cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید رقیب شاه هاشمي
ROP/RBSP  (Roots of Peace is an American NGO/ADB Rural Business support program (RBSP) Afghanistan ).
راځه راځه جا نانه +                       په ماشه مهربانه
دنیا کړه ټول حیرانه
شایسته ئی ګلالی                            د دښتو صحرانی
ټول ګلان در نه قربان شه +           خوشحالی نه ټول خندان شه                                                                                                                                                                         سیدرقیب نوم په زبان شه                    ته مثال د صداقت ئی
+ ته می مینه او عزت                 ئیشایسته ئی ګلالی
د دښتو صحرانی
کابل احمدشاه بابا مینه ۲۲/۰۴/۱۳۶۵ سیدرقیب شاه ( هاشمې)
تړلې لیکنې
یاپه بل عبارت دنوی اختراع اوتصور ایجاد دی ،دتازه اویا انعطاف قبولو ل دی.
ټول انسانان که څه هم سره ډیر توپیرونه لری خولرونکی د خلاقیت دی په دی معنی چی دخلاقیت کلیمه منحصردیوتیزفکره شخص نه دی معلومه ده چی استعدادونه ،فکری توپیرونه ، فزیکی توپیرونه سره جلا اویو شان نه دی .الله ج لوی حکمت په همدی کی دی چی ټول خلک وکړی شی په ټولنه کی ژوند او خدمت وکړی.
خلاقیت د استعدادونو او ذوقونو ظهوردی .مهمه داده چی په دی سمت حرکت وشی ، له یوی زاویه نه دغیرمعمولی منظری اومسایلودید دی.
دخلاقیت ضرورتونه چی باید وکتل شی :هدف،انگیزه، تخیل،خلاق تفکر،تیزفکری، پوهه،مهارتونه ،اودکارکړنه ده.
ځینی کسان چی تاسو فکرکوی چی یو خلاق شخص دی اوپه ټولنه کی مشهورشوی دی هغه نه شی کولی چی معجزه وکړی گورو چی هیواد هره ورځ دنابودی کندی ته په بیړه روان دی.
مونږنه شو کولی چی دپخواوختونو ناکامی تجربی تکرارکړو دجنگ اقتصاد دسولی داقتصادسره ښکاره توپیرلری مونږباید داوسنی حالت اوجنگی شرایطوسره دمقابلی خلاق سیاست دهیواد دجنگی شرایطو، منطقوی شرایطو او دخلکو دعینی او ذهنی شرایطوسره سم وکاروو او د بهرنیو نظریات ، بی مورده حرکت اودستورونه که څه هم دمنلو وړنه دی ونه کاروو اوکارول یی دمشرانودناکاره مدیریت زیږنده ده. خلاقیت په همدی کی دی چی بهرنیان اوهیوادوال دواړه قانع کړی شی. دولتی لوړرتبه چارواکی دی دخلکو ،حکومت ،شورا او ولسونو څخه دی مشوری واخلی اوپه خپل عقل دی نه غره کیږی.
غالباً دقضاوت طبع اودخلاقیت طبع همیشه په جنگ کی وی دخلکو ضرو رتونه ، نوی مفکوری چی دقضاوت دستگاه مختل کوی دمنلو وړنه دی که څه هم خلاق فکربه کیدای شی یوه اختراع کړی وی.
په کلی کی دیو کلیوال بزگرنظرچی وایی ما دملاصاحب نه اوریدلی که خدایان دووایی دنړی نظام ویجاړیده ، په همدی منطق وایی په هیواد کی پاچایان دو دی ځکه نظام خراب دی.
پاچاکه کافر یا مسلمان وی خوکه یو وی ناامنی به کمه شی مثال یی دتیروختونو حکومتونه اوو. بیاوایی که هرڅه وه خونظام خواوو اوس خونظام نه شته.
۱+۱=؟ منفی فکرونه دچاروجوړونکی نه دی په عصبانیت ،دنوروعیبونه لټول ساده او اسانه کاردی چی یواځی نا امیدی منځ ته راوړی نو زه پوښتم د ناتوانی احساس د کومی ستونزی حل کیدی شی ؟
راځی په گډه فکروکړو داوسنیو ناامنیو،گډوډیوپه هکله منفی خواته کتل گټه نه لری دټولنی ټول وگړی دی خپل نظریات ،پیشنهادونه ،دنظام دجوړیدوپه لوری ولیکی دا چی څه کاره یاست متعلم ،محصل،معلم، مامور ،سرتیری ،افسر، انجنیر، داکتر ،بزگر ،کارگر اویاپښ اوترکاڼ یاست خپل نظرونه موشریک کړی.
قرانکریم داسی فرمایی :
لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلاَ مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ ﴿۱۱﴾
ژباړه :الله ج به دهیڅ قوم حالت بدل نکړی ترڅوقوم پخپله خپل حالت بدل نکړی.
سوره رعد۱۱ ایه خپل نظریات شریک کړی یواځی لایکونه کفایت نه کوی او دستونزو حل نه دی یواځی نوروته خبررسوی نظرونه (کمنتونه ) کولی شی د مثبت لوری ته یو حرکت وی
انشاءالله
دخلاقیت مفهوم
سرچینې
‎پښتانه شاعران او ليکوالان Pashto language poets and writers‎'s photo. پښتانه لیکوالان وپيژنئ وېشنيزه:پښتانه شاعران
ټیټان
ټایټن (Titan) زحل زموږ د لمریز غونډال (شمسي نظام) شپږمه سیاره ده او ۶۲ پېژندل شوي سپوږمیانې لري. په دې کې ۵۳ یې تصدیق شوي او پر ۹ سپوږمیانو لا څېړنې روانې دي. ټایټن (Titan) د زحل تر ټولو لویه سپوږمۍ ده. تر عطارد لا یو لږ څه لویه ده؛ او د مشتري تر سپوږمۍ گانیمیډ (Ganymede) وروسته د درست لمریز غونډال (شمسي نظام) دوهمه لویه سپوږمۍ ده. یانې، گانیميډ په قطر کې یوازې ۱۱۲ کیلو مټره تر دې لویه ده. د ټایټن په څېړلو کې ساینسپوهان ډېره لېوالتیا لري--- هغه په دې خاطر چې دا سپوږمۍ له ډېرو رازونو ډکه ده. د بېلگې په توگه: ټایټن تر ځمکې وروسته په درست لمریز غونډال (شمسي نظام) کې یوازینی توکی دی چې پر خپل مخ بهېدونکي مایعات لري. له همدې کبله یې ځمکډوله (earth-like) سپوږمۍ بولي. د ټایټن مخ یو ډول خوپ (غبار) پوښلی چې پنډ او طلایي رنگ لري. همدا لامل دی چې ډېر لږ لروینونه (ټلسکوپونه) او کامرې توانېدلي چې د خوپ لاندې د ټایټن مخ (سطحه) وويني. ټایټن ډېره یخه سیاره ده--- هغه په دې خاطر چې دا له لمر څخه ډېره لیرې ده. یانې، که له ځمکې څخه لمر دومره مالوم شي لکه یو خټکی، نو له ټایټن څخه به دومره مالومېږي لکه د خټکي یو زوڼی. په ټایټن کې تودوښه منفي ۱۷۸ درجو ته رسېږي. یانې، په دومره زیات یخ کې د اوبو کنگل (یخی) هم د ډبرې په شان کلک وي--- او د ټایټن پر مخ ډبرې د اوبو له کنگل (یخي) څخه جوړې شوي دي. ټایټن له ۱،۲ ملیون کیلو مټره واټن څخه پر زحل را څرخي--- په داسې حال کې چې زموږ سپوږمۍ له ځمکې څخه ۳۸۴۴۰۰ کیلو مټره واټن لري. ټایټن په ۱۶ ځمکنیو ورځو کې یوه پلا پر زحل را څرخي--- په داسې حال کې چې زموږ سپوږمۍ په ۲۷ ورځو، ۷ ساعتونو او ۴۳ دقیقو کې یوه پلا پر ځمکې را څرخي--- چې دې ته سپوږمیزه میاشت هم وايي. ټایټن ډېر پنډ اټموسفیر لري. د ځمکې په پرتله، د ټایټن اټموسفیر ډېر پنډ او راښکونځواک (جاذبه) یې ډېر لږ دی. یانې، که یو څوک هلته ورشي او پر خپلو لاسونو مصنوعي وزران وتړي، نو الوتلای شي. خو تاسې هيڅکله هم ټایټن ته د تللو هڅه مه کوئ --- ستاسې د اوسېدا لپاره وړ ځای نه دی.
سرچینې
Titan (moon)
قربان قلی بردی محمدوف
قربان قلی مالک قلییویچ بردی محمدوف په ترکمني Gurbanguly Mälikgulyýewiç) په انګلیسي Berdimuhamedow) د ترکمنستان هیواد ولسمشر دی.
متيو ارنولډ
متيو ارنولډ (۱۸۲۲ز د ډسمبر ۲۴ مه – د  ۱۸۸۸ ز کال د اپريل ۱۵ مه) يو انګريز شاعر او کلتوري کره کتونکی و، چې د ښوونځيو د پلټونکي په توګه يې کار وکړ. هغه د توماس ارنولډ زوی و، څوک چې د رګبي ښوونځي ستايل شوی مدير و، هر يو ټام ارنولډ، چې د ادبياتو پروفيسر و او ويليام ډيلفيلډ ارنولډ، چې ناول ليکونکی او د مستعمرو اداره کوونکی و، دواړه د هغه وروڼه وو. متيو ارنولډ، يو ځيرک ليونکی بلل کېږي، داسې يو ليکوال چې ، لوستونکی د معاصرو ټولنيزو مسائلو څخه خبروي او رهبري کوي. هغه د پنځه دېرشو کلونو لپاره، د ښوونځيو پلټونکی و او د حکومت له خوا د اداره کېدونکي منځنۍ زده کړې تصور ملاتړ يې کاوه.
