cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مصری اهرام
د ډیوډوروس په وینا، د اهرام پوښل په هغه وخت کې لاهم په ښه حالت کې و، پداسې حال کې چې د اهرام پورتنۍ برخه د 6 سانتي (3.1 متر؛ 10.3 فوټ) لوړ پلیټ فارم لخوا جوړه شوې وه. د اهرام د جوړولو په اړه هغه یادونه کوي چې دا د ریمپونو په مرسته جوړ شوی ځکه چې تر اوسه د پورته کولو هیڅ وسیله نه وه اختراع شوې. د ریمپونو څخه هیڅ شی نه دی پاتې شوی، ځکه چې دوی د اهرامونو بشپړولو وروسته لیرې شوي. هغه د لوی اهرام د جوړولو لپاره د اړتیا وړ کارګرانو شمیر 360,000 اټکل کړی او د جوړولو وخت یې 20 کاله دی. د هیروډوټس په څیر، دیوډوروس هم ادعا کوي چې د اهرام په اړخ کې لیکل شوي چې "د کارګرانو لپاره د سبزیجاتو او پاکولو قیمت [بیع] ټاکل شوې وه چې له شپاړس سوه تالیه څخه پیسې ورکړل شوې وې." [۵۶]
سټرابو
یوناني جغرافیه پوه، فیلسوف او تاریخ پوه سټرابو په ۲۵ ق م کې مصر ته سفر وکړ، لږ وروسته له هغه چې مصر د رومیانو له خوا ونیو. په خپل کار جغرافیه کې، هغه استدلال کوي چې اهرامونه د پاچاهانو د ښخولو ځای وو، مګر هغه دا نه یادوي چې کوم پاچا په جوړښت کې ښخ شوی و. سټرابو دا هم یادونه کوي: "په یو اړخ کې په معتدل لوړوالي کې یوه ډبره ده چې کیدی شي ایستل شي؛ کله چې هغه لیرې شي، قبر ته یو تیږه لاره ده." [58] دې بیان ډیر قیاسونه رامینځته کړي ، ځکه چې دا وړاندیز کوي چې اهرام پدې وخت کې دننه کیدی شي. [۵۹]
پلني لوی
د روم د امپراتورۍ په جریان کې، پلیني لوی استدلال کوي چې "پلونه" د لوی اهرام سر ته د تیږو لیږدولو لپاره کارول شوي.
د روم لیکوال پلیني دی ایلډر، په لومړۍ پیړۍ کې لیکي، استدلال کوي چې لوی اهرام پورته شوی، یا دا چې "د ټیټو طبقو د بې کاره پاتې کیدو مخه ونیسي"، یا د دې لپاره چې د فرعون د شتمنیو مخه ونیسي. د هغه سیالان یا جانشینان. پلیني د فرعون په اړه د پوښتنې په اړه قیاس نه کوي، په ښکاره ډول یادونه کوي چې "حادثې د هغو کسانو نومونه هیر کړي چې د دوی د باطل یادګارونه یې جوړ کړي دي". [61] په دې فکر کې چې څنګه ډبرې دومره لوی لوړوالی ته لیږدول کیدی شي هغه دوه توضیحات وړاندې کوي: هغه دا چې یا د نایټری او مالګې پراخه غونډۍ د اهرام په مقابل کې راټولې شوې وې چې بیا د سیند څخه د راوتلو اوبو سره خړوب شوې. او یا دا چې "پلونه" جوړ شوي، د دوی خښتې وروسته د شخصي اشخاصو د کورونو د جوړولو لپاره ویشل شوي، دا استدلال کوي چې د سیند کچه د کانالونو لپاره دومره ټیټه ده چې تل د اهرام ته اوبه راوړي. پلیني دا هم یادونه کوي چې "څنګه د لوی اهرام په دننه کې یو څاه شتون لري، اته شپیته سانتي [45.1 متر؛ 147.8 فټ] ژوره، چې د سیند سره اړیکه لري، فکر کیږي". برسېره پر دې، هغه یو میتود تشریح کوي چې د میلیتس د تیلس لخوا کشف شوی ترڅو د سیوري اندازه کولو سره د پیرامید لوړوالی معلوم کړي. [۶۱]
وروستنی لرغونی او منځنی پیړی
نور معلومات: د جوزف ګرینریز
د لرغونو زمانو په وروستیو کې، د "جوزف غله" په توګه د اهرامونو غلط تفسیر په شهرت کې ترلاسه کولو پیل وکړ. د دې تړاو لومړی متني شواهد د ایجیریا ښځینه عیسوي زیارت کونکي د سفر په داستانونو کې موندل کیږي ، کوم چې د 381 – 384 زیږدیز کال تر مینځ د هغې د سفر په جریان کې ، "د میمفیس او بابیلونیا [= زوړ قاهره] ترمینځ په دولس میله واټن کې ډیری دي. اهرامونه، چې جوزف د جوارو د ذخیره کولو لپاره جوړ کړي وو." [62] لس کاله وروسته د اوو راهبانو په ناپیژندل شوي سفرنامې کې کارول تایید شوي چې د بیت المقدس څخه په مصر کې د مشهور سنیانو لیدلو لپاره تللي وو، چیرې چې دوی راپور ورکوي چې دوی "یوسف لیدلي دي. غلې دانې، چیرې چې هغه د انجیل په وختونو کې غله ذخیره کوله." [63] د څلورمې پیړۍ په وروستیو کې دا کارول په جغرافیه کې د کاسموګرافیا په کتاب کې نور هم تایید شوي، چې د 376 میلادي کال په شاوخوا کې د جولیوس هونوریس لخوا لیکل شوي، [64] چې تشریح کوي چې اهرامونه د "د غلو دانې" په نوم یادیږي. جوزف" (horrea Ioseph). [65] د جولیوس دا حواله مهمه ده، ځکه چې دا په ګوته کوي چې پیژندنه د حاجیانو له سفرونو څخه خپره شوې وه. په 530 میلادي کال کې، د بیزانتیم سټیفانوس په دې مفکوره کې نور هم اضافه کړه کله چې هغه په ​​​​خپل ایتینیکا کې لیکلي چې د "pyramid" کلمه د یوناني کلمې πυρός (puros) سره تړاو لري، چې معنی یې غنم دي. [۶۶]
د عباسي خلیفه المامون (۷۸۶-۸۳۳ م) په اړه ویل کیږي چې د لوی اهرام څنګ ته تونل شوی دی.
په اوومه پیړۍ کې د راشدینو خلافت مصر فتح کړ او د څو پیړیو د رومانو - بازنطینی واکمنۍ پای ته ورسیده. څو پېړۍ وروسته په ۸۲۰ میلادي کال کې د عباسي خلیفه المومن (۷۸۶-۸۳۳) په اړه ویل کېږي چې د جوړښت له اړخه یې تونل کېناست او د پورته کونې لارې او د هغې سره نښلوونکې خونې یې کشف کړې.[67] د دې وخت په شاوخوا کې یوه کاپټیک افسانه شهرت ترلاسه کړ چې ادعا یې کوله د انډیلوویان پاچا سورید ابن صلاحوک اهرام جوړ کړی و. یوه افسانه په ځانګړې توګه دا په ګوته کوي چې څنګه د لوی سیلاب څخه درې سوه کاله دمخه، سورید د نړۍ پای ته رسیدو یو ویرونکی خوب درلود، نو هغه د اهرامونو د جوړولو امر وکړ ترڅو د مصر ټول پوهه په کې ځای پر ځای شي او په اوسني وخت کې ژوندي پاتې شي. .[68] د دې افسانې تر ټولو د پام وړ حساب د المسعودي (896-956) لخوا په خپل اکبر الزمان کې د اهرام په اړه د خیالي کیسو تر څنګ ورکړ شوی و، لکه د یو سړي کیسه چې درې ساعته د اهرام له څاه څخه ښکته شو او کیسه. د یوه سفر څخه چې د جوړښت په داخلي خونو کې یې عجیبه موندنه وموندله. په الزمان کې د مامون د اهرام د ننوتو او د زر سکې د یوه کشتۍ د موندلو راپور هم شته چې د اهرام د پرانستلو د لګښت په حساب کې هم همداسې وشول.[69] (ځینې ګومان کوي ​​چې دا کیسه ریښتیا ده، مګر دا چې دا سکې د مامون لخوا د خپلو کارګرانو د خوشالولو لپاره کرل شوي و، چې احتمال یې د خزانې نه موندلو څخه ناراضه وو.) [70]
عرب پولیمات عبداللطیف البغدادي (۱۱۶۳-۱۲۳۱) په ډیر دقت سره اهرام مطالعه کړل او د مصر په اړه یې په خپل حساب کې د انجینرۍ د استعدادونو د کارونو ستاینه وکړه. البغدادي د جوړښت د اندازه کولو سربیره (په ګیزا کې د نورو اهرامونو تر څنګ) دا هم لیکي چې جوړښتونه یقینا قبرونه وو، که څه هم هغه فکر کاوه چې لوی اهرام د اګاتودیمون یا هرمیس د ښخولو لپاره کارول شوی و. البغدادي په دې فکر کوي چې ایا اهرام د لوی سیلاب څخه مخکې دی لکه څنګه چې په جینیسس کې بیان شوی، او حتی په لنډه توګه دا مفکوره ساتي چې دا د ادمیت څخه مخکې جوړ شوی و. [۷۴] [۷۵] څو پېړۍ وروسته، اسلامي مورخ المقريزي (۱۳۶۴-۱۴۴۲) په خپل کتاب الخطاط کې د ستر اهرام په اړه یوه داستان تالیف کړ. د دې ادعا کولو سربیره چې المعون په 820 میلادي کال کې جوړښت مات کړ، د المقريزي کار د تابوت په خونو کې د سرکوفګوس په اړه هم بحث کوي، په ښکاره ډول یادونه کوي چې اهرام یو قبر و. [۷۶]
د منځنۍ دورې په پای کې، لوی اهرام د یو ځړول شوي جوړښت په توګه شهرت ترلاسه کړ. نور د ننوتلو ویره درلوده ځکه چې دا د څارویو کور و لکه د چمګو. [۷۷]
د سایټ چمتو کول
یوه غونډۍ هغه بنسټ جوړوي چې پرامیدونه ولاړ دي. دا بیرته په ګامونو کې پرې شوی او یوازې د احاطې شاوخوا یوه پټه په سطحه شوې وه، [78] چې د 21 ملی مترو (0.8 انچ) دننه په افقی او فلیټ اندازه شوې وه.[79] تخته د ګروټو په موقعیت کې د پیرامید اډې څخه نږدې 6 متره (20 فوټ) لوړوالی ته رسي.[80]
د بیس پلیټ فارم اړخونو سره یو لړ سوري په بستر کې پرې شوي دي. Lehner داسې انګیرله چې دوی د لرګیو پوستونه درلودل چې د سمون لپاره کارول کیږي.[81] اډوارډز، د نورو په منځ کې، د ماښام د اډې لپاره د اوبو کارولو وړاندیز وکړ، که څه هم دا څرګنده نده چې دا ډول سیسټم به څومره عملي او د کار وړ وي.[78]
مواد
لوی اهرام د اټکل له مخې 2.3 ملیون بلاکونه لري. په جوړولو کې شاوخوا 5.5 ملیون ټنه د چونې ډبره، 8000 ټنه ګرانایټ او 500,000 ټنه هاوان کارول شوي دي.[82]
ډیری بلاکونه په ګیزا کې د اهرام په جنوب کې استخراج شوي، هغه سیمه چې اوس د مرکزي ساحې په نوم پیژندل کیږي. [83]
د سپینې چونې ډبره چې د کیس کولو لپاره کارول کیږي له تورا (10 کیلومتره (6.2 میل) د ګیزا سویل) څخه سرچینه اخیستې او د نیل په واسطه د کښتۍ په واسطه لیږدول شوې. په 2013 کې، د میرر د ډایري په نوم د پاپیرس رولونه وموندل شول چې د خفو د واکمنۍ په وروستي پیژندل شوي کال کې له تورا څخه ګیزا ته د چونې ډبرو او نورو ساختماني توکو د لیږد د څارونکي لخوا لیکل شوي و.[84]
.................................. ................................
