cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انس بن مالک
لنډه پېژندنه
انس رضي الله تعالی عنه چي پوره لس کاله يې د محمد رسول الله صلی الله عليه وسلم خدمت کړۍ ، د انصارو دډېرو لويو علماوو په کتار کي راځي او د رسول الله صلی الله علیه وسلم تر وفات وروسته د سترو مفتیانو په ډله کي يو دی هم وو.
د نسب لړۍ يې داسي ده : ـ انس بن مالک بن النَّضرالخزرجي الأنصاري الصحابي الجليل.
زوکړه
انس رضي الله تعالی عنه تر هجرت نهه یا لس کاله مخکي په مدینه کي پيدا سوي دي.
زده کړه
انس بن مالک په لس کلنۍ کي مور نبي کريم صلی الله عليه وسلم ته سپارلۍ وو ، لس کاله يې د رسول الله صلی الله عليه وسلم خدمت وکړ. د رسول الله صلی الله عليه وسلم د خدمت پر مهال يې په ډېره ځيرکتيا نبوي اعمال څارل او وخت پر وخت به يې نبوي ویناوي اورېدلې ، يادولې او لیدلې.
له همدې امله دده په روايت کړيو حديثو کي ډېر يې داسي دي چي مستقيماً يې له رسول الله صلی الله عليه وسلم څخه اورېدلي دي ، مګر داسي هم پېښ سوي دي چي د روايت لومړی مرجع يې صحابي وي .انس رضي الله عنه د خپل عمر پر مهال د رسول الله صلی الله عليه وسلم بشپړ خدمت وکړ او په دې لړ کي يې ډېر نبوي احاديث روایت کړي دي.
انس رضي الله عنه ته نبوي ډالۍ
انس رضي الله عنه د خپل غوره خدمت له کبله له نبوي درباره داسي دعاء تر لاسه کړه : اللهم أکثر ماله وولده وبارک له ، و أدخله الجنة.
له انس رضي الله عنه له روایت سويو احاديثو شمېر : ـ
انس رضي الله عنه ( ۱۲۸۶ ) احادیث نقل کړي چي  ( ۱۶۷ ) احادیث يې شيخینو په ګډه ، ( ۸۳ ) يې یوازي امام بخاري په خپل صحیح او ( ۷۱ ) امام مسلم په خپل کتاب صحیح مسلم کي روایت کړي دي.
مړينه
د انس رضي الله عنه د وفات دقيقه نېټه معلومول ځکه ګران کار دي ځیني وايې چي په ( ۹۰ ) ، ځيني وايي په ( ۹۲ یا ۹۳ ) کي وفات سوي دي. داسي هم ويل کيږي چي د رسول الله صلی الله علیه وسلم په صحابه وو کي دی تر ټولو وروستی صحابي وو چي وفات سو.
روح يې ښاد او یاد يې ژوندی. وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:سيرت وېشنيزه:صحابه
سعد بن علی الجمعان
سعد بن علی الجمعان (عربي: سعد بن علي الجمعان) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی، چې په ۲۰۰۸ کال کې وفات شوي دی.
تايواره ولسوالۍ
تایواره ولسوالۍ د افغانستان د غور ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۲،۲۸۷ وگړو ته رسېږي.
عبدالله صمدي
عبدالله صمدي يو افغان فلم ستوری دی. دی په کال ۱۹۶۶م زېږدي کې د جولای په لسمه د کندهار په ښار کې زېږېدلی. ښاغلی عبدالله صمدي يو پښتون افغان دی او په افغان فلم کې ډېره مخینه لري .دم مهال په کابل کې استوگنه لري او
تايواره ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د غور ولسوالۍ
عبدالله صمدي
مخینه
ښاغلی صمدي د افغانستان د تياتر مخکښ لوبگر فضل محمد فضلي وراره دی او دی خپل د تره (اکا) په مرستې د فلم ډگر ته ورننوت.
زده کړې
ښاغلي صمدي خپلې زده کړې په کابل کې پیل کړي او د کابل پوهنتون څخه یې د ژبو او ادبياتو له څانگې د پښتو په برخه کې د لسانس تر کچې لوړې زده کړې ترسره کړي. همدارنگه یې انگرېزي ژبه کې هم سند اخیستی.
سانتیاګو
سانتیاګو د چیلي هیواد پلازمینه او لوی ښار دی یاد ښار دداټکل له مخی شپږ نبم میلیونه وګړي لري.
د کېمبرېج پوهنتون
د کېمبرج پوهنتون په برتانيا کې د لويو څېړنو لوی پوهنتون دی. کېمبرج پوهنتون په ټوله انگرېزي ژبې هېوادونو کې او په خپله انگلنډ کې دوهم تر ټولو لرغونی پوهنتون بلل کېږي. د پخوا وخت لومړنيو مرهلو کې د کېمبرج پوهنتون ته ېې کېنټب ويلې دا لنډون د کېنټېبريجينسس نوم دی چې دغه بڼه ېې لاتيني بلل کېږي.
د کېمبرج پوهنتون د پوهانو يو خپلمنځي اتحاديې نه د کېمبرج په ښار کې رامېنځ ته شو. د۱۲۰۹ زېږيز له لاسوندونو څخه ښايي چې د پوهنتون بنسټ په هماغه کال کې د آکسفورډ پوهنتون څخه د ځينو ناندريؤ په درشل کې رامنځته شو. د آکسفورډ او کېمبرج پوهنتونونه واړه يوشانې مسلکي همغږي لري او تر ډېره د يوشانوالي له کبله آکسيبرج نومول شوي. د کلتوري او خپلمنځي ټولنيزو گړندتيا ترڅنگ دواړه پوهنتونونه د ناندريؤ او سياليؤ اوږد تاريخ لري.
وېشنيزه:د برتانيې پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
راډيويي خپرونې
راډیویي خپرونې هغه منځپانگې دي کوم چې د راډيو سټشنونو لخوا خپریږي.
وېشنيزه:د راډیو مخینه وېشنيزه:راډیویي خپرونې
سامی محمد هارون
سامی محمد هارون (عربي: سامي محمد هارون) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
تولک ولسوالۍ
تولک ولسوالۍ د افغانستان د غور ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۴،۹۳۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غور ولسوالۍ
کرنیزه ننداره
وېشنيزه:کرنیزې نندارې
نکاح او د هغې مسايل
= نکاح او د هغې مسايل = د نکاح تعريف :
د نکاح لپاره يو بل غوره تعريف :
نکاح د ښځې او نارينه ترمنځ د همېشني ژوند د تېرولو تړون دی چې يو د بل څخه ګټه په ځانګړو شرايطو کې روا کوي.
= په لرغونو زمانو کې : =
= ۱- په لرغوني مصر کې : = په لرغوني مصر کې ښځې ته په درنه سترګه کتل کېده او حتی دهغه حقوق هم لکه نارينه په ډېرو مواردو کې داحترام وړ وو. خو په نکاح کې دغه مواردو په نظر کې نيول کېدل.
ب: مهر (اندازه يې نه څرګنده نه وه ).
ج : دښځې او مېړه دواکمنو خپلوانو ( وليانو )  رضايت.
همدارنګه په لرغوني مصر کې د زوجاتو تعدد رواج درلود، اما مصری سړی مسووليت درلود چې دخپلو ښځو تر منځ عدالت وساتي او حتی هر يوې ته بېل کور جوړ کړی.
= ۳-په لرغوني يونان کې : = په يونان کې په لرغونو زمانو کې د کورنۍ سرپرستي د نارينه او سړي په غاړه وه د کورنۍ مشر د هر څه صلاحيت درلود او د دواړه لوريو ( هلک او نجلۍ ) له رضايت پرته به هغوی يو بل ته په نکاح ور کول کېده  او د واده عقد پکې يو سپېڅلی عقد ګڼل کېده. که چېرې به يوې ښځې څو نجونې پرله پسې وزېږولې هغه به شنډه ګڼل کېده په مېړه يې طلاق واجب و.
د ښځو تعدد پکې رواج نه درلود، خو شتمنو کولای شول چې ډېرې معشوقې او مينځې ولري او د دوی اولاد به  د دغه شخص اولاد ګڼل کېده.
۴-د جاهليت پرمهال په عربو کې نکاح:
دعربو دجاهليت په دوره کې د نجلۍ زېږېدنه شرم و. نجونې به پرته د هغوی له رضايت په پام کې نيولو سره د کورنۍ د سرپرست له لوري په نکاح ور کول کېدې. که چېری کومی نجلۍ  په خپل رضايت سره خپل مېړه ټاکلی وای نو د هغه سزا داوه چې په عام محضر کې له نوموړی سړی سره جنسي مقاربت ترسره کړي
همدا راز مهر هم په دغه دوران کې مروج و، چې د نجلۍ  د باصلاحيت لرونکې شخص له خوا ټاکل کېده، دښځو د تعدد مسئله هم په اعرابو کې وو. په عربو کې د جهالت په وخت کې بېلابېلو نکاحګانو او د جنسي اړيکو بېلابېلو لارو شتون درلود لکه :
１-  استبضاع نکاح
３-  له يوې ښځې سره به له لسو څخه کمو کسانو سره جماع کوله
４-  زناکاري او نور
= نکاح په اسلام کې = نکاح په لغت کې دجمع او يوځای کېدو معنی لري، نکاح په اسلامي شريعت کې له يوه لوري عبادت دی او له بل لوري  عقد شمېرل کېږي او لکه څنګه چې په اسلامي روايتونو کې راغلي دي وايی چې (ادم عليه السلام) څخه يو عبادت چې مونږ ته پاتې دی هغه نکاح او ايمان دی او په جنت کې به هم وي او دحضرت رسول اکرم صلی الله عليه وسلم حديث دی چې وايي: ( نکاح زما موکده سنت دي، نو څوک چې زما په موکده سنت عمل نه کوی له ما څخه نه دی).
