cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حرکتي وسيله
وروستۍ عام لاره او د حرکت وسیله
وروستۍ عام لاره Final common pathway د شیرینګټن لخوا وړاندیز شوې، د حرکتي سيستم یا عصبي سیسټم یوه برخه ده چې د عضلاتو انقباض او د حرکتي عمل کې د مؤثره پردی میکانیزم په توګه دخیل دی.
په لویو عضلاتو کې (لکه د تیبیالیس انتریر)، د موټرو واحد د 1000 عضلاتو فایبر یا ډیر لري، او په کوچنیو عضلاتو کې (لکه lumbricals)، د موټرو واحد د 10 عضلاتو فایبرونه لري.
کله چې د اعصاب جریان د الفا موټرو نیورون ته ورسیږي، دا پیغام د نیوروموسکولر جنکشن ساحه کې د عضلاتو واحد ته لیږدول کیږي، او په دې توګه، کله چې اغیزمن موټری واحدونه محرک شي، د کنکال عضلات قرارداد کوي او په پایله کې، حرکت واقع کیږي.
سرچینې
وېشنيزه:اناتومي وېشنيزه:سيستم وېشنيزه:حرکتي عمل وېشنيزه:حرکتي وسايل وېشنيزه:حرکتي وسيأ وېشنيزه:حرکتي وسيله وېشنيزه:حرکتي سيستم
د نیابتي پاچاهۍ (سلطنت) دوره
د لویې بریتانیا په متحده پاچاهۍ او ایرلنډ کې د نیابتي پاچاهۍ یا سلطنت دوره د جورجین دورې تر پایه پورې اړونده نږدې دوره وه، دا هغه دوره وه، چې کله درېیم جورج د خپلې ناروغۍ له امله د حکومت کولو لپاره ناتوانه شو او زوی یې د هغه په نیابت د نایب السطنه شهزاده په توګه حکومت وکړ. په ۱۸۲۰ز کال کې د درېیم جورج له مړینې وروسته شهزاده نایب السلطنه د څلورم جورج پر پاچاهۍ بدل شو. د Regency یا Regency era اصطلاحات بېلابېلې دورې بیانولای شي. ځینې يې له رسمي سلطنت نه اوږدې مودې، یعنې له ۱۸۱۱ز نه تر ۱۸۲۰ز پورې اړوندې دورې دي. له ۱۷۹۵ز نه تر ۱۸۳۷ز کال پورې اړونده دوره، چې د درېیم جورج د سلطنت وروستۍ برخه او د هغه د زامنو څلورم جورج او څلورم ویلیم سلطنتونه په کې شامل دي، ځینې وخت د سلطنتي دورې په توګه په پام کې نیول کېږي، چې د انجینیرۍ په برخه کې ځانګړي بهیرونه، ادبیات، فېشن، سیاست او د بریتانیا کلتور یې ځانګړنې او څرګندوونکي دي.
ټولنه
د ښکلو هنرونو او معمارۍ په برخه کې Regency د خپلې ښکلا او لاسته راوړنو له امله ډېره د پام وړ ده. دا دوره د لویو ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي بدلونونو دوره وه. له ناپلیون سره او دغه راز په نورو جبهاتو کې جګړې ترسره شوې او پر کورنۍ او نړیوالې سوداګرۍ یې د اغېز ترڅنګ پر سیاست هم اغېز وکړ. سره له دې پر جګړو او وینو تویولو سربېره د Regency دوره د پراخ تهذیب او فرهنګي لاسته راوړنو دوره وه، چې د بریتانیا ټولنیز جوړښت یې د یو کلیت په توګه جوړ او بدل کړ.
د هنر او معمارۍ یو تر ټولو لوی ملاتړ خپله شهزاده ریجنت (راتلونکی څلورم جورج) و. د لوړې طبقې ټولنې د فرهنګ او اصلاحاتو د کوچني رنسانس په یوه بڼه کې وده وکړه. د هنر د یو لوی ملاتړي په توګه شهزاده ریجنت داسې امر وکړ، تر څو د برایتون د ښکلې او نااشنا خیمې، د کارلتون ښکلې ماڼۍ او دغه راز د زیاتره نورو عمومي آثارو او معماریو رغونه او جوړونه پیل شي (جان نش، جېمز برتون او دیسیمس برتن وګورئ). په طبیعي توګه دې کړنې په خزانې او دغه راز په نایب السلطنت کې ډوبېدو ته اړتیا لرله او بیا وروسته د خلکو په لګښتونو باندې د پادشاه د مستۍ او خوشحالۍ اړوند لګښتونه د هغه له بودیجې نه زیاتېدل.
د هغې دورې په لړ کې ټولنه په ښه توګه وېشل شوې وه. په دې زمانه کې له زیاتره اړخونو نه د انګلستان د ښکلو او ښایسته برخو لپاره مبهمه مقابله موجوده وه. د لندن په نسبتاً وروسته پاتې سیمو کې غلاوې، د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی، قمار وهل، د ماشومانو کار کول او په دوامداره توګه د شراب څښل بېخي ډېر وو. همدارنګه د نفوس زیاتوالي هم یو ډول حیرانوونکې، بې ثباته او خوځنده صحنه رامنځته کړه، چې په ۱۸۰۱ز کال کې یو میلیون تنه وو، خو په ۱۸۲۰ز کال کې ۱،۴ میلیون تنو ته لوړ شو. د رابرت ساوتي په وینا په اصل کې د ټولنې د بېلابېلو قشرونو تر منځ توپیر ډېر و: "هغه ناخوالې او کمۍ چې د Regency اړوندې ټولنې په اډانه کې موجودې وې، د شهزاده ریجنت له ټولنیزې ډلې سره یې کلک توپیر رامنځته کړ. فقر یوازې په جزيي توګه د پام وړ وګرځېد. د درېیم جورج تر تقاعد کېدو وروسته د سلطنتي حکومت رامنځته کېدل د متدینې او محتاطې ټولنې له منځه تلو او پای ته رسېدو سره مل و او یو ډول بېهوده او ځانغوښتونکې ټولنه یې رامنځته کړه. دا بدلون پخپله د ریجنت تر اغېز لاندې راغی، چې په بشپړه توګه له سیاسي دسیسو او نظامي استعمارونو نه لرې وساتل شو. دې کار مثبت لوري ته د هغه د انرژیو د هدایت کولو په برخه کې له هغه سره هېڅ ډول مرسته  ونه کړه."د دې بدلونونو اصلي محرک یوازې پیسې یا په ناز او نعمت لوی شوي ځوانان نه و، بلکې د ټکنالوژۍ اړوند لوی پرمختګونه هم وو. په ۱۸۱۴ز کال کې تایمز د بخار چاپېدل ومنل. په دې طریقې سره یې اوسمهال کولای شول ۱۱۰۰ پاڼې په هر یوه ساعت کې چاپ کړي، نه دا چې د تېر په څېر ۲۰۰ پاڼې، یعنې د تولید او تقاضا په برخه کې پینځه برابره زیاتوالی راغلی دی. دا پرمختګ د یو شمېر پیاوړو او د ډېرو د خوښې وړ ناولونو د رامنځته کېدو لامل شو، چې په هغو کې خپروونکو داستانونه، شایعات او دغه راز د اشرافو او شتمنو خلکو مدحې او ستاینې خپرولې، نه دا چې په پټه توګه د دې خلکو ځانګړي هویت ته اشاره وکړي. د ټولنې د اړوندو وګړو د بېلابېلو طبقو تر منځ واټن او درز دومره زیات و، چې خلکو به لوړې طبقې د یو حیرانوونکي او خارق العاده داستان، په بشپړه توګه غیر ملموس او له لاسرسي نه د لرې شیانو په توګه بللې.
۱۸۱۱ز کال
د ویلز شهزاده، جرج اګوستېس فردریک د نایب السلطنه په توګه خپله نهه کلنه دوره پیل کړه او پر نایب السطلنه شهزاده باندې مشهور شو. د جورجین دورې، دغې فرعي دورې رسمي نیابتي سلطنت یا Regency پیل کړ. فرانسویان د دوک ویلنګتون له خوا د شبه الجزیرې په جګړه کې په Fuentes de Oñoro او Albuhera کې وساتل شول. شهزاده ریجنت د واک تر لاسه کولو او سلطنت ته د رسېدو په ویاړ د ۱۸۱۱ز کال د جون په ۹مه په کارلتون ماڼۍ کې د شپې په ۹بجو یو لوی جشن ونیوه.
۱۸۱۲ز کال
د سپنسر پرسیوال په نامه لومړی وزیر په ولسي جرګه (پارلمان) کې ووژل شو. د ماربلز الګین وروستۍ محموله انګستان ته ورسېده. سارا سیدونز د تیاتر له صحنې نه تقاعد شو. د کښتۍ چلولو او جګړه ییزو سیمو په هکله اختلافاتو د انګلستان او متحده ایالاتو تر منځ د ۱۸۱۲ز کال جګړه پیل کړه. انګلیسان د سالامانکا په جګړه کې پر فرانسوي ځواکونو غالب شول. د ګازو شرکت (د لایت او کوک د ګازونو شرکت) جوړ شو. د ویکتوریا د دورې نامتو بریتانیايي تاریخ لیکونکی او ټولنیز منتقد چارلز دیکنز د ۱۸۱۲ز کال د فبروري په ۷مه دې نړۍ ته سترګې وغړولې.
۱۸۱۳ز کال
د غرور او تعصب په نامه د جېن آستین اثر خپور شو. د بیلي ویلیام هدلي پوفینګ، چې د لومړني بخار یو لوکوموتیو دی، پر هوارو اورګاډو چرخېده. الیزابیت فرای د کویکر د زندان اصلاح غوښتونکې خپله خدمتي دوره په نیوګیت زندان کې پیل کړه، رابرت ساوتي د غوره شاعر جایزه وګټله.