د ژوند لومړي کلونه
هغه د خپل پلار توماس ارنولډ او د هغه د مېرمنې ميري پينروز ارنولډ (۱۷۹۱-۱۸۷۳ ز) تر ټولو مشر زوی و، چې د ۱۸۲۲ز کال د دسمبر په څلروېشتمه نېټه، د ميډلسيکس په «لاليام ان تيمز» کې زېږېدلی و. جان کيبل د متيو روزونکی و.
په ۱۸۲۸ز کال کې، تاماس ارنولډ د رګبي ښوونځي مدير وټاکل شو، چې ياده کورنۍ هم دا کال، په همدې ځای کې اوسېده. له ۱۸۳۱ز کال څخه ارنولډ ته د هغه مذهبي کاکا جان بوکلانډ په لاليهام کې زده کړې ورکولې. په ۱۸۳۴ز کال کې، د ارنولډ کورنۍ په «ليک» ولسوالۍ کې د فاکس هاو په نوم کور د رخصتۍ لپاره ونيو. په دې ځای کې وليام ورډزورت، د دوی ګاونډی او نژدې ملګری و.
په ۱۸۳۶ز کال کې، ارنولډ وينچيسټر پوهنځي ته واستول شو، خو په ۱۸۳۷ز کال کې هغه بېرته رګبي ښوونځي ته راستون شو. په ۱۸۳۸ز کال کې هغه شپږم ټولګي ته ورسېد او په دې ډول د خپل پلار تر مستقيمې څارنې لاندې راغی. هغه د کورنۍ د يوې مجلې لپاره شعر وليکه او د ښوونځي جايزې يې وګټلې، د هغه جايزه ګټونکی شعر و، «الاريک په روم کې» او په رګبي کې چاپ شو.
د ۱۸۴۰ز کال په نومبر کې، کله چې هغه اولس کلن و، ارنولډ د اکسفورډ په باليول پوهنځي کې داخل شو، دلته يې آزاد تحصيلي بورس تر لاسه کړ او په ۱۸۴۴ز کال کې، د لېسانس په درجه فارغ شو. په اکسفورډ کې د زده کړې په کلونو کې د رګبي له یوه زده کوونکي «ارتور هيو کلاف» سره، د هغه پخه ملګرتيا شوه، څوک چې د ارنولډ د پلار د خوښې وړ زده کوونکی و. هغه د پوهنتون د پېغلې نست مريم په کليسا کې د «هنري نيومن» ويناوو ته حاضرېده، خو کله هم د اکسفورډ له خوځښت سره يو ځای نه شو. په ۱۸۴۲ز کال کې، د هغه پلار په ناڅاپي ډول د زړه له ناروغۍ مړ شو او فاکس هاو د دې کورنۍ همېشنی هستوګنځای شو. د هغه شعر «کرامول»، په ۱۸۴۳ز کال کې د «نيوډيګيټ» د جايزې ګټونکی شو. په ورپسې کال کې، هغه په دویمه درجه کادر، له «ليټريا هومينیروس» څخه فارغ شو.
په ۱۸۴۵ز کال کې، په رګبي کې د لنډې مودې لپاره د ښوونکي په توګه له کار کولو وروسته، ارنولډ د اکسفورډ د اوريل پوهنځي د غړي په توګه وټاکل شو. په ۱۸۴۷ز کال کې، هغه د لارډ لانسډاون، لارډ د شورا رئيس خاص منشي شو. په ۱۸۴۹ز کال کې، هغه د «ورک شوي عياش» په نامه، د خپلو شعرونو لومړی کتاب خپور کړ. په ۱۸۵۰ز کال کې ورډزورت مړ شو. ارنولډ د زاړه شاعر په اړه په فريزر مجله کې د يادښت شعرونه خپاره کړل.
واده او مسلک
هغه هيله لرله، چې واده وکړي، خو نه يې شول کولای، چې د شخصي منشي په مزد کورنۍ وچلوي، ارنولډ د يوې دندې په لټه کې شو او د ۱۸۵۱ز کال د اپريل په مياشت کې د ملکې له خوا د ښوونځيو پلټونکی وټاکل شو. دوه مياشتې وروسته یې، د ملکې د محکمې د قاضي «وليام وايتمن» له لور فرانسس لوسي سره واده وکړ.
ادبي مسلک
په ۱۸۵۲ز کال کې، ارنولډ د خپلو شعرونو دويم ټوک خپور کړ، چې «ايمپيډوکليس ان ايتنا» او نور شعرونه په کې و. په ۱۸۵۳ز کال کې، هغه دا شعرونه خپاره کړل: يوه نوې نسخه، له «ايمپيډوکليس ان ايتنا» څخه پرته، د هغه د دوو پخوانيو کتابونو غورچاڼ و، خو د سهراب او رستم او «جيپسي» څېړونکي په نوم نور شعرونه يې په کې شامل کړل.په ۱۸۵۴ز کال کې شعرونه: دويمې لړۍ راڅرګندې شوې؛ دا هم غورچاڼ و، چې نوی شعر «بالډر ډيډ» يې په کې شامل کړی و.
په ۱۸۵۷ز کال کې، ارنولډ په اکسفورډ کې د شاعرۍ پروفيسر وټاکل شو او هغه لومړی هغه څوک و، چې په دې دنده يې د لاتيني پرځای په انګليسي ژبه خپل درسونه وړاندې کول. هغه په ۱۸۶۲ز کال کې بيا وټاکل شو. د هومر په ژباړې سره (۱۸۶۱ ز) او په دې اړوند لومړي اندونه، چې د ارنولډ «په کلتور او ګډوډۍ» بدل شول، د اکسفورډ د ويناوو پايلې وې. په ۱۸۵۹ز کال کې، هغه د پارلمان په لارښوونه، له لومړيو درې سفرونو، د لويې وچې لومړی سفر تر سره کړ، تر څو  اروپايي تعليمي لارې چارې مطالعه کړي. هغه په خپله «د فرانسې مشهورې زده کړې » (۱۸۶۱) په نوم کتاب خپور کړ، چې د دې پېژندنه، بيا د «ديموکراسي» په نوم وروسته خپره شوه (۱۸۷۹ز).
ارنولډ، په ۱۸۶۵ز کال کې د «لومړۍ لړۍ» په نامه، په کره کتنه کې خپله ليکنه خپره کړه. د ۱۸۸۸ز کال د نومبر تر مياشتې؛ د هغه له ناڅاپي مرګ لږ وروسته وخت پورې، په نقد کې د هغه د مقالو «دويمه لړۍ» راڅرګنده نه شوه. په ۱۸۶۶ز کال کې، هغه «تيريسس» خپور کړ، چې د «کلف» په اړه ويرنه وه، څوک چې په ۱۸۶۱ز کال کې مړ شوی و. په ټولنيزه کره کتنه کې د ارنولډ ستر اثر «کلتور او ګډوډي» په ۱۸۶۹ز کال کې خپور شوی و(دا په نثر کې د هغه له څو آثارو څخه دی، چې اوس هم چاپيږي). په ۱۸۷۳ز کال کې، د ديني نقد په برخه کې د «ادبيات او ديني عقيده» په نوم د ارنولډ اثر مخې ته راغی. په ۱۸۸۳ او ۱۸۸۴ز کلونو کې ارنولډ متحده ايالاتو او کاناډا ته سفرونه وکړل، د زده کړې، ديموکراسۍ او «رالف ولډو امرسن» په اړه به يې ويناوې کولې. هغه په ۱۸۸۳ز کال کې د امريکا د هنر او علومواکاډمۍ بهرنی افتخاری غړی وټاکل شو. په ۱۸۸۶ز کال کې، هغه د ښوونځي د پلټونکي له دندې تقاعد وکړ او امريکا ته يې بل سفر وکړ. په ۱۹۰۰ز کال کې جان لين د متيو ارنولډ د شعرونو يوه ټولګه خپره کړه، چې سريزه پرې «ای. سي. بينسن» ليکلې وه او انځورګري يې هینري اوسپووټ کړې وه.
مړينه
ارنولډ په ۱۸۸۸ز کال کې د زړه د درېدو له امله په ناڅاپي ډول په داسې حال کې مړ شو چې، د اورګاډي د نيولو لپاره په منډه و، تر څو د ليورپول د بېړيو بندرګاه ته ولاړ شي او هلته له امريکا څخه راستنيدونکې خپله لور وويني. لور يې له يوه امريکايي سره واده کړی و اوهلته مېشته وه. له ارنولډ څخه يې مېرمن پاتې شوه، چې هغه هم د ۱۹۰۱ز کال په جون مياشت کې مړه شوه.
توماس کارلایل
توماس کارلایل (۱۷۹۵ ډسمبر ۴مه –۱۸۸۱ فبروري ۵مه) یو سکاټلنډی کلتوري منتقد، مقاله لیکونکی، تاریخ لیکونکی، استاذ، ریاضي پوه، فیلسوف او ژباړن و. نوموړی د چیلسي د حکیم په نوم مشهور و او په ۱۹مه پېړۍ کې "د انګلیسي لیکونو پر منلي مشر" تبدیل شو.