د نکاح اهميت
لکه څرنګه چې مو وويل نکاح په خپله له يوې خوا عبادت دی او له بلی خوا يوعقد دی چې دهغی په نتيجه کې ډېرې ګټې نغښتې دي لومړی داچې دنکاح نتيجه دکورنۍ تشکيل دی چې د هغی په لمن کې چې په حقيقت کې لومړی کوچنۍ  ټولنه ده د انسانانو د ژوندانه حقيقي سمونځی ګڼل کېږي.
کورنۍ زمو نږ دهېواد مدني قانون په خپله ۵۶ ماده کې داسی تعريفوي: (انسانی کورنۍ دهغو خپلوانو څخه متشکله ده چې ديوه اصل په وسيله سره جمع شوې دي ).
له بلې خوا لکه چې ثابته ده نکاح اساسا دزوجينو د ارادې د توافق څخه رامنځته کيږي او نظر په هغه خاص اهميت چې واده يې لري هم په فردي توګه او هم په ټولنيزه ساحه کې، نو د عادي عقودو له ساحې څخه وتلې ده، او په وتلې توګه يې تبارز کړی دی.
همدارنګه دنکاح له ګټو څخه يو هم دادی چې ځوانانو په مجموعی توګه  د ټولنې افراد د اجتماعي مفاسدو څخه ژغوری، او په اسلامي فقه کې دښځې دنفقی يو سبب هم نکاح ګڼل شوې ده او همدا راز د واده په نتيجه کې دانسان بقا هم تامينيږي، چې په لنډ ډول د واده يا نکاح اهميت د لاندې نقاطو له نظره ګڼلای شو:
لومړی – د بشري نسل د بقا په خاطر : ددې لپاره چې بشري نسل پاتې شي، نو نکاح ته اړتيا ده ځکه که چېرته په سم ډول نکاح ګانې شتون ونه لري، نو هيڅوک به د اولاد ساتلو ته زړه ښه نه کړي ځکه د هغې سرپرست به څوک نه وي.
دوهم - د جنسي او اخلاقي انحرافاتو له حيثه :که چېرته په سم ډول نکاح ګانې شتون ولري نو په دې ډول به د انسانانو جنسي غريضې مشبوع شي او د دې اړتيا به نه وي چې په ټولنه کې ناسالم او نامشروع لارې د خپلو شهواني غريضو د مشبوع کولو لپاره اختيار کړي چې په دې ډول به په ټولنه کې ټول غيراخلاقي کارونه له منځه ولاړ شي او ټولنه به په سکون او امن کې شي.
درېم – د ښځې او سړي ترمنځ د تعاون پيدا کول: د سمې او صحيح نکاح په پايله کې دغه دوه انسانان د خپل ژوند په ټولو ستونزو او مشکلاتو کې ځان شريک بولي او نتيجه دا کيږي چې دواړه له يو بل سره د ستونزو او مشکلاتو په له منځه وړلو کې همکاري او مرسته کوي او خپلې ستونزې په همغږۍ سره له منځه وړي.
د ازدواج سن
د ازوداج سن د ۱۳۵۵لمريز کال د مدني قانون د ۷۰او ۷۱ ماده کې د نارينه لپاره ۱۸ کاله او د ښځينه لپاره ۱۶ کاله قيد شوی ، خو په استثنايي حالاتو کې هغه ښځه چې يوازې ۱۵ کاله عمر ولري د باصلاحيته محکمې يا د هغه د پلار له لوري په نکاح ور کول کېدای شي او له دې په کښته عمر کې د يو چا په نکاح ور کول د هيچا په صلاحيت کې نه راځي.
د نکاح حکم د اسلامي شريعت له نظره :
１- فرض حالت : چې يو سړی د نکاح کولو وس او توان هم لري او د نکاح نه کولو په صورت کې يقيناً د زنا مرتکب ګرځي نو په دغه شخص نکاح کول فرض دي.
２- واجب حالت ؛ چې يو شخص د نکاح کولو وس او توان لري او د نه کولو په صورت کې ور سره د زنا د احتمال وېره وي نو په دغه شخص نکاح واجب ده.
３- سنت چې يو شخص د نکاح کولو توان لري ، خو د نه کولو په صورت کې ورسره د زنا وېره نه وي په دغه حالت کې نکاح سنت ده.
４- مکروه : چې يو شخص د نکاح کولو علاقمند نه وي او نه ور ته رغبت لري او نه هم د زنا د احتمال وېره وي ، خو د نکاح په صورت کې ور سره د زوجيت د حقوقو د ضايع کېدو وېره وي په دې حالت کې نکاح مکروه ده.
６- مستحب : چې شخص د زنا وېره هم نه وي او نکاح ته رغبت هم نه لري خو يوازې د ثواب او کورني ژوند د تامين په منظور نکاح کوي په دې حالت کې نکاح مستحب ده.
د نکاح ارکان:
رکن په لغت کې د يو شي پياوړي اړخ، وقار ، عزتمندۍ او دفاعي قوت ته ويل کيږي او په اصطلاح کې رکن د شي هغه مهمه برخه ده چې د شي په ماهيت کې داخل وي او له هغې پرته هغه شی نشي بشپړېدای لکه په لمانځه کې قيام ، رکوع، سجده....
د نورو علماوو له نظره د نکاح ارکان څلور دي : ۱- زوج ۲- زوجه ( يا د دوی وليان يا وکيلان) ۳-ايجاب ۴- قبول.
د ايجاب او قبول شرايط :
１-  ايجاب او قبول به سمدستي او په يو مجلس کې وي.
２-  قبول به د ايجاب مطابق وي.
３-  ايجاب او قبول به تر معلومې نېټې نه وي.
４-  د ايجاب او قبول الفاظ به په ماضي سره نه وي.
５-  دواړه لوري به د يو بل په ارادو پوهيږي.
په نکاح کې د جنس اختلاف
د مدني قانون د ۶۰ مادې له مخې نکاح يا ازدواج يو عقد دی چې د ښځې او نارينه ژوند د کورنۍ د جوړولو په موخه مشروع ګرځوي او دواړو خواوو ته حقوق او وجايب تنظيموي دا چې د دې مادې له مخې د نکاح اصلي او اره موخه د کورنۍ جوړل وي دي چې دا حالت پرته د جنس د اختلاف څخه امکان نه لري، نو له دې څخه معلوميږي چې په نکاح کې د جنس اختلاف ضروري دی او همجنس نشي کولای يو له بل سره لکه څرنګه يې چې غربيان کوي ازدواج وکړي.
بل ځای د مدني قانون۱۱۵ ماده بيا وايي چې مېړه به د خپل مالي قدرت سره سم د خپلې ښځې لپاره د اوسېدلو مناسب ځای برابروي. همدارنګه په ۱۲۱ ماده کې وايي چې که چېرته مېړه غايب وي د ښځې نفقه د هغه له مال څخه ټاکل کيږي، چې له دې ټولو مادو څخه دا جوتيږي چې مدني قانون د جنس اختلاف په پام کې نيولی او د همجنسو نکاح ته يې اجازه نه ده ور کړې.
ګریګوري سوکولنیکوف
ګریګوري یاکوولویچ سوکولنیکوف (۱۸۸۸- ۱۹۳۹ زکال) پخوانی روسي بلشویک انقلابي، اقتصاد پوه او شوروي سیاستوال و.
لومړنی مسلک
ګریګوري سوکولنیکوف د ۱۸۸۸ زکال د اګست په ۱۵ مه د ګیرش یانکلویچ برلیانت په نامه په رومني کې وزېږېد. هغه د یهودي ډاکټر زوی و چې د ریل په پټلۍ کې یې کار کاوه. هغه په نوې ځوانۍ کې مسکو ته وکوچېد او په ۱۹۰۵ زکال کې د روسیې د سوسیال دیموکرات کارګر ګوند له بلشویکي څانګې سره یوځای شو. په ۱۹۰۶ او ۱۹۰۷ زکلونو کې هغه د ۱۹۰۷ زکال تر مني پورې د مسکو په سکولونیکي سیمه کې د بلشویکي مبلغ په توګه واوسېد، هغه مهال چې ټولیزو نیونو د دغې سیمې اداره له منځه یووړه، هغه د بوتیرکا بندخونې په یوه کسیزه کوټه کې ۱۸ میاشتې بند تېر کړ او له بند وروسته د ۱۹۹۹ زکال په فبروري میاشت کې د ټول عمر لپاره سایبریا ته تبعید شو. څلور میاشتې وخت یې نیو، څو هغه انګارا سیند ته څېرمه د رایبونیه په نامه کلي ته چېرې چې هغه تبعید شوی و ورسېږي، خو شپږ اونۍ وخت یې نیو، څو له مسکو څخه پاریس ته وتښتي. په فرانسه کې هغه د اقتصاد په برخه کې دکتورا واخیسته. هغه له «خیرغوښتونکو» بلشویکانو سره یوځای شو ،هغو چې غوښتل له منشویکانو څخه د ښکاره جلاتوب مخه ونیسي. د جګړې پر مهال هغه سویس ته وکوچېد او د تروتسکي په مدیر مسئولیت یې له Nashe Slovo ورځپاڼي سره مرسته وکړه.
د ۱۹۱۷ زکال په اپرېل میاشت کې سوکولنیکوف د هغه مهر شوي رېل، مسافر و چې ولادمیر لینین او نور بلشویکان یې له جرمني څخه روسیې ته ورسول.
په ۱۹۱۷ زکال کې یې رول
د ۱۹۱۷ زکال په اپرېل میاشت کې سوکولنیکوف مسکو ته په اړونده ګوندي کمېټه کې وټاکل شو. هغه د دویم انقلاب لپاره د لینین له رابللو ملاتړ وکړ. هغه مهال چې لنین اړ شو ځان پټ کړي، په جولای میاشت کې سوکولنیکوف پتروګراد ته لاړ او هلته ده او ستالین په ګډه سره د بلشویکي ورځپانې مدیریت وکړ.
