cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالرحمن پژواک
مړینه
عبدالرحمان پژواک د ١٣٧٤ لېږديز لمريز کال د غبرگولي په ١٨ د پنجشنبې په سهار، د ١٩٩٥ زيږديز کال د جون مياشتې پر ٨، چې د اسلامي نړۍ له وير او ماتم يعنې عاشورا له ورځې سره سمون خوري، د ۷۶ کلنۍ په عمر له دې فانې نړۍ څخه سترگې پټې کړې. د نوموړي جنازه د غبرگولي پر ۱۹ د جمعې په ورځ د هغه له وصيت سره سم د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ د باغبانيو په کلي کې د هغوى په پلارنۍ هديره کې خاورو ته وسپارل شوه. د جنازې په مراسمو کې گڼ شمېر جهادي قوماندانانو، د ختيځو ولايتونو د شورا استازو، عالمانو، شاعرانو او نورو مينه والو برخه اخيستې وه.
د استاد عبدالرحمن پژواک د مړينې خبر په ډېر لنډ وخت کې خپور شو. د ملگرو ملتونو سازمان په نيويارک کې د يوې غونډې په ترڅ کې، چې پکې سرمنشي او د غړيو هېوادو ټولو استازيو گډون درلود، د ارواښاد استاد پژواک د مړينې له امله خواشيني څرگنده شوه او د هغه د ستر شخصيت په درناوي او په نوموړي سازمان کې د هغه د سترو خدمتونو له امله له هغه سازمان څخه د همدردۍ پيغام هم صادر شو.
چاپ شوي اثار
کله به چې استاد پژواک په سفر او يا حضر کې کوم شعر او يا اثر وليکه، د هغه ځانگړي خصلت له مخې چې درلود  يې، هغه به خپل کوم دوست او د کورنۍ غړي ته وسپاره، نو له دې امله د استاد پژواک کوم منظوم او يا منثور اثرونه چې تر اوسه په انفرادي او يا ټوليز ډول چاپ شوي، د هغه د دوستانو او يا د کورنۍ د غړيو د هڅو او هاند له امله دي. په خواشينۍ سره وايو چې د ژوند تر پايه هغه ان د خپلو اثارو په راټولولو هم اقدام ونه کړ. د پژواک اثار له هغه څه ډېر زيات دي چې تر اوسه چاپ شوي دي او په انگليسي، فرانسوي، عربي او روسي ژبو يې يو شمير اثار ژباړل شوي او خپاره شوي دي. له ارواښاد پژواک څخه گڼ چاپ شوي او ناچاپه کتابونه پاتې دي او له نورو ژبو یې هم ګڼې ژباړې کړې دي. هغه چې په پښتو او دری ژبو لیکنې کولې، بانوی بلخ، حماسهءناهید نامه، گل های اندیشه، افسانه های مردم، مردان پاراپامیزاد، یک زن، آواره، گلهای کوهی، د جبران خلیل جبران د اثارو ژباړه، د ټاگور اشعار، الماس ناشکن او لسگونه نور کتابونه یې کښلي دي.
يادونه
دغه پورتنی ژوندليک د پژواک خبري آژانس د وېبپاڼې نه اخيستل شوی چې ليکوال يې دانش کړوخېل دی.
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه سياستوال
حنفي مذهب
د اهل السنة والجماعة له څلورو مذاهبو څخه لومړی فقهې مذهب دی. او د فقهي مذهبونو او پيروانو له ډلې څخه د ابوحنيفه نعمان بن ثابت، چې يو له څلورو سني مشرانو څخه دی، دغه مذهب په څلورو سني مذهبونو کې تر ټولو زيات پيروان لري او د دې مذهب اصلي پيروان د منځنۍ اسيا په هېوادونو، افغانستان، پاکستان، چین، ترکیه، بالکان، برصغیر، هند، عراق، سوریه، لبنان، اردن، منځنۍ اسیا (او د ایران شمال ختیځ، ختیځ او سویل ختیځې سیمې)؛ او د نړۍ 71٪ سني مسلمانان د دې مذهب پیروي کوي.
• د دې څانګې نوم د هغې بنسټګر ابو حنیفه نعمان بن ثابت الزوطي (150-80 هجري) ته منسوب شوی دی.
• د ابوحنيفه مقبره په بغداد کې د اعظميه په ګاونډ کې ده
ابو یوسف (یعقوب بن ابراهیم) محمد بن الحسن الشیباني ابو الحذيل (ظفر بن الحضيل) الحسن بن زیاد اللولی
• د حنفي فقهې تر ټولو مشهور کتابونه دا دي:
المبسوع از شمس الدین السرخسی له کاساني څخه د شريعت په حکم کې د صنعت بدعت د مارغاني د لارښود لنډیز #ابن عابدین حاشیه
۶۰۰۰ (عدد)
۶۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۵۹۹۹ څخه  مخکي او د ۶۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۶۰۰۰:
سرچينې
وېشنيزه:۶۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
مالي سياست
مالي سياست Fiscal Policy د سياست او اقتصاد د تاليف له ټكو څخه دى، ځكه سياست د موخې يا موخو د ټاكلو په برخه كې مهم رول لري. كله چې دولت له ټولنيزو مسايلو او له هغو څخه د زېږیدلو سياسي مسايلو سره لاس او گرېوان وي، داسې لاره غوره كوي، چې د هغو په حل يا تخفيف باندې تمامه شي. د بېلگې په توگه ځينې دولتونه د ټاكنو پر مهال د تورم د كمښت او د عامه سوكالۍ او بالعوضه مرستو د ډېروالي سياست غوره كوي. په هغه صورت كې چې د دولت مهمه موخه د اقتصادي تړاو كمښت او د خپلواكۍ ساتنه وي، دوي هڅه كوي په خپلو اسعاري لگښتونو كې په داسې ډول سپما وكړي، چې تر ډېره بريده بهرنيو هېوادونو ته د تادياتو د بيلانس له كسر سره مخ نه شي او په هغه صورت كې چې بېكاري يوه لويه ستونزه وي، اصلي موخه د استخدام رامنځ ته كول او د توليد ډېرول په پام كې نيسي او يادو موخو ته د رسېدو لپاره مناسب مالي سياست غوره كوي او په هغه صورت كې چې لويه ستونزه تورم وي، مالي سياست تورمي ضد بڼه ځان ته غوره كوي.
سرچینې
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:مالي سیاست
الفلاح پوهنتون
د الفلاح پوهنتون د خصوصي پوهنتونونو له ډلې یو پوهنتون دی چې د ننگرهار ولايت، جلالکوټ ښار د فضل حق مجاهد کوڅې ته مخامخ موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه وېشنيزه:د ننگرهار پوهنتونونه وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو پوهنتونونه
شيگل او ېلتن ولسوالۍ
شیگل او ېلتن ولسوالۍ د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۳،۷۸۱ وگړو ته رسېږي.
دا ولسوالي د مرکز اسعداباد ختيځ ته پرته ده ، ۹۵ لوی او واړه کلي لري، چې نفوس يې شاوخوا۵۷۳۷۰ تنه ښودل شوی،خلک يې په کرنه بوخت دي. پراخه ځنگلونه لري، مشهور جهادي قوماندان کشمير خان د همدې ولسوالۍ اوسېدونکى دى.
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
فرانسېس يسېدرو اېجورت
فرانسېس يسېدرو اېجورت (۸ د فبروري، ۱۸۴۵ ز. - ۱۳ د فبروري ۱۹۲۶ ز.) (په انگرېزي: Francis Ysidro Edgeworth) نوموړی د وټپوهانو په ډله کې یو له مخکښو څخه دی. چې په کال ۱۸۴۵ز کې د آيرلېنډ په هېواد کې زیږیدلی او لمړنۍ او منځنې زده کړې یی په خپل کور کې ترسره کړئ دی او بیا وروسته په دوبلین کې د ترینتي په پوهنځي کې شامل شو او وروسته بیا د اکسفورډ پوهنتون ته ولاړی چی بیا په کال ۱۸۶۵ کې له همدې پوهنتون څخه فارغ شو. هغه له یو څه موده کار وروسته له وکالت په لندن کې او انگریزې ژبې د تدریس څخه د بدفورد په کالج کې، په لندن کې د کنگر په کالج کې یی د منطق تدریس پیل کړ او بیا په همدې کالج کې په کال ۱۸۸۵ کې د پوهاند درجه یې ترلاسه کړه. بیا په کال ۱۸۹۱ کې د اکسفورډ په پوهنتون کې د سیاسي وټې د استاد په توگه وگمارل شو. او په کال ۱۹۲۲ کې له کاره گوښه شو، خو بیا یې هم له جان مینارډ کینز سره د وټپوهنې د مجلې د کار په چارو کې کار ته دوام ورکړ. او نوموړی په کال ۱۹۲۶ کې د ۸۱ کلنی په عمر ومړ.
