cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گل پاچا الفت
نثري نښيرونه يې
۹- ليکوالي، املا او انشاء.
۱۰- اجتماعي نظريات.
۱۱- بله ډيوه.
۱۲- څه ليکل يا ليک پوهه.
۱۳- ادبي بحثونه.
۱۴- نوی سبک او نوی ادب.
۱۵- لوړ خيالونه او ژور فکرونه.
۱۶- اسلام او د اسلام نقش د فرد او جامعې په جوړولو کې.
۱۷- د الفت نثري کليات. ۱۸- نوی څرک يا نوې رڼا.
۱۹- پښتو سندرې.
۲۰- منظوم عالي افکار (ژباړه). ۲۱- د ټولنې علم.
۲۲- څه گورم او څه اورم.
۲۳- بېلابېلې ليکنې.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
وټیزه ولسواکي
وټیزه ولسواکي دا موخې لري: د تولېد وسيايلو او خصوصي گټو له منځه وړل، د اقتصادي مساوات منځ ته راوستل ، د عامه ملکيت رويکارول؛ سياسي ولسواکي: داسې نظم منځ ته راوړل چې په هغه کې سياسي او نورې پرېکړې مسقيماً د خلکو يا دهغو د استازو په وسيله (چې د خپلو خلکو نمايندگي کوي) تر سره کېږي.
کلي خدايیدادزيی پشين
خدائیدادزئی کلي ده پشين اولسوالي ده ترين قبیلې يو ستر تاريخي کلي دی. چي د غازي امان الله ده واکمني لمخه دغه سيمه د فـرنګي په ولکه کي راغله,
وټیزه ولسواکي
وېشنيزه:ولسواکي
کلي خدايیدادزيی پشين
دلته ځيني خلګ وس هم دا اټکل کوي چي دوي په خپل وس او توان د غازي امان الله سره په لښکر کي ده غازي فيض محمد هيکلزي په قومانداني کي له فيرنګي سره مخامخ د وطن په دفاع کي جنګيدلي او خپل د کلي ډير نفوس له لاسه ورکړي دي
دغه کلي لږ تر لږه 12000 دولس زره څخه زيات نفوس لري.
کلي خدايیدادزيی اوسېدونکي په ډيره زياته کچه مسافر دي او مسافري کوي خپل اولادو لره د حلالوو رزق په ګټلو له وطنه لري د پاکستان د سند ايالتي ښار کراچي شپي صبا کوي او ورسره ډير کم خلګ کښت کرونده هم لري.
او څه باندي يو فيصده نفوس د حکومتي چوکاټونو کي وظيفه تر سره کوي
دغه کلي کي د هلکانو يوه ښونځي هم شتون لري چي تر اتم ټولګي پوري لوستونکي لري.
او د انجونو دوه ښوونځي هم وجود لري. عصري تعليمي کچي ډيره کمه ده.
بله خواته څلور ديني مدرسې لري, دغه کلي ده ترينانو له نورو کلو سره پرته پوله لوري, لمر خاته ته څيرمه د #هيکلزي کلي وه شمال ته پراته بټی نيکه کلي او سهيل سيمه ته څيرمه د کربلا کلي دي چي په دغه کلي اوسينکي زیاتره اوسېدونکي د سيد قبیلې سره تعلق لري. او وه غرب ته بيا ټول د خدايیدادزيی خپله پراخه سيمه ده. د خدايیدادزيی پشین تاريخي بڼه څه موده وړاندې داسي اټکل سوي وه چي دلته ده تيمور شاه تيموري د زماني تاريخ ياد سوي دي.
آيسلېنډي گل سنگ
توصيف
آيسلېنډي گل سنگ د Parmeliaceae په کورنۍ او د Cetraria په جنس پورې اړه لري. ریسه یی ښوني (زيتوني) رنگ لري. اوږدوالي یی ۵ - ۱۰ سانتيمټره دي. نوموړي گل سنگ يو شمير طبيعي توکې لکه بغلمونه lichenin، isolichenin پېکټين، ويټامين A، طبيعي اسيدونه (Cetrarin) او يوډ (I) لري.
آيسلېنډي گل سنگ په روغتيا کې
نوموړي گلسنگ په ځانگړي ډول په اولسي طب کې د هضمو سترونزو د علاج لپاره کارېده. د گلسنگ طبيعي اسيدونه د معدې اوبه زياتوي او پر خوند باندي ښه آغېزه لري. نوموړي اسيدونه د باکټرياگانو پر ضد آغېزه هم لري او د خولې تشې التهاب ، د حلق التهاب او نری رنځ د علاج لپاره هم کارېدلای شی.
ايبټ اباد ولسوالۍ
ابټ اباد ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۸۸۰،۶۶۶ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
ويني ماډيکيزيلا منډيلا
ويني ماډيکيزيلا مانډيلا چې د نومزامو وينيفريد زانيوي ماډيکيزيلا (Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela) په نوم (۱۹۳۶ سپټمبر ۲۶ – ۲۰۱۸ اپرېل ۲) زېږېدلې ده او د ويني منډيلا په نوم هم پېژندل کېږي، د سويلي افريقا د توکمپالنې ضد فعاله او د نيلسن منډيلا دويمه مېرمن وه. نوموړې له ۱۹۹۴ څخه تر ۲۰۰۳ ز کال او له ۲۰۰۹ ز کال څخه تر مړينې پورې د پارلمان د غړې په توګه خدمت وکړ او له ۱۹۹۴ څخه تر ۱۹۹۶ ز کال پورې د هنرونو او کلتور سرپرسته وزيره وه. د افريقا د ملي کانګرس د سياسي ډلې د غړې په توګه يې د ياد کانګرس په ملي اجرائيه کمېټه کې خدمت او د کانګرس د ښځو ټولنې “Women’s League” مشري يې وکړه. ماډيکيزيلا منډيلا خپلو پلويانو د ملت د مور په نوم “Mother of the Nation” ګڼله.
هغه د بيزانا (Bizana) په ژوسا شاهي کورنۍ کې زېږېدلې او يوه وړ ټولنيزه کارکوونکې وه، چې په ۱۹۵۸ ز کال يې په جوهانيسبرګ “Johannesburg” کې د توکمپالنې ضد فعال نيلسن منډيلا سره واده وکړ. د دواړو د واده اړيکې ۳۸ کالونه دوام وکړ او دوه ماشومان يې درلودل. په ۱۹۶۳ ز کال کې له ريوونيا محاکمې “Rivonia Trial” څخه وروسته هغه مهال چې منډيلا بندي شو، ماډيکيزيلا منډيلا د ټولو هغو ۲۷ کالونو لپاره د خپل خاوند عمومي څېره شوه، چې نوموړي په بند کې تېر کړل. هغه د يادې دورې پر مهال د توکمپالنې ضد کورني خوځښت په دننه کې نامتو شوه. نوموړې په بېلابېلو موکو د توکمپالنې د دولتي امنيتي خدمتونو له لورې ونيول شوه، وځورول شوه، د بنديزونو له امرونو سره مخامخ شوه او يو کلیوالي ښارګوټي ته وشړل شوه او څو مياشتې يې په يوازيتوب کې تېرې کړې.
ماډيکيزيلا منډيلا د ۱۹۸۰ ز لسيزې په نيمایي کې «د ډار واکمني» باندې ټينګار وکړ او په سوويټو “Soweto” کې د تاوتريخوالي په يو مست يا عياش مرکز کې وه، چې په سويلي افريقا کې د توکمپالنې ضد خوځښت د پړ کولو (ملامتيا) او په شړنه (تبعيد) کې د افريقا د ملي کانګرس له لورې د غندلو لامل شوه. د دې دورې پر مهال يې د سوويټو اوسېدونکو له لورې کور وسوځول شو. له انساني حقونو څخه د ناوړه ګټه اخيستنې د پلټلو په موخه د نيلسن منډيلا د حکومت له لورې د رښتیا او پخلاينې کميسيون “The Truth and Reconciliation Commission (TRC)” دې پايلې ته ورسېده، چې د منډيلا د متحده فوټبال کلب “Mandela United Football Club” له لورې د تر سره شويو انساني حقونو د تېريو له امله ماډيکيزيلا منډيلا په سياسي او اخلاقي ډول ځواب ويونکې وه. ماډيکيزيلا منډيلا د ادعا شويو پوليسو د خبر ورکوونکو او د توکمپال حکومت د همکارانو ادعاوې ومنلې او امنيتي سرغړونې يې تښتونه، ربړول او وژل وو، چې د ۱۴ کلن سټومپي سيپي “Stompie Sepei” وژل يې خورا د يادونې وړ دي، چې نوموړې يې په تښتولو تورنه وه.
نيلسن منډيلا د ۱۹۹۰ ز کال د فبروري پر ۱۱ نېټه له بندخونې څخه خوشي شو او ياده جوړه په ۱۹۹۲ کې سره بېله شوه، چې د ۱۹۹۶ ز کال په مارچ کې يې د طلاق چارې پای ته ورسېدې. ماډيکيزيلا منډيلا له نيلسن منډيلا سره د هغه د وروستۍ ناروغۍ پر مهال وکتل. نوموړې د افريقا د ملي کانګرس د لوړ پوړې څېرې په توګه له توکمپالنې څخه وروسته د افريقايي ملي کانګرس حکومت کې برخه واخېسته، که څه هم د فساد د تورونو په ترڅ کې له دندې څخه ګوښه شوې وه. هغه په ۲۰۰۳ ز کال کې د غلا او چل يا دوکې تور محکومه شوه او مخکې له دې چې څو کالونه وروسته بېرته فعال سياست ته راوګرځي، د لنډې مودې لپاره يې ورڅخه لاس واخيست.
