جرم ترسره کوي او د جرم سره سم یې هغوی محاکمه او مجازات کول.
ټولنپوه ریچارد کوېني د ټولنې او جرم ترمنځ د اړیکو په اړه لیکنې کړې دي. کله چې کویني وايي چې: "جرم یوه ټولنیزه پدیده ده" نوموړی د ټولنیزو معیارنو پر بنسټ دواړه په پام کې نیسي، چې انفرادي کسان څرنګه جرم په نظر کې نیسي او وګړي دا څه ډول درک کوي.
رېښه
د جرم کلیمه، د لاتیني رېښې cernō څخه اخیستل شوې ده چې د "زه پرېکړه کوم، زه قضاوت کوم" په معنا ده. په اصل کې د crīmen لاتیني کلیمه د "تور" یا "د ستونزې له امله د ژړا." په معنا ده. لرغونې یوناني کلیمه κρίμα، یا krima، چې له هغې څخه رېښه اخیستل شوې ده، په عمومي ډول د ټولنې په وړاندې د معنوي تېروتنې یا سرغړونې په معنا ده، نه د شخصي یا اخلاقي تېروتنې په معنا.
د آنلاین ایټیمولوژي قاموس له مخې د دیارلسمې پېړۍ په انګلیسي ژبه کې crime یا جرم د "ګناه" په معنی وه. ښایې دا کلمه انګلستان ته د زړې فرانسوي ژبې له خوا د crimne په بڼه راوړل شوی وې (چې د ۱۲ پېړۍ په عصري فرانسوي کې crime دی) چې د لاتیني ژبې له crimen (د نوم په ملکي حال: criminis) څخه اخیستل شوې ده. crimen په لاتین کې ښایي له لاندې معناګانو څخه: "تور، تهمت، اتهام، جرم، خطا، سرغړونه" یوه ورکړي.
تالېشي ژبه
تالېشي ژبه د یوې ژبې د ډلې نوم دی چې د ایران په شمال لویدیځ کې یوه له هغو ژبو څخه ده چې تالېش وګړي پرې خبرې کوي. تالشي ژبه د کسپین ژبو څخه یوه هم بلل کیږي. تاتي ژبه د ایران په شمال لوېدیځو ژبو کې تالشي ژبې ته تر ټولو نږدې ژبه ده. په دې ډول چې د ژبپوهنې ځينو سرچينو، لکه اثارو پوهانو دا دواړه د يوې ژبې ډلې ګڼلي دي.
میلر په دې باور دی چې په څرګندو دلایلو سره ویلای شو چې تاتي او طالشي د هغو ژبو تسلسل دي چې لږ تر لږه د منځنۍ پارسي ژبې د پیل په وخت کې یې خبرې کولې. په هرصورت، د دې ژبو د تاریخ نښې نښانې د منځنۍ فارس څخه مخکې دوره کې شتون لري. څومره چې دا شواهد او نښې د پارتیان پهلوي ژبې سره د دغو ډیالوګونو مشترکات څرګندوي، دا هم د مادی او اوستا سره د دوی خورا نږدې اړیکې ښیي. ځکه چې د پهلوي ژبې او لرغونو ژبو لکه مدي او اوستا تر منځ توپير همدومره دی چې له دغو ژبو سره د تاتي او طالشي تر منځ ورته والی او توپير دی.
د تالېشي او نورو ایراني ژبو پرتله کول
ټات، تالاش او مازندراني ژبې خبرې کوي چې په ډیری مواردو کې له پارسي سره توپیر لري او د مادی، پارتیان او اوستا سره ورته دي. تالشي ژبه د لوری ، اوستا او کرد ژبو سره ورته ده. له همدې امله، دا ټولې ژبنۍ ډلې د شمال لویدیز ایراني ژبو په کټګورۍ کې نږدې ځای لري. خو فارسي ژبه د خپل توپیر له امله د سویل لویدیځ ایراني ژبو په کتګورۍ کې ځای لري. په هرصورت، د تالشي ژبه د سویلي ایران د خلکو ژبې سره ډیره ورته ده ( ایچمي ژبه ) چې د ایران د سویل لویدیز څانګې څخه ده.
تالېشي او نورې شمال لوېدیځې ایراني ژبې
د لاندنیو ژبو ترڅنګ، تالشي ژبه د ایران د شمال لویدیز ژبو کټګوري جوړوي:
د تالېشي ژبې جغرافيايي وېش
د تالېش وینا کوونکي په عمده توګه تالېش وګړي دي. دوی د ګیلان ولایت په لوېدیځ کې ژوند کوي، د اردبیل ولایت د نیمین ښار په پنځو کلیو (انباران-مین آباد-جد-میرزاناق-ګولشن) او همدارنګه د د اذربایجان جمهوریت د استارا - لیریک - لنکران - مسالي - یردملي - جلیل آباد سیمو کې ژوند کوي.
