cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د خلق ډموکراتيک ګوند
ايډيالوژي
د خلقيانو لومړيتوب هېواد او توکم وو، د ډيورنډ کرښې باندې يې هم ډېر جديت درلود. د انګرېزانو سره يې هم ډېر مخالفت درلود. دوی د لوی افغانستان د جوړولو لپاره ډیرې هڅې وکړې.
دا چې پاکستان نه غوښتل لوی افغانستان رامنځته شي، افغانستان يو پرمختللی هېواد واوسي، نو په افغانستان کې يې د تل په څېر مداخلې او لاسوهنې زياتې کړې. د افغانانو عقيده یې بدله کړل، او خلقيان او پرچميان يې خلکو ته سوچ کافران معرفي کړل.
اوس چې کوم خلک د خلق يا پرچمي نوم اوري فکر کوي دا کافران يا شورويان دي. مګر په اصل کې د خلق مانا خلګ دي. او د پرچم مانا بيرغ دی.
موږ و زيار ايستونکيو او افغانانو ته ډوډۍ غواړو، دا د خلقيانو شعار وو. او همدا شعار يې عملي کړی هم وو. هغه مهال د هېواد اقتصاد ډېر پياوړی وو.
اړوند ليکنې
نور محمد تره کی
ډاکټر نجيب الله احمدزی
ببرک کارمل
د افغانستان دموکراتیک جمهوریت
سرچينه
اسحاق عزيزي
ځينې ماخذونه:
فنيقي ليکدود
فنيقي ليکدود د مصري هیروګلیفیک سکریپټ څخه ډېر درست دی. فينيکيان (د څوارلسمې مخزېږديزې پېړۍ ) په کلکه باور لري چې لومړني کسان دي چې د اصلي الفبا د جوړولو ویاړ لري؛ یو اختراع چې په ليکدود کې یې لوی بدلون رامنځته کړ، یوناني او لاتیني الفبا دواړه له فنيقي الفبا څخه اخیستل شوي، او دا چې د نورو اروپايي هېوادونو الفبا له همدغو دوو الفبا څخه اخیستل شوي، نو ویلای شو چې د کرښو اصل اروپایی هېوادونو فينيکيان دی. همدارنګه، د آرامي خلکو له خوا، د فينيقي الفبا په مصر کې هند او عربي خلکو او میسوپوتامیا ته پراخه شوه، او د هغې اصول وروسته د یونانیانو له خوا د نښو په ایجاد سره بشپړ شول ترڅو د تورو د ښودلو لپاره ترې په سمه توګه کار واخيستل شي.
کله چې د فينيقي ليکدود رامنځته شو، د چینایي رسم الخط پرته یې نور رسم الخط د لیکلو له ډګر څخه بهر کړل؛ ځکه چې د دې فونټ سره لیکل خورا اسانه وو، دا په پراخه کچه کارول کیده. د خطاطۍ له پرمختګ سره سم يوه بله هڅه هم وشوه او هغه د ځای او د ليکلو د موادو پراختيا وه، مخکې له دې چې د کاغذ ، ډبرو او فلزاتو څخه کار اخيستل کېده، د ډبرو او فلزاتو تر څنګ د ونو او حيواناتو پوستکي هم جوړېدل. خو د دغو دواړو پوستکو لوړه بیه د دې لامل شوه چې د دوی په مصرف کې اقتصادي وده وکړي او د اقتصادي کولو یوه لاره د متن کمپرسول و، بله یې د مخففاتو کارول او بله یې د پوستکي ټوټې کول او بیا کارول و.
د دې فينيقي ليکدود ترټولو زاړه مثالونه د لبنان په بولوس ښار کې موندل شوي چې نن ورځ جبیل نومیږي. یونانیانو د فینیشین الفبا غوره کړه او په هغې کې یې بدلونونه راوستل چې په پایله کې یوناني الفبا (1000 کاله قبل مسیح) ته ورسید. داسې انګیرل کیږي چې یاد شوي الفبا د شمالي سامیټیک خلکو له سکریپټ څخه سرچینه اخیستې.
غولول (جنسي تېری)
د فریب له لارې جنسي تېري يا غولول یو داسې حالت دی چې په هغه کې قرباني په جنسي اړیکو کې د ګډون لپاره په دوکې او غولولو سره هڅوي، که نه نو هغې به رضایت نه درلود. فرېب کولی شي ډېری بڼې ولري، لکه غلط بیانونه یا عملونه.
انګلستان
په انګلیسي قانون کې، د استیناف محکمې په RV Linker [1995] 3 د انګلستان ټول قانون راپورونه 69 73 پریکړه وکړه چې د دې ډول ادعاوو اساس "ډیر تنګ" و او پریکړه یې وکړه چې د جنسي خدماتو لپاره د پیسو ورکولو څخه انکار درغلي وه، نه سرغړونه. هغه قضیې چې د رضایت قانون په ګوته کوي چې د 2003 د جنسي جرمونو په قانون کې شامل دي R v اسانج (د اسانج v. سویډني څارنوال په نوم پیژندل شوی) [Notes 1] (که چیرې د جنسي اړیکو رضایت د جماع په وخت کې د کنډوم کارولو سره مشروط وي، او دا حالت په قصدي توګه له پامه غورځول شوی و، دا د جنسي تیري په توګه تشریح کیدی شي) R (F) v DPP (که چیرې جنسي عمل په داسې ډول ترسره شوی وي چې مخکې له مخکې منل شوي شرط څخه سرغړونه وکړي)، او R v McNally (جنسي فریب).
د دې مسلې په اړه درې د پام وړ ټکي شتون لري:
میساچوسټس
په 2008 کې، د میساچوسټس یوې میرمنې شکایت وکړ چې هغې په ناڅرګنده توګه د خپل هلک ملګري ورور سره په تیاره خونه کې جنسي اړیکه درلوده چیرې چې هغه ویده و. مګر دا معلومه شوه چې هغه نشي محاکمه کیدی ځکه چې د میساچوسټس قانون غوښتنه کوي چې جنسي تیری د زور کارول شامل دي. د دې په ځواب کې، پیټر کوتوجیان ، د میساچوسټس ایالتي مجلس استازی، د جنسي تیري قانون مسوده جوړه کړه. په هرصورت، دا تصویب نه شو ځکه چې قانون جوړونکو قانون خورا پراخ وموند.
کلیفورنیا
د مارچ په 30، 1984، ډینیل کیټون بورو په جنوبي سان فرانسیسکو کې یو هوټل ته بلنه ورکړه. ماریانا ډی بیلا د هوټل کارمند و چې سهار یې تلیفون ته ځواب ورکړ. بورو ډی بیلا ته وویل چې هغه "ډاکټر سټیونز" دی او هغه په پیننسولا روغتون کې کار کاوه. بورو (چې ځان یې "ډاکټر سټیونز" بولي) وویل چې هغه د خپلې وینې ازموینې پایلې اخیستې او دا چې هغه د عامه تشنابونو په کارولو سره یوه خطرناکه ، خورا ساري او احتمالي وژونکې ناروغي درلوده. بورو هغه ته وویل چې هغه د ناروغۍ د خپریدو لپاره محاکمه کیدی شي او هغه د درملنې لپاره یوازې دوه اختیارونه لري. لومړی اختیار یو ډیر دردناک جراحي پروسیجر و (کوم چې هغه په ګرافیک او خندا وړ توضیحاتو کې تشریح کړی) چې $ 9,000 لګښت به ولري او په روغتون کې شپږ اونۍ پاتې کیدو ته اړتیا ولري چې د بیمې لخوا پوښل شوي ندي. دوهم اختیار ، بورو وویل ، دا و چې د یو نامعلوم "ډونر" سره جنسي اړیکه ولري چې هغه به د جنسي اړیکو له لارې واکسین سره انجیکشن کړي. کارمند د جماع سره موافقه وکړه او د هغې لپاره یې 1000 ډالر ورکړل، فکر یې کاوه چې دا د هغه یوازینۍ انتخاب دی. بورو هغه ته لارښوونه وکړه چې د هوټل خونې ته ننوځي چیرې چې هغه به ورسره اړیکه ونیسي. بورو بیا د "ډنر" په توګه خپلې خونې ته ننوت. بورو هغې ته وویل چې آرام وکړي او بیا د ډی بیلا سره جنسي اړیکه ونیسي. بورو هیڅ فزیکي ځواک نه دی کارولی او قرباني یې په پوهیدلو سره اجازه ورکړه چې له هغې سره جنسي اړیکه ونیسي ځکه چې هغه باور لري (دروغ) چې د هغې ژوند په خطر کې دی که چیرې دا "درملنه" ونه کړي.
بورو لږ وروسته وروسته له هغه ونیول شو چې پولیس هوټل ته د قربانیانو د مدیر له زنګ وهلو وروسته ورسیدل. هغه د کالیفورنیا د مختلفو قوانینو له مخې د جنسي تیري، غلا او لوی غلا په محکمه کې تورن او محکوم شو. په هرصورت، د هغه د جنسي تیري محکومیت وروسته د کالیفورنیا محکمې لخوا په دې دلیل لغوه شو چې کالیفورنیا هیڅ قانون نلري چې په درغلي سره یو څوک جنسي اړیکه ونیسي. په هرصورت، د هغه د 1,000 ډالرو په غلا کولو سره د درغلۍ په واسطه د غلا کولو لپاره د هغه محکومیت نه دی رد شوی.
د کالیفورنیا مقننه قوې وروسته بیا په 1986 کې د جنسي تیري قانون تعدیل کړ چې دا پکې شامله وه چې جنسي تیري په حقیقت کې هغه وخت پیښیږي کله چې قرباني د مرتکب د فریب نمایندګۍ لخوا د عمل (جنسي اړیکې) له اصلي ځانګړتیاو څخه بې برخې وي چې جنسي عمل د مسلکي هدف لپاره و. شوي، خبر نه دي.
