cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرسټف پلانټېن
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:1520s births وېشنيزه:1589 deaths وېشنيزه:History of Antwerp وېشنيزه:16th-century printers وېشنيزه:French Renaissance humanists وېشنيزه:Flemish people وېشنيزه:Belgian printers وېشنيزه:French printers وېشنيزه:فرانسوي لیکوالان
د ذراتو فزیک
د ذراتو فزیک (همدارنګه د لوړې انرژۍ لرونکي فزیک په نامه هم پېژندل کېږي)، د فزیک یوه څانګه ده چې د مادې او وړانګو اړوندو ذراتو ماهیت او جوړښت مطالعه کوي. که څه هم د ذرې کلیمه کولای شي بېلابېلو کوچنیو اجسامو (لکه پروتون، د ګازاتو ذرات، یا ان کورنۍ خاورې او دوړې) ته اشاره وکړي. د ذراتو فزیک معمولاً د تشخیص وړ نه ختمېدونکي تر ټولو کوچني ذرات او د هغو د چلند تشریح کولو لپاره اړین او بنسټیز تعاملات ارزوي.
په اوسنۍ پوهې کې دا لومړني ذرات د کوانټم اړوندو ساحو نه راپیدا شوي، چې په متقابلو برخو یې هم اغېز لري او پرې حاکم دي. اوسنۍ غالبه نظریه چې دا ذرات او بنسټیزې ساحې د هغو له اړوندو تحرکاتو سره توضیح کوي، د معیاري ماډل په نامه یادېږي. له همدې امله د عصري ذراتو فزیک په عمومي توګه معیاري ماډل او د هغه اړوند بېلابېلې احتمالي پراختیاوې ارزوي، د بېلګې په توګه د بوزون هېګز تر ټولو نوې پېژندل شوې ذرې یا ان د جاذبې د قوې اړوند تر ټولو د زوړ پېژندل شوي ځواک اړوندې ساحې په کې شاملې دي.
کوچني اټومي ذرات
د عصري ذراتو فزیک اړوند څېړنې په کوچنیو اټومي ذراتو او اټومي اجزاوو لکه الکترونونو، پروتونونو او نیوترونونو (پروتونونه او نیوترونونه د باریون په نامه هغه ترکیبي ذرات دي، چې له کوارکونو څخه جوړ شوي دي) باندې متمرکزې دي، چې د رادیو اکتیو او توزیع کولو اړوند پروسو په وسیله رامنځته کېږي. دا ډول ذرات یعنې فوتون، نیوترینو او میونز دي، همدا راز د ځانګړو عجیبو خارجي ذراتو یوه پراخه لړۍ ده.
د ذراتو دینامیک یا حرکتونه هم د کوانتمي میخانیک په وسیله کنترول کېږي. دا د ذراتو د څپې اړوند غبرګوالی ښيي، دغه راز په ځینو ځانګړو تجربي شرایطو کې ذره یي چلند او په نورو شرایطو کې موجي او د څپو په څېر چلندونه څرګندوي. په نورو تخنیکي شرایطو کې ذرات د هیلبرت فضا په برخې کې د کوانتمي حالت ویکتورونو په وسیله تشریح شوي، چې د کوانتم سیمې اړوند نظریه کې هم ارزول کېږي. د ذراتو اړوند فزیک پوهانو د کنوانسیون پر بنسټ د بنسټیزو ذراتو اصطلاح هغو ذراتو ته کارول کېږي، چې د اوسني پوهاوي پر بنسټ داسې انګېرل کېږي، چې د وېشلو وړ نه دي او نه هم له نورو ذراتو نه جوړ شوي دي.
ټول ذرات او د هغو اړوند تعاملات، چې تر نن نېټې پورې لیدل شوي، ټول یې تقریبا په بشپړه توګه د کوانتمي ساحې د نظریې په وسیله تشریح کولای شو، چې د معیاري ماډل په نامه یادېږي. معیاري ماډل لکه څنګه چې اوسمهال جوړ شوی، تقریباً ۶۱ بنسټیزې مادې لري. دا بنسټیز ذرات د مرکب ذراتو د رامنځته کېدو او جوړولو لپاره یو بل سره ترکیب کېدای شي او کولای شي سلګونه ډول نور ذرات جوړ کړي، چې له ۱۹۶۰مې ز لسیزې راهیسې کشف شوي دی.
دا روښانه شوې، چې معیاري ماډل نږدې ټولو تجربوي ترسره شویو آزمویښتونو سره مطابقت لري. په دې توګه د ذراتو اړوند برخې ډېری فزیک پوهان په دې باور دي، چې دا د طبیعت په هکله نیمګړی توصیف او توضیح ده او یوه بنسټیزه نظریه د کشف او رامنځته کېدو په حال کې ده (د هرڅه بیانوونکې نظریه وګورئ). په وروستیو کلونو کې د نیوترینو د انحرافاتو ارزونه او اندازه کول  له معیاري ماډل نه لومړني تجربي انحرافات بیان او وړاندې کړي دي، ځکه چې نیوترینونه په معیاري ماډل کې جرم نه لري او بې وزنه  دي.
تاریخچه
دا باور چې ټول مواد په اصل کي له بنسټیزو ذراتو څخه جوړ شوي، لږ تر لږه شپږمې زېږدیزې پېړي پورې اړوند ده. په ۱۹مه ز پېړۍ کې جان دالتون د ستوکیومتري په برخه کې د خپل کار له لارې، دې نتیجې ته ورسید چې د طبیعت هر عنصر د یوې واحدې او ځانګړې ذرې نه جوړ شوی. د اټوم کلیمه د یوناني اتوموس یعنې «نه وېشل کېدونکې ذره» کلیمې نه وروسته، له هغه وخت راهیسې د کیمیاوي عناصرو ترټولو کوچنۍ ذرې ته ویل کېږي؛ خو فزیک پوهانو ډیر ژر دا وموندله، چې اټومونه په حقیقت کې د طبیعت بنسټیز ذرات نه دي، بلکې کوچني کنګلومیراوې یا د کوچنیو عناصرو ډله ده. د الکترون په څېر کوچني ذرات د شلمې پیړۍ په پیل کې د اټومي فزیک او کوانټم فزیک لومړني اکتشافات دي، چې په ۱۹۳۹ ز کال کې د لیز مایتنر (د اتوهان د تجربو پر بنسټ) په وسیله د اتومي شکافونو او د هانس بته په وسیله همدې کال کې د اټومي ویلې کېدلو یا فیوژن لامل شو. همدارنګه دواړه کشفونه د اټومي وسلو د پراختیا لامل هم شول. د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز لسیزو په اوږدو کې، د زیاتېدونکې لوړې انرژۍ له بیمونو نه د ذراتو د ټکر له امله د بېلابېلو ذراتو ګڼ شمېر حیرانوونکې بڼې وموندل شوې، چې په غیر رسمي توګه د «ذراتو ژوبڼ» په نامه یادېده. یو شمېر مهمې موندنې لکه د جیمز کرونین او ویل فیچ په وسیله د CP له پامه غورځولو د مادې او دغه راز د مادې ضد موادو ترمنځ د تعادل نه شتون په هکله نوې پوښتنې رامنځته کړې. د ۱۹۷۰مې ز لسیزې په لړ کې د معیاري ماډل له جوړولو وروسته، فزیک پوهانو د بېلابېلو ذراتو د ژوبڼ اصلي ریښې روښآنه کړې. ګڼ شمېر ذرات د «نسبتاً» لږ شمېر نورو بنسټیزو ذراتو د ترکیب په توګه تشریح شوو او د کوانټم ساحې اړوند نظریو په اډانه کې ځای پر ځای شوې، دا نوې او بیاځلې ډلبندۍ د عصري ذراتو اړوند فزیک لپاره یو پیل و.
معیاري ماډل
د ټولو بنسټیزو ذراتو د ډلبندۍ اړوند اوسنی وضعیت د معیاري ماډل په وسیله تشریح کېږي، چې د ۱۹۷۰ ز لسیزې په نیمایي کې د کوارک‌هانو د ازمویښت له تایید نه وروسته یې ډېر مقبولیت پیدا کړ. دا قوي، ضعیف او الکترو مقناطیسي بنسټیز تعاملات د منځګړیتوب اړوند ګیج بوسون په کارولو سره توصیف او بیانوي. د ګیج بوسون ډولونه اته ګلوئونونه، W−، W+  او Z بوسونونه او فوتون اړوند دي. همدارنګه معیاري ماډل ۲۴ بنسټیز فرمیونونه (۱۲ یې ذرات او د دوي اړوند ذراتو ضد فرمیونونه) لري، چې د ټولو موادو جوړوونکې اجزاوې دي. په پایله کې معیاري ماډل همدارنګه د بوسون هیګز په نامه د یو ډول بوسون د موجودیت وړاندوینه وکړه. د ۲۰۱۲ ز کال د جولای میاشتې په ۴مه نېټه فزیک پوهانو په CERN کې د لوی هاډرون کولیډر په برخه کې اعلان وکړ، چې داسې یوه نوې ذره یې موندلې، چې د هګز بوسون په څېر ورته چلند لري.
