cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پرمختيايي مرسته
اړوند اصطلاحات
پرمختيايي همکاري “Development Assistance”: د پرمختيايي مرستې “development aid” ورته ويی دی، چې زياتره وختونه د ملګرو ملتونو او د اقتصادي همکارۍ او پرمختګ سازمان “OECD” په شان نړيوالو ناستو کې کارول کېږي. رسمي پرمختيايي مرسته “ODA” هغه مرسته ده، چې د اقتصادي همکارۍ او پرمختګ سازمان د غړو هېوادونو له لورې ورکول کېږي او په ځانګړي ډول د تر ټولو ټيت سړي سر عايد لرونکو هېوادونو اقتصادي پرمختګ او هوساينه په نښه کوي. د مرستې دا ډول انسان دوستانه مرستې او همدا راز په سخت حس کې پرمختيايي مرسته هم رانغاړي.
پرمختيايي ملګرتيا يا مرسته “Development Cooperation”: دا اصطلاح سره له دې چې په روښانه ډول د منظم عمل د بالقوه پراخه لړۍ وړانديز کوي، ډېری وخت له پرمختيايي مرستې سره په ورته يا مترادف ډول کارول شوې ده. د ۲۱ پېړۍ په لومړيو کې «پرمختيايي ملګرتيا يا مرسته» د ګټورې پرمختيايي مرستې لپاره په نړيوالې ملګرتيا “Global Partnership for Effective Development Cooperation” سره مل وينا کې يوه مهمه اصطلاح ګرځېدلې ده. په دې برخه کې د مرستې دا ډول هغه فعاليتونه رانغاړي، چې ښايي په سيده ډول په مرستې پورې تړاو ونه لري. لکه: د کورنۍ او نړيوالې تګلارې بدلونونه، له ګټې جوړونې او مدني ټولنې هستيو سره مرسته او د لږ پرمختللو هېوادونو تر منځ تبادلې.
نارسمي پرمختيايي “Non-ODA” مرسته
د پرمختيايي مرستې شننې ډېری وخت ځکه پر رسمي پرمختيايي مرسته باندې تمرکز کوي، چې دا ډول مرسته په منظم ډول اندازه کېږي او د ډېری هغه څه رانغاړونکې ښکاري، چې خلک يې پرمختيايي مرسته ګڼي. که څه هم د پرمختيايي مرستې ځينې مهمې ډلبندۍ شته، چې له ODA يا رسمي پرمختيايي مرستې څخه د باندې دي، په ځانګړي ډول خصوصي مرسته، اداينې، لږ بېوزله هېوادونو سره مرستې او د نورو مرستندويه دولتونو مرستې.
خصوصي پرمختيايي مرسته
له يوه پلوه د دولتي (رسمي) او له بله پلوه د خصوصي (چې له اشخاصو، سوداګريو او د مرستندويه بنسټونو له پانګو څخه تر لاسه کېږي او د مذهبي ادارو او نورو نادولتي سازمانونو له لارې تېرېږي) مرستو تر منځ زياتره وختونه توپير کېږي. رسمي مرسته ښايي د يو حکومت له لورې بل حکومت سره وي، يا دا چې ښايي د منځګړو ادارو لکه د ملګرو ملتونو د استازوليو، نړيوالو مالي بنسټونو، نادولتي سازمانونو يا نورو تړون کونکو له لارې تېرې شي. نادولتي ادارې يا سازمانونه په دې ډول رسمي او خصوصي دواړه مرستې اداره کوي. د اقتصادي همکارۍ او پرمختګ سازمان ته د راپور ورکړل شوې مرستې نږدې ٪۸۰ رسمي او ٪۲۰ خصوصي مرسته جوړوي.
اداینې
د باندنيو کارکونکو له لورې کور ته استول شوې پېسې ښايي د پرمختيايي مرستې يوه بڼه وګڼل شي، که څه هم په عمومي ډول داسې نه ګڼل کېږي. نړيوال بانک اټکل کوي، چې په ۲۰۱۶ ز کال کې مخ پر وده هېوادونو ته د اداينې بهيرونو ټوله کچه ۴۲۲ بيليون ډالر وه، چې د ټولې رسمي پرمختيايي مرستې څخه خورا زياته کچه وه. د اداينې پيسو اصلي طبيعت او اغېزې لا هم د بحث وړ دي. د پيسو نړيوال صندوق راپور ورکړی دی، چې خصوصي اداينې ښايي پر اقتصادي وده باندې ځکه منفي اغېز ولري، چې دا ډول اداينې ډېری وخت د سيمې يا هېواد د اقتصادي پرمختګ په پرتله د اشخاصو او کورنيو له لورې د خصوصي لګښت لپاره کارول کېږي.
له بېوزلو هېوادونو سره مرستې
رسمي پرمختيايي مرستې يوازې له هېوادونو سره مرستې رانغاړي، چې د رسمي پرمختيايي مرستې د تر لاسه کونکي په DAC لښتليک کې دي. دا لښتليک هغه هېوادونه رانغاړي، چې د نړيوال بانک له لورې د ټيټ يا منځني عايد په توګه ډلبندي شوي دي.
کمزوري امتيازي پورونه
د يو دولت له لورې بل ته پور ښايي يوازې هغه وخت رسمي پرمختيايي مرسته “ODA” وګڼل شي، چې اصول يې د بازار د اصولو په پرتله په بنسټيز ډول خورا مناسب وي. د دې لپاره کره اصولو وخت په وخت توپير کړی دی. لږ امتيازي پورونه د همدې له امله ښايي د ODA په توګه ونه ګڼل شي، مګر د پرمختيايي مرستې د يو عنصر د رانغاړونکو په توګه ګڼل کېدای شي.
د نورو مرستندويه دولتونو مرستې
ځيني دولتونه د معياري پېژندنو، ډلبنديو او نظامونو په کارونې سره د اقتصادي همکارۍ او پرمختګ سازمان “OECD” ته له راپور ورکولو څخه پرته پرمختيايي مرسته چمتو کوي. د يادونې وړ بېلګې چين او هند دي. “OECD” د ۲۰۱۸ ز کال لپاره اټکل وکړ، چې په داسې حال کې چې ټوله رسمي پرمختيايي مرسته “ODA” نږدې ۱۵۰ بيليون ډالر وه، د لسو نورو دولتونو له لورې له شپږ تر اوه بيليون ډالرو پورې نوره رسمي پرمختيايي مرستې ته ورته مرسته ورکړل شوې وه. (دا اندازې هغه مرسته هم رانغاړي، چې د ځانګړتيا له مخې انسان دوستانه او همدا راز خالص پرمختيايي مرسته ده).
د تل پاتې پرمختګ ټول رسمي ملاتړ (TOSSD)
په دې پوهېدلو سره چې “ODA” ټول هغه لګښتونه نه رانغاړي چې پرمختګ ته وده ورکوي، په ۲۰۱۴ ز کال کې د اقتصادي همکارۍ او پرمختګ سازمان د تل پاتې پرمختګ ټول رسمي ملاتړ (Total Official Support for Sustainable Development) يا په لنډ ډول د “TOSSD” په نوم د يو څه پراخه احصائيوي چارچوکاټ جوړول پيل کړل، چې پر نړيوالو دولتي توکو باندې لګښت به ګڼي. “TOSSD” د ۲۰۲۲ ز کال په مارچ کې د تل پاتې پرمختګ موخو د نړيوال شاخص د چارچوکاټ د ۱۷.۳.۱ شاخص لپاره د معلوماتو د يوې سرچينې په توګه تصويب شو، چې موخه يې د پرمختيايي ملاتړ اندازه کول وه. د ۲۰۲۰ ز کال لپاره د “TOSSD” معلومات د تل پاتې پرمختګ لپاره د ملاتړ په موخه له ۳۵۵ بيليون څخه زيات تاديه شويو امريکايي ډالرو ښيي، چې له نږدې ۱۰۰ چمتو کونکو هېوادونو او بنسټونو څخه راټول شوي وو. پرمختګ ته د ژمنتيا لړيال “Commitment to Development Index” چې په کلني ډول د نړيوال پرمختګ مرکز “Center for Global Development” له لورې خپرېږي، د مخ پر وده نړۍ پر لور د تمويل کونکي هېواد پراخه تګلارو ته د کتلو يوه بله هڅه ده. د فعاليت دا ډولونه د پرمختيايي مرستې د يو ډول په توګه جوړ او درک کېدلی شي، که څه هم په عام ډول داسې نه دي.
ولاديمير اوبلاست
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
ولادیمیر اوبلاست ( په  د روسیې یو اوبلاست دی چې په روسیه کې موقعیت لري.
سرچينې
وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
خيالي انځوريز ليکدود
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
ايډيوګرام يا ايډيوګراف ( د يوناني ἰδέα څخه idéa "خیال" او γράφω gráphō "د لیکلو لپاره") انځوریز سمبولونه دي چې د یوې مفکورې یا فکري بیان څرګندلو لپاره کاريږي، د یوې ځانګړې ژبې خپلواک او ځانګړې کلمې یا جملې ځینې بصري متنونه د مخکینۍ پوهې سره تړاو لري؛ د دې په نورو ډولونو کې انځوريز ليکدود شامل دي.
يانې په دې ليکدود کې ځينې شکلونه او کلمې د يو پيغام د لېږدولو لپاره کارول کيږي چې په ډېرې اسانۍ سره د يو انځور او يوې ګرافيکي کرښې په مرسته د ليدونکي خيال او ذهن ته يو پيغام وړاندې کوي او هغه پوهوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:ليکدودونه
خبرونه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" خبرونه د اوسنیو پېښو په اړه مالومات دي چې د مختلفو رسنیو له لارې وړاندې کیږي لکه: چاپي خبرونه، ژوندۍ خپرونې، برېښنایي اړیکه، یا د پېښې د کتونکو او شاهدانو له لارې خبر.