بورو درې کاله وروسته بیا د ورته سازش لپاره ونیول شو. دا ځل هغه د کالیفورنیا د تعدیل شوي قانون له مخې د جنسي تیري په تور محکوم شو. بورو باور درلود چې دا سکیم یې د کلونو په اوږدو کې په لسګونو میرمنو د جنسي تیري لپاره کارولې.
د کالیفورنیا په نورواک کې، د 2009 کال د فبروري په 20، جولیو مورالس د خپل هلک ملګري لیدلو وروسته د یوې 18 کلنې میرمنې تیاره کوټه ته ننوتل. ښځې وویل چې هغه له خوبه راویښ شوه چې یو څوک یې له هغې سره جنسي اړیکه لري او فکر یې کاوه چې دا د هغې هلک ملګری دی. کله چې د رڼا یوه څاڅکي د مورالس په مخ ولګېده او ښځې ولیدل چې هغه د هغې ملګری نه و، هغه بیرته جګړه وکړه او مورالس وتښتید. ښځې خپل ملګري ته خبر ورکړ، چې پولیسو ته یې بلنه ورکړه. جولیو مورالیس په دوو تورونو د جنسي تیري په تور محکوم شو. هغه د جنسي تیري مجرم و ځکه چې هغه جنسي اړیکه پیل کړه پداسې حال کې چې ښځه لاهم ویده وه او له همدې امله رضایت نه و. هغه د جنسي تیري په تور هم تورن شوی و ځکه چې هغه د هغې د رضایت ترلاسه کولو لپاره یو هلک ملګری جعلي کړی و. په هرصورت، د استیناف محکمې پریکړه وکړه چې ټیټې محکمې د 1872 قانون په ساتلو کې تېروتنه کړې چې د درغلۍ له لارې جنسي تیري جرم کوي. قانون وايي هغه سړی چې د ښځې د میړه هویت د هغې د رضایت د ترلاسه کولو لپاره جعل کړي، د درغلۍ له لارې د جنسي تیري مجرم دی. په دې قضیه کې ښځه واده شوې نه وه او مورالس ځان د خپل هلک ملګري په بوټانو کې اچولی و، نه د خپل میړه. د دې تخنیکي ټکي له امله، د استیناف محکمې د جنسي تیري لپاره د جولیو مورالس محکومیت رد کړ. دا کیسه د خلکو vs په فلم کې ده. مورالز په 2013 کې انځور شوی.
د کالیفورنیا د جنسي تیري په قانون کې د دې تشې د بندولو لپاره، استازی کاچو اچاجیان (R-San Luis Obispo) – په 2011 کې، هغه هڅه وکړه چې ورته بل معرفي کړي – د هاؤس بل 65 او سناتور نورین ایونز (D-Santa Rosa) د سنا بل 59 معرفي کړ. دوه بلونه په چټکۍ سره د یوې موافقې رایې پرته دواړه خونې تصویب کړل او د سپتمبر په 9، 2013 کې د والي جیري براون لخوا په قانون کې لاسلیک شول. مورالس وروسته د نوي قانون له مخې محاکمه شو او په درې کاله بند محکوم شو چې دمخه یې د میرمنې سره د خوب کولو لپاره په دولتي زندان کې تیر کړی و. هغه باید د خپل پاتې ژوند لپاره د جنسي مجرم په توګه هم ثبت کړي. [ سرچینې ته اړتیا لري ]
اسراییل
په اسرایل کې یو قانوني مثال چې جنسي تیري سره د جنسي تیري په توګه طبقه بندي کوي د سترې محکمې لخوا په 2008 کې د یو سړي په محکومیت کې رامینځته شوی. هغه به ځان د یو حکومتي چارواکي په توګه معرفي کاوه او ښځې به یې قانع کولې چې له هغه ] د [ ګټو ژمنه وکړي. د عران بن ابراهام په نوم یو بل سړي چې ځان یې د عصبي جراحۍ ډاکټر معرفي کړی و او ورسره یې جنسي اړیکې لرلې، په خیانت محکوم شو.
په 2010 کې، د جنسي تیري په تور محکومیت هغه وخت د نړیوالو پام ځانته راواړوه کله چې لومړی راپور ورکړل شو چې د صابر کاشور په نوم یو سړی، یو واده شوی عرب - اسراییلي مسلمان چې په بیت المقدس کې د دوو ماشومانو سره ژوند کوي، د لومړي محکومیت په لسو دقیقو کې ووژل شو. یوه ښځه او د تعدیل شوي تور سره سم د یهودي ، مجرد او علاقمندۍ په اړه دروغ وویل. په کې په حقیقت کې، د مجازاتو لپاره د لومړنۍ غوښتنې په قضیه کې د تورن سره د معاملې پایله، په کوم کې چې تور د زور له لارې جنسي تیری شوی و، د هغه ریکارډونه چې د قاضي لخوا د هویت د ساتنې لپاره مهر شوي وو. د قرباني. د هغه د محاکمې څخه انکار شوی و (د یو قاضي په وینا، جنسیت د موافقې سره سم و. ) مدافع وکیل، په 2010 کې د بند او کور نظربندۍ وروسته، د جنسي تیري تور په خیانت کې کم کړ. او د 18 میاشتو بند محکوم شو. هغه جزئیات چې وروسته افشا شول په ډاګه شوه چې لومړنی تور د جنسي تیري تور و، خو څارنوالانو موافقه وکړه چې د قرباني د مغشوش حساب او اندیښنو له امله چې هغه به له بلې سختې محاکمې سره مخ شوې وه، د فریب له لارې دا تور په سخته حمله کې کم کړي. دوی دا هم څرګنده کړه چې ښځه په احساساتي توګه ګډوډ وه او د جنسي تیري تاریخ یې درلود. محکمې قرباني د درملنې لپاره رواني روغتون ته واستوله او کاشور یې په لږ تور محکوم کړ. څارنوالانو د عریضې معاملې ته موافقه وکړه چې ښځه د اوږدې مودې لپاره د تفتیش څخه وژغورل شي چې ممکن د هغې شواهد زیانمن کړي. مدافع وکيل د دې سزا سترې محکمې ته استيناف وکړ، او محکمې سزا وځنډوله او کاشور يې د کور له نظربندۍ څخه خوشې کړ. په 2012 کې، د سترې محکمې لخوا سزا نهه میاشتو ته راټیټه شوه.
ټرانسجنډر خلک
په دې مسله ډیر بحثونه شتون لري چې د ټرانسجنډر خلکو سره د شریکانو سره جنسي اړیکه لري چې د دوی د انتقالي هویت څخه ناخبره دي او ایا دا د فریب لخوا د جنسي تیري وړ دی. یو دلیل دا دی چې که یو جنس پرست سړی خپل بیولوژیکي جنسیت د خپل جنسي ملګري څخه پټ کړي، څوک چې رضايت بیرته اخلي که دوی خپل اصلي هویت زده کړي، دا په انګلستان او اسراییلو هیوادونو کې د فریب لخوا د جنسي تیري تعریف پوره کوي. د فلورېنس ایشلي د یوې مقالې له مخې، د ټورنټو پوهنتون د حقوقو د پوهنځي د پوهنځي غړی، نور وايي چې "د دې جنایي کولو په وړاندې دلیلونه د ټرانس خلکو د جنسیت په واقعیت تمرکز کوي: ځکه چې ټرانس نارینه نارینه دي او ټرانس میرمنې ښځې دي، دا دی. د دوی لپاره ګمراه نه کوي. ایشلي په ځانګړي ډول د ټرانس خلکو په دې پیښو کې د غولولو لپاره د ناوړه ارادې نشتوالي باندې تمرکز کوي. په هرصورت، پدې موقف کې محدودیتونه شتون لري، او دا په بشپړه توګه روښانه نده چې ایشلي څه شی دی ګډوډ دا د جندر تجربې بولي، دا تشریح نه کوي. برسیره پردې، د هغه څه په اړه بحث چې یو ټرانس جنس سړی جوړوي په بشپړه توګه د جنسي تیریو په اړه خبرې اترې له مینځه وړي. ځینې ممکن په دې باور وي چې د جراحۍ څخه وروسته انتقالي جنسي تیري د جعلي جنسي تیري ادعاګانو څخه معاف دي ځکه چې دوی په بشپړه توګه جنسي ځانګړتیاوې بدل کړي چې د بیولوژیکي نارینه یا ښځینه څخه د پام وړ توپیر نلري.
نوټ
وېشنيزه:سي وېشنيزه:سيکس او قانون وېشنيزه:جنسي تېری وېشنيزه:جنسي ځورونه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
فلورنس نايټينګل
فلورنس نايټينګل د بيت المقدس د سينټ جان روغتون خورا د پام وړ ترتيب (OM RRC DStJ) چې د ۱۸۲۰ ز کال د می له ۱۲ څخه يې د ۱۹۱۰ ز کال د اګسټ تر ۱۳ نېټې پورې ژوند وکړ، يوه انګليسي ټولنيزه سموونکې، احصايه پوه او د عصري رنځورپالنې د روزنې او نظريې بنسټګره وه. نوموړې د روغتيا ساتنې او ژوند معيارونو په ښه کولو سره د کريميا د جګړې پر مهال د مړينې کچه د پام وړ کمه کړه.
نايټينګل د کريمیا جګړې پرمهال د رنځورپالو يا نرسانو د مديرې او روزونکې په توګه د خدمت کولو پر مهال نامتو شوه. نوموړې په قسطنطيه کې د يادې جګړې پر مهال د ټپي سرتېرو لپاره پاملرنه برابره کړه. نوموړې نرسنګ ته يو غوره نوم يا شهرت ورکړ او په ځانګړي ډول د «پېغله له څراغ سره» شخصيتونو کې د شپې د ټپي سرتېرو څخه د دورې کولو له امله د ويکتوريايي کلتور يوه نښه يا سمبول شوه.