۱۸۱۴ز کال
پر فرانسې د متحدینو یرغل د پاریس د هوکړې لامل شو او یوه ناپلیوني جګړه یې پای ته ورسوله. ناپلیون له سلطنته استعفا وکړه او د ایلبا په نامه سیمې ته جلا وطن شو. دوک ولینګتون د لندن د برلینګتون په ماڼۍ کې ونمانځل شو. انګلیسي سرتېرو سپینې ماڼۍ ته اور واچاوه. د تیمس سیند وروستی جشن ترسره شو، چې د وروستي ځل لپاره یاد سیند یخ وهلی و. ګازي رڼاوې د لندن په ښارونو او واټونو کې وګړو ته وپېژندل شوې.
۱۸۱۶ز کال
پر عوایدو مالیه لغوه شوه، یو کال وروسته (بې اوړي کال) په اندونیزیا کې د اور لګېدنې پېښه رامنځته شوه. میري شیلي فرانکشتیاین ته ولیکل: چې ویلیم کیبېت خپله ورځپاڼه د رسالې په توګه خپره کړه. انګلیسانو اندونیزیا بېرته هالنډ ته ورکړه. د لندن د ریجنت کانال د جوړولو لومړی پړاو پیل شو. بیو برومل له خپلو پور ورکوونکو نه فرانسې ته وتښتېده.
۱۸۱۷ز کال
انتونین کاریم د برایتون په سلطنتي خیمه کې د شهزاده ریجنت لپاره یو په زړه پوری جشن جوړ کړ. د امیندوارۍ اړوندې ناروغۍ له امله د شهزادګۍ شارلوت (د شهزاده ریجنت لور) مړینې، د زېږون اړوندې طریقې بدلې کړې. د الګین مرمر ډبرې د بریتانیا په موزیم کې نندارې ته وړاندې شوې او کاپیتان بلایګ ومړ.
حسن بن علي
حسن بن علی بن ابی طالب چي دحضرت علي(رض) زوی اوداسلام دستر پیغمبر حضرت محمد(ص) لمسئ دی ترخپل پلار وروسته په ۴۰هجري ق کال کي دخلافت ګدۍ ته ورسېدی. نوموړی دهجرت په دریم کال کله چي دروژې میاشتي ۱۵نېټه وه نړۍ ته سترګي پرانیستلې اوپه ۵۰هجري ق کال کي دصفر پر۷نېټه باندي وفات سو.
دحضرت محمد(ص) تر رحلت وروسته
حضرت حسن(رض) دلږعمر هلک ووچي حضرت محمد(ص) له فاني نړۍ څخه کوچ وکړ اوترهغه وروسته حضرت حسن(رض) خپل راتلونکي ژوند په عبادت اوفتوحاتو سره پيل کړ. نوموړي د دریم راشدخلیفه (حضرت عثمان) په وخت کي دشمالي افریقا اوطبرستان په فتوحاتو کي هم برخه واخیستل اوکله چي هغه مبارک شهید سو بیایې له خپل پلارسره اوږه پر اوږه کار باندي کاوه چی په دې موده کي یې دجمل اوصفین په تاریخي جګړو کي خپل ونډه اداکړه.
دحضرت حسن (رض) خلافت اوسوله
په اسلامي نړۍ کي دحضرت عثمان (رض) په شهادت سره دمسلمانانو ترمنخ تاوتریخوالی زور واخیست اودحضرت علی(رض) اومعاویه(رض) په منځ کي شخړي راغلې چي په دې کش مکش کي څه ناڅه اصحاب هم په شهادت ورسېدل خومعاویه(رض) ترپایه دحضرت علي(رض) خلافت ته تسلیم نسو اوخپله غوښتنه یې (چي دحضرت عثمان رض) غچ اخیستل وه پرلپسې تکرارول. ددوی همدغه اختلافات روان وه چي حضرت علي(رض) دیوفتنه ګر شخص چي عبدالرحمن بن ملجم نومېدی له لوري په شهادت ورسېدی اوپه دې سره دخلافت چاري حضرت حسن(رض) ته پاته سوې. حضرت حسن(رض) چي داسلامي نړۍ اختلافات یې ښه درک کړي وه پوهېدی چي دمعاویه(رض) سره شخړه نورهم دمسلمانانو ویني بهوي اوباید دغه وینو ته دپای ټکئ کښېښودل نودهمدې لپاره یې حضرت معاویه(رض) ته حال واستاوه اودیو شمېر شرطونو پربنسټ یې خلافت په رسمي توګه ورته وسپاره چي په دې سره دمسلمانانو قتل او وژنه ترډېره پوري ودرېدل اوحضرت حسن(رض) خپل مسئولیت په ښه توګه ادا کړ.
دحضرت حسن (رض) شهادت
دحضرت حسن (رض) دشهادت په باره کي ژور اختلاف شتون لري اوپه دقیقه توګه نه ده څرګنده چي نوموړی چاپه شهادت ورساوه خوداهل السنت مسلمانانو په غالب ګومان دحضرت حسن(رض) په شهادت کی ترډېره پوري دعراقیانو لاس وو کوم چي له ده سره یې پرسوله باندي خپله ناراضي ښکاره کړه البته دغه قول داکثرو تاریخ پوهانو په حواله ذکرسوی دی. والله اعلم بالصواب
دحضرت حسن(رض) کورنۍ
حضرت حسن (رض) دقریشو له بني هاشم قبیلې څخه وو چي په نسب کي دمور اوپلار له طرفه درسول اکرم(ص) په کورنۍ پوري مربوط ګڼل کیږي. دنوموړي نیکه ابوطالب نومېدی چي عبدالمطلب زوی اودحضرت محمد(ص) سکه اکا وو. حضرت حسن(رض) پخپل ژوندکي څوځله واده کړی دی اوډیري مېرمني یې درلودې چي له هغوی څخه یې همدومره ډېر اولادونه هم پيداسوي دي خومشهوره اولادونه یې حسن، قاسم، محمد اوزید نومېدل.
دحضرت حسن(رض) دنسب سلسله په دې ډول ده : حسن بن علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب بن مرة بن کعب بن لوی بن غالب بن فهر بن مالک بن قریش بن کنانه بن خزیمه بن بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان ............. او همداسي ترابراهیم(ع) پوري
جنسي او توليدي روغتيا او حقوق
جنسي او توليدي روغتيا او حقوق SRHR  د جنسي اړیکو او بيا توليدي بشري حقوقو په برخه کې عملي کېدونکی مفهوم دی. دا د څلورو برخو يوه ګډوله ده چې په ځينو برخو کې له يو بل څخه لږ او ډېر توپير لري، خو په ځينو نورو برخو کې بیا ډېر کم او يا بيخي سره توپير نه لری. دا څلور ډګرونه (برخې) دادي: جنسي روغتيا، جنسي حقوق، د بياتوليد روغتيا او د بياتوليد حقوق. د SRHR  په مفهوم کې، له دې څلورو برخو کې سره په جلا جلا خو له يو بل سره د تړلو برخو په توګه چلند کېږي.
د تل لپاره د دې څلورو برخو تر منځ توپير نه کيږي. جنسي روغتيا او د بيا توليد روغتيا کله کله د یو بل پر ځای کارول کېږي، د جنسي حقوقو او توليدي حقوقو له ډګرونو سره هم همدا ډول چلند کېږي. په ځينو حالاتو کې، جنسي حقوق د جنسي روغتيا يا برعکس کارول کېږی. نه يواځې دا چې بېلا بېل  نادولتي سازمانونه (مؤسسې) يا حکومتي ادارې جلا جلا مصطلحات کاروي، بلکې د يو سازمان په داخل کې هم کله کله له جلا جلا اصطلاحاتو کار اخستل کېږي.
په يو شېر هغو د يادونې وړ نړيوالو مؤسسو کې چې د جنسي او بیا توليدي روغتيا او حقوقو لپاره مبارزه کوي IPPF (د کورنۍ د تنظيم نړيوال فدراسيون)، ILGA (د نارينه او ښځينه همجنسپرستانو نړيوال اتحاد)، WAS (د جنسي روغتيا لپاره نړيواله ټولنه – چې مخکې د جنس پوهنې لپاره د نړيوالې ټولنې په نوم پېژندل کېده)، د روغتيا او جنس د برابرۍ مرکز او د HIV/AIDS نړيوال اتحاد، شامل دي.
تاريخ
د حکومت له خوا د کورنيو د مديريت پروګرامونه لومړی د ۱۹۵۰ز لسيزې پر مهال پيل شول. په هر حال، د دې پروګرامونو بنسټيزې موخې د اقتصادي ودې او پرمختګ لپاره د وګړو (نفوس) د قابو کولو په شا او خوا راڅرخېدې. په ۱۹۹۴ز کال کې، د مصر د قاهرې په ښار کې د نفوسو او پرمختګ اړوند نړیوال کنفرانس (ICPD) د تولیدي روغتيا په اړوند نقطه نظر کې د پام وړ بدلون منځ ته راوړ چې همدا د عصري SRHR خوځښت زېږېدل بلل کېږي. د کنفرانس پر مهال، د کورنيو د مديريت پر سر بحثونه له اقتصادي برخې څخه د عامې روغتيا او بشري حقوقو لور ته واوښتل. د ICPD په پای کې د عمل يوه کارنقشه (PoA) جوړه شوه، کومې چې ۱۷۹ هېوادونو تاييد او خپل کړ. PoA جنسي او توليدي روغتيا د يو نړیوال بشري حق په توګه تايید کړ او په ازاد ډول د ټاکنې، مېرمنو ته د واک ورکولو (پیاوړي کولو) او جنسي او تولیدي روغتيا ته د بدني او عاطفي ښه والي په سترګه کتلو په بنسټيزو موضوعاتو ولاړې تولیدي روغتيا د ښه کولو لپاره يې د نړيوالې موخې او مقصدونه منځ ته راوړل. PoA يو لړ موخې وټاکلې چې په ټوله نړۍ کې تولیدي روغتيا ته د لاسرسۍ لرلو په بنسټيزې دندې ولاړې وې او  هدف يې دا و چې بايد تر ۲۰۱۵ز کال پورې بشپړې شي. په ۲۰۰۰ز کال کې، د زريزې د پرمختګ موخې (MDGs) جوړې شوې، که څه هم په څرګند ډول بيا تولیدي روغتيا پکې  د يوې موخې په توګه نه وه يادوه شوې، بيا هم دا د درېيمې، څلورمې او پنځمې موخې یوه مهمه برخه وګرځېده. په ۲۰۱۰ز کال کې، ملګرو ملتونو د بنسټيز PoA بيا کتنه وکړه او د دې لپاره يې تازه کړه چې تر ۲۰۱۵ز کال پورې د نړيوالې توليدي روغتيايي پاملرنې موخو تر لاسه کولو ته پکې ځای ورکړل شي. کله چې په ۲۰۱۵ز کال کې MDGs او ICPD PoA  پړاو په پړاو له منځه ولاړل، د SRHR راتلونکې موخې د تلپاتې پرمختګ په مقاصدو کې ونغښتل شوې، کوم چې د MDGs د موخو راتلونکی تکرار و چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې له بې وزلۍ سره د مبارزې د اهدافو څرګندونه کوي.
