cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
متحده عرب امارات
اداري ويش
عربي متحده امارات يو فدراسيون دي federation دى د عربو متحده امارات د اوو شيخ د نشينو له يووالي څخه منځ ته راغلي دي چې له ابوظبى ام الکوين، دوبۍ ، راس الحيمه، شارجه ، عجمان  او فيجره څخه عبارت دي پلازمينه يې د ابوظبى ښار دى. ډاکټر محمد رازق بهير وايې متحده امارات عبارت دي له. ١- ابوظبى Abudubi     ٢- عجمان     Ajman    ٣- الفجيره  Alfajayrah  ٤- الشارجه  Sharjah  ٥- دوبۍ Dubai     ٦- راس الحيمه Rasal kheymah       ٧- ام الکوين   ummal qaywan. مهم ښارونه يې: عبارت دي له ابوظبى ،عجمان ، راس الحيمه ، دوبۍ، ام الکوين ، شارجه ،وحيدا ، تارواينا، لاتبر ، نيمارياnimairya   حمام Humam  او بوريمي Burimi څخه عبارت دي .( (٤) مخونه ٩٤-٩٦) د اماراتو مهم بندرونه : ابوظبى، فجيره ، عجمان راس لحيمه ، دوبۍ ، ام الکوين ، شارجه ، چې ټول د فارس خليج  او دعمان د خليج پر څنډو پراته دي چې هر يو يې د خپل متعلقه امارات مرکز بلل کېږي. اوداس ، حورفکان   Khawrfakan  ، جبل علي jabal ali ،  مينا خالد  Mina khalid  ، مينارشيد  Minarasid   او نور دي. لکه مخکي مو يادونه وکړه چې د متحده اماراتو زياتره تجارتي مراکز د بندرونو سره نژدې  لکه د نورو هېوادونو په اقتصاد کې د ملا تير  رول لوبوي د متحده اماراتو حکومت د بندرونو له لاري ډيرکله سودا ګريزي راکړي ورکړي سرته رسوي. بندرونه د اموالو په وړلو راوړلو کې يا صادراتو او وارداتو کې تر ټولو ښه اسانه او ارزانه تمامېږي چې د اماراتو حکومت د همدي بندرونو له لاري د نړۍ سوداګريزو مارکيټونو سره زياتره ارطباتات نېسي  او خوراکي مواد د همدې بندرونو  او باروړونکو کشتيو له لارې خپل هېواد ته راواردوي. د اماراتو يوازيني حکومت دى چې اقتصادي ستونزي د ټکس له لاري  حل او پوره کوي.
نژاد
په عربي متحده اماراتو کې مختلف نژادونه او د نورو ملکونو مهاجر اوسيدونکي ژوند کوي  او په بيلا بيلو  نژادونو پوري اړه لري چې د ځينو څخه يې په لاندي توګه يادونه کولي شو. محلي عرب %١٩ ،نور عرب  او ايرانيان %٢٣   ،د جنوبي اسيا خلک %٥٠ افغانان ، پاکستانيان ، هندوستانيان ،بنګلاديشيان ،اروپايان ،امريکايان او د ختيځي اسيا خلک %٨ تشکيلويا په ١٩٨٧ م کال کې. د پورته معلوماتو داسي معلوميږي د نژادونو له مخي يا د زياتوالي له مخي يې په لومړئ درجه کې د جنوبي اسيا خلک دي چې په سلو کې % ٥٠ تشکيلوي او په دوهم قطار کې نور عرب او ايرانيان دي چې په سلو کې %٢٣ تشکيلوي  البته په دريم قطار کې د نژاد د ډيروالي له مخي محلي عرب دي چي په سلو کې %١٩ تشکيلوي  او تر ټولو کم وګړي يا  اوسيدونکي د ګډ نژاد  خاوندان يا اروپايان ، امريکايان ، افغانان ، پاکستانيان ، هندوان ،او د ختيځي اسيا خلک تشکيلوي لکه مخکې يادونه وشوه چې د متحده اماراتو زياتره اوسېدونکي د نورو ملکونو څخه راغلي مهاجر دي يعني خپل اوسېدونکي تر مهاجرو کم ليدل کېږي .( (٨) مخونه ٥٠-٥١)
دين او مذهب
د عربو متحده اماراتو اکثره اوسېدونکي مسلمانان دي لکه مخکي چې ورڅخه يادونه وشوه د عربي متحده اماراتو اکثره اوسيدونکي مسلمانان او د مسلمانانو ملکونو  څخه ورغلي مهاجردي چې د مسلمانانو ملکونو مهاجر يې نسبت هغه ملکونو ته غير مسلمانان دي زيات دي .چې  مسلمانان يې %٩٦ تشکيلوي  او په مسلمانانو  کې شيعه مذهب پيروان هم شته. %١٦ د نورو دينونو او مذهبونو  لرونکي دي لکه مسيحان ، هندوان ، او نور يې يوازي %٤ تشکيلوي. د ذکر شويو معلوماتو له مخي داسي معلوميږي تر ټولو زيات اوسيدونکي مسلمانان دي او هغه دوم قدم کې شيعه مذهب لرونکي او په دريم قطار کې د مختلفو دينونو  او مذهبونو  لرونکي دي. . ژبه :د عربي متحده اماراتو اکثره اوسيدونکي لکه چې د نوم څخه يې معلومېږي عربان دي يعني په عربي ژبه خبري کوي  چې رسمي ژبه يې عبارت ده له عربي څخه  ده ،انګليسي ، اردو،فارسي،او پښتو ژبي هم پکې ويل کېږي د عربي متحده اماراتو اکثره هغه وګړي دي چې په عربي ژبه خبري کوي  د نورو ملکونو راغلي مهاجر  له ځانه سره نوري ژبي  رانتقال کړي لکه چي پورته ورڅخه يادونه وشوه.
ليک او د حکومت ډول يي
١- د عربي متحده اماراتو اکثره اوسيدونکي عربان او يا له عربي هېوادونو راغلي خلک دي  چې د ليک رسمي ډول يې عربي او انګريزي دى.
صنعت : عربي متحده امارات د نړۍ د صنعتي ملکونو په قطار کې ولاړ يو صنعتي هېواد دى چې مهم صنعت يې د تيلو قيمتي ماده ده چې عربي متحده امارات د تيلو د درلودلو له امله يو غني هېواد دى چې د تيلو تر څنګ د ګازو پراخه زيرمي لري او د دي تر څنګ د تيلو ، ګازو ايستلو چاڼ کولو ، د ګازو اوبلن کولو ، پتروشيمي ، محصولات ، د کبانو پروسي ، د المونيم ويلي کول ، سمنټ  او نور د ساختماني موادو ، د بيړيو جوړول ، فولاد ، په لږه اندازه خوراکي مواد  ، لاسي صنايع او نور  د داسي نور د دى هېواد د مهمو  صنعتي موادو څخه شميرل کېږي د عربي متحده اماراتو د طبعي زيرمو د  درلودلو له امله يو شتمن هېواد دى چې د پورته ذکر شوو موادو د  درلودلو له امله   ېې د نړيوالو پام د ځان په لور اړولى دى په ذکر شوى هېواد کې د صنعتي توليداتو اندازه په چټکۍسره وده کړېده .چې د نړيوالي احصايې لمخي يې د توليداتو  کلنۍ اندازه : %٥ په کال (١٩٩٧م ) کې ښودل شويده. د بريښنا د توليد اندازه (٨١) بليون K.W.H په کال ١٩٩٦م کې له اومه تيلو څخه %١٠٠ ښودل شويده .( (٤) مخونه ٩٤-٩٦
کرنه
(زراعت ) د عربي متحده اماراتو د کرني وړ ځمکه ډيره کمه اندازه لري او  په عمومي  توګه د اماراتو  خاوره د کرني وړ نده لوي دښتي د دي هېواد زياته برخه تشکيلوي. داسي اټکل کېږي په راتلونکو _٢٠-٣٠ کلونو پوري ددى هېواد %١٠ ځمکه د کرلو وړ ګرځي، چې د نهرونو ويالو او يا د ځمکي د لاندي د اوبو راويستلو لپاره کار روان دى د عربي متحده اماراتو د ځمکي زياته برخه بيدياوي ، ښارونه ، بندرونه ، او د استوګني وړ ځايونو نيولي ده  د دغه نږدي %٩٠ تشکيلوي .يوازي %٢  ځمکه د څړځايونه لري. په اوس وخت کې د عربي متحده اماراتو کې km2١٥٠ خاوره د ابوظبى ، راس الحيمي او شارجې په سيمو کې کرل کېږي. په (١٩٩٣م ) UAE %٨ فيصده خلک په دي سکتور کې په کار بوخت وو ،  او د دغه هېواد يوازي %٣ فيصده غير خالص کورنې توليد جوړوي. مهم پيداوار يې : خرما ، سابه ، هندواڼي ، چرګان ، هګۍ،غوښه او کبان دي عربي متحده اماراتو مهم  کرنيز محصولات بلل کېږي. د ګټي وړ څاروي يې : په متحده اماراتو کې لکه څنګه چې د کرنې وړ ځمکه نلري او يايې په لږ اندازه لري همدارنګه څاروي چې په کرنه پورې تړلي دي لږ لري ، اوښان ، اسونه او اوزي دي .( (٢) مخونه ٩٨-٩٩)