فعالیتونه
وېشنيزه:وټپوهان
سپین غر پوهنتون
د سپین غر پوهنتون د خصوصي پوهنتونونو له ډلې یو پوهنتون دی چې د ننگرهار ولايت، جلالکوټ ښار د امیر شهید بڼ ترڅنگ موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه وېشنيزه:د ننگرهار پوهنتونونه وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو پوهنتونونه
ادیرنه
ادیرنه د ترکيې يو ښار دی
مولانا عبد الحفیظ مکي
مولانا عبدالحفیظ مکي یو اویا ۷۱ کاله تر مخه د هندوستان په «امرتسر» ولایت کې زیږېدلی وو، د هندوستان د وېش وروسته د پاکستان په «فیصل اباد» ښار کې مېشت شو، دیني زده کړي يې په سعودي کې بشپړي کړې او بیا یې د هندوستان په سهارنپور کې په جامعه (مظاهر العلوم) کې د شیخ الحدیث مولانا زکریا رحمه الله په ګډون د نورو مشهورو هندي علماو څخه دیني زده کړي تر لاسه کړي. نوموړی په تصوف کې د تبلیغي جماعت د پخواني مخکښ مشر شیخ الحدیث مولانا محمد زکریا کاندهلوي مرید او پیروی خلیفه وو. ده په دیني علمي حلقه کې د نړۍ په سطحه ښه نوم درلود او په عربو او عجمو کې په درنه سترګه ورته کتل کېدل. ټول عمر یي د ختم نبوت عقېدې او د قادیانیت پر ضد د خلکو پوهاوي ته وقف کړی وو، لیکوالي او تصنیف، دیني تبلیغ، دیني مدارس او تصوف سره یې سروکار وو. ده د بخاري شریف یوه لویه شرحه هم لیکلې ده چې نوم یې «کنز المتواري» دی او په ۲۷ جلدونو مشتمله ده.
د اسلامي نړۍ دغه ځلانده ستوری، د ختم نبوت تنظیم مشر، نړیوال دیني او روحاني شخصیت مولانا عبدالحفیظ مکي په جنوبي افریقه کې د زړه د دورې له امله د ۷۰ کالو په عمر تیر کال وفات شو.
تړلې لیکنې
مولانا محمد الياس کاندهلوي
مولانا منصور انصاري
مولانا بجلی گهر
مولانا شمس الحق افغاني
کالیګولا
کالیګولا (د ۱۲کال د اګست له ۳۱ نېتې نه د ۴۱ کال د جنوري تر ۲۴ نېټې پورې) چې په رسمي توګه د ګایوس (ګایوس سیزار اګوستوس جرمنیکوس) په نامه یادېده، د روم درېيم سترواک و چې له ۳۷ کال نه تر ۴۱ کال پورې په واک کې پاتې شو. کالیګولا چې د نامتو رومي جنرال جرمنیکوس او د اګوستوس د مشرې لمسۍ اګریپینا زوی و، د روم سترواکۍ په لومړۍ واکمنه کورنۍ کې چې په دودیز ډول د جولیو کلاډین کورنۍ په نامه یادېږي، وزېږېد.
د جرمنيکس تره او منلي پلار تیبیریوس، په ۱۴ کال کې اګوستوس د روم سترواک په توګه بریا ته و رساوه. که څه هم ګایوس، د ګایوس جولیوس سیزار د نامه له امله نومول شوی و، هغه د خپل پلار له سرتېرو نه د جرمنیا په جګړه کې د "کالیګولا" لقب ترلاسه کړ (چې د ستېرې د کوچني بوټ په معنا دی). کله چې په ۱۹ کال کې جرمنيکوس په انتاکیا کې مړ شو، اگریپینا له خپلو شپږو ماشومانو سره روم ته راستنه شوه، چې په دې ځای کې له تریبیوس سره په سخته شخړه کې ښکیل شوه. په پایله کې دا شخړه، د هغې د کورنۍ د له منځه تلو لامل شوه، چې تر منځ یې کالیګولا د یوازیني نارینه په توګه ژوندی پاتې شو. په ۲۶ کال کې، تبریوس د کاپري په ټاپو کې له عامه ژوند نه لاس واخیست او په ۳۱ کال کې کالیګولا له نوموړي سره هلته یوځای شو. په ۳۷ کال کې د تیبیریوس له مړینې وروسته، کالیګولا د هغه ځای ناستی شو.
د کالیګولا د واکمنۍ په اړه لږ سرچینې شته دي، که څه هم هغه د خپلې واکمنۍ په لومړیو شپږو میاشتو کې د یوه غوره او معتدل سترواک په توګه ګڼل شوی دی. له هغه وروسته، سرچینې د نوموړی ظلم، جنسي ځورونه، افراط او جنسي بېلاري تر بحث لاندې رانغاړي او هغه د لیوني ظالم په توګه بیانوي. په داسې حال کې چې د دې سرچینو اعتبار تر پوښتنې لاندې دی، خو دا ښکاره ده چې نوموړي د خپلې لنډې واکمنۍ په اوږدو کې کوښښ وکړ چې د  سترواک لپاره په نامحدوده توګه شخصي ځواک زیات کړي، چې د سترواکۍ په دې دوره کې (لومړۍ دوره کې) له موازي ځواک سره مخالف و. هغه د ځان لپاره خیالي ساختماني پروژو او تجملي استوګنځایونو ته خپله ډېره پاملرنه اړولې وه او هغه په ​​روم کې د دوو نهرونو د جوړولو کار پیل کړ چې ایکوا کلاډیا او انیو نووس وو. نوموړي د خپلې واکمنۍ پرمهال، د موریتانیا د ګاونډۍ پاچهې د ولایت په توګه له خپلې خاورې سره یو ځای کړه.
د ۴۱ کال په پیل کې، کالیګولا د پرایتورین ګارډ د افسرانو (د پاچا د ساتنې ګارد)، سناتورانو او درباریانو له خوا د توطیې په پایله کې ووژل شو، خو د توطیه کوونکو هڅه، تر څو له موکې نه په ګټې اخېستو سره د روم جمهوریت بیا را وګرځوي، ناکامه شوه. د کالیګولا د وژنې په ورځ، پرایتوریانو د کالیګولا تره کلادیوس، د روم د راتلونکي سترواک په توګه اعلان کړ. که څه هم د جولیو کلاډین کورنۍ تر ۶۸ کال پورې د هغه د وراره نیرو تر سقوط پورې واکمنۍ ته دوام ورکړ، د نارینه نسب له اړخه د کالیګولا مړینې، د جولي سیزاز کورنۍ ته په رسمي توګه د پای ټکی کېښود.
لومړنی ژوند
ګایوس جولیوس سیزار (د هغه د مشهور خپلوان په ویاړ نومول شوی) د ۱۲ کال د  اګست په ۳۱ مه نېټه په انتیوم کې (اوسمهال انزیو او نیتونو)  نړۍ ته سترګې پرانیستې، د مارک انتوني د لمسي جرمنیکوس او د هغه د تره لور مشرې اګریپانا له شپږو بچیانو نه درېیم و چې یوازې ژوندي پاتې شو. اګریپانا د مارکوس ویپسانیوس اگریپا او مشرې جولیا لوروه، چې د اګوستوس لمسۍ کېدله. هغه د کلاودیوس وراره هم و، د جرمنيکوس کشر ورور او راتلونکي سترواک و.
ګایوس دوه مشران وروڼه درلودل، چې نیرو او دروسس نومېدل او دری کوچنۍ خویندې، چې کوچنۍ اګریپینا، جولیا ډروسیلا او جولیا لیویلا نومېدې.
کله چې هغه د دوه یا درې کلونو ماشوم و، له خپل پلار جرمنیکوس سره د المان په شمال کې په جګړو کې و. سترې دې ته حیران شول چې نوموړي د پوځيانو کوچنۍ جامې، بوټان او زغره اغوستې وه. کله چې هغه کوچني بوټان (کیلیګی) اغوستې وو، هغه ته ډېر ژر یو په زړه پوری مستعار نوم کالیګولا ورکړل شو، چې په لاتیني ژبه کې "د کوچني (عسکر) بوټ" په معنا و. که څه هم ګایوس تل له دې نامه نه ناخوښه و.
سویتونیوس وایي چې: په سوریه کې جرمنیکوس د تیبیریوس د یوه جاسوس له خوا مسموم شو، ځکه چې نوموړي ته یې د یوه سیاسي سیال په سترګه کتل. د خپل پلار له مړینې وروسته، کالیګولا له خپلې مورسره تر هغه وخته ژوند کاوه، چې له تبریوس سره یې اړیکې خرابې شوې. تیبیریوس اګریپینا ته اجازه ورنه کړه چې بیا واده وکړي ،ځکه چې وېره یې درلوده چې د هغې مېړه به د نوموړی سیال شي. د اګریپینا او د کالیګولا ورور نیرو، په ۲۹ کال کې د خیانت په تور له منځه یووړل شول.
وروسته ځوان کالیګولا د خپلې جدې انا لیوا (او د تیبیریوس مور) سره د ژوند کولو لپاره ولېږل شو. د جدې انا له مړینې وروسته، نوموړي له خپلې انا انتونیا مینور سره د ژوند کولو لپاره ولېږل شو. په ۳۰ کال کې، د هغه ورور دروسس د خیانت په تور زنداني شو او د هغه ورور نیرو په جلاوطنۍ کې د لوږې یا ځان وژنې له امله مړ شو. سویتونیوس لیکي چې: د خپلې مور او وروڼو له جلاوطنۍ وروسته، کالیګولا او د هغه خویندې د ستېرو تر کره څار لاندې د تبریوس د بندیانو په توګه ژوند کاوه.
په ۳۱ کال کې، کالیګولا په کاپري کې د تبریوس تر شخصي پاملرنې لاندې راغۍ، چې هلته نوموړي شپږ کاله ژوند وکړ. حیرانووکې دا ده چې، کالیګولا د تیبیریوس له لوري  وژغورل شو. د تاریخ پوهانو له قوله: کالیګولا یو غوره طبیعي ممثل و چې د ډار له امله یې د د تیبیریوس په وړاندې خپله ټوله غوصه پټه کړه. یوه څاروونکې د کالیګولا په اړه وویل: "هېڅکله تر دې ښه نوکر او د هغه بد بادار نه وو."