جنسي روغتيا
د روغتيا نړيوال سازمان جسني روغتيا په دې ډول تعريف کړې: «جنسي روغتيا له جنسي اړيکې سره د تړلي بدني، رواني او ټولنيز سالميت حالت دی. د جنسي ميلان او جنسي اړيکو لپاره د مثبت او د درناوي وړ کړنلارې تر څنګ له زور زياتي، توپیري چلند او تاوتريخوالي څخه د پاکې، خوښي ورکونکې او خوندي جنسي تجربې ته د لاسرسي  شونتياوې ورته اړينې دي».
جنسي حقوق
د SRHR د درې نورو اړخونو په خلاف، د جنسي حقوقو لپاره په مبارزه کې جنسي خوند او جنسي عواطف څرګندول شامل او دې ته پاملرنه کول دي. د دې هلو ځلو لپاره يو دريځ WAS د جنسي حقوقو اعلاميه ده.
د ګڼ څانګيزو، نړۍ ګډونه مؤسسو له خوا په ۱۹۷۸ز کال کې د جنسي روغتيا لپاره د نړيوالې ټولنې (WAS) بنسټ کېښودل شو، تر څو د جنسپوهنې ډګر ته وده ورکړي.
د ښځو په اړوند د ۱۹۹۵ز کال د بيجنګ کنفرانس څخه د عمل لپاره يو دريځ (تګلاره) جوړ شو چې په انساني حقوقو کې له جبر، تاوتريخوالي يا توپيري چلند څخه پرته د ښځو ازادي او د خپلې جنسيتي پرېکړې په اړوند واک او د دوی جنسي او بياتوليدي روغتيا هم پکې شامل دي. ځینو هېوادونو دا فقره د ښځو د جنسي حقوقو پر تعريف د عملي کېدو په ډول  تفسير کړې ده. د بشري حقوقو په اړه د ملګرو ملتونو کميسيون ټينګار کوي چې که چېرې مېرمنو زيات ځواک درلود؛ نو له تاوتریخوالي څخه د خپل ځان د ساتلو لپاره به د هغوی وړتياوې ډېرې پیاوړې وې.
د دې ټولنې په تاريخ کې هغه مهال يو مهم بدلون راغی کله چې په ۱۹۹۷ز کال کې د جنسپوهنې نړيوال کانګريس د جنسي حقوقو اړوند د «والينسيا» اعلاميه خپره کړه. دا د « María Pérez Conchillo» او « Juan José Borrás Valls» (د کانګريس مشرانو) له اړخه د لرليد يو حرکت و، کوم چې  WAS د جنسي روغتيا او جنسپوهنې برخې ته د ودې ورکولو په موخه په بنسټيز ډول د جنسي حقوقو په ملاتړ کونکي پلوي سازمان بدل کړو. د «ويلنسيا» اعلاميې د مشهورولو په موخه د کانګريس پر مهال يوه خبري ناسته تر سره شوه او په نړیواله کچه یې پام ځان ته راواړاوه.
دې اعلاميې د بشري حقوقو په توګه د جنسي حقوقو د اهميت پېژندلو په برخه کې نړيوال اغېز درلود. د روغتيا پر نړيوال سازمان د پام وړ اغېز تر څنګ، زموږ اعلاميې IPPF وهڅاوه، تر څو په ۲۰۰۸ز کال کې د جنسي حقوقو خپله اعلاميه صادره کړي.
د دې په تعقيب WAS د والينسيا په اعلاميه کې يو لړ سمونونه راوستل او د جنسي حقوقو WAS د اعلاميې وړانديز يې وکړ، کوم چې د جنسپوهنې په څوارلسم نړیوال کانګريس (هانګ کانګ ۱۹۹۹) کې د عمومي اسامبلۍ له خوا تاييد شو. WAS د جنسي حقوقو اعلاميه ومنله، په کومه کې چې په بنسټيز ډول يوولس جنسي حقوق شامل وو. د ۲۰۱۴ز کال د مارچ په مياشت کې د WAS د سلاکارۍ شورا له خوا د شپاړسو حقوقو د ځای پر ځای کولو په موخه پکې يو ځل بيا ډېر سمونونه راوستل شول او پراختيا ورکړل شوه:
دې اعلاميې د «يوګياکارتا» پر اصولو هم اغېز وکړ (کوم چې د ۲۰۰۷ز کال د مارچ مياشتې په شپږويشتمه نېټه د جنسي ملان او جنسيتي پېژندګلو په اړوند د نړيوالو اصولو د يوې ټولګې په توګه پيل شوي وو)، په ځانګړي ډول د هر شخص د سلامتيا او د جنسي او بيا  توليدي روغتيا د نظريې په اړوند.
په ۲۰۱۵ز کال کې، د متحده ايالاتو حکومت وويل چې دوی به د بشري حقوقو او نړيوالې ودې په بحثونو کې د «جنسي حقوقو» اصطلاح کارول پيل کړي.
ژان کرېټین
د شېوېنېګان فالس په کیوبیک کې زېږېدلی او لوی شوی، کرېټین د لاوال پوهنتون له حقوقو پوهنځۍ څخه فارغ شوی. هغه یو لېبرال و، د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۳ ز کال کې د ولسي جرګې لپاره وټاکل شو. هغه د کابینې په بېلابېلو پوستونو کې د لومړي وزیر پېیر ټروډو (Pierre Trudeau) تر نظر لاندې کار کړی، چې نامتو یې د شمال پرمختګ او د سور پوستو/ لرغونو اوسېدونکو د چارو وزیر، د خزانه دارۍ د پلاوي رئیس، د مالیې وزیر او د عدلیې د وزیر په توګه دنده ترسره کول دي. هغه په ۱۹۸۴ ز کال کې د لېبرال ګوند د مشرۍ لپاره یوه ناکامه هڅه وکړه او د جان ټورنر له خوا له ماتې سره مخامخ شو. کرېټین د ټورنر د واکمنۍ په لنډمهاله دوره کې چې د ۱۹۸۴ ز کال په فدرال ټاکنو کې له ماتې سره مخامخ شو، د کاناډا د لومړي وزیر د دویم مرستیال په توګه خدمت کړی دی. وروسته له دې چې ټورنر په ۱۹۸۸ ز کال کې د دویم ځل لپاره لېبرالیان له ماتې سره مخ کړل، کرېټین په ۱۹۹۰ ز کال کې د لېبرال ګوند او اپوزیسیون مشر شو او په خصوصي سکتور کې تر لنډې مودې کار وروسته بېرته سیاست ته راستون شو. د ۱۹۹۳ ز کال په فدرال ټاکنو کې کريټین د لوی اکثریت له دولت سره د لېبرالیانو مشري وکړه او وروسته یې په ۱۹۹۷ او ۲۰۰۰ ز کلونو کې ګوند دوو لویو نورو اکثریتونو ته ورساوه.
کرېټین د کوبېک د حاکمیت له غورځنګ سره په کلکه مخالف و. هغه د ۱۹۵۵ ز کال د کوبېک په ټول ‌پوښتنه کې د فېدرالست کمپ د مشر په توګه یوه محدوه بریا ترلاسه کړه او وروسته یې په راتلونکې ټول ‌پوښتنه کې د پوښتنو له ګونګوالي څخه د مخنیوي په موخه د شفافیت قانون مخکښ کړ. د هغه دولت د درنو وسلو د راجستر قانون رامنځته کړ، د ځوانانو د جنايي عدالت قانون يې پر مخ یووړ او د هم‌جنس پالانو د ودونو د قانوني کولو لپاره يې زمینه برابره کړه. هغه د کاناډا د چاپېریال ساتنې قانون، د محصولاتو د آفتونو د کنترول قانون او د ورکېدو له خطر سره مخ ډولونو په ګډون څو لوی چاپېریالیز قوانین پلي کړل. کرېټین په بهرني سیاست کې، په یوګوسلاویا  کې د ناټو د بمبار او د افغانستان په جګړه کې د کاناډا د پوځي لاسوهنې امر وکړ، خو د عراق په جګړه کې يې ګډون ونه کړ. که څه هم د هغه او لېبرال ګوند شهرت د فدرال ټاکنو په درېو پرله پسې دورو کې د هغه ټاکل کېدل اسانه کړي وو، هغه له بېلابېلو سیاسي لانجو سره مخامخ شو. هغه د شوېنګېټ /Shawinigate (په ۱۹۹۰ز لسیزه کې په کاناډا کې د یوې سیاسي رسوایۍ نوم) او سپانسرشېپ په سیاسي رسوایۍ کې په ناسم چلند تورن شو، که څه هم هغه په پرله پسې توګه هر ډ‌ول سرغړونه رد کړه. هغه د لېبرال ګوند په مشرۍ کې له خپل پخواني سیال د مالیې وزیر پاول مارتین سره په اوږد مهاله مبارزه کې ښکېل شو. په پایله کې کرېټین د ۲۰۰۳ ز کال په ډېسمبر کې په لېبرال ګوند کې د مارتین د پلویانو د فشار او د مشرۍ د بیاکتنې د لاسه ورکولو له وېرې د لومړي وزیر له موقف څخه استعفا ورکړه او له سیاست څخه تقاعد شو. کرېټین د پوهانو او عامو خلکو تر منځ لوړ مقام لري. کرېټین د ۸۸ کلونو په عمر د کاناډا تر ټولو زوړ، پخوانی لومړی وزیر دی.