کانونه
عربي متحده امارات په اسيا کې د نفوسو له پلوه (٤٠) هېواد د مساحت له پلوه په اسيا کې (٨) هېواد حساب شويدى .چې د کانونو له مخې تيل او ګازو زيرمو په درلودلو له امله  په ټوله نړۍ کې (١٢) او په منځني ختيځ هيوادونو کې (٥) پنځم ستر د نفتي موادو توليدونکى هېواد بلل کېږي .اوسپنه ، کروم ، ګاز ، تيل ، يې ستر کانونه شميرل کېږي. د صادراتو بيه : ٣٨ بليون ډالره ( FOB- ١٩٩٧ م ) کې حساب شويده اومه تيل %٤٥ چې د عربي متحده اماراتو د صادارتو په سر کې يعني تر ټولو ډير صادرات يې اومه تيل دي چې وروسته ګاز ، کبان ، خرمااو نور بلل کېږي. د عربي متحده اماراتو غټ تجارتي شريکان : جاپان %٣٦، جنوبي کوريا %٩، سنګاپور%٥ ،هندوستان ،%٥ ، عمان %٣، د امريکا متحده ايالات %١٤، فرانسه %٨ ، غټ تجارتي شريکان بلل کېږي. د عربي متحده اماراتو د دوبۍ او  ابوظبي په مهمو بندرونو او نورو اماراتو کې د مالولو پر صادراتو او وارداتو هيڅ ډول څاروي او کنټرول نشته ،د دوبۍ خپل ٥٠-٤٠ فيصده مالونه بيرته عراق ، ايران ، قطر ، عمان ، افغانستان ، پاکستان ، او د منځنۍ اسيا نورو هېوادونو ته صادروي
( (٤)مخونه ٧٠-٧١)
واردات
د عربي متحده اماراتو واردات ٢٩،٧ بليون ډالرهFOB- ١٩٩٧ م حساب شويدي امارات نقليه وسايط ، خوراکې مواد ، د تيلو او ګازو د رايستلو چاڼ او د ګازو اوبلن کولو  ماشين الات ، عصري ماشينونه ، دارو درمل ، سګريټ ، ساختماني مواد ، ټوکران ، فولاد ، استهلاکي شيان ، کيمياوي مواد او  لنډه دا چې د تيلو او ګازو څخه پرته نور ټول د ضرورت  وړ شيان  له نورو ملکونو څخه خپل هېوا ته واردوي او خپل  روزمره ضرورتونه د همدي  لاري پوره کوي چې د اخستلو غټ  بازارونه : د امريکامتحده ايالات %٩ ، جاپان %٩، المان %٦ ، هندوستان %٦ ، انګلستان ، هالينډ ، ايټاليه شميرل کېږي. په عربي متحده اماراتو بهرني پورنه : يوازي (١٤) بليون ډالر (١٩٩٦ ) کې حساب شويدي د مرستو ورکړه :  UAE  متحده امارات لکه څنګه چې مخکي ذکر شو د طبعي زيرمو له پلوه يوغني هېواد دى چې په اقتصاد کې ډير  رول لوبوي چې ځيني عربي هېوادونو او افريقايې هېوادونو  او په اوس مهال کې له افغانستان سره اقتصادي مرستي کړيدي چې ارقام يې معلوم ندي. په عربي متحده اماراتو کې ترانسپورت : په عربي متحده اماراتو کې UAE د اور ګاډي پټلۍ وجود نلري دغه هېواد km٤٨٣٥ لوي لاري لري په عمومي ډول ټولي په پاخه او  اساسي ډول جوړي شويدي  چې په کال (١٩٩٦ م ) کې حساب شويدي. چې د اوومه تيلو km ٨٣٠ پايپ لين  لري  او  د تيلو لېږدونه پکې جريان لري د دي تر څنګ د ګازو  او اوبلن Km  ٨٧٠ پايپ  لاينونه لري. د عربي متحده  اماراتو  لاندي ٧٤ تجارتي بيړۍ ګانې لري GRT ١٠٠٠ يا تر دي زياتي لري. ١-غټي کارګو بيړۍ ګانې bulk   = ٤. ٢- کارګوcargo = ٢٠ دانې. ٣- د کيمياوي موادو ټانکرونه chemical tanker = ٤ دانې. ٤- کانټينر لېږدونکي container  =٨   دانې. ٥- اوبلن ګاز ټانکر liguefiedas tanker = ١ دانه. ٦- livestock carrier  = ١ دانه ٧- تيلو ټانکر :oil tanker (٢٨)  دانې. ٨- يخچالي کارګو refrigerated cargo   ١ دانه. ٩- off cargo    on /roll  Roll ( ٧- په  ١٩٩٨ م کال کې ښودل شويدي هوايې ډګرونه : په عربي متحده اماراتو کې ټول (٤١) هوايې ډګرونه شميرل شويدي  چې د دي جملې څخه  ( ٢١) پاخه او په اساسي ډول جوړ شويدي  ، خامه يې (٢٠)  دي  د نوې له m ٣٠٤٧ څخه اوږد   پاخه = ٨        خامه=١ د نوې له m ١٥٢٤ m- ٢٩٣٧   پاخه =٣        خامه =٤ د نوې له m٩١٤ – m١٥٣٧      پاخه =٣         خامه =٩ د نوې له m ٩١٤ څخه لنډ          پاخه =٤        خامه =٥ د پورته رقم تر څنګ د هليکوپترونو ډګرونه ٢  پاخه ١٩٩٨ م کال کې.
د پيسو واحد
په عربي متحده اماراتو کې UAE  درهم Emirain dirham   =١٠٠ فلس fils   يو امريکايې ډالر ( رسمي نرخ ) = ٣،٦٧  (٢٠٠٠م ) مارچ کې مالي کال : هجري قمري او عيسوي ( ګريګوري ) دى. د وزن سيستم : متريک او انګليس دى .( (٥) م ١٧٠ په عربي متحده اماراتو کې مخابرات : عربي متحده امارات  لکه څنګه چې مخکې ورنه يادونه وشوه  د نړۍ  د پرمختللو هېوادونو څخه شميرل کېږي چې د مخابراتو په برخه کې يې کافي  پرمختګ کړى  او پرمخ تللى او عصري مخابرات لري په تيره  ابوظبى او دوبۍ د مايکروويف راډيو ديلي کاکسل coaxial xable   ډير عصري سيستمونه لري دغه هېواد د خپل بهرني ارتباط  لپاره په ارام سمندر او هند سمندر کې د انتلسات او عربسان Arab sat  يو سټلايټ زمکني سيستمونه لري . عربي متحده امارات له هندوستان ، پاکستان ، بحرين ، او قطر سره د اوبو لاندي کيبل submarine cable  له سعودي عربستان سره دمايکروويف راډيو ديلي او له بحرين سره Troposphere scoffer  له لاري ارتباط لري . د راډيو يې خپرونو مرکزونه :, AM .( ٨ ) او FM. (٣) راډيوګانو شميره ٥٤٥ زره  په (١٩٩٢م کال کې حساب شويدى. د تلويزيوني خپرونو مرکزونه : (١٥) په ١٩٩٧م کال کې د ټلويزيونونو شميره (١٧٠) زره په (١٩٩٣ م ) کال کې.
د اقتصادي ، اجتماعي ودي ارقام
UAE عربي متحده امارات يو له هغو هېوادونو په نړۍ او اسيا کې ډير لوړ سړي سرکلنى عايد لري يعني د عايداتو شمير ډير لوړ دى او د پرمخ تللو هېوادونو په قطار کې شميرل کېږي. د اماراتو له ١٥ کلنۍ خلکو څخه پورته %٧٩،٢ نفوس نارينه ( %٧٨،٩ ښځې % ٧٩،٨ کسان يې په ليک لوست پوهېږي ( ١٩٩٥ م ) په دغه هېواد کې زده کړه له ٥-١٩ کلنو پوري جبري او ټوله وړيا ده په عربي متحده اماراتو کې پر خلکو ماليات  ( ټکس ) نشته او د دوئ لپاره ټول روغتيايې او ټولنيز خدمات وړيا وړاندې کېږي . په دغه هېواد کې د هرو ٣٢٦ کسانو ته د روغتون يو کټ او د هرو ٩٩٥ کسانو ته يو ډاکټر ٤،٣ کسانو ته يوه راډيو ١٣،٨ کسانو ته يې يو   تلويزيون  وي ١٠٠٠ کسانو  ٨ ورځپاڼي او ١٨ زده کوونکو ته يو ښوونکى رسېږي . پوځ : د عربي متحده اماراتو د خپل ملک د ساتلو او دفاع لپاره ښه پرمخ تللي فوځ لري چې عبارت دي له : ځمکنى فوځ ، سمندري فوځ  ، هوايې فوځ ، مدافعي فوځ او مايشي ( فدرالي پوليسو په ګډون) د عسکري خدمت سن : نارينه ١٨ کلن دى د عسکري خدمت لپاره د احتياطي کسانو زخيره نارينه    ١٥ -٤٩ کلن پوري . ٧٩١،٠٩٧ تنه ١٩٩٩ م کال کې د عسکري خدمت لپاره وړکسان ١٥-٤٩ نارينه ٤٢٥٣٤٨ تنه  د هغه ځوانانو شمير چې هر کال د عسکري خدمت سن ته رسېږي  نارينه ٢٣،٣٥٨ تنه. عسکري لګښت يې : ٢١١٨  بيليون په ١٩٩٩ $  ښودل شوى .په غيرى خالص کورنې توليد کې د عسکري لګښـت ونډه %٥ ده.