په اهرام کې د ګرانایټ ډبرې له اسوان څخه لیږدول شوي، چې له 900 کیلومتره (560 میل) څخه ډیر لیرې دي.[6] تر ټولو لوی، د 25 څخه تر 80 ټنو وزن لري، د "پاچا د خونې" او د هغې پورته "د آرام خونو" چت جوړوي. پخوانیو مصریانو تیږه د طبیعي ډبرو په مخونو کې د نالیو په مینځلو سره په ناڅاپه بلاکونو کې پرې کړه، د لرګیو څادرونه یې دننه کړل، بیا یې په اوبو کې لندبل کړل. لکه څنګه چې اوبه جذب شوې، ویجونه پراخ شول، د کار وړ ټوټې ټوټې شوې. یوځل چې بلاکونه پرې کړل شول، دوی د کښتۍ په واسطه د نیل سیند ته پورته یا ښکته اهرام ته وړل کیدل.[85]
کاري ځواک
یونانیان په دې باور وو چې د غلامانو کار کارول کیده، مګر په ګیزا کې د ساختماني کارګرانو په شاوخوا کې د کارګرانو په کمپونو کې عصري کشفونه وړاندیز کوي چې دا د زرګونو کارګرانو لخوا جوړ شوی و. [۸۶]
په ګیزا کې د کارګر ګرافیتي موندل شوي وړاندیز کوي چې هولران په زاو (واحد زا) ویشل شوي وو، د 40 نارینه ګروپونو څخه چې څلور فرعي واحدونه لري چې هر یو یې "د لسو څارونکو" درلود. [87] [3]
د دې پوښتنې په اړه چې د خفو د ژوند په اوږدو کې څه ډول دوه ملیونه بلاکونه پرې شوي دي، د ډبرو جوړونکي فرانک برګوس په 2017 کې کشف شوي د خفو د یوې ورکې شوې ډبرې پراساس د لرغون پېژندنې تجربه ترسره کړه. کشف شوي وو: د ارسنیک د مسو سختې ټوټې، د لرګیو مالټونه، رسۍ او د تیږو وسیلې. په تجربه کې د دې نقلونو څخه د شاوخوا 2.5 ټنو وزن لرونکي بلاک پرې کولو لپاره کارول شوي (د اوسط بلاک اندازه چې د لوی اهرام لپاره کارول کیږي). د دې کیندلو لپاره 4 کارګرانو 4 ورځې وخت نیولی (هر یو په ورځ کې 6 ساعته کار کوي). په پیل کې ورو پرمختګ شپږ ځله چټک شو کله چې ډبره د اوبو سره لمده شوه. د معلوماتو پراساس، برګوس استخراج کوي چې شاوخوا 3,500 کانګرانو کولی شي په 27 کلونو کې د لوی اهرام بشپړولو لپاره 250 بلاکونه / ورځې تولید کړي. [۸۸]
د ساختماني مدیریت یوه مطالعه چې په 1999 کې د مارک لیهنر او نورو مصر پوهانو سره په ګډه ترسره شوې، اټکل کړی و چې ټوله پروژه په اوسط ډول شاوخوا 13,200 خلکو او شاوخوا 40,000 لوړ کاري ځواک ته اړتیا لري. [۸۹]
سروې او ډیزاین
د مختلف اهرامونو خاکه د یو بل په سر باندې پوښل شوي ترڅو نسبي لوړوالی وښیې
د ګیزا د لوی اهرام د نږدې پروفایلونو پرتله کول د ځینې پام وړ اهرام یا نږدې اهرام ودانیو سره. ټکي شوي کرښې اصلي لوړوالی په ګوته کوي، چیرې چې معلومات شتون لري. د دې SVG فایل کې، د دې مقالې لپاره د روښانه کولو او کلیک کولو لپاره په پیرامیډ باندې ځړول.
د اهرام لومړی دقیق اندازه په 1880-1882 کې د مصر پوه فلینډرز پیټري لخوا جوړه شوې وه چې د ګیزا د اهرامونو او مندرونو په نوم خپره شوې. [۹۰] د لوی اهرام ډیری د کاسنګ ډبرې او داخلي خونې بلاکونه په لوړ دقت سره یوځای سره یوځای کیږي، په اوسط ډول یوازې 0.5 ملی متره (0.020 انچ) پراخوالی لري. [91] برعکس، اصلي بلاکونه یوازې په اندازې شکل شوي وو، د لویو تشو تر مینځ کثافات داخل شوي. هاوان د بهرنۍ طبقو د یوځای کولو او د تشو او مفصلونو ډکولو لپاره کارول کیده. [۵]
د بلاک لوړوالی او وزن د پورتنۍ برخې په لور په تدریجي ډول کوچنی کیږي. پیټري ترټولو ټیټ پرت اندازه کړې چې 148 سانتي متره (4.86 فوټ) لوړ دی، پداسې حال کې چې د سرې په لور پرتونه په سختۍ سره د 50 سانتي مترو (1.6 فوټ) څخه ډیر دي. [۹۲]
د پیرامید د احاطې دقت داسې دی چې د بیس څلور اړخونه په اوسط ډول یوازې 58 ملی متره (2.3 انچه) اوږدوالی لري [a] او بشپړ شوی بیس یوازې د 12 ثانیو آرک په اوسط کونج کې غلطۍ ته مربع شوی. [۹۴]
د بشپړ شوي ډیزاین ابعاد اندازه کیږي چې په اصل کې 280 شاهي سانتي (146.7 متر؛ 481.4 فټ) لوړوالی د 440 سانتي (230.6 متر؛ 756.4 فټ) په اوږدو کې د هغې د اډې په څلورو خواوو کې هر یو کې. پخوانیو مصریانو سیکډ کارول - د یو متر لوړوالي لپاره څومره منډې - د غرونو تشریح کولو لپاره. د لوی اهرام لپاره د 5+ څخه ډیر
۱
/
2
لاسونه غوره شوي؛ د 14 څخه تر 11 انچ پورې تناسب. [95]
ځینې ​​مصر پوهان وړاندیز کوي چې دا سلیپ غوره شوی ځکه چې د محیط او لوړوالي نسبت (1760/280 سانتي متره) د 2π سره د 0.05 سلنې څخه غوره دقت سره مساوي دی (د 22/7 په توګه د π پیژندل شوي اټکل سره مطابقت لري). ورنر لیکلي، "موږ دې پایلې ته رسیږو چې که څه هم پخوانیو مصریانو د π ارزښت په سمه توګه نه شو ټاکلی، په عمل کې دوی دا کار کاوه". پیټري په پای کې وویل: "مګر دا د ساحو او سرکلر تناسب اړیکې دومره منظم دي چې موږ باید دا ورکړو چې دوی د جوړونکي په ډیزاین کې وو". [97] نورو استدلال کړی چې پخوانیو مصریانو د pi مفهوم نه درلود او په خپلو یادګارونو کې به یې د کوډ کولو فکر نه کاوه او دا چې د پیرامید لیدل شوی سلپ ممکن یوازې د ټاکل شوي انتخاب پراساس وي. [۹۸]
د اصلي لارښوونو سره سمون
د لوی اهرام د اډې اړخونه د څلورو جغرافیایي (نه مقناطیسي) اصلي لارښوونو سره نږدې سره سمون لري، په اوسط ډول د 3 دقیقو او 38 ثانیو آرک انحراف کوي. [99] څو میتودونه وړاندیز شوي چې څنګه پخوانیو مصریانو د دې کچې دقت ترلاسه کړ:
د سولر ګینومون میتود - د عمودی راډ سیوري د یوې ورځې په اوږدو کې تعقیب کیږي. د سیوري کرښه د یوې دایرې په واسطه قطع کیږي چې د ریښې د بیس شاوخوا راښکته کیږي. د تقاطع نقطو سره نښلول د ختیځ - لویدیز کرښه رامینځته کوي. د دې میتود په کارولو سره یوه تجربه د دې لامل شوه چې کرښې په اوسط ډول د ختیځ - لویدیز له امله 2 دقیقې ، 9 ثانیې لرې وي. د پنهول ګمارل خورا دقیقې پایلې رامینځته کړې (19 آرک ثانیه بند) ، پداسې حال کې چې د سیوري تعریف کونکي په توګه د زاویې بلاک کارول لږ دقیق و (3'47 "بند) [100]
د قطب ستوري میتود - قطبي ستوری د حرکت وړ لید او ثابت پلمب لاین په کارولو سره تعقیب کیږي. د لوی ختیځ او لویدیز اوږدوالی تر مینځ نیمه لاره ریښتیا شمال ده. ثوبان، د زوړ سلطنت په جریان کې قطبي ستوری، په هغه وخت کې د آسماني قطب څخه شاوخوا دوه درجې لرې شوی و. [۱۰۱]
