cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هراکلیوس
د هراکلیوس پاچاهي په څو لښکرکشیو سره څرګنده شوه. هغه کال چې هراکلیوس واک ته ورسېد، د نوموړي سترواکي له څو خواو څخه له ګواښ سره مخ شوه. هراکلیوس له ځنډ پرته د بیزانسانو – ساسانیانو د جګړې (۶۰۲- ۶۰۸ زکال) مسئولیت پر غاړه واخیست. لومړنۍ جګړه د بیزانسانو په ماتې پای ته ورسېده. د فارس پوځ حرکت وکړ، خو له دې امله چې قسطنطنیه د پیاوړو دیوالونو او همدارنګه پیاوړي سمندري ځواک له خوا ساتل کېدله هراکلیوس وکولای شول له بشپړې ماتې څخه ځان وژغوري. له ځنډ پرته نوموړي د پوځ په بېرته رغونې او اصلاح لاس پورې کړ. هراکلیوس فارسیان له کوچنۍ آسیا څخه وشړل هغوی یې تر خپل قلمرو پورې ورسول او په ۶۲۷ زکال کې یې د نینوا په جګړه کې سخته ماته ورکړه. د فارس پاچا دویم خسرو د خپل زوی دویم کواد له خوا له واکه راوپرځول شو او هغه یې اعدام کړ؛ کواد ډیر ژر د سولې د تړون غوښتنه وکړه او هوکړه یې وکړه چې له ټولو نیولو قلمرونو څخه پر شا کېږي. په دې توګه د دغو دواړو سترواکیو ترمنځ ترینګلې اړیکې په سوله ئیزو اړیکو واوښتې.
ورته مهال هراکلیوس ډیری هغه سیمې چې په وروستیو کې یې نیولې وې د خلفای راشدینو پر وړاندې له لاسه ورکړې. مسلمانانو چې د عربستان له ټاپو وزمې څخه یې حرکت کړی و په چټکۍ سره یې ساساني سترواکي فتح کړه. په ۶۳۶ زکال کې مسلمانانو په رومي سوریه برید وکړ او د هراکلیوس ورور تئودور ته یې ماته ورکړه. عربو په ډېر لنډ مهال کې بین النهرین، ارمنستان او مصر ونیول. هراکلیوس د هغوی پر وړاندې اصلاحي غبرګون وښود او خپلو ځای ناستو ته یې اجازه ورکړه چې د عربو پر وړاندې جګړه وکړي خو له بشپړ تخریب څخه ډډه وکړي.
هراکلیوس په بالکان کې له صربانو او کراوسیانو سره دیپلماتیکې اړیکې جوړې کړې. هغه هڅه وکړه چې د مونوتلیتېزم په نامه د دوکتورینو په ترویج کولو سره د عیسوي کلیساو ترمنځ د مونوفیزیت اړوند فاصله له منځه یوسي. ختیځې کلیسا (چې په عام ډول ورته نسطوري ویل کېږي) هم په دغه بهیر کې ونډه لرله. په پایله کې دغه پروژه د ټولو اختلافي اړخونو له خوا رد شوه.
رېښه
هراکلیوس د مشر هراکلیوس او اپیفانیا مشر زوی و. پلار یې هر چېرې د ارمني الاصله په توګه پېژندل کېږي. مور یې اپیفانیا په ډېر احتمال کاپادوکايي الاصله وه. والټر کایګلي د هراکلیوس ارمني ریښه «احتمالي» بولی او څرګندوي چې په ډېر احتمال سره «له ماشومتوبه دوه ژبې لرونکی (ارمني او یونانی) و». خو دغه موضوع هم نامعلومه ده. د اوومې پېړۍ د ارمني تاریخ لیکونکي سبئوس په خبره، هراکلیوس د ارمنستان له اشکاني سلسلې سره اړیکه لرله، خو الیزابت ردګیت د هغه ارمني اصل احتمالي بولی. له دې سره آنتونی کالدلیس استدلال کوي چې هېڅ داسې واحده منبع شتون نه لري چې وه دې وايي [مشر] هراکلیوس یو ارمنی و او دغه ادعا د تئوفیلاکت سیموکاتا د غلطې مطالعې پر بنسټ ده. په یوه لیک کې د لوی هراکلیوس ځای ناستی جنرال پریسکوس هغه ته لیکلي: «پوځ پرېږده او خپل ښار ارمنستان ته وګرځه». کالدلیس بیا هغه د لوی هراکلیوس د قوماندانۍ د مرکز په توګه تفسیر کوي نه د هغه د زېږون ځای په توګه. له دې سره بیا هم د هغه د ریښې اړوند ډېر لږ اطلاعات موندل شوی. پلار یې په ۵۹۰ زکال کې د ساساني سترواکۍ له غاصب بهرام چوبین سره د جګړې پر مهال د سترواک موریس له کلیدي جنرالانو څخه و. له جګړې وروسته هغه، مشر هراکلیوس د افریقا د واکمن په توګه وګماره.
د فوکاس پر وړاندې پاڅون او واک ته رسېدل
په ۶۰۸ زکال کې مشر هراکلیوس، د سترواک فوکاس له وفادارۍ لاس پر سر شو، هغه چې شپږ کاله وړاندې یې موریس له واکه راپرځولی و. پاڅون کوونکو داسې سکې ضرب کړې چې په کې هراکلیوس د هیپاتوس جامې اغوستې وې، په داسې حال کې چې له دوی دواړو څخه یوه هم تر دغه مهاله پورې د سترواکۍ ادعا نه وه کړې. نیکتاس چې د هراکلیوس د کوچني تره زوی و، په مصر یې برید وکړ. په ۶۰۹ زکال کې هغه فوکاس ته اړوند جنرال بونوسوس مات کړ او دغه ځای یې ونیو. ورته مهال ځوان هراکلیوس د سیسیل او قبرس له لارې د ختیځ پر لور حرکت وکړ.
قسطنطنیې ته په نږدې کېدو یې له مخکښو رهبرانو سره اړیکه ټینګه کړه په دغه ښار کې یې د اشرافو د واکمنۍ د راپرځولو په موخه پلان جوړ کړ. هغه مهال چې نوموړی پلازمېنې ته نږدې شو د اکسبیتورز په نامه د سلطنتي ځانګړي ځواک یوه ډلګۍ چې د فوکاس زوم فریسکاز یې مشري کوله له جدي مقاومت پرته ښار ورته پرېښود. هغه مهال چې هراکلیوس فوکاس ونیو له هغه یې وپوښتل، «اې بدبخته، تا همداسې حکومت کاوه؟» فوکاس ځواب ورکړ - «آیا ته به له دې غوره حکومت وکړې؟» - په دې سره هراکلیوس دومره غصه شو چې په همدغه ځای کې یې له هراکلیوس څخه سر غوڅ کړ. وروسته یې د هغه تناسلي آله غوڅه کړه ځکه چې هغه د فوتیوس په مېرمن باندې چې د ښار مخکښ سیاستوال و تېری کړی و.
د ۶۱۰ زکال د اکتوبر په ۵ مه هراکلیوس د لویې ماڼۍ په سنت سټیفان کلیسا کې پر سر تاج کېښود. هغه له فابیا سره چې وروسته یې د اودوکیا نوم غوره کړه، واده وکړ. په ۶۱۲ زکال کې د هغې له مړینې وروسته یې د هغې له خورځې مارتینا سره په ۶۱۳ زکال کې واده وکړ، خو دغه دویم واده یې له محارمو سره د واده له امله ډېر منفور و.
د فارسیانو لومړنی مخکې تګ
د بالکان د جګړو پر مهال، سترواک موریس او د هغه کورنۍ د ۶۰۲ زکال د نومبر میاشتې له پاڅون وروسته د فوکاس له خوا ووژل شول. د ساساني سترواکۍ دویم خسرو د موریس له خوا بېرته واکمن کړای شوی و او دوی دواړه تر مرګه د یوبل متحدین پاتې شول. د خسرو په دربار کې د تئودوسیوس په نامه یو کس و چې ادعا یې کوله د موریس زوی دی؛ همدا و چې خسرو له بیزانسانو وغوښتل تئودوسیوس د سترواک په توګه ومني.
جګړه په پیل کې د فارسیانو پر لار مخکې ولاړه، تر یوه بریده هم د فوکاس د وحشیانه ځپلو او همدارنګه د ځای ناستوب د کړکېچ له امله ځکه چې هراکلیوس خپل وراره نیکتاس ولېږه څو په مصر برید وکړي، هغه لار برابره کړه چې ځوان هراکلیوس په ۶۱۰ زکال کې د هغو د تخت دعوی وکړي. منفور واکمن، فوکاس چې تل په تاریخي منابعو کې د ظالم په توګه توصیف شوی بالاخره د هراکلیوس له خوا چې د بېړۍ په واسطه له کارتاژ څخه قسطنطیې ته ولاړ له واکه ګوښه کړای شو.
دغه مهال فارسیانو بین النهرین او قفقاز نیولي و او په ۶۱۱ زکال کې یې په سوریه هم واک وموند او انادولو ته ننوتل. دوه کاله وروسته د برید ضد لوی عملیات د هراکلیوس له خوا ترسره شول چې له انطاکیه بهر یې د شهربراز او شاهین پر وړاندې پریکنده ماته وخوړه او په دې سره د رومیانو ځایګی له منځه ولاړ. فارسیانو د کوچنۍ آسیا یو شمېر برخې ونړولې او له قسطنطنیې څخه باسفورس ته په لار کې یې خلقیدون ښار ونیو.
سانسور په ترکیه کې
په ترکیه کې سانسور د کورني او نړیوالو قوانینو لخوا تنظیمېږي، چې وروسته (په تیوري کې) د ترکیې د اساسي قانون 90 مادې پر بنسټ (چې په 2004 کال کې تعدیل شوی) د کورني قانون څخه لومړیتوب لري.
