cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د بغداد کلابندي )۱۲۵۸)
بغداد ته د هلاکو خوځښت
هلاکو د حشاشیانو له ماتې وروسته  المستعصم ته یو پیغام ولېږه او د منګوخان له لوري ټاکل شوو شرایطو ته يې د هغه هوکړه وغوښته. المستعصم د خپل مشاور او لومړي وزیر ابن الکامی د نفوذ له امله تر ډېرې اندازې انکار وکړ. تاریخ پوهانو له تسلیمۍ څخه د الکامي انکار ته بېلابېل لاملونه لکه خیانت او بې کفایتي وړاندې کړي دي، او داسې ښکاري چې هغه خليفه ته د یرغل د شدت په اړه درواغ ویلي چې المستعصم ته یې ډاډ ورکړ چې که چېرې د مغولیانو د لښکر له لوري د خلافت پلازمېنه له ګواښ سره مخ شي، اسلامي نړۍ به يې په چټکۍ مرستې ته ور ودانګي.
د ښار کلابندي
عباسي خلافت کولای شو د خپلې پلازمېنې د دفاع لپاره د المستعصم تر مشرۍ لاندې د ۲۰ زرو سپرو سرتېرو په کډون  ۵۰ زره سرتېري را وغواړي، خو دا سرتېري يې په بيړه کې راټول کړل چې لږ تجهیز او تنظیم وو. که څه هم له تخنیکي اړخه خلیفه د دې واک درلود چې د خپل سلطنت د دفاع لپاره د نورو مسلمانو امپراتوریو څخه سرتېري راوغواړي، خو نوموړي یا ناغېړي و کړه یا یې هم د دې توان نه درلود. هغه د پېغور ورکونکی مخالفت له امله د مملوکانو او د سوریې د امیرانو چې له هغوی څخه یې ملاتړ کړی و، وفاداري له لاسه ورکړې وه او د خپل ځان څخه د دفاعي لیکو په چمتو کولو بوخت وو.
مغول پوځ د جنورۍ په ۲۹ نېټه د بغداد کلابندي پیل کړه، د ښار په شاوخوا کې یې یو دېوال جوړ او یوه کنده یې و کیندله. مغولیانو د کلابندۍ د ماشینونو او منجنیق په کارولو سره، هڅه وکړه چې د ښار دېوالونه مات کړي، او د دفاعي برخو یوه مهمه برخه یې د فبرورۍ تر ۵ پورې ونیوله. المستعصم په دې پوه شو چې د هغه ځواکونو د دېوالونو د بېرته نیولو لپاره لږ چانس درلود، نو د هلاکو سره  یې د خبرو اترو د پیل هڅه وکړه خو د خلیفه خبره یې رد کړه. نږدې د بغداد ۳۰۰۰  نامتو وګړو هم له هلاکو سره د خبرو اترو هڅه وکړه خو ووژل شول. پنځه ورځې وروسته، د فبرورۍ په ۱۰، ښار تسلیم شو، مګر مغولان تر ۱۳ پورې ښار ته د ننه نشول او د عام وژنې او ویجاړۍ یوه اونۍ یې پیل کړه.
ویجاړي
ډېر تاریخي روایات د مغول فاتحانو د ظلمونه په اړه لیکي. د څو لسیزو په اوږدو کې بغداد یو کم نفوسه او ویجاړ شوی ښار و او خپل پخوانی جلال یې یوازې په تدریجي ډول بېرته ترلاسه کړ.
معاصر روایتونه وايي چې مغول پوځیانو جوماتونه، ماڼۍ، کتابتونونه او روغتونونه لوټ او بیا یې ویجاړ کړل. د بغداد  د شپږدېرش عامه کتابتونونو با ارزښته کتابونه یې څيرې کړل، لوټمارانو د هغوی چرمي پوښونه د څپلیو په توګه کارول. لویې ودانۍ چې د نسلونو میراث و، په بشپړه توګه وسوځول شوې. بیت الحکمت (د بغداد لوی کتابتون)، چې بې شمېره ګران تاریخي اسناد او کتابونه په کې و، له طب څخه تر ستورپوهنې پورې، ویجاړ شو. ویل کېږي چې د جلې سيند د وژل شویو ساینس پوهانو او فیلسوفانو په وینو سور شوی و. د دجلې په سیند کې کتابونه وغورځول شول ان دا چې اوبه یې له د رنګه له امله تورې شوې. دا د کتابونو د ویجاړولو هغه کیسې دي چې د ۱۴ پېړۍ څخه سرچینه اخلي. اوسېدونکو د تېښتې هڅه وکړه، خو د مغول سرتېرو له لوري یې مخه ونیول شوه چې زیات شمېر یې ووژل، هېڅوک حتی ماشومان یې نه بښل. مارتین سیکر لیکي چې ممکن نږدې ۹۰۰۰۰ خلک مړه شوي وي. نور اټکلونه ډېر لوړ دي، خو ښایي مبالغه هم پکې وشوې وي.
خليفه المستعصم ونيول شو او مجبو شو چې د خپل رعیت وژل او د خزانې لوټول وویني. د ډېرو روایتونو له مخې خلیفه تر پښو لاندې کولو کې وژل شو. مغولیانو خلیفه په غالۍ کې ونغښت او هغه یې تر آسونو لاندې کړ، ځکه دوی باور درلود چې که شاهي وینه په ځمکه ولګي نو ځورېږي. د المستعصم له یوه زوی پرته ټول یې ووژل شول او یوازینی ژوندی پاتې زوی یې مغولستان ته ولېږدول شو، مغولي تاریخ لیکونکي وايي چې هغه هلته واده وکړ او د اولادونو صاحب شو، خو وروسته یې په اسلام کې هېڅ رول ونه لوبوو (د عباسي لړۍ پای وګورئ).
هلاکو مجبور شو د وېجاړ ښار د بد بوی له امله خپل کمپ د ښار د باد په لور ولېږدوي.
تاریخ پوه ډیوید مورګان له وصاف څخه چې وېجاړتیا یې تشرېح کړې، نقل کړي دي: "دوی لکه وږي بازان چې د کوترو په یوه ډله برید کوي، یا د قهرجن لیوانو په څېر چې په مېږو برید کوي، د سستو ترسېریو او بې شرمه مخونو سره په ښار کې تېرېدل وژنې یې کولې او وحشت یې خپراوه ... له سرو زرو جوړ او په ګاڼو پوښل شوي تختونه او تکیې په چاقو ټوټې شول او څیرې څيرې شول. هغه کسان چې د ستر حرم د پردو تر شا پټ شوي وو ... په سړکونو او کوڅو کې یې راکش کړل، هر یو یې لوبې په سامان بدل شو ... او وګړي د یرغلګرو په لاس مړه شول.
یو شمېر عصري تاریخ پوهان د مغولیانو پروړاندې د مینځنۍ پېړۍ په سرچینو باندې یو څه شک څرګند کړی دی. د بېلګې په توګه جورج لین (SOAS) شک لري چې لوی کتابتون د له منځه وړل شوی وي ځکه چې د مغوليانو د قوماندې پوه غړو لکه نصیرالدین طوسي به اجازه نه ورکوله او دا چې د مړینې لوی لامل ناروغي وه. لومړنۍ سرچینو کې راغلي دي چې طوسي په زرګونو ټوکه کتانوبه ټول کړل او په مارغه کې یې په ودانۍ کې کېښودل.
د کرنې د زوال لاملونه
یو شمېر تاریخ پوهان په دې باور دي چې د مغولیانو یرغل د اوبولګولو د زېربناوو چې بین النهرین یې د څو زرو کلونو لپاره ساتلی و، ډېره برخه ورانه کړه. کانالونه د پوځي تکتیک په توګه پرې شول او هېڅکله بیاجوړ نشول. دومره خلک مړه شول یا وتښتېدل چې نه کارګران او نه هم بنسټونه د کانال د سیستم د ساتلو لپاره بس وو. سیستم خراب شو یا له خړو او خټو څخه ډک شو. دا تیوري  د تاریخ پوه سواتوپلوک سوچک له خو (نه د لومړي ځل لپاره) په ۲۰۰۰ کال کې هغه په کتاب کې چې د داخلي آسیا تاریخ یا A History of Inner Asia کې وړاندې او پراخه شوه.
نور تاریخ پوهان د کرنې د زوال اصلي لامل د خاورې مالګین حالت بولي.
پایلې
هلاکو ۳۰۰۰ مغول سرتېري د بغداد د بیا جوړولو لپاره پرېښودل. وروسته له هغه چې ګوکان بېرته د یوان کورنۍ ته راستون شو ترڅو د سونګ په کورنۍ باندې د کابلای له فتحې سره مرسته وکړي، عطا ملک جویني وروسته د بغداد، کوز بین النهرین او خوزستان د والي په توګه وټاکل شو. د هلاکو نسطوری مذهبه عیسوی مېرمن دوکوز خاتون په بریالیتوب سره منځګړيتوب وکړ ترڅو د بغداد د عیسوی اوسېدونکو ژوند وژغوري. هلاکو د نسطوري کاتولیکوس مارمکیکا ته شاهي ماڼۍ وړاندیز کړه او امر یې وکړ چې هغې ته د لویه کلیسا جوړه شي.
په لومړي سر کې د بغداد سقوط ټولې اسلامي نړۍ ته یو ټکان و؛ خو وروسته ښار د ډېرو کلونو د مطلقې ویجاړتیا څخه په یو اقتصادي مرکز بدل شو چې هلته نړیوالې سوداګرۍ، د سکې ضرب او مذهبي چارو د الخانانو په دوران کې وده وکړه. له هغه وروسته د مغولیانو مشر داروغاچي په ښار کې ځای پر ځای شو.
