cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
معلق انسان
د اروا شتون
ابن سینا په دې باور دی چې اروا هغه وجود دی چې د بدن له مرستې پرته په شیانو درک کولای شي او د بدن له مرګه وروسته ژوندی پاتې کېږي. البته ابن سینا د روح او مادې جسم وجود دوه جلا ماده نه ګڼی او روح هغه اصلی ماده ګڼی چی د انسان بدن ته حقیقت ورکوی او حرکت کوی او د انسان بدن دی. د روح شتون چې د بشپړتیا او بشپړتیا کچې ته رسیږي. په اروپایی او شمالي امریکا هیوادونو کې، دا د الوتونکو سړی بلل کیږي. دا مسله د انسان د روح د وجود د ثبوت په اړه د ابن سینا له خورا مهمو، اصلي، عجیبو او ژورو بحثونو څخه ده او ځینو مسلمانو فیلسوفانو هم د ابن سینا معلق انساني مسئله د روح د موجودیت د ثابتولو لپاره را نقل کړې ده.
روسيه کې د پوستخونې نمبر
In 2014, some areas of Ukraine under Russian administration were assigned Russian postal codes in the range 295–299, adding an initial 2 to the existing Ukrainian five-digit codes.
معلق انسان
په اروپا کې د معلق انسان دلیل
په منځنیو پېړیو کې، د ځړول شوي سړي استدلال په اروپا کې د ستاینې او درناوي وړ و او د پوهانو فیلسوفانو لخوا یې ستاینه کیده. ابن سینا دا دلیل د ثابتولو لپاره وړاندې کړ چې د انسان بدن د انسان له روح سره توپیر لري. يعنې د انسان مځکني جسم يا مادي جسم يو وجود دی او د انسان روح بل وجود دی او انسان له مادي جسم سره د روح د يووالي او يووالي سمبول دی او د دې دواړو تر منځ د ارتباط نښه ده. بهرنۍ نړۍ ابن سینا بدن او روح یو ځای ګڼي او روح د بدن بڼه ګڼي او لیکي:دلته له دوو جلا فطرتونو سره معامله نه کوو، بلکې اصل روح دی، چې بدن ته حقیقت ورکوي او حرکت ورکوي او په بدن کې د روح په شتون سره د انسان بدن د کمال او بشپړتیا کچې ته رسیږي. »
ابن سینا د معلق انسان ثبوت ځکه لیکلی چې په هغه وخت کې ځینې مسلمان مفکرین لکه اشعری او بغلانی چې د فرد د وجود د نظریې پیروی یې کوله، روح یا روح یې جلا او غیر منلی و. مادي وجود، او له همدې امله دوی د انسان بدن د ساه په توګه ګڼل. ابن سينا د روح او مادي جسم تر منځ د توپير د ثابتولو لپاره د انسان د معلق وجود استدلال څرګند کړ او د ديني احکامو په کارولو او له فلسفي اصولو سره په يو ځای کولو سره يې د انسان د روح او روح د وجود حقيقت ثابت کړ. له همدې امله، د معتدل انسان د استدلال په وړاندې کولو کې د ابن سینا موخه د انسان د روح شتون او د هغه د خپلواک بقا د امکان ثابتول وو. د مادي فلسفې پیروانو ته یو قوي ځواب وي.
ابن سینا په ګوته کوي چې هر انسان په بیدارۍ ، خوب ، بې هوښۍ او حتی په نشه کې د ځان پیژندلو توان لري. اوس که داسې تصور وکړو چې په پاکه هوا کې یو سړی په فضا کې معلق وي او د خپل بدن احساس یا لمس نه شي کولای، ایا هغه بیا هم د یو خپلواک انسان په توګه ځان درک کولای شي؟ ایا دا سړی له خپل ځان څخه معطل شوی او زه خپل ځان پیژنم؟ ابن سینا په دې اړه لیکي: که داسې تصور وشي چې دوی د بشپړ صحتمند ماشوم سترګې پټوي، بیا یې په هوا کې پورته کوي او په خالي ځای کې یې په داسې ډول ځړوي چې لاسونه او پښې یې یو بل ته ونه لمسوي، په دې حالت کې، دا دی. د هغه د بدن درک کول او د هغه د برخو شتون ثابتول هم ستونزمن کار دی، هغه حتی د خپل بدن تصور هم نه شي کولی. دا معلق انسان اوس هم د دې توان لري چې خپل ځان وپیژني او هیڅکله د خپل شتون په اړه شک نه کوي. هغه وجود چې دا معلق انسان احساسوي له ژوروالي ، اوږدوالي ، عرض او فضا څخه بې برخې دی. يعنې د دې انسان مفکوره چې له ځانه يې معطل کړې ده، د حواس او بدن له لارې نه؛ او دا د یوې بلې لارې له لارې ده چې د هغه مادي بدن سره په بشپړ ډول توپیر لري، کوم چې د هغه انساني روح یا روح دی. »
تجربوي ازموینه
په دې وروستیو کې، څیړونکي هڅه کوي چې دا مسله په تجربوي توګه وڅیړي. نو، وروسته له دې چې روح په یوه مقاله کې له بدن څخه ووځي په دماغ کې څه پیښیږي؟ هغه د آلمان د کلسروه انسټیټیوټ د ساینس پوهانو تجربې ته اشاره وکړه، چې د پنځلسو صحي رضاکارانو د دماغ سکین په کارولو سره، هغه پیښې وښودلې چې د انسان له بدن څخه د روح وتلو ته ورته دي. په دې توګه د يادې شوې موسسې څېړونکو د يوې تجربې له لارې په غير مستقيم ډول د هغو رضاکارانو په مغزو کې چې د مغزو د سکنر په ماشين کې وو، داسې پديده رامنځته کړه، چې ګواکې دغه کسان له بدن څخه وتلي وي او خپل اصلي بدن ته ګوري. د دوی د بدن بهر ځای څخه.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه
د ودانۍ د هنر تاريخ (فن تعمير/مهندسۍ)
د ودانۍ د هنر تاريخ د بېلا بېلو دودونو، سيمو، د هر اړخيزو سبکي بهيرونو او نېټو په مټ د ودانۍ په هنر کې منځ ته راغليو بدلونونو لټون کوي. د دې ټولو دودونو د پيل په اړه فکر کېږي چې د انسانانو له خوا سرپناه او خونديتابه د ډېرې بنسټيزې اړتيا د پوره کولو لپاره شوي دي. د ودانۍ هنر اصطلاح عموماً ودانيو ته اشاره کوي، خو په اصل جوهر کې زياته پراخه اصطلاح ده، په دې کې هغه برخې شاملې دي، کومې چې اوس موږ د تخصصي بڼو کارونه بولو، لکه ښاري کېدل، ملکي انجنيري، سمندري، پوځي او طبيعي منظرو ودانيزې چارې.
پر نورو لاملونو سربېره، پر ودانيزو بهيرونو تخنیکي اختراعاتو هم اغېز پرېښی، په ځانګړي ډول په نولسمه، شلمه او يو وېشتمه پېړۍ کې. د بېلګې په ډول د فولادو، وسپنې، کاشي، پياوړي کانکريټ او شيشې پرمختګ او/يا  استعمال د نوي هنر په راڅرګندېدو کې مرسته کړې او ښکلي هنرونه يې لا پسې ښايسته کړي دي.
نوی ډبرين عصر
ودانيز پرمختګ د نوي ډبرين عصر (۱۰۰۰۰-۲۰۰۰ مخزېږديز) يوه مهمه برخه ده، په کوم پړاو کې چې د انساني تاريخ يو لړ ستر اختراعات منځ ته راغلل. د بېلګې په ډول، د بوټو او ژويو اهلي کولو نوی اقتصاد او د خلکو او نړۍ تر منځ نوې اړيکې منځ ته راوړې، د ټولنو کچه لوړه شوه او دايمې شوې، مادي کلتور په زیاته کچه وده وکړه او د خلکو د پايښت د وړ ګرځولو لپاره په دې ټولنو کې ټولنيزې او مراسمي حل لارې پیدا شوې. د انفرادي جوړښتونو او په کلیو کې د دوی ادغام د ژوند نوي سبک او اقتصاد لپاره اړينې ودانۍ وړاندې کړې او همدا راز د بدلون يو مهم عنصر هم و.
که څه هم له تاریخ څخه مخکې پړاونو پورې اړه درلودونکي ډيری ځايونه او د دې ځايونو څخه ځينې خاورينې نمونې هم موندل شوي دي چې د باوري بيا رغونو پیدا کولو وړتيا يې پيدا کړې، په دوی کې ډېر کم وخت هغه عناصر شامل وي چې دوی له هنر سره تړي. ځينې استثنأت يې د ديوالونو د سينګار په مټ وړاندې کېږي او د هغو موندنو په مټ چې په يو ډول د نوي ډبرين او مسو د عصر په مذهبي مراسمو او هنر پلي کېږي.
په سويلي او سويل لوېديځه اسيا کې، نوي ډبرين کلتورونه له ۱۰۰۰۰ مخزېږديز څخه ډېر ژر وروسته راڅرګند شول، په لومړي سر کې په شام کې (له خاورين مخکې ډبرين عصر A او له خاورين مخکې ډبرين عصر B) او له هغه ځايه بیا د ختيځ او لوېديځ پر لور خپاره شول. په سويل ختيځه اناتوليه، سوريه او عراق کې تر ۸۰۰۰ مخزېږديز پورې لومړني د نوی ډبرين عصر کلتورونه شته او تر ۷۰۰۰مخزېږديز پورې د خوراکونو د توليد ټولنې په لومړي ځل په سويل ختيځه اروپا کې او تر ۵۵۰۰۰مخزېږديز پورې په مرکزي اروپا کې راڅرګندې شوې (چې د دوی ل منځه لومړيو کلتوري ټولګو کې Starčevo-Koros (Cris), Linearbandkeramic او Vinča شامل دي).
