cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ليپتوسپېروزس
دناروغۍ مترادف نومونه يا synoname of Disease دلېپتوسپېروزس دناروغۍ مترادف نومونه عبارت دي له :- ١ – ويلس ناروغي  يا weils Disease ٢ – هيموراجيک جنډک يا Hemorragic Jundis ٣ – رايس ټيلډ فيور يا Rice tiled fever ٤ – کانيسوله فيور يا Canicula fever ٥ – مود فيور يا Mud fever بايد په ياد ولرو چې په لاتين انگليسى او هسپانوي کې د ( Oto spirosis ) او په فرانسوي کې د(Lepto spirosis  ) تر عنوان لاندې مطالعه کېږې.
دناروغۍ تاريخچه يا History of diseases دلېپتوسپېروزس ناروغۍ بکتريا دلومړي ځل لپاره په 1907 ميلادي کال کې کشف شوه. مگر تر 1946 ميلادي کال پورې ددې ناروغۍ عامل ته چندان پاملرنه نه ده شوې. لېپتوسپېروزس دانسان او حيوان دواړو يو حاده سارى ناروغۍ ده چې انسان او حيوان دواړه پرى په يو وخت اخته کيداى شي دانسان او حيوان لېپتوسپېروزس په باره کې ډير معلومات ورکړل شويدي. دليپتوسپيروزونو دمهمو نوعو څخه يو ليپتوسپيرازرهيموراژيک نوعه ده چې په 1914 او 1915 ميلادي کلونو کې دجاپاني او الماني پوهانو په واسطه دweils.d دناروغۍ تر عنوان لاندې جدا او تر څيړنى لاندې ونيول شوه. ددغه ليپتوسپروزونو په واسطه دانسان او حيوان ککړيدل دنړۍ په مختلفو برخو کې ليدل شويدي. په ايټاليه کې په 1984 ميلادي کال کې واقع شويده چې هلته په اوبو کې دبکتريا موجوديت دى، او دغه ککړې اوبه دڅښلو لپاره استعماليدلې. همدارنگه د104 څخه زياتى نوعې ددې ناروغۍ دعامل شته چې پېژندل شويدي او نور هم امکان شته چې دليپتوسپيروزونو نور سيروټايپونه هم کشف شي. داناروغي دلومړي ځل لپاره په 1886او 1883 کال کې ديو وظيفوي مرض په شکل او wiel په واسطه وپيژندل شوه. Weil ددې ناروغۍ کلينيکي نښې په څلورو کسانو کې تشريح کړي  کومو چې شديد زيړى ،تبه او په ادرارو کې هيموراجى درلوده. همدارنگه په 1916 کال کې ددې ناروغۍ عامل د Inada په واسطه په جاپان کې معرفي شو. خپله وظيفوي څرگندونې ددې ناروغۍ دواقعاتو 30- 50 فيصده پورې په انسانانو کې شمارل شويدي چې داخته کسانو ډېره برخه دفارم کارکووني و. همدارنگه وترنران و او دپسونو درلودونکي خلک و او هغه کسان هم و چې په ساحه کې يې دزراعت کارکولو. او همدارنگه هغه کسان چې په مسلخ کې يې کار کولو ،غوښه يې په لاس کې نيېوله ، پخونکي و ،او په کارخانه کې يې کارکولو ،فوځى عسکر ، لوشونکي ،او ګنډونکي خلک و
حساس څاروي Animal susiptibal ټول کورني څاروي په دې ناروغۍ اخته کېږې وحشي څاروي هم فکر کېږې چې ددې ناروغۍ ذخيره او په ناروغۍ اخته شي. دشخوندوهونکو حيواناتو دجملې څخه غويان عموما کلينيکي علايم ښايې ولې په پسونو کې او اوزو کې دارنځ ډير عام نه دى. فوځى عسکر په مستقيم ډول ککړشويدي چې علت يې Urin وه او په غير مستقيم ډول دککړ شوي څارويو او اوبو سره ارتباط وه. دکورني حيواناتو دکارکوونکو sero prevulace سروې 8-29  فيصد پورې مثبته انټي باډي راښايې. اگر چې داناروغۍ 1970 نه راپديخواد وظيفوي ناروغۍ په نوم پيژندل کېږي مگر داناروغۍ دRecreation ناروغۍ په نوم هم ياديږى. دRecreational عملونه بعضې خطرونه رامنځ ته کوي لکه ماهى نيول او په اوبو کې sky  کول ،لامبووهل او داسې نور سپورتونه چې په هغه اوبوکې چې ککړ شوي دي داامراض منځ ته راوړي. همدارنگه په هغه ساحه کې اوسيدل چې په Endimic شکل سره په دې ناروغۍ اخته وي په 1997 کال کې د(VS ) سفرکوونکو چې Casta Ricul  ته تللې و په whit.wather يعنې په سپينو اوبو کې په لوبه مشغول و هم په دې مرض اخته شوې و. په تخمينى توگه 15-40 % هغه مريضان منځ ته راغلي و دهغوى څخه 15% دمسلخ کارکوونکي و همدارنگه دpaking او وترنران و په نړيواله توگه Leptosprosis  عموما tropical  هېوادونو سره معاشره لري اوان هلته چې ډيرباران وي. همدارنگه ډيرکيسونه په منځ عمرلرونکو سرو کې واقع کېږي ځکه چې دوى هغه وظيفې ته گمارل کېږي چې خوا لري په هر صورت په مومو بولنو کې چې دښځوسره وظيفې بدلوي هم کيداى شي چې ښځى پرې اخته شي. په گنډونکو خلکو کې معاينات يا مطالعت داراښايې چې  دوى دوقايې په خاطر نسبت کنټرول ته زياته انټي باډي درلوده ،.ککړشوى صحرايي موږک کولاي شي چې اوبه ککړې کړي چې په دې طريقې سره دکارکوونکو لپاره يوغټ گورښ اوبه او خاوره جوړوي. لوشونکې کيداى شي چې دمخ دلارې ککړشي يعنې په اولي ډول په conjunctivitis باندې اخته شي په عمومي ډول ځوان حيوانات نسبت زړوحيواناتو ته زيات اخته کېږي.
دناروغۍ انتقال يا Cantagiounase ليپتوسپيروزونه دناقلوحيواناتو په متيازو او لنگون څخه وروسته درحمى افرازاتوپه واسطه اطراح کېږې او نورو څارويو ته دزخمونو خصوصا پښودناحى دزخمونو او يا دخولې، پوزې او سترگو دمکوزا دگريدني او دپوستکې دزخمونو دلارې انتقاليږي. دککړو غذايې موادو ،اوبو ، خاورې او په څړځاى کې او په ادراروککړو وښو په واسطه سرايت کوي. خپريدنه يې داسې ده چې دککړو حيواناتو دادراروله لارې اوبه کميږي .همدارنگه بعضى ککړڅاروي چې ظاهري ډول نښې نه ښايې چې ددې په انتقال کې رول لري. لېپتوسپېروزس په غواگانو ،کوترو ،آسونو ،سپو ،Rodent او وحشي حيواناتو کې پيداکېږې. انسانان ځکه پرې ککړيږي چې انسانان لکه دمريضو حيواناتو دغذا،ادرار ، او اوبو سره ارتباط پيداکوي او دانسانانودککړېدوسبب ګرځي. ددې ناروغۍ هغه شکل چې ديو انسان څخه بل انسان ته انتقال شي تراوسه نه دي مشخص شوي يعنې دحيواناتو څخه انسانانو ته ډير انتقاليږى نو داناروغۍ دجلد دلارې هم دمکوزا سطحې ته يعنې دپوزې او سترگې مکوزا ته انتقاليږى ، همدارنگه داناروغۍ په انسانانو کې دمستقيم او غير مستقيم ارتباط په واسطه انتقاليږي .داناروغۍ په انسانانو او حيواناتو کې يوه شريکه ناروغي ده داناروغي په غواگانو کې کولاى شي دناروغه څاروي يا غوايې دسپرم دلارې دجفت گيرۍ په وخت کې او يا همدارنگه دمصنوعي القاح په وخت کې دسپرم په واسطه انتقال شي. او دهمدې کبله Abortion يا سقط جنين منځ ته راوړي. که چيرى ديو فارم جوړوڅارويو کې يو نوى خريدار شوى غوايې چې په مرض ککړوي ورداخل کړو نو نوموړې ناروغي نوروسالمو حيواناتو ته سرايت کوي دانفکشن اخستلو څخه وروسته septicemia منځ ته راځي. مايکرواورگانيزم هغه وخت بدن ته داخليږي کله چې ميوکس ممبران يا گريدلي پوستکى دهغه محيط سره چې ککړوي مخامخ شي چې انفکشن دناروغۍ سبب گرځي. البته داناروغۍ سيستميکي ناروغي ده کومه چې دادراري سيستم او دځيگر دوظيفوي اختلال سبب گرځي. هغه څاروي چې دsepticemia څخه ژوندي پاتې کېږي په پښتورگو کې يې اورگانيزم ځاى پر ځاى پاتې کېږي دکوم ځاى څخه چې اورگانيزم داونيو څخه تر مياشتو او ددې څخه اوږدې مودې لپاره خپلې خپريدنې ته دوام ورکوي.
دناروغۍ پټه دوره يا Incobution دليپتوسپروزس دناروغۍ پټه دوره د2-20 ورځو او يا کيداى شي چې ددې نه هم ډېره وي خو په اوسط ډول دعمومي ناروغۍ،پټه دوره 10 ورځې ښودل شويده. په خطر کې عمرونه :- ټول عمرونه حساس دي ليکن کلينيکي رنځ په ځوانو څارويو او حيواناتو کې او په ځوانو موږکانو کې او همدارنگه په بلاربو يا حامله حيواناتو کې ډير شديد دى.
