cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د مالیکولي بیولوژۍ تاریخ
د بایو کېمیا او جنېتیک تر منځ تقابل
د مالیکولي بیولوژۍ پرمختګ همداراز د دوو څانګو یا مسلکونو، بایو کېمیا او جنېتیک تر منځ تقابل هم دی، کومو چې د شلمې پیړۍ په لومړیو دېرشو کلونو کې د پام وړ پرمختګ کړی دی. لومړی یې  د هغو مالیکولونو جوړښت او دنده مطالعه کوي له کومو چې چې ژوندي شیان جوړېږي. د ۱۹۰۰ز او ۱۹۴۰ز کلونو ترمنځ، د مېتابولېزم مرکزي پروسې تشریح شوې: د هضم پروسه او د شکرې په څېر د غذايي عناصرو جذب چې د تغذیې په پایله کې ترلاسه شوی. له نوموړو پروسو څخه هره یوه یې  د یو ځانګړي انزایم په واسطه کتلېست (catalyzed ) کیږي. انزایمونه پخپله پروتینونه دي، لکه په وینه کې موجود انټي باډي یا هغه پروتینونه چې د عضلاتو د انقباض دنده په غاړه لري. پورتنیو مواردو ته په کتلو سره د پروتینونو مطالعه، د هغوی جوړښت او ترکیب، د بایوکېمیسټانو یو له اصلي موخو څخه وبلل شو.
د بیولوژي دویمه څانګه چې د شلمې پیړۍ په پیل کې ایجاد شوه جنېتیک یا وراثت دی. په ۱۹۰۰ز کې د هوګو ډی ویریس، کارل کورینز او ایرچ وان ټیسرماک د مطالعاتو له لارې د مندل د قوانینو له بیا کشف وروسته، دغه علم په ۱۹۱۰ز کال کې د توماس هنټ مورګان له خوا د جنېټیک مطالعاتو لپاره د نمونوي اورګانېزم، یعنې د مېوې مشهور مچ Drosophila melanogaster)) د وړاندې کولو لپاره منندوی دی. لږ موده وروسته، مورګان وښودله چې جینونه په کروموزومونو په یوه سطح باندې راټول او ځای پر ځای شوي دي. له دغه کشف وروسته، نوموړي د مېوې له مچ سره خپل کار ته دوام ورکړ او د زیات شمېر نورو څیړونکو ډلو سره یې د ژوندیو موجوداتو په ژوند او د هغوی په انکشاف کې د جین اهمیت تایید کړ. په هر ترتیب، د جینونو کېمیاوي ماهیت او د هغوی وظیفوي مېکانیزمونه د یوې معما په توګه پاتې شول. مالیکولر بیولوژیستانو ځانونه د جینونو او پروتینونو تر منځ د جوړښت تعیین  او تر منځ یې د پېچلو اړیکو تشرېح کولو ته ژمن بلل.
د سریلانکا اقتصاد
په ۲۰۱۹ز کال کې د سریلانکا د ازاد بازار اقتصاد د ناخالص کورني تولید (جي ډي پي) له نظره ۸۴ میلیارده ډالره او د پیرودلو ځواک برابرۍ (پی پی پي) له نظره ۲۹۶.۹۵۹ میلیارده امریکايي ډالر ارزښت درلود. د ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۱۲ز کال پورې دې هیواد ۶.۴ سلنه کلنۍ وده تجربه کړې وه، چې له خپلو سیمه يیزو سيالانو څخه ډیر ښه و. دا وده د ناسوداګریزو سکتورونو د ودې له امله وه، د کوم په اړه چې نړیوال بانک خبرداری ورکړی چې دواړه بې ثباته او د برابرۍ وړ نه دي. په ۲۰۱۹ز کال کې د ۱۳۶۲۰ پی پي پي ډالرو یا ۳۸۵۲ (۲۰۱۹) اسمي امریکایی ډالرو د سړي سر عاید په لرلو سره، د نړیوال بانک له خوا سریلانکا له پخواني حالت څخه چې د منځني عايد حالت څخه پورته و، له منځني حالت څخه کم عايد هېواد حالت په توګه ډلبندي شو.
سریلانکا د زریزې پرمختیایي هدف (MDG) پوره کړ چې موخه یې د زیاتې بې وزلۍ مخه نیول دي او د نورو (MDG) د پوره کولو پر لاره روان هېواد دی چې د نورو سويلي اسیایي هیوادونو په پرتله یې ښه فعالیت کړی. تر ۲۰۱۶ز کال پورې د سریلانکا د بې وزلۍ د سرشمیرنې شاخص ۴.۱٪ و. د سریلانکا د درې لسیزو اوږدې کورنۍ جګړې را پدېخوا، سریلانکا د اوږد مهاله ستراتیژیکي او ابادونې پرمختګ پر ننګونو تمرکز پيل کړی. دا هیواد د لوړ منځني عاید هیواد ته د بدلون هڅه کوي. سریلانکا د ټولنیز مداخلت، حکومتدارۍ او پایښت ننګونو سره هم مخ هېواد دی.
په ۲۰۱۹ز کال کې چوپړياوو د سریکا په صنعت کې ۵۸.۲٪ ونډه درلوده چې دا شمېره په ۲۰۱۰ز کال کې ۵۴.۶٪ وه، د صنعت ونډه ۲۷.۴٪ وه په داسې حال کې چې يوه لسيزه مخکې دا سلنه ۲۶.۴٪ وه او د کرنې ونډه ۷.۴٪ وه. که څه هم رقابتي کرنيز سکتور شته، خوندي کورني سکتور ته د داخلېدو لپاره ټیکنالوژیکي وړاندې تګ کرار شوی. سریلانکا په نړۍ کې تر ټولو لوی د غښتلي او صنعتي ټایرونو د تولید مرکز دی او د پوښاک (لباس/جامې) یو سکتور لري چې د ارزښت لړۍ مخ لوړوي. خو د تیرې لسیزې په اوږدو کې له سوداګرۍ څخه زياتېدونکی ملاتړ د داخلي تګلارو بیا راژوندي کیدو په اړه د اندیښنو لامل ګرځېلی.
خدمتونه، بندرونه او هوايي ډګرونه د بار وړلو او هوايي چلند مرکز په توګه د هیواد په نوي منځ ته راغلي حالت کې مرسته کوي. د کولمبو بندر په سويلي اسیا کې د لیږد رالیږد تر ټولو لوی مرکز دی. یو وده کونکی سافټویر او معلوماتي ټیکنالوژي سکتور شته، کوم چې سیال او نړیوالې سیالۍ ته پرانیستی سکتور دی. ګرځندويي یوه چټکه پراخیدونکې برخه ده. په ۲۰۱۹ز کال کې «Lonely Planet» سریلانکا ته د سیل تر ټولو ښه ځای او سفر+ تفریح تر ټولو ښه ټاپو نوم ورکړ. د سریلانکا لوړې صادراتي سيمې متحده ایالات، انګلستان او هندوستان دي. چین، هندوستان او متحده عرب امارات یې د وارداتو عمده ملګري دي.
د کویډ-۱۹ وبا په پيل کیدو سره، د سریلانکا پر ورو ودې، د پیسو پر چاپ او دولتي پور دوامداره اندیښنو د خپلواکې درجه بندۍ ښکته کیدو لړۍ پیل شوه. د وارداتو په مديريت او د وارداتو په متبادل کې زياتوالی راغلی، په داسې حال کې چې په پيسو د پورونو د بدلولو په پايله کې منځ ته راغلې مالياتي بې ثباتي هم زياته شوې. سریلانکا د خپل کویډ-۱۹ وبا په اداره کولو کې د نړۍ په لسو لومړيو هیوادونو کې ځای لري. په ۲۰۲۱ز کال کې، د سریلانکا دولت په رسمي توګه په هیواد کې له دري اويا کلونو وروسته تر ټولو بد اقتصادي بحران اعلان کړ. د مالياتو کمولو ملاتړ موخه د دوه کلونو لپاره د پیسو چاپولو وروسته، سریلانکا وویل چې د ډېريو بهرنيو پورونو تاديه کول د اپریل له دولسمې  نېټې څخه وځنډیدل او په دې ډول يې د پور خدماتو بې مخينې زيان پای ته ورساوه.
دتاريخ لومړي کلونه
د ختیځ-لویدیځ سوداګرۍ په مرکز کې د موقیعت لرلو او په لرې پرتو سیمو کې خړوبې شوې کرڼې په پايله کې سریلانکا د سوداګریز مرکز په توګه یو اوږد تاریخ لري، کوم چې په دې ټاپو کې د خوندي پاتې شوي تاریخي متنونو او د بهرنیو مسافرو له روايتونو څخه پیژندل کیږي. دا ټاپو د زېرمو په نوم د اوبو لګولو زیرمې لري چې د پخوانیو پاچايانو له خوا د هند – اریايي کډوالۍ وروسته پیل شوي، کوم چې ډیری یې تر نن ورځې پورې خوندي پاتې دي. دا د اوبه خور نظام یوه برخه جوړوي او له نورو عصري جوړښتونو سره تړاو لري.
فاکسین (همدا راز فا هسین) یو چینایي راهب و چې په شا او خوا  ۴۰۰ مخزېږديز کې یې هندوستان او سریلانکا ته سفر کړی و، د هغه وخت د موجوده افسانو په اړه لیکي چې د نورو هیوادونو سوداګرو په ټاپو کې د هند - آریایي میشت کیدو دمخه د اصلي قبیلوي خلکو سره سوداګري کوله. یو هیواد چې په بنیادي توګه هیڅ انسان پکې میشت نه و، خو د روحونو او ناګاس (د ښامار عبادت کونکي) له خوا اشغال شوی و، له کومو سره چې د مختلفو هیوادونو سوداګرو سوداګري پر مخ وړله، فاکسین دا په (د بودایی سلطنت ثبت تاريخ) کې لیکلي دي. هغه د قیمتي ډبرو او د صدف نيولو (هغه کبان يا ژوندي موجودات چې په اوبو کې ژوند کوي او په منځ کې صدف يا ملغلرې لري) د پاچا له خوا د ۳۰٪ مالیې په هکله هم لیکلي.
