cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وېلیم وېلز براون
په غلامۍ کې ژوند
د هغه ورور جوزوف د څېړنکو رون اېل. جکسون جونیر او لي سپېنسر وايټ له خوا د جو په نوم د الامو (Alamo) قومندان وېليام بي.ټراوېس (William B. Travis) د غلام په توګه پېژندل شوی. جو د جګړې د څو ژغورل شویو کسانو له ډلې څخه یو و.
وېلیم د خپلې ځوانۍ ډېره برخه په سېنټ لویز (په متحده ایالاتو کې یو بندر) کې تېره کړه. د هغه بادار هغه د میسوري په سیند کې د بخار پر بېړیو او وروسته د غلامانو د سوداګرۍ او د بخار بېړیو په لویه لار کې په کار وګماره. د هغه کار هغه ته اجازه ورکړه تر څو ډېر نوي ځایونه وګوري. په ۱۸۳۳ ز کال کې هغه او مور یې د مي سي سي پي سمندر له لارې وتښتېدل مګر په اېلینویز (Illinois) کې بېرته ونیول شول. په ۱۸۳۴ ز کال کې براون د تېښتې لپاره خپله دویمه هڅه په بریالیتوب سره وکړه او د بخار له یوې بېړۍ څخه هغه مهال چې د اوهایو د ازاد ایالت په سینسیناټي کې لنګرځای/وچې ته شوه بهر شو.
په ازادۍ کې هغه د وېلیم براون نوم خپل کړ. یو کوېکر/ Quaker (د ملګرو مذهبي ټولنه/ د عیسویانو یوه ډله) ملګري یې د خوړو، کالیو او څه اندازه پیسو په برابرلو له تښتېدو وروسته ورسره مرسته وکړه. هغه لیکل او لوستل زده کړل او په لېوالتیا سره یې د زدکړو په لټه د خپلو محرومیتونو د جبران لپاره ډېره مطالعه وکړه. د دې وخت په شاوخوا کې هغه د اېلېجا پرېش لويجای (Elijah Parish Lovejoy) له خوا وګمارل شو او د هغه د چاپ په دفتر کې د غلامۍ اوصولو د له منځه وړلو د پلوي په توګه مشهور شو او کار یې وکړ.
واده او کورنی ژوند
براون د خپلې ازادۍ په لومړي کال په شل کلنۍ کې له الیزابېث شونر سره واده وکړ. هغوی د کلاریسا او جوزوفین په نوم دوه لوڼې لرلې چې تر ځوانۍ پورې ژوندۍ پاتې شوې. وېلیم او الیزابېث وروسته له یو بل څخه جلا شول. الیزابېث په ۱۸۵۱ ز کال کې په متحده ایالاتو کې مړه شوه.
براون تر ۱۸۴۹ ز کال پورې له خپلو لوڼو سره په انګلستان کې و او د غلامۍ اصولو د له منځه وړلو په پلوۍ يې ویناوالي کړه. وروسته له دې چې په ۱۸۵۴ ز کال کې د هغه ازادي د یوې بریتانوۍ جوړې له خوا واخیستل شوه، براون له خپلو لوڼو سره متحده ایالاتو ته راستون شو او په بوستون کې مېشت شو. د ۱۸۶۰ ز کال د اپرېل په ۱۲ کله چې براون ۴۴ کلن و بیاځلي يې له ۲۵ کلنې اننا الیزابیت سره واده وکړ.
په ۱۸۵۶ ز کال کې د ولز لور جوزوفین براون د یو امریکايي غلام ژوند لیک خپور کړ، چې د هغه د ژوند پر تازه حال یې رڼا اچولې وه، چې په سوکه ډول یې د خپل پلار د ۱۸۴۷ ز کال له ژوند لیک څخه کار اخیستی و. هغې دا چې د غلام په توګه هغه څه ځورونې زغملې وې او په اروپا کې يې د مېشت کېدو اړوند نور نوي جزئیات ورزیات کړي وو.
نیویارک ته تلل
براون له ۱۸۳۶ څخه تر ۱۸۴۵ پورې د نیویارک په بوفالو کې خپل کور جوړ کړ چېرې چې هغه د ايرې (Erie) په جهیل کې د بخار د بېړۍ د کارکوونکي په توګه کار کاوه. هغه له ډېرو تښتېدلو غلامانو سره  په بېړۍ کې د پټولو له لارې مرسته وکړه تر څو دوی بوفالو یا ډیټروېټ، میشیګان، یا له جهیل څخه د تېرېدو په بهیر کې کاناډا ته ورسوي او خپله ازادي ترلاسه کړي. هغه وروسته لیکلي چې د ۱۸۴۲ ز کال له مې میاشتې څخه تر ډېسمبر پورې د اووه میاشتو په بهیر کې يې له ۶۹ تښتېدلو سره مرسته کړې وه چې کاناډا ته ورسېږي. براون په بوفالو کې د غلامۍ ضد څو ټولنو او د تورپوستو د کنوانسیون له غورځنګ سره د یوځای کېدلو له لارې د غلامۍ اوصولو د له منځه وړلو په غورځنګ کې فعال شو. د غلامۍ ضد ټولنو کې د براون کار تر ډېره په ټولنو کې عامه ویناوالي وه چې زیاتره یې له موسقۍ څخه د خپل فعالیت د یوې برخې په توګه کار اخیست. براون په خپلو ویناوو کې موسیقي کاروله او په ۱۸۴۰ لسیزه کې د غلامۍ ضد غورځنګ کې د موسیقۍ پر رول ټینګار کاوه. هغه «د یو مسافرتي لرلید له پلوه د غلامۍ له موضوع سره سفر وکړ» کله چې براون په بوفالو کې ژوند کاوه د اعتدال یوه ټولنه یې هم رامنځته کړه چې په چټکۍ سره یې ۵۰۰ غړي پيدا کړل. هغه مهال یوازې ۷۰۰ تور پوستو په بوفالو کې ژوند کاوه.
هغه کلونه چې په اروپا کې و
براون په ۱۸۴۹ ز کال کې له خپلو کوچنیو لوڼو سره له متحده ایالاتو څخه لاړ تر څو د بریتانیا په ټاپوګانو کې د غلامۍ پر ضد ویناوالي وکړي. هغه غوښتل دوی هغه زده‌کړې تر لاسه کړې چې هغه ورڅخه بې برخې شوي و. هغه هم‌هغه کال په پاریس کې د سولې نړیوال کانګرېس ته د امریکا د استازي په توګه سفر کړی و. په ۱۸۵۰ ز کال کې  په متحده ایالاتو کې د تښتېدلي غلام قانون تصویب ته په پام، چې د تښتېدلو غلامانو بېرته نیول او سزا ورکول په کلک ډول زیات شول هغه پرېکړه وکړه تر ۱۸۵۴ ز کال پورې په انګلستان کې پاتې شي. په هغه کال کې د نوموړي ازادي بریتانوي ملګرو واخیسته. هغه په متحده ایالاتو کې د خورا څرګند عام شخصیت او تښتېدلي غلام په توګه د نیولو او بیاځلي غلام کېدلو له ګواښ سره مخ و. بادارانو ته د غلامانو د بېرته راستنولو لپاره  غلام‌نیوونکو لوړې جایزې ترلاسه کولې او د نوي قانون پلي کول ان د ازادو ایالتونو او د هغو د وکړو له خوا لازمي وو. که څه هم ډېری یې پر وړاندې مقاومت وکړ.
سردار عزيزالله خان ضيايي
کورنۍ
نوموړی د سراج الملت و دين امير المومنين امير حبيب الله شاه سرکار والا زوم هم و او د هغه لور رحيمه بېگم يې لومړنۍ ماندينه وه. دويم واده يې د يوې هزاره گۍ، زوبيده بېگم سره کړی و، درېيم واده يې د بهسودو يوې پېغلې، معصومه بېگم سره کړی و. له هغه نه څوارلس زامن او پينځه لورگانې پاتې شوې.
زامن او لوڼې
وېشنيزه:افغان سفيران
متالورژي
متالورژي د موادو د ساینس او انجینرۍ هغه څانګه ده چې د فلزي عناصرو فزیکي او کیمیاوي چلن او په فلزاتو کې دننه د هغو ترکیبات او مخلوط چې د الیاژ په نوم هم پېژندل کېږي؛ تر څېړنې لاندې نیسي. متالورژي د فلزاتو علم او تکنالوژي دواړه په ځان کې رانغاړي. متالورژي د فلزکارۍ له صنعت څخه جلا دی. فلز کاري په متالورژي په دې ډول اتکا لري لکه طبابت چې د طبابت په علم کې په فني پرمختګونو اتکا کوي. د متالورژي متخصص د متالورژیست په توګه پېژندل کېږي.
د متالورژي علم په دوه پراخو څانګو ویشل کېږي: کیمیاوي متالورژي او فزیکي متالورژي. کیمیاوي متالورژي تر ډېره پورې د فلزاتو له خرابېدو او اکسایدېشن او همدارنګه د هغو کیمیاوي چلن ته اړوندېږي. د کیمیاوي متالورژۍ تر بحث لاندې موضوعاتو کې کاني بهیرونه، د فلزاتو استخراج، ترموډینامیک، الکټروکیمیا او کیمیاوي تجزیه (د هغو له منځه تلل) شاملېږي. مقابل لوری بیا فزیکي متالورژي د فلزاتو په میخانیکي او فزیکي خواصو او همدارنګه د هغو په فزیکي چلن تمرکز لري. په فزیکي متالورژۍ کې شامل موضوعات بیا کریسټالوګرافي، د موادو خصوصیات، میخانیکي متالورژي، د فاز بدلول او د ماتېدو میکانېزمونه دي.
