cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیبرال فیمینیزم
لیبرال فیمینیزم، چې د مینسټریم فیمینیزم په نامه هم یادېږي، د فیمینیزم یوه مهمه څانګه ده، چې د لیبرال ډیموکراسۍ په چوکاټ کې د سیاسي او قانوني اصلاحاتو له لارې د جنسیتي مساواتو په لاسته راوړلو تمرکز کوي. څرنګه چې د فیمینیسټ فکر د «لویو درېیو» ښوونځیو تر ټولو زوړ لیبرال فیمینیزم د ۱۹مې پېړۍ په لومړۍ څپې فیمینیزم کې رېښېلري، چې په ځانګړې توګه د ښځو په رایه ورکولو او زده کړې ته پرلاسرسي تمرکز کوي او دا د ۱۹مېپېړۍ له لیبرالیزم او پرمختګ سره تړاو لري. لیبرال فیمینیزم «د ټولنې په جوړښت کې کار کوي، ترڅو ښځې په دې جوړښت کې مدغمې کړي» لیبرال فیمینیزم پر عامه نړۍ په ځانګړې توګه پر قوانینو، سیاسي بنسټونو، زده کړه او کاري ژوند ډېرټینګار کوي اوسیاسي حقونه د مساواتو په وړاندې د اساسي خنډ په توګهله مساوي قانوني او نا قانوني کولو نه انکار کوي. دا چې لیبرال فیمینستانو کار کړی ترڅو ښځې په سیاسي جریان کې راولي. لیبرال فیمینیزم ټول شموله او په ټولنیز ډول پرمختللی دی، په داسې حال کې چې په پراخه توګه په لیبرال دیموکراتیکو ټولنو کې د واک د موجوده بنسټونو ملاتړ کوي او له سنټریزم او اصلاحیزم سره تړاو لري. لیبرال فیمینیزم «د اصلي جریان» (یعنې د منځنۍ طبقې) مېرمنوله خوا منل کېږي، چېله اوسني ټولنیز جوړښت سره موافق نه دي، «جانګ او ریوس وموندله، چې لیبرال فیمینیزم او د فیمینیزم «ډیفالټ» بڼه د مساواتو په تمرکز سره د غالب یا برلاسي په توګه لیدل کېږي. لیبرال فیمینیزم په فعاله توګه په فیمینیزم کې د نارینه وو د ګډون ملاتړ کوي او دواړه ښځې او نارینه تل په دې حرکت کې فعال ګډون کوي؛ په ۱۹مه پېړۍ کې له پیل راهیسې، د مساوي سیاسي حقونو په مبارزه کې د ښځو تر څنګ پرمختللو نارینه وو هم مهم رول درلود.
انبار
اتبار په عربي محافظتهً الانبار) د عراق هیواد ترټولو لوی ولایت دی. د انبار ولایت مرکز د رمادي ښار دی.
لیبرال فیمینیزم
له تاریخي پلوه لیبرال فیمینیزم په لویه کچه له ټولنیز لیبرالیزم پراختیا موندلې او ډېری وختونه له ټولنیز لیبرالیزم سره تړاو لري. د عصري لیبرال فیمینیسټ دود په ځانګړي ډول د ټولنیز لیبرال او ټولنیز ډیموکراتیک دواړه جریانونه په کې شامل دي، په تېره بیا ډېری وختونه د فکر کولوبېلابېل مکتبونه لکه د مساوات فیمینیزم، ټولنیز فیمینیزم، د پاملرنې اخلاقي لیبرال فیمینیزم، د مساواتو فیمینیزم، توپیر فیمینیزم، محافظه کار لیبرال فیمینیزم او لیبرال سوسیالیستي فیمینیزمد عصري لیبرال فیمینیزم ځینې ډولونه په زیاترو هېوادونو په ځانګړې توګه په لوېدیځ کې د نوي لیبرال فیمینیزم یا «بورډ روم فیمینیزم» په توګه تشرېح شوي دي، خو د مخ پر ودې نړۍ په یو شمېر سیکولر دولتونو کې لیبرال فیمینیزم د دولتي فیمینیزم له مفکورې سره تړاو لري او لیبرال فیمینیزمله حکومت سره په رغنده همکارۍ او په پارلماني او مقننه پروسو کې پر ښکېلتیا ټینګار کوي. لیبرال فیمینیزم ته د نورو نومونو تر څنګ د «اصلي فیمینیزم»، «اصلاحي فیمینیزم»، «مساوي فیمینیزم»، یا په تاریخي لحاظ «بورژوا فیمینیزم» (یا بورژوا-لیبرال فیمینیزم) اصطلاحات هم ویل کېږي.څرنګه چې د فیمینیسټ فکر له«لویودرېوو» مکتبونو یو دی، لیبرال فیمینیزم تر ډېرهله سوسیالیست/مارکسي فیمینیزم او راډیکال فیمینیزم سره توپیر لري، خو د دوی په مقابل کې لیبرال فیمینیزمد انقلاب یا د ټولنې د بنسټیز تنظیم پر ځای د لیبرال ډیموکراسۍ پر بنسټ تدریجي ټولنیز پرمختګ او برابري غواړي. لیبرال فیمینیزم او د اصلي بهیر فیمینیزم ډېر پراخ اصطلاحات دي، په مکرر ډول هر هغه فیمینیزم چې بنسټپاله یا انقلابي سوسیالیست/ مارکسیستي نه وي او د لیبرال دیموکراتیک چوکاټ دننه د سیاسي، قانوني او ټولنیزو اصلاحاتو له لارې برابري تعقیبوي. په دې توګه لیبرال فیمینیسټان ښايي په ډیموکراټیک چوکاټ کې دننه له مرکز نه ښي خوا ته په بېلابېلوفیمینسټي عقیدو او سیاسي ایډیالوژیوکې ګډون وکړي.