د عربي متحده اماراتو نړيوالي لانجي
د عربي متحده اماراتو او سعودي عربستان د پولو څرنګوالي او موقيعت لانجه  من دي سره لدي چې دواړه هېوادونه د کال ١٩٧٤ م  د تړون له مخي خپلي پولي په موقتي توګه  defeccto په رسميت پيژندلى دى. له عمان سره هم د متحده اماراتو پولي په هيڅ قسمه نه دي په نښه شوي څو کال د مخه   ايران په هغه دريو ټاپوګانو حمله وکړه چې UAE متحده اماراتو يې لا هم خپل ملکيت بولي دا ټاپوګان تومب کبير Tombekabir  تومب صغير Tomebsaghir   او ابو موسى Abumusa  نومېږي. ( (١) مخونه ١٧٢-١٧٣ )
==
پايله
دا چې ما د عربي متحده اماراتو د لنډي پيژندنې په اړه لنډ او  مختصر معلومات راټول کړي د عربي هېوادونو ( منځني ختيځ هېوادونو ) له جملي څخه يو هېواد ګرانو لوستونکو ته ورپيژندلي دى ما د عربي متحده اماراتو موقيعت ، څلور خواوي ، اقليم ، بشري وضعه ، دين  او مذهب  ، اقتصادي اوضاع ، صادرات  او واردات ، د حکومت طرز   او تاريخ په اړه مفصل معلومات ليکلي دي ما تر خپلې وسې کوشش کړې تر څو د معتبرو او باوري منابعو څخه استفاده وکړم. ما سره پدي اوږده لاره کې دخپل ديپارتمنت  ټولو استادانو هر قسمه مرسته کړې خصوصاً زما ګران او د قدر وړ رهنما استاد ښاغلى پوهنم ل محمد عيسى خان زما سره ډير زيار ايستلي چې ورڅخه د زړه له کومي  مننه او په  ورځنيو چارو کې ورته د الله ج څخه کاميابي غواړم. په اخر کې د رسالي د لوستونکو او د علم د خاوندانو څخه چې دغه رساله لولي د چاپي او کمپوټري غلطيو څخه معذرت غواړم.
په درنښت                                                                                                                    ريس خان (( همکار)) د تاريخ او جغرافيې څلورم صنف محصل. کال ١٣٨٩ هـ ش.
ماخذونه
١-  (ارين زئ ) احسان الله ، دنړۍ هنداره چاپ کال ١٣٧٩ هـ ق ،ساپى د پښتو څيړنو پراختيا مرکز. ٢- ( ارين زئ ) احسان الله ، د اسيا سياسي اقتصادي جغرافيه ، چاپ کال ١٣٧٥ هـ ق ، پېښور يونيورسټي. ٣- انټرنيټ ګوګل نړې هنداره. ٤-( بهير) عبدالرازق ، فني جغرافيه چاپ کال ١٣٧٤ هـ ق ،کابل دولتي مطبعه. ٥- ( عارض ) غلام جيلاني ، عربستان ټاپوزمه پيژندنه ،چاپ مال ١٣٧٩ هـ ق ٦- ( السباعى ) مصطفى ، سيرت النبي، چاپ کال ١٣٤٥ هـ ق پېښور ، ٧- ( امين ) نجيب الله فني جغرافيه .چاپ کال ١٣٧٨ هـ ش پېښور مطبعه.
وېشنيزه:عربي متحده امارات
کايالا، انګولا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> کالا د هومبو ولایت یو ښار دی چې په انګولا کې موقعیت لري ، چې په 2009 کې یې 41,181تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:انګولايي ژبه وېشنيزه:انګولا وېشنيزه:لوېديځه افريقا وېشنيزه:افريقايي ښارونه وېشنيزه:افريقايي هېوادونه وېشنيزه:افريقايي فيلسوفان وېشنيزه:افريقايي اتحاديه وېشنيزه:افريقا
استوایي ګینه
استوایي ګینه رسمي نوم یې (د استوایی ګینه جمهوریت) په انګلیسي Republic of Equatorial Guinea) د افریقا په لویدیځ د بیافرا خلیج ترڅنګ او د کامرون او ګابن هیوادونو ترمنځ پروت هیواد دی. پلازمینه یې د مالابو ښار او رسمي ژبه یې اسپانیایي ژبه ده، یاد هیواد ۰۵۱'۲۸ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۰۰۰'۶۲۲ نفره دی.
ایداري وېش
استوایي ګینه هیواد په ۷ ایداري ویشل شوې ده.
همدان ولسوالي
همدان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان همدان)  د ايران د همدان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د همدان ښار دی. دا ولسوالي ۶۷۶٬۱۰۵ تنه نفوس لري. د همدان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
محمد علم خان
محمد علم خان په آسټرالیا کې د یوناني درملو جوړونکی افغان طبیب وو ، نوموړی په کال ۱۸۵۸م کې په کندهار ولایت کې زېږېدلی وو. ځینې اسناد ښایي چې هغه به په آسټرالیا کې د ورځې سلګونه ناروغان معاينه کول او د هغوی درملنه يې په وړيا ډول کوله.
مخینه
محمد علم خان په اصل کې د افغانستان د کندهار ولایت اوسېدونکی وه چې په ۱۸۵۸ م کال کې زېږېدلی وه، خپل لومړی وخت یې پخپل ټاټوبي کې تېر کړی وو. بیا یې د سوداګرۍ په موخه د آسیا د لویې وچې د بېلا بېلو سیمو سفرونه وکړه.
د آسیا د لویې وچې سفرونه
مخکې له دې چې محمد علم خان آسټرالیا ته لاړشي، هغه د آسیا د لویې وچې بېلا بېلو سیمو ته د سوداګرۍ په موخه سفرونه ترسره کول او په بریټانیوي ځواکونو یې اوښان او عربي اسونه خرڅول.
آسټرالیا ته تګ
د ۱۸۶۰ او ۱۹۲۰م کلونو ترمنځ زرګونه افغانان د کار په موخه آسټرالیا ته تللي و چې د دغه هېواد په پرمختګ کې یې مهمه رول لوبولی دی. آسټرالیا ته د ټولو راغلو افغانانو په اړه په بشپړ معلومات نشته، مګر د یو زیات شمېر هغو افغانانو نومونه په اسنادو کې ثبت شوي چې په دغه هېواد کې یې مهمه کارونه ترسره کړي. اسناد ښايي چې آسټرالیا ته د راغلو کډوالو په ډله کې یو تن د محمد علم یا محمد علم خان په نوم یادېده. اسناد ښايي چې محمد علم لومړی ځل د ۱۸۸۴ او ۱۸۹۰م کلونو ترمنځ آسټرالیا ته د کار لپاره تللی وو.
په آسټرالیا کې د طب دنده
تاریخ پوهان لیکي چې په ۱۹۳۸ م کال کې محمد علم په اډېلېډ ښار کې د افغانانو د جومات سره نږدې د یوناني درملو کلینک جوړ کړی وه چې خلکو به ورڅخه یوناني درمل اخیستل او په یاده سیمه کې په یوه پېژندل شوی شخص بدل شوی وه. ځینې اسناد ښيي چې نوموړي به په وړیا توګه د خلکو درملنه کوله او په یوه ورځ به یې سلګونه ناروغان لیدل او یوناني دوا به یې ورکوله. نوموړی د غربي درملو او واکسین خلاف وه چې د کار پرمهال د حکومت لخوا جریمه شوی هم وه. د ښې او چټکې درملنې له علته آسټرالیایانو نوموړی د معجزې په لقب نومولی وو.
سرچینې
د آسټرالیا ایس بي ایس (SBS PASTO RADIO) راډیو پښتو سروس راپور.
انتوني هوپکينز
انتوني هوپکينز (په انگرېزي: Sir Philip Anthony Hopkins) چې د ١٩٣٧ز کال د ډسمبر په ٣١مه زېږېدلى دى. د فلم تکړه ستورى يا لوبغاړى او د ټلويزيوني خپرونو د سټيج پروگرامونو ښه چلوونکى دى. د ٢٠٠٠ز کال د اپرېل په ١٢مه يې د امريکا تابعيت واخيست.
د هغه مشهور فلمونه دي.
Film
وېشنيزه:برتانيوي لوبگران
په قصر کې زیورات
په قصر کې زیورونه په کوریایي 대장금) یو کوریایي دودیز او تاریخي سریال دی چې د سویلي کوریا د ام بی سی تلویزیون له خواه په ۱۵ د سپمتمر ۲۰۰۳م کال لیدونکو ته وړاندی شو. یاد سریال ۵۴ برخې او هرې برخې کابو ۶۰ د قیقې وخت درلود.
د فلم مرکزي لوبغاړې
غضروفی کبان
غضروفی کبان (په لاتين:Chondrichthyes)دا هغه کبان دي چې غضروفي هډوکي (سکلټ) لري، هم په خوږو او هم په تروو يا مالگينو اوبو کې ژوند کوي. اوږدوالي یی د ۵۰ سانتي مترو څخه تر ۱۸ مترو پورې دي. غضروفي کبان په شارکانو،سکيټ کبانو (يو ډول سمندرې كب چې پلن او هوارجسم او اوږده نرۍ لكۍ لري.) او بشپړ سرانو (Holocephali یا"complete heads" ) وېشل کېږي.
وېشنيزه:غضروفی کبان
خاروغ
خاروغ  (انگرېزي: Khorugh ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 28,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 29,000 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په GBAO ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
ماريه قبطيه
ماريه القبطيه د رسول الله صلى الله عليه وسلم دليك په ځواب كې دمصر مقوقس دوه انجونې (ماريه او نسرين) هم له نورو سوغاتونو سره يوځای را واستولې, او په ليك كي يې ليكلي وو چې دادواړه دقبطيانو وتلې انجونې دي. هغوی درسول الله صلى الله عليه وسلم حضورته تر راتلو دمخه لا مسلمانې شوې وې, څنگه چې دا انجونې دواړه سره خويندې وې ,ځكه نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ماريه ځان ته او نسرين حضرت حسان رضى الله عنه ته په نكاح وركړه. درسول الله صلى الله عليه وسلم ديوه زوی ابراهيم مور هم همدا ماريه قبطيه رضى الله عنهاوه. رضى الله عنها وعنهن.
