cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
معاصره دوره کې د بشر حقونه
دریمه ماده :
هرڅوک دژوند ،ازادۍ او شخصي امنیت حق لری. ( هر انسان حق لري چې په ازادۍ او خوندیتوب کې ژوند وکړي ) همدا ډول دبشرحقوقو اسلامی اعلامیه چې په کال ۱۹۹۰ داګست په میاشت کې په قاهره کې داسلامی کنفرانس سازمان د بهرینو چارو دوزیرانو په غونډه کې په تصویب ورسیده دژوند کول حق په اړه په لاندې توګه توضحات لري.
دویمه ماده :
الف : ژوند یو الهي ډالی ده اوهغه حق دی چې هرانسان ته تضمین شویدي اوپه ټولو وګړو،ټولنو اوحکومتونو واجب دي چې ددغه حق څخه ملاتړ وکړي او دهغه په وړاندي دهر تیری مخنیوي وکړي اودشرعي مجوزه دهیچا وژنه روا نه ده. ب : دهغي وسیلي کارول چې دټولنیزه یا جزئي ټوګه دبشریت دریښو دله منځه وړلو لامل شي منع دي ج: بشریت دژوند دارامۍ ساتنه ترکومه چې دالله (ج) پیرزوینه وي شرعي دنده ده د: دانسان جنازي درناوي باید وساتل شي اوهغه ته بې احترامي روا نه ده ان دهغه لمس کول روا نه دي مګر دشرعي مجوز له مخې اوددغه امر څخه ملاتړ دولت پرغاړه دي
دریمه ماده :
په وسله والو شخړوکې دبې غرضه اونه ګډونکي سپینږیري یا زړې ښځې ،ماشومان او معیوبین ونه وژل شي اووژل شویو سپکاوې ناروا اوغیر انساني عمل دي ب: ددشمنۍ له کبله دونو پریکول دکرنې له منځه وړل یا دهیواد دتاسیاتو او ودانیو ویجاړول دبمباریو اویا دمرمیوداورولو په وسیله منع دي څلورمه ماده : باید په ژوند اوژوند نه وروسته دانسان درناوی وشي
دریم مطلب: دفکر ضمیر اودین ازادي:
په اسلام کې هیڅکله په چا باندي په دي خبره زور اوفشار نه راوړل کیږي چي خپله عقیده پریږدي اواسلام په زور سره ومني که څه هم مسلمانان مکلف دي چي ټول خلک داسلام قبلونې ته راوبولي خو دزوره اواکره له لاری نه بلکي ددعوت اوبلني له لاري چې دعوت جایز اوواجب دی لکه چې الله (ج) په سورت النحل ۱۲۵ ایت کې فرمایی.  ژباړه : دالله (ج) لارې ته په حکمت اونیکي موعظې سره خلک اروبولئ او په دي لاره کې ورسره ښه او نیکه مجادله وکړئ. په سورت البقره په ۲۵۶ ایت کې الله (ج) دزور زیاتي دنارواوالی په هکله فرمایی ژباړه : اسلام کې زور زیاتي نشته ځکه حق له باطله بیل او څرګندشوي دی. په اسلام کې هرڅه واضح او ښکاره دي خو بشرحقوقو نړیواله اعلامیه چې په خپله ۱۸،۱۹،۲۰، مادو کې دفکرضمیر اودین دازادۍ په اړه په لاندي ډول صراحت لري اتلسمه ماده : هرشخص دفکري ، وجداني ،او دیني ازادۍ حق لري داحق دمذهب اوعقیدي دبدلولو متضمن دی اوهمدارنګه داحق یوازي یا له نورو سره په ګډه په ښکاره یا په خصوصي توګه دخپلې عقیدي یادین په تدریس عمل اوعبادت کولو اودیني مراسمو داجرء کولو ازادۍ متضمن دي. نولسمه ماده : هرڅوک دبیان اوعقیدي ازادۍ حق لري په دي حق کې هغه ازادي شامله ده چې یی څوک له مخې له خپلې عقیدې او نظر درلودلو څخه ویره اواندیښنه ونه لري. اودعقایدو او معلوماتو په پلټنه اولاسته راوړنه کې دکوم برید اوسرحد پرته ازاد دي. شلمه ماده : هرڅوک حق لري چې په ازادډول سوله یزي اتحادیی او ډلې جوړې کړي دوهم بند:هیڅوک په یوی ټولنه کې دګډون په خاطر نشو مجبورولي                       پورته مواد دملګروملتونو زیاتره غړوهیوادونوله لورې موافقه وشوه چې دغه معاهده ۵۰ کاله وړاندې رامنځته شوه مګر اسلام دغه حقوق او ازادي ۱۴ سوه کاله وړاندې پيژندلي  او انسانان ترې برخمن کړي چې په اسلام کې پوره معنا سره دفکر ضمیر او دین ازادي موجوده ده.ځکه الله ج ته به داسخته نه وه چې دځمکې په سریی ټول انسانان مسلمان کړي وه خودی کې دالله غټ حکمت پورت دي چې خلک دخپل راتلونکي او تګلارې په ټاکلو کې اختیار ورکړې الله (ج) په سورت یونس په ۹۹ ایت کې فرمایی ژباړه : که ستا درب اراده داوه چې دځمکه کې دی ټول مومنان فرمانبردار اوسي نو دځمکې ټول اوسیدونکو به ایمان راوړی وه. په دی کې شک نشته چې الله (ج) انسان ته کوم عقل ،پوهه اوغوږونه ورکړي په دي قادر دي چې دحق اوباطل ترمنځ توپیر وکړي .د سورت انسان  په ۳،۲ ایتونو کې فرمایی.  ژباړه : مونږ انسان دیوي ګډې شوي نطفي څخه پیداکړ ترڅو چې هغه امتحان کړو اوددی غرض له پاره مونږ هغه اوریدونکې اولیدونکي وګرځوه .مونږ هغه ته لاره وښودله که شکرکوونکي شي او که کفر کوونکي شي. له پورته ایتونو څخه معلومه شو چې الله (ج) دعقل په ازادۍ ټینګارکوي او څوک اسلام په اسلام منلو نه مجبوره وي په سورت انعام ۱۰۷ ایت کې الله (ج) خپل پیغمبر مخاطب ګرځوي او فرمایی . ژباړه : که الله (ج) خوښه وه نوهغه په خپله داسې لاره چاره برابرولي شوه چې داخلک مشرکان شوي نه وای ته مونږ په هغو پیردارنه یی ټاکلې اونه ته پر هغو باندي مسلط ساتونکې یی
په سورت الغاشیه ۲۱،۲۲ ایتونو کې الله ج فرمایی . ژباړه : ښه نوای پیغمبره نصیحت کوئ ته یوازی نصیحت کوونکي یی هیڅ پرهغو زیاتي کوونکی نه یی دارنګه په سورت نساء ۸ ایت کې الله ج فرمایلي.ژباړه چاچې دپیغمبراطاعت وکړهغه په اصل کې دخدای ج اطاعت وکړاوچاچې مخ واړوه نوپه هرصورت مونږ په دی باندې ته څارونکي اوساتونکي په توګه نه یی لیږلي. داسلام مبارک دین دترهګرۍ ،زورزیاتي او اکره دین نه دي بلکي دنرمه اواسانۍ دین دي داسي دین دي چې ډیرو خلکو په اخلاقو اونرمۍ سره منلي دي په هیچا باندي دازور نشته چې اسلام په زور سره ومني. دپورته اتلسمي مادي په یوه برخه کې راځي چې په عام ډول هرفرد حق لري چې خپل دین او اعتقاد ته تغیر اوبدلون ورکړي. چې دا داسلام مبارک دین سره په تضادکې دي ځکه داسلام دین نه بل دین اخوتل په ددنیا اواخرت کې سخته جزا تعین شوي که څه هم په قرانکریم کې داسې نص یاایت نه دي راغلي چې په دنیا کې ددی سزا معلومه کړي بلکې ټول نصوص یی داخرت دسزا او عذاب په هکله راغلي دي .په دنیا کې دذات اودین څخه دګرځیدلو سزا دالله (ج) په وړاندي داده چې پردي دالله (ج) لعنت اوغضب شوي دی او اخرت کې به په سخت عذاب کې واچول شي الله ج دداسي خلکو په اړه په سورت نحل ۱۰۴ایت کې فرمایی.  ژباړه : څوک چې ایمان راوړي اوورسته کافر شي .هغه که دمجبورکړي شوي وي خو زړه په ایمان ډاډه وي (نوبیا خیردی) خوچاچې په خوښۍ سره کفر ومانه پرهغه دالله (ج) غضب دی او دټولو داسي خلکو له پاره ستر عذاب دي داراز په سورت البقري ۳۱۷ ایت کې الله تعالی فرمایی ژباړه : اوله تاسي نه چې هرڅوک له دی دین نه واوړي اوکفر په حالت کې ومري دهغه عملونه په دنیا او اخرت دواړو کې بابیزه او ضایع شو
پنځم مطلب: دتعلیم اوتربیي حق
ښوونهاوروزنه یازده کړه دبشر نه جلا کیدونکې حق دی. هر انسان حق لري چې دخپلې ټولنې دټاکلو اصولو په آډانه کې خپلې زده کړې پرمخ بوځي اوهم حق لري چې دزده کړې په دوران کې خپل دخوښې مسلک ته ننوځي ترڅو ددی له وړتیا سره سم ورته دپوهې ترلاسه کولو زمینه برابره شي. ددولت چارواکي اړو مکلف دي چې دهیواد وګړو ته دیوه واحد ښوونیزنصاب له مخې دزده کړې اوپوهې ترلاسه کولو زمینه اسانتیاوی چمتو کړي. دښوونې اوروزنې په اړه دبشرحقوقو نړیواله اعلامیه داسې وضحات لري شپږویشتمه ماده :
لومړه فقره
