cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالروف رفیقي
د ښاغلي عبدالروف رفیقي له خوا پر بېلابېلو کتابونو ليکل شوې سریزې
۱۰- ادبي ليدلوری، عبدالغفور لېوال، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۵ع ث-ح.
۱۲- د پښتو هممانيزونو او ورته لغتونو قاموس، احمد ولي اڅکزی، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۵ع ۴-۷.
۱۳- د جديد توخي دېوان، تحقيق ترتيب او لغتنامه مطيع الله روهيال، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۵ع د-ه
۱۴- د افلاطون ږغاوي، Dialogues Of Plato پښتو ژباړه کمال خان شيراني، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۵ع ۹-۱۴.
۱۶- مستغاث، صاحبزاده محمدي، تحقيق تدوين او مقدمه پروفېسر ډاکټر حنيف خليل، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۵ع ۸-۱۲.
۱۷- د پښتو سفرنامې، تحقيقي جاج سليم راز، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۵ ز. ۱۸- منهاج العابدين امام غزالي، پښتو ژباړه عبدالخالق پانيزی، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۶ع ۱۶-۲۰.
۱۹- ادبي تحليلونه، کانديد اکادميسن محمد صديق روهي، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۶ع ۷-۸.
۲۰- د ابن بطوطه سفرنامه، ژباړه کاکاجي صنوبر حسين، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۶ ز. ۲۱- هغه لس ورځې چې نړۍ يي ولړزوله، ژباړه کمال خان شيراني، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۶ ز. ۲۲- لال او کوتي لال ډاکتر څراغ حسين، مطبوعه پشتو اکيډمي کويټه ۲۰۱۶ ز. ۲۳- نقد حيات د ايوب صابر، مولفين رومان شاه رومان، ملنگ جان شهاب وال، الفت اورکزۍ مطبوعه پشاور ۲۰۱۶ع ۴-۹.
د رفيقي ځينې چاپ شوې مقالې
۱- افغانستان مين اقبال شناسي، شماره ۲-۳، ۲۰۰۷ ز، ۶۰-۷ اقبال لاهور سه ماهي بزم اقبال کلب روډ لاهور. ۲- اقبال اور غازي امان الله خان، اپرېل جون ۲۰۰۶ ز، ۷۱-۸۴.
۳- اقباليات لاهور سه ماهي اقبال اکيډمي آف پاکستان، لاهور. ۴- اقبال اور اعليحضرت نادر شاه، اکتوبر دسمبر ۲۰۰۹ ز. ۵- عبدالهادي داوي پيام مشرق کا اولين افغان مبصر، جولايي ستمبر۲۰۱۰ ز، ۹۵-۱۰۰. ۶- اقبال اور صلاح الدين سلجوقي، جولايي ستمبر ۲۰۰۸ ز، ۱۰۵-۱۱۴. ۷- متون اقبال مين بعض مشاهير افاغنه کا تذکره. ۸- متون اقبال مين معاصرين مشاهير افاغنه کا تذکره، اسلامي يونيورستي اسلام آباد. ۹- افغانستان مين اسلامي عظمت رفته کا پرتو اور علامه اقبال کا سفر افغانستان، پيغام اشنا اسلام اباد سه ماهي سفارت اسلامي جمهوريه ايران اسلام آباد. ۱۰- علامه عبدالحي اور علامه اقبال، شماره ۳۲، جنوري مارچ ۲۰۰۸ ز، ۱۵۸-۱۷۲، پشتو پشاور سه ماهي پشتو اکيډمي پشاور يونيورستي. ۱۱- په پښتو شعر کي د اقبال ياد، نومبر دسمبر ۲۰۰۲ ز، ۴۳-۶. ۱۲- د ملا جانان پښتو اکبرنامه، ستمبر ۲۰۰۷ نه تر مارچ ۲۰۰۸ پوري ۱۳-۴۶.
۱۳- سيد علاوالدين الهامي او د ده شاعري، اکتوبر ۲۰۰۶ مارچ، ۲۰۰۷ ز، ۱۵۵-۱۷۷. ۱۴- د هندوانو او سکهانو د پښتو علمي ادبي خدمتونه، شماره ۵۹۳ ، ۲۰۰۷ ز، ۱۶-۵۱- تکتو کويټه، شش ماهي شعبه پشتو بلوچستان يونيورستي کويټه. ۱۵- د اقبالياتو پښتو ژباړې او ژباړونکي، جولای دسمبر ۲۰۱۰ ز، ۸۸-۱۱۳، الريحان (پشتو،اردو بلوچي، انگرېزي) کويټه، مجله، گورنمنټ ساينس کالج کويټه، اسلام يو ريشتونی مذهب ۱۹۸۷-۸۷.
۱۶- د اقبال د خودئ فلسفه ۱۹۸۶-۸۷ ز، ۶۷-۷۸، الفت پشاور دوماهي.
۱۷- د علامه عبدالعلي اخوندزاده او ملا عباس کاسي کورنۍ اړيکي، ستمبر اکتوبر ۲۰۰۸.
۱۸- اولس (پشتو) کويټه ماهنامه، پريس انفارميشن ډپارټمنټ حکومت پاکستان.
۱۹- اقبال او د مسلمانانو اتحاد، فروري ۱۹۸۴ ز، ۳۷-۶۶-.
۲۱- ملا غلام يحي اشيزی د ۱۹۸۶ ز کال اگست، ۱۳-۲۲.
۲۲- ملا حبيب الله کاکړ کندهاری، جنوري ۱۹۸۸، ۳۴-۴۴ اپرېل ۱۹۸۸، ۳۷۴۲.
۲۳- منهاج العابدين، نومبر دسمبر ۱۹۸۸، ۸۳-۸۷ جنوري فروري،۱۹۸۹، ۳۴-۳۹.
۲۴- سوسن چمن، ستمبر ۱۹۹۰، ۳۵-۴۷ ۲۵- تاراته کتل، مادرته کتل، اپرېل ۱۹۸۷، ۴۵- ۴۸، پالنه کويټه ماهنامه، ښايستې واوسطې، فروري مارچ ۲۰۰۲.
۲۶- مولانا مدرارالله مدرار فن او شخصيت، جون جولايي ۲۰۰۲ ، پلوشه کراچي دو ماهي.
۲۷- پروفيسر صاحبزاده حميدالله، جون ۱۹۹۲ ، جرس کراچي سه ماهي.
۲۹- د پښتو ادب گوهرونه، اپرېل جون ۲۰۱۶ ز ۱۶۳-۱۷۸، سکام کويټه سه ماهي.
۳۰- د ملا جانان کاکړ کندهاری ياداښتونه، اگست ۱۹۹۴ ،
۳۱- شمله گردي ځنگل. ۳۲- هسکه مو شمله ده ټيټېدوته چي يي پري نه ږدي ،د ډاکتر عبدالروف رفيقي پيغام اکتوبرنومبر ۲۰۰۰م۲
۳۳-د شملي په ميلمستون کي (مرکه ) مارچ اپريل ۲۰۰۹/ ۴۲- ۴۶ قلم پېښوردوماهي، جميله،اپرېل جولايي ۱۹۸۸، ۱۵۵-۱۵۷
۳۴- کندهار کندهاردوماهي، محکمه اطلاعات و کلچر کندهار حکومت افغانستان.
۳۵-افغانستان او موهن لال ستمبر اکتوبر ۲۰۰۱
۳۶-کوژک (پشتو،اردو ،انګرېزي)چمن سالانه، ګورنمنټ کالج چمن بزم ادب چمن کبهي اور ابهي ۱۹۸۴،۶۹-۷۱
۳۷-محنت که دولت،۲۵-۳۵
۳۶- 77-78-The Great Poet Iqbal ليکني کويټه سه ماهي ،پشتو اکيډمي کويټه
۳۸-دپښتو ادب اخوند او اخوندان،جنوری مارچ ۲۰۱۴ع۷۵-۱۰
۳۹-دپښتو ادب ارمان او ارمانونه،اپرېل جون ۲۰۱۴ع۱۴۳-۱۵۸
۴۰-دپښتو ادب ،خواران غريبان محتاجان مفلسان او ملنګان جولايي ستمبر۲۰۱۴ع
۴۱-دپښتو ادب سپېڅلي خادمان غمخواران عاشقان او عارفان ،اکتوبر دسمبر ۲۰۱۴ع۶۸-۸۴
۴۲-دپښتو ادب رشتني مينان صادقان او همدردان ،جنوری مارچ۲۰۱۵ع ۳۶-۵۹
۴۳-دپښتو ادب وال ،اپرېل جون ۲۰۱۵ع ۱۰۲=۱۳۷
۴۵-دپښتو ادب مله،اکتوبر دسمبر ۲۰۱۵ع ۵۱-۷۳
په ځينو ورځپاڼو کې د ښاغلي رفیقي چاپ شوې ليکني
۱-جنګ (اردو،روزنامه اخبار) کويټه
۲-بزم ادب چمن کبهي اورابهي ،۲۳جولايي ۱۹۸۴
۳-ني نسل کي نوجوان شاعر عصمت دراني،۳۰مارچ ۱۹۸۵
۴-چمن مين قاضي عبدالسلام اچکزی کي ياد مين کل بلوچستان پشتو مشاعره،۲۱دسمبر۱۹۸۵
۴-الريحان مجله ساينس کالج کويټه ۱۹اپرېل ۱۹۸۷
۵-کمال خان شيراني مرد خود آګاه، جمعرات ۶جنوري ۲۰۱۱ ۶-خان شهيد شناسي کې چاليس سال،پير۲ دسمبر۲۰۱۳ ۷-مشرق (اردو،روزنامه اخبار) کويټه
۸-پروفيسر علامه غلام محمد شاه ندوي ايک مشفق استاد، ۲۲دسمبر۱۹۸۴
۹-انجمن نابينا بلوچستان کي کارکردګي،۲۳اکتوبر۱۹۸۵
۱۱-جهاد افغانستان اور ملت اسلاميه کي ذمه دارياڼ ۲۷دسمبر۱۹۸۶
۱۲-پشتونون کي فارسي شاعري،۲۵ اکتوبر۲۰۰۱
۱۳-هېواد (پشتو،هفت روزه اخبار) پشاور
۱۴-د قاضي ملا عبدالسلام اشيزي په ياد کي مشاعره۲۳دسمبر ۱۹۸۵
۱۵-ملا قلندر يوه څېړنه، اکتوبر ۱۹۸۶
د رفیقي صاحب په ویاړ جوړ شوې پوهنغونډې
۱-دڅيړندود ارزوني يو ورځنی غونډه او ددوو وتليو څېړونکو استاد زلمی هيواد مل او ډاکټر عبدالرؤف رفيقي نمانځغونډه جلال اباد ۱۰ اپريل۲۰۱۲م ۲۲- ۱ ۱۳۹۱ ه ښ
۲- ددوه ادبي خدمتګارانو ډاکتر عبدالروف رفيقي او شفيق العالم معذوريارلمانڅن غونډه پښتوادبي تړون چمن۲۴اګست ۲۰۱۴م چمن
د ښاغلي رفیقي په اړه لیکل شوي مونوگرافونه
۱-ډاکټر عبدالرؤف رفيقي فن او شخصيت ليکواله رحمت بي بي اڅکزۍ ( ناچاپه )
هغه کتابونه او تذکرې چې د ښاغلي ډاکټر رفیقي صیب ذکر او یادونه پکې شوې ده
۱-ادبي ګلدسته پروفيسرمحمد قاسم بنوي جلد دوهم مطبوعه پشتو ادبي مرکز بنو ۱۹۸۴.
