cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بيت المقدس
د عبري سپېڅلي کتاب په اساس، دا ښار د اسرایيلي پاچا داوود لخوا له یبوسایټ څخه فتحه شو او هغه دا ښار د اسراییل متحده سلطنت پلازمېنې په توګه تاسیس کړ. د داوود زوی او ځای ناستي، سلیمان، وروسته په ښار کې د لومړي معبد د جوړولو سپارښتنه وکړه. مډرن څېړونکي استدلال کوي چې یهودیانو د الیهوه تر محوریت لاندې د یوه مونولاټروس – وروسته بیا مونوټیسټیک – دین ودې ورکولو له لارې د کنعانیانو له قوم او کلتور څخه ځان جلا کړ. دا بنسټیزې پېښې چې له میلاد څخه مخکې لومړیو زرو کلونو کې یې قرار درلود، د یهودانو لپاره یې د مرکزي سمبول ارزښت ځانګړی کړ. د «سپېڅلي ښار» (עיר הקודש، 'Ir ha-Qodesh) عبادت په لوړ ګومان د جلاوطنۍ وروسته بیت المقدس پورې تړل شوی دی. په مسیحیت کې د بیت المقدس سپېڅلتیا، چې د عبري سپېڅلي کتاب په یوناني ژباړه کې چې د مسیحیانو لخوا د زوړ وصیت په توګه منل شوی، ساتل شوې ده، په نوي وصیت کې د عیسی صلیب او وروسته بیا له همدې ځایه د هغه بیا ژوندي کېدو سره دا سپېڅلتیا لا پیاوړې شوه. په سني اسلام کې، بیت المقدس په اوسني سعودي عربستان کې له مکې او مدینې وروسته دریم سپېڅلی ښار دی. د دې لامل دا دی چې دا ښار له مکې څخه مخکې د لومړۍ قبلې په توګه (د مسلمانانو د لمونځ سټانډارډ سمت) پېژندل کېده. په اسلامي سنت کې، د اسلام پیغمبر حضرت محمد له میلاد څخه وروسته په ۶۲۱م کال کې بیت المقدس ته سفر وکړ او له هغه ځایه آسمان ته پورته شو او د قران وینا له مخې یې، له خدای سره خبرې وکړې. د دې ټولو پېښو په پایله کې، سربېره پر دې چې یوازې ۰.۹ کیلومټر مربع (3⁄8  مایل مربع) مساحت لري، دا لرغونی ښار د ډېرو با ارزښته مذهبي ځایونو کور دی؛ چې له هغې جملې څخه کولی شو له ډبرین ګنبد سره د معبد غره (چې همدارنګه د الاقصی او حرم الشریف په توګه هم پېژندل کېږي)، د قبلې جومات او لوېدیځ دیوال او همدارنګه د سپېڅلي قبر کلیسا نومونه واخلو.
نن ورځ، د بیت المقدس حالت د اسراییل او فلسطین د جګړې او همدارنګه د هغوی د سولې پروسې یو له اصلي موضوعاتو څخه پاتې ده. په ۱۹۴۸م کال کې د عربانو او اسرائیل جګړې په اوږدو کې، لوېدیځ بیت المقدس د هغو سیمو له جملې څخه وو چې د اسراییلو لخو ونیول شو او وروسته بیا ضمیمه شو په داسې حال کې چې ختیځ بیت المقدس، د زوړ ښار په شمول، د اردن لخوا ونیول شو او بیا هغه سره ضمیمه شو. په هرحال د ۱۹۶۷م کال شپږ ورځنۍ جګړې په اوږدو کې، ختیځ بیت المقدس د اسراییلو لخوا له اردن څخه ونیول شو، پس له هغه په عملي بڼه ضمیمه شو او د ښار نورو برخو او د هغه شاوخوا سیمو ته چې د اسراییل تر کنټرول لاندې وو، ورزیات شو. د اسراییلو یو له اساسي قوانینو څخه، د ۱۹۸۰م کال د بیت المقدس قانون دی، چې «بشپړ او نه وېشل شوی» بیت المقدس د دې هېواد د پلازمېنې په توګه یادوي. د اسرایيل دولت ټول نهادونه د بیت المقدس په منځ کې قرار لري، له هغې جملې څخه کنیسټ، د لومړي وزیر (بیت اغیون) او ولسمشر (بیت هاناسي) مېشت ځایونه او ستره محکمه یادولی شو. په داسې حال کې چې په لوېدیځ بیت المقدس باندې د اسراییلو حاکمیت په پراخه کچه د نړیوالې ټولنې لخوا منل شوې ده، پر ختیځ بیت المقدس باندې د اسراییلو حاکمیت غیرقانوني ګڼل کېږي او په پایله کې ختیځ بیت المقدس د ملګرو ملتونو لخوا د فلسطیني ځمکې په توګه چې د اسراییلو لخوا اشغال شوې، په رسمیت پېژندل کېږي.
ریښه پېژنونه
د «یوروشالیم» نوم په بېلابېلو بڼو کې د شالم خدای د «بنسټ (سامي yry «د بنسټ ډبرې کېښودل، پیدا کوکل») په معنا ده. له همدې کبله د شالم خدای د برونز دورې کې د ښار اصلي سرپرست خدای وو.
شالیم یا شالم په کنعاني دین کې د غرمې خدای نوم وو چې د هغه نوم هم د S-L-M ورته ریښې په اساس دی چې د «سولې» عبري کلمه له هغه څخه اخیستل شوې (شالوم په عبري کې، د عربي سلام همغږی دی). له همدې کبله، دې نوم ځان د ځینو مسیحي لیکوالانو هغو ریښه پېژنونو ته ځان رسولی لکه «د سولې ښار»، «د سولې ځای»، «د سولې استوګنځی» («په امنیت کې جوړ شوی»)، یا «د سولې لیدلوري».
سرچينې
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې وېشنيزه:فلسطین
د کیمیا تاریخچه
د کیمیا تاریخچه له لرغوني تاریخ څخه تر اوسه پورې د دې علم د وخت دوران تر بحث لاندې نیسي. د میلاد څخه مخکې په ۱۰۰۰ کال کې تمدنونو تکنالوژي کارولې چې بالاخره د کیمیا د بېلابېلو څانګو بنسټ یې را منځ ته کړی دی. بېلګې یې د اور کشف، د کانونو څخه د فلزاتو استخراج، د لوښو او جلا جوړول، د بیر او شراب تخمیر، د درملو او عطرو لپاره د بوټو څخه د کیمیاوي موادو استخراج، په صابون کې د غوړو کارول، شیشې جوړول او د برونزو په څېر د الیاژ جوړول دي.
د کیمیا لمړنۍ علم، چې د الکیمي په نوم یادېده، د مادې د ماهیت او د هغې د بدلونونو په تشرېح کولو کې ناکامه وه. خو الکیمستانو د تجربو په ترسره کولو او د پایلو په ثبتولو سره د عصري کیمیا لپاره لاره هواره کړه. توپیر هغه وخت راڅرګند شو چې د رابرت بویل په خپل اثر شکاک کیمیا پوه (۱۶۶۱ کال) کې د کیمیا او الکیمي تر منځ روښانه توپیر وکړ. پداسې حال کې چې الکیمي او کیمیا دواړه د مادې او د هغې بدلونونو سره تړاو لري خو کیمیا پوهان په خپل کار کې علمي میتود پلی کوي.
د کیمیا تاریخچه په ځانګړې توګه د ویلارد ګیبس په اثر کې د ترمودینامیک تاریخچې سره نغښتی.
پخواني انسانان
د سویلي افریقا په بلومبوس غار کې د سرې خاورې یا آچر د پروسس ۱۰۰۰۰۰ کلنه کارخونه وموندل شوه. دا بیانوي چې پخوانیو انسانانو د کیمیا لومړنۍ پوهه درلوده. د غار په دېوالونو باندې هغه نقاشۍموندل شوې دي چې د لومړنيو انسانانو له خوا رسم شوې او له دې ډلې نه هغه لومړني انسانانو پکې شامل دي چې د حیواناتو وينه یې د نورو مايعاتو سره ګدوله چې دا هم د کيميا په برخه کې یو څه پوهه څرګندوي.
لومړنۍ میتالورژي یا د فلزاتو علم
داسې ښکاري چې لومړنی ثبت شوی فلز چې د انسانانو له خوا کارول شوی سره زر دي  چې په آزاد یا "بومي" ډول موندل کېدای شي. د اسپانیا هېواد په غارونو کې چې شاوخوا ۴۰۰۰۰ کاله له میلاد څخه مخکې تاریخ لري، یو څه سره زر موندل شوي دي د ډبرې د پخوانۍ دورې یا پالیولیتیک دورې په وروستیو کې وکارول شوي دي.
سپین زر، مس، قلعي او د آسماني ډبرې اوسپنه هم په بومي ډول موندل کېدای شي چې د فلز کارۍ ته یې په محدود مقدار په لرغونو دودونو کې اجازه ورکوله. تقریبا له میلاد څخه مخکې په ۳۰۰۰ کال کې د آسماني ډبرې اوسپنې څخه جوړ شوي مصري وسلې د "جنت څخه د خنجر" تر نامه لاندې ډېر ارزښتمند آثار دي.
دا اور و چې د ښیښې د کشف او د فلزاتو د تصفیې لامل شو او دا کار د میتالورژي د ظهور سبب شو. د میتالورژي په لومړیو پړاوونو کې، د فلزاتو د تصفیې طریقې لټول کېدلې، او سره زر چې په لرغوني مصر کې د له میلاد څخه مخکې د ۲۹۰۰ په پیل کې پېژندل شوی وو، یو قیمتي فلز شو.