کالیګولا ادعا وکړه چې په خنجر سره  یې د تیبیریوس د وژلو پلان جوړ کړی و، چې د خپلې مور او ورور غچ واخلي، خو د تیبیریوس د خوب خونې ته د وسلې په راوړلو سربېره یې سترواک ونه واژه،  بلکې خنجر یې په ځمکه باندې وغورځاوه. داسې انګیرل کېږي چې، تبریوس د دې په اړه پوه شوی و، خو هېڅکله یې د څه کولو جرئت ونه کړ. سوټونیوس ادعا کوي چې، کالیګولا له وړاندې ظالم او شیطان و. هغه لیکي: کله چې تیبیریوس کیلیګولا کاپري ته راوړ، د هغه موخه دا وه چې کالیګولا ته اجازه ورکړي، چې ژوند وکړي، ترڅو هغه "د خپل ځان او ټولو انسانانو بربادي ثابت کړي او دا چې هغه د روم د خلکو لپاره د یوه خاین او د نړی لپاره د فایتون (د خدای زوی) په بڼه وړاندې کړي.
په ۳۳ کال کې، تیبیریوس کالیګولا ته د کویستور ویاړلی مقام ورکړ، چې هغه دا مقام سترواکۍ ته تر رسېدو پورې له ځانه سره درلود. په دې وخت کې د کالیګولا موراو ورور دروسس دواړو په زندان کې خپل ژوند له لاسه ورکړ. کالیګولا په لنډه موده کې په ۳۳ کال کې له جونیا کلادیلا سره واده وکړ، که څه هم نوموړې یو کال وروسته د زېږون پرمهال له نړۍ سترګې پټې کړې. کالیګولا د پرایتورین له مشرناویوس سوتوریوس مکرو سره په ملګرتیا کې وخت تېر کړ، چې د هغه یو لوی متحد ګڼل کېده. مکرو ټیبیریوس ته د کالیګولا په اړه ښې خبرې کولې او هڅه یې کوله چې د کالیګولا په اړه د سترواک د بد نظر یا شک مخه ونیسي.
د ختيځ روم علم
د ختيځ روم علم، د ځينو ټکنالوژيکي پرمختګونو تر شا ودرېد.
لرغونې او کليسايي څېړنې
د ختيځ روم علم په اصل کې لرغونې پوهه وه، چې په هره دوره کې د لرغوني کفر له فلسفې او له طبيعت پورته پوهې (ماوراء الطبيعه) سره نږدې اړيکه کې و. د کافري زده کړې په اړه د ځينو مخالفتونو تر څنګ د ډېری نامتو پخوانيو پوهانو له ډلی زياترو يې په کليسا کې لوړ مقام ونيو. د ختيځ روم په سترواکۍ کې د پخوانۍ زمانې د ليکنو خپرېدل په څلورمه او پنځمه پېړۍ کې د اتن د اکاډمي (څېړنتون) له خوا لرغونې څېړنې، د الکسندريا د فلسفې پوهنتون ځواک او د Constantinople پوهنتون چوپړونو ته چې خپل ځان يې په بشپړ ډول په بې دينه مضمونونو پورې وتاړه او د ديني علومو لرې کولو ته، چې په Patriarchical Academy کې تدريس کېده، د ورکړل شوې انګېزې له امله هېڅکله بند نه کړل. ان وروستي هغه يې په لرغونو ادبياتو کې لارښوونه وړانديز کړه ، ادبي، فلسفي او علمي مضمونونه يې په خپل درسي نصاب کې شامل کړل. روحاني ښوونځيو په تورات، ديني علومو او د عبادت مراسمو اړوند مضامينو باندې تمرکز وکړ. د همدې له امله روحاني لاسي ،ليکنو خپلې زياتې هڅې د کليسايي نسخو پر ليکلو (له مخې ليکل) باندې وکړې، حال دا چې لرغونی کفري ادب د عادي وګړو (غير روحاني) يا روحاني وګړو ،لکه: Photios, Arethas of Caesarea, Eustathius of Thessalonica او Basilius Bessarion له لورې وليکل شو، لنډيز شو، اقتباس او تفسير شو.
فزيک
د ژبې د اصولو متخصص ،John Philoponus چې د John په نوم هم پېژندل کېږي، يو الکسندري فلسفه پېژندونکی، ارستويي مبصر او د عيسوي علومو پوه او د فلسفي مقالو او ديني برخه کې د کارونو ليکوال و. نوموړی هغه لومړنی شخص و چې پر ارستو يې نيوکه وکړه او د ارستو د آزادې غورځېدنې نظريه يې تر بريد لاندې ونيوله. د ارستو فزيک په اړه د هغه نيوکه ډېرې پېړۍ وروسته د ګاليله (Galileo Galilei) لپاره يوه پارونکی الهام و. ګاليله Philoponus په بنسټيز ډول، په خپل کار کې ذکر کړ او نوموړی يې د ارستويي فزيک په دروغ ثابتولو کې وڅاره.
د محرک يا انګېزې نظريه هم د ختيځ روم په سترواکۍ کې نوې رامنځته شوه.
Ship mill د ختيځ روم له لوري يو نوښت دی او د ويالې د اوبو د انرژي په کارونې سره د غلو دانو د اوړه کولو په موخه جوړه شوه. ياده ټکنالوژي په پای کې نورې اروپا ته هم وغځېده او تر ۱۸۰۰ ز کال پورې کارنده وه.
طبابت
طبابت يو له هغو علومو څخه و، چې ختيځو روميانو په کې د خپلو يوناني-رومي پخوانيو نيکونو ته چې له Galen څخه پيلېږي، وده ورکړه. د پايلې په توګه د ختيځ روم طب پر اسلامي طب او همدارنګه د رنسانس پر طب باندې اغېزه درلوده.
د روغتون مفهوم چې د يوازې په ساده ډول د مړ کېدلو د ځای نه، بلکې د عيسوي سخاوت د نظرياتو له امله د ناروغانو لپاره د درملنې د طبي پاملرنې او شونتيا د وړانديز کوونکي بنسټ په توګه د ختيځ روم په سترواکۍ کې څرګند شو.
د بېلېدونکو يو ځای غبرګونونو لومړنۍ پېژندل شوې بېلګه، په ۱۰ مه پېړۍ کې هغه مهال د ختيځ روم په سترواکۍ کې پېښه شوه، چې يو جوړه سره نښتي غبرګوني له ارمانيا څخه په پای کې Constantnople ته راغلل. ډېر کلونه وروسته يې يو تن ومړ، چې له امله يې د Constantinople جراحانو پرېکړه وکړه چې د مړ شوي جسد ترېنه بېل کړي. پايله يې يو څه ځکه بريالۍ وه، چې ژوندي غبرګوني درې ورځې نور ژوند وکړ، مګر هغه ريښتيا چې له امله يې دويم شخص له بېلولو څخه وروسته د درې ورځو لپاره ژوندی پاتې شو، دومره اغېزناک وو چې د تاريخ پوهانو له لوري يوه نيمه پېړۍ وروسته يې يو ځل بيا يادونه وشوه. د بېلېدونکو يو ځای غبرګونونو بل حالت به له لومړي څخه نږدې ۷۰۰ کلونو وروسته ،په ۱۶۸۹ ز کال جرمني کې ثبت شوی وي.
اورنۍ وسلې
يوناني ويشتل [وسله] د ختيځ روم سترواکۍ له لوري کارېدونکي اورين [د اور] اسلحه وه. د ختيځو روميانو داوسله په معمولي ډول د سترې اغېزې په توګه په سمندري جګړو کې ځکه کاروله، چې ان په اوبو کې يې هم سوځېدنې ته ادامه ورکولی شوه. يادې وسلې يوه ټکنالوژيکي ګټه چمتو کړه او د ختيځ روم د زياتره مهمو برياوو لامل وه چې له دوو عربي محاصرو څخه د Constantinople ژغورنه يې د يادونې وړ ده، چې سترواکي يې ژوندۍ وساتله. که څه هم يوناني ويشتل [وسله] په ۹۷۲ ز کال کې اختراع شوه او د تاريخ ليکونکي Theophanes له خوا يې Kallinikos ته نسبت ورکول کېږي، چې د Phoenice په پخواني ولايت کې د Heliopolis سيمې يو معمار و او ورڅخه وروسته بيا مسلمانانو (اسلامي) برياليتوبونو په واسطه وکارول شوه. په دې اړه دا بحث شوی دی چې هيڅ يو شخص (په ځانته ځان) يوناني وسله نه ده اختراع کړې، مګر دا چې وسله د هغو کيمياپوهانو له خوا په Constantinople کې د لومړي ځل لپاره رامنځته شوه، چې د الکسندري کيمياوي ښوونځي موندنې په ميراث وړې وې.
لاسي بم، په لومړي ځل د ختيځ روم په سترواکۍ کې راښکاره شو، چې لومړني يا نيمګړي اورين لاسي بمونه په کې د کلالي لوښو څخه جوړ شوي و چې د نيولو ګيلاس يا مېخونه په کې جوړ او د جګړې په ډګرونو کې وکارول شول.