کارلایل دېرش ټوکه اثار لري، چې ډېری یې د تاریخ د ژانرونو او انتقادي مقالو په بڼه دي. د هغه ځانګړی سټایل چې کارلایلېز بلل کېږي، له لغوي، طنزي او تشبیهي اړخه خورا بډای دی. د هغه لیکنې د پروټو-پوسټ ماډرن یا تر پوسټ ماډرن ادبیاتو وړاندې په توګه تشریح شوې دي. د هغه لومړنیو مقالو او ژباړو تقریبا په یوازې سر د جرمني رومانتیزم د انګلیسي ژبې نړۍ ته وروپېژانده. کارلایل په خپلو تاریخونو کې له تېرو وختونو څخه ترلاسه شوي درسونه انځور کړي ترڅو د اوسني وخت په اړه پوهه او معرفت وړاندې کړي، او هم یې له تضادونو او تناقضاتو څخه د مسایلو د روښانه کولو او حل‌لارو وړاندې کولو لپاره کار اخیستی. نوموړي د صنعت سرلاري (د چا لپاره یې چې دا اصطلاح جوړه کړه) او د اولیور کرومویل او دویم یا لوی فریډریک په څېر شخصیتونه اتلان وبلل، او ویې لیکل چې "نړیوال تاریخ، یعني د هغه څه تاریخ چې انسان په دې نړۍ کې ترسره کړي، د هغو سترو شخصیتونو د تاریخ په تل کې دی، چې دلته یې کار کړی دی." نوموړي مادیت یا ماتریالېزم او منفعت‌پالنه رد کړه، او اقتصاد یې د "خواشینوونکي علم" په توګه یاد کړ.
ژوند او کار
توماس کارلایل د مېرمن جانېټ (کورنی نوم یې اېتکېن) او جیمز کارلایل په کورنۍ کې د ۱۷۹۵ ز کال د ډسمبر په ۴مه د انانډیل په اېکلېفکن سیمه کې زیږېدلی و او د دغې کورنۍ د نهو ماشومانو مشر ماشوم و. د هغه پلار یو سنګتراش او د بورګر د جدایۍ پریسبیټیرین کلیسا غړی و. په ۱۷۹۱ کال کې یې پلار له خپلو دوو وروڼو سره یوځای هغه کور جوړ کړ چې کارلایل پکې وزیږېد. د هغه مور او پلار نوموړي ته د انان ښارګوټي په اکاډمۍ کې د زده‌کړې زمینه برابره کړه، چېرته چې هغه دومره ناخوالې او ځورونې ولیدې چې بالاخره یې درې کاله وروسته هغه اکاډمي پرېښوده. د ژوند په لومړیو کې نوموړی د هغه په ​​خپله کورنۍ او ملت کې د رایجې کلکې کالوینیستي عقیدې تر اغېزې لاندې و. په اډینبورګ پوهنتون کې تر زده‌کړې وروسته د ریاضیاتو ښوونکی شو، لومړی په انان او بیا په کیرکالډي ښارګوټي کې، چېرته چې هغه له صوفي اډوارډ ایروینګ سره نږدې او صمیمي ملګری شو.
د مسلکي ژوند پیل
کارلایل په ۱۸۱۹-۱۸۲۱ ز کلونو کې اډینبورګ پوهنتون ته راستون شو، چېرته چې هغه شدید ایماني بحران او ورپسې خپل "نوی معنوي یا روحاني زیږون" تجربه کړ، چې د چارلس فریډریک هارالډ په وینا، د عیسویت یو ډول خدای پالنه ډیېزم (deism) یا د عسویت "له سره تعریف" عقیده یې د ځان لپاره غوره کړه، کوم چې "یو ډول له الهیاتو پرته کالوینېزم دی". کارلایل د معدې پر یوه دردناکه ناروغۍ اخته شو، چې احتمالا د معدې زخمونه وو، او بیا ټول عمر له دې ناروغۍ کړېده. د کارلایل فکري لاره په پراخه کچه د جرمني ایډیالیزم او یوهان ولفګانګ وون ګوېته تر اغېزې لاندې وه. نوموړي د فریزر د مجلې لپاره د مقالو په لیکلو او د ګوېته، یوهان کارل اوګوسټ موزیوس، فریدریک دو لا موټ فوکو، لوډویګ ټیک، اي ټي اې هوفمن، او ژان پاول د اثارو په ژباړلو سره ځان د جرمني ادبیاتو متخصص جوړ کړ. نوموړي همدا راز د فریدریک شیلر ژوندلیک هم ولیکه.
ښاغلي کارلایل په ۱۸۲۱ ز کال کې روحانیت د یوه مسلک په توګه پرېښود او د لیکوال په توګه یې پر ژوند کولو تمرکز وکړ. د هغه لومړی خیالي داستاني اثر "کروترز او جانسن" و چې د ناول لیکنې له څو ناکامو هڅو څخه یوه وه. د ګوېته "د ویلهېلم مایسټر زده کړې" اثر له ژباړې وروسته یې د فېکشن یا داستان د نوې بڼې رامنځته کولو لپاره کار وکړ، چې له ریالیستي یا واقعي ناولونو سره د هغه له نه لېوالتیا څخه یې الهام اخیستی و. د جرمني ادبیاتو په اړه پر مقالو سربېره یې "د زماني نښې نښانې او ځانګړنې" تر عنوان لاندې ​​​​خپلو اغېزناکو مقالو کې په عصري کلتور کې پراخو تفسیرونو او تبصرو ته وده ورکړه. په وروستي هغه کې یې د مصنوعي پر ځای طبیعي ته خپله دایمي ترجیح په ډاګه کړه: "له دې کبله، دا چې موږ یوه مصنوعي شاعري لرو، او یوازې طبیعي ته ارزښت ورکوو؛ په همدې توګه موږ مصنوعي اخلاق لرو، یو مصنوعي عقل، یوه مصنوعي ټولنه لرو". په دې وخت کې هغه د ګوېته، ولټېر او دیدرو په ګډون د بېلابېلو شاعرانو او لیکوالانو د ژوند او اثارو په اړه مقالې هم ولیکلې.
کارلایل له واده کولو وړاندې څو عاشقانه اړیکې لرلې، چې تر ټولو پام‌وړ یې د هغه د ملګري اډوارډ ایروینګ له یوې شاګردې مارګریټ ګورډن سره وه. له واده وروسته یې هم د یوه برتانوي افسر او یوې مغل شهزادګۍ له لور کیټي کرکپټریک سره مینه لرله. د سپینو مغلو اثر لیکوال ویلیم ډالریمپل وایي چې په دې اړیکه کې احساسات دوه اړخیز وو، مګر ټولنیزو شرایطو یې ترمنځ واده کول ناممکن کړل، ځکه کارلایل هغه مهال غریب او بې وزله هم و. مارګریټ او کیټي دواړې د کارلایل په یوه ناول "خیاط بیا خیاطي وکړه - Sartor Resartus" کې د توفلسدروک د معشوقې "بلومین" د اصلي هغو په توګه مطرح دي.
کارلایل په ۱۸۲۶ ز کال کې له جېن بېلي وېلش سره واده وکړ، چې هغه د جرمني د مطالعاتو په دوره کې د اډوارډ ایروینګ له لارې ورسره لیدلي وو. د دوی واده یو له خورا مشهورو، غوره مستند شوو، او له ادبي اتحادیو څخه ناخوښه واده په توګه ثابت شو.
له ښاغلي کارلایل او مېرمن کارلایل سره خدای (ج) ډېر ښه وکړل چې دوی له یو بل سره واده وکړ او په دې توګه یوازې دوه کسان بدبخت شول نه څلور.
– سامویل بټلر
مهم آثار یې
د کارلایل د اثارو معیاري ټولګه د سلمې کالیزې ټولګه (Centenary Edition) ده، چې د هېنري ډوف ټرایل له لوري اېډېټ شوې او سریزې ورته لیکل شوې دي، او لومړی ځل په ۱۸۹۶-۱۸۹۹ ز کلونه کې په لندن کې د "چپمن او هال" انتشاراتو له خوا خپره شوه. ورکړل شوې نېټې یې هغه نېټې دي، چې دا اثار پکې اصلا لومړی ځل خپاره شوي وو.
ابراهیم آبادی
ابراهیم آبادي (فارسي: ابراهیم‌ آبادی ، 15 اګست 1934 - 31 اکتوبر 2019) یو ایراني سټیج او فلمي اداکار و. عبادي په مختارناهیم ، آن ټیپټوز ، دار چشم باد او ګران سینما کې په مشهور فلمونو کې کار کړی.
ديواندره ولسوالي
ديواندره ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دیواندره)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د ديواندره ښار دی. دا ولسوالي ۸۰٬۰۴۰ تنه نفوس لري او مساحت یې ۴۲۰۳ کیلومتره مربع دی. د ديواندره ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۳ کېښودل شو.
جانان ډرامه
جانان پښتو ډرامه
دا پښتو ډرامه د نن نه شپګویشت کاله وړاندي په کال ۱۹۹۶ کښي پاکستان ټیلی وژن پیښور سنټر جوړه کړي او نشر کړي وه. هم دا جانان ډرامه وه چي نوموړي ستوري عالمزیب مجاهد پکښی خپل تل پاتي کردار د جانان په نوم ترسره کړے وو او هغه ورځ او دا ورځ چي عالمزیب مجاهد نن هم د جانان په نوم تر ټولو زیات پیژندلی شی که څه چي ښاغلی ددی وړاندي هم په سټیج او ټي وي ډرامو کښی کار کړي وو.