د برونز دوران
ځینې فلزات په ساده ډول په اور کې د ډبرو په ګرمولو سره له کانونو څخه ترلاسه کېدای شي: په ځانګړې توګه قلعي، سرب او (په لوړه تودوخه کې) مس. دا بهیر د کانونو د ذوب په نوم يادېږي. د دې استخراجي میتالورژي لومړني شواهد مخکې د میلاد څخه تر شپږمې او پنځمې زریزې پورې تاریخ لري او د ماجدانپک، یارموواک او پلاک نک په لرغونو سیمو کې چې درې واړه په صربستان کې دي، موندل شوي دي. تر اوسه پورې د بیلوود په سیمه کې د مسو د ذوب لومړني شواهد موندل کېږي؛ په دې بېلګو کې د میلاد څخه مخکې د ۵۵۰۰ کال د مسو تبر شامل دی چې د وینچا په تمدن پورې اړه لري. د لومړیو فلزاتو نورې نښې د میلاد څخه مخکې د دریمې زریزې څخه په پامیلا (پرتګال)، لاس ملیارس (اسپانیا) او سټون هینج (برتانیه) کې موندل شوې دي. خو لکه څنګه چې هغه څه چې له تاریخ څخه د مخکې دوران په ترځ کې مطالعه کېږي، دا دي چې اصلي پیل په روښانه توګه نه شي تعریف کېدای او نوو کشفونه لړۍ روان وي.
دا لومړي فلزات مفرد عناصر یا ترکیبونه وو لکه څنګه چې په طبیعي ډول را منځ ته شوي وو. د مسو او قلعي په ترکیب سره یو غوره فلز، الیاژ چې برونز نومېږي، جوړېږي. دا له لویو تکنالوژيکي بدلونونو څخه ګڼل کېږي چې د میلاد څخه مخکې تقریباً په ۳۰۰۰ کال يې د برونز دوران پیل کړ. د برونز دوران د انسان د تمدني پرمختګ یوه دوره وه چې په ډېر پرمختللې فلزکارونو (لږترلږه سیستماتیک او پراخه کارونه) کې د مسو او قلعي د ذوب لپاره تخنیکونه شامل وو چې د مسو له کانونه څخه په طبیعي ډول ایستل کېدل، او بیا  دا کانونه ذوب کېدل ترڅو برونز لاس ته راشي. په دې طبیعي کانونو کې عموماً یو معمولي ناخالص، ارسنیک شامل دی. د مس یا قلعي کانونه کمیاب دي، لکه څنګه چې د میلاد څخه د ۳۰۰۰ کاله مخکې په لوېدیځه آسیا کې د قلعي او برونزو نشتوالي را منځ ته شو.
د اوسپنې دوروان
د کار و فلز په توګه له کانونو څخه د اوسپنې استخراج د مس یا قلعي په پرتله ډېر ستونزمن دی. پداسې حال کې چې اوسپنه د برونزو په پرتله د وسایلو لپاره غوره نه ده (تر هغه پورې چې فولاد کشف شول)، د اوسپنې کانونه د مسو یا قلعي په پرتله ډېر زیات او عام دي او له همدې امله اکثراً په سمیه ایزه کچه شتون لري او سوداګرۍ ته یې اړتیا نشته.
داسې ښکاري چې د اوسپنې صنعت د میلاد څخه مخکې تقریباً په ۱۲۰۰ کال کې د هیتیانو له خوا کشف شو چې د اوسپنې د دوران پیل را منځ ته کوي. د اوسپنې د استخراج او کارول د فلسطنیانو د بریالیتوب یو بنسټیز لامل و.
د اوسپنې دوران د اوسپنې د صنعت ظهور (د اوسپنې میتالورژي) په ګوته کوي. د اوسپنې د میتالورژي تاریخي پرمختګونه په پخوانیو ډېرو متنوع کلتورونو او تمدنونو کې موندل کېدای شي. پدې کې د منځني ختیځ او نږدې ختیځ لرغوني او د منځنیو پېړیو سلطنتونه او سترواکۍ، لرغونی ایران، لرغونی مصر، لرغونې نوبیا او اناتولیا (ترکیه)، لرغونی نوک، کارتاج، د لرغوني اروپا یونانیان او رومیان، د منځني دورې اروپا، لرغوني او د منځنیو پېړیو چین، لرغونی او د منځنۍ دورې هند، لرغونی او د منځنۍ دورې جاپان، او داسې نور شامل دي. په لرغوني چین کې د میتالورژي سره تړلي یا ښکېل ډېرې کارونې، استعمال او وسایل لکه د اوسپنې د ذوب تنور، چدن، د هایدرولیک ځواک لرونکي میکانیکي څوټکونه او د دوه کاره پیسټوني دمونه رامنځته شوي دي.
شوبله
شوبله  د زغره وال یو جنگي موټر دی چې د دښمن مځکني ځواکونو له منځه وړلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. په اوس وخت کې ټانگ د مځکني ځواکونو د وسلو څخه تر ټولو آغېزه کوونکي وسله گڼل کېږي.
تاریخ
کله چې د ١٩١٦ کال د سپتمبر په پنځلسمه نېټه د بريتانيا او فرانسی گډو ځواکونو د سوم سيند په ناحيه کې د المان سره سخته جگړه کوله ، ناڅاپه يوولس افولادی هېوالا په ساعت د شپږو کيلو مترو په سرعت له بريتانوي مواضعو څخه الماني مواضعو ته مخه وکړه او په يو گوزار يې الماني پوځ ته ماته ورکړه، دغه هېولا ته چې په توپونو او ماشينگڼو مجهز وو ، ټانگ ويل کېده کله چې انگريزانو د ټانگ په جوړولو پيل وکړ، لومړنۍ نړيواله جگړه روانيده٠ د پوځي اسرارو د ساتلو لپاره د ازمويښتی تنه او شاسی په بېلا بېلو فابريکو کې جوړېدل، نو په هغه وخت کې دغه ډول موټر محاذ ته د اوبو وړلو لپاره موټوری شوبله ويل کېده چې په انگريزی ژبه شوبله  د اوبو د زيرمی اله ده٠ له دی امله چې د نولسمی پيړۍ په اتمه لسيزه کې په المان کې لومړنی موټر جوړ شو او د فولادو د ويلی کولو نوی تکنالوژی هم مخترع شوه، بر سيره پر دی فولادی توپ او ماشينگڼ هم اختراع شو، نو د شوبله  د جوړېدو لپاره مساعد تخنيکی شرايط رامنځته شول٠ دغه راز څرنگه چې د لومړنی نړيوالی جگړی په موده کې تدافعی مواضع پياوړی شوی، نو وسلو په ښه شان سره رول نشوای لوبولی، په داسی حال کې د جگړی د رکود د له منځه وړلو لپاره شوبله  جوړ شو٠ پوښتنه دا ده چې ايا څوک د شوبله  مخترع و؟ فرانسی ، بريتانيا ، روسيی او امريکا له ځان د شوبله  لومړنی جوړونکی باله ٠ مثلا د روسيی د مشهور عالم منجيليف کشر زوی واسيلی منجيليف، د فرانسی جگتورن ليواشيور ، امريکايی هيولوک او اطريش بوشدن او داسی نورو ، خو ددوی له خوا وړاندی شوی د لايل کافی او ثابت نه وو٠ خو دا د نړيوالو ټولنې له خوا منلی او مسلم حقيقت دی چې په ١٩١٥ کال کې د بريتانيا له خوا جوړ شوی شوبله  چې ماک يو نومېده، د لومړی ځل لپاره د سوم سيند په ناحيه کې استعمال شوی و٠ دغه شوبله  په دوو ډولو ويشل شوی چې لومړنی ډول شوبله  يو ديرش ټنه وزن درلود او څلور ماشينگڼونه او دوه توپونه نصب شول چې د شپږ وپاونه په وزن گولۍ ويشتلی شوی٠ د ماک يو بل ډول شوبله  ديرش ټنه وزن درلود او په شپږو ماشينگڼونه مجهز و٠ ماک يو ډول شوبله  نژدی اته متره اوږدوالی ، څلور اعشاريه دوه متره پلنوالی او دوه اعشاريه شپږ اته متره جگوالی درلود او په ساعت کې سرعت يې يوازی شپږ کيلو متره و٠ سون مواد يې يوازی نولس کيلو متره فاصله حرکت کولی شوی٠ که څه هم د سوم سيند په ناحيه کې د ماک يو شوبله  د استعماليدو په اړه خبر په پراخه پيمانه خپريده، خو د لومړنی نړيوالې جگړی په موده کې د فرانسی، بريتانيا او المان له خوا د استعمال شويو شوبله ونو شمېر او ډوله ډېر کم وو٠ يوازی د دوهمی نړيوالې جگړی په موده کې په جنگی ميدان کې د شوبله ونو غونډ جمع شو٠ د دوهمی عمومی جگړی په موده کې د المان له خوا جوړ شوی ډېر دروند شوبله  حتی يو سلواته اتيا ټنه وزن درلود او مخکينی زره يې دوه سوه ميليمتره پونډه وه او په نړۍ کې تر ټولو دروند شوبله  نوميږي٠ د درېيمی لسيزی په لومړيو کلونو کې شوروی اتحاد د دوه اعشاريه اته ټنه په وزن کوچنی شوبله  تی اوه ويشت جوړ کړ او پکې يوازی دوه تنه سپاره وو٠ خو له دی امله چې د شوبله  د افع وسلی په تېره بيا د شوبله  په ضد توغندی استعمال شوی ډېر دروند شوبله  لا پخوا نه استعمال شوی٠ اوس په نړۍ کې ډېر دروند شوبله چې شپيته ټنه وزن لری، د بريتانيا له خوا جوړ شوي دي٠ خو د توپ له نظره د شوروی اتحاد له خوا جوړ شوی تی دوه اويا ډوله شوبله  ډېر عصری دی٠
وېشنيزه:شوبلې
هنګ کنګ
هانگ کانگ (په چینایي :香港، په انگرېزي :Hong Kong) د چين انتظامي ښار دى. دا هېواد په سويل ختيځ کې تقريبا له ٣٢٥ ټاپوګانو څخه جوړ يو ښکلى ښار دى. دا ښار د وکټوريا په نوم هم يادېږي. د هانگ کانگ شمال ته د Guangdong او پاتې درېيو خواوو سويل، ختيځ او لويديځ ته د سويلي چين سمندر پراته دي. هانگ کانگ ١٨٤٠-١٩٩٧ د جولاۍ تر لومړيو د انگلستان تر ولکې لاندې وو. د هانګ کانګ ښار پرخوالى ١٠٩٢ کيلومترو ته رسېږي. له اوبو سره ٧٠٧ ميله پوله لري. او د Landau Island ښار تر ټولو ستر ټاپو دی. د هانگ کانگ بندر د ښار په شمال کې پروت دى، چې د اقتصاد او کاروبار ارزښتناک بندر دى. دلته له شلو ډېر غرونه شتون لري. چې لوړوالى يې ٥٠٠ مترو ته رسېږي. چې تر ټولو لوړ يې د تايېموشن غر په نوم يادېږي،چې لوړوالى يې ٩٥٧ مترو ته رسېږي. د شامجن سيند د هانگ کانگ مهم سيند دى. دا وړوکى سيند د ښار په شمال کې پروت دى، چې د ‌ښار ٨٠ سلنه د څښلو اوبه له دې سيند نه اخیستل کیږې. کلنى اورښت په کې ٢،١٥٩ ملي متره ټاکل شوى دى،چې په گرمۍ کې گرم او مرطوب دى. د اوړی او منی په موسم کې دلته توپاني بادونه لگېږي، چې د سختو ورښتونو او سيلابونو لامل گرځي. سخت ورښتونه کرنېز پيداوار ډېر اغېزمن کوي، ځکه هانگ کانگ د کرنې له مخې وروسته پاتې دى. د هانگ کانگ په مونگ کوک سيمه کې، چې بندري او کاروباري سيمه ده په يو کيلو مټر کې ٤٠٠٠٠٠ کسان کار کوي. دا ښار د چين ٤٠ سلنه نفوس جوړوي. له شپږو څخه تر نهه کلنو ماشومانو ته په کې زده کړه وړيا ده. دلته اووه پوهنتونونه شتون لري، د هانگ کانگ پوهنتون چې ١٩١١ کې رغول شوى دى. تر ١٠٠٠٠ څخه زيات محصلين په کې زده کړه کوي. ماهي نيونه، د هانگ کانگ د اقتصاد ستره برخه جوړوي. هر کال دې ځاى ته له جاپان، تایوان، سنګاپور، اندونيزيا څخه تقريبا ١٣،٧ ميليونه سيلانيان راځي. په ٢٠٠٣ کال کې ددې ښار نفوس ٧٣٩٤١٧٠ وو. چې په هر کيلو مټر کې ٦٧٧١ تنه اوسېږي.
