cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شېخ الاسلام امام قتیبه بغلاني رحمه الله
خطیب بغدادي په خپل کتاب «الرحلة فی طلب الحدیث» کې د مشهور عالم یحیی بن معین څخه نقل کوي: (څلورو کسانو څخه د خیر تمه نه ده پکار، یو له هغو څخه دا دی چې یوازې په هغو حدیثونو او روایاتو باندې اکتفاء کوي چې د خپل هېواد او سیمې کې یې شتون ولري خو د همدې علم په طلب کې سفر ونه کړي) یعنې، هغه محدث او عالم چې یوازې د خپلې سیمې په احادیثو او روایاتو باندې بسنه کوي نو د ده علم او شخصیت تر پوښتنې لاندې راځي، په هغه وخت کې د احادیثو پوه عالم هغه یو وو، چې د احادیثو طلب لپاره علمي مراکزو ته د زده کړې او کسب په موخې سفرونه کړي وي. خطیب بغدادي د احادیثو د علم کسب لپاره د سفرونو اهمیت وړاندې وشاربه، خو د همدې سفر موخه داسې وايي، ( لومړی: کله چې محدث د علمي سفرونو په موخو یون کوي نو د عالي او کره حدیثونو رواي به وي. دویم: هغه محدث چې د احادیثو کسب لپاره د خپلې سیمې نه بغیر نورو علمي مرکزونو او هېوادونو ته سفر کوي نو هلته د احادیثو له حافظانو او عالمانو سره لیدل کاته کوي او پایله به یې علمي بحثونه وي چې نچوړ یې د کره حدیثونو ترلاسه کول دي.)
د همدې بحث له مخې د نړۍ له مشهورو محدیثونو څخه شېخ الاسلام امام قتیبه رحمه الله دی، چې په کال ۱۷۲ه.ق په ۲۳ کلنۍ کې د احادیثو علم کسب لپاره علمي مرکزونو ته یې سفرونه وکړل، چې د عراق، مدینه منوره، بصره، کوفه، مکه مکرمه، شام، مصر، بغداد، حجاز هېوادونو ته لاړ او هلته یې د همدې ځایونو په علمي مراکزو کې د احادیثو له حافظانو او عالمانو سره بحث وکړ او د حدیثونو ستر راوي پاتې شو.
په تذکرة الحفاظ کې راځي، چې امام قتیبه صاحب ډېر د باور وړ له محدیثینو څخه شمارل کېږي، لوی عالم و او د ډېرو حدیثونو رواي و، چې په همدې برخه کې مختصص هم ګڼل کېږي. امام ابوداود یادونه کوي، چې امام قتیبه صاحب په کال ۲۱۶ه.ق کې بغداد ته دننه شو او هلته د احادیثو دوو مشهورو عالمانو، امام احمد بن حنبل، امام جرح او یحیی بن معین د قتیبه بن سعید د علم له ګټې اخیستنې په موخه دده څنګ ته راغلل. امام ابو حاتم رازيهم روایت کوي: زه په بغداد کې امام قتیبه څنګ ته حاضر شوم او امام احمد بن حنبل د ځینو احادیثو په اړوند له امام قتیبه رحمه الله څخه د تفسیر غوښتنه وکړه او امام صاحب ورته په ورین تندي قرائت وکړ. همدارنګه امام ابوبکر بن ابي شیبه او ابن نمیر په کوفه کې امام قتیبه څنګ ته راغلل او موږ ټولو د سحر تر رڼايي پورې امام قتیبه صاحب سره د ترلاسه شوي احادیثو کره واليباندې بوخت شولو. بل محدث چې عبدالله بن محمد بن سیار نومېږي، روایت کوي: امام قتیبه رحمه الله د احادیثو ډېر رښتینی رواي دی، په عراق کې هېڅ داسې لوی عالم نه دی پاتې چې له ده څخه یې روایت نه وي کړی، همدارنګه امام احمد بن حنبل، ابو خمیثه، عباس عنبري او حمیدي په مکه کې له امام صاحب څخه د حدیثونو روایت درلودل.
= لقبونه او روایتونه = امام قتیبه رحمه الله په خپل علمي سفرونو او د حدیثونو په روایت کې د لوړوعالمانو له خوا په عالي لقبونو باندې وستایل شو، امام ذهبي د علمي پوهې له مخې امام قتیبه صاحب ته د (جوال) لوړ لقب ورکړ، چې د محدیثینو ترمنځ امام صاحب «د خراسان محدث» لقب باندې هم یادېده. د علمي ترفیع له مخې امام قتیبه رحمه الله د حافظ، امام، شېخ الاسلام او روایه الاسلام لقبونه هم ګټلي وو.
= اخځلیک = ۱. د بغلان محدثین، لیکوال: محمد کریم ادیب.
۲. معرفی و کارنامه های امام قتیبه رحمه الله، ګردآورنده: رحمت الله قریشی،۱۳۹۹.
۳. علماء الافغان، لیکوال: ابو عبد الله بغلاني.
۴. د زیارت کتیبه.
۵. ژباړه، اوډنه او راټولونه : عبدالوهاب مومند
اسلامي عصري توب (مډرنیزم)
اسلامي عصریتوب هغه خوځښت دی چې د «لویدیځ د کلتوري ګواښونو پر وړاندې د مسلمانانو د لومړني آیدیالوژیکي غبرګون» په توګه یادېږي او په کې هڅه شوې چې اسلامي باورونه د نویو ارزښتونو، لکه: دیموکراسي، مدني حقونو، عقلانیت، برابري او ترقي سره یوه خوله کړي.
دا د یو شمېر اسلامي خوځښتونو نه یو و – چې اسلامي سیکولریزم، اسلام پلوي او سلفیزم یا سلفیت په کې شاملېږي – چې د ۱۹ مې پېړۍ په نیمايي کې د وخت د چټکو بدلونونو په ځانګړي ډول په اسلامي نړۍ باندې د لویدیځ کلتور د تصور کېدوني برید او استعمار په ځواب کې را څرګند شو. په بنسټ اېښودونکو کې یې د الازهر پوهنتون شیخ محمد عبده چې په ۱۹۰۵ ز کال له خپلې مړینې وړاندې یې د لنډ مهال لپاره د اسلامي عصري توب هڅې وکړې او سید جمال الدین افغان شاملېږي.
د اسلامي عصریتوب له خوا اصلي اصلاح غوښتنو د پیدایښت له مهاله، د سیکولر حاکمانو او د هغو «رسمي عالمانو» د فکر د یووالي له امله چې دنده یې د دغو واکمنانو چارو ته دیني مشروعیت بښل دي، زیان لیدلی.
له سیکولریزم سره د اسلامي عصریتوب توپیر په دې کې دی چې په عام ژوند کې د ایمان لرلو پر اهمیت ټینګار لري او د سلفیت او اسلام پالنې پر وړاندې بیا د معاصرو اروپايي بنسټونو ارزښتونه او ټولنیز بهیرونه رانغاړي. د ماهاتیر محمد له خوا د اسلامي عصري توب اړوند یوه څرګندونه دا ده چې: «یوازې هغه مهال کولای شو، اسلام د ټولو دورو د دین په توګه په پام کې ونیسو چې اسلام د ۱۴۰۰ کاله وړاندې دنیا نه په توپیر نوی دنیا لپاره تفسیر کړو».
د عصري توب تاریخچه
محمد عبده او د هغه پیروانو د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې له اسلام نه د دفاع، عصري کولو او د هغه د بیا پیاوړي کولو په موخه له لویدیځو بنسټونو او ټولنیزو بهیرونو سره د اسلام د همغږي کولو پروژه پیل کړه چې شلمه پېړۍ یې تر اغېزې لاندې راوسته. د دغې ایدیالوژي بنسټ ګر محمد عبده (د مړینې کال. ۱۳۲۳ هجري قمري/۱۹۰۵ ز کال) له خپلې مړینې وړاندې د لنډ مهال لپاره د الازهر پوهنتون شیخ و. دغې پروژې د نوولسمې پېړۍ نړۍ د اسلامي پوهې له لویې ټولګې سره چې په جلا چاپېریال کې راغونډه شوې وه، همغږې کړه.
دغو هڅو په پیل کې ډېر کم اغېز درلود. د عبده له مړینې وروسته، د هغه خوځښت په ۱۹۲۴ ز کال کې د عثماني خلافت په پاشل کېدو او د سیکولر لیبرالیزم په ودې سره – په ځانګړي ډول د لیکوالانو د نوي نسل په مطرح کېدو له دې ډلې د علي عبدالرزاق د نشریاتو له امله چې د لومړي ځل لپاره یې د مسلمانانو په تاریخ کې په اسلامي سیاست برید وکړ، چټکتیا ومونده. د دغه باور په نورو وروپسې لیکوالانو کې فرج فوده، الاشموي، محمد خلف الله، طاها حسین، حسین امین او نورو، په ورته لهجه استدلال وکړ.