بر دير ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" بر دیر ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۵۷۵،۸۵۸ وو.
د ډونالډ ټرمپ ولسمشري
د متحده ایالاتو د ۴۵ م ولسمشر په توګه د ډونالډ ټرمپ ولسمشریزه دوره د ۲۰۱۷ ز کال د جنوري په ۲۰ مه نېټه د هغه په لوړې کولو سره پیل او د ۲۰۲۱ ز کال د جنوري په ۲۰ مه نېټه پای ته ورسېده. جمهوري غوښتونکی ټرمپ چې په اصل کې د نیویارک ښار دی، د خپلې دیموکراتیکې نوماندې هیلري کلنټون پر وړاندې د ۲۰۱۶ ز کال د ولسمشریزو ټاکنو په الکټرال کالج کې له بریا ترلاسه کولو وروسته ولسمشرۍ ته ورسېد، په هغو ټاکنو کې چې نوموړي د عامو رایو اکثریت نه و ترلاسه کړی. ټرمپ د خپلو ټاکنیزو سیالیو او ولسمشرۍ پر مهال بې مخینې ناسمې او ګمراه کوونکې څرګندونې وکړې. د هغه ولسمشري له یوې دورې واکمنۍ وروسته د ۲۰۲۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې دیموکرات جوبایډن ته له ماتې خوړولو وروسته پای ته ورسېده. دا د هربرت هوور د ولسمشرۍ له مهال وروسته لومړنۍ ولسمشري وه چې ولسمشر و نه شو کولای، بیاځلي بریا خپله کړي او ګوند یې د کانګرس په دواړو جرګو کې خپل اکثریت له لاسه ورکوي.
د ارزانه پاملرنې قانون د لغوه کولو (Affordable Care Act) په برخه کې د ټرمپ هڅې پاتې راغلې، خو فردي فرمان یې لغو کړ او د ACA څخه د مخنیوي په برخه کې یو لړ ګامونه پورته کړل. ټرمپ د Medicare او Medicaid په ګډون د هوساینې د لویو پروګرامونو په برخه کې په پام وړ ډول د لګښتونو د راکمولو په هڅه کې و. هغه د پرانیستې فضا لوی امریکايي قانون (Great American Outdoors Act) لاسلیک کړ، د چاپېریال اړوند ګڼ شمېر مقرارات یې بدل او د اقلیمي بدلونونو اړوند پاریس هوکړې څخه ووت. هغه د لومړي ګام قانون (First Step Act) له مخې، د جنايي عدالت اصلاحات لاسلیک کړل او په بریالي ډول یې نیل ګورسوش، برت کاوانا او امی کونی بارت په ستره محکمه کې وګومارل. د اقتصادي سیاست په برخه کې هغه تر یوه بریده ډاډ-فرانک (Dodd–Frank Act) قانون لغو کړ او د ۲۰۱۷ ز کال د مالیاتو د کمولو او د دندو قانون (Tax Cuts and Jobs Act of 2017) یې لاسلیک کړ. هغه یو شمېر تعرفې وټاکلې او په چین، کاناډا، مکسیکو او اروپايي اتحادیې یو شمېر متقابلې تعرفې ولګولې. هغه د ټرانس پاسفیک همکاریو له خبرو اترو پر شاه شو او د نفتا (NAFTA) ځای ناستې USMCA هوکړه یې لاسلیک کړه. د ټرمپ د واکمنۍ پر مهال د مالیاتو د راکمولو او لګښتونو د زیاتېدلو له امله د فدرال بودیجې کسر لوړ شو.
هغه د متحده ایالاتو او مکسیکو په پوله کې د نیول شویو کډوالو په اړه د کورنیو د جلا کولو اړوند له بحثونو ډک سیاست پلی کړ. په پوله باندې د دیوال جوړولو لپاره د فدرال مالي اړتیاوو برابرولو لپاره د ټرمپ غوښتنه د امریکا په تاریخ کې د اوږد مهاله دولتي رخصتۍ لامل وګرځېده. هغه په ۲۰۲۰ ز کال کې د قانون پلي کوونکی فدرال ځواک له نژادي ناآرامیو سره د غبرګون ښوولو په موخه وګوماره. د «لومړۍ امریکا» تر شعار لاندې د ټرمپ بهرنۍ پالیسي، د هغه د یو اړخیزو ګامونو او دودیزو متحدینو ته په نه پام مشخصه شوه. د هغه ادارې په سعودي عربستان باندې په ډېره زیاته کچه د وسلو د پېرلو معامله ترسره کړه، له ګڼ شمېر مسلمان اکثریت لرونکو هېوادونو څخه یې متحده ایالاتو ته په ورتګ بندیز ولګاوه، اورشلیم (بیت المقدس) یې د اسرائیلو د پلازمینې په توګه په رسمیت وپېژند او د اسرائیلو او ګڼ شمېر عربي هېوادونو ترمنځ یې د اړیکو د عادي کولو اړوند د ابراهیمي هوکړو منځګړیتوب وکړ. د هغه ادارې د سوریې له شمال څخه امریکايي ځواکونه واېستل او اجازه یې ورکړه، ترکیه دغه سیمه اشغال کړی. همدارنګه یې په ۲۰۲۱ ز کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو اړوند له طالبانو سره یوه مشروطه هوکړه وکړه. ټرمپ د شمالي کوریا له رهبر کیم جونګ اون سره درې ځله ولیدل. ټرمپ امریکا د ایران د اټومي پروګرام له هوکړې واېسته او وروسته یې د جنرال قاسم سلیماني د وژنې په امر ورکولو سره په فارس خلیج کې اندېښنې لا پسې زیاتې کړې.
د ځانګړي څېړونکي رابرټ مولر څېړنې (۲۰۱۷-۲۰۱۹ ز کال) ښيي چې روسیې د ټرمپ له نوماندۍ څخه د ملاتړ په موخه مداخله کړې، په داسې حال کې چې موجود شواهد «دا نه څرګندوي چې د ټرمپ د کمپاین غړو د روسیې له دولت سره په دې توطئه کې لاس لرلی وي او یا یې همکاري کړې وي»، د دغو څېړنو پر مهال عدالت ته د لاسرسي پر وړاندې یو شمېر خنډونه هم رامنځته شوي دي.
ټرمپ هڅه وکړه چې، پر اوکراین فشار راوړي، څو د هغه د سیاسي سیال جوبایډن په اړه د څېړنو د پیل اعلان وکړي، د استازو د جرګې له خوا د هغه لومړۍ استیضاح د ۲۰۱۹ ز کال د ډسمبر په ۱۸ مه پیل شوه، خو سنا د ۲۰۲۰ ز کال د فبروري په ۵ مه هغه ته برائت ورکړ.
د ۲۰۲۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د بایډن پر وړاندې له ماتې خوړلو وروسته، ،ټرمپ له تسلیمۍ انکار وکړ او په ټاکنو کې یې د پراخو درغلیو ناسم تورونه ولګول. د ۲۰۲۱ ز کال د جنوري په ۶ مه نېټه په The Ellipse پارک کې د لاریون پر مهال ټرمپ له خپلو ملاتړو وغوښتل چې: «د دوزخ په ډول جګړه وکړي» او د کانګرس ماڼۍ پر لوري لاړ شي، چېرې چې د الکترال رایو شمېرنه پیل شوې وه، څو د بایډن بریا ته رسمیت ورکړي. د ،ټرمپ د ملاتړو یوې ډلې په کانګرس ماڼۍ برید وکړ چې له امله یې د رایو شمېرنه وځنډول شوه او د دې لامل وګرځېدل چې مرستیال ولسمشر مایک پنس او د کانګرس غړي له ودانۍ واېستل شي. د جنوري په ۱۳ مه نېټه د استازو جرګې د بغاوت د هڅولو له امله په بې مخینې ډول د دویم ځل لپاره د ،ټرمپ د استیضاح لپاره رایه ورکړه، خو د فبروري په ۱۳ مه سنا جرګې یوځل بیا هغه تبرئه کړ، په داسې حال کې چې هغه وړاندې له دې د ولسمشرۍ دفتر پرېښی و. ټرمپ له تاریخي پلوه لږ محبوبیت درلود او پوهان او تاریخ لیکونکي، د هغه د ولسمشرۍ دوره د امریکا په تاریخ کې تر ټولو بده یوه دوره بولي.
بهرنۍ چارې
د ټاکنیزو سیالیو پر مهال د بهرني سیاست اړوند د هغه دریځونو په مکرر ډول بدلون موند، له همدې امله دا «ستونزمنه وه چې له ولسمشرۍ وړاندې دې د هغه د سیاسي اجنډا او یا هم د اصلي سیاستونو د ارزښتونو د ټولګې اړوند څوک وپوهېږي». د «لومړۍ امریکا» تر شعار لاندې د ټرمپ ادارې د مستبدو واکمنانو په ښکاره ستایلو او د بشري حقونو د کلیدي معیارونو په ردولو سره له پخوانیو ادارو خپل توپیر څرګند کړ.
له هېواده بهر د امریکا د فعال پوځي پرسونل د راکمولو اړوند ژمنو سره د ټرمپ د ولسمشرۍ تر درېیو کلونو پورې شمېری په اصل کې د اوباما د ولسمشرۍ د پای له مهال سره په بشپړه توګه یو ډول وې.
ټرمپ د پرانیستي آسمان له هوکړې (Open Skies Treaty) ووت، هغه هوکړه چې نږدې درې لسیزې مخینه یې لرله او د پوځي ځواکونو او د هغو د فعالیتونو روڼتیا یې دودوله.