دليپتوسپروزس نښې په انسان کې :- داپه ناڅاپي ډول سرخوږى ، لړزه ، شديدي تبه ، زړه بدوالى ، دعضلاتو درد او دسترگو سوروالي سره يوځاى ظاهريږى، کله چې داعلايم په انسان کې ښکاره شي نو په دې مرض کې عامل په وينه کې وي. په دې مرض اخته کسان 50% دادراري لارې علايم ښکاره کوي او په ادرارو کې پروتين ليدل کېږې .امکان لري چې 3-4 ورځى دنښې ښه والي وروسته meningitis  مغزي اختلال او دغاړى درد ليدل کېږې ولې امکان لري چې داعلايم ددوهمې هفتې په شروع کې ښکاره شي. 20% دمرض علايم دزيړى او قرنرى ( نصوارى رنگه ) دانې په جلد کې ليدل کېږي. دخوب راتلواو دتحريک دزياتوالي علايم دعضلاتو دانقباض سره ټول هغه علايم يا دلايل دي چې په Enchephalitis  دلالت کوي. په sedmentation ازمايښت کې په نخاع مايع کې امکان لري چې څوشکلي حجرې (poly morph  ) وليدل شي ولې په معمولې ډول سره يو خالص زياتوالى Meningo lymphosytis په  حجراتوکې ليدل کېږې. معمولا دبدن دمايعاتو په کشت ( زرعه ) کولو سره کوم عامل دمرض نه ليدل کېږې ،دمرض په اوله اونۍ کې امکان لري چې هندي خوگ ته دوينې دزرق له لارې تشخيص صورت ونيسي له دوهمې اونې څخه وروسته دمريض دوينې په سيروم کې دليپتوسپروزس تيترپارتن – لوړيږي او په هغه وخت کې چې دانسان تماس اوحيوان سره وي نودحيوان په وينه کې هم تيترپارتن لوړيږي. انسان دډيرو پراخو نښولرونکى دى، ولې بعضې اخته خلک کيداى شي چې نښې ونه لري. که چيرې دناروغۍ تداوى ونه شي ،کيداى شي چې دمريض پښتورگي خراب شي او meningitis منځ ته راشي دځيگر دوظيفوي اختلال او دتنفسي مشکلاتو منځ ته راتلل او لږکيداى شي مرگ منځ ته راوړي. مريضى معمولا دتبې او داسې نورو نښو سره شروع کېږې. ليپتوسپروزس کيداى شي چې په دوه مرحلو کې واقع شي د سردرد ، عضلاتودرد ، کانگې ، او اسهال سره مريض کيداي شي چې دلږ وخت لپاره ښه شي او دوباره مريض شي. که چيرته دوهمه مرحله واقع شي نوزيات امکان شته چې دمريض پښتورگي او ځيگر غير نورمال کېدل ولري او هم meningitis ولري همدارنگه دې مرحلې ته weils  ناروغي هم وايې. د meningeal  نښې په 50% مريضانو کې منځ ته راځي چې دmaningitis  معمولا په څو ورځو کې ختميږي مگر په تخميني توگه 1-2 اونۍ په بر کې نيسي دAnicteric  واقعاتو کې مرگ کم وي. دIcrieric ناروغۍ :- ليپتوسپروزس کيداى شي چې دوينۍ څخه وروسته دزيړي واقعاتو دواقع کيدونه 24-28 ساعتو پورې جلاشي همدارنگه اسهال ،قبضيت ،30% کانگې بى اشتهايې هم ليدل کېږي. Vveitis کيداي شي چې 2-10% واقع شي وروسته دمريض نه داسې راپورورکړ شويدى چې يو کال وروسته هم واقع کېږي چې دا واقع کيدنه د وروستي اختلات چې کولاى شي  تر کلونو پورې پاتې شي. Renal نښې چې په مريضانو کې تر 50% پورې ليدل کېږې عبارت دي له Azotomia, pyuria , Hematuria , او Oleguria  کيداى شي چې Leptospirosis په پښتورگي کې وليدل شي. دسږو اختلات د20-70% مريضانو کې واقع کېږې. دسيروټايپونو ددې بکتريا کلينيکي نښې مشخصې نه دي اگر چې بعضې څرگندونې په عمومي ډول په درې ډوله سيروټايپونوکې ليدل شويدي. برعلاوه دپورتنېو معلوماتو لپاره چې صحيح نښې ددې ناروغۍ او هم ددې ناروغۍ پيش رفته حالت ځانته معلوم کړو نو ضروري دى چې هغه علايم معاينه کړو کوم چې دليپتوسپروزس دمغلقوالي په واسطه منځ ته راغلي وي.
په کورني حيواناتو کې نښې :- په دوى کې کلينيکي نښې ډيرې مشخصې نه دي بعضې وخت اهلي حيوانات نښې نه لري .په سپو کې چې کوم راپورورکول شويدي عبارت دى له تبه ، کانگې ، دگيډې درد، اسهال ،خوراک نه کول ، زيات وزن بايلل ، دعضلاتو سختوالى ، دعضلاتو زيات درد ،او يا ددې توان نه لري چې puppies  وکړي  په عمومى ډول ځوان حيوانات نسبت زړوته زيات اخته کېږې. نښې يوځاى دتبى سردرد chills عضلاتو درد ، کانگې ، زيړى ، کم خوني ،او بعضې وخت دخارښ سره وي.
دناروغۍ عمومي نښې :- په غويانو کې حاد رنځ دتبې ،بى اشتهايې او حادي هيمولايتيکي انيميا په واسطه چې دزيړي او هيموگلوبين يوريا سره يو ځاى وي مشخص کېږې. زيړى عموما دوهمه او دريمه ورځ منځ ته راځي دمتيازو رنگ دروښانه سور څخه تر تور پورې وي که چيرې دوينې کمښت (Animia ) شديد،اووسي سالنډى کتل کيداي شي په شيدو ورکوونکو څارويو کې دشيدو توليد په شديد ډول ښکته راځي او دشيدو رنگ زيړ وي. دگردو بې کفايتي ديخنۍ احساس ،عضلاتي دردونه ، استفراق ،نارامي ،او دپوستکې او مخاطي غشاء څخه په کمه اندازه خونريزي ليدل کېږې. بلارب څاروي په عمومي توگه سقط جنين Abortion کوي. سقط شوي بچي عموما مړه تولد کېږې په ډير کمو واقعاتو کې سقط شوي بچي ممکن ژوندي تولد شوي وي، ولې ډېر ضعيفه او څوورځې وروسته له منځه ځي. دپلاسينتابنديدل ، metritis ، شنډوالى يا Infertility  عموميت لري ددې ناروغۍ په اثر دسقط جنين واقعات اکثره په اوړي او دمنې په لومړيو ورځو کې ليدل کېږي. دحرارت درجې لوړوالى 40.5-41ċ (Heamo globin uria ) بى اشتهايې او زيړوالى، ددې ناروغۍ دغوره نښو څخه شمېرل کېږي. کله کله ممکن دحرارت درجه ښکته لاړه شي ،درنځ دخپريدنې په وخت کې ممکن دمړينې اندازه پوره لاړه شي چې دمړينې فيصدي يې 20-45% پورې ده. په غويانو تحت حاد او مزمن شکلونه هم واقع کيداى شي په تحت حاد رنځ کې يې نښې ورته دي ليکن شدت يې لږدى، په مزمن شکل کې يې نښې دسقط دخپريدنې پورې اړه لري. پسونه او اوزې په عمومي توگه تحت کلينيکي او يا تحت حاد انفکشنونه لري ليکن په بشپړ ډول درنځ دخپريدنې راپورورکړل شويدى. په اسونو کې هيمولايتيک انيميا Heamolytic Anemia  ډېره لږه ده ليکن سقط او دسترگې دمخکيني ځاى التهاب Canjactivitis  ډير عموميت لري. هغه غواگانۍ چې دليپتوسپروزس ديو ټيپ څخه يې صحت موندلى وي دهماغه سيروټيپ په مقابل کې معافيت حاصلوي ولې که دليپتو سپروزس په کوم بل ټيپ ککړ شي نو دهغه په مقابل کې معافيت نه لري او ناروغي ددوهم ځل لپاره منځ ته راتلاى شي.
دمړينې څخه وروسته نښې يا Postmortom دمړينې څخه په وروسته معاينه کې نسجونو په زياته اندازه زيړرنگ اخيستى وي او وينه داوبو غوندې وي، مخاطي او سيروزي وينه بهيدنه ممکن په پراخه توگه موجوده اوسي په مثانه کې متيازې تور رنگ لري. ځيگر غټ شوى وي او پښتورگى پړسيدلى او تور نصواري رنگ يې اخستى وي. په مزمنو حالاتو کې پښتورگى ډير زيات سپين ټکى يا دCortex  دپاسه خړ رنگى خطونه ليدل کېږې.
تشخيصي مرستې يو هيمولايتيک بدلون دهيموگلوبين يوريا سره يو ځاى دحاد لپتوسپيروز وړانديز کوي ليکن دBabesiosis او نورو هيمولايتيکو رنځونو څخه بايد توپير وشي داورگانيزم مشخص کول په متيازو ،پلازما ،يا غړوکې دتورې ساحې مايکروسکوپي Dartfield Hicros او يا Huores cent Anti body  تخنيکونو په واسطه کيداى شي. سيرولوژيکې تخنيک دتشخيص يوه اطميناني لاره ده چې په حاد او کراره رغيدونکو حالاتو کې دسيروم نمونې چې د7-10 ورځو په فاصله کې اخستل شويدي دجگيدونکې ټايټر لپاره پلټل کېږې. ددې ناروغۍ تشخيص دنوروهغو ناروغېو په مقايسه چې سقط جنين يا Abortion  مينځ ته راوړي، مشکل دى په هر حال کلينيکي نښې او هغه آفات چې دحيوان په اتوپسي کې مشاهده کېږې او دseptecemia  په ناروغۍ کې دتشخيص کومک کوي. کله چې ددې ناروغۍ دتشخيص دشتوالي لپاره cheking کېږې نو دا ضرورى ده چې ترڅو هغه نور طبي حالتونه وپيژندل شي چې ددې ناروغۍ دنه تشخيص لپاره زمينه برابروي چې دا تبادل تشخيص دناروغۍ کيداي شي دډاکتر په واسطه ذکر شويدي. کيداى شي چې ددې ناروغۍ نښې دنوروناروغېو دکلينيکي نښو سره غلطې شي نو ددې لپاره چې په لابراتوار کې دوينې يا ادرارو دtest  نه استفاده کېږې او دتشخيص دنشتوالي لپاره کوم واقعې تر اوسه پورې نه دي ورکړل شوي.