د یو ځای لیږد طریقه - د میزار او کوچاب ستوري په افق کې په عمودي کرښه کې ښکاري، د 2500 BC شاوخوا ریښتینې شمال ته نږدې دي. دوی ورو او په ورته وخت کې د وخت په تیریدو سره ختیځ ته حرکت کوي، کوم چې د پیرامیدونو د نسبي غلطۍ تشریح کولو لپاره کارول کیږي. [102] [103]
د ساختماني تیوري
د پیرامید معبد د بیسالټ بلاکونه "روښانه شواهد" ښیې چې د یو ډول آرې سره پرې شوي چې د اټکل شوي قطع کولو تیغ 15 فوټ (4.6 متر) اوږدوالی لري. رومر وړاندیز کوي چې دا "سوپر آر" ممکن د مسو غاښونه ولري او وزن یې 140 کیلوګرامه (310 پونډه) وي. هغه تیوري کوي چې دا ډول آری د لرګیو د ټرسټل ملاتړ سره نښلول کیدی شي او ممکن د سبزیجاتو تیلو، د شګو پرې کولو، ایمري یا ګونډ شوي کوارټز سره په ګډه د بلاکونو پرې کولو لپاره کارول شوي وي، کوم چې د کار کولو لپاره لږ تر لږه یو درجن نارینه کار ته اړتیا لري. . دا [۱۰۶]
د بشپړیدو په وخت کې، لوی اهرام په بشپړه توګه په سپینه چونه ډبره کې قضیه وه. په دقیق ډول کار شوي بلاکونه په افقی پرتونو کې ځای په ځای شوي او په احتیاط سره د هاوان سره یوځای شوي، د دوی بهرنۍ مخونه په یو سوري کې پرې شوي او لوړې درجې ته نرم شوي. دوی په ګډه څلور یونیفورم سطحونه رامینځته کړل چې په 51° 50'40 کې زاویه لري (د 5+ سیکټ
لاسونه).[108][109] په ګیزا کې د مینکاور او هینوتسین د اهرامونو نه بشپړ شوي بلاکونه وړاندیز کوي چې مخکینۍ مخونه یوازې د تیږو ایښودلو وروسته نرم شوي ، د زنځيرونو سیندونو سره سم موقعیت په نښه کوي او چیرې چې اضافي ډبرې باید پرې شي.[110]
د افقی پرتونو لوړوالی یوشان ندی مګر د پام وړ توپیر لري. د 203 پاتې کورسونو څخه ترټولو لوړ د ښکته لور په لور دي، لومړی پرت تر ټولو لوړ دی 1.49 متره (4.9 فوټ). د پورتنۍ برخې په لور، پرتونه یوازې د 1 شاهي سانتي (0.5 متر؛ 1.7 فوټ) په لوړوالی کې لږ څه دي. یو غیر منظم نمونه د پام وړ ده کله چې په ترتیب کې اندازو ته وګورو، چیرته چې د پرت لوړوالی په ثابت ډول کمیږي ترڅو یو ځل بیا په چټکۍ سره لوړ شي.[92][111][112]
تش په نامه "باینګ ډبرې" د کیسینګ ملاتړ کاوه کوم چې (د اصلي بلاکونو برعکس) په سمه توګه جامې شوي او د هاوان سره پوښل شوي. نن ورځ، دا ډبرې جوړښت ته د پام وړ بڼه ورکوي، په منځني عمر کې د پیرامید له مینځه وړلو وروسته. په 1303 میلادي کال کې د یوې سختې زلزلې له امله ډیری بهرنۍ ډبرې نرمې شوې، چې ویل کیږي په 1356 کې د بهري سلطان ناصرالدین الحسن لخوا په نږدې قاهره کې د کارونې لپاره لیږدول شوي. [۹۴] د نولسمې پیړۍ په لومړیو کې د محمد علي پاشا لخوا په قاهره کې د الابستر جومات پورتنۍ برخه د ګیزا څخه لرې پرته د جوړولو لپاره ډیری نور کاسنګ ډبرې له ساحې څخه لیرې شوې. اهرامونه د سینګ ډبرو د پرله پسې سقوط څخه پاتې شوي، چې وروسته بیا د ساحې د دوامدار کیندنې په جریان کې پاک شوي. نن ورځ د ټیټې لارې څخه یو څو د کاسنګ ډبرې په هر اړخ کې موقعیت کې لیدل کیدی شي ، په شمال کې د ننوتلو لاندې غوره ساتل شوي ، چې په 1837 کې د ویس لخوا کیندل شوي.
هاوان په کیمیاوي ډول تجزیه شوی [113] او عضوي شاملول (اکثره د ډبرو سکاره) لري، چې نمونې یې د رادیو کاربن تاریخ د 2871-2604 BC پورې وې. [۱۱۴] دا نظریه شوې ده چې هاوان معمارانو ته دا وړتیا ورکوي چې د سطحې بستر په چمتو کولو سره ډبرې په سمه توګه تنظیم کړي. [115] [116]
دا وړاندیز شوی چې ځینې یا ټولې د پوښ کولو ډبرې په ځای کې ایښودل شوي، نه د استخراج او لیږدولو، مګر د لرغون پېژندنې شواهد او پیټروګرافیک تحلیل ښیي چې دا قضیه نه وه. [117]
په امریکا کی غلامي
د مال په حیث د انسان غلامي، په امریکا کې غلامي رسمی اداره وه ، چې په ځانګړې توګه په هغه کې افریقایان او افریقایي امریکایان شامل وو، چی په ١٧٧٦ ز کال کې یې له بنسټ اېښودلو څخه د ١٨٦٥ ز کال دیارلسم تعدیل تر تصویب پورې یی د امریکا په متحده ایالاتو کې شتون درلود. په امریکا کی غلامي د اروپایي مستعمرو له خوا جوړه شوه. د استعمار له لومړیو ورځو څخه، د بریتانیا په مستعمرو کې کارېدله او په دیارلس نورو مستعمرو چې متحده ایالات تری جوړ شوي وو. د قانون پر بنسټ، غلام شوی کس د ملکیت په توګه کارول کېده، چې پېرل کېده، پلورل کېده او یا ورکول کېده. غلامي تر ۱۸۶۵ ز کال پورې د امریکی په شاوخوا نیمایي ایالتونو کې دوام وکړ. د اقتصادی نظام په توګه، غلامي په لویه کچه د ځمکې د اجارې (دهقانۍ) او جزايي کار باندی بدله شوه.
د امریکا د انقلاب ( ۱۷۷۵ – ۱۷۸۳ ز ) تر وخت پورې، د غلام شوو خلکو حیثیت د یوه نژادی طبقی په توګه چې د افریقایی نسب سره تړاو درلود، په پام کې نیول شوی وو. د انقلاب په لړکې اوسملاسي تعقیبولو سره، په شمالی اکثرو ایالتونو کې د منسوخ کولو قوانین تصویب شول او د غلامۍ د منسوخ کولو لپاره یوه غورځنګ وده وکړه. د غلامۍ رول د امریکا د اساسی قانون د (۱۷۸۹ز) کال د مسودې  جوړولو پر مهال تر ټولو سخته موضوع وه. که څه هم د اساسی قانون جوړونکو هېڅکله د غلامۍ کلمه نه ده کارولې، خو په وروستی سند کی له درېيمې نه تر پنځمې مادې له لاری د غلامانو خاوندانو ته بې انډوله سیاسی واک ورکړ. ټولو شمالی ایالتونو تر ۱۸۰۵ ز کال پورې، په یو ډول غلامي منسوخ کړې وه، کله ناکله، فسخه یوه تدریجی پروسه وه او د ۱۸۴۰ ز کال د سرشمېرنې په وخت کې په سلګونو خلک لا هم په شمالی ایالتونو کې غلام شمېرل شوي وو. ځینو غلام خاوندانو په لومړی سر کې په پاس جنوب کی خپل غلامان ازاد کړل او بشر پاله او خیریه ډلو ځینې نور وپیرل او آزاد یی کړل. د اتلانتیک غلامانو سوداګري، د امریکا د انقلاب په وخت کې د انفرادی ایالتونو له خوا ناقانونه شوه. که څه هم وروسته قاچاق عام وو، په ۱۸۰۸ ز کال کې، د کانګریس له خوا د واردولو سوداګري منع شوه.