تجربوي لابراتوارونه
د نړۍ د ذراتو فزیک اړوند اصلي لابراتوارونه په لاندې ډول دي:
درواغجنه ستونزه
تعریف
درواغجنه یا غلطه ستونزه یوه غیر رسمي تېروتنه ده چې د هغه فرضیې پر اساس جوړه شوې چې په تېروتنې سره شته انتخابونه محدودوي. په خپله تر ټولو ساده بڼه کې چې دوه اړخیزه تېروتنه بلل کېږي، پرته له دوو بدیلونو نور ټول له منځه وړل کېږي. تېروتنه یو استدلال دی، په دې مانا چې د هغه مقدماتو ټولګه یا لړۍ ده چې ناسمه پایله لري، یعنې دواړه هم معتبر نه دي او هم سم. تېروتنې معمولاً په دو برخو، رسمي او غیر رسمي باندې وېشل کيږي. رسمي تېروتنې د دوی د جوړښت له امله ناسمې دي، په داسې حال کې چې غیر رسمي تېروتنې بیا د دوی د منځپانګې له امله ناسمې دي. ستونزه جوړونکې منځپانګه د غولونکې ستونزې په قضیه کې د جلا کوونکې ادعا بڼه لري: ادعا کوي چې د بدیلونو له منځه باید یو سم یا ریښتینی وي. دغه جلا والی ستونزه جوړونکی دی، ځکه چې دا د اجرا وړ بدیلونو په پرېښودو سره  ټاکنه خورا ساده کوي. ځینې ​​وختونه د درواغجنې ستونزې او غلطۍ ډېکوټومي یا درواغجنې دوه ګوني ترمنځ توپیر کوي. له دې امله د درواغجنې دوګوني یا غلطې ډېکوټومي اصطلاح نه یوازې دې ادعا ته، بلکې د دې ادعا پر بنسټ استدلال ته هم اشاره کوي.
د متضادو جلاکول یا تفکیک
درواغجنه ستونزه په خپله تر ټولو عامه بڼه کې د تضاد په توګه بدبلونه وړاندې کوي، په داسې حال کې چې دوی یوازې متضاد دی. دوه وړاندېزونه سره متضاد دي، په داسې حال کې که قضیه همداسې وي، نو یو یې باید سم او بل یې ناسم وي. دوه وړاندیزونه متضاد دي که چیرې لږترلږه یو یې سم وي، خو دا په داسې حال کې ده چې دغې چارې ته لاره پرانیزي چې ممکن دواړه غلط وي او دا هغه څه دي چې د تضاد په صورت کې امکان نه لری. تضادونه د منځني حذف قانون څخه پیروي کوي خو متضاد بیا داسې نه دي. د بېلګې په توګه په کوزه (یو ډول لوښی) کې د مرمرو کره شمېر ۱۰ یا ۱۱ دی او دا دوه بېلابېل انتخابونه وړاندې کوي. کوزه همدارنګه کولای شي ۲  یا ۱۷  یا ... مرمرو درلودونکې وي. په درواغجنو حالاتو کې د متضادو د کارولو یوه عامه بڼه دا ده چې په عامل یا اجنټ باندې له افراط څخه یو غوراوی وتپو. یو څوک ښه یا بد، بډایه یا غریب، نورمال یا غیر معمولي وي. دا ډول قضیې دا له پامه باسي چې د افراط تر منځ یو دوامداره طیف شته چې له انتخاب څخه ایستل کیږي. په داسې حال کې چې د درواغجنو حالاتو په متضادو کې ښکیل دي. د بیلګې په توګه ځانګړي انتخابونه، یوه ډیره عامه بڼه ده او دا یوازې یو ځانګړې قضیه ده: همدارنګه د غیر انحصاري تفکیکونو استدلالونه هم شته چې درواغجنې ستونزې دي. د مثال په ډول، د ازادۍ او امنیت ترمنځ په انتخاب کې تضاد دخیل نه دی، ځکه دغه دوه اصطلاحات له یو بل سره مطابقت لري.
قیاسي او د رد وړ استدلالونه
درواغجنې ستونزې معمولاً د قیاسي استدلالونو پر اساس بحث کیږي، خو کېدای شي د رد کېدونکو استدلالونو په توګه هم رامنځ ته شي. یو باوري استدلال هغه وخت قیاسي بلل کېږي چې د هغه د مقدماتو ريښتیاوالی د هغه د پایلې ریښتینوالی تضمین کړي. له بلې خوا، د یو معتبره  او رد وړ دلیل لپاره دا شونې ده چې د هغه ټول مقدمات سم وي، خو پایله یې ناسمه وي. مقدمات د پایلې یوازې د یوې ټاکلې اندازې ملاتړ کوي خو د هغه تضمین نه کوي. د یوې رد وړ درواغجنې ستونزې په صورت کې د پایلې لپاره چمتو شوی ملاتړ له حده زیات اټکلېږي، ځکه چې بېلابېل بدلونه په تفکیکي انګېرنه کې په نظر کې نه نیول کېږي.
تشریح او مخنیوی
د تېروتنې د درک او پوهېدلو یوه برخه د منطق څخه لوړ د روان پېژندنې تجربې په لور تګ دی، څو ښکاره کړي چې ولې تر نظر لاندې غلطۍ او ستونزې رامنځ ته کولو لپاره لېوالتیا شته. د درواغجنې مسلې په قضیه کې د واقعیت د ساده کولو لېوالتیا د «یا» کلیمو له لارې ممکن مهم رول ولوبوي. دغه لېوالتیا تر هغه حده زموږ په ژبه کې چې د مخالفو جوړو څخه ډکه ده شته. دا ډول ساده کول په هغه صورت کې چې د ډېر مفصل لید ترلاسه کولو لپاره کافي وخت نه وي، کله ناکله د پریکړې کولو لپاره اړین وي. د دې لپاره چې د درواغجنو ستونزو مخنیوی شوی وي، نو عامل یا اجنټ باید له وړاندې د ترتیب شویو بدیلونو سربیره د اضافي انتخابونو څخه خبر وي. نیوکه کوونکی فکر او خلاقیت ممکن د غلطې ډیکوټومي یا درواغجنې دوه ګوني د لیدلو او نویو بدیلونو د کشف او موندلو لپاره اړین وي.
له توپیرونو او ګونګتیاوو سره اړیکه
ځینې فیلسوفان او پوهان په دې باور دي "تر هغه چې توپیر سخت او څرګند نه وي، واقعاً توپیر نه دی" فیلسوف جان سیرل یو استثنایی شنوونکی دی، هغه دا ناسمه انګیرنه وبلله چې د غلطو دوه ګوني والي یا توپیرونو لامل کیږي. سېرل ټنګار کوي چې «له یوې نامعلومې ښکارندې څخه د یوې دقیقې نظریې د کفایت شرط دادی چې په پشپړ ډول باید هغه ښکارنده نامعینه توصیف شي؛ د اړوندو مواردو کورنیو ته د اجازې ورکړې توپیر حاشیوي او لږ توپیر نه دی». په ورته ډول کله چې دوه انتخابونه وړاندې کیږي، نو دوی ډېری وخت وي نه تل، د امکاناتو په طیف کې دوه سخت یا افراطي ټکي کولای شي په دې فکر سره چې انتخابونه له وړاندې انحصاري دي، غټ استدلال ته اعتبار ورکړي، که څه هم ضروري نه وي.
مارتین لوتر کینګ
مارتین لوترکینګ جونیور په انګلیسي Martin Luther King Jr ) زوکړه ۴ جنوري ۱۹۲۹ مړینه ۴ افریل ۱۹۶۸م کال) د امریکایي تور پوستانو د ټولنې مسول مشر وو، چې په ۴ د افریل ۱۹۶۸م کال په یوه وسلواله حمله کې ترور شو.
استونیا
دایستونیا جمهوریت، يا استونیا (ایستونیايي: Eesti Vabariik يا Eesti) په سهېلي اروپا کې پروت يو هېواد دی. چې د ۲۰۰۴ زېږيز کال نه راپدېخوا د اروپايي ټولنی غړيتوب لري. دا هېواد په سهېل کې د فینلنډ نه د نرې فینلنډي خليج په مرسته بېل شوی دی او د لويديځ له خوا د بالتیک دا هېواد د سويډن نه بېلوي. ددغه هېواد سمندر غاړي ۳۷۹۴ کيلومتره اوږدوالی لرې. همداشان دا هېواد په ختيځ کې د روسیه سره ۲۲۹ کیلومتره ګډه پوله لري او په سوېل کې د لاتویا سره ۳۳۹ کيلومتره ګډه پوله لري. د استونیا پلازمینه د تالین ښار دی.
وګړي
د دویمې نړیوالې جکړې نه مخکی د استونیا ۸۸% سلنه وګړي استونیایان وو اما د پخوانی شوروی اتحاد د پلانوړو پراساس چې له هغې مخې به یې روسان په استونیا کې میشتول اوسمهال د استونیایانو فیصدې ۶۱% سلنو ته راټیټه شوې ده.
جغرافیه
استونیا د بالکان په شمال کې ترټولو کوچینی عیواد. یاد هیواد ۲۲۷'۴۵ مساحت لري.
کلتور
د استونیا هیواد رسمي ژبه استونیایي ده.
تاريخ
د ساینسي تيورۍ له اساسه داسې ښايي چې په اسټونيا کې د انسان درک اله مالوم شو کله چې 11,000–13,000 کاله کلونه وروسته په سیمه کې واورې اوبه شوې.
وېشنيزه:اېسټونيا وېشنيزه:جمهوريت وېشنيزه:د اروپایي اتحادیه غړي هیوادونه
شواک ولسوالۍ
شواک ولسوالۍ د افغانستان د پکتيا ولايت یوه ولسوالۍ ده.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
سوني‌ارېکسن کا 550
سوني ارېکسن کا 550 Sony Ericsson K550i د سوني‌ارېکسن شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په ۶ د فبروری د  ۲۰۰۶ ز کال کې بازار ته وړاندې شوی دی او کمره یې ۲ مگا پیکسله دی.