۲-داحساس سترګي عبدالباري اسير،مطبوعه شيدايان پشتو ادب پشين قلات پريس کوټه ۱۹۸۵م ۶۸-۷۰
۳- روشن اګتې هاتهـ (اردو تذکره) عبدالباري اسير چاپ سعد پبليکشنز زونکی رام روډکوټه ۱۹۹۱م
۴-د اور تراني دژوند شعرونه عبدالباري شهرت ننګيال چاپ فرهنګ جهاد افغانستان ۱۹۸۹ ع ۲۰۶-۲۰۸
۵-د قلم خاوندان ازهمېش خليل چاپ پښتو اکېډمي پېښور ۱۹۹۹م
په هغو مجلو او رسایلو کې چې د ډاکټر رفیقي یادونه شوې ده
۱ـ له سپوږمئ سره خواله ،ډاکټر علي کميل قزلباش جولائي ۲۰۰۶/ ۲۰- ۳۱ پالنه کوټه
۲ـ درفيقي دشاعرانه فکردرې ابعادي جهتونه ،پروفيسررازمحمد راز پښين جون جولائي ۲۰۰۲ / ۷۷ – ۸۴ تنده کندهار
۳ـ دډاکترعبدالروف رفيقي سره مرکه غلام سخي نوريوال، اکتوبر نومبر ۲۰۰۵/ ۴۱- ۴۳ ځيرک کوهاټ
۴- اکبر نامه و شکرستان روه اداره، مارچ اپريل۲۰۱۳م د ټائيټل د شا پاڼه سهار کوټه
۵- د پښتو ژبي دوه ځلانده شاعران عبدالرؤف رفيقي او شفيق العالم معذوريار ،عبدالباري ستمبر۲۰۰۳ ۶۶-۶۷
۸- پښتو ادبي کاروان زيارت کې زير اهتمام شاعر ومحقق عبدالروف رفيقي کے شعرے مجمعوعه له سپوږمۍ سره خواله کي تقريب رونمايي، عادل اڅکزی ستمبر ۲۰۰۴م ۳۶-۳۷
۱۰-عبدالرؤف رفيقي ،سلطان محمد قدر دان ،نومبر ۲۰۰۶/ ۲۳- ۲۴ کندهار مجله ۱۱- پښتواکبر نامه ،محمد معصوم هوتک، وری غويی ۱۳۹۲ ه ښ/ ۲۷- ۳۳
د کوټې او پیښور په مجلو او رسالو کې د رفیقي صیب یادونه
۱- عبدالروف رفيقي پشتو ادب کې ګلشن مين ايک نيا پهول ، مقدس خان معصوم ۱۲مارچ ۱۹۸۳
۲- د څرک په څار، ايوب اچکزی ، هفته جولايي ۱۹۹۷
۳-عبدالروف رفيقي صحرايي بلبل ،عمر ګل عسکر هفته ۲۰ستمبر۱۹۹۷
۴-عبدالروف رفيقي کا اعزاز کشميرميډل برای ادب سال ۱۹۹۹ع ۳جون ۱۹۹۹
۵-رحمان بابا کې کلام کي ابديت اورډاکټر عبدالروف رفيقي کي راے ،عمر ګل عسکرجمعرات يکم اپرېل ۲۰۱۰
۷-ډاکټر عبدالروف رفيقي کي تازه تحقيق اکبرنامه ،عمر ګل عسکرجمعرات ۱۶فروري۲۰۱۲
۸- ډاکټر عبدالروف رفيقي کانېاشاهکار۱۹۱۱کا سراج الاخبار،عمر ګل عسکرجمعرات ۲۲مارچ۲۰۱۲
۹- ډاکټر عبدالروف رفيقي کې فن و شخصيت پر ننګرهار يونيورسټي مين سېمينار،عمر ګل عسکر
۱۰-جمعرات ۱۳مي۲۰۱۲
۱۱- جمعرات ۱۷مي۲۰۱۲
۱۲-کوهستان روزنامه کويټه ۱۳- د څرک په څار، بشير کاکړ ، منګل ۹ ستمبر ۱۹۹۷
۱۴-مشرق روزنامه کويټه
۱۵-سراج الاخبار،اکبرعلي ساسولي ، جمعرات ۵مي۲۰۱۲
۱۶-وحدت ،هفت روزه اخبار) پشاور
۱۷-د کوږک ستوری،ډاکټر شېرزمان طايزی غمژن، ۱۸جون ۱۹۸۸
۱۸-د کوږک ستوری،ډاکټرعرفان خټک، ۱۴جولايي ۱۹۸۸
الیسا
الیسار زکریا خوری لپاره مشهور د ایلسا/اِلیسا (27 اکتوبر 1972) د لبنان نامتو سندرغاړی. هغه په وروستیو وختونو کې د عرب نړۍ مشهور و، ځکه چې هغه د شهرت نړۍ ته ورغله او په 1998 کې یې د اوریدونکو لیدل کېده، کله چې هغې خپل لومړی البم بریډ ډب خپور کړ، چې د وخت وخت تر ټولو ښه پلورل شوی البمز و.