د تالېشي ژبې وينګ
د سومیسارا او فومان ولایتونو د تالش نیشین په سیمو کې د قضیو مطالعې ښیي چې د ګیلک نیشین ګاونډیو کلیو تلش یا ورته لغتونه کاروي، کوم چې د ګیلکي څخه توپیر لري. حمدالله مصطفي د ګیلان د خلکو او پهلوي ژبې سره د هغه د نږدېوالي په اړه هم یادونه کوي. هغه د تالېش د خلکو په اړه داسې تشریح کوي: "د ا قوم د امام شافعي په مذهب دي،سپین مخونه لري، ژبه یې پهلوي او ګیلاني پورې تړلې ده." »
د دوی د هڅو په منځ کې، یو پیاوړی ژبنی توپیر شتون لري - د نورو ژبو د نفوذ په تناسب. په شمالي تالاش کې، د استاراي ، لنکراني ، مسالي او لیریکي انباراني پنځه ژبې لیدل کیدی شي. په جنوبي تالش کې، د استارا په شاوخوا سیمو کې، د تالشي ژبه د ترکي ژبې سره مخلوط شوې، او د مسال په سیمو کې د شاوخوا کلیو، مکلوان ، مسیلح کلا او تالش دواب پورې ، یوه ډیره مستند تالشي ژبه ویل کیږي، چې البته د هغې څخه اغیزمنه شوې ده. د دوی له خوا د ګیلکنشین سیمو ته د نږدې والي له امله او تر ټولو مستند دی، دا بولۍ د مرکزي تالاش یا تالاشډولاب سیمې پورې اړه لري ځکه چې په وروستیو وختونو کې یې خلک په غرونو کې اوسیدل او د نورو توکمونو سره یې لږ اړیکه درلوده. . د تالشيانو په منځ کې یوازینۍ ژبه چې د شمال لویدیز ژبو سره تړاو نلري او د تالشي ژبې سلسله ته ننوتلې او خورا متنوع یې ترکي ژبه ده. دا مسله په شمالي تالش او د ایران په استارا کې په کلکه لیدل کیږي.
د تالېش وګړي په دوه برخو وېشل کېدی شي:
او تالېشانان چې د خپل ژوند په اوږدو کې له کمپ څخه بل کمپ ته او له کمپ څخه بل کمپ ته هجرت کوي او له لرغونو زمانو راهیسې د هغوی دنده د څارویو پالنه وه، خو اکثره یې بزګران دي، په لسمه پېړۍ کې یې تالشانو ته سفرونه کړي وو. د ارتاویل (اردبیل) د تالېشان او همدارنګه د تبریز په هغه وخت کې د تات او تالېش قبیلې یادونه شوې، کله چې دوی د وخت په تېرېدو سره ورک شول او د ازري ویناوالو سره ځای په ځای شول.
په عموم کې د تالېشي ژبې لغاتونه او تلفظونه په درېوو برخو وېشل کېدی شي:
1- شمالي وينګ (ګشتاسبي)
۲- مرکزي وينګ
۳- سويلي وينګ (دولابي)
تالېشي ژبه په تالېش ګشتاسبي وينګ کې
د تالېشي ژبه د ګشتاسبي وينګ کې ، د پخواني شوروي کارګرانو په ۱۹۳۱-۳۵ کلونو کې د ځان لپاره د لاتیني حروفو پر بنسټ یو الفبا جوړه کړه او د لومړي ځل لپاره یې په خپله ژبه کې د دې الفبا په کارولو سره ادبیات، اثار، اثار او درسي کتابونه خپاره کړل. په مکتبونو کې رسم الخط او ژبه پخپله تدریس کیږي. په لنکران کې د پیډاګوجي پوهنتون حتی د تالشي څانګه هم وه. خو د ۱۹۳۵ کال نه وروسته د هغه دور د سیاسي پرمختګونو سره سره د تالشان وطني او کلتوري فعالیتونه پای ته ورسیدل. په تالاشي ژبه د کتابونو او مجلو د خپرېدو مخه ونيول شوه. لوړې زده کړې او د تالشي ښوونځي وتړل شول او د تالشي پوهان قزاقستان او نورو ختیځو جمهوریتونو ته جلاوطن شول. په 1949-52 کې، د دوی په زرګونو کورنۍ د تالاشان د ځپلو او جلا کولو په وخت کې موغان ته کډه شوې.
