cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د عثماني سترواکۍ زوال او عصري کول
۱۸۰۸-۱۸۳۹ دويم محمود
محمود دويم اړ و چې د پخوانيو نسلونو څخه هغه ته په ميراث پاتې له ګڼو ستونزو سره مقابله وکړي. دا ستونزې ټولې د هغه د واکمنۍ پر مهال روانې وې. په لنډ ډول، له روسيې، انګلستان او فرانسې سره د ختيځ موضوع او د باغي انکشاريانو او متعصبو علماوو سره منځ ته راغلي پوځي مسائل. هغه همداراز له مصريانو، وهابيانو، سربيانو، البانيانو، يونانيانو او شاميانو سره د ګڼو داخلي ستونزو سره مخ و، په ورته وخت کې له باغي پاشاګانو له خوا د انتظامي ستونزو سره هم مخ شوی و، چا چې د عثمان د کور په ويجاړيو نوې پاچايۍ جوړې کړې وې.
د دورې اصلي مسئلې
د ۱۹ پیړۍ په اوږدو کې ملتپالنه په ډیرو هیوادونو کې راڅرګنده شوه، او د عثماني سترواکۍ په سیمو یې اغیزه وکړه. د ملي شعور وده، د قومي ملتپالنې د مخ پرودې احساس او ملي فکر د عثماني سترواکۍ لپاره د لویدیځ څخه په راغلې مهمې عقیدې بدل شو. سترواکۍ د خپلو پولو دننه او د باندې د ملتپالنې سره معاملې ته مجبوره شوه. د پټو انقلابي ټولنو شمیر چې په راتلونکې دورې کې په سیاسي ګوندونو بدل شو په ناڅاپه ډول لوړ شو. په ۱۹ پېړۍ کې د عثماني سترواکۍ په خاوره کې پاڅونونو پراخې پايلې درلودې او د شلمې پېړۍ په پيل کې يې د عثماني سياستونو ډېره برخه ټاکلې وه.
عصري کول ۱۸۰۸-۱۸۳۹ز کلونه
دویم محمود د تیرو نسلونو څخه چې کومې مسئلې ورپاتې وې، په هغو کې ښکېل و. دې مسئلود هغه د واکمنۍ په اوږدو کې دوام درلود. لنډه دا چې له روس، انګرېز او فرانسې سره د ختیځ مسئلې او پوځي ستونزې د متعصبو پلي سپاهیانو او ګوندي مارو علماوو له خوا راپيدا شوې وې. هغه له مصريانو، وهابيانو، سربيانو، البانيانو، يونانيانو او سورييانو سره هم له بې شمېره کورنیو شخړو سره مخ و او د پاشايانو سره یي هم چې د عثمان ماڼي په کنډوالو کې یي نوي سلطنتونه جوړ کړل اداري ستونزې درلودې. محمود د پاچاهۍ ړنګېدو او د دولت د ستونزو د ډیریدو په اړه پوه شو او له ستونزو سره يې د خپل لید لوري له مخې چلند پيل کړ. د بېلګې په توګه، هغه د ضبط محکمه وتړله، او د پاچهیانو څخه یي ډیر واک واخیست. هغه په خپله په دیوان یا دولتي شورا کې ګډون وکړ او د اصلاحاتو یوه منظمه بیلګه یي جوړه کړه.
د تنظیمات دوره ۱۸۳۹-۱۸۷۶ز کلونه
په ۱۸۳۹ ز کال کې، د هت شریف اعلامیي د تنظیمات (له عربي څخه: تنظیم tanẓīm، معنا «تنظیم») (۱۸۳۹-۷۶)، دوره پیل کړه. له لومړيو فرمانونو څخه دمخه، د ټولو هغو کسانو شتمنۍ چې شړل شوي وو او یا په مرګ محکوم شوي وو، پاچهۍ ته وسپارل شوې. دویم فرمان د ترکيې د واليانو پخواني حقونه له منځه يوړل چې کسان يې په خپله خوښه په سمدستي توګه په مرګ محکومول. پاچهانو، اغاګانو او نورو افسرانو ته امر وشو چې «دوی باید هیڅکله رایاوو یا ترکانو ته پرته د قاضي له قانوني حکم څخه چې لاسلیک شوی او صادر شوی وي د مرګ سزا ور نه کړي».
۱۸۶۱-۱۸۷۶ ز کلونه عبدالعزیز
عبدالعزیز د تنظیمات او سمون اصلاحاتو ته دوام ورکړ. په ۱۸۶۴ ز کال کې نوې اداري سیمې (ولایتونه) تاسیس شوې او په ۱۸۶۸ ز کال کې د دولت شورا جوړه شوه. عامه زده کړې د فرانسوي موډل پر بنسټ تنظیم شوې او د استانبول پوهنتون په ۱۸۶۱ ز کال کې د عصري ادارې په توګه تنظیم شو. عبدالعزیز  لومړنی سلطان و چې بهر ته یي سفر وکړ. هغه په ۱۸۶۷ کال کې انګلستان څخه لیدنه وکړه. په ۱۸۶۴ز کال کې د نورو مسایلو ترڅنګ د مطبوعاتو او ژورنالیزم مقررات وضع شول (مطبوعاتي نظامنامې، ۱۸۶۴ز کال). په ۱۸۷۶ ز کال کې د استانبول او د عثماني سترواکۍ هاخوا د ځمکو تر منځ د بریښنالیک لومړۍ نړیواله شبکه جوړه شوه. په ۱۹۰۱ ز کال کې دپوستي دفترونو له لارې په لومړي ځل د پیسو لېږد ترسره شو او  د کارګو خدماتو فعالیت پیل کړ. په ۱۸۶۸ز کال کې همجنسبازۍ جرم وګڼل شو.
عثماني اساسي قانون، ۱۸۷۶ ز کال
د اصلاح غوښتنې دوره له اساسي قانون سره خپل اوج ته ورسېده، چې د ځوانو عثمانیانو له خوا لیکل شوی، د Kanûn-u Esâsî اساسي قانون (په عثماني ترکي کې «اساسي قانون» معنا لري) په نوم یادیږي او په ۱۸۷۶ ز کال د نومبر په ۲۳ کې خپور شو. دې قانون د ټولو اتباعو پر وړاندې د مساوات او آزادۍ عقیده رامنځته کړه. د سترواکۍ  لومړۍ اساسي دوره لنډمهاله وه، خو د عثمانیزم مفکوره اغېزمنه ثابته شوه. د اصلاح غوښتونکو یوه ډله چې د ځوانو عثمانیانو په نوم پیژندل کیږي چې په خاصه توګه یي په لویدیځو پوهنتونونو کې یې زده کړې کړي، په دې باور وو چې د اساسي قانون سلطنت به د سترواکۍ ډېرېدونکو ټولنیزو ناکراریو ته ځواب ووايي. په ۱۸۷۶ ز کال کې د یوې پوځي کودتا له لارې، دوی سلطان عبدالعزیز (۱۸۶۱-۱۸۷۶ز کلونه) دې ته اړ کړ چې د پنځم مراد په ګټه استعفا وکړي.
۱۸۷۶ ز کال پنځم مورات
د عبدالعزیز له واکه د ګوښه کیدو وروسته مرات په تخت کېناست. تمه وه چې هغه به اساسي قانون لاسلیک کړي، خو د روغتیايي ستونزو له امله له ۹۳ ورځو وروسته مرات هم له واکه ګوښه شو. هغه د سترواکۍ تر ټولو د لنډ مهالې واکمنۍ سلطان و.
د روسیې-ترکیې جګړه ۱۸۷۷- ۱۸۷۸ز کلونه
په بالکان کې د ملتپالنې پیل او همدارنګه د روسیې هغه اهداف چې غوښتل یي هغه ځمکې چې د کریمیا د جګړې په بهیر کې یې زیان لیدلی و بیرته ترلاسه ګړي او په توره بحیره کې خپل ځان بیا ځای پرځای کړي او د عثماني سترواکۍ څخه د بالکان هېوادونو د ازادولو لپاره سیاسي غورځنګ تعقیب کول په ۱۸۷۷-۱۸۷۸ ز کلونو پورې د روسیي او ترکیې د جګړو سرچینه وه. د جګړې په پایله کې، د رومانیا، سربیا او مونټینیګرو سلطنتونو، چې هر یو یې د یو څه وخت لپاره حاکمیت درلود، په رسمي توګه د عثماني سترواکۍ څخه خپله خپلواکي اعلان کړه.
اقتصاد
اروپایي بانکونو ته د عثماني عامه پورونو په بیرته ورکولو کې سترواکۍ په اقتصادي لحاظ ستونزې درلودې، چې دا ستونزې د دې لامل شوې چې د عثماني عامه پورونو ادارې شورا جوړه شي. د نولسمې پېړۍ په پای کې د لویدیځو قدرتونو له خوا د سترواکۍ د نه فتح کولو اصلي لامل په سیمه کې د ځواک د توازن ساتلو هڅې وې. اطریش او روسیې دواړو غوښتل چې د عثماني سترواکۍ له لاسه ورکولو سره خپل ځواک او سیمې زیاتې کړي، خو تر ډیره د بریتانوي له خوا چې د مدیترانې ختیځو برخو کې یې د روسیي له واک نه یي ویره درلوده کنټرول شوې.
په متحده ایالاتو کې هستوي برېښنا
په متحده ایالاتو کې هستوي برېښنا د ۹۳ سوداګریزو ریکتورونو پر مټ چمتو کېږي چې ټولټال وړتیا یې ۹۵.۵ ګېګاواټه ده. له دې برخې نه یې ۶۲ ګېګاواټه د ابو د فشار له ریکتورونو او ۳۱ ګېګاواټه یې د جوش اوبو د ریکتورونو نه لاس ته راځي. په ۲۰۱۹ ز کال کې یې ټولټال ۸۰۹.۴۱ تېراواټ- ساعت برېښنا تولید کړې وه چې د دې هېواد د ټولې برېښنایي انرژۍ ۲۰ سلنه یې جوړوله. په ۲۰۱۸ ز کال کې، هستوي برېښنا د متحده ایالاتو د ګازونو نه د پاکې انرژۍ ۵۰ سلنه برخه جوړوله.