هرڅوک حق لري چې ښوونې اوروزنې څخه برخمن شي .ښوونه اوروزنه برسیره په لومړینواواساسي پړاونو کې وړیا وی لومړني زده کړې باید اجباري وي ، حرفوي اوتخنیکي زده کړې عمومیت ومومي لومړی زده کړې باید دبرابرو شرایطو سره دټولو پرمخ خلاصې وي اوټول داستعداد اووړتیا په بنسټ له هغه څخه ګټه پورته کړي. دوهمه فقره=== ===ښوونه اوروزنه باید دانساني شخصیت دبشپړوالي اوبشر حقوقو اوبنسټیزو ازادیو ددرناوی دزیاتوالي په لورې وهڅول شي. ښوونه اوروزنه باید دټولو ملیتونه ،توکمونه اودیني ډلو ترمنځ تفاهم ،زغم اودوستي پیاوړي کړي .اودملګرو ملتونو هڅې دپیاوړتیا له پاره پرمخ بوځي. دریم فقره : میندې اوپلرونه دخپلو ماشومانو دښوونې او روزنې دډول په غوره کولو کې دلومړي توب حق لري. بشرحقوقو اعلامیی دغه حقوق دوهم نړیوال جنګ وروسته وضع کړل خوداسلام مقدس دین دغه حقوق داولاد له پاره په مور اوپلار باندې ۱۴ سوه پیړۍ وړاندې لازم ګرځولي دي .ځکه علم هغه نور اومشال دې چې انسان پری هرشي ترلاسه کولی شي کوم چې اسلام دانسان له پاره ورکړي دي. تعلیم له علم نه اخستل شوي چې په عربي ژبدود کې دتعلیم معنا بل چاته څه ښودلو په معنا دی. الله (ج) په قرنکریم په سورت العلق ۵ ـ ۴ ایتونوکې فرمایی. ژباړه : هغه رب پالونکې چې ښودلې یی دی لیک انسان ته په قلم سره .ښودنه یی کړې ده انسان ته دهغو شیانو چې دی پری نه پوهیده پخوا له دی څخه. دارنګه په سورت بقره ۳۲ ایت کې الله (ج) فرمایی •ژباړه : اووښودل الله (ج) ادم (ع) ته ګرد نومونه. په قرانکریم کې تعلیم کلیمه په معتدی ډول ذښته زیات ذکر کړای شوی دی دعلم لغوي معنا دزده کړې په معنا ده اوپه شرعي اصطلاح امام راغب اصفهاني په مفردات القران کې دعلم تعریف داسې کړې وي. علم دیوشي په حقیقت پوهیدلو ته ویلی کیږي. اړدغه دشي په حقیقت پوهیدل پره دوه ډول دی. یو په خپله دهغه شي پر ذات باندې پوهه ترلاسه کول اودوهم ډول یی دشي پر صفت علم حاصلول دی چې په هغه کې موجود دی اوکه نه دی. نوپورته تعریف له مخې ویلې شو چئ علم دانسان له پاره یومهم ضرورت دی ځکه الله ج انسان ته ځنې دندې اومکلفیتونه ورکړي اوانسان ته یی دځمکې نیابت ورسپارلې دی اوهغه مادي اومعنوي ګټې چې الله (ج) په ځمکه کې دانسان له پاره ایښې دي. اوهغه فردي او ټولنیزحقوق چې الله (ج) په انسان لازم ګرځولي دي. نوکه چیرې انسان علم ولري نوپورته ټول کارونه په منظم ډول ترلاسه کړي اوځان اوټولنه به وژغوري اسلام علماءاوعلم ته ډیر قدر اواحترام ورکړې دی او مسلمانانو ته امر کړې دی چې علم کې زیاتوالې وغواړئ همدارنګه الله په سورت الزمر ۹ ایت کې فرمایی. • ژباړه : ایا هغه کسان برابر دي چې علم لري اوهغه کسان چې علم نه لري نه هیڅکله نه داسې خبرو نه هوښیاران نصیحت حاصلوي. همدارنګه رسول الله صلی الله علیه وسلم په یوحدیث شریف کې فرمایی. ژباړه : دعلم حاصلول په نر اوښځې باندې فرض دی. اسلام کې دعلم په اړه ډیر احکام راغلي دي چې دلته یی راوړل اوږد بحث ته اړتیا ده.
شپږم مطلب : ماشومانو حقوe
مخکې تردی چې دماشومانو په حقوقو وپیژنو لومړې باید ماشوم تعریف اووپیژنو. دماشوم تعریف: ماشوم هغه کمزورې زوره ور پاچا دی چې نن یی دفرعون ږیره وشکوله اوسبا یی خدایی ورړنګه کړه. یا ماشوم ټول هغه اشخاص چې داتلس کلنه عمر نه وي بشپړه کړي ماشومان ګڼل کیږي. دماشومتوب دوره خورا دارزښت نه ډکه دوره ده په دي دوره کې دماشوم ذهن دسپینې پاڼې په شان وي څه چې لویان ترسره کوي ددی ذهن همغه کار اجرء کوي په دي وخت کې دښو اوبدو تمیز نشي کولای .نو که چیرې زموږ کورنې او محیط سالم واوسي نو ماشوم هم هوښیار راځي خوکه چیرې زموږ محیط خراب اوناسالم واوسي نودماشوم راتلونکې شخصیت به تل تر پوښتنې لاندې وي. دماشوم تعلیم اوتربیې په اړه اسلام مبارک دین ډیراحکام لري چې په لاندې ډول ورته اشاره کوو.
په ماشوم خوشحاله کیدل
اسلام مبارک دی تر هرڅه وړاندې ماشوم ته دا حق ورکړې دي چې کله پیدا شي باید خوشحالي پرې وشي اوددی زیرې ورکول مستحب کار دی اودښځې اونر په پیداکیدوکې با ید توپیر ونه شي که نر وي اویا ښځينه باید هیڅ ډول توپیر ترمنځ ونه شي. ۲ـشیدې ورکول : دماشوم دوهم حق په مورباندې هغه ته شیدې ورکول دي او هغه هم داسې چې کله ماشوم پیداشي هلک وي اوکه نجلۍ دمیځلو وروسته په خپله مهربانه غیږه کې واچوي اوتې ورکړي .ځکه شیدې ورکول دماشوم شرعي حق دې الله (ج) په سورت البقرې په ۲۸۷ ایت کې فرمایی. ژباړه : اومیندې دی خپلو اولادونو ته پوره دوه کالو پورې شیدې ورکړي. تردې پورې داحق نه ساقطیږي که چیرې طلاق هم واقع شي اوماشوم کوچنې وي نومور به ماشوم ته شیدې ورکوي
په غوږ کې اذان کول
دماشوم دریم حق په مور اوپلار باندې دادي چې کله ماشوم پیدا شي هغه ته په ښي غوږ کې اذان او په چپ غوږ کې اقامت وویل شي اودا کار سنت عمل دې دابن عباس نه روایت دې چې ویلی دي. ژباړه : په تحقیق سره په کومه ورځ چې حسن بن علي پیداشو نونبي کریم صلی الله علیه وسلم هغه ته په ښي غوږ کې اذان وکړه اوپه چپ غوږ کې اقامت وکړ.
دنیک نوم کیښودل
دماشوم څلورم حق په مو او پلار باندې دادې چې په هغه باندې نیک اوشرعي نوم کیدي ځکه دابوداود په مروي حدیث کې نبي کریم صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي ژباړه : یعنې تاسې به دقیامت په ورځ ستاسي په نومونو او استاسې دپلرونو په نومونو وبللې شئ نوتاسې ښه، نیک اومشروع نومونه کیږده.
دسنتي کول
دماشوم شپږم حق دادې چې دهغه سنت کړې شي همدارنګه ماشوم په اوومه ورځ غوره اوسنت دي چې سنت کړې شي ځکه رسول الله صلی الله علیه وسلم حسن اوحسین (رض) دزیږیدنې په اوومه ورځ سنت کړي وه .دارنګه په پنځلسمه ورځ یوشتمه ورځ او څلویښتمه ورځ هم داډول په درې کلنۍ ،اووکلنۍ ، دیارلس کلنۍ ، اوپنځلس کلنۍ کې روا دي.
نفقه ورکول
په مور او پلار باندې دماشوم نهم حق دهغه نفقه ده او دغه حق واجب دې ترڅو چې ماشوم بالغ شوې نه وي ځکه دماشو متوب دوره ددی وړ نه ده چې ماشوم دې کار وکړي او ځانته دې نفقه برابره کړي نو اسلام دماشوم نفقه دهغې په په مور اوپلارباندې مقرره کړې ده تر بالغ توب پورې که دبلوغ نه وروسته بیا هم موراوپلارپه خپل مال نه نفقه ورکوي نودا ددوی له پاره نفل دې. اوهمدارنګه که اولاد شل شوټ وي نو ټول عمر یی نفقه په موراوپلار باندې ده
دښونې اوروزنې حق :
دوهم جز : په رومي مدنیت کې : په رومي مدنیت کې دفامیل مشر دخپلې ښځې ،لورګانو اوزامنو رب بلل کیده ددوی دمال اوځان تصرف او اختیار کاملا دده په لاس کې وه که به یی چاته دځان سوځیدو امرکاوه نوسرغړونه تری ممکنه نه وه ، له لور یا ښځې سره دپردي سړي څملول دهمدې مشر حق بلل کیدلو. دهغوخرڅول اویا بل چا ته تحفې په توګه ورکول یوه ډیره عادي او معمولي خبره وه. خو کله چې د( دولسولوحو) قانون جوړشو نوپه هغه کې ددریم ځل پورې داولاد خرڅول جایز وه هغه هم دنارینه اولاد خو دریم ځل وروسته ناروا شمیرل کیده مګر دښځینه اولاد په اړه قانون سړي ته کامله  ازادي ورکړي وه چې هر څومره ځلې وغواړي کولې شي خپل ښځينه اولاد خرڅولې شي همدارنګه خپل اولاد دبل چاپه نوم کول اودبل چا اولاد په خپل نوم اړول هم یو مروج دود وه دکورنۍ دمشر سلطه تر مرګ پورې محفوظه پاتې وه ،  ولوکه داولاد عمر به هرڅومره لوړهم شو .خو په کال ۵۶۵ ق م کې دجوستنیان دقانون په راتګ سره دپلار سلطه یوازې تر وهلو اوشکنجه کولو پورې را محدوده شوه خو داولادد مال مالکیت په خپل حال پاتې شو .که لور به چیرې پیسې یا کوم مال ترلاسه کړ نو دابه دپلارحق بلل کیده مګر دجوسنیان په قانون کې دلورمال له ازاده کیدو وروسته دهغې حق بلل کیده همدارنګه دمورمیراث هم دانجلۍ حق وبلل شو دجوستنیان په قانون کې دواده عقد ته د(سردارۍ عهد) نوم ورکول شو. یعنې چې ښځې سړي سرداري په ځان قبوله کړې او دځان ټول واک یی دمیړه په لاس کې ورکړي وه. په رومي مدنیت کې داهلیت او تصرف لحاظه بیا هم د ښځې اهلیت ناقص بلل کیده لکه چې په روماني قانون کې داهلیت له پاره دری شرطونه وو عمر، عقل اوجنس معنا داچې دښځو اهلیت صحیح نه شمیرل کیده خو دسفلی امپراطورۍ په دوره کې دښځو اهلیت کامل وبلل شو او دامپراطورۍ دقانون په اساس ښځو په مال اوجایداد کې دتصرف حق درلوده او کولای شو چې تجارتي قراردادونه وکړي خوشهادت یی بیا هم ناقص وه.