ضمیرونه
په تالېشي ژبه کې ضمیرونه په دریو برخو وېشل شوي دي: موضوعي ضمیرونه، غیر فعال ضمیرونه، او ملکیت ضمیرونه.
لازم فعل
په لاندې جدول کې، د خوب کولو فعل (xəta) د تالېشي ژبې دپره سري وينګ له مخې په مختلفو زمانو کې کارول کیږي. (دا د رضوانشهر د پیریسر په وينګ ولاړه ده)
اړوندې پوښتنې
الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹–۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آن‌ها حرف T است وېشنيزه:د ايران ژبې وېشنيزه:ايرانۍ ژبې وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:تالېش وګړي وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:ژبپوهان وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
دښت بهاري
اسلام عليکم ورحمت الله وبرکاته
Piruz Hassan zai دښت بهاري د لوکر ولایت مرکز مربوط کلي ده چي له مرکز څخه په شاوخوا 8 کلمټره ساهه کې موقعت لري او اوسيدونکي يي احمدزي دي په احمدزیو قوم کي بيا سلطان خیل دي زیاتره
واړه قومونه
لنګر خيل
خانيخيل
خوجه خیل
حاجی خان
حاجي ګولک
حاجي رزاخان
حاجي اذات خان
حاجي بډک
حاجي اوړکي
پرګاس
پرګاس د فېنلینډ ښار او ښاروالۍ ده چې د فېنلینډ په سوېل لوېدیځ کې موقعیت لري.
سرچينې
وېشنيزه:فېلينډ وېشنيزه:فينلينډ وېشنيزه:سوېل لوېديځ فېنلينډ وېشنيزه:لوېديځ وېشنيزه:پرګاس وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي تولنه وېشنيزه:اروپا او کډوالي
د افغان ټایمز
افغان ټايمز( په انګلیسي کې The Afghan Times) د افغانستان يوه انلاين خبري رسنۍ ده، چې په لومړي ځل د ۲۰۲۲ کال د اګست میاشت په لومړۍ نېټه یې په بشپړه توګه په فعاليت پيل وکړ تر څو د افغانستان بېلابېل واقعيتونه د څېړنې او راپور ورکولو له لارې له مثبت ليد څخه منعکس کړي. د افغان ټایمز بنسټ د افغانستان ځوانې خبریالې سلما نیازۍ له لوري کېښودل شو چې یو شمېر نور ځوان خبریالان ورسره د یادې رسنۍ چارې پر مخ وړي.
نورې پاڼې:
• افغان ټایمز ښځې
څېړنیزه خبریالي
افغان ټايمز وړانديز کوي، چې دغه رسنۍ څېړنې کوي او د مسلکي کسانو يوه ډله لري، چې د کيفي او کميتي څېړنيزو پروژو او همدارنګه د مقالو ليکلو کې همکاري کوي.
د افغان ټایمز ارزښتونه
ماموریت: د هیوادوالو د ښکیلتیا، خبرتیا او الهام ورکولو په وخت کې د افغانستان په متنوع واقعیتونو ټینګار کول.
افغان ټایمز په ټولنیزو رسنیو کې
افغان ټایمز په ټولنیزو رسنیو کې پیاوړی حضور لري، اوس مهال یوه فیسبوک پاڼه، یوه انسټاګرام پاڼه، او درې ټویټر حسابونه لري، چې بېلابېلو برخو ته ځانګړي شوي دي؛ ۱. د افغان ټایمر ټویټر پاڼه ۲. د افغان ټایمز ورزشي برخې ټویټر پاڼه او د افغان ټایمز د ښځو برخې ټویټر پاڼه
سرچینې
۱. د افغان ټایمز د ډومین ثبت نېټه
۲. د افغان ټایمز په اړه
۳. د افغان ټایمز کور پاڼه
۴. د افغان ټایمز د افغانستان د خبرونو برخه
۵. د افغان ټایمز د سیمې او نړۍ د خبرونو برخه
۶. د افغان ټایمز د ورزشي خبرونو برخه
محمد داود وفا
مخينه
پوهنوال دوکتور محمد داود وفا د غلام رسول زوی د ۱۹۷۵ ز کال د ډسمبر په لومړۍ نېټه د افغانستان د ننگرهار ولایت د کامې ولسوالۍ په شېرگړ کلي کې زېږېدلی. په افغانستان باندې د روسي یرغل له امله په پېنځه کلنۍ کې پښتونخوا ته کډوال شو. هلته یې لومړنۍ زده کړې په شاه عالم لومړني ښوونځي کې وکړې، بیا امام ابوحنیفه مدرسې ته ولاړ، له هغه ځایه امام اعظم مدرسې ته او له هغه ځایه بیا په سید جمال الدین افغان لېسه کې شامل شو او پر ۱۹۹۲ ز کال له همدې لېسې فارغ شو.