درسول الله صلى الله عليه وسلم دليك په ځواب كې دمصر مقوقس دوه انجونې (ماريه او نسرين) هم له نورو سوغاتونو سره يوځای را واستولې, او په ليك كي يې ليكلي وو چې دادواړه دقبطيانو وتلې انجونې دي. هغوی درسول الله صلى الله عليه وسلم حضورته تر راتلو دمخه لا مسلمانې شوې وې, څنگه چې دا انجونې دواړه سره خويندې وې ,ځكه نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ماريه ځان ته او نسرين حضرت حسان رضى الله عنه ته په نكاح وركړه. درسول الله صلى الله عليه وسلم ديوه زوی ابراهيم مور هم همدا ماريه قبطيه رضى الله عنهاوه. رضى الله عنها وعنهن. ب- درسول الله صلى الله عليه وسلم اولادونه درسول الله صلى الله عليه وسلم داولادونو په شميره كي اختلاف دى خو په كوم روايت چې اتفاق راغلى په هغه كي درسول الله صلى الله عليه وسلم اولاد شپږ ښودل شوى ,دوه زامن او څلور لوڼي ,خو ابن اسحاق دطاهر او طيب په نامه هم درسول الله صلى الله عليه وسلم دوه نور زامن ياد كړي دي. يو روايت لا داهم دى چې دسول الله صلى الله عليه وسلم څلور لوڼي او اته زامن وو. دااتفاقي خبره ده چې له ابراهيم نه پرته درسول الله صلى الله عليه وسلم نور ټول اولادونه له ام المؤمنين حضرت خديجې رضى الله عنها څخه زيږيدلي وو.
دا هم وگوري
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې
لال پاچا ازمون
لال پاچا ازمون د ښاغلي وطنخېل شینواري ځوی دی. نوموړی د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو د پوهنځي استاد او په جلال اباد کې د امریکاغږ راډېو سره کار کوي.
زاهدان ولسوالي
زاهدان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان زاهدان)  د ايران د سيستان او بلوچستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د زاهدان ښار دی. دا ولسوالي ۶۷۲٬۵۸۹ تنه نفوس لري. د زاهدان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د سيستان او بلوچستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
تر تر
ترتر د آذربایجان جمهوریت د ترتار ښاروالۍ یو ښارګی دی. د دې ښار نفوس د 1989 د سرشمېرنې له مخې 12,563 او د 2008کال د سرشمېرنې له مخې 18,200 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:ازربایجان وېشنيزه:ازري وګړي وېشنيزه:ازربايجاني ژبه وېشنيزه:ازربايجان وېشنيزه:ازربايجا وېشنيزه:اذربايجان ښارونه وېشنيزه:اذربايجان
پکتيا ولايت
پکتيا د افغانستان د سوېلي ولايتونو څخه يو مهم ولايت دی چې د پلازمېنې نوم يې ګردېز او د افغانستان په جنوب ختیځه برخه کې موقعیت لري چې جنوب ختیځې خواته یې د خوست ولایت، ختیځ ته یې د ډیورنډ فرضي کرښې ها غاړه قبایلي سیمه پاړاچنار، جنوب لویدیځ کې د پکتیکا ولایت سره گډه پوله لري، په لویدیځ کې د غزني او په شمال کې له لوگر ولایت سره نښتی ده. په شمال ختیځ کې حتا د ننگرهار له ولایت سره هم یوه کوچنۍ پوله لري. د یادونې وړ ده چې پکتیا ولایت د جنوب ختیځ زون د مرکز په توگه هم ټاکل شوی ده.
تاریخچه
پكت: د اّريايانو د پېژندل شويو قبايلو نوم دى. دا قبايل د ميلاد څخه 1900/2000 كاله وړاندې د هندوكش جنوب ته له بخدي څخه رامهاجر شول. نوموړي مهاجر هغه وخت د (پنكه جانا) په نوم يادېدل. (پنكه جانا) د پينځگونو قبايلو نوم دى، چې د لسو قبيلو څخه جوړ شوى و او يوه برخه يې د پكت قبيلې جوړوله، چې د اّريانا په جنوب ختيځ كې د غرونو په لمنو، درو او شاو كې يې استوگنه كوله او هغه ځايونه، چې دوى پكې اوسېدل، د پكت په نوم وپېژندل شول.
(ريگ ويدا) د سپين غر په دواړو خواوو كې د پكت د قبيلې د اوسېدلو يادونه كوي او د همدغو لسو قبيلو په جنگونو كې يې د همدغې قبيلې يانې د پكت د قبيلې په ټينگه يادونه كړې ده.
(هرودوت) له ميلاد څخه وړاندې په څلورمه پېړۍ كې د پكتي، پكتيس او پكتيوس د قومونو او د دوى د اوسېدلو ځايونه يانې پكتيا او پكتيكا څخه يادونه كړې ده او همدا ډول د پكتيكا يا (پختيخا) نوم سم دم د نننۍ ورځې د پښتونخوا سره برابر دى. يانې داسې تعبيرېږي، چې هم دا د (پختيخا) نوم دى. د پښتونخوا سره تړاو ولري او د پښتونخوا نوم دې د پكت د قبيلې يا د هغوى د اوسېدلو د ځايونو له نومونو څخه اخيستل شوى وي لكه د هغه وخت د پختيخا له نوم څخه، چې اوس مهال په پكتيكا يا پكتيا باندې بدل شوى دي.
د (هرودت) د يادښتونو په قول له ميلاد څخه څلور پېړۍ وړاندې څلورو قومونو په پكتيا او پكتيكا كې څنگ په څنگ استوگنه درلوده، چې په منځنۍ دوره كې په لاندې نومونو ياد شوي دي.
1_ Gandari (گنداري) چې د (ويدي) په سرودونو كې هم ذكر شوي دي او تر ډېره په همدې نوم پاتې شوي دي.
2_ Aparytai (اپاريتي)
3_ Satgydae (ستاگيدي)
4_ Dadice (داديكي)
بايد ووايو، چې دې څلورو نومونو د وخت په تېرېدلو سره داسې بدلون موندلى دى:
1_ ( Gandari يا گنداري) چې اوس مهال ورته (كندهاريان) وايي.
2_ Aparytai يا اپاريتي) چې اوس يې نوم په "اپريدو" بدل شوى.
3_ ( Satagydai يا ستاگيدي) چې اوس مهال د ډېرو په تعبير د "خټكو" د قوم نوم دى.
4_ ( Dadicai يا داديكي، دادي، يا داديك) چې اوس مهال يې (تاجيك) بولي.
(ريگ ويدا) په خپلو يادښتونو كې نه يواځې د پكت د قبيلې او د اّريايانو له لسو نورو قبيلو څخه د لسو هېوادونو په جنگ كې يادونه كړې ده، بلكې په ډېرو ليكنو كې عين تر دې، چې د شاه پكت نوم هم ياد كړى دى. په دې مانا چې د پكت قبيلې د اّريايانو د همدغو لسو يادو شويو قبيلو مشري په غاړه درلودلې ده.
بايد وويل شي، چې د پوهاند علامه عبدالشكور رشاد په قول په دويمه ميلادي پېړۍ كې د بطليموس سيمه د پكتيانه په نوم نومول شوې ده يانې (پكت) د قبيلې نوم او (يانه) د سيمې د منسوبيت علامه ښودل شوې ده.
گردېز د پكتيا ولايت مركز دى، چې د (122) كيلومترو په فاصله كې د كابل ښار جنوب لوري ته پروت دى. نوموړى ښار د افغانستان يو زوړ او تاريخي ښار دى او په خاص ډول د گردېز د ښار بالاحصار، چې يو ځانگړى تاريخ لري، د گردېز ښار بالاحصار د يوې مستطيل شكلې خاورينې غونډۍ پر سر جوړ شوى دى، چې اوږدوالى يې تقريباً (350) متره او لوړوالى يې له هوارې ځمكې څخه د (40) مترو په شاوخوا كې اټكل شوى. چارچاپېره يې خندقونه (مورچې) تر سترگو كېږي. نوموړى بالاحصار له اسلام څخه وړاندې جوړ شوى دى، خو دقيقه نېټه يې نه ده معلومه، چې په كوم كال او كومه نېټه كې اباد شوى دى، خو تاريخ پوهانو ويلي، چې ډېره موده د بوديزم مركز پاتې شوى دى.
د (حدودالعالم) مولف د گردېز ښار په هكله ويلي دي:
"گردېز شهريست برحد ميان غزنين و هندوستان بر سرتلي نهاده و مراورا احصار محم است و سه باره دارد".
په دې مانا چې گردېز د غزني او هندوستان ترمېنځ داسې يو ښار دى، چې د يوې خاورينې غونډۍ پر سر جوړ دى او د يوې كلكې كلا درلودونكى دى او دا كلا درې برجونه لري. د گردېز ښار د بالاحصار په هكله ډېرې مختلفې نظريې موجودې دي، خو د ډېرو په تعبير دا بالاحصار د چنگيز خان د ظالمې بادشاهي په دوران كې جوړ شوى دى. په كومه غونډۍ، چې نوموړى بالاحصار جوړ شوى دى، داسې ويل كېږي چې نوموړې غونډۍ طبيعي غونډۍ نه ده، بلكې د ظالم بادشاه د بادشاهۍ پر مهال د نوموړي د بادشاه په امر د غلامانو په لاس جوړه شوې ده، خو دا چې دا خبره تر كومه رښتيا ده، دا يوه پوښتنه ده، چې تراوسه يې ځواب نه دى پيدا شوى.