تشخيص يا Diagnosis لپتوسپيروزونو دتشخيص لپاره مرضي مواد کشت کول دي او له هغه څخه دعامل دمرض تجريدول دي ،تر ټولو مهم په مشکوک حيوان کې دکلينيکي علايمو ليدل دي چې عبارت دي له :- meningitis, Hepatitis , Nephritis   او هغه تبې چې عوامل يې مشخص نه دي  دليپتوسپيروز عامل امکان لري چې په لومړۍ مرحله کې دمريض دوينې څخه ( دمريض حيوان ) او مغزي مايع څخه او په دوهمه مرحله کې دادرارو څخه تجريدولى شو. ليپتوسپيروزونه کيداى شي دمکروب ضد دوا دتطبيق څخه تر 11 مياشتو پورې وليدل شي .دمرض دتشخيص لپاره څوڅاڅکې وينه په حاده مرحله دمرض کې ده مرض دحيوان څخه اخيستل کېږې او بى دځنډه هغه تيوب ته flef chersmdium لري او نيمه جامد شکل لري کشت کېږې او کله چې مناسب وسط موجود وي نو مونږ مجبور يو چې وينې ته سوديم اوکساليت sodium oxalit واچوو او تر 11 ورځو پورې ورکې عامل ژوندي پاتې شي او دهغه حيواناتو وينه چې مشکوکې وي لابراتواري حيواناتو لکه موږک ، هندي خوگچې او داسې نوروته زرق کوو او څوورځې وروسته چې نوموړي حيوانات مړه يا مريض شو نو دحيوان دزړه څخه نمونه اخلو او ټسټ کوو يې. په هغه حالتونو کې چې حيوان دنورو مکروبئ ناروغېو څخه پاک وې نو کولاى شو چې په مستقيم ډول دادرارو او ويني دمکروسکوپي معايناتو يه واسطه دليپتوسپيروز دناروغۍ تشخيص وکړو. ليپتوسپيرونه کولاى شو دناروغۍ په اوله هفته کې دوينې څخه او په دوهمه هفته کې دادرارو او ددريمې هفتې څخه وروسته دعلايمو دښکاره کيدنې نه تر 11 ورځو پورې دنخاعي مايع دسنتر فيوج کولو څخه دتورې ساحه دمايکروسکوپ په وسيله ووينو. ددې ناروغۍ عامل کيداى شي په مستقيمه توگه دوينې ، ادرار ،او نخاعي مايعناتو دکلچر کولو په وسيله دغوښې او سوي دوينې څخه لاس ته راغلى سيروم کې جدا کړى شي، لکه څنگه چې مخکې اشاره ورته وشوه ليپتوسپيرونه دادرار قلوي يا خنثى محيط ته ترجيح ورکوي. هندي واړه خوگان دصفاک دلارې دليپتوسپيروزس دعامل په ترزيق کولو سره له يوې هفتې څخه وروسته يو شمېر نښې لکه دتبې منځ ته راتلل او زيړى له ځانه ښايې او کولاى شو دليپتوسپيروز عامل ددې حيوان دځيگر ، پښتورگي او يا دوينې دکلچر څخه په لاس راوړو. سپين موږکان که واړه وي او که غټ وي کيداي شي مخکې وختونو کې ددوى په گروپونو کې ناروغي منځته راغلى وي نو ددې ډول آزموينو لپاره مناسب نه شمېرل کېږې. دليپتوسپيروزس دناروغۍ دورځني تشخيص Agglutination tests  دمعاينې په وسيله ترسره کېږې. په دې طريقه کې دحيوان سيروم Agglutination test  ژوندى وي او که مړوي دفورمال په وسيله ترسره کېږې ( دايکيتروهيموراجيک دکشت څخه استفاده کېږي ) او غلظت يې دلمړنۍ هفتې څخه وروسته کيداي شي لوړشي .دAgglutination test  معاينات بايد دمنفى سيروم په وسيله کنترول او مقايسه شي. لابراتواري نمونې ددې ناروغۍ دتشخيص لپاره متيازې يا پلازما او په فورمالين کې تثبيت شوي تازه پښتورگى او ځگر لابراتورو،ته ليږل کېږې.
تفريقي تشخيص :- دليپتوسپيروز ناروغي بايد دAnaplasmosis, theleriasis  او دBabesiosis او همدارنگه دمسوپسم په پسونو کې سره توپير لري. پيشگويې يا prognosis  :- په انسان کې دليپتوسپيروزس prognosis  په دوه عواملو پورې اړه لري يوه مدت دمريضى ده او بل دمريض عمومي حالت يا وضيعت دى څيړونو ښودلې ده په 1978 کال کې په 110 مريضانو کې، په امريکا کې 4-5% په سلو کې مړينه ورکړيده او دسن يا عمر مسله په دې مريضۍ کې مهم رول لري چې په مزکزوکې 51 کلنى کې 54% څخه پورته او 50 کلنۍ څخه وروسته 10% څخه کم تر ښودل شويدي. پتوژن ليپتوسپيرونونه چې پرمختللې وي زيړي ته ورته علايم لري او په هغه ناروغانو کې چې دزيړي نښې نه ښايې په هغوى کې تلفات کم وي. او په داسې حال کې چې ددې بيمارۍ له کبله چې کوم ناروغان دزيړي نښې ونه ښايې 15-45% له منځه تللي دي. هغه اشخاص چې ددې ناروغۍ له کبله په پښتورگو کې داوږدې مودې لپاره زخمونه ولري پيش بينى يې ښه ده. او کيداى شي چې علايم دهيمولاتيک مجران څخه دمخه بېل شي، نو prognosis يې ښـه دي.
ماخذونه ١_نظيمي شفيع الله   لکچر نوټ    ننګر ها رپوهنتون  وترنر ى  پوهنځي  کــــــال    ١٣٨٤  مخونه   ٤٤-٤٥ ٢_ي اي کــــــــوکيـــــــــالوف   وترنري مايـــــــــــــکر بيولوژي      مســــــــــــــــکو    کــــــــال     ١٣٦٥ هجري شمي   مخونه   ٢٥٤-٢٦٥ ٣_سمسور عبدالقادر  د پسونو دعــامو ناروغيو پيژندنه او تــــــــــــداوي کـــــــــال     ١٣٧٣ مخـــــونه  ٦٠-٦٣. ٤_دوست_دوست محمد_مايکربيلوژي  کال ١٣٧٩ ه ش  طب پوهنځى  مخونه ٥_١٠_١٢_٢٠_٢١ ٥_حليمي_ډاکترمحب الله _عملي لارښود درېمه برخه _کال ١٩٩٥_م اکتوبرمخونه ٧٤_٧٥ ٦: حسني طباطبائي  عبدالمحمد  ( بيماري هاي بکتريايي دام)   دانشګاه تهران   کال ١٣٨٠ صفحات  ١٦٨-١٧٧
امام بخاري
امام بخاري رحمه الله نوم محمد بن اسماعيل بن ابراهيم بن المغيره بن بردزبه الجعفی البخاري دی .کنيت يې ابوعبدالله،د صحيح البخاري ليکوال اوپه تاريخ او تفسير کي هم ښه نوم لري.
لوړجديې بردزبه دی،حافظ ابن حجر رحمه الله دفتح الباري په مقدمه ص ۴۷۷ کي دباپه زور،دراء په غړوندي،ددال په زېر،دزاء په غړوندي چي وروسته ترې زوردرلودونکې باء اوترهغه وروسته هاده،ليکلي دي، همدايې مشورشکل دی ځينويې بل شکل هم بيان کړی.
برزدپه فارسي کي دبخاری داوسېدونکوپه اصطلاح کروندگرته ويل کيږي،دی فارسي زبانه مجوسي ؤچي همدايې دخپل پلاردين ؤاوپرهمدې وفات شوخومغیره د بخارا دوالي، يمان جعفي په هڅومسلمان شونوهمده ته يې نسبت وشو،اوپه جعفي يادشودادهغه چادمذهب پربنا چي وايي کوم څوک چي ديوچاپه لاس مسلمان شي ولاء يې هم دهغه ده اونسبت يې هم هغه ته کيږي،له همدې کبله امام بخاري رحمه الله هم په امام ابوعبدالله الجعفي سره ياديږي.
دابراهيم بن مغيره په اړه علماؤاوتاريخ پوهانوڅه نه دي ويلي،دهغه داحوالوپه اړه چوپ دي،حافظ ابن حجررحمه الله هم دفتح الباري په مقدمه کي داخبره ذکرکړې ده. خودامام بخاري رحمه الله پلاراسماعيل له هغوعلماؤڅخه ؤچي علم يې له عمل سره يوځای کړی ؤنوموړی دښې حافظې اوښې پوهي څښتن ؤ.
ابن حبان رحمه الله په خپل کتاب الثقات کي دڅلورمې طبقې سړی بللی،له امام مالک رحمه الله اوحمادبن زيد رحمه الله څخه يې احاديث روايت کړي،له ابن مبارک رحمه الله سره يې روغبړکړی اوروايت يي ورڅخه کړی دی. له احمدبن جعفر، نصربن علي اونوروڅخه يې هم احاديث روايت کړي دي.
ښه شتمن اومتقي شخص ؤ،دمرگ پروخت يې ويلي ؤ زه په خپله شتمني کي شکمن درهم نه وينم،دامام محمدرحمه الله دشاگرد امام ابوحفص کبيرملگری،دوست اودمرگ پر وخت وصي ؤ.
