cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رایټ وروڼه (رایټ برادرز)
رایټ وروڼه - ارويل (د ۱۸۷۱ کال د اګست ۱۹مه – د ۱۹۴۸ کال د جنورۍ ۳۰مه) او ویلبر (د ۱۸۶۷ کال د اپرېل ۱۶مه – د ۱۹۱۲ کال د مې ۳۰مه) د هوايي چلن دوه مخکښ امریکايان وو چې عموماً د نړۍ د لومړۍ بریالۍ موتور لرونکې الوتکې پر اختراع، جوړولو او پرواز مشهور وو. دوی د ۱۹۰۳ کال د ډسمبر میاشتې په ۱۷مه نېټه د شمالي کارولینا د کیتي هاوک په سوېل کې ۴ مایله (۶ کیلومتره) لرې د رایټ فلایر په نامه د یوه پیلوټ په ملتیا د یوې پیاوړي او درندې الوتکې لومړنی کنترول شوی او ثابت په خپل نامه کړ. همدا راز دغه دوه وروڼه لومړني کسان وو چې د الوتکو کنټرول یې اختراع کړ چې په ثابتو وزرونو یې پرواز کولی شوای.
لویدیځ(غربي) مارکسيزم
ځانګړي عناصر
د مارکس د معرفت پوهنې اصول د لویدیځ مارکسیزم تر ټولو مهمه موضوع جوړوي. په دغه لار کې، لویدیځ مارکسیستان د فریدریک انګلز انټي دورینګ نظریات، د مارکس تحریف بولي. په داسې حال کې چې انګلز دیالکتیک د طبیعت نړیوال او علمي قانون بولي، لویدیځ مارکسیستان، بیا مارکسیزم د یو عمومي علم په توګه نه پېژني او هغو ته یوازې د ټولنې د کلتوري او تاریخي جوړښت د یوې نظریې په توګه ګوري.
رایټ وروڼه (رایټ برادرز)
په ۱۹۰۴ – ۱۹۰۵ کلونو کې دغو وروڼو خپل دغه الوتونکی ماشین د اوږدو او ایروډینامیک پروازونو لپاره رایټ فلایر ۲ (Wright Flyer II) بڼې ته پراخ کړ او ورپسې يې لومړنۍ رښتینې الوتکه جوړ کړه چې وزرونه یې ثابت وو او دوی (Wright Flyer III) ونوموله. د دغو وروڼو بریالیتوب د درې‌محوره کنترول سیستم جوړول وو چې له پیلوټ سره یې مرسته کوله تر څو الوتکه په سم ډول کنترول شي او خپل تعادل وساتي. دا طریقه د ثابت‌وزر الوتکو په ټولو ډولونو کې د سټنډرډ په توګه پاتې شوه. ویلبر او اوریل د خپل هوايي چلن د کار له پیله «د پرواز ستونزې» ته د حل په توګه د پیلوټ د کنټرول لپاره د باوري مېتود پر جوړولو تمرکز کاوه. دغه مېتود د نورو هغو متخصصانو له کار سره د پام وړ توپیر درلود چې د قوي ماشینونو پر جوړولو یې ټينګار کاوه. رایټ وروڼو په کور کې د یوه کوچني باد نل په کارولو سره د پخوا په پرتله دقیق معلومات راټول کړل او دغه کار مرسته ورسره وکړه چې وزرونه او کارند څرخونه طراحي کړي. د لومړنۍ امریکايۍ اختراع په توګه دوی د الوتونکي ماشین د اختراع ادعا نه کوله، بلکې د ایروډینامیکي کنترول یو داسې سیستم و چې د الوتونکي ماشین سطحې یې کنترولولې.
لویدیځ(غربي) مارکسيزم
ځانګړي عناصر
ګڼ شمېر لویدیځ مارکسیستان باور لري چې، د مارکسیزم فلسفي کیلي د ځوان مارکس په آثارو کې موندل کېدای شي، چېرې چې له هېګل، ځوانو هېګلیانو او لوډویګ فورباخ سره یې په مخ کېدو د مارکسیستي نظریې د انسان پالنې مرکز څرګندوي. په داسې حال کې چې د لوئیس التوسر جوړښتي مارکسیزم چې لویدیځ مارکسیزم ته اړوند دی، هڅه کوي چې مارکسېزم له هنګلېزم او هیومنېزم پاک کړي. هماغه ډول چې د ګلوانو دلا ولپ هنګلېزم ضد یې اجرا کوي. آلتوسر باور درلود چې د مارکس اصلي فلسفي مخینه هګل او فیورباخ ته نه اړوندېږي، بلکې باروخ سپینوزا ته اړوند ده. دلا ولپ ادعا کوي چې ژان ژاک روسو د مارکس لپاره مخکښ و، په داسې حال کې چې د دلاولپ شاګرد لوسیو کولتي باور لري چې د کارل مارکس رښتینی مخکښ امانوئل کانټ دی.
رایټ وروڼه (رایټ برادرز)
دغو وروڼو اړین میخانیکي مهارتونه د اوهایو په ډايټون کې په خپل دوکان کې د چاپ په ماشین، بایسکل، موتورونو او نورو ماشین الاتو د کلونو کار په پایله کې ترلاسه کړل. له بایسکل سره د دوی سروکار د دوی پر دغه باور اغېز وکړ چې ګواکي د الوتونکي ماشین په څېر یوه ناپایداره نقلیه وسیله په تمرین سره کنترولېدای شي. له ۱۹۰۰ کال راهیسې بیا د ۱۹۰۳ کال په پای کې د دوی تر لومړنيو قوي پروازونو پورې دوی ډېرې بې ماشینه الوتکې وازمویلې چې د پیلوټانو په توګه د دوی مهارتونه هم ورسره ډېر شول. د دوی د پلورنځي کارکوونکی « چارلي ټیلور» د دوی د ټیم مهم غړی شو او د خپلې الوتکې لومړنی انجن یې د رایټ وروڼو په نږدې همکارۍ جوړ کړ.
لویدیځ(غربي) مارکسيزم
سیاسي ژمنتیا
په داسې حال کې چې لویدیځ مارکسیزم د شوروي اتحاد له مارکسیزم سره په مخالف لوري کې ځای لري، لویدیځ مارکسیستان د هغه (شوروي) او نورو ټولو مارکسیست – لینینیست دولتونو اړوند نظریاتو له مخې سره وېشل شوي. یو شمېر د شرایطو له مخې ملاتړ وړاندېز کوي، یو شمېر نور بیا په کلکه پرې نیوکې کوي او یو شمېر نورو بیا د وخت په اوږدو کې خپل لیدلوري بدل کړي: لوکاچ، ګرامشي او دلاولپه د شوروي پلوه ګوندونو غړي وو، کورش، هربرت مارکوزه او ګای ډبورډ د شوروي له کمونیزم سره دښمني لرله او له شورايي کمونیزم یې ملاتړ کاوه، سارتر، مارلو پونټي، التوسر او لوفور په بېلابېلو دورو کې د فرانسې د شوروي پلوه کمونېست ګوند ملاتړي و چې وروسته بیا ټول ترې ناهیلي شول، ارنست بلوخ په ختیځ بلاک کې ژوند کاوه او له هغو یې ملاتړ هم کاوه، خو د خپل عمر په وروستیو کې یې په شوروي کمونیزم باور له لاسه ورکړ. نیکوس پولنزاس چې له وروستیو لویدیځو مارکسېستانو څخه و، د اروپايي کمونیزم ملاتړی و.
رایټ وروڼه (رایټ برادرز)
د الوتکې د مخترعانو په توګه د رایټ وروڼو حالت د بېلابېلو لورو د متقابلې ادعا لامل شوی. د دې برخې د لومړنیو ډېرو سیالو ادعاوو پر سر جنجالونه شته. د ډيټون د هوايي چلن د میراث د ملي تاریخي پارک مؤرخ «اېډوارډ روچ» استدلال کوي چې هغوی په‌خپله لوستي انجنیران وو چې یو کوچنی شرکت یې اداره کولی شوای، خو د مخ پر ودې هوايي چلن پر صنعت د برلاسي لپاره یې سوداګریز مهارتونه یا لازم خویونه نه‌لرل.
لومړنۍ کاري مخینه او څېړنه
دواړه وروڼه له لېسې فارغ وو، خو ديپلومونه یې نه وو اخیستي. په ۱۸۸۴ کال کې له ریچمونډ اینډیانا څخه د اوهایو ډایټون ته، چې دوی د ۱۸۷۰ کلونو په جریان کې هلته اوسېدلي، د دوی د کورنۍ ناڅاپي لېږد د دې لامل شو چې په ښوونځي کې تر څلور کلن درس وروسته ویلبر ونه‌توانېږي خپل دیپلوم ترلاسه کړي. دا ديپلوم یې تر مړینې وروسته د ۱۹۹۴ کال د اپرېل میاشتې په ۱۶مه نېټه د زوکړې په ۱۲۷مه کلیزه کې د یاد ژوندي کولو په توګه په نامه شو.
د ۱۸۸۵ کال په پای یا د ۱۸۸۶ کال په لومړیو کې ویلبر او ملګرو یې پر یخ د سکي لوبه کوله چې د هاکي لرګی یې پر مخ ولګېد او د مخې غاښونه یې مات شول. هغه تر دغه وخته پورې غښتلی ورزشکار و، که څه هم ټپونه یې دومره سخت نه وو، خو نور یې لوبو ته شا کړه. ده غوښتل په ییل پوهنتون کې زده‌کړې پیل کړي. خو د دې پر ځای یې راتلونکي څو کلونه په کور تېر کړل. ده په دې موده کې د خپلې مور پالنه کوله چې «سېل» ناروغي یې لرله، د پلار په کتابتون کې یې پراخه مطالعه کوله او له پلار سره یې په هغو وختونو کې مرسته کوله چې د برېډرن په کلیسا کې به یې بحثونه کول.
ارویل د زده‌کړو په دویم کال لېسه پرېښوده او په ۱۸۸۹ کال کې یې د چاپ کاروبار پیل کړ او د خپل ورور ویلبر په مرسته یې خپله مطبعه جوړه کړه. ویلبر هم په مطبعه کې ورسره شو او دواړو وروڼو په مارچ میاشت کې د «وېسټ سایډ نیوز» په نامه اونیزه پیل کړه. په خپرېدونکو ګڼو کې یې ارویل د خپروونکي او ویلبر د اېډېټر په توګه څرګند شول. د ۱۸۹۰ کال په اپرېل میاشت کې دوی دا خپرنیزه «د ایوېنېنګ ایټم» په نامه ورځپاڼې ته بدله کړه، خو یوازې څلور میاشتې يې دوام وکړ. وروسته یې بیا پر تجارتي چاپ تمرکز وکړ. د دوی یو پېرودونکی د ارویل ملګری او ټولګیوال «پل لورنس ډانبار» و چې د یوه مخکښ افریقايي‌الاصله امریکايي شاعر او لیکوال په توګه یې نړیوال شهرت خپل کړ. رایټ وروڼو د لنډې مودې لپاره «ډايټون ټاټلر» اونیزه چې ډانبار یې اېډېټر و چاپ کړه.