هغه د ۱۹۱۷ زکال په اګست میاشت کې د مرکزي کمېټې او په اکتوبر میاشت کې د سیاسي کمېټې غړيتوب ترلاسه کړ، هغه مخکښې سیاسي کمېټې ته لاسرسی وموند چې غړي یې لینین، زینوویف، کامنف، تروتسکي، ستالین، سوکولنیکوف او بوبنوف و، خو دغې کمېټې هېڅکله هم غونډه ونه کړه. تروتسکي په دې اړه وروسته ولیکل چې د دغې کمیټې ناسته له دې امله په بشپړ ډول ناشونې وه چې لینین او زینوویف ځانونه پټول او همدارنګه زینوویف او کامنف له بلشويکي پلان شوو پاڅونونو سره مخالف و.
برست – لیتوفسک هوکړه
د اکتوبر له انقلاب وروسته، نوموړی د ژوفه تر مشرۍ لاندې له جرمني سره د اوربند کولو په موخه د برست – لیتوفسک هوکړې د لاسلیک کوونکي پلاوي له اصلي غړو څخه و. هغه مهال چې اوربند له منځه لاړ او جرمنیانو د لیتوانیا له لارې د پتروګراد پر لور مخکې تګ وکړ، هغه د لینین له هغه دریځ ملاتړ وکړچې باید د شوروي دولت تسلیم شي، په داسې حال کې چې هغوی سور پوځ جوړ کړ او کولای یې شو، یوه انقلابي جګړه وکړي، خو دا یې وروستنی تاکتیک باله.
کله چې د تسلیمېدو پرېکړه د ۱۹۱۸ زکال د فبروري په ۲۴ مه ونیول شوه، هېچا نه غوښتل هغه لاسلیک کړي، له همدې امله سوکولنیکف ته دنده وسپارل شوه، څو د پلاوي مشري وکړي، په داسې حال کې چې هغه ډېره هڅه وکړه چې دغه مسئولیت زینوویف ته وسپارل شي. هغه وروستۍ هوکړه په ډېرې غصې او اعتراض د مارچ په ۳ مه لاسلیک کړه او وړاندوینه یې وکړه چې د جرمني توسعه طلبي لنډ مهالې ده. آلماني او اطریشي دیپلماتانو شکایت وکړ چې د هغه چلن د خبرو اترو وروستۍ ورځ خرابه کړې وه.
په کورنۍ جګړه کې ونډه
د ۱۹۱۷ زکال په وروستیو کې له برست څخه له راګرځېدو وروسته، سوکولنیکوف د روسي بانکونو په مصادره او د بانکوالۍ د نوي متمرکز سیسټم په جوړلو څارنه کوله. د ۱۹۱۸ زکال په مارچ میاشت کې هغه د پراودا مدیر مسئول وټاکل شو، خو هغه خپل ډېر وخت د روسیې د کورنۍ جګړې په لومړۍ کرښه کې تېر کړ، لومړی د دویم پوځ د سیاسي کمیسار په توګه چې په لویدیځه جبهه، اورال غرونو او ویاتکا او ایژفسک ته څېرمه سیمو کې یې د بلشوېزم ضد پاڅون د ځپلو مسئولیت پر غاړه درلود. وروسته له دوو میاشتو، هغه مهال چې پاڅون له منځه یووړل شو، هغه سویلي جبهې ته په پیل کې د نهم پوځ او بیا د دیارلسم پوځ د کمیسار په توګه ولېږل شو، څو له دون قزاقانو او د جنرال دینکین له سپین پوځ سره چې د بلشویکانو د حکومت پر وړاندې یې بغاوت کړی و مبارزه وکړي. وروسته هغه د روزالیا ملیاچکا په خوا کې د اتم پوځ کمیسار وټاکل شو او له دغه ځایګي څخه یې د روسیې د کورنۍ جګړې پر مهال په ټولیزه توګه د ویشتلو د امر په ورکولو کې ګټنه وکړه. هغه د یو څه مودې لپاره د اتم پوځ قومانداني په داسې حال کې وکړه چې د ستالین متحد ګریګوري ارژنیکیدزه لینین ته په اعتراضي ډول په یوه لیک کې ولیکل: «دغه نظر چې سوکولنیکف کولای شي د پوځ قومانداني وکړي له کومه شو؟ آیا دا د سوکولنیکوف له غرور څخه د ساتنې په موخه ده چې اجازه ورکړل شوې، له یو بشپړ پوځ سره لوبې وکړي؟».
د ۱۹۲۰ زکال په اګست میاشت کې سوکولنیکف په منځنۍ آسیا کې د ترکستان د دولت مشر او د ترکستان د جبهې مشر وټاکل شو. هغه د باسمچي پاڅون د ځپلو مشري وکړه. هغه همدارنګه د نوي پولي واحد، د اضافي محصولاتو د مصادره کولو پر ځای د مالیاتو پر لګولو، آزادې سوداګرۍ په پیلولو، قرغزیانو ته د روسي ښاریانو له خوا د غصب شویو ځمکو د بېرته راګرځولو او د پنبې د تولید په بېرته راژوندي کولو څار درلود.
نیول او وژنه
سوکولنیکوف د ۱۹۳۶ زکال په ۲۶ مه نېټه ونیول شو. هغه د څېړنو پر مهال په کافي کچه مات شوی و، په ډېر احتمال سره هغه خپلې مېرمنې او ځوانې لور ته د زیان رسېدو د ګواښ له امله نه یوازې ځان تورن کړ، بلکې اړ شو د لازارکاګانووېچ په دفتر کې له بوخارین سره مقابله وکړي او هغه یې تورن کړ چې په شوروي اتحاد کې د کپیټلېزم د راژوندي کولو په توطئه کې ښکېل دی. بوخارین په هغه چغه ووهله او څرګنده یې کړه: «آیا تا خپل عقل له لاسه ورکړی؟» - خو سوکولنیکوف چې رنګ یې تښتېدلی و او شکنجه شوی نه و، خپل داستان ته یې دوام ورکړ. د ۱۹۳۷ زکال په جنوري میاشت کې هغه د اوولسو کسانو په محکمه کې په دې تورن و او اعتراف یې هم وکړ چې له ۱۹۳۲ زکال وروسته یې د ستالین پر ضد تروریستي توطئه کې ونډه لرله. همدارنګه یې څرګنده کړه چې ، تروتسکي د آډولف هیټلر له مرستیال رودولف سره توطئه کوي، څوپه شوروي اتحاد باندې د جرمني برید تحریک کړي. هغه په ګولاګ کې په ۱۰ کلونو بند محکوم شو. آن هغه مهال یو شمېر شوروي وګړو د هغه محاکمه او اجباري اعترافات وه نه منل، یو له دغو لیکوال ایزاک بابل و چې د شوروي اتحاد د داخلي امنیت ادارې ته راپور ورکړل شو چې د سرګی ایزنشتاین فلم له ډایرکټر سره یې په شخصي خبرو کې ویلي و: « لینین له سوکولنیکف سره ډېره علاقه لرله، ځکه هغه یو ځیرک انسان و... د هغه ټوله مبارزه د ستالین د نفوذ پر وړاندې مبارزه وه».
د راپورونو له مخې: سوکولنیکوف د ۱۹۳۹ زکال د مۍ په ۲۱ مه په بند کې د نورو بندیانو له خوا ووژل شو. د ستالین له واکمنۍ وروسته د خروشچف د واکمنۍ پر مهال د سانسور د راکمېدو په دوره کې رسمي څېړنو وښووله چې دغه قتل د شوروي د استخباراتو د ادارې د رسمي مامور P.N. Kutbatkin له خوا د لاورنتي بریا او د ژوزف ستالین په مستقیم امر ترسره شوی و.
صلاح الزیات
صلاح الزیات (عربي: صلاح الزيات) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
غمچينه ور لکۍ لرونکې لړم
غمچينه ور لکۍ لرونکې لړمان (په لاتين: Uropygi) د غڼه ډوله ژويو څخه یو غوښه خوړونکي ژوي دی چې په آسیا، آفريقا او امريکا کې ژوند کوي او خوځندکې، سرسوبلې او چنجيان ښکاروي. د دي ژوي بدن د cephalothorax او نس څخه جوړ شوي دي. د مخکيني پښو وروستي برخه د لمس حس په غړۍ تبديل شوي دي. غمچينه ور لکۍ لرونکې لړمان دسږو د کڅوړو په مرسته تنفس کوي. د دي ژويو ښځينې هگۍ اچوي. غمچينه ور لکۍ لرونکې لړمان په دوو څېرمو طایفو تقسیمېږي.
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
محمد نبي
بټنوک|289px|محمد نبي عيسی خېل محمد نبی عیسی خیل د افغان ملی کرکټ لوبډلی لوبغاړی او کپټان دی چی هم په بیټنگ او بالنگ کی د افغانستان لپاره ځلیدلی دی. محمد نبی په ۱۹۸۵ کال کی د لوگر په ولایت کی زیژیدلی دی او په ۲۰۰۹ کال کی یی خپله لومړنی ملی لوبه د سکاټلند لوبډلی په وړاندی گډون وکړ. په ۲۰۱۳ کال کی محمد نبی د بنگلادیش هیواد په کرکټ لیگ کی د سیلهیت رویالز په لوبډله کی ولوبید او دیری ښی لوبی یی ننداری ته وړاندی کړی.
د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډلهی کپټان او تکړه لوبغاړی دی او يو له هغو لوبغاړو چې د ايم سي سي له خوا يې هم لوبه کړې ده ،ښى لاسى منډه جوړونکى او ورو بالر د ١٩٨٥ کال د مارچ په اوومه نېټه په لوگر کې زيږيدلى دى
محمد نبي عيسى خيل يو له هغو لوبغاړو دى چې د انگلستان مخکيني کپتان مايک گېتينگ يې ډيره ستاينه او سپارښتنه کړې ده.