ختيځ روم او اسلامي پوهه
د منځنيو پېړيو پر مهال د ختيځ روم او اسلامي پوهې تر منځ د کارونو يو مکرر بدلون و. د ختيځ روم سترواکۍ د منځنيو پېړيو اسلامي نړۍ ته په بنسټيز ډول عربې ژبې ته د ستورو پېژندنې، رياضياتو او فلسفې برخو کې د لرغونو او د منځنيو دورو يوناني ليکنو ژباړه چمتو کړه. د منځنيو پېړيو په پيل کې د ختيځ روم سترواکي په سيمه کې د علمي پوهې مخکښ مرکز و. وروسته چې خلافت او د منځنۍ پېړۍ نور اسلامي کلتورونه د علمي پوهې مخکښ مرکزونه شول، د ختيځ روم پوهان، لکه: Gregory Chioniades چې د Maragheh نامتو د ستورو کتنځی يې لاره، د اسلامي ستوري پېژندې، رياضياتو او ساينس په اړه يې د منځنيو دورو يوناني ژبې ته کتابونه وژباړل. د بېلګې په ډول: د نورو له منځه جعفر ابن محمد ابو ماشر البلخي، ابن يونس، الخازني (چې د ختيځ يونان پښت و، مګر په فارسي کلتور کې راښکاره شو)، محمد ابن موسی الخوارزمي او نصيرالدين الطوسي (لکه :د Zij-I Ilkhani او Zij مقالې) يې د يادونې وړ دي.
د ختيځ ځيني پوهان هم وو، چې د مشخصو علمي مفهومونو د تشرېح کولو په موخه يې د عربي کټ مټ [ټکی په ټکی] اصطلات وکارول، که څه هم په لرغوني يوناني ژبه کې يې ځايناستي اصطلاحات وو (لکه د لرغوني يوناني د Horoscopus پر ځای د عربي talei کارول). د ختيځ روم پوهې په دې ډول لوېديځې اروپا او اسلامي نړۍ ته يوازې د لرغونې يوناني پوهې په لېږد کې نه، بلکې لوېديځې اروپا ته د اسلامي پوهې په لېږد کې هم مهمه ونډه ولوبوله. ځيني تاريخ پوهان ګمان کوي، چې Copernicus يا نورو اروپايي ليکوالانو د ستورو په اړه عربي ليکنو ته لاسرسی درلود، چې د Tusi-couple په لښون کې يې پايله لرله. Tusi-couple د ستورو اړوند يو مودل و، چې د ناصرالدين الطوسي له خوا جوړ او د Nicolaus Copernicus په فعاليت کې راڅرګند شو. د ختيځ روم پوهان په ځينو عربي کارونو [ليکنو] کې د يادونې له مخې له ساساني او هندي ستورپېژندنې سره هم اشنا شول.
غازي آباد ولسوالۍ (کونړ)
غازي آباد ولسوالۍ د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۳،۶۶۳ وگړو ته رسېږي.
غه ولسوالي داسعد اباد ختيځ ته  پرته ده ، ۵۵ کلي لري او نفوس شاوخوا ۳۷۲۹۰ تنه ښودل شوی، خلک يې زيات په کرنه او مالدارۍ بوخت دي، چې مشواڼي ، گجر او سالارزي قومونه پکې ژوند کوي، په غرييزو ساحو کې ځنگلونه هم لري.
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
د جاينيزم فلسفه
د جين په فلسفې سره لرغونې هندي فلسفي نظام ته اشاره کېږي چې په «جاينيزم» کې يې بنسټ اېښودل شوی و. د جين فلسفې يو له سترو خاصيتونو څخه د دې دوه ګوني ماوراء الطبيعية دی، کوم چې باور لري چې وجودونو دوه جلا جلا ټولګې شته، ژوندۍ، شعوري يا حس لرونکې (jiva) او دويمه يې ناژوندۍ يا مادي (ajiva).
په جين متنونو کې د پوهه پېژندنې، ماوراء الطبيعة، اخلاقياتو، نړۍ پېژندنې او سوټريالوژي په څېر ګڼ فلسفي مضامين تر بحث لاندې نيول کېږي. د جين افکار په لومړي سر کې په دې اړوند فکر کوي چې هغه د ژونديو شيانو د طبيعيت په اړه  پوهه، له «کارما» (کوم چې ښې مادي ذرې بلل کېږي) سره د دې موجوداتو اړيکې او دا چې دا ژوندي موجودات به څه ډول د تناسخ له جريان څخه ازاد (moksha) شي. جين له دې امله هم د توجه مرکز دی چې په داسې يوې نړۍ باور لري چې پيل نه لري او پنځونکی خدای ردوي.
د جين په اند، د جين فلسفه تلپاتې ده او په لرې ماضې کې د سترو روڼ اندو «ټيرتانکاراس» (ګودر جوړونکو) له خوا بيا بيا ښوول شوې ده. تاريخ پوهانو د جين افکارو جوړېدل په لرغوني هندوستان کې، په ځانګړي ډول «مهاويرا» (پنخمه مخزېږديزه پېړۍ، د بودا سره همعصره) او د اټکل تر مخې پارشواناتا (د اختلافاتو سره سره تر اومې يا اتمې مخزېږديزې پېړې پورې) تر وخته پورې رسولي دي.
د «پال ډوندادس په وينا، د اوږد تاريخ په اوږدو کې د جين فلسفه په پرتليز ډول ثابته پاتې شوه او هېڅ ډول ستر بنسټيز بدلون پکې نه دی راغلی. لامل يې د «Umaswati's Tattvārthasūtra» اغېز دی، کوم چې د ټولو جينانو په منځ کې مرکزي واکمن فلسفي متن پاتې شوی دی.
پوهه
د « Ācārya Pujyapada's Sarvārthasiddhi» په وينا د يو ژوندي موجود لپاره تر ټولو وروستۍ ښېګڼه (jīva) د تناسخ (saṃsāra) له دوراني نړۍ څخه ژغورل دي. دازادۍ تر لاسه کول همدا راز په هر څه د پوهېدو سره نښتي دي او داسې باور کېږي چې د « Mahavira » په څېر پخوانيو جيني حکيمانو دا ټولپوهه تر لاسه کړې وه.
د « Tattvārthasūtra » په باور خلاصون ته د لاسرسی وسيلې درې شيان دي (دا د درې ملغلرو په توګه پېژندل کېږي):"سم ليد، سمه پوهه او سم عمل (يو ځای) د ازادۍ پر لور لاره جوړوي."ـــــ
د « Sarvārthasiddhi » په وينا.
جينيان باور لري چې هوښيار موجودات کولای شي د ټولو شيانو بشپړه او سمه پوهه په لاس راوړي (علم مطلق). هغه څوک چې داسې پوهه لري دوی روښانه شوي « kevalins » دي. دا هغه روحونوه دي چې له هر څه جلا شوي او په همدې بنسټ د دې وړتيا لري چې نېغ په نېغه هر شی درک کړي، ځکه چې نور هېڅ شی د دوی د روح د پوهې مخه نه شي نيولای. د ډېرو موجوداتو د روح د مطلقې پوهې مخه کارمايي ذرو نيولې ده چې د دوی تر روح پورې نښتي دي، لکه د يوې ډبلې وريځې ديوالونو چې د لمر د رڼا مخه نيولې وي. په همدې اساس،  د کوچنيو موجوداتو لپاره د مطلقې پوهې يواځينۍ سرچينه د kevalins ښوونې دي. له دې امله چې نور کوم ژوندی kevalins نه شته، د جين متنونه د دا ډول پوهې يواځينۍ سرچينه ده او په همدې اساس ورته د جين په فلسفه کې تر ټولو لوړ مقام ورکړل شوی دی. له دې امله، د جين فلسفه هغه اصول مطلق رښتيا بولي، کوم چې په دې صحيفو (سپېڅلو کتابونو) کې موندل شوي دي او د فلسفې مرکزي دنده دا ده چې دا اصول رالنډ، تشريح او بشپړ کړي.
شته پېژندنه (د موجوداتو علم)
د « Harry Oldmeadow » په وينا، د جين شته پېژندنه هم واقعي او هم دوه ګونې ده. « Jeffery D. Long» هم د جين د ماوراء الطبيعة واقعيت ماهيت تايدوي، کوم چې د پلورليزم (ګڼ انديز) يو ډول دی چې د ګڼو حقيقتونو شتون تايدوي.
« von Glasenapp» ليکلي چې د ژونديو يا محسوسو جوهرونو (jīva) او د بې ژونده جوهرونو (ajīva) تر منځ ستر ماوراء الطبيعي توپير شته.
د جين فلسفه لږ تر لږه د اوو  « tattvas» (رښتياوو، حقايقو يا بنسټيزو اصولو) اټکل کوي:
« Śvētāmbara » جينيان پورته ياد شوي فهرست دوه نور حقايق هم ورزياتوي: ښه کارما (پونيا، ښېګڼې) او بده کارما (پاپا، منفي).
د جين د انديالانو تر مخې د هر موجود په بيلا بيلا طريقو سره تحليل کېدای شي. « Umasvati» د څېړنې د ګڼو لارو انځوروي چې «نکيپاس» يې ببولي. نومونه يې دا دي: ناما (نوم)، ستپن (نښه)، دراويه (شونيا)، بهاواتا (حقيقت)، نرديش (تعريف)، سوميتوا (ملکيت)، سادها (لامل)، اديکارنا (خای)، استي (موده)، ودهاناتا (تنوع)، سيټ (وجود)، سمکيا (شميريزه ټاکنه)، کسټرا (نيول شوی ډګر)، سپارشن (د ډګر لمس)، کالا (دوام)، انتارا (وخت تېرېدل)، بهاو (دولتونه) او الپابهوتوا (اړونده اندازه).
«Helmuth von Glasenapp» د دې ښودنه کړې چې د جين د فکر مرکزي اصل د هغوی هڅه ده چې غواړي داسې يوه شته پېژندنه وړاندې کړي چې هم پکې بدلون شامل وي او هم پکې تلپاتې والی. په دې ډول، هر موجود يو داسې څه لري چې هغه تلپاتې وي او يو داسې څه چې هغه تغير موندونکی وي.د بېلګې په ډول، په يو لوښي کې، د هغې مادي اتومونه نه خرابېدونکي دي، خو بڼه، رنګ او نورې ځانګړتياوې يې د بدلون وړ دي.