وروستيو مبصرينو څرګنده کړې ده، چې د نايټينګل د کريميا د جګړې لاسته راوړنو په اړه د هغه وخت د رسنيو له لورې مبالغه شوې وه، مګر کره کتونکي يا منتقدين يې د ښځو لپاره د نرسنګ ونډو د مسلکي کولو په برخه کې د وروستي کار ارزښت مني. نوموړې په ۱۸۶۰ ز کال کې د لندن د “St. Thomas” روغتون “St. Thomas’ Hospital” کې د نرسنګ ښوونځي په جوړولو سره د مسلکي نرسنګ بنسټ کېښود. دا په ياده برخه کې د نړۍ لومړنۍ نامذهبي ښوونځی و او اوس د “King’s College London” برخه دی. د نرسنګ برخه کې د هغې د لار ماتوونکي کار په پېژندنه کې د نويو نرسانو له لورې د “Nightingale Pledge” او د فلورنس نايټينګل انعام “Florence Nightingale Medal” د نوموړې په وياړ ونومول شول، چې وروستی هغه يې د نرسانو له لورې ترلاسه کېدونکی تر ټولو لوړ امتياز و. د يادونې وړ ده، چې د نرسانو نړيواله ورځ په کلني ډول د نوموړې د زوکړې پر ورځ نمانځل کېږي. د هغې ټولنيز سمونونه د برتانوي ټولنې د ټولو برخو لپاره د روغتيايي پاملرنې ښه کول، هند کې د لوږې کچې د ښه کولو ملاتړ، د بدلمنۍ د هغو قوانينو په له منځه وړلو کې مرسته چې د ښخو په زيان وو او په کاري ځواک کې د ښځينه د ګډون د منلو وړ بڼو پراخول وو.
نايټينګل په احصايه کې مخکښه وه. نوموړې له لومړنيو معلوماتو يا ډيټا څخه په اسانۍ د پايلو او عمل وړ معلوماتو د ترلاسه کولو په موخه خپله شننه په ګرافيکي بڼو کې وړاندې کړه. نوموړې د قطبي سيمې د هندسي شکل يا دياګرام د کارونې له امله نامتو ده، چې د نايټينګل ګلاب دياګرام هم ورته وايي او د عصري دايروي زړکښه يا هستوګرام سره برابر دی. دا دياګرام اوس هم د معلوماتو په انځورونه کې کارول کېږي.
نايټينګل يوه حيرانونکې او څو اړخيزه ليکواله وه. د هغې په ژوند کې ډېری کارونه يې د طبي پوهې په خپرولو پورې تړلي وو. ځيني مقالې يا اثرونه يې د دې لپاره په ساده انګليسي وليکل شول، چې د لږو ادبي مهارتونو درلودونکي هم پرې په اسانۍ سره وپوهېږي. نوموړې په انځوريزه بڼه د معلوماتو په وړاندې کولو کې هم له نورو مخکې وه، چې د اغېزناکې لارې په کارونې سره يې د احصايوي معلوماتو ګرافيکي پېژندنې وړاندې کولې. د مذهب او تصوف په اړه يې د پراخه کار په ګډون ډېری ليکنې له مرګ څخه وروسته خپرې شوې.
د ژوند لومړي وختونه
فلورنس نايټينګل د ۱۸۲۰ ز کال د می پر ۱۲ نېټه د “Villa Colombia” په يوه شتمنه او ښه تړلې برتانوي کورنۍ کې زېږېدلې ده. ويلا کولمبيا د ايټاليا د “Tuscany” په فلورنس کې پرته سيمه ده او نوموړې د خپل زېږون ښار (Florence) په نوم نومول شوې ده. د فلورنس مشره خور فرانسس پارتينوپ “Frances Parthenope” هم په ورته ډول د خپلې زېږېدنې ښار (Parthenope) په نوم نومول شوې وه، چې د يو يوناني استوګنځای و او اوس د ناپل “Naples” ښار برخه ده. کورنۍ يې په ۱۸۲۱ ز کال بېرته انګليستان ته ستنه شوه، چې نايټينګل د هيمپشاير په ايمبلي “Embley, Hampshire” او د ډيربايشاير په لي هرسټ “Lea Hurst, Derbyshire” کې د خپلې کورنۍ په کورونو کې لويه شوه.
فلورنس د خپلې کورنۍ له دواړو اړخونو (پلرني او مورني) څخه ازادي غوښتونکې انسان دوستانه نظريه په ميراث وېوړه. پلار يې ويليم ايډوارډ نايټينګل “William Edward Nightingale” نومېده، چې د ويليم ايډوارډ شور “William Edward Shore” په نوم (۱۷۹۴ – ۱۸۷۴) زېږېدلی و او مور يې فرانسس “Frances” يعنې فينني “Fanny” نومېده، چې کورنی نوم يې سمېت “Smith” و او د ژوند موده يې (۱۷۸۸ – ۱۸۸۰) وه. د ويليم مور ماري چې کورنی نوم يې ايوانس “Evans” دی، د پيټر نايټينګل ورېره وه او پيټر هغه شخص و، چې د وصيت له مخې يې ويليم په راتلونکي کې په “Lea Hurst” کې د نوموړي ملکيت په ميراث وړه او د نايټينګل نوم او د وياړ نښانونه يې خپل کړل. د فينني پلار (چې د فلورنس مورنی نيکه و) ويليم سمېت نومېده، چې د غلامۍ د له منځه وړلو پلوی او يو مذهبی يا موحد و. د نايټينګل پلار خپلې لور (نايټينګل) ته زده کړې ورکړې. د بي بي سي يو مستند څرګندوي چې «فلورنس او مشرې خور يې (پارتينوپ) د ښځو د زده کړو په اړه د خپل پلار له پرمختللو نظرياتو څخه ګټه پورته کړه. دوی تاريخ، رياضيات، ايټالوي ژبه، لرغوني ادبيات او فلسفه ولوستل او فلورنس چې له کوچنيوالي څخه د خپلې خور په پرتله زياته پوهنيزه وه، د معلوماتو د راټولونې او شننې لپاره يوه نا اشنا وړتيا ښکاره کړه، چې د خپل ژوند په وروستیو کې به يې د ستر اغېز په موخه وکاروي.
نايټينګل د بېلابېلو ازمايښتونو لومړني هغه وزغمل، چې پر باور يې د ۱۸۳۷ ز کال په فبروري کې د خدای له لورې غوښتنې وې. نوموړې هغه مهال په ايمبلي پارک “Embley Park” کې وه، چې د نورو د خدمت لپاره د خپل ژوند د ځانګړي کولو پياوړې هيله يې وپارېده. د ځوانۍ په عمر د نرسې د کار پر وړاندې يې د کورنۍ د مخالفت درناوی کاوه او يوازې په ۱۸۴۴ ز کال کې يې يادې برخې ته د ننوتلو پرېکړه اعلان کړه. د خپلې مور او خور د غوصې او کړاو سره سره يې د ځان لپاره هغه د تمې وړ ښځينه ونډه رد کړه، چې مېرمن يا مور شي. نايټينګل د نرسنګ په هنر او پوهه کې د ځان لوستې کولو لپاره د خپلې کورنۍ له لورې د مخالفت او د شتمنې ځوانې انګزې ښځې لپاره د سختو ټولنيزو قوانينو په شتون کې ډېره هڅه وکړه.
نوموړې د يوې ځوانې ښځې په توګه زړه راښکونکې، دنګه او زړه سواندې ګڼل کېده. په داسې حال کې چې چلند يې زياتره وخت سخت و، د همدې له امله ويل کېږي، چې خورا زړه راښکونکې وه او برېښنده يا روښانه موسکا يې درلوده. د هغې تر ټولو تل پاتې مدعي سياستپوه او شاعر ريچارد مونکټن مېلنېس “Richard Monckton Milnes” و، مګر له نهه کاله مئينتوب څخه وروسته يې رد کړ او نوموړی يې وهڅاوه چې واده ښايي د هغې د نرسنګ برخې وړتيا زيانمنه کړي.
نايټينګل په ۱۸۴۷ ز کال په روم کې له سيډني هربيرت “Sydney Herbert” سره وکتل. نوموړی هغه سياستپوه و، چې د شاتومياشت پر مهال (۱۸۴۵ - ۱۸۴۶ پورې) د جګړې وزير و. هربرت او نايټينګل ژوندمهالي نږدې ملګري شول. هربرت هغه مهال يو ځل بيا د کريميا جګړې پر مهال د جګړې وزير شو، چې هغه او مېرمن يې په کريميا کې د نايټينګل د نرسنګ کار اسانه کولو کې مهمه ونډه لوبوله. نايټينګل د خپل سياسي مسلک په اوږدو کې د هربرت مهمه سلاکاره شوه، که څه هم په ۱۸۶۱ زکال د “Bright’s” په نوم ناروغۍ له امله د هربرت د مړينې په چټکولو ځکه تورنه شوه، چې د نوموړې د سمون خپرونې فشار پر هربرت باندې واچول شو. نايټينګل ډېره موده وروسته هم له بنجامين جويټ سره پياوړې اړيکې درلودې، چې ښايي له نايټينګل څخه يې د واده غوښتنه هم کړې وي.
هجانګار ليکدود
د هجانګار ليکدود د ليکبڼو یوه ټولګه ده چیرې چې هره نښه د یو توري استازیتوب کوي، کوم چې ډېری وختونه یو لنډ توری وي، د بېلګې په توګه د کنسوننټ او ویول ترکیب. البته، ځینې وختونه نښه یوازې د سور استازیتوب کوي. دا فونټ د هغو ژبو لپاره مناسب دی چې نسبتا ساده سلیبیک جوړښت لري، لکه جاپاني.
سرچینې
وېشنيزه:ليکدودونه
استوریايي ژبه
د استوریا ژبه د هسپانیې د استوریاس په خپلواکه ولایت کې يوه عامه ژبه ده چې د دې سیمې د خلکو ترمنځ مشهوره ده. د دې ژبې د ويونکو شمېر تر پنځه لکه پنځوسو زرو پورې اټکل شوی دی. دا ژبه په هسپانیه کې رسمي ژبه نه ده او یوازې په خبرو اترو کې کارول کیږي. د اسټوریاس ولایت په ختیځ کې یوه بله ژبه هم شته چې د یوناوي ژبې په نوم یادیږي چې په دې اړه اختلاف شته چې ایا دا د استوریا ژبه ده که ګالیشیایي ژبه. په دې وروستیو کې، د هسپانیا په اوویډو پوهنتون کې، دا ممکنه شوه چې د اسټورین لیکسيګرافي مطالعه کړي.