لومړنی ژوند، کورنۍ او زده‌کړې
کرېټین د ۱۹۳۴ ز کال د جنوري په ۱۱ د شېوېنېګان فالس په کیوبیک کې زېږېدلی، د مارې (کورنی نوم يې بیوزوېت، په ۱۹۵۴ ز کال کې مړه شوې) او وېلي کرېټین (په ۱۹۸۰ ز کې مړ شوی) له ۱۹ ماشومانو (لس یې په کوچنیوالي کې مړه شوي) څخه اتلسم ماشوم دی. د کرېټین کورنۍ له کارګرې طبقې څخه او بېوزله وه، کرېټین اړ و هغه جامې واغوندي چې ترده مخکې يې خويندو او وروڼو اغوستې وې، ځکه مور او پلار يې دومره بېوزله وو چې نه يې شوی کولی، هغه ته نوې جامې واخلي. د کرېټین مور او پلار غوښتل ،بچیان یې په یوه کلاسیک کالج/پوهنتون کې زده‌کړې وکړې او د شېوېنېګان او د کاریګرې طبقې له ژوند څخه وتښتي، دا هغه مهال په کیوبېک کې پوهنتون ته د لار موندنې یوازینۍ لار وه. د کرېټین پلار په ځوانۍ کې هغه د ډېکشنرۍ لوستلو ته اړ کړ. د کرېټین مشر ورور مورېس د بیمې په هغه شرکت کې چې کار کاوه، د زده‌کړو بورس ترلاسه کړ، چې هغه ته يې اجازه ورکړه، په طبي ښوونځي کې زده‌کړې وکړي او له طبي فعالیتونو څخه د ترلاسه شوې ګټې له لارې يې له خپلو کوچنیو خویندو او وروڼو سره مرسته وکړه، تر څو په کلاسیکو پوهنتونو کې زده‌کړې وکړي. دا چې کرېټین په ځوانۍ کې یو سخت دریځه لېبرال و، یو ځل یې خپل اتل ښاغلي وېلفرډ لورير (Sir Wilfrid Laurier) ته لاس ورکړی و. د سیمه‌ييزې کلیسا کشیش، پلار اوګر، د ملي اتحاديې له پلویانو او ټولو لېبرالیانو څخه د «بې خدایه» په توګه کرکه لرله، د کرېټین لېبرال کورنۍ په اړه يې يوه اوازه خپره کړه او ویې ویل چې: هېڅکله به اجازه ورنه کړې، چې یوه ځوانه نجلۍ له ساتونکي پرته د کوم کرېټين هلک ليدلو ته ورشي، هغه چې له امله یې ځوان ژان کرېټین له کاتولیک کليسا سره په اړیکو کې ستونزه لرله.
د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې، کاناډايي ملت پال وېلي کرېټین د جګړې د هڅو د کلک ملاتړي په توګه ډېر عمومي مخالفت راوپاروه، په ځانګړي ډول له دې امله چې په شېوېنېګان کې د لږو فرانسوي ـ کاناډایانو له ډلې څخه و چې تمایل یې درلود، له هېواده بهرجګړې لپاره د سرتېرو (چې په زامبیانو مشهور و) له لېږلو څخه ملاتړ وکړي. په ۱۹۴۰ ز کال د ملي سرچینو د سمبالونې د قانون له مخې، د فدرال دولت کولی شوی، کاناډایان یوازې له کاناډا څخه د دفاع په خدمت کې وکاروي او د ۱۹۴۴ ز کال تر پای پورې، يوازې رضاکارانو کولی شوی، له هېواده بهر جګړې ته لاړ شي. په ۱۹۴۰ لسیزه کې کیوبېک هغه ځای و چې ډېری فرانسوي کاناډایان په جګړه کې له کاناډایانو سره د جګړې او په ځانګړي ډول له هېواده بهر د «زامبیانو» له لېږلو سره مخالف وو، دا چاره د کرېټین او د هغه د کورنۍ د شړلو لامل شوه. پر دې سربېره د ګرتڼ نیورسر/Grande Noirceur («لويې تیارې») په بهیر کې، کله چې د کیوبېک ټولنه  د ملي اتحادیې د فاسد ملاتړ ماشین ترواک لاندې وه، له جګړې څخه د وېلي کرېټین د ملاتړ امله د کرېټین کورنۍ بې برخې شوه. د ملي اتحادیې لومړي وزیر موريس ډوپلېسس په دویمه نړیواله جګړه کې د کاناډا د ګډون څرګند مخالف و. تر ۱۹۶۴ ز کال پورې کیوبېک هېڅ عامه ښوونځی نه درلود او کرېټین په کاتولیکو ښوونځیو کې زده‌کړې کولې. کرېټین له کاتولیکو کشیشانو څخه چې نوموړي ته يې زده‌کړې ورکولې بېزار و، د هغه له پخوانیو ښوونکو څخه پلار فرانسوا لانو په خپل وار سره وايي چې: کرېټین یوازينی زده‌کوونکی و چې د غوږونو په نیولو سره جزايي شوی و، ځکه هغه ډېر یاغي و. کرېټین په یوه مرکه کې خپلې زده‌کړې «غیر طبیعي» یادې کړې، ځکه هغه په کلک ډول یو سخت رژیم په یاد راوړي، چې په هغه کې به کشیشانو هر هغه څوک وهل او ټکول، چې د زده‌کړې په بهیر کې به یې د دوی د صلاحیت په اړه د پوښتنې جرئت کاوه. د کرېټین یو ټولګیوال وايي: «موږ د احساساتو د لرلو یا څرګندولو حق نه درلود.»
کرېټین د یوه ځوان په توګه، د سیمه‌ییز سخت سري هلک په توګه له خپل شهرت څخه خوند اخیست. د کرېټین یو ټولګیوال زیاتوي چې: هغه د « هغه د غرني خوی له امله سخت وېرېدلی و.»
سوله
سوله د ټولنیزې ملګرتیا او ورورولۍ او همغږۍ مفهوم دی چېرې چې د دښمنۍ او تاوتریخوالي لپاره ځای نه‌وي. د ټولنیز مفهوم له‌مخې، سوله په ټولیزه توګه د جګړې په څېر د ناخوالو نشتون او له تاوتریخوالي څخه د ټولنې د وګړو خلاصون ته ویل کېږي. د تاریخ په اوږدو کې، مشرانو د سولې او ډیپلوماسۍ څخه کار اخېستی دی او داسې یو چلندي محدودیت یې رامنځ‌ته کړی دی چې پایله یې، د هوکړو یا د سولو معاهدو بېلابېلو بڼو له‌لارې د سیمې سوله‌من کېدل یا اقتصادي وده ده. د دغو چلندي محدودیتونو په سیوري کې، د جګړو کچه راټیټه شوې ده، اقتصاد لا زیات تعاملي شوی او پایله یې سمسورتیا او غوړېدا وه.
«رواني سوله» (لکه: سوله‌ییز تفکر او احساسات) ګواکې هغومره ښه تعریف شوي نه‌وي، خو بیا هم د «چلندي سولې» رامنځ‌ته کولو لپاره اړین لومړیتوب ګڼل کېږي. کله ناکله سوله‌ییز چلند له «سوله‌ییز دنني مزاج» څخه رامنځ‌ته کېږي. د ځینو په باور، کېدای شي سوله په ځانګړي کیفیت سره له دننۍ هوساینې څخه پیل کړو چې د ورځني ژوند ناڅرګندتیا پورې تړاو نه‌لري. د دغه ډول «سوله‌ییز دنني مزاج» په ترلاسه کېدو سره به، هغو ستونزو ته د حل لاره پيدا شي چې له ورایه خورا پېچلې برېښي. سوله د اضطراب او هیجان حالت نه‌دی، که څه هم د هیجان پر مهال خوشحاله یاستو، خو سوله هغه مهال رامنځ‌ته کېږي چې د انسان ذهن ارام او هوسا وي.
تاریخچه
د تاریخ په اوږدو کې، د جګړو ګټونکي لوري کله ناکله پر بایلونکي لورې باندې د سولې د تحمیل کولو لپاره له بې‌رحمۍ څخه کار اخېستی دی. رومي مورخ «تاسیتُس» په خپل کتاب «اګریکولا» کې د روم د لوټمارۍ او ځواک وږيتوب پر ضد اغېزناک او شریر بحثونه راوړي دي. یو یې، چې د تاسیتس په وینا د کالېدونیا مشر «کالګاکوس» دی، چې په لاندې توګه پای ته رسېږي:
«دوی ویجاړولو، وژلو، په درواغو پلمو غصب کولو ته ‹ټولواکمني› وایي؛ او کله چې یو ځای په بېدیا اړوي، د سولې نوم ورکوي».
