cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زړه‌بايللی - (2015)
پښتو ژباړه
دا فلم په کندهار کې په پښتو ژبه ژباړل شوی.
د ډانلوډ لینک: https://drive.google.com/u/0/uc?id=13tnQn2MJrr2zW_agTPBEeAWUtKv7Kgle&export=download
سرچينې
Dilwale 2015
د اډوارډین دوره
د بریتانیا د تاریخ د اډوارډین یا اډوارډایي دوره د اووم اډوارډ د سلطنت دورې پورې اړوند وه، چې له ۱۹۰۱ نه تر ۱۹۱۰ز کال پورې یې دوام وکړ او کله وخت داسې هم ویل کېږي، چې د لومړۍ نړیوالې جګړې تر پیل پورې یې دوام وکړ. د ۱۹۰۱ز کال په جنوري کې د ملکې ویکتوریا مړینه د ویکتوریا د دورې پای و، د هغې زوی او ځایناستی یې اووم اډوارډ تر دې مخکې د هغو شیک پوشه اشرافو او نخبه ګانو مشر او رهبر و، چې د اروپا له موډ او فېشن نه اغېزمن سبک یې جوړ کړی و. سامويل هاینس د اډوارډین دوره د «د فرصتونو او هوساینې دوره بولي، چې ښځو په دې دوره کې انځوریزې خولۍ پر سر کولې او رایه یې نه ورکوله، شتمن او بډایه خلک به له دې نه شرمېدل چې ساده او عادي ژوند وکړي او لمر به هېڅکله د بریتانیا تر بیرغ لاندې واکمنۍ کې غروب نه کاوه».
لیبرالیان په ۱۹۰۶ز کال کې بېرته واک ته ورسېدل او د پام وړ اصلاحات یې رامنځته کړل. د لوړې طبقې د حکومت په دوره کې د ټولنې د هغو ټیټو برخو د سیاست په برخه کې د پام وړ بدلونونه لیدل کېدل، چې تر ډېره له واک او قدرت نه لرې پاتې شوي وو، لکه کارګران، خدمتکاران او د صنعتي برخې د کارګرانو طبقه. دغه راز ښځو هم په سیاست کې لا ډېر سهم درلودل پیل کړل.
پوهېدنه
د اډوارډین دوره کله وخت د یوې مینه ناکې طلایي دورې په توګه ښودل کېږي، چې د پسرلي اوږدې لمرینې ورځې، لویې او باغي میلمستیاوې او داسې لمر کې ډوبه دوره چې هېڅکله يې د بریتانیا په سترواکۍ کې غروب ونه کړ. دا لیدلوری په ۱۹۲۰ لسیزه او تر هغه وروسته د هغو کسانو پرمټ رامنځته شو، چې اډوارډي دوره یې له نوستالژۍ سره یادوله او د خپل ماشومتوب د دورې یادونه یې کوله، چې په جګړو کې رالوی شول. همدارنګه د اډوارډین دوره له جګړې نه مخکې د ویکتوریا د دورې د لویو لاسته راوړنو د متوسطې دورې د خوندونو په توګه بلل کېده.
وروستۍ ارزونې د شتمنو او نیستمنو خلکو تر منځ پر لویو توپیرونو باندې ټینګار کوي، چې په دې دوره کې موجود وو، همدارنګه دا دوره په سیاسي او ټولنیز ژوند کې د لویو بدلونونو په توګه توصیفوي. د لارنس جېمز په نامه تاریخ لیکونکي داسې استدلال کړی، چې مشرانو او رهبرانو به تر ډېره د خپلو رقیبو او سیالو قدرتونو لکه آلمان، روسیې او د متحده ایالاتو له لوري د خطرونو احساس کاوه. سره له دې د ۱۹۱۴ز کال په مني موسم کې په ناڅاپي توګه د لومړۍ نړیوالې جګړې رامنځته کېدل تر ډېره په غیر منتظره او بې خبره توګه وه، خو یوازې د سمندریز سلطنتي ځواک لپاره نوې خبره نه وه، ځکه په پوره توګه د جګړې لپاره چمتو شوی و.
سیاست
په کارګره طبقه کې مخ پر ودې سیاسي پوهه موجود وه، چې د کارګرۍ اړوندو اتحادیو، د کارګرۍ خوځښتونو او د غوره کاري فرصتونو لپاره د غوښتنو د زیاتوالي لامل شوه، خو اشرافو بیاهم د لوړو دولتي ادارو کنټرول او واک په خپل لاس کې درلود.
محافظه کار ګوند
محافظه کاران له ۱۸۹۰ز لسیزې نه تر ۱۹۰۶ز پورې غالب او واکمن سیاسي ګوند و، چې په هغه وخت کې د «اتحادیو» په نامه یادېدل. دغه ګوند ډېر د پیاوړتیا او قوت ټکي درلودل، چې د هغو رایه ورکوونکو لپاره په زړه پورې و، چې د امپریالیزم، تعرفو، د انګلستان د کلیسا، ځواکمن سمندریز ځواک او په ټولنه کې د دودیزو سلسله مراتبو پلويان او ملاتړي وو. د انګلستان د کلیساوو پر قوي ملاتړ او نظامي ګټو سربېره د انګلستان د اطرافونو یا کلیوالو سیمو یو شمېر ځمکې لرونکو اشرافو او مشرانو په منځ کې د رهبرۍ او مشرۍ یو پیاوړی جوهر او اساس موجود و. مؤرخینو د ټاکنو له پایلو نه په ګټې اخیستنې سره هڅه کړې ترڅو دا وښیي، چې محافظه کارانو د کارګرې طبقې په اړوندو سیمو کې په حیرانوونکې بڼه او ښه توګه کار او فعالیت کړی دی. همدارنګه مؤرخینو په لویو ښارونو کې د کارګرې طبقې دودیزو یا عنعنوي انګلیسانو د شتمنۍ اړوند غوره عنصر ته هم لېوالتیا درلوده.
په اطرافي یا کلیوالو سیمو کې مرکزي ملي ادارې له مسافرتي تنخوا غوښتونکو ویناوالو نه کار واخیست او له رسالو، پوسټرونو او په تېره بیا د څراغ اړوندو سلایدونو نه یې هم کار واخیست، دې چارې له کلیوالو رایه ورکوونکو او په تېره بیا د کرنې له اړوندو کارګرانو سره د ګټورې او اغېزمنې اړیکې وړتیا لرله، چې په همدې وختونو کې یې د رایې ورکولو حق ترلاسه کړی و. د شلمې پېړۍ په لومړیو کلونو کې محافظه کاره دولت له آرتور بالفور سره د لومړي وزیر په توګه د بهرني سیاست، دفاع او ښوونې او روزنې په برخه کې بېلابېلې بریاوې تر لاسه کړې او دغه راز د ایرلند د کرایي یا سوداګریزو بزګرانو لپاره یې د الکول د جواز ورکولو او د ځمکې د مالکیت د مسایلو لپاره یې ځینې حللارې ترلاسه کړې.
سره له دې کمزورۍ او نیمګړتیاوې د راټولېدو په حال کې وې او په ۱۹۰۶ز کال کې دومره ډېرې وې، چې ګوند ایله تر ۱۹۲۲ز کال پورې په دې وتوانېد ترڅو بېرته خپل بشپړ واک ته راوګرځي. د «تعرفو اصلاح»  (پر ټولو وارداتو باندې د مالیاتو یا تعرفې وضع کول) په برخه کې یو لوی درز موجود و، چې زیاتره خپلواک سوداګر یې د لیبرالي کمپ په لور یوړل. د تعرفو اصلاحات یو ډول بایلونکې موضوع وه، چې محافظه کاره رهبري په نه توضیح کېدونکې توګه ورسره تړلې وه.
د لوړې کارګرې طبقې او منځنۍ طبقې په برخه کې د محافظه کارانو ملاتړ کمزوری شوی و او د روڼ اندو تر منځ یو ډول ناهیلي رامنځته شوې وه. د ۱۹۰۶ز کال عمومې ټولټاکنې د لیبرالي ګوند لپاره یوه په زړه پورې بریا وه، چې د ټولو رایو اړوند سهم یعنې ۲۵٪ یې و، حال دا چې د محافظه کار ټولې رایې ثابتې وې.
د کارګر ګوند
د کارګر ګوند له ۱۸۹۰ز کال نه وروسته د کارګرۍ اتحادیې له غورځنګ نه راووت، چې په ډېر سرعت سره د ودې په حال کې و. یاد ګوند په ۱۹۰۳ز کال کې له لیبرالانو سره د ګلادستون – مک دونالد تړون لاسلیک کړ، چې په ټاکنو کې د یو پراخ حزبي ملاتړ امکان او دغه راز په ولسي جرګه یا پارلمان کې د کارګرانو د یوې کوچنۍ ډلې د رامنځته کېدو امکان یې برابر کړ. دا تر ۱۹۲۰ز لسیزې پورې یو لنډمهالی ترتیب و. د کارګر ګوند په مناسبه کچه پیاوړی و، هغه د دې لپاره، چې وکولای شي په یوازې توګه فعالیت وکړي او لیبرالان په دې وخت کې له یو ډول نه بدلېدونکي زوال او ختمېدو سره مخ وو. په کارګره طبقه کې ظریفو ټولنیزو بدلونونو یو ځوان نسل تولید کړ، چې غوښتل یې، تر څو په خپلواکه توګه عمل وکړي.