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
د ماډيکيزيلا منډيلا د ژوسا نوم نومزامو (Nomzamo) (زيارکښه) و. نوموړې د پونډولېنډ په بيزانا کې د بونګویني (Mbongweni) کلي په هغه سيمه کې زېږېدلې ده، چې اوس د ختېځ کېپ “Eastern Cape” ولايت دی. هغه د نهه ماشومانو له ډلې پينځمه وه، چې اوه خويندې او يو ورور يې درلود. مور او پلار يې کولمبس (Clumbus) او ګيرټريوډ (Gertrude)، چې سپين پوستی پلار او ژوسا [د ژوسا سيمې] مور يې درلوده؛ دواړه ښوونکي وو. کولمبس د تاريخ استاد او سرښوونکی او ګيرټريوډ د کورنۍ پوهې ښوونکې وه. د ويني د نهه کلنۍ پر مهال يې مور مړه شوه، چې له امله يې هغه مهال کورنۍ ماته شوه، چې ورونه او خويندې يې بېلابېلو خپلوانو سره د ژوند کولو په موخه هغوی ته واستول شول. ماډيکيزيلا منډيلا بيزانا ته لاړه او په خپل عالي ښوونځي کې مشره نجلۍ شوه.
د ښوونځي له پرېښودلو څخه وروسته د ټولنيز کار په جان هوفميير ښوونځي “Jan Hofmeyr School of Social Work” کې د ټوليزې پوهې د لوستلو په موخه جوهانيسبرګ (Johannesburg) ته لاړه. په ۱۹۵۶ زکال يې ياده برخه کې سند تر لاسه کړ او لسيزې وورسته يې د وېټواټرسرېنډ له پوهنتون “University of Witwatersrand” څخه په نړيوالو اړيکو کې د لېسانس سند تر لاسه کړ.
نوموړې له ټرانسکي (Transkei) حکومت سره يو ځای او بېلابېلو وختونو کې په بيزانا، شابري او جوهاننيسبرګ کې د اوسېدنې په ګډون د هغه وخت د ترانسکي د بانټسټان (Bantustan) سيمې په بېلابېلو برخو کې يو شمېر دندې تر سره کړې. لومړنۍ دنده يې د سوويټو په باراګوانات روغتون “Baragwanath Hospital”’ کې د ټولنيزې کارکونکې په توګه وه.
له نيلسن منډيلا سره واده
ياده جوړه په ۱۹۹۲ ز کال بېله شوه او د له محکمې څخه د باندې نامعلومه پرېکړې سره يې د ۱۹۹۶ ز کال په مارچ کې د طلاق چارې پای ته ورسېدې. د طلاق د پرېکړې اوروېدلو پر مهال نيلسن منډيلا د ماډيکيزيلا منډيلا هغه ادعا رد کړه، چې منځګړي واده ژغورلی شو او د هغې خيانت يې په دې ويلو سره د طلاق د لامل په توګه ياد کړ، چې «ما پرېکړه کړې ده، چې له واده څخه ځان خلاص کړم». د پينځه ميليونه امريکايي ډالرو د تر لاسه کولو هڅه يې، چې د نوموړې د ادعا له مخې د خپل پخواني خاوند د ارزښت نيمايي وه؛ هغه مهال له منځه لاړه، چې ويې نه شو کولی د پرېکړې اورېدلو لپاره محکمې ته راشي.
ماډيکيزيلا منډيلا د خپلې مړينې په وخت کې د محکمې په يوه دعوه کې ښکېل وه. نوموړې ادعا کوله چې سره له دې چې په ۱۹۹۶ ز کال يې له نيلسن منډيلا څخه طلاق اخېستی و، مګر د دوديز قانون له مخې په کيونيو (Qunu) کې د منډيلا د کور او شا او خوا ځمکې لري. د نوموړې قضيه په ۲۰۱۶ ز کال کې د متاتا عالي محکمې “Mthatha High Court” له لورې ونه اورېدل شوه او د راپور له مخې د خپلې مړينې په وخت کې يې اساسي محکمې “Constitutional Court” ته د غوښتنې يا استيناف چمتووالی نيوه، تر دې چې د ۲۰۱۸ په جنوري کې د استيناف ستره محکمه “Supreme Court of Appeal” کې ناکامه شوه.
توکمپالنه: ۱۹۶۳ – ۱۹۸۵ ز کال
ویني منډيل د خپل خاوند د بند د وروستيو پر مهال د توکمپال د مخکښ مخالفې په توګه راښکاره شوه. نوموړې د خپلو سياسي فعاليتونو له امله د ملي ګوند “National Party” حکومت له لورې په منظم ډول ونيول شول. هغه په کور کې نظر بند شوه، تر څارنې لاندې وساتل شوه، زنداني شوه او د برېنډفورټ (Brandfort)  په نوم لرې پروت ښارګوټي ته وشړل شوه.
د نوموړې د بند تر ټولو اوږده دوره ۴۹۱ ورځې وه (لکه څرنګه چې هغې د «۴۹۱ ورځې: د بندي ګڼه ۶۹/۱۳۲۳» په نوم خپله وينا کې يادونه کړې ده)، چې د ۱۹۶۹ ز کال د می پر ۱۲ نېټه د پريټوريا مرکزي بندخونې “Pretoria Central Prison” کې پيل شوه. ويني منډيل په ياده بندخونه کې څو مياشتې په يوازيتوب سره تېرې کړې او وځورول او وټکول شوه. د نوموړې د وينا له مخې په بندخونه کې ازمايښت يا تجربې يې هغه «کلکه» کړه.
اډمونډ بارټن
ښاغلی اډمونډ «ټوبي» بارټن (د ۷- ۱۸۴۹ز کال جنوري ۱۸مې تر د ۱۹۲۰ز کال جنوري) د اسټرالیا سیاستوال او قاضي و، چې له ۱۹۰۱ز کال نه تر ۱۹۰۳ز کال پورې یې د اسټرالیا د لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کوله، د محافظه کار ګوند مشر هم پاتې شوی دی. هغه غوښتل چې د اسټرالیا د سترې محکمې د بنسټګرو غړی شي، نو له همدې امله یې استعفا ورکړه او تر مړینې پورې یې هلته دنده ترسره کوله.
بارټن د اسټرالیایي استعمار د فدراسیون لومړی ملاتړی و، چې هدف یې: «د یوې وچې لپاره ملت او د یوه ملت لپاره وچه» دی. هغه د هنري پارکس له تقاعد وروسته په نوي سویلي ویلز کې د فدراسیون د مشر په توګه راڅرګند شو. هغه د اساسي قانون د کنوانسیونونو استازی و، چې د ملي اساسي قانون په جوړولو کې یې مهمه ونډه لرله او په وروستیو ټولپوښتنو کې یې د فدراسیون لپاره یو له مخکښو مبارزینو نه و. د ۱۹۰۰ز کال په وروستیو کې، پر ابتدایي «هوپټون غلطۍ» سربېره بارټون د اسټرالیا د لومړي وزیر په توګه د سرپرست حکومت د جوړولو لپاره وټاکل شو. د هغه دوره د ۱۹۰۱ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه پیل شوه، چې په ورته مهال کې فدراسیون هم رامنځته شو.
د ۱۹۰۱ز کال په مارچ کې په لومړیو فډرالي ټاکنو کې، بارټن او محافظه کارانو ډېرې چوکۍ وګټلې، خو د اکثریت له پلوه کم وو. هغه وتوانید، چې د اسټرالیا له کارګر ګوند (ALP) سره ائتلاف جوړ کړي او ورسره د لومړي وزیر په توګه خپلې دندې ته دوام ورکړي. دغه ګوند د واک توازن درلود. د بارټن حکومت ځینې نوې ملي ادارې جوړې کړې، لکه: د اسټرالیا د دفاعي ځواک او او د مشترک المنافع د عامه خدمتونو ادارې. دغه قانون په ټول هېواد کې د ښځو د رایې ورکولو حق معرفي کړ او د ۱۹۰۱ز کال د کډوالۍ د محدودیت له قانون سره یې د سپینې اسټرالیا د تګلارې بنسټ کېښود.
بارټن په ۱۹۰۳ز کال کې سیاست پرېښود، ترڅو د سترې محکمې د درېیو بنسټګرو په شمېر کې راشي، دغه محکمه د بارټن په حکومت کې جوړه شوې وه. الفریډ ډیکین چې د بارټن ځایناستی و، د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو. بارټن په محکمه کې وتوانید، چې د اساسي قانون قضایي تفسیر ته  ښه بڼه ورکړي، دا هغه اساسي قانون و، چې بارټن یې په لیکلو کې مرسته کړې وه.
د ژوند لومړي وختونه
بارټن د ۱۸۴۹ز کال د جنورۍ په ۱۸مه د نوي سویلي ویلز د سیډني په ګلیب کې زېږېدلی و. هغه د ویلیم بارټن او مري لویزا «کورنی نوم ویدا» له دوولسو بچیانو نه، یولسم زوی و. بارټن اووه خویندې او څلور وروڼه لرل، چې یو په کې لیکوال جورج برنیټ بارټن و. د هغه درې وروڼه او خویندې، د هغه د ماشومتوب پرمهال مړه شوي وو. د بارټن مور او پلار دواړه په لندن کې زېږېدلي، خو د پلار کورنۍ یې په اصل کې ډېون وه. دوی په ۱۸۲۷ز کال کې د نوي سویلي ویلز مستعمرې ته ورسېدل او له دوو ماشومانو پرته یې نور ټول په اسټرالیا کې وزېږېدل. ویلیم بارټن د محاسب، د بازار څښتن، کمېشن کار او د املاکو د استازي په توګه یې په بېلابېلو برخو کې کار کړی دی. د هغه سوداګریزې چارې تل بریالۍ نه وې او یو مهال له ناکامۍ سره مخ شو.