خو موږ دلته د گردېز ښار د نوم په هكله خبرې كوو او همدې خبرې ته راځو، چې د گردېز نوم څه مانا لري؟ د گردېز نوم دوې برخې لري، چې يوه يې (گر) او دويمه برخه يې (ديز) دى. دا دواړه كليمې بېلې، بېلې ماناوې لري. د پوهاند علامه عبدالشكور رشاد په قول په اوستا او سانسكريت ژبو د (گير) كلمه د غره په مانا راغلې ده، چې بيا وروسته د منځنۍ دورې په ايراني ژبو كې رالنډه شوې ده او د (گير) نه په (گر) بدله شوې او تراوسه په پښتو، فارسي او دري ژبو كې د غره په مانا باندې معموله ده. د بېلگې په توگه په كهرد كې يو كوتل د (گردرې) په نوم يادېږئ او په كټواز كې هم يو لوى غر د (گرلامي) په نوم نومول شوى دى. همدغه د (گر) كلمه وروسته بيا په (غر) بدله شوې ده، چې اوس مهال په پښتو، دري او فارسي ژبو كې د ځينو لويو غرونو او كوتلونو په نومونو كې تر سترگو كېږي. د بېلگې په توگه د چونغر په نوم يو غر، چې د سمنگانو په جنوب ختيځ كې واقع شوى او دويم د چونغر په نامه يو غر د كابل په لويديځ كې د قلعه قاضي او چوكۍ ترمېنځ واقع شوى او درېيم د سپين غر مشهور غر دى، چې د پكتيا ولايت په شمال كې پروت دى.
د گردېز د نوم دويمه برخه يانې (ديز) د لومړي كسر له مخې د كلا په مانا ده، چې د (دژ) له كليمې څخه اخيستل شوې ده.
پوهاند علامه عبدالشكور رشاد وايي، چې دا كليمه په سانسكريت ژبه كې احصار يانې كلا ته وايي لكه په لاندې كليمو كې چې يې گورو.
(كهندژ) چې اوس يې خلك كندز بولي، د هېواد د يوې سيمې نوم دى او دوې برخې لري، چې يوه برخه يې (كهن) او دويمه برخه يې همدا د (دژ) كلمه ده. كه موږ ځير شو، په فارسي ژبه كې (كهن) د زوړ يا زړې په مانا دى او (دژ) د كلا په مانا، نو كه موږ دواړه كليمې سره يوځاى كړو، نو موږ ته په پښتو كې د زړې كلا نوم راكوي او يوه بله كليمه يانې د (دژبان يا دژدار) كليمه د كلا د ساتونكي يا څوكيدار په مانا راغلې ده، نو پورتنيو كليمو ته په ليدو سره موږ تر دې ځايه رسېږو، چې ووايو گردېز د غره پر سر احصار يا د غره پر سر كلا ته وايي.
جغرافیایی موقعیت
پكتيا يوه زړه او غرنۍ سيمه ده، چې د هېواد په جنوب ختيځ كې د سپين غر يا سليمان غر جنوبي لوري ته پرته ده. د پكتيا سيمه د شمال لويديځ لوري ته د لوگر او غزني سيمو سره، د جنوب ختيځ لوري ته د خوست او پكتيكا سيمو سره او د شمال لويديځ لوري ته د ننگرهار او د كرمې له پاړه چنار سيمو سره نښتې پولې لري. د پكتيا په سيمه كې د اوسېدونكيو لويه برخه د ځاځيو، منگلو، مقبلو، څمكنيو، ځدراڼو، احمدزيو او طوطاخېلو او همداسې نور قومونه جوړوي. ځينې كرماشي او سعادات افغانان هم په دې سيمه كې استوگن دي. پاتې دې نه وي، چې د پكتيا په سيمه كې يو شمېر اهلهنود افغانان هم شتون لري.
لرغونتیا پکتيا
د افغانستان په هره سيمه او هر لوري کې د لرغونو زمانو نښانې او بيلگې په ستر گو کيږي ، چې د ټولو څخه يولږ شمير تاريخي او لرغوني سيمي د کورنيو او بهرنيو څيړونکو له لوري پيژندل شوي او څيړل شوي ، او له نيکه مرغه د دې څيړنو پايلې نه يوازې د هيواد لپاره ارزښتمنې گڼل کيږي ، بلکې د سيمې او نړۍ د تاريخ لپاره هم گټور لاسوندونه گرځيدلي دي. زيات شمير پوهانو د همدې لرغونو توکو او تاريخي لاسوندونو د څيړنو پر بنسټ افغانستان ته ، د نړۍ د تمدنونو د يوځای کيدو ټا ټوبي لقب ورکړی ، يو شمير نورو افغانستان د تمدنونو زانگوبللې او يوشمير نور بيا افغانستان د لرغونو مدنيتونو د پيدايښت او پراختيا مرکز گڼي. دياد شويواو دې ته ورته نورو القابو څخه په ډاگه کيږي چې په اوسني افغانستان کې د لرغونو زمانو زياتې بيلگې شته چې کورني او بهرني څيړونکي يې د يادشويو عنوانونو په ويلو او ورکولو يوه خوله پاتې شوي دي. تر هغه ځايه چې په لرغوني پکتيا پورې اړه لري ، د افغانستان دا دوياړه ډکه سيمه د دې لاسوندونو هغه برخه ده چې د هيواد پر معاصر تاريخ سر بيره يې د منځنيو پيړيو او لرغونو زمانو زياتې برياوې په خپل غيږ پلي کړي اوتاريخي وياړنې يې په خپلې پښتنې لمن کې ساتلي دي. په دې لنډه ليکنه کې شونې نه ده چې د پکتيا ولايت هر اړخيزه تاريخي څيړنه وشي ، يوازې هڅه کيږي چې په لرغونې پکتيا کې د تاريخي ابداتو او يوشمير نامتو اثارو بر سيرن جاج واخستل شي. لرغونې پکتيا د افغانستان سهيل ختيځ لورې ته پرته غرنۍ خو په شنو ځنگلونو پوښلې سيمه ده او ميشتو وگړو يې د هيواد په جوړښت او دفاع کې ټاکونکې ونډه لرلې ده. اوسنۍ پکتيا درې لسيزې وړاندې د هيواد هغه سهيلي زون و چې سهيل ته يې بهرنۍ اوږده کرښه ، ختيځ لور ته يې ننگرهار ، شمال خواته يې د لوگر او غزني ولايتونه او لويدځ لوري ته يې د زابل ولايت پروت وو ، خو د تيرو دريو لسيزو په ترڅ کې د نفوسو زياتوالی ، د سيمي ارت والی او د اداري سهولتونو او سوق الجيثي اړتياوو پر بنسټ د هيواد په نوي اداري ويش کې د خوست او پکتيکا ولايتونه په رسمي توگه پرانستل شوه.
د گرديز څخه تر لاسه شوې د گنش مجسمې يو انځور
1) د احمدزيو قوم له زرمت څخه نيولې بيا تر ششگروهي (شيژنك)، گردېز او كوهسين پورې پروت دى.
2) د طوطاخیلو قوم له ميرزكي څخه نيولې بيا تر سيد كرم او كوهسين پورې استوگن دي.
3) د منگلو قوم له ميرزكي څخه نيولې بيا ځاى پرځاى د خوست تر متون پورې استوگن دي، چې په ځينو ځايونو كې د منگلو قومي نوم په هغو سيمو، چې دوى پرې استوگن دي تاثير كړى دى او اوس مهال يې خلك د منگلو د سيمې په نوم پېژني. د بېلگې په توگه موږ له هغو سيمو څخه د لجې منگلو د سيمې نوم يادولاى شو.
4) د ځاځيو قوم، چې يو لوى او تاريخي قوم دى، له ميرزكي څخه نيولې بيا د سپين غر تر لمنو او د سپين غر له لمنو څخه بيا د هېواد تر سرحد پورې استوگن دى او د خوست په ولايت كې هم يوه لويه سيمه د ځاځي ميدان په نوم يادېږي او په دې سيمه كې هم همدا د ځاځيو قوم استوگن دى.
5) د ځدراڼو قوم له سټو كنډو څخه نيولې تر المره او د خوست تر اسماعېل خېلو پورې پروت دى، چې مخامخ له اورگون سره تړلې پولې لري.
6) د څمكنيو قوم د جاني خېلو ولسوالۍ له ختيځ څخه بيا د پټان ولسوالۍ پورې، چې د هېواد په پولې كې پرته ده، استوگن دي.
لكه څنگه چې مو وويل پكتيا يوه غرنۍ سيمه ده، نو بايد يادونه وشي، چې دا سيمه له ځنگليزو غرونو څخه برخمنه ده. شنې درې، رڼې او روانې اوبه لري او طبيعت يوه رښتونې ښكلا وربخښلې ده. د نوموړې سيمې ځنگليز غرونه پر نښترو، لمنځو، څېړيو، زرغونځيو، اوبښتو، بيجورو، غوړشتيو او د خوون په ونو مشتمل دي.
قدرمنو لوستونكيو! لكه څنگه مو چې وويل پكتيا يوه زړه او لرغونې سيمه ده، نو ضرور خبره ده، چې د پكتيا د سيمې په اړه يو څه څېړنه وكړو. د نوموړې سيمې په نوم باندې بايد پوه شو او د نوموړي ولايت مشهور ښارونه او قومونه وپېژنو، نو راځو د پكتيا د نوم لرغونتيا ته!
د تاريخ له نظره د پكتيا نوم ډېر زوړ او لرغونى دى. لكه څنگه چې د پكتيا نوم له پكت څخه اخيستل شوى، نو ضرور ده چې د پكت كليمه وپېژنو او د هغې په مانا باندې ځانونه وپوهوو.