سرچینې
وېشنيزه:1972 زېږېدنې
عبدالروف رفیقي
د کوټې او پیښور په مجلو او رسالو کې د رفیقي صیب یادونه
۲۰-دکوږک ستوری، شفيق العالم معزوريار ،۱۳جولايي ۱۹۸۷
۲۱- بېل جهان، شفيق العالم معزوريار۳۱اکتوبر ۱۹۸۸
اخځليک
۱- د ليکوال ډاکتر لطيف یاد فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د اختر لمونځ
داخـتـر لـمـونـځ
ددواړواخترولمونځونه واجب دى دكمكى اخترپه ورځ و عيدګاه ته دتګ نه مخكى څه شئ خوړل مستحب دى، دلمانځه دپاره دى غسل وكړى ځان دى خوشبويه كړى ښى جامى دى واغوندى كه ئې دفطرصدقه (سرسايه) وركړى نه وى هغه دى هم له ځان سره واخلى اودعيدګاه په لوردى روان شى، امام اعظم ابوحنيفه (رح) وايى چه دعيدګاه پرلاردى تكبيرنه وايى مګرياران (رح) وايى چه دعيدګاه پرلوردى تكبيروايى، داختردلمانځه نه مخكى دى نفل نه كوى كله چه په راختلودلمرپه قدر د دوو نيزودلمانځه وخت رواشو اودلمانځه دوخت ترختميدوترمخه چه دلمرزوال دى امام دى دوه ركعته واجب په جماعت دخلګواداكړى، دكمكى اختردلمانځه نيت داسى دى (نيت مى دى دزړه داخلاصه لمونځ كوم دوه ركعته واجب دكمكى اخترسره دشپږتكبيروپه دغه حاضروخت دڅاښت اقتدامى ده پدغه امام پسى مخ مى دى پرلورى دكعبى شريفى) دلوى اختردلمانځه په نيت كښى دكمكى اخترپه عوض كښى (لوى) اخترويل كيږى نورنيت ئې فرق نلرى، لومړى ركعت دى په تكبيرتحريمه سره شروع كړى سبحانك اللهم دى ووايى بيادى لاسونه ترغوږو پورى لوړكړى بل تكبيردى ووايى او لاسونه دى ځوړند ونيسى بيادى دوهم تكبيرووايى لاسونه دى ترغوږو پورى لوړكړى لاسونه دى ځوړندونيسى بيادى دريم تكبير ووايى لاسونه دى ترغوږوپورى لوړكړى اوترنامه لاندى دى ونيسى سورت فاتحه اويوبل سورت دى په لوړآوازووايى دنورولمونځوپشان دى ركوع او سجده وكړى، كله چه دوهم ركعت ته راجګ شى اول به سورت فاتحه اويوبل سورت په لوړآوازووايى بيابه داول ركعت پشان درى تكبيرونه ووايى لاسونه به ځوړند ونيسى په څلورم تكبيرسره به دنورولمونځوپشان ركوع، سجده اوناسته وكړى پسله سلام نه به امام دوى سنت خطبى ووايى دخطبى په لړكښى به خلګ دفطرپه صدقه اودهغه په احكاموخبركړى اودعابه وكړى، دغه ترتيب له عبداله بن مسعود، حذيقه، دابوموسى اشعرى اونوروصحابه كرام رضى الله عنهماڅخه رانقل شويدى، نوراحناف ئې هم معتبر ګڼى كه له چانه داختردلمانځه جماعت پاته شو قضاء ئې نشته ترك د واجب ئې وكړګنهګاردى. كه داختر مياشت نه معلوميده په اوريځ كښى پټه وه وروسته له زوال نه دووكسانودقاضى ياحاكم په حضور كښى دمياشتى دليدلوشاهدى وركړه نوپه سباورځ دى د اخترلمونځ اداكړل شى، كه په كوم عذرسره په دوهمه ورځ دلما نځه مخنيوى وشى نوپه دريمه ورځ دى لمونځ نه كوى. مستحب دى چه دلوى اختردلمانځه دپاره غسل وكړى خوشبويى ولګوى اودلمانځه ترفراغت پورى خورك وځنډوى وعيدګاه ته دى روان شى پرلارى دى تكبيرونه په لوړآوازوايى په عيدګاه كښى دى امام دوه ركعته واجب لمونځ دكمكى اخترپشان په جماعت دخلګواداكړى، دلمانځه نه وروسته دى امام يوپه بل پسى دوى خطبى ووايى اوپه خطبه كښى دى خلګوته دقربانۍ احكام او د تشريق تكبيرونه بيان كړى، كه دكوم عذرپه سبب داختردلمانځه مخنيوى وشى نوسباورځ دى لمونځ وكړى، په دريمه ورځ داختر لمونځ روانه دى، دامام حنيفه (رح) په مذهب دتشريق تكبيرونه دعرفات د ورځى دسهاردلمانځه وروسته شروع اوداختردلومړۍ ورځى دمازديګروروسته ختميږى چه ټوله اته (٨) لمونځونه كيږى ، دامام ابويوسف (رح) اوامام محمد(رح) په مذهب تكبيرونه د آخری ورځی دمازديګردلمانځه وروسته ختميږى چه ټوله درويشت (٢٣) لمونځونه كيږى، همدارنګه دامام اعظم ابوحنيفه (رح) په مذهب دتشريق تكبيرونه دكلوپراوسيدونكو، پرمسافر، پرښځه پرهغه چاچه لمونځونه ئې په جماعت نه وى واجب نه دى، په مذهب ديارانو(رح) د تشريق تكبيرونه پر نراوښځه، پرمقيم او مسافر، دښاريادكلوپراوسيدونكوكه ئې لمونځ په جماعت وى يا په ځانګړه توګه وى پر ټولوواجب دى، ټولوشرحواوفتاواوو د يارانوپرمذهب فتوى كړيده، دتشريق تكبيرونه پسله فرض لمانځه نه دادى ٭الله اكبر الله اكبر لااله الاالله والله اكبر الله اكبرولله الحمد٭ داختردلمانځه دپاره اذان اواقامة نشته.
باز محمد عابد
ادبي ژوند
په ١٩٩٢ ز کال کې يې په شعر ويلو او په ١٩٩٨ ز کال کې يې هم په داستان ليکلو پيل وکړ. په ١٩٩٤ ز کال کې د کاروان، نورالحبيب نثار او مصطفى سالک په گډون په دې وتوانيد چې افغان ادبي بهير جوړ کړي. يو کال يې د افغان ادبي بهير گذارشونه وليکل او درې کاله يې مسلسل د بهير د سټيج چارې سرته رسولې. تر هغې چې په پېښور کې وو د بهير د انسجام او مالي چارې يې پرمخ وړلې. د ٢٠٠٠ ز کال څخه وروسته يې د عرفان کلتوري مرکز څخه د خپريدونکې پښتو او فارسي درې مياشتنۍ سپيدې د مرستيال په توگه دوه کاله کار وکړ. د ٢٠٠٢ ز کال د مارچ په مياشت کې يې له بي بي سي راډيو سره د نشراتو په برخه کې په کار پيل وکړ، چې لا تر اوسه دوام لري. تر اوسه يې د شعرونو دوې ټولگې چاپ شوې ، چې لومړۍ يې د نکريزو پاڼه نومېږي او ناهيد کتاب خپرولو موسسې چاپ کړى دی. بله ټولگه یې د لو دى د لونگو نومېږي چې د هيلې دوه مياشتنۍ مجلې ادارې چاپ کړې ده. د لنډو کيسو يوه ټولگه يې د نامريي ځواک په نوم چاپ ته تياره ده او هم يې د افغان ادبي بهير د گذارشونو غورچاڼ ته گوتې تخنيږي.
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
تاج محمد ياري حسير
تاج محمد ياري حسير (۱۳۳۴ لېږديز لمريز کال، د پکتيا ولايت زرملې ولسواالي-د ۱۴۰۰ ل ل کال د غويي ۲۸، کابل) يو افغان پښتون شاعر دی.
مخينه
تاج محمد ياري حسير پر ۱۳۳۴ لمريز لېږدي کال د پکتيا ولايت د زرملې ولسوالۍ په کلالگو کلي کې زېږېدلی دی. پر ۱۳۴۲ ل ل کال د زرملې ولسوالۍ د کتې خېلو په لومړني ښوونځي کې شامل او پر ۱۳۴۷ ل ل کال يې نوموړی ښوونځی پای ته ورساوه. پر ۱۳۴۸ ل کال د کابل په ابن سينا لېسه کې شامل او پر ۱۳۵۳ ل کال د دغې ليسې له ۱۲ ټولگي څخه فارغ شو. تر دې وروسته يې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځی ولوست او د لېسانس په درجې سره يې بری ليک تر لاسه کړ.
لومړنۍ دنده يې د افغانستان بانک د خپرونو په لوی مديریت کې پيل کړه او د افغانستان بانک مجلې د مهتمم، مسلکي غړي او مرستيال په توگه يې دا دنده تر ۱۳۶۶ ل ل کاله پورې ترسره کړه. له ۱۳۶۶ ل ل کاله تر ۱۳۶۸ ل ل کاله پورې يې د افغانستان د ليکوالو او شاعرانو په انجمن کې د خپرونو د پازوال په توگه دنده درلوده. له ۱۳۶۸ ل ل کال څخه تر ۱۳۷۳ کاله پورې په ملي راډيو ټلويزیون کې د ليکوال، پروديوسر او د راډيو افغانستان د هنر او ادبياتو په رياست کې د راديو د لوی مدير په توگه دنده درلوده.
کله چې پر ۱۳۷۱ ل ل کال د هېوادمشر ډاکتر نجيب الله واکمني پای ته ورسېده، جهادي تنظيمونه واک و ځواک ته ورسېدل او کورنۍ جگړې نوی زور واخيست، تاج محمد ياري هم د گڼ شمېر نورو هېوادوالو په څېر د هېواد پرې ښودو ته اړوت او سعودي عربستان ته کډوال شو او هلته يې په يوه لېسه کې د ښوونکي په توگه دنده درلوده.
نوموړی پر ۱۳۸۸ ل ل کال يو ځل بيا د افغانستان په ملي راډيو تلويزیون کې دنده تر لاسه کړه او د اواز مجلې د مرستيال په توگه يې په کار پيل وکړ. تر دې وروسته يې څه موده د دغه تلويزيون د هنر او ادبياتو د مديريت چارې پر غاړه درلودې. پر ۱۳۹۵ لمريز کال يې د ملي راډيو تلويزيون د اواز مجلې د پازوال چلوونکي په توگه په دنده پيل کړه او د ژوند تر پايه پر دغه دنده پاتې شو.
مړينه
شاعر تاج محمد ياري حسير د ۱۴۰۰ ل ل کال د غويي مياشتې پر ۲۸ په کابل کې په خپل کور کې له دې پاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي اثار
د شعر بېلگه
د «امېدونو» «ارزو» ژوندۍ لا- خير که پرې شوې د زړگي «مراندې»
«خزانه» زه به لاس په «سلام» شم-نور مړاوې نه کړې د «گلو» څانگې
څنگه «دوستي» شوه څرنگ «ياري» شوه-زه درته «ژاړم» ته راته «خاندې»
لوی خدای به «عفوه» ياري ته وکړي-«نفس» و «شيطانه» هر څه چې کاندې
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان وېشنيزه: پښتانه شاعران
ټولنيزې پوهنې
ټولنیزعلوم د علم یوه برخه ده چې ټولنو او په هماغو ټولنو کې د وګړو ترمنځ اړیکو ته اړوندېږي. پخوا دغه اصطلاح د ټولن پوهنې څانګې (د ټولنې علم) ته چې په ۱۹ مه پېړۍ کې رامنځته شوه کارول کېده. اوس مهال دغه اصطلاح په ټولن پوهنې سربېره د علمي څانګو یوې پراخې ټولګې ته چې په کې انتروپولوژي (انسان پېژندنه)، ارکیالوژي (لرغون پېژندنه)، اقتصاد، انساني جغرافیه، ژبپوهنه، د مدیریت علم، د سیاست علم او تاریخ شاملېږي.