اخوان المسلمین
اسلام پالي خوځښتونه، لکه: اخوان المسلمین د اسلامي عصري توب او سلفیت تر پیاوړي اغېز لاندې و. د دغه خوځښت بنسټ اېښودونکی حسن البنا د محمد عبده او د هغه د سلفي شاګرد رشید رضا تر اغېز لاندې و. البنا د رسمي علماوو په تقلید کولو نیوکه وکړه او ټینګار یې وکړ چې یوازې قرآن مجید او معتبر احادیث باید د شریعت منابع وي. په ورته مهال دا سوریايي سلفي عالم رشید رضا و چې په حسن البنا یې ډېر اغېز درلود. هغه به تل د رشید رضا لیکنې او د هغه له خوا خپره کېدونې مجله المنار لوستله. البنا د اسلامي تمدن د زوال اړوند د رضا اصلي اندېښنه شریکوله، هغه په دې باور و چې له دغې چارې نه مخنیوي یوازې له لاسوهنې پرته اصلي اسلام ته په مراجعه کېدلای شي. البنا د رضا په څېر (د اسلامي عصري توب غوښتونکو پر خلاف) په معاصر دوران کې لویدیځ سیکولر افکار د اسلام پر وړاندې لوی ګواښ باله. په داسې حال کې چې د اسلامي عصري توب د باورونو ملاتړ د سیکولر واکمنانو او رسمي عالمانو له خوا کېده، اخوان المسلین دودیز او محافظه کاره لوري ته مخ کړ، «چې د هغو کسانو لپاره د وتو یوازنۍ لار وه چې د لویدیځ پالنې د اغېز له امله یې دیني او کلتوري احساسات پارېدلي وو». اخوان المسلمین له معاصرو ستونزو سره د مسلمانانو د مخ کېدو اړوند له سلفي حل لارې دفاع کوله او د سلفیت د بیا را ژوندي کولو د نظریې په بنسټ یې د شریعت د پلي کېدو له مخې د یوه اسلامي دولت له جوړېدو ملاتړ کاوه.
محمدیه
په ۱۹۱۲ ز کال کې د اندونیزیا د اسلامي سازمان محمدیې بنسټ کېښودل شو. ډېری مهال د سلفي او ځینې مهال د اسلامي عصري بنسټ په توګه ستایل کېږي، چې له علماوو نه «په پټو سترګو» له تقلید سره په مخالفت د قرآن مجید او احادیثو په پیروي ټینګار کوي. ویل کېږي چې له ۲۰۰۶ ز کال راهیسې، د اندونیزیا د علماوو د شورا د مشر محمد سراج الدین شمس الدین تر مشرۍ لاندې یې «په شدت سره د اسلام محافظه کاره ډول ته انحراف موندلی».
سلفیه خوځښت
سید جمال الدین افغاني، محمد عبده، محمد الطاهر بن عاشور، سید احمد خان او تر یوه بریده محمد الغزالي، د لومړني مسلمان نسل (سلف) مهال ته د اسلامي درک د «بېرته ګرځېدو» په موخه د فقهي استنباط (اجتهاد) د دروازې په خلاصولو چې دوی هغه تړلې لیدلې وه، د وهابیت یو شمېر آرمانونه لرې کړل. یو شمېر تاریخ پوهان باور لري چې معاصرینو د «سلفیت» اصطلاح، د خپل خوځښت لپاره کارولې (په داسې حال کې چې دغه موضوع کم تر کمه د یوه عالم هنري لوزییرله خوا په کلکه رد شوې). امریکايي عالم نوح حامیم کلر لیکلي: "د سلفیت اصطلاح د وروستیو مسلمانانو ترمنځ د یوه شعار او خوځښت په توګه د محمد عبده د پیروانو له خوا را ژوندی شوه."
اسلامي معاصرین
په داسې حال کې چې ټول لاندې یاد شوي کسان یادو خوځښتونو ته اړوند نه وو، خو دوی ټول په زیاته او لږ کچه د عصري چلند د تفکر په خپرولو کې ګډې اړیکې لري.
مومند
مومند د پښتنو د يو لوی ټبر نوم دی. مومند د کوزې پښتونخوا او برې پښتونخوا کې اوسېږي. مومند دپښتنو د سړبن په ټولنیز گروپ کې یوه ډیره ستره قبیله ده اوپه غوریاخیلو پښتنو ورگډ یږي. د غوریاخیلو لوی نیکه غری یا غوریا نومید. د پښتني د دودیزو شجرو پر بنسټ غوریا څلورزامن درلودل چې دولت یار، خلیل، څمکنی( څوکنی) او زیړانی نومیدل. دولت یار دوه زامن درلودل چې یو یې مومند او بل یې داود نومید(۱). مشهور گرامرپوه او دسنسکربت دژبې عالم پانینی هم دعیسی مسیح علیه السلام ترزیږیدو پنځه پیړۍ وړاندې دهمدغې قبیلې یادونه کړې ده او هغه یې دمدهومنت په بڼه لیکلی دی چې مقصد او مراد ترې هم دا مومند دي. د تاریخي روایتونو پر بنسټ د مومندو لومړنی استو گنځی غوړه مرغه و چې وروسته له هغه ځایه د غزني لویدیزپه مقر او قره باغ او اوسني زابل کې دترنک دسین غاړو ته ولیږدیدل. بابر په خپل مشهور تاریخي کتاب توزک بابري کې چې په ۱۴۵۰ زیږدیز کال یې لیکلی و دمومندو دقبیلې ذکر او یادونه کړې ده او لیکلي یې دي چې مومند دغزني په جنوب کې اوسیدل. کله چې بیا ددوی په شمیر کې زیاتوالی راغی نو دوی له غزني نه کابل ته او بیا له هغه ځایه ننگرهار ته و خوځیدل او د خیبر دتاریخي درې پر لارې پيښور او ددوي داستوگنې په اوسنۍ سیمه کې میشته شول. د مومندو هغه شمیر خلک چې په میداني او اوارو سیمو کې میشته دي هغوی ته کوز مومند او هغه مومند چې په غرنیو سیمو کې میشته دي هغوی ته بر مومند وایی، خو په اصل کې دواړه یو مومند دي. شمال ته یې باجوړ و لویدیز ته یې دکونړ سیند، جنوب لویدیز ته یې د خیبر تاریخي دره او ختیز ته یې پيښور پروت دی(۲). ویل کیږي چې داسلام دسپیڅلي دین تر خپریدو دمخه لوی کنیشکا هم ددوی داستوگنې داوسنۍ دسیمې په شاو خوا کې یوه موده اوسیدلی او یو شمیر بودایي راهبانو هم دلته ژوند تیر کړی دی.
دننگرهار په ولایت کې :
مومند دننگرهار ولایت په مومنددرې، لال پورې (لعلپورې )، کامې، باریکاب، لاچه پور، غازي اباد، گوشتې، کوز کونړ،د چپرهار ولسوالۍ د دولت زیو، للمه، تریلي، غزوکلي او غور آباد په کلیواو همداراز په هډې، باسول، هزارناو.،گردي، ډکه، شگې، اړخي، سورډاگ بټي کوټ، روداتو،بهسودو، شینوارواو دننگرهار په مرکز دجلال ابادپه ښارکې کې استوگنه لري.
دکونړپه ولایت کې :
دکونړدولایت مومند ددغه ولایت په مرکز اسعدآباد،پشد، خاص کونړ، سرکاڼیو، نورگل او نرنگ کې میشته دي.
دلغمان په ولایت کې :
دلغمان په ولایت کې هم سرخکانو ته نږدي اتمرخیل مومند استوگنه لري. همداراز دافغانستان په نورو ولایتونو لکه : بلخ، سمنگان، لوگر، کندز، هرات، زابل، غزني او دکابل په شاو خوا سیمو کې هم مومند میشته دي. یو شمیر مومند په افغانستان کې دکوچیتوب ژوند هم تیروي.
په پښتونخوا کې میشته مومند:
په پښتونخوا کې میشته مومند په لاندنیو سیمو کې میشته دي :
دمومندو په ایجنسۍ کې :
دپښتونخوا دمومندوپه ایجنسۍ کې ډیرشمیر مومند استوگنه لري چې ددغې ایجنسۍ مرکز یا هیډ کوارټر غلنۍ ده. دمومندو دایجنسۍ لویدیز ته افغانستان، جنوب ته یې دخیبر ایجنسي ختیز ته یې پيښور او دیر او شمال ته دباجوړ دایجنسۍ سره پوله لري. دغه ایجنسی په فاټا کې شامله ده او شپږلکه خلک پکې اوسیږی چې زیاتره یې مومند دي. همداراز دخیبر او باجوړ په ایجنسیو کې هم مومند میشته دي. دپښتونخوا په مرکز پیښور کې هم زیات شمیر مومند استوگنه لري.
دپښتنو په شجرو،
حسن، مهلي، عمر، مندو،بایزید خیل، کوکو، میار، موسی زي، ترل، شجاع، سلیمان خیل،مند رزي، غبازي، امازي، موسی زي، ابراهیم، ابا خیل، غازي،متي زي، احمد، منډو، ایوب، شابو خیل، ساک، تور، بائیک زي، اکا خیل، پایخیل، بهلول خیل، داودزي، مریم زي، خواجه زي، تاجوزي، عمرزي، باقي زي، حا جي خیل، عثمان خیل، سدوخیل، ابوزي، اتمانزي، اکازي حلیم زي، موسی خیل، خوگاخیل، ماما خیل، نظر خیل، باره خیل، اتمر خیل، عیسی خیل، مټاخیل، بوتو خیل، مدوخیل، ضرب علی خیل، بران خیل، عیسی خیل، شاه منصور خیل، مورچه خیل، سلطان خیل، اټوخیل، دریا خیل او نور. ..
په اوسني وخت کې دمومندو مشهور خیلونه :
خویزي، حلیم زي ( الیم زي )، اتمانزي، بایزي، کوډاخیل، کاچي، اتمر خیل، ترکزي، نظر خیل، عیسی خیل، برهان خیل، باره خیل، موسی خیل، خوگا خیل، میرو خیل، بابازي,حسن خیل.
خویزي :
خویزی دمومندو یومشهور خیل دی چې ختیز ته یې گنداب. لویدیز ته یې کوډاخیل او بابا زي او جنوب ته یې دکونړ سیند بهیږي. دخویزو ځمکې للمې دي،دخویزو مشهور کلي دادي : محمد کور، کنگ، سم غاښی، وچه ژوره، ملافهیم کلی، زناور چینه، سور ابیلن او شین ورسک.