د مالوچو صنعت چټکه پراختیا په لاندی سویل کې د مالوچو د ندافۍ ماشین د اختراع څخه وروسته د غلام کارګر غوښتنه ډېره زیاته کړه او جنوبی ایالتونه، د غلامو ټولنو په توګه دوام وکړ. متحده ایالات د غلامۍ د مسئلې په اړه نور هم په مخالفو قطبی برخوغلام او آزاد ایالتونو ووېشل شول. په لاندې سویل کې د نويو مالوچو د کرلو د غوښتنی له امله، پر سویل د یو میلیون څخه زیات غلامان وپلورل، چې لاندې جنوب ته بوتلل شول. په سویل کې د ټولو غلامانو شمېر بلاخره څلورو میلیونو ته ورسېد. هر څومره چې امریکا پراخه شوه ، جنوبی ایالتونو هڅه وکړه، چې د لویدیځ په نویو سیمو کې غلامي وغځوي، تر څو د غلامۍ ځواک ته اجازه ورکړي، چې په دې هیواد کې خپل واک وساتي. هغه نوې سیمې چې د لویزیانا پېرودنې او د مکسیکویی متروکې له لارې ترلاسه شوې وې، د لویو سیاسی کړاوونو او جوړجاړیو موضوع وه. په ۱۸۵۰ ز کال کی نوي شتمن شوي او د مالوچو په وده کې سویل له اتحادیې څخه د ګوښه کېدلو ګواښ وکړ او فشارونه په زیاتېدو شول. په سویل کې غلامي "د مثبت جنس" په توګه دفاع شوه او لوی مذهبی ارزښتونه، د غلامۍ د مسئلې پر سر د شمال او سویل په سیمه يیزو سازمانونو وویشل شول.
کله چې ابراهیم لینکلن، د ۱۸۶۰ ز کال ټاکنې د غلامۍ د پراختیا د بندولوپه کړنلاره وګټلې، اووه غلام ایالتونه د اتحادیی نه جلا شول. لږ وخت وروسته، کله چې کانفدرېټ (متفقو) ځواکونو په جنوبی کارولینا کې د امریکا د پوځ په فورت سمتر برید وکړ، کورنۍ جګړه پیل شوه. وروسته له دې چې کلنکلن له څلورو نورو غلام ایالتونو څخه د ځوابی حملی لپاره  د وسلې غوښتنه وکړه، د څلورنوروغلام ایالتونه، له متفقینو سره یو ځای شول. په ۱۸۶۳ زکال کې د اتحادیې دکړنو، لکه د Confiscation  قانون او د آزادولو خبرتیا له امله، جګړې په اغېزمنه توګه په ډیرو ځایونو کې د چاتل غلامي ختمه کړه. د اتحادیې د ۱۸۶۵ ز کال د مې میاشتی د بریا نه وروسته، د ۱۸۶۵ ز کال په دسمبر کې د دیارلسم تعدیل له تصویب سره سم ، د چټل غلامي (د مال په حیث د انسان غلامي) د متحده ایالاتو تر واکمنتیا لاندې هر ځای په اغېزمنه توګه پای ته ورسېده.
لومړۍ غلامي
پونس دی لیونPonce de Leon  په ۱۵۰۸ز کې په پورتو ریکو کې هسپانوي استعمار جوړ کړ، چې د کار لپاره د بومی ټاینوس وکړي وکارول. ټاینوس په لوی لاس د جنګ، زیات کار او د هسپانویانو له خوا د راوړل شوو ناروغیو له امله نابود شول. په ۱۵۱۳ ز کې، د کمېدو په حال کې تاینوس نفوس سره د یو ځای کېدو لپاره لومړی غلام شوي افریقایی وګړی پورتوریکو ته راوړل شول. په ۱۵۴۲ ز کال کې، په تازه قوانینو کې د هندی غلامانو منسوخي او افریقایی غلامانو ته غوښتنه او تقاضا زیاته کړه
یوه نیمه پېړۍ وروسته، بریتانویانو په هغه ځای کې چې اوس ګرجستان، تینیسی، شمالی کارولینا، جنوبی کارولینا، فلوریدا او ممکن الاباما ده، د غلام کولو یرغل ترسره کړ. د چارلس ټاون د غلامانو سوداګرۍ، چې د استعمارګرو له خوا سوداګري او مستقیم برید دواړه په کې، په شمالی امریکا کې د بریتانوي مستعمرو په منځ کې تر ټولو لویه مستعمره وه. د ۱۶۷۰ز او ۱۷۱۵ ز کلونو تر منځ له ۲۴۰ څخه تر ۵۱۰ پورې بومی اسیر امریکایان له سویلی کارولینا څخه یووړل شول - په همدې موده کې د افریقایانو له شمېر څخه ډېر د راتلونکې امریکا مستعمرو ته راوارد شول. اضافی غلام شوي بومی امریکایان د جنوبی کارولینا څخه ویرجینیا، پنسلوانیا، نیویارک، رود ټاپو او میسیچوسیټ ته صادر شول. تاریخ پوه الن ګالی وایی: " په جنوبي امریکا کې د هندي غلامانو سوداګری د انګلیسي امپراتورۍ د پرمختګ مرکز و. د هندي غلامانو سوداګري، له ۱۶۷۰ ز څخه تر ۱۷۱۵ ز کال پورې په سویل باندې د اغېز مهم عامل و . د غلامانو د نیولو لپاره د قومونو ترمنځ جګړو، انګلیسي مستعمرې ، هسپانوي فلوریډا او فرانسوي لویزیانا بې ثباته کړې ده.
لومړي قاره یی غلام شوي افریقایی خلک
لومړني افریقایان، چې د شمالی امریکا په قاره کې غلام شوي وو، د سانتو ډومینګو Santo Domingo له لارې د سان میګل دی ګوالداپه San Miguel de Gualdape مستعمرې ته ورسېدل ( په ډېر احتمال سره د اوسنۍ جنوبي کارولینا د وینیا خلیج په سیمه کې پرته ده) چې په ۱۵۲۶ ز کال کې د هسپانوی کشف کوونکي لوکاس وازکویز دی ایلون explorer Lucas Vázquez de Ayllon  له خوا تاسیس شوه. دا بد قسمته مستعمره تقریباً سملاسي د مشرۍ پر سر د جګړې له امله ګډوډه شوه، چې په ترڅ کې یې غلامو خلکو پاڅون وکړ او د ځایی بومي امریکایانو په منځ کې د پناه لپاره له دی مستعمری څخه وتښتېدل. ډي ایلن او ډېری استعمارګران لږ وخت وروسته د وبا له امله مړه شول او مستعمره پرېښودل شوه. مهاجر او غلام شوي خلک، چې نه وو تښتیدلی، بیرته سانتو ډومینګو ته راستانه شول.
د ۱۵۶۵ زکال د اګست په ۲۸ مه فلوریدا سنټ اګوستین، د هسپانوی فاتح ډون پیدرو مننډز دی اویلزDon Pedro Menendez de Aviles له خوا تاسیس شو او هغه دری تنه غلام افریقایان  یې له ځانه سره راوستل. په شپاړسمی( ۱۶ )او اولسمی( ۱۷ ) پیړیو کی، سن اګوسټین د هسپانیا په مستعمره فلوریدا کې د غلام شوو خلکو لومړنۍ دایمی استوګنځای او د سوداګرۍ ځای و، چې د امریکې متحده ایالاتو په وچه، چی غلام شوی افریقایان په کی شامل وو، بدل شو. د یوه غلام شوي افریقایی لومړنۍ زیږون، په اګوستین کې چې اوس د امریکا متحده ایالات دي، څوک چې په ١٦٠٦ ز کال کې هلته پیدا شوی و.
دېـرش کلنه جګړه
دېرش کلنه جګړه د سپېڅلي روم سترواکي په اوږدو کې،  له ۱۶۱۸ ز کال څخه تر ۱۶۴۸ ز کال پورې یوه پراخه جګړه وه چې د اروپا په تاریخ کې یوه له خونړیو جګړو څخه ګڼل کېـږي. د دې جګړې له امله، کابو له  ۴.۵ څخه تر ۸ میلیونه  انسانان ووژل شول. د جګړې له امله د  جرمني د ځینو سیمو د وګړیو شمېر تر ۵۰ سلنه راکم شو.
اتڅنډی
اتڅنډی (په انگرېزي: Octagon) په زمکمېچپوهنه کې يو څوڅنډی دی چې اته څنډې لري. د يوه منظم اتڅنډي شلافلي سمبول {8} دی.
دېـرش کلنه جګړه
اتیا کلنه جګړه، د مانتوان د ځایناستي جګړه، د فرانسې ـ اسپانیا جګړه  او د پرتګال د بېرته جوړېدو جګړه  دې ته ورته جګړې وې.