د ۲۰۱۷ ز کال د سپتمبر راهیسې، دوه نوي ریکتورونه چې د ۲۵۰۰ میګاواټه ناخالص برېښنایي وړتیا لري، تر کار لاندې دي، په داسې حال کې چې ۳۹ ریکتورونه د تل لپاره وتړل شول. په نړۍ کې متحده ایالات د سوداګریزې هستوي برېښنا ترټولو لوی تولیدوونکی دی، چې په ۲۰۱۳ ز کال کې یې د نړۍ ۳۳ سلنه هستوي برېښنا تولیدوله. له پلان سره سم د پخوانیو او راتلونکو مرکزونو په تړلو سره، انګیرل کېږي چې چین او روسیه د هستوي انرژۍ په تولید کې له متحده ایالاتو نه مخکې شي.
د ۲۰۱۴ ز کال د اکتوبر له میاشتې راهیسې، د متحده ایالاتو د هستوي څارنې کمیسیون یا NRC د ۷۴ ریکتورونو لپاره جوازونه تمدید کړي چې د دوی فعالیت تر شل کلونو تمدیدوی. د ۲۰۱۴ ز کال له لومړیو نه د ۲۰۱۷ ز کال تر لومړیو پورې، د هستوي څارنې کمیسیون د هغو ریکتورونو لپاره د جواز د تمدید لومړی غوښتنې ترلاسه کړې دي چې ،عمر یې تر ۶۰ کلونو اوړي او د قانون پر بنسټ په دې بهیرکې د عامه وګړو ښکېلتیا اړینه ده. که چېرې د تمدید اجازه ورنه کړل شي، د ۲۲ ریکتورونو جوازونه د راتلونکي لسیزې تر پای مخکې ختمېږي. د پېلګریم د هستوي برېښنا سټیشن ترټولو وروستی هستوي برېښنا سټیشن و چې د ۲۰۱۹ ز کال د جون په لومړۍ نېټه وتړل شو. په ۲۰۱۳ او ۲۰۱۴ زکلونو کې نور پنځه زاړه ریکتورونه مخکې له دې چې جوازونه یې پای ته ورسېږي، په دایمي توګه وتړل شول، ځکه چې له یوې خوا د طبیعي ګاز نرخونه را ټيت شول او له بلې خوا د هغوی د ترمیم او ساتنې لګښت لوړ و، د هغو نومونه دا دي:  په کالیفورنیا کې سان اونفر ۱ او ۲، په فلوریدا کې کرېستال رېور۳، په ورمونت کې ورمونت یانکي او په ویسکانسن کې کیواني او د ۲۰۲۱ ز کال په اپریل کې د نیویارک ایالتي ادارې په بوچانان کې د اندیان پانیټ ریکتور چې له نیوریاک ښار نه ۳۰ مایله واټن لري، د تل لپاره بند کړ.
"د هستوي رنسانس" په اړه بحث، په ۲۰۰۰ ز کال کې له هستوي برېښنا سره لېوالتیا بېرته را ژوندی کړه، چې په ځانګړې توګه یې د ۲۰۱۰ ز کال د هستوي پروګرام له خوا یې ملاتړ کېده. یوه لړی غوښتنلیکونه وړاندې شول، خو له اقتصادي بدلون سره مخامخ شول او د ۲۰۱۱ ز کال د فوکوشیما دایچي هستوي ناورین په پایله کې، ډېری دا ډول پروژې لغوه شوې.
ظهور
په متحده ایالاتو کې د هستوي توکو په اړه سوله ییزې څېړنې د اتومي انرژۍ د کمیسیون تر څارنې او ملاتړ لاندې پیل شوې چې د متحده ایالاتو د ۱۹۴۶ ز کال د اټومي انرژي قانون پر بنسټ رامنځ ته شوی دی. د روغتیا د برخې پوهان، د سرطاني نارغیو په چټکو وده کوونکو هجرو باندې د شعاع اغېزو ته لېواله وو. دوی ته مواد ورکړل شول، خو نظامي برخو یې د نورو سوله ییزې کارونې د څېړنو مشري او څارنه کوله.
د ۱۹۵۴ ز کال د اتومي انرژۍ قانون خصوصي شرکتونه وهڅول، چې د اتومي ریکتورونو په رغولو کې ونډه واخلي چې دا هڅونه په تجربوي ریکتورونو او څېړنیزو بنسټونو کې د زده کړو دا مهم پړاو د څو نسبي وېلې کېدو او پېښو لامل شو. دا پېښې په ۱۹۵۷ ز کال کې د پرایس-انډرسن قانون د را منځ ته کېدلو لامل شوې، چې "... یو ښکاره تصدیق و چې هستوي برېښنا هغه خطرونه را منځ ته کوي چې تولیدونکي یې له فدرالي ملاتړ پرته ترسره کول نه غواړي." د پرایس - انډرسن قانون ".. د خصوصي سکتور پر مسئولیت د لوړ محدودیت په را منځ ته کولو سره د خصوصي سکټور تاسیسات،  پلورونکي او عرضه کوونکي نه د ناورین د پېښېدو په حالت کې د مسؤلیت د منلو په وړاندې خوندي کوي." خصوصي شرکتونو، له دې ډول خوندیتوب پرته نه غوښتل چې، په دې برخه کې ښکیل شي. د امریکا د صنعت په تاریخ کې هېڅ بلې ټیکنالوژۍ دا ډول پرله پسې او بشپړ خونديتوب نه دی ترلاسه کړی.
سپرانژ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Sprange چې په لوګزامبورګي ژبه يې Hesper ليکي د لوګزامبورګ هېواد د لوګزامبورګ په ولایت کې ښاروالي ده چې مساحت یې 27.22 کیلومتره مربع دی او په 2009 کې یې نفوس 11323 تنه و.
سل کسه
سل کسه (په انګليسي کې: The 100) يو امريکايي ساينس-فيکشن سريال دی.
د شهوت او بدکارۍ د مخنيوي علاج څه دی؟
د شهوت او بدکارۍ د مخنيوي علاج څه دی؟
نوملنیسون
توملینسون په ۱۹۴۱ ز کې زیږیدلی او په دټیکنالوژۍ دنوموتي انسټیټوټ مساچوټس څخه فارغ شوی و، نوموړي لومړنی برېښنالیک په ۱۹۷۱ز کې لیکلی و. توملینسون لومړی دڅیړونکو او نظامیانو لپاره دا پروگرام جوړ کړی و، چې په لږ وخت کې ډیر پیغامونه ولیږي، وروسته بیا دهمدې اړتیا له مخې انټرنېټ هم رامنځته شو. امریکايي شرکت ریټیون په خپله خبرپاڼه کې لیکي: ری په رښتیني مانا د ټیکنالوژۍ سرخیل دی، دکمپیوټر راپیدا کېدو سره سم یې برېښنالیک رامنځته کړ، دنوموړي دې اختراع دنړۍ په کچه داړیکو بڼه بدله کړه ، د دومره ستر بریالیتوب او لاسته راوړنې سره هم ډېر عاجز و، نرم و، بله ځانگړنه یې سخا وو، هر چا سره به یې خپل مهارتونه شریکول... دبرېښنالیک دبنسټگر دا وینا به دتاریخ برخه وي: هرڅه، چې په انترنټ خپریږي، باور پرې مه کوئ، دا په یاد ولرئ، چې ددې پاڼو تر شا انسانان دي او هغوي تیروځي.
آران او بيدگل ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سانسور
سانسور د وینا، عامه اړیکو، او نورو معلوماتو منع کولو یا حذف کولو ته ويل کېږي. دا ممکن له دې امله ترسره شي چې دا ډول معلومات کېدای شي تر نیوکې لاندې، مضر، حساس یا "ځوروونکي" وي. سانسور کېدای شي د حکومت، خصوصي بنسټونو، یا نورو کنترول کوونکو اشخاصو له خوا په لار واچول شي.
کېدای شي حکومتونه  او خصوصي بنسټونه سانسور وکړي. نورې ډلې یا بنسټونه کولای شي د سانسور لپاره وړاندیز او غوښتنې وکړي. کله چې یو فرد یا لیکوال خپل کارونه یا ویناوې سانسور کړي، دې ته خپل-سانسور وایي. عمومي سانسور لکه د وینا، کتاب، موسیقي، فلمونو او نورو هنري کارونو، مطبوعاتو، رادیو، تلویزیون او انټرنیټ په بېلابېلو رسنیو کې واقع کېږي، لکه ملي امنیت، د فحشا کنترول، د ماشومانو د فحشا کنترول، او د کرکې وینا، څو د ماشومانو یا نورې زیان منوونکې ډلي خوندي، سیاسي یا دیني نظریاتو رواجولو یا محدودلو، او له تهمت او سپکاوي څخه مخنیوی وکړي.
تاریخچه
له میلاد مخکې په 399 کال کې یوناني فیلسوف سقراط، په داسې حال کې چې د یوناني دولت له خوا د هغه د فلسفي زدکړو سانسور کولو هڅو په مقابل کې  سرغړونه کوله، د اتن ځوانانو په فساد تورن کړ او  د هملاک hemlock زهرو څښلو سره په مرګ محکوم شو.
د سقراط د محکومیت جزئیات د افلاطون له خوا په لاندې ډول لیکل شوي دي. سقراط له میلاد مخکې په ۳۹۹ کال کې محکمې ته یوړل شو او وروسته د اتن د ځوانانو ذهنونو فاسدولو او بې ایمانۍ (اسبیه، asebeia"د دولت په خدایانو عقیده نه درلودلو") له امله  مجرم وګڼل شو او د هیملاک لرونکي مخلوط د څښلو په واسطه د مرګ په سزا محکوم شو.