په ۱۹۹۳ ز کال کې د ننگرهار پوهنتون په ژبو او ادبیاتو پوهنځي پښتو څانګه کې شامل او په ۱۹۹۷ کال ترې فارغ شو. په ۲۰۱۴ ز کال یې د کابل پوهنتون له پښتو ادبیاتو ماسټري واخيسته او په ۲۰۲۲ ز کال یې د پېښور پوهنتون په پښتو اکېډمۍ کې پي ایچ ډي( دکتورا) بشپړه کړه.
دندې
-د افغانستان لپاره د مرستو د مرکز غړی او د تعاون څېړنیزي مجلې مرستیال (۱۹۹۷-۲۰۰۲).
- د ننگرهار پوهنتون د پښتو ادبیاتو استاد ( ۲۰۰۵-۲۰۲۲). - د ازادۍ راډيو خبریال ( ۲۰۰۲- ۲۰۱۲). - د روټير اژانس خبریال ( ۲۰۰۲- ۲۰۰۶). - د الفت پښتو ادبي مجلې مسوول مدیر ( ۱۹۹۸-۲۰۰۱). - د کلید ګروپ خبریال ( ۲۰۰۲- ۲۰۰۵). - د میدیوتیک افغانستان موسسې د ننگرهار رسنیو کور مشر ( ۲۰۰۸-۲۰۲۰). - د ننگرهار علمي او فرهنگي مرکز مشر ( ۲۰۱۰-۲۰۲۲). - د کابل پوهنتون استاد ( ۲۰۱۲-۲۰۱۴). - د ختیځ ادب اکاډمۍ مشر او موسس (۲۰۱۵- ۲۰۲۲).
- د ختیځ اوونیزې موسس او مسوول چلوونکی ( ۲۰۱۸-۲۰۱۹).
لیکلي او خپاره شوي اثار
۱. په ننگرهار کې لرغونې پانگه. ۲. د ننگرهار د ادبي او فرهنگي بهیر لنډ تاریخ.
۳. د ننگرهار نومورکي شاعران ( تذکره). ۴. د ننگرهار فرهنگي بهیر ته یوه کتنه. ۵. ستوري د ادب په اسمان کې (تذکره).
۶. کره کتنه څه ده؟ ۷. د افغانستان کالنۍ لنډ تاریخي بهیر. ۸. د فولکلور پېژندنې لارښود. ۹. د فولکلوري ادب بنسټونه. ۱۰. د پښتو معاصر ادب تاریخ (څلورم پړاو). ۱۱. د پښتو معاصر ادب تاریخ (اوښتون پړاو). ۱۲. تلمه تلمه (د امریکا سفرنامه). ۱۳. د نړېدلي دېوال خوا کې (د جرمني سفرنامه). ۱۴. د رڼاگانو ښار کې (د دوبۍ سفرنامه). ۱۵. پښتو ولسي کیسې.
۱۶. د پښتو ولسي کیسو اروايي څېړنه (د ماسټرۍ تیزس). ۱۷. پاکستان، هند، که پښتونستان؟ (کره کتنه). ۲۶. سل ولسي کیسې. ۱۸. د پښتو اوسنۍ تذکرې. ۱۹. د تاریخ پاڼې (کره کتنه). ۲۰. پښتو هنري نثر ته یوه کتنه. ۲۱. یوه نیمه لسیزه پښتو هنري نثري ادب. ۲۲. پښتو قرات (د ادبیاتو پوهنځي د ناپښتو څانگو درسي کتاب).
۲۳. د مدني ټولنو مخکښان. ۲۴. پښتو فولکلوري قاموس. ۲۵. پښتو ادبي اصطلاحات. ۲۶. پښتانه تذکره لیکوال. ۲۷. د پښتو شاعرانو او لیکوالو نومښود. ۲۸. د ختیزو سیمو کرونولوژي (۲۰۰۱- ۲۰۱۲). ۲۹. جهادي خپرونې.
۳۰. په پښتو کې سفرنامه لیکنه. ۳۱. په پښتو کې چاپي دیوانونه. ۳۲. پښتو چاربیتې. ۳۳. د ننگرهار ولسي ادب. ۳۴. د نوي ژورنالېزم بنسټونه.
۳۵. لیکوالي.
۳۶. ژورنالېستي ژبه.
۳۷. د ژورنالېزم او ادبیاتو په باره کې.
۳۸. د مراد علي صاحبزاده ژوند او هڅې.
۳۹. پښتو خاطره لیکنې ته کره کتنه.
۴۰. ملنگ جان د عصر نابغه.