د جانان پښتو ډرامی د مقبولیت لوي ثبوت هم دا دی چي نن هم په انټرنیټ ددي سرچ کوونکي او کتونکي د لکونو نه بلکي د ملینونو په شمیر شته.
جانان پښتو ډرامه کښي د عالمزیب مجاهد تر څنګ سیدرحمان شینو، عمر ګل چنی خوندور کردارونه لوبولي وو. دا ډرامه خداي بخلي محمد اعظم اعظم لیکلی وه او فرمان الله جان راجوړه کړي وه.
د کیوبا د توغندیو کړکېچ
په اېټاليا او ترکيه کې د امريکا د جوپېټر بالستيک توغنديو (Jupiter ballistic missiles) د موجودیت پر غبرګون او د ۱۹۶۱ز کال د خنزيرانو د خليج د ناکامې حملې (Bay of Pigs Invasion) په ځواب کې، د شوروي اتحاد لومړي سرمنشي نېکيتا خروشچوف (Soviet First Secretary Nikita Khrushchev) په راتلونکې کې د بلې دا ډول حملې د خنثی کولو په موخه د کیوبا په ټاپو کې د اتومي توغندیو د ځای پر ځای کولو په تړاو د کيوبا هېواد غوښتنه ومنله. د ۱۹۶۲ز کال د جولای په میاشت کې د خروشچوف او د کیوبا د لومړي وزیر فېډل کاسترو تر منځ د یوې محرمې غونډې په ترڅ کې یو توافق وشو، او د همدې کال د دوبي موسم په وروستیو کې د یو شمېر توغندیو د توغولو د تأسیساتو د نصبولو کار پیل شو.
په همدې وخت کې، د امریکا د متحده ایالاتو د ۱۹۶۲ز کال د ټاکنو کمپاین په لاره اچول شوی و، او سپینې ماڼۍ په میاشتو میاشتو هغه ادعاې ردولې چې له فلوريډا ایالت څخه یواځې ۹۰ میله (۱۴۰ کیلو متره) لرې د شورویانو خطرناک توغندي یې له پامه غورځولي دي. د یادو توغندیو اړوند تابیاوې هغه وخت په ډاګه شوې چې د متحده ایالاتو د هوایی ځواک یوې U-2 جاسوسي الوتکې د منځني واټن R-12 (چې د ناټو د کوډ نوم یې SS-4 دی) او د منځني واټن R-14 (چې د ناټو کوډ نوم یې SS-5 دی) بالېستیکو توغندیو د تأسیساتو څرګند انځورونه راوویستل.
کله چې ولسمشر جان اېف کېنیډي په دې اړه ریپوټ ورکړای شو، نوموړي له هغه وروسته ژر تر ژره د ملي امنیت شورا د نهو غړو او پنځو نورو جګ پوړو سلاکارانو یوه غونډه راوغوښته، چې دغې ډلې ته د ملي امنیت د شورا د اجرائیوي کمېټې (EXCOMM) نوم ورکړل شو، د غونډې په بهیر کې ولسمشر کېنېډي ته لومړی دا مشوره ورکړل شوې وه چې کیوبا ته د شورویانو د توغوندیو د عرضه کولو په ځواب کې د کیوبا په خاوره هوایي برید او ورپسې د کیوبا په اصلي خاوره ځمکنی یرغل وکړي. له محتاطانه غور وروسته، ولسمشر کېنېډي د دې لپاره چې د جنګ له علان څخه مخنیوی وشي، یو څه د ټيټې کچې تعرضي دریځ غوره کړ. د ملي امنیت شورا د اجرائیوي کمېټې (EXCOMM) سره تر سلا مشورې وروسته، کېنېډي کیوبا ته د نورو توغندیو د لېږد د مخنیوي په پار د اکتوبر په ۲۲مه نېټه د سمندریز قرنطین امر وکړ. د بندیز (چې په قانوني تعریف سره یو جنګي اقدام دی) پر ځای د قرنطین اصطلاح په کارولو سره، د امریکا متحده ایالات په دې وتوانېدل چې د یو جنګي حالت له ښکاره کولو څخه ډډه وکړي. متحده ایالاتو اعلان وکړ چې دوی به کیوبا ته د یرغلیزو وسلو لېږد ته اجازه ورنکړي او تقاضاء یې وکړه چې هغه وسلې چې له مخکې په کیوبا کې نصب شوې دی، باید راخلاصې او بېرته شوروي اتحاد ته ولېږدول شي.
له څو ورځو ترینګلو بحثونو وروسته، کېنېډي او خروشچوف یو تړون ته سره ورسېدل: شورویان به په څرګند ډول د ملګرو ملتونو په تائیدۍ سره په کیوبا کې نصب شوې خپلې یرغلیزې وسلې راخلاصوي او شوروي اتحاد ته به یې راستنوي، په بدل کې به یې متحده ایالات په عامه توګه اعلانوي چې بیا به په کیوبا یرغل نه کوي. متحده ایالاتو له شورویانو سره په محرمانه ډول په دې هم توافق وکړ چې دوی به خپل هغه جوپيټر ام آر بي ام ډوله توغندي (Jupiter MRBMs) چې په ترکیه کې یې د شوروي اتحاد پر وړاندې ځای پر ځای کړي وو، راخلاصوي. دا ناندریزه موضوع ده چې آیا اېټالیا هم په دې توافق کې شامله وه او که نه. سره له دې چې شورویانو خپل توغندي له نصب کړي حالت څخه راخلاص او غیر فعال کړل، اما د شوروي اتحاد ځینې بم اچوونکې الوتکې په کیوبا کې پاتې شوې، او متحدو ایالاتو سمندریز قرنطین د ۱۹۶۲ز کال د نومبر تر شلمې نېټې پورې پر ځای ساتلی و.
له هغه وروسته چې ټول یرغلیز توغندي او اېلیوشین Il- سپکې بمبارد کوونکې الوتکې له کیوبا څخه ایستل شوې وې، نوموړی بندیز د نومبر په ۲۰مه نېټه په رسمي ډول پای ته ورسېد. د متحده ایالاتو او شورویي اتحاد تر منځ خبرو اترو د دغو زبر ځواکونو تر منځ د چټکو، روښانه او مستقیمو اړیکو یوې لیکې ته اړتیا په ګوته کړه. د پایلې په توګه د مسکو-واشنګټن هاټ لاین (Moscow–Washington hotline) رامنځته شو. له هغه وروسته، د تړونونو یوې لړۍ د څو کلونو لپاره د متحده ایالاتو او شوروي تر منځ ترینګلتیاوې راکمې کړې، تر دې چې  دواړو خواوو په پای کې د خپلو اتومي وسله تونونو پراختیا له سره ونیوه.
کیوبا او د برلین دیوال
د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو او د سړې جګړې په پیل کېدو سره، د امریکا متحده ایالات په مخ پر زیاتېدونکې توګه د کمونېزم د پراختیا په اړه اندېښمن وو. په لاتیني امریکا کې د پراته یو هېوا په څرګند ډول له شوروي اتحاد سره ملګرتیا متحده ایالاتو ته د زغملو وړ نه بلل کېده. دغه کار د ولسمشر مونرو له دوکتورین سره د ټکر یوه بېلګه وه، یاد دوکتورین د متحده ایالاتو هغه پالیسي وه چې په اروپایي مستعمرو کې او د اروپا په چارو کې یې د متحده ایالاتو مداخله محدودوله مګر د یادې پاليسۍ له مخې لوېدیځه نیمه کُره، د متحده ایالاتو تر نفوذ لاندې یوه سیمه (sphere of influence) بلل کېده
د ولسمشر کېنېډي اداره د ۱۹۶۱ز کال د خنزیرانو د خلیج د ناکامې حملې (Bay of Pigs Invasion) له امله چې د ولسمشر جان اېف. کېنېډي په امر د امریکا د مرکزي استخباراتو له خوا د روزل شوو کیوبایي جلا وطنو په واسطه تر سره شوې وه، په عامه توګه شرمېدلې وه. وروسته، پخواني ولسمشر ډېوېټ آیزن هاور کېنېډي ته په خطاب کې داسې وویل، "د خنزیرانو د خلیج ناکامي به شورویانو ته د هغه څه د کولو زړه ورکړي چې له هغې پرته یې جرئت نشوی کولی". دغه نیم زړې حملې د شوروي لومړي سر منشي نېکیتا خروشچوف او د هغه سلاکارانو ته دا تأثر ورکړ چې کېنېډي مذبذب و، لکه چې یو شوروي سلاکار لیکلي، "ډېر ځوان، ذهین، په ترینګلو حالاتو کې د پرې کړې کولو ته په سمه توګه ناچمتو... ډېر هوښیار او ډېر کمزوری". د کیوبا پر وړاندې د متحده ایالاتو پټ عملیات په ۱۹۶۱ز کال کې د مونګوس له ناکامو عملیاتو سره ادامه لرله.