سرچينې
</>‎
وېشنيزه:دچين ولسي جمهوريت
افغانستان په ۱۹۲۵ ز کال کې
هغه پېښې چې په ۱۹۲۵ ز کال کې په افغانستان کې شوې، په لاندې ډول دي:
جنوري– مې
دغه سنګسار، د افغان چارواکو په مخ کې ترسره شو. د همدې میاشتې په اوږدو کې، په پاڅون والو قبایلو باندې ټولیز برید وشو. د افغانستان ورځپاڼو له مخې، د دوو اوونیو په ترڅ کې، د منګلو ټول کلي ونیول شول، ۳۵۰۰ کورونه بمبارد او وسوځل شول، ۱۵۷۵ کسو پاڅون والو ته مرګ ژوبله واوښته، ۴۶۰ تنو ښځو او ماشومانو د تېښتې پرمهال په واوره کې د یخنۍ او لوږې له امله خپل ژوند له لاسه ورکړ او ۶۰۰۰ څاروي او ډېر غنیمت ترلاسه شو. بېرته راستنېدونکي ځواکونه په بریالي توګه جلال آباد ته را رسېږي ، امیر او موریې ګلان ورباندې شیندي. د مې په ۲۵ مه، ۶۰ تنه پاڅون وال چې غالباً غلجي وو، د امیر د فرمان له مخې ووژل شول. امیر له دغه پاڅون وروسته، خپلو اصلاحي طرحو ته دوام نه ورکوي او هېواد په دودیز ډول پرېږدي. نوموړی ځان د خپل پوځ د وړتیاوو په لوړولو بوختوي، د هوايي ځواکونو په برخه کې پينځوس تنه افغان ځوانان زده کړې کوي او له روسیې څو الوتکې اخلي او د هندوستان له لارې زیاته اندازه وسلې او مهمات راوړي.
د شوروي حکومت په افغانستان کې د نفوذ پراختیا لپاره له جدي هڅو سره، د افغانستان او روسیې ترمنځ د سوداګریز کنوانسیون لپاره خبرې پیلیوي او روسیه په کراره او پرله پسې توګه، د هرات په شا اوخوا او د افغانستان په ترکستان کې د نفتو د موندلو لپاره هڅو ته دوام ورکوي. د افغانستان حکومت دغو فعالیتونو ته په ښه سترګه نه ګوري او د دسمبر میاشتې په وروستیو کې د روسیې طرحه په بشپړ ډول روښانه کېږي، ځکه چې روسي ځواکونه د آمو سیند پرغاړه د درقد په نوم یو ټاپو چې تل د افغانستان خاوره ګڼل کېده، د افغانستان د دوو پوستو له منځه وړلو وروسته نیسي.
جون – اګست
«پېښه» رامنځ ته کېږي، چې د افغانستان او ایټالیا ترمنځ اړیکې د څه وخت لپاره ترینګلې کوي. د داریو پیپیرنو په نوم یو ایټالوي انجینیر چې په کابل کې اوسېده، د یوه افغان پولیس د وژنې په تور، چې هڅه یې کوله هغه د یوه جرم له امله ونیسي، په مرګ محکومېږي. وروسته له هغې چې د ایټالیا دولت د دیت«خون بهاء» د ورکولو وړاندیز کوي، ژمنه ورکول کېږي چې، نوموړی به خوشې شي، خو وروسته له هغې چې دیت هم په ټاکلي وخت ورکول کېږي، ایټالوي وګړی د جون په ۲ مه اعدامېږي. بنیتو موسولیني Benito Mussolini له هغې وروسته په رسمي توګه د دغه اعدام پروړاندې خپل مخالفت اعلان کړ او په روم کې د افغانستان سفیر ته یو یادښت ورکوي، په دغه یادښت کې نوموړی غوښتنه کوي چې د افغانستان د بهرنیو چارو وزیرباید په خپله په کابل کې د روم له سفیر سره اړیکه ټینګه کړي او د دغې پېښې په اړه دې خپله پېښماني وښيي. دغه راز، د افغان سرتېرو یو ټولی دې د ایټالیا بیرغ ته پوځي سلامي وکړي.
په دې سربېره، غوښتنه کوي چې د تاوان(غرامت او دیت) په بېرته ورکړې سربېره دې، د افغانستان حکومت ۷۰۰۰ یورو تاوان ورکړي. دافغانستان حکومت په خپل ځواب ویلو کې دومره نن او سبا کوي چې د ایټالیا حکومت زغم پای ته رسېږي او د ډيپلوماټیکو اړیکو د پرې کېدو احتمال رامنځ ته کېږي، خو د اګست په ۱۷ مه روم ته تلګرام رسېږي چې په کې ویل شوي، د افغانستان حکومت د دوی شرایط مني. په بله ورځ اعلانېږي چې د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر د بښنې غوښتلو لپاره  په کابل کې د ایټالیا سفیر ته ورغلی  او څه باندې ۶۰۰۰ یورو دیت یې بېرته هغه ته سپارلی دی. له دغه کار وروسته، د دواړو هېوادونو ترمنځ ښې اړیکې بیا پیلېږي.
آبوویان
د آبوویان ښار د ارمنستان هېواد د ښارونو څخه یو مشهور ښار دی چې ددې هېواد په ... کې موقیعیت لري.
نور موضوعات
وېشنيزه:ارمنستان وېشنيزه:د ارمنستان ښارونه او ښارگوټي
عصمت الله برهان
حافظ مفتي شیخ ستر داعي عصمت الله برهان چي له اوڅارو او نوموتو داعیانو څخه دی کوم چي په افغانستان او پاکستان کي و سپېڅلي توحیدي عقیدې ته بلونکی، د بدعتونو ختموونکی او د الهي شریعت نافذوونکی دی.
برهان صاحب هغه څوک دی چي په کندهار ولایت کي د بولدک په ولسوالي کي يې د تعلیم الاسلام راډیو بنسټ کښېښود.
زېږېدنه
برهان صاحب د افغانستان او پاکستان تر مینځ په یوې قبایلي سیمي کي په یوې درنې کورنۍ کي ۱۹۷۸ عیسوي کي وزېږېد چي ۱۴۰۰ سپوږمیز کال سره سمون خوري.
علمي اسناد او درجې
برهان صاحب په اوو علمي او دیني اسنادو بریالی شوی دی :
دیني چوپړونه او وظیفې
برهان صاحب بېلابېلو هیوادونو ته د سپېڅلي دین خپرولو لپاره سفرونه کړي او زیات وګړي د ده په اسلامي بلني و سمي لاري ته برابر شوي دي.
همد ډول وګوره !
او داسي نور
سرچینې
https://web.facebook.com/hafezburhan
د حق او عدالت گوند
عدالت کونده په افغانستان کى ډېر پر مخ روان دى چى  ده ټولو افغانستان  ځوانان  ورته راره وان دى غواړى چى په ټولو افغانستان کى عدالت بلى شى
د حق او عدالت گوند د افغانستان له نوبنسټو گوندونو څخه شمېل کېږي. . دې گوند د لومړي ځل لپاره خپل شتون د عقرب په ۱۲مه نیټه د کابل په انټرکانتیننټل هوتل کې اعلان کړ. ددې گوند د غړو په وینا چې دا گوند یو اپوزیسیون گوند دی. دا گوند په خپل سر کې رییس یا مشر نه لري. .