په‌دې توګه، د سولې بحث په ورته مهال کې د هغې د بڼې په هکله بحث دی. ایا سوله د ډله‌ییزو تنظیمي وژنو (جګړې) نه‌شتون په معنی دی، یا سولې لپاره ځانګړي اخلاق او عدالت اړین دی؟ (د «یوازې سوله» کتاب). سولې ته لږ تر لږه له دوو ګوټونو څخه وکتل شي:
په‌دې وروستیو کې، په قضایي سیسټمونو کې د بنسټیزو اصلاحاتو پلویان د غیرجزایي او ناتاوتریخوالي اصلاحي عدالت مېتودونو د عامه پالیسي غوښتونکي دي. ډېرشمېر هغه کسان چې د دغو مېتودونو بریالۍ اغېزه مطالعه کوي (له هغې جملې څخه، «د اصلاحي عدالت په تړاو د ملګرو ملتونو کاري ډله» ، چې د ۲۰۱۱ز کال د جولای پر ۲۶مه د وېبک ماشین (Wayback Machine) په ډیجیتلي آرشیف کې ثبت شوی دی)، هڅه کوي ترڅو عدالت د سولې اړوند ګړنو له‌لارې بیا تعریف کړي. د ۲۰۰۰ز لسیزې له وروستیو راهیسي، د عملي سولې تیوري وړاندیز شوی دی، چې د مفهوم له پلوه، عدالت د سولې په یوې لا لویې تیوري کې یوځای کوي.
ملګري ملتونه
ملګري ملتونه (UN) یو نړیوال سازمان دی چې بیان شوې موخې یې نړیوالو حقوقو، نړیوال امنیت، اقتصادي ودې، ټولنیز پرمختګ، بشري حقونو او د نړۍ په کچه د سوله‌ییزې فضا رامنځ‌ته کولو لپاره د زمینې چمتو کول دي. د ملګرو ملتونو سازمان په ۱۹۴۵ز کې له دوه‌یمې نړیوالې جګړې وروسته د ملتونو ټولنې په ځای، د هېوادونو ترمنځ د جګړو پای ته رسولو او مذاکرې لپاره د لارې اوارولو په موخه تاسیس شو.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له تایید وروسته، ملګري ملتونه د سولې ساتونکي ځواکونه هغو سیمو ته استوي چې وسله‌والې جګړې په هغو کې مخ په درېدو وي ترڅو د سولې د هوکړو شرایط اجرا کړي او د جګړې لوري وهڅوي ترڅو له نښتو څخه لاس واخلي. څرنګه چې ملګري ملتونه خپل پوځ نه‌ساتي، د سولې ساتونکي ځواکونه په داوطلبانه توګه د ملګرو ملتونو غړو دولتونو له‌خوا چمتو کېږي. دغه ځواکونه د «شنې زغرې» په توګه هم پېژندل کېږي؛ دوی د ملګرو ملتونو تړون پلي کوي او د ملګرو ملتونو مډالونه ترلاسه کوي، چې د نظامي نښانونو په ځای د نړیوالو نښانونو په توګه ګڼل کېږي. د سولې ساتونکو ځواکونو په ۱۹۸۸ز کې د نوبل د سولې جایزه وګټله.
د جاپاني امریکایانو بندي کول
متحده ایالاتو د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې نږدې ۱۲۰۰۰۰ جاپاني الاصله وګړي چې زیاترو یې د آرام سمندر په څنډو کې ژوند کاوه، د هېواد په لوېدیځ کې په بند کمپونو کې په زور ځای په ځای او بندیان کړل. نږدې دوه پر دریمه برخه بندیان د متحده ایالاتو اوسېدونکي وو. دا کړنې په پیرل هاربر باندې د جاپان سترواکۍ له برید لږ وروسته د ولسمشر فرانکلین ډي. روزویلټ له لوري په اجرایوي فرمان سره پیل شوې.
د ۱۲۷۰۰۰جاپاني امریکایانو له جملې څخه چې د پرل هاربر برید پرمهال په نښتې متحده ایالاتو کې یې ژوند کاوه، ۱۱۲۰۰۰ تنه په لوېدیځ ساحل کې اوسېدل. نږدې ۸۰۰۰۰ تنه نیسي (Nisei) (تحت الفظي ژباړه: دوهم نسل؛ په امریکا کې زیږېدلي جاپانیان چې د متحده ایالاتو تابعیت لري) او سانسي (Sansei) (دریم نسل، د نیسي اولادونه) وو. پاتې نور ایسي (Issei) (لومړی نسل) وو، هغه کډوال چې په جاپان کې زیږېدلي وو خو د متحده ایالاتو د قانون له مخې د متحده ایالاتو د تابعیت ترلاسه کولو لپاره وړ کسان نه وو.
جاپاني امریکایان د محلي نفوس تراکم او د سیمه ییز سیاست پر بنسټ په بند کمپونو کې ځای پرځای شول. له ۱۱۲۰۰۰  څخه ډېر جاپاني امریکایان چې په لوېدیځ ساحل کې یې ژوند کاوه په کمپونو کې بندیان وو، چې دې کمپونو د ساحل په ننۍ برخه کې موقعیت درلود. په هاوايي کې (چې تر نظامي حکومت لاندې وه) له ۱۵۰۰۰۰ څخه ډېرو جاپاني امریکایانو د دې خاورې د نفوس یو پر دریمه برخه جوړاوه، یوازې له ۱۲۰۰ څخه تر ۱۸۰۰ کسانو پورې بندیان وو. د کالیفورنیا د تعریف له مخې هر هغه چا چې ۱\۱۶ یا ډېر جاپاني نسب درلود باید بندي کېد. ډګروال کارل بنډټسن، چې د دې پروګرام طراح ؤ، دومره مخته لاړ چې ویې ویل هرڅوک د "جاپاني وینې یو څاڅکی" ولري، د شرایطو وړ دی.
روزویلټ  ۹۰۶۶ اجرایوي فرمان تصویب او د پیرل هاربر څخه دوه میاشتې وروسته یې صادر کړ، دغه فرمان سیمه ییزو نظامي قوماندانانو ته اجازه ورکړه چې "نظامي سیمې" وټاکي چې له هغې ځای څخه "هر څوک یا ټول خلک مستثنی کېدی شي." که څه هم په اجرایوي فرمان کې د جاپاني امریکایانو یادونه نه وه شوې، دا صلاحیت د دې اعلان لپاره وکارول شو چې د جاپاني نسب ټول خلک اړ دي چې الاسکا او ټوله کالیفورنیا او د اوریګون، واشنګټن او آریزونا ځینې برخې د نظامي محرومیت سیمو څخه ووځي، خو هغه بندیان چې په دولتي کمپونو کې ساتل کېدل، مستثنی وو. نیول شوي کسان یوازې د جاپاني نسب خلک وو، په دوی کې نسبتاً کم شمېر د آلماني او ایټالیوي نسب خلک او همدارنګه هغه آلمانان شامل وو، چې له لاتینې امریکا څخه شړل شوي او امریکا ته تبعید شوي وو، که څه هم لا هم په مجموع له لس زرو کسانو پورته وو. نږدې ۵۰۰۰ جاپاني امریکایان د ۱۹۴۲ کال د مارچ څخه وړاندې د محرومیت سیمې څخه بهر ځای په ځای شول، پداسې حال کې چې د پیرل هاربر برید څخه سمدستي وروسته د ټولنې شاوخوا ۵۵۰۰  مشران نیول شوي وو او نو ځکه له وړاندې په بند کې وو.
د متحده ایالاتو د سرشمېرنې ادارې د جاپاني امریکایانو په اړه د ځانګړې انفرادي سرشمېرنې په معلومات برابرولو سره د بندي کولو هڅو سره مرسته وکړه. دغه ادارې د علمي شواهدو سره سره د دې برعکس خپله ونډه د لسیزو لپاره رد کړه او ونډه یې په ۲۰۰۷ کال کې په پراخه توګه ومنل شوه. د متحده ایالاتو سترې محکمې د ۱۹۴۴ کال په خپله پرېکړه کې، د متحده ایالاتو په وړاندې کورماتسو، د قانون له مخې د متحده ایالاتو د اساسي قانون پنځم تعدیل د عوارضو بهیر تر بند لاندې د حذفونو قانون تایید کړ. محکمې خپله پرېکړه د محرومیت فرمانونو په اعتبار پورې محدوده کړه او د مناسبې پروسې پرته یې د متحده ایالاتو د اتباعو د بندي کولو مسلې څخه ډډه وکړه، خو په همغه ورځ یې په غیابي حکم (Ex parte Endo) کې فرامان وکړ کې وفادار اوسېدونکی نیول کېدی نه شي، په دې سره د دوی خوشي کېدل پیل شول. د کورماتسو او انډو فرمانونو له علني کېدو یوه ورځ مخکې، د محرومیت فرمانونه لغوه شول.
په هغه وخت کې د جاپانيانو بندی کول د امنیتي خطر کمولو په موخه ؤ، چې فکر کېد جاپاني امریکایان یې لامل وو، د جاپاني امریکایانو د نفوس په تناسب د بندي کولو کچه د ورته اقداماتو څخه ډېره وه چې د آلماني او ایټالیوي امریکایانو په وړاندې چې اکثراً د تابعیت نه درلودلو له امله بندیان شوي وو، ترسره کېده. په هغه وخت کې د ځای بدلون د خلکو له خوا ملاتړ کېده. د ۱۹۴۲ کال د مارچ د نظرپوښتنې له مخې چې د امریکا د عامه افکارو انسټیټیوټ له لوري ترسره شوه، ۹۳ سلنه امریکایانو د آرام سمندر له ساحل څخه د جاپاني غیر اتباعو د ځای بدلونې ملاتړ وکړ، پداسې حال کې چې یوازې ۱ سلنې یې مخالفت وکړ. د همدې نظرپوښتنې له مخې، ۵۹ سلنه د هغو جاپاني وګړو ملاتړ کاوه چې په دغه هېواد کې زیږېدلي وو او د متحده ایالاتو اتباع وو، په داسې حال کې چې ۲۵ سلنه یې مخالفت وکړ. اوس مهال بندي کول د توکم پالنې څرګندوی ګڼل کېږي.