عبدالله الهام جمالزى
عبدالله الهام جمالزى ( ۲۵ د زمري، ۱۳۶۶ ل. = ۱۶ د اگست، ۱۹۸۷ ز. -  ) افغان لیکوال، ژورنالست او مدني – فرهنگي فعال دی چې په پښتو، فارسی او انگلیسي ژبو لیکنې کوي او په تېره بیا په ادبیاتو کې د نوو چوکاټونو لیکل یې د یادولو دی. هغه د افغانستان د ژباړې او څيړنې د مرکز بنسټگر او مشر هم دی.
مخينه
عبدالله الهام جمالزى د افغانستان په مرکزي سيمو کې د ميدان وردگو ولايت په جغتو ولسوالۍ کې د الحاج مولوي عبدالسليم جمالزی په کورنۍ کې زيږيدلى. د عبدالله الهام جمالزي کورنۍ هغه مهال چې په هيواد د پخواني شوروي اتحاد يرغل پيل شوى د پاکستان پېښور ښار ته کډوال شوي. پلار يې د افغانستان د جهاد د پړاو په لومړنيو کلونو کې فعاله څيره وه چې د جهاد له بريا سره جوخت له اړوند گوند څخه ووت او په کويټ کې يې له يوې نړيوالې اسلامي ادارې سره کار پيل کړ، او څه موده وروسته يې د حاجيانو د ښونکي په توگه سعودي عربستان ته د تگ راتگ دنده په غاړه واخيسته او له هېواد څخه د شوروي اتحاد د ځواکونو له شاتگ سره هغه هم عربي هېوادونه پرېښودل او له خپلې کورنۍ سره خپل پلرني ټاټوبي ته راغى.
زده کړې
عبدالله الهام جمالزي لومړنۍ زده کړې په ۱۳۸۳ کال کې په امام اعظم ابوحنيفة (رح) عالي لېسه کې بشپړې کړې.په راډیو او ټلویزیون کې د وینديۍ فن، ژورنالیزم او د پېښو د مدیریت او خطرراټیټولو په برخو کې په لنډمهالو زده کړو سربېره یې په کابل کې د سیاسي علومو په برخه کې ۱۳۹۲ او د هند له یوه معتبر پوهنتون (اندراگاندي) څخه ۱۳۹۴ د نړیوالو اړیکو په برخه کې زده کړې.
دندې
په ١٣٧٩ کال کې هغه مهال چې د طالبانو واکمني په هېواد کې ټينگه وه هغه شعرونه او لنډې کيسې ليکلې او مقالې يې هېواد ورځپاڼې ته چې په کابل کې خپرېدله استولې او خپرېدلې. د خبريالۍ د لنډو زده کړو وروسته يې په غزني ولايت کې له سنايي جريدې او غزني دولتي راديو سره همکاري پيل کړه. د همدې کال په پاى کې د پژواک خبري آژانس د خبريال په توگه په دنده بوخت شو او څه موده وروسته پکتيکا ولايت ته لاړ او هلته يې د پژواک خبري آژانس د خبريال په توگه دنده پيل کړه. د دې تر څنگ چې په پکتيکا ولايت کې د پژواک خبري آژانس خبريال وو د پکتيکا غږ په نوم له نوې فعالې شوې راديو سره يې هم کار کړى. له پکتيکا ولايت وروسته د هغه دنده په نيمروز ولايت کې وه او هلته يې د دې تر څنگ چې پژواک خبري آژانس ته د خبريال په توگه کار کاوه له گڼو نورو رسنيو سره هم د همکار په توگه فعال وو. د ٢٠٠٦ کال د سپتمبر په لومړۍ نېټه د ايران د اسلامي جمهوريت د راديو تلويزيون په رسمي بلنه د تهران راډيو د پښتو څانگې د متن د اوډونکي او وياند په توگه تهران ته لاړ او هلته يې تر دوه کلونو پورې کار وکړ. هېواد ته له را گرځېدو سره يې د ميدان وردگو ولايت د مطبوعاتي مسئول او د ولايت د وياند په توگه د لنډې مودې لپاره کار وکړ. د ١٣٨٩ کال په لومړۍ مياشت کې د افغانستان د ژباړې او څيړنې د مرکز په نوم د نادولتي موسسې په جوړولو او ثبتولو بريالى شو او د همدې مرکز د عمومي مشر په توگه يې د هېواد د ژبو د بډاينې په موخه کار پيل کړ. په سبا ټلويزيون او نوا راډيو کې یې د سياسي برخې د مسول او د پښتو خپرونو د ناظر په توگه يې دنده پر مخ یوړه. له هغې وروسته د کابل نیوز تلویزیون د تولید او پروگرام مدیر او بیا د گوربت راډیوټلویزیون رييس و. هغه د سرحدونو او قبایلو چارو وزارت کې د ستراتیژیک پلان او پالیسي جوړونکي په توگه هم کار کړی. یو شمېر ملي او نړیوالو رسنیو او تحقیقاتي ادارو ته يې لیکنې او څېړونې هم کړې دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
شهاب عباسی
شهاب عباسي ( ، په 1973 کې په تبریز کې زیږیدلی) یو ایرانی تیاتر او سینما اداکار دی.
کسپین سمندرګی
مازندران سمندرګی او کسپین سمندرګی Caspian Sea) یوه د اوبو زخیره ده چې د سویل ته له ایران شمال ته روسیه لویدیځ روسیه او آذربایجان او د ختیځ لورنه له ترکمنستان او قزاقستان سره نشتې ده.
بېګ بېنګ
لوی درز (Big Bang) څه ته وايي؟ (اخځ او انځورونه: ناسا)
بیګ بنګ (د بګ بنګ ټکر) په ۱۹۲۷ کې، د جارج لومیتره (Georges Lemaitre) په نامه بلجیکي ستورپوه ته یو فکر ور پیدا شو. هغه دا خبره وکړه چې زموږ کاینات ډېره موده مخکې له یوه کوشني ټکي څخه پیل شوی دی. بیا یې وویل چې کاینات د وخت په تېرېدا غځېدلی او پراخ شوی دی. دومره پراخ شوی لکه نن چې دی – او نور هم پراخېږي. د جارج لومیتره د دې خبرې مطلب دا دی چې زموږ دا لوی کاینات په پیل کې دومره لوی نه وو. خو دا خبره په یاد لرئ چې کاینات یو ډېر لوی ځای دی، او ډېره موده مخکې رامنځته شوی دی. دا دومره لوی کاینات څنگه رامنځته شوی دی؟ د دې پوښتنې لپاره د سم ځواب پیدا کول ستونزمن کار دی. دوه کاله وروسته، د اېډوین هبل (Edwin Hubble) په نامه امریکايي ستورپوه ولیدل چې نور کهکشانونه زموږ څخه لیرې کېږي. یوازې دا نه، بلکې لیرې کهکشانونه تر نږدې کهشانونو لا په گړندیتوب سره لیرې کېږي. نو د دې خبرې مطلب دا شو چې کاینات تر اوسه لا پراختیا مومي، کټ مټ لکه جارج لومیتره چې څنگه فکر کړی وو. که دا خبره ومنو چې کهکشانونه ورځ په ورځ یو له بل څخه لیرې کېږي او غځېږي، نو د دې خبرې مطلب دا دی چې دا کهکشانونه په یوه زمانه کې یو بل ته نږدې ول. موږ چې نن سبا په خپل کاینات کې هر څه لیدلای شو – لکه ستوري، سیارې، لکیورې (comets)، سیاره‌وزمې او داسې نور – دې شیانو په یو وخت کې شتون نه درلود. که یې شتون نه درلود، نو دا ټول شیان له کومه راغلل؟
د کاینات کوشنی پیل
کله چې کاینات رامنځته شو، ډېر گرم وو، او د دې گرم کاینات ډېر کوشني توکي له رڼا او انرژي سره گډ شول. کاینات هغه مهال داسې بڼه هم نه لرله لکه نن چې یې وینو. د کاینات له پراخېدا او غځېدا سره سم دا توکي هم ساړه شول. د دې کوشني توکو له یو ځای کېدو څخه اټومونه (atoms) را منځته شول. بیا د هغو اټومونو له یو ځای کېدو څخه لومړني ستوري او کهکشانونه را منځته شول. لومړنیو ستورو ډېر نور اټومونه جوړ کړل، او د دې اټومونو ټولگې مالیکولونه (molecules) وبلل شول – او په لوی سر کې د نورو ستورو د پیدا کېدو لامل شول. هغه مهال به کهکشانونه یو له بل سره یو ځای کېدل او ټکرېدل. کله چې نوي ستوري پیدا کېدل او له منځه تلل، نو هغه مهال سیاره‌وزمې، لکیورې (comets)، سیارې، او تورغارونه (black holes) رامنځته شول! دې کار څومره وخت واخیست؟ ښه، نو اوس په دې خبره پوهېږو چې زموږ کاینات ۱۳،۸ ملیارډ کلن دی. یانې، ۱۳۸۰۰۰۰۰۰۰۰ کلونه پر تېر شوي دي. او دا بیخې اوږد عمر دی.