اثبات کوونکو (Positivist) ټولن پوهانو، له طبیعي علومو سره ورته لارې چارې د ټولنې څخه د درک په موخه د وسایلو په توګه وکارولې، له همدې امله هغوی علم د هغو د معاصرې معنا په څېر تعریف کړ. بل پلو د ټولنیزو علومو تفسیر پلوه پوهان (Interpretivist) کېدای شي له انتقادي ټولن پوهنې او یا هم د هغو له سمبولیک تفسیرنه کار واخلي، څو وکولای شي په تجربي ډول رد کېدوني نظریات جوړ کړي او له دې لارې له علم سره د هغو په پراخه معنا چلند وکړي. په معاصرو اکاډمیکو چارو کې، څېړونکي تر ډېره ټاکنیز عمل کوي، ګڼ شمېر لارې چارې کاروي (د بېلګې په توګه کمیتي او کیفیتي څېړنې سره ګډوي). د "ټولنیز تحقیق" اصطلاح هم نږدې خپلواک ماهیت موندلی، ځکه د بېلابېلو څانګو متخصصین د هغو په هدفونو او لارو چارو کې ګډون لري.
انسان پېژندنه
انسان پېژندنه کولای شو، په ټولیزه توګه " دانساني علم" په توګه یاد کړو، هغه علم چې په ټولیزه توګه د انسان ماهیت تر بحث لاندې نیسي. دغه څانګه د ټولنیزو علومو له بېلابېلو اړخونو، انساني علومو او انساني بیالوژي سره سروکار لري. په ۲۰ مه پېړۍ کې اکاډمیک علوم په بنسټیز ډول په درېو برخو ووېشل شول: طبیعي علوم چې د تکرار او تائید وړ ازموینو له مخې د ټولیزو قوانینو د رامنځته کېدو په لټه کې دي. انساني علوم په عامه توګه سیمه ییز دودونه د هغو د تاریخ، ادبیاتو، موسیقي او هنرونو له مخې مطالعه کوي او د وګړو، پېښو او ځانګړو دورو په درک ټینګار لري. ټولنیزعلوم بیا په عمومي ډول هڅه کوي چې د طبیعي علومو له لارو چارو څخه په توپیرسره د ټولنیزو پدیدو د ټولیز درک په موخه علمي لارې چارې برابرې کړي.
د اړیکو مطالعات
د اړیکو مطالعه، د انسان له ارتباطي بهیرونو سره سروکار لري، چې په عام ډول د معنا جوړولو په موخه د سمبولونو د شریکولو په توګه تعریف کېږي. په دغه څانګه کې ګڼ شمېر موضوعات، له مخامخ خبرو څخه د ټولیزو رسنیو تر خپرونو، لکه: تلویزیوني خپرونې شاملېږي. د اړیکو مطالعات د سیاسي، کلتوري، اقتصادي او ټولنیزو اړخونو له مخې د پیغامونو تفسیر ارزوي چې په څه ډول تفسیر کېږي. د اړیکو څانګه د مختلفو نومونو، لکه: "ارتباطات"، "د ارتباطاتو زده کړې"، "کلامي اړیکې"، "د معاني او بیان زده کړه"، "د اړیکو پوهه"،"رسنیزې زده کړې"، "اړیکیز هنرونه"، "ټولیز ارتباطات"، "رسنیزه ایکولوژي" او "د ارتباطاتو او رسنیو علم" تر نامه لاندې په مختلو پوهنتونونو کې رسمیت موندلی دی.
اقتصاد
اقتصاد د ټولنیزو علومو هغه ډول دی چې د پانګې تولید، وېش او لګښت تحلیل او توضیح کوي. د اقتصاد انګلیسي کلیمه "economics" له یوناني کلیمې " οἶκος " (تلفظ oikos) د "کور، کورنۍ او مالکیت" په معنا او " νόμος " (تلفظ nomos) له کلیمې چې د "دود یا عرف او قانون" په معنا دی، اخیستل شوې چې په ټولیزه توګه یې معنا " د کورنۍ مدیریت" او یا هم د "ملکیت او یا د پانګې مدیریت" دی. اقتصاد پوه هغه کس دی چې په خپل کار کې له اقتصادي مفاهمیو او معلوماتو ګټنه کوي او یا هم په دې برخه کې د زده کړو سند ولري. په لنډه توګه اقتصاد د لیونل رابینز له خوا په ۱۹۳۲ز کال کې داسې تعریف شوی:  "هغه علم چې انساني چلند له لږ ترلاسه کېدونکو وسایلو سره په اړیکه کې چې څو ګونې استفاده ترې کېږي مطالعه کوي". له لږ لاسرسي وړ او څو ګونې استفادې پرته هېڅ اقتصادي ستونزه به نه وې. په لنډه توګه "هغه مطالعه چې څه ډول خلک خپلې اړتیاوې او غوښتنې پوره کوي" او "د انساني چلند د مالي اړخونو مطالعه".
زده کړې
په زده کړو کې تدریس او د ځانګړو مهارتونو ترلاسه کول شاملېږي، همدارنګه یو شمېر نامحسوس ژور نور موارد هم په کې شاملېږي: نورو ته د زده کړو، مثبت قضاوت او پرمختللې هوښیارتیا رسول. د زده کړو یو له بنسټیزو اړخونو څخه له یوه نسل څخه بل نسل ته د کلتور لېږدول دي. د هر انسان زده کړه د هغو له زېږون نه پیلېږي او تر مرګه یې دوام مومي. (یو شمېر باور لري چې زده کړې ان له زېږون وړاندې پیلېږي، لکه څرنګه چې یو شمېر میندو او پلرونو دغه مسئله په رحم کې د ننه د ماشوم لپاره په سندرو ویلو تجربه کړې، په دې هیله چې هغه او تکامل یې تر اغېز لاندې راولي). د یو شمېر نورو لپاره ستونزې او په ژوند کې بریاوې له رسمي زده کړو ډېرې ښوونېزې ښودل شوې (لکه څرنګه چې مارک توین څرګندوي: "هېڅکله اجازه مه ورکوئ چې ښوونځی مو په زده کړو کې لاسوهنه وکړي").
جغرافیه
جغرافیه د یوې علمي څانګې په توګه کولای شو، په ټولیزه توګه په دوو برخو ووېشو: انساني جغرافیه او فزیکي جغرافیه. انساني جغرافیه تر ډېره د چاپېرېال په جوړښت او د فضا جوړولو او مدیریت په برخه کې په انساني ونډې او په هغې فضا چې د انسان له خوا اشغال کېږي، تمرکز لري. په دغه بحث کې کلتوري جغرافیه، لېږد را لېږد، روغتیا، نظامي عملیات او ښارونه شاملېدلی شي. فزیکي جغرافیه، د طبیعي چاپېریال په څېړنه تمرکز لري، چې څه ډول اقلیم، نباتي پوښښ او ژوند، خاوره، سیندونه، اوبه او ځمکني ډولونه رامنځته شوي او له یو بل سره څه ډول تعامل لري. فزیکي جغرافیه، د ځمکې د کُرې کچ مېچ ته اړوندې پدیدې ارزوي. د مختلفو لارو چارو څخه په ګټنې د دغو دوو فرعي څانګو په کارولو سره درېیمه څانګه رامنځته کېږي چې ورته محیطي جغرافیه ویل کېږي. محیطي جغرافیه، د فزیکي او انساني دواړو جغرافیاوو په یو ځای کولو سره د محیط او انسان ترمنځ تعامل ته پام کوي. د جغرافیې په نورو څانګو کې ټولنیزه جغرافیه، سیمه ییزه جغرافیه او ژوئوماتیک شاملېږي.
تاریخچه
تاریخ د پخوانیو انساني پېښو دوامداره، منظم بیان او څېړنه ده چې د تاریخ لیکنې د پارادایمونو یا نظریاتو له مخې تفسیر کېږي.
تاریخ هم په ټولنیزو علومو او هم  په انساني علومو کې رېښه لري. د امریکا په متحده ایالاتو کې د انساني علومو ملي بنسټ (National Endowment for the Humanities) تاریخ د انساني علومو په تعریف کې ځایوي. (لکه څه ډول چې یې کارېدونکي ادبیات په کې شامل کړي). په داسې حال کې چې د ملي څېړنو شورا تاریخ د ټولنیزو علومو په توګه طبقه بندي کوي.
قانون
د قانون او فقې ټولنیز علم، د یوې عامې اصطلاح په توګه د هغې قاعدې په معنا ده چې (د یوې اخلاقي قاعدې پر خلاف) د بنسټونو له خوا د پلي کېدو وړ ده. له دې سره ګڼ شمېر قوانین په یوه ټولنه کې د منل شوو معیارونو له مخې دي چې اخلاقي بنسټ هم لري. د قانون مطالعه د ټولنیزو علومو او انساني علومو ترمنځ له پولو تېرېږي.