پوهه پېژندنه
جين فلسفه د پوهې درې باوري وسلې مني (pramana): باور لري چې سمه پوهه په ادراک (pratyaksa)، اټکل (anumana) او شاهدۍ (sabda  يا د صحيفو ټکی) ولاړه ده. دا اندونه د « Tattvarthasūtra، Parvacanasara، Nandi » او « ''Anuyogadvarini» په څېر د جين په متنونو کې روښانه کړای شوي دي. په ځينې جين متنونه تشبيه (upamana) د څلورمې باوري وسيلې په توګه زياتوي، کټ مټ په هغه طريقه څنګه چې د نورو هندي مذهبونو په پوهه پېژندنې اندونو کې موندل شوي دي.''
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه
کوز نرنگ
کوز نرنگ کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
عبدالله بن عامر
پېژندنه
نوم يې عبدالله د عامر زوی او دكُرَيْزِ لمسی و او د حبيب کړوسی و ، پلار يې حضرت عامر رضی الله عنه هم صحابي و ، او د پيغمبرصلی الله عليه وسلم د خاله (حضرت بيضا رضی الله عنه عنها بنت عبدالمطلب ) زوي کيده. نوموړي د مکې د فتحې په ورځ ايمان را وړی و. او پخپله حضرت ابن عامر رضی الله عنه د مسلمانانو د دريم خليفه او نامتو صحابي حضرت عثمان رضی الله عنه د ماما زوی کېده
زوکړه او ستره نيکمرغي
حافظ ابن حجر رح ليکي : کله چې پيغمبرصلی الله عليه وسلم خپلې مبارکې ناړې په خوله ورکړې ؛ نو نوموړي په کوچنيتوب کې هغه ژر ژر تيرولې نوهغه مهال رسول صلی الله عليه وسلم داسې وړاندوينه کړې وه چې :
((هذا ابننا وهو أشبهُكم بنا وهو مُسْقًى))[1]
ژباړه : (( دا زموږ زوی دی او موږ ته شوی دی او دی به اوبه ورکونکی (ساقي ) وي )) [2].
بياهغسې شول چې نوموړي په لومړی ځل په عرفات کې د حاجيانوله پاره د څښاک د اوبو چاره وکړه او هغه داسې چې د حاجيانو له پاره يې د څښاک د پاکو اوبو ستر ډنډونه (حوضونه) جوړ کړل او ويالي يې هم ورته را وستلې. دغه راز به نوموړي چې کوم کوهی ويوست په هغه کې به خامخا اوبه راوتلې .[3]اودنوموړي په نامه په عرفات کې يوه وياله مشهوره دهمده په نامه ياديدله.[4]
د صحابي توب وياړ
حضرت ابن عامر رضی الله عنه دا ستره نيکمرغي په برخه شوې وه چې پيغمبر صلی الله عليه وسلم يې په خپلو سترګو ليدلی و او کله چې پيغمبر صلی الله عليه وسلم وفات کېده نو نوموړی ديارلس کلن و ، علامه ابن حبان رح دا خبره يې ثابته کړې ده چې نوموړي پيغمبرصلی الله عليه وسلم ليدلی دی. له همدې امله نوموړی د لومړی ځل له پاره حافظ ابن منده رح په خپل کتاب دصحابه وو په کتار کې شمارلی دی اوله نوموړي وروسته امام ابن عبدالبر رح ، حافظ ابن حجر رح ، امام ابن اثير رح   او امام ذهبي رحمه الله يې په کشرانو صحابه وو کې شماري او د يوه کشر
صحابي په توګه يې پېژندنه کوي. [5].
د حديثو روايت
حضرت عبدالله بن عامر رضی الله عنه د حديثو روايتونه هم بالواسطه کړي دي ؛ حافظ ابن حجر ليکي : (( که څه هم حضرت عبدالله بن عامر له پيغمبرصلی الله عليه وسلم څخه روايت کړی اودکوچنيتوب له امله يې زه ګومان نه کوم چې مخامخ دې حديث له پيغمبرصلی الله عليه څخه اوريدلی وي ))[6]. حافظ ابن حجر رح او مام ذهبي رح هغه مشهور حديث   د نوموړي په رواياتو کې يادوي چې د محدثينو رح ترمنځ زيات شهرت هم لري او متن يې داسې دی :
((مَنْ قُتِلَ دونَ مالِه فهو شهيدٌ. ))[7]
ژباړه : څوک چې د خپل مال په سر و وژل شي ، هغه شهيد دی.
د بصرې او خراسان د والي په توګه
په ۲۹هجري کال کې نوموړي د حضرت عثمان رضی الله عنه له لوري د بصرې او خراسان د والي په توګه وټاکل شو او تر نوموړي دمخه د بصرې والي حضرت ابوموسي اشعري رضی الله عنه و او د فارس او خراسان والي حضرت عثمان بن العاص رضی الله عنه و.
نوموړي دحضرت عثمان رضی الله عنه له لوري ددغو دواړو ولايتونو مشري وسپارل شوه ، او ډيره عجيبه خبره داده چې په دغو ستونزمنو حالاتو کې چې کله د دغو دواړو ولايتونو مشري سپارل کېدله ؛ نو دغه مهال پنځه وېشت کلن ځوان و [8].
حضرت عبدالله بن عامر رضی الله عنه کله چې بصرې ته راغی نوحضرت ابوموسی اشعری رضی الله عنه وويل : (( زما پرځای تاسوته يو ښکلی او زړه سواند قريشي ځوان راغی چې پلرونه او نيکونه يې ښه خلک وو )). [9]
حضرت عبدالله بن عامر رضی الله عنه پرهمدې ولايت باندې د حضرت عثمان رضی الله عنه تر شهادت پورې پاتې شو ؛ خو کله چې هغه شهيد شو ؛ نو حضرت معاويه رضی الله عنه له همدې ولايت څخه ګوښه کړ.
په بصره کې د نومياليو صحابه وو رضی الله عنهم   مېشتول
د حضرت عثمان رضی الله عنه له شهادت وروسته چې کله په مدينه منوره کې حالات خراب شول ؛ نو صحابه وو رضی الله عنهم شام ته دتګ اراده وکړه ؛ نوهغه مهال ابن عامر رضی الله عنه مدينې منورې ته ولاړ اومشرانو صحابه وو رضی الله عنهم ته يې داسې بلنه ورکړې وه : (( تاسو د شام پر ځای بصرې ته راشئ ، هلته شناخته او د کار خلک هم شته او دغه راز هلته زه د عوايدو ښې سرچېنې هم لرم او دغه راز د بصرې اقتصاد د شام په پرتله ښه دی )) بيايي مشرانو صحابه وو رضی الله عنهم باندې نغدې روپۍ هم ووېشلې.
دنوموړي دغه بلنه مشرانو صحابه وو رضی الله عنهم ومنله او د شام پر ځای بصرې ته له ده سره ولاړل. او په مشهورو صحابه وو رضی الله عنهم کې حضرت طلحه رضی الله عنه او حضرت زبير رضی الله عنه ياديږي او دوی خپلې کډې بصري ته يوړې.
وروسته چې دبصرې حالات هم خراب شول ؛ نو دغه نامتو صحابه اړ شول چې بېرته شام ته کډې يوسې. اوپخپله حضرت ابن عامر رضی الله عنه هم شام ته کډه يو وړه. او د شام له والی حضرت معاويه رضی الله عنه سره يې ښې اړيکې وې او پرهغه دخپلې هوښيارتيا اوځيرکتيا له امله ډير زيات ګران هم و.
ځانګړنې او سترې کارنامې
الله پاک نوموړي ته ښکلی ځانګړتياوې ورکړې وې او ښکلی استعداد الله پاک ورباندې لورلي و و او په ځانګړي ډول د ادارې په چلولو کې يې د ښه ځواک او وړتياوو خاوند و. له همدې امله نامتو مسلمان مورخين د نوموړي ستاينه کوي او ليکي چې :   (( نوموړی زړور او زړه سوانده واکمن او ښه لوروونکې زړه درلود اودغه راز زيات نرم او د لويې سينې خاوند و)). [10]
[1] تهذيب التهذيب : ۵/ ۲۳۹.
[2] سير اعلام النبلاء : ۳/ ۲۱.
[3] سير اعلام النبلاء : ۳/ ۱۸ او د ابن عساکر د دمشق تاريخ   : 9 / 229.
[4] تهذيب التهذيب : ۵ټوک ۲۳۹مخ.
[5] ددې مضمون په وروستنۍ لمن ليک دصحابه وو رضی الله عنهم په اړه ليکل شوي کتابونوکې دنوموړي پېژندنه وګورئ.
[7]د عبدالله بن عامر رضی الله عنه دغه روايت دحضرت حَنْظَلَةُ بنُ قَيْسٍ له لارې امام حاکم په المستدرک کې : 3 / 639 او امام بغوي ، امام طبرانى،امام أبو نعيم او امام ابن عساكر رحمهم الله روايت کړی دی ، وګورئ : د امام سيوطي رحمه الله کتاب جمع الجوامع حديث شمېره : ( 6048 ) لومړی ټوک ۲۳۹۵۰مخ.
[8] سير اعلام النبلاء : ۳/ ۱۸ او الاعلام : ۱/ ۲۷۹.
[9] الاصابه دريم ټوک : ۱۹مخ.
[10] د علامه ابن عساکر تاريخ دمشق: 9 / 229 وګورئ.