مایکل چایلدز وایي، چې ځوان نسل د لیبرالي سیاسي سبکونو په پرتله د کارګر ګوند غوره بللو لپاره ځینې دلایل درلودل؛ لکه یو شمېر ټولنیز لاملونه لکه لومړنۍ سیکولرې زده‌ کړې (د اختلافي ښوونځیو له له منځه وړونکي رول سره، چې لیبرالي لیدلوري یې تلقین کاوه) وې. «نوې اتحادیه ګرایۍ» له ۱۸۹۰ز نه وروسته نا مسلکي کارکوونکي په هغه غورځنګ کې ښکېل کړل، چې تر دې دمخه د مسلکي کارګرانو په واک کې وو او دغه راز نوي تفریحي فعالیتونه په تېره بیا د موسیقۍ او لوبو تالارونو، ځوانان ډېر بوخت کړل او په ورته وخت کې یې د لیبرالي رایه ورکونکو مخکینی نسل په شا وتمباوه.
د لیبرال ګوند
د لیبرال ګوند په ۱۹۰۶ز کال کې واحد ایډیولوژیکي بنسټ نه درلود، دغه ګوند د امپریالیستانو او د بویریانو د ملاتړو په څېر بېلابېلې متضاده او دښمنې ډلې لرلې، چې سوسیالیستانو او د لایسزفر کلاسیکو لیبرالانو ته نږدې وې. د رایې ورکولو حق او د ښځو د رایې ورکولو د حق مخالفین، د جګړې ضد عناصر، له فرانسې نه د پوځي اتحاد ملاتړي، غیر متقابله مخالفین، له انګلیسي حلقې نه وتلي پروتستانیان ټول هغه پیاوړي عناصر وو، چې د زده ‌کړو او مالیاتو په برخه کې ځانګړې شوې کلیسا سره د مخالفت لپاره وقف شوي وو. په دې توګه مخالفین ورځ تر بلې د خپلو ملاتړو د له لاسه ورکولو په حال کې و، او له ۱۹۰۰ز کال نه وروسته یې د حزب په چارو کې لا کم او کمېدونکی رول ولوباوه.
همدارنګه په دې ګوند کې رومي کاتولیکیان هم وو، لکه د کاتولیک پیاوړی روڼ اندی مشر هیلر بلوک، چې د ۱۹۰۶ او ۱۹۱۰ز کلونو په لړ کې د لیبرال د استازي په توګه وټاکل شو. هغوی د کارګرۍ غورځنګ اړوند سیکولران هم درلودل. د منځنۍ طبقې سوداګریزه، مسلکي او روڼ اندې ټولنې عموماً اصلي مرکزونه ول، که څه هم یو شمېر لرغونو اشرافي کورنیو هم په کې مهمه ونډه لرله.
هراکليدس پونتيکوس
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" هراکليدس پونتيکوس په يوناني ژبه:Ἡρακλείδης ὁ Ποντικός د 310-390 مخزېږديز کلونو په شاوخوا کې یو یوناني فیلسوف او ستورپوه و چې په هیراکلیا پونتیکا (چې نن ورځ په ترکیه کې کارادینیز ارغلي دی) کې ژوند کاوه او مړ شو. هغه د دې وړاندیز لپاره خورا مشهور دی چې ځمکه په هرو 24 ساعتونو کې یو ځل له لویدیځ څخه ختیځ ته په خپل محور کې ګرځي.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
پولمون
پولیمون (په یوناني: Πολέμων, 269/270 مخزېږديز) د اتن یو مشهور اپلاتوني فیلسوف او د اپلاتون دریم ځايناستی و چې د 314/313 څخه تر 269/270 مخزېږديزو کلونو پورې د اکاډمۍ رییس و. هغه د ګزنوکراتس پیروان و چې په دې باور وو چې فلسفه باید عملي شي نه یوازې مطالعه. هغه د طبیعت له مخې ژوند کول ترټولو غوره ګڼلي.
ژوند
پولمون د فیلوستراتس زوی و، چې یو شتمن او مشهور سیاسي سړی و. په ځوانۍ کې هغه ډېر لېونى و، خو يوه ورځ چې شاوخوا دېرش کلن و، د الواتانو د يوې ډلې په مشرۍ د زينوکرېټس ښوونځي ته ننوت، د هغه پام د زينوکرېټس وينا ته راغلى و، چې له ډېر شور سره سره په خاموشۍ سره دوام ورکړ. د زینوکریټ بحث د مینې په اړه و. پولمون سمدلاسه له خپلو ملګرو څخه جلا شو او د هغه خبرې یې په شوق سره واورېدې او له هغې ورځې څخه یې یو عاجز او متقی ژوند تیر کړ او په مکرر ډول یې مکتب ته تللو. په ۳۱۵ ق م کې د زینوکرات له مړینې وروسته د افلاطون د اکاډمۍ مشر شو.
فلسفه
ډایوجینس راپور ورکوي چې هغه په ټولو شیانو کې د زنوکرات نږدې پیروانو څخه و. هغه د فلسفې هدف د خلکو په ژوند کې عملي ګڼل، نه په دیالکتیکي قیاسونو کې هغه په خپلو ډېرو ادبیاتو کې د هومر او سوفوکلز ستاینه کړې او ویل کیږي چې هغه د دې بیانونو لیکوال و چې هومر یو افسانوي سوفوکلس دی او سوفوکلس یو تراژیدي هومر دی.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ښوونځي وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي اندونه
سوداګرۍ مديريت
Business Management
د سوداګرۍ مديريت  همدارنګه د مديريت د مطالعاتو په برخه کې شامل دى. نوموړى پروګرام د څلورو کلونو څخه تشکيل دى. د BBM دغه سند محصلين د رهبرۍ رولونو په اجراء کولو او د مشترکې نړي سره بلدتيا پيدا کوي. دغه څانګه په څلور برخو کې مشتمل ده. ١ـ د بازار موندنې مديريت ٢ـ مالي مديريت ٣ـ عملياتي مديريت ٤ـ انساني منابعو مديريت سربيره پر دي، د سوداګرۍ مديريت د سوداګرۍ د BScom په برخه کې هم شامل دى.
د پروګرام فهرست
د سوداګرۍ مديريت د لسانس برخه محصلين په دي باندي برلاسي کوي چه په مشخصه علمي برخه کې تخصص وکړي. ځينې د تخصص برخي يې په لاندي ډول دى. د تجارت قوانين، تجارتي اخلاقيات، تشبيث، مالي څانګه، د انساني منابعو مديريت، د معلوماتي سيستمونو مديريت، بازارموندنه، عملياتي مديريت، سازماني چلند، د پروژي مديريت، ستراتيژيک مديريت، د مهيه کولو ځنځيري مديريت، نړيوال تجارت، د تجارت لپاره کمپيوټري عريضي، د چاپيريال مطالعې، د مديريت روزنه او پرمختګ او پروژه يې کار.
پدماپريا
پدما پريا جانکي رامن په انګليسي Padmapriya Janakiraman  یوه هندي فلمي اداکاره ده.
سوداګرۍ مديريت
د سوداګرۍ مديريت اهميت او ځانګړنې
د ډيرو اشخاصو په مغز کې دا پوښتنه ګرځي چه زه د سوداګرۍ د مديريت څخه څه زده کولاى شم؟ يو د سوداګرۍ مديريت له ګټو څخه داده چه ته خپل ځان د سوداګرۍ د يوي نوي ساحي د پرمختګ سره اشنا کوي چه نوي ساحې په سوداګرۍ مديريت کې جوړي کړي. هغه توانايې چه د يوي نوي ساحې د سوداګرۍ سره عياريږي هغه ډير په اسانى سره جوړيږي. دغه شان اشخاص په تجارت کې نوي وي او د صنعت په برخه کې تر ډيره بريده پر مخ روان وي. د سوداګرۍ مديريت مرسته کوي چه د هغه شمير په زياتولو کې عمده رول ولوبوي کوم چه صنعت ته د مديريتي درجې له مخي نوي داخليږي. په دي سره د سوداګرۍ مديريت اهميت او پرمختګ او ددغې ساحي د وګړو د شمير د زياتوالي سبب ګرځي. يو د سوداګرۍ د مديريت له ګټو څخه داده چه د کوم خاص صنعت پوري نه مربوطيږي او ددي درسونه په مختلفو ساحو کې د استفادي وړ دي. د سوداګرۍ مديريت مدير يو ډير د وظايفو څخه ډکه پيژندنه لري او کولاى شي چه دغې برخه ته لا وده او ترفيع ورکړي. همدارنګه د سوداګرۍ مديريت ساحه تر يوه ټاکلي ولس او يوه ټاکلي جعرافيايې سيمي پوري نه مربوطيږي. ددې ساحي په توسط تاسي کولاى شى چه ډير اکاډيمک نړيوال تعليم ترلاسه کړى او د نړيوالو ادارتو سره کار وکړى. سربيره پردي، په دغه نوموړي ساحه کې د کارن لپاره د بهرنيو صنعتي ادارتو لخوا هر اړخيزه وظايف ترلاسه کيږى.
پدماپريا
سرچينې
وېشنيزه:1983 زېږېدنې وېشنيزه:1982 زېږېدنې وېشنيزه:1980 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:مليالم وېشنيزه:هندي فلمونهب وېشنيزه:پښتو فلمونه
سوداګرۍ مديريت
اخځليکونه
1. webmaster@waikato.ac.nz (2014-03-03). "Bachelor of Management Studies: University of Waikato" (http s//web.archive.org/web/20140323032936/http://www.waikato. ac.nz/study/qualifications/bms. shtml) Waikato.ac.nz. Archived from the original (http://www.waikato.ac.nz/study/qualifications/bms.shtml) on 2014-03-23. Retrieved 2014-03-23.
2 Benefits of studying business management | Business management scope" (https://www.csss. es/benefi ts-studying-business-management/).c3s Business School. 2020-11-24. Retrieved 2020-12-11.
همايون خان
همايون خان په انګرېزي (Hamayoon Khan) د پښتو ژبې يو ډېر نامتو سندرغاړی دی، چې په سلګونو بېلابېلې سندرې يې ويلي. دا چې د نوموړي دېر خوږ غږ دی نو په افغانستان او پاکستان کې ډېر مينوال لري. نوموړي د پښتو ترڅنګ په اردو ژبې هم سندرې ويلي، خو زياتره يې په پښتو دي.