ژبپوهنه
په ژبپوهنه کې د انسان د ژبې ادراکي او ټولنیز اړخونه څېړل کېږي. دغه څانګه په څو برخو چې ژبنيو سګنالونو ته اړوندېږي وېشل کېږي، لکه نحوه (syntax)(د هغو قواعدو مطالعه چې له مخې یې د جملو جوړښت برابرېږي)، معاني (semantics) (د معنا مطالعه)، مورفولوژي (morphology)(د کلیمو د جوړښت مطالعه)، فونوټیک (phonetics)(د ویل کېدونکو غږونو مطالعه) او فونولوژي (phonology)(د یوې ځانګړې ژبې د غږیز سیستم مطالعه).
سیاسي علوم
سیاسي علوم یوه اکاډمیکه او څېړنیزه برخه ده چې په کې د سیاست اړوند نظریات او چارې او د سیاسي سیستمونو او چلندونو تجزیه او تحلیل کېږي.
ارواه پوهنه
ارواه پوهنه یوه علمي او عملي څانګه ده چې انساني چلند او مغزي فعالیتونه تر څېړنې لاندې نیسي.
اخځونه
وېشنيزه:پوهنه
نبي مصداق
ډاکټر نبي مصداق (۱۹۴۴ ز.) (انگرېزي: Dr. Nabi Misdaq) يو افغان وگړپوه، سياسي شنونکی، ليکوال او د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې لومړنی خبريال، بنسټگر او پخوانی وياند هم دی. نوموړي د افغانستان په اړه يو شمېر کتابونه کښلي چې د لوستونکو لخوا يې تود هرکلی شوی. ډاکټر مصداق په ۲۰۰۱ ز. کال کې له انگلستان نه امريکا ته کډه وکړه او له هماغه وخت نه يې د جورج مازون په پوهنتون کې، د ډيپلوماټيکې ژبپوهنې او د انلينگوا په ژبپوهنيزو مرکزونو کې د پښتو ژبې د ښوونکي په توگه دنده ترسره کړې.
مخينه
نبي مصداق د پکتيا ولايت د ځاځيو ولسوالې په روقيان کې زيږدلی او د ځاځيو يوې مشهورې کورنۍ پورې تړلی دی. نيکه ېې باقي خان د امير عبدالرحمن خان نه د ځاځيو د يوه مشهور ملک په حيث د لارې د ساتلو په غرض تنخا اخيستله او امير به هم هره مياشت کور ته چاي او بوره ورلېږل. د مصداق پلار مرحوم حاجي کوندل خان هم د امير امان الله خان په وخت کې د کابل ښار يو پيژندل شوی قراردادي وو چې د دارلامان ماڼۍ، د علي آباد د سناتوريم تعمير، د غازي ښوونځی او وروسته د ساينس فاکولتې تعميرونه ېې جوړ کړي دي. ډاکټر مصداق متاهل دی او دوه زامن لري عمر او يوسف چې دواړه ېې د لوړو زده کړو خاوندان دي او په خپلو څانگو کې ېې کتابونه هم ليکلي. خو کشری ځوی يې يو پېژندل شوی هنرمند هم دی چې هنري نوم يې يوشح دی.
لومړنۍ زده کړې
هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په طالقانو کې، چې مشر ورور ېې مرحوم دُر مرجان خان د قطغن او بدخشان د معارف مدير وو، پيل کړې او په شپږو مياشتو کې ېې لمړی او دوهم ټولگی ولوست بيا کابل ته ولاړ او هلته په دريم ټولگي کې ومنل شو. مصداق د کابل په نمره يو ابتدايه ښونځي کې به لمړی يا دوهم نمره تر شپږم ټولگي پورې کاميابيدو او په شپږم ټولکي کې وروسته د درې مياشتې او شپږ مياشتينې ِازموينې نه د مريضې له امله د علي اباد په روغتون کې د دو مياشتو لپاره بستر شو،  خو د هغه درې مياشتنې او شپږ مياشتنې د نمرو د اوسط له مخې بيا هم شپږم نمره کامياب را ؤخوت.
دويمې زده کړې
نبي مصداق خپلې دويمې زده کړې د رحمن بابا په ښونځي کې پېل کړي چې د نوموړی د همدغه ښوونځي د لومړۍ دورې له زده کوونکو څخه دی. هغه خپل د دولسم ټولگي بريليک له همدغه ښوونځي نه ترلاسه کړی او وروسته بيا د خپل يو ټولگيوال، هاشم تڼيوال، سره يوځای د لوړو زده کړو لپاره انگلستان ته ولېږل شو.
لوړې زده کړې
په کابل کې د مرحوم علي احمد خان د پوهنې وزير پر ځاې يو څوک چې په سختي او سوگتي کې ېې د پوهنې په وزارت کې شهرت درلود د ډاکټر انس په نوم د پوهنې وزير شو او هغه په انگلستان او يو شمير نورو محصلينو بورسونه په المان، فرانسه او بلجيم کې چې د پوهنې وزارت لخوا ېې گټلي وو بيرته ور څخه واخيست او هغو ته ېې وويل چې د فاکولتې دورې لپاره بايد بيرته کابل ته ستانه شي. نبي مصداق او هاشم تڼيوال دواړو چې يو کال ېې په کابل کې د انگلستان د بورس لپاره انتظار ايستلي وو حاضر نشول چې وروسته له يونيم کال نه په انگلستان کې بيرته کابل ته ولاړ شي او همصنفيان ېې چې ځلورم ټولگي ته کامياب شوي وو، دوي له اول صنف نه په کومه فاکولته کې هلته شروع کړي وای. مصداق او تڼيوال په لندن کې له زياتو اقتصادي او د ويزې د تجديد له مشکلاتو سره مخامخ شول چې بلاخره تڼيوال تصميم ونيو چې د (جي، سي، اي) د دورې له تکميل نه وروسته وطن ته ستون شي او مصداق په لندن پوهنتون کې ، تعليم او تربيه لپاره، د يوه انگليسي بورس د گټلو نه وروسته دوام ورکړ. د تعليم او تربيه له فراغت نه وروسته هغه دوه کاله د لندن په ښونځيو کې درس ورکړ او بيرته د لندن بوهنتون (ال ، اس، اي) کې د وگړپوهنې په څانگه کې په زده کړه پيل وکړ. مصداق د لندن ددې مشهور کالج نه په (هانرز) درجه ليسانس واخيست او ماسترې لپاره په اکسفورد، د لندن د اسياېې او افريقايي څيړنو کالج او ساسکس پوهنتون کې قبول شو. له دې ټولو نه مصداق د ساسکس پوهنتون په دې خوښ کړ چې د پروفيسر (براين سټريټ) چې په ايران او افغانستان کې څيړنې کړې وې د هغه تررهنماې لاندې څيړنه وکړي.
مصداق د ماسټرې دوره په شپږو مياشتو کې سرته ورسوله او پوهنتون د هغه د ماسټری تيسز په خپل کتابتون کې، د يواځيني ماسټرې د تيسز په حيث د (ام، فيل او دکتورې) د تيسزونو تر څنگ ساتلی دی او هم هغه ته د برطانيې (د سوشل ساينس ريسرچ) د علمي ادارې لخوا د درو کالو لپاره د دکتورا د زده کړې د تماميدو له پاره يو بل بورس ورکړ شو.
افغانستان ته د روسانو د لښکرو په راتگ سره مصداق خپله د ډاکټرې زده کړه و ځنډوله ترڅو د ژورنالست په صفت خپل وطن او خلکو ته د خدمت مصدر وگرزي. نبي مصداق وايي چې هغه د ډيرو کمو محصلينو نه په اروپا کې وو چې خپل درس ېې خپلو خلکو ته د خدمت لپاره پرېښود او هم په دې عقيده وو چې افغانان به هيڅکله هم د روسانو موجوديت په خپل ملک کې و نه زغمي او ډير ژر به له افغانستان نه وشړل شي.
دندې
نبي مصداق د کمونستانو په دوره کې (بي، بي، سي) ته د کابل او روسانو خپرونې د افغانستان په باب اوريدلې او د نورو راديو گانو تر څنگ ېې په انگليسي ژبه د (بي، بي، سي) د هر ورځينيو راپورونو لپاره ژباړلې. د افغانستان لپاره د کابل راديو او شوروي نشرات له ماسکو او تاجکستان نه مهم په دې وو چې له افغانستان نه ټول خارجي خبريالان ايستل شوي وو او د لويديخ په سفارتونو کې هم يواځې دوه با درې تنه به پاتي وو او نړۍ نه پوهيده چې افغانستان کې د کمونستانو د راتگ په دوره کې څه پيښيدل. له نبي مصداق نه، وروسته له دؤ ويشتو مياشتو نه (بي، بي، سي) غوښتنه وکړه چې په لندن کې له (بوش هوس) نه چې د خارجي خپرونو مرکز دی، د پښتو ژبې خبرونې پيل کړي. (بي، بي، سي) بلاخره په اگست ۱۹۸۲ ز. کال کې په پښتو ژبه چې کالونه ېې پاکستان مخالفت کاوه، پښتو خپرونه بيل کړه او مصداق ېې د لمړی ورځې نه بنسټ کيښود. مصداق وروسته له تقريبا شل کاله کار نه په (بي، بي، سي) کې بيرته پوهنتون ته ولاړ چې هغه ځنډمن شوې دوکتورې باندې له سره څېړنه پيل کړي. د زده کړې دا دوره هغه په خپل مصرف د وگړپوهنې په څانگه کې بشپړ کړه او د خپلې کورنۍ سره امريکا کې د واشنگټن ايالت ته وکوچيد.