دا راهب له هند څخه په یوه لویه سوداګریزه بېړۍ کې روان شو، څو دې ټاپو ته ورسیږي.چين ته د بېرته تګ لپاره، هغه د يو ستر سوداګر وړونکې بېړۍ په مرسته ولاړ، په کومه کې چې له دوه سوه زيات کسان سپاره وو، دا بېړۍ له يو ستر توپان سره مخ شوه، چېرته چې سوداګر اړ شول چې د خپل سامان ځینې برخه وغورځوي او «جاوا-ډويپا» (اندونيزيا) ته ورسېد، دا د دې ښودنه کوي چې له سريلانکا سره فعالې ساحلي او اوږد واټن سمندري سواګريزې اړيکې موجودې وې.
«کاسماس انډیکوپلیسټس» (هندي سمندري مسافر) د مصر د سکندر یو سوداګر/راهب و چې د هند نیمه لويه وچه یې په شپږمه پیړۍ کې کتلی وه، هغه د سوداګرۍ د مرکزيت په توګه د سریلانکا په اړه په تفصیل سره لیکلي چې دا ټاپو د «ټاپوربین» او «سایلادیبا» په نومونو يادوي.
هغه په عیسوي توپوګرافي کی لیکلي چې دا ټاپو، لکه څنګه چې په مرکزي موقعیت کې دی، د هند له ټولو برخو، فارس او ایتوپیا څخه ورته بيا بيا بېړۍ راځي او په ورته ډول دوی خپلې بېړۍ هلته استوي. «او له لېرې پرتو سیمو څخه زما موخه «زنسټا [چین] او نور سوداګریز ځایونه دي چې وریښم، الوي، لونګ، سینډل لرګي او نور محصولات تر لاسه کوي او دا بیرته د دې غاړې بازار ته استول کیږي، لکه «مال» [مالابر یا سويل لویدیځ هندي ساحل] ... او کالیانا ته ... له دې وروسته همدا «سيليډيبا»، کوم چې کېدای شي يو تن ووايي چې د انډيز په منځ کې اېښودل شوی دی او له هغه ځايه «هياسنت» [نيل] تر لاسه کوي... او به خپل وار سره دا دوی ته صادروي او په همدې بنسټ دا خپله د سوداګرۍ يو ستر مرکز دی».
له خپلواکۍ تر ۱۹۷۷
کله چې سریلانکا په ۱۹۴۸ز کال کې له برتانيط خپلواکي تر لاسه کړه، سریلانکا د زیاتو اسیايي هیوادنو څخه مخکې وه او د جاپان سره د مقایسې وړ اقتصادي او ټولنیزې نښې يې درلودې.
په هندي سمندر کې د سريلانکا ستراتژيک موقعيت ته په کتنې سره تمه کېده چې دا هېواد به د نورو اسیایي ګاونډیو په پرتله زیات ښه فرصت ولري، څو یوه چټکه اقتصادي وده ثبت کړي او داسې برېښېده چې یو له زیاتو ژمنو نویو هیوادونو څخه به وي. خو په ۱۹۴۸ز کال کې دغه هيله مندي تر ۱۹۶۰ز کال پورې تته شوه. ملتپالنه هم رامنځ ته راغله، چې قومي تاوتریخوالی یې زیات کړ.
دهراود ولسوالۍ
دهراود ولسوالۍ د افغانستان د روزگان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۰،۷۱۸ وگړو ته رسېږي.
دهراوت ولسوالي چي د ١٣٤٦ لمريز کال د هيواد دملکي اداري ويش پر بنسټ د ارزگان ولايت دويمه درجه ولسوالي گڼل سوې ، د ختيځ طول البلد ٦٥ درجو ١٨ دقيقو او ٤٨ ثانيو او د شمالي عرض البلد په ٣٢ درجو ٢٨ دقيقو او ٣٦ ثانيو کي واقع شويده. مساحت يې ٣٤٤٥ کيلومتره مربع اټکل شوۍ او د بحر د سطحي څخه لوړوالۍ يې ١٠٧٥ متره ته رسيږي. د دې ولسوالۍ تر ټولو پخوانۍ نوم په ويدي او اوستايې متونو کي ( هراوتي ) ياد شوۍ چي د اوستايې پير د ١٦ گونو ښيرازو سيمو څخه يوه گڼل شويده. د تاريخي جغرافيا پوهانو او مورخينو له نظره د ( هيراوتي ) حوزه د ورستۍ اراکوزيا او د اوسني لوی کندهار ښيرازو سيمو ته ويل کيده. علامه حبيبي په (( تاريخ مختصر افغانستان )) نومي اثر کي ليکي چي : د اوستا دريم ټوک وينديداد د خپل پير شپاړس څرگندي سيمي يادي کړي چي زياته برخه يې په اوسني افغانستان کي تثبيت او ټاکل شويده. د بيلگي په توگه د بخدي ( بلخ ) ، هريوا ( هرات ) ويکراته ( کابل ) روروه ( پکتيا ) هريوتي ( ارغنداب او دهراوت ) او ای تومنه ( هلمند ) ( حبيبي : ١٣٤٦ ، ص : ٢٥ )
د دهراوت ولسوالي
يوناني مورخ هيرودوت د لرغوني اريانا سيمي د خپل وخت په مروجو نومونو ثبت او يادي کړيدي چي بيلگي يې د اريا ( Areia ) درنگيانا ( Drangiana ) کارمانيا ( Carmania ) اراکوزيا ( Arachosia ) او نور نومونه يادولای شو. په دې لړ کي د اراکوزيا سيمه د تاريخي جغرافيا پوهانو له خوا د پخواني هيراوتي حوزې پر سيمه اطلاق شويده. اريا دهرات نوم او درنگيانا د زرنج اوسيستان سيمي بلل شويدي. ( Vogelsang : 1998, 216 ). د کوشاني او يفتلي پاچاهانو په پير کي د لرغوني هيراوتي او بيا اراکوزيا ارزښت هم د ستراتيژيک موقعيت له مخي او هم د ښيرازۍ په نسبت زيات وو .په ځانگړي توگه د ارزگان ولسوالۍ په شالۍ ناوه کي د يفتلي پاچا مهراکولا د دوو ډبر ليکونو کشف او د هغو لوستل د دې ټکي دثبوت ښه شاهد دۍ. پيوار فرانسوي لرغونپوه دا ډبرليک د زابلي پاچا مهراکولا اړوند گڼلۍ دۍ چي د واکمنۍ پير يې د ٥٠٠ زيږد کالو په شا او خواکي ښودل شويدۍ. زابلي پاچاهان او دهغو اړوندو محلي اميرينو واکمني د پخواني هيراوتي په شمول د زابل پر ټولو سيمو لږ تر لږه ٤٠٠ څلورسوه کاله په پرله پسې توگه جاري وه. خو دا دوام د اعرابو د نوي امپراتورۍ د پراختيايې حملو او يرغلونو سره يوځای وو ، کله به عربي ځواکمن قوماندانان برلاسي شول او کله به د سولي او باج په منلو د دې سيمه ايزو واکمنانو قدرت دوام وموند. تر ټولو نامتو عرب قوماندان چي د زابلي او رتبيلي پاچاهانو سره يې په بيلا بيلو وختونو او حالاتو کي ، يادمځکي د لاندي کولو او ياهم د باج او خراج د تر لاسه کولو په نيت جگړې کړيدي ، کيدای شي د عبيدا لله بن ابي بکر ( ٦٧١ زيږد کال ) عباد بن زياد ( ٦٨١ زيږد ) اصفح بن عبدالله ( ٧٤٧ زيږد ) محمد بن قاسم او يوشمير نور و نومونه ياد کړو. د دې لنډتاريخي څرک څخه بريښي چي پخواني د هراوت او بيا اراکوزيا د سياسي پيښو او مقاومتونو ستر مرکز وو. پر دې سر بيره چي زيات شمير مورخينو ، جغرافيا پوهانو او د جگړه ايزو فعاليتونو ليکوالانو له خوا هيراوتي ( دهراوت )په يوه يا بل ډول په خپلو اثارو کي ثبت کړۍ او ليکلۍ دۍ ، چي په خپل وار د تاريخي سيمي په توگه يې د ثبوت او ارزښت لپاره ډاډ من شواهد دي ، خو د هغو لر غونو ابداتو او اثارو شتون ، چي شمير يې په لسگونو لرغونو ودانيو ته رسيږي ، بل داسي ثبوت دۍ چي د دې ولسوالۍ د تاريخي ارزښت پوره سپناوۍ کوي. په دهراوت کي د تاريخي ودانيو شمير ډير زيات دۍ خو زه په دې برخه کي يوازي د دوو هغو لر غونو ودانيو يادونه کوم چي د دهراوت اوسيدونکي يې له هره ځايه په څرگنده توگه ويني او د هر ليدونکي پام ورته اوړي. ١ _ کلاه مورچه : کلا مورچه ترکيبي نوم دۍ (( کلاه )) د لوی کور او پراخي حويلۍ په مانا او (( مورچه )) د پښتو ژبي مورچل ته نږدې کليمه ده چي د عسکرکوټ يا ديوه دفاعي سنگر مانا ورکوي ، چي د سيمي د فاع لپاره کارول کيږي. د دواړو کليمو څخه په لاس راغلې مانا دفاعي کلاه يا د مورچل کلا ده. ځني دهراوتيان د مرچه مانا د دري ژبي د ميږي په مانا اړوي ، خو دا تعبير هغه وخت د منلو وړ گرځي چي د ادبي فنونو د ((دتصغير )) صنعت مطرح وي ، په هغه ادبي صنعت کي يوه لوی شي ته د کوچيني نوم او افاده ورکول دي. په هر صورت د مرچل کلاه مانا او افاده خکه پر خای ده چي د دې ستري کلاه چي په پخوا کي به ښايې يوه ښارته ورته لوی کلۍوو ، د سترو برجونو شته والۍ او دنظامي ليد له مخي په يوه حساس موقعيت کي د دې ودانۍ جوړيدل ، دا څرگندوي چي يوه نظامي کلاه او مورچل دۍ.