د هغه په انتخاب دى د نړۍ په تر ټولو مشهور کلب ايم سي سي کې ولوبيد.
دۀ د انگلستان د ايسيکس کاونټۍ له دويم ټيم سره په لوبه کې سل منډې وکړې او دغه راز يې د پاکستان د کسټم له خوا هم په يوه لوبه کې سل منډې کړې دي.
ملي لوبډلې ته د محمد نبي عيسى خيل اهميت له دې حقيقته روښانه دى چې دۀ د افغانستان لپاره تر بل هر لوبغاړي ډيرې مندې جوړې کړي دي و په بالينگ کې له حميد حسن وروسته تر ټولو ډير مخالف لوبغاړي هم دۀ سوځولي دي ، محمد نبي عيسى خيل تر اوسه د ٢٨.١٠ په اوسط کې ٨١٥ منډي کړي او د ١٣.٤١ په اوسط يې ٤٦ لوبغاړي سوځولي دي.
د دۀ تر ټولو ډيرې مندې ١١٢ دي او تر ټولو ښه بالينگ يې د ٣٠ منډو په بدل کې د پنځو لوبغاړو سوځول و.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
سميع الله شينواری
ښى لاسى ورو بالر او منډه جوړونکى د ١٩٨٧ کال د دسمبر په ٣١ نېټه په ننگرهار کې زيږيدلى دى. تير کال سميع الله شينواري خپل توان هغه وخت په ماليزيا کې له نيپال سره وښود چې دوه لوبغاړي يې وسوځول او بيا يې تر پنځوسو ډيرې مندې وکړې چې د لوبې غوره لوبغاړى وبلل شو. سميع شينوارى په فيلډينگ يا توپ ټولولو کې هم يو له تکړه لوبغاړيو څخه گڼل کيږي. دى ليگ بريک ورو بالينگ کوي او تيزې منډې جوړوي.
سميع الله شينواري تر اوسه ٢٣٧ منډي کړي چې اوسط يې ١٨.٢٣ جوړيږي د دۀ تر ټولو ډيرې منډې ٥١ وې. دۀ ١٠ لوبغاړي د ٢٤.٥٠ په اوسط سوځولي او غوره بالينگ يې د اتو منډو په بدل کې د دوو لوبغاړو سوځول و.
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
څارندوی
څارندوی (پوليس)يو ټولنيز ځواك دي چي د قانون د پلى كولو او د امنيت په تامينولو كي كار كوي د زور په كارولو سره
سرچینې
وېشنيزه:امنیت
نړیوالې اړیکې (۱۸۱۴-۱۹۱۹ ز کال)
دغه مقاله په نړیواله کچه دیپلوماسي او په ټولیز ډول د لویو ځواکونو ترمنځ له ۱۸۱۴- ۱۹۱۹ ز کال پورې نړیوالې اړیکې رانغاړي. د کوچنیو هېوادونو نړیوالې اړیکې د هغوی د تاریخ په مقالو کې راغلي. په دغه دوره کې د ناپیلیوني جګړو او د ویانا د کنفرانس (۱۸۱۴-۱۵ز) له پای نه د لومړۍ نړیوالې جګړې او د پاریس د سولې کنفرانس تر پایه مهال شاملېږي.
د دغې دورې په موضوعاتو کې د لویې بریتانیا، متحده ایالاتو، فرانسې، پروس، جرمني او په وروستیو کې د ایټالیا او جاپان چټک صنعتي کېدل او د ځواک وده شاملېږي. دغه موضوعات په نړۍ باندې د واک لرلو په موخه د امپریالیستي او استعماري سیالیو لامل وګرځېدل چې تر ټولو مشهوره یې له ۱۸۸۰ مې لسیزې نه تر ۱۸۹۰ مې لسیزې پورې افریقا ته د لاسرسي پر لرلو سیالي وه. بریتانیا یوه غیر رسمي اقتصادي شبکه رامنځته کړه چې د خپلو مستعمرو او شاهي ځواکونو په مرسته تر هغه مهاله په یو واک غوښتونکي هېواد واوښت، کله چې د متحد جرمني له خوا وګواښول شو. دا په پراخه کچه سوله يیزه پېړۍ وه ، چې یوازې له ۱۸۵۴ تر ۱۸۷۱ ز کال پورې مودې او د روسیې او عثماني سترواکۍ ترمنځ له یو لړ جګړو پرته، د لویو ځواکونو ترمنځ هېڅ جګړه په کې رامنځته نه شوه. له ۱۹۰۰ ز کال وروسته په بالکان سیمه کې یو لړ جګړې رامنځته شوې چې له کنټرول نه له وتو وروسته په لومړۍ نړیواله جګړه (۱۹۱۴- ۱۹۱۸ ز کال) واوښتې – هغه ویجاړونکې جګړه چې د وخت، اوږدوالي د مودې، زیانونونو او اوږد مهالو اغېزو له مخې ترې دومره تمه نه کېدله.
په ۱۸۱۴ ز کال کې دیپلماتانو پنځه لوی ځواکونه په رسمیت وپېژندل: فرانسه، بریتانیا، روسیه، اطریش ( له ۱۸۶۷- ۱۹۱۸ زکال، اطریش- هنګري) او پروس (په ۱۸۷۱ ز کال کې د جرمني سترواکي). ایټالیا هم په ۱۸۶۰ ز کال کې د ایټالیا له یووالي ("Risorgimento") وروسته په دغه ډله کې شامله شوه. په ۱۹۱۴ ز کال کې د لومړۍ نړیوالې جګړې د لړۍ پر مهال په اروپا کې دوه لویو بلاکونو شتون درلود: د فرانسې، بریتانیا او روسیې درې ګونی اتحاد او د جرمني، اطریش-هنګري او ایټالیا درې ګونی اتحاد. ایټالیا په ۱۹۱۵ ز کال کې له تزلزل سره مخامخ شوه او خپل لوری یې بدل کړ. عثماني سترواکي هم له مرکزي ځواکونو سره مل شوه. بلجیم، هالنډ، لوکزامبورګ، ډنمارک، سویډن، ناروې، یونان، پرتګال، هسپانیا او سویس د بې پلویتوب سیاست غوره کړ. رومانیا، بلغاریا، صربستان، مونتینګرو او البانیا د خپلواکو لاس پوڅو په توګه عمل کاوه ، ځکه له ۱۹۰۸- ۱۹۱۲ ز کلونو پورې تر هغه مهاله چې خپلواکي یې واخیسته، لا هم په قانوني ډول د مخ پر زوال عثماني سترواکۍ برخه ګڼل کېدل. تر ۱۹۰۵ ز کال پورې دوه چټک وده کوونکي غیر اروپايي هېوادونه؛ جاپان او متحده ایالات له لویو ځواکونو سره یوځای شول.
دغې لویې جګړې په غیرمنتظره ډول د لویو ځواکونو، پوځي، دیپلماتیکي، ټولنیزې او اقتصادي وړتیاوې له منځه تلو سره مخامخ کړې. جرمني، اطریش- هنګری او عثماني سترواکۍ ماته وخوړه، آلمان خپل لوی ځایګی له لاسه ورکړ او پاتې نور وویشل شول. د جګړې ګټونکي بریتانیا، فرانسه، ایټالیا او جاپان د ملتونو د ټولنې د مخته وړونکې شورا دایمي څوکۍ ترلاسه کړې. متحده ایالات چې په پام کې و د دغې ټولنې پنځم دایمي غړی شي، پرېکړه یې وکړه چې په خپلواک ډول به عمل وکړي او هېڅکله له دغې ټولنې سره یوځای نه شو.
د بریتانیا- جرمني سمندري سیالي
له ۱۸۰۵ ز کال وروسته د بریتانیا شاهي سلطنتي ځواکونو سیال نه درلود؛ په ۱۸۹۰ مه لسیزه کې جرمني پرېکړه وکړه چې ورسره سیال شي. مارشال/ګرنډ اډمیرال الفرد ون ټریپیټز (۱۸۴۹- ۱۹۳۰ ز کال) له ۱۸۹۷ ز کال نه تر ۱۹۱۶ ز کال پورې د آلمان په سمندریز سیاست واک درلود. وړاندې له دې چې په ۱۸۷۱ ز کال کې د جرمني سترواکي رامنځته شي، پروس او همدارنګه د جرمني نورو ایالتونو هېڅ سمندریز ځواک نه درلود. ټریپیټز خپلې کوچنۍ جنګي بېړۍ په نړیواله کچه ځواک واړولې چې کولای یې شو د بریتانیا شاهي سمندریز ځواک تهدید کړي. بریتانویانو هغو ته په نوې تکنالوژي سره چې د ډریډناټ انقلاب بېلګه وه ځواب ورکړ او خپل مخکښ ځایګی یې وساته.