برسېره پر دې، د کېنېډي د کمزورتیا په اړه د خروشچوف تأثر د برلین د ۱۹۶۱ز کړکېچ په اړه، په ځانګړې توګه د برلین د دېوال د جوړېدو په اړه د یاد ولسمشر په غبرګون کې ثابت شو. خروشچوف چې شوروي افسرانو ته یې د یاد کړکېچ د عواقبو په اړه خبرې کولې په ټینګار سره وویل، "زه په یقیني توګه پوهېږم چې کېنېډي نه کومه ځواکمنه مخینه لري، او نه هم په عمومي توګه د یو ګواښونکي چلنج پر وړاندې د درېدو زړورتیا لري". ده همداراز خپل زوی سرګې (Sergei) ته وویل چې، د کیوبا په اړه به کېنېډي "یو جنجال رامنځته کړي، ډېر جنجالونه به وکړي، خو وروسته به بیا روغې ته غاړه ږدي"
د ۱۹۶۲ز په جنورۍ کې د متحده ایالاتو د اردو یو جنرال اډوارډ لانسډل (Edward Lansdale) په یو فوق-محرمانه راپور کې (چې په نسبي ډول په ۱۹۸۹ز کې افشاء شو) چې کېنېډي او د مونګوس په عملیاتو کې ښکېلو چارواکو ته یې وړاندې کړ، د کیوبا د حکومت د راپرځولو پلانونه بیان کړل. د متحده ایالاتو د مرکزي استخباراتو استازي یا د ځانګړو فعالیتونو له څانګې څخه "لار بلدي" باید په پټ ډول کیوبا ته ننوتلی وای، تر څو یې سبوتاژ رامنځته کړی وای او د رادیو د خپرونو په شمول یې د ادارو کنترول تر لاسه کړی وای. د ۱۹۶۲ز په فبرورۍ کې متحده ایالاتو په کیوبا باندې بندیزونه ولګول، او لانسډل په اګسټ او سپټمبر کې د پیلېدونکو ګوریلایي عملیاتو په قوماندې ورکولو سره د کیوبا د حکومت د راپرځولو لپاره یو ۲۶-مخیز فوق محرمانه مهال وېش وړاندې کړ. "عمومي پاڅون او د کمونېست رژیم رانسکورول باید د اکتوبر په لومړیو دوو اونیو کې واقع شوي وای. "
آر کیو - ۱۱ ړاوېن
آر کیو - ۱۱ ړاوېن (په انگرېزي: RQ - 11 Raven) یوه بې پیلوټه الوتکه ده چی د لاسي قدرت په مرسته هوا ته توغول کېږي او د جگړې ډگر د پېژندنو او څارلو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي بې پيلوټه الوتکه په ۲۰۰۱ کال کی د AeroVironment لخوا د امريکايي وسله والو ځواکونو لپاره جوړه شوه. لومړي الوتنه یی په اکټوبر ۲۰۰۱ تر سره شوه. هره الوتکه برېښنایی ماشين، جي پي اس چلوونکي سیستم، د ليزر نښگر لري. وزن یی ۱،۹ کيلوگرمو ته رسېږي سرعت یی ۹۵ کيلومتر په ساعت کی دی.
وېشنيزه:بې پيلوته الوتکې
جانان
جانان د پښتو ژبي ټکی دی چی د محبوب، معشوق،  یار او زړه ته نذدي خوږ بنیادم د پاره کارول کیږی. په پښتو فولک داستانونو، شعرونو او ټپو کښي جانان تر ټولو زیات ستایل شوی او یا ي د جفا نه ګیلی مانی شوی.
لکه یو څو ټپی او شعرونه دی چي
جانان زما په سر جانان دے
که زه تري بیل شم د کوڅو ملنګ به شینه
د شونډو پاړ مي ورله یوڅۍ
که جانان خداي رسول مني نو رابه شینه
ترکمن ولسوالي
ترکمن ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ترکمن)  د ايران د گلستان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۷۹٬۹۷۸ تنه نفوس لري. د ترکمن ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گلستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ميل مي - ۲۸
ميل مي - ۲۸ (په روسي:Ми-28Н Ночной охотник) د ۸ تنو یو روسي برید کونکي هليکوپتر (چورلکه) دی چی د ټانکونو، زره پوښ موټورونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي.
وېشنيزه:روسي هلیکوپترونه
ليز مايټنر
ليز مايټنر (چې د زېږېدو نوم يې ايليز مايټنر و، 7 نومبر 1878 – 27 اکتوبر 1968) يوه اتريشۍ سويډنۍ فيزيک پوهه وه، څوک چې د « protactinium » عنصر او هستوي انشطار (وېش/چاودنې) د موندلو له مسئولينو يوه وه. د برلين د کیميا په کايسر ويلهيلم انستيتيتوت «Kaiser Wilhelm Institute of Chemistry» کې د راډيو اکټيويټي (وړانګيز فعاليت) په اړوند د کار کولو پر مهال، نوموړې په 1917ز کال کې د « isotope protactinium-231» په راډيو اکټيو کشف کړ. په 1938ز کال کې، مايټنر او د هغې واراره، فيزيک پوه «Otto Robert Frisch» هستوي انشطار کشف کړ. نوموړې البرټ انشټاين د المان د « Marie Curie» په توګه ستايلې وه.
په 1905ز کال کې د خپلې دوکتورا د څېړنې تر بشپړولو وروسته، مايټنر دويمه مېرمنه وګرځېده چې د ويانا له پوهنتون څخه يې په فيزيک کې دوکتورا تر لاسه کړه. نوموړې د خپل علمي مسلک ډېره برخه د المان په برلين کې تېره کړه، چېرته چې هغه د « Kaiser Wilhelm» په انسټيټيوټ کې د فيزيک پروفيسره او د ډيپارټمنټ رئيسه وه؛ نوموړې په المان کې د فيزیک لومړۍ ښځينه پروفيسره وه. هغې د نازي المان د نيورمبرګ د يهودي ضد قوانينو له امله په 1930ز لسيزه کې خپلې دا دندې له لاسه ورکړې، او په 1938ز کال کې سويډن ته وتښتېده، چېرته چې يې له ډېرو کلونو ژوند وروسته بالاخره د سويډن تابعيت تر لاسه کړ.
د 1938ز کال په نيمايي کې، د «Kaiser Wilhelm» په انسټيټيوټ کې مايټنر له «Otto Hahn» او « Fritz Strassmann» سره په شریکه وموندله چې له نيوټران سره د تيوريم له بمبارۍ څخه مختلف ايزوتوپ پيدا کېږي. د دې کال په وروستيو کې «Hahn»  او «Strassmann» وښودله چې د يورانيم له بمبارۍ څخه د بيريم ايزوټوپس جوړېدای شي. د ديسمبر په مياشت کې مايټنر او «Frisch» د دا ډول جلا کېدو د بهېر د ښکارندې ارزونه وکړه. د 1939ز کال د نيچر مجلې د فبرورۍ مياشتې په ګڼه کې په خپل راپور کې دوی دې عمل ته د « fission» (وېش) نوم ورکړ. دې اصل د دويمې نړيوالې جګړې په اوږدو کې د لومړي اتومي بم جوړېدو او په تعقيب يې نورو هستوي وسلو او هستوي ريکټرونو ته لاره اواره کړه.
مايټنر د هستوي انشقاق لپاره د کیميا د 1944ز کال په نوبل جايزه کې شریکه نه شوه، کومه چې په ځانګړي ډول د نوموړې اوږدمهالي همکار «Otto Hahn» ته ورکړل شوې وه. ډېرو ساينسپوهانو او ژورنالستانو له دې جايزې څخه د هغې ايستل غېر عادلانه وبلل. د نوبل جايزې د ارشيف تر مخې، نوموړې د 1924 او 1948ز کلونو تر منځ په کيميا کې د نوبل جايزې لپاره نولس ځلې نومول شوې وه، او د 1937 او 1967ز کلونو تر منځ په فيزیک کې د نوبل جايزې لپاره دېرش ځلې نومول شوې وه. سره له دې چې هغې ته د نوبل جايزه ورنه کړل شوه، مايټنر په 1962ز کال کې د «Lindau Nobel Laureate» په ناسته کې ګډون ته وبلل شوه. نوموړې ګڼ نور ویاړونه تر لاسه کړل، په 1997ز کال کې د «109meitnerium» په نوم کیمياوي عنصر د هغې د نوم په وياړ اېښودل شوی دی.
د ژوند لومړي کلونه
له زېږېدو وروسته مايټنر ته د «ايليز مايټنر» نوم ورکړل شو، هغه د 1878ز کال د نومبر په اومه نېټه د لوړې منځنۍ طبقې په يوې يهودۍ کورنې کې زېږېږدلې وه، د دوی کور د ويانا د «Leopoldstadt» ولسوالۍ په «27Kaiser Josefstraße » کې موقعيت درلود، نوموړې د هيډويګ او فلپ مايټنر په اتو بچيانو کې درېیمه وه. د ويانا د يهوديانو د ټولنې د زېږون په ثبت کتاب کې د هغې د زېږېدو نېټه د 1878ز کال د نومبر اولسمه ليکل شوې؛ خو نورو ټولو اسنادو کې د هغې د زېږېدو نېټه د نومبر اومه ليکل شوې، کومه نېټه چې هغې کاروله. د هغې پلار د لومړيو يهودي وکيلانو له ډلې و چې په اتريش کې يې فعاليت منل شوی و. هغې يو مشر ورور او یوه مشره خور درلودل، چې «Gisela» او «Auguste» (Gusti) نومېدل، د څلورو کشرانو نومونه يې « Moriz (Fritz), Carola (Lola), Frida » او « Walter» وو؛ چې ټولو لوړې زده کړې کړې وې. د هغې پلار يو تاييد شوی ازادخيال و، او نوموړې هم په همدې عقيده روزل شوې وه. د بلوغ پر مهال، نوموړې د «لوترازم» په پيروي کولو سره مسیحيت ومانه، او په 1908ز کال کې د تعميد غسل ورکړل شو؛ د هغې خوېندې « Gisela» او « Lola» په همدې کال کاتولیک مسيحيت ته واوښتې. نوموړې هم يو لنډ شوی نوم «ليز» غوره کړ.