افغانستان
د ټرمپ د ولسمشرۍ پر مهال په افغانستان کې د امریکايي سرتېرو شمېر په پام وړ ډول راکم شو. د ټرمپ د ولسمشریزې دورې په پای کې په افغانستان کې د امریکايي سرتېرو کچه په ۲۰۰۱ زکال کې د جګړې له لومړیو ورځو څخه وروسته تر ټولو ټیټې کچې ته ورسېده. د ټرمپ په دوره د اوباما د دورې په پرتله د بې پیلوټه الوتکو د بریدونو د پراخوالي او په افغانستان کې د هوايي بریدونو په ترڅ کې د ګڼ شمېرغیرنظامي تلفاتو شاهده وه.
د ۲۰۲۰ ز کال د فبروري په ۲۰ مه نېټه د ټرمپ ادارې له طالبانو سره هغه هوکړه لاسلیک کړه چې د طالبانو له خوا د منلو په حالت کې به د ۲۰۲۱ ز کال تر مۍ میاشتې پورې د متحده ایالتونو ځواکونه له افغانستان څخه وتلي وای (د ټرمپ ځای ناستي جوبایډن وروسته دغه مهال د ۲۰۲۱ ز کال تر سپټمبر پورې وغځاوه). د دغې هوکړې د یوې برخې په توګه متحده ایالاتو هوکړه وکړه، چې د افغان دولت په بند کې ۵۰۰۰ طالب جنګیالي به خوشي کوي، ګڼ شمېر دغو پخوانيو بندیانو په ۲۰۲۱ کال کې د افغان دولت پر وړاندې د طالبانو په بریدونو کې بیاځلي برخه واخیسته.
په ۲۰۲۰ ز کال کې په افغانستان کې د متحده ایالاتو د ځواکونو تلفات د ټولې جګړې له هر مهال څخه ټیټې کچې ته راښکته شول. په داسې حال کې چې په عراق کې د ټرمپ د ولسمشرۍ پر مهال د اوباما د دویمې دورې په پرتله تلفات په پام وړ ډول زیات شول.
سمبوليزم
سمبولیزم یو له ادبي او هنري مکتبونو څخه دی. دا ښوونځی د نولسمې پیړۍ په پای کې تاسیس شو. چارلس بوډیلایر د دې لارې مخکښ شو. د هغو کسانو په منځ کې چې د بوډیلایر څخه الهام اخیستی و او په خپلو کارونو سره یې د سمبولیزم د راڅرګندېدو لپاره زمینه برابره کړه ، پاول ویرلین ، آرتور ریمبوډ او سټیفن مالرمي خورا مشهور دي. دا باید په یاد ولرئ چې هر یو یې یو ځانګړی سټایل درلود.
پېژندنه
سمبولیزم یو مفکوره یا فلسفه ده مخکې له دې چې ښوونځي وګڼل شي. د تمدن له رامنځته کېدو او د شعر له پیل راهیسې، انسانانو هڅه کړې چې خپلې خبرې د سمبولونو او نښو په بڼه بیان کړي او د لرې پرتو شیانو د لیدلو په پرتله د ژورو مفاهیمو د مجسمې په توګه وښيي. لکه څنګه چې پخوانیو مصریانو د اوسیرس ګل د مرګ سمبول ګڼلی و، هنديانو د کمل ګل د خدای د تاج سمبول بللی و، بابلیانو مار د ابدیت سمبول او لمر د فضل او ژوند سمبول ګڼل. په هرصورت، سمبولیزم هم د فکر یو ښوونځی دی. د نولسمې پیړۍ په پای کې، فرانسوي شاعرانو چې د ریښتیني لیکوالانو له وچې ژبې څخه ستړي شوي وو د سمبولیزم ښوونځی تاسیس کړ. دوی باور درلود: د هنر کار باید د امکان تر حده د مفکورو مستقیم بیان څخه ډډه وکړي او په سمبولونو او نښو کې پناه واخلي. سمبولونه او نښې لوستونکی هڅوي چې د کار رازونه ومومي او هغه د زده کونکي له مولډ څخه وباسي چې خبرې اوري.
ادبي سمبولیزم
دا ښوونځی د نولسمې پیړۍ په پای کې تاسیس شو. د دې ښوونځي بنسټ ایښودونکی چارلس بوډیلایر و. د هغو کسانو په منځ کې چې د بوډیلایر څخه الهام اخیستی و او په خپلو کارونو سره یې د سمبولیزم د راڅرګندېدو لپاره زمینه برابره کړه ، پاول ویرلین ، آرتور ریمبوډ او سټیفن مالرمي خورا مشهور دي. دا باید په یاد ولرئ چې هر یو یې یو ځانګړی سټایل درلود.
د لیکوالانو په منځ کې ، جوزف کانراډ او جیمز جویس په خپلو کارونو کې د سمبولیزم لپاره مشهور دي. د مثال په توګه، جیمز جویس د "د ځوان هنرمند مخ" په کتاب کې یو هلک د شیشې سره انځوروي چې په دوامداره توګه د خپل مور او پالر، د کلیسا سیسټم او د هغه د ښوونځي ښوونکو ته اطاعت کوي. هغه د خپلو عینکو له امله له ماشومانو سره فوټبال نه کوي. خو یوه ورځ په ناڅاپه توګه عینک مات شو او هلک حیران شو چې د سترګو لید یې کمزوری نه دی او پرته له عینکو پرته د خپل شاوخوا نړۍ لیدلی شي. د جویس د اثارو منتقدین عینکې د یوې تړلې او فلټر شوې سترګې سمبول یا د ټولو ړندو باورونو نښه ګڼي چې زموږ د دلیل سترګې پټوي.
تصوف د ریالیزم او بیانیزم د مکتبونو په وړاندې د هنرمندانو د بغاوت څرګندونه وه. صوفیانو د شوپنهاور په بدبینه فلسفه او سیمانټیک ایډیالیسټانو تکیه کوله. د قدرت او عزت په تخت يې د شعر اوږو بار واچاوه. د دې ښوونځي بنسټ ایښودونکی، بوډیلایر باور درلود: "نړۍ د اشارو څخه ډک ځنګل دی." حقیقت د عامو خلکو له سترګو پټ دی او یوازې شاعر د دې اشارو په اسرار پوهیدلی شي. د دې مکتب ځینې شاعران په دې اسرار کې ډوب شوي او ځینې وختونه مبهم او فاسق افکار خپروي. دې جریان په روانه پیړۍ کې په ایران کې د هنري کارونو اغیزه درلوده.
د بوډیلایر سفر او د پاریس د خوب شعر، د آرتور ریمباډ لخوا نسل پرست، د موریس میټرلینک لخوا شهزادګۍ میلین د سمبولیزم د کارونو مثالونه دي.
په نورو علومو کې سمبولیزم
سیګمنډ فرویډ په ارواپوهنه کې سمبولیزم خورا کارولی. فرویډ باور درلود چې ټول هغه خوبونه چې موږ یې ګورو د سمبولیزم سره تعبیر کیدی شي، او د خوبونو د سمبولونو په پیژندلو سره، موږ کولی شو د خلکو ذهنیت درک کړو. په فرویډین ارواپوهنه کې، خوبونه د روح بصری ژبه ده.
هیچکاک په خپل فلم "Bewitched" کې د فرویډ سمبولیزم ستونزه په زړه پورې توګه انځوروي. په دې فلم کې ګیري ګوری پیک د یوه رواني ناروغ رول لوبوي چې فکر کوي قاتل دی، خو په پای کې د هغه ډاکټر د هغه د خوبونو په تعبیرولو سره د هغه وژنه حلوي. په خپلو شپنیو خوبونو کې، ګاري ګري پیک یو سړی ویني چې په بام ولاړ دی چې د موټر څرخ یې نیولی دی. په دې خوب کې، چت د غره سمبول دی او د موټر څرخ د ریوالور سمبول دی.
د Gauguin کارونه په سمبولیک انځورګرۍ کې یادونه کیدی شي. د سمبولیزم انځورګران په دې باور وو چې انځورګر باید یوازې هغه څه ونه کړي چې په خپلو سترګو ویني، بلکې باید په خپل ذهن کې نړۍ جوړه کړي او په پای کې خپل شخصي تاثرات انځور کړي. (له همدې امله، سمبولیست انځورګران د بیان کولو سره خورا نږدې دي).
سمبولیزم اساسا د شاعرانو نړۍ لکه مالرمی او ارتور ریمبود سره پیل شو. په سمبولیک شعرونو کې سمبولونه ډیر احساساتي کیږي او شعر د موسیقۍ او انځور سره یوځای کیږي. له همدې امله، سمبولیستي شاعرانو سمبولیک موسیقۍ ته لاره هواره کړه. په کلاسیک موسیقۍ کې، Debussy د سمبولیزم پلار ګڼل کیږي. دیبوسي موسیقي د هماهنګۍ له زنځیرونو څخه وژغورله او ویې ویل چې د موسیقۍ اوریدونکی باید د یوې ټوټې اوریدلو په وخت کې عکس ته ورسیږي او دا موسیقار دی چې د موسیقۍ د رفتار په لوړولو او ښکته کولو سره د اوریدونکي په ذهن کې دا عکس رامینځته کړي. د Debussy څخه مخکې، رومانتيک موسیقي یوازې د نڅا کولو یا ډراماتيک کیسې ویلو لپاره کارول کیده، مګر Debussy وښودله چې موسیقي پخپله یو انځور کیدی شي.
د سمبولیزم اصول
د فکر له پلوه، سمبولیزم د ایډیالیزم له فلسفې څخه ډیر اغیزمن شوی و، کوم چې د میټافزیک څخه الهام اخیستی و او د 1880 په شاوخوا کې په فرانسه کې بیا وده وکړه، او د شوپنهاور بدمرغۍ هم په سمبولیک شاعرانو کې خورا لوی نفوذ درلود.