د قانوني احکامو له شتون سره، په ترکیه کې د مطبوعاتو ازادي له 2010 کال راهیسې په دوامداره توګه خرابه شوې، چې د 2016 کال د جولای په میاشت کې د کودتا له هڅې وروسته یې د پام وړ نزول درلود. د رجب طیب اردوغان حکومت سلګونه خبریالان ونیول، لسګونه رسنۍ یې بندې کړې او یا یې ونیولې او ژورنالیستان او د هغوی کورنۍ یې له سفر څخه منع کړل. د ځینو شمېرو له مخې، ترکیه دا مهال په ټوله نړۍ کې د ټولو ژورنالیستانو درېیمه برخه ژورنالیستان په زندان کې لري.
د 2013 کال راهیسې، د ازادۍ کور بنسټ، ترکیه د "نه ازاد" هېواد په توګه درجه بندي کړه. بې سرحده خبریالانو له 180 هېوادونو څخه ترکیه په 149 مقام کې درجه بندي کړه چې د مکسیکو او د کانګو هېوادو تر منځ يې 44.16 نمرې ترلاسه کړې. د 2015 کال په درېیمه ربع کې، د ترکیې خپلواک مطبوعاتي آژانس بایینت د عدالت او پراختیا ګوند (AKP) د موقت دولت په موده کې په مخالفو رسنیو د بریدونو شدت ثبت کړ. د بیینټ وروستي ۲۰۱۵ کال د څار راپور دغه جریان تایید کړ او په ډاګه یې کړه هغه وخت چې AKP ګوند د موقت حکومت له دورې وروسته په پارلمان کې اکثریت ترلاسه کړ، د ترکیې حکومت د هیواد په رسنیو خپل فشار نور هم زیات کړ.
د ازادۍ کور د بنسټ په وینا، "حکومت نوي قوانین تصویب کړل چې د ویبپاڼې د بندولو لپاره یې هم د دولت واک او هم د ملي استخباراتو د سازمان  (MİT) د نظارت ساحه پراخه کړه. له کومه وخته چې محکمې د فساد او ملي امنیت د مسلو په اړه راپور ورکول محدود کړي، خبریالان له بې سارې قانوني خنډونو سره مخ دي. چارواکو د ژورنالیستانو او رسنیو د ځپلو لپاره د جزا کوډ، د سپکاوي جنایي قانون او د ترهګرۍ ضد قانون کارولو ته هم په پراخه توګه دوام ورکړی. د اوسني ولسمشر رجب طیب اردوغان په ګډوڼ د لوړ پوړو سیاستوالو له خوا پر ژورنالیستانو لفظي بریدونه، د هغوی ځورونه او په ټولنیزو رسنیو کې په نښه شویو ژورنالیستانو ته د مرګ خبرداري ورکول په عین وخت کې، حکومت د سیاسي او حساسو مسئلو د پوښښ او نفوذ لپاره د رسنیو په مالکانو باندې د مالي او نور فشارونو څخه کار اخیستی دی. د مشهورو مقاله لیکوونکو په ګډون په لسګونو ژورنالیستانو د همدې فشارونو له کبله د کال په اوږدو کې خپلې دندې له لاسه ورکړې او هغه چې پر خپلو دندو پاتې شول هغوی اړ شول څو د سانسور په نړۍ کې خپل فعالیت ته دوام ورکړي."په۲۰۱۲ او ۲۰۱۳ کلونو کې د ژورنالستانو د ساتنې کمیټې (CPJ) ترکیه په نړۍ کې د ژورنالیستانو تر ټولو بد زنداني کوونکي په توګه درجه بندي کړه. (د ایران او چین څخه مخکې)، چې په ۲۰۱۲ کال کې یې ۴۹ او په ۲۰۱۳ کې ېې ۴۰ ژورنالیستان په زندان کې لرل. د ټویټر د ۲۰۱۴ زیږدیز کال د شفافیت راپور ښیې چې ترکیې د  ۲۰۱۴ کال په دویمه نیمایي کې د نورو هیوادو په پرتله، ټویټر ته د منځپانګې د لرې کولو غوښتنې پینځه چنده ډیرې وې، چې په ۲۰۱۵ زیږدیزکال کې دغه غوښتنې ۱۵۰سلنه زیاتې شوې دي.
د دې ۱۲ کلنې واکمنۍ په جریان کې، واکمن AKP په کراره په رسنیو خپل کنټرول پراخ کړی. نن ډیری ورځپاڼې، ټلویزیوني چینلونه او د انټرنیټ پورټالونه چې د یاندا میډیا ("پارتیزان یا چریکي میډیا") یا هاوز میډیاسا ("پول یا ائتلاف میډیا") په نوم یادیږي د حکومت پلوه سخت پروپاګند ته دوام ورکوي. د میډیا ډیری ډلې د AKP  پلوه مدیریتي پالیسیو په بدل کې له غوره چلند سره مخ کېږي. ځينې دغه رسنیز بنسټونه د AKP پلوه سوداګرو له خوا په شکمنو پیسو او شکمن بهیر ترلاسه کېږي. له بلې خوا AKP سره مخالفې رسنۍ، په ګواښ، تفتیش او جریمې سره ګواښل کیږي. د دې رسنیزو ګروپونو مالکین په خپلو نورو کارونکو کې له ورته ګواښونو سره مخ دي. د AKP مشرتابه باندې د انتقاد له امله ډېری مقاله لیکوونکي له دندو ګوښه شوي دي.
تاریخچه
سیمه ییز سانسور د ترکیې جمهوریت له تاسیس وړاندې موجود ؤ. د ۱۹۸۷ زیږدیزکال د فبروري په ۱۵ مه، عثماني امپراتورۍ د چاپ د مرکزونو د اداره کولو لپاره قانون صادر کړ ("بسمهان نظامنمیس") چې د هغه پر بنسټ لومړی کتابونه باید والي ته وښودل شي، چی هغه بیا دغه کتابونه د ښوونې او روزنې کمېسیون ("معارف میکلیسي") او پولیسو ته لېږل. که چېرې کوم اعتراض موجود نه ؤ، بیا به هغه سلطنت کتل. د سلطان له انتقاد پرته کتابونه په قانوني ډول د نشر وړ نه وو. د ۱۰۹۸ زیږدیز کال د جولای په ۲۴ مه، د دویم اساسي قانون د دورې په پیل کې سانسور لرې شو. خو هغه ورځپاڼو چې د دولت کورني او بهرني امنیت ته یې خطر پېښوونکي مطالب نشرول، تړل شوي. د ۱۹۰۹ او ۱۹۱۳ ترمنځ څلور ژورنالیستان ووژل شول چې حسن فهمي، احمد صمیم، زکي بی، او حسن تحسین نومېدل.
په ۱۹۲۴ زیږدیزکال کې د خلافت په له مینځه تلو سره، د شیخ سعید بغاوت د یوې پیچلي قومي شخړې په توګه واقع شو چې یو سیکولار ملتپاله حکومت یې رامینځته کړ او د کردانو لخوا یې مخالفت وشو، ځکه چې هغوی د اوږدې مودې راهیسې د خلیفه وفادار او تابع پاتې شوي وو. شیخ سعید چې یو نقشبندي مذهبه کس ؤ، ترکي ملتپال تورن کړل چې هغوی "خلیفه د یوه پرازیت حالت ته را ښکته کړ". دغه پاڅون په وحشیانه ډول وځپل شو او د ۱۹۲۵ زیږدیزکال د فبرورۍ په ۲۵ مه پوځي قانون نافذ شو. د جمهوریت غوښتونکو د ګوند د واک پر سر شخړې بلاخره د سختو اقدماتو پلي کولو ته لاره هواره کړه او د عصمت انوني په مشرۍ، د تقریر سکون قانون د ۱۹۲۵زیږدیز کال د مارچ په ۴ مه وړاندیز شو. دې قانون حکومت ته نا محدوده واکونه ورکړل، چې یو شمیر پایلې یې هم درلودې چې بې له جمهوریت او حاکمیت ملي ورځپاڼوڅخه (چې دواړه نیمه دولتي ورځپانې وې) ټولې ورځپاڼې بندې شوې. د دې پایله داه وه چې د واکمن ګوند پر وړاندې باید هر انتقاد سانسوراو سوسیالیستان او کمونیستان نېول کېدل او په انقره کې د محکمې له خوا محاکمه کېدل. توحید افکار، سیبل رسات، ایدنلیک، ریسیملي آی، او وطن، د تړل شویو ورځپاڼو په ډله کې وې چې یو شمیر ژورنالیستان توقیف اومحاکمه شول. محکمو د ۱۹۲۵ زیږدیز کال د جون په ۳ د مخالف ګوند ترکی پاور جمهوریت فرکاسي دفترونه هم د دې دلیل له مخې وتړل چې له مذهبي دودونو او په څرګند ډول د شیخ سعید د بغاوت ملاتړیې کولو.
د دویمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې (۱۹۳۹ــ ۱۹۴۵) ډیری ورځپا ڼې وتړل شوې، لکه د جمهوریت (۵ ځله، د ۵ میاشتو او۹ ورځو لپاره)، تان (۷ ځله، د۲ میاشتو او۱۳ ورځو لپاره)، او وطن (۹ځله، د۷  میاشتو او۲۴ ورځو لپاره).
کله چې په ۱۹۵۰ کال کې د عدنان مینډریس په مشرۍ ډیموکرات ګوند واک ته ورسېد، سانسور نوي پړاو ته ننوت. د مطبوعاتو قانون بدل شو، محکومیتونه او جریمې ډېرې شوې. ډیری ورځپاڼو ته د تړلو امر وشو، لکه د الوس ورځپاڼه (په نامحدود بندیز)، هوریت، تورجمان او هرګون (هر یو د دوه اوونیو لپاره). د ۱۹۶۰ زیږدیزکال په اپریل میاشت کې، د څېړنو په نوم کمیسیون ("د څېړنو کمیسیون") د ترکیې د لویې ملي شورا له خوا تاسیس شو. دې کمیسیون ته واک ورکړل شو چې خپرندویه بنسټونه ضبط کړي، ورځپانې او د چاپ مرکزونه وتړي. هر چا چې د کمېسیون پریکړه نه منله، له یو څخه تر درېیو کلونو پورې بندي کېده.
