cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سوسیالیزم
سیاست
په داسې حال کې چې په لویو سوسیالیستي سیاسي خوځښتونو کې انارشېزم، کمونیزم، د کارګر غورځنګ، مارکسیزم، ټولنیزه ډیموکراسي، او سنډیکالیزم شامل دي، خو په دغو خوځښتونو کې ممکن د خپلواکو سوسیالیستي تیوریستانو، یوټوپیان سوسیالیستي لیکوالانو، او د سوسیالیزم د علمي ملاتړو استازیتوب ونه شي. ځینې سیاسي ډلې ځانونه سوسیالیستي ډلې بولي په داسې حال کې چې داسې نظریات لري چې له کبله یې تر ډېره د سوسیالېزم مخالفین بلل کېږي. سوسیالیست د سیاسي حق (political right) له خوا د یوه لقب په توګه کارول شوی، چې د هغو اشخاصو پرضد چې ځانونه سوسیالیست نه ګڼي او د هغو پالیسیو پرضد چې د دوی پلویان یې سوسیالیستي نه ګڼي، دا کارېدن شاملېږي. په داسې حال کې چې د سوسیالیزم ګڼې بڼې شته دي او هېڅ یو داسې واحد تعریف نه لري چې ټول سوسیالیزم راونغاړي، خو بیا یې هم د پوهانو له لوري ځینې مشترک عناصر پېژندل شوي دي.
اورلګېدنه
د اور دا ورېځې د (پايراکومولوس) په نامه ياديږي چې ( پايرا) مانا اور او (کومولوس) غونډاري ته وايي. د کومولوس ورېځې پيکه سپين رنګ لري چې پورتنۍ برخې ګلپيو ته ورته ښکاري، د (پايرا کومولوس) ورېځې بيا خړ نصواري رنګ لري د سکرو او دود له کبله يې دا رنګ غوره کړی.
که د پايراکومولوس ورېځو په شتون کې د اوبو د بخار عمليه او بړاسونه رامنځته شي نودا د ورېځو سره د يوځايوالي وروسته په تالندي او تندر اوړي، او کله چې دتندر ورېځې تشکېلې شي نو بيا د (پايراکومولونيموس) په نامه ياديږي.
بنو ولسوالۍ
د بنو ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۶۷۵،۶۶۷ وو.
اورلګېدنه
پايراکومولونيموس د تندر په شان رڼا او برېښنا توليدوي، همدارنګه له دې ورېځو باران هم را اوري. له ورېځو څخه خپرېدونکې رڼا په ځنګلونو او نورو ځايونو کې د اور لګېدنې سبب کيږي خو کله چې اور بل شي له همد ورېځو څخه بهېدونکې اوبه د اور مړه کولو کې هم مرسته کوي، خو دا اور لګېدنه او باران اکثره وخت هم مهاله نه وي.
بنو ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
اورلګېدنه
۲. د اوزون طــبقه:
د دوی څېړنې و موندل چې د ځمکې د سټراټوسفېر طبقه کې د لمر د وړانګې د کلورفلورو کاربن ګاز تجزيه کوي او له دی څخه کلورين لاسته راځي؛ دوی دې پايلې ته ورسېدل چې د اتموسفير يوه محدوده ساحه په کمه کچه کلوروفلورو کاربن ګاز جذبوي او نور يې سټراټوسفير ته انتقاليږي.
يو اتوم کلورين د اوزون طبقې د ۱۰۰۰۰۰ ماليکونو له منځه وړلو پوټانشيل لري؛ په اتموسفير کې د CFC ګاز په سمه توګه نه فلتر کېدل ددې سبب شوی چې د اوزون طبقه کې يو (سوری) رامنځته شي، هماغه ده چې د لمر مضرې وړانګې له اوزون څخه تېريږي او د ځمکې په سطحه کې د شديدې اور لګېدنې سبب ګرځي.
(ماريومولينا او شېرووډ راولنډ) ددې څېړنې په پايله کې د ۱۹۹۵م کال نوبل جايزه وګټله.
اوسمهال په ځنګلونو کې اور لګېدنې شرايط د پخوا په پرتله بدل شوي؛ ساينسپوهان وايي چې اقليمي بدلونونه د شديدې اور لګېدنې سبب ګرځي، په ځانګړي توګه په آسټراليا کې. له همدې کبله دوی د ګل خانه اي ګازونو په استعمال کې د کموالي توصيه کوي.
اقليمي بدلون په مستقيم او غير مستقيمه توګه د سون موادو لکه د ډبرو سکاره، تېل او ګازونو د سوځېدو پايله ده. په صنعتي ساحو کې چېرته چې په متواتره توګه د سون مواد سوځي په اوسط ډول د کال 1C0 حرارت لوړيږي.
په آسټراليا کې د ۲۰۰۵م نه تر ۲۰۱۹م کلونو پورې اقليمي بدلون د ريکارډ تر کچې ثبت شوی، همدارنګه د ژمي په موسم کې د سړو بارانونو کموالی هم دلته د سختو اور لګېدنو نښې دي.
په تېرو درې لسيزو کې په جنوبي او شرقي آسټراليا کې د شديدې اور لګېدنې احتمال ۱۰سلنه نور هم ډېر شوی.
په آسټراليا کې تر ۵۰ سلنه ډېرې پېښې د دوهم علت له کبله رامنځته کيږي. د انساني فعاليت پواسطه اور لګېدنې ګواښ په هغو ځايونو کې ډير وي چېرته چې د انسانانو شمېر ډېر وي؛ د اور لګېدنې په پايله کې انسانان او ددوی عامه ملکيتونه يو ډېر بد حالت سره مخ کيږي او دا حالت هغه مهال په ناورين اوړي کله چې د چاپېريال تودوخي درجه لوړه وي.
په ځنګلونو کې د اور لګېدنې اساسي فکتورنه:
په ځنګلونو کې د اور لګېدنې اساسي فکتورونه د سون موادو، آکسېجن (ګازونو) او د سوځوونکو توکو له سرچينو څخه عبارت دی. د ارو لګېدنې شدت او د خپرېد سرعت د چاپېريال د حرارت درجې، د سون موادو مقدار، لندبل (رطوبت)، د باد سرعت او د ساحې په ميلان پورې اړه لري.
۱. د سون موادو بار (لوډ) :
د سون موادو بار د ونو تويې شوې پاڼې، پوستکي او د وړو وړو ښاخونو مقدار راښئي. په عمومي توګه څومره چې د سون موادو مقدار ډېر وي په هماغه اندازه اور شديد، دوامداره او تود وي.
هغه د سون مواد چې ډېر تخته شوي نه وي؛ د تخته شويو موادو په پرتله ژر اور اخلي، په همدې ترتيب د ونو ډبلې ساقې له لومړنۍ اورلګېدنې يوڅه موده وروسته اور اخلي. په خوشبويي خپروونکو ونو کې طبعي غوړ ددې سبب کيږي چې د اور شدت نور هم زيات کړي.
۲. د سون موادو لندبل (رطوبت):
د سون وچ مواد ژر اور اخلي او لامده مواد ښايي په ځنډ اور واخلي او يا يي وانخلي. او اور لګېدنې مقدار او خطر د باران د مقدار او اورښت څخه ښه ارزول کېدای شي؛ ځکه وچکالي او د اوبو نه شتون د شديدې اورلګېدنې اساسي علت دی.
۳. د باد سرعت:
باد د اور لمبې د سون موادو ته انتقالوي او هغوی ته په متواتره توګه آکسېجن رسوي. همدارنګه د اور سکروټې پورته غورځولو په پايله کې چايېريال تر پوښښ لاندې راولي، دغه سکروټې د اورلګېدنې له ځای څخه تر ۳۰ کيلو مترو پورې واټن وهلی شي.
د باد سرعت يو مالوم انټروال لري چې د ۱۲-۱۵ کيلو متر فی ساعت ترمنځ دی؛ که چېرې د باد سرعت د ياد انټروال څخه کم شي نو اور د سون درانده مواد په ځنډ سوځوي خو که سرعت له پورته انټروال څخه لږ هم ډېر شي نو د اور مقدار هم ډيريري.
د اور د لمبو څوکې او د هغو ډبلوالی هم د اور په خپرولو کې اغېز لري، کله چې باد لګيږي نو اور لمبو څوکې ډېر په شدت خپله بڼه بدلوي او مخکې ځي.
۴. د چاپېريال تودوخه:
د چاپېريال د تودوخې لوړه درجه د اور لګېدنې اساسي لامل دی. کله چې د چاپېريال د تودوخې درجه د سون موادو د سوځېدو له تودوخې درجې سره مساوي شي؛ نو سمدلاسه اور اخلي.
۵. د چاپېريال لندبل (د هوا مرطوبوالی) :
هرڅومره چې د يوې سيمې ميلان ډېر وي په هماغه اندازه د اور سرعت له لومړني سرعت څخه يې دوه چنده کيږي د بېلګې په توګه د يوې ساحې د ميل زاويه ۱۰ درجې بدلون وکړي نو د اور سرعت يې له لومړني سرعت څخه دوه چنده کيږي همدارنګه که د ميل زاويه يې ۲۰ درجې بدلون وکړي نو د اور سرعت يې د هموارې سطحې په پرتله څلور چنده ډيريږي.