دامام بخاري رحمه الله زوکړه اوټاټوبی :
بخاریٰ دمنځنۍ اسيامشهوراوپېژندل شوی ښاردی چي په پخواني ماوراء النهر(اوسني ازبکستان) کي واقع دی. داښاردفقهاؤ،سترومحدثينواوفاضلانومرکزاومعدن ؤ. په دې ښارکي په دومره گڼ شمېرفقهاء ،محدثين او فاضلان تېرشوي چي دهغوئ ټولويادول امکان نه لري او داهرچاته څرگنده ده.
دامام بخاري رحمه الله روزنه،زده کړه اولومړنۍ سماع
پلاريې اسماعيل دده په ماشومتوب کي وفات شو،نو روزنه يې خپلې مورپرغاړه واخيسته،په ماشومتوب کي په سترگوړوندشو،په دې يې مورچي يوه پرهېزگاره عالمه اوهوښياره مېرمن وه ډېره خفه شوه،نوله خدای Y څخه يې په ډېروشپوکي دعاوې غوښتې چي په خپله مهرباني سره يې دزوی سترگې ورته روغې کړي .يوه شپه يې ابراهيم علیه السلام په خوب وليدچي دې ته يې وويل:ای مېرمنې! ستادډيرودعاؤپه برکت الله Y ستادزوی سترگې جوړي کړې،که گوري سهاريې دزوی محمد سترگې جوړي دي.
محمددخپلې مورپه تربيه کي په خپل ښارکي لوی شو. قرآن کريم اولومړنۍ زده کړې يې په ښوونځي کي وکړې ، دلومړنيوزده کړوتربشپړولووروسته له ښوونځي نه فارغ شو.داوخت يې عمر۱۰ کاله ؤ. څرنگه چي له ښوونځي فارغ شونودخپل ښارمحدثينوته به دحديث اورېدولپاره ورتلی اوله امام داخلي رحمه الله څخه يې دحديثوپه زده کړه پيل وکړ.
يوه ورځ دامام داخلي رحمه الله په درس کي ناست ؤ،هغه شاگردانوته حديث بيان کړل اوويې ويل : سفيان عن ابی الزبيرعن ابراهيم،نوبخاري ورته وويل : ابوالزبيرله ابراهيم څخه روايت نه دی کړی،نوداخلي خوشکه ورته وکړه اودده خبرې ته يې پام ونه کړ. بخاري رحمه الله ورته وويل : خپل ليکل شوی کتاب دي که درسره وي وگوره،کورته ولاړاو هغه يې وکوت،چي راستون شوويې ويل : هلکه! صحيح صورت يې څه ډول دی؟ ده ورته وويل :دازبیربن عدی عن ابراهيم دی،نوقلم يې ورواخيست اوخپل کتاب يې تصحيح کړ،اوورته ويې ويل : رښتيادي وويل. نوخلک ددې نوي ځوان ياداوحافظې ته حيران شول اوبخاري په هغه وخت کي ديوولسوکالوؤ.
الله Y امام بخاري ته غيرمعمولي حافظه وربخښلې وه، له ماشومتوب څخه يې له حديثوسره مينه وه،په ۱۶ کلنۍ کي يې دابن مبارک رحمه الله اووکيع دحدیثوکتابونه ياد کړي ؤله خپلې موراومشرورواحمدسره دحج په نيت مکې مکرمې ته ولاړ،موراومشروروريې بيرته بخارا ته راستانه شول خوامام بخاري رحمه الله دحديثودزده کړې لپاره په مکه کي پاتي شو،دحرمينواونورومشايخوڅخه يې حديث اونوراسلامي علوم زده کړل،هلته يې دوه کاله تېرکړل،په مدينه منوره کي يې درسول اکرم r دروضې خواته په سپوږميزوشپوکي دقضاياالصحابة والتابعين په نوم یوکتاب اويوتاريخ وليکه،هغه مهال د۱۸ کاله ؤتر دې وروسته بخارا ته راستون شو.
دحدیثونودزده کړې لپاره دامام بخاري رحمه الله سفرونه او دهغه استادان :
تردې وروسته امام بخاري رحمه الله دحديثونو اونبوي علومودزده کړې لپاره په سفرونوپيل وکړ،په دې لړکي گڼو اسلامي هيوادونواوښارونوته ولاړچي ديادونې وړيې شام ،بلخ،مصر،جزيره اونوردي،يوازي بصرې ته څلورځله ولاړ څــوکاله يې په حجازکي تېرکړل اوڅو څو وارې يې کوفې او بغدادته هـم سـرورښکاره کړ. ددې سفرونوپرمهال له ډېرو ستونزو،کـړاؤنو اوسختيوسره هم مخ شوخوداټول يې په ډېـرزغــم اوصبر سره وگالل،په دې لارکي چي له هرڅومره ناخوالو سره لاس اوگرېوان شو ټول يې په ورين تندي وزغمل. په دې سـره يې دخــدای Y له دربارنه دثواب اواجرهيله درلوده،تردې چي دهمــدې مشکلاتودزغملوپه پايله کي دخلکـولپـاره ترقيامته امام اوپيشواشو.همدارازد خدای Y اوخلکوپه منځ کي مقبول اومحبوب شو. الهي آيت دی :
انه من يتق ويصبرفان الله لايضيع اجرالمحسنين
ژباړه : بې شکه څـــوک چي تقوی وکړي اوصبرولري،نوپه تحقيق سره الله Y دنيکوخلکواجرنه ضائع کوي.
وېشنيزه:اسلامپوهان
چکي ژبه
چېکي ژبه( په چيکی: Český jazyk ) د لوېديځی سلاوی ژبو څخه يوه ژبه ده چی د اروپا په مرکزکی ويل کېږی. دغه ژبه د چيک د جهوريت رسمی ژبه ده. چيکی ژبه هم په سلواکيا، پولنډ، اوکراين رومانيا ، کاناډا او امريکا کی ويل کېږی. چيکي ژبه ادبي او محاروي فورم ( شکلونه ) لري. ادبی ژبه په ورځپانه، تيلويزيون او راديو کی استعمالېږی. چيکی ژبه د ۲۰۰۴ کال څڅه د اروپا د مشترکو هېوادو رسمی ژبه ده.
تاريخ
د چيک په هيواد کی د ۹ پيړی څخه تر ۱۱ پېړی پورې په ادبيات کی پخوانی سلاوی ژبه کارېده. هغو ژبو د خاض ليکنی څخه کار واخيست. هغه ليک په اوس وخت کی د هلاهوليڅې ( Hlaholice) په نوم يادېږی. د کونستانتين ژوند تر ټولو پخوانی کتاب دی چی په پخوانی سلاوی ژبه کی ليکل شوی دی. د ۱۱ پېړی څخه د چيک په هېواد کی مذهبی کتابونه ليکل کېده. په ۱۳ پېړی کی لمړی چېکي کتابونه وليکل شول. د داليميل د پېښو کتاب لمړی کتاب دی چی په چيکی ژبه کی په ۱۳۱۴ کال کی وليکل شو. په ۱۵ پېړی کی د چيکی ژبی د سم ليک د يان هوس لخوا اصلاح شو. یان هوس د پوهنتون استا‌ذ او کشيش وو چې د چيکی ژبې ليکنه يې آسانه کړه. د هوس مذهبی کتابونه په چيکی او لاتيني ژبې کی وليکل شول. په ۱۶ پېړی کی د چيک ادابيات اوج ته ورسېدل. په ۱۶۲۰ کال کی د چيک اشرافو د اطريش د حکمران په خلاف قيام وکړل. د چيک اشرافیان د اطريش د پوځ لخوا ماته وخوړله او د چيک علما مجبور شول چی بهر ته ولاړ شی. په دی وخت کی د اطريش حکمرانانو د چيک پر خلکو ظلمونه کول او د چيک کتابونه يې په اور کی سوخول. مهم کتابونه يوازې په آلمانی او لاتين ليکل کېده. په ۱۹ پېړۍ کی د چېک د ژبی ترقی بیا پېل شوه. د چېک ژبه بوهانو د سلاوی ژبو د الفاظو په مرسته غنی کړه. مثلا : د چېک کلمه (vzduch ) په پښتو هوا د روسی ژبه څخه چېکي ژبه ته راغلی ده. د هغه وخت تر ټولو مشهور ژبه پوه یوسیف یونگمان ( ۱۷۷۳ـ۱۸۴۷ ) وو. یوسیف یونگمان نوی چېکي کلمې جوړې کړې او د سلاوی ژبو د کلمو په مرسته یی چېکي ژبه غنی کړه. د دی په سبب هر چېک په سلواکی، پولندی، سربی او روسی کلمو پوهېدلای سی. چېکي- آلمانی قاموس او د چېک د ادبیات تاریخ د یوسیف یونگمان تر ټولو مشهور کتابونه دی. په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا تر تاسیسولو وروسته چېکي ژبه د عمومی ژوند ټول سیمو ته وغزېده. په اوس وخت کی چېکي ژبه د گلوبالیساتیون (Globalization ) په سبب د انگلیسی کلمو څخه غنی کېږی.
چېکي ژبه
چېک ژبه تل په لمړنی څپه (هجا ) کی اکڅنت لری.د دغه ژبه پنځه د علت توری او ۲۴ بی رغه توری لری. د گرامر په مطابق چېکي ژبه د حال زمانه، راتلونکی زمانه ، تیره زمانه، دری گرامری نسلونه ( مذکر، مونث او منځنی جنس )، ۷ گرامری حالتونه، مفرد او جمع لری. د چېکي ژبه د کلمو ردیف ( مبتدا - فعل ـ خبر ) دی.
د گرامر نسلونه
چېکي ژبه دری گرامر نسلونه لری.