ویلبر وویل: «له شک پرته لیلینټال له لویو لومړیو جوړوونکو څخه و او نړۍ یې ډېره پوروړې ده.» په ۱۸۹۹ کال کې ویلبر د سمیټسونین انستېتیوت ته لیک ولکیه او د هوايي چلن په اړه د معلوماتو او انتشاراتو غوښتنه یې وکړه. دوی په همدې کال د «سر جورج کیلي، چانوټ، لیلینتال، لونارډو ډاو وینسي او لانګلي» پر کارونو میخانیکي او په هوايي چلن پورې اړوند ازمېښتونه پیل کړل.
کورني پروازونه
د ۱۹۱۰ کال د مې میاشتې په ۲۵مه نېټه «هافمن پریري» ته په بېرته راتګ سره ارویل دوه ځانګړي پروازونه وکړل. لومړی ځل ویلبر د مسافر په توګه په شپږ دقیقه‌يي پرواز کې له هغه سره لاړ. دا یوازنی ځل و چې رایټ وروڼو له یو بل سره ګډ پرواز وکړ. دوی دواړو له خپل پلار څخه د پرواز اجازه واخیسته. له خپل پلار سره یې وعده کړې وه چې هېڅکله به ګډ پرواز نه‌کوي تر څو بله غمیزه رامنځته نه‌شي او ډاډه شي چې یو ورور د پاتې ازمېښتونو لپاره پاتې کېږي. وروسته بیا ارویل خپل ۸۲ کلن پلار په شاوخوا اووه دقیقه‌يي پرواز کې یووړ او دا د هغه د پلار په ژوند کې یوازنی برېښنايي هوايي چکر و. الوتکه نږدې ۳۵۰ فوټه (۱۰۷ متره) لوړه شوه، په داسې حال کې چې زوړ پلار یې پر زوی غږ وکړ: «لوړه شوه، ارویل، لوړه شوه!».
د اختراع د ثبت حق
رایټ وروڼو په ۱۹۰۳ کال کې د خپلې اختراع د ثبت غوښتنه وکړه خو رد شوه. د ۱۹۰۴ کال په جنورۍ کې د اوهایو د اختراع د ثبت وکیل «هنري ټولمین» استخدام کړ او د ۱۹۰۶ کال د مې میاشتې په ۲۲ مه نېټه دوی ته د متحدو ایالتونو «په الوتونکو ماشینونو کې د نویو او ګټورو پرمختګونو» د اختراع حق ورکړل شو.
۱۴۱ (عدد)
۱۴۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۴۰ څخه  مخکي او د ۱۴۲ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۴۱:
په کلینډر کې
۱۴۱ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۴۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د پایدارې پراختیا موخې
د پایدارې پراختیا موخې (SDGs) یا نړیوالې موخې د هغو ۱۷ نړیوالو موخو مجموعه ده چې "ټولو ته د غوره او پایدار راتلونکي د جوړولو لپاره د نقشې په توګه" طرحه شوې دي. دغه موخې په ۲۰۱۵ کال کې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ (UN-GA) چمتو کړې او ټاکل شوې چې تر ۲۰۳۰ کال پورې ترلاسه شي. د پایدارې پراختیا موخې د عمومي اسمبلۍ په یوه پرېکړه‌لیک کې چې «د ۲۰۳۰ کال اجنډا» نومېږي، راټولې شوې دي. دغه موخې تر ۲۰۱۵ کال په را وروسته پراختايي اجنډا کې د راتلونکې نړیوالې پراختیا د چوکاټ په توګه ترتیب شوې تر څو د زریزې د هغو پراختیايي موخو ځای ونیسي چې په ۲۰۱۵ کال کې پای ته ورسېدې.
د پایدارې پراختیا ۱۷ موخې دا دي: (۱) بېوزلي ختمول، (۲) لوږه ختمول، (۳) ښه روغتیا او هوساینه، (۴) باکیفیته زده‌کړې، (۵) جنسیتي برابري، (۶) پاکې اوبه او روغتیا ساتنه، (۷) ارزانه او پاکه انرژي، (۸) مناسب کار او اقتصادي وده، (۹) صنعت، نوښت او زېربنا، (۱۰) نابرابري کمول، (۱۱) پایدار ښارونه او ټولنې، (۱۲) مسؤلانه لګښت او تولید، (۱۳) اقلیمي اقدام، (۱۴) تر اوبو لاندې ژوند، (۱۵) په وچه کې ژوند، (۱۶) سوله، عدالت او قوي مؤسسات، (۱۷) موخو ته په رسېدو کې همکاري.
که څه هم دغه موخې پراخې او له یو بل سره تړلې دي، دوه کاله وروسته (د ۲۰۱۷ د جولای په ۶مه) د ملګرو ملتونو سازمان په پرېکړه‌لیک سره چې عمومي اسمبلۍ تصویب کړ، لا ډېرې "د پلي کېدو وړ" شوې. دغه پرېکړه‌لیک د هرې موخې لپاره ځانګړې نښې او د هرې موخې پر لوري د پرمختګ د کچې معلومولو لپاره شاخصونه مشخص کړي. هغه کال چې ټاکل شوې موخه په کې ترلاسه شي، معمولاً د ۲۰۲۰ او ۲۰۳۰ کلونو تر منځ دی. د ځینو موخو د پای نېټه نه معلومه نه ده.
د څارنې د اسانولو لپاره د موخو پر لوري د پرمختګ معلومولو لپاره بېلابېل وسایل موجود دي. ټوله موخه یې دا ده چې اطلاعات د لاسرسي او پوهېدو وړ شي. د بېلګې په توګه (SDG Tracker) خپرنۍ چې د ۲۰۱۸ کال په جون میاشت کې پرلیکه شوه، شته اطلاعات په ټولو شاخصونو کې وړاندې کوي. د پایدارې پراختیا په ټولو موخو کې متقاطع مواردو لکه جنسیتي برابرۍ، زده‌کړو او کلتور ته پام کېږي. په ۲۰۲۰ کال کې کوویډ-۱۹ وبا پر ټولو ۱۷ پراختیايي موخو اغېز وکړ.
تصویب
تر ۲۰۱۵ د وروسته پراختیايي اجنډا په اړه خبرې د ۲۰۱۵ کال په جولای میاشت کې پیل شوې او د همدغه کال په اګسټ میاشت کې پای ته ورسېدې. دغه خبرې د پراختیا لپاره د مالي خوندیتوب په اړه د ملګرو ملتونو مذاکراتو ته ورته وې چې تر ۲۰۱۵ د وروسته پراختیايي پروګرام لپاره یې مالي لارې چارې وټاکلې. دغه مذاکرات په ۲۰۱۵ کال کې د اډیس ابابا اجنډا د تصویب لامل شول. نهایي سند یې په نیویارک کې د ۲۰۱۵ کال په سپټمبر میاشت کې د ملګرو ملتونو د پایدارې پراختیا په ناسته کې تصویب شو.
د ۲۰۱۵ کال د سپټمبر په ۲۵مه نېټه د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ ۱۹۳ غړو هېوادونو د ۲۰۳۰ کال اجنډا تصویب کړه چې عنوان یې "زموږ د نړۍ بدلون: د پایدارې پراختیا لپاره د ۲۰۳۰ کال اجنډا" و. دغه اجنډا ۹۲ فقرې یا پاراګرافونه لري. ۵۹ام پاراګراف د پایدارې پراختیا ۱۷ موخې، ۱۶۹ اهداف (targets) او ۲۳۲ اړوند شاخصونه تشرېح کوي.
متقاطع مسائل
پایدارې پراختیا ته د رسېدو لپاره باید درې برخې د یو بل تر څنګ کار وکړي: اقتصادي، ټولنیزې-سیاسي او ژواک چاپېریالي برخې ټولې ډېرې مهمې او له یو بل سره تړلې دي. د پرمختګ لپاره په درې واړو برخو کې ګڼ‌رشته‌يي څېړنو ته اړتیا ده. دغه کار هغه مهال له ستونزو سره مخامخ کېږي چې لوی دولتونه یې ملاتړ نه‌کوي.
د ملګرو ملتونو سازمان په وینا، هدف داسې ټولنې ته رسېدل دي چې ډېره لرې ده. ژمنې باید پر داسې اغېزناکو اقداماتو بدلې شي چې د هغو جمعیتونو په اړه پوهې ته اړتیا لري چې هدف ګرځېدلي. اطلاعات یا معلومات باید ټول زیانمن پاړکي لکه ماشومان، عمر خوړلي کسان، معلولان، کډوال، ځايي خلک او کورني بې‌سرپناه خلک په پام کې ولري.
عملي کول او ملاتړ
په ټوله نړۍ کې د پایدارې پراختیا د موخو د عملي کولو بهیر په ۲۰۱۶ کال کې پیل شو. دغه بهیر "د پایدارې پراختیا د موخو ځايي کولو" په نامه هم یادولی شو. اشخاص، پوهنتونونه، حکومتونه، مؤسسات او بېلابېل سازمانونه په جلا جلا ډول کار کوي خو په هم‌مهاله ډول یوه یا څو موخې تعقیبوي. منفرد حکومتونه باید دغه موخې پر خپلو ملي قوانینو بدلې کړي، د اقدام لپاره پروګرام جوړ کړي او خپله بودیجه تنظیم کړي. په ورته وخت کې باید د خپلو شریکانو یا همکارانو لپاره چمتو وي او په فعال ډول له هغوی سره ملتیا وکړي. په نړیواله کچه همغږي ډېره مهمه ده او مشارکتونه ارزښتناک دي. د پایدارې پراختیا په موخو کې ویل شوي چې له مالي پلوه کمزوري هېوادونه له شتمنو هېوادونو سره مشارکت ته اړتیا لري.
لګښتونه
ایکانومېسټ (The Economist) اونیزې اټکل کړی چې د بېوزلۍ کمولو او نورو موخو ته د رسېدو لپاره هر کال شاوخوا ۲ تر ۳ تریلیون ډالرو ته د پنځلسو کالونو لپاره اړتیا ده. د ټولو لویو وچو د ټول جمعیت لپاره د پاکو اوبو او روغتیا لپاره اټکلونه تر ۲۰۰ میلیارده امریکايي ډالرو پورې دي. نړیوال بانک ویلي چې اټکلونه باید هېواد پر هېواد وشي او هر وخت په پرله‌پسې ډول وارزول شي.
د ملګرو ملتونو د سوداګرۍ او پراختیا کنفرانس (UNCTAD) په ۲۰۱۴ کال کې دغو موخو ته د رسېدو کلني لګښتونه هر کال ۲.۵ تریلیون ډالره اټکل کړل. په ۲۰۱۸ کال کې بل اټکل (دا اټکل باسل مؤسسې وکړ چې د نړیوالې ټولنیزې شتمنۍ څار یې پر غاړه دی) وښوده چې د پایدارې پراختیا ټولو موخو ته د رسېدو لپاره هر کال له ۲.۵ تر ۵ تریلیون ډالرو ته اړتیا ده.