لیبرال فیمینستانو په طبیعت کېد لیبرال فیمینستانو د ښځو او نارینه وو او د سیاسي مرکز، حکومت او مقننه قوانیو ترمنځ د فیمینیسټ لاملونو لپاره د پراخ ملاتړ په جوړولو ټینګار کړی. په ۲۱مه پېړۍ کې لیبرال فیمینستانو په زیاتېدونکې توګه د جنډر مساواتو یو متقابل پوهاوی منلی دیاو عصري لیبرال فیمینستان د یوې اصلي ښځینه مسئلې په توګه د LGBT حقونو ملاتړ کوي. لیبرال فیمینستان په عموم ډول د هغو قوانینو او مقرراتو ملاتړ کوي، چې د جنسیت مساواتو ته وده ورکوي او د هغو عملونو مخه نیسي، چې د ښځو په وړاندې تبعیض وي، د اصلي جریان لیبرال فیمینستانوپه ځانګړې توګه هغه کسان چېله ټولنیزو ـ ډیموکراتیکو اړخونو دي، ډېری وختونه د لیبرال ډیموکراتیک چوکاټ کې د مادي نابرابرۍ کمولو لپاره د ټولنیزو اقداماتو ملاتړ کوي. په داسې حال کې چېد لومړۍ څپې په فیمینیزم کې ریښې لري او په دودیز ډول پر سیاسي او قانوني اصلاحاتو تمرکز کوي، پراخ لیبرال فیمینیسټ دود ښایي د فیمینیزم د وروستیو څپو برخې شاملې کړي، په ځانګړې توګه د درېیمې څپې فیمینیزم او څلورمې څپې فیمینیزم. لمرګلي او رنګه سره زر، چې د روښانتیا د استازیتوب لپاره اخیستل شوي،په اصل کې په متحده ایالاتو او وروسته د اروپا په ځینو برخو کېله۱۸۶۰ز کال راهیسې د اصلي لیبرال فیمینیزم او د ښځو د رایې ورکولو د سمبولونو په توګه په پراخه توګه کارول شوي.
اصطلاح
د «لیبرال فیمینیزم» ځانګړې اصطلاح خورا عصري ده، خو سیاسي دود یې ډېر زوړ دی. «فیمینیزم» د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو کې د ښځو د حقونو د مبارزې لپاره په انګلیسي کې غالبه کلیمه شوه، شاوخوا یوه پېړۍ وروسته له هغې چې د ښځو د حقونو تنظیم شو،یاد غورځنګ رامنځته شو، خو ډېرلوېدیځ فیمینیسټ تاریخپوهان په دې باور دي، چې ټول هغه حرکتونه چې د ښځو د حقونو د ترلاسه کولو لپاره کار کوي، د فیمینیسټ حرکتونو په توګه دې وګڼل شي، حتا کله چې دوی دا اصطلاح پر ځان نه پلي کوي (یا نه کوي). ډېرو لیبرال فیمینستانو په ۱۹۷۰ یا ۱۹۸۰ز کلونو کې د «فیمینیزم»اصطلاح ومنله، که څه هم ځینو په پیل کې د دې اصطلاح په اړه شک څرګند کړ، د مثال په توګه د ناروې د ښځو د حقونو لپاره لیبرال فیمینیسټ ټولنې د ۱۹۸۰ز کال په وروستیو کې د «فیمینیزم» اصطلاح په اړه شک څرګند کړ؛ ځکه چېدا دنارینه‌وو پر وړاندېنااړین مخالفت ته وده ورکولای شي، خو څو کاله وروسته دا اصطلاح ومنل شوه؛ ځکه چې په زیاتېدونکې توګهپه لوېدیځه نړۍ کې د ښځو د حقونو د مبارزې اصطلاح د اصلي بهیر عمومي بڼه شوه.
