cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نړیوالې اوبه
نړیوالې اوبه (ازاده سمندرونو) د Mare liberum د نظریې پر بڼسټ د هېڅ هېواد په واک پورې اړه نه لري، چې هېوادونه په کې د کب نیولو، تګ راتګ، په هوا کې د الوتنې، کیبلونو او پایپ لاینونو او همدارنګه د علمي څېړنو حق لري.
د ازادو سمندرونو کنوانسیون، چې په ۱۹۵۸ز کال کې لاسلیک شو او ۶۳ لاسلیک کونکي یې درلودل. « ازاد سمندرونو د سمندر د هغو برخو په توګه تعریفوي چې د یو هېواد داخلي اوبو کې شاملې نه وي» او «هېڅ دولت نشي کولی د یادې اوبو پر هېڅ یوې برخه د خپل حاکمیت ادعا وکړي». د لویو سمندرونو کنوانسیون د سمندرونو د قانون په اړه د ملګرو ملتونو کنوانسیون (UNCLOS) د بنسټ په توګه کارول کېږي، چې په ۱۹۸۲ز کال کې لاسلیک شو.
ازاد سمندرونه د ځمکې ۵۰ سلنه برخه جوړوي او د سمندرونو دوه پر درېیمه برخه ده. دغه راز د نړیوالو اوبو نړیوال واک د داخلي اوبو، ځمکنیو اوبو او ځانګړي اقتصادي زونونو سره توپیر لري. همدارنګه UNCLOS په خپله دولسمه برخه کې د سمندري چاپیریال ساتنې لپاره ځانګړي مقرارت هم لري، چې د هغه له مخې په ځینو مواردو کې بندري هېوادونو ته اجازه ورکوي چې د نړیوالو چاپیریال قوانینو (د IMO له خوا تصویب شوی) نه د سرغړونې په صورت کې په ازاده سمندرونو کې د بهرنیو بیړیو په اړه د MARPOL کنوانسیون له مخې له خپل واک نه کار واخلي.
د اوبو نړیوالې لارې
په نیمه تړلو سمندرونو کې د تګ راتګ ازادي لپاره ځینې نړیوالو تړونونو رامنځته شوي لکه.
نورو نړیوالو تړونونو هغه سیندونه خلاص کړي چې په دودیز ډول د نړیوالو اوبو لارې نه دي.
د نړیوالو اوبو پر سر شخړه
اوسنۍ ناحل شوې شخړې چې ایا ځینې  ځانګړي اوبه نړیواله اوبه دي یا نه په لاندې ډول دي:
سیمه اېز تړونونه
لږترلږه لس کنوانسیونونه د UNEP د سیمه ایزو سمندرونو په پروګرام کې شامل دي، په شمول:
د سیمه ایزو خوږو اوبو مسلو ته د رسېدو لپاره په ۱۹۹۲ز کال کې د هالسنکي کنوانسیون رامنځته شوی، چې له سرحدونو بهر اوبو او د نړیوالو جهيلونو د ساتنې او کارولو په اړه دی (UNECE/Helsinki) د اوبو کنوانسیون.
استونيايي ژبه
استونیا يي ژبه ( استوانيايي:eesti keel، ايستي کيل)   د استونیا د رسمي ژبې نوم دی. شاوخوا یو ملیون خلک په استونیا کې دننه او سل زره استونیايي کډوال له دې هېواد څخه بهر استونیايي خبرې کوي. استونیايي د فنو - یوګریک ژبې له کورنۍ څخه ده او له فنلنډي ژبې سره نږدې تړاو لري.
په برېښنايي شاک باندې درملنه
په برېښنايي شاک درملنه (په انګلیسي ژبه: Electroconvulsive therapy) هغه اروايي درملنه ده چې له مخې یې د انسان په عصبي سیسټم کې عمومي ګډودي (له عضلاني ستونزو پرته) د برېښنا پر مټ د رواني اختلالونو په تنظیم سره درملنه کېږي. په معمول ډول له ۷۰ څخه تر ۱۲۰ ولټاژه برېښنا د انسان سر ته ورکول کېږي چې له امله یې نږدې ۸۰۰ میلی امپیره جریان چې د الکترودونو ترمنځ انتقال کېږي د ۱۰۰ ملي ثانیو وخت څخه تر ۶ ثانیو پورې له یوې شقیقې څخه تر بلې (دوه اړخیز ECT) له مخې څخه شاته او یا هم د سر له یوه اړخه (یو اړخیز ECT) څخه په مغزو کې جریان مومي. له دې سره د دغه برېښنايي جریان یوازې یو سلنه برېښنا د سر له جمجمې څخه مغز ته ننوزي ځکه چې د جمجمې مقاومت د وجود د نورو برخو د پوست په پرتله سل ځله زیات دی.
استونيايي ژبه
هغه څه چې استونیايي د ژبپوهانو لپاره په زړه پورې کوي په دې ژبه کې درې ډوله لنډ، اوږد او ډېر اوږد سرونه دي. همدارنګه، د غږ ‏ ɤ) سره د (õ) درلودل د ډېری ژبو څخه استونیايي ژبه بېلوي.
په برېښنايي شاک باندې درملنه
د ECT له کړنلارې څخه د لومړي ځل لپاره په ۱۹۳۸ زکال کې د ایټالوي اروايي درملګر اوګو چرلتي له خوا ګټنه وشوه چې په ډېرې چټکۍ سره یې د هغه مهال د لږ خوندي او بې اغېزو بیولوژیکي درملنو ځای یې ونیو. له ECT څخه د ناروغ په اجازه د رواني ستړیا، مانیا (شیدایي) او کاتاتونیا ناروغیو پر مهال د موثرې او خوندي درملنې په توګه ګټنه کېږي. د ECT ماشینونه په ۱۹۷۶ زکال کې د متحده ایالاتو د خوړو او درملو د ادارې له خوا په دریمه کټګوري وسایلو کې طبقه بندي شول. په ۲۰۱۸ زکال کې دغه وسایل د کاتاتونیا، شدیدې افسردګۍ او دوه ګوني اختلال په برخه کې د کارول کېدو له امله د دویمې کټګوري وسایلو په ډله کې شامل شول.
استونيايي ژبه
ډلبندي
استونیايي ژبه د Finno-Ugric ژبې کورنۍ د فنیک څانګې پورې اړه لري. دا ژبه د فنلنډي ژبې سره نږدې تړاو لري. دا دوه ژبې د فنلنډ د خلیج په دواړو غاړو کې ویونکي لري او په اروپا کې د څو غیر اروپايي ژبو څخه دي. د نورو ژبو څخه پور اخیستلو سره سره، استونیايي ژبه د خپلو نږدې ګاونډیو ژبو سره تړاو نلري - سویډني ، روسی ، او لاتویان - چې ټول یې د اندو-اروپایي کورنۍ پورې اړه لري.
په برېښنايي شاک باندې درملنه
په مغزو باندې له اغېز سربېره د ECT معمول فزیکي ګواښونه لنډ مهالې بېهوښۍ ته ورته دي. د دغې درملنې دود جانبي عوارض ګنګس توب او په لنډ مهالې توګه د حافظې له لاسه ورکول دي. په امیدوارو ښځو کې د شدیدې افسردګۍ په درملنه کې دغه یو له هغو اغېزمنو لارو چارو ده چې جنین ته یې زیان ډېر لږ دی.
استونيايي ژبه
ډلبندي
استونیا هم له هنګري سره دومره نږدې اړیکې نه لري. جرمني او بیا روسي ، سویډني او لاتویايي ژبو په دې ژبه خپل اغیز پریښی دی.
استونیا، لکه فنلنډي او هنګري، یوه تړلې ژبه ده ، که څه هم دا د نیافینواګري فونیټیک همغږي له لاسه ورکړې ده. البته، د دې ژبې په زړو لیکنو کې د صوتي همغږي اوس هم لیدل کیدی شي. په هرصورت، د دې ژبې د کلمو په پای کې لیدل شوي پراخه پایښتونه د دې لامل شوي چې دا ژبه له یوې تړلې ژبې څخه ساده ژبې ته واړوي. د دې ژبې عمومي ګرامري جوړښت په لاندې ډول دی: د فعل بدن اعتراض دی.
الفبا(ابېڅې)
د فنلنډي په څېر، استونیايي هم لاتیني الفبا کاروي. د لیکلو په دې سیسټم کې، حروف š، ž، ä، ö، ü، õ او õ اضافه شوي او فونیمونه c، q، w، x او y د بهرنیو ریښو سره د ځانګړو نومونو لپاره کارول کیږي. همدارنګه، f، z، š، او ž یوازې د ضمیرونو او پورونو لپاره کارول کیږي. د õ توري له واول /ɤ/ یا /o/ سره یو نیم، شاته او واول دی، او دا په پرتګالي کې د هامریکټ توري سره هیڅ ورته والی نلري، او دا په ترکي کې د ı، په روسي کې، او په ویتنام کې د روسي غږ سره ورته دی.
په برېښنايي شاک باندې درملنه
د دستګاه څخه د کار اخیستنې ډول کېدای شي د سر له دواړو خواوو څخه وي چې له مخې یې برېښنايي جریان د مغز له یوه لوري څخه بل لوري ته لېږدول کېږي، یا هم کېدای شي یو اړخیز وي چې له امله یې جریان یوازې د مغزو له یوې نیمې کرې تېرېږي. په لوړ ډوز باندې یو اړخیزه ECT د دوه اړخیزې ECT د متوسط ډوز په پرتله غوره ګڼل کېږي په داسې حال کې چې د افسردګۍ یا ستړیا د له منځه وړو په برخه کې دواړه له یو بل څخه کوم توپیر نه لري.