مالي تکیه
راکفلر بنسټ (Rockefeller Foundation) وايي چې "د پایدارې پراختیا موخو ته د رسېدو او مالي خوندیتوب لپاره په کلني ډول تر ۲۰۰ تریلیون د ډېرو امریکايي ډالرو د خصوصي پانګونې جریان ته اړتیا ده او بشردوستي د دغه بهیر په چټکولو کې مهم رول لري." د لوړې کچې پانګوال چې د راکفلر بنسټ په کوربه‌توب یې په یوه ورکشاپ کې ګډون کړی و، دې پایلې ته ورسېدل چې "که څه هم د پایدارې پراختیا موخو ته د رسېدو لپاره یو اخلاقي الزام موجود دی، خو که په لوړه کچه د مالي خوندیتوب په ډول کې بنسټیز بدلونونه رانه‌شي، ماتې حتمي ده".
تاریخچه
په ۱۹۷۲ کال کې د سویډن په سټکلهم کې حکومتونه د انساني ژواک چاپېریال په اړه د ملګرو ملتونو سازمان د کنفرانس لپاره راټول شول تر څو د یوه روغ چاپېریال د لرلو لپاره د کورنۍ پر حقونو غور وکړي. په ۱۹۸۳ کال کې ملګرو ملتونو سازمان د ژواک چاپېریال او پراختیا نړیوال کمیسیون (چې وروسته د برونټلنډ د کمیسیون په توګه وپېژندل شو) جوړ کړ او پایداره پراختیا یې داسې تعریف کړه چې "د اوسنیو اړتیاوو پوره کول، پرته له دې چې د راتلونکي نسل وړتیاوې د خپلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره له ګواښ سره مخ کړي". په ۱۹۹۲ کال کې د ژواک چاپېریال او پراختیا په اړه د ملګرو ملتونو سازمان لومړنی کنفرانس (UNCED) جوړ شو. په دغه کنفرانس کې د ژواک چاپېریال او پراختیا په اړه لومړنۍ اجنډا چې د ۲۱ اجنډا په توګه هم پېژندل کېږي، ترتیب او تصویب شوه.
دقربانی احکام او مسائل
قرباني یاﺍﺿﺤﻴﻪ ﺩ ﻟﻮﻯ ﺍﺧﺘﺮ ﭘﻪ ﻭرځو ﻛﯥ ﺩ ﺛﻮﺍﺏ ﭘﻪ ﻧﻴﺖ ﺩ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﺣﻼﻟﻮﻟﻮ ﺗﻪ ﻭﻳﻞ ﻛﻴږﻱ.
ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﭘﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﺑﺎﻧﺪﯤ ﺩ ﻫﺠﺮﺕ ﭘﻪ ﺩﻭﻫﻢ ﻛﺎﻝ ﻭﺍﺟﺐ ﺷﻮﯤ ﺩﻩ.
ﺩ ﻗﺮﺑﺎنى ډﻭﻟﻮﻧﻪ
ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﭘﻪ ﺩﻭﻩ ډﻭﻟﻪ ﺩﻩ : _1 ﻭﺍﺟﺐ. _2 ﻣﺴﺘﺤﺐ :
ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮﻡ ﻭﺧﺖ ﻭﺍﺟﺐ ﻭﻱ؟
_1 ﻛﻠﻪ ﭼﯥ ﻳﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻥ ﭘﻪ ځاﻥ ﺑﺎﻧﺪﯤ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮﻝ ﻧﺬﺭ ﻛړﻱ ﻭﺭﺑﺎﻧﺪﯤ ﻭﺍﺟﺒﻴږﻱ ﻛﻪ څه ﻫﻢ ﻓﻘﻴﺮ
ﻭﻱ.
_2 ﻛﻪ ﭼﯧﺮﺗﻪ ﻳﻮ ﻓﻘﻴﺮ ﺳړى ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﻭﺍﺧﻴﺴﺖ ﺑﻴﺎ ﻭﺭﺑﺎﻧﺪﯤ ﻭﺍﺟﺐ ګرځي ﺍﻭ ﻻﺯﻡ ﺩﻩ ﭼﯥ
ﻫﻐﻪ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛړﻱ.
_3 ﺩ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭﺳﻠﻢ ﺩ ﺍﻣﺖ ﭘﻪ ﻏﻨﻴﺎﻧﻮ ﺑﺎﻧﺪﯤ ﭘﻪ ﺍﺧﺘﺮ ﻛﯥ ﺩ ﺍﻟﻠﻪ ﭘﺎﻙ ﺩ
ﭘﻴﺮﻭﺯﻳﻨﯥ ” ﻣﻨﻨﯥ ﭘﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﻭ ﺩ ﺍﺑﺮﺍﻫﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺩ ﻳﺎﺩګار ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻭﺍﺟﺐ ﺩﻯ.
[سُوۡرَةُ الصَّافات : 102]
فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْىَ قَالَ يٰبُنَىَّ إِنِّىٓ أَرٰى فِى الْمَنَامِ أَنِّىٓ أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرٰى ۚ قَالَ يٰٓأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ اللَّهُ مِنَ الصّٰبِرِينَ
كله چي اسماعیل (عليه السلام ) له پلار سره د منډو ترړو كولو عمر ته ورسيدی، نو (يوه ورځ) ابراهيم عليه السلام  هغه ته وويل: "زويه! زه په خوب كي وينم چي تا حلالوم؛ اوس ته ووايه چي ستا نظر څه دى؟" -  هغه وويل: "پلار جانه! څه چي تا ته حكم کیږي، هغه وکړه، ته به انشاءالله ما له صابرانو څخه ومومې."
ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮﻡ ﻭﺧﺖ ﻣﺴﺘﺤﺐ ﺩﻩ؟
ﺩ ﻣﺴﺎﻓﺮ ﺍﻭ ﻫﻐﻪ ﻓﻘﻴﺮ ﭼﯥ ﻧﺬﺭ ﻳﯥ ﻧﻪ ﻭﻱ ﻣﻨﻠﻰ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻣﺴﺘﺤﺐ ﺩﻩ.
ﺩ ﻗﺮﺑﺎنى ﺩ ﻭﺟﻮﺏ ﺷﺮﻁ
ﺩ ﻗﺮﺑﺎنۍ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺷﺘﻤﻨﻲ ﭘﻪ ﺩﻭﻣﺮﻩ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺷﺮﻁ ﺩﻩ ﭼﯥ ﺩﻭﻩ ﺳﻮﻩ ﺷﺮﻋﻲ ﺭﻭپۍ ﻭﻟﺮې ‏( ﺩ ﺩﻭﻩ ﺳﻮﻩ
ﺷﺮﻋﻲ ﺭﻭﭘﻮ ﻭﺯﻥ 595 ګرﺍﻣﻪ ﺳﭙﻴﻦ ﺯﺭ ﻛﻴږﻱ ‏) ﺍﻭ ﺩ ﺿﺮﻭﺭﻱ ﺣﺎﺟﺘﻮﻧﻮ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﻳﯥ ﭘﻪ ﻛﺎﺭ ﻧﻪ ﻭﻱ.
ﻳﻌﻨﻰ ﭘﻪ ﺍﻭﺱ ﻭﺧﺖ ﻛﯥ ﭼﯥ ﺩ ‏( 595 ‏) ګرﺍﻣﻮ ﺳﭙﻴﻨﻮ ﺯﺭﻭ ﻗﻴﻤﺖ ﺩ ﺿﺮﻭﺭﻱ ﺣﺎﺟﺘﻮﻧﻮ څخه ﺯﻳﺎﺕ
ﻭﻟﺮﻱ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻭﺭﺑﺎﻧﺪﯤ ﻭﺍﺟﺐ ﺩﻩ.
ﻣﺴﺎﺋﻞ
_1 ﻛﻪ ﭼﯧﺮﺗﻪ ﺩ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﭘﻪ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﻛﯥ ﺩ ﻳﻮﻩ ﻛﺲ ﺩ ﻏﻮښې ﺍﺭﺍﺩﻩ ﻭﻱ ﺩ ټوﻟﻮ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻧﻪ ﻛﻴږﻱ.
ﭼﺎﺗﻪ ښکاﺭﻩ ﺷﻮﻩ ﭼﯥ ﺩﺍ ﺳړﻯ ﺩ ﻏﻮښې ﻟﭙﺎﺭﻩ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮﻱ ﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﺳﺮﻩ ﺩﯤ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻧﻪ ﻛﻮﻱ ﺍﻭ
ﻧﻮﺭ ﺧﻮ ﺩ پټو ﺯړﻭﻧﻮ ﻣﺎﻟﻚ ﺍلله جل جلاله ﺩﻯ ﺧﻮ ﭘﻪ ﻛﺎﺭ ﺩﻩ ﭼﯥ ﺩ ﻧﻴﻜﻮ ﺧﻠﻜﻮ ﺳﺮﻩ ﭘﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﯥ ﺷﺮﻳﻚ
ﺷﻲ ﺍﻭ ﻳﺎﻳﯥ ځاﻧﺘﻪ ﻭﻛړﻱ.
_2 ﻫﻐﻪ څوﻙ ﭼﯥ ﭘﻪ ښاﺭﻭﻧﻮ ﻛﯥ ﺍﻭﺳﻲ ‏( ﭘﻪ ﺩﺍﺳﯥ ځاﻯ ﻛﯥ ﺍﻭﺳﻲ ﭼﯥ ﺩ ﺍﺧﺘﺮ ﻟﻤﻮنځ ﭘﻜﯥ ﺍﺩﺍ
ﻛﻴږﻱ ‏) ﺩ ﻟﻤﺎنځه څخه ﺑﻪ ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺣﻼﻟﻪ ﻛﻮﻱ ﺍﻭ ﻛﻪ ﺩ ﻛﻮﻡ ﻋﺬﺭ ﭘﻪ ﺍﺳﺎﺱ ﻟﻤﻮنځ ﻭﻧﻪ ﺷﻮ ﻧﻮ ﺩ ﻟﻤﺮ
ﺧﺘﻠﻮ ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﺩﻭﻣﺮﻩ ځنډ ﻛﻮﻱ ﭼﯥ ﺩ ﺍﺧﺘﺮ ﻟﻤﻮنځ ﭘﻜﯥ ﻭﻛړﻝ ﺷﻲ ﺑﻴﺎ ﺑﻪ ﺣﻼﻟﻪ ﻛﻮﻱ.
_3 ﻟﺮﯤ ﭘﺮﺗﻮ ﺳﻴﻤﻮ ﺧﻠﻚ ‏( ﭼﻴﺮﺗﻪ ﭼﯥ ﺩ ﺍﺧﺘﺮ ﻟﻤﻮنځ ﻧﻪ ﻛﻴږﻱ ‏) ﺩﺍﺧﺘﺮ ﻭﺭځې ﺩ ﺳﻬﺎر ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺣﻼﻟﻪ ﻛﻮﻻﻯ ﺷﻲ.