بهرنۍ تړنې
کا 550
ځاځي ولسوالۍ
مشهور غرونه يې په لاندې ډول دي
ـ سپين غر : د دې سيمې يو لوی غر دی. د پکتيا او ننگرهار ولايتونه يو له بل سره بېلوي.
ـ د منډيير غر : دغه غر په گڼو ځنگلونو پټ دی ، چې په اقتصادي لحاظ او د حاصلاتو (ترلاسه شوو طبعي توکو) له مخې د افغانستان مهم لوی غر گڼل کېږي.
ـ د منگياړ غرونه : دغه غرونه د ځاځيو او څمکنيو سيمې يو له بل سره جلا کوي چې سطحه يې زياتره ړنې او گڼ ځنگلونه لري.
ځاځيو کې سيندونه
د سورگل سيند : دغه سيند له هغه تنگي څخه چې سپین تنگی نومېږي سرچينه ترې اخلي له هغو اوبو سره يو ځای کېږي چې د پيواړ کنډو څخه راوتويېږي ، لوېديځ خواته بهېږي. په لوېديځه برخه کې چې په (لرنيو) سيمې سره شهرت لري ، له بل سيند سره چې د (لولی دار) په نوم يادېږي او د سپین غر له زېړې څنډې او لکړې کنډو څخه راتويېږي يو ځای لوېديځ خواته خوځېږي او د بيانخېلو په ختيځه برخه ‍ې د خرشتل سيند سره چې د خششق کنډو څخه راځي نښلي وروسته بيا د ځاځيو مرکز خواته بهاندی ک‍ېږي.
د ځاځي ولسوالۍ پولې او سرشمېرنه
د ځاځيو ولسوالۍ سوهيل ـ ختيځ ته ېې سپين غر چې د افغانستان له نامتو غرونو څخه شمېرل کېږي پروت دی. همدغسې ددې سيمې ختيځه برخه د کورمې ، توتکۍ (پاړه چنار ) سره چې د منځني پښتونستان سيمه ده نښتې ده.
سرچينې
وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
حامله مومیایي ښځه
حامله مومیایي د لومړی ځل لپاره د مصر د لرغونو آثارو د څیړلو پر وخت روښانه شوه هغه مومیایي چې پخوا فکر کیده نارینه دی د نوی سکند ماشین په مرسته حامله ښځه ثابته شوه. له ۲۰۱۵م کال راهیسې په مصر کې پولنډي پوهان څیړنې کوي، یاده ښځه د ۲۰۲۱م کال په مې میاشت کې کشف شوه.
کالینینګراد
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" کالینینګراد په روسي Калининград) د کالینیګراد ولایت پلازمینه او له روسې نه لری پروت د یاد هیواد یو آیالات دی. د کالینینکراد مساحت ۵'۲۱۵ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۶۷۸'۴۲۱ نفره دی.
سوني‌ارېکسن کا 600
سوني ارېکسن کا 600 Sony Ericsson K600i د سوني‌ارېکسن شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په ۲۰۰۵ز کال کې بازار ته وړاندې شوی.
ان هيداوې
ان هيداوې ( زېږوننېټه ېې نده مالومه خو شاوخوا ۱۵۵۵/۵۶ گڼل شوی ـ مړینه ː ۶م د اگست ۱۶۲۳م زېږدي کال) انگرېزي ژبه Anne Hathawa ː د ویليم شکسپيير ماندینه وه. آغلې هيداوې هم د انگرېزي ژبې شاعره ، ډرامه او ننداره لیکواله او لوبگره وه. دوی په کال ۱۵۸۲م زېږدي کې واده کړی و او ان هيداوې له خپل خاوند ويليم شکسپيير څخه اته کاله لويه وه چې د واده پر مهال د ۲۶ کالو وه. د هيداوې په هکله او نښېرونو په هکله یې ډېر مالومات نشته او نه هم کوم قانوني سرچینې څه څرگند کړي دي ، خو د هغې د شخصيت او د شکسپيير سره یې د اړیکو په هکله د تاريخپوهانو له خولې ډېر گڼنیزه شکونه رابرسېره شوي چې لمخې یې دا يوه نوښتگره یکواله هم بللې.
راژکا
راجکا په صربي Рашка) د سربیا هیواد له ایداري برخو څخه یوه ده. یادې سیمې په ۲۰۰۲م کال کې ۶,۶۱۹ وګړي لرل.
وزي ځدراڼ ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
زرمت ولسوالۍ
زرمت ولسوالۍ د افغانستان د پکتيا ولايت یوه ولسوالۍ ده په 2006 کال کې دیادی ولسوالۍ نفوس 609’86 تنه وو.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
آرماویر
ارماویر ولایت په ارمني Արմավիրի մարզ ) د ارمنستان هیواد په ختیځ کې پروت کوچینی ولایت دی، د ارماویر ولایت مرکز آرماویر ښار دی.
سوني‌ارېکسن کا 610
سوني ارېکسن کا 610  Sony Ericsson K610i د سوني‌ارېکسن شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په  ۱۳ د فیبروری د ۲۰۰۶ز کال کې د  GSM نړیوال کنفرانس کې وړاندی شو.
بهرنۍ تړنې
کا 610
اورگون ولسوالۍ
اورگون ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۹،۷۱۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
د ملي دفاع پوهنتون (پاکستان)
د پاکستان د دفاع ملي پوهنتون(The National Defence University (or NDU) د پاکستان د پوځي جگړه ییزو تمرینونو او زده کړو پوهنځی دی چې لدغې پوهنځي څخه د پاکستان ټول پوځي بولندويان د ملي تگلارې پر بنسټ او ملي امنيت لپاره روزل کېږي او فارغېږي . دغه بولندويان او نور پوځي کدرونه د همغږۍ مرکز په نوم د پاکستاني پوځي ادارې لخوا حمایه کېږي . د پاکستان د دفاع ملي پوهنتون مالي ملاتړ د پاکستان د پوهنې او روزنې وزارت لخوا او د دفاع وزارت لخوا څخه کېږي . د همدې پوهنتون لنډون يې په انگرېزي ژبې رامنځته کړی چې NDU ورته وايي . د پوهنتون د زده کړو په تگلار کې پوهنیزې روزنې ، پوځي تمرینونه او زده کړې او د پاکستان د ملي دفاع لپاره د امنیتي ستراتيژيو د پرمختگ زده کړې شاملې دي . د پاکستان دفاعي پوهنتون لپاره د هغه هېواد هېوادمشر یې ځانگړې تگلارې په پام کې نیسي او د پوهنتون سرپازوال یې هم د هېواد مشر وي . همدارنگه د پوهنتون ټول اداري چارې د هېوادمشر په لاس کې وي او د پاکستان پوځ لخوا دننه پوهنتون کې د درېو ستورو لرونکی ټولمشر ټاکي. نن سبا د هغه پوهنتون ټولمشر ډگرجنرال جاوېد اقبال رمدايي دی. د پوهنتون اصلي موخې دا وي چې د ملي تگلاریزو چلندلارو ته لارې چارې ولټوي او د ملي امنیت او همغږۍ لپاره یې منظمې کړي. د دفاعي تگلارو لپاره پلانونه او مرکزي اندونه همدې خواته په عملي توگه ورسم کړي. د پوهنځي د ماسټرۍ خپرونه یې دوه کلنه چابکه زده کړه ده. د دغه پوهنتون ډېری زده کړيالان د اسلام آباد ښارونډيان دي چې د پوځي کورنيو پورې تړاؤ لري. دوی د پوځي ښوونځيو او زده کړنځايونو څخه فارغ شوي وي. زده کړيالان په لا پرمختلليو ټولگیو کې د پالیسۍ او تگلارې زده کړې لوستیزه چلندلار زده کوي. د جنگ جگړې په سولې اړولو تگلارې څېړي او زده کړې ترې کوي همدارنگه د اټومي سياست په لړ کې دیپلوماتیکه زده کړه ترلاسه کوي. همدې پوهنتون کې د ښې حکومتولۍ د ساتنې پالیسۍ دنده هم پرمخ وړل کېږي چې د داسې تگلارې او لارو چارو سياسي لوبې او مرستې پنځوي چې له مخې یې پوځي ادارو او امنيتي ادارو ته له همدې ځايه د حالاتو ځانگړي شرايط ورپه گوته کوي او له اندېښنو یې خبروي.
د افغانانو او سیکانو جګړې
د افغانانو او سیکانو تر منځ جکړې، د دراني سترواکۍ (په اوسني افغانستان کې مېشت وو) او د سیکانو سترواکۍ ( چې د پنجاب په سیمه کې  یې موقعیت درلود) ترمنځ د جګړو لړۍ وه. شخړه د دال خالصه له وخت نه سرچینه اخلي. د افغانستان د امارت له خوا چې  په ښکاره توګه د سلطان محمد خان، دوست محمد خان او وزیر محمداکبر خان تر مشرۍ لاندې رامنځ ته شوه، د دراني سترواکۍ تر ړنګېدو وروسته هم دې شخړې دوام درلود.