استونيايي ژبه
الفبا(ابېڅې)
د استونیا الفبا په لاندې ډول ده: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, ÛŒØŒ Z, Ž, T, U, V, W, Õ, Ä, Ö, Ü, X, Y
په برېښنايي شاک باندې درملنه
طبي ګټنه
له ECT څخه هغه مهال د ناروغ په رضایت ګټنه کېږي چې د هغه شدیده ستړیا، کاتاتونیا او اوږد مهاله مانیا نوره د درملو پر مټ د درملنې وړ نه وي؛ یا هم په هغو شرایطو کې ترې ګټنه کېږي کله چې «د ناروغۍ شدت دومره زیات وي چې چټک یا قطعي غبرګون ته اړتیا وي (د بیلګې په توګه کله چې ناروغ د بې حسۍ، په حرکاتو کې د شاته پاتې کېدو، د افسردګۍ له امله د وهم رامنځته کېدو یا هم د مانیا د شدید توب له امله له جسمي ګواښ سره مخ وي). له دغې کړنلارې څخه په ذهني ناتوانۍ باندې د اخته کسانو د اوتېزم ناروغۍ په درملنه کې ګټنه کېږي خو د سیسټماتیکو ارزونو موندنې یې ښيي چې په دغه مورد کې یې د مداخلې اغېز نه دی ثابت شوی.
استونيايي ژبه
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:اروپايي ژبې وېشنيزه:يوګريک وېشنيزه:تور وېشنيزه:ترکي ژبه وېشنيزه:تورکي ژبه
په برېښنايي شاک باندې درملنه
د شدیدې افسردګۍ اختلال
د افسردګۍ د شدید اختلال پر مهال د کاناډايي لارښود او د یو شمېر کارپوهانو له استدلال سره چې هغه ECT لومړۍ درمنه بولي، خو په ټولیزه بڼه له ECT څخه هغه مهال ګټنه کېږي چې یوه یا څو درملنې له ماتې سره مخ شوې وي یا هم په داسې بېړني حالت کې وي چې ناروغ د ځان وژنې په هڅه کې وي. له ECT څخه همدارنګه د افسردګۍ په یو شمېر منتخبو مواردو کې چې د مولټیپل سکلروز، پارکینسون ناروغۍ، هانټینګټون کریا، په وده کې د ځنډ، د مغز د شریاني او وریدي ګډوډیو او همدارنګه هایدروسفالي له امله رامنځته کېږي استفاده کېږي.
موثریت
په یو اړخیزه او دوه اړخیزه افسردګۍ باندې د ECT د موثریت اړوند څو اړخیزې بشپړې څېړنې په ۲۰۱۲ زکال کې ترسره شوې. پایلو وښووله چې په داسې حال کې چې په  یوه اړخیزه او دوه اړخیزه افسردګۍ باندې اخته ناروغانو د نورو ټولو طبي درملنو پر وړاندې بېلابېل غبرګون له ځانه ښود خو په دواړه ډوله افسردګۍ کې د ECT اغېز یو ډول و. په ټولیزه توګه هغه ناروغان چې یو اړخیزه ستړیا یې لرله په یوه دوره درملنه کې یې ۵۰.۹ سلنه مثبت بدلون درلود په داسې حال کې چې د دوه اړخیزې افسردګۍ د ناروغانو اړوند دغه شمېره ۵۳.۲ سلنه وه. په هره ډله کې د هر ناروغ د افسردګۍ کچه له درملنې وړاندې ارزول کېده چې وه یې ښوده هغه ناروغان چې شدیده افسردګي لري د ECT سره مثبت غبرګون ښيي.
طبي څارنه
په شدیده افسردګۍ باندې د اخته ناروغانو لپاره له ECT وروسته د مناسبې څارنې اړوند ډېر لږ توافق شتون لري. هغه مهال چې له ECT وروسته د افسردګۍ ضد درملو توصیه کېږي، شاوخوا ۵۰٪ کسان په ECT باندې له ابتدايي درملنې وروسته په راتلونکو ۱۲ میاشتو کې خپل لومړني حالت ته ګرځي په داسې حال کې چې ۳۷ سلنه یې بیا په راتلونکو شپږو میاشتو کې بېرته لومړني حالت ته ګرځي. نږدې دوه چنده له هغو زیات چې د افسردګۍ ضد درمل بیا نه کاروي. د درملنې اړوند ډېری شواهد درې دوره یې درملو ته اړوندېږي. په نوو درملو سره لومړني حالت ته د بېرته ګرځېدو څخه د مخنیوي شواهد شتون نه لري.
دا څرګنده شوې چی لیتیوم لومړني حالت ته د بېرته ګرځېدو ګواښ په ځانګړې توګه په ځوانو ناروغانو کې کموي.
کاتاتونیا
په عامه بڼه ECT په کاتاتونیا باندې د اخته کسانو لپاره چې نورې درملنې ورباندې اغېز ونکړي د دویمې ټاکنې په توګه په پام کې نیول کېږي خو که چېرې کاتاتونیا شدیده او یا هم د ژوند ګواښونکې وي بیا نو د لومړۍ ټاکنې په توګه ترې ګټنه کېږي. په داسې حال کې چې د دغې درملنې موثریت په یاده ناروغۍ کې په ناڅاپي توګه تثبیت شوی خو داسې ګڼ شمېر شواهد شتون لري چې په «معموله بڼه په کاتاتونیا باندې د اخته ناروغانو په درملنه کې د ECT موثریت تائید کوي». د اوتېزم طیف په اختلالاتو باندې اخته کسانو کې چې کاتاتونیا لري د ECT د اغېز اړوند ډېر لږ شواهد شتون لري؛ په داسې توګه چې تر ۲۰۱۴ زکال پورې د هغو ۱۲ مثبت موارد ثبت شوي دي.
مانیا
ECT د هغو کسانو په درملنه کې کارول کېږي چې په شدیده یا اوږد مهاله مانیا باندې اخته وي؛ د انګلستان د روغتیا پالنې ملي انستیتیوت یوازې د ژوندانه په تهدید کوونکو حالتونو یا هغه مهال کې چې نورې درملنې کومه فایده ونکړي له ECT څخه د ګټنې لارښوونه کوي او په دې سره د دوه اړخیزې مانیا لپاره هغه د دویمې ټاکنې درملنې په توګه په پام کې نیسي.
شیزوفرني
په ټوله نړۍ کې د شیزوفرنی ناروغۍ په حالت کې له ECT څخه په پراخه کچه ګټنه شتون لري، خو په شمالي امریکا او لویدیځه اروپا کې تل یوازې هغه مهال ورته اجازه ورکول کېږي چې یاده ناروغي د نورو درملو په وړاندې پیاوړې پاتې شي او نورې درملنې یې حتی لږ مثبت علایم هم په ناروغ کې رامنځته نه کړي. د دغې درملنې څخه د ګټنې اړوند جامع څېړنیز شواهد شتون لري. د کاتاتونیک شیزوفرنی په شدید حالت او یا هم د زیاتوالي په حالت کې که هغه مخ پر زیاتوالي او یا هم په یوه حالت کې وي دغه درملنه ګټمنه ده.
د فرانسې او عثماني سترواکۍ ائتلاف
د فرانسې او عثماني سترواکۍ ترمنځ ائتلاف چې د فرانسې او ترکیې ترمنځ د اتحاد په توګه هم پېژندل کېږي هغه ائتلاف و چې په ۱۵۳۶ زکال کې د فرانسې د پاچا لومړي فرانسېس او د عثماني سترواکۍ د سترواک لومړي سلیمان ترمنځ رامنځته شو. دغه ستراتیژیک او ځینې وختونه تاکتیکي ائتلاف د فرانسې یو له اوږد مهاله او مهمو بهرنیو ائتلافونو څخه و چې په ځانګړې توګه یې د ایټالیا د جګړو پر مهال پام وړ اغېز درلود. د فرانسې او عثماني سترواکۍ ترمنځ پوځي ائتلاف د ۱۵۵۳ زکال په شاوخوا کې د فرانسې د دویم هنري د واکمنۍ پر مهال خپل اوج ته ورسېد.
د یو عیسوي او مسلمان دولت ترمنځ دغه لومړني غیر ایډیالوژیک ائتلاف پر خپل مهال کې ګڼ شمېر شدید بحثونه راوپارول چې په ټوله عیسوي نړۍ کې د رسوايي لامل وګرځېد. کارل یاکوب بورکهارت (۱۹۴۷ زکال) هغه د «زنبق ګل او سپوږمۍ ترمنځ مقدس ائتلاف» باله. دغه ائتلاف په متناوبه بڼه د دوه نیمو پېړیو لپاره تر هغه مهاله دوام وموند کله چې د ۱۷۹۸ زکال او ۱۸۰۱ زکال ترمنځ په عثماني مصر باندې ناپلیون بریدونه وکړل.
مخینه
په ۱۴۵۳ زکال کې د عثماني سلطان دویم محمد د واکمنۍ پر مهال د ترکانو له خوا د قسطنطنیې له نیولو او همدارنګه د لومړي سلیم او د سلیم د زوی لومړي سلیمان له خوا د منځني ختیځ د یو شمېر سیمو په الحاق کولو سره لار برابره شوه څو عثماني سترواکي په ۱۵۲۲ زکال کې صربستان ته پراختیا وکړي. همدا و چې د روم سپېڅلې سترواکي په مستقیم ډول له عثماني سترواکۍ سره په جګړه کې ښکېل شوه.
داسې ښکاري چې دغه مهال د عثمانیانو او فرانسویانو ترمنځ یو شمېر لومړنیو تماسونو شتون درلود. فرانسوي تاریخ پوه فیلیپ دوکومین څرګنده کړې چې دویم بایزید په ۱۴۸۳زکال کې یوولسم لویي ته خپل سفیر لېږلی و، په داسې حال کې چې د بایزید ورور جم چې د عثماني سترواکۍ د تاج او تخت ادعا یې لرله په بورګنف کې د پیر دوبسون له خوا نیول شوی و. یوولسم لویي د قاصدانو له لیدو ډډه وکړه، خو قاصدانو هغه ته په پریمانه کچه د پیسو او عیسوي عتیقه آثارو وړاندیز وکړ چې جم په فرانسه کې په بند کې وساتي. همدا و چې جم په ۱۴۸۹ زکال کې د پاپ اتم اینوسنټ بند ته ولېږدول شو.