لویه جګړه
لومړۍ نړیواله جګړه یونړیوال کړکېچ و چې له ۱۹۱۴ ز کال نه یې تر ۱۹۱۸ ز کال پورې دوام وکړ. په دغه جګړه کې مرکزي ځواکونو (جرمني او اطریش – هنګري، وروسته ورسره عثماني سترواکي او بلغاریا هم مل شوه) د بریتانیا، روسیې او فرانسې په مشرۍ متفقینو ځواکونو سره چې په ۱۹۱۵ ز کال کې ایټالیا او په ۱۹۱۶ ز کال کې رومانیا هم ورسره مل شول؛ له ۱۹۱۴ ز کال وروسته جګړه وکړه. متحده ایالات په پیل کې بې پلوه وو او هڅه یې وکړه چې منځګړیتوب وکړي، خو د ۱۹۱۷ ز کال په اپرېل میاشت کې یې له جرمني سره جګړه اعلان کړه. متحده ایالاتو له متفقینو سره مرسته وکړه خو هیڅکله په رسمي ډول ورسره یوځای نه شوه او په جلا توګه یې د سولې لپاره مذاکرات ترسره کړل. په ۱۹۱۶ ز کال کې د رومانیا په نیولو (په داسې حال کې چې رومانیا د ۱۹۱۸ ز کال تر مۍ جګړه وکړه او وروسته بیا د ۱۹۱۸ په نومبر میاشت کې یې په جګړه کې ونډه واخیسته) او همدارنګه د ۱۹۱۸ ز کال په مارچ کې د روسیې په نیولو سربېره مرکزي ځواکونه د ۱۹۱۸ ز کال په نومبر میاشت کې له ماتې سره مخامخ شول او آلمان هغه «اوربند» ومانه چې په عمل کې د بشپړ تسلیم کېدو په معنا وو.
۱۹۱۹: د پاریس د سولې کنفرانس او د وارسا تړون
نړیواله جګړه په ۱۹۱۹ ز کال کې د بریالیو هېوادونو له خوا د پاریس د سولې په کنفرانس سره پای ته ورسېده. ۲۷ هېوادونو دغه کنفرانس ته استازي لېږلي و او ګڼ شمېر نا دولتي ډلوهم په کې ګډون درلود، خو له ماتو ځواکونو نه هېڅوک هم نه وو رابلل شوي.
په «څلورو لویو» ګډون کوونکو کې د متحده ایالاتو ولسمشر ووډرو وېلسون، د لویې بریتانیا لومړی وزیر ډېوېډ لویډ، د فرانسې لومړی وزیر جورج کلمانسو او د ایټالیا لومړی وزیر ویټوریو اورلانډو وو. دوی په غیر رسمي ډول ۱۴۵ ځله له یو بل سره ولیدل او ټولې مهمې پرېکړې یې وکړې چې بیا په نوبت سره د نورو له خوا تائید شوې.
په مهمو پرېکړو کې یې د ملتونو د ټولنې (League of Nations) جوړول، له ماتې خوړلو دښمنانو سره د سولې پنځه هوکړې (د پام وړ یې له جرمني سره د وارسا هوکړه)، په آلمان د درانه تاوان تحمیل کول، له هېواده بهر د جرمني او عثماني سترواکي د قلمرونو سپارل تر ډېره بریتانیا او فرانسې ته او د نوو ملي پولو ترسیم (ځینې مهال په ټول پوښتنو سره) د ملت پالنې د غوره څرګندولو په موخه په کې شاملېږي.
چارسده ولسوالۍ (غور)
چارسده ولسوالۍ د افغانستان د غور ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۰،۰۷۹ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غور ولسوالۍ
رغښتوالی
رغښتوالی په ټولنپوهنه، بشرپوهنه، لرغونپونه، تاریخ، فلسفه او ژبپوهنه کې د کلتور او مېتودولوژۍ عمومي نظریه ده، دا په دې معنا چې د بشري کلتور توکي باید د دوی د اړیکو له لارې د پراخ سیسټم پر مټ درک شي. دا کار ځینې جوړښتونه څرګندوي، لکه: ټول هغه کارونه چې انسان یې کوي، په اړه یې فکر کوي، پوهه ترلاسه کوي او احساسوي یې.
په بله وینا: د فیلسوف سیمون بلیک برن له خوا د رغښتوالي لنډیز وړاندې شوی: "هغه باور لري، چې د انسان د ژوند پېښې د دوی له اړیکو پرته د پوهېدو وړ نه دي. دا اړیکې یو جوړښت رامنځته کوي او په سطحي ښکارندو کې د ځایي بدلونونو تر شا د انتزاعي جوړښت ټاکلي قوانین شته دي."رغښتوالي په اروپا کې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې وده وکړه، ډېره یې په فرانسه او د روسیې په سترواکۍ کې، د فردیناند دي سوسور په جوړښتي ژبپوهنه کې او ورپسې د پراګ، مسکو او کوپنهاګن د ژبپوهنې په مکتبونو کې پراختیا وموندله. رغښتوالی د یوه فکري خوځښت په توګه د وجودي فلسفې وارث شو. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته یو شمېر پوهانو د بشري علومو په برخه کې د خپلو کارونو لپاره د سوسور له مفاهیمو نه ګټه اخیسته. فرانسوي بشرپوه کلاد لېوي سټراوس لومړنی څېړونکی و، چې له رغښتوالي سره یې ډېره علاقه پیدا کړه.
د رغښتوالي د استدلال طرز له هماغه وخته په بېلابېلو برخو کې کارول شوی؛ لکه: په بشرپوهنه، ټولنپوهنه، ارواپوهنه، ادبي کره کتنه، اقتصاد او معمارۍ کې. د لېوي سټراوس ترڅنګ، د رغښتوالي تر ټولو نامتو مفکران؛ ژبپوه رومن جاکوبسن او ارواپوه ژاک لاکان هم د یادولو وړ دي.
د ۱۹۶۰ لسیزې په وروستیو کې، د رغښتوالي بنسټیز اصول د فرانسوي روڼ اندو او فیلسوفانو له خوا د یوې نوې څپې تر برید لاندې راغلل، چې په هغو کې تاریخپوه مېشل فوکو، مارکسیستي فیلسوف ژاک درېدا، لویس التوسر او ادبي کره کتونکی رولان بارت شامل وو. که څه هم د دوی د کار توکي په رغښتوالي پورې اړه لري او ترې خبر هم دي، خو په پای کې دغه تیوریسنان د ماهرو رغښتوالو په توګه وپېژندل شول.
تاریخچه او مخینه
رغښتوالی یوه مبهمه اصطلاح ده، چې په بېلابېلو شرایطو کې بېلابېلو فکري مکتبونو ته اشاره کوي. په دې توګه، په بشري او ټولنیزو علومو کې خوځښت، چې د رغښتوالي په نامه یادېږي، په ټولنپوهنې پورې اړه لري. د امیل دورکیم د ټولنپوهنې مفهوم پر «جوړښت» او «کړنې» ولاړ دی، د هغه له آثارو نه د جوړښتي کارکړنې ټولنیز مېتود را څرګند شو.
د دورکیم د جوړښت پر اصطلاح سربېره، د فردیناند دي سوسور د نښې پېژندنې مفهوم د رغښتوالي لپاره بنسټیز شو. سوسور، ژبه او ټولنه د اړیکو د یو سیسټم په توګه تصور کړ. د هغه ژبپوهنې هم تکاملي ژبپوهنه ونه منله.
د ۱۹۴۰ ز او ۱۹۵۰ ز لسیزو په اوږدو کې وجودي فلسفه، چې د ژان پل سارتر له خوا وړاندې شوه، په اروپا کې د روڼ اندو واکمن خوځښت و. رغښتوالی، په فرانسه کې د وجودي فلسفې په پایله کې په ځانګړي ډول په ۱۹۶۰ ز لسیزه کې په لوړه کچه راڅرګند شو. په فرانسه کې د رغښتوالي لومړنی محبوبیت، په ټوله نړۍ کې د خپرېدو لامل شو. د ۱۹۶۰ ز لسیزې په لومړیو کې، رغښتوالی د یوه خوځښت په توګه څرګند شو او ځینې په دې باور وو، چې دا د انساني ژوند لپاره واحدې تګلارې وړاندې کوي، چې ټولې برخې په کې رانغاړي.
سوسور
د رغښتوالي سرچینه په ژبپوهنه کې د فردیناند دي سوسور له کار سره او د پراګ او مسکو د مکتبونو له ژبپوهنې سره تړلې ده. په لنډه توګه، د سوسور جوړښتي ژبپوهنې درې اړوندې مفکورې وړاندې کړې.
لېوي سټراوس
جوړښت پالنه د انساني ازادۍ او غوراوی تصور رد کړی، د دې پر ځای په هغه لاره تمرکز لري چې انساني تجربې او چلند د بېلا بېلو جوړښتونو په مټ ټاکل کېږي. په دې اړوند تر ټولو لومړی اثر د ۱۹۴۹ز کال د «د خپلولۍ لومړي جوړښتونه» په نوم د « Lévi-Strauss» اثر دی. ليوي سټراس «رومن جيکبسن» د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د نيويارک په نوي ښوونځي کې د خپل ژوند پر مهال پېژندو او د جيکبسن د جوړښت پالنې تر څنګ د امریکايي بشرپالنې له روايت دواړو څخه اغېزمن و.
په لومړيو جوړښتونو کې، هغه د خپلوۍ نظام د جوړښت پالنې له ليدلوري څخه وپلټلو او څرګنده يې کړه چې څه ډول په ښکاره توګه مختلف ټولنيز سازمانونه د څو بنسټيزو خپلوليو مختلف ترتيب دی. د ۱۹۵۰ز لسيزې په وروستيو کې، هغه جوړښتي انسان پېژندنه خپره کړه، کوم چې د جوړښت پالنې لپاره د خپل پروګرام د يوې نقشې وړاندې کولو يوه ټولګه وه.
لاکان او پيګيټ
د فرويد او سوسور يو ځای کول، فرانسوي (وروستنی) رغښتپال «جاک لاکن» په رواني تحليل جوړښت پالنه پلې کړه. په ورته توګه، «جين پيګيټ» د روانپوهنې پر مطالعې جوړښت پالنه پلې کړه، که څه هم دا په بېلا بېلو طريقو و. پيګيټ، څوک چې خپل ځان د رغښتپال په توګه تعريفوي، جوړښت پالنه يوه نظريه او يوه طريقه نه بولي، ځکه د هغه په باور، «له جوړولو پرته يو مطلق يا جنيټيکي جوړښت نه شته».