ماشومتوب او زده کړه
بارټن خپل لومړي کلونه په ګلیب کې تېر کړل، خو په ۱۸۵۱ز کال کې یې کورنۍ ښار ته لاړه او د راکز په کمبرلینډ سیمه کې یې ژوند کاوه. بارټن یو څه ارامه روزنه درلوده، که څه هم پلار یې په ځینو مواردو کې له مالي ستونزو سره مخامخ و. په دې موده کې یې مور د کورنۍ د مالي ملاتړ لپاره د نجونو په شپني او ورځیني ښوونځي کې ښوونکې وه. پلار او مور یې دواړه ډېر لوستي وو او په ځانګړې توګه یې مور اډمونډ ته د اغېزمنې تحصیلي لاسته راوړنې لپاره ډېره لارښوونه کوله او هڅاوه یې. بارټن خپلې رسمي زده کړې په هغه ځای کې پیل کړې، چې اوس د فورټ سټریټ عمومي ښوونځي په نامه یادېږي. هغه وروسته د سیډني ګرامر ښوونځي ته ولاړ او ښايي په ۱۸۵۷ز کال کې د ښوونځي تر پرانیستلو وروسته د لومړیو زده کوونکو په ډله کې وي. په ځوانۍ کې د هغه نږدې ملګری ریچارډ اوکونور و، چې په ستره محکمه کې ورسره یوځای شو. بارټن په ۱۸۶۳ز او ۱۸۶۴ز کلونو کې د سیډني ګرامر ښوونځي په کچه لومړی دریځ خپل کړ. بارټن په ۱۸۶۵ز کال کې د ۱۶ کلونو په عمر په سیډني پوهنتون کې شامل شو او د پوهنتون سنا ورته ځانګړې جایزه ورکړه.
بارټن په پوهنتون کې په کلاسیکه برخه کې تخصص درلود، خو په انګلیسي ادبیاتو، ریاضیاتو، فزیک او په فرانسوي ژبه کې یې هم مطالعه درلوده. هغه لرغونې یوناني او لاتیني ژبې هم زده کړې او په خپل ژوند کې یې د دواړو انډول وساته.
د نوي سویلي ویلز سیاست
بارټن په ۱۸۷۶ز کال کې د سیډني د پوهنتون د فارغانو په رایې ورکولو سره، د مقننه مجلس لپاره ځان نوماند کړ، خو د ویلیم چارلس وینډیر له خوا د ۴۹ په مقابل کې د ۴۳ رایو په اخیستلو سره ناکام شو. په ۱۸۷۷ز کال کې بیا د هماغې څوکۍ لپاره ناکام شو، خو د ۱۸۷۹ز کال په اګست کې بریالی شو. کله چې دا په ۱۸۸۰ز کال کې لغوه شوه؛ نو د ۱۸۸۰ز کال له نومبره تر ۱۸۸۲ز کال پورې د ولینګټون او د ۱۸۸۲ز کال له نومبره تر د ۱۸۸۷ز کال تر جنورۍ پورې د ختیځ سیډني غړی و. په دې لړ کې هغه دا تقریبا نا اړینه وګڼله، چې د ازادې سوداګرۍ لپاره خپل ملاتړ په ډاګه کړي.
بارټن په ۱۸۸۲ز کال کې د نوي سویلي ویلز د مقننه مجلس مشر شو. هغه ۳۳ کلن و او تر ټولو ځوان کس و، چې د اسټرالیا په مقننه خونه کې د رئیس په توګه وټاکل شو. په ۱۸۸۴ز کال کې د سیډني پوهنتون رئیس شو او په ۱۸۸۷ز کال کې د سر هینري پارکس په هڅونه د مقننه شورا لپاره وټاکل شو. د ۱۸۸۹ز کال په جنوري کې هغه د آزادې سوداګرۍ پر پخواني ملاتړ سربېره موافقه وکړه، چې د نوي سویلي ویلز د لوی څارنوال په توګه د جورج ډیبس په محافظه کار حکومت کې دنده واخلي. د پارکس د دویم ځلي حکومت له جوړېدو سره، د جورج ډیبس حکومت یوازې تر مارچ پورې دوام وکړ.
لومړی وزیر (۱۹۰۱- ۱۹۰۳ز)
بارټن ته د لومړي وزیر کېدو نه یوه اونۍ مخکې د حکومت د جوړولو دنده وکړل شوې وه، دا هغه څه و چې د «هوپټون غلطۍ» په نامه یاد شو. نوی ولسمشر لارډ هوپټون د ۱۹۰۰ز کال د دسمبر په ۱۵مه اسټرالیا ته ورسېد. هغه ته د استعماري ادارې له خوا دنده ورکړل شوې وه، چې له لومړیو فډرالي ټاکنو مخکې، د سرپرست حکومت د جوړولو لپاره یو کس غوره کړي، دا کس به د اسټرالیا لومړی وزیر وي. ډېر تصور کېده، چې دغه مقام به بارټن ته وړاندیز کېږي او هغه د لومړیو فډرالي ټاکنو لپاره د پلیټ فورم د مسودې چمتووالی هم پیل کړی و. په هر حال، هوپټون د دسمبر په ۱۹مه ویلیم لین د حکومت جوړولو لپاره وټاکه، د هغه د چارې پر دلایلو ډېر بحثونه وشول، خو دا پرېکړه یې یوه لویه تېروتنه  وبلله شوه. د نوي سویلي ویلز لومړي وزیر لین د فدراسیون پر ضد کار کاوه له همدې امله د نورو مستعمرو مخکښو سیاستوالو یې له خدمته انکار وکړ. لین د ډسمبر په ۲۴مه هوپټون ته خبر ولېږه، چې دی د حکومت په جوړولو کې ناتوانه دی او مشوره یې ورکړه، چې دا مقام دې بارټن ته ورکړي. په پایله کې، له لوړې دوه ورځې مخکې، یعنې د ډسمبر تر ۳۰مې پورې د اسټرالیا د لومړۍ کابینې جوړښت په رسمي ډول اعلان نه شو.
ستره محکمه (۱۹۰۳ز- ۱۹۲۰ز)
ډیکین د لومړي وزیر په توګه د بارټن ځایناستی شو، خو د ۱۹۰۳ز کال په دسمبر کې د حکومت کړنې کمزورې وې. د ۱۹۰۴ز کال په اپرېل کې، نامعلوم پارلمان کریس واټسن او ALP ته د حکومت جوړولو اجازه ورکړه، خو دغه موده لنډمهاله وه او جورج ریډ د لومړي وزیر په توګه د واټسن ځایناستی شو. جوسیا سیمون د ریډ له خوا د محکمې د لوی څارنوال په توګه وټاکل شو، چې وروسته ورسره د محکمې مخالفتونه پیدا شول. سیمون د هر ایالت په پلازمېنه کې د قاضیانو د قضیو په څېړلو اعتراض وکړ او ویې ویل چې: محکمه باید یوازې په میلبورن او سیډني کې جوړه شي، ځکه فکر یې کاوه چې د دوی د سفر لګښتونه ډېر دي. د حکومت او محکمې ترمنځ اړیکې دومره خرابې شوې، چې قاضیانو د قضیوو له څېړلو ډډه وکړه او بارټن په جدي توګه د استعفا په اړه فکر وکړ. دا حالت یوازې د ۱۹۰۵ز کال په جون کې هغه مهال حل شو، چې ډیکین د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو.
مړینه او کورنۍ
بارټن د ۱۹۲۰ز کال د جنورۍ په ۷مه د نوي سویلي ویلز په هایډرو مجسټیک هوټل کې د زړه د ناروغۍ له امله مړ شو. هغه د سیډني په واکلوز ښار کې په سویلي عمومي هدیره کې خاورو ته وسپارل شو. له بارټن نه د هغه مېرمن او شپږ ماشومان پاتې شول.
دانتیګوا او باربودا هیواد د ولایتونو نوملړ
د انتیګوا او باربودا هیواد د آیالاتونو نوملړ (د آنتیګوا او باربودا ولایتونه). آنتیګوا او باربودا هیواد ۶ آیالاتونه او ۲ سیمي لري.
د پاکستان سياست
د پاکستان سياست (اردو:سياستِ پاکستان) څخه مراد د پاکستان سياسي عمليات دي کوم چې د آئين پاکستان مطابق په هېواد کې دننه کيږي، څومره سياست چې وي هغه د آئين څخه بهر نشي کېدلی۔پاکستان چې په آئيني توگه د پاکستان اسلامي جمهوريت بللی کيږي،يو اسلامي هېواد دی چې په آسيا کې پروت دی۔ پاکستان دا وخت 8 برخو کې وېشلی شوی دی چې پکې 4 صوبې (خېبر پښتونخوا،پنجاب،سيند،بلوچستان) دي ،دوه وفاقي سيمې (اسلام آباد او قبائلي سيمې) دي او د نورې سيمې (آزاد کشمير او گلگت بلتستان)دي۔ د پاکستان په هره صوبه کې يو صوبائي حکومت وي او د ټول په سر يو اوچت حکومت وي چې وفاقي حکومت ورته ويلي کيږي۔
له افریقا څخه بهر د هومینین انسانانو لومړنۍ تیتېدنه
لرغوني انسان (د هومو جنس) وګړي له افریقا څخه بهر او په ټوله اورآسیا کې د ښکته پالیولیټیک زمانې (یا د ډبرو لومړنی عصر) او د منځني پالیولیټیک زمانې تر منځ شاوخوا ۲,۱ میلیونه او ۰,۲ میلیونه کلونه وړاندې څو ځله تیت شول. دې تیت کېدلو ته په ټوله کې له افریقا بهر ۱ وايي او دا بیا اورآسیا ته د هومو ساپیین (له اناټومیک اړخه د عصري انسانانو) د تیتېدنې سره توپیر لري چې ښایی لږ وروسته د ۰,۲ میلیونه کلونو څخه وړاندې پیل شوی وي (چې په دې زمینه کې د "افریقا څخه بهر ۲" په نامه پېژندل کېږي).
د افریقا څخه بهر د هومو (یا په حقیقت کې د هر هومینین) لومړنی شتون نږدې دوه میلیونه کاله وړاندې ته ورګرځي. په ۲۰۱۸ز کال کې یوه څېړنه ښيي چې د ډبرینو مصنوعاتو درلودونکي ترټولو ټیټ پټ (لایې) د مقناطیسي سټراټیګرافیکې نېټې ټاکنې (magnetostratigraphic dating) پر بنسټ ۲,۱۲ میلیونه کاله وړاندې د مرکزي چین په شانګچین سیمه کې انسانان شته و. له افریقا څخه بهر د انسان تر ټولو زوړ پېژندل شوی اسکلېټي پاتې شوني د ګرجستان (جورجیا) په دامنیسي سیمه کې دي (ډامنیسي جمجه ۴) چې ۱,۸ میلیونه کاله زوړتیا لري. دا پاتې شوني د هومواېرېکتوس جیورګیکوس (Homo erectus georgicus) په توګه ډلبندي شوي دي.
