cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ښاخه بری
د شاخه بري مقصدونه
ځواني او کوچني وني بايد شاخه بري شي تر څو چي د هغوي وني چوکات توليد او د راتلونکي وخت لپاره د ښه جنسيت او کيفيت لوړ خاصل ورکونکي وني ور-څخه جوړ شي چي بيا د اوږدي مودي لپاره ميوي ونيسي ميوه نيونکي وني بايد هر کال شاخه بري شي.
د ونو د شاخه بري اساسات
که چيري د وني په مني کي شاخه بري شي نو ډير امکان شته چي نوموړي وني د ژمي د سړي هوا په واسطه ضرر ومومي. نو له دي کبله بايد د دسخت زړو د میوو وني د ژمي په اخر او د پسرلي په سر کي شاخه بري شي.
دشاخه بري اصول
1 – ټولي ميوه لرونکي وني دي د کرلو په وخت کي پري شي چي د ريښو او څانگو تر منځ يو مناسب نسبت پيدا شي. نوموړي نيالگي دي په داسي لوړوالي سره پري شي چي د نيالگي څخه لانديني زرغون شوي څانگي بايد د ځمکي د سطحي سره 12 انچه فاصله ولري
2 – د کرلو په لومړيو کلنو کي نيالگي بايد وروزل شي چي په راتلونکي کي د قوي او دوني شاخه بري مخه نيول شوي وي.
3 – ځواني وني بايد په سطحي ډول شاخه بري شي.
4 – پخه وني دي درنه او قوي شاخه بري شي په ځانگړ ي ډول هغه وني چي کمزوري وده او نمو کوي
6 – د شاخه بري مناسب وخت د پسرلي سر دي يعني ټولي وني دي د پسرلي په سر کي شاخه بري شي ځکه چي د مني او يا د ژمي د سر شاخه بري ډير مشکلات منځته راوړي. لکه د يخ وهنه او يا او يا د يخ په وسيله د ټپونو زيانمن کيدل
7 – د دوبي شاخه بري نسبت ژمي ته د وني لوړوالي په ډيره پيمانه ټيټوي که چيري غواړي چي د يوي وني قد مو ټيټ وي نو په دوبي کي شاهع بري کولاي شي چي ستاسي غوښتني ته مثبت ځواب وايي
8 – د ځوانو ونو د لوړوالي د مخنوي لپاره د نايتروجن استعمال په دفيق ډول تنظيم کړي ځکه چي د ډير نايتروجن استعمال د وني وده زياتوي او د زياتي شاخه بري کولو لامل گرځي
9 – ټولي نوي نودي چي د وني د کمزوري کيدو لامل گرځي بايد پري شي په ځانگړي ډول د ښاخ د پري کړل شوي ساحي سره چي نږدي وي
10 – که چيري غواړي چي غټ ښاخ پري کړي نو لومړي د ښاخ څخه ځيني څانگي پري کړل شي چي نوموړي ښاخ سپک شي بيايي د لاندي خوانه تر يوي اندازي پوري پري کړي چي د وني څخه د پوستکي ويستلو مخنيوي وکړي د پري کولو څخه وروسته په ونه او يا پري شوي ساحه کي بايد کونده يا سټه پاتي نشي
11 – د شاخه بري په وخت کي په ټپو باندي د دوا استعمال په کوچنيو څانگو کومه گټه نه لري خو که چيري د ښاخ پنډوالي د 2 انچه څخه زيات وي نو بيا د دوا استعمال گټور وي د شاخه بري د ټپونو د پوښلو له پاره دي Asphalt-Emulsion او Polyvinyl acetate مرکبات چي په بازار کي پيداکيږي د استعمال وړدي خو که چيري عام تيل لرونکي رنگونه استعمال شي نو پدي صورت کي ښاخ او ټپ له پاره زهرجن گرځيدلي شي
د شاخه بري گټي
1 – د شاخو پاڼو ، او ريښو د شمير تر منځ بايد تعادل رامنځته شي او هم د غذايي موادو تنظيم د نبات په مختلفو برخو کي چي دغه تنظيم او تعادل د شاخه بري په واسطه تنظيم کيداي شي 2 – د ميوي توليد يا عالي جنسيت
د شاخه بري په اثر يو شمير پڼدکونه او د ميوي ښاخونه او د هغه غذايي موادو اندازه چي په ونه کي زخيره کيږي په کافي اندازه پاتي ميو ته رسيږي او د ميو اندازه غټيږي او که دغه شاخه بري د ستراحت په وخت کي صورت ونيسي ډيره بهتره او مفيده به وي د هغي ميوه داري وني په مقايسه چي د غټوالي په منظور يکه کاري کيږي ځکه چي يوه اندازه جوړ شوي غذايي مواد د ونو د ستراحت د وخت پوري د غذايي موادو د ضايع کيدو مخنوي کوي
3- په ښه رنگ سره د ميوي توليد
منظمه شاخه بري د ميوي د رنگ سبب گرځي چي د ميوي رنگ د مارکيټ د يو ښه خصوصاتو له جملي څخه دي
4 – د وني ځوانول
د شاخه بري په اثر موسن او زاړه شاخونه په تدريجي ډول قطع کيږي او نوي شاخونه په نمو او حاصل باندي راځي البته چي ميوه د ښه رنگ لرونکي دي
5 – د امراضو او افاتو کنترول
شاخه بري د امراضو او افاتو په کنترول کي کومک کوي له يو طرفه نه د وني مرکزي برخه خلاصيږي په اساني سره دوا پاشي کيږي او دوا د وني ټولي برخي ته رسيږي او له بلي خوا د لمر شعاع د ټولي وني مرکزي برخي ته رسيږي او شاخونو تر منځ د رطوبت مانع گرځي
6 – د سالبري څخه کنترول
که د ميوي سالبري د وني جنټکي خاصيت نه وي کولاي شو په منظمي شاخه بري سره د سالبري څخه مخنوي وکړو
7 – وني ته شکل ورکول
د شاخه بري په اساس وني ته يو منظم شکل ورکول کيږي او د کنترول لاندي راځي دوا پاشي په وخت دوا نه ضايع کيږي
د شاخه بري سيستمونه
شاخه بري په دري سيتمونو صورت نيسي چي انتخاب يي باغدار پوري اړه لري
B – مرکزي سيستم Central leader system
C – مرکزي ليدر اصلاح شوي سيستم Modified leader system
Open center system
په دغه سيستم کي د وني مرکزي برخه خلاصه ساتل کيږي تر څو ټول شاخونه د خپلي نمو په خاطر د لمر شعاع نه استفاده وکړي او عموماََ د زردالو ، شفتالو ، گيلاس ،شفتالواو ناک وني پدي سيستم شاخه بري کيږي او همدارنگه د مڼو او پستو ونو ته پدي سيستم شکل ورکول کيږي
Central leader system
په دغه نوعه شاخه بري کي يو ښاخ د ليدر Leader  په صورت انتخابيږي هغه شاخونه چي د هغه په جانبي برخو کي واقع وي د 15–20 cm لنډ شاخه بري او د leader  په مخ کي يو مناسبه فاصله کي پريښودل کيږي. د تير کال پورتني برخه د نمو له منځه وړل کيږي او فرعي شاخونه چي د عمده شاخونو له پاسه قرار لري له منځه وړل کيږي ددي په خاطر چي ونه مخروطي شکل غوره کړي هره طبقه نظر لاندي طبقي ته لنډشکل ورکول کيږي
Modified Leader system‍
ددي سيستم لپاره لاندي ټکي په نظر کي نيول شوي دي
1 – يوازي يوه مرکزي تنه په نيالگي بايد پريښودل شي
2 – د تنگو زاويو ټولي څانگي يا هغه چي د 60 درجو څخه کمه زاويه ولري لمنځه يوړل شي
3 – يو د بل د پاسه واقع شوي ځانکي دي ټولي بايد لري شي
4 – د مرکزي ښاخ په تنه دي په مناسبو فاصلو سره ځانگي پريښودل شي
د شاخه بري عمليه او د ضرورت وړ سامان الات
شاخه بري بايد په تيره سامان الاتو نر سره شي لکه وړه قيچي ،غټه قيچي ،کوچني اره ،غټه اره ،د باغ زينه ،روغني رنگ او برس ،د کار په جريان کي ډيري اسانتاوي راولي مثال:
الف : په کم وخت کي زيات کار صورت نيسي
ب : په کاري کي زيات سهولت منځ ته راوړي اوانرژي کمه مصرف کيږي
ج : زياتي حجري نه تخربيږي
د : د شاخچو قطع کول په يو مايل شکل سره قطع شي چي د اوبو د راټوليدو مخنوي وشي او هم د امراضو او حشراتو مخنوي وشي
شاخه بري د پوستکي سره هم سطحه صورت ونيسي تر څو قطع شوي برخه زر ترميم شي او د بل طرف نه Stub باقي پاتي نشي
د شاخه بري په موقع کي شاخونه لاندي طرف ته زيات کش نشي تر څو د شاخونو د ماتيدو او د وني د پوستکي د جدا کيدو باعث نشي
قطع شوي نقطه بايد د موم او يا د روغني رنگ له واسطه وپوښول شي
په هغه منطقو کي چي د باد په واسطه د ښاخ د ماتيدو خطر وي بهتره ده چي په اول کال کي اصلي ښاخونه د باد په سمت انتخاب شي او په هغه منطقو کي چي د لمر وهني خطره موجوده وي نو پدي صورت کي د لمر وهني څخه مخنوي ضروري دي تر څو اولي ښاخ دلمر په سمت انتخاب شي
هغه څه چي پورته وويل شول عمومي شکل لري او ضروري دي چي تر څو هر نبات په بيل ډول تر څيړني لاندي ونيول شي
د ميوي په تشکيل باندي د شاخه بري اثر
د نور شدت او د وني قدرت د هغه مهمو عواملو څخه دي چي د شاخه بري په وخت کي په نظر کي نيول کيږي ځکه چي دغه دوه فکتورونه د ميوي په ورکړه کي مستقمااثر لري
د Jackson د زياتو نظرياتو له کبله چي د ژمي شاخه بري د هغه گلانو غوټي چي ميوه تشکيلوي فيصدي زياتيږي چند لر په 1919 کال کي وښودله چي شاخه بري شوي وني د ښه ميوي تشکيل په ونه کي د نايتروجن او اوبو د زياتوالي د وجي دي
د ميوي په کيفيت باندې د شاخه بري اغیزې
د ميوي کيفيت د څو عمده عواملو په واسطه مشخص کيږي
1- اندازه
2 – رنگ
3- د ميوي د کيفيت ساتنه چي مستقيما دکلسيم په اندازه پوري اړه لري چي دغه نوموړي عوامل د ميوو د کيفيت په مشخص کيدو کي حسابيږي چي دا په شاخه تبري پوري ارتباط لري.
