cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ستوارت دوره
په دې دورې کې ډېرې کورنۍ او دیني شخړې او همداراز پراخې کورنۍ جګړې ترسره شوې، چې په ۱۶۴۹ ز کال کې د پاچا لومړي چارلز د اعدام لامل شوې. کله چې دا موقتي دوره د اولیور کرامویل د رژیم تر کنټرول لاندې وه، دا مهال ستوارتیان په جلا وطنۍ کې وو، او اولیور کرامویل د خپل پایښت لپاره هڅې کولې. د کرامویل رژیم له منځه لاړ او دویم چارلز په ۱۹۶۰ ز کال کې د تخت او واک نیولو لپاره ډېر پراخ ملاتړ ترلاسه کړ. په ۱۶۸۹ز کال کې د دویم چارلز ورور دویم جیمز د یو ستر انقلاب په وسیله له واکه ګوښه شو، هغه د خپلې پروتستاني لور دویمې ماري او د هغې هالنډي مېړه درېیم ویلیام په وسیله له واکه ګوښه شو. د راتلونکې نیمې پېړۍ لپاره دویم جیمز، د هغه زوی جیمز فرانسیس ادوارد ستوارت او د هغه لمسي چارلز ادوارد ستوارت د دې ادعا کوله، چې هغوی د ستوارت دورې ریښتیني پاچایان دي؛ خو ټول په جلا وطنۍ کې وو او د بېرته راګرځېدو په برخه کې له هغوی سره د فرانسې مرستې هم له ماتې سره مخ شوې.
اجمل فاروقی
پښتو ادب کښید تکل نګارې ابتدا اؤ ارتقاء" کښی د تکل دپاره ځنی فنی خوبیانی او تکنیک ذکر کړی چی پدی ډول دی اختصار بی ترتیبی تازګی شګفتګی نامکملتیا د خبری نه خبره ویستل پټ اړخونه راښکاره کول طنز ومزاح داخلیت او خود کلامی ازادی راځی چی د پوهانو په رڼا کښی د تکل تعریف وګورو مشتاق مجروح یوسفزئی خپل کتاب زرکاڼے کښی په صفحه 190 کښی لیکی "د تکل څه مخصوص هیئت نشته او نه ورله دا ضروری ده چی دا دی خامخا د مضمون په هیئت ولیکل شی لکه چی ځنی خلکو د مضمون پوری خاص کړی" په صفحه 191 ددی صنف په حقله لیکښې "پښتو ته دا صنف د اردو نه اګاهو راغلی او د دی صنف دپاره د تکل نوم په وړومبی ځل اولسی ادبی جرګی استعمال کړی دی"
د ستوارت دوره
د لوړو طبقو قانون
انګلستان په ملي کچه د سلطنتي وګړو او اشرافو په وسیله او دغه راز په سیمه ییزه کچه د تیټې درجې اشرافو او د تعلیم او تربیې څښتنانو په وسیله اداره کېده. دوی په ګډه شاوخوا ۲ سلنه کورنۍ تشکیلولې چې ګڼ شمېرې ګټورې کرنیزې ځمکې یې په واک کې وې او د سیمه ییز دولت چارې یې کنترولولې. اشراف تل  د شمېر، شتمنۍ او ځواک له مخې د ودې او پراختیا په حال کې وو. له ۱۵۴۰ ز کال نه تر ۱۶۴۰ ز کاله پورې د همځولو (دوک، ارل، مارکیز، ویسکونت او بارون) شمېر له ۶۰ کورنیو نه ۱۶۰ کورنیو ته لوړ شو. چې د له همغه لومړیو نه یې خپل یاد نومونه او لقبونه په میراثي توګه ترلاسه کړي وو، په حقوقي چارو کې له یو ښه او غوره حیثیت نه برخمن وو، په ټولنه کې یې لوړ مقام درلود او په مشرانو جرګه (House of Lords) کې یې څوکۍ ترلاسه کړې وې. په ۱۶۱۱ ز کال کې سلطنت چې د نویو عایداتي سرچینو په لټه کې و، د بارونیت موروثي رتبه یې رامنځته کړه، چې د اشرافو له رتبې نه ټیټه رتبه وه او د مشرانو په جرګه کې یې هم څوکۍ نه درلوده، خو شاوخوا ۱۱۰۰ پونده قیمت یې درلود. هغه پراخې ځمکې چې په ۱۵۳۰ ز لسیزه کې د انګلستان د اتم هنري د فرمان پر بنسټ له خانقاوو نه نیول شوې وې، ډېری یې په سیمه ییزو مشرانو وپلورل شوې او د دې ډلې خلکو شتمني یې لا زیاته کړه. اشراف او د تعلیم څښتنان له ۱۵۴۰ ز پېړۍ نه وروسته له ۵۰۰۰ تنو نه درې برابره ډېر او ۱۵۰۰۰ تنه شوو. ډېری کورنۍ له منځه لاړې او ځینې نورې هم کډوالۍ ته اړ شوې، داسې چې په ۱۷۱۴ ز کال کې د ملګرو او همتایانو درې پر څلورمه برخه د ۱۶۰۳ ز کال راهیسې د ستوارت پادشاهانو په وسیله رامنځته شوې وې. مشران او اشراف دواړه د واک ترلاسه کولو په حال کې و او د انګلیس کورنۍ  جګړه د هغوی تر منځ جګړه نه وه. په انګلستان کې د دیني تړاو له پلوه د کاتولیکانو نفوس شاوخوا ۳سلنه راټیټ شوی و؛ خو ۱۲سلنه نفوس یې مشرانو او اشرافو جوړوو.
اجمل فاروقی
ډاکټر علی محمد خان په اصناف نظم و نثر صفحه د 287 کښی لیکی " چند لمحو کے لئے سنجیدہ زندگی کی باقاعدگیو سے قطع نظر کرکے غیر رسمی اور ہلکے پھلکے انداز میں کسی بھی موضوع پر ذاتی اظہار خیال کرنے کا نام انشائیہ ہے"
د ستوارت دوره
درې سلطنتونه
د انګلستان د لومړي الیزابیت له مړینې سره سم د سکاټلند پاچا، شپږم جیمز د انګلستان د ځانګړې پاچاهۍ پاچا شو. همدارنګه هغه د ایرلنډ پاچا هم شو؛ خو هلته انګلیسانو یوازې خپل له لاسه ورکړی کنټرول بیا تأمین کړ. په نهه کلنې جګړې ۱۵۹۴ – ۱۶۰۳ ز کال کې له بریا وروسته د انګلیسانو بیا فتح بشپړه شوه. په دوبلین کې د جیمز ګمارل شوې ډلې د ایرلنډ د پاچا د استازي په توګه د لومړي ځل لپاره په ایرلنډ باندې ریښتینی کنترول حاکم کړ او په ټوله جزیره کې یې یو پیاوړی او متمرکزه حکومت رامنځته کړ، او په بریالیتوب سره یې د هغه ځای اصلي او بومي مشران او اربابان بې وسلې کړل. د ایرلنډ ډېری نفوس کاتولیک پاتې شوی وو؛ خو جیمز د پروتستانیانو کروندې له سکاتلیند نه د اولستر سیمې ته پراخې کړې. یرغلګر د سکات ـ ایرلنډي یا سکاچ ـ ایرلنډي په نامه پېژندل کېدل، چې ډېری یې د ستوارت په دورې کې د امریکا نویو مستعمرو ته کډوال شوو.
اجمل فاروقی
قاضی افضال حسین پہ صنفیات کښۍ په ص 223 کښی لېکی "کسی موضوع کی تحریک پر نثر نگار کا تاثراتی/ تخلیقی بیانیہ انشائیہ کہلاتا ہے عطاء الرحمن نوری پہ اصناف اردو ادب صفحہ 51 باندی لیکی "مضمون کا ایک ایسا ہلکا پھلکا انداز جس میں بے ساختہ بے تکلفانہ کسی موضوع پر اظہار خیال کیا جاۓ تو اسے انشائیہ قرار دیا جاتا ہے" ډاکټر اشرف کمال تارېخ اصناف نظم و نثر په صفحه 289 باندی لیکې کفایت لفظی،اختصار منتخب الفاظ،ندرت خیال،جدت انشاء ،لطافت، اور مزاحیہ طرز اظہار انشاۓ کی بنیادی ساخت میں اہم کردار کے حامل ہوتے ہیں"
د ستوارت دوره
لومړۍ چارلز: ۱۶۲۵ – ۱۶۴۹ ز کلونه
جېمز پاچا د جسمي او روحي ځواک له پلوه کمزوری و، له همدې امله تر ډېره د خپلې کورنۍ له لوري له مسخرو او ملنډو سره مخ کېده، کله به چې هغه د درېدلو هڅه کوله نو پلار به یې د هغه مخې ته ځینې شیان اچول، او پرېکړه کول په پراخه کچه د چارلز او په تېره بیا د جورج ویلیرز (۱۵۹۲ – ۱۶۲۸ز) په لاس کې و، (هغه له ۱۶۱۷ز کال نه د باکینګهم ارل و او دغه راز له ۱۶۲۳ز څخه ډیوک و). باکینګهام د پاداش او شتمنۍ لپاره د انرژۍ او کارکولو ډېر شوق درلود. تر ۱۶۲۴ ز کاله پورې هغه د انګلستان واکمن شو. په ۱۶۲۵ ز کال کې چارلز د داسې یوې سیمې پاچا شو، چې په ژوره توګه په جګړه کې ښکېل، د اروپا په اجاره کې و او دغه راز له ډېریو دیني شخړو سره مخ و. باکینګهام او چارلز خپل بهرنی سیاست د هسپانیې پر ضد له فرانسې سره د یووالي پر بنسټ جوړ کړ. په ۱۶۲۵ ز کال کې د Cádiz پر وړاندې سترې بهرنۍ ستونزې یا ماجراوې او دغه راز په ۱۶۲۷ ز کال کې د فرانسوي Huguenots ملاتړ په ټوله کې یو لوی ناورین و. پراخو شایعاتو عمومي افکار داسې جوړ کړل، چې د پاچا پر ځای یې باکینګهام ګرم ګڼه او پر هغو ستونزو یې تورنوو چې انګلستان ورسره مخ و. کله چې د انګلستان ولسي جرګې یا پارلمان دوه ځلې د استیضاح پروسه پیل کړه، نو پاچا په سادګۍ سره ولسي جرګه یا پارلمان تعلیق او وځنډاوه. باکینګهام په ۱۶۲۸ ز کال کې د یو ناراضه پوځي سرتیري یعنې جان فلتون په وسیله ترور او ووژل شو، چې وروسته بیا دا سرتیری هم اعدام شو؛ خو سربېره پر دې هغه بیا هم په درې شاهي هېوادونو کې یو اتل وګڼل شو. پاچا چارلز د خپل پلار په څېر د حکومت کولو په برخه کې د پاچایانو په الهي حق باندې باور درلود او په دې و نه توانېد، چې له ولسي جرګې سره په ښه او بریالۍ توګه کار وکړي. په ۱۶۲۸ ز کال کې هغه او باکینګهام خپل سیاسي لیدلوري بدل کړي وو. په ۱۶۲۹ ز کال کې پاچا ولسي جرګه یا پارلمان له منځه یووړ او د شخصي حکومت یوه یوولس کلنه دوره یې پیل کړه.