فلسفه
د انتوني ګیډنس په وینا: د لیبرال فیمینیسټ تیوري«په دې باور ده، چې د جنسیت نابرابري مدني حقونو ته د ښځو او نجونو د کم لاسرسي او د ټولنیزو سرچینو لکه زده کړې او کارموندنې د تخصیص له امله رامنځته کېږي». کاترین روټینبرګ یادونه کوي، چې د کلاسیک ریزون ډیټر لیبرال فیمینیزم «د لیبرالیزم د پام و انتقاد رامنځته کول و، چې د لیبرال ډیموکراسۍ د نړیوالې برابرۍ په اعلان کې د جنسیت جلاوالی په ګوته کوي، په ځانګړې توګه قانون ته په درناوي، بنسټیز لاسرسي او په عامه ساحه کې د ښځو بشپړ شاملول.« روټینبرګ وايي چېکلاسیک لیبرال فیمینیزم له عصري نیو لیبرال فیمینیزم سره توپیر لري، چې «په بشپړ ډولله نوي لیبرال نظم سره ورته معلومېږي».
په اصل کې، لیبرال فیمینیزم په عملي ډول باور لري:«د جنسیتي تبعیض پروړاندې د مساوي حقونو د ودې او د قوانینو او تګلارو د ښکېلولو او جوړولو له لارې چې مساوات تضمینوي». د نارینه‌وو په پرتله کمه فکري او فزیکي وړتیا په دې توګه په اکاډمۍ، فورم او بازار کې د ښځو پر وړاندې تبعیض ته اړتیا لري. لیبرال فیمینستان په دې باور دي چې «ښځینه تابعیت د دودیزو او قانوني خنډونو په یوه ټولګه کې ریښه لري، چې تش په نامه عامه نړۍ کې د ښځو د ننوتلو او بریا مخه نیسي» او د سیاسي او قانوني اصلاحاتو له لارې د جنسیت د برابریو لپاره زیار باسي. کاترین هولسټ یادونه کوي چې «د بورژوا د ښځو د حقونو غورځنګ لیبرال یا لیبرال فیمینیسټ و. د بورژوا د ښځو د حقونو مدافعینو د ښځو د مدني آزادیو او حقونو لپاره مبارزه کوله: د بیان آزادي، د حرکت ازادي، د رایې حق، د ټولنېآزادي، د میراث حقونه، د ملکیت حقونه، د سوداګرۍ آزادي او زده کړو او کاري ژوند ته د ښځو د لاسرسی. په لنډه توګه ښځې باید د نارینه‌وو په شان آزادي او حقونه ولري.
کشک ولسوالۍ
کشک ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۱،۶۴۲ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
ترکاڼک ډوله مرغان
ترکاڼک ډوله مرغان (په لاتين: (Piciformes)
د قسطنطنیې ايالت ( فتحه)
عثماني برید کوونکی پوځ، چې د قسطنطنیې له ساتونکو نه یې شمېر ډېر و، د ۲۱ کلن دویم سطان محمد تر مشرۍ لاندې و چې (وروسته د فاتح محمد په نوم مشهور شو)، په داسې حال کې چې د بیزانس پوځ مشري، د سترواک قسطنطین یوولسم پالیولوګوس له لوري کېدله. د ښار له فتحې وروسته، دویم محمد قسطنطنیه د ادرینې پر ځای د عثماني خلافت نوی پلازمېنه وټاکله.
تفسير کشاف
سرچينه
حازم هروي، عبدالرب، ۱۳۹۶لمريز، اسلامي تمدن ته يوه کتنه، اصلاح افکار انتشارات، مخ۱۲۰
د قسطنطنیې ايالت ( فتحه)
د قسطنطنیې سوبه او د بیزانس سترواکۍ نسکورېدل د منځنیو پېړیو د وروستیو کلونو یوه لویه پېښه وه او د منځنیو پېړیو پای ګڼل کېږي. د دې ښار سقوط ته په نظامي تاریخ کې د یوه مهم ټکی په سترګه کتل کېږي. له پخوا را هیسې، ښارونو او ماڼیو د یرغلګرو د شاتګ لپاره په دېوالونو او کلاګانو باندې تکیه کوله. د قسطنطنیې دفاعي بڼه، په ځانګړې توګه د تیودوسیان دېوالونه، په اروپا او ټوله نړۍ کې له ډېرو پرمختللو دفاعي سیستمونو نه ګڼل کېدل، خو دا کلک سنګرونه او دېوالونه د باروتو، په ځانګړې توګه د لویو توپونو او بمبارویو په کارولو سره، له مخې لرې شول چې د کلابندۍ د جګړې په بڼه کې یې راتلونکي بدلونونه را منځ ته کړل.