ورته مهال فرانسه لا له وړاندې په مرکزي اروپا کې د متحدینو د موندلو په لټه کې وه. پاچا لومړي فرانسېس له ۱۵۲۲ زکال څخه تر ۱۵۲۵ زکال پورې خپل سفیر آنتونیو رینکن څو ځله پولنډ او هنګري ته ولېږه. بالاخره په ۱۵۲۴ زکال کې د فرانسې او پولنډ ترمنځ د اتحاد هوکړه د لومړي فرانسېس او د پولنډ د پاچا لومړي سیګیسموند ترمنځ لاسلیک شوه.
د لومړي فرانسېس او سلیمان ترمنځ ائتلاف
دغه ائتلاف د دواړو واکمنانو لپاره هغه فرصت و چې له مخې یې کولای شو د هابسبورګ کورنۍ د برلاسۍ پر وړاندې مبارزه وکړي. د فرانسېس لومړنۍ موخه د هابسبورګانو په وړاندې د متحد موندل و په داسې حال کې چې له یو مسلمان ځواک څخه د مرستې غوښتل د فرانسې د پخوانیو سیاستوالو د پالیسیو برعکس وه. د لومړي فرانسېس بهانه هم «د عثماني سترواکۍ د کاپیټولاسیون» په نومونو هوکړو له مخې په عثماني سترواکۍ کې د عیسویانو ملاتړ و.
هغه مهال چې د دغه ائتلاف د رامنځته کېدو لومړنۍ هڅه وشوه، پاچا فرانسېس په مادرید کې بندي و. داسې ښکاري چې سلطان سلیمان ته فرانسوي قاصدین له پاویا جګړې وروسته د لومړي فرانسېس د مور، لوئیز دو ساووا له خوا لېږل شوي، خو دغه قاصدین بوسنیا ته د لارې په اوږدو کې ورک شول. د ۱۵۲۵ زکال په ډسمبر میاشت کې بله ډله قاصدین د جان فرانګیپاني په مشرۍ د عثماني سترواکۍ پلازمینې قسطنطنیې ته ولېږل شول. دوی په خپلو محرمو لیکونو کې د پاچا د خوشي کولو او په هابسبورګ باندې د برید کولو غوښتنه کړې وه. فرانګیپاني د ۱۵۲۶ زکال د فبروري میاشتې په ۶مه د سلیمان له دغه ځواب سره بېرته راوګرځېد: زه د سلطانانو سلطان، د حاکمانو حاکم، د ځمکې پاچاهانو ته تاج پر سر کوونکی، په ځمکې کې د خدای سیوری، د مدیترانې او تور سمندرګي، د روملیا او اناتولیا، د کرمرانیا، د رومیانو د ځمکو، د زوالقادریې، د کردستان، د اذربایجان، د فارس، د دمشق، د حلب، د قاهرې، د مکې، د مدینې، د بیت المقدس، د ټولې عربي نړۍ، د یمن او نورو هغو ځمکو سلطان او واکمن چې زما محترمو والدینو او اجدادو (خدای یې دې قبرونه رڼا کړي!) د خپلو بازوګانو په زور فتح کړي او زما د اعلیحضرتۍ جامې د هغوی د ځلېدونکې تورې او بریالي کوونکي خنجر له امله دي، زه، سلطان سلیمان خان، د سلطان سلیم خان زوی، د سلطان بایزید خان لمسی: تا فرانسېسکو ته چې د فرانسې د ولایت پاچا یې وایم ... تا زما عالي دربار، د حاکمانو پناه ځای ته د خپل وفاداره غلام فرانګي په لاس لیک لېږلی او هغه ته دې ګڼ شمېر کلامي پیغامونه سپارلي. تا ماته خبر راکړی چې دښمن دې پر هېواد غالب شوی او اوس مهال د هغوی په بند کې اسیر یې او د ژغورنې لپاره دې له ما مرسته او لاس نیوی غوښتی. ټولې دغه خبرې زما د سلطنت تخت ته چې نړۍ کنټرول کوي بیان شوې دي. ستاسو د وضعیت اړوند زما سترواکۍ ټول جزیات ترلاسه کړي او ما ټول هغه په پام کې نیولي. د سترواکانو په ماته او د هغوی په نیونه کې هېڅ د حیرانتیا ځای شتون نه لري. نو شجاع اوسه او ناهیلی کېږی مه. زموږ درنو مخکښو او سر لوړو اجدادو (خدای یې دې قبرونه روښانه کړي!) هېڅکله د دښمن د مخه نیولو او د هغوی د قلمرونو په نیولو کې له جګړې لاس نه دی اخیستی. موږ په خپله د هغوی تر ځایونو ورغلي یو او په هر حالت کې مو د هغوی ولایات او د پیاوړو استحکاماتو لرونکي قصرونه فتح کړي دي. شپه او ورځ زموږ آسونه تیار دي او توره مو په ملا تړلې ده. لوی خدای به عدالت ټینګ کړي! هر هغه څه به وشي چې هغه غوښتي وي! د نورو خبرو اړوند له خپل استازي وپوښتئ. په دې پوه شه چې څه چې ویل شوي هماغسې به وشي.
-       د فرانسې لومړي فرانسېس ته د لوی سلیمان ځواب، فبروري ۱۵۲۶ زکال د فرانسې د پاچا دغه غوښتنه په اروپا کې د سلیمان له هیلو سره مطابقت درلود او هغه ته یې انګېزه ورکړه په ۱۵۲۶ زکال کې په هنګري برید وکړي او له امله یې د موهاچ جګړه رامنځته شوه. عثمانیانو په شدیده توګه د فرانسې په څېر هېواد سره د ائتلاف څخه ترلاسه کېدوني اعتبار ته اړتیا لرله چې له امله یې په اروپايي قلمرونو کې هغوی ته لا مشروعیت وربخښه.
پوهاند فضل ولي ناګار
پوهاند فضل ولي ناګار د فضل قادر زوي او د مولوي فضل رحيم(رح) لمسی دی. که څه هم د زوکړې کره نيټه يې معلومه نده خو بيا هم (۱۳۳۲ھجري شمسي ) کال د علم او ادب ټاټوبي چې خلک يې هميشه بهار هم بولي د ننګرهار ولايت د بټي کوټ ولسوالۍ د چهاردهي کلي په يوه دينداره او روحاني کورنۍ کې سترګې وغړولې.
زده کړې
استاد ناګار لومړنۍ زده کړې د خپل كـلـي چاردهـي په كليوالي ښـوونځي تـر سره کړې دي او منځنۍ زده کړې يـې ايـمـل خـان بـابـا په ليسه کـې ترسره کړې، چې په مومندرې ولسوالۍ کې موقعيت لري. خو د پوهې سره د ځانګړې علاقې او خپل استعداد دې مجبور کړی وو چې هـره ورځ له خپل كـلـي څـخه مومنـدرې ولسوالۍ تـه ۳۰ کيلو متره پـلـی تـګ راتګ وکړي بلاخره دايـمـل خـان بابا لـيسـيې څـخـه فـارغ شو.په( ۱۳۵۳ ھ ش) کال پوهنتون کې شامل او په کال( ۱۳۵۶ھ ش) کال د كابل پوهنتون د ادبیاتو اوبشري علومو د پـوهنځي د پښـتو څانګې څخه ليسانس ترلاسه کړی دی.
دندې
استاد ناگار چې كـلـه لـه پوهنځي څـخـه دفـراغـت سند ترلاسه کړ، نو په ايـمـل خـان بابا لـيسـه كې د استادۍ پرسپېڅلې دنده بـو خت شو ، د لومړي ځل لپاره د شهید قومندان نادر خان ترمشرتابه لاندې د مومندو په لومړنۍ جبهه ( ۱۳۸۵لمريز کال ) پر عملي جهاد لاس پورې کړ. نوموړي د جهاد او هجرت پر مهال شهادت د معتبرې ورځپاڼي د چلونکيو له ډلې څخه و. او دغـه راز له (۱۳۷۶ھ ش) څخـه (۱۳۸۰ھ ش) پورې دننګرهار ورځپاڼـې مسوول مدير پاتې شوی دی. د اسلامي انقلاب تر برياليتوب وروسته (پيام آزادۍ) د راډیو تبصـره ليكـونكی ؤ، دغـه راډيو چې هـغه مهال يې په درونټـه كي شتون درلود د حزب اسلامي افغانستـان پورې تړاو درلود ، د مجاهديـنو د بري پر مهال، د ننگرهار د دولتي مطبعـې د ريئس چې هـغه وخت رياست ؤ او دوه ځله دننګرهار پوهنتون د ژبو او ادبيـاتو پوهنځي درئيـس په تـوگه يي دندې پرمخ وړې دي، چې يو ځل د طالبانو د واکمنۍ پر مهال او دويم ځل د طالـبـانو تر واکمنۍ وروسـته په انتخابي ډول ریئس پاتې شوی دی. او د کلونو کلونو راهيسې د ننګرهار پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي په پښتو څانګه کې د استادۍ مقدسه دنده پر مخ وړي.
چاپ اثار او ناچاپ اثار
۱_ دا هغه بالا حصار دی(شعري ټولګه)
۲_ عرفان او د پښتو ادب په لرغونې دوره کې يې څرکونه
۳_ معاني
۴_ شملې هسکې ولونه ولونه
۵_ د سرو زرو تنابونه
۶_ د بيان علم (ادبي فنون)
۷_د حمزه بابا عرفان او غزل
۸_ د بايزيد روښان عرفاني_ادبي ښوونځی
۹_ليکوالي
ميری ډينيټ
ميری کافي وير ډينيټ (۱۸۷۲ز کال، د اپريل ۴ – ۱۹۴۷ز کال، د جولای ۲۵) د ښځو د حقوقو، سوله پاله، د هوميوپيتيک وکيله او د زېږون د مديريت، جنسي زده کړې او ښځو د رايې د حق پلوې امریکايۍ فعاله وه. هغې له «جيسي اشلي» او «کلارا ګروننګ سټيل مین» سره په شریکه په ۱۹۱۵ز کال کې د زيږون د مديريت د ملي ټولنې بنسټ کېښود. نوموړې د رضاکارانه موروالي/پلاروالي د ټولنې بنسټ هم ايښی و، د امریکايي ښځو د رايې حق په ټولنه کې يې خدمت کړی و، د «ټويلايټ سليپ» (د ټول بدن بې کمه بې هوښي) ټولنې شریکه بنسټګره وه او د جنسي زده کړې او زيږون د مديريت په اړه يې يوه مشهوره رساله لیکلې وه. د هغې پر ضد يوه مشهوره قانوني قضيه د «کام سټاک» قوانينو د لغوه کولو لامل وګرځېد.