سرچينې
<referencesgoogleweblight.com/i?u=http://islam-iea.com/2015/06/06/%25D8%25AF%25D8%25AE%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA%25D8%25AD-%25D8%25AD%25D8%25B6%25D8%25B1%25D8%25AA-%25D8%25B9%25D8%25A8%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587-%25D8%25A8%25D9%2586-%25D8%25B9%25D8%25A7%25D9%2585%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B6/&hl=ps-AF&tg=667&pt=43/>اسلام ویب ‌پاڼه،اړیکه: islam.iea@gmail.com
راجر وېلیمز
راجر وېلیمز (نږدې د ۱۶۰۳ ز کال د ډېسمبر په ۲۱ په انګلستان کې زېږېدلی او د ۱۶۸۳ ز کال د جنوري د ۲۷ او د مارچ تر ۱۵مې نېټې پورې مړ شوی) یو امریکایي پیورتان (پروتستانت) عیسوی ملا، مجتهد او لیکوال و چې پروېډنس پلنتېشن/Providence Plantations (د ایلنډ روډ په مستعمره کې د امریکايي اروپایانو لومړنی دایمي استوګنځی) یې رامنځته کړې، چې وروسته د پراویډنس په کروندو او د ایلنډ روډ په مستعمره بدل شو، د متحده ایالاتو د روډ ایلنډ ایالت او د پراويډنس کروندې اوس د ايلنډ ایالت په نوم یادیږي. هغه له دولت څخه د کلیسا د جلا‌والي، مذهبي ازادیو او د امریکا له لرغونو اوسېدونکو سره د عادلانه چلند کلک مدافع و.
وېلیمز د پيورېتان مشرانو له خوا د ماساچوسېت له مستعمرې څخه ووېستل شو او په ۱۶۳۶ ز کال کې يې د پراوېډنس کروندې د پناه‌ځای په توګه رامنځته کړې. چې هغه يې د «عقیدې ازادي» ونوموله. په ۱۶۳۶ ز کال کې یې د امریکا په پراوېډنس کې د باپټېست لومړنۍ کلیسا جوړه کړه. وېلیمز د نیوانګلنډ لرغونې ژبې مطالعه کړې او د شمالې امریکا پر لرغونو ژبو د اوږدې مطالعې لومړنی کتاب يې په انګریزي ژبه خپور کړ.
د ژوند لومړي کلونه
راجر وېلمیز لندن ته څېرمه د ۱۶۰۲ او ۱۶۰۶ ز کلونو تر منځ زېږېدلی، چې ډېری تاریخ پوهان ۱۶۰۳ ز کال د هغه د زیږون د احتمالي کال په توګه په ګوته کوي. د وېلیم د زېږون کره جزیات نامعلومه دي ځکه د هغه د زېږون ریکارډ د سېنټ سپل‌کورس (تورلحد) کلیسا د سوځېدلو پر مهال د لندن په لویه اورلګېدنه کې له منځه لاړ. د هغه پلار جېمزوېلمیز (۱۵۶۲زېږون -۱۶۲۰ مړینه)، د سمېثفېلډ یو سوداګراو خیاط و او مور یې الېس پېمبېرټون (۱۵۶۴زیږون- ۱۶۲۰ مړینه) نومېده.
وېلیمز د انګلستان په کلیسا کې د خپلو زده‌کړو تر څنګ سپېڅلي احکام ترلاسه کړل، خو په کمبرېج کې پيوريتن شو چې په پایله کې يې د انګلیکن په کلیسا کې د خپلې لوړتیا چانس له لاسه ورکړ. هغه له کمبرېج څخه تر فراغت وروسته د ښاغلي وېلیم مشام کشیش شو. وېلیم د ۱۶۲۹ ز کال په اپرېل کې د لېډي‌جوان (کروموېل) برېنګټون خورځې جان‌وېلي ته د واده وړاندیز وکړ، خو هغې ونه مانه. وروسته په هم‌هغه کال کې هغه د پیورېټن د وتلي لیکوال، مبلغ کشیش ریچارډ بېرنارډ له لور ماري بېرنارډ (۱۶۰۹-۱۶۷۶) سره د لندن د ختيځ په څو مایلۍ کې د اېپينګ په ځنګله کې د های لېور په کلیسا کې واده وکړ. ماري او راجر دواړو ۶ ماشومان لرل چې ټول په متحده ایالاتو کې وزېږېدل: مري، فریبورن، پروېډنس، مرسي، دانیال او جوزوف.
وېلیم په دې پوهېده چې د پيورېتن مشران نوې نړۍ ته د مهاجرت هوډ لري. هغه د مهاجرانو له لومړۍ ډلې سره یوځای نه شو، خو وروسته يې پرېکړه وکړه چې هغه نه شي کولی په انګلستان کې د لوی راهب وېلیم لاوډ تر واکمنۍ لاندې پاتې شي. وېلمز د انګلستان کلیسا مفسده او دروغجنه ګڼله او تر ۱۶۳۰ ز کال پورې د جلاغوښتونکو ځای ته رسېدلی و. وېلیمز او مېرمن یې د ليون برېسټول له لارې د بوستون په لور لاړل.
سالم او پلیموث
وېلیم د یو جلا غوښتونکي په توګه، د انګلستان کلیسا په نه جبرانېدونکي ډول مفسده بلله او باوري و چې د خدای د واقعي او خالص عبادت لپاره باید په بشپړ ډول ورڅخه جلا شي او نوې کلیسا رامنځته کړي. د سالم کلیسا هم جلاوالي ته تمایل درلود او هغه ته يې بلنه ورکړه تر څو د دوی ښوونکی شي. په ځواب کې يې د بوستون مشرانو په کلکه نیوکه وکړه چې له امله يې سالم خپل وړاندیز بېرته واخیست. د ۱۶۳۱ ز کال د اوړي له ختمېدو سره وېلیمز پلیموث مستعمرې ته کډه شو هلته هغه ته ښه‌راغلاست وويل شول او په غیر رسمي ډول يې له ملا/کشیش سره مرسته کوله. په پليموث کې هغه په منظم ډول تبلیغ کاوه. د مستعمرې د واکمن وېلیم برادفورډ په وینا د هغه ښوونې په ښه توګه تایید شوې وې.
ويلیمز څه موده وروسته پرېکړه وکړه چې د پلیموث کلیسا په بشپړ ډول د انګلستان له کلیسا څخه بېله نه وي. پر دې سربېره د نارانګاست له لرغونو سور پوستو سره یې اړیکه د دې لامل شوې وه چې هغه د استعماري منشورونو باور تر پوښتنې لاندې راولي چې په قانوني توګه د سور پوستو د ځمکو اخیستل په کې شامل نه وو. وروسته والي براډفورډ ولیکل چې وېلیمز ځينې عجیب او غریب نظرونه درلودل چې د هغه او کلیسا تر منځ د نظر د ځينو اختلافونو لامل شول.
د ۱۶۳۲ ز کال په ډېسمبر کې وېلیم یوه اوږده تبلیغاتي پاڼه/شبنامه ولیکله، چې په څرګند ډول يې د پاچا منشورونه محکومول او له امریکايي سورپوستو څخه يې د اخیستلو پرته پر ځمکه د پېلموث حق له پوښتنې سره مخ کاوه. هغه همداراز تور ولګاوه چې د پاچا جیمز دا ادعا چې هغه لومړنی عیسوي پاچا دی او دا ځمکه يې کشف کړې، «کلک دروغ» دي. وېلیمز د ۱۶۳۳ ز کال په مني موسم کې سالم ته راستون شو او د کشیش ساموئل سکلېټون په واسطه د غیر رسمي مرستیال په توګه ورڅخه هرکلی وشو.
حقوقي دعوا او شړل/تبعید
د ماساچوسېت خلیج چارواکي د وېلیمز راستنېدو څخه خوښ نه شول. د  ۱۶۳۳ ز کال په ډېسمبر کې هغوی نوموړی احضار کړ تر څو په بوستون کې عمومي محکمې ته حاضر شي، چې پر منشور او پاچا د تېري له امله له خپلې تبلیغاتي لیکنې څخه دفاع وکړي. موضوع حل شوه او تبلیغاتي لیکنه د تل لپاره ورکه شوه، په احتمالي ډول وسوځول شوه. د ۱۶۳۴ ز کال په اګېست کې وېلیمز د سالم کلیسا کشیشتوب پرغاړه واخیست او کشیش سکلېټون ومړ. د ۱۶۳۵ کال په مارچ کې هغه ته بیاځلي په عمومي محکمه کې د حضور امر وشو او بیا ځلي د محکې د جولای میاشتې په دوره کې حاضر شو تر څو د خپلو ناسمو او ګواښوونکو نظریو پر وړاندې ځواب ووايي. په پای کې محکمې له کلیسا څخه د هغه پر ګوښه کولو پرېکړه وکړه.
سرچينې
[1] د سپېڅلي کتاب اړوند د اخلاقو او عبادت اوصول چې په یهودیت او عیسویت کې اساسي رول لري، ژباړن.
د ال سلوادور هیواد د ولایتونو نوملړ
د ال سلوادور هیواد ولایتونه (د ال سلوادور هیواد د آیالاتونو نوملړ)
خپګان ختمول
ولې کله کله بې دليله (هېڅ په هيڅه) خپه يوو، درمنله يې!