سندرې
ښاغلي همايون خان ډېری سندري ويلي ، خو «مور خوږې مورې» يې ترټولو ډېره مشهوره سندره ده. د نوموړي یو څو مشهورې سندرې :
ته زما يې (دا يوه رمکس سندره ده چې په پښتو کې بېساري ده)
دا چې زه لېواله ګرځمه په تا پسې
رو رو راځه
محبت اول اسانه په نظر راغی
دا پښتونستان دی
انارکلي بازار
انارکلي بازار د سوېلي اسیا تر ټولو زوړ بازار دی چې له دوه سوو کلونو ډېر زوړ دی. دا د لاهور په مال روډ کې موقعیت لري. دا د د مغلو واکمنۍ مشهور کردار انارکلي په نوم نومول شوی.
د لاهور زوړ انارکلي بازار چې په لومړي سر کې رامنځ ته شو دومره لوی او پراخه نه و، خو وروسته بيا پراخه او نوی بازار جوړ شو. د انارکلي بازار په څنګ کوڅه کې د قطب الدین ایبک مزار هم پروت دی، په داسې حال کې چې د مشهور شاعر احسان دانش کتاب پلورنځی هم دې ته نږدې و.
تاریخي کتنه
انارکلي بازار د سوېلي اسیا تر ټولو زوړ بازار دی چې له دوه سوو کلونو ډېر زوړ دی. دا د لاهور په مال روډ کې موقعیت لري. دا د د مغلو واکمنۍ مشهور کردار انارکلي په نوم نومول شوی.
د لاهور زوړ انارکلي بازار چې په لومړي سر کې رامنځ ته شو دومره لوی او پراخه نه و، خو وروسته بيا پراخه او نوی بازار جوړ شو. د انارکلي بازار په څنګ کوڅه کې د قطب الدین ایبک مزار هم پروت دی، په داسې حال کې چې د مشهور شاعر احسان دانش کتاب پلورنځی هم دې ته نږدې و.
په عربي متحده اماراتو کې بشري حقونه
د بشري حقونو د سازمانونو په خبره د عربي متحده اماراتو دولت د وګړو ګڼ شمېر اساسي حقونه تر پښو لاندې کوي. عربتي متحده امارات په دیموکراتیکه بڼه انتخابي بنسټونه نه لري او وګړي یې د دولت د بدلون یا سیاسي ګوندونو د جوړولو حق نه لري. د رژیم منتقد فعالین او زده کړیالان نیول کېږي، بند ته لېږل کېږي او دولتي امنیتي دستګاوې بیا د هغوی د کورنۍ غړي هم ځوروي. په متحده اماراتو کې د جبري نادرکه کېدو یا تښتولو راپورونه شتون لري؛ ګڼ شمېر بهرني وګړي او د اماراتو وګړي د دولت له خوا تښتول کېږي او په ناقانونه توګه په ناڅرګندو ځایونو کې بندي او شکنجه کېږي. په ګڼ شمېر مواردو کې د متحده عربي اماراتو دولت په نظارت خونو کې بندي کسان (په ځانګړې توګه کډوال او سیاسي مخالفین) شکنجه کوي او خپل وګړي یې د چټکې محکمې له حق او د رسمي څېړنو پر مهال وکیل ته له لاسرسي محروم کړي.
د بشري حقونو د څار ډلې د راپور له مخې، په متحده عربي اماراتو کې د سلګونو فعالینو او پوهانو په ګډون هغه کسان چې په چارواکو یې نیوکې کړې ټول یې نیول شوي او همدارنګه د ښځو، کډوالو او همجنس بازانو پر وړاندې یې قوانین له تبعیض ډک دي.
په عربي متحده اماراتو کې د شته شرعي محاکمو له امله درې وهل او سنګسار د قضايي مجازاتو یو قانوني ډول دی. دولت د بیان او مطبوعاتو آزادي محدوده کوي او سیمه ئیزې رسنۍ په دولت، دولتي چارواکو یا سلطنتي کورنیو باندې د نیوکو کولو څخه د مخنیوي په موخه تر سانسور لاندې دي. عربي متحده امارات په معمول ډول په نړیواله کچه د بشري حقونو او د مطبوعاتو د آزادۍ په برخه کې د تر ټولو شاته پاتې هېوادونو څخه ګڼل کېږي.
د بیان آزادي
په متحده عربي اماراتو کې د بیان د آزادۍ اړوند هېڅ رسمي ژمنې شتون نه لري. په دولت، دولتي چارواکو، پولیسو او شاهۍ کورنیو باندې نیوکې منع دي. په څرګند ډول د هر ډول اتحادیې جوړول او د هرې موضوع پر وړاندې اعتراض له شدید غبرګون سره مخ کېږي. د بیان د ازادۍ محدودیتونه په منتقدینو او همدرانګه د ټولنیزو رسنیو په عادي کاروونکو د پلي کېدو وړ دي.
د ۲۰۰۷ زکال د نومبر په ۱۶مه ټیکام (د عربي متحده اماراتو د مخابراتو ادارې) د سپوږمکۍ پر مټ د دوه لویو هغو پاکستانۍ خبري شبکو نشرات بند کړل، چې د دوبی له رسنیز ښار څخه له سپوږمکۍ سره وصل وې او په پیل کې د ټیکام له خوا «د خلاقیت د آزادۍ» تر عنوان لاندې رسنیز ډګر ته وړاندې شوې وې. د دوبۍ دولت ټیکام ته امر کړی و چې د پاکستان د پوځي رژیم د مشر جنرال پرویز مشرف د غوښتنې له امله د جیو نیوز او اې آر وای ون ورلډ (ARY One World) نشرات بند کړي. دغه چاره د اماراتو د ډو (Du) مخابراتي شرکت له خوا د هغو د SDI  او ASI څپو د بندولو پر مټ ترسره شوه. له دې وروسته په دوبۍ کې پالیسي جوړونکو دغو چینلونو ته د تفریحي خپرونو د نشرولو اجازه ورکړه خو خبرونه، د ورځې موضوعات او سیاسي تبصرې یې په کې منع کړې. په همدې ډول وروسته له هغه چې دغه محدودیتونه له منځه یووړل شول د دغو شبکو په پوښښ کې پام وړ توپیرونه را څرګند شول. دغې پېښې د جیو نیوز او اې آر وای په ګډون د دوبي له رسنیز مرکز څخه په خپرېدونکو رسنیو جدي اغېز له ځانه سره درلود.
د نیویارک د پوهنتون (چې په عربي متحده اماراتو کې هم یوه څانګه لري) ښوونکی اندرو راس عربي متحده اماراتو ته له تلو، وروسته له هغه منع شو چې نوموړي د هغو کارګرانو څخه د ناسمې پالنې اړوند تبصره کړې وه چې دغلته یې دغه څانګه جوړه کړې وه. د هوايي شرکت مامورینو په هوايي ډګر کې هغه ته وویل چې د متحده اماراتو چارواکو دوی ته ویلي چې هغوی به اجازه ورنکړي نوموړی متحده عربي اماراتو ته دننه شي.
د بخښنې نړیوال سازمان په عربي متحده اماراتو کې د بیان د آزادۍ له حق څخه د سرغړونو اړوند راپور خپور کړی. په دغه راپور کې راغلي چې مخکښ اقتصاد پوه، شنونکی او د بشري حقونو مدافع، ډاکټر ناصر بن غیث د ابوظبۍ د فدرال ایستناف محکمې له خوا په ۱۰ کاله بند محکوم کړای شوی. نوموړی په ټویټر کې د عربي متحده اماراتو د رهبرانو او د هغوی د سیاستونو اړوند د ناسمو اطلاعاتو خپرولو په تور مجرم وګڼل شو؛ د هغه د محاکمې اړوند څرګندونې کېږي چې نوموړی د عربي متحده اماراتو له څلورو وګړو سره یوځای په انټرنټ کې د خپلو نظرونو د نشرولو له امله تر ناعادلانه محاکمې لاندې نیول شوی و. هغه وتښتول شو، د میاشتو لپاره په پټه سره په بند کې ساتل کېده، د بند پر مهال له وهلو ډبولو سره مخ و او په قصدي ډول خوب ته نه پرېښودل کېده.
د بشري حقونو څار ډلې په عربي متحده اماراتو کې له بشري حقونو څخه د سرغړونو اړوند راپور خپور کړی. په دغه راپور کې راغلي چې د بشري حقونو مخکښ مدافع احمد منصور په ۳:۱۵ بجو د لسو نارینه او دوه ښځینه امنیتي مامورینو له خوا ونیول شو. دوی د هغه د کورنۍ په اپارتمان برید وکړ، د هغه د کور هره کوټه آن د ماشومانو د خوب کوټه یې ولټوله او هغوی ته اړوند ټول برېښنايي وسایل یې ضبط کړل. نوموړی د خپلو سوله ییزو فکري باورنو د خپرېدو له امله بند ته واچول شو.
د مذهب آزادي
په وروستیو کې نورو هېوادونو ته اړوند ګڼ شمېر شیعه مسلمانان له دغه هېواده وشړل شول، لبنانۍ شیعه کورنۍ له حزب الله ډلې سره د همدردۍ د لرلو په تور له هېواده وویستل شوې. د یو شمېر بنسټونو د شمېرو له مخې په وروستیو کې له دغه هېواد څخه له ۴۰۰۰ څخه زیات شیعه کډوال  ویستل شوي.