حلیمزي (الیمزي) :
دوی دبایزو په شمال ختیزه برخه په کمالي دره او گنداو کې استوگنه لري او په مومندو کې دډیر نفوذ او واک خاوندان شمیرل کیږي.
اتمانزي:
ددغې قبیلې ختیز ته دانشکول، لویدیز ته یې کندهاري، شمال ته یې ددویزو غرونه او جنوب ته یې کمالي دره مو قعیت لري. داتمانزو ځمکه اواره، خاورینه او للمي ده. خلک یې اکثره دکرکیلې له لارې خپله گوزاره کوي او ددوی لوی کلي یخ ډنډ او هاشم کور دي چې ددوی ټول کلی دیخ ډنډ په نامه یادیږي.
بایزي :
دا څانگه دمومندو په قبیله کې ډیره مشهوره ده چې دمومندو دلمر پریواته خواته غرونو کې میشته دي.
کوډاخیل :
ددې څانگې ختیز ته خویزي، لویدیز ته یې داتمرخیلودلښکر کلی او جنوب ته یې بره دره موقعیت لري،ددغه ښاخ خلکو دانگریزي ښکیلاکگرو سره ډیرې مبارزې هم کړي دي.
کاچي :
دا دمومندو یوه څانگه ده چې خلک یې زیاتره دکابل او پيښور تر مینځ دسوداگرۍ دمالونو دوړلو راوړلو له لارې خپل ژوند تامینوي.
اتمرخیل:
اتمرخیل دجړوبي درې په سهیل کې استوگنه لري. لویدیزه څنډه یې د دوړخیلو سره نښتې ده. ختیز ته یې بابازي او کوډاخیل او شمال ته یې هم بابا زي پراته دي. ددوی مشهورکلي تورخیل، خنجرکلی، وتکی، تنی، حاتم کلی، لښکر کلی، قاسم کور، مته، هرلي او مزرۍ چینه دي.
ترکزي :
ترکزي دتورگړي نه تر دانشکوله پورې دالیزیو او ترکزیو پوله ده او بیا ددانشکول نه تر متي پورې په برابره لیکه پراته دي.
خواجه زي :
دمندوجوړ او الکي کوهي نه چې الیمزو( حلیمزو) او ترکزو پوله ده تر خا پښ او اتمر خیلو پورې پراته دي.
نظرخیل:
داتمرخیلو په جنوب کې دنظرخیلو قبیله میشته ده،ددوی سیمه غرنۍ ده او خلک یې په مالدارۍ خپله گوزاره کوي. دد وی د کلیو نومونه په لاندې ډول دي : کوزکلی، برکلی،او دملا خیلو کلی.
بابا زي :
بابا زي دبیدمنۍ او شمشاد په درو کې میشته دي. ددوی د سیمې ځمکي للمي دي او غنم، اوربشې یې دکرنې پیداوار جوړوي. ډیر شمیر خلک یې دسوداگرۍ چارې هم پر مخ بیایي. همداراز برانخیل، عثمان خیل او مساخیل هم دمومندو مشهورې څانگې دي.
دگنداب دره :
دگنداب په دره کې حلیمزي اوسیږي. ددې درې ختیز ته دکړپې دغونډیو لړۍ پرته ده. لویدیز ته یې دخاپښ غر پروت دی او جنوب ته یې دکونړسیند بهیږي. ددې درې زیاتره ځمکې للمي دي. ددې درې لوی کلي دادي : توره تیږه، شاتي کور، سور ډاگ، ظفر غونډۍ او کټه سنگ.
دپنډیالۍ دره :
په دې دره کې دترکزي دښاخ دعیسی خیلو او برهان خیلو څانگې استوگنه لري. دادره لکنډي ته وتلې ده. په دې دره کې للمي او آبي ځمکې هم شته او لوی کلي یې یخ ډنډ او هاشم کوردی.
۳کمال دره :
په دې دره کې دحلیمزي دښاخ دپو شاخیلو او ابراهیم خیلو څانگې استوگنه لري. خلک یې زیاتره دبزگرۍ په کارونو بوخت دي او مشهور کلي یې اتو خیل، غازي بیگ کور او کجشاه دي. ۴- په دې دره کې میټاخیل استوگنه لري چې په خوگا خیلو ورگډیږي. په دې دره کې دکرنې ځمکې لږې دي او خلک یې په مالدارۍ گوزاره کوي. ددې ځای خلک دخپلو غرونو لرگي په کامه او کونړ کې خرڅوي. ددوی کلي سپین جومات، نرۍ اوبه، سپین تنگی، باره خان، څپري، سربند او بیله دي. همداراز شونکړۍ دره، جړوبۍ دره، شالي هولي دره او سلالا دره هم دمومندو دلویو او مشهورو درو نه شمیرل کیږي.
ددانشکول او یخډنډ ډاگ:
په دې ډاگ کې اتمانزي او ترکزي عیسی خیل مومند استوگنه لري چې ځمکې یې ښې او للمي دي.
دسرکو ډاگ:
دا ډاگ دخوگا خیلو او اتمر خیلو دغرونو دلمنو نه را غزیدلې اوپه دیرش میله اوږدوالي او شل میله پلنوالي د گوشتې او خویزو سیمې ته ورغزیدلی پروت دی. په دې ډاگ کې خوگا خیل، ماما خیل، دوړ خیل او لږ شمیر اتمر خیل میشته دي. دمومندو مشهور شخصیتونه او نومیالي : ۱- ایمل خان مومند چې دمغولو پر خلاف ستر مبارزو. ۲- دپښتو ژبې نامتو شاعر رحمان بابا ۳- دپښتو ژبې نازک خیال شاعر حمید مومند بابا ۴- دپښتو ژبې لیکوال او ستر ملي شخصیت ارواښاد وزیر صیب محمد گل خان مومند بابا ۵- دپښتو ژبې مشهور لیکوا ل او شاعر ارواښاد قلندر مومند ۶- ملي مبارز کاکا جي صنوبر حسین مومند ۷- دهیواد دخپلواکۍ دلارې لوی مبارز غازي ماسل خان مومند( محصل خان) ۸- دخپلواکۍ دلارې مبارز او دمومندو دقبیلې نامتو مشر سعادت خان مومند ۹- مشهور روحانی مشر اودهیواد دخپلواکۍ دلارې سترمبارز مولانا امیر محمد چې دچکنور په ملا صاحب سره یې شهرت درلود. ۱۰- دپښتونخوا مشهور لیکوال ارواښاد دوست محمد خان کامل مومند ۱۱- دپښتو ژبې لیکوال او دمومندو ملي مشر ارواښاد میراجان سیال. ۱۲- دپښتو ژبې نامتو لیکوال ارواښاد استاد قیا م الدین خادم ۱۳- د اعلیحضرت محمد ظاهر شاه دواکمنۍ په وخت کې صدرا عظم ارواښاد محمد موسی شفیق
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
رادرفورد بیرچارد هېز
رادرفورد بیرچارد هېز(د اکتوبر ۴ مه ۱۸۲۲- د جنوری ۱۷ مه ۱۸۹۳ ز) امریکایي وکیل او سیاستوال و چې په کانګرس کې له خدمت او د اوهایو د والي په توګه له دندې ترسره کولو وروسته یې له ۱۸۷۷ ز کال څخه تر ۱۸۸۱ ز کال پورې د امریکا د نولسم ولسمشر په توګه خدمت وکړ. د امریکا د کورنۍ جګړې څخه وړاندې هغه سخت سری ابولیشنېسټ (abolitionist) یا د غلامۍ مخالف و، چې په محاکمو کې یې د مهاجرو غلامانو دفاع کوله. ولسمشرۍ ته له رسېدو وړاندې هغه د اتحادیې په ځواکونو او کانګرس کې خدمت وکړ. د هغه ولسمشري د امریکا په تاریخ کې د عطف ټکی دی، ځکه تاریخ پوهان د ده ولسمشري د بیارغونې رسمي پای بولي. هېز د سویلي دموکراتانو په کرارولو ټولو هغو فدرال هڅو ته چې نژادي توپیر یې رامنځته کاوه، د پای ټکی کېښود.
په اوهایو ایالت کې د وکیل په توګه، هېز له ۱۸۵۸ ز کال څخه تر ۱۸۶۱ ز کال پورې د سیسیناټي (Cincinnati) ښار وکالت وکړ. د کورنۍ جګړې د پیل پر مهال، هغه خپل نوي سیاسي مسلک ته شا کړه او د اتحادیې له ځواکونو سره د افسر په توګه یوځای شو. هېز پنځه ځله ټپي شو، چې په سخت ډول په ۱۸۶۲ ز کال کې د جنوبي غرونو په جګړه (Battle of South Mountain) کې و. هغه په جګړه کې د شجاعت ښوولو له امله، د سرلښکر تورن جنرال رتبې ته ارتقا وکړه. له جګړې وروسته نوموړي له ۱۸۶۵ ز کال څخه تر ۱۸۶۷ ز کال پورې د کانګرس د جمهوري غوښتونکي استازي په توګه خدمت وکړ. هېز د اوهایو ایالت د والي څوکۍ د ترلاسه کولو په موخه کانګرس پرېښود او له ۱۸۶۸- ۱۸۷۲ ز کال پورې، د دوو پرله پسې دورو لپاره دغې څوکۍ ته وټاکل شو. هغه وړاندې له دې چې د ولسمشر په توګه لوړه وکړي، له ۱۸۷۶ تر ۱۸۷۷ ز کال پورې د خپلې درېیمې دوه کلنې دورې نیمایي پوره کړې وه.