زده کړه
د مايټنر ابتدايي څېړنه په اته کلنۍ کې پيل شوه، کله به چې هغې د خپلو تاريخچو کتابچه د خپل بالښت لاندې کېښوده. نوموړې په ځانګړي ډول د رياضي او ساینس لور ته ميلان درلود، او لومړی يې د تيلو ځلېدونکي رنګونه، نري فلمونه، او انعکاسي رڼا مطالعه پيل کړه. تر 1897ز کال پورې ښځو ته اجازه نه وه چې په ويانا کې د لوړو زده کړو دولتي ادارو ته ولاړې شي، او هغې په 1892ز کال کې د ښوونځي وروستی کال پای ته ورساوه. د هغې په زده کړو کې د سوداګريو د مالي چارو د تاريخچې ساتل، رياضي، تاريخ، جغرافيه، ساينس، فرانسوي ژبه او جمناسيټک لوبه شامل وو.
د ښځو لپاره يواځینی مهيا مسلک استادي وه، له همدې امله هغه د فرانسوي ژبې د ښوونکې په توګه روزنه تر لاسه کړه. د هغې خور «Gisela» د «Matura» پړاو په بریاليتوب سره بشپړ کړ، او په 1900ز کال کې يې د طب په ښوونځي کې داخله وکړه. په 1899ز کال کې، مايتڼر له دوه نورو ځوانو ښځو سره خصوصي زده کړې پيل کړې، او د ثانوي زده کړې له لاسه وتلي اته کلونه يې يوازې په دوه کلونو کې بشپړ کړل. فيزيک د « Arthur Szarvasy» له خو اتدريس کېدو. د 1901ز کال د جولای په مياشت کې، نجونې په «Akademisches» جمنازیم کې یوې بهرنۍ ازموينې ته کېناستې. له څوارلسو څخه، د مايټنر او «Henriette Boltzmann» په ګډون يوازې څلور نجونې بريالۍ شوې، «Henriette Boltzmann» د فيزيک پوه «Ludwig Boltzmann» لور وه.
«Paul Ehrenfest» له هغې غوښتنه وکړه چې د بصرياتو په اړه د « Lord Rayleigh» د يوې لیکنې څېړنه وکړي، په کومه کې چې د يوې داسې تجربې تفصيلات ورکړل شوي و، له دې داسې پايلې تر لاسه شوې وې، د کومو په تشریح کولو چې « Rayleigh» نه و توانيدلی. نه يوازې دا چې هغې وکولای شول تشريح کړي چې څه کېدونکي دي؛ نوموړې نوره هم مخکې ولاړه او د خپلې تشریح پر بنسټ يې وړاندوينې وکړې، او بيا يې په تجرباتي ډول تصديق کړې، او روښانه يې کړه چې کولای شي په خپلواک ډول او د چا له څارنې پرته د څېړنې وړتيا لري.
په دې څېړنه د مصروفيت پر مهال، «Stefan Meyer» مايټنر له راډيواکټيویټي سره بلده کړه، کوم چې هغه مهال د څېړنې یوه نوې څانګه وه. نوموړې پيل له «الفا» ذرو څخه وکړ. له «کوليمټرونو» او فلزي څادر سره په خپلو تجربو کې، نوموړې وموندله چې د فلزي اتومونو د اتومي کتلې سره د «الفا» د ذرو په يوه ميله کې خپرېدل زياتېږي. وروسته، دې تجربو «Ernest Rutherford» د هستوي اتوم وړاندوينې ته اړ کړ. نوموړې د 1907ز کال د جون په نهه ويشتمه نېټه خپلې موندنې «Physikalische Zeitschrift» ته وسپارلې.
« Friedrich Wilhelm» پوهنتون
د خپل پلار په مالي مرسته او ملاتړ هڅول شوې، مايټنر د « Friedrich Wilhelm» پوهنتون ته ولاړه، چېرته چې مشهور فيزیک پوه «Max Planck» تدريس کاوه. «Planck» نوموړې خپل کور ته وبلله، او هغې ته يې اجازه ورکړه چې په درسونو کې يې حاضره شي، کومه چې د «Planck» له خوا يو غېر عادي اشاره وه، څوک چې عموماً پوهنتونونو کې د ښځو د داخلې د مخالف په ډول پېژندل شوی و، خو هغه دې منلو ته چمتو شو چې کله کله استثناء وي؛ په څرګند ډول نوموړي، مايټنر يوه استثناء وبلله. نوموړې د «Planck» له  غبرګونو لوڼو «Emma» او «Grete» سره ملګرې شوه، چې له موسيقۍ سره د ټولو مينه سره شريکه وه.
ډیوه ریډیو
ډیوه ریډیو د امریکه غږ پښتو ژبي ته ځانګړی ریډیو سټیشن دے چي د واشنګټن ډي سی نه د کال ۲۰۰۶ راسي په پښتو ژبه نهه ساعته خپروني خپروي چي دری ساعته سحر او شپګ ساعته د ماخام شپګ بجو نه تر دولس بحو ادامه لري.
ډیوه ریډیو په منځنو څپو او لنډو څپو ترڅنګ د انټرنیټ د لاري هم په ټوله دنیا کښي د خپلو بی طرفه خبرونو، تبصرو او مرکو په خاطر اوریدل کیږی. ډیوه راډیو په پاکستان او افغانستان کښي ګڼډ شمیر خبریالان لري او په واشنګټن کښي ي د مستقل کارکوونکو شمیر تر شلو زیات دی چي د یاد وړ پکښی رحمان بونیري،نوشیروان قلندر، نایله محمد، محمد عالمګیر، بهروزخان لالا،  شعیب زاده، وکیل خان او سردارعلي ټکر شامل دي.
سپينه
مېرمن سپينه يوه پښتنه شاعره ده، چې د وزير يارمحمد خان الكوزي د حكومت په وخت د هرات په شا او خوا كي اوسېدله، دا پښتنه د نورمحمد خان الكوزي لور وه، او هغه وخت چې اېرانيانو په (1255 هـ) كال هرات كلابند كړ، او د هرات پښتنو د دوى سره د مېړاني مقابله وكړه، زموږ پښتنه شاعره ژوندۍ وه دهرات محاصره خو يو كال او اته مياشتي اوږده شوه مگر پښتون ځان تسليم نه كړ او هرات يې نه پرېښود.
په دې جگړو او ملي مېړانو كي د پښتنو سرداران شاه كامران سدوزى او وزير يارمحمد خان الكوزى و، دوى د پښتنوالي، ټېنگار او راسخ عزم په دې مقاومت كي څرگند كړ.
سپينه د دغي محاصرې او جنگ په ټولو واقعاتو خبره ده او دا ښكارېږي چې دا او خپلوان د دغي ننگي په لار كي ولاړ وه او ټوله وقايع يې په سترگو ليدلي دي.
كه موږ تخمين او اټكل وكړو، چې په دغه وخت كي دا پخه ښځه وه ځكه چې افكار او احساسات يې هم پاخه دي نو به په دغه محاصره كي د دې عمر له 35 څخه تر 40 كلونو پوري تخمين كړو او د تولد كال به يې هم له (1200 هـ) څخه وروسته و بولو.
د سپيني د اشعارو له مضامينو دا هم را ايستل كيږي چې د دې كورنۍ د وزير يارمحمد خان له كورنۍ سره خپلوي او يا هم نژدې تماس درلود، ځكه چې د محاصرې او جگړې ډېر خصوصي وقايع يې را وړي او نظم كړي دي!
د سپيني پښتني حماسيات:
زموږ ملي شاعري په خپله ملي ژبه موږ ته يوه مفصله كسيه په څو شوه بيته شعر كي پرې يښې ده چې د هرات د محاصرې منظوم تاريخ گاڼه سي، په دې كيسه كي پښتنه شاعره، د خپلو وروڼو مېړاني ستايي او په خورا ساده او سپېڅلو الفاظو د دې جگړې مختلف مناظر تصوير كوي! د كيسې په ابتدا كي په يو څو بيته د كامران خان او وزير يارمحمد خان ستاينه كوي وروسته بيا په كيسه شروع كوي.
په هرات او كندهار كي د سدوزو پاچاهي:
راسه چې تاته حكايت كومه
د سدوزو د سلطنت كومه
په خوا تر دې وه د هرات پاچاهان
د سدوزو د ذوالفقار زمان خان
دوى سردارن د پښتنو د هرات
غليم يې تل د تېرې توري و مات
د پښتنو توري به تل ځلېدې
د دښمن سترگې له برېښنا وې ړندې
دوى وه مېړونه پښتانه توريالي
پر ننگه ټينگ وه د وطن ننگيالي
په جنگ كي هر يو لكه غټ شين مزرى
د سدوزو و هر زلمى بريالى
چي به يې توره له نيامه وكښه
غچ او كينه بې له ايامه وكښه
د هرات خوا وه د غليمه خالي
دلته خپره وه هوسايي خوشحالي
ټول پښتانه په اتفاق وه ولاړ
كار د دښمن د دوى له لاسه ويجاړ
چي به پښتون زلمي په خوب كي دښمن
وليدل وېري به يې رېږد په بدن
متاسفانه تر دې وروسته اشعار له دغي كيسې څخه لاس ته را نغله. له دغو څخه هم ويونكي د دې پښتنې افكارو او د طبع رواني او نور علمي او تاريخي معلومات، ښه څرگندولاى سي.