د نوي ډبرين عصر په کلیو او ښارونو کې لاندې شامل دي:
بين النهرين
بين النهرين د خټينو خښتو د ودانيو او د «زيګورات» (زيګورات مستیطيل ډوله د زینو لورنکي څلي دي) د جوړولو له امله زيات شهرت لري، په هر ښار کې يو نوميالی حيثيت لري او يوه مصنوعي غونډۍ (تپه) لري، عموماً په سترو زينو کې پورته شوی وي او پورته ورباندې يو معبد وي. شک نه شته چې دې غونډۍ عبادتځای يو امرانه لوړ مقام ته رسولی وي چې له دې پرته دا د هوار سمندر یوه دره وه. د «اوروک» ستر ښار ګڼ مذهبي انګړونه درلودل چې هغې بيا ګڼ عبادتځايونه درلودل او دا عبادتځايونه له مخکې څخه د معلومو ودانيو په پرتله ستر او زيات الهام بښونکي و.
زيګورات ټکی د «اکادي» ټکي «زيقراطم» انګريزي شوې بڼه ده، دا نوم د خټې د خښتو کلکو زينو لرونکو څلو (برجونو) ته ورکړل شوی دی. دا له فعل «زقرو» (یعنې لوړ) څخه اخستل شوی دی. دا ودانۍ داسې تعريف شوي چې ګوندې غرونه دي چې ځمکه او اسمان يو له بل سره تړي. د «ليومنارډ ولي» له خوا کيندل شوي د «يور» «زيګورات» په بنسټ (بېخ/تاداو) کې ۶۴ په ۴۶ مترو کې دي او په اصل کې شا اوخوا دولس متره لوړ دي چې درې پوړونه لري. دا د «اور-نامو» (شا اوخوا ۲۱۰۰ مخزېږديز) پر مهال جوړ شوی دی او د «نابونيډيوس» (۵۵۵-۵۳۹مخزېږديز) پر مهال بيا رغول شوی دی، هغه مهال کله چې يې لوړوالی احتمالاً اوه پوړونو ته زیات کړای شو.
په اشوري ماڼيو کې يو ستر عام دربار و، په کوم کې چې د ختيځ پر لور د کورونو یوه مجموعه او د سويل پر لور د ميلمستياوو د سترو دالانونو يوه لړۍ وه. ټاکل شوې وه چې دا د اشوري ماڼيو په دوديزه طرحه بدل شي چې د پاچا د عظمت لپاره جوړ او ښکلې کېدل. په ځینو ماڼيو کې د پيل له غاښ څخه جوړ شوي د ماڼۍ د وسايلو (فرنيچر) ټوټې موندل شوي دي.
لرغوني مصريان
د لرغوني مصر نوي تصورات د تاریخي ودانيو د پاتې شويو اثارو تر سخت اغېز لاندې دي. د ۳۱۰۰ مخزېږديز په شا اوخوا کې د فرعوني دولت په پيل سره، ډير رسمي سبکونه او د ښکلا طريقې منځ ته راوړل شوې. د لرغوني مصر تر ټولو مشهورې ودانۍ اهرامونه دي، کومې چې د زړو او منځنيو پاچاييو پر مهال (۲۶۰۰-۱۸۰۰ مخزېديز)  د فرعون د قبرونو په توګه جوړ شوي دي. په هر حال، د «کرنک» عبادتځای د مجموعې په څېر د پام وړ عبادتځایونه هم شته.
لرغونو مصريانو له مرګ وروسته پر ژوند باور درلود. دوی همدا راز باور درلو چې د دوی د روح (کوم چې د «کا» په نوم پېژندل کېدو) لپاره له مرګ وروسته ژوند کې د تل لپاره د ژوندي پاتې کېدو په موخه، د دوی بدنونه بايد د تل لپاره ثابت پاتې شي. په همدې بنسټ دوی بايد داسې يوه لاره موندلې وای چې د دوی مړي له خرابېدو او د قبر له لوټمارو (کفن کشانو) وساتي. په همدې ترتيب، «مستبا» وپنځېده. دا د خټو ودانۍ او د هوارو بامونو لرونکې وې، کومو چې د تابوت لپاره تر ځمکې لاندې نږدې دېرش متره ژورې خونې درلودې. يو لرغوني مصري راهب او مهندس «ايموهتيپ» بايد د «زوسر» فرعون لپاره د يو زيارت طرحه جوړه کړې وای. د دې لپاره، هغه پنځه مستباګانې يو د بل د پاسه کېښودې، په دې ډول لومړی مصري اهرام جوړ شو، دا د «زوسر» اهرام دی چې په «سقاره» کې موقعيت لري (۲۶۶۷-۲۶۴۸ مخزېږديز)، کوم چې د زينو لرونکی اهرام دی. لومړی يو اړخ ته هموار د »سنفرو» فرعون له خوا جوړ شو، چا چې د ۲۶۱۳ او ۲۵۸۹مخزېږديز تر منځ واکمني کړې ده. تر ټولو زیات واکمن يې د «ګيزا» تر ټولو ستر اهرام دی، کوم چې د «سنفرو» د زوی: خوفو (۲۵۸۹-۲۵۶۶مخزېږديز) لپاره جوړ شوی و، همدا د لرغوې نړۍ تر ټولو وروستۍ پاتې اعجوبه او د مصر تر ټولو ستر اهرام دی. د اهرام لپاره کارېدونکې ډبرې يو له بل سره د مسالې (د ډبرو او خښتو د يو بل نښلولو لپاره مايعه ماده چې د سيمنټو په څېر موادو څخه جوړه وي/تعميراتي مساله) په مټ نښلول شوې وې او ټوله ودانۍ په زياتې ښويې کړای شوي سپينې چونې سره پوښل شوی دی چې تر ټولو لوړه څوکه يې له سرو زرو جوړه شوې وه. هغه چې موږ اوسمهال وينو د اهرام اصلي جوړښت دی. په داخل کې، نرۍ لارې د شاهي مدفن د خونو پر لور غزېدلې وې. له لرغوني مصر سره د زيات تړاو سره سره، نورو مدنيتونو اهرامونه د «مايا» په ډول جوړ کړي دي.
د سرچينو د کمښت او د کاهنانو پر لور د واکمنۍ د بدلون له امله، لرغوني مصريان له اهرامونو څخه لرې شول او عبادتځايونه د فرقو د ودانۍ مرکزي نقطې وګرځېدې. د اهرام په څېر لرغوني مصري عبادتځايونه هم په زړه پورې او يادګاري وو. دوی له کوچنیو قبرونو څخه چې له منځه تلونکو موادو څخه جوړ شوي وو، په سترو مجموعو بدل شول او د نوې پاچايۍ له خوا (شا او خوا ۱۵۵۰-۱۰۷۰ مخزېږديز) دوی د سترو ډبرينو جوړښتونه وګرځېدل چې له تالارونو او انګړونو څخه جوړ وو. دې عبادتځای په ډبره کې د يو کاينات استازولي کوله، د تخليق د يوې اصلي غونډۍ یو نقل، په کومه چې خدای خپل ځان او نړۍ ته بیا ځواک ورکولای شو. د ننوتلو لاره يې له غبرګو دروازو (برج) څخه جوړه وه چې د افق د غونډيو بېلګه يې وړاندې کوله. په داخل کې يې ستنه لرونکي تالارونه وو چې د لومړي پاپيروس پر يو ځنګل يې دلالت کاوه. له دې وروسته د کمې اندازې د دالانونو يوه لړۍ پېلېده، تر څو سپېڅلي ځای ته ورسېږي، چېرته چې د يو خدای مجسمه اېښودل شوې وه. په لرغونو زمانو کې، عبادتځايونه په روښانه رنګونو رنګېدل چې عمدتاً سره، اسماني، ژيړ، شنه او سپین وو. د مصر د سارايي اقليم له امله، د دې رنګ شويو سطحو ځينې برخې په ځانګړي ډول په داخلي برخو کې په ښه ډول خوندي کړای شوي وې.
کيلينيا
کلینیا په انګريزي ژبه Kilinia د قبرس په پافوس ولسوالۍ کې یو کلی او او کليوالي ټولنه ده.
جزیات
د کلینیا ټول نفوس 42 تنه دی.
سيد جلال الدين اشتياني
سيد جلال الدين مري آشتياني (۱۳۰۴، آشتیان – ۳ اپریل ۲۰۰۴، مشهد ) چې په سيد جلال الدین آشتياني مشهور و، د وجودي صداقت یو صوفي او فیلسوف و چې په اسلامی فلسفه او تصوف کې یې کار کړی او په دې وتوانید چې د البورز بنسټ د غوره جایزه وګټی. په ۱۳۵۵ کال کې ساینس پوه شو هغه په فلسفه کې د تل پاتې شخصیتونو کنفرانس ګټونکو څخه هم دی. همدارنګه په ۲۰۱۶ کال کې د مرکزي ولایت د ایلیټ بنسټ له خوا د هېواد د یو شمېر علمي او فرهنګي شخصیتونو، د هغه د شاګردانو او غوره استعدادونو په حضور کې د هغه د درناوي مراسم ترسره شول.
زده کړې
د دیني زده کړو په برخه کې یې د میرزا حسن موسوي بجنوردي د خارجي فقهې او اصولو په کورس کې ګډون وکړ او کلونه یې د ابوالحسن رفیع قزویني ، سید روح الله خمیني او سید محمد حسین طیبي په حضور کې فکري او نظري علوم زده کړل.
کړنې
محمد مالکي د علامه آشتياني په علمي کتاب (۱۳۹۳) کې د اشتياني د اثارو تفصيلي فهرست وړاندې کړی دی.
د هغه په اثارو کې موږ یادونه کولی شو: هستی د فلسفې او تصوف له نظره، د سورة فاتحه الکتاب تفسیر.