له تاریخي پلوه متالورژي تر ډېرې پورې د فلزاتو په تولید تمرکز لرلی. د فلزاتو تولید د فلزاتو د استخراج په موخه د کاني ډبرو د پروسس کولو څخه پیلېږي چې د الیاژ جوړولو په موخه فلزي مخلوطونه هم په کې شاملېږي. فلزي الیاژونه تر ډېره پورې د دوه جلا فلزي عناصرو ترکیب دی. له دې سره غیر فلزي عناصر هم په الیاژونو کې ور اضافه کېږي څو د ګټې اخیستنې لپاره مناسب خواص ومومي. د فلزاتو د تولید مطالعه په وسپنیزې متالورژي (همدارنګه د تورې متالورژي په نوم پېژندل کېږي) او غیر وسپنیزې متالورژي (چې د رنګي متالورژي په نوم هم پېژندل کېږي) وېشل کېږي. په وسپنیزه متالورژي کې د اوسپنې پر بنسټ بهیرونه او الیاژونه شاملېږي په داسې حال چې په غیر وسپنیزې متالورژي کې د نورو فلزاتو الیاژونه او بهیرونه شاملېږي. وسپنیز تولیدات د نړۍ د فلزي تولیداتو ۹۵ سلنه برخه جوړوي.
معاصر متالورژیستان په دواړو سنتي او نوې رامنځته شوې برخو کې د نورو پوهانو او انجینرانو په خوا کې د کاري ډلې د غړو په توګه کار کوي. په سنتي چارو کې یې د معدني موادو پروسس، فلزي تولید، حرارتي عملیات، د ماتېدو تحلیل او تجزیه او همدارنګه د فلزاتو وصل کېدل ( ویلډنګ، جوش کاري او لیم کاري) شاملېږي. په نوې رامنځته شوې برخې کې یې بیا نانو ټکنالوژي، سوپرکانډکټور، کامپوزیټ، بایومېډیکل فلزات، الکټرونیک فلزات (نیمه کانډکټور) او سطحي انجینري شاملېږي. متالورژۍ ته اړوندې ډېری لارې چارې او وسیلې لکه لوړه کوره، چدن او هایدرولیکي میخانیک لرونکي چکشونه په چین کې رامنځته شوې دي.
د متالورژي تاریخچه
داسې څرګندېږي چې د انسان له خوا لومړنی ثبت شوی فلز طلا ده چې په ازاد او خالصه توګه موندل کېدله. د طبیعي طلا ډېره لږ کچه د هسپانیا په غارونو کې موندل شوې چې له میلاد څخه وړاندې ۴۰۰۰۰ کاله پخوا پالئوتیک دورې ته اړوندېده. نقره، مس، قلعي او د شهابي ډبرو وسپنه هم په خالص ډول موندل کېږي چې څرګندوي په لومړنیو کلتورونو کې په محدودې کچې سره فلز کارۍ شتون درلود. یو شمېر فلزات په ځانګړې توګه قلعي، سرپ او په لوړه تودوخه کې مس کېدای شي په یوه لوړه کوره او یا هم د اور په بټۍ کې د کاني ډبرو په ګرمولو چې د ویلې کولو بهیر ورته ویل کېږي؛ ترلاسه کېدای شي. د استخراجي متالورژۍ شواهد له میلاد څخه وړاندنۍ پنځمې او شپږمې دورې ته اړوندېږي چې د اوسنۍ سربیا په مایدانپک، جارمواک او پلوچنیک لرغونو سایټونو کې موندل شوي.
استخراج
استخراجي متالورژي د معدني ډبرو څخه د فلزاتو ویستلو او همدارنګه په خالصو فلزاتو باندې د استخراج شوو خامو فلزاتو اړولو ته ویل کېږي. د دې لپاره چې د فلزاتو اکساید یا سلفاید خالص فلز ته واړول شي؛ کاني ډبره باید په فزیکي، کیمیاوي او یا هم الکترولیتي ډول تجزیه شي. استخراج کوونکي متالورژیستان له لومړنیو دریو جریانونو؛ میده کولو، تغلیظ (فلزي اکساید/سلفاید) او له ضایعاتو سره سروکار لري.
له استخراج وروسته لویې معدني ډبرې د کوچني کولو یا ژرنده کولو په مرسته ماتېږي او په کافي کچه د هغې وړې ذرې رامنځته کېږي چې بیا هره زره یې یا ارزښتمنه پاتې کېږي او یا هم ډېرې یې په ضایعاتو کې راځي. د ذراتو تغلیظ بیا له شکلي ارزښت سره چې له جدا کولو ملاتړ کوي پام وړ فلز ته د دې وړتیا ورکوي له اضافي موادو جلا کړای شي.
که چېرې کاني ډبرې او فزیکي محیط د تصفیې لپاره مساعد وي کېدای شي د کان استخراج ضروري نه وي. تصفیه معدني مواد په کاني ډبره کې حل کوي او د یو غني محلول لامل ګرځي. دغه محلول د ارزښتمنو فلزاتو د استخراج په موخه راغونډول کېږي او پروسس کېږي. کاني ډبرې تر ډېره پورې له یوه ارزښتمن فلز څخه د زیاتو لرونکې وي.
د پخوانیو بهیرونو باطله مواد کېدای شي په نورو بهیرونو کې له اصلي کاني ډبرې څخه د ثانوي محصول د استخراج لپاره د میده کولو پر مهال مهم وي. له دې سربېره یو کانسنټرېټ/تغلیظ کېدای شي له یوه ارزښتمن فلز زیات ولري.
فلزات او د هغو الیاژونه
د انجینرۍ په رایجو فلزاتو کې المونیم، کروم، مس، وسپنه، مګنیزیم، نیکل، تیتانیوم، زنک او سلیکان شاملېږي. دغه فلزات یوازې له سلیکان پرته تر ډېره پورې د الیاژ په توګه کارول کېږي.
د اوسپنې- کاربن د الیاژ د سیسټم د درک په موخه ګڼې هڅې شوي چې فولاد او چدن په کې شاملېږي. ساده کاربني فولاد (هغه چې په اساسي ډول یوازې کاربن د الیاژي عنصر په توګه په ځان کې لري) په کم لګښت لرونکو او لوړ استحکام لرونکو چارو کې کارول کېږي؛ چېرې چې نه وزن او نه د هغو زنګ وهل اصلي اندېښنه بلل کېږي. چدن، په ځانګړې توګه ډاکټیل چدن هم د وسپنې او کاربن د الیاژ یو ډول دی. د وسپنې- منګنیز، کروم الیاژونه (هاډفیلډ ډول فولاد) په غیر مقناطیسي چارو لکه جهت لرونکو کنستنو کې کارول کېږي.
زنګ نه وهونکي فولاد په ځانګړې توګه آستنیتي زنګ نه وهونکي فولاد، ګلوانیزه شوي فولاد، د نکلو الیاژ، د تیتانیوم الیاژ او ځینې مهال د مسو الیاژ په هغو ځایونو کې کارول کېږي چې د زنګ وهلو پر وړاندې مقاومت اړین وي.
د المونیم الیاژ او د مګنیزیم الیاژ تر ډېره په هغو مواردو کې کارول کېږي چې یوې قوي خو سپکې قطعې ته اړتیا وي چې په موټرو او هوايي فضایي سیسټمونو کې کارول کېږي.
د نیکلو او مسو الیاژونه (لکه مونل) په ډېری هغو چاپېریالونو کې چې زنګ وهل پرېمانه وي او غیر مقناطیسي استفادې ته اړتیا نه وي کارول کېږي.
د نکلو پر بنسټ سوپر الیاژونه لکه اینکونل په لوړ حرارت لرونکو کارونو لکه په ګازي توربینونو، توربو چارجونو، فشاري مخازنو او حرارتي تبدیل کوونکو کې کارول کېږي.
د کچې څخه ډېر زیات حرارت لپاره له یو بلوري الیاژونو څخه کار اخیستل کېږي چې د شکل اړولو کچه بیخي راکموي. په معاصرو الکټرونیک وسایلو کې یو بلوري سیلیکان د فلز – اکساید – سلیکان ترانزیسټورونو (MOS) او مدار لرونکو سرکټونو لپاره اړین دی.
امریکایي ټیاتر (دویمه نړیواله جګړه)
امریکایي ټیاتر د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې د عملیاتو یو ټیاتر وو چې د امریکا قارې ټول قلمروونه په کې شامل وو او په سمندر کې یې تر ۲۰۰مایلو (۳۲۰ کیلومټرو) غځول شوی وو.
د جګړو مرکزي سیمو (اروپا، مدیترانه او منځنی ختیځ او ارام سمندر) څخه د شمالي او سویلي آمریکا د جغرافیو جلاوالي په دلیل، د محوري ځواکونو له خوا د امریکا په براعظم باندې او د آمریکا په نورو سیمو باندې د برید ګواښ ډېر لږ وو او دې ټیاتر ډېره لږه جګړه ولیدله.
په هرحال، د امریکایي ټیاتر بې اهمیت توب سربېره، د هغه په منځ کې ځینې جنګونه رامنځته شول، چې په هغو کې د ریور پلېټ جګړه، په ختیځ ساحل کې د سمندر لاندې بېړیو بریدونه، د آلوتي ټاپوګانو عملیات، د سنټ لارنس جګړه او په نیوفونډلانډ باندې بریدونه شامل دي. په جاسوسي هڅو کې د بولیوار عملیات شامل دي.