شخصي قانون: ۱۶۲۹ – ۱۶۴۰ ز کلونه
د انګلستان حکومت ډېر کوچنی و، ځکه چې پاچا یې نه کوم دایمي پوځ درلود او نه یې هم په ټول هېواد کې واکمنه بوروکراسي لرله. قوانین یې تر ډېره د هغو سیمه ییزو چارواکو په وسیله عملي کېدل، چې د سیمه ییزو مشرانو تر کنټرول لاندې وو. نظامي عملیات به یې تر ډېره د ګومارل شویو مزدورانو په وسیله ترسره کېده. تر ټولو لویه کړکېچ چې پاچا چارلز په خپل بې پارلمانه حکومت کې ورسره مخ شو، هغه د پیسو راټولول و. د پور کچه یا تاج یې نېږدې ۱،۲ میلیونه پونډ و، پانګوالو پور ورکول رد کړه. چارلز په ۱۶۲۹ ز کال کې له فرانسې او په ۱۶۳۰ ز کال له هسپانیې سره د سولې اړوند تړونونو په لاسلیکولو او دغه راز په دېرش کلنه جګړه کې له مداخلې نه په ډډې کولو سره پیسې ذخیره کړې. هغه عادي بودیجه راکمه کړه؛ خو په بیا هم دې هرڅه بسنه نه کوله. بیا هغه د پیسو راټولولو لپاره د ولسي جرګې له اجازې پرته یو شمېر نوښت لرونکې لارې چارې رامنځته کړې، چې په کمه کچه کارېدلې؛ خو بیا هم قانوني وې. د ځمکو مالکین یې په سلطنتي او شاهي ځنګلونو باندې د یرغل او غصب کولو له امله جریمه کړل. جبري شوالیه کېدل په منځنیو پېړیو کې رامنځته شوي و، چې د ځانګړې اندازې شتمنۍ لرونکو خلکو ته د دې امر وشو، ترڅو د پاچا د خدمت لپاره شوالیه شي، یا دا چې جریمه دې ورکړي.
اجمل فاروقی
پروفیسر داور خان د پښتو تکل نګاری بانیان کاکا جی صنوبر حسین او راحت زاخیلی ګنړی. خو دا متفقه خبره ده تکل اولسی ادبی جرګی بطور یو صنف قبول کړی. او بام عروج ته یی هم رسولی ددی نه وړاندی یی د تکل دپاره هڅه نوم تجویز کړی وو چی اتفاق پری ندی شوی او تکل نوم متفقه توګه باندی منلی شوی اولسی ادبی جرګی په ۱۲ فروری ۱۹۵۲ کښی دا صنف پښتو ته وربښلی دی تاریخ سره ځنی پوهان اتفاق نه کوی او ددی نه اګاهو د قصه خوانی ګپ یا داسی نور اثار د پښتو د تکل نګاری اغاز ګنړی چی په اخبارونو او مجلو کښی چاپ دی. البته حقه خبره داده چی تکل بطور یو صنف شعوری توګه باندی د اولسی ادبی جرګی یوه لویه کارنامه ده کله چی دا لړی تر ډاکټر اسرار پوری را ورسیده نو تکل تکل شو د وزیر اغا پشان پښتو کښی ډاکټر اسرار د تکل کمی پوره کړو. په باقاعده توګه د تکل کتاب ړومبی ډاکټر اسرار چاپ کړی. ددی نه علاوه پښتو کښی دی تکل لیکونکو تکل  له وده ورکړی داور خان داود نورالبشر نوید  ازاد اشنغری  خلیل باورمهر اندیش سلیم خان سلیم مفلس درانی ماښام خټک محب الله شوق مشتاق مجروح یوسفزیی وغیره په نوی لیکونکو کښی سید ارمان باچا د پام وړ دی. وخت په وخت یی ساهو مرکه کښی تکل تنقید ته وړاندی کیږی. چی د اعلی تکونکی او د را روان وخت د کامیابی او ددی صنف مخ په وړانیدی بوتلو اثار پکښی ښکاری الله دی وکړی چی دا لړی هم داسی جاری وی
د پښتو شعر ډولونه
د پښتو شعرونه چې د سېلاب له رويه سره جلا كېږي د ځانه مخصوص نومونه لري دا بايد د بديع دعلم په لفظي صنايع كي درته ويل شوي واى مگر څنگه چې تقطيع په دې علم اړه لري دلته يې راوړو او هغه دادى : (8)
لنډۍ
د پښتو د ملى ادب يو مهم ركن لنډۍ دي او په پښتنو كي بيخي ډېر شهرت لري د پښتو په اشعارو كي خاص وزن او سېلابونه ټاكل شويدي، د لنډۍ لومړۍ مصراع نهه سېلابه او دوهمه مصراع ديارلس سېلابه ده چې ټوله لنډۍ گويا دوه ويشت سېلابه ده او په آخر كي يې هرومرو "ميم" او "هـ" يا "نون" او "هـ" راځي او لنډۍ اكثر د ښځو له خوا ويل شويدي. مثلاً دا دوې لنډۍ :
دا پېغلتوب مي د غم دود كړې خيالي ځوانان راپسي مري خونكاره شومه اوس به دي يو موټى ايرې كړم ملالي سترگي كه در واړوم مينه دا پورته لنډۍ هم د ښځو له خوا دي او هم د يوې په آخر كي "ميم" او "هـ" او د بلي په آخر كي "ن" او "هـ" راغلي دي. فقط دومره دى چې دواړي لنډۍ عشقي دي او په لنډيو كي حماسي مضامين هم ډېر ښه ځاى شويدي مثلاً : يوه نجلۍ زلمى ته داسي تشجيع وركوي : ته په سنگر كي ځان شهيد كړه زه به خپل شال ستا پر زيارت وغوړومه يا ورته وايي : توري به نه كړي نو به څه كړي چي سپين مړوند دي زه تر سر لاندي كومه يا دا چې : ټوټې ټوټې په وينو راشې چي پرهارونه دي گنډم خوله دركومه بيا پسله مرگه خپل مين داسي ستايي : جانان مي سر پر وطن كښېښود په تار د زلفو به كفن ورته گنډمه د لنډيو يوه لو مميزه او خصوصيت دادى چې يوه لنډۍ د موسيقۍ پر اصولو تقريباً پر پنځوس قسمه ويله كېږي يعني په جلا جلا سر  او جلا جلا آهنگ اداء كېږي، او دا مزيت بېله لنډيو بل شعر نه لري. لنډۍ د كندهار او غزني په شاوخوا كي لنډۍ بولي ځكه چې اوله مصرع يې تر دوهمي لنډه ده د يوسفزو او پېښور خواته مسرۍ يا ټپه ورته وايي، د ننگرهار شاوخواته يې ټكۍ بولي. (9)
تبصره د پښتو هر شعر چې دغه سېلابونه درلوده هغه "لنډۍ" بولي.
نارې يا ږغونه
نارې او ږغونه د ملي اشعارو هغه شعرونه دي چې په ملي افسانو كي راوړل كېږي، او دا شعرونه عموماً دبيت په ډول وي مگر تر بيت اوږده وي او د هري افسانې د نارو سېلابونه بېل بېل دي ځيني ډېر او ځيني لږ دي كوم ټاكلى سېلاب نه لري، خو دومرى دي چې د هري افسانې د نارو سېلابونه پخپله منځ كي يو شى دي او هيڅ فرق نه سره لري دا نارې د عربي اشعارو په څېر  په كوم بحر كي مقيدي نه دي بلكي د اروپايي آزادو شعرو په شان  ويلي شويدي، لكه د فتح خان په نقل كي دا ناره  چې رابيا د فتح خان محبوبه  د جنگ پر وخت دده پر كرنگ آس باندي كړې ده :
د فتح كرنگه نال به دي زرين كړم كه دي دا وار فتح راوړ،خپل امېل به دي د غاړي لونگين كړم لومړۍ مصراع 12 سېلابه ده او دوهمه مصراع 20 سېلابه ده ددې افسانې ټوله نارې همدا سېلابونه لري ځكه چې ملي افسانې ډيري دي او نارې يې هم ډيري دي نو نوري افسانې ستاسي مطالعې ته پرېږدو.
