cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ځنګلي ژوند
دين
په ټوله نړۍ کې ډېر ژوي په ګڼو کلتورونو کې سپڅلی اهميت لري، دا ژوي او د دوی توليد په مذهبي رسوماتو کې د سپېڅلو شيانو په توګه کارېدای شي. د بېلګې په ډول، باز، شاهين او د دوی بڼکې د سيمه يزو امريکايانو لپاره د مذهبي شیانو په توګه ستر کلتوري او روحاني ازښت لري. په هندوايزم کې غوا سپېڅلې بلل کېږي.
مسلمانان په لوی اختر کې قرباني کوي، تر څو د خدای په مينه کې د ابراهيم د قربانۍ د جذبې يادونه وکړي. د اختر په درې وځو کې اوښان، ګډان، بزې د قربانۍ په توګه وړاندې کېږي.
په مسيحيت کې بايبل د ژويو بېلا بېلې نښې لري، وری د عيسی يو مشهور لقب دی. په عهد جديد کې د مرقس، لوقا او يوحنا انجيل د ژويو نښې لري: «مرقس زمری دی، لوقا غویی دی او يوحنا باز دی».
هستوي ترکیب
هستوي ترکیب یا فیوژن داسې یو تعامل دی په کوم کې چې دوه یا زیاتې اتومي هستې د یوې یا زیاتو جلا اتومي هستو او فرعي اتومي اجزاوو (نیوترونونو یا پروتونونو) د تشکیل لپاره په خپل منځ کې سره ترکیب کېږي. د تعامل کوونکو او محصول د کتلې توپیر د انرژۍ د ازادېدو یا جذب په بڼه راښکاره کېږي. په کتله کې دغه توپیر د اتومي هستو له تعامل څخه د مخکې او وروسته  هستوي رابطې د انرژۍ له توپير څخه رامنځته کېږي. هستوي ترکیب هغه پروسه ده چې فعال او د اصلي سلسلې ستورو او د مطلق مقدار نورو ستورو ته انرژي ورکوي، په کوم کې چې په لوړ مقدار انرژي ازادېږي.
لعاب (لاړې)
لعاب (چې په معمول ډول ورته لاړې ویل کېږي) د حجرو څخه بهر مایع ده چې په خوله کې د لعابي غدودو له لورې تولید او افرازېږي. په انسانانو کې، لعاب کابو ۹۹ سلنه اوبه دي، سربېره پر دې الکټرولایټ، مخاط، د وینې سپینې حجرې، اپیټلي حجرې (له کومو چې DNA استخراج کېږي)، انزایمونه (لکه لیپاز او امیلاز)، د میکروب ضد مواد (لکه افرازي IgA، او لایزوزومونه) په کې شامل دي.
هستوي ترکیب
د هستوي ترکیب هغه پروسه چې د اوسپنې-۵۶ عنصر یا نېکل-۶۶ عنصر څخه سپکې هستې پکې تولیدېږي، په عمومي ډول انرژي ازادوي. دغه عناصر د یوې نسبتاً کوچینۍ کتلې او په هره ذروي هسته کې د نسبتاً زیاتې رابطوي انرژۍ  لرونکي دي. له دغو څخه د سپکو هستو ترکیب انرژي ازادوي (چې یوه اکزوترمیک یا حرارت ازادوونکې پروسه ده)، په داسې حال کې چې د درندو هستو د ترکیب پایله په محصول نوکلئونونو کې د انرژۍ د حفظ لامل کېږي، او د تعامل حاصل یې یو د حرارت جذبوونکی (اندوترمیک) تعامل دی. د دې پروسې د بالعکس لپاره چې هستوي ټوټه کېدنده ده، د دې ضد صدق کوي. هستوي ترکیب نسبتاً سپک عناصر لکه هایدروجن او هېلیوم کاروي کوم چې عموماً ډېر ذوب منونکي دي؛ په داسې حال کې چې په نسبي ډول درانده عناصر، لکه یورانیوم، توریوم او پلوتونیوم، د ټوټه کېدو نسبتاً لوړ قابلیت لري. د یو نوي سوپر ستوري (supernova )  بې ساري ستوریزه فزیکي پېښه له اوسپنې څخه په درندو عناصرو باندې د هستو د ترکیب لپاره کافي اندازه انرژي تولیدولی شي.
لعاب (لاړې)
کوم انزایمونه چې په لعابو کې شتون لري د خوراکي نشایستې او غوړو د هضم پروسې د پیل لپاره اړین دي. دا انزایمونه همدارنګه د هغو خوراکي ټوټو په تجزیه کولو کې هم رول لري چې د غاښونو په منځ کې پاته کېږي، نو ځکه غاښونه د باکټریایي تخریب څخه ساتي. لعاب همدارنګه د ښوی کولو فعالیت هم ترسره کوي، خواړه خیشتوي او اجازه ورکوي چې خواړه تېرېدلو پیل آسانه شي، او د خولې مخاط له وچېدو څخه ژغوري.
هستوي ترکیب
تاریخچه
په ۱۹۲۰ز کال کې ارتور اډېنګټون وړاندیز وکړ چې د هایدروجن-هېلیوم په ګډه ترکیب کېدای شي د ستوریزې انرژۍ اصلي منبع وي. کوانټمي تونل وهنه په ۱۹۲۷ز کال کې د فرېدریش هونډ له خوا کشف شوه، او لږ موده وروسته رابرټ اتکېنسون او فیتز هوترمنز د سپکو عناصرو اندازه ګیري شوې کتلې وکارولې تر څو وښیي چې د انرژۍ زیات مقدارونه کولی شي د کوچینیو هستو له ترکیب څخه ازاد شي. د پاتریک بلاکېټ له خوا د مصنوعي هستوي بدلون د لومړنیو تجربو په مرسته، په ۱۹۳۲ز کال کې د مارک اولیفانټ له خوا د هایدروجن د اېزوتوپونو لابراتواري ترکیب تر سره شو. د هماغه لسیزې په پاتې برخه کې، په ستورو کې د هانس بېته له خوا د هستوي ترکیب د اصلي دوران تیوري وړاندې شوه. د پوځي موخو لپاره د ترکیب په اړه څېړنې د ۱۹۴۰مې زېږدیزې لسیزې په لومړیو کې د منهاتن د پروژې د یوې برخې په توګه پیل شوې. په خپل ځان بسیا هستوي ترکیب د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۲ز کال د نومبر په لومړۍ نېټه د آیوي مایک د هایدروجن (ترمو نوکلئیر) بم د ټسټ له لارې تر سره شو.
د ترکیب په بټیو کې د کنترول شوي ترکیب د پراختیا په اړه څېړنې له ۱۹۴۰مې زېږدیزې لسیزې راهیسې ادامه لري، خو یاده تکنالوژي لا تر اوسه پورې د پراختیا په پړاو کې ده.
لعاب (لاړې)
د حیواناتو بېلابېل دولونه د لعاب لپاره ځانګړې کارونې لري چې له هضم څخه ډېر وړاندې دي. ځینې ګړندي د خپل غوړ لعاب څخه د ځالو په جوړولو کې کار اخلي. د آئروډراموس ځالې د مرغانو د ځالو بنسټيز سوپ جوړوي. کبرا ماران، وایپران او د زهري کلاډ ځینې نور غړي د نېش غاښونو په واسطه تزریق شويو لاړو له لارې ښکار کوي. ځینې کاټرپیلاران د ورېښم پروټين څخه چې په اصلاح شویو لعابي غدودو کې ساتل شوي دي‌ (کوم چې له فقاري حیواناتو سره اړیکه نلري)، د ورېښمو تار تولیدوي.
ترکیب
د انسان لعاب چې په لعابي غدودو کې تولیدېږي، ۹۹.۵ سلنه اوبه په خپل ترکیب کې لري، خو همدارنګه ځینې نور مهم مواد هم لري، لکه الکټرولایټ، مخاط، د باکټریا ضد مکربات او بېلابېل انزایمونه. له طبي اړخه، د لعابو اجزاوې په غیر مداخله کوونکي توګه کولی شي د خولې او سیسټمي ناروغیو په هکله مهم تشخیصي معلومات وړاندې کړي.
هستوي ترکیب
پروسه
د سپکو عناصرو له فیوژن سره د انرژۍ ازادېدل د دوو متضادو قوو د متقابلې اغېزې له امله دي: چې له یادو قوو څخه یوه یې هستوي قوه ده، کومه چې پروتونونه او نیوترونونه سره ترکیبوي، او بله یې د کلمب قوه ده، کومه چې د پروتونونو د یو بل د دفعې لامل کېږي. پروتونونه مثبت چارج لري او یو بل د کلمب د قوې په واسطه دفع کوي، خو له دې سره سره، کولی شي له یو بل سره ونښلي، چې په دې سره د هستوي جاذبې په نامه د یوې بلې لنډ-واټنې قوې د شتون ښودنه کوي. سپکې هستې (یا له اوسپنې او نکلو څخه کوچینۍ هستې) په کافي اندازه کوچینۍ او له پروتونو څخه تشې دي او هستوي قوو ته اجازه ورکوي تر څو پر دافعه باندې غلبه وکړي. د دې جذب دلیل دا دی چې هسته په کافي ډول دومره کوچینۍ ده چې ټول نوکلئونونه (پروتونونه یا نیوترونونه)  لنډ-واټنه جاذبوي قوه لږ تر لږه په دومره ځواک سره حس کوي په کوم چې د کلمب د لایتناهي واټن دافعه حس کوي. له سپکو هستو څخه د ترکیب له لارې د هستو جوړېدل د ذراتو له خالص جذب څخه اضافي انرژي ازادوي. په هر حال، د لویو هستو په صورت کې هېڅ انرژي نه ازادېږي، ځکه چې هستوي قوه لنډ-واټنه ده او نشي کولی د نسبتاً اوږده هستوي طول په مقیاسونو کې عمل کولو ته ادامه ورکړي. بناءً، د دا ډول هستو له ترکیب څخه انرژي نه ازادېږي، بلکې پر ځای یې د دا ډول پروسو لپاره انرژۍ ته د ورودي په توګه اړتیا ده.