اتڅنډی
وېشنيزه:څوگوټيزې
دېـرش کلنه جګړه
تر شلمي پېړۍ پورې تاریخ پوهانو،  دغه  د جرمني د مذهبي هڅو دوام باله چې د اصلاحاتو له لارې  پیل او د اګسبورګ د ۱۵۵۵ ز کال د سولې په پایله کې پای ته ورسېد او امپراتوري يې پر دوو برخو یعني لوتران او کاتولیک ایالتونو باندې ووېشله ، خو تر ۵۰ کاله تېرېدو وروسته له دې پولو ورها خوا  د پروټسټنیزم پراختیا  ورو ورو د دغې امپراتورۍ واک بې ثباته کړ.
په داسې حال کې چې مذهب د جګړې په پیل کې مهم اصل و ، په ټوله کې څېـړونکي په دې برخه کې په یوه خوله دي چې د پراخېدو او خورېدو دلیل یې ، په اتریش، اسپانیا او د فرانسې په بوربن کې د هابسبورګانو سره د اروپایانو د نیولو پر سر سیالي روانه وه. 2
جګړه په ۱۶۱۸ ز کال کې هغه وخت پیل شوه، کله چې فرډینانډ دوه د بوهیمیا د پاچا په توګه له دندې ګوښه شو او پر ځای یې د پالاتینټ پنځم فريډریک وټاکل شو. که څه هم د بوهیمیا پاڅون په چټکۍ سره وځپل شو، خو جګړه په پالاتینټ کې پسې پراخه شوه ]چې سټراتیژیک اهمیت یې د هالنډ په جمهوریت او اسپانیا کې و چې وروسته بیا په اتیا کلنې جګړه کې ښکـېـل شول.]
له هغه وخته چې هوښیارو بهرنیو واکمنانو، لکه: د ډنمارک څلورم کریستین او د سویډن ګووستاوس ادلفوس د دغې سترواکۍ دننه ځینې سیمي په لاس کې درلودي ، دا  د دې لامل شوه چې،  کورنۍ شخړې په یوه ډېره خونړۍ او ویجاړونکې اروپايي جګړه بدلې شي.
د جګړې لومړی پـړاو له ۱۶۱۸ ز کال څخه تر ۱۶۳۵ ز کال پورې ، د روم د مقدسي امپراتورۍ د جرمني غړو تر منځ داخلي جګړه وه چې بهرنیو ځواکونو یوازې د ملاتړ رول لوبولی و.
له ۱۶۳۵ ز کال وروسته، امپراتوري د فرانسې په هڅو چې سویډن یې ملاتړ کاوه، د اسپانیا له امپراتور فرډاینډ درېیم سره  تر یو ځای کېدو  وروسته، د جګړې په تیاتر بدله شوه چې په ۱۶۴۸ ز کال کې د ویستیفالیا له سولې سره پای ته ورسېد. د سولې د دې تړون په مادو کې د باواریا او سوکزني په شان ايالتونو په امپراتورۍ کې دننه خپلواکۍ ته ورسېدل او د اسپانیا له خوا د هالنډ جمهوریت منل  په کې شامل و.
د فرانسې په پرتله د هابسیورګ له کمزوري کېدو سره د اروپا د ځواک توازن  بدل او د لویس ۱۴ جګړې لپاره یې لاره هواره کړه.
ساختماني رېښې
د ۱۵۵۲ ز کال د پاساو د سولې تړون د روم په مقدسي سترواکۍ کې د پروټیسټنټ او کاتولیکانو ترمنځ د شمالمکلدیک جګړه پای ته ورسوله. په داسې حال کې چې ۱۵۵۵ ز کال د اګسبرګ سولې هڅه وکړه چې د موجوده پولو په ټاکلو سره د راتلونکو جګړو مخنیوي وکړي. د بنسټ په توګه  د کویس ریجو او ییوس ریلیجو ایالتونه لوتران ول او بیا د پروټسټینزم او کاتولیک یوه عادي بڼه وه چې د دوی د واکمن له مذهب سره یې تړاو درلود.
دا تړون د پولې هاخوا په هغو سیمو چې پخوا د کاتولیکانو له خوا اداره کېدې، د پروټسټینیزم له پراختیا سره کمزروی شو.
د جګړې یوه بله سرچینه د اصلاح شويو عقیدو وده وه  چې د اګسبرګ له خوا  پیژندل شوې وي ، په ځانګړې توګه کالوینیزم. یو الهیات و چې لوترانو او کاتولیکانو ورته  د دښمنۍ په سترګه  کتل. په اخېـر کې دین په زیاتېـدونکي توګه د اقتصاد او سیاسي موخو ځای ونیو. لوتراني سکزوني، ډنمارک – ناروي ، سویډن  او د  کلورینسټ براڼد برګ، د بالتیک سوداګرۍ  پر سر له یو بل سره سیالي وکړه.
د دغو مسایلو اداره کول، د امپراتورۍ د ټوټه ټوټه شوي طبیعت له امله پېچلي و چې شاوخوا ۳۰۰ سیمي یې درلودي ( د امپراتورۍ ملکیتونه، پرته له ۱۵۰۰ شوالیه پیپاونو ) چې د جرمني شاوخوا، کمزوري هېوادونو، شمالي ايټالیا او الساس کې  فراینچ کامټ په عصري فرانسه کې کې وېشل شوي و.
د دوی اندازه او اهمیت له  اووه  ټاکونکو شهزداګانو څخه و چا چې د سپېڅلي روم امپراتورۍ ته رایه ورکړه، ترڅو اسقفی شاهزاده او د امپراتورۍ ښارونه  لکه هامبورګ بدل کړي. هر غړي د سیمه ییزي شورا یا داېري سره اړیکه لرله چې په دفاع او مالیاتو یې ډېر تمرکز کاوه او ډېـری وختونه به یې د خپلواکو ادارو په توګه کار کاوه چې د دغي امپراتورۍ څخه پورته له ۱۶۶۳ ز کال څخه وړاندې، د یوې نامنظمي شورا په توګه سره یوځای شول او د قانون پرځای یې د بحث لپاره د یوه  لومړني بنسټ په توګه کار کاوه.
که څه هم امپراتوران ټاکل کېدل ، له ۱۴۴۰ ز کال وروسته دا مقام د هابسبورګ کورنۍ د یوه غړي له خوا ساتل کیده. هغوی چې په امپراتورۍ کې د ډېرو ځمکو خاوندان ول، دومره سیمې یې تر ولکې لاندې وي چې تر اته میلیونه زیات رعایت یې په کې اوسېده چې د اطریش  پاچهي ، بوهمیا  او هنګري په کې شامل و.
د هابسبورګ امپراتورانو هم  تر ۱۵۵۶ ز کال پورې په اسپانیا حکومت کاوه ، کله چې اسپانیا یو جلا بنسټ شو، اسپانیا د امپراتورۍ ګټي وساتلي چې د هغه له جملې میلان دوچي شامل و.
په داسې حال کې چې دغو دوو څانګو له یو بل سره مرسته کوله، خو د دوی موخې سره بېلې وي. د اسپانیا امپراتورۍ یو نړیوال سمندري سوپرځواک و ، د چا په شتمني کې چې اسپانیايي هالنډ، میلان، د ناپل پاچهۍ، فیلیپین او د امریکا ډېره برخه شامله وه.
اطریش یو پیاوړی ځواک و چې سټراتیژیک تمرکز یې په دې و چې په جرمني  خپل واک وساتي او د عثماني سترواکۍ پر خلاف خپلې ختیځي پولي وساتي.
د اګسبورګ څخه وړاندې د مذهب یووالي د یوه مرکزي ځواکمن حکومت د نه شتون تشه ډکوله. تر ختمېدو وروسته یې د هغو لپاره چانسونه برابر کړل، چا چې کوښښ کاوه چې نور یې هم پسې کمزوري کړي دي.
په دې لوړهمته امپراتورۍ کې د لوتران، سوکزنی او کاتولیکه باوریا ایالتونه شامل و. فرانسه د هابسبورګ په شمالي، سویلي پولو او پیرانیس سره مخامخ شوه. یو بله پېچیلي موضوع دا وه چې ډېری بهرني واکمنان هم امپراتورايي شاهزداه ګان وو چې دوی یې په داخلي شخړو کې ښکېل کړل. د ډنمارک څلورم کریسټین په ۱۶۲۵ ز کال کې د هولسټین ډیوک په توګه په جګړه کې شامل شو.
مخینه : له ۱۵۵۶ څخه تر ۱۶۱۸ز کال پورې
کله ناکله شخړي د لویې کچې جګړې سبب شي، لکه:  له  ۱۵۸۳ څخه تر ۱۵۸۸ز کال پورې د کولون جګړه چې هغه وخت رامنځ ته شوه، کله چې د هغه واکمن کالوینیزم ته بدل شو. نوري عامي پېښي: لکه: په ډوناوورت کې د ۱۶۰۶ ز کال د بيـرغونو پرسر جګړه، هغه وخت رامنځ ته شوه، کله چې د لوتران اکثریت د کاتولیک مذهبي بهیر مخه ونیوله.
کله چې د ۱۸۰۶ ز کال په فبرورۍ کې امپراتوري رژیم پرانیستل شو، دواړو لوترانانو او کالوینیسټانو سره یو شول، تر څو په رسمي بڼه یو ځل بیا د اکسبورګ ښار غوښتنه راپورته کړي. په هر حال په بدل کې یې د هابسبورګ وارث ارچدوک فرډینند له ۱۵۵۵ ز کال راهیسې، له کاتولیک کلیسا څخه اخیستل شوی مالکیت سملاسي بیا رغونې ته اړتیا درلوده.