درېیم ترتيب
د جوړښت پالنې پلويان استدلال کوي چې د کلتور يوه ځانګړې برخه د يو داسې جوړښت په مټ پېژندل کېدای شي، کومه چې د ژبې پر بنسټ جوړه شوې او د اندونو يا تخيل له جوړښت او هم له حقيقت څخه توپير ولري، کوم چې درېیم ترتيب دی. د «لاکن» په رواني تحليلي تيورۍ کې، د بېلګې په ډول، د نښو جوړښتي ترتيب هم له حقيقي او هم له خيالي دواړو سره توپير لري، په ورته توګه، د «التوسر» مارکسي تيورۍ کې، د پانګوالې توليدي طريقې جوړښتي ترتيب د دې په اړوند حقيقي، واقعي عواملو او له هغو نظرياتي بڼو څخه جلا دی، په کومو کې چې دا اړيکې پېژندل شوي دي.
التوسر
که څه هم فرانسوي تیوریست التوسر زیاتره وخت له جوړښتي ټولنیزو تحلیلونو سره په اړیکه کې دی، چې د «جوړښتي مارکسیزم» په رامنځته کولو کې يې مرسته وکړه، پر دغې ملتیا د التوسر له خوا په یوې ایټالیایۍ سریزه کې «پانګه لوستنه» نیوکه وشوه. التوسر په دې سریزه کې داسې وایي:"سره له دې چې موږ د جوړښتي ایډیالوژۍ نه د ځان جلا کولو لپاره احتیاطي تدابیر ترسره کړل... هغه اصطلاحات چې موږ یې کاروو په ډېرو برخو کې له جوړښتي اصطلاحاتو سره نږدې وو، چې د ابهام لامل نه شو. له ډېرو لږو استثناوو سره... زموږ تفسیر له مارکس نه عموما د رغښتوالي په توګه پېژندل شوی، چې قضاوت هم پرې شوی دی. موږ باور لرو، چې له اصطلاحي ابهام سره سره، زموږ د متنونو ژور تمایل له جوړښتي مفکورې سره نه و تړل شوی."
په ادبي نقد او تیوري کې
د جوړښتي نښې پېژندنې برخه استدلال کوي، چې په هر متن کې باید یو جوړښت وي او دا تشرېح کوي، چې ولې د متن تشرېح د بې تجربه لوستونکو په پرتله د تجربه لرونکو لوستونکو لپاره اسانه ده. هر څه چې لیکل کېږي، ځانته قوانین یا د ادبیاتو ګرامر لري چې په ښوونیزو مؤسسو کې زده کېږي.
تفسیرونه او عمومي انتقادونه
اوسمهال رغښتوالی د نورو طرزونو، لکه :د پُست غښتوالي او ادبي کره کتنې په پرتله لږ محبوبیت لري. لکه څنګه چې د ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ ز لسیزو سیاسي اړ دوړ (په ځانګړي ډول د ۱۹۶۸ز کال په می میاشت کې د محصلینو پاڅون) پر پوهنتونونو اغېزه وکړه، چې د واک مسئلو او سیاسي مبارزو د خلکو پام ځان ته را واړاوه.
په ۱۹۸۰ ز لسیزه کې، بیا جوړونې او د هغې د منطقي جوړښت پر ځای د ژبې پر بنسټیز ابهام ټينګار وده وکړه. د پېړۍ په پای کې، رغښتوالي ته له تاریخي پلوه د فکري مکتب په توګه کتل کېده، خو هغو خوځښتونو چې دا یې رامنځته کړی و، د رغښتوالي پر ځای یې خپل ځان ته د خلکو پام واړاوه.
ځینو تیوریستانو او پوهانو پر رغښتوالي سختې نیوکې کړي یا یې رد کړی دی. فرانسوي هرمینیټیک فیلسوف پاول ریکوور (۱۹۶۹ز) په لېوي سټراوس په جوړښتي تګلاره کې د اعتبار له حدودو د تېرېدو له امله نیوکه وکړه.
تريماتودا
(١)شکل Faciola hepatica
دبدن ديوال Body Wall د بدن د ديوال په جوړښت کې دتربيلاريا په حلاف د اپيدرمس (Epidermis) حجروي طبقې لري. مګر دکېوتيکل يوه ډبله طبقه لري چې ديوي نرۍ قاعدوي غشا دپاسه ځاي لري او دقاعدوي غشا لاندي دغضلاتو طبقه پرته ده چې د ميزنشيما(Mesenchyma) په واسطه چاپره شوي ده.
کېوتيکل: کېوتيکل يوه مقاومه او کلکه طبقه ده چې دمشابه (Homogeneous) سکېروپروتين (Scleroprotein) څخه جوړه شوي ده. دچنجي جسم دکېوتيکل په وسيله پوښل شوي دى چې جنجى دکوربه دافرازي موادو څخه ساتي. دکېوتيکل په طبقه کې کوچني اغزو ته ورته جوړښتونه Spinesospinules يا Scales لري چې چنجې دکوربه په صفراوي نلونو کې پوري نښلوي او هم دفسيولا هيپاتيکا حرکت دغضلاتو دانقباض او انبساط په وسيله صورت نيسي. دفاسيولا يوه نوعه Fasciola indica  چې په هندوستان کې پيداکېږي قوي پلن او ښکاره Scales لري. قاعدوي غشا Basemet mebrane : دکېوتيکل تر ټولو لاندي طبقه ده چې نرى جوړښت لري چې دعضلاتي او کېوتيکل طبقو ترمنځ سرحد جوړوي. عضلاتي طبقهBasement membrane : دقاعدوي طبقي لاندي Sub Cuticularmusculature  طبقه پرته ده، دا طبقه دري ډوله عضلاتي طبقي لري چې خارجي طبقه (Outer layer) د مح-دورو عضلاتي رشتو            (Circular)          Muscle Fibers منځني طبقه (Midle layer) دطولاني عضلاتي رشتو (Longitudinal muscle fibers) او داخلي طبقه (Inner layer) دمايلو عضلاتي رشتو (Diagona Musele Fibers) نه جوړه شوي ده. دا عضلات د جسم په منځنۍ برحه کې ډير انکشاف يافته دي. او ټول ښويه عضلاتي وي اوهم ددي عضلاتي په مرسته دچوشکونو قوي رشتي جوړي شويدي. ميزنشيما Mesenchyme : ميزنشيم ده عضلاتي طبقي نه لاندي پرته ده په ميزنشيما کې زيات شميريو هستوي اودوه هستوي حجري شته چې يوشبکه يې جوړه کړي ده دحجروپه منځ کې بين الحجروي مايع موجوده ده. ځيني ددي حجروڅخه غټي اوپراخه دي چې دکېوتيکل دقاعدوي عشاپوري پراختيا مومي .په حقيقت کې ميزنشيمادعضلاتي طبقي اوداخلي اورګانونوترمنځ دخاليګاه دډکولولپاره مايع موادجوړوي چې ددغه موادودنده دغذايي موادواواضافي موادوانتقال دى. جسمي ديوال په فزيالوجيکې دندوکې موهم رول لري. چې په محافظت کې دګازاتوتبادولي اودنايتروجني فضيله موادپه طرحه کې چې دامينواسيدونودفعاليت څخه توليديږي مرسته کوي. دفسيولاهيپاتيکا جسمي ديوال په ١٩٦٣ م کال دThread gold په واسطه دالکټروني مايکروسکوپ لاندي مطالعه شو.بياپه کال ١٩٦٦ م کې دMartin اوBils په وسيله مطالعه شو.مطالعاتوداوښوده چې کېوتيکل (cuticle) دپروتوپلازم يوه طبقه ده چې دمايتوکانداريا، اندوپلازميک کانال ، واکېول اوپينوسايټيک ويزيکل (pinocuytic vesicle) په کې ليدل کېږي.
هضمي سيستم Digsetive cystem : فسيولاهيپاتيکاهضمي کانال Alimenttary Canalله حولي (Mauth) عضلاتي حلقوم (Muscular Pharynx) څخه جوړ شوى دى. حوله دحولي دچوشک په وسيله چاپيره شوي او دحولي وروسته يوه نرۍ مرۍ پرته ده چى کلمو پوري عزيدلي ده. هضمي کانال يې دمنځنۍ څخه تر ورستۍ برخي پوري په مستقيم  شکل ځاي لري  او يواڅي کلمي يې منشعبي وي او په ټول بدن کې خپري شوي وي ترڅو وکولاي شي چې غذايي مواد ټول بدن ته ورسوي. ځکه چې دوراني سيستم نلري. دا   حيوان مخرج (Anus) نلري دفاسيولا هيپاتيکا عذا د صفرا ، لمف ، ويني او تخريب شوو انساجو څخه عبارت ده چې دحولي د چوشک او حلقوم په مرسته يې زبيښي.