ميکا په 1987 کال د ژمي شاخه بري د ميو اندازه باندي د تحقيق او غور لاندي ونيوله او دي نتيجي ته ورسيده چي ژمي شاخه بري د ميوو اندازه په کي کموي ليکن په مقابل د هغي کيفيت ښه کوي د ژمي شاخه بري اکثره وخت د ميوي په کيقيت او رنگ باندي مثبت تاثير لري او بعضي مطالعاتو په اساس د ژمي شاخه بري د ميوي د ښه والي سبب گرځي.
د لومړي شاخه بري په اکثره مواردو کي د ميوي داخل ته د نور نفوذ زياتوي او په نتيجه کي د ميوي په رنگ موثره وي لينز 1980 کال کي داسي وويل چه يوازي نور نشي کولي د ميوي د رنگ د ښه والي باعث وگرځي بايد نور عوامل هم اماده شي.
په دريم او ځلورم کال کي په نظر نيولو سره د وني توازن او جانبي نمو د وني پورته خواته ادامه پيداکوي
د وني عمر د شاخه بري په تناسب
شاخه بري اصلا په دوه شکله صورت نيسي
الف – سپکه شاخه بري  Light Pruning
ب – ثقيله شاخه بري Heavy pruning
سپکه شاخه بري Light pruning
سپکه شاخه بري د وني د نمو په وخت د استراحت په وخت کي او يا هر وخت کي صورت نيسي
چي په دغه نوعه شاخه بري کي هغه شاخونه قطع کيږي چي مرض باندي اخته وي عمودي وي او يا که د ريښو نه نمو کړي وي چي د Sucker په نوم ياديږي له منځه وړل کيږي
ثقيله شاخه بري Heavy pruning
ثقيله شاخه بري د استراحت په اوله دوره کي د پاڼو د رژيدو نه بعد او عموما په ژمي او يا د پسرلي په اوايلو کي عملي کيږي او دغه شاخه بري د ميوي داري وني د نوعي او د وني د عمودي پور ي فرق کوي او دغه نوعه شاخه بري د 20 -70% پوري په ټولو ميوه لرونکو ونو باندي اجرا کيږي
د وني د نموي خواصو په نظر کې نيولو سره شاخه بري
د شاخه بري په عمليه کي د وني نموي خاصيت او د ميوه دارو شاخونو نوعه د هر جنس ډير مهم دي
د مثال په توگه د ناکو او الو په ونو کي نموي ميلان پورته خواته وي او عمودي شاخونه توليدوي شاخه بري بايد پدي شکل صورت ونيسي. تر څو د وني نمو اطراف او جانب ته ميلان پيداکړي
بعضي نوري لکه اکثره شفتالو نوعي جانبي نمو لري د شاخه بري په وخت کي هغه شاخونه چي همواره زاويه لري قطع شي تر څو ونه پورته خواته نمو وکړي
د ميوي د توليد د پو هيدلو په اساس شاخه بري
ددي لپاره چي مونږ درسته شاخه بري کړي وي بايد د هري ورايټي په خاصيت او پو هيږو. ځکه چي د ميوه جاتو توليد مختلف خاصيتونه لري او د وني په نوعه فرق کوي
د مثال په توگه د شفتالو ،زردالو ،گيلاس ،شفتالو ،الوچه ، انځر ،او بهي وني اکثر زخي خپلي ميوي د ښاخ د پاسه په جانبي شکل ميځ په راوړي او د مڼو ،ناک او انارو وني اکثره زخي خپله ميوه د ترمينلي Terminally په شکل د ښاخ په اخره برخه کي توليدږي. د ميوو پنډوکونه د هغه اوږدو يو کلنو ښاخونو له پاسه نوليديږي لکه شفتالو ، بهي ،زيتون او بعضي وني لکه زردالو ،گيلاس ،مڼه ،ناک ،چارمغز يو تعداد ونو د نيو زخي لکه مڼه ،ناک د اږدو يو کلنوشاخونو په اخر کي توليديږي
کوم شاخونه د شاخه بدی په وخت کي قطع کيږي؟
1 – هغه شاخونه چي د 45 درجو څخه کمه زاويه ولري قطع شي
3 – هغه شاخونه چي يود بل له پاسه قرار ولري
4 – هغه شاخونه چي لاندي يا عمودي نمو کړي وي
5 – هغه شاخونه چي په مرض اخته وي
6 – هغه شاخونه چي يو د بل سره موازي وي او په اينده کي يو د بل مزاحمت ونکړي
7 – مات شاخونه بايد قطع شي
8 – هغه وچ شاخونه بايدقطع شي چي د وني مرکزي برخي ته د لمر شعاع د مانع کيدو سبب کيږي
9 – Sucker يا هغه شاخونه چي د ريښو څخه نمو کړي وي قطع شي
عادل الجبیر
عادل الجبیر د سعودي عربستان هېواد د بهرنیو چارو اوسمهاله وزیر دی. له څلويښتو کلونو راهسې د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت له سعود الفیصل سره و، کال وړاندې د سعودي له واکمنې کورنۍ بهر له واشنگټن سره د ستراتیژیکو اړیکو څښتن او په واشنگټن کې د سعودي سفیر عادل الجبیر د بهرنیو چارو وزیر په توگه وټاکل شو.
دسپټمبر له پېښو را وروسته عادل الجبیر په سیمه او امریکا کې پېښې په ډېر اهتمام سره څارلې، ان، چې یو ځل د ایران لخوا د نوموړي د ترور ناکامه هڅه هم وشوه. اوس، چې نوموړي په سعودي عربستان کې د ایران دسفارت د تړلو پریکړه کړې ده، له ایران سره یې اړیکې په یمن کې د سعودي عربستان له جگړې وروسته اړیکې ډیرې ترینگلې شوې دي.
له کومې ورځې، چې سلمان بن عبدالعزیز د سعودي د ټولواک په توگه وټاکل شو، په مهمو برخو کې یې یو لړ د پام وړ بدلون رامنځته کړ او په لومړي ځل یې داسې یو کس یوې مهمې څوکۍ ته غوره کړ، چې له واکمنې کورنۍ سره اړیکې نه لري، له هماغې ورځې د سعودي عربستان د ډیپلوماسۍ فعالیت هم ډیر شوی دی.
عادل الجبیرد ارامې او جدي لهجې څښتن دی، ډیری وخت لویدیز موډ کالي اغوندي. غربي ډیپلومات د نوموړي په اړه وايي: تر ډېره ځایه عادل الجبیر ځوان دی، له واکمنۍ کورنۍ سره اړیکې نه لري، د دې امکان شته، چې د سعودي عربستان بهرنۍ تگلار به هغسې پاتې شي، چې پخواني وزیر سعود الفیصل ټاکلې وه.
په لاندې کرښو کې به دسعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر ژوند ته لنډه کتنه وکړو.
پېدايښت:
عادل الجبیر د ۱۹۶۲ ز د فبرورۍ په لومړۍ نېټه په (المجمعة) ښار کې زیږیدلی دی، تره یې الشیخ محمد بن ابراهیم بن جبیر د سعودي په حکومت کې پر لوړو څوکیو کار کړی دی.
لومړنۍ زده کړې یې په المان کې ترسره کړې دي، پلار یې (احمد محمد الجبیر) په المان کې د سعودي عربستان په فرهنگي مرکز کې دنده درلوده.
عادل الجبیر ورورڼه او خویندې په واشنگټن کې استوگنه لري.
زده کړه:
په اقتصاد او سیاسي علومو کې یې د ټکساس پوهنتون څخه بکالوریس تر لاسه کړی دی او ماستري یې په سیاست او نړیوالو اړیکو کې له جورج ټاون پوهنتون څخه تر لاسه کړې ده.