په ۱۸۷۷ ز کال کې، الکترال کالج د ۱۸۷۶ ز کال په ټاکنو کې، چې د امریکا د تاریخ تر ټولو جنجالي ټاکنې وې، هېز د ولسمشر په توګه اعلان کړ. هغه د دیموکرات نوماند سامویل جی ټایلډېن (Samuel J. Tilden) په وړاندې ډېرې عامه رایې له لاسه ورکړې، خو وروسته له هغې په ډېر کم اختلاف یې ټاکنې وګټلې، کله چې د کانګرس کمیسیون هغه ته د الکترال کالج ۲۰ رقابتي رایې د ۱۸۷۷ ز کال د جوړجاړي په ترڅ کې ورکړې. د ټاکنو جنجال د تړلو دروازو شاته هوکړې ته په رسېدو حل شو، دیموکراتانو په دې شرط له هېز ملاتړ اعلان کړ، چې نوموړی به د پخواني کنفدریشن د ایالتونو په بیارغونه کې په مستقیمه توګه فدرال ملاتړ غوڅ کوي.
هېز شتمنۍ، ټولنیز ځایګي او یا هم نژاد ته له پام کولو پرته پر ښایسته سالارۍ د باور لرلو له امله خپله ولسمشري پر مخ وړه. د هغه د ولسمشرۍ پر مهال تر ټولو اغېزمنه پېښه، د ۱۸۷۷ ز کال د اوسپنې د پټلۍ د کارګرانو اعتصاب (د بالتیمور او اوهایو ترمنځ د درېیم ځل لپاره د اوسپنې د پټلۍ پرې کول و) ، چې د وسله والو ځواکونو په کارولو یې دغه ستونزه حل کړه. د کاریګرانو او اعتصاب ماتونکو ترمنځ د تر ټولو خونړي کړکېچ په توګه پاتې شوی. د ولسمشر په توګه، هېز د مدني خدمتونو د اصلاحاتو په برخه کې یو لړ ګامونه واخیستل، چې په ۱۸۸۰ مه او ۱۸۹۰ مه لسیزه کې یې نورو اصلاحاتو ته زمینه برابره کړه. هغه د ۱۸۷۸ ز.کال بلنډ- الیسون (Bland–Allison Act of 1878) قانون، چې د سپینو زرو پیسې یې په بازار کې دودولې او اسمي قیمتونه یې لوړول،ویټو کړ. هېز د اقتصادي ودې لپاره د سروزرو د سټنډرډ ساتل اړین بلل. د لویدیځو سور پوستو لپاره د هغه پالیسي، د ۱۸۷۸ ز کال د داویس قانون (Dawes Act) د یو شان کېدو د پروګرام وړاندوینه کوله.
هېز ولسمشرۍ ته د بیاځلي نوماندي څخه د ډډه کولو په خپله ژمنه عمل وکړ، په اوهایو کې په خپل کور کې کښېناست او د ټولنیزو او روزنیزو اصلاحاتو ملاتړی شو. ژوندلیک لیکونکی اري هوګن بوم (Ari Hoogenboom) لیکي چې:  د هېز لویه لاسته راوړنه دا وه، چې په ولسمشرۍ یې بېرته عامه باور رامنځته او د اجرائیي واک زوال یې معکوس څرګند کړ، چې په ۱۸۶۵ ز کال کې د ابراهام لېنکولن له ترور وروسته تثبیت شوی و. د هغه ملاتړي، د مدني خدمتونو په برخه کې د هغه ژمنتیا ستایي. متنقدین یې بیا د پخواني کنفدریشن له ایالتونو سره د ده په نرم چلند او د افریقايي الاصله امریکایانو د رایو کارولو او مدني حقونو څخه په مستقیم ډول د فدرال ملاتړ څخه په پر شا کېدو ملنډې وهي. تاریخ پوهان او څېړونکي هېز، د منځنې کچې او یا هم له هغې لږ ښکته پوړۍ ولسمشر بولي.
کورنۍ او لومړنی ژوند
رادرفورد بریچارد هېز د ۱۸۲۲ ز کال د اکتوبر په ۴ مه د اوهایو په ډېلاور(Delaware, Ohio) سیمه کې د جی ار.رادرفورد هېز(Rutherford Hayes, Jr.) او سوفیا بریچارد(Sophia Birchard) په کورنۍ کې وزېږېد. د هېز پلار په وېرمونټ کې د یوې مغازې ساتونکی و، هغه په ۱۸۱۷ ز کال کې خپله کورنۍ اوهایو ته وړې وه. هغه د هېز له زېږون ۱۰ اونۍ وړاندې ومړ. سوفیا د کورنۍ مسئولیت پر غاړه واخیست، هېز او د هغه خور، فني (Fanny)، یې لوی کړل، د دې له څلورو بچیانو څخه دوه وو، چې تر لوی والي ژوندي پاتې شول. هغې بیا واده ونه کړ، د سوفیا کوچنی ورور ساردېس بریچارد یو څه مودې لپاره د دوی له کورنۍ سره و اوسېد. هغه تل هېز ته نږدې و او د هغه لپاره یې د پلار رول درلود، چې د هغه په لومړنیو زده کړو کې یې هم مرسته کوله.
لوړه (تحلیف)
له دې امله چې د ۱۸۷۷ ز کال د مارچ ۴ مه د یکشنبې ورځ وه، هېز د مارچ په درېیمه د شنبې په ورځ په خصوصي ډول د سپینې ماڼۍ په سره خونه کې لوړه وکړه، نوموړی لومړنی ولسمشر و چې د لوړې مراسم یې په اجرائیوي ماڼۍ کې ترسره کړل. هغه د مارچ په ۵ مه نېټه په عامه محضر کې د امریکا د متحده ایالتونو د کپیټول (United States Capitol) ماڼۍ په ختیځ پورټیکو کې لوړه وکړه. هېز په خپله اپرانستونکې وینا کې وویل: "خپل ګوند ته یې غوره خدمت کړی، کوم چې هېواد ته غوره خدمت کوي". هغه ژمنه وکړه چې، په سويل کې د"عاقلانه، رېښتوني او سوله ییز سیمه ییز حکومت" ، د مدني خدمتونو په برخه کې د اصلاحاتو او د طلا د ستڼډرډ د بیا جوړولو ملاتړ کوي. د هغه د پخلاینې په پیغام سربېره، ډېری دیموکراتانو د هېز د بریا ټاکنې روا نه بللې او تر راتلونکو څلورو کلونو پورې یې، هغه د "رادرفورد" او د هغه د "چلوټۍ په نوم" یادولې.
بهرنۍ پالیسي
د هېز د بهرنۍ پالیسۍ ډېری اندېښنې لاتینې امریکا ته اړوند کېدلې. په ۱۸۷۸ ز کال کې د پارګواین له جګړې وروسته، هغه د ارجنټاین او پاراګوای ترمنځ د ځمکې پر سر د شخړې منځګریتوب وکړ. هېز د ګران چاکو(Gran Chaco) سیمې جنجالي برخه پاراګوای ته ورکړه، د پاراګوای وګړو له هغه څخه د ستایلو په موخه یو ښار د هېز ویلا (Villa Hayes) او یو ډیپارټمنټ د ولسمشر هېز(Presidente Hayes) په نوم ونوماوه. هیز  د سویز کانال جوړوونکي فردیناند دي لیسپس (Ferdinand de Lesseps) له نقشې اندېښمن و، چې له مخې یې د پاناما په استموس کې چې هغه مهال د کولمبیا برخه وه، کانال جوړېده. هېز چې یو ځل بیا په مکزیک کې د فرانسویانو د ستونزې جوړولو له تکرار څخه اندېښمن و، د مونرو دکتورین یې په کلکه تفسیر کړل. هغه کانګرس ته په خپل پیغام کې د دغه کانال اړوند خپل نظر وړاندې کړ: "د دغه هېواد پالیسي د امریکا تر کنټرول لاندې کانال دی... د امریکا متحده ایالات نه شي کولای، هېڅ یو اروپایي ځواک او یا هم د اروپايي ځواکونو یو جوړښت ته د دغه کانال د کنټرول سپارلو سره هوکړه وکړي. "
بیولوجي او جنسي لېوالتیا
د بیولوجي او جنسي لېوالتیا ترمنځ اړیکې په هکله ډېرې څېړنې ترسره شوې دي. په داسې حال کې چې ساینس‌پوهانو ته لا تراوسه د جنسي لېوالتیا دقیق لامل ناڅرګنده دی، خو د ځینو تیوري‌ګانو له‌مخې وایي چې، جنسي تمایل د جنتیکي، هورموني او چاپېریالي اغېزښندنو د یوه پېچلي تعامل له‌امله رامنځ‌ته کېږي. پر جنسي لېوالتیا باندې، وروسته له زېږېدلو څخه، د ټولنیز چاپېریال اغېزښندنو په هکله فرضیې، په تېره بیا نارینه‌وو لپاره، ضعیفې دي.
ساینس‌پوهان د جنسي تمایل د لاملونو بیانولو ته اړوند بیولوجیکي تیوري‌ګانو ته ډېر لېواله دي. په دغو لاملونو کې، چې کېدای شي د جنسي لېوالتیا له زیاتېدو سره اړوند وي، جېنونه، د رحم لومړنی محیط (لکه: د امېدوارۍ د حالت هورمونونه) او د ماغزو جوړښتونه شامل دي.