(٢)شکل: Faciola hepatica digestive system په دي جينجي کې هضم خارج الحجروي يا(Extra Cellular) دى چې په کولموکې صورت نيسي اوهضم شوي غذايي مواد دکولمودښاخونوپه مرسته ټول بدن ته رسول کېږي. په حقيقت کې هضم شوي مواد راساً پرانشيماته انتقاليږي اودپرانشيماڅخه مختلفوحجروته رسيږي. په عمومي ډول دشحمواوګلايکوجن په شکل په پرانشيماکې ذخيره کېږي همدارنګه مونوسکرايدونه لکه ګلوکوزاوفرکتوزراساً بدن ته جذبيږي دډيفيوژن (Diffusion)   د عملي په مرسته نا خضم شوي عذايي  مواد  دچنجي دحولي له لاري بيرته خارجيږي. تنفسي سيستم Respiratory Systam : فسيويلاهيپاتيکاAnaerobic او يا  Anoxybioticدى. په خقيقت کې د ګلايکوجن (Glycogen) د ميتابوليزم (Metabolism) نه SO2 او شحمي تيزابونه جوړيږي، او انرژي د تودوخي په شکل  ازاديږي. چې دا عمليه په لاندي مرحله کې بيرته خارجيږي. ١ ګلايکوجن دغير هوازي تنفس په نتيجه کې چې Glycolysis نوميږي په پايرويک اسيد(Pyruvc Acid) بدليږي. ٢ پايرويک اسيد Decarboxylate کېږي او په کاربن داي اکسايد او اسيتايل ګروپ Acety Group بانړي بدليږي. ٣ داسيتايل ګروپ کوانزايم (Coenzyme A ) سره يوځاي کېږي او اسيتايل کوانزايم اى (Coenzyme A) جوړوي. ٤ په اخرنۍ مرحله کې اسيتايل انزايم اى په شحمي تيزابونوباندي بدليږي. کاربن ډاى اکسايد دجسم دسطحي له لاري خارجيږي او شحمي تيزابونه له اطراحي سيستم له لاري خارجيږي. اطراحي سيستم Excretory System د فاسيولاهيپاتيکه اطراحي سيستم د اضافي موادو د طرح کولو تر څنګ داسمو ريګوليشن (osmoregulation  ) هم ترسره کولاي شي .اطراحي سيستم يې يوشمير منشعبي شعله اي حجري (flame cells )  نري رګونه (capilaries ) عمومي اوږد نل (main longitudinalcanal) او اطراحي مجرايا (Excretory) لري شعله اي حجري هلالي او لرونکې د سيلياودي .د سيلياو د حرکت سره  اضافي مواد تيوبونو ته شړل کېږي او اطراحي مجرا له لاري چې د چنجي په اخرنۍ برخه کې پرته ده خارجيږي. اطراح له لاري عموماَ دوه ډوله مواد طرحه کېږي چې يو يې شحمي اسيدونه او بله امونيا ده. دا مواد د ميزنيشيما څخه شعله اي حجروته نفوذ کوي او د سيلياو د خوځيدو په اثر اطراحي مواد دطراحي نل ته انتقاليږي .له دي ځاي عمومي اوږد نل ته اوبلاخره اطراحي مجرا له لاري خارجيږي اوږد نل سيليا نلري مګر نري رګونه (capillaries ) دسلياو په وسيله پوښل شويدي. (٣)شکل:Faciola hepatica excretory system
عصبي سيستم (nerrous systam) فاسيولا هيپاتيکا لرونکې د يوي عصبي کړي دي چې د مري څخه ګردچاپيره ده دا کړي يوه جوړه عصبي غوټي (cerebralganglia) عصبي رشتي لري چې جانبي (literal) ظاهري (dorsal) او بطني (ventral) رشتو لرونکې دي .دا رشتي بيا په وړو وړو رشتو ويشل شوي دي. پرازيټي ژوند له اثره بالع فاسيولاهيپاتيکا خپل حسي غړي له لاس ورکړي دي.
(٤)شکل:Faciola hepatica nerrous system
پروستوګونيموس Prostogonimus داکوچني چېنجيان دي د ٣-٦ ملي مترو پورې اوږدوالى لري او د مرغانو پرازيټونه دي .د مرغانو په تخمدانونو کې اوسيږي چې لړي د هګۍ پوستکې نرموي او په اخرکې مرغان د هګۍ اچولونه لويږي .کله ،کله دمرغانودمړيني سب هم ګرځي  وسطي کوربه يي مولوسکا دي. اسپيډوګاسټر Aspidogaster دصدفونو د قلبي پردي Pericardial او د پښتورګو په جوف کې اوسيږي. همدارنګه دمولوسکا ،کبانو او کشپانو پرازيټونه دي. دوي د چوشکوله مخې د نورو تريماتو د اوسره توپيرلري. داسې چې د بطني چوشک په ځاي يو ګردي جوړښت لري چې څوقطاره کوچني  چوشکونه د يوبل سره په موازي ډول پراته دي. داحيوانات هرمافروديت دي او د کوربه تغير په دوي کې نه ليدل کېږي.
چسټر الن ارتور
چسټر الن ارتور(د اکتوبر ۵ مه، ۱۸۲۹- د نومبر ۱۸ مه، ۱۸۸۶ ز) امریکايي وکیل او سیاستوال و چې له ۱۸۸۱ ز کال څخه یې تر ۱۸۸۵ ز کال پورې د امریکا د یووېشتم ولسمشر په توګه خدمت وکړ. له هغه وړاندې د امریکا د شلم ولسمشر مرستیال و، هغه په ۱۸۸۱ ز کال کې  وروسته له هغې چې ولسمشر جیمز ابرام ګارفیلډ د یوه ترورکوونکي له خوا ټپي او له دوه میاشتو وروسته مړ شو، ولسمشرۍ ته لار ومونده.
ارتور د ورمونټ په فیرفیلډ (Fairfield, Vermont) کې وزېږېد، د نیویارک په شمال کې را لوی شو او په نیویارک ښار کې یې د قانون زده کړه وکړه. هغه د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال د نیویارک د ملیشه ډلو د مشر په توګه خدمت وکړ. له جګړې وروسته یې په نیویارک کې د جمهوري غوښتونکو سیاستونو ته خپل وخت ځانګړی او ډېر ژر یې د سناتور روسکو کانکلېنګ (Roscoe Conkling) په سیاسي دفتر کې وده وکړه. ولسمشر یولسیز سایمون ګرانټ، په ۱۸۷۱ ز کال کې نوموړی د نیویارک د ګمرک د عوایدو د راټولوونکي په توګه وټاکه، هغه د کانکلېنګ او په جمهوري غوښتونکي ګوند کې د سټالوارټ ډلې پیاوړی ملاتړی و. په ۱۸۷۸ ز کال کې ولسمشر رادرفورد بی هېز(Rutherford B. Hayes) ارتور د فدرال ملاتړي سیستم د اصلاح د طرحې د یوې برخې په توګه له دندې لرې کړ. کله چې په ۱۸۸۰ ز کال کې ګارفیلډ د ولسمشرۍ لپاره د نوماند په توګه وټاکل شو، ارتور د ولسمشر د مرستیال په توګه له دې امله چې، د یوه ختیځ سټالورټ په توګه د انتخاباتي ټکټ توازن برابر کړي، وټاکل شو. ګارفیلډ له څلورمیاشتنۍ ولسمشرۍ وروسته د یوه ترور کوونکي له خوا وویشتل شو؛ هغه یوولس اونۍ وروسته مړ شو او ارتور ولسمشرۍ ته لار پیدا کړه.
په پیل کې، ارتور هڅه وکړه چې د سټلوارټ او د کانکلېنګ د سازمان د یوه غړي په توګه د ځان په اړه منفي باورونه له منځه یوسي. هغه د مدني خدمتونو اړوند د پنډلټون د اصلاحي قانون (Pendleton Civil Service Reform Act) په ملاتړ او اجرا کولو، اصلاح غوښتونکي حیران کړل. هغه د امریکا د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو د بیاجوړولو مسئولیت پرغاړه واخیست، خو هغه په فدرال بودجه کې د بودیجې د زیاتوالي په راکمولو کې په ماتې سره چې د کورنۍ جګړې له مهاله اضافه شوې وه، له نیوکو سره مخامخ شو. ارتور په ۱۸۸۲ ز کال کې پر چینایانو د ممنوعیت لګولو د قانون (Chinese Exclusion Act) لومړۍ نسخه په دې استدلال چې د امریکا متحده ایالاتو ته د چینایي کډوالو په ۲۰ کلني ممنوعیت سره د برلینګم تړون(Burlingame Treaty) تر پښو لاندې کېږي ویټو کړ، خو د همدغه قانون دویمه نسخه، چې ۱۰ کلنۍ ممنوعیت یې لګاوه، لاسلیک کړه.
ارتور چې د ناوړه روغتیايي حالت څخه کړېده، ډېره لږ هڅه یې وکړه چې په ۱۸۸۴ ز کال کې د جمهوري غوښتونکي ګوند نوماند شي، هغه د خپلې دورې په پای کې تقاعد شو. د ارتور ناوړه روغتیايي حالت او د هغه کمزوری سیاسي خوی د دې لامل شول، چې د نوموړي دولت د مډرن دولتونو په پرتله په کمه کچه فعال و اوسي، خو له دې سره د معاصرینو ترمنځ په دفتر کې د ده نیک چلند د ستایلو وړ ګڼل کېږي. نیویارک ورلډ په ۱۸۸۶ ز کال کې د ده له مړینې وروسته د ارتور ولسمشري په لنډ ډول داسې تشرېح کوي: "هېڅ دنده د ده په دولت کې له پامه نه وه غورځول شوې او همدارنګه هېڅ داسې کړکېچنه پروژه یې نه لرله، چې ملت اندېښمن کړي". مارک ټواین (Mark Twain) د ده په اړه لیکي":  په رښتیا سره دا به سخته وي چې د ولسمشر ارتور اداره دې ښه کړای شي". له دې سره معاصر تاریخ پوهان په عمومي ډول ارتور د منځنۍ کچې ولسمشر او د کمې حافظې لرونکو ولسمشرانو په توګه درجه بندي کوي.