د ښځو حقونه
عربي متحده اماراتو په ۲۰۰۴ زکال کې د ښځو پر وړاندې د تبعیض د ټولو ډولونو د له منځه وړو میثاق تصویب کړ. دغه میثاق د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی هم تبعیض ګڼي او له ګډون کوونکو ټولو دولتونو غواړي څو د تاوتریخوالي له ټولو ډولونو سره که هغه په کور دننه یا عامه ډګر کې وي د مبارزې په موخه یو لړ اقدامات ترسره کړي. عربي متحده امارات په منظم ډول د ښځو د مسایلو اړوند په نړیوالو کنفرانسونو او د فارس خلیج د همکاریو د شورا په غونډو کې ګډون کوي او د هغو کوربه توب هم کوي. عربي متحده اماراتو همدارنګه د ښځو د حقونو څخه د ملاتړ څو نورې نړیوالې هوکړې هم لاسیک کړي چې له دغو څخه کولای شو د ماشومانو د حقونو میثاق، د کاري ساعتونو (صنعت) میثاق، د برابرو حقونو کنوانسیون یا میثاق، د شپې پر مهال د ښځو استخدام ته اړوند میثاقونه او د تر ټولو ټیټې کچې معاش کنوانسیون ته اشاره وکړو.
زانوکراتس
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" زانوکراتس یو یونانی فیلسوف او د چلسیډون څخه ریاضی پوه و. هغه د 397 ق م په شاوخوا کې زیږیدلی او د 314 ق م په شاوخوا کې مړ شوی.
زانوکراتس د 338-339 مخزېږديز څخه تر 314-315 مخزېږديز پورې د اکاډمۍ د مشر په توګه د سپیوسیپپس ځای ناستی شو.
د هندسي تاریخ په پنځو کتابونو کې هغه ته منسوب شوی، البته، که موږ په سرلیک سم پوه شو، ځکه چې د هغې کتابونو څخه اوس يو هم نشته.
هغه د مرکب اجازې تحلیل یوه ستونزه حل کړه: د هغه نحو شمیر چې د الفبا ټولو حروفو سره لیکل کیدی شي 1,002,000,000,000 دی.
د نه وېشل کېدونکو کرښو نظریه هم د هغه ده.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
الاسکا
الاسکا د مساحت له پلوه تر اوسه د متحده ايالاتو تر ټولو ستر ايالت دی چې د نورو درې سترو ايالتونو (ټيکساس، کلفورنيا او مونټانا) درېواړو له شريک مساحت څخه زيات مساحت لري. دا په نړۍ کې د اوم تر ټولو ستر فرعي وېش معنا لري. الاسکا درېیم د کم نفوس لرونکی او تر ټولو کم خپور نفوس لرونکی ايالت دی، خو تر اوسه د دې لويې وچې تر ټولو زيات نفوس لرونکې سيمه ده چې ډېره برخه يې د شپېتم متوازي خط په شمال کې موقعيت لري، په ۲۰۲۰ز کال کې يې د وګړو شمېر ۷۳۶۰۸۱ و – د شمالي کاناډا او ګرين لینډ له شريک نفوس څخه څلور ځلې زيات. د الاسکا نږدې نيمايي اوسېدونکي د «انکوريج» په ښاري سیمه کې ژوند کوي. د دې ايالت مرکز «جوناو» په متحده ايالاتو کې د مساحت له اړخه دويم ستر ښار دی چې له رهوډ ايلينډ او ډيلاوير ايالتونو څخه يې مساحت زيات دی. د الاسکا پخوانی مرکز «سيټکا» په متحده ايالاتو کې د ځمکې له اړخه تر ټولو ستر ښار دی.
هغه سيمه چې اوس د الاسکا په نوم پېژندل کېږي د زرګونو کلونو لپاره د مختلفو اصلي اوسېدونکو  خلکو (ار اوسېدونکي) استوګنځای و؛ دا پراخه باور شته چې دې سيمې د «بيرينګ لینډ» پل له لارې شمالي امريکا ته د لومړيو استوګنو د ننوتلو د نقطې په توګه کار کړی. تر ټولو لومړی په اتلسمه پېړۍ کې روسي سترواکۍ دا سيمه په عملي ډول اشغال کړه او په دې ډول يې روسي امريکا جوړه کړه، کومه سيمه چې اوس د دې ايالت په ډېره برخه خپره ده. د دې لرې پرتې نيول شوې سيمې د ساتنې د لګښتونو او ورته د رسېدو په مخ کې پرتو ستونزو په ۱۸۶۷ز کال کې روسيه اړ کړه چې د اوه اعشاریه دوه ميلیونه امریکايي ډالرو (په ۲۰۲۱ز کال کې له ۱۴۰ ميليونه امريکايي ډالرو معادل)، يا شا اوخوا يو هکتار د دوه سينټو (هر کيلو متر مربع په څلور اعشاريه څلور اويا امريکايي ډالرو) په بدل کې په متحده ايالاتو وپلوري. د ۱۹۱۲ز کال د مۍ په يوولسمه نېټه د يوې منظمې سيمې له جوړېدو مخکې دا سيمه له ګڼو اداري بدلونونو څخه تېره شوه. د ۱۹۵۹ز کال د جنورۍ په درېيمه نېټه دا سيمه د متحده ايالاتو د ۴۹م ايالت په توګه ومنل شوه.
د الاسکا د اصلي اوسېدونکو شمېر په متناسب ډول د متحده ايالاتو د بل هر ايالت په پرتله پنځلس سلنه زيات دی. په دې ايالت کې په نږدې دوه درجنه ژبو خبرې کېږي او د الاسکا آر اوسېدونکي په سيمه يیز او رياستي سياست کې د پام وړ اغېز لري.
له نېواک مخکې
دې سیمې ته د اروپايانو له راتګ مخکې، الاسکا د زرګونو کلونو لپاره بېلا بېلو اصلي اوسېدونکو نيولې وه. په دې سيمه کې د DNA او ژبې څېړنو داسې شواهد وړاندې کړي چې د «بيرنګ لينډ» پول له لارې شمالي امريکا اباده شوې ده. د الاسکا د «تانانا» په دره کې پر «اپوارډ سن ريور» سيمه، د شپږو اونیو عمر لرونکي ماشوم پاتې شوني موندل شوي دي. د ماشوم ډي اين ای وښودله چې هغه د يو داسې نفوس اړوند وه چې د «پلايسټوسين» په پای ته رسېدو سره په نوې نړۍ کې د شته نورو اصلي اوسېدونکو ډلو سره په جنياتي ډول جلا و. د الاسکا فيربينکس پوهنتون لرغونپوه «بين پوټر» په ۲۰۱۳ز کال کې په «اپورارډ سن ريور» سيمه کې پاتې شوني رالوڅ کړل او د دې نوې ډلې نوم يې لرغوني « Beringians» کېښود.
«ټيلينګيټ» خلکو د برتانوي کولمبيا او «يوکون» د ځينو برخو سره په شريکه ، په اوسنۍ سويل ختيځه الاسکا کې د شتمنۍ د وراثت او مورنۍ خپلولۍ په سيستم کې يوه ټولنه جوړه کړه. همدا راز په سويل ختيځ کې «هايډا» وو، څوک چې اوس مهال د بې ساري هنرونو له امله شهرت لري. «تسمشين» خلک په ۱۸۸۷ز کال کې له برتانوي کولمبيا څخه هغه مهال الاسکا ته راغلي وو، کله چې ولسمشر «ګروور کليولینډ» او وروسته د متحده ايالاتو کانګريس هغوی ته په «اينيټ» ټاپو د مېشتېدو اجازه ورکړه او د «ميټلاکاتلا» ښارګوټي بنسټ يې کېښود. دې درې ډوله ټولو خلکو او تر څنګ يې په ارام شمال لوېديځ ساحل کې نورو اصلي اوسېدونکو د اتلسمې پېړۍ له وروستيو څخه د نولسمې پېړۍ تر نيمايي پورې د ننکیو خپرېدل تجربه کړل، کومې چې په ۱۸۳۰ او ۱۸۶۰ز لسيزو کې تر ټولو زياتې ويجاړونکې وباګانې وې، په پايله کې يې ډېر خلک مړه او ټولنيزې ستونزې پیدا شوې.
نېواک
ځينې څېړونکي باور لري چې په الاسکا کې لومړی مېشت ځای په اولسمه پېړۍ کې جوړ شوی و. د دې اټکل تر مخې، په ۱۶۴۸ز کال کې «سيميون ډيزنيوف» د ماموريت پر مهال ډېری کوچنۍ بېړۍ د توپان له امله د الاسکا ساحل ته راغلې او د دې کلي بنسټ يې کېښود. دا اټکل د «چکچي» جغرافيه پوه «نکولای ډورکن» په شاهدۍ ولاړ دی، چا چې په ۱۷۶۴-۱۷۶۵ کلونو کې له الاسکا څخه ليدنه کړې وه او د «کيورين» سيند په څنډه يې د پراته يو کلي په اړه خبر ورکړی و، چېرته چې ږېره لرونکي خلک اباد وو او انځورونو (مجسمو) ته يې عبادت کاوه. يو شمېر نوي څېړونکي «کيورين» د «کويوک» سيند سره تړلي بولي.
عموماً باور دا دی چې الاسکا ته لومړۍ رسېدلې اروپايي بېړۍ د « St. Gabriel» په نوم وه چې مديريت يې « surveyor M. S. Gvozdev» او مرستيال ماڼو « I. Fyodorov» له خوا تر سره کېدو او د ۱۷۳۲ز کال د اګست په يو ويشتمه نېټه الاسکا ته د سايبيريايي « Cossack A. F. Shestakov» او روسي لوڅاو « Dmitry Pavlutsky» د ماموریت پر مهال (۱۷۲۹-۱۷۳۵) رسېدلې وه. له الاسکا سره يوه بله اړیکه په ۱۷۴۱ز کال کې جوړه شوه، کله چې « Vitus Bering» له «سينټ پيټر» سپاره روسي سمندري ځواک لپاره د يو ماموريت مشري وکړه. کله چې د دې بېړۍ عمله د نړۍ د تر ټولو غوره پېژندل کېدونکې د سمندري «اوټر» (د اوبو يو پيشو ته ورته ژوی دی) د پوستکې له ټوټو سره روسيې ته ستانه شول، نو د څرمنې د سوداګرو کوچنیو ټولنو د سايبيريا له ساحلونو څخه «اليوشين» ټاپوګانو په لور سفر پيل کړ. د لومړي دايمي اروپايي کلي بنسټ په ۱۷۸۴ز کال کې کېښودل شو.