کار او دنده:
په ۱۹۸۶ ز کې په امریکا کې د سعودي عربستان پخواني سفیر بندر بن سلطان په سفارت کې پر دنده وگوماره ځکه نوموړي روانه انگلیسي خبرې کولای شوې. همدلته یې ډیپلوماسي زده کړه، د وخت په تیریدو یې په عملي توگه ډیپلوماسي او سیاست زده کړل.
په واشنگټن کې د سعودي عربستان سفیر
د۲۰۰۶ ز د ډیسمبر پر ۲۱ مه نېټه واشنگټن پوست ولیکل: د سعودي عربستان حکومت د امریکا بهرنیو چارو وزارت ته ویلي دي، چې موږ نیت لرو عادل الجبیر د ترکي بن فیصل ال السعود پر ځای د خپل نوي سفیر په توگه وټاکو، ترکي له پنځلسو میاشتووروسته له خپلې دندې استعفا وړاندې کړې وه، په واشنگټن کې د سفیر په توگه د عادل ټاکنه د ډیرو لپاره ناڅاپي او د باور وړ نه وه. ډیری کسانو فکر کاوه، چې نوموړی خو په سیاسي کار او فعالیت کې دومره واک نه لري دا مهم سفارت به څرنگه اداره کوي.
د بهرنیو چارو وزیر
د۲۰۱۵ ز د اپریل په  ۲۹ نېټه  عادل الجبیر د سعود الفیصل پر ځای د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو.
د ترور هڅه
د امریکا د حکومت لاسوندونه څرگندوي، چې امریکايي څارگرو په واشنگټن کې د سعودي عربستان د سفیر عادل الجبیر د ترور هڅه ناکامه کړې ده، د منصور ارباب سیر او غلام شکوري په نوم دوه ایرانیانو د پوښتنو او گرویږنو پر مهال منلې، چې دوی د سفیر عادل الجبیر د ترور پلان درلود.
د سعودي د بهرنیو چارو وزیر عادل الجبیر په انگلیسي او الماني ژبه روانې خبرې کولای شي، په ۱۹۸۷ ز کې ډیپلوماتیک ډگر ته ننوتې دی، د۱۹۹۰ - ۱۹۹۱ ز کلونو ترمنځ یې د خلیج د لومړۍ جگړې پرمهال د سعودي عربستان په ختیځ کې د مطبوعاتو په گډ دفتر کې کار کړی دی.
ښي اړخه آزادي پالنه
ښي اړخه آزادي پالنه چې د آزادي پاله سرمایه دارۍ یا ښي وزرې آزادي پالنې په نوم هم یادېږي، یوه سیاسي فلسفه ده او د آزادي پالنې یوه بڼه ده چې د سرمایه دارۍ د مالکیت حقونو څخه ملاتړ کوي او په مارکېټ کې د طبیعي سرچینو له خپرېدو او خصوصي مالکیت څخه ملاتړ کوي. د ښي اړخې آزادي پالنې اصطلاح، له کین اړخه آزادي پالنې څخه د ملکیت او شتمنۍ په هکله د شته لیدلورو د تفکیک لپاره کارول کېږي، د آزادي پالنې هغه بڼه ده چې د ځان مالکیت او د طبیعي سرچینو په اړه د مساوات غوښتنې لیدلوري سره یوځای کوي. د سوسیالیسټي آزادي پالنې برعکس، ښي اړخه آزادي پالنه د آزاد بازار له سرمایه دارۍ یا کاپیټالیزم څخه ملاتړ کوي. د آزادي پالنې د ډېرو بڼو په څېر، د مدني آزادیو، په ځانګړې توګه طبیعي قانون، منفي حقونو او د هوسا دولت له لوی بدلون څخه ملاتړ کوي.
په داسې حال کې چې د کلاسیک لېبرال فکر تر اغېزې لاندې دي، ځینې بیا ښي اړخه آزادي پالنې ته د دې فکر د پایلې یا یوې بڼې په توګه ګوري، د پام وړ توپیرونه شتون لري. اډوین وان دې هار استدلال کوي چې :«په مغشوش ډول، په متحده ایالتونو کې د آزادي پالنې اصطلاح، کله د کلاسیکو لېبرالانو لپاره یا د هغوی له لوري هم کارول کېږي، خو دا په غلطه توګه د هغوی ترمنځ شته توپیرونه پټوي». کلاسیک لېبرالیزم، آزادي ته پر نظم باندې د لومړیتوب ورکولو څخه انکار کوي، نو ځکه له دولت سره دښمني، چې د آزادي پالنې تعیینونکې ځانګړنه ده، نه په ډاګه کوي. په دې توګه، ښي اړخه آزادي پالان باور لري چې کلاسیک لېبرالان د دولت د ډېرې زیاتې لاسوهنې ‌پلویان دي او استدلال کوي چې، هغوی د فردي مالکیت حقونو ته کافي درناوی نه لري او د آزاد بازاز پر کړنو او د هغه په ناڅاپي نظم، چې د یو لا لوی دولت د ملاتړ لامل کېږي، باندې کافي باور نه لري. ښي اړخه آزادي پالان هم له کلاسیکو لېبرالانو سره د مرکزي بانکونو او پولي سیاستونو څخه د ډېر زیات ملاتړ پر سر مخالفت لري.
د آزادي پالانو د هر ډول په شان، ښي اړخه آزادي پالان هم ځان ته یوازې د آزادي پالانو نوم ورکوي. په متحده ایالتونو کې د آزادي پالنې ترټولو عامې بڼې په توګه، ښي اړخه آزادي پالنه په هغه ځای کې د شلمې پېړۍ له وروستیو راهیسې د آزادي پالنې ترټولو عامې مرجع په توګه بدله شوې، په داسې حال کې چې له تاریخي اړخه او نورو ځایونو کې اوس هم په دوامداره توګه د دولت ضد سوسیالیزم بڼو، لکه: آنارشیزم او په ټولیز ډول آزادي پاله کمونیزم/آزادي پاله مارکسیزم او آزادي پاله سوسیالیزم ته اشاره کوي. د موري روتبارډ په وخت کې، چا چې په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د آزادي پالنې اصطلاح په متحده ایالتونو کې رواج کړه، د آنارکو-کاپیټالیزم خوځښتونو هم ځان ته د آزادي پالانو په ویلو پیل وکړ چې د ښي اړخه آزادي پالنې اصطلاح د رامنځته کېدو لامل شول، ترڅو د هغوی ترمنځ توپیر وشي. په خپله روتبارډ د دې اصطلاح په ګډ انتخاب اعتراف کړی او په «له دښمن څخه [...] نیول» باندې یې ویاړ کاوه. له ښي اړخه آزادي پالنې څخه انتقاد د اخلاقي، اقتصادي، چاپیریال، عملي او فلسفي اندېښنو څخه جوړ دی، له دې جملې څخه هغه لیدلوری چې د آزادۍ په اړه هیڅ ښکاره نظریه نه لري. دا استدلال شوی چې د لیسز فایره یا آزاد بازار سرمایه داري اړینه، ترټولو ښه او ترټولو اغېزمنه پایله نه رامنځته کوي. همدارنګه د فردپلوي فلسفه او د بې نظمي پالیسي ګانې هم له طبیعي سرچینو څخه د ناوړې ګټې اخیستنې مخه نه شي نیولی.
پېژند
هغه کسان چې د کین اړخه آزادي پاله یا ښي اړخه آزادي پاله په توګه یادېږي، عموماً تمایل لري چې خپلو ځانو ته یوازې آزادي پالان ووایي او خپله فلسفه د آزادۍ پالنې په نوم یاده کړي. دې موضوع ته په کتو سره، ځینې لیکوالان او د سیاسي علومو پوهان، د آزادي پالنې بڼې په دوو ډلو، یعنې کین اړخه آزادي پالنه او ښي اړخه آزادي پالنه، طبقه بندي کوي، ترڅو د مالکیت او شتمنۍ طبیعت په هکله د آزادي پالنې د نظریو ترمنځ بېلتون وشي.
د آزادي پالنې اصطلاح، د لومړي ځل لپاره د روښانتیا وروستیو فکرکوونکو له خوا وکارول شوه او هغو کسانو ته یې اشاره کوله چې په آزاد واک یې باور درلود، د ضرورت پر خلاف، هغه فلسفه چې اوس نه کارول کېږي او د جبري فلسفې د یوې بڼې ښکارندویي یې کوله. د آزادي پالنې کلیمه د لومړي ځل لپاره په ۱۷۸۹ز کال  کې د برېټانیوي تاریخ لیکونکي ویلیام بېلشام له خوا د آزاد واک په ضد بحث کې د لیکونکي د جبري فلسفې نظر له اړخه وکارول شوه. دا بحث د فلسفي – میتافزیکې معنا له اړخه د آزادي پالنې او جبري فلسفې ترمنځ د نولسمې پېړۍ تر لومړیو، په ځانګړې توګه د پروتستانت الهیاتو برخه کې دوام وموند. د مریام – وبسټر (Merriam-Webster) قاموس په انګلیسي ژبه کې، د آزادي پالنې کلیمې څخه دا لرغونې استفاده داسې معنا کوي چې«د آزادې ارادې د باور پلوی»، او یو پراخ تعریف هم ورکوي، همدارنګه وایي چې: هغه «یو داسې کس دی چې د فردي آزادي په اصولو باندې په عمل او فکر کې بشپړ باور لري».