د څه نا څه دوه کيلو متره څخه ليري دکلا مورچي ديوې برخي عکس
د کلا مورچي د پورتني برج يوه خوا
لوی برج دوې ستري کړکۍ لري چي يوه يې د شمال په لور د (( زرتالې )) دښتي ته پرانيستې او بله چي لږ څه وړه بريښي د سهيل په لور د هلمند سند خواته جوړه سويده. ښايې دې برج به نوري کړکۍ هم درلودې ، خو اوس همدا دوې کړکۍ په سترگو کيږي. د پام وړ خبره دا ده چي د شمال په لور د کړکۍ نښانې له ليري ښکاري او داسي بريښي چي د دې کړکۍ د تړلو او بنديدلو لپارد دې برج تر جوړيدو وروسته هڅه شويده ، خو هغه ساختماني مواد چي د کلا په ديوالونو او کورونو کي په زياته پيمانه کارول شويدي ، هغه مواد د هغو تړل شويو موادو سره توپير لري ، بله خبره دا چي لا تر اوسه هم د نوموړي کړکۍ د پورتنۍ برخي لږ څه پرانيستې پاته ، چي لا تړل سوې نه ده. د کړکۍ دې پرانيستي برخي ته نه د لاند خوا څوک رسيدلای شي او نه هم له لوړي خوا ورته کښته کيدلای شي. په هر صورت لا تر او سه د دې لرغوني کلا په اړه منظمي او علمي څيړني نه دي تر سره شوي ، ځکه نشي ويل کيدای چي دا کړکۍ څه وخت تړل شوې او يا ولي يې د تړلو هڅه شويده ؟
د کلاه مورچي دوه برجونه او دهغو تر منځ د ودان شويو کورونو کنډوالې او پاتي شوني د هر ليدونکي پام ځان ته را اړوي .خو هغه څه چي د دې کلاه په لمن او يا د کلاه خواته پراته دايروي قبرونه دي چي د زياتي پاملرني وړ بريښي. دا قبرونه دايروي جوړ شوي او د کلاه مورچي شمال لوري ته د اته سوه څخه تر زرمتره واټن کي واقع دي. سربيره پر دې چي شمير يې زيات نه دۍ (د ٢٠? ٢٥ قبرونه ) خو ښايې د سيمي په اړه د څيړني لازم او گټور مالومات ولري. د قبرونو پر سر ، دايروي ډول د سند د ډبرو څخه ( ښوۍ کاڼي ) جوړي شوي احاطې چي د هري دايري قطر د دوو او دريو مترو په شا او خواکي دۍ ، له ورايه پخوانۍ هديرې برملا کوي. د يوشمير څرگندو او خفيفو نښانو په شمول د دې قبرونو شمير ښايې د٢٠ څخه تر ٢٥ پوري وو ، چي په حقيقت کي يوه معتبره هديره گڼل کيدای شي.
د کلا مورچې په لمن کي د دايروي قبرونو يوه بيلگه
د دايروي قبرونو څرک د هيراوتي په لرغوني سيمه کي د لرغونپوهانوله خوا نه دي معرفي سوي، يوازي د عبادت ځايونو او د مذهبي ادابو او شعايرو د پر ځاي کولو لپاره د جوړو شويو ودانيو د دايروي جوړښت شواهد په بيلا بيلو سيمو کي څرگند شويدي. لمر نمانځونکو هم دايروي عبادت ځايونه درلودل ؛ د اور نمانځونکو عبادت ځايونه هم دايروي جوړ شوي دي ؛ خو د کلا مورچي د پير حا کم مذهب غالبا بودايې وو ، تر هغه ځايه چي د بودايې عبادت ځايونو څرک شته زيات شمير يې دايروي جوړ شويدي. داسي بريښي چي د کلا مورچي څنک ته نږدې قبرونه به د هغه مهال د نامتوسياسي او مذهبي او يا نظامي کسانو قبرونه وي. له يوې خوا د قبرونو شمير لږ دۍ او له بله پلوه د قبرونو پر سر د سند ډبرو( دريايې ډبرو ) دايروي جوړول هم ستونزمن کاروو. سربيره پر دې چي د هلمند سند د دا ډول ډبر د لرلو ښه امکانات لري ، خو په دې پيمانه د زياتو ډبرو چي هم د وزن له مخي يو او بل ته نږدې وي او هم د شکل له مخي غالبا بيضوي شکل ولري ، د داسو ډبرو پيدا کول ستونزمن کار دۍ ، په دې توگه د دې خبري سپيناوۍ کيداې شي چي دا ټول استثنايې ربړونه د يوشمير نامتو کسانو لپاره. چي غالبا سياسي ، مذهبي او نظامي مشران وه، گالل شويدي. . دويم : سره کلاه : سره کلاه د دهراوت لويديځ لوري ته د لس کيلو متري په واټن د هلمند سند ښۍ اړخ ته واقع ده. دا لر غوني کلاه هم د مورچې کلاه په ډول د دې ولسوالۍ له هري خوا ليدل کيږي. د دې کلاه نوم د هغې له رنگ څخه اخستل شويدۍ ، چي هر ليدونکي يې د ليدلو سره سم د سور رنگ ځانگړتيا هم ليدلای شي. او له ليري سيمو هم دا رنگ پيژندل کيږي ، نو ځکه ورته سره کلاه وايې.
د يو کيلو متر ليري واټن څخه د سرې کلاه يو عکس
سره کلاه په مربع ډول جوړه سوې لويه احاطه ده چي په څلورو کونجونو کي يې څلور لوړ برجونه ودان شويدي. له بده مرغه د زمانې حالاتو د د دې کلاه د شمال لوري برجونه واړه کړي او اوس يوازي د يوې خاوريني کوټنۍ په څير ښکاري ، خو دوو سهيلي برجونو يې لا تر اوسه د زمانې سره په ډغرو کي خپله نسبي لوړتيا ساتلې ده. سر بيره پردې چي د سهيلي برجونو پخوانۍ لوړوالۍ هم اوس نشته ، خو ترشمالي برجونويې لوړتيا ښکاره ده .داحاطي په منځ کي دوه لوي کورونه ابادسوي وه چي اوس يې يوازي نړيدلي ديوالونه اوکنډوالې په سترگو کيږي.
د سرې کلاه سهيل لويديخ برج
دسری کلاه دڅلورو برجونو څخه دوه برجونه نسبتا لوړ پاته شويدي. ، د برجونو د نړيدلي خاوړري اوسنۍ لوړتيا دا ښيې چي د دې برجونو پخوانۍ لوړوالې د اته مترو څخه تر لس مترو پوري وو. په داسي حال کي چي د دې برجو نو اوسنۍ لوړوالې د څلور مترو څخه تر پنځو مترو پوري دۍ. د برجونو د جوړيدو لپاره پخې خټي او په ځينو مواردو کي د پخسې ديوال په ځينو برخو کي پخې څلور کونجه خښتي هم ليدل کيږي. د دښتي ډبرو څخه هم کار اخستل شويدۍ ، خو دا دښتي ډبري په زياته پيمانه نه دي کارول شوي. د څلور کونجه خښتو بر څلويښت په څلويښت سانتي متره او سور يې لس سانتي متره ته رسيږي. ځيني داسي خښتي هم کارول شوي چي اوږدوالۍ يې څلويښت سانتي متره او بر يې ديرش سانتي متره ته رسيږي.
د سرې کلاه سهيل ختيځ برج
د سرې کلاه د نورو ارزښتونو تر څنگ يو د پام وړ مطلب د دې لرغوني کلاه موقعيت دۍ. سره کلاه د دهراوت ولسوالۍ د دوو سندونو د تقاطع په يوه بارزه او څرگنده نقطه کي جوړه شويده. د شمال لوري د هلمند سند او د ختيځ لوري د تيري سند د سرې کلاه په سيمه کي سره يوځای کيږي ، او دا لرغونې کلاه هم په پوره پام پر همدې نقطه جوړه سوې ده. د کلاه د اوسني پاته شونو له ځايه څخه د دهراوت ولسوالۍ زياتي برخي لکه لنډيانه ، لبلان ، کوور ، مياندو ، او د تنگي ځيني برخي له ورايه تر کره څار لاندي کيدای شي. پر دې برسيره چي د کلاه مورچې په اندازه لوړه نه ده خو د نظامي ارزوني له مخي په يوه حساس موقعيت کي جوړه سويده. د سرې کلاه يوبل ارزښت دادۍ چي ښايې دا کلاه د لرغونو يوناني ودانيو د معيار سره برابره جوړه شوې وې.
د سرې کلاه مخ ته د تيري او د هلمند سندونه يوځای کيږي
د فرانسوي لرغونپوه گيرشمن په باور د يونان _ باختري دوري ودانيو درې گډ خصوصيات درلودل. لومړۍ داچي په زياته پيمانه د نظامي او ارزښتمنو ودانيو لپاره يې د سندونو تقاطع ټاکله ؛ چي د بيلگي په توگه په بگرام ، ای خانم ، اکروپولس او نورو سيمو کي دا مشخصه ليدلای شو. دويمه مميزه داده چي د دې دورې د ودانيو د څار ساحه ډيره زياته غوره سويده ؛ چي دا بيلگه هم په يادو شويو سيمو کي برملا ده. دريم او ورستۍ مميزه داده چي د ارزښتمنو ښارونو او کورونو لپاره هغه سيمي غوره بلل شويدي چي لږ تر لږه د دوو خواو طبيعي موانع د دښمنانو د تهجم په وړاندي ولري ؛ چي دا مميزه هم د يونان _ باختري دورې په زياتو ودانيو کي ليدل کيږي. د دې دريو مميزو او ځانگړتياو په نظر کي نيولو سره د انالوژيکي تحليل پر بنسټ ويلای شو چي سره کلاه هم د يونان _ باختري دورې د ودانيو د معيار سره برابره جوړه شويده. د هلمند او تيري سندونو د تقاطع په ډير ښه موقعيت کي جوړه شوېده ؛ د دهراوت پر زياتو سيمو د څار پراخه ساحه لري ؛ او لويدځ لور ته يې د ښار توغي دجگو غرونو لړۍ پرته ده چي د دښمنانو د هر ډول تعرض څخه مصونه ده.