ناچاپه آثار
د پښتنو ټوکې - په انگرېزي ژبه د پښتو ژبې د ټوکو ژباړه
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان ليکوال وېشنيزه:افغان وگړپوهان وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
21 جولای
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
کامپانیا
کامپانیا ولایت په ایټالوي compannania) د ایټالیا هیواد اړوند ایداري رسیمه ده.         بیرغ او رسمي نښان
بادام ظریفي فقیر
=== --103.5.172.134 07:17, 18 اگسټ 2013 (UTC)'ژوند لیک'' ===========
دا هم د ظریفي د نظم او نثر څو بیلگې :
1.	د نظم بیلگه : یه زما گله وطنه              یه زما خپله وطنه زه دا ستا وزر وزر یم      ته زما نظر نظر يې که ته سیوری يې که لمر يې    خو زما په حال خبر يې څه به وایم زما تنه              یه زما خپله وطنه درنه تاو چې دښمنان شي     غټ لېوان که شرمښان شي دوي زمونږ وینو ته تږي      دوي زمونږ د غوښو وږي هیڅ يې نشته مړینه            یه زما گله وطنه د نفاق اور کې سوځیږي      ورور د ورور سره جنگیږي تا په خپل لاس ورانوي دوي   ستا دښمن خوشالوي دوي د یو څو پيسو غوښتنه         یه زما گله وطنه شفقت په کې ورک شوی      افغانیت په کې سپک شوی در په د په کې پښتون دی       خوار ذلیل دی او زبون دی دی بې واک له خپل چمنه      یه زما گله وطنه بې ساربانه يې کاروان دی     سرخېل نه لري روان دی لکه میږې گډې وډې            د پردي فصل کې گډې بې کمه بې شمنه                یه زما خپله وطنه ستا بچو ته مې دا سوال دی   اخر دا زمونږ څه حال دی راځئ یو موټی افغان شئ     او په یوه لاره روان شئ کړئ یو بل ته تېرېدنه        یه زما گله وطنه خپل تاریخ ته کړئ نظر     دښمن کړئ د ځانه لر مټې ونغاړئ خدمت ته      ښه ژوندون د شرافت ته (ظریفي) کړم دا غوښـــــتنه     یه زما خپله وطنه
2.	د نثر بیلگه انگور تروه دي په پښتو کې دا کیسه ډیره مشهوره ده چې وائي یو گیدړ د یو توت د ونې لاندې تاودیده را تاویده چې په هغه ونه انگورو خپلې زیلۍ خورې کړې وې او ښائسته ښائسته د انگورو خوشې پکې لاندې را زوړندې وې او گیدړ د دې انگورو خوشو ته نیم نیم ویلیکیده او پورته به ئي ورته کتل خو د ورختو چاره ئي نه وه ځکه چې ونې ته نه شو ورختلی په دې وخت کې سورلیډی (یو بل ځناور ) راغی او گیدړې ته وویلې چې گیدړې ترورې انگور ولې نه خورې ، گیدړې په ځواب کې ورته وویل چې خوریه انگور تروه دي. ځینې کسان په دولت نیوکې کوي خو تر هغه چې خپله دولتي شوي نه وي پيسې ئي تر هغه بدیشي چې نه ئي لرې د نورو په موټررونو ټکې کوي وائي : چې دا د ملت په ونیو او زو روان دی خو چې موټر پيدا کړي نو بیا نیمائي څنگله د موټر په کړکۍ بهر را ویستلې وي په رشوت خوړو او اداري فساد کې ککړو ته تر هغه وخته گوته نیسي تر څو ئي د رشوت په پيسو د وړو مور ته د موټر ډکه ډاله ډالۍ سودا نه وي وړي ؛ ځان تر هغه وخته روڼ اندی گڼي چې تر څو بیروکراسي هضم کړې نه وي ځان تر هغه وخته د غریبو ملگری او خدمتگار حسابوي چې ترڅو ئي د خیانت په قمچینې غریبو ته شړق نه وي ورکړی ، غم ښادۍ کې تر هغې شریکوي تر څو ئي د ښه سړیتوب نوم نه وي گټلی بیا د چا کیسه کې نه وي ، په ټولنیزو چارو کې تر هغه وخته شریک کیږی تر څو د ټولنیزو چارو رهبري مقام ته نه رسیدلي ، د هر چا د احترام او درناوي له پاره تر هغه وخته کیني او پاڅیږي تر څو ئي د محترمینو په کتار کې ځان نه وي لیدلی ؛ زه داسې خلکو ته حیران یم چې ځینې انسانان ولې داسې دوه رنگه وي ولې د انسانیت هغه لوړ او عالي مقام ته د همیشه له پاره درناوی نه لري ؛ مونږ چې واړه وو دا خبره به مو اوریدله چې اقتدار په انسان څلور موږي ټک وهي : لومړی موږی د دې په یو غوږ وي چې پاس اوامر اوري او د ښکته خلکو خبره نه اوري ؛ په دويم ځل په یوه سترگه ئي موږی ټک وهل کیږي لاندې خلک نه گوري خو پورته گوري ؛ دريم بیا هم ورته په بله سترگه ټکوهي نه پورته خلک گوري او نه ښکته خو پورته خبره اوري ښکته نه اوري او په بل ځل ورته څلورم موږي په بل غوږ ټک وهي نه پورته گوري نه ښکته نه ښکته څه اوري نه بره څه اوري او بلاخیره یو بل موږی چې د زوال موږی ورته وائي نو د دې د ټک وهلو سره چې عموماً وروسته خواته ټک وهل کیږي او دا موږی دومره قوي وي چې دا څلور واړه موږي په یو وار ترې ووځي بیا نو بره هم ویني او کوز هم بره هم اوري او ښکته هم خو افسوس کوي ځکه چې یا تقاعد شوی وي یا برطرف شوی وي او یا په قاچاقو کې نیول شوی وي بیا نو تسبح په لاس سپینه خولۍ په سر د جومات په لومړي صف کې ناست وي او راشه درشه کې دواړه لاسونه په سینه ږدي او هر چاته خوله جینگه جینگه کوي. '''
عصري ترکيب (شلمه پېړۍ)
د نولسمې پېړۍ د طبيعي ټاکنې او (Mendelian genetics) نظريې د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د نفوسو جنيټيک سره يو ځای اېښودل شوې وې. عصري ترکيب د لرغوني ژوند پوهانو په واسطه د لوی تدريجي تکامل د پراخې کچې بدلونونه او د ژونديو موجوداتو سيمه یيز نفوس د کوچنۍ کچې بدلونونو تر منځ اړيکې هم په نښه کولې. ذکر شوی ترکيب، د هغې د رامنځته کوونکو په واسطه په بېلابېل ډول تعريف شوی دی. ايرنسټ ماير (Ernst Mayr په ۱۹۵۹ کې، جي ليديارد سټيببينس (G. Ledyard Stebbins) په ۱۹۶۶ کې او تيوډوسييس ډوبژانسکي (Theodosius Dobzhansky) په ۱۹۷۴ ز کې د بېلابېلو شمېر بنسيزو ادعاوو وړانديز کوي، که څه هم دوی ټول طبيعي ټاکنه په نظر کې نيسي او د ارثي بدلون په واسطه د ميراث په کېدو وړ بدلونونو باندې کار کوي. په یاد شوي ترکيب کې نورې سترې څېرې اي بي بورډ (E. B. Ford)، بيرنهارد رينچ (Bernhard Rensch)، ايوان سکمامهاوسن (Ivan Schmalhausen) او جورج ګيلورد سيمپسن (George Gaylord Simpson) دي. په عصري ترکيب کې يوه نوې پېښه د رياضيکي نفوس د جنيتيک په اړه د ار ای  فيشر (R. A. Fisher) د ۱۹۱۸ ز کال مقاله وه، مګر ويليم بېټسن (William Bateson) او په جلا ډول اوډني يول (Udny Yule) وار دمخه، په ۱۹۰۲ز کال په تدريجي تکامل کې د منډيلي جنيټيک کار د څرګنوالي ښکاره کول پيل کړي وو.
بېلابېل ترکيبونه د ۲۰ مۍ پېړۍ د لومړيو ترکيبونو د تدريجي تجزيې تعقيب او ملګرتيا کوي، د اي او ويلسن (E. O. Wilson) د ۱۹۷۵ ز کال په ټولنيزه بيولوژي کې د ټولنيز سلوک، د تدريجي تکامل د پرمختيايي بيولوژي د جنيټک او تدريجي تکامل سره د جنين پوهنې د يوځای کولو، چې په ۱۹۷۷ ز کې پيل کېږي او د (Massimo Pigliucci) او (Gerd B. Müller) د ۲۰۰۷ ز کال د پراخ تدريجي تکامل ترکيب د ادعا په ګډون. په ۲۰۰۹ کال کې د تدريجي تکامل بيولوژيپوه ايوجين کوونين (Eugene Koonin) د نظريې له مخې به، د عصري ترکيب پر ځای له عصري نه  مخکې ترکيب ځای پر ځای شي، چې په ماليکولي بيولوژي کې د تدريجي تکامل بدلونونه، د پروکاريوت (هسته نه لرونکو) څېړنه او د ژوند پایلې شجره او (genomics) به راونغاړي.