د ریور پلېټ جګړه
لومړنۍ سمندري جګړه د جګړې په اوږدو کې د ۱۹۳۹ز کال د ډسمبر په ۱۳مه نېټه د سویلي امریکا په اتلانتیک سواحلو کې ترسره شوه. د اډمیرل ګراف سپي (چې د یو سوداګریز بریدګر رول ادا کوي) آلماني «پاکټي جنګي بېړۍ» د بریټانیا د سمندري ځواکونو یو واحد سره چې د هغې په لټه کې وو، مخامخ شول. په دې واحد کې درې شاهي سمندري کروزرونه، اچ ام اس اګزټر، آجاکس او آشیل شامل وو، دې واحد د ارجنټاین او یوروګوې ساحل کې د پلېټ سمندر کې ګزمه کوله. په یوه خونړۍ جګړه کې، اډمیرل ګراف سپي په بریالیتوب سره د بریټانیا بریدونه په شا وتمبول. کاپټان هانس لانګسډورف بیا خپله زیانمنه شوې بېړۍ د بیارغولو لپاره بې طرفه یوروګوې ته په پناه یوړه. په هرحال، د بریټانیا استخباراتو په بریالیتوب سره لنګسډورف وغولوه او هغه ته یې دا باور ورکړ چې اوس د بریټانیا ډېر قوي ځواک د هغه لپاره راټول شوي او ورته په تمه دي، او هغه خپله بېړۍ په مونټه ویډیو کې ډوبه کړه ترڅو مخکې له ځان وژنې څخه د خپلې عملې ژوند وژغوري. د آلماني جګړې تلفات ۹۶ کسانو ته مرګ ژوبله اړولې وه، په مقابل کې ۷۲ انګلیسي ملایان ووژل شول او ۲۸ نور ټپیان شول. دوه شاهي سمندري کروزرونه په شدت سره زیانمن شوي وو.
اوبتل جګړه
د اوبتلي بېړیو عملیات په سیمه کې (د اتلانتیک تنګي په مرکز کې د برازیل او لوېدیځې افریقا په منځ کې) د ۱۹۴۰م کال په مني کې پیل شول. د برازیل بهرنیو چارو وزیر، اسوالډو آرانها (د ډیکټاټور ګېټولیو وارګاس په استازیتوب) سره له مذاکرې وروسته، متحده ایالتونو د ۱۹۴۱م کال په دویمه نیمایي کې خپل هوایي ځواکونه د برازیل په سواحلو کې ځای پرځای کړل. ورپسې آلمان او ایټالیا خپل اوبتلي بریدونو ته پراختیا ورکړه ترڅو هرچېرې چې برازیلي بېړۍ وویني له منځه یې یوسي او د ۱۹۴۲م کال په اپریل کې د برازیل په اوبو کې پیدا شوې. د ۱۹۴۲م کال د مې په ۲۲مه، د برازیل لومړنی برید (که څه هم ناکامه وو) د برازیل هوایي ځواکونو لخوا په ایټالیایي اوبتلي بېړۍ بارباریګو باندې ترسره شو. د U-507 لخوا د برازیل په سواحلو کې په ځینو سوداګریزو کښتیو باندې د یو شمېر بریدونو وروسته، برازیل د ۱۹۴۲م کال د اګسټ په ۲۲مه په رسمي ډول جګړه کې د ننه شو او په سویلي اتلانتیک سمندر کې یې د متفقینو سټراټیژیک موقعیت ته مهم اضافه والی ورکړ. که څه هم د برازیل سمندري ځواک کوچنی وو، خو د ساحلي کاروان او الوتکې ساتنې لپاره یې مناسبې مډرنې ماین لرونکي طبقې لرلې چې یوازې کوچنیو بدلونونو ته یې اړتیا لرله ترڅو د سمندري ګزمې لپاره مناسبې شي. برازیل د خپل درې کلنې جګړې په اوږدو کې، په عموم ډول په کارابین او سویلي اتلانتیک کې، په یوازې توګه او له متحده ایالتونو سره یوځای، په ۶۱۴ کاروانونو کې ۳۱۶۷ بېړۍ سکورټ کړې چې په ټولیز ډول ۱۶۵۰۰۰۰۰ کسه پکې شامل و او د تلفاتو کچه یې هم ۰.۱ سلنه وه. برازیل په دې عملیاتو کې د خپلو درې جنګي بېړیو د ډوبیدو او د ۴۸۶ کسانو د مړینې (۳۳۲ کسه د باهیا په کروزر کې) شاهد وو؛ ۹۷۲ سیلانیان او ملکي مسافرین هم په ۳۲ برازیلي سوداګریزو کښتیو کې چې د دښمن د اوبتلي کښتیو له لورې تر برید لاندې راغلي وې، له منځه لاړل. امریکایي او برازیلي هوایي او سمندري ځواکونو د جګړې ترپایه پورې له یوبل سره نږدې همکاري درلودله. یوه بېلګه یې د ۱۹۴۳م کال په جولای کې د U-199 ډوبېدل وو چې د برازیلي او امریکایي الوتکو په ګډې همکارۍ سره ترسره شو. یوازې د برازیل په اوبو کې، د ۱۹۴۳م کال د جنوري تر سپټمبر پورې لس محوري اوبتلي بېړۍ ډوبې شوې وې – د ایټالیا ارشیمېډ او لس آلماني بېړۍ: U-128، U-161، U-164، U-507، U-513، U-590، U-591، U-598، U-604 او U-662.
د ۱۹۴۳م کال په وروستیو کې، په سویلي اتلانتیک کې د متفقینو د بېړۍ چلوونکو تلفاتو کموالی له د محوري اوبتلونو مخ پر زیاتېدو حذف، چې هلته یې فعالیت کاوه، سره همغږی شو. له هغه وخته راهیسې، په سیمه کې جګړه د آلمانیانو لپاره ماتې وه، ان په داسې شرایطو کې چې په سیمه کې پاتې ډېری اوبتلي بېړیو یوازې د بل کال په آګسټ کې د شاته تګ رسمي امر ترلاسه کړ، او د ۱۹۴۵م کال د مارچ په لسمه د متفقینو وروستۍ سوداګریزه کښتۍ د یوه اوبتلي بېړۍ (U-532) لخوا هلته ډوبه شوه.
د Duquesne د جاسوسۍ کړۍ
ان له جګړې څخه مخکې، د نازیانو یوه لویه جاسوسه کړۍ په متحده ایالتونو کې وموندل شوه. د Duquesne د جاسوسۍ کړۍ لا هم په متحده ایالتونو کې ترټولو لویه جاسوسي قضیه ده چې په محکومیت سره پای ته ورسېده. ۳۳ آلماني اجنټانو چې د Duquesne جاسوسي حلقه یې جوړه کړه په متحده ایالتونو کې په کلیدي دندو کې وګومارل شول ترڅو هغه معلومات لاس ته راوړي چې د جګړې د رامنځته کېدو په صورت کې یې وکاروي او تخریبي اعمال ترسره کړي. یوه کس رستورانت خلاص کړ او له خپل موقعیت څخه یې د معلوماتو لاس ته راوړلو لپاره یې له خپلو مشتریانو څخه کار اخیسته؛ بل کس په یوه هوایي شرکت کې کار کاوه ترڅو وکولی شي د اتلانتیک سمندر څخه د متفقینو د کښتیو د تېرېدو په هکله رپوټ ورکړي؛ په دې حلقه کې نورو کسانو د تحویل کوونکو کسانو په توګه کار کاوه ترڅو وکولی شي د عادي پیغامونو ترڅنګ پټ پیغامونه هم ولېږدوي. دا حلقه د کاپیټان فریټز ژوبرټ ډوکسن لخوا، د سویلي افریقا یو بوئر چې په دواړو نړیوالو جګړو کې یې آلمان لپاره جاسوسي وکړه او په ۱۹۱۶م کال کې د HMS هامپشایر په ډوبولو او خرابولو کې یې له رغنده رول وروسته د وسپنیز صلیب نښې له ترلاسه کولو سره د «هغه کس چې کیچنر یې وواژه» په نوم نامتو شو. ویلیام جي سېبولډ، د متحده ایالتونو لپاره دوه ګونی اجنټ، د FBI لخوا د دې قضیې په بریالي حل کې اصلي عامل وو. د نږدې دوه کلونو لپاره، سېبولډ د دې حلقې لپاره په نیویارک کې یو پټ راډیویي سټېشن اداره کړ. سېبولډ هغه معلومات د FBI په واک کې ورکړل چې آلمان په متحده ایالتونو کې خپلو جاسوسانو ته لېږل او په عین حال کې یې FBI ته اجازه ورکړه هغه معلومات چې آلمان ته مخابره کېدل، کنټرول کړي. د ۱۹۴۱م کال د جون په ۲۹مه، شپږ میاشتې مخکې له دې چې متحده ایالتونه د جګړې اعلان وکړي، FBI عمل وکړ. ټول ۳۳ جاسوسان ونیول شول، د مجرمینو په توګه وپېژندل شول او په ټولیز ډول په ۳۰۰ کاله زندان محکوم شول.
بندر لنگه ولسوالي
بندر لنگه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بندر لنگه)  د ايران د هرمزگان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د بندر لنگه ښار دی. دا ولسوالي ۱۵۹٬۳۵۸ تنه نفوس لري. د بندر لنگه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۹ کېښودل شو.