ايا کله داسې پېښ شوي دي، چې داسې خپه شئ، چې دليل يې هم نه وي درته معلوم، هېڅ شی خوند نه درکوي، ته وا چې خدای مه کړه له بدې پېښې سره مخامخ شوي یئ، بس بې دليله به خپه یې او زړه به دې نيولی وي. په لاندې لارښوونو عمل وکړئ ، کېدای شي په ۵ دقيقو کې يې درملنه وشي
. ۱ - ژوره ساه واخلئ د څو دقيقو لپاره مو کار پرېږدئ، يو ځای راحت او يوازې کېنئ، د منځنۍ ګوتې نوک مو په ورغوي ټينګ ونښلوئ، سترګې پټې کړئ، اوڅو ځلې ژوره ساه وباسئ، که څه هم دا چاره يو څه تکراري ښکاري خو بيا هم تجربو ښودلې ده چې کاملاً اغېزمنه ده، دا هغه مرکزي روشونه دي چې په يوګا کې زده کوونکو ته ورښوول کېږي.خو بیا هم دا داسې لاره ده ،چې هر چېرته یې کولای شئ، حتی د دوکان په منځ کې هم.
۳ - لږ سندره واورئ سندره ، وطني ترانه يا هر څه چې يوه ښه خاطره ورسره لرئ ، ددې خپګان څخه د وتلو لپاره غوږ ورته ونیسئ، ډېر خلک چې په ځواني کې یې سندرې اورېدلې وي، کله یې چې واوري ډېرې ډېرې خاطرې ورسره لري،د برکلي پوهنتون د (په موزيک درملنې) د څانګې مسوول ډاکټر سوزان هانسر وايي : فرق نه کوي چې کومه سندره دې وی، هره سندره چې انتخابوئ ، هغه سندره او ترنم انتخاب کړئ چې تاسې ته ښه حس در کوي.
۶- د زړه له اخلاصه وخاندئ ارواپوهان وايي: د زړه له تله خندا د ارامتیا لامل کېږي، او په وينه کې د کورتيزول کچه راټيټوي، دا هغه ماده ده چې د ډېر خپګان لامل کېږي،د خپګان او فشار په وخت کې هڅه وکړئ، د زړه له تله وخاندئ، يوه ښکلې خندونکې خاطره درياد کړئ، له ځان سره يوه ټوکه ووایئ، او که يو څه هم نه دريادېږي، همداسې هېڅ په هېڅه وخاندئ.
۷- لمر ته وګرځئ کله چې لمر ستاسې د بدن له پوستکي سره تماس پيدا کوي، هورمونونه او کيمياوي مواد لکه سروټونين چې د ښه خلق په پيدا کولو کې مرسته کوي ، ډېرېږي، حتی که امکان یې درلود په همدې لمر کې يو څه کار وکړئ، يا مو موټر لرې ودروئ او يو څه وخت لپاره په لمر کې چکر ووهئ، که په کور کې یئ، د کوټې پردې مو لرې کړئ،کوټې ته مو لمر راپرېږدئ، حويلۍ ته راووځئ ، که نور نه وي د بخارۍ لپاره لرګي مات کړئ.
۸ - په رسۍ ټوپ ووهئ په رسۍ داسې ټوپ وهل چې په دواړو لاسونو یې د رسۍ يو او بل سر ونیسئ اوله سر او پښو څخه یې اړوئ را اړوئ او چې رسۍ پښو ته در رسېږي ټوپ وهئ. څېړنو ښودلې چې ۲۰ دقيقې په رسۍ ټوپ وهل په بدن کې په ډېره کچه اندروفين ازادوي ، اندروفين هغه هورمون دی چې د تبې د راسته کولو او خوشاله کېدلو لامل کېږي او همدارنګه د چاغو کسانو د وازګې د ويلي کولو لپاره او د عمومي اعصابو د ارامي لپاره ډېر مهم دي، خو هغه کسان چې د زړه تکليف لري دا ورزش دې نه کوي
۱۰ - ځان ته مساج ورکړئ او بالاخره اخرنی درمنله ،د هغو مېرمنو لپاره ده، چې کوچني ماشومان لري او په بې دليله خپګان اخته وي، دوی دې خپل کوچني ماشومان مساج کړې، په غېږ کې دې ونيسي، لاسونو او پښو ته یې حرکت ورکړي، دماشومانو په کريمونو دې یې غوړ کړي، له دې کار سره به سربېره پردې چې ماشوم به یې ارام او غلی شي، ددې په وينه کې به هم د کورتيزول کچه چې د خپګان لامل کېږي را ښکته کړي. او که اودس او دوه رکعته لمونځ مو ښه په خشوع او تواضع ادا کړ، له خپګان، غم او سټريس څخه د وتلو لپاره تر دې ټولو پورتنيو لسو طريقو بهتره او ښه لار ده.
شرک
شرک عربي لغت ده چي د شراکت او ګډون په معنى ده او په اسلامي عقيده کي داسي تعريف شوى: د الله تعالى سره په عبادت کي شريک اختيارول هغه چي په هره طريقه وي، او هر قسم فعلي، قولي او قلبي عبادت کي وي شرک بلل کېږي، او يا غيرالله د الله تعالى سره برابرول شرک بلل کېږي. د شرک په اړه الله تعالى ډېر ټينګار کړی دى،چي بنده ورڅخه ځان وژغوري.
تړلې لیکنې
مشرک بت لمانځنه اسلام
مروره ولسوالۍ
مروره ولسوالۍ د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۷،۳۱۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
شجاع رباني
شجاع رباني د افغانستان د مجاهدینو د نامتو مجاهد رهبر برهان الدین رباني چې د جمعیت اسلامي افغانستان رهبر گڼل کېږي؛ دویم زوی دی چې په پاکستان کې زوکړی دی. نوموړی د ډانس موزیک ماهر دی او په شارجه کې اوسي، هیله لري چې په خپل هیواد کې به د ډانس موسیقۍ ته وده ورکړای شي. دی وايي چې نوی البم یې، چې د جنورۍ په شپاړسمه بازار ته راووت، په فېسبوک کې تر ۷ لکو زیاتو خلکو خوښ کړی دی. ۳۵ کلن شجاع رباني وايي:«د افغانستان په شان هیواد کې چا په خپل عمر کې له جگړې پرته بل څه نه دي لیدلي. موږ ډېر کلونه سوله نه ده لیدلې. د موسیقۍ په وسیله خلک سره یوکېدای شي او د سولې لپاره کار کولی شي. موسیقي کومه ژبه نه لري. که ښه وي او پر غوږونو ښه ولگېږي خلک رایوځای کولی شي.» شجاع رباني په عین حال کې په دې راضي نه دی چې افغانان لا هم دودیزه موسیقي خوښوي او هغه موسیقي یې ډېره نه خوښېږي چې د موسیقۍ پرمختللي وسایل پکې کارول شوي وي. د متحده عربی اماراتو (دي نشنل) ورځپاڼه وايي چې شجاع الدین رباني په پاکستان کې زېږېدلی، په سعودي عربستان او افغانستان کې لوی شوی او له دوو لسیزو را په دې خوا په متحده عربي اماراتو کې اوسي. د ورځپاڼې د راپور پر اساس شجاع ۵ کاله په استرالیا کې درس ویلی خو د موسیقي رسمي زده کړې یې نه دي کړي. ده په متحده عربي اماراتو کې د «رباني ریکارډز» په نوم د موسیقۍ مرکز پرانستی چې په دغه هیواد کې لومړنی ثبت شوی رسمي شرکت دی.
د سکاټلنډ هیواد د ښارونو نوملړ
د سکاټلند هیواد ښارونه لاندی نوملړ کې د وګړو په تیرتیب سره د سکاټلنډ هیواد ۵۱ ښارونه ښودل شوي.
دعوت پوهنتون
د دعوت پوهنتون د افغانستان د خصوصي پوهنتونونو په کتار کې يو پوهنتون دی چې بنسټگر يې افغان جنگسالار او د ولسي جرگې غړی عبدالرسول سياف دی. په دغه پوهنتون کې چې د انجنيرۍ، قانون او شرعياتو زده کړې ورکول کېږي.
نړیوال اقتصاد
نړیوال اقتصاد World economy هغه اړیکې چې د هېوادونو ترمنځ ایجادېږي کولای شو له څو لوریو تفکیک کړو. په دې لړ کې اقتصادي او سیاسي روابط، اجتماعي روابط، اقتصادي او فرهنگي روابط، او هغه اقتصادي روابط تر مطالعې لاندي نیول کېږي چې د ممالکو ترمنځ ایجادېږي. البته په هغه نړۍ کې چې موږ اوسو، د ممالکو ترمنځ اړیکي خورا ضروري دي او هېڅ هېواد نشي کولای له نورو د گوښه سیاست په بڼه خپل اقتصادي ژوند ته ادامه ورکړي او د ژوند له غوره معیار څخه برخمن شي. هر هېواد اړ دی چې له ټولو هېوادونو سره اقتصادي او تجارتي اړیکې ولري، یو تر بله سره اجناس او خدمتونه تبادله کړي او یا دا چې د کار، ځمکې او پانگې په څېر د تولید عوامل له یوه اقتصاد څخه بل هغه ته ولېږدوي. باید وویل شي د ورته نړیوالو معاملاتو په حجم کې ورځ تر بلې زیاتوالی راځي.
د وارداتو د تعویض تجارتي سیاست
په زیاتره مخ پر ودې هېوادونو کې د صنعتي انکشاف لپاره هڅې روانې دي. د دغو هڅو له لړ څخه یوه هم د وارداتو د تعویض له لارې د صنعتي انکشاف له ودې څخه عبارت ده. د صنعتي مصرفي اجناسو لپاره د بازار شتون یې د دلیل په توگه وړاندې کېږي. داسې فکر کېږي چې که چیرته د ځینو اجناسو واردات کنرتول شي، داخيل تولید یې ځای ډکولای شي چې له کبله یې په ضمن کې ملی عاید او استخدام اضافه کیدالی شي. د صنایع ارتباطي اثرات د صنعت د خصويص سکتور د پراختیا لامل گڼل کېږي.د تجارت دوارداتو دتعویض د سیاست په برخه کې د ورته انکشافي سیاست دموفقیت د شرایطو ، مشکلاتو او د وارداتو له تعویضې انکشاف بحث کېږي.