د جمله جوړول
( زه = مبتدا، یم = فعل، شاگرد / شاگرده = خبر ) (د پښتو د کلمو ردیف)
د چېک د لاتین الفبا
!Letter !Name !IPA value !A a !Á á !B b !C c !Č č !D d !Ď ď !E e !É é !* Ě ě é s háčkem !F f !G g !H h !Ch ch !I i měkké í !Í í dlouhé měkké í !J j !K k !L l !M m !N n !Ň ň !O o !Ó ó !P p !Q q !R r !Ř ř !S s !Š š !T t !Ť ť !U u !Ú ú ú s čárkou !* Ů ů !V v !W w !X x !Y y krátké tvrdé í !Ý ý dlouhé tvrdé í !Z z !Ž ž
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:د لويديځ سلاوي ژبې
پکتیا غږ راډیو
د پکنیا غږ راډیو دا راډیو په پکتیا ولایت کې یوه فعاله راډیو ده، چې په ۱۳۸۵ کال کې د ارواښاد محمد ضیا ارمان له لوري رامنځته شوه ، چې د سهار له اوو بجو څخه د شپې تر لسو بجو پورې خپرونې لري. دا راډیو په خپلو اعلانونو تمویلېږي او شل تنه په کې په کار بوخت دي، چې ۵ تنه یې نجونې دي.
ميل می ۸
ميل می ۸ (په روسی:Ми-8) یوه روسی وړونکي هلیکوپتر دی. دغه هلیکوپتر د نړی تر ټولو زیاته برخه هلیکوپتر جوړوی. دغه هلیکوپتر د کازان په ښار کی په تاتارستان کی د هلیکوپتر جوړولو شرکت (په روسی: Казанский вертолётный завод)لخوا جوړېږی. میل می-۸ د پوځونو لپاره او د غیر پوځی اسعمالونکی لپاره جوړېږی.
تاریخ
میل می ۸ په ۱۹۶۱ کال کی طرح شو. لمړی الوتنه يی په ۹ یولیو ۱۹۶۱ کال کی عملی شوه او شوروی پوځ دغه هلیکوپتر ځخه په رسمی ډول په ۱۹۶۵ کال کی کار واخیست. میل می ۸ د مختلفو هېوادونو لخوا استعمال شوی دی.
څمکني غږ راډیو
څمکني غږ راډیو دا راډیو په پکتیا کې یوه فعاله راډیو ده، چې په ۱۳۸۵ کال کې د ارواښاد محمد ضیا ارمان له لوري رامنځته شوه ، چې د سهار له اوو بجو څخه د شپې تر لسو بجو پورې خپرونې لري. دا راډیو په خپلو اعلانونو تمویلېږي او شل تنه په کې په کار بوخت دي، چې ۵ تنه یې نجونې دي.
بادي توربین
سمندري بادي توربین هغه لوی ماشینونه دي چې په سمندرونو کې د باد د انرژۍ څخه د برېښنا د تولید لپاره درول کیږي. دغه تورینونه باد-پکې ته ورته وزرونه لري چې د باد د جریان پوسیله څرخې او په پکه پورې تړلی ډاینمو په خوځښت راولي چې د بریښنا د جریان سبب کیږي.
۷۸۶ (عدد)
۷۸۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۸۵ څخه  مخکي او د ۷۸۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۸۶:
سرچينې
وېشنيزه:۷۸۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
خمس
خمس د څښتن په لار کې د غنیمت (هغه مال چې له کفارو څخه په جگړه کې ونیول شي) له مال څخه د پینځمې برخې ورکول دي، لکه څرنگه چې په سپېڅلي قرآن کې څښتن تعالی فرمایي: او همدا له هغو څو بډوالو (اختلافاتو) څخه یو دی، چې د شیعه او سنیانو ترمنځ شته. سنیان (اهل سنت او جماعت) لارویان پدې گروهه دی، چې ددې مال ورکړه یواځې د غنیمت په مال کې روا ده، مگر شیعه گان بیا وایي، چې دا ورکړه په ټولو اموالو کې اړینه ده.
د شیعه گانو نظر د خمس په اړه
د دولس اماي شیعه گنو په وړاندز خمس په شپږ برخو وېشل لاندینیو برخو وېشل کېږي:
سرچینې
وېشنيزه:د اسلام وییپانگه وېشنيزه:حدیث وېشنيزه:قرآن وېشنيزه:فقه وېشنيزه:شریعت
د ټيټو او سټالین بېلوالی
د ټیټو-سټالین انشعاب یا د یوګسلاویا-شوروي انشعاب له دویمې نړیوالې جګړې را وروسته کلونو کې د یوګسلاویا او شوروي اتحاد د سیاسي مشرانو هر یوه جوزیپ بروز ټیټو او جوزیف سټالین تر منځ د شخړو د اوج ټکی و. که څه هم دا انشعاب د دواړو لورو له خوا د ایدیالوژيکي شخړې په توګه وړاندې شوه، خو دا شخړه په همغه اندازه په بالکان کې د جیوپولیټیکي مبارزې محصول وه چې په هغه کې البانیا، بلغارستان او په یونان کې کمونیسټي یاغیان شامل و، کوم چې د یوګسلاویا ټیټو له هغوی ملاتړ کاوه او شوروي اتحاد په پټه ورسره مخالفت کاوه.
له دویمې نړیوالې جګړې را وروسته کلونو کې، یوګسلاویا د خپلو اقتصادي، کورنیو او بهرنیو تګلارو موخې تعقیب کړي، چې د شوروي اتحاد او د ختیځ بلاک د متحدینو له ګټو سره همغږې نه وي. په تیره بیا، یوګسلاویا هیله درلوده چې خپل ګاونډی هېواد، البانیا د یوګسلاویا له فدراسیون سره یو ځای کړي. دا کار د البانیا په سیاسي مشرتابه کې د ناامنۍ د فضا د رامنځته کېدو او له شوروي اتحاد سره د کړکېچ د ډېریدو لامل شو، کوم چې هڅه یې کوله له یوګسلاویا سره د البانیا د یو ځای کېدو مخه ونیسي. د شوروی اتحاد بر خلاف د یونان له کمونیست یاغیانو نه د یوګسلاویا ملاتړ، سیاسي اوضاع لا پسې پیچلې کړه. سټالین هڅه وکړه چې یوګسلاویا تر فشار لاندې ونیسي او د هغه تګلارې د یوې واسطې په توګه د بلغارستان له خوا تعدیل کړي. کله چې په ۱۹۴۸ ز کال کې د یوګسلاویا او شوروي اتحاد تر منځ شخړه علني شوه، نو په ختیځ بلوک کې د واک پر سره د جګړې د اغېزې د تصور د مخنیوي په خاطر د یوې ایډیالوژيکې مناقشې په توګه انځور شوه.
دغه انشعاب د یوګسلاویا په کمونیست ګوند کې دننه د پاکولو د دورې (Informbiro period) پیل و. دغې چارې د یوګسلاویا په اقتصاد کې د پام وړ اختلاف رامنځته کړ، کوم چې پخوا په ختیځ بلاک پورې تړلی و. همداشان دا شخړه د شوروي د نږدې ترسره کېدونکې تیري او ان له شوروي سره د نږدې پوځي لوړپوړو مشرانو له خوا د کودتاه د کېدو د ډار لامل هم وګرځېد، هغه ډار چې په پولو کې د زرګونو پیښو او د شوروي او د ملګرو له خوا یې د سازمان شوو تیریو په مټ لا پسې پیاوړی شو. کله چې یوګسلاویا د شوروي اتحاد او ختیځ بلوک له مرستو نه محروم شوی و، نو یې د اقتصادي او پوځي مرستو لپاره د امریکا متحده ایالاتو ته مخ ور واړاوه.
د نړیوالې دویمې جګړې په درشل کې د ټیټو-سټالین شخړه
د نړیوالې دویمې جګړې په درشل کې، د شوروي اتحاد د متحدینو او د شوروي د مشر جوزیف سټالین هیله دا وه تر څو شوروي ډوله نفوذ د شوروي جمهوریتونو له پولې هاخوا هم پراخ کړي او د جوسیف بروز ټیټو په مشرۍ د یوګسلاویا د کمونیست ګوند (KPJ) او په تبعید کې د یوګسلاویا د حکومت چې د یوګسلاویا د پاچا پیټر دوم له خوا یې مشري کېده سره ښکر په ښکر کړي، چې دې کار د ټیټو او سټالین تر منځ اړیکې پسې پیچلې کړي.
متفقینو ځواکونو د ۱۹۴۱ ز کال د اپریل په ۶مه د یوګسلاویا پر سلطنت برید وکړ. دا هېواد ۱۱ ورځې وروسته تسلیم شو او حکومت بهر ته وتښتید او سمدستې په لندن کې ځای پر ځای شو. نازي جرمني، فاشیستې ایټالیا، بلغاریا او هنګري د دې هېواد برخې له ځان سره وصل کړي. پاتې برخې یې په لاندې ډول سره ووېشل شوې: چې زیاتره یې د کرواسي د خپلواک دولت (NDH) په توګه سره را ټولې شوي، هغه ګوډاګی دولت چې د جرمني او ایټالوي ځواکونو له خوا ساتل کېده، په داسې حال کې چې د هېواد پلازمینه بلګراډ د جرمني له خوا په اشغال شوې سیمه صربستان کې پاتې وه. شوروي جمهوریتونو اتحاد چې لا تر اوسه پورې د مولوتوف-ریبنتروپ تړون ته درناوی لري، خپلې اړیکې یې د یوګسلاوي له دولت سره پرې کړي او د خپلو اطلاعاتي شتمنیو له لارې د کرواسي په خپلواک دولت کې له KPJ نه خپلواک د یوه نوي کمونیستي سازمان پر جوړولو پیل وکړ. شوروي اتحاد همداشان په ضمني ډول د بلغاریا د کارګرانو د ګوند نوي تشکیلات تصویب کړل. په تېره بیا، د ګوند نوی تشکیلاتي جوړښت او عملیاتي قلمرو له بلغارستان سره د یوګسلاوي د ځمکو الحاق ته تنظیم شو. شوروي اتحاد یوازې د ۱۹۴۱ ز کال په سپټمبر کې وروسته له هغه چې متفقینو پر شوروي اتحاد تیری وکړ، د KPJ له خوا د مکررو لاریونونو نه وروسته یې خپل ملاتړ له دا ډول کړنو څخه بیرته واخیست.
