cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دافغانستان ساتل شوې سېمې
دبنداميرملي پارک حيوانات اونباتات
ديورال پسونه (Ovis oreintales)،ايبکس(Capra ibex)، دنورو حيواناتو شتون چې دهغې ډلې نه شرمخ Canis lupus،ګيدړه vulpes vulpes او pikaafghan (Ochtona rufescens) اوږدې لکۍ لرونکې خرمايي مږوMarmota caudata, Allactaga williamsiراپورپه ملي پارک کې ورکړل شوی دی. redshanks(Polygonum persicaria) يوه عام واښه دي چې په پسرلني نباتاتوباندې اغيزه کو ي اودحاصل په ترلاسه کولوکې مشکلات پيداکوي,little grebes (Tachybaptus raficollis) ،چورکۍ يوډول وړه هليۍده ((Anas creccallاوهمدارنګه يوه په زړه پورې ساحه دبعضې مرغانولپاره لکه (Fulica spp)coots,ددرموچغيدونکی مرغه (Acrocephalus scirpaceus) واښه نيز پوښښ پودينه (Mentha longifolia) ، ولې(Salix spp)) او درموونې (Phragmites australis ).
Little ggrebes                  Teals                      توربخنه هيلۍ (قشقل)   reed warblers
دبنداميرملي پارک اوسنی حالت
داساحه دزياتوانساني فعاليتونوپه اساس زيانمنه شوې ده کوم چې دبندامير دمهمو برخو د خرابيدولامل ګرځيدلی دی داتخريبات په ورځني شکل دوام لري چې له امله يې دسيمې ښکلا کموالی کړی په پخواوختونوکې دچارواکوپاملرنه دې سيمې ته ډېره كمه اوياهم نه وه خواوس وخت کې دچاپېريال ساتنې ملي اداره دWCS په همکارۍ هڅه کو ي ترڅودساحې طبعي حالت خوندي کړي. دبنداميرساحه شپږوطبعي جهيلونونه جوړه ده چې مختلف طبعي مشخصات لري چې داجهيلونه دغلامان بند، قنبربند،هيبت بند،پنيربند،پودينه بنداوذوالفقاربندڅخه عبارت دي چې داټول بندونه دانساني اوطبعي پېښو له امله په امن کې ندي پاتې شوي .په اوس وخت کې پودينه بند اودقنبربنددوچېدوپه حال کې دي اميددی چې دوچکالۍ په له مينځه تګ سره اوداوبو دوچېدو دستونزې په لمنځه تګ سره دامشکل حل شي. دبنداميراوبه دڅښلووړدي دې بندپه خپلواطرافوکې کرنيزې ځمکې خړوبې کړې دي اوپاتې اوبه يې دبلخ ولايت ته تويږي.ليکن دمحلي خلکوعقيده پدې ده چې دبنداميراوبه داجردرې ته ښکته کېږي اووروسته کندزولايت ته رسيږي.بنداميراقليم نيمه ګرم اوسوړژمی لري. ددې سېمې بوټي دانسانانودلاسوهنې له امله له مينځه تللي دي. غاړې يې وچې اودنباتي خرڅلاوله امله وچې پاتې دي .دبندونودننه د(درمو)بوټي هم قطعه کېږي اوپه غيرمسؤلانه ډول ورڅخه استفاده کېږي. UNEP د2003 م کال کې وموندل چې دغلته يوشمېرګواښونه وجودلري خوبياهم موټرې په خپلومعلومولاروتګ راتګ نه کوي چې دادتخريب لامل ګرځي خزلې اوپاتې شوني په جهيلونوکې اچول کيږي. دچاودېدونکوموادواوبرق څخه په استفادې سره دماهيانونيول پکې عام دي. يورال پسونه اوايبکس پکې دزيات ښکارله امله په ناڅاپي توګه راکم شو ي وو. ديوشميرحيواناتودناڅاپي کموالي سره سره بياهم دڅړځايونوحالت يې داسې نه ښکاره کېده چې ګوياښه والی يې کړی وي.اوهمدارنګه په ۲۰۰۱ ميلادي کال کې دشمالي ټلوالې اودطالبانوترمينځ دجنګ عمومي ساحه وه اوډيرې ساحې يې په 2002 م کال کې په ماينونوپوښل شوې وي.
داجردرې دوحشي ژوندساتل شوې سيمه
دادره دهيواددسرسبزواوتاريخي سيموڅخه ده اوخاص ايکوسستم لري.
دکول حشمت خان موقعيت
دادکابل سهېل لويديځه برخه کې موقيت لري کول حشمت خان دنل بوټوپواسطه پوښل شوی جهيل دی. دکول حشمت خان ګردچاپېره تاريخي ځايونه موقعيت لري لکه دلطيف باغ چې دجهيل په شمال لويديځ کې موقعيت لري،دجابرانصاري زيارت کوم چې ۶۴۵ م کال کې جوړشوی دی اودجبارانصاردولي هديره موجوده ده اوشمال لويديځ لورته يې بالاحصارپروت دی. په اصل کې کول حشمت خان يوه پراخه جبه ناکه ځمکه وه چې دلوګردسيندنه پيداشوې وه. رحيم اولارسن په ۱۹۷۸ م کال کې يواځې دولس کورونه دجهيل په ختيځه برخه اودکابل ګردېزلارې ترمنځ ثبت کړل .دتاريخي پلوه کول حشمت خان دلوګرسينددپراخه حبودسستم يوه برخه ده. رحيم اولارسن په ۱۹۷۸ م کال کې راپورکړه چې داجهيل ۱۹۰ هکتاره اندازه لري اوداوړي په مياشتوکې نږدې وچ وي.
دکول حشمت خان تاريخچه
په لومړيوکې دمغلوکورنۍ دې سيمې سره ډيره علاقه درلودله په ساتنه کې په يې ډېره ونډه اخستله دلومړي ځل لپاره په ۱۶ ميلادي پيړۍ کې دمغل شاهنشاه بابرشاه په يادښتونوکې يادشوی وو البته په. اميرعبدالرحمن داسيمه د۱۸۸۰ـــ ۱۹۰۱ کال پورې دشاهي ښکارلپاره استعمالوله .دهغې نه وروسته دهغې ځاې ناستي اميرحبيب الله خان ۱۹۰۱ ـــ ۱۹۱۹ م کلونوترمينځ دجهيل جنوب ختيځه غاړه کې يوه قلعه چې (قلعه حشمت خان ) دميلمستون اودښکارلپار ه دجونګړې په ډول جوړکړ .هغې همدارنګه يومستقيم دخښتوسر ک نوموړې قلعه ته پورته کړه. په( ۱۹۳۰ م)لسيزه کې شاه ظاهر شاه داساحه داوبودمرغانودساتنې دځاې په توګه اعلان کړه اودساتنې لپاره يې يوه شاهي چوڼۍ جوړه کړې وه.په ۱۹۷۳ م کال کې کول حشمت خان دجمهوريت دګارډ دساتنې لاندې راغی. درامسردکانفرانس دجوړېدونه وروسته داسيمه دافغانستان طبيعي بډايه سيمو په قطارکې حساب شوې ده. ددې دساتنې لپاره لازمي تخنيکي مشورې ورکړل شوې دي. پدې ځاې کې داوبوددرمواودتپوموجوديت ددې جهيل په غاړه کې ددې سيمې ښکلانوره هم زياته کړې ده .ددې ساحې بل ايکولوژيکې صنعت اوتاريخي لرغونتوب پدې کې دی چې داساحه داوبود مرغانو دپناځاې په توګه اعلان شوی دی ددې لپاره دجدي ساتنيزوتدابيروته اړتيالري. درحيم اولارسن (۱۹۷۸م کال )مطابق دا جهيل په خاصه توګه ددولت ملکيت وو .په۱۹۷۰ لسيزه کې اودرياست جمهوري دتشريفاتودڅانګې لخوا اداره کيده. هغه ځمکې چې دجهيل په شمالي برخه کې موجودې وې ځايي اوسيدونکوپه ملکېت کې وې. خودشاوخواځمکوملکيت راجسترشوی نه وو.
دکول حشمت خان حيوانات اونباتات
دکول حشمت خان سيمې نباتات اوحيوانات دهغې په جوړښت اوجغرافيوي موقعيت پورې خاص دی .ددې جهيل نباتات اوبه خوښونکې دي چې درمې يې(Phragmites australis)دښکاره نباتاتوڅخه دي .چې په کال کې زرګونه داوبومرغان په هغې کې ځالې جوړوي اواونسل ګيري پکې کوي. هغه مهاجرمرغان چې مخکې پدې ساحه کې ليدل شوي دي عبارت دي له :ډينګان ،زاڼې(Grus leucogeranus)،حسيني ډينګان(Phoenicoplerus ruber)، اوقطان (Recruvirostra avosetta) اوپه زرګونه نورې نوعې دمرغانومګر اوس پدې ساحه دکمو مرغانوڅخه پرته نورنه ليدل کېږي.هغه څېړنوپه اساس چې دافغانستان دژونددچاپېريال ساتنې دارې لخواپه ۱۳۸۲ــــ۱۳۷۸ هـ ش کلونوکې شوې وه دګوتوپه شمار مرغانو پرته نورپدې سيمه کې ندي پاتې ددې راپورپه اساس په پسرلي کې يوتعدادمرغان دلته استوګنه کوي چې په بې رحمانه ډول  ښکارکېږي، خوړل کېږي اويابازارته دخرڅلاولپاره وړاندې کېږي. ===دکول حشمت خان اوسنی وضعيت=== کول حشمت خان اوږده کلونه ښکلاپه خپل ځان کې درلوده .چې په قراره قراره دښاردنفوس دزياتوالي له وجې اودچاپېريال ساتنې دميکانيزم دنه موجوديت له امله داسيمه دضربولاندې راغله اوورځ په زياتېدويې شکل تغيراوتخربيږي. دادنړۍ په کچه داوبودمرغانولپاره پناځاې پېژندل شوی وودې دکابل ښارپه جنوب برخه کې موقعيت درلوده او۱۹۱هکتاره مساحت يې درلود.دشمال څخه دبالاحصار،شرق څخه دکابل ګردېزلارې،اوجنوب څخه دشېردغره دروازه او لويديځ څخه دقلا حشمت خان پواسطه احاطه شوی وو. داوبومنبع يې دلوګرسينددی.چې دويالې اوبندله لارې چې يووخت کې داساحه دشاهي ښکارځاې وودې ساحې ته راتللې .اوس مهال دابندپه بدحالت کې قرارلري اوبنديې له مينځه تللی دی ددې وړوکې جهيل دتخريب عوامل ډيردي چې دهغې د جملې څخه دقوانينونشتوالي ،مزاحمت،بې رحمانه ښکار، ملکېت غصبول ، ددرموونو قطعه کول،نباتي فرش ختمول اوپه خپل سردکورونوجوړول هغه عوامل دي چې ددې په ورانۍ کې يې ډېره ونډه اخستی دی .داوسني اومخکېنيوحکومتونودپوره پام لرنې نه شتون، دنړيوالو سازمانونونه پاملرنه اوپه مختلفومحيطي تړونونوکې دافغانستان ګډون ته نظرنه کول اوهمدارنګه دهيوادايکوسستم ته نه پاملرنه هم ددې دتخريب دعواملوڅخه دي. ددې ساحې نباتات عموماً قطع اوخرڅ شوي دي .ددرموسوداګرودادرمې دخښتوپه بټيوکې دسوزولو اودکورونو پټولوپه موخه پلورلي دي. په عامه توګه دوچکاليواودنه باران دموجوديت له امله دکول حشمت خان ډنډ وچ شو.چې ددغې وچکالۍ نه فرصت طلبوخلکوفايده واخسته اودغه ملکېتونه يې غصب کړل اوپه خپل سريې پکې کورونه جوړکړل .نباتي منابع يې تخريب کړې اوحيوانات يې پکې په خپل سرڅرولوته پرېخودل.
