cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انقراض/ له منځه تلل
تعریف
اوس مهال د انقراض اړینه جنبه د انقراض له خطر سره د مخ شویو ډولونو د ساتنې لپاره د انسان هڅې دي. چې په طبیعت کې د منقرض شوي خوندي وضعیت (EW) له رامنځته کولو سره منعکسېږي. هغه ډولونه چې د طبیعت د خوندیتوب نړیوالې اتحادیې (IUCN) له خوا د دغه  وضعیت په لړلیک کې شامل شوي، په طبیعت کې هېڅ ژوندی ډول نه لري یوازې په ژوبڼونو او ګڼو نورو مصنوعي چاپېریالونو کې ساتل کېږي. ځینې دغه ډولونه د عملکرد له پلوه منقرض شوي دي ځکه هغوی نور په طبعي چاپېریال کې نه دي او دا بیخي لږ ممکنه ده چې ډولونه به کله هم بېرته طبیعت ته وروګرځول شي. د ژویو مدرنې مؤسسې په دې هڅه کې دي چې د کره پلان جوړونې له لارې د امکان په حالت کې د نسل د اصلاح/ سمونې د برنامو له کارولو سره یو نوی د دوام وړ نفوس د ډولونو د خوندیتوب او دوام لپاره په احتمالي ډول په راتلونکي کې د طبیعت د خوندیتوب په موخه طبیعت ته وروپېژني.
د وحشي ډولونو په نفوس کې د یو ډول انقراض کولی شي بدې اغېزې ولري او د لا زیات انقراض  لامل شي، چې د انقراض د لړۍ په نوم هم یادیږي. دا چاره د کېسټون/Keystone په ډولونو کې ډېره عامه ده.
په 2018 کال کې د یوې څېړنې پایلې ښیي چې شپږم ډله اییز انقراض د پولېستونېس په وروستیو کې پیل شو ښايي له 5 څخه تر 7 میلیون کلونو پورې وخت وغواړي چې د تي لرونکو د بې ساري ډولونو  تنوع د بشر له تاریخ څخه 2,5  بیلیون کاله مخکی بېرته راوګرځوي.
کاذب/دروغي انقراض
د مورنیو ډولونو انقراض چې په هغه کې لورني یا سب ډولونه (subspecies) لا هم شته وي د کاذب انقراض یا د فلیلایتیک (phyletic) انقراض په نوم یادیږي. پخوانی تاکسون (taxon) په اغېزمن ډول ورکېږي، اناجينيزس (anagenesis) یې ځای ناستی کېږي یا هم له یو څخه په زیاتو کلادوجینزس (cladogenesis) وېشل کېږي.
چترال ولسوالۍ
چترال (چترال سیمه) په انګلیسي Chitral District) د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۳۱۸،۶۸۹ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا وېشنيزه:چترال
فیصل کاووسی
فیصل کاووسی په انګلیسي Faisal Kawusi) یو افغانی ال اصل المانی کومیډین دی. نوموړی د المان په ګروس ګیراو ښار کې په ۲۷ جولای ۱۹۹۱م کال د محمد فیصل کاووسی په کورنۍ کې زیږیدلی دی.
کاووسی لومړی ځل په بانکي برخه مې زده کړي وکړي وروسته یې غوښتل چې حقوق ووایې اما د خپلي مینې او علاقي له لاري یې تلویزیوني تفریحي پرګرامونوته مخه کړه چې نن ورځ د المان په ډیر شمیر تلویزیونونو کې پیژندل شوی څیره ده، ددی ترڅنګ نوموړی په یوټیوب او فسبوک کې هم د Faisal Kausi) په نوم خپلي پاڼي لري.
تور غر ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
تشوکی
تشوکی په ودانیزه کې هغه ځای ته ویل کېږي چې یو یا څو پوړونه غوڅ او یو لوړ تش ځای ترې جوړ شي او سړی کولای شي چې د ټولو غوڅو شویو پوړونو څخه کښته او یا بل پوړ ته وگوري.تشوکي نه یوازې په کورونو (د زینو سره) خو لکه د کارودانیو، فابریکو او داسو نورو کې هم لیدل کېږي.
سرچينې
وېشنيزه:ودانیز تخنیک وېشنيزه:ارکیتکتور
ګراو بوندن
ګراو بوندن کانتون په الماني Graubünden) د سویس هواد له ۲۶ ولایتونو څخه یو دی. ګراو بوندن یواځینی درې رسمي ژبې درلودونکی ولایت دی، په یاد ولایت کې الماني ایټالوي او رومانیایي رسمي ژبې دي. ګراو بوندن ولایت ۷،۱۰۵ کیلومتره مساحت او په ۳۱ د ډسمبر ۲۰۱۸م کال ۱۹۸،۳۷۹ وګړي لرل.
تامارا غیر فعال څارونکی سیستم
تامارا غیر فعال څارونکی سیستم (په چېکي: KRTP-86 Tamara) یو ډول اېلېکترونیکی سیستم دی چې د چېکوسلواکیا په جمهوریتکې د ۱۹۸۲کال څخه تر ۱۹۹۲کال پورې جوړېده. نوموړي څارونکی سیستم په ځانگړی ډول د الوتکو، بېړیو او بلو هدفونو د څارولو لپاره ورڅخهکار اخیستلکېږي.
توصیف
تامارا غیر فعال څارونکی سیستمکولای سی د الوتکو یا بلو هدفونو د رادار سیگنال تعقیب وکړی او د ریاضی محاسبو په مرسته د الوتکې موقعت تعیین وکړی. تامارا غیر فعال څارونکی سیستم یوه ډله د درو انتنونو او پنځو ارزونکی مرکزونو څخه تشکیلکېږي. د تامارا انتنونه د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسی باندی نصب شوی دی. نوموړي سیستمکولای سی ۷۱ مځکنی یا هوایی هدفونو تعقیبکړی. دغه سیستم په ۱۹۸۴کالکې د ټېسلا پاردوبیڅې (Tesla Pardubice) په شرکتکې د انجینیر ولاستیمیل پېخ (ing.Vlastimil Pech) لخوا طرح شو. د چېک پوځ په ۱۹۹۱کالکې د تامارا څارونکی سیستم څخه په رسمی ډولکار واخیست. تر ۱۹۹۲کال پورې ۲۳ تامارا سیستمونه جوړ شول. دغه سیستونه په ځانگړی ډول شوروی اتحاد ته صادر شول خو څو سیستمونه هم د عمان، آلمان او امریکا په لاسکې دی.
سرچینې
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
زاهد خان زاهد
زاهد خان زاهد د ښاغلي عبدالله زوى پر ١٣٥٦ ل ل کال د لغمان ولايت د تيرگړيو په کلي کې زېږېدلى چې اوسمهال په جلال اباد ښار کې اوسېږي. زاهد خان خپلې لومړنۍ زده کړې په تجروبوي ښوونځي، ثانوي يې د ننگرهار په عالي لېسه او پاتې يې د فارميسۍ په رشته کې د ننگرهار د عامې روغتيا په چوکاټ کې ترسره کړي دي. زاهد خان چې د څلورو کوچنيانو پلار دى، له فلمي نړۍ سره يې له پخوا مينه لرله چې همدې مينې دې لوري ته راکش کړ. هغه لېواله و چې په فلم کې خپله وړتيا او استعداد وښايي. نوموړي په کال ١٣٨٣ کې د (بې اجله مرگ) په نوم په يو افغاني هنري فلم کې گډون وکړ او تر هغې وروسته يې د دوران، انتظار، سره لمبه، مينه او سزا او ستا لپاره) فلمونو کې د فلم د هلک په توگه خپل هنر ليدونکو ته وښود. احسان او نېمگړې مينه د زاهد خان راتلونکې فلمونه دي چې ژر به جوړ او نندارې ته وړاندې شي. په فلمونو کې د رول لوبولو تر څنگ زاهد خان يو درملتون هم لري چې خپل پاتې وخت هلته تېروي. نوموړى له خپلې ټولنې، کلتور او خلکو سره بې کچه مينه څرگندوي خو د زاهد خان د فلمونو يو شمېر ليدونکي هغه په دې تورنوي چې په فلمونو کې د پردي لباس د کارولو ترڅنگ د پرديو فلمي ستورو پېښې کوي او د فلمونو ډېرې برخې يې د افغاني او پښتني کلتور خلاف دي، خو زاهد خان بيا وايي چې هڅه کوي په پښتو فلمونو کې د هنر جوهر پيدا کړي او د فلمي ارزښتونو لاره خپله کړي.