ولسمشر جیمي کارټر په ۱۹۷۰ کال په لسیزه کې د جاپاني الاصله امریکایي اتباعو اتحادیې (Japanese American Citizens League) او د جبران سازمانونو تر زیات فشار لاندې یوه څېړنه پیل کړه ترڅو معلومه کړي چې آیا حکومت بند کمپونو ته د جاپاني امریکایان د اچولو پرېکړه توجیه کړې وه که نه. هغه د جګړې پرمهال د ځای بدلون او د ملکي وګړو د بندي کولو په اړه کمیسیون (Commission on Wartime Relocation and Internment of Civilians) وټاکه، ترڅو د کمپونو پلټنه وکړي. په ۱۹۸۳ کال کې د شخصي عدالت رد شو په نامه د کمیسیون راپور په هغه وخت کې د جاپانیانو خیانت په اړه کم شواهد وموندل او دې پایلې ته ورسېد چې بندي کول د توکم پالنې محصول ؤ. په دې راپور کې وړاندیز وشو چې حکومت دې بندیانو ته غرامت ورکړي. ولسمشر رونالډ ریګن په ۱۹۸۸ کال کې، د ۱۹۸۸ کال د مدني آزادیو قانون لاسلیک کړ، چې په رسمي ډول یې د متحده ایالاتو د حکومت په استازیتوب د بندي کونې په پار بښنه وغوښته او هر پخواني بندي ته یې چې د قانون د تصویب په وخت کې ژوندی ؤ، د ۲۰۰۰۰ ډالرو (چې معادل یې په ۲۰۲۱ کال کې ۴۶۰۰۰ ډالر دي) د ورکړې اجازه ورکړه. دغه قانون ومنله چې د حکومت کړنې د "توکمیز تعصب، د جګړې هسټري او د سیاسي مشرتابه د ناکامۍ پر بنسټ ولاړ ؤ. د متحده ایالاتو حکومت تر ۱۹۹۲ کال پورې ۸۲۲۱۹ جاپاني امریکایانو ته چې بندیان شوي وو، بلاخره له ۱،۶ میلیارد ډالرو څخه ډېر (چې په ۲۰۲۱ کال کې یې معادل ۳،۶۷ میلیارد ډالر وو) د غرامت په پار توزېع کړل.
هزاربز
هزاربز د افغانستان د مشرقی ولایت د ننګرهار د روداتو ولسوالای اوسیدنکی یو کوچی قوم دی چی له سلهاوو کلونو د رودات ولایت بړو کلی کی هستوګنه لری هزاربز پشتانه کوچیان دی چی اوس په سوداګریزو چارو بوخت دی د نړی بر سطحه هزاربز کوچیان بین المللی بیژندل شوی سوداګر لری چی بیلګه لاندی محترمین دی عبدالرحمان الکوزی alokozay ګروپ مشر نجیب ضراب حبیب ګلزار شرکت ګلبهار حبیبی ورونه حاجی جلات او جعفر ورونه د افغانستان ترینګلی حالاتو هزاربز کوچیان هجرت ته مجبور کړل چی ډیری د پاکستان پښاور حیلت اباد ته ګډوال شول او یو شمیر یی اروپایی هیوادونو انګلستان. جرمن. فرانسه. ایرلند. بلجیم. او ختی امریکا او کانادا ته هجرتونه وکړل دوی وزیر محمدګل خان سره نژدی تعلقات درلودل
دنده
دنده هغه مشخص کار چې کوم کس ته د کولو لپاره سپارل شوی وي دنده یا وظیفه ورته ویل کېږي. دنده ډېر ډولونه لري.
ډولونه:
۱. دولتي دنده
۳. نیم دولتي دنده او داسې نورې
جمهوریت واک لاندې ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د جمهوريت تابع ولسوالۍ يا د جمهوريت واک لاندې ولسوالۍ د تاجيکستان د هېوادني وېش يوه برخه او استوګنيزه سيمه ده.
جزیات
د جمهوريت واک لاندې ولسواليو ټول نفوس 1,606,900 خلک دي.
شمالي کوريا او د ډله ييزې وېجاړۍ وسلې
شمالي کوريا د فوځي ذروي وسلو پروګرام لري او اټکل شوي دي، چې تر ۲۰۲۰ ز کال پورې له ۳۰ څخه تر ۴۰ پورې د ذروي وسلو يو ساتنځای يا وسله تون او په کال کې له شپږ څخه تر اوه ذروي وسلو لپاره د فيزايل په نوم د هغو موادو پوره توليد لري، چې د اتومي له منځه تلنې لړۍ د غبرګون ساتلو توان لري. شمالي کوريا د کيمياوي او بيولوژيکي وسلو د پام کچه هم زېرمه کړې ده. په ۲۰۰۳ ز کال کې شمالي کوريا د ذروي وسلو د نه خپرولو له تړون “Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT)” څخه په شا شو. له ۲۰۰۶ز کال راهيسې ياد هېواد په زياتېدونکې کچه د شپږ ذروي ازمايښتونو يوه لړۍ تر سره کوي، چې له امله يې پر ځان د بنديزونو لړۍ نوره هم پورته کوي.
تاريخچه
شمالي کوريا له ۱۹۵۰ زلسيزې راهيسې د ذروي وسلو جوړولو برخه کې لېوالتيا وښودله. ذروي خپرونه نږدې ۱۹۶۲ز کال ته ورګرځېدلی شي، چې شمالي کوريا په کې ځان هغه څه ته ژمن کړ، چې “all fortressization” يا ټول-فوځي سنګر جوړونه يې باله، چې د نن ورځ د سترې فوځي شوې شمالي کوريا پيل و. په ۱۹۶۳ز کال کې شمالي کوريا د ذروي وسلو د جوړولو برخه کې له شوروي اتحاد څخه د مرستې غوښتنه وکړه، مګر ونه منل شوه. شوروي اتحاد له شمالي کوريا سره د ذروي پوهانو د روزلو په ګډون، د سوله ييزې انرژۍ د پروګرام رامنځته کولو کې مرسته کول ومنل. وروسته چين له خپلو ذروي ازمايښتونو څخه وروسته په ورته ډول د شمالي کوريا ورته غوښتنې رد کړې.
شوروي انجنيرانو د يونګبيون د ذروي پوهنيزې څېړنې مرکز (Yongbyon Nuclear Scientific Research Center) په جوړښت کې برخه واخېسته او ۱۹۶۳ز کال کې يې د “IRT-2000” څېړنيز غبرګون ښودونکي “research reactor” جوړول پيل کړل، چې په ۱۹۶۵ز کال کې عملياتي شو او په ۱۹۷۴ز کال کې “8 MW” لوړ شو. شمالي کوريا په ۱۹۷۹ز کال کې په يونګبيون کې د يو بل څېړنيز رياکتور او همدار راز د يوې فلز لرونکې مادې د پروسس ماشين او د سون سيخ “fuel rod” جوړونې ماشين جوړول پيل کړل.
د شمالي کوريا د ذروي وسلو د خپرونې نېټه ۱۹۸۰ز لسيزې ته رسېږي. دې هېواد چې د ذروي انرژۍ پر عملي کارونو او د ذروي وسلې د رامنځه کولو د سيستم پر بشپړونه باندې يې تمرکز کاوه، د يورانيم جوړونې او له يو حالت څخه بل ته د هغه د اړونې لپاره د اسانتياوو برابرول پيل کړل او د لوړې چاودېدونکې “high explosive” چاودنې ازمايښتونه يې تر سره کړل. ياد هېواد په ۱۹۸۵ز کال کې “NPT” تصويب کړ، مګر تر ۱۹۹۲ز کال پورې د اتومي انرژۍ له نړيوالې استازولۍ “IAEA” سره يې د اړينې ساتنې تړون ته غاړه کېنښوده. د ۱۹۹۳ز کال په لومړيو کې په داسې حال کې چې د شمالي کوريا لومړنۍ اعلاميه يې باوري کوله، “IAEA” پرېکړه وکړه، چې د اعلاميې د نابشپړتيا په اړه پياوړي ثبوت شتون درلود. کله چې شمالي کوريا غوښتل شوې ځانګړې پلټنه ونه منله، IAEA” يې د ملګرو ملتونو د امنيت شورا ته د نه منلو په اړه راپور ورکړ. شمالي کوريا په ۱۹۹۳ز کال کې له NPT څخه خپل وتل يا شاتګ اعلان کړ، مګر د اغېز کولو تر وخته يې دا شاتګ وځنډوه.
د ۱۹۹۴زکال د هوکړه شوي چارچوکاټ “Agreed Framework” له مخې د متحده ايالتونو حکومت د شمالي کوريا د بې وسلې کولو بدل کې دې هېواد ته د اوبو د دوه سپکو رياکتورونو د برابرولو هوکړه وکړه. دا ډول رياکتورونه د شمالي کوريا د متوسط ګرافيت رياکتورونو په پرتله د خپرولو ډېر ضد ګڼل کېږي، مګر د زياتوالي مخنيونکي نه دي. هوکړه شوی چارچوکاټ د کلينټن د ولسمشرۍ پر مهال د جمهوري غوښتونکي کانګرس له لورې ځکه کمزوری شو، چې کانګرس له شمالي کوريا سره تړون له منځه وېوړ، دې هېواد باندې يې نوي بنديزونه ولګول او شمالي کوريا ته د کلينټن ادارې د مرسته کولو مخه يې ونيوله، چې د هوکړه شوي چوکاټ برخه وه. د ياد چارچوکاټ پلي کول کمزوري شول او په ۲۰۰۲ ز کال کې بېلابېلو برخو کې مات شو، چې هر اړخ يې د ناکامۍ پړه پر بل اړخ اچوله. په ۲۰۰۲ ز کال کې پاکستان اجازه ورکړې وه، چې شمالي کوريا د ۱۹۹۰ز لسيزې په وروستيو کې د پاکستان ذروي تکنالوژۍ ته لاسرسی تر لاسه کړی و.