د جنین وده او هورمونونه
د جنین پر وده باندې د هورمونونو اغېز، د جنسي لېوالتیا په زیاتېدو کې تر ټولو اغېزمن علتي فرضیه ده. په ساده بیان، د جنین د ماغزو وده د «مونث» په معمولي حالت کې پیلېږي. په نارینه‌وو کې د y-کروموزوم شتون د خصیو د ودې لامل ګرځي، چې تستسترون او د لومړني اندروجن د اخېستونکي فعالوونکی هورمون ازادوي ترڅو جنین او د جنین ماغزو ته د نارینه‌وو بڼه ورکړي. د نارینه‌توب دغه اغېزه، نارینه د مذکر جنس معمولي ماغزو جوړښتونو ته رسوي او ډېري وخت، ښځینه‌وو ته لېوالتیا پیدا کوي. فرض پر دې دی چې د همجنسپاله نارینه‌وو د ماغزو په مهمو برخو کې د تستسترون کچه لږ ده یا د نارینه‌توب اغېزو د اخېستلو د وړتیا بېلابېلې کچې لري او یا په حساسو وختونو کې له ځینو بې‌ثباتیو سره مخ شوي وي. په ښځینه‌وو کې بیا فرضیه داسې ده چې په مهمو برخو کې د زیات تستسترون افرازېدل، ورته جنس ته د لېوالتیا د احتمال کچه لوړه کړي. دغې سکالو ته د سمې بڼې وربخښونکي مطالعات د ښي لاس دوه‌یمې او څلورمې ګوتې ترمنځ نسبت دی، چې مخکې تر زېږېدلو څخه د تستسترون د افرازاتو ښودونکی دی. د همجنسپاله ښځو د دوه‌یمې او څلورمې ګوتې ترمنځ نسبت، په منځنۍ توګه، نارینه‌وو ته نږدې دی او دا هغه موندنه ده چې په هڅوبي مطالعاتو کې په وار، وار سره څرګنده شوې ده. په داسې حال کې چې، د اخلاقي اړخونو له‌امله، د مستقیمو اغېزو سنجول ستونزمن برېښي، حیواني ازمایښتونه، چې ساینس‌پوهان په هغو کې د حمل دورې په اوږدو کې د جنسي هورمونونو د افرازاتو کچه په لاسي ډول تنظیم کړي، کولای شي د مذکر جنس عمري چلندونه او ځانګړتیاوې مونث جنس ته او د مونث جنس چلندونه مذکر جنس ته القا کړي.
د جنین د ودې پر مهال د میندو معافیتي غبرګونونه، په کلکه توګه، د نارینه‌وو د همجنسپالنې او دوه‌جنسپالنې لاملونو په توګه ښودل شوي دي. له ۱۹۹۰ز لسیزې راهیسې ترسره شویو څېړنو ښودلې ده چې هرڅومره د یوې ښځې د زامنو شمېر زیات وي، په ډېر احتمال سره راتلونکي زامن یې همجنسپاله دي. د حمل په اوږدو کې، نارینه حجرې د مور د وینې بهیر ته ننوځي چې د هغې د معافیتي سیسټم لپاره پردۍ دي. دې ته په غبرګون کې، مور داسې انتي‌باډي تولیدوي چې هغه خنثی کړي. وروسته بیا دغه انټي‌بادي د راتلونکي زوی پر جنین باندې اغېزه کوي او کېدای شي Y-اړوند انتي‌جنونه، چې د ماغزو په نارینه کېدلو کې ونډه لري، خنثی کړي او د ماغزو هغه برخه په خپل حال پرېږدي چې ښځو ته د جنسي لېوالتیا د رامنځ‌ته کولو دنده لري. هرڅومره چې د یوې مور د زامنو شمېر زیات شي، د دغه انټي‌بادي کچه لوړېږي او په پایله کې د ورورۍ مشاهده شوي زېږون د ترتیب اغېزه رامنځ‌ته کوي. د دغې اغېزې تاییدوونکي بیوکېمیاوي شواهد، په ۲۰۱۷ز کال کې د یوې لابراتواري مطالعې په ترڅ کې تصدیق شول او وښودل شوه چې د همجنسپالو زامنو د میندو د انټي‌بادیو کچه د NLGN4Y Y-پروټین په نسبت، د هغو میندو په پرتله کچه ده چې بل‌جنسپاله زامن لري. جان مایکل بېلي د میندو معافیتي غبرګونونه د زامنو د همجنسپالنې «علتي» لاملونو په توګه پېژني. د اټکل له‌مخې، دغه اغېزه په ۱۵ تر ۲۹ سلنه همجنسپالو نارینه‌وو کې شتون لري، په داسې حال کې چې د پاتو همجنسپالو او دوه‌جنسپالو نارینه‌وو جنسي لېوالتیا د جنتیکي او هورموني تعاملونو له‌امله انګېرل کېږي.
په همجنسپالو نارینه‌وو او ښځو کې بیولوجیکي توپیرونه
جان مایکل بېلي ادعا وکړه چې د ماشومتوب په لومړیو کې د همجنسپالو جنسیتي ناموافقه چلند، د بیولوجیکي ښودونکو پرخلاف، د فطري صفت په توګه د همجنسپالنې لا ښه شواهد ګڼل کېږي. هغه زیاتوي چې همجنسپاله نارینه، د ماشومتوب د ناموافقو جنسیتي چلندونه له‌امله «د مکافاتو په پرتله زیات مجازات کېږي» او دغه چلند «پرته له هڅونې او له مخالفت سره، سره رامنځ‌ته کېږي» او هغه ته «د فطري اړین شرط» بڼه ورکوي.
د حضرت عمر فاروق "رض" عدالت
حضرت عمر فاروق رضي الله عنه د خطاب زوى او د رسول الله صلى الله عليه وسلم د لوېو صحابو له ډلې څخه و.
د هجرت په ١٣ کال د حضرت ابوبکر صديق رضي الله عنه تر وفات وروسته يي د خلافت د چارو واګي په لاس کي واخستې.
د حضرت عمر رضي الله عنه د خلافت په وخت کې د فتوحاتو لمن ډېر پراخه سوه او ډېري سیمې د اسلامي خلافت تر قلمرو لاندي راغلې او په دي ټول قلمرو کې امن او امان، سکون او اطمينان موجود و او لامل يې د حضرت عمر رضي الله عنه سياست، تدبير، عدل او انصاف و.
حضرت عمر فاروق رضي الله عنه د اسلامي حکومت ستنې چې بنسټ يې د خاتم النبيين امام المرسلین حضرت محمد صلى الله علیه په مبارکو لاسو ايښودل سوي وو، داسې مضبوط کړ چې نړيدل يې ممکن نه وو او د اسلامي عدل پر بنسټ يې د خلافت چاري داسې تنظیم کړې چې د نړۍ هيڅ يوه نظام ورسره سيالي نسواى کولاي.
حضرت عمر فاروق "رضي الله عنه" د خپل خلافت په ټوله موده کې د يو ويښته په اندازه د عدالت له لارې تجاوز ونه کړ، مالدار او غريب د قومونو لويان او کشران په ټولنيز لحاظ د هغه په وړاندې يو شان وه.
د عدل او انصاف ځیني پیښي:
١. يو ځل د حج په ورځو کې يې ټول مامورين راوغوښتل او ورته یې ووئيل: څوک زما په اړه شکایت لري؟ حضرت عمرو بن عاص "رضي الله عنه" د مصر والي او نور لوى لوى مامورين هم موجود وو، يو کس ودريدی او ويې ويل چي: پلاني حاکم پرته له کوم جرمه سل دورې ووهلم. حضرت عمر فاروق "رضي الله عنه" ورته وویل پاڅه او خپل بدل ځیني واخله. حضرت عمرو بن عاص 'رضي الله عنه" وویل: اي اميرالمؤمنينه! په دې کار سره به ټول حاکمان بي زړه شي. حضرت عمر رضي الله عنه وویل: بې لدې بله لار نسته، دا يي وويل او عرض کوونکي ته يې وويل چې پاڅه او خپل انتقام ځیني واخله. آخر حضرت عمرو بن عاص رضي الله عنه د عرض کوونکي خوا ته ورغى او هغه يې په دي راضي کړ چې سل ديناره واخلي او ابرا وکړي.
۲. يو وخت د قريشو مشران د حضرت عمر رضي الله عنه د ليدلو لپاره راغلل، اتفاقاََ حضرت صهيب،حضرت بلال او حضرت عمار رضي الله عنهم او ځينې نور کسان هم حاضر وو چې زياتره يې ازاد سوي مريان وه، حضرت عمر فاروق "رضي الله عنه" لومړی دوي خپل حضور ته راوبلله او د قريشو مشران منتظر پاته سول.
يو شمېر نور (چې حق پيژندونکي وو) وویل: موږ بايد له حضرت عمر فاروق "رضي الله عنه" څخه شکایت ونکړو، اسلام ټولو ته په يوه آواز بلنه ورکړه څوک چې له خپلې بدبختۍ نه وروسته پاتې سول نن هم باید وروسته پاتې سي!
٣. يو ځل د غنيمت مال لاس ته راغى، ام المؤمنين حضرت حفصه رضي الله عنها چې د حضرت عمر فاروق رضي الله عنه لور او د خاتم النبيين امام المرسلین حضرت محمد صلى الله علیه بى بى وه د خپل پلار حضورته ورغله او ويې ويل: څه چې زما حق وي رايي کړه! حضرت عمر فاروق رضي الله عنه وویل:لورجانې! ته زما په خاص مال کې حق لرې، خو دا د غنيمت مال دي، ته غواړې چې خپل پلار په مغالطه کې واچوې؟ حضرت حفصه رضي الله عنها حيرانه سوه او له خپل ځايه پاڅيده او ولاړه.
۲۲۶ (عدد)
۲۲۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۲۵ څخه  مخکي او د ۲۲۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۲۶:
په کلینډر کې
۲۲۶ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۲۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
پروفیسر جهانزیب نیاز
مخينه
پروفیسر جهانزیب نیاز د ۱۹۲۷ ز کال د جون مياشتې پر ۲ د اشنغر د چارسدې د رځړو په سیمه کې د برهان خان په کور کې دې نړۍ ته سترگې پرانستې وې. لومړنۍ زده کړې یې د خپل کلي په يوه ښوونځي کې کړې وې او لوړې زده کړې يې د پښتو او جغرافیه په څانگه کې ترسره کړې وې.