اخځونه د الفبا په ترتيب
د گران دوست ، د کابل پوهنتون د فارمسي پوهنځي پخواني استاد ښاغلي داکتر گل افضل غونډيوال څخه د زړه له کومې مننه کوم چې د دې ليکنې لپاره يې د هغو لرغونو توکو نوي انځورونه راوسپارل چې د پکتيا ولايت په ځاځيو ولسوالۍ کې تر لاسه شوي دي.
پوهنوال رسول باوري
اړوندې لیکنکې
وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
هربرټ کلارک هوور
هوور د ولسمشر وارین جي هارډینګ له خوا په ۱۹۲۰ز کال کې د سوداګرۍ د وزیر په توګه وټاکل شو او په ۱۹۲۳ز کال کې د هارډینګ تر مړینې وروسته یې د ولسمشر کالوین کولج تر مشري لاندې خپلې دندې ته دوام ورکړ. هغه د ۱۹۲۷ز کال لوی میسیسیپي سیلاب ته د فدرالي غبرګون مشري وکړه. هوور د ۱۹۲۸ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو ګوند نه ټاکنې وګټلې او ډیموکرات نوماند ال سمیټ ته یې په لوی توپیر ماتې ورکړه. په ۱۹۲۹ز کال کې هوور په داسې وخت کې واک تر لاسه کړ، چې د لوی اقتصادي ثبات پېر و. د ۱۹۲۹ز کال په پیل کې د وال سټریټ سقوط د یو لوی اقتصادي ناورین پیل و ، چې هوور د یاد ناورین د له منځ وړلو لپاره بېلابېلې تګلارې پلي کړې او د مرستو رسولو په هڅو کې یې د فدرالي حکومت د لاسوهنې سخت مخالفت وکړ.
د اقتصادي ناورین په منځ کې، هوور د ۱۹۳۲ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د ډیموکرات ګوند نوماند فرانکلین ډي روزولټ نه کلکه ماتې وخوړه. نوموړی له ۳۱کلونو نه ډېر په تقاعد کې پاتې شو او د تقاعد دورې په لړ کې يې  ډېری آثار ولیکل او له دې لارې یې د روزولټ پر بهرنۍ تګلارې او د نوې معاملې پر اجنډا سختې نیوکې وکړې. په ۱۹۴۰او ۱۹۵۰لسیزو کې، د هوور په اړه عامه افکار په بېلابېلو دندو کې د هغه د خدمت له امله چې د ولسمشر هیري ایس ټرومن او ولسمشر ډوایټ ډی ایزنهاور په دورو کې تر سره کړي وو مثبت وو. سره له دې، هربرټ هوور د متحده ایالاتو د ټیټ اوسط ولسمشر په توګه شمېرل کېږي او د تاریخ پوهانو او سیاست پوهانو په اند، هغه د متحده ایالاتو په تاریخ کې یو له بدترینو ولسمشرانو نه  ګڼل کېږي.
لومړنی ژوند
هربرټ هوور د ۱۸۷۴ز کال د اګسټ په ۱۰مه د اووا په لوېدیځ برانچ کې زېږېدلی و. پلار یې جیسي هوور او مور یې هولډا رانډال منتورن په ۱۸۵۹ز کال کې اووا ته له تللو مخکې د کاناډا اونټاریو کې لویه شوې وه. هوور په ماشومتوب کې په منظمه توګه ښوونځي ته ته، خو پرته له انجیل نه یې له لوستلو سره لېوالتیا نه درلوده. پلار یې په ۱۸۸۰ز کال کې په ۳۴کلنۍ  کې او مور یې په ۱۸۸۴ز کال کې د پلار له مرګ څلور کاله وروسته مړه شوه. هوور، د هغه مشر ورور تیوډور او د هغه کوچنۍ خور یې یتیمان پاتې شول.
بهرنۍ اړیکې
د لوچتنبرګ په وینا: هوور« وروستی امریکایي ولسمشر و، چې پرته له دې چې نورې نړۍ ته پام وکړي، د ولسمشر په توګه کار کاوه». د هوور د ولسمشرۍ پر مهال  نړیوال نظم، چې له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته رامنځته شوی و، مخ پر خرابېدو و. د ولسمشر په توګه، هوور په لویه کچه د لاتینې امریکا په کورنیو چارو کې د مداخلې په اړه له ولسمشرۍ دمخه ژمنو ته ژمن پاتې شو، خو هوور د لاتینې امریکا په چارو کې د پوځ له استعمال نه په بشپړه توګه ډډه ونه کړه. هغه درې ځلې په ډومینیکن جمهوریت کې د لاوهنې ګواښ وکړ او ایل سلواډور ته یې د کیڼ اړخ انقلاب پر وړاندې د حکومت د ملاتړ لپاره جنګي بېړۍ واستولې.
هوور د نیکاراګوا او د هایټي اشغال پای ته ورساوه. هوور او د بهرنیو چارو وزیر هینري ایل سټیمسن د ۱۹۲۲ز کال د واشنګټن د سمندري تړون پر غځولو تمرکز وکړ، چې غوښتل یې د سمندري وسلو د سیالۍ مخه ونیسي. د هوور د هڅو په پایله کې متحده ایالاتو او نورو لویو سمندري ځواکونو، د ۱۹۳۳ز کال د لندن سمندري تړون لاسلیک کړ.
مړینه
هوور د خپل ژوند په وروستیو دوو کلونو کې له درېیو لویو ناروغیو سره مخامخ شو، چې  د ۱۹۶۴ز کال د اکټوبر په ۲۰مه په نیویارک ښار کې له سختې داخلي خونریزي وروسته مړ شو.
اميرزی سنگين
انجينير اميرزی سنگين د امير گل گلشاه خېل زوی، افغانستان د لنډمهالي حكومت په جوړېدو سره د افغانستان د مخابراتو وزير ټاكل شوې.
امير زې سنگين د پكتيكا ولايت د اورگون ولسوالۍ اوسېدونكې دې.
لومړنۍ زده كړې
لومړنۍ زده كړې يې په اورگون او منځنۍ زده كړې يې په گردېز كې سرته رسولي دي. ۱۲ ټولې يې د ټېليكميونيكېشن ښوونيزه مركز څخه په لومړي درجه ترلاسه كړه.
لوړې زد كړې
په ۱۹۷۳ز كال يې د جنوبي لندن له پوهنتون څخه د انجينيرۍ سند ترلاسه كړ. په لومړي ځل په ۱۹۷۵ز كال د ټېلي كميونيكېشن ښوونيزه مركز كې د ښوونكي په توگه ومنل شو، د ۱۹۷۸ز او ۱۹۸۰ز كلونو ترمنځ يې د ټېلي كميونيكېشن رياست په غاړه ؤ. په ۱۹۸۰ز كال هېواد پرېښودو ته اړ او د سوېډن هېواد ته مهاجر شو. هورې يې په ۴ مياشتو كې په سوېډني ژبه كې د لسانس سند ترلاسه كړ.
دندې او ټولنيز خدمتونه
سنگين د افغانستان لپاره د سوېډن د مرستو د كمېټې يو له بنسټ اېښودونكيو څټو څخه دى، چې دې كمېټې د افغانستان په ښوونيزه، كرنيزه او روغتيايي څانگو كې په تېرو دوه نيمو لسيزو كې د يادولو وړ مرستې كړي دي.
دارنگه يې د سعودي عربستان په خالد نړېوال هواي ډگر كې د مخابراتو په پروژه كې د غړي په توگه له ۱۹۸۲ز څخه تر ۱۹۸۵ز كال پورې پاتې شوې. لدې څخه وروست ۵ كلونو لپاره د سوېډن هېواد په مخابراتي، گرځنده ټېليفونو نېټ وركونو د سېسټم په پنځونه او نوي كونه كې كار وكړ
راتلونكې موخې او لاسته راوړنې
د افغانستان د وزارت د يو كارنده پلان لمخې غواړي چې افغانستان ددې جوگه كړي، ترڅو د نړېوالې خبرتيايي ټكنالوژۍ د ټولنې غړې شي، ترڅو د افغان كولتور استازيتوب وكړاى شي، او له اړيكتيايي او خبرتيايي ټكنالوژيو څخه خپله برخه گټه پورته كړي. دارنگه دا وزارت غواړي چې افغانان له مخابراتو او ICT څخه گټه پورته كړي، ترڅو افغان دولت او ټولنيزې اسانتياوې لا پياوړې كړي. ددې وزارت له موخو څخه دا هم دي، ترڅو غربت راكم كړي، او د وړ او اړو خلكو سره مرسته او لاسنيوې يې وكړي. د مخابراتو او خبرتيايي ټكنالوژۍ وزارت په پلان كې لري ترڅو په راتلونكيو ۴-۶ كلونو كې لاندې لاسته راوړنې ترلاسه كړي.
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
خيميران
خيميران (په لاتين:Chimaera) د بشپړ سرانو څخه یو غضروفي کب دي چی یوازې په سمندرونو کی ژوند کوي. په اوس وخت کی د نړی په سمندرونو کی تقريبا د خیمیرانو ۲۵ ډوله شته. خيميران لوی سر، اوږد بدن او شلاقی لکی لري. خیميران کوچني سمندري ژوي ښکاروي.
وېشنيزه:غضروفی کبان
ویلنیوس
ویلنیوس په لیتوانیایي ژبه Vilnius) د لیتوانیا هیواد پلازمینه او لوی ښار دی. یاد ښار د اټکل له مخی ۶۰۰ زره وګړي لري.