د پاکستان، ليبيا او په خپله د شمالي کوريا له لورې څو ځلې د منلو (اعترافونو) پر بنسټ متحده ايالتونو شمالي کوريا په غاړه نه ايښودلو تورنه کړه او د تېلو ورلېږد يې ودراوه. شمالي کوريا وروسته ادعا وکړه، چې د ګناه عمومي منښت يې په شعوري ډول ناسم ژباړل شوی دی. د ۲۰۰۲ ز کال په پای کې دا هېواد له هوکړه شوي چارچوکاټ څخه په رسمي ډول وتلی و.
په ۲۰۰۳ زکال کې شمالي کوريا يو ځل بيا د ذروي وسلو د نه خپراوي له تړون څخه په شا شو. په ۲۰۰۵ زکال کې يې د ذروي وسلو درلودلو ته اجازه ورکړه، مګر د ذروي پروګرام د بندولو ژمنه يې وکړه.
شمالي کوريا د ۲۰۰۷ ز کال د مارچ به ۱۷ نېټه د ذروي وسلو په اړه نړيوالو خبرو اترو کې استازو ته وويل، چې دې هېواد د خپل اصلي ذروي اسانتيا بندولو ته چمتووالی نيوه. تړون د شپږ ډلې [هېوادونو] د خبرو اترو له يوې لړۍ څخه وروسته وشو، چې شمالي کوريا، سويلي کوريا، چين، روسيه، جاپان او متحده ايالتونه يې رانغاړل؛ متحده ايالتونو په ۲۰۰۳ ز کال کې دا چاره پيل کړه. د تړون له مخې د شمالي کوريا د ذروي خپرونو يو لښتليک سپارل کېږي او ذروي اسانتيا به د سون توکو د مرستې او متحده ايالتونو او جاپان سره د اړيکو د عادي کولو په اړه د خبرو اترو بدل کې درول کېږي. دا برخه له متحده ايالتونو سره د بانکو دلتا اسیا “Banco Delta Asia” پر سر د شخړې له امله له اپرېل څخه وځنډول شوه، مګر د جولای په ۱۴ د اتومي انرژۍ د نړيوالې استازولۍ پلټونکو د شمالي کوريا د يونګبيون ذروي رياکتور بندېدل تاييد کړل او ورپسې دې هېواد د مرستو تر لاسه کول پيل کړل. ياد تړون په ۲۰۰۹ ز کال کې د شمالي کوريا له لورې د يوې سپوږمکۍ له توغولو څخه وروسته وپاشل شو.
د ۲۰۰۹ زکال اپرېل کې راپورونو څرګنده کړه، چې شمالي کوريا په بشپړ ډول چمتو ذروي ځواک دی؛ دا هغه نظر و چې د اتومي انرژۍ د نړيوالې استازولۍ د رئيس جنرال محمد البرادي له لورې شريک شو. د ۲۰۰۹ زکال د می په ۲۵ شمالي کوريا دويم ذروي ازمايښت تر سره کړ، چې په پايله کې يې له ۲ څخه تر ۷ کېلو ټنو پورې چاودنه رامنځته شوه. د باور له مخې د ۲۰۰۹ ز کال ازمايښت د ۲۰۰۶ زکال د ازمايښت په څېر  د شمالي کوريا د شمال ختيځ د کېلجيو کونټي “Kilju County” په مانتاپسان “Mantapsan” کې شوی دی. دا ازمايښت د ازمايښت سيمه کې د پېښېدونکې زلزلې له مخې موندل شوی و.
د ۲۰۱۲ ز کال اپرېل کې شمالي کوريا اعلان وکړ، چې په يونګبيون د ذروي پوهنيزې څېړنې مرکز کې به د يورانيمو غني کول ځنډوي او د ذروي وسلو نور ازمايښتونه به نه کوي، په داسې حال کې چې د متحده ايالتونو رانغاړونکې ګټورو خبرو اترو دوام درلود. دې تړون د لرې توغېدونکو ګوليو (مزايلو) د ازمايښتونو په اړه قانوني موده راونغاړله. د دې تر څنګ شمالي کوريا د اتومي انرژۍ د نړيوالې استازولۍ “IAEA” پلټونکو ته اجازه ورکړه، چې يونګبيون کې عمليات وڅاري. متحده ايالتونو يو ځل تاييد کړه، چې د DPRK پر وړاندې د دښمنۍ اراده نه لري او دوه اړخيزو اړيکو ته د ودې ورکولو لپاره چمتو دي او شمالي کوريا ته د انسان دوستۍ خوراکي توکو د لېږد ژمنه يې وکړه. متحده ايالتونو د محدود مګر مهم حرکت غږ وکړ او ويې ويل، چې دا چاره به په پام سره پرمخ لاړه شي او يادې خبرې اترې به يوازې وروسته له هغې بيا پيل شي، چې شمالي کوريا يې د ژمنې پوره کولو پر لور ګامونه پورته کړي. که څه هم وروسته له هغې چې شمالي کوريا د ۲۰۱۲ز کال اپرېل کې د لرې واټن توغېدونکي ازمايښت تر سره کړ، متحده ايالتونو د خوراکي توکو د مرستې بندولو پرېکړه وکړه.
کرنيز شين انقلاب
= شين انقلاب پيژندنه =
شين انقلا ب په نړۍ کې هغه تغيرو چي ټولې نړۍ ته يې غذايي مواد برابر کړل  د غذايي موادو د اړتياوو د  پوره کيدلولپاره  د نباتاتو په جوړښت کي د تغيررامنځته کولوپه نتيجه کي ترسره شويدي په  (1798)م کال کي  (Thomas)او (Malthus) د نړي د نفوس په هکله  مقالې داسي وليکلي چي هر 25) ( کال ورسته  به د نړې نفوس دوه چنده کيږي او هم  د Simmons) ( په نامه يو عالم داسي وويل چی په 2050)  ( م کال کي به د نړې نفوس (9) بيلونو ته لوړشي چې نوموړی زياتوالي په غذايي موادو او اړتياوکې هم تغير راوړی خوشبختانه  عصري کرنه د کرنيزو محصولاتو په توليد کي د پرمختګ د دي لامل ګرځيدلي دي چي غذايي موادو اړتيا پوره کړي کرنيزشين انقلاب په 1943 م)کال کي د نارمن بورلاګ   (Norman Borlaug)تر مشريې لاندي د امريکا په مکسيکو ايالت کي د امريکا د حکومت  او (Rockefeller)   موسسه په مالي مرسته شروع شو نوموړی پروګرام په مکسيکو کی د غنمو د حاصلاتو د زياتوالي په خاطرپه لاره واچول نارمن بورلاګ د خپل هدف د لا سته  راوړنې په خاطرد ټولۍ نړۍ څخه د شرقي افريقا او منځنۍ آسيا د غنمو مختلفی نوعي راټولې کړي د نوموړي راټول کړل شوو نوعو څخه د جاپا ن يوه ټيټ قدې نوعه د    (Nor in) چی د زيا ت حاصل ورکولو توانايې درلوده د   (USDA)  اداري لخوا د انتخاب  وړ وګرځيده د دغه نوعې څخه په دوهم نسل کې د نيورون  (10)   په نامه بله نوعه ترلاسه کړه. نارمن بورلاګ د مکسيکو د غنمويوه نوعه د(Mexican) په نامه چی د حرارت او فوټوپيريود  (Temperature and photoperiod   په مقابل کی مقاوم  وه انتخاب کړ
نارمن بورلاګ دغه کارد غنمود يوکال توليد په ټوله نړۍ کي  (300000) کيلو ګرام څخه  2,6 ميليون ټن  ته لوړ کړل نوموړی کار په نتيجه کی د غنمو حاصلات په يوهکتارکي (750) کيلوګرام څخه   (3200)کيلوګرام ته لوړکړل په (1966) م کال کی د (International Rice Research institute) اداري لخوا دوريجو ټيټ قدی ورايټی د (Ir8) په نامه معرفي شوي چی د (120) ورځو  په موده کي پخوالي مرحلي ته رسيږي نوموړي ورايټي په يو ساحه کي د يوکال په جريان کي دوه فصل ورکول  چي د وريجوحاصلات تقريبآ دوه چنده شول  د  (1970) او  (1995)م کلنو په جريان کي د غله جاتوحاصلات په آسيا دوه چنده شول  چی کرنيزو محصولاتو زياتوالي په مختلفو برخو د خلکو ستونزي حل کړي  چي بالاخره د دي کار په نتيجه نارمن بورلاګ ته د  (1970) م کال د سولی د نوبل جايزی په نامه  انعام ورکړه.
په لنډ ډول:
شين انقلاب د کار پوهانو په عقيده د غذايي موادو د زياتوالي چټکه او ارزانه لاره د هرکيلو مترمربع کي د کروندي د حاصلاتو اندازه لوړول دي چي د اکار په سيمه کي د هغوي بوټو کرل دي چي د سيمي له چاپيريال او خاوري سره جوړښت ولري، همدرانګه د ښو کرنيزو عملياتو په ترسره کولو سره لکه د سرو استعمال، اوبو لګول د ناروغيو او افتونو د مخنيوي او نورو سره ممکن د محصولاتو اندازه زياته  لوړه شي کله چي په سيمي کي د دي عملياتو په ترسره کولو سره د محصولاتو د زياتوالي سبب شي نو پخپله د اشين انقلاب دي.
= شين انقلاب تعريف(Green  Revolution Definition) = د نوي ټکنالوژي په تطبيق سره د زراعتي محصولاتو زياتوالي د شين انقلاب څخه عبارت دي.