د ملي دفاع پوهنتون (پاکستان)
د پوهنتون مخینه
اېن ډي يوو د پاکستاني پوځ زده کړنځای دې چې په کال ۱۹۶۳م زېږدي کې يې بنسټ کېښودل شو. دغه پوځي زده کړنځای په لومړي سر کې خپلې پوځي زده کړې د کمانډ اېنډ سټاف کالج په نوم د کوټې ښار کې له پوهنځي څخه پیل کړې. ورپسې په کال ۱۹۷۱م زېږدي کې د پاکستان د راولپنډۍ ښار د ملي غونډې پخوانۍ ودانۍ کې د ملي دفاع په نوم يو پوهنځی جوړ شو. همدارنگه په ۱۹۹۵م زېږدي کې د ملي دفاع فاکولته د اسلام آباد ښار ته څېرمه د يوې غره لمنې سره چې مارگله نومېږي يووړل شو. د پاکستاني حکومتي قانون لمخې د هغه هېواد ملي دفاع پوهنځی په پوهنتون واووښت د دغې کړنې لپاره يو هوکړه لیک په ۲۰۰۷م زېږدي کې د جنورۍ په ۲۷مه د پاکستان د هېواد مشر لخوا لاسلیک شو. د پکستان د ملي دفاع پوهنتون د اداري چارو لمخې د هغه هېواد د پوځ لخوا یې د درو ستورو جنرال د نظم او څار لپاره ټاکل کېږي چې ورته واکمشر يا ټولمشر وېل کېږي. دی د فاکولتو پازوال هم گڼل کېږي. همدارنگه دغه پوهنتون د څلورو اړوندو پوهنځيو اداري سمبالښت له ځان سره رانغاړي چې پدې توگه دي.
د افغانانو او سیکانو جګړې
= مخینه(شالید) = د سیکانو اتحا،د په اغېزمنه توګه په ۱۷۱۶ ز کال کې له مغلي سترواکۍ نه خپلواکي ترلاسه کړه او په راتلونکو لسیزو کې په کوچنۍ عامې وژنې سربېره، په لوړه بیه پراخه شوه. په مغولي سترواکۍ د افشاري فارس سترواک نادرشاه یرغل (۱۷۳۸ – ۱۷۴۰ز) مغلو ته لوی  ګوزار ورکړ، خو د نادرشاه له مړینې وروسته په ۱۷۴۷ ز کال کې دراني سترواکۍ (چې شاوخوا اوسنۍ افغانستان او پاکستان یې تر پوښښ لاندې و) له فارس نه خپله خپلواکي اعلان کړه. نوموړی نوی افغان دولت څلور کاله وروسته د سیکانو له اتحاد سره په شخړه کې راغی.
لومړی پړاو
احمد شاه دراني په ۱۷۴۸ ز کې د جنوري په ۱۲مه نېټه په لاهور برید وکړ. هغه یې تر خپل واک لاندې راوست، چې د لاهور مغل والي شاه نواز خان وروسته له هغه ډیلي ته وتښتید. احمد شاه په لاهور کې د والي له ګومارلو ورسته، خپل لښکر د ختیځ پر لور وخوځاوه چې په پایله کې یې نورې سیمې هم تر واک لاندې کړې، خو د مغلو او سیکانو د اتحاد پر وړاندې د منوپور په جګړه کې بریالی نه شو او بېرته کندهار ته راستون شو. دراني ځواکونه، د چرات سینګ، جسا سینګ اهلووالیا او الا سینګ تر مشرۍ لاندې د سیکانو ډلو  له خوا وځورول شول او د شاتګ پرمهال یې له دوی څخه ټول مال بېرته وګرځاوه. په دې توګه، د شاه لومړی برید بې پایلې و، خو دې سیکانو ته موکه ورکړه چې په امرتسر کې د ۱۷۴۸ ز کال د مارچ په میاشت کې د سیکانو د اتحاد د دال خالصه په لښکر کې ځانونه تنظیم کړي. سیکانو یوازې لاهور و نیو چې د ۱۷۵۲ ز کال د اپریل په ۱۲ مه نېټه یې بېرته افغانانو ته له لاسه ورکړ.
د ملي دفاع پوهنتون (پاکستان)
سرچینې
وېشنيزه:پاکستاني دولتي تاسیسات وېشنيزه:پاکستاني زده کړنځايوونه وېشنيزه:پاکستاني پوځي اکاډمۍ وېشنيزه:پاکستاني حربي پوهنتون
د افغانانو او سیکانو جګړې
لومړی پړاو
سيکانو د افغانو پر وړاندې په چريکي جګړه پيل وکړ او هڅه یې وکړه چې، افغانان له پنجاب نه وباسي. د ۱۷۵۷ ز کال په نومبر میاشت کې سیکانو د امرتسر په جګړه کې (چې د ګوهلوار د جګړې په نوم هم یادېږي) افغان پوځ ته چې د احمد شاه دراني د زوی تیمور شاه دراني تر مشرۍ لاندې و، ماتې ورکړه. د دراني پوځ ستر مشر سردار جهان خان او تیمورشاه د لاهور له بایللو ورسته، ژر تر ژره ښار پرېښود، خو د چناب او راوي سیندونو نه د تېرېدو په ترڅ کې یې د پوځ زیاتره وسایل پرېښودل او په زرګونو کسان د سیند نه د تېریدو په هڅه کې ډوب شول. هغه افغانان چې د سیکانو له خوا نیول شوي وو، په امرتسر کې د هغه سپیڅلي حوض په پاکولو کې په دنده وګمارل شول چې پخوا یې افغانانو له خوا سپکاوی شوی و. د ۱۷۵۸ ز کال په لومړیو کې سیکانو خپل افغان پوځدار سعادت خان افریدي له جالندر نه بهر کړ او له دې وروسته افغانانو چې په هر لورې برید وکړ، له شاتګ سره مخامخ شول. سیکانو ان په لاهور برید وکړ او له نیولو ورسته یې د هغه شاوخوا سیمې لوټ کړې، خو په ۱۷۶۱ ز کې افغانان بېرته راستانه شول او لاهور یې بېرته تر خپل واک لاندې راوست، مګر دا بری لنډمهاله و. د سیکانو پوځ د ۱۷۶۱ ز کال په مې میاشت کې د احمدشاه د چهارمحل د والي تر واک لاندې ځواک له منځه یووړ او د کندهار نه رالېږل شوي ملاتړلي  لښکر هم ماتې وخوړه او تسلیمېدو ته اړ شو. سیکانو په داسې حال کې بیا لاهور ونیو، چې والي یې ځان په کلا کې کلابند کړی و. د ۱۷۶۱ ز کال په سپتمبر میاشت کې د لاهور صوبې ته د احمد شاه دراني ټاکل شوي والي، د ګوجرنواله سیمې ته نږدې د سيکانو له خوا له ماتې سره مخامخ شو. سيکانو د احمدشاه نور ټاکل شوي کسان هم شاتګ ته اړ کړل او له ساتلوج نه تر سيند پورې ټوله خاوره يې تر خپل واک لاندې راوسته. افغان پوځیان د سیکانو له لوري د بُست جالندر دواب، سرهند، رچنا او چج دواب نه و اېستل شول. احمدشاه د پنجاب ډېره برخه سیکانو ته له لاسه ورکړه.
احمد شاه دراني د ۱۷۶۲ ز کال په اکتوبر میاشت کې په امرتسر برید وکړ، خو د سیکانو له خوا شاتګ ته اړ شو. سیک ځواکونو د ۱۷۶۳ز کال په نومبر میاشت کې، دراني لښکر شاتګ ته اړ کړ، چې د سیالکوټ په جګړه کې د افغانانو د ماتې لامل شو او په پایله کې افغانان، د پنجاب د خوځښت پرېښودلو ته اړ شول. په ګوجرانواله کې جهان خان له سختې ماتې سره مخامخ شو او سیکانو له خپلې بریا وروسته د مالیرکوټلا او موریندا د لاس ته راوړولو هڅې پیل کړې. سیکانو ورپسې د روهتاس د کلا قوماندان سربلند خان سدوزي ته ماتې ورکړه او هغه یې زنداني کړ، خو د سیکانو د حاکمیت له منلو وروسته آزاد شو. کله چې احمدشاه د دې ناورینونو خبر واورېد، نو سخت په غوصه شو او د قلات خان ناصر خان ته یې ولیکل چې، د سیکانو په وړاندې له ده سره په جهاد کې یو موټی شي، ترڅو هغوی له منځه یوسي او د هغوی ښځې او بچیان غلامان کړي،مګر دا جهاد په ۱۷۶۴ز کال کې پنجاب ته د احمدشاه په بېرته راستنېدلو سره بې پایلې شو. پرمختللی پوځي ګارد له لاهور نه بهر د سیکانو له خوا تر کمین لاندې راغی او له ماتې سره مخامخ شو. په ۱۷۶۵ ز کال کې، کله چې احمدشاه پنجاب ته را ورسېد، د نوموړي واک تر خپل کمپ پورې محدود و. په داسې حال کې چې سیکانو د هغه د کمپ شاوخوا تګ را تګ کاوه، خو هغه په ​​دفاعي حالت کې و او له کومې جکړې پرته کابل ته راستون شو. قاضي نورمحمد خان چې په دې سفر کې یې د احمدشاه ملتیا کوله، په خواشينۍ سره د دې شاهد و چې سیکانو له سرهند نه تر دېره جات پورې هېواد په خپل منځ کې وېشلى و او "د چا نه له وېرې پرته" یې له واک نه خوند اخیست. سیکانو په لاهور کې په رسمي توګه د دوی د درېو مشرانو له خوا له اشغال وروسته د سیکې په ضرب سره خپل واک اعلان کړ. په دې سیکه کې هغه لیکنه کارول شوې وه، چې پنځه پنځوس کاله مخکې بندا بهادر په خپل مهر کې کارولې وه. د سیکانو دیارلسمه واکمني بيا را منځ ته شوه او په پښو ودرېده.