څو لسیزې وروسته، آزادي پالنه هغه اصطلاح وه چې د فرانسوي آزادي پاله کمونیسټ ژوزف دژاک له لوري د کین اړخه سیاست د یوې بڼې په معنا، چې د نولسمې پېړۍ له منځه تر پایه پورې په مکرر ډول آنارشیزم او آزادي پاله سوسیالیزم ته د اشارې لپاره کارول کېده. د ښي اړخه آزادي پالنې نظریو له عصري پراختیا سره، لکه د آنارکو-کاپیټالیزم او مینارشیزم چې د آزادي پالنې اصطلاح یې د شلمې پېړۍ په منځ کې غوره کړه، ترڅو د آزادې سرمایه دارۍ او د خصوصي مالکیت حقونو، لکه: د ځمکې، زیربناوو او طبیعي سرچینو څخه د ملاتړ پرځای ترې ملاتړ وکړي. د کین اړخه آزادي پالنې او ښي اړخه آزادي پالنې اصطلاح ګانې ډېری وخت د دې دوه وو ترمنځ د تفکیک لپاره کارول کېږي. سوسیالیسټي آزادي پالنه په کین اړخه پراخه آزادي پالنه کې ځای پرځای شوې ده، په داسې حال کې چې ښي اړخه آزادي پالنه په عمده توګه آزاده سرمایه دارۍ ته، لکه د موری روتبارډ آنارشیکې سرمایه دارۍ او د رابرټ نوزیک مینارشیزم ته اشاره لري.
ښي اړخه آزادي پالن،ه د فردي آزادۍ او دولت سره د مخالفت، آزادو بازارونو او خصوصي مالکیت څخه د قوي ملاتړ د ترکیب په توګه بیان شوې ده. د مالکیت حقونه هغه موضوع ده چې آزادي پاله فلسفې یې سره جلا کړې دي. د جنیفر کارلسون په وینا: ښي اړخه آزادي پالنه په متحده ایالتونو کې د آزادي پالنې غالبه بڼه ده. ښي اړخه آزادي پالان «د خصوصي مالکیت پیاوړي حقوق د آزادۍ بنسټ بولي او له همدې کبله یې – په آمریکا کې د آزادي پالنې په هکله د برایان ډوهرټي د لیکنې څخه دا سرلیک نقل کړی (رادیکالان د سرمایه دارۍ لپاره)».
بېړۍ ژرنده
بېړۍ ژرنده (په انگرېزي: Ship mill) يو ډول اوبي ژرنده ده چې د بېړۍ يا کشتۍ په بڼه جوړه شوې وي او د رود په منځ کې د اوبو د بهير په انرژۍ چلېږي او کرهڼيز حاصلات اوړه کوي.
وېشنيزه:ژرندې
پرانیستی اقتصاد
پرانیستی اقتصاد (Open Economy) - پرانیسی اقتصاد هغه ډول اقتصاد ته ویل کیږي چې باندنۍ سوداگرۍ ته یې هیڅ ډول محدویت نه وي په داسې اقتصاد کې د ټولنې هر وگړی کولی شي ، بې له هیڅ ډول قید او بند څخه د خپلو باندنیو خواوو سره اقتصادي او سوداگریزې اړیکې ټینگې کړي.
مربوط موضوعات
وېشنيزه:پرانیستی اقتصاد وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:علم
برېښناژرنده
برېښناژرنده هغه ژرنده ده چې د برېښنا په انرژي کرهڼيز حاصلات اوړه کړي.
وېشنيزه:ژرندې
اچ.اچ. اسکویت
هربرت هنري اسکویت، د آکسفود او اسکویت لومړۍ اېرل (زړور سرتېری)، د جورابو د بند د اتلولۍ نښان (Knight of the Garter)، د بريتانیې د ځانکړې شورا غړی (Privy Council)، د پاچا سلاکار (King's Counsel )، د شاهي ټولنې یاور (Fellow of the Royal Society)، (د ۱۸۵۲ز کال د سپټمبر له ۱۲- د ۱۹۲۸ ز کال د فبرورۍ تر ۱۵مې) چې زیاتره د اچ.اچ اسکوېث په نامه یادېږي، یو بریتانوی سیاسي مشر او لېبرال سیاستوال و چې د ۱۹۰۸ ز کال نه تر ۱۹۱۸ ز کال پورې یې د بریتانیې د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ. نوموړی وروستی لېبرال لومړی وزیر و چې د اکثریت حکومت مشري یې وکړه او ترټولو وروستۍ لېبرال و چې د اپوزیسیون د مشر په توګه یې دنده ترسره کړه. نوموړي د  لېبرال لوی قانون په ترتیب او تصویب او د مشرانو د مجلس په واک کمولو کې ځانګړې ونډه درلوده. اسکوېت د ۱۹۱۴ ز کال په اګست کې لویه بریتانیا او د بریتانیې سترواکي په لومړۍ نړیوالې جګړې کې ښکېل کړه. د نوموړي حکومت د ۱۹۱۵ ز کال په اوږدو کې د وسلو د کمښت او د ګالیپولي په جګړه کې د ماتې له امله په کلکه تر نیوکو لاندې راغی. هغه له نورو ګوندونو سره یو ګډ حکومت را منځ ته کړ، خو د نیوکه کوونکو په خوښولو کې پاتې راغی او د ‍۱۹۱۶ ز کال په دسمبر کې ګوښه کېدو ته اړ شو او هېڅکله یې بیا واک ترلاسه نه کړ.
هغه د اکسفورد په بالیول کالج کې د زده کړو وروسته یو بریالی مدافع وکیل شو. نوموړي په ۱۸۸۶ ز کال کې د ایسټ فایف په استازیتوب د هغه چوکۍ لپاره لېبرال نوماند و، چې وروسته نوموړي دېرش کاله په غاړه درلوده. هغه په ۱۸۹۲ ز کال کې د ګلډسټون د لومړی وزیرۍ په څلورمه دوره کې د کورنیو چارو وزیر وټاکل شو او په دې دنده کې تر هغه وخت چې لېبرالانو د ۱۸۹۵ ز کال ټاکنې وبایللې، پاتې شو. د اپوزیسیون لسیزه د دې لامل شوه چې اسکویت په ګوند کې لوی شخصیت شي او کله چې لېبرالانو د ښاغلي هنري کمپبل-بنرمن تر مشرۍ لاندې په ۱۹۰۵ ز کې واک ترلاسه کړ، اسکويت د خزانې وزیر وټاکل شو. اسکويت په ۱۹۰۸ ز کال کې د هغه ځای ناستی لومړۍ وزیر شو. لېبرالانو هوډ درلود چې خپله د اصلاحاتو اجنډا پرمخ بوځي. په دې کې یو خنډ د مشرانو مجلس و چې د ۱۹۰۹ کال ولسي بودیجه یې رد کړه. په عین حال کې د ۱۹۰۹ کال د سویلي افریقا قانون تصویب شو. اسکویت د ۱۹۱۰ کال د جنوري میاشتې لپاره ټاکنې اعلان کړې او لېبرالان ګټونکي شول، که څه هم په اقلیت حکومت بدل شول. هغه د ۱۹۱۰ کال په ډسمبر کې د بلې ټولټاکنې وروسته د ۱۹۱۱ کال پارلماني قانون تصویب کړ چې اجازه ورکړي. هغه لایحه چې درې ځله د ولسي جرګې له خوا په پرله پسې غونډو کې منظور شوې وي، پرته له دې چې د مشرانو جرګه په پام کې ونیول شي، تصویب شي. اسکويت د آیرلنډ د کورني قانون په اړه لږ بریالی و. بیاځلي کړکېچونه د وسلو د قاچاق او تاوتریخوالی لامل شول چې نږدې په کورنۍ جګړې بدل شوي وو.
کله چې بریتانیې په بلجیم باندې د جرمني یرغل په ځواب کې د جرمني په وړاندې د جګړې اعلان وکړ، د آیرلنډ او د ښځو د رایي  ورکولو د حقوقو په اړه نامتو کورنۍ شخړې وځنډول شوې. اسکویت تر کارنده مشر نه ډېر د کمېټې رئیس و. نوموړي د ملي خوځښت، لوېدیځو لیکو ته د بریتانیې د اعزامي ځواک د لېږد، د ډله يیز پوځ د رامنځته کولو او د یوې صنعتي ستراتیژۍ د پراختیا چې د هېواد د جګړیزو موخو د ملاتړ لپاره چمتو شوې وه، مشري وکړه. جګړه بنده شوه او د ښې مشرۍ لپاره غوښتنې لوړې شوې. نوموړی اړ شو چې د محافظه کارانو او کارګرانو سره د ۱۹۱۵ز کال په لومړیو کې ائتلاف را منځ ته کړي. هغه د ستراتیژۍ، اجباري عسکري خدمت او په مالي تمویل باندې د خپل ناپرېکندوالي له امله کمزوری شو. لویډ جورج د ۱۹۱۶ ز کال په ډسمبر کې د لومړي وزیر په توګه د هغه ځایناستی شو. دوی سخته تربګني پیل کړه او د لیبرال ګوند د چټک زوال د کنټرول لپاره یې شخړه وکړه. د بریتانیې عصري هوسا دولت (۱۹۰۶-۱۹۱۱ز) په جوړولو کې د هغه رول وستایل شو، خو د هغه کمزورتیاوې په جګړه يیزه مشرۍ او د ۱۹۱۴ز کال نه وروسته په ګوندي مشرۍ کې د تاریخ پوهانو له لوري په نښه شوې دي. هغه یوازینی لومړی وزیر پاتې شوی چې د ۱۸۲۷ ز او ۱۹۷۹ ز کلونو ترمنځ یې په یوه دوره کې له اتو پرله پسې کلونو نه ډېر خدمت کوي.