د تیتېدنې راوروسته څپې، چې له هومو انټیسیسور (Homo antecessor) سره تړاو لري، شاوخوا ۱,۴ میلیونه کاله وړاندې (د اچیولین لومړني صنعتونه) او هغه چې د هومو هیډېلبیرګېنیزیز (Homo heidelbergensis.) سره تړاو لري، بیا ۰,۸ میلیونه کاله وړاندې (د ساتول تولیدوونکي اچیولین ډلې) په پام کې نیول شوې دي.
د ۱۹۸۰ز کلونو تر لومړیو پورې، داسې انګېرل کېده چې لومړني انسانان د پلیسټوسین (Pleistocene) په لومړیو کې، یا ۰,۸ میلیونه کاله وړاندې، د افریقا په لویه وچه پورې محدود و. ظاهراً د پلیسټوسین په لومړیو کې له ختیځې افریقا څخه بهر کډوالي ډېره لږ وه او د پېښو نېمګړې مخینه یې راپرېښوده.
لومړنۍ تیتېدنه
له افریقا څخه بهر د هومو-هومینین څخه وړاندې تیتېدنه د ګرېکوپیتیکوس او اورانوپیتیکوس په شتون سره ښودل شوې چې په یونان او اناطولي کې موندل شوی او ۸ میلیونه کاله وړاندې ته ورګرځي، خو ښايي دا هوموینینې (Homininae) نه هومونینی (Hominini). شونې ده چې د تراکیلوس له پلونو (Trachilos footprints) سره تړاو ولري چې په کرېت کې موندل شوې او نږدې ۶ میلیونه کاله وړاندې زمانې ته ورګرځي.
آسترالوپیتیسینا (Australopithecina) شاوخوا ۵,۶ میلیونه کاله وړاندې په ختیځه افریقا (آفار ډېپرېشن یا Afar Depression) کې راڅرګند شول. آسترالوپیتیسېس (آسترالوپیتېکوس افارېنسیس یا ustralopithecus afarensis) په همدې سیمه کې شاوخوا ۴ میلیونه کاله وړاندې راڅرګند شول. تر ټولو پخوانۍ پېژندل شوې دستکارې شوې وسیلې د کینیا هېواد په لومېکوي سیمه کې موندل شوې او ۳,۳ میلیونه کاله پخوا د پلیوسین دورې وروستیو زمانو ته ورګرځی. دا ښايي د آسترالوپیتېکوس کارهي یا پارانتروپوس اېتېپوکوس تولید وي چې دواړه د اوزارو سره معاصر پېژندل شوي هومینیز دي. داسې انګېرل کېږي چې د هومو نسل و نسب ۲,۸ میلیونه کاله پخوا رامنځته شوی دی، او هومو هابیلیس (Homo habilis) د کینیا هېواد په لېک تورکانا سیمه کې موندل شوې دي. له آسترالوپیتیکوس څخه د "انسان" د نسل او نسب، هومو، سکښت یوڅه متنازع مسئله ده نو د 'هومینین' برتره اصطلاح ځکه کارېږي چې دواړه په کې راځي. په تخنیګی توګه، شپمانزي او له انسان وړاندې ډولونه چې ۱۰ میلیونه کاله زوړتیا لري هم په "هومینین" کې شاملېږي (د هومینی او ګوریلیني سره د هومینینې توپیر کول).
د افریقا څخه بهر د هومینین ترټولو پخوانی شتون نږدې دوه میلیونه کاله وړاندې ته ورګرځي. په ۲۰۱۸ز کال کې یوه څېړنه د داسې ثبوت ادعا کوي چې د ډبرینو مصنوعاتو درلودونکي ترټولو ټیټ پټ د مقناطیسي سټراټیګرافیکې نېټې ټاکنې. (magnetostratigraphic dating) پر بنسټ ۲,۱۲ میلیونه کاله وړاندې د مرکزي چین په شانګچین سیمه کې انسانان شته و.
هومو ایرکتوس
هومو ایرکتوس (Homo erectus) یواځې دوه ملیونه کاله مخکې راڅرګند شول. لومړني هومو ایرکتوس به ښايي په ختيځه افريقا کې د هومو هابیلیز سره مخامخ نږدې نيم ميليون کاله ژوند کړی وي. تر ټولو زاړه هومو ایرکتوس فوسیلونه، له دوه میلیونه کاله وړاندې، په افریقا او قفقاز کې تقریباً د یوې زمانې ښکاري. تر ټولو پخوانی د نسبتاً کره نېټې درلودونکې اورآسیایی سیمه په گرجستان هېواد کې دمانیسی ده چې په ډاډه ډول ۱,۸ میلیونه کاله وړاندې ته ورګرځي. په ډمانیسي کې موندل شوې کوپړۍ په خپله د زړو خلکو د ساتنې ثبوت دی. دا کوپړۍ ښیي چې دغه هوموایرکتوس په عمر زوړ و او له مرګ څخه یو څوکاله وړاندې یې ټول غاښونه لوېدلي و او یواځې یو غاښ یې پاتې و او ښايي شونې نه وي چې دا هومینډ (hominid) دې یوازې ژوندی پایېدلی وي. خو دا اوس معلومه نه ده چې دا د پاملرنې کافي ثبوت دی - د ګومبي په زېزمو کې څه ناڅه فلج شوی شیمپانزي د کلونو لپاره پرته له مرستې پایېدلی شوی و. د افریقایي هومو ایرکتوس په تړاو تر ټولو لومړني پیژندل شوي شواهد چې د هومو ایرګاسټر په نوم یادیږي، یو منفرد اوکسیپیټل هډوکي (KNM-ER 2598) دی، چې "H. erectus-like" یې بولي او نږدې ۱,۹ میلیونه کاله وړاندې زمانې (د هومو روډولفینسیس یا Homo rudolfensis هممهاله زمانې) پورې اړه لري. ورپسې یوه فوسیلي خلا، او بیا په هغه پسې د KNM-ER 3733 فوسیل دی چې یوه کوپړۍ ده او ۱,۶ میلیونه کاله وړاندې زمانې ته ورګرځي. په شمالي افریقا کې د پلیسټوسین لومړني ځایونه، د ختیځې افریقا او ګرجستان جغرافیایی واسط حد، په خرابو سټراټیګرافیکو شرایطو کې دي. تر ټولو پخوانی هغه یې د شمالي الجزایر په عین هانچ کې دی (۱,۸ - ۱,۲ میلیونه کاله وړاندې)، چې د اولدووان درجې پټه (Oldowan grade layer) ده. دا ځایونه ثابتوي چې هومو اریکتوس د شمالي افریقا له معمولاً ګرمو او وچو سیندونو څخه راپورې وتلي دي. شاوخوا ۱,۸ میلیونه کاله وړاندې سوېلي قفقاز ته د هومو ایرکتوس او احتمالاً ختیځې او سوېل ختیځې آسیا د هومو اریکتوس د راتګ تر منځ لږ وخت دی. د چین په یوان-مو سیمه کې د هومو ایرکتوس شواهد شته چې ۱,۷ میلیونه وړاندې نېټې ته ورګرځي. همدا ډول ورته شواهد د اندونیزیا په جاوا سیمه کې دي چې ۱,۶ میلیونه کاله زوړتیا لري.
فیرېنګ او همکاران (۲۰۱۱) یې دا خبره مطرح کوي چې هومو هابیلیس (Homo Habilis) لویدیځې آسیا ته ورسېد او لومړني هومو ایرکتوس هلته وده وکړه. هومو ایرکتوس وروسته له له لویدیځې آسیا څخه ختیځې آسیا (پکنګ من یا Peking Man)، سویل ختیځې آسیا (جاوا من یا Java Man) ته، او بیا بیرته افریقا (Homo ergaster) او اروپا ته (Tautavel Man) تیت شوي دي.
د افغانستان د آزادې ګوند
د افغانستان د آزادي ګوند په هیواد کې یو فعال سیاسي ګوند دی چې د جنرال عبدالملک لخوا یې بنسټ ایښودل شوی.
جنرال عبدالملک
جنرال عبدالملک زوکړه ۱۹۶۳م کال فاریاب ولایت، شیرین تګاب ولسوالۍ) د افغانستان په شمال کې یو پخوانې جنګجوی (مجاهد) د پخواتي شوروي اتحاد له وتلو وروسته د ډاکټر نجیب الله د واکمنې پرمهال پوځي جنرال او اوسمهال د افغانستان آزادې ګوند بنسټ ایښودونکی او مسول مدیر.
شخصي ژوند
جنرال ملک د افغانستان په شمال لویدیز فاریاب ولایت کې له پښتنې مور او ازبک پلار څخه زیویدلی دی، نوموړی په پښتو، دري ، ازبکي، ترکي، انګلیسي، او روسي ژبو خبرې کولای شي، ښاعلی ملک یو وار واده کړی چې له خپلې میرمنې څخه اووه ۷ او لادونه لري، چې له ډلې یې څلور هلکان او درې نجونې دي.
باربودا
باربودا آیالات (باربودا ولایت) د آنتیګوا او باربودا هیواد له آیالاتونو څخه یو دی.
بټگرام ولسوالۍ
بټگرام ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۳۰۷،۲۷۸ وو.