_4 ﻛﻪ ﺩ ﻗﺮﺑﺎنۍ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﻭﺭﻙ ﺷﻲ ﺍﻭ ﺑﻞ ﻭﺍﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻲ ﺍﻭ ﺑﻴﺎ ﻟﻮﻣړﻯ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﻫﻢ ﭘﻴﺪﺍ ﺷﻲ ﻧﻮ ﻏﻮﺭﻩ
ﺩﻭﻫﻢ ﻫﻢ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ ﭼﯥ ﻗﻴﻤﺖ ﻳﯥ ﺩ ﻟﻮﻣړﻱ ﭘﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻳﺎ ﺩ ﻫﻐﯥ ﻧﻪ ﺯﻳﺎﺕ ﻭﻱ.
_5 ﺩ ﻗﺮﺑﺎنۍ ﻭﺭځې ﺩﺭﯤ ﺩﻱ. ﺩ ﺍﺧﺘﺮ ﻭﺭځ ﺍﻭ ﺩ ﻫﻐﯥ ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺩﻭﻩ ﻭﺭځې.
_6 ﻏﻮﺭﻩ ﺧﺒﺮﻩ ﺩﺍﺩﻩ ﭼﯥ ﺩ ﻭﺭځې ﻟﻪ ﭘﻠﻮﻩ ﺣﻼﻟﻪ ﻭﻛړﺍﻯ ﺷﻲ.
_7 ﺩ ﺍﺧﺘﺮ ﭘﻪ ﺍﻭﻟﻪ ﺷﭙﻪ ﺍﻭ ﺩﺭﻳﻤﯥ ﻭﺭځې ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺷﭙﻪ ﺑﺎﻧﺪﯤ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻧﻪ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
_8 ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮﻝ ﺩ ﺍﻭښاﻧﻮ، ﻏﻮﺍﻳﺎﻧﻮ، ګډﺍﻧﻮ ، ﻣﻴښو، ﺍﻭ ﺑﺰﻭ. ‏( ﻛﻪ ﻧﺮ ﻭﻱ ﺍﻭ ﻛﻪ ښځه ‏) ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ
ﻧﻮﺭﻭ ﺣﻴﻮﺍﻧﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
_10 ﻫﻐﻪ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﭼﯥ ﻏﻮښه ﻳﯥ ډﯦﺮﻩ ﻭﻱ ﺩ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﻏﻮﺭﻩ ﺩﻯ ﺍﻭ ﻛﻪ ﭘﻪ ﻏﻮښه ﻛﯥ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﻭ
ﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﻏﻮﺭﻩ ﺩﻯ ﭼﯥ ﻏﻮښه ﻳﯥ ډﯦﺮﻩ ﺧﻮﻧﺪ ﻭﺭﻩ ﻭﻱ. ﻟﻜﻪ ﭘﺴﻪ ﻏﻮﺭﻩ ﺩﻯ ﺩ ﻧﻮﺭﻭ څخه.
ﻭﺭګډ ﻭﻱ.
_12 ﺍﻭښ ﭼﯥ ﭘنځه ﻛﺎﻟﻪ ﭘﻮﺭﻩ ﺍﻭ ﭘﻪ ﺷﭙږﻡ ﻛﯥ ﺩﺍﺧﻞ ﺷﻲ ﻧﻮ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻭﺭﺑﺎﻧﺪﯤ ﺻﺤﻴﺢ ﺩﻩ.
_13 ﭘﺴﻪ ﭼﯥ ﻏﻮښن ﺍﻭ ﻏټ ﻭﻱ ﺷﭙږ ﻣﻴﺎﺷﺘﯥ ﭼﯥ ﭘﻮﺭﻩ ﻛړﻱ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻭﺭ ﺑﺎﻧﺪﯤ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
‏( ﻳﻌﻨﻰ ﺩ ﻳﻮ ﻛﻠﻦ ﺳﺮﻩ ﻳﯥ ﭘﻪ ﺭﻣﻪ ﻛﯥ ﺧﺎﺹ ﻓﺮﻕ ﻧﻪ ﻛﻴږﻱ ‏)
_14 ﺍﻭﺯﯤ ﭼﯥ ﺩ ﻳﻮ ﻛﺎﻝ ﺷﻲ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻭﺭﺑﺎﻧﺪﯤ ﻛﻴږﻱ.
_15 ګډﯤ يا پسه ﺍﻭ ﺍﻭﺯﯤ ﻓﻘﻂ ﺩ ﻳﻮ ﻛﺲ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ ﺍﻭ ﻏﻮﺍﻳﺎﻥ، ﺍﻭښاﻥ ﺍﻭ ﻣﻴښې ﺩ ﺍﻭﻩ ﻛﺴﺎﻧﻮ
ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺍﻭ ﻳﺎ ﺩ ﺍﻭﻩ څخه ﺩ ﻟږﻭ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
_16 ﺩ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻏﻮﺭﻩ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﻏﻮښن ﺳﭙﻴﻦ ګډ يا پسه ﺩﻯ.
ﭘﻪ ﻻﻧﺪﯤ ﺣﻴﻮﺍﻧﺎﺗﻮ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻧﻪ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ :
_1 ﭼﯥ ﭘﻪ ﺩﻭﺍړﻭ ﻳﺎ ﻳﻮﻩ ﺳﺘﺮګه ړﻭﻧﺪ ﻭﻱ.
_2 ﭼﯥ ګوډ ﻭﻱ.
_4 ﭼﯥ ﻏﺎښوﻧﻪ ﻳﯥ ﻧﻪ ﻭﻱ ﻛﻪ ﺍﻛﺜﺮﻩ ﻏﺎښوﻧﻪ ﻳﯥ ﻭﻱ ﺑﻴﺎ ﻭﺭﺑﺎﻧﺪﯤ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
_5 ﭼﯥ ﻏﻮږﻭﻧﻪ ﻳﯥ ﻧﻪ ﻭﻱ ﻛﻪ ﭼﻴﺮﺗﻪ ﻭﺍړﻩ ﻭﺍړﻩ ﻏﻮږﻭﻧﻪ ﻳﯥ ﻭﻱ ﺑﻴﺎ ﻫﻢ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
_6 ﭼﯥ ﺗﻴﻮﻧﻪ ﻳﯥ ﭘﺮﻳﻜړﻝ ﺷﻮﻱ ﻭﻱ.
_7 ﭼﯥ ﭘﻮﺯﻩ ﻳﯥ ﭘﺮﻳﻜړﻝ ﺷﻮﯤ ﻭﻱ.
_8 ﻫﻐﻪ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﭼﯥ ﻟﻪ چټلي ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ څه ﻧﻪ ﺧﻮﺭﻱ.
_9 ﺩ ﺩﺭﻳﻤﯥ ﺑﺮﺧﯥ ﻧﻪ ﺯﻳﺎﺕ ﻏﻮږ، لکۍ ﻳﺎ ﻭﺭﻭﻥ ﻳﯥ ﭘﺮﻳﻜړﻝ ﺷﻮﻯ ﻭﻱ.
ﻳﺎﺩﻭﻧﻪ :
ﭘﻪ ﺑﯥ ښکر ﺣﻴﻮﺍﻥ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ
ﭘﻪ ﺧﺼﻲ ﺣﻴﻮﺍﻥ ﺍﻭ ﺍﻳﻨﺪﻩ ﺩﻭﺍړﻭ ﺻﺤﻴﺢ ﻛﻴږﻱ.
_10 ﺩ ﻗﺮﺑﺎنۍ ﻏﻮښې : ﺧﻮﺭﺍﻙ ﺩ ﻗﺮﺑﺎنۍ ﻛﻮﻭﻧﻜﻲ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺣﻼﻝ ﺩﻯ.
ﻣﺴﺘﺤﺐ ﺧﺒﺮﻩ ﺩﻩ ﭼﯥ ﻏﻮښه ﺩﺭﯤ ﺑﺮﺧﯥ ﺷﻲ :
ﻳﻮﻩ ﺑﺮﺧﻪ ﻳﯥ ﺩ ﺧﭙﻞ ځاﻥ، ﺑﻠﻪ ﺩ ﺧﭙﻠﻮﺍﻧﻮ ﺍﻭ ﺩﺭﻳﻤﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺩ ﻓﻘﻴﺮﺍﻧﻮ ﺍﻭ ﻣﺴﻜﻴﻨﺎﻧﻮ.
ﺩ ﻗﺮﺑﺎنۍ ﭘﻮﺳﺘﻜﻰ ﺑﻪ ﺩ ﺧﻴﺮ ﭘﻪ ﻛﺎﺭﻭﻧﻮ ﻛﯥ ﺻﺪﻗﻪ ﻛﻮﻱ ﺍﻭ ﺩ ځاﻥ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﺑﻪ ﻳﯥ ﻧﻪ ﺧﺮڅوﻱ ﭼﯥ ﭘﻴﺴﯥ
ﻳﯥ ﭘﻪ ﺟﻴﺐ ﻛﯥ ﻭﺍﭼﻮﻱ.
شریف الله وکیلی
د جرمني تاریخ (۱۹۴۵-۱۹۹۰ زکلونه)
له ۱۹۴۵ زکال څخه تر ۱۹۹۰ زکال پورې د جرمني تاریخ د دویمې نړیوالې جګړې وروسته د جرمني د وېش دورې ته اړوندېږي. د ۱۹۴۵ زکال د اګست په لومړۍ نېټه د دویمې نړیوالې جګړې د اصلي ګټونکو (متحده ایالاتو، بریتانیا او شوروي اتحاد) ترمنځ د پوتسدام هوکړه لاسلیک شوه چې له مخې یې جرمني د سړې جګړې پر مهال د لویدیځ بلاک او ختیځ بلاک ترمنځ ووېشل شو.
جرمني په دویمه نړیواله جګړه کې له ماتې وروسته له خپلو لاسته راوړنو بې برخې شو او په دې سربېره له جګړې وړاندې د جرمني یو پر څلورمه برخه پخوانی قلمرو هم پولنډ او شوروي اتحاد ته الحاق شو. د دغو سیمو جرمني وګړي لویدیځ ته وشړل شول. همدارنګه زارلنډ تر ۱۹۵۷ زکال پورې د فرانسې په کنټرول کې و. د جګړې په پای کې نږدې اته میلیونه بهرني بې ځایه شوي په جرمني کې و؛ چې ډېرې یې اجباري کارکوونکي او بندیان وو چې په کې د اجباري کار د سیسټم په کمپونو کې ۴۰۰۰۰۰ کسانو هم شاملېدل. پاتې نور ګڼ شمېر د لوږې، سختو شرایطو، وژنو او د مړینې تر سرحده کارکولو له امله مړه شوي وو. له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۵۰ زکال پورې له ۱۲ څخه تر ۱۴ میلیونه جرمني ژبې ویونکي کډوال او تبعید شوي کسان د مرکزي او ختیځې اروپا له هېوادونو د جرمني لویدیځ او مرکز ته راغلل. د یوه اټکل له مخې له دغې شمېرې څخه نږدې ۲ میلیونو د لارې په اوږدو کې ژوند له لاسه ورکړی. نږدې ۹ میلیونه جرمنیان هم جنګي بندیان وو چې څو کاله د جبري کارکوونکو په توګه وساتل شول څو د هغو هېوادونو تاوان ورکړي چې آلمان ړنګ کړي و، همدارنګه یو شمېر صنعتي وسایل هم د تاوان په توګه ترې واخیستل شول.