لعاب (لاړې)
د لعابو ورځنی محصول
متخصصین د لعابو اندازې په هکله چې یو روغ کس یې تولیدوي د نظر اختلاف لري. اټکل شوی چې هره ورځ کابو ۱۵۰۰ ملي لیټره لعاب تولیدېږي او څېړونکي په عمده ډول مني چې دا کچه د خوب په وخت کې د پام وړ راټیټېږي. په انسانانو کې، سب منډیبولار غده کابو ۷۰ – ۷۵ سلنه لعاب تولیدوي، په داسې حال کې چې د پاروټیډ غده له ۲۰ تر ۲۵ سلنې لعاب افرازوي؛ په لږه کچه لعاب د نورو لعابي غدودو په واسطه افرازېږي.
دندې
لعاب د خوړو په هضم او همدارنګه د خولې د پاکوالي ساتلو کې مرسته کوي. که د لعابو نورمال دنده شتون ونلري د غاښونو خرابېدو، د اوریو ناروغۍ (جینجیوایتس او پریوډونټایټس)، او د خولې نورې ستونزو کې په مکرر ډول د پام وړ زیات والی راځي. لعاب د باکټریایي پټوجن وده محدودوي او غاښونو خرابېدو مخنیوي او د میکروبونو لپاره د شکر او نورو خوراکي سرچینو لرې کولو سره د خولې او سیسټمي روغتیا په ساتلو کې یو لوی فکټور ګڼل کېږي.
غوړول
لعاب د خولې مخاط پوښوي او په میخانیکي ډول یې د خوراک، خوړو تېرولو او غږېدلو په وخت کې له صدمې څخه ساتي. د هغو کسانو چې لاړې یې کمې شوې وي (زیروسټومیا) په هغو کې د خولې درد ډېر عام وي او خواړه (په ځانګړې توګه وچ خواړه) په خوله کې د ننه نښلي.
هضم
د لعابو هاضمي دنده کې د خوړو مرطوبول او د خوړو بولوس جوړولو کې مرسته کول شامل دي. د لعابو غوړولو دنده د خوړو بولوس ته اجازه ورکوي چې له خولې څخه مرۍ ته په اسانۍ سره تېره شي. لعاب د امیلاز په نوم انزایم، چې تیالین هم ورته ویل کېږي، لري، کوم چې دا وړتیا لري ترڅو نشایسته د مالټوز او ډکسټرین په څېر ساده قندونو ته تجزیه کړي ترڅو په وړو کولمو کې لا نور هم تجزیه شي. د نشایسته کابو ۳۰ سلنه هضم په خوله کې ترسره کېږي. لعابي غدود همدارنګه لعابي لیپاز (د لیپاز یوه ډېره پیاوړې بڼه) هم افرازوي ترڅو د غوړو هضم پیل کړي. لعابي ليپاز په نويو زېږېدلو ماشومانو کې د غوړو هضم کې رغنده رول لوبوي ځکه د هغوی پانقراصي لیپاز لا ډېر وخت ته اړتیا لري ترڅو وده وکړي.
په خوند کې رول لرل
لعاب د خوند په حس کې ډېر مهم دی. دا هغه مایع وسط دی په کوم کې چې کیمیاوي مواد د خوند آخذور ته لېږدول کېږي (اکثره توګه ژبني پاپیلا پورې تړلي دي). هغه کسان چې لږ لعاب یا لاړې لري له ډیسګویزیا (یعنې ګډوډ خوند، د بېلګې په توګه د خوند په څکلو کې د وړتیا کمښت یا ټول وخت په خوله کې یو بد، فلزي بوی لرل) څخه شکایت کوي. یو نادر حالت چې په خوند باندې اغیزه کوي او پېژندل شوی دی هغه «د لعابو هایپرناټریم» دی یا په لاړو کې د سوډیم کچې زیاتوالی دی چې د نورو حالتونو له امله نه رامنځته کېږي (لکه شوګرن سنډروم)، په دې حالت کې هرڅه «تروش» خوند پیدا کوي.
هستوي ترکیب
پروسه
ترکیب ته د هستو د اړ ایستنې لپاره، حتی د هایدروجن په څېر د تر ټولو سپکو عناصرو لپاره د انرژۍ د پام وړ مقدار ته اړتیا ده. کله چې هستې په کافي ډول لوړو سرعتونو ته تعجیل ومومي، نو د دغه الکترو مقناطیسي دافعې پر وړاندې غلبه موندلی شي او دومره سره نږدې کېدای شي چې هستوي جاذبوي قوه د کلمب له دافعې قوې څخه لویه شي. کله چې هستې په کافي اندازه سره نږدې شي، ځواکمنه هستوي قوه په چټکۍ سره وده کوي او ویلې کېدونکي نوکلئونونه (هستوي ذرې چې پروتونونه یا نیوترونونه دي) په بنسټیز ډول په یو بل کې "ورلوېږي" او پایله یې فیوژن او د خالصې انرژۍ تولید دی. د سپکو هستو ترکیب، چې یوه نسبتاً درنده هسته او زیاتره وخت یو ازاد پروتون او نیوترون رامنځته کوي، په عمومي ډول له هغې انرژۍ څخه زیاته انرژي ازادوي کومه چې د هستو د یو ځای نیولو لپاره کاروي؛ دا یوه اکزوترمیک (حرارت ازادوونکې) پروسه ده چې په ځان-بسیا تعاملونه رامنځته کولی شي.
په اکثرو هستوي تعاملاتو کې ازادېدونکې انرژي په کېمیاوي تعاملاتو کې د ازادېدونکې انرژۍ پرتله ډېره زیاته ده، ځکه چې هغه رابطوي انرژي چې یوه هسته ټینګه نیسي، له هغې انرژۍ څخه زیاته ده چې الکترونونه له هستې سره یو ځای ساتي. د بېلګې په توګه، د هایدروجن هستې ته د یوه الکترون په ور اضافه کولو سره تر لاسه کېدونکې د ایونایزېشن انرژي ۱۳.۶ اکترون ولټه (eV) ده ـــ د دیوتریوم-ترېتیوم (D–T)  له تعامل څخه چې د څنګ په ډیاګرام کې ښودل شوی دی، د ۱۷.۶ مېکاولټ الکترون (MeV) له یو میلیونمې برخې څخه لږ ده. د ترکیب تعاملات د ټوټه کېدنې له هغو څخه په ځلونو زیات د انرژۍ کثافت لري؛ یاد تعاملات في واحد کتله باندې زښته زیاته انرژي تولیدوي، که څه هم چې د انفرادي ټوټه کېدنې تعاملات د ترکیب له منفردو تعاملاتو څخه د ډېرې زیاتې انرژۍ لرونکي دي، کوم چې په خپل وار سره له کېمیاوي تعاملاتو څخه په میلیونونه ځله ډېره انرژي لري. په انرژۍ باندې یوازې د کتلې مستقیم اړوَنه، لکه څرنګه چې د مادې او مضاد مادې د تباه کوونکي ټکر په پایله کې رامنځته کېږي، په في واحد کتله کې له هستوي ترکیب څخه ډېره انرژي لرونکې ده. (د یو ګرام مادې بشپړه تبادله ۱۰۱۳ x۹ ژوله انرژي ازادوي.)
د فیوژن په کارولو سره د برښنا د تولید په اړه څېړنې له ۶۰ نه د زیاتو کلونو څخه را په دې خوا په لاره اچول شوې دي. که څه هم چې کنترول شوی ترکیب په عمومي ډول له اوسنیو تکنالوژیو سره د اداره کېدو وړ دی (د بېلګې په توګه له فیوزرونو-fusors سره)، په بریالۍ توګه د اقتصادي فیوژن تر سره کېدنه د علمي او تکنالوژیکي نیمګړتیاوو[کومو نیمګړتیاوو؟]  له امله له ستونزو سره مخ شوې ده؛ خو سره له دې، د پام وړ پرمختګونه پکې شوي دي. په اوس وخت کې، د فیوژن کنترول شوي تعاملات نه دي توانېدلي تر څو د ماتېدو په حد کې (په ځان بسیا) کنترول شوی فیوژن رامنځته کړي. د دې کار لپاره دوې پرمختللې تګلارې له مقناطیسي محصورولو (چمبري طرحو) او د عطالتي محصورولو (لېزري طرحو) څخه عبارت دي.
د آس اېلَونه
د اس د اېلولو (اهلي کولو) په تړاو د ګڼ‌شمېر مهمو مسایلو په هکله یوشمېر فرضیې شتون لري. که څه هم د ډبرو لرغونې دورې د مغارو نقاشیو له‌مخې، آسونو کابو ۳۰،۰۰۰ کاله مخکې تر میلاده شتون درلود، خو دا ځناور آسونه وو او په ډېر احتمال سره د غوښې په موخه ښکار کېدل.
د آس د اېلېدلو څرنګوالی او مهال، تل یو لانجمن بحث پاتې شوی دی. د حمل او نقل وسیلې په توګه د آس لومړنۍ کارونې په هکله تر ټولو څرګند شواهد د کابو ۲۰۰۰م‌ز کال له مدفون‌شویو ګاډیو څخه ترلاسه شوي دي. سره له‌دې، د دغې فرضیې د باوري کېدلو په هکله آثار او شواهد وموندل شول چې، آسونه کابو ۳،۵۰۰ کاله مخکې تر میلاده په اوراسیا ستېپونو کې اهلي شوي دي. د بوتای هڅوب اړوندو کشفیاتو ښودلې وه چې د قزاقستان په آکمولا کې د بوتای استوګنځي د آسونو د لومړي اېلېدنې سیمه ده. په وروستیو کلونو کې ترسره شوې جنتیکي شننې ښیي چې آسونه ۶،۰۰۰ کاله مخکې په لوېدیځ قزاقستان او اوسني اوکراین کې اېل شوي دي.