فلورېنس اپلاتوني ښوونځی
د فلورېنس پلاتونیک اکاډمۍ يا د فلورېنس اپلاتوني ښوونځی یوه غیر رسمي بحث ډله وه چې د پنځلسمې پېړۍ د فلورینټين رېسانس کې د مارسیلیو فیکینو له خوا جوړه شوه.
تاریخ
په 1462 کې کاسیمو دی میډیسي په مونټیوچیو کې ځوان مارسیلیو فیکینو تاسیس کړ ، د فلورینټین په کلیوالي سیمو کې د هغه خپل ولا دی کاریګي ته نږدې ولا. هلته فیکینو، چې د رېسانس دورې اپلاتوني فلسفې یو هوښیار فيلسوف و، د لرغوني یونان زده کړه وکړه او د اپلاتون اثار يې په لاتیني ژبه وژباړل.
فیکینو د خلکو د یوې غیر رسمي ډلې مرکزي شخصیت شو چې د هغه د کار سره علاقه لري، چې دواړه یې د کارګګي په مونټیوچیو کې د فکري بحثونو لپاره لیکلي او لیدلي دي، یا شاید پخپله فلورنس کې. دا هیڅکله رسمي ارګان نه و - هیڅ قانون یې نه درلود او د غړیتوب هیڅ ریکارډ یې نه درلود  - او هیڅ معاصر شواهد شتون نلري چې دا د " افلاطون اکاډمۍ " په نوم پیژندل شوی. ارنالډو ډیلا تورې شاوخوا سل کسان په ګروپ کې د برخه اخیستونکو په توګه پیژندلي ، د دوی په مینځ کې الیسندرو بریسیسي ، ډیمیټریوس چلکونډیلاس ، کریسټوفورو لینډینو ، انجیلو پولیزیانو ، جیواني پیکو ډیلا میرانډولا او لورینزو دی میډیسي شامل دي. د هغو کسانو په منځ کې چې فیکینو په ځانګړې توګه ویلي چې هیڅکله د هغه د پلټونکو ('اوریدونکو') په منځ کې نه و، بینډیټو اکولتي ، لیون بټیستا البرتي ، ډیمیټریوس چالکونډیلاس، کریسټوفورو لینډینو، پولیزیانو، Pierleone da Spoleto [ دا ] او پیکو ډیلا میرانډولا.
د ځینو حسابونو له مخې، دې ډلې په 1499 کې د فیکینو له مړینې وروسته غونډې ته دوام ورکړ، چې مرکز یې د فرانسیسکو کتاني دا ډیاکیټو په شاوخوا کې و. غونډې نور په کیریګي کې نه وې بلکې په اورتي اوریسیلاري کې وې، د پالازو رسیلای باغونه چې د برنارډو روسلای لخوا چمتو شوي. دا ډله په 1522 کې د جیولیو دی میډیسي د وژلو د دسیسې په پایله کې منحل شوه. نور حسابونه د ډلې د منحل کیدو لپاره د 1492-1494 پخوانۍ نیټه وړاندې کوي، دا وړاندیز کوي چې د اورتي اوریسیلري غونډې په مستقیم ډول سره تړلې نه وې، که څه هم ډیری ورته خلکو په کې برخه اخیستې وه.
رومي داچيا
له امپراتورۍ سره یې تر ادغام وروسته، رومي داچيا د تل‌پاتې اداري وېش شاهده وه. په ۱۱۹ کال کې په دوه برخو ووېشل شوه: داچيا سوپریور (برنۍ داچیا) او داچيا انتریور (ښکتنۍ داچيا؛ چې وروسته د مالونسیس داچيا په نوم ونومول شوه). سوپریور داچيا د ۱۲۴ او ۱۵۸ کلونو تر منځ د داچيا اپولنسیس او داچیا پورولیسنسیس په نوم په دوه ولایتونو ووېشل شوه. دا درې ولایتونه وروسته په ۱۶۶ کال کې سره متحد شول او د روانو مارکونیک جګړو له امله د تریس داچیا («درې داچيا») په نوم وپېژندل شول. دا سیمه د روم پر پراخ استعمار متمرکزه وه. نوي معادن پرانیستل شول او د معدني ډبرو استخراج شدید شو، حال دا چې په سیمه کرنه، مالداري او سوداګري وغوړېده. رومي داچيا په ټول بالکان کې مېشت پوځ ته ډېر ارزښت درلود او له نږدې لسو پېژندل شويو ښارونو سره چې ټولو له پخوانیو پوځي کمپونو څخه سرچينه اخیسته او له دې ډلې څخه اتو يې د استعمار تر ټولو لوړه درجه لرله په یو ښاري ولایت بدله شوه. اولپيا ترایانا سارمیزګتوسا د امپراتورۍ د قانون جوړونې، مالي او مذهبي مرکز او د نائب‌الحکومه (مالي افسر) د استقرار ځای و، حال دا چې اپولوم د روم د داچيا پوځي مرکز و.
مخینه
له ميلاد څخه مخکې په ۷۴ کال کې رومي لژیون‌نان د ګایوس اسکریبونیوس کوریو په مشرۍ ښکتني دانیوب ته ورسېدل او له ډاچیانو سره په اړیکه کې شول. د بوربیستا د واک او نفوذ په اړه د رومیانو اندېښنه هغه مهال غښتلې شوه چې هغه د روم په سیاست کې پر فعال رول پيل وکړ. د فارسالوس تر جکړې وروسته د پامپي په ملاتړ د روم جمهوریت په کورنۍ جګړه کې د ګډون لپاره د هغه د وروستۍ شېبې پرېکړه په‌دې معنا وه چې که له پامپيانو سره معامله وشي، ژولیوس سزار به خپلې سترګې د داچيا پر لور واړوي. له ميلاد څخه مخکې په ۴۴ کال کې د پارتي سزار د پلان شوي لښکرلېږد د یوې برخې په توګه هغه له داچيا څخه تېرېدو او د بوربیستا له‌منځه وړلو ته چمتو شو، په دې توګه د هغه د پاچاهۍ له‌منځه تللو ته هيله‌من و. که څه هم د سزار د ترور له امله دا لښکرلېږدونه پر داچیا ونه شول، خو بوربیستا ونه‌شو کولی تر خپلې واکمنۍ لاندې قبایلو تر منځ حقیقي اتحاد رامنځته کړي. تر هغې طرحې وروسته چې د هغه د ترورو لامل شوه د هغه پاچاهي په څلورو بېلابېلو سیاسي بنسټونو ووېشل شوه، چې وروسته په پنځو بنسټونو بدل شول چې یو يې د کوچنیو پاچاهانو په‌واسطه اداره کېده.
د بوربېستا له مړینې څخه د دسبالوس تر راڅرګندېدو پورې رومي پوځیانو له داچیانو او ګټایانو سره نښتې ته دوام ورکړ. د موزیا او پانونیا پر څېرمه ولایتونو د قبایلو پرلپسې یرغل د دې لامل شو چې سیمه‌ییز قومندانان او امپراتوران د داچيانو خلاف سزايي ګامونه پورته کړي. دې ټولو تر روم مخکې دورې د وروستیو په ډېره برخه کې د روم امپراتوري او داچيان په ټولنیزو، ديپلوماتیکو او تل پاتې سیاسي اړیکو کې وساتل. دا چاره داچيانو ته د مطلوب موقعیت د ورکړې شاهده وه، داسې چې د amicii et socii - «د روم د ملګرو او متحدانو» په نوم پېژندل کېدل، که څه هم د اکتاویانوس پر مهال دې چارې د مهمو رومي افرادو له ملاتړ سره تړاو درلود. چې بېلګه يې له مارکوس انتونیسو سره د اکتاویانوس د اقداماتو په بهیر کې ولیدل شوه. له ميلاد څخه مخکې په ۳۵ کال کې اکتاویانوس د یو داسې متحد په لټه کې وو چې د انتونیوس اروپايي ولایتونه وګواښلی شي؛ له داچیانو سره يې د اتحاد وړاندیز وکړ چې په ترڅ کې يې د داچیانو د پاچا له لور کوتیسو سره واده وکړ او په بدل کې يې کوتیزو د اوکتاویانوس له لور جولیا سره واده وکړ.
که څه هم باور دا دی چې د رومیانو تر منځ د سلطنتي یرغملونو دود ښايي له میلاد څخه مخکې د لومړۍ پېړۍ په لومړنۍ نيمه برخه کې پيل شوی وي، خو په باوري ډول د اکتاویانوس د واکمنۍ پر مهال پېښېدل او تر روم مخکې دورې تر وروستیو پورې دود و. له بل لوري لرغونې سرچينې په داچيا کې د رومي سوداګرو او صنعت‌کارانو له موجودیت څخه خبر ورکوي، په‌داسې حال کې چې دا سیمه د تښتېدلو رومي غلامانو د پناه‌ځای په توګه هم وه. دا دود او فرهنګي او سوداګریز تبادل په ټوله سیمه کې د روم د سوکه پراختیا او نفوذ شاهد و، چې د اوراستیه غرونو په شاوخوا کې په څرګنده توګه د لېدلو وړ و.
د متحده ایالاتو تاریخ (۲۰۰۸- تر اوسه)
له ۲۰۰۸ ز کال وروسته تر اوس مهال پورې د متحده ایالاتو تاریخ د کورنو د بیو له سخت کمښت پیلېږي چې د لوی مالي کړکیچ لامل وګرځېد او له دیموکراتانو سره یې مرسته وکړه چې د هغوی نوماند او د هېواد لومړنی افریقايي امریکايي ولسمشر بارک اوباما د ۲۰۰۸ ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټي. دولت لوی پورونه ورکړل او د اقتصادي ودې په موخه یې له محرکو اقتصادي ټولګو کار واخیست. د اوباما په داخلي نوښتونو کې د ناروغ د ساتنې او کم لګښته پالنې قانون شاملېږي، چې د امریکا په روغتیايي سیسټم کې د لویو اصلاحاتو معنا ورکوي او له مخې یې د روغتیایي بیمې ملي پروګرام رامنځته شو. اوباما په پایله کې له عراق څخه خپل جنګي ځواکونه وایستل، د ترهګرۍ پر وړاندې یې د دغه هېواد د هڅو مخ افغانستان ته واړاوه او په ۲۰۰۹ ز کال کې یې په افغانستان کې د سرتېرو په زیاتولو پیل وکړ.