پايله :
افغانستان يو پرانيستۍ او سر خلاصۍ موزيم دۍ ، چي هر لورته يې د لرغونو او تاريخي سيمو نښي په سترگو کيږي. له نيکه مرغه يو شمير سيمي د کورنيو او يا بهرنيو لرغونپوهانو په زيار سپړل شوي او څيړل شويدي ، چي پايلي يې زموږ د هيواد د لرغوني تاريخ وياړلي بابونه جوړوي. خو په زياته پيمانه لرغوني سيمي او لرغوني ودانۍ او ټاټوبي لا تر اوسه نه يوازي سپړل شوي نه دي بلکي ، لومړنۍ سروې يې هم نه ده تر سره شوې ، چي له دې ډلي څخه يوه لرغوني سيمه د دهراوت ولسوالي ده ، چي په بيلا بيلو برخو کي يې د لرغونو ابداتو زياتي بيلگي شته : کلاه مورچه ، سره کلاه ، سور دبک ، د ساخر ديوالونه ، کټه ديوال ، دودوان ، د شاه مشهد کلاه گاني ، د وشي دښت او نور يادولای شو ، چي هر اړخيزي سروې سپړني او څيړني ته اړتيا لري. هيله من يم چي په هبواد کي د اړيني سولي پر کراريدو به د کلتوري چارو اړوند چارواکي د هيواد دتاريخي او لرغونو سيمو د سروې او سپړنو منظم علمي پلان جوړ او پلۍ کړي. د کلاه مورچي او سرې کلاه د علايمو او نښانو څخه څرگنديږي چي دا اثار د هلمند سند پر غاړه د نورو اباديو په لړ کي نظامي او سياسي ټاټو بي دي. د موقعيت د ټاکلو او په ودانيو کي د موادو د کارولو څخه داسي بريښي چي معمارانو يې د يونان باختري دوري د ودانيو د جوړولو سره پوره بلد او اشنا وه. خو د ودانيو چاري ښايې د يفتلي او رتبيلي پاچاهانو په پير کي تر سره شوي وي ، چي احتمالي تاريخ يې د پنځه سوه زيږدو کالونو څخه بيا تر اته سوه زيږدوکالونو پوري اټکل کيدای شي. او دا هغه زمانه ده چي د پخواني هيراوتي او بيا اراکوزيا سيمه د محلي واکمنانو له خوا اداره کيدل او هر محلي واکمن د عربي قوماندانانو په وړاندي د مقاومت مورچلونه درلودل. د دې دوو لرغونو ابداتو د دې لنډي يادوني څخه ښکاري چي پخوانۍ هيراوتي يا اوسنۍ دهراوت د تاريخ په اوږدوکي څرگند رول لوبولۍ دۍ. د کلاه مورچې د پراخوالي څخه په ډاگه کيږي چي يو وړوکۍ ښار او د خپل وخت د نامتو کسانو ټاټوبۍ وو ، او دسرې کلاه د جوړښت او د هغې په اړوند نورو تاسيساتو څخه دا څرگنديږي چي د خپل وخت يوه نظامي قرارگاه وه ، او داسي بريښي چي د احاطې په دننه کي د واکمنو کسانو کورونه او د نظامي کړووړود تنظيم لپاره اميرين او مسولين اوسيدلي دي.
سرچينې
وېشنيزه:د روزگان ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
نیکوس اناستاسیادس
نیکوس آناستاسیادس په یوناني Νίκος Αναστασιά راهیسی د قبرس ولسمشر دی.
چلندپالنه
چلندپالنه د انسانانو او ژویو پر چلند باندې د پوهېدنې یوه سیسټماتیکه تګلاره ده. داسې انګېرل کېږي چې چلند، هغه غیرارادي غبرګون دی چې د پخوانیو ځانګړو لمسوونکو په یوځای کېدو سره په یوه چاپېریال کې راپارېږي، او یا د یوه وګړي د مخینې یوه پایله ده چې په ځانګړي ډول، په‌کې د وګړي غیرمترقبه پياوړتیا او ځپنه د وګړي له اوسني لمسېدونکي حالت او د لمسوونکو کنټرول سره یوځای شامل دي. که څه هم چلندپالونکي، په ټولیزه توګه، د چلند په ټاکلو کې د وراثت اړخ مهم ګڼي، خو ډېري وخت پر چاپېریالي پېښو باندې تمرکز کوي.
چلندپالنه د فلسفې، میتودپېژندنې او تیوري یوشمېر برخې سره یوځای کوي. چلندپالنه د ۱۹۰۰ز لسېزې په لومړیو کې د ژورتیا ارواپوهنې او د ارواپوهنې نورو دودیزو بڼو ته په غبرګون کې راڅرګنده شوه، چې ډېري وخت د هغو وړاندوینو په رامنځ‌ته کولو کې یې ستونزه درلوده، چې په تجربي توګه ازمایل کېدلای شوې، خو د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې له پخوانیو څېړنو څخه یې سرچینه نیوله، څرنګه چې ادوارد لي تورندایک د «اغېزې قانون» مخکښ پاتې شوی ؤ، دغه قانون داسې یوه کړنلاره ښیي چې په کې د یوه چلند پياوړې کوونکې یا کمزوروونکې پایلې شاملې دي.
جان برودوس واټسن په ۱۹۲۴ز کې د یوې لیکنې په خپرولو سره، میتودولوجیکي چلندپالنه رامنځ‌ته کړه، چې باطن‌لېدونکي میتودونه یې رد کړل او یوازې د مشاهدې وړ چلندونو او پېښو په اندازه کولو سره د چلند د پېژندنې په لټه کې ؤ. په ۱۹۳۰ز لسیزې کې بوروس فرېدریک سکېنر نظر ورکړ چې پټ چلند – د ادراک او احساساتو په شمول – د مشاهدې وړ چلند کنترول کوونکو لاملونو تابع ده؛ دا د هغه د «راډیکالي چلندپالنې» فلسفې لپاره یو بنسټ وګرځېد. په داسې حال کې واټسن او ایوان پاولوف د «شرطي‌کېدنې په غبرګون» کې د خنثی (شرطي) لمسوونکي د غیرارادي غبرګونونو د راپارېدنې څرنګوالی تر څېړنې لاندې نیولی ؤ، سکېنر د د چلند ښودونکو پخوانیو متمایزو لمسوونکو مخینه وارزوله؛ دغه تخنیک د «عامل شرطي کېدنې» په نوم وپېژندل شو.
د راډیکالي چلندپالنې کارَونې، چې د تطبیقي چلند د تحیل په توګه پېژندل کېږي، په بېلابېلو برخو کې شتون لري؛ د بېلګې په توګه: د ژویو تطبیقي چلند او د تنظیمي چلند سمبالوَنه، چې د اوتیزم او موادو ناوړې ګټې‌اخېستنې په څېر روحي اختلالاتو د درملنې لپاره کارول کېږي. سربېره پر دې، په داسې حال کې چې د ساپوهنیز تفکر د چلندپالنې او او ادراکي مکتبونه، له تیوري اړخه، سره موافق نه‌دي، خو په ادراکي-چلندي درملنو کې یو د مکمِل ګرځېدلي دي (چې د «ساده وېرې»، «تر پېښې وروسته د ترتاب اختلال یا PTSD» او «مزاجي اختلالاتو» په څېر ځانګړو رنځ‌پېژندنو کې ګټور تمامېږي).
ډولونه
د چلندپالنې بېلابېلو څانګو ته ورکړل شوي سرلیکونه په لاندې ډول دي:
د تیوریکي چلندپالنې دوه فرعي بڼې په لاندې ډول دي:
نومهاله تیوري: راډیکالي چلندپالنه
که څه هم جان برودوس واټسن د حرفوي ژوند په اوږدو کې خپل په میتودولوجیکي چلندپالنې دریځ باندې ټینګار درلود، خو واټسن او روزالي راینر د کوچني آلبرټ څېړل شوې تجربه (۱۹۲۰ز) ترسره کړه. په دغه مطالعه کې، د یوه (انسان) ماشوم د ژړا غیرارادي وېرېدونکي غبرګون د راپارولو په موخه د غبرګون کوونکي په شرطي کېدنه کې د لومړي ځل لپاره د ایوان پاولوف تیوري وکارول شوه، چې دا کارَونه په راډیکالي چلندپالنه کې د پټ چلند (یا خصوصي کانو) په پوهاوي کې د یوې پېلامې په توګه راڅرګنده شوه. سره له‌دې، سکېنر احساس کاوه چې ګنې کرکجن لمسوونکي باید یوازې په ژویو کې وازمایل شي او پر انسان باندې د واټسن پر شخړه‌ییزو ازمایښتونو باندې یې کلکه نیوکه وکړه.
په ۱۹۵۹ز کې، سکېنر د دوو کوترو احساسات مشاهده کړل او ویې لېدل چې قهرجنې ښکاري ځکه چې بڼکې یې راولاړې شوې وې. کوترې د یوه عمل په صندوق کې کېښودل شوې، چېرې چې په چاپېریال کې د پخوانۍ پياوړتیا په پایله کې، غوسه‌ناکه وې. د لمسوونکي د کنټرول او د راتلونکي تمایز د روزنې له لارې، کله چې به سکېنر شین څراغ ګُل کړ، نو کوترو به پام کاوه چې د خوراک پياوړی کوونکی د هرې مښوکې وهلو په پایله کې پرې کېږي او پرته له شخړې څخه یې غبرګون ښوده. سکېنر دې پایلې ته ورسېد چې انسانان هم شخړه او یرغل زده کوي او دا داسې احساساتو (او نور خصوصي کانو) درلودونکي دي چې له غیرانساني ژویو سره کوم توپیر نه‌لري.
عبدالله بن عبدالعزیز آل سعود
عبدالله بن عبدالعزیزالسعود (په عربي ژبه عبدالله بن عبدالعزیز آل سعود، لاتیني ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al ʿAzīz Āl Saʿūd،د عربي ژبې په النجدیه لهجه یې تلفظ: [ʢæbˈdɑɫ.ɫɐ ben ˈʢæbdæl ʢæˈziːz ʔæːl sæˈʢuːd] ؛ د ۱۹۲۴ ز کال د اګست په لومړۍ زېږېدلی او د ۲۰۱۵ ز کال د جنوري په ۲۳ مه مړ شوی.) د سعودي عربستان سیاستوال او د پوځ قومندان و، چې د ۲۰۰۵ ز کال د اګست له لومړۍ څخه تر مړینې (په ۲۰۱۵ز کال کې) پورې د سعودي عربستان پاچا و. د هغه تر رسم ګذشت مخکې ،هغه د ۱۹۸۲ کال د جون د دیارلسمې نېټې راهیسې د سعودي عربستان ولیعهد و.هغه د سعودي عربستان د بنسټ اېښودونکي پاچا عبدالعزیز لسم زوی او د عبدالعزیز له هغو شپږو زامنو څخه چې پاچهي يې کړې پنځم دی. (نور یې سعود، فیصل، خالد، فهد او سلمان وو.)