جنتیکي شواهد ښیي چې د اوسني آس د مخکېنیو نسلونو اېلېدنه په ډېر احتمال سره، شاوخوا ۲،۲۰۰ کاله مخکې تر میلاده د لوېدیځې اوراسیا د پانتیک-کسپین ستېپي سیمې په ولګا-دان کې شوې ده. د اوراسیا نورو سیمو ته، د حمل او نقل، کرنیزو کارونو او جګړې لپاره د آسونو کارونه له نوموړې سیمې څخه رایجه شوه. ساینس‌پوهان د اېل شویو آسونو بریالۍ پراخه کارېدنه له مشاهده شویو جنتیکي بدلونونو سره اړوند ګڼي. هغوی ګومان کوي چې په آسونو کې غښتلې ملا (GSDMC جېن) او زیاتېدونکی تابعیت (ZFPM1 جېن) د سپرلۍ لپاره د هغو کارَونه لا مناسبه کړې وي.
مخینه
د آس د اېلولو نېټه تر یوه بریده د «اېلولو» په تعریف پورې تړاو لري. ځیني ژوپوهان، «اېلَونه»، پر پالنې او روزنې باندې د انسان واکمنۍ په توګه تعریفوي، چې کېدای شي د لرغونو آسونو په تنوع او اندازه کې د بدلونونو په واسطه، په پخوانیو سکلېټي نمونو کې ولېدل شي. نور څېړونکي بیا، د کاري فعالیت د سکلېټ او غاښونو شواهدو؛ وسلو، هنر او معنوي مصنوعات؛ او د انساني هڅوب د ژواک نمونو په شمول، نور پراخ شواهد په پام کې نیسي. د ځینو شواهدو پر بنسټ، مخکې تر دې چې آسونه د کاري ژویو په توګه وروزل شي، د غوښې او شیدو تامینوونکې سرچینې په توګه ساتل کېدل.
د اهلي آس پخواني نسلونه
په ۲۰۰۵ز کال کې، له ۵۳،۰۰۰ کلنو فوسیلونو څخه نیولې تر اوس‌مهالو آسونو پورې، د Equidae (آسونو) فامیل ګڼ‌شمېر غړو مایتوکاندریایي DNA (یا mtDNA) د یوې مطالعې له‌لارې تجزیه او تحلیل شوه. د نوموړې مطالعې له‌مخې، ټول آسونه په یوې کورنۍ (یا داسې یوه ډله چې ګډ نسب ولري) پورې اړوند فرض شول، چې درې بېلابېلې جنتیکي نوعې لري: د سویلي امریکا هیپیدیون (کوچنی آس)، د شمالي امریکا اړوند د نوې نړۍ هرینګتون‌هیپوس (رکاب‌لرونکو آس) او اېکوس (واقعي آس). تر تاریخ مخکې آسونه او پرزېوالسکي آس او همدا راز اوسنی اهلي آس د واقعي آسونو په کتار کې راځي او یوې واحدې هولارکتیکې نوعې پورې اړوند دي.
واقعي اس د امریکا له لویې وچې څخه اوراسیا ته د بېرینګیا له‌لارې تللی دی او نسل یې، په پراخه توګه، له شمالي امریکا څخه مرکزي اروپا او د پلیستوسن کنګلي سیمو شمال او سویل ته خور شوی دی. د دغه آس نسل په بېرنګیا کې کابو ۱۴،۲۰۰ کاله مخکې او د امریکا لویې وچې په پاتې سیمو کې شاوخوا ۱۰،۰۰۰ کاله مخکې منقرض شو. سره له‌دې، دغه کلاد (کورنۍ) په اوراسیا کې ژوندۍ پاتې شوه او داسې برېښي چې ټول اهلي آسونه له دغه نسل څخه رامنځ‌ته شوي دي. دغو آسونو له ځانه کوچنی فایلوجغرافیایي جوړښت وښوده، چې په ډېر احتمال سره د هغو لوړه درجه لرونکی تحرک او تابعیت څرګندوي.
د کنګل پېر آسونه، په اروپا او اوراسیا ستېپونو او شمالي امریکا کې د لومړنیو عصري انسانانو له‌خوا د غوښې لپاره ښکار کېدل. زیات‌شمېر مسلخونه شتون لري او په اروپا کې د مغارې ګڼ‌شمېر نقاشۍ ښییي چې دغو آسونو څه ډول ظاهر بڼه درلوده. د کنګل پېر ګڼ‌شمېر دغه فرعي نوعې، د وروستي کنګلیز پېر پای اړوندو چټکو اقلیمي بدلونونو په اوږدو کې له‌منځه لاړې یا هم د انسانانو له‌خوا، په ځانګړې توګه شمالي امریکا کې (چېرې د آس نسل په بشپړه توګه منقرض شو) ښکار شوې.
جنتیکي شواهد
په ۲۰۱۴ز کال کې د یوې مطالعې له‌لارې، د لرغونو آسونو (چې لا اېل شوي نه‌وو) له هډوکو څخه ترلاسه شوې DNA، د نومهالو آسونو له DNA سره پرتله شوه او وموندل شوه چې ۱۲۵ جېنونه له اېلېدنې سره په تړاو کې دي. ځینو یې فزیکي بڼه درلوده چې د عضلو او اندامونو پر وده، د زړه ځواک او تعادل باندې یې اغېزه درلوده. ځیني نور بیا ادراکي کارکړنې پورې اړوند ګڼل کېږي او په ډېر احتمال سره د آس د اېلولو لپاره اړین وو، چې په هغو کې ټولنیز چلند، د زده کولو وړتیاوې، ډار ته غبرګون او توافق شاملېږي. په دغې مطالعه کې کارول شوې DNA د ۱۶،۰۰۰ څخه تر ۴۳،۰۰۰ کلنو آسونو له هډوکو څخه ترلاسه شوې وه او له همدې امله د اېلېدنې پر مهال د پېښ شویو دقیقو بدلونونو لړۍ لا موندل شوې نه‌ده.
د آسونو مذکر او مونث جنسونو اېلېدنه کېدای شي د DNA هغو برخو ته په کتنې سره، چې یوازې او یوازې د مورنۍ لیکې (مایتوکاندریایي DNA یا mtDNA) او پلارنۍ لیکې (Y کروموزوم یا Y-DNA) په اوږدو کې انتقالېږي، تجزیه او تحلیل شي. د DNA په تړاو مطالعات ښیي چې د آس مونث جنس لپاره د اېلېدنې څوګونې پېښې شتون درلودلای شي، ځکه چې د اوسني آس د جنتیکي تنوع د بیانولو لپاره د مونث جنس اړینې لیکې ښیي چې، مونث جنس لږ تر لږه ۷۷ ډوله پخواني والدین درلودل چې په ۱۷ بېلابېلو نسبونو باندې وېشل شوي دي. له بلې خوا، د مذکر آسونو اېلېدنې ته په کتو سره، جنتیکی شواهد ښیي چې، په اېل شویو رمو کې له ځناور مونث جنس سره (چې په وار وار سره اېل شویو ډلو ته راتلل) د نارینه جنس یوشمېر یوځای شویو آسونو لپاره د اېلېدنې یوه واحده پېښه شتون لري.
په ۲۰۱۲ز کال کې یوې خپرې شوې مطالعې (چې له سیمه‌ییزو ځایونو څخه یې پر ۳۰۰ کاري راټول شویو آسونو باندې یې جېنومي نمونه‌اخېستنه ترسره کړه او همدا راز د لرغون‌پوهنې، مایتوکاندریایي DNA او Y-DNA په تړاو پخواني مطالعات یې بیا وکتل) وښودله چې آسونه، له آره، د اوراسیا ستېپ (بېدیا) په ختیځه برخه کې اېل شوي دي. د آسونو دواړو مذکر او مونث جنسونو نسل له دغې سیمې څخه خور شو او وروسته بیا مونث اضافي ځناور جنس له سیمه‌ییزو رمو څخه وراضافه شول؛ د وحشي مونث جنس اېلول د وحشي مذکر په پرتله اسانه وو. د بومي ځناورو آسونو لپاره نامناسب اقلیم، یا د اېلېدنې د شواهدو نه‌شتون په څېر لاملونو ته په کتو سره، د نړۍ په نورو سیمو کې د آسونو د اېلېدنې احتمال رد شوی دی.
د هند-بین النهرین اړیکې
داسې فکر کېږي چې د هند – بین النهرین اړیکو له میلاد څخه مخکې د دریمې زریزې په دوهمه نیمايي کې وده کړې ده او له میلاد څخه مخکې د ۱۹۰۰ کال وروسته د هند درې تمدن له منځه تللو سره دا اړیکې پرې شوې. بین النهرین لا دمخه د مصر او بین النهرین د اړیکو په چارچوب کې لږترلږه د د میلاد څخه مخکې شاوخوا ۳۲۰۰ کال راهیسې د هند نیم قارې او مصر ترمنځ د لاجورد ډبرې په سوداګرۍ کې منځګړیتوب درلود.
د نوې ډبریزې دورې پراختیا
د غیر مستقیم اړیکو لومړۍ دوره د ډبریز دورې انقلاب او د میلاد څخه مخکې د ۹۰۰۰ کال وروسته د کرنې د خپرېدو له امله رامنځته شوه. داسې فکر کېږي چې د سویلي آسیا له تاریخ وړاندې کرنې سیمه ایز سرچینې یوځای کړي، لکه بوکان لرونکې غواګانې چې سرچینې یې له د نږدې ختیځ څخه دي چې دا له میلاد څخه مخکې په ۸ام-۷ام زریزه کې  لومړي ګام ؤ او وروسته بیا د افریقا او ختیځ آسیا څخه سرچینې له میلاد څخه مخکې د دریمې زریزې څخه ورته اضافه شوې، مهرګر په سویلي آسیا کې یو له پخوانیو ځایونو څخه دی چې د کرنې او څارویو شواهد په کې موجود دي. په مهرګر کې له میلاد څخه مخکې د شاوخوا ۷۰۰۰ کال د نږدې ختیځ ابتدايي کرهنیزو محصولاتو بشپړ ډله لکه غنم، وربشې او همدارنګه وزې، پسونه او غواګانې موندل کېدی شي. د مهرګر مستطیلي کورونه او همدارنګه ښځینه مجسمې په اصل کې د نږدې ختیځ سره یوشان لري.