۴۲. د پښتو غزل پيل او پرمختگ.
۴۳. له نښترو سره لارې ( شاعري).
۴۵. د پښتو انلاین ادبیاتو تحقیقي او تنقیدي جایزه (د ډاکټرۍ ډيزرټېشن).
۴۷. ادبي مقالې.
۴۸. د پښتو فولکلور نوي ژانرونه.
۴۹. تاریخي سمونې. ۵۰. زموږ په لرغوني فرهنگ کې انساني ارزښتونه.
۵۱. د ماشومانو ادبیات.
غرامت یا تاوان
تاوان ورکول یا جبران کول د بیمې د زیاتره هوکړو او قراردادونو بنسټ جوړوي. د بېلګې په توګه، کېدای شي د یو موټر مالک د موټر چلولو په برخه کې د بېلابېلو زیانونو لپاره د جبران یا غرامت ورکولو په توګه بېلابېل ډوله بیمې واخلي؛ لکه خپله موټر ته زیان رسېدو بیمه یا له پېښې وروسته طبي او روغتیایي لګښتونو او داسې نورو مواردو لپاره بیمه واخلي. د اداري شرایطو په برخه کې کېدای شي یو مدیر په دې مکلف وي، چې خپل استازي ته د هغو مواردو او مسؤلیتونو لپاره تاوان ورکړي، چې د اړیکو اړوند مسئولیتونو په ترڅ کې ترسره کېږي. حال دا چې هغه پېښې چې د تاوان یا غرامت پریکولو لاملېږي، ښایي د قرارداد په وسیله مشخص او وټاکل شي، هغه اقدامات چې د وارد شوي خطر او زیان د جبران کولو لپاره باید ترسره شي، تر ډېره د وړاندوینې وړ نه دي او دغه راز د غرامت یا تاوان ورکولو نهایي او حد اکثري کچه تر ډېره په صراحت سره محدودېږي.
محمد داود وفا
لیکلي او خپاره شوي اثار
۵۲. د ننگرهار تاریخي شخصیتونه.
غرامت یا تاوان
د غرامت یا تاوان ورکولو اړوند مادې
د ۱۶۷۷ ز کال د درغلیو قانون د ۴مې برخې په اساس یو «ضمانت» (د ثانوي یا دویم درجې مسئولیت اړوند ژمنه؛ د بل کس غلطۍ ته ځواب ویونکی) باید په کتبي یعنې لیکلې بڼه بیان او واضح شي. د تاوان ورکولو یا غرامت پرېکولو په برخه کې بیا داسې کوم رسمي الزام (د لومړني مسئولیت انګېرنه، د بل کس له قصور په پام کې نیولو پرته د غرامت پرې کول) یا مجبوریت نشته، آن که په شفاهي توګه هم د ترسره کېدو او اجرا وړ وي.
د انګلیس اوسني قانون پر بنسټ غرامت یا تاوان ورکول باید په واضحه او کره توګه په قراداد یا هوکړه کې بیان شي، ترڅو د اجرا او عملي کېدو وړ وي. د ۱۹۷۷ ز کال د غیرعادلانه شرایطو اړوند قانون داسې وايي، چې مصرف کوونکی دېته نشو اړ ایستلای، چې له قراداد نه د سرغړونې یا غفلت کولو سره یې په غیر منطقي توګه د بل کس تاوان یا غرامت جبران کړي، که څه هم دا برخه د مصرف کوونکي د ۲۰۱۵ ز کال اړوند قانون د ۴مې برخې ۶ام بند په اساس لغو شوې هم ده.
محمد داود وفا
لیکلي او خپاره شوي اثار
۵۴. شلکلنې اندېښنې. او نور. ‍
غرامت یا تاوان
د قرارداد جایزه
د غرامت یا تاوان او زیان یا خسارې تر منځ توپیر ډېر څرګند دی او د تعهداتو یا مکلفیتونو اړوند قانون په پام کې نیولو سره یې توپیرولای شو؛ که چېرې تورن کس ملامت نه وي، نو څنګه به پیسې پرې کړي او تاوان به ورکړي؟ له فسخ کولو مخکې قرارداد یا هوکړه د باطل کېدو وړ ده، خو باطل نه دی، له همدې امله د یو څه مودې لپاره قانوني قرارداد موجود وي. په دې موده کې دواړه لوري قانوني تعهد او مکلفیت لري. که چېرې له پیل نه باطل شي، نو ترسره شوي مکلفیتونه هم باید جبران شي. له همدې امله د غرامت یا تاوان پرېکولو لګښتونه د مدعي له لوري له مکلفیتونو څخه د سرغړونې په پرتله د ادعا کوونکي (عارض او ترسره شوي کس) په وسیله رامنځته کېږي، نه دا چې د خپله کس په وسیله د مکلیفیتونود نقض کوونکي په وسیله.