د سمبولیسټانو د اصولو لنډیز په لاندې ډول دی:
چارلس بوډلیر ، موریس میټرلینک ، الډینګټن ، لارنس ، الډوس هکسلي ، آرتور ریمباډ د دې ښوونځي د مشرانو څخه دي.
حوالې
وېشنيزه:هنر تاريخ وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د پیسو نړیوال صندق
د پیسو نړیوال صندق International Monetary Fund یا IMF یو نړیوال سازمان دي چې په ۱۹۴۵ میلادي کال یې بنسټ په امریکې کې کیښودل شو چې اوس 189 غړي لري. ددې صندق موخې په مختلفو جهتونو کې شتون لري یعنې د نړیوالې پولي همکارۍ پیاوړتیا، مالي ثبات ساتنه، نړیواله سوداگري اسانول، کار او اشتغال کچه لوړول، باثباته اقتصادي پرمختگ رامنځ ته کول او د نړۍ په سطح د غربت کچه راټیټول.
د صندق دندې
د دولتونو اقتصادي، مالي او پولي سیاستونو جوړونه او ارزونه ، د تسهیلاتو ( پور ) ورکړه. کله چې د تادیاتو بیلانس توازن موجود نه وي، د غړي هیواد د اړتیا او غوښتنې په اساس لازم تسهیلاتو ( پور ) ورکول کیږي خو شرایط لري. متقاضي هیواد باید د صندق غوښتنې او شرایط ومني او کړنې د صندق د شرایطو په اساس عیارې کړي او ددې ترڅنگ دریېمه دنده یې تخنیکي او فني مرستې او روزنیز پروگرامونه د دولتونو مرکزي بانکونو او اړونده ادارو ته دي. ددې په خواکې، ځینې نورې اهمې دندې هم پرمخ وړي. د مالي او پولي ثبات او پرمختگ لپاره لازمې مشورې او توصې کول، له اړونده چارو څارنه کول، د اړونده مقرراتو او بانکي ساختارونو بیا کتنه او سمون، د ارزي عملیاتو سمبالښت او د تادیاتو د سیستمونو سمون او پرمختگ او هم په مالي نظام کې د سیستمونو ملاتړ او داسې توصې وړاندې کول ترڅو مالیاتي او گمرکي امور، بودجه جوړونه، د مخارجو مدیریت او د کورنیو او بهرنیو قرضو سمبالښت او په ټوله کې د اقتصادي او مالې قوانینو او طرحو سمون او ترتیب د پیسو د نړیوال صندق بنسټیزې دندې او موخې دي. ددې چارو پر مخ بیولو کې، د پیسو نړیوال صندق د دولتونو په چارو کې لاسوهنه کوي او د واکمنۍ د نقض سبب گرځي. د بیلگې په توگه، دا صندق د پیسو د تبادلې رژیمونه ټاکي. د اساس نامې پر بنسټ یې، Floating Regime  منلی دی چي د بازار د قووتونو له لوري ټاکل کیږي او غړو هیوادونو دا ورسره منلي دي که کوم تغیر په کې راوړي د صندق خوښه او سلا به مني او هم د پولي سیاستونو په ابزارو کې گوتې وهي یعنې که معین مبلغ ډالر لیلامیږي ترڅو د ملي پیسو ارزښت وساتل شي، د پیسو مبلغ چې باید لیلام شي، د صندق له خوا ټاکل کیږي.
شرایط او توصې
د پیسو د نړیوال صندق شرایط او توصې په مختلفو برخو سرخي لکه دولتونه باید مصارف کم کړي او په عام المنفع پروژو ډېره پانگونه ونه کړي، د لیبرال سوداگرۍ اصول او پرنسیپ باید ومنل شي، بهرنۍ مستقیمې پانگې اچونې ته لاره پرانستل شي، د قیموتونو کنټرول له منځه ولاړ شي او د حکومت له لوري سبسایډي موجوده نه وي، دولتي تصدۍ باید خصوصي شي او ښه حکومتوالي رامنځ ته شي او د فساد پر وړاندې مبارزه وشي او دې ته ورته نور شرایط لري چې غړي دولتونه او د مرستو متقاضي هیوادونه اړ دي چې دا شرایط و مني. د پیسو نړیوال صندق د غړو هیوادونو په سهم روان دی. د یو دولت چې څومره سهم وي په هماغه اندازه یې رایه وي. د امریکا متحده ایالات ډېر سهم لري ځکه خو یې تصامیم هم منل کیږي خو له اروپايي ټولنې سره داسې یو غیر رسمي تفاهم شته چې د صندق مشري اروپا وکړي او د نړیوال بانک مشر امریکايي واوسي.
بونير ولسوالۍ
بونير ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۵۰۶،۰۴۸ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
زغوپرواژی
زغوپرواژی (په انگرېزي: Pesticide) يو ډول کيميايي مرکبونه دي چې د بوټو د ساتنې او د زغوپرونو د وژلو په موخه کارېږي. زغوپرواژي د زهرجنتوب او کارېدنې له مخې په بېلابېلو ډلو وېشل شوي چې يو څو يې په دې ډول دي.
آفت وژونکي هغه توکي دي چې د آفتونو د کنټرول لپاره کارول کېږي. په دې کې واښه وژونکي، حشره وژونکي، چنجي وژونکي، حلزون وژونکي، کب وژونکي، الوت-وژونکي، موږک وژونکي، باکټریا وژونکي، حشرات وژونکي، حشرات شړونکي، څاروي شړونکي، مایکروب وژونکي، فنجي وژونکي، او مار-کب وژونکي ګډون لري. له دې ډلې تر ټولو عام واښه وژونکي دي چې د ټولو آفت وژونکو نږدې ۸۰٪ کارونه جوړوي. زیاتره آفت وژونکي د نباتاتو د خوندیتوب په توګه کار کوي (چې د حاصلاتو د ساتنې د محصولاتو په نوم هم یادېږي)، چې په عمومي بڼه د زیان رسوونکو وښو ، فنجي یا حشراتو څخه نباتات ساتي. د بېلګې په توګه، د الترناریا سولاني فنجی د ابو زیان رسوونکو وښو د سالوینیا د له منځه وړلو لپاره کارول کېږي.
په عمومي بڼه، آفت وژونکي کیمیاوي (لکه کاربامیټ) یا بیولوژیکي توکي (لکه ویروس، باکتریا، یا فنجي) دی چې د آفتونو مخه نیسي، هغوی غیر فعالوي، وژني، یا د ودې مخه نیسي. تر بحث لاندې آفتونه کیدای شي حشرات، د نباتاتي امراض، زیان رسونکي واښه، حلزون، مرغان، تی لرونکي څاروي، کبان، چنجي (ګردي چنجې) او هغه میکروبونه ګډون ولري چې ملکیتونه ویجاړوي، د ځورنې لامل کېږي، یا ناروغۍ خپروي، یا د ناروغیو وژونکي دي. د دې ګټو ترڅنګ، آفت وژونکي زیانونه هم لري، لکه د انسانانو او نورو نوعو کېدای زهرجن توکي خپاره کړي.
تعریف
هر ډول ماده یا د موادو مخلوط دی چې د هر ډول آفتونو، لکه د انسان یا څارویو د ناروغیو لېږدوونکي، د نباتاتو یا څارویو نامطلوب ډولونه، چې د تولید، پروسس، ذخیره کولو، ټرانسپورټ، یا د خوارکي توکو، کرنیزو توکو، د لرګیو یا د لرګیو د محصولاتو یا د څارویو د وښو د بازارموندنې په اوږدو کې د مخنیوي، ویجاړولو یا کنټرول په موخه وي، یا هغه مواد چې څارویو ته د حشراتو، تارکښو، یا د دوی په بدن کې د نورو آفتونو د کنټرول لپاره کارول کېږي. په دې اصطلاح کې هغه مواد شامل دي چې د نبات د ودې تنظیم کونکي، پاڼې تویوونکي، وچوونکي، یا د میوو د کمولو یا د میوو د وخت څخه مخکې د توېدو د مخنیوي لپاره د عامل په توګه کارول کېږي. همدارنګه د هغه مواد دی چې له درمن څخه مخکې یا وروسته په حاصلاتو کې کارول کېږي ترڅو د ساتلو او لېږد په وخت کې د خرابیدو څخه ساتنه وکړي.
آفت وژونکي د نظر وړ یو ارګانیزم (د بیلګې په توګه، بوټي وژونکي، حشره وژونکي، فنجې وژونکي، موږک وژونکي، او سپږې وژونکي - جدول وګورئ)، کیمیاوي جوړښت (د بېلګې په توګه، عضوي، غیر عضوي، مصنوعي، یا بیولوژیکي (بیولوژیکي وژونکي) که څه هم تفاوت کله ناکله لږ وي، او فزیکي حالت (د بېلګې په توګه ګازي (ضد عفوني)) بر بنسټ طبقه بندي کېدای شي. په بیولوژیکي وژونکو کې مایکروبي آفت وژونکي او بیوشیمي آفت وژونکي ګډون لري. د نباتاتو څخه ترلاسه شوي آفت وژونکي، یا "بوتانیکي" په چټکۍ سره د پرمختګ په حال کې دي. په دې کې پرېتراید (pyrethroids)، روتېناید(rotenoids)، نېکتوناید(nicotinoids)، او څلورمه ډله چې په کې سټرېکنین (strychnine) او سکیلیروساید (scilliroside) شامل دي.