په ۲۰۱۰ ز کال کې د اقتصادي حالت، بېکارۍ او فدرال لګښتونو اړوند د عامه ناخوښیو له امله جمهوري غوښتونکو په ولسي جرګه یوځل بیا واک خپل کړ او هم یې په سنا کې د دیموکراتانو اکثریت راکم کړ. په ۲۰۱۱ ز کال کې اوباما اعلان وکړ چې د القاعدې ډلې مشر اسامه بن لادن د متحده ایالاتو د پوځ د نفوذي عملیاتو په پایله کې په پاکستان کې ووژل شو. راتلونکی کال اوباما یو ځل بیا د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د ۲۰۱۳ زکال د جون په میاشت کې سترې محکمې له واده څخه د دفاع د قانون درېیمه برخه لغو کړه او له مخې یې د همجنس پلویانو ترمنځ ودونو د فدرال دولت له لوري رسمیت وموند. په ۲۰۱۵ ز کال کې محکمې حکم ورکړ چې باید ټول ایالتونه، د همجنس پلویانو ودونو ته اجازه ورکړي او هم په بېلابېلو ایالتونو کې د Obergefell v. Hodges قضیې له مخې ودونه په رسمیت وپېژني.
له بې مخینې رسنیز پوښښ وروسته، مخکښ پانګوال ډونالډ ټرمپ د ۲۰۱۶ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د بهرنیو چارو پخوانۍ وزیرې هلري کلینټون ته ماته ورکړه چې دغه چاره د دولت په ټولو برخو کې د جمهوري غوښتونکو د واکمنۍ لامل وګرځېده. د ۲۰۱۰ مې لسیزې او ۲۰۲۰ مې لسیزې ترمنځ دغه هېواد د نژادي اړیکو له یولړ ستونزو سره مخامخ و. وروسته له هغه چې یو شمېر افریقايي امریکايي وګړي لکه ایریک ګنر، مایکل براون او فیلاندو کاستیل د پولیسو له خوا ووژل شول او له دوی سره هېڅ قانوني چلند و نه شو، د Black Lives Matter خوځښت د نژادي توپیر کولو او د پولیسو د وحشي توبونو اړوند چې په ټولیزه توګه د سپینو او تور پوستو ترمنځ نژادي توپیر یې باله، یو لړ بحثونه او لاریونونه ترسره کړل. له همدې امله امریکا د د الت – ښي اړخي خوځښت د رامنځته کېدو شاهده وه.
د ۲۰۱۹ ز کال د ډسمبر په اتلسمه نېټه، د دیموکراتانو تر کنټرول لاندې د استازو جرګې د امریکا په تاریخ کې د درېیم ځل لپاره د ولسمشر د استیضاحي مواردو اړوند رایه ورکړه. ولسمشر ډونالډ ټرمپ یې له واک څخه د ناړه ګټنې او د کانګرس له چارو څخه د مخنیوي په تور استیضاح کړ. د ۲۰۲۰ ز کال د فبروري په ۵ مه نوموړي د جمهوري غوښتونکو تر کنټرول لاندې سنا جرګې له خوا برائت ترلاسه کړ. ټولو دیموکراتانو د هغه په محکومیت رایه ورکړه، په داسې حال کې چې له اوت څخه له میت رامني سناتور پرته، ټولو جمهوري غوښتونکو د ټرمپ په ګټه رایه ورکړه.
د ۲۰۲۰ ز کال د جنوري په ۱۵ مه نېټه، د تنفسي سنډروم پیاوړي کرونا وایرس (SARS-CoV-2) وروسته له هغه په متحده ایالاتو کې سرایت وکړ، چې په دغه ویروس اخته یو تن کس د چین له وهان څخه د واشنګټن د سیاتل اورث سیمې ته ورسېد. روغتیايي چاروکو د ۲۰۲۰ ز کال د جنوري په ۲۰ مه تائید کړه چې په متحده ایالاتو کې د دغه وایرس لومړۍ پېښه ثبت شوې. د ۲۰۲۲ ز کال تر مارچ میاشتې پورې ۹۵۰۰۰۰ امریکايي وګړي، د کووېډ ۱۹ له امله مړه شول. متحده ایالات یو له هغو هېوادونونه دي چې په زیاته کچه د کووېډ ۱۹ ثبت شوې پېښې لري. دغه هېواد له دغه ویروس سره د مقابلې په برخه کې د متحده ایالاتو په ټولو ۵۰ ایالتونو او قلمرونو کې خپلو اغېزمنو هڅو ته دوام ورکړی.
د ۲۰۲۰ زکال په نومبر میاشت کې د پخواني ولمسشر بارک اوباما مرستیال جوبایډن، ډونالډ ټرمپ ته د ۲۰۲۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې ماته ورکړه. ټرمپ او د هغه ملاتړو د ټاکنو د پایلې د لغوه کولو په موخه ګڼ شمېر هڅې وکړې، چې ددغو هڅو څخه د پام وړ یې د ۲۰۲۱ ز کال د جنوري په ۶ مه د کانګرس په ماڼۍ باندې د هغه د ملاتړو برید و، چې له امله یې دوڼالډ ټرمپ د دویم ځل لپاره استیضاح کړای شو. په دغو هڅو سربېره، جوبایډن د ۲۰۲۱ زکال د جنوري په ۲۰ مه نېټه د متحده ایالاتو د ۴۶م ولسمشر په توګه لوړه وکړه.
په افغانستان کې جګړه
په افغانستان کې جګړې دوام وکړ. د ۲۰۰۸ ز کال په سپټمبر میاشت کې، ولسمشر بوش اعلان وکړ چې هغه به ۴۵۰۰ امریکايي سرتېري له عراق څخه افغانستان ته ولېږدوي. له دغې چارې څخه د هغه ځایناستي ولسمشر بارک اوباما هم پیروي وکړه او د ۲۰۰۹ ز کال په فبروري میاشت کې یې اعلان وکړ، چې متحده ایالات به ۱۷۰۰۰ نور اضافي سرتېري افغانستان ته ولېږي. د اوباما ادارې وروسته اعلان وکړ چې، د ۲۰۱۰ ز کال په اوړي کې به ۳۰۰۰۰ نور اضافي امریکایي سرتېري هم ولېږي او هم به د ۲۰۱۱ ز کال په جولای میاشت کې د ۱۰۰۰۰۰ امریکايي ځواکونو دایستلو لړۍ پیل کړي. د ځواکونو په زیاتوالي سره د ناټو تر مشري لاندې آیساف ځواکونو په هلمند ولایت کې د طالب وسله والو د له منځه وړو په موخه ګډ عملیات پیل کړل. د ۱۵۰۰۰ سرتېرو څخه په ګټنې سره، دا د دغې جګړې تر ټولو لوی مشترک عملیات وو.
هغه مهال چې په ۲۰۱۰ ز کال کې په افغانستان کې د متحده ایالاتو د ځواکونو او آیساف ځواکونو د عمومي قوماندان مک کرستال مقاله په رولنګ سټون مجله کې خپره شوه، مک کرسټال د اوباما د ادارې د چارواکو اړوندو جنجالي څرګندونو وروسته له امله استعفا کولو ته اړ کړای شو. د ولسمشر اوباما ادارې اعلان وکړ چې جنرال ډیوېډ پټرویوس به د ایساف ځواکونو قومانداني وکړي.
د ۲۰۱۱ ز کال د مۍ په لومړۍ نېټه، ولسمشر بارک اوباما اعلان وکړ چې متحده ایالاتو هغه عملیات ترسره کړل چې په مرسته یې د القاعده ډلې رهبر اسامه بن لادن د پاکستان په ایبټ آباد سیمه کې په خپل استوګنځي کې ووژل شو. دغه اعلان د نړیوالو له خوا وستایل شو او په صفر ډګر (ګرونډ زیرو)، ټایمز څلور لارې او له سپینې ماڼۍ بهر خلکو دغه لاسته راوړنه ولمانځل شوه. په ایبټ آباد کې د اسامه بن لادن په استوګنځای برید د متحده ایالاتو او پاکستان ترمنځ اړیکې ترینګلې کړې. د متحده ایالاتو د بې پیلوټه الوتکو په بریدونو کې چې ورته «لاسلیک شوي» بریدونه هم ویل کېدل، د ملکي وګړو د مړینې او په پاکستان کې د ناټو ځواکونو د ۲۰۱۱ کال د برید له امله چې په کې ۲۴ پاکستاني پوځیان ووژل شول، افغانستان ته په ګاوڼډ کې د ناټو تدارکاتي لاره وتړل شوه.
د ۲۰۱۱ زکال په نیمايي کې ولسمشر اوبا اعلان وکړ چې په ۲۰۱۰ زکال کې د لېږل شویو ۳۰۰۰۰ اضافي ځواکونو د ایستلو لړۍ پیل کوي. د ۲۰۱۱ ز کال په ډسمبر میاشت کې په لومړي پړاو کې ۱۰۰۰۰ سرتېري وایستل شول، په دویم پړاو کې بیا ۲۳۰۰۰ سرتېري د ۲۰۱۲ زکال په سپټمبر میاشت کې وایستل شول.
د ۲۰۱۴ ز کال تر فبروري میاشتې پورې، په ټولیز ډول ۲،۳۰۷ تنه امریکايي سرتېري د افغانستان په جګړه کې وژل شوي او ۱۹،۶۵۶ تنه نور ټپیان شوي و.