نوم یې څه دی؟
موږ د کاینات د پیل په اړه خبرې اترې وکړې، خو اوس به راشو د دې نامه ته. په دې خاطر چې زموږ کاینات ډېر لوی او پراخ دی – او ډېر لوی شیان کې را منځته شول، نو ځینې خلک یې ځکه لوی درز (big bang) بولي. خو کېدای شي چې "هر لور ته غځېدنگ" یې ښه نوم وي. تاسې څه کې وایاست؟
سونو نېگم
سونو نيگم (۳۰ د جولای، ۱۹۷۳ ز. - ) (په هندي: सोनू निगम; ، په انگرېزي:Sonu Nigam) يو هندی سندرغاړی دی چې نه يوازې په هند کې بلکه د هند نه دباندې په ډېرو هېوادونو کې يې نوم اېستلی. نوموړي د هندي ژبې تر څنگ په گڼو نورو ژبو کې يې هم سندري وييلي.
د ١٩٧٣مکال د جولاى په ٣٠مه د هند په فريد اباد کې زېږېدلى دى. په اردو، پنجابي، هندي، مرهټي، انگرېزي او د هند په نورو سيمه ييزو ژبو يې سندرې ويلي دي.
له ١٩ کلنۍ يې سندرې ويل پيل کړي دي. نوموړى هغه وخت زيات مشهور شو، چې له خپل پلار سره يوځاى يې پر سټېج په دې سندره کې برخه واخيسته: کيا هوا تېرا وعده، وه قسم وه اراده
وېشنيزه:هندي سندرغاړي
جويبار ولسوالي
جويبار ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان جویبار)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۷۷٬۵۷۶ تنه نفوس لري او مساحت یې 285.50 کیلومتره مربع دی. د جويبار ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
باورمندتیا
باورمندتیا کې د یوې سرچینې یا پیغام دواړه هغه عیني او ذهني اړخونه شامل دي، چې پيغام یا سرچینه د منلو وړ ګرځوي. د اعتبار مخینه د ارسطو «ریتوریک – بلاغت» تیوري ته ورګرځي. د ارسطو په اند، «بلاغت» د هر حالت لپاره د اغېزناکې، قانع‌کوونکې او هڅوونکې لارې لټولو وړتیا ده. هغه د قناعت‌ورکونې معنی په درې ډلو ووېشله: اېتوس (د سرچینې باورمندتیا)، پېتوس (اړینې پاروونکې یا هڅوونکې غوښتنې) او لوګوس (د یوې ادعا ملاتړ کوونکی منطق)؛ چې د هغه په باور، د یوه پیغام د اخېستونکي (اورېدونکي) تر اغېزې لاندې راوستنې وړتیا لري. د ارسطو په وینا، د «اېتوس» ګړنه د ویناوال له شخصیت سره تړاو لري. د ویناوال هڅه دا ده ترڅو د منلو وړ وبرېښي. په حقیقت کې، د یوه ویناګر اخلاق یوه قانع‌کوونکې ستراتیژي ده چې د ویناوال له‌خوا «اورېدونکو ته د یوه باور تلقین کولو» په موخه کارول کېږي. باورمندتیا دوه لومړنۍ سترې مولفې لري: د باور وړتوب او تخصص، چې دواړه یې عیني او ذهني اړخونه لري. باور وړتوب تر ډېر بریده د ذهني اړخ پر ستنو ولاړ دی، خو کېدای شي د رامنځ‌ته شوي اعتبار په څېر عیني څنډو ته هم وغځېږي. تخصص هم کېدای شي – په ورته توګه – ذهني وبلل شي، خو بیا هم د سرچینې یا پيغام عیني ځانګړنې په کې راتلای شي (د بېلګې په توګه: باورلیکونه او د منښت یا معلوماتو کیفیت). د باورمندتیا فرعي مولفې د سرچینې خوځون (کاریزما) او فزیکي جذابیت بلل کېږي.
رسنیزه او آنلاین باورمندتیا د ۱۹۹۰ لسیزې له نیمایي راهیسې په یوې مهمې موضوع بدله شوې ده، دا ځکه چې وېب په تدریجي توګه د معلوماتو یوه سرچینه ګرځېدلې ده. د کالېفورنیا سانتا باربارا په پوهنتون کې د باورمندتیا او ګڼیالي (ډيجیتلي) رسنیو پروژه په دغه برخه کې وروستي روان فعالیتونه په ډاګه کوي، چې د ګڼیالي رسنیو، ځوانانو او باورمندتیا وروستۍ ارزونې په‌کې شاملې دي. سربېره پر دې، ستنفورد پوهنتون کې د هڅنیزې ټکنالوجۍ لابراتوار د وېب باورمندتیا څېړلې، د آنلاین باورمندتیا سترې برخې یې په ګوته، او د «باورمندتوب څخه تعبیر تیوري – Prominence–Interpretation Theory» په نامه تیوري یې وړاندې کړې ده [دا تیوري بیانوي چې وګړي د وېب‌سایټونو باورمندتیا څنګه ارزوي؛ یا په بله وینا، باورمندتیا ته د کومو معیارونو له دریڅې څخه ګوري. د دې تیوري د څرګندونې پر بنسټ، کاروونکي د باورمندتیا یوې ټولیزې ارزونې ته د رسېدو په موخه، د یوه وېب‌سایټ منځپانګې ته په پاملرنې سره بېلابېلې برخې یې ګوري].
په ژورنالیزم او مطبوعاتو کې
د مسلکي خبریالانو د ټولنې د «اخلاقو کوډ» له مخې، د یوه خبریال باورمندتیا د مسلکي صداقت پر بنسټ ولاړه ده. د یوه ژورنالیست لومړنی ستر مکلفیت «صادق پاتې کېدل» دي.
د ګَلوپ (Gallup)  د نظرپوښتنو له مخې، پر ډله‌ییزو رسنیو باندې د امریکاییانو باور له ۲۰۰۷ راهیسې د هر کال په تېرېدو سره په پرله‌پسې توګه کم شوی.
په ۲۰۱۳ کې د «خلکو او مطبوعاتو لپاره د پېو (Pew) څېړنیز مرکز» له‌خوا د ترسره شوې سروې موندنې ښیي چې د ګڼ‌شمېر خبري سازمانونو لپاره د باورمندتیا کچه تر ټولو ټیټ حد ته رسېدلې ده.
«څرنګه چې اورېدونکي پر دودیزو خبري رسنیو باندې خپل باور له لاسه ورکوي، ډېري نور بیا هیله‌من دي چې انټرنټ به ژورنالیزم له دغه کړکېچ څخه رابهر کړي».
د انټرنټ پراخه کارونه، د خبریالانو هڅونې د لا باوري کېدلو په موخه ګړندۍ کړې دي. د دې لامل دا دی چې د خبرونو چمتو کولو سیالی زیاته شوه او مخاطبان وتوانېدل ترڅو خپله د خوښې‌وړ رسنۍ د آنلاین سرچینو له لارې غوره کړي. انټرنټ هر مخاطب لپاره د خبرونو د ریپورټ کولو فرصت برابر کړ. خبریالان، د باورمندتیا او د لیکنو د لوستونکو زیاتولو ترڅنګ، اړ دي ترڅو عیني، دقیق، موثق او د باور وړ اوسي.
د باورمندتیا درې اړخونه دا دي: څرګندوالی (لیکنه په څومره اسانۍ سره د پوهېدو وړ ده)، سموالی (معلومات څومره سم مستند شوي دي)، اعتبار (معلومات تر کومې کچې د باور وړ دي).
په اکاډمیک چاپېریال کې
د ښوونکو په اړه د زده‌کوونکو درک خورا اهمیت او ګڼ‌شمېر احتمالي پایلي لري. د ښوونکي باورمندتیا، چې «د یوې سرچینې د باور وړتوب کچې ته د مخاطب د لیدلوري» له لارې تعریفېږي، درې اړخونه لري: وړتیا، شخصیت او پاملرنه. وړتیا، په یوه سکالو کې د ښوونکي پر پوهې او تخصص باندې تمرکز کوي. شخصیت د هغه «ښه‌والی» (د بېلګې په توګه: صداقت او اعتبار) څرګندوي. پاملرنه بیا پر دې تمرکز کوي چې ایا ښوونکی د زده‌کوونو د هوساینې او یا وضعیت په اړه اندېښنه یا خواخوږی څرګندوي او که نه. که څه هم کېدای شي یو ښوونکی له دغو ځانګړتیاوو څخه یوه یا دوه ځانګړتیاوې ولري، خو تر ټولو غوره او د درناوي‌وړ ښوونکی درې واړه ځانګړتیاوې له ځانه ښکاره کوي. د اټکېنسن او کوپر له‌خوا ترسره شوې څېړنه په ډاګه کوي چې د اعتماد وړ او باوري ښوونکو له‌خوا روزل شوي زده‌کوونکي د دې لامل ګرځي ترڅو ښوونکو ته خورا ژمن او وفاداره پاتې شي.
په ټولیزه توګه، هغه ښوونکي چې د باور وړ ګڼل کېږي، په اغېزمنو ښوونیزو وړتیاوو سمبال دي. هغه ښوونکی چې له ځانه وړتیا، شخصیت، او یا پاملرنه ښکاره کوي، د بېلابېلو اغېزمنو ارتباطي ښوونیزو ځانګړتیاوو خاوند دی (د بېلګې په توګه: د مباحثې او استدلال وړتیا، شفاهي او غیرشفاهي تلوار، د اړیکې لټون، قاطعیت او غبرګون). سربېره پر دې، د باور وړ ښوونکو لپاره اړینه ده ترڅو لفظي شخړو کې ښکیل نه‌شي او داسې چلند ونه‌کړي چې د زده‌کوونکي د ښوونیز بهیر پر وړاندې خنډ وګرځي.