ټولنیزه ولسواکي
ټولنیزه ډېموکراسي په سوسیالېزم کې یوه سیاسي، ټولنیزه او اقتصادي فلسفه ده  چې د سیاسي او اقتصادي ډېموکراسۍ ملاتړ کوي. د یو سیاسي رژیم په توګه، نوموړې د کارپوهانو له خوا د اقتصادي او ټولنیزو مداخلو د ملاتړ په توګه تعریف شوې ترڅو د لیبرال - ډېموکراتیک سیاست او د پانګوال پلوه مختلط اقتصاد په چوکاټ کې ټولنیز عدالت ته وده ورکړي. هغه پروتوکولونه او معیارونه چې دې ته د رسېدو لپاره کارول کېږي د ټاکنیزې او مشارکت ډېموکراسۍ ته ژمنتیا، د عاید د بیا وېش لپاره اقدامات، په عمومي ګټو کې د اقتصاد مقررات، او د ټولنیزې هوساینې مقررات شاملوي. د جګړې څخه وروسته د اجماع په بهیر کې د ټولنیزو ډېموکراتیکو ګوندونو د اوږدې مودې حکومتدارۍ او په شمالي او لوېدیځې اروپا کې په ټولنیزې اقتصادي پالیسۍ باندې د دوی د نفوذ له امله، ټولنیزه ډېموکراسي د د شلمې پیړۍ په وروستیو کې له کینیزیانېزم(Keynesianism)، نورډیک طرحې(Nordic model)، ټولنیز-لیبرال تمثیل، او په سیاسي حلقو کې د فلاحي دولتونو سره تړاو لري. نوموړې د لوېدیځ یا اوسني سوسیالېزم تر ټولو عامه بڼه، او همدارنګه د دېموکراتیک سوسیالیزم د اصلاح د پیاوړو وزرو په توګه هم پېژندل کېږي.
د ټولنیزې ډېموکراسۍ تاریخ د نولسمې پیړۍ سوسیالېستي غورځنګ ته وررسېږي. ټولنیزه ډېموکراسي د تأسیس شویو سیاسي پروسو په کارولو سره د ارتودوکس مارکسېزم سره تړلي انقلابي سوسیالېستي لېږد کړنلارې په مقابل کې د پانګوالۍ څخه سوسیالېزم ته د تکامل او سوله ایز لیږد ملاتړ کولو لپاره راغلې ده. په لوېدیځه اروپا کې د جګړې نه راوروسته دورې په لومړیو کې، سوسیال ډېموکراټیک ګوندونو په شوروي اتحاد کې د هغه وخت رایج استالینېستي سیاسي او اقتصادي طرحه رد کړه، په دې توګه یې یا د سوسیالېزم بدیلې لارې ته ځانونه ژمن کړل او یا یې د پانګوالۍ او سوسیالېزم تر منځ جوړجاړي ته غاړه کیښوده. په دې دوره کې، سوسیال ډېموکراتانو د شخصي ملکیت د برلاسۍ پر بنسټ یو داسې مختلط اقتصاد ومانه، چې یوازې لږ شمېر اړینې آسانتیاوې او عامه خدمتونه پکې تر عامه ملکیت لاندې وو. سوسیال دېموکراتانو د کینیز اقتصاد، دولتي مداخله، او فلاحي دولت ته وده ورکړه، پداسې حال کې چې د پانګوالۍ سېستم (عامل مارکېټ، شخصي ملکیت، او د مزد کار) پر ځای د کیفیت لرونکي متفاوت سوسیالېستي اقتصادي سېستم د ځای ناستي کولو په موخه باندې یې لږ ټینګار درلود.
په داسې حال کې چې ټولنیزه ډېموکراسي، سوسیالېزم د اوږدمهاله موخې په توګه حفظ کوي،  خو د ډېموکراټیک سوسیالیزم له ځینو عصري ډولونو څخه توپیر لري، دا ځکه چې ټولنیزه ډېموکراسي د پانګوالۍ انساني کولو او د داسې شرایطو رامنځته کولو په لټه کې ده چې د ډیرو ډېموکراتیکو، مساواتو او پیوستون د پایلو لامل شي. ځانګړتیا یې د نابرابرۍ مخنیوي، په بېوزلو ډلو د ظلمونو له منځه وړل، او د بې وزلۍ له منځه وړل، او همدارنګه په نړیواله کچه د لاسرسي وړ عامه خدمتونو ته لکه د ماشومانو پاملرنې، تعلیم، د زړو پاملرنې، روغتیايي پاملرنې، او کارګرانو د تاوان بیمه(workers' compensation) ده. ټولنیزه ډېموکراسي د کارګرانو غورځنګ او سوداګریزو اتحادیو سره پیاوړې اړیکې لري، د کارګرانو لپاره د ډله ایزې معاملې حقونو ملاتړ کوي او د کارګرانو او ونډه والو لپاره د همغږۍ کولو یا ټولنیز مالکیت په بڼه کې د سیاست څخه هاخوا په اقتصادي ډګر کې د پریکړې کولو غزولو لپاره اقدامات کوي. دریمه لاره، چې په ښکاره ډول یې موخه د هوساینې له ټولنیزو دیموکراتیکو پالیسیو سره د لېبرال اقتصاد مدغم کول دي، یوه داسې ایډیالوژي ده چې په ۱۹۹۰ لسیزه کې رامنځته شوې او ځینې وختونه د ټولنیزو ډېموکراتیکو ګوندونو سره تړاو لري؛ ځینو شنونکو دریمه لاره د نئولېبرال غورځنګ د یوې برخې په توګه یاده کړې ده.
تعریف
ټولنیزه ډېموکراسي له ډېرو سوسیالیستي دودونو څخه  د یو په توګه تعریف شوې ده. د یو سیاسي غورځنګ په توګه یې موخه، د تدریجي او دېموکراتیکو لارو په واسطه سوسیالېزم ته رسیدل دي. دا تعریف د فردیناند لاسل د اصلاحي سوسیالېزم او همدارنګه د کارل مارکس او فرېدریش انګلس لخوا پرمختللی نړیوال انقلابي سوسیالېزم ته چې ټولنیزه ډېموکراسي ترې اغیزمنه شوې وه، ورګرځي. د یو نړیوال سیاسي غورځنګ او ایډیالوژۍ په توګه، ټولنیزې ډېموکراسۍ د خپل تاریخ په اوږدو کې له مختلفو لویو بڼو څخه عبور کړی دی. په داسې حال کې چې په ۱۹مه پیړۍ کې ټولنیزه ډېموکراسي یو "منظم مارکسیزم" ؤ، په ۲۰مه پیړۍ کې په "منظمې اصلاح غوښتنې یا رېفورمېزم" واوښته. د یو سیاسي رژیم په توګه، ټولنیزه ډېموکراسي د مختلط اقتصاد او د ډېموکراټیکې پانګوالۍ یا کپېټلېزم په چوکاټ کې د کارګرې طبقې په ګټه د اصلاحي اقداماتو ملاتړ کوي. په ۲۱مه پیړۍ کې، ټولنیز ډېموکراتیک سیاسي رژیمundefined په عمومي ډول د هوساینې د پالیسیو یا د عامه خدمتونو د زیاتوالي په حیث تعریف شوی، او له نورډیک طرحې (Nordic model) سره په مترادفه بڼه کارول کېدای شي.
په سیاسي علومو کې، ډېموکراټیک سوسیالیزم او ټولنیزې ډېموکراسۍ ته په لویه کچه د د دوو مترادفو مفاهيمو په توګه کتل کېږي، په داسې حال کې چې په ژورنالېزم کې دا مفاهیم یو له بل سره توپیر لري. تر دغه دېموکراتیک سوسیالېستي تعریف لاندې، ټولنیزه ډېموکراسي داسې یوه نظریه ده چې غواړي په تدریجي ډول د لیبرال ډېموکراسۍ د بنسټونو له لارې یو بدیل سوسیالېستي اقتصاد رامنځته کړي. د جګړې څخه وروسته دورې په پیل کې، ټولنیزه ډېموکراسي د یو سیاسي رژیم په توګه تعریف شوې وه چې د پانګوالۍ د داسې اصلاح غوښتنه یې کوله ترڅو د ټولنیز عدالت له اخلاقي اساساتو سره سمون ولري. په نولسمه پیړۍ کې، ټولنیزې ولسواکۍ له انارشۍ (anarchism) پرته د سوسیالېزم د غیر انقلابي او انقلابي جریانونو پراخه ډولونه تر پوښښ لاندې راوستلي وو. د شلمې پیړۍ په لومړیو کې، ټولنیزه ډېموکراسي د موجوده سیاسي جوړښتونو له لارې د سوسیالیزم د پراختیا د تدریجي پروسې ملاتړ په توګه او له انقلابي لارو د رېفورمېزم په ګټه سوسیالېزم ته د رسېدو لپاره د مخالفت حیث تعريفېدله.
سیاسي ګوند
سوسیال ډېموکراتیک په څو هیوادونو کې د سوسیالېستو ګوندونو نوم دی. دا اصطلاح د آلماني او سویډني ګوندونو له دریځونو سره تړاو لري. لومړی د اصلاحاتو غوښتونکی مارکسیزم پلوی ؤ، په داسې حال کې چې دویم یې د یو جامع هوسا دولت پلوي کوله. په ۲۱مه پیړۍ کې، هغه ګوندونه چې د ټولنیزې ډېموکراسۍ پلوي یې کوله کارګر، کیڼ اړخي،او ځینې شنه ګونونه وو. زیاتره سوسیال ډېموکرات ګوندونه ځانونه ډېموکرات سوسیالېستان بولي او د د ټولنیزو ډېموکرات ګوندونو تر کټګورۍ لاندې راځي، دوی د پانګوالۍ راوروسته د یو جوړښت په توګه، یا په ډیر اخلاقي عبارت د یوې عادلانه ټولنې په توګه، پرته له هېڅ کوم څرګند اقتصادي سېستم یا جوړښت د مرجع په توګه وړاندې کړي،  د دېموکراتیک سوسیالېزم استازیتوب کوي undefined د آلمان سوسیال دېموکراتیک ګوند او د سویډن سوسیال دېموکراتیک ګوند  خپلې موخې د عمل د اساس په توګه د ټولنیزې ډېموکراسۍ  په کارولو سره د ډېموکراتیک سوسیالیزم پراختیا بولي. په ۲۱مه پیړۍ کې، د اروپا سوسیال ډېموکراتیک ګوندونه د منځني کیڼ اړخ استازیتوب کوي او زیاتره یې د اروپا د سوسیالېست ګوند برخه دي، په داسې حال کې چې دېموکراتیک سوسیالېست ګوندونه د اروپا د کیڼ ګوند دننه د دوی په کیڼ اړخ کې ځای لري. له دغو سوسیال دېموکراتو ګوندونو څخه د څو سوسیال ډېموکراتو ګوندونو په شمول، زیاتره یې د سوسیالېست انټرنېشنل مجموعې یا ټولنې غړي دي، چې د دوی د فرانکفورت اعلامیه د دېموکراتیک سوسیالېزم د پراختیا موخه اعلانوي. د پرمختللو ټلواله، چې په ۲۰۱۳ کال کې د سوسیالېسټ انټرنېشنل د ډیرو معاصرو یا پخوانیو غړو ګوندونو له خوا تأسیس شوې ده نور وګړي یې هم یوه برخه تشکیلوي.