معماري
دا ډول کارونه، چې تر تاریخ وړاندې دوره کې پیل شوي، په ټولو اوو لویو وچو کې د تمدنونو لپاره د کلتور د څرګندولو لپاره کارول شوي. له همدې کبله، معمارۍ د هنر یوه بڼه ګڼل کېږي. د معمارۍ په اړه متنونه له لرغونو وختونو راهیسې لیکل شوي. د معمارۍ د تیورۍ په اړه ترټولو پخوانی ژوندی پاتې متن په لومړۍ زېږديزه پېړۍ کې د روم د معمار ویټروویوس (Vitruvius) له خوا د ډي آرکیټیکټورا (De architectura) مقاله ده، چې له مخې یې یوه ښه ودانۍ د فرمیتاس (firmitas)، یوټیلیټاس (utilitas) او وینوستاس venustas  (دوام، ګټورتیا او ښکلا) انځوروي. څو پېړۍ وروسته، لیون بټیستا البرتي (Leon Battista Alberti) خپلو نظرونو ته لا ډېره پراختیا ورکړه او ښکلا یې د ودانیو د عیني کیفیت په توګه یاده کړه چې باید د هغو په بېلابېلو برخو کې وموندل شي. جیورجیو واساري (Giorgio Vasari) د غوره انځورګرانو، مجسمو جوړونکو او معمارانو پر ژوند لیکل کړي او په ۱۶مه پېړۍ کې د لویدیځ هنرونو کې د سټایل مفکوره یې وړاندې کړه. په ۱۹مه پېړۍ کې بیا لویس سلیوان (Louis Sullivan) څرګنده کړه، چې "فورم یا بڼه د فعالیت یا کړنچارې تابع ده". "فعالیت یا کړنچاره" د کلاسیکې "ګټورتیا" کلمې ځای ونیوه او داسې وګڼل شوه چې نه یوازې عملي بلکې جمالیاتي یا د ښکلا اړوند، رواني او کلتوري اړخونه هم پکې شامل دي. د پایدارې معمارۍ مفکوره بیا د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو کې وړاندې شوه.
بندر لنگه ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د هرمزگان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
معماري
معماري د کلیوالي، شفاهي او ځایي یا بومي معمارۍ په توګه پیل شوه چې له ازمویښت او تېروتنې څخه یې بریالۍ بیاجوړونې ته وده ومونده. د لرغونو ښاري معماریو بوختیا د هغو مذهبي جوړښتونو او ودانیو پر جوړولو وه، چې د واکمنانو د سیاسي ځواک د سمبول کار ترې اخیستل کېده او دا چاره تر هغه وخته روانه وه چې یوناني او رومي معمارۍ بالاخره مدني فضایلو ته پام واړاوه. د هند او چین معماریو په ټوله آسیا کې پر بڼو اغېزې وښندلې او په ځانګړي توګه د بودا معمارۍ بیا بېلابېل ځایي طعمونه اخیستي دي. د اروپا د منځنیو پېړیو په دوران کې، رومنسک (Romanesque) او ګوتیک (Gothic) کلیساوو او خانقاوو پان-اروپایي سټایلونه راڅرګند شول، په داسې حال کې چې رینسانس بیا کلاسیک ډولونه خوښول چې د مشهورو معمارانو له خوا به په نامه جوړېدل. وروسته د معمارانو او انجنیرانو رولونه سره جلا شول. عصري معمارۍ بیا له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د avant-garde غورځنګ په توګه پیل شوې چې هڅه پکې دا وه څو یو بشپړ نوی داسې سټایل رامنځته کړي چې تر جګړې وروسته د نوي ټولنیز او اقتصادي نظم لپاره مناسب وي او د منځنۍ ​​​​او کاري طبقې د اړتیاو پر پوره کولو تمرکز ولري. په دې کې بیا ټینګار پر عصري تخنیکونو، موادو، او ساده هندسي شکلونو باندې و، چې د لوړو پوړونو لپاره یې لاره هواره کړه. ډېری معماران له ماډرنیزم څخه، چې دوی یې د تاریخي او جمالیاتي ضد نظریاتو په توګه پېژني، ناخوښ او نهیلي شول او وروسته بیا پوسټ ماډرن او معاصرې معمارۍ وده وکړه.
د کلونو په اوږدو کې، د معمارۍ ساختماني ساحه پراخه شوې او ان د کښتیو له ډیزاین څخه تر داخلي ډیکور یا سینګار پورې هرڅه پکې شامل شوي.
تعریفونه
معماري لاندې معناوې لرلی شي:
ریښه او ځایي یا بومي معمارۍ
ودانول لومړی د اړتیاوو (سرپناه، امنیت، عبادت او داسې نورو) او وسیلو (د ودانیزو توکو موجودیت او د خدمت کولو مهارتونو) تر منځ له  متحرکاتو څخه راڅرګند شوي. کله چې انساني کلتور وده وکړه او پوهه د شفاهي دودونو او تمرینونو له لارې د رسمي کېدو په لوري ولاړه، ودانول او ودانۍ جوړول پر یوه کسب یا هنر بدل شو، او "معماري" هغه نوم دی چې د همدغه کسب یا هنر خورا رسمي او معتبرو نسخو ته ورکړل شوی دی. په پراخه کچه انګېرنه دا ده، چې د معمارۍ بریالیتوب د ازمویښت او تېروتنې د پروسې محصول و، هغه هم په تدریجي توګه له لږ ازمویښت او ډېر تکرار یا بیاجوړولو سره، ځکه د دغې پروسې پایلې په زیاتیدونکې توګه د اطمینان وړ ثابتې شوې. هغه څه چې ځایي یا بومي معماري (vernacular architecture) بلل کېږي، لا هم د نړۍ په ډېری برخو کې ترسره کېږي.
لرغونې معمارۍ
په ډېرو پخوانیو او لرغونو تمدنونو کې، لکه د مصر او بین النهرین په څېر تمدونونو کې، معمارۍ او ښاريزم یا ښارجوړونه له خدایي حکم او مافوق الطبيعت سره د دوامدارې ښکېلتیا منعکسوونکې دي، او ډېری لرغونو کلتورونو د واکمن د سیاسي قدرت، واکمن پاړکي، یا هم خپله د دولت د نمایشي ښودنې لپاره په معماریو کې یادګارونه جوړ کړي.
د یوناني او رومي تمدنونو په څېر د کلاسیکو تمدنونو معماري او ښاريزم، د مذهبي یا تجربوي آیډیالونو پر ځای له مدني هغو څخه راڅرګنده شوه او د ودانیو نوي ډولونه پکې رامنځته شول. د معمارۍ "سټایل" د کلاسیکو فرمانونو په بڼه وده کړې. رومي معماري د یوناني معمارۍ تر اغېزې لاندې راغلې ځکه هغوی ډېری یوناني عناصر په خپلو ودانیزو چارو کې شامل کړل.
اسلامي معماري
اسلامي معماري په اوومه پېړۍ کې پیل شوه، چې پکې د لرغوني منځني ختیځ او بیزانس امپراتورۍ د معمارۍ بڼې شاملې وې، مګر د ټولنې له مذهبي او ټولنیزو اړتیاوو سره سمو ځانګړتیاو هم پکې وده وکړه. بېلګې یې په منځني ختیځ، ترکیه، شمالي افریقا، د هند نیمه وچه او د اروپا په ځینو برخو کې لکه هسپانیا، البانیا او بالکان دولتونو کې د عثماني امپراتورۍ د پراختیا له کبله موندل کېدای شي.
اوسنۍ معماري
له ۱۹۸۰مې لسیزې راهیسې، کله چې د ودانیو پېچلتیا (د ودانیزو سیسټمونو، خدماتو، انرژۍ او ټیکنالوژیو له پلوه) زیاته شوه، د معمارۍ ساحه هم د هرې پروژې د ډول، تخنیکي مهارتونو یا د پروژې د ترسره کولو د مېتودونو لپاره له اړوندو تخصصونو سره پراخه او څو اړخیزه شوه. پر دې سربېره، د "پروژې" معماري چې پکې دا ډاډ ترلاسه کېږي چې پروژې اړین معیارونه پوره کړي او د مسؤولیت له اړوندو مسایلو سره سروکار لري، د "ډیزاین" له معمارۍ څخه ډېر جلاوالی موندلی دی. د هرې لویې ودانۍ لپاره د ډیزاین مقدماتي پروسې په زیاتیدونکې توګه پېچلې شوې دي او د پایښت، دوام، کیفیت، پیسو او له محلي قوانینو سره تطابق په څېر مسایلو لومړنیو څېړنو ته اړتیا لري. یو لوی جوړښت نور د یوه کس ډیزاین نه شي کېدای، بلکې باید د ډېرو کسانو کار وي. ماډرنیزم او پوسټ ماډرنیزم د معمارۍ د مسلک د ځینو غړو له لوري تر نیوکو لاندې دي، په ځانګړې توګه هغوی چې ګومان کوي بریالۍ معماري د انفرادیانو یا فردپالو یو شخصي، فلسفي یا جمالیاتي کسب نه دی؛ بلکې باید د خلکو ورځنۍ اړتیاوې پکې په پام کې ونیول شي او د ژوند کولو وړ چاپېریال رامنځته کولو لپاره ټیکنالوژي پکې وکارول شي، او هم د ډیزاین پروسه پکې د چلند، چاپېریال او ټولنیزو علومو د څېړنو پرمټ وشي.
مينا خان
مينا خان يوه افغان-جرمنه يوټيوبره ده، چې په نامعلوم کال کې د افغانستان په پلازمېنه کابل کې زېږېدلې ده. هغه اوسمهال د جرمني په نامعلوم ښار کې اوسېږي، او په همدغه ښار کې د انجينيرۍ په زدکړو بوخته ده. هغې په ١٩ اګست کال ٢٠١٨م کي (د افغانستان د خپلواکۍ په ورځ) خپل يوټيوب چينل فعال کړ. مينا خان پر، مېکپ، عام ژوند او نورو ساتېريو باندې بحث کوي، او وس مهال د هغو لږو يا شايد يواځېنۍ افغانه پښتنه وي چي په يوټيوب کي 10000+ سبسکرائبرز (subscribers) لري.