د سړې جګړې پر مهال جرمني د متحده ایالاتو په مشرۍ د غربي متفقینو او د شوروي اتحاد په مشرۍ د ختیځ بلاک ترمنځ ووېشل شو، دغه دوه سیمې تر ۱۹۹۰ زکال پورې بیا یوځای نه شوې. د سړې جګړې پر مهال دوه جلا جرمني هېوادونه رامنځته شول:
په ۱۹۵۵ کې لویدیځ آلمان د Wirtschaftswunder یا «اقتصادي معجزې» د تجربې کولو له امله د اروپا په مخکښ اقتصاد واوښت. د لومړي وزیر کنراد آدناور تر مشرۍ لاندې لویدیځ جرمني له فرانسې، بریتانیا، متحده ایالاتو او اسرائیلو سره پیاوړې اړیکې رامنځته کړې. لویدیځ جرمني همدارنګه له ناټو سازمان او د اروپا له اقتصادي ټولنې سره (چې وروسته په اروپايي اتحادیې واوښته) یوځای شو. ختیځ جرمني له سقوط سره مخامخ شو، ځکه اقتصاد یې تر ډېره د شوروي اتحاد د اړتیاوو پوره کولو په موخه برابر شوی و؛ د ستاسي په نوم مخفي پولیسو په شدید ډول د خلکو په ورځني ژوند کنټرول درلود او د برلین دېوال (۱۹۶۱ زکال) لویدیځ ته د کډوالو د پرله پسې تګ مخه ونیوله. دغه هېواد په سوله يیز ډوله د ۱۹۹۰ زکال د اکتوبر په ۳ مه نېټه یو موټی شو؛ په ختیځ جرمني کې د جرمني د سوسیالیستي اتحاد د ګوند او د کمونیستي ختیځ جرمني په له منځه تلو سره دغه هېواد یو ځل بیا په نړۍ کې په یو پیاوړي ځواک واوښت.
د ختیځ جرمني او لوېدیځ جرمني ترمنځ اړیکې
د لومړي وزیر آدناور تر مشرۍ لاندې لویدیځ جرمني د ټول جرمني ملت اړوند د خبرو کولو د انحصاري حق اعلان وکړ. په هالشتاین دوکتورینو کې د ختیځ آلمان نه په رسمیت پېژندل او له هغو هېوادونو سره د دیپلماتیکو اړیکو محدود کول (یا په بشپړ ډول پرې کول) شامل و چې ختیځ آلمان یې د یو خپلواک هېواد په توګه باله.
د ختیځو جرمنیانو د تېښتې دایمي جریان چې د جرمني له داخلي پولو څخه لویدیځ ته تلل، په ۱۹۵۰ز لسیزه کې یې د ختیځ جرمني او لویدیځ جرمني ترمنځ اړیکې تر اغېزې لاندې راوستې وې. ختیځ جرمني په ۱۹۵۲ زکال کې له لویدیځ جرمني سره خپلې پولې وتړلې، خو وګړي بیا هم له ختیځ برلین څخه لویدیځ برلین ته تښتېدل. د ۱۹۶۱ زکال د اګست په ۱۳ مه ختیځ جرمني د لویدیځ برلین په چاپېر د دېوال په جوړولو کار پیل کړ، څو د کډوالو کچه را ټیټه کړي؛ دغې چارې په عملي ډول ښار په دوو برخو ووېشه چې لویدیځ برلین یې په کمونیستي قلمرو کې د لویدیځې نړۍ په محاصره کې راوست. دغه دېوال د سړې جګړې او د اروپا د وېش په سمبول واوښت. لږه موده وروسته د دغو دوو جرمني هېوادونو ترمنځ پوله پیاوړې شوه.
په ۱۹۵۶ زکال کې د یوموټي کېدو په اړه جرمني پاپانو ته د پولنډي پاپانو لیک بحثونه راوپارول، خو اوس مهال د جرمني او پولنډ د هېوادونو ترمنځ د اړیکو په برخه کې تر ټولو مهم ګام بلل کېږي.
په ۱۹۶۹ زکال کې د جرمني لومړي وزیر ویلي برانت اعلان وکړ چې لویدیځ آلمان به په پیاوړې توګه په اتلانتیک اتحاد (ناټو) کې رېښه ولري، خو له ختیځ بلاک په ځانګړې توګه له ختیځ آلمان سره به د اړیکو د ښه کولو په موخه خپلې هڅې زیاتې کړي. لویدیځ جرمني د ختیځ لپاره خپل نوي سیاست ته مخه کړه؛ په شوروي اتحاد، پولنډ، چکسلواکیا، بلغاریا او هنګري باندې د نه برید کولو اړوند هوکړو په اړه یې مذاکرات پیل کړل چې په پیل کې د محافظه کارانو له سخت مخالفت سره مخامخ شول.
له ختیځ آلمان سره د لویدیځ آلمان اړیکو یو شمېر ستونزمنې پوښتنې رامنځته کړې. په داسې حال کې چې لویدیځ جرمني د وېشل شوو کورنیو د جدي ستونزو د راکمولو، د مخالفتونو او ټکرونو د له منځه وړو په هڅه کې و، د براندیت د نوي سیاست تر ولکې لاندې لویدیځ جرمني هوډ درلود چې«په یوه جرمني ملت کې د دوو جرمني هېوادونو» په مفهوم کلک ودرېږي. د ۱۹۷۰ یمې ز لسیزې په لومړیو کې دغه نوی سیاست په یوه ډول په متقابله توګه د لویدیځ او ختیځ جرمني هېوادونو د په رسمیت پېژندلو لامل وګرځېد. د مسکو هوکړه (اګست ۱۹۷۰ زکال)، د وارسا هوکړه (ډسمبر ۱۹۷۰ زکال)، په برلین کې د څلورو قدرتونو هوکړه (سپټمبر ۱۹۷۱ زکال)، د ترانزیټ هوکړه (مۍ ۱۹۷۲ زکال) او د دواړو جرمني هېوادونو ترمنځ د اساسي اړیکو هوکړې (ډسمبر ۱۹۷۲ زکال) مرسته وکړه ،چې د ختیځ او لویدیځ جرمني ترمنځ اړیکې عادي شي او هم د دې لامل وګرځېدې چې دواړه هېوادونه د ۱۹۷۳ زکال په سپټمبر میاشت کې له ملګرو ملتونو سره یوځای شي. دغو دوو جرمني هېوادونه په ۱۹۷۴ زکال کې یو بل ته خپل دایمي استازي ولېږل او په ۱۹۸۷ زکال کې د ختیځ جرمني دولت مشر ایریش هونکر، د یوه رسمي سفر په ترڅ کې له لویدیځ جرمني لیدنه وکړه.
پایلې(عواقب)
په ۱۹۹۰ زکال کې د دواړو جرمني هېوادونو له یوځای کېدو را وروسته نن ورځ په پراخه کچه د پخواني ختیځ جرمني او لویدیځ جرمني تر منځ توپیرونه (د بېلګې په توګه: د ژوند کولو په ډول، بډایتوب، سیاسي باورونو او نورو مواردو کې) شتون لري. له همدې امله هم تر اوسه د ختیځ او لویدیځ جرمني اړوند په جلا ډول خبرې کول دود دي. د یو موټي کېدو له مهاله د ختیځ جرمني اقتصاد له ستونزو سره مخامخ دی چې له همدې امله د لویدیځ له خوا ورته په پراخه کچه سبسیاډي ورکول کېږي.
د حج مسایل
څو مهمې لارښوونې
ځينې خلک داسې فکر کوي چې د حج د مراسمو د اداء کولو څخه وروسته هلته ستر نه کيږي خو دا غلطه خبره ده تاسې به خپله هلته وګورۍ چې هلته څومره مېرمنې ستر او پرده کوي نو دا کار ناشونى ندى.
حج ته روانېدل
کله چې د خپل کور کلي څخه د حج د پاک او مقدس سفر په نيت هوايي ډګر ته ورسېدئ نو کوښښ به وکړئ چې د پوره نظم او د حج د مسؤلينو د لارښوونو سره سم چال چلند وکړۍ کنه نو په هره مرحله کې ګډوډي رامنځته کېدلاى شي چې همدا کار د کارونو د ځنډ او تاخير سبب ګرځي.
هوايي ډګر کې بايد څه وشي؟ حاجيان بايد پوه شي چې حج په درې ډوله دى.
١- افراد ٢- تمتع  ٣- قران. کوم حاجيان چې دافغانستان څخه حج ته ځي هغوي دحج تمتع نيت تړي اوحج تمتع دېته وايي چې لومړى حاجي عمره اداء کړي او بيادخدايي مياشتې په اتمه نېټه دحج نيت وتړي چې په دې ډول حج تمتع کې عمره جلا او حج جلا اداء کېږي نو لازمه ده چې حاجي لومړى دعمرې دپاره دميقات څخه احرام وتړي. حاجيان بايد په هوايي ډګر کې دمسؤلينو لارښوونو ته ډېره توجه وکړي خپل سامان ښه وساتي او ددې لارښوونو سره سم دعمرې لپاره ترتيبات ونيسي چې تفصيل يې په راتلونکو کرښوکې ليکل کېږي.
ميقات يا د احرام دتړلو ځاى
هرڅوک چې له کومې خوا څخه مکې مکرمې ته ځي نو شريعت ورته په هر لوري د احرام لپاره ځايونه ټاکلي چې دې ځايونوته"ميقات" وايي په ساده الفاظوکې د ميقات مطلب دادى چې دغه ځاى د احرام د تړلو حد دى که څوک لدې ځايه بې له احرامه تېرشو نو هغه د شريعت د حکم څخه تېرى او تجاوز وکړ چې (دم) پرې لازميږي او په شرعي لحاظ د ميقات څخه د قصدي تېرېدو په صورت کې پر "دم" سربيره دغه تن ګناهګار هم شو. نو په دې اساس په هرمسلمان لازم دي چې په "ميقات " يا "ميقات" ته له رسېدو څخه د مخه احرام وتړي. د افغانستان او ټولو هغو هېوادونو لپاره چې د مکې مکرمې څخه په ختيځ لور واقع دي د (ذاتِ عرق) سيمه ميقات ټاکل شوى.