د ژوند لومړي کلونه
«ميري کوفين وير» د «جورج» او «ووني وير» د څلورو بچيانو په منځ کې دويم اولاد و. ميري ژر سترېدونکې، زیاته خبرې کوونکې او پياوړی ماشوم و، پر هغې د بريد له امله يې خپل مشر ورور ته ستغې سپورې ويلې او ډېر ځله به يې د بايبل  حواله ورکوله. په لس کلنۍ کې د هغې پلار د سرطان (چینګاښ) له ناروغۍ مړ شو. د هغې مور ځوانو مېرمنو ته د اروپايي چکرونو په تنظیمولو سره د خپلې کورنۍ پالنه کوله. کله به چې د هغې مور د کوم سفر له امله نه وه، «ميری» او د هغې خوېندې وروڼه به د دوی له ترور «لوسي اميس مياډ» سره اوسېدل، څوک چې يوه پياوړې سمونپاله وه. ميري په ۱۸۹۱ز کال کې د بوسټن ميوزيون د فاين ارټ د هنر او ډيزاين (زينتي طراحي) په ښوونځي کې داخله شوه او له لومړي شرف سره فارغه شوه، له دې وروسته يې په ۱۸۹۴ز کال کې د فلاډيلفيا د «ډريکس» هنر په انستيتيوت کې د ښوونکې دنده واخسته.
واده او ماشومان
ميري کوفين وير له وليام هارټلي ډينيټ سره په ۱۹۰۰ز کال کې واده وکړ، مېړه يې یو مهندس و. د هنر او لاسي کار په اړه د دوی ارمانونه يو شان و او ډېر ژر يې د ماساچوسيټ په فرامينګام کې کرونده او کور واخيست. دوی د مهندسۍ او داخلي ډيزاين (کورني زينتي طراحي) شرکت جوړ کړ. د داخلي ډيزاينرې او ګواډاميسال (guadamacile د څرمنې د جوړولو يوه ځانګړې هنري طريقه ده) د جوړولو په برخه کې د هغې پر کار سربېره، «ميري ډينيټ» د هنرونو او لاسي کارونو د خوښټ په اړه هم لیکل کول او هم يې درسونه وړاندې کول.
د «ډينيټ» لومړی ماشوم د ۱۹۰۰ز کال د ديسمبر په مياشت کې وزېږېد، زيږون دومره ستونزمن و چې نژدې وه ډينیټ مړه شي. د دویم ماشوم زیږون يې هم خورا سخت و چې په ۱۹۰۳ز کال کې وزېږېد، خو درې اونۍ وروسته مړ شو. درېیم ماشوم يې په ۱۹۰۵ز کال کې وزېږېد او نوموړې بیا د زېږون له سخت حالت سره مخامخ شوه. دا ځل ډينيټ ته ډاکټر وويل چې بايد بل ماشوم ونه زېږوی، خو دوی ته يې د زيږون د مديريت په اړه هېڅ معلومات ورنه کړل. وروسته ډينيټ د زيږون د مديريت په اړه د دوی د معلوماتو د کمښت په اړوند وليکل:"زه د زيږون د مديريت د مفهوم په اړه بالکل نه پوهېدم او نه زما مېړه پوهېده. موږ خپلو ماشومانو ته د وخت ورکولو په هڅه کې نږدې په بشپړ ډول ځان ساتلی و او هېڅکله مو د عادي اړيکو په څېر څه ته دوام نه و ورکړی."
طلاق او بدنامي
په ۱۹۰۴ز کال کې، د ميري مېړه «هرټلي ډينيټ» د ډاکټر «هيمن لینکلن چاز» او د هغه د مېرمنې «مارګريټ» پر کور کار پيل کړ. هرټلي ډينيټ او مارګريټ چاز پر دې مهال ډېرې نژدې اړيکې جوړې کړې چې په پايله کې يې هرټلي ډينيټ له خپل او د ميري له کور څخه په ۱۹۰۹ز کال کې ووت. ميري د هغه اغېز په اړه اندېښمنه وه چې هرټلي د دوی په ماشومانو درلود، ميري په ۱۹۱۲ز کال کې د واده لپاره عريضه وکړه چې هغه مهال دا کار غیر عادي او له سپکاوي ډک و. د ډينيټ د طلاق محاکمه په سيمه ييزو ورځپاڼو کې يوه مشهوره موضوع وه چې د ميري او ډينيټ لپاره يو ستر سردردی وګرځېد.
د ښځو د حقوقو د مدافعې وکيلې په توګه
د خپل ژوند له ناخوښه اړيکو څخه د تېښتې د هيلې تر څنګ د هرټلي ډينيټ د دې انکار څخه چې نه يې غوښتل د خپلو ماشومانو مالي ملاتړ وکړ، ميري ډينيټ له کوره بهر کار کول ته ستنه شوه، خو دا کار يې د هنرمندې او داخلي ډيزاينرې په توګه په خپل پخواني مسلک کې نه کاوه. په ۱۹۰۸ز کال کې هغې د ماساچوسټس د ښځو د رايې حق ټولنې  کې ساوحوي منشي دنده ومنله او په دې توګه يې د ښځو د حقوقو څخه د عامې دفاع په برخه کې اوږده دنده پيل کړه.
ډينيټ له ۱۹۱۰ څخه تر ۱۹۱۴ز کال پورې د ښځو د رايې حق د موخو لپاره کار وکړ، دا هغه پړاو و چې د ښځو د رايې حق خوځښت په کې بيا راژوندی شو، کوم چې په تېره لسيزه کې د جمود ښکار شوی و. د امريکايي ښځو د رايې حق د ملي ټولنې لپاره له څو کاله کار کولو وروسته، نوموړې د دې سازمان څخه ناهيلي او له خپلې دندې مستعفي شوه.
ډينيټ د « Twilight Sleep Association» (۱۹۱۳ز کال) شريکه بنسټګره وه، کوم چې د ماشوم د زيږون پر مهال د درد د کمولو لپاره د «سکوپولامين» او «مورفين» (دواړه يو ډول مخدره مواد دي) د کارولو ملاتړ وکړ. شمېرې ښيي چې « Twilight Sleep » د زيږون پر مهال د عملياتو د کمښت له امله، د ماشومانو مرګ او د زخمي کېدو او عفونت کچه راکمه کړه. هغې تر ۱۹۱۴ز کال پورې د سرپرستې مشرې او بيا د مرستيالې مشرې په توګه کار وکړ.
کله چې په ۱۹۱۴ز کال کې اروپايي جګړه پیل شوه، ډينيټ د ښځو سولې ګوند سره يو ځای شوه، کوم چې د جګړې ضد خوځښت و. په ۱۹۱۶ز کال کې، هغې د وسله والۍ پر ضد د امريکايي اتحاديې د ساحوي منشۍ په توګه کار وکړ چې په ډېرو ښارونو کې به يې غونډې تنظيمولې. د «ووډرو ولسن»  د بيا ټاکنې په برخه کې د «ډينيټ» کار (په دې باور چې هغه به جګړه اعلان نه کړي) هغې ته يو له درناوي ډک کار فرصت ورکړ چې دا کار د پرمختګيزې ډيموکراسۍ د ټولنې لپاره د اجرائيه منشي دنده وه. کله چې په ۱۹۱۷ز کال کې ويلسن متحده ايالات په جګړه کې داخل کړل، هغې له خپلې دندې استفعا ورکړه. هغې وروسته په شریکه سره د امريکا د خلکو شورا جګړه او په همدې کې په کار وګومارل شوه، دا يو سوله ييز ټولنيز خوځښت و چې له «بلشويک» څخه اغېزمن شوی و.
په ۱۹۱۵ز کال کې، د «ډینټ» نوم يو ځل بيا د هغې د هيلې په خلاف  په ورځپاڼو کې راڅرګند شو. د يوې ورځپاڼې په وينا: د هغې پخواني ميړه هرټلي ډينيټ، د هغه ملګرې مارګريټ چاز او د هغې مېړه ډاکټر چاز ميري ډينټ ته يوه عامه بلنه واستوله چې «د منظمې مينې عقيده خپله کړي او له دې درېواړو سره په څلور اړخيز جوړښت کې يو ځای شي». ډينټ له هغو منفي اغېزو وېره درلوده چې د هغې د خوښې خلاف شهرت به يې هغو سازمانونو ته ورسوي، له کومو سره چې هغې کارکاوه او له « Twilight Sleep Association » څخه يې د استعفا پرېکړه وکړه.
په ۱۹۱۴ز کال کې، ډينيټ له «مارګريټ سانجر» سره وکتل، څوک چې د زيږون د مديريت مدافعه وه. ډينيټ ليوالتيا لرله، خو هغې په مالي ډول د هومره خونديتابه احساس نه کاوه چې د زيږون د مديريت له خوځښت سره په اوسمهال کې يو ځای شي. په ۱۹۱۵ز کال کې، ډينيټ د ماشومانو لپاره د جنسي زده کړې یوه رساله وليکله، ځکه چې داسې زده کړه ييز مواد  کم وو چې د هغې له معيارونو سره سم وي، په دې رساله کې علمي سمونې، جنسي مثبتيت او د جنسي اړيکو په عاطفي اړخ بحثونه شامل وو. په ۱۹۱۵ز کال کې د مارګريټ سنجر د زيږون د مديريت د رسالو د وېشلو له امله وليام سينجر نيول کېدو په متحده ايالاتو کې د زيږون د مديريت خوځښت تېز کړ او دا مهال ډينيټ پرېکړه وکړه چې په دې تحریک کې ښکېله شي.
ډينيټ له «جيسي اشلي» او «کلارا جرونين سټيلمين» سره په شریکه په ۱۹۱۵ز کال کې د زيږون د مديريت ملي ټولنه جوړه کړه. په ۱۹۱۸ز کال کې، نوموړې د همدې ټولنې جرائيه منشي شوه او د دې لپاره يې په مبارزه پيل وکړ چې د زيږون د مديريت معلومات قانوني کړي، ويناوې يې کولې او ايالتي قانون جوړوونکي يې هڅول چې قوانين بدل کړي. دا مهال «د ژوند جنسي اړخ» په نوم د جنسي زده کړې په اړه د هغې رساله خپره شوې وه. وروسته کله چې دا ټولنه په کمزوري کېدو شوه، هغې له خپلې دندې استعفا ورکړه او د «د خپلې خوښې پلار/مور کېدلو ټولنه» په نوم يې نوی سازمان جوړ کړ، کوم سازمان چې په فدرالي کچه د زيږون د مديريت پر ضد قوانينو پر لغوه کولو تمرکز درلود.
ښځې په عثماني امپراتورۍ کې
په عثماني امپراتورۍ کې ښځې له وخت او همدارنګه له خپلې طبقې او مذهب سره سم د بېلابېلو حقونو له طیف څخه برخمنې وې. دا امپراتوري په لومړیو کې د یو ترکمن [1]بیلیک او ورپسې د قانون پر  بنسټ (د نیمه سیکولار قوانینو ټولګه) چې د عثماني واکمنانو په واسطه رامنځته شوي وو اداره کېده. پردې سربېره د ډېری مذهبي ټولنو اړوند مذهبي متنونو هم د هغوی په حقوقي نظام کې د پام وړ رول درلود. د ډېری عثماني ښځو لپاره دا قران او حدیث وو چې د شریعت په نوم به د اسلامي مفسرینو له خوا تفسیرېدل. ډېری عثماني ښځو په حقوقې نظام، د شتمنیو په پېر او پلور په میراث او وېش کې او همدارنګه په ګڼو نورو مالي فعالیتونو کې د ګډون اجازه لرله، دا هغه حقونه وو چې تر نولسمې پېړۍ د اروپا په  پاتې برخه کې غیر عادي وو.
د ښځو ټولنیز ژوند د وخت د ډېری عامو فرهنګونو په څېر په نسبي ډول په انزوا کې و. په هر حال دا انزوا ځينې وختونه د طبقې پر بنست په شدید ډول د بدلون وړ وه. ښاري ښځو د امپراتورۍ د تاريخ په ډېره برخه په جنسیتي تبعیض کې ژوند کاوه، ځکه ډېری ټولنیزې غونډې له یو بل څخه په جلا ډول ترسره کېدې او د لوړې ټولنیزې طبقې ډېری ښځو په عمومي ځایونو کې حجاب درلود. دا دود تر لویديځوالې پورې د لوړې ټولنیزې طبقې، مقام او امتیاز نښه بلل کېده؛ تر هغه وروسته د عثماني او اسلامي ارزښتونو د نښې په توګه په پام کې ونیول شوه.
د ښځو سلطنت/واکمني، هغه دور چې ۱۵۲۰ لسیزې ته ورګرځي، هغه دوره وه چې په ترڅ کې يې لوړپوړې ښځې په کورني سیاست، بهرنیو مذاکراتو او سلطنت کې د مشارکت له لارې له سیاسي واک او د پام وړ عمومي ارزښت څخه برخمنې وې. والده‌سلطان (د سلطان هغه مېرمن چې زوی به یې برحال سلطنت کاوه، ژباړن)، د سلطان میندو، د حرامسرا د سیاست له لارې د پام وړ نفوذ درلود. له تر ټولو اغېزمنو او معتبر والده‌سلطانانو څخه ځینې يې نوربانو سلطان، صفیه سلطان، هندان سلطان، حلیمه سلطان، کوسم سلطان او تورهان سلطان وې.
وروستۍ دورې د شدیدو سیاسي او مذهبي مخالفتونو شاهدې وې چې د ښځو حقونو ته یې لا نوره پراختیا ورکړه تر هغه چې په شمالي امریکا او اروپا کې د ښځو د حقونو اړوند ښکاره بدلونونو پر عثمانیانو خپل اغېز پیل کړ. د تنظیماتو سمونونو له دغو بدلونونو سره سم په نولسمه پېړۍ کې د ښځو لپاره ډېری حقوق رامنځته کړل. دا سمونونه په ځانګړي ډول د ښوونې په برخه کې پراخ وو، چې په ۱۸۵۸ کال کې د نجونو د لومړنیو ښونځیو له پيل کېدو سره مل وو. په هر حال د دې ښوونځيو ښوونیزې برنامې تر ډېره د ښځو او د هغوی د میندو پر ښوونه متمرکزې وې او جوړښتي سموونې لکه د رایې ورکولو سراسري حق یوازې د ترکیې د سلطنتي نظام ځای ناستي جمهوریت په لومړیو کلونو کې تر سره شو.
څوارلسمې او پنځلسمې پېړۍ
ښځو د عثماني امپراتورۍ په لومړیو کې د حنفي فقې پر بنسټ د شریعت د قانون او نورو اړونده مذهبي اسنادو په رڼا کې د پام وړ شخصي او اقتصادي حقونه لرل. له دې سره ښځې تر ډېرې کچې له سیاسي ډګر څخه غایبې وې. ځکه د دولت پراختیا غوښتونکي شخصیت نظامي ځواک ته په لومړۍ درجه کې ځای ورکړی و او تر ډېره يې نارینه‌وو ته په هم‌مهال ډول په سیاسي او پوځي ډګر کې لومړیتوب ورکاوه. په لومړنۍ امپراتورۍ کې په خاصو مواردو کې جنسي بېل‌والی عام و؛ ښځي په جلا خو غیر-جنسي چاپېریالونو کې له نارینه‌وو څخه بېلې وې.
۱۶مه پېړۍ
۱۶مه پېړۍ د سلیمان له واکمنۍ سره مشخصه شوه، چې په ترڅ کې يې هغه د هسکي سلطان لقب، فرمان ورکوونکې مېرمن یا د سلطان اصلي مېرمنې لقب رامنځته کړ او د دویم ځواکمن سیاسي موقعیت والده سلطان (د سلطان مور) له رامنځته کولو سره یې په سیاست کې د سلطنتي ښځو رول ته پراختیا ورکړه. دا د ښځو د واکمنۍ پيل و، چې ښځې د امپراتورۍ په تاريځ کې د لومړي ځل لپاره په سیاسي ډګر کې فعالې وې او د امپراتورۍ حرامسرایونو ډېر زیاد سياسي واک درلود. که څه هم د نسبتاً برابرو خلکو،  د هغوی د صوفیانه فرمانونو (چې ډېری يې ښځينه شېخانې وې) او محافظه‌کار علماوو تر منځ نښتو دوام وکړ. د واک يوه ننداره/مظهر يې د کيماک په دوکانونو کې وه چې ښځو او ناينه‌وو به مدني حالت ته له پام پرته هلته په منظم ډول سره لیدل. له علما څخه ډېری پوهانو دا د ديني تبعیض نښه بلله او د کیماک دوکانونو ته يې د ښځو د داخلېدو د ممنوعیت غوښتنه وکړه، چې وروسته لغوه او په ۱۵۷۳ کال کې پلې شوه.
۱۷مه او ۱۸مه پېړۍ
۱۷مه او ۱۸مه پېړۍ د عثماني کلتور تر لویديځوالي مخکې د دوه وروستیو پېړیو په توګه په پام کې نیول کېږي. دا دوره له یو ځانګړي کلتوري تګ-راتګ سره مشخصېږي چې له هوسا‌پالنې او برابرۍ غوښتنې سره مل وه او د محافظه‌کارانه غورځنګونو په واسطه وڅارل شوه. له دې سره سره هغه مهال د ښځو حقونه هم خپله د عثمانیانو او هم د لیډي مري ورتلي مونتګو په شان د اروپايي سیلانیان له‌خوا په نسبي توګه غښتلي بلل کېدل، ځکه ښځو د طلاق حق، د شتمنۍ درلودلو حق او د مېرمنې او خاوند له اړیکو څخه د انکار حق درلږد چې د ۱۹مې پېړۍ تر وروستیو پورې په نوره اروپا کې عام نه و. همدارنګه په دې دوره کې عثماني ټولنې د جنسیت د اکثرو ډولونو په اړه نسبتاً پرانیستی ليدلوری درلود او د اېندنولو فاضل په څېر ډېری لیکوالانو چې د ښځو او نارینه‌وو د جنسي تمایلاتو په اړه يې کتابونه خپاره کړي و تر ډېره د امپراتورۍ په لومړیو کې نارینه جنسیت ته د تمایل د انحراف ښودنه کوله. که څه هم د ښځو په اړه د شهواني عشق اړوند اثارو دا نوی ژانړ د پام‌وړ منفي غبرګونونو سره مخ شو ځکه په نارينه‌وو کې د نارينه‌وو تر منځ د جنسي بحثونو خلاف چې تر ډېره منل شوي او ان نمانځل شوي هم و، د ښځو جنسي تمایلات یوه خصوصي موضوع بلل کېده. دا چاره د ځينو کتابونو د تنظیم او سانسور لامل شوه چې له ډلې يې تر ټولو مشهور اثر د فاضل «زنان‌نامه» (د بدکرداره ښځو کتاب) یادولی شو. پردې سربېره د درېیم عثمان په څېر محافظه کار سلطانان/واکمنان د ښځو په اړه د خپل منفي لیدلوري له امله پېژندل شوي وو. درېیم عثمان د سلطانانو تر منځ یوازینی کس و چې په قسطنطنیه کې يې ښځې له ښکلو جامو سره له بیرون وتلو څخه منعه کړې او هغوی ته يې امر وکړ چې ساده او باحجابه جامې واغوندي، چا به چې دا کار نه کاوه سزا به ورکول کېده او ځينې وختونه به وژل کېدل.
۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ
نولسمه پېړۍ د امپراتوري لپاره تر دېره د لویدیځوالي پېړۍ وه. په عثماني امپراتورۍ کې د ښځو د حقونو د نسبي رکود له امله اروپايي سیلانیانو او ځوانو عثمانیانو د بنسټيزو سمونونو/اصلاحاتو لپاره اړتیا تشخیص کړه. ځوانو عثمانیانو پر هغو عثماني دودونو نیوکه وکړه چې د  ښځو په حقونو کې يې د بدلون مخنیوی کاوه او په ټولنه کې يې د ښځو د ارزښت په اړه خبرې وکړې، دا هر څه په داسې حال کې وو چې دا بدلونونه يې له اسلامي ارزښتونو سره ترکیبول. د دغې ټولو هڅو په پایله کې د نولسمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې متوسطه ښوونځي او د قابلګۍ ښوونځي پرانیستل شول. دې بدلونونو ګڼ شمېر مخالفان لرل، په ځانګړي ډول د دویم عبدالحمید په څېر محافظه‌کاران او ګڼ نور علما، ډېری نور لیکوالان او څېړنکي لکه احمد ميثات افندي له ډېرو د غو بدلونونو سره موافق و، خو د اسامه مکدیسي په وینا د دې احساس پر وړاندې يې سخت مقاومت کاوه چې «عثمانیان باید د لويديځ غوره‌والی ومني» او «دا يې په څرګند ډول رداوه.» په عثماني امپراتورۍ کې د ښځو پر حقونو د لويديځوالي اغېز تر نن ورځې د څېړونکو تر منځ بحث پاروونکی دي.
سرچينې
[1] یوه ترکي کلیمه چې د بېګ/شهزاده تر ولکې لاندې خاوره ښيي، ژباړن
نيايي خپلوي
نيکه يي خپلوي يا نيايي خپلوي ، په پښتو ژبه کې د تره، ترور، ماما، خاله، لوګانو او زامنو ترمنځ د خپلوۍ اړيکې ته وايي چې له يوه مشترکه نيا يا نيکه څخه رامنځته شوې وي او د هغوی د اولادونو تر منځ اړیکې، د خپلوۍ یو ډول دی چې د خلکو تر منځ د یو مشترک پلار یا نیکه په توګه شتون لري. په انګلیسي کې د تره، ترور، ماما، خاله زوی ته Cousin وایي.
د دې پښتو او فارسي معادل همنيا یا بوله ده، چې اوس په ایران کې هېر شوی، خو په افغانستان او تاجکستان کې اوس هم کارول کیږي او په پښتو ژبه کې مونږ اوس هم د پلار يا مور مور ته نيا وايو چې د نمسي او نمسۍ او نيکه ويوکي ټول د همدې يوې ريښې سره تړاو لري.
سرچينې
وېشنيزه:کورنۍ
دین او روغتیا
د کتاب ځانګړنې:
د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
= پینځه ویشتمه زده کړه: اسلامي اخلاق (څو روغتیايي سپارښتنې) =
((وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ. وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ[1]=   او پالونكى دی ستر ګڼه، او جامې دې پاكې کړه،))
مهمه خو داده، چې الله د تکبیر د حکم ترڅنګ (وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ= او پالونكى دی ستر ګڼه) وایي: (وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ= او جامې دې پاكې کړه)؛  یعنې پاکوالی یې د تکبیر او عبادت ترڅنګ راوړی دی.
اسلام هم د بدن د پاکوالي او هم د جامو د پاکوالي سپارښتنه کړې ده.
په اوداسه کې مخ و لاسونو وینځل او په غسل کې د ټول بدن وینځل ځکه دي چې خلک تل پاک و سوتره وي.
که یو څوک په سړو اوبو اودس وکړي او بیا مخ وچ نه کړي؛ نو ثواب یې ډېر دی، ځکه کېدای شي څومره چې څوک په یخو اوبو اودس کوي، هومره یې تازه والی ډېر وي. د نوکانو پر پرې کولو او مسواک وهلو خورا سپارښتنه شوې ده، رسول الله (ص) وايي:  ((که پر خلکو سخته نه وه؛ نو مسواک وهل به مې واجب کړي ول.))
په یوه حدیث کې راغلي دي: (( الله چټلیو خلکو ته غوسه کېږي.))
الله پاکوالی   او ښکلا خوښوي او سپارښتنه یې کړې، چې تر وسې باید پاک ووسئ. پاکوالی له رنځونو مخنیوی هم دی.
پاکوالی او له رنځونو مخنیوی د ټولو دنده ده.
پاکوالی او له رنځونو مخنیوی یې تر درملنې اسان او کم بیه دی.
پاکې جامې د انسان پر اروا او زړه اغېز کوي او غم او خپګان له منځه وړي.
سپارښتنه شوې چې هغه مهال حمام ته ولاړ شئ، چې نه وږي وسئ او نه مو نس ډک وي او له حمامه چې راوځئ؛ نو سر مو وپوښئ، ان که دوبی هم وي.
په هره اونۍ کې د جمعې د ورځې غسل کوئ؛ یعنې لومړی سر او ورمېږ او د بدن ښی اړخ او ورپسې یې کیڼ اړخ ووینځئ.
هر څوک باید د ځان لپاره ځانګړی مسواک، ځانپاک او ږومنځه ولري او نور دې ترې ګټنه نه کوي.
اسلام په سخته منع کړي یو، چې متیازې به په ځان کې نه ساتئ او خورا سپارښتنه یې کړې چې ډېر روانو اوبوو او شنو بوټو ته ګورئ.
تر هغه خواړه مه خورئ، څو سم وږي شوي نه یاست او مخکې تر هغه چې بشپړ ماړه شئ، له خوړه لاس پر سر شئ.
مېوې تر خوړو مخکې ووینځئ.
اسلام وايي: وړه مړۍ اخلئ او ډېره یې جوئ او هغه مهال مو په عمر کې نه شمېرلېږي، چې پر خوړو بوخت یاست؛ یعنې په خوړو کې بیړه مه کوئ.
معده د ډېری رنځونو کور دی. له ډېرخورۍ ځان وساتئ؛ ځکه د انسان نس یې دښمن دی، د کمخوره انسان بدن روغ وي.[2]
[1] . مدثر/۳-۴ آیتونه.
[2] ژباړن: هغه چې بسیارخور شي، بسیارخوار شي.(عبدالرحمان بابا)
يار
يار يا لونډه يوه ګڼ مانيزه ويوکی دی چې په عاميانه ډول هغه ملګري يا ملګرې ته راجع کيږي چې يو شخص له هغې سره پرته له ازدواجه نامشروعې اړيکې يا جنسي تمایل ولري. د دې جملې فارسي معادل "مخاطب خاص" دی.
سرچينې
<references group="حسيني سيد ناصر، ۱۳۸۱، فرهنګ کار و تامين اجتماعي، تهران، مؤسسه کار و تامين اجتماعي"> انګلسي ويکيپېډيا «Significant other». ۲۰۱۸-۱۱-۲۲. وېشنيزه:خپل مېنځی روابط
د لومړۍ نړیوالې جګړې د منځني ختيځ صحنه
د لومړۍ نړيوالې جګړې د منځني ختيځ صحنه د ۱۹۱۴ز کال د اکتوبر د نهه ويشتمې او د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر د دېرشمې نېټې تر منځ د يو لړ کارونو شاهده وه. په يو لوري کې جګړه کوونکي عثماني سترواکي (د کردانو او اکثريت عربانو په ګډون) وه چې د ځينو نورو مرکزي ځواکونو مرسته هم ورسره وه، بل لوري ته يې برتانويان (د يهوديانو، يونانيانو، اشوريانو او ځينو عربي قبايلو او دولتونو په ګډون، د برتانوي سترواکۍ لاندې هندوستانيان هم د هغوی ملاتړي وو)، روسان (چې ارمينيايان او اشوريان يې مرستندويان وو) همدا راز فرانسويان و چې دوی ټول متحد قوتونه وو. پنځه مهمې جګړې موجودې وې: د سيناء او فلسطين جګړه، د بین النهرين جګړه، د قفقاز جګړه، پارسي جګړه او د ګاليپولي جګړه. ګڼې کوچنۍ جګړې هم موجودې وې: عرب جګړه او د سويلي عرب جګړه.
دواړو خواوو په سيمه کې نامتناسب سيمه ييز ځواک څخه کار واخيست. د متحدينو په لور کې عربان وو، چا چې په عربي بغاوت کې برخه واخېسته او ارمينيايي مليشه، کومو چې د ارمينيايي نسل وژنې پر مهال په ارمينيايي مقاومت کې برخه اخېستې وه؛ تر څنګ يې ارمينيايي رضاکار واحدونه، ارمينايي مليشې په ۱۹۱۸ز کال کې د ارمينيا د لومړي جمهوريت ارمينيايي قول اردو جوړ کړ. سربېره پر دې اشوريان د اشوري نسل وژنې څخه وروسته له متحدينو سره يو ځای شول، کوم چې د اشوري رضاکارانو او زموږ کوچني متحد په نوم پېژندل کېدل. دې صحنې د جګړې په ټولو صحنو کې تر ټولو زياتې سيمې ته پوښښ ورکړی و.
په دې صحنه کې د روسيې ګډون د «ايرزنکن» (د ۱۹۱۷ د ديسمبر ۵) د اوربند په پايله کې ختم شو، له کوم وروسته چې د « Brest-Litovsk» (د ۱۹۱۸ د مارچ ۳) د تړون د شرايطو سره سم  روسي انقلابي حکومت له جګړې څخه په شا شو. ارمينيانو د «ترابازون» سولې کنفرانس (۱۹۱۸ مارچ ۱۴) کې ګډون وکړ، د کوم په پايله کې چې د ۱۹۱۸ز کال د جون په څلورمه نېټه د «باتوم» تړون وشو. د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر په دېرشمه نېټه عثمانيانو له متحدينو سره د مودروس اوربند ومانه او د ۱۹۲۰ز کال د اګست په لسمه نېټه يې د «Sèvres »  تړون لاسليک کړ له هغې وروسته د ۱۹۲۳ز کال د جولای په څلوروېشتمه نېټه لوزان تړون تر سره شو.
عثمانيان او مرکزي ځواکونه
عثماني سترواکي د يو پټ عثماني-الماني اتحاد له لارې له مرکزي ځواکونو سره يو ځای شوه، په کوم اتحاد چې د ۱۹۱۴ز کال د اګست په دويمه نېټه لاسليک شوی و. په قفقاز کې د عثماني سترواکۍ مهمه موخه د هغو سيمو بېرته تر لاسه کول وو، کومې يې چې د روسيې-ترکيې د جګړې (۱۸۷۷-۱۸۷۸) پر مهال له لاسه ورکړې وې، په ځانګړي ډول ارټيوين، اردهان، کارس او د باتوم بندرګاه. په دې سيمه کې برياليتوب روسيه اړ کوله چې له پولنډي او ګاليشيايي محاذونو څخه پوځونه لرې کړي.
له عثماني سرتېرو سره الماني سلاکارانو له همدې امله د دې جګړې ملاتړ وکړ. له اقتصادي ليدلوري څخه، د عثمانيانو يا المانيانو ستراتيژيکه موخه دا وه چې د کسپين بحېرې په شا اوخوا کې د هايډرو کاربن له سرچینو څخه د روسيې لاسونه لنډ کړي.
که دا نوي ملتونه د لوېديځ له اغېز څخه لېرې کول و، نو انور د دې نويو منځ ته راغليو ترکي دولتونو تر منځ د همکارۍ ليد درلود. د انور طرحه د اروپايي ګټو سره په ټکر کې وه، کومه چې د ګڼو مهمو امپرياليستي ځواکونو تر منځ د هلو ځلو په توګه منځ ته راغله. عثمانيانو همدا راز له هندوستان سره او هم د سويس کانال له لارې له ختيځ سره د انګريزانو اړيکې هم وګواښلې. المانيانو هيله درلوده چې دا کانال د مرکزي ځواکونو په ګټه ونيسي، يا لږ تر لږه د متحدينو له خوا د مهمې بېړۍ چلونې د لارې په توګه د کارولو په مخ کې خنډ پيدا کړي.
برتانيه
له برتانويانو سره وېره وه چې کېدای شي عثمانيان بريد وکړي او د منځني ختيځ (او وروسته کسپين) د تيلو زېرمې ونيسي. د برتانيې شاهي سمندري ځواکونه په سويلي پارس کې د پتروليمو د زېرمو په تېلو متکي وو، کومو زېرمو ته چې د برتانيې په واک کې انګلو-پارسي د تېلو شرکت ځانګړی لاسرسی درلود.
د اکسفرډ تاريخ پوه (او د پارملان محافظه کار غړی) « J.A.R. Marriott»د نژدې ختيځ او بالکان د صحنې لپاره د تګلارې په اړوند د برتانيې د بحثونو لنډيز په دې ډول وړاندې کړی دی:"په دې صحنه کې جګړه ډېرې ستونزې ښيي او ډېرې پوښتنې وړاندې کوي. ايا په خپل وخت د ځواک په ښودلو سره ترکانو له برتانيې او فرانسې سره خپلې لرغونې اړيکې پر ځای ساتلای شوې؛ ايا د ډېرې ځيرکې ديپلوماسۍ سره د بلغاريې دوښمنۍ مخه نيول کېدای شوای او د يونان همکاري به خوندي وای؛ ايا د متحدو قواوو له خوا د پوځي مداخلې سره له سربيا او مونټي نيګرو څخه ظالمانه ګوزارونه اړول کېدای شوای؛ ايا د دردنيل جګړه يواځې په عملي کېدو کې نيمګړط وه يا په تصوراتي ډول هم سمه نه وه، ايا رومانيه ډېره وروسته راغله يا يې ډېر ژر او په ناسم لوري حرکت وکړ."
روسيه
روسانو د قفقاز محاذ ته د ختيځ محاذ په پرتله په فرعي حيثيت کتل. دوی په قفقاز کې له يوې داسې جګړې څخه اندېښمن وو چې موخه يې د «کارس»، کوم چې د روسيې-ترکي جګړې (۱۸۷۷-۱۸۷۸) پر مهال له عثماني سترواکۍ څخه نيول شوي و او د باتوم بېرته نيول و.
د ۱۹۱۵ز کال د مارچ په مياشت کې، کله چې د روسيې د بهرنيو چارو وزير «سرګی سازونوف» د برتانيې له سفير «جورج بوکانن»  او فرانسې له سفير «موريس پيلولوګ» سره وکتل، نو هغه وويل چې له جګړې وروسته پايدلي جوړجاړي د عثماني سترواکۍ د پلازمېنې قسطنطنيې، د باسفورس ابناوې او دردنيل، د مارمارا سمندرګي، سويلي تراکيه د «اينوس-ميډيا» تر ليکې پورې، همدا راز د باسفورس، سکاريا سمندر او د ايزمت د ابنا سره نژدې د يوې نا مشخصې نقطې تر منځ د تورسمندرګي د اناتوليا د څنډو پر ځينو برخو د روسيې د بشپړ واک غوښتنه کړې وه. د روسيې امپرياليستي حکومت اراده درلود چې د شمالي اناتوليې او استامبول د مسلمانانو پر ځای هلته زیات باوري قزاقان ځای پر ځای کړي.
ارمينيايان
ارمينيايي ملي خپلواکۍ خوځښت د ارمينيا په لوړو سيمو کې د يو ارمينيايي دولت د جوړولو هڅه وکړه. ارمينيايي انقلابي فدراسون وروسته په جګړه کې دا موخه تر لاسه کړه، کله يې چې د ۱۹۱۸ز کال د مۍ په مياشت کې په نړيواله کچه پېژندل شوی لومړی جمهوريت جوړ کړ. له دې وړاندې په ۱۹۱۵ز کال کې، د لوېدېځې ارمينيا اداره او وروسته د غره ييزې ارمينيا جمهوريت د ارمينيايي هستو له خوا اداره کېدل، په داسې حال کې چې د مرکزي کاسپين ديکتاتوري د ارمينيا په ګډون منځ ته راغلې وه. د دې هستو له منځه يوه هم تلپاتې نه شوه.
عربان
مرکزي لوبغاړی د حجاز د سلطنت د مشر په توګه پاچا حسين و. نوموړي د هغه څه مشري کوله، کوم څه چې اوس د عرب پاڅون په نوم يادېږي، د کوم اصلي موخې چې خپله واکمني او په سیمه باندې د عثماني واکمنۍ پای ته رسول و.
چېتراشي راوت
چېتراشي راوت (انګليسي:Chitrashi Rawat)یوه هندي فلمي اداکاره ده. چې په 1989 کال د نومبر په 29 مه د هند په اتراکنډ ايالت رايپور سيمه کې د تيرات سېنګ راوت او ياشودا راوت په کور کې زېږېدلې ده.
سرچينې
وېشنيزه:1991 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:1989 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تلوېزيون وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان
حجاب
= څلرویشتمه زده کړه: اسلامي اخلاق (حجاب) = لکه څنګه چې بوټان پښې ساتي او جامې بدن ساتي. بدن یوازې له سړو او تودوخې نه ساتل کېږي، څومره چې بدن په مناسبه توګه وپوښل شي، روغتیا به ډېره او څومره چې د لوڅتوب پر لوري ځو، ډېری فتنې او فساد به مو مل وي. پوښل د سړي او ښځې لپاره واجب او د پېغلو لپاره خو بیخي اړین دی.
کوم څیزونه چې ګرانبیه او ارزښتمن وي؛ نو انسان یې بې پوښښه هر چا ته نه ورښيي. پر ګرانبیه ماشینونو او ګرانبیه توکیو یو ډول پوښ وي.
که لوڅ او لغړتوب دود شو؛ نو هر څوک به غواړي، چې خپلې ښکلاوې ښې او ډېرې وښيي او څومره چې ښکلاوو ته پام ورډېر شي؛ نو انسان له خپلو سترو موخو غافلېږي.
تاسې که ښوونځي ته د تګ پر مهال د څیزونو پر لیدو بوخت شئ؛ نو یا به له ټولګي پاتې شئ او یا به مو په ټولګي کې فکر له هغو ښکلیو څیزونو سره وي، چې پر لار مو ورلیدلي دي.
لیدل اسان چار دی؛ خو اغېز یې د انسان پر اروا پاتېږي.
ښو موخو ته د وررسېدو لپاره اسلام سپارښتنه کړې، چې خپرو ورو  چارو ته پام و نه کړو.
یو څو بېلګو ته پام وکړئ:
１- اسلام وايي: ((له خوړو خوند اخستو ته مو پام خپلو خوړو ته کړئ.[1])) هغوی چې د خوړو پر مهال ټلویزون او  هاخوا او دېخوا ګوري؛ نو له خپلو خوړوو بشپړ خوند نه اخلي.
２- د انځور، مجسمې، پرانستې ور او د انسانانو په مخ کې لمونځ مه کوئ؛ ځکه دوی ته کتل مو خپلې آریزې موخې، چې له الله سره خبرې او اړیکه دي، لرې کوي.
３- په زده کړې، مطالعې او ازمېینه کې چې څومره خپل شاوخوا ته ګورو؛ نو بریا به لږه وي.
داچې هر څوک خپلې موخې ته ورسي او فکر یې وا نه لوځي؛ نو اسلام ټولو ته حکم کوي، چې له خپلو ښکلاوو دې بهر ګټنه نه کوي او کوڅې او واټونه دې داسې وي، چې هر څوک په جدي توګه په خپل کار پسې وي، تر څو خپلې موخې ته ورسي.
څومره چې پلوشې ډېرې وي او څومره چې شاوخوا ته ګورو؛ نو له خپله هوډه مو یو څه راکم کړي دي؛ لکه د اوبو لښتی، چې شاوخوا ته ترې اوبه ولاړې شي؛ نو پټي ته یې لږې اوبه رسي.
هر کال په میلیونو موټروانۍ پېښې د موټرچلوونکي د فکر الوتو له لامله رامنځ ته کېږي. که تاسې یوازې پخپلو جامو او کار کې کار ولرئ؛ نو غم به مو نه وي؛ خو که له کوره راووتئ او هر موټر او جامو ته مو پام شو، یا مو له نورو سره حسادت وکړ؛ نو یا کړېږئ او یا به خپل موروپلار ته بدبین شئ او به مو الله ته لېوالتیا لږه شي.
دا په ټولنه کې له نامناسب پوښښ سره د ګرځېدو او چشم چرانۍ د تاوانونو یوه څنډه ده.
قرآن وايي: ((پېغمبره! خپلو مېرمنو، خپلو لوڼو او د مؤمنانو ښځو ته ووايه : ((پر ځانونو دې د خپلو ټكريو پلوونه راتاو كړي، دا غوره چار دى،چې دوى وپېژندل شي او و نه ځورل شي. (او كه تر اوسه خطا او لنډون ترې شوى وي؛ نو توبه دې وكاږي) او الله لورین بښونكى دى.[2]))
هغه الله چې پنځولي یې یو او سترګې یې راکړي او زموږ خوند اخستو ته یې ان اسمانونه په ستوریو پسوللي، که موږ ته یې وویل، چې ځان وپوښئ او هر څه ته مه ګورئ؛ نو زموږ د خیر خبره یې کړې ده.
که الله هضمي سسټم راکړی او ډول ډول خوندورې مېوې یې راته وپنځولې؛ خو که راته یې وویل، چې د خنځیر غوښه مه خورئ او شراب مه څښئ؛ نو زموږ په خیر یې خبره کړې ده.
لکه څنګه موروپلار په خپلو ټولو هڅو، ټول هغه امکانات چې په وس کې یې وي، موږ ته راچمتو کړي؛ نو که سپارښتنه وکړي، چې په یوه ځانګړي څيز او چار پسې ولاړ نشو؛ نو زموږ په خیر یې خبره کړې ده.
د لویې بریتانیا ملکه، آن
آن (۶ فبروري ۱۶۶۵ – ۱ اګست ۱۷۱۴ زکال) د ۱۷۰۲ زکال د مۍ له لومړۍ نېټې څخه د انګلنډ، سکاټلنډ او ایرلنډ ملکه وه. د ۱۷۰۷ زکال د مۍ په لومړۍ نېټه د اتحادیې د قوانینو له مخې، د انګلنډ او سکاټلنډ پاچاهۍ یو موټې شوې او د لویې بریتانیا په نوم یې واحد خپلواک هېواد رامنځته کړ. آن د لویې بریتانیا او ایرلنډ د ملکې په توګه په ۱۷۱۴ زکال کې تر خپلې مړینې پورې سلطنت وکړ.
حجاب
په نړۍ کې چې هر هېواد له حجاب، پوښښ، عفت او پاکلمنۍ لرې شي؛هومره پکې د جرمونو کچه هم لوړېږي. بې بندوباره هلکان او نجونې د لوچکو وګړیو ښکار کېږي او ناوړه ګټنه ترې کېږي.
د لویې بریتانیا ملکه، آن
آن د دویم چارلز د واکمنۍ پر مهال د هغه د کشري ورور جیمز په کورنۍ کې وزېږېده چې د هغه فرضي وارث و او رومن کاتولیک باور یې هغه مهال په انګلنډ کې محبوبیت نه درلود. د چارلز په امر آن او د هغې مشره خور مري د انګلیکانو په توګه را لویې شوې. مري له خپل پروتستانت هالنډي عمه زوی دریم ویلیام سره چې د اورنج شاهزاده و په ۱۶۷۷ زکال کې واده وکړ او آن په ۱۶۸۳ زکال کې د ډنمارک له شاهزاده جورج سره واده وکړ. په ۱۶۸۵ زکال کې د چارلز په مړینې سره جیمز واک ته ورسېد خو درې کاله وروسته په ۱۶۸۸ زکال کې د ګلاریوس (عظیم) انقلاب پر مهال له واکه ګوښه کړای شو او مري او ویلیام په ګډه سره واک ته ورسېدل. دغه دواړو خویندو په پیل کې نږدې اړیکه لرله خو له لنډ مهال وروسته د مري د مالي لګښتونو، وضعیت او د ملګرو د انتخاب له امله د دوی ترمنځ د نظر اختلاف پیدا شو او له یو بل جلا شول. ویلیام او مري اولاد نه درلود. په ۱۶۹۴ زکال کې د مري له مړینې وروسته ویلیام په ۱۷۰۲ زکال کې د خپلې مړینې تر مهاله د هغې ځای ناستی شو او په یوازې ځان یې پاچاهي وکړه.
حجاب
زموږ هلکان او نجونې باید پوه شي، چې ښوونځی او روغ چاپېریال هغه ځای دی، چې انسان پکې خپله آریزه موخه ورکه نه کړي او د انسان استعدادونه او وړتیاوې پکې خپرې ورې نشي.
د لویې بریتانیا ملکه، آن
آن د خپلې واکمنۍ پر مهال د ټوري ګوند له اعتدال پلوه سیاستوالو سره لیوالتیا لرله او د هغې ډېری مخالفینو یا وېګانو د هغې انګلیکان مذهبي باورونه د خلکو پر وړاندې یادول. وېګان د هسپانیا د ځای ناستوب د جګړې پر مهال پیاوړي شول او د دې لامل وګرځېدل څو آن په ۱۷۱۰ زکال کې ډیری وېګان له دولتي دندو ګوښه کړي. د مارلبروګ له دوشس سارا چرچیل سره د هغې نږدې ملګرتیا د هغوی ترمنځ د سیاسي اختلافاتو له امله ترینګلې شوه. دوشس په خپلو خاطراتو کې د ملکې په نامطلوب بللو له هغې خپل غچ واخیست هغه توصیف چې د ډېری تاریخ پوهانو له خوا هغه مهال ومنل شو؛ تر څو چې په شلمه پېړۍ کې پرې بیا کتنه وشوه.
حجاب
اسلام ځینې وګړي ((محرم)) او ځینې وګړي ((نامحرم)) ګڼلي دي؛ نو که موږ وغواړو، چې د الله ښه بندګان ووسو؛ نو هغسې چې هغه ویلي، باید هغسې جامې واغوندو او هر ځای چې یې راته ویلی، پټ او و یې پوښو. هلکان هم باید داسې جامه و نه کړي، چې لوچک وګړي ورته په بده سترګه وګوري.
د لویې بریتانیا ملکه، آن
آن د خپل ژوند په اوږدو کې له یو شمېر ناروغیو سره مخ وه او په دېرش کلنۍ کې په زیاتېدونکې توګه چاغه شوه. د اوولس ځله امېدوارۍ سربېره هغه له کوم لامل پرته مړه شوه او د ستورات کورنۍ د ورستۍ واکمنې په توګه د دې په مړینې سره د دغې کورنۍ سلطنت پای ته ورسېد. د ۱۷۰۱ زکال د حل او فصل د قانون له مخې چې ټول کاتولیکان یې له سلطنت څخه مستثنی کول، له هانوفر کورنۍ څخه د هغې د خاله زوی لومړی جورج د هغې ځای ناستی شو.
حجاب
قران کریم وايي: ((او چې له دوی (= د پېغمبر له مېرمنو) كوم څيز غواړئ؛نو د پردې تر شا يې وغواړئ، چې دا كار ستاسې او د دوى د زړونو د سپېڅلتيا لپاره غوره دى.[3]))
د لویې بریتانیا ملکه، آن
لومړی ژوند
آن د ۱۶۶۵ زکال د فبروري په شپږمه د شپې په ۱۱:۳۹ بجو د لندن په سنت جیمز ماڼۍ کې وزېږېده، هغه د یورک د دوک (له دویم جمز او اووم جیمز وروسته) او د هغې د لومړۍ مېرمنې آن هایډي څلورمه ماشومه وه. د هغې پلار د پاچا دویم چارلز چې د انګلنډ، سکاټلنډ او ایرلنډ د دریو پاچاهیو پاچا و؛ کشری ورور و او مور یې د کلارندون د لومړي ارل، لارډ لومړي وزیر اډوارډ هایډي لور وه. د یورک دوک او دوشس دواړو اته ماشومان لرل خو آن او مري یې یوازني ماشومان و چې تر لویوالي یې ژوند وکړ.
حجاب
د هلک او نجلۍ او سړي او ښځې بې حجابه او بې حریمه اړیکه او یو ځای کېدل د دواړو د زړه او اروا پاکي ټکنۍ کوي.
د لویې بریتانیا ملکه، آن
لومړی ژوند
په ماشومتوب کې آن د سترګو ناروغي لرله او سترګو یې له حده زیاتې اوښکې تللې هغه ناروغي چې د «ډیفلاکسیون» په نوم یادېږي. هغه د درملنې په موخه فرانسې ته ولېږل شوه او هلته یې له خپلې پلرنۍ انۍ هنریتا ماریا سره پاریس ته څېرمه په شاتو دوکلمبس سیمه کې ژوند وکړ. په ۱۶۶۹ زکال کې د انۍ له مړینې وروسته هغې له خپلې عمه هنریتان آن سره چې د اورلئان دوشس وه ژوند وکړ. په ۱۶۷۰ زکال کې د عمه له ناڅاپي مړینې وروسته انګلستان ته راوګرځېده. راتلونکی کال یې مور هم مړه شوه.
حجاب
[2]''' . احزاب/۵۹ آیت. '''