تلسيداس
تلسیداس د رامايڼ لیکوال و. د بنداپور ولسوالۍ په راجاپور ښار کې زېږېدلی. هغه د یوه غریب برهمن زوی و. ژوند په آزادۍ کې تېر شو. یو زوړ ګرو نارسنګ داس دا استعداد ولید او تلسیداس یې تر خپل څار لاندې ونیو. د لنډې مودې په اوږدو کې تولسيداس د پوهې او کمالاتو خاوند شو، ټول ژوند يې په تقوا او حقيقت کې تېر کړ. ترټولو غوره تخلیق او د ژوند لاسته راوړنه رام چرن ماناس (راماینا) ده. که څه هم راماینا د 30مخزېږديز څخه ډېر وخت دمخه د والمیک له خوا جوړه شوې وه، تلسیداس د رامچندراجي ژوند په بې ساري ډول ثبت کړ. تلسيداس د اکبر اعظم او جهانګير دوره وموندله. راجا مان سینګ او عبدالرحیم خانخانان دواړه د هغه له پلویانو څخه وو. د رامايڼ سربېره، د هغه په کارونو کې د رام ګیتاولی، کوتاوالی ، ستسای او د دوهوالی په نوم د شعرونو ټولګه شامله ده. د تلسيداس ژبه هم د پخوانۍ اردو ځانګړتياوې څرګندوي.
ګډوډي
ګډوډي يا انارشي هغه ټولنه ده، چې په خپلواک ډول له چارواکو او حکومتي واحد څخه پرته جوړېږي. دا يوې ټولنې يا د خلکو هغې ډلې ته هم ويل کېدای شي، چې يوه د مراتبو يوه ټاکل شوې لړۍ په بشپړ ډول ردوي. انارشي په لومړي ځل ۱۵۳۹ز کال کې انګريزي کې کارول شوې وه، چې «د حکومت د نه شتون» په معنا سره وه. پايري-جوزف پرودون “Pierre-Joseph Proudhon” د «ملکيت څه شی دی؟» تر سرليک لاندې د خپل ۱۸۴۰ زکال پوهنليک کې انارشي او انارشيست انارشيزم ته د کارونې په موخه غوره کړل، چې يوه نوې سياسي فلسفه او ټولنيز خوځښت دی، چې د ازادو او خپلسرو ټولنو پر بنسټ د بې دولتونو ټولنو ګټندويي کوي. د ګډوډۍ پلوي يا انارشيستان د داسې نظام په لټه کې دي، د ټولې تيري کونکي سلسلې او په ځانګړي ډول د دولت د له منځه وړلو پر بنسټ وي او زياتره يې د مستقيمې ديموکراسۍ د نظام او کارګر اشتراک د رامنځته کېدنې ننګه کوي.
په عملي ډول انارشي د حکومت او بنسټونو د دوديزو بڼو پرې کولو يا له منځه وړلو ته ويل کېدلی شي. دا کولی شي يو ملت يا هر هغه استوګنځای وټاکي، چې د حکومت يا مرکزي واکمنۍ هيڅ نظام نه لري. انفرادي انارشيستانو په لومړيو کې د انارشۍ يا ګډوډۍ پلوي وکړه او د حکومت پر ځای د اختياري يا خپل اندو بنسټونو د ځاي په ځای کولو وړانديز کوي. دا بنسټونه يا ازادې ټولنې په عمومي ډول د طبيعت له مخې ځکه موډل شوي دي، چې دوی د ټولني او اقتصادي ځان بسياينې، پو پر بل باندې تکيې يا فرديت په څېر مفاهيم وړاندې کولی شي. که څه هم ګډوډي زياتره وختونه په منفي ډول د بشپړې ګډوډۍ يا ټولنيزې ماتې د مترادف اصطلاح په توګه کارول کېږي، مګر دا هغه معنا نه ده، چې انارشيستان يې ګډوډۍ يانې بې ترتيبه ټولنې ته تړاو ورکوي.
ريښه
ګډوډي “Anarchy” د منځنيو دورې له لاتيني ويي انارشيا او له يوناني انارشوس “anarchos” («د واکمن نه درلود») څخه اخېستل شوې ده، چې “an + archos” (واکمن) په د ويي له مخې «له واکمن څخه پرته» معنا لري. د ګرد A انارشيست نښه له يو توري څخه جوړه نښه يا مونوګرام ده، چې د الفبا د غټ “A” له توري څخه جوړه شوې او د غټ “O” توري له لورې رانغاړل شوې ده. د “A” توری په ډېری اروپايي ژبو کې د انارشي يا انارشيزم څخه اخيستل شوی دی او په لاتيني او سيريليک لاسي ليکونو کې هم ورته مفهوم لري. “O” توری د ترتيب په معنا سره دی او دوی دواړه په ګډه «ټولنه په ګډوډۍ کې نظم غواړي» په معنا سره دي، چې دا همدا عبارت د پايري جوزف پرودون له لورې «ملکيت څه شی دی» تر سرليک لاندې د ۱۸۴۰ ز کال کتاب کې ليکل شوی دی.
انسان پېژندنه
که څه هم زياتره پېژندل شوې ټولنې د ترتيب يا دولت د شتون له مخې مشخص کېږي، مګر انسان پېژندونکو د زياتره کوچي ښکاري ټولنو او د سومای او پياروا په څېر د کرنيزو ټولنو په ګډون زياتره برابري غوښتونکې بې دولته ټولنې څېړلې ډي. ډېری دا ټولنې د دې فکر له مخې ګډوډ يا انارشيک کېدلی شي، چې دوی په اړخيز يا ضمني ډول د متمرکز سياسي واک نظريه نه مني.
د انسان د ښکار راټولونکو د برابرۍ غوښتني ځانګړی اصالت هغه وخت په زړه پورې دی، چې په اوښتونيز چارچوکاټ کې وليدل شي. د انسانيت له دوه تر ټولو نږدې تي لرونکو خپلوانو څخه يو چې د چيمپانزي په نوم لويه افريقايي انسان ته ورته بيزو ده، له برابرۍ غوښتنې څخه پرته هر هغه څه ته وايي، چې د ممتازو نارينه وو له لورې اداره کېدونکي ترتيبونه جوړوي. د انسان د ښکار له راټولونکو سره يې دومره ستر توپير دی، چې دا د انسان پېژندونکو له لورې په پراخه کچه استدلال کوي، چې تر لاس لاندې د اوسېدلو يا تسلط پر وړاندې مقاومت يو مهم عامل، چې د انساني شعور، ژبې، خپلوۍ او ټولنيز سازمان وده پر مخ وړي.
د انارشيست انسان پېژندنې په برخو کې انارشيست انسان پېژندونکي ډيويډ ګرايبر “David Graeber” د څېړنې د هغو سيمو په نښه کولو هڅه وکړه، چې روڼ اندي يې ښايي د انارشيست ټولنيزې نظريې د يو همغږي واحد په جوړولو کې وپلټي. ګرايبر وانګېرل، چې انسان پېژنده د يوې پوهنيزې لارې چارې په توګه «په ځانګړي ډول ښه دريځ لري»، چې د نړۍ په کچه د اختيارونو يا متبادلو ټولنيزو او اقتصادي جوړښتونو د څېړلو، شننې او لښتليک کولو په موخه د انساني ټولنو او ادارو بشپړه اندازه کتلی شي او په خورا مهم ډول دا بديلونه نړۍ ته وړاندې کوي.
پايري کلاسټريس “Pierre Clastres” د دولت ضد ټولنه کې بې دولته ټولنې وپلټلې، چې معلومه کلتوري لارې چارې او کړه وړه په کې د ترتيب او دولت له ودې څخه مخ ګرځوي. کلاسټريس دا نظريه رد کړه، چې دولت د انساني ټولنو د بشپړتيا يا تکامل طبيعي پايله ده.
پيټر ليسن “Peter Leeson” د خصوصي قانون د نفوذ يو ډول بنسسټونه وپلټل، چې د اتلسمې پېړۍ د سمندري داړه مارانو، د نالوستو قبيلو د غړو او د کليفورنيا د زندان د ناوړه خلکو د ډلو له لورې په ګډوډ يا انارشيک حالتونو کې رامنځته شوي وو. دې ټولو ډلو د خپلو ځانګړو اړتياوو او د خپل ګډوډ حالت د ځانګړتياوو د پوره کولو په موخه د خصوصي قانون د پلي کولو بېلابېلې لارې چارې ومنلې.
نړيوالې اړيکې
په نړيوالو اړيکو کې انارشي د ملت له دولتونو څخه د پورته چارواکي نه شتون ته وايي، چې د خپلو شخړو د منځګړيتوب او نړيوال قوانينو د پلي کولو وړ وي.
انارشيزم
انارشيزم د سياسي فلسفې په توګه د اختياري يا خپلې خوښې بنسټونو پر بنسټ د ځاني اداره شويو ټولنو ګټندويي کوي. دوی زياتره وخت د بې دولته ټولنو په توګه تشرېح کېږي، که څه هم بېلابېلو ليکوالانو دوی په ځانګړي ډول د نامنظمو ازادو ټولنو پر بنسټ ادارو په توګه راپېژندلي دي. انارشيزم په دې نظر دی، چې دولت ناغوښتی، نا اړين يا زيان رسونکی دی. په داسې حال کې چې د دولت پر وړاندې مخالفت په کې مرکزي ونډه لري، دا اړين مګر پوره يا کافي شرط نه دی، له دې امله ولې د دوی د نومونو سربېره انارکو-کاپيټليزم او ملي انارشيزم هم د د فکر د انارشيست ښوونځيو او د انارشيست خوځښت د برخې په توګه نه پېژندل کېږي، يا دا چې ولې د انارشيستانو او پوهانو له نظره غولونکو او مخالفو معنا لرونکو اصطلاحاتو په توګه ګڼل کېږي. انارشيزم د هغو اړيکو په ګډون چې لا تر اوسه د دولت د نظام تر بريده نه دي، د ټولو انساني اړيکو په تر سره کولو کې د ترتيبي ادارې مخالف واک رانغاړي.