محمد داود وفا
لیکلي او خپاره شوي اثار
ژباړې: ۵۵. د شاه ولایت ماب روضه (ژباړه). ۵۶. معیوبین او ټولنه (ژباړه). ۵۷. د افغانستان لنډ تاریخ (ژباړه). ۵۸. د افغانستان لرغوني ډبرلیکونه (ژباړه). ۵۹. په افغانستان کې د لیک تاریخچه (ژباړه).
غرامت یا تاوان
له تضمین نه توپیر
جبران یا تاوان له ضمانت سره توپیر لري، چې د تعهداتو یا مکلفیتونو د ترسره کولو لپاره، د قرارداد درېیم شخص مکلفیتونو د ترسره کولو لپاره وي، په داسې حال کې چې د قرارداد هغه لوری ټاکل شوی کار ترسره کولای نه شي یا نه غواړي ترسره یې کړي (معمولاً مکلفیت پورې اړوند ضمانت د پور ورکولو پورې محدود کېږي). د تاوان او ضمانت ترمنځ دا توپیر د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کې د Birkmya V Darnell په کتاب کې کې بیان او پرې بحث وشو. په دې حالت کې قاضي القضات د کرایې ورکولو پر ځای د توکو د ورکولو په هکله وویل؛ چې ضمانت لیک په ښکاره توګه داسې وایي «پرېږدئ، چې توکي او سامان له ځانه سره ولري، که هغه تاسې ته پیسې درنکړي، زه به یې درکړم».
محمد داود وفا
لیکلي او خپاره شوي اثار
۶۰. مدني ټولنو ته د رسنیزو اړیکو لارښود (ژباړه).
غرامت یا تاوان
له ورانتي سره توپیر
جبران یا تاوان له ورانتۍ نه توپیر لري ځکه چې:
محمد داود وفا
لیکلي او خپاره شوي اثار
۶۱. انتخاباتي ژورنالېزم (ژباړه).
غرامت یا تاوان
له ورانتي سره توپیر
ضمانت یا ګرنټي ورکول د زیانمن شوې اندازې اړوند تاوان یا جبران ورکولو برخه تضمینوي، حال دا چې ورانتي یوازې د ټاکل شوې شتمنۍ د ارزښت کمېدو برخې تضمین کوي، په دې مانا که چېرې له ټاکل شوي او تضمین شوي واقعیت نه د غلط اوسېدو او توپیر لرلو په صورت د تضمین پرېکولو ته اړ وي (او ګټه اخیستونکی باید د ارزښت دا ډول کمښت یا غلط اوسېدل ثابت کړي). دغه راز ورانټۍ ګټه اخیستونکي دېته اړ باسي، چې خپل زیانونه کم کړي، حال دا چې جبران یا غرامت دا کار نه کوي.ورانټي لیکونه هغه ستونزې تر خپل پوښښ لاندې نه راولي، چې ګټه اخیستونکي ته د ګرانټي ورکولو په وخت کې ښودل کېږي، حال دا چې غرامت یا جبراني تضمین دا هرڅه تر پوښښ لاندې راولي.
محمد داود وفا
لیکلي او خپاره شوي اثار
۶۲. د سولې ژورنالېزم (ژباړه).
غرامت یا تاوان
د متحده ایالتونو قراردادونه
په متحده ایالاتو کې زیاتره قراردادونه او د خصوصي خدمتونو اړوند شرایط یو اړخ (جبران کوونکی یا تاوان ورکوونکی په تېره بیا پیرودونکی) دې ته اړ باسي، ترڅو د مقابل لوري لګښتونه د اړیکو له امله د رامنځته شوو قانوني ادعاوو لپاره ورکړي، دا موارد تر ډېره په انلاین خدمتونو کې مروج دي.
محمد داود وفا
سرچينې
۱. د محمد داود وفا اند و ژوند ته لنډه کتنه، د ننگرهار ادب پوهنځي مونوگراف، لیکوال، دیدار احمد مایار.