د کورنۍ مخینه
اسکويت د یارکشایر د وېست رایډېنګ په مورلي سیمه کې نړۍ ته سترګې پرانیستې چې د جوزف ډېکسن اسکوېث (۱۸۲۵-۱۸۶۰ز) او د هغه د مېرمنې اېملي چې اصلي نوم یې وېلانس دی (۱۸۲۸-۱۸۸۸ز)، کشر زوی و. دې جوړې دری لوڼې هم درلودې چې یوازې یوه یې له ماشومتوبه ژوندۍ پاتې شوه. د اسکويت کورنۍ د یارکشایر پخوانۍ کورنۍ وه او پروتستانتي دود یې درلود. د اسکويت په وینا: دا د کورني ویاړ خبره وه چې نېکه یې جوزف اسکويت  د ۱۶۶۴ ز کال د راونډ هېډ فرنلي ووډ دسیسې پلوی کې د هغه د ونډې په پار زنداني شو.
ماشومتوب او زده کړې
نوموي د خپلې ځوانۍ په اوږدو کې په کورنۍ کې د هربرټ (په ماشومتوب کې "برټي") بلل کېده،مګر دویمه مېرمن یې هنري بلله. د هغه ژوندلیک لیکونکي، سټېفن کاس د نوموړي د ژوندلیک لومړي څپرکي ته "له هربرټ نه تر هنري" سرلیک ورکړی، چې د نوموړي لوړېدونکي ټولنیز بدلون او د هغه له دویم واده سره د هغه د یارکشیر پروتستانتي رېښو پرېښودو ته اشاره کوي، خو د عامو وګړو تر منځ تل یوازې د اچ.اچ. اسکويت په نامه یادېده. ژوندلیک لیکونکي روی جېنکنز وایي: " څو لوی ولسي شخصیتونه وو چې خلک یې په عیسوي نومونو لږ پوهېدل ". کله چې ډېکسن اسکويت ناڅاپه مړ شو، هغه او ورور یې تر ۱۸۶۰ ز کال پورې د مور او پلار سره په کور کې زده کړې وکړې. ویلیم وېلانس د کورنۍ مشري په غاړه واخیسته، دوی یې خپل کور ته نږدې یوه کور ته ولېږدول او هلکانو ته یې د زده ګړې زمینه چمتو کړه. دوی په هډرزفیلډ کالج کې له یو کال نه وروسته، لیډز ته نږدې د موراوین کلیسا یوې ښوونځۍ، فلنیک ښوونځۍ ته د مېشته زده کوونکو په توګه واستول شول. ویلیم وېلانس په ۱۸۶۳ ز کال کې له نړۍ سترګې پټې کړې او کورنۍ د اېملي ورور، جان وېلانس تر پاملرنې لاندې راغله. هلکان له هغه سره په لندن کې د ژوند کولو لپاره ستانه شول. کله چې هغه په ۱۸۶۴ ز کال کې د سوداګریزو دلایلو له کبله یارکشایر ستون شو، دوی په لندن کې پاتې شول او له بېلابېلو کورنیو سره واوسېدل. ژوندلیک لیکونکی ناومي لیوین لیکي چې: په حقیقت کې له اسکويت سره د ماشومتوب تر پایه پورې"د یتیم په څېر چلند کېده ". د ماما تګ یې د اسکویت اړیکې عملاً د خپل ټاټوبي یارکشایر سره پرې کړې او وروسته یې ځان د "هر هوډ او موخې لپاره لندني " وباله. یو بل ژوندلیک لیکونکی، اچ.سي.جي. ماتیو، لیکي چې: د اسکويت شمالي پروتستانت شالید په هغه باندې اغېزه کوله: "دې لیدلوري نوموړي ته د کلیسا د رسمي کولو ضد پراخ درېځ وړاندې کړ، چې دا کار دی یو داسې کس لپاره اړین وو چې په نورو اړخونو کې یې ژوند د اوږدې مودې لپاره روحانیونو په واک کې جذب و."
هلکان د لندن ښار ښوونځۍ ته د عادي زدکوونکو په څېر واستول شول. اسکويت د ښوونځي د مدیر، اي. اې ابوټ چې یو وتلی کلاسیک عالم و، تر نظر لاندې یو غوره زده کوونکی شو. هغه وروسته وویل چې: هغه د هر ژوندي سړي په پرتله خپل پخواني مدیر ته ډېر احسانمند دی. ابوټ د هلک د پرمختګ په اړه خپله ونډه رد کړه: "ما هېڅکله داسې زده کوونکی نه درلود چې ما ته لږ او خپلې طبیعي وړتیا ته ډېر پوروړی وي." اسکويت په کلاسیک او انګلیسي کې غوره و، سپورت یې لږ خوښېده، د ګېلډهال په کتابتون کې یې په ډېره لېوالتیا مطالعه کوله او د ویناګرۍ سره یې مینه پیدا شوه. هغه د مشرانو مجلس د عامه ګالري نه لیدنه وکړه، د نامتو تبلیغ کوونکو تګلارې  یې زده کړې او د ښوونځۍ د بحثونو په ټولنه کې یې خپلې وړتیاوې وروزلې. ابوټ د خپل زده کوونکي د وینا په هوښیارتیا او روښانتیا تبصره وکړه، هغه ځانګړتیاوې چې پر مټ یې اسکويت په خپل ټول ژوند کې ستایل کېږي. اسکويت وروسته په یاد راووړ، چې د ښوونځي په دوران کې یې د پنځو وژونکو مړي لیدلی وو چې د نیوګېټ نه بهر ځړوند پرېښودل شوي وو.
سپين ټاپو
سپين ټاپو (په ناروېجي:Kvitøya) يو ټاپو دی چې د سوالبرد د جزېرو څخه يو دی چي په شمالي قطبي سمندر کي پروت دی. ددې علاقې ساحه شاوخوا ۶۸۲ مربع کیلومتره دي. دا د سوالبرد د ختیځ برخه ده. د روسی آرکیټک ترټولو نږدې هيواد دی، ویکتوریا ټاپو يې و ختیځ ته یوازې په ۶۲ کیلومترۍ کې پروت دی.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
محمد قسیم باور مراد
څېړنپوه پوهاند محمد قسیم باور مراد په 1356 لمریز کال د مراد علي له لېسې فارغ دی. نوموړی په 1356 کال کې د کانکور ازموینې څخه وروسته د کابل پولیتخنیک ته بریالی شو، چې د شته ذکاوت او لیاقت له مخې بیا د لوړو زده کړو د بشپړولو په موخه پخواني شوروي اتحاد ته واستول شو او په 1365 لمریز کال کې د فزیکي کېمیا په څانګه کې ماسټري واخېسته او په 1367 لمریز کال کې د روسي ژبې د ادبیاتو په برخه کې د ډېپلوم له اخېستلو وروسته هېواد ته راستون شو. ښاغلی پوهاند همدې کال په عقرب (17/8/1367) کې د ننګرهار پوهنتون د انجنیرۍ په پوهنځي کې د نوماند پوهنیار په علمي رتبه د استاد په توګه په دنده وګومارل شو او د 1371 کال د لیندۍ تر میاشتې يې هلته استاد و. له 1371 کال څخه تر 1373 لمریز کال پورې د کابل پوهنتون د طبیعي علومو په پوهنځي کې او له 1373 – 1395 د علومو اکاډمۍ د طبیعي علومو په برخه کې په علمي- څېړنیزو چارو بوخت و. نوموړی د علومو اکاډمۍ د اصولو او مقرراتو سره سم د علمي- څېړنیزو پروژو په بشپړولو سره بېلابېلې علمي رتبې ترلاسه کړي دي چې په پای کې په 1389 لمریز کال کې یې د څېړنپوه (پوهاند) د علمي رتبی ویاړ ترلاسه کړ. څېړنپوه محمد قسیم باور د علومو په اکاډمۍ کې د ډېپارټمېنټ آمر، د کېمیا، بیولوجي او زراعت مرکز د علمي منشي او د کېمیا د انسټېټیوټ د مشر په توګه دندې سرته رسولي دي،همدارنګه یې د علومو اکاډمۍ د (طبیعت) په نوم د علمي مجلې او د پوهنې وزارت د عرفان مجلې دکتنپلاوي غړیتوب هم درلود. د پوهاند باور تر (40) ډېر علمي- څېړنیز اثار چې کتابونه او علمي مقالې دي؛ د علومو اکاډمۍ په علمي مجلو او له اکاډمۍ څخه بهر په نورو مجلو کې چاپ شوي او په ګڼ شمېر علمي سېمینارونو او کنفرانسونو کې يې فعاله ونډه اخېستې ده. د څېړنپوه باور تر علمي لارښوونې لاندې د علومو په اکاډمۍ کې یو شمېر علمي پروژې بشپړې او د یو شمېرو نورو کار يې تر لاس لاندی دی. څېړنپوه باور سږ د رنځورۍ له امله کورناستی شو، خو په اوسني وخت کې يې هم له قلم او علمي لیکنو څخه مخ نه دی اړولی او د بېلابېلو دولتي او نادولتي مؤسسو سره اړیکې ساتي. پوهاند باور مراد د یو علمي کاله روڼ ستوری دی، د سا ینسي پوهې او ماسترۍ سره سره د پښتو، پاړسو او روسي ادبیاتو سره نږدې دی، او سیا سي پوهه او وطنپاله او قامپالنه یې هم درنه او ښېرازه ده. پوهاند باور مراد د خادم بابا رح لاروی دی.