فعالیت په ټولنیزې رسنیو کې
مينا خان د ځيني ستونزو له کبله په فېسبوک کې فعالیت نه لري، خو نوموړې په لاندې برخو کې ډېر خوښوونکي لري، د هغې خوښوونکي په لاندې توګه دي؛
نوم چومسكي
چامسکي چې په فلادلفیا کې په یوه یهودي کورنۍ کې وزېږېد، له انارشېزم سره یې لومړنۍ لېوالتیا د نیویارک ښار له کتاب پلورنځیو څخه وموندله، هغه د پنسلوانیا په پوهنتون کې زده کړې وکړې. هغه په Harvard Society of Fellows کې د خپلې ماسټرۍ د زده کړو پر مهال د بدلون راوړنکي ګرامر تیوري ته وده وکړه او د همدغې پر بنسټ یې په ۱۹۵۵ زکال کې خپله دوکتورا هم ترلاسه کړه. هماغه کال نوموړي د ماساچوست د ټکنالوژۍ په انستیتیوت کې په تدریس پیل وکړ او په ۱۹۵۷ زکال کې یې په خپل مخکښ اثر «نحوي جوړښتونو» سره د ژبې د لوستو په تنظیم کولو کې په مهم رول لوبولو سره د ژب پوهنې په برخه کې په یوه مخکښه څېره واوښت. چامسکي له ۱۹۵۸ زکال څخه تر ۱۹۵۹ زکال پورې د پرمختللو مطالعاتو په انستیتیوت کې د علومو د ملي بنسټ غړی و. هغه په یوازې یا په مشترکه توګه د نړیوال ګرامر، د مولد ګرامر، د چامسکي د مراتبو د سلسلې او د حد اقل پروګرام نظریات رامنځته کړل. چامسکي همدارنګه د ژبنۍ چلن پالنې په زوال کې مهم رول درلود او په ځانګړې توګه یې د بي. ایف. سکېنر په چارو نقد وکړ.
چامسکي چې په ډېر سخت په ویتنام جګړه کې د متحده ایالاتو د لاسوهنې مخالف و، هغه یې د امریکايي امپریالېزم برخه وبلله او په ۱۹۶۷ زکال کې «د روڼ آندو د مسئولیت» تر نامه لاندې د جګړې ضد مقالې په لیکلو سره په ملي کچه د پام وړ وګرځېد. وروسته له هغه چې له نوي کیڼ لوري سره مل شو، څو ځله د خپلو فعالیتونو له امله ونیول شو او د ولسمشر ریچارډ نېکسون د دښمنانو په لېست کې یې ځای وموند. په داسې حال کې چې په راتلونکو کلونو کې یې خپل کار ته د یو ژب پوه په توګه وده ورکړه او د ژب پوهنې په بحثونو کې یې ګډون وکړ. هغه د اډوارډ اس. هرمان په مرسته د رضایت د تولید لپاره د رسنیز انتقاد د پروپاګند موډل بیان کړ او هڅه یې وکړه چې د اندونیزیا له خوا د ختیځ تیمور اشغال افشا کړي. د هلوکاست څخه د انکار په ګډون د بیان له بې قید او شرط آزادۍ څخه د هغه دفاع په ۱۹۸۰ مه لسیزه کې د فوریسون په پېښه کې پام وړ جنجال رامنځته کړ. نوموړی د ماساچوست د ټکنالوژۍ په انستیتیوت کې له فعال تدریس څخه له تقاعد کېدو وروسته په ۲۰۰۳ زکال کې په عراق باندې د امریکا له برید سره په مخالفت او د اشغال له خوځښت څخه د ملاتړ په ګډون خپلو جنجالي سیاسي فعالیتونو ته دوام ورکړ. چامسکي په ۲۰۱۷ زکال کې بیاځلي تدریس په اریزونا پوهنتون کې پیل کړ.
چامسکي یو له هغو ډېرو مشهورو ژوندیو پوهانو څخه دی چې په ګڼ شمېر علمي څانګو یې اغېز لرلی. هغه په پام وړ توګه پېژندل شوې څېره ده چې د انساني علومو د پیژندنې د انقلاب له جرقې او همدارنګه یې د ژبې او ذهن د مطالعې لپاره د نوې اډانې له پراختیا سره مرسته کړې، هغه د متحده ایالاتو د بهرنیو سیاستونو، نیو لبرالېزم او د معاصر دولتي کپیټلېزم، د اسرائیل – فلسطین د شخړې او مخکښو خبري رسنیو اصلي منتقد دی. چامسکي او د هغه مفکورو په کپیټلېزم ضد او امپریالېزم ضد خوځښتونو ډېر اغېز لرلی دی.
د متحده ایالاتو بهرنۍ پالیسي
چامسکي د امریکايي امپریالېزم یو له مخکښو منتقدینو څخه و او باور یې درلود چې دویمه نړیواله جګړه یوازنۍ موجه جګړه وه چې متحده ایالاتو د خپل ژوند په اوږدو کې ترسره کړې. هغه باور درلود چې د متحده ایالاتو د بهرني سیاست اصل د داسې «پرانیستو ټولنو» رامنځته کول دي چې له اقتصادي او سیاسي پلوه د متحده ایالاتو تر کنټرول لاندې وي او د هغو په مرسته په متحده ایالاتو کې شته سوداګرۍ رونق ومومي. هغه استدلال کوي چې متحده ایالات په دغو هېوادونو کې دننه د هر هغه حرکت د ځپلو هڅه کوي چې د متحده ایالاتو له ګټو سره په ټکر کې وي او همدارنګه هڅه کوي چې د متحده ایالاتو دوست دولت هلته په واک کې وي. هغه پام وړ نمونې چې هغه یې په دې اړه هرکله یادوي په هند او افریقا کې د بریتانیا د سترواکۍ او او په ویتنام، فیلپین، لاتین امریکا او منځني ختیځ کې د امریکا اقدامات دي.
د چامسکي سیاسي کار په کلکه سره د متحده ایالاتو په چارو باندې په نیوکو تمرکز لري. هغه څرګندوي ځکه په متحده ایالاتو تمرکز کوي  چې دغه هېواد د هغه د ژوند په اوږدو کې له نظامي او اقتصادي پلوه پر نړۍ واک لرلی او له دې امله چې د هغو لیبرال دیموکراتیک ټاکنیز سیسټم وګړو ته د دې اجازه ورکوي څو د دولت پرسیاستونو اغېز وکړي. د هغه هیله داده چې د متحده ایالاتو د بهرني سیاست تر اغېز لاندې وګړو ته د پوهاوي په ورکولو سره هغوی وهڅوي د خپلو دولتونو په انګېزو، پرېکړو او اقداماتو نیوکې وکړي، د خپلو افکارو او اعمالو مسئولیت ومني او هغه معیارونه چې د ځان لپاره غوره کوي د نورو لپاره هم غوره کړي.
چامسکي د اسرائیلو او فلسطین ترمنځ په شخړه کې د متحده ایالاتو پرلاسوهنه هم نیوکې کوي او استدلال کوي چې دغې چارې په دوامداره توګه د دغې ستونزې د سوله ییز حل مخه نیولې. چامسکي همدارنګه له سعودي عربستان سره د متحده ایالاتو په نږدې اړیکو او په یمن کې د سعودي عربستان په مداخله کې په لاسوهنه نیوکې کوي او ټینګار کوي چې: سعودي عربستان «په نړۍ کې د بشري حقونو تر ټولو وحشتناک سوابق» لري.
کپیټلېزم او سوسیالېزم
چامسکي په خپله ځوانۍ کې له کپیټلېزم او مادي شتمنۍ ته له لاسرسۍ بېزاري څرګندوله. هماغه مهال نوموړي اقتدار غوښتونکي سوسیالېزم ته چې د مارکسېستي – لینینیستي سیاستونو له امله یې وده کوله او د شوروي اتحاد له خوا پلي کېدل سپکاوي کاوه. هغه د امریکايي اقتصاد پوهانو ترمنځ د مروج نظر اړوند چې پر اقتصاد د دولت د بشپړ مالکیت او د خصوصي بشپړ مالکیت ترمنځ د موجود طیف پر بنسټ و، وړاندیز یې کاوه چې باید د دیموکراتیک اقتصاد د بشپړ کنترول او بشپړ استبدادي کنټرول (دولتي یا خصوصي)ترمنځ طیف درک شي. هغه استدلال کاوه چې: لویدیځ کپیټلیسټي هېوادونه په واقعي توګه دیموکراتیک نه دي، ځکه د هغه له نظره دیموکراتیکه ټولنه هغه ټولنه ده چې په هغو کې ټول کسان د عمومي اقتصاد په سیاستونو کې نظر ولري. هغه خپل مخالفت له واکمنو اشرافو، له دې ډلې له یو شمېر بنسټونو لکه د پیسو له نړیوال صندوق، نړیوال بانک او ګاټ (د WTO مخکښ) پر وړاندې څرګندوي.
سرچينې
وېشنيزه:د ۱۹۲۸م کال زېږدنې وېشنيزه:د شلمې پېړۍ فیلسوفان وېشنيزه:امریکایي ژبپوهان وېشنيزه:امریکایي سیاسي لیکوالان وېشنيزه:امريکايي فيلسوفان
ادینبرا
ادینبرو په انګلیسي Edinburgh) په ګالیک ژبه Èideann) د ۴۵۰ زره وګړو درلودلو سره د سکاټلنډ دوهم لوی ښار او پلازمینه ده.
بین الافغاني خبرې
بین الافغاني خبرې د کابل ادارې او وسله والو تالبانو تر منځ په افغانستان کې د سولي راوستلو يو کوښښ دی، په دې په دې خبرو کي دواړې غاړي د تل سولي راوستلو اميد لري. د سولي دا خبري د سپټمبر پر ۱۲مه پیل سوې.
نادر شاه افشار
نادر شاه افشار یا نادر قلی بیگ یا تهماسپ قلی خان (زېږېدنه:۱۶۸۸ (دستگرد) مړينه:۱۷۴۷ ) د افشار کورنی څخه یو مشهور فاتح او د ایران پادشاه (حکمران) وو.