جیو فزیک
جیو فزیک د طبیعي علومو یوه څېړنیزه موضوع ده چې د ځمکې او د ځمکې د شاوخوا چاپېریال پر فزیکي پروسو او فزیکي خواصو او د هغوی د تحلیل لپاره د کمي مېتودونو پر کارولو متمرکزه ده. جیو فزیک اصطلاح کله ناکله یوازې جامدې ځمکې ته کارول کېږي: د ځمکې شکل؛ د ځمکې جاذبوي او مقناطیسي میدانونه؛ د ځمکې جوړښت او داخلي ترکیب؛ د ځمکې ډینامیک او په تخته‌يي جوړښت، د مګما په تولید، اتشفشان او ډبرو جوړېدو کې د هغوی سطحه څرګندول. له دې سره سره، د معاصر جیو فزیک سازمانونه او ساینس‌پوهان څه ناڅه پراخ تعریف کاروي چې د اوبو څرخه لکه واوره او کنګل؛ د سمندرونو او اتومسفیر د سیالاتو ډینامیک؛ په یونوسفیر او مګنټوسفیر او لمریز-ځمکني فزیک کې مقناطیس؛ او د سپوږمۍ او نورو سیارو اړوندې ستونزې په کې شاملېږي.
که څه هم جیو فزیک په نولسمه پېړۍ کې د یوې جلا څانګې په توګه وپېژندل شو، خو ریښې یې لرغونې زمانې ته رسېږي. لومړنۍ مقناطیسي قطب نماوې له «لوډسټون» ډبرو څخه جوړې شوې، په داسې حال کې چې مدرنو مقناطیسي قطب نماوو د سمندري چلند په تاریخ کې مهم رول ادا کړ. د زلزلې لومړنۍ دستګاوې تر میلاد وروسته په ۱۳۲ کال کې جوړې شوې. ایزاک نیوټن د مد او جزر په اړه د میخانیک تیوري وکاروله؛ او د ځمکې د شکل، غلظت او جاذبوي میدانونو او د اوبو د څرخې د اندازه کولو لپاره وسایل جوړ شول. په شلمه پېړۍ کې له لرې څخه د جامدې ځمکې او سمندر د اکتشاف مېتودونه رامنځته شول او جیو فزیک د ځمکې د تخته‌يي جوړښت په تیورۍ کې بنسټیز رول ادا کړ.
جیو فزیک د ټولنیزو اړتیاوو لکه کاني سرچینو، د طبیعي ګواښونو کمولو او چاپېریال ساتنې لپاره کارول کېږي. په اکتشافي جیو فزیک کې د جیوفزیکي سروې ډېټا د تېلو د زېرمو او کاني ذخایرو د تحلیل، د ځمک‌لاندې اوبو د موندنې، د لرغون‌پوهنیزو اثارو د پیدا کولو، د کنګلونو او خاورو د ډبلوالي ټاکلو او د چاپېریالي اصلاح لپاره د سیمو د ارزولو لپاره کارول کېږي.
جاذبه
د سپوږمۍ او لمر جاذبوي کشش په هره قمري ورځ یا هرو ۲۴ ساعتونو او ۵۰ دقیقو کې دوه لوړ مد او جزرونه او دوه ټيټ مد او جزرونه رامنځته کوي. له دې امله د هر مد او جزر تر منځ ۱۲ ساعته او ۲۵ دقیقې واټن موجود دی.
د جاذبوي قوو له امله ډبرې پر ژورو ډبرو فشار واردوي او د ژوروالي په ډېرېدو سره یې غلظت ډېرېږي. د ځمکې په سطحه کې د جاذبوي شتاب او جاذبوي پتانشیل اندازه اخیستنه د کاني زېرمو د پلټنې لپاره کارېدای شي. د سطحي جاذبې میدان د تکتونیکي تختو د ډینامیک په اړه معلومات وړاندې کوي. د جیوئید په نامه د جیوپتانشیل سطحه د ځمکې د شکل یو تعریف دی. که سمندرونه په تعادل کې وای او شونې وای چې د لویو وچو (لکه ډېرو نریو کانالونو) له لارې پراخ شي، د نړیوالې سطحې جیوئید به سمندر وای.
ځمک‌مېچ
د جیو فزیک اندازه اخیستنې عموماً په ځانګړو وختونو او ځایونو کې کېږي. د ځمکې د شکلي بدلون او جاذبې تر څنګ د موقعیت دقیقه اندازه اخیستنه د جیوډیسي یا ځمک‌سنجۍ په حوزه کې شاملېږي. که څه هم ځمک‌سنجي او جیو فزیک دوې جلا څانګې دي، خو دواړې دومره سره نږدې دي چې ډېری علمي سازمانونه لکه د امریکا د جیو فزیک اتحادیه، د کاناډا د جیو فزیک اتحادیه او د ځمک‌سنجۍ او جیو فزیک نړیواله اتحادیه دا دواړې څانګې سره ګډوي.
د جاذبې اندازه‌ګیرۍ د ځمک‌سنجۍ پر یوه برخه بدلې شوې، ځکه چې د ځمکې په سطحه کې اړوندو اندازه‌ګیریو ته د سي.ار.اېس سیستم اړتیا وه. په وچه کې د جاذبې اندازه‌ګیري په سطحه کې د ځای پر ځای شویو جاذبه سنجوونکو یا هیلیکوپټر الوتنو په مرسته ترسره کولای شو. له ۱۹۶۰مې لسیزې را وروسته د ځمکې د جاذبې میدان د سپوږمکیو د حرکت په تحلیلولو سره اندازه کېږي. د سمندر سطحه د سپوږمکیو له لارې د راداري ارتفاع‌سنجۍ په مرسته اندازه کولی شو چې د لا ډېر دقیق جیوئیډ په جوړولو کې مرسته کوي. په ۲۰۰۲ کال کې ناسا ادارې د جاذبوي بیاموندنې او اقلیم ازمېښت (GRACE) چمتو کړ. په دې ازمېښت کې دوې غبرګې سپوږمکۍ د جي.پي.اېس او مایکرو وېو سیستم په مرسته د دوو سپومکیو تر منځ د واټن په اندازه کولو سره د ځمکې د جاذبوي میدان بدلونونه څرګندوي. د دغه ازمېښت په مرسته په پېژندل شويو جاذبوي بدلونونو کې هغه بدلونونه شاملېږي چې لامل یې د سمندري جریانونو بدلونونه؛ د ځمک‌لاندې اوبو کمښت؛ او د کنګلیزو تختو او طبیعي کنګلونو ویلې کېدل دي.
سپوږمکۍ او فضايي څېړونکي
په فضا کې موجودو سپوږمکیو نه یوازې په لیدل کېدونکو برخو کې، بلکې د الکترو مقناطیسي طیف په نورو برخو کې هم د ډېټا د راټولولو شونتیا برابره کړې ده. سیارې یې د قوو د میدانونو په مرسته مشخصولی شو: د هغوی جاذبه او هغه مقناطیسي میدانونه چې د جیو فزیک او فضایي فزیک په مرسته څېړل کېږي.
تاریخچه
جیو فزیک د یوې جلا څانګې په توګه په نولسمه پېړۍ کې له فزیکي جغرافیې، ځمک‌پوهنې، ستور پوهنې، هوا پوهنې او فزیک څخه را پیدا شو. له دې سره سره، ډېری جیو فزیکي پدیدې – لکه د ځمکې مقناطیسي میدان او زلزلې – له لرغونې زمانې څخه څېړل شوې دي.
لرغونې او کلاسیکې دورې
تر میلاد شاوخوا ۲۴۰ کاله وړاندې «اراټوسټن» څرګنده کړه چې ځمکه ګرده ده او د ځمکې چاپېریال یې په ډېر دقت سره اندازه کړ. ده د جغرافیايي اوږدوالي او پلنوالي یو سیستم رامنځته کړ.
د معاصر علم پیل
په ۱۶۸۷ کال کې «ایزاک نیوټن» خپل اثر خپور کړ چې نه یوازې د کلاسیک میخانیک او جاذبې بنسټونه یې کېښودل، بلکې د مد او جزر په څېر بېلابېلې جیو فزیکي پدیدې یا ښکارندې یې هم تشرېح کړې.
لومړنی زلزله‌سنج، هغه وسیله چې د دوامدارو زلزلیزو فعالیتونو سوابق ثبتولی شي، په ۱۸۴۴ کال کې «جېمز فوربس» جوړه کړه.