لیکنې
سر محقق محمد قسیم مراد عضومرکزعلمی کیمیا، بیولوژی وزراعت
به عنوان نتيجه نكات آتي قابل تذكر است:
-	فرسایش یاتخریب فلزات یک پدیدۀ خود بخودی است وبشر از بدوپیدایش فلزات به این پدیده روبرو است. درنتیجۀ فرسایش از کیفیت فلزات کاسته شده وکارائی لازم را ازدست مید هند. -	فلزات به طورعمده مورد فرسایش کیمیاوی و الکتروکیمیاوی قرار می گیرند. -	ازفرسایش فلزات به مثابۀ پدیدۀ نامطلوب باید جلوگیری گردد. -	سالانه مبالغ هنگفت عواید ملی کشورها بالخصوص کشورهای پیشرفتۀ صنعتی صرف مبارزه بافرسایش فلزات می گردد. -	راه ها وطرق گوناگون جلوگیری ازخوردکی فلزات موجود است ونظر به شرایط و امکانات میتوان مؤثرترین آنرا انتخاب نمود. از اینکه فرسایش یا خوردگی فلزات یکی ازپرابلمهای مهم اقتصادی کشورها بوده ایجاب مینماید تا با مساعی مشترک راه ها وطرق موجود جلو گیری از آن تکمیل و شیوه های جد ید و مؤثرتری جستجو گردد. مآ خذ 1- مستمندي،عبدالله، محمد ظفرهمكار، فتح محمد پنجشيري و ديگران. كــــيمياي عمومي. جلد دوم، وزارت تحصيلات عالي ومسلكي جمهوري افغانستان، پوهنتون كابل، 592 ص.
2- http://www.alhimikov.net/himerunda/korrosion.html 3- http://www.ru.wikipedia.org/wiki/ Коррозия 4- com.fablog.babak- cran 5- http://www. Omidhasnavi.blogfa.com/post-440.aspx 6- http://www.n-t.ru/kk/hm13.htm.Кэшированная  страница 7- Химический Энциклопедический  Словарь. ,, Советская энциклопедия,, Москва, 1983, 790 СТР.
نویسنده: سرمحقق محمدقسیم مراد (باور)
سرمحقق محمد قسیم مراد(باور)
څېړنپوه محمد قسیم مراد (باور)
برنو
برنو (په چېکی:Brno په آلمانی:Brünn په لاتینی:Brunna په عبری: ברין) دچېک د جهوریت دویم لوی ښار دی چی د سهیلی موراویا کی د سویټاوا او سوراټکا د سیندونو تر منځ پروت دی. برنو د موراویا مهم مرکز هم دی. مساحت یی ۲۳۰،۲۲ کیلومترو مربع او ۴۰۰ زره نفوس لري.په برنو کی عالی محکمه پروته ده او د دی لپاره برنو د چېک جمهوریت د قضایی قوه مهم مرکز دی. برنو ۳۳ پوهنځی لری. شپیلبرک کلا او مقدس پتر او پاول کلیسا د برنو مهم یادگارونو څخه دی چی پر غونډی باندی پروت دی.
تاریخ
برنو په ۱۱ پېړۍ کی جوړ شو. په دی وخت کی سکې وهل هم پېل شو او لمری ادبی ذکر د دغی ښار په باره کی د ۱۰۹۴ کال څخه دی. په ۱۳ پېړۍ کی د شپلبرک گوتی کلا جوړه شوه. په ۱۳۲۴ کال کی د مقدس مریم کلیسا د ملکې الشکا ریچکا لخوا تاسیس شوه. په ۱۶۴۳ او ۱۶۴۵ کلو کی د دریش کلو په جگړې کی برنو د سویډن د پوځ لخوا محاصره شوه. په ۱۷۷۷ کال کی په برنو کی د اسقف مقر جوړ شو. په ۱۷۴۲ کال کی دغه ښار د پروسی پوځ لخوا بیا محاصره شوه. په ۱۸۰۵ کال کی برنو ناپليون بوناپارت لخوا ونیول شو.
وېشنيزه:د چېک جمهوريت ښارونه
کورکمن
بټنوک|کيڼ|کورکمن
فیصل بابکرخېل
لومړنۍ زده کړې
ابتدایې ذده کړې یې د خپل کلي په مکتب کې او بیا منځنۍ ذده کړې یې د تهزین په قلعه خانانو کې د جهاد د ستر رهبر او لوی عالم مولوي محمد یونس خالص بابا رحمه الله تر شفقت لاندي سرته ورسولی.
لوړې زده کړې
له دې ورسته د کابل عربی دارالعلوم ته د لوړو تحصیلاتو لپاره ولاړ خو له بده مرغه وطن د ثور د کرغېړني کودتا ښکار شو، فیصل خپلې ایمانې دندې ترسره کولو نورو تحصیلاتو ته پرېنښود، په مهاجرت مجبور او د خپل شفیق استاد تر قیادت لاندې د جهاد لپاره د تورې بوړې جهادي مرکز ته د یو عام مجاهد په صفت ولاړ.
سیاسي او جهادي ژوند
نوموړي خورا تقوا دار او شجاع انسان و، له همدې کبله د جهاد امېر مولوي محمد یونس خالص بابا رحمه الله د تهزین د مجاهدینو دروند مسؤلیت ور وسپاره. د فیصل د عملیاتو ساحه تر بگرامیو، سروبی او شیوه کیو پورې غزیدله وه، د اعلاء کلمة الله لپاره یې په داسي حال کې د دښمن مخ ته ودرېد چې په همدغه ورځ یې د نوي ژوند پیل وو، د دښمن په قطار یې کارې گوذارونه وکړل، بالاخره په همدغه ورځ ۱۳۶۲/۳/۱۸ د مازیگر په وخت د شهادت لوړ مقام ته ورسید. انا لله و انا الیه راجعون
د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت
د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت د دولت وزارت دی. دا د ښوونکو روزنې او د ملي لوړو زده کړو ملي نصاب رامینځته کولو ، د ځانګړي زده کړې برنامو ، خدمت کې روزنې ، او د پوهنتون پوهنځیو غړو لپاره د لا زیاتو زده کړو هڅولو مسؤلیت لري. دا د نړیوالو پوهنتونونو سره ملګرتیا هم رامینځته کوي ، سیمینارونه او کنفرانسونه تنظیم کوي ، دا تضمینوي چې د محصلینو او پوهنتونونو ښوونکو لپاره د استوګنې ځای شتون لري او د محاسبې او مدیریت پروسیجرونو او کمپیوټر سواد زده کړې کې تخصص او روزنه چمتو کوي.
هم وګوره
په افغانستان کې لوړې زده کړې
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:زده كړه په افغانستان كې
عمر بن عبدالعزيز
عمر بن عبدالعزيز (682د نومبر 2_720فبروري ) ,(63د صفري 26تر101د رجب 16)عمر بن عبدالعزيز يو اموي خليفه وو ،چي له 717نه تر 720زېږديز کاله پوري يې خلافت کړى، هغه همدارنګه د مخکني خليفه د تره زوى وو،هغه همدارنګه د مورله خوا د دوهم خليفه عمر فاروق رض لمسى وو.
ابتدايي ژوند
عمر د 682 زېږديز کال د نومبر په دوهمه نېټه په مدينه منوره کي وزېږېد،دهغه پلار د خليفه له خوا د مصر والي ټاکل شوى وو.عمر بن عبدالعزيز هلته لوى شو او د پلار تر مرګه هلته پاته شو،له هغه وروسته د عبدالملک له خوا دمشق ته وغوښتل شواو دهغه له لور فاطمې سره يې واده وکړ،دده خسر ډېر ژر وفات شو او عمر دده د تره الوليد تر امر د مدينې والي شو
عمر بن خطاب (رض)د خلافت پر مهال امر کړى وو چي هيڅ کس بايد اوبه له شيدو سره ګډي نه کړي.يوه شپه عمر بن خطاب رض د خلکو د احوال اخستو د پاره په ښار کي ګرځيدو ،نو د يوې ښځي اواز يې واورېده چي خپلي لور ته يې ويل چي اوبه له شيدو سره ګډي کړي،خو لور يې ورته وويل چي خليفه امر کړی چي هيڅوك بايد اوبه له شيدو سره ګډي نه کړي ،مور يې ورته وويل چي دلته نه خليفه شته او نه هغه له موږ نه خبرېږي ،خو لور يې ځواب ورکړ که خليفه نشته نو الله تعالى خو شته .عمر رض ددې جواب په اوريدو سره ډېر خوشحاله شو او خپل زوى عاصم عاصمته يې وويل تر څو له دغي جينۍ سره واده وکړي او ويې ويل زه هيله لرم چي هغه ښځه به داسي زوى وزېږوي چي پر عربو به حکومت کوي،عمر ثاني (عمر بن عبدالعزيز)له دغه واده نه دعاصم دلور زوى وو.(عبدالحکم17-18)
خلافت
عمر بن عبدالعزیز رحمة الله عليه په خپله هم عالم وو او دده دربار د عالمانو او پوهانو جای وو.هغه خلك علم ته تشويق كول.همدارنگه د عمر بن عبدالعزیز رحمة الله عليه په وخت كي د مسلمانانو د ترقي او پرمختگ لپاره زيات كارونه وشو. د هغه په اړه د علماوو نظر شاه ولي الله دهلوي د اتلسمي پېړۍ سني عالم د عمر بن عبدالعزيز په هکله داسي فرمايلي "د هري پېړۍپه پاى كي يو مجدد موجود وي د لمړۍ  هجري پېړۍ مجدد د اهل سنت او جماعت امام عمر بن عبدالعزيز وو…"
وفات
حضرت عمر بن عبدالعزیز رحمة الله عليه د ١٠١ هجري قمري كال د رجب د مياشتي په ٢٠ د جمعي په ورز د ٤٠
عبدالحق
عبدالحق يو جهادي قومندان و چې په ۲۰۰۱ ز. کال کې د طالبانو لخوا اعدام شو.