د خبرونو عام موضوعات جنګ، حکومت، سیاست، تعلیم، روغتیا، چاپیریال، اقتصاد، کلتور، سوداګرۍ، فیشن او تفریح، همدارنګه د سپورت پیښې، عجیب یا غیر معمولي پیښې شاملې دي. د شاهي مراسمو، قوانینو، مالیاتو، عامه روغتیا، حادثو او مجرمینو په اړه د حکومت اعلانونه له پخوانیو وختونو راهیسې خبرونه بلل کیږي. ټیکنالوژیکي او ټولنیز پرمختګ د خبرونو د خپرولو سرعت ډېر کړی او د هغې محتوا او د وړاندې کولو طریقه یې اغېزمنه کړې ده.
د خبر تعریف
د خبر لپاره لغوي او یو محاوري مانا وجود لري. په لغت کې د خبر مانا دا ده:
1- خبرتيا، اطلاع
۲- هغه وينا چې له پېغمبر يا امام څخه روايت شوې وي.
3- د چاپ په صنعت کې، هغه مواد چې د ټایپ سیټینګ لپاره لېږل کیږي؛
۴- پېښه، يا تصادف چې رامنځټه شوی وي.
خو د خبر د اصطلاح په اړه؛ دا یوه کلمه ده چې په طبیعي ډول د رېښتیا یا غلط کېدو احتمال مني ، او د خبر جمله هغه جمله ده چې ریښتیا یا غلط وګڼل شي. له دې نظره، خبر د جوړښت مخالف دی، چې معنی یې جوړول. د بیان په ساینس کې ، یوه مقاله یوه کلمه ده چې په طبیعي توګه د ریښتیا یا غلط کیدو امکان نلري. په بل عبارت، دا د یوې مقالې کلمو ته منسوب کیدی نشي، ریښتیا یا غلط وي. لیل سپنسر ، د خبر لیکلو کتاب لیکوال ، خبرونه د هر ډول ریښتینې عمل او فکر په شمول معرفي کوي چې لوی شمیر لوستونکو ته په زړه پوري وي. البته، دا د خبر کلمه تعریف دی، او د دې فارسي مترادف پیښې بلل کیدی شي. رسنۍ د دې لپاره خبرونه خپروي چې لیدونکي خبر کړي او دوی د پیښې څخه خبر کړي. د راپور کلمه دې پروسې ته اشاره کوي.
نو له همدې امله خبرونه د یوې پیښې یا پرمختګ پورې اړوند معلومات دي چې په کوم ځای کې چاپ شوي یا خپاره شوي. په حقیقت کې، خبر د پیښو راپور دی چې یو یا څو خبر ارزښتونه لري.
د خبر عناصر
خبر هغه پیښه ده چې په یو وخت یا وخت کې، په یو ځای یا ځای کې، د یو شخص یا خلکو لخوا، د یو دلیل یا علت او په یوه طریقه ترسره کیږي. د هرې پیښې د منځپانګې په سمه توګه رسولو لپاره، خبر لیکونکی باید د خبر په ترتیب کولو کې 6 کلیدي عناصر په پام کې ونیسي. هغه عناصر چې خبر جوړوي هغه عناصر دي چې د ژورنالیزم په ادب کې ورته اشاره کیږي
پنځه Ws او یو H ویل کیږي او پدې کې شامل دي:
-چا؟
- چېرته؟
-څه؟
-کوم وخت؟
-ولې؟
- هغه څنګه؟ کيږي.
دا شپږ عناصر د خبر په اړه د اورېدونکو معلومات تشکیلوي. له همدې امله د پېښې په اړه د راپور په متن کې باید شپږ عناصر موجود وي تر څو اخیستونکی د خبر په اړه پوره پوهه ترلاسه کړي. البته، ځینې خبرونه یا خبرونه ممکن د دې عناصرو څخه یو یا دوه یا حتی درې نه وي.
د خبر ارزښت
د اورېدونکو له نظره تر ټولو مناسب ټکی د خبر ارزښت دی. په خبر کې هغه برخه چې د نورو خبرونو ارزښتونو په پرتله ډیر خبر ارزښت لري باید روښانه شي. دلته مختلف عوامل شتون لري چې ټاکي چې ایا پیښه د خبر وړ ده یا نه. اختلاف او شخړه، یوه غیر معمولي پیښه، یو شخص، یوه اداره یا یو مهم او مهم ځای چې نوم یې د خلکو سره اشنا وي، نږدېوالی، شخصي ګټو یا کله چې موضوع د اوریدونکو سره مستقیم اړیکه ولري، انساني غوښتنه، مهال ویش (هغه موضوع چې اوس پېښ شوي او پېل شوي دي)، بدلون، د اورېدونکو پر ژوند مستقیم اغېز، تاوتریخوالی او ډرامه هغه څه دي چې په ټاکلي وخت کې د خبر ارزښت لري. خبري ارزښتونه په اوو برخو ویشل شوي دي.
نوښت په دې پورې اړه لري چې ایا خبر یو فرصت دی که نه، که دا یو فرصت وي، که چیرې د هغه فرصت څخه ډیر وخت تیر شي نو بیا به د خبر وړ نه وي.
د نږديوالي په معنی د خلکو ژوند ته د خبرونو نږدېوالی، د بیلګې په توګه، د هغه هیواد لپاره چې د تیلو بډایه سیمه نه لري، د تیلو د بیو د لوړیدو خبر ممکن مهم نه وي.
د بېلګې په توګه، د هغو زده کوونکو د واکسین خبر چې په لېسه کې د داخلېدو په حال کې وي، د دې عمر زده کوونکو او د هغوی د والدینو لپاره خورا مهم دی، مګر د هغه چا لپاره چې په ټولنه کې د بېکارۍ ستونزه وي، دا د پام وړ نه ده.
شهرت خبرونه هغه وخت په زړه پورې کوي کله چې د یو مشهور کس څخه راځي، لکه ولسمشر ، یا د هغه هېواد د ملي لوبډله د خورا مشهور لوبغاړي الوداع، چې د جنجال لامل کیږي.
حیرانتیا د خبر ارزښت د یوې ټوټې خبرونو ارزښت زیاتوي چې مخکې هیڅکله نه و پیښ شوی، دوه یې د تصور وړ ندي، درې یې خورا نادر دي، څلور یې تخلیقي دي.
کثرت او شمیر هغه وخت رامینځته کیږي کله چې په خبرونو کې احصایې او ارقام وي ، که لوړ وي یا ټیټ ، عجیب وي یا نورمال ، البته چې څومره په زړه پوري وي ، هومره ارزښتناکه وي.
شخړه، مقابله او شخړه لکه د پوليسو د ځواکونو له خوا د يوه رژيم پر ضد د خلکو د اعتراض په توګه (نښته)
یا په ژوندۍ تلویزیوني خپرونه کې د دوو میلمنو ترمنځ جګړه. (کوم چې د شهرت په توګه هم شمیرل کیږي) د نورو هیوادونو په وړاندې د اعلامیې صادرولو په څیر شخړه.
نرم خبرونه
د ژورنالیزم او مخابراتو په کلتور کې، نرم خبرونه د خبر لیکلو یو ډول دی. نرم خبرونه په طبیعت کې د راپور په څیر دي، او په عمده توګه په عامه ډومین کې د انساني ګټو موضوعات پوښلو لپاره کارول کیږي. د نرم خبرونو تمرکز په تفریح یا تعلیم باندې ډیر دی، او غیر رسمي ژبه لري.
د سختو خبرونو او نرم خبرونو تر منځ یو توپیر د هغې د وړاندې کولو په سر کې دی. یو سخت خبر راپور اوریدونکو ته د پیښو په اړه حقایق بیانوي او بیا یې لیدونکو ته پریږدي ترڅو د معلوماتو په اړه پریکړه وکړي. ځینې نرم خبرونه د اوسنیو پیښو سره تړاو لري، مګر دا پیښې سمدستي او لنډمهاله ندي، او دا دوامداره دي (د بیلګې په توګه: په لوی ګوند کې د سیاسي نظریاتو بدلون، د نوي موسیقۍ بڼه ، او داسې نور). نرم خبرونه لوستونکي ته تحليلي، انتقادي او پوښتونکي نظر ورکوي او په حقيقت کې د پېښې د تعقيب لپاره هڅوي.
لفظي خبرونه
لفظي خبرونه هغه خبرونو ته اشاره کوي چې د خبر جوړونکو له بیان څخه سرچینه اخلي، نه د پیښو یا پیښو له پرمختګ څخه. د خبرونو په دې کټګورۍ کې، د پیښې په اړه یو پیغام نشي موندلی. هرڅه یو اقتباس دی. له همدې کبله ډېرو کارپوهانو دغه خبر د تخریب خبر بللی دی. دا کارپوهان استدلال کوي چې د دې خبرونو په متن کې حتی د ونې څخه د یوې پاڼي د لیرې کولو وړ هیڅ پیښه یا پرمختګ شتون نلري، نو دا خبرونه نشي ویل کیدی. له همدې امله، د خبر په ټولو تعریفونو کې، په واضح ډول یا په زړه پورې، د خبر لپاره اصلي شرط د خبر په جریان کې د پیښې یا پرمختګ شتون دی.