غرامت یا تاوان
د متحده ایالتونو قراردادونه
د متحده ایالتونو حکومت د ځانګړو خدمتونو یو شمېر شرایط خپروي، چې له زیاتره شرکتونو سره یې بحثونه کړي، ترڅو د امریکا متحده ایالتونو د دولت اړوند رسمي کارونو لپاره جبران یا تاوان ورکول ختم کړي. «هر هغه غرامتي یا جبراني قانون، چې له قانوني جواز پرته په متحده ایالتونو باندې بې پایلې او بالقوه نامحدوده مسئولیت تحمیلوي» په هغه سره د امریکې د متحده ایالتونو قوانین تر پښو لاندې کېږي. لوی څارنوال وایي: «فدرالي ادارې باید د خدماتي شرایطو په برخه کې له سره بیاکتنه وکړي، ترڅو د خسارې د معافیت یا د منځه وړلو په هکله خبرې وکړي یا دا مورد په بشپړه توګه له منځه یوسي، یا هم کله چې د دوی چلوونکي ډېر ټینګار کوي نو، د ټولنیزو رسنیو په برخه کې د «دولت» نوم لیکنه دی بیخي لغوه کړي».
محمد داود وفا
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
غرامت یا تاوان
د حالت بدلونونه
د متحده ایالتونو د قوانینو له مخې د غرامت یا جبران ورکولو اړوند برخو تفسیر او بیان د ایالت په اساس توپیر لري. د بېلګې په توګه په کالیفرونیا کې د تاوان یا خسارې ورکولو بندونه یو شمېر ځانګړي خطرونه تر پوښښ لاندې نه راولي، پرته له دې چې خطرونه په قرارداد کې یاد شوي وي؛ خو په نیویارک کې د X ټاکل شوی بند باید د Y له بند څخه د محصول اړوند ټولو ادعاوو لپاره دفاع وکړي او د اړتیا په صورت کې یې تاوان یا خساره ورکړي، یعنې X د Y په وړاندې د ټولو مواردو د خسارې یا تاوان مسئول ګرځوي. تاوانونه کېدای شي ډېر لوړ لګښت لرونکي وي، ځکه چې د X د مسئولیت اړوند بیمه د Y اړوند زیانونه او خسارات تر پوښښ لاندې نه راولي؛ خو X باید هغه ټول تر پوښښ لاندې راولي.
په ۲۰۱۷ ز کال کې د یوتا سترې محکمې وویل: «د قانون له مخې، یوه قراردادي ماده، چې د یو محصول پېرودونکی دېته اړ کوي، ترڅو د تولیدوونکي تاوان جبران کړي، په ځینو ځانګړو شرایطو کې «باطل او نه پلي کېدونکی» دی، د UTAH کود: § 78B-6-707.
له ۲۰۱۲ څخه تر ۲۰۱۴ ز کلونو پورې په نیوجرسي کې یوه ښځه دېته اړ شوه، چې یو وکیل ته پیسې ورکړي، ترڅو له هغه غرامت او تاوان څخه خلاصه شي، چې د ټپي کېدو لپاره د ذخیره کولو په یوه واحد کې تادیه کېدلې. کله چې په ۲۰۱۲ ز کال کې یو شخص یو واحد ته د تلو په وخت په یخ وښویید او ټپي شو نو عمومي ذخیره کوونکو په محکمه کې شکایت وکړ، ترڅو دا اجاره ورکونکې ښځه د یا د شخص د ټپي کېدو له امله پیسې او تاوان ورکړي. هغې کوښښ وکړ چې دا قضیه له پامه وغورځوي او له همدې امله ایالتي داسې رایه ورکړه چې هغه باید دا تاوان پرې کړي. هغې بیا یو وکیل ونیوه او محکمې ته ولاړه.
په شمالي کوریا کې بشري حقونه
د شمالي کوریا د بشري حقونو ریکارډ زیاتره په نړۍ کې ترټولو بد ګڼل کېږي او په نړیواله کچه غندل شوی دی اود دې هېواد ریکارد د ملګرو ملتونو، اروپایي ټولنې او نورو ډلو لکه د بشري حقونو د څار سازمان ترنیوکې لاندې دي. ډېری د بشري حقونو نړیوال سازمانونه شمالي کوریا یو داسې هېواد بولي چې د ازادۍ د سرغړونې په اړسه هېڅ معاصر مشابهت نه لري.
د بشري حقونو لویدیځې ډلې لکه د بخښنې نړیوال سازمان او د متحده ایالاتو په څېر هیوادونو تاکید کړی چې په عمل کې د بیان ازادۍ حق نه لري او یوازینی میډیا چمتو کوونکي چې قانوني ګڼل کېږي، هغه دي چې په شمالي کوریا کې د حکومت له خوا فعالیت کوي. په شمالي کوریا کې د بخښنې نړیوال سازمان او د متحده ایالاتو د بشري حقونو کمېټې د راپورونو له مخې، په ۲۰۱۷زکال کې اټکل شوي ۲۰۰،۰۰۰ بندیان په کمپونو کې زنداني شوي چې له سیاسي جرمونو او جبري کار، فزیکي ناوړه چلند او اعدام سره مخ شوي.