ژباړې
د مدراس زینوزي د انور جلیا کتاب ژباړه د ده یو له نورو اثارو څخه دی، چې څو ځله د امیر کبیر مطبعې له خوا چاپ شوی دی.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
آفروډیټ
آفروډیټ (/ˌæfrəˈdaɪtiː/ AF-rə-DY-tee؛ په لرغونې یوناني کې: Ἀφροδίτη؛ رومي ژبه کې: Aphrodítē؛ د آتیک یوناني تلفظ یې: [a.pʰˈro.dǐː.tɛː]، کاینه یوناني کې: [a.ɸroˈdi.te̝]، مډرنه یوناني کې: [a.froˈði.ti]) د لرغوني یونان یو خدای دی چې له مینې، هوس، ښکلا، خوښي، جذبې او تولید مثل سره اړیکه لري. هغه د رومي ناهید خدای سره همغږی شوی وو. د آفروډیټ اصلي سمبولونه عبارت دي له: مرتل، ګلاب، کوتره، مرغۍ او قو. د آفروډیت دین په عمده توګه له فونیکي خدای آسټارټ څخه مشتق شوی دی، چې د ختیځ خدای ایشټار سره له یوې کورنۍ څخه وو، د چا دین چې د سوماریایي دین خدای اینانا پر اساس جوړ شوی وو. د آفروډیت دین اصلي مرکزونه سیترا، قبرس، کورینت او آتن وو. د هغه اصلي فستیوال آفرودیسیا وو چې هرکال د اوړي په منځ کې دا جشن نیول کېده. په لاکونیا کې، آفروډیټ ته د یو جنګي خدای په توګه عبادت کېده. هغه همدارنګه د فاحشو سرپرست خدای وو، یوه ټولنه چې د دې لامل شوه ترڅو لومړني عالمان د یوناني-رومي کلتور کې د «سپېڅلې فحشا» مفهوم سپارښتنه وکړي، کوم نظر چې نن ورځ په عمومي توګه غلط ګڼل کېږي.
د هزیوډ په نظریه کې، آفروډیټ د سیترا په سواحلو کې له هغه فوم (ἀφρός، aphrós) څخه چې د اورانوس تناسلي اندام څخه تولید شوی، چې د هغه زوی کرونوس هغه جلا کړی وو او سیند ته یې غورځولی وو، نړۍ ته راغی. خو د هومر په ایلیاد کې هغه د زئوس او ډیون لور ده. افلاطون په خپل e180 سمپوزیم کې، څرګندوي چې دا دوه اصلونه په اصل کې دوه جلا موجوداتو پورې تړاو لري: آفروډیټ اورانیا (یو متفرق، «آسماني» آفروډیټ) او آفروډیټ پانډموس («له ټولو کسانو سره» ګډ آفروډیټ). آفروډیټ ډېر نور لقبونه هم درلودل چې هر یو یې د هماغه خدای مختلف اړخ باندې ټینګار کاوه یا هم د مختلف سیمه‌ییز دین لخوا کارول کېده. له همدې کبله یې هغه د سایټېریا (د سایټرا مېرمن) او سیپرېس (د قبرس مېرمن) په توګه هم پېژندله، ځکه چې دواړو ځایونو ادعا کوله چې دا ځای د هغې د زېږېدو ځای دی.
په یوناني افسانه کې، آفروډیت د اور، آهنګرانو او فلزکارۍ له خدای، هفائسټوس، سره واده کړی وو. آفروډیټ ډېری وخت هغه سره خیانت کاوه او ډېر مئینان درلودل؛ په اودیسې کې، هغه د جګړې خدای، آرس سره د زنا په عمل کې ګیر کېږي. آفروډیټ ته په لومړي هومري سرود کې، هغه فاني شپون آنکیسس غولوي. آفروډیټ همدارنګه د فاني شپون آډونیس ځای ناستې مور او مینه وه چې د یوه وحشي خنزیر له لوري ووژل شو. له آتېنا او هېرا سره یوځای، آفروډیت له هغو درې خدایانو وو چې د دوی دښمني د ترویا جګړې پیل لامل شوه او هغې په ټول ایلیاد کې ډېر مهم رول ولوبوه. آفروډیټ په لوېدیځ هنر کې د ښځینه ښکلا سمبول په توګه معرفي شوې ده او د لوېدیځ ادبیاتو په ګڼو اثرونو کې څرګنده شوې ده. هغه د مډرن نیوپاګان په دینونو، لکه د آفروډیټ کلیسا، ویکا او هلنیسموس، کې یو لوی خدای دی.
ریښه پېژنونه
هزیوډ آفروډیت له aphrós (ἀφρός) «د سیند فوم» څخه اخیستی دی، او دا نوم «د سیند کف څخه راپورته شوی» په توګه تفسیروي، خو ډېری مډرن څېړونکي دا یوه جعلي او عامیانه ریښه پېژندنه ګڼي. د کلاسیک نظر لومړنيو مډرن څېړونکو هڅه کړې ترڅو استدلال وکړي چې د آفروډیټ نوم یوناني یا هنداروپايي ريښه لري، خو اوس دا هڅې په عمده توګه پرېښودل شوې دي. په ټولیز ډول منل شوې چې د آفروډیټ نوم غیریوناني او په لوړ ګومان سامي ریښه لري، خو نشو کولی د دې نوم رښتینې ریښه تعین کړو.
څېړونکو د نولسمې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې، د «فوم» په توګه د هزیوډ ریښه پېژندنه په اصل په توګه ومنله او د آفروډیټ نوم دوهمه برخه یې د *-odítē «سرګردان» یا *-dítē «روښانه» په توګه وارزاوه. په وروستیو کې، میکایل جانډا هم د هزیوډ ریښه پېژندنې په منلو سره، د دې تفسیرونو وروستنۍ برخې په ګټه استدلال کړی دی او له فوم څخه زېږېدنې داستان یوه هندواروپایي افسانه ګڼي. په همدې ترتیب، کریسټوف ټوماس ویتزاک د هندواروپایي *abʰor- «ډېر» او dʰei- «ځلېدل» ترکیب سپارښتنه کوي، همدارنګه Eos ته اشاره کوي، او ډانیل کولیګان د هغې نوم د «له دوړې/فوم څخه ځلېدنه» په توګه تعبیر کړی دی. نورو څېړونکو استدلال کړی دی چې دا فرضیې ناشونې دي ځکه چې د آفروډیټ ځانګړنې د Eos او ویډایي خدای اوشاس ځانګړنو سره په بشپړ توګه متفاوتې دي.
ځینې ناشونې غیر یوناني ریښه پېژندنې هم سپارښت شوې دي. یوه سامي ریښه پېژندنه، آفروډیټ له آسیریایي باریریتو سره، د ښځینه شیطان نوم چې په منځني بابیلوني او وروستني بابیلوني لیکنو کې لیدل کېږي، پرتله کوي. هامارسټروم بیا اټروسکان ته ګوري، (e)prθni  «څښتن»، چې یو اټروسکایي ویاړ چې په یوناني کې د πρύτανις په توګه امانت ورکړل شوی، سره یې پرتله کوي. دا کار د دې لامل کېږي چې چې اصلي نوم په اصل کې د «مېرمنې» په توګه د عزتمند وي. ډېری څېړونکي دا ريښه پېژندنه ردوي ځکه چې د منلو وړ نده، په ځانګړې توګه له هغه راهیسې چې آفروډیټ په اصل کې په اټروسکي کې له Apru (په یوناني څخه Aphrō، له آفروډیټ څخه پرې شوې) څخه د پور اخیستل شوې بڼې په توګه ښکاري. د منځني پېړیو etymologicum magnum (کابو ۱۱۵۰) ډېره ساختګي ریښه پېژندنه وړاندې کوي، چې آفروډیټ له habrodíaitos (ἁβροδίαιτος) له habrós  او díaita څخه اخیستل شوې یانې «هغه چې په ظرافت سره ژوند کوي» څخه اخیستل شوې ګڼي. له b څخه ph ته بدلون د «نامتو» یوناني ځانګړنې په توګه چې له «مقدونیا څخه څرګندېږي» توضیح کېږي.
د نږدې ختیځ د مینې خدای
په یونان کې د آفروډیټ دین په فونیشیا کې د آسټارټ دین څخه اخیستل شوی او یا هم د هغه تر اغیزې لاندې راغلی چې په خپل وار سره هغه سومریانو ته د «اینانا» په توګه او د ختیځ سامي قومونو ته د «ایشټار» په توګه د میسوپوټامیایي خدای له دین څخه اغیزمن شوی وو. پاوسانیاس بیانوي چې لومړني کسان چې د آفروډیټ دین یې تاسیس کړ آشوریان وو، او له هغه وروسته د قبرس پافیان او وروسته بیا په اسکالن کې فوئنیشیایان قرار لري. فوئنیشیایانو هم په خپل وار سره د هغې عبادت د سایټرا خلکو ته ورزده کړ.
آفروډیټ له اینانا-ایشټار سره د جنسي اړیکي او د نسل تولید ومانه. سربېره پر دې، هغه په اورانیا (Οὐρανία) نامتو وه چې د «آسماني» معنا ورکوي او د جنت ملکې په توګه د اینانا له رول سره تړاو لري. د آفروډیټ لومړني ادبي او هنري انځورونه د اینانا-ایشټار په هکله ډېر سره ورته دي. آفروډیت هم د اینانا-ایشټار په توګه یو جنګیالی خدای وو؛ پاوسانیاس له میلاد څخه وروسته د دوهمې پېړۍ یوناني جغرافیه‌پوه رپوټ ورکوي چې په اسپارټا کې، آفروډیټ ته د آریا آفروډیټ (Aphrodite Areia) په توګه عبادت کوي چې د «جنګیالي» په معنا ده. هغه همدارنګه اشاره کوي چې په اسپارټا او سایټرا کې د آفروډیټ ترټولو لرغونې دینې مجسمې، د هغې لاسونو ښکارندویي کوله. مډرن څېړونکي وایي چې د جنګیالي-خدای اړخونه د آفروډیټ ترټولو پخوانۍ طبقې عبادت کې څرګندېږي او په نږدې ختیځو ریښو کې هغې ته د اشارې په توګه څرګندېږي.