د ۱۹۴۱‍ ز کال په جون میاشت کې، ټیټو د متفقینو د اشغال پر وړاندې کمنټرن او سټالین ته د خپلو قیامونو د پروګرامونو په اړه خبر ورکړ. که څه هم، سټالین د یوګسلاویا د پارتیزانو له خوا د کمونیست سمبولونو په ځای کارونه ستونزمن ولید. دا په دې خاطر و چې سټالین له بریتانیا او متحده ایالاتو سره خپل اتحاد د متفقینو له خوا د «دیموکراتیکو ازادیو» د له منځه وړلو برخلاف اړین لیده. له همدې امله سټالین احساس کړه چې د متفقینو تر اشغال لاندې اروپا کې کمونیست ځواکونه په حقیقت کې د دیموکراتیکو ازادیو د بیرته را ژوندي کولو د مبارزې لپاره دنده لري- ان که د لنډ مهال لپاره هم وي. د یوګسلاویا له نظره، دا په دې معنی وه چې سټالین له KPJ څخه هیله درلوده تر څو په تبعید کې پروت دولت د بیرته راوستلو لپاره وجنګیږي. د ډګروال درازا میهایلوویچ په مشرۍ د یوګسلاویا د سلطتني پوځ پاتې شونو چې چیتنیک ورته ویل کېدل لا له پخوا نه تخت ته د دویم پیټر پاچا د راوستلو لپاره هلې ځلې کولي.
د ۱۹۴۱ ز کال په اکټوبر کې، ټیټو له میهایلوويچ سره دوه ځلې وکتل تر څو هغه ته له متفقینو سره د ګډې مبارزې وړاندیز وکړي. ټیټو هغه ته د پارتیزن ځواکونو د لوی درستیز چوکۍ وړاندیز کړه، خو میهایلوویچ هغه رد کړه. د میاشتې په پای کې، میهایلوویچ وویل چې کمونیستان ریښتیني دښمنان دي. په لومړي سر کې د میهایلوویچ چیتنیک ځواکونه په ورته وخت کې هم د متفقینو او هم د پارتیزانو پر وړاندې وجنګیدل، خو له څو میاشتو وروسته هغوی د پارتیزانو پر وړاندې له متفقینو سره همکاري پیل کړه. د نوامبر تر میاشتې پورې، پارتیزانو د چیتنیک پر وړاندې جګړه کوله په داسې حال کې چې مسکو ته به یې د شوروي د هغو پروپاګنډو په اړه خپل اعتراضونه لیږل چې له مهیایلوویچ نه به یې ستاینه کوله.
په ۱۹۴۳ ز کال کې، ټیټو د یوګسلاویا د ملي ازادۍ لپاره د فاشیستانو ضد شورا (AVNOJ) د ټولې یوګسلاویا لپاره د یوه مشورتي او قانون جوړونکي پلاوي په توګه بدل کړ، په تبعید کې پروت دولت یې محکوم کړ او هېواد ته یې د پاچا راستنیدل ممنوع وګرځاوه. دغه تصمیمونه د شوروي د هغې ښکاره سپارښتنې په خلاف و چې ټیټو ته یې امر کړی و چې له پاچا پیټر او د هغه له بتعیدي دولت سره دښمني و نه کړي. سټالین په هغه وخت کې، د تهران په کنفرانس کې و او دا ګام یې د شوروي د جمهوریتونو له اتحاد سره خیانت باله. له ۱۹۴۴ تر ۱۹۴۵ کلونو پورې، د اروپا د کمونیست مشرانو لپاره سټالین نوې لارښوونې وکړي تر څو له بورژوازي سیاستوالو سره ایتلافونه رامنځته کړي، چې دا خبره په یوګسلاویا کې هېڅ نه واوریدل شوه. دغه شاک هغه مهال لا پسې پیاوړی شو چې د یوګسلاوي د لنډمهاله حکومت مرستیال ولسمشر، ایډوارډ کاردلج ته د سټالین له خوا د سلنو تړون (Percentages Agreement) افشاء شو. دا تړون چې د سټالین او د بریتانیا د لومړي وزیر وینسټون چرچیل تر منځ د ۱۹۴۴ کال د مسکو کنفرانس په مهال لاسلیک شوی و، د ختیځې اروپا هېوادونه یې د انګریزې او شوروي د نفوذو په دوو برخو سره وېشلې وو، چې یوګسلاویا هم د دې دواړو تر منځ په مساوي بڼه وېشل شوې وه.
په ټریسټ او کارینټیا کې ځمکني اختلافات
د جګړې په وروستیو ورځو کې، پارتیزان ځواکونو د اطریش د کارینټیا سیمې ځینې برخې ونیولي او له جګړې مخکې د ایټالیا خاورې پر لور ور روان وو. په داسې حال کې چې لویدیځو متحدینو ګومان کاوه چې دا کار د سټالین له خوا ترتیب شوی، خو هغه په حقیقت کې ورسره مخالفت وښود. په ځانګړې توګه سټالین د شوروي د ملاتړ لرونکي اطریشي حکومت چې مشر یې کارل رینر و ډاریده او ډار یې له دې اړخه وه چې کېدای شي له متحدینو سره د ټریسټ پر سر پراخه جګړه پیل شي. سټالین سمدستې ټيټو ته امر وکړ چې له کارینټیا نه په شاتګ وکړي او پارتیزان ځواکونو هم د هغه دا امر پر ځای کړ.
د همدې په شاتګ باوجود هم یوګسلاویا د ایټالیا او اطریش پر وړاندې خپلې ادعاګانې وساتلي. د ایسټریا د جزیرې په شمال لویدیځه برخه او د ټریسټ د ښار شاوخوا کې ځمکني اختلافونه د دې لامل وګرځېدل چې له ایټالیا سره د سولې تړون تر ۱۹۴۷ ز کال پورې وځنډیږي او د ټریسټ ازاده سیمه رامنځته شي. دې کار ټیټو راضي نه کړ ځکه چې هغه د ټریسټ او کارنیټیا شاوخوا پولو په اړه د بیاکتنې په لټه کې او لویدیځ متحدین یې دې اړ کړل چې د یوګسلاویا له خوا د دغې سیمې د نیولو د مخنیوي لپاره هلته په ټریسټ کې یو کنډک ځای پر ځای کړي. د ټریسټ د نیولو لپاره د ټیټو پرله پسې ټینګار د سټالین له خوا د ایټالیا کمونیست ګوند ته یو شرم ګڼل کېده.
سنګاپور
سنګاپور (sɪŋ(ɡ)əpɔːr) په رسمي توګه د سنګاپور جمهوریت، په سمندري سویل ختیځې اسیا کې یو خپلواک ټاپو ښاري دولت دی. د استوا په شمال کې د جغرافیايي عرض البلد په یوې درجه کې (۱۳۷ کیلومټره یا ۸۵ مایله) پروت دی، چې د مالایا ټاپو وزمې سویلي څنډه کې، په لویدیځ کې د مالاکا تنګی، په سویل کې د ریاو ټاپو (اندونیزیا) سره پروت دی.
د دې هېواد خاوره له یوې اصلي ټاپو، ۶۳ خوروورو ټاپوګانو او له یوې لرې ټاپو څخه جوړه ده، چې د ځمکې مساحت یې د هېواد د خپلواکۍ راهیسې د پراخو پروژو په پایله کې ۲۵٪ ډېر شوی دی. دا هېواد په نړۍ کې درېیم ګڼ نفوس درلودونکی هېواد دی.
سنګاپور د ګڼ کلتوري نفوس په درلودلو سره او د کلتوري هویت د درناوي د اړتیا له مخې څلور رسمي ژبې لري: انګلیسي، مالایي، ماندارین او تامیل. عصري سنګاپور په ۱۸۱۹ کې د سر سټامفورډ رافلس له خوا د برتانیوي سترواکۍ د سوداګریزې پوستې په توګه تاسیس شو.
لرغونی سنګاپور
په ۱۲۹۹ ز کال کې، د مالایي د تاریخچې له مخې، د سنګاپور پاچاهۍ په ټاپو کې د سنګ نیلا اوتاما له خوا تاسیس شوه. که څه هم د مالایي تاریخچې د وړاندې شویو تاریخي حسابونو تاریخ، د علمي بحثونو موضوع ده. سره له دې د بېلابېلو اسنادو څخه څرګنده شوه چې سنګاپور په ۱۴ پېړۍ کې، چې په هغه وخت کې د Temasek په نوم  پېژندل کېده، د دواړو د ماجپاهیت سترواکۍ او د سیامي پاچاهۍ تر نفوذ لاندې سوداګریز بندر و، او د اندوسفیر یوه برخه وه.
حکومت او سیاست
سنګاپور د ویسټ منسټر سیسټم پر بنسټ یو پارلماني جمهوریت دی. د سنګاپور اساسي قانون د هېواد تر ټولو ستر قانون دی، چې د حکومت جوړښت او مسوولیت جوړوي. ولسمشر د دولت مشر دی او د خپلو وزیرانو په سلا اجراییوي واک کاروي.
لومړی وزیرد حکومت مشر دی او د ولسمشر له خوا د هغه کس په توګه ټاکل کېږي، چې د پارلمان د اکثریت څخه یې د باور رایه ترلاسه کړې وي. کابینه د لومړي وزیر له خوا ټاکل کېږي او په رسمي توګه د ولسمشر له خوا ګومارل کېږي.
بهرنۍ اړیکې
د سنګاپور د بهرني سیاست لومړیتوب د سویل ختیځې اسیا او شاوخوا سیمو د امنیت ساتل دي. یو اساسي اصل یې په سیمې کې سیاسي او اقتصادي ثبات دی. دا هېواد له ۱۸۰ څخه ډېرو خپلواکو هېوادونو سره ډیپلوماټیکې اړیکې لري.
د ASEAN  د پنځو بنسټ ایښودونکو غړو په توګه، سنګاپور د ASEAN  ازادې سوداګرۍ سیمې (AFTA) او د ASEAN  د پانګونې سیمې (AIA) قوي ملاتړی دی، ځکه چې اقتصاد یې د ټولې سیمې له اقتصاد سره نږدې تړاو لري.