د احرام د تړلو ترتيب
هغه کسان چې اوس د افغانستان څه حج ته ځي عموما په درې ډوله دى :
د عمرې نيت
تاسې خو د هوايي ډګر څخه د احرام جامې اغوستي دوه رکعته لمونځ مو کړى نو اوس ووايي ( اللهم اني اريد العمرة فيسرها لي وتقبلها مني ). که څوک دا نشي ويلاى نو ودې وايي ( اى خدايه زه د عمرې نيت او اراده لرم ته يې ماته اسانه کړى او هم يې له ما څخه قبوله کړى ). د دې د ويلو سره سم به نور په تلبيه پېل وکړي.
تلبيه
لبيک اللهم لبيک لبيک لا شريک لک لبيک  ان الحمدوالنعمة لک والملک  لاشريک لک. که څوک يو ځل هم تلبيه ووايي دا کس په احرام کې شو خو مسئله داده چې حاجي به په باربار په خوند او شوق تلبيه وايي که څوک تلبيه نشي ويلاى نوبل تن دې ووايي اوهغه دې ورپسې وايي که څوک بالکل تلبيه ونه وايي احرام يې صحيح ندى.
عجيبه خبره خو داده چې کله ډمان په زوره زوره او ښه په خپل شوق سره غزلې وايي نه پرې شرميږي او نه بې احساسه مسلمانانو ته بد ښکاري خو يو حاجي په زوره او شوق د تلبيې په ويلو شرمېږي، نه ، يو مسلمان بايد داسې ونکړي ، حاجيان بايد داسې په لوړ اواز چې بل مسلمان ته ترېنه ضرر ونه رسېږي باربار تلبيه ووايئ.
د ښځې احرام
کچرته ښځه پخپل مياشتني مرض (حیض) کې وي نو هغه دې لومړى غسل وکړي بيادې نيت وتړي او تلبيه دې ووايي ښځه بايد د نارينه په څېر د ټولو منعه شوو شيانو څخه ځان وساتي خو ښځه د احرام لپاره کومه ځانګړې جامه نلري بلکه ګنډلې جامې به اغوندي سر به پټوي مخ نشي پټولاي ښځه کولاى شي هر ډول پڼې او پيزار چې ورته اسانه وي په پښوکړي ښځه به تلبيه په زوره نه وايي او نه به په طواف او سعي کې پهلواني کوي ټول بايد په دې پوه  شو چې ښځې په مرض (حیض او نفاس ) او جنب د جنابت په وخت کې نشي کولاى چې د قران کريم يو ايات هم تلاوت کړي دوي بايد دعاګانې وکړي اوپخپله ژبه دخداى (ج) حمد او ثناء او شکر ادا‌ء کړي.
جدې ته رسېدل
کله چې د حاجيانو الوتکه د جدې هوايي ډګر ته ورسېږي نو هلته د سعودي عربستان د حکومت لخوا ټول انتظامات نيول شوي او حاجيان به پخپله وګوري چې هلته د ګردې نړۍ له اسلامي هېوادونو څخه حاجيان راروان دي. د مېدان مسؤلين پخپله غواړي چې حاجيان ژر تر ژره د مکې مکرمې په لور واستول شي. دلته عموما څو ساعته تېريږي او بيا لدې ځايه حاجيان په منظمه توګه په موټر کې د مکې مکرمې په لور استول کېږي. د جدې په هوايي ډګر کې بايد حاجيان له وارخطايۍ او بې نظمۍ څخه کار وانخلي دوي بايد د خپل لارښود د هدايت سره سم هلته په ارام سره کښېني تشنابونه ښه ډېردي او د لمانځه ځايونه هم شته هر حاجي بايد کوښښ وکړي چې له خپلو ملګرو څخه جلا نشي څوله خپلو ملګرو څخه ورک او لادرکه نشي چې بيابه ډېرلالهانده شي
د مکې مکرمې په لور
حاجيان په منظمه توګه په موټرو کې له سپرېدو وروسته د مکې مکرمې په لور روانېږي له هوايي ډګر څخه چې د سعودي عربستان د حج او اوقافو د وزارت يو تن مسؤل له دوي سره استول کېږي دجدې په هوايي ډګر له ښکته کېدو وروسته نورحاجيان له خپل پاسپورټ سره کار نلري پاسپورټونه د همدې مسؤل شخص سره وي حاجيان بايد په لار کې باربار تلبيه ووايي د خداى (ج) ذکر وکړي او په رسول کريم  صلى الله عليه وسلم  درودونه ووايي حاجيان بايد وخت په ټوکو ټکالو او يا په هاسې کښېناستو تېر نکړي.
په لاره د مکې مکرمې سره نژدې د"تفويج الحجاج" يعنې د حاجيانو د راټولېدو او منظمېدو مرکز شته چې دلته بايد د حاجيانو هر موټر ودرېږي حاجيان په موټرو کې ناست وي مسؤل شخص دلته ددوي کارخلاصوي او بيا موټر د مکې مکرمې په لورځي. کله چې حاجي د حرم شريف شنې شنې منارې وګوري د خداى (ج) ذکر او تلبيه به باربار په زوره زوره وايي هره لحظه به په تلبيه ذکر او درود خپله ژبه ښوځوي.
په مکه مکرمه کې
حاجيان خورا ستومانه وي ځينې حاجيان له ستومانۍ څخه هم قهر او غوصه کوي خو دا د حاجي شان ندى هر حاجي بايد د پوره پوره حوصلې څخه کار واخلي يودبل سره دسختو او تندو خبرو پرځاى خوږې اونرمې خبرې وکړي دوي بايد پخپلو ځايونو کې ځاى پرځاى شي د وارخطايۍ څخه کار وانخلي هلته ښه ارام او دمه وکړي خپل سامان د هستوګنې په ځاى کې سنبال کېږدي بيا دې د عمرې د اداء کولو لپاره حرم شريف ته ورشي.
د عمرې اداء کول
حاجي بايد په اوداسه حرم شريف ته داخل شي په لاره او هم حرم شريف کې بايد په تلبيه ذکر او درود باربار ژبه وښوځوي.
کوښښ وکړي چې د يو پوه او تجربه کار عالم سره په ډله کې واوسي او کنه بياهم بايد په لاندې ډول عمره اداء کړي. ١- کله چې کعبې شريفې "زادها الله شرفا" ته ورسېږي نو د حجر اسود په برابرۍ به مخامخ برنډه کې دوه غټ شنه راډونه (ګروپونه) وګوري چې همدا دحجراسود سره دبرابرۍ نښه ده ، همدا راز د مسجد په صحن کې به غټه توره پټه (کرښه) وګوري چې همدا کرښه د حجر اسود  برابري ده ، حاجي به لدې ځاى څخه د طواف نيت  وکړي ، حجر اسود ته به د احترام په توګه دواړه لاسونه اوچت کړي ، "بسم الله ،الله اکبر" به ووايي او په دې ډول به طواف پېل کړي د طواف نيت همدا دى چې وبه وايي ( زه د عمرې د طواف اراده لرم خدايه (ج) ته يې راته اسانه او قبول کړې ) که حاجي کولاى شول چې په اسانۍ سره بې له زور اوټېل ماټېل څخه حجراسود ته ځان ورسوي نو بايد دحجراسود په  مچې کولو او يا مسحه کولو سره طواف پېل کړي خوپه حج کې دبېراوباراو ازدحام لامله حجراسود ته ځان رسول اسانه کار ندى اوشريعت هيڅ وخت هم چاته اجازه نه ورکوي چې بل مسلمان تکليف کړي نو ښه اومناسبه خبره داده چې حاجيان دحجراسود دبرابرۍ څخه طواف پېل کړي.
په داسې حال کې چې کعبه شريفه به دحاجي چپ لاس ته وي حاجي به اوه ګردشه طواف وکړي. حاجي به د طواف د پېل سره سم تلبيه بس کړي دوعاګانې، ذکرونه او درود به وائي د کعبې شريفې د هغه ديوال سره چې هلته د سپېڅلې کعبې سپېڅلې ناوه ده يو ځاى خالي دى ترېنه يو ټيټ دېوال تاؤ شوى دې ځاى ته "حطيم" وايي حاجي بايد له دې ټيټ[1] دېوال څخه بهر طواف وکړي يعنې دا ځاى (حطيم) هم د کعبې شريفې حصه ده او که چاد"حطيم"دننه طواف وکړ نو طواف يې صحيح ندى.
حاجي به په لومړيودري طوافونو کې ښۍ اوږه لوڅه او چپه به پټوي او په لومړيو درې طوافونو کې به ديوتکړه او پهلوان په څېر نېغ نېغ ژر ژر ځي. کله چې هم حاجي په لومړي طواف کې حجراسود ته ورسېدنولومړى طواف يې پوره شودلته که امکان لري حجر اسود به مچي يا مسحه کړي او کنه د هغې په برابري ځاى څخه به حجراسود ته د سلام او احترام لاسونه اوچت بسم الله، الله اکبر به ووايي اوپه دې ډول به دوهم طواف پېل کړي. که څوک په دې يقين لري چې په طوافونو کې سنت دعاګانې په عربي ژبه ښه صحيحې او سمې ويلاى شي نو دا بده نده چې د سنت او يا د نيکو خلکو د دعاګانو کوچنۍ کوچنۍ رسالې ولري او په طوافونو کې همغه دعاګانې ولولي او که هغه سمې او صحيحې نشې لوستلاى نو بيا ضروري داده چې پخپله ژبه دعاګانې وکړي په دعاګانو کې له هرڅه څخه ضرور عاجزي، تضرع، خشوع، اخلاص او د زړه له تله دالفاظو راايستل دي حاجي به په همدې ډول چې هرځل به حجراسود ته مخامخ ودرېږي ورته به داحترام او سلام لاسونه اوچتوي او بسم الله، الله اکبر به وايي دکعبې شريفې اوه طوافه پوره کړي په طواف کې خبرې روادي خودچټي خبرو، اخيستلو خرڅولو اواشعارو دويلو څخه دې ځان وساتي ښه خبره داده چې ذکر او دعاګانې په داسې ډول سره وشي چې نورو ته ترېنه تکليف ونه رسېږي. ٢- له طواف څخه وروسته به د"مقام ابراهيم" سره مخامخ يا د مسجد په هرځاى کې چې ممکن وي دوه رکعته واجب لمونځ اداء کړي خو يوه خبره بايد په ياد ولرۍ چې زمونږ په مذهب د سهار له ختلو څخه تر لمرخاته، تکنده غرمه او د مازديګر له لمانځه څخه وروسته د ماښام ترمنځ دنورو لمونځونو په څېر روا ندي يا په بله معنى (اوقات مکروهه) کې لمونځ روا ندي.
مقام ابراهيم هغه څلى غوندې ځاى دى چې د کعبې شريفې د دروازې سره مخامخ د طواف په ځاى کې وجود لري او تاسې به وګورۍ چې ځينې خلک همدلته دمقام ابراهيم سره نژدې دطواف په ځاى کې لمونځ کوي چې ددې سره طواف کوونکو ته ډېر زيات تکليف رسېږي چې له همدې امله د احنافو په مذهب دا لمونځ چې د مسجد په هره برخه کې په اسانۍ سره اداء کېدلاى شي روادى. په دې دوه رکعته لمونځ کې که چاته ياد وي ښه داده چې لومړي رکعت کې "قل ياايهاالکافرون" او په دوهم رکعت کې "قل هوالله احد" سورتونه ووايي.