د تېرو کړنو پر ځای چې محکمې یې له مخي قدم په قدم پرېکړه کوله، دغه کار ټول پروټیسټان ګواښل، رژیم یې فلج کړ او دسترواکي د بې طرفۍ تصور یې لرې کړ.
په مرکزي واک کې د ایمان نه شتون دا معنا درلوده چې ښارونو او واکمنانو د خپلو پوځونو او ځواکونو پیاوړي کول پیل کړي. بهرنیو مسافرو په دغه دوره کې ډېـری وختونه د جرمني د مخ پر ودې نظامي کېدلو په موضوع بحث کاوه.
آوگسبورگ
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
شیکاګو
شیکاګو په انګلیسي Chicago) د امریکا متحده آیالاتونهو د ایلینوی آیالات ترټولو لوی ښار دی. د ۲۰۱۰م کال د سرشمیرنی له مخی شیکاګو ښار ۷'۲ میلیونه وګړي لرل، یاد ښار په امریکا کې د نفوسو له اړخه دریم لوی ښار دی.
چاراويماق ولسوالي
چاراويماق ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان چاراویماق)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د قره‌آغاج ښار دی. دا ولسوالي ۳۱٬۰۷۱ تنه نفوس لري. د چاراويماق ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
آمازیغي ژبه
امازیغي ژبه (بربري ژبه) په بربري ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ) په انګلیسي د افریقا په شمال کې په مراکش او الجزایر کې پرې خلک خبرې کوي. د یادې ژبې ډیریې وګړي په مراکش کې میشت دي.
بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم
توصیف
بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم د دؤو آنتنونو او دؤو مرکزونو څخه جوړ شوی دی چې د الوتکو رادارونه، دهواپېژندنې رادارونه، آی اېف اېف سیستم او د تاکتیک د هوایي چلوونکي سیستم وڅاري.د بوړاپ هر تمځای د آنتن او برېښنایی مرکز څخه جوړ شوی چې د 4x4 د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسی باندې نسب شوي دي. د هغو انتنونو په منځ کی باید  د ۷۰ کیلومتره واټن واوسی او څارونکي واټن یې ۴۵۰ – ۵۰۰ کیلومتره دی. نوموړی څارونکی سیستم کولای شي ۲۰۰ موخيزې نښې وڅاري. د فريکونسۍ پوښښ يې ١-١٨ کيلوهتزه دى، که څه هم جوړوونکي له ٠.٥ څخه تر ٤٠ کيلوهرتزه پورې لا غوره وړتيا وړاندې کوي. په معمول ډول د ٥٠٠ کيلوهرتزو په پوښښ سره د کتنې کرښه محدوده وي.
سرچینې
‎
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
غوربند
غوربند د پروان ولایت یوه دره ده چې،کابو نیم پروان یوازې د غوربند 18 اتلسو درو او 4 څلورو ولسوالۍ پوښولی دی.
د سیاګرد ولسولۍ بازار د سېلانیانو له خولې دافغانستان د ولسوالیو بازارونو څخه َغوره بازار دی.
مولهایم آن در رور
مولهایم د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
افغانستان په ۱۹۲۲ ز کال کې
هغه پېښې چې په ۱۹۲۲ ز کال کې په افغانستان کې شوې په لاندې ډول بیان شوې دي.
امیر شخصاً د کار لپاره د وفادارۍ لوړ معیار ټاکي، چې دا بیا وروسته د هغه په ملکي خدماتو کې هم مراعات کېږي. نوموړی بهر ته د لوړو زده کړو ترلاسه کولو لپاره د افغان ځوانانو د استولو ملاتړ کوي. د همدې کال په ترڅ کې د تلګراف او ټیلیفون کرښې هم په کار پیل کوي؛ لکه له لنډي خانه تر کابل او کابل تر پېښور؛ په داسې حال کې چې ځوان افغانان په کراچې کې د ټیلیګراف د چارو په برخه کې روزل شوي دي.
د ۱۹۲۲ کال فبروري میاشت
د امیر په لاس لیکل شوي خط سره یو پلاوی انګورا (انقرې) ته رسېږي، په دغه لیک کې امیر د ترکیې دولت په اړه د صمیمانه درناوي څرګندولو تر څنګ، بیانوي چې ده، په کلکه د بریټانیا له دولت نه وغوښتل څو له یونانیانو سره له مرستې ډډه وکړي. خو په لومړیو کې د روسیې په اړه د افغانانو احساسات غیر دوستانه دي.
د ۱۹۲۲ کال د مارچ د میاشتې پیل
جګړن فرانسس همفریز کابل ته د بریټانیا د ځانګړي استازي په توګه رسېږي. نږدې ورته وخت کې سردار عبدالهادي خان د افغان سفیر په توګه د سینټ جیمز دربار ته رسېږي. د سفیرانو دغه راشه درشه د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکو کې نوی پړاو پرانیزي. عبدالهادي خان له ټایمزسره په مرکه کې وايي چې نوې معاهده به د افغانستان او هندوستان ترمنځ سوداګریزو اړیکو پیاوړتیا لامل شي؛ نوموړی دغه راز وايي چې خلک یې نوي له انګلستان سره د لېوالتیا په حال کې دي.
د ۱۹۲۲ ز کال د دوبي لومړي وختونه
د ترکستان ډېری کډوال چې د شوروي حکومت پر وړاندې دښمني لري، د انور پاشا تر بیرغ لاندې راټول شول، پاشا څه وخت لپاره د بخارا حکومت په نیابت له روسیې سره جنګېده. خو په جګړه کې د روسیې بریالیتوبونو ډېر ژر د افغانستان په عواطفو کې د پام وړ بدلون راووست. هغه مقاله چې په ظاهره انګیزه یې معلومه نه ده، د جون په ۱۷ مه د جلال اباد په مشرقي اتحاد کې چاپ شوه، چې په کې د بلشویکانو پرضد د ترکستان شورش په کلکه وغندل شو او له  ټولو اړخونو سره پر بې پرې دوستۍ باندې ټینګار کېده. دغه نوی سیاست د محمد ولي له خوا مخ ته وړل کېږي، هغه څوک چې له خپل نړیوال ماموریت نه د راستنېدو پرمهال په جولای میاشت کې د افغانستان د بهرنیو چارو د وزیر په توګه وګومارل شو او د سردار محمد بیګ ځای ناستی کېږي. نوموړي د اګسټ په ۱۵ وینا صادره کړه او په بخارا کې یې اغتشاشونه په بشپړ ډول کورنۍ مسله وبلله. د افغانستان او روسیې ترمنځ د تېر کال په معاهده کې پر دې هوکړه شوې وه چې افغانستان به د بخارا او خېوا خپلواکي په رسميت پېژني.
د ۱۹۲۲ کال د اګسټ ۱۶ تر ۲۵
د افغانستان د خپلواکۍ د لمانځلو لپاره په پغمان کې جشنونه جوړېږي. امیر په همدې مناسبت له خپل مشر ورور عنایت الله خان سره روغه کوي. په همدې حال کې داسې ګنګوسې خپرېږي چې نوموړی وژل شوی او امان الله د کابل پرلور بېړه کوي څو ځان وښيي. نوموړی له دغه فرصت نه ګټه پورته کوي او په خپله وینا کې د کورني صنایع په پراخوالي، له بېلابېلو بهرنیو چارواکو سره د اړیکو په ټینګولو او یوه پیاوړي پوځ  پراهمیت چې وکړای شي د خپل هېواد ساتنه وکړي، ټینګار کوي. امیر د دغو شرایطو په ویلو سره، ځان دهېواد مدرنه کولو ته لېواله ښيي. د ټولو بهرنیو سفارتونو د شتون هرکلی کوي. له دې امله ریمون پوانکاره د اکتوبر په ۱۳ مه د فرانسې له حکومت نه د امتیازونو غوښتنه کوي څو په افغانستان کې یوه سیاسي استازولي جوړه کړي، دواړوهېوادونو له مخکې موافقه کړې څو دایمي ډيپلوماټیک ماموریتونه ولري.
د ۱۹۲۲ کال اکټوبر میاشت
افغانستان د نږدې ختیځ د کړکیچ په ترڅ کې، په ظاهره ځان بې پرې ساتي، خو دا چې دغه هېواد په ژوره توګه د ترکیې تر اغېز لاندې راغلی، څو میاشتې وروسته ښودل کېږي او د ټایمز آف انډیا ورځپاڼه د افغانستان او انقرې ترمنځ د نوي تړون مواد خپروي. په دغه سند کې افغانستان ترکیه د «حاکم مطلق» (د خلافت ارزښتونو وارث په معنی) تصدیق کړې او د بخار او خېوا خپلواکي په رسمیت پېژني. د دغه تړون اصلي موخه، د دواړو هېوادونو ترمنځ د یوه دفاعي ائتلاف جوړول دي، مالي او سوداګریزې هوکړې یوه بل پروتوکول ته سپارل کېږي. دغه راز، ترکیه ژمنه کوي چې افغانستان ته به یو شمېر استادان او افسران لېږي څو د پېنځو کلونو لپاره په دغه هېواد کې پاتې شي.
د ۱۹۲۲ ز کال نوامبر لومړۍ
د بریټانیا سوداګریز پلاوی په کابل کې دی څو د یوه سوداګریز تړون جزییات د هغو موادو له مخې چې د افغان انګریز په معاهده کې  مشخص شوي، ترتیب کړي.
سره کلا
د جمنا سیند پر غاړه لال قلعه (سره کلا) د مغولي واکمنۍ د زرین پېر یوه نادره یادگار گڼل کېږي. دا کلا په اوولسمه زېږیزه پېړۍ کې د شاه جهان واکمن له خوا ودانه شوې ده. ددې کلا په دیوان خاص کې د طاووس تخت په نامه ځای و چې مغول واکمن به هوری ناست او د هند په ختیځ و لویځ یې واکمني کوله.