د افغانستان د ځینو مهمو وزارتونو، دفترونو او سفارتونو ټيليفوني شمېرې
په افغانستان کي د ځينو مهمو دفترونو د ټيلفون شمېری
ځينې نور مهم دفترونه
آبوویان، ارارات
دا ښار د ارمنستان هېواد د ښارونه څخه دی.
نور موضوعات
وېشنيزه:ارمنستان وېشنيزه:د ارمنستان ښارونه او ښارگوټي
مرکاوا شوبله
د ټانک تاریخ
د مرکاوا ټانک په ۱۹۷۴ کال کی طرح شو. اسرائیلی دفاعی ځواک د مرکاوا ټانک رسمی ډول د ۱۹۷۹ کال څخه راهسی کار اخلي. د ټانک کارکوونکی د څلورو عسکرو څخه جوړ شوی دی. د مرکاوا اساسی جنگي سامان د ۱۰۵ م.م. د توپ څخه جوړ شوی دی. د ټانک وزن د ۶۳ تونونو ته رسېږي. دغه ټانک کولای سی ۶ عسکران انتقال کړی.
وېشنيزه:شوبلې
بريلي
بريلي د هند يو ښار دی، دا د هند په اتر پرديش ايالت کې دی. دا د هند 52م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 718,395 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 898,167 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
هلمند شېرزاد
هلمند شېرزاد (۱۹ د اگست، ۱۹۷۹ ز. ک - ) (په انگرېزي: Hilmand Shirzad) يو ځوان افغان شاعر دی چې له يو څه مودې راپدېخوا په پښتو ژبه شعرونه ليکي.
مخينه
هغه په ۱۹ د اگست، ۱۹۷۹ ز. کال کې د ننگرهار ولايت د شېرزادو ولسوالۍ د ملي خېلو په شورلاخېلو کلي کې زېږېدلی. د پلار نوم يې محمد آقا شېرزاد دی.
زده کړې
هلمند شېرزاد خپلې لومړنۍ زده کړې د نصرت په منځني ښوونځي ( چې  اوس لېسه ده) کې تر سره کړي بيا يې د تر ۱۲ ټولگي پورې د ننگرهار په عالي ښوونځي کې بشپړې کړي او په ۱۹۹۷ ز. کال کې له همدې لېسې بريليک ترلاسه کړی. هغه اوس خپلې لوړې زده کړې د وټپوهنې د بانک او فاينانس په برخه کې پرمخ بيايي. نوموړی متحل او د دوه ماشومانو پلار دی.
د اوکرايني پناه وړونکو کړکېچ
د اوکرياني کډوالو کړکېچ د خلکو هغه شته خوځښت دی، چې پر اوکراين باندې د ۲۰۲۲ ز کال روسي يرغل له امله رامنځته شوی دی او د فبروري په وروستيو کې د بريد له پیل څخه لږ مخکې پيل شو. د ۲۰۲۲ ز کال د مارچ ۱۹ کې ۳،۴ ميليونه وګړي له اوکراين څخه کډوال شوي وو، په داسې حال کې چې د ۲۰۲۲ ز کال د مارچ ۱۶ نېټې د اټکل له مخې، ۶،۴۸ ميليونه خلک د هېواد دننه بې ځايه شوي دي. د ۲۰۲۲ ز کال د مارچ ۲۰ کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) د راپور له مخې: لس (۱۰)ميليونه خلک چې د ټول نفوس څلورمه برخه کېږي، خپل کورونه پرېښي دي. ياد بريد د دويمې نړيوالې جګړې او ورڅخه د وروسته وختونو راهيسې د اروپا د تر ټولو پراخوکډوالو کړکېچ سبب شوی دی او په ۱۹۹۰ ز لسيزه کې د Yugoslav جګړو له راهيسې په اروپا کې د خپل ډول لومړنی بريد دی او په نړۍ کې د تر ټولو لوړې کډوالۍ الوتنو کچې سره، په يووېشتمه پېړۍ کې د نړۍ د تر ټولو سترې کډوالې کړکېچ څخه يو دی.
له يرغل څخه وړاندې په Donbas کې جګړې په ۲۰۱۴ ز کال کې له خپل پيل راهيسې وار له مخه له دوه ميلیونه څخه د زياتو کډوالو او دننني ډول [د هېواد دننه] د بېځايه شويو وګړو پايله لرله. په ۲۰۲۲ ز کال کې د کډوالو پراخه ډېره کي په سيده ډول د اوکراين لويديځ کې ګاونډيو هېوادونو ته ننوتل. پولينډ د نورو ټولو اروپايي هېوادونو په پرتله ډېر کډوال تر لاسه کړل. د اوکراين نور هغه ګاونډي هېوادونه چې کډوال يې ترلاسه کړل، رومانيا، مولډوفا، هنګري او سلواکيا دي. ځيني کډوال بيا لږ څه وړاندې لويديځو اروپايي هېوادونو ته کډه شول او لږ څه يې نورو ځايونو ته هم کډوال شول.
د اروپايي ټولنې غړو هېوادونو چې له اوکراين سره يې ګډه پوله لرله، د بايومتريک پاسپورټ ته له پاملرنې پرته د انساني مرستو پر بنسټ په اوکراين کې له جګړې څخه ټولو تښتېدونکو وګړو ته د ننوتلو اجازه ورکړې ده او يادې ټولنې پرېکړه کړې ده، چې دې وګړو ته د يوه کال لومړنۍ دورې لپاره د دې ټولنې په هر غړي هېواد کې (د کډوالو په خوښه) د پاتې کېدلو، کار کولو او زده کړې اجازه ورکړي. ځينو نا اروپایي او روماني وګړو په پوله کې د توکميز توپيري چلند راپور ورکړی دی.
شمېرنې
د کډوالو شمېرپه تېزۍ سره بدلون کولی شي او زیاتره وختونه يوازې اټکلونه دي. په يوه هېواد څخه بل هېواد ته خوځښتونه په اړين ډول رسمي نه دي ثبت شوي. اوکرايني وګړو ته په اروپا کې ځينو هېوادنو ته له اجازه ليک (وېزې) پرته د سفر کولو اجازه ورکړل شوې ده او له ځانګړې اجازې پرته په ياد هېواد کې کېدای شي، د اوږدې مودې پاتې کېدلو اجازه ورکړل شي. په نورو ځايونو کې دوی باید د پناه اخيستلو لپاره غوښتنه وکړي. د Schengen ترتيبونو له امله دوی زياتره وختونه نورو Schengen هېوادونو ته سفر کولی شي.
د انساني چارو د همغږي کولو لپاره د ملګرو ملتونو دفتر د فبروري پر ۲۷ مه اټکل وکړ، چې په دوو مياشتو کې به په اوکراين کې په کور دننه ۷،۵ ميليونه بې ځايه شوي وي، ۱۲ ميليونه وګړي به روغتيايي پاملرنې ته اړتيا ولري او له جګړې څخه د تښتېدونکو وګړو شمېر به څلور ميليونه ته ورسېږي. د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو ستر ماموريت وويل چې: ياد حالت له دويمې نړيوالې جګړې راهيسې د اروپا تر ټولو چټک د کډوالو کړکېچ و. د ۲۰۲۲ ز کال مارچ پر ۱۹ مه د UNHCR د معلوماتو له مخې، له هېواد څخه د تللو وګړو شمېر له ۳،۴ ميلون څخه زيات شو.
د انساني حقونو لپاره د ملګرو ملتونو د ستر ماموريت د اړيکو مشر له اوکراين څخه د کډوالو د يو مخيز لېږد چټکتيا غير معمولي ياده کړه او وړانديز يې وکړ، چې په اوکراين کې دننه د بې ځايه شويو شمېر، د هېواد پرېښودونکو په پرتله لوړ دی.
ګاونډي هېوادونه
ګاونډي هېوادونه د هغو کډوالو د شمېر له مخې ترتيب شوي دي، چې دې هېوادونو ته تللي دي؛ نور هېوادونه د الفبا له مخې لښتليک شوي دي.
پولينډ
پولنډ داسې انګېرله چې روسیه به د فبروري پر ۱۵مه نېټه باندې پر اوکراین برید وکړي. د پولينډ حکومت له ټولنو څخه تر يو ميليون کډوالو لپاره د چمتووالي غوښتنه وکړه. د ۲۰۲۲ ز کال مارچ په ۱۹ نېټه له ۲،۱ ميليون څخه زيات اوکرایني کډوال پولينډ ته ننوتل. ياد هېواد د پولې عادي رسمي چارې او قوانين د پام وړ لږ کړل او ويې ويل، چې د پېژندنې بېلابېل ډول سندونه به ومني.
د پولينډ ټولنه کې په Przemysl رېل ګاډي تمځای کې يو ځوان کډوال اشاره کوي، چې د پولينډ هره سيمه د کډوالو پر مخ پرانستې ده. سيمه یيز چارواکي د اوسېدنې وړيا ځايونه، خواړه او نور اړينې توکې برابروي. له دې ورهاخوا په پراخ شمېر ملکي وګړی او بنسټونه په خپله خوښه (رضاکارانه) مرسته، وړيا د اوسېدنې ځايونه او نورې مرستې وړاندې کوي. د کډوالو لپاره د معلوماتو په لرلو سره برېښنا پاڼې يا ويب سايټونه هم په اوکرايني ژبه دي. حکومت حقوقي بدلونونه برابروي، چې کېدای شي په پولينډ کې د اوکرايني وګړو ګومارنه اسانه کړي، که څه هم اوکراين له اروپايي ټولنې څخه د باندې دی، ځکه اوکرايني وګړي د کار اجازه ليک ته اړتيا لري.
رومانيا
ځيني توکميز رومانيان د هغو اوکرايني اتباعو له منځه دي، چې رومانيا ته راتښتېدلي دي.
مولډووا
مولډووا د هغو لومړنيو هېوادونو له ډلې څخه وه، چې له Odessa او Vinnytsia oblast څخه يې کډوال تر لاسه کړل. د دې هېواد چارواکو د کړکېچ د تنظيمولو په موخه يو مرکز فعال کړی دی، چې د کډوالو لپاره د اوسېدنې انساني هوساينه اسانوي.