٣- له دوه رکعته لمانځه وروسته دى د زمزم اوبه وڅکي. ٤- که امکان ولري نو ملتزم کې دې دعاګانې وکړي چې په حج کې دازدحام لامله ملتزم ته رسېدل ګران دي. ٥- بيا به حاجي صفا او مروا ته ولاړشي که سړى د حجراسود سره مخامخ برنډې ته وګوري نوهلته به وويني چې د صفااو مروا په لور اشاره ښکل شوې او په مسجد کې به دننه صفااو مروا ته ورشي
دلته به هم حاجي دا نيت او اراده وکړي چې د عمرې لپاره د صفامروا په منځ کې اوه ځلي تګ راتګ کوي. دې ته ښه متوجه اوسۍ چې د صفا څخه تر مروا پورې تګ په يو ګردش او له مروا څخه صفا ته راتګ په دوهم ګردش حسابېږي چې په دې ډول اوه (٧) ګردشه د صفا څخه پېل او په مروا ختمېږي د صفااو مروا ترمنځ صفاته نژدې به ووينۍ چې دواړو خواوو ته دوه شنه ګروپونه لګېدلي چې دېته"ميلين اخضرين" وايي نارينه مجبور دى چې دلته د خپل توان په اندازه ژر ژر ولاړ شي که څوک د ژر ژر تګ توان ونلري نو په دې ځاى کې دې لږ ترلږه په تګ کې ځان تکړه تکړه وښيئ.
٦- کله چې په مروا کې اوه ځلي تګ راتګ ختم شو نو دلته ډېر متوجه اوسۍ چې هلته موجود خلک درنه وېښته غوڅ نکړي او له دې ځايه به همغلته نژدې په دروازه ووځئ نارينه به د"نايي" په دکان کې سر وخريئ او يا به يې کم کړئ او ښځه به دسر ديوې کوڅۍ (کمڅۍ) څخه دګوتې د يو بند په اندازه وېښته غوڅ کړي او کله چې دا کار وشونو د حاجي عمره پوره او د احرام څخه ووتلو نور به همغلته نژدې په حمامونو کې ځان ومينځئ او بيا به خپلې جامې واغوندئ.
يوه مهمه مسئله : مسلمانان کولاى شي چې دکعبې شريفې هر دېوال ته يواځې او يا په جمعه لمونځ اداء کړي خو کله چې لمونځ په جمعه اداء کوي بايد په همغه بازو (طرف) کې چې ملاامام کعبې شريفې ته ولاړ دى له ملا امام څخه مخکې ونه دريږي که چيرته څوک په همغه طرف کې چې ملاامام ولاړ دى له ملاامام څخه کعبې شريفې ته نژدې ودرېږي لمونځ يې نه صحيح کيږي.
په حرم شريف کې اکثره ملاامام دکعبې شريفې د(رکن يماني ) او (حجراسود) ترمنځ بازو (دېوال ) سره مخامخ په برنډه کې ودرېږي چې دملاامام او کعبې شريفې ددېوال ترمنځ دهرهغه چا لمونځ نه کېږي چې همدي امام پسې نيت تړلى وي البته په بل طرف کې که سړى کعبې شريفې ته ډېرنژدې هم ولاړ وي په هغه بل طرف کې د ولاړ ملاامام پسې يې نيت تړل صحيح دى.
د عمرې او حج ترمنځ په مکه مکرمه کې وخت تېرول : د عمرې له بشپړېدو وروسته حاجيان دحج تر رارسېدو پورې چې دخدايي مياشتې داتمې نېټې څخه پيل کيږي مسؤليت لري چې وخت چټي او عبث تېر نکړي ، دوي دلته بايد د خداى (ج) عبادت وکړي او د خداى (ج) په دربارکې د خپلو ګناهونو بخښنه وغواړي دوي بايد لمونځونه، نفلي طوافونه او عمرې اداء کړي د عمرې لپاره بايد حاجي بيا احرام وتړي او د تېرې عمرې په څېر عمره سرته ورسوي.
د عمرې لپاره د احرام ځاى
مکه مکرمه کې يو مسجد دى چې د"مسجد تنعيم" په نوم يادېږي کله چې تاسي وغواړئ بيا عمره اداء کړئ نو له خپل ځاى څخه به ټيکسي موټر کې مسجد تنعيم يا" مسجد عمره" ته ولاړ شئ هلته ډېر تشنابونه ، شته هلته به غسل وکړي ، دوه رکعته سنت لمونځ به اداء او احرام به وتړئ ، تلبيه به پېل کړئ ، بېرته به حرم شريف ته راشئ او د تېرې عمرې په څېر به عمره اداء کړئ دصفا مروا دسعي وروسته د سرله خريلو دمخه په احرام کې ياستۍ ، بايد ډېر محتاط اوسئ ، سر پټ نکړئ ، ګنډلې جامې وانه غوندئ او له هر هغه څه څخه ځان وساتئ چې په احرام کې منعه دي د سر له خريلو يا د سر  د وېښتانو په لنډولو سره داحرام څخه ووځئ چې بيا درته دهر روا کار کولو اجازه شته.
د خدايي مياشتې اتمه يا د حج د مراسمو پېل : همدا ورځ د حج د مراسمو د پېل ورځ ده تاسي (حاجيان) بايد په دې ورځ خپل مراسم داسې پېل کړئ. ١- غسل به وکړئ احرام به وتړئ دوه رکعته لمونځ به اداء او د حج نيت به وکړئ د حج نيت په دې ډول دى (اى خدايه (ج) زه د حج ارداه لرم ته يې راته اسانه او قبول کړي او لدې وروسته به تلبيه پېل کړي تلبيه (لبيک اللهم لبيک ......) ٢- بيا به حاجي د بيت الله شريف طواف وکړي او د تېر په څېر به د طواف څخه وروسته دوه رکعته واجب لمونځ اداء کړي . ٣- که څوک مريض نه وي نو ښه خبره داده چې د صفا او مروا تر منځ سعي هم وکړي خو خبردار چې د صفامروا څخه وروسته به نه سرخريئ او نه به د احرام سره مخالف کارکوئ ځکه چې لدې  ځاى څخه حاجي "منى" ته ځى او د حج نور مراسم سر ته رسوي . او که بالفرض کوم حاجي مريض او يا مشکل ولري نو د صفامروا ترمنځ به بيا وروسته سعي کوي (چې همغلته به وښودل شي ).
٤- لدې وروسته به ښه دا وي چې د معلم د لارښودنې سره سم "منى" ته ولاړ شئ. يادونه :- د حج لپاره احرام تړل د خدايي مياشتې له اتمې نېټې څخه دمخه هم روا بلکه بهتر دى چې له همدې امله معلم د خدايي مياشتې (ذوالحجه) په اومه نېټه حاجيانو ته خبر ورکوي چې د شپې دوه درې بجې راشي او منى ته د تګ لپاره ځان برابر کړي حاجيان عموما سهار وختي احرام تړي طواف او سعي ( صفا- مروا) کوي او بيا د معلم د پروګرام سره سم "منى" ته ځي. حاجيان بايد په پراګنده توګه پخپل سر منى ته د تګ کوښښ ونکړي دا ځکه چې هلته به خپل کيمپ نه پېژني او بيا به دډيرو ستونځو سره مخ وي. ښه او مسنونه خبره داده چې د خدايي مياشتې په اتمه نېټه له لمرخاته څخه وروسته حاجي د مکې مکرمې څخه منى ته روان شي او هلته د ماسپښين لمونځ ورسوي چې ترسباسهار پورې بايد پنځه فرض لمونځونه په منى کې اداء کړي که امکان لري دا لمونځونه دې په "مسجدخيف" کې چې لوړې لوړې منارې يې په منى کې له ورايه ښکاري اداء کړي اوکنه ، په هرځاى کې چې امکان ولري فرق نکوي.
په منى کې
د لته (منى ) کې حاجي له خپل عبادت پرته بل کوم فرض او واجب کار نلري ، دلته به حاجي د سبا تر لمانځه پورې پاتې شي او سبابه چې د عرفې ورځ ده د معلم د پروګرام سره سم عرفات ته ولاړ شي .منى کې به هم کوښښ وکړي چې وخت په تلبيه، ذکر، درود او دوعاګانو تيرکړي حاجي د خداى (ج) مېلمه دى د حج داداء کولو لپاره دلته راغلى نو نه دې دښه او ارام ځاى پسې ګرځي او نه خودې وخت په آغه دغه چټياتو تېروي بلکه هره لحظه بايد په همدې فکر کوي چې خداى (ج) ورسره څومره لوي احسان کړى چې د حج داداء کولو لپاره يې دلته راوستلى دى نولدې امله بايد وخت هم دهمغه ذات په عبادت کې تېرکړي.
په عرفات کې
حاجي بايد ښه متوجه شي عرفات ته تلل د حج يو رکن دې کچرته په دې ورځ څوک عرفات ته لاړ نشي نو حج يې نه کېږي ، هغه که بيا د ټولې دنيا اوښان، غوايه او پسونه قرباني کړي هم حج يې ونشو نو کوښښ وکړۍ چې مريض او کمزوري ملګري هم پرېنږدۍ او حتمايې له ځانه سره عرفات ته بوځۍ اوکه څوک دمرض يابل مشکل له وجهې له عرفات څخه پاتې شو نو حج يې ونشو.
د عرفات وخت
عرفات ته خو له سهار څخه د حاجيانو قافلې رسېږي خوهغه وخت چې هغه په عرفات کې د موجوديت لپاره ضرور وي د عرفې په ورځ د زوال څخه د لمر ترپرېوتو پورې چې په دې ټول وخت يا يو څه وخت کې بايد حاجي په عرفات کې موجود وي. دشريعت له مخې دعرفات وخت ترسبا سهاره يعنې دلوي اختردورځې ترصبح صادق پورې دى که څوک دعرفات په ورځ نه، بلکه راتلونکې شپه عرفات ته لاړ شي نو حج يې صحيح کېږي که څوک غواړي چې په سم او صحيح ډول دا رکن اداء کړي نو د ماښام څخه دمخه دې د عرفات څخه نه ووځي اوکه څوک دلمر پرېوتلو څخه دمخه له عرفات څخه لاړ دم پرې لازمېږي.
په عرفات کې
حاجي بايد په ډير اهتمام فکر او ذکر سره دا ورځ دلته تېره کړي حاجيان د ماسپښين په وخت کې لومړى د ماسپښين او بيا د مازديګر لمونځونه اداء کوي ښه به داوي چې دا لمونځونه د عرفات په مسجد کې د ملا امام پسې اداء شي او کنه هلته ځاى پرځاى هم د جماعت سره دا ډول لمونځونه اداء کيږي.