نيمكۍ
نيمكۍ د پښتو يو قسم مركب شعر دى چې له دوو جزو څخه جوړ شويدى يو هغه جزو چې څو واره  تكرارېږي، دې جز ته "سر" وايي او بل هغه جز دى چې په منځ كي ورلوېږي دې جز ته "ټكۍ" وايي. په نيمكۍ كي اول سر ويل كېږي دغه سر عموماً يو بيت يعني دوه مسرۍ وي مگر دا دوې مسرۍ كه څه هم په قافيه كي سره يو شانته وي  مگر په سېلاب كي برابري نه وي  يعني د مستزاد په شكل لومړۍ مسرۍ يې اوږده او دوهمه لنډه وي. عموماً لومړۍ مسرۍ 13 سېلابه او دوهم 7 سېلابه  وي، تر سر وروسته  يوه يوه ټكۍ ويله كېږي او سر پكښي تكرارېږي، او د ويلو صورت يې داسي دى چې ټكۍ د اولي مسرۍ تر ويلو وروسته  د سر لنډه مسرۍ ورسره تكرارېږي، بيا چې د ټكۍ دوهمه اوږده مسرۍ وويله شي د سر دواړي مسرۍ  ورسره بيا تكرار ويلي كېږي دا ډول نو هر قسم ټكۍ  په نيمكيو كي ويلي كېږي  په نيمكيو كي هر يو  تن د مجلسيانو څخه حق لري چې يو يو بند وار په وار د غزلچي سره ووايي سر خوئې يو وي صرف هر يو تن له ځانه ټكۍ ور اچوى. نيمكۍ اكثر د مسابقې په ډول ويلي كېږي.
د نيمكۍ نمونه داده :
سوركى پېزوان دي په كنډو ختلى لمر دى چا وې چې مازديگر دى
منگى دي كېده خوله دي راكه چا وې چې مازديگر دى
مور ته دي وايه چې په پوله ولوېدمه چا وې چې مازديگر دى
سوركى پېزان دي په كنډو ختلى لمر دى تر پايه
په پورته نيمكۍ كي سر همهغه اول مستزاد بيت دى.
بگتۍ
د پښتو د ملي اشعارو يوه غوره نوعه بگتۍ ده، بگتۍ په مجلس كي تر رباعي، غزل او چاربيتو وروسته بلكي د غزلو او چاربيتو تر منځ په ورو او چابك آواز ويله كېږي. آوازونه پكښي اوچتېږي، بگتۍ هم "سر" لري او غالباً يو بيت وي، چې ددې بيت ددواړو مسريو قافيه سره برابره وي. تر سر وروسته بندونه لري چې هر بند يې څلور مسرۍ وي درې اولي مسرۍ يې پخپل كور كي ځانته قافيه لري اود څلرمي مسرۍ قافيه يې د سر سره برابرېږي، مگر د هر بند په پاى كي د بگتۍ سره ورسره اخيست كېږي. د بگتۍ نمونه داده :
دا توري سترگي رانه تېرېږي د حاله زما كله خبرېږي دا توري سترگي سره يې لاسونه په بام ولاړه كوي سيلونه اوربل كې ايښي تازه گلونه موزي دله خان به ترې جارېږي دا توري سترگي ..................... ....................  تر پايه
چاربيته
چار بيته دپښتو دملى اشعارو خورا برجسته نوعه ده، او ډېر شهرت لري ځكه چې په چاربيته كي د قصيدې او مثنوي په شان ډېر اوږده اوږده مضامين او لويي لويي قيصې ويلي كېږي، د چاربيتي ويل په تندۍ او چالاكۍ وي. چاربيته هم يو سر لري چې هغه ته "پيرو" يا "كسر" هم وايي، د چاربيتي مسرۍ اوږدې وي اوعموماً چاربيته دوه قسم ده، يو هغه چې هر بند يې دوه بيته يعني څلور مسرۍ ولرى بله هغه چې هر بند يې  څلور بيته يعني اته مسرۍ وي، په اول صورت كي ورته مجازاً چاربيته ويله كېږي، كله چاربيته په مستزاد شكل هم راځي، مگر په هغه كي هم اوږدې مسرۍ وي د چاربيتي د هر بند آخر بيت د سر سره همقافيه دى.
مثالونه د اول قسم :
څوك به پيدا نه شي د فرهاد او شرينۍ په شان يو ځاى به څوك نه شي د آدم او درخانۍ په شان يو ځاى به څوك نه شي لكه وْ عاشق فرهاد بل به يې كولو په آشنايي پسي فرياد وئې كړه خوارى ځكه حاصل يې شه مراد كړي به يې خبري د طوطا د ښارونۍ په شان
دوهم قسم : دا دوهم قسم درې ډوله لري يو دا چې د هر بند اول درې بيتونه پخپل كور كي سره يو قافيه وي او آخر بيت يې د سر سره په قافيه كي يو وي، دوهم دا چې د هر بند د اولو درې بيتونو اولي مسرۍ  يې پخپل منځ كي  په يوه قافيه وي او آخري مسرۍ  په بله قافيه وي، دريم دا چې ټوله مقفي وي يعني هر بيت يې  پخپل منځ كي قافيه داره وي بلكه هره مسرۍ ئي. دغى چاربيتې ته "زنځيري" چار بيته وايي.
اول مثال : شاگرده او نص د الهى پروردگار دى استاذه بل حديث د محمد نبي حضرت دى شاگرده په جهان كي جبرائيل نومى ملك دى استاذه خاص مقام دده په اووم آسمان فلك دى شاگرده ټول وجود يې د حجر حديده كلك دى استاذه سر ترپايه په وزرو باندي چك دى شاگرده د رحمت په ډنډ كي ډوب لكه سمك دى استاذه ما په دې خبره هم ويستلى شك دى بېحده ښايسته د نور په شان شعله انگار دى د باد په شان ته گرځي په هوا باندي اوچت دى ترپايه ............... (مياگل) دوهم مثال : د ښايست آواز دي ولاړئ په عالم كي لور په لور زه دي سوى يم په اور ټيك دئ كوز كه له جبينه د ښايست آواز دي لاړه په كابل په هندوستان ځكه ناست يمه حيران ، را رسېږي يا نصيبه عاشقي ده ډېره گرانه ځي د اوښكو مي باران پرې لوند مي شو گريوان پوه نه شوم په ترتيبه په هر چا باندي تيرېږي دفاني دنيا دوران څوك راځي څوك تري روان، كاندي ياروته قريبه باري خپل دي كه پردي دي راكوي راته پېغور سترگي نشمه نيولى گوره ډوب يم ستا په مينه ترپايه ................ (محمد دين) دريم مثال : كله به راشي په پوښتنه د ملنگ كړي څنگ لري كړه زنگ شوم رنگ ستا په تهمت كي كله به راشي چې دي وكړمه ديدار سهار زړه مي پرهار د يار دلاسه ډېر دى شومه په غم كښي ستا د ميني گرفتار په جار وسوم په نار آنگار راته چاپېر دى آخر به تېر شي د نيمكړي دنيا وار په خوار مه اخله آزار بيمار په زلفو گير دى مخ دي څراغ دى پرې راځم لكه پتنگ په شرنگ لري كړه زنگ شوم رنگ ستا په تهمت كي ترپايه ............. ( محمد دين)
رباعى
د پښتنو په عامه طبقه كي كوم شعر ته چې رباعي وايي هغه د پارسي رباعى په شان نه ده، بلكي كوم شعر ته چې خاصه طبقه غزل وايي د پښتو بې سواده او عوام شاعران ورته رباعي وايي، كه څه هم عوامه طبقه شاعران چې ملي اشعار وايي له ځانه جلا غزل هم لري او فرق يې دا كوي چې په رباعي كي اكثره د پند او نصيحت خبري وي او په غزل كي  عشقي او په وزن كښي هم فرق سره لري  غزل په چست او تند آواز ويل كېږي او رباعي په آرام او اوږده ږغ كوم وخت چې مجلسيان مجلس شروع كوي نو رباعي تر غزل او چاربيتي دمخه وايي او مجلس ملتفت كوي. تر كومهځايه چې زه په دې باره كي معلومات لرم هغه دي
د رباعي نمونه :
خدايه څه شوه هغه ښكلي ښكلي خلك په ظاهر په باطن سپين سپېڅلي خلك هيڅ خندا مي ددې خلكو سره نه شي ژړه وي مي هغه تللي تللي خلك خبر نه يم چې وكومي خواته لاړل ليده نه شي هغه ما ليدلي خلك دريغ يو ځلي خو بيا په دنيا راغلي له جهانه په ارمان وتلي خلك "رحمان" هسي گوښه خوند له خلكو بيا موند چي هر گز نه دى دا خوند موندلي خلـــــــــك (رحمان بابا)
غزل
د پښتو غزل او رباعي څه نور فرق نه لري فقط په رباعي كي د پند او نصيحت خبري وي او غزل عشقي كلام وي، رباعي ورو ورو ويله كېږي او غزل چسته او تنده. د پښتو غزل له پنځو بيتو تر پنځلسو پوري وي او دپښتو په ټولو دېوانو كي غزلي زياته برخه لري او هغه ته عام شاعران كتابي غزل وايي. څنگه چې د غزلي مثالونه ډېر او هر چاته معلوم دي له مثاله يې صرف نظر وشو.
بدله
دله په پښتو كي ځانته ځانته معناگاني لري، د كندهار په اصطلاح كي يوازي د ښځو آوازو ته بدلي وايي، د نارينه آوازونو ته بدلي نه وايي د جنوبي او مشرقي او ځينو نورو پښتنو په اصطلاح كي د بدلو اطلاق عام دى، هم د ښځو او هم  د نرو آوازو ته  هم بدلي ويل كېداى شي. ځني پښتانه لا لنډۍ ته هم بدله وايي.