شمس خوستى
ښاغلی شمس الله خوستى په کال ۱۳۵۴ لمريز کال کي د خوست ولايت په مركز متون ورغۀ كلي كې زېږيدلی دی. دغوايي كودتا په دريمه مياشت يې له خپلې كورنۍ سره له ډيورند ها خوا د سيدگيو سيمې ته هجرت وكړ، څو مياشتې يې دلته تېرې كړې ، له دې ځايه بيا له خپلې كورنۍ سره ميرانشاه ته وليږديد. لومړنۍ زده کړي يې د ميرانشاه سيمې د ډنډو په منځيني ښوونځي كې ترسره كړې او په همدې موده كې يې گلستان ، پنجكتاب ، خلاصه او ځينې نور ديني او د فارسي ادب كتابونه هم وويېل. د ثانوي زده كړو لپاره الفتح ليسې ته لاړ چې د ميرانشاۀ په ډنډو كلي كې وه. دغه ليسه دوه كاله په ميرانشاه كې وه ، خوستي ددې دوو كالونو په اوږدو كې د ليسې د لوستونو تر څنگ يو شمېر ديني فقي كتابونه ، د قران كريم ژباړه او ځينې نورې زده كړې په ځانگړې (شخصي ) توگه ترسره كړې ، خو كله مجاهدين افغانستان ته ننوتل ، نو ياده شوې ليسه هم خوست ولايت ته وليږدول شوه. شمس خوستي ترهغه مهال چې ددوى كډې خوست ته راتلې د خوست په ښار كې د خپلو لوستونو د ترسره كولو لپاره كرايي كوټه ونيوه او ۱۳۷۲ كې د همدې ليسې له دوولسم ټولگي څخه په خپل ولايت خوست كې فارغ شو. له دې وروسته يې د يو كال لپاره د خوست ولايت د غرغښت په عالي مركزي ليسه كې د ښوونكي په حيث دنده ترسره كړه ، له يو كال وروسته پېښور ته لاړ او د دعوت جهاد پوهنتون د ادبياتو پوهنځي ته بريالۍ شو. څه موده وروسته نوموړى پوهنتون له پېښور څخه د افغانستان پلازمېنې كابل ته وليږدول شو ، له دې امله چې په كابل كې دواك په سر خپلمنځي جنگونه وو ، نو شمس ونه شواى كولاى چې خپلو لوړوزده كړوته دوام وركړي ، نويې زده كړې پرېښودې او بيايې د خوست په ښاري ليسه كې چې اوس د(پوهاندعبدالحۍ حبيبي ) لېسې په نامه ياديږي د ښوونې د سپېڅلې دندې ترسره كول په غاړه كول واخيستل. شمس دطالبانوپه وخت كې د لومړي ځل لپاره د خپلو په گوتو شمار ليكوالانوا شاعرانوملگرو سره چې نېږدې اووه اتۀ تنه به وو د استقلال ادبي ټولنې بنسټ كېښود ، او بيا يې ( د دردونوتاړاك ) په نوم شعري ټولگه خپره كړه. خوستى په دې وخت كې د سمون مجلې مرستيال ، له خوست څخه په كابل كې د هېواد ورځپاڼې استازى ، د زده كوونكيو د ملي يوالي د جريدې مرستيال او د يو شمېر نورو جريدو كتنپلاوى په توگه كار كړى دى. پدې برسېره خوستي په كابل ، گردېز او خوست كې د چاپيدونكيو مجلو ، ورځپاڼو او اونيزو له لارې بې شمېره مطالب ،دابي ټوټې ، شعرونه او مقالې خپرې كړې او خپريږي. ښاغلى شمس الله خوستى څه دپاسه پنځه كاله وړاندې دخوست محلي راډيودنشراتومديرپه توگه په دنده وگمارل شو،خوڅه وخت وروسته يې په راډيوكې كارونه ډېرشول پخپله خوښه اوشوق يې دندې ته تغيروركړاودځان لپاره يې په همدې راډيوكې دوياندويۍ دنده غوره كړه او اوس دخوست په محلي راډيوكې دوياندويۍ ترڅنگ دخوست په محلي تلويزيون كې هم كاركوي اوهمدارازدخوست راډيوتلويزيون وېبپاڼې چلوونكي اوددې ولايت دخپلواكې فرهنگي ټولنې درهبري شورادغړي په توگه كاركوي. دراډيواوتلويزون كارونوترڅنگ يوشمېروېبپاڼولكه پېنوا ، اوټول افغان سره درېپوټونووركولو،اوله خوست وېب لپاره له سندرغاړوسره دمركواوځينونوروكارونوچوپړترسره كوي  ،پدې برسېره د www.khostai.blogfa.com په نامۀ وېبلاگ هم لري چې خپل شعرونه ،ادبي ټوټې اومقالې پكې خپروي. بايد يادونه وكړو چې شمس الله خوستي خپلې زده كړې پدې ځاى پاى ته ونه رسولې ،په۲۰۱۳ كال كې دميونددلوړوزده كړوموسسې داقتصادله پوهنځي څڅه خوشى شو.
د شمس خوستي اثار
۱ : ددردنوتاړاك : شعري ټولگه چاپ ۲: دستاريكوف په نوم ناول : چاپ ۳ : دشمس اومدارونوپه نوم: شعري ټولگه چاپ ۴ : دښوونيزبنسټونو : كتاب چاپ ۵ : دكورني ژوند: كتاب چاپ ۶ : خوست به څنگه جوړوو،ترسرليك لاندې رساله ( خوست به څنگه جوړوو) نومي كتاب كې ددې ولايت      دنوروليكوالوله نظرونوسره يوځاى چاپ ده ۵ : دادبي ټوټو، ټولگه ناچاپ ۶ : د دُرمودامان  : شعري ټولگه ناچاپ ۷ : اداره اوتجارت : ناچاپ ۸ : مالي محاسبه ناچاپ
اخځونه
بياسمون يې : پخپله شمس خوستى : shams_khostai@yahoo.com or p8shams@gmail.com   and   +93 777279776
ګګر- هکره سيند
ګګر-هکره سيند په هندوستان او پاکستان کې په وقفه ييز ډول بهېدونکی سيند دی، چې یوازې د باراني موسم (مونسون/برسات) په موسم کې بهېږي. دا سيند د اوټو له بند مخکې د ګګر په نوم، او د تهر په دښته کې له بند څخه ښکته بهېدونکې د هکره په نوم پېژندل کېدو. له هړپا (هړپا د يو مدنيت نوم دی) څخه مخکې وختونو کې ګګر د سلتج د سيند يوه مرستياله وياله وه. دا اوس هم د ستلج له دې پاتې سيند، او په ممکنه ډول له يمنا (جمنا) سره تړلی دی، کوم چې په نارا سيند کې پای ته رسېږي، کوم چې اوسمهال د سند د سيند يو کانال دی او د «سر کريک» له لارې له سمندر سره يوځای کېږي.
ستلج شا او خوا 8000-10000 کاله مخکې د خپل جريان لاره بدله کړه، ګګر-هکر يې د تهر په دښته کې پای ته رسېدونکو د موسمي بارانونو د ويالو د نظام په توګه پرېښوده. د سند درې تمدن هغه مهال نېکمرغه او غوړېدلی و، کله چې سيندونو ته اوبه برابرونکي موسمي بارانونه شا اوخوا 5000 کاله مخکې کم شول، او د سند درې پوره رشد کړي مدنيت (1900-2600 مخزېږديز) يو زيات شمېر سيمې د پاکستان د هکره په منځنۍ لاره (وچه شوې) موندل کېږي. شا او خوا 4000 کاله مخکې، د سند درې مدنيت هغه مهال سقوط وکړ، کله چې موسمي بارانونه نور هم کم شول، او ګګر-هکره وچ شو، او په دې ډول يو کوچنی موسمي سیند وګرځېد.
د نولسمې او د شلمې پېړۍ د لومړيو پوهان، او تر څنګ يې ځينې نور وروستي ليکوالان، وړانديز کوي چې شونې ده ګګر-هکره به د سرسوتي سيند بې ګټې پاتې شوني وي چې په رګويدا کې يې يادونه شوې ده، کوم چې له هماليه څخه خړوبېدونکو سيندونو څخه اوبه کېږي، خو دا حقيقت يې پام کې نه دی نيولی چې ګګر-هکره تر هغه وخته وچ شوی و.
د سيند جريان
کاسه يې له دوه برخو جوړه ده، چې خدير او بنګر دي. بنګر يې هغه لوړې تړانګې دي، په کومو کې چې د باراني موسم پر مهال سيلاب نه راځي، په داسې حال کې چې خدير يې ښکته تر سيلاب لاندې سيمه ده.
ګګر سيند
ګګر په هندوستان کې په مهاليز ډول (وقفه يي/نوبتي) بهېدونکی سيند دی، چې د موسمي بارانونو پر مهال بهېږي. دا سيند د هماچل پرديش د «شيوالک» په غرونو کې پروت دګشايي کلي څخه پيل کېږي، کوم چې د سمندر له سطحې 1927 متره (6322 فوټه) لوړ دی، او له پنجاب او هريانه څخه په تېرېدو؛ د هريانه د سرسا سويل لوېديځ ته، د راجستان  د تلواره جهيل په څنډه کې راجستان ايالت ته بهېږي.
له سرسا سره نږدې په اوټا بند کې تړل شوی ګګر سيند د اوبه خور دوه کانالونه تغذيه کوي کوم چې تر راجستان پورې غزېدلي دي.
د ګګر سيند معاونې ويالې (مرستيال سيندونه)
د ګګر سيند مهمې مرستيالې ويالې د کوشليا سيند، مارکنډا، سرسوتي، تانګري او چوټانګ دي.
د کوشليا سيند د ګګر-هکره په چپ اړخ کې د ګګر د سيند مرستندوی دی، دا د هندوستان د هريانه ايالت په پنچکوله ولسوالۍ کې بهېږي، اود کوشليا اوبو بند څخه بيخي ښکته لور ته د پنجوره سره نږدې له ګګر سیند سره يوځای کېږي.
هکره سيند
هکره په پاکستان کې د فورټ عباس ښار سره نږدې د يو سیند وچ شوی کانال دی، کوم چې په هندوستان کې د ګګر د سیند دوام دی. د هکره کانال د ستلج او يمنا له پاتې شوني سره نښتی دی، کوم چې د نارا په سمندر کې پای مومي، دا بيا خپله د سند د سيند يو ډيلټا کانال دی، چې د سرکريک له لارې له سمندر سره يوځای کېږي. ستلج شا او خوا 8000-10000 کاله مخکې خپله لاره بدله کړه، او په دې ډول يې ګګر-هکره د باراني موسم له باراني اوبو څخه تغذيه کېدونکی سمندري سيستم په توګه پرېښود، چې د تهر په دښته کې پای ته رسېږي.
دا ستلج/يمنا پاتې شوني له سند څخه تېريږي، چې نښې يې د سند د خېرپور، نواب شاه، سانګړ او ترپارکر کې موندل شوي.
خپل اوج ته رسېدلې سند درې (2600-1900 مخزېږديز) مدنيت يو ستر شمېر سيمې په پاکستان کې (وچ شوي) هکره کې له منځنۍ لارې سره موندل شوي. د سند درې مدنيت اړوند سيمې، سويل لور ته د بهاولپور ولسوالۍ څخه ورهاخوا نه دي موندل شوي، او داسې اټکل شوی چې هکره دلته د ډنډ جهيلونو (چې اوبه يې نه بهېږي) په يوه لړۍ کې ختم شوی دی.