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
۱۰۸ (عدد)
۱۰۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۰۷ څخه  مخکي او د ۱۰۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۰۸:
په کلینډر کې
۱۰۸ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۰۸ د هاسيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۱۰۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
رانيتيدين
رانیټیډین درمل دی. چه د د ځیگر سوز او د معدی قرحه د علاج لپاره مصرفېږی. رانیټیډین په معدی کې د معدې اسيد تولیدول لنډوی او پر معدی ښه تاثیر لری. ناروغ چه د معدی سرطان لری نو هغه ناروغ رانیتیډین نه خوری. ماشوم ته اجازه نه ده چه رانیټیډین وخوری. دا دارو د ورځی دوه واره يوه يوه گولۍ وخورئ.
وېشنيزه:طب وېشنيزه:درمل
لونگ
لونگ يو وږمين بوټی دی چې د مسالې او درملو په توگه هم کارېږي.
لونګ هغه دانه ده چې توریا قهوه‎یي رنګ لري او په انګریزي کې ورته (clove) وايي چې په اومه حالت کې تر ډېره شنه او سره ښکاري. دا بوټی تر ډیره د هند په سویل، اندونیشیا او ملیشیا کې شهرت لري او ډېر پخوا ترې کار اخیستل شوی دی.
ویل کېږي چې په اندونیشیا او ملیشیا هېوادونو کې خلک د لونگو سگرټ هم څکوي. د آسیا په سویلي هېوادونو کې تر ډېره خلک د نورو مسالو سره یو ځای په خوړو کې له لونگو کار اخلي او په ټېره بیا له لونگو د عطرو، چای، درملو او کریمونو په جوړولو کې کار اخلي چې خوشبویه شي.
د افغانستان په پښتني سیمو لکه خوست، لوگر، پکتیا، پکتیکا، غزني، کندهار، زابل، ننگرهار، لغمان او کونړ کې خلک او په تیره بیا کوچیان لونگ د ښکلا او خوشبویې لپاره کاروي. په یادو ولایتونو کې پېغلې او ناوې له لونگو امیلونه او ځونډي جوړوي چې بیا یې پر کمیس ټومبي. له لونگو جوړ شوي امیل ته په پښتو کې لونگین وایي چې په پخوا وختونو کې لونگين د ناوې د پسول يوه لازمي برخه وه. په خوست کې کله چې ناوې د خاوند کور ته ځي نو د لونگو دوې وړې کڅوړې د ډالۍ په توگه ورکوي. باید وویل شي چې لونگ تیز بوی لري او په کوم صندوق کې چې وریښمینې جامي پرتې وي او ورسره لونگ ایښودل شوي وي، هغه جامې له چينجيانو او پويه څخه خوندي وي.
لونگ په پښتو لنډيو کې
سپوږمیه سروهه راخیژه - یار د لونگو لو کوي گوتې ریبینه
لونگ کرمه لو به گډ کړم - چې لو مې گډ کړ یاره تا به راولمه
دا ته چې ولاړې مساپر شوې - د شنو لونگو کښت به څوک ریبي مینه
بارانه مه اوره لږ تم شه - لیلا لونگ په درمندو شیندلي دینه
که چا لونگ لېدلې نه وي - پېغله خولې کړﺉ د لونگو بوی یې ځینه
په غرونو تورې لړې راغلې - ښکته یې یووړل د لونگو درمندونه
خاونده بیا دې پسرلۍ کړو - له وچه ډاگه د لونگو بوی راځینه
د لونگین په لړ راخیژه - په اوږۍ شپه کړه د چارگل وکړه سیلونه
تور لونگین په ژړا راغى - ماته روپۍ په سينه ځاى نه راکوينه
یار که مې تور دی څه پیغور دی - تور خو لونگ دی باچاھان یې بویوینه
هلک چې تور وي لونگين وي - نجلۍ چې توره وي بنگړي دې خرڅوينه
ته چې راځې ما به خبر کړې - چې په پالنگ درته لونگ وغوړومه
ما په سینه لونگ کرلي - که لو مې گډ کړ یاره تا به راولمه
کشمالي وکرئ عالمه - نجونې مغروره شوې لونگ نه بویوینه
پلار مې لونگ کرلي نه دي - چې هره ورځ به درته من، من درلیږمه
سبا به بیا بازار ته لاړ شې - د لونگین ځونډي دې کم راوړي دینه
مخې ته راغله راته ژاړي - د لونگین نه مې ځونډي شلېدلي دینه
زما جانان له رنگه تور دی - په څلویښتۍ کې مور لونگ ورکړي دینه
چې په لونگو دې مشهور کړم - اوس په سینه ټالونه راکړه گني مرمه
د لونگین جانان لپاره - خپلو پټو کې د لونگو باغ کومه
له رنگه توره غنمرنگه - توره لونگه لیونۍ درپسې شومه
په سينه يو لالی ځايېږي - زه لونگين او لالی دواړه ځايومه
دا نیمه شپه ده غله لگیږي - د لونگین مېرمنې وشمېرہ لړونه
د لونگین امېل به جوړ کړم - زه مې لالی د زرگر نه محتاجومه
بنگ يې پخپله یار له ورکړل - بیا يې نارې کړې چې مې یار لېونی شونه
دا نیمه شپه بوی د لونگو - لکه د عطرو بارانونه شوي دینه
اخځليک
۱- د ليکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه.
رهبري شوی ( ارشادي ) اقتصاد
رهبري شوی ( ارشادي ) اقتصاد (Controlled Economy) ارشادي اقتصاد یا تر څارنې لاندې اقتصاد هغه هغه اقتصادي نظام ته ویل کیږي چې بیلابیل اړخونه یې د دولت له خوا څارل کیږي پدې نظام کې حتمي نه ده چې د تولید ټول وسایل د دولت په ولکه کې وي ، یعنې دولت تریوې اندازې پورې د اقتصاد پلان کولو ، او تریوه حده د پورونو برابرول ، بهرنۍ سوداگرۍ او د بشري ځواکونو د برابرولو واک او اختیار په لاس کې لري.
مربوط موضوعات
وېشنيزه:ارشادي اقتصاد وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:علم
ارسلا خان
وېشنيزه:افغان وزيران
د ډول فزیکالیزم (پنځپوهنپالنه)
د ډول فزیکالیزم (چې د تقلیلي توکیزوالۍ یا ماټریالیزم، د ډول جوتَونې تیورۍ، د ذهن-مغز پېژندنې تیوري او د ذهن پېژندنې تیوري په توګه هم پېژندل کېږي) د ذهن په فلسفه کې یوه فزیکالیسته تیوري ده. دا تیوري څرګندوي چې د ذهني پېښې/کانې په بېلابېلو ډولونو باندې ډلبندي کېدلای شي ترڅو وروسته د ماغزو له فزیکي پېښو/کانو سره اړیکه ورکړل شي. د بېلګې په توګه: د «دماغي دردونو» په څېر ذهني کانه په احتمالي توګه (د عصبو C ډلې فایبر سوځېدنې په څېر) یوه فزیکي کانه بیانوي.
د ډول فزیکالیزم، له رمزپېژندنې فزیکالیزم سره په توپیر کې راڅرګندېږي او ادعا کېږي: محاله ده چې ګواکې ذهني پېښې دې «ثابت» یا ډلبندي شوي بیولوجیکي پيوستونونه ولري. دغه وضعیتونه د «ډول-رمز تمایز» فلسفي کارَونې رامنځ‌ته کوي (د بېلګې په توګه: که چېرې دوه کسه چې یو «ډول» موټر لري، په دې معنی نه‌ده چې هرومرو ګډ «رمز» یا یوډول نقلیه وسیله لري). اوس کولای شوی د ډول فزیکالیزم داسې وانګېرو چې د «ډولونو» ترمنځ یوه «پېژندنه» پرته ده (هر ‌ذهني ډول د یوه فزیکي ډول له لارې پېژندل کېږي)، حال دا چې د رمزپېژندنې فزیکالیزم وایي چې هر رمزي ذهني حالت/کانه/ځانګړتیا د ماغزو له یوه حالت/کانې/ځانګړتیا سره په مطابقت کې راڅرګندېږي.