د نولسمې پېړۍ کلاسیک عالمان په ټولیز ډول له دې نظریې څخه، چې د لرغوني یونان دین د نږدې ختیځ د کلتور تر اغیزې لاندې وو، کرکه لرله، خو ان فرېډریش ګوټلیب وېلکر، چې باور یې درلود د یونان پر کلتور باندې د نږدې ختیځ اغیزه تر ډېره حده په مادي کلتور پورې محدوده ده، اعتراف وکړ چې آفروډیټ په ښکاره توګه فوئنیشیا ریښه لري. په ټولیز ډول په لومړني یوناني دین، او په ځانګړې توګه د آفروډیټ په دین د نږدې ختیځ د کلتور د پام وړ اغیزې، اوس په پراخه توګه له میلاد څخه مخکې اتمې پېړۍ کې د ختیځ پېژندنې دورې لرغونتوب په توګه پېژندل کېږي، کله چې لرغونی یونان د نوي اشوریایي امپراتورۍ په حاشیه کې شتون درلود.
د شوروي اتحاد جمهوریتونه
د شوروي سوسیالیسټي جمهوریتونو اتحاد جمهوریتونه یا د اتحادیې جمهوریتونه (په روسي کې: Сою́зные Респу́блики, tr. Soyúznye Respúbliki) هغه پخواني پر ملي بنسټ ولاړ هېوادونه او پر قومي بنسټ ولاړ اداري واحدونه وو چې د شوروي اتحاد په سوسیالیسټي جمهوریتونو (USSR) کې شامل وو. د شوروي اتحاد جمهوریتونه شوروي سوسیالیسټي جمهوریتونو لکه بېلاروس، اوکراین، روسیه او د قفقاز سیمې فدراسیون ترمنځ د تړون په اساس رامنځته شول چې د هغه پر اساس دوی اساسي جمهوریتونه شول. د شوروي اتحاد جمهوریتونه په خپل ډېری تاریخ کې، سربېره پر دې چې د نوم له مخې د جمهوریتونو یوه فډراسیون په توګه جوړ شوی، یو ډېر متمرکز دولت وو. د غیرمرکزي کولو اصلاحات د پرسټرویکا («د جوړښت نوي کول») او ګلاسنوسټ («خلاص توب») په دورو کې د میخایل ګورباچوف لخوا ترسره شوي چې په ۱۹۹۱م کال کې د شوروي اتحاد جمهوریتونو د نړېدو لپاره یو له لاملونو څخه شمېرل کېږي.
د شوروي اتحاد په جمهوریتونو کې دوه بېلابېل جمهوري ډولونو شتون درلود: لوی اتحادي جمهوریتونه، چې د اتحادیې اصلي قومي ډلو استازي وو او د اساسي قانون له مخې یې له هغو څخه د جلا کېدو حق درلود، او خودمختاره کوچني جمهوریتونه چې د اتحاد جمهوریتونو په منځ کې یې شتون درلود او د قومي لږکیو استازیتوب یې کاوه.
د کارېلو – فنلنډ شوروي سوسیالیسټي جمهوري، د شوروي او فنلنډ د جګړې یادګار، یوازنی اتحادي جمهوریت شو چې په ۱۹۵۶م کال کې له خپل وضعیت څخه محروم شو. د RSFSR د ننه یوه خودمختاره جمهوریت ته د کارېلا د رتبې ټیټېدو په هکله پرېکړه پرته له دې چې د هغه هېواد له نفوس سره مشوره وشي د مرکزي‌ دولت له لوري په یواړخیز ډول ونیول شوه.
عمومي کتنه
د شوروي اتحاد جمهوریتونو د ۱۹۷۷م کال اساسي قانون ۷۶مې مادې په اساس، یو متحد جمهوریت د شوروي سوسیالیسټي هېواد په توګه خپلواک وو چې له نورو شوروي جمهوریتونو سره په USSR کې یوځای شوی وو. د اساسي قانون ۸۱مه ماده کې راغلي دي چې: «د اتحاد جمهوریتونو د حاکمیت حقونه باید د USSR لخوا وساتل شي.»
د شوروي اتحاد جمهوریتونه د خپل شتون په وروستیو لسیزو کې په رسمي توګه د پنځه لسو شوروي سوسیالیسټي جمهوریتونو (SSR) څخه جوړ وو. دا ټول، د روسیې فډراسیون پرته (تر ۱۹۹۰م کاله)، د ټول اتحاد کمونیسټي ګوند کې خپل ځایي ګوندي شعبې لرلې.
د روسیې فډراسیون له سیمې د باندې، جمهوریتونه په عمده ډول هغو سیمو کې جوړېدل چې پخوا یې د روسیې امپراتورۍ پورې تړاو درلود او د ۱۷۰۰م کال لویې شمالي جګړې او د ۱۹۰۷م کال کې د انګلیس کنوانسیون او روسیې جګړې ترمنځ یې تصرف کړې.
په ۱۹۴۴م کال کې، د شوروي اتحاد جمهوریتونو په اساسي قانون کې ځینو اصلاحاتو د هر شوروي جمهوریت ته دا اجازه ورکړه ترڅو د سور پوځ بېلابېلې څانګې جوړې کړي. هغو همدارنګه د جمهوریت په کچه د بهرنیو چارو او دفاع کمیساریانو جوړولو اجازه ورکړه او هغوی ته یې اجازه ورکړه چې په نړیوالو حقوقو کې د قانوني خپلواکو هېوادونو په توګه وپېژندل شي. دا کار د شوروي دوه جمهوریتونو، اوکراین او بلاروس (او همدارنګه په ټولیزه توګه USSR) ته اجازه ورکړه ترڅو په ۱۹۴۵م کال کې د موسسو غړو په توګه د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلې سره یوځای شي.
د اتحاد ټول پخواني جمهوریتونه اوس خپلواک هېوادونه دي او لس هېواده یې (د بالټیک، ګرجستان او اوکراین پرته نور ټول) په ضعیف ډول د ګډو ګټو لرونکو هېوادونو په توګه تنظیم شوي دي. د بالټیک هېوادونه ادعا کوي چې په ۱۹۴۰م کال کې د شوروي اتحاد جمهوریتونو سره د هغوی الحاق کېدل (د لیټوانیا، لاټویا او اسټونیا SSR په توګه) د ۱۹۳۹م کال د مولوټوف – ریبنټروپ تړون په اساس غیرقانوني دی او له همدې کبله هغوی د شوروي تر اشغال لاندې خپلواک هېوادونه پاتې کېږي. د هغوی موقف د اروپا ټولنې، د بشر حقونو اروپايي محکمې، د ملګرو ملتونو سازمان د بشر حقونو شورا او متحده ایالتونو لخوا ملاتړ کېږي. په مقابل کې، د روسیې دولت او دولتي چارواکي په دې باور دي چې شوروي سره د بالټیک هېوادونو الحاق قانوني وو.
د اساسي قانون له مخې، د شوروي اتحاد یو فډراسیون وو. په اساسي قانون کې د شته مقرراتو په اساس (په ۱۹۲۴، ۱۹۳۶ او ۱۹۷۷ کې تصویب شوې نسخې)، د شوروي اتحاد جمهوریتونو څخه د هر جمهوریت د وتلو حق وساته. د سړې جګړې په اوږدو کې، دا حق په پراخ ډول بې معنی ګڼل کېده. په هرحال، د ۱۹۷۷م کال اساسي قانون اړونده ۷۲مه ماده د ۱۹۹۱م کال په ډسمبر کې په اغېزناک ډول د شوروي اتحاد له منځه وړلو لپاره وکارول شوه، کله چې روسیه، اوکراین او بلاروس له دې اتحاد څخه جلا شول.
په عمل کې، د شوروي اتحاد سوسیالیسټي جمهوریتونه په ۱۹۲۲م کال کې د جوړېدو له وخته د ۱۹۸۰مې لسیزې ترمنځه، کله چې د میخایل ګورباچوف لخوا ترسره شويو اصلاحاتو سره سیاسي ځواکونه د مرکزي کنټرول د کمېدو او په پایله کې د هغې د حتمي له منځه تللو لامل شول، یو ډېر متمرکز نهاد وو. د هغه اساسي قانون پر اساس چې په ۱۹۳۶م کال کې تصویب شو او د وخت په تېرېدو سره د ۱۹۷۷م کال تر اکټوبره پورې اصلاح شو، د شوروي اتحاد سیاسي بنسټ د خلکو استازو شوراګانو لخوا جوړ شو. دې د اداري سلسله مراتبو په ټولو کچو کې شتون درلود، چې د شوروي اتحاد د یوه کُل په توګه د USSR عالي شوروي تر کنټرول لاندې وه، کوم چې د روسي SFSR د ننه په مسکو کې موقعیت درلود.
هر جمهوریت د خپلو دولتي سمبولونو ځانګړې ټولګه درلودله: یو بیرق، د پوځیانو جامې، او تر ۱۹۹۰م کاله د روسیې په استثنا، یو سرود. همدارنګه د شوروي اتحاد هر جمهوریت ته د لنین نښان ډالۍ ورکړل شو.
د شوروي اتحاد متحد جمهوریتونه
د شوروي اتحاد د متحدو جمهوریتونو شمېر له ۴ تر ۱۶ پورې توپیر درلود. له ۱۹۵۶م کاله تر ۱۹۹۱م کاله چې ونړېد، د شوروي اتحاد له ۱۵ شوروي سوسیالیسټي جمهوریتونو څخه جوړ وو. د دې پرځای چې جمهوریتونه د الفبا له مخې ترتیب کړي، جمهوریتونه د اساسي قانون په ترتیب سره لیسټ شول، چې په ځانګړې توګه د شوروي اتحاد په وروستیو لسیزو کې، نه د نفوس له مخې او نه هم د اقتصادي قدرت له مخې جمهوریتونو له دې ترتیب سره سمون نه درلود.
د ترکستان شوروي فډراټیف جمهوریت په ۱۹۱۸م کال کې اعلان شو خو د شوروي اتحاد تر جوړېدو پورې یې دوام ونکړ او د شوروي سوسیالیسټي جمهوریت په لنډ عمره خودمختاره ترکستان RSFSR باندې بدل شو. د کریمیې شوروي سوسیالیسټي جمهوریت (د تاوریډا شوروي سوسیالیسټي جمهوریت) هم په ۱۹۱۸م کال کې اعلان شو، خو د اتحاد په یوه جمهوریت بدل نشو او د RSFSR په خودمختاره جمهوریت بدل شو، که څه هم د کریمیې تاتارانو د سرشمېرنو له مخې تر ۱۹۳۰مې لسیزې یا ۱۹۴۰مې لسیزې پورې نسبي اکثریت درلود. کله چې په ۱۹۴۴م کال کې د تووان د خلکو جمهوریت د شوروي اتحاد سره یوځای شو، هغه د اتحاد په یوه جمهوریت بدل نشو، او پرځای یې د RSFSR یوه خودمختاره جمهوریت په توګه تاسیس شو.
د بلغارستان د خلکو جمهوریت مشر، ټوډور ژیوکوف، د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې سپارښتنه وکړه چې هېواد یې باید د اتحاد په یوه جمهوریت بدل شي، خو دا سپارښتنه رد شوه. د شوروي – افغانستان جګړې په اوږدو کې، د شوروي اتحاد سپارښتنه وکړه چې د افغانستان شمال د خپل اتحاد شپاړسم جمهوریت په توګه ضمیمه کړي چې په پایله کې به ورته د افغان شوروي سوسیالیسټي جمهوریت نوم ورکړي.
د یوه ماشوم پالیسي
د یوه ماشوم لرلو پالیسي (په انګلیسي: One-child Policy) په چین کې د وګړوشمېر د تنظیمولو طرحې ته ویل کېږي چې د ۱۹۸۰ او ۲۰۱۵ز کلونو ترمنځ پلي شوه، ترڅو یوازې یوه ماشوم زېږولو ته د کورنیو د تحدیدولو له‌لارې په هېواد کې د وګړوشمېر د ودې مخه ونیسي. دغه نوښت د وګړوشمېر د ودې کنټرول کولو لا پراخې هڅې یوه برخه وه چې په ۱۹۷۰ز کې پیل او په ۲۰۲۱ز کې پایل ته ورسېدله؛ د نیمې پېړۍ په اوږدو یو پلي شوی پروګرام چې په هغه کې د واده او زېږولو تر ټولو لږ عمر، د ګڼ‌شمېر مېرمنو او خاوندانو لپاره د دوو ماشومانو محدودیت، د زېږون ترمنځ تر ټولو لنډ مهالیز واټن، جدي څارنه او د نه‌رعایت کولو په صورت کې درنې جرېمې شاملې وې. دغه پروګرام پراخ ټولنیز، هڅوبي، اقتصادي او ډېموګرافیکي اغېزې درلودې، که څه هم په لا پراخ پروګرام کې د یوه ماشوم درلودلو محدودیتونو ونډه د لانجمنو بحثونو سکالو وه.
په ملي کچه د دغې پالیسي د اجرا کېدو لړۍ تر ډېره د «د وګړوشمېر او کورنۍ تنظیم ملي کمیسیون» او په ایالتي کچه د ځانګړو کمیسیونونو له‌خوا کنټرول شوه. چارواکو د پروګرام د تبلیغ او رعایتولو ته یې د وګړو د هڅولو په موخه، په پراخه توګه، تبلیغاتي کمپاینونه وکړل. د پلي کېدلو جدیت یې په هرې دوره، سیمې او ټولنیز وضعیت کې توپیر درلود. په ځینو حالتونو کې مېرمنو باندې د امېدوارۍ څخه مخنیوی، د جنین سقط او تعقیم، تحمیل شو. کومې کورنۍ چې به له دغې پالیسي سرغړونه کوله، او له دندې څخه ګوښه کېدلو او په راتلونکي کې وظیفوي محدودیتونو په څېر نورو مجازاتو سره مخ کېدل.
د وګړوشمېر د کنټرول پروګرام پراخې ټولنیزې اغېزې درلودې، په تېره بیا د چینایي مېرمنو لپاره. د پلارواکۍ دریځونو او د زامنو هڅوبي غوراوي له‌امله ډېریو خپلې ماشومې انجونې خوشې کړې چې ځینې مړې شوې او ځینې نورۍ یې له هېواده بهر فرزندي ونیول شوې. د وخت په تېرېدو سره، په هېواد کې د جنسیت نسبت د نارینه‌وو په لور لوړ شو او د «ورکو شویو مېرمنو» یو نسل یې رامنځ‌ته کړ. سره له‌دې، دغه پالیسي، په کاري ځواک کې د مېرمنو د ونډې لوړېدو لامل وګرځېدله چې پرته له‌دې به هغوی د ماشوم په روزنه او پالنه کې بوخت وو، او ځینو انجونو په خپلو زده‌کړو کې ډېرې کورنۍ پانګونې ترلاسه کړې. ان د دغې پالیسي له ملغا کېدو وروسته، په چین کې د زېږون کچه اوس‌مهال د پالیسي تر اجرا کېدو پخوا حالت په پرتله ټیټه پاتې ده.
د چین کمونیستي ګوند دغه پروګرام د هېواد د اقتصاد په لوړېدو کې مرستندویه ګڼي او وایي چې ۴۰۰ میلیونه ولادتونو څخه مخنیوی شوی دی. ځیني څېړونکي دغه اټکلي شمېر ناسم ګڼي، که څه هم مخالف دریځونه د یوه ماشوم درلودو محدودیتونو پر اغېزو باندې متمرکز دي. د بدیل زېږون د کچې لړۍ په هکله د هغو خپل وړاندیز شوی موډل له‌مخې، چې پراختیایي لاملونه په کې شامل دي او په هر حال سره په چین کې د وګړو د تکثیر کچه راټیټوي، د مالتوزي پروګرام د نیمې پېړۍ اغېزه له ۴۰۰ میلیونو ولادتونو څخه خورا لوړه ده.
مخینه
په ۱۹۴۹ز کال کې د چین خلق جمهوریت له تاسیس راهیسې، ټولنپالنې اړوند جوړښت تر ټولو ستره دنده وه چې دولت باید سرته رسولې وه. د دولت لوړپوړي چارواکي په‌دې باور وو چې د وګړو لا زیات شمېر به په ملي زیار کې په اغېزناکه توګه مرستندویه واقع شي.
په چین کې د ماو تسي‌تونګ د واکمنۍ پر مهال، د زېږون کچه له ۳۷ زرنې (په زرو کې ۳۷) څخه ۲۰ زرنې ته راولوېدله. د نوزېږو ماشومانو د مړینې کچه په ۱۹۴۹ز کې له ۲۲۷ زرنې څخه ۵۳ زرنې ته په ۱۹۸۱ز کې راښکته شوه او ژوند ته د هیلې پیدا کېدلو کچه په بې‌ساري توګه، په ۱۹۴۸ز کې له ۳۵ کلنۍ څخه ۶۶ کلنۍ ته په ۱۹۷۶ز کې لوړه شوه. تر ۱۹۶۰ز لسیزې پورې دولت تر ډېره کورنۍ هڅولې ترڅو تر وس او توانه ماشومان وزېږوي، په ځانګړې توګه د «مخ پر وړاندې یو لوی ګام» پر مهال، ځکه چې ماو تسي‌تونګ پر دې باور ؤ چې د نفوس په ودې سره هېواد لا پياوړی کېږي او د چین په پراختیا کې د کورنۍ د تنظیم د پروګرامونو له وختي پلي کېدنې څخه مخنیوی کوي. هغه مهال دولت هڅه وکړه ترڅو وګړي د لا زیات ماشومانو درلودلو ته وهڅوي. د شوروي اتحاد د «اتلې مور» په څېر پالیسي‌ګانې د کمونیستي دولت له‌خوا له ترسره شویو اقداماتو څخه یو ؤ. په پایله کې، د ۱۹۴۹ز کال ۵۴۰ میلیونه نفوس په ۱۹۷۶ز کال کې ۹۴۰ میلیونو ته ورسېده. د ۱۹۷۰ز کال په پیل کې، خلک وهڅول شول ترڅو په لا زیات عمر کې واده وکړي او ګڼ‌شمېر وګړو باندې د دوو ماشومانو درلودلو محدودیت ولګېده.
که څه هم د ۱۹۷۰ز لسیزې په اوږدو کې، د دغو محدودیتونو تر اغېزې لاندې، په چین کې د تکثیر کچه د نړۍ نورو هېوادو په پرتله، په چټکۍ سره راولوېده، خو د روم کلوپ او د سیرا کلوپ په څېر ټولنو له‌خوا به د نړۍ په کچه بحثونو روان وو او ویل کېدل چې نړۍ به د وګړو خورا زیات شمېر له‌امله، له کړکېچ سره مخ شي؛ د دغو بحثونو تر اغېزې لاندې، د چین دولت فکر کاوه چې کچه لا هم لوړه ده. د زېږون کچه په ۱۹۵۰ز لسیزه کې 5.9 وه چې په ۱۹۷۰ز لسیزه کې 4.0 ته راټیټه شوه. سره له‌دې، د وګړو شمېر لا تراوسه خورا چټک مخ په لوړه روان دی. په ۱۹۴۹ز کال کې د چین وګړو شمېر کابو ۵۴۱،۶۷۰،۰۰۰ ؤ؛ دغه شمېر په ۱۹۶۹ز کې ۸۰۶،۷۱۰،۰۰۰ ته ورسېده.
د نفوس «مجازي» کړکېچ
په چین کې د وګړو د شمېر مشروع ګڼل شوې او چټکې ودې او همدا راز د ټولنې لپاره څرګندو رامنځ‌ته شویو اغېزو سره، سره، چین د «نفوس» اړوند یو واقعي «کړکېچ» نه‌درلود. د سوسن ګرین‌هالګ په شمول یوشمېر څېړونکي استدلال کوي چې دولت په لاسي توګه د نفوس اړوند یو مجازي کړکېچ رامنځ‌ته کړ ترڅو خپل سیاسي موخې پلي کړای شي. دولتي تبلیغاتو ته په کتو سره، د نفوس د ګڼ‌والي کړکېچ به په راتلونکي کې «د چین سوسیالیستي عصري کېدنې» د ترلاسه کولو ملي پروګرام له منځه یوسي، چې په دغه پروګرام کې صنعتي، کرنیزې، ملي دفاع او ټکنالوجیکي برخې شاملې دي.
اباکان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
حوالې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي ښارونه وېشنيزه:روسي سیاستوال وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي جنرالان
مولوي مجيب الرحمن انصاري
د لومړي ځل لپاره د مولوي مجیب الرحمن انصاري نوم په ۱۳۹۱ کال کې مخې ته راغی. هغه هغه مهال په هرات ښار کې د موسیقۍ د هغه کنسرت پر ضد دریځ ونیو چې ټاکل شوې وه، په هرات ښار کې ترسره شی او ویې ویل چې که په دې کنسرت کې وینه توی شي، د دې کنسرت تنظیموونکي به یې مسوول وي.
امريتا راو
امریتا راو (د جون په 7مه، 1981 کې زېږېدلې) یوه هندي فلمي اداکاره او ماډله ده چې په عمده ډول د هندي ژبې فلمونو کې راڅرګندیږي. امریتا راو په فلم کې د اب کی برس (2002) څخه پیل وکړ، د کوم لپاره چې هغه په 2003 کې د غوره نوې اداکارې لپاره د فلم فیر جایزې لپاره نومول شوې وه. د هغه تر ټولو مشهور رول په رومانتيک فلم Vivah (2006) کې و.
شخصي ژوند
امريتا راو د ۱۹۸۱ کال د جون په ۷ مه د هند په ممبۍ ښار کې زېږېدلې ده. هغه خپله کورنۍ د "مذهبي کورنۍ - دودیزه، هندو، هندي کورنۍ" په توګه بیانوي او ځان ډیر لیبرال ګڼي. هغې له ۷ کلنې اړیکې وروسته د ۲۰۱۶ کال د مۍ په ۱۵ مه د خپل هلک ملګري انمول سره واده وکړ. امريتا راو د کونکاني ژبې کورنۍ پورې اړه لري.
مولوي مجيب الرحمن انصاري
مولوي انصاري هم په سعودي عربستان کې د «وصالحق» ټلویزیون په یوه خپرونه کې شیعه ګان «روافض» بللي وو
امريتا راو
سرچينې
وېشنيزه:1981 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان
مولوي مجيب الرحمن انصاري
مولوي مجیب الرحمن انصاري د ۱۴۰۱ لمریز کال د سنبلې په ۱۱ مه د هرات په ګذرګاه جومات کې په یوه چاودنه کې ووژل شو.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان راډیو وېشنيزه:افغانستان کې 1979- 1989 زېږيزکميونيزم پير وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:افغانستان-پاکستان اړیکې وېشنيزه:افغانستان جغرافي اداري وېش وېشنيزه:افغانستان ساختماني تاسیسات وېشنيزه:افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:افغانستان ولايتونه وېشنيزه:افغانستان کينډۍ وېشنيزه:افغانستان کينډۍ گانې
پټ لاس
پټ لاس یا (Invisible hand) هغه استعاره ده چې بریتانوي فیلسوف «ادم سمېت» د ټولنیز میکانیزم په اړه د خپلې تیورۍ لپاره کاروله چې له مخې یې کورنۍ یا داخلي بورژوازي [شتمنه طبقه] د خپل هېواد په ازادو بازارونو کې پانګونه کوي، حتا که ګټه یې تر ټولو کمه هم وي خو د «پټ لاس» له لارې له عامه ګټو سره مرسته کوي. سمېت په خپل کتاب «د ملتونو شتمنۍ» کې د وارداتو د محدودیتونو اړوند د پټ لاس په اړه غږېږي.
سمېت اندېښمن و چې که د شتمنۍ انتقال او د توکو انتقال (واردات) دواړه ازاد وي، د بریتانیا بورژوازي یا شتمنه طبقه به له هېواده بهر پانګونه وکړي او دا به د بریتانیا په زیان وي. په همدې موخه سمېت داسې استدلال وړاندې کړ چې له مخې به یې د بریتانیا بورژوایان د اوسېدو د سیمې پلوي کوي او د پټ لاس په لارښوونه به په خپل هېواد کې پانګونه کوي. سمېت دغه اصطلاح اصلاً په ۱۷۵۹ کال کې په خپل اثر «د اخلاقي احساساتو تیوري» کې ذکر کړه، خو مشهوره بیا د ده له بهر مهم اثر «د ملتونو شتمني» څخه شوه چې هلته یې یوازې یو ځل ذکر کړې ده.
ابدولينو
ابدولينو( Абду́лино ) یو ښار دی چې په روسیه کې موقعیت لري.
پټ لاس
د دغه مفهوم معنا دا ده چې د فردي ګټو پالنه یا لټون د عمومي ګټو په خیر دي. د روشنګرۍ تر دورې مخکې د شخصي ګټو پالنه د عمومي ګټو پر خلاف عمل بلل کېده. د ادم سمېت باور دا و چې "د شخصي ګټو لټون ټولنه د کار د وېش پر بنسټ د فعالیت جوګه ګرځوي". پر دې سربېره، سمېت وویل چې د خپلو اقتصادي ګټو د لوړولو لپاره د خلکو هڅه په خپله د ټولنې لپاره ښې پایلې لري. دې ته ورته نظرونه تر سمېت وړاندې د روشنګرۍ د دورې نورو متفکرانو هم وړاندې کړي وو چې «انډرس چیډنیوس» په خپل «ملي ګټه» کې دا موضوع مطرح کړې وه او بل هم «برنارډ مانډویل» و چې دا ډول نظر یې ورکړی و. لېبرالو متفکرانو غوښتل وښيي چې ټولنه د فیوډالي دورې د مراتبو د سلسلې تر نظم پرته هم له پاشل کېدو پرته عمل کولی شي. دغه مفهوم په لومړي ځل ادم سمېت په ۱۷۵۹ کال کې په خپل کتاب «د اخلاقي احساساتو تیوري» کې مطرح کړی دی. دقیقاً دغه عبارت یوازې درې ځله د سمېت په لیکنو کې کارو شوی دی.
ابدولينو
نفوس يې په په ۲۰۱۰ کال کې ۲۰و۱۷۳ تنه و، دا يوه ښاري ولسوالۍ ده چې د ابدولينو ښاري ولسوالۍ بلل کيږي.
پټ لاس
سمېت ښايي د دغه عبارت دوې معناوې له «ریچارډ کانټیلون» څخه اخیستې وي چې هغه یې دواړه اقتصادي استفادې په خپل ماډل کې راوړې دي.
یمحاض
یمحاض د سوریې په مرکز حلب (Aleppo) کې یو لرغونی سامي سلطنت و. دا پاچاهۍ له ميلاد څخه مخکې  د ۱۹مې پېړۍ په پای کې راڅرګنده شوه او د یمحاضي پاچاهانو د لړۍ په‌واسطه چې د خپلې خاورې د پراختيا لپاره يې هم پر پوځ او هم پر ديپلوماسۍ تکیه درلوده، اداره کېده. دا پاچاهي د خپل رامنځته کېدو له پیل راهیسې د خپلو ګاوندي یرغلګرو ماري، قطنا او اشور پر وړاندې ودرېده او د خپل پاچا لومړي یاریم‌-لېم له اقداماتو سره په سوریه کې د وخت په تر ټولو ځواکمنې پاچاهۍ بدله شوه. له ميلاد څخه مخکې د ۱۸مې پېړۍ په منځنۍ برخه کې یا د مستقیمې ولکې یا واکمنۍ د کنترول له لارې له سویل پرته د سوریې ډېرې برخې د یمحاض په واک کې وې او یمحاض نږدې نيمه پېړۍ د سوریې پر شمال، شمال لویدیځ او ختيځ واکمن و. په بین النهرین کې يې د اېلام په پولو کې پر کوچنیو واکمنیو نفوذ درلود. دا پاچاهي په پای کې د هيتي‌يانو له‌خوا ويجاړه شوه، وروسته له ميلاد څخه مخکې په ۱۶مه پېړۍ کې د میتاني په‌واسطه ضمیمه کړای شوه.
د یمحاض د نفوس ډېره برخه اموریان و چې د برونزو د دور سوریې دودیز کلتور يې درلود. یمحاض همدارنګه د هوری‌يانو د پام‌وړ نفوس استوګنځی و چې په دې پاچاهۍ کې مېشت شوي و او د دوی په فرهنګي اغېز يې یو څه ورزیات کړل. یمحاض پراخه سوداګریزه شبکه کنترولوله چې ختيځه ایراني لوړه سطحه/اریانا او په لویديځ کې د اژنین سیمه وه. یمحاض د شمال لویديځ سامي دودیزو خدایانو ته عبادت کاوه او پلازمېنه حلب د خداد د عبادت د پلازمېنې په توګه چې د سوریې د شمال اصلي خدای و د سوریې د نورو ښارونو تر منځ سپېڅلی ښار ګڼل کېده.
رامنځته کېدل/تاسیس
د یمحاض نوم په احتمالي توګه د یوې اموري قبیلې نوم دی او له حلب پاچاهۍ سره مترادفو پاچاهیو ته په اشاره کارېږي. د حلب ښار د سوریې په شمال کې یو مذهبي مرکز و او له ميلاد څخه مخکې د درېمې زریزې په منځنۍ برخه کې د هالم په نوم د ابلایت امپراتوري د تابع په توګه چې د سوریې ډېره برخه يې په واک کې وه، یادېده. د سپېڅلي ښار په توګه د حلب ښار شهرت د هغه په راتلونکي مخکښتوب کې مرسته وکړه. د سوریې په شمال کې د توپان د اصلي خدای حداد معبد په همدې ښار کې پروت و، چې د حداد د ښار په نوم پېژندل کېده.
د حلب نوم او همدارنګه د یمحاض نوم د لومړي ځل لپاره د پخواني بابل په وخت کې کله چې سومو-اپوح د لومړني یمحاضي پاچا په توګه د ماري په یو مهر کې د یمحاض خاورې د واکمن په توګه تصدیق شو راڅرګند شو، چې پر یمحاض سربېره د الاله او طوبی ښارونه هم په‌کې شامل وو. سومو-اپوه پاچاهي ټېنګه کړه او له یحدون لیم ماري سره مخامخ شو چې له اشور سره د مخالفت لپاره يې له یمحاض سره کورنی اتحاد درلود، خو په پای کې شمال ته لښکرلېږد ولېږه او پاچاهي يې وګواښله. یمحاضي پاچا له یمني قبایلو څخه ملاتړ وکړ او د سوریې له ګڼو نورو ایالتونو لکه اورشو، هاسوم او کارکمیش سره د ماریوتي پاچا پر وړاندې اتحاد کړ چې خپل دوښمنان يې مات کړي و، چې په پای کې د خپل زوی سومو-یمام له‌خوا ووژل شو.
له اشور سره سیالي او پراختیا
د اشور لومړي اداد-شمشي راڅرګندېدل د یمحاض لپاره تر ماري خطرناک وو. د اشور اموري پاچا یو جاه‌طلب فاتح و چې پر بین النهرین او شام يې د واکمنۍ موخه لرله او ځان يې د نړۍ پاچا باله. شمشي اداد د چارچمېشله له اتحاد سره، له شمال څخه له هاسوم او اورشو په ختيځ کې د ماري له فتحې څخه یمحاض محاصره کړ او زیمري لیم د ماري وارث يې تېښتې ته اړ کړ. سومو اپو زیمري لیم ته هرکلی ووايه او دا چې هغه د ماري مشروع وارث و غوښتل يې د اشور خلاف له هغه څخه کار واخلي.
د شمشي اداد تر ټولو خطرناک اتحاد له قطنا سره و، چې د هغه پاچا ایشي ادو د یمحاض په پولو کې مامور شو او لور يې یمساح‌اداد د اشوري پاچا له زوی سره چې د خپل پلار له‌خوا د ماري پاچا منصوب شوی و واده وکړ. سومواپوه ظاهراً له شمشي اداد سره په جګړه کې ومړ او زوی یې لومړی یاریم‌لیم د هغه ځای‌ناستی شو چې د خپل پلار پاچاهي يې ټېنګه کړه او هغه د بین النهرین د شمال او سوریې په تر ټولو ځواکمنې امپراتورۍ بدله کړه. یاریم-لیم له بابلي حمورابي دویم ایبال پي ال اشنونا سره د اتحاد له لارې شمشي – اداد محاصره کړ وروسته یې له ميلاد څخه مخکې په ۱۷۷۷ کال کې د ختيځ په لور وړاندې تګ وکړ او توتول يې فتحه کړ او زیمری-ليم يې د ښار د واکمن په توګه منصوب کړ. یو کال وروسته د اشور پاچا ومړ وروسته یاریم-لیم خپل پوځ له زيمري-لیم سره ولېږه تر څو د واسل د متحد په توګه د خپلو نیکونو تاج او تخت بېرته یمحاض ته راستون کړي او دا اړيکه يې د نوي پاچا ماریوتي او د یاریم-لیم د لور شیبتو تر منځ د خانداني واده له لارې ټيګه کړه.
وېلیم کېنګډن کلېفورډ
وېلیم کېنګډن کلېفورډ، د شاهي ټولنې غړی (FRS) (د ۱۸۴۵ کال د مې له ۴ – د ۱۸۷۹ کال د مارچ تر ۳) یو انګلیسي ریاضي پوه او فیلسوف و. نوموړي د هرمن ګراسمن د کار پر بنسټ، هغه څه وړاندې کړل چې اوس د هندسي الجبر په نوم یادېږي، چې د کلېفورډ دا د الجبر یوه ځانګړې قضیه ده او د هغه په ویاړ نومول شوې ده. د هندسي الجبر عملیې د هغو هندسي اجسامو د انعکاس، څرخښ، لېږد، او شکل نتیجه لري چې نویو موقعیتونو ته نمایش کېږي په عمومي توګه د کلېفورډ الجبر او په ځانګړې توګه د هندسي الجبر د ریاضیکي فزیک، هندسې، او کمپیوټر په برخه کې همېشه خورا زیات اهمیت لري. کلېفورډ لومړی کس و چې وړاندیز یې وکړ چې جاذبه ښایي یوه اساسي هندسي بڼه وي. نوموړي په خپلو فلسفی لیکنو کې د بیان ذهنی-اجسام اصطلاح وړاندې کړه.
بیوګرافي
نوموړی چې په اکسټر ښار کې نړۍ ته سترګې پرانیستې، په ښوونځي کې لوی تعهد وړاندې کړ. هغه (په ۱۵ کلنۍ کې) د لندن کینګز کالج او د کمبرېج ترینیتي کالج ته لاړ، چې نوموړي هلته وروسته له دې چې په ۱۸۶۷ کال کې په ریاضیاتو کې دوهمه درجه او د سمیټ په جایزه کې دوهم کس شو، په ۱۸۶۸ کال کې د علمي ټولنې غړی وټاکل شو. دوهمه درجه هغه برخلیک چې نوموړي له هغو کسانو سره شریک کړ چې مشهور ساینس پوهان شول، لکه وېلیم تامسن (لارډ کیلوین) او جیمز کلرک میکسویل. نوموړي په ۱۸۷۰ کال کې د ۱۸۷۰ کال د ډسمبر د ۲۲ د لمر نیولو د پېښې په موخه ایټالیې ته د سفر یو غړی و. د دې سفر په ترڅ کې هغه د سیسیلین په ساحل کې د یوې کښتۍ له ډوبېدو ژوندی پاتې شو.
نوموړي په ۱۸۷۱ کال کې د لندن په پوهنتون کې د ریاضیاتو او میخانیک پروفیسور وټاکل شو او په ۱۸۷۴ کال کې د شاهي ټولنې غړی شو. هغه د لندن د ریاضیاتو د ټولنې او د میټافزیک ټولنې غړی هم و.
کلېفورډ د ۱۸۷۵ کال د اپرېل په ۷ نیټه له لوسي لین سره واده وکړ، چې ثمره یې دوه ماشومان وو. کلېفورډ د ماشومانو له لوبو څخه خوند اخیست او د، کوچنی مخلوق، تر نوم لاندې یې د افسانوي کیسو ټولګه ولیکه.
مړینه او میراث
کلېفورډ په ۱۸۷۶ کال د مغزي سکتې سره مخ شو، چې ښایې د ډیر کار له امله وه. هغه د ورځې له خوا تدریس او اداري کارونه ترسره کول، او د شپې له خوا لیکنې کولې. الجزایر او هسپانیې ته یو نیم کلنې رخصتۍ هغه ته لاره هواره کړه چې د ۱۸ میاشتو وروسته خپلې دندې بیا پیل کړي، چې وروپسې یې بیا سکته وکړه. هغه د رغیدو په موخه د مادیرا ټاپو ته لاړ، خو څو میاشتې وروسته د نري رنځ له امله مړ شو او یوه کونډه یې له دوه ماشومانو سره پرېښوده.
کلېفورډ او میرمن یې د کارل مارکس د قبر شمالي لوري ته د جورج ایلیوټ او هربرټ سپینسر قبرونو ته نږدې د لندن په های ګیټ ګورستان کې ښخ شوي دي.
په کاربردي کلېفورډ الجبر کې پرمختګ علمي مجله، د کلېفورډ په میراث کې په سینماتیک فزیک (یوازد حرکت مطالعه) او عصري الجبر کې خپرونې کوي.
ریاضیات
"کلیففورډ له ټولو پورته او له ټولو مخکې هندسه پوه و."
– هنري جان سټیفن سمېټ د غیر اقلیدیسي هندسې کشف د کلېفورډ په عصر کې په هندسه کې تازه شونتیاوې پرانستې. د ‌ذاتی تفاضلي هندسې (دیفرانشیل هندسې) ساحه رامنځ ته شوه، چې ورسره د انحنا مفهوم په پراخه کچه په فضا او همدارنګه په منحني کرښو او سطحو کې پلي شو. کلېفورډ د بېرنارد ریمن د ۱۸۵۴ کال مقالې، چې "د هغه فرضیو په اړه چې د هندسې په اساساتو کې پرتې دي" تر نوم لاندې وه، ډېر اغېزمن شو. نوموړي  په ۱۸۷۰ کال کې د کیمبرج فیلسوفي ټولنې ته د ریمان د منحني فضا د مفکورې په اړه راپور ورکړ او د جاذبې په واسطه د خلا د انحنا په اړه اندونه په کې شامل وو. د ریمن د مقالې په اړه د کلېفورډ اند په ۱۸۷۳ کال کې په نیچر (Nature) کې خپره شوه. د نوموړي د "د فضا په اړه - د مادې تیوري" راپور په کیمبرج کې په ۱۸۷۶ کال کې خپور شو، چې د البرټ انشټاین د عمومي نسبت تیوري په ۴۰ کلونو کې اټکل کوي. کلېفورډ بیضوي فضایي هندسه تشرېح کړه او هغه یې د خطي فضا غیر اقلیدیسي هندسه وګڼله. په بیضوي فضا کې د مساوي واټن منحني خطونه اوس د کلېفورډ موازي خطونو په نوم یادېږي.
د کلېفورډ هم عصرو هغه ځېرک او نوښتګر، شوخ او صمیمي ګڼه. نوموړي زیاتره د شپې تر ناوخته کار کاوه، چې دې کار ښایي د هغه مرګ یې ګړندی کړی وي. نوموړي د بېلابېلو موضوعاتو په اړه مقالې خپرې کړې، چې په کې الجبري شکلونه او تصویري هندسه او د ډینمامیک عناصرو کتاب ګډون لري. د نامتغیر تیوري ته د نوموړي د ګراف تیوري پلي کول د وېلیم سپوټیس ووډ او الفریډ کیمپ لخوا تعقیب شوه.
په اروپا کې د ملت پالنې وده
په اروپا کې د ملت پالنې وده په ۱۸۴۸ کال کې د ملتونو له پسرلي سره پیل شوه. د سیاسي علومو امریکايي پروفیسور، لیون براډاټ استدلال کوي چې «ملت پالنه له خلکو غواړي څو په خپلو ملي ګټو سره وپیژندل شي او د یوه هېواد له جوړولو ملاتړ وکړي. یو داسې ملي دولت چې د هغوی له ګټو ملاتړ وکړي». ملت پالنه یا نشنلیزم هغه ایډیالوژيکي انګیزه وه چې په څو لسیزو کې یې اروپا بدله کړه. د سلطنتونو له خوا واک چلول او د بهرنیو هېوادونو له خوا د نورو هېوادونو کنټرولول په خپلواکۍ او نویو جوړو شویو ملي دولتونو باندې واوښت. ځینې هېوادونه لکه جرمني او ایټالیا د سیمې د نورو هېوادونو سره په یووالي د ګډ «ملي هویت» په لرلو سره رامنځته شول. ځینې نور هېوادونه  لکه یونان، صربستان، پولنډ او بلغارستان بیا د عثماني او روسي امپراطوریو پر ضد را پورته شول او خپل هېوادونه یې جوړ کړل. په دې برخه کې رومانیا بیا یوه ځانګړې قضیه ده، چې په ۱۸۵۹ کال کې د مولداوي او والاخیا د سیمو په یو ځای کېدو سره رامینځته شو او بیا وروسته یې په ۱۸۷۸ کال کې له عثماني امپراطورۍ څخه یې خپلواکي تر لاسه کړه.
شالید
ملي وېښتیا هم د روشنګرۍ پر وړاندې د فکري غبرګون له امله رامینځته شوه، چې پر ملي هویت یې ټینګار درلود او د ملیت له لارې یې د خپل کلتور ښکاره کولو په خاطر یو معتبر لیدلوری رامینځته کړ. د دولت-ملت د نوي نظریې اصلي شرح کوونکی المانی جي. ډبلیو. فریدریش هیګل و. د فرانسې انقلاب او په لومړي ځل د جمهوریت انقلاب و چې د نوي دولت-ملت پر لوری یې خوځښت پیل کړ او همداشان یې په ټوله اروپا کې د ملت پالنې په زیږولو کې کلیدي رول ولوباوه چېرته چې راډیکال متفکرین د ناپلیون او د ناپلیوني کوډ، چې د اروپا د سیاسي تحول لپاره یوه وسیله وه له مخې یې اغیزمن شول. «د دې دوه ګوني موخې، ملت پالنه او ډیموکراسي د اتلسمې پیړۍ په وروستیو کې د کړکېچنو پیښو په درشل کې پیل او بڼه یې غوره کړه». انقلابي پوځونو د «ازادي، برابري لپاره د ورورولي» شعار او د لیبرالیزم او ملي برخلیک د ټاکنې نظریات له ځانه سره لرل. هغه استدلال کاوه چې د ملیت احساس، هغه پوخ علت و چې مډرنه ټولنې یې په هغه دوران کې چې د وفادارۍ او مذهبي لړۍ نور له زوال سره مخ وو، هغوی یې د یوه بل تر څنګ یو موټي وساتل. په ۱۸۱۵ کال کې، د ناپلیون د جګړو په پای کې، د اروپا سترو ځواکونو د ویانا په کانګرس سره ولیدل او تر کومه ځایه چې شونې وه هڅه یې وکړه څو پخوانی د سلسله اې واکمنۍ نظام رامینځته کړي، چې په دې سره یې د «مشروعیت» په ګټه د ملیت له اصل څخه سترګې پټې کړې. په داسې حال کې چې د اروپا زیاتره خلک له خپلو ولایتونو یا ښارنو ته وفاداره وو، خو ملت پالنه یوازې د روڼ اندو او سیاسي راډیکالونو وړو ډلو پورې محدود ؤ. سربېره پر دې، سیاسي ځپل، چې په ۱۸۱۹ کال کې په اتریش کې د کارلسباډ د فرمانونو له مخې خپور شوی و، د ملت پالنې غورځنګ یې له خاورو سره خاورې کړ.
د خپلواکۍ لپاره مبارزه
د پردیو د واکمني پر خلاف شدیده نارضایتي پیل شوه. په ایرلنډ، ایټالیا، بلجیم، یونان، پولنډ، هنګري او ناروې کې د پردیو دولتي واکمنانو او چارواکو پر وړاندې سیمه ییزه دښمني ورو ورو د ملت پالنې په خوځښت بدله شوه. په عثماني امپراطورۍ کې لومړی بغاوت چې د ملي حیثیت لرونکی ؤ هغه له ۱۸۰۴ تر ۱۸۱۷ کلونو پورې د صربستان انقلاب و، چې د صربستان د رنسانس د اوج دوره وه چې د هابسبورګ د قلمرو په سرمسکي کارلوسي کې پیل شوی و. همداشان د عثماني امپراطورۍ پر وړاندې د یونان د خپلواکۍ جګړه چې له ۱۸۲۱ تر ۱۸۲۹ یې دوام وموند د خپلواک یوناني دولت د رامینځته کېدو لامل وګرځید، که څه هم د سترو ځواکونو تر سیاسي اغیز لاندې و. له ۱۸۳۰ تر ۱۸۳۱ کال پورې د بلجیم انقلاب په ۱۸۳۹ کې له هالنډ څخه د خپلواکۍ په رسمیت پیژندو سره پای ته ورسید. په راتلونکو دوو لسیزو کې ملت پالنې ډېر پیاوړی غږ رامنځته کړ، چې د ملت پالو لیکوالو له خوا د خپل سرنوشت د ټاکلو په برخه کې یې ترې ملاتړ کاوه. پولنډیانو دوه ځلې په ۱۸۳۱ او ۱۸۶۳ کلونو کې هڅه وکړه څو د روسیې حاکمیت له منځه یوسي. په ۱۸۴۸ کال کې، په ټوله اروپا کې د شدیدې قحطۍ، اقتصادي کړکېچ او د سیاسي بدلونونو لپاره د خلکو د غوښتنې له مخې انقلابونه رامینځته شول. په ایټالیا کې، جوزیپه مازیني له فرصت څخه په ګټنې یو جګړه ییز ماموریت وهڅاوه: «هغه خلک چې د بشریت د هوساینې په خاطر ټاکل شوي دي باید د لویو لاسته راوړنو د تر لاسه کولو لپاره یوه ورځ نه یوه ورځ ملت شي».
په هنګري کې، لایوش کوسوټ د هابسبورګ د حکومت پر وړاندې د ملي بغاوت مشري وکړه. په ترانسیلوانیا کې، اورام ایانکوپه ۱۸۴۶ کال کې بریالي بغاوتونه رهبري کړل. د ۱۸۴۸ کال کړکېچ، د لومړي ځل لپاره ملت پالنه خلکو ته ور وپیژندله او له هغې وروسته تر دیرشو کلونو پورې په اروپا کې اووه ملي دولتونه رامینځته شول. دا کار تر ډېره د دې پایله وه چې د محافظه کارو ځواکونو له خوا په رسمیت وپیژندل شول او استدلال یې هم دا و چې پخوانی نظم نشي کولای په اوسنۍ بڼه دوام وکړي. محافظه کار اصلاح غوښتونکي لکه کاور او بیسمارک په لیبرال سیاسي عصري توب سره په ایټالیا او جرمني کې د محافظه کاره دولت-ملت د رامینځته کولو لپاره د یوې اجماع په لټه کې وو. د هابسبورک په سلطنت کې په ۱۸۶۷ کال کې له هنګریانو سره یو جوړجاړی تر لاسه شو چې د دوه ګوني پاچاهي په رامینځته کېدو سره پای ته ورسید. بومي تاریخ او کلتور بیا کشف شو او د ملي مبارزې لپاره ځانګړی شو. د روسیې او ترکیې تر مینځ  له جګړو وروسته، سترو ځواکونو په ۱۸۷۸ کې په برلین کې سره کېناستل او رومانیا، صربستان او مونټي نیګرو ته یې خپلواکي ورکړه خو د بلغارستان خپلواکي یې محدوده کړه.
د ملت پالنې وده او صادرول
د ملي هویت سمبولیکه اختراع په ټوله اروپا کې د نژادي، قومي او ژبنیو ډلو لپاره د اندېښنې لامل وګرځیده ځکه چې هغوی د ډله ییز (توده اې) سیاست د را پورته کېدو، د دودیزو ټولنیزو نخبه ګانو د زوال، عام تبعیض او پردي وېرې ( xenophobia ) لپاره مبارزه کوله. د هابسبورک په سلطنت کې بېلابېلو قومونو د ډله ییزې، راډیکال او انحصاري ملت پالنې بڼې ته پراختیا ورکړه. دغه کار په جرمنیانو او مجارستانیانو کې چې د امپراطورۍ د ځواک له جوړښت څخه یې ګټه پورته کوله، هم رامینځته شو. د اروپا په څنډو کې په تیره بیا په ایرلنډ او ناروي کې د ملي خپلواکۍ لپاره مبارزو زور واخیست. په ۱۹۰۵ کال کې ناروې له سویډن څخه خپلواکي تر لاسه کړه، خو د ایرلنډ لپاره دا هڅه وشوه څو داسې یوه کور واکي ورته ورکړي چې په دغه ټاپو کې د کاتولیک او پروټیسټانو د جمعیت تر منځ د ملي وېش له مخې رامینځته شوی دی. د پولنډیانو له خوا له روسیې څخه د خپلواکۍ ګټل له پخوا څخه ناکام و، ځکه چې پولنډ په اروپا کې یوازینی هېواد و چې کور واکي یې په تدریج سره محدوده شوې وه کوم چې په ۱۹مه پیړۍ کې د خپلو ناکامو بغاوتونو سزا یې ترلاسه کړه؛ په ۱۸۳۱ کال کې پولنډ خپل وضعیت په رسمي توګه د یوه خپلواک دولت په بڼه له لاسه ورکړ او له روسیې سره د یوه ریښتینې متحد هېواد په توګه مدغم شو او په ۱۸۶۷ کال کې د روسیې یو ولایت وګرځید.