افلاطون چې د سقراط شاګرد و د جمهوریت په اړه په خپله مقاله کې د سانسور ملاتړ کړی ؤ چې د ولسواکۍ له شتون سره مخالف و. یوناني ډرامه لیکونکي یوریپایدز (۴۸۰ – ۴۰۶ کلونو تر منځ مخکې له میلاد نه) د افلاطون برعکس د آزاد زیږېدونکو نارینه او په آزاده توګه د خبرو کولو له حق څخه دفاع وکړه. سویډن په ۱۷۶۶ کال کې لومړی هېواد شو چې سانسور یې د قانون په بنسټ لغوه کړ.
منطق او نیوکه
سانسور د نامناسبې کړنې په توګه او د پرمختګ پر وړاندې د خنډ کېدو له امله د تاریخ په اوږدو کې تر نیوکې لاندې راغلی. ، ټولنیز تبصره کوونکی مایکل لینډېر په ۱۹۹۷ ز کال کې د انټرنېټ د سانسور په اړه په یوې مقالې کې ادعا وکړه چې سانسور د مولدیت خنډ دی ځکه چې سانسور د دې لامل کېږي چې یوه موضوع له بحث څخه پاتې شي. لیندیر د دې ادعا سره خپل استدلال پراخوي او وایي، هغه څوک چې سانسور پلي کوي باید دا په پام کې ونیسي چې سانسور اړین دی او که نه؛ ځکه هغه کسان چې ځانونه سم ګڼي باید له هغه فرصت څخه چې مخالف لیدلوری کسانو د ردولو لپاره یې لري، هرکلی وکړي.
په ټولنه کې سانسور ډېری د اخلاقي ارزښتونو د پلي کولو لپاره کارول کېږي لکه، د هغو موادو سانسور کې چې فحش ګنل کېږي. انګریزي ناول لیکوونکی اي ام فورستر د فحش یا غیر اخلاقي موادو د سانسورسخت مخالف و، هغه د اخلاقو د شخصی توب او د اخلاقی ارزښتونو د دوامداره بدلون موضوع راپورته کړه. کله چې د ۱۹۲۹ ز کال د (لیډي چاتلرلي مینه) ناول په ۱۹۶۰ ز کال کې محکمې ته وړاندې شو، فورستر لیکي:  "د (لیډي چاتلرلي مینه) ارښتناکه ادبی کار ... زه فکر نه کوم چې دا به فحش وي، خو دلته له دې امله په مشکل کې یم چې زه هېڅکله  نه یم توانېدلې چې د فحشا په قانوني تعریف پوه شم. قانون ماته وایي چې فحشاء ممکن یو کس بدلمن او بدنام کړي خو تر هغه ځایه چې زه پوهېږم، دا هیڅ کله د فساد او بدلمنۍ تعریف نشي کېدلی."د سانسورشویو معلوماتو پلویان هڅه کوي چې  د توجیه لپاره یې بېلابېل دلیلونه راوړي:
د دولت رازونه او د پام اړولو مخنیوی
ښکاره سانسور د جګړې په وخت کې د هغو معلوماتو د خپریدو مخنیوي لپاره ترسره کېږي چې ممکن دښمن ته ګټور وي. معمولاُ په دې کې د وخت یا ځایونو پټ ساتل، یا د معلوماتو خپرولو ځنډول (د مثال په توګه یوه عملیاتي موخه ) تر هغې چې د دښمن د ځواکونو لپاره نور د کارونې وړ نه وي، شامل دي. په دې ډول سانسور کې ډېری اخلاقي مسایل په یو څه توپیرسره لیدل کېږي، ځکه چې د دې ډول سانسور پلویان استدلال کوي چې د تاکتیکي معلوماتو خپرول د ځواکونو ترمنځ د تلفاتو لوی ګواښ را منځ ته کوي او ممکن د جبهې د له لاسه ورکولو لامل شي.
د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترځ کې د بريټانوي سرتېرو لیکونه باید سانسور شوي وای. په دې کې د افسرانو یو ډله ګمارل شوې وه چې لیکونه یې تور مارکر چک کول او هر هغه شی یې خط وهل چې ممکن د لیک له استولو مخکې د عملیاتو محرمیت له ګواښ سره مخ کړي. د دویمې نړیوالې جګړې شعار "Loose lips sink ships" د رسمي جګړې پرمهال د سانسور کولو لپاره کارول کېده او یو کس دې ته هڅېده چې د ممکنه حساسو معلوماتو د شریکولو پرمهال پټه خوله پاتې شي.
د "حذف" یوه پالیسي چې د ستالین په وخت کې او په پخواني شوروي اتحاد کې حاکمه وه د هغو خلکو عکس بدلول وو چې د ستالین له خوا په اعدام محکوم شوي وو. که څه هم اصلي انځورونه په یاد پاتې یا پټ ساتل شوي وو، خو د خلکو په ذهنونو کې د تاریخ دا قصدي بدلون د ستالین د مکتب او د هغه وخت د استبداد یو له مهمو تګلارو څخه و.
سانسور کله ناکله له چارواکو سره د مرستې یا د یو فرد ساتنې لپاره ترسره کېږي لکه، د ځینې تښتونو په وخت کې کله چې د قربانیانو او رسنیز پوښښ زیان اړوونکې وي.
ذاکرحسين (سندرساز)
ذاکر حسین (د 1951 کال د مارچ مياشتې په 9مه نېټه زېږېدلی) د هندي کلاسیک موسیقۍ تولیدوونکی، فلمي لوبغاړی او طبله غږونکی دی. هغه ته په 1988 کې د پدم شري جایزه او په 2002 کال کې د هند د حکومت له خوا د پدم بوشن جایزه ورکړل شوه. په 1990کال کې، هغې د سنګیت ناتک اکاډمۍ، د هند د نڅا، ډرامو او موسیقۍ ملي اکاډمۍ څخه د سنګیت ناتک اکاډمۍ جایزه هم ترلاسه کړه. په 1999 کال کې، هغه ته د هنر ملي میراث فیلوشپ لپاره د متحده ایالاتو ملي جایزه ورکړل شوه،دا جايزه د دودیزو هنرمندانو او موسیقارانو لپاره ترټولو ستره جایزه ده.
ژوند او زدکړې
حسین په یوه دودیزه او متوسطه کورنۍ او ټولنه کې زیږیدلی و. هغه د مهیم په سینټ مایکل عالي لیسه کې زده کړې کړې او د سینټ زیویر څخه فارغ شوی. حسین یو غیر معمولي وړتیا لرونکی ماشوم و. پلار یې په درې کلنۍ کې د پکهواج زده کړه وکړه. د ذاکر پلار الله رکه یو طبله غږوونکی و چې د پنجاب باج په نوم مشهور و. شمالي هند د طبلې يو له اصلي شپږو ځايونو څخه دی، نور یې ډیلی، بنارس، اجارا، فرخ آباد او لکنو دي. هغه له یوولس کلنۍ راهیسې مختلف سفرونه وکړل. هغه په 1969 کې د پی ایچ ډي لپاره متحده ایالاتو ته سفر وکړ. په موسیقۍ کې د دوکتورا ترلاسه کولو وروسته، هغه یو نړیوال مسلک پیل کړ چې په یو کال کې یې د 150 کنسرتونو نېټې(کنسرتونه) شاملې وې.
شخصي ژوند
ذاکر حسین د انتونیا مانیکولا سره واده کړی چې د کتک نڅاګره او ښوونکې ده او د هغې مدیره هم ده. هغه دوه لوڼې لري، انیسه قریشي او ایزابیلا قریشي. انیسه له UCLC څخه فارغه شوې او د فلم په تولید او لارښود کې خپله هڅه کوي. په داسې حال کې چې ایزابیلا د متحده ایالاتو په منهاټن کې نڅا زده کوي. ذاکر حسین د پریسټن پوهنتون د بشري علومو د شورا له خوا د زاړه واکمن فیلو په توګه وټاکل شو، چیرته چې هغه د 2005-2006 په سمسترونو کې د موسیقۍ بشپړ پروفیسور و. هغه په سټفورډ پوهنتون کې استاد هم پاتې شوی دی. هغه اوس د متحده ایالاتو په سان فرانسیسکو ایالت کې ژوند کوي.
سرچينې
وېشنيزه:1951 زېږېدنې وېشنيزه:هندوستا وېشنيزه:موسيقي وېشنيزه:سندرې وېشنيزه:نڅا وېشنيزه:نڅاګر وېشنيزه:سندرغاړی
استیضاح
استیضاح هغه بهیر دی چې له مخې یې یو قانون جوړونکی بنسټ یا هغه محکمه چې په قانوني ډول جوړه شوي وي په یو دولتي چارواکي باندې د هغه د ناسمې کړنې اړوند د تورونو څېړنه کوي. دغه مفهوم کېدای شي د یو ځانګړي بهیر په توګه چې دواړه سیاسي او حقوقي عناصر لري وګڼل شي.
له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۲۰۲۰ زکال پورې په ۶۳ هېوادونو کې د ۱۳۲ ولسمشرانو پر وړاندې د استیضاح ۲۷۲ مواردو شتون لری. په ډېری دیموکراسیو کې (له متحده ایالاتو پرته) په دغه بهیر کې محاکم (ډیری مهال د اساسي قانون پر بنسټ ملي محکمه) هم ښکېل کېږي.
په لاتین امریکا کې چې د نړۍ نږدې ۴۰ سلنه ولسمشریز نظامونه لري؛ له ۱۹۷۸ زکال څخه تر ۲۰۱۹ زکال پورې د شپږو هېوادونو څخه لس ولسمشران د هغوی د ملي جرګو له خوا د استیضاح پر بنسټ په خپلو چارو کې د نه وړتیا له امله له دندو ګوښه کړای شوي.