سانچہ:Infobox religious text
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
#
شهید جوستین
شهید جوستین ( په انګلیسي: Justin Martyr ، په یوناني: Ἰουστῖνος ὁ μάρτυς، چې لاتیني یې: Ioustinos ho martys ده؛ زوکړه شاوخوا ۱۰۰ز کال ــــ مړینه شاوخوا ۱۶۵ز کال)، چې د فیلسوف جوستین په نامه هم مشهور دی، د عیسویت یو مخکینی دیني مدافع (اپولوجېست) او فیلسوف و. د هغه له اثارو څخه زیاتره یې ورک دی، خو دوه دیني مدافعې او یو ډیالوګ یې پاتې شوي دي. لومړنۍ دیني مدافعه چې د نوموړي تر ټولو مشهور اثر دی، د عیسوي ژوند له اخلاقو څخه په مشتاقانه ډول دفاع کوي، او بېلابېل اخلاقي او فلسفي استدلالونه وړاندې کوي تر څو د روم سترواک انتونیوس قانع کړې چې د کلیسا له ځورونې څخه لاس واخلي. له دې څخه علاوه، هغه همداراز لکه څرنګه چې وروسته په سنټ اګوستین کې ورته اشاره شوې ده، د دې ښودنه کوي چې د عیسویت رېښې (په تاریخ کې عمل کوونکې د الله د کلیمې تجلي) عیسی علیه السلام له بعثت څخه مخکې وې. دا تصور هغه د دې جوګه کوي چې، زیات شمېر یوناني تاریخي فیلسوفان (د سقراط او افلاطون په ګډون)، د چا اثار چې د هغه له لوري ښه مطالعه شوی دی، د بت پرستو عیسویانو په نامه یاد کړي.
ژوند
شهید جوستین د ۱۰۰ز کال په شاوخوا کې د سامریه (السامریة) په فلایوا نیاپولیس (اوسنی نابلس) کې زیږېدلی دی. هغه سامريه یي الاصل یونانی و، چې د یوناني کلتور لاروی و. کورنۍ یې ښایي بت پرسته وه، ځکه چې هغه ختنه شوی نه و او ځان یې غیر یهودي باله. نیکه یې، باکیوس، یو یوناني نوم درلود، په داسې حال کې چې د پلار نوم یې، پریسکوس و، کوم چې یو لاتینی نوم دی، چې دې هغو انګېرنو ته لاره هواره کړې ده چې د هغه نیکونه د نابلس له تاسیس کېدو څخه ژر وروسته هلته مېشت شوي دي او یا دا چې د هغو رومي دېپلوماتانو له نسب څخه دي چې هلته استول شوي وو.
هغه وروسته پخپله د فیلسوف جامه واغوسته او د ښوونې په موخه یې سفر وکړ. د انتونینوس پیوس د واکمنۍ پر مهال (۱۳۸ز کال-۱۶۱ز کال) روم ته ورسېد او خپله مدرسه یې پرانیستله. تاتیان د هغه له زده کوونکو څخه یو و. د تاتیان په وینا (یونانیانو ته په خطاب کې) او د یوسیبوس په وینا (HE IV 16.7–8) د مارکوز اورلیوس د واکمنۍ پر مهال د کلبي فیلسوف کرېسنس سره له مشاجرې وروسته هغه چارواکو ته په ګوتو ورکړل شو. جوستین له خپلو شپږو ملګرو سره (چې هغوی څخه دوه کسان د یولپیستوس او هیراکس په واسطه روزل شوي وو) د ښار د واکمن جونیوس روستیکوس له خوا محاکمه او  سر ترې پرې شو. که څه هم چې د هغه د وژل کېدو کال مشخص نه دی، خو د روستیکوس د واکمنۍ له دورې څخه (چې له ۱۶۲ز کال څخه تر ۱۶۸ز کال پورې واکمن و) په استدلال سره تعییندېدای شي. د جوستین د شهادت دوسیه، د محکمې په اسنادو کې ساتل شوې ده.
قتل (وژنه )
د قتل او هلاکت ترمنځ توپیر
د "هلاک" کلمه به د مړینې لپاره کارول کیږي، د بېلګې په توګه، په حادثه کې وژل شوی، د مسمومولو له امله وژل شوی، د وبا له امله وژل شوی، او داسې نور. په داسې حال کې چې وژنه باید د هغه مړینې لپاره وکارول شي چې د تېرې چړې یا تورې، ډزو یا زهر کولو په پایله کې پېښیږي.
جېمز کوک
جېمز کوک FRS ( زوکړه د ۱۷۲۸م کال د نومبر ۷مه – مړینه د ۱۷۷۹م کال د فبرورۍ ۱۴مه) د بریټانیا په شاهي سمندري ځواک کې یو بریټانوی کاشف، سمندري افسر، نقشه جوړونکی او کاپیټان وو چې د ۱۷۶۸م او ۱۷۷۹ کلونو ترمنځ په آرام سمندر په ځانګړې توګه نیوزیلنډ او آسټرالیا ته د خپلو درې سفرونو له امله نامتو وو. هغه آرام سمندر ته له درې سفرونو څخه مخکې، له نیوفونډلنډ څخه دقیقې نقشې جوړې کړې، چې د هغه په لړ کې د آسټرالیا ختیځې ساحلي کرښې او د هاوایي ټاپوګانو سره لومړنۍ اروپایي اړیکه او د نیوزیلنډ له شاوخوا څخه لومړنۍ ګرځېدنه ثبت شوه.
کوک په نوې ځواني کې د بریټانیا سوداګریز سمندري ځواک سره یوځای شو او په ۱۷۵۵م کال کې شاهي سمندري ځواک سره یوځای شو. هغه په اوه کلنه جګړه کې د ځینو کړنو شاهد وو او ورپسې یې د کوبک محاصرې په اوږدو کې سنټ لارنس سیند ته د ننوتلو ډېری لارې وڅېړلې او نقشه یې ترې واخیسته، چې د شاهي او سمندري چارواکو پام یې ځان ته راواړوه. دا ستاینه په مهمه شېبه کې د بریټانیا بهرنۍ سپړنې لارښوونې لپاره لاس ته راغله او په ۱۷۸۸م کال کې د HMS endeavor قومندان په توګه آرام سمندر ته له درې سفرونو څخه د هغه د لومړي سفر لامل شو.
په دې سفرونو کې، کوک په زرګونو مایله په عمده ډول د نړۍ په ناپېژندل شویو سیمو کې مخته لاړ. هغه په آرام سمندر کې له نیوزیلنډ څخه تر هاوایي پورې سیمې له لا ډېرو جزیاتو سره په هغه مقیاس کې رسم کړې چې پخوا د لوېدیځو کاشفانو لخوا نه وې ترسیم شوې. هغه د لومړي ځل لپاره د ځانګړتیاوو څېړنې او نومونې باندې پیل وکړ او د اروپا پر نقشې یې ساحلي کرښې او ټاپوګانې ثبت کړې. هغه د سمندري افسر، لوړو څېړنیزو او نقشه جوړولو مهارتونو، فزیکي زړورتیا او په ناوړه حالت کې د سړیو د رهبرۍ وړتیا یو ترکیب له ځانه وښوده.
کوک په ۱۷۷۹م کال کې آرام سمندر ته د خپل دریم څېړنیز سفر په لړ کې کله چې غوښتل یې د هاوایي ټاپو رئیس، کالاني اوپوو (Kalaniʻōpuʻu) برمته کړي، تر برید لاندې ونیول شو او ووژل شو، پس له هغه چې د هغه خدمې له یوې هدیرې څخه لرګی راواخیست او کله چې هغه غوښتل هغه کټر بېرته لاسته راوړي چې د هغه له یوې کښتۍ څخه اخیستل شوی وو. د «استعمار رامنځته کوونکي» په توګه او له ځایي خلکو سره د هغه د اړیکو په تړاو د تاوتریخوالي ترسره کولو کې د نظر اختلاف شتون لري. هغه د ساینسي او جغرافیوي علم داسې میراث پرځای پرېښود چې تر شلمې پېړۍ یې هم پر ځای ناستو اغېز پرېښود او په ټوله نړۍ کې ډېر یادګارونه هغه ته تقدیم شوي دي.
لومړنی ژوند او کورنۍ
جېمز کوک د ۱۷۲۸م کال د نومبر په ۷مه (NS) د یورکشایر شمالي رایډینګ په مارټون کلي کې وزېږېد او د نومبر په ۱۴مه د سنټ کاټبرټ په ځایي کلیسا کې ورته د سپېڅلتیا یا تمعید غسل ورکړل شو، چېرته چې د کلیسا په لړلیک کې د هغه نوم لیدل کېږي. هغه د جېمز کوک (زوکړه ۱۶۹۳ – مړینه ۱۷۷۹)، په راکسبورګشېر کې له اډنام څخه په کرونده کې یو سکاټلنډی کارګر، او له ټورنای-آن-ټیس څخه د هغه ځایي مېرمنې ګریس پېس (زوکړه ۱۷۰۲ – مړینه ۱۷۶۵) له اتو ماشومانو څخه دوهم ماشوم وو. په ۱۷۳۶م کال کې، د هغه کورنۍ په ګرېټ آیټون کې د آیري هولم کروندې ته کډه وکړه، چېرته چې د هغه د پلار ګمارونکي، ټوماس اسکوټو، په ځایي ښوونځي کې د هغه د زده‌کړې لګښت ورکړ. په ۱۷۴۱م کال کې، په ښوونځي کې له پنځو کلونو زده‌کړو وروسته، هغه د خپل پلار لپاره چې د کروندې د مدیر په توګه ګومارل شوی وو، په کار پیل وکړ. سربېره پر دې چې هغه په رسمي توګه زده‌کړې نه وې کړې، د خپل سفر په وخت کې هغه په ریاضیاتو، ستورپوهنې او نقشه جوړونه کې تکړه شو. د وزګاري وخت تېرولو لپاره، د روزبري ټاپنګ په نوم نږدې تپې ته به پورته کېده او د یوازېتوب له فرصت څخه به یې خوند اخیست. د کوک کلبه، د هغه د مور او پلار وروستنی کور، چې په لوړ ګومان ده هم لیدلی دی، اوس د آسټرالیا په ملبورن کې ده، چې له انګلسټان څخه لېږدول شوی او په ۱۹۳۴م کال کې خښته په خښته بیاځلې رغول شوی دی.