اقلیم
سنګاپور د استوايي باراني ځنګلونو اقلیم لري؛ پرته له ځانکړو موسمونو، یوشان تودوخه او فشار، لوړ لندبل او ډېر باران لري. د تودوخې درجه معمولا له ۲۳ څخه تر ۳۲ سانتیګراد درجې (۷۳ څخه تر ۹۰ د فارنهایت درجې) پورې وي. په داسې حال کې، چې تودوخه په ټول کال کې ډېر توپیر نه کوي، د موسمي بارانونو موسم له نومبر څخه تر فبروري پورې وي.
اقتصاد
سنګاپور په تاریخي لحاظ د پراخې سوداګرۍ پر بنسټ خورا پرمختللی اقتصاد لري. سنګاپور له هانګ کانګ، سویلي کوریا او تایوان سره یوځای یو له څلورو اسیایي پړانګانو څخه ګڼل کېږي او د سړي سر ناخالص کورني تولید (GDP)  له مخې له خپلو سیالانو څخه مخکې دی. د ۱۹۶۵ او ۱۹۹۵ کلونو ترمنځ، د ودې کچه په کال کې شاوخوا ۶ سلنه وه، چې د خلکو د ژوند معیارونه یې بدل کړل.
ګمارنه
سنګاپور د یو پرمختللي هېواد په توګه د بېکارۍ ټیټه کچه لري، له ۲۰۰۵ نه تر ۲۰۱۴ پورې د بېکارۍ کچه له ۴ سلنې څخه لوړه شوې نه ده. او په ۲۰۰۵ کال کې ۳.۱٪ او د ۲۰۰۹ کال نړیوال مالي ناورین په بهیر کې ۳٪ ته رسیدلې؛ دا د ۲۰۱۵ کال په لومړۍ ربع کې ۱.۸٪ ته راښکته شو. سنګاپور تر ټولو لږ معاش نه لري او په دې باور دی چې خپله د سیالۍ کچه راکمه کړي. دا هېواد د پرمختللو هېوادونو ترمنځ د عوایدو ترټولو لوړه نابرابرۍ لري.
دین
په سینګاپور کې بودیزم په پراخه کچه تر ټولو ډېر منل شوی دین دی، په وروستیو سر شمېرنو کې ۳۱٪ خلکو ځانونه د همدې دین پیروان اعلان کړي. تر بودیزم وروسته د عیسویت دین او ورپسې د اسلام دین، تائوئیسم او هندویزم دي. ددې هېواد ۲۰٪ نفوس مذهبي تړاو نه لري. د عیسویانو، ټاویسټانو او غیر مذهبي خلکو تناسب د ۲۰۰۰ او ۲۰۱۰ کلونو ترمنځ د هر یو په سلو کې ۳ سلنه زیاتوالی راغلی، په داسې حال کې چې د بودایانو تناسب راکم شوی دی.
ژبې
انګلیسي ژبه نړیواله ژبه او اصلي ژبه ده چې په سوداګرۍ، حکومت، قانون او تعلیم برخې کې کارول کېږي. د سنګاپور اساسي قانون او د حکومت ټول قوانین په انګلیسي ژبې لیکل شوي او که چېرې د سنګاپور په محکمو کې له انګلیسي پرته بله ژبه کارول کېږي نو ژباړونکو ته اړتیا پېښېږي. قانوني شرکتونه خپلې سوداګرۍ په انګلیسي ژبې ترسره کوي، په داسې حال کې چې کوم رسمي اسناد چې په غیر انګلیسي رسمي ژبې لیکل شوي وي لکه مالایي، مانډرین او یا ټامیل په عمومي توګه په انګلیسي ژبې ژباړل کېږي توڅو د کارولو لپاره ومنل شي.
زده کړه
د لومړنيو، ثانوي او درېیمې درجې زده کړې تر ډېره د دولت له خوا ملاتړ کېږي. ټولې خصوصي او عامه ادارې باید د پوهنې له وزارت سره ثبتې وي. انګلیسي ژبه په ټولو دولتي ښوونځیو کې د پوهولو ژبه ده او ټول مضمونونه په انګلیسي ژبې تدریس کېږي. په داسې حال چې د «مورنۍ ژبې» اصطلاح په عمومي ډول په نړیواله توګه لومړنۍ ژبې ته اشاره کوي، د سنګاپور په تعلیمي سیسټم کې دا د دویمې ژبې لپاره کارول کېږي، ځکه چې انګلیسي یې لومړنۍ ژبه ده.
روغتیایي خدمات
سنګاپور په عمومي توګه د روغتیايي خدماتو غوره سیسټم لري. د روغتیا نړیوال سازمان په نړیوال روغتیا راپور کې د سنګاپور د روغتیايي خدماتو سیسټم په نړیوالې کچې ډلبندي کې په شپږم ځای کې راغلی. په عموم کې سنګاپور په تېرو دوو لسیزو کې په نړۍ کې د ماشومانو د مړینې ټیټه کچه درلوده.
کلتور
سنګاپور د خپلې کوچنۍ اندازې سره سره، د بېلابېلو ژبو، مذهبونو او کلتورونو درلودونکی دی. د سنګاپور پخواني لومړي وزیران لي کوان ییو او ګوه چوک تونګ دوی دا واقعیت په ګوته کوي چې سنګاپوریان ټول په یوې ژبې  خبرې نه کوي، او وایي چې سنګاپور د یوه ملت له دودیز بیان سره سمون نه خوري او دا په ټولنې کې د لېږد په حال کې بولي.
سرچینې
وېشنيزه:ټاپوییز هیوادونه وېشنيزه:جمهوريت وېشنيزه:سینگاپور
درونکښ
درونکښ (په انگرېزي: Crane) چې په عربي جرثقيل نومېږي د ودانولو يوه تخنيکي وسيله ده چې درانده بارونه او پېټي او يا هم د ودانولو توکي له يوه ځای څخه بل ځای ته لېږدوي او يا هم له زمکې څخه پورته د ودانيو په دنگو برخو ته لېږدوي. درونکښ په عامه توگه د انسان په نسبت ډېر زيات وزن اوچتولو صلاحيت لري ځکه ددې استعمال په ټولو تعميراتي کارونو کې کيږي۔ درونکښ په لومړي ځل يونانيانو جوړ کړی وو هغه وخت به دونکښ د لرگي څخه جوړولی کېدلو ، چې کله به يي په درونکښ وزن اوچتاو نو يو ځناور لکه اسپه يا خر به يي په پړي د درونکښ سره وتړولو او د هغه د زور په ذريعه به يي پرې وزن اوچت کړو۔
وروستو ورو ورو درونکښ کې پرمختگ وشو او د اوسپنې او نورو داسې کلکو څيزونو څخه جوړ شو۔ درونکښ کې ډېر قسمونه وي لکه ټاور کرېن،ميني کرين او داسې نور ډېر۔د هر قسم درونکښ يو ځانله کار وي لکه مثال په توگه د ټاور کرېن کار دا دی چې لوی لوی ودانو سر ته څيزونه پورته کړي،د ميني کرين کار دا دی چې وړو دوکانونو ته څيزونه پورته کړي۔
رابرټ هوک
رابرټ هوک (۱۸ جولای ۱۶۳۵ – ۳ مارچ ۱۷۰۳) يو انګريز عالم، مهندس او ټولنپوه ؤ هغه څوک چې د مايکروسکوپ په کارولو يې په لومړي ځل کوچني موجودات ولېدل. د ځوانۍ پر مهال بې وزله علمي څېړونکی و، هغه مهال يې شتمني او عزت دواړه تر لاسه کړل کله يې چې په ۱۶۶۶ ز کې د لندن له ستر اور وروسته له نيمايي د زياتو ودانيو ارزونه یې وکړه. هوک د شاهي ټولنې غړی هم و او له ۱۶۶۲ زکال وروسته د شاهي ټولنې د تجربو متصدي هم و. هوک په ګريشم پوهنځي کې د هندسې پروفيسر هم و.
د فزيک پوه رابرټ بايل د مرستيال په توګه یې، د ګاز قانون په اړه د بايل د تجربو په کارولو سره هوک د خالي کولو پمپ جوړ کړ او خپله یې هم تجربې وکړې. په ۱۶۷۳ ز کال کې، هوک لومړی ګريګورين تيليسکوپ جوړ کړ او له هغې وروسته هوک د مريخ او مشتري سيارو څرخېدنه ولېدله. په ۱۶۶۵ ز کال کې هوک مايکروګرافيا کتاب کې د مايکروسکوپي څېړنو لپاره هڅونه کړې او په دې توګه یې د مايکروسکوپي پاتې شونو په کتلو سره هوک بيولوژيکي انقلاب رامنځ ته کړ. د ليدلو د قوې په برخه کې د څېړنو پر مهال په ځانګړي ډول د رڼا د ماتېدو، هغه د رڼا د څپو نظريه استخراج کړه. او د تودوخې د پراختيا ماده یې په لرې واټن کې د کوچنيو زراتو په واسطه د هوا د جوړښت او د انرژۍ په توګه د تودوخې فرضيې د هغه لومړۍ ثبت شوې فرضيې دي.