دناوردښته داوبومرغانوپناځاې اودناورددښتې موقعيت
دا دښته دغزني ولايت شمال غربي لورې ته ۵۵ کيلومترۍ کې موقيعيت لري. داوبه لرونکې ساحې پراخوالی يې ۳۵۰۰ هکتاره ته رسيږي، ساتل شوې سيمه يې ۷۵۰۰  هکتاره محاسبه شوېده ،مجموعي دشتيز اوهموار ساحه يې ۷۰۰۰ هکټاره اټکل شوې ده. د ناور دښته ۳۲۰۰ متره دبحر سطحې څخه ارتفاع لري. معتدل اوړی اويخ ژمی لري .دنارددښتې اوبه لرونکې ساحه يو طبيعي مالګين جهيل تشکېلوي چې منځنۍ برخه يې پراخه دښته چې ۳۲۰۰  متره ارتفاع کې د هندوکش د لړيو په اطرافو کې موقيعيت لري واقع ده. دادښته دقندهاراوغزني سرک دمقرپه منطقه کې په دوه برخوتقسيموي .ناور دښته د لوړوهموارو ساحو څخه ده چې تقريباً ۴۰ کېلومتره د شمال نه جنوب په لور او۱۵ کېلومتره د شرق نه غرب په لور د باباغره او هندوکش لړيو تر منځ موقيعيت لري دا ساحه څلورو خواوو نه د غرونو پواسطه چې لوړې څوکې يې ۴۸۰۰ متره ته رسيږي رانيول شوې ده. اوبه لرونکې مالګيني ساحې يې ۳۵۰۰ هکتاره ځمکه نيولې ده، ددې جهيل اوږدوالی ۱۴کېلومتره او پلنوالی يې ۳ کېلومتره دی. او څلويښتو وړو تپو څخه چې مختلف سايزونه لري( ۳۵ مترمربع څخه تر۵۰۰ مترمربع پوري تشکيل شوی دی) د اوبو ظرفيت يې د پسرلي په لومړيو کې ۲۰۰۰۰۰۰ مترمکعب او د پسرلي په وروستيو کې او اوړي کې دوه ميليونه مترمکعب محاسبه شوی دی. ځينې برخې يې په ژمي کې وچې وي .ددي جهيل د اوبو سرچېنې د شاوخوا غرونو ويلې شوې واورې اوچېني دي چې اوړی يې ګرم او ژمی يې وچ او يخ وي د کلني اورښت منځنۍ اندازه يي ۱۴۰ ملي متره ده چې ۲۰ کېلومتره د جهيل نه فاصله لري ددې اوبو ۷۰ سلنه يې د ويلي شوو واورو څخه ده د کال په زياتو وختونو کې د حرارت درجه ټيټه وي يواځې د کال په درې مياشتو کې لوړه او حرارت يې يخ او کنګل سطحې نه بره وي تر څو چې وچ شوی نه وي دغه جهيل کنګل اوپه ژمي کې يې مخ په واوروپټ وي. د ناور دښته دحسيني ډينګانو د نسلي توليد او اوبو مهاجرو مرغانودتم ځاې  يواځينۍ ساحه په نړۍ کې پيژندل شوې ده.داجهيل په ۱۳۵۳ ه ش کال چې ۱۹۷۹ م کال سره سمون لري د اوبو مرغانود پناه ځاې په توګه اعلان شوی دی. څرنګه چې يو پناه ځاي ضرورت ورته لري د هغې په ساتنه کې جدي اوعملي کړنو صورت ندی نيولی. د دغې جهيل ټيټه سطحه عالي الجيانو  چې د characebia فاميل پورې اړه لري تشکېل کړې ده. مټه لرونکې ساحه يې غاړو ته شتون لرې صرف بهرنۍ غاړې يې يواځې ټيټې ونې لري او نباتي فرش نلري غاړو ته يې همواره ساحه لري د لويو مرغانو ټيټ قدي بوټي لري .دا يوه دولتي سيمه ده کوچي اونيمه کوچي قومونه ورڅخه د څړځاې په توګه ګټه اخلي.
دناورددښتې نباتات اوحيوانات
د نوار دښته په نړۍ کې د حسيني ډينګانو د توليد د لويو ساحو څخه ده .د لومړي ځل لپاره دغه ډينګانو په اړه مغلي کورنۍ او وروسته په ۱۳۴۸ه ش کال کې ،د کلاچېنکوب او مادل لخوا او په ۱۳۵۰ او ۱۳۷۰ ه ش کلونو کې د افغانستان چاپېريال ساتني ادارې پواسطه راپور ورکړ شوی دی.د مرغانو د نسل توليد هر کال پدې ساحه کې رامنځته کېږې نور ډېر مرغان هم پدې ساحه کې خپل نسل توليدوي په مخکني کلونو کې ۲۱ ډوله مختلف مرغان پدې ساحه کې کتل شوي دي اما د افغانستان چاپېريال ساتنې ادارې اخرني کلونو د څيړنو په اساس دغه تعداد اوس کم شوی دی او يو تعداد د اوبو مرغانو او مرغيو خپل د مهاجرت مسير ته بدلون ورکړی دی .ددې پرته يو تعداد تې لرونکې حيوانات او خزنده ګان هم پدې ساحه کې ليدل شوي دي چې خرمايي مږې(Allactage williamsi)،سمساره ،ګيدړ(Vulpes vulpes)،شرمخ(Canis lupus)،شکوڼ او سرې ګيدړې د دغه ښکاره حيواناتو د ډلې څخه دي ماهيان پدې جهيل کې وجود نلرې مګر ابي خزنده ګان پکې ليدل شوي دي. Klockenhoff اوMadel په ۱۹۷۰ کال کې اوShank& rodenberg په ۱۹۷۷ کال کې دلته دلاندې مرغانونسل ګيري ريکارډکړې ده  Redshanks (Tringa tetanus) ،Common terns (Sterna hirundo)،  Greater sand Plovers(Charadrius leschenaultia)
دناوردښتې اوسنی وضعيت
د اهلي حيواناتو څرول او د کورنيو مداخلې او هغه فاميلونه چې پدې غاړه کې ژوند کوي چې د هغې مداخلې ددې سيمې د تخريبېدو باعث شوي دي. ددې نه علاوه کال کې پکې  د مرغانو بې رحمانه ښکار کول او د مرغانو هګيو راجمع کول هم ټول هغه عوامل دي چې ددې ساحې په تخريب کې ونډه لري .په وروستيو کلونو کې د ښکاريانو تعداد زيات شوی دی د ناور ولسوالۍ ځينې مسافر چې  ختيځ طرف ته اوسيږي هغوۍ ددې ساحې د مرغانو په مزاحمت کې برخه اخلي.
اب استاده داوبومرغانوپناځاي اوداب استاده موقعيت
اب استاده مالګين جهيل دغزني ولايت دناوه ولسوالۍ په 30kmجنوب شرق نه دمقرولسوالۍ کې دپغمان اوبابادغرونوپه لمن کې موقعيت لري. اب استاده په مجموعي توګه ۱۳۰۰۰هکتاره مساحت لري. دبحردسطحې څخه ارتفاع يې 2100m ده اب استاده په پسرلي کې تقريباً داوبومرغانود۶۶ نوعوداوسېدوځاې دی.
داب استاده تاريخچه
دې ساحې دمغلودحکمرانۍ په وخت کې اهميت پيداکړه .بابرشاه اول کس ووچې ۱۳۹۳ـــ ۱۵۳۰ کلونوکې يې ۲۰۰۰ ډينګان پدې ساحه کې په خپل ياداشت کې ذکرکړه نوموړي وويل چې زيات تعدادداوبومرغان پدې ساحه کې نسل ګيري کوي.دهغې نه وروسته زياتومتخصيصينوپدې ساحه کې تحقيقات اومعلومات وکړل چې دهغوۍ دجملې څخه اخترپه ۱۹۴۷م،پلوران ۱۹۵۹م،نيرمايرد۱۹۷۰ ـــ ۱۹۷۱م،رونالدپتوکزاوخوشحال حبيبي۱۹۷۵م،دچاپېريال ساتنې رضاکارانه انجمن۱۹۹۶م،دافغانستان دچاپېريال ساتنې دتحفظ ادارې۱۹۹۸ ـــ ۱۹۹۹م،په ۱۹۹۹مکال کې احمدخان اوبياهم په دچاپېريال ساتنې دتحفظ ادارې۲۰۰۱ م ـــ ۲۰۰۲ م ديادولووړدي. دتحفظي تدابيروپه رڼاکې په اب استاده باندې دايران درامسرپه کانفرانس کې دنړيوالو جهيلونواوجبه زاروساحوپه کانفراس کې تاکېدشوی ووچې داوبودمرغانودپناځاې په توګه وپېژندل شي.افغانستان حکومت ته يې دساتنې په موخه ځانګړي وړانديزونه په نظرکې نيولي وو.چې نه نړيواله ټولنه اونه حکومت ددې دساتنې په اړه بريالي  شول. اب استاده په ۱۳۵۳ ه ش کال کې ددحسيني ډينګانواوداوبومرغانودپناځاې په توګه اعلان شوی وو. دافغانستان دځنګلاتواودکرنيزوڅړځايونورياست څلورساتونکې په سيمه کې ګمارلي وواوپدې تړاوويې لاسته راوړنې هم لرلې.