آیساف د ۲۰۱۴ ز کال په ډسمبر میاشت کې خپل جنګي عملیات پای ته ورسول او یوازې ډېر لږ کچه ځواکونه د ایساف د ځایناستي ماموریت یا د غوڅ ملاتړ ماموریت په ترڅ کې د مشاورینو په توګه پاتې شول.
د ۲۰۲۱ زکال د اپرېل په ۱۳ مه نېټه ولسمشر جوبایډن د ۲۰۲۱ زکال د سپټمبر تر ۱۱ مې نېټې پورې له افغانستان څخه د ځواکونو د ایستلو اړوند خپل پلان اعلان کړ، دغه نېته د سپټمبر د ۱۱ مې بریدونو له شلمې کلیزې سره برابرېده. له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د ایستلو نېټه د اګست ۳۱ مې نېټې ته مخکې راوړل شوه. امریکايي ځواکونو او د هغو د نړیوالو متحدینو ځواکونو هغه مهال افغانستان پرېښود، چې طالبانو خپل د ۲۰۲۱ ز کال عملیات ترسره کول او د ۲۰۲۱ ز کال د اګست په ۱۵ مه کابل سقوط وکړ. په هماغه ورځ د افغانستان ولسمشر محمد اشرف غني اړ شو، هېواد پرېږدي؛ طالبانو هم خپله بریا اعلان کړه او دغه جګړه پای ته ورسېده. د ۱۲۰۰۰۰ کسانو د ایستلو له پراخو عملیاتو وروسته، د ۲۰۲۱ ز کال د اګست په ۳۰ مه ټول امریکايي ځواکونه له افغانستان څخه ووتل.
د ویکي پیډیا تاریخچه
د ویکي پیډیا کورپاڼه د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۱ زکال د جنوري په ۱۵ مه دوه ورځې وروسته له هغه راڅرګنده شوه چې د جیمي ویلز او لاري سانګر له خوا یې ډومین ثبت کړای شو. د ټکنالوژیکي او مفهومي بنسټ جوړونې مخینه یې له دې وړاندې ده؛ د یو انلاین پوهنغونډ د جوړولو لپاره لومړنی څرګند وړاندیز په ۱۹۹۳ زکال کې د ریک ګېټس له خوا وشو چې بیا په ۱۹۹۸ زکال کې ریچارډ سټالمن د آزادۍ په خوا کې د وړیا (free-as-in-freedom) انلاین پوهنغونډ د مفهوم (چې د ازادو منابعو څخه توپیر لري) وړاندیز وکړ.
له ټولو مهمه دا چې د سټالمن په مفهوم کې دغه ځانګړی نظر شامل و چې هېڅ مرکزي سازمان باید د هغو ایډېټ کول کنټرول نه کړي. دغه ځانګړنه له معاصرو ډیجیټلي پوهنغونډونو لکه مایکروسافټ اېنکارټا، بریتانیکا انسایکلوپیډیا، او آن د بومیس نیوپیډیا سره په بشپړ ټکر کې وه په داسې حال کې چې دا ټول د ویکي پیډیا مستقیم مخکښان و. په ۲۰۰۱ زکال کې د نیوپیډیا جواز GFDL ته تغیر وکړ او په دې سره ویلز او سانګر د هغه د مفهوم او ټکنالوژۍ څخه په کار اخیستو چې په ۱۹۹۵ زکال کې د وارډ کانېنګهام له خوا رامنځته شوی و؛ ویکي پیډیا پرانیسته. په پیل کې په پام کې وه چې ویکي پیډیا به د نیوپیډیا انلاین پوهنغونډ بشپړونکې واوسي او یوازې به د متخصصینو له خوا د مقالاتو د مسودو په سپارلو او د هغو اړوند نظریاتو وروسته به په کې سمونونه راوستل کېږي. په عملي توګه ویکي پیډیا ډېر ژر له نیوپیډیا څخه مخکې شوه او په ګڼ شمېر ژبو باندې په نړیواله پروژه واوښته چې د انلاین منابعو د ګڼ شمېر پروژو لپاره الهام بخښونکې شوه.
ویکي پیډیا په ۲۰۱۴ زکال کې په نړیواله کچه د میاشتې ۴۵۹ میلیونه لوستونکي لرل. د ۲۰۱۸ زکال په سمپټمبر میاشت کې د WMF ازموینځایونو په میاشت کې د دغه پوهنغونډ د لیدونکو شمېر ۱۵.۵ میلیارده تنه وښود. د کام سکور بنسټ د راپور له مخې یوازې له متحده ایالاتو څخه د میاشتې ۱۱۷ میلیونه جلا کتونکي له ویکي پیډیا ګټنه کوي.
مخینه
په یوه واحد ځای کې د نړۍ د پوهې راغونډولو مفهوم د الکساندریې لرغوني کتابتون او پرګامم کتابتون ته اړوندېږي، خو د معاصر مفهوم ریښه یې چې د ټول شموله او ټولو ته د لاسرسي وړ چاپي پوهنغونډ اړوند ده، ډني ډیډرو او د ۱۸مې پېړۍ فرانسوي پوهنغونډ لیکونکو ته اړوندېږي. د چاپي مواردو هاخوا د پراخې ګټنې په موخه له اتوماتیک ماشینونو څخه د ګټنې ایډیا د پاول اوتله د ۱۹۳۴ زکال په کتاب Traité de Documentation کې وړاندې شوه؛ اوتله په ۱۹۱۰ زکال کې د مونډنوم (Mundaneum) په نامه داسې یو جوړښت هم رامنځته کړ چې د نړیوالو مالوماتو اړوند نوملړ یې په کې برابر کړی و. د ماشین پر مټ د پوهنغونډ جوړېدو مفهوم د نړۍ د مغز (World Brain؛ ۱۹۳۸ زکال) تر عنوان لاندې د ایچ.جي ویلز د مقالاتو په ټولګه او همدارنګه د میمیکس د مایکروفلم اړوند د وانور بوش د راتلونکي لید په څرګندونکې مقاله «څه ډول چې موږ فکر کوو» (As We May Think؛ ۱۹۴۵ زکال) کې پراختیا ومونده. په دغه برخه کې بل ګام د ټېډ نسلون د هایپرټېکسټ (هغه متن چې د الکترونیکي وسایلو په سکرین د لید وړ وي) د طراحۍ پروژه وه چې په ۱۹۶۰ زکال کې پیل شوه.
د ویکي پیډیا په جوړولو او ساتنه کې له رضاکارانو څخه کار اخیستو اساسي رول درلود. له دې سره چې آن له انټرنټ پرته په ورته ماهیت لرونکو لویو پیچلو پروژو کې له رضاکارانو ګټنه شوې. په ځانګړې توګه د ۱۸۵۷ زکال د نومبر په ۵مه د اکسفورډ انګلیسي ډېکشنري د ګای فاکس په ورځ (د اور په شپې) د لندن په کتابخانه کې په وینا کولو سره د ریچارډ چنویکس ټرینچ له خوا رامنځته شوه. ۷۰ کاله وخت یې ونیو چې دغه ډیکشنري بشپړه شي. ډاکټر ټرینچ د انګلیسي لغاتونو د داسې یوې لویې ډیکشنرۍ د جوړولو تصور وکړ چې خلک وکولای شي په دیموکراتیکه او آزادانه توګه ترې ګټنه وکړي. د لیکوال سایمون وینچسټر په خبره «د هغه په خپله خبره د دغې چارې ترسره کول د یوه کس له وسه بهر کار دی. دا چې ټول انګلیسي ادبیات – د لندن او نیویارک ټول اخبارونه او مخکښې ادبې مجلې او ژورنالونه – دې مطالعه کړای شي؛ په داسې حال کې چې هغه خپله د ګڼ شمېر کسانو په همکارۍ جوړېږي. نو دا اړینه ده چې یو ټیم استخدام کړو – له دې سربېره یو لوی ټیم – چې احتمالا باید په کې په سلګونو سلګونو بې مزده اماتوران شامل وي او ټول په رضاکارانه توګه کار وکړي».
د شلمې پېړۍ په وروستیو کې د ټکنالوژۍ وده د پوهنغونډونو په ډول کې د بدلون لامل وګرځېده. په داسې حال کې چې پخواني پوهنغونډونه په ځانګړې توګه بریتانیکا پوهنغونډ تر ډېره پورې د کتاب پر بنسټ و، د مایکروسافټ اېنکارټا چې په ۱۹۹۳ زکال کې خپره شوه په سي ډي ګانو او همدارنګه د هایپرلینک په توګه د لاسرسي وړ وه. د انټرنټ د نړیوالې شبکې پراختیا د انټرنټي پوهنغونډونو د پروژو اړوند هڅې لا پسې زیاتې کړې. د انلاین پوهنغونډ لپاره تر ټولو مخکښ وړاندیز په ۱۹۹۳ زکال کې د ریک ګیټس له خوا د انټرپیډیا د جوړولو و؛ دغه پروژه د هر ډول پوهنغونډي محتوا له جوړولو وړاندې له منځه لاړه. په ۱۹۹۸ زکال کې ریچارډ سټالمن چې د آزادو سافټ ویرونو ملاتړی و د «یوه نړیوال پوهنغونډ او روزنیزې منبع» د ګټو اړوند توضیحات وړاندې کړل. د هغه خپاره شوي سند دا څرګندوله چې «څه ډول د دغې غوره چارې په موخه پرمختګ وشي او له هغو تر ټولو طبیعي پایلې ترلاسه شي». د ویکي پیډیا له تاسیس دوه ورځې وروسته د چهارشنبې په ورځ چې د ۲۰۰۱ زکال د جنوري اوولسمه نېټه وه د ازادو سافټ وېرونو د بنسټ (FSF)؛ جي ان یو پیډیا (GNUPedia) پروژه انلاین شوه او له نیوپیډیا سره یې سیالي پیل کړه، خو نن ورځ FSF خلک هڅوي څو «[ویکي پیډیا] ته مراجعه وکړي او ورسره همکاري وکړي».