په ۱۷۴۵م کال کې، کله چې کوک ۱۶ کلن وو، د Staithes کب نیونې کلي ته یې ۲۰ مایله (۳۲ کیلومټره) ځای بدل کړ ترڅو د ویلیام سانډرسون، خوراکي توکو خرڅوونکي او دوکان دار، سره د شاګرد په توګه کار وکړي. تاریخ لیکونکي اټکل کوي چې په دې ځای کې کوک د لومړي ځل لپاره د دوکان له ویټرین څخه باندې منظرې ته ځیر شو، او د سمندر جذابیت یې احساس کړ.
له ۱۸ میاشتو وروسته، کوک په مغازه کې د کار لپاره مناسب نه وو، ویټبي ته نږدې بندري ښار ته یې سفر وکړ ترڅو د سانډرسون له ملګرو، جان او هنري واکر، سره معرفي شي. واکران چې کوېکران وو، د سکرو ډبرو په سوداګرۍ کې د لویې ځایي بېړۍ مالکان وو. د هغوی کور اوس د کاپیټان کوک یادګاري موزیم دی. کوک د سوداګریز سمندري ځواک شاګرد په توګه د هغوی په کوچنۍ بېړۍ کې وګومارل شو او د انګلیس سواحلو په دوام به یې د سکرو ډبرې لېږدولې. د هغه لومړنۍ دنده د فري‌لاو په بېړۍ کې وه، او هغه څو کلونه په همدې او ځینو نورو ساحلونو کې تېر کړل او د ټاین او لنډن ترمنځ یې سمندري سفرونه وکړل. د شاګردۍ یوې برخې په توګه، کوک خپل ځان د الجبر، هندسې، مثلثاتو، جهت یابۍ او ستورپوهنې زده‌کړې ته اړ کړ – ټول هغه مهارتونه چې د خپلې بېړۍ قومندې لپاره هغه یوه ورځ ورته اړتیا پیدا کوله.
کوک چې خپله د شاګردۍ درې کلنه دوره یې پای ته ورسوله، په بالتیک سمندر کې یې د سوداګریزو بېړیو پر سر کار پیل کړ. په ۱۷۵۲م کال کې په خپلو آزموینو کې له بریا وروسته، هغه ډېر ژر د سوداګریز سمندري ځواک په درجو کې پرمختګ وکړ او له خپل پرمختګ سره یوځای یې په هماغه کال کې د کولیر بریګ ملګرتیا بېړۍ کې په یوځای کېدا پیل وکړ. په ۱۷۵۵م کال کې، د دې بېړۍ د قوماندانۍ له سپارښتنې څخه یوه میاشت وروسته په اوږدو کې، هغه د شاهي سمندري ځواک خدمت لپاره داوطلب شو، کله چې بریټانیا د اوه کلنې جګړې لپاره د بیا وسله وال کېدو په حال کې وه. سربېره پر دې چې اړ وو د سمندري سلسله مراتبو له کښته ځایه یې باید بیا پیل کړي وای، د کوک پام شو چې د هغه مسلک د سرتېري په خدمت کې په چټکۍ سره مخته ځي او د ۱۷۵۵م کال د جون په ۱۷مه په Wapping کې سمندري ځواک ته د ننه شو.
کوک په واپنګ کې د بېل سرائي ساتونکي او د هغه یو له لارښودانو، ساموېل باټز له لور، الیزابت باټز سره د ۱۷۶۲م کال د ډسمبر په ۲۱مه د بارکینګ په سنټ مارګارټ کلیسا کې واده وکړ. دې جوړې شپږ ماشومان لرل: جېمز (زوکړه ۱۷۶۳ – مړینه ۱۷۹۴)، ناټانیل (زوکړه ۱۷۶۴ – په ۱۷۸۰م کال کې د HMS Thunderer په کښتۍ کې له خپلو ټولو ملګرو سره د لوېدیځ هند په توپان کې ورک شو)، الیزابټ (زوکړه ۱۷۶۷ – مړینه ۱۷۷۱)، جوزف (زوکړه ۱۷۶۸ – مړینه ۱۷۶۸)، جورج (زوکړه ۱۷۷۲ – مړینه ۱۷۷۲) او هوګ (زوکړه ۱۷۷۶ – مړینه ۱۷۹۳، هغه چې کله د کمبریج د کریسټ کالج کې زده‌کوونکی وو د مخملک تبې له امله ومړ). کله چې کوک په سمندر کې نه وو، د لندن په ختیځ پای کې یې ژوند کاوه. هغه د شاډول په سنټ پاول کلیسا کې ګډون وکړ، چېرته چې د هغه زوی جېمز ته د تعمید غسل ورکړل شو. کوک هیڅ مستقیم نسل نه لري – د هغه ټول اولادونه مخکې له دې چې خپله اولاد پیدا کړي له نړۍ تللي دي.
فیلیا
فیلیا ( /ˈ f ɪ l i ə / ; from لرغونی یونان φιλία  ) د مینې لپاره د څلورو پخوانیو یوناني کلمو څخه یوه ده: فیلیا ، سټورج ، اګاپ او ایروس. د ارسjو په نیکوماچین اخلاقو کې، فیلیا معمولا د " ملګرتیا " یا مینې په توګه ژباړل کیږي. بشپړ برعکس د فوبیا په نوم یادیږي.
په لنډه توګه ويلای شو چې فيليا يو يوناني ويوکی دی چې اره مانا يې لېوالتيا، مينه، ملګرتيا، انډيوالي او د يو چا خوښول دي.
د ارستو نظر
لکه څنګه چې ګیرارډ هیوز په ګوته کوي، د هغه د نیکوماشین اخالقي ارستو په VIII او IX کتابونو کې د فیلیا مثالونه وړاندې کوي په شمول:
دا ټولې مختلفې اړیکې د یو چا سره ښه کیدل شامل دي، که څه هم ارستو په ځینو وختونو کې دا معنی لري چې د حقیقي خوښې په څیر یو څه ته اړتیا ده. کله چې د هغه کرکټر یا عادت په اړه خبرې کوي چې له یوې خوا د خباثت یا خوشالۍ او له بلې خوا د سرکشۍ یا جنجال ترمینځ واقع کیږي نو وايي:
دا برخه دا هم په ګوته کوي چې که څه هم پراخه وي، د فیلیا مفهوم باید دوه اړخیز وي، او پدې توګه د بې جانه شیانو سره اړیکې لرې کوي، که څه هم د حیواناتو سره فیلیا اجازه لري (د 1155b27 – 31 وګورئ).
په خپل بیان کې، ارستو په فیلیا کې ښکیل فعالیت تعریفوي (τὸ φιλεῖν) په لاندې ډول:
جان ایم کوپر استدلال کوي :
ډولونه
ارستو ملګرتيا په درې ډوله وېشلې ده، چې د رامنځته کېدو د انګېزې پر بنسټ: د ګټې ملګرتيا، د خوښۍ ملګرتيا او د ښو ملګرتيا.
د افادیت ملګرتیا هغه اړیکې دي چې د بل چا په پام کې نیولو پرته رامینځته کیږي. د بیلګې په توګه، د سوداګریزو توکو پیرود ممکن د بل چا سره لیدلو ته اړتیا ولري مګر معمولا د پیرودونکي او پلورونکي تر مینځ خورا کم اړیکو ته اړتیا لري. په عصري انګلیسي کې، په داسې اړیکو کې خلک حتی د ملګري په نوم نه یادیږي، مګر پیژندونکي (که دوی حتی وروسته یو بل یاد کړي). یوازینی دلیل چې دا خلک اړیکه لري د شیانو پیرود یا پلورلو لپاره دي، کوم چې بد کار نه دی، مګر هرڅومره ژر چې دا انګیزه له منځه لاړه شي، نو د دوو خلکو تر منځ اړیکې خرابیږي پرته لدې چې بل انګیزه وموندل شي. شکایتونه او شخړې عموما یوازې په دې ډول ملګرتیا کې رامینځته کیږي.
په بله کچه، د خوښۍ ملګرتیا د نورو خلکو په ملګرتیا کې د خالص خوښۍ پر بنسټ والړ دي. هغه خلک چې یوځای څښي یا یو شوق شریکوي ممکن دا ډول ملګرتیا ولري. په هرصورت، دا ملګري ممکن هم برخه واخلي - پدې حالت کې که دوی نور د ګډ فعالیت څخه خوند وانخلي، یا نور نشي کولی په یوځای کې برخه واخلي.
د نیکو ملګرتیا هغه ده چې دواړه ملګري د یو بل له کرکټرونو څخه خوند اخلي. تر هغه چې دواړه ملګري ورته کرکټرونه ساتي، اړیکه به دوام ومومي ځکه چې د دې تر شا انګیزه د ملګري پاملرنه ده. دا د فیلیا لوړه کچه ده، او په عصري انګلیسي کې ممکن د ریښتینې ملګرتیا په نوم یادیږي.
د فیلیا ټول بانډونه د ارستو یادداشتونه متقابل نه لري. د دې ځینې مثالونه کیدای شي د پلار سره زوی، مشر ته کوچني یا حاکم ته د تابعیت سره مینه ولري. په عموم کې که څه هم، د فیلیا بانډونه همغږي دي.
که فیلیا د مینې یو ډول وي، توماس جې اورډ استدلال کړی چې دا باید داسې تعریف شي چې د مینې سره مخالفت نه کوي. اوارډ فیلیا د هوساینې د ودې لپاره د ارادي ځواب په توګه تعریفوي کله چې د نورو سره همکاري کول یا ملګرتیا کول. او د هغه فیلیا نه یوازې دا معنی لري. فیلیا هم انسانانو ته مستند دوستي ورکوي.
د ځان بسياينه
ارستو دا پیژني چې د هغه څه تر مینځ ښکاره ټکر شتون لري چې هغه د فیلیا په اړه وايي او هغه څه چې هغه په بل ځای کې وايي (او هغه څه چې په هغه وخت کې په پراخه کچه ترسره کیږي) د بشپړ شوي ژوند د ځان بسیا طبیعت په اړه:
هغه مختلف ځوابونه وړاندې کوي. لومړی د نورو لپاره د عمل کولو او اندیښمن کیدو په طبیعي نیکمرغۍ باندې ولاړ دی ("غوره سړی د خپلو ملګرو او خپل اصلي هیواد لپاره کار کوي، او د دوی لپاره به مړ شي که اړتیا وي" [1169a19 – 20])؛ په دې توګه، د یو بشپړ نیک او بشپړ شخص په توګه د نورو درلودل شامل دي چې یو څوک د دوی لپاره اندیښمن دی — د دوی پرته، د یو چا ژوند نیمګړی دی:
د ارستو دوهم ځواب دا دی: "د ښه خلکو ژوند یوځای د فضیلت کښت ته اجازه ورکوي" (1170a12). په پای کې، هغه استدلال کوي چې د یو ملګري "بل ځان" دی، نو هغه خوښي چې نیک انسان د خپل ژوند څخه ترلاسه کوي د بل نیک انسان په ژوند کې هم موندل کیږي. "هرڅوک چې خوشحاله وي، نو باید غوره ملګري ولري" (1170b19).
پرهېزګاري او ځانپالنه
د ارستو لپاره، د دې لپاره چې د بل لپاره د فیلیا لوړه بڼه احساس کړي، یو څوک باید دا د ځان لپاره احساس کړي. د فیلیا اعتراض، په هرصورت، "بل ځان" دی. البته دا یوازې ارستو انا ته ژمن نه دی. نه یوازې له ځان سره مینه د نورو سره د مینې سره مطابقت نلري، بلکې ارستو په پام کې لري چې د ځان سره د مینې ډول توپیر وکړي چې غندل کیږي (هغه څوک چې په پیسو، عزت او بدني خوښیو کې ترټولو لویه برخه ورکوي). ځکه چې دا هغه توکي دي چې د ډیری خلکو لخوا په دې انګیرنې کې په لیوالتیا سره تعقیب شوي چې دوی غوره دي" [1168b17 – 19]) له هغه څه څخه چې باید ستاینه وشي (هغه چا ته ویل کیږي چې "تل د هر څه څخه د عادلانه یا معتدل عملونو ترسره کولو ته لیواله وي یا کوم بل عمل چې د فضیلتونو سره سم وي، او په عموم کې تل د ځان لپاره هغه څه ترلاسه کوي چې ښه وي [عظیم، ښه]" [1168b25 – 27]). په حقیقت کی:
ارستو هم په دې نظر دی، که څه هم، لکه څنګه چې هیوز دا بیانوي: "[t] د هر څه کولو لپاره یوازې د توجیه وړ دلیل دا دی چې په دې طریقه عمل کول به د بشپړ ژوند سره مرسته وکړي." په دې توګه د فیلیا کړنې ممکن په اصل کې انا پرست ښکاري، په ښکاره ډول د نورو سره د مرستې لپاره ترسره کیږي، مګر په حقیقت کې د ایجنټ خوښۍ زیاتولو لپاره. په هرصورت، دا د عمل طبیعت د هغې هڅونې سره ګډوډ کوي؛ ښه سړی د ملګري سره د مرستې لپاره عمل نه کوي ځکه چې دا به د هغې بشپړتیا ورکړي. هغه دا د ملګري سره د مرستې لپاره ترسره کوي، او په ترسره کولو سره د هغې ملګري او ځان دواړه خوشحاله کوي. په دې توګه عمل په خپل ځان کې ښه دی او د تاثیر لپاره چې دا د اجنټ خوښي لري.
سونيا مان
سونیا مان یوه هندي اداکاره او ماډله ده. هغه په فلمونو او میوزیک ویډیوګانو کې کار کوي.
وختي ژوند او زدکړه
سونیا په د 1990کال د دسمبر په 10 مه نېټه په هالدواني کې بلدیو سینګ مان او پرمجیت کور په کور کې زېږېدلې. پلار یې کیڼ اړخی فعال و. د هغې پلار د ۱۹۹۰ کال د سپتمبر په ۲۶ مه په امرتسر کې د اورپکو له خوا په داسې حال کې ووژل شو چې هغه د خپلې نوې زېږېدلې لور لیدو ته روان و. سونیا په امرتسر کې لویه شوې. خپلې زده کړې یې د هولي هارټ پریزیډنسي ښوونځي کې کړې دي. هغې بیا د کالج زده کړې د ښځو لپاره د BBK DAV کالج، امرتسر کې کړې.
مسلک
سونیا مان په څو پنجابي میوزیک ویډیوګانو کې راڅرګنده شوې. هغه په 2012 کې په ملیالم فلم Hide N' کې راڅرګنده شوه بیا، هغه د ټینس په نوم یو بل مالیالم فلم کې راڅرګند شو چې په 2013 کې خپور شو. 2013 کې هاني په نوم په پنجابي فلم کې هم راڅرګنده شوه. په همدې کال کې سونیا په یوه هندي فلم "کهین هې میرا پیار" کې هم کار وکړ.
حوالې
وېشنيزه:1990 زېږېدنې
انسان وژنه
وژنه ( په لاتین : Homicidium, لاتین : homo human + لاتین : caedere to kill ) د انسان له خوا د انسان وژنه، په شمول د وهلو، وهلو، قتل، تصادفي او ناحقه وژنه.
جنایي وژنه
د جنايي وژنې بېلابېل ډولونه شتون لري، لکه غیر ارادي وژنه. د قتل د څرنګوالی له مخې جنايي وژنه پېژندل کیږي. په ځینو محکمو کې، د وژنې د هڅې ځینې ډولونه په اتوماتيک ډول د مرګ سزا ورکول کیږي.
د قتل ډولونه:
له همدې امله، د کالیفورنیا د جزا قانون د 401 مادې له مخې، ځان وژنه وژنه نه ګڼل کیږي، مګر په ځان وژنې کې د بل چا سره مرسته کول ممکن د مجرم وژنه وي. پداسې حال کې چې په هند کې دا غیرقانوني ګڼل کیږي ځکه چې د ځان وژنې هڅه د هند د جزا قانون د 309 مادې لاندې جرم ګڼل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:مخونه د ګراف سره
معنوي، خو نه دیني
«معنوي، خو نه دیني» (په انګلیسي: spiritual but not religious یا SBNR) چې د «معنوي خو نه تړلي» (په انګلیسي: spiritual but not affiliated یا SBNA) په توګه هم پېژندل کېږي، یو متداول او لومړنی عبارت دی چې د ځان‌پېژندنې لپاره د معنویت اړوند د ژوند یوه دریځ په توګه کارول کېږي او په هغه کې تنظیم شوی دین/مذهب، د معنوي ودې لپاره، بنسټیز یا تر ټولو ارزښتمن نه‌ګڼل کېږي. له تاریخي پلوه، د «دیني» او «معنوي» ګړنې د دین د مفهوم ټولو بېلابېلو اړخونو د بیانولو په موخه، په مترادفه توګه کارول شوې دي؛ خو په اوسمهاله کارونه کې، «معنویت» په ټولیز ډول، د یوه وګړي له دنني ژوند سره په تړاو کې راڅرګندېږي او د وګړي د «ذهن–جسم–روح» پر هوساینې باندې ټینګار لري، په داسې حال کې چې دین سازماني یا ټولنیزو اړخونو ته اشاره کوي.
آرونه او دېموګرافي
له تاریخي اړخه، د «دیني» او «معنوي» ګړنې د دین د مفهوم ټولو بېلابېلو اړخونو د څرګندولو په موخه، په مترادفه توګه کارول شوې دي. سره له‌دې، دین د مناقشې وړ یوه ګړنه ده او د رسل مک‌کچیون په څېر مدرسیان ادعا کوي چې د «دین» ګړنه «د انساني فعالیت او تولید د بېلابېلو برخو، په څرګنده توګه، یوې توپیر لرونکې محدودې» د نومولو په موخه کارول کېږي. د دیني علومو څانګه، د دین لپاره یوه واحد تعریف پر وړاندې کولو باندې توافق درلودلای نه‌شي او له هغه ځایه چې معنویت له هغه سره ګڼ‌شمېر ګډ اړخونه لري، د معنویت د تعریف لپاره هم یوې عمومي اجماع ته رسېدل ستونزمن برېښي.
دغه ځانګړی عبارت په څوګونو علمي اثرونو کې کارول شوی؛ له هغو څخه یو هم په ۱۹۶۰ ز کال کې یوه وګړپوهنیزه مقاله وه چې د زین‌باوېر او ملګرو له‌خوا وړاندې شوه: «دین‌والی او معنویت: د خورورې سکالو راغونډول». SBNR په امریکا کې د لیکوال «سوېن اېرلندسن» له‌خوا په ۲۰۰۰ز کال کې د «معنوي، خو نه دیني» کتاب له‌لارې د یوه غورځنګ په توګه وانځورول شو. داسې برېښي چې دغه ښکارنده په ۱۹۶۰ز لسیزه کې د یوه نوي پیل شوي تخیلي غورځنګ په پایله راڅرګنده شوه، چېرې چې د دواړو ترمنځ اړیکه له ورایه، د دیني تجربې په اړه د ویلیام جېمز تعریف پورې تړاو موندلی دی او هغه په دغه تعریف کې وایي چې، «دیني تجربه د وګړو په یوازېتوب کې احساسات، کړنې او تجربې دي، داسې چې د هرڅه پر وړاندې (چې هغوی یې الهي ګڼي) له درېدلو څخه ځان بېروي». تخیلي غورځنګونه له دودیز دین څخه لېرې کېدو ته لېواله دي او د عرفاني، غیرارتودوکسي او عجیب او غریبو طریقو په تاییدولو کې معنوي غورځنګونو ته ورته دي. اووېن ټوماس هم څرګندوي: څرنګه چې په تخیلي غورځنګونه سم جوړښت نه‌لري او ډېره څیزونه په کې ګونګ دي، دغه ناانډولتیاوې په معنوي غورځنګونو کې هم شتون لري.
د یوې مطالعې له‌مخې چې په ۲۰۱۲ز کال کې د پيو څېړنیز مرکز له‌خوا ترسره شوه، د هغو امریکاییانو شمېر چې له هېڅ دین سره همغږي نه‌لري له ۲۰۰۷ څخه تر ۲۰۱۲ز پورې له ۱۵ سلنې څخه تر ۲۰ سلنې پورې لوړ شوی دی او لا هم مخ په زیاتېدو دی. د مطالعاتو له‌مخې، د متحده ایالاتو یو پر پنځمه برخه وګړي هېڅ کوم دین پورې تړلي نه‌دي، خو په یو ډول نه، یو ډول معنوي ګڼل کېږي. د دغو مذهب ته ناتړاوو امریکاییانو له ډلې څخه، ۳۷ سلنه یې ځانونه د معنوي وګړو په ټولګه کې شمېري خو مذهبي نه‌دي، په داسې حال کې چې ۶۸ سلنه یې وایې چې پر خدای باور لري او ۵۸ سلنه یې له ځمکې سره یوه ژوره اړیکه احساسوي.
نسلي ځای په ځای کېدنه، د مذهب ته نااړوندو وګړو په وده کې د یوه اغېزمن لامل په توګه پېژندل شوی دی. د y ځوان نسل (چې له ۱۹۹۰ تر ۱۹۹۴ز کې زېږېدلي دي) او د x زوړ نسل (هغه وګړي چې له ۱۹۶۵ تر ۱۹۸۰ز کې زېږېدلي دي) د سلنو ترمنځ، د پرتله کولو پر مهال د پام وړ توپیرونه موندل شوي دي، او د مطالعاتو له‌مخې دغه نسلونه، په ترتیب سره، ۳۴ او ۲۱ سلنه له مذهبي پلوه، تړلي نه‌دي.
د دېموګرافي له‌مخې، څېړنو موندلې ده چې غیرمذهبي ځوان وګړي، تر ډېره نارینه دي او ۳۵ سلنه یې د ۱۸ او ۲۹ کلنو ترمنځ عمر لري. برعکس، یوازې ۸ سلنه غیرمذهبي وګړي له ۶۵ څخه زیات عمر لري. د هغو وګړو له‌منځه چې په ټولیز ډول تنظیم شوي دین/مذهب سره په تړاو کې نه‌دي، ۵۶ سلنه نارینه او ۴۴ سلنه ښځینه دي.
د SBNR د راولاړېدو لپاره یو بل احتمالي بیان، ژبنیز بیان دی. اووېن ټوماس هغه واقعیت څرګندوي چې معنوي غورځنګونه په انګلیسي او شمالي امریکایي هڅوبونو کې ځای په ځای کېدلو ته لېواله دي. په انګلیسي کې د «spirit – اروا» وییکي معنی د نورو ژبو په پرتله زښته محدوده ده او د انسان ټولو ځانګړو وړتیاوو او هڅوبي کارکړونو ته ویل کېږي.
سره له‌دې، د سیوبهان چندلر په وینا، «دنني خدای» ته درناوی د شلمې پېړۍ یو مفهوم نه‌دی چې ریښه یې د ۱۹۶۰ز لسیزه ضد هڅوبي یا ۱۹۸۰ز لسیزې نوي پېر ته ورسېږي، بلکې معنویت داسې یو مفهوم دی چې د ټول تاریخ په اوږدو کې شتون لري.
ضد بنسټي او شخصي
د لیندا مرکادانته څرګندونې له‌مخې، SBNR په ټوله کې د دیني باورونو پر وړاندې ضد-دوګماټیک دریځ نه‌نیسي. هغوی ادعا کوي چې باور یوازې دا نه چې نااړین دی، بلکې په بالقوه توګه مضر هم دی او یا کم تر کمه معنویت ته د رسېدو پر لاره ولاړ خنډ دی.
د فیلیپ د. کېنېسن په وینا، تر مطالعي لاندې ډېري وګړي چې د SBNR په توګه پېژندل کېږي، د خپل شخصي معنویت او د یوه متداول دیني جوړښت غړیتوب ترمنځ یو تشنج احساسوي. ډېري یې تلوسناکي، فکري ازادي او دین ته د یوې تجربي تګلارې موندلو ته ارزښت ورکوي. ډېري تر هغو مخ‌ته ځي چې تنظیم شوی دین د معنویت اصلي دښمن ګڼي او ادعا کوي چې معنویت یو شخصي غبرګون او شخصي تجربه ده — نه یو عام دود دستور. «دیني»توب له یوه بنسټیز مفهوم سره په ملتیا کې څرګندېږي، چې په ټولیزه توګه د ابراهیمي دینونو له دود دستور سره تړاو لري: د عبادت په مراسمو کې ګډون، عشای رباني دود ترسره کول، د حانوکا شمعو روښانه کول. له‌دې سره په توپیره کې، «معنوي»توب د شخصي ریاض او شخصي پیاوړتیا موندنه ده چې د ژوندون له ډېرو ژورو هڅو سره اړیکه لري. د پایلې په توګه، په هغو هڅوبونو کې چې بنسټي جوړښتونو ته په ژور ډول د شک په سترګه ګوري او فردي ازادۍ او خپلواکۍ ته لوړ ارزښت ورکوي، معنویت تر ډېره بریده مثبت مفهومونه ترلاسه کړي دي، په داس حال کې چې دین په لا منفي بڼه لېدل کېږي.
د رابرټ فولر په وینا، د SBNR ښکارنده کېدای شي د فکري پرمختګوالې او عرفاني تږې د ترکیب په توګه ځانګړې کړل شي، چې د جوړو شویو کلیساوو د تقوا زغم نه‌لري.
د رابرټ وُتنو په وینا، معنویت له کلیسا ته تګ او یا د کلیسا له اصولو څخه موافقت یا مخالفت څخه پورته څه دي. معنویت یوه لنډه ګړنه ده چې په لوېدیځې ټولنه کې د یوه وګړي او خدای ترمنځ اړیکې په هکله د غږېدو پر مهال کارول کېږي. د ډېريو خلکو لپاره، د دین او معنویت په هکله د هغو د تفکر څرنګوالی په قطعي توګه د هغه څه پر بنسټ لارښوونه مومي چې په خپله مذهبي ټولنه کې یې ویني او هغه ترسره کوي. د یوه لا ژور لیدلوري له‌مخې، د وګړي پېژندګلوي په‌کې شامله ده — پر خدای باندې د ګرانښت احساس؛ او دا احساس کېدای شي زیات او کم شي.
د ترټولو وروستی ګډ جد
په بیولوژی او جینولوژی کې، ترټولو وروستي ګډ پلار (MRCA)، وروستی ګډ پلار (LCA)، یا د ژوندیو سیټ کونسیټر ترټولو وروستی فرد دی چې له هغې څخه د سیټ ټول ژوندي موجودات منځ ته راځي. دغه اصطلاح د ارګانیزمونو پرځای د جینونو ګروپونو (هاپلوټایپس) نسب ته هم راجع کېږي.
د افرادو د یوې ډلې MRCA ځینې وختونه، جوړې شوې شجرې ته په راجع کولو سره ټاکل کیدی شي. په عموم کې، د افرادو د لوی ګروپ، د دقیق MRCA پیژندل ناممکن دي، مګر د هغه وخت اټکل چې په کې MRCA ژوند کوي، ډیری وختونه معین کیدی شي. دا ډول  وخت خورا وروستي ګډ جد (TMRCA) اټکل کیدی شي چې د DNA ازموینې پایلو پراساس ورکړل شي او د تغییر کچه رامنځته کړي، لکه څنګه چې په جینیتیکي نسب کې، د یا غیر جنیټیک، ریاضیکي ماډل یا کمپیوټري ورته کولو ته په حواله عملي کیدای شي.
په ژوندیو موجوداتو کې چې د جنسي تکثیر څخه کار اخلي، مورنی MRCA او پلرنی MRCA، MRCAs دي چې نفوس ته ورکړل شوي چې په ترتیب سره یوازې مورنی او پلرنی ارثیت په پام کې نیسي. د تعریف له مخې د نفوس MRCA  نظر دې ته چې مورنۍ دی  یا پلرنۍ دی، زوړ نه شي کیدای. د هومو ساپینس په قضیه کې، مورنۍ او پلرنۍ MRCA هم په ترتیب سره د "میتوکانډریل حوا" (mt-MRCA) او "Y-chromosomal Adam" (Y-MRCA) په نوم پیژندل کیږي. د انسان MRCA عمر ناڅرګند دی. دا د Y-MRCA یا mt-MRCA عمر څخه ډیر نه دی، چې شاوخوا ۲۰۰،۰۰۰کاله اټکل شوی.
د انفرادي انسانانو یا کورنیو د نسبونو برعکس چیرته چې تاریخي نسب پیژندل کیږي، د ډول یا د تکسا (د کتګوری وېش) لوړو ګروپونو (سیستماتیک یا فیلوجنیټیکس) ترمنځ د اړیکو په نظر کې نیولو سره، نیکونه  په مستقیمه توګه د تشخیص یا پیژندلو وړ نه دي. دا د موجوده  ژونديو موجوداتو او  یا فوسیلونو په فیلوجنیټیک تحلیل کې د تکسا ترمنځ د اړیکو نمونو پراساس اټکلونه دي. وروستی نړیوال مشترک نیکه (LUCA) په ځمکه کې د ټول اوسني ژوند خورا وروستي مشترک نیکه دی او اټکل کیږي چې شاوخوا ۳.۵ تر ۳.۸ میلیارده کاله دمخه (په پالوارچین کې) ژوند  کړی وي.
بېلابېل ډولونه MRCA
د ټولو بیولوژیکي ډولونو ترمینځ د فیلوجنیټیک اړیکو د بشپړ توضیح کولو پروژه د "ژوند ونې" په نوم یادیږي. په دې کې د ټولو فرض شوو کلاډونو (د مشترک پلار نسل) لپاره د  جدایي د دورو اټکل شامل دی، د مثال په توګه: د ټولو غوښه خوړونکو MRCA (د مثال په توګه د "پیشوګانو او سپیو MRCA") اټکل کیږي چې شاوخوا ۴۲ ملیونه کاله دمخه (Miacidae) بدل شوی وي.
د انساني تکامل له نظره، د وروستي ګډ نیکه نظریه د ریچارډ ډاوکنز (۲۰۰۴ ز) له خوا په Ancestor's Tale  کې د عمومي لیدونکو لپاره توضیح شوه. ډاوکنز د عمر د ډیریدو په ترتیب کې د انسانانو "نیکونه" لیست کوي، لکه د انساني جنس ځانګړتیاړې (انسان - شیمپانزی) ، هومینین (انسان - ګوریلا)، د انسان جنس(انسان - اورنګوتان) ، هومینایډ (انسان - ګبون) او داسې نور په ۴۰ پړاوونو کې په مجموع کې چې وروستي نړیوال  نیکه ته (انسان - باکتریا) ته رسېږي.
د  یوه جمعیت( MRCA) چې د یوې واحدې جینیتیکې نښې له خوا پېژندل شوی
دا هم ممکنه ده چې د بشپړ ارګانیزم پر ځای د انفرادي جینونو (یا د جینونو ګروپونو، هپلوټایپس) نسب په پام کې ونیسو. د امتزاج تیوري دا احتمالي ماډل تشریح کوي چې څنګه د دا ډول جینیتیکي نښه کوونکي د نفوس تاریخ ته نقشه ورکوي.
د ژونديو موجوداتو برعکس، یو جین د ژوندیو موجوداتو یو نسل څخه راتلونکي نسل ته یا د ځان د بشپړکاپي په توګه یا د لږ بدل شوي نسل د جینونو په توګه لیږدول کیږي. په داسې حال کې چې ژوندي موجودات د جنسي تکثر له لارې د نسب ګرافونه او د اولاد ګرافونه لري، یو جین د اجدادو یو واحد  ځنځير او د اولاد یوه ونه (طبقه بندی) لري. د یو ژوندی موجود چې د جنسي متقابل القاح (ایلوګامي) له خوا تولید شوی، لږترلږه دوه اجداد لري (د دوې نږدې والدین)، مګر جین تل په هر نسل کې یو جد لري.
پلرني او مورني نسب( MRCA)
د میتوکانډریل ډي ان اې ( (mtDNAد جنسي اختلاطاتو په مقابل کې تقریباً معافیت لري، برعکس د هستويDNA  چې په هغه کې کروموزومونه په ماندلي (Mendelian) وراثت کې سره ګډ کیږي او له سره ترکیب کیږي. له همدې امله، مایټوکاندریایي DNA، د مورنی ارث او د میتوکاندریا حوا (د افریقایي حوا په نوم هم پیژندل کیږي) چې د میتوکانداریایی DNA  د مسير له لارې د ټولو انسانانو خورا وروستي عام جد دی، موندلو لپاره کارول کیدی شي.
په ورته ډول، Y کروموزوم په نارینه فرد کې د یو واحد جنسي کروموزوم په توګه شتون لري او پرته له بیا ترکیب څخه نارینه اولادونو ته لیږدول کیږي. دا د پلرني ارثیت کشف کولو او د ادم Y-کروموزوم د پیدا کولو لپاره چې د Y-DNA مسیر له لارې د ټولو انسانانو خورا وروستي عام جد دی، کارول کیدی شي.
میتوکاندریایی حوا او Y- کروموزوم ادم د څیړونکو له خوا د جینولوژیکي DNA ازموینو په کارولو سره رامینځته شوي. میتوکاندریایی حوا اټکل کیږي شاوخوا  ۲۰۰،۰۰۰کاله دمخه ژوند کړی. یوه مقاله چې د ۲۰۱۳ ز په مارچ کې خپره شوې، د ٪۹۵  باور سره معلومه کړې  او دا چې د مطالعې په ارقامو کې هیڅ سیستماتیک غلطي شتون نه لري، Y- کروموزوم ادم د ۲۳۷،۰۰۰ او ۵۸۱،۰۰۰ کلونو ترمینځ دمخه ژوند کاوه.
له همدې امله د جنسي کروموزومونو له لارې د انسان نسب اټکل کول خورا پیچلي دي. که څه هم یو جنسي کروموزوم داسې جینونه لري چې له والدینو څخه اولادونو ته د یوازې له یوه پلار څخه د یوه خپلواک ترتیب له لارې لیږدول کیږي، جنیټیک ترکیب (کروموزومی تقاطع) د سلولي وېش په جریان کې د دواړه والدینو څخه د غیرخورنۍ کروماتیدونو جینونه ترکیب کوي، چې په دې توګه د کروموزوم جنیټیکي ترکیب بدلوي.
د MRCA اټکلونو ته وخت
د ټولو ژوندیو انسانانو MRCA (ډېر وروستي عام نسل د هر نسل په واسطه) وخت د جنیټیک له نظره نه شي موندل کېدای، ځکه چې د ډیری اجدادو DNA د څو سوه کلونو وروسته په بشپړ ډول له منځه تللې. له همدې امله، دا د غیر جنتيکي، ریاضيکي ماډلونو او کمپیوټري ورته والي پراساس محاسبه شوي.
له دې چې میتوکاندریایي حوا او Y- کروموزوم ادم د یو واحد پلرني کرښې له لارې د واحد جینونو په ذريعه موندل شوي، نو د دې جینیتیک MRCAs وخت به حتماً د جینولوژیکي MRCA لپاره له دې ډیر وي. دا ځکه چې یو واحد جین به د دواړو والدینو له لارې د معمول انساني جینولوژی موندلو په پرتله خورا ورو یو ځای کېږي. دا وروسته یوازې انفرادي انسانان په پام کې نیسي، پرته له دې چې په پام کې ونیول شي، چې ایا د محاسبه شوي MRCA څخه کوم جین واقعاً په اوسني نفوس کې په هر فرد کې ژوند کوي یا نه.
نازیہ حسن
P21 العشير ويكي بيانات نازیه حسن په برصغیر کې د پاپ موسیقۍ له بنسټ اېښودونکو څخه شمېرل کیږي. نازیه حسن د ۱۹۶۵ کال د اپریل په درېمه د پاکستان په کراچۍ ښار کې زېږېدلې ده. په لندن کې يې زده کړې کړي. په 1980 کې، د پنځلس کلنۍ په عمر کې، هغه د شهرت لوړو پوړونو ته ورسېده کله چې هغې د هندي فلم قرباني کا گیت څخه د آپ جیسا کوۍ زمېرې زنده ګي می ايې می تو بات بن جايي ګا سندره وویله. د دې سندرې له شهرت وروسته نازیه حسن د خپل ورور زوهیب حسن د سندرو څو البومونه خپاره کړل. هغې په 1995 کې واده وکړ او په 2000 کې د سرطان ناروغۍ له امله مړه شوه.
شاه ليد
نازیه حسن د اپریل په 1965 زېږېدلې او په 13 اګست 2000 مړ شوې هغه یوه پاکستانۍ پاپ سندرغاړې، سندرغاړې، وکیله او ټولنیزه فعاله وه. هغې په لس کلنۍ کې خپل د موسیقۍ ژوند پیل کړ او په پاکستان کې یوه له مشهورو سندرغاړو څخه شوه، هغې په ټوله سویل ختیځ آسیا کې پراخه شهرت ترلاسه کړ او په جنوبي اسیا کې د "پاپ ملکه" په نوم پیژندل کیږي. له خپل ورور زوهیب حسن سره یې په ګډه البوم جوړ کړ، چې په ټوله نړۍ کې یې تر ۶۵ میلیونو ډېر ریکارډونه پلورلي دي. د هغې د انګلیسي ژبې سندرې ډیسکو دیوان هغه لومړنۍ پاکستانۍ سندرغاړې وه چې د برتانیا چارټ ته یې داخله کړه، د خپل بریالي سندرغاړي په مینځ کې، نازیه حسن د لندن له دوو معتبرو ښوونځیو، ریچمنډ امریکن نړیوال پوهنتون او د پوهنتون څخه د اقتصاد او قانون په برخه کې سندونه ترلاسه کړل. لندن: کنزیه حسن په ۱۹۸۰ کال کې د بالیووډ هندي فلم غورباني له سندرې "آپ جیسه کوۍ میری ژوندي مې آیا" سندرې سره پیل وکړ د هغې لومړی البوم ډیسکو دیوانے (۱۹۸۱) چې د نړۍ په ۱۴ هیوادونو کې خپور شو. د وخت تر ټولو غوره پلورل شوی آسیایي پاپ ریکارډ شو ورپسې بوم بوم (1982) ځوان ترنګ (1984) او د زوهیب لخوا هاټ لاین (1987) د هغه وروستی البوم کیمرې (1992) برخه وه. د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې هغه هم له خپل ورور سره په څو تلويزيوني پروګرامونو کې راڅرګند شو. په 1988 کې، هغه د موسیقۍ له استاد سهیل رانا سره په سندره سندره کې راڅرګنده شوه، هغې د لومړي پاپ موسیقۍ سټیج شو، موسیقۍ '89 چې د شعیب منصور له خوا تولید شوی و، کوربه توب هم وکړ او د پاکستاني پاپ موسیقۍ په جوړولو کې یې د هغې بریالیتوب مهم رول لوبولی دی.
لومړنی ژوند
نازیه حسن د پاکستان په سېند، کراچۍ کې زېږېدلې او په کراچۍ او لندن کې لویه شوې ده. نوموړې د یوه سوداګر بصیر حسن لور وه او منېزه بصیر چې یوه فعاله ټولنیزه فعاله وه هغه د سندرغاړو زوهیب حسن او زارا حسن خور وه.نازیه حسن د امریکا له ریچارډ امریکايي پوهنتون څخه د سوداګرۍ ادارې او اقتصاد په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. په 1999 کې لندن. هغې په ملګرو ملتونو کې د ښځو د نړیوالې رهبرۍ په پروګرام کې شامله شوه او وروسته د ملګرو ملتونو د امنیت شورا لپاره کار کولو ته لاړه. تاسو د لندن پوهنتون د ورځې قانون (LLB) سند لرئ.