مسلمان فيلسوفان
مخكې لدې چې مسلمان فيلسوف او فيلسوفان وپېژهنو، ښه به دا وي چې پدې خبره ځان پوه كړو، چې هغه كوم وجوهات ول، چې په مسلمانانوكې يې د فلسفې شوق پېدا كړ؟ كه څه هم مسلمانانو سره د اسلام فلسفه له لومړي پېل څخه وه، خو د وخت په تېردو او د سلمانې واكمنۍ په پراخېدو سره دسې ملكونه د مسلمانانو ترولكې لانې راغلل، چې د لودېځي فلسفې |څخه اغيزمن ول، او له يونان سره يې شريكې پولې لرلې. نوكله چې مسلمانان د عباسي خلافت په پير كې اندلس (سپېن) ته ورسېدل. دارنگه په بغداد او دمشق كې د دربار ژباړونكيو د يونان فلسفه عربي ژبې ته راوژباړله، نو لوديځه فلسفه په غېر مستقيم ډول سهر د مسلمانانو لاس ته ورغله، خو كله چې په هسانيا كې د مسلماننو واكمني راغله نو پدې ځاى كې داسې مسلمان فلسفيان راوزېږېدل چې فلسفه يې مستقيما له يوناني پوهانو او كتابونو څخه ترلاسه كړه. مسملمانو فلسفيانو يواځې يوناني فلسفه خپله نكړه بلكه هغه يې له ځان سهر خوندي كړه، له ځآن څخه يې اسلامي افكار ورگړكړل. او هغه څه چې د شرعې او عقل خلاف ول، رد او د هغوي ځواب يې په دلائېلو سره وركړ. كه چېرې مسلمان فلسفيان نه واى، نو فلفسه به هم نه واى، ځكه دوي ول چې لوديزه فلسفه يې له ځانو سره خوندي كړه، او كه چېرې ددوي هاند او هڅې نه وى نو نن ورځ به نوې فلسفه چې د يوناني فلسفې ځاېناستې ده، پدې نړۍ نه وه. لرغونې فلسفه د هغو مسلمانو فلسفيانو مننونكې ده چې د خپلو زړونو په وينې وركونې يې لرغونې يوناني فلسفه  ساتلې وه، او د نن ورځې فلسفه هم له هغو مسلمانو فلسفيانو څخه مننه كوي، چې په خورا زيار او كوښښ يې يوناني فلسفه اسانه او پوهېدو وړوگرځوله. د ځينو مسلمانو فلسفيانو سره سره داسې عيسوي ژباړونكي هم د يوناني فلسفې په رالېږدونه كې هم رول لوبولې، لكه نسطوري او يعقوبي عيسويان. دوي لومړې يوناني فلسفه او فن سرياني ژبې ته ژباړلي ول. او بيا چې كله مسلمانانو بري زيات شول او ددې عيسويانو ملكونه يې ونيول، نو دوي دا كتابونه له سرياني ژبې څڅه عربيژبې ته راوژباړل، چې ددې كار په بدل كې به ورته د ژباړل شوي كتاب په انډول سره او سپين زر وركول كېدل.
نو د مسلمانو فلسفيانو اطلاق په هغو مسلمانوپوهانو باندې كېږي چې د يوناني فلسفې ژباړه يې وكړه، بيا يې د هغې ژباړل شوي كتاب شننه (شرحه) وكړه، او بيا يې پدې شننو كې د هغه اصيل كتاب ښه او بد اړخونه په پوره امانتدارۍ سره څېړلي او نقد يې پرې كړې، په يوناني فلسفه يې له خپل اړخ څخه اسلامي افكار ورزيات كړي، او د هغو ناروا او بېكاره افكار يې رد كړي چې د اسلام له افكارو سره په ټكر كې ول، او اړخ ورسره نه لگاوه.
مسلمان فلسفيان
فلسفه
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:فلسفه
۷۰۰۰۰
۷۰۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۹۹۹۹ څخه  مخکي او د ۷۰۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۰۰۰۰:
د هند په سمندر کې بریتانوی قلمرو
د هند په سمندر کې بریتانوی سیمه په انګلیسي British Indian Ocean Territory) په لنډ نوم (BIOT) یاهم Changos Islands په هند سمندر کې د پخوانۍ بریتانوي امپراطورۍ تر واک لاندی سیمه ده چې د اندونیزیا او افریقا ترمنځ موقیعت لرې. پلازمینه یې د دیګو ګارسیا ښار دی، ۹۰% انګلیسي ۴% امریکایی او ۵% د نور اقلیتونو اړ وند دي. یاده سیمه ۱۹۶۵ کال کې جوړه شوی ده چې ۶۰ کیلومتره مربع مساحت لرې، حکومت یې د بریتانیا دوه همه ملکه الیزابت له حواه پرمخ وړل کیږې. یاد ټاپوګان ۴۰۰۰ وګړي لري او د پیسو واحد یې امریکایي ډالر دی.
۷۰۰۰۰
په کلینډر کې
۷۰۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۷۰۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
پېښور ولسوالۍ
پېښور ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۰۱۹،۱۱۸ و.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
عامه افکار څه ته وايي؟
¨   عامه افکار څه ته وايي؟
¨    ددې پوښتنې په ځواب کې بايد ووايو چې د يوې ځانګړې موضوع په اړه د عامه خلکو دريځ ته عامه افکار وايي.
¨   د بېلګې په ډول ټول افغانان غواړي چې په هېواد کې روانې پردۍ جګړې ته نور بايد د پای ټکی کېښودل شي او دغه پردۍ راتپل شوې جګړه بايد نور زمونږ له خاورې بهر ووځي ځکه په روانو جګړو کې مونږ هر رنګه ځاني ټولنيز ، سياسي ،اقتصادي او کلتوري ستونزې وليدې او وګاللې، دخلکو ژوند له ګواښ سره مخامخ شو ، فردي او ټولنيزې ګټې مو زيانمنې شوې ، وګړې مو بې سواده او له روانې نړۍ نه ډېر وروسته پاتې شو ، دولت مو د نورو په وړاندې کمزوری او خپل سياسي موقف مو له لاسه ورکړ او ملت مو د تباهۍ او بربادۍ په لورې ټيل وهه. دخلکو دغه رنګه فکرونو ته عامه افکار وايي.
د عامه افکارو ارزښت
¨   عامه افکار ډېر ارزښت لري او ځينې وختونه د نړيوالو شخړو او جګړو  د مخنيوي سبب ګرځيدلي دي چې له دې جملې څخه د امريکا د زده کړيالانو لاريونونه يادولی شو چې  د د متحده ايلاتونو له حکومته يې غوښتنه کوله ترڅو په ويتنام کې روانه جګړه پای ته ورسوي او د هغوی د پراخو لاريونو په پايله کې نوموړې جګړه پا ی ته ورسيده.
¨   همدارنګه ژان نکر چې د شپاړسم لوی د مالي وزير وو يو قانون د مالي د راټولولو لپاره وړانديز کړ چې له مخې يې په عوامو ماليه لږه او پاتې ماليه د کليسا او اشرافو را غونډه شي ،خو شپاړسم لوی نوموړی له دندې ګوښه کړ چې د نوموړي ګوښه کونه ددې سبب شوه چې د خلکو عامه افکار د څوارلسم لوی په هکله بدلون ومومي ځکه ژان نکر په خلکو کې ډېر محبوبيت درلوده او دنوموړي له دندې په ګوښه کېدو د خلکو عامه افکار راڅرګند شو او له مخې يې په فرانسه کې انقلاب رامنځ ته شو چې  د اروپا حالت  ته يې تغير ورکړ. شپاړسم لوی عامه افکار په ټوله اروپا کې رواج کړه نوموړي به عامه افکار د ټولنې روح ګڼه او ويل به يې(( عامه افکار د وګړو ترمنځ د اړيکو ميوه  ده او هغه ځواک دی چې پرته له پوليسو ،زندانونو او پوځ څخه پاچاهانو ته قوانين جوړوي.او عامه افکار هغه نيويتون (محکمه)دی چې په هغې کې ټول مغروره او ظالم وګړي محاکمه کيږي او د خپلو کړنو سزا ويني.)).
¨   همدارنګه عامه افکار ډېری وخت ددې سبب کيږي چې دولتونه راپرځوي ،تر ټولو ښه بېلګه به يې په افغانستان د شوروي اتحاد ماته وي ،ځکه همدا عامه افکار وه چې په هېواد کې يې د خلق ديموکرات دولت راوپرځوه او يرغلګرو شوروي ځواکونو ته يې ماتې ورکړه.
¨   بل پلو پاسکال بيا عامه افکار دنړۍپاچا بولي.
¨   عامه افکار په د حکومتونو او سياست والو لپاره هم ډېر مهم دي ځکه خو  يادې دواړه ډلې خپلې خپرونې او پروګرامونه عامه افکارو ته په پام سره جوړوي که چېرته داسې ونکړي ،نو لرې نه ده چې ډېر ژر خپل باور او اعتبار په ټولنه کې له لاسه ورکړي او خلک يې په وړاندې پاڅون وکړي.
د عامه افکارو او سياسي کلتور ترمنځ توپير
سياسي کلتور د عمومي کلتور هغه برخه ده ،چې د سياسي نظام او سياسي بهير په اړه د خلکو نظرونه او دريځونه په ګوته کوي ،خوعامه افکار د يوې ځانګړې موضوع په اړه د خلکو دريځ ته وايي.
¨   سياسي کلتور په يو سياسي سيستم کې په مشروعيت پسې ګرځي ،خوعامه افکار د روانو حالاتو په هکله د خلکو غبرګون پلټي
¨   عامه افکار او سياسي کلتور په يو بل تاثير غورځوي او ديو بل په وړاندې بدلون مومي.
¨   که چېرته عامه افکار تر ډېره پاتې شي په سياسي کلتور بدليږي.
درسنيو اغېز په عامه افکارو
¨   رسنۍ د عامه افکارو په جوړښت  او بدلون کې ډېره اغېزناکه او ستره ونډه اخلي.
¨   رسنۍ کولی شي په لږ وخت کې د يوې موضوع په هکله د ډېرو  خلکو پام راواړوي.
¨   د رسنيو له لارې دولتونه کولی شي د خپلو ستراتيژيکو موخو د لاسته راوړلو لپاره عامه ذهنيت د ځان په لوري مايله کړي.
¨    رسنۍ د افرادو او دولت ترمنځ د اړيکو ټينګولو تر ټولو غوره او اسانه لار ده دولت له دې لارې خپلې پاليسۍ او ولس له دې لارې خپلې غوښتنې وړاندې کوي او دولتونه مجبوروي چې ددوی غوښتنې ومني.داچې رسنۍ په عامه افکارو ډېر اغېز لري نو بايده ده چې يو داسې قانون او مرجع  د رسنيو لپاره شتون ولري چې هغوی پرېنږدي چې بې ځايه تبليغات وکړي او د خلکو تر منځ تعصباتو او نفاق ته ببوزی ووهي ، او خلک هيڅ بې هيڅه د دولت په وړاندې راوپاروي.