زیاتره آفت وژونکي په کیمیاوي کورنیو وېشل کېږي. د حشراتو وژونکو مشهورې کورنۍ ارګانوکلورین، ارګانوفاسفېت او کاربامېت دي. ارګانوکلورین هایدرو کاربنونه (د بېلګې په توګه، DDT) کېدای شي په ډیکلوروډیفینیل ایتانونو، سایکلوډین مرکبونو، او نورو اړوندو مرکبونو تجزیه شي. دوی د عصبي فایبر د سوډیم / پوتاشیم توازن په ګډوډولو سره کار کوي او اعصاب اړباسي چې په دوامداره توګه لېږد ترسره کړي. د دوی زهر ډېر توپیر لري، خو خپل د دوام او بیولوژیکي ژوند پرواندې د زیات پاتې کېدو له امله له کارونې وتلي. د ارګانوفاسفېت او کاربامېت ځای په پراخه کچه ارګانوکلورین نیولی. دواړه د اسیتایلکلولینسټریس انزایم د مخنیوي له لارې کار کوي، چې اسیتایلکولین ته اجازه ورکوي چې په لایتناهي توګه د اعصابو نبض ولېږدوي چې د بېلابېلو نښو لکه ضعف یا فلج لامل کېږي. ارګانوفاسفېت د فقراتو د ستون لپاره خورا زهرجن دي او په ځینو مواردو کې د هغه پر ځای د لږ زهرجن کاربامات کارول کېږي. تایوکاربامېت او دیتایوکاربامېت د کاربامېت فرعې برخې دي. د وښو وژونکو په مشهورو کورنیو کې فینوکسي او بینزویک اسید واښه وژونکي (د بېلګې په توګه، 2,4-D )، تریازین (د بېلګې په توګه، اترازین)، یوریا (د بېلګې په توګه، ډیورون)، او کلورواسیتانیلایډ (د بېلګې په توګه، الکلور) ګډون لري. د فینوکسي مرکبات د چمن پر ځای د پراخو پاڼو زیان رسوونکو واښه په انتخابي ډول له منځه وړي. فینوکسي او بینزویک اسید د نبات د هورمونونو په وده کې یو ډول کار کوي، او د حجرو له نورمال وېش پرته، حجرو ته وده ورکوي، چې د نبات د غذايي موادو لېږدونکی سیسټم ماتوي. تریازین په فوتوسنتیز سیستم کې لاس وهنه کوي. زیاتره عام آفت وژونکي په دې کورنیو کې، لکه ګلافاسفېت، ګډون نه لري.
آفت وژونکي د د بیولوژیکي میکانیزم د دندې یا د کارولو د تګلارې پر بنسټ ډلبندي کېدای شي. زیاتره آفت وژونکي د آفتونو د مسمومیت له لارې کار کوي. سیسټمیک آفت وژونکي د نبات له لوري له جذب وروسته د نبات دننه حرکت کوي. په حشره وژونکو او زیاتره فنجي وژونکو کې دا حرکت معمولا پورته (د زایلم له لارې) او بهر ته وي. په پایله کې غوره موثریت را منځ ته کېږي. سیسټمیک حشره وژونکي، چې په ګلونو کې غوټۍ او شیره زهري کوي، کېدای شي مچۍ او نور اړین غوټۍ غوړوونکي له منځه یوسي.
آرپوهه
زغوپر په پښتو ژبه آفت ته وايي په انگرېزي کې ورته Pest وييل کېږي. زغوپرواژی د دوه پښتو لغتونو يو تړنگنوم دی چې زغوپر د آفت په مانا او واژی د وژلو د فعل وروستاړی دی چې مانا يې آفتوژونکی دی.
ډلبندۍ
د بېلابېلو زغوپرونو د وژلو لپاره بېلابېل زغوپرواژي جوړ شوي چې د ځينو ډلبندۍ يې په دې توگه دي.
جوړښت
زغوپرواژي په بېلابېلو بڼو جوړېږي. خو عامې بڼې يې په لاندې توگه دي:
په شمالي اتلانتیک کې د غلامانو سوداګري
په اتلانتیک سمندر کې د غلامانو سوداګري، د اتلانتیک سمندر تر منځ د غلامانو سوداګري یا د اروپا-امریکا تر منځ د غلامانو سوداګري چې تر ډېره د غلامانو د سوداګرو له‌خوا د امریکا قاري ته د بېلابېلو افریقايي غلامانو لېږد رالېږد په‌کې شامل و. د غلامانو سوداګرۍ په منظم ډول د مثلثي سوداګرۍ او د منځني مسیر له لارې څخه کار اخیست او له ۱۶مې څخه تر ۱۹مې پېړۍ پورې موجوده وه. ډېری هغه کسان چې غلام شوي وو او د اتلانتیک سمندر د غلامانو د سوداګرۍ له لارې لېږدول کېدل د مرکزي او لويديځي افریقا اوسېدونکي و چې تر ډېره د لویديځې افریقا د اوسېدونکو له‌خوا د غلامانو پر سوداګرو پلورل شوي و، حال دا چې ځينې نور یې په مستقیم ډول د اروپايانو په ساحلي بریدونو کې چې د افریقا د ساحلونو په کلاګانو کې اسیر/بندي شوي وو د غلامانو د سوداګرو له‌خوا ونیول شول او وروسته يې امریکا قارې ته راوړل. د پرتګالیانو او د غلامانو د اروپايي سوداګرو پرته نورو په عمومي ډول په دغه بریدونو کې ګډون نه کاوه، ځکه د غلامانو د سوداګرۍ په دوره کې د افريقا د صحرا په سویل (سب-صحرا) کې اروپايانو ته د ژوند کولو هيله له یو کال څخه لږ وه (د ملاریا له پراختیا څخه د مخنیوي په موخه کوانین/ Quinine ته تر لاس‌رسي مخکې و). د کارابین او استعماري سویلي اتلانتیک اقتصادونه تر ډېره د نیشکر پر تولیداتو او د ګڼو نورو شیانو پر کاري ځواک ولاړ وو. دا چاره د لویديځي اروپا د هغو هېوادونو تر منځ ډېره اړينه وه چې د ۱۷مې پېړۍ په وروستیو او اتلسمه پېړۍ کې يې د سیندونو هاخوا امپراتورۍ پر رامنځته کولو له یو بل سره سیالي کوله.
په ۱۶مه پېړۍ کې پرتګالیان لومړني کسان و چې د لویدیځې افریقا له غلام‌لرونکو څخه يې غلامان واخیستل او له اتلانتیک سمندر څخه يې تېر کړل. هغوی په ۱۵۲۶ کال کې تر اتلانتیک هاخوا برازیل ته د غلامانو سفر بشپړ کړ او نور اروپایان هم ډېر زر په هغوی پسې لاړل. د بېړيو څښتنانو به غلامانو ته د هغې کارګو/بار په سترګه کتل چې باید زر تر زره په تر ټولو لږ لګښت سره د امریکا قاري ته ولېږدول شي، تر څو هلته د قهوې، تنباکو، کاکاوو، بورې او پنبې په راټولولو، د سپينو او سرو زرو په معدنونو، د وريجو په کروندو، په ساختماني صنعت، د بېړیو لپاره د لرګیو په پرې کولو، د مهار کاري ځواک او د کورنیو خدمت‌کارانو په توګه کار وکړي. لومړني افریقایان چې انګریزي مستعمراتو ته وتښتول شول، د قراردادي خدمتکارانو په توګه طبقه‌بندي کېدل د هغو قراردادي کاریګرانو سره له ورته حقوقي وضعیت څخه برخمند و چې له ایرلنډ او بریتانیا څخه راتلل.په هر حال غلامي د ۱۷مې پېړۍ په منځنۍ برخه کې د یوې نژادي طبقې په توګه لا ستونزمنه شوې وه، داسې چې افریقاي غلامان او د هغوی بچیان په قانوني ډول د خپلو څښتنانو ملکیت وو، ځکه هغه ماشومان چې له کنیزو/غلامو میندو څخه زېږېدل غلام وو (چې په لاتیني ژبه د partus sequitur ventrem اصطلاح ورته کارول کېده). خلک به د یوې شتمنۍ، توکو، یا کاري واحدونو په توګه په پام کې نیول کېدل او په بازارونو کې به د توکو او نورو خدمتونو په بدل کې پلورل کېدل.
د اتلانتیک سمندر له لارې د غلامانو د سوداګرۍ تر ټولو عمده ملتونه چې د سوداګرۍ د حجم پر بنسټ ترتیب شوي وو، پرتګالیان، بریتانویان، اسپانویان، فرانسویان، هالنډیان او ډنمارکیان وو. د افریقا په ساحلونو کې يې څو سنګرونو رامنځته کړي وو چې هلته يې د افریقا له سیمه‌ییزو مشرانو څخه غلامان اخیستل. دا غلامان به د یو فکتور په واسطه چې په ساحل یا ساحل ته څېرمه رامنځته شوی و اداره کېدل تر څو نوې نړۍ ته د غلامانو لېږد رالېږد اسان کړي. غلامان به د لېږدولو په تمه په کارخونو کې بندي کېدل. اوسني اټکلونه ښيي چې نږدې له ۱۲ څخه تر ۱۲.۸ میلیونه افریقایان د ۴۰۰ کلونو په بهیر کې له اتلانتیک سمندر څخه تېر کړل شوي دي. د سوداګرو له‌خوا اخیستل شوې شمېره د پام‌وړ زیاته وه، ځکه دا لاره د مړينې له لوړې کچې سره مل وه او نږدې له ۱.۲ څخه تر ۲.۴ میلیون کسان د سفر په بهیر او میلیونونه نور نوې نړۍ ته تر رسېدو وروسته د کاربین د خوند څکلو په کمپ کې مړه شول. میلیونونه خلکو د غلامانو د بریدونو، جګړو او ساحل ته د غلامانو پر اروپايي سوداګرو د خرڅلاو لپاره د توکو د لېږدولو پر مهال خپل ژوندونه له لاسه ورکړل. د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې بېلابېلو دولتونو د غلامۍ د سوداګرۍ د بندلو پر وړاندې ګام اوچت کړ، له دې سره د انسان ناقانونه قاچاق لاهم شته و. د ۲۱مې پېړۍ په لومړیو کې څو دولتونو په اتلانتیک سمندر کې د غلامانو د سوداګرۍ لپاره بښنه وغوښته.