ارواښاد پروفیسر جهانزیب نیاز د خدایي خدمتگار تحریک د باني خان عبدالغفار خان (باچا خان) د خور زوی يانې خوریی او د عوامي نیشنل پارټۍ د موجوده مشر اسفندیار ولي خان سکه ماما وو. هغه د پښتو د گڼو علمي، ادبي، څېړنيزو او تاریخي کتابونو لیکوال وو.
وروستو هغه د جغرافیې د یو استاد په توگه په پېښور پوهنتون کې په زرگونو شاگردان وروزل. هغه په د کورنۍ له پلوه یو خان وو، خو د ملنگۍ او غریبۍ ژوند یې ډیر خوښیده. همدغه وجه وه چې د خانانو او افسرانو په ځای د خپلې ژبې غریبو لیکوالو، شاعرانو، ادیبانو په پښتو مئینو خلکو سره یې د غونډو راجوړولو ته لومړیتوب ورکاوه.
جهانزیب نیاز په بنیادي ډول د تعلیم د میدان سره تړلی وو او د پېښور پوهنتون د پښتو څانگې د سروال (رئیس) په شمول یې په گڼو مهمو څوکیو خپلې دندې ترسره کړې وې. هغه د باچا خان په خدایي خدمتگار تحریک کې هم کارنده برخه لرله او د قیوم خان د حکومت په پر مهال څو څو ځلي جیلونو ته اچول شوی وو.
پوهنيزې او ادبي کارندتياوې
ليکوال او شاعر جهانزیب نیاز د گڼو نورو کتابونو تر څنگ د «گبین» او «زما دنیا» په نوم د شاعرۍ دوه مجموعې، «زما د ژوند قیصه» په نوم د سیاسي، تعلیمي او ادبي ژوند احوال په کتابي بڼه، «غني غني دی» د مقالو مجموعه چاپ کړي دي او د دې تر څنگ یې د «دستار» په نامه یوه پښتو مجله هم چلوله چې پازوال چلوونکی یې پخپله وو.
نوموړي د ستر پښتون قام پرست مشر خان عبدالولي خان هاغه خطونه هم په کتابي بڼه چاپ کړي ول چې د خپل بند په دوران کې ورته ولي خان د مختلفو زندانونو څخه رالیږلي ول. د دې ترڅنگ ستر فلسفي شاعر غني خان هم په خپل یو نظم کې د پروفیسر جهانزیب نیاز سره د مینې څرگندونه کړې وه.
مړینه
نوموړی په ۱۵م ستمبر کال ۲۰۱۵م کې د ۸۸ؤ کالو په عمر وفات شوی اؤ دچارسدې د رځړو په مقبره کې خاورو ته سپارل شوی ؤ
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- گبین (شعري ټولگه) د ۲۰۰۸ ز کال چاپ.
۲- زما دنیا (شعري ټولگه).
۳- زما د ژوند قیصه (د خپل ژوند د حالاتو په اړه)، د ۱۳۸۴ لمريز (۲۰۰۵) زېږدی کال چاپ.
۴- غني غني دی (د ليکنو ټولگه).
خان تحصیل
خان تحصيل د پښتو ښاغه ستر سندرغاړی دی چې په سوؤنو فولک سندرې او کاکړۍ غاړې يې يواځې او د خپلې هنرمندې ورندار زرسانګې سره په شريکه وئيلي او مشهوري شوي دي.
پروفیسر جهانزیب نیاز
چاپ شوي نښيرونه يې
۵- د جیندی چپې، د ۱۳۸۶ لمريز (۲۰۰۸) زېږدي کال چاپ.
خان تحصیل
د هاغه په زياتو مشهورو سندرو کې يوه فولک سندره دا هم ده چې " ځې په لوړو غرونه ،ليلا په لوړو غرو کرلي دي ګلونه".
پروفیسر جهانزیب نیاز
اخځليک
۱- https://www.tolafghan.com/posts/31723
خان تحصیل
خان تحصيل د لکي مروت په ظفرماما خېل سيمه کې د کال۱۹۳۰م د ستمبر په مياشت کې د نورمحمد کره سترګې غړولې وې.
پروفیسر جهانزیب نیاز
اخځليک
۲- https://shahmbookco.com/product/%D8%B2%D9%85%D8%A7-%D8%AF-%DA%98%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%82%DB%8C%D8%B5%D9%87%D8%8C-%DA%85%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%84%DB%8C%D8%8C-%DA%85%D9%87-%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%84%DB%8C/
خان تحصیل
د ده تعلق د فنکارې کورنۍ نه ؤ او پلار نورمحمد به يې هم شپېلۍ، طبله او رباب غږولو.
پروفیسر جهانزیب نیاز
اخځليک
۳-https://shahmbookco.com/product/%D8%AF-%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%86%D9%BE%DB%8C/
خان تحصیل
د زرسانګې خاوند چې ملاجان نومېدو د دده تره زوی ؤ.
پروفیسر جهانزیب نیاز
اخځليک
۴-https://larawbar.net/20573.html#.X4P99NSF5kg
خان تحصیل
خان تحصيل د هلکوانۍ نه په سندورو وئيلو پېل کړی ؤ ، هغه په اتم مارچ کال ۲۰۱۶م کې د نوښار په رسالپور سیمه کې د زړه د حرکت بندیدلو له امله مړ شوی ؤ.
پروفیسر جهانزیب نیاز
اخځليک
۵-
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
د کوویډ-۱۹ د درملو پراختیا
د کوویډ-۱۹ د درملو پراختیا د مخنیوي لپاره د هغو تجویزي درملو د جوړولو څېړنیزه پروسه ده چې د کرونا ویروس ۲۰۱۹ ز کال (کوویډ-۱۹) ناروغۍ شدت را کموي. د ۲۰۲۰ ز کال له لومړیو څخه تر ۲۰۲۱ ز کال پورې د درملو او بیوټکنالوژۍ سلګونه شرکتونه، پوهنتوني څېړنیزې ډلې او روغتیايي سازمانونه د کوویډ-۱۹ ناروغۍ لپاره د کاندیدو درملو د پراختیا په حال کې وو چې د څېړنو بېلابېل مخکې کلینیکي او وروسته کلینکي پړاوونه یې بشپړ کړي وو (د ۲۰۲۱ ز کال په اپرېل میاشت کې د نوماندو(کاندیدو) درملو شمېر ۵۰۶ و) او تر همدې میاشتې پورې د کوویډ-۱۹ د بالقوه درملو شمېر ۴۱۹ و.
د ۲۰۲۰ ز کال د مارچ میاشتې په لومړیو کې د روغتیا نړیوال سازمان (WHO)، د اروپا د درملو مرکز (EMA)، د متحدو ایالتونو د خوړو او درملو سازمان (FDA) او د چین دولت او درمل تولیدوونکي د دې لپاره له پوهنتوني او صنعتي څېړونکو سره د همغږۍ په حال کې وو چې د واکسینونو او ویروس ضد درملو پراختیا چټکه کړي. د روغتیا د نړیوال سازمان د کلینیکي ازمېښتونو د ثبت نړیوال پلټفارم د کوویډ-۱۹ ناروغۍ تر سرایت وروسته د درملو د پراختیا لپاره ۵۳۶ کلینیکي څېړنې ثبت کړې دي او د نورو هغو سرایتونو د درملنې لپاره ګڼ ویروس ضد ترکیبات تر کار لاندې دي چې د کلینیکي څېړنو په حال کې دي.
د ۲۰۲۰ ز کال په مارچ میاشت کې د روغتیا نړیوال سازمان "د پیوستون ازمېښت" په لسو هېوادونو کې پیل کړ او په کوویډ-۱۹ اخته زرګونه کسان یې د شته ویروس ضد څلورو ترکیبونو د درملیزو اغېزو د ارزونې لپاره ثبت کړل. د ۲۰۲۰ ز کال په اپرېل میاشت کې یوه بله سیستماتیکه څېړنه وشوه، د دې څېړنې موخه دا وه چې د کوویډ-۱۹ د کاندیدو واکسینونو او درملو لپاره د ثبت شويو کلینیکي ازمېښتونو د پرمختګ کچه معلومه کړي.
د درملو پراختیا یوه څو پړاویزه پروسه ده چې معمولاً د نوي ترکیب له کارندوالي او خوندیتوب څخه د ډاډمنېدو لپاره تر پنځو کلونو زیات وخت ته اړتیا لري. د اروپا د درملو مرکز (EMA) او د متحدو ایالتونو د خوړو او درملو سازمان (FDA) ته ورته ګڼو ملي نظارتي مرکزونو د کلینیکي ازمېښتونو د چټکتیا لپاره ځینې پروسیجرونه تایید کړي دي. د ۲۰۲۱ ز کال تر جون میاشتې پورې لسګونه بالقوه درمل د انساني ازمېښت په وروستي پړاو کې وو. د جفریز ډلې د وروستي اټکل له مخې، د کوویډ-۱۹ د اغېزناکو درملو پلور ښايي په کلني ډول څه باندې ۱۰ میلیارده ډالرو ته ورسېږي.
مخینه
د درملو پراختیا د درملو د کشفي پروسې له لارې د یوه مهم ترکیب تر پېژندلو وروسته د ساري ناروغیو لپاره د نویو درملو یا واکسینو د وړاندې کولو پروسه ده. په دې کې لابراتواري څېړنې شاملېږي چې پر مایکرو ارګانېزمونو او حیواناتو کېږي، د متحدو ایالتونو د خوړو او درملو د سازمان په څېر ادارو له‌خوا نظارت پرې کېږي او پر انسان د کلینیکي ازمېښتونو د پیل لپاره یې څېړنې کېږي، ښايي د نظارتي تایید یو پړاو یا د درملو لپاره د مارکېټېګ یو پروګرام هم په کې شامل وي. ټوله پروسه له پیله را وروسته تر کلینکي ازمېښتونو پورې معمولاً څه باندې یوه لسیزه وخت نیسي.