د سویلي آسیا د کرنې د نږدې ختیځ سرچینه عموماً منل شوې او دا سرچینه " د لسیزو راهیسې د لرغونپوهنې مجازی عقاید" وو. که څه هم ګریګوري پوسیل د یو ډېر مهم ماډل لپاره استدلال کوي، چې په دې ماډل د بوټي او څارویو ډولونو لومړنی اهلیت ممکن د مدیترانې څخه تر هند پورې په پراخه ساحه کې شوی وي، چې نوې ټیکنالوژي او نظرونه په چټکۍ سره په کې خپاره شول او په پراخ ډول شریک شول. اوس په دې ماډل باندې اصلي نیوکه دا ده چې ځنګلي غنم هېڅکله په سویلي آسیا کې نه دي موندل شوي، دا خبره دې ته اشاره کوي چې یا غنم لومړی په نږدې ختیځ کې د مشهورو وحشي ډولونو څخه پالل شوي او بیا جنوبي آسیا ته راوړل شوي، یا دا ځنګلي غنم په خوا په جنوبي آسيا کې موجود وو، خو يو قسم پرته له کومې نښې له منځه ولاړل.
جان فرانسوا جاریګ د مهرګر د خپلواک اصل لپاره استدلال کوي. جاریګ د "هغې انګیرنه څخه چې کرنیز اقتصاد په بشپړ ډول له نږدې ختیځ څخه سویلي آسیا ته وړاندې شو" او د ختیځ بین النهرین او لوېدیځ هند درې څخه د نوې ډبریز ساحو ترمنځ ورته والی څخه یادونه کوي، چې د دې ځایونو ترمنځ د "کلتوري دوام" شواهد دي. خو د مهرګر اصليت ته په کتو سره، جاریګ دې پایلې ته ورسېد چې مهرګر پخوانۍ سیمه ییزه مخینه لري او د نږدې ختیځ د نوي ډبریز کلتور څخه " شاته پاتې" نه دی.
ځمکني او سمندریرې اړیکې
له تېرو ۱۵۰۰۰ کلونو راهیسې تر عصري وختونو پورې د سمندر کچه شاوخوا ۱۰۰ متره لوړه شوې، اغیزې یې دا دي چې د ساحل کرښې په پراخه کچه راټیټې شوې دي. دا په ځانګړې توګه د هند او بین النهرین د ساحلي کرښو حالت دی چې په اصل کې د اوسني ۲۰۰۰ کیلومترو واټن په پرتله یوازې په ۱۰۰۰ کیلومترو واټن سره جلا شوې دي. د بین النهرین د ساحلونو او د هند سیمې ترمنځ واټن د سومریانو د پلرونو لپاره د نن ورځې په پرتله خورا کم ؤ. په ځانګړې توګه د فارس خلیج چې اوس یوازې ۳۰ متره ژور دی، به لږ تر لږه قسماً وچ ؤ او د بین النهرین حوزې پراختیا به یې جوړه کړې وه.
د هراپان لوېدیځ ښار د مکران ساحل په سوتکاګان دور، د عربي ټاپووزمې سر ته نږدې پروت ؤ او د سمندري سوداګرۍ لرغونی ځای ګڼل کېږي، چې دا ځای احتمالا د اوسني پاکستان او د فارس خلیج ترمنځ پروت دی.
د هند په سیمه کې سمندري کښتۍ مشهورې وې، لکه څنګه چې په ټاپو کې داسې بېړۍ ښکاري چې د ځمکې موندلو مرغان (ډیشا کاکا) په دي، چې تاریخ یې له میلاد څخه مخکې ۲۵۰۰-۱۷۵۰ کال پورې رسي. کله به چې په سمندر کې یوه بیړۍ ورکه شوه او ځمکه به د افق څخه لېرې وه، بېړۍ چلوونکو به دا مرغان خوشي کول او په خوندي ډول بېرته ځمکې ته الوتل او له په دې توګه به یې بېړیو ته خوندي ځای ته لاره ښودله. د هند او فارس خلیج په سیمه کې د بېړیو بېلابېلې ټاپې پېژندل شوې، چې د لویو کښتیو انځورونو په کې شته او بېړۍ جوړونې په بېلابېلو دودونو پورې یې تړاو لري. د اکاد سرګون ( له میلاد څخه مخکې ۲۳۳۴-۲۲۸۴ کال) په خپله یوه لیکنه کې ادعا وکړه چې "د میلوها، مګن او دلمون بېړیو د اکاد په ډنډونو کې دا کار ګړندی وکړ".
سعد الدين تفتازاني
ژباړه او راټولونه: عزت الله درویش/ تعلیم الاسلام ویب پاڼه
علامه سعد الدین تفتازاني د مشهورو نصابي کتابونو لکه: مختصر المعانی، مطول، شرح العقائد او شرح المقاصد مصنف دی. نوموړي ته په علم کلام، أدب، فلسفه، فقه، رياضي، منطق او هندسه کې عبور حاصل وو.
زېږېدنه: علامه صاحب په تفتازان کې چې د پخواني خراسان او موجوده (افغانستان) د هرات ولایت د کلو څخه وو، په۷۱۲هـ ق کي، د ۱۳۱۲ کال مطابق دنیا ته سترګې غړولې دي.
زده کړې: علامه تفتازاني رحمه الله د تعلیم په ابتداء کې ډېر ضعیف وو، تردې چې نورو ملګرو به ټوکې ورپسې کولې، یو صفت یي دا هم وو، چې ډیر متقي، پرهیزګاره طالب وو، دوهم صفت یي دا وو چې ډېره خواري به یي په زده کړو پسې کول.
علامه صاحب په دې اړوند وایي: زه یوه ورځ ډېر ستومانه شوم خوب راغلی وو، په خوب کې یو ځوان درې ځله راغی او راته وې ویل:
ای مسعوده! راځه تفریح وکړو ، ما ورته وویل چې زما سبق نه دی زده ، زه ولې تفریح وکړم. څلورم ځل یي راته وویل: راځه د الله (جل جلاله) رسول صلی الله علیه وسلم دې غواړي، بس په همدې وخت کې زه ولړزیدم او رعب راباندې پریووت ، ورسره روان شوم چې ګورم رسول الله صلی الله علیه وسلم ، له صحابه کرامو رضی الله عنهم سره تر یوې ونې لاندې ناست دی، ماهم خپل شکایت ورته وکړ چې ای د الله جل جلاله رسوله زما سبق نه زده کیږي ، رسول الله صلی الله علیه وسلم ، خپلې مبارکې لیاړې (ناړې)  زما په خوله کې را کړې زه چې کله راپور ته شوم زما سينه د علم لپاره پراخه شوې وه او زه په سبق باندې ډېر ښه پوهېدم.
تالیفات: علامه تفتازاني رحمه الله وروسته ډیر لوی عالم شو او د خپل وخت له جیدو او ثقه علماء کرامو څخه بلل کیده هغه ډیر تصنیفات وکړل، د مثال په ډول ده په ۱۶ کلنۍ کې پر زنجاني باندې د شرح التصريف العزی په نوم شرحه ولیکل او وروسته یي مطول په بلاغت کې، مقاصد الطالبين او شرح المقاصد الطالبین په علم کلام کې ، شرح العقائد النسفیه، شرح الرسالة الشمسیة فی المنطق، مختصر المعاني، النعم السوابغ فی شرح الکلام النوابغ للزمخشري، غایة تهذیب الکلام فی تحریر المنطق والکلام، التلویح الی شرح الحقائق التنقیح، شرح اربعین النوویة، حاشیة على شرح العضد على مختصر ابن الحاجب، ارشاد الهادي فی النحوی او یوه فتاوی په حنفي فقه کي، همداسي نور کتابونه هم تصنیف کړل.
فقهي مذهب: علامه تفتازاني رحمه الله په مذهب حنفي دی، دا خبره علامه عبدالفتاح أبو غده رحمه الله په تعلیق د (الاقامة الحجة علی الإکثار فی التعبد لیس ببدعة) کې په ډېرو دلائلو ثابته کړې ده او کوم چا چې ده ته د تشیع نسبت کړی په دې دلیل چې ده په بحث د تعریف المسند الیه کې مثال په علي او معاویة سره ویلی دا بې دلیله دعوه ده ځکه په فقه او عقائدو کې دده ټول تصنیفات او کتابونه په دې دلالت کوي چې هغه د اهل السنة والجماعة د لارې لاروی او حنفي مذهبه وو.
د میر سید سند سره علمي مباحثې: علامه تفتازاني رحمه الله او علامه سيد سند رحمه الله دواړه د يوه عصر وو ، دوی دواړه د وخت نامتو عالمان دي او په علومو او فنونو كې دواړو سارى نه درلود ، خو څرنګه چې دوی دواړه د تيموريانو د باد شاه شجاع الدين مظفر د مجلس غړي وو نو له دې سره به دوى په خپل مينځ كې كله نا كله په يوه بل باندې اعتراضونه كول او كله به لا د مناظرې او علمي مباحثي وار هم رارسيده.
ملا كاتب چلبي یا حاجي خلیفه د دوى د خپل منځي مباحثو او مناظرو ډيرې بيلګي ذكر كړي دي ‏چې ځيني یې په ځانګړی توګه چاپ شوي هم دي ‏.
د دوی تر ټولو مشهوره مناظره د علم بيان په دې مسئله كې وه چې تمثيل مستلزم تركيب لره دى او كنه ؟‏ (ددې مناظرې تفصيلي بحث د احوال المصنفين په ۳۴۲مخ كې مطالعه كولى شی ‏).
" كان لسان السيد افصح من قلمه ".
مړینه: نوموړی په ۱۳۹۰ هـ ق کال کي، د ۶۰ کلنۍ په عمر په سمرقند کې وفات او هملته دفن شو.