د سوریې تاریخ
د سوریې تاریخ هغه پېښې تر پوښښ لاندې نیسي چې د سوریې اوسني عربي جمهوریت په خاوره او د سوریې په خاوره کې را منځ ته شوې دي. د لرغونو زمانو په اوږدو کې، د اوسنۍ سوریې د عربي جمهوریت خاوره د سمریانو، میتانيانو، آشوریانو، بابلیانو مصریانو، هتیتانو، کنعانیانو، فونیقیانو، آرامیاون، آموریانو، پارسیانو، یونانیانو او رومیانو په ګډون، د ګڼ شمېر سترواکیو له خوا اشغال او اداره کېده. داسې ویل کېږي چې سوریه په لومړي ځل د ۱۹۴۵ ز کال د اکتوبر په ۲۴ مه د سوریې حکومت له لوري د ملګرو ملتونو د منشور په لاسلیک کولو سره د یوه خپلواک هېواد په توګه راڅرګند شو، چې د ملتونو د ټولنې له خوا یې د سوریې "خلکو ته د اداري مشورې او مرستې" لپاره د فرانسې حاکمیت په علمي توګه پای ته ورساوه، چې د ۱۹۴۶ ز کال په اپریل کې پلی شو.
که څه هم سوریه د ۱۹۵۸ ز کال د فبرورۍ په ۲۱ مه له مصر سره یو ځای شوه، ترڅو د دواړو هېوادونو د ولسونو له خوا د یوځایتوب د ټولپوښتنې له تصویب وروسته د متحده عربي اماراتو جمهوریت جوړ کړي، خو په ۱۹۶۱ کال کې له هغې څخه جلا شوه او په دې توګه یې خپله بشپړه خپلواکي بېرته ترلاسه کړه. د سوریې عربي جمهوریت له ۱۹۶۳ ز کال راهیسې د بعث ګوند تر واک لاندې دی، چې په ځانګړې توګه له ۱۹۷۰ز کال راهیسې د بشارالاسد کورنۍ له لوري اداره کېږي. اوس مهال سوریه د کورنۍ جګړې له امله د سیالو ځواکونو تر منځ ټوټې شوې ده.
له تاریخ مخکې دوران
په سوريه کې د تر ټولو پخوانيو موندل شوو پاتې شونو تاریخ (له میلاد څخه نږدې ۸۰۰۰۰۰ کاله مخکې) پخواني ډبریز دوران یا Palaeothit ته رسي. د جاپان-سوریې د کیندنې ګډې ډلې د ۱۹۹۳ز کال د اګسټ په ۲۳ مه د دمشق د شمال تقریباً په ۴۰۰ کیلومترۍ کې په دېدیریه غار کې د پخواني ډبریز دوران د انسانانو فوسیل پاتې شوني وموندل. په دې لوی غار کې موندل شوي هډوکي د نیاندرتال (Neanderthal) ماشوم وو، چې اټکل کېږي شاوخوا دوه کاله عمر یې درلود او (نږدې له ۲۰۰۰۰۰ تر ۴۰۰۰۰ کلونو وړاندې)  په پخواني منځني ډبریز دوران کې یې ژوند کړی دی. که څه هم مخکې د نیاندرتال ډېر هډوکي موندل شوي و، خو دا عملاً لومړی ځل و چې د ماشوم نږدې بشپړ اسکلېټ په خپل خښ شوي اصلي حالت کې وموندل شو.
پخوانی نږدې ختيځ
د سوریې په شمال کې ادلیب ته نږدې د ابلا پاتې شونې په ۱۹۷۵ ز کال وموندل شول او وکیندل شول. داسې ښکاري چې د ابلا ښارد هېواد په ختيځه سامي ژبه خبرې کولې، چې له میلاد څخه مخکې د ۳۰۰۰ کال شاوخوا کې جوړ شو. ابلا د میلاد څخه مخکې نږدې له ۲۵۰۰ تر ۲۴۰۰ کاله په خپل اوج کې، داسې سترواکي اداره کوله چې شمال لوري ته آناتولي ، ختيځ لوري ته بین النهرین او سویل لوري ته دمشق ته رسېده. ابلا په بین النهرین  کې د سومر، اکد او آشور دولتونو، همدارنګه د شمال لوېدیځ ملتونو سره یې سوداګري کوله. د فرعونیانو ډالی چې د کیندنو پرمهال وموندل شوې، د مصر سره د ابلا د اړیکو ښکارنده دي. پوهان په دې باور دي چې د ابلا ژبه د بین النهرین د ختيځې سامي اکدي ژبې سره نږدې تړاو درلود او د تر ټولو پخوانیو پېژندل شوو لیکنیزو ژبو څخه وه.
له میلاد څخه مخکې د درېیمې زریزې راهیسې سوریه په مسلسل ډول د سومریانو، ابلایانو، اکدیانو، آشوریانو، مصریانو، هیتیانو، هوریانو، میتانیانو، اموریانو او بابلیانو له خوا اشغال او پر سر یې جګره وشوه.
ابلا ښايي شاوخوا په ۲۳۳۰ کال کې له میلاد څخه مخکې د اکد سرګان له خوا د بین النهرین اکدي سترواکۍ (د ۲۳۳۵- ۲۱۵۴ میلاد څخه مخکې کال) لاس ته ولوېده. څو پېړۍ وروسته، ښار د اموریانو د خاورې د یوې برخې په توګه چې په شمال لوېدیځه سامي ژبه یې خبرې کولې، راڅرګند شو او د میلاد څخه مخکې د دویمې زریزې په لومړیو کې يې وده وکړه، تر هغه چې د هندي-اروپایي هيتیانو له لوري فتح شو. د بین النهرین سومریانو، اکدیانو او آشوریانو د ۲۴ د میلاد څخه مخکې پېړۍ له پیل څخه دا سیمه د مارتو یا د امورو (اموریانو) خاوره بلله.
د نوې سومري سترواکۍ، پخوانیو آشوريانو سترواکۍ او د بابلیانو سترواکۍ د میلاد څخه مخکې د ۲۲ او ۱۸ پېړیو تر منځ د سوریې ځینې برخې تر کنټرول لاندې درلودې.
د هیتیانو، مصریانو، آشوریانو او د میتانيانو سیال سترواکیو د ۱۵ او ۱۳ د میلاد څخه مخکې پېړیو تر منځ د دغې سیمه پرسر جګړه وکړه، چې په پای کې د منځني آشوريانو سترواکۍ د سوریې کنټرول له لاسه ورکړ.
کله چې د منځني آشوريانو سترواکۍ د میلاد څخه مخکې د ۱۱ پېړۍ په وروستیو کې مخ په ورانېدو شوه، کنعانیانو او فونیقیان ډګر ته راغلل او ساحل یې اشغال کړ او د برونز دوران د سقوط  او د سمندري خلکو د عمومي ناکراریو او تبادلو د یوې برخې په توګه، آرامیانو او سوټانیانو په داخل کې د اموریان ځای ونیو. په دې موده کې د سوریې لویه برخه د ابرناري او آرامیه په نوم وپېژندل شوه.
له میلاد مخکې د ۱۰مې پېړۍ څخه د نوې آشوري سترواکي (۹۳۵-۶۰۵ له میلاد څخه مخکې) رامنځته شوه او آشوریانو د راتلونکو درېیو پېړیو لپاره، د میلاد نه  مخکې د ۷مې پېړې تر وروستیو پورې، سوریه اداره کوله او لاهم په دې ټوله دوره کې د ابرناري او آرم په نامه پېژندل کېده. د سوریې نوم په لومړي ځل له همدې دورې څخه راڅرګند شو، خو دا نوم د عصري سوریې ته نسبت نه ورکول کېږي، بلکې د آشور د هند-اروپایي تحریف ته نسبت ورکول کېږي، چې په حقیقت کې د شمالي عراق عصري سیمې، شمال ختیځه سوریه، سویل ختیځه ترکیه او د ایران شمال لویدیځه څنډه په کې شاملې وې.
وروسته له دې چې په پای کې دا سترواکي ړنګه شوه، د بین النهرین واکمنۍ د لنډې مودې لپاره د نوې بابلي سترواکۍ ( ۶۱۲-۵۳۹ له میلاد څخه مخکې ) تر امر لاندې دوام وکړ، چې نږدې ۷۵ کاله یې په سیمه باندې حکومت وکړ.
پارسي سوریه
د هخامنشي پارسیانو پاچا، لوی کروش په ۵۳۹ کال مخکې له میلاد نه سوریه د خپلې سترواکۍ د یوې برخې په توګه ونیوله. د ختیځي مدیترانې په څنډو کې د سوریې موقعیت، د هغې د سمندري بېړیو او پراخو ځنګلونو له امله، پارسیانو د سیمې د ادارې پر وخت یې کنټرول ډېر آسانه کړ. په دې توګه، مصر د ۷۰۰ ټالنت جزیې په پرتله، اصلي فنیقیانو ډېره لږ کلنۍ جزیه ورکوله چې یوازې ۳۵۰ ټالنت وه. سربېره پردې، سورییانو ته اجازه ورکړل شوه چې په خپلو ښارونو باندې حکومت وکړي، ځکه چې دوی په خپلو اصلي دینونو باندې پاتې شول، خپلې سوداګرۍ یې رامنځته کړې او د مدیترانې په ټول ساحل کې یې مستعمرې رامنځته کړې. د سوریي ساتراپان په دمشق، صیدا او طرابلس کې استوګن وو.
دویم کامبېز د پلوزیم له جګړې وروسته وکړای شو، چې په ۵۲۵ مخکې له میلاد کال کې  مصر فتح کړي. هغه وروسته پرېکړه وکړه چې د واحه سیوه او قرطاج په لور لښکر روان کړي، خو هڅې یې بې ګټې وې، ځکه چې فنیقیانو د خپلو قبایلو پر وړاندې له عملیات کولو څخه ډډه وکړه.