له ناروغۍ د جوړو شویو کسانو پلازما
له ناروغۍ د جوړو شویو کسانو د پلازما په مرسته غیر فعال خوندیتوب د کوویډ-۱۹ لپاره د یوه بالقوه درمل په توګه وړاندیز شوی دی. د ۲۰۲۱ ز کال له مې میاشتې را وروسته قوي شواهد موجود دي چې ښيي له ناروغۍ د جوړو شویو کسانو پلازما په شدیده یا متوسطه ناروغۍ د اخته کسانو لپاره له کلینیکي ښه‌والي سره تړاو نه‌لري او د مړینې خطر نه را کموي. له ناروغۍ د جوړو شویو کسانو د پلازما جانبي عوارض څرګند نه دي.
په متحدو ایالتونو کې د دغه هېواد د خوړو او درملو سازمان (FDA) له ناروغۍ څخه د جوړو شویو کسانو پلازما (د هغو کسانو د وینې پلازما چې له کوویډ-۱۹ څخه رغېدلي او د سارس کوویډ ۲ ویروس ضد انټي باډي لري) ته د تجربوي درملو په توګه په داسې مواردو کې لنډمهالې اجازه ورکړې ده چې د شخص ژوند له بیړني یا جدي ګواښ سره مخامخ وي. د ۲۰۲۱ کال له مې میاشتې راهیسې د دغه ډول پلازما د اغېزناکتیا په اړه لږ تر لږه ۱۲ ازمېښتونه په بېلابېلو طبي مجلو کې څېړل شوي او خپاره شوي دي. پر دې سربېره د ۲۰۲۱ ز کال تر مې میاشتې پورې ۱۰۰ نور ازمېښتونه هم د کېدو په حال کې وو او ۳۳ څېړنې شوې وې چې لا خپرې شوې نه وې.
لومړنۍ پلان جوړونه
د ۲۰۲۰ ز کال تر مارچ میاشتې پورې د وبا د چمتووالي د نوښتونو لپاره نړیوال ائتلاف ژمنه وکړه چې په ګڼو هېوادونو کې به پر څېړنو ۱۰۰ میلیونه ډالره پانګونه وکړي او د دې تر څنګ یې د واکسین د پراختیا لپاره د دوو میلیاردو ډالرو پانګونې د راټولولو بیړنۍ غوښتنه هم وکړه. د کوویډ-۱۹ د درملو هڅې په مارچ میاشت کې «د بېل او ملینډا ګېټس بنسټ» په مشرۍ د شریکانو په ۱۲۵ میلیون ډالرو پانګونې او له روغتیا نړیوال سازمان په همغږۍ پیل شوې او د درملو د پراختیا له څېړونکو سره یې مرسته وکړه چې بالقوه درمل وپېژني، ویې ارزوي، پراخ او ډېر یې کړي. د کوویډ-۱۹ د کلینیکي څېړنو ائتلاف تر سرایت په وروسته هیله‌منوونکو درملو له شویو نړیوالو کلینیکي ازمېښتونو څخه د ترلاسه شویو پایلو د همغږۍ لپاره رامنځته شو. د ۲۰۲۰ ز کال په لومړیو کې د کوویډ-۱۹ ناروغۍ د کمولو لپاره د کلنیکي څېړنو په هڅو کې د نورو ساري ناروغیو لپاره هم ګڼ ویروس ضد ترکیبات پراخ شول.
د ۲۰۲۰ ز کال د مارچ میاشتې په جریان کې د وبا د چمتووالي د نوښتونو لپاره نړیوال ائتلاف د کوویډ-۱۹ واکسین د پراختیا یو نړیوال صندوق رامنځته کړ تر څو د واکسین د پراختیا او څېړنې لپاره دوه میلیارده ډالره راټول کړي او د دې تر څنګ یې په ګڼو هېوادونو کې د واکسین د پراختیا لپاره د ۱۰۰ میلیون ډالرو پانګونې ژمنه هم وکړه. د کاناډا دولت د کوويډ-۱۹ پر وړاندې د طبي اقداماتو په برخه کې د ۹۶ څېړنیزو پروژو لپاره ۲۷۵ میلیون ډالره بودیجه او د کوویډ-۱۹ د بیاځلي خپرېدو په صورت کې د نویو واکسینونو له ډلې "د واکسین د بانک" جوړولو لپاره پروګرامونه اعلان کړل. د بېل او ملینډا ګېټس بنسټ په اپرېل میاشت کې د کوویډ-۱۹ د واکسینونو جوړولو، تشخیص او درملنې لپاره ۱۵۰ میلیونه ډالره پانګونه وکړه.
سابون
سابون په کيميا کې. د غوړ اسيد مالگه بلل چې تر ډېره له سابون د مينځلو، لامبلو او پاکولو په موخه کارول کيږي
وېشنيزه:مالگې وېشنيزه:سابونونه
محمد نجيب الله
مخينه
ډاکټر نجيب الله د اختر محمد زوی، د ١٣٢٥ کال د زمري مياشتې پر ١٥ نېټه د کابل په «مراد خانيو» کې په يوې مسلمانه دينداره پښتنې کورنۍ کې زېرېدلی دی. نجيب الله په قام پښتون او د احمدزیو له قبیلې څخه وو. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په حبيبيه لېسه کې پای ته ورسولې او بيا د کابل پوهنتون په طب پوهنځي کې شامل شو او پر ١٩٧٥ ز کال کې يې دغه پوهنځی پای ته ورساوه.
نوموړی په ١٩٦٥ لمريز لېږدي کال د افغانستان د خلک دېموکراتيک گوند غړی او د پرچم ډلې پلوی شو.
په ١٩٧٧ کال کې ډاکټر نجيب الله د مرکزي کميټې غړی شو او په ١٩٧٨ کال کې تر غويي پاڅون وروسته د انقلابي شورا غړی شو. کله چې د گوند د پرچم ډلې مشرانو د ببرک کارمل په مشرۍ غوښتل چې پر خلقيانو کودتا وکړي، نو د هغوی دا کودتا د حفيظ الله امين پر مټ ناکامه شوه. تر دې وروسته حکومت پرېکړه وکړه چې کودتاچي پرچمي مشران په بهرنيو هېوادو کې د سفيرانو په توگه وگوماري. هغه وو چې ډاکټر نجيب الله په ايران کې د سفير په توگه وگومارل شو. تر څه مودې وروسته هغه د سفير له دندې گوښه شو.
په ١٩٧٨ کال کې چې کله خلقيانو او پرچميانو پر سردار محمد داود خان کودتا وکړله او خلقيان د واک خاوندان شوه نو ښاغلی نجيب الله يې د هېواد نه دباندې ايران ته ولېږه او دی هلته په تهران کې د افغانستان سفير شو. خو بيا وروسته ډاکټر نجيب الله يې د دندې نه گوښه کړ او نوموړی د روسانو تر راتگ پورې په اروپا کې اوسېده.
کله چې روسانو په ١٩٧٩ کال کې پر افغانستان يرغل وکړ نو پدغه وخت کې ډاکټر نجيب الله هم بېرته کابل ته راستون شو. په ١٩٨٠ کال کې د خاد د ريس په توگه وټاکل شو. داسې وييل کېږي چې د خاد رياست، د ډاکټر نجيب الله د مشرتابه په وختونو کې ډېر کسان بندي کړل او په زرگونو شمېر افغانان يې په زندانونو کې وزورول او په اعدام يې محکوم کړل. بيا په ١٩٨١ کال کې نوموړي ته د سياسي بېرو بشپړ غړيتوب ورکړ شو.
په ٤ د مۍ، ١٩٨٦ زېږيز کال کې ببرک کارمل خپل د دندې نه لاس په سر شو او پر ځای يې ډاکټر نجيب الله د افغانستان هېوادمشر شو. که څه هم چې کارمل د يو څه مودې لپاره د هېوادمشرۍ پر چوکۍ ناست وو خو ډاکټر نجيب الله ته د هېوادمشرۍ واک ورسپارل شوی وو.
د شوروي لخوا نه د ډاکټر نجيب الله د هېوادمشر کېدلو ټاکل په ښکاره توگه د خاد په رياست کې د هغه د کاميابه رياست نتيجه وه، په هغه وختونو کې د خاد څارگره اداره په ټول افغانستان کې يوه واکمنه او برلاسې اداره وه.
ده د خپل د حکومت په شپږو مسلسلو او بدلېدونکو ناکراريو کې مقاومت وښود ، خو د نړېوالو په ملاتړ د افغان مجاهدينو برسېره ېې د حکومت دننه پوځي کړيو ناکراريو ، بډوالي او د فشارله کبله حکومتي چارې له لاسه ووتلې .خو ددې تر څنگ ډېری افغان اکاډميک روڼ اندي او د سياسي پوهنې څېړونکي په هغه دا نيوکه لري چې د حکومت په منځ کې ېې نالوستي او توکمپال څارگر لکه عبدالرشيد دوستم ، احمد فرید مزدک ، باقر فرین ، عبدالوحيد بابجان ، عبدالمالک بېگ ، سلطان علي کشتمند ، گلاب زوي ، نورالحق علومي او دا رنگه نور د جمعیت ډلې مشمشه گر چې د پرچم له دېگي يې سر راپورته کړی ؤ د عوامو د ډار لپاره ساتلي ول. د ډاکټر نجیب الله د رژيم په مقابل د افغان ولس د بې باورۍ بل لامل دا ؤ چې سيکولر نظام ته زور ورکړل شوی و او نجیب الله د ببرک د فاشيستي رژیم د بدلون سره په ټولنه کې په ولسي تگلاره نه بلکې د ببرک لاسپوڅو جنرالانو په خوله يې څارگریزو اربکي پوځ ته لار پرانیسته چې د ولسونو تر منځ نور هم مذهبي افکارو غندنه او گډوډه زورواکي رامنځته شوه. خلکو له حکومت څخه لکه دا نن واټن ونیؤ او همدا و چې واک او ځواک نور هم ټکني شول او ولس د حکومت په درواغو ژمنو چې پخلاينې پلان چمتو کوي له بلې خوا یې د جمعیت غړو رباني او احمد شاه مسعود غېږ کې ونیول نورې ډلې يې له پامه وغورځولې له مخې يې اعتبار له لاسه ورکړ.