مالیکول
یو مالیکول د دوو یا څو اتومونو ګروپ دی چې د کیمیاوي رابطو په مرسته له یو بل سره تړلي دي. هرې برخې ته په کتو سره ښايي په دې اصطلاح کې هغه ایونونه شامل وي یا نه وي چې دغه معیار پوره کوي. په کوانټم فزیک، عضوي کیمیا او بیوکیمیا کې د ایونونو تفکیک له منځه ځي او مالیکول تر ډېره څو اتومي ایونونو ته د اشارې پر مهال کارول کېږي.
د ګازونو په خوځښتي یا حرکتي تیورۍ کې د مالیکول اصطلاح هرې ګازي ذرې ته کارول کېږي، پرته له دې چې ترکیب ته یې پام وشي. دا کار په مالیکول کې د دوو یا څو اتومونو د لرلو اړتیا را کموي، ځکه نجیبه ګازات انفرادي اتومونه دي.
هغه اتومونه او کمپلکسونه چې د غیر کوولانټي تعاملاتو [غیر متقابلو تعاملاتو] لکه هایدروجني یا ایوني رابطو په مرسته نښلول کېږي، معمولاً واحد مالیکولونه نه بلل کېږي.
مالیکولونه معمولاً د مادې برخې دي او د سمندرونو او اتوموسفیر ډېره برخه هم جوړوي. ډېری عضوي مواد مالیکولونه دي. ډېری ژوندي موجودات هم مالیکولونه دي: مثلاً پروتینونه، امینو اسیدونه چې دوی یې جوړ کړي، نوکلیک اسیدونه (DNA او RNA)، قندونه، کاربوهایډرېټونه، شحمونه او ویټامینونه. د غذايي موادو منرالونه عموماُ ایونيک مرکبات دي، ځکه نو مالیکولونه نه دي، مثلاً د اوسپنې سلفېټ.
د ځمکې پر مخ ډېری پېژندل شوي جامد مواد له مالیکولونو څخه نه دي جوړ شوي، بلکې تر یوې کچې یا په بشپړ ډول له کرېسټالونو یا ایونیکو مرکباتو څخه جوړ شوي دي. په دې کې د ځمکې د مادې ټول جوړوونکي منرالونه لکه شګې، خټه، ډبرې، سولېدلې ډبرې، تبۍ او د ځمکې هسته (مرکز) شامل دي. دا ټول ډېرې کیمیاوي رابطې لري، خو له داسې مالیکولونو څخه نه دي جوړ شوي چې د پېژندلو وړ وي.
هېڅ معمولي مالیکول د مالګو یا کوولانټ کرېسټالونو لپاره نه‌شو تعریفولی، که څه هم دغه مالیکولونه تر ډېره له تکراري واحدو حجرو څخه جوړ شوي چې په یوه سطحه کې پراخېږي. مثلاً ګرافین؛ یا درې بعدي لکه الماس، کوارټز او سوډیم کلورایډ. د تکراري واحد د حجروي جوړښت موضوع د اکثرو هغو فلزاتو لپاره هم راځي چې د اوسپنیزو رابطو متراکم فازونه لري. ځکه نو جامد فلزات له مالیکلونو څخه نه جوړېږي.
مالیکولي علم
د مالیکولونو علم د مالیکولي کیمیا یا مالیکولي فزیک په نامه یادېږي، یعنې تمرکز یې یا پر کیمیا او یا هم پر فزیک وي. مالیکولي کیمیا د مالیکولونو تر منځ پر تعامل د حاکمو قوانینو په اړه بحث کوي چې د کیمیاوي رابطو د جوړېدو او ماتېدو لامل کېږي، حال دا چې مالیکولي فزیک یې بیا پر جوړښت او خواصو د حاکمو قوانینو په اړه بحث کوي. خو په عمل کې دا توپیر ګونګ دی. په مالیکلولي علم کې مالیکول له یوه باثباته سیستم (ثابت حالت) څخه جوړ دی چې په جوړښت کې یې دوه یا ډېر اتومونه شامل دي. کله ناکله ښايي څو اتومي ایونونه د برېښنايي چارچ شویو مالیکولونو په توګه په پام کې ونیول شي.
تاریخچه او ایتمولوژي (ريښه پېژندنه)
د میریم وبسټر او پرلیکه ایتمولوژي ډېکشنرۍ پر اساس «مالیکول» کلمه د لاتیني کلمې «مول» یا د یوې کتلې له کوچني واحد څخه اخیستل شوې ده.
د مالیکول تعریف د مالیکولونو د جوړښت په اړه د پوهې په ډېرېدو سره بشپړ شوی دی. مخکېني تعریفونه لږ دقیق وو او مالیکولونه د خالصو کیمیاوي موادو د کوچنیو ذراتو په توګه تعریفېدل چې لا هم خپل کیمیاوي خواص ساتي. دا تعریف تر ډېره له منځه تللی، ځکه په معمولي تجربو کې د ډبرو، مالګې او اوسپنې په څېر ډېری مواد د اتومونو او ایونونو له لویو کرېسټالي شبکو څخه د کیمیاوي رابطو په مرسته جوړ شوي دي، خو له ځانته مالیکولونو څخه نه دي جوړ شوي.
رابطه
مالیکولونه معمولاً د کوولانټ رابطو په مرسته له یو بل سره تړلي دي. څو غیر اوسپنیز عنصرونه یوازې د مالیکول په توګه په چاپېریال کې موجود دي، دا ښايي یا د ترکیباتو یا د ورته هسته لرونکو مالیکولونو په ډول وي، خو د ازادو اتومونو په ډول نه وي چې یوه بېلګه یې هایدروجن دی.
ایونیک
ایوني رابطه یو ډول کیمیاوي رابطه ده چې د مخالفو چارچ شویو ایونونو تر منځ الکتروسټاټېکي جاذبه په کې شامله ده او په ایونیک مرکباتو کې لومړنی تعامل دی چې پېښېږي. ایونونه هغه اتومونه دي چې یو یا څو الکترونونه (کاتیونونه) یې بایللي او هغه اتومونه دي چې یو یا څو الکترونونه (انیونونه) یې ترلاسه کړي دي. د الکترونونو دا لېږد د الکتروولانس د کولانټ خلاف بلل کېږي. په ساده ډول، کاتیون یو فلزي اتوم دی او انیون یو فلزي اتوم نه دی، خو دا ایونونه ښايي ډېره پېچلې بڼه ولري چې بېلګه یې د NH4+ or SO42− په څېر ایوني مالیکولونه دي. په معمولي تودوخه او فشارونو کې ایوني رابطې تر ډېره جامدات (یا ځینې وخت مایعات) رامنځته کوي، خو له داسې جلا مالیکلونو پرته چې د پېژندنې وړ نه دي. د دا ډول موادو بړاس/تصعید هغه جلا مالیکولونه تولیدوي چې په هغو کې الکترونونه لا هم په کافي اندازه په بشپړ ډول لېږدول کېږي تر څو رابطې د کوولانټ پر ځای ایونیک وګڼل شي.
مالیکولي اندازه
ډېری مالیکولونه تر دې ډېر کوچني دي چې په عادي سترګو ولیدل شي. ډېری پولیمیرونه ښايي د DNA په څېر د ژوندیو موجوداتو د پولیمیرونو په ګډون ماکروسکوپيکي اندازو ته ورسېږي. هغه مالیکولونه چې د عضوي سنټېز لپاره د جوړوونکو بلاکونو په توګه کارول کېږي، له څو انګسټرومو (Å) څخه نیولې تر لسګونو انګسټرومونو Å یا د متر تر میلیاردم حد پورې بېلابېلې اندازې لرلای شي. معمولاً واحد مالیکولونه له نور سره نه‌شو لیدلی (لکه څرنګه چې پاس وویل شول)، خو کوچني مالیکولونه او حتا د واحدو اتومونو ټولیزې کرښې ښايي په ځینو شرایطو کې د اتومي ځواک د مایکروسکوپونو په مرسته ولیدل شي. ځینې تر ټولو لوی مالیکولونه ماکرومالیکولونه (macromolecules) یا سوپر مالیکولونه دي.
تر ټولو کوچنی مالیکول د دوه اتومي هایدروجن مالیکول دی چې د رابطې اوږدوالی يې A0.74 دی.
د اغېزناک مالیکول وړانګې هغه اندازه ده چې یو مالیکول په محلول کې ښيي.
نیکولای بردیایف
نیکولای الکساندروویچ بردیایف (د ۱۸۷۴ کال د مارچ له ۱۸ [ په جولیان جنتري کې د مارچ ۶] – د ۱۹۴۸ کال د مارچ تر ۲۴) یو روسی فیلسوف، الهیات پوه او عیسوي هستي پال ؤ، چې د انساني آزادۍ او د انساني شخص پر هستي پاله معنوي اهمیت باندې یې ټینګار کاوه. په انګلیسي کې د هغه د تخلص بدیلې تاریخي املاګانې "Berdiaev" او "Berdiaeff" همدارنګه د نوم یې "Nicolas" او "Nicholas" دي.