د ولسمشرۍ څوکۍ ترلاسه کول
ارتور ډېر ژر د ګارفیلډ له کابینې سره په جنجال واوښت، ډېری د هغو په ګوند کې د ده مخالفین وو. ده د کابینې له غړو وغوښتل چې تر ډسمبر میاشتې پورې تر هغه مهاله چې کانګرس بیاځلي ناسته کوي، په خپلو څوکیو پاتې شي، خو د مالیې وزیر ویلیام وېنډوم (William Windom) په اکتوبر کې دنده پرېښوه، څو له خپل ایالت میني سوټا (Minnesota) څخه د مشرانو جرګې ته لار پیدا کړي. ورپسې ارتور خپل ملګری او له نیویارک څخه سټالوارټ غړی چارلز جی. فولګر(Charles J. Folger) د وېنډوم د ځای ناستي په توګه وټاکه. لوی څارنوال وېن مک وېګ ورپسې کس و چې استعفا یې ورکړه، هغه باور درلود، چې د یوه اصلاح غوښتونکي په توګه هغه د ارتور په کابینه کې ځای نه لري. په کابینه کې د پاتې کېدو لپاره د ارتور له شخصي غوښتنې سره مک وېګ د ۱۸۸۱ ز کال په ډسمبر کې استعفا ورکړه او ارتور د هغه پر ځای د فلادلفیا ایالت وکیل او ماشیني سیاستوال (machine politician) (د سیاستوالو یو ډول دی) بنجامین اېچ بریوستر(Benjamin H. Brewster) چې د اصلاح غوښتنې سره په تمایل لرلو یې شهرت موندلی و، وټاکه. د سټلوارټ ډلې سرسخت مخالف بلېن د کانګرس تر ناستې پورې په خپلې څوکۍ پاتې شو او له ناستې وروسته یې په بیړه خپله څوکۍ پرېښوده. کانکلېنګ تمه لرله، چې ارتور به دی د بلېن پر ځای وټاکي، خو ولسمشر ارتور له نیوجرسي ایالت څخه فرېدرېک ټي فریلنهویسین (Frederick T. Frelinghuysen) له سټالورټ ډلې څخه د پخواني ولسمشر ګرانټ په مشوره د بهرنیو چارو د وزیر په توګه وټاکه. فریلنهویسین ارتور ته مشوره ورکړه چې، نورې راتلونکې څوکۍ دې په سټالورټس ډلې غړو باندې نه ډکوي، خو کله چې د پوسټ عمومي مشر جیمز د ۱۸۸۲ ز کال په جنوري کې استعفا ورکړه، ارتور له ویسکانسین څخه سټالورټ ټیموټي او.هوی (Timothy O. Howe) د هغه پر ځای وګوماره. د سمندري ځواکونو وزیر ویلیام ایچ هنټ (William H. Hunt) بل وزیر و چې د ۱۸۸۲ ز کال په اپریل کې یې استعفا ورکړه، ارتور د توازن ساتلو په موخه د بلېن په وړاندیز د هاپ بریډ ډلې څخه ویلیام اي چاندلر (William E. Chandler) وټاکه. په همدې میاشت کې د کورنیو چارو وزیر ساموئل جی کرېک وډ هم استعفا ورکړه، ارتور د هغه پر ځای له کولراډو څخه سټالورټ هنری ام ټېلر د هغه پر ځای وګوماره. د ګارفیلډ د کابینې له غړو څخه چې ارتور ته په میراث پاتې وو، یوازې د جګړې وزیر رابرټ ټوډ لېنکولن د ده د دورې ترپایه په خپلې دندې پاتې شو.
د ارتور د ژوند وروستي کلونه (۱۸۸۵ – ۱۸۸۶ ز)
ارتور په ۱۸۸۵ ز کال کې دفتر پرېښود او په نیویارک ښار کې خپل کور ته لاړ. دوه میاشتې وړاندې له دې چې کاري دوره یې پای ته ورسېږي، د نیویارک ښار یو شمېر سټلوارټس استازو له ده غوښتنه وکړه چې، د امریکا د متحده ایالاتو سنا ته لاړ شي، خو ده رد کړه او غوره یې وګڼله چې په ارتور، کنوالز او رانسوم کې بېرته خپل وکالت ته مخه کړي. د هغه روغتیا د ده پر فعالیت اغېز وکړ او کار یې تر سلا او مشورې ورکولو پورې محدود کړ.
سوخوی سو-۱۷
سوخوی سو ۱۷ Сухой Су-17 یوه بمب غور‌‌ځونکي جنگی الکوته ده.
وېشنيزه:سوخوی الوتکې
صالح بن سالم الصاهود
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
مصطفی محمود
بهرنۍ تړنې
وېشنیزه:مصطفى محمود وېشنیزه:أشاعرة وېشنیزه:أشخاص من محافظة المنوفية وېشنیزه:أطباء مصريون وېشنیزه:أعلام النهضة وېشنیزه:إعجاز في القرآن والسنة وېشنیزه:حسينيون وېشنیزه:فلكيون مصريون وېشنیزه:كتاب مصريون وېشنیزه:مجددون وېشنیزه:مسلمون إصلاحيون وېشنیزه:مصريون حاصلون على جائزة الدولة التقديرية وېشنیزه:مفكرون عرب وېشنیزه:مفكرون مسلمون وېشنیزه:مفكرون مصريون وېشنیزه:مواليد 1921 وېشنیزه:وفيات 1430 هـ وېشنیزه:وفيات 2009
معالم التنزيل
معاليم التنزيل  په  تفسير بغوي هم مشهور دی، د شافعي مذهب د وتلي عالم ابو محمد حسين بن مسعود نبوي قراء(۱۱۲۲) اثر دی. ددغه تفسير سبک روايتي او نقلي دی، که څه هم ايت په آيت د تفسير روش ته، ادبي قواعدو ته، علمي بحثونو او کلامي نظریو ته هم ځانګړي پاملرنه شوي ده.
==سرچينې==
حازم هروي، عبدالرب، ۱۳۹۶لمريز، اسلامي تمدن ته يوه کتنه، اصلاح افکار انتشارات، مخ۱۲۰
{{وېشنيزه: تفسير
{{وېشنيزه: سني اسلام
{{وېشنيزه: قرآن
{{وېشنيزه: اسلامي کتابونه
فرانسوي هند او چين
د فرانسې دویمې امپراتورۍ کوچېنچینا خپله ضمیمه کړه او په ترتیب سره په ۱۹۶۲ او ۱۹۶۳ کلونو کې په کامبوجيا کې تحت الحمایه هېواد اعلان شو. وروسته له دې چې د فرانسې دویمه امپراتوري د تونکين د مبارزاتو له طریقه د ويتنام پر شمال واکمنه شوه، بېلابېل تحت‌الحمایه هېوادونه په ۱۸۸۷ کال کې په یوه اتحادیه کې سره یوځای شول. د لاوس تحت‌الحمایه او کوانګژووان چیني خاوره په اتحادیه کې دوه نور بنسټونه و چې سره یوځای شول. فرانسویانو د خپلې حکومت‌ولۍ په بهیر کې د سیمې له شته سرچينو څخه ګټه واخیسته، خو په سیمه کې يې د زده‌کړو او روغتیايي سیستم په رغولو کې هم مرسته وکړه. له دې سره د استعمارګرانو او لرغونو اوسېدونکو تر منځ ژوره فاصله شته وه چې د لرغونیانو له‌خوا د خورو ورو بغاوتونو لامل شوه. د دويمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د فرانسې تر نسکورېدو وروسته دا مستعمره د ویشي دولت له‌خوا اداره کېده او د ۱۹۴۵ کال تر مارچ پورې کله چې جاپانیانو استعماري رژيم نسکور کړو د جاپان تر اشغال لاندې وه. د جاپان تر تسلیم کېدو وروسته ويت‌مېن د هوچي‌مېن په مشرۍ د ويتنام د خپلواکۍ د اعلام یو کمونیستي سازمان رامنځته کړ. خو فرانسې په پرلپسې ډول د هند او چين کنترول بېرته تر لاسه کړ. د ۱۹۴۶ کال په وروستیو کې د هر اړخيز استقلال یوه جګړه چې د هند او چين د لومړۍ جګړې په نوم پېژندل کېږي د ويت‌مېن او فرانسوي ځواکونو تر منځ پيل شوه.
له ویت‌مېن سره د مخالفت لپاره په ۱۹۴۹ کال کې د پخواني امپراتورباوډي په مشرۍ د ويتنام ایالت اعلان شو، له ويتنام سره د بیاځلي اتحاد لپاره د فرانسې هڅه نابریالۍ وه. د ۱۹۵۳ کال د اکتوبر په ۹مه او د نوامبر په ۲۲ د لاووس پاچاهۍ او د کامبوج پاچاهۍ خپله خپلواکي اعلان کړه. په ۱۹۵۴ کال کې د جینوا تر تړون وروسته فرانسویان له ویتنام څخه چې په دوه هېوادونو وېشل شوی و (تر ۱۹۷۶ کال) په زور ووېستل شول او فرانسوي هند او چين نور نه‌شته و.
د فرانسې لومړني لاس‌وهنې/مداخلې
د فرانسې او ویتنام اړیکې د ۱۷مې پېړۍ په لومړیو کې د عیسوي مبلغ الکساندر ډي روډز له ننه کېدو سره پيل شوې. ويتنام نږدې په دې وخت «د سویل لور ته خپل فشار» - « Nam Tiến» نوی پيل کړی و. د مکونګ دېلتا په نوم تر یوې کچې د چمپا پاچاهۍ او د خومر امپراتوۍ د یوې برخې اشغال د دوی په لاس کې و چې په ۱۴۷۱ کال کې يې ماته وخوړه.
په وينتام کې د اروپا ګډون د ۱۸مې پېړۍ په بهیر کې پر سوداګرۍ محدود شو، ځکه د عیسوي تبلیغیانو ډېر بریالي کار دوام وکړ. یو فرانسوي کاتولیک کشیش پېیر پينو ډي بهین په ۱۷۸۷ کال کې د فرانسې له دولت څخه غوښتنه وکړه او فرانسوي پوځي داوطلبان يې د خپلې کورنۍ د ځمکو د بېرته اخیستلو لپاره چې کورنۍ يې تا سون ته بایللې وې د نېګویان انې د مرستې لپاره تنظیم کړل. پېنګو په ویتنام کې ومړ خو پوځیانو يې تر ۱۸۰۲ کال پورې د فرانسې د مرستې لپاره د نګویان انې سره وجنګېدل.