په ۱۷۷۲ز کال کې سیکانو ملتان هم تر خپل واک لاندې راوست. له دې نه وروسته دوره "د سیکانو د استراحت د دورې" په نوم یادېږي، چې له ۱۷۷۲ ز نه تر ۱۷۸۰  ز کال پورې یې دوام و کړ.
راسینا
راسینا په صربي Rasinski) Rasina/ د سربیا هیواد له ولایتونو څخه یو دی. راسینا ولایت ۲,۶۶۸ کیلومتره مساحت او په ۲۰۰۲م کال کې ۲۵۹,۴۴۱ وګړي لرل. د یاد ولایت مرکز کرالیفو ښار دی.
زين الله منلی
مخينه
زين الله منلی د عمر گل زوی د ۱۳۰۳ لېږديز لمریز کال د وږي په میاشت کې د ننگرهار ولایت د روداتو ولسوالۍ په کان کلي کې زېږېدلی دی. اړينه ده وويل شی چې د پښتو ژبې بل نامتو شاعر او ليکوال نجيب منلی د حاجي زين الله منلي زوی دی، چې د پښتو ژبې او فرهنگ د خدمت په لاره کې په بري سره مخ په وړاندې روان دی.
زده کړې
زین الله منلي لومړنۍ زده کړې د خپل کلي او شاوخوا کلیو په جوماتونو کې پیل کړې او بیا پر ۱۳۲۲ ل.ل. کال کې د ننگرهار د هډې په نجم المدارس کې شامل شو. په ۱۳۳۳ ل کال کې یې له هغې مدرسې د بکلوریا سند تر لاسه کړ.
مړینه
څېړنوال مولوي زین الله منلی د ۱۳۹۹ ل ل کال د غويی میاشتې پر ۱۳ د ورپېښې ناروغۍ له لامله ومړ. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي آثار
اړينه ده وویل شي چې تر اوسه د څېړنوال زين الله منلي ۳۰ اثاره چاپ شوي چې يو شمېر يې دادي:
سرچينې
۲- http://bakhtarnews.com.af/dari/culture/item/65355-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF.html
۳- http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/17636?show=full
۴- https://tolonews.com/pa/arts-culture/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AA%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%88-%DA%98%D8%A8%D8%A7%DA%93%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D9%86%D9%84%DB%8C-%D9%88%D9%85%DA%93
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان
د لیختن اشتاین ایداري وېش
د لیختن اشتاین هیواد ایداري وېش (د لیختن اشتاین هیواد د ولایتونو نوملړ)
د لیتوانیا هیواد ښارونه
د لیتوانیا هیواد د ښارونو نوملړ (د لیتوانیا هیواد د ولایتونو نوملړ) ویلنیوس کونس کلایپدا شاولیای پانه‌وژیس ماریامپوله ماجیکیا یوناوا اوتنا کداینیا تلشیا وبساګیناس تاوراګه اوکمرګه شیلوته پلونګه کرتینګا رادویلیشکیس دروسکینینکا پالانګا
اومنا ولسوالۍ
اومنا ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۵،۶۹۰ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
ابو حنيفه (امام اعظم)
امام اعظم ابو حنيفه نعمان کابلي الاصل د ثابت زوی د زوطی لمسی او د ماه کړوسی او د اهل سنت او جماعت له څلورو امامانو څخه يو ستر امام او د اسلامي مشهور تشريعي «حنيفي مذهب» موسس و چې دا مذهب تر اوسه د ده په نامه يادېږي او په دُنيا کې تر نيمو زيات مسلمانان په همدې مذهب دي.
مخينه
امام اعظم په اصل کې د کابل او د هغه د اصل په باب په ډېرو تاريخي ماخذ تذکرو او مناقبو کې راغلی دی. د امام اعظم نيکه «زوطي» د کابل د پروان د سيمې د خواجه سياران يا د استرغچ د کلي و چې له کابله بيا کوفې ته تللی دی خو د ده د تگ په باب کې دده روايتونه شته يو دا چې تر اسلام راوړلو وروسته پخپل شوق د اسلام د پېشوايانو د ليدلو لپاره يې کوفې ته چې د اسلامي خدمت مرکز و هجرت کړی دی او بل دا چې وايي د عربو له خوا د کابل د فتح په وخت کې د تيم الله بن ثعلبه د قبيلې د يو چا په لاس کښېوتلی او د مريي په توگه يې له ځانه سره بيولی و خو ابوبکر خطيب په خپل تاريخ بغداد کې چې اسماعيل د حماد ځوی او د امام اعظم لمسی و وييلي چې: «زما په خدای قسم دی چې زموږ کورنۍ ته هېڅوخت مريتوب لاره نه ده موندلې، نيکه مې په ۸۰ هـ کال کې زېږدلی او ورنيکه مې ثابت په کوچنيوالي کې د علي بن ابي طالب کرم الله وجهه په حضور مشرف شوی او حضرت علي ورته د خير دعا کړې ده.
شيخ ابوزهر په خپل کتاب ابوحنيفه کې ليکي: «ممکنه ده چې زوطي د ده د سيمې د فتح په وخت کې بندي شوی وي خو څنگه چې د خپلې سيمې له غټانو څخه و، نو مسلمانانو به دده سره د يوه بندي رويه نه وي کړې، څو چې له يوې خوا يې دده عزت او پت پرځای کړی وي او له بلې خوا يې دده د خپلوانو علاقه او مينه ځانو ته وراړولي وي، ځکه نو دده کړوسی حق لري چې د مريتوب له نسبته خپله کورنۍ مبر اوگڼي.»
زېږون او زده کړې
وييل کېږي چې د ثابت پلار د امام اعظم نيکه د خراسان د خلکو په دود د نوروز يا مهرگان په ورځ حضرت علي ته پالوده وروړې وه حضرت علي يې هديه منلې او ورته وييلي يې وه چې: «زموږ هره ورځ نوروز دی یا زموږ هره ورځ مهرگان دی.» ثابت څلوېښت کلن و چې امام اعظم په ۶۸۰ - ۶۹۹ زېږيز کال کې په کوفه کې وزېږېد او څو چې زلميتوب ته رسېده د پلار غوندې د خز په سوداگرۍ بوخت و، خو په زلميتوب کې يې د علومو زده کړې ته ملا وتړله. ځني مورخان ليکي چې امام اعظم په کوچنيوالي کې ځکه د علومو د زده کړې څخه ليرې پاته و چې دده د کوچنيوالي زمانه يوه خورا له آشوبه ډکه زمانه وه، او د حجاج بن يوسف له لاسه چې د خليفه عبدالملک له خوا د عراق حکمران و، هرې خوا ته د ظلم اور بل او د ستم قيامت جوړ و په تېره بيا چې د حجاج سفاکي او بې باکي زياتره د علم او فضل خاوندانو ته متوجه وه.
څو چې په ۹۵ هـ کې حجاج مړ شو او په ۹۶ هـ کال کې وليد هم له دُنيا ولاړ او د هغه پر ځای سليمان بن عبدالملک خليفه شو چې د مورخانو په قول د بني اُميه له خورا ښو خليفه گانو څخه و او دده د خلافت په دوره کې درس او تدريس بيا ځلانده رونق پيدا کړ او د خلکو زياته پاملرنه بيا د علومو او فنونو وخوا ته واوښته.
امام اعظم نعمان بن ثابت بن زوتا، چې په خپل کنیت سره (ابو حنیفه) سره ښه پېژندل کېده، په ۷۶۷ز کال چې له ۸۰هجري سپوږمیز کال سره سمون خوري، د کوفې ښار کې وزېږېد. دا امام د حنفي فقهی ښوونځي بنسټ اېښودونکې دۍ. دا رنگه امام صېب یو له نامتو تابعینو ( له صحابه ؤ څخه وروستنې نسل) څخه ؤ، ځکه ده په خپل ژوند کې د رسول الله صلی الله علیه وسلم له صحابه ؤ ( لکه امام مالک بن انس او داسې نور) سره لیدلي ول، او له هغوي څخه یې سپېڅلی احادیث هم اورېدلی ول.
زېږېدنه، نوم او کوشنیتوب
امام ابو حنيفه رحمه الله عليه وسلم په ۸۰ هجري چې له ۶۹۹زېږيز کال سره سمون خوري په کوفه کې زېږېدلې.