داب استاده حيوانات اونباتات
اب استاده په پسرلي کې تقريباً داوبومرغانود۶۶ نوعوداوسېدوځاې دی.دولاړواوبواودتپوپه غاړه يوه اندازه پخواني بوټي موجوددي چې لنډ قدي سفيداريې دښکاره دبوټوڅخه شميرل کېږي،مرغابۍ اودنوروسيمومهاجرمرغان هم پکې ليدل کېږي.دخان د۲۰۰۲ م کال راپورپه اساس په اب استاده کې اودهغې چارچاپېره د۱۲۲نوعو   داوبودمرغانو داوسيدو ځايونه موجودوو.ددې جهيل اهميت په ډېروغټوډينګانو(Phoenicoplerus ruber)کې دی کوم چې دلته موجودوټاپوګانوکې نسل ګيري کوي .کله چې دمارچ په اخر اودافرېل په اولوکې داوبو سطحه اوچته وي داډينګان راځي اوکله چې دسپتمبرپه اخرواواکتوبرپه اولوکې داوبوسطحه ټيټه وي بېرته ځي .اب استاده په يووخت کې دسايبريايي Crane(زاڼو)(Grus leucogeranus) لپاره يومهم دمه ځاې بلل کېده. کوچني ډينګان (Phoenicopterus ruber) ، سايبرياي زاڼې (Grus leucogeranus)، يوقسم ډنګ دی (Recruvirostra avosetta)، چوب پا (Himantopus himantopus)، کاکائي صورتي (Larus genei)، (Gelochelidon nilotica)، تنجه (Tadorna tadorna)،  سليم شني (Charadrius leschenaultia)
داب استاده اوسنی وضعيت
دجنګونوپه پېل سره داساحه له ياده اووته اودچاپېريال ساتنې پروګرامونه پکې دکمښت سره مخ شول چې دوخت په تېرېدوسره نه يواځې بيولوژيکې بدلونونه پکې راغلل بلکه له فزيکې لحاظ له خرابۍ سره مخ شوه. په وروستيوڅوکلونوکې هم له وچکالۍ له امله پوره وچ شوچې په پايله کې يې ابي اومهاجر مرغانو داساحه پرېخوده اونوروځايونوته مهاجرشول دهجرت لارو اونسل ګيرۍ ځاې ته يې تغيرورکړه. البته ددې جهيل اوبه تروې اومالګې لرنکې وې .وچوالی يې ددې سبب شوچې مالګين رسوبات ددې جهيل په مينځ کې وچ شول اودموسمي بادونوله امله په هواکې خواره شول چې ددې له امله دمقرپه ولسوالۍ اوددې شاوخوا سيمې زيانمنې شوې .دافغانستان دچاپېريال ساتنې ادارې مشاهداتي ټيم دارزيابۍ په اساس يوه اندازه ميوه دارې اودبادامو ونې پدې سيمه کې وچې شوې چې دخلکواقتصادته ژوره ضربه ورسوله .ديادولووړده که چېرته اب استاده نورهم وچوالی پيداکړي نوددغې ځاې نورې منطقې به هم په امن کې پاتې نه شي.
دهامون پوزاک او موقعيت یی
هامون پوزاک دافغانستان غربي ساحوکې دايران سره په پوله دسستان په ډنډونوکې موقعيت لري. تقريباً دفراه اونيمروزولايت نهkm ۱۰۰ کېلومتره فاصله لري UNEP 2006 کال راپورپه اساس. دهامون پوزاک زياته برخه په افغانستان کې ده چې په تخميني ډول يې ۱۴۵۳ کېلومترمربع ساحه په افغانستان کې او۶۱کېلومتره مربع ساحه يې په ايران کې ده. دبحردسطحې څخه يې لوړالی m۴۷۵ متره ته رسيږي.دسطحي اوبوپراخه ساحې لري چې په دايمي اوموسمي ډول دسستان په حوزه کې دايران ترسرحده پورې جبې پکې شتون لري. داداوبودمرغانو او دمهاجرمرغانودنسل ګيرۍ لپاره يوه مهمه ژمنۍ ساحه ده .هامون پوزاکپوزاک ددرې جهيل دخوږو اوبوڅخه جوړشوی دی چې دايران په سرحدکې موقعيت لري.ددې جهيل داوبومنبع دخاشرود اوهلمندسينددی چې دبابا دغرونولړيوپه مينځ کې،پغمان اوسياه بندسيمې نه چې مرکزي اوشمال شرقي لوړوساحوکې قرارلري. ددې جهيل زياته برخه ۳۵۰۰هکتاره دنيمروزپه ولايت کې ده ،غربي برخې يې ۱۴۹۰۰ هکتاروته رسيږي دافغانستان په سستان اودايران په سستان کې قرارلري.دا جهيل ټول سطحي دی چې ژوروالی يې له ۴ متروڅخه  زيات ندی.داجهيل په اوړي کې وچ وي اوپه ژمي کې دواورې دويلي کېدونه وروسته يې اوبه زياتيږي .په ۱۳۴۰ ه ش کال کې دهلمند په سيندباندې دکجکې بندجوړېدو اوموسمي بارانواو واورو دتغيرسره سره بياهم  ددې درې ساحو داوبودلوړوالي ظرفيت  دځان سره ساتلی دی.همدارنګه په ۱۹۷۰ لسيزه کې کله چې اقليمي لوندوالی موجودووپدې ساحه کې اوبوجريان درلود.دهامو ن اقليم ګرم اووچ ووچې په جدي مياشت کې به يې دحرارت درجه ۱۵ــ ۲۰ درجې دسانتي ګراد پورې اټکل کېده .منځنۍ درجه دحرارت يې دژمي په مينځ کې دصفرنه ټيټه اومنځنی اورښت يې په اوړي کې ۱۰۰ ملي مترته رسيږي.
دهامون پوزاک تاريخچه
دهامون پوزاکساحه په مخکنيوکلونوکې تشخيص شوې اوتصميم پدې نيول شوی وو چې داساحه ساتل شوې سيمه اعلان شي مګرپه حقيقت کې ددې بله برخه چې په ايران کې موقعيت لري درامسردکانفرانس دسپارښتنې په اساس په (۱۹۷۵ م )کال دجون په مياشت دساتل شوې ساحې په توګه اعلان شوه. رونالدپتوکزچې دچاپېريال ساتنې دبخش دهمکارانوڅخه ووپه ۱۳۵۱ه ش کال کې سپارښتنه وکړه چې په اينده کې دې ددې جهيل په غاړه کې داستوګنې مخه ونيول شي اودساتنې لپاره يې وګړي وګمارل شي ترڅودمرغانواودهغې دنسل ګيرۍ په وړاندې موجودګواښونه له مينځه يوړل شي. IUCNدنړۍ دساتل شووسيمونړيوال ډاټابيس کې هامون پوزاک په ӀVکټګورۍ کې داوبو دمرغانو  داوسېدودځاې په توګه شامل کړی دی. که څه هم دافغانستان ددولت لخواپېژندل شوی ندی اوياهم په رسمي جريده کې ندی راغلی اورسمي سرحدات يې هم تعين شوي ندي. داساحه په ۱۹۸۱ م کال کې دSayerاوVanderzonلخوادملي پارک لپاره پيشنهادشوې وه.
دهامون پوزاک حيوانات اونباتات
Tall reeds(Phragmites australis ) (نل بوټو)په اساس ډېره مشهوره ساحه ده. ددرمـــــــــــــــوونې د ۱۹۷۶م کال دجنوري په مياشت کې دپتوکزدراپورپه اساس پکې( ۳۷۵۰۰۰ )داوبومرغان شميرل شوي وو.
دهامون پوزاک اوسنی وضعيت
مخکې کلونوکې شمېربلوڅ کورنۍ چې د هامون پوزاک په اطرافوکې يې ژوندکاوه چې تعداديې مخ په زياتيدووچې اقتصاديې د رموپه لرلو،ماهيانونيولواودرموقطعه کولوولاړوو.همدارنګه دمرغانوښکارپکې له مخکې څخه روان ووچې دزهرجنوبارودي ټوپکونوڅخه به پکې استفاده کېدله. مزاحمت اوتهديدپه دې ساحه کې ورځ په ورځ زيات شو،سېلاب دکنټرول پروژې اودابيارۍ سستم په افغانستان اوايران کې ددې باعث شوچې داوبوجريان دې جهيلونوته کم کړي خصوصاً په هغه کلونوکې چې د باران اوسط پکې کم وو. ددې پرته د۱۳۷۰ هـ ش کال په پسرلي کې دهغه طغياني سيلاب له امله ،چې دهلمندپه سينددکجکي بندااوداوبوکنټرول نورسستمونه يې تخريب کړل ددې جهيل پراخوالی نورهم زيات کړه. دايران په پولوکې وروستيو پرمختياوواودابيارۍ لوي کانالونه چې اوبه يې په بشپړه توګه دهلمند سينداودهغې دمرستيالانوڅخه اخستل کېږي. همدارنګه داوبودذخيروجوړښت چې دزابل په ختيځودشتوکې چې دهغې اوبه دهلمندسينددپريان نه سرچېنه اخلي ددې باعث شول چې هامون پوزاک تخريب کړي. همدارنګه هرکال ددرموډيره ساحه دڅړځايونودجوړولوپه خاطرسوځول کېږي.
دنورستان وړانديزشوي ملي پارک او موقعيت
نورستان ملي پارک په توګه وړانديز شوې سيمه د لغمان نورستان او د کنړ نورستان په مرکزکې دپارون اوکانټيواوپه دروکې پرته ده. د نورستان وړانديزشوی ملي پارک  د بحر د سطحې څخه ټيټه ارتفاع ۴۸۷۶ متره او لوړه ارتفاع يې ۶۲۹۳ متره ده. اودعرض البلدپه 360درجو34دقيقواو43 ثانيوکې شمال لورې ته موقعيت لري اودطول البلدپه 7o درجو، 50دقيقواو16ثانيو کې لويديځ لورې ته موقعيت لري.