امير علي احمد خان
‌امیر علي احمد خاند د د لویناب غازی خوشدل خان زوی او د لویناب شېردل خان شاغاسی لمسی وو. د خپل ترورزي او اوښې امیر امان الله خان د استعفا وروسته چې حبیب الله کلکاني لخوا د اسلامي نظام د لمنځه وړلو په خاطر د ګڼ شمیرلاریونونو او پاڅونو وروسته دنده پریښوده، او د هغه ورور امیر عنایت الله خان د امارت څخه د ترشا کیدلو سره سم چي په ۱۴ د جنوري ۱۹۲۹م کال د څلور ورځو لپاره د افغانستان امیر پاتی شو او کلکاني (بچه سقاو) چې د امریت خوبونه یې لیدل له څلور ورځو حکومت کولو وروسته عنایت الله خان هم استعفاه ته مجبور کړ، علي احمد خان شاغاسی په ۱۷ د جنوري ۱۹۲۹م کال په جلال آباد کي خپل امارت اعلان کړ، خو څه باندې یوه میاشت وروسته یې د ۱۹۲۹م کال د فبرورۍ په ۱۹ په جګدلک کي د کلکاني لخوا ماته وخوړه او پېښور ته لاړ. علي احمد خان ته د ماتې ورکولو سره سم، حبیب الله کلکاني په ۲۰ فبرورۍ ۱۹۲۹ د کابل په ارګ خپله لومړنۍ بیانیه د پاچا په توګه بیان کړه.بټنوک|alt=|[[کورنۍ        بارکزي پلار              لویناب خوشدل خان
نیکولای بردیایف
ژوندلیک
نیکولای بردیایف په ۱۸۷۴ کال کې د کیف ولایت په اوبوخوو (د اوکراین اوسنی اوبوخیف) کې په یوه اشرافي نظامي کورنۍ کې زیږېدلی. پلار یې، الکساندر میخایلوویچ بردیاف د روسیې د اشرافو له یوې اوږدې لړۍ څخه دی. د الکساندر میخایلوویچ تقریباً ټولو نیکونو د لوړ پوړو نظامي افسرانو په توګه خدمت کړې، خو هغه ډېر ژر له پوځ څخه استعفا ورکړه او د اشرافو په ټولنیز ژوند کې فعال شو. د نیکولای مور، الینا سرګیونا بردیایوا، نیمه فرانسوۍ وه او د فرانسې او روسیې له لوړ پوړو اشرافو څخه وه. ده پولنډي او تاتاري اصل او نسب هم درلود.
امير علي احمد خان
مور             سایره بیگم]]
نیکولای بردیایف
ژوندلیک
بردیایف د فکري مسلک پرېکړه وکړه او په ۱۸۹۴ کال کې یې کیف پوهنتون ته لاره ومونده. د محصلینو او ړون آندو ترمنځ د سختې انقلابي لېوالتیا دوران ؤ. هغه مارکسیست شو او د محصلینو په لاریون کې ونیول شو او له پوهنتون څخه وشړل شو. په غیرقانوني فعالیتونو کې د هغه ښکېلتیا د دې لامل شوه چې په ۱۸۹۷ کال کې د شمالي روسیې وولوګدا ته درې کاله داخلي جلاوطن شي.
د "روح ګلوونکي" په نوم د ۱۹۱۳ کال یوې تودې مقالې د روسیې د ارتودوکس کلیسا په سپېڅلې شورا باندې چې د تزاري سرتېرو په کارولو سره یې په اتوس غره کې د امیاسلاوي روسي راهبان سخت تصفیه کول، انتقاد وکړ، دا انتقاد د دې لامل شو چې هغه د کفر ویلو په جرم تورن شي، چې سزا یې د ټول عمر لپاره سایبریا ته جلاوطني وه. نړیوالې جګړې او بلشویک انقلاب محکمې ته د دې مسئلې د تلو مخه ونیوله.
بردیایف په ۱۹۲۰ کال په مسکو پوهنتون کې د فلسفې استاد شو. هغه په همدې کال کې د حکومت پر ضد په یو دسیسه کې په برخه اخیستلو تورن شو؛ ونیول شو او زندان ته واچول شو. د چېکا ډار شوی مشر، فېلېکس دزرژینسکي شخصاً د هغه د څېړنې لپاره راغی او خپل څېړونکي یې د بلشویزم سره د ستونزو په اړه کلک وراټه. ناول لیکونکی الکساندر سولژنیتسین په خپل کتاب د سیاسي زندان مجمع الجزایر (The Gulag Archipelago) کې دا پېښه داسې نقل کوي:   "[بردیایف] دوه ځله ونیول شو. هغه په ۱۹۲۲ کې دزرجینسکي سره د نیمې شپې څېړنې لپاره یوړل شو؛ کامنیف هم هلته ؤ.... خو بردیایف خپل ځان سپک نه کړ، زاری یې ونه کړې، هغه په کلکه د اخلاقي او دیني اصول یې اعلان کړل چې له امله یې واکمن ګوند ته غاړه نه اېښودله؛ نه یوازې دا چې دوی قضاوت وکړ چې د هغه په محاکمه کولو کې هېڅ کټه نشته، بلکې هغه خوشې شو. اوس هغه کس شته چې 'نظر' یې درلود!"بردیایف او نور سیاسي کډوال له روسيې څخه تر شړلو وروسته برلين ته ولاړل، هلته هغه د فلسفې او دین يوه اکاډمي جوړه کړه، خو د ويمار جمهوريت اقتصادي او سياسي حالات د دې لامل شول چې دی او مېرمن يې په ۱۹۲۳ کې پاريس ته ولاړ شي. ده خپله اکاډمۍ هلته انتقال کړه او درس یې ورکړ، ویناوې او لیکلنې یې وکړې، د فرانسې او اروپا د فکري ټولنې سره د نظرونو د تبادلې لپاره یې کار کړ او په یو شمېر نړیوالو کنفرانسونو کې یې ګډون وکړ.
د کوانټومي ساحې نظریه
په نظري فزیک کې، د کوانټومي ساحې نظریه (QFT) یو نظري چارچوکاټ دی چې د کلاسیک ساحې، ځانګړي نسبیت او میخانیکي کوانټومي نظریې سره یوځای کوي. QFT د ذارتو په فزیک کې د لاندې اټومي ذراتو فزیکي موډلونو جوړونې او د کلکې مادې په فزیک کې ذراتو ته ورته موډلونو جوړونې لپاره کارول کېږي.
نظري پس منظر
د کوانټومي ساحې نظریه د کلاسیک میدان، د کوانټوم میخانیک او ځانګړي نسبیت نظریو له ترکیب څخه لاس ته راځي. لاندې پر دې مختاړو نظریو باندې لنډه کتنه شوې ده.
د کلاسیک ساحې لومړنۍ بریالۍ نظریه، هغه نظریه ده چې د نیوټن د جاذبې نړیوال قانون څخه لاس ته راغلې ده، سربېره پر دې چې په ۱۶۸۷م کال کې د Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica په رساله کې د ساحو مفهوم په بشپړ ډول ورک دی. د جاذبې قوه لکه څنګه چې نیوټن توصیف کړه «په فاصله کې یو عمل» دی – د هغې اغېزه پر لرې توکو، پرته له دې چې واټن ته پام وکړي، ناڅاپي دی. په هرحال، نیوټن له ریچارډ بنټلي سره د لیکونو تبادلې کې ولیکل: «د اټکل څخه لرې ده چې بې ځانه ماده، پرته د کوم بل څه له وساطت څخه چې مادي ندی، پرته له متقابلې اړیکې پر نورو موادو عمل کوي او پر هغوی اغېزه پرېږدي». تر اته لسمې پېړۍ چې د ریاضي فزیک‌پوهانو د ساحو په اساس د جاذبې یو مناسب توصیف کشف کړ – یو عددي کمیت (د جاذبې ساحې په مورد کې یو وکټور) چې د فضا هر ټکي پورې ځانګړی کېږي چې په هغه ټکي کې پر هر ذرې باندې د جاذبې د عمل ښکارندويي کوي. په هرحال دا یوازې یو ریاضيکي چل په پام کې نیول کېده.
د کلاسیک الکټرومقناطیس نظریه په ۱۸۶۴م کال کې د ماکسوېل معادلاتو سره بشپړه شوه چې د الکټریکي ساحې، مقناطیسي ساحې، الکټریکي جریان او الکټریکي بار ترمنځ اړیکې یې توضیح کولې. د ماکسوېل معادلې د الکټرومقناطیسي څپو د شتون ښکارندویي کوي، هغه پدیده چې په هغه کې الکټریکي او مقناطیسي ساحې له یوه فضایي ټکي بل ټکي ته په محدود سرعت سره خپرېږي چې داسې ښکاري د نور سرعت به وي. له همدې کبله له لرې څخه اقدام په قطعي توګه رد شو.
د کلاسیک الکټرومقناطیس لویې بریا سربېره، په اټومي طیف کې د جلا کرښو او همدارنګه په بېلابېلو څپو کې د تور جسم د وړانګو پراختیا د توضیح وړتیا یې نه درلودله. د تور جسم د وړانګو په هکله د ماکس پلانک مطالعه د کوانټومي میخانیک پیل وو. هغه اټومونه چې الکټرومقناطیسي وړانګې یې جذب او خارجوي، د هغه لخوا د حیاتي ځانګړتیا لرونکو کوچنیو نوسان‌ګرو په توګه په پام کې ونیول شول چې د هغه انرژۍ کولی شي د متداومو پرځای یوازې متقطع مقدار ونیسي. دا د هارمونیک کوانټومي نوسان‌ګرانو په توګه پېژندل کېږي. متقطع مقدارونو ته د انرژۍ محدود کولو دا پروسې د کوانتیزه کېدو په نوم یادېږي. د دې آیډیا پر اساس، آلبرټ انشټین په ۱۹۰۵م کال کې د فوټوالکټریک اغېزې لپاره یوه توضیح وړاندې کړه چې نور د فوټون (د نور کوانټومونه) په نوم د انرژۍ انفرادي بستو څخه جوړ شوی دی. دا ښکاروي چې الکټرومقناطیسي وړانګې، په داسې حال کې چې څپې په الکټرومقناطیسي ساحه کې کلاسیک دي، د ذراتو په بڼه هم شتون لري.
په ۱۹۱۳م کال کې، نیلز بور د اټومي جوړښت بور موډل معرفي کړ چې په هغه کې د اټومونو د ننه الکټرونونه یوازې کولی شي یوه لړۍ متقطع او ناتړلې انرژۍ ترلاسه کړي. دا د کوانتیزه کولو یوه بله بېلګه ده. د بور موډل د اټومي طیفي کرښو متقطع طبیعت په بریالیتوب سره توضیح کړ. په ۱۹۲۴م کال کې، لویز دو بروګلي د څپې-ذرې دوه ګوني توب فرضیه وړاندې کړه چې مایکروسکوپي ذرې په بېلابېلو شرایطو کې هم د څپو په څېر او هم د ذرې په څېر ځانګړتیاوې له ځان څخه ښکاروي. د دې وېشل شوو نظریو په یوځای کولو سره، د ۱۹۲۵ او ۱۹۲۶م کلونو ترمنځ د ماکس پلانک، لویي دو بروګلي، ورنر هایزنبرګ، ماکس بورن، اروین شروډینګر، پال ډیراک او ولفګانګ پاولي په مشارکت سره، د کوانټومي میخانیک په نوم یوې منسجمې رشتې شکل ونیوه.