پدما کهنا
پدما کهنا په انګليسي Padma Khanna یوه هندي فلمي اداکاره ده.
حوالې
وېشنيزه:1940 زېږېدنې وېشنيزه:1949 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:پدما کھنہ وېشنيزه:رسن وېشنيزه:هندي فلمونهب
تانګ
چانګ تانګ ( چينايي : 商湯) (زېږېدنه 1617-مړ 1588 ق م) په چين کې د شانګ امپراتورۍ بنسټ ايښودونکی او پاچا و. د هغه اصلي نوم زي لو (子履) و او د هغه له مړینې وروسته د تانګ په نوم مشهور شوی.
تانګ د شيا امپراتورۍ د وروستي واکمن امپراتور جې جي په نسکورولو سره واک ته ورسېد. له پاچاهۍ مخکې يې په خپله قبيله اوولس کاله حکومت وکړ او په دې موده کې يې هوښيار کسان په مهمو دندو ګمارل او د واک برخه يې ورته برابره کړه. کله چې هغه د ژیا کورنۍ نزول ولید، نو له دوی سره یې جګړه پیل کړه او له یوولسو جنګونو وروسته یې ډیری ځمکې ونیولې او ډیری دولتونه یې د هغه تابع کړل. وروسته له هغه چې د ژیا حکومت له داخلي بغاوت سره مخ شو، تانګ په پای کې په 1600 (مخزېږديز) کې وروستۍ بریا ترلاسه کړه او جیا د خپل پاتې ژوند لپاره له هېواد څخه جلاوطن کړ.
بودا
بودا (انګليسي:Buddha)  د "بیدار شوي"يا ويښ شوي مانا لري او هغه چا ته اشاره کوي چې "رڼايي" یا (بودي) ترلاسه کوي که څه هم دا په عام ډول د رڼايي بنسټ ایښودونکی سدھارتا ګوتم بودا ته راجع کیږي.
په ډېرو سرچینو کې، کله چې د "بودا" په اړه خبرې کیږي، دا د " ګوتم بودا " په مانا اخيستل کيږي، ګوتم بودا د بواديیزم بنسټ ایښودونکی و، او دا غلط باور ته وده ورکوي چې د "بودا" کلمه یوازې د " ګوتم بودا " مانا لري، مګر ډېری نور بودایان هم په دې باور دي. دوی د "بودايیزم مقام" ته رسېدلي دي. د رنجیت پال د څېړنې پر بنسټ، بودا د اريايي نژاد څخه يو ټولواک(شاهزاده) و او د مهاویرا معاصر و.
بودايیزم په نړۍ کې څلورم تر ټولو پراخه مذهب دی؛ کوم چې د نړۍ د نفوس له 400  مېلیون څخه ډېر خلک تعقیبوي. په حقیقت کې، "بودا" یو مستعار نوم دی چې مانا یې " روښانه شخص" یا په بل عبارت "یو سړی چې لوړه پوهه لري".
د ژوند افسانه
د بودګایا په نوم یو ځای کې له شپږو کلونو محاکمې او مبارزې وروسته، سدھارتا د بیدارۍ د ونې (بودا) په نوم د یوې ونې لاندې په مراقبت او وحی کې ناست و او د مارا شیطان په چلونو باندې د بریالي کیدو وروسته، هغه رازونه ترلاسه کړل او بودا شو. سفر وکړ
ژوندلیک، ډایري
بودا په یوه اشرافي کورنۍ، د شاکیه قبیله کې زیږیدلی و، مګر په پای کې یې خپل ژوند پریښود. د بودايي دود له مخې، د څو کلونو مینډیکانسي ( مراقبت ) وروسته د هغه میکانیزم د پوهیدو لپاره ویښ شو چې خلک د بیا زیږون په دوره کې بند ساتي. بودا بیا د ګنګا په ساد کې د تدریس او مذهبي ټولنې رامینځته کولو په اوږدو کې سفر وکړ. بودا د جسمي غوښتنو او د هند د شرمانا په غورځنګ کې موندل شوي افراطیت تر مینځ یوه منځنۍ لار ښوولې. اومسيري د روحانيت درس ورکړ، چې په کې اخلاقي درسونه او د مراقبت عملونه لکه جانه او ذهنیت شامل وو. بودا د برهمن پادریانو په کړنو هم نیوکه وکړه، لکه د څارویو قرباني.
د هغه له مړینې پیړۍ وروسته هغه د بودا په نوم پیژندل شوی، چې معنی یې "بیدار شوی" یا "روښانه شوی". د ګوتما تعلیمات د بودا ټولنې لخوا په سوتا کې تالیف شوي، چې د هغه لیکچرونه، وینایا ، د هغه د خانقاه عمل کوډونه لري. دا قضیې د هند په منځني آریایي ژبو کې د شفاهي دود له لارې لیږدول شوي. وروسته نسلونو نور متنونه تولید کړل لکه سیستماتیک تړونونه چې د ابیدهرما په نوم پیژندل شوي، د بودا ژوندلیک، د بودا د تیرو ژوندونو په اړه د کیسو ټولګه چې د جاتاکا کیسې په نوم پیژندل کیږي، او اضافي خبرې اترې، د بیلګې په توګه، د مهایانا سوترونه.
بهرنی لینک
د بودا شبکه وېشنيزه:بوديزم
د ختیځ او لوېدیځ وېش
د ختیځ او لوېدیځ وېش ( د ستر وېش یا د ۱۰۵۴ز کال د وېش په نوم هم پېژندل کېږي) چې له ۱۰۵۴ کال راهیسې د رومن کاتولیک او ختیځ ارتودوکس کلیساګانو ترمنځ د اړیکو له منځه تلل په ګوته کوي. له وېش سمدستي وروسته اټکل کېږي، چې ختیځ عیسویت په ټوله نړۍ کې د عیسویانو یو کوچنی اکثریت تشکیلوي په داسې حال کې چې ډېری پاتې عیسویان لوېدیځ دي. دا وېش د هغو دیني او سیاسي اختلافاتو پایله وه، چې په تېرو پېړیو کې د ختیځ او لوېدیځ عیسویت ترمنځ رامنځته شوي.
په ۱۰۵۳ز کال کې لومړی ګام، چې د رسمي اختلاف لامل شو واخیستل شو. په دې ډول چې په سویلي ایټالیا کې یوناني کلیساګانې دې ته اړ ایستل شوې چې د لاتیني دودونو سره سمون ولري او که چېرې داسې ونه کړي نو یادې کلیساګانې به وتړل شي. په ځواب کې د قسطنطنیه مشر لومړۍ مایکل سرولاریوس په قسطنطنیه کې د لاتیني کلیساګانو د تړلو امر وکړ. په ۱۰۵۴ز کال کې د پاپ پلاوۍ چې د نهم لیو له خوا د ځینو موخو لپاره قسطنطنیه ته ولېږل شو. د پاپ د پلاوي اصلي موخې د نارمنانو له خوا د جنوبي ایټالیا د فتحې په پام کې نیولو سره له بازنطین امپراتور او د  قسطنطین نهم مونوماکس نه  د مرستې راجلبول او د لیو اهرید له خوا د غربي دودونو په وړاندې د وروستیو بریدونو په وړاندې چې د سرولاریوس له خوا ملاتړ کېده و. تاریخ لیکونکی اکسل بایر وايي چې یاد پلاوی د دوو لیکونو په ځواب کې لیږل شوی و، چې یو یې د امپراتور له خوا د نارمنانو پر وړاندې د ختیځ او لوېدیځ امپراتوریو د ګډ پوځۍ عملیاتو په تنظیمولو کې د مرستې غوښتنه کوله او بل یې د قسطنطینه مشر سیرولاریوس له خوا و.سیرولاریوس د پلاوي د غوښتنې له منلو انکار وکړ او په دې توګه د پلاوي مشر کارډینل همبرټ هغه  وراټه او په بدل کې یې سرولاریوس هم همبرټ او د پلاوي نور غړي ورټل.
د لوېدیځو استازو د عمل صداقت شکمن و ځکه چې پاپ لیو مړ شوی و او سرولاریوس د پلاوي شخصي ملحوظات پر بنسټ رټل شوی و. په هر حال کلیسا د نظریاتي، دیني، ژبني، سیاسي او جغرافیایي کرښو پر بنسټ ووېشل شوه، خو دا بنسټیزه شخړه هېڅ کله هم حل نه شو ځکه هر اړخ  به یو بل په بدعت او د وېش په پیل تورن کاو. د لاتین په مشرۍ صلیبی جنګونه، په ۱۱۸۲ز کال کې د لاتینانو قتل عام، په ۱۱۸۵ز کال کې د لوېدیځ د غچ اخیستلو په ځواب کې د تیسالونیکا لوټول، په ۱۲۰۴ز کال کې د څلورم صلیبی جګړې په لړ کې د قسطنطنیه نیول او لوټ کول او د لاتین مشرانو واکمنېدل د پخلاینه مسله نوره هم ستونزمنه کړه.