د ویکي پیډیا یو له بنسټګرانو څخه جیمي ویلز څرګنده کړې چې د هغه لپاره د ویکي پیډیا د مفهوم ریښه هغه مهال ته اړوندېږي کله چې په انډیانا پوهنتون کې د ماسټرۍ زده کړیال و او هلته د پرانیستو منابعو د خوځښت (open-source movement) د بریاو تر اغېز لاندې راغلی و؛ همالته و چې د ریچارډ سټالمن د ایمکاس مانیفیست اړوند وپوهېد او په هغه کې ورته د آزادو سافټ ویرونو ترویج او همدارنګه د مشترک اقتصاد موضوع تر ټولو جالبه وه. دغه مهال ویلز په مالي برخه کې زده کړې کولې او د هغه کسانو له هڅو سره یې لیوالتیا پیدا کړه چې د آزادو سافټ ویرونو په جوړولو کې یې ونډه لرله، او ګڼ شمېر غوره پایلې یې له ځانه سره لرلې.
د اکونومېست اونیزې د راپور له مخې ویکي پیډیا «په فني خوشبیني کې ریښه لري چې د شلمې پېړۍ په وروستیو کې د انټرنټ ځانګړنه وه. د هغو له مخې عادي وګړو کولای شول له خپلو کمپیوټرونو څخه د آزادۍ، زده کړو او روڼ آندۍ د وسیلې په توګه کار واخلي».
د ویکي پیډیا د مفهوم فورمول بندي
ویکي پیډیا په لومړیو کې د نیوپیډیا د تغذیه کوونکې پروژې په توګه طراحي شوه، په ولز کې تاسیس شوې هغه وړاندنۍ پروژه چې د وړیا پوهنغونډ جوړولو په موخه د انټرنټي تبلیغاتي بنسټ بومیس ډاټ کام رضاکارانه ګام و او جیمي ویلز، ټیم شل او مایکل اي دېوس ته اړوند و. نیوپیډیا له داوطلبه ګډون کوونکو څخه د ګټنې پر بنسټ چې باید په شدیده توګه په شرایطو برابر وای او څو پړاو لرونکې ماهرانه ارزونې په کې شتون درلود رامنځته شوه. د علاقه مندو تصحیح کوونکو د پستي ادرسونو د نوملړ سربېره ویلز د فلسفې له څانګې څخه فارغ شوی لاری سانګر د بشپړ مهالي مسئول مدیر په توګه وګماره، د نیوپیډیا لپاره د محتوا لیکنې بهیر ډېر کرار و او په لومړي کال کې ورته یوازې ۱۲ مقالې لیکل شوې وې.
ویلز او سانګر دواړو په چټکه بڼه د محتوا جوړولو اړوند بحثونه وکړل. د ویکي پر بنسټ د یو بشپړونکي نظریه د سانګر او بن کویتز ترمنځ له خبرو څخه سرچینه اخیستې. بن کویتز د کمپیوټرو پروګرام جوړونکی و او د وارډ کانېنګهام د «ویکي ویکي وېب» په انقلابي ویکي کې یې منظمه ونډه لرله. نوموړي د ۲۰۰۱ زکال د جنوري په ۲ مه د ماښامنۍ پر مهال سانګر ته دا تشریح کړه چې ویکي څه شی دی دغه مهال دا ډېره ستونزمنه وه چې دغه مفهوم دې درک کړای شي. ویلز د ۲۰۰۱ زکال په اکتوبر کې د لومړي ځل لپاره څرګنده کړه چې «لاري د ویکي سافټ وېر د کارونې نظر درلود»، په داسې حال کې چې وروسته یې بیا د ۲۰۰۵ زکال په ډسمبر میاشت کې وویل چې د بومیس یو کارکوونکي جرمي روزنفلډ هغه له دغه مفهوم سره بلد کړی و. سانګر فکر وکړ چې ویکي ورته د ګټنې لپاره غوره بستر کېدای شي او په دې سره یې د نیوپیډیا په پستي نوملړ کې څرګنده کړه چې ویکي د یوزموډویکي پر بنسټ (وروسته د هغو ۰.۹۰ مه نسخه) د نیوپیډیا لپاره د تغذیه کوونکې پروژې په توګه تنظیم کېږي. هغه د «راځۍ چې ویکي جوړه کړو» تر عنوان لاندې ولیکل:        "نه دا کوم ناسم وړاندیز نه دی. دا یوه ایډیا ده چې یوه کوچنۍ ځانګړنه په نیوپیډیا کې اضافه شي. جیمي ویلز فکر کوي چې کېدای شي ډېری وګړي دغه ایډیا د اعتراض وړ وبولي، خو زه دا فکر نه کوم... له ویکي څخه د نیوپیډیا د ګټنې اړوند دا تر ټولو وروستی «پرانیستی» او ساده فارمټ دی چې له مخې یې محتوا ته پراختیا ورکول کېدای شي. موږ ځینې وختونه د نیوپیډیا د بشپړونکو یا ځای نیونکو ساده او پرانیستو پروژو اړوند نظریات مطرح کړي. زما په نظر کولای شو چې ویکي په عملي او له ځنډ پرته ډول وکاروو، ډېرې لږ ساتنې ته اړتیا لري او چندان ګواښ هم نه لري. هغوی همدا رنګ د محتوا د تولید لپاره غوره بالقوه منابع کېدای شي. له همدې امله تر هغه ځایه چې زه یې توضیح کولای شم ډېر لږه ستونزه به په کې شتون ولري."ویلز یو له دغو څخه تنظیم کړ او هغه یې د ۲۰۰۱ زکال د جنوري په ۱۰ مه انلاین کړ.
د ډوډۍ ګټونکي (فلم)
د ډوډۍ ګټونکي The Breadwinner د آیرلینډ انیمیشن سټوډیو کارتون سالون څخه د ۲۰۱۷ انیمیشن ډرامه فلم دی چې د نورا ټومی لخوا لارښود شوی او اجرایوي د ممی پولک ګیټلین او انجیلینا جولي لخوا تولید شوی.
قیصه
پروانه یوه-کلنه نجلۍ ده چې په کابل کې د طالبانو د اسلامي امارت تر واک لاندې ژوند کوي. د هغې پلار ، نورالله ، د ښوونځي ښوونکی دی چې د شوروي - افغان جګړې پرمهال له فزیکي پلوه کمزوری پاتې شوی د جګړې له امله ، هغه خپله ښۍ پښه له لاسه ورکړه او اوس د هاکر په توګه کار کوي. یوه ورځ ، د ډوډۍ پرمهال ، هغه په ​​ناحقه نیول شوی وروسته له هغه چې د طالبانو یو بې ثباته ځوان غړی ادریس فکر کوي چې مخکې یې هغه ته سپکاوی کړی پداسې حال کې چې دواړه په بازار کې توکي پلوري. ځکه چې طالبان ښځې له نارینه خپلوانو پرته له کوره بهر نه پریږدي ، د پروانا کورنۍ پرته له دې چې د ځان ملاتړ وکړي وسیله پاتې ده ، لکه څنګه چې د هغې مشر ورور سلیمان کلونه مخکې مړه شوې وه ، هغې ، د هغې مور فاطمه ، د هغې مشرې خور ثوریا او د هغې تر ټولو کوچنی ورور ذکي. که څه هم پروانه او د هغې مور زندان ته د تګ هڅه کوي ، دوی مجبور دي چې بیرته لاړ شي کله چې د طالبانو یو غړي فاطمه وهله او ګواښ یې وکړ که دوی بیا ونیول شي نو دوی به یې ونیسي. وروسته لدې چې پروانا د یوې انجلۍ په توګه د وتلو پرمهال د خواړو پیرود کولو ناکامه هڅه وکړه ، هغې پریکړه وکړه چې د هلک په توګه خپل ویښتان او کالي پرې کړي او د کورنۍ د ملاتړ لپاره د نورالله وراره ، آتیش وښيي. پروانا په مکرر ډول د یوه ځوان هلک کیسه په ویلو سره ذکي ساتیري کوي ترڅو د بد هاتۍ پاچا څخه تخمونه ترلاسه کړي.
چل کار کوي ، او پروانا د دې وړتیا لري چې دواړه خواړه او پیسې ترلاسه کړي. د شاؤزیا په مشوره ، یوه بله ځوانه انجلۍ چې د هلک په توګه جامې اغوستې د خپلې کورنۍ ملاتړ کوي ، پروانا زندان ته ځي چیرې چې د هغې پلار ساتل کیږي. پلان ناکام شو ، او پروانا لیرې شو. هغه د لوی رشوت ترلاسه کولو لپاره د ډیرو پیسو خوندي کولو لپاره کار کوي ، او د شاوزیا سره د سخت کار کولو دندې پرمخ وړي ، څوک چې هڅه کوي د خپل ناوړه پلار څخه د خلاصون لپاره کافي پیسې خوندي کړي. په عین وخت کې ، فاطمه اړ ده چې په مزار کې یوه خپلوان ته لیک ولیکي ، سوریا د هغې د ناستې لپاره ، د هغې یو کوچنی تره زوی ته د سرپناه او محافظت په بدل کې وړاندیز کوي. پروانه له رازق سره هم وکتل ، څوک چې د ادریس سره و کله چې د هغې پلار ونیول شو ناپوه رازق هغې ته پیسې ورکوي چې هغه ته یو لیک ولولي چې ښکاره کوي چې د هغه میرمن هاله واده ته په لاره کې د ماین په واسطه وژل شوې ده. هغه له هغې سره ملګرتیا کوي او د هغې سره لیدو ته دوام ورکوي ترڅو هغه وکولی شي د لوستلو او لیکلو څرنګوالی زده کړي.