سرچينې
وېشنيزه:ولسواکي
دیلی
ډیلي د ختیځ تیمور هیواد پلازمینه یاد ښار د ختیځ تیمور اصلی بندر او تجارتی مرکز ګڼل کیږې په ۲۰۰۶ کال کې یاد ښار ۳۰۵'۱۶۳ وګړي لرل.
۲۰۰۰۰
۲۰۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۹۹۹۹ څخه  مخکي او د ۲۰۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۰۰۰:
په کلینډر کې
۲۰۰۰۰ کولاي سي:
شينواري
شينواري د پښتنو يوه مشهوره قبيله ده چې د سړبن په ټولنيز گروپ پورې اړه لري او د سپين غره په شمالي لمنو او د ننگرهار په جنوب ختيځ کې مېشته دي. د دوی يوه برخه په لواړگی، څو کورنۍ يې دکوهاټ په ځنگلونو کې، د کونړ په سره کمر، د پروان ولايت په غوربند او کشمير کې هم استوگنه لري.
((پښتانه د تاريخ په رڼا کې)) د شينوارو په اړه ليکي دي؛ (( لکه چې د شجرې څخه معلومېږي کاسيان په يوولسو څانگو وېشل شوې دي چې د شينوارو قبيله هم په دوی کې شامله ده. لکه چې د پټې خزانې د روايت نه معلوميږي د خرشبون په اولاده کې د کند او ځمند اولاده د غوړی مرغی نه د غزني، کابل او پېښور د وادي له لور مهاجرت پيل کړ، نو په دغه وخت کې کاسيان بېرته د سليمان غره ته لاړل او هلته مېشته شول. البته د کاسيانو يوې قبيلې (شينواری) د خاښي خېلو سره مهاجرت وکړ او دخيبر په شمال او جنوبي غرونو کې مېشته شول. (پښتانه د تاريخ په رڼا کې ١٣٢٨-١٣٢٧ مخونه)
د شينوارو شمال لوېديځ ته د خوگياڼيو قبيله، شمال ته يې د کابل سيند او د مومندو قبيله، ختيځ ته يې د ډيرونډ کرښه تر لواړگی پورې امتداد او د اپرېديو د قبيلې سره پوله لري او جنوب خواته يې سپين غر موقعيت لري. دوی د هسکې مېنې (ده بالا)، مومنددرې، نازيانو، اچين او دوربابا په ولسواليو او د چپرهار په علاقه دارۍ کې استوگنه لري. دغه قبيله په لومړی سر کې په دوو پلارو وېشله کېږي چې يوه ته سه پای او بل ته عبدالرحيم خېل وايي. چې سه پای مشر ورور او عبدالرحيم خېل کشر ورور دی. مشر ورور په خپل منځ کې اووه تپی دي؛ حسن خېل، حمزه خېل، الياس خېل، رينداد خېل، حيدرخېل، بابرخېل، سليمانخېل او کشر ورور يې په دې تپو وېشل شوې دي او هغه له علي شېرخېل، عدل خېل او سنگوخېل څخه عبارت دی.
د دغو خېلونو د استوگنې ځايونه:
٣. حسن خېل: حسن خېل د هسکې مېنې د ولسوالی په اوغز، گورگوری، پايی، شيخ ميدان، ياغی بند، شپوله او گيزاره کې پراته دي. يو شمېر حسن خېل په غوښت دره کې هم استوگنه لري. ويل کېږي چې د حسن خېلو شمېر به (١٦٠٠٠) تنه وي.
٤. رينداد خېل: د مامند په تنگی، باغ، اچين او گردی کې پراته دي. دا ښاخ په څلورو څانگو وېشل شوی دی او د پاخېلو، اليکه خېلو، بام خېلو او خليفه خېلو څخه عبارت دي. ٥. حيدرخېل: دا تپه په خپل منځ کې دوه پلاره دي چې يوه ته ((نيمې در)) او بل ته ((ممه خېل)) وايي. ممه خېل په لنډی، مورگی چينه، د اوڼی، اسدخېلو، تريلی، ميدانک، سره کلا او هجوم کلی کې مېشته دي.
٦. سيلمان خېل: په توتگی، وچکتوټ او د کوشتل په کليو کې اوسېږي.
٧. بابر خېل: دا يوه کوچنی څانگه ده چې يو شمېر يې په صندق، بټن او چهل گزي کې اوسېږي.
٩. عدل خېل: دا هم عبدالرحيم خېلو يوه پښه ده. دا تپه په خپل منځ کې دوه پلاره دي يعنې عثمان خېل او کرگوخېل.
له دې کبله چې د شينوارو يوه برخه د خيبر د تاريخي درې په شاوخوا کې استوگنه لري نو د خيبريانو په نامه سره هم يادېږي چې اورکزی او اپرېدي هم په همدې نومونو مشهور دي. د تورخم او شمشاد سيمې هم د عليشېرخېلو شينوارو د استوگنې سيمي دي. د لواړگی شينواری په خپلو خېلونو کې وېش د حجرې له مخې ترسره کوي چې اوس د هر خېل حجري په لاندي ډول دي: خوگاخېل (١٧٢) حجرې، شېخ مل خېل (٦٨) حجرې، اش خېل (٢٣) حجرې، مختارخېل (٢١) حجرې او غني خېل (٣٥) حجرې. د لواړگی شينواری اکثره د سوداگری په چارو بوخت دی او هغه ترانسپورتي تجارتی لارې چې د کابل او پېښور تر منځ چلېږي د همدې خلکو په لاس کې دي. (اضالع،ايجنسي ها و قبايل ايالت پشتونستان، ٥٧ مخ) د لواړگی شينواري د افغانستان د شينوارو سره ښې اړيکې لري. د لواړگی د شينوارو شمال خواته شلمان، ختيځ ته يې ملاگوری او جنوب ختيځ ته يې اپرېدي موقعيت لري. د لواړگی سيمه د تورخم نه د خيبر د اپرېدو تر پوله شپږ ميله اوږده او درې څلور ميله پلنه ده. شينواری په مېلمنه پالنه کې مشهور دي. د دوی حجرې تل د مېلمنو او مساپرو پر مخ خلاصي وي. د حجرو تر څنگ يې جوماتونه هم شته، په دوی کې د جرگې سسټم ډېر قوي دي او اکثره خلک خپلې لانجې د قومي جرگو له لارې اواروي. د لواړگی شينواری اکثره خپلې جرگې په سپين جومات کې چې د لواړگی تر منځ د لويي هديرې سره موقعيت لري جوړوي.
په شينوارو کې د نورو پښتني قبيلو په څېر د ننواتی دود هم ډير قوي دي چې ارو مرو يې قبلوي او مني يي. په دوی کې د سولې کولو دود هم د پخوا په شان په خپل حال پاتې دی چې (تيږه) يې بولي او اپرېدې ورته (کاڼی) وايي ( پښتانه، کابل ١٣٤٩ کال، ١٨٠-١٨٦ مخونه.) همدا راز د باجوړو په الينگار، چمرکنډ، څاوگی، شېخ بابا او سره کمره کې هم شينواری استوگنه لري. د شيگل شينواری تقريباً درې سوه کاله پخوا د ځينو عواملو له کبله د سره کمره خواته تللی دي او د شيگل ځمکه يې له نورو قومونو څخه چې په هغه وخت کې کافران وو نيولی وه. د شينوارو راگ شيگل ته او د نورو قومونو څخه د شيگل نيول د شيخ بابا په مشرۍ چې اصلي نوم يې (ذکريا) دی ترسره شوې دي. د دوی سره د شيگل په نيولو کې ماموندو هم ملگرتيا وکړه. شينواری د کافرانو د سخت مقاومت سره مخامخ شول په تېره بيا هغه وخت چې د کنډرو کلا محاصره شوه نو شېخ بابا امر وکړ چې ټول شينواری دی د کلا د سوځولو لپاره يوه يوه گېډۍ لرگي راوړي نوموړي کلا وسوځل شوه او شينواری بريالی شول چې وروسته شېخ بابا د شينوارو تر منځ شيگل ووېشه چې په دې وېش کې ادرم (عبدالرحيم خېلو) ته کټه سيد، امان کوټ، گربوړی، کنډرو، زبړبت ډاگ، ملاعلم کلی، شينکی، غرتنگی او شنگر شا ورسېدل. سليمانخېلو ته چاکوړی، شينگرگل، نيم لاچی، سيمه لام، بنوديت، سورمل، برگله يی او ماټينه ورسېدل. (د پښتنو ټولنيز – اقتصادي جوړښت، ٢٨-٢٩-٣٠ مخونه.
په لواړگی کې د عليشېرخېلو څانگې دا دي؛ خوگاخېل، شېخ مل خېل، پيروخېل، ميردادخېل، اش خېل، مختارخېل، غني خېل، پتمی خېل، بسی خېل، طالب خېل، سيدخېل، اشرف خېل، طوطی خېل، شربی خېل، بابی خېل، شدان خېل، مادور خېل، مياخېل او عالم خانی. د ننگرهار په ولايت کې د شينوارو شمېر ( ١٥٥٢٧) تنه، د کونړ په ولايت کې (٥٠٠٠) تنه د لواړگی شينواری (١٢٧٧٠) تنه او د سره کمر شينواری (١٣٠٠٠) تنه ښودله شوې دي.