لفظي خبرونه باید د چارواکو او رسنیو (د خلکو د استازو) تر منځ د بې باورۍ په فضا کې زیات خپاره شي. دا پدې مانا ده چې د خبریال، خبریال، رسنۍ او خلکو تر منځ په ډیرو لارو کې، د خبریال سټیشن لیرې کیږي. له همدې امله، د خبریالانو رول او فعالیت او د دوی مسلکي مهارتونه ورو ورو له منځه ځي او رسمي او له خطر څخه پاک خبرونه - او په پایله کې پرته له پامه غورځول کیږي. لکه څنګه چې به ولیدل شي، ډیری خبري سایټونه، چې هر یو یې د سیاسي اوسني یا حکومتي سازمان لخوا تمویل او ملاتړ کیږي، د دې طریقې په پراختیا کې رول لوبوي. د دې سایټونو کارمندان اکثرا خپل خبرونه له خلکو سره د تلیفوني تماسونو له لارې جوړوي، او په دې کې شک نشته چې د مرکه کونکو انتخاب او د پوښتنو او ځوابونو ډول مستقیم د دې سایټونو د نړۍ لید سره تړاو لري.
جمع او خبرونه
د کاروونکو سپارښتنو پر بنسټ خبرونه د crowdsourcing په نوم یادیږي. په بل عبارت، کاروونکي لیکي، تبصره کوي او رایه ورکوي، په حقیقت کې، دا په حقیقت کې د خبرونو ټولنیز کولو معنی لري، هغه ځانګړتیا چې د ویب په طبیعت کې ریښه لري، او دا ویل کیدی شي چې دا د خبر روم منطق دی. د ویب دورې.
خبري روايت
د خبر داستان یا خبری کیسه په حقیقت کې د اورېدونکو سره دوستانه خبری راپور دی. فرض کړئ چې یو خبریال باید د بند د پرانیستلو راپور ورکړي. هغه کولی شي خپل ژورنالیستیکي دنده په دوه ډوله ترسره کړي: خبر راپور یا خبر بیان. د خبر راپور وړاندې کولو طریقه لاندې عناصر لري:
4- ولې: د بند د جوړولو لپاره د دې ځای د غوره کولو د لاملونو په اړه معلومات شامل دي، کوم چې په دې پورې اړه لري: د سیمې په کرهنیز اقتصاد اغیزه، په سیمه کې د څښاک اوبو رسولو، د بریښنا د تولید اندازه او نور. . . وي به.
5- کله: د پروژې پیل او د بند پرانیستل.
۶- چا: بند چا جوړ کړ؟ د چا لخوا پرانستل شو؛ څوک به په مستقیم ډول د هغې له پرانستلو څخه ګټه پورته کړي. . ..
په څېړنیزو ادبیاتو کې د خبر داستان په اړه دوه نظریې شتون لري:
د هارتلي نظریه
د هارتلي تیوري د خبر راپور یو متني ګڼي. یو واحد متن راپور روښانه پیل، منځنی او پای لري. هارتلي د خبر په راپور کې د معنی د جوړښت په اړه نظر لري او په دې باور دی چې د راپور داخلي جوړښت لکه د پولیسو فلمونو په څیر، د دوو اصلي عناصرو "موږ" او "دوی" ترمنځ د شخړې له امله رامینځته کیږي. "موږ" د ښو خلکو ډلې ته اشاره کوي او "دوی" دښمنانو او بدمعاشانو ته اشاره کوي. هارټلي د خبر داستان ته د "موږ" او "دوی" په دوه قطبي فضا کې د ګټلو وسیلې په توګه ګوري ، نه دا چې د ډیری خبرونو چمتو کولو پرځای. د هارټلي په وینا، په راپور کې وړاندې شوي خبري عوامل زموږ په ګټه خبر جوړوي، او هغه عوامل چې په راپور کې له پامه غورځول شوي، کولی شي خبر د دوی په ګټه بدل کړي. په هر خبر کې پټ معنی په حقیقت کې دا حذف شوي او غیر حاضر عوامل دي
د لیوس نظریه
د خبرونو او د خبرونو د جوړښتي شرایطو په اړه د هغه په څیړنه کې، لیوس دې نتیجې ته ورسید چې څو متن راپورونه د اوریدونکو په حافظه کې نه پاتې کیږي، او برعکس، یو متن راپورونه د اوریدونکو په حافظه کې ښه ثبت کیږي. په دې توګه، هغه د راپور جوړښت او د اورېدونکو د حافظې ترمنځ اړیکه وموندله او دا اړیکه یې مطالعه کړه. د لیویس په وینا، واحد متن راپورونه چې یو ځانګړی پیل، منځنی او پای لري، د څو متن راپورونو په پرتله د خپلو لیدونکو سره د اړیکو په جوړولو کې ډیر بریالي دي چې د ورځپاڼو په بڼه چمتو شوي او مختلفې برخې لري لکه د التهاب شوي پیرامیډ سټایل. . لیوس د واحد متن راپورونو په جوړښت کې د سلسلې کوډ او تفسیر کوډ شتون د دې بریالیتوب لامل ګڼلی. د زنځیر کوډ یوه منطقي اړیکه ده چې د خبر کیسې په توګه د واحد متن راپور اجزاو ترمینځ شتون لري. نو که راپور لنډ شي، د راپور د یوې برخې لرې کول به د ټولې کیسې معنی ته جدي زیان ورسوي. د تفسیر کلیدي د خبر داستان جوړښت او بڼه ده. یوه کیسه چې د یوې پوښتنې سره پیل کیږي ترڅو راپور ته د لیدونکو پام ځانته واړوي؛ بیا د خبر په اصلي برخه کې د جوش او پړسوب په رامینځته کولو سره ، اوریدونکي له ځانه سره راوړي او په پای کې د پوښتنې په ځوابولو سره د دوی تجسس پوره کوي. له دې نظره، د واحد متن راپور یو بشپړ ډراماتيک جوړښت دی چې د ډرامې جوړښت سره پرتله کیږي.
خبري اژانسونه
د هاو ډیټابیس یا شرکتونه چې د نړۍ له بیلابیلو برخو څخه ورځني خبرونه د خبریالانو په نوم راټولوي او په ډیټابیس کې یې ذخیره کوي. د دغو خبرونو ځینې برخې د جمهور آژانس د خبر له مخې د دغه مرکز له خوا خپرې شوې دي. په حقیقت کې د خبري آژانسونو اصلي دنده د خبرونو تولید دی.
سرچینې
وېشنيزه:خبريالي وېشنيزه:رسنۍ تانبه وېشنيزه:رسنۍ وېشنيزه:ايران وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
مارتین چارلس سکورسیزي
مارتین چارلس سکورسیزي ( د سکوسي او سکورسسي په توګه هم تلفظ کېـږي) چې په ايټالیاوي ژبه کې د  ( سکورسیزي ) په نامه یادېـږي، د ۱۹۴۲ م کال د نومبر په اوولسمه نېټه وزېـږيد، سکورسیزي یو امریکايي فلمي ډایرکټر، پروډيوسر، تلویزیوني لیکوال او فلمي لوبغاړي دي. هغه د بیلابېلو ادارو څخه ډېري جایزې ترلاسه کړي دي، چې په دې کې د هالیوډ جایزه، د لومړي ځل لپاره د ایمي هنري جایزې، د ګریمي ( موسیقۍ څانګې ) جایزه، د بریتانیا د فلمي کارخانې څلور جایزې، درې نړیوالي د سروزرو جایزې، د امریکا د ډایرکټرونو د کمیټې جایزې شاملې دي. سکورسیزي همداراز بیلابېل ویاړونه ترلاسه کړي دي، چې د هغې له جملې په ۱۹۹۷ م کال کې د ایفي د ژوند د تګلارې جایزه، په ۲۰۰۷ م کال کې د کینډي د مرکز لخوا ورکړل شوي ویاړ او جایزه ، او همدارنګه په ۲۰۱۲ م کال کې  د بریتانیا د تلویویزني هنرونو د اکاډمۍ له لورې ورکړل شوي لقب او جایزه یادولي شو. د دې سربیره د هغه پنځه فلمونه د کانګراس د کتابتون له لورې د متحده ایالاتو د ملي فلم ساتنې په ټولګه کې شامل شول ځکه چې له کلتوري، تاریخي او ورسره د ښکلا له پلوه مهم ګڼل کېدل.
سکورسیزي په ۱۹۶۸ م کال کې د نیویارک پوهنتون د کلتور، تعلیم او بشري پرمختیا له ستینډهارډټ ښوونځي څخه ماسټري ترلاسه کړه. د هغه لومړۍ فلم ( زما دروازه څوک ټکوي) په ۱۹۶۷ م کال کې د چیکګو د فلمونو په جشن کې ومنل شو. په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ م لسیزو کې، سکورسیزي د نوې هالیوډ د یو پيژندل شوي شخصیت په توګه راڅرګند شو. د هغه فلمونه تر ډېره د خپل ايټالیاوي ـــ امریکايي شالید او په نیویارک ښار کې د هغه د پالنې تر نفوذ لاندې راغلي دي، ځکه نو د هغه د فلمونه د ناامنه نارینو له لوري د نارینه توب پر اساس جرمونه، د نیهلیسم سبک او د ګناه او خلاصون په اړه د کاتولیک مفکورې لټوي. د هغه د سوداګریزو نښو سټایلونه د سست حرکت کارول، تکرارۍ صحنې کارول، د سخت تاوتریخوالۍ ګرافیکي عکسونه، او په لیبرال توګه د بې احترامي کارول شامل دي.
د جرمونو په اړه د هغه د ۱۹۷۳ م کال د ( بدې کوڅې ) فلم چې د ظلمونو او بربادۍ تصویر پکې راخیستل شوي و او د ګناه او خلاصون په اړه کاتولیکي مفکورې پکې څيړل شوي وي، د ده د فلم جوړونې انداز کې یې بدلون راوست. سکورسیزي په ۱۹۷۶ م کال کې د خپل ښکلي فلم  ( د ټیکسي د ډرایور ارواپوهنه ) له امله د کینن تر ټولو ستره جایزه ترلاسه کړه. په دې فلم کې رابرټ دی نیرو هم کار کړي و، هغه د سکورسیزي سره په اتو نورو فلمونو کې هم یوځای کار کړي دي، چې د هغې له جملې : نیویارک  ( ۱۹۷۷ م )، جګړیز غویي ( ۱۹۸۰ م )، د کمیډي پاچا ( ۱۹۸۲ )، ښه ملګري ( ۱۹۸۰ م کال ) او قمارخانه (۱۹۹۵ م کال ) یادولي شو. په ۲۰۰۰ او ۲۰۱۰ م لسیزو کې سکورسیزي د لیوناردو دیکیفریو سره په همکاري یوه لړۍ فلمونو جوړ کړل چې تر ډېره یې انتقادي ستاینه او هڅونه ترلاسه کړه. په دغو فلمونو کې، د نیویارک ډله ( ۲۰۰۲ م کال )، ایویټر ( ۲۰۰۴ م کال )، تللي وګړي ( ۲۰۰۶ م کال )، د شیټر ټاپووزمه (۲۰۱۰ م کال ) او د دیوالي کوڅې لیوه فلم شامل دي. د جرمونو فلمي نړۍ ته په راستنیدو سره سکورسیزي یو ځل بیا د دی نیرو په همکاري د( ایرلینډۍ سړي) په نوم فلم په ۲۰۱۹ م کال کې جوړ کړ. د سکورسیزي د څو نورو فلمي کارونه یادونه هم دلته کوو: څو ساعته وروسته ( کمیډي فلم په ۱۹۸۵ م کال کې )، د بې ګناهي دوره (په ۱۹۳۳ م کال کې یوه عشقي ډرامه وه)، د ماشومانو هاګو ډارمه ( ۲۰۱۱ م کال کې ) او مذهبي حماسي ډارمې یې لکه د مسیح وروستنۍ پلټنه (۱۹۸۸ م کال )، کاندن (۱۹۹۷ م کال ) او خاموشۍ ( ۲۰۱۶ م کال ) یادولي شو.
د فلم سربیره، سکورسیزي د ځینو تلویویزني ډرامو ډایرکشن هم کړي لکه د بورډواک امپراتورۍ ډرامه (۲۰۱۱ ـــ ۲۰۱۵ م کال پورې ) او د وینیل امریکايي ډارمه ( ۲۰۱۶ م کال کې ). همداراز هغه د مستندونو ډایرکشن هم کړي چې دا هغې له جملي عامه خبرې ( ۲۰۱۰ م کال ) او ګومان وکړه چې د یو ښار دي ( ۲۰۲۱ م کال ) مهم دي. د دې پرته سکورسیزي د راک موسیقۍ د مستند د لیکوال په توګه هم پيژندل کېـږي ځکه چې هاغه ځینو کنسرتونو ته مستندونه لیکلي چې په دې کې اخرې والټز ( ۱۹۷۸ م کال )، کور ته لار نشته ( ۲۰۰۵ م کال )، رڼا روښانه کړه ( ۲۰۰۸ م کال ) او جورج هارسیون په مادي نړۍ کې ژوند کوي ( ۲۰۱۱ م کال ) شامل دي. د فلم د ساتنې او جوړولو د مدافع په توګه هغه درې غیرانتفاعي سازمانونه جوړ کړل چې عبارت دې له: په ۱۹۹۰ م کال کې د متحده ایالاتو د فلم سازمان،  په ۲۰۰۷ م کال کې د نړۍ د سینما سازمان او په ۲۰۱۷ م کال کې د افریقايي فلمونو د میراث پروژه وه.
وختي ژوند
مارتین سکورسیزي د ۱۹۴۲ م کال د نومبر په ۱۷مه نېټه د نیویارک ایالت د کوینس بروو په فلیشنګ سیمه کې وزېـږيد. د مکتب له پیل کولو وړاندې د ده کورنۍ د نیویارک ایالت د منهیتن ناحیې ښکته ايټالیا سیمې ته  کډه وکړه. د سکورسیزي دواړو والدینو چارلس سکورسیزي او کتهیرین سکورسیزي ( په کیفا کې زېږيدلي ) د نیویارک ایالت په ګرامینټ والسوالۍ کې کار کاوه. چارلس یو کالۍ اوتو کوونکي او فلمي لوبغاړي و او کتهیرین بیا خیاطه او فلمي لوبغاړي وه. دوی دواړه ايټالوي الاصله و. او د هغه پلارنۍ نیکه او نیا، فرانسکوپایلو او تیریسا سکوزي له پلوزي ګینیرسو څخه کډوال شوي و، حال دا چې د هغه مورنۍ نیکه او نیا، مارتینو او دومینکا کیفا د سیمینا څخه کډوال شوي و، دواړو د پیالرمو، سیسلي ولایت ته راکډول شوي و. د دغې کورني اصلي تخلص سکوزي و، خو وروسته بیا د استنساخ له امله سکورسیزي ته بدل شو. سکورسیزي عموما په یو کاتولیک چاپيریال کې را لوی شو.
کله چې سکورسیزي ماشوم و نو سالنډۍ یې درلوده او له همدې امله یې نشوای کولای چې ورزش وکړي او یا له نورو ماشومانو سره لوبي وکړي. په دې وجه نو د هغه والدینو او مشر ورور به هغه ځينې وخت سینما ته له ځان سره بولو. دا د هغه د ژوند هغه دوره وه چې هاغه پکې له سینما سره مینه او جذبه پيداشوه. په برونکس کې هغه د ځوانۍ پرمهال په مقرار ډول د فوول او پرایس براګر په ګډه لیکل شوي د هوفمن داستانونه (۱۹۵۱ م کال کې) له یوه دوکان څخه چې یوازې یوه کاپي یې درلوده کرایه کول. سکورسیزي یو له هغو دوه کسانو و چې په مقراره توګه یې دا داستانونه په کرایه نیول، دوهم شخص چې په مقرار ډول یې دا داستانونه کتل هغه جورج ارمیرو و چې وروسته بیا د فلم ډایرکټر شو.
سکورسیزي دا په ډاګه کړي ده چې د ځوانۍ پر مهال د هغه د خوښي فلمي لوبغاړي سابو او ویکتو میچور و. هغه همداراز د ۱۹۴۷ ــ ۱۹۴۸ م کلونو پورې د فوول او پرایس براګر د ( تور نرګس ) او ( سره بوټونه ) فلمونو نفوذ بیان کړي دي، چې ابتکاري تکتیکونه یې وروسته د هغه په فلم جوړونه کې راڅرګند شول. هغه په خپل مستند کې چې ( د امریکايي فلمونو له لارې له سکورسیزي سره شخصي سفر) په نامه یادېـږي دا بیان کړي: چې هغه په ځوانۍ کې د تاریخي حماسو سره مینه درلوده او لږ تر لږه د دغه ژانر دوه فلمونه ( د فرعونیانو ځمکه ) او( ال سیډ) په هغه باندې ژور تاثیرات درلودل او د هغه په سینمايي روح باندې یې تل پاتې اغېزې درلودي.
سکورسیزي همداراز په همدې وخت کې د نیوریالیست سینما ستاینه وکړه. هاغه د دې سینما نفوذ د ایټالیايي نیوریالیزم په یو مستند کې وښوده. او دا یې بیان کړل چې د ( د بایسکل غله )، ( رومي یا خلاص ښار ) او په ځانګړې توګه ( پایسه ) ډرامو څنګه له دې سبک څخه الهام اخیستي، او د سیسلین ریښو انځور او نظر یې اغیزمن کړي. سکورسیزي په خپل مستند ( زما سفر ایټالیا ته ) کې دا بیان کړي کله چې هغه د  روبراټو روسیلني د ( پایسه ) ډرامې لومړنې سیسلین برخه په تلویزیون کې له خپلو خپلوانو سره یوځای ولیده څوک چې په خپله هم د سیسلین کډوال و، نو هغه تر ډېرې اغېزي لاندې راغي. هغه د فرانسې د فلم خوځښت ته په درانه سترګه ګوري او دا واضح کوي چې د فرانسې دغه خوځښت په ټولو هغو فلم جوړونکو باندې چې له پخوا راهیسې کار کوي اغیزه درلوده او ورسره یې په هغو کسانو هم اغیزه درلوده چې فلم یې لیدلي او یا نه وي لیدلي. هغه همداراز د ځينو فلم جوړونکو نومونه ذکر کړي کومو چې تر ډېره د ده په فلمي ژوند باندې اغیزه درلوده، په دې جمله کې  ستیجیت رای، انګمر برګمن. میچلانجیلو انتونیوني او فدرایکو فیلاني شامل دي.
سکورسیزي په برونکس کې د کاردنیل هایس د هلکانو په عالي لېسه کې ګډون وکړ او په ۱۹۶۰ م کال کې فارغ شو. هغه په لومړیو کې غوښتل چې پادري شي نو ځکه په یوه ابتدایه عبادت ځای کې شامل شو، خو له لومړي کال وروسته ناکام شو. دغه کار سینما ته د هغه د تګ لاره جوړه کړه او په پایله کې هغه د نیویارک پوهنتون د واشنګټن په کالج ( اوس وخت کې د علم او هنر د کالج په نوم پيژندل کېـږي ) کې شامل شو ، چېرته چې هغه په ۱۹۶۴ م کال کې په انګلیسي کې لسانس واخیست. ورپسې هغه په ۱۹۶۸ م کال کې د نیویارک پوهنتون د تعلیم او تربیې مکتب ( اوس ورته د سټندهارډ د کلتور، تعلیم او بشري پرمختک مکتب ویل کېـږي ) ته چې د جوړېدو یې یو کال پوره کېدو لاړ، تر څو په انګلیسې ادبیاتو کې ماسټري وکړي.
شخصي ژوند
سکورسیزي په ۱۹۶۵ کال کې له خپلې لومړۍ میرمنې Laraine Marie Brennan سره واده وکړ، او دوی دواړو شپږ کاله له ۱۹۶۵ تر ۱۹۷۱ پورې سره یوځای پاتې شوو دوی یوه لور د کاترین په نوم درلوده چې د خپلې مور په نوم نومول شوې وه.
مخکې له دې چې د ۱۹۷۹ کال پای ته ورسېږي، سکورسیزي له اداکارې ایزابلا روسلیني سره واده وکړ، دوی د څلورو کلونو لپاره سره یوځای پاتې شوو، او په ۱۹۸۳ کال کې یې سره طلاق واخیست.
په ۱۹۸۵ کال کې سکورسيزي له تولیدونکې باربرا ډي فینا سره واده وکړ، چې د پنځو ودونو له ډلې یې دا څلورم واده و. هغوئ په ۱۹۹۱ کال کې جلا شوو. سکورسیزي له څلورم طلاق نه وروسته یعنې له ۱۹۸۹ نه تر ۱۹۹۷ کاله پورې له اداکارې ایلیانا ډاګلاس سره د مینې اړیکې درلودې.
سکورسیزي په ۱۹۹۹ کال کې، له خپلې اوسنۍ میرمنې هیلین شیرمر هورن موریس سره چې له شلو کلونو زیات عمر لري واده وکړ. دوی د فرانسیسکا په نوم یوه اداکاره او فلم جوړونکې لور لري، چې دده په دې ​​فلمونو کې The Departed، Hugo، The Aviator  راڅرګنده شوې ده. او د ۲۰۲۰ کال د HBO/Sky  د We Are Who We Are په کوچنیو لړیو کې اصلي رول لوبولی.
اندازه کول
اندازه کول د يو څيز يا پېښې د ځانګړتياوو اندازه کول دی، چې له نورو څيزونو يا پېښو سره د پرتله کولو لپاره کارول کېږي. په بل ډول اندازه کول د دې معلومولو يو بهير دی، چې يوه فزیکي اندازه د د ورته ډول د بنسټيزې سرچينې د مقدار په پرتله څومره لويه يا کوچنۍ ده. د اندازې د کار ساحه او کارونه پر حالت او سمون يا دسپلين باندې تکيه کوي. اندازه کول په طبعي پوهو او انجنيرۍ کې د څيزونو يا پېښو نومي ځانګړتياوو باندې نه پلي کېږي، چې د وزنونو او اندازو د نړيوالې ادارې له لورې د مترولوژي د خپور شوي نړيوال قاموس په لارښوونو سره ثابت دي. که څه هم د احصائيې او همدارنګه ټولنيزو او چلند پوهو غوندې نور څانګو کې اندازې ګڼې کچې درلودلی شي، چې ښايي خيالي يا نومي، اصلي، د ځنډ يا واټن او نسبت کچې راونغاړي.
اندازه کول د سوداګرۍ، ساينس، ټيکنالوژۍ او کميتي څېړنې په بېلابېلو څانګو کې د بنسټ ډبره ده. په تاريخي ډول د انساني شتون د بېلابېلو څانګو لپاره د اندازه کولو زياتره سيستمونه وو، چې موخه يې په همدې څانګو کې د پرتلنو اسانول وه. دا اندازې زياتره وخت د سوداګريزو ملګرو يا مرستندويانو (همکارانو) تر منځ د سيمه ييزو هوکړو له مخې تر لاسه کېدې. له ۱۸ ز پېړۍ راهيسې پرمختګونو د يو يا متحد کولو او په پراخه کچه د منل شويو معيارونو پر لور پرمختګ وکړ، چې د واحدونو د نړيوال معاصر سيستم د رامنځته کېدنې لامل شو. دا سيستم ټولې فزیکې اندازې د اوه بنسټ واحدونو يو رياضيکي جوړښت يا ترکيب ته راکموي.
اندازه کول له يوې معلوومه يا معياري اندازې سره د يوې نامعلومه اندازې د پرتلنې د بهير په توګه پېژندل کېږي.
مېتودولوژي
د يو ملکيت اندازه کول ښايي د لاندې معيارونو له مخې ډلبندي شي: ډول، پراخوالی، واحد او ناڅرګندتيا. دوی د اندازو تر منځ څرګندو پرتلنو ته توانايي ورکوي.
د اندازه کولو واحدونو معياري کول
اندازې د پرتلې د چارچوکاټ په توګه په خورا عام ډول د واحدونو نړيوال سيستم څخه ګټه پورته کوي. ياد سيستم اوه بنسټيز واحدونه راپېژني، چې کېلوګرام، متر، شمعه، ثانيه، امپير، کالوين او مول دي. د دې اوه واحدونو له ډلې شپږ يې يو ځانګړي فزيکي څيز ته له ورګرځېدنې يا حوالې څخه پرته راپېژندل شوي دي، چې له لاسي جوړ څخه پرته د معياري واحدونو په توګه کار کوي، په داسې حال کې چې کېلوګرام لا تر اوسه به لاس جوړو شويو واحدونو کې رانغاړل کېږي، چې پاريس ته نږدې په سيوريس ‘Sevres’ کې د وزنونو او اندازو د نړيوالې ادارې په مرکزي اداره کې پاتې کېږي. له لاسي جوړو شويو څخه ازادې پېژندنې د يو فزيکي ثابت يا په طبيعت کې د بلې ثابتې ښکارندې اړوند يو کره ارزښت کې اندازې برابروي، چې په دې ډول د معياري په لاس جوړو شويو واحدونو سره ځکه توپير کوي، چې معياري هغه يې د له منځه تلنې يا ويجاړېدنې تابع دي. د دې پر ځای د اندازه کولو واحد يوازې د هغه ثابت د ارزښت په معلومولو کې د زيات شوي کره والي له لارې بدلون کولی، چې همدا واحد ورسره تړلی وي.
لومړنی وړانديز چې د نړيوال سيستم د بنسټ واحد له امر څخه خپلواک ازمايښتي معيار سره تړي، د چارلس سېنډرس پيرس (۱۸۳۹ – ۱۹۱۴) له لورې وشو، چې د يو طيفي کرښې د څپې اوږدوالي له مخې يې د متر د راپېژندلو وړانديز وکړ. دې چارې په سيده ډول د مايکلسن او مورلي “Michelson-Morley” ازمايښت اغېزمن کړ؛ دوی دواړ د پيرس يادونه او د نوموړي د مېتود يا لارې پر بنسټ وده کوي.
معيارونه
د بنسټيز کوانټم له يو څو ثابتونو څخه پرته د اندازه کولو نور ټول واحدونه له تاريخي تړونونو څخه تر لاسه کېږي. په طبيعت کې هيڅ طبيعي څيز دا نه دا حکم کوي، چې يو انچ بايد معلومه اوږدوالی وي او نه دا چې ميل د کېلو متر په پرتله د واټن غوره اندازه ده. د انساني تاريخ د دورې په اوږدو کې که څه هم د اندازه کولو معيارونه په لومړيو کې د هوساينې او وروسته د اړتيا لپاره وو، مګر په دې موخه يې تکامل وکړ، چې ټولنې ښايي ځانګړې او عمومي نښې ولري. هغه قوانين چې اندازه منظموي، په اصل کې په سوداګرۍ کې د چل د مخنيوي يه موخه رامنځته شوي وو.
د اندازه کولو واحدونه په عمومي ډول د يو پوهنيز بنسټ له مخې راپېژندل شوي دي، چې د دولتي يا خپلواکو استازوليو له لورې څارل شوي او په نړيوالو تړونونو کې رامنځته شوي دي، چې له غوره يا څرګند څخه وړاندې يې د وزنونو او معيارونو نړيوال کنفرانس (General Conference on Weights and Measures (CGPM)) دی چې په ۱۸۷۵ ز کال کې د متر کنوانسيون “Meter Convention” له لورې رامنځته شو او د واحدونو نړيوال سیستم څاري. د بېلګې په ډول: متر د رڼا د چټکتيا له مخې د “CGPM” له لورې په ۱۹۸۳ ز کال کې يو ځل بيا تعريف شو، کېلوګرام په ۲۰۱۹ ز کال کې د پلانک ثابت “Plank constant” له مخې يو ځل بيا راوپېژندل شو او نړيوال يارډ (چې ۳ فوټه يا ۰۳۶ انچه اندازه لري) په ۱۹۶۰ ز کال کې د متحده ايالتونو، انګليستان، استراليا او سويليی افريقا د حکومتونو له لورې په کره ډول د ۰،۹۱۴۴ مترو په توګه راوپېژندل شو.
په متحده ايالتونو کې د معيارونو او تيکنالوژۍ ملي انسټيټيوټ (National Institute of Standards and Technology (NIST))، چې د متحده ايالتونو د سوداګرۍ څانګې يوه برخه ده، سوداګريزې اندازې برابروي. په انګليستان کې ورته ونډه د فزیکي ملي لابراتوار (National Physical Laboratory (NPL))، په استراليا کې د اندازه کولو د ملي انسټيټيوټ (National Measurement Institute)، په سويلي افريقا کې د پوهنيزې او صنعتي څېړنې شورا (Council for Scientific and Industrial Research) له لورې او په هند کې د هند د ملي فزيکي لابراتور (National Physical Laboratory of India) له لورې تر سره کېږي.
واحدونه او سيستمونه
واحد يوه معلومه يا معياري اندازه ده، چې له مخې يې نورې فزيکې اندازې اندازه کېږي.
د ایټالیا دریم ویکټور امانوئل
دریم ویکټور امانوئل (زوکړه: د ۱۸۶۹ زکال د نومبر ۱۱ مه – مړینه: د ۱۹۴۷ زکال د ډسمبر ۲۸ مه) د ۱۹۰۰ زکال د جولای له ۲۹ مې نیټې څخه د ۱۹۴۶ زکال د مۍ تر ۹مې پورې هغه مهال چې له واکه ګوښه کړای شو، د ایټالیا پاچا و. نوموړي همدارنګه د ایتوپیا د سترواک (۱۹۳۶-۱۹۴۱ زکال) او د البانیا د پاچا (۱۹۳۹-۱۹۴۳ زکال) په توګه واکمني وکړه. نوموړی د خپل پلار لومړي اومبرتو له ترورو وروسته واک ته ورسېد او د ۴۶ کلنې واکمنۍ پر مهال یې د ایټالیا پاچاهي په دوه نړیوالو جګړو کې ښکېل شوه. د نوموړي د واکمنۍ پر مهال ایټالوي فاشېزم وزېږېد، وده یې وکړه او سقوط یې وکړ.
اندازه کول
د سترواکۍ د متحده ايالتونو او ګمرکي سيستمونه
مخکې له دې چې د نړيوال سيستم واحدونه د نړۍ په کچه په پراخ ډول ومنل شي، په انګليستان، د ګډو ګټو هېوادونو او متحده ايالتونو کې د انګليسي واحدونو برتانوي سيستمونه او وروسته د سترواکۍ واحدونه کارول کېدل. ياد سيستم په متحده ايالتونو کې د ګمري واحدونو په توګه وپېژندل شو او لا هم په هېواد او ځينو کارابيني هېوادونو کې کارول کېږي. د اندازه کولو دې بېلابېلو سيستمونو ته يو وخت د اوږدوالي، وزن او وخت لپاره د سترواکۍ واحدونو په وياړ د فوټ – پاونډ – ثانيې سيستمونه ويل کېدل، که څه هم ټنونه، سل پونډه وزن يا کاڼی، ګېلن او سمندري ميل د بېلګې په ډول د متحده ايالتونو د واحدونو لپاره بېل دي. په برتانيه کې هم د سترواکۍ ځيني واحدونه کارول کېږي، چې په رسمي ډول نړيوال سيستم ته ننوتي دي او د سړک د نښو غوندې يو څو استثنات لري چې د دې موخې لپاره تر اوسه له ميل څخه ګټه اخېستل کېږي. د اوربشو او مڼو شيره يا اوبه بايد د سترواکۍ په پيمانې سره وپلورل شي او په بېرته واپس کونکو بوتلونو کې شيدې د سترواکۍ پيمانې له مخې پلورل کېدلی شي. زيات خلک خپل لوړوالی په فوټ او انچ سره او خپل وزن په تيږې او پونډونو سره اندازه کوي، چې دا د ګډو ګټو په زياتره هېوادونو کې مترانه يا متري سيستم ګڼل کېږي، د ځمکې مساحت په جريبونو او د فرش فضا په ځانګړي ډول د سوداګريزو راکړو ورکړو لپاره (د دولتي احصائيو په پرتله) په فوټ مربع سره اندازه کېږي. په ورته ډول پټرول په زياتو هېوادونو کې د ګېلن له مخې پلورل کېږي، چې متري سيستم ګڼل کېږي.
د ایټالیا دریم ویکټور امانوئل
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال دریم ویکټور امانوئل د لومړي وزیر پائولو بوسلي استعفا ومنله او پر ځای یې ویتوریو امانوئل اورلاندو (د بریا مخکښ) لومړی وزیر وټاکه. ایټالیا له دې سره چې د لومړۍ نړیوالې جګړې بریالي اړخ ته اړونده وه، خو ټولې هغه سیمې چې د ۱۹۱۵ زکال د لندن په هوکړه کې یې ورسره اړوند ژمنه شوې وه؛ ترلاسه نه کړې. د وارسا تړون چې جګړې ته یې پای ټکی کېښود وه یې نشو کولای د فیومه (کرواسیا ته اړوند ری یکا ښار) او دالماسیا اړوند د ایټالیا غوښتنې پوره کړي. دغه خواشینونکې بریا د اورلاندو د استعفا لامل وګرځېده. له کورني اړخه، د دغو سیمو له لاسه ورکول د اورلاندو د لنډ مهاله څو ځای ناستو لپاره سیاسي فاجعه له ځان سره لرله. په پایله کې آن د ټولو د درناوي وړ جوواني جولیتي چې په بې مخینې توګه د پنځم ځل لپاره یې د لومړي وزیر په توګه خدمت کاوه؛ وه یې نشو کولای د مخ پر ودې فاشیستي خوځښت پر وړاندې هېواد یو موټی کړي. فاشیستان چې د هېواد د مخ پر ودې اقتصادي ستونزو له امله پیاوړي شوي و، د روم پر لور یې لاریون رهبري کړ او پاچا هم بنیټو موسولیني لومړی وزیر وټاکه.
ویکټور امانوئل د فاشیستي رژیم د داخلي سیاسي ناوړه ګټنو اړوند په داسې حال کې چوپتیا غوره کړه چې د ایتوپیا د سترواکۍ او د البانیا د پاچاهۍ تاجونه چې د موسولیني د استعماري استثمار پایله وه؛ وه یې منل. هغه مهال چې په ۱۹۳۹ زکال کې موسولیني هڅه وکړه ایټالیا په دویمه نړیواله جګړه کې ښکېله کړي، ویکټور امانوئل ورسره مخالفت وکړ او د ۱۹۴۰ زکال تر جون میاشتې پورې یې په جګړې کې د ایټالیا له ښکېل کېدو مخه ونیوله، خو بالاخره پاچا اړ کړای شو موسولیني ته په جګړې کې د ګډون او د جګړې د قوماندانۍ په برخه کې پراخ واکونه ورکړي. دغه جګړه د ایټالیا لپاره فاجعه له ځان سره لرله، ځکه په اروپا او د افریقا په شمال کې یې ډیری تهاجمي عملیات له ماتې سره مخ شول. په ۱۹۴۳ زکال کې په ایټالیا باندې د متفقینو د برید د احتمال په زیاتوالي سره پاچا، موسولیني له واکه ګوښه کړ او د ۱۹۴۳ زکال په سپټمبر میاشت کې یې له متفقینو سره د اوربند هوکړه لاسلیک کړه. د جرمني له غچ اخیستو سره په مخ کېدلو، هغه او دولت یې بریندیزي ته وتښتېد او جرمني هم د ایټالیا په شمال کې یو لاس پوڅی حکومت تاسیس کړ. هغه زړه نا زړه خپل لوری بدل کړ او د اکتوبر په میاشت کې یې له جرمني سره د جګړې اعلان وکړ، په داسې حال کې چې نوموړی تل د متفقینو له مشرانو سره ښکېل و خو د متفقینو د فشار له امله هغه د ۱۹۴۴ زکال په جون میاشت کې ډېری خپل واکونه خپل زوی اومبرتو ته تفویض کړل او په عملي بڼه یې په جګړه او د ایټالیا په دولت کې خپلې ونډې ته پای ټکی کېښود.
ویکټور امانوئل په ۱۹۴۶زکال کې له خپل تاج او تخت څخه د خپل زوی پاچا دویم اومبرتو په ګټه په دې هیله تېر شو چې وه به کولای شي د سلطنت څخه ولسي ملاتړ زیات کړي خو بالاخره د یوې بریالۍ ټول پوښتنې وروسته سلطنت لغو شو. له دې وروسته نوموړی د مصر الکسندریې ښار ته تبعید شو او یو کال وروسته همالته ومړ چې بیا د الکساندریې په سنټ کاترین کلیسا کې خښ کړای شو. په ۲۰۱۷ زکال کې د ایټالیا د ولسمشر سرجیو ماتارلا او د مصر د ولمسشر عبدالفتاح السیسي له هوکړې وروسته د نوموړي د جسد پاتې شوني ایټالیا ته راوړل شول.
په ایټالیا کې یو شمېر ایټالویان د هغه د ۱.۵۳ متره (۵ فوټه) قد لرلو له امله نوموړی کوچنۍ توره/شمشېر («Sciaboletta») او یو شمېر نور یې بیا د دواړو نړیوالو جګړو پر مهال د هېواد د رهبري کولو له امله سرتېری پاچا (il Re soldato) بولي.
لومړني کلونه
دریم ویکټور امانوئل د ایټالیا د پاچاهۍ اړوند ناپل سیمه کې د ایټالوي پاچا لومړي اومبرتو او ملکې ساووی مارګاریتا په کورنۍ کې وزېږېد. په نوموړي باندې د خپل نیکه دویم ویکټور امانوئل نوم کېښودل شو چې د ساردینیا او وروسته د ایټالیا پاچا و.
واک ته رسېدل
ویکټور امانوئل د ۱۹۰۰ زکال د جولای په ۲۹ مه د دیرش کلونو په عمر د خپل پلار له ترور وروسته واک ته ورسېد. یوازنی هغه لارښونه چې پلار یې نوموړي ته د خپل وارث په توګه کړې وه دا وه چې: «په یاد ولره: د پاچاهۍ کولو لپاره باید وپوهېږې څه ډول خپل نوم لاسلیک کړې، اخبار ولولې او په آس سپور شې». د هغه د واکمنۍ د لومړنیو کلونو د شواهدو له مخې، نوموړی د ساووي سلطنت د معیارونو له مخې مشروطه حکومت ته ژمن و. په داسې حال کې چې پلار یې د یو انارشیست له خوا ووژل شو، خو له دې سره هغه د اساسي قانون ازادیو ته خپله ژمنتیا څرګنده کړه.
په داسې حال کې چې پارلماني حاکمیت په پیاوړې توګه په ایټالیا کې خپل ځای درلود خو اساسي قانون یا Statuto Albertino پاچا ته پام وړ واک ورکاوه. د بېلګې په توګه هغه حق درلود هر څوک چې وغواړي لومړی وزیر وټاکي، آن که چېری هغه په پارلمان کې اکثریت ملاتړ هم له ځان سره نه درلود. پاچا چې شرمېدونکی او تر ډېره ګوښه خوښونکی خوی درلود د ایټالیا د سیاستونو له ورځنیو ننګونو څخه یې کرکه لرله، خو بیا هم د دغه هېواد دوامداره سیاسي بې ثباتیو هغه اړ کړ څو له ۱۹۰۰ زکال څخه تر ۱۹۲۲ زکال پورې نږدې ۱۰ ځله په پارلماني کړکېچونو کې مداخله وکړي.
د ایتوپیا سترواک
په ایتوپیا باندې د هغه د دولت له برید وړاندې، ویکټور امانوئل په ۱۹۳۴ زکال کې د ایټالیا سومالي لنډ ته سفر وکړ، چېرې چې نوموړي د نومبر په ۱۱ مه د خپل زیږون ۶۵مه کالیزه ولمانځله. په ۱۹۳۶ زکال کې ویکټور امانوئل د ایتوپیا د سترواکۍ د تاج مسئولیت په داسې حال کې پر غاړه واخیست چې د هغه دغه پرېکړه د نړیوالو د منلو وړ وه نه ګرځېده. ویکټور امانوئل یوازنی هغه وړ کس و چې په ایتوپیا (حبشې) باندې د ایټالوي ځواکونو له برید او همدارنګه د ایټالیا او حبشې د دویمې جګړې وروسته د هایله سلاسي سترواک له ګوښه کولو وروسته دغه تاج پر سر کېږدي.
ایتوپیا له ایټالیا سره یوځای کړای شوه. د ملتونو ټولنې په دغه جګړه کې د ایټالیا ګډون وغانده او د ایټالیا له خوا د ایتوپیا د فتح حق د یو شمېر مخکښو قدرتونو لکه متحده ایالاتو او شوروي اتحاد له خوا رد شو، خو په ۱۹۳۲ کې د لویې بریتانیا او فرانسې له خوا ومنل شو. له دې سره په ۱۹۴۳ زکال کې په ایتوپیا د ایټالیا واکمني پای ته ورسېده.
د اریتره او ایټالوي سومالي لنډ په ګډون د ختیځې افریقا د ایټالوي وایسرا واکمني د ۱۹۴۱ زکال د نومبر په ۲۷ مه متحدینو ته له تسلیم کېدو وروسته پای ته ورسېده. د ۱۹۴۳ زکال په نومبر میاشت کې ویکټور امانوئل د ایتوپیا د سترواک او البانیا د پاچاهۍ پر عنوان سترګې پټې کړې او د دغو ځایګیو پخواني واکمنان یې مشروع وبلل.
د البانیا پاچا
د البانیا د پاچاهۍ تاج په ۱۹۳۹ زکال کې هغه مهال ویکټور امانوئل ته په لاس ورغی چې ایټالوي ځواکونو د ادریاتیک سیند په شاوخوا کې په تقریبا بې دفاع پاچاهۍ برید وکړ او له امله یې پاچا لومړی زوګ تېښتې ته اړ شو.
کاټن مادر
کاټن مادر FRS (۱۶۶۳،فبروري،۱۲ – ۱۷۲۸، فبروري، ۱۳) د نيو انګلينډ يو «پيورټي» (مسيحي دين يوه څانګه) مذهبي مشر او پنځونکی ليکوال و. په هارورډ کالج کې يې زده کړې وکړې، په ۱۶۸۵ز کال کې د بوسټن د کانګريشنليسټ زاړه شمالي ميټنګ هاوس د مذهبي مشر په توګه له خپل پلار «انکريز» سره يو ځای شو، چېرته چې نوموړي د خپل ژوند تر پايه تبلیغ وکړ. په انګريزي خبرې کونکې نوې ابادېدونکې امريکا کې د يو ستر روڼ اندي او ولسي څېرې په توګه، کاټن مادر په ۱۶۸۹ز کال کې د «سر ايډمونډ انډروس» پر ضد له يو بريالی بغاوت سره مرسته وکړه، «سر ايډمونډ انډروس» هغه څوک چې د پاچا «جيمز دويم» له خوا په نوي انګلستان د والي په توګه تحميل شوی و. د ۱۶۹۲-۱۶۹۳ کلونو د «سيليم» د جادو په محاکمو کې د «مادر» ښکېلتيا، د هغه د ژوند پر مهال سختې شخړې پېدا کړي او د هغه په تاريخي نوم يې منفي اغېزې وکړې، له کومو محاکمو څخه چې وروسته نوموړي د «د نه ليدونکو د نړۍ اعجوبې» (۱۶۹۳) په نوم په خپل کتاب کې دفاع وکړه. د نوي استعماري انګلستان د يو تاريخ پوه په توګه، مادر د «Magnalia Christi Americana» (۱۷۰۲) په نوم کتاب له امله زيات مشهور دی.
په نوي انګلستان کې د منځه تلونکو مذهبي او ټولنيزو احکاماتو ته له شخصي او فکري اړخه ژمن و، کاټن مادر د هارډورډ کالج د رياست ناکامه هڅه وکړه، دا هغه دفتر و چې يو وخت يې پلار مشري کوله، څوک چې يو «پوريټي» مذهبي مشر او روڼ اندی و. له ۱۷۰۲ز کال وروسته، له «جوزيف ډوډلي» سره د کاټن ميتر ټکر پيدا شو، څوک چې د ماساچوسټس بی ولايت والي و، مادر يوه ناکامه هڅه کړې وه چې نوموړی له واکه لېرې کړي. مادر په نوي انګلستان کې د «پيوريټنزم» د يو فکري بنسټ په توګه د «نيو يال کالج» ملاتړ وکړ. نوموړي له اروپايي پوهانو سره پراخې اړيکې درلودې او په ۱۷۱۰ز کال کې يې د ګلاسګو پوهنتون څخه د  الاهياتو افتخاري دوکتورا سند تر لاسه کړ.
کاتن مادر چې په امريکا کې له نوي تجربوي ساينس څخه ملاتړ کونکی و، د بوټو پر پيوند کولو او د ننکیو په ناروغي د اخته کېدو څخه د مخنيوي لپاره د ستنو لګولو پر استعمال بنسټيزه څېړنه وکړه. نوموړي د ساينسي موضوعاتو په اړوند په لندن کې شاهي ټولنې ته ګڼ راپورونه واستول، کومې ټولنې چې نوموړی په ۱۷۱۳ز کال کې د هکمار په توګه وټاکه. د ننکيو لپاره د ستنې لګولو په اړوند د مادر تشهير، د کوم په اړه چې نوموړي له يو افريقايي «اونيسيمس» څخه زده کړه کړې وه، څوک چې مادر د مريې په توګه له ځانه سره ساتلی و، په ۱۷۲۱ز کال کې په بوسټن کې د ننکيو د خپرېدو پر مهال د نوموړي دا تشهير له تاوتريخوالي ډکو شخړو لامل وګرځېد. ساينس پوه او د متحده ايالاتو يو بنسټ اېښودونکي «بنجامين فرانکلين»، د بوسټن د يو ځوان اوسېدونکي په توګه د لرغوني «پوريتاني» نظم مخالفت وکړ چې مادر د دې مذهب استازولي کوله او د ستنې لګولو په مخالفو هڅو کې يې ګډون وکړ، نوموړي وروسته د « Bonifacius, or Essays to Do Good» (۱۷۱۰) په نوم د مادر کتاب، پر خپل ژوند د يو ستر اغېز په توګه بيان کړی و.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
کاتن مادر د ماساچوسټ بی مستعمرې په مرکزي ښار بوسټن کې په ۱۶۶۳ز کال کې زېږېدلی و، د پلار نوم يې «ريو.انکريز ميتر» او د مور نوم يې «ماريا ني کاټن» و. نيکونه يې ريچارډ مادر او جان کاټن و، دواړه پیاوړي پوريټي مذهبي مشران و، چا چې د ماساچوسټ مستعمرې په جوړولو او پرمختګ کې ستره ونډه درلوده. ريچارډ مادر د اکسفرډ پوهنتون څخه فارغ شوی او جان کاټن د کامبريج له پوهنتون څخه فارغ و. انکريز مادر له هارورډ کالج او ډبلين پوهنتون څخه فارغ و او د بوسټن د اصلي شمالي کليسا (د پال ريور د مشهورې اينګليکي زړې شمالي کليسا سره بايد ګډه وډه نه کړای شي) کې يې د مذهبي مشر په توګه خدمات وړاندې کړي وو. دا په ښار کې د دوه کانګريګشنلي کليساګانو څخه يوه وه، دويمه يې هغه لومړۍ کليسا وه چې جان وينتروپ جوړه کړې وه. همدې ته په کتنې سره کاټن مادر د نيو انګلينډ د مستعرې په اغېزناکو او له فکري اړخه پياوړو کورنيو کې زېږلی و او داسې برېښېده چې هغه د خپل پلار او نېکه د پيوريټني پادريانو پيروي کول غواړي.
په پايله کې «انکريز مادر» د هارورډ رئيس وټاکل شو او د ماساچوسټس مستعمرې په سياست يې د پام وړ اغېز درلود. د کاټن د هڅو سره سره، هغه هېڅکله هم د خپل پلار په څېر اغېزناک ونه ګرځېد. د سيليم د جادوګرۍ د محاکمو پر مهال د هغوی خړې پړې اړيکې تر ټولو زياتې روښانه شوې، د کومو ملاتړد چې په څرکند ډول «انکريز مادر ونه کړ. کاټن د يو ليکوال په توګه د خپل پلار له پنځونو پښه واړوله او نږدې ۴۰۰ اثار يې وپنځول.
کاټن ميتر د ۱۶۸۶ز کال د مۍ په مياشت کې د چارلس ټاون د ډګروال جان فيليپس له لور ايبيګیل فلپس سره واده وکړ، دا مهال د کاټن عمر درويشت کاله او د ابيګيل عمر شپاړس کاله و. ابيګيل، د دوی دوه غبرګوني زېږېدلي اولادونه او دوه کلنه لور يې ټول په ۱۷۰۲ز کال کې د شري وبا د خپرېدو له امله مړه شول.
د ۱۶۸۹ کال بغاوت
د ۱۶۸۶ز کال د مۍ مياشتې په څوارلسمه نېټه، له «ابيګيل فلپس» سره د کاټن مادر له واده لس ورځې وروسته، «ايډوارډ رينډولف» په بوسټن کې د انګلستان د پاچا جيمز دويم د له پرانيستو ليکونو سره راورسېد، کومو چې د ميساچوسټس د شرکت منشور منسوخ کړ رينډولف ته يې د مستعمري حکومت د بيا منظم کولو امر وکړ. جيمز اراده درلوده چې د ميساچوسټس د مذهبي بېلتون خوښۍ د مخنيوي لپاره دا مستعمره د نوي انګلينډ په يوه پراخه سيمه کې داخله کړي، کوم ټاکلی قانون جوړونکی ونه لري او د يو داسې والي تر واکمنۍ لاندې وي، څوک چې د وليعهد په خوښه کار کوي. د دې کال په وروستيو کې پاچا «سر ايډمنډ اينډروس» د دې نوې سيمې والي وټاکه. دا په «پوريټني» مذهبي او ټولنيز نظم نېغ په نېغه بريد و، د کوم استازولي چې مادر کوله، همدا راز د ميساچوسټس په سيمه ييزه خپلواکۍ هم بريد و. د نوې ابادۍ پلويان په ځانګړي ډول هغه مهال وپارېدل، کله چې انډروس اعلان وکړ چې د پخواني ميساچوسټس بی شرکت په نوم د ځمکې ورکړل شوې ټول قراردادونه بې اعتباره دي، دوی يې اړ کړل چې بيا غوښتنه وکړي او د  هغې ځمکې په بدل کې د نوي شاهي امتياز لپاره تاديات وکړي، کومه ځمکه چې همدا اوس د دوی په واک کې ده او يا به ورڅخه بېرته واخيستل شي. د ۱۶۷۸۷ز کال د اپريل په مياشت کې، انکريز مادر لنډن ته ولاړ، هلته د څلورو کلونو لپاره پاتې شو او له دربار څخه يې د هغه څه غوښتنه کوله چې نوموړي د ماساچوسټس مستعمرې ګټې بللې.
پیرم کرائی
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
پيرم کرای (په روسي ژبه کې: Пермский край؛ نړیوال فونیټیک الفبا : [ ˈpʲermskʲɪj kraj]) د روسیې فدرالي موضوع (کرای) ده. چې د ۲۰۰۵ کال د ډسمبر په لومړۍ نېټه رامنځته شوه. پرام ښار د دې اداري مرکز دی. نفوس: 2,635,276 (2010 سرشمیرنه)
سرچينې
وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
توماس هنري هاکسلی
توماس هنري هاکسلی (زوکړه: د ۱۸۲۵ زکال د مۍ ۴ مه – مړینه: د ۱۸۹۵ زکال د جون ۲۹ مه) انګلیسي بیولوژي پوه او انتروپولوژیست و چې د تطبیقي اناتومي په برخه کې یې تخصص درلود. نوموړی د چارلز داروین د تکامل له نظریې څخه د ملاتړ له امله په «بولډاګ داروین» مشهور شو.
په ۱۸۶۰ زکال کې له ساموئل ویلبرفورس سره د هاکسلي د مناظرې اړوند کیسې د هغه له خوا په پراخه کچه د تکامل منل د نوموړي په علمي ژوند کې د بدلون ټکي په توګه څرګندوي، په داسې حال کې چې تاریخ پوهان باور لري له دغې مناظرې څخه پاتې شوې کیسې جعلي دي. هاکسلي پلان درلود چې له مناظرې یوه ورځ وړاندې اکسفورډ پرېږي خو د Vestiges کتاب له لیکوال رابرټ چمبرز سره له مخ کېدو وروسته یې خپل هوډ بدل کړ او پرېکړه یې وکړه چې په دغه مناظره کې برخه واخلي. ویلبرفورس ته ریچارډ اوون لارښوونه کوله هغه چې هاکسلي یې پر وړاندې د دې اړوند بحث کاوه چې ایا انسانان شادیانو ته اړوند دي او که نه.
هاکسلي د داروین له یو شمېر نظریاتو لکه تدریج ګرايي سره چندان لېوالتیا نه لرله او همدارنګه یې د طبیعي انتخاب اړوند د هغه د نظریې اړوند پرېکړه نه وه کړې، خو له دې ټولو سره یې په عمومي توګه له داروین ملاتړ کاوه. نوموړی چې په بریتانیا کې د زده کړو د علمي ډول یو له پراختیا ورکوونکو څخه و د سخت دریځو مذهبي سنتونو پر وړاندې یې مبارزه کوله.
هاکسلي په ۱۸۶۹ زکال کې د «اګنوسټېسېزم» اصطلاح ابداع کړه چې له مخې یې هغه ادعاوې چې د پوهېدو وړ او د پوهېدو وړ نه دي تعریف کړي.
هاکسلي ډېرې لږ رسمي زده کړې کړې وې او تر ډېره پورې یې هرڅه خپله زده کړې و. له دې سره نوموړی د ۱۹ مې پېړۍ د وروستیو تر ټولو غوره تطبیقي اناتومېست وپېژندل شو. هغه په غیر فقاریه ژوندیو موجوداتو کار وکړ او د هغو ژوندیو موجوداتو ترمنځ په اړیکو یې کار وکړ چې وړاندې لږ پېژندل شوي و. وروسته یې فقاریه ژوندیو موجوداتو ته مخه کړه او په ځانګړې توګه یې د انسانانو او شادیانو ترمنځ په اړیکو کار وکړ. د آرکئوپټریکس او کامپسوناتوس له پرتلې وروسته هغه دې پایلې ته ورسېد چې الوتکونکو مرغانو له غوښه خوړونکو ډیناسورانو څخه تکامل موندلی، هغه نظریه چې نن ورځ په پراخه کچه منل شوې.
لومړنی ژوند
د دغه ناسم پیل سربېره هاکسلي هوډ وکړ له ځان سره زده کړې وکړي. همدا و چې نوموړی د ۱۹ مې پېړۍ په تر ټولو مخکښ خپله زده کوونکي کس واوښت. په پیل کې نوموړي د توماس کارلایل او جیمز هاټون د ځمک پوهنې او د همیلټون د منطق اثرونه ولوستل. په نوې ځوانۍ کې هغه په خپله جرمني ژبه لږ لږ زده کړه او بیا یې ورباندې بشپړ تسلط وموند همدا و چې چارلس داروین جرمني ژبې ته د خپلو علمي اثارو په ژباړه کې ترې ګټنه وکړه. هغه لاتین او په کافي کچه یوناني زده کړه څو د ارسطو اصلي لیکنې ولولي.
د ځوانۍ په اوږدو کې هغه لومړی د غیر فقاریه او بیا د فقاریه ژوندیو موجواتو په برخه کې مطالعه وکړه او ځان یې په کې متخصص کړ. هغه په رسامۍ کې مهارت درلود او د سمندري غیرفقاریه حیواناتو اړوند خپلو لیکنو لپاره یې انځورونه وکښل. د دین او علم په برخه کې هغه په خپلو راتلونکو بحثونو او لیکنو کې د خپلو مخالفو روحانیونو په پرتله له الهیاتو څخه غوره درک درلود. هاکسلي، هغه ماشوم چې په ۱۰ کلنۍ کې یې ښوونځی پرېښی و د بریتانیا په تر ټولو لوی عالم واوښت.
نوموړي د لنډو دورو لپاره د څو طبیبانو شاګردي وکړه؛ په ۱۳ کلنۍ کې د هغه اوښي جان کوک چې په کاونټری کې و هغه یې توماس چندلر ته چې د طبي موخو لپاره یې د میسمرېزم د تجربي ګټنو له امله شهرت موندلی و ور معرفي کړ. د لندن په روټرهیټ کې د چندلر تجربې د هغې افتضاح په کتار کې وې چې ډینکیزي بې وزلو زغملې وې. همدلته و چې توماس بې وزلي، جنایت او عامې ناروغۍ په تر ټولو ناوړه حالت کې ولیدلې. ورپسې په ۱۶ کلنۍ کې د هغه بل اوښي جان سالټ چې د مشرې خور مېړه یې و هغه په سیډنهام کالج کې (د پوهنتون د تدریسي روغتون شاته و) چې د اناتومي په برخه کې یو ارزانه کالج و شامل کړ؛ د دغه کالج بنسټګر مارشال هال منعکس کېدونکی قوس (reflex arc) کشف کړی و. په دغه موده کې هاکسلي د خپلې مطالعې پروګرام ته دوام ورکړ څو د خپلو رسمي زده کړو شاته پاتې کېدل جبران کړي.