هغه ښوونکي چې د ټولګي دننه او یا دباندې له زده‌کوونکو سره په اړیکې کې اوسېدلو له اړخه اندېښنه لري، کېدای شي وغواړي چې د اړیکې ټینګولو په موخه د ټولګي دننه د زده‌کوونکو له خوښې سره سم خپل پر اړوند لوبېدونکي رول او د اړیکو ټینګولو پر چلند باندې له سره غور وکړي. هغه ښوونکي چې د زده‌کوونکو له‌خوا د خپلې وړتیا، شخصیت او پاملرنې ارزونې ته لېوال دي، کېدای شي داسې لارې چارې وازمایي چې د ټولګي دننه کوم ارتباطي چلندونه دغه ارزونې لا پیاوړې کوي. هغوی کولای شي چې خپل ځان وارزوي، بېرته خپلو لکچرونو ته مراجعه وکړي، د سمسټر په پای کې د زده‌کوونکو له‌خوا ورکړل شوې نُمرې وګوري او له خپلو ملګرو څخه د مشورې او روزنې غوښتنه وکړي. د دغو کړنو په پایله کې به ښوونکي ومومي چې زده‌کوونکي لا خوښ او هغو سره د اړیکې ټینګولو لېوالتیا لري.
په ساینس کې
علمي باورمندتیا د هغه پراخ ډګر په توګه پېژندل کېږي چې په کې ساینس، په ټولیزه توګه، د نړۍ په هکله د موثقو معلوماتو سرچینه بلل شوې ده. دغه کړنه، په محدود ډول، د یوه ساینس‌پوه فردي فعالیت او یا د یوې څېړنې د باورمندتیا د ارزونې په توګه هم د کارولو وړ ده. دلته دغه ګړنه ښیي چې اړوند فعالیت تر کوم بریده علمي اصولو (لکه: علمي میټود) سره مل دی. د «هم‌پوړي بیاکتنه» او وروسته بیا د «علمي لیکنو» د یوې برخې په توګه خپرېدل میټوډونه په ساینس کې د ارزونې په موخه په پراخه توګه کارول کېږي. بله تګلاره یې د یوې کارپوه ډلې له‌خوا د یوې لیکنې ډله‌ییزه (مشارکتي) ارزونه ده، دغه بهیر کېدای شي د هغو لیکنو په څېر، چې د «کوکرېن بنسټ» یا د «اقلیم بدلون په اړه نړیوال پلاوي» له‌خوا خپرې شوې دي، له ګڼ‌شمېر بیاکتنو سره مل وي.
د بلاروس هیواد ایداري ویش
د بلاروس هیواد د ولایتونو نوملړ (د بلاروس هیواد د آیالاتونو نوملړ) بلاروس په شپږو ولایتونو (Oblast) ویشل شوی دی، پلازمینه یې په مینسک آیالات کې د مینسک ښار دی.
سکن ایگل
سکن ایگل (په انگرېزي: Scan Eagle) یوه بې پېلوټه الوتکه ده چی د اکتشافي او څارونکي پوځي عملیاتو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. دا ډول الوتکه عموما له جنگي بېړيو نه پورته کېږي. سکن ایگل بې پېلوټه الوتکه په ۲۰۰۲ کال کی د امريکي سمندري ځواکونو لپاره د بويینگ او این سایټ شرکتونو په همکاري کی طرح او جوړه شوه. لومړني الوتنه یی په جون ۲۰۰۲ کال کی تر سره شوه. نوموړی الوتکه لومړنی ځل د عراق په جگړه کی په ۲۰۰۴ کال کی خپره شوه.
د بروکسل ښار
د بروکسل ښاروالۍ ( فرانسوي : Bruxelles یا Ville de Bruxelles ) د بلجیم پلازمینه ده، د فلیمش سمیز حکومت ، د والونیه سمیز حکومت او د بروکسل پلازمینې سيميز حکومت مرکز هم دی .‌د غه ښاروالۍ شاوخوا 180,000 اوسیدونکي لري ، چې شاوخوا دریمه برخه خلک يې په تاریخي پینټاګون برخه کې ژوند کوي ، شاوخوا نیمایي یې په شمالي پراختيايي پروژه کې ، د لاکن ، نیدر-اوور-هیمبیک او هیرن په ولسوالیو کې او پاتې نور یې د لوېزالان واټ شاوخوا سیمو کې, ترکامېرېنبس (په ګډه د سویلي پراختيا پروژه) ,په ختیځ پراختيا پروژه کې، اوپه اوروپا ېې برخه کې چې لویه برخه یې هم په ښاروالۍ پورې اړه لري) ژوند کوي.
د بروکسل ښاروالۍ د نفوس له مخې په بلجیم کې پنځمه لویه ښاروالۍ ګنل کېږي. د بروکسل - د پلازمینې ټوله سیمه ، چې ډیری وختونه په ساده ډول د بروکسل په نوم یادیږي ، په ټولیزه توګه 19 ښاروالۍ لري چې شاوخوا 1.2 ملیون اوسیدونکي لري. ښاري ساحه ، او د ښار شاوخواسېمو په ګډون، له 1.8 ملیون څخه ډیر اوسیدونکي لري، چې دا په هیواد کې ترټولو لوی ښار راځي.
ایتمولوژي
د ځای نوم "بروکسیل" د "Bruocsella" (په فرانسوي کې: bruoc + sella ) څخه راځي، " Broekzele "  چې تصفېه ېې کړې  نو  بروک    زیله  ویل کیږي
تاریخ
بروکسل مخکې د ژیننه د سیند په یوه ټاپو کې د یوې کلا په څېر وو کله چې ښار پراخ شو، د ښار لومړی دیوال جوړ شو، چې ځینې برخې یې لاهم اوس شته دي. هغه محال دغه دیوال ډیر ژر کوچنی ثابت شو او د دوهم پنټاګون ښار دیوال یې جوړ کړ چې پدې کې اوه غونډۍ شاملې وې: کوډنبرګ ، سینټ-میشیلزبرګ، وارموسبرګ ، کونسټبرګ ، سینټ پیټرزبرګ، سبلون او د بوټانیکل باغ وو او اوس د دې دویم دیوال څخه، یوازې د هالیپورټ برج د ځمکې څخه پورته پاتې دی. د منتوف میټرو سټیشن د جوړولو په جریان کې‌ یی د ځمکې لاندې استنادي دیوالونه وموندل شول.
د ډیموګرافیک پراختیا
ټول تاریخي معلومات اوسنۍ د ښاروالۍ پشمول لایکن، هارین او نیدر-اوور-هیمبیک‌ته اشاره کوي.
د بروکسل اصلي اوسیدونکي
په بروکسل کې اوس اصلي اوسېدونکي د نورو پرتله ډېر کم لیدل کیږي ځکه زياتره خلک يې د فلانډرز ،والونیا او د نړۍ نورو هېوادونو څخه راغلي چې دلته اوس وس ژوند کوې. د بروکسل اصلي ژبه د برابانټین ژبه ده چې په ژبپوهنه کې، دا د فرانسوي ژبې د ډیرو کلمو او د هالنډي ژبې دکلمو پور وړي او د فرانسوي ژبې د تلفظ لخوا مشخص شوی. دا د منځني هالنډ د محلي ژبو په ډول رامینځته شوی چې په مینځنۍ پیړۍ کې ویل کیده. د فرانسوي ژبې د بروکسل ډول ژبه هم شتون لري چې دا د هالنډي ژبې څخه ډیری پوروړي کلمې لري او تلفظ یی هم د هالنډي ژبې لخوا اغیزمن شوي. په بروکسل کې د دوو رسمي ژبو کارولو په اړه نور معلومات د بروکسل - پلازمینې سیمې په مقاله کې موندلی شي.
جوړښت
ښاروالۍ شورا د د سوسیالیستانو،‌ زرغوند ګوند ،دېفي ګوند او د بروکسل د بدلون ګوند (PS ، Groen - Ecolo ، Défi او Change.brussels )څخه جوړه ده (د sp.a شاوخوا سیمه ایز لیست).
لاندې کسان د بورډ غړي دي:
د 1976 راهیسې د محلي ټاکنو پایلې
ټاکنې هر شپږ کاله وروسته د اکتوبر په دویمه یکشنبه ترسره کیږي. د ۱۹۸۳ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه، د بروکسل لیبرالانو د بلجیم له خپلواکۍ مخکې د ښاروالۍ څوکۍ له لاسه ورکړه او د لومړي ځل لپاره د بروکسل سوسیالیست ښاروال شو. د بروکسل د ټولو ښاروالانو د کتنې لپاره، د بروکسل د ښاروالانو لیست وګورئ.
د 2012 ښاروالۍ په ټاکنو کې، PS-sp.a سوسیالیستان د 18 څوکیو سره ترټولو لوی ګوند شو، ورپسې cdH (په حقیقت کې، cdH-CD&V عیسوي ډیموکراتان ) د 10 څوکیو سره دوهم ،ور پسې MR-Open Vld ليبرالانو د 10 څوکیو سره ، Ecolo-Groen زرغوند ګوندونو د 7 څوکیو سره څلورم ځای خپل کړ. په پای کې، FDF 3 څوکۍ او N-VA 1 څوکۍ ترلاسه کړې. ارغواني اکثریت د PS-sp.a او MR-Open Vld ترمنځ جوړ شوی و، د 49 څوکیو څخه د 28 څوکۍ ‌‌‌‌لازمې وی. په هرصورت، د جون په 9 او په کال 2017 میلادي کې د sp.a اس پي ا د ایتلاف څخه ووت له هغه وخت راهیسې، فیلیپ کلوز د بروکسل ښار ښاروال دی.