ژوند
د تاریخ پوهانو په آند نادر شاه د ایران په شمال ختیځ کې په یو تورکمني کورنۍ کې زېږېدلی و. پلار یې یو فقیر بزگر و. د پلار تر مړينې وروسته د اوزبکانو په لاس وروزل شو. او تر څو کلو وروسته یی د اوزبک غلامۍ څخه تیښته وکړه او د لاروهونکو مشر شو.
د نادر پوځی پر مختگ
په ۱۷۱۹ کال کی افغانی حکمران میر محمود هوټکی پر ایران برید وکړ او د ایران څو برخې یی وونیو. په ۱۷۲۲ کال کی نادر قلی پیک د صفوی پوځ عسکر شو. تر څو کلنو وروسته نادر د صفوی پوځ قوماندان شو او په ۱۷۲۶ کال کی یی مشهد ونیول. په دی وخت کی اصفهان د افغانانو په لاس کی وو او د ایران سرحدی سیمی د روسیی او عثمانی ځواکونو له خوا نیول شوې وه. په ۱۷۲۹ کال کی نادر د افغانانو ځواکونو ته ماته ورکړه.
نادر شاه
په ۱۷۳۶ کال کی نادر د عثمانی پوځ ته ماته ورکړه او د ایران شاه (پاچا) شو. په ۱۷۳۸ کال کی د نادر شاه پوځ پر افغانستان برید وکړ او کندهار ، کابل او غزنی یی ونیو. تر لوی بری وروسته د نادر شاه پوځ د مغولو پر پاچایی برید وکړ. نادر د مغولو پوځ ته ماته ورکړه او لاهور او دهلی د نادر پوځ لخوا نیول شو او غټې خزانې د نادر لاس ته ورغلی. د کوه نور الماس او د طاووس تخت د هغو خزانو څخه تر ټولو مشهور دی. په ۱۷۴۰ کال کی د نادر پوځ اوزبکی ځواکونو ته ماته ورکړه. نادر شاه تر بری وروسته پر بحرین او عمان برید وکړ او د دغه هېوادونه د نادر شاه لاس ته ورغلل. په ۱۷۴۶ کال کی نادر شاه د عثمانی امپراطوری د تروڼ په اساس د نجف ښار د نادر لاس ته ورغی. نادر شاه په ۱۷۴۷ کال کی د قاجار او افشار د اشرافو لخوا وژل شو.
سرچینې
وېشنيزه:د افشاريانو حکمرانان
عبدالرحيم خان ضيايي
عبدالرحيم خان ضيايي له ۱۹۵۶ ز. - ۱۹۶۲ ز. پورې د کابل موزيم ريس او له ۱۹۶۳ ز. - ۱۹۶۸ ز. د کابل پوهنتون د تاريخ د پوهنځي ريس و. هغه د سردار نصرالله خان لمسی او د امير عبدالرحمن خان کړوسی هم و.
عبدالرزاق خان ضيايي
عبدالرزاق خان ضيايي (۱۹۱۴ ز. کابل - ۱۹۷۱ ز. پراگ) (په انگرېزي: Abdul Razaq Khan Ziayee) د امير عبدالرحمن خان کړوسی او يو افغان ديپلومات و. هغه له ۱۹۶۸ ز. - ۱۹۷۰ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو د وزارت دويم مرستيال و همداراز هغه له ۱۹۷۰ ز. - ۱۹۷۱ ز. په پراگ کې د افغانستان سفير و.
وېشنيزه:افغان سفيران
رحمت شاه سائل
رحمت شاه "سائل" (په انگرېزي: Rahmatshah Sayel) د پښتو ژبې شاعر دی چې د شعرونو گڼ شمېر ټولگې يې خپرې شوي. همداراز د هغه شعرونه د گڼ شمېر سندرغاړو لخوا وييل شوي هم دي. نوموړی د عوامي نشنل پارټۍ غړيتوب درلود او دم مهال په پېښور کې د باچاخان مرکز لخوا د مياشتينۍ خپرونې پښتون مجلې پازوال هم دی.
مخينه
امين گل زوی دی چې په ۱۳۲۸ هـ ل  کال د پېښور د ملاکنډ ايجنسۍ د درگی د سيمې د ورتير په نوم کلي کې زېږېدلی دی. رحمت شاه سايل لس ماشومان لري. او لا پخپل کلي کې اوسي.
زده کړې
زده کړه يې تر څلورم ټولگي پورې کړې، خو په ليک لوست ډېر ښه پوهيږي. له ماشومتوبه يي د ورځپاڼو له لوستلو سره مينه پيدا شوه او تل به يي لوستلې. تر دې چې ليکل او لوستل يي پوره پکې زده کړل او بيا خو يي وروسته آن مقالې هم ورته ليکلې.
دندې
رحمت شاه سايل د خپل د عمر لويه برخه، په خپل کلي کې د درزي په توگه تېره کړې. دوه کاله کېږي چې د باچاخان په مرکز کې د پښتون مياشتينۍ پازوال دی او همدغې خپرونې ته ليکنې چمتو کوي.
ادبي ژوند
رحمت شاه سايل له ماشومتوب نه په شعر وييلو پيل کړی. هغه خپل لومړنى شعر په ١٣ کلنۍ کې ووايه او بيا يې شل کاله وروسته خپل لومړنى کتاب چاپ کړ. د نوموړي گڼ شمېر شعرونو نه سندرې جوړې شوي چې د ډېرو سندرغاړو لخوا وييل شوي.
چاپ شوي آثار
د رحمت شاه سايل تر ډېر کتابونه خپاره شوي چې د هغه د ټولو خپرو شوو کتابونو لړليک په لاندې توگه دی:
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
بانه ولسوالي
بانه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بانه)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د بانه ښار دی. دا ولسوالي ۱۵۸٬۶۹۰ تنه نفوس لري. د بانه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کردستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سید حسن اغمري خنصري
سید حسن اغمري خنصري (د ۱۹۸۰ کال د مارچ په. مه زیږیدلی ، تهران) یو ایرانی عالم دی چې په ایران کې د توحید د مختلف لیکچرونو له امله شهرت لري.
ټي.ايس. ايليټ
نوموړی د ميسوري د سينټ لويس، د يوې نوميالۍ بوسټن کورنۍ کې زېږېدلی و، د پنځه ويشت کالو په عمر په 1914ز کال کې انګلستان ته تللی و، هلته مېشت شوی، کار يې کړی او همالته يې واده کړی و. په 1927ز کال کې، کله چې هغه نهه دېرش کلن و، د انګلستان تابعيت يې تر لاسه کړ او خپل امریکايي تابعيت يې خوشې کړ.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
په ماشومتوب کې له ادب سره د ايليټ د مينې ګڼ لاملونه ويل کېدای شي. لومړی، هغه په ماشومتوب کې په جسماني حدودو واک تر لاسه کولو سره مخ شو. نوموړی چې په پيدايښتي ډول د سپوغزو له دوه ګونې چورې ناروغۍ (هرنيا/فتن) څخه کړېدو، هغه نه شول کولای په ډېرو فيزیکي فعاليتونو کې برخه واخلي، او له مهدې امله نوموړی له خپلو ملګرو سره له ټولنيز کېدو منع شوی و. له دې امله چې هغه به عموماً ګوښه و، له ادب سره د هغه مينې وده وکړه. کله چې هغه لوستل زده کړل، دې کشر هلک په سملاسي ډول له کتابونو ژور تړاو پيدا کړ، د وحشيانه ژوند کيسې، وحشي لويديځ، يا د «مارک ټوين» د پاورنې لټونکی «Tom Sawyer» ناول يې د خوښې وړ وو.
د ايليټ په اړه د هغه ملګري «Robert Sencourt» په خپلو يادښتونو کې د هغه په اړه په خپله تبصره کې وايي چې کشر ايليټ "به ډېر ځله د يو لوی کتاب شاته د کړکۍ سره نږدې په چوکۍ ورمات و، او د ژوند د درد په وړاندې به يې د خوبونو درمل جوړول". دويم، ايليټ د خپل ادبي ليدلوري پياوړتيا امتياز خپل پلرني کلي ته ورکوي: "دا خپله روښانه ده چې سينټ لويس د بل هر چاپېريال په پرتله پر ما زيات ژور اغېز کړی دی. زه احساس کوم چې د يو لوی سيند په څنډو کې د يو چا ماشومتوب تېرېدو سره داسې څه کېږي، کوم څه چې هغو خلکو ته د منلو وړ نه دی، څوک يې چې نه لري. زه خپل ځان نېکمرغه بولم چې دلته زېږېدلی يم، نه په بوسټن، نيويارک يا لندن کې".
له 1898 څخه تر 1905ز کال پورې، ايليټ د سمت په اکاډمۍ کې زده کړه وکړه، کومه چې د واشنګټن د پوهنتون د هلکانو د کالج مقدماتي څانګه ده، په دې ځای کې د هغه په زده کړو کې لاتيني، لرغونې يوناني، فرانسوي، او الماني شامل وو. نوموړي په څوارلس کلنۍ کې د «Edward Fitzgerald» د ژباړې تر اغېز لاندې شاعري ليکل پيل کړل، چې د عمر خيام ربعايات وو. هغه وويل چې پايلې خواشينې کونکې او ناهيلې کونکې وې او دا شاعري يې له منځه يوړه. د هغه لومړی خپور شعر د «A Fable For Feasters» په عنوان و، دا نظم د ښوونځي د تمرین په توګه لیکل شوی و، او د 1905ز کال د فبروۍ په مياشت کې د سمت اکاډمۍ په سجل کې خپور شوی و. همدلته د 1905ز کال د اپريل په مياشت کې د هغه په نسخه (مخطوطه) کې تر ټولو لرغونی پاتې نظم هم خپور شو، چې بې عنوانه غزله وه، وروسته بيا وکتل شوه، او د هارورډ پوهنتون د محصلينو په ادبي مجله «The Harvard Advocate» کې د «سندره» په عنوان چاپ شوه. نوموړي په 1905ز کال کې درې لنډې کيسې خپرې کړې، چې نومونه يې "Birds of Prey", "A Tale of a Whale" او "The Man Who Was King" وو. وروستۍ کيسه يې د 1904ز کال د سینټ لويس د نړيوالې ميلې د ليدنې پر مهال د «ايګوروټ» کلي په اړه د هغه د راسپړنې عکاسي کوي. په همدې بنسټ په سيمه ييزو خلکو کې د هغه لېوالتيا په هارورډ  کې د هغه د انسان پېژندنې له مطالعې څخه مخکې وه.