ملي قوانین تر ډېره د استیضاح د پایلو او د هغو د تعریفونو له مخې له یو بل سره توپیر لري، خو د ټولو موخه تل له واکه د استیضاح شوي کس په چټک ډول ګوښه کول دي. په ډېری دوه جرګو لرونکو هېوادونو کې دغه بهیر د ټیټ پوړې جرګې (ولسي جرګې) له خوا د تورونو په لګولو سره پیل کېږي بیا نو مشرانو جرګې ته وړاندې کېږي او هغوی حکم صادر کوي. په معمول ډول یو چارواکۍ په هغه باندې د لګول شویو تورونو اړوند د جرګې له رایو ورکولو وروسته استیضاح کېږي او خپله استیضاح د هغه د واکه د ګوښه کېدو لامل نه ګرځي.
د استیضاح کولو وړاندوینه د ډېری هېوادونو له دې ډلې د برازیل، فرانسې، هند، ایرلنډ، فیلپین، روسیې، سویلي کوریا او متحده ایالاتو په اساسي قوانینو کې شوې. دغه چاره په ځینو هېوادونو کې د باور رایې د اخیستلو له بهیر سره چې پر بنسټ یې یو حکومت او د هغو وزیران له دندې ګوښه کېږي توپیر لري. دغه ډول پروسیجر په هغو هېوادونو کې چې د متحده ایالاتو په څېر ولسمشریز حکومتي ډول لري د اجرا وړ نه دی.
فرانسه
په فرانسه کې دغه بهیر ته د ځواب نه لرل (destitution) ویل کېږي. د فرانسې ولسمشر د فرانسې د پارلمان له خوا له اساسي قانون یا ملي قوانینو څخه د عمدي سرغړونې له امله استیضاح کېږي. د استیضاح بهیر د فرانسې د اساسي قانون په اته شپیتم اصل کې لیکل شوی. د سناتورانو یا د ملي شورا د غړو یوه ډله کولای شي دغه بهیر پیل کړي. وروسته باید ملي شورا او سنا دواړه د استیضاح دغه بهیر په رسمیت وپېژني. د ولسي او مشرانو جرګو له توافق وروسته هغوی د عالي محکمې د جوړولو لپاره یو موټی کېږي. په پایله کې دغه عالي محکمه باید پرېکړه وکړي چې د فرانسې ولسمشر استیضاح کړي او که نه.
جرمني
د جرمني فدرال ولسمشر کېدلای شي هم د بوندسټاک او بوندسرات له خوا له قوانینو څخه د عمدي سرغړونې له امله استیضاح شي. هغه مهال چې بوندستاګ او یا بوندسرات ولسمشر استیضاح کوي، د اساسي قانون فدرال محکمه پرېکړه کوي چې آیا ولسمشر په لګول شویو تورونو کې ښکېل دی او که نه، که چېرې مجرم وي آیا هغه له خپلې دندې ګوښه کړي او که نه. د اساسي قانون فدرال محکمه همدارنګه دا واک لري چې فدرال قاضیان د فدرال اساسي قانون یا ایالتي اساسي قانون له اصولو څخه د عمدي سرغړونې له امله له دندې ګوښه کړي. د اسیتضاح بهیر د جرمني د فدرال جمهوریت د اساسي قانون په ۶۱ مه ماده کې راغلی.
د جرمني د لومړي وزیر د استیضاح هېڅ رسمي بهیر شتون نه لري، له دې سره بوندسټاګ هر مهال کولای شي نوي لومړي وزیر ته په رایو ورکولو سره د پخواني ځای ناستی وټاکی (د نه باور جوړونکې رایه، د اساسي قانون ۶۷ مه ماده).
هانګ کانګ
د هانګ کانګ اجرایوي مشر د قانون جوړونکې شورا له خوا استیضاح کېدلای شي. له اجرایوي مشر څخه د څېړنو او پوښتنو طرح د مقننه قوې د یو پر څلورمې برخې له خوا مطرح کېږي چې اجرایوي مشر «له قانون څخه د جدي سرغړونې یا د خپلو دندو د نه ترسره کولو» او له استعفا څخه په ډډه کولو تورنوي خو دغه طرح باید لومړۍ د شورا له خوا تصویب شي. له دې وروسته د څېړنو یوه خپلواکه کمېټه د قاضي القضات تر مشرۍ لاندې څېړنې کوي او شورا ته راپور ورکوي. که چېرې شورا د تورونو د اثبات په موخه شواهد کافي وګڼي، کولای شي په دوه په درې رایو سره د استیضاح طرح تصویب کړي.
هنګري
د هنګري د اساسي قانون ۱۳ مه ماده د ولسمشر د استیضاح او ګوښه کولو د بهیر وړاندوینه کوي. ولسمشر د خپلې دندې پر مهال د جزایي تعقیب څخه خوندي دی، خو کېدای شي له خپلې دندې وروسته په هغو جنایاتو باندې تورن شي چې ده د خپل واک پر مهال ترسره کړي وي. که چېرې ولسمشر د خپلې دندې پر مهال اساسي قانون تر پښو لاندې کړي او یا هم په عمدي ډول یو جنایي جرم ترسره کړي، کېدای شي له خپلې دندې ګوښه کړای شي. د ګوښه کولو وړاندیز د دغه هېواد د یوې جرګې لرونکې ملي شورا د یو پر پنځو غړو په تائید کېږي. شورا په سري توګه دغه وړاندیز ته رایه ورکوي او د ټولو استازو د دوه پر درې تائید سره ولسمشر استیضاح کېږي. له استیضاح وروسته د ولسمشر واکونه تعلیق کېږي او د اساسي قانون محکمه پرېکړه کوي چې ولسمشر دې له دندې ګوښه شي او که نه.
هند
ولسشمر او د سترې محکمې او نورو عالي محاکمو د مشرانو په ګډون قاضیان کېدای شي د خپلې کاري دورې له بشپړېدو وړاندې د اساسي قانون څخه د سرغړونې له امله استیضاح شي. له اساسي قانون څخه د سرغړونې په صورت کې د اساسي قانون د ۳۶۱ اصل له مخې له استیضاح پرته ولسمشر ته هېڅ ډول مجازات په پام کې نه نیول کېږي. له دې سره ولسمشر له خپلې دورې یا له ګوښه کېدو وروسته کېدای شي د پخوانیو ثابتو شوو غیر قانوني چارو له امله اساسي قانون ته د نه درناوي او یا هم نورو مواردو له امله مجازات شي. تر اوسه د هند هېڅ ولسمشر د استیضاح له بهیر سره نه دی مخ شوی؛ همدا دی چې د استیضاح مفاد تر اوسه هېڅکله نه دي ازمویل شوي. برحاله ولسمشر تورن کېدلای نه شي او باید د دغې ډول موضوع په حالت کې له دندې لرې شوې وي.
روسیه
په ۱۹۹۹ زکال کې د روسیې دولتي ډوما (مقننه قوې) د روسیې د فدارسیون د کمونیست ګوند په مشرۍ هڅه وکړه ولسمشر بوریس یلتسن په ۱۹۹۳ زکال کې د روسیې د اساسي قانون د کړکېچ او همدارنګه د چیچن د لومړۍ جګړې (۱۹۹۵-۱۹۹۶ زکال) د پیلولو په تور استیضاح کړي؛ خو د استیضاح د پړاونو د پیلولو په موخه هڅې له ماتې سره مخ شوې.
د امریکا متحده ایالات
د امریکا د متحده ایالاتو په فدرال سیسټم کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون د لومړۍ مادې له مخې د استازو جرګه «د استیضاح کولو د واک انحصار» او سنا «د هر ډول استیضاح اړوند د پرېکړې» واک لري. دویمه ماده یې څرګندوي چې «ولسمشر، د ولسمشر مرستیال او د متحده ایالاتو ټول ملکي افسران په خیانت، رشوت او یا هم هر ډول لویو جرمونو باندې د محکومیت له امله استیضاح او له دندې ګوښه کېدلای شي». د استیضاح د دوه پړاونو څخه لومړی پړاو ایالتونو ته اړوندېږي. یو چارواکی کېدای شي د جرګې د اکثریت رایو له مخې استیضاح شي، خو له دندنې څخه ګوښه کېدل او محکومیت یې «د سنا له دریو برخو غړو څخه د دوه برخو غړو تائید» ته اړتیا لري.
پرېشان خټك
مخينه
پروفيسر پريشان خټک پر ۱۹۳۰ ز کال د پښتونخوا په غونډې ميره خانخيل کرک سيمه کې زيږيدلى وو. د هغه آر نوم غمی جان وو، خو لنډنوم يې پرېشان وو. یانې دا چې بشپړ نوم يې غمی جان پریشان خټک وو. هغه د يو ښه شاعر تر څنگ يو ځيرک څېړونکی هم وو او د پښتو کلاسيک ادب پر شاعرانو، په ځانگړي ډول خوشحال خان خټک يې په زړه پورې څېړنې کړې وې او د هغه کلام يې هم په نورو ژبو ژباړلى وو. همدارنگه هغه د پښتونخوا د ډېرو پوهنتونونو سروال (ريس)، د پاکستان د ادبياتو د اکاډمۍ سروال، د گومل پوهنتون وائس چانسلر او په گڼو نورو څوکيو دنده ترسره کړې ده.
ښاغلي خټک د پېښور د پښتو اکادمۍ د سروال (رئيس) په توگه په سوونو کتابونو علمي او څېړنيزې سريزې کښلې دي.
مړينه
غمی جان پریشان خټک د ۱۳۸۸ ل ل کال د وري پر ۲۶ په پېښور کې د زړه د ناروغي له کبله له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- تڼاکې (شعري ټولگه).
۲- دوه ملالې سترگې (شعري ټولگه).
۳- بنیادي پښتو او د کار کسب ټکی. (له جهان زیب نیاز، محمد نواز طایر او روح الامین سره په گډه).