د طبيعي ټاکنې په واسطه د ډاروين تدريجي تکامل، ۱۸۵۹ز
د انواعو په اصليت باندې د چارلس ډاروين (Charles Darwin) د ۱۸۵۹ ز کتاب په دې اړه چې تدريجي تکامل واقع شوی و، د زياتره بيولوژي پوهانو په قانع کولو کې بريالی و، مګر په دې اړه چې د تدريجي تکامل بنسټيز ميکانيزم طبيعي ټاکنه ده، لږ قانع کوونکی و. په ۱۹مې او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د (Lamarckism) بدلونونه، (د پلټل شوو ځانګړنو ميراث)، orthogenesis (جاري تدريجي تکامل)، Saltationism (ټوپ په واسطه د تدريجي تکامل اصالت) او Mutationism (د ارث په واسطه رامنځته شوی تدريجي تکامل) د متبادلو نظرونو په توګه بحث شوی و. الفرډ رسيل ويليس (Alfred Russel Wallace) د تدريجي تکامل د ټاکنيزې نسخې ملاتړ وکړ او برعکس ډاروين په بشپړ ډول Lamarckism رد کړ. په ۱۸۸۰ ز کې د ويليس نظريه د سمويل بټلر (Samuel Butler) په واسطه د نوي ډاروین پلوۍ (neo-Darwinism) په نوم په نښه شو.
د ډاروين اصالت تتوالی، ۱۸۸۰ لسيزو نه  وروسته
له ۱۸۸۰ ز لسيزو نه  راوروسته د بيولوژي پوهانو تر منځ يو پراخ باور و، چې د ډارویني تدريجي تکامل په سخته ستونزه کې و. د ډاروین اصالت دا تتوالی (جولين هکسلي Julian Huxley په نظر) د ډاروین په دليل کې د ضعيفوالي نه  وده وکړه، چې د وراثت په يوې ناسمې نظريې سره ليکل شوی دی. ډاروين په خپله هم په مخلوط وراثت باور درلود، چې استنباط يې وکړ چې هر نوی بدلون ان که ګټور هم وي، په هر نسل کې به ٪۵۰ کمزوری وي؛ لکه په ۱۸۶۸ ز کال کې چې انجنير فليمنګ جينکين (Fleeming Jenkin) په سمه توګه يادښت کړه. دې په خپل وار د دې معنا درلوده چې کوچني بدلونونه به کافي اوږد ژوندي پاتي نه شي، تر څو وټاکل شي. مخلوط يا ترکيب به د همدې له امله په مستقيم ډول د طبيعي ټاکنې مخالفت وکړي. د دې تر څنګ، ډاروين او نورو د غوښتل شوو ځانګړنو Lamarckian وراثت په بشپړ ډول ممکن په نظر کې ونيو او د ډاروین د ۱۸۶۸ کال د pangenesis نظريه، راتلونکي نسل ته په مرستې سره د بدن له ټولو برخو نه جريان کوي، چې په حقيقت کې Lamarckian او ترکيب (blending) استنباطوي.
د ويزمين (Weismann) جنين يا تخم پلازما، ۱۸۹۲ز
د اګسټ ويزمين (August Weismann) نظريه، د هغې د ۱۸۹۲ زکال کتاب (Das Keimplasma: eine Theorie der Vererbung) (د جنين پلازما: د وراثت يوه نظريه) تر عنوان لاندې ځای پر ځای شوې ده. د دې نظريې له مخې ارثي مواد چې نوموړي ورته جنين پلازما وويل او د بدن نوره برخه (سوما Soma) په يوه واحده طريقه اړيکه لری: د جنين پلازما بدن تشکيل کړی دی، مګر بدن د جنين پر پلازما اغېزه نه لري؛ غير له دې چې په غير مستقيم ډول طبيعي ټاکنې ته د يو نفوس موضوع کې ګډون لري. که چېرې دا خبره سمه وي، نو د ډاروین pangenesis ناسم او د لامارکي وراثت ناممکن دی. پر موږکانو باندې د نوموړي تجربې د هغوی لکۍ پرې کوي او ښيي چې د دوی نسل عادي لکۍ درلودې، دی راښيي چې وراثت سخت و. نوموړی د ډاروين اصالت په پلوۍ او د لامارک اصالت پر ضد په پياوړي او تعصبي ډول بحث وکړ او د نورو پوهانو تر منځ يې په متضاد ډول نظريات رامنځته کړل.
جينيټک، د ارثي بدلون اصالت او بايوميتريک، ۱۹۱۸ – ۱۹۰۰ز
کله چې په ۱۹۰۰ز کې د وراثت ميکانيزم د روښانه کولو لپاره د توليد مثل تجربه کارېده، (Hugo de Vries) او (Carl Correns) په خپلواک ډول د (Gregor Mendel) کار بيا کشف کړ. د دې رسېدنې خبر په انګليستان کې (William Bateson) په يوې څېړنې باندې شاهي کرن پوهنې ټولنې ته د يوه سيمينار په جريان کې د ۱۹۰۰ ز کال په می مياشت کې ورکړ. د منډيل (Gregor Mendel) په وراثت کې د والدينو مرسته د نورو والدينو له مرستې سره د ترکيب په پرتله د دوی بشپړتيا او سپېڅلتوب خوندي کوي. د دوو ريښتينو د مثل توليد ډولونو کې د کراس په حالت کې، لکه: د مينډيل د ګرد او تاوتاو نخود، د لومړي توليد ټول نسل په دې حالت کې يو شان تاو دی. دوی ته د کراس په ورکولو سره، اصلي ځانګړتيا يو ځل بيا (توپير او بدلون سره): د نسل لږ تر لږه ۴/۳ برخه ګرده او ۴/۱ برخه يې تاو تاو (چينخورده) راښکاره کېږي. د نسل د ظاهري بڼې تر منځ يوه نامتداومتيا (نه جريان) دی؛ دي وراېس (de Vries) د د يو ارثي ځانګړتيا د بدلې شوې بڼې لپاره د allele اصطلاح اختراع کړه. دې اصطلاح د فکر يوه ستر وېش پياوړی کړ، چې وار له مخه په ۱۸۹۰ مه ز لسيزه کې د هغو تدريج پلوو تر منځ موجود و، چې د ډاروين او د ټوپ(خیز) تکامل پلويانو، لکه: بېټسن (Bateson) پيروي يې کوله.
دوه مکتبونه داوو: د منډيل مکتب، لکه: بېټسن او دي ورايس، چې ارثي بدلون اصالت لېوالتيا يې درلوده. د دې نظريې له مخې تدريجي تکامل د ارثي بدلون له مخې د جينونو پر بنسټ راځي، چې alleles يې په مجرد ډول، لکه: د منډيل د نخودو متحد شوي دي. دويم يې بايومټريک مکتب دی، چې کارل پيرسن (Karl Pearson) او والټر اوولدن (Walter Weldon) په واسطه رهبري شو. د بايومتريک مکتب پيروانو په جدي ډول د ارثي بدلون اصالت پر وړاندې بحث وکړ. دوی وايي چې: ازمېښتي ثبوت وښودله چې، بدلون په زياتو موجوداتو کې جاري و، نه مجرد، لکه: د منډيل اصالت چې د اټکل لپاره وليد، دوی په ناسم ډول باور درلود، چې د منډيل اصالت په ناچارۍ سره په غير جاري يا غير پرله پسې ټوپونو کې تدريجي تکامل استنباط کړ.
يو دودیز يا عادي نظر دا دی چې، د بايوميتريک او منډيل دواړو پلويانو طبيعي ټاکنه رد کړه او د ۲۰ مو کلونو لپاره يې خپلې بېلې نظريې بحث کړې. دا بحث د نفوسو جنيټيک د پرمختګ په واسطه یوازې تجزيه شو. يو وروستنی نظر دا دی چې: بېټسن (Bateson)، ډي ورايس (de Vries)، توماس هنټ مورګن (Thomas Hunt Morgan) او ريګينالډ پننيټ (Reginald Punnett) په ۱۹۱۸ ز کې درلود. دوی د منډيليزم او ميټيشنيزم (د منډيل اصالت او د ارثي بدلون اصالت) يو ترکيب جوړ کړ. د دې جينيټيکونو په واسطه تر لاسه شوي درک په alleles (د يوه جين متبادله بڼه)، هارډی وينبيرګ په تعادل (Hardy–Weinberg equilibrium)، په متداوم ډول د متفاوتو ځانګړتياوو،(لکه: لوړوالی، ونه او  قد) او په هغه احتمال باندې د طبيعې ټاکنې عمل وتاړه، چې يو نوی ارثي بدلون به ثابت وي. په دې نظريه کې د وراثت لومړني علم طبيعي ټاکنه ومنله، مګر د بدلون او وراثت په اړه يې د ډاروين غیر منډيلي (non-Mendelian) نظريې رد کړې او ذکر شوی ترکيب له ۱۹۰۰ ز نه  وروسته ژر پيل شو.
نړيواله جنايي محکمه
نړيواله جنايي محكمه (په انگرېزي: International Criminal Court) د ملگرو ملتونو قضايي ارگان دی، چې په  ۱۹۵۴/۷/ ۲۶ مه نېټه د يو تړون له مخې د ملگرو ملتو د موخو لپاره يې بنسټ كيښودل شو. محكمه د ملگرو ملتونو ټول تړونونه د خپل ارگان يوه نه جلا كيدونكې برخه گڼي خو كړنلاره يې د خپلو ځانگړو اصولو په رڼا كې ده طرحه شوې. د هاگ محکمې د هغې محکمې ځای ونیوه ، چې په ۱۹۲۰ ز کې منځ ته راغلې وه. د هاگ نړیوالې محکمې په ۱۹۴۶ز کې خپل کار پیل کړ.