خو د دواړو کلیساګانو ترمنځ اړیکو دوام درلود. په دې ډول چې هر کال به له دواړو خواوو نه یو پلاوی به د جشنونو په لمانځلو کې ګډون کاو. د کاتولیک کلیسا سره د پخلاینې لپاره د نړیوالو مشرانو هڅې زیاتره د دوی د ځینو ارتودوکس هېوادوالو له خوا د سختو نیوکو سره مخ شوې.
د لویدیځ
د لویدیځ او ختیځ عیسویانو ترمنځ وېش د بېلابېلو سیاسي، کلتوري او دیني عواملو لا امله د پېړیو په اوږدو کې رامنځته شو. همدارنګه ستونزمنه ده چې د وېش کره نیټه چې د شخرو پیل واښایي په ګوته شي کري، خو ښايي دا د روم د وکتور په وخت کې د کوارټوډیسیمن شخړې په پیل کې رامنځته شوې وي. د ارتودوکس مدافعین دې پیښې ته د روم له خوا د پاپانو د واکمنۍ او د ختیځ کلیساګانو له خوا د یادې ادعا د ردولو یو بېلګې په توګه اشاره کوي.
په ګډو اتحادونو کې ځینې خال خال وېشونه په ۴مې او ۵مې پېړیو کې د لومړي پاپ داماس په وخت کې رامنځته شول. د الهیاتو او نورو پوښتنو په اړه شخړې له ۴۸۲ نه تر ۵۱۹ پورې د ۳۷ کلونو لپاره د روم او قسطنطنیه د کلیساګانو ترمنځ د وېش لامل شوې (د اکاسین وېش). ډېری سرچینې په دې اند دي چې د ختیځ او لوېدیځ ترمنځ جلاوالی له ۸۶۳ نه تر ۸۶۷ پورې د فوټین وېش سره په ښکاره ډول څرګند شو.
د تخلیق ړنا
ارتودوکس الهیات پوهان ادعا کوي چې د ختیځ او لوېدیځ دیني وېش په مستقیمه مذهبي شخړه کې، چې د هیسیکاسم شخړې په نوم یادیږي او د ۱۳۴۱ او ۱۳۵۱ کلونو تر منځ په قسطنطنیه کې د څو شوراګانو په لړ کې خپل اوج ته ورسېد. همدارنګه دوی استدلال کوي چې یاده شخړه د هغه څه تر منځ سخت توپیر په ګوته کوي چې د کاتولیک کلیسا له خوا د مناسبې الهیاتو عقیدې په توګه منل کېده او د ختیځ ارتودوکس له خوا د معتبر الهیات په توګه ګڼل کېږي.
حکومتوالۍ
د بازنطین امپراتورۍ د یو دیني حکومت په توګه پېژندل کېده، چې امپراتور په کلیسا او دولت دواړو باندې واک درلود. پاچا د خلکو په منځ کې خدای نه بلکه د خدای ځایناستۍ ګڼل کېده. هغه په ​​ځانګړې توګه ټاکل شوی او په دوامداره توګه د خدای لخوا الهام اخلي، د خدای دوست، د خدای د کلام ترجمان په توګه ګڼل کېده. هغه تل پورته ګوري تر څو د خدای پیغامونو ترلاسه کړي. هغه ته باید داسې عزت او وقار ورکول شې لکه څنګه چې د ځمکې په سر د خدای ځایناستۍ سره ښایۍ. او هغه به « خپل د ځمکې حکومت د الهي اصولو سره سم جوړ کړي او د خدای د واکمنۍ سره سم به ځواکمن شي.
په اسکندریه، انطاکیه او بیت المقدس سیمو کې د مسلمانانو د فتوحاتو په پایله کې، یوازې د کلیسا د واک دوه ځواکمن مرکزونه په توګه قسطنطنیه او روم پاتې شول. روم ډېری وختونه هڅه کوله چې د ختیځ پادریانو ترمنځ په شخړو کې د بې طرفه خواوو په توګه منځګړیتوب وکړي.
د پخلاینې په هڅو نیوکې
د کاتولیک کلیسا سره د پخلاینې لپاره د ارتودوکس مشرانو هڅې د ۲۰۰۸ز کال په نومبر کې د ځینې ختیځ ارتودوکس عناصرو لکه د کالواریتا میټروپولیټان او یونان له خوا تر سختو نیوکو لاندې راغلې. په ۲۰۱۰ز کال کې لومړۍ پاتریارک بارتولومئوس یو سرکلر خپور کړ، چې په هغه کې هغه د ارتودوکس کلیسا او نورو عیسوي کلیساګانو ترمنځ د روانو خبرو اترو ستاینه وکړه او په خواشینۍ سره یې وویل چې د دوو کلیساګانو ترمنځ خبرې اترې د ځینو له خوا چې د ارتودوکسي دفاع ادعا کوي د نه منلو وړ تعصب سره  تر نیوکې لاندې راځي. حقیقت دا دی چې دا خبرې اترې «د ټولو سیمه اېزو اورتودوکس کلیساګانو د موافقې او دوه اړخیز ګډون سره ترسره کېږي». همدارنګه هغه خبرداری ورکړ چې « دا ډول مخالفین ځانونه د پادري کلیساګانو نه اوچت ګڼي او د وېش خطر رامنځته کوي ». همدارنګه هغه یو شمېر منتقدین د حقیقت په تحریفولو تورن کړل. د بېلګې په ډول هغه «ځینو درواغجنو اوازو ته لکه د کاتولیک او رومن ارتودوکس کلیساګانو ترمنځ یووالی نږدې دی، اشاره وکړه » او ادعا یې وکړه چې د دې افواهاتو خپرونکي په بشپړ ډول خبر دي چې « په دې دیولوژیکي خبرو اترو کې ځینې توپیرونه ډېر او اوږد بحثونو ته اړتیا لري». همدارنګه هغه بیا ټینګار وکړ چې « یووالی د دیولوژیکي کمیسیونونو له خوا نه بلکې د کلیساګانو د اتحادیو له خوا ټاکل کېږي».
مقدسات
د ارتودوکس ډیری کلیساګانې د هغه چا لپاره چې دمخه یې په کاتولیک کلیسا کې د تعمید غسل کړې وي په ارتودوکس کلیسا کې یاد غسل ته اړتیا نه لري. ډېری ارتودوکس قضاوتونه د ارتودوکس عیسوي او ځینې غیر ارتودوکس عیسویانو ترمنځ وادونو ته اجازه ورکوي. همدارنګه د کاتولیک کینن قانون له مخې د کاتولیک او ارتودوکس ترمنځ هم واده ته اجازه ورکول شوې. کاتولیک کلیسا خپلو پادریانو ته اجازه ورکوي چې د ختیځ ارتودوکس کلیسا غړو ته د توبه او د ناروغانو مسح وړکړي، په دې شرط چې دوی په خپله خوښه د مقدساتو غوښتنه وکړي. خو د ارتودوکس کلیسا یوازې د بیړني حالت په صورت کې د غیر ارتودوکس عیسویانو لپاره مقدسات ترسره کوي.
فيليپ اوپوسي
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" فیلیپ اوپوسي د 5مخزېږديزې پېړۍ یو یوناني ریاضي پوه او ستورپوه او د اپلاتون له شاګردانو څخه و.
د خپل ښوونکي له مړینې وروسته، هغه اېپنوميس په نوم کتاب وليکه، کوم چې د ټولو اپلاتوني اثارو تر ټولو پیتاګوریان و، او د نیوامیس کتاب لپاره یې ضمیمه ولیکله، کوم چې د ستورپوهنې او افلاتوني فزیک مطالعې لپاره مهم دی.
هغه د ډېرڅنډيزو شمېرو او ډېری ستورپوهنې موضوعاتو باندې اثار لیکلي، مګر د هغه هیڅ کار نه دی پاتې شوی.
هغه د شنه زرغون کمان د رڼا د انعکاس پایله ګڼلې.
دا ډېر احتمال لري چې فیلیپ اوپسي د فیلیپ میډمي ( مینډی ) يو شخص وي.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
ژولیوس نیرره
ژولیون کامباراکه نیرره (انګلیسي: Julius Kambarage Nyerere؛ زوکړه: د ۱۹۹۲ زکال د اپرېل ۱۳ مه – مړینه: د ۱۹۹۹ زکال د اکتوبر ۱۴ مه) تانزانیايي استعمار ضد فعال، سیاستوال او سیاسي نظریه ورکوونکی و. نوموړي له ۱۹۶۱ زکال څخه تر ۱۹۶۲ زکال پورې د تانګانیکا د لومړي وزیر او له ۱۹۶۳ زکال څخه تر ۱۹۶۴ زکال پورې د تانګانیکا د ولسمشر په توګه خدمت وکړ؛ له دې وروسته نوموړي له ۱۹۶۴ زکال څخه تر ۱۹۸۵ زکال پورې د تانګانیکا د راتلونکي هېواد تانزانیا ولسمشري وکړه. نوموړی له ۱۹۵۴ زکال څخه تر ۱۹۹۰ زکال پورې د تانګانیکا د افریقايي ملي ټولنې (TANU) په نامه ګوند او بیا د دغه ګوند د ځای نیونکي ګوند چما چا ماپیندوزي (Chama Cha Mapinduzi) بنسټګر او مشر و. له ایډیالوژیک پلوه نوموړی یو افریقايي ملت پاله او سوسیالېست و چې د اوجاما په نامه یوه سیاسي فلسفه یې هم ترویج کړه.