هغه د ثور انقلاب د لومړۍ ورځو ټول ريفارمونه باطل کړل او د پرچميانو مارکسيستي مفکوره يې په هېواد کې پياده کړې وه. که څه هم چې د نوموړي حکومت پوځي برلاسي درلودله خو د اسلام پالو جنگياليو فشار ته يې حکومت ټينگ نه شو او همدا وه چې په (١٩٩٢ کال کې) يې واک له لاسه ووت او ډېر ژر کورنۍ جگړې پيل شوې.
د افغانستان جمهوريت هېوادمشر (۱۳۶۵ - ۱۳۷۱) (د ۱۹۸۶ نوامبر – د ۱۹۹۲ ز کال اپرېل)
د ١٩٨٦ کال په نومبر مياشت کې ډاکټر نجيب الله د افغانستان هېوادمشر وټاکل شو او په همدې توگه د افغانستان لپاره يو نوی اساسي قانون جوړ شو. په دغه اساسي قانون کې ځينې نوښتونه او بدلونونه رامنځته کړای شول، لکه په هېواد کې د يو گونديز سيستم نه د څو گونديز حکومتي نظام جوړول، د بيان آزادي او د يو اسلامي قانون يا شرعيت پر بنسټ خپلواک قضايي نظام جوړول.
که څه هم چې ددغو اصلاحگانو سره سره هېوادمشر چې د لوی واک او برلاسۍ خاوند وه چې د پوځ او د پوليسو د امر واکدار و خو دغه انډول د حزب وطن يا د وطن گوند بې توله کاوه او ددغه گوند د کنټرول نه پرته يې هېڅ نه شو کولی. حزب وطن يا د وطن گوند په ١٩٨٨ زېږيز کال کې جوړ شوی وه. په سېپټمبر د هماغه کال ډاکټر نجيب الله د ملي روغې جوړې په نامه يو کميسيون جوړ کړ، او ددغه کميسون دنده دا وه چې د حکومت ضد جنگياليو سره اړيکې ټينگې کړي او د حکومت او د حکومت ضدو جنگياليو ترمېنځ سوله راولي. په دغو وختونو کې څه د پاسه ٤٠٠٠٠ جنگياليو سره اړيکې ونيول شوې او هغوی د حکومت بلنې ته هرکلی وويل.
دا د ډاکټر نجيب الله د هېوادمشرۍ وختونه وه کله چې په ١٩٨٥ او ١٩٨٦ کلونو کې په افغانستان کې د جړې ډگر ډېر تود وه. په همدغه کلونو کې روسي پوځونو د پاکستان پولې ته څېرمه د مجاهدينو پر ضد خپل تر ټولو لوی او گټور عمليات پيل کړي وه. د همدغو عملياتو په پايله کې په هرات او کندهار کې هم مجاهدينو دفاعي عمليات ترسره کړل.
د سياسي ژوند پيل
په ١٣٤٤ کال کې کله چې لا د «M.P.C.B» د کورس محصل ؤو، عملي سياست ته يې ودانگل. د همدغه کال په بهير کې ؤ چې د همدې کورس د درې سؤو څخه زياتو زده کوؤنکو هغه د حکومت سره د خبرو لپاره د هغه کړکېچ په هکله چی د عقرب د مياشتې د درېيمې ورځې په پايله کې پيدا شوی ؤو، د کانديدولونه وروسته وټاکه. په دغه وخت کې نجيب الله لا د هېڅ يوه سياسی بهير غړی نه وو. وروسته بيا هغه د ١٣٤٤ کال د جدي په مياشت کې د افغانستان د خلک د دموکراتيک گوند غړيتوب تر لاسه کړ.
د خپل گوند په نمايندگئ يې په مظاهرو، غونډو او ميټنگونو کې فعاله ونډه اخيسته او د دغه دوران د پښتو او دري ژبو يو پياوړی او سر اېستلی وياند ؤ. په پښتو او دري ژبو يې روانې خبری کولې او په انگليسی او اردو ژبو هم پوهېده. د پوهنتون په ټول تحصلي ژوند کې د داکټر نجيب الله له نوم سره ځوانان آشنا ؤ او مينه يې ورسره لرله.
له يو شمېر نورو محصلينو سره يې د ١٣٤٨ کال په اوله نيمايي کې په سياست کې د فعالې برخې اخيستنې له امله څلور مياشتې بندي شو. ١٣٤٨ کال د افغانستان په تاریخ کې د مظاهرو او اعتصابونو د کال په نوم شهرت لري.
بندي کېدل
يو ځل بيا نجيب الله له يو شمېر نورو محصلينو سره د ١٣٤٩ کال د جدي په مياشت کې له دې کبله پوره ٩ مياشتې بندي شو چې د کابل د ځينو ښاريانو له خوا د امريکې د جمهور رئيس ريچارډ نېکسن د معاون سپيرو اگنيو په موټر چې د افغانستان د حکومت مېلمه ؤ; د خوسا هگيو گوزارونه ترسره کړي و او د هغه مخې ته ېې د امريکی رپی (بيرغ) سوی و. دوه ځله بندي کېدلو هغه د نورمال تحصلي بهير څخه درې کاله شاته وغورځاوه. په ١٣٥٤ کې د کابل پوهنتون د طب له پوهنځي نه فارغ شو او ورپسې يې د قرغې د احتياطو د ضابطانو په غنډ کې  ٦ مياشتې د عسکري خدمت سر ته رسولی دی. د ١٣٥٦ کال د اسد په مياشت کې يې د افغانستان د خلک د دموکراتيک گوند د مرکزي کوميټې غړيتوب تر لاسه کړ او د کابل ښار د ښاري گوندي کوميټی مشر وټاکل شو.
شخصي ژوند
په ١٣٥٣ کال کې يې واده کړی او درې لوڼی د هيلې، اونۍ او موسکا په نومونو لري. هغه د ١٣٥٧ کال د ثور د مياشتې له بدلون نه وروسته، په داسې حال کې چې د کابل ښار د گوندي کميټی منشی ؤ، د کابل ولایت دولتی کميټی مسئوليت يې هم په غاړه درلود. له رژيم سره د سياسی اختلاف په وجه د ١٣٥٧ کال د سرطان په مياشت کې په ايران کې د افغانستان د دموکراتيک جمهوريت د لوی سفير په حيث وگمارل شو او وروسته بيا د همدغه کال د تلې د میياشتې په نيمايي کې له رژيم سره د سياسي اختلاف د ژوروالي له امله د سفارت له دندې څخه گوښه کړی شو. د همدې اختلاف له مخې اول يوگوسلاويې بيا (فرانسې) او بيا بېرته يوگوسلاويې ته ولاړ. شهيد نجيب الله د ١٣٥٨ کال د جدي د مياشتې په ٢١ مه نېټه بېرته خپل وطن ته راستون شو او د دولتي خدمتونو د اطلاعاتو (خاد = خدمات امنيت دولتي) د رئيس په توگه وټاکل شو او د دې تر څنگ يې د قبائيلي چارو د سمون د کميسيون مسئوليت هم په غاړه درلود.
د ١٣٦٠ کال د زمري په مياشت کې يې د گوند د مرکزي کميټی په يوه پراخه غونډه کې د ا.خ. د. گ. د سياسي دفتر غړيتوب تر لاسه کړ.
سياسي وړتوبونه
ډاکتر نجيب الله دخپل دوران يو سر ايستلی وياند او سياست پوه ؤ. دده په وينا عام خلک ښه پو هيدل او په خلکو کی يی ژوره جاذبه لرله. نجيب الله دخپل وطن او خلکو زړه ورسپاهی ، مهربان ، صابر ، استوار او د يو پيش بين او نوښت گر شخصيت خاوند ؤ. هغه لکه په کوم ډول چه خلکو ته يی لارښؤونه کوله ، دخلکو او شرايطو څخه يی زده کړه هم کوله. دهمدغی زده کړی په نتيجه کی ؤ چې هغه د١٣٦٤ کال په اوږدو کې دافغانستان دبحران دحل دپاره دکورنی او بهرنی وضعی دعينی کرکتنې او تجزيې نه وروسته ځان ته معينی طرحی او نظريه پيدا کړی وه. دغه نظريه چې وروسته بيا په گوند او خلکوکې په يو فکري خط بدله شوه - دايديولوژيکي چوکاټونو نه فاصله نيول او په عمل کې دتيرو تپل شوو ايديالوژيکي چوکاټونو پريښؤول، په سوله ايز ډول د افغانستان دلانجی حل، په جگړه کې دښکيلو خوا و تر مينځ د ديالوگ او خبرواترو لاره پرانستل، دافغانستان څخه  د شوروي دنظاميانو دوتلو دپاره زمينه  برابرول، دسياسي پلوراليزم پر بنسټ ددموکراسۍ رواج او په عمل کی پلی کول - دغه نظريه دډاکتر  نجيب الله  له خوا دگوند دسياسی دفتر په غونډو کې او همدا راز دشوروی دوخت مقاماتوته په هر اړ خيزه ډول توضېح شوی وه او همدا راز يې دشوروي  دوخت مقاماتو ته په ښکاره ويلي ؤ چې دغه نوی سياسی دريځ به د اړينو بدلونونو سره غبرگ  د دواړو  هېوادونو په گټه وي.