نور بيتونه
دغه لاندي بيتونه هم له دغي كيسې څخه لاس ته راغلي دي چې د محاصري د يوه جنگ حال ښئي:
غليم بيا پرښار هجوم راوړى
مخ تې ولاړ دى يارمحمد پياوړى
ولې د وينو پر حصار بهيږي
پښتون زخمي دى د پښتون په خدنگ
يارمحمد وايي پښتنو زما زمرو
ټوله راوزئ وسله دار له كورو
پر غليم وكړئ يو هجوم گړندى
هرات له لاسه په ژوندون مه باسئ
دا خو زموږ كور زموږ وطن دينه
دا زموږ ټاټوبى زموږ مامن دينه
كفن په غاړه دا وطن وساتئ
زموږ د پلرو ښكلى مدفن وساتئ
دلته پراته دي ننگيالي نيكه گان
دلته بهېږي ويني تل د افغان
هرات زموږ دى زموږ كور دينه
زموږ نغرى دى زموږ گور دينه
دښمن راغلى تر دېواله د كور
كامران نارې كړې چې پښتونه كامه
مه بايله ځان اوسه ولاړ پر حصار
د پښتانه پر ننگه ځان كړه ايثار
بويه غيرت چې مو ناموس خوندي سي
نوم د پښتون نوم د ولس خوندي سي
زلمو چې واورېدې نارې غلبلې
له يارمحمد او له كامرانه دلې
له كلا وواته، زمريانو په څېر
پر دښمنانو يې جوړ كړ لټپېر
سرونې غوڅ كړه د دښمن په توره
موره يې كړه پر غليمانو بوره
دښمن شو مات راغئ دوران د كامران
د يارمحمد د بري ستورى ځلان
كه ښاغلي ويونكي دا وروستني د محاصرې اشعار په دقت ولولي نو د دې پښتنې مېرمني تاوده احساسات او پښتني جذبات به ښه ورته څرگند سي.
په څه آمرانه او له غروره ډكه لهجه پښتنو زلميو ته د پښتونوالي درس وركوي. او له همدې جذباتو څخه معلوميږي چې د ښځي تاثرات او احساسات څومره لطيف او له حرارته ډك دي او د ښځي له خوا دا تعليم تر څه اندازې موثر واقع كېږي. او دغه نمونه د نر او ښځي د تاثراتو په منځ كي ښه قضاوت كولاى سي.
بادن ورتمبرګ آیالات
بادن ورتمبرګ په الماني Baden-Württmberg) د ]]المان]] هیواد هغه یوازینی آيالات دی چې د ټاکنو (ټول پوښتنې) په ترڅ کي منځ ته راغلی دی. د ۱۹۵۱ م مېلادي کال د ډسمبر د مياشتې په ۱۶ مه نېټه په دغه سيمه کې يوه ټول پوښتنه يا رېفرېنډم تر سره شو. ځايي ښځو او نارينو د خپلو رايو په اکثريت سره دې ته لاره هواره کړه چي د پخوانیو دریوو آيالاتونو بادن ورتمبرګ، ورټم بېرگ هوهن څولرن او د باډن د ايالت څخه يو نوی ايالت جوړ کړی شي. معنی دا چي درې واړه د باډن ورټم بېرگ په نوم سره يو ځای کړل سي. ددغه ايالت د منځ ته راتلو رسمي نېټه د ۱۹۵۲ م مېلادي کال د اپريل ۲۵ مه نېټه ده.
ډېر عايدات اوکمه بې روزگاري
وروسته له دې چي باډن ورټم بېرگ د نوي ايالت په ډول منځ ته راغلی، په ډېر لږ وخت کي دغه ايالت ډېر پر مخگ وکړی او اوس د المان په تر ټولو بريالي ايالتونو کي شمېرل کيږي. ددغه ايالت وگړي د ټول المان د اوسط په پرتله جگ معاشونه لري او د المان د نورو ټولو ايالتونو په پرتله دلته بې روزگاره انسانان کم دي. په ۲۰۰۸ م مېلادي کال پدغه ايالت کي ۴.۵ فيصده وگړي بې روزگاره وه او هغه پداسي حال کي چي د ټول المان په کچه اوسطا ۸.۲ فيصده وگړي بې روزگاره وه.
„بېله معياري الماني زموږ نور هر څه زده دي.“
دباډن ورټم بېرگ ایالت د نورو گڼ شمېر ځانگړتياو تر څنگ د ټولې اروپا پر سطح د نوي صنعتي ټېکنالوجۍ او علمي اوساينسي څېړنو له وجي منل سوی او پېژندل سوی دی. د اروپا د نورو ټولو سيمو په پرتله پدغه ايالت کي پر علمي او ساينسي څېړنو زياتي پيسې لگول کيږي. باډن ورټم بېرگ د ۲۰۰۷ م مېلادی کال راهيسي د غورو او فوق العاده پوهنتونونو د ځای د نوم درلودلو اعزاز لري.
دباډن ورټم بېرگ د عايداتو تر ټولو مهمه څانگه د موټر جوړولو صنعت دی. دغه صنعت په علمي او ساينسي څېړنو کي هم زياته پانگونه کوي. نامتو موټر جوړونکي صنعتونه لکه ډايملر، پورشه او بوش په باډن ورټم بېرگ کي خپلي مرکزي نمايندگۍ لري. د باډن ورټم بېرگ په اقتصادي بريا کي د هغو متوسطه او کوچني تجارتي او کسبي شرکتونو لاس هم سته، چي پدغه ايالت کي کار کوي او د وگړو د ښه اقتصادي حالت سبب گرځي.
علم او پوهه، صنعت او طبعي منظرې
ددغه ايالت د ښه معيار اصول د زياتو خلکو لپاره کشش لري. پدغه ايالت کي د المان بهترينه ريسټورانټونه، بېلا بېل مشروبات او يوه بډايه کلتوري ظهور اوصحنې تر څنگ قدرتي او طبعي ځايونه هم سته.
په همدې وجه دغه ايالت ته زيات سېلانيان راځي. پداسي حال کي چي هر کال پدغه ايالت کي څلوېښت مليونه سېلانيان شپې کوي، د المان د بايرن ايالت نه وروسته دغه د المان تر ټولو زيات سېلانيان را جذبوونکی ايالت دی. په باډن ورټم بېرگ ايالت کي گڼ طبعي ځنگلات سته چي د تور ځنگلونو په نامه ياديږي. دغه ځنگلونه چيري چي په زړه پوري درې، غونډۍ، د بزگرو ښکلې کورونه، د گلونودرې مايناو او غايشه ناو سته، د سېلانيانو په راجذبولو کي ستر رول لوبوي. د گلونو د درې په نوم سېمي مايناو او غايشه ناو د ملگرو ملتونو د ټولنې يونېسکو لخوا د نړۍ وال کلتور ميراث ټاکل سوي دي. ددې تر څنگ ښارونه لکه هايډل بېرگ، ټيوبينگن، فرای بورگ او کونسټانڅ د سېلانيانو د توجه مرکز وي.
سرچينې
وېشنيزه:د المان ايالتونه وېشنيزه:المان
سړه جګړه (۱۹۸۵ - ۱۹۹۱)
د ۱۹۸۵ – ۱۹۹۱ کلونو د سړې جګړې پړاو هغه مهال بيل شو، کله چې ميخايل ګورباچوف د شوروي اتحاد د کمونست ګوند د عمومي سرمنشي په توګه وټاکل شو. ګورباچوف د شوروي اتحاد انقلابي مشر و، ځکه هغه لومړی هغه څوک و چې د سياسي ليد (ګلاسناسټ) او اقتصاد (پيريسټروکا) ازادولو ته يې وده ورکړه؛ له دې مخکې، شوروي اتحاد په سختۍ سره ازداخيال  سمون منع کړی او هغه اقتصاد یې ساتلی و چې واک يې له مرکزي واکمن سره وي. سره له دې چې شوري اتحاد له زياتو اقتصادي ستونزو سره مخ و، د متحده ايالاتو د ولسمشر «رونالډ ريګن» د حکومت پر مهال له متحده ايالاتو سره د زيات لګښت د وسلو سيالۍ کې ښکېل شوی و. دې ته له کتنې پرته چې شوروي اتحاد د ټوټه ټوټه کېدو پر لور روان شو، ځکه چې د ليبرال سمونونو سمبالښت ستونزمن ثابت شو او په اقتصاد کې پانګوال بدلونونه په ناوړه ډول پيل شول او په دې ډول يې سترې ستونزې پيدا کړې. سړه جګړه هغه مهال پای ته ورسېده، کله چې په افغانستان کې د شوروي اشغالګره وروستۍ جګړه ختمه شوه، په المان کې د برلين ديوال ونړېد، په ۱۹۸۹ز کال کې په ختيځه اروپا کې د شوروي اتحاد بلاک په دولتونو کې د ډېرو سوله ييزو انقلابونو لړۍ پيل شوه او په ۱۹۹۱ز کال کې شوروي اتحاد ونړېد او په رسمي ډول يې خپل ځان له وجود څخه محوه کړ.
د اړيکو تودېدل
له ۱۹۲۸ز کال راهيسې د درې پرله پسې شوروي زړو مشرانو له مړينې وروسته، د شوروي «سياسي بيورو» د ۱۹۸۵ز کال د مارچ په مياشت کې ګورباچوف د کمونست ګوند د عمومي سرمنشي په توګه وټاکه، په دې توګه رهبرۍ ته يو نوی نسل راپورته شو. د ګورباچوف تر مشرتابه لاندې، په پرتليز ډول ځوانو سمونپالو تيکنوکراتانو، کومو چې د سمونپال مشر «نکيتا خروشيف» په مشرۍ کې د «سټالين مخالفت» د عروج پر مهال په خپلو دندو پيل کړی و، په تېزۍ سره خپل ځواک لا پسې پياوړی کړ، سياسي او اقتصادي ازادۍ ته يې نوې چټکتيا ورکړه او د لويديځ سره د تودو اړيکو او سوداګرۍ لپاره يې نوې انګېزه پيدا کړه.