د بروکسل لپاره او د بروکسل پلازمینې سیمې د نورو ښاروالیو لپاره، د اوسیدونکو د شمیر پر تله د رایې ورکوونکو شمیر خورا ټیټ دی، دواړه په مطلقو شرایطو کې او د هیواد د نورو برخو په پرتله. دا د غیر بلجیم اوسیدونکو د لوړ تناسب له امله دی (که څه هم دوی ممکن د ځانګړو شرایطو لاندې د ښاروالۍ د رایې ورکولو حق ولري). د دې ترڅنګ د هغو رای ورکوونکو شمېر چې د اجباري رایې ورکولو سره سم نه ښيي، هم ډېر دی، چې له همدې امله د سیمې په ۱۹ ښاروالیو کې د باطلو او سپینو په ګډون د ټولو رایو شمېر یوازې ۴۴،۶۶ سلنه دی. . د بروکسل نمرې د اوسیدونکو د 40.33٪ رایو په تناسب سره خرابې شوې.
د 2012 کال د اکتوبر په 14 د ښاروالۍ په ټولټاکنو کې، د رای ورکوونکو/اوسیدونکو او غیر حاضرۍ تناسب په لاندې ډول وو:
د اروپا پلازمینه
بروکسل اکثرا د اروپایي اتحادیې اصلي پلازمینه ګڼل کیږي. د اروپا پارلمان په عمده توګه په بروکسل کې غونډه کوي او دا ښار د اروپایي کمیسیون او د اروپایي ټولنې د شورا څوکۍ هم ده. د اروپا اقتصادي او ټولنیزه کمیټه ، د سیمې اروپایی کمیټه او یو شمیر نورې اروپایی ادارې هم په بروکسل کې میشتې دي.
ډیری اروپایی ادارې په لیوپولډ ولسوالۍ کې دي، چې د اروپا ربع په نوم هم پیژندل کیږي. د دې بنسټونو د وادنیو لپاره ډیر نوي اسکائی سکریپرونه جوړ شوي، لکه د پارلیمانټ ودانۍ، د جستس لیپسیوس ودانۍ ، د مادوټ برج، د شارلمین ودانۍ ، د استوګنې ماڼۍ او داسي نوري.
د ناټو مرکزي دفتر او د اروپاکنترول مرکزي دفتر د بروکسل په هارن سیمه کې موقعیت لري.
موزیمونه
په دغه ښار کې ډیر رستورانتونه شتون لري چې له هغې جملې څخه الکساندر ، کوم چیز سوی ، سی ګرل ، ولا لورین او WY یو یا څو میشیلین ستوري ورکړل شوي.
مهم تالارونه Ancienne Belgique, Munt, the Beursschouwburg او KVS دي. په 1993 کې، Kaaitheater ځان د نڅا، تیاتر او فعالیت لپاره د سینکټیلټپلین د مرکز په توګه تاسیس کړ.
په 1987 کې، د تورن او ټیکسي د بار وړلو پخوانی سټیشن طبقه بندي شو او په کلتوري او تفریحي ځای بدل شو. تر 2016 پورې، د کولور کیف فستیوال هر کال دلته ترسره کېده، چې په 2017 کې اوسیګیم پارک ته لاړ. د کانال په زون کې د بیکوډوک په څنګ کې د تورن او ټکسي په مقابل کې ، دوه کښتۍ ، د ریک هنر بوټ او د ریک د سیند بوټ.
برسلز د LGBT خلکو لپاره د کافې لړۍ هم لري، کوم چې په عمده توګه د کولنمارټ شاوخوا او شاوخوا سيمو کې موقعیت لري، لکه لی بیلجیکا، لی سولیل او لی ډیټور (پخوانی L'Homo Erectus). د دې تګلارې د ګروپ لپاره یو ګوند چې نړيوالې غوښتنې څخه خوند اخلي لا ډیمینس دی، چې د 1994 راهیسې په بلیسسټراټ کې په مشهور ټیکنو ډیسکو فیوز کې ترسره کیږي.
اقتصاد
بروکسل اقتصاد د خدماتو سکتور او عامه ادارو کې د فعالیتونو تسلط لري. دا فعالیتونه اکثرا د پلازمینې ښار فعالیت سره تړاو لري:
یوه مهمه سوداګریزه ولسوالۍ د مرکز شمال ته د نورډرومیټ (د اسپیس نورډ) د شمالي سټیشن شاوخوا ده دا هغه سیمه ده چې زياتې لوړ پوړو ودانیو پکې دي همدارنګه د ښار په ختیځ کې د ښار منظره د زياتو دفترونو (د ټیټو لوړو ودانیو) لخوا جوړه شوې چې مرکزي سټیشن ته نږدې د مرکزي پلازا ودانۍ په 15 پوړونو کې 23,000 m² دفترونه لري.
د اروپایی موسسو د شتون څخه په مننه، ډیرو نړیوالو شرکتونو په بروکسل کې یوه څانګه غوره کړې د پایلې په توګه ، په بروکسل کې د دفتر ځایونو لپاره لوړه غوښتنه شتون لري ، حتی په اقتصادي بحران کې هم. دا ښار د لندن او پاریس وروسته په اروپا کې دریم مهم سوداګریز ښار دی. دغه ښار په دې وروستیو کې د نړۍ ترټولو مهم ډیپلوماتیک ښار په توګه د واشنګټن DC څخه پورته شوي دی.
هټۍ
د پیرودلو مشهور سړکونه د ریو نیو ، ریو لوئس او ریو انټوین ډانسارټ دي. په بروکسل کې یو له مشهور پیرود آرکیډونو څخه د ګالریز رویلس سینټ هوبرټ دی.
د سړک ترافیک
په بلجیم کې بروکسل د مرکزي موقعیت له امله، د ډیری لویو لارو له لارې ورته رسیدلی شي دغه نور ښارونه لکه ګینټ ، برګس ، انټورپ ، لیج ، نامور ، مګر امستردام ، روټردام ، کولون ، پاریس او لوګزامبورګ د بروکسل سره ښه سړکونه لري.
مسافر کولی شي د اورګاډي مختلف سټیشنونه وکاروي اود مسافرینو د ترانسپورت لپاره ترټولو مهم د شمال او سویل ارتباطې لاره ده.
څخه پاکه شوه، په اروپا کې د موټر څخه پاک دوهم لوی مرکز، له وینس وروسته.
اورګاډي
ټول ملي مسافر وړونکي اورګاډي چې په بروکسل کې زنګ وهي په بروکسل - شمال ، بروکسل - مرکزي او بروکسل - سویل کې ودریږي. بروکسل-کاپیلیکرک او کانګریسکې، د شنبې، یکشنبه او په عامه رخصتیو کې تړل کیږي خو یوازې یو څو محلي اورګاډي ودریږي. نامور او لوګزامبورګ ته ټول ریل ګاډي د بروکسل-لوګزامبورګ سټیشن او بروکسل-شومان سټیشن چې اروپایی ادارو ته نږدې دي حرکت کوي.
له بروکسل څخه نورو ښارونو ته لکه امستردام ، روټردام ، لندن ، کولون ، پاریس ته د اورګاډي له لارې نږدې 2 ساعتونو کې رسیدلی شي. لیل (لیل) حتی د بروکسل څخه د یو ساعت په اوږدو کې دی. فرانکفورت ، لیون او سټراسبورګ ته د اورګاډي سفر 3-4 ساعته وخت نیسي. د مارسیل, مونټپیلیر او نیس ته اورګاډي هم شتون لري.
عامه ترانسپورت
د بروکسل میټرو 60 سټیشنونه لري چې په دوه محورونو کې چلېږي. له اپریل 2009 راهیسې د میټرو لاین نور هم پراخ‌ شوی. دلته د ټرام پراخه شبکه هم شتون لري ، د شمال - سویل اړیکې د هغې د جاذبې مرکز په توګه (جنوب سټیشن - بیورس - شمالي سټیشن ، د اورګاډي شمال - سویل ارتباط سره موازي). د ټرام ځینې لارې د فلیمش غاړه Vlaamse Rand کې ځایونو ته ځي، لکه
د بسونو پراخه شبکه ډاډ ورکوي چې د بروکسل - پلازمینې سیمې شاوخوا شاوخوا هر ځای د عامه ترانسپورت لخوا د لاسرسي وړ دی. د بروکسل - پلازمینې سیمه کې ځایی ټرانسپورټ په عمده توګه د ستیب STIB لخوا ترسره کیږي. د Flanders په تړاو ترانسپورت په عمده توګه د لاين De Lijn لخوا چمتو کیږي، والونیا ته ترانسپورت په عمده توګه د تیک TEC لخوا ترسره کيږي.
د بروکسل څخه مشهور شخصیتونه
50.84667°N, 4.35472°W
جان مینارډ کینز
جان مینارډ کینز، یا لومړی بارون کینز د CB رتبې او FBA اوارډ ګټونکی (/keɪnz/؛ ۱۸۸۳ جون ۵مه –  ۱۹۴۶ اپریل ۲۱مه) یو انګرېز اقتصادپوه و چې نظریاتو یې په بنسټیز ډول د لوی اقتصاد تیوري او عمل او د حکومتونو اقتصادي پالیسۍ بدلې کړې. نوموړی اصلا په ریاضیاتو کې روزل شوی و او د کاروبار د چرخې د لاملونو په اړه مخکې ترسره شوي کارونه یې د خپل کار لپاره بنسټ وګرځول او ډېره وده یې ورکړه. هغه د شلمې پېړۍ یو له خورا با نفوذه اقتصادپوهانو څخه و او نظرونه یې د اقتصاد په برخه کې د فکري مکتبونو اساس ګڼل کېږي چې د کینزي اقتصاد او د هغه د بېلابېلو شاخو په نوم پېژندل کېږي.