لوبه
په لوبه كي ډېري اصطلاح گاني موجودي دي په ځينو اصطلاح گانو كي لوبه لكه د بدلو يو عام نوم دى. او داسي يوه خاصه نوعه نه لري بلكي په ټولو اشعارو يې اطلاق كېږي دا اصطلاح په كندهار او جنوبي كي نشته، بلكي دا د كوزي خوا د پښتنو اصطلاح ده، او په ځينو اصطلاح گانو كي لوبه هم لكه د بگتو او د غزلو يو خاص نوم دى اود شعر په يوه خاصه نوعه يې اطلاق كېږي. بيا په دې كي هم دوه اصطلاح گاني دي په يوه اصطلاح كي د لوبي اونيمكۍ هيڅ فرق نشته بلكي دواړه يو شى دى، او هغه نيمكۍ چې مخكي تېره شوه، دغي ته بعينه لوبه هم وايي، او په بله اصطلاح كي د نيمكۍ او دلوبي په منځ كي هم فرق شته هغه دادى چې د نيمكو په منځ كي ټكۍ رالوېږي، اود لوبي په منځ كي ټكۍ نه رالوېږي بلكي عليحده د لنډو لنډو مصرو بندونه لري، سرئې د نيمكۍ په شان وي او په منځ كي يې د ټكيو په غير نور بندونه راوړلي شي او دهر بند آخره مصره يې د مطلع سره په قافيه كي موافقه وي او دمطلع هغه لنډه مصره هم ورسره تكرارېږي.
دلوبي نمونه داده :
د حكيم جاني خلك ډېر ډېر صفت كوي توري سترگي خاري حكمه يې سيند ته كړه گزاره بيا يې پرې تېږي كړه انباره چي راو نه وځي دوباره تقدير له گوره چې اوبو، اوبو كړه سرسري توري سترگي خماري
سندري
دا تسميه يا دا نوم هم په پښتنو كي مشهور دى، او اكثر پښتانه يې استعمالوي سندري هم لكه د بدلو يو عام نوم دى، او كمه يوه خاصه نوعه نه لري د سندرو او د بدلو فرق صرف دومره دى چې دبدلو اطلاق په يوه اعتبار سره  د سندرو نه هم عام دى ځكه چې سندري يوازي د ښځو آوازونو او بدلو ته وايي، او بدلي د نارينه وْ آوازنو ته هم وايي، او د ښځو  هغې ته هم ، د سندرو اصطلاح يوازي په مهمندو او باجوړ كي وجود لري، او په بل محيط كي دا اصطلاح دومره مروجه نه ده، څنكه چې د كندهار خلك د ښځو آوازونو ته بدلي وايي اود نارينه وْ آوازنو ته غزل وايي  دا رنگ دا خلك  د ښځو آوازونو ته سندري واي او د نارينه وْ هغې ته يا بدلي وايي او يا لوبي، د مهمندو په محاوره كي داسي ويلى شي چې ښځي سندري وايي او داسي نشي ويلى چې فلاني ځايكښي  سړي سندري وايي.
سرچينه
وېشنيزه:پښتو ژبهسیلابی
ويليم ايوارت ګلېډستون
ويليم ايوارت ګلېډستون (William Ewart Gladstone FRS FSS (/ˈɡlædstən/) چې د ۱۸۰۹ ز د ډسمبر له ۲۹ مې نه  د ۱۸۹۸ ز د می تر ۱۹مې  يې ژوند کاوه، يو بریتانوي سياستپوه او ليبرال سياستپوه و. د ۶۰ کالونو په مسلکي ژوند کې نوموړي ۱۲ کلونه د انګليستان د لومړي وزير په توګه دنده تر سره کړه، چې په څلورو دورو کې خپره شوه، پيل يې په ۱۸۶۸ ز کې او پای يې د ۱۸۹۴ ز کال و. هغه څلور ځله د دولتي خزانې د منشي په توګه د ۱۲ کلونو په موده کې خدمت وکړ.
ګلېډسټون په ليورپول کې له سکاتلنډي مور او پلار نه زېږېدلی دی. هغه په لومړي ځل په ۱۸۳۲ ز کال کې ولسي جرګې ته داخل شو، چې خپله سياسي دنده يې د ستر محافظه کار غړي (High Tory) په توګه پيل کړه، چې (High Tory) په اصل کې يوه ډله وه چې په ۱۸۳۴ ز کې د (Robert Peel) تر واکمنۍ لاندې محافظه کار ګوند شو. نوموړي د Peel په دواړو حکومتونو کې د وزير په توګه خدمت وکړ او په ۱۸۴۶ ز کې د Peelite ګوند سره يو ځای شو، چې دا ګوند بالاخره په ۱۸۵۹ ز کې د ليبرال ګوند سره ترکيب شو. ګلېدسټون د (Lord Aberdeen) تر حکمراني (۱۸۵۵ – ۱۸۵۲ز)، د (Lord Palmerston) تر حکمرانۍ (۱۸۶۵ – ۱۸۵۹ز) او (Lord Russell) تر حکمرانۍ (۱۸۶۶ – ۱۸۶۵ز) لاندې منشي و. د ګلېډسټون خپلې سياسې نظريې، چې د موکې په برابرۍ باندې يې ټينګار وکړ او د سوداګرۍ د ساتنې اصالت مخالف وه، د ګلېډسټوني ليبراليزم په توګه وپېژندل شوه. د کارکوونکو ټولګي تر منځ د نوموړي محبوبيت هغه ته د «د خلکو ويليم» [The People’s William] لقب تر لاسه کړ.
ګلېډسټون په ۱۸۶۸ ز کې د لومړي ځل لپاره لومړی وزير شو. د هغه د وزارت پر مهال د ايرلينډ د کليسا (Church of Ireland) د نه خپراوي او د پټې رايې کارونې (secret voting) په ګډون زياتې سمونې تصويب شوې. په ۱۸۷۴ ز کې له ټاکنيزې ماتې نه وروسته، هغه د ليبرال ګوند د مشر په توګه استعفا ورکړه. له ۱۸۷۶ نه يې د (Bulgarian April Uprising) [د بلغاري اپرېل قيام يا راپورته کېدنې] په اړه عثماني سترواکۍ ته د غبرګون په خلاف يې د واپس کېدنې پر بنسټ فعاليت پيل کړ. د نوموړي د ۸۰ – ۱۸۷۹ ز پورې (Midlothian Campaign) [منځني لوتيان مبارزه] د زياتو معاصرو سياسي مبارزاتي تخنيکونو يوه لومړنۍ بېلګه وه. د ۱۸۸۰ ز له عمومي ټاکنو نه وروسته ګلېډسټون له ۱۸۸۰ ز نه تر ۱۸۸۵ ز پورې خپل دويم وزارت [کابينه] جوړه کړه، چې د درېيمې سمونې قانون (Third Reform Act) او په مصر (چې د خرطوم په کېوتنه يعنې سقوط کې لوړې درجې ته ورسېدل) او ايرلينډ کې يې کړکېچونه له منځه يووړل. په يادو برخو کې د نوموړي حکومت بندوونکي يا ځپونکي معيارونه تصويب کړل، مګر د ايرلنډي کرايه ورکوونکو بزګرانو روا حقونو ته يې هم وده ورکړه.
د ۱۸۸۶ ز په لومړيو کې ګلېډسټون بېرته د خپلې دندې پر مهال د ايرلنډ لپاره د کور قانون (home rule for Ireland) وړاندې کړ، مګر د عوامو په مجلس کې له ماتې سره مخامخ شو. د ليبرال په ګوند کې اغېناک بېلتون د ۲۰ کلونو لنډې دمې لپاره دوی له دندې نه د باندې ساتلو کې مرسته وکړه. ګليډسټون په ۱۸۹۲ ز کې د ۸۲ کلونو په عمر خپل وروستی حکومت (کابينه) جوړ کړه. د ايرلنډ بېل د ۱۸۹۳ ز حکومت (Government of Ireland Bill 1893) د عوامو له خوا تصويب شو، مګر په همدې کال د مشرانو جرګې له خوا ونه منل شو. ښاغلي ويليم ايوارت د ۸۴ کلونو په عمر په ۱۸۹۴ ز کې د لومړي وزير په توګه د زيات عمر لرونکي خدمتګار او يوازيني هغه لومړي وزير په توګه دنده ترک کړه، چې څلور ځله يې خدمت کړی دی. نوموړي په ۱۸۹۵ز کې پارلمان پرېښود او درې کلونه وروسته وفات شو.
ښاغلی ايوارت د نوموړي د ملاتړو له خوا د هغوی د مينې او مهربانۍ په ډول «د خلکو ويليم» يا د “G.O.M” [ستر مشر سړی: Grand Old Man] يا د سياسي سيالانو او رقيبانو لپاره «د خدای يوازينۍ تېروتنه» په توګه پېژندل کېده. تاريخ پوهان زياتره نوموړی د بریتانيې د سترو مشرانو له ډلې نه يو ستر مشر ګڼي.
د ژوند لومړي وختونه
ويليم ايورات ګلېډسټون چې په ۱۸۰۹ ز کې د ليورپول په ۶۲ روډني کوڅه کې زېږېدلی دی، چې د شتمن غلام لرونکي (John Gladstone) او د هغې د دويمې ښځې (Anne MacKenzie Robertson) څلورم زوی و. په نوموړي باندې د ويليم ايوارت نوم د هغه د پلار د نږدې  ملګري له نامه نه اېښودل شوی دی، چې د لېورپول يو بل سوداګر و. په ۱۸۳۵ ز کې د هغه کورنی نوم د سلطنتي اجازه ليک له مخې له ګلېډستونز (Gladstones) نه ګلېدسټون (Gladstone) ته بدل شو. د هغه پلار په ۱۸۴۶ز کې د (Fasque) او (Balfour) يو ټيټ رتبه شخص و.
