اېسپرانتو
د اېسپرانتو بې طرفي، د هغې د بریالیتوب راز
همدارنګه، د اېسپرانتو پدیده: د نړیوالې ژبې ستونزې ته د حل کتاب، چې د ویلیم اولډ لخوا د اسپرانتو فینومینون بشپړ متن ژباړلو سربیره (چې څو ځله د ادبیاتو لپاره د نوبل جایزې لپاره نومول شوی و) خپور شو. )، 14 مختلف ضمیمې لري، چې موخه یې د اسپرانتو ژبې بشپړ انځور او بې طرفۍ وړاندې کول دي، دا په دې کتاب کې اضافه شوي، د نورو په منځ کې، ضمیمه نمبر 1: د مشترکه نړیوالې ژبې او اسپرانتو په اړه د نړۍ د لویانو نظرونه، په 173 پاڼه کې، د بیلګې په توګه، د اسپرانتو ژبې په اړه د نړۍ د 15 مهمو او مشهورو خلکو نظرونه لکه مهاتما ګاندي ، لیو تولستوی ، رومین رولانډ ، امبرټو ایکو ، روډولف ډیزل ، جولس ویرن ، هیلن کیلر ، رابیندر ناتھ ټاګور ., ماکسیم ګورکي, ناظم حکمت, جي. آر. آر. تولکین ( د لارډ آف دی رینګز لیکوال) لوسین ، ... ورکړل شوی دی. د دې ژانرانو نظرونه، چې د نړۍ له مختلفو برخو څخه دي او د نړۍ د مختلفو نظریاتو، مذهبونو او مسلو سره، د اسپرانتو ژبې د بې طرفۍ د ښودلو لپاره ذکر شوي او دا چې دا د مختلفو سیاسي تمایلاتو، مسلو سره د مشرانو لخوا ملاتړ او سپارښتنه کیږي. مذهبونه او مختلف نظریات. د پایلې په توګه، لوستونکی په روښانه توګه پوهیږي چې د اسپرانتو ژبه په بشپړه توګه بې طرفه ده او د کومې ځانګړې ډلې، نژاد، قومیت یا مذهب سره تړاو نلري. په دې کار کې ویلیم ایلډ د نورو اختراع شویو ژبو په پرتله د اسپرانتو د مصنوعي ژبې د بریالیتوب یو مهم لامل په پام کې نیسي (چې له څو زرو څخه ډیر ډیزاین شوي او خپاره شوي)، د هغې بې طرفي او حقیقت چې Zamenhof په په 1905 کې د بولونا په ښار کې د اسپرانتو لومړی نړیوال کنفرانس ، سور میر ، فرانسې ، دا ټول بشریت ته ډالۍ کړ او د ځان لپاره یې هیڅ ډول حقوق - مادي یا معنوي - په پام کې ونه نیول. د دې کتاب په 136 مخ کې، ویلیم ایلډ د "بې طرفۍ او عصري کولو، د اېسپرانتو د بریالیتوب راز" تر سرلیک لاندې یوه برخه لري چې په کې هغه وايي: در طول همین دوران، نهضت بی‌طرف اسپرانتو، از میان بحران‌هایی که مربوط به سازمان‌دهی بود، به سلامت گذشت. اوج این بحران‌ها در سال ۱۹۳۷ (۱۳۱۵ هـ. ش) بود که انفکاکی در این نهضت به‌وجود آمد و باعث پیدایش اتحادیهٔ بین‌المللی اسپرانتو شد که اکثریت - و به‌طور قطع، فعال‌ترین – انجمن‌های کشوری به آن پیوست. با وجود این، پس از جنگ جهانیِ دوم به‌خاطر قدرت سازمان‌دهیِ با انرژیِ ایوو لاپنا یگانگی از دست‌رفته، دوباره به‌دست آمد. وی هم‌چنین در طولِ همین مدت، مبتکر تبلیغات منظمی علیه فراوانیِ بیش از حد ستاره‌های سبز (نمادِ اسپرانتو)، و «چیزهای عجیب و غریب» مشابه دیگر گشت: اساس این حرکت، این بود که اسپرانتودان‌ها، خود را از ظاهر «یک فرقهٔ عجیب کوچک» (به تعبیر کالوچای شاعر)، رها ساخته و به دنیای عادی پای گذارند. لاپنا اصرار داشت که اسپرانتودانان به دنیای واقعی پیوسته و از امکانات آن، برای رسیدن به اهداف خود بهره جویند. وی اقدامات بسیاری را به‌منظور ایجاد احساسِ هدف‌مندی در نهضت اسپرانتو، به انجام رساند و نهضت را با استراتژی روز و مدرن، تجهیز کرد. روشن است که این تبلیغات منظم لاپنا، موفق بوده‌است. امروزه، این نهضت عموماً، در آمال و آرزوهای خود، مدرن‌تر و هنگامِ مطرح شدن در مجامع عمومی، دارای ظاهری عادی‌تر است. د زامین هوف د بې طرفۍ او د هغه د ژوند په اړه، د اسپرانتو نړیواله ژبه، د دې کتاب په ۲۹۷ مخ کې راغلي: دیگر از دریافت‌های صحیح و سریع زامنهوف این نکتهٔ بسیار با اهمیت بود که زبان تنها یک وسیله یا ابزار ارتباطی بین انسان‌ها است و نباید با مرام یا مسلکی خاص پیوند یابد (بی‌طرفیِ سیاسی، مذهبی، نژادی و ملیتیِ اسپرانتو). به‌همین سبب، شخصِ زامنهوف بیانیهٔ ۱۹۰۵ را نگاشت و آن را در نخستین کنگرهٔ جهانیِ اسپرانتو (۱۹۰۵) به تصویب رساند که در واقع تا به امروز نیز بنیاد دوم اسپرانتو – و به‌عنوانِ اساسی مستحکم برای پیشبرد نهضت اسپرانتو در دنیا - محسوب می‌گردد.