کوفه په هغه وخت کې د علم او پوهې مرکز ؤ، امام صېب به تل د فقهيانو او سپېڅليو حديثو حلقو ته حاضرېدو. د قرآن کريم له حفظ څخه وروسته امام صېب په کوفه کې له خپل پلار سره د سوداگرۍ په کاروبار بوخت ؤ. له سوداگرۍ سره سره به يې د وخت پوهانو مجلسونو ته هم سروښکاره کاوه. کله چې د امام عامر الشعبي نظر پېرې ولگېده، نو هغه ورته نصيحت وکړ ترڅو علم او پوهې ته مخه کړي، ځکه امام عامر رحمه الله په امام صېب کې د نبوغ، ذکاوت، د عقل پوخوالې او د هوښيارۍ نښې له ورايه وليدې نو ځکه يې دې ده وهڅاوه ترڅو د پوهانو ديني حلقو ته مخه کړي، هماغه ؤ چې امام صېب د نوموړي عالم خبره سرپه سترگو ومنله او خپله د سوداگرۍ کار يې پرېښود او علم ترلاسه کولو پسې ووت. امام صېب سپېڅلي احاديث روايت کړل، عربي ژبه او ادب يې پوره زده کړل، او وروسته لدې يې د کلام علم ترلاسه کړ تردې چې پدې علم کې لوړې پوړۍ ته ورسېد او د بې لارو ډلو له سرخېلو سره به يې په عقيدوي مسائلو کې مجادلې او مباحثې کولې چې تل به پکې بريالې راووت. څه موده وروسته يې فقهې ته مخه کړه او د حماد بن ابي سليمان په حلقه کې ورگډ شو ان تردې چې ۱۸کاله يې ورسره تېر کړل. امام صېب د به هرکال د حج فريضه ترسره کوله آن تردې چې ځينې پوهان وايي چې امام صېب ۵۵ځله د حج فريضه ادا کړې وه. د امام صېب دا سفرونه هغه دې ده ته اړ کړ چې د بېت الله الحرام او نبوي مسجد له فقهاؤ پوهانو سره وگوري او د هغوي له پوهو څخه برخمن شي، له هغوي څخه نبوي احاديث ترلاسه کړي، فقهي مسائل ترې وپوښتي، او د هغوي له درس او تدريس څخه گټه پورته کړي، پدې ډله کې چې هغه له چا سره کتلي او د هغوي له پوهې څخه يې گټه اخيستې نوموړې تابعي عامر الشعبي (۱۰۳هجري- ۷۲۱ز مړ)، عکرمه مولى ابن عباس (۱۰۵هـ- ۷۲۳ز مړ)، نافع مولىبن عمر (۱۱۷هـ - ۷۲۵ز مړ) او زېد بن علي زېن العابدين (۱۲۲هـ - ۷۴۰ز مړ) دي. ځيني پوهان د امام صېب ښوونکي آن تر ۴ زرو پورې رسوي، امام صېب له تابعينو څخه ؤ، هغه پدې مانا چې ده په خپل ژوند کې د پېغمبر صلى الله عليه وسلم له سپېڅلو اصحابو سره کتنې شوي او د هغوي له ويناؤ څخه يې گټه ترلاسه کړې، له هغوي څخه يې مبارک احاديث روايت کړي، لکه انس بن مالک، عبدالله بن ابي اوفىو سهل بن سعد او ابو الطفيل عامر بن وائله رضي الله عنهم.
Abu Hanifa (۶۹۹ — ۷۶۷ CE / ۸۰ — ۱۴۸ AH) was born in Kufa, Iraq during the reign of the powerful Umayyad caliph Abdul Malik bin Marwan. Acclaimed as Al-Imam al-A'zam (the Great Imam), Nu’man bin Thabit bin Zuta bin Mah was better known by his kunya Abu Hanifa. It was not a true kunya, as he did not have a son called Hanifa, but an epithetical one meaning pure in monotheistic belief. His father, Thabit bin Zuta, a trader from Kabul, part of Khorasan in Persia (the capital of modern day Afghanistan), was ۴۰ years old at the time of Abu Hanifa's birth.
His ancestry is generally accepted as being of non-Arab origin as suggested by the etymology of then names of his grandfather (Zuta) and great-grandfather (Mah). The historian, Al-Khatib al-Baghdadi, records a statement from Abu Hanifa's grandson, Ismail bin Hammond, who gave Abu Hanifa's lineage as Thabit bin Numan bin Marzban and claiming to be of Persian origin. The discrepancy in the names, as given by Ismail of Abu Hanifa's grandfather and great-grandfather are thought to be due to Zuta's adoption of a muslim name (Numan) upon his acceptance of Islam and that Mah and Marzban were titles or official designations in Persia. Further differences of opinion exist on his ancestry. Abu Muti, for example, describes Abu Hanifa as an Arab citing his ancestry as Numan bin Thabit bin Zuta bin Yahya bin Zaid bin Asad. The widely accepted opinion, however, is that he was of Persian ancestry.
د تابعی په توگه
It is perceived this is due to the strict age requirements for learning the discipline of hadith that existed at the time in Kufa where no one below the age of ۲۰ was admitted to a hadith school. The scholars of the time felt anyone below this age would not have attained the maturity required to be able to understand the meaning of the narrations.
لومړنې ژوند او زده کړه
He set up a silk weaving business where he showed scrupulous honesty and fairness. Once his agent in another country, sold some silk cloth on his behalf but forgot to point out a slight defect to the purchasers. When Abu Hanifa learned this, he was greatly distressed as he had no means of refunding their money. He immediately ordered the entire proceeds of the sale of the consignment of silk to be distributed to the poor.
Following the deaths of Hajjaj in ۹۵AH and Walid in ۹۶AH, justice and good administration began to make a comeback with the caliphates of Sulaiman bin Abdul Malik and thereafter Umar bin Abdul Aziz. Umar encouraged education to such an extent that every home became a madrassah. Abu Hanifa also began to take an interest in education which was heightened further by the unexpected advice of as-Sha'bi (d. ۷۲۲), one of Kufa's most well-known scholars.
While running an errand for his mother, he happened to pass the home of as-Sha'bi. Sha'bi, mistaking him for a student, asked him whose classes he attended. When Abu Hanifa responded that he did not attend any classes, Sha'bi said, "I see signs of intelligence in you. You should sit in the company of learned men." Taking Sha'bi's advice, Abu Hanifa embarked on a prolific quest for knowledge that would in due course have a profound impact on the history of Islam.
Abu Hanifa's early education was achieved through madrassahs and it is here that he learned the Qur'an and Hadith doing exceptionally well in his studies. He spent a great deal of time in the tutelage of Hammad a great Jurist of Kufah.
ځواني
In ۷۶۳, al-Mansur, the Abbasid monarch offered Abu Hanifa the post of Chief Judge of the State, but he declined to accept the offer, choosing to remain independent. His student, Abu Yusuf, was appointed Qadi Al-Qadat (Chief Judge of the State) of al-Mansur regime instead of himself.
In his reply to al-Mansur, Abu Hanifa excused himself by saying that he did not regard himself fit for the post. Al-Mansur, who had his own ideas and reasons for offering the post, lost his temper and accused Abu Hanifa of lying.
"If I am lying," Abu Hanifa said, "then my statement is doubly correct. How can you appoint a liar to the exalted post of a Chief Qadi (Judge)?"
د آيفون عامل سيستم
د آيفون عامل سيستم ( پخوانی د ايفون عملياتي سیستیم) د موبايل يو عملياتي سيستيم دی چې په ځانګړي ډول د هارډوير لپاره د اپل انک کمپنۍ له خوا رامنځ ته شوی دی. دا هغه عملیاتي سیسټم دی چې د آی فون او آی پاډ ټچ په ګډون د شرکت د موبايل ډېرو وسیلو ته ځواک ورکوي. په دی دوره کی د اي پډس نمونې هم شاملې وی، تر هغه چې په ۲۰۱۹ ز کال کې ايپډوس معرفي شو. دا د انډرايد عملياتي سيستم څخه وروسته، د نړۍ دویم ترټولو پراخ نصب شوی د موبايل عملیاتي سیسټم دی. دا د درې نورو عملیاتي سیسټمونو بنسټ دی چې د ايپل کمپنۍ له خوا جوړ شوی دی: ايپډوس، تيوي اوس او واچ ایس دي. دا خصوصي سافټویر دی، په داسې حال کې چې  ځینې برخې یې د ایپل عامه سرچینې جواز او د نورو جوازونو لاندې آزادې سرچینې دي.
ابو حنيفه (امام اعظم)
ځواني
Incensed by this reply, the ruler had Abu Hanifa arrested and locked in prison and tortured. Ya'qubi, vol.lll, p.۸۶; Muruj al-dhahab, vol.lll, p.۲۶۸-۲۷۰.
د آيفون عامل سيستم
د آيفون د عامل سيستم د آیفون د لومړي نسل لپاره په ۲۰۰۷ ز کال کې پرانستل شو. د آيفون عامل سيستم ته د ايپل د نورو وسيلو د ملاتړ لپاره، لکه ايپد تج (چې د ۲۰۰۷ز کال  په سپتمبر کې معرفي شو) او د ايپډ (چې ۲۰۱۰ ز کال په جنوري کې معرفي او په ۲۰۱۰ ز کال په اپريل کې لاسرسي ته وړاندې شو) پرمختګ ورکړ شو. د ۲۰۱۸ ز کال مارچ پورې ايپل اپليکشن ستور، له ۲.۱ څخه ډېر د آيفون د عامل سيستم اپليکشنونه لرل، چې ۱ ميليون يې د آيفون عامل سيستم  لپاره اصلي دي. دا د موبايل اپليکيشنونه په ټولنيز ډول له ۱۳۰ ميليارد څخه ډير ځله ډاونلوډ شوي دي.
ابو حنيفه (امام اعظم)
ځواني
Even there, the indomitable jurist continued to teach those who were permitted to come to him.
In ۷۶۷, Abu Hanifa died in prison. It was said that so many people attended his funeral that the funeral service was repeated six times for more than ۵۰٬۰۰۰ people who had amassed before he was actually buried.
د آيفون عامل سيستم
د آيفون عامل سيستم لویې نمونې هر کال خپريږي چې د ۱۵ آيفون عامل سيستم اوسنۍ با ثباته نمونه، د ۲۰۲۱ ز کال په سپتمبر کې خلکو ته خپره شوه.