دنورستان وړانديزشوي ملي پارک تاريخچه
په ۱۹۸۱ م كال کې دSayer او Vanderzon په نومونودوه عالمانووړانديزوکړ چې په کنړاونورستان ولايتونوکې بايدنورستان ملي پارک تاسيس شي چې مرکزيې دپارون اوکانتيوادرې وې .دوۍ يوه نقشه تياره کړه چې دپارک تقريبي وړانديزشوې ساحه يې وښوده .ددې سيمې سترارزښت دمونسون تراغېزې لاندې هغه پراخه اوسالم ځنګلونه اوپه دغه ځنګلونوکې دموجودو انواعوبې مثاله ټولنې وې.ددې ترڅنګ دسيمه ييزودژونددوديزډول هم دډېرکلتوري ارزښت لرونکی دی. په ۱۹۷۷م کال کې د Petocz او Larsson د دغې سيمې ايکولوژيکې سيستم تشريح کړ ، او د ادارې لپاره يې ورته سپارښتنې جوړې کړې. UNEP په ۲۰۰۳م کال کې د نظري تجزيې او تحليل څخه وروسته تشريح کړه ، چې د نورستان ، ننګرهار ، لغمان او کنړ ۵۲٪ ځنګل د ۱۹۷۷- ۲۰۰۲م کلونو پورې د منځه تللي دي. WCS موسسه اوس مهال په نورستان کې دوحشي ژووپه اړه څېړنې ترسره کوي .چې په واوره کې دپلونواوپاتې شونودتشخيص اوکمره يي تلکونوله لارې ديوشمېرتې لرونکوانواعوهويت اوتوزېع تاييدکړې ده .دغه ملي پارک ترواوسه پورې هماغسې وړانديزشوی پاتې دی اوپه رسمي توګه منل شوی نه دی.
دنورستان ملي پارک حيوانات اونباتات
هماليايې توره يږه(Ursus thebitanus) ، مارخور (Capra facloneri) واورين پړانګ (Uncia uncia) ،عام پړانګ(Panthera pardus)، تورغوږی (Lynx lynx)، Bنصواري يږه (Ursus arctos)،دختن هوسۍ (Moschus cupreus)هم پدې شاحه کې ليدل شوي دي .اوهمدارنګه Pallos cat (Octocolobus manul)،ځنګلي پيشو(Felis chaus)، وحشي پيشو (Felis sylvestris)،Ibex (Capra ibex )اوUrial (Ovis orientalis) هغه حيوانات دي چې په نورستان کې يې دموجوديت راپورورکړل شوی دی. .
دنو رستان وړانديزشوي ملي پارک نباتات
په 1977م کال کې Petocz اوLarsson دنورستان دنباتاتوداوسېدوځايونوپه اړه لاندې معلومات وړاندې کړل چې دنورستان نباتات مختلف ډولونه اوخصوصيات لري اوڅلورمختلف داوسېدوځايونه لري چې کوم چې مختلفوارتفاعاتو،رطوبت ،روښنايي اودخاورې بڼه لري. ۱ –Deciduous Forest پاڼه ريژي ځنګلونه لکه غوزانوځنګلونه(Jaglans ragia) چې د 1300_ 3000 متره  ارتفاعاتوترمنځ واقع دي.همدارنګه د Birch (Betula kunarensis) ځنګلونه لوړوالی د3000m څخه لوړدی اوددروورشوګانې يې د2600_ 3200m ارتفاع پورې دي. غوزانوځنګلونه                                          Birch ۲ – Evergreen Forests دڅېړيوتل شنه ځنګلونه داځنګلونه د1300 _ 2500_ 2900m پورې واقع دي چې په روښناي اورطوبت باندې متکي دي.لکه د(Quercus baloot )په ټيټه ارتفاع اووچه ځمکه کې ،Quercus dilatata)په هغوخاوروکې چېرته چې رطوبت زيات وي واقع دي او(Quercus semecarpifolia)په لوړوزونونو کې دمخروطيانوکمربندونوغزيدلي دي. Quercus baloot                 Quercus semecarpifolia  Quercus dilatata     ۳ – Coniferous Forests داځنګلونه په2500 _ 3300m ارتفاع کې موقعيت لري.چې Cedrus deodara) د2500__ 2800m ارتفاع کې پيداکيږي.دصنوبر(Abies webbiana) ځنګلونه په مخلوط شکل دجلغوري(Pinus gerardiana)،نښتر(Pinus wallichiana)اولمنځې ( Cedrus deodara) سره پيداکيږي.په ډېرولوړومنطقوکې يې داوبختېJuniper  ځنګلونه دلوي تخريب څخه پاتي دي. ۴ – Alpine area دونودخطونوڅخه لوړتقريباً 3300m ارتفاع کې موقعيت لري. L Alpine vegetation دنورستان وړانديزشوي ملي پارک اوسنی وضعيت دموجوده ژوودژوندترکيب په جنوبي مرکزي نورستان کې يوپراخه سروې اودچاپېريال پوهې ته ضرورت لري. ډېرزيات ښکارپه باره کې يوتصميم نيول شوی ووپه کوم کې چې دمارخور ژونددخطرسره مخ وو. په کوم ځايونوکې چې انسانانو ژوند شروع کړی دی دهغې ځاې څخه وحشي سوم لرونکي حيوانات په مکمل ډول ورک شوي دي
لوي پاميراو موقَعيت
لوي پاميردافغانستان شمال ختيځ لورته دبدخشان ولايت دواخان په ولسوالۍ دپاميراودواخان دسيندپه مينځ کې دواخان دهلېزپه مرکزي برخه اودتاجکستان په سرحد باندې پروت دی.لوي پاميرغرنۍسيم ده چې ارتفاع يې6100m ده. دبحردسطحې څخه ۶۱۰۰ متره پورې لوړوالی لري.يوه اندازه دافغانستان دخاورې څخه دباندې واقع دی. لويديځ لوری په افغانستان کې پروت دی چې يخ دی .داسيمې کال په ډېرووختونوکې په وارورپوښلې وي اوسختې لارې لري.
دلوي پاميرتارېخچه
دلوي پاميرسيمه دښکلومارکوپولوپسونوله امله ډېرزيات شهرت لري. دPetocz د 1978 م کال دراپورپه اساس په ۱۹۵۰ لسيزه کې ظاهرشاه امروکړ چې وحشي پوسونه دې دلوي پاميرپه يوه دره کې وساتل شي چې په ۱۹۷۰ لسيزه کې دساتل شوودروشمېرڅلوروته ورسېده چې ټوله ساحه يې 679km2 وه .په1973م کال کې د(Petocz 1978bپه اساس)Petocz په لوي پاميرکې ۵۰۰ دمارکوپولوپسونه وشمېرل. همدارنګه دافغان سيلانيانو سازمان لخواپکې په ۱۹۷۹ ـــ ۱۹۶۸م کلونوکې دسيلانيانودښکاريوپروګرام په برياليتوب سره پرمخ يووړل شو.لوي پاميرد۱۹۷۸ م کال رسمي جريده کې دوحشي ژونددزېرمه ځاې په توګه نشرشوی وو خواوس يې دخونديتوب مقام پرځاې ندی پاتې.
دلوي پاميرحيوانات اونباتات
داسيمه دناشنا اوکاميابه وحشي ژووپناځايونه تشکېلوي اوزيات شمېروحشي بومي اومهاجرحيوانات هلته تګ راتګ اونسل ګيري کوي.دباختري حيواناتودډلې څخه يې پړانګ،نسواري غرڅه او۱۷ نوعې دوحشي حيواناتوچې پدې سيمه کې دنسل توليدکوي.داسيمه دښکلو مارکوپولو پسونو (Ovis ammon poli) له امله ډېره مشهوره ده .همدارنګه دمارکولوپسونونه علاوه نورژوي لکه نصواري يږه(Ursus arctos)،اسيايي ايبکس (Ibex siberica)ا،واورين پړانګ (Uncia uncial) ، تورغوږی(Lynx lynx) اولېوه (Canis lupus)هم په لوي پاميرکې پاتې دي.
دالپاين نباتات پکې حاکميت لري اوددې سره واښه اولوخه پکې په ټيټودروکې موقعيت لري. Alpine vegetation
دلوي پاميراوسني وضعيت
هغه ساحې چې دانساني اوطبعي مزاحمت نه لرې وې عموماًلاسوهنه پکې نده شوې. داساحه دموجوده اوسيدونکولخوانه استعماليږي .دوحشي حيواناتواونباتاتود اوسيدوځاې يې په ښه حالت کې دی اوپه مجموع کې يې دانساني استعمال په نتيجه کې ډېره زياته ضربه نده ليدلې. (UNEP 2003b)داوموندله چې مارکوپولوپسونه په ځانګړې توګه (ښځينه اوبچيان يې )دلوي پاميرپه لويديځوژمني څړځايونوکې دکورنيورموسره په زياته اندازه سيالي کوي. دUNEP ډلې دا هم وموندله چې دغه کورنۍ رمې ژمی دلته تيروي اوهغه څړځايونوته دپښولاندې کولوله لارې ډېر زيان اړولی کوم چې د4000 او4300 متره ارتفاع ترمنځ واقع دي.
دکوچني پاميراوموقعيت
کوچنی پاميردافغانستان شمال ختيځ لورته دبدخشان ولايت دواخان په ولسوالۍ دواخان درې شرق په اخرکې ددوه غرونوڅخه تشکېل شوی دی.
دکوچني پامير تاريخچه
کوچني پاميرکله هم دساتل شوې سيمې حالت نه درلودخوپه ۱۹۷۳ م کال کې Petocz ۷۶۰ دمارکوپلوپسونه په کوچني پاميرکې دواغجيردرې پرته وليدل .UNEPټيم د(2003م )کال دکتنې په اساس دکوچني پاميرنفوس دلوي پاميرڅخه زيات دی .WCS بيالوژي پوهانوپه (2007م) کال کې 545دمارکوپولوپسونه په کوچني پاميرکې او106يې په واغجيرکې وليدل .WCS په نږدې وخت کې دمشرق په لورکوچني پامير250km2 ساحه په نښه اوپه اصلي ډول يې ساتل شوې ساحه  وټاکله .همدارنګه WCS پيشنهادوکړه چې کوچنی پاميراوواغجيردره دې په ساتل شووسيموکې داخله شي.
دکوچني پاميرحيوانات اونباتات
WSC بيالوژي پوهانوپه 2007م کال کې 545 د مارکوپولوپسونه په کوچني پاميرکې او106يې په واجرکې وليدل .ددې ساحې اودتاجکستان شايماک ساتل شوې سيمې ترمينځ کوم سرحد نشته اومارکوپولوپسونه پکې په ازادانه ډول تګ راتګ کوي. مارکوپولوپسونه ،. Ovis ammon)، نصواري يږه (Ursus arctos)اسيايي ايبکس (Ibex siberica) اوتورغوږی(Lynx lاودالپاين نباتات لرې Alpine vegetation
ددرقدساتل شوې سيمې موقعيت
دادافغانستان دتخارولايت اړونده سيمه ده چې داموسيندپه مقابل لورې کې ده اودپله له لارې خلک ورته تګ راتګ کوي دامهال پکې ډېرخلک استوګن دي .په تخميني ډول ددې ساحې اوږدوالی 40km اوپراخوالی 20km ښودل شوی دی.
ددرقد تاريخچه
ددرقت سيمه څه وخت لپاره په ۲۰ م پېړۍ کې دشاهي ښکارلپاره دځېرمه ځاې په توګه وړانديزشوې وه اودځکې څخه په استفادې يې بندېزلګول شوی وو .داسيمه Sayer اوVonderzon په ۱۹۸۱ م کال کې دوحشي ژوند اودطبيعت ساتنې په منظور پيشنهادکړه. خوبياهم داساحه کله هم په رسمي جريده کې اعلان شوې نده اونه يې هم رسمي پولې ټاکل شوې دي. اخرني ببر چې په افغانستان کې په نښه شوی دی هغه په درقت کې په ۱۹۶۷م کال کې ليدل شوی وو(حبيبي ۲۰۰۶).په ۲۰۰۵ م کال کې احمدخان (Pers ,comm ۲۰۰۶) داسيا دپرمختيايي بانک په نمايندګۍ ددرقت څخه ليدنه وکړه چې داساحه يې په زياته اندازه تخريب شوې وموندله.
ددرقد نباتات اوحيوانات
ددې ساحې اهميت دTugia vegetation په اساس دی. 2003م کال کې دحبيبي په اساس په افغانستان کې دببروروستۍ نښې په درقدکې په ۱۹۶۷ م کال کې ليدل شوې وې Tugai vegetation : بعضې وختونه دTogai اوTokai ياTuogai ،Turua په نامه سره هم ياديږي.په عمومي صورت سره دمرکزي اسيادسيلابي دښتونباتات دي .داموسيندپه جنوب غاړه کې يې ارتفاع ۱۰ متره ته رسيږي .دانباتات عموماًدجزيرواو رودونوپه غاړوکې رامنځ ته کيږي. دخپرېدومرکزيې داموسينددرودونوDelta (هغه خړه چې دسيلاب په نتيجه کې درودپه شاوخواکې رامنځ ته شوې وي ) ده. دانباتات دښې ودې لپاره دځمکې دلاندې اوبوڅخه استفاده کوې. په هغه ساحوکې پيداکيږي چېرته چې داوبوسطحه د۱۰ متروپورې ژوروه وي .هغه نوعه يې چې په شوروي کې پيداکيږي د(Tugai hispida) څخه عبارت ده. Tugai vegetation
سرچينې
1 – بابکرخېل ،محمدبشير.کال ۱۳۸۵ ه ش .وضع فعلي ساحات برجسته وايکولوژيکي. ۲ – پريار،عبيدالله ،ژباړن ستانکزی عبدالهادي.چاپ کال ۱۳۸۹ ه ش .ايکالوژي. ۳ – ځلاند ،وسيم الله. ۱۳۹۲ ه ش .ملي پارک اووحشي ژوندلکچرنوټ.سيدجمال الدين افغاني پوهنتون کنړ. ۴ –. دافغانستان اسلامي جمهوريت رسمي جريده. ۱۳۸۵ ه ش.ګڼه ۹۱۲ کابل. 5 – akbar, G, anwar M. 2011.Wildlif of Western Himalayan regions of Pakistan(Northe Mountains). 6 – Damobapatra,G.2009.Environment & Ecology.3rdedition,delhi. 7 - UNEP. 2008.Biodiversity Profile of Afghanistan.United National Environmental Programme, Post-Conflict and disaster management Branch. 8 - WWW.Google .com/search/  ساحات حفاظت شده افغانستان.
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
له ۱۹۱۴ ز کال څخه تر اوسمهاله پورې د فرانسې تاريخ لاندې دورې رانغاړي:
جغرافيه
په ۱۹۱۴ ز کال کې د فرانسې سيمې له نننۍ فرانسې څخه د دوو مهمو دلايلو له مخې توپير درلود. لومړی دا چې د الزاس زياتره برخه او د لورين شمال ختيځه برخه په ۱۸۷۰ ز کال کې (د ۱۸۷۱ -۱۸۷۰ ز کلونو د فرانسې او پروس تر منځ له جګړې څخه وروسته) جرمني پورې تړل شوې وه. دويم دا چې د شمالي افریقا الجيريا هېواد په ۱۸۴۸ ز کال کې د فرانسې د يوې بشپړونکې برخې يا څانګې په توګه رامنځته شو. الزاس او لورن د لومړۍ نړيوالې جګړې په پای کې بېرته تر لاسه شول (يوازې د لنډ مهال لپاره ورڅخه جرمني د دويم ځل لپاره د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال ونيول).
سر شمېرنې
د نورو اروپايي هېوادونو خلاف، فرانسې د ۱۹ مې پېړۍ په نيمايي او وروستيو او د ۲۰ مې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې د وګړو يوه پياوړې وده ونه ازمويله. دا د لومړۍ نړيوالې جګړې د فرانسې د لویو زيانونو له مخې ترکيب کېدلی شي، چې د اټکل له مخې د ملکي وګړو په ګډون نږدې ۱،۴ ميليونه فرانسويان په کې مړه شول (يا د فعال بالغ نارينه نفوس نږدې ٪۱۰) او د همدې شمېر څلور برابره په کې ټپيان شول. همدارنګه په دويمه نړيواله جګړه کې د اټکل له مخې ۵۹۳۰۰۰ فرانسويان ووژل شول (د امريکايي وګړو د مړينې يو نيم برابر زيات)، چې ۴۷۰۰۰۰ يې ملکي وګړي وو. په ۱۸۸۰ ز کال کې د نږدې ۳۹ ميليونه وګړو څخه، فرانسې په ۱۹۴۰ ز کال کې لا هم ۴۰ ميليونه نفوس درلود. له جګړې څخه په وروسته کلونو کې «د بچي سترې پراختيا» او کډوالۍ سره د فرانسې نفوس په ۱۹۶۸ ز کال کې ۵۰ ميليونه ته ورسېده. دا وده په ۱۹۷۴ ز کال کې بطي شوه.
پنبه
دپنبي تاريخچه Historical Background Of Cotton په دقيقه توګه د پنبي اصلي مبداء او منشا يي معلومه نده كاټن انګليسي كليمه ده چي له فوتن او يا كوتن عربي كليمو څخه اخستي چي د نازكي نفيسي پارچي معنى ورکوي والټ  انګليسي عالم داسي نظريه وركړي چي   Karpasi کرپاسي او( د سانسکريت كليمه چي معمولاً پنبي ته اطلاق كيږي Carbasusد كاربوسزلاتيني كليمي سره نژدي اړيكه لري د پنبي منسوجاتو د پدايښت ډير پخواني ريكارډ چي (3000) قبل الميلاد تاريخ راښايي چي پخواني هند او اوسني پاكستان په غربي برخه كي د سند د سيند د غاړه څخه لاسته راغلي همدارنګه ښودل شويده چي   (3800) کاله مخکي له ميلاد څخه په مکسيکو کي پنبه موجوده وه او ګټه ترينه اخيستل کيده پنبه د وچي سيمي نبات دي چې څو کلن وده ايز حالت لري پنبي په جرمنيان (Baunwolle) بون ولي چي نوموړي اصطلاح د وړي وني معنى ورکوي کولمبوس چي کله امريکي براعظم ته ورسيده نو امريکي په شمال اوجنوب کي يي د پنبي نبات وليده په دي شکل سره ويلي شو چي د پنبي اصلي مبداء امريکا خو ځني نور شواهد راښايي چي پخواني نړي کي مبداء او منشاء هند او چين او افريقا ښودل شودي او په اوسني نړي کي مبداء او منشا مرکزي امريکا ده د پنبي نبات وروسته د هلاجي د ماشين د احتراع څخه د (Eliwhitney) ايلي وينټي په واسطه (1794) ميلادي کال کي په انګلستان کي کشف او تر سره شوه پنبه
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
سر شمېرنې
له ۱۹۹۰ ز کال راهيسې فرانسې په نفوس کې بې مخينې وده ليدلې ده. په ۲۰۰۴ ز کال کې د وګړو وده ٪۰،۹۸ وه، چې نږدې د شمالي امريکا کچو ته رسېده (۲۰۰۴ ز کال فرانسې له ۱۹۷۴ راهيسې تر ټولو لوړ زياتوالی درلود). فرانسه د وګړو د ودې له مخې د ايرلينډ جمهوريت څخه پرته، د نورو ټولو اروپايي هېوادونو په سر کې دی او په ۲۰۰۳ ز کال کې له کډوالو پرته د فرانسې د طبيعي وګړو وده په ټول اروپايي نفوس کې د نږدې ټولې طبيعې ودې ځواب ويونکې وه. يعنې د اروپايي ټولنې نفوس له کډوالۍ پرته تر ۲۱۶۰۰۰ پورې زيات شو، چې له ډلې يې ۲۱۱۰۰۰ زياتوالی يې يوازې د فرانسې په نفوس کې او ۵۰۰۰ يې د يادې ټولنې په نورو ټولو هېوادونو نفوس کې و.
پنبه
د پنبي علمي نوم (Gossypiim-SPP) ګازپيم سپيثز د (malvacea or mollow)د کورني پوري اړه لري خو دا زيات سپيثزونه لري. د پنبي نباتي خصوصيات
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
سر شمېرنې
نن ورځ فرانسه د ۶۲،۵ ميليونه وګړو يا له هېواده د باندې وګړو په ګډون د ۶۵ ميليونه نفوس په لرلو سره، له روسيې او جرمني څخه وروسته د اروپا درېيم تر ټول ګڼ نفوسه هېواد دی.
پنبه
د پنبي نبات د (malvacea) په کـــــــــــورني پـــــــــــوري اړه لري چي جنس يــــــي د (Gossypiium) په نوم ياديـي دا نبات ولاړه مرکزي ســــــــــاقه لـــــــري چــــــــــــــــي د (Clum) شکل لري له بندونو څخه يي جاښي څانګي انګلشاف کوي د چاپيريال د ښه والي په صورت کي د (60cmتر150)حتى د (2m) څخه اضافه لوړوالي پيداکوي په کرنيز حالت کي يو کلن نباتات دي چي لرګيني څانګي مينځته راوړي. د ريښو سيستم (taproot) دي چي د هغي څخه فرعي ريښي مينځ ته راځي د پنبي د کر لپاره مساعداقليمي شرايط
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
سر شمېرنې
په ۲۰ مې پېړۍ کې کډوالۍ د تېرې پېړۍ په پرتله د پام وړ توپير درلود. ۱۹۲۰ز لسيزه له ايټاليا او پولينډ څخه د خورا پرېمانه کډوالو د راتګ شاهده وه. له ۱۹۳۰ ز کال څخه تر ۱۹۵۰ز لسيزې پورې له هسپانيې او پرتګال څخه کډوال راغلل. که څه هم له ۱۹۶۰ ز کال لسيزې راهيسې د کډوالو تر ټولو سترې څپې له پخوانيو فرانسوي مستعمرو څخه وې، چې له ډلې يې الجيريا (يو ميليون)، مراکش (۵۷۰۰۰۰)، تونس (۲۰۰۰۰۰)، سينيګال (۴۵۰۰۰)، مالي (۴۰۰۰۰)، کمبوديا (۴۵۰۰۰)، لاوس (۳۰۰۰۰) او له ويتنام څخه (۳۵۰۰۰) تنه فرانسې ته کډوال شول. د دې وروستۍ کډوالۍ زياتره برخه په لومړيو کې اقتصادي وه، مګر ډېری دا کډوال په فرانسه کې پاتې شول، تابعيت يې ترلاسه کړ او له فرانسوي ټولنې سره يو ځای شول. اټکلونه توپير کوي، مګر د هغو ۶۰ ميليونه خلکو له ډلې چې اوسمهال په فرانسه کې ژوند کوي؛ ۴ ميليونو ته نږدې يې د بانديني اصليت ادعا کوي. دې پراخه نفوذ په معاصره فرانسه کې کړکېچ رامنځته کړی دی، په ځانګړي ډول «په فرانسوي ټولنه کې د يو ځای کېدنې» او د «فرانسوي پېژندنې يا هويت» په مسئلو کې او په وروستيو کلونو کې تر ټولو کړکېچنې مسئلې، د مسلمان وګړو په اړه دي (په ٪۷ کې، اسلام په نننۍ فرانسه کې دويم تر ټولو ستر دين دی).
پنبه
پنبه معمولاً تاوده يا ګرم چاپيريال سره توافق لري او په ګرمو سيمو کي چي کلني اورښت منځني حد (16inch) څخه لږوي ښه توافق نه کوي. او يخ سيمي چي د اوړي د مياشتو د تودوخي درجي منځني حد يي له (77c) لږ نه وي. د پنبي د کرلو لپاره اقليمي شرايط بايد مساعد وي او تيغ وهلو لپاره دري ډوله تودوخي ته ضرورت لرې چي عبارت دي له : : Minimum Temperature-1 په دي معنى چي (16c) پوري ښه وده کوي. -3 : Maximum Temperature په دي معني چي تر (39c) پوري ښه وده کوي. د تجروبو په اساس د پنبي عادي وده او ګل نيول (36c-33c) پرته د کنګل څخه (200-180) ورځو ته اړتيا لري لنډه دا چي کوم اقليمي شرايط چي ښه پنبي د توليديدو لپاره نظر کي نيول کيږي الف: پسرلي نسبتاً ګرم وي. ب: اوړي بايد ګرم او کافي لندبل ونلري. ج: مني بايد وچ او سوړ وي که چيري باراني وي پنبه خرابيږي. د: خاوره بايد مخلوط شکل ولري يعني (clay loam soil ) وي
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
سر شمېرنې
فرانسې ته د ختيځو اروپايي او شمالي افريقايي يهودانو کډوالي د ۱۹ پېړۍ له نيمايي څخه تر وروستيو پورې په پراخه ډول پيل شوه. په ۱۸۷۲ ز کال کې په فرانسه کې ۸۶۰۰۰ اټکل شوي يهودان اوسېدل او په ۱۹۴۵ز کال کې دا شمېر ۳۰۰۰۰۰ ته زيات شو. زيات يهودان په فرانسوي ټولنه کې مدغم شول او يا یې د مدغم کېدلو هڅه وکړه، که څه هم فرانسوي ملت پالنه په زياتو څلورمو (ربعو) کې د Semitism خلاف شوه. له نازي Holocaust سره د Vichy د نظام مرستې د ۷۶۰۰۰ فرانسوي يهودانو (د Vichy چارواکو که څه هم هغو يو ځای شويو يهودانو سره امتيازي چال چلند وکړ، چې له دوه تر پينځو نسلونو پورې فرانسه کې پاتې شوي وو، هغوی چې په لومړۍ نړيواله جګړه کې جنګېدلي وو او يا يې د حکومت مهمې اداري دندې لرلي) او د ختيځې اروپا له نورو ټولو هېوادونو [يهودانو يا کډوالو] په بنسټيز ډول له منځه وړلو ته لاره هواره کړه. دا نمونه د جرمني په اړه يوازينۍ دويمه ده، مګر زيات يهودان د اتلتوب د عملونو او په تبعيد کې د ګډون د اداري نفې له مخې وژغورل شول (د فرانسوي يهودانو درې پر څلور برخې نفوس په اړه له هيڅ هڅې ډډه ونه وکړه، چې دا د اور وژنې يا عام وژنې له مخې د بل هر اروپايي هېواد په پرتله لوړ تناسب و). د ۱۹۶۰ ز لسيزې راهيسې، فرانسې له مديترانې او شمالی افريقا څخه د يهودي کډوالۍ ستره اندازه ازمويلې ده او فرانسه کې اوسمهال نږدې ۶۰۰۰۰۰ يهودي نفوس اټکل شوی دی.
پنبه
په هيواد کي د پنبي د کرلو لپاره عمده سيمي
زموږ په ګران هيواد کي پنبه په مختلفو ولايتونو کي کرل کيږي
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
د فرانسې هويت
د سيمه ييز او دوديز کلتور له لاسه ورکولو (ژبه او لهجه، په لباس او خوړو کې سيمه ييز دودونه)، د زياتو کليوالي سيمو فقر او د عصري ښاري جوړښتونو (د کور جوړونې نقشې يا پروژې، ستربازارونه) په معاصره فرانسه کې د دوديز پالو او پرمختلونکو تر منځ کړکېچونه رامنځته کړي دي. د سيمې پالنې د له لاسه ورکولو ترکيب، د فرانسې د پلازمېنې او د متمرکز فرانسوي دولت ونډه ده.
پنبه
1.	لمړي حوزه: پدي کي د بغلان، قندز، او تخار ولايتونه شامليږي چي په دغه حوزه کي د سپين زر شرکت فعاليت لري
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
د فرانسې هويت
په Brittany، Corsica او Basque سيمو کې خپلواک خوځښتونه راپورته شول، په داسې حال کې چې د Vichy Regime (وېشي نظام)، چې د نازي توکميز تبليغاتو ته غبرګون ورکوي؛ په فعال ډول کاتوليک پلوي (Catholicism) او سيمه ييز «ولسي» دودونه وهڅول، دوی ياد دودونه، د فرانسوي ملت لپاره رښتيني بنسټونه وګڼل.
پنبه
2.	دوهمه حوزه: پدي حوزه کي د سمنګان ، بلخ، جوزجان او فارياب ولايتونه شامليږي چي د جن ويروسس شرکت فعاليت لري
د فرانسې تاريخ (له ۱۹۰۰ ز کال څخه تر اوسه پورې)
د فرانسې هويت
له جګړې څخه وروسته کلونو کې دولت د يو شمېر فرانسوي صنعتونو واک تر لاسه کړ. معاصره سياسي فضا که څه هم د سيمه ييز واک د زياتوالي (نامتمرکزيت) او په شخصي تشبث(شخصي کولو) کې د دولت د لږ واک لپاره ده.
پنبه
3.	دريمه حوزه: پدي حوزه کي د هرات ، بادغيس ، ولايتونه شامليږي چي د هرات پنبي شرکت فعاليت لري
4.	 څلورمه حوزه : پدي حوزه کي د فراه ، هلمند، او قندهار ولايتونه شامليږي چي د بست متصدي شرکت پکي فعاليت لري
د پنبي د کرلو طريقي
کومي کرنيزي عملي چي د پنبي په کر کي په کار وړل کيږي په لاندي ډول سره دي الف_د ځمکي تيارول: د مني د کرلو لپاره د ځمکي اماده کول د جواروسره ورته والي لري د ځمکي د اماده کولو لمړي مرحله د مخکني فصل د نباتاتو د پاتي شونو ليري کول او د ځمکي اړول څخه عبارت دي او کله چي ځمکه کافي مقدار لنده بل ولري پدي صورت کي ځمکه څو څو ځلي اړول کيږي او اخري ځل د قلبي څخه وروسته ځمکه ماله کيږي او جويه کشي په کي تر سره کيږي د مني کرنه د قطار په شکل ښه نتيجه ورکوي ددوه بوټوتر منځ فاصله (20cmتر30cm) په اندازه او قطارونو تر منځ فاصله (80cm-60) په اندازه په نظر کي نيول کيږي. ب_ د تخم د کرلو مقدار : د تخم د کرلو څخه مخکي لازمه ده چي تخم د ځني کيمياوي موادو لکه (ceresin) سره معامله شي تر څو د ناروغيو او افتونو په مقابل کي محفوظ پاتي شي که چيري تخم (linter) ولري نو د يو من يا (7kg)تخم لپاره (2kg) سيرين ضروري ده او وروسته له دي عملي څخه تخم کرل کيږي د کرلو ژوروالي نظر د خاوري ډول او لنده بل او خاوري تودوخي ته فرق کوي معمولاً په کلي لوم خاوروکي تخم د (2,5cm) په ژوروالي کي کرل کيږي. اوکه کافي مقدار لندبل ونلري په دغه صورت کي د کرلو ژوروالي يا سپکه خاوره کي د تخم د کرلو ژورالي د (7,5cm-5cm) پوري رسيږي. ج_ د پنبي د کرلو وخت: د پنبي د کرلو وخت نظر سيمي ته فرق کوي او معمولاً د کرلو خاوره (16cm) په ژوروالي او(17c) حرارت ولري دننه په هيواد کي په مختلفو ولايتونو کي د کرلو مناسب وختونه فرق کوي خو په عمومي توګه د حمل د مياشتي څخه شروع او د ثور د مياشتي تر (٢١) نيټي پورې په مختلفوپټيو کي کرل کيږي خو يادونه کيږي چي د هوا د يخوالي په صورت کي پورتني وختونه فرق کوي.
په نړي کي د پنبي د توليد عمده هيوادونه
پنبه عموماً په ګرم اقليم لرونکي سيمو کي کرل کيږي د نړي ډيره پنبه په پخواني شوروي اتحاد ،متحده ايالات،ازبکستان، چين په جمهوريت او هندوستان کي کرل کيږي ځني نور هيوادنه چي زياته پنبه توليدوي برازيل ،پاکستان، ترکيه او مصر هيوادونه دي دغه لاندي جدول د نړي (2009) کال د احصايي د پنبي د توليد د زرو متريکو ټنو په حساب ښي. 1.	متحده ايالات---(٣٥١٣) 2.	روسيه --(٢٦٦١) 3.	چين-(٣١٤٧) 4.	برازيل---(١٣٦٤) 5.	هند-(١٢١٤) 6.	پاکستان--(٦٣١) 7.	مصر-(٥٤١) 8.	ترکيه-(٥٣٠)
د پنبي اقتصادي ارزښت
پنبه د صنعتي نباتاتو له ډلي څخه يو ګټور او ارزښتناک نبات دي او د څو کلنو نباتاتو په ډله کي راځي مګر د نړي په ډير شمير هيوادونو کي د يو کلن بوټي په څير کار اخستل کيږي پنبه د نړي د (٦٠) څخه په ډيرو هيوادونو کي کرل کيږي چي د هغي د جملي څخه عمده توليدونکي هيوادونه له چين، هند، روسيه، مکسيکو، برازيل، پاکستان، سوډان، ترکيه، څخه عبارت دي او د کرټوله ساحه يي (٣٥) ميليونه هکتاره ځمکه ښودل شويده په (١٩٧١) کال کي پنبه په ګران هيواد افغانستان کي د سپينوزرو ځاي لري او همدغه سبب دي چي کرلو ساحه يي ورځ تر ورځ مخ په زياتيدو ده. پنبه سربيره چي د ګران هيواد په نساجي کي د ډول ډول ټوکرانو د اوبدلو لپاره ورځني استفاده کوي د هيواد صادراتي موادو يو ستر قلم هم تشکيلوي د پنبي په دانه کي د (٢٠-٢٧) فيصدي پوري غوړي شته او په ډول ډول خواړو کي ترينه استفاده کيږي د پنبي الياف د نړي اليافو (%٥٦) پوري تشکيلوي هغه کنجاړي چي د پنبي داني څخه تر لاسه کيږي تر (٤٠) پورې پروتيني مواد لري او همدارنګه پوټکي يي د پنبي داني فرعي محصولات تشکيلوي د څارويو لپاره ښه غذا ده. په ننګرهار ولايت کي د في جريب عايداتو مصارفو تحليل
پنبه معمولاً په ننګرهار کي د حمل په ورستيو او د ثور په لومړي ورځو کي کرل کيږي چي مخکي د کرلو څخه ورته ځمکه ښه اماده کوي. په في جريب ځمکه کي تقريبـــــــــــاً د (kg٦-٥) تخم اچول کيږي، او په في جريب ځمکه کې 28kg نايتروفاس او همدارنګه  21kg سپينه سره  (يوريا)سره استعماليږي   چي د سري دغه استعمال بيا هم ايياري په دفعاتو پورې اړه لري که اوبه کمي وي نو سره بيا کمه اچول کيږي ، او که اوبه ډيري وي نو سره بيا ددي اندازي څخه يو څه زياته اچول کيږي تر څو ښه حاصل تر لاسه کړي. پنبه تقريباً په (٤) ماشتي وروسته حاصل ورکوي چي دغه هم د محيط د آب هوا پوري اړه لري ، که هوا يخه شي دغه موده لږه وځنډيږي او که هوا په عادي ډول ګرمه وي کيدي شي يو هفته مخکي په حاصل راشي. لکه څنګه چي د پنبي ګلان په يو ځل نه غوړيږي او په تدريجي ډول غوړيږي همدارنګه يي حاصل هم په يو ځل نه ټولږي او حاصل يي په تدريجي ډول ټوليږي. تقريباً پنبه په څلور مرحلو کي ټوليږي چي د هري مرحلي تر مينځ فاصله (١٠-٨) ورځو پوري په برکي نيسي ،يو جريب ځمکه تقريباً د (kg٤٠٠-٣٥٠) پوري حاصل ورکوي ،په لومړي مرحله کي د حاصل ټولولو کي يو جريب ځمکه تقريباً (kg١٠٥) پنبه توليدوي او په دوهمه مرحله کي کي نسبتاً زياته تقريباً (kg٢١٠) پنبه توليدوي او همدارنګه په دريمه مرحله کي (kg٤٠-٣٠)پوري او په څلورمه مرحله کي (kg٣٠-٢٠) پوري پنبه توليدوي. داچي ترلاسه شوي حاصل کي خالص مالوچ نه وي ،تخم يعنى پنبه دانه هم په کي موجوده وي ښه به داوي چي په هر ٧ کيلو ګرام پنبه کي د تخم او مالوچو اندازه معلومه کړو،پخواني وطني ورايټي تقريباً په (kg٧) پنبه کي (kg٥) پنبه دانه او (kg٢) مالوچ ورکول ، مګر اوسني اصلاح شوي ورايټي چي د بلخي په نوم ناديږي په (kg٧) پنبه کي (kg٤) پنبه دانه او (kg٣) مالوچ ورکوي.
ديوجريب پنبي دعايداتو مصارفو تحليل Revenue(Af)	Unit(Kg)	Revenue	Cost(Af)	Unit 	Cost	No 19577.14	171.5kg 	Cotton	150	5 kg	Seed	1 3257.14	228.5 Kg	Grand 	1280	28 kg	DAP	2 600	21 kg	Urea	3 800	2 hour	Tractor	4 22834.28 Total Revenue	3430	Total Cost مجموعي مصارف - مجموعي عايد = خالص عايد 19404 =    3430 - 22834،28
په افغانستان کې د پنبي  عمده ستونزې
١- د اصلاح شوى تخمونو نشتوالى ٢- د کيمياوي سرو نشتوالى ٣- د ابياري منظم سيستم نشتوالى ٤- د کرنيزو ماشين الاتو نشوالى ٥- د پنبي د پروسيس کولو ماشين الاتو نشتوالى ٦- د منظم مارکيټ نشتوالى ٧- د کرني بانک نشتوالى ٨- د افتو او امراضو ضد درملو نشتوالى ٩- د ذخيره خانو نشتوالى ١٠- د بزګرانو د سواد کچي  کموالى خلاصه ا و نتيجه ګيرى •	پنبه معمولاً تاوده يا ګرم چاپيريال سره توافق لري چې د کلني اورښت  منځني حد inch  16)  څخه لږ دي  ښه توافق نه کوي . •	د پنبي  نبات د (Malvacea) کورني پوري اړه لري  او علمي نوع (Gossypium )  ګازپيم دي. •	 د پنبي  عمده توليدونکى  هيوادونه پخواني شورى اتحاد  امريکا ازبکستان چين مصر  هندوستان  او  برازيل پاکستان ترکيه څخه عبارت دي . •	 د پنبي تخم  په يو جريب ځمکه تقريباً(5-6kg)  اچول کيږي . •	 د پنبي  د بوټو تر منځ فاصله (30cm-20cm )  په اندازه  قطارونو  تر منځ فاصله  (80cm. 60cm)  په نظر کې نيول کيږي. سپارښتني ددي لپاره چي په هيواد کي د پنبي توليد زيات شي نو دولتي او غيري دولتي موسسو ته په کار دي چي دهقانانو سره اصلاح شوي تخمونه کيمياوي سرې دافتو ضد درمل کرنيز ماشين  الاتو او مسلکي پرسونل کي مرستي وکړي چي په نتيجه کي ګران هيوادوال او دهقانان ورونه د ښو او زياتو محصولاتو خاوندان شي او د ناروغيو مخنيوي لپاره نوي او مقاومي ورايټي وکرل شي او همدارنګه کرنيز تناوب مراعت شي که چيرته د پنبي بوټي (٣-٥) پوري پاڼي لرونکي وي او د ناروغۍ علايم په کي ظاهر شي نو بايد بوټي ويستل شي.
ماخذونه ١- دعوتيار ، انجينر محمد اجمل ، عمومي زرات ، صفحه ٢٢-٢٢٨ ٢- هاشمي سيدحبيب ، دنباتاتو دساتني لارښود ، صفحه ١٦٣-١٦٤-١٦٥ ٣-يوولسم صنف جغرافيه صفحه ١٣ 4- http/ //www.crocus.co.uk/producsts-cotton.
خوان بوتیستا البردي
خوان بوتیستا البردي (د ۱۸۱۰ ز کال د اګسټ ۲۹ – د ۱۸۸۴ ز کال د جون ۱۹) یو ارجنټایني سیاسي نظر وړاندې کوونکی او ډیپلومات ؤ. که څه هم د خپل ژوند زیاتره برخه یې د یوروګوای په مونته ویډو کې او چیلي کې په جلاوطنۍ کې تېره کړه، خو هغه د ارجنټاین د ۱۸۵۳ز کال د اساسي قانون پر محتوياتو کې اغېزمنه څېره وه.
البردي، په ورته وخت کې د اساسي قانون د خپلو لیبرال او فدرالي نظرونو پربنسټ هڅه وکړه چې متضادې ټولنیزې ګټې راپورته کړي او د ولسي سیاسي مرکزيت او د ولایتي اداري غیرمرکزیت تر منځ توازن رامنځ ته کړي: دې ته په پام سره دواړه حل لارو به د واحد ملت د اصلي جوړښت په پیاوړتیا او پراختیا کې مرسته وکړي.
لومړنی ژوند
خوان بوتیستا البردي د ۱۸۱۰ ز کال د اګست په ۲۹ نېټه د ارجنټاین د توکومان د ولایت په مرکز سان میګویل دوتوکومان کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. پلار یې، سلواډور البردي د هسپانوی باسک (لنډې ښځینه لمنې) سوداګر ؤ. مور یې جوزفا آروئزي بالډراما، په يوه ارجنټایني کورنۍ کې چې اصل او نسب یې هسپانوي ؤ، زیږېدلې وه. نوموړې د خوان بوټیستا د زیږون له امله مړه شوه. سلواډور البردي د ارجنټاین د خپلواکۍ په جګړه کې د وطنپالو ملاتړ وکړ او د پورتنۍ پیرو د دوهمې لښکر کشۍ په اږدو کې چې په ۱۸۱۲ او ۱۸۱۳ ز کلونو کې په توکومان او شمالي سیمو کې وشوه، د جنرال مانویل بیلګرانو سره مرکې درلودې. پلار یې هم په ۱۸۲۲ز  کال کې په داسې حال کې مړ شو؛ چې هغه لاهم کوچنی ؤ، نو د هغه ورور او خور فیلیپ او ترانسیتا د هغه قانوني ولي شول.
نوموړي له خپل توکوماني ملګري مارکو آوېلانېدا سره په ​​بونوس آیرس کې د اخلاقي علومو زدکړنځای (اوسنی "Colegio Nacional de Buenos Aires") څخه تحصیلي بورسیه ترلاسه کړه. هغه د ویسنې فیدل لوپز او استبان اچوریا سره یوځای زده کړې وکړې. د زدکړنځای سخت نظم و نه شو زغملای او په لنډ وخت کې یې د ناروغۍ په پلمه خپلې زده کړې پرېښودې. د موسیقۍ سره یې لېوالتیا ومونده، خو د رسمي هنري زده کړې پرځای دا په خپله له ځانه سره زدکړې کړې. خپل لومړی کتاب یې El espíritu de la música (هسپانوي: د موسیقي اوراح) په ۱۸۳۲ ز کال کې ولیکه. د خپلې کورنۍ یو ملګري، خوان مالدیس څخه یې دنده تر لاسه کړه او خپلو نورو غیر رسمي زده کړو ته یې دوام ورکړ. خپلې رسمي زده کړې یې په ۱۸۳۱ ز کال کې بیا پیل کړې او د کورډوبا پوهنتون ته ولاړ. د کورني سوداګرۍ لپاره خپل ولایت ته راستون شو او د والي الیجاندرو هیریډیا په غوښتنه یې Memoria descriptiva sobre Tucumán (هسپانوي: د توکومان تشریحي راپور) ولیک. له نوموړي د والي غوښتنه دا چې په توکمان کې پاتې شي، خو هغه رد کړه او بونوس آیرس ته راستون شو.
هغه د نولسمې پېړۍ د زیاتره نورو ارجنټاینانو په شان، چې په عامه ډول خواره وو، یو فريمېسن ؤ.
کورنۍ جګړه
کله چې په بونس آیرس کې و، البردي د خوان ماریا ګوتیرز او اسټبان اچوریا سره ملګری شو. دوی  "۳۷ نسل"، د لیبرال روښانفکرو هغه ډله چې د مارکوس ساستر ادبي تالار کې یې غونډه وکړه، رامنځته کړ. دوی د ارجنټاین د کورنۍ جګړو په دواړو ډلو نیوکه وکړه، فدراليستان یې ډېر سخت دریځه او وحدت پالونکي یې په حکومتولۍ کې بې وسه وبلل. د دوی فکر دا ؤ چې دواړه ډلې باید خپلې شخړې پای ته ورسوي او په ګډه کار وکړي. والي خوان مانویل دو روزاس مارکوس ساستر اړ کړ چې تالار وتړي. البردي بیا "لا مودا" (هسپانوي: موډ) په نامه د ښځو مجله جوړه کړه، چې د "فیګاریلو" په مستعار نوم یې لیکلنې کولې. مجلې د اصلي موضوع تر څنګ، سیاسي محتوا هم درلوده. البردي د ارجنټاین د حقوقي نظام په اړه هم اندیښمنه لره او Fragmento preliminar al estudio del derecho (هسپانوي: د حقوقو د څېړنې لومړنۍ برخه) یې ولیکه ترڅو ستونزې په ګوته کړي او حل لارې وړاندې کړي. د ۳۷ نسل غړو د یوې پټې ټولنې په توګه یې کار ته دوام ورکړ، چې د "مې ټولنې" یا "May Association"  (چې د مې انقلاب ته اشاره کوي) په نوم پېژندل کېده، خو حکومت هغه کشف کړه. زیاتره غړي یې نورو هېوادونو ته ګډه شول؛ البردي په ۱۸۳۸ز کال کې یوروګوای ته کډه وکړه.
په مونټه ویډو کې یې د وکالت سند ترلاسه کړ: هغه له وړاندې په بونوس آیرس کې خپلې زده کړې پای ته رسولې وې، خو د روساس په حکومت کې یې د لوړې کولو څخه څخه انکار وکړ. البردي فکر کاوه چې په ارجنټاین کې اصلي ستونزه مشخصاً روساس نه ده، بلکه هغه ټولنه وه چې د ده ملاتړ يې کاوه. په پایله کې هغه فکر وکړ چې د ۳۷ نسل باید د داسې عمومي ملاتړ په لاملونو پوه شي او دا چې څنګه یې د ځان لپاره ترلاسه کړي. نوموړي د روساس ضد خپرندوینو لکه "El Grito Arjentino"  (هسپانوي: د ارجنټاین ژړا) او "Muera Rosas"  (هسپانوي: مرګ په روزس) کې کار وکړ. هغه د تیاتر ډرامو "La Revolución de Mayo" (هسپانوي: د مې انقلاب) او "El gigante Amapolas"  (هسپانوي: لویې بنګ دانې) هم ولیکلې،  د دې دوهمې نوم د Rosas  تخلص سره د کلمو لوبه وه، ځکه چې "Rosas"  په هسپانوي ژبه کې د "Rosa" یعنې د ګلاب ګل، د جمع بڼه ده. البردي د جوان لاویل د منشي په توګه هم دنده ترسره کړه، خو د سیاسي اختلافاتو له امله یې پرېښود، خوان لاویل د فرانسې له لوري د ریو دو لاپلاټا د محاصرې په جریان کې یې د روزس په وړاندې نظامي مبازره وکړه. مانویل اوریبې، د یوراګوای ولسمشر، د یوراګوای د کورنۍ جګړې په جریان کې له دندې ګوښه شو او د روزس سره متحد شو، په ۱۸۴۰ ز کال کې یې مونټه ویډو محاصره کړه، نو البردي ښار خوشی کړ او د جوان ماریا ګوتیرز سره یوځای اروپا ته ولاړ.
البردي په پاریس کې د خوسې دو سان مارتین سره ولیدل. د خپلواکۍ جګړې لپاره د ارجنټایني جنرال هغه مهال شپږ شپېته کلن ؤ، البردي د هغه تواضع او د ژوند سیک او قوت وستایه. البردي په ۱۸۴۳ ز کال کې د امریکا براعظم ته راستون شو. هغه هڅه وکړه چې په ریو دو جنیرو کې د خپلې لنډ مهالې استوګنې په ترڅ کې د ارجنټاین له پخواني ولسمشر، برناردینو ریواداویا سره وویني، خو بې ګټې وه. هغه د چیلي په ​​والپارایسو کې مېشت شو. د خپل وکالت سند یې تمدید کړ او د وکیل او ژورنالیست په توګه یې بیا د "فیګاریلو" په مستعار نوم مجلې سره دنده ترسره کړه. د متحده ایالاتو اساسي قانون یې وڅېړه، د داسې نظرونو په لټه کې ؤ چې په ارجنټاین کې کار وکړي، او په ۱۸۴۴ ز کال کې یې Sobre la conveniencia de un Congreso General Americano   (هسپانوي: د امریکا د عمومي کانګرس د آسانتیا په اړه) ولیکه. هغه د El Comercio ورځپاڼه رامنځته کړه او د La República Argentina 37 años después de su Revolución de Mayo (هسپانوي: د مې له انقلاب څخه ۳۷ کاله وروسته د ارجنټاین جمهوریت) راپور یې په ۱۸۴۷ ز کال کې ولیکه، چې د ګوندونو ترمنځ یې د شخړو د ختمېدو غوښتنه وکړه. په پای کې روزس په ۱۸۵۲ ز کال کې د کاسیروس په جګړه کې د Justo José de Urquiza له لورې  له ماتې سره مخامخ شو.
کوټه (ښار)
}} کوټه چې د شالکوټ په نامه هم ياد شوی، د پاکستان یو ښار دی چې د بلوچستان ايالت پلازمېنه (مرکز) هم گڼل کېږي. دا ښار د بلوچستان ايالت تر ټولو لوی ښار دی چې د حکومت معلوماتو سره سم ۵۶۵۱۳۷ وگړي لري.
پېښلیک
د تاریخپوهانو په وینا کوټه د ساسانیانو سلطنت په دوره کې تاسیس شوی. په ۷مه پیړۍ کې د مسلمان پوځ له خوا ونیول شو. دغه ښار په۱۱مه پیړۍ کې د مغل سلطنت په لاس کې پرېووت. شېرشاه سوري پر ۱۶ پیړۍ د مغل پر سلطنت بريد وکړ او همایون ایران ته وتښتېد.
په ۱۸۷۶ کال کې کوټه د انگریزي پوځ له خوا ونیول شوه او په ښار کې لويه پوځي چاوڼۍ جوړه کړه. پر ۱۹۳۵ کال دغه ښار د زلزلې لامله خراب شو. له مالوماتو سره سم ۴۰۰۰۰ تنه د نوموړې زلزلې لامله مړه شول. ۱۹۴۷ ز کال پاکستان تاسیس شو او کوټه د بلوچستان ایالت مرکز شو.
وېشنيزه:بلوچستان وېشنيزه:د پاکستان ښارونه وېشنيزه:دبلوچستان ښارونه
ژوند له الله جل جلاله سره
ژوند له الله سره