ويليم ګلېډسټون له ۱۸۱۶ ز نه  تر ۱۸۲۱ ز پورې د توماس کليسا سړک د کشيش هستوګنځي کې د چمتووالي ښوونځی ولوست، چې د نوموړي د کورنۍ هستوګنځي (Seaforth House) ته نږدې و. نوموړي په ۱۸۲۱ ز کې د خپلو مشرانو وروڼو پلونه وڅارل او مخکې له دې چې په ۱۸۲۸ ز کې د اکسفورډ عيسوي کليسا کې شامل شي، د ايټون پوهنځي (Eton College) کې شامل شو، چې لرغوني ادبيات او رياضيات يې په کې ولوستل، که څه هم په وروستي مضمون کې يې ډېره لېوالتيا نه لرله. د ۱۸۳۱ ز په ډسمبر کې يې د لومړي ټولګي دوه یمه درجه تر لاسه کړه، چې له ډېرې مودې يې ورته هيله لرله. هغه د اکسفورډ ټولنې د رئيس په توګه خدمت وکړ، چې نوموړي په کې د يوه وياند په توګه شهرت تر لاسه کړ، چې د عوامو جرګې ته د هغه د تګ لاره يې هواره کړه. نوموړی په پوهنتون کې يو Tory [د توري يا د محافظه کار ګوند غړی] و او د پارلماني سمونې (اصلاح) لپاره يې د Whig [هغه سياسي ګوند چې د پاچا د اختياراتو په مقابل کې يې د پارلمان د زياتو اختياراتو غوښتنه کوله] وړانديزونه ونه منل.
د هغه د دوه ځلې برياليتوب په تعقيب، ويليم له خپل ورور (John) سره په يو ستر ګرځښت (سياحت) لوېديځې اروپا ته سفر وکړ.
که څه هم ګلېډسټون د لنکولن سرای (ډلې) ته په ۱۸۳۳ ز کې د يوه وکيل جوړېدلو په هوډ ورګډ (دننه) شو، مګر تر ۱۸۳۹ز  پورې يې غوښتنه کړې وه، چې نوم يې بايد ځکه له لښتليک (لېست) نه لرې شي؛ چې نور يې نه غوښتل، د Bar [وکيل يا د لنکولن د ډلې غړی] ونومول شي.
د ۱۸۴۲ ز په سپټمبر کې هغه د ټوپک ډکولو پر مهال په يوه پېښه کې د خپل کيڼ لاس ګوتې له لاسه ورکړې. له دې وروسته به يې يوه لاسکښه يا د ګوتې دستکش پر لاس کاوه.
کله چې ګلېډسټون
کله چې ګلېډسټون ۲۲ کلن و، د (Duke of Newcastle) چې د محافظه کار ګوند يو فعال و، هغه ته په (Newark) کې له دوو چوکيو نه يوه ورکړه، چې نوموړي په کې د يوې خورا کوچنۍ ټاکنيزې حوزې نږدې څلورمه برخه اداره کړه. Duke د رايه کارونکو د وخت تېرۍ په موخه په زرګونو پونډه مصرف کړل. ګلېډسټون د يوه کمپاين کوونکي او سياسي ويناوال په توګه د پام وړ پياوړی تخنيک له ځانه ښکاره کړ. هغه د ۸۸۷ رايو په لرلو سره د انګليستان د ۱۸۳۲ ز کال عمومي ټاکنو کې خپله چوکۍ وګټله.
انډيپېنډنټ
وېشنيزه:نړېوالې ورځپاڼې
بهرنیواسعاروبدلونځای
بهرنیو اسعارو بدلونځای په انگرېزي ژبه The foreign exchange market يو نړېوال د اسعارو بدلولو مارکېټ يا بدلونځای دی چې د اسعارو د بدلولو د کميت له مخې ډېر لوی د سوداگرۍ ځای بلل کېږي. دغه بدلونځای پورې د نړۍ ټول نړېوال بانکونه تړاؤ لري او هر ډول د ارزښت ډبرې او پیسې په معياري ارزښتونو سره بدلېږي رابدلېږي.
تشابونګ، بوتسوانا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> تشابونګ   بوتسوانا د کګالګادي ولسوالۍ یو ښار دی چې په 2000 مېلادي کال کې یې 7,228 تنه نفوس درلود چې 3,671 یې نارینه او 3,557 یې ښځې وې.
سرچینې
وېشنيزه:بوتسوانا کلي وېشنيزه:بوتسوانا ښارونه وېشنيزه:بوتسوانا
ښوراو
ښوراو يا ښوراو میدان يا بيا ښوراو پوځي اډه چې په ښوراو اډه او د ښوراو د بهرنیو ځواکونو اډه باندې هم شهرت لري. دا ځای د دولتي چارواکو لخوا کارول کېږي او عام خلک ورته لاسرسی نه لري. ښوراو ډېرې برخې لري چې دفاعي برجونه او يو ځغاست لیکې والا هوايي ډګر يې د يادونې وړ دي.
سرچينې
وېشنيزه:هلمند
اسعاربدلولو بيې
اسعار بدلولو بيې ته په انگرېزي ژبه an exchange rate وايي. لدغې څخه د دوه ؤ بېلابېلو روپیو د بيؤ توپیریز پېر او پلور رامنځته کېږي. دېته د صرافې بیې هم وايي.
احسان ماموند
احسان ماموند
۲۷ کلن احسان ماموند (خان)
د کونړ ولايت مرورې ولسوالۍ د ډبونو ادم خېلو کلي اوسېدونکی دی.
په قوم ماموند په واړه قوم کې ادم خېل او په ملت افغان دی. د لومړي ټولګي نه تر دولسم ټولګي پورې يې په مروره لېسه کې زده کړې کړي.
په درنښت
ماموند
کهنوج ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
کونستانتین هېنگرلي
کونستانتین هېنگرلي په انگرېزي ژبهConstantin Hangerli (مړینه ː  م زېږدي کال ۱۷۹۹ د فبروري ۱۸مه) په کال ۱۷۹۷م زېږدي کې يو د والاچيا سیمې شهزاده و. دی د الکسندر هېنگرلي ورور و چې لده مخکې پېر کې د مالدوفيا شهزاده و.
حاجی جان محمد
حاجی جان محمد قومی مشر او میلی او نړیوال تجار
په کال 1975/1/23 په لرغونی ښار بلخ کی په یو دینداره او قومی او کورنی کی دی دنیا ته سترګی وغړولی
نوموړی د خپل پلار مشر ځوی وو داچی تقدیر الاهی وو په ډیر کم عمری کی د لسو کالو شاوخا د پلار نه یتیم پاتی شو او د کورنی ټول بوج او پالنه یی هم ور ترغاړی شوه
داچی د نوموړی کورنی یو جهادی کورنی وه او د اشوروی اتحاد په وړاندی خپل جهادی مبارزی خورا پیاوړی وی چی آن تر ولایتی مسؤلیة پوری دندی درلودلی
خو کله چی شوروی اتحاد ماتی اوخوړل او هیواد کی خپل منځی اختلافات او جنګونه او د قدرت په سر جګړی پیل شوی
نو ده دوی کورنی د افغانستان سخه د هجرت په نیت ګونډی هیواد پاکستان ته سفر وکړ
ابتدای زدکړی یی د قران شریف نه شرو بیا تر قدری او کنز پوری اویل او د مکتب دوره یی د پاکستان په میاواله کیمپ کی په یو ښونځی کی سو صنفه اویل
چی بیا له بده مرغه د کورنی مشکلاتو او د کورنی د روزنی له وجه ورنه درس نیمګړی پاتی شو
ډیر سختی یی ګاللی او د لویو خلګو سره به یی په بټیو کی خښتی وهلی او چاته به یی د سوال لاس نه نیول بلکی خپل حلال رزق یی ګټی
او الله پاک دومره استقامت او غیرت ورکړی وو چی دی ډیر کم عمره وو خو په ډیر بهادری به یی د لویو خلقو سره په کار کولو کی مسابقې کولی او چا به ورنه ځان په کار کولو کی نشو مخته کولو
چی د بدخشان په غرنیز ولایت کی ګړندی ښکارونه وکړل
په اتلس کلنی کی په یو دینداره کورنی کی واده وکړ او یو کال روسته 1994/11/24 باندی د حلال رزق ګټلو لپاره کویت دولة ته سفر وكړ
یو کال یی تیر کړ هغه نه روسته یی کور ته د خط لیکلو په ضریعه باندی چی نور اسباب نه وو احوال وکړ چی زه الحمدلله رک روغ یم
نومړی د سه مودی په تیرولو سره بیا خپل کور ته ستون شو
په ژوند کی الله پاک ترقی ورکړه او په کاروبار یی سر خلاس شو داچی نومړی د یو مالداری کورنی سخه وو خو د هجرت زهرجن غاښ یی د ټول قوم اقتصاد په ټپه درولی وو
نو ښاغلی حاجی صاحب د خپل قوم اکثر ځوانان د حلال رزق لپاره کویت دولت ته له ځان سره بوتله او د کار کولو زمینه یی ورته مساعده کړه هم دا دی نومړی وو چی د ډیرو دوستانو او مهاجرو د اقتصادی ترقی سبب وګرزید
د کلونو په تیریدلو سره نوموړی حاجی صاحب جان محمد د تجارت طرف ته مخه کړه او د کمپنیو او شرکتونو په جوړولو یی لاس پوری کړ
چی اوس محال د کویت په کچه ستر تجار او میلی شخصیت یادیږی
ده دی طریقی په تګلاری سره الله پاک ورته ډیره شتمنی ورکړه چی د ډیرو بی وزلو او غریبو هیوادوالو د لاس نیولی او د ډیرو مدارسو او مساجدو د تقوی سبب الله پاک وګرزولو
نوموړی اوس محال 6 ځامن لری چی مشر زوی یی ملا رحمت الله مزمل نومیږی چی د امریکای اشغال په وړاندی ډیره مبارزه وکړه او په دی جهادی مسیر کی یوځل ډیر شدید زخمی هم شو
دویم ځوی مولوی صاحب حبیب الله جرس نومیږی چی عصری تعلیمات یی تر 12دولسم ټولګی پوری کړی او دینی تعلیمات یی تر موقوف علیه دوری پوری رسولی دی او په فارغ اوقاتو کی به یی د امریکای اشغال په وړاندی د جهاد په نیت د ملکرو سره خذمات هم کول
او دریم ځوی یی الحافظ نعمت الله نومیږی چی عصری زدکړی د مکتب نه په خصوصی شکل فراغت دی او دینی زدکړی یی د قران په حفظ سره اتمام ته رسولی دی او نور دری ځامن یی اوس محال واړه دی