ابو حنيفه (امام اعظم)
د نبي علیه السلام وړاندوینه
د امام ابو حنیفه رحمه الله روزنه چې په کوم پیر کې وشوه، په هغه وخت کې زیاتره فقها موالی ول.د هغوی د نسب لړۍ دومره لوړه نه وه، مگر څښتن تعالی هغوی ته د پوهې لوړه مرتبه ورکړې وه، چې له نسب څخه ډېره سپېڅلې، تل پرمختگ کوونکې او ډېر وخته پورې پاتې کېدونکې نعمت خاوندان شول.
د آيفون عامل سيستم
هارډوير
د آيفون عامل سيستم لپاره د‌ اصلي هارډویر برنامه د‌ اي ار ام جوړښت دی (د اي ار ام ۷، اي ار ام  ۸-ای، اي ار ام ۸.۲-ای، اي ار ام۸.۳-ای). د ۷ آيفون له عامل سيستم څخه دمخه د آيفون د عامل سيستم خپرول یوازې د ۳۲-بايت اي ار ام پروسیسرونو سره د آيفون د عامل سيستم وسیلو کې پرمخ وړل کیدی شي. (ای ار ام ۶ او ای ار ام ۷-ای جوړښتونه) په ۲۰۱۳ ز کال کې، ۷ اي ار ام د بشپړ ۶۴- بايت په ملاتړ سره خپور شو(چې په کې اصلي ۶۴-بايت کرنل، کتابتونونه، ډرایورونه او همدارنګه ټول جوړ شوي اپليکشنونه شامل دي)، وروسته له دې د ایپل کمپنۍ اعلان وکړ چې دوی د ۷ ايپل چپ معرفي کولو سره پروسيسرونه له ۶۴-بايت اي ار ام ۸-ای ای ار ام ته بدلوي. په آپ ستور کې د ټولو اپليکشنونو لپاره د ۶۴-بايت ملاتړ هم پلي شوی و. ټول نوي اپليکشنونه د ۲۰۱۵ ز کال په فبروري کې آپ ستور ته سپارل شوي دي او ټول اپليکشنونه له تازه معلوماتو سره د ۲۰۱۵ ز کال د جون په اولې نيټې سره اپ ستور ته سپارل شوي دي. د ۱۱ آيفون د عامل سيستم له ټولو آيفون د عامل سيستم وسیلو څخه د ۳۲-بايت ای ار ام پروسیسرونو او ۳۲-بايت اپليکشنونو سره ملاتړ کوي ، چې یوازې د‌ آيفون عامل سيستم ۶۴-بايت جوړوي.
ابو حنيفه (امام اعظم)
د نبي علیه السلام وړاندوینه
د نبی علیه السلام دا دعا چې ډېر زر به پوهه د عجمو ته ور انتقال شي، په زبات ورسېده. که څه هم چې طبراني او شېرازي دا روایت کړې، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي چې: که چېرې د دین مقام هرڅومره هم لوړ شي، نو د پارس خلک به یې د ترلاسه کولو څخه شاته پاتې نه شي. په کومو کتابونو کې چې ددې حدیث یادونه شوې، الفاظ یې مختلف دي، مگر د مانا له مخې سره یو دي.
د علي کرم الله وجهه دعا
روایت کېږي، چې علي کرم الله وجهه د امام اعظم علیه رحمه الله پلار او د هغه اولادې ته د خیر او برکت دعا کړې وه، نو له دې خبرې څخه دا خبره په زبات ورسېده، چې د امام صېب پلار مسلمان ؤ، او د امام صېب زوکړه هم په یوه مسلمانه او متدینه کورنۍ کې شوې وه. په تاریخي کتابونو کې ددې خبرې یادونه شوې چې: د امام صېب پلار (ثابت) په مسلمانه کورنۍ کې وزېږېد، او د امام صېب پالنه هم په یوه مسلمانه کورنۍ کې وشوه.
د آيفون عامل سيستم
د بازار ونډه
وروسته له انډرايد څخه په نړۍ کې دویم مشهورسیستم د موبايل د عامل سيستم دی. په وروستيو کلونو کې د ايپدس پلورهم د انډرايد له پلور څخه وروسته پاتی دی. په داسې حال کې چې د ويب کارولو ( يو نماينده د ټولو کارولو لپاره) او ايپدس (چې د آيفون د عامل سيستم کاروي) لا هم مشهور دی.
ابو حنيفه (امام اعظم)
د خپل ښوونکي ځاېناسته:
کله چې د امام صېب ښوونکې حماد بن ابي سليمان ومړ نو د هغه د حلقې په گدۍ امام ابي حنيفه رحمه الله کېناست، چې پدې وخت کې د امام صېب عمر ۴۰ کاله ؤ. امام صېب د يوه ځانگړې لارې درلودونکې ؤ، هغه مسائل او ستونزې چې په حلقه کې به خلکو دده مخې ته وړاندې کولې په يو ځانگړې انداز او طريقه حلولې، دا مسئلې به يې سمدلاسه خپله نه حوارولې، بلکه په حلقه کې به يې له ناستو خلکو څخه وپوښته، ترڅو د ټولو نظر ترلاسه کړي، بيا به امام صېب ددوي رائى سره راټولې او د هغوي له رايو څخه به يې په گډه يوه رايه د ټولو په خوښه راخپله کړه. امام صېب د ډېر مال خاوند ؤ، ډېر زده کوونکو به يې دا توان نه درلودو ترڅو خپلو درسونو ته دوام ورکړي نو امام صېب به ددوي نفقه په خپله غاړه اخيسته او د هغوي لپاره به يې يوه اندازه پېسې له خپل جېب څخه وټاکلې ترڅو هغوي خپلو زده کړو ته دوام ورکړي. لکه څرنگه چې ددې مذهب يو نوموړي امام ابو يوسف سرپرستي کول او د هغه جېب خرڅ ورکول. امام يوسف رحمه الله پدې اړه داسې وايي: (( امام صېب زما او زما د کورنۍ پوره ۲۰ کاله
د مذهب اصول يې
د امام صېب مذهب په کوفه کې راوټوکېد، او دد په لاسو د حنفي مذهب اصول جوړ شول، او ښائسته يې کړل لکه څرنگه چې په خپله وېنا کې وايي: (( په تحقيق سره زه د الله د کتاب څخه مسئلې حواروم، که چېرې په قرآن کې مې پېدا نکړې، نو بيا مې نبوي احاديث رااخيستي دي، که چېرې په هغې کې مې هم پېدا نکړه، نو بيا مې د اصحابو څخه ، بيا ددوي له قول څخه بهر د بل چا قول ته نه وځم، کله چې خبره ابراهيم، شعبي، حسن، ابن سيرين او سعيد بن المسيب ته ورسېده نو بيا زما خوښه چې کوښښ وکړم، لکه څرنگه چې دوي کوښښ کړې ؤ.)) او دا په رښتيا سره هغه اصول دي چې نور اماما يې هم متابعت کوي. لومړې د څښتن تعالى په کتاب، بيا نبوي احاديثو ته رجوع کوي.
د آيفون عامل سيستم
د بازار ونډه
د ۲۰۱۲ ز کال په منځ کې ۴۱۰ ميليونه وسايل فعال شوي دي. د ډبليو ډبليو ډي سي ۲۰۱۴ ز کال کې  تيم کوک وويل چې:  د ۲۰۱۴ ز کال تر جون پورې ۸۰۰ ميليونه وسايل پلورل شوي دي.
ابو حنيفه (امام اعظم)
د حنفي مذهب خپرېدل
د اما ابو حنيفه مذهب په مختلفو ملکونو کې خپور شو چې د نړۍ ۷۰ په سلو کې د همدې مذهب پېروان دي، ددې مذهب په خپرولو کې د امام ابو يوسف رحمه الله لوى لاس ؤ، ځکه هغه د عباسي خلافت قاضي القضات ؤ، پدې خلافت کې حنفي مذهب رسمي بڼه درلوده. همدارنگه د سلجوقيانو، غزنويانو، عثماني خلافت او داسې نورو حکومتونو لخوا رسمي پېژندل شوې مذهب ؤ. ددې مذهب زياتره پېروان په عراق، مصر، شام، يمن، افغانسان، مرکزي اسيا هېوادونه، هند،، پاکستان، چين او داسې نور دي. نوموړي زده کوونکي يې: امام ابو يوسف، زُفر، حسن بن زياد، او امام محمد بن الحسن الشيباني
مړينه
الله تعالى د امام ابو حنيفه رحمه الله په عمر کې برکت اچولې ؤ، د عباسي خليفه منصور له اړخه د قاضي القضاه د وظيفي په نه منلو سره په زندان کې واچلول شو چې هلته د ۷۰ کالو په عمر د جمادي الاول په ۱۱مه، په ۱۵۰هجري کال چې د ۷۶۷زېږيز کال  جون د مياشتې له ۱۴مې نيټې سره سمون خوري لدې فاني نړۍ سترگې پټې کړى.
د آيفون عامل سيستم
د بازار ونډه
د ۲۰۱۵ ز کال په جنوري کې د ایپل د درې میاشتنۍ عاید کال په جریان کې، شرکت يې اعلان  وکړ چې له ۲۰۰۷ ز کال راهيسې، د دوی د آيفون د عامل سيستم يو بيليون څخه ډېرې وسيلې پلورل شوي دي.