له هغې وروسته، په یونان باندې د لومړي خشایارشا په یرغل کې فنیقیانو ډېره برخه درلوده. ارواد د خپلو جنګي بېړیو پر مټ له دې خوځښتونو سره مرسته وکړه، په داسې حال کې چې ځمکنیو سرتېرو د خشایارشا د پوځ لپاره د یوه پل په جوړولو کې مرسته وکړه، ترڅو د بوسفور څخه د یونان اصلي خاورې ته تېر شي.
د درېیم اردشیر د واکمنۍ پرمهال، صیدا، مصریانو او د فنیقیانو یوولس نور ښارونو د پارس واکمنانو پر وړاندې بغاوت پیل کړ. دا انقلابونه په کلکه وځپل شول، چې صیدا په کې د خپلو ښاریانو سره وسوځول شو. undefined
غورغوري ښار
غورغوري ښار یا خاش ښار د افغانستان د نيمروز ولايت په خاشرود ولسوالۍ کې یو ښار دی چې په ۱۳۸۱ کال کې د طالبانو د واکمنۍ پرمحال د ملا محمد رسول لخوا جوړ شو او د ڼیمروز ولايت مرکز هم همدې ښار ته رامنتقل شو، مګر کله چې په ۱۳۸۱ کال کې امریکانانو پر افغانستان باندې یرغل وکړ او د طالبانو واکمنۍ سقوط وکړ دغه ښار د شورای نظار د ټلوالې د ملاتړ کونکو لخوا چور او تالان شو او مرکز بیرته د نیمروز پخوانۍ پلازمینې زرنج ښار ته ولېږدول شو.
آب او هوا
Khash has a hot desert climate (Köppen BWh), characterised by little precipitation and high variation between summer and winter temperatures. The average temperature in Khash is 21.4 °C, while the annual precipitation averages 62 mm. July is the hottest month of the year with an average temperature of 34.4 °C. The coldest month January has an average temperature of 8.0 °C.
نېزه غورځوونکی
نېزه غورځوونکی يا نېزه انداز چې په پخوانیو وختونو کې د نړۍ په لویو برخو کې د پسونو د غورځولو ځواک زیاتولو لپاره کارول کېده.
د نېزه غورځوونکي د کارولو لپاره، د نېزې شاته برخه د نېزه غورځوونکي په خوله کې ایښودل کیږي، او د نېزې په کشلو سره د نېزه غورځوونکي په خوله فشار راځي او د نېزې ګړنديتوب زیاتوي. په دې سره، شاوخوا 150 کیلومتره فی ساعت سرعت ممکن شو.
د اتلتل کلمه د ازټیک ژبې څخه اخیستل شوې ده. ازټیک لا تر اوسه دا وسیله کاروي کله چې دوی په 1519 کې د هسپانوي سره مخامخ شول. په اروپا کې د نېښ وهونکو نښې موندل شوي چې شاوخوا 20,000 کاله دمخه تاریخ لري.
نن ورځ، په متحده ایالاتو کې، ډلې د سپورت په توګه د نېزې کارولو ته مخه کړې، او په هغه هېواد کې د نېزې سيالۍ ترسره کیږي.
اړوندې پوښتنې
سپین ږیري
پلورا
پلورا Pleurae د منضمو انساجو يوه طبقه ده چې د ساده سكوامس اپيتلوم په واسطه پوښل شوېده او دوه برخې لري چې يوه يې د حشوې پلورا (Visceral) او بله يې د ديوالي (parital) پلورا په نوم يادېږي حشوې پلوراد هيليوم په برخه كى د ديوالى پلورا سره دوام پيدا كوي. د جداري پلورا په واسطه د نيمايي سينې دنني برخه پوښل شوېده ديوالي او حشوي پلورا يو د بل څخه د پلورايي تشې (Cavity) په واسطه جلا كېږي چې په پلورايي تشه كى لږه اندازه ښويه اوغوړه مايع پرته ده چې د پلورا دواړه برخې يو پر بلى باندې د مښلو څخه ساتي.
ماري کلېير کېنګ
ماري کلېير کېنګ (د ۱۹۴۶ کال د فبرورۍ په ۲۷مه زېږېدلې) د جنتیک یوه امریکایۍ متخصصه ده. هغه لومړنۍ کس وه چې ویې ښوده د تیو سرطان کېدای شي په هغه جین کې د ناڅاپي بدلون له امله چې نوموړې BRCA1 ونوماوه ارثي وي. هغه د انسانانو جنتیک مطالعه کوي او په ځانګړي ډول له جنتیکي نابرارۍ او پېچلو اوصافو سره مینه لري. هغه د جنتیک دوه اړخیزه اغېزې او پر انساني شرایطو لکه د تیو او تخمدانونو سرطان، ارثي کوڼوالی، شېزوفرینیا، HIV، سیستمیک لوپس ارېتماتوزېس او رروماتویئد ارترایتېس چاپیریالي اغیزې مطالعه کوي. هغه له ۱۹۹۵ کال راهیسې د واشنګټن پوهنتون په طب پوهنځۍ کې د جينوم علومو او طبي جنتیک په څانګه کې د سرطان د امریکایي ټولنې پروفیسوره/استاده پاتې شوې.
کېنګ د تیو د سرطان د جینونو پر پېژندنه کې د خپل بریالیتوب سربېره د دې د روښانه کولو لپاره هم خورا شهرت تر لاسه کړ چې شامپانزاګانې (د بیزو ګانو یو ډول) له جنتیکي پلوه ۹۹سلنه انسانانو ته ورته‌والی لري او د بشري حقونو څخه د سرغړونې پر قربانیانو د جینومیک ترتیب د پلي کولو لپاره هم پېژندل شوې. هغې په ۱۹۸۴ کال کې په ارجنټاین کې د هغو ماشومانو پر پېژندنه کار وکړ چې د ناپاکې جګړې په بهیر کې(۱۹۷۶- ۱۹۸۳) له خپلو کورنیو څخه تښتول شوي وو او د پوځي دېکتاتورۍ له مخې په ناقانونه ډول په زوی‌ولۍ نیول شوي وو. هغې ډېرې جایزې تر لاسه کړې چې له ډلې یې د لاسکر اېوارډ او د پوهې ملي مډال یادولی شو. په ۲۰۲۲ کال کې ډېسکور مجلې کېنک د علم په ډګر کې له ۵۰ مهمو ښځو څخه یوه یاده کړه.
زده کړې
کېنګ خپله لیسانس درجه د في بېتا کپا له کالرټون کالج څخه د ریاضیاتو په څانګه (په ممتازه او ویاړلې درجه) کې ترلاسه کړه.
کېنګ په برکلي کې د کالفورینیا پوهنتون د بشپړوونکو زده کړې برنامې ته ومنل شوه او له سیاسي پلوه ډېره فعاله شوه. هغې په۱۹۷۰ کال کې د ویتنام په جګړه کې د متحده ایالاتو د ښکېلتیا پر وړاندې لاریونونو په تنظیم کې مرسته وکړه. هغه وایي: "یوازینی ډېر اغېزمن کار چې موږ وکړ پر کمبوډيا د متحده ایالاتو د برید تر ورځې یوه ورځ وروسته موږ خپلې کرتۍ او جاکټونه او بلوز کمیسونه له خپلو جامو څخه لرې کړل او یو هم په خپلو هغو جامو کې نه وو چې بلک بېري ته په کې راغلي وو او کنیسو او کلیساګانو ته ولاړو چې د یکشنبې ورځې تر پای پورې مو د دې ګام خلاف ۳۰۰۰۰ لیکونه ترلاسه کړل."هغې وروسته له دې چې د معترضو زده کوونکو پر وړاندې ملي‌ګارد ولېږل شو د لنډې مودې لپاره پوهنتون پرېښود.
هغې یو کال د رالف نادر د مصرف کوونکو په ملاتړ کې تېر کړ او د افت وژونکو د کارونې او پر کروندګرو یې د اغېزو په اړه څېړنه وکړه.
وروسته له دې چې برکلي ته راوګرځېده د هغې سلاکار الن وېلسون هغې ته قناعت ورکړ چې خپل مسیر له ریاضي څخه جنتیک ته بدل کړي. کېنګ د پروفیسور کورت سټرن له خوا چې له  تقاعد څخه مخکې یې د وروستي ټولګي  په توګه په کې تدریس وکړ له جنتیک سره اشنا شوه. کېنګ په برکلي کې د خپلې دوکتورا په کار کې د پروتینو د مقایسې له تجزیې او تحلیل څخه دا روښانه کړه چې شامپانزې د جنتیکي پلوه ۹۹ سلنه له انسانانو سره  ورته دي. د کېنګ کار د الن وېلسن له هغې نظریې څخه ملاتړ وکړ چې شامپانزې او انسانان یوازې پنځه میلیون کاله مخکې له یو بل څخه بېل شوي، کېنګ او وېلسن وړاندیز وکړ چې د جینونو تنظیم په احتمالي ډول د ډولونو تر منځ د پام وړ توپیرونو مسؤل دی. کېنګ په ۱۹۷۲ کال کې خپل تېزېس بشپړ کړ او په ۱۹۷۳ کال کې يې په  برکلي کې له کالفورینیا پوهنتون څخه د جنتیک په برخه کې خپله دوکتورا تر لاسه کړه.