په هماغه کال کې چې انشټین د فوټوالکټریک په هکله خپله مقاله خپره کړه، خپله د ځانګړي نسبیت نظریه یې هم خپره کړه چې د ماکسوېل د الکټرومقناطیس په اساس جوړه شوې وه. د ناظر سرعت بدلونونو لاندې د یوې پېښې د وخت او ځای ځانګړتیاوو څرنګوالي لپاره د لورنټس بدلونونو په نوم نوي قوانین وړاندې شول او د وخت او ځای ترمنځ توپیر روښانه نه وو. سپارښتنه وشوه چې ټول فزیکي قوانین باید د بېلابېلو سرعتونو ناظرانو لپاره یوشان وي، یعنې فزیکي قوانین باید د لورنټس بدلونونو له لوري ثابت وي.
دوه ستونزې پاته شوې. په مشاهدوي توګه، د کوانټومي میخانیک بنسټیزه د شروډینګر معادله کولی شي د اټومونو د وړانګو هڅول شوې برخې توضیح کړي، چېرته چې یو الکټرون د خارجي الکټرومقناطیسي ساحې تر اغېزې لاندې ځان څخه یو نوی فوټون خارجوي، خو په خپل سر د اخراج د توضیح وړتیا نه لري، چېرته چې یو الکټرول په خپل سر ځان لپاره انرژي کموي او ان د خارجي الکټرومقناطیسي ساحې له عمل څخه پرته فوټون خارجوي. له نظري اړخه، د شروډینګر معادلې نشو کولی چې فوټونونه توصیف کړي او د ځانګړي نسبیت له اصولو سره همغږې نه وه – دا معادله وخت د یو معمولي شمېرې په توګه په پام کې نیسي او په عین حال کې ځایي مختصات، خطي چلونکي ته ارتقا ورکوي.
ایلام
ایلام ( په انګلیسي: Elam،/ˈiːləm/، په ایلامي خطی لیکدود: چې هتمتي تلفظ کېږي؛ په مېخي خط 𒁹𒄬𒆷𒁶𒋾، په سومري: 𒉏𒈠 ایلام؛ په اکدي: 𒉏𒈠𒆠  ایلامتو، په عبري: עֵילָם ایلام؛ په لرغونې فارسي: 𐎢𐎺𐎩  هوجا) یو لرغونی مدنیت و چې د اوسني ایران په لرې لوېدیځ او سوېل لوېدیځ کې یې موقعیت درلود، او د اوسني خوزستان او ایلام ولایت او همدارنګه د عراق د یوې کوچینۍ برخې تر منځ غځېدلی و. د ایلام معاصر نوم له سومري ایلام او ورسره اکدي الامتو، او ایلامي هلمتي له لفظي نقل څخه رېښه لري. ایلامي دولتونه د لرغوني نږدې ختیځ د مخکښو سیاسي ځواکونو څخه وو. په کلاسیکو ادبیاتو کې، ایلام همدارنګه د سوسیانا (په امریکايي انګلیسي: /ˌsuːʒiˈænə/، په انګلستاني انګلیسي: /ˌsuːziˈɑːnə/، په لرغونې یوناني: Σουσιανή چې تلفظ یې په لاتیني تورو: Sousiānḗ دی) په نامه، هغه نوم چې د هغه له پلازمېنې شوش څخه اخیستل شوی دی،  پېژندل کېده.
امین الله نوري په انګریزي Aminullah Noori
امین الله نوري د محمدزمان زوی د غزني ولایت قره باغ ولسوالي په بهادرګې کلي کې سترګې وغړولې. زده کړي: ښاغلی امین الله نوري په یوه دینداره او متدینه کورنۍ کې پیدا شوی په وړکتوب کې له خپلی کورنۍ جلا شوی او پالنه یې نیکه مرحوم استاد عبدالله ګل ریان کړي ده، نوموړي په دارالهجرت کې خپلی زده کړې د پاکستان کویټې ښار په امام ابوحنیفه رح عالي لیسه کې مکملې کړي دي. او له همدي لیسې یې شهادت نامه ترلاسه کړي ده. بیا د کانکور ازموینې له ورکولو وروسته د کمپیوټر ساینس پوهنځی ته په ښو نمرو بریالی شو. دا چې پوهنځی یې خوښه نه وه په غزني ولایت کې یې خصوصي پوهنتون کې د طب معالجوي رشته شروع کړه.
ایلام
ایلام د نږدې ختیځ د چالکولیتیک دورې (د مسو د دورې) د لومړیو ښاري مېشتېدنو یوه برخه وه، د ۳۰۰۰م.ز په شاوخوا کې د لیکلیو اسنادو ظهور هم د سومري تاریخ سره موازي و،  په داسې توګه چې یو څه مخکیني لیکلي اسناد موندل شوي دي. په پخوانۍ ایلامې دوره کې (د ژېړو منځنۍ دوره)، ایلام په ایراني مرتفعو سیمو کې ټولواکۍ درلودې چې مرکزیت یې په انشان کې و، او د دویمې مخزېږدې زریزې له نیمایي څخه راوروسته یې مرکز د خوزستان په جلګو کې په شوش کې و. کلتور یې د هخامنشیانو د سلسلې په بهیر کې چې د ایلام ځایناستې شوه حیاتي رول ولوباوه، په داسې توګه چې ایلامي ژبه د هغو ژبو تر منځ حفظ شوه کومې چې په رسمياتو کې کارېدې. ایلامي ژبه په ټولیز ډول یوه جلا او له هرې بلې ژبې سره ناپېیلې ژبه بلل کېږي. د جغرافیایي او د لرغونپوهنې اړوند ورته والي سره ځینې تاریخ پوهان ادعا کوي چې ایلاميان د اوسنیو لورانو (Lurs) د اجدادو لویه برخه تشکیلوي، چې ژبه یې، لوري، د منځنۍ فارسي یا پهلوي څخه جلا شوې ده.
رېښه
داسې ښکاري چې د یو هېواد په توګه د یلام په نظر کې نیولو سره د ایلامي ژبې ځایي نوم هتمتي (په مېخي ایلامي:)، یا هلتمي ( په مېخي ایلامي ژبه: 𒁹𒄬𒆷𒁶𒋾 چې تلفظ یې هلتمتی کېږي) و. بهرني نومونه یې د NIM.MAki𒉏𒈠𒆠 او ایلام (ELAM) سومري نومونه، اکادي نوم یې ایلامو(مذکر/مخنث) او ایلامیتو (مونث) و، چې معنا یې په ایلامي کې د سوسیانا اوسیدونکی وه.
له لیکلي تاریخ څخه د مخه، ایلام په اوسني خوزستان او ایلام ولایت کې متمرکز و، د خوزستان نوم په نهایت کې د لرغونې فارسۍ له: 𐎢𐎺𐎩  هوجا څخه راویستل شوی دی چې معنا یې شوش/ایلام ده. نوموړی نوم په منځنۍ فارسي کې په: 𐭧𐭥𐭰 هوز یعنې "سوسیانا" واوښت او په اوسني فارسي: خوز چې د مکاني نامه له پسوند -ستان (یعنې ځای - -stån) سره ترکیب شوی دی.
جغرافیه
په جغرافیاي اصطلاحاتو کې، سوسانیا اصلاً د کارون ولایت په شاوخوا کې د ایراني خوزستان ولایت ښودنه کوي. په پخوانیو عباراتو کې، د دې ساحې د توصیف لپاره بېلابېل نومونه کارېدل. پخوانی جغرافیه پوه بطلیموس، تر ټولو لومړنی کس و چې دغه ساحه یې د شوش په اطرافو کې پراته هېواد ته د اشارې په توګه سوسیانا ونوموله.
یو بل لرغونی جغرافیه پوه، سترابون ایلام او سوسیانا ته د دوو بېلابېلو جغرافیایي سیمو په سترګه کتل. هغه ایلام د (د ایلایمایي د ځمکې) یوازې د خوزستان د لوړو ځمکو په توګه باله.
دانیال ټي. پاټس وایي چې په یهودي تاریخي منابعو کې هم د دغه ځای د موقعیت په اړه اختلاف شتون لري. ځینې لرغوني منابع د خوزستان د لوړو ځمکو په توګه د ایلام او د هغه ځای د جلګو په توګه سوسیانا تر منځ په جلا والي باندې قایل دي. حال دا چې ځینې نور لرغوني منابع ایلام او سوسیانا ته د مترادفو په سترګه ګوري.
د دغې سیمې په اړه نامعلومتیا تر معاصرو مطالعاتو پورې غځېدلې ده. د لرغوني انشان (Anshan) له کشفېدو او په ایلامي تاریخ کې د هغه په لوی اهمیت د پوهېدو څخه راهیسې، تعریفونو دوباره تغییر وکړ. ځینو پوهانو ادعا وکړه چې د ایلام مرکز په انشان او د هغه په شاوخوا کې په لوړو ځمکو کې واقع دی او نه دا چې د خوزستان په جلګو کې په شوش کې دې پروت وي. "دانیال پاټ له هغې وړاندیز سره چې د ایلام اصطلاح په خاصه بڼه جلګو ته یا لوړو ځمکو/ارتفاعاتو ته له اشارې کولو پرته، په ځانګړې توګه د بین النهرینیانو له خوا رامنځته شوې وه تر څو په عمومي عبارت سره دغه سیمه توصیف کړي. ایلام یوه ایرانۍ اصطلاح نه ده او له هغه فرضیې سره چې د ایران د لوړو ځمکو خلکو د خپلو ځانونو په اړه لرله، هېڅ تړاو نه لري. هغوی انشانیان، مرهشانیان، شیمسکیا، زابشالیان، شیریهومیان، اوانیان او داسې نور وو. دا چې انشانیانو د هغو لوړو ځمکو د بېلابېلو ډلو په سیاسي چارو کې مخکښه ونډه درلوده چې د ایران په سوېل لوېدیځ کې اوسېدل، واضح ده. اما هغه استدلال چې انشان له ایلام سره ګډه پوله لري د ایلام په اړه د یوې ساختګۍ په اړه غلط فهمي او په حقیقت کې له باندې څخه د تپل شوو یو ډول دروغو نه بې خبر تیا ده چې د زاګروس د غرونو په لړۍ کې د سوېل لويدیځو هسکو ځمکو، د فارس د سواحلو او د هغو رسوبي هموارو ځمکو په خلکو ور تپل شوي دي چې د کارون-کارخه د سیندونو سېستم ته وربهېږي."