د نومړی حاجی صاحب اوس خپل شخصی فامیل چی د بل کشر ورور حاجی صاحب خیر محمد په شمول ډیر لوی فامیل دی چی مشترکه د دیانت او اتحاد او اتفاق زندګی لری
د نوموړی په اړه یی دویم ځوی مولوی صاحب حبیب الله جرس داسی لیکی 👇
والدي المکرم المعزز في أفق العالم 🌾 الحاج جان محمد صاحب
هغه نعمت چي بديل او نظير نلري شايد اکثر نعمتونه داسي وي چي د هغي بديل وي
خو پلار بيا هغه نعمت دي چي هيس بدله نلري ځه هم نن د هغه د ثمراتو د ګلشن سخه د يوتن ولد په صفت ده دي لوي نعمت يادونه كوم ځکه چي
ٓواما بنعمة ربك فحدث ٓ
الله پاک ﷻ داسي صفات حسنه ورکړي چي ځه يي له تعبير نه عاجز يم
د تقوا او د احسان او اخلاص د صداقت او ريښتينولي او د اخلاقو د شجاعت دلاوري او استقامت لوي لمر دي
قسم ده چي د حضرت عمر بن عبدالعزيز د تفسير مطابق د تقوا يو روښانه مصداق دي چي هغه فرمائي
ليس تقوى الله بصيام النهار ولا بقيام الليل ولكن تقوى الله ترك ما حرم الله وأداء ما افترض الله
تقوا ديته نه واي چي د ورځي روژي نيسه او د شپي تهجد کوه بلکي تقوا عبارت ده له دي نه
چي يو څوک د حرامو نه ځان ساتي او ادا د فرائضو کوي
او لله الحمد چي الله پاک ﷻ د هرقسم محرماتو سخه داسي پاک ساتلي
اقتصادي لحاظ سره د کويت دولت په کچه الله پاک د يو لوي تجارت برخمند کړي او اکثر سفرونه يي هم داسي هيوادونو ته وي چي هغوي د عياشي او فحاشي په مضمون کي د عنوان او سر فهرست حيثيت لري
سره له دي هرسه چي بيا هم ځان له حرامو او شبهاتو سخه ساتي ښکاري داچي د تقوا لوي غر دي
دليل ورباندي د رسول اکرم ﷺ قول ګرامي دي ابن عمر (رض) قيصه کوي چي يو کس پوښتنه وکړه چي سوک به الله پاکﷻ ته ډير ګران وي
فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أحب الناس إلى الله تعالى أنفعهم للناس،
نو حضورﷺ جواب ورکړ چي هغه سوک به الله پاکﷻ ته ډير ګران وي چي خلقو ته يي نفعه او فائده زيات رسيږي
بلکي د مساجدو او مدارسو او د ديني مراکزو په تأسيس کي لوي مرستندوي دي
او ده دي هرسه با وجود په کويت کي د سلګونو غريبو افغانانو کفالت په غاړه لري او د هغوي هر قسم مشکلاتو ته يي خپله سينه سپر کړي او هغوي ته يي د کاروبار او هوسايني زمينه مساعده کړي
او قسم په خداي دي چي مخلص هم دي
ځه ورسره يو ورځ چرته لاړم په لاره کي يو مدرسي ته ورتاوسو د مدرسي مشر ته يي بلا زياتي پيسي په صدقه کي ورکړي
هغه ډير خوشحاله سو واي حاجي صيب ستاسو نوم او تاسو د کم کلي ياست
او زه يي ورته ياد کړم چي دي همدلته دي که هر قسم ضرورت وي ده ته وايه ځه يي درته حل کوم
او د صداقت او ريښتينولي خو ورباندي ختمه ده
ما ورنه په ټول عمر کي د دروغو يو کليمه نده اوريدلي ټول عمر يي په صدق کي تير کړي هغه صدق چي هغه اساس د ايمان دي
او د دين سره انتهاي محبت کونکي دي هم دا وجه ده چي د خپلو ځامنو نه يي يا خو حافظان جوړ کړي او يا طالب علمان
او د اخلاقو لوي لمر دي هم دا علت دي چي په اطرافو د عالم کي دوستان او ملګري د ستورو په شان ډير دي
او د شجاعت او دلاوري زغم او حوصلي او د استقامت لوي غر دي
دچانه يي هم سترګه نه سوزي او د چانه هم نه متأثره کيږي هميشه يي هم دوستي په نره او غيرت پاللي او هم دوښمني سو ځلي د ملګرو په ځاي کي تر زندان رسيدلي خو بيايی هم ځان ازاد کړي او هم ملګري
او تواضع يي هم دومره ده چي د خپلو کارکونکو او د دفترونو منيجرانو سره د يو ښه ملګري په څير چلند کوي نه د يو مسؤل او مشر په حيث
ففضيلته بدلائل النصوصية
داچي هرچاسره احسان کونکي دي نو محبوب د الله پاک دي
وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ {البقرة:195
او په رحمت د الله ﷻ کي دي
إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ {الأعراف:56
او داچي هميشه ريښتيا ويونکي دي نو په درګاه اللهي کي ان شاءلله په صِدّيق باندي ملقب دي
شنګن، لوګزامبورګ
شینګین د لوګزامبورګ د رامش ولایت يوه ښاروالۍ ده  چې مساحت یې 31.42 مربع کیلومتره دی او په 2009 کې یې نفوس 1602 تنه و.
حاجی جان محمد
وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ وَيَتَحَرَّى الصِّدْقَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّيقًا رواه مسلم
شنګن، لوګزامبورګ
سرچینې
وېشنيزه:شنګن وېشنيزه:لوګزامبورګ وېشنيزه:شنګن لوګزامبورګ وېشنيزه:شنګ ش وېشنيزه:اروپایي هېوادونه
حاجی جان محمد
عن أبي هريرة ( رضي الله عنه ) أن النبي صلى الله عليه وسلّم ، قال : " سبعة يظلهم الله يوم القيامة في ظله يوم لا ظل إلا ظله " ، وذكر من هؤلاء السبعة : " ورجل تصدق بصدقة فأخفاها حتى لا تعلم شماله ما صنعت يمينه
افغانستان په ۲۰۱۴ ز کال کې
لاندنۍ پېښې په افغانستان کې په ۲۰۱۴ ز کال کې د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي.
ډیسمبر
سرچینې
سېموېل کولټ
سېموېل کولټ (۱۸۱۴م زېږد. د جولای ۱۹م ـ جنوري ۱۰مه کال ۱۸۶۲م .ز) (په انگرېزي: Samuel Colt) يو امریکايي پنځگر او صنعتگر و. دی د امریکې په هارټفورډ ، کنکټيکټ سیمې کې زېږېدلی و. ده د کوچنۍ توپنچې يوه کارخانه لرله چې نوم یې کولټس پټنټ آرمز مانوفکچرنگ کمپني و. ده څرخیزه توپنچه په لومړي ځل وپنځوله.
عزيز الله لودين
ډاکټر عزيز الله لودين (1939 - 2015) (په انگرېزي: Azizullah Lodin) يو افغان لوړپوړی چارواکی و چې د افغانستان د انتخاباتو د خپلواک کميسيون مشر په توگه او د افغانستان په دولت کې د ولسي جرگې منشي په توگه دندې ترسره کړي وې.
د پاکستان تاریخچه
د پاکستان تاریخ په ۱۹۴۷ ز کال کې د دغه هېواد له جوړېدو وړاندې له افغانستان، هند او ایران سره شریک دی. د پاکستان په نوم اوسنۍ سیمه چې د هند د نیمه لویې وچې لویدیځه برخه او د ایران د فلات (Iranian plateau) په ختیځ کې پولې ته څېرمه سیمې په کې شاملېږي، هم د یوه لوی تمدن د حاصل ورکوونکې ځمکې او هم مرکزي آسیا او نږدې ختیځ ته د سویلي آسیا د لارې په توګه عمل کړی.
دغه سیمه، چې له افریقا څخه د هومو ساپینس (Homo sapiens) د لومړنۍ ساحلي کډوالۍ په مسیر کې ځای لري، لومړني معاصر انسانان په دغه سیمه کې مېشت وو. په سویلي آسیا کې د کلیوالي ژواند ۹۰۰۰ کلن تاریخ چې نیولیتیک (Neolithic) دورې (۷۰۰۰- ۴۳۰۰ کاله له میلاد وړاندې) ته اړوندېږي، د پاکستان مهرګرې (Mehrgarh) سیمې او په سویلي آسیا کې د ښاري ژوند ۵۰۰۰ کلن تاریخ د اندوس درې (اوسني سیند) د تمدن مختلفو ځایونو ته چې موهنجا دارو او هرپرا په کې شاملېږي، اړوندېږي.
په وروستیو زریزو کې د اوسني پاکستان دغو سیمو ډېر پام ځانته اړولی – د لرغونو ځایونو په منځ کې په عمومي ډول بودېسیت یا بودا، د تکسېلا سیمې او بهایی تخت، په ۱۴ مه پېړۍ کې د تاتا اسلامي – سیندي تاریخي ودانیو او په ۱۷ مه پېړۍ کې په لاهور کې مغولي ودانۍ. د ۱۹ مې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې دغه سیمه د ختیځ هند کمپنۍ خپله کړه، چې له ۱۸۵۷ ز کال وروسته د ۹۰ کلونو لپاره تر هغه مهاله په مستقیم ډول تر بریتانوي واک لاندې وه، چې د نورو بیلتون غوښتونکو ترمنځ د هغه هېواد د ملي شاعر علامه اقبال او د هغه هېواد د بنسټګر محمد علي جناح د هڅو په پایله کې په ۱۹۴۷ ز کال کې پاکستان جوړ شو. له دې وروسته دغه هېواد ملکي دیموکراتیکې او پوځي واکمنۍ تجربه کړې، چې له امله یې په اقتصادي او پوځي برخو کې د پام وړ وده کړې، خو ورسره له بې ثباتیو سره هم مخامخ شوی، چې تر ټولو مهم یې په وروستیو کې د ختیځ پاکستان جلا کېدل و چې د بنګلادېش په نوم نوی هېواد ترې جوړ شو.