ښاغلي کینز د ۱۹۳۰ لسیزې د ستر اقتصادي بحران پر مهال په اقتصادي تفکر کې د یوه انقلاب رهبري وکړه او د نوي کلاسیک اقتصاد نظریات یې وننګول، چې وایي آزاد بازارونه به په لنډمهالو او منځمهالو دورو کې په اتوماتيک ډول بشپړې کاري زمینې برابرې کړي، خو په دې شرط چې کارګران په خپل مزد او معاش کې انعطاف منونکي وي. هغه استدلال وکړ چې ټولیزه تقاضا (په اقتصاد کې ټول لګښتونه) د اقتصادي فعالیت عمومي کچه ټاکي، او دا چې ناکافي مجموعي یا ټولیزه تقاضا ښایي د اوږدې مودې لپاره د پراخې بې‌کارۍ لامل شي، او دا چې د کاري ځواک لګښتونه او مزدونه په نه بدلېدونکې توګه مخ پر ځوړ وي، په دې معنا چې اقتصاد به په اتومات ډول د بشپړې کاري زمینې برابرولو ته ستون نه شي. کینز د اقتصادي بحرانونو او فشارونو د منفي اغېزو کمولو لپاره د مالي او پولي پالیسیو د کارولو ملاتړ کاوه. نوموړي دغه نظريات په خپل مشهور کتاب "د کار، ګټې او پيسو عمومي تيوري" کې چې د ۱۹۳۶ کال په وروستيو کې خپور شو، په تفصيل سره بيان کړي دي. د ۱۹۳۰ لسيزې په وروستيو کې د لويديځو اقتصادونو مخکښو هېوادونو د کينز د تګلارې د سپارښتنو پر پلي کولو پيل وکړ. نژدې ټولو پانګوالو حکومتونو په ۱۹۴۶ کال کې د کینز له مړینې وروسته د دوو لسیزو تر پایه همدا کار وکړ. کینز د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته د نړیوالو اقتصادي بنسټونو په طرحه کې د برتانوي پلاوي د مشر په توګه برخه اخیستې وه، خو د امریکايي پلاوي له خوا په څو اړخونو کې له پامه وغورځول شو.
ټایمز مجلې په ۱۹۹۹ کال کې ښاغلی کینز د پېړۍ ترټولو مهمو شخصیتونو په ډله کې شامل کړ. دغې مجلې لیکلي وو چې "د هغه دا راډیکال نظریه چې حکومتونه باید هغه پیسې مصرف کړي چې نه یې لري، ممکن د پانګوال نظام یا کپیټلېزم د ژغورلو لامل شوه." ایکانومیسټ مجلې بیا کینز "په شلمه پېړۍ کې د برېتانیا ترټولو مشهور اقتصادپوه" بللی دی. کینز پر دې سربېره چې یو اقتصادپوه و، یو ملکي کارمند، د انګلستان د مرکزي بانک رییس، او د بلومزبري په نوم د پوهانو ډلې غړی هم و.
مسلکي ژوند
کینز د ۱۹۰۶ کال په اکتوبر کې د برېتانیا حکومت په "هند دفتر" کې د اداري منشي (clerk) په توګه د ملکي خدمتونو دنده پیل کړه. هغه په ​​لومړي سر کې خپل کار په مینه ترسره کاوه، مګر په ۱۹۰۸ کال کې ترې ستړی شو او له خپلې دندې یې استعفا ورکړه ترڅو بېرته کامبرېج ته راستون شي او د احتمالاتو پر تیورۍ کار وکړي، او د اقتصاد په برخه کې د لیکچر ورکونې له لارې، چې مالي ملاتړ یې په لومړي سر کې د دوو اقتصادپوهانو الفریډ مارشال او ارتور پیګو له خوا په شخصي توګه شوی و، نوموړی په ۱۹۰۹ کال کې د کینګ کالج غړی شو.
په ۱۹۰۹ کال کې کینز خپله لومړنۍ مسلکي اقتصادي مقاله هم په ایکانومیک ژورنال کې خپره کړه چې پکې پر هند د وروستي نړیوال اقتصادي بحران اغېزې څېړل شوې وې. هغه د سیاسي اقتصاد کلب په نوم د اوونیز بحث یو ګروپ جوړ کړ. د کینز عاید هغه مهال نور هم لوړ شو کله چې نوموړي زدکړیالانو ته خصوصي زده کړې ورکول پیل کړل.
لومړۍ نړیواله جګړه
د برېتانیا حکومت د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د کینز له تخصص او پوهې څخه کار واخیست. سره له دې چې نوموړی په رسمي توګه په ۱۹۱۴ کال کې له ملکي خدماتو سره نه و یوځای شوی، خو د حکومت په غوښتنه یې د جګړو له پیل څو ورځې وړاندې لندن ته سفر وکړ. بانکدارانو د سکې یا فلزي پیسو د تادیاتو – پر سرو زرو د بانک نوټونو بدلولو – د ځنډولو لپاره فشار راوړی و، مګر د کینز په مرسته د خزانې رییس (هغه مهال لویډ جورج) قانع شو چې دا ښه نظر نه دی، ځکه که چېرې تادیات تر اړتیا وړاندې ځنډول شوي وای د حکومت راتلونکي شهرت ته یې زیان رساوه.
ستر مالي بحران
کینز په ۱۹۲۰ لسیزه کې د بې‌کارۍ، پیسو او بیو ترمنځ د اړیکو څېړلو لپاره یو تیوریکي کار پیل کړ. د هغه اثر "د پیسو په اړه علمي بحث" په ۱۹۳۰ کال کې په دوو ټوکونو کې خپور شو. د دغه اثر اصلي مفکوره دا وه چې که چېرې د سپمول شوو پیسو مقدار د پانګې اچونې له مقدار څخه ډېر وي –چې د ګټې د کچې ډېر لوړوالي پرمهال پېښېدای شي– نو په دې صورت کې به د بې‌کارۍ کچه لوړه شي. دا تر یوه بریده له دې کبله ده چې خلک نه غواړي د کار ګومارونکو د تادیاتو ډېره برخه مصرف کړي او په ټوله کې دا د ګومارونکو لپاره د ګټې ترلاسه کول ستونزمنوي. د کتاب بله کلیدي موضوع د وخت په تېرېدو سره د اسعارو په پیرود ځواک کې د عمومي بدلونونو د کره –یا واقعي معنا لرونکې– ښودنې لپاره د مالي شاخصونو بې اعتباري ده. نوموړي په ځانګړې توګه په ​​۱۹۲۵ کال کې د عمده پلور د نرخ شاخص ته په اشارې سره تر جګړې وړاندې ارزښت ټاکنه کې د سرو زرو معیار (gold standard) ته د برېتانیا د بېرته ستنېدو پر توجیه نیوکه وکړه. هغه استدلال وکړ چې دا شاخص د خدماتو او کاري ځواک په لګښتونو کې د بدلون اغېزې کمې ښيي.
له جګړې وروسته پړاو
له جګړو وروسته پړاو کې کینز له خپل خراب روغتیايي وضعیت سره سره په نړیوالو مذاکراتو کې د انګلستان استازیتوب ته دوام ورکړ. هغه وتوانېده چې د برېتانیا د اقتصاد د بیا رغولو لپاره د نویو او پاتې پورونو اړوند له متحده ایالاتو څخه غوره شرایط ترلاسه کړي.
په ۱۹۴۶ کال کې د هغه تر مړینې لږ وړاندې، نوموړي د ټولنیز اقتصاد پروفیسور او د انګلستان د مرکزي بانک مشاور هنري کلې ته وویل، چې هیله من دی د ادم سمیټ "نه لیدل کېدونکی لاس" اقتصادي نظریه کولی شي له برېتانیا سره له اقتصادي سوړې څخه په راوتلو کې مرسته وکړي: "زه ورځ تر بلې زموږ د ستونزو د حل لپاره د نه لیدل کېدونکي لاس نظریې باندې پر تکیه کولو باوري کېږم، کوم چې شل کاله مخکې مې یې له اقتصادي فکر څخه د ایستلو هڅه کوله."
گرمسار ولسوالي
گرمسار ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گرمسار)  د ايران د سمنان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د گرمسار ښار دی. دا ولسوالي ۷۷٬۴۲۱ تنه نفوس لري او مساحت یې ۱۰۶۸۶ کیلومتره مربع دی. د گرمسار ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د سمنان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
نسیم ادبی
نسیم ادبی (فارسي: نسیم ادبی ، په تهران ، ایران کې زیږیدلی 1976) یو ایراني فلم او تیاتر لوبغاړی دی. د هغې یاد شوي فلمونه د فیریډون ژیراني لخوا اشوفتیګي (2019) ، برادر جان (د تلویزیون سلسله -2017) ، ګولشیفټ، خوش باد جالف، او شهزاد د حسن فاطي لخوا دي. د هغې مرحلې کار کې د نیلي ګلابي او نه منیدونکي زخم کې رولونه شامل دي ، د دې لپاره هغې په 2017 کې د فجر نړیوال تیاتر فستیوال کې د غوره اداکارۍ جایزه ترلاسه کړه.
تور سوری
تورغار یا تور سوری چې په انگریزي یې (Black Hole)  بولي؛  تشیال (space) په اصل کې یو تیاره ځای دی--- او د تشیال ځینې سیمې د نورو په پرتله ډېره تیاره لري، چې تورغار (black hole) یې یوه بېلگه ده. یانې، تورغار په تشیال کې تر بل هر ځای ډېره تیاره لري. له همدې کبله تورغار بلل کېږي. تورغار نه یوازې دا چې تیاره لري، بلکې د دې راښکونځواک (جاذبه) دومره ډېره ده چې هیڅ شی هم ځنې تښتېدلای. رښتیا هم! ان رڼا (نور) لا نه شي ځنې تښتېدلای. تورغارونه (black holes) د ځینو ستورو د ژوند په پای کې را منځته کېږي. څنگه؟ ټول ستوري انرژي لري. کله چې دا انرژي ختمه شي، نو ستوري یوه لویه چاودنه کوي او له منځه ځي. دا ستوري ټوکر ټوکر کېږي او پاتې شونې یې په یوه ټکي (point) غوندې کوشني غار کې لوېږي. د دې ستورو پاتې شونې کېدای شي چې زموږ تر لمر څو ځلې لوی وي. عجیبه خبره خو دا ده چې دا پاتې شونې په یوه داسې ټکي کې لوېږي چې د یوه سنجاق تر څوکي لا ډېر کوشنی وي. دې کوشني ټکي ته یوواله (singularity) وايي. کېدای شي چې دا ټکی ډېر کوشنی وي، خو اغېز یې ډېر لوی دی.