د شمالي کوریا حکومت د بهرنیو لیدونکو فعالیتونه په کلکه څاري. مرسته کوونکي کارګران تر سخت امنیت لاندې دي او دوی هغو ځایونو او سیمو ته نه پرېښودل کېږي چې حکومت یې نه غواړي. لکه څرنګه چې اتباع نه شي کولی په ازاده توګه هېواد پریږدي، دا اساساً د مهاجرو او پناه غوښتونکو کیسې دي چې د ملت د بشري حقونو ریکارډ جوړ شوی. د حکومت دریځ چې د کوریا مرکزي خبري اژانس له لارې څرګندېږي، دا دی چې د بشري حقونو په ریکارډ باندې نړیوال انتقاد، د جوچي میشته سیسټم نسکورولو لپاره یو دلیل دی، په داسې حال کې چې د دې نقادانو سرغړونې له سزا سره نه مخ کېږي.
د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې له ۲۰۰۳ز کال راهیسې هر کال یو پریکړه لیک تصویب کړی چې د دې هېواد د د بشري حقونو ریکارډ غندي. د ۲۰۱۱ زکال د دسمبر۱۹ پرېکړه لیک چې د ۵۱ غړو په نه حضور سربېره  ۱۶ـ۱۲۳ رایو سره تصویب شو او په پیونګ یانګ کې یې له حکومت څخه وغوښتل چې  " د بشري حقونو سیستماتیکي، پراخه او جدي سرغړونې" پای ته ورسوي، چي په کې عام اعدامونه او خپل سري توقیفونه شامل دي. شمالي کوریا دا پریکړه رد کړه او ویې ویل چې دا سیاسي انګیزه وه او د ناسمو جوړښتونو په بنسټ ولاړه وه. ۲۰۱۴ ز کال په فبروري کې، د ملګرو ملتونو ځانګړي کمیسیون په دې هیواد کې د لمړي لاس شواهدو په اساس یو ۴۰۰ مخیز راپور خپور کړ چې په کې "نه بیانیدونکي ظلمونو" مستند شوي چې په دې هېواد کې ترسره شوي.
د کوریا دخلکو په دیموکراتیک جمهوریت کې د بشري حقونو په اړه د تحقیق کمیسیون
د ۲۰۱۳ کال د مې په ۶، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا اعلان وکړ چې د اسټرالیا څخه مایکل کربي، د سربیا څخه سونجا بیسرکو او د اندونیزیا څخه میرزوکي داروسمان د کوریا په ډیموکراتیک جمهوریت کې د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو د تحقیق کمیسیون د غړو په توګه ټاکل شوي. "د څېړنو یاد کمیسیون به د کوریا دیموکراتیک جمهوریت کې د بشري حقونو سیستماتیک، پراخه او جدي سرغړونې چې په هغې کې خوړو ته د لاس رسي له حق څخه سرغړونه، د زندان په کیمپونو پورې اړوند سرغړونې، شکنجه او غیر انساني چلند، په خپل سري توقیف، تبعیض، د بیان له ازادۍ سرغړونه، د ژوند کولو له حق سرغړونه، د خوځښت له ازادي سرغړونه او اجباري ورکیدل، او د نورو هېوادنو د اتباعو برمته کول شامل دي، په بشپر مسؤلیت سره وڅېړي، په ځانګړي توګه چیرې چې دا سرغړونې ممکن د انسانیت پروړاندې جرمونو ته رسېږي."د ۲۰۱۳ زکال د اګست په ۲۰ مه ، کمېسیون د سویلي کوریا په سیول کې په یونسي پوهنتون کې پینځه ورځې د عامه خلکو شکایتونه واورېدل چې په کې د پناه غوښتونکو شواهد لاس ته راوړل شول او د ۲۰۱۳ ز د اګست په ۲۹، په جاپان کې د جاپاني اتباعو خپلوانو څخه چې د شمالي کوریا له خوا د ۱۹۷۰ ز او د ۱۹۸۰ لسیزو کې  تښتول شوي وو، غوږ ورته و نیول شو. شمالي کوریا دغه څېړنې "یوه سیاسي دسیسه" وبلله او په دې هېواد کې یې تحقیق کوونکو ته لاسرسی نه دی ورکړی. د ملګرو ملتونو پینل په سویلي کوریا، جاپان او انګلستان کې د شاهدانو سره مرکې وکړې او په متحده ایالاتو کې ېې د ۲۰۱۳ زکال د اکتوبر په ۳۰ او ۳۱ اوریدنې هم ترسره کړې. کمیسیون وویل چې هغوی په پرله پسې توګه د شمالي کوریا له استازو وغوښتل چې په عامه اوریدنو او پوښتنو کې برخه واخلي.