په ۲۰۰۱ز کال د پاکستاني ترهگر تنظیم لشکر طیبه دوه ترهگرو په دې کلا کې هندي پوځیان د برید نښه وگرځول چې تر دولسو پوځیانو وژنې وروسته یې د کلا له دېوالونو ځان اچونې سره تېښته کې بریالي شول. ددې بریده وروسته هندي پوځ دا کلا بشپړه خالي او د لرغونپوهنې ادارې ته وسپارله. په ۲۰۰۷ز کال دا کلا د یونېسکو له خوا د نړیوال کولتوري میراث په لړلیک کې شامله شوه.
درېڅنډی
درېڅنډی یوه هندسي بڼه ده او د درېو ټکيو چې په نېغه کرښه نه وي پراته، تړلو ته وایي. دغه وصلونکې کرښې د څنډو په نامه یادېږي. درېڅنډی درې گوټونه لري. پیتاگورس په ډاگه کړه چې د دغه درېو گوټونو غوڼډ ۱۸۰ درجې کېږي. څه خلک وايي چې دا څرگندونه د پیتاگورس یوه زده کوونکي کړی وه او د درناوی په توگه یې د خپل د ښوونکي نوم پر کېښود.
وېشنيزه:څوگوټيزې
متیکال موزایکی
متیکال موزایکي په انګلیسي Mozambican metical) د موزمبیق هیواد د پیسو واحد دی.
چينای
چينای د هند يو ښار دی، دا د هند په تامل ناډو ايالت کې دی. دا د هند 3م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 5,543,645 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 8,981,087 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
څلورڅنډی
وېشنيزه:څوگوټيزې
نجم الرحمن مواج
نجم الرحمان مواج (۱۳۲۵ لېږديز لمريز کال د ننگرهار ولايت-۱۳۹۷ ل ل کال مسکو) د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال، شاعر او ژباړونکی وو.
مخينه
نجم الرحمن مواج د قاضي علي احمد زوی دی، چې پر ۱۳۲۵ ل ل کال د وري پر ۱۲ مه د ننگرهار ولایت د سره  رود ولسوالۍ  په باغواني کلي کې زیږېدلی دی. ده د پښتو، دري او عربي دیني کتابونو لوست په کور کی له خپل عالم پلار او خپل ورور عزیزالرحمان ممنون او مشرې خور وږمې څخه تر لاسه کړی او خپلې لومړنۍ زده کړې یې په استقلال لیسه کې پای ته رسولې دي. لوړې زده کړې یې د کابل پوهنتون په اقتصاد پوهنځي کې د لیسانس په درجه بشپړې کړې دي.
«زما لومړنی نظم چې درې بندونه یې د جناب ممنون صاحب په قلم اصلاح شوي وو، پر ۱۳۳۸ لمریز کال چاپ شو او ۵۰ افغانۍ حق الزحمه یې هم راته راکړ شوه. ما له ډیرې خوښۍ دا پنځوس گون د رحمان بابا په دیوان کې خوندي کړ او مصرف مې نه کړ، آن تر دې چې په کډوالۍ کې چیرته د رحمان بابا دیوان او پنځوس گون هم رانه ترې تم شو.»
مړينه
شاعر او ژباړن نجم الرحمان مواج پر ۱۳۹۷ ل ل کال د ۷۲ کلونو په عمر په مسکو کې وفات شو.
چاپ شوي اثار
۱- سودبه چلېاویک (لیکوال: میخاییل شولوخوف. دري ژباړه: سرنوشت یک انسان (د یوه انسان برخلیک). ۲- د حکیم عمرخیام د ۲۲۳ رباعی گانو ژباړه (درې ځلي چاپ شوي ده.) ۳- د امام خمیني د رباعی گانو پښتو ژباړه.
۴- (۲۰۰۰) ورد په پښتو.
۵- (۲۰۰۳) ورد په پښتو.
۶- اکسېل په پښتو.
۷- ویندوز په پښتو.
۸- اکسس په پښتو.
۹- لیک لیکنه (ژباړه). ۱۰- د نصرالدین فکاهی گانې، پښتو انگلیسي.
۱۱- د نړۍ له څلورو کونجونو نه (طنزونه).
۱۲- نوی لیک لیکنه (تالیف).
۱۳- د ښځو حقونو په برخه کې (تالیف).
۱۴- awn د افغانستان د ښځو شبکې ته سیاسي ټولنېز لکچر نوټ لیکنه. ۱۵- د اتلانو اتل، د عبدالرحمن عزام اثر پښتو ژباړه.
۱۶- د پیغمبرانو داستانونه.
۱۷- د حضرت ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی څلوریزې.
۱۸- د مولانا میرزا عبدالقادر بیدل ۱۳۵ څلوریزې (تر چاپ لاندې). ۱۹- شعر پوله نه پېژني، د نهو شاعرانو د څلوریزو ژباړه.
ناچاپ آثار
۱- پښتو شعر (دوه ټولگې).
۴- د جاپاني شاعرانو د ۳۸ ترانو ژباړه، چې د ښاغلي برنا کریمي پر مټ په دري ژباړل شوې دي.
۵- د محمد فقیر فروزي پنجشیري د رباعي گانو ژباړه. ۶- دستهای کثیف، اثر ژان پل سارتر از فرانسوي به دري برگردانی شده.
۷- د رحمان بابا، خوشال خان خټک، حميد مومند او نورو گن شمیر شاعرانو د بیتونو ژباړه (په دري). ۸- د هند سمندر سونامي په اړوند د افسر رهبین د ۱۹ ويرنو (مرثيو) پښتو ژباړه.
۹- د جاپاني اوومې او لسمې پېړۍ شعرونه، چې داکتر برنا کریمي په دري راژباړلي دي.
۱۰- د نورو گڼو شاعرانو شعرونه په پښتو.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال
جېمز اېبوټ
جنرال جېمز اېبوټ يو انگرېز پوځي افسر و. اېبوټ آباد چې د همدغه پوځي په نوم نومول شوی.
پاسارگاد ولسوالي
پاسارگاد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان پاسارگاد)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سعادت‌شهر ښار دی. دا ولسوالي ۳۰٬۱۱۸ تنه نفوس لري. د پاسارگاد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د یوسف څاه
د یوسف څاه د شام (سوریې) هېواد، طبریه سیمې ته نږدی کیندل شوې. دا هماغه څاه ده چې د یعقوب علیه السلام زامنو په کې خپل ورور یوسف علیه السلام له خپل پلار څخه د سیل او گرځندوی په بهانه له کور کلي بهر یوړو او له خپلمنځي سلا مشورې وروسته یې بیا په نوموړې څاه کې واچاوه. د حجازي اسماعیلي عربو یوه سوداگریزه قافله په دې لاره تېرېده، یوې قافلې دا څا ولیده، نو د اوبو راویستلو په نیت یې په کې بوکه ور واچوله، چې یوسف علیه السلام ددوي بوکه او پړی ټینگ ونیوه، او له څاه څخه د باندې راووت. د قافلې وگړي دډې پېښې په کتو هک پک ول، خو د ښکلي هلک په موندو ډېر خوشاله هم. ښکلی یوسف یې له ځان سره مخ په مصر روان کړ او هورې یې د مصر په وزیر عزیز وپلوره.
هایدلبرگ
هایدلبرگ د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
رېويسوړ رادار
رېويسوړ رادار (په چيکي:ReVISOR) دوه بعدي خوځېدونکی رادار دی چې د الوتکو، چورلکو او بې پیلوټه الوتکو د څارلواو پېژندلو لپاره ورڅخه کار اخېستل کېږي. نوموړی رادار د چېک په جمهوریت کې د پاردوبيڅې (په چيکي:Pardubice) په ښار کې د رېټيا شرکت لخوا جوړېږي. رېويسوړ رادار په ۲۰۰۹ کال کې طرح شو. د چېک پوځ غواړي نوموړي رادار په ۲۰۱۴ کال کې رانیسي.
هایدلبرگ
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
رېويسوړ رادار
سرچینې
‎
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
سټروک یا مغزي سکته
مغزي سکته یا ستروک، چې په عامه اصطلاح کې (Cerebrovascular accident (CVA) بلل کېږي، هغه حالت ته ویل کېږي چې د هر عامل له امله مغزو ته د وينې د رسېدونکو رګونو د بندېدو یا رپچر (شلېدو) په نتیجه کې منځ ته راځي، پایله يې مرګ او یا هم د بدن د يوې برخې فلج دی. مغزي سکته يوه عاجله طبي پيښه ده، که پوه شئ چې ورسره مخ ياست يا په نورو کې يې نښې نښانې ووينئ بې له ځنډه يې د درملنې لپاره ګوټلي ګامونه واخلئ. (نښې یې لاندې توضیح شوي) په دې حالت کې د مغزو د حجراتو مړينه پيلېږي، په لومړيو دریو ساعتونو کې يې د نښو نښانو له منځ ته راتلو سره سم طبي درملنه او اهتمامات حیاتي ارزښت لري. د  مغزي سکتې ډولونه: Strokeمغزي سکته يا C V A په دوو ګروپونو باندې ویشل شوې چې يو يېIschemic stroke نومېږي چې دماغ ته د وينې د نه رسېدو يا د ويني د جریان د درېدو له امله را منځ ته کېږي. دا د سټروک یا مغزي سکتې يو عام یا زیات پيښېدونکی ډول دی چې د وينې د غلظت په پایله کې د رګونو د بندېدو له امله را منځ ته کېږي؛ پکې مغزو ته د وينې د تلو په وړاندې موانع رامنځ ته کېږي؛ او په نتیجه کې یې پر خپل وخت مغزو ته د وينې په واسطه اکسیجن نه رسېږي. دوه حالتونه دي چې د دا ډول مغزي سکتې په منځ ته راتلو کې رول لري، يو يې هغه حالت دی چې د بدن په نورو برخو کې په کومو رګونو کې امبولي رامنځ ته شوې وي او د وينې د فشار په واسطه د مغزو اړوند رګونو ته رسېږي هلته د رګ د بندېدو سبب کېږي. او بل هغه حالت دی چې په خپله د مغزو اړونده کوم رګ کې امبولې منځ ته راشې او د وينې د بندېدو لامل شي. د دې دواړو حالتونو لپاره دوې بيلې بیلې اصطلاح ګانې کارول کېږي چې اول حالت ته يې امبولیک سټروک (Embolic stroke ) او دوهم هغه يې Thrombotic stoke  بلل کېږی.