کېنګ وروسته د شیلي سانتیاګو ته لاړه تر څو د شیلي پوهنتون او د کلفورېنیا پوهنتون د تبادلې برنامې د یوې برخې په توګه تدریس وکړي. په هغه ځای کې د هغې موده هغه مهال لنډه شوه کله چې په شیلي کې د سلواډور النده دولت د ۱۹۷۳ کال د سېپټمبر په ۱۱مه د CIA (د مرکزي اطلاعاتو سازمان) په مشرۍ د یوې پوځي کودتا په بهیر کې نسکور شو. کېنګ او د هغې خاوند رابرت کولوېل د ډېسمبر په وروستیو کې برکولي ته راوګرځېدل. هغه وروسته وپوهېده چې د هغې یو شمېر همکاران یا مړه شوي یا ورک شوي دي.
کېنګ د سانفرانسیسکو په کلفورېنیا پوهنتون (UCSF) کې له نیکولاس اېل. پېتراکېس سره د همکارۍ لپاره تر ډوکتورا پورته موقف ومانه. کېنګ د ۱۹۷۴ کال د جنوري په لومړۍ نېټه پر دې ستونزې کار پیل کړ چې ولې په کورنیو کې د تیو سرطان راڅرګندیږي.
کورنۍ
د کېنګ کشری ورور ریاضي پوه او سوداګریز سلاکار پاول کېنګ د واشېنګټن په وانکوور کې د وېنالکوعملیاتي مدیر و.
کېنګ په ۱۹۷۳ کال کې د ایکولوژۍ له متخصص رابرټ کې. کولوېل سره واده وکړ. هغوی د اېملي کېنګ کولوېل په نوم یو ماشوم لري چې په ۱۹۷۵ کال کې زېږدلی. اېملي په بروان پوهنتون کې د ژب‌پېژندنې پوهنځۍ د ژبو د تکامل په څانګه کې تر لیسانس کچې زده کړې وکړې. کېنګ او کولوېل په ۱۹۸۳ کال کې له یو بل څخه طلاق واخیست.
د تي سرطان
کېنګ له ۱۹۷۴ څخه تر ۱۹۹۰ کال پورې په کلونو له کړاو سره مل څېړنه تر سره کړه او د یو جنتیکي نښګر او د جنتیکي موادو د یوې ټوټې  په لټه کې وه چې په کورنیو کې يې د تیو د سرطان موجودیت څرګنداوه. هغه مهال تر ډېره غالبه نظریه دا وه چې سرطان ویروسي دی. ډېری پوهان د هغې له نظریې سره مخالف وو یا یې د هغې پر نظریو برید وکړ. دا نظریه چې کولی شو جنتیکي بېلګې د پېچلو ناروغیو له پیدایښت سره ونښلوو یوه لرې بعیده لار بلل کېده. جنتیک د ساده جنتیکي اړیکو لرونکو ناروغیو لکه هانتینګټون، سیستیک فېبروزېس او لور/داسي ډوله کم خونۍ کې د پام وړ تشخیص شوی و، خو څېړونکي د ډېرو عامو پېچلیو ناروغیو په مطالعه کې چې څو ګوني جنتیکي  او محیطي دواړه اغېزې په کې شاملېدې د جنتیک پر ګټورتیا شکمن وو. کېنګ ځینې وختونه اندېښنه ښوده چې هغه د یوې پېچلې انساني ناروغۍ د جنتیکي مداخلې د مطالعې لپاره په یوه ړنده لاره روانه ده.
سرچينې
[1]  د پوځي قطعې نوم، ژباړن
[2]  د هندي الاصله څېړونکو او پوهانو لپاره کلنی اېوارډ، ژباړن
محمد انور نوميالی
د اکاډميسين کانديد محمد انور نوميالى (د ۱۳۰۶ ل ل کال د سلواغې ۲۹ - د ١٣٨٥ ل کال د تلې ١٢ = د ۱۹۲۸ ز کال د فبروري ۱۹ - د ٢٠٠٦ ز کال د اکتوبر ۴، ډنمارک) يو افغان پښتو ژبی ليکوال، شاعر، څېړونکی، ژباړن او اندیال وو.
زده کړې
محمد انور نوميالي د وخت د متداوله او مروجه علومو زده كړې له خپله پلاره، چې ملا طبيعته سړى وو او همدارنگه د سيمې له نورو استادانو څخه او د جنوبي پښتونخوا په مدرسو كې تر سره كړې دي. ځواني يې په طالب العلمۍ او ملايۍ كې تېره شوې ده. د وخت د استبداد ناسم چلند او دغه راڼه ستوري ته د كومې تعليمي ــ تحصيلي موسسې د فراغت د سند، چې له دوستانو سره به يې په مجلسو كې په اړه ورته د ((كاغذ)) خطاب كاوه، د دغه كاغذ د نه درلودلو بهانه نيول او د تورتمپالو له خوا د ده د پرمختگ مخنيوى د دې سبب شو چې د څه مهال لپاره د انزوا او گوښه نشينۍ حالت اختيار كړي. د علمي القابو د وېش پر مهال د كانديد اكاډميسين پر لقب نومول شوی. محمد انور نوميالي د ژبو د زده كړې په برخه کې ښه وړتيا درلوده، پر پښتو او پارسي ژبو سربېره يې اردو، عربي، انگرېزي، روسي او ډنماركي ژبې ښې زده وې او د دغو ژبو له اخذونو څخه يې ښه گټه اخيستلاى شوه.
دندې او فرهنگي-پوهنيزې کارندتياوې يې
استاد نوميالي د كندهار ښار په بيلابېلو  ښوونځيو او لېسو كې د ادب او منطق د استادۍ دنده درلوده. وروسته كابل ښار ته په راتگ سره يې څه موده په گمرك كې دنده درلوده، د پښتو څېړنو د نړيوال مركز سره يې همكاري درلوده، د ۱۳۵۷ ل کال د غويي مياشتې تر پاڅون وروسته د بيهقي د كتاب خپرونې موسسې د رياست دنده ور په غاړه شوه. نوموړی د افغانستان د علومو اكاډمۍ غړى هم پاتې شوی، څېړنو يې رسمي بڼه نيولې وه او د علومو اكاډمۍ د ختيځ پېژندنې انسټيټيوټ غړى او بيا مشر وټاكل شو. د تېرې پېړۍ د وروستۍ لسيزې په لومړيو كې يې د نورو څېړنو لپاره د منځنۍ اسيا هېوادونو لکه وزبكستان او تاجكستان ته سفرونه کړي دي. دا چې د تاجکستان حالت او زموږ د هېواد بد حالت يو له بله په سيالۍ کې کم نه وو، نو له مجبورې ورځې د روسيې د پترزبورگ او بيا د مسكو ښار مساپر شو. په مسکو کې يې څو ځله خواره واره افغان فرهنگيان راټول كړي او د افغان فرهنگي ټولنو بنسټ يې ايښى دى. پر ۲۰۰۰ ز کال ډنمارك ته كډوال شو.
له افغان مطبوعاتو سره، په ځانگړي توگه د كندهار له طلوع افغان سره يې له هماغه ځوانۍ راهيسې ښه پاللـه. د علومو اكاډيمۍ په چوكاټ كې پر څېړنيزو پروژو سربېره يې پښتو ژبه په نورو ډېرو ښو او ارزښتمنو اثارو وپسوللــه. په پښتو ژبه كې د تخونو يا د روسي ادب د «چستوشكو» ژانر د رامنځته کولو پلوی وو. د هېواد په دننه او بهر كې يې د مطبوعاتو له لارې د چاپ شوو ليكنو او څېړنو شمېر ښايي سلگونو ته ورسيږي. د ژوند په وروستيو كې يې ليكنې پخپله په كمپيوټر کمپوزولې او بېلابېلو وېب سايټونو ته به يې د خپراوي لپاره استولې. د محمد انور نوميالي سياسي لوری د کيڼ پالو له لوري سره يو وو.
مړينه
د کانديد اکاډميسين محمد انور نوميالي د ٢٠٠٦ ز کال د اکتوبر د مياشتي پر ۴ (د ١٣٨٥ ل کال د تلې پر ١٢) د ۷۹ کالو په عمر په ډنمارک کې د زړه د درېدو لامله له دې نړۍ سترگې پټې کړې. د ده جنازه لومړی له ډنمارک څخه د اسلام اباد له لارې د افغانستان پلازمېنې کابل او بيا کندهار ته ولېږدول شوه او د ۲۰۰۶ ز کال د اکټوبر پر ۱۷ د کندهار پوهنتون په ساحه كې خاورو ته وسپارل شوه.
چاپ شوي نښيرونه يې
د کانديد اکاډميسين محمد انور نوميالي د يو شمېر چاپ شويو نښيرونو نومونه دا دي:
سرچينې
وېشنيزه:ختيځ فيلسفوفان وېشنيزه:مسلمان فيلسفوفان وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فيلسفوفان وېشنيزه:افغان فيلسفوفان وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
ابوداود
د سنن ابي داود د مؤلف کنيت ابوداود دئ او نوم يې سليمان بن الأشعث بن إسحاق بن بشير بن شداد بن عمرو بن عمران الأزدي السجستاني رحمة الله علیه  دئ.
د ابوداود رحمة الله علیه  لوړ نيکه عمران د علي بن ابي طالب  رضي الله عنه  سره د صفين په جنگ کي وژل سوئ دئ ابوداود په خټه عرب او د يمن د ازد د قبيلې څخه دئ.
ابوداود رحمة الله علیه په ٢٠٢ هجري کال په سجستان کي زېږېدلى دئ او په ٢٧٥ هجري سنه کي د شوال پر ١٥ نېټه د جمعې په ورځ په بصره کي وفات سوئ دئ او هم هلته ښخ کړل سوئ دئ.
سجستان چي د ابوداود رحمة الله علیه نسبت ورته  کيږي يعني سجستاني ورته ويل کيږي دهرات جنوبي خوا ته وطن دئ او خطيب محب الدين د موارد ظمآن په مقدمه کي وايي:  أن سجستان هي بلاد الأفغان الآن وهي في الحقيقة القسم الجنوبي من بلاد الأفغان.