لرغوني تاريخ پوهنه
عمومي اتفاق دی چې دا سیند د سند په حوزه کې بهېږي، څو ځلې يې خپل جريان بدل کړی، خو د دې بدلونونو سم ترتيب او د هغې نېټه ټاکنه د ستونزو ښکار دي.
پخوانيو خپرونو وړانديز کړی چې ستلج او يمنا د هړپه د رشد په زمانه کې د هکره په کوهي کې بهېدل، او په دې ډول يې د موسمي بارانونو څخه تغذيه شوي ګګر د مهيا کولو لپاره پوره اندازه اوبه ورکولې. له دې وروسته د 2500 او 1900 مخزېږديزو کلونو په منځ کې ستلج او يمنا خپل جريان (بهنګ) بدل کړ، د دې بدلون لامل يا ټيکټونيک پېښې يا ډېرو اوارو ميدانونو يو څه تبديل شوی رېونده والی و، چې له همدې امله د تهر په دښته کې هکره وچ شو. د ډېرو وروستيو خپرونو څخه روښانه شوې چې ستلج او يمنا د هړپه له وختونو څخه ډېر مخکې د خپل جريان مخه بدله کړې وه، او په دې ډول د موسمي بارانونو څخه تغذيه کېدونکی ګګر-هکره يې پرېښی و، کوم چې د هړپه په وروستيو وختونو کې وچ شوی و.v
له هوليسن مخکې پړاو (هوليسن د ځمکې د تاريخ يو پړاو دی)
کلفت او همکارانو يې(2012)، د زرقون ريګ د دانو د نېټې په استعمالولو سره، ښودلې چې په چولستان کې د سند درې د مدنيت له سیمو سره نږدې د وچ شوي ګګر-هکره بستر څخه جوخت د ځمکې لاندې سيند ويالې په لوېديځو برخو کې د بياس له سيند سره او په ختيځو سيمو کې د ستلج او يمنا سيند سره د رسوباتو د ورته والي ښودنه کوي، او دا ښيي چې خپله يمنا، يا د يمنا یو کانال، د ستلج د يو بل کانال سره يو ځای د 47000 مخزېږديز او 10000 مخزېږديز تر منځ په کوم وخت کې، د سند له مدنيت له پيل پوره مخکې، د لوېديځ پر لور بهېدلی وي.
په 2017ز کال کې د اجيت سینګ او نورو له خوا، د بصري محرکې روښنايې (optically stimulated luminescence) په استعمال سره، د رېګ د دانو له تحليل څخه روښانه شوه چې د ګګر-هکره وړانديز شوی پاتې شوی کانال په حقيقت کې د ستلج پخوانی جريان دی، کوم چې د هړپه مدنيت له منځ ته راتګ او پرمختګ څخه مخکې خپل جريان اوسني لور ته بدل کړی و. د ستلج له خوا د دې پخواني جريان پرېښودل 15000 کاله مخکې پيل شول، او 8000 کاله مخکې بشپړ شول. اجيت سنګ او نورو دا پايله تر لاسه کړې چې ښاري ابادي د يو دايمي سيند سره نه، بلکې د موسمي بارانونو څخه تغذيه کېدونکي يو موسمي سیند سره وه، کوم چې د ويجاړونکو سيلابونو ښکار نه ګرځېدو.
(Khonde) او همکارانو يې (2017)  تاييد کړې چې د کچ عظيم Rann د سند پر ځای له کومې بلې سرچينې څخه رسوبات تر لاسه کړي وو، خو دې سرچينې له شا اوخوا 10000 کلونو څخه مخکې د رسوباتو چمتو کول بند کړي وو. په همدې ډول، (Dave) او همکارانو يې (2019) ويلي؛ "زموږ پايلې د لرغونو کليو او له هماليه څخه راتلونکو سترو سيندونو تر منځ وړانديز شوې اړيکه ناسمه ثابتوي، او د دې ښودنه کوي چې له دې سيمې څخه تېرېدونکی ستر د پخوانیو اوبو سيستم سیند، د هړپه مدنيت له منځ ته راتګ څخه ډېر مخکې پای ته رسېدلی و".
پوره رشد ته رسېدلی د سند درې مدنيت
د سند درې مدنيت پر مهال، ګګر-هکره د سيندونو سيستم د يو ستر کنګل څخه تغذيه کېدونکی همالیايي سیند نه و، بلکې د موسمي بارانونو څخه تغذېه کېدونکی سيند و. د سند درې مدنيت هغه مهال خپل بشپړ بلوغ ته ورسېد، کله چې سيندونو ته اوبه ورکونکې موسمي بارانونه شا او خوا 5000 کاله مخکې کم شول، او د سند درې بالغ مدنيت (2600-1900 مخزېږديز) ډېرې زيات شمېر سيمې په پاکستان کې د (وچ شوي) هکره سيند د منځني جريان په اوږدو کې موندل شوي دي. د 4000 په شا اوخوا کې، د سند درې مدنيت هغه مهال سقوط وکړ، کله چې موسمي بارانونه نور هم کم شول، ګګر-هکره وچ شو، او په يو کوچني موسمي سيند بدل شو.
سراج الاخبار
سراج الاخبار د افغانستان له لومړنیو ورځپاڼو څخه وه چې د عبدالرووف خان په مدیریت چې د افغانستان د شاهي ښوونځي ښوونکی وو، د امیر حبیب الله خان په پېر کې یې په خپرونو پیل وکړ.
دا ورځپاڼه په افغانستان کې د لومړنۍ پېل شوې ورځپاڼې، شمس النهار، چې په ۱۲۸۲ هجري کې بنده شوې وه، تر بندېدو پوره ۲۸ کالو پورې په هېواد کې د ورځپاڼې چاپېدنې هڅه چا ونه کړه. په وروستیو کې د امیر حبیب الله خان په پېر کې یو شمېر روښاندو د ۱۹۰۵ ز کال د سراج الاخبار ټولنې (انجمن سراج الاخبار) او له حکومته د رسمي غوښتنلیک په وسیله د (سراج الاخبار افغانستان) په نامه جریدې چې د هېواد دویمه جریده یې بللی شو، د چاپونې غوښتنه وکړه.
د ډنمارک الکساندرا
د ډنمارک الکساندرا (الکساندرا کارولین ماري شارلت لوئیز جولیا؛ د ۱۸۴۴ کال د ډسمبر له ۱ – د ۱۹۲۵ کال د نومبر تر ۲۰) د انګلستان او بریتانوي واکمنۍ ملکه وه، او د اوم اېدوارد د مېرمنې په توګه د ۱۹۰۱ کال د جنوري له ۲۲ د ۱۹۱۰ کال د مې تر ۶ پورې د  هند سترواکۍ سرواکه وه.
تر ۱۸۵۲ کال پورې د الکساندرا کورنۍ تر هغه یوڅه ناڅرګنده وه، چې د هغې پلار، د سکلسوېګ-هوستین-سندربورګ-ګلوکسبرګ شهزاده کرستیان، د لویو اروپایي ځواکونو په رضایت د خپل تره زوی اوم فریډریک د ځای ناستی په توګه د ډنمارک د پاچا وټاکل شو. الکساندرا په شپاړس کلنۍ کې د البرت اېدوارد د راتلونکي مېرمنې په توګه وټاکل شوه، چې د د ویلز شهزاده او د ملکې وېکتوریا وارث و. دې جوړه اتلس میاشتې وروسته په ۱۸۶۳ کال کې واده وکړ، چې په دې کال کې د نوموړې پلار پلار د نهم کرستیان په توګه د ډنمارک پاچا شو او ورور یې د لوموړي جورج په توګه د یونان پاچا وټاکل شو. له ۱۸۶۳ کال څخه تر ۱۹۰۱ کال پورې، الکساندرا د ویلز شهزادګۍ وه، چې په دې لقب کې ترټولو اوږده دوره ګڼل کېږي. هغه په عمومي توګه شهرت ترلاسه کړ. د هغې د جامو او د کالو سټایل د فیشن پلوه مېرمنو له لوري تقلید کېده. نوموړې چې په لویه کچه له هر ډول سیاسي واکه بې برخې شوې وه، په ناکامه توګه یې هڅه وکړه چې د بریتانوي وزیرانو او د هغې د مېړه د کورنۍ نظر د یونان او ډنمارک د ګټو په ګټه واړوي. د نوموړې عامه دندې په خیریه کارونو کې په بې ارزښته ښکېلتیا پورې محدودې شوې.
په ۱۹۰۱ کال کې د ملکې وېکتوریا له مړینې سره سم، البرت اېدوارد د اوم اېدوارد په توګه سترواک پاچا شو او الکساندرا ملکه شوه. نوموړې په ۱۹۱۰ کال کې د اېدوارد تر مړینې پورې دا لقب له ځانه سره درلود. هغې په خپل وراره، د آلمان سترواک دوهم ویلهلم باندې ډېر باور درلود او د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې، چې په کې بریتانیا او د هغې متحدینو د آلمان سره جګړه وکړه، د خپل زوی پنځم جورج ملاتړ وکړ.
لومړی ژوند
شهزادګۍ الکساندرا کارولین ماري چارلوت لوئیس جولیا، یا "الیکس"، لکه څنګه چې د هغې نږدې کورنۍ بلله، په ژېړه ماڼۍ کې نړۍ ته سترګې پرانستې. دا په مالیګېډ کې د ۱۸ مې پېړۍ مانۍ وه چې په کوپنهاګن کې د امالینبورګ ماڼۍ سره نږدې موقعیت لري. د هغې پلار، کرستیان د سکلسوېګ-هوستین-سندربورګ-ګلوکسبرګ شهزاده و او مور یې، لویس د هیس-کاسل شهزادګۍ وه. نوموړې پنځه خویندې او وروڼه درلودل چې فریډریک، جورج، ډاګمار (وروسته د روسیې سترواکه)، تیرا او ویلډیمر وو.