۱۳۸۳ کال په پیل کی یوشمیر شینوارو دکابل دښار دباغ علیمردان په سیمه کی غونډه وکړه اودیوی قومی شورابنسټ یی کیښود چی دشینوارودقومی شوراپه نامه ونومول شوه چی نوموړی شورابیادهمدی کال دسرطان په میاشت کی په رسمی توگه دعدلیی وزارت دسیاسی گوندونواوټولنیزو سازمانونو په ریاست کی ثبت اوراجستر اوپه فعالیت یی پیل وکړ نوموړی شورا خبل یوځانگړی ویبسایټ (ویبپاڼه)هم لری چی پته یی په دی توگه ده www.shinwari.org ددی شورامرکزی دفتر دکابل ښار دقوای مرکزداریانا کارتی دشیواری مارکیت په دریم پوړ کی دی اوولایتی دفتر یی دننگرهارولایت دمرکزجلال اباد دښار دپوهتون روغتون ته مخامخ موقیعت لری داشوراځانته یوه اساسنامه اونشان هم لری
مبارز ساپی
پیاوړی شاعراونامتو لیکوال ښاغلی خان محمد مبارز څاپی د لغمان ولایت د الیشنگ د ولسوالۍ اوسېدونکی دی، چې بیا ورسته ئې د بغلان په ولایت کې استوگنه غوره کړه.نوموړي د هیواد په مختلفو اداري څانگو کې کار کړی دی. وروستی ماموریت ئې د لغمان ولایت داداري مدیر په حیث سرته رسولی دی. د ۱۳۴۱ هـ ش کې ئې شعرو شاعري پیل کړې. په ۱۳۵۷ کال پېښور ته مهاجر شوی او د څه وخت د تېرولو وروسته جرمني ته تللی، چې لا تر اوسه پورې په جرمني کې اوسي او د د پښتنو ټولنیز ولسواک گوند د پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند (PSDP)پښتونخوا / افغانستان د مشرانو د جرگې غړی او د پښتونخوا مجلی د خپرونی جرگی عړی  دی.
د لیکوال چاپ شوی کتابونه
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان
ټانک ولسوالۍ
ټنک ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲۳۸،۲۱۶ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
دیبرا لاینز
دیبرا لاینز (ډیبرا لاینز) د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشی ځانګړې استازې ده.
رابندرانات ټاگور
بټنوک|رابندرانات ټاگور ټاگور د هند هغه نامتو شاعر وه چې د گيتا انجلۍ نغمو په نامه او ډېرې نورې ليکنې کړي. دی يو د هغه کسانو څخه دی چې د نوبل ادبي جايزه يې گټلې.
وېشنيزه:شاعران هندي ليکوال وېشنيزه:هندي شاعران
علامه حبيب الله کندهاری (حبو اخوندزاده)
علامه حبيب الله کندهاری (حبو اخندزاده) د ملا فيض الله زوی دئ چي په معقولو او منقولو علومو کي د تبحر درجې ته رسېدلی وو. دعلم او فضليت انګازې تر هيواد دباندي ملکونو (ايران، هند او حجاز) ته رسېدلي وې او په بهر کي ئې د پوهانو له خوا د (محقق کندهاري)، (فاضل کندهاري) لقبونه ګټلي وه، د خپل هيواد په علمي حلقو کي په (حبو اخندزاده) باندي مشهور وو.
علامه حبيب الله کندهاری د (۱۲۱۳ هـ.ق.=۱۷۹۸ ع.) کال د کندهار ښار باميزو په کوڅه کي پيدا سو. لومړنۍ زده کړي ئې د خپل فاضل پلار تر لارښووني لاندي د کورنۍ له غړو څخه وکړې. په ځواني کي ئې د خپل عصر مروج علوم (صرف، نحوه، بلاغت، تفسير، حديث، فقه، اخلاقيات) ولوستل، پر دې سربېره ئې په رياضي او نجوم کي هم ژوري مطالعې وکړې. د علامه حبيب الله کندهاري په استادانو کي د دوو تنو نومونه ياد سوي دي، يو د احمدشاهي کندهار قاضي القضات ملا احمد الکوزی او بل ملا فرح الدين اخند ئې پر استادۍ سربېره، روحاني مرشد هم وو.
علامه حبيب الله په عربي، فارسي او پښتو کي زيات کتابونه تاليف کړي دي چي شمېر ئې تر ديرشو اوړي. په همدغه درو ژبو کي ئې شعر هم وايه.
علامه حبو اخندازاده د حج فريضه ادا کړې وه. تر وفات وروسته ئې پر مېنه درې زامن پاته سول.
د کندهار ښار د ډنډ چوک په ختيځ کي د کندهار هرات پر لويه لار پروت منځنی ښوونځی د فاضل کندهاري په نامه نومول سوی وو.
عبدالعلي شمسي
شهيد عبدالعلي شمسي د سيد محمد زوی د حاجي يار محمد لمسی وو، هغه په کال ۱۳۵۶ لمريز زېږديز کې د کندهار ولايت په پنجوايي ولسوالۍ کې نړۍ ته سترګې پرانېستي. هغه د همایون عزیزی د واليتوب پر مهال د کندهار مرستيال والي وو.
مړينه (شهادت)
شهيد شمسي د ۱۳۹۴ کال د مرغومي له ۲۲ نېټې څخه رسماً د کندهار ولايت د مرستيال په توګه دنده ترسره کوله، چې له بده مرغه د ۱۳۹۵ کال د مرغومي په ۲۱ نېټه چې د ١٠ جنوري ٢٠١٧ کال سره سمون خوري د سه شنبې مازديګر مهال، د طالبانو لخوا د چاوديدونکو موادو د چاودولو په ذريعه هغه مهال چې په ولايت مقام کې يو رسمي غونډه روانه وه، شهيد کړل سو.
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
الزایمر
الزایمر ناروغی Alzheimer's disease د حافظی ورانیدل منځته راولی چی زیاتره معمولا د ۶۵ کلنی عمر وروسته پیښیږی ، خو لدی نه په کښته عمر کی هم لیدل کیږی. د ځینو احصائیو له مخی دا مهال نژدی ۷ میلیونه کسان په نړی کی پری اخته دی او اټکل کیږی چی په ۲۰۵۰ کال کی به یی شمیرڅلور برابره لوړ شی. ددی ناروغۍ یو له لاملونو څخه په مغز کی د ځینوموادو لکه البومینو راټولیدل او غټۍ کیدل گڼل شویدی. د الزایمر ناروغۍ لومړنۍ نښي د ټیټي درجې لیونتوب وي، چي په زرو خلگو کي لیدل کیږي. په امریکا کي په هغو خلگو کي چي اوس یې عمرونه ٦٠ کالو ته نږدې کیږي، د الزایمر د ناروغۍ خطر زیات لیدل کیږي. د الزایمر ناروغي یو داسي ناروغي ده چی د عصبي حجرو ته د زیان په رسولو، د انسان دماغ ناکاره کوي - انسان له دې کبله یاد داښت له لاسه ورکوي، د غږیدو له صلاحیته لویږي او په خوي کي یې بدلون راځي. د حافظې ستونزي په پيل کې ډیري وي، په دې معنی چې ناروغان د لنډې مودې  پیښې هیروي، برسیره پر دې د اوږد مهالې  حافظې ستونزي هم زیاتیږي. د دې تر څنگ  د ځایونو د پیژندلو ستونزې هم رامنځ  ته کیږي. د ډاکټرانو پر وینا چې که چیېرته د  الزایمر  ناروغي  نوره  هم  پرمختللي شي ناروغ نه شي کولای په خپل کور کې  لاره وموم ي  او په وروستي پړاو کې ناروغان  نه  شي کولای حتی  خبري هم وکړي. د بینوا ویب سایت مینه والو سرطبیب فرانک جیسن د الزایمر د دماغي ناروغتیا چې د  درملنې وړ نه ده ټولي نښې پیژني چې دغه ناجوړي په پای کې  له  مرگ  سره ټړلي ده.
سرچینې
وېشنيزه:ناروغي وېشنيزه:الزایمر ناروغي
د قدس ځواک
د قدس ډله (په پارسی کې: نیروی قدس) د سپاه پاسداران انقلاب یوه خاصه ډله ده چې له ایرانه بهر د عملیاتو مشري کوي. دغه ډله هم د ۹۰۰۰ اداره په نوم یادېږی. دغه ډله هم افراطی اسلامی غورځنگونو ملاټر کوی. د ځواک قوماندان جنرال قاسم سلیمانی دی او د قدس ډله ۱۵،۰۰۰ عسکران لری.
تاریخ
د قدس ډله د ایران- عراق جگړه په وخت کې جوړه شوه. په دی وخت کې دغه ډله د کردانو مخالفینو ته وسلې ورکولې او په افغانستان کې یی د احمد شاه مسعود ډلې ملاټر کوله. د قدس ډله د ۱۹۸۳ کال څخه د حزب الله د اسلامی غورځنگ ته وسلې ورکوی او د پوځی عملیاتو سره هم مرسته کوی. په ۲۰۰۶ کال کې د لبنان جگړه په وخت کې د قدس عسكرى منصبدارانو د کوثر د توغندی په مرسته اسرائيلی بيړۍ ويجاړ کړل. د قدس ډله په عراق کې د ۲۰۰۳ کال څخه د شیعی مهدی پوځ ملاټر کوی.