د اتلانتیک سفر
په اتلانتیک سمندر کې د غلامانو سوداګري د نوې نړۍ (امریکا) او پخوانۍ نړۍ (افریقا- اسیا) تر منځ د سوداګریزو اړیکو تر رامنځته کېدو وروسته پراختیا ومونده. جذر او مدي جریانونو د پېړیو لپاره په سمندر کې د هغه وخت د شته بېړیو لپاره سفر کول ستونزمن او خطرناک کړي وو. په دې توګه په یادو قارو کې د مېشتو خلکو تر منځ سمندري اړيکې ډېرې لږې وې. که څه هم په ۱۵مه پېړۍ کې د سمندري تېکنالوژۍ په برخه کې د اروپا نوي پرمختګونه د دې لامل شول چې بېړۍ د مد او جذر له جریانونو د مقابلې لپاره لا مجهزې شي او وکولی شي چې له اتلانتیک سمندر څخه تېرې شي؛ پرتګالیانو د سمندري بېړۍ چلوونکو ښوونځي جوړ کړل (که څه هم د دې ښوونځيو د موجودیت یا نه موجودیت د کره‌توب په اړه بېلابېل بحثونه شته دي). د ۱۶۰۰ او ۱۸۰۰ کلونو تر منځ نږدې ۳۰۰۰۰۰ بېړۍ چلوونکو چې د غلامانو په سوداګرۍ کې بوخت وو د افریقا له لویدیځ څخه لیدنه وکړه. له دې کار سره یې له هغو ټولنو سره اړيکې جوړې کړې چې د افریقا په لویديځو ساحلونو کې يې ژوند کاوه او مخکې کله هم له هغوی سره نه وو مخ شوي. تاریخ‌پوه پېیرچانو د سمندري ځواک ناوړه پایلې «بې وسلې کېدل/له منځه تلل» یاد کړل چې د ځينې ټولنو لپاره د انزوا پای او ځینې نورو ټولنو ته د ټولنیزو اړیکو په جوړولو کې د ډېروالي په معنا و.
تاريخ‌پوه جان ټورنټون وايي: «یو شمېر تخنیکي او جغرافیايي لاملونو سره یو ځای شول تر څو اروپایان د اتلانتیک سمندر د کشف او سوداګرۍ په پراختیا کې تر ټولو لېوال کسان کړي.» هغه دا له اروپا څخه بهر د ګټې تر لاسه کولو او د نویو سوداګریزو فرصتونو لپاره یوه انګېزه یاده کړه. پر دې سربېره دا د هغې سوداګریزې شبکې د ځای ناستۍ لپاره تمایل و چې په منځنۍ اسیا کې د مسلمانانو د عثماني خلافت له‌خوا اداره کېده او د اروپايي مسیحیت پر وړاندې یو سیاسي، مذهبي او سوداګریز ګواښ و. په ځانګړي ډول د اروپايي سوداګرو لپاره چې غوښتل يې د سرو زرو سوداګري وکړي چې د افریقا په لویديځ کې پيدا کېدل او همدارنګه یې غوښتل اېنډيز (هند) ته یوه سمندري لار ومومي چې هلته دوی کولی شوی د مدرنو/لوکسو توکو لکه دارو/درملو سوداګري وکړي پرته له دې چې دغه توکي د منځنۍ اسیا له مسلمانو سوداګرو څخه ترلاسه کړي.
شمالي قبرس
ترکي قبرس یاهم شمالي قبرس د قبرس ټاپو په شمالي برخه کې د ترکي تر واک لاندی پرته سیمه ده.
تکاملي بيولوژي
تکاملي بيولوژي، د بيولوژي هغه فرعي څانګه ده چې د تکامل پړاوونه (طبيعي ټاکنه، عام نزول اونوعه توب) څېړي چې پر ځمکه باندې يې د ژوند توپير توليد کړی دی. په اسانه ډول تکاملي بيولوژي پر ځمکه باندې د ژوند د بڼو د تاريخ د څېړنې په توګه هم تعريف شوې ده. تدريجي تکامل د هغې نظريې پر بنسټ ده، چې ټولې نوعې یې سره تړلې دي او د وخت په تېرېدو سره په تدريجي ډول بدلون کوي. په يوه نفوس کې جنيتيکي بدلونونه، په فزيکي ځانګړنو باندې اغېزه کوي. د بېلګې په ډول: د يوه ژوندي جسم فينوټايپ (phenotypes). په فينوټايپونو کې دا بدلونونه به د ځينو ژونديو موجوداتو لپاره يو څه ګټور وي، چې وروسته به د دوی بچیانو ته ولېږدول شي. (Peppered Moth) او نه الوتونکي مرغان د زياتو نسلونو په نوعو کې د تدريجي تکامل ځينې نمونې دي. په ۱۹۳۰ ز لسيزو کې د تدريجي تکامل بيولوژي، د هغه څه په واسطه رامنځته شوه، چې جوليين هکسلي (Julian Huxley) ورته د ادراک يا پوهېدنې عصري ترکیب ووايه. د بيولوژيکي څېړنې د پخوانيو نااړوندو ساحو نه لکه: جنيټيک او ايکولوژي، سيستماتيک او لرغونې ژوند پوهنه. هغه شخص چې د تدريجي تکاملي بيولوژي مطالعه کوي، د تدريجي تکامل بيولوژيپوه ورته وايي. د دې بيولوژي د مطالعه کولو اهميت په اصل کې د نوعو د اصليت او له منځه تلنې تر شا د اصلولو پوهېدنه ده.
د اوسنۍ څېړنې څېړنيزه ساحه د توافق د جنيتيکي مهندسۍ، ماليکولي تدريجي تکامل او د هغو بېلابېلو قوو د رانغاړلو لپاره پراخه شوې ده، چې تدريجي تکامل، لکه: جنسيتي ټاکنه، جينيټيکي تمايل او Biogeography سره مرسته کوي. د دې تر څنګ د نوې تدريجي تکاملي پرمختيايي بيولوژي نوې ساحې ("evo-devo") پلټي چې د جنين وده څرنګه اداره شوې ده. د يوې یو څه پراخې فرضيې تېرېدونکي، چې پرمختيايي بيولوژي د څېړنې له هغو ساحو سره متحد کړي، چې د تدريجي تکامل د لومړنيو فرضيو په واسطه پوښل شوې دي.
متمرکز تدريجي تکامل
متمرکز تدريجي تکامل د هغه مېتود په توګه تعريفېږي، چې اړوند يا په دوره يې ډول اړوند ژوندي موجودات په کې په خپلواک ډول تدريجي تکامل کوي. د تدريجي تکامل دا ډول ورته او مشابه جوړښتونه جوړوي چې ورته دنده، جوړښت او بڼه لري. د بېلګې په ډول: شارک او دولفين دواړه يو ډول ښکاري، مګر په یو بل پورې اړوند نه دي. مرغان، الوتونکي حشرې او شب پرکونه ټول د الوتلو وړتيا لري، مګر يو په بل پورې اړوند نه دي.
ګډ تدريجي تکامل
د دوو نژدې سره تړلو يا ملګرو نوعو اغېزه د ګډ تدريجي تکامل په توګه پېژندل کېږي. کله چې دوه يا زياتې نوعې يو له بل سره په ملګرتيا  تدريجي تکامل وکړي، يوه نوعه په بلې نوعې کې د بدلون توافق کوي. د تدريجي تکامل دا ډول زياتره په هغو نوعو کې واقع کېږي، چې symbiotic اړيکې ولري. د بېلګې په ډول: د وژونکي يا ښکاري او قرباني يا وژل کېدونکي تر منځ (predator-prey) ګډ تدريجي تکامل. دا د ګډ تدريجي تکامل يو تر ټولو عام ډول دی. په دې تکامل کې وژونکی يا ښکاري بايد په تدريجي ډول تکامل وکړي، تر څو زيات اغېزناک ښکاري جوړ شي؛ ځکه چې په قرباني يا وژل کېدونکي باندې يو ټاکنيز فشار دی، چې د نيولو ځواک ته لارښوونه وکړي. په ورته ډول: د القاح کوونکو حشرو، لکه: مچيو او ګل لرونکو نباتاتو، وښوخوړونکو او نباتاتو تر منځ اړيکې هم ځينې عامې بېلګې دي.
توافقي تدريجي تکامل
توافقي تدريجي تکامل د تدريجي تکامل په بدلونونو پورې اړه لري چې په چاپيريال کې د بدلونونو له امله پېښېږي(رامنځته کېږي - واقع کېږي). دا ډول تکامل ژوندي موجودات خپل چاپيريال يا استوګنځايونو ته مناسبوي. دا بدلون د ژوندي پاتې کېدلو موکې او د ژونديو موجوداتو زېږېدنه زياتوي. د بېلګې په ډول: د ډاروين (Darwin) finches په Galapagos ټاپو باندې بېلابېل ډول مښوکې رامنځته کړې، تر څو د اوږد وخت لپاره ژوندی پاتې شي.