ژباړه : سجستان د اوسني افغان د ښارونو څخه دئ او په حقيقت کي د افغان د جنوبي قسمت په ښارونو کي راځي.
هغه ښارونه چي ابوداود رحمة الله علیه زيات پکښي اوسېدلى دئ يو يې خپل ښار سجستان دئ او همدا راز په خراسان، رى ، هرات ، كوفه ، طرطوس ، دمشق ، مصر او بصره کي هم ډېر اوسېدلى دئ.
ابوداود رحمة الله علیه د اسلام د سترو هغو حافظانو څخه دئ چي بې شميره نبوي احاديث يې ياد وه او د رسول الله  صلی الله علیه وسلم د احاديثو علم يې په ډېره پراخه کچه درلودئ او همدا راز د حديثو د عللو ، متونو ، رجالو او د فقهي علومو ستر څښتن وو.
ابوداود رحمة الله علیه ورته وويل : څه کار دي دئ ؟
سهل ورته وويل : تر هغه مهاله چي زما د حاجت د پوره کولو وعده را نه کړې خپل حاجت نه درته بيانوم. ابوداود رحمة الله علیه ورته وويل : که ما ته يې کول ممکن وه نو حاجت به دي پوره کړم. سهل رحمة الله علیه ورته وويل : ته دي خپله ژبه را ته را وباسه  چي د رسول الله  صلی الله علیه وسلم احاديث په بيانوې ترڅو زه يې مچ کړم او ابوداود همداسي وکړه.
دا د ابوداود د لوړ علمي مقام څرگندونه کوي چي سترو علمي شخصيتونو ته دومره زيات د قدر وړ وو.
ابوداود رحمة الله علیه د حديثو د تخصص تر څنگ لوئ فقيه هم وو  او ابو الحسن شيرازي په طبقات الفقاء کي د امام احمد بن حنبل  رحمة الله علیه  د ملگرو څخه شمېرلى دئ ، د ابوداود په مذهب کي اختلاف دئ څوک وايي حنبلي دئ او څوک وايي شافعي دئ. ابوداود رحمة الله علیه څو ځلي بغداد ته هم تللى دئ او په بصره کي اوسېدلى دئ او بيا په بصره کي د جمعې په ورځ د شوال د مياشتي پر ١٥ نېټه په ٢٧٥ هجري سنه کي وفات سو او د سفيان الثوري د قبر څنگ ته ښخ کړل سوئ دئ. ابوداود د امام بخاري او امام مسلم رحمة الله علیهم د مشايخو څخه هم حديثونه اورېدلي دي لکه احمد بن حنبل ، عثمان بن ابي شيبة ، قتيبة بن سعيد رحمة الله علیهم او همداسي نورو امامانو څخه يې حديث اورېدلي دي.
سنن ابي داود د سليمان بن الأشعث بن اسحاق الأزدي السجستاني رحمة الله علیه  تصنيف دئ.
ابوداود رحمة الله علیه يو ثلاثي يعني په درې کسيز سند حديث لري کوم چي د رسول الله صلی الله علیه وسلم  د حوض په هکله يې د مسلم بن إبراهيم ، ابن السلام بن أبي حازم او أبو برزة  رضي الله عنه  په سند يې را نقل کړئ دئ.
ابوداود رحمة الله علیه وايي : ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم پنځه لکه احاديث ليکلي دي او د سنن ابي داود حديثونه مي د هغو پنځو لکو حديثونو څخه راچاڼ کړي دي.
لومړى :إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْه ژباړه : د عملونو ثوابونه په نيتونو پوري تړلي دي او هر سړي لره بس هغه څه رسيږي چي نيت يې کړى وي نو که د چا هجرت د اللهجل جلاله  او د الله د رسول  صلی الله علیه وسلم  د پاره وي د هغه هجرت د الله او د الله د رسول د پاره ګڼل کيږي او که چا هجرت د دنيا لاس ته راوړلو د پاره يا د ښځي سره د نکاح تړلو د پاره کړى وي نو د هغه هجرت د هغه څه د پاره دى چي ده هجرت ورکړئ دئ.
دوهم : ژباړه : د سړي د اسلام د ښه والي څخه د بې معنا ويناوو او کارونو پرېښول دي.
دريم : ژباړه : مؤمن تر هغه مهاله کامل مؤمن کېدلاى نسي تر څو چي د خپل مسلمان ورور د پاره هغه څه خوښ و نه لري کوم چي د ځان د پاره يې خوښ لري.
څلورم :إِنَّ الْحَلَالَ بَيِّنٌ وَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ وَبَيْنَهُمَا أُمُورٌ مُشْتَبِهَاتٌ وَسَأَضْرِبُ لَكُمْ فِي ذَلِكَ مَثَلًا إِنَّ اللَّهَ حَمَى حِمًى وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ مَا حَرَّمَ وَإِنَّهُ مَنْ يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يُخَالِطَهُ وَإِنَّهُ مَنْ يُخَالِطُ الرِّيبَةَ يُوشِكُ أَنْ يَجْسُرَ. ژباړه : يقينا حلال څرګند دي او يقينا حرام څرګند دي د حلالو او حرامو تر منځ شبهې والا کارونه دي او د دې مثال به زه در ته بيان کړم يقينا الله جل جلاله ممنوعه علاقه ټاکلې ده او د الله ممنوعه علاقه هغه شيان دي چي الله جل جلاله  حرام کړي دي. او خبره دا ده که څوک د ممنوعه علاقې ګردچاپېر رمه پيايي ژر به هغه په ممنوعه علاقه کي ور ګډيږي او هم دا چي که څوک په شکمن کار کي شکېليږي ژر به هغه پر حرامو هم جرئت کوي.
شاه عبد العزيز الدهلوي رحمة الله علیه  وايي : دا څلور حديثونه چي د چا د دين د پاره د ابوداود په وينا کفايت کوي د هغه مقصد دا دئ چي د شريعت د مشهورو او کلي قاعدو د زده کړي څخه وروسته د پيښو په جزئياتو کي يې و مجتهد او مرشد ته اړتيا نه پيدا کيږي ځکه لومړى حديث يعني د نيت اصلاح يې د عبادتونو د صحت د پاره بسنه او کفايت کوي، دوهم حديث يعني د بې معنا کارونو پرېښول يې د عمر د قيمتي وختونو د ضايع کولو د مخنيوي د پاره کفايت کوي، دريم حديث يعني پر مسلمانانو د ځان په شان پيرزوينه لرل يې د خپلوانو ، ګاونډيانو ، پېژندويانو او معامله ګرو د حقونو د مراعات د پاره کفايت کوي، څلورم حديث يعني د شکمنو کارونو څخه ځان ساتنه يې د هغه شک او تردد د دفع کولو د پاره کفايت کوي چي د علماوو او دلايلو د اختلاف لکبله را منځ ته کيږي.
امام النواوي رحمة الله علیه وايي : څوک چي په فقه او نورو ديني علومو بوخت وي نو هغه ته پکار ده چي د سنن ابي داود بشپړ معرفت او علم ورته حاصل وي ، ځکه د احکامو زياته برخه هغه احاديث چي استدلال په کيږي په سنن ابي داود کي را جمع سوي دي او  د دئ تر څنګ  په ډېره اسانتيا حديثونه ځني را ايستل کيږي.
ابوسليمان الخطابي رحمة الله علیه  وايي : په سنن ابي داود کي د صحيح او حسن دواړه ډولونه احاديث سته البته ضعيف حديثونه خپل منځ کي ډولونه لري د ضعيفو حديثونو تر ټولو بد او ناوړه ډول موضوع دئ ( موضوع هغه حديث ته وايي چي يو درواغجن د خپل ځان څخه جوړ کړئ وي ) ور پسې مقلوب او بيا مجهول دئ.
سنن ابي داود د موضوع ، مقلوب او مجهولو حديثونو څخه پاک او بري دئ.
امام ابوداود رحمة الله علیه  وايي ما په سنن ابي داود کي يوازي د احکامو احاديث را جمع کړي دي د زهد  ، فضايلو او داسي نور ډېر صحيح احاديث سته خو هغه ما دلته نه دي را نقل کړي.
د ابوداود رحمة الله علیه  څخه حکايت کيږي چي وايي ما په سنن ابي داود کي داسي حديث نه دئ ليکلى چي هغه د ټولو خلکو په اند پرېښودل سوئ حديث وي يعني داسي حديث وي چي څوک هم عمل نه په کوي.
حافظ أبو جعفر بن الزبير رحمة الله علیه وايي سنن ابي داود د څلورو کسانو په متصل سند د ابوداود څخه تر موږ  را رسېدلى دئ.
د ابن الاعرابي په روايت کي څه برخي ساقطي سوي دي چي د هغو څخه كتاب الفتن ، کتاب الحروف ، کتاب الخاتم او تقريبا نيمه برخه د كتاب اللباس هم ده همدا ډول د كتاب الوضوء ، کتاب الصلاة او د کتاب النكاح ډيري پاڼي ځني پاته سوي دي.
د ابن داسة رحمة الله علیه  روايت تر ټولو کامل او بشپړ دئ او دې ته نژدې د رملي  رحمة الله علیه  روايت دئ البته د لؤلؤي  رحمة الله علیه روايت تر ټولو اصح روايت دئ ، ځکه د رملي روايت د ابوداود تر مړيني مخته تر ټولو وروستۍ املا ده د دې څخه وروسته يې چا ته نه دئ لوستى.
شاه عبد العزيز الدهلوي وايي د لؤلؤي روايت په ختيځ کي شهرت لري او د ابن داسة روايت په لويديځ کي رواج لري او دا دواړي نسخې ويو و بل ته نژدې دي په کمي او زياتي کي اختلاف نه لري بلکي اختلاف يې يوازي په تقديم او تاخير کي دئ.