يزد ولسوالي
يزد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان یزد)  د ايران د يزد ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۶۵۶٬۴۷۴ تنه نفوس لري. د يزد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د يزد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
لي یونګ آي
لی یونګ ای په کوریایي 이영애) Lee Young ae ۳۱ جنورې ۱۹۷۱ سیول، سویلي کوریا}}) د سویلي کوریا یوه ماډله او فلمي ستورې ده، نوموړې د [[په قصر کې زیورات نومې سریال کې د یانګوم په نوم راڅرګنده شوه چې د همدی سریال په مرسته په ګڼ شمیر هیوادونو کې و پیژندل شوه.
ياوان
ياوان  (انگرېزي: Yovon ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 20,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 25,800 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
بوسنیا او هرزګوینا فدراسیون
د بوسنیا او هرزګوینا فدراسیون Федерација Босне и Херцеговине) د صربیایي بوسنیا جمهوریت ترڅنګ په بوسنیا او هرزګوینا هیواد دوهمه سیاسي سیمه ده.
محمد امين فرهنگ
ډاکټر محمد امين فرهنگ د مير محمد صديق فرهنگ زوی ، د اقتصاد وزير ظاهر شاه پلوی دی چې له طالبانو راهيسته په کابينه کې تل موجود و
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان وزيران
اردبيل ولسوالي
اردبيل ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان اردبیل)  د ايران د اردبيل ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د اردبيل ښار دی. دا ولسوالي ۶۰۵٬۹۹۲ تنه نفوس لري او مساحت یې ۱۱۰۸۱ کیلومتره مربع دی. د اردبيل ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اردبيل ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سکايپ
سکايپ (په انگرېزي کې: Skype) د کمپيوټر يو سافټوېر يا پروگرام دى، چې کارکوونکي يې کولاى شي له خپل مقابل لوري سره د د غږ او تصوير تماس ونيسي، دغه راز ليکنۍ خبرې اترې يا چټ وکړي. دغه پروگرام په وړيا ډول له انټرنټ څخه ترلاسه کېدى شي.
د دې تر څنگ د دې پروگرام کارکوونکي کولاى شي په خپلو موبايل ټليفونونو کې هم دغه پروگرام وکاروي. په ځينو هېوادونو کې د دې پروگرام پر کارولو بنديز لگول شوى دى.
په ٢٠١٠ز کال کې سکايپ ٦٦٣ مليونه راجسټر شوي کاروونکي درلودل. د سکايت پر مرکزي دفتر په لوکزامبورک کې دى.
د ٢٠١١ز کال د مې په ١٠مه مايکروسافټ کمپنۍ ومنله چې د سکايپ مخابراتي خدمات به په ٨.٥ مليارده ډالره رانيسي. تر دې وروسته به د مايکروسافټ د يوې څانگې په توگه فعاليت لري. تاسو کولی شئ ترې ګټه واخلئ ، د ډانلوډ کولو لپاره لاندې لینک کلیک کړئ
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.skype.insiders
نواب اميرزى
ښاغلى نواب اميرزى په ١٩٤٦ کال کې د خوست د ټنيو د درگى منځني ښوونځي ته شامل شو. په ١٩٥٤ کال کې يې هغه پاى ته ورساوه اودنوروزده کړولپاره کابل ته ولاړ. په ١٩٥٧ کې د رحما ن بابا له عالي ليسې فارغ شو او د کرنې پوهنځي ته بريالى شو. هغه يې شپږمياشتې ولوستله او د خپل لياقت له برکته بهر ته د لوړو زده کړو لپاره د پيلوټى په رشته کې پخواني شوروي اتحاد ته وليږل شو. پيلوټي يې د اوکراين په جمهوريت کې شپږمياشتي ولوستله ، خو د غوږ ستونزه ورته پيدا شوه او له دې رشتې ووت او اقتصاد ته بدل شو چې پدې برخه کې يې ماستري ترلاسه کړه. بيرته خپل هيواد ته ستون شو او د اوبو او بريښنا په وزارت کې يې کار کاوه. وروسته چې حالات کړکيچن شول بيا له هيواده ووت او اووه کاله يې په دوبۍ کې په مساپرى کې تيرکړل. په پرديسۍ کې يې هم زيات شعرونه ليکلي دي اوددوبۍ سفرنامه يې هم چاپ شو. د حالاتو په ښه کيدو سره بيرته خپل هيواد ته ستون شو او د بيړنۍ لويې جرگې وکيل شو. له ١٣٨١ کاله راهيسې په خوست کې د تجارت د اتاق ريس دى او د خوست په پوهنتون کې دښوونکي په توگه هم افتخاري لوست ورکوي. د هيواد تکړه سندرغاړو يې له شعرونو سندرې جوړې کړې دي لکه مقرى چې وايي: شيرينه ياره کله به خپل وطن ته درشم همدا شان سندرغاړو خير محمد خندان ، محمدالله کټوازى ، نغمې او نورو يې شعرونه پخپلو سندرو کې پيلي دي. د ښاغلي اميرزي زيات شعرونه له وطن سره مينې ته ځانگړي شوي دي او د وطن ناخوالو تل ځورولى دى ، لکه چې وايي: دا اخترونه زموږ له کلي مرور تيريدل---دا ډير کلونه څه به لر او څه به برتيريدل.. ډير ناچاپ اثار هم لري چې يوه شعرې ټولگه او شپږ نثري کتابونه دي.
سرچينه
وېشنيزه:پښتانه شاعران
اکشيهر
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> اکشهر د ترکیې هېواد یو ښار دی چې په کونيا ولایت کې موقعیت لري. د دې ښار نفوس د 2008 کال د سرشمېرنې له مخې 60,765 تنه او د 2009 کال د اټکل له مخې 58,058 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:ترکيه وېشنيزه:ترکي ښارونه وېشنيزه:ترکي قومونه وېشنيزه:ترکي وېشنيزه:ترکي سياستوال
حصار، تاجکستان
حصار، تاجکستان  (انگرېزي: Hisor ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 20,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 23,200 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په RRS ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
قزوين ولسوالي
قزوين ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان قزوین)  د ايران د قزوين ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د قزوين ښار دی. دا ولسوالي ۵۹۶٬۹۳۲ تنه نفوس لري. د قزوين ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د قزوين ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
محمد اسماعيل خان
محمد اسماعيل خان د مير محمد اسلم زوی ، د انرژۍ او اوبو وزير د هرات پخوانی والي ، د اسلامي جمعيت غړی چی د طالبانو په حکومت کې زنداني و او بيا په حيرانونکې توگه د کندهار له زندانه ايران ته وتښتېد. د کرزي په لنډمهالې کابينه کې يې زوی وزير و چې بيا په هرات کې ووژل شو.
د اسماعیل خان جنایات
اسماعیل خان د بیگناه خلکو وژل او تکول پري تور لگیدلۍ دۍ.
وېشنيزه:جنگسالاران وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:د شورای نظار غړي وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:لوېديځپال وېشنيزه:لوېديځپاله سياستوال
د مسلمانانو د شمېر له مخې د هېوادونو لړليک
اسلام تر عيسويت وروسته د نړۍ دويم لوی مذهب دی. د ۲۰۰۹ ز. کال د يوې ډيموگرافيکې څېړنې له مخې، د نړۍ نژدې ۱،۵۷ بيليونه وگړي مسلمانان دي، چې په همدې توگه د دغه مذهب لارويان د ټولې نړۍ د وگړو د شمېر 23% برخه جوړوي. اسلام په منځني ختيځ، په سهېلي افريقا, او د آسيا په ځينو برخو کې له پخوا نه يو مسلطه مذهب دی. د مسلمانانو لويې ټولنې په چين، ختيځه اروپا او روسيې کې هم جوړې دي. د نړۍ په نورو برخو کې هم د مسلمانانو مهاجرو جوړې شوې ټولنې ليدل کېږي چې په دغو کې لوېديځه اروپا د يادولو وړ جغرافيايي سيمه ده. که څه هم چې د لوېديځې اروپا د ټولو وگړو له 5% نه لږه برخه مسلمانان جوړوي خو په دغې سيمې کې د عيسوي مذهب نه وروسته د اسلام دين دويم لوی مذهب دی.
د نړۍ په نژدې ۵۰ هېوادونو کې مسلمانان په اکثريت کې دي. د نړۍ د مسلمانانو نژدې 62% مسلمانان د آسيا په لويه وچه کې مېشت دي، او له 683 ميليونو نه ډېر مسلمانان په داسې هېوادونو کې لکه اندونېزيا (د مسلمانانو د شمېر له مخې د نړۍ تر ټولو لوی اسلامي هېواد، چې په يوازې توگه د نړۍ د ټولو مسلمانانو 15.6% په همدې هېواد کې مېشته دي )، پاکستان، هند، او بنگله دېش کې ژوند کوي. نژدې 20% مسلمانان په عربي هېوادونو کې اوسېږي. په منځني ختيځ کې، غېر عرب هېوادونو لکه ترکيه او ايران د مسلمانانو لوی هېوادونه پېژندل شوي، په افريقا کې د مصر او نايجېريا په هېوادونو کې تر ټولو ډېر مسلمان وگړي ژوند کوي.
د ۲۰۰۹ ز. کال په اکتوبر کې د پيو څېړنيز مرکز يوې ډېموگرافيکې څېړنې دا په ډاگه کړه چې په ټوله نړۍ کې نژدې 1.57 بېليونه وگړي مسلمانان دي، چې په همدې توگه د نړۍ په هرو ۴ وگړو کې يو وگړی مسلمان حسابېږي. د همدغې څېړنې په ترڅ کې دا هم په ثبوت ورسېدل چې د لېبنان په پرتله په جرمني کې ډېر مسلمانان موندل کېږي او همدا شان د سوريې په پرتله په چين کې ډېر مسلمانان مېشت دي. د پاملرنې وړ دا ده چې د پيو د څېړنيز مرکز لخوا د ترسره شوې څېړنې شمار به په ځينې ځايونو کې د عامو منل شويو ارقامو سره په لوی توپير کې وي. په داسې وخت کې د ځينو اټکلونو لپاره پکار ده چې د ځانگړي هېوادونو اړونده د مسلمانانو د شمېر ليکنې او شمار بايد په پام کې ونيول شي.