یوه خبره په یاد لرئ!
تورغارونه په بېلابېلو طریقو سره جوړېږي او لوی تورغارونه (super black holes) زموږ تر لمر له لسو څخه بیا تر ملیونونو ځلې لا ډېر لوی وي. کله چې د ځینو تورغارونو کتله (mass) زیاته شي، نو راښکونځواک یې دومره زیات شي چې نور بهرني توکي هم ځان ته را کاږي. د یوواله (singularity) په نامه دا کوشنی ټکی یوه گردۍ خوله لري چې قیف ته ورته ده--- چې دې ته د پېښې څنډه (event horizon) وايي. دا گردۍ خوله دومره زوروره جاذبه لري چې هر شی ننه باسي. له دې څخه هیڅ شی هم نه شي وتلای--- ان رڼا هم. همدا تورغار (black hole) بلل کېږي. که موږ یوه تشیالبېړۍ (فضايي بېړۍ) دې قیف ډوله گردۍ خولې ته نږدې بوځو، نو پوهېږئ چې څه پېښېږي؟ ځواب به یې دا وي چې – آشتیا! دا یې لږترلږه تخنیکي اصطلاح ده. یانې، کله چې تشیالبېړۍ دې قیف ډوله گردۍ خولې ته ور نږدې شي، نو کټ مټ به د لکه د آش تار داسې اوږده شي.
شانگهای
شانگهای (په چينايي: 上海) د چين د خلکو د جمهوريت یو له سترو ښارونو څخه دی د وگړو د شمېر له مخې او همدارنگه په نړيواله کچه اتم لوی ښار هم دی.
وېشنيزه:شانگهای وېشنيزه:د چين ښارونه
کاظم افرینډیا
کاظیم افندنیا (1946 د ایران په نین ښار کې زیږیدلی - د جنوري 2017 په تهران کې) د سینما او ټلویزیون یو ایراني لوبغاړی و.
ملا نصر الدين
هغه څوک چي د اتو سوو کالو څخه د خلکو پر خولو باندي خندا را ولي. هغه څوک چي د خپل شخصيت له کبله يې اوس څو ملکونه دا دعوه کوي چي ملاصاحب زموږ د هيواد وو. ملاصاحب يو ستر فيلسوف، هوښيار او ذکي شخص وو. د ترکيې په اکشهير ښار کي زېږېدلى دى، په هغه وخت کي د سلجوقيانو سلطنت وو؛ خو د پروفيسر ميکايل په وينا چي ايران کي زېږېدلى دى، په هرات کي يې خپلي زده کړي کړي وې او د مشهور مفسير فخرالدين الراضي شاګرد وو. په ديارلسمه پيړۍ کي وفات دى اوس يې مقبره د ترکيې په اکشهير ښار کي ده چي قبر يې ديوالونه نه لري خو دروازه لري. په زرهاوو لنډو کيسو کي ياد سوى دى، د ملاصاحب کيسې زياتره پندلرونکي، خندوونکي او د ملاصاحب برلاسى ښيي پر مقابل طرف باندي. ملاصاحب هغه وخت د اوسنۍ ترکيې د کېسري په ښار کي قاضي وو، د ديني فيصلو بغيره به يې ډيري فيصلې خپل د شوخ مزاج له کبله په ټوکو باندي کولې نو يې ځکه نوم تر ډېره تللى وو؛ په مختلفو ښارونو کي اوسېدلى وو ځکه نو ډېر خلک ځيني متاثره سوي وه. او هغه هيوادونه چي دا دعوه لري چي ملا صاحب زموږ د هيواد دى (ايران، ازبکستان، افغانستان او ترکيه) دي. د ملاصاحب کيسې د وخت په تېرېدو سره د ډېرو هيوادونو د فولکلور او آدب برخي ګرځېدلي دي او په مختلفو نومونو سره يادېږي لکه: ناصرالدين، نصرالدين، نصتراډين، ابو نواص، ګيفا او عربان يې جوحا (Juha) بولي. د ملانصرالدين په نامه يوه مجله د 1906م څخه بيا 1917م کال پوري په اذربايجان کي خپرېدله؛ په 1943م او 1947م کلونو کي دوه روسي فلمونه يو (Nasreddin in Bukhara)په نوم او بل د (Adventures of nasruddin) په نوم خپاره سوي دي؛ په 1990 کال کي د هندوستان پر دوردرشن چينل يو سريال د ملا نصرالدين په نوم هم خپور سوى دى چي ډير مينوال يې درلوده؛ د يونيسکو له خوا د 1996م کال غوره شخصيت بلل سوى؛ د ملانصرالدين په نامه هر کال يو فيسټوال جوړېږي دده په پلرني ټاټوبي اکشهير ښار کي د جولاى د پنځم تاريخ څخه تر لسم تاريخ پوري.
نور نومونه
مُلا نصرالدين : (Nasreddin) ( عربي : جحا), البينين ژبه کې د نسترادين هوکزا يا نصتراديني، ازيري ژبه کې د ملا نصردين، بوسنيه ژبه کې د نصردين هودزا، ازبک ژبه کې د نصردين آفندي يا صرف آفندي، قزاقي ژبه کې د حوزانصير، ايگھر ژبه کې د ناصردين آفنتي  ) په نوم مشهور دی. ملا نصرالدين يو صوفي مشر وو- دد په اړه ويل کيږي چې دا په 13مې عيسوي پېړۍ کې د قونيه يا اکسيهير په ښار کې اوسېدلو. ملا نصرالدين د ملا، آفندي، حوجا په نومونو هم مشهور وو۔ ډېر هېوادونه مثلاَ افغانستان، ترکي,  ، ايران ازبک )، دا دعوی لري چې ملا نصرالدين د دوي په سيمو کې پېدا شوی وو۔.
د نصر الدين ليک
يوه ورځ ملا نصرالدين د خپل اصلي ښار نه يو ډېر لرې ښار ته لاړ او د یوې ميا شتې مساپرۍ تر تيرولو وروسته يې خپلې کورنۍ ته يو ليک وليکه چې هغوی ته پکې د خپلې روغتيا او کارونو په اړوند ډاډ گيرنه ورکړي٠ ملا نصر الدين چې هر څومره کوښښ وکړ چې يو څوک پيدا کړي چې دده ليک دده کورنۍ ته ورسوي ،خو هيڅوک يې هم پيدا نکړ٠ په پای کې له ځا نه سره فيصله وکړه چې بايد پخپله دا ليک خپلې کورنۍ ته ورسوي ٠ هماغه و چې د لسو ورځو مزل وروسته يې نوموړی ليک د ځانه سره خپل کور ته راوړ او د خپل کور دروازه يې وټکوله ٠ زوی يې دده په ليدلو خوشاله شو او ورته يې وويل څه حال دی پلار جانه ښه ښو به وې؟ ملا نصر الدين خپل زوی ته وويل:
او ملا نصرالدين پرته له دې چې د خپلې کورنۍ غړي وويني د هماغه ښار پر لوري رهي شو٠
د خر اخيستل
يوه ورځ ملا نصر الدين دځانه سره پنځه زره روپۍ واخيستې او دبازار پر لور رهي شوڅو په بازار کې ځا نته پرې يو خر واخلي٠ په لاره کې يې يو خپل نږدې دوست او ملگری وليد ٠ ملگري يې دملا نصر الدين نه پو ښتنه وکړه چې چيري ځي ؟ کله چې ملا نصر الدين با زار ته ورسيد څو ځا نته يو خر واخلي نو کله يې چې خپل جيب ته لاس ورتير کړ نو پيسې ترې غلا شوې وې٠ ملا نصر الدين خپه خو اشينی دخپل کور خواته رهي شو٠ په لاره کې بيا هما غه دوست ورته په مخه ورغی او دملا نصر الدين نه يې وپو ښتل چې څنگه شو خر دې واخيسته او که نه ؟ ملا نصر الدين په داسې حال کې چې ډېر خپه او عصبي و خپل دوست ته وويل:
سرچينې
وېشنيزه:ټوکی ټکالی وېشنيزه:د ملا نصرالدین ټوکی ټکالی وېشنيزه:فولکلوری رواجونه وېشنيزه:خندا او خوشحالی
عرب ټاپووزمه
عرب ټاپووزمه د لودیې اسیا ټاپووزمه ده چې د افریقا لویې وچې په شمال ختیځ کې د عربستان په صفحه کې موقعیت لري. دغه ټاپووزمه د ۳ میلیونه ۲۳۷ زره او ۵۰۰  کیلومتر مربع (۱ میلیون ۲۵۰۰۰۰ مایل مربع) مساحت په لرلوسره د نړۍ تر ټولو لویه ټاپووزمه ده.
له جغرافیايي پلوه په عرب ټاپو وزمه کې کویټ، عمان، قطر، سعودي عربستان، عربي متحده امارات، یمن او د عراق او اردن سویلي برخې شاملېږي. تر ټولو لوی هېواد یې سعودي عربستان دی.
عرب ټاپو وزرمه ۵۶ او ۲۳ میلیونه وړاندې کلونو ترمنځ د سره سمندرګي د جلا کېدو په پایله کې رامنځته شوې، چې له لوېدیځ او سویل لوېدیځ لوري له سره سمندرګي، له شمال ختیځ لوري له فارس خلیج او عمان خلیج، له شمال لوري له شام او بین النهرین او سویل ختیځ لوري له عرب سمندرګي او هند سمندر سره پوله لري. دغه ټاپووزمه د نفتو او طبیعي ګازو د پراخو زېرمو په لرلو سره په عربي نړۍ او نړیوال ډګر کې مهم جیوپولیټیک رول لوبوي.