يا کله چي دکرنيزو  پيداورو دزياتوالي او دځمکي دحاصل  د لوړولو په  خاطر ښه  تخمونه کيمياوي سره  ماشينونه  تراکتور ترشير   واټرپمپونه   پايپ لينونه  او داسي  نور شيان استعمال شي  عبارت د شين انقلاب څخه دي
د 1930)ـــــ(1966م کلونو په منځ کي رامنځته شوي پرمختګونه، نوښتونو  ټکنالوژي او تحقيقاتو ته شين انقلاب ويل کيږي د تاريخ په اوږدوکي زيات مختلف انقلابونه واقع شويدي چه د دغه انقلابونو  پواسطه د انسانانو ژوند هم تغير کړيدي لکه صنعتي انقلاب .سپين  انقلاب .ابي انقلاب   او ژيړ انقلاب ...
خو کوم انقلاب چي د شلمي پيړي په منځ کي او د هغي څخه وروسته رامنځته شوي وو هغه انقلاب په خاص ډول د زراعت او کرني برخي ته زيات پرمختګ ورکړي چي همدغه انقلاب د شين انقلاب په نوم ياديده شين انقلاب داسي يو موده وه چي په دي کي د نړی د زراعت حاصل زيات شو او دغه زراعت اوکرني د سکتور لپاره يو ه ښه پرمخ بيونه وه د دغه انقلاب په موده کي مختلفي نوي کيماوي سري مصنوعي هرزه وژونکي او آفت وژونکي رامنځته شول چي د همدي په اساس حاصلات زيات شول د وخت په تيريدو سره مختلف پرمختګونه  رامنځته شول نوي وسايل د کرني لپاره  مينځته راغلل همدارنګه د يوکال په موده کي به د څو قسمه نباتاتو څخه حاصل لاسته راتلل او د هغوي کرني به صورت نيولو..
دشين انقلاب تاريخي پړاو نه
1.    لمړي شين انقلاب :
د1500او1800م کلونو ترمنځ په نړی کي منځ ته راغلی دي اوددي انقلاب په سبب په زيا ت پيماني دنړي دمحصولاتو غنمووريجواو کچالو دتوليد اندازه زياته شوی اود نړۍ په ډير و برخوکي نوموړي محصولات خواره شول.
په اروپا اوشمالی امريکا کي د1850م څخه تر1950م کلونو کي منځ ته راغلي دي پدي مرحله کي په زياته پيمانه دسرو اوبو لګولو ناروغيو اود آفتونو دمخنيوي په نتيجه کي کرنيزومحصولات زياتوالي وموندل.
3.    دريم شين انقلاب :
دريم شين انقلاب له دوهمي نړيوالي جګړي ورسته په  پرمختللو هيوادونوکي منځ ته راغلي دي په دی مرحله کي دبوټو دورګه کول اوهمدارنکه دبوټو دنسل په اصلاح کولو کار وشواو داسي نوعي لاسته را غلي د چي دلوړحاصل د توليد سربيره دناروغيواو آفتونه  په مقابل کي يي مقاومت درلوده.
4.      څلورم شين انقلاب :
چي زياته يادونه شويده هغه دوهم او دريم شين انقلاب انتقال اويو ځاي والی وه چي اوس هم د پراختيا او انکشاف په حال کي دي په 1967م کال دغنمواو وريجو دکوچني قد لرونکي اصلاح ،شوي نوعي او ورايټي منځ ته راغلي چي دزيات حاصل يي درلود دتودو اونيمه تودو سيمولپاره غوره شوي وي اوپرمختلونکوهيوادونولکه مکزيک  ،پاکستان،فليپين،اوترکيه  ته يوړل شوي نوي نوعي د محلي نوعو په  نسبت زيات  حاصل ورکوي ځکه دغنمو او وريجو محلي نوعي له سري نه دزياتي استفادي په نتيجه کي دبوټي دقد دلوړيدو سبب کيدل چي دا په خپله دبوټي دپريوتو سبب ګرځي، که چيري دټيټ قدلرونکي اصلاح شوي نوعي وکرل شي دحاصل توليد به يي محلي نوعو په نسبت دري برابره له سري نه ښه استفاده  کوي بوټي نه پريوزي او دباد نه هم په لږه اندازه زيانمن کيږي امکان لري چي زيات غذايي مواد دتنواوپاڼو څخه دانو ته لاړشي همدارنکه لنډي نمويي
فصل په لرلو سره کيداشي چي څو ځلي له کروندي نه حاصل  واخيستل شي
= دشين انقلا ب جواز او اهميت = 1.    دنفوس زيا توالي :
په ۵۰  او۶۰ ليسزه کي دغريبو هيوادونو په نفوس کي په  تيزي سره زياتوالي رامنځته  شو  چي دهغه په وجه دسړ ي سر هغه حقيقي عايد کم شو  او په خوراکي توکو کي هم کموالي  رامنځته شو دبل خوانه د نفوس زياتوالي په وجه داجنا سو په تقاضا کي زياتوالي رامنځته شو او دخلکو دژوند ميعار ورسته پاتي شو او دخلکو دعايداتو کي  دزياتوالي په  خا طر او ډيرو خلکو ته د خوراکي توکو برابرولو  په خا طر تصميم  ونيول شو تر څو په کرنيز سکتور کي تخنيکي بدلون رامنځته شي تر څودتوليد اندازه لوړه شي.
(1)  د نفوس د زياتوالي ګراف وړاندوينه
2.    کرنيز پرمختګ :
محدوده  ځمکه او زياتيد ونکي  نفوس ،او کرنيز سکتور کي کمه پا نګه په ډيروغريبو هيوادونه کي دخوراکي توکو د کموالي مسله رامنځته شوي ده همدارنګه په  غريبوهيوادونوکي صنعتي پرمختګ لپا ره چي کوم پروګرامونه جوړيږي دصنعتي پرمختګ لپاره خارجي اسعارو ته ضرورت وي چي دکرنيزو وارداتو لپاره  ډير کم خا رجي اسعار لاسته راځي ددي نه علاوه  طبعي افتونه هم په کرنيز سکتو ر با ندي بد اثر اچوي  نود غريبو هيوادونه حکومتونه با يد په کرنيز سکتورکي د تو ليد دقوت د زياتوالي  په خاطر اقداما ت وکړي ترڅود غنمو ،وريجو ،پنبي،د تخمونو بهترين  اقسام ايجا د کړي لکه دمکسيکو تخم چي  دهغه په وجه په غنمو کي څوچنده  زيا توالي راغي.
3.    دوچنده اوڅوچنده فصلونه  :
دتخمونو دنويو قسمونو په ايجادولو سره ديوي ځمکي څخه دوه ياڅو فصله حاصلول ممکن شوي دی پخوابه يو کال کي يوازي يو فصل لاسته  راتلو مګر ښه تخمونه ،ښه ابياري ، ښه افت وژونکي ،اوښي سري  په نتيجه کي دوه يا زيات فصلونه لاسته راځي پدي ډول يو طرف دخلکو په داخلي  توليداتو کي زيات والي  رامنځته شواودبل طرف نه دخلکوپه عايداتو کي هم زياتوالي رامنځته شو.
Cereal Production in Asia, 1961__1999
Milled Rice   Wheat  all Cereals   (Million tons)
(1)    دغله جاتو د زياتوالي جدول
4.    دسری په استعمال کي زياتوالي
دشين انقلاب په سبب په توليد کي زيا توالي دزيا تو سرو د استعمال نتيجه ده علمادي نتيجي ته رسيدلي دي چي دسرو داستعمال اود توليد دزيا توالي تر منځ مثبته  رشته موجوده ده.
لکه څرنګه چي ويل کيږي چي د لوړتوليد ورکونکو تخمونو اونايتروجني سرو د استعمال په وجه د غنمو او وريجو په توليد کی دري چنده زياتوالي راغلي دي مګر مسله داده چي د غريبو هيوادونو حکومتونه هغه په راعيتي نرخونو تهيه کوي پدي توګه د سرو په استعمال سره چي کله کرنيز توليدات زيات شي نوکرنيز زياتوالي حاصليږي اودغه په اقتصا دي پرمختيا کي کومک کوونکي دي.
Table 2: Changes in Factors of Production in Developing Asia
Fertilizer   Nutrient                                                              (۲) د سرۍ د استمعال جدول
Irrigation                 consumption                Tractors
Million ha                  Million   tones              Millions
1970                   106                              10                                    0.5
1980                   129                               29                                   2.0
1990                   158                               54                                   3.4
1998                    176                               70                                   4.6
) ۴( انځور د سري د استمعال
5.    داوبو رسولو په سهولتونو کي ز ياتوالي
د ‎ښو تخمونواوسرو استعمال ترهغه وخت پوري ګټور نه تما ميږي  تر څو چي په هيواد کي د اوبورسوني (آب رساني)په سهولتونوکي زياتوالي رانشي داوبو رسولو د سهولتونودبهتر کولو په خاطر بايد  د اوبو بندونه اود برق مراکز جوړشي  د نهرونو نظام دی بهترشي چي پدي توګه داوبو درسولو د بهتروسهولوتونو په موجوديت کي شين انقلاب  په اقتصادي پرمختياکي مهم کردار ادا کولای شي
6.   په کرنيزو قرضونو کي زيا توالي
د شين انقلا ب په وجه د قرضونو تهيه کول ممکن دي، چی دهقانانوته به د ټريننګ  سهولتونه برابرشي او د همدی په وجه  د هقا نانو ته د ګودامونو سهو لتونو زمينه هم برابريږي اوهمدا ده چی حکو مت به د کرنيزو اجناسود قيمتونو په باره کي  ښکاره پا ليسۍ اعلان کړي او کرنيز سکتور به دراتلو نکي غيري يقيني ارتجاعيت څخه نجات حاصل کړي او د دهقانانو  په  عايداتو کي به استحکام  رامنځته  شي.