د هغې د پلار د اولډنبرګ د ډنمارکي شاهي کورنۍ د یوې لېرې پوځي ریښې څخه و، چې د پاچا دریم کرستیان له اولادې و. که څه هم دوی له شاهي رګ څخه وو، خو کورنۍ یې نسبتا منځنۍ ژوند درلود. دوی لویه شتمني نه درلوده؛ د پلار عاید یې د پوځي ماموریت څخه په کال کې شاوخوا ۸۰۰ پونډه و او د دوی کور د شاهي امتیاز د ملکیت په بڼه له کرایې معاف و. کله ناکله هانس کرستیان انډرسن ته بلنه ورکول کېده چې له ویده کېدو وړاندې ماشومانو ته کیسې وکړي.
په ۱۸۴۸ کال کې، د ډنمارک اتم کرستیان له نړۍ سترګې پټې کړې او د هغه یوازینی زوی فریډریک په تخت کېناست. فریډریک بې اولاده و، د دوو ناکامو ودونو تجربه یې درلوده او عقیم انګېرل کېده. د ځایناستۍ ناورین ځکه رامنځ ته شو چې فریډریک هم په ډنمارک او هم شلسویګ - هولسټین کې واکمني کوله او د هرې سیمې د ځایناستي قانون توپیر درلود. په هولسټین کې، د سالیک قانون پر بنسټ د ښځینه کرښې له لارې وارث منع و، پداسې حال کې چې په ډنمارک کې دا ډول محدودیتونه نه پلي کېدل. هولسټین، چې په پراخه کچه آلمان و، خپلواکي اعلان کړه او له پروسیا څخه یې مرسته وغوښته. په ۱۸۵۲ کال کې، لویو اروپایي ځواکونو په لندن کې د ډنمارک د ځایناستي په اړه د بحث لپاره یوه غونډه راوبله. په یوه پریشانه سوله هوکړه وشوه، چې پکې دا شرط و چې د سکلسوېګ-هوستین-سندربورګ-ګلوکسبرګ شهزاده کرستیان به د فریډریک د ټولو واکمنیو وارث وي او د نورو پخوانۍ ادعاګانې (چې د کرستیان خپله خواښې، اوښی او مېرمن په کې ګډون درلود) له پامه وغورځول شوې.
شهزاده کرستیان ته د ډنمارک د شهزاده لقب ورکړل شو او کورنۍ یې نوي رسمي استوګنځي ته چې د برنسټارف ماڼۍ وه، کډه شوه. که څه هم د کورنۍ حیثیت یې لوړ شوی و، خو د دوی په عاید کې لږ یا هېڅ زیاتوالی نه و راغلی. دوی په کوپنهاګن کې په درباري ژوند کې برخه وا نه خیسته، ځکه چې دوی له دې امله د فریډریک له دریمې مېرمنې او پخوانۍ معشوقې، لوئیس راسموسن سره د لیدلو څخه ډډه وکړه، چې هغې له پخواني عاشق څخه نا مشروع ماشوم درلود. الکساندرا له خپلې خور، ډاګمار سره په بام یوه باد لرونکې کوټه خپله کړه، خپلې جامې پخپله مینځلې او له خپلو خویندو سره یې په میز کې چوپړ کاوه. الکساندرا او ډاګمار ته د سویډن د ښځو د لامبو وهنې مخکښې نانسي اډبرګ له لوري د لامبو زده کړې ورکړل شوې وې. نوموړې په برنسټورف کې د یوې ځوانې مېرمنې په بڼه لویه شوه او په کوپنهاګن کې د انګلیسي کشیش له خوا انګلیسي وروښول شوه او په کرستیانبورګ ماڼۍ کې په عیسویت تعمید شوه. نوموړې د خپل ژوند په اوږدو کې دینداره وه او د سترې کلیسا لاروۍ وه.
واده او کورنۍ
ملکه وېکتوریا او د هغې مېړه، شهزاده البرت، له وړاندې د خپل زوی او وارث، البرت اېدوارد، د ویلز شهزاده لپاره د ناوې موندلو په اړه اندیښنه درلوده. دوی د غوره نوماندې په لټه کې د خپلې لور، د پروسیا د تخت شهزادګۍ وېکتوریا مرسته وغوښته. الکساندرا د دوی لومړۍ ټاکنه نه وه ځکه چې ډنمارکیان د شلسوېګ - هولسټین په موضوع کې د پروسیانو سره په مخالف کې وو او د بریتانیا د شاهي کورنۍ ډېری اړیکې آلماني وې. په پایله کې، د نورو لارو چارو له ردولو وروسته، دوی نوموړې د "یوازینۍ غوره لارې" په توګه ومنله.
د ۱۸۶۱ کال د سپتمبر په ۲۴ نېټه، د تخت شهزادګۍ وېکتوریا خپل ورور البرت اېدوارد په سپییر کې الکساندرا ته وروپېژاند. نږدې یو کال وروسته د ۱۸۶۲ کال د د سپټمبر په ۹ نېټه (د نیلي کلیفډن سره د هغه د اړیکو او د هغه د پلار له مړینې وروسته) البرت اېدوارد الکساندرا ته د لایکن په شاهي ماڼۍ کې چې د هغه د تره، د بلجیم پاچا د لومړي لیوپولډ کور و، وړاندیز وکړ.
څو میاشتې وروسته، الکساندرا له ډنمارک څخه بریتانیا ته په شاهي بېړۍ، وېکتوریا او البرت کې سفر وکړ او د ۱۸۶۳ کال د مارچ په ۷ نېټه ګریسنډ، کینټ ته ورسیده. ښاغلي ارتور سلیوان د نوموړې د راتګ لپاره سندره جوړه کړه او شاعر لاریت الفریډ لارډ ټینیسن د الکساندرا په ویاړ یو غزل ولیک: د سمندر له هغې غاړې وګورئ د شاه لور،
موږ یو ساکسون او نورمان او ډنمارکیان،
خو موږ یو ټول ستا په هرکلي کې ډنمارکیان،
الکساندرا! - الکساندرا ته ښه راغلاست، الفریډ، لارډ ټینیسن
توماس لانګلي، د کانټربري مشر کشیش، د ۱۸۶۳ کال د مارچ په ۱۰ نېټه د وینډسر ماڼۍ  په سېنټ جورج چپل کې د دې جوړې د واده مراسم ترسره کړل. د دې ځای ټاکنه په پراخه کچه تر نیوکو لاندې راغله. لکه څنګه چې دا مراسم د لندن نه بهر ترسره شول، مطبوعاتو شکایت وکړ چې د خلکو لوی شمیر به د نندارې د لیدلو توان ونلري. احتمالي مېلمانه په دې اند وو چې دوی ته ځای مناسب نه و ځکه چې ځای کوچنی و او ځینې خلکو چې د بلنې تمه درلوده ناهیلې شول. ډنمارکیان خپه شوي وو ځکه چې یوازې د الکساندرا نږدې خپلوانو ته بلنه ورکړل شوې وه. د بریتانیې دربار لا هم د شهزاده البرت په ماتم کې ډوب و، له همدې امله مېرمنو ته د خړو، خیره ارغواني او روښانه ارغواني جامو اغوستل اجازه وو. کله چې جوړې له وینډسر نه د آیل ټاپو آسبورن ماڼۍ د هاني مون په موخه لاړل، دوی د لارډ رینډولف چرچیل په ګډون د ګاونډي ایتون کالج د ښوونځي د زده کونکو له لوري بدرګه شول.
د الکساندرا پلار د راتلونکي کال په پای کې د ډنمارک په تخت کېناست، د هغې ورور جورج د هیلینز پاچا شو، د هغې خور ډاګمار د روسیې له تسیساریویچ سره کوژده وکړه او الکساندرا خپل لومړی ماشوم نړۍ ته راوړ. تخت ته د هغې د پلار رسېدو د Schleswig-Holstein د برخلیک په اړه نورې شخړې را پورته کړې. د آلمان کنفدراسیون په بریالیتوب سره په ډنمارک برید وکړ او د دې هېواد خاوره یې دوه پر پنځمه برخه کمه کړه. د ملکې وېکتوریا او د پروسیا د تخت شهزادګۍ د دې لویې غوسې په ځواب کې، الکساندرا او البرت اېدوارد په جګړه کې له د ډنمارک نه خپل ملاتړ اعلان کړ. د پروسیا له لوري د پخوانیو ډنمارکي ځمکو نیولو د آلمانانو په وړاندې د الکساندرا ژوره ناخوښي نوره هم زیاته کړه، چې دا یو داسې احساس و چې د نوموړې د ژوند تر پایه پاتې شو.
د الکساندرا لومړی ماشوم، البرت ویکتور، د ۱۸۶۴ کال په لومړیو کې دوه میاشتې له وخت نه مخکې نړۍ ته سترګې پرانیستې. الکساندرا د خپلو ماشومانو پر وړاندې خپل ژوند قرباني کړ: "هغه ویاړ کاوه کله به چې وړکتون ته تلله، خپل پېشبند به یې واغوست، ماشومان یې پخپله ومینځل او پام به یې کاوه چې دوی په خپلو کوچنیو بسترونو کې ویده شي." د الکساندرا ټول ماشومان په ښکاره ډول له وخته مخکې زیږېدلي وو. ژوندلیک لیکونکی ریچارډ هاګ په دې اند و چې الکساندرا په قصدي توګه ملکې وېکتوریا ته د زیږون د احتمالي نېټو په اړه ناسم معلومات ورکول، ځکه چې نوموړې نه غوښتل چې ملکه د دوی د زیږون پر مهال شتون ولري. په ۱۸۶۷ کال کې د دریم ماشوم د زیږون پر مهال، روماتیزمي تبې د الکساندرا ژوند له ګواښ سره مخ کړ او هغه یې له دایمي پړسوب سره پرېښوده.
په عمومي ډول، الکساندرا باشخصیته او زړه راښکونکې وه؛ په شخصي ژوند کې مینه ناکه او خوشهاله وه. نوموړې د نڅا او په یخ د لخچکو په ګډون له زیاتره ټولنیزو کړنو خوند اخیست او یوه برلاسې آس سواره او بګۍ چلوونکی وه. نوموړې له ښکار څخه هم خوند اخیست. دا کار د ملکې وېکتوریا د ناخوښۍ سبب کېده چې له هغې څخه وغوښتل چې دا کارونه بس کړي، خو بریالۍ نه شوه، نوموړې حتی د خپل لومړي ماشوم له زیږون وروسته د پخوا په څېر ډېر ټولنیز ژوند ته دوام ورکړ، چې د ملکې او ځوانې جوړې تر منځ د یو څه ناندریو لامل شو. دا ناندرۍ له پروسیانو څخه د الکساندرا د کرکې او د دوی په وړاندې د ملکې د تعصب له امله نورې هم ډېرې شوې.
عقل زوال
عقل زوال یا دمنشیا dementia، دا د مغزو یو مرض دی چی معمولا د حافظې له ستونزو څخه پیل کیږي ، خو بیا یی د مغزو پر ډیرو نورو برخو اثر پریوځي او د وخت په تیرو سره د انسان په ورځني ژوند کې چاری سختي کړي، لکه له نورو سره د خبرو کولو په وخت کی ستونزي پیدا شی ، په طبیعت کی بدلون راشي ، یا دا چی د انسان په قضاوت کی ستونزی پیدا کړي او حتي په شخصیت کي بدلون راشي.
سرچینې
وېشنيزه:ناروغي وېشنيزه:مغزو ناروغي
دېره اسماعيل خان ولسوالۍ
د دېره اسماعيل خان ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۸۵۲،۹۹۵ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
رحمت الله درد
پروفيسر رحمت الله درد (د ۱۹۳۴ ز کال د ډيسمبر ۴، خيبر پښتونخوا -د ۲۰۱۶ ز کال د اگسټ ۳۱، پېښور) د پښتو ژبې يو شاعر وو.
مخينه
رحمت الله درد د ۱۹۳۴ ز کال د ډیسمبر پر ۴ د خیبر پښتونخوا د جنوبي سیمې لکي مروت په مستي خیل سیمه کې د نظام خان کره زېږېدلی وو. لومړنۍ زده کړې يې تر لسم ټولگي پورې د لکي مروت په های سکول ښوونځي کې وکړې. دولسم ټولگی يې د بنو گورنمت په کالج کې پای ته ورساوه او څوارلسم ټولگی يې هم د ديره اسماعيل خان په گورنمنت کالج کې پاس کړ. وروسته يې د ماسټرۍ او بي ټي سندونه له پېښور پوهنتون څخه تر لاسه کړل.
ارواښاد درد د شاعرۍ تر څنګ په بېلابېلو دولتي ښوونځيو کې د استادۍ دنده هم ترسره کړې وه او په ١٩٩٥میلادي کال کې د لکي مروت دولتي کالج نه د سر معلم يا پرنسپل په توګه تقاعد شوى و. نوموړي رسمي دنده د یو ښوونکي په توگه پيل کړې وه او وروسته بيا د پروفيسرۍ تر رتبې ورسېد.
د شعر بېلگې يې
اور راباندې بل دى ماته پته ده - ستا ديدن‌ يې حل دى ماته پته ده
خلاصه پښه کوڅو کې شرمخان گرځي - ښار نه‌دى، ځنگل دى ماته پته ده
دا چې په رڼا ورځې دهاړې وهي - څوک ورسره مل دى، ماته پته ده
څومره اعتماد به په ژوند وکړمه - مرگه پورې ځغل دى، ماته پته ده
خاندې، بل ته گورې، ما په غوږ وهې - څوک د ديدن غل دى ماته پته ده
زه به هر څه اورم څه به نه‌وايم - دا د يار محفل دى ماته پته ده
بيا يې چې سينگار په مازيگر کړو ځان - ماته‌ يې جوړ چل دى ماته پته ده
ښه غزل چې واوري نو جانان وايي: - دا د «درد» غزل دى، ماته پته ده
ناست وي په محفل کې خو تنها لگي - پته د مين سړي صفا لگي
دا واړه اعجاز دې د سرو شونډو دى - ته که دروغ هم وايې، رښتيا لگي
زه‌يې د "خوشال" غوندې په جار منم - ښکلي گنې خلکه! د هر چا لگي
۳۰۰۰۰
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۰۰۰۰:
په کلینډر کې
۳۰۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۳۰۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
رحمت الله درد
د شعر بېلگې يې
زه چې د چا بل ښکلي صفت کوم - خداى خبر چې ولې بد په تا لگي
ناز او په ستم کې فرق اسان نه‌دى - ښکلي موږ ته ځکه بې‌وفا لگي
غشي چې کاږه وي هدف نه‌ لگي - ستا باڼه کاږه دي خو رسا لگي
وې ليدم، موسکۍ شوه، رو يې وويل - "درد به مې په ټنډه خامخا لگي"
مړینه
پروفيسر رحمت الله درد د ۲۰۱۶ زېږدي (۱۳۹۵ ل ل) کال د اگسټ پر ۳۱ د ۸۲ کالو په عمر له دې نړۍ سترگې پټې کړې او په خپله پلرنۍ هديره کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
١– غزل (شعري ټولگه).
٣– منتخب درد (شعري ټولگه).
۴– وفا (شعري ټولگه).
٥– نون نه تر نون (شعري ټولگه).
٦– هغه سترگې چې غږېږي (شعري ټولگه).
٧– ويال سړى (شعري ټولگه).
په دې وروستيو کې يې ټوله شاعري د «کليات درد» په نامه چاپ شوې چې په وروستۍ برخه کې يې د ارواښاد درد اردو شاعري هم ځاى شوې ده.
اخځونه
۱. http://www.voadeewaradio.com/a/3487776.html
۲. http://kitabtoon.com/ps/kitabona/shaeri/pakhwani/author/3
۳. http://www.mashaalradio.com/a/27959236.html
۴- https://pa.azadiradio.com/a/27958963.html
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د باربادوس هیواد د ولایتونو نوملړ
د باربادوس هیواد د آیالاتونو نوملړ یاهم (د باربادوس هیواد آیالاتونه)
لویډ جیمز
دریم لوید جیمز آستین په انګلیسي Lloyd James Austin lll) زوکړه ۸ اګسټ ۱۹۵۳م کال موبیل) اوسمهال د امریکا متحده آیالاتونو د دفاع وزیر دی.
سیاست
جیمز د امریکا په تاریخ کې ۲۸ تم او لومړنی تور پوستی دی چې تر سنتکام (د امریکا مرکزي قمندانۍ تر دندې رسیږي.
ایوانکا ټرمپ
ایوانکا ټرمپ زوکړه ۳۰ اکتوبر 1981 کال نيويارک)، (د امریکا متحده ایالات) کې زيږيدلی يوه امریکايي سوداګره، لیکواله پخوانۍ مډله او سياستواله ده. هغې خپلي زده‌کړې په يونيورسټۍ آف يونیسلاوین کي ترسره کړي دي.
سوات ولسوالۍ
سوات ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۱،۲۵۷،۶۰۲ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
د حبيبيې لېسه
د حبیبیې لېسه د افغانستان له لومړنیو لېسو څخه ده چې د وخت واکمن امیر حبیب الله خان نامه ته منسوبه ده.
دا لېسه د کابل ښار په څلورمه کارته سیمه کې جوړه شوې ده.
دځنګلی ونو افات اوامراض
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي دلغمان پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونو او چاپیریال ساتنې څانګې محصل
دونې دپوستکي ګونګتې
Bark beet lesand engraver beetles))دونودپوستکي ګونګټې که څه هم اندازه يي دخوړلو وريژو(شولو) داندازې په شکل دي خوبيا هم په کليفورنيا ايالات دځنګل ديو ډيرومهمو افتونو له جملې څخه پيژندل شوي دي. دا حشرات په عمومي توګه په ضعيفو ونو حمله کوي او په غالبه توګه دوې په مشترک ډول په اونه کې کارکوي دغه حشرې په اول وخت کې دونې دضعيفوالي سبب ګرځي اوپه پوستکي باندې حمله کوي اوپه مکمل شکل کولای شي ونه له مينځه يوسي اوعمومآ دصنوبر په ونو زيات تاثير لري. او په هغوې دقرمزي رنګ دپيداکيدو سبب کيږي .اوښځينه ګونګټې په ننوتلو کې هګۍ داچولوسبب ګرځي او په همدغو تونلونوکې دلاروا مرحله تيروي او دوې همدارنګه کولی شي چې فنجي انتقال کړي اوپه اونو حمله وکړي او په ونه کې داوبو دانتقاليدلو کانال تخريب کړي. او دغه ګونګټې حمله کوي د ونې په هغه برخه چې د ونې ډيره مهمه برخه وي اودونې دفاعي ميکانيزم برخه تخريبوي. اوکه چيرته ونه سالمه وي ګونګټې کولای شي مناسب شکل تخم ګزاري وکړي او که چرته ونه د فشار لاندې اوضعيفه وي نو ممکن د ځمکې څخه په مناسب شکل تغذيه ترلاسه نه کړي او ګونګټه کولی شي موفقيت سره تخم ګزاري لپاره يو ذخيره ګاه جوړه اوهلته تخم ګزاري وکړي .ګونګټه په ونو کې ځانته يوموقعيت اجادوي چې له ځانه يوکيمياوي مواد ترشح کوي چې دنورو ګونګټو دجذب کيدو په نتيجه کې دونو ضعيفوالي او حساس والي د ګونګټې دحملې په نتيجه کې بوټي ماتيږي يواځې  ګونګټې  حمله نشي کولی چې ونې ووژني خو کله چې دفشار لاندې لکه زيات وچکالي په وخت کې ډيرې ونې له مينځه ځي دونې اقتصادي ارزښت لوړوي خوکله چي دګونګټو دحملې لاندې راشي نو ونې بوسيده کيږي اقتصادي ارزښت يې له مينځه ځي او يواځې دسون موادو په توګه ورڅخه استفاده کولی شو اود ونې دپوستکي لاندې چې کوم خرابوالی ،غوړوالی اوبوي وي دحشراتوښکارندوۍ ده.
دونې يا ښاخ پاڼو باندې بريد کوونکي نورحشرات
(foliage attackers and other insects ):کله چې حشرات دښاخ پاڼو په خوړلو بريد پيل کړي دونو دتوليد مقدار دکموالي سبب ګرځي او دونو د کمزورې کيدو سبب ګرځي. بعضې ونې کولی شي ساحوي حساسيت د ګونګټې په مقابل کې زيات کړي. حشرات په داسې حال کې چې دپاڼې دتغذيې په وخت کې ومندل شي. زيانمنې پاڼې اودهغوې کوچنۍ هګۍ دزبيښلو (pouches) پرژغورلي ټوټې ضميمه کوي او يا د څانګو او پاڼو له مخې په اسانۍ کشف کيږي. حشرات هم په ښاخونو ،غوټيو ، ميوه ، او ريښې تر بريد لاندې راولي. کچيرته تاسو د ځنګلونو سره بلديت ولرې د حشراتو د ناروغيو خپريدلوته په چټکې سره ځواب ورکولی شي.
د حشراتو کنترول
( Insect control )په ځنګلونو کې د حشراتو د کنترول لپاره بشري هڅې بې ګټې او بې معنئ دي او کيدای شي په حقيقت کې يو ناروغۍ لاپسې اوږده کړي. کيمياوي او نور مواد د حشراتو د کنترول د تدابيرلپاره ګران بعيه دي. او تل يې اغيزې وي په لويو ځنګلونو کې.دوا پاشي او د حشراتو هر اړخيزه کنترول مشکل دی او مالي تاوان لري نو په کوچني ځنګلونو او يا محدودو ونو کې دموادو استعمال کيدای شي اغيزه ولري. او همدارنګه د افتونو او حشراتو د وژلو اود له مينځه تللو سبب وګرځي. ستاسو په سيمه کې د مشخصه حشراتو په اړه زده کړه او ستراتيژي د حشراتو مخنيوی او يا د هغوې د اغيزو په کميدو کې مهم رول لوبولی دی. د حشراتو په نسبت تاسو کولای شۍ د خپل ځنګل د ونو فشار راکم کړې په يواځې توګه دا د مديريت امکان برابرولی شي له اوږدې وچکالي له امله فشارونه د مخنيوي وړ نه دي. او هم ممکن ندي د ځنګلدارۍ د کړنو چې ( سالم ، قوي ) د ونو وده د تخنيکونو د حاصل په کموالي کې رول لوبوي. د ټولو ونو مديريت وکړي چي د ونو يا زيان را کم کړي او حشرات او ناروغۍ کولای شي د جوړ شوو ټپونو له لارې ونې د یرغل لاندې راولي کله چې د نباتاتو شنه تخمونه د حشراتو او ناروغيو په وړاندې مقاومت ونيسي. د نباتاتو نوعې په هغه ځای کې چې مناسب وي وکرل شي. د يوې واحدې نوعې په لويو سيمو کې دککړو نوعو په پرتله د تېريدوزيات حساسيت لري
امراض
يا ( Diseases كله چې په ونه کې بعضې د ونې رنګ، تاج، د ونې په بيخونو کې مري ( فنګس ) مړاويتوب دانښې ولیدل شي اویا هم د قارچونو بکټرياوو، پرازيټ د نباتاتو او حيواناتو ( معمولا د حشراتو ) په واسطه رامينځ ته شي او يا (non biological)استازو لکه د کيماوي موادو، باد او يا دتودوخې په اساس رامينځ ته شي امراض ګنل کيږي.د ځنګل په تودوخه پوهيدل يو اړينه موضع ده او دا موضوع د هميشه لپاره بايد ساده ونه ګنل شي. مختلف فکتورونه لکه د بيولوژيکي ناروغيو سببونه کیدلی شي دا يو طبيعي اواخري برخه د ځنګل د ايکوسيتم ده . فينجي ، بکتريا ، او حشرات د ونو فضوله مواد تجزيه کوي او د هغې څخه عضوي مواد خاورې جوړيدل اود تيل بابو موادو د جوړيدو سبب ګرځي او داديو سالم ځنګل د پاتې کيدو لپاره وظيفوي رول لري دا هغه څه دي چې د ناروغيو په پام کې نيولو د يوې ونې او يا د خپلو سيمو د خرابيدو عادي کارونو کې مزاحمت دی. کله چې ناروغۍ له مينځه لاړه شي نو په ځنګل کې ګڼې اسانتياوې رامينځ ته کيږي. د امراضو تشخيص تر هغه وخته پورې ستونزمنه ده چې په ونه کې يې نښې نښانې په څرګند ډول نه وي معلومې شوي او يا د چارپيريال تاثيرات شته چې د نښو د معلوم کيدولو سبب ګرځي د بيلګې په توګه که يواځې يوه نوعه زيان منه شي داکيدای شي د يوې نوعې ځانګړنې اورګانيزم وړانديز کيږي او که (non specific) د چارپيريال حالت او يا که د مړينې ښکاره والی په دوامداره شکل وي دا به  د فنګس ښکارندوې وي.
د ريښې ورستيدل
( Heart Roots)د ريښې ورستيدل او د لرګيو ورستيدويو لامل ( فنګسونه ) دي چې د ټپونو د لارې د ريښو او نورو برخو ته ننه وځي کوم چې د ونې پوستکي داخلي برخې سره مخامخ کیږي.له ريښې څخه تغذيه کونکي يا خوراکه لاسته راوړونکي (Root feeders ) له هغه حشراتو څخه عبارت دي چې د ونې په چارچاپيره خاوره کې شتون لري او د ونې له ريښو څخه تغذيه کوي. دا نوعه حشرات د ونو نيالګيو(seedlings) ته په ډيره پيمانه صدمه يا زيان رسوي. او هغه مرخيړي چې د ونو په تنوکې پيدا کيږي. داهم يو د ميوود ورستيدو د فنګسونو سبب کيږي. ترټولو معتدله طريقه د ونو د ټپونو او ژوبليدو څخه مخنيوی کول دي او هغه ونې چې په ټپونو او ناروِغيو اخته وي د هغوې ميوې او حاصلات بايد د روغو ونو ميوو او حاصلاتو سره ګډ نه شي.د(conks) شتون والی د ونو په دننه کې د پام وړ وده کيدای شي د ونې د ساختمان د خراب والي باعث شي نو دا بايد لرې شي او امکان لري چې په ونو کې د ټپنو د پاتې کيدو سبب وګرځي او داغونه يې پاتې شي. هغوئ په ډيرې اسانې سره کولای شي د ونو په برخو کې ځالې جوړې کړي.
د ريښې ناروغۍ
( Root Diseasesد ريښې ناروغۍ يو فنګسي ناروغۍ ده چې د ناروغۍ نښې نښانې د ټولو ونو په تاجونو کې را څرګنديږي که چېرې يواځې د ونو په ځينو برخو اغيزه وکړي او ټولو برخو او يا پاڼو د د خرابیدو سبب شي د ريښې د ستونزې سبب ګرځي.ددې ګروپ يا کټګورۍ نمونې يا بيلګې عبارت دي له د زر پښو لرونکو چينجيو (wireworm)او سپينو چينجيو(white grubs ) څخه. مخروطيان بايد دڅوکالو لپاره وساتل شي د نباتي ريښو ستونزې د يو يا دوه کالونو لپاره و ساتل شي دا به د تاجونو د خلاص او نري معلوميدو نمايندګي وکړي.د ونو د ريښو ناروغۍ د خاورو د لارې فنګسونه دينه د ونو برخو ته خپريږي. او د هغې کشف ستونزمنه کوي. د ميوې ورستوالی اومرخيړي د پوستکي شاخونو،ساقه کمزورې کوي د ريښو د لارې د ناروغيو بريد کوي په قطع شوي برخو باندې . کله چې د فنګسي ستنو دننه د ځمکې او يا د تازه قطع شوي تنې(stump ) مستعمره کړي. ريښې ته د رسيدو د يو ځانګړي ډول فنګس (Heterobasidion annosum ) له امله کيدای شي اويا سوديم يوراکس( sodium borate ) تازه قطع د (stump powdering ) له امله کيدای شي. ريښې( Roots) هغه برخه ده چې فنګسونه ورته د ونې د ستنو د لارې ننوځي او خپل ژوند د تيرولو لپاره متبادله نبات ته اړتيا لري. سپورمونه کولای شي دسل ګونه ميله فاصلې دلارې تبادله شي په کليفورونيا کې تر ټولو د ترهګريزه سرخي چې عبارت ده له  سپين کاج څخه
سلک
Mistle لويديځ يوه جدي ناروغۍ ده دا ناروغۍ په مخروطيانو کې وپيژندل شوه. تاج په نامه د څانګو نامنظم او (profuse) ودې (witches ) جارو د ساقې ناروغيو په اخته ځای کې پړسوب، د مخروطيانو په کورنۍ کې د سلک شواهد موجود وه.ددې ناروغۍ نښې دا وې چې دونو تنې یا ساقې به یې کمزورې کولاې او د ناروغیو کچه د Constraining Forest Diseases د ځنګل د ناروغيو په مخنيوي کې د عمومي مفاهمو د حشراتو د کنټرول لپاره کارول کيږي تر ټولو مهم د ناروغيو تشخیص دی .او په حقيقت کې زيات شمير ناروغۍ د حشراتو په واسطه خپريږي اومعمولا د حشراتو وړونکي کنټرول اداره لکه د حشراتو د کنټرول د ځنګل د ادارې له لارې د مخنيوي تر ټولو ښه د ناروغيو د کنټرول طريقه کيمياوي کنټرول دی په استثنا چې په محدودو ساحو کې د لوړ ارزښت لکه کريسمس د ونو باغونه يا زينتي کښت په کم لګښت سره ور کې ترسره کيږي.د ځنګلونو اود اور د محافظت خدمتونو د ځنګل د ناروغيو په اړه تاسو انديښمن کوي. کريسمس ونې يا باغونو ته باید د هغوې د لوړ ارزښت او محدودې سيمې ورکړل شي،په کوم ځای کې چې دحشراتو د کنټرول ډير پراخه ميتودونه لکه شيندل، عمل او يا د حشراتو تضمين موجود وي. ==دوحشي ژووافتونه=- (( Wildlife pestsپه ځنګل کې زياتره خلک ژوند کوي او يا د ظرفيت د ارزښتونو لپاره ځنګل ته ځي هلته په ليدو،اوريدلودژوو مونږه سره مرسته کوي تر څو احساس وکړو چې دا دځنګل دې   حشراتو یوه ګټه ده. ژوند که څه هم د ځنګله په اداره کولو کې مهم رول لري همچنان په ځنګل کې د شخړو د رامينځ ته کيدو مخه نيسي.