سرچیني او اخځلیکونه
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:نړیوال اقتصاد وېشنيزه:تجارت
۶۱۷۴ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۶۱۷۴:
په کلینډر کې
۶۱۷۴ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۶۱۷۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
لغمان ولايت
thumb|289px|سهېل ختيز|لغمان لغمان دافغانسان د (۳۴) ولایتونو څخه د هېواد په ختېځ کې پروت ولایت دی، سهېل لورته ېې بدخشان، وېل خوا ته ېې ننگرهار او کابل، ختېځ لوري ته ېې کونړونه او لوېدیځ پلوته ېې د کاپیسااو کابل ولایتونه دي دکیوشت اوکاشمونډغره لویدیځ ته لغما ن دجنوب له خوا رانېولی دی.هرڅومره چې دکابل سیند د لغمان ولایت د جنوب له خوا دشمال په لورپرمخ لاړشو،دځمکې جگوالی ېې زیاتېږي .لغمان دځېنوروایتونوله مخې له کابل څخه تر پیښوره ټوله سېمه رانېوله داځای دهغې پخوانۍ لیارې په سرپروت دی اویومهم دمه ځای دی چې له سروبي څخه د بادپېچ(بادپښ)له غاښي رادېخواپه زېړاني دښته کې راتېره شوې اودالېشنگ اوالېنگارد رودونود مخامخ کېدوپه نقطه کې کوم ځای چې د نیسایالرغوني ښارپروت دی رارسیږي اوله دې ځایه اد ینه پور (دینپور) ،نگاراهار اوبله څانگه ېې دگمبېري په د ښته کې کونړونوته ورغځیدلی ده.د لغمان پراختیا (۷۲۱۰) کېلومتر مربع ده،نفوس ېې (۳۱۰۶۵۱)کسانوته رسیږي اوپه یوکیلومترمربع ځمکه کې ېې (۴۳)کسه وگړي استوگن دي لغمان څلور ولسوالۍ لري چې :دقرغیو،الینگار،الیشنگ،ننگراج.ولسوالۍ اودوه علاقدارۍ     ددولت شاه اومنډول په نومونولري په اوسنۍ تشکيل کۍ ننگراج دنورستان اړوندشوی اوڅلور ولسولۍ لري:چې دقرغه یي،الينگار،اليشنگ، او دولت شاه په نومونودي، دلغمان ولایت ټول کلي تقریباً (۶۴۰) دي. یومهال دالینایانوله مربوطا تو څخه ؤ او همدا شان دبودایی مدنیت ددې سیمې مرکزیت بلل شوی دی اود اشوکا(دهندي یوریانودکورنۍ پاچا)ددورې ډېرليکونه او هم د درونټې ترڅنگ دیوشمېربودایی آثارودرلودونکي دي هغه چې دڅېړونکواوپوهانودپوره پاملرنې وړدی او حدودالعالم ېې بتخانو ته اشاره کړې ده. مرکزېې کالام(مهترلام)دی دمهترلام یا مهترلمک په هکله بېلا بېل تا ریخي روایتونه راغلي چې یوېې د ه:
د لغمان ولايت
مهترلمک د نوح(ع) پلار دی ښځه ېې قینوش د نوح موروه.اوپه حقه پېغمبرتېرشوی دی نوح ع د حضرت ادم ع د هبوط یا کوزیدو څخه(۱۶۴۲)کاله وروسته پېغمبري ته رسېدلی او زر کاله ېې عمرکړی.د لمک  ع  پلار« متوشلخ»،نېکه ېې اختوخ او غور نېکه ېې« یارد» وو؛کله چې دنوح ع کښتۍ کېنا سته یو شمېروگړی دمهترلمک (ع) اودده ورورنورلام ( رح) او خورېې بي بي حاجرې سره یوځای دنورستا ن په لاره اوسني الینگارته راغلل،خلک ېې حق  دین ته رابلل٭ او بیا په بېلابېلوځایونوکې مېشته شول،تارېخي روایات وایي چې لمک په لغمان کې وفات شو،خور اوورورېې هم په الینگار کې وفات شوي چې مشهورزیارتونه پرې جوړدي خورېې دهرمل او میداني ترمینځ د بې یې حاجرې په نوم زیارت لري او ورورېې نورلام صا حب د نورلام صا حب دره کې په زیارت کلي کې ښخ دی.په مهترلام بابا، سلطان محمود یوه ښکلې ماڼۍ جوړه کړې،ځکه هغه څوځله خوب لېدلی ؤچې دی پېغمبردی او په د ښته کې پروت دی... همدارنگه دمهترلمک د پېغمبري په هکله د مشهور روحاني شخصېت د کچورې ملا صا حب وېناوې چې تل ېې ویلي: هو!مهترلام با با په حقه پېغمبر دی هم د ثبوت وړ دی د مهترلمک کلیمه په زړه فارسي کې لوی یا ستر ته واېې او لام په نورستانۍ او پشه يي کې کلي ته اومهتر خپله سترشخصېت ته وېل کیږي،دمهترلام با با د مزار خواته یو ستر باغ او حضیره(هدیره)ده په دې هدیره کې ستراومشهور کسان لکه: یوسف خان د غازي محمد نادرخان شهید پلار، شهزاده فریدون،غازي محمدشاه خان بابکرخېل ،فیض محمد خان او نور غازیان ښخ دي. اوزیار تو ته ېې خلک له لرې ځایوڅخه راځي پخوا به له هند او پنجا ب نه هم د لته خلک او گرځندویان راتلل زما په یا د،د کب له پینځلسمې د ثورترپای به هره ورځ، او د پنجشنبې اوجمعې په ورځوبه په ځا نگړي ډ ول دلته د سا زسند رو او مذهبي موسیقۍ په لس گونو ډلې موجودې وې شپه او ورځ به ېې مینه وال په وجّد او مستۍ را وستل دغه دود اوس هم په پسرلي کې لمانځل کېږي.
دالینگارپه شنه دره کې د الینگار ولسوالۍ کلي دالینگاردمست اوتل بهاند سین دوو خواووته له شمال څخه مخ په سهیل پراته دي شرق،غرب او شما ل لوری يي لوړو غرونو ایساراوښکلی کړی دی. د الینگار دره د سراج کلا دشمال ختیځ په ۷۶ کیلومتري واټن کې دختیځ طول البلد په ۷۰ درجو ۱۳ د قیقو او ۸ ثانیواود شمال عرض البلد په ۳۵۲ْ ، ۳۸َ ،او ۴۲ً کې پرته د ه دا دره ښکلې اوسمسوره سېمه د ه اود زراعتي پېدا وارو،مېوو او څارویو دروزلؤ‎ډکه یوه شتمنه دره د ه.
دغازي محمدخان دروېش په جنگنامه یا صفت نامه کې چې مؤلف يي قاضي محمد سالم ؤ اوپه ۹۹۰ هـ کال کې يي ژوند کاؤاودا کتاب په ۱۹۶۵ع کال کې په روم کې چاپ شوی دی راغلي دي: د الینگار او الیشنگ درواوسېدونکي اصلاً د الینایانوپه نوم یاد شوي الینایان د وّیدي زمانې یوه مهمه قبیله وه د رېگ ویدا له ترانو څخه چې د هندو کش جنوب خوا ته په (۱۴۰۰ق م)کال کې ویل شوي دي.مالومیږي چې الینایان د آریا يي  قبایلولکه (پکتها- بهلان)اوداسې نورو غوندې دی چې دلسوقبیلو په جگړو کې يي گډون کړی ؤد آریایانود مهاجرت له زمانې څخه وړاندې دا وّیدي کیسې ،ترانې او داستانونه باختری آریایانودشمالي هندوکش ،بخدي اواکسوس په شاوخوا کې ویلې دي د اوسني افغانستان پخواني خراسان اولرغوني آریانا ختیځ لورته د سند رود(آبا سین) په غاړه یوه لویه هندي آریایي قبیله چې بهاراته نومېده اوسېده؛چې لس قبیلوله بهاراته او دهغې له متحدینوسره په (۲۰۰۰ق م)کال کې جگړې کړې دي چې د الینا قبیلې هم له دوی سره جگړه کړې اونوم يي په دې ترانوکې ذکردی.
لس قبیلې دوه گرويه وې چې لومړی گروپ ېې هندي آریایان، دي بهاراته دقبیلې مخالفین‌ؤد پنگه جانا په نامه یاد شوي دي او دوهم گروپ يي د پنکه جانا مرستندویه ووچې د سند رود مخ قېبلې یاشمال لویدیځ غاړې کې اوسېدې دغه قبیلې وې: د الینگار او الیشنگ اوسېدونکي اود پخواني کافرستان خلک پکتها: بښتانه چې داقوم د رېگ ویدا په همدې قول په سنه (۱۴۰۰ق م) نه لا اگاهو(مخکې)په همدې نوم په خپله ځمکه موجود وو. بهلان یا بهالانا:د بولان اومرکزي لغمان خلک. د سیند شاوخوا،ښېوې،شگې اود کابل د شېوه کي خلک. کله چې ‍‍« ویسومیترا» د « دیوراسا» پاچا منشي له خپلې دندې څخه گوښه کړای شواوپه ځای يي « واسثتا» مقررشونو ویسومیترا ځان له لسو آریايي قبیلو سره یوځای کړاود بهاراته دقبیلې دپاچا وزایومیترا له زوی یا لمسي «سوداس»سره ېې سخته جگړه وکړه،ویشومیترا یوستر روحاني اود « دیوراسا» پاچا وزیر ؤ.