د بیزانس (ختیځ روم) د سترواکۍ حالت
قسطنطنیه په ۳۳۰ ز کال کې د روم د سترواک لوی قسطنطین په وخت کې د دې ښار د سپېڅلتیا له امله د سترواکۍ پلازمېنه وټاکل شوه. په راتلونکو لسو پېړیو کې، دا ښار څو ځله کلابند شو، خو له دې مخکې یوازې یو ځل نیول شوی و چې هغه په ۱۲۰۴ز کال کې د څلورمې صلیبی جګړې پر مهال د قسطنطنیې د لوټ کېدو پېښه وه. صلیبي جګړه مارو، په قسطنطنیه او د هغې په نږدو سیمو کې یو لړزېدونکی لاتیني دولت تاسیس کړ، په داسې حال کې چې د بیزانس سترواکۍ پاتې برخې په یو شمېر ځایناستو دولتونو ووېشل شوې، چې د پام وړ یې نیقیه، ایپیروس او تریبیزون وې. دوی د لاتیني تاسیس شوو دولتونو پر وړاندې د متحدینو په توګه جګړه وکړه، خو د بیزانس د  تخت لپاره یې په خپلو منځونو کې هم جګړه کوله.
د نیقیه سترواکۍ په پایله کې په ۱۲۶۱ ز کال کې قسطنطنیه بېرته له لاتینیانو نه ونیوله چې د پالیولوګوس کورنۍ تر واکمنۍ لاندې یې د بیزانس سترواکي بېرته تاسیس کړه. له هغه وروسته، دې خورا کمزورې سترواکۍ له لږې سولې سره مخ ته لاړه وه، ځکه چې په پرله پسې توګه یې د لاتیني، سربیانو، بلغاریایانو او عثماني ترکانو د بریدونو پر وړاندې دفاع وکړه.
د ۱۳۴۶ز او ۱۳۴۹ ز کلونو ترمنځ تورې وبا د قسطنطنیې نږدې نیمایي اوسېدونکي د مرګ کندې ته ور واچول. دا ښار د سترواکۍ د نورو ستونزو، لکه: د عمومي اقتصادي او سیمه ییز واک د زوال له امله نور هم نفوس له کمښت سره مخامخ شو او د ۱۴۵۳ز په پیل کال کې، یوازې د یو شمېر دېوالي کلیو نه جوړ شوی و چې د پراخو سیمو په واسطه، چې د پنځمې پېړۍ تیودوسیان دېوالونو پر مټ چاپېرې شوې وې، جلا شوي وو.
دا سترواکي په ۱۴۵۰ ز کال کې پای ته نږدې شوه او د قسطنطنیې ښار نه بهر په څو کیلومترو مربع کې، لکه: د مرمرې په سمندرګي کې د پرنس ټاپوګانو او پیلوپونیز په میستراس کې د هغه کلتوري مرکز ته را ټوله شوه. د تریبیزون سترواکي، چې د څلورمې صلیبي جګړې په پایله کې را منځ ته شوه، د یوه خپلواک ځایناستي دولت په توګه هم په دې وخت کې د تور سمندر په څنډو کې شتون لاره.
چمتووالی
کله چې دویم محمد په ۱۴۵۱ ز کال کې د خپل پلار ځایناستی شو، هغه یوازې نولس کاله عمر درلود. ډېری اروپايي محکمې په دې اند وې چې ځوان عثماني واکمن به په بالکان او ایجیان کې د عیسویانو واکمني په کلکه سره وګواښوي. اروپا په حقیقت کې تخت ته د محمد راتګ ولمانځه او هیله یې درلوده چې، د هغه بې تجربه والی به عثمانیان بې لارې کړي. د محمد نوې محکمې ته د اروپا د سفیرانو راتګ او د هغه دوستانه څرګندونو دا محاسبه لا پیاوړې کړه، خو د محمد د نرمو خبرو د هغه له کړنو سره سمون نه درلود. د ۱۴۵۲ز کال په لومړیو کې، د قسطنطنیې شمال ته څو مایله لرې د باسفورس په سیمه کې اروپایي لوري ته د دویمې پوځي کلا (رومیلي حصار) د جوړولو کار پیل شو. نوې کلا په مستقیم ډول د انادولو له کلا نه چې د محمد د نیکه، لومړي بایزید له خوا جوړه شوې وه، د باسفورس د تنګي په اوږدو کې تاسیس شوه. دې دوو غبرګو کلاګانو په باسفورس کې د سمندري تګ راتګ بشپړ کنټرول لاس ته راوړ او شمال لور ته یې د تورې بحیرې په څنډو کې د جینوا د مستعمرو برېدونه په شا و تمبول. په حقیقت کې، نوې کلا د بوګازکیسن په نامه یادېده، چې " د تنګي بندوونکي" یا "د ستوني غوڅوونکي" په معنا وه. دