cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ميډلين ميک ډاويل بريکنريج
د ژوند لومړي کلونه او کورنۍ
بريکنريج د ډاکټر «افرايم ميکډويل» لمسۍ وه. د هغې لرې ترلې «لورا کلی» په ۱۸۸۸ز کال کې د کينټاکي د برابرو حقوقو ټولنه جوړه کړې وه چې بريکنريج وروسته بيا د همدې ټولنې مشره شوه.
زده کړه
هغې د کینټاکي، ليکسينګټن د فارمينګټن کنيکټيکټ په «ميس پورټر» ښوونځي او د ۱۸۹۰ او ۱۸۹۴ز کلونو تر منځ موده کې په ايالتي پوهنځي کې زده کړې کړې وې (اوس دا پوهنځی د کينټاکي د پوهنتون په نوم دی). د پوهنځي د زده کړې په کلونو کې هغه په ناروغۍ اخته شوه او د هډوکو د نري رنځ له امله يې د يوې پښې يوه برخه پرې او د لرګي پښه يې درلوده. هغه ښځه چې يو مهال به يې ډېرې لوبې (ورزش/بدني تمرين) کولې، اوس يې ډېره مطالعه پيل کړه. هغې د ليکسنټګن هرالډ لپاره د کتابونو کره کتنې ليکلې او د «فورټ نايټلي» ټولنې له نورو غړيو سره يو ځای يې الماني فلسفه او ادبيات ولوستل.
واده
د ۱۸۹۸ز کال د نومبر په اولسمه نېټه، «ميډلين ميکډويل» له «ډيشا بريکنريج » سره واده وکړ، څوک چې د لیکسينګټن هيرالډ مدير و. هغه د وکيل اومخکښ ټولنيز فعال «سوفينسيبا بريکنريج» ورور و، چا چې د خپلې خوښېنې ژوندلیک ليکلی دی، د دې ژوند لیک نوم دی « ميډلين ميک ډاويل بريکنريج: په نوي سويل کې يو لارښود».
دواړو ښځې او مېرمنې په شريکه سره د دې ورځپاڼې د سرمقالې پاڼې د پرمختګيز پړاو د سياسي او ټولنيزو موخو لپاره وکارولې، په ځانګړي ډول د بې وزلو، ماشومانو د ښېګڼې او د ښځو د حقوقو لپاره. «ديشا» د دوی د واده پر مهال يو وفادار سړی نه و او له همدې امله بريکنريج له دې شرم څخه د پټېدو لپاره په خپلو مدني فعاليتونو کې ځان مشغول ساتلی و. هغه په ۱۹۰۳ او ۱۹۰۴ز کلونو کې د کلوراډو د «ډيور» د رواني ناروغيو په يوه روغتون کې ناروغه پرته وه. د ۱۹۰۴ز کال په شا او خوا کې، کله چې هغه دوه دېرش کلنه وه، په فالج اخته شوه.
مدني فعاليتونه
هغې له ۱۸۹۹ څخه تر ۱۹۰۰ز کال پورې د « Gleaners of Christ» د کليسا له يو پادري سره په پروکټور کې د کنټاکي د پادري ماموريت په موخه يو ټولنيزاستوګنځای جوړ کړ. په ۱۹۰۰ز کال کې هغې د لکسينګټن له مدني ټولنې سره مرسته وکړه، کومې چې د کوچنيانو لپاره عام وړکتونونه، پارکونه او تفریحي فرصتونه رامنځ ته کړل، هغې همدا راز په دې کال کې د مرستندويه سازمان، خيريه ټولنو په جوړولو کې هم مرسته وکړه. بريکنريج د ماشومانو د مزدورۍ، ښوونځي ته لازمي تګ، په ايالت کې د تنکيو ځوانانو لپاره د انصاف د نظام د ودې (هغه قانون چې په ۱۹۰۶ کې تصويب شو) په برخه کې د قوانينو د جوړېدو لپاره هم کار وکړ. هغې د کورنيو زده کړو د لاسي روزنې او په ښوونځيو کې د ترکاڼۍ د معرفي کولو لپاره هم هڅې وکړې، د کوم مالي تمويل چې په ۱۹۰۷ز کال کې د پيل شوي تعليمي پلاوي پر غاړه و. د ليکسنګټن مدني تولنې د هلو ځلو له لارې، هغې د شيکاګو د «هل هاوس» په څېر يوه ټولنيزه ودانۍ جوړه کړه چې د «رابرټ ټوډالنکن لپاره د لکن» ښونځي نوم يې ورکړ، چا چې د ودانۍ د جوړولو لپاره ۳۰،۰۰۰ امریکايي ډالره بسپنه ورکړه. ښوونځي چې په ۱۹۱۲ز کال کې پرانيستل شو، د ماشومانو لپاره يې د ورځې له مخې او د بالغانو لپاره يې د شپې له مخې ټولګي، د لامبو ډنډونه، د ورزش خونې، د لباس مينځلو ځای، د ترکاڼۍ دوکان، د خوراکي توکو قطۍ جوړولو او د ټولنې د راټولېدو يو سالون درلودل. دې ښوونځي د ايلنډي کډوالو د يوې سترې برخې په ګډون چې ډېری يې نالوستي وو، د ليکسنګټن د بې وزله اوسېدونکو خدمت وکړ.
په داسې حال کې چې بريکنريج په ۱۹۰۵ز کال کې په ليکسنګټن  کې د نري رنځ په وړاندې خلکو ته د خدماتو وړاندې کولو د لارو چارو په موندلو بوخته وه، په لومړي سر کې يې د يوه وړيا کلينيک (روغتياي مرکز) په جوړولو سره کار پيل کړ. هغې دا هڅې د خيريه ټولنې او مدني اتحاديې له دننه څخه پر مخ وړلې. هغې په ۱۹۱۲ز کال کې د نري رنځ د درملنې او مخنيوي لپاره د کينټاکي ټولنه جوړه کړه، په ليکسنګټن کې يې د «بلو ګراس» روغتيايي مرکز په جوړولو کې مرسته وکړه، همدا راز د «فييټ» ولسوالۍ د سل ناروغۍ له ټولنې سره په مرستې کولو او تر ۱۹۱۶ز کال پورې يې په ايالتي کميسيون کې خدمت وکړ.
بريکنريج په ۱۹۰۸، ۱۹۱۰ او ۱۹۱۲ز کلونو کې د کينټاکي فدراسيون د ښځو د ټولنو د قانون جوړوونکې کمېټې مشري وکړه. نوموړې د ښوونځي د پلاوي په ټاکنو کې د کینټاکي  ښځو ته د رايې حق ورکولو لپاره د نورو کارونو تر څنګ په دې برخه کې هم سخت کار وکړ، ان له نولسم تعديل څخه  تر مخکې وخت پورې، کوم  تعديل چې ښځو ته د رايې ورکولو بشپړ حق ورکړ.
مساوي حقوق
د ټولنيزو سمونونو په اړوند پر ايالتي سياستوالو د خپلو او نورو ښځو د اغېزو له کمښت څخه ناهيلې شوې بريکنريج د ښځو د رايې ورکولو د حق لپاره هلې ځلې پيل کړې، تر څو دوی په سياسي پروسو  کې پیاوړی غږ ولري. له ۱۹۱۲ څخه تر ۱۹۱۵ او ۱۹۱۹ او بيا تر ۱۹۲۰ز کال پورې، بريکنريج د کينټاکي د مساوي حقوقو د ټولنې د مشرې په توګه کار وکړ. د کينټاکي د فدراسيون د ښځو د ټولنو د قانون جوړونکې مشرې په توګه د هغې د هلو ځلو او هڅو په پايله کې په ۱۹۱۲ز کال کې ښځو ته حق ورکړل شو چې د ښوونځي په ټاکنو کې رايه ورکړي. د ۱۹۱۳ او ۱۹۱۵ز کلونو تر منځ بريکنريج د امريکايي ښځو د رايې ورکولو حق د ملي ټولنې مرستياله مشره وه. هغې په ګڼو ايالتونو کې د ښځو د رايې ورکولو د حق په اړه ويناوې وکړې. بريکنريج همدا راز د «فييټ» د برابرو حقوقو د ټولنې غړې هم وه، کومه چې د کينټاکي د برابرو حقوقو د ټولنې یوه څانګه وه. د دې موخه د ښځو د رايې ورکولو د حق لپاره د ايالتي او مرکزي قانون جوړول تر لاسه کول و. د يوې مخکښې سياسي څېرې په توګه، هغه د کينټاکي د ښځو ديموکراتيکې ټولنې سره هم ښکېله وه. د ايالت د تر ټولو ډېرې بانفوذه ښځې په توګه، هغې نوې لارې چارې وکارولې، تر څو زيات ملاتړ تر لاسه کړي، لکه د رايې ورکولو د حق لاريونونه، د هغې د ويناوالۍ وړتيا او ظرافت. يو پیاوړی غږ چې له يو وچ او ډېر ځله له کمزوري بدن څخه راوځي، هغې اورېدونکو ته وويل چې د نارينه وو په مشرۍ کې کينټاکي ته وګوري، کوم چې کم ښوونځي لري، تاوتريخوالی په کې دی او سياستوال يې فاسد دي، هغې پوښتنه وکړه چې ايا پوښتنه بايد دا نه وي چې ايا ښځې د رايې ورکولو لپاره وړ دي که نه؛ خو نارينه يې وړ دي.
— Lowell H. Harrison and James C. Klotter, A New History of Kentucky
کارډينال
کارډینال یو رسمي کلیسایی چارواکی او له پاپ وروسته ترټولو لوړ کاتولیک چارواکی دی
د کارډينالانو ظاهري ځانګړتیاوې
کارډینالان سرې خولۍ سره سرې جامې اغوندي. کارډینال هم د پاپ د ټاکلو مسؤلیت لري.
د کلیسا چارواکي
د واک د لومړیتوب له مخې کلیسايي چارواکي په لاندې ډول دي:
سرچینې
وېشنيزه:کليسا وېشنيزه:کارډينالانو ټولنه وېشنيزه:کارډينالان وېشنيزه:بشپ وېشنيزه:کاتوليک وېشنيزه:واتيکان
کاردینال
کارډینال یو رسمي کلیسایی چارواکی او له پاپ وروسته ترټولو لوړ کاتولیک چارواکی دی
د کارډينالانو ظاهري ځانګړتیاوې
کارډینالان سرې خولۍ سره سرې جامې اغوندي. کارډینال هم د پاپ د ټاکلو مسؤلیت لري.
د کلیسا چارواکي
د واک د لومړیتوب له مخې کلیساي چارواکي په لاندې ډول دي:
سرچینې
وېشنيزه:کليسا وېشنيزه:کارډينالانو ټولنه وېشنيزه:کارډينالان وېشنيزه:بشپ وېشنيزه:کاتوليک وېشنيزه:واتيکان
حضرت ابوبکر صدیق او حضرت علي کرم الله وجهه
٭ حضرت ابوبكر (رض) وايي:څښتن او رسول يې رښتيا وويل؛د څښتن رسول له غاره دباندې پر هغه شپه،چې مدينې ته د تګ اراده موكړې وه، وويل:(( زما او د علي  لاس په عدالت او مساوات كې يو شان دى. ))
وګورئ : 1 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 438مخ، 953حديث. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : باب مناقب السبعون؛ 277مخ، 17حديث، 300مخ. 3 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ 11ټوك، 604مخ، پينځم ټوك د بيروت چاپ.
٭  ام المومنين عايشه وايي:پلار مې (حضرت ابوبكر ) ليده،چې ډېر  د علي  څېرې ته ګوري. ورته مې وويل : پلار جانه ! ولې د علي  څېرې ته ډېر ګورې؟
راته يې وويل : لورجانې!د څښتن له رسوله مې واورېدل چې: (( د علي  څېرې ته كتل عبادت دى. ))
٭ له حضرت ابن عمر نه روايت دى،چې حضرت ابوبكر ويلي دي:د اهلبيتو په هکله  د حضرت محمد عليه السلام د خبرو خيال ساتئ او په اهلبيتوكې يې درناوى وکړئ او اهلبيت يې مۀ ازاروئ.
وګورئ :1 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 54باب، 194او 256مخونه. 2 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ 13ټوك، 638مخ.
٭ له حضرت حارث بن اعور نه روايت دى، چې يوه ورځ پېغمبر اکرم  پخپلو يارانو كې ولاړ و،چې ويې ويل:(( هغه سړى درته وښيم، چې په علم كې د حضرت آدم (ع)،په پوهه كې د حضرت نوح (ع) او په حكمت كې د حضرت ابراهيم (ع) غوندې دى؟)) ډېر وخت لا تېر شوى نۀ و،چې حضرت ابوبكر وويل:دا سړى څومره نېكمرغه دى،چې له درېو پېغمبرانو سره دې برابر كړ؛ نو هغه څوك دى؟پېغمبر اکرم ورته وويل:((ابابكره! آيا هغه نۀ پېژنې؟))  ابوبكر وويل:څښتن او استازى يې ښه پوهېږي.پېغمبر اکرم وويل:((هغه "ابالحسن علي  بن ابيطالب" دى.))بيا حضرت ابوبكر وويل: وا وا ابالحسنه! ستا جوړه به پېدا نشي.
وګورئ : سيد هاشم حسيني تهرانى، بوستان معرفت؛ 447مخ، د خوارزمي  د مناقبو له 7فصل، 45مخه راخېستى دى.
٭ شعبي وويل: يوه ورځ حضرت ابوبكر ناست و،چې له ورايه يې پر حضرت علي يې سترګې ولګېدې او و يې وويل:كه څوك غواړي، چې تر ټولو  د ستر مقام نوم او منزلت خاوند او تر ټولو پېغمبر (ص) ته نږدې ووينئ؛نو دا هغه دى چې را روان دى.
وګورئ : بوستان معرفت،650مخ، چې له ابن عساكر (تاريخ اميرالمومنين، 3ټوك، 70مخ، 100حديث) او خوارزمي (مناقب، 14فصل، 98مخ) يې راخېستې دى.
٭ له زيد بن علي بن الحسين نه روايت دى: له خپل پلار "علي بن الحسين" نه مې اورېدلي:له خپل پلار "حسين بن علي" مې اورېدلي: حضرت ابوبكر ته مې وويل:ابوبكره! تر رسول الله وروسته تر ټولو غوره انسان څوك دى؟ راته يې وويل: ستا پلار.....
وګورئ : كنزالعمال؛ 12ټوك، 489مخ (موسسه الرساله بيروت – پينځم چاپ)
٭ له معقل بن سيار مزني روايت دى:له حضرت ابوبكر نه مې اورېدلي دي چې و يې ويل:علي  بن ابيطالب د پېغمبر اکرم  له اهلبيتو دى.
د رياض النضره د2ټوك په 163مخ كې راغلي:حضرت ابوبكر او حضرت علي د پېغمبر اکرم تر وفات وروسته د هغه قبر ته ولاړل،چې حضرت علي  حضرت ابوبكر ته وويل:مخكې شئ !حضرت ابوبكر ورته وويل: زه به كله هم  تر هغه چا مخكې قدم وانۀ خلم،چې خپله مې له رسول الله،د هغه په هکله  اورېدلي:((علي له ما سره هغه مقام او منزلت لري؛لكه زه يې چې له څښتن سره لرم. ))
وګورئ : آثارالصادقين؛ 14ټوك، 277مخ، له فضايل الخمسه، لومړى ټوك، 297حديث يې راخېستې دى.
٭ له معقل ابن سيار مزني روايت دى:وا مې ورېدل،چې حضرت ابوبكر حضرت علي ته ويل:((عقدة رسول الله))؛يعنې هغه چې د مسلمانانو له پېغمبر سره يې بيعت وكړ.
وګورئ : العقده :كحرمه، والجمع عقد كحرم، الولايه، البيعه المعقوده او همداسې : ابن عساكر، شرح حال امام علي من تاريخ دمشق؛ 3ټوك، 54مخ، 1092حديث.
٭ له حضرت قيس بن حازم نه روايت دى:حضرت ابوبكر له حضرت علي  سره وكتل. حضرت ابوبكر د حضرت علي څېرې ته وكتل او په موسكا شو؛ حضرت علي ورته وويل: ولى موسكى شوې.حضرت ابوبكر وويل: له پېغمبر اکرم نه مې واورېدل چې ويې ويل:(( هغه به له پُل صراطه تېرېږي، چې علي  ورته اجازه وركړى وي. ))
دا روايت د ډاكټر تيجانى سماوي د" آنګاه هدايت شدم" د كتاب په 2مخ كې راغلى چې هغه هم له لاندې كتابونو راخېستې دى : 1 _ ابان السمان په الموافقه كې 137مخ. 2 _ ابن حجر ، الصواعق المحرقه؛ 126مخ،3 _ ابن مغازلي  شافعي، مناقب علي ؛ 119مخ.
وګورئ : "چرا شيعه شدم" ، محمد رازى؛ 332مخ چې له لاندې  كتابونو نه چې راخېستى دى : فخر رازي، نهايه العقول. طبري پخپل تاريخ كې. بلاذري په انساب الاشراف كې. سمعاني په فضايل كې غزالي په سرالعالمين كې. سبط بن جوزي په تذكره كې. قاضي فضل ابن روز بهان او ابن ابي الحديد.
اليشا چنايي
زمرہ:مقالات مع رابطہ
الیشا چینای یوه هندي پاپ سندرغاړې ده او همدارنګه د هندي اردو فلم پلې بیک سندرغاړې ده. د ده سندرې ډېرې مشهورې او د خلکو د خوښې وړ دي. الیشا په ۱۹۸۵ کال کې د جادو له البم سره د سندرو ویل پیل کړل او په ۱۹۹۰ لسیزه کې د هندي پاپ د ملکې په توګه وپېژندل شوه. هغه د 1990 مشهور سندرې وویلې چې د انو ملک او بدو لخوا ترتیب شوې وې. د الیشا په لومړیو البومونو کې جادو ، بیبي ډیل او آه الیشا شامل دي. هغه د 1980 په فلمونو ټارزن ، نڅا ، کمانډو او ګرو کې مشهورې سندرې وویلې.
کیریئر
د 1980 لسیزې په اوږدو کې د هغه ترټولو لوی فلم "کټ نه کټ" (مسټر انډیا) و، کوم چې هغه په 1987 کې د کیشور کمار سره د لکشمي کانت - پیارا لال موسیقۍ ته ثبت کړ. بله مشهوره سندره، په 1989 کې د "رات بهر جام سی" د فلم تریدیو څخه وه، چې د کلیانجي-انندجي او ویجو شاه موسیقۍ سره.
په ۱۹۹۰ لسیزه کې انو له ملک سره تر شخړې وروسته د څو کلونو لپاره له ملک سره کار نه دی کړی. د انو ملک سره تر روغبړ وروسته، هغه د هغې سره د عشق واشق، فدا، نو انټری، د عشق کیسه 2050، مان ګېم مغل اعظم، اگلی اور پگلی، عایشه او کمبخت عشق په ګډون څو سندرې ثبتولو لپاره کار وکړ.
په 2005 کې، د الیشا چینای کیریر یو نوي عروج ته ورسید کله چې هغې د "کجرا ری" (بنټي او ببلي) سندره وویله، یوه سندره چې ډیره مشهوره شوه او الیشا د غوره پلې بیک سندرغاړې لپاره د فلم فیئر جایزه ترلاسه کړه. هغه د انډین ایډول 3 نندارې لپاره هم قاضي شوه او د انو ملک سره د زی تلویزیون سټار یا راک سټار شو کې هم قاضي وه.
شخصي ژوند
چنايي ګجراتي ده ۔ هغې د خپل مدیر راجیش جاویري سره واده وکړ چې له هغه څخه جلا شوې ده.
سرچينې
وېشنيزه:1965 زېږېدنې
توماس ووډرو ویلسون
توماس ووډرو ویلسون (د ۱۸۵۶ز کال د ډسمبر په ۲۸مه زېږېدلی او د ۱۹۲۴ز کال د فبروري په درېیمه مړ شوی) یو امریکایې سیاستوال او اکاډمیک شخصیت و، چې له ۱۹۱۳ز کال نه تر ۱۹۲۱ز کال پورې یې د متحده ایالاتو د ۲۸م ولسمشر په توګه دنده ترسره کړې. نوموړی د ډیموکراټ ګوند غړی او د پرنسټن پوهنتون د رئیس په توګه یې هم دنده ترسره کړې. د ۱۹۱۲ز کال ولسمشریزو ټاکنو ګټلو نه مخکې یې د نیو جرسي د والي په توګه دنده لرله. د ولسمشر په توګه، ویلسون د هېواد اقتصادي تګلارې بدلې کړې اوپه ۱۹۱۷ز کال کې یې امریکا لومړۍ نړیواله جګړې ته داخله کړه. هغه د ملتونو د لیګ مخکښ معمار و او د بهرنۍ تګلارو په اړه د هغه پرمختللی دریځ د ویلسونیزم په نامه پېژندل کېږي.
ویلسون د امریکا د سویل جورجیا ایالت په اګسټا سیمه کې د کورنۍ جګړې او بیا رغونې په لړ کې لوی شوی. ویلسون له جانز هاپکنز پوهنتون نه د سیاسي علومو په برخه کې د دوکټورا ترلاسه کولو وروسته او د پرنسټن پوهنتون رئیس او په لوړو زده کړو کې د پرمختګپالنې ویاندویي دمخه، په بېلابېلو کالجونو کې د ښوونکي په توګه پاتې شوی. ویلسون له۱۹۱۱ز کال نه تر ۱۹۱۳ز کال پورې د نیو جرسي د والي په توګه د ګوند له مشرانو نه جلا شو او ډېری پرمختللي اصلاحات یې تصویب کړل. د ولسمشرۍ ټاکنو د ګټلو لپاره هغه په ۱۹۱۲ز کال کې د ډیموکراټ ملي کنوانسیون پرمختګ غوښتونکې او سویلي خلک منظم کړل. ویلسون جمهوري غوښتونکي ویلیم هاوارډ ټافت او د درېیم ګوند نوماند تیوډور روزولټ ته ماتې ورکړه او په دې توګه یې په خورا اسانۍ سره د ۱۹۱۲ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې.
ویلسون د ولسمشر په توګه د خپل لومړي کال په لړ کې د فدرالي بیوروکراسۍ دننه د دندو د جلاوالي هر اړخیز تطبیق ته اجازه ورکړه. د هغه لومړۍ دوره تر ډېره د هغه دپرمختللې نوې آزادۍ کورنې اجنډا (progressive New Freedom domestic agenda) ته وقف شوې وه. د ویلسون لومړی ستر لومړیتوب د ۱۹۱۳ز کال د عوایدو قانون و، چې تعرفې یې راټیټې کړې او د عصري عایداتو مالیه یې پیل کړه. ویلسون د فدرال ریزرو قانون (Federal Reserve Act) د تصویب په اړه هم چټک ګامونه پورته کړل، چې د فدرالي ریزرو سیسټم یې رامنځته کړ. دوه لوی نور قوانین، چې د فدرالي سوداګرۍ کمیسیون قانون او د کلیټون د انحصار ضد قانون و د سوداګرۍ سیالۍ ته وده ورکولو او له سخت کارپوریټ ځواک سره د مبارزې لپاره نافذ کړه. په ۱۹۱۴ز کال کې د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې متحده ایالاتو بې طرفي اعلان کړه ځکه، چې ویلسون هڅه کوله، تر څو د متحدینو او مرکزي قدرتونو ترمنځ د سولې د خبرو منځګړیتوب وکړي.
هغه په ​​لږ توپېرسره د متحده ایالاتو د ۱۹۱۶ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې او ویاړ یې کاوه، چې هېواد یې په اروپا او مکسیکو کې له جګړو نه لرې ساتلی. د ۱۹۱۷ز کال په اپرېل کې ویلسون دالمان د اوبتلونو د جګړیزې تګلارې پر وړاندې، چې د امریکا سوداګریزې بېړۍ یې ډوبې کړې وې، له کانګرس نه د جګړې د اعلان غوښتنه وکړه. ویلسون د جګړې د نظم مشري کوله او پوځي چارې یې جنرالانو ته پرېښودې او پرځای یې په ​​ډیپلوماسۍ تمرکز وکړ. هغه په دې اړوند څوارلس وړاندیزونه وکړل، چې له جګړې وروسته د متحدینو او د المان له خوا د سولې د اساس په توګه ومنل شول. هغه غوښتل چې د ۱۹۱۸ز کال ټاکنې د هغه د تګلارو د تایید لپاره ټولپوښتنه وي، خو د دې پرځای جمهوري غوښتونکو د کانګرس کنټرول ترلاسه کړ. د ۱۹۱۸ز کال د نومبر په میاشت کې د متفقینو له بریا وروسته ویلسون پاریس ته ولاړ او هلته یې د بریتانیا او فرانسې له مشرانو سره د پاریس د سولې د کنفرانس مشري وکړه، په دغه کنفرانس کې ویلسون په بریالیتوب سره د ملګرو ملتونو په نوم د څو مليتي سازمان له جوړولو نه دفاع وکړه او دا یې د ورسای په تړون کې، چې هغه لاسلیک کړ، شامل کړ. ویلسون د پاریس کنفرانس ته د مخکښو جمهوري غوښتونکو له راوستلو ډډه کړی وه اوله بېرته راستنېدو سره سم یې د جمهوري غوښتونکو هغه جوړجاړی رد کړ، چې سنا ته یې اجازه ورکوله، تر څو د ورسای تړون تصویب کړي او په دې توګه د دغه تړون غړی شي.
ویلسون غوښتل، تر څو د درېیمې دورې لپاره هم ولسمشرۍ ته نوماند شي، خو د ۱۹۱۹ز کال په اکټوبر میاشت کې هغه د مغزي سکتې سره مخامخ شو، چې له امله یې نوموړی معیوب شو، په عین وخت کې د هغه تګلارو د المان او ایرلینډ ډیموکراتان له ځان نه لرې کړل او جمهوري غوښتونکو د ۱۹۲۰ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې. پوهانو په عمومي ډول ویلسون د متحده ایالاتو د ولسمشرانو په لوړ پوړکې ډلبندي کړې، که څه هم پر هغه د نژادي تبعیض له امله پراخې نیوکې هم شوی دي. د نوموړي لیبرالیزملا هم د امریکا په بهرنۍ تګلاره کې د یو لوی عامل په توګه دوام لري او د توکمیز ځان بسیاینې په اړه د هغه لید په نړیواله کچه مینه وال لري.
د ووډرو ویلسون ولسمشرۍ (۱۹۱۳زکال-۱۹۲۱زکال)
له ټاکنو ګټلو وروسته ویلسون، ویلیم جینینګ برایند بهرنیو چارو وزیر په توګه وټاکه، چې ویلسون ته یې د کابینې د پاتې غړو په اړه صلاح مشورې ورکولې. ویلیم ګیبس مک اډو د ویلسون یو نامتو ملاتړی و، چې په ۱۹۱۴ز کال کې یې د ویلسون له لور سره واده وکړ، د خزانې وزیر شو او جیمز کلارک مکرینولډز، چې په بریالیتوب سره یې د انحصار ضد څو مهمې قضیې پلټلې وې، د لوی څارنوال په توګه وټاکل شو.
جوزیفس ډینیل چې خپروونکی او له شمالي کارولینا نه د ګوند وفادار او نامتو سپین پوستې غړی و، د سمندري ځواکونو د وزیر په توګه، د نیویارک ایالت ځوان څارنوال فرانکلین ډي روزولټ د سمندري ځواکونو مرستیال وزیر په توګه وګومارل شول. د ویلسون د کارکوونکو مشر جوزف پیټریک ټمولټي و، چې له مطبوعاتو سره یې د سیاسي بافر او منځګړي په توګه کار کاوه. د بهرنۍ تګلارې تر ټولو مهم سلاکار یې اډوارډ ایم هاوس ټاکلی و.
په لومړۍ نړیواله جګړه کې بې پریتوب
لومړۍ نړیواله جګړه د ۱۹۱۴ز کال په جولای میاشت کې د مرکزي قدرتونو نه (جرمني، اطریش- هنګري، عثماني سترواکي او وروسته بلغاریا) د متحدو قدرتونو (بریتانیې، فرانسې، روسیې، سربیا او څو نورو هېوادونو) په وړاندې پیل شوه. جګړه د فرانسې په لوېدیځه جبهه کې له خورا زیاتو تلفاتو سره پر یو اوږد کړکېچ بدله شوه. دواړو خواوو د ویلسون وړاندیزونه رد کړل،چې د شخړې د پای ته رسولو لپاره منځګړیتوب وکړي. له۱۹۱۴ز کال نه تر ۱۹۱۷ز کال پورې د ویلسون د بهرنۍ تګلارې لومړۍ موخې په اروپا کې د جګړې نه، د متحده ایالاتو ساتل او د سولې تړون رامنځته کول و.
ویلسون ټینګار کاوه چې: د متحده ایالاتو د حکومت ټولې کړنې بې طرفه دي او ویې ویل چې: امریکایان « باید په فکر او عمل کې ناپېيلي پاتي شي». په هر حال بریتانوي شاهي سمندري ځواک د المان محاصره وضع کړه او د واشنګټن د خوشحالولو لپاره یې د لندن موافقه وکړه، چې پر بنسټ یې د ځینو لویو امریکایي اجناسو پېرودو ته دوام ورکړ، تر هغه چې یوه امریکایي سوداګریزه بېړۍ له قاچاقي شیانو سره ونیول شوه، نو شاهي سمندري ځواکونو دغه توکي ضبط او بېړۍ یې بېرته خوشې کړه. ویلسون په غیر مستقیم ډول له دې کار سره همغږي وښودله.
د بریتانیې د کلابندۍ په غبرګون کې، المان د بریتانوي ټاپوګانو په سواحلو کې د سوداګریزو بېړیو په وړاندې د اوبتلونو عملیات پیل کړ. د ۱۹۱۵ز کال په لومړیو کې المانیانو درې امریکايي بېړۍ ډوبې کړې، چې ویلسون د ځینو معتبرو شواهدو پر بنسټ پېښه تصادفي وبلله او د شخړې هوارول یې د جګړې تر پایه پورې وځنډول. د ۱۹۱۵ز کال په می کې یوې الماني اوبتلې د بریتانوي سمندري (RMS Lusitania)بېړۍ ډوبه کړه، چې په پای کې یې د۱۲۸امریکایی اتباعو په ګډون ۱۱۹۸مسافر ووژل شول. ویلسون پر المان غږ وکړ، چې د المان حکومت دې د لوسیتانیا د ډوبیدو په څېر د پېښو د بیا تکرارد مخنیوي لپاره سملاسي ګامونه پورته کړي. په غبرګون کې براین، چې د بهرنیو چارو وزیر و، باور درلود چې ویلسون د امریکا د سوداګرۍ د حقونو دفاع د بې طرفۍ نه پورته ګڼي، د کابینې نه استعفا وکړه.
لاس وهونکو، د تیوډور روزولټ په مشرۍ له المان سره د جګړې غوښتنه وکړه او د جنګ په موخه د پوځ جوړولو لپاره یې د ویلسون د انکار پر وړاندې غبرګون وښود. د (RMS Lusitania) له ډوبیدو او د براین له استعفا وروسته ویلسون په عامه توګه هغه څه ته ژمن شو، چې د« تیاري غورځنګ» په نامه پېژندل کېده او د پوځ او سمندري ځواکونو جوړولو باندې یې پیل وکړ.
د نيو ډېل ائتلاف
د نیو ډېل ائتلاف یو امریکایي سیاسي ائتلاف و چې په ۱۹۳۲ کال کې يې له دیموکرات ګوند څخه ملاتړ وکړ. د دې ائتلاف نوم د ولسمشر فرانک ډي. روزوېلټ او ورپسې دیموکراتو ولسمشرانو له نیوډېل برنامې څخه اخيستل شوی دی. په دې ائتلاف کې د رایې ورکوونې بلوکونو شامل وو چې له هغوی څخه يې ملاتړ کاوه. په دې ائتلاف کې د کاريګرانو اتحادیې، ابي رنګه کالر/ِغاړې لرونکي کاريګران، مذهبي او نژادي لږکي (په ځانګړي ډول یهودیان، کاتولیکان او افریقايي امريکايان) سویلي کلیوال سپین پوستي او روښانفکران شامل وو. د رایې ورکوونکو سربېره پیاوړې ګټه‌اخیستونکې ډلې لکه: په ډېری ايالتونو کې د دیموکراتیک ګوند سازمانونه، ښاري سیاسي تشکیلات، کاریګري اتحادیې، ځینې درېیم‌ګړي ګوندونه، پوهنتونونه او بنسټونه هم په ائتلاف کې شاملېدل. دا ائتلاف په لویه کچه د جمهوري غوښتونکي ګوند، سوداګریزې ټولنې او بډایه پروټيسټانو له مخالفت سره مخ شو. روزوېلټ د خپل ائتلاف د رامنځته کولو په لومړیو کې دې ته لېوال و چې لېبرال جمهوري غوښتونکي او ځینې درېیم‌ګړي سخت‌دریځي ګوندونه به په کې شامل کړي ان که دا کار د ديموکرات نوم د لږ ارزښت په معنا هم څرګند شي. په ۱۹۴۰ لسیزه کې جمهوري غوښتونکو او د درېيم‌ګړي ګوند متحدان تر ډېره مات وو. په ۱۹۴۸ کال کې دیموکرات ګوند په یوازې ځان ودرېده او د دوو جلاکېدونکو ګوندونو له رامنځته شوي بېل‌والي څخه وژغورل شو.
جوړښت
په متحده ايالاتو کې لوی رکود په ۱۹۲۹ کال کې پيل شو چې جمهوري غوښتونکو او د هغوی لوی سوداګریز متحدان ملامت وګڼل شول. جمهوري غوښتونکي ولسمشر هربرټ هوور د فېدرال له مرستندويه هڅو سره مخالفت وکړ او باوري و چې د مارکېټ لوبغاړي او سیمه‌ییز دولتونه د دې وضعیت د څېړلو لپاره مناسب دي. د رکود له بدتر کېدو سره رايې ورکوونکي په مخ‌زیاتېدونکي ډول له‌دې طریقې څخه ناراضه شول او ولسمشر هوورا يې د دوی د اقتصادي مبارزاتو په برخه کې بې‌تفاوته موند. په ۱۹۳۲ کال کې فرانکلېن روزوېلت بریالی شو او په ټول هېواد کې د یو ځواکمن ائتلاف د رامنځته کولو او د خپلو شریکانو له ناندریو څخه د مخنیوي لپاره یې د خپل عمر ۱۲ کاله په‌خپل دفتر کې تېر کړل.
روزوېلت د ۱۹۳۰مې لسیزې په بهیر کې یو ائتلاف رامنځته کړ چې له لېبرالیانو، کاريګري اتحادیو، د شمالي قومي او مذهبي لږکيو (کاتولیک، یهودیان او تور پوستي) او سویلي سپین‌پوستانو څخه جوړ و. د رایې ورکونې دې بلوکونو په ګډه سره د رایې ورکوونکو اکثریت رامنځته کړ او ديموکرات ګوند ته يې د ولسمشرۍ له ۹ ټاکنو (۱۹۳۲-۱۹۴۸، ۱۹۶۰، ۱۹۶۴) څخه ۷ بریاوې ورپه برخه کړې او همدارنګه يې د ۱۹۳۲ تر ۱۹۸۰ کال پورې له څلورو کالو پرته په دې ټول مهال کې د کانګرېس د دواړو مجلسونو کنترول هم ترلاسه کړ (جمهوري غوښتونکو د ۱۹۴۶ او ۱۹۵۲ کلونو تر منځ لږ اکثریت ترلاسه کړ). د سیاسي علومو پوهانو له ۱۸۹۶ -۱۹۳۲ کال دور پورې چې دوی دوام ورکړ د څلورم ګوند د سیستم خلاف دا اساسي بدلون د «پنځم ګوند د سیستم» په نوم یاد کړ.
ښاري سیاسي تشکیلاتو اړين رول درلود. تر ټولو مهمه دا چې د نيوډېل ائتلاف نه يوازې په ښارونو بلکې باید په ټول ايالتونو کې تصویب شوی وی، تر ټولو لویې ممکنې سیاسي ځمکې ښویېدنې ته اړتيا وه او ښاري سیاسي تشکیلات په ۱۹۴۰، ۱۹۴۴ او ۱۹۴۸ کلونو کې له‌منځه لاړل. هغوی د بې‌دندو کسانو له موخه ګرځولو سره د فېدرالي دندو په برابرلو سره رایې ورکوونکي وساتل- د کاریګرو ملکي اداره، د ملکي ساتنې قول اردو (چېرته چې د هلکان مزد اوزګار پلار ته ځي)، د فېدرالي بېړنۍ مرستې اداره او په ځانګړې توګه د کار د پرمختګ اداره (WPA). په پيتسبورګ کې د یو استازي لېږد پېښ شو، چې د مودو لپاره د جمهوري غوښتونکو لپاره د نېکمرغۍ مظبوط مرکز و. د رکود له بدتر کېدو سره دیموکراتان په‌دې وتوانېدل چې خپل ګوندونه بدل کړي په داسې حال کې چې ډېر شمېر هغه قومونه يې راټول کړل چې مخکې يې رایه نه وه ورکړې؛ دیموکراتانو د ۱۹۳۳ کال د ښاروالۍ په سیالۍ کې د روزوېلټ له محبوبیت څخه کار واخیست. WPA وروسته د دیموکراتیک سیاسي تشکیل په ټینګښت کې اړین رول ولوباوه. په ۱۹۳۶ کال کې ديموکراتانو تر لومړۍ کورنۍ جګړې ورسته د لومړي ځل لپاره د نوم‌لیکنې په نوملړ کې اکثریت درلود. چې په هغه نوامبر کې FDR (فېدرال ديموکراتیک جمهوریت) د پیتسبورګ ۷۰ سلنه رایې ترلاسه کړي.
چپ لور ته د روزوېلت حرکت
په ۱۹۳۳ کال کې ولسمشر غوښتل ټولې اصلي ډلې، سوداګري او کاروبار، بانکداري او پورونه، کروندې او ښارګوټي، لېبراليان او محافظه‌کاران سره راټول کړي. له ښي لوري څخه د بریدونو زیات‌والي، چې بېلګه يې د هغه د پخواني ملګري ال سمېت په مشرۍ د امریکا د ازادۍ ليګ و دا خوب خراب کړ. روزوېلت د عامه افکارو د رادیکال کېدلو د چټکې ودې له احساسولو سره کيڼ لور ته حرکت وکړ. هغه پر لویې سوداګرۍ برید وکړ. اوس د هغه لوی او اصلي نوښتونه د لوړ عمرلرونکو افرادو لپاره ټولنیز خوندیتوب، د اوزګارانو لپاره WPA او د کاریګري اتحادیو د ملاتړ او هڅونې لپاره د کار د اړيکو یو نوی قانون و. روزوېلت په ۱۹۳۶ کال کې د بیاځلي ټاکنې لپاره نوماند شو کمپاین یې شخصي کړ او د دیموکرات ګوند نوم یې کم‌ارزښته کړ. هغه د خپل ۱۹۳۳ کال د موقف خلاف اوس د سوداګریو او کاریګرو تر منځ د یو بې‌پرې منځګړي په توګه د کاریګري ټولنو په یو پياوړي ملاتړ بدل شو. هغه د لوړې شتمنې طبقې او اقتصادي رویالیستانو خلاف صلیبي جګړه محکومه کړه. هغه په کيڼ لوري کې له درېیم‌کړیو سیاسي ګوندونو: د مېنسوتا کروندګر – د کاریګر ګوند، د ویس‌کانسین پرمختللی ګوند او په نیویارک کې د امریکا کاریګر ګوند سره کار وکړ. په نیویارک ښار کې یې د تاماني‌هال محافظه‌کارانو پر وړاندې چې د ښار تالار یې کنترولاوه له جمهوري غوښتونکي فیورلو ګواردیا سره همکاري وکړه. لاګاردیا د لنډمهالي ښاري سیاسي ائتلاف ګوند نوماند و چې په ۱۹۳۳ کال کې يې ښاروالي ترلاسه کړه او په ۱۹۳۷ او ۱۹۴۱ کلونو کې بیاځلي وټاکل شو. لاګاردیا د امریکا د کاریګر ګوند (ALP) نوماند هم و چې یو کيڼ اړخی لوری و او په ۱۹۳۶، ۱۹۴۰ او ۱۹۴۴ کلونو کې يې له روزوېلټ څخه ملاتړ وکړ. د ALP رول دا و چې هغه سوسیالیستان یې د نيوډېل ائتلاف ته هدایت کړل چې پر دیموکرات ګوند یې باور نه درلود. لاګاردیا په ۱۹۴۰ کال کې د روزوېلټ لپاره د هېواد په کچه د رایې ورکوونکو د کمېټې مسؤلیت پرغاړه دولود؛ چې په بدل کې يې ولسمشر هغه د ملکي دفاع د دفتر مسؤل کړ. هغه په ۱۹۴۵ کال کې تقاعد شو او تاماني نوماند وېليم اودوایر يې ځای‌ناستی شو.
د WPA دندې او د دیموکراتیک ګوند سازمانونه
په ټاکنیزو هلو ځلو کې د روزوېلت اصلي لوړپوړی یاور جېمز فارلي و چې هم‌مهاله د نيویارک ایالت د ديموکرات ګوند رییس، د ديموکرات ملي کمېټې (DNC) رییس او د ديموکراتيک فېدرال جمهوریت د کابینې د پوست عمومي رییس هم و. همدارنګه یې په ۱۹۳۲ او ۱۹۴۰ کلونو کې د فېدرال دیموکراتيک جمهوریت په ټاکنیزو مبارزاتو کې خدت وکړ. هغه د پوست ادارې دودیز ټولنیز ملاتړ هم پرغاړه درلود. هغه نویو اجنسيو/ادارو په ځانګړي ډول د کار او پرمختګ اداره او د ملکي وکړو د خوندیتوب له ځواک سره چې موخه یې اوزګاران وو مرسته وکړه. هغه له ایالتي او سیمه‌ییزو دیموکراتیکو سازمانونو سره مرسته وکړه تر څو د فېدرال ورځني معاش او حقوقو لست د احتمالي نوماندانو د ټاکنې لپاره تنظیم کړي. په ۱۹۴۰ لسیزه کې د شیکاګو او الباني، نیویارک په څېر له لږ شمېر پرته د لوی ښار ډېری سیاسي تشکیلات له سقوط سره مخ شول.
دیموکرات یا یو رایې ورکوونکی اوسېدل د هوسا دندې لپاره یو مخکینی شرط نه و. د فېدرال قانون پّ خاص ډول د WPA د کاریګرانو پر وړاندې پر هر ډول سیاسي تبعیض بندیز لګولی. په هغه وخت کې څو مبهم ماموریتونه بدل شول. د نظر خاوندان په‌دې سره همغږي دي چې «د WPA پروژې د دندو په وېش کې د هغه دندو د وېش خلاف چې څارنیز او اداري طبیعت لري سیاست یوازې کوچنی او جزي رول لوبوي». له دې سره ګمارل شويو کسانو ته د ټاکنو په بهیر کې یادونه وشوه چې هغوی د فېدرال دیموکراتیک جمهوریت له‌خوا ګمارل شوي او جمهوریت غوښتونکي به د دوی دندې له‌منځه یوسي. لوی اکثریت په دې توګه خپله رایه وکاروله.
مروان بن حکم
مروان بن حکم د بنو امیه له یوې بلې څانګې بني عاص سره تړاو درلود. حکيم د مکې له فتحې وروسته اسلام قبول کړ. رسول الله (ص) هغه او د هغه زوی مروان له ښاره وشړل ځکه چې دوی په خپلو غونډو کې د دوی نقل کاوه. (له همدې امله او د مروان د بدې ژبې له امله د مروان لقب طارد بن طارد مشهور دی.) حضرت عثمان رضی الله عنه هغه او مروان بېرته راوغوښتل. حضرت عثمان د حکم زوی مروان د خپل منشي په توګه وټاکه. حضرت عثمان رضي الله عنه ډېر باور درلود. له همدې امله د خلافت مهر هم هغه ته وسپارل شو. کله چې بلواګرو او خوارجو د حضرت عثمان رضی الله عنه پر ضد پاڅون وکړ، د مصر واکمن ته منسوب خطونه او داسې نور جعلونه هم د ده لوري ته منسوبيږي چې ګويا ده به کړې وي. د عثمان رضی الله عنه له شهادت وروسته مدینې ته وتښتېد او له معاویه بن ابو سفیان سره یې د جمل او د صفین په جګړو کې د حضرت علي پر ضد جګړه وکړه. حضرت طلحه رضي الله عنه هم د هغه له خوا چې د ده د لښکر مشر و، شهيد شو. د امیر معاویه تر واکمنۍ وروسته د مدینې د والي په توګه وټاکل شو. د یزید د مړینې پر مهال په مدینه منوره کې اوسېده. له جبیر بن مطعم رضی الله عنه څخه روایت دی چې موږ د رسول الله صلی الله علیه وسلم په خدمت کې حاضر وو، کله چې (د مروان پلار) امر له دې ځایه تېر شو. پېغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د هغې په لیدلو سره وفرمایل د دې نه چې کوم ماشوم پيدا کيږي د هغه له کبله به زما امت به د هغې له امله له عذاب او مصیبت سره مخ شي. له حضرت عبدالرحمن بن عوف رضي الله عنه څخه روایت دی چې کله مروان پیدا شو نو په مدینه منوره کې د هغه وخت د رواج سره سم د حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آله وسلم خدمت ته راوړل شو. هغه صلی الله عليه وسلم چې ولید ویې ویل: دا ملعون زوی دی.
شام ته د مروان راتګ او خلافت
د مکې له محاصرې وروسته ابن زبیر لومړۍ سیاسي تېروتنه د حصین بن نمیر د وړاندیز او نصیحت په ردولو سره کړې وه، خو د مروان بن الحکم له مدینې څخه سوریې ته په شړلو سره یې بیا همغه تېروتنه وکړه او دا تېروتنه یې د ناکامۍ لامل شوه. شو کله چې مدينې ته د يزيد د مرګ خبر ورسېد، نو د مدينې د والي مروان بن حکم همت د نورو امويانو په څېر دومره کمزورى شو، چې د خپل زوى عبد الملک له عبدالله بن زبير سره يې بيعت کولو ته چمتووالى وښود. هغه هم په مدینه منوره کې د ناروغۍ په حالت کې و. ابن زبير د بني اميه د ظلمونو په وړاندې د خپل قهر او غچ په اوښکې سره مروان او نورو امويانو ته امر وکړ چې په دې حالت کې سمدستي له مدينې څخه ووځي. مروان په اجباري توګه له عبدالملک سره سوریې ته ولاړ. وروسته ابن زبیر په خپله اشتباه پوه شو، د هغه د نیولو لپاره یې سړي واستول، خو اوس ټول بې ګټې وو. دغه کسان له ډېرو تلاشونو سره سره ونه موندل شول. که ابن زبیر دغه ښکاره سیاسي اشتباه نه وای کړې، نو د اسلام تاریخ به یو نوی بدلون کړی وای.
کله چې مروان شام ته ورسېد، امويان په هغه وخت کې د وېرې او اختلاف په حالت کې وو. د معاویه بن یزید له نسکوریدو وروسته د خلافت لپاره دوه نومونه مخ په وړاندې وو. خالد بن یزید او عمر بن سعید بن العاص. خالد د کلب له قبيلې سره خواخوږي درلوده او قبيله د قيس بن زبير په ملاتړ کې وه. او ځينې نور غړي يې له عمر بن سعيد سره وو. دمشق ته د مروان له رسېدو وروسته د بنو کلب ډېر غړي د هغه ملاتړ ته راووتل. مروان په دې حالت ډېر اندېښمن شو او غوښتل يې چې د ابن زبير اطاعت وکړي، خو په همدې شېبه کې عبيدالله ابن زياد راغی او ټوله نقشه يې بدله کړه. هغه مروان د قريشو د مشر په توګه له عبدالله بن زبير سره د بيعت کولو څخه منع کړ.
مروان د ابن زیاد مشورې ته وهڅاوه. او پریکړه یې وکړه چې له ابن زبیر سره بیعت ونه کړي. په پای کې د بنوامیه پلویان د جبیا په سیمه کې راټول شول. تر څو یو توافق شوی عمل پلان جوړ شي. هلته د امویانو ټول لوی مشران او حکومتي چارواکي راغونډ شوي وو. نو له بحث او شننې وروسته پرېکړه وشوه چې مروان دې د خليفه په توګه ونومول شي او خالد بن يزيد او عمر بن سعيد دې په ترتيب سره وليعهد وټاکل شي. هلته له مروان سره بیعت وشو او په ۶۴ هجري کې خلیفه وټاکل شو.
د جګړې یوځای کولو نښلوونکی
د بنو قيس قبيلې د امويانو د دې پرېکړې له منلو انکار وکړ. د بنو قیس مشر ضحاک بن قیس چې پخوا د بنو امیه ته وفادار و، د عبدالله بن زبیر نه خپل ملاتړ اعلان کړ. او هغوئ جنکشن ته ورسېدل او خېمې يې ولګولې.
له بلې خوا مروان د بنوقلب او د اموي له نورو پلويانو سره جګړې ته ولاړ. د یو ځای کیدو په وخت کې د دواړو ترمنځ سخته جګړه وشوه. ضحاک د جګړې په ډګر کې راښکاره شو او پیښې ډیرې لرې پایلې درلودې. چیرته چې د ابن زبیر پلویان وو. دوی منډې پیل کړې. نو سوريه د تل لپاره اموي واکمني ته ولاړه. او د امويانو بله څانګه چې آل مروان نومېده، يو باثباته حکومت جوړ کړ. د دې تر څنګ د عربو د دوو لويو قومونو تر منځ د دښمنۍ يو دايمي دېوال را منځته شو، چې په وروسته زمانو کې د کورنيو جګړو په بڼه څرګند شو.
د مصر اشغال
مروان په سوريه باندې د خپلې ولکې له ټينګولو وروسته مصر ته مخه کړه او مصر له دوو خواوو څخه يرغل وکړ. عمرو بن سعید له یوې خوا برید وکړ او مروان له بلې خوا پرمختګ وکړ. عبدالرحمن حجام چې د ابن زبیر له معاصرینو څخه و، د جګړې لپاره ولاړ، خو کله چې یې واورېدل چې عمر بن سعید مصر ته داخل شوی، له مروان سره یې بیعت وکړ. په دې توګه مصر هم له جګړې پرته د اموي واکمنۍ لاندې راغی.
مرګ
مروان په ۶۵ هجري کال د رمضان په میاشت کې د ۶۳ کالو په عمر وفات شو، د مشهورې عقیدې له مخې مروان د خپلې مېرمنې ام خالد په لاس مړ شو. که څه هم د خالد بن یزید او عمرو بن سعید د جانشین ټاکل په مقام جبیه کې د مروان له خلافت سره تایید شول، خو مروان غوښتل چې خپل اولادونه یې د ده وارثان شي، نو دې موخې ته د رسېدو لپاره یې د خالد له کونډې مور سره واده وکړ چې د بنو کلب اړونده وه. په دې توګه موخه د بنو کلب د خواخوږۍ ګټل وو. د دې تر څنګ یې په پای کې د خالد او عمرو بن سعید ټاکنه لغوه کړه او علانیه عبدالملک او عبدالعزیز یې د هغه ځای ناستي وټاکل. مروان همدلته نه ودرېد، بلکې د خالد د سپکاوي لپاره يې د خالد او مور په وړاندې ناوړه الفاظ وکارول، چې خالد يې مور ته شکايت وکړ. نو مروان یې مسموم کړ او یا یې وژړل.
مروان د اموي واک بيا ټينګ کړ. بل دا چې د اموي رژيم پای په ښکاره ډول څرګند شو. د هغه یو زوی او څلور لمسیان خلیفه یا پاچا شول
سرچينې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:نوي مسلمان شوي کسان وېشنيزه:مروان بن حکم
حضرت علي کرم الله وجهه د انبیاوو او ادیانو له نظره
= حضرت علي (ك) د انبياو او اديانو له نظره = د قرآنى آيتونو او نبوى احاديثو له اړخه مو د حضرت علي (ك) د شخصيت په هکله  تېر څپركى ولوست؛اوس د تېرو پېغمبرانو او اديانو له نظره پر شخصيت يې ځان پوهوو.
د حضرت بابا آدم (ع) توسل :
له جنته د حضرت آدم (ع) او بي بي حوا شړل كېدل د قرآن له مهمو كيسو ده او داسې څوك به نۀ  وي،چې پدې باب معلومات ونلري. حضرت آدم او بي بي حواچې له جنته وشړل شول او ځمكې ته استوګنې ته راولېږدول شول؛نو حضرت آدم (ع) په كلونو كلونو وژړل،چې څښتن يې وبښي،تردې چې پر حضرت محمد (ص)، حضرت علي (ک) ، حضرت فاطمې بي بي، امام حسن او امام حسين يې توسل وكړ او توبه يې ومنل شوه. د " فَتَلَقَّى آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ " آيت هم دې موضوع ته اشاره كوي. (بقره 37 آيت). پدې باب روايتونو ته پام وكړئ :
له حضرت عبدالله بن عباس څخه روايت دى،چې ويې ويل :له حضرت محمد(ص)څخه د هغو ټکيو په هکله پوښتنه وشوه، چې څښتن پرې حضرت آدم (ع) وباښه.حضرت محمد (ص) ورته وويل :(( له لوى څښتنه يې د محمد، علي،فاطمه،حسن او حسين په جات بښنه و غوښته او څښتن هم د هغه له ګناه  تېر شو او ويې وباښه. ))
وګورئ : 1_ ابن مغازلي؛ مناقب  علي : 63مخ، 89 حديث. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة : 24باب، 111 او  283مخونه ، 55حديث. 3 _ سيوطي ؛ الدرالمنثور. 4 _ تفسير نمونه؛ لومړى ټوك، 199مخ. 5 _ د الميزان تفسير؛ لومړى ټوك، 149مخ.
پدې  اړه يو بل روايت:
پاک نبي (ص) وويل:((څښتن تعالى چې حضرت آدم پېدا كړ او خپل روح يې پکې پو کړ؛نو آدم د عرش ښي اړخ ته پينځه نومونه وكتل، چې په سجدې او ركوع كې وو.حضرت بابا آدم (ع) پوښتنه  وكړه:خدايه! زما تر پېدا كولو  مخكې هم دې څوك، له خاورې پېداكړي دي؟ څښتن ورته وويل:نۀ! حضرت بابا آدم ورته وويل:(( دا پينځه رڼا ګانې څوك دي،چې زما په بڼه دي؟ څښتن تعالى ورته وويل:دا پينځه تنه ستا له ځوځاته دي.كه دوى نۀ واى؛نو تۀ به مې هم نۀ واى پېداكړى. ما له خپلو نومونو پر هغوى ايښې دي .كه دا پينځه تنه نۀ واى؛نو نۀ به مې ځمكه پېدا كړى واى او نۀ اسمان،نۀ عرش او نۀ كرسۍ، نۀ جنت او نۀ دوزخ،نۀ پرېښتې او انسانان او نۀ پيريان؛نو زه يم "محمود" او دا "محمد" دى؛ زه يم "عالي" او دا "علي " دى؛ زه يم " فاطر " او دا "فاطمه" ده؛ زه يم "احسان" او دا "حسن" او زه "محسن" يم او هغه "حسين" دى. پر خپل عزت او جلال مې قسم! د چا چې يوه ذره كينه ورسره وه؛ نو په دوزخ كې به يې واچوم. آدمه ! دا پينځه تنه زما غوره دي، د هر چا نېكمرغي او بدمرغي له دوى سره په مينې او كينې پورې اړه لري. آدمه ! له ما چې څه غواړې؛ نو د دوى په خاطر يې غواړه. ))
وګورئ : 1 _ د فاطمه الزهرا كتاب:40مخ، د علامه امينى ويناوې 2 _ د الميزان تفسير؛ لومړى ټوك او مجمع البيان؛ لومړى ټوك، د "فتلقى آدم  من ربه كلمات" تر آيت لاندې.
د پېغمبرانو د بعثت لامل د پېغمبر(ص) او حضرت علي ولايت دي:
٭ اسود له حضرت عبدالله بن مسعود نه روايت کوي:پېغمبر اکرم وويل: (( عبدالله! پرېښته راغله او راته يې وويل:محمده!له خپل ځانه تر مخكې پېغمبرانو په هکله  وپوښته،چې ولې مبعوث شوي وو؟ حضرت محمد (ص) وويل:و مې پوښتل چې څه ته مبعوث شوې وو؟ پرېښتې وويل:ستا او د علي  د ولايت لپاره. ))
وګورئ : 1 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 97مخ، 602حديث. 2 _ حاكم نيشابوري، المعرقه؛ د عبدالله بن مسعود پر سند.
= حضرت علي د الهي پېغمبرانو په كتابونو =
= او ليكونو كې =
١ _ په انجيل كې د حضرت علي نوم:
په پخوانيو سپېڅليوكتابونوكې د حضرت محمد بن عبدالله (ص) او حضرت علي (ک) نومونه راغلي دي؛خو د اسلام دښمنانو پر حقيقت پرده اچولې او نۀ غواړي چې خلكو ته دا حقيقت ښكاره شي( ؛خو لمر په ګوته نۀ پټېږي).
د ساري په توګه : انجيل د "غزل الغزلاتك صحيفه: 5 باب، 1 – 10 آيتونه،1800ميلادى كا ل، په لندن چاپ كې د حضرت محمد او حضرت علي په هکله د حضرت سليمان ناڅرګندې او په وروستيوكې څرګندې خبرې راغلي چې وايي :((خلو محمد يم" (هغه زما دوست او محبوب؛محمد دى)؛خو هغه انجيلونه چې تر1800ميلادى كال وروسته چاپ شوي، د "خلو محمديم) جمله ترې لرې شوې ده او همداسې د "ايليا" يا "ايلي" يا "اليا" ټکي په پخوانيو سپېڅليو كتابونو كې راغلي؛خو د حق مخالفان غواړي، چې ووايي: لدغو ټكيو مطلب "څښتن" يا "الياس" يا "مسيح" يا "يوحنا" دى؛ نۀ حضرت علي؛خو د يادونې وړ ده، چې ځينو باانصافه مسيحى روحانيانو هم بې له تعصبه د "ايليا" يا "ايلى" يا "اليا" په هکله څېړنې كړي او دا حقيقت يې بيان كړى، چې له هغوى Mr. J. B GALTDON  وايي:
In the language  of oldest and present  habrew the word “ALLIA” or “AILLE” is not in the meanings of God  or Alla but this  word  is showing that  in next  and last time of this  world any one will become nominates allia or  ailee
ژباړه: په پخوانۍ عبراني ژبه كې "ايليا" يا "ايلى" د څښتن يا الله لپاره ندي  كارول شوى او نۀ كارول كېږي؛بلكې دا ټکى راښيي،چې په آخره زمانه كې به يو سړى راځي چې نوم به يې "ايليا" يا "ايلى" وي.
وګورئ : A note book on old and new testaments of Bibi.
لومړى ټوك، 428مخ، د لندن چاپ، 1908م. علي  و پېغمبر ان، حكيم سيالكوټى، د سيد محمد مختاري ژباړه، 16، 17، 18مخونه.
٢ _ د حضرت علي  په هکله  د حضرت داوود (ع) وړاندوينه :
((مطعنى شل قثو تينمر قث پاهينوا فى وز "ايلى" متازه امطغ ملغ شلو شمائت پزانان همنيقته خلذ وقث فل، "حدار" كمر توه شيهو پلت انى قاء بوتاه حزيماه رث جين "كعاباه" بنه اشو د كليامه كاذو قثوقتمر تى عندو بريما برينم فل خلذ ملغ خايوشتنى پم مغلينم عت جنحاريون)).
ژباړه: (( له هغه بزرګواره اطاعت واجب دى،چې نوم يې "ايلي" دى  او په هغه پسې د دين او دنيا ټول كارونه سموي.هغه د ستر مقام خاوند ته "حدار" (حيدر) هم وايي .هغه د زمريو زمرى او د بېوزلېو لاس نيوونكى دى. زور او قدرت يې ډېر او زوكړه به يې په "كعابا" (كعبه) كې وي؛نو پر ټولو واجب دي چې د مريانو غوندې،لاس پر سينه اطاعت يې وكړي؛نو ټول غوږونه، عقلونه، زړونه او ماغزه دې  پوه شي،چې تېر  وخت بېرته نۀ راستنيږي. ))
وګورئ : علي  و پيامبران، 20مخ حكيم سيالكوټى؛ د سيد محمد مختاري ژباړه.
حضرت علي او حضرت سليمان (ع)
په لومړۍ نړيواله جګړه كې (1914م) چې د انګليس سرتېري د بيت المقدس په څوكيلومټرۍ كې د "اونتره" په وړوكي كلي كې د سنګر جوړولو په حال كې وو،د سپينو زرو تخته پېدا كړه، چې په سرو زرو پرې ليكل شوي وو او هغه يې خپل قومندان "ميجر اى ان ګريندل" ته يوړه؛ خو د هغه پرې  سر خلاص نشو او يواځې دومره پوه شول،چې په پخوانۍ ژبه پرې كښل شوي دي.بالاخره دا تخته لاس په لاس شوه او د "برتانيا" د لښکر مشر (ګلدستون Gladistone ) ته ورسېده او هغه هم د بريتانيا لرغون پوهانوته وسپارله. له جګړې وروسته (1918م) ددې تختې په هکله څېړنې پېل شوې، چې دې كار ته يې كوميټه جوړه كړه، چې د اروپايي هېوادونو لرغون پوهان او ژبپوهان پکې راټول شول او تر څو مياشتو څېړنو وروسته د جنورۍ پر درېم 1920م كال كې معلومه شوه،چې ددې  تختې نوم د "سليمان تخته " ده، چې په "عبراني" ژبه پرې لاندې ټکي  ليكل شوي دي.
احمد                                     ايلى
باهتول
حاسن                                 حاسين
ياه احمده! مقذا = احمده! تۀ راورسېږې.
يا ايلى! انصطاه = علي! تۀ مې مرستندوى شې.
ياه باهتول! كاشئ = بتول! د رحمت نظر راباندې وكړه.
يا حاسن! اضومظع = حسن! كرم وكړه.
يا حاسين! بارفو = حسين ! تۀ مې خوشحاله كړې.
امو سليمن صوه عئخب زالهداد اقتا = دا سليمان اوس ددې  پنځو تنو په نوم استغاثه كوي.
بذات الله كم ايلى = او علي  د څښتن قدرت دى.
دا خبر چې دانګلستان ستر اسقف ((LORDBISHOP)) ته ورسېد؛نو كوميټې ته يې پټ فرمان وليكه چې پکې راغلي:كه دا تخته مو په موزيم كې كېښووه او خلكو وليده؛نو پخپلو لاسونو به مو د "مسيحيت" قبر ايستلاى وي او پر خپلو اوږو به مو د مسيحيت جنازه د تاريخ په هديره كې ښخه كړې وي؛ نو ښه به داوي، چې د انګلستان په كليسا كې په پټو اسنادو كې كېښوول شي  او څوك ترې خبر نشي.
پدې   باب د نورو معلوماتو د لاس ته راوړلو لپاره وګورئ :
Wonderful stories of Islam ، د لندن چاپ، 249مخ  او همداسې وګورئ: علي و پيامبران، حكيم سيالكوټي، 27 – 34مخونه.
٣_حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ
د 1951م كال په جنورۍ كې روسي كان پوهان د كان په لټه كې وو، چې ناڅاپه يې سترګې پر څو ورستو شويو تختو ولګېدې .... پوه شول ، چې غېر عادي او تاريخي تخته ده...چې پکې مستطيلي ډوله تخته هم وه، چې ټول يې هک پک كړل؛ځكه د وخت په تېريدو تختې ورستې شوې وې؛خو دا تخته چې څوارلس انچه اوږده او لس انچه پلنه وه او څه پرې ليكل شوې وو، چې پرې نۀ پوهېدل.ددې تختې په هکله د څېړنو لپاره د 1953م كال د فبرورى پر 27مه كوميټه جوړه شوه (دكتاب مولف دكوميټې د غړيو نومونه هم راوړي دي)، چې بالاخره تر اتو مياشتو څېړنو وروسته معلومه شوه، چې پردې تخته  مدد او مرستې ته څه ليكل شوي وو، چې بيا پر بېړۍ ځړول شوې وه چې موږ هم د هغه د ليكنو انځور لوستونكيو ته راوړى دى. نوموړې كوميټې تر اتو مياشتو څيړنو او زيارونو وروسته وكولاى شول، چې دا ليكنې پر روسي ژبه واړوي،چې بيا بريتانوي لرغونپوهانو پر انګليسى وژباړلې چې لولو يې:
O my God, my helper.Keep my hand with mercy and with your holybodies:Mohamad ,Alia , shabbar , fatema .They all are biggests and houourables .The world  established  for them. Help me by  their names. you can reform to right.
ژباړه:زما خدايه! زما مرستندويه! پخپل رحمت او پېروز او د "محمد"، "ايليا"، "شبر"، "شبير" او "فاطمې" په خاطر مې لاس ونيسه. دا پينځه تنه تر ټولو د ستر مقام خاوندان او د احترام وړ دي  او ټوله نړۍ د دوى لپاره جوړه شوې ده.زما څښتنه! د دوى په جات مې مرسته وكړې؛ ځكه يواځې تۀ كولاى شې چې خلك نېغې لارې ته هدايت كړې.
د يادونې وړ ده چې د روسۍ ژبې ژباړه هم د علي و پيامبران د كتاب  په 40 – 41 مخونو كې راخېستل شوې ده.
انګليسى ژباړه يې د لندن په Star of Britinia ورځپاڼه كې د 1954كال په جنورۍ كې راغلى ده (علي  و پيامبران – 42مخ).
حضرت موسى (ع) او د حضرت علي شهادت
خداى بخښلي علامه مجلسي په "جلاء العيون" (لومړي ټوك،276مخ)  كې ليكي :"ابن بايويه" له امام محمد باقر نه په معتبر سن روايت كړى، چې د يهودو له عالمانو يو تن حضرت علي ته راغى اود ځينو مثالو په هکله يي وپوښته چې ځينې يې داسې وې:ستاسې د پېغمبر وصي به څو كاله ژوند كوي؟ حضرت علي  ورته وويل : 30كاله.بيا يې پوښتنه وكړه: هغه به پر خپل مرګ مري كه وژني به يې؟حضرت علي ورته وويل: هغه  به وژل كېږي. پر سر به يې پر توره ووهي،چې وينه به يې ټوله ږيره سره كړي. يهودي ورته وويل: رښتيا دې وويل!پر څښتن قسم، څه چې دې وويل،ما د موسى (ع) په كتاب كې لوستي وو، چې هارون ليكلي وو.
حضرت ابراهيم خليل الله (ع) او حضرت علي:
حضرت جابر له امام صادق نه روايت كوي:څښتن تعالى چې حضرت ابراهيم ته ملكوت وښود؛نو د عرش په څنګ كې رڼا وليده او له خدايه يې ددې رڼا پوښتنه وكړه:څښتن ورته وويل:((دا رڼا "محمد" دى،چې په مخلوقاتو كې مې غوره دى.)) بيا يې د هغې رڼا په هکله چې وپوښتل چې د "محمد" د رڼا په څنګ كې وه؛ورته وويل شول چې هغه "علي بن ابيطالب" زما د دين مرستندوى دى. بيا يې د هغو دوو رڼاګانو په هکله پوښتنه وکړه، چې د دوى په څنګ كې وې ؟ ورته وويل شول:هغه "فاطمه" ده، چې دوستان يې له اوره ژغورل شوي دي او هغه دوه يې ځامن "حسن" او "حسين" دي. بيا حضرت ابراهيم وويل: يو څو نورې رڼاګانې يې هم په څنګ كې وينم؟ ورته وويل شول:هغوى امامان دي،چې د علي او فاطمې له ځوځاته دي.حضرت ابراهيم وويل:خدايه!د هغو پينځه تنو په خاطر يې راوپېژنه.څښتن ورته وويل: لومړى يې علي  بن الحسين ، ورپسې يې زوى  محمد، ورپسې يې زوى  جعفر، ورپسې يې زوى  محمد، ورپسې يې زوى علي، ورپسې يې زوى  حسن او ورپسې د هغه زوى  حجت مهدي دى.
وګورئ  : زندګانى فاطمه الزهرا، آيت الله شهيد دستغيب، 127مخ، چې د برهان له تفسيره يې را اخيستې دى.
حضرت ابراهيم له څښتنه وغوښتل،چې ما هم د هغوى له لارويانو كړى؛لكه څنګه چې د الصافات د سورت د 83آيت په تفسير كې راغلي دي: " و ان من شيعته لابراهيم" په رښتيا، چې د هغوى له لارويانو ابراهيم هم دى.
وګورئ : همغه  سرچينه: 126مخ.
له حضرت علي  سره د حضرت خضر دوستي
ستر محدث "اغمش" وايي: په مدينه منوره كې يوه توره ړنده مينځه وه، چې خلكو ته به يې اوبه وركولې او ويل يې:د حضرت علي بن ابيطالب د دوستۍ لپاره اوبه وڅښكئ. ومې ليده،چې سترګې يې خلاصې شوې او پرې يې ليدلاى شول او ويل يې:اوبه د هغه چا د دوستۍ په خاطر وڅښئ، چې په خاطر يې زما سترګې بينا شوې او اوس ليدلاى شم.اغمش وايي : پوښتنه مې ترې وكړه او راته يې وويل :يو سړى راغى  او راته يې وويل: جاريه ! تۀ هغه مينځه يې،چې له حضرت علي بن ابيطالب سره مينه لرې؟ ورته يې وويل: هو پخپله يم ! و يې ويل :خدايه ! كه دا مينځه له حضرت علي  سره په دوستۍ كې رښتينې وي؛نو سترګې يې روغې كړې.پر څښتن قسم پر همغه  وخت مې پر سترګو رڼا شوه. پوښتنه مې ترې وكړه: تۀ څوك يې؟ راته يې وويل : زه خضر او د علي  لاروى يم.
وګورئ : ١_  سيد ابوتراب صفائي آملي، شرح زندګى حضرت خضر؛ 120مخ. 2 _ شهيد آيت الله دستغيب، زندګانى فاطمه الزهرا؛ 162مخ، چې له سفينه البحار، لومړي ټوك، 391مخه يې راخيستې ده.
يادونه : حضرت خضر د يو شتمن زوى و؛خو دا چې له علم او حكمت سره يې بى كچه مينه وه؛نو همدا لار يې ونيوه او په پايله كې پېغمبرۍ ته هم ورسېد او د "ذوالقرنين" د قوم د لارښوونې دنده ورکړل شوه؛ "ذوالقرنين" هم په نړيوالو شرايطو پوه و او د خضر درناوى يې وكړ او بيا وروسته حضرت موسى (ع) هم له خصر (ع) سره بلد شو او له هغه يې زده كړې تر لاسه كړې. حضرت خضر (ع) د حق تعالى په قدرت د ژوند اوبه وڅښلې او د همشېني عمر خاوند شو او ژوندى دى او كله هم له ورك شويو سره مرسته او لارښوونه هم كوي.
حضرت علي په روايتونو كې
= حضرت علي  په روايتونو كې = ٭حضرت زيد بن ارقم ويلي: وړومبى تن چې ايمان يې راوړ علي (ك) و.
وګورئ : ١ _ابن كثير،البدايه والنهايه،باب فضايل علي ؛7ټوك،335مخ. 2 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب، 25باب، 125مخ. 3 _ سيوطي ، تاريخ الخلفاء، 166مخ.
٭حضرت انس بن ارقم ويلي: پېغمبر اکرم  پر دوشنبه مبعوث شو او علي  پرې پر سه شنبه ايمان راوړ.
وګورئ : 1 _ خطيب، د بغداد تاريخ، لومړى ټوك، 134مخ، (شرح حال علي ، لومړى ګڼه) 2 _ حاكم، المستدرك، 3ټوك، 112مخ (باب فضائل علي ) 3 _ ابن كثير، البدايه والنهايه، 3ټوك، 26مخ. 4 _ سيوطي ، تاريخ الخلفاء، 166مخ (باب ذكر علي ) 5 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة، 12باب، 68مخ او همداسې، 59باب، 335مخ. 6 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، لومړى ټوك، 41مخ، 76حديث.