د هاگ محکمه د ملگرو ملتونوله هغو شپږو ارگانونو ځنې يوازېنی ارگان دی ، چې  له نيويارك څخه بهر د هالنډد هاگ په ښار کې مېشت دی. هاگ يوه مد ني محكمه ده چې د دولتونو تر منځ د شخړو د هواري لپاره کارکوي او ملگروملتونو موسسې ته قانونې مشوري وركوي، خوله جنايي قضيو سره هيڅ کار نه لري او د افرادو تر منځ د شخړوڅېړل هم خپله دنده نه بولي. د داسې قضيو لپاره دولتي محكمې يا د ملگروملتونو نورې ځانگړې محكمې شته ، چي د حل لارې چاري ورته لټوي لكه د يوگوسلاويا او رواندا لپاره د جنايتونو نړيواله محكمه.
د هاگ نړيواله محكمه له ۱۵ قاضيانو ځنې جوړه يوه محكمه ده ، چې  قا ضيان يې د ۹ كالو لپاره د ملگروملتونو او امنيت شورا د كميټو له خوا په يو وخت کې ، خوپه جلا توگه ټاكل كيږي. دا هم د يادولو وړ ده ، چې دولتونه په ټاكنو كې د ويټوحق نه لري. د يو كانديد لپاره دا اړينه ده ، چې له  دواړو  ارگانونو څخه  په غوڅ  اكثريت رايې لاس ته  راوړي  همدا لامل دی،  چې كله خو د يو كانديد لپاره څوڅو ځله رايې اچول كيږي. ددې لپاره چې د ټاکنې بهير  يقيني كړای شي يو پر درې  برخې قاضيان  هر درې كاله وروسته ټاكل كيږي ، قاضي د دوهم ځل ټاكلو لپاره هم  غوره  بلل كيدای شي. كه چيرې كوم قاضي مړ شي يا استعفا وركړي بيا ځانگړې ټاكنې څومره چې زر شوني وي اړيني گڼل كيږي تر څو د هغه ځای ناستی و ټاكي.
ټاكنې د امريكا متحده ايالاتو په نيويارك ښار کې د مني په عمومي اسامبله كې تر سره كيږي او  د راتلونكي كال د لومړۍ مياشتې په  شپږمه نيټه قاضي خپله دنده پيلوي ،  له دې  وروسته محكمه د پټو ټاكنو له لارې د محكمې رئيس او د  هغه مرستيال ټاكي.
هر دولت چې د محكمي د منشور غړيتوب لري دا حق هم لري، چې د كانديد وړانديز وكړي ، قاضيان د هغو كسانو له منځ نه غوره كيږي ، چې د ښو اخلاقو خاوندوي او ياهغه ميعارونه ولري ،  چې ددوی  په دولت كې د لوړو محكمو د قاضيانو د ټاكنو لپاره  په پام كې نيول كيږي او هم د نړيوال قوانينو  سره پوره بلدتيا ولري. له يو دولت څخه يوازې يو قاضي د غړيتو ب حق لري. محكمه په ټولیزه توگه د يوه عمده مدني او په اصولو ولاړ ارگان په توگه خپله دنده تر سره کوي.
په عملي ډگر كې دا تر سترگو كيږې ، چې د غړو ويش د سيمه ييزو اصولو په رڼا كې تر سره شوی، چې نن ورځ دا ويش په لاندې ډول دی : له  افريقاڅخه  ۳تنه ،له لاتينې امريكا ۲،اسيا ۲، لوېديځه اروپا او ځينې نور ۵،ختيځه اروپا ۲، چې دا ترکيب د امنيت شورا له د غړو له ترکيب سره  سمون خوري  .بله دا چې د غړيتوب لپاره د كوم دولت له خوا د كوم قاضي نومول په نظر كې نه نيول كيږي، خو تل د هغو دولتونو قاضيان  ټاكل كيږې ، چې د ملگرو ملتونو  امنيت شورا كې دايمي غړيتوب لري. د محكمې ټاكل شوي غړي نه د خپل او نه د كوم بل دولت استازي گڼلی کيږي ، ان چې ډيرې نوېي نړيوالې ټولنې هم دا حق نه لري، چې غړي يې د ځانگړي هېواد استازولي وکړي ..
د محكمې جوړښت د دولت د نمايندگانو استازولي نه کوي ، بلکې  د محكمې غړي ازاد قاضيان دي .هغه څوک  چې لومړۍ دنده يې د نورو دندو له پيليدو څخه مخکې ده په ازاده  محكمه كې به اعلان كوي، چې دوی به خپل واك په پوره ځيركتيا او بي طرفي سره استعمالوي.
د دې لپاره ، چې د قاضيانو ازادي خوندي شي يو قاضي هم له خپلې دندې نه شي گوښه كيداي تر څو چې ټول قاضيان په دې خبره سره يوه خوله نه شي. که چېرې ټول قاضيان په دې نظر وي ، چې يو قاضي هغه ټاكلې شرطونه، چې دقضا د دندې لپاره اړين بلل كيږي نه شصي پوره كولای بيا به له خپلې دندې گوښه كيږي ، خو دا خبره  تر اوسه پورې پېښه  شوې نه ده.
د محكمې هيڅ يو غړی دا نه شي كولاي ، چې ددې دندې ترڅنگ ځان په كومه بله دنده وگوماري او نه ورته د هيڅ اداري يا سياسي فعالیت اجازه شته او نه په كومه قضيه كې د اجينټ ، مشاور ، يا مدافع وكيل چاري ترسره کولای شي ، که چېرې شك پيدا شي د حل لپاره محكمه په خپله پریکړه  كوي. د محكمې غړي چي كله په خپله دنده وگومارل شي چورلټ د دپلوماتيكو مشرانو په سترگه ورته كتل كيږي او له ځانگړو ارزښتونو او خونديتوبونه  څخه برخمن كيږي. د محكمې د هر غړي كالنی معاش ۱۷۰۰۸۰ امريكايې ډالره او ددې تر څنگ ۱۵۰۰۰ډالره د نورو امتيازاتو په بدل كې وركول كيږي او د ۹ كالو په پوره كيدو سره سم ورته د كال  ۸۰۰۰۰ امريكايې ډالر د تقاعد په نوم وركول كيږي. دا هم د يادولو وړ ده ، چې په ۲۰۰۰\۲۰۰۱كال دمحكمې لگښت ۱۱ميلون ډالره و، چې دا د ملگرو ملتونو د نورو لگښتونو په پرتله په سلنه كې د يو څخه هم كمه ده. محكمه داسې گڼل کيږي چې د تل لپاره په كار بوخته ده خو يوازې د محكمې رئيس په هاگ كې استوگنه غوره كړې ده. د محكمې له نورو غړو څخه هم دا غوښتنه ده ، چې دتل لپاره په خپلو دندو پاتې شي مگر رخصت،اجازه ، ناسوبتيا ، ناروغتيا او نور اړين لاملونه استثناء گڼل كيدای شي ، خو په عملي ډگر كې د محكمې ډيری غړي زيات وخت په هاگ كي تيروي.
د محكمې رئيس او مرستيال دغړو دپټو ټاكنو له لارې په هرو دريو كلونو كې يوځل ټاكل كيږي ، د رياست څوكۍ لاسته راوړو لپاره غوڅ اكثريت ته اړتيا ده او هيڅ رنگه تابعیت او نژاد په كې شرط نه دی، رئيس او مرستيال د بيا ټاكل کېدو حق هم لري.
رئيس د ټولو ناستو مشري كوي، اداري لارښونه او څارنه دده مسوليت دی ، په خپلو دندو كي د اقتصادي ، اداري او نورو ټولنو ځنې مرستې او مشورې غواړي  .كه چېرې رايې په برابر ډول ووېشل شي بيا خپله رايه كاروي ، د رييس د نه شتون په صورت كې يې مرستيال ځای ناستی وي او هغه له ټولو ورځنيو اسانتياوو برخمن وي او كه چيرې مرستيال موجود نه وِي له ټولو نه مشر قاضي د هغه ځاي ناستی وي.
ښاغلی روزالين هېگېنز چې د برتانيې تابعت لرې په كال 2006 دفبروري 6 په د محكمي د رييس په توگه وټاكل شوه.
Shawkat Al khasawneh
چي د اردن تابعت لري د مرستيال په توگه په دنده شوه.
د محكمې تير شوې مشران اومرستيالان په لاندې ډول دې
محكمه په منظمه توگه په كار بوخته وي ، د ناستو لپاره يې ځانگړی وخت نه دی ټاكلی ، خو د عادت له مخې اكثره ناستې په دوبي يا د كال په اخر كې وي.
د محكمې جوړښت په يو حال نه پاتې كيږي كله كه كوم قاضي په قضيه كي د مشاور يا مدافع وكيل په صفت گډون كړی وي هغه هيڅ كله هم ددې قضيي قاضي نه شي کېدی،  همدارنگه كه كوم قاضي ته دا ښه نه ښكاري ،چې په كومه ناسته كې د کوم عذر له امله گډون وکړي هغه اړ دی ، چې مشر قاضي خبر كړي. څرنگه چې د يو قاضي دنده بل څوك سر ته نه شي رسولی ،كله خو د قاضيانو شمېر له ۱۵ ځنې ښكته راشي ، خو كله کله د ځانگړو قاضيانو (متخصصينو) په گومارلو سره د قاضيانو شمير لوړيدای هم شي.