ابو حنيفه (امام اعظم)
د امام ابو حنيفه رحمه الله فقهي اصول
دا حقيقت د هېڅ دليل محتاج ندې، چې د اسلام فقهاء ؤ او مجتهدينو د دين د ښوونکيو په توگه د مسلمان امت لپاره د قدر وړ خدمت کړې، دوي د راتلونکيو فقهي مسائلو د احکامو مالومولو لپاره علمي بحث او څېړنې کړي، او د اجتهاد او استنباط له لارې يې ددې مسئلو احکام ترلاسه کړي دي. ددوي ددې کوښښ او څېړنو ټول اسلامي امت پوروړې او منونکې دى، له الله څخه ورته د اجر غوښتونکي دي. دا خبره بايد په پام کې ولرو چې ددې امامانو علمي او فقهي څېړنو ته يو خپلواک مذهب نه بلکه د قرآن او سنتو تعبيرکوونکو او تشرېح کوونکو حيثيت ترلاسه دى. ددې فقهاؤ فقهي اختلاف د امت د يووالي منافي ندى،بلکه دا د شريعت له محاسنو څخه دي. پدې اړه قاضي ابن العربي داسې وايي: ( د ائمه ؤ فروعي اختلاف د شريعت په ښو کې شامل دى). نو موږ بايد د مجتهدينو اجتهادي رايو ته متوازي مذاهبو حيثيت ورنکړو، او نه هم لدې رايو څخه ډله ډلبندي او عصبيت ذريعه جوړه کړو. بلکه ددوي اختلاف يواځې يو اختلاف وگڼو. د اسلام ټول فقهاء او مجتهدين د درناوي وړ دي، او ددوي د احوالو او اثارو يادونه د برکت او نېکمرغۍ سبب گرځي.
د فقهې حقيقت
امام ابو حنيفه رحمه الله نه يواځې يو فقهي ؤ، بلکه د ټولو فقهاؤ امام هم ؤ، د هر فقهي يو څه اصول وي، چې دا اصول د خپلې څېړنې او تحقيق په دوران کې کارول کېږي. د امام ابوحنيفه رحمه الله هم يو څه اجتهادي اصول ول، چې دا اصول يې د فقهې د تدوين په دوران کې په نظر کې لرل. مخکې لدې چې دا اصول بيان کړو، ښه به دا وي، چې د فقهې حقيقت لږ روښانه کړو. د فقهې د ويي لغوي مانا (الشق و الفتح) ده، يانې څيرل او خلاصول، د يو شي پېژندلو لپاره اړينه ده، چې ورڅڅه پرده پورته شي، او صحيح او غلط بېل بېل کړاى شي. نو پدې ډول د فقهې ويي د پوهې او علم په ماناو استعمالېږي، مگر د اهل اسلام په عرف کې فقه د دين او شريعت پوهې ته وايي، علامه جارالله زمخشري رحمه الله (۵۸۳هـ مړ) داسې ليکي: (د فقهې حيقيقي مانا د څيرلو او خلاصولو په مانا ده. فقهي هغه څوک دى، چې د احکامو شننه او څېړنه کوي، د هغې د حقايقو پلټنه کوي او مبهم او پېچلي احکام روښانه کوي)........
د آيفون عامل سيستم
د بازار ونډه
د ۲۰۱۱ ز کال په وروستيو کې آيفون د عامل سيستم د هوشمندو موبايلونو او ټابليټونو په برخه کې بازار کې ۶۰٪ ونډه درلوده.
ابو حنيفه (امام اعظم)
د حنفي فقهې بنسټيز اخځليکونه او مصادر
د قياس لغوي مانا اندازه کوله، او اصطلاحي مانا يې ( د کوم مشترکه علت له مخې يو منصوص حکم په يو غېر منصوص مسئلې باندې جاري کول). امام جصاص (۳۷۰هـ مړ) د قياس په حجتوالي کې ۲۲ ايتونه او ۱۳۹ نبوي احاديث او د صحابه ؤ ويناوي د دليل په توگه راوړي دي. لدې څخه وروسته يې عقلي د دلايل بيان کړي دي، او بيا يې د قياس نه مننوکيو اعتراضونو او شبهو ته ځوابونه ورکړي. امام سرخسي رحمه الله (۴۹۰هـ مړ) فرمايي: (صحابه، تابعين، صالحين او د دين امامانو مسلک دا دى، چې د راى په ذريعه په هغو اصولو قياس کول د کومو احکام چې په نص سره ثابت دي، ترڅو د نص حکم په فروعو باندې (غير منصوص مسئلې باندې) نافذ کړاى شي جائز دى، د کومې په ذريعې چې الله تعالى اطاعت کېږي، او دا د شرعي مآخذو څڅه يو اخځ دى، مر قياس او راى کې د لومړي حکم د اثبات صلاحيت نشته.) د اجتهاد لغوي مانا : د کوم شي لټه او ترلاسه کولو لپاره خپل ټول توان په کار اچول او هر ممکن کوښښ کول. اصطلاحا: (غير منصوص مسئلو د احکامو مالوملو لپاره پوهنيزه څېړنو ترسره کول)..........
د آيفون عامل سيستم
د بازار ونډه
د ۲۰۱۴ ز کال په پای کې يو په دوه بازار کې آيفون، د عامل سيستم په هوشمند موبايل کې ۱۴.۸٪ ونډه درلوده او په ټابليټ کې يې ۲۷.۶٪ ونډه درلوده. د ۲۰۱۵ ز کال په فبروري کې د دولتي حساب راپور له مخې: په ټوله نړۍ کې آيفون د عامل سيستم په هوشمندو موبايلونو کې ۲۳.۱۸٪ او په ټابليټونو کې ۶۶.۲۵٪ کارول کيږي چې د پلور پر ځای د انترنت د کارولو له خوا شمېرل شوي دي.
ابو حنيفه (امام اعظم)
بهرنۍ تړنې
For ground breaking research on the Hadith knowledge of Abu Hanifa see: http://www.research.com.pk/home/fmri/books/ar/imam-azam-saheefa/index.minhaj?id=0 Re
وېشنيزه:د ۶۹۹ زوکړې وېشنيزه:د ۷۶۷ مړینې وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:لس اسلامي مذهبونه وېشنيزه:د مذهب بنسټ اېښودونکې وېشنيزه:د حنفي مذهب بنسټ اېښودونکې وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:سني امامان وېشنيزه:سني مسلمانان وېشنيزه:مسلمان پوهان وېشنيزه:سني مسلمان پوهان وېشنيزه:مسلمان فقها وېشنيزه:تبع تابعین وېشنيزه:څلور امامان
د آيفون عامل سيستم
د بازار ونډه
د ۲۰۱۵ ز کال په درېیمه ربع کې، د ستراتیژۍ تحلیلونو څیړنې ښودلې ده چې د نړۍ په کچه د هوشمند موبايل بازار کې د آيفون د عامل سيستم د قبلولو په ۱۲.۱٪ کې ریکارډ ټیټ و، چې په چین او افریقا کې د کمزوري فعالیت له امله منسوب شوی دی.
انډرايد د بازار ۸۷.۵٪ ونډه لري، تر څنګ يي د وینډوز موبايل او بلیک بیري د بازار پاتې ونډه جوړوي.
د ډیجیټل حقونو مدیریت
د آيفون عامل سيستم خصوصي او تړلي خصوصيت په اړوند، په ځانګړي ډول د ډیجیټل حقونو مدافعینو، لکه: د بریښنایی فرنټیر ټولنه، د کمپیوټر انجینر او فعال بریوسټر کاهل، د انټرنیټ د قانون متخصص جانتن زیټرین او د وړیا سافټویر ټولنې چې ايپد يي سره له کمپاین په نښه کړ(د ډيزاين له خوا نيمګړتیا) نیوکې راپارولې دي چې د ايپد د ابتدايي پیښې په اړه یې اعتراض کړی او لري یې. سیالي کوونکي مایکروسافټ، د عامه اړیکو ویاند له لارې، په خپلې برنامې باندې د ایپل د کنټرول نیوکه وکړه.
د بحث وړ مسئله، د آيفون د عامل سيستم د ډیزاین له خوا لګول شوي محدودیتونه دي، د بیلګې په توګه: د ډیجیټل حقونو مدیریت د ایپل برنامې ته د پیرود شوي میډیا د بندولو په هدف ، پراختیایی ماډل (د آيفون د عامل سيستم لپاره رامینځته شوي اپليکشنونه توزیع کولو لپاره کلني ګډون ته اړتیا لري)، د اپليکشنونو لپاره د مرکزي تصویب پروسه او همدارنګه د ایپل عمومي کنټرول او په خپله برنامې بندول دي. په ځانګړې توګه د بحث وړ مسئله د ایپل وړتیا ده چې په خپله خوښه اپليکشنونه غیر فعال اوحذف کړي.
په تخنیکي ټولنه کې ځینو اندیښنه څرګنده کړې ده چې د بند شوی آيفون د عامل سيستم کمپیوټر ته د ایپل په چلند کې د مخ په زیاتیدونکي تمایل استازیتوب کوي، په ځانګړې توګه د ایپل له ماشینونو څخه د دې سيستم لری کول دي، چې شوقین کولی شي، د سافټویر نوښت د مخنیوي لپاره د دې ډول محدودیتونو احتمال سره اړیکه ونیسي او یادونه وکړي. جو هیویټ د ایپل له خوا د دې هارډویر کنټرول په وړاندې د "ویرېدونکي مثال" په توګه احتجاج وکړ، مګر د آيفون د عامل سيستم د اپليکشنونو د سینډ باکسینګ ستاینه یې وکړه.