په فزيک کې، هغه د دې تجربوي تايید اټکل وکړ چې د جاذبې قوه د متضاد مربع پر قانون عمل کوي. او په لومړي ځل يې د سيارو د خوځښت تر منځ د دا ډول اړيکې فرضيه وړاندې کړه کوم اصل چې د اسحاق نيوټن له خوا د کايناتو د جاذبې په اړه د نيوټن په خپل قانون کې یې رسمي کړ. د دې پوهې په اړه لومړيتوب د هوک او نيوټن تر منځ د سيالۍ په رامنځته کېدو کې مرسته وکړه او په پايله کې هغه د هوک له نظريې سره مخالفت وکړ. په ځمک پېژندنه او لرغون پېژندنه کې، هوک د خاورينې کرې يوه نظريه رامنځ ته کړه چې د ځمکې د ژوند په اړه يې د بايبلیکل نظريه تر بحث او جنجال  لاندې راوسته، د ژونديو موجوداتو د محوه کېدو نظريه يې وړاندې کړه او استدلال يې وکړ چې د غرونو او غونډيو پر سر پاتې شوني د ځمک پېژندنې په واسطه پورته تللي دي. د ځمکې د ارزونې او نقشې جوړولو په برخه کې د هوک مخکښوالي لومړۍ هوارې نقشې په جوړولو کې مرسته وکړه، سره له دې چې د شته لارو په اوږدو کې د بيا رغولو په ګټه د لندن لپاره د هغه د شبکې نظام رد شو خو بيا هم هوک د لندن لپاره د ضوابطو د وړانديزونو په يوه لړۍ کې مهمه دنده درلوده چې اوس هم په لندن کې اغېزناک دي. په وروستيو وختونو کې هغه ته د انګلستان ليونارډو ويل کېده.
د ژوند لومړي کلونه
د هوک د ژوند د لومړيو کلونو په اړه چې ډېر څه چې معلوم دي، د هغه له خپل ژوند ليک څخه دي چې هغه په ۱۶۹۶ ز کال کې پيل کړی وو، خو هيڅکله يې هم بشپړ نه کړ. ريچارډ والر د رابرټ هوک له مرګ وروسته کارونو په اړه په معلوماتي لېکنه کې د هغه يادونه کړې، ايم. ډي. ايس. ار. ايس، چې په ۱۷۰۵ ز کال کې چاپ شوی. د والر څېړنه، د جان وارډ د ګريشم پروفيسرانو ژوند (د هغه د سترو کارونو له يو فهرست سره) او د جان اوبري څرګند ژوند، بیا نږدې د هوک د معاصر ژوند ليک په اړه معلومات ورکوي.
رابرټ هوک په ۱۶۳۵ ز کال کې د اسلي ويټ ټاپو په فريشواټر کلي کې زېږېدلی و، د مور نوم يې سيسيلي ګيلز او د پلار نوم يې جان هوک و، پلار يې يو انجيليکي مسيحي پادري و، د فريشواټر په کليسا کې د پادري د مرستيال په توګه یې کار کاوه. پلار يې جان هوک دوه وروڼه، يعنې د رابرټ ترونه، په کليسا کې مذهبي مشران وو. شونې ده چې شاهي غوښتوونکی جان هوک په هغه ډله کې يو و چې د لومړي چارلس درناوي ته ورشي کله چې هغه د اسلي ويټ ټاپو ته تښتېدلی و. تمه کېده چې جان به له کليسا سره يو ځای شي او په يو سر سخته شاهي غوښتوونکي به بدل شي. رابرت د څلور خوېندو وروڼو چې دوه وروڼه او دوه خوېندې وې اووه کاله په ټولو کې کشر و. د دوی پلار يو سيمه یيز ښوونځی هم پر مخ ووړ، خو بيا هم رابرت چې تر يو بريده يې کمزورې روغتيا لرله، په کور کې يې زده کړې وکړې. ځوان رابرټ هوک د ميخانيکي کارونو او رسامۍ مينه وال و. هغه د جستو يو ساعت ويجاړ کړ او د لرګي يو يې جوړ کړ چې د معلوماتو پر اساس هغې ساعت کار وکړ او ډېر ښه کار يې وکړ. هغه د ځان لپاره د ډبرو له سکرو، ګچ او روډل (معدني وسپنه) څخه د رسامۍ خپل توکي جوړ کړي وو.
په ۱۶۴۸ ز کال کې د پلار له مړینې وروسته، رابرټ ته په ميراث کې ۴۰ پونډه پاتې و. هغه دغه پونډونه لندن ته د شاګردۍ د پیلولو لپاره يوړل او د لنډ وخت لپاره يې له سمويل کاپر او پيټر ليلي سره زده کړې وکړې؛ خو د ويسټ منسټر د ښوونځي د مدير ډاکټر ريچارډ بسبي له خوا دې ته قانع کړای شو چې د دې کار پر ځای بايد په ښوونځي کې داخل شي. هوک ډېر ژر لاتيني او يوناني ژبې زده کړې، د اقليدس عناصر يې زده کړل، د موسيقۍ غږول يې زده کړل او د ميخانيک په اړه یې اوږده مطالعه پيل کړه.
اکسفورډ
په ۱۶۵۳ ز کال کې (چې د موسيقۍ په برخه کې يې د دوه ويشتو درسونو دوره بشپړه کړې وه) په کريسټ کليسا اکسفورډ کې د موسيقي غږونکي دنده تر لاسه کړه. هغه د ډاکټر توماس ويلز لپاره د کیمیاوي مرستيال په توګه وټاکل شو چې د هغه لپاره یې ښې ستاينې راوړې. په همدې ځای کې هغه له طبیعي د فيلسوف رابرټ بويل سره ولیدل او د ۱۶۳۳ او ۱۶۶۲ ز کلونو کې يې د هغه د مرستيال په توګه دنده تر لاسه کړه، چې د بويل د هوا پمپ جوړولو کې يې کار کاوه او تر دې چې په ۱۶۶۲ يا ۱۶۶۳ ز کال کې د استادۍ سند ورکړل شو. په ۱۶۵۹ ز کال کې هوک ويلکينز ته له هوا څخه د درندو عناصرو د الوت په اړه یو لړ طريقې وړاندې کړې خو پايله يې دا شوه چې د انسان عضلات د دې کار لپاره مناسب نه دي.
هوک په اکسفورډ کې تېرې کړې ورځې د خپل ځان لپاره له علم سره  د هغه د تل پاتې ليوالتيا بنسټ بولي او هغه ملګري چې هوک هلته پیدا کړي وو د هغه لپاره په مسلکي ژوند کې یې ډېر ارزښت درلود. په ځانګړي ډول کريستوفر رن. وادم هغه مهال د جان ويلکينز تر لارښوونې لاندې و، چې هغه په هوک او ملګرو يې ژور اغېز درلود. ويلکلين هم شاهي پلوی و، او په هغه وخت کې له ګډوډيو او بې ثباتیو پوره خبر و. د علمي کارونو د ساتنې لپاره بېړه موجوده وه او دوی داسې انګېرله چې ترلاس لاندې دولت له خوا تر ګواښ لاندې دی. د ويلکينز په مطالعه کې د هغه فلسفي غونډې ډېرې مهمې وې، که څه هم ډېر لږ يې خوندي پاتې دي پرته له هغو تجربو چې بويل په ۱۶۵۸ ز کال کې تر سره کړې وې او په ۱۶۶۰ ز کال کې يې خپرې کړې وې. دې ډلې د شاهي ټولنې اصلي جوهر رامنځ ته کړ. هوک د بويل د تجربو لپاره د رالف ګريتورکس د پمپ پر اساس د هوا يو پمپ جوړ کړ چې د هوک په خبره «ډېر غټ او لوی کار وکړي ». دا روښانه ده چې هوک ډېر ځيرک او ماهر رياضي پوه و چې دغه دواړو ځانګړتياوې په بويل کې نه وې. داسې ويل کيږي چې شونې ده هوک څېړنې تر سره کړي او احتمالاً د بويل رياضياتو قانون ته يې پراختيا ورکړې وي. دغه راز، دا روښانه ده چې هوک د بويل لپاره ارزښتناکه مرستيال و او دواړو يو بل ته درناوی درلود.
واټ بړاس ماشين
جمیز واټ لومړنی انسان و چې د بخار د ماشین په اختراع کولو سره ېې د نړۍ د پرمختگ کړکۍ پرانیسته. د واټ دغه اختراع د صنعت په برخه کې ډیر کارونه اسانه کړل، او د انجینرۍ اهمیت ېې په اوسنۍ زمانه کې په ډاگه کړ. د واټ لمړنۍ د بخار ماشین چې د د اوبو د تودولو - بخار کیدو په وسیله حرکت کوي، د هسپانیا په مادرید ښار کې نندارې ته ایښودل شویدی.
وېشنيزه:د بخار ماشين
محمد اسحاق توخی
وېشنيزه:افغان سياستوال
اعظم گل
مولوي اعظم گل چې اصلي او کورنی نوم یې ( محمد عظيم ) و، په ۱۳۲۴ هجري لمریز کال کې د پکتيا ولايت دزرمت ولسوالۍ د مموزو د سيمې د ملکانو په کلي کې د سيمې د يوه مخور محمد شریف په کور کې دنيا ته سترگې وغړولې. د دوی کورنۍ له ځایه له علم او دیندارۍ سره تړاو لرونکې کورنۍ وه. له همدې لامله مولوي اعظم گل په ډېر لږ عمر کې د خپل پلار لخوا د بل مشر ورور مولوي محمد رفیق غوندې دیني زده کړو ته وقف شو.
زده کړې
نوموړي د ماشومتوب په پېر کې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي له ملا امام ( دسیمې مشهور عالم ملا تاج محمد ) څخه پیل کړې. له هغه وروسته یې داتلس کلنۍ تر دوران پورې پهزرمت ولسوالۍ کې له پېژندل شویو علماء کرامو لکه ( دکډوس خلیفه صاحبجان ، د باتور ملا مولوي سیدعمر ، د شاه کاریز ملا مولوي محمد ایوب خان ، او د مقرب خېلو اخندزاده بهاءالحق اخندزاده ) او ځینونورو علماؤ څخه درسونه وویل ، چې له دې وروسته په ۱۳۴۲ هجري لمریز کال کې له خپلو نورو یوشمېر ملگرو طالب العلمانو سره دغزني په اندړ ولسوالۍ کې د جواد کلا د حضراتو مدرسې ( نورالمدارس فاروقیې ) ته ولاړ .د پاتې زده کړو د ترسره کولو لپاره هلته دېره شو. مولوي اعظم گل په نورالمدارس کې شپږ کاله پرلپسې زده کړې وکړې ، او ۱۳۴۸ ه لمریز کال و چې له همدې مدرسې څخه فارغ او د فضیلت پگړۍ یې په سر کړه.