اخځليک
۱- https://larawbar.net/10114.html#.X3BRfdSF5kg
۲- https://www.voadeewanews.com/a/a-63-2009-04-16-voa4-94330224/1415107.html
۳- https://m.facebook.com/adabipanra/posts/786744154819702:0
۴- http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/14937
۵- https://www.tolafghan.com/posts/13159
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
تاجوره
تاجوره چې په فرانسوي ژبه کې يې Tadjourah ليکي او په عربي ژبه کې يې تاجورة ليکي د تاجورا په سیمه کې یو ښارګوټی دی چې د جیبوتي هېواد کې موقعیت لري، چې په 2005 کې یې 221.93 نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:اروپایي گوندونه وېشنيزه:اروپايي تولنه وېشنيزه:جيبوتي وېشنيزه:ښارونه
سیاروی ساینس
سیاروي ساینس (چې ډېر کم وخت سیاره پوهنه«پلانيټولوژي» هم بلل کېږي) (د ځمکې په ګډون) د سیارو، اسماني جسمونو (لکه: سپوږمۍ، کوچنۍ سيارې، لکۍ لرونکي)، سیاروي نظام (په ځانګړي ډول لمریز نظام) او د هغوی د تشکیل پروسه راښیي. دغه علم هغه شيان چې اندازه یی د مایکرومیټرودونو او د غټ ګاز تر منځ وي تر مطالعې لاندې نيسي، تر څو د هغوی ترکیب، حرکت، تشکیل، خپل منځي اړیکې او تاریخ معلوم کړي. دغه ساینس د ډېرو علمي اړخونو اړوند ډګر دی چې په اصل کې يې د ستورپوهنې او ځمکې ساینس نه وده کړې او اوس په کې د سیاروي جیولوژی (له جیوکیمیسټري او جیوفيزيک په ګډون)، کاسمو کیمیا، اقلیمي ساینس، سمندر پیژندنه، اوبه پیژندنه، نظري سیاروي ساینس، ګلاسیولوژي او ایکسوپلانیټولوژي په ګډون نور ډېر نظامونه شامل دي. سره له دې، سره تړلي نظامونو کې د تشيال فزيک شامل دی، خو هغه مهال کله چې د لمريز نظام پر اجسامو د لمر د اغېزو خبره کېږي او استرولوژي.
سیاروي سیستم یو له بل سره تړلې مشاهدوی او نظرياتي څانګې لري. په مشاهدوي څېړنه کې شونې ده چې د فضا د سپړنې، په عمومي ډول له لرې ځايه د اداره کېدونکې روباتي فضايي الوتکې د ماموريتونو په مټ او په ځمکه کې د لابراتوارونو په مرسته مقایسوي او  تجربوي کارونه شامل وي. په نظریوي برخه کې د پام وړ کمپیوټري ښودنه او ریاضیکي نمونه جوړول شامل دي.
سیاروي ساینسپوهان په عمومي توګه د پوهنتون د ستورپوهنې او فزیک یا د ځمکې ساینس په څانګو او یا د څېړنو په مرکز کې موجود وي، خو په نړۍ کې د سياروي ساينس لپاره ځانګړې ادارې هم شته. هر کال ډېری لوی کنفرانسونه او د مخکښو پوهانو له خوا د بيا کتنې ژورنالونه هم شته. ځینی سیاروي ساینسپوهان په شخصی څېړنیزو مرکزونو کې کار کوي او ډېر ځله په شريکه څېړنيزې دندې پيلوي.
تاريخچه
د سیاروې ساینس تاریخ ممکن د لرغوني یوناني فیلسوف ډیموکریټس سره پیل شوی وي، هیپولیتس له هغه روايت کړی چې وايي:"ترتیب شوې نړۍ بې حده دي او په اندازې کې توپیر لري، په ځینو کې يې نه لمر او نه سپوږمۍ شته، خو په ځينو کې شته او زموږ د لمر او سپوږمۍ په پرتله لوی دي او بیا هم د نورو سره په شمېر کې ډېر دي. د منظمو نړيو تر منځ واټنونه برابر دي، دلته ډېر او هلته لږ، ځینې یې زیاتیږي، نور وده کوي او نور له منځه ځي، دلته دوی رامنځ ته کیږي او هلته دوی پټيږي، خو دوی د یو بل سره په ټکر کې ویجاړ شوي. ډېرې منظمې  نړۍ د څارویو او نباتاتو او ټولو اوبو نه خالي دي. .."په نورو عصري وختونو کې، د سیارې ساینس د نا حل شویو سیارو له مطالعې نه په ستورپوهنه کې پیل شو. په دې معنا چې د سیارې اصلي ستورپېژندونکی به ګالیلیو وي، چا چې د مشتري څلور لویې سپوږمۍ کشف کړې، د سپوږمۍ غرونه او په لومړي ځل يې د زحل کړۍ مشاهده کړې او د وروستنې ژورې مطالعې ټول شیان. ګالیلیو په ۱۶۰۹ز کال کې د سپوږمۍ د غرونو په مطالعې سره له ځمکې نه بهر د منظرو مطالعه پیل کړه: د هغه دا کتنه، چې «سپوږمۍ یقیناً یوه نرمه او هواره سطحه نه لري" وړاندیز وکړ چې دا او نورې نړۍ شونې ده چې "د ځمکې د مخ په څېر" به ښکاري.
د ټیلسکوپ په جوړولو او د وسایلو حل کې پرمختګ په تدریج سره اجازه ورکړه چې د اتموسفیر او د سیارو د سطحې په اړه معلومات زیات کړي. سپوږمۍ په پیل کې تر ټولو زیاته مطالعه شوې وه، ځکه چې ځمکې ته د نژدېوالي له امله سپوږمۍ تل په خپله سطحه پراخه ځانګړتیاوې نندارې ته وړاندې کړي او ټکنالوژیکي پرمختګونو په کرار کرار د سپوږمۍ جیولوژیکي پوهه په زياتو تفصيلاتو روښانه کړه. په دې ساینسي بهیر کې، اصلي وسیلې د ستورپوهنې نظري دوربینونه (او وروسته رادیو ټیلسکوپونه) او په پای کې روبوټیک کشفي فضایي بیړۍ، لکه د فضا څېړنې وې.
د لمریز نظام اوس یو څه ښه مطالعه شوې او د دې سیاروي نظام د جوړښت او بشپړتيا په اړه ښه عمومي پوهه شته. په هر حال، ډېرې ناحل شوې پوښتنې هم شته او د نویو کشفونو کچه خورا لوړه ده، یو څه د دې له امله چې اوس مهال زیاتې فضايی بیړۍ د لمریز نظام څپړنه کوي.
نظامونه
سیاروې ساینس مشاهده او نظري ستورپوهنه، جیولوژي (ایکسولوژي‎‎)، اتموسفیر ساینس او د سیارې په سمندرونو کې یو راڅرګندیدونکي فرعي ځانګړتیا چې د سیارې سمندرونو په نامه یادیږي، تر مطالعې لاندې نيسي.
سياروي ستورپوهنه
ستور پوهنه (ستور پېژندنه) هم مشاهدوي او هم نظري ساینس دی. مشاهدوي څېړونکي په عمده توګه د لمریز سیسټم د کوچنیو اجسامو مطالعې سره تړاو لري: هغه چې د تیلیسکوپونو په مټ لیدل کېږي، دواړه د ښکارېدونکي او رادیو، ترڅو د دې اجسام ځانګړتیاوې لکه: بڼه، تاوېدل، د سطحې مواد او هوا معلوم شي او د دوی د جوړښت او بشپړتيا تاریخ وپېژندل شي.
نظري سیاروي ستورپوهنه، د متحرکاتو سره تړاو لري: د لمریز سیسټم او د سیارې بهر سیاروي سیسټمونو ته د آسماني میخانیکونو د اصولو پلي کول. هره سیاره خپله څانګه لري.
سیاره: موضوع: د نوم لامل (دا اصطلاحات ډېر کم کارول کېږي ).
سیاروي جیالوژي
د سیاروې جیولوژي غوره پیژندل شوې څېړنې موضوعات د ځمکې په شاوخوا کې د سیاروي اجسامو مطالعه کوي: سپوږمۍ او دوه ګاونډۍ سیارې: وینس او مریخ. د دوی له منځه په ځمکه کې مخکې د جوړو شويو لارو چارو په کارولو سره سپوږمۍ لومړی مطالعه شوه.
جیومورفولوژي
جیومورفولوژي د سیارې په سطحو کې ځانګړتیاوې مطالعه کوي او د دوی د جوړښت تاریخ بیا رغوي، د فزیکي پروسو اټکل کوي، کومې چې په سطحه باندې عمل کوي. په سیارې جیومورفولوژي کې د سطحي د ځانګړتیاوو د څو برخو مطالعه شامله ده:
د سیارې د سطحې تاریخ د نقشې کولو له لارې له پورتنۍ برخې نه لاندې ته د دوی د راټولولو ترتیب سره سم پیژندل کیدی شي، لکه څنګه چې لومړی د نیکولاس سټینو له خوا د ځمکې په سطحه کې ښودل شوي. د بېلګې په ډول: سټراګرافیک نقشه د اپولو فضانوردان د جیولوژي د برخې لپاره چمتو کړه چې دوی به د دوی د سپوږمۍ ماموریتونو پر مهال ورسره مخامخ کېږي. د «لونر اوربیټر پروګرام» له خوا اخیستل شويو عکسونو کې د رانغښتلو لړۍ پېژندل شوې او دا د سپوږمۍ سټراګرافیک کالم او د سپوږمۍ جیولوژیکي نقشې د چمتو کولو لپاره کارول شوي.
کاسمو کیمیا، جیو کیمیا او پیټرولوژي
په شمسي نظام کې د شیانو د جوړښت او تکامل په اړه د فرضیې رامنځ ته کولو یوه له اصلي ستونزو نه د نمونوي شتووالی دی، چې په لابراتوار کې تحلیل کیدای شي، چیرته چې د وسیلو لويه ټولګه وي او د ځمکې د جیولوژۍ نه ترلاسه شوې بشپړه پوهه راسپړل کېدای شي.
د ژبې شفاهي ژباړه
شفاهي ژباړه هغه ژباړه ډوله فعالیت دی چې په هغه کې یو کس د یوه ځل څرګندتیا پر بنسټ د یوې سرچینې ژبې د یوې اصطلاح  لومړۍ او وروستۍ ژباړه رامنځ ته کوي.
د شفاهي ژباړې تر ټولو عامې دوه بڼې، یوه همزمان شفاهي ژباړه ده، چې د سرچینې ژبې سره د اړیکې په وخت کې ترسره کېږي، او بل پرله پسې شفاهي ژباړه دی، چې د دې څرګندتیا پر وړاندې په وقفه یي ډول ترسره کېږي.
شفاهي ژباړه یوه پخوانۍ انساني کړنه ده چې د لیکلو له را منځته راتلو وړاندې ده. خو د شفاهي ژباړې مسلک سرچینې له یوې پېړۍ کم وخت ته رسېږي.
تاریخ لیکنه
د شفاهي ژباړې د تاریخ په بېلابېلو اړخونو کې څېړنې خورا نوې دي. د وخت په اوږدو کې د کنفرانسونو مسلکي شفاهي ژباړې ته علمي لېوالتیا وړاندې شوې ده، خو د تاریخ په اوږدو کې د شفاهي ژباړې په برخه کې ډېر کم علمي کار شوی او تر ۱۹۹۰ ز کلونو پورې په دې اړه یوازې څو خپرونې شوې وې.
د شفاهي ژباړي د ګړنو کچې ته په کتو چې ګومان کېږي د زرګونو کلونو په اوږدو کې ترسره شوې وي، خو په دې اړه تاریخي سندونه محدود دي. د دې ترڅنګ، ژباړونکو او د دوی کار زیاتره د تاریخي کتابونو ته لاره نه ده موندلې. د دې یو لامل دا دی چې لیکنو د تکلم په پرتله برلاسي درلوده (په دې معنا چا چې لیکل شوي متنونه پرېښي، په پراخ احتمال د تاریخ پوهانو له لوري ثبت شوي دی). بله ستونزه دا ده چې شفاهي ژباړه د یو عادي ضمني فعالیت په توګه انګېرل کېده چې کومې ځانګړې پاملرنې ته یې اړتیا نه درلوده او د ژباړونکو ټولنیز حیثیت، ځینې وختونه د لیکوالانو، روایت کوونکو او تاریخ لیکونکو له خوا له نامناسب چلند سره مخامخ کېده.
د شفاهي ژباړې په اړه زموږ پوهه له لیکونو، تاریخونو، ژوندلیکونو، د ورځنیو کړنو له نوملړونو، خاطراتو، همدارنګه له یو شمېر نورو اسنادو او ادبي آثارو څخه سرچینه اخلی، چې زیاتره یې (په ځینې استثناوو سره) یوازې په تصادفي یا حاشیوي ډول له شفاهي ژباړې سره تړاو لري.
رېښه
زیاتره هندي-اروپايي ژبې د شفاهي ژباړې او شفاهي ژباړونکي لپاره اصطلاحات لري. په جرمنیک، سکینډینویایي او سلاویکي ژبو کې هغه اصطلاحات چې په شفاهي ژباړونکي دلالت کوي، له میلاد نه مخکې د ۱۹۰۰ ز کلونو په شاوخوا کې له اکاډیان سره تړاو لري. د اکاډیان رېښه targumânu/turgumânu هم له عربي څخه د رېښې پېژندنې د اړخ له لارې د dragoman (مترجم)  اصطلاح ته وده ورکړه.
خو د انګلیسي ژبې interpreter (شفاهي ژباړونکی) اصطلاح له لاتیني interpres څخه اخیستل شوې ده (چې معنا یې 'expounder'، یا تشرېح کوونکی یا ' هغه شخص چې یو نا څرګند ټکی تشرېح کوي')، چې مفهومي رېښه یې روښانه نه ده. ځینې پوهان د کلمې دویمه برخه اخلي چې د partes یا pretium څخه اخیستل شوې (چې د 'بیې' په معنا ده چې د 'منځګړي'، 'منځګړیتوب' یا د 'تجارتي تګ راتګ' له معنا سره سمون خوري)، خو نورو د سنسکرت رېښې وړاندیز کړی.
پرله پسې
په پرله پسې شفاهي ژباړه کې، ژباړونکی د تکلم کوونکې له دمې وروسته شفاهي ژباړه پیل کوي؛ په دې توګه زیات وخت (ښایي دوه چنده) ته اړتیا وي. په دودیز ډول، دا ډول ژباړونکی له تکلم کوونکي سره نږدې کېني یا درېږي.
پرله پسې شفاهي ژباړه، د ژباړونکي له لېوالتیا سره سم د لنډو یا اوږده برخو په بڼه ترسره کېدی شي. په لنډه پرله پسې ژباړه کې، ژباړونکی تر ډېره حده په حافظه تکیه کوي. په داسې حال کې چې په اوږده پرله پسې ژباړه کې، ژباړونکي ډېری په یادښت تکیه کوي. یادښتونه باید روښانه او د لوستلو وړ وي، ترڅو د لوستلو پر مهال وخت ضایع نه شي. د ټولې محتوا پرله پسې شفاهي ژباړه، د کوچنیو ټوټو په پرتله، غوره ده چې ژباړونکی په کې ټول د هدف مخکې له دې چې بلې ژبې ته یې وژباړې، ترلاسه کوي. دا ډول ژباړه د لنډې شفاهې ژباړې یا همزمان شفاهي ژباړې په پرتله یوه حقيقي، ډېر کره او ډېره آسانه شفاهي ژباړه وړاندې کوي.
د موضوع پېچلتیا او د شفاهي ژباړې هدف سره سم، د برخو د اوږدوالي په اړه هوکړه کېدای شي، له پیل څخه وړاندې ترلاسه شي، که څه هم ویناوال زیاتره د غیر طبیعي بېلګو په سمون کې له ستونزو سره مخامخ کېږي.
په ځینو مناسباتو کې، د پرله پسې شفاهي ژباړې په مهال ژباړونکي اړ دی چې د اسنادو له مخې (لید) ژباړه وکړي. د لید ژباړه، شفاهي ژباړه او ترجمه یوځای کوي او ژباړونکی باید د اصلي ژبې سند، په نښه شوې ژبې ته په داسې ډول وړاندې کړي چې ګواکي په نښه شوې ژبه کې لیکل شوي وي. د لید ژباړه کله ناکله، خو نه په ځانګړې توګه، په عدلي او طبي کارونو کې را منځ ته کېږي.
پرله پسې شفاهي ژباړه ښایي هغه وخت غوره شي چې د دوو ژبو اوریدونکي شتون ولري او وغواړي اصلي او ژباړل شوې وینا واوري یا د محکمې په چاپېریال کې، چې په دواړو ژبو اسناد باید وساتل شي.
کله چې هېڅ شفاهي ژباړونکی نه وي چې په مستقیم ډول له سرچینې څخه بلې ژبې ته ژباړه وکړي، یو منځګړی ژباړونکی د لېږدوونکي په حالت کې ټاکل کېږي، د بېلګې په توګه: د یوناني سرچینې ژبې څخه انګلیسي او بیا له انګلیسي څخه بلې ژبې ته ژباړه ترسره کېږي. دا په عام ډول د دوه پړاوه شفاهي ژباړې په نوم هم یادېږي. دری پړاوه شفاهي ژباړې ته هم کېدای شي اړتیا را منځ ته شي، په ځانګړې توګه په هغه ځای کې چې نادرې ژبې یا لهجې ښکېل وي. دا ډول شفاهي ژباړه یوازې د پرله پسې شفاهي ژباړې پر مټ په اغېزمنه توګه ترسره کېدای شي.
همزمان
همزمان شفاهي ژباړه دا زیان لري چې که یو څوک وینا کوي، ژباړونکی باید د سرچینې وینا له سرعت سره سم خپله ژباړه په غوره توګه ترسره کړي. له بلې خوا، دا ډول ژباړه د وخت سپما او د ویناوال د عادي جریان د نه ګډوډولو ګټې هم لري. همزمان شفاهي ژباړه د سافټویر پر مټ هم ترسره کېدای شي چې په کې پروګرام په ورته وخت کې روانو خبرو ته غوږ نیسي او اړوند شفاهي ژباړه خپروي. د دې تر ټولو عامه بڼه د سمدستي همزمان شفاهي ژباړه ده چې په کې ژباړونکی د پیغام په اړه تر اورېدو نه پوهېږي.
همزمان شفاهي ژباړه، له الکترونیکي وسایلو څخه ګټه اخلی چې په کې ژباړونکی کولای شي د ویناوال او همدارنګه خپل غږ واوري. دا سیستم په ۱۹۴۵ ز کال کې د نورمبرګ په محاکمه کې وړاندې شو. وسایلو د لوی شمېر اوریدونکو لپاره اسانتیاوې چمتو کړي او په فرانسوي، روسي، الماني او انګلیسي ژبو شفاهي ژباړه وړاندې شوه. دا ټیکنالوژي په ۱۹۲۰ او ۱۹۳۰ ز کلونو کې هغه مهال رامنځ ته شوه چې امریکایي سوداګر اډوارډ فایلین او بریتانوي انجینیر الان ګورډن فنلي له IBM سره د همزمان شفاهي ژباړې تجهیزات رامنځ ته کړل. یوفون کپ په ۱۹۳۵ ز کال کې د شوروي اتحاد په یوه کنفرانس کې له همزمان ژباړې سره ګډون وکړ. لکه څنګه چې دا ټکنالوري بریالۍ ثابته شوه، IBM وتوانېد چې دا تجهیزات په ملګرو ملتونو وپلوري، چې په هغه ځای کې اوس مهال دا د ملګرو ملتونو د شفاهي ژباړې په چوپړتیاوو کې په پراخه کچه کارول کېږي.
د شفاهي ژبې لپاره د غوره چاپېریال په وړاندې کولو سره، ژباړونکي د غږ ضد کوټه کې ناست وي او په مایکروفون کې خبرې کوي، په داسې حال کې چې ویناوال ویني او د غوږۍ(ګوشکي) له لارې یې غږ اوري. همدارنګه د موخې ژبې اوریدونکي د ګوشکو له لارې غږ اوري.
له پرلپسې حالت څخه همزمان حالت ته پر له پسې بدلون
د پاول پالازچینکو اثر، له ګورباچوف او شیوارډناډز سره زما کلونه: د شوروي ژباړونکي یادښت، عصري شفاهي ژباړه او د هغې له پرله پسې بڼې څخه همزمان بڼې ته د بدلون لنډ تاریخ وړاندې کوي. نوموړی څرګندوي چې د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې په اروپا کې د ډیپلوماتیکو بحثونو پر مهال ژباړونکو ته خورا لږ اړتیا وه. دا بحثونه په منظم ډول په فرانسوي کې ترسره کېدل او ټول دولتي ډیپلوماتان اړ وو چې په دې ژبه روانې خبرې وکړي. د اروپايې حکومتونو زیاتره مشرانو او د دولت چارواکو هم په فرانسوي د خبرو وړتیا درلوده. تاریخ لیکونکی هارولډ نیکولسن د شفاهي ژباړې زیاتیدونکې اړتیا له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په ګوته کوي او په حقیقت کې دا د متحده ایالاتو ولسمشر ووډرو ویلسن او د بریتانیا لومړی وزیر ډیویډ لویډ جورج ته اړوند ګڼې چې دوی "په نورو ژبو خبرې نه شو کولای". په هغه مهال، د همزمان شفاهي ژباړې لپاره اند او اړین ځانګړي تجهیزات نه وو، نو له دې امله پرله پسې شفاهي ژباړه کارول کېده. وروسته دا تجهیزات د الان ګورډن فنلي له لوري وړاندې شول.
پرله پسې ژباړونکو د خپل کره والي لپاره د نوټ نیولو یو ځانګړی سیسټم کاراوه چې په کې سمبولونه، مخففاتو او لنډونونو ګډون درلود. له دې امله چې دوی به تر هغه وخته پورې په تمه وو، ویناوال د ژباړې لپاره اجازه ورکړي، ژباړونکو ته بیا د دې نوټونو څخه د نیم ساعت روانو جملو رامنځ ته کول ستونزمن کار و چې د وینا کوونکي له مفهوم سره نږدې وي. پالازینکو انتون ویلمن، ژان هربرټ او د کمینکر وروڼه د تکړه ژباړونکو په توګه یادوي او له یوې غیر معمولي قضیې یادونه کوي چې په هغه کې اندرې کمینکر د یوه فرانسوي ډیپلوماټ خبرې وژباړلې چې دوه نیم ساعته یې پرته له ځنډه خبرې کړې وې.
له د دویمې نړیوالې جګړې وروسته، د نیورمبرګ په محکمه کې همزمانه شفاهي ژباړه وکارول شوه، او د منلو وړ و ګرځېده. تجربه لرونکو پرله پسې ژباړونکو ټینګار وکړ چې په ورته وخت کې اورېدل او خبرې کول، د ژبو تر منځ د جملاتو په جوړښت کې د توپیر برابرول، او د جملې د پای له اورېدو وړاندې د جملې د پیل ژباړه ستونزې دی او کېدای شي نامناسبه پایله رامنځ ته کړي. همدا رنګه دې ژباړونکو، چې تر هغه وخته پورې مشهور ویناوال وو، اوس له کوټو څخه په پټه توګه خبرې کولې.
په غوږ کې غږېدل
له ډېر پخوا راهیسې، په غوږ کې شفاهي ژباړه کارول کېده، چې په سوداګرۍ کې په فرانسوي chuchotage اصطلاح مشهوره وه. د دې لپاره چې اصلي ویناوال او هغه کسان چې غوږ نیسي، له مزاحمت سره مخ نه شي نو ژباړونکی په ټیټ غږ غږېده. د دې کار لپاره، ژباړونکی او اړتیا لرونکی باید یو بل ته نږدې کېنې یا ودرېږي. په دې کې په غوږ کې غږېدل په ریښتیني توګه نه مراعت کېږي، ځکه چې پوهېدل یې ستونزمن دي او همدارنګه په غږ باندې ډېر فشار راځي: یعنې ژباړونکی په ټیټ آواز کې نورماله غږیزه وینا کاروي. یوازې یو یا لږترلږه دوه کسان چې ژباړې ته اړتیا لري ځای په ځای کېدی شي، مګر دا چې کوم بریښنایی تجهیزات وکارول شي.
په ژباړونکي باندې دا ډول شفاهي ژباړه فشار راوړي ځګه چې د اوږدې مودې لپاره د هغه کس تر څنګ ناست وي چې شفاهي ژباړې ته اړتیا ولري.
لوی افغانستان
لوی افغانستان,د لوی افغانستان ټولواکمنۍ  چې له آباسین نه تر اټکه د اسیا ټولو مسلمانانو او افغانانو خاوره بلل کېږي. پلازمینه یې کندهار ولایت دی. هغه هېوادونه چې په لوی افغانستان کې شامل دي:افغانستان,نیمایی هند,نیمایی ایران,تاجیکستان,ازبکستان,ترکمنستان,پاکستان,نیمایی عمان. امسېدنېز او رسمي ژبه یې پښتو او نور ژبې عربي,دري,هندي,انګړېزی,ترکمني,ازبکي,پنجابي,بلوڅي,نورستاني او کشمېري دي. امسېدنېز او رسمي دین اسلام او نور دینونه یې هندوېزم,مسیحیت او بودېزم دي. لوی ښارونه :کندهار,هلمند,هرات,پښتونخوا,مشهد او بلوڅستان دي.
کامياران ولسوالي
کامياران ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کامیاران)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د کامياران ښار دی. دا ولسوالي ۱۰۲٬۸۵۶ تنه نفوس لري. د کامياران ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کردستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
عروض
ضروري توضيح :
دمخه تردې چې تاسي د عروض علم وپېژنئ، دا نكته بايد تاسي په زړه ولرئ چې د پښتو ملي اشعار چې ددې ادب مهم ركن دى د عربي ژبى د عروض تر قواعدو لاندي كورت نه راځي، بلكي د اروپايي ژبو د اشعارو په څېر د سيلاب او سيلابل له رويه وېشل كېږي، او په هجايي صورت يې سم او ناسم سره بېلېږي، چې وروسته به درته راوړه شي. هو ! د پښتو ځيني اشعار په عربى عروضو تكلفاً برابرېږي مگر دا اشعار د دېوانو اشعار دي چې شاعرانو يې د عربى او پارسي په تقليد اشعار ويلي دي په دې تكلفي اشعارو كي هم اكثر شعرونه نه برابرېږي، ځكه چې د پښتو د ځينو كلمو ابتداء په ساكن كېږي نو كه دا كلمې د بيتو په سر كي راشي ددې دپاره په عربى عروضو كي هيڅ قاعده نه لري، ځكه چې په عربي كي ابتداء په ساكن له سره شته نه، او بل دا چې خليل بن احمد د عربى ژبي دپاره بحور ټاكلي نه ( ددوي په اصطلاح) دعجمي ژبو دپاره، تر دې يادوني وروسته به نو اوس دعروض دعلم په ښووني پيل وكړو، او څنگه چې پښتو شعرونه اصلاً نه پر برابرېږي او هغه چې برابرېږي هم بې خونده دي نو مثالونه د پارسي څخه راړو  كه څه هم دا عروض د پارسي ژبي دپاره هم نه دي وضع شوي.
تعريف :
عروض عرضه كولو ته وايي (1) او اصطلاحاً هغه علم دى چې دعربي شعر د اوزانو كره او ناكره صحيح او فاسد په پېژندل كېږي (2).
موضوع :
ددې علم موضوع شعر ته د سموالي اوناسموالي له حيثه كتل دي.(3)
واضع :
د عروض د علم واضع خليل بن احمد الفراهيدي دى چې په دوهم هجري قرن كي يې ژوند كاوه. (4) كه څه هم تر دې دمخه نورو شاعرانو پر همدې عروضو برابر نظمونه ويلي وه مگر دا علم چا نه وْ ورته وضع كړي.
دا علم ولي عروض بولي ؟
ځكه چې اشعار د خليل پر قواعدو عرضه كېږي، او څوك لا وايي چې خليل دا قواعد په عروض كي چې يو ځاى دي وضع كړي دي نو د هغه ځاى په نوم يې ياد كړيدي. (5)
د عروض اركان :
د عروض د علم ركنونه ددې علم اجزاء او افاعيل دي افاعيل هغه متحركات او سكنات دي چې بيت ځيني جوړېږي، بيت په عربي خوني او كور ته وايي هر بيت دوې برخي وي ، چې هري برخي ته مصراع يا مصرع وايي، او مصراع د دروازې يوې پلې ته وايي د بيت د لومړۍ مصراع لومړي جز ته صدر وايي او آخر جز ته يې عروض د دوهم مصراع لومړى جز ابتداء او وروستى جز ضرب يا عجز بولي او هغه اجزاء چې د صدر او عروض يا ابتداء او ضرب په مينځ كي راځي هغه ته حشو وايي.(6)
افاعيل :
افاعيل لس كلمې دي : فعولن، فاعلن، مفاعيلن، فاعلاتن، مستعفلن، مفاعلتن، متفاعن، مفعولات، فاعلاتن، مس تفع لن، چې دوره يې پنځه حرفيز او نور ټول اوه حرفيز دي، د درو شيانو څخه تركيبېږي : سبب، وتد، فاصله. سبب دخېمې مراندو ته وايي، وتد يې زيرك دى فاصله د دوو مراندو تر منځ جلاوالي ته وايي، او دلته سبب دوه حرفيزه كلمه ده، نو كه يې آخر ساكن وْ لكه "تن" خفيف سبب ورته وايه شي، او كه متحرك وْ " تنه " (غير ملفوظي هـ) ثقيل سبب دى، وتد درې حرفيزه كلمه ده نو كه يې د مينځ تورى ساكن وْ  لكه "تان" هغه مفروق وتد دى او كه يې آخر ساكن وْ لكه (وزر) مجموع وتد ورته وايي، فاصله څلور حرفي يا  پنځه حرفيزه كلمه ده دا هم كه اول درې توري متحرك او څلورم ساكن وْ، لكه اچول د اصغرا فاصله بولي  او كه څلور توري متحرك او پنځم تورى ساكن وْ، لكه اچولى دا نو كبرى فاصله ده.
زحافات :
افاعيل كله كله د خپل اصلي حاله تغير خوري،دې تغير ته زحاف وايي زحاف له مقصده ليري كېدل دي دا زحافات پر درې قسمه دي : يو دا چې متحرك ساكن كړي، بل دا چې د ركن له تورو يو تورى كم كړي، دريم دا چې پر اصلي تورو نور څه اضافه كړي، ټول ازحيف پنځه دېرش دي. (7)
1.	 اخمار : په لغت كي بوټول او ډنگرولو ته وايي، اصطلاحاً د متفاعلن (ت) ساكنول دي، او څنگه چې دا غير مانوس كېږي نو متفاعلن په مستفعلن اوړي، اخمار خاص په بحر كامل كي راځي.
2.	 عقب : سر تړلو او د وني د ښاخ غونډولو ته وايي، اصطلاحاً د مفاعلتن د لام- ساكنول دي، دا په بحر وافر كي راځي.
3.	خبن : پټولو ته وايي، اصطلاحاً د هغه خفيف سبب ساقطول دي چې د ركن په اول كي راشي فاعلن په فعلن شي دا په رجز، رم، مديد، بسيط، متدارك، سريع، خفيف، مجتث، منسرخ او مقتضب كي راځي. 4.	وقف : درېدو ته وايي، او اصطلاحاً د مفعولاتو د (ت) ساكنول دي، دا په سريع، منسرح، مقتضب بحرو كي راځي. 5.	طى : د كالو يا كاغذو پېچلو ته وايي، اصطلاحاً د هغو دوو خفيفو سببو د څلرم ساكن توري ساقطول دي چې بې فاصلې د ركن په اول كي وي، نو مستفعلن به مستعلن او مفعولات به مفعلات شي دا په بسيط، رجز، سريع، منسرح او مقتضب بحر كي راځي.
6.	قبض : تړلو او بندېدلو ته وايي، مگر اصطلاحاً د پنځم سببي ساكن توري ساقطول دي نو مفاعيلن به مفاعلن او مفعولن به فعول پاته شي.دا په طويل، مديد، هزج اومتقارب كي راځي.
7.	عقل : د اوښ زنگون تړلو ته وايي، خو په اصطلاح كي د مفاعلتن د ركن متحرك لام ساقطول دي، دا په بحر وافر كي راځي.
8.	 كف : د گرځول او جامې د كنارې كنډولو ته وايي، اصطلاحاً د اووم سببي ساكن تورى ساقطول دي، نو مفاعيلن به مفاعيل او فاعلاتن به فاعلات شي دا په طويل، مديد، رمل، خفيف، مجتث او مضارع كي راځي. 9.	وقس : مغزي ماتولو ته وايي، مگر اصطلاحاً د متفاعلن د ركن دوهم متحرك توري ساقطول دي دا په بحركامل كي راځي. تبصره : (تردې ځايه پوري مفرد زحافات بلل كېده تردې وروسته يې مزدوجه زحافات بولي)
10.	شكل : څلور پښې په رسۍ تړلو ته وايي، اصطلاحاً متصل د فاعلاتن او مستفعلن په ركن كي د خبن او كف يو ځاى كېدل دي، دا په مديد، خفيف، رمل او مجتث كي راځي.
12.	تشعيث : د تيتولو او تللو په معنا دي اصطلاحاً د فاعلاتن د وتد مجموع له دوو متحركو څخه يو تورى ساقطول دي دا په مديد، خفيف رمل او مجتث كي راځي.
13.	اذاله : لمن ايله كولو ته وايي، او دلته د آخر ركن په وتد مجموع كي الف زياتول دي نو مستفعلن به مستفلان او فاعلن به فاعلان او متفاعلن به متفاعلان راشي، دا په رجز، متدارك، بسيط، كامل، سريع، منسرخ او مقتضب كي راځي.
14.	 قصر : لنډولو ته وايي، خو اصطلاحاً دا درې چې سببي ساكن د ركن او آخره څخه  وغورځوي او تر هغه دمخه تورى ساكن كړي، نو مفاعيلن به مفاعيل او فاعلاتن به فاعلات او فعولن به فعول او مستفعلن به مستفعل شي او دا په طويل ، مديد، هزج،رمل متقارب،مضارع خفيف او مجتث كي راځي.
15.	 قطع : پرېكولو ته وايي، اصطلاحاً دادى چې د وتد مجموع ساكن د ركن له آخره وغورځوي او تر ده دمخه تورى ساكن كړي، نو له مستفعلن څخه به مستفعل او له فاعلن څخه فاعل او له متفاعلن څخه به متفاعل پاته شي دا په رجز كامل، متدارك، بسيط،مديد، سريع، خفيف او مقتضب كي راځي.
16.	كسف : د اوښ پوندي پرېكولو ته وايي، د مفعولاتو د اووم حرف ساقطول دي يا د وقف او كف اجتماع ده دا په سريع، منسرح، مقتضب كي راځي. 17.	حذف : له يو شي څخه يو شى كمول دي، د ركنو له آخر څخه د خفيف سبب ساقطول دي يا دوقف او كف يو ځاى والى دى، دا په مديد، خفيف، هزج، رمل، مضارع، مجتث، طويل او متقارب كي راځي.
18.	اخذ : اخيستل او قطع كول دي، دلته د اركانو له آخر څخه مجموع وتد ساقطول دي، دا په كامل، بسيط، رجز او متدارك كي راځي.
19.	صلم : د غوږ او پزي پرېكول دي، اصطلاحاً د مفعولاتو د پاى مفروق وتد ساقطول دي دا په سريع منسرح او مقتضب كي راځي.
20.	قطف : د انگور د وږي يا نور څه پرېكولو ته وايي، اصطلاحاً د مفاعلتن په آخر كي د خفيف سبب ساقطول او دمخه تر هغه ساكتول دي يا د عصب او حذف  اجتماع ده،  دا په وافر بحر كي راځي.
21.	بتر : د لكۍ پرېكولو ته وايي، يا له بيخه كښل ، اصطلاحاً په فعولن كي د حذف او قطع يو ځاى كېدل او په مفاعيلن كي دحب او حزم اجتماع، دا په متقارب، هزج، رمل، مضارع، مجتث او خفيف كي راځي.
22.	تسبيغ : لغتاً تمامولو ته وايي، اصطلاحاً په خفيف سبب كي چې د ركن په آخر كي راغلى وي او په عروض او ضرب كي واقع وي الف زياتول دي، دا په هزج، رمل، مضارع، متقارب، مديد، طويل او مجتث كي راځي. 23.	ترفيل : لمن اوږدول دي، پر مجموع وتد باندي چې په عروض او ضرب كي واقع شي خفيف سبب زياتول دي دا مختص په عربي پوري دى، په پارسي كي لږ راځي په عربي كه هم په بحر كامل كي دى.
24.	جدع : پزه او غوږ او لاس پرېكول دي، د مفعولات څخه د دواړو سپكو سببو غورځول اود "ت" ساكنول دي دا په بحر سريع، منسرح او متقضب كي راځي.
26.	هتم : په لغت كي غاښ له بېخه كښل دي، اصطلاحاً په ففاعيلن كي د حذف او قصر يوځاى كول دي، دا په بحر هزج او مضارع كي راځي.
27.	نحر : د اوښ د غاړي پرېكولو ته وايي، اصطلاحاً د مفعولاتو د تا او د دوو خفيفو سببو ساقطول دي دا په سريع، منسرح او متقضب كي راځي.
28.	مراقبه : په لغت كي د يو بل ساتني ته وايي، اصطلاحاً په مفاعيلن مفعولات، مستفعلن كي يوازي د دوو خفيفو  سببونهْ حذفول، دا په مشاكل، قريب او جديد كي لازم او په سريع ، منسرح او خفيف كي روا دي.
29.	معاقبه : په يو بل پسي تلل، اصطلاحاً دوه خفيف سببونه چې په شعر كي يو ځاى شوي وي د هغو دواړو ساقطول يو ځاى روا نه دي دا په مديد، منسرح، رمل، وافر، هزج، خفيف، طويل كامل مجتث كي راځي.
30.	زلل : په لغت كي هغه وزن ته وايي چې غوښي نه لري، اصطلاحاً په مفاعيلن كي د هتم او حزم يوځاى كول دي دا په هزج او مضارع كي راځي.
32.	خبل : په لغت كي لاس او پښه پرېكول دي، په مستفعلن او مفعولات كي دخبن او طى يو ځاى كول دي دا په منسرح او نورو كي راځي.
33.	غضب : په لغت كي د پسه يو ښكر كېدل دي، اصطلاحاً د مفاعلتن په ركن كي حزم دى او په وافر كي راځي.
35.	شتر : د سترگو باڼو اوښتل دي، اصطلاحاً په مفاعيلن كي د خرم او قبض يو ځاى كېدل دي، دا په هزج او مضارع كي راځي.
36.	ثلم : په لغت كي كنډو كول او گوښه كېدل دي، اصطلاحاً د فعولن خرم، كول بېله كوم تغيره دا په طويل او مقارب كي راځي.
37.	ثرم : د مخ د غاښ ماتولو ته وايي، اصطلاحاً په فعولن كي د قبض او خرم يوځاى كېدل دي دا په طويل  او متقارب كي راځي.
38.	خرم : پزه پرېكول دي، د هغه مجموع وتد څخه چې د ركن په سر كي راسي لمړى متحرك تورى ساقطول دي دا په هزج او مضارع كي راځي.
40.	جمعه : په جنگ كي سړى بې نېزې كېدلو ته وايي، اصطلاحاً په مفاعلتن كي د عقل او عصب اجتماع ده.
سرچينه
بېنوا (ادبي فنون)