د بریتانیا واکمني
د معاصر پاکستان هېڅ یوه برخه تر هغه مهاله د بریتانیا او یا هم بل اروپايي ځواک له خوا نه اداره کېده، کله چې په ۱۸۳۹ ز کال کې، کراچۍ، د خټینې کلا لرونکی کوچنی د کب نیولو کلی، چې د همدغې کلا له خوا د بندر ساتنه کېدله ونیول شو، کوم چې د لومړۍ افغان جګړې لپاره چې ډېر ژر وشوه، په پوځي مرکز واوښت. د سیند پاتې برخه په ۱۸۴۳ ز کال کې ونیول شوه، په ورپسې لسیزو کې په لومړیو کې دغه سیمه د ختیځ هند کمپنۍ له خوا اداره کېده، خو له هندي بغاوتونو(post-Sepoy Mutiny) (۱۸۵۷-۱۸۵۸ ز کال) وروسته د جګړو او هوکړو له مخې، د دغې سیمې ډېرې برخې د بریتانوي سترواکۍ د ملکې ویکتوریا تر مستقیمې واکمنۍ لاندې راغلې. په دغه مهال کې مهمې جګړې له بلوڅ تالپور سلسلې (Baloch Talpur dynasty) سره جګړه، چې په ۱۸۴۳ ز کال کې په میاني جګړې پای ته ورسېده، انګلیس – سیکهـ جګړې (۱۸۴۵- ۱۸۴۹ ز کال) او انګلیس – افغان جګړې (۱۸۳۹- ۱۹۱۹ ز کال) وې. له ۱۸۹۳ ز کال څخه تر ۱۹۴۷ ز کال پورې ، تر هغه مهاله چې دغه سیمې خپلواکي واخیسته، د معاصر پاکستان ټولې برخې د بریتانوي هند د سترواکۍ برخه وې.
د بریتانیا تر واک لاندې دغه سیمه، په عمومي ډول په سیند صوبه، پنجاب ایالت او بلوچستان اجنسۍ وېشل شوې وې. په دغه سیمه کې ګڼ شمېر هندي نوابی ریاستونه وو چې تر ټولو لوی یې بهاولپور و. سیند د بمبئ ریاست (Bombay Presidency) برخه وه، چې د کلونو په اږوږدو کې ګڼ شمېر شکایتونه و چې د معاصرې ممبئ د واکمنانو له خوا دغې سیمې ته پام نه کېږي، په داسې حال کې چې په کراچۍ کې مېشت کمیسار موجود و.
پنجاب (هغه چې د معاصر هند ایالت ته اړوند کېده) د بنګال د ریاست د برخې په توګه په تخنیکي ډول له لرې څخه له کلکتې اداره کېده، خو په عملي ډول ډېری چارې سیمه ییزو بریتانوي واکمنانو ته چې په هند کې له پیاوړو او اغېزمنو کسانو څخه وو، اړوند کېدلې. په پیل کې یوه "اداري پلاوی" د هنري لاورنس (Sir Henry Lawrence) تر مشرۍ لاندې شتون درلود، چې مخکې یې په لاهور دربار کې د بریتانوي وګړي په توګه کار کاوه او د هغه کشر ورور جان لاورنس (John Lawrence) او چارلس ګرېنوېل منسېل (Charles Grenville Mansel) هم په کې وو. د دغه اداري پلاوي تر مشرۍ لاندې یو شمېر ستایل شوي افسران راغونډ شوو چې په ټولیز ډول ورته د هنري لاورنس ځوانان ویل کېدل(Henry Lawrence's "Young Men"). له بغاوت وروسته جان لاورنس د پنجاب لومړنی والي وټاکل شو. د پنجاب د کانال مستعمرې (Punjab Canal Colonies) چې یوه ځان غوښتونکې او بریالۍ پروژه وه، چې په ۱۸۸۰ مه لسیزه کې د اوبو لګولو له مخې د نوې کرنیزې ځمکې د جوړېدو لپاره، څو په نورو برخو کې (د معاصر پاکستان ګڼ شمېر برخې په کې شاملېږي) د نفوسو د زیاتوالي فشار راکم کړي پیل شوه.
د رېل د پټلۍ د جوړولو چارې، په ۱۸۵۰ مه لسیزه کې پیل شوې او د دغې شبکې ډېره برخه (چې اوس مهال په ځینو ځایونو کې پرې شوې) په ۱۹۰۰ ز کال کې بشپړه شوه.
د اوسني پاکستان بېلابېلې برخې، په لاندې توګه د ختیځ هند کمپنۍ په لاس ورغلې:
د بریتانوي راج له خوا نیول شوې سیمې په لاندې ډول دي:
له بریتانوي سترواکۍ خپلواکي
د ۱۹۴۷ ز کال د اګست په ۱۴ مه، پاکستان خپلواکي واخیسته. راتلونکې ورځ یې هند هم آزاد شو. د بریتانوي هند دوه ایالتونه: پنجاب او بنګال د رادکلیف کمیسیون (Radcliffe Commission) له خوا له مذهبي مخې ووېشل شول. ویل کېږي چې، مونټ بټېن (Mountbatten) په رادکلېف کمیسیون اغېز کړی، چې د هند په ګټه کرښه رامنځته کړي. د پنجاب لویدیځه برخه چې ډېری یې مسلمانان وو، د پاکستان اړوند شوه او ختیځه یې چې هندو او سیکهـ په کې وو، هند ته اړوند شوه، په داسې حال کې چې ګڼ شمېر مسلمان لږه کي د پنجاب په ختیځ کې وو او د پنجاب په لویدیځو سیمو کې هم ګڼ شمېر سیکهـ او هندو وګړو ژوند کاوه.
په پنجاب کې سختو بغاوتونو، د هند او پاکستان دواړه دولتونه دې ته اړ کړل چې په اجباري ډول په پنجاب کې مېشت هندوـ سیکهـ لږه کي او مسلمانان تبادله کړي. د وګړو له دغې تبادلې وروسته یوازې څو زره د ټیټې کچې هندوان، د پاکستان خوا پنجاب کې پاتې شول او  ډېر لږ مسلمانان د هندي پنجاب په مالېرکوتلا (Malerkotla) سیمه کې پاتې شول. سیاسي کارپوه اشتیاق احمد وايي:  په داسې حال کې چې لومړی مسلمانانو په پنجاب کې په یاغیتوب لاس پورې کړ، خو د ۱۹۴۷ ز کال تر پایه په لویدیځ پنجاب کې د مسلمانانو له خوا د وژل شویو هندوانو او سکانو په پرتله په ختیځ پنجاب کې له هغو زیات مسلمانان، د هندوانو او سیکانو له خوا ووژل شول.
فارسان ولسوالي
فارسان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان فارسان)  د ايران د چهارمحال او بختياري ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د فارسان ښار دی. دا ولسوالي ۹۵٬۲۸۶ تنه نفوس لري. د فارسان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د چهارمحال او بختياري ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
پښتو علم فلک
سریزه
الحمد لله الذي خلقَ السماوات والأرض، و جعل الظلمات والنور، و جعل في السماء بروجا و جعل فيها سراجا وقمرا منيرا، وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب، وهو الذي جعل الليل والنهار خلفة لمن أراد أن يذكر أو أراد شكورا، وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له و أشهد أن محمدا عبده ورسوله، أرسله الله تعالی بالحقّ بشيرا و نذيرا، صلوات الله تعالى و سلامه عليه و على آله وصحبه و من اتبعهم بإحسان إلى يوم الدين.
وبعد:
د فلک د علم (فلکیات) ضرورت او اهمیت
انساني فطرت و، چې د پخوا زماني نه يې د هغو کایناتو د راز د پلټلو هڅي کولې، کوم چې تر اوسه يې نه پیږندل، انسان چې د کایناتو په اړه څومره معلومات هم تر لاسه کړي هلته تم نه دی باتي شوی، بلکې نور لا هم هڅانده او لالهاند شوی، تر څو ځان د کایناتو د راز تل ته ورسوي، له کوم وخته چې انسان هوش سمبال کړی بیا تر نن (د ټکنالوژي تر عصره) پوري مسلسل د جدیدو اجاداتو او معلوماتو په لټه کي بې تابه دی، تر څو چي انسان کوښښ کوي، نوي نوي اجادات او معلومات تر لاسه کوي، نور لا دې نتیجې ته نیږدې کيږي چي د دې ټولو کایناتو تر شا د یو داسي هستۍ راز مضمر دی، چي تر هرڅه بالا تر دی.
علم فلک (Astronomy) یو له هغو علمونو څخه دی، چې په مختلفو پړاوو کې له ډیر پخوا انسان ورسره اشنا او کار يي تیرې اخیستی، له کله چي پر اسمان د انسان سترګي لګيدلې، له هغه وخته انسان د علم فلک اړتیا حس کړې.
خو یاد علم د اسلام او مسلمانانو تر دوره پوري د خامو موادو په شان استعمالېدی، ډیری غلطي نظریې پر انسانیت تپلې شوې وې، مسلمانان ول چې علم فلک يې پر سم روخ روان کړ، د انسانیت لپاره يې د فايدې وړ وګرزاوی، د اسلامي حاکمیت خلفاو دې علم ته ډیره توجه ځکه وکړه، چي اسلامي شعائر: لکه: لمونځ، روژه، حج، زکات او نور ډیر عبادات د علم فلک سره په یو نه بله نوعه اړه لري، له دېنه علاوه د انساني ژوندانه په مختلفو اړخونو کې ورته ضرورت شته، چونکه اسلام د انسان د ښېرازۍ لپاره تر ټولو غوره دین دی، نو ځکه مسلمانانو د نورو علمو په څنګ کې علم فلک ته هم زیات اهمیت ورکړ، کتابونه يي پري ولیکل، د نورو ژبونه څخه يي عربي ته ډیری مواد وژباړل، او ښه اختراعات يي په کې وکړل، نوي قوانین، اصول او ضوابط يي وضع کړل، ډیری ستوري او د هغوی خواص يي کشف کړل.
په 132 هـ = 750م کې چې کله د عباسیانو دور وو، خلیفه هارون رشید د خپل خلافت په وخت کي د بیت الحکمة په نامه په بغداد کي یو ستر کتابتون جوړ کړ، په دې کتابتون کي يي د نورو علمو سربېره يې علم تنجیم، علم فلک، علم طب، هندسه، الآهیات او علم ادب ته ډیره توجه وکړه.
مامون بیا په خپل وخت کي پر هغه بیت الحکمة چې د ده پلار رشید جوړ کړی و، دوه سوه زره دیناره پانګونه وکړه، تر دې پوري چي دا یو علمي مجمع، مرجع او یو لوی فلکي رصدګاه وګرزيدله.
ابن خلدون لیکي: اسلامي نړۍ د دې علمي معهد پوره وړې ده.
کراګویواتس
کراګویواتسپه صربي Крагујевац) د سربیا هیواد په شومادیا سیمه کې پروت ښار دی.
مصر
مصر چې رسمي نوم يې د مصر عربي جمهوريت دی، په څو لويو وچو کې پروت هېواد دی چې د افريقا شمال ختیځ کونج او د اسيا سويل لوېديځ کونج ته د سينا ټاپووزمې نه جوړ شوي يوه ځمکني پول په مټ غځېدلی دی. مصر د مديترانې په حوزه کې پروت دی، شمال ختيځ ته د غزې له تړانګې (فلسطين) او اسرائيلو سره ګډه پوله لري، ختيځ ته يې د عقبة خليج او سور سمندر، سويل ته يې سوډان او لوېديځ ته يې ليبيا پراته دي. د عقبة خليج بلې غاړې ته اردن، د سور سمندر بلې غاړې ته سعودي عربستان او د مديترانې بلې غاړې ته يې يونان، ترکيه او قبرص پراته دي، خو دا يو هم له مصر سره ځمکنۍ پوله نه لري.
د بل هر هېواد په پرتله مصر تر ټولو اوږد تاريخ لري، د نيل د ډلټا په اوږدو کې د دې هېواد ميراث له زېږد مخکې شپږمې او څلورمې زرېزې ته رسېږي. لرغونی مصر چې د لرغوني تمدن زانګو بلل کېږي، د ليکلو، کرنې، ښارمېشتېدنې، منظم دين او مرکزي حکومتولۍ د ودې د لومړيو پرمختګونو شاهد و. د الجيزة د مقبرې، ابو الهول، د ممفيس ويرانۍ، طيبه، کرنک او د پاچايانو درې په څېر مشهور يادګارونه د دې ميراث څرګندونه کوي، په ورته وخت کې د علمي او ولسي مهمې توجه مرکز ګرځېدلی. د مصر اوږد او شتمن کلتوري ميراث د دې هېواد د ملي هويت نه جلا کېدونکې برخه ده، کوم چې په دوو لويو وچو کې د دې هېواد د موقعيت څرګندونه کوي، چې هغه په يو وخت کې مديترانه، منځني ختيځ او شمالي افريقا کې د دې هېواد شتون دی. مصر د مسيحيت لومړی او مهم مرکز و، خو په اوومه پېړۍ کې په پراخه کچه اسلامي کړای شو، سره له دې چې د پام وړ مسيحي لږه کي هم لري، بيا هم تر ډېره بريده مسلمان پاتې شوی دی.
د معاصر مصر لرغونتيا ۱۹۲۲ز کال ته رسېږي، دا هغه مهال دی، کله چې مصر له بریتانوي سترواکۍ نه د يو پاچايي نظام په توګه خپلواکي تر لاسه کړه. د ۱۹۵۲ز کال له اوښتون وروسته، مصر جمهوريت اعلان کړ او دا جمهوريت په ۱۹۶۱ز کال کې ړنګ شو. د شلمې پېړۍ د دويمې نيمايي په اوږدو کې، مصر له ټولنيزو او مذهبي شخړو او سياسي ټيکاو نه شتون نه تېر شو، په ۱۹۴۸، ۱۹۵۶، ۱۹۶۷ او ۱۹۷۳ز کلونو کې يې له اسرائیلو سره څو وسله والې نښتې وکړې، دې دواړو هېوادونو تر ۱۹۶۷ز کال پورې په نوبتي ډول د غزې تړانګه نيولې وه. په ۱۹۷۸ز کال کې مصر د کامپ ډيويډ تړون لاسليک کړ، په رسمي ډول د غزې له تړانګې په شا شو او اسرائيل يې په رسميت وپېژندل. دا هېواد اوس هم د ۲۰۱۱ز کال د اوښتون او د هغې د اغېزو په ګډون د سياسي ناکرارۍ، تروريزم او اقتصادي ودې نه شتون له امله، له ستونزو سره مخامخ دی. د مصر د اوسني نيمه صدراتي جمهوريتي حکومت مشري عبدالفتاح السيسي کوي، ډېری څارونکي دې حکومت ته يو مستبد يا د يو استبدادي حکومت د مشرتابه په سترګه ګوري، کوم حکومت چې په هېواد کې د بشري حقوقو په وړاندې پخوانيو ستونزو پيدا کولو د دوام مسئول دی.
اسلام د مصر رسمي دين او عربي يې رسمي ژبه ده. له سل ميليونه نه د زياتو وګړو په لرلو سره مصر په شمالي افريقا، منځني ختيځ او عربي نړۍ کې تر ټولو زيات نفوس لرونکی هېواد دی، په افريقايي هېوادونو کې درېيم زيات نفوس لري (له نايجيريا او ايتوپيا وروسته) او په نړۍ کې څوارلسم هغه هېواد دی چې زیات نفوس لري. ډېری اوسېدونکي يې د نيل سيند پر څنډو ژوند کوي، دا سيمه ۴۰۰۰۰ کيلو متره (۱۵۰۰۰ ميل مربع) مساحت لري او دا هغه سيمه ده چې د کرنې لپاره ځمکه په کې موندل کېږي. د سهارا دښتې پراخه سيمو کې ډېر کم خلک ژوند کوي، کومه چې د مصر ډېره ځمکه پوښي. د مصر نژدې نيمايي اوسېدونکي په ښاري سيمو کې ژوند کوي، له دوی نه ډېری يې د قاهرې، سکندريې او د نيل ډيلټا په نورو ګڼ مېشتو ښارونو کې خپاره شوي دي.
نومونه
انګليسي نوم « Egypt» له لرغوني يوناني نوم « Aígyptos» نه اخستل شوی، له يوناني نه د منځنۍ فرانسوي ژبې د « Egypte» او لاتيني ژبې د « Aegyptus» ټکي په مټ يې انګليسي ته لار موندلې ده. د لومړيو يوناني B لیکونو په ډبرليکونو کې يې د « a-ku-pi-ti-yo» په توګه يادونه شوې ده. د صفت په توګه چې « aigýpti-"/"aigýptios» په ډول تلفظ کېدو قبطي ژبې د « gyptios» په توګه پور کړ او له دې ځايه بيا د « qubṭī/قبطي» په شکل عربۍ ژبې ته ورسېد، وروسته په «قبط» ("qubṭ") بدل شو، چې همدا په انګليسي کې د « Copt» په شکل يادېږي. يوناني بڼې يې له وروستيو مصري (تل العمارنة) هيکوپتاح يا «ممفيس» نه پور شوې وې، هغه د زوړ مصري نوم « ḥwt-kȝ-ptḥ» بدله کړای شوې بڼه ده چې معنا يې ده «د پتاح د کا (روح) کور»، کوم چې په ممفيس کې د بتاح رب النوع د معبد نوم و.
«د مصر» ټکی (په عربۍ کې د ميم په زیرسره لوستل کېږي) لرغونی عربي قرأني او د مصر نوی نوم دی، په داسې حال کې چې مصر (په مصري عربي لهجه کې د ميم په زور لوستل کېږي) په سيمه یيزه عربي ژبه تلفظ کېږي. دا په اصل کې سامي نوم دی، په سامي ژبه کې له نورو وییونو سره نېغ په نېغه يو شان دی، لکه: په عبري ژبه کې د ("Miṣráyim/Mitzráyim/Mizráim") لغت. د مصر لپاره د دې نوم د کارولو تر ټولو لرغونی دليل د اکادي دی چې په "mi-iṣ-ru" ("miṣru") دې بڼه ويل کېده او د miṣru/miṣirru/miṣaru اړوند دی، چې معنا يې ده «پوله» يا «سرحد».
د دې هېواد لرغونی نوم Km.t و، چې معنا يې ده توره ځمکه، شونې ده چې اشاره يې د نيل د سيلاب ميدانونو حاصلخېزه تورې ځمکې ته وي، دا د سرې سارا له deshret « dšṛt» يا «سرې ځمکې» نه جلا ده. په عام ډول د دې نوم اواز د Kemet په توګه کېده، خو شونې ده چې په لرغوني مصري ژبه کې د [kuːmat] په توګه تلفظ کېده. د قبطي پړاو پر مهال په مصري ژبه کې دا نوم د «kēme» او «kēmə» په توګه پېژندل کېده او په لومړۍ يوناني ژبه کې د Χημία (Khēmía) په توګه راڅرګند شوی دی. «د سيند څنډې ځمکه» په معنا يو بل نوم هم ورته کارېده. د پورته او ښکته مصر نومونه په پرله پسې ډول  Ta-Sheme'aw «د لوخو ځمکه» او Ta-Mehew «شمالي ځمکه» هم وو.