د مغزي سکتې بل ډول ته د وينې سټروک يا Hemorrhagic stroke  وايي. د دې ډول سکتې سبب په د ماغ کې د وینې د کوم رګ شلېدل (رپچر) وي يا هم کېدای شي چې د مغزو په پرده کې خونريزي رامنځ ته شې چې بندېدل يې سخت دي.
د دې سټروک پيښې ډېرې کمې دي خو د لومړي ډول سټروک په پرتله خطرناک دی او په ډېرو پيښو کې يې ناروغ خپل ژوند له لاسه ورکوي. هغه علتونه چې د مغزي سکتې په منځ ته راتلو کې رول لري: ـ د وينې لوړ فشار
ـ ډيابیټ يا شکر ناروغي
ـ د سګریټو څکول یا د نورو د سګریټ د دلوګي تنفس کېدل
ـ د وينې غوړ يا کولیسترول
ـ زیات وزن یا چاغښت
ـ د الکولو څښل
ـ د فزیکي فعالیت نشتوالی
ـ په ښځو کې د حاملګۍ د مخینوي دردملو زیات استعمال
ـ کورنۍ مثبته تاریخچه
د سټروک نښې:
د سټروک د تشخیص او درملني لپاره باید کوټلي ګامونه واخستل شې څو يې د انزارو په ښه والي کې د پام وړ مرسته شوې وي
Strokeد مغزي سکتې نښې نښانې:
ـ په تګ کې ستونزه
ـ سربدالي یا د سرګرځېدا
ـ د بدن د موازينې په ساتلو او ارادي حرکاتو کې ستونزه
ـ په خبرو کولو کې ستونزه او همدارنګه د نورو په خبرو نه پوهېدا
ـ د بدن د کومې برخې بې حسي یا کمزوري کېدل په ځانګړې ډول د مخ، زنګنونو، لیڅو، د حالتونه په ځانګړې ډول د بدن په يوې برخه کې معمولي دي.
ـ په ناڅاپي ډول سر دردي په تېره بیا کله چې له سرڅرخي له زړه بدوالي او کانګو سره مل وي.
پورته نښې کېدای شې په ناڅاپي ډول منځ ته راشي او امکان لري چې په لومړیو کې دومره شدېدي نه وي خو وروسته وروسته يې د شدت امکان زیات دی.
د مغزي سکتې د پيژندنې لپاره طبي کتابونه د FAST (حروفو) فرمولي له کاروني څخه یادونه کوي، يا په بله مانا د FAST فرموله د مغزي سکتې د تشخیص لاره ده
د بیلګې په ډول:
F_ Face : Does one side  of the face droops? (ایا د ناروغ مخ کوږوالی لري په دې کې ډاکټر پوښتنه کوې چې ایا له خولې خو مو بې اختیاره لاړي نه راځې او پوښتنه کوي چې خوله خلاصه کړه يا وخانده )
A _ Aram : if a person holds both arms out does one drift downward? ( کله چې د ناروغ دواړه لاسونه پورته کړای شې ایا په تکیه کولو کې يې پاتي را ځې يا خو په ولاړه کې د بدن کومه برخه خو ځوړنده نه پاتې کېږي)
S_ Speech: Is there speech abnormal or slurred?( په دې کې ډاکټر ګوري چې ایا ناروغ په خبرو کولو کې خو ستونزه نه لري، څو کرته خبر ه تکراروي او مالومه وي چې ناروغ خبري منظمې کوي کنه خبري يې په واک کې نه وي.
T: Time : ژر تر ژره طبي مرسته او درملنه اخستل زیات موثریت لري.
هغه طبي ازموينې چې مغزي سکته پرې تعینېږي:
د سټروک يا مغزي سکتې د ډول د پيژندې لپاره طبي کارکونکې له بیلا بیلو امکاناتو  او ازموينو څخه کار اخلې تر څو وتوانېږي پر وخت تشخیص وکړي او درملنه پيل کړي.
همدارنګه له اړوندو فزیکې ازموينو څخه به کار واخلي چې پکې د بدن د موازني، خبرو کولو بیلا بیلو ریفلکسونو،لید او حسیت ارزیابي اود غاړي د رګونو د اوازونو  ارزیابي موجوده ده ، په ځانګړي ډول د وينې فشار به وګوري چې په سټروک کې کېدای شې لوړ وي.
په دې توګه به کره تشخیص په ګوته کړې او هم به د سټروک د ځای په اړه ځان ډاډه کړي.
ـ د وينې  د لخته کېدو وخت يا Blood clotting time  ، د وينې د خوږې يا ګلوکوز کچه او انتان  چې  د سټروک د احتمال او پرمختګ د مالومولو لپاره موثریت لري.
ـ انجیوګرام ( Angiogram )  د دې ازمويني او ارزيابي په مرسته د وينې رنګ مالوميږي، د سر رنګه اکسري چې په مرسته يې کوای شې ډاکټر د مغزو د رګونو د بندېدو، رپچر او  وينې بهېدني په اړه مالومات تر لاسه کړي.
ـ د غاړي د رګونو په ځانګړي ډول کروټيټ شریانونو التراساونډ د وينې د څپې او جریان په اړه مالومات ورکوي په دې توګه به ډاکټر مالومه کړي چې ایا د مغزو په لوري خو به د دې رګونو په واسطه د وينې جریان خراب نه وي.
سټي سکن:
د دې موثري ازموينې په مرسته به ډاکټر د سټروک د پرمختګ او منځ ته راتلو په اړه ځان ډاډه کړي او مالومه به کړې چې د مغزو په کومه برخه کې څه ډول سټروک منځ ته راغلی، د زیان منې شوې برخې په ځای به ځان ډاډه کړي.
ام آر آی MRI: دا ازموینه نسب سټي سکن ته ډېره دقیقه ده او د سټروک په اړه لا زیات مالومات ورکوای شې.
ECG: د دې تخنیک په مرسته به ډاکټر وشې کړای ترڅو د زړه د څپو په اړه مالومات ترلاسه کړي ، و به کوای شې چې د زړه په رګونو کې د بندښت او جریان په اړه مالوما ت تر لاسه کړي.
الکټروکارډیوګرام: دا ازموينه ( د زړه کاپي شوی انځور ) هم د زړه د ریتم په اړه مالومات وړاندي کوي تر څو مالومه شې چې سټروک خو د کوم غیر نارمل ریتم  له امله منځ ته راغلی
تداوي:
د سټروک درملنه د سټروک په نوعیت پورې اړه لري، اسکیمیک سټروک له درملني هدف داده چې د د مغزو په وړاندي د وينې موانع لري کړي.
او د هیموریجیک سټروک د درملنې هدف د وينې د جریان بندېدل دي.
د اسکیمیک سټروک درملنه
د دې لپاره چې د مغزو اسکیميا تداوي شې په روغتون کې ورته وينې د لتخې ضد يا د وينې نري کېدونکې درمل اسپرین(Asprin) د دې لپاره ورکوي چې دوهمي سټروک درملنه وشې.
د هیمورجیک سټروک درملنه:
د دې سټروک لپاره درمل د دې لپاره کارول کېږي چې په مغزو کې د وينې لوړ فشار کنترول کړي چې د ويني د بهېدني له امله را منځ ته شوی وي او که  د وينې جریان زیات وي کېدای شې جراحي پروسې ته اړتیا ولېدله شې تر څو  په مغزو کې د وينې راتلونکی جریان بند او هغه رګ پيوند شې چې په مغزو کې د خونريزۍ لامل شوی.
سرچینې
لیکوال: ډاکټر رحیم هلال
تړلې لیکنې
زړه
سورة الإنسان
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
لسڅنډی
کښنه
وېشنيزه:څوگوټيزې
اوڅنډی
وېشنيزه:زمککچپوهنه
امیر حمزه خان شینواری: علي او فاطمه څه دي قرآن وګوره
د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ
څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال
پته:www.andyal.com
خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان
= د اهل بيتو مینوال =
= دوستداران داهل بيت له اوره خلاص دي =
= بې دوستۍ يې عالم کله مخـــــــــلص دى =
= د مودت آيت د پېغمبر اکرم (ص) د خپلوانو؛  حضرت علي، فاطمې بي بي، امام حسن او امام حسېن په اړه  نازل شوى دى =
د مراکش درهم
د مراکش درهم په انګلیسي Moroccan dirham)ایزو کوډ MAD) د مراکش هیواد د پیسو واحد دی.