پروانا او شوزیا د سختې مزدورۍ دنده ترسره کوي چیرې چې ادریس هم حاضر دی. هغه هغه پیژني ، او وروسته له هغې چې د پروانا لخوا په ناڅاپي ډول د یوې خښتې سره ووهل شو ، هڅه کوي هغه ووژني کله چې هغه د شاؤزیا سره وتښتي. پروانا او شوزیا د پټولو اداره کوي ، او ادریس په ناڅاپي ډول په جګړه کې د جګړې لپاره بلل کیږي ، هیڅکله به بیا ونه لیدل شي. کله چې پروانا بیرته کور ته راځي ، فاطمه له هغې څخه غوښتنه کوي چې خطرناک چل بند کړي ، هغې ته یې وویل چې د هغې خپلوانو سوریا ومنله او بله ورځ به دوی راټول شي. پروانا په دې شرط موافقه کوي چې هغه له نورالله سره په زندان کې لیدنه وکړي ترڅو خبر کړي چې دوی به چیرته ځي ، ځکه چې رازق د هغه د تره زوی دی چې هلته کار کوي هغه به هغې ته اجازه ورکړي. . په هرصورت ، لکه څنګه چې پروانا زندان ته سفر کوي ، د فاطمه د تره زوی ژر راځي او دوی دې ته اړ کوي چې له پروانا پرته له هغه سره راشي ، ځکه چې جګړه پیل شوې او ډیر ژر به لارې بندې شي. فاطمه په نهایت کې په قهرجنه توګه د خپل تره لور ته ودریده ، هغه ته یې اجازه ورنکړه چې دوی نور ونیسي ، او هغه کورنۍ په سړک کې بنده پریږدي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
ابوګيدا ليکدود
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
ابوګیدا (انګليسي:abugida) د (ګعز:አቡጊዳ ) يو الفا سېلابيک يا نيمه سېلابيک ليکدود دی چې په کې د کنسوننټ-ویل ترتیب د واحد په توګه لیکل کیږي: هر واحد د کنسوننټ خط پراساس دی او د حرف نښه ثانوي رول لوبوي.
دا د لیکلو سیسټم د بشپړ الفبا سره توپیر لري په کوم کې چې کنسوننټونه او واولونه مساوي حیثیت لري یا هغه الفبا چې په هغه کې د حرف نښه نیمګړتیا یا اختیاري یا غیر حاضر وي. په غیر متخصص او مشهور متنونو کې، د لیکلو ټول درې ډوله سیسټمونه کېدای شي د الفبا په نوم یاد شي، دا اصطلاح د سلیبیک لیکلو سیسټمونو سره هم توپیر لري، چیرته چې سمبولونه په جلا جلا کنسوننټونو او سرونو ویشل کیدی نشي. ابو ګیدا په سویلي او سویل ختیځ آسیا کې د براهمي رسم الخط پراخه کورنۍ او د سیمیټیک غازي الفبا او د کاناډا د اوسیدونکو د سلیبیک لیکلو سیسټم شامل دي.
د بیت المقدس معبد
د بيت المقدس معبد (په عبراني: בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ‬, نوې عبراني کې: Beit HaMikdash, طبري: Beit HamMiqdāš, اشکنازی: Beis HaMikdosh; گعزی: ቤተ መቅደስ: Betä Mäqdäs) چې تلفظ يې «بِت همیقداش» دی د سپېڅلي کور په مانا دی چې د عربي ژبې له بيت المقدس سره سمون خوري. دا معبد د يهودي مذهب او یهودیانو د سپېڅلو ځايونو ټولګه ده چې د هغې له جملې هیکل سلیمان د مندر غر په بر کې نيسي، چې د بیت المقدس (اورشلیم)په لرغوني ښار کې موقعیت لري. د یهودانو په وینا، د بیت المقدس معبد د خدای د دایمي حضور ځای دی چې معبد یې دی، او د هغه الهي ځواک تل د معبد په سپېڅلي ځای کې خپور وي.
پای ليکونه
وېشنيزه:بيت المقدس وېشنيزه:اورشليم وېشنيزه:يهودان وېشنيزه:عبراني ژبه وېشنيزه:عربي ژبه
سيسرو
مارکوس تولیوس سیسرو (کيکرو يا چيچرو یا سيسرو ) (د 106 زېږديز کې زېږېدلی - 43 زېږديز مړ شوی) د روم جمهوریت یو مشهور ویناوال ، سیاستوال او فیلسوف و. هغه په ارپینو کې زیږیدلی و. د سیاسي بحرانونو په جریان کې چې د روم امپراتورۍ رامینځته کیدو لامل شو ، هغه هڅه وکړه چې د پاپولیزم اصول وساتي. د هغه په پراخه لیکنو کې د بیاناتو، فلسفې او سیاست په اړه مقالې شاملې دي، او هغه د روم یو له سترو ویناوالو او نثرونو څخه شمیرل کیږي. هغه د روم د استراتیژیک نظم د یوې شتمنې ښاري کورنۍ څخه راغلی او په 63مخزېزديز کې یې د قونسل په توګه دنده ترسره کوله.
په لاتیني ژبه د هغه نفوذ خورا لوی و. هغه د لاتیني ادبیاتو درې پر څلورمه برخه لیکلي چې د هغه په ژوند کې شتون درلود، او ویل کیږي چې وروسته نثر یا د هغه په وړاندې غبرګون و یا خپل طرز ته بیرته راستنیدل، نه یوازې په لاتیني بلکې په اروپایی ژبو کې هم. . تر 19 پیړۍ پورې. سیسرو په لاتین کې د هیلنیسټیک فلسفې د اصلي ښوونځیو دلیلونه معرفي کړل او د لاتیني فلسفې لغتونه یې رامینځته کړل چې د کلمو جوړښتونه لکه ایویډینټیا، هیومینیټاس، کوالیتاس، کوانټایټاس (پراخه) او اساس (جوه)، ځان د ژباړونکي او فيلسوف په توګه توپیر کوي.
که څه هم سیسرو یو تکړه ویناوال او بریالی وکیل و، هغه په دې باور و چې د هغه سیاسي دنده د هغه ترټولو مهمه لاسته راوړنه وه. دا د هغه د قونسلګرۍ په جریان کې و چې دوهم کاټلیناري دسیسه هڅه وکړه چې د بهرنیو ځواکونو لخوا په ښار باندې برید کولو سره حکومت نسکور کړي ، او سیسیرو پرته له محاکمې د پنځو توطیو کونکو سمدستي او جنجالي اعدام سره بغاوت وځپل. د لومړۍ پیړۍ BC د ګډوډۍ منځنۍ دورې په جریان کې، چې د کورنیو جګړو او د جولیوس سیزر د دیکتاتورۍ سره پای ته ورسیده، سیسیرو د دودیز جمهوریت واکمنۍ ته د بیرته راستنیدو غوښتنه وکړه. د سیزر له مړینې وروسته، سیسرو د واک په وروستیو جګړو کې د مارک انتوني دښمن شو او په یو لړ ویناوو کې یې په هغه برید وکړ. هغه د دوهم ټرمویرایټ لخوا د دولت دښمن اعلان شو او په پایله کې د هغو سرتیرو لخوا اعدام شو چې په 43 BC کې یې د هغه مخه ونیوله. د هغه لاسونه او مات شوي سر بیا په روسترا کې د مارک انتوني د وروستي انتقام په توګه ښودل شوي.
د پیټرارک لخوا د سیسرو لیکونو بیا پیژندنه اکثرا په عامه چارو ، انسانیت ، او کلاسیک رومن کلتور کې د 14 پیړۍ رینسیس پیل کولو سره اعتبار لري. د پولنډي تاریخ لیکونکي تادیوس زیلینسکي په وینا ، "د رینسیسانس د سیسیرو له بیا ژوندي کیدو څخه پورته و ، او یوازې د هغه وروسته او د هغه له لارې پاتې کلاسیک لرغونتوب و. د سیسیرو واک او وقار په 18 پیړۍ کې و. د هغه روښانتیا او نفوذ په مشهور روښانتیا مفکرینو او سیاسي تیوریسټانو لکه جان لاک ، ډیویډ هیوم ، مونټیسکیو او اډمونډ برک باندې د پام وړ و. د هغه اثار د نړۍ په کلتور کې ترټولو اغیزمن دي، او نن ورځ دوی لاهم د روم تاریخ لیکلو او بیاکتنې لپاره یو له خورا مهم خامو موادو څخه دی، په ځانګړې توګه د روم جمهوریت وروستۍ ورځې.
ژوندلیک
د ځوانۍ له پیله یې د شعر په لیکلو او د یوناني اثارو ترجمه کولو، پوځي تخنیکونه زده کړل او له اوولس کلنۍ څخه یې په جګړو کې برخه واخیسته. وروسته يې دوه کاله په ختيځ کې په سفر تېر کړل او په دې سفر کې يې د هغه وخت له عالمانو څخه فلسفه او ادبي علوم زده کړل او په ۷۷ ق م کې روم ته راستون شو.
هغه له ۶۳ ق م څخه سیاسي ډګر ته داخل شو او د قونسلګرۍ مقام یې ترلاسه کړ. د هغه وینا د مشهورو خلکو ستاینه او سپکاوی کوي. په ۴۳ ق م کې د مارک انتوني په امر د جولیوس سیزر تر وژلو وروسته په فساد کې ځان وژنه وکړه او ووژل شو.
فلسفه او سیسرو
د فصیحه ویناو سربېره، سیسیرو د فلسفې او ټولنو په مانا او څرګندونو باندې ډېری کتابونه لیکلي، چې ډېرو یې د یوناني مفکرانو له خوا الهام اخيستی. د سیسیرو په زړه پورې لیکنې د نړۍ یو له لویو ادبي خزانو څخه شمېرل کیږي.
د خپل ژوند په وروستيو کلونو کې يې له يوې خوا د يوناني ادبياتو او ادبي اثارو او له بلې خوا د رومي ټولنې تر منځ د منځګړي په توګه کار وکړ. د هغه په فلسفیانه کارونو کې، سیسرو ته پاملرنه وکړه
" اپلاتون "، " ستوکس " او "د اکاډمۍ شکمن" او د یوناني فلسفې په دریو مهمو برخو کې بحث شوی.
اغېزې
د هغه په کارونو کې شامل دي:
لیکونه
د سیسرو شاوخوا 900 لیکونه په لاتین کې پاتې دي، کوم چې ارزښتناکه تاریخي اسناد ګڼل کیږي. د دوی په منځ کې لاندې لیکونه دي: