cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جان ډي راکفیلر
د ژوند لومړي کلونه
«ایلیزا» یو کورجوړونکې او د تعمید يوه پرهېزګاره غسل ورکونکې وه او کله به چې بل د اوږدې مودې لپاره تللی و، نوموړې به په کور کې د ظاهري ثبات ساتلو هڅه کوله. نوموړې خپله پرهېزګاري او د خپل مېړه د دوه مېرمنو درلودلو تر څنګ د نوموړي دوه ګونی ژوند هم وزغملو. «ایلیزا» فطرتاً او د اړتيا پر بنسټ لږ لګښت کاوه او هغې خپل زوی ته ورښودلي و چې «د خپلې خوښې لګښت بې ارزښته غوښتنې منځ ته راوړي». جان د کور په منظمو کارونو کې خپله ونډه تر سره کړه او د «پیلمرغانو» په پالنه او د خوږو او الوګانو په پلورلو کې یې اضافي پیسې تر لاسه کړې، په پای کې یې ګاونډیانو ته لږې پیسې په پور ورکړې. هغه د خپل پلار په دې نصيحت عمل وکړ چې «د خوراکونو لپاره د لوښو سوداګري وکړه» او تل د هرې معاملې غوره برخه تر لاسه کوه. بیل یو ځل لافه ووهله چې «زه د هر چانس په تر لاسه کولو سره خپل ماشومان غواړم. زه غواړم دوی تیز کړم». په هر حال، د هغه مور د هغه په روزنه او پالنه کې ډېره اغېزمنه وه، په داسې حال کې چې د هغه د ژوند په جریان کې هغه د خپل پلار څخه لا زیات خپل ځان لرې کړ. وروسته هغه ویلی و «د اول نه، زه په کار کولو، سپما کولو او ورکړه روزل شوی وم».
ابو الوفا بوزجانی
ابوالوفا بوزجانی، مشهوره رياضي پوه او نجومې
د سپوږمۍ د يو دانه يى د بوﺯجانى په نوم نمولى ده. او ۹۹۸ يا ۹۹۷ م کلونو بغداد کى له نړى څخه سترګې پټي کړي.
بوﺯجاني ځينې آثار يي»
- المجسطی”
- الکامل“
د بوﺯجانې ورک شوي کتابونه چې ابن نديم خپل کتاب کې نومونه ورته ﺫکر کړې.
۱- تفسیر کتاب خوارزمی فی الجبر و المقابله
۲- کتاب تفسیر دیوفنطس فی الجبر ؛
۳- کتاب البراهین علی القضایا التی استعمل دیوفنطس فی کتابه و علی ما استعمله هو فی التفسیر ؛
۴- کتاب استخراج ضلع المکعب و مال المال و مایترکب منهما چې موضوع يى د هندسی حل
۵- کتاب زیج الکامل
ليکنه: عبدالواجد نیازی
د بشري حقونو څار
د بشري حقونو د څار ادارې (ایچ آر ‌ډبلیو) مرکزي دفتر په نیویارک ښار کې دی او یوه نړیواله نادولتي اداره ده، دا  اداره د بشري حقونو په تړاو څېړنې کوي او د بشري حقوقو ملاتړې اداره ده. دا هغه ګروپ دی چې حکومتونه، تګلارې جوړوونکي، شرکتونه او د بشري حقونو انفرادي سرغړوونکي تر فشار لاندې راولي، څو ناوړه ګټه اخیستونکي تورن کړي او بشري حقونو ته درناوی ولري. د بشري حقوقو د څار اداره تر ډېره د ماشومانو، کډوالو، مهاجرینو او سیاسي بندیانو استازیتوب کوي.
په ۱۹۹۷ز کال کې د بشري حقونو د څار سازمان د سولې د نوبل په جایزه کې د ځمکنیو ماینونو د مخنیوي د نړیوال کمپاین د بنسټګر غړي په توګه شریکه کړه او د کال د کلستر ماینونو د بندیز په تړون کې یې په ۲۰۰۸ز کال کې مهمه ونډه واخیسته.
په ۲۰۱۱ ز کال کې د دغه سازمان کلني لګښتونه ۵۰٫۶ میلیونه ډالر، په ۲۰۱۴ز کال کې ۶۹٫۲ میلیونه ډالر او په ۲۰۱۷ز کال کې ۷۵٫۵ میلیونه ډالر وو.
تاریخ
په ۱۹۷۸ز کال کې د بشري حقونو د څار اداره، د هیلسینکي واچ په نامه د خصوصي امریکایي نادولتي موسسو په توګه د رابرټ ایل برنسټین جیري لیبر او آریه نییر پرمټ جوړه شوې وه، څو د هلسینکي تړونونو پرمټ د هغه وخت د شوروي اتحاد د پيروۍ څارنه وکړي. هیلسنکي واچ په عام ډول د رسنیو له پوښښ او له تګلارې جوړونکو سره مستقیمه تبادله کوله او له دې لارې یې د ناوړه حکومتونو د «نوم ورکولو او شرمولو» له طریقې کار واخیست. هلسنکي واچ د شوروي اتحاد او د هغه د اروپایي شریکانو له خوا د بشري حقونو د سرغړونې په تړاو د نړیوال څراغ په روښانولو سره وايي، چې دې کار د سیمې له ډیموکراتیکو بدلونونو سره د ۱۹۸۰مې لسیزې په وروستیو کې مرسته وکړه.
په ۱۹۸۱ز کال کې د امریکا څار په داسې حال کې رامنځته شو، چې مرکزي امریکا د خونړۍ کورنۍ جګړې له خوا ځپل کېده. د امریکا څار د ډېرو حقیقتونو د موندنو پر بنسټ نه یوازې دا چې د حکومتي ځواکونو له خوا یې د پام وړ سرغړونو ته ځواب ورکړ، بلکې د سرغړوونکو ډلو د جنګي جرمونو د څېړلو او افشا کولو په موخه یې نړیوال بشردوستانه قانون هم پلی کړ. په اغېزمن شوو هېوادونو کې یې خپلې اندېښنې څرګندې کړې، پر دې سربېره یې د ناوړه رژیمونو په پوځي او سیاسي ملاتړ کې د بهرنیو حکومتونو په تېره بیا د امریکا ونډه هم وارزوله.
د اسیا څار په (۱۹۸۵ز کال)، د افریقا څار (۱۹۸۸ز کال) او د منځني ختیځ څار په ۱۹۸۹ز کال کې تاسیس شول، دا څارډلې د «څارونکې کمېټې» په شمېر کې ورزیاتې شوې. دا ټولې ډلې په ۱۹۸۸ز کال کې په دې موخه سره تر یوه چتر لاندې یوځای شوې، چې د بشري حقونو د څار اداره رامنځته کړي.
پروفایل
د بشري حقونو د څار اداره (ایچ ار ډبلیو) د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې (یو ډي ایچ ار) پر اساس له هغه څه نه د سرغړونې مخالفت کوي چې د یو ډي ایچ ار په وینا ورته اساسي بشري حقونه ویل کېږي. په دې کې د جنسي لېوالتیا پر بنسټ تبعیض او د اعدام سزاوې نغښتې دي. ایچ ار ډبلیو د اساسي بشري حقونو د اړوندو ازادیو لکه د مذهب او د مطبوعاتو د ازادۍ ملاتړ کوي. ایچ ار ډبلیو په عام ډول د بشري حقونو د سرغړونو د مخنیوي په موخه پر حکومتونو او د هغوی پر تګلارې جوړوونکو د فشار راوړلو هڅه کوي، ترڅو پر هغو حکومتونو له خپل نفوذه کار واخلي چې بشري حقونه ماتوي او له دې لارې ډېرو پیاوړو حکومتونو ته قناعت ورکوي.
همداراز د بشري حقونو د څار اداره په ټوله نړۍ کې د هغو لیکوالو ملاتړ کوي، چې د خپل کار له امله ځورول کېږي او مالي مرستو ته اړتیا لري. د هیلمن / هیمټ مرستې هغه دي، چې د ډرامه لیکونکي لیلیان هیلمن د املاکو له خوا د هغې په نوم له رامنځته شوو فنډونو نه برابرېږي او د هغې د ډېرې مودې ملګري او ناول لیکونکي ډیشیل هیمټ په وسیله یې مالي ملاتړ کېږي. دا چې د هیلمن/هیمټ مرستې له یوې خوا مالي دي، پر دې سربېره دا مرسته هم کوي، چې د هغو فعالینو په اړه نړیوال پوهاوی لوړ کړي، چې د بشري حقونو په دفاع کې چوپه خوله پاتې شوي دي.
د بشري حقونو د څار اداره هر کال په ټوله نړۍ کې زړورو او د رهبرۍ مهارت لرونکو فعالانو ته د بشري حقونو د مدافعانو جایزه ورکوي. د جایزې ګټونکي هغه څوک وي، چې د بشري حقونو د سرغړونو په څېړنه او افشا کولو کې له ایچ ار ډبلیو سره نږدې کار کوي.
له شپږو نړیوالو نادولتي موسسو نه یوه یې د بشري حقونو د څار موسسه وه چې په ۱۹۹۸ز کال کې یې د سرتېرو په توګه د ماشومانو د کارونې د مخنیوي په موخه ائتلاف رامنځته کړ. دا د ځمکنیو ماینونو د مخنیوي په برخه کې د نړیوال کمپاین ګډه څوکۍ هم ده او د مدني ټولنې د ډلو نړیوال ائتلاف دی، چې په بریالیتوب سره یې د اوټاوا د تړون د معرفي کولو لپاره لابي وکړه. د اوټاوا تړون هغه تړون دی چې خلک د پرسونل ضد د ځمکنیو ماینونو له کارولو ایساروي.
مالي ملاتړ او خدمتونه
ایچ ار ډبلیو د ۲۰۰۸ز کال د جون په پای کې د مالي کار لپاره په عامه ډالۍ کې نږدې ۴۴ میلیونه امریکایي ډالر ترلاسه  کړي. د بشري حقونو د څار سازمان په ۲۰۰۹ز کال کې ویلي چې کابو ۷۵٪ مالي مرستې له شمالي امریکا ، ۲۵٪  له لوېدیځې اروپا او له ۱٪ نه کمې مرستې له نورې نړۍ نه ترلاسه کوي.
ایچ ار ډبلیو د ۲۰۰۸ز کال د مالي ارزونې له مخې راپور ورکوي چې د دولتونو هېڅ مستقیم یا نامستقیم مالي ملاتړ نه مني او د خصوصي اشخاصو او بنسټونو له لارې تمویلېږي.
په ۲۰۱۰ز کال کې د پرانیستې ټولنې د بنسټونو تمویلوونکي او بشر دوست جورج سوروس اعلان وکړ چې هوډ لري په لسو کلونو کې به ایچ ار ډبلیو ته ۱۰۰ میلیونه ډالر مرسته ورکوي، چې د نړۍ په کچه خپلې مرستې نورې هم ډېرې کړي « د لا ډېرې اغېزمنتیا لپاره» نوموړي وویل « زما په اند باید سازمان ته د کم امریکايي او ډېر د نړیوال سازمان په نظر وګورو. نوموړي خپلو خبرو ته دوام ورکړ، د بشري حقونو څار یو اغېزناک سازمان دی، چې زه یې ملاتړی یم. بشري حقونه زموږ لوی ارمانونه تعقیبوي، چې د پرانیستې ټولنې په زړه کې دي». دا مرسته د ۱۲۰ کسانو له خوا د ۳۰۰ عملیاتي کارکوونکو د بشري حقونو د څار سازمان ډېروي. د سازمان په تاریخ کې دا مرسته تر ټولو لویه مرسته وه.
خيريه نيويګيټر په ټوله کې د بشري حقونو څار ته د ۲۰۱۸ز کال د دروو ستورو درجه ورکړه. د ۲۰۱۵ز کال له دریوو ستورو نه یې د ۲۰۱۶ز کال تر جون پورې مالي درجه تر ټولو لوړو څلورو درجو ته پورته شوه. د غوره سوداګرۍ ادارې وویل چې د خیریه حساب ورکولو په موخه د بشري حقونو څار خپلو معیارونو ته رسېږي.
خپرونې
د بشري حقونو د څار اداره د بېلابېلو موضوعاتو په تړاو راپورونه خپروي او یو کلن نړیوال راپور لیکي. په دې راپور کې  د نړۍ په کچه د بشري حقونو وضعیت ته یوه کتنه کېږي. دا راپور له ۲۰۰۶ز کال راهیسې د اووو کیسو د مطبعې له خوا خپرېږي. اوسنی ټوک، چې د ۲۰۲۰ز کال د نړۍ راپور دی، د ۲۰۲۰ ز کال په جنورۍ کې خپور شو او د ۲۰۱۹ز کال پېښې وړاندې کوي. د ۲۰۲۰ز کال د نړۍ په راپور کې، په ټوله نړۍ کې د بشري حقونو د کړنو په اړه د ایچ ار ډبلیو ۳۰مه کلنۍ بیاکتنه، کابو په ۱۰۰ هېوادونو کې د بشري حقونو چلندونه او لېوالتیاوې او د ایچ ار ډبلیو د اجرایوي رییس کینیت روت یوه تعارفي مقاله «بشري حقونو ته د چین نړیوال ګواښ» راغلې دي. د بشري حقونو د څار ډلې د ۱۹۹۴ز کال د روانډا د نسل وژنې، د کانګو د دیموکراتیک جمهوریت او د پراخوالي او ځوانانو ته د غوښتنلیک له امله د متحده ایالاتو د جنسي تیریو د ثبتونو په څېر موضوعاتو په اړه پراخ راپور وکړی دی.
ډپټي محمد حیات خان
ډپټي محمد حیات خان د تاریخ حیات افغاني نومي تاریخي کتاب پښتون لیکوال دی. د نوموړي د پلار نوم محمد کرم خان وو. ښاغلی محمد حیات خان د پنجاب په واه سیمه کې زېږېدلی و.
مخینه:
ډپټي محمد حیات خان کله چې انګریزانو د هند نیمې وچې (برصغیر) باندي حکومت او راج کاوه نو ډپټي محمد حیات خان او د ده پلار د انګریزانو په وخت کې د دوی په ملازمت کې وو. محمد حیات خان د محمد کرم خان زوی د کمال خان لمسی ، دجلال خان کړوسی او دجمال خان کودی دي .نوموړی د واه په سیمه کې چې حسن ابدال ته نږدې دی او د راولپنډۍ د توابعو نه دی زیږیدلی و. دده پلار محمد کرم خان د انګریزانو په پوځ کې برتهي (استخدام) شوی و او د سکهانو دشورش په وخت کې د انګریزي پوځی لوی افسر (جان نکلسن) ملګری و او په دغه شورش کې د انګریزانو په ملګرتوب کې وژل شوي دی.
له فرنګي سرکار سره دندې:
نوموړی د خپل پلار تر مړیني وروسته کپټان ایبټ ته چې په هغه وخت کې دپيښور ډپټي کمیشنر و او دایبټ اباد سیمه دهغه د نامه له کبله مشهوره ده ورغی او هغه هم دیوه ټولي دسپاهیانو مشري ده ته ورکړه او وروسته چې کله کپټان جان نکلسن په پنجاب کې د پوځي خوځنده ځواکونو مشري پر غاړه واخیسته نو دي یې د خپل سلاکار یا مشیر په توګه وټاکه .نوموړی وروسته د جان نکلسن سره ډیلي ته لاړ. دا هغه وخت و چې د هند ولسونو او پر ګنو په ۱۸۵۷ زیږدیزکال کې د پرنګیانو پر خلاف عمومی پاڅون وکړ او په دغه پاڅون کې د ډیلی کشمیري ګیټ ته نږدې جان نکلسن هم ووژل شو. انګریزانو محمد حیات خان د۱۸۵۷ زیږدیز کال تر عمومی پاڅون وروسته لومړی د پیښور تحصیلدار وټاکه .وروسته یې په ۱۸۶۱ زیږدیز کال کې د شاه پور اکسټرا اسسټینټ کمشنر وټاکل شو او بیا وروسته یې دپښتونخوا دبنو په سیمه کې داکسټرا اسسټینټ کمیشنر په توګه وټاکه.
دولتي میډالونه:
ډپټي محمد حیات خان ته په ۱۸۷۳ زیږدیزکال کې د انګریزانو له خوا دده د هغه ښو خدمتو نو په بدل کې چې دوی ته یې کړي وو د هند دستوري نښان هم ورکړل شو. دافغان- انګریز په دویمه جګړه کې۱۸۷۸-۱۸۷۹ زیږدیز کلونو ترمینځ هغه وخت چې افغانستان دانګریزانو سره په جګړه کې بوخت و نو دي په انګریزي پوځ کې سیاسي افسرو.
د تاریخ حیات افغاني چاپ:
نوموړي لیکي کله چې په بنو کې اکسټرا اسسټینټ کمشنر وم د پښتنو په اړوند مې ډیر تاریخي معلومات ترلاسه کړل نو ځکه مې وپتییله چې د افغانستان او د پښتنو د زړوړر قوم حالا ت ولیکم نو ځکه مې پر دغه کتاب د حیات افغاني نوم کیښود ځکه چې دا د افغانانو او پښتنو د تاریخ اړوند دي. محمد حیات خان دغه کتاب د۱۸۶۵ زیږدیز کال د جنورۍ د میاشتې په درویشتمه نیټه ولیکه او په هماغه کال یې بشپړ او چاپ کړ. تاریخ حیات افغانی په دریو برخو ویشل شوی دی.
تخمونه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" تخمونه: (Seed): دا هغه مواد دي چې د میوو او سبزیجاتو دننه موندل کیږي. تخم يو جنيني نبات دی چې محافظتي بهرنی پوښ لري، د تخم جوړښت په نباتاتو کې د توليدي پروسې يوه برخه ده چې د جمنو سپرم او انجو سپرم په نوم ياديږي. تخمونه د بالغ تخمونو محصول دی چې د ګرده ګیرو پواسطه القاح او د مور په نبات کې د یو څه پرمختګ وروسته. جنین د زیګوټ او د تخم کوټ څخه یو تخمدان دی چې د تخمدان په نیت وده کوي. تخمونو د جمناسپرم او انجیوسپرم نباتاتو په تکثیر او بریالیتوب کې د پام وړ پرمختګ کړی دی، د ډیرو ابتدايي نباتاتو په پرتله لکه فرن، ماس، او لیورورټس، چې تخمونه نلري او د اوبو پورې تړلې وسیلې کاروي. د تخمونو بوټي اوس د ځمکې په بیولوژیکي طاقونو باندې تسلط لري ، له ځنګلونو څخه تر شنو ځمکو پورې په تودو او سړه اقلیم کې. د "تخم" اصطالح هم یو عمومي معنی لري چې پورتني محرک کوي - هر هغه څه چې کرل کیدی شي، د بیلګې په توګه. "تخم" کچالو، جوار یا د لمر ګل "تخم". د لمر ګل او جوار "تخم" په صورت کې، هغه څه چې کرل کیږي هغه تخم دی چې په پوستکي یا پوستکي کې تړل شوي، پداسې حال کې چې کچالو یو تخم دی. ډیری جوړښتونه چې معمولا د "تخم" په نوم یادیږي په حقیقت کې وچې میوې دي. هغه نباتات چې لبنیات تولیدوي د باسیلی په نوم یادیږي. د لمر ګل تخمونه ځینې وختونه په سوداګریزه توګه پلورل کیږي پداسې حال کې چې لاهم د میوو په سخت دیوال کې تړل شوي، کوم چې باید تخم ته د رسیدو لپاره خلاص وي. د نباتاتو مختلف ګروپونه نور بدلونونه هم لري، د ډبرې میوې (لکه آڑو) د یوې سختې سختې میوې طبقه (endocarp) لري او د اصلي تخم شاوخوا ګرځي. مغز د ځینو نباتاتو یو تخم لرونکی، سخت شیل لرونکی میوه ده چې د نسج تخم لرونکی تخم لري، لکه acorns یا hazelnuts.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:بوټپوهنه وېشنيزه:بوټي
هينري براون بليک ويل
هينري براون بليک ويل (مۍ ۴،۱۸۲۵ – سپتمبر ۷،۱۹۰۹) د ټولنيزو او اقتصادي اصلاحاتو يو امريکايي تبعه پلوی و. هغه د جمهوري غوښتونکي ګوند او امريکايي ښځو د رايې حق د ټولنې له بنسټګرو يو و. هغه له «لکي سټون» سره په ګډه د ماساچوسيټ په بوسټن کې د ښځو جريده خپروله چې په ۱۸۷۰ز کال کې پيل شوې وه.
د ژوند لومړي کلونه
هنري بليک ويل د ۱۸۲۵ز کال د مۍ مياشتې په څلورمه نېټه د انګستان د «ګلاسټر شاير» په «بريسټل» کې زېږېدلی و، د سامويل بلیک ويل او هانا لين بليک ويل د نهو بچيانو له منځه اوم شمېره کې وه. د بليک ويل پلار، څوک چې د بورې تصفيه کوونکی و او د ژوند روزي يې د مريتوب د لغوه کوونکو اصولو سره په ټکر کې وه، هغه د لبلبو بوره د مريانو د کرل شوي ګني د بورې د بديل په توګه تجربه کړه. په ۱۸۳۲ز کال کې دا کورنۍ – د اتو کوچنيانو او د دوی د پلار د خور «ميری» په ګډون – متحده ايالاتو ته وکوچېده. دا کورنۍ په لومړي سر کې په نيويارک کې مېشته شوه، چېرته چې د بليک ويل پلار د بورې د تفصيې يو کار ځای جوړ کړ او دلته يې نهم ماشوم وزېږېد، وروسته بيا له نيويارک څخه دباندې د نیوجرسي په ښار کې ميشت شول. د بليک ويل د پلار په نوي منځ ته راغلي د مريتوب لغوه کولو خوځښت کې لېوالتيا پيدا شوه. «وليام لوايډ ګاريزون» او د خوځښت نورو مشرانو به د دې کورنۍ په کور کې سره لیده کاته کول. د بليک ويل مشرې خور «انا» د ښځو د حقوقو مخ پر وده مبارزو کې برخه واخسته او د امريکايي ښځو د مريتوب د کانوانسيون ګډونواله چې په ۱۸۳۷ز کال کې جوړ شوی و او «جان کوينسي اډمز» ته يې د خپل ليک مسوده چمتو کړه، په کوم ليک کې چې هغې له نوموړي څخه د ښځو د حقوقو د غوښتنې له ملاتړ څخه مننه کړې وه.
د بورې د تصفيه ځای له سوځېدو او د ۱۸۳۷ز کال د مالي بحران له امله د پاتې سرچينو له منځه تللو وروسته، په ۱۸۳۸ز کال کې دا کورنۍ «سينسنياتي» ته وکوچېده، چېرته چې د بلیک ويل پلار غوښتل يو بل تصفيه ځای جوړ کړي. خو يادې سيمې ته د هغوی د رسېدو په څو مياشتو کې، هغه مړ شو، او کورنۍ بې وزله پاتې شوه. د بليک ويل مور، ترور او درې خويندو په خپل کور کې يو ښوونځی پرانيست، په داسې حال کې چې ديارلس کلن هينري او د هغه ورور سام د منشي په توګه دندې تر لاسه کړې. په ۱۸۴۰ز کال کې، بلیک په «سينټ لويس» کې د «کيمپر کالج» ته په دې نيت واستول شو چې هغه به وکيله شي. خو اقتصادي ستونزو هغه اړ کړ چې بېرته کور ته ستون شي او د منشي دنده بيا پيل کړي. د ۱۸۴۵ز کال په شا اوخوا کې، هغه د وړو په کاروبار کې شريک شو، په دې سوداګرۍ هغه د وړو د درې کارځايونو اداره په لاس کې دلوده. د يو کال په موده کې هغه دومره ګټه کړې وه چې د سينسنياټي په «وال نيټ هيل» برخه کې د خښتو يو کوچنی کور راونيسي، دا کور تر هغه وخته د بليک ويل د کورنۍ استوګنځای و، تر څو دوی په ۱۸۵۶ز کال کې ختيځ ته وکوچېدل.
بليک ويل چې د مالي خپلواکۍ د تر لاسه کوونکې سوداګرۍ په لټه کې و، يو ځل بیا د بورې د تفصيې کار و ازمايه. کله چې په دې کې هم ناکام شو، نو د هغه يو انګريز تربور قانع کړ چې پور قبول کړی، په کوم سره چې هغه او ورور يې «سام» د «سينسنياټي» د عمده سخت کالي (هارډ وير) په سوداګرۍ کې نيم اسهام وپيرودل. په ۸۵۰ز کال کې، د څلورويشت کلنۍ پر مهال، بلیک ويل د «کومبس، ريلينډ او بليک ويلز» ګرځنده شريک شو او د اوهايو، اینډيانا او ايلينوايز له لارې يې نيم کلن دوه مياشتینی اوږد د اس پر شا سفرونه وکړل چې په سوداګرو يې سخت کالي پلورل او له هغوی څخه يې د دې شرکت لپاره پيسې راټولولې.
ټول بليک ويل خوېندې وروڼه د شخصي پرمختګ او د بشريت د ښېګڼې په فلسفه رنګ شوي وو، تر څنګ يې په ادبياتو، ژبو، موسيقۍ او هنر کې هم لېوالتيا درلوده. هنري بلیک ويل چې د ادبياتو سره يې ځانګړې مينه وه په خپل وزګار وخت کې شاعري  وکړه، هر وخت به يې له ځانه سره کتابونه لېږدول، څو هره وزګاره شيبه «ګټوره» او د«ځان په ګټه» راوڅرخوي. هغه د سينسنياټي د ادبي ټولنې بنسټګر غړی و، د کومې ټولنې غړيو به چې د ادبياتو په اړه بحثونه کول او د ورځې موضوحات به يې تر څېړنې لاندې نيول. هغه او د همدې ټولنې يو غړي ملګري «اينسورډ ار. سپوفورډ» يو ځای کاري سفرونه تر سره کړل، په کومو سفرونو کې چې هغوی يو بل ته د «بيکن، شکسپير، ارستو او اپلاتون» اثار په لوړ اواز ويل او د سست سفر ستړتيا به يې لرې کوله. د همدې ټولنې له لارې، د کوم په لومړيو غړیو کې چې یواځې «سپوفورډ» نه و شامل، څوک چې وروسته د کانګريس د کتابتون مشر شو، بلکې «روتر فورډ بي. هايس او سالمون پي. چاز» هم پکې وو، بلیک ويل له هغو خلکو سره تلپاتې ملګرتیا جوړه کړه، چا چې د اوهايو او هېواد په تاریخ کې  پیاوړې دندې تر سره کړې.
بلیک ويل وروڼه خوېندې
د هينري بليک ويل مشره خور انا بلیک ويل (۱۸۱۶ – ۱۹۰۰) يوه شاعره، ژباړنه او ژورنالسته شوه. هغه په ۱۸۴۵ز کال کې د «بروک فارم» ټولنې غړې شوه، خو وروسته په فرانسه کې مېشته شوه، چېرته چې هغې د فرانسوي ټولنپوه «فورير» اثار او د جورج سينډز ناولونه وژباړل. هغه په متحده ايالاتو، هندوستان، استرالیا، سويلي افريقا او کاناډا کې د ګڼو ورځپانو همکاره ليکواله هم وه.
د کيوبا تاريخ
د کيوبا تاريخ د باندنيو قدرتونو هسپانيې، متحده ايالتونو او د شوروي د سوسياليست جمهوريتونو د اتحاد “USSR” له مخې مشخص شوی دی. د کيوبا ټاپو کې په ۱۴۹۲ زکال د ژنوايي سپړونکي کرسټف کولمب له رسېدنې څخه وړاندې، بېلابېل امريکايي الاصله هندي کلتورونه اوسېدلي وو. د هسپانيې له لورې په يو جنګي سفر د نوموړي له رسېدنې څخه وروسته، هسپانيې کيوبا ونيوله او د حکومت کولو په موخه يې هاوانا “Havana” کې هسپانوي واليان وګومارل. په هېسپانيولا کې د کيوبا حکومتي مديران د نوې هسپانيې د والي يا نايب السلطنت او سيمه ييزو چارواکو تر لاس لاندې وو. په ۱۷۶۲ او ۶۳ زکالونو کې هاوانا د لنډې مودې لپاره د برتانيې له لورې ونيول شوه او وروسته د فلورېدا په بدل کې بېرته هسپانيې ته وسپارل شوه. د ۱۸۶۸ او ۱۸۹۸ز کالونو تر منځ يو لړ پاڅونونه چې مشري يې دومينيکي جنرال ماکزيمو ګوميز “Mazimo Gomez” کوله، د هسپانوي واکمنۍ په پای ته رسولو کې ناکام شول او د کيوبا د سلګونو زرو وګړو ژوند يې واخيست. که څه هم د هسپانيې او امريکا تر منځ جګړه “Spanish-American War” په ۱۸۹۸ز کال کې له ټاپو وزمې څخه د هسپانيې د شاتګ لامل شوه او په پای کې د متحده ايالتونو د درې نيم کالونو فوځي واکمنۍ څخه وروسته، کيوبا په ۱۹۰۲ ز کال رسمي خپلواکي تر لاسه کړه.
هينري براون بليک ويل
بلیک ويل وروڼه خوېندې
مارين بلیک ويل (۱۸۱۸-۱۸۹۷) په ځوانۍ کې په ښوونځي کې د ښوونکې په توګه کار وکړ؛ خو هغه نیمه ناتوانه شوه او د کورنۍ د نورو غړيو پالنه به يې کوله.
د کيوبا تاريخ
د هېواد له خپلواکۍ څخه په وروسته کالونو کې، د کيوبا جمهوريت د پام وړ اقتصادي پرمختګ سربېره د سياسي فساد او د ظالمانه مشرانو د پرله پسې راتګ شاهد و، چې د ۱۹۵۳ – ۱۹۵۹ زکالونو د کيوبا اوښتون “Cuban Revolution” پر مهال د فيډل کاسټرو په مشرۍ د جولای خوځښت د ۲۶ “26th of July Movement” په واسطه د مستبد يا ديکتاتور فلګينسيو باټيسټا “Fulgencio Batista” په ړنګېدلو سره خورا زيات شو. نوی حکومت له شوروي اتحاد سره يو ځای شو او کمونيزم ته يې غېږ پرانېسته. د ۱۹۶۰ ز لسيزې په لومړيو کې د کاسټرو نظام د ۱۹۶۱ زکال د اپرېل بريد پر وړاندې ودرېد، د ۱۹۶۲ز کال اکتوبر کې شاتګ له وروستۍ ذروي مبارزې سره مخامخ شو او د ۱۹۶۰ ز کال اکتوبر کې يې کورنۍ جګړه تېره کړه، چې د نظام د مخالفينو لپاره يې دومينيکي ملاتړ راونغاړه. په ۱۹۶۸ زکال په چکسلواکيا باندې د واسا تړون له بريد څخه وروسته، کاسټرو په ښکاره او عام ډول د کيوبا ملاتړ اعلان کړ. د نوموړي وينا لويديځ ډله هېوادونو يا لويديځ بلاک ته د کيوبا د بشپړې اوښتنې پيل په نښه کړ. د ۱۹۷۰ز لسيزې په نيمايي کې د کيوبا خورا لږ سياسي يا اقتصادي نظام پاتې و. د سړې جګړې پر مهال کيوبا په افغانستان، پولېنډ، انګولا، ايتوپيا، نيکاراګوا او السلوادور کې د شوروي د سياست يا تګلارې ملاتړ وکړ. انګولا کې د شوروي او کيوبا ګډې لاسوهنې په ۱۹۹۰ز کال د جنوبي افريقا له توکمپال واکمنۍ څخه د ناميبيا د خپلواکۍ اخېستلو کې مرسته وکړه.
هينري براون بليک ويل
بلیک ويل وروڼه خوېندې
د بليک ويل خوېندو وروڼو تر ټورو مشهور يې اليزابت بلیک ويل (۱۸۲۱ - ۱۹۱۰) وه، لومړۍ هغه ښځه چې په متحده ايالاتو کې يې د طب په برخه کې سند تر لاسه کړي. په ۱۸۵۳ز کال کې، هغې د ښځو او ماشومانو لپاره د نيويارک درملتون جوړ کړ، په ۱۸۵۷ز کال کې يې له خپلې خور اميلي او «ماريا زکارزويسکا» سره په ګډه د بې وزله ښځو او ماشومانو لپاره  نيويارک روغتون جوړ کړ.
د کيوبا تاريخ
د دې هېواد اقتصاد يوازې د شوروي په مرستو ولاړ و. په ۱۹۹۱ز کال کې د شوروي د سوسياليستي جمهوريتونو د اتحاد “USSR” په ړنګېدلو سره، مرستې ورکې شوې او کيوبا د ځانګړې دورې “Special Period” په نوم سخت اقتصادي کړکېچ کې ډوبه شوه، چې په ۲۰۰۰ زکال هغه مهال پای ته ورسېده، چې وينزويلا دې هېواد ته د مرسته شويو تېلو چمتو کول پيل کړل. په ۲۰۱۹ز کال کې مېګويل ډياز کانيل “Miguel Diaz-Canel” د ملي جرګې له لورې د کيوبا ولسمشر وټاکل شو. دا هېواد له اوښتون راهيسې د متحده ايالتونو له لورې په سياسي او اقتصادي ډول بېل يا ګوښه شوی هېواد دی، مګر په پرله پسې ډول يې بهرنۍ سوداګرۍ او سفر کولو ته لاسرسی ځکه تر لاسه کړی دی، چې د ديپلوماتيکو اړيکو د عادي کولو په موخه هڅو يې پرمختګ کړی دی. کورني اقتصادي سمونونو هم د هغه شته اقتصادي ستونزو حل کول پيل کړل، چې له ځانګړې دورې څخه وروسته موده کې او د بېلګې په ډول د پيسو د دوه ګوني واحد سيستم په وړاندې کولو سره راپورته شوې وې.
له کولميبيا څخه مخکې تاريخ (تر ۱۵۰۰ز کال پورې)
د کيوبا تر ټولو لومړنيو انساني اوسېدونکو دا ټاپو له ميلاد څخه مخکې ۴ زريزه کې مستعمره کړه. د دې هېواد د تر ټولو لرغونې سيمې ليوېسا تاريخ له ميلاد څخه مخکې نږدې ۳۱۰۰ کال ته رسېږي. د سيمو د يو څه پراخه وېش نېټه له ميلاد څخه مخکې له ۲۰۰۰ کال څخه وروسته وختونو ته رسېږي، چې د لويديځې کيوبا د کايو ريډونډو او ګوايابو بلنکو نومي کلتورونو په واسطه په ځانګړي ډول وړاندې کېږي. د ډبرې د نوې دورې يا نيولېتيک دې کلتورونو د خنجر ته ورته ګلاديولايتونو په ګډون، له ځمکنيو ډبرو او د صدف له توکو او ګاڼو څخه ګټه پورته کوله، چې د باورونو له مخې دوديز ارزښت يې درلود. کايو ريډونډو او ګوايادو بلانکو کلتورونو د کب نيونې، ښکار کولو او وحشي بوټو د راټولولو پر بنسټ، د پايښت ژوند وکړ.
هينري براون بليک ويل
بلیک ويل وروڼه خوېندې
سمويل چارلس بلیک ويل (۱۸۲۳ - ۱۹۰۱)، څوک چې له هنري څخه يواځې يو نيم کال مشر و، يو محاسب او سوداګر و، له دې امله مشهور و چې مېرمن يې «انټونيټي (Brown) بليک» ويل وه، نوموړې په متحده ايالاتو کې لومړۍ ټاکلې مذهبي مبلغه، پياوړې ويناواله او د ښځو د رايې د حق پلوۍ وه.
د کيوبا تاريخ
له کولميبيا څخه مخکې تاريخ (تر ۱۵۰۰ز کال پورې)
سيمې ته د کولمبيايانو له رسېدلو څخه وړاندې اصلي ګواناجاتابي “Guanajatabey” وګړي، چې له پېړيو راهيسې کيوبا کې اوسېدلې وو، د ټاينو او سيبوني په ګډون د کډوالو د وروستيو څپو د رارسېدلو له امله د ټاپو وزمې لرې ختيځ ته ولېږدول شول. دا خلک د کارابين د ټاپو وزمې لړۍ په اوږدو کې شمال لور ته کډوال شوي وو.
ټاينو او سېبوني د اراواک نومي کلتوري ډلې برخه وو، چې سويلي امريکا ته د اروپايانو له رسېدلو څخه مخکې د دې سيمې په شمال لويديځو برخو کې يې استوګنه غوره کړې وه. دوی په لومړيو کې د کيوبا په ختيځو څنډو کې مېشت شول او وروسته د ټاپو وزمې په اوږدوو کې ختيځ لور ته وغځېدل. هسپانوي دومنيکي روحاني او ليکوال بارتولومي دی لاس کاساس “Bartolome de las Casas” اټکل کړی دی، چې کيوبا کې د ټاينو وګړو ګڼه د ۱۵ پېړۍ په پای کې ۳۵۰۰۰۰ تنو ته رسېدلې وه. دې خلکو يو ډول سپين ګل لرونکي بوټي وکرل، د هغوی حاصل يې راټول کړ او د نشايستې د ډوډۍ جوړولو په موخه يې پاخه کړل. دوی پنبه او تمباکو هم وکرل او له جوار او خواږو الوګانو څخه يې د خواړو په توګه ګټه واخېسته. د هندوانو د تاريخ له مخې دوی «د ژوند لپاره هر څه درلودل؛ دوی زياتې غلې دانې درلودلې، چې په ښه ډول منظم شوې وې».
هسپانوي بريا او د استعمار لومړي کالونه (۱۴۹۲ – ۱۸۰۰ز)
کرسټف کولمب په ۱۴۹۲ز کال کې امريکا ته د هسپانيې په ملاتړ خپل لومړي سمندري سفر کې، د کيوبا د شمال ختيځ ساحل او د هسپانيولا د شمالي ساحل د څېړلو په موخه له نني باهاماس څخه جنوب لور ته روان شو. کولمب چې هند ته د لار موندلو په لټه کې و، په دې باور و چې دا ټاپو د اسيا د اصلي خاورې يوه ټاپو وزمه وه. د هسپانوي بېړۍ لومړنی څرک [کتنه] د اټکل له مخې د ټاپو په ختيځه څنډه کې د هولګوېن ولايت باريا سيمې ته، د ۱۴۹۲ ز کال د اکتوبر په ۲۷ نېټه ټاپو ته ورسېد.
په ۱۴۹۴ز کال کې د دويم سفر پر مهال کولمب د ټاپو د جنوبي ساحل په اوږدو کې تېر شو او د راتلونکي ګوانتانامو خليج په ګډون، بېلابېلو تړانګو کې ښکته شو. د شپږم پاپ الکساندر د ۱۴۹۳ز کال په ليک سره هسپانيې ته امر وشو، چې د نوې نړۍ بې دينه وګړي ونيسي، تر خپل استعمار لاندې يې راولي او کاتوليک مذهبه يې کړي. کولمب سيمې ته په رسېدنې سره د ټاينو کلتور استوګنځي وکتل او په اړه يې وويل، چې «لکه په يو پنډغالي کې د خېمو په څېر ښکاري. ټول استوګنځي د کجورې له څانګو څخه په ښکلي ډول جوړ شوي وو».
کارابين ته د کولمب له رسېدلو څخه سمدستې وروسته، هسپانيې د کيوبا د ختيځ په هېسپانيولا ټاپو کې د تل پاتې استوګنځايونو جوړول پيل کړل، مګر د کيوبا ساحل تر ۱۵۰۸ ز کال پورې د اروپايانو له لورې بشپړ نقشه شوی نه و او په همدې وختونو کې سيباسټين ډي اوکامپو “Sebastian de Ocampo” دا کار تر سره او د ښار نقشه بشپړه کړه. په ۱۵۱۱ زکال کې ډيګو ويلازکويز ډي کيولر “Diego Velazquez de Cuellar” کيوبا کې د لومړنۍ هسپانوي استوګنې د جوړولو او د ټاپو د نيولو يا فتحه کولو په موخه له هسپانوي اوامرو سره له هېسپانيولا څخه سېمې ته لاړ. نوموړی او ډله يې په باراکوا سيمه کې مېشت شو، مګر د ټاينو د ځايي وګړو له سخت مقاومت سره مخامخ شول. ټاينويان په لومړيو کې د هاټوي “Hatuey” نومي مشر له خوا تنظيم شوي وو، چې نوموړی په خپله هم په هېسپانيولا ټاپو کې د هسپانوي حکومت له ظلمونو څخه د تښتېدلو په موخه له ټاپو څخه ځايه راکډه شوی و. له يوې اوږدمهاله چريکي جګړې څخه وروسته، هاټوي او ورپسې نورو مشران ونيول او ژوندي وسوځول شول او په درې کالونو کې دننه، هسپانيې د ټاپو واک تر لاسه کړی و. په ۱۵۱۴ زکال راتلونکې هاوانا سيمه کې يوه بله استوګنه هم پيل يا رامنځته شوې وه.
هينري براون بليک ويل
بلیک ويل وروڼه خوېندې
هنري څلور کشران خوېندې وروڼه لرل. ايميلي بليک ويل (۱۸۲۶ - ۱۹۱۰)، څوک چې په متحده ايالاتو کې د طبابت د سند تر لاسه کوونکې درېیمه مېرمنن وه. سربېره پر دې چې د نيويارک د روغتون شریکه بنسټګره وه، هغې د ښځو د ښېګڼې د مرکزي ټولنې په جوړولو کې هم مرسته وکړه، کوم چې په کورنۍ جګړه کې د خدمت لپاره رنځورپالانې ټاکلې او روزلې.
سارا الين بلیک ويل (۱۸۲۸ - ۱۹۰۱) يوه هنرمنده او ليکواله وه، د «انا ايلا کارول» د لومړي بشپړ ژوندليک د ليکلو له امله يې شهرت درلود.
جورج واشنګټن بلیک ويل (۱۸۳۲ - ۱۹۱۲)، د بليک ويل وروڼو خويندو يواځینی چې په متحده ايالاتو کې زېږېدلی و، هغه په ۱۸۵۰ز لسيزه کې د هينري تر مشرۍ لاندې د ځمکو د پير او پلور استازی شو، د نيويارک په ښار کې يې د حقوقو په څانګه کې زده کړې وکړې، او د ۱۸۶۰ز لسيزې په وروستيو کې يې د هنري بليک ويل د ځمکې د شتمنيو سوداګري په لاس کې واخسته.
له نجلۍ سره اړيکې او واده
بلیک ويل هغه مهال په «لوسي سټون« زړه بايلود، کله چې هغه د ۱۸۵۳ز کال د مۍ په مياشت کې د مريتوب ضد يوه ناسته کې د نوموړې وينا واوريده، هغې په خپلې وينا سره اوريدونکي وژړول او د هغې دا وينا د «ورکې مور» په نوم مشهوره شوه. هغه نوموړې تر ماساچوسيټس پورې تعقيب کړه او د «ويلیام ليوډ ګاريزن» څخه يې ورسره د پېژندګلو يو رسمي ليک تر لاسه کړ. که څه هم «سټون» دا ليک د يو ملګري په توګه په خوښۍ سره ومانه، خو د یو مرکه کوونکي (د واده لپاره جرګه کوونکي) په توګه يې رد کړ، ځکه هغې باور درلود چې واده به هغه اړ کړي چې د خپل ځان واک بل ته وسپاري او د هغې د ټاکلي کار په مخ کې به خنډ شي. خو بليک ويل چې په شخصي ډول نه و رد شو، پرېکړه کړې وه چې سټون قانع کړي چې له هغه سره واده به ورڅخه نه د انفرادي او نه د هغې د مسلک قرباني وغواړ. هغه باور درلود چې د برابرۍ پر بنسټ واده به دوی دواړو ته توانايي ورکړي چې هغه څه تر سره کړي، کوم چې دوی په يواځې ځان نه شي تر لاسه کولای. هغه هم غوښتل چې د بشريت د ښېګڼې لپاره يو څه وکړ، خو باور يې درلود تر هغه وخته بايد انتظار وباسي، تر څو وکولای شي د خپل وخت او کارونو د تر لاسه کولو خپلواکي تر لاسه کړي – «مالي ازادي» د کوم په اړه چې هغه فکر کاوه په درې کلونو کې يې لاس ته راوړلای شي.
شریک
شریک Shrek د ۲۰۰۱ امریکایی کمپیوټر-انیمیشن کامیډی فلم دی چې د ۱۹۹۰ کال د فیصا کیسې تصویر کتاب د ولیم سټګ لخوا ورته نوم کې پر بنسټ ایښودل شوی.
قیصه
کله چې د شریک په نوم یو شنه اوګري پوه شي چې د هغه دلدل د لارډ فارکواډ لخوا د هر ډول افسانوي مخلوقاتو سره "دلدل" شوی دی، شریک د خپل څنګ په خوا کې د خورا لوړ خر سره روان شو ترڅو فرکواد "قانع کړي" ترڅو شیریک ته خپل دلدل بیرته ورکړي. پرځای یې، معامله کیږي. فارکواډ، چې غواړي پاچا شي، شیریک د شهزادګۍ فیونا د ژغورلو لپاره لیږي، چې په یوه برج کې د هغې ریښتینې مینې ته انتظار باسي چې د اور تنفسي ډریگن لخوا ساتل کیږي. مګر کله چې دوی بیرته د فیونا سره مخ شي، دا په ډاګه کیږي چې نه یوازې شریک، یو بدمرغه اوګر، د ښکلې شهزادګۍ سره مینه پیل کوي، بلکې فیونا هم یو لوی راز پټوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
سروبی بند
سروبي برېښنا بند د کابل ولايت په سروبي ولسواۍ کې موقيعت لري، چې په ۱۳۳۰ ه ش کال کې یې کار پیل او په ۱۳۳۶ ه ش کال يې چارې بشپړې شوې يعنې دا بند د محمد ظاهر شاه په وخت کې د افغانانو په پانګه جرمنيانو جوړکړ چې دا بند په ټول هېواد کې د برېښنا د توليد له اړخه څلورم مقام لري. د دې بند ژوروالی ۱۷ يا ۱۸ متره دی او دوه کيلو کيلومتره مساحت لري. چې اوس مهال يو توربين یې ۱۲۵۰۰ کيلو واټه برېښنا توليده وي او د دوهم توربين تر جوړونې وروسته به یې ټولييز ظرفيت ۲۵۰۰۰ کيلو واټه شي.[دافغانستان اوبه]
قوي تعامل
قوي تعامل هغه میکانیزم ته اشاره کوي چې له امله یې کوارکونه یو بل سره تړل کیږي ترڅو نیوټرون ، پروټون او نور درانه ذرات ( هایډرون ) جوړ کړي. دا ځواک چې د نیوکلیوس بنسټیز ذرات سره نښلوي د قوي اټومي ځواک په نوم یادیږي او د ګلوونونو له لارې رامینځته کیږي. دا د کوانټم کروموډینامیک لخوا تشریح شوی. کوارکس او ذرات د رنګ چارج لريد فزیک له نظره څلور ډوله قوه ده، چې قوي تعامل یې تر ټولو قوي او جاذبه یې تر ټولو کمزورې ده. پروټونونه مثبت چارج لري، نو دوه پروټونونه یو بل ته مخه کوي. مګر کله چې دوه نیوکلیونه له یو بل څخه دوه فیمټومیټره لرې وي ، نو د دوی ترمنځ یو څه لږ جذب څرګندیږي، چې د قوي اټومي ځواک له امله وي. که د دوو ذراتو تر منځ فاصله یو فیمټومیټر ته راټیټه شي (یعنې کله چې دوه ذرات یو بل ته لمس کړي) نو دا جذب خورا پیاوړی کیږي. او کله چې فاصله د فیمټومیټر څخه کمه شي، نو دا جذب په چټکۍ سره کمیږي او بالاخره د جذب پر ځای په تکرار بدلیږي. د نیوټرون برعکس، نیوټرون هیڅ بریښنایی چارج نلري. کله چې دوه ماډلیټرونه یا یو ماډلټر او یو مالیکول د یو بل په فیمټومیټر کې وي، دوی هم یو بل ته په کلکه جذبوي. په دې توګه اټومي نیوکلیسي منځ ته راځي.
که د دوو کوارکونو ترمنځ فاصله له درې فیمټومیټرو څخه زیاته وي، قوي تعامل په بشپړ ډول صفر کیږي. دا د قوي تعاملاتو لړۍ خورا ټیټه ده. له بلې خوا، ثقل یو لامحدود سلسله لري. الکترون او نیوټرینو د لیپټون په کورنۍ پورې اړه لري او په هیڅ ډول د دې ځواک لخوا اغیزمن ندي. د فیمټومیټر (fm) معنی د یو متر ملیون برخه یو ملیون برخه ده. fm = 10 −15 متره
څارنه
څارنه د معلوماتو راټولولو، نفوذ کولو، اداره کولو يا لارښوونې په موخه د کړو وړو، زياتو فعاليتونو يا معلوماتو څارنې ته وايي. دا چاره د د څار کمرو “CCTV” يا د انټرنيټ په څېر په برېښنايي ډول د لېږدول شويو معلوماتو د پرېکون په څېر برېښنايي وسايلو پر مټ له لرې واټن څخه کتنه رانغاړلی شي. څارنه د انساني استخباراتو په واسطه د معلوماتو راټولولو او د پوستې په څېر ساده تخنيکي لارې چارې هم رانغاړلی شي.
قوي تعامل
نور وګوره
وېشنيزه:فزيک وېشنيزه:کېميا
څارنه
څارنه د اتباعو له لورې د خپلو ګاونډيانو د خوندي کولو په موخه او د حکومتونو له لورې د جاسوسۍ، د جرم د مخنيوي، د يو بهير، شخص، ډلې يا څيز د خونديتوب يا د جرم د پلټنې په ګډون د استخباراتي معلوماتو راټولولو په موخه کارول کېږي. څارنه د جرمي سازمانونو له لورې د جرمونو د پلان کولو او تر سره کولو لپاره او د سوداګريو له لورې د مجرمانو، د خپلو سيالانو، عرضه کونکو يا پېرودونکو په اړه د معلوماتو راغونډولو لپاره هم تر سره کېږي. هغه مذهبي سازمانونه هم ښايي څارنه وکړي، چې د عقيدې د خرابولو او بدعت د موندلو دنده لري. مميز مامورين هم يو ډول څارنه تر سره کوي.
په لیبیا کې بشري حقونه
په لیبیا کې بشري حقونه د لیبیا د تاریخ په بېلابېلو دورو کې له بشري حقونو څخه ملاتړ او یا هم له هغو سرغړونې بیانوي. له ۱۹۵۱ زکال څخه تر ۱۹۶۹ زکال پورې د لیبیا پاچاهي په کلکه سره د بریتانوي او Y.R.K کمپنیو تر جدي اغېز او روزنې لاندې وه. د پاچا تر واکمنۍ لاندې لیبیا یو اساسي قانون درلود. له دې سره دغه رژیم فیوډالي رژیم وبلل شو ځکه چې د سواد کچه په کې له ۱۰ سلنه لږ، ژوندانه ته تمه تر ۵۷ کلنۍ او ۴۰ سلنه وګړو یې په کانکسونو، خیمو او غارونو کې ژوند کاوه. دغه مهال بیسوادي او بې کوره توب عامه ستونزې وې او د دغه هېواد په ښاري مرکزونو کې په پریمانه کچه وسپنیزو کورونو شتون درلود.
له ۱۹۶۹ زکال څخه تر ۲۰۱۱ زکال پورې د لیبیا تاریخ د لیبیا د عربي جماهیریه (جماهیریه د «ټولګو د دولت» په معنی دی) په رامنځته کېدو مشخص شو، د «مستقیمې ولسواکۍ» هغه سیاسي سیسټم چې د معمر قذافي له خوا یې بنسټ کېښودل شو او په ۱۹۷۷ زکال کې یې واک په اسمي بڼه خوشی کړ، خو تر ۲۰۱۱ زکال پورې د «ورور رهبر» په توګه په غیر رسمي بڼه په واک کې پاتې شو. د جماهیریه حکومت پر مهال دغه هېواد د خپلې ملي نفتي شتمنۍ او کم شمېر نفوسو لرلو؛ همدارنګه د هغو دولتي سیاستونو له امله چې د سنوسي دورې ټولنیزې بې عدالتۍ یې له منځه یووړې د ژوندانه نسبتا لوړ کیفیت یې درلود. د سواد کچه په کې ۹۰ سلنه ته لوړه شوه او د هوساینې داسې سیسټمونه یې وړاندې کړل چې وړیا زده کړې، وړیا روغتیايي خدمتونه او د کور جوړولو لپاره یې مالي مرستې برابرولې. په ۲۰۰۸ زکال د خلکو عمومي کانګرس د جماهیریه دورې د بشري حقونو لوی شین منشور اعلان کړ. په لاس جوړ لوی سیند (Great Manmade River) خوږو اوبو ته د آزاد لاسرسي په موخه د هېواد په ډېرو برخو کې جوړ شو. له دې سربېره د بېسوادۍ او بې کورۍ ستونزې «نږدې په بشپړه توګه پای ته رسېدلې وې» او په پوهنتونو کې د بورسونو او کاري فرصتونو لپاره مالي ملاتړ وړاندې کېده په داسې حال کې چې دغه هېواد له چا پوروړی هم نه و. د دغو ټولو په پایلو کې لیبیا د انساني پراختیا د شاخص له مخې په ۲۰۱۰ زکال کې په ټوله افریقا کې مخکښ او آن له سعودي عربستان هم مخکې و.
د قذافي د واکمنۍ پر مهال نړیوالو غیر دولتي بنسټونو په معمول ډول په لیبیا کې د بشري حقونو وضعیت په ناوړه حالت کې توصیف کاوه او له واکه یې سیستماتیکو ناوړه ګټنو لکه سیاسي ځپلو، د سیاسي او مدني آزادیو محدودیتونو او خپل سرو بندخونو ته نغوته کوله؛ د امریکا د دولت له خوا تمویل کېدوني د آزادۍ د خونې په نامه بنسټ له ۱۹۸۹ زکال څخه تر ۲۰۱۰ زکال پورې د ازادۍ تر عنوان لاندې خپلو کلنیو راپورونو کې لیبیا د «نه آزاد» هېواد په توګه باله او سربېره پر دې یې د مدني او سیاسي آزادیو د درجه بندۍ په برخه کې هغو ته تر ټولو لږ یعنې «۷» نمرې ورکولې. قذافي همدارنګه په ښکاره ډول د خپلو تبعیدي مخالفینو د ترور په موخه د استخباراتي مامورینو د لېږلو ویل او همدارنګه د لیبیا دولتي رسنیو د سیاسي مخالفینو پر سر د جایزو اعلان کاوه.
څارنه
جاسوسي د پېژندنې يا تعريف له مخې پټه او په طبيعي ډول د کتل شوې ډلې يا ګوند د اصولو له مخې ناقانونه ده، په داسې حال کې چې د څارنې زياتره ډولونه ښکاره دي او قانوني ګڼل کېږي. داسې برېښي چې نړيواله جاسوسي په ټولو هېوادونو کې عامه ده.
په لیبیا کې بشري حقونه
له دې سربېره د قذافي رژیم د ابوسلیم بندخونې په عام وژنه تورن و. په ۲۰۱۰ زکال کې د بخښنې نړیوال سازمان د لیبیا اړوند انتقادي راپور خپور کړ چې په هغو کې یې د جبري ورک کېدو او د بشري حقونو څخه د سرغړونو د نورو نا حل شوو مواردو اړوند خپلې اندېښنې څرګندې کړې وې؛ همدارنګه یې په دغو قضایاو کې د کورني امنیت د ادارې د مامورینو د لاس لرلو څخه پرده پورته کړې وې چې له کومې جزا پرته یې خپلو دندو ته دوام ورکاوه. د ۲۰۱۱ زکال په جنوري میاشت کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا داسې راپور خپور کړ چې په هغو کې یې د غړو هېوادونو دنظریاتو په راغونډولو سره د لیبیا په عربي جماهریه کې د بشري حقونو سوابق تحلیل کړي و؛ د دغه تحلیل په ترڅ کې ډیری هېوادونو (له دې ډلې ډیری اروپایي، آسیايي، افریقايي او د سویلي امریکا هېوادونو) په ټولیزه توګه د دغه هېواد ترقي غوښتونکې هڅې ستایلې وې، په داسې حال کې چې یو شمېر هېوادونو (په ځانګړې توګه اسټرالیا، فرانسې، اسرائیلو، سویس او متحده ایالاتو) تښتونو او اعدامونواو په رسنیو او ټولنو باندې محدودیتونو ته په نغوتې په دغه هېواد کې له بشري حقونو څخه د سرغړونو په تړاو اندېښنه څرګنده کړې وه. لیبیا هوکړه وکړه چې د تښتونو او شکنجه کولو اړوندې قضیې به وڅېړي او ټول هغه قوانین چې سیاسي څرګندونې جرم ګڼي یا آزاد او خپلواکه مطبوعات محدود کوي لغو کړي؛ خو په دې یې ټینګار وکړ چې یوه خپلواکه قضایي دستګاه لري.
څارنه
کمپيوټر
د کمپيوټري څارنې ډېری برخه انټرنيټ کې د معلوماتو او د اړيکو د لېږد رالېږد څارنه شامله ده. په متحده ايالتونو کې د بېلګې په ډول د قانون د پلي کولو قانون لپاره د اړيکو د مرستې ادارې “Communications Assistance For Law Enforcement Act” تر مشرۍ لاندې له ټولو تيليفوني اړيکو او پراخه انټرنيټي اړيکو (برېښناليک، د وېب له لارې اړيکه، ناڅاپي پيغام لېږدونه او داسې نور) څخه غوښتل کېږي، چې د فدراي قانون د پلي کونکو استازوليو په واسطه بايد د ازادانه او پر وخت ارزونې لپاره د لاسرسي وړ وي.
نيکه
نيکه يو نارينه نوم دی چې د مور پلار او د پلار پلار ته ويل کيږي.
څارنه
کمپيوټر
انټرنيټ کې د انساني پلټونکو لپاره خورا ډېر معلومات شته، چې په لاسي ډول د ټولو له لارې لټون وکړي. د همدې له امله د انټرنيټي څارنې په خپل سر چلېدونکي يا اتومات کمپيوټرونه په پراخه کچه انټرنيټي اړيکې چاڼوي، چې موخه يې انساني پلټونکو ته د هغو اړيکو ورپېژندل يا يې په اړه راپور ورکول دي، چې په زړه پورې يا شکمنې ګڼل کېږي. دا بهير د ځانګړو سببي ويوکو يا عبارتونو، د ځانګړو او بېلابېل ډول وېب سايټونو د کتنې يا له شکمنو اشخاصو يا ډلو سره د برېښناليک يا پر ليکه خبرو اترو له لارې د اړيکې نيولو په نښه کولو سره تنظيمېږي. د “NSA”، FBI او د تازه له منځه تللو معلوماتو د پوهاوي دفتر “Information Awareness Office” په څېر استازوليو له لورې د “Carnivore”، “Naruslnsight” او “ECHELON” په څېر سيستمونو د جوړولو، پېرلو، پلي کولو او عملي کولو په موخه هر کال بيليونونه ډالر لګول کېږي، چې موخه يې د يادو سيستمونو پر مټ يوازې د هغو معلوماتو رابرسېره لپاره د دې ټولو معلوماتو ژباړه او شننه ده، چې د قانوني پلې کولو او استخباراتي استازوليو لپاره ګټور دي.
نيکه
ځينې پښتانه نيکه ته بابا هم وايي، خو هېره دې نه وي چې د نيکه او بابا لفظ پښتانه خپلو مشرانو ته هم کاروي لکه ميرويس نيکه او احمد شاه بابا.
څارنه
کمپيوټر
کمپيوټرونه د څارنې نښه ځکه کېدلی شي، چې شخصي معلومات په کې زېرمه شوي دي. که چېرې يو څوک په کمپيوټر کې د اف بي ای د “Magic Lantern” او “CIPAV” په څېر نرمغالو د فعالولو وړتيا ولري، نو په اسانۍ سره کولی شي د دې معلوماتو بې اجازې لاسرسی تر لاسه کړي. دا ډول نرمغالی په فزيکي ډول يا له لرې څخه هم لګول (فعال) کېدلی شي. د کمپيوټري څارنې يوه بله بڼه د “van Eck phreaking” په نوم پېژندل کېږي، چې له سلګونو متره لرې واټن څخه د معلوماتو راويستلو په موخه له کمپيوټري وسيلو څخه د الکترومقناطيسي [څپو] خپرېدنې لولي. “NSA” نرمغالی د “Pinwale” په نوم يو ډيټابېس چلوي، چې هم د امريکايي او هم د باندنيو اتباعو د برېښناليکونو پراخه شمېر زېرمه او لړيال (لېست) کوي. د دې تر څنګ “NSA” د “PRISM” په نوم يو پروګرام پر مخ وړي، چې د معلوماتو کيندلو هغه سيستم دی، چې متحده ايالتونو ته د تيکنالوژيکي شرکتونو معلوماتو ته مستقيم لاسرسي ورکوي. دې معلوماتو ته د لاسرسي له لارې حکومت د دې وړتيا لري، چې د پلټلو تاريخچه، برېښناليکونه، زېرمه شوي معلومات، په ژوندۍ بڼه خبرې اترې، د فايل لېږدونې او نور ډېر څه تر لاسه کړي. دې خپرونې د څارنې او محرميت په برخو کې په ځانګړي ډول د متحده ايالتونو د اتباعو له خوا ستر جنجالونه رامنځته کړل.
نيکه
نيکه یوه د خپلوۍ اړیکه ده
د انسان سره د نيکه اړیکه په لاندې لېست کې ورکړل شوې ده.
څارنه
ټيليفونونه
د ټيليفوني ليکو رسمي او نارسمي هڅول په پراخه کچه دي. په متحده ايالتونو کې د بېلګې په ډول د قانون د پلي کولو قانون لپاره د اړيکو مرستندويه اداره “Communications Assistance For Law Enforcement Act” غوښتنه کوي، چې ټولې تيليفوني او خورا مهمې اړيکې بايد د فدرالي قانون د نافذ کولو او استخباراتي استازوليو له لورې پر وخت او په پټه د لاسرسي وړ وي. متحده ايالتونو کې د “AT&T Inc” او “Verizon” په نومونو دوه ستر مخابراتي شرکتونه له اف بي ای “FBI” سره اړيکې لري؛ فدرالي اداره يا “FBI” له يادو شرکتونو څخه غواړي چې د کال د ۱،۸ ميليون ډالرو په بدل د اف بي ای لپاره د خپلو تيليفوني اړيکو ثبتونه په اسانۍ د پلټلو او لاسرسي وړ وساتي. د ۲۰۰۳ او ۲۰۰۵ زکالونو تر منځ اف بي ای د ملي امنيت له ۱۴۰۰۰۰ څخه زيات ليکونه واستول، چې له مخې يې تيليفوني شرکتونو ته امر کاوه، چې د خپلو پېرودونکو د زنګ يا اړيکې او انټرنيټې تاريخچو په اړه معلومات ورکړي. د دغو ليکونو نږدې نيمايي يې د متحده ايالتونو د اتباعو په اړه د معلوماتو غوښتنه وکړه.
نيکه
نيکه یوه د خپلوۍ اړیکه ده
* د پلار خسر نيکه بلل کيږي.
څارنه
ټيليفونونه
په انګليستان او متحده ايالتونو کې د قانون نفوذ او استخباراتي خدمتونه له لرې واټن څخه په ګرځنده تيليفونونو کې د غږ لوړونکي يا ميکروفون د فعالولو په موخه يو ډول ټيکنالوژۍ څخه ګټه پورته کوي او دا چاره هغه شخص ته د نږدې پېښېدونکو خبرو اترو د اورېدلو په موخه د تيليفونونو تشخيصي يا د څارنې بڼو ته د لاسرسي په واسطه تر سره کېږي، چې تيليفون ته ځواب وايي.
Hikmat ullah shinwari
زه نړاولی څخه یو هیله لرم هعه دا ده چې پښتو ژبی خط ولی حبره نه کړی ولی ده پښتو حبره جوړی کړی له ستاسو څخه ډېره مننه زه حکمت الله شینواری یم؟
څارنه
ټيليفونونه
ګرځنده تيليفونونه په عمومي ډول د موقعيت اړوند معلوماتو د راټولولو په موخه هم کارول کېږي. د يو ګرځنده تيليفون جغرافيوي پته (او په همدې ډول د لېږدونکي شخص پته) په اسانۍ سره ان د تيليفون د نه کارونې په وخت کې هم مشخص کېدلی شي، چې د دې موخې لپاره د څو اړخيز په نوم تخنيک څخه ګټه اخيستل کېږي، چې له ګرځنده تيليفون څخه د تيليفون څښتن ته تر نږدې هرې ګرځنده پايې پورې د زېګنال د لېږد يا حرکت کولو لپاره د وخت له مخې توپيرونه محاسبه کوي. د دې ډول تخنيکونو مشروعيت په متحده ايالتونو کې تر پوښتنې لاندې دی، په ځانګړي ډول دا چې ايا کارول يې د محکمې حکم ته اړتيا لري. يوازې د يو لېږدونکي تاريخچو وښودله، چې د فدرالي قانون د نافذ کولو استازوليو په يو ټاکلي کال کې ۸ ميليونه ځلې د پېرودونکي د پتې اړوند معلوماتو غوښتنه کړې ده.
نيکه
نيکه یوه د خپلوۍ اړیکه ده
* د مور پلار نيکه بلل کيږي.
* د نيا مېړه نيکه بلل کيږي.
* د پلار پلار نيکه بلل کيږي. وېشنيزه:کورنۍ
په لیبیا کې بشري حقونه
بهرنۍ ژبې او کډوال کارګر
تر ۱۹۹۸ زکال پورې بهرنۍ ژبو د ښوونځیو په درسي نصاب کې ځای نه درلود. په ۲۰۱۱ زکال کې یو له معترضینو دغه وضعیت په داسې توګه توصیف کړی: «هیڅ یو له موږ څخه په انګریزي یا فرانسوي ژبو خبرې نه شو کولای، هغه موږ ناپوهه او سترګې تړلي ساتلي یو». د امریکا د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ادعا وکړه چې قومي لږکي او اسلامي اصول ګرایان له تبعیض ځورېږي او دولت لا هم د بهرنیو کارکوونکو د کار حقونه محدود کوي. په ۱۹۹۸ زکال کې د هر ډول نژادي تبعیض د له منځه وړو کنوانسیون «د ملي یا قومي ریښي پر بنسټ د کډوالو کارګرانو پر وړاندې د تبعیض» د ادعا اړوند اندېښنه څرګنده کړه، هماغه ډول چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا هم په ۲۰۱۰ زکال کې د هغو اړوند اندېښنه څرګنده کړه. د بشري حقونو څار ډلې د ۲۰۰۶ زکال په سپټمبر میاشت کې د کډوالو کارګرانو او نورو بهرنیانو د بشري حقونو څخه د سرغړونو څرنګوالی مستند کړ، چې په شدت سره یې د افریقايي تورپوستو پر وړاندې د لیبیا له کورنۍ جګړې وروسته د ملي انتقالي شورا د واکمنۍ پر مهال زیاتوالی وموند.
د ښځو حقونه
د ډېری معاصرو انقلابونو په څېر، ښځو د لیبیا د ۲۰۱۱ زکال په انقلاب کې مهم رول ولوباوه. له انقلاب وروسته د بشري حقونو مدافعو ډلو د لیبیا په سیاسي او اقتصادي ډګرونو کې د ښځو د ګوښه کولو او همدارنګه په نوي اساسي قانون کې د ښځو له حقونو څخه د کافي ملاتړ د نشتون له امله اندېښنې مطرح کړې.
د ملي شورا مخالفو ډلو استدلال کاوه چې دولت د ښځو پر وړاندې د اسلام پالو له اقداماتو ملاتړ کوي. ویل کېدل د لیبیا لوی مفتي صادق غریانی له اسلام پاله ګوندونو سره نږدې اړیکې لري. هغه داسې فتواوې ورکړې چې مسلمانان یې د دغه هېواد له ملي کانګرس څخه اطاعت ته راوبلل او همدارنګه یې له هفتر ځواکونو سره مسلمانانو ته د جګړې کولو فتوا ورکړه.
د ۲۰۱۳ زکال په جون میاشت کې سیاستوال علی تکبالي او فتحی ساغر د ښځو د حقونو د ترویج کولو په موخه د یو کاریکتور په خپرولو سره «اسلام ته د سپکاوي» په تور محکمې ته حاضر شول، د شرعي قوانینو له مخې هغوی د اعدام له جزا سره مخ و. دغه قضیه د پراخو اندېښنو د پارېدو لامل وګرځېده، خو هغوی د ۲۰۱۴ زکال په مارچ میاشت کې له بند راخوشي شول. ملي شورا د نویو ټاکنو د تنظیم په موخه فشارونو ته تسلیم شوه او د ۲۰۱۴ زکال د مارچ په ۳۰مه یې د ټاکنو نوي قانون ته له  ټولو۱۳۳ رایو څخه ۱۲۴ رایې را غونډې کړې. د ۲۰۱۴ زکال د جون میاشتې د ۲۵مې نېټې په ټاکنو کې علي تکبالي د ۴۷۷۷ رایو په خپلولو د استازو نوي پارلمان ته د مرکزي تریپولي د استازي په توګه لار ومونده. د ټاکنو په نوي قانون کې د پارلمان له ۲۰۰ څوکیو څخه ۳۰ یې مېرمنو ته ځانګړې شوې وې.
د لیبیا په ملي شورا کې د نوري ابوسحمین د ریاست پر مهال او ورپسې د ۲۰۱۳ زکال په ډسمبر میاشت کې د شرعي قوانینو د پلي کولو اړوند د ملي شورا د پرېکړې له مخې د لیبیا په پوهنتونونو کې جنسیتي ویش او اجباري حجاب له ۲۰۱۴ زکال را وروسته پلی شو چې د ښځو حقونو ته د اړوندو ډلو شدیدې نیوکې یې را وپارولې.
د ۲۰۲۰ زکال د جولای په ۱۵ مه د بخښنې نړیوال سازمان د لیبیا له ملي پوځ څخه وغوښتل څو د لیبیایي سیاستوالې او د ښځو د حقونو د مدافعې سیهام سرګیوا د بندي کولو ځای افشا کړي هغه چې یو کال مخکې په زور سره له خپل کور بوتلل شوې وه.
اوغوز ژبې
د اوغوز ژبې د تورکي ژبې د کورنۍ یوه له فرعي څانګو څخه ده. په نړۍ کې له 106 ملیون څخه ډیر خلک په اوغز ژبه خبرې کوي. د دې ژبې د ویلو لړۍ له بالکان څخه تر منځنۍ اسیا پورې ده. د اوغز کلمه د غاز ترکانو ته اشاره کوي.
د ژبپوهنې ځانګړتیاوې
محمود کاشغري ، د یوولسمې پېړۍ د تورکي ژبپوهنې، په خپلو اثارو کې ویلي دي چې د اوغوز ژبه د ټولو تورکي ژبو تر ټولو ساده ژبه ده.
سرچینې
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Oghuz languages». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۸۹. وېشنيزه:ژبې
وینا (تقرير)
وینا يا تقرير په حقیقت کې د وینا په هنر کې مهارت بلل کیږي! په خبرو کې سمې خبرې کول او د اورېدونکو زړونه ګټل د وینا برخه ده! ډېری ویناوال ساده کلمې کاروي ترڅو عام اورېدونکي يې په پوهېدو کې کومه ستونزه ونلري! د ویناوالۍ او تقرير پيل د سوقرات په وخت کې شوی کله چې اپلاتون اکاډمۍ جوړه کړه.وینا یو هنر دی چې تاسو هڅه کوئ خپل نظرونه او فکرونه خلکو ته ورسوئ ترڅو ستاسو د نظرونو ملاتړ کونکو شمېر زیات کړي. وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:تقرير وېشنيزه:وينا
کوچنۍ سیاره
کوچنۍ سیاره هغه نجومي جسم دی چې د لمر (یا په ټولیز ډول د هر سیاروي نظام لرونکي ستوري) په شاوخوا کې په مستقیم مدار کې ګرځي چې نه د سیارې او نه هم د کوم لکۍ لرونکي ستوري په توګه طبقه بندي کېږي. تر ۲۰۰۶ کال مخکې د ستور پوهنې نړیوالې اتحادیې (IAU) په رسمي ډول د کوچنۍ سیارې اصطلاح کاروله، خو د همدغه کال په غونډه کې یې کوچنۍ سیارې او لکۍ لرونکي ستوري بېرته په سیاره‌ګۍ او د لمریز نظام په کوچنيو اجرامو کې ډلبندي کړل.
په کوچنیو سیارو کې اسټرویډونه یا کوچني ستوري ډوله جسمونه (ځمکې ته نږدې اجسام، د مریخ کراسرز، د اصلي کمربند سټرویډونه او د مشتري ټروجنونه) او لرې وړې سیارې (سینټورونه او له نیپتون هاخوا اجسام) شاملېږي چې ډېری یې په کویپر کمربند او وېشلي ډېسک کې دي. د ۲۰۲۲ کال تر مې میاشتې پورې ۱۱۳۱۲۰۱ اجسام پېژندل شوي دي چې په ۶۱۱۶۷۸ شمېره لرونکو او ۵۱۹۵۲۳ بې شمېرې کوچنیو سیارو وېشل شوي دي او یوازې پنځه یې په رسمي ډول د سیاره‌ګیو په توګه پېژندل شوي دي.
اجسام هغه مهال سیاره‌ګۍ بلل کېږي چې هایدروسټاټیک تعادل ته د رسېدو لپاره کافي جاذبه ونه لري او بیضوي شکل رامنځته کړي. نورې ټولې وړې سیارې او لکۍ لرونکي ستوري د لمریز نظام د کوچنیو اجسامو په نامه یادېږي. د ستور پوهنې نړیواله اتحادیه وايي چې د کوچنۍ سیارې اصطلاح لا هم کارول کېدای شي، خو د لمریز نظام د کوچني جسم اصطلاح به غوره وي. له دې سره سره، د شمېرو ورکولو او نومولو لپاره د کوچنیو سیارو او لکۍ لرونکو ستورو تر منځ دودیز توپیر لا هم موجود دی.
د نومونې قواعد
په لمریز نظام کې ټول نجومي اجسام یوه ځانګړي نوم ته اړتیا لري. کوچنیو سیارو ته په درې پړاویزه پروسه کې نومونه ټاکل کېږي. لومړی یو لنډمهاله نوم دی چې د کشف په وخت کې ورکول کېږي - ځکه ښايي جسم په لومړیو کې کاذب مثبت وي یا وروسته ورک شي – نو د لنډمهالې ټاکل شوې کوچنۍ سیارې په نامه یادېږي. وروسته له دې چې کتنه د خپل راتلونکي موقعیت د وړاندوینې لپاره کافي دقیقه وي، یوه کوچنۍ سیاره په رسمي ډول ټاکل کېږي او شمېره ورکول کېږي. دا بیا وروسته شمېره لرونکې کوچنۍ سیاره ده. بالاخره په درېیم پړاو کې ښايي سیارې ته د کشفوونکو له‌خوا نوم وټاکل شي. تر دې مهاله د ټولو کوچنیو سیارو له ډلې یوه کمه برخې سیارې نومول شوې دي. لوی اکثریت یا هم شمېرل کېږي یا لا هم یوازې لنډمهاله نومونه لري.
شمېرې ورکول
کوچنیو سیارو ته د مدار له تایید وروسته یوه رسمي شمېره ورکول کېږي. دا چې د کشف سرعت ډېر شوی، دا مهال دغه عددونه شپږ رقمي شوي دي. دغه شمېر له پنځو عددونو څخه شپږو عددونو ته د ۲۰۰۵ کال د اکتوبر میاشتې په ۱۹مه نېټه د «سرکلر» کوچنۍ سیارې په کشفېدو سره ورسېد چې له ۹۹۹۴۷ څخه تر ۱۱۸۱۶۱ پورې لوړ شو.
نومونه
لومړنۍ سیارې د یوناني او رومي اسطورو د شخصیتونو په نامه نومول شوې دي، خو لکه څرنګه چې د مشهورو خلکو نومونه کم شول، ادبي کرکټرونه، د کشفوونکو د مېرمنو، ماشومانو، همکارانو او ان د تلویزیوني کرکټرونو نومونه هم وکارول شول.
احساساتي نښې
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" احساساتي نښېيا احساساتي نښې یو انځوريز ليکدود دی چې د تورو او نښو نښانو په کارولو سره ښودل کیږي ترڅو د یو شخص احساسات او د مخ څرګندونه وښیې. . :-)
تاریخ او ډولونه
لیکل شوي احساسات په لومړي ځل په 1881 کې په امریکایی مجله پک کې خپاره شول. احساساتي ټکي :-) او :-(دوی د لومړي ځل لپاره د کارنیګي میلون پوهنتون پروفیسور سکاټ فالمن لخوا د سپټمبر په 19، 1982 کې معرفي او ثبت شوي. د وخت په تیریدو سره، غیر معمولي حروف هم د احساساتو په جوړولو کې کارول شوي.
ګرافیک احساسات
په 1997 کې، نیکولاس لوفراني په ګرځنده ټېکنالوژۍ کې د سکي کوډ سره جوړ شوي ایموټیکونو مخ په زیاتېدونکې کارونې ته پام وکړ او د متحرک Smiley مخونو تجربه یې پیل کړه، په دې نیت چې رنګ لرونکي انځورونه رامینځته کړي چې د احساساتو سره ورته او يو شان وي. emojis چې یوازې د ټکونو په کارولو سره رامینځته شوي ترڅو دا احساساتي ټکي په ډیجیټل ټیکنالوژۍ کې د کارولو لپاره خورا زړه راښکونکي کړي. لوفراني دا تجربې د انلاین احساساتي نښېقاموس کې تالیف کړې ، چې په مختلفو کټګوریو کې طبقه بندي شوي لکه - کلاسیک، څرګندونې، بیرغونه، جشنونه، تفریح، لوبې، هوا ، حیوانات، خواړه، قومونه، مسلکونه، سیارې، برجونه ، ماشومان. ترتیب شوي او دا ډیزاینونه په لومړي ځل په 1997 کې د متحده ایالاتو د کاپي رائټ دفتر سره راجستر شوي، او بیا په 1998 کې دا انځورونه په ویب کې د GIF فایلونو په توګه خپاره شوي، په دې ټیکنالوژۍ کې کارول شوي لومړی ګرافیک احساساتي نښېشو. په 2000 کې، د Loughrani د احساساتي نښېلارښود په انټرنیټ کې د ګرځنده تلیفون کاروونکو لپاره د smileydictionary.com څخه ډاونلوډ کولو لپاره چمتو شوی و ، او پدې کې له 1,000 څخه ډیر ګرافیک سمائلي او د سکی نسخې شتون درلود. وروسته، ورته لارښود په 2002 کې د مارابوت په کتاب Dico Smileys (د احساساتو قاموس) کې خپور شو. په 2001 کې، سمېلي شرکت د لوغرانی ګرافیک ایموټیکونونو د حق ثبتول پیل کړل چې د مختلفو مخابراتي شرکتونو لکه نوکیا، موټرولا، سامسنګ، SFR (وډافون) او اسکای ټیلي مېډیا په ګډون په ګرځنده تلیفونونو کې ډاونلوډ او کارول کیږي.
سټایلونه
جاپاني دود
د کوریايي دود
د بدن پوز ایموټیکون
اړوندې پوښتنې
وېشنيزه:برېښنايي ليکنه