په کشف الظنون کي وايي : حافظ عبد العظيم بن عبد القوي المنذري رحمة الله علیه  سنن ابي داود مختصر او لنډ کړى دي او د المجتبي په نامه يې نومولى دئ. حافظ منذري په کال ٦٥٦ سنه کي وفات سوئ دئ. امام سيوطي پر المجتبى د زهر الربى على المجتبى په نامه کتاب ليکلى دئ.
ابو سليمان احمد بن إبراهيم الخطابي رحمة الله علیه  بيا د معالم السنن په نامه د ابوداود شرح کړې ده. ابوسليمان الخطابي ته د وطني نسبت لکه البستي هم وايي ځکه د بست دى د بست کلا د هلمند په مرګز لښکر ګاه کي مشهوره تاريخي کلا ده. ابوسليمان   په ٣٨٨  سنه کي وفات سوئ دئ.
د سنن ابي داود د شرحو څخه يوه د ابو الطيب محمد شمس الحق العظيم آبادي رحمة الله علیه  شرح ده د عون المعبود شرح سنن أبي داود په نامه ياديږي .<referencesgoogleweblight.com/i?u=http://www.taleemulislam-radio.com/bashpar.php?id%3D3638&hl=ps-AF/>
سرچينې
تعليم الاسلام ويبپاڼه
جورج ايليټ
ميری ان ايوانز (۲۲ نومبر ۱۸۱۹ – ۲۲ ديسمبر ۱۸۸۰ز کال) څوک چې د خپلې لیکوالۍ په نوم جورج ايليټ مشهوره وه، يوه بریتانوۍ ناول ليکونکې، شاعره، ژورنالسته، ژباړنه او د ويکټوري پړاو يوه مخکښه ليکواله وه. هغې د «Adam Bede (ز کال) The Mill on the Floss(۱۸۶۰ز کال) Silas Marner (۱۸۶۱ز کال)،  Romola(۱۸۶۲-۱۸۶۳ز کال)  Felix Holt, the Radical (۱۸۶۶ز کال)،  Middlemarch(۱۸۷۱-۷۲ز کال) Daniel Deronda (۱۸۷۶ز کال) په نومونو اووه ناولونه وليکل. د چارلس ډيکنس او تاماس هارډي په څېر هغې هم له ايالتي انګلستان څخه سر راپورته کړ او د هغې ډېر آثار دلته منځ ته راغلي. د هغې آثار د حقيقت پالنې، د  ځای په اړوند د رواني لرليد د احساس او د کليوالي سیمو د بشپړ انځور د وړاندې کولو له امله شهرت لري.
که څه هم د هغې د ژوند پر مهال ښځينه ليکوالو په خپل نامه خپرونې کولې، هغې هڅه کوله چې د ښځو د ليکونو له کليشه يي حالت څخه ډډه وکړي، کومې چې تر بې پروا مينې يا نورو کوچنیو کارونو پورې محدودې وې، چې زيات جدي بلل يې اړين نه و. هغې همدا راز غوښتل چې د هغې افسانې د ژباړنې، سمونکې او نقادې په څېر له مخکې څخه په پراخه کچه د پېژندل شويو اثارو څخه په جلا ډول وپېژندل شي. د خپل اصلي نوم د کارولو بل لامل دا هم کېدای شي چې هغې هيله درلوده په دې ډول خپل شخصي ژوند له عامه کره کتنې څخه وساتي، په دې بنسټ له هغو تورونو څخه ژغورل کېده، کوم چې د متاهل جورج هينري ليويس سره د هغې د اړيکې له امله راپورته کېدل.
د « Middlemarch » په نوم د هغې د ناول په اړه يو بل ناول لیکونکي «ورجينيا ولف» ويلي چې «يو له هغو انګليسي ناولونو څخه و چې د مشرانو خلکو لپاره ليکل شوی دی»، تر څنګ یې مارټين اميس او جوليان بارنيس دا ناول د انګليسي ژبې يو له سترو ناولونو څخه بللی دی.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
د هغې د سکه خوېندو وروڼو نومونه دا دي: کرسټينا چې د کريسي په نوم پېژندل کېده (۱۸۱۴-۵۹ز کلونه)، اساک (۱۸۱۶-۱۸۹۰ز کال) او دوه نور غبرګوني وروڼه چې په ۱۸۲۱ز کال کې له زېږېدو څو ورځې وروسته دواړه مړه شول. هغې همدا راز يو ناسکه ورور درلود چې رابرټ ايوان (۱۸۰۲-۱۸۶۴ )نومېده، د فرانسس «فيني» ايوانز هوګټن (۱۸۰۵-۱۸۸۲ز کلونه) په نوم يې يوه ناسکه خور درلوده، دا خور او ورور يې د «هاريټ پاينټن» (۱۷۸۰-۱۸۰۹ز کلونه) سره د هغې د پلار له پخواني واده څخه و. د هغې پلار «رابرټ ايوانز» چې له ويلزي نسب څخه و، په وارويکشاير کې د «نيوډيګيټ» کورنۍ د «اربري هال» شتمنۍ مدير و او ميري اين هم د همدې جايداد په سويلي کروندځای کې زېږېدلې وه. د ۱۸۲۰ز کال په لومړيو کې، دا کورنۍ د «نونيټن» او «بيډ ورت» تر منځ يو کور ته وکوچېده چې د «ګريف هاوس» په نوم پېژندل کېده.
ځوانه ايوانز يوه لېواله لوستونکې او څرګنده ده چې ډېره ځېرکه هم وه. له دې امله چې هغه په بدني ډول ښکلې نه بلل کېده، د ايوان په اړه دا فکر ډېر نه کېده چې د واده فرصت به ولري، تر څنګ يې د هغې ځيرکتيا د هغې پلار دې ته اړ کړ چې په داسې يوه تعليمي برخه کې پانګونه وکړي چې تر ډېره بريده يې ښځې نه منلې. له پنځه کلنۍ تر نهه کلنۍ، هغې له خپلې خور «کريسي» سره په «اټليبرا» کې د «لاتام ښوونځي» کې زده کړې وکړې، له نهه کلنۍ تر ديارلس کلنې يې د «نونيټن» په «والنګټن» ښوونځي کې زده کړې وکړې او له ديارلس کلنۍ څخه تر شپاړس کلنۍ پورې يې د «کوينټري» په فرانکلين ښوونځي کې زده کړه وکړه. په والنګټن ښوونځي کې هغې ته «ايوانجليکي» ماريا ليويس درس ورکړ چې د هغې تر ټولو لومړي پاتې لیکونه هغې ته استول شوي دي. د اغلې فرانکلين د مذهبي فضا لرونکې ښوونځي کې بيا ايوانز د يوې غلې، بانظمه عقيدې سره مخامخ شوه چې د انجيلي بشارت پر ضد وه.
له شپاړس کلنۍ وروسته، ايوانز کم رسمي تعليم کړی. د هغې پلار پر شتمنۍ کې مهمه ونډه درلوده، له همدې امله هغې ته «اربري هال» کتابتون ته د لاسرسي اجازه ورکول کېده، کومې چې له هغې سره په خپل تعلیم او د زده کړې په پراختيا کې مرسته وکړه. د هغې کلاسيکې زده کړې خپه نښه پرېښوده؛ «کرسټوفر ستری» وليدل چې « د جورج ايليوټ ناولونه يوناني ادبیاتو ته ډېره توجه کوي (د هغې يواځې يو کتاب داسې چاپ شوی چې يوناني حروف پکې نه و) او د هغې موضوعات ډېر ځله له يوناني غميزو څخه اغېزمن شوي دي». همدا راز ياد جايداد ته د هغې بيا بيا ورتګ هم له هغې سره مرسته وکړه چې د هغې شتمنۍ تر منځ توپير وکړي چېرته چې سيمه ييزو زميندارانو ژوند کاوه او په همدې جايداد د اوسېدونکو بې وزلو خلکو د ژوند  تر منځ. د هغې په ډېرو اثارو کې بېلا بيل ډول ګذرانونه راڅرګند شول چې په موازي ډول پايدلي دي. د هغې په ژوند يو بل لومړی اغېز مذهب پرېښود. هغه په يوه ښکته انجليکي کليسا کورنۍ کې ستره شوې وه،  خو هغه مهال «ميډ لینډ» یوه داسې سیمه وه، چېرته چې د مذهبي مخالفینو شمېر مخ په زياتېدو و.
کوينټري ته تګ
د ستراس کتاب په المان کې هنګامې راپورته کړې، ځکه هغه استدلال کړی و چې په نوي صحيفه کې معجزې د اوهامو اضافوالی دی چې په حقيقت کې يې اساس ډېر کم دی. د ايوان ژباړې په انګلستان کې همدا غېز درلود، د «شافسبري» «ايرل» د هغې ژباړه په دې ډول ياده کړه چې «تر ټولو وبايي کتاب چې د دوزخ له ژامو څخه قی شوی دی». وروسته هغې د « The Essence of Christianity » (۱۸۵۴ز کال) په نوم د «فيور باخ» کتاب وژباړه. د دې کتابونو اندونو د هغې په خپلو افسانو هم اغېزې درلودې.
مسلم بن حجاج
امام مسلم ته د نسب له کبله القشيري او د وطن لکبله النيسابوري ويل کيږي. قشير د قاف په پېښ او د سين په زور د عربو مشهوره قبيلة ده او نيساپور د خراسان د ښارونو څخه يو ښار دئ. امام مسلم د حديثو د علم په ډګر کي د ډېر لوړ شان او مقام څښتن و و د خپل عصر پر خلکو باندي يې په علمي مهارتونو کي وړانديتوب ټولو ته منل سوئ و و آن تردې چي د مسلم رحمة الله عليه  د زمانې دوو سترو امامانو او د حديثو حافظانو ابو الزرعة او ابو حاتم د مسلم پر ستر علمي مقام شاهدي ورکړې او دى يې د خپل عصر تر ټولو ستر عالم بللى دئ.