یو فزیکالیست ته د ډول پر فزیکالیزم باندې د نیوکو نیولو لپاره نورې لارې هم شتون لري؛ حذفي مادیات‌پالنه او د بیاکتنې مادیات‌پالنه دغه پوښتنه راسپړي چې ایا دم‌مهال ساینس، تر ټولو غوره ډلبندي کاروي او که نه. د دغو لیدلورو پلویان استدلال کوي، څرنګه چې د علم په پرمختګ سره د «روحي تصرف» مسأله تر پوښتنې لاندې راغله، د «درد» په څېر ډلبندي کېدنې هم ګواکې بیاکتنې ته اړتیا لري.
د څانګوال فیلسوفانو په مطالعاتو کې، د ذهن فزیکالیستي لیدلوری هم په وروستیو کلونو کې کمرنګه شوی دی.
مخینه
د یولین ټوماس پلېس له څرګندونې سره سم، په ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ز لسیزه کې د ډول-پېژندنې او په ۱۹۳۰ز لسیزه کې د ډول-پېژندنې فزیکالیزم مفکورو بابېدل د ارواپوه – اېدوین ګَري بورېنګ – له‌خوا پیلېږي او کابو پنځه‌ویشت کاله وخت یې ونیو ترڅو د فلسفي ټولنې په وړاندې د منلو وړ وګرځي. بورېنګ «د شعور فزیکي ابعاد» تر سرلیک لاندې کتاب (۱۹۳۳ز) کې لیکي چې: "د لیکوال په اند، یو بشپړ پيوستون– پېژندنه ده. دوه داسې پېښې چې تل په ګډه په ورته مهال او ورته ځای کې رامنځ‌ته کېږي او په ټوله کې، هېڅ ډول مهالي یا مکاني توپیر سره نه‌لري، دوه پېښې نه، بلکې یوه پېښه ګڼل کېږي. د ذهن-وجود د پیوستونونو فورمولیزه شوي جوړښتونه، څرنګه چې اوس‌مهال رامنځ‌ته شوي دي، مکاني پیوستون نه‌مني، نو له‌دې امله د مهالیز ساده پيوستون په سکالوګانو کې خلاصه کېږي. په دغه پېر کې، د پېژندنې اړتیا تر دې لا بېړنۍ نه‌انګېرل کېږي (۱۶مه پاڼه، د پلېس په نقل [ناخپور شوی])."د پلېس د څرګندونې له‌مخې، د ذهن دغه ډول لیدلوري د منلو پر وړاندې خنډ دا ؤ چې فیلسوفان او سولپوهان لا تراوسه د پېژندنې او ارجاعي پېژندنې اړوند سکالوګانو ته د پام‌وړ لېوالتیا ښودلې نه‌وه. هغه مهال، د حسي معلوماتو تیورۍ په راسپړلو کې، د منطقي اثبات‌پالونکو واکمنه پوهنپوهنه، ښکارندپالنه وه. په حقیقت کې، خپله بورېنګ هم د ښکارندپالونکو د عقیدې پر لار روان ؤ او هڅه یې کوله ترڅو هغه د پېژندنې له یوې تیوري سره سمون ورکړي؛ خو له هغه ځایه چې په دغې شننه کې، د ماغزو حالت له رنګونو، شکلونو، غږ او نورو حسي تجربو سره یوشان څرګندېږي، د هغه د هڅې پایله د پېژندنې تیورۍ «خلف برهان» ؤ.
د پېښور ښوونیز مرکزونه
پښور چې د پاکستان د پښتونخوا ايالت ايالتي پلازمېنه ده ، پېښور يو شمېر تعليمي ادارې لري
د ډول فزیکالیزم (پنځپوهنپالنه)
مخینه
د وروستي ویتگنشتاین او جان لَنګ‌شَو اوستین له لوري د ښکارندپالنې بې‌اعتبار کېدنې او په هربرټ فیګل او جان سمارټ کې د ګوتلوب فرګه لیکنو او د احساس او مرجع په هکله د هغه مفکورو ته د لېوالتیا راژوندۍ کېدنې له امله، د فزیکي او واقع‌پالونکو مفکورو د منلو لپاره لاره اواره شوه. منطقي چلندپالنه د «ماشین کې اروا – ghost in the machine» دیکارتي مفکورې پر وړاندې د یوه پیاوړي سیال په توګه راڅرګنده شوه او که څه هم د ذهن-وجود پر سکالو باندې د یوه واکمن وضعیت په توګه دوام ونه‌موند، خو د ډول پېژندنې نظریې د منلو او جوړښت په ډګر کې په پياوړې توګه وځلېدله او د دننیو ذهني پېښو تر واک لاندې سیمه یې ړنګه کړه.
څوګوني تحقق‌منونکې وړتیا
د ډول پېژندنې پر تیوري باندې تر ټولو اغېزمنه او ټولیزه نیوکه، د «څوګوني تحقق‌منونکې وړتیا» استدلال دی. د څوګوني تحقق‌منونکې وړتیا نظریه بیانوي چې ذهني حالتونه کېدای شي (د بېلګې په توګه، نه یوازې ماغزه) د بېلابېلو سیسټمونو په ترڅ کې تحقق ومومي. له هغه ځایه چې د پېژندنې تیوري، ذهني پېښې د ماغزو د ځانګړو حالتونو په لړ کې نومېري، نو دغه تیوري ذهني حالتونو ته په هغو اورګانیزمونو یا محاسبوي سیسټمونو کې، چې ماغزه نه‌لري، د تحقق موندنې اجازه نه‌ورکوي. د دغې استدلال له‌مخې، د پېژندنې تیوري خورا محدوده ده او په ترڅ کې یې بې‌دماغه اورګانیزمونه ذهني حالتونه درلودلای نه‌شي. په داسې حال کې چې رمزپېژندنه (چې په هغه کې د ذهني حالتونو ځانګړي رمزونه د فزیکي پېښو له ځانګړو رمزونو سره سمون لري) او «کارکړنپالنه» دواړه د څوګوني تحقق‌منونکې وړتیا درلودونکي دي.
ذهني کیفیات
بله متداوله نیوکه دا ده چې د ډول پېژندنې تیوري‌ګانې، د درد، خواشینۍ احساس او زړه‌بدي (کانګې) په څېر ښکارندیزو ذهني حالتونو (یا ذهني کیفیات) په پام کې نیولو کې پاتې راغلې دي (ذهني کیفیات یوازې د شعوري تجربې کیفیات دي. د بېلګې په توګه: د یوه وګړي د درد احساس د هغه د څنګلې په ښورولو سره رامنځ‌ته کېږي). د بېلګې په توګه، د ساول کرېپکي (۱۹۷۲ز) او دېوېد چالمرز (۱۹۹۶ز) د څرګندونو په پام کې نیولو سره، داسې استدلالونه موندلای شو چې د هغو پر بنسټ، د «پېژندنې» یو تیوري‌پوه د ماغزو د حالتونو (یا بل هر ډول فزیکي حالت) پر مټ ښکارندیز ذهني حالتونه پېژندلای نه‌شي، ځکه چې یو وګړی د دغسې کیفي ذهني حالتونو د ماهیت په هکله یو ډول مستقیم پوهاوی لري او د دغو حالتونو ماهیت کیفي دي – نه هغسې چې دماغي حالتونه یې بیانوي.
د ذهني کیفیاتو نیوکې یو مشهور فورمولیزه شوی جوړښت د فرانک جکسن (۱۹۸۲ز) د «ماري خونه» فکري ازمایښت په چوکاټ کې راغلی دي. جکسن وایي چې، راځئ داسې وانګېرو چې د ماري په نوم یو پرتمینه ساینس‌پوهه په ټول ژوند کې په یوه بشپړ تور او سپینې کوټه کې بندي شوې ده. هغې په خپله رنګارنګ څخه محرومې نړۍ کې (د تور او سپين کتابونو او تلویزیون له لارې) عصبي فزیولوجي، الواکي او الکترومقناطیسي علوم په بشپړه توګه مطالعه کړي دي؛ په پایله کې، ماري کولای شي د رنګ د تجربې په هکله واړه فزیکي حقیقتونو باندې پوهه شي. کله چې هغه له خونې څخه ازادېږي، د لومړي ځل لپاره رنګ تجربه کوي، ایا کوم نوی څه زده کوي؟ که چېرې یې په ځواب کې «هو» ووایو (څرنګه چې جکسن هم پر دغه ځواب ټینګار لري)، نو په ښکاره توګه مو د ډول فزیکالیزم له حقیقت څخه انکار کړی دی؛ ځکه چې، که چېرې ماري د رنګ د تجربې په هکله پر ټولو فزیکی حقیقتونو باندې مخکې تر ازادۍ پوهه شوې وي، خو سره له‌دې، بیا هم د رنګ په هکله (د رنګ د ذهني کیفیت تجربې پر بنسټ) یو لړ نوي معلومات ترلاسه کوي، نو داسې برېښي چې د رنګ د تجربې په هکله داسې یو څه شتون درلود چې په فزیکالیستي انځور کې اخېستل شوی نه‌دی (د لا زیاتو معلومات لپاره، «د ماري خونه» مقاله ولولئ).