د ۲۰۲۲ ز کال د مارچ ۱۹ پورې ۳۶۲۵۱۴ اوکرايني کډوال مالډووا ته داخل شوي وو، چې د بل هر هېواد د سړي سر کډوالو تر ټولو لوړه شمېره ده. د (Middle East Eye) له مخې: دې حالت ټولنيزو کړکېچونو ته لاره هواره کړې ده او نړيواله مرسته قاطع اټکل شوې ده، چې د کډوالو نفوذ پر مخ وړلو لپاره د مالډووا له بنسټونو سره مرسته وکړي. Moldova د Russian-backed Transnistria سره د خپلې دننۍ شخړې له امله د روسي تېري په اړه يو ګواښوونکی نظر لري. د مالډووا حکومت وړيا بس چلونه [سفر] برابروي او رومانيا په مالډووا کې د فشار ارامولو په موخه ورسره له دې هېواد څخه رومانيا ته د وګړو په تېرېدنه کې مرسته کړې ده.
کلک پوسته سپږه
لک پوسته سپږې Crustacean louse په انګرېزۍ کې یې جمع (Crustacean Lice) ده، مختلف ډوله په اوبو کې ژوند کونکي بې شمزي (غېرې فقاریه) دي چې په فرعي فایلم کروستاسیا (subphylum Crustacea) او فایلم ارتروپوډا (phylum Arthropoda) کې ډلبندي شوي او د کب پرازیت ګڼل کیږي. په کلک پوسته سپږو کې د کب سپږې چې د برانکیور فرعي کلاس (subclass Branchiura) ده، کوپېپوډ د کب پرازیت چې د کوپېپوډا فرعي کلاس (subclass Copepoda) ده، ایزوپوډ او امفایپوډ د کب پرازیت چې د مالاکوستراکا کلاس (class Malacostraca) ده شاملې دي. کلک پوستې سپږې ممکن د کب خولې کې ځان پټ کړي او یا هم د برانشونو د پوښونکي هډونکي لاندې پټې شي، ځینې یې د کب په پوستکي پسې ځان نښلوي.
تړلې لیکنې
سپږه د چنگاښ کورنۍ ژوې
ام۱ آبرامس
ام۱ آبرامس ( په انگرېزي کې:M1 Abrams) د امریکا اساسی جنگي ټانک دي چی د امریکایی پوځ لپاره په ۱۹۷۳ کال کې طرح او جوړ شو. امریکایی پوځ دغه ټانک د ۱۹۷۶ کال څخه راهسی کاروي. امریکایی پوځ ۱۰۰۰۰ د ام۱ آبرامس ټانکونه په لاس کې لري. دغه ټانک آسټراليا، مصر، سعودي عربستان او کوېټ ته هم صادر شو.
وېشنيزه:امريکايي شوبلې
عبدالنافع همت
عبدالنافع همت (زوکړه د ۱۳۴۷ لمريز لېږدي کال د لیندۍ ۱۴، د کندهار ولايت) د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال او طنز ليکونکی دی.
مخينه
عبدالنافع همت د حاجي عبدالکريم خان زوی د ١٣۴۷ لمريز لېږدي کال د ليندۍ د مياشتي پر ۱۴ نېټه د کندهار ولايت د ارغنداب ولسوالۍ د ناگان په کلي کې زېږېدلی دی. تر دوولسم ټولگي پورې په کندهار کې زده کړې کړې دي.
اخځليک
۱- https://lomritob.tumblr.com/post/122621161333/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D9%87%D9%85%D8%AA/amp
۲-
وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
اتڼ
اټڼ يو ډول دوديزه گډا او د خوښۍ لوبه ده چې له ډېرې لرغونې زمانې راهيسې په افغانستان او د پښتنو په نورو سيمو کې دود دی. او تاريخي لرغونتيا يې آريايي ټولنې ته رسېږي، چې د هغه مهال له مذهبي عنعنو څخه سرچينه اخلي. په افغانانو، په ځانگړې توگه پښتنو کې له ډېر پخوا څخه تر ننه اتڼ د رزم او بزم د يو غوره سمبول په توگه شته.
دغه ملي او ولسي گډا معمولاً له ډهول او سورني سره ترسره کېږي او پکې د اجراکوونکي د وجود ټول غړي په ځانگړې توگه لاسونه، سر پښې، غاړه، اوږې، سينه او نور په مخصوص او منظم ډول حرکت کوي. د بدن د بېلابېلو غړيو دا حرکتونه، که له يوې خوا د ټول وجود او په ځانگړې توگه د دغو غړيو د قوت او پياوړتيا سبب گرځي، نو له بلې خوا د يو ځانگړي جگړه ييز مهارت په توگه له دوښمن سره مقابلې پر وخت ورڅخه کار اخيستل کېږي. له تاريخي څېړنو نه داسې څرگندېږي چې ددغه هنر، ورزش او لوبې بنسټ په لومړيو کې ددې لپاره ايښودل شوی چې ځوانان د جگړې پر مهال د وسلې په ځانگړي توگه د تورې، کوتک او ټوپک چلول زده کړي او د دوي بدن چُست، چالاک او غښتلی وروزي چې د دوښمن مقابلې ته ښه چمتو وي. خو وروسته د وخت په تېرېدوورو ورو دا ملي ورزش د افغاني موسيقۍ او هنر يو پزړه پورې برخه شوه. په ځوانانو کې د شور ، جذبې او احساساتو د پيداکولو لپاره به ېې دا ورزش د موسيقي له آلو ، په ځانگړې توگه د ډهول او سورني له ساز او سُرود سره يوځای ترسره کاوه.
ددې لپاره ځانگړې سندرې ، غږونه ، سروکي او لنډۍ هم جوړې شوې ، په راوروسته زمانو کې برسېره پر نارینوؤ په ښځو کې هم ددغې گډې ډله ايزې نڅا او هنر زده کړه رواج شوې او تر نننه دودونو او نورو خوښيؤ زیاتره محفلونه پرې تاؤده ساتل شوي دي. دغه لوبه د کندهار په سیمو کې د نارینؤو تر منځ د (چاپ) او د ښځو تر منځ د (اتڼ) په نوم يادېږي.
د وخت په تېرېدو سره ورو ورو دغه ورزش د ډله ايزې نڅا يا گډا بڼه خپله کړې او نن سبا په همدې مفهوم ترسره کېږي. ورزشي احمیت ېې کم دی ، که څه هم په عامه توگه ورته اوس لدې اړخه خلک نه گوري ، خو پر هنر برسېره اتڼ خپل ځانگړی ورزشي ارزښت او روغتيايي گټې هم لري ، خو هېڅکله د روغتيايي گټو له پاره پکار ندی اچول شوی.
اتڼ په زیاترو افغاني قومونو او قبیلو کې د بڼې او شکل په لږ او ډېر بدلون او توپير سره رواج لري ، خو په پښتنو کې ، په ځانگړې توگه د پکتيا ، غزني، زابل، په خلکو او په عام ډول په ټولو کوچيانو کې عمومیت لري. هېڅ واده ، عنعنوي مېله، ملي جشنونه ، او د خوښۍ نور مراسم بې اتڼه نه ترسره کېږي. اتڼ خپلې ځانگړې سندرې، سروکي يا غږونه لري، چې هغو ته د اتڼ نارې يا غږونه وايي او په مخصوص غږ او انداز د موسيقي له آلو سره د ځانگړو حرکتونو د اجرا کولو په وخت کې وييل کېږي.
د اتڼ کولو طريقه
اتڼ معمولاً په شريکه او ډله ييزه توگه ترسره کېږي، داسې چې اتڼ کوونکي گرد چاپېره په دايروي بڼه درېږي، د موسيقي د آلو، په ځانگړې توگه د ډهول په وهلو د شپېلۍ او سورني په غږولو سره يو ځای پيل کېږي. په پيل کې د اتڼ کوونکو شمېره کمه او حرکتونه ورو او په منظمه توگه ترسره کېږي. په پيل کې د اتڼ کوونکو شمېره کمه او حرکتونه ورو او په منظمه توگه ترسره کېږي. ورو ورو چټکتيا مومي او ځانگړې احساساتي بڼه خپلوي، د اتڼ کوونکو شمېره هم زياتېږي او د ننداره کوونکو له ډلې نه د ذوق خاوندان هم په اتڼ ورگډېږي. اتڼ چيان د موسيقي د آلو، پښو او لاسونو د منظم او غبرگوني غږ سره له خولې نه هم ځانگړي آوازونه باسي، چې د دوی د تودو احساساتو څرگندويي کوي. سندرغاړي له موسيقي سره د اتڼ ځانگړې سندرې هم وايي چې د اتڼ کوونکو جذبه او احساسات لوړوي.
په اتڼ کې مشربڼه ډېره ارزښتمنه نه ده، د چا چې ښه اتڼ زده وي هغه له نورو مخته کېږي، نور د ده د حرکاتو له مخې اتڼ سر ته رسوي. د هر يوه ځوان اتڼ ډېر په خوند زده وي، ځکه چې د ځوانانو تر مېنځ يو ډول سيالي پکې وي او هر يو غواړي چې له نورو څخه ښه اتڼ وکړي، نو کله مشر په کې معلوم نه وي، خو د يو او بل د درنښت لپاره په مينه سره يو مخې ته کوي او دوی يې مير هم بولي.
مير چې تر نورو په اتڼ کې مهارت لري نور اتڼچيان په هغه پسې روان او د حرکتونو پيروي يې کوي. اتڼ د اجرا کولو په بهير کې بېلابېلې بڼې خپلوي. کله کله داسې وشي چې نور گردچاپېره ولاړ، يو يو په وار سره ورمنځته کېږي او په ځانگړې توگه د خپل هُنر ښودنه کوي. په دې ترتيب ټول په دغه ډول اتڼ کې برخه اخلي، او اتڼ ته ځانگړی خوند او رنگ وربخښي.
د اتڼ ډولونه
اتڼ په سيمه ييز، قبيلوي او وگړنيز توپير ځانگړي ډولونه لري او يوې سيمې، قبيلې او يا ډلې ته منسوبېږي. لکه کندهاری اتڼ، پکتياوال اتڼ، غزنيجي اتڼ، طالبي اتڼ او نور. خو د بڼې په لحاظ يې يو ډېر مهم ډول برگ اتڼ دی چې په هغه کې ښځې او نارينه گډه برخه اخلي، داسې چې يوه ښځه او يو نارينه درېږي او په گډه اتڼ کوي. دا ډول اتڼونه معمولاً په خوښيو کې د يوې کورنۍ د غړيو او خپلوانو تر مېنځ ترسره کېږي.
اتڼ په عمومي توگه د ترسره کولو د بڼې له مخې په دوه ډوله دی:
الايي
مېرمن الايي د بايزيد پير روښان د زوی جلال الدين لور وه، چې د نورو ديني علومو تر څنگ يې د بايزيد پیرروښان مشهور آثار (خير البيان) او مقصود المومنين له پلاره لوستي. د علم، پوهې، فضيليت، غوره اخلاقو خاونده، ډېره سخي او پر خوارانو مهربانه مېرمن وه. په ۱۰۱۲ س. کال کې چې جلال الدين روښاني په غزني کې له مغولو سره په يوې جگړې کې سخت ټپي او بيا له هم هغه ټپه مرگ ته نږدې شو، خپله لور الايي يې د خپل وراره د شېخ عُمر د زوی احداد په نامه کړه او د خپلې گوتې د مهر په هکله يې چې د مشرۍ نښه وه، هم احداد ته د ورکولو وصيت وکړ. الايي له احداد سره واده وکړ، ډېره پرې گرانه وه او زياتره چارې به يې د هغې په خوښه او مشوره کولې په اولادونو کې يې زوی عبدالقادر او لور دريا خاتون د روښانيانو د ملي مبارزو او طريقت په لړ کې له نوم او شهرت څخه برخمن دي. مېرمن الايي د هغې زمانې له مغولي گورگاني حکومت سره د روښانيانو د ملي مبارزو په لړ کې فعاله ونډه لرله او خپل مېړه او بيا ورورسته خپل زوی عبدالقادر ته به يې غوره مشورې ورکولې او فکري مرسته يې ورسره کوله. کله چې په ۱۰۳۵ س. کال کې د مېرمن الايي مېړه احداد شهيد شو او د هندي مغولو گومارلی چارواکی مظفر د خيبر درې له لارې له خپل لښکر سره کابل ته روان ؤ، مېرمن الايي، اپرېدي او اورکزي قومونه او د خپلو پلويانو لښکر راټول کړل، پر گورگاني لښکرو يې بريد وکړ، ماته او ډېره سخته مرگ ژوبله يې ور واړوله. وروسته چې بيا روښاني غورځنگ له يوې خوا د خپلمنځي اختلافاتو او له بلې خوا د گورگاني حکومت د سختو بريدونو په نتيجه کې کمزوری شو، مېرمن الايي، د هغې زوی عبدالقادر او د دوی ځينې نور خپلوان د مُغلي واکمن شاه جهان د پوځونو په لاس، هند ته بوتلل شول، هلته ځينې بنديان، ځينې نظر بند او ځينو ته يې په دکن کې ځمکې ورکړل شوې. عبدالقادر د گورگاني مُغلو په بندي خانه کې نظر بندۍ کې ومړ. مېرمن الايي له خپلو لمسيانو قادر داد او مهدي داد سره په دکن کې اوسېدله، نوموړې هغوی ته وصيت کړی ؤ چې تر مړينې وروسته به يې مړی تيراه ته لېږدوي او د احداد تر څنگ به يې خاورو ته سپاري د وفات نېټه يې نه ده مالومه، خو دا څرگنده ده چې لمسيانو يې د مېرمن الايي وصيت پرځای کړی په تيراه کې يې د مېړه احداد تر څنگ ښخه کړې ده. د مېرمن الايي د علمي شخصيت او د ملي مبارزو د وياړلو کارنامو د لمانځنې او درناوي له امله په ننگرهار کې د نجونو يوه لېسه د دغې نوميالۍ مېرمنې په نوم نومول شوې ده.
سرچينې
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتنې وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
نږدې ختیځ
نږدې ختیځ (په عربې ژبه کې: الشرق الأدنى، رومي بڼه یې: al-Sharq al-'Adnā، په عبري ژبه کې: המזרח הקרוב، په ارمني ژبه کې: ܕܢܚܐ ܩܪܒ، په پارسي ژبه کې: خاور نزدیک، رومي بڼه یې: Xāvar-e nazdik، په ترکي ژبه کې: Yakın Doğu) یوه اصطلاح ته چې تقریباً په لوېديځه آسیا کې د وچې په اوږدو کې سیمه تر پوښښ لاندې راولي، چې یو وخت حاصلخیزه وه او وروسته د رومي او بیزانس سترواکیو د شام برخه وه. په دې کې ترکیه (دواړه اناتولیا او ختیځه تراکیا) او مصر (چې زیاتره په شمالي افریقا کې پروت دی، چې د سینا ټاپو وزمه یې په آسیا کې پرته ده). سره له دې چې په بېلابېلو علمي حلقو کې ډول ډول تعریفونه لري، دا اصطلاح په اصل کې د عثماني سترواکۍ تر وروستي پراخوالي  پورې کارول کېده.
د نشنل جیوګرافیک ټولنې په پر بنسټ: د نږدې ختیځ او منځني  ختیځ اصطالحات په ورته سیمو دلالت کوي او "عموماً د عربي ټاپووزمې، قبرس، مصر، عراق، ایران، اسرائیل، اردن، لبنان، د فلسطین سیمې، سوریه او ترکیه  هېوادونو د ټولګې په توګه منل شوي دي. د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان (FAO) په ۱۹۹۷ ز کال کې، ورته سیمه تعریف کړه، خو افغانستان هم په کې ګډون درلود. د نیویارک ټایمز پر بنسټ: دا سیمه "اوس په عام ډول د لوېدیځې آسیا په نامه یادېږي."
د ختیځ موضوع
د نولسمې پېړۍ په پیل کې په عثماني سترواکۍ کې ټول بالکان، د شمال په لور د لویې هنګري د دښتو تر سویلي څنډو، ګډون درولود. خو په ۱۹۱۴ز کال کې، دې سترواکۍ خپلې ټولې سیمې، پرته له قسطنطنیه او ختیځې تراکیا، له لاسه ورکړې وې چې د بالکان د ملتپالو دولتونو په رامنځ ته کېدو سره، د یونان د سلطنت، د سربیا سلطنت، د دانوبیان شهزاده مېشته سیمې، او د بلغاریا د سلطنت شاهده وه. تر ۱۹۱۲ ز کال پورې، عثمانیانو د البانیا، مقدونیې او ادرنې ولایت په ګډون د سیمې یوه برخه ساتلې وه، چې د بالکان د ۱۹۱۲ – ۱۹۱۳ ز کلونو په دوو جګړو کې یې له لاسه ورکړه.
عثماني سترواکۍ، چې ګومان کېده د ړنګېدو په حال کې ده، په رسنیو کې د "اروپا د ناروغ سړي" په توګه انځور کېده. د بالکان هېوادونو، د بوسنیا او البانیا په نسبي استثنا سره، په عمده توګه مسیحیان وو، لکه د لبنان اکثریت. عثمانیانو په ۱۸۹۴ ز کال کې، په ارمنیانو باندې په ښکاره توګه په دې دلیل برید وکړ چې دوی غیر مسلمان وګړي وو او دوی د هغې مسلمانې سترواکۍ لپاره بالقوه ګواښ و چې په کې یې ژوند کاوه. د حميديې قتل عام د ټولې مسيحي نړۍ غوسه راوپاروله. په متحده ایالاتو کې جولیا وارډ هاو چې اوس سپین سرې ښځه ده او د جمهوریت د جګړې سرود تر نامه لاندې د کتاب لیکواله ده، په فکري جګړه کې ګډه شو او د سره صلیب سره یوځای شوه. په عثماني سترواکۍ کې د لږه کیو اړیکې او د پخوانیو عثماني ځمکو مسئله، د "ختیځې موضوغ" په نوم یادېږي، هغه مهال چې عثمانیان د اروپا په ختیځ کې وو.
اوس دا پر ځای ګڼل کېږي چې د ختیځې موضوع ختیځه برخه تعريف شي. د نولسمې پېړۍ په نیمایي کې، د نږدې ختیځ اصطلاح اروپا ته د نږدې ختیځ د برخې د تعریف لپاره وکارول شوه. د لرې ختیځ اصطلاح په ورته عصر کې په جاپان، چین، کوریا، اندونیزیا او ویتنام دلالت کوي. نږدې ختیځ په هغه برخه باندې دلالت کاوه چې زیاتره د شام په نوم یادېده، چې د عثماني اعلی باب یا حکومت په واک کې و. اروپایانو د عثماني سترواکۍ له اجازې پرته نه شو کولای چې د سرت خلیج څخه تر البانیا پورې د سویلي او مرکزي مدیترانې په زیاتره څنډو کې پښه کېږي.
د عثماني اعلی باب هاخوا ځینې سیمو هم ګډون درلود. یو یې په شمالي افریقا کې د مصر لوېدیځ و. دا د بربري ساحل د سمندري سلطنتونو له خوا نیول شوی و، چې په حقیقت کې د اتلسمې پېړۍ راهیسې خپلواکه و او پخوا د دې سترواکۍ او د هغې د اوج برخه وه. ایران له دې امله په دې کې شامل شو چې د عثماني سترواکۍ یا ګاونډۍ روسیې له لارې پرته، په اسانۍ د لاس رسي وړ نه و. په ۱۸۹۰ز کلونو کې، دا اصطلاح د بالکان هېوادونو او ارمنستان شخړو ته متمرکزه وه. د "اروپا ناروغ سړي" مړینې د پام وړ ګډوډي پرېښوده چې د "نژدې ختیځ" په معنا وه. اوس دا زیاتره یوازې په تاریخي مفهوم کې کارول کېږي، چې د لوېدیځې آسیا په هېوادونو له مدیترانې څخه تر ایران پورې (یا د ایران په ګډون) دلالت کوي. په لنډه توګه، په دې کې د قومونو، ژبو یا تاریخي شتمنیو په اړه په نړیواله کچه د پوهېدو ثابت نوملړ ندی تعریف شوی.
مخینه
د نږدې ختیځ او لرې ختیځ جغرافیایي اصطلاحات د نړۍ په هغه سیمو دلالت کوي چې د پخوانۍ بریتانوي سترواکۍ او د هالنډ، پرتګال، هسپانیا او جرمني ګاونډیو مستعمرو سره نږدې یا د هغوی تر واک لاندې وې، د لرې او نږدې متضادو دوه اصطلاحاتو په توګه ویل کېږي چې یوځای را منځ ته شوې دي. دوی د ۱۹ پېړۍ په نیمایي کې په ژورنالونو کې یوځای را څرګندې شوې. دواړه اصطلاحات د هغه وخت څخه وړاندې په سیمه ییزو بریتانوي او امریکایی مفاهیمو کې کارول کېدې: لکه د یوې ساحې، کلي یا ولایت نږدې یا لرې ختیځ.
تر کریمیې جګړې د ختیځ مفکورې
د دې ډول اصطلاحاتو د کارولو لپاره یو ژبني شالید شتون درلود. روميانو دا د نږدې ګال لرې ګاول، نږدې هسپانيا لرې هسپانيا او نورو کې کارولې وې. له دوی نه وړاندې یونانیانو دا عادت درلود، چې د ب په لیک کې، چې د اروپا تر ټولو زوړ پېژندل شوی لیکدود دی څرګندېږي، چې د پایلوس سلطنت ته نږدې ولایت او لرې ولایت ته اشاره کوي. دا اصطلاحات ډېری د جغرافيائی ځانګړتیاوو په استناد، لکه د غرونو لړۍ یا سیند، کارول کېږي.
د بطلیموس جغرافیه، آسیا په ورته توګه وېشي. په شمال کې " د همالیا د دې خوا  سیتیا" او "د همالیا د هاخوا سیتیا" دی. سویل ته "د ګنګا په دې غاړه هند" او "د ګنګا په هغه غاړه هند" دی. آسیا د اناتولیا ("د لمر د راڅرګندېدو ځمکه") له ساحل څخه پیل شوې. د ګنګا او همالیا څخه هاخوا (د تین شان په ګډون) سیریکا او سیرا (د چین برخې) او ځینې نور د تشخیص وړ لرې ختیځ ځایونه وو چې مسافرو او جغرافیه پوهانو ته آشنا ،خو عامو اروپایی خلکو ته نا آشنا نه وو.
د ۱۶۷۰ ز کال د جان سیلر د ماریتیما اتلس په وخت کې، "د ګنګا هاخوا هند" د چین، کوریا، سویل ختیځې آسیا او د آرام سمندر د ټاپوګانو ګډون د "ختیځ انډیز" ګڼل شوی و چې کټ مټ د بطلیموس د نقشې په توګه ترتیب شوی و، حال دا چې نږدې ۱۵۰۰ کاله واټن په کې موجود و. دا "ختیځ" په خپل وار سره له لاتین اورینز او اورینټلس، "د لمر ختو ځمکه" څخه انګلیسي ژباړه وه، چې د رومیانو د وختونو راهیسې د "ختیځ" لپاره کارول کېده. د ۱۹۵۰ ز کال د جوډوکیوس هانډیوس د نړۍ نقشه د کسپین څخه تر آرام سمندر پورې ټوله آسیا د هند اورینټالیز په نوم په نښه کوي، په لنډه توګه د ختیځ انډیز په توګه په ژباړه کې څرګند شوی دی.
د انګلستان لومړۍ الیزابت، اساساً د ختیځ سره سوداګرۍ ته لېواله وه، د خپلې لهجې په کارولو سره یې د انګلیسي سوداګرو سره مرسته وکړه، ترڅو په لرې پرتو سیمو کې لومړني سوداګریز شرکتونه تاسیس کړي. د دوی هدف د تړون له لارې د سوداګرۍ د انحصاري امتیازات ترلاسه کول وو. ملکې په ۱۵۸۱ ز کال کې د شام د سوداگرو کمپنۍ، چې په لنډ ډول د شام کمپنۍ په نوم یادېده، جواز ورکړ چې ډېر ژر د ترکیې کمپنۍ په نوم هم وپېژندل شوه. په ۱۵۸۲ز کال کې د لوی سوزان بېړۍ لومړی سفیر وېلیم هاربون په قسطنطنیه کې د عثماني اعلی باب (د عثماني سترواکۍ حکومت) ته ولېږداوه. شام د "لمر ختونکې ځمکه" معنا هم لري، خو اناتولیا تل یوازې د هغې ځمکې د څوکې معنا لري چې اوس مهال د ترکیې جمهوریت تر واک لاندې ده، شام د عثماني حکومت تر واکمنۍ لاندې د هر ځای په معنا و. د ختیځ هند شرکت (چې د ډېر اوږد رسمي نوم لنډه بڼه ده) په ۱۶۰۰ ز کال کې ختیځ انډیز ته د سوداګرۍ لپاره جواز ترلاسه کړ.
د عثماني سترواکۍ د زوال په اړه لیکنو د لویدیځ تاریخ پوهانو ته خوښي وربښله، ځکه چې د دې نوم یو باثباته او بې سیاله سیاست شتون درلود. پولې پراخې شوې او کمې شوې، خو دوی تل متحرک وو او له پیل څخه تر "بحث لاندې" وو. عثماني سترواکي د پخواني ختیځ روم د سترواکۍ له خاورې د دې سترواکۍ له تاوتریخوالي ډک زوال څخه رامنځ ته شوه. د روم وروستی سترواک د ۱۴۵۳ ز کال د مې په میاشت کې د خپلې پلازمېنې قسطنطنیې په کوڅو کې د عثماني پوځ له خوا په مخامخ جګړه کې مړ شو. فاتحانو د بالکان پاتې خاوره په میراث یووړه.
د دې ځمکو اوسيدونکو د ترکيې واکمني نه منله. ترکان دوی ته بهرنیان وو چې د دودونو، ژوند بڼې او ژبې یې په بشپړه توګه توپیر درلود. د ناکراریو د نه شتون له امله تشه را منځ ته نه شوه. د هنګري ځمکې د ترکیې تر واکمنۍ لاندې په ۱۶۸۸ ز کال کې د ترکیې په لویه جګړه کې د هابسبورګ سلطنت برخه شوه. له ۱۸۰۴ – ۱۸۳۳ ز کلونو د سربستان انقلاب، اوسنی سربستان را منځ ته کړ. د یونان د خپلواکۍ جګړې، ۱۸۲۱ – ۱۸۲۳ ز کلونه، عصري یونان رامنځ ته کړ، چې د لرغوني یونان ډېری ځمکې یې بېرته ترلاسه کړې، خو قسطنطنیه یې ترلاسه نه کړه. عثماني اعلی باب د خپلې سترواکۍ له یوې څلورمې څخه په پرله پسې ډول، په ځانګړې توګه په بالکان کې، تر برید لاندې وه. د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې په یو شمېر پېښو کې، امریکایی او بریتانوي جنګي بېړیو په بربري سمندري غلو بریدونه وکړل، ترځو د هغوی د غلا مخنیوي وکړي او زرګونه اروپایايي او امریکایايي غلامان بېرته آزاد کړي.
په ۱۸۵۳ ز کال کې د سلاویک بالکان هېوادونو په استازیتوب د روسیې سترواکۍ د عثماني سترواکۍ شتون تر پوښتنې لاندې راوست. پایله یې د  ۱۸۵۳-۱۸۵۶ ز کلونو د کریمیا جګړه وه، چې په کې بریتانوي سترواکۍ او فرانسوي سترواکۍ د روسیې د سترواکۍ د یرغل په وړاندې په مبارزه کې د عثماني سترواکۍ ملاتړ وکړ.په پای کې عثماني سترواکۍ د بالکان د سیمو کنټرول له لاسه ورکړ.
د نږدې ختيځ اصلي ډيپلوماتیک مفهوم
تر ۱۸۵۵ ز کال پورې، د نږدې ختیځ او لرې ختیځ اصطلاحات کومې ځانګړې سیمې لپاره نه کارول کېدل. لرې ختیځ، یو عبارت چې د ختیځ یو نوم لري، د لرې صفت په واسطه توصیف شوی، د وینا کوونکي په سیمه کې "لرې ختیځ" هر ځای ته کارول کېدای شو. د بېلګې په توګه: عثماني سترواکۍ، د ختیځ انډیز په څېر لرې ختیځ و. د کریمیا جګړې، د ۱۹ پېړۍ وروستیو د اړوندو اصطلاحاتو په وړاندې کولو سره په لغاتو کې بدلون راوست. د روسیې سترواکي پراخ تیري کوونکي پړاو ته د ننه شوې وه، چې د عثماني سترواکۍ او د چین په وړاندې په نظامي توګه فعاله شوې وه او ځمکنۍ پراختیا یې په اند کې وه. د بریتانیې حکومت په خپل سیاست له غور کولو وروسته پرېکړه وکړه چې تر برید لاندې دوه ځواکونه د واک د توازن لپاره اړین دي. له همدې امله یې په دواړو ځایونو کې د روسانو مخالفت وکړ، چې یوه پایله یې د کریمیا جګړه وه. د دې جګړې په اوږدو کې د بریتانوي سترواکۍ ادارې د نویو لغتونو په خپرولو پیل وکړ، چې "نږدې ختیځ"، عثماني سترواکۍ، او "لرې ختیځ" ختیځ انډیز ته ځانګړې سیمه ییزه معنا ورکوله. دوه اصطلاحات مرکب نومونه وو چې ډېری وختونه د دش پر مټ نیښلول شوي وو.