ايليټ د خپل ژوند لومړي شپاړس کلونه د ميسوري د سينټ لويس په لوکسټ کوڅه کې په هغه کور کې تېر کړل، چېرته چې نوموړی زېږېدلی و. په 1905ز کال کې ښوونځي ته له لرې سفر کورو وروسته، نوموړی يوازې د رخصتيو او ليدنو لپاره سينټ لويس ته راتلو. له ښار څخه لېرې تګ سره سره، ايليټ خپل يو ملګري ته وليکل چې «ميسوري او ميسيپي د نړۍ د هرې بلې برخې څخه پر ما زيات اغېز کړی».
له سميت اکاډمۍ څخه تر فراغت وروسته، ايليټ د ميساچوسټس په ملټن اکاډمۍ کې د چمتوالي په يو کلنۍ دوره کې ګډون وکړ، چېرته چې نوموړي له «Scofield Thayer» سره وليدل، چا چې وروسته «The Waste Land» په نوم شاعري خپوره کړه. نوموړي له 1906 څخه تر 1909ز کال پورې په هارورډ کالج کې زده کړې وکړې، په 1909ز کال کې يې د پرتليز ادب په توګه یو انتخابي پروګرام کې د لسانس سند او راتلونکی کال په انګليسي ادب کې د ماسترۍ سند تر لاسه کړ. په ملټن اکاډمۍ کې د هغه د يو کال تېرولو له امله، ايليټ ته د عموماً څلورو کلونو پر ځای درې کلونو څخه وروسته د لسانس سند تر لاسه کولو اجازت ورکړل شو. « Frank Kermode» لیکلي چې د ايليټ د پوهنتون دورې تر ټولو مهمه شيبه په 1908ز کال کې هغه وه، کله چې هغه د «Arthur Symons» د «The Symbolist Movement in Literature» په نوم اثر تر لاسه کړ. دې اثر هغه ته « Jules Laforgue, Arthur Rimbaud» او « Paul Verlaine» وروپېژندل. ايليټ وليکل، کېدای شي له «Verlaine» پرته، هغه د «Tristan Corbière» او د هغه د کتاب «Les amours jaunes» په اړه کله هم نه و اورېدلي، دا یو داسې اثر و چې د ايليټ د ژوند په دوران يې اغېز وکړ. د «The Harvard Advocate» په نوم مجلې د هغه ځينې شعرونه خپاره کړل، او د امریکايي لیکوال او نقاد «Conrad Aiken» سره يې عمري ملګرتيا جوړه شوه.
له 1909 څخه تر 1910ز کال پورې په هارورډ کې د فلسفې د مرستيال په توګه له کار کولو وروسته، ايليټ پاريس ته ولاړ، چېرته چې نوموړي له 19010 څخه تر 1911ز کال پورې په سوربون کې فلسفه ولوسته. هغه د « Henri Bergson» درسونو ته حاضر شو، او له «Henri Alban-Fournier» سره يې شاعري ولوسته. له 1911 څخه تر 1914ز کال پورې، هغه بېرته هارورډ ته راغلی و چې هندوستاني فلسفه او سنسکرتي ژبه يې لوستل. کله چې هغه د هارورډ د ګريجيوټ ښوونځي غړی و، ايليټ له «Emily Hale» سره وليدل او ورباندې مين شو. ايليټ ته په 1914ز کال کې د اکسفورډ د ميرټن کالج بورس ورکړل شو. لومړی هغه د المان «ماربرګ» ته ولاړ، چېرته چې هغه د دوبي په پروګرام کې د ګډون نيت درلود، خو کله چې لومړۍ نړیواله جګړه پيل شوه، د هغې پر ځای اکسفورډ ته ولاړ. هغه مهال ډېر زيات امريکايي محصلينو په مرټن کې ګډون کړی و، او محصلینو د ټولنې يو خوځښت وړانديز کړی و، چې "دا ټولنه د اکسفورډ له امريکايي کولو څخه کرکه کوي". دا تحريک په دوه رايو سره له ماتې سره مخ شو، کله چې ايليټ محصلينو ته ورياد کړل چې هغه د امريکايي کلتور څومره پوروړی دی.
هوجت اشرف زاده
هوجت اشرف زاده (په دسمبر ۴ ، ۱۹۷۹ زیږدیز کال په نیشابور کې زیږیدلی) یو ایراني پاپ سندرغاړی ، موسیقي غږونکی او کمپوزر دی.
لوکزامبورګ ښار
لوکزامبورګ ښار په لوکزامبورګي ژبه Lëtzebuerg) په فرانسوي Luxembourg) د لوکزامبورګ هیواد او لوکزامبورګ آیالات پلازمینه ده.
د پاکستان د حکومت ډول
د حکومتونو په اوسنيو ډولونو کې چى بيلابيل ډولونه لرى، د هغى جملى څخه پاکستان پارلمانى نظام لرى.
د اوردو ژبې شاعران
په دې مخ کې د اوردو ژبې د شاعرانو لړليک دي ، په کوږ يا اټاليک ليک کې چې ددې نومونه سره کوم نومونه نور ورکړي شوي دي هغه ددې شاعرانو تخلص يا قلمي نومونه دي۔
1950ء
٭احمد سهيل (زېږېدل 1953)
1960ء
۔۔۔۔(سُرميي دستخط ۔۔۔ 2012)]
نور ولولئ
وېشنيزه:د اوردو شاعران وېشنيزه:اوردو شاعري وېشنيزه:اوردو وېشنيزه:لړليکونه وېشنيزه:د ژبې له مخې د شاعرانو لړليک
عبدالحکيم خان ضيايي
عبدالحکيم خان ضيايي (۱۹۱۵ ز. کابل - ) د سردار نصرالله خان لمسی او د امير عبدالرحمن خان کړوسی و. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په حبيبيه ليسې کې ترسره کړې بيا يې کابل پوهنتون کې د ساينس پوهنځي ته ومنل شو او زده کړې برياليتوب سره پای ته ورسولې، نورې زده کړې يې د جاپان په ټوکيو پوهنتون کې بشپړې کړې او د ساينس په څانگه کې يې ماسټري واخيستله تر دې وروسته د پاريس سوربون پوهنتون ته لاړ او هلته يې خپله دوکتورا واخيستله. کله چې بېرته هېواد ته راستون شو نو د پلان په وزارت کې يې د رياست دنده پرمخ بووله تر دې وروسته د ښوونې او روزنې وزارت ته لاړ او هلته يې هم د ريس په توگه دنده ترسره کړه. بيا د ښوونې او روزنې د وزير مرستيال شو. تر دې وروسته له ۱۹۶۴ ز. - ۱۹۶۷ ز. پورې د پلان وزير شو او د خپل د عمر په وروستيو کالونو کې د افغانستان د سترې محکمې ريس شو.
عباس ۱
عباس ۱ یا ستر عباس (په فارسی: عباس بزرگ) د صفوی کورنی څخه یو مشهور ایرانی شاه (پاچا) وو چی د ۱۵۸۷ کال څخه تر ۱۶۲۹ کال پورې یی په ایران کی حکومت کاوه. عباس د خراسان د ولایت یو والی (حکمران) وو چی په ۱۵۸۷ کال کی د کودتاه په مرسته د ایران شاه (پاچا) شو.
د عباس حکومت
کله چی عباس ۱ د شاهی پر تخت کښیناست نو خپل مقر یی د قزوین څخه اصفهان ته نقل کړ او ایران په پراخه کولو یی پیل وکړ. عباس د ازبکی خانانو په خلاف په جگړه پیل وکړ او دهغه پوځ پدی وخت کی کندهار هم ونیو. عباس هم د انگلستان او نورو اروپایی هېوادونو سره دیپلوماتیک اړیکې تنگی کړی او دا د دی لپاره چی د عثمانی ترکیی پر ضد د غرب سره په تژدې اریکو ځان پیاوړی کړی. په ۱۶۰۲ کال کی عباس د عثمانی امپراطوری په خلاف جگړې وکړه او تر جگړو وروسته تبریز، ایروان او کارس د عباس لاس ته ورغلل. په ۱۶۰۶ کال کی عباس د انگریز په مرسته خپل پوځ عصری کړ او د سیس د ښار جگړه کی یی عثمانی پوځ ته ماته ور کړه. په دی وخت کی آذربیجان، کردستان، موصل او بغداد لاس ته ورغلل. عباس د انگریز جنگی بیړیو په مرسته یی پوځ  په فارس خلیج کی سمندری غله له منځه یوړه. د پرتگالی مستعمره (هرمز) یی هم ونیو. تر دغو کامیابیو وروسته عباس د مغلولو پر پاچایی برید وکړ او د ایران سرحد یی د اباسن سیند ته ورساوه.
سرچینې
وېشنيزه:د ایران حکمرانان وېشنيزه:صفویان
نیمگړی انځور
نيمګړی انځور د صفيه حليم د لنډو کيسو د يوې ټولګې نوم دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
محمد نواز حقیقت سانېن
محمد نواز حقیقت سانین (۱۳۳۹ لمريز لېږدي کال د کونړ ولايت-۱۳۹۸ ل ل کال) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او لیکوال وو.