له عرفات څخه د مزدلفې په لور
ماښام له لمر پرېوتلو څخه وروسته حاجيان د مزدلفې په لور روانېږي څوک پياده او څوک په موټر کې مزدلفې ته ځي مزدلفه چندان نژدې نده ناروغان ، ضعيفان زاړه او ښځې بايد په موټرو کې ولاړ شي د پياده خلکو د تګ لپاره لويه جوړه شوې ده  ځاى پرځاى پکې تشنابونه او د څښلو اوبه وجود لري بيا هم ښه داده چې له خپلو ملګرو څخه جدا نشۍ حاجي بايد ډېر متوجه اوسي چې دماښام لمونځ په لارکې اداء نکړي داځکه چې دماښام اوماسختن لمونځونه يوځاى په مزدلفه کې ادا‌ء کېږي.
مزدلفه کې
کله چې حاجيان ماسختن مزدلفې ته ورسېږي دلته به ترهر څه لومړى د لمانځه ترتيبات ونيسي د ماښام او ماسختن لمونځ به يوځاى اداء کړي له لمانځه وروسته به د شيطانانو د ويشتلو لپاره تيږي راټولې کړي.
دا تيږي بايد غټې نه وي د جوار د دانې په اندازه او يا لږ غټې وي. د شيطانانو د ټولو ورځو د ويشتلو لپاره هرحاجي ته اويا (70) تيږي په کار دي که حاجي کومه ګټکې (ډبره، تیږه) زياته واخلي ډېره ښه ده. دلته به هم حاجي شپه په لمونځونو، تلبيه، ذکر، درود او فکر تېره کړي ، خوب کول ناروا ندي بلکه ددې لپاره چې سبا ورځ حاجي ښه وي څه ناڅه دبدن حق هم اداء کول ضروري دي. ځينې خلک لا د شپې د مزدلفې څخه منى ته روانېږي چې زمونږ په مذهب د صبح صادق تر راختلو په مزدلفه کې پاتې کېدل ضروري دي کله چې سهار شو حاجيان به لمونځ اداء کړي دلته به وروستۍ دعاګانې وکړي او له دې ځايه به دمنى په لور روان شي دلته سنت حکم دادى چې حاجي دې له لمرختلو څخه مخکې دمزدلفې دحدودو څخه وځي. (الفقه على المذاهب الاربعة – ج – ص - 669
د لوي اختر په لومړۍ ورځ حاجي بايد څه وکړي ؟ د مزدلفې وروستي حدود د منى سره نښتې دي او د لوي اختر په لومړۍ ورځ د مزدلفې څخه د منى په لور د حاجيانو بهير روان وي که څه هم يو زيات شمېر خلک په موټرو کې منى ته ځي خو ډېر خلک پخپلو پښو په همغه لار چې حکومت جوړه کړې منى ته ځي څو هلته شيطان (جمره عقبه) وولي.
په دې ورځ ستړيا خورا زياته وي حاجي بايدله پوره صبر او حوصلې څخه کار واخلي هرتکليف او زحمت ومني دا ځکه چې هغه په حقيقت کې د يو ډېرلوي او اهم کار لپاره راغلى چې هغه حج دى اوهغه حج چې خداى (ج) يې قبول کړي مسلمان داسې د ګناهونو څخه پاکوي لکه په همدې ورځ چې د مورڅخه زېږېدلى وي حاجي همدلته پوهېدلاى شي چې حج بدني اومالي عبادت دى.
په دې ورځ به حاجي منى ته له رسېدو وروسته له هر څه دمخه شيطان ولي. د لوي اختر په اوله ورځ يو شيطان ويشتل کېږي حاجي به يواځې جمره عقبه چې "غټ شيطان" يې هم بولي په اوو(٧) تيږو ګټکيو وولي چې دهرې ګټکۍ (تېږې) دويشتلو سره به (بسم الله، الله اکبر) ووايي (جمره عقبه يا غټ شيطان هغه دې چې مکې مکرمې ته نژدې دى) که سړى پوه شو چې تيږه يې په شيطان او يا ورسره خواکې پرېوتې نو ويشتل يې صحيح دي او که سړى وليدل چې ويشتل شوې تېږه يې لېرې لاړه نو په بله تيږه به يې ولي په څپليو، چپلکو، چتريو، غټو تيږو، بوتلواو يابل هرهغه څه چې د جنس د ځمکې څخه نه وي او يا نورو خلکو ته ترې تکليف رسېږي د شيطان ويشتل ناسم او حرام دي دلته ډېر بيروبار وي ډېر په احتياط سره چې بل مسلمان ته تکليف هم ونه رسېږي شيطان بايد وويشتل شي دټېل ماټېل جوړول ناروا دي که څه هم ښه خبره داده چې دا شيطان د لوي اختر په ورځ د سهار له ختلو څه تر زواله (ټکندې غرمې) پورې وويشتل شي خو ترماښامه پورې يې هم ويشتل روا دي او همداراز تر سبا سهاره يې ويشتل روا دي خو کتابونه ليکي چې د ماښام څخه تر سهاره پورې وخت مکروه دى او که چا له دې څخه هم د شيطان ويشتل وروسته کړل نو "دم" پرې لازميږي البته هغه کمزوري اوضعيفه خلک (ښځې اونر) چې دورځې يې دويشتلو توان نلري کولاى شي چې دشپې لخوا شيطانان وولي.
ځينې خلک داسې فکر کوي چې دشيطان دويشتلو لپاره دهرې ښځې لخوا وکالت صحيح دى خو داسمه نده بلکه داحکم يواځې اويواځې دضعيفواوکمزورو خلکو لپاره دى کله چې حاجي د لوي اختر په ورځ د شيطان په ويشتلوپېل وکړي نو تلبيه به بس کړي او نوره به تلبيه نه وايي له دې وروسته به حاجي قرباني وکړي بيا به سر وخريي او يا به يې کم کړي چې ددې سره سم حاجي د احرام څخه ووت. يوه خبره چې خورا مهمه ده هغه داده چې په دې ورځ دې کارونو کې ترتيب هم واجب دى او که چا دا کارونه تيروبير وکړل نو زمونږ په مذهب "دم" پرې لازميږي او هغه داسې دي !
١- د شيطان ويشتل ٢- قرباني کول ٣- حلق يعنې سرخريل او يا کمول. اوس حاجي کولاى شي چې د ارام او استراحت ساه واخلي په خپله خيمه کې ارام وکړي
فرضي طواف
د شيطان له ويشتلو، قربانۍ له کولو او سر له خريلو وروسته حاجي بايد پخپلو جاموکې طواف وکړي چې دېته فرضي طواف وايي او که څوک دا طواف ونکړي نو په هيڅ صورت کې يې هم حج نه کېږي.
د فرضي طواف وخت
کچر ته حاجي کولاى شول چې د اختر په لومړۍ ورځ دې طواف ته لاړشي ډېرښه، اوکنه ، حاجي بايد داختر په لومړيو درې ورځو کې دا طواف وکړي او که چا بې دشرعي عذر څخه داختر په لومړيو دري ورځو کې فرضي طواف ونکړ نو وروسته به دطواف سره "دم" هم ورکوي ددې طواف لپاره به حاجي حرم شريف ته لاړ شي هلته به د تېرو طوافونو په څېر طواف د حجراسود څخه پېل کړي او نيت به د حج د      فرضي طواف د اداء کولو وکړي له اوو ګردشونو وروسته به دوه رکعته واجب اداء کړي دا طواف چې حاجي پخپلو ساده جاموکې کوي فرض دي او بې له دې طواف څخه حج پوره کېدلاى نشي.
کچرته کوم حاجي منى ته د تللو په وخت د صفامروا سعي کړې وه نو اوس ورباندې سعي نشته او کنه نو د صفامروا ترمنځ به د تير په شان سعي وکړي له هغې وروسته به حاجي بېرته منى ته راستون شي.
دناروغوښځو فرضي طواف
کومې ښځې چې په خپل مياشتيني مرض اخته نه وي هغوي هم بايد داختر په لومړيو درې ورځو کې فرضي طواف وکړي او هغه ښځې چې داختر په لومړيو درې ورځو کې په خپل مرض (حيض) اخته وي دوه ډوله دي. ١- هغه ښځې دي چې په مکه مکرمه کې دايسارېدو (پاتې کېدو) وخت لري شريعت دوي ته اجازه ورکړې چې له جوړېدو وروسته فرضي طواف وکړي. ٢- هغه ناروغه ښځې چې داختر په لومړيو درې ورځوکې د مکې مکرمې څخه تللو ته اړکېږي مثلا مېړه يې حتما له ځانه سره بيايي او ياطياره ترېنه ځي يا يې حکومت نه پرېږدي او يا نور داسې شيان وي چې ددې ښځې دنه پاتې کېدو سبب ګرځي نو (الفقه الاسلامية وادلته) دريم جلد يوسل او درې شپېتمه صفحه کې د(حج المراًة الحائضة) په بحث کې ليکي چې دا ډول ښځې به غسل وکړي او خپل اندام مخصوصه به کلک اومضبوط کړي (په داسې ډول به يې کلک او قيضه کړي چې وينه ترېنه لاړه نه شي ) او فرضي طواف به دنورو طوافونو په څېر وکړي چې دطواف پسې به دوه رکعته واجب لمونځ نه کوي که چرته يې منى ته دتګ په وخت کې دصفامروا سعي کړي وي نو سعي پرې نشته اوکه نه سعي بۀ هم وکړي خو دا ډول ښځې به بدنه (پنځه کلنه اوښه ) د"دم" په توګه ورکوي. ددې طواف په کولو سره دحج ارکان پوره شول.
د اختر دوهمه او دريمه ورځ
د اختر په دوهمه او دريمه ورځ د شيطانانو ويشتل يو ډول دى او هغه داسې چې له زواله څخه به وروسته لومړى وړوکى شيطان (دا هغه شيطان دى چې مسجد خيف ته نژدې دي ) وولي بيا به منځنى شيطان (جمره وسطى) او بيا به غټ شيطان (جمره عقبه) په اوو تيږو وولي چې دهرې تېږې دويشتلو سره به (بسم الله، الله اکبر) وايي که کولاى شۍ د هر شيطان له ويشتلو وروسته هلته په جلا ځاى کې چې چاته تکليف ونه رسېږي دعاګانې وکړۍ. د شيطانانو په دې ډول ويشتل د اختر په دوهمه او دريمه ورځ صورت نيسي په دې دوه ورځو کې د شيطانانو د ويشتلو وخت د زوال څخه د لمر تر پرېوتلو پروې دي خو د ماښام څخه تر سهاره پورې د کراهيت سره روا دى او کچرته چاپه دې وخت کې هم له کوم شرعي عذر پرته شيطان ونه ويشتلو نو "دم" پرې لازمېږي خو که چيرته د اختر په دريمه ورځ په کوم حاجي د مازديګر لمر په منى کې پرېوت هغه بايدپه منى کې پاتې شي او د اختر په څلورمه ورځ دې هم ددوه تېرو ورځو په څېر دزوال څخه وروسته شيطانان وولي خو داختر په څلورمه ورځ دسهار لخوا هم دشيطان ويشتل روا دي.