اورلګېدنه
اور لګـــېدنه
سوسیالیزم
سوسیالېزم یا ټولنواکي (Socialism) یوه سیاسي، ټولنیزه او اقتصادي فلسفه ده چې یو لړ اقتصادي او ټولنیز نظامونه پکې شاملېږي او د تولید د وسیلو پر ټولنیز مالکیت یا څښتنولۍ سره پېژندل کېږي. په دې فلسفه کې هغه سیاسي تیورۍ او خوځښتونه شامل دي چې له دا ډول نظامونو سره تړاو لري. ټولنیز مالکیت یا څښتنواله ښایي عامه، ډله‌ییزه، کوپراتیف یا مرستندوی، یا هم د برابرۍ اړوند یا سهامي وي. په داسې حال کې چې هېڅ داسې واحد تعریف نشته چې د سوسیالېزم یا ټولنپالنې ګڼ ډولونه راونغاړي، خو بیا هم ټولنیز مالکیت یې یو ګډ او عام عنصر دی. سوسیالېزمونه د سرچینو په تخصیص کې د بازارونو او پلانونو د رول پر بنسټ، په سازمانونو کې د مدیریت د جوړښت او له لاندې یا له پورته تګلارو سره توپیر لري، چې ځینې سوسیالېستان پکې د ګوند، دولت یا تیکنوکراتې کړنلارې خوښوي. سوسیالېستان په دې اړه سره یوه خوله نه دي چې ایا حکومت، په ځانګړې توګه موجوده حکومت د بدلون لپاره سمه وسیله ده کنه.
اورلګېدنه
نګين کرګر او حامد فايق
سوسیالیزم
سوسیالیستي سیاست دواړه نړیوال او ملتپال اړخونه لري، چې د سیاسي ګوندونو له لارې تنظیمېږي او د ګوندي سیاست مخالف دي او ځینې وختونه له سوداګریزو اتحادیو سره یوځای وي خو ځینې وختونه بیا له هغوی خپلواک او پر هغو انتقادي دریځ لري؛ او همدا راز په دواړو صنعتي او د پرمختګ په حال کې هېوادونو کې شته دی. سوسیال ډیموکراسۍ له سوسیالیستي غورځنګ څخه سرچینه اخیستې او د ټولنیز عدالت د ودې لپاره د اقتصادي او ټولنیزو مداخلو ملاتړ کوي. په داسې حال کې چې سوسیالېزم د اوږدمهال هدف په توګه مطرح دی، له جګړې وروسته دورې راهیسې د کینیزیا مخلوط اقتصاد په یوه تر ډېره پرمختللي پانګوال بازار اقتصاد او لیبرال ډیموکراتیک اقتصاد کې منل شوی، هغه سیاست چې د دولت مداخله د عاید تر بیا وېش، مقرراتو، او یوه سوکاله دولت پورې پراخوي. اقتصادي ډیموکراسي د مارکیټ سوسیالېزم یو داسې ډول وړاندیز کوي، چې د شرکتونو، اسعارو، پانګونې او طبیعي زېرمو لا ډېر ډیموکراتیک کنټرول پکې مطرح دی.
اورلګېدنه
اور لګېدنه کومه نوې پديده يا کومه نوې اصطلاح نده بلکې د (چاپېريال ساتنې علم) يوه لويه برخه تشکيلوي. په اکثره هيوادونو لکه اسټراليا کې د ځنګلونو اور لګېدنه د ونو او نورو نباتاتو لپاره د ژوند د دوران يا Life Cycle يوه اړينه برخه ده ځکه دوی ځينې داسې ځانګړي خواص لري چې د اور د پراخېدو سبب کيږي، د بېلګو په توګه لکه د ونو پوستکي، اضافي ډکي يا واړه لرګي او سوځېدونکي غوړ چې په شنو پاڼو کې کشته.
سوسیالیزم
سوسیالیستي سیاسي غورځنګ د سیاسي فلسفو یوه داسې ټولګه رانغاړي چې سرچینه یې د ۱۸مې پېړۍ له نیمایي څخه تر وروستیو پورې په انقلابي خوځښتونو او د هغو ټولنیزو ستونزو اړوند اندېښنه کې ده، چې له پانګوالۍ یا کپیټلېزم سره تړاو لري. د ۱۹مې پیړۍ په وروستیو کې، د کارل مارکس او د هغه د همکار فریدریش انګلس له اثارو وروسته، سوسیالېزم له پانګوالۍ یا کپیټلېزم سره د مخالفت او د تولید د وسیلو د ټولنیز مالکیت پر یوه بڼه ولاړ له پانګوالۍ-وروسته نظام د ملاتړ په معنا و. په ۱۹۲۰ لسیزه کې، کمونیزم او ټولنیزه ډیموکراسي په نړیوال سوسیالیستي غورځنګ کې دوه غالب سیاسي تمایلات وګرځېدل او سوسیالېزم په خپله د ۲۰مې پیړۍ ترټولو اغېزناک سیکولر غورځنګ شو. سوسیالیست ګوندونه او مفکورې په ټولو لویو وچو کې د قدرت او نفوذ په بېلابېلو کچو یو سیاسي ځواک پاتې شوی، چې د نړۍ په ډېری هېوادونو کې د ملي حکومتونو مشري کوي. په اوسني وخت کې ډېری سوسیالیستانو د نورو ټولنیزو خوځښتونو لکه فیمینیزم، چاپیریالیزم او پرمختګ پالنې لاملونه هم منلي دي.
اورلګېدنه
د اور لګــېدنې سـرچينې:
سوسیالیزم
په داسې حال کې چې د نړۍ د لومړي په نامه سوسیالیستي دولت په توګه د شوروي اتحاد راڅرګندېدل له شوروي اقتصادي ماډل سره د سوسیالېزم د پراخې اړیکې لامل شو، ځینې اقتصاد پوهان لکه ریچارډ ډي وولف، او د نوم چومسکي په څېر نور پوهان فکر کوي چې په عمل کې دا ماډل د دولتي پانګوالۍ د یوې بڼې او یا هم د یوه غیرپلان شوي اداري یا کمانډ اقتصاد په توګه کار کوي. ګڼو څېړونکو، سیاسي مبصرینو، او پوهانو د استبدادي سوسیالیستي او ډیموکراټیک سوسیالیستي دولتونو ترمنځ توپیر کړی چې لومړی یې د ختیځ بلاک استازیتوب کوي او وروستی یې د لویدیځ بلاک هغو هیوادونو استازیتوب کوي چې په ډیموکراتیک ډول د سوسیالیستي ګوندونو له لوري اداره شوي، لکه د نورو ترڅنګ برېتانیا، فرانسه، سویډن او په ټوله کې لوېدیځ هېوادونه.
اورلګېدنه
۱. ســوځوونکې ورېځې Pyrocumulus Or flammagenitus clouds :
سوسیالیزم
د کلمې ريښه
د انډریو وینسنټ په اند، "د سوسیالېزم د کلمې ريښه له لاتیني کلمې sociare څخه ده، چې د یوځای کولو یا شریکولو معنا لري. په روم کې او بیا د منځنیو پېړیو په قوانینو کې یې اړونده او ډېره تخنیکي اصطلاح societas وه. دا وروستنۍ کلمه ښایي د ملګرۍ او انډیوالۍ معنا ولري او همدا راز ښایي د ازادو خلکو ترمنځ د یوه توافقي قرارداد د لا ډېرې قانوني یا حقوقي نظریې په معنا وي."
د سوسیالېزم لومړي ځل کارونې ادعا د پییر لیروکس له خوا وشوه، چا چې ادعا وکړه چې هغه په ​​​​لومړي ځل په ۱۸۳۲ کال کې د پاریس په یوه ژورنال لي ګلوب (Le Globe) کې دا اصطلاح کارولې ده. لیروکس د هینري دي سینټ سیمون (Henri de Saint-Simon) پیرو و، کوم چې د یوتوپیان سوسیالېزم (utopian socialism) د بنسټګرانو له جملې بلل کېږي. سوسیالېزم د انفرادیت (individualism) له لېبرالې عقیدې یا دکترین سره په تضاد کې دی، کوم چې د فرد پر اخلاقي ارزښت ټینګار کوي او په ورته وخت کې وایي چې خلک داسې عمل کوي یا یې باید وکړي لکه دوی چې له یو بله جلا وي. اصلي یوتوپیان سوسیالیستانو د انفرادیت دا دکترین یا نظریه د صنعتي انقلاب په جریان کې د ټولنیزو اندېښنو په له منځه وړلو کې د پاتې راتلو له امله وغندله، چې بې‌وزلي، ظلم زیاتی او د شتمنۍ پراخه نابرابري پکې شامله وه. دوی خپلې ټولنې ته پر سیالۍ ولاړې ټولنې پرمټ ټولنیز ژوند ته د زیان رسولو په سترګه کتل. دوی سوسیالېزم د سرچینو د مشترک مالکیت پر بنسټ د لیبرال انفرادیت د بدیل په توګه وړاندې کړ. سینټ سیمون د اقتصادي پلان جوړونې، علمي ادارې او د ټولنې په جوړښت کې د علمي پوهې د پلي کولو وړاندیز وکړ. برعکس، رابرټ اوون (Robert Owen) وړاندیز وکړ چې تولید او مالکیت د کوپراتیفونو له لارې تنظیم کړي. سوسیالېزم په فرانسه کې ماري روچ لوئیس ریبوډ (Marie Roch Louis Reybaud) ته هم منسوب شوی، په داسې حال کې چې په انګلستان کې بیا اوون ته منسوب شوی، چې د کوپراتیف غورځنګ له پلرونو بلل کېږي.
اقتصاد
سوسیالیستي اقتصاد له دې فرضیې سرچینه اخلي چې "فرد په انزوا کې ژوند یا کار نه کوي، بلکې د یو بل سره په همکارۍ کې ژوند کوي. پر دې سربېره، هر هغه څه چې خلک یې تولیدوي په یو ډول ټولنیز محصول دی، او هرڅوک چې د کوم څیز په تولید کې ونډه اخلي، په هماغه څیز کې د برخې لرلو حق هم لري. له دې کبله، په مجموع کې ټولنه باید د خپلو ټولو غړو د ګټو لپاره ملکیت یا شتمني په واک کې ولري یا لږ تر لږه کنټرول پرې ولري."