ميکانيزم: د تدريجي تکامل بهیر
د تدريجي تکامل ميکانيزم، په اصل کې په ارثي بدلون، جنيتيکي تمايل، د جينونو په بهير يا تېرېدنې، نا څاپي جوړه کېدنې او طبيعي ټاکنې باندې تمرکز کوي.
ارثي بدلون: ارثي بدلون د يوه ژوندي جسم د DNA په لړ کې د جين يا کروموزوم په دننه کې يو بدلون دی. زياتره ارثي بدلونونه ناپېیلي يا شنډ دي. د بېلګې په ډول: دوی کولی شي، نه زيان رسوونکي او نه هم ګټور وي، مګر ځيني وختونه ګټور يا زيان رسونکي هم کېدلی شي.
جنيتيکي تمايل: جنيتيکي تمايل يو بدلېدونکی پړاو دی، چې له يوه نسل نه بل نسل ته د نمونې اخېستنې د تېروتنې د پایلې په توګه رامنځته کېږي. په دې پایلو کې هغه ناڅاپي پېښه چې په طبيعت کې د موکې له مخې رامنځته کېږي، د يوه نفوس په دننه کې allele تکرار ته يا بدلون ورکوي او يا پرې اغېزه کوي.
د جين بهير يا لېږد: د يوه وګړي يا اوسېدونکي له جين نه بل وګړي ته د جنيتيکي توکو لېږد ته Gene flow وايي. په يوه نفوس کې له يوې نوعې نه بلې ته لېږد رامنځته کېږي، چې د فريکوينسي يا تکرار په بدلون کې اغېزه کوي.
طبيعي ټاکنه: د انواعو د ژوندي پاتې کېدو او تولد يا زېږېدنې اندازه له چاپېريال سره د انواعو په توافق پورې اړه لري. دې پړاو ته طبيعي ټاکنه وايي. ځيني نوعې په يوه نفوس کې د مشخصو ځانګړنو په درلودلو سره د نورو په پرتله د ژوندي پاتې کېدو او بيازېږېدنې لوړ تناسب لري او دوی په دې جنيتيکي بڼو باندې خپلو بچیانو ته رسېږي يا تېرېږي.
غلام رحمان جرار
غلام رحمان جرار د ميرزا جان زوى په خټه تره کى او په ١٣٣١ هـ ق کال د ننگرهار  د چپرهار د (( للمى )٩ په کلي کې ، زيږيدلى دى . ابتدائى تعليمات ئي پخپل کور کې پاى ته رسولى او په ١٣٤٦ هـ ق کال د نورى زده کړى دپاره پيښور ته ولاړ چې ځينې متد او له علوم ئي هلته په خصوصى طور ولوستل بيا څه موده وروسته د ننگرهار (( په نجم المدارس )) کې د متعلم په حيث شامل شو او تراتم ضف پورى ئى هلته زده کړه وکړه ( ١ )
دندې
ښاغلى جرار صاحب په ١٣١٥ هـ ل کال کې د فراغت نه لږه موده وروسته د خپلې ځوانې بيدارۍ او تاند احساس له برکته او د خداى بخښلى وزير صاحب محمد گل خان په انتخاب او غوښتنه چې هغه وخت په مزار شريف کې رئيس تنظيمه ؤ ، د رياست په دفتر کې د لومړى کاتب په حيث رسماً مقرر شو چې دغه وخت يې د مياشتې ديرش افغانۍ تنخوا وه. زيات وکم يو کال وروسته له مزار شريف نه کابل ته راتبديل شو او په انجمن ادبى کابل کې د غړى په حيث وټاکل شو ( ٣ ).
لیکوالي او ادبي ژوند
ښاغلى جرار د اقتصاد د مجلى ليکونکى ، د اتحاد مشرقى ( ننگرهار ) ورځپاڼى مرستيال ، د دارالترجمې مرستيال ، د پښتو ټولنې غړى او د هيواد د ورځپاڼى مسئول مدير و ( ٤ ) د هيواد په ورځپاڼه کې د څه باندې درې کاله کارنه وروسته د هغه وخت د لزوم ديد سره سم د کابل راديو ته د مدير په صفت راتبديل شو چې څه کم زيات ١٣ کاله همدلته پاتې شوى او له راډيونه هغه وخت د مالې د وزير مرحوم عبدالملک خان په ځانگړى پيشنهاد ددغه وزارت د تهيې مديريت ته راوستل شو. د وزارت ماليي نه وروسته د ننگرهار کانال په پروژه کې د ساختمان مدير وټاکل شو. دلته د څلور کاله کارنه وروسته د جلال آباد ښاروالۍ ته راغى او همدلته په څلورمه رتبه تقاعدو کړ چې په مجموعى ډول د جرار ټول رسميات ٣٢ کاله احتوا کوى. له تقاعدنه وروسته ، جرار په خپل کور کلي کې اوسيدل غوره کړه ، په ملي او مذهبي اجتماعگانو کې ئي برخه اخسته ، په عيدگاگانو او جامعو مساجدو کې به ئي په وعظ او تبليغ خــــــپلـــــــه وجيبه ادا کوله ، په ولسي جرگو او مرکو کې به کيناسته ، نظر او پريکړې ته ئي اعتبار ورکول کيده او د خپل کلي ولس دپاره ئي هره منډه ترړه کوله ، خو د ١٣٥٧ هـ ل کال د ثور دبد مرغه کودتاڅخه وروسته د ملى منورينو په شان ده هم خپله برخه کړا وونه او خواشينى وگاله. د ١٣٧٥ هـ ل کال د سنبلى ٢٣ – ٢٤ شپې په اتو بجو حق ته ورسيد ، سبا په ډير درناوي او عزت پخپله پلرنۍ او مورنۍ هديره ، د  ملا احمد گل او ملا محمد گل د مزارونو په هديره کې خاوروته وسپارل شو ( ٥ ).
-      دايرو لعل –د پخوانيو  اولسي شاعرانو د سندرو مجموعه. ( خطى ).
-      ټوله خندا – د ټوکو او لطيفو مجموعه. ( خطى ).
-      د ادب جام – دده د خپلو شعرونو مجموعه ( خطى ).
-      شپول ( خطى ).
-      کچکول ( خطى ).
-      پټ پهلوان ( خطى ).
-      د شعرونو درې مجموعې په ١٣٦٥ هـ ش کال کې د شاعر لخوا د سرحدانو وزارت ته د چاپ لپاره وړاندې شوي خو د چاپ اقبال ئي نه دى موندلى.
-      بگتير. په روسي ژبه (( پټ پهلوان ))  ترجمه ( چاپ ).
-      ملى آهنگوه. تدوين. ( چاپ ).
-      پښتو قيصى ( چاپ ).
-      سمه لاره. د شعرونو مجموعه ( چاپ ) ( ٦ )
دغلام رحمن جرار د شعر نمونه
شاعر
زه هغه ته شاعر وايم چې خـــــــبــــــروي په دردونــــــو
د الفاظو پټى کيږدي د سکر وټو په داغـــــــــونـــــــــو
طبعيت مطالعه کړي چې هر بابا په کې دلچسپ وي
لـــه هغه نه غنبر جوړ کړي مفرح ددماغــــــــــــونـــــــــــو
دتاريخ له هرورقه يو يو ټکى ســــــــره جــــــــم کـــــړي
مونږ په هغه راز خبر کړي چې مو څه کول پلرونــــــــو
غروته وگوري له وارايه شهامت ترې اقتباس کــړي
د قلم په نرۍ ستــــن يې پيچکاري کاندې په زړونـــو
چې نښترو ته يې گوري څنگ تر څنگ سره ولاړوي
خپل اولس باندې غږ وکړي داسې صف شئ سره ورونــو
منظرې که نندارې دي هر طرف چې نــــــــظـــــــر وکــــــړې
ټول شاعر عکاسي کړي په کيمره کې د خـــــيـــالونو
تخيل د شـــاعرانو د بې واک آس په شـــــــــــــــان دي
هرې خوا چې مخه وکړي ستړى نه وي په مــــــزلونو
کله والوځي مرغه شي څوک يې نه ويني په ســترگو
د اوربل په څانگو کينتي دانه وخـــــــــوري دخالونو
منابع او ماخذونه
بينوا ، عبدالروف ، اوسنى ليکوال ، لومړى ټوک ، کابل ، دولتى مطبعه ، ١٣٤٠ هـ ل. د غلام رحمن جرار د شاعرى او د هغه د کورنۍ په اړه د ښاغى نصر الله حافظ خاطرات. جرار ، غلام رحمان ، سم لاره ، دانش خپرونديه ټولنه ، پيښور ، ١٣٧٨ هـ ل. بختانى خدمتگار ، سر محقق عبدالله. معاصر اديبان ، د افغانستان کالنۍ ١٣٤٦ – ١٣٤٧ ، د اطلاعاتو او کلتور وزارت ، کابل ، ١٣٤٧ هـ ل. جرار ، غلام رحمان ، سمه لاره ، ١٣٧٨. د سر محقق عبدالله بختانى خدمتگار د ناچاپ مقالى څخه.
( ١ ) – عبدالروف بينوا ، اوسنى ليکوال ، لومړى ټوک ، کابل ، ١٣٤٠ هـ ل ، ( ٢٢١ مخ ).
( ٢ ) – د غلام رحمن جرار د شاعرى او دهغه د کورنۍ په اړه د ښاغلى نصر الله حافظ د خاطراتو څخه.
( ٣ ) – غلام رحمان جرار ، سمه لاره ، پيښور ، ١٣٧٨ هـ ل ، ( ٣ مخ ) ( ١ ) – عبدالروف بينوا ، اوسنى ليکوال ، لومړى ټوک ، کابل ، ١٣٤٠ هـ ل ، ( ٢٢١ مخ ).