په ۱۸۵۵ز کال کې، د هغه لیک یو چاپ چې مخکې ټایمز ته لېږل شوی و، د لیټل په ژوند (Littell's Living Age) کې خپور شو. د دې لیکوال، "د چینایي ژبې ژباړونکی چې ۱۰ کاله رسمي فعال خدمت یې کړی و " او د اورینټل کلب غړی و، توماس ټیلر میډوز نومېده، د بل ژباړونکي وړاندیز ته ځواب کې یې ویلی وو چې: د بریتانیا سترواکي، د چین پر وړاندې د روسیې د غلط ګواښ په اړه خپلې سرچینې ضایع کوي. د ليک په پای کې يې ویلی وو: "په نږدې ختیځ کې د 'ناروغ سړي' ملاتړ، یو ګران او پرلګښته کار دی؛ پرېږدئ چې انګلستان، فرانسه او امریکا هم وپوهېږي، چې څنګه دوی په لرې ختیځ کې یو 'ناروغ دیو' رامنځ ته کوي، ځکه چې دوی ښایي ډاډ ورکړي چې که ترکیه د اروپا اړتیا وي، چین د نړۍ اړتیا ده."د استعماري ادارې زیاتره برخې په دې کلب پورې اړه درلوده، چې د ویلنګټن د ډوک له خوا رامنځ ته شوی و. د میډو اصطلاحات باید د دې ادارې له لوري د کارونې بېلګې وښیي. که دا د اصلاحاتو لومړۍ کارونه نه وي، ټایمز ته لیک په ریښتینې توګه عامو خلکو ته د دې اصطلاحاتو له لومړنیو څرګندېدو څخه و. دوی سمدلاسه مشهورې شوې، چې د "شام" او "ایست انډیز" ځای یې ونیو، چې د هغوی کارونې په تدریج سره کمې شوې او ورپسې یې معنا بدلون و موند.
د نړۍ ۱۰۰ مشهور فلمونه
د نړۍ سل مشهور فلمونه یاد فلمونه د لیدونکو له نظره ډیر خوښ شوی دي چې لیدل یې نباید له لاسه ورکړي.
لوور
وېشنيزه:پاریس
د ابن عربي کتابونه
ابن عربي ډېر کتابونه او رسالې ليکلي دي. زيات عالمان په دې خبرې متفقه دي چې ابن عربي 290 کتابونه ليکلي. يو څو کتابونه او رسالې يې دا دي:
نور ولولئ
وېشنيزه:د ابن عربي ليکنې
دریم لتسي
دریم لتسی په انګلیسي Letsie III) اصلي نوم: David Mohato Bereng Seeiso) زوکړه ۱۷ د جولای ۱۹۶۳م کال) د لسوتو هیواد اوسنی پاچا دی.
مراد اباد
مراد اباد د هند يو ښار دی، دا د هند په اتر پرديش ايالت کې دی. دا د هند 53م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 641,583 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 889,810 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
اسراييل لرغونتون
د اسراييلو severian museum په عبراني ژبه מוזיאון ישראל ירושלים، د muze، د yisrael yerushalayim، چې د ملي موزيم د اسراييلو cicitatis بيت المقدس تاسيس په کال 1965. givat مږ د بيت المقدس کې پروت دی په غره کې پاتې دي.
بهرني سره د تړاو له امله
وېشنيزه:اسرايل
محمد حسن ضمير ساپی
محمد حسن ضمير ساپی (زوکړه ١٣٠٨ لېږديز لمريز کال د لغمان ولايت)-مړينه د ۱۳۸۷ ل ل کال د مرغومي لومړۍ) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، د ادب او تاريخ په څانگه کې يو نوميالی پوهاند وو.
زده کړې
پوهاند محمد حسن ضمير ساپی د عبدالظاهر ساپي زوی، د حاجي میرزا محمد مکمل اخوندزاده لمسی په ۱۳۰۸ لېږديز لمریز کال کې د لغمان ولایت د علي خېلو په کلي کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې یې په خپل کلي کې سرته ورسولې او په۱۳۳۰ لمریز کال د کابل له عالي دارالمعلمین څخه فارغ شو. هغه تر دې کچې په زده کړو بسنه ونه کړه او خپلو زده کړو ته یې د کابل پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو د پوهنځي د تاریخ او جغرافیې په څانگه کې دوام ورکړ او په ۱۳۳۴ لمریز کال له دغه پوهنځي څخه د لیسانس په درجې سره فارغ شو. پوهاند ضمیر ساپي د امریکې د متحدو ایالتونو په هاروارد او جورج ټاون پوهنتونونو او بیا د هند هېواد په علیگړ پوهنتون کې لوړې زده کړې وکړې.
نوموړي هغه مهال چې په متحده ایلاتو کې زده کړې کولې، په ویتنام کې د امریکا جگړه روانه وه. هغه په یوه مقاله کې دغه جگړه وغندله او د یوه ځوان افغان محصل په توگه یې د خپل ویښ ضمیر په حکم له دغې جگړې سره خپل مخالفت څرگند کړ، چې د امریکایي چارواکيو له سخت غبرگون سره مخامخ شو.
دندې
پوهاند ضمیر بېرته خپل هېواد ته راستون شو او د خپلو خلکو چوپړ ته یې ملا وتړله. هغه د ۱۳۳۵ لمریز کال په وري میاشت کې د کابل ښار د دارالامان په ښوونځي کې د ښوونکي سپېڅلې دنده پیل کړه او د هېواد د بچیانو په ښوونه او روزنه بوخت شو. استاد ضمیر ساپي د ښوونځي له دورې څخه له لوستلو او لیکلو سره ځانگړې مینه درلوده. هغه مهال یې شعر یې وایه، مقالې یې لیکلې او د هېواد په ډله يیزو رسنیو کې یې خپرولې.
هغه په ۱۳۳۶ لمریز کال د پښتو ټولنې د ادبیاتو د څانگې د مدیر په حیث وگومارل شو، چې خپل ټول فکري توان او علمي استعداد یې د پښتو ادبیاتو د غوړېدو او سمسورتیا چارې ته څانگړی کړ.
پوهاند ضمیر په ۱۳۴۱ لمریز کال کې د ادبیاتو او بشري علومو په پوهنځي کې د استاد په توگه په کار پیل وکړ چې وروسته بیا په ۱۳۵۷ ل ل کال کې د همدغې پوهنځی رییس شو. په ۱۳۵۹ ل ل کال کې، هغه مهال کله چې شوروي پوځ پر افغانستان یرغل کړی وو، پوهاند ضمیر په دې اړه هم انتقادي دریځ غوره کړ، پټ او ښکاره یې ددغه یرغل غندنه وکړه او د هغه وخت له سیاسي او ټولنیزو ناخوالو سره یې څرگند مخالفت کاوه.
پوهاند ضمیر ساپی لا تنکی ځلمی وو چې له سیاست او سیاسي مبارزې سره آشنا شو. هغه د خپل رنځېدلي ولس درد احساس کړ او د خپل ویښ وجدان په حکم له ټولنیزو ناخوالو او بې عدالتیو سره د مبارزې په مقصد د هېواد د بادرده او منورو ځوانانو له هېوادپال غورځنگ سره یو ځای شو. هغه د ویښ ځلمیانو له غورځنگ سره ملگری شو او تر پایه نه یواځې ددغه غورځنگ ارمانونو ته ژمن پاتې شو. بلکې د ویښ ځلمیانو په روشنگرانه فعالیتونو کې یې هراړخیزه ونډه واخیسته.
استاد ضمیر ساپي د خپل ژوند په اوږدو کې هېڅکله هم د زور او زرو په وړاندې سر ټیټ نه کړ او تل یې په سیاسي او ټولنيزو مسایلو کې خپلواک او مستقل دریځ درلود. هغه هېڅکله هم سپین ته تور او تور ته سپین و نه ویل او د مقام او څوکۍ د لاس ته راوړلو لپاره یې د خپلې عقیدې او ارادې پر خلاف گام وانه خیست. هغه د پوهنې په ډگر کې په لویه مینه او لېوالتیا کار کاوه او په علمي او څېړنيزو کارونو کې هېڅکله هم نه ستړی کېده.
د ارواښاد پوهاند ضمیر ساپي تر ۲۰۰ زیاتې مقالې، شعرونه،مرکې، علمي او څېړنيزې لیکنې په هېواد کې دننه او له هېواده بهر په بېلابېلو ژبو او رسنیو کې خپرې شوې دي. ارواښاد ساپي په لسگونو ملي، سیمه ایزو او نړیوالو سیمینارونو او کنفرانسونو کې گډون کړی او خپلې علمې لیکنې او مقالې یې پکې لوستلې دي.
په شپېتمو زېږدي کلونو کې، هغه مهال چې پوهاند ضمیر د افغانستان د علومو اکادیمۍ د تاریخ څانگې مشر وو، د کوشانيانو د دورې د هنر او تمدن په برخه کې ارزښتناکې څېړنې وکړې. همدا راز هغه مهال چې یونسکو د منځنۍ آسیا د هنر او تمدن پر تاریخ څېړنې کولې، استاد ضمیر ساپی یې د پروژې مشر وټاکه. هغه سر بېره پردې چې په کابل کې یې په دې اړه څېړنې کولې او د کوشانیانو د تاریخ کتاب یې ولیکه، هر کال به یې یو ځل پاریس ته سفر کاوه او هلته یې د نوموړي کتاب د سمون چارې پر مخ بیولې.
استاد ضمیر اووه اولادونه درلودل چې یو یی د هیواد او هیوادوالو د هوسایی او سوکالۍ په لاره کې قربان کړ. دی په کورنۍ کې د خپلې مېرمنې صمیمي ملگری، د خپلو اولادونو مهربان پلار او د دوستانو غمخور دوست او د کار او تدریس په ساحه کې یو زړه سواند او کره همکار او لارښود وو. له ده نه چا ترخه خبره نه ده اورېدلې.