مخينه
محمد نواز حقیقت سانین پر ۱۳۳۹ ل ل کال په کونړ کې زېږېدلی وو، زده کړې یې له کور کلي پیل کړې او تر ښار او پوهنتونه یې تر فوق لیسانس پوړۍ پورې ورسولې. کار یې پیل کړ، خو په هیڅ حالت کې یې د قلم ملگرتیا پرېنښووه، خپل دایمي ملگری به یې هر کله په پاسني جیب کې ټومبلی وو.
د ښاغلي محمد نواز حقیقت سانین د ژوند مزل په ۱۳۳۹ کې پیل او په ۱۳۹۸ کال کې پای ته ورسید. دا مزل له کړاوونو ډک وو، خو د ویاړونو په غمیو هم سینگار وو او دا ویاړونه لومړی ده ته، بیا یې کورنۍ او بچیانو ته او بیا د افغانستان د فرهنگ لویې کورنۍ ته د سر لوړۍ او وياړ څراغونه گڼل کېږي.
حقیقت سانین د افغانستان د اوسني ادب او فرهنگ د ځلنده ستوري په توگه لنډ، خو له زیارونو او ویاړونو ډک ژوندوکړ. د هغه د ژوند کړاوونه د خلکو او هېواد کړاوونه وو، ویاړونه یې هم د هغو خدمتونو ټولگه ده چې د خپلو مسلکي او فرهنگي هلو ځلو په ترڅ کې يې ترسره کړي ول.
د افغانستان د فرهنگي کورنۍ د غړو په منځ کې یې یو ځانگړی او منحصر په فرد ځای درلود، د ریښتیني صداقت او دایمي کار په وجه پر ټولو گران وو، د همدې له کبله یې پر مړینې باندې ټول فرهنگیان خواشیني شول. دي.
ليکوال او شاعر پوهاند محمد اسماعيل يون د هغه په اړه لیکي: «یو مینه ناک انسان، یو عاطفي شخصیت، یو ښه قلموال، یو زړور ملي مبارز، یو قومي مشر، له مشرانو سره مشر، له ځوانانو سره ځوان او له ماشومانو سره مینه گر انسان، یو ډوډۍ مار او یو جرگه مار سړی د تل لپاره له دې خاورینې نړۍ وکوچېد. محمد نواز سانین حقیقت د الهي کالم دا حقیقت د خپل وجود د فناه کېدو په قیمت یو ځل بیا ثابت کړ. حقیقت صیب لاړ خو موږ ته یې په لسگونو ادبي، څېړنیز او تاریخي اثار د معنوي پانگې او خپل گلالي اولادونه د هغه د لارې د لارويانو او پالونکو په توگه پرې ښوول.»
د افغانستان د فرهنگ په ډگر کې د محمد نواز حقیقت سانین نښيرونه هر یو خپل ځای او ارزښت لري، خو که د افغانستان د نوي پښت روزل او په دې لړ کې د کوشنیانو ادبیاتو په برخه کې د هغه تر سره کړو کارونو ته وگورو، نو د نواز حقیقت هغه نښيرونه چې هغه د کوشنیانو لپاره پنځولي، د ځانگړې پاملرنې وړ دي.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱ ــ سپینه کوتره، شعري ټولگه (د ماشومانو لپاره).
۲ ــ د لمر ترانې، شعري ټولگه (د ماشومانو لپاره).
۴ ـ د هیلو غوټۍ، شعري ټولگه (د ماشومانو لپاره).
۵ ــ د رڼا لاره، شعري ټولگه (د ماشومانو لپاره).
۶ ــ جنگي اس (ماشومانو ته د خوند او پند کیسې).
۷ ـ ورکه سپوږمۍ (شعري ټولگه).
۸ - کږې لارې (شعري ټولگه). ۹ ـ د مورچل ترانې (شعري ټولگه).
۱۰ ـ پیالې (شعري ټولگه).
۱۱ ـ سون او روپ (په گوارشي ژبه شعري ټولگه).
۱۲ ـ گوارشي ژبه څنگه ولیکو؟ (څېړنیز اثر).
۱۳ ـ زموږ سرحدونه، زموږ ویاړونه.
۱۴ ـ د شهید همت یادونه.
۱۵ ـ د خپلواکۍ خواږه یادونه.
۱۶ ـ گوار کوهستان افغانان.
۱۷ ــ د ادب خزانه.
۹۱ - د پوهې زیورات.
۲۱ ـ جنتي سوم.
۲۲ ـ بوراگان.
۲۳ ــ کو، کو، کو ـ وق، وق، وق،.
۲۴ ــ اخیر به څه کیږي؟ (ر ٔیس جمهور ته پرانستی لیک).
۲۵ ـ زمری او موږک.
۲۶ ــ ښکلی نورستان.
۲۷ ــ د الحاج استاد گوار یادونه.
۲۸ ــ شملې او لوپټې (د کوچنیانو او زلمیانو لپاره خواږه شعرونه). اړینه ده يادونه وشي چې خدای بښلی حقيقت ۲۰ نور داسې نښيرونه هم لري چې چاپ ته سترگې پر لار دي.
اخځليک
۱- http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/Bahand_a_de_haqiqat_marg.pdf
۲- http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00-%2E%2E%2E-8-00-0areu--00-00-10-0---0---0direct-10---4---0-1l--11-ps-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-10&cl=CL4.420.5&d=HASH0160c66fd72e4cb1d15cc668&x=1
۳-http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---o%2E%2E%2E-8areu-00-00-0--0-10-0--0-0---0prompt-10---4--4-0-1l--11-en-50-0--20-home--100-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-00&cl=CL4.412.22&d=HASH015f978ba82b0aff718a3b71&x=1
امیر ارام
امیر ارام (د نومبر په ۱۹ ، ۱۹۵۱ زیږیدلی) یو ایراني شاعر ، سندرغاړی ، کمپوزر او موسیقار دی.
د څـلورم ائتلاف جګـړه
څلورم ائتلاف د ناپيلیون د فرانسوی سترواکۍ پر خلاف وجنګېده او په يوه جګړه کې چې له ۱۸۰۶ ز کال څخه تر ۱۸۰۷ز کال پورې یې دوام وکړ، ماتې وخوړه. د ائتلاف اصلي غړي پروس، روسیه، سکزونی، سويډن او لویه بریتانیا هم ورسره ملګري وه.
پرته له پروس څخه د ائتلاف ځیني غړي پخوا د درېیم ائتلاف په توګه له فرانسې سره جنګېدلي وو او په دغه وخت کې عمومي سوله نه وه راغلې. د ۱۸۰۶ ز کال د اکتوبر پر ۹ مه  پروس د فرانسې د قدرت د ډېرېدو له وېري او د اطریش له ماتې وروسته ، د فرانسې په ملاتړ کې د راین د فډرال له جوړېدو سره له یوه نوي ائتلاف سره یوځای شو.
پروس او روسیه د پروس له ځواکونو سره چې په سکزونی کې راټول شوي وو،  د یوه نوي یرغل لپاره چمتو کـېدل.
د ۱۸۰۶ ز کال د اکتوبرپه ۱۴ مه ناپیلیون په یوه چټک یرغل کې د جینا  اورستيد په جګړه کې پروسیان مات کړل.
د ناپلیون ترمشرۍ لاندې فرانسوي ځواکونو پروس ونیو، د پروس د ټوک ټوک ځواکونو پاتې شوني یې وڅارل او برلین یې ونیو. دوی بیا  د ختیځ پروس ، پولنډ او د روسیې د پولو په لور مخ ته لاړل چيرته چې دوی د ایلاو په جګړه کې د ۱۸۰۷ ز کال د فبرورۍ له ۷ تر ۸ د روسیې پر خلاف بی پایلي جګړه کړې وه.
په ۱۸۰۷ ز کال د جون په ۱۴ مه روسي ځواکونه د فریډ لینډ په جګړه کې د فرانسیې له خوا وځپل شول او درې ورځې وروسته روسیې د اوربند غوښتنه وکړه.
د تیلسیت د تړونونو په بنسټ د ۱۸۰۷ ز کال په جولای کې فرانسې او روسیې سوله وکړه ، په کوم کې چې دا ومنل شوه چې د لویې وچې له سیستم سره به یوځای کېـږي. دغه تړون په ځانګړي توګه د پروس لپاره ستونزمن و. نایپلیون د پروس د ډېري برخي چې په هغه کې، د راین د کوزو برخو او لوېدیځ ایلب شامل وه غوښتنه کوله ، کومه چې د پخواني پولنډ او لیتوانی ګډه برخه وه.
په ترتیب سره دا نقشې د ویستفالیه په نوې پاچهۍ کې ، د هغه د ورور جیروم بناپارت په مشرۍ رامنځ ته شوې. هغه دوارسا دوچی هم جوړ کړ چې د پولنډ د مراجعینو دولت و چې د هغه د نوي ملګري،  د سکزوني د واکمن له خوا اداره کېـده.
د جګړي په پای کې ناپیلیون له هسپانیا، پرتګال، اطریش او یو څو نورو کوچنیو دولتونو پرته ، کابو پر ټوله لوېدیځه او منځنۍ اروپا باندې حاکم و.
سره له دې چې څلورم ائتلاف پای ته ورسېد، بریتانیا لا هم له فرانسې سره د جګړي په حال کې وه. په دې خاوره کې دښمنۍ د ۱۸۰۷ ز کال په وروستیو کې ، هغه وخت پیل شوې، کله چې فرانسوي او هسپانیاوي پوځ د بریتانیا په ملګري پرتګال باندې یرغل وکړ او د ټاپووزمو جګړه یې پیل کړه.
پنځم ائتلاف هغه وخت  راغونډ شو، کله چې اطریش په  ۱۸۰۹ز کال کې له جګړي سره یوځای شو.