( ٣ ) – غلام رحمان جرار ، سمه لاره ، پيښور ، ١٣٧٨ هـ ل ، ( ٣ مخ ) ( ٥ ) – غلام رحمن جرار ، سمه لاره ، پيښور ، ١٣٨٧ هـ ل ، ( ٤ مخ ).
( ٦ ) – د سرمحقق عبدالله بختانى خدمتگار ناد چاپ مقالى څخه.
۵۰۰۰۰
په رياضي کې
په رياضي کې ۵۰۰۰۰:
په کلینډر کې
۵۰۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۵۰۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
کریسمس ټاپو
کریسمس ټاپو په انګلیسی Christmas Island د آسیا په جنوب ختیځ او د جاوه ټاپو په ۳۲۰ کیلومتری د هند په سمندر کې موقیعت لرې. د یاد هیواد پلازمینه او لوی ښار فلاینګ فیش کاو او رسمي ژبه یې انګلیسی ده. د کریسمس ټاپو ۴۹۳'۱ وګړي لري د پیسو واحد یې د استرالیایی ډالر دی او په ۱۹۵۷ کال کې له استرالیا نه خپله خپلواکی ترلاسه کړه.
چيچنيا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" چچنیا یاهم (چیچینیا، چچنستان) د روسیهی له خپلواکو جمهوریتونو څخه یو دی چې د ۲۰۰۲م کال د اټکل له مخی ۶۸۶'۱۰۳'۱ وګړي لري. د چچن پلازمینه د ګروزنی ښار او ولسمشر یې رمضان قدیروف دی.
پینځم چارلز
پنځم چارلز د روم امراتور (Charles V - Holy Roman emperor) داوسني بلجیم په گنت فلاندر کې د ۱۵۰۰ پېړی د فیبروري په ۲۴ زېږېدلی او د سپتمبر په ۲۱ کال ۱۵۵۸ د هسپانیا په جورونیمو کې مړ شوی. د روم امپراطور او د هسپانیا پادشاه چارلز د اولنی فیلیپ زوی وو چې د پلار له مرگ نه وروسته ېې د چارلز ترور چې په اتریش کې وه د چارلز سرپرستی کوله.
سیاسي ژوند
په ۱۶ کلنی کې ېې د هسپانیا په اراگون او کاستیل باندې د خپلې مور په مرستې حکومت پېل کړ چارلز په دې وخت کې له تېر پادشاه نه پاتې چارواکو ته دندې وسپارلې چې د کاستیل ښار اداري کارونه ېې د تېر پادشاه مشاور ته وسپارلې او خپله د بروکسل پادشاه شو. په ۱۵۱۷ کې بیا هسپانیا ته ولاړ چارلز چې ژوند ېې په اتریش کې د پلار له خوا ترور سره تېر کړی وو د هسپانیا په کلتور او ژبه سم نه پوهېده. او په همدې وجه ېې په هسپانیا کې د نورگوندیانو په ذریعه حکومت تاسیس کړ. چې حکومت ېې نه ډېر موثر او نه ډېر بې کفایته وو. دوه نیم کاله په هسپانیا که له تېرېدو وروسته ېې نیکه له جرمني خط ورلېږه او په دې وخت کې د جرمني د پادشاه کېدو لپاره انتخابات وو چې چارلز پکې د اول فرانسیس په مقابل کې ځان کاندید کړ چې په ۱۵۲۰ کې د جرمني تاجداره پادشاه شو. په دې وخت کې د لودر په نامه کس د عیسویت په اړه د اصلاحاتو نظریات خپاره کړي وو چې په جرمني کې دوه ډلې عیسویان وو یو د پروتستان او بله ډله کتلویک عیسویان چې لودر د پروتستېزم په نامه نظریات لرل. چارلز له لودرېزم یا پروتستېزم سره مخالفت وښود او له دوي سره ېې جنگ اعلان کړ. په دې وخت کې د فرانسې اول فرانسیس د چارلز په راپرځولو پېل کړی وو چې له فرانسیس سره ېې د پاویا په نامه جگړه وکړه او شکست ېې ورکړ.
عثماني خلافت پر وړاندې جگړه
له بلې خوا په ۱۵۲۰ کې د عثمانیانو خلافت پر اروپا یو ځل بیا فشار زېات کړ او په اتریش ېې حمله وکړه. په ځای د دې چې چارلز مستقیما د عثمانیانو امپراطوري سره مقابله وکړي په روم ېې حمله وکړه او د روم له نیولو وروسته ېې د هغه ځای کتلویک عیسویانو ته وویل چې د لودریانو یا پرتستانو سره د گډ ژوند کولو لارې پېدا کړي چې بلاخره د عیسویانو دوه ډلې ېې سره یوځای کړې او لوی پوځ ېې ترې جوړ کړ چې د سلیمان پادشاه چې په اتریش ېې حمله کړې وه له شکست سره مخ کړ او دلته ېې خپل ورور مسول کړ. او خپله بېرته د هسپانیا په لور ولاړ چې هلته ېې یواځې ژوند اختیار کړ او د ژوند په آخر کې ېې له خپل زوی سره د فرانسې په جنگ کې د اقتصاد پیاوړي کولو کې مرسته وکړه او له خپلې لور سره ېې د هغو کسانو په اعدامولو کې چې د عیسویت له نظره مرتد یا بې دېنه ول مرسته وکړه.
په مصر او سوریه کې د فرانسې پوځي برید
په مصر او سوریه کې د فرانسې پوځي برید له ( له ۱۷۹۸ څخه تر ۱۸۰۱ز کال پورې ) د ناپیلیون بناپارت پوځي برید و. دا برید د مصرپرعثماني سيمو او سوریه باندې و، ترڅو دا اعلان کړي چې د فرانسې له سوداګريزو ګټو دفاع کول، په سیمه کې د پوهې یوه پروژه پرانیستل او په پای کې د هندي واکمن ټیپو سلطان له پوځونو سره یوځای کېدل او بریټانویان د هند له ټاپووزمې نه لرې کول و.
دا د مدیترانې د ۱۷۹۸ ز کال د پوځي برید اصلي موخه وه. د سمندري نښتو یوه لړۍ چې د مالت نیول هم په کې شامل و، دغه نښتي د ناپیلیون له ماتې او له سيمي څخه د فرانسوي ځواکونوپه وتلو سره پای ته ورسېدې.
غوښتني
دایرکتوري د یرغل پر وخت په فرانسه کې اجرائیه قدرت له ځان سره درلود او دا هڅه یې کوله چې پوځ  د ژاکوبن او د پاچهۍ غوښتونکوله اخطارونو اوګواښونو وساتي او کنټرول یې کړي. په جنرال بناپارت ډېر حساب کېده، څوک چې تر دې وړاندې هم یو بریالی قومندان واو د ايټالیا د بریدونو مشري یې کوله.
د فرانسې د مستعمرې په توګه د مصر نیول یوه توده موضوع وه. فرانسویانو، بارون دی توت یو پټ پلان له شام سره په ۱۷۷۷ز کال کې جوړ کړ، تر څو د مصر د نیولو لپاره ټول امکانات معلوم کړي. د بارون دی توت راپور مناسب و، خو کوم بېړنی عمل تر سره نه شو.
سره له دې مصر د ناپلیون او تیلیرند تر منځ د بحث موضوع شوه او په ایټالیا کې د ناپیلیون د مبارزې پر وخت، هغوی یو بل ته لیکونه او مکتبونه ولېـږل. د ۱۷۹۸ ز  کال په لومړیو کې بناپارت د مصر د نیولو لپاره د یوه پوځي برید غوښتنه وکړه. دایرکتوري ته په یوه لیک کې یې هغه ته وړاندیز وکړ چې دا به د فرانسې د سوداګریزو ګټو ساتنه وکړي او د بریټانیا په سوداګرۍ به یرغل وکړي.
همدارنګه دا به د بریټانیا لاسرسی هند او ختیځ هند ته کمزوری کړي، ځکه چې مصر دغو سوداګريزو لارو ته ښه موقعیت درلود.
بناپارت هیله درلوده چې دی به فرانسه او ټیپو سلطان سره متحد کړي، څوک چې په هند کې د میسور واکمن و، تر څو وکولای شي، د فرانسویانوشتون په منځني ختیځ کې پاتې شي.
فرانسې نه شوای کولای، په لویې بریټانیا باندې مخامخ برید وکړي، نو دایرکتوري پرېکړه وکړه چې په غیرمستقیم ډول په بریټانیا کې لاسوهنه وکړي او یو ګډ بندر جوړ کړي، تر څو سور سمندرګی او مدیترانې سمندر سره ونښلوی، ده د سویس کانال فکرکاوه.
په هغه وخت ( ۱۵۱۷ز ) کال کې مصر یو عثماني ولایت و،خو اوس مصر د عثماني حکومت له بشپړ واک څخه وتلی او د ځینوهېوادونود واکمانانو له خوا له ګډوډۍ سره مخاخ و.
په فرانسه کې مصري فیشن په وده کې و، پوهانو دا باور درلود چې مصر د لوېدیځ کلتور زانګو ده، هېله یې درلوده چې  مصر ونیسي. فرانسوي سوداګر وړاندې لا په نیل کې و او د ممالک له خوا یې د ربړولو او تنګولو څخه شکایت درلود.
دایرکتوري په مارچ کې دغه پلان ومانه، خو اندازې او لګښت ته یې  اندیښمن و. دوی په دې پوهېدل چې دا به نامتو او هوښیار ناپیلیون د واک له ګدۍ لري کړي، دا انګېزه تر ډېـره پټه پاتې شوه.