عبدالله د پاچا عبدالعزیز او فهدة بنت عاصي الشوریم زوی و. د هغه مور د الرشید له کورنۍ څخه وه چې د السعود کورنۍ تاريخي سیالان وو. عبدالله د لوی ‌والي په عمر کې اړین سیاسي پوستونه ترلاسه کړل. په ۱۹۶۱ ز کال کې د مکې ښاروال شو، چې د هغه لومړۍ دولتي دنده وه. په ورپسې کال کې د سعودي عربستان د ملي ګارد قوماندان وټاکل شو، نوموړي دا موقف لا د خپل سلطنت تر مهاله په واک کې درلود. هغه د مرستیال دفاع د وزیر په توګه هم خدمت وکړ او په ۱۹۸۲ ز کال کې، کله چې د هغه ناسکه ورور فهد واک ته ورسېد، ولیعهد وټاکل شو. وروسته له هغې چې په ۱۹۹۵ز کال کې پاچا فهد له سختې مغزي سکتې سره مخامخ شو، عبدالله په واقعي ډول د عربستان واکمن شو، تر هغه چې یوه لسیزه وروسته پر تخت کېناست.
عبدالله د خپلې واکمنۍ پرمهال له متحده ایالاتو او بریتانیا سره نږدې اړیکې درلودې او د میلیاردونه ډالرو په ارزښت پوځي تجهیزات یې له دواړو څخه وپېرل. هغه د ښاروالۍ په شورا کې ښځو ته د رایې ورکولو حق او په المپيک کې د ګډون اجازه ورکړه. کله چې د عربي پسرلي (د افریقا په شمال او د اسیا په سویل لویدیځ کې په ۲۰۱۰ ز کلونو کې د دولت خلاف د لاریونونو، پاڅونونو او انقلابونو ټولګې ته ویل کېږي. دا چې تر ډېره په عربي هېوادونو کې پېښ شوي، نو ځکه د عربي پسرلي په نوم یادیږي، ژباړن) په بهیر کې په پاچهۍ کې دلاریونونو څپې راپورته شوې، عبدالله وکولی شوی، موجود حالت خوندي کړي. د بي بي سي د ۲۰۱۳ ز کال د راپور پر بنسټ، سعودي عربستان د عبدالله د واکمنۍ پر مهال د دواړو هېوادونو تر منځ  د ښو اړیکو له امله وکولی شوی، په خپله خوښه له پاکستان څخه اتومي وسله ترلاسه کړي.
د عبدالله د واکمنۍ په بهیر کې درې ولیعهد شهزادګان د پاچا فهد سکه( اصلي) وروڼه وو. عبدالله په ۲۰۰۵ ز کال کې تر پاچا کېدو وروسته خپل ناسکه ورور سلطان بن عبدالعزیز د ولیعهد په توګه وټاکه. کله چې په ۲۰۱۱ ز کال کې سلطان مړ شو، د سلطان سکه ورور نایف يې د تاج او تخت وارث وټاکه، خو په خپله نایف هم کال وروسته  مړ شو. عبدالله وروسته سلمان بن عبدالعزیز د ولیعهد په توګه وټاکه. د بېلابېلو راپورونو پر بنسټ، پاچا تر ۳۰ ځله پورې ودونه کړي او له ۳۵ څخه زیات بچیان لري. هغه په نړۍ کې تر ټولو شتمن شهزاده و. عبدالله په ۲۰۱۵ ز کال کې د ۹۰ کلونو په عمر مړ شو او د هغه ناسکه ورور سلمان یې ځایناستی شو.
د ملي ګارد قوماندان
عبدالله د ۱۹۶۳ ز کال په اګست کې د پاچا سعود د زوی سعد بن سعود پر ځای د سعودي د ملي ګارد قومندان وټاکل شو. دغه پوست هغه ته اجازه ورکړه چې د سعود په کورنۍ کې خپل ځای خوندي کړي. د سعودي عربستان ملي ګارد (SANG) چې د اخوان (د سعودي عربستان لومړنی پوځ چې په دودیز ډول رامنځته شوی و) پر بنسټ جوړ شوی و، د هغه له قوماندې سره په یو مدرن وسله وال ځواک بدل شو. SANG د ۱۹۵۸ ز کال په پیل کې د جنادیریه فستیوال(جشن) مالي ملاتړ هم   وکړ، چې د هغوی سیمه‌ییزې او دودیزې نڅاګانې، د اوښ ځغلولو لوبې او قبیله‌يي میراث ته یې بنسټیز رسمیت ورکاوه.
په دویمه لیکه
د ۱۹۵۷ ز کال د مارچ په ۲۹مه نېټه پاچا خالد تر خپلې پاچهۍ یوازې څلور ورځې وروسته ،عبدالله د لومړي وزیر دویم مرستیال وټاکه چې په دویمه لیکه د سعودي پر تاج او تخت د هغه د ځایناستۍ انعکاس و. په دې توګه يې د عربستان په اداره کې درېیم ځای ترلاسه کړ. که څه هم د هغه ګومارنې د سعود کورنۍ ترمنځ اختلاف رامنځته کړ. وروسته ولیعهد شهزاده فهد له خپلو سکه وروڼو سره چې د اووه سودیري په نوم یاديږي، له خپل سکه ورور سلطان څخه ملاتړ وکړ. عبدالله د دویم مرستیال په توګه د خپلې ګومارنې له امله تر فشار لاندې و او اړ شو، چې د SANG واک پرېږدي. د ۱۹۷۷ ز کال په اګست کې دا چاره په ریاض کې د سلګونه شهزاده ګانو تر منځ د بحث لامل شوه. عبدالله د SANG له واک څخه سترګې پټې نه کړې، ځکه دا وېره ورسره وه چې د هغه اقتدار به کمزوری کړي.
د ۱۹۷۹ زکال په مارچ کې، کله چې ولیعهد شهزاده فهد عربستان پرېښود او د اوږد مهال لپاره په اروپا کې پاتې شو، شهزاده عبدالله د وزیرانو د شورا ریاست پر غاړه درلود او د سعودي عربستان په ديپلوماتیکو اړیکو کې يې ډېر فعال د پام وړ رول درلود. په هم‌هغه کال د کورنۍ د داخلي شورا غړی و، چې مشري يې د ملک خالد پر غاړه وه او د عبدالله ناسکه وروڼه شهزاده محمد، ولیعهد فهد، شهزاده سلطان او شهزاده عبدالمحسن او د هغه ترونه شهزاده احمد او شهزاده مسعید په کې شامل و.
نیپټون
نیپتون (سمبول: ) د لمریز نظام اتمه او تر ټولو لرې سیاره ده. په لمریز نظام کې د قطر او وړانګې(شعاع) له مخې، څلورمه لویه، د کثافت له مخې درېمه او تر ټولو متراکمه سیاره ده. د حجم له پلوه، له ځمکې نه ۱۷ چنده لویه ده او د خپلې نژدې لویې سیارې اورانوس نه لږ لویه ده. نیپتون له اورانوس څخه لوړ کثافت لري، خو له فزیکي پلوه ترې کوچنۍ ده، ځکه زیات حجم یې د اتموسفیر د جاذبي فشارلامل کېږي. دغه سیاره، په ۱۶۴.۸ کلونو کې یوځل په منځني واټن ۳۰.۱AU (۴.۵ بیلیون کیلومتره؛ ۲.۸ بیلیون مایله) کې، د لمر په شاوخوا څرخي. نوم یې د رومیانو د سیندونو د رب النوع څخه اخیستل شوی دی چې، د ستورپېژندنې نښه یې ♆، چې د نیپتون د درې ګونو ارباب الانواعو یا یوناني توري (حرف) psi نوې بڼه ده.
نیپتون له وسایلوپرته، په سترګو د لیدلو وړ نه ده او په لمریز نظام کې یوازنۍ سیاره ده چې، د تجربي مشاهداتو پر ځای، د ریاضیکي اټکلونو له مخې موندل شوې ده. د اورانوس په مدار کې له تمې پرته بدلونونو الیکسیس بووارډ (Alexis Bouvard) دې پایلې ته ورساوه، چې د اورانوس مدار د کومې بلې نامعلومې سیارې د جاذبې قوې له خوا اخلال کېږي. د بووارډ له مړینې وروسته، د نیپتون د ځای ځایګي(موقعیت) په اړه، د هغه د مشاهداتو له مخې، په خپلواک ډول د جان کوچ آدامس (John Couch Adams) او یوربین لي ویریر (Urbain Le Verrier) له خوا وړاندوینې وشوې. وروسته له هغې نیپتون د ۱۸۴۶ ز کال د سپتمبر په ۲۳ مه، د یوهان ګالي (Johann Galle) له لوري، د تلسکوپ په مرسته د لي ویریر له خوا په اټکل شوې زاویه کې ولیدل شوه. د هغې لویه سپوږمۍ تریټون لږ وروسته ورپسې کشف شوه، په داسې حال کې چې پاتې نورې ۱۳ سپوږمۍ یې تر ۲۰ مې پېړۍ پورې په تلسکوپي ډول و نه لیدل شوې. له ځمکې نه یې واټن، د دې لامل کېږي چې، په ډېره کوچنۍ اندازه څرګنده شي، له همدې امله د ځمکنیو تلسکوپونو په مرسته یې څېړنه له ډېرو ستونزو سره مخامخ ده. نیپتون د ویوجر ۲ په وسیله، هغه مهال چې د ۱۹۸۹ ز کال د اګست په ۲۵ یې په خوا کې الوتنه وکړه، ولیدل شوه. ویوجر ۲ یوازنۍ ستور مزلی توغندی دی، چې له نیپتون نه لیدنه کوي. د هابل د فضایي تلسکوپ (Hubble Space Telescope) او د انطباقي عدسیو لرونکو لویو ځمکنیو تلسکوپونو په رامنخته کېدو سره، په وروستیو کې له لرې نه د دغې سیارې کره لید ته زمینه برابره کړه.