په لوېديځ محاذ کې، د ولسمشر ريګن ادارې د شوروي اتحاد پر ضد سخت دريځ خپل کړی و. خو د ريګن د نظريې تر مخې، د ريګن ادارې په افغانستان، انګولا، نيکاراګوای او نورو سيمو کې د کمونستانو ضد وسله والو خوځښتونو ته د پوځي ملاتړ په ورکولو پيل وکړ.
د منځنۍ کچې هستوي ځواک تړون (INF) له برياليو مذاکراتو سره يو ځای په ۱۹۸۵-۸۷ز کلونو کې د پام وړ پرمختګ وشو. د ۱۹۸۷ز کال د ديسمبر مياشتې د (INF) تړون چې د ريګن او ګورباچوف له خوا پرې لاسليک شوی و، ټول هستوي او دوديز توغندي له منځه يوړل، تر څنګ يې د دې توغنديو ويشتونکې دستګاوې هم ويجاړې کړې، د کومو د هدف ويشتو اندازه چې ۵۰۰ – ۱۰۰۰ کيلو متره (۳۱۰-۶۲۰ ميله) (چې دا يې لنډه اندازه وه) او ۱۰۰۰ – ۵۵۰۰ کيلو متره (۶۲۰-۳۴۲۰ ميله) (چې دا يې منځنۍ کچه وه) وه. په دې تړون کې هغه توغندي نه و شامل چې له سمندر څخه وېشتل کېدل. د ۱۹۹۱ز کال د مۍ تر مياشتې پورې، په سيمه کې د دواړو خواوو له اړخه شويو څېړنو پايلو وروسته معلومه شوه چې ۲۷۰۰ توغندي له منځه وړل شوي وو.
د ريګن ادارې همدا راز د سعودي عربستان د تيلو شرکتونه وهڅول چې د تيلو توليد زيات کړي. په دې سره د تيلو په نرخونو کې درې درجې کمښت راغی او تيل د شوروي د صادراتو د مالياتو بنيادي سرچينه وه. د شوروي اتحاد د پخواني ستر جوړښت څخه وروسته، ولسمشر رينګن د سولې پر مهال د متحده ايالاتو د وسله وال پوځ د يو لوی دفاعي جوړښت حکم وکړ؛ شوروي اتحاد د خپل پوځ په جوړولو سره دې ته ځواب ونه وايه، ځکه چې په هېواد کې د ټوليزې کرنې سره يو ځای پوځي لګښتونه او تر څنګ يې هغه مصنوعات چې بې اغېزې پلان يې جوړ شوی و، کولای شول د شوروي پر اقتصاد دروند بوج وګرځي.د ميخايل ګورباچوف له دورې څخه مخکې شوروي  د جمود ښکار او په خرابه حالت کې و چې د سمونونو د بنسټيزو هڅو سره سره يې ونه شول کولای خپل اقتصاد بيا راژوندی کړی. په ۱۹۸۵ز کال کې، رينګن او ګورباچوف د دوی د څلورو سرمشريزو ناستو له ډلې په لومړۍ ليدنه کې سره وکتل، دا د سويټزرلينډ په جينواو کې وه. د سياستونو، حقايقو او نورو په اړوند له بحث کولو وروسته، رينګن ګوباچوف ته بلنه ورکړه چې له هغه سره د سمندر په غاړه يو نژدې کور ته ولاړ شي. دواړو مشرانو په خپل ټاکلي وخت کې په دې کور کې ښې خبرې اترې وکړې، خو له دې خبر سره راووتل چې دوی د دوه نورو (چې ژر د رې نورې شوې) سرمشريزو پروګرام جوړ کړی.
د شوروي اتحاد د منحل کېدو لپاره د بنسټ په توګه د ګورباچوف د بيا جوړولو (پيريسټروکا) او پرانيستوالي (ګلاسناسټ) تګلارو نوښتونو په ټوله شوروي نړۍ کې د اغېزو يوه څپه خپره کړه، د کوم په پايله کې چې د پوځي ځواک له کارولو پرته د وارسا تړون پر غړيو هېوادونو د مرکزي واک بيا تر لاسه کول نږدې ناشوني وګرځېدل.
د ۱۹۸۷ز کال د جون په دولسمه نېټه، ريګن ګورباچوف وننګولو چې د برلين د ديوال په نړولو سره له خپلو سمونونو او جمهوريت سره نور هم مخکې ولاړ شي. همدې دېوال ته نژدې د «برانډنبرګ» په دروازه د يوې وينا پر مهال ريګن وويل:"عمومي سرمنشي ګورباچوف، که د سولې په لټه کې یې، که د شوروي اتحاد، مرکزي او سويل-ختيځې اروپا لپاره نېکمرغي غواړې، که د ليپرال کېدو لټون کوې، دې دروازې ته راشه؛ ښاغلی ګوباچوفه، دا دروازه پرانيزه. ښاغلی ګورباچوفه دا ديوال ونړوه."کله چې عمر خوړلو کمونست اروپايي مشرانو خپل هېوادونه د «عادي کېدو» په موټي کې ساتلي وو، په شوروي اتحاد کې د ګورباچوف سمون پالو تګلارو له دې حقيقت څخه پرده پورته کړه چې څه ډول د شوروي اتحاد د يو وخت انقلابي کمونست ګوند، د نظام په مرکز کې مړژواندی (د مرګ په حال کې) پروت دی. د تيلو د مخ په ځوړ نرخونو او د وسلې د سيالۍ تر څنګ يې د مرکزي حکومت په واک کې د اقتصاد له امله د عايداتو له کمښت سره مخ شوروي اتحاد  د ۱۹۸۰ز ليسزې په اوږدو کې اړ شو چې د لوېدیځ بانکي سکتور څخه د پام وړ پور واخلي. د شوروي-افغانستان د جګړې په وړاندې مخ په وده عامه ناخوښي او په يوکراين کې د «چرنوبل» پېښې ټولنيزو او سياسي اغېزو د دې تګلارو په عام ملاتړ کې زياتوالی راوست. د ۱۹۸۹ز کال تر پسرلي پورې، شوروي اتحاد نه یواځې دا چې په رسنيو يې ژوندي بحثونه تجربه کړل، بلکې په لومړي ځل يې داسې ټولټاکنې هم تجربه کړې چې ډېر کسان پکې نوماندان وو. په نوی تاريخ کې په لومړي ځل د ازادېدو ځواک له لوېديیځ څخه د ختيځ پر لور د خپرېدو په حال کې و.
په کمونستي اروپا کې بغاوت خپرېږي
د پولنډ د يووالي خوځښت په څېر هغو سازمانونو چې ولسي رېښې يې درلودې، په چټکۍ سره سيمې تر لاسه کړې، په داسې حال کې چې پياوړی ولسي ملاتړ ورسره و. د ۱۹۸۹ز کال د فبرورۍ په مياشت کې د پولنډ د خلکو جمهوريت له مخالفينو سره مذاکرات پيل کړل، کوم چې د پولنډ ګردي مېز تړون په نوم پېژندل کېږي، همدې تړون د ۱۹۸۹ز کال د جون په مياشت کې د کمونست ضد ګوندونو په ګډون ټولټاکنو ته اجازه ورکړه.
د ۱۹۸۹ز کال د اګست په مياشت کې د اتريش او هنګري تر منځ د «وسپنيزې پردې» (وسپنيزه پرده هغه اصطلاح ده چې په دوه سياسي سيمو د اروپا د وېشلو پولې تشريح کوی) د سرحدي دروازې د لومړي ناڅرګند پرانيستل کېدو څخه وروسته يو ځنځيري غبرګون پيل شو، د کوم په پايله کې چې نور الماني ديموکراتيک جمهوريت وجود نه درلود او ختيځ بلاک مات شو. د پان-اروپايي پکنيک (د هنګري او اتريش پر پوله يو لاريون و) نظريه له « Otto von Habsburg» (د يو تن نوم دی) څخه راغلې وه او موخه يې دا ازمېښت و چې ايا شوروي اتحاد به غبرګون وښيي، که چېرې وسپنيزه پردې دروازه پرانيستل شي. له دې وروسته د پان-اروپايي اتحادیې اتريش د ختيځو المانيانو د تېښتې د امکان له شتون څخه د خبرولو په موخه په هنګري کې د رسالو په مټ اعلانونه خپاره کړل. د برلين د ديوال له جوړېدو راهيسې تر ټولو لوړه کچه ډله ييز اخراج او ختيځ بلاک د هېوادونو د نه غبرګون پايلې ځپل شويو خلکو ته وښوده چې د دوی حکومتونو په بشپړ ډول واک له لاسه ورکړی. له دې وروسته د ختيځ المان ډېرو کډوالو هڅه وکړه چې د هنګري له لارې وتښتي  او کمزورو غبرګونونو وښوده چې کمونستي مشرانو لا زيات واک له لاسه ورکړی و.
هرسين ولسوالي
هرسين ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان هرسین)  د ايران د کرمانشاه ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د هرسين ښار دی. دا ولسوالي ۷۸٬۳۵۰ تنه نفوس لري. د هرسين ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کرمانشاه ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
معاصره دوره کې د بشر حقونه
د بشري حقونو په اړه ه معاصره دوره کې د امریکا ، انګلستان او فرانس کې ځینې اعلامي صادریږي چې په لنډډول ورته په لاندې ډول اشاره کوو :