نیرره د مارا سیمې په بوټیاما کې وزېږېد چې وروسته د بریتانیا مستعمرې تانګانیکا ته اړونده شوه، نوموړی د زانکي وګړو د یوه مشر زوی و. د ښوونځي له زده کړو وروسته نوموړي د یوګانډا په مکرره کالج او د سکاټلنډ په ایدنبورګ کې زده کړې وکړې. په ۱۹۵۲ زکال کې تانګانیکا ته راوګرځېد، واده یې وکړ او د ښوونځي د ښوونکي په توګه یې په کار پیل وکړ. په ۱۹۵۴ زکال کې نوموړي د TANU له جوړولو سره مرسته وکړه او د هغو له لارې یې د بریتانیا له استعمار څخه د تانګانیکا د خپلواکۍ لپاره مبارزه وکړه. نیرره د هند د خپلواکۍ د خوځښت د مشر مهاتما ګاندي تر اغېز لاندې دغې موخې ته د رسېدو لپاره له تاوتریخوالي څخه پرته اعتراضاتو اړوند تبلیغ وکړ. نیرره چې د ۱۹۵۸-۱۹۵۹ زکال په ټاکنو کې د قانون جوړونکې شورا غړیتوب ترلاسه کړ وه یې شو کولای د ۱۹۶۰زکال په عمومي ټاکنو کې TANU بریا ته ورسوي چې له امله یې لومړی وزیر شو. له بریتانوي چارواکو سره یې خبرې په ۱۹۶۱ زکال کې د تانګانیکا د خپلواکۍ لامل وګرځېدې. په ۱۹۶۲ زکال تانګانیکا په جمهوریت واوښت او نیرره د دغه جمهوریت لومړی جمهور رئیس شو. د هغه دولت د استعمار د له منځه وړو او د مدني خدمتونو «د افریقايي کېدو» په لټه کې او ورته مهال یې د دغه هېواد د افریقايي اصلي وګړو او د آسیايي او اروپايي لږکیو ترمنځ د یو موټي توب هڅه کوله. نوموړي د یو ګوندي دولت جوړول وهڅول او له یوګانډا او کنیا سره یې د ختیځې افریقا د فدراسیون په نامه د پان افریقايي جوړښت د جوړولو ناکامه هڅه هم وکړه. په ۱۹۶۳ زکال کې د پوځ دننه یو لړ بغاوتونه یې د بریتانیا په مرسته وځپل.
په ۱۹۶۴ زکال کې د زنجبار له انقلاب وروسته، زنجبار ټاپو له تانګانیکا سره یوځای شو او تانزانیا یې جوړه کړه. له دې مهال څخه وروسته د نیرره مخ پر زیاتېدو ټینګار په ملي ځان بساینې او سوسیالېزم باندې و. له دې سره چې د ده سوسیالېزم د مارکسېزم – لینینېزم له سوسیالېزم سره توپیر درلود، تانزانیا د مائوتسه له مارکسیستي چین سره نږدې اړیکې رامنځته کړې. په ۱۹۶۷ زکال کې نیرره د اروشا اعلامیه خپره کړه چې په کې یې د اوجاما اړوند خپل لیدلوری بیان کړی و. بانکونه، صنایع او لوی شرکتونه ټول ملي شول. زده کړو او روغتیايي پالنو په پام وړ توګه پراختیا ومونده. د اشتراکي کروندو د جوړولو پر بنسټ په کرنه بیاځلي ټینګار وشو، په داسې حال کې چې دغو اصلاحاتو د خوراکي توکو تولید له ستونزو سره مخ کړ او یو شمېر سیمې یې د خوراکي توکو مرستو ته اړ کړې. د نوموړي دولت له هغو استعمار ضد ډلو سره مرسته کوله چې په ټوله سویلي افریقا کې یې د سپین پوستو لږکیو حکومتونو پر وړاندې مبارزه کوله؛ همدارنګه یې له ۱۹۷۸څخه تر ۱۹۷۹ زکال پورې د یوګانډا سره د تانزانیا په جګړې نظارت درلود چې په پایله کې یې د یوګانډا د ولسمشر ایدی امین حکومت راوپرځېد. په ۱۹۸۵ زکال کې نیرره له واک څخه ځان ګوښه کړ او علي حسن مویني د هغه ځای ونیو او د نیرره ډېری سیاستونه یې له منځه یووړل. نوموړی تر ۱۹۹۰ زکال پورې د چما چا ماپیندوزي مشر پاتې شو او څو ګوندي سیسټم ته یې د هېواد د سیاسي نظام له اوښتو ملاتړ وکړ؛ له دې وروسته نوموړي د بوروندي کورنۍ جګړې ته د پای ټکي اېښودو په موخه د منځګړي په توګه رول ولوباوه.
نیرره بحث پارونکی شخصیت درلود. نوموړي ته په ټوله افریقا کې د یو استعمار ضد وګړي په توګه په پام وړ توګه درناوی کېږي، همدارنګه نوموړی له دې امله چې له خپلواکۍ وروسته یې د خپلې واکمنۍ پر مهال د ګاونډیو هېوادونو په پرتله وکولای شول خپل هېواد یو موټی وساتي؛ ستایل کېږي. د نوموړي له خوا د یو ګوندي حکومت رامنځته کول او له محاکمې پرته یو لړ نیونې د دې لامل وګرځېدې څو پر حکومت یې د دیکتاتورۍ تورونه ولګول شي، په داسې حال کې چې د ناوړه اقتصادي مدیریت تور هم ورباندې لګول کېږي. نوموړي ته په تانزانیا کې پراخ درناوی کېږي او تر ډېره پورې ورته د سواحلي افتخاري کلمې موالیمو («ښوونکي») څخه ګټنه کېږي او د «ملت د پلار په توګه» ستایل کېږي.
د تانګانیکا ولسمشري: ۱۹۶۲- ۱۹۶۴
د ۱۹۶۲ زکال د ډسمبر په ۹ مه، له خپلواکۍ وروسته تانګانیکا په جمهوریت واوښته. نیرره هم په دارالاسلام کې دولتي کور ته چې د پخوانیو بریتانوي والیانو استوګن ځای و؛ ستون شو. نیرره په دغو ودانیو کې له ژوند کولو سره لېوالتیا نه لرله، خو بیا هم تر ۱۹۶۶ زکال پورې همدلته پاتې شو. نیرره کاواوه د خپل مرستیال په توګه وټاکه. په ۱۹۶۳ زکال کې نوموړي ځان د ایډنبورګ پوهنتون له مشرانو څخه معرفي کړ او ژمنه یې وکړه هر مهال چې ورته اړتیا وي سکاټلنډ ته به سفر وکړي؛ خو د ده پر ځای دغه ځایګی لوبغاړي جیمز رابرټسون جسټس ته ورسېد. نوموړي متحده ایالاتو، لویدیځ جرمني کاناډا، الجزایر، سکانډنیویا، ګینه او نایجریا ته رسمي سفرونه لرل. په متحده ایالاتو کې یې له ولسمشر جان اف کنډې سره ولیدل، له دې سره چې دوی دواړه د یو بل کلک ملګري و، خو بیا یې هم وه نشو کړای کنډې متقاعد کړي چې د سویلي افریقا د اپاراتاید اړوند خپل دریځ کلک کړي.
نیرره د خپلې ولسمشرۍ په لومړیو کې تر ډېره پورې د افریقا په چارو کې ښکېل و. د ۱۹۶۳ زکال په فبروري میاشت کې نوموړي په موشي کې د افریقايي – آسیايي همبستګۍ په کنفرانس کې ونډه واخیسته، چېرې چې نوموړي د کانګو وروستي حالات د نوي استعمار د نمونې په توګه یاد کړل او هغه یې د افریقا د دویم ځلي نیولو لپاره د هلو ځلو برخه وبلله. په مۍ میاشت کې نوموړي د ایتوپیا په ادیسه بابا کې د افریقايي یووالي د سازمان په بنسټ اېښودونکې غونډه کې برخه واخیسته او تکرار یې کړه چې: «واقعي تحقیر کوونکی حقیقت دا دی چې افریقا خپلواکه نه ده او د همدې لپاره افریقا باید د افریقا د خپلواکۍ په موخه ټولیز لازم اقدامات ترسره کړي». نوموړي په دارالسلام کې د دغه سازمان د آزادۍ غوښتونکې کمېټې کوربه توب وکړ او په سویلي افریقا کې یې له استعمار ضد خوځښتونو څخه ملاتړ وکړ.
نیرره د یو واحد هېواد په توګه د افریقا د یو موټي کولو اړوند پان افریقايي نظریه تائید کړه، په داسې حال چې د ګانايي ولسمشر قوام نکرومه له دغه لیدلوري سره مخالف و چې پر باور یې دغه چاره په چټکۍ سره ترسره کېدلای شي. پر ځای یې نیرره د لنډ مهالو اقداماتو په توګه د سیمه ئیزو کنفدرسیونونو د جوړولو لارې وروستي اتحاد ته په رسېدو ټینګار درلود. د دغو ارمانونو په موخه نیرره د ۱۹۶۳ زکال په جون میاشت کې د کنیا له ولسمشر جومو کنیاتا او د یوګاندا له ولسمشر میلتون اوبوته سره په نایروبي کې ولیدل، چېرې چې دوی هوکړه وکړه د کال تر پایه به دغه هېوادونه د ختیځ افریقايي فدراسیون په اډانه کې یو موټی کېږي، خو دغه چاره ترسره نه شوه. د ۱۹۶۳ زکال په ډسمبر میاشت کې نیرره په ډېرې خواشینۍ سره څرګنده کړه چې دا ورته د کال تر ټوله لویه ناهیلي وه. پر ځای یې په ۱۹۶۷ زکال کې د افریقا د ختیځ ټولنه رامنځته شوه څو د دغو دریو هېوادونو ترمنځ همکارۍ پیاوړې کړي. وروسته نیرره د ختیځې افریقا د فدراسیون د جوړولو په برخه کې خپله بې وسي د خپل حرفوي ژوند تر ټولو لویه ماتې وګڼله.