امام مسلم رحمة الله عليه په ٢٠٢ هجري کال کي زېږېدلى دئ ځيني وايي چي په ٢٠٤ هجري قمري کال کي  او ځيني بيا وايي په ٢٠٦ هجري قمري سنه کي زېږېدلى دئ.
امام مسلم رحمة الله عليه   د ٥٥ کلونو په عمر د نيساپور څخه بهر په نصرآباد کي د يکشنبې په ورځ پر ٢٥ د رجب په ٢٦١ هجري سنه کي وفات سوئ دئ.
امام مسلم د يحيى بن يحيى النيسابوري ، أحمد بن حنبل ، إسحاق بن راهويه ، عبدالله بن مسلمة القعنبي  رحمة الله عليهه او نورو سترو مشايخو څخه احاديث اورېدلي دي.
د امام مسلم رحمة الله عليه  څخه د خپلي زمانې غټو امامانو او د احاديثو حافظانو روايات کړي دي چي د هغو د ډلي څخه ابو حاتم الرازي ، موسى بن هارون ، احمد بن سلمة ، ابو عيسى الترمذي ، ابو بكر بن خزيمة ، يحيى بن صاعد ، ابو عوانة الاسفرائيني  رحمة الله عليه هم دي. امام مسلم رحمة الله عليه  ډېر ستر او گټور کتابونه تاليف کړي دي لکه جامع الكبير على الأبواب ، مسند الكبير على أسماء الرجال ، الأسماء والكنى ، كتاب العلل ، كتاب الوحدان ، كتاب التمييز ، كتاب حديث عمرو بن شعيب ، كتاب مشايخ مالك ، كتاب مشايخ الثوري ، كتاب أوهام المحدثين ، كتاب من ليس له إلا راو واحد ، كتاب طبقات التابعين ، كتاب المخضرمين او داسي نور خو د امام مسلم تر ټولو ستر او مقبول کتاب صحيح مسلم دئ او دا کتاب د الله  جل جلاله  لخوا پر دې مسلمان امت باندي يوه لويه پيرزوينه او احسان دئ.
وايي : أبو حاتم الرازي امام مسلم رحمة الله عليه په خوب کي وليدئ او پوښتنه يې ځني وکړه چي څه حال دي دئ ؟ هغه ورته وويل : الله تبارک و تعالي زما سره دونه احسان وکړئ چي د جنت په ۲هر ځاى کي يې د اوسېدو او تلو راتلو اجازه را ته کړې ده.
سرچينې
تعليم الاسلام ويبپاڼه
پښتونه تاته وايم!
پښتونه تاته وايم!
ليکوال : شاه زمان پټان ابراهيم خېل
'''پاڅه ! ويښ شه !'''
ترڅو به د جهالت په خوب ويده يې ؟
او تر کومې به په دې ناپوهۍ وياړې؟
'''پښتونه پاڅه ! نړۍ په خوځښت کې ده ، هسې په قرار مه کېنه. د کيسو او نکلونو دوران پای ته رسيدلی دی ، اوس د عمل وخت رارسېدلی دی.پاڅه ! هڅه او زيار پيل کړه ، د نړۍ سره ګام پر ګام د برياليتوب منزلونه طی کړه.دا د قرارې ناستې وخت نه دی اوس د ساينس زمانه ده ، اوس د تورو د جنګونو دوران ډېر زوړ شوی نړۍ وال اوس په رسنيو خپله جګړه پرمخ بيايي  چې له بده بخته ته ترې ډېر لرې پاتې شوی يې .پاڅه ! ستا د نيکونو تاريخ له خلکو هېر شوی دی اوس په دې نـوي پېر کې د تاريخ يوه نوې پاڼه ورزياته کړه،د پرمختګ ، پوهې او ابادۍ پاڼه او په دې سره د خپلو نيکونو تاريخ يو ځل بيا روښانه کړه او د افغانيت د عزت او سر لوړۍ جنډه هسکه وساته ، ياده کړه هغه وخت چې خلکو به ستا له نيکونو څخه د خپلې خپلواکۍ لپاره د ملاتړ غوښتنه کوله ته اوس ولې دومره کمځواکی شوې چې خپله خپلواکي اوس د نورو په مټ ساتل غواړې ، پخوا به نړۍ تاته د پرتمين ، ښاغلي ، پياوړي ، توريالي ، وياړلي ، وفادار ، ميړني ، سپېڅلي او عزتمن قوم خطاب کاوه ، خو نن نړۍ تاته د يو جاهل ، ناپوه او له تمدنه د يو لري وګړي او وحشي قوم خطاب کوي. پاڅه ! ويښ شه او نړۍ والو ته دا وښيه چې ته اوس هم د نړۍ د سالارۍ وړتيا لرې او د تېر په څېر اوس هم په خپلو مټو د خپل قوم ، ملت او هېواد ساتنه کولی شې او خپل قوم د پرمختګ او بريا په لوري رهي کولی شې ، خو دا هر څه به هله ممکن وي چې ته يو څو خويونه په ځان کې ولرې او يو څه کړنلارې عملي کړې چې عبارت دي له :'''
۱ – پوهنه او زده کړه بايد په ټوله پښتني ټولنه کې دود کړل شي.
۳ – سوچ بايد ځاني نه بلکې ټولنيز وي.
۴ – خپلې ګټې د ملت له ګټو غوره ونه ګڼل شي .
۶ – خپله ژبه تر نورو ټولو ژبو سپېڅلې وګڼل شي او په ويلو او ليکلو يې هيڅ ډول د شرم احساس ونکړل شي.
۷ – د هرکار له پيل دمخه بايد ټولنيز او اسلامي ارزښتونه او ګټې په پام کې ونيول شي.
۸ – قومونه او خېلونه د لوړوالي ، کبر ، غرور او بهترۍ پاړکي نه بلکې د پېژندنې يو معيار وګڼل شي.
۹ -  د خپل قوم ، ژبې ، هېواد او ملت ته د خدمت پرمهال د هر ډول ستونزو په وړاندې کلکه مبارزه وکړل شي او په هيڅ حالت کې ناهيلې نشو.
۱۰ – عزت او سر لوړي په پيسه کې نه بلکې په انسانيت کې ولټول شي.
فرېدرېک وېلهېلم نېتشي
فریدریش ویلهلم نیچه (۱۵ اکتوبر ۱۸۴۴ – ۲۵ اګست ۱۹۰۰ ز کال) آلماني فیلسوف، کلتوري نقد کوونکی او فیلوژست و چې آثارو یې په معاصرې فلسفې یا د معاصر تفکر په تاریخ ژور اغېز لرلی دی. هغه وړاندې له دې چې فلسفې ته مخه کړي، د یوه کلاسیک فیلوژست په توګه یې په کار پیل وکړ. هغه تر ټولو ځوان کس و چې په ۱۸۶۹ ز کال کې یې د ۲۴ کلونو په عمر په بازل پوهنتون کې د کلاسیکې فیلولوژۍ چوکۍ خپله کړه. نیچه په ۱۸۷۹ ز کال کې د روغتیايي ستونزو له امله، چې د ژوند په اوږدو کې ترې رنځېده، استعفا ورکړه، هغه خپلې ډېرې لیکنې په راتلونکې لسیزه کې بشپړې کړې. په ۱۸۸۹ ز کال کې د ۴۵ کلنۍ په عمر، هغه په بشپړ ډول خپله ذهني وړتیا له لاسه ورکړه. هغه د خپل ژوند پاتې کلونه د خپلې مور تر پام لاندې تر ۱۸۹۷ ز کال پورې د هغې تر مړینې او بیا له خپلې خور الیزابت فورستر- نیچه سره تېر کړل. نیچه په ۱۹۰۰ ز کال کې مړ شو.
د هغه په آثارو کې ګڼ شمېر موضوعات، لکه: هنر، فیولوژي، تاریخ، موسیقي، مذهب، تراژیدي، کلتور او علم شاملېږي چې له یو شمېر شخصیتونو، لکه: سقراط، زردشت، آرتور شوپنهاور، رالف والډو اېمرسون، ریچارډ واګنر او جان والف ګنګ ون ګویته نه یې الهام اخیستی.
د هغه له مړینې وروسته، د نوموړي خور الیزابت د نیچه په لاسي ډول لیکل شوو متونو ساتونکې او اېډیټ کوونکې شوه. هغې د نیچه نه خپرې شوې لیکنې له خپلې الماني فراملتي نظریې سره په سمون کې اېډېټ کړې، په داسې حال کې چې د نیچه له ښکاره عقیدې سره چې د یهودیت ضد او ملت پلوې پر ضد وه، په ټکر کې وه او یا یې هم د هغو د ناڅرګندولو هڅه په کې کړې وه. د هغې له خوا د نیچه خپاره شوي آثار له فاشیزم او نازیزم سره اړوند وو، د ۲۰ مې پېړۍ ډېری پوهانو له دغه تفسیر سره مخالفت وکړ او د هغه د لیکنو اصلاح شوې نسخې ډېر ژر د لاسرسي وړ وګرځېدې. په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې د نیچه مفکورې یوځل بیا محبوبیت وموند او د هغه نظریاتو د شلمې پېړۍ او یووېشتمې پېړۍ د پیل په فلسفي متفکرینو – په ځانګړي ډول د قاره یي فلسفې، لکه: هستي ګرايي (existentialism)، پوسټ مډرنېزم، پوسټ سټرکچرليزم (post-structuralism) په مکتبونو، هنر، ادبیاتو، شاعري، سیاست او عامه کلتور ژور اغېز لرلی دی.