تاریخ
له ماقبل التاریخي پلوه، دا ساحه د عبید د دورې په بهیر کې په ښه ډول اباده شوې وه او د عبید د کلتورونو زیات شمېر اړخونه یې شریکول.
د ایلامي تاریخ په اړه پوهه تر ډېره ناقصه ده، چې بیا رغونه یې په عمده ډول د بین النهریني (سومري، اکدي، اشوري، او بابلي) منابعو پر بنسټ تر سره شوېده. د ایلام تاریخ په عرفي ډول په دریو دورو وېشل شوی دی، چې له دوو زریزو څخه زیاته محدوده په بر کې نیسي. هغه دوره چې له لومړنۍ ایلامي دورې څخه وړاندې ده، د پروتو- ایلامي دورې په نامه پېژندل کېږي.
پروتو-ایلامي دوره (له شاوخوا ۳۵۰۰م.ز کال څخه تر شاوخوا ۲۷۰۰م.ز کال پورې
پروتو-ایلامي مدنیت د دجلې او فرات سیندونو په ختیځو رسوبي دښتو کې وده وکړه؛ د نوموړي مدنیت تر واک لاندې ساحه په شمال او ختیځ کې د ټیټو ځمکو یا جلګو او ورسره جوختو ارتفاعاتو یو ترکیب و. لږ تر لږه درۍ پروتو ایلامي دولتونه سره یو ځای شول تر څو ایلام جوړ کړي: چې له انشان، اوان او شیماشخي څخه عبارت دی. د اوان سره په تړاو سرچینې په عموم کې د انشان له هغو څخه پخوانۍ دي، او ځینې څېړونکي په دې اند دي چې دغو دواړو دولتونو په مختلفو دورو کې یو واحد قلمرو په بر کې نیوه (په ایرانیکا دایرة المعارف کې، هانسون وګورئ). د دې اصل له مخې شوشیانا په دوره یي ډول ضمیمه کېده او بېلېده. له دې څخه علاوه، د پروتو-ایلامي دورې ځینې ساحې له دې سیمې څخه پوره بهر موندل شوې دي، چې د ایران په ارتفاعاتو کې خورې شوې دي؛ لکه په کرمان ولایت کې ورکشه، سیالک (چې د اوسني کاشان ښار څنډه ده) او جیرفت. د ایلام دولت د پخوانۍ ایلامي دورې په بهیر کې د سومریانو د یرغل په ځواب کې له دغو کم شمېر ایالتونو څخه تشکیل شو. د ایلام قدرت د هغې وړتیا پر بنسټ ولاړ و چې دغه بېلابېلې سیمې یې تر یو منظم حکومت لاندې په داسې بڼه سره یو ځای کړې وې چې له هرې سیمې بې ساري طبیعي منابعو ته یې د اعظمي راکړې ورکړې اجازه ورکوله. چې دا کار په دودیز ډول، د یو متحد حکومتي جوړښت په واسطه تر سره کېده.
د شوش پروتو-ایلامي ښار د ۴۰۰۰م.ز کال شاوخوا د د کارون د سیند په حوضه کې تاسیس شو. نوموړی ښار د پروتو-الامي کلتور د رامنځته کېدو ساحه بلل کېږي. د شوش ښار د خپل د لومړني تاريخ په بهیر کې، د بین النهريني او ایلامي قدرتونو تر منځ یو او بل لوري ته په لاسته لوېدو کې په نوسان کې و.
حبيب الرحمن لدهيانوي
ليکوال: مولانا عبدالرشيـد ارشد رحمه الله ژباړن: محمـدصادق مغول / تعلیم الاسلام ویب پاڼه نوم، نسب او زوکړه يې: مولانا حبيب الرحمن بن مولانا زکريـا بن مولانا عبدالقادر رحمه الله. د يکشنبې په سهار د صفر المظفر په ١١مه پـه ١٣١٠ سپوږميـز کال کې زيږيدلى دى. مولانا عبدالقادر رحمه الله: نيکه يې مولانا عبدالقادر رحمه الله د مخورو خلکو څخه و چې د حضرت سيد احمد شهيد رحمه الله سره يې په دهلى کې ديني علوم حاصل کړه. ده په "بلهيا" کلى کې وه "لدهيانه" ته څيرمه ژوند کوى. کله چې په ١٨٣٦م. کال کې د کابل باچا زمان الملک ماته وخوړه او د خپل ورور شجاع الملک سره لدهيانه ته لاړى نو د مولانا عبدالقادر رحمه الله کلى ته ورغلو او له څه بحث وروسته يې هغه وه دې ته چمتو کړ چې لدهيانه ته به راځي. مولانا رحمه الله لدهيانه ته لاړى او په يو وران کلى کې يې د خښتو او ګلو سراى ځان ته جوړ کړ، تر څنګ يې يو مسجد هم تأسيس کړ چې وروسته دوه پوړه شو.
مولانا عبدالقادر د پنځه وخته او جمعى لمانځـه امام شو او زمان الملک له ډير ليرى ځاى نه د لمانځه اداء کولو لپاره همدغه جومات ته راتلو، خو مولانا صاحب وروسته خبر شو چې زمان الملک انګليس پلوه دى او ډيره موده تيره نه شوه چې د انګليس په مرسته يې امير دوست محمد ته ماتى ورکړه او شجاع الملک يې د کابل باچا کړ.
امير دوست محمد له ماتې وروسته د ستلج رود په څنګ کې مقيم شو خو کله چې يې د مولانا صاحب د علم، پوهي او روحانيت په اړه خبر شو وه خدمت ته يې حاضر شو او بيعت يې ورسره وکړ. حضرت مولانا رحمه الله وفرمايل: ان شآء الله ډير ژر به شجاع الملک ووژل شي او کابل به بيرته ستا لاس ته لويږي. همداسې شوه او امير دوست محمد تر بريا وروسته مولانا عبدالقادر وه کابل ته وغوښت خو ده په ځواب کې پيغام وروليږى چې د درويشانو تګ د باچاهانو وه دربار ته نه ښايى.
مولانا عبدالقادر رحمه الله څلور زامن د مولانا سيف الرحمن، مولانا محمد، مولانا عبدالله او مولانا عبدالعزيز په نومانو درلودل چې اول زوى يې کابل ته راغلى او نور په لدهيانه کې پاتى شوه. حضرت مولانا محمد رحمه الله په لدهيانه کې د مدرسې ډبره کښيښوده او همالته په تدريس بوخت شو.
دغې کورنى وه اسلام او مسلمانانو ته خورا ستر خدمتونه کړى دي، تر ټولو مخکې چې د ميرزا غلام احمد قادياني په اړه د کفر فتوى صادر شوه مولانا عبدالله صادره کړه چې د همدې کورنى و، او وروسته مولانا محمد يعقوب او مولانا رشيد احمد ګنګوهي رحمهما الله هغه فتوى تائيد کړه. تعليم او زده کړه يې: مولانا حبيب الرحمن لومړى خپل تعليـم په نکودر کلى کې پيل کړ، وروسته وه امرتسر ته لاړ او بالاخره د لوړو زده کړو لپاره يې دارالعلـوم ديوبند ته تشريف يووړ د دې ستر روزنتون له پياوړو استاذانو څخه يې لکه علامه انورشاه کشميري رحمه الله او نورو علماوو څخه پوره ګټه ترلاس کړه، د دارالعلوم ديوبند د مهتمم په اجازه به يې د علامه شبير احمد عثماني او نورو استاذانو تر څنګ يې په غونډو کې ګډون کوى او خلکو ته يې وينا اورول. نيـول کيدل يې: مولانا رحمه الله فرمايې: د ١٩٢١م. کال د دسمبر مياشت په لومړى ورځ مې د وينا پر مهال مسلمانان، هندوان، نارينه، ښځينه، ځوانان او سپين ږيرى مې د انګليس حکومت په وړاندې وپارول نو ځکه حکومت زما د نيولو هڅې پيل کړى. له څو ورځو وروسته وتوانيدل چې ما په خپل کور کې ونيسي او په زنځيرانو تړلى مې لدهيانه ته يوسي. قاضي د شپږ مياشت بند او زر روپو جريمى پريکړه وکړه. وروسته د لدهيانه له محبس څخه د انباله وه محبس ته انتقال شو کله چې د خپل ورور محمد يحيى او ښاغلي تاج الدين سره د ريل ګاډۍ تم ځاى ته ورسيدل خلک خبر شوه او پر تم ځاى باندې راغونډ شوه د "مولانا حبيب الرحمن زنده باد او انقلاب زنده باد" په شعارونو سره يې خورا زيات رش جوړ کړ عسکرو هر څومره هڅه وکړه چې د خلکو مخ نيوې وکړي خو د ريل ګادۍ د حرکت تر وخت ونه توانيدل. مسلمانانو، هندوانو او سيکانو د څو وروڼو په څير يو ځاى ژوند تيراوه، محبس د علم او ادب په مجلس بدل شوى و، لمونځ به تل په جماعت اداء کيدى، د تدريس حلقې فعالې شوى او ژوند په خورا خوشحالى تيريدى. تر دې مخکې د مسلمانانو او هندوانو سترخوانونه/څرخانونه بيل بيل وه خو د مسلمانانو څرخانونه رنګين وه نو ځکه هندوانو هم د دوې پر سترخوان ډوډى خوړل.