نیرره د تانګانیکا په سواحلو کې د زنجبار د ټاپو ګانو تحولاتو ته اندېښمن و. هغه څرګنده کړه چې دغه ټاپو ګان «د بهرني اغېز پر وړاندې ډېر زیان منونکي و» او له همدې امله یې کولای شو په تانګانیکا اغېز وکړي. نیرره لیوالتیا لرله چې د شوروي اتحاد او متحده ایالاتو ترمنځ سړه جګړه د افریقا له ختیځ څخه لرې وساتي.
د علمي مېتود تاریخچه
د علمي مېتود تاریخچه د علمي (ساینسي) تحقیقاتو په مېتودولوژۍ کې د بدلونونو راتګ، د خپله ساینس له  تاریخ څخه جلا په جلا بڼې سره تر مطالعې لاندې نیسي. د علمي استدلال په اړه د اصولو پراختیا یو اړخیزه نه وه؛ علمي مېتود د ساينسي تاريخ په اوږدو کې د ژورو او مکررو بحثونو یوه موضوع وه، او نامتو طبيعي فيلسوفانو او ساينس پوهانو د ساينسي پوهې د ایجادولو لپاره د يوې يا بلې لارې څخه په لومړیتوب ورکولو سره استدلال کړی دی.
سره له دې چې په تګلارو کې اختلافونو شتون درلود، علمي مېتود په محدودو پړاوونو کې پرمختګ کړی دی. د اتومېزم (atomism) په ګډون د طبیعت په اړه منطقي تشرېحات، په دواړو -لرغوني یونان او هند کې د لیوسیپس (Leucippus) او ډیموکریټوس (Democritus) په افکارو کې، او په لرغوني هند کې، په نییا (Nyaya)، ویسیسیکا (Vaisesika) او په بودايي فکري مکتبونو کې راښکاره شول، په داسې حال کې چې چارواکا ماټریالېزم استنتاج(قیاس) د پوهې د یوې سرچینې په توګه د تجربه پالنې په ګټه چې ورته تل د شک په سترګه کتل کېدل، رد کړ. ارسطو په لرغوني یونان کې په خپلې تجربوي بیولوژۍ او د منطق باندې د هغه د کار تر څنګ د طبیعت د مشاهداتو څخه د رامنځته شوو عمومیاتو په ګټه د یو صرف قیاسي چوکاټ په ردولو سره علمي مېتود رامنځته کړ.
د ساینسي مېتود په تاریخ کې ځینې خورا مهم بحثونه په لاندې موضوعاتو باندې تمرکز لري:
عقلانیت یا منطق پالنه (rationalism)، لکه څرنګه یې چې د رین ډیکارتس لخوا ملاتړ شوی؛
استقراء پالنه (inductivism)، چې د اسحاق نیوټن او د هغه د پیروانو له لوري یې ځانګړی شهرت وموند؛ او فرضیه-قیاسي یا هایپوتیکو-ډیډکټیوېزم (hypothetico-deductivism)، چې د ۱۹مې زېږدیزې پیړۍ په لومړیو کې راښکاره شوه. د نولسمې زېږدیزې پیړۍ په وروستیو او د شلمې زېږدیزې پیړۍ په لومړیو کې، د واقعیت پالنې یا ریالېزم او انټی ریالېزم تر منځ مناظره د علمي مېتود په اړه د بحثونو مرکزي ټکی وګرځېد ځکه چې پیاوړو علمي نظریو د مشاهدې له محدودې څخه بهر پراختیا وموندله، په داسې حال کې چې د شلمې پیړۍ په نیمایي کې ځینو مشهورو فیلسوفانو په ټوله کې د علم د ټولو نړیوالو اصولو پر وړاندې د مخالفت او استدلال لاره غوره کړه.
لرغونی مصر او بابل
له لرغونو کلتورونو څخه په ژوندیو پاتې شوو آثارو کې د علمي مېتودولوژیو په اړه د ګوتو په شمار ښکاره مباحثې موجودې دي. په دغه دور کې تر ټولو اړوند هغه څه چې د ساینس په کار اچولو قیاس ترې کېدای شي په دغو ژوندیو پاتې شوو آثارو کې د طبیعت په اړه د لومړنیو څېړنو په اړه له توضېحاتو څخه سرچينه اخلي.
یو مصري طبي درسي کتاب، د اډون سمیټ پاپیروس (Edwin Smith papyrus)، ( ۱۶۰۰مخ زېږد کال)، په لاندې برخو کې د پلي کېدو ښکارندویی کوي: د ناروغۍ د درملنې لپاره، معاینه، تشخیص، درملنه او انذار، کوم چې د ساینس له لومړني تجربوي مېتود سره د غښتلي موازيتوب ښودنه  کوي او د G. E. R. Lloyd  له نظره یې د دې مېتودولوژۍ په پراختیا کې مهم رول لوبولی دی. په اېبرس پاپېروس(Ebers papyrus)  (۱۵۵۰ مخ زېږد کال) کې هم د دودیزې تجربه پالنې (empiricism) شواهد شتون لري.
د لومړۍ مخ زېږدې زریزې په نیمایي کې، په میسوپوتامیا کې د بابل ستورپوهنه د علمي ستورپوهنې په لومړنۍ بېلګه باندې بدله شوې وه، ځکه چې دا "د ستورپوهنې د پدیدو په اړه د سوچه ریاضیکي توضېحاتو په ورکولو کې لومړنۍ او په لویه کچه بریالۍ هڅه وه." د تاریخ پوه اسګر ابو په روایت، "د ساینسي ستورپوهنې ټول اړوند بېلابېل ډولونه، په هېلنیسټیک نړۍ ،هند ، اسلامي نړۍ او په لوېدیځ کې - که څه هم په رښتیا سره په دقیقو علومو کې ټولې وروستۍ هلې ځلې ونه ګڼو- له پریکړه ییز او بنسټیز پلوه د بابل له ستورپوهنې سره تړاو لري.
لومړنیو بابلیانو او مصریانو ډېرو تخنیکي علومو، هنرونو، او ریاضیاتو ته پراختیا ورکړه چې د وړاند وینې او همداراز د درملنې په عملي برخو کې یې ورڅخه کار اخیسته، او د مختلفو ډولونو څخه یې فهرستونه چمتو کړي وو. که څه هم بابلیان په ځانګړې توګه د طبیعي پدیدو په ریاضیکي بڼه د بیانولو په هلو ځلو سره د تجربوي ریاضیکي علومو په تر ټولو پخوانیو ډولونو کې ښکېل وو، خو په عموم کې یې د طبیعت ښکاره منطقي تیورۍ له ځانه سره نه لرلې.
لرغونی کلاسیک دور
یوناني-ژبي پخواني فیلسوفان د هغه څه په تر ټولو پخوانیو پېژندل شوو بڼو کې ښکېل وو چې په اوسني عصر کې د منطقي تیوریکي علم په نامه پېژندل کېږي، دا ښکېلتیا د طبیعت په اړه د لا ډېرې منطقي پوهې په لور له خوځښت سره وه چې لږ تر لږه له لرغونې دورې (له ۴۸۰-۶۵۰م.ز کال پورې) څخه له سقراط نه د مخکې فلسفي ښوونځي سره پیل شوه. تالس لومړی هغه فیلسوف ګڼل کېږي چې د هرې پېښې لپاره یې د یو طبیعي لامل د شتون په ادعا سره یې طبیعي توضېحات وکارول، که څه هم هغه د خپلې هغې وینا لپاره چې وایی، " ټول شیان له خدایانو څخه ډک دي"، پېژندل شوی، او نوموړي د خپلې نظریې په کشفولو سره یو غوایی قرباني کړ. لیوسېپوس د اتومېزم نظریې ته وده ورکړه – هغه نظریه چې له مخې یې هر څه په بشپړ ډول د بېلابېلو نه له منځه تلونکو، نه وېشل کېدونکو اجزاوو یعنې اتومونو څخه ترکیب شوي دي. نوموړې موضوع د ډېموکرېتوس له لوري په ژور تفصیل سره تشرېح شوې وه.
د پخوانیو هندي فیلسوفانو له منځه په نیایا، وایسېسیکا او بودايي مکتبونو کې په جلا ډول ورته اتومي نظریات راښکاره شول. په ځانګړې توګه، چارواکا طبیعت پېژندنه لکه د نیایا، وایسېسیکا او بودایی ښوونځیو په څېر، مادیاتي وه، او په دې اړه پوره شکمنه وه چې ادراک د غیر مشروطې رښتنۍ پوهې د بنسټ په توګه ومني، په داسې حال کې چې خبرداری یې ورکاوه چې که څوک یوازې یو حقیقت رابرسېره کولی شي، نو باید یو څوک د هغه حقیقت په اړه شک ته هم ځای ورکړي؛ یو استنباط شوی حقیقت نشې کولای چې له قید او شرط پرته وي.
د پنځمې زېږدیزې پېړۍ د نیمايي په په رانږدې کېدو سره، د يو علمي دود ځينې اجزا لا له مخکې نه، ان له افلاطون څخه پخوا، څوک چې په دې رابرسېره شوي دود کې مهم برخه اخیستونکی و، په پراخه کچه پېژندل شوي وو، ، علم د هغه منطقي استدلال د پرمختګ څخه منندوی دی، کوم چې د هغه د شاګرد ارسطو له لوري وړاندې شوی دی. په پروتاګوراس (d-f۳۱۸)کې، افلاطون په ښوونځیو کې د حساب، ستورپوهنې او هندسې د تدریس یادونه کړې ده. د دغې دورې فلسفي نظریې تر ډېره د ورځنیو رابرسېره کېدونکو پدیدو او سلیم عقل له محدودو څخه بهر وې. د واقعیت دغه انکار لکه څنګه چې موږ یې تجربه کوو د پارمینیډېس (Parmenides) په هغه استدلال کې چې ویل یې،  "نړۍ یوه ده او بدلون او بیا وېش نشته"، خپلې انتهایی کچې ته رسیدلی و.