د مسلمانانو اکثريت د سني مذهب لارويان دي، خو نژدې 10 – 13% وگړي بيا د تشيع مذهب ډله جوړوي.
لړليک
هغه گڼ چې په لومړيو درېيو ستنو کې لاندې راغلي، همدا شمار د ۲۰۰۹ ز. کال د اکتوبر د مياشتې په ۸مه نېټه د پيو د څېړنيز مرکز لخوا د نړۍ د مسلمانانو د شمېر د ډيموگرافيکې څېړنې په ترڅ کې رابرسېره شوي.
دا هم وگورئ
نور مذهبونه:
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:اسلام د هیوادونو له مخې
ولايت
د هېوادونو ولايتونه او په نورو ژبو کې "ولايت" ټکي
د هېوادونو ولايتونه او د "ولايت" ټکي په بېلابېلو ژبو کې ژباړه دا ده:
د برخه‌لیک ټاکنې حق
د خلکو د برخه‌لیک ټاکنې حق په اوسنیو نړیوالو حقوقو کې یو بنسټیز اصل دی (معمولاً د یوې قطعي قاعدې په توګه په پام کې نیول کېږي) چې د منشور د اصولو تفسیرولو د مرجع په توګه پر ملګرو ملتونو لازم الاجرا دی. دغه اصل څرګندوي چې خلک د برابرو حقونو او د فرصتونو د عادلانه برابرۍ اصل ته د درناوي له مخې حق لري چې په ازاد ډول خپل حاکمیت او نړیوال سیاسي موقعیت له مداخلې پرته په خپله وټاکي.
دغه مفهوم د لومړي ځل لپاره په ۱۸۶۰مه لسیزه کې مطرح شو او تر هغه را وروسته په چټکۍ سره پراخ شو. دغه اصل د لومړۍ نړیوالې جګړې په جریان کې او تر هغه را وروسته د شوروي د لومړي وزیر «ولادیمیر لنین» او د متحدو ایالتونو د ولسمشر «ووډرو وېلسون» له‌خوا وپالل شو. وېلسون د ۱۹۱۸ کال د جنورۍ میاشتې په ۸مه نېټه د خپلو ۸ نکتو یا ټکو تر څرګندولو وروسته د ۱۹۱۸ کال د فبرورۍ میاشتې په ۱۱مه نېټه وویل: "ملي ارمانونو ته باید درناوی وشي؛ دا مهال خلک کولای شي یوازې په خپله خوښه تر واک او ادارې لاندې شي. «برخه‌لیک ټاکنه» یوازې یو عبارت نه دی، بلکې د عمل یو ضروري اصل دی."
دا اصل د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې د اتلانتیک په منشور کې شامل شو چې د ۱۹۴۱ کال د اګسټ میاشتې په ۱۴مه نېټه د متحدو ایالتونو د ولسمشر «فرانکلین روزولټ» او د بریتانیا د لومړي وزیر «وېنسټون چرچېل» له‌خوا اعلان شو او په منشور کې اتو مهمو ټکو ته ژمن شول. کله چې په څرګنده د ملګرو ملتونو په منشور کې د یوه حق په توګه ذکر شو، تر هغه وروسته د نړیوالو حقوقو د یوه حق په توګه هم وپېژندل شو.
دا اصل نه څرګندوي چې څه ډول باید تصمیم ونیول شي او نه هم دا وايي چې باید پایله یې څه وي؛ ښايي خپلواکي وي، فډرېشن وي، یوازې ملاتړ وي، یو ډول داخلي خپلواکي وي او یا هم بشپړ ادغام وي. دا هم نه وايي چې د خلکو تر منځ باید حدود څه ډول وي – او نه هم هغه څه چې یو قوم جوړوي. د دې ټاکنې لپاره بېلابېل تعریفونه او حقوقي معیارونه موجود دي چې کومه ډله په مشروع ډول د خپل برخه‌لیک د ټاکنې حق غوښتی شي.
په ټولیز ډول د برخه‌لیک ټاکنې اصطلاح له بیروني اجبار پرته د خپلو ازادانه اعمالو انتخاب ته هم ویل کېږي.
تر شلمې پېړۍ وړاندې
د برخه‌لیک ټاکنې معیار اصلاً د امریکا او فرانسې په انقلابونو کې لټولی شو. په ۱۸۴۸ کال کې د اروپا انقلابونه، تر لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په «ورسای» کې ځای پر ځای کېدل او تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته د ښکېلاک له منځه وړلو غورځنګ دغه معیار رامنځته او تثبیت کړ.
سترواکۍ
په ۱۸۷۰ کال کې د فرانسې-پروس تر جګړې وروسته «نوی امپریالېزم» په منځني ختیځ، سوېل ختیځې اسیا، سوېلي ارام سمندرګي او افریقا کې د مستعمراتو په جوړولو سره د فرانسې او جرمني له‌خوا پیل شو. جاپان هم د یوه نوي قدرت په توګه را څرګند شو. په ټوله نړۍ کې د سیالۍ ګڼ ډګرونه رامنځته شول:
عثماني سترواکۍ، استریايي سترواکۍ، د روسیې سترواکۍ، د چینګ سترواکۍ او د جاپان نوې سترواکۍ خپل ځانونه وساتل چې تر ډېره د بلې سترواکۍ په بیه پراخ یا کم شول. د هغو کسانو د برخه‌لیک ټاکنې ټول مفاهیم له پامه وغورځول شول چې د دوی تر واک لاندې وو.
اروپا، اسیا او افریقا
ووډرو وېلسون د لومړۍ نړیوالې جګړې په جریان کې لږ تر لږه د اروپايي هېوادونو لپاره برخه‌لیک ټاکنې ته د امریکا ژمنتیا ورغوله. کله چې د اکتوبر په انقلاب کې په روسیه کې بلشویکیان واک ته ورسېدل، د لومړۍ نړیوالې جګړې د متحدانو له ډلې څخه یې د روسې د وتلو بیړنۍ غوښتنه وکړه. دوی د مستعمراتو په ګډون د ټولو ملتونو د برخه‌لیک ټاکنې د حق ملاتړ وکړ. د شوروي اتحاد د ۱۹۱۸ کال اساسي قانون د خپلو ټولو جمهوریتونو لپاره د جلاوالي حق په رسمیت وپېژانده.
د ملګرو ملتونو منشور او پرېکړه‌لیکونه
په ۱۹۴۱ کال کې د دویمې نړیوالې جګړې متفقینو د اتلانتیک منشور اعلان کړ او د برخه‌لیک ټاکنې اصل یې ومانه. د ۱۹۴۲ کال په جنورۍ میاشت کې شپږ ویشتو هېوادونو د ملګرو ملتونو اعلامیه لاسلیک کړه چې دغه اصل یې په کې ومانه. په ۱۹۴۵ کال کې د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې د ملګرو ملتونو د منشور تصویب د برخه‌لیک ټاکنې حق د نړیوالو حقوقو او ډيپلوماسۍ چوکاټ ته دننه کړ.
کشمیر
په ۱۹۴۷ کال کې د پاکستان او هند تر جوړېدو را وروسته د جامو او کشمیر قانوني دولت چې د هند او پاکستان تر منځ سیمه ده، په شخړه کې ښکېل دی. ځکه چې بریتانیا پر دې سیمه له واک چلولو څخه ځان غړاوه. د کشمیر حاکم «مهاراجه هاري سېنګ» د ۱۹۴۷ کال د اکتوبر میاشتې په ۲۶مه نېټه هغه مهال له هند سره د یوځای کېدو سند لاسلیک کړ چې پر سیمه یې د پاکستاني قبایلو له‌خوا بریدونه وشول. د دغه قانون تصویب جامو او کشمیر ته اجازه ورکړه چې د قانوني شرایطو له مخې له هند سره یوځای شي. کله چې دا قانون د بریتانوي هند وروستي نایب السلطنه «لارډ مونټ باټن» ته ور وړل شو، هغه هوکړه ورسره وکړه او ویې ویل چې باید د هند، پاکستان او کشمیر د خلکو له‌خوا یوه ټول‌پوښتنه وشي تر څو د کشمیر د یوځای کېدو سیمې ته رایه ورکړي. دغه ټول‌پوښتنه چې «مونټ باټن» وغوښته، هېڅکله ترسره نه‌شوه او د کشمیر یوه حقوقي شخړه یې را پورته کړه. په ۱۸۴۸ کال کې ملګرو ملتونو مداخله وکړه او حکم یې وکړ چې د کشمیریانو د غږ اورېدو لپاره دې یوه ټول‌پوښتنه وشي چې دوی د پاکستان او هند تر منځ له کوم هېواد سره یوځای کېدو ته لېوال دي. دغې ټول‌پوښتنې د برخه‌لیک ټاکنې او پر یوه خپلواک هېواد د بدلېدو لپاره د کشمیریانو حق تر پښو لاندې کړ. کشمیریان تر نن پورې لا هم د هند او پاکستان له‌خوا د بشري حقونو له کلکو سرغړونو سره مخ دي او لا یې هم هغسې بشپړه خپلواکي نه ده موندلې چې د برخه‌لیک ټاکنې له لارې یې په لټه کې دي.