تخمونه
seedlings))تخمونه د څارويو د لوړ خطر او زيان سره مخ دي تخمونه بايد د مقاومت پر وړاندې د زيان څخه وساتل شي. په عمومي توګې سره (gophers, rabbits voles) او (deer)نوعې په ډيره شديده توګې سره د وحشي نوعې څخه متاثره کيږي. لکه ( مخروطيان) conifers,) douglasfir, firs, pines)ځینې تخنيکونه کولای شي چې د زیان شوی تغذوي تیوب نه تولیدوی)tree shelters, vexar(کوم چې توليدات په کيمياوي برخه کې دا تيوب پاتې کيږي تر هغه پورې چي په عمومي ډول سره توليد کړي او وساتي کوچني تخمونه لپاره د مختلفو کلونه چې تر څو پورې اغیزمن نشي ( په خاصه توګه سره وکارول شي) په جريان د يو باراني موسم کې. چې د دغو څارويو ځای چې لږ په زړه پورې او منظم وي کچيرې دا کار هم اغيزمن وي نو د موږکانو د زيان څخه باید وساتل شي. پاملرنه بايد وشي چې ترڅو پورې ماشينونو او نيالګيو ته زيان ونه رسيږي
ځوان نيالګي او قطبي ونې
(sapling and pole tree) بالغې يا رسيدلې ونې په لږه اندازه سره کيدای شي ريښوته يې زيان ورسيږي. په ځانګړي توګه سره د جلغوزيو يا (pine)او(fir)ونو ته د زيان ګواښ دی په دوامداره توګه منيټورينګ شايد وکولای شي کرل د دغې نوعې په يقیني ډول سره زياتوالی نشي کولیgopher)) ( موږک ) چې تر څو پورې زيان ونشي رسولی. اغيزه ددغو موږکانو د تلکونوچې شاميليږي(toxic) طعام ګيرول د موږکانو غالیبيدلی شيponderosa pine,) porcupines(په منځينو او جدي کې د ګواښ سره مخ دي. او مختلف تاثير غورځوي په تغذيه او ژولو پوستکي باندي او جلا کوي انساج د خپل سميه ايز هيواد د کرنې کميسار له دفترڅخه په يو اداري پروګرام کې مرسته کول د يوښې ادارې چې ترڅو پورې محدود کړي دغه تخريب له طرفه د شکوڼ (porcupine)نه.نښې او علایم یې دادي چې د ونې پوستکی له مینځه تللی وي او سور لرګی ښکاري او عامل یی شکوڼ دی. اره شوي لرګي او پخې بالغې ونې (Saw timber and mature tree) يوځل چې ونه پخه شي نو د ټولو څارويو لپاره حساس وي. مګر استثنا د دغه قانون نه پخه شويDouglas fir)(ونې مړې کيږي د موږکانو د غذا او د ريښو د سيستم ختمولو نه. پوخ شوي جلغوزي وني يا pine د نولي يا پړنګ squirrel)(لخوا په جدي توګې سره تخريب کيږي او له مينځه ځي. د ونې وچ لرګيو ته موږکانو زيان رسوي. د نولي نوعې چې دې رسيدلو جلغوزيو نه تغذيه او پوستکي ته يې زيان رسوي او نور شکل يې هم خرابوي او ونې۱۱انچو نه تر ۲۰ انچه پورې په ارتفاع سره خرابوي په هغه حالاتو کې تخريب خپريدل محدود وي او ونې په هميشه ډول ژوندۍ پاتې کيږي د پوخ شوي دريځ نه د ونو هغه اغيزمنې نوعې چې لټول يا هڅه کول د کلفورينا ډيپارمنټ ياداښت د حمل نه کيدلی. د امراضو نښې او علايم: د ناروغيو علايم يوه باالقوه مساعد او کله د نرم انتان د ټاکلو نښه په انسانانو او نورو حيواناتو کې خپريږي. د ناروغۍ علايم د بکتريا اوborrelia, hurgdor, feri له امله رامينځ ته کيږي په سترګو کې اخته بخار ښايي سره تبه، سردرد،د عضلاتو او يا د ګډو bulls eye)) چوکاټ کې د ۱څخه تر ۲ اونيو کې د درد احساس وکړي. يو شمير خلک د ناروغۍ هيڅ کومې علامې پکې نه ليدل کيږي خو په ځينو کې د زکام نښې اونښانې ليدل کيږي. د مخنيوي څخه نښې يا علامې د چيچلو څخه هرکله چې ممکن وي په هغه سيمو کې چې احتمال لري چې په ټولو کې نښې اوجود ولري، په پسرلي او دوبي کې د مخنيوي لپاره يې يو ښه طريقه دادی رڼا رنګه جامې واغوستل شي چې تاسو يې په اسانې سره وګورې او مخکې لدې چې هغه لرې کړي نو بايد اوږد لستوڼي اوږد قميص، پتلون، جرابې، ربړي بوټان واچوي اوهغه لرې کړي (deed) بايد په خپلو جامو وهي چې تر څو پورې حشرات ووژني او پوستکي لپاره (pyrethrun )بایدووهي چې ترڅو پورې کومک وکړي چه ساتلو دادجودکس. (Deed )بايد کولای شو چې د ماشومانو د خونديتوب لپاره وکارول شي. او د نښو په ضميمه کې د خطر کموالي کې مرسته وکړي. او د مسموم د امکان تر لارښونې سره سم استعمال شي او د ( US ) متحده ايالاتو د چارپيريال ساتنې اداري يا نمايندګي (EPA ) د امکان ترحده لارښونې کړي دي. چې دا زهريت دي. مخکې چې تاسو نښې وګورې په ۲۴ ساعتونو د ورځنې چيک او په چټکۍ سره بايد لرې کړای شي هغه سيمې بايد په مکمله توګه سره صفا شي او غومبسې ترې هم لرې شي تاسو کولای شئ چې د کور ونو په شاوخوا کې يو نښې د ليدل په پاڼو باندې بايد لرې کړای شي د لرګي پواسطه باندې ګردچارپيره د کور نه او ونې په مکمله توګه صفا شي او ورسره خپل حويلي هم کچيرې تاسو په ژوند کې موږکان، نولي او داسې نور موجودوي نو خپل محيط ترې پاک کړئ ځکه يو جدي خطر دی.
غومبسه ، زيړجاګټي پوستکي او د شاتو مچۍ
Wasps, Hornets, Yell jackets,) and Bees(د غومبسو، زيړ جاکټونه او په ځانګړي توګه د مچيو د يوه روغ ځنګل ايکو سيستم مهم او ضروري برخې دي که څه هم غومبسې افات دي چيچل کوي او خطرناک دي. زمونږ تګلاره بايد داوي چې دوي مخنيوی څنګه وکړو او بايد له مينځه يې يوسوو. غومبسې تور او سپين رنګ لري د کارتونو او خړ کاغذ څخه جالۍ جوړوي که چيرې تاسو د غومبسو د خنډ سره مخ شئ نو ورو ورو د هغوئ په څنګ کې تير شي او له مينځه يوسياو یو ګډوډي باید رامنځ ته نشي ځکه ګډوډي تاوان لري. زيړ جاکټونه کله نا کله د غومبسو د مچيو په نامه ياديږي کاغذي جالۍ تر ځمکې لاندې جوړوي په يو کرخه کې لومړني يا دوهمي په غوسه سره تګ او راتګ کوي او دريمي چې دي چيچل کوي د شاتو مچۍ چې اکثرا ليدل کيږي په ځنګلونو کې چې تياروي خواړه خپل په خاصه توګه په اوړي او پسرلني ځنګلونو او باغونو کې. ورايټي د غومبسې چې ژوند کوي په ځنګل کې معمولا ډير کوچني او له پاسه د ونې په پاڼو او خاښونو کې اچوي د نبات انساج ودروي او له مينځه يې وړي.او هغه ژيړې اوبه چې د بال په شان ښکاري او ياهم په مختلفو رنګونو سره ښکاري تر هغه پورې اغيزه کوي چې تر څو پورې ونه ووژني