د مشتري او زحل سیارو په څېر، د نیپتون اتموسفیر تر ډېره له هایدروجن او هیلیوم ګازونو جوړ دی. ښایي چې هایدوکاربني بڅرکي( ذرې) او نایتروجن هم ولري، په داسې حال کې چې د اوبو، امونیا او میتان زیات یخونه هم لري. په ورته مهال، د اورانوس په څېر د هغو د ننه له یخونو او ډبرو جوړ دی؛ له همدې امله اورانوس او نیپتون دواړه، " د یخي سیارو" په توګه یادېږي. په باندنیو برخو کې یې، د میتان شتون د دې لامل دی، چې دغه سیاره آبي ښکاره شي.
د اورانوس د نامعلوم او بې خاصیته اتموسفیر پر خلاف، د نیپتون اتموسفیر د هوا فعال او د لیدو وړ حالات لري، د بېلګې په توګه: په ۱۹۸۹ ز کال کې د دغې سیارې په شاوخوا کې د ویوجر ۲ د الوتنې پر مهال، د دغې سیارې سویلي نیمه کُره د لوی تور ټکي لرونکې وه ، چې د مشتري له لوی سور ټکي سره د پرتلې وړ و. په ورستیو کې، یعنې په ۲۰۱۸ ز کال کې نوي اصلي او کوچني تور ټکي وموندل شول او تر څېړنو لاندې ونیول شول. په دې سربېره، د هوا دغه حالات په لمریز نظام کې، په دغه سیاره کې د پیاوړو پرله پسې بادونو له خوا لارښوونه کېږي، هغه چې اوچته چټکتیا یې ۲۱۰۰ کیلومتره په ساعت (۵۰۰ متره په ثانیه؛ ۱۳۰۰ مایله په ساعت) کې ثبت شوې ده. له لمر نه د ډېرې فاصلې لرلو له امله، د نیپتون بهرنی اتموسفیر په لمریز نظام کې تر ټولو یخ ځای دی، چې د ورېځو په پورتنیو برخو کې یې د تودوخې درجه ۵۵ کالوین (-۲۱۸ سانتي ګراد درجې؛ -۳۶۱ فارنهایت درجې) ته رسېږي. د سیارې په مرکز کې د تودوخې کچه، نږدې ۵۴۰۰ کالوین (۵۱۰۰ سانتي ګراد درجې؛ ۹۳۰۰ فارنهایت درجې) ته رسېږي. نیپتون نازک او مات کړه ییز(حلقوي) سیستم لري (چې لیندۍ "قوس" هم ورته وایي)، چې په ۱۹۸۴ ز کال کې کشف شوی او وروسته د ویوجر ۲ له خوا تائید شو.
کشف
له تلسکوپ نه په کار اخیستنه د نیپټون لومړۍ لیدنې او د ګالیله انځورګري(نقاشي) چې د ۱۶۱۲ ز کال د دسمبر په ۲۸ مه او د ۱۶۱۳ ز کال د جنوري په ۲۷ مه نېټه یې کښلې وې، داسې ټکي یې په کې په نښه کړي ووچې، اوس مهال د نیپتون له اصلي موقعیت سره سمون لري. په دواړو برخو کې، ګالیله نیپتون هغه مهال چې د شپې پر مهال آسمان کې یې له مشتري سره نږدې لیدلی و، له ثابت ستوري سره یې غلط کړی و. له همدې امله د نیپتون د کشف کریدت او ویاړ هغه ته نه اړوندېږي. له نیپتون څخه د هغه په لومړۍ لیدنه کې، چې د ۱۶۱۲ ز کال په دسمبر کې یې وکړه، هغه شپه نیپتون خپل شاته تګ (retrograde) نوی پیل کړی و. دغه ښکارېدونکی شاته تګ، هغه وخت رامنځته کېږي، کله چې د ځمکې مدار د بلې سیارې له مدار اوړي. له همدې امله چې، نیپتون د خپل کلني شاتګ دوره نوې پیل کړې وه، نو حرکت یې ډېرلږ و او ستونزمنه وه چې، د ګالیله د کوچني تلسکوپ په مرسته دې دغه حرکت ولیدل شي. په ۲۰۰۹ ز کال کې، په یوه څېړنه کې څرګنده شوې ده چې، لږ تر لږه ګالیله پوه شوی دی چې، هغه ستوری چې ده لیدلی و، د ثابتو ستورو په نسبت یې حرکت لرلی دی.
په ۱۸۲۱ ز کال کې الیکسیس بووار، د نیپتون د ګاونډي اورانوس د ستورپېژندنې جدولونه خپاره کړل. په راتلونکو لیدنو کې له دغو جدولو نه د پام وړ انحرافات رامنځته شول اوهغه د دې لامل شول چې، بووارډ ته دا فکر ورکړي، چې یو نامعلوم شی، د خپلې جاذبې له مخې د اورانوس مدار اخلالوي. په ۱۸۴۳ ز کال کې جان کوچ آدامز، د هغو معلوماتو له مخې چې لرل یې، د اورانوس په مدارونو یې کار پیل کړ. هغه له رویال ستورپېژندونکي جورج ایری (George Airy) نه، د نورو معلوماتو غوښتنه هم وکړه، چې د ۱۸۴۴ ز کال په فبروري کې یې ورته برابر کړل. ادامز له ۱۸۴۵-۱۸۴۶ ز کلونو ترمنځ خپلو چارو ته دوام ورکړ او د یوې نوې سیارې اړوند یې ګڼ شمېر وړاندوینې وکړې.
د نیپتون سپوږمۍ
نیپتون ۱۴ پېژندل شوې سپوږمۍ لري. تریتون، د نیپتون تر ټولو لویه سپوږمۍ ده، چې د نیپتون په مدار کې یې ۹۹.۵ سلنه ځای نیولی دی او یوازنۍ سپوږمۍ ده چې، د کُروي توب په موخه، پوره(کافي) حجم لري. تریتون یوازې ۱۷ ورځې وروسته، د نیپتون له کشف کېدلو وروسته، د ویلیام لاسیل (William Lassell) له خوا کشف شوه. د نیپتون دویمه پېژندل شوې سپوږمۍ (د کشف له مخې) د نېرېډ (Nereid) نامنظمه سپوږمۍ ده، چې په لمریز نظام کې د نورو ټولو سپوږمیو په پرتله تر ټولو نا انډوله (ناموزون) مدار لري.
د ۱۹۸۹ ز کال له جولای میاشتې څخه تر سپتمبر پورې، ویوجر ۲ د نیپتون ۶ سپوږمۍ کشف کړې. له دغو شپږو څخه په نامنظم ډول جوړه پروتیوس (Proteus)  له دې امله د پام وړ ده چې، په ځان غټه او زیات تراکم لري. له همدې امله، د هغو د جذب قوه نه ده توانېدلې، چې کُروي شکل ورکړي. په داسې حال کې چې، په نیپتوني سپوږمیو کې دویمه لویه سپوږمۍ ده، خو د تریتون یوازې ۰.۲۵ سلنه حجم لري. د نیپتون د داخلي څلورو سپوږمیو - نایاد (Naiad)، تالاسا (Thalassa)، ډیسپینیا (Despina) او ګالاتیا (Galatea) – مدار دومره نیپټون ته نږدې دی چې، ان د نیپتون په کړیو کې دننه ګڼل کېږي. په دویم پړاو کې لاریسیا (Larissa) په ۱۹۸۱ ز کال کې هغه مهال کشف شوه، چې د یوه ستوري مخه یې نیولی وه. دغې مخې نیولو ته له دوو قوسونو سره نسبت ورکول کېده، خو کله چې ویوجر۲ په ۱۹۸۹ ز کال کې هغه ولیدله، معلومه شوه چې، لاریسیا د دې لامل ګرځېدلې وه. پنځه نوې نورې نامنظمې سپوږمۍ یې، د ۲۰۰۲ او ۲۰۰۳ ز کال ترمنځ کشف شوې، چې په ۲۰۰۴ ز کال کې اعلان شوې. تراوسه پورې تر ټولو نوې او کوچنۍ سپوږمۍ هیپوکمپ (Hippocamp)، په ۲۰۱۳ ز کال کې، د هابل د څو انځورونو په یوځای کولو سره وموندل شوه. له دې امله چې نیپتون د رومیانو د سیندونو د رب النوع نوم و، د دغې سیارې په سپوږمیو هم، د سیندونو د کوچنیو ارباب الانواعو او الهو  نومونه اېښول شوي دي.
لنګر
لنګر (لانګر) Langar) د افغانستان په شمال ختیځ بدخشان ولايت کې پروت کلی دی. لنګر قریه د سمندر له سطحې څخه ۲،۹۰۹ متره لوړوالی لري.
د جمهوري غوښتونکي ګوند تاریخچه (متحده ایالات)
جمهوري غوښتونکي ګوند، چې د جي او پي یا GOP ("پخوانی لوی ګوند - Grand Old Party ") په نوم هم یادېږي، په متحده ایالاتو کې یو له دوو لویو سیاسي ګوندونو نه دی او په متحده ایالاتو کې ترټولو پخوانی دویم شته سیاسي ګوند دی، اصلي سیال یې، دیموکرات ګوند دی چې تر ټولو پخوانی دی.
جمهوري غوښتونکی ګوند، په ۱۸۵۴ ز کال کې راڅرګند شو، ترڅو د کانزاس – نبراسکا د قانون او د امریکا په خاوره کې د غلامۍ پراخېدو پر وړاندې هلې ځلې وکړي. په لومړني جمهوري غوښتونکي ګوند کې شمالي پروتستانت، د کارخونو کارکوونکو، متخصصانو، سوداګرو، بریاليو بزګرانو او د ۱۸۶۶ز کال نه وروسته پخوانیو تورپوستو غلامانو ګډون درلود. په هغه وخت کې د ګوند سره د سویلي سپین پوستو او کاتولیکانو ډېر لږ ملاتړ و، چې سپین پوستو اصلا په پياوړي سویل یا سولې بلاک کې د ډیموکرات ګوند ملاتړ کاوه او کاتولیکانو د ډیموکرات ګوند د رایو اصلي برخه جوړوله. په داسې حال کې چې دواړو ګوندونو په ۱۹ مه پېړۍ کې سوداګري پلوه سیاست غوره کړ، لومړنی جي او پي د ملي بانکدارۍ د نظام، د سرو زرو د معیار، د اورګاډي د پټلۍ او د لوړو تعرفو د ملاتړ له اړخه نامتو و. ګوند د ۱۸۶۱ ز کال نه وړاندې د غلامۍ د پراخېدو سره مخالفت وکړ او د امریکا د همتړونو ایالاتو (۱۸۶۱-۱۸۶۵ز) د له منځه وړلو لپاره یې د جګړې مشري وکړه. په داسې حال کې چې جمهوري غوښتونکی ګوند د خپل پیل پرمهال په سویلي متحده ایالاتو کې نژدې هېڅ شتون نه درلود، په شمالي متحده ایالاتو کې ډېر بریالی و، چې هلته یې په ۱۸۵۸ ز کال کې پخواني ویګان او د آزادې خاورې پخواني ډیموکراټان رابللي وو، ترڅو په شمالي ایالت کې نږدې اکثریت رامنځ ته کړي.
په ۱۸۶۰ ز کال کې د ابراهام لینکن (لومړی جمهوري غوښتونکی ولسمشر) په ټاکل کېدو، د امریکا په کورنۍ جګړه کې، د بریا په پلور د اتحادیې په بېولو کې د ګوند بریالیتوب او د غلامۍ په له منځه وړلو کې د ګوند ونډه، جمهوري غوښتونکی ګوند تر ډېره حده په ملي سیاسي صحنه کې تر ۱۹۳۲ ز کال پورې لاسبري کړ. پخواني جمهوري غوښتونکي ولسمشر تیوډور روزولټ، وروسته له هغه چې د جي او پي  له لوري لرې شو، په ۱۹۱۲ ز کال کې یې د پرمختګ ("بول موز") ګوند جوړ کړ او د درېیم ګوند د ولسمشرۍ نوماند په توګه چې د ټولنیزو اصلاحاتو غوښتنه یې کوله، ناکام شو. د ۱۹۱۲ ز کال نه وروسته، د روزولټ ډېر پلویان د جمهوري غوښتونکي ګوند نه ووتل او ګوند له ایډیالوژیک اړخه ښۍ لور ته د بدلون سره مخامخ شو. جي او پي د ستر ناورین (۱۹۲۹-۱۹۴۰) په ترڅ کې په کانګرس کې خپل اکثریت له لاسه ورکړ، دیموکراتانو د ولسمشر فرانکلن ډي روزولت په مشرۍ د نيو ډيل ګټونکي ائتلاف جوړ کړ، چې د ۱۹۳۲ ز کال نه تر ۱۹۶۴ ز کال پورې واکمن و.
د ۱۹۹۰ ز کلونو را په دې خوا، د ګوند ملاتړ په بنستيزه توګه له سویل او د شمال له لویو دښتو، غرنیو ایالتونو او کلیوالي سیمو نه و. اوسنی جي او پي له ټولنیزو محافظه کاره اصولو، نوي لیبرال پانګه پلوه نظام او د اقتصادي ملتپالنې ملاتړ کوي. تر اوسه پورې ۱۹ جمهوري غوښتونکي ولسمشران شته دي، چې شمېر یې د هر بل سیاسي ګوند له ولسمشرانو نه زیات دی.
د امپراطور لور
د پاچا لور اصلي نوم (د پاچا سو بیک هیانګ لور''' په انګلیسي King’s Daughter Soo Baek Hyang) یوه تاریخي ډرامه ده چې له ۲۰۱۳-۲۰۱۴ کلونو ترمنځ د سویلي کوریا له ام بی سی تلویزیون څخه خپره شوه.
هالنډي ژبه
هلنډي ژبه په هالنډي Niderlands) په انګلیسي Dutch) د هالنډ هیواد رسمي ژبه ده. یاده ژبه په بلجیم کې هم له دري رسمي ژبو څخه یوه ده. هالنډي ژبه د جرمني ژبو له ډلې یوه هندو اروپایي ژبه ده.
اېټاليا
ایټالیا په ایټالوي(Italiana) چې په رسمي توګه د ایټالیا جمهوريت بلل کېږي، د اروپايي اتحادیه د هيوادونو څخه يو دی. یاد هیواد د اروپا لوی وچه په جنوب کې پروت دی، پلازمینه یې روم ښار دی. دا ټاپو وزمه له دوه نورو لویو ټابو ګانو څخه په مدیترانه کې جوړه شوی چې سیسیل ټاپو او ساردینیا دي. نن ورځ ایټالیا د نړۍ له پر مختللو هیوادونو شمیرل کیږی چې د ۸ګروپ هیوادونو غړیتوب هم لرې. د پیسو واحد یې یورو او رسمي ژبه یې ایټالوي ده.
د ایټالیا د وګړو شمیر یې ۶۰ میلیونه او ۶۰۰ زره دی چې ۶'۹۱ سلنه یې مسیحیان دي. ایټالیا د وګړو له پلوه په اروپا کې پنځم او په نړۍ کې درویشتم ځای لرې. ایټالیا په اروپا کې ښه او معتدله هوا لري اما د سمندر غاړو هوا یې له منځني غرنیزی هوا سره توپیر لري.
سرچینې
وېشنيزه:اېټاليا وېشنيزه:د اروپا هېوادونه وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
پرونستان
مارتین لوتر
پروتستانتیسم د د مسیحي دین یوه برخه ده چې د لومړی ځل لپاره د مارتین لوتر له خوا وړاندی شو. د پروتستان دین ډیره یې پیروان په شمالي امریکا او شمالي اروپا کې میشت دي. پروتستان په لاتیني ژبه کې د (محالف) په معنی دی.
د مسيحيانو ځورول
لومړي مسيحيان هم د يهودو له خوا له چا چې مسيحیت د دوی له دین څخه راوتلي و او هم د روميانو له خوا چا چې په رومي سترواکۍ کې یې د مسيحيانو لومړي مرکزونه کنټرول ځورول شوي وو. په لرغونې زمانه کې د مسيحي دولتونو له رامنځ ته کېدو راهيسې، مسیحيان همدا راز د نورو مسیحيانو له خوا د اصولو د توپير له امله چې بدعت بلل شوی و ځورول شوي. د څلورمې پېړۍ په لومړيو کې، د سترواکۍ د مسئولينو د ځورولو لړۍ د سرديکا په فرمان سره پای ته ورسېده او د ميلان په فرمان د مسيحيت دين قانوني حيثيت غوره کړ. لږ وخت وروسته، مسيحيانو د يو بل په ځورولو پيل وکړ. په لرغونې زمانه او منځنيو پېړيو کې مذهبي ډلبندۍ- د روم او قسطنطنيې انشعاب او د مسيحيت ډېرو اختلافاتو په ګډون- او وروسته بيا د پروټيسټانت سمونې د مسيحيانو د ډلو تر منځ د سختو جګړو لامل شوې. د دې نښتو پر مهال هرې مسيحي ډلې يو بل بيا بيا ځورولي او ګوندي تاوتريخوالي کې ښکېل شوي. په شلمه پېړۍ کې د ګڼو هيوادونو له خوا مسيحيان و ربړول شول او ځینې وختونه یې نسل وژنه وشوه، د عثماني سترواکۍ او د هغه د ځای ناستي په ګډون چا چې حميديان له منځه يوړل، د ارمينيايانو، اشوريانو او يونانيانو نسل وژنه يې وکړه. همدا راز، په رسمي ډول د لادينه هيوادونو له خوا لکه پخوانی شوروي اتحاد، کمونستي البانيا، چين او شمالي کوريا.
تر يووېشتمې پېړۍ د مسيحيانو ځورولو دوام وکړ. له دې امله چې مسيحيت په نړۍ کې ستر دين دی، د دې دين پيروان په ټوله نړۍ کې ژوند کوي. نږدې لس سلنه د نړۍ مسيحيان لږکي دي چې په هغو هيوادونو کې ژوند کوي چې غير مسيحيان يې ډېری دي. په اوسني وخت کې د مسيحيانو له خوا د مسيحيانو ځورول، د داعش او نورو ترهګرو ډلو له خوا د مسيحيانو ځورول، د حکومتونو له خوا په رسمي ډول د مسيحيانو ځورول تر ډېره په اسيايي او افريقايي هيوادونو کې تر سره کېږي، ځکه دوی حکومتي دين لري او يا له دې امله چې د دوی حکومتونه او ټولنې مذهبي پلوي کوي. په دې ډول په مذهبي طرفدارۍ کې ډېر ځله مذهبي تبعيض او مذهبي ځورول پېښېږي، لکه چې همدا حالت په اوسنيو او پخوانيو کمونستي هيوادونو کې هم دی.
د نړيوالې مذهبي ازادۍ په اړه د ملګرو ملتونو د کمېسيون د ۲۰۲۰ ز کال له راپور سره سم، په برما، چين، ايريتريا، هند، ايران، نايجيريا، شمالي کوريا، پاکستان، روسيه، سعودي عربستان، سوريا او ويټنام کې مسیحيان تر څارنې لاندې  دي؛ د مذهبي ازادۍ پر وړاندې د سخت تاوتريخوالي زغملو او يا په کې د يادو هيوادونو د حکومتونو ښکېلتيا له امله ياد هيوادونه د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو وزارت له خوا د «ځانګړې اندېښنې وړ هيوادونو» په نوم يادېږي. دغه راپور سپارښتنه کوي چې افغانستان، الجزاير، اذربايجان، بحرين، مرکزي افريقا جمهوريت، کيوبا، مصر، اندونيزيا، عراق، قزاقستان، ماليزيا، سوډان او ترکيه د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو وزارت په هغه ځانګړي نوملړ کې شامل دي چې حکومتونه يې د مذهبي ازادۍ پر وړاندې د سخت تاوتريخوالي اجازه ورکوي يا خپله په دې تاوتريخوالي کې ښکېل دي.
د مسيحيانو ډېره ځورونه د غېر دولتي فعالانو له خوا تر سره کيږي کومو ته چې د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو وزارت  د «ځانګړې پاملرنې موجوداتو» په نوم پېژندل کېږي چې په نايجيريا کې د بوکو حرام، په يمن کې حوثي غورځنګ، په عراق او شام کې د اسلامي دولت، په پاکستان کې خراسان ولايت، په صوماليا کې د الشباب، په افغانستان کې د طالبانو او په سوريه کې تحرير الشام شامل دي او همدا راز، په برما کې د کاچین په جګړو کې د امریکا متحده ایالاتو د پوځ له خوا.
نوې صحيفه
لومړی مسيحيت د يهوديانو په دويم عبادتځای کې د يوې ډلې په توګه پيل شو، د نوې صحيفې په وينا، فريسيان د شاوول طرسوس په ګډون هغه مسيحيت ته له اوښتو مخکې، لومړي مسيحيان ځورولي. د دې ډلو تر منځ اخلافات سمدستي پيل شول. د حواريونو د کارونو کتاب سره سم «نوې صحيفه او دمسيحيانو کتاب دی»، په صليب کې د عيسی مسيح له راځړول کېدو يو کال وروسته، کشيش سټيفان، څوک چې د يهودي مسئولينو له خوا مرتد بلل کېدو، د يهودي دين څخه د سرغړونې په تور سنګسار شو. شاوول (چې وروسته يې دين بدل کړ او پاولس نوم ورکړل شو) په خپله خوښه تسليم شو هغه د سټيون مرګ ته کتل او د هغه د مرګ شاهد و. وروسته، پولس د دين له بدلولو وروسته په دويم قرنتيان (د عهد يو کتاب دی) کې د خپلو ځورونو فهرست پيل کړ: د يهوديانو له خوا پینځه ځلې يو کم څلوېښت درې ووهل شوم. درې ځلې په ډنډه ووهل شوم او يو ځلې سنګسار شوم».
لومړي يهود-مسيحيان
له ميلاد وروسته په ۴۱ ز کال کې هرود اګريپا، چې له مخکې څخه يې د هرودس انتيپاس او فيليپ (هيروديس څلورګوني کې د هغه پخوانی ملګری) سيمې په واک کې وه، د يهودو د پاچا لقب تر لاسه کړ او په يو ډول يې د يهودي لوی هيروديس پادشاهي بيا جوړه کړه (۳۷-۴ له میلاد مخکې). د روايتونو له مخې، هيروديس اګريپا لېواله و چې خپل يهودي رعيت ورسره مينه وکړي او د هغه ځورولو ته يې دوام ورکړ چې په پایله کې لوی جيمز ژوند له لاسه ورکړی و، کشيش پطرس په سختۍ ژغورل شوی و او نور حواريون وتښتېدل. په ۴۴ ز کې د اګريپا له مړینې وروسته، د نائب الحکومة واکمني پېل شوه (له ۴۱ ز مخکې دوی د لوديا په ولايت کې برخه لرونکي وو) او دې مشرانو يوه بې پرې سوله وساتله تر دې چې نائب الحکومة پورسيوس فستوس په ۶۲ کې مړ شو او لوی کاهن انانونس بن انانوس د واک د تشې څخه ګټه واخیسته چې په کليسا بريد وکړي، عادل جيمز او بيا د اروشليم د مسيحيانو مشر ووژني.
د عهد جديد کتاب بيانوي چې پولس په خپله هم په بېلا بېلو وختونو کې د رومي مسئولينو له خوا بندي شوی و، د پريسيان له خوا په ډبرو ويشتل شوی و او په یوه پېښه کې مرګونی پرېښودل شوی و چې په پايله کې روم ته د بندي په توګه بوتلل شو. پترس او نور لومړي مسيحيان هم بنديان شوي، وهل شوي او سپک شوی وو. د يهوديانو د لومړی پاڅون له امله، چې د روميانو له خوا د درې زره يهوديانو د وژل کېدو په غبرګون کې راپورته شوی وو، له مېلاد وروسته په ۷۰ ز کال کې اورشليم ويجاړ شو، د يهوديت دويم عبادتځای پای ته ورسېد (له دې وروسته کرار کرار حاخامي يهوديت راپورته شو).
کلوديا ستزر وايي د «دويمې پېړۍ تر نيمايي پورې يهوديانو مسيحيان له خپلې ټولنې جلا نه بلل»، خو ډېری څېړونکي وايي چې د «دوی د لارو جلا کېدل» ډېر په خوا پيل شوي و او الهياتو بېل والی يې اوس پېلېدو. د يهوديت دويم عبادتځای د يهودي کېدو لپاره ډېرو لارو ته اجازه ورکوله. د معبد له سقوط وروسته، يوه لار د حاخامي يهوديت وه او بله لار مسيحيت شو. خو «مسيحيت په دې باور رامنځ ته شوی و چې يهودي مسیح ناصري يوازې د يهوديانو هغه مسیح نه و چې ژمنه يې شوې وه، بلکې د خدای زوی و چې د خدای برکت يې غېر يهوديانو ته وړاندې کولو. چې په نهایت کې د يهوديانو په اندازه نورو ته هم ورکولو او ممکن له يهوديانو هم زيات». په داسې حال کې چې اخرت پېژندنې په يهوديت کې ژورې رېښې لرلې او د ځوريدلي غلام نظريه چې د مسيح افرايم په نوم پېژندل کېده د اشعياء له وخته يو اړخ و (له ميلاد مخکې اومه پېړۍ)، په لومړۍ پېړۍ کې دې نظريې ته په دې باور کتل کېدل چې د مسيحيانو له خوا په زور نيول شوې. دغه نظريه بيا له منځه يوړل شوه او په اومه پېړۍ کې د پيسيکتا رباطي تر لېکنو پورې بېرته حاخامي لارښوونو ته یې لار پیدا نه کړه.
پروتستان
مارتین لوتر
پروتستانتیسم د مسحي دین یوه برخه ده چې د لومړی ځل لپاره د مارتین لوتر له خواه وړاندی شو. د پروتستان مذهب ډیرهیي پیروان په شمالي امریکا او شمالي اروپا کې میشت دي. پروتستان په لاتیني ژبه کې د (محالف) په معنی دی.
سیر سیند
سیر سیند (ګل زرین) په منځنۍ آسیا کې د آمو سیند وروسته دویم لوی سیند دی، چې د قرغزستان او ازبکستان له غرونو سرچینه اخلي او د ۲،۲۲۰ کیلومتره طی کولو وروسته په آرال سمندرګی کې توییږي.
سیو هیون جین
سیو هئو جین په انګلیسي Seo Hyun-jin) د سویلي کوریا یوه سینمایي لوبغاړی ده, نوموړی د (دوه ملګري) نومې خپرونه کې چې له تلویزیون خپریده او همدارنګه د امپراطور لور (د سوبیک هیان پاچا لور) نومې ډرامه کې د (سولنان) په رول کې ډیره مشهوره شوه.
کاتولیک
کاتولیکه کلیسا (کاتولیک مذهب/کاتولیکان) د مسیحیت دین له دریوو کلیساوو څخه یوه ده چې کابو یونیم میلیارد پیروان لري او همدارنګه د مسحي دین ترټولو لویه برخه جوړوي. کاتولیکه کلیسا ډیره وخت (د روم کاتولیکه کلیسا) او رومي کاتولیکه کلیسا) هم یادیږي، د یاد مذهب مرکزي کلیسا په واتیکان هیواد کې ده.
سلمان ابن عبدالعزیز آل سعود
سلمان بن عبدالعزیز السعود (په عربي سلمان بن عبدالعزیز السعود، سلمان بن عبدالعزیز السعود [salˈmaːn ben ˈʕabd alʕaˈziːz ʔaːl saˈʕuːd] د ۱۹۳۵ ز کال د ډېسمبر په ۳۱ زېږېدلی) د سعودي عربستان پاچا دی، د ۲۰۱۵ ز کال د جنوري له ۱۵مې راهیسي واکمني کوي. واک ته تر رسېدو د مخه د ۲۰۱۲ کال د جون میاشتې له ۱۶مې نېټې څخه د ۲۰۱۵ کال د جنوري تر ۲۳ پورې د عربستان ولیعهد و. هغه د پاچا عبدالعزیز ۲۵ زوی او د هغه شپږم زوی دی چې د پاچا په توګه يې سلطنت کړی (نور یې سعود، فیصل، خالد، فهد او عبدالله وو).
سلمان د پاچا عبدالعزیز او حسه بنت احمداسدیري زوی دی او له اووه سدیریونو (په سعودي عربستان کې د ملک عبدالعزیز ۷ زامن چې سکه وروڼه دي او د هغه مېرمنې حسې ته ویل کېږي ) څخه یو دی. هغه له ۱۹۶۳ کال راهیسې تر ۲۰۱۱ کال پورې د ۴۸ کلونو لپاره د ریاض مرستیال والي او وروسته د ریاض والي و او بیا د دفاع وزیر وټاکل شو. هغه په ۲۰۱۲ کال کې ولیهعد وټاکل شو. سلمان په ۲۰۱۵ کال کې د خپل ناسکه ورور عبدالله تر مړینې وروسته پاچا شو. د ۲۰۱۹ ز کال له ډېسمبر راهیسې د پاچا عبدالعزیز تر ټولو زوړ ژوندی زوی دی.
د پاچا په توګه د سلمان لوی نوښتونه د یمن په کورنۍ جګړه کې لاسوهنه، د سعودي د ۲۰۳۰ ز کال ليدلوری او په ۲۰۱۷ ز کال کې ښځو ته د موټر چلولو اجازه ورکول وو. د هغه زوی ولیعهد شهزاده محمد بن سلمان، د سعودي عربستان اصلي واکمن ګڼل کېږي.
لومړنی ژوند
سلمان د ۱۹۳۵ ز کال د ډېسمبر په ۳۱ مه زېږېدلی او د سعودي عربستان  د لومړي پاچا او بنسټ اېښودونکي عبدالعزیز ۲۵م زوی دی. سلمان او د هغه شپږ سکه وروڼه اووه سدیري جوړوي. هغه د مربا په ماڼۍ کې لوی شوی.
سلمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په پلازمېنه ریاض کې د شهزادګانو په ښوونځي کې ترلاسه کړې، هغه ښوونځۍ چې د پاچا عبدالعزیز له خوا د خپلو ماشومانو د زده‌کړې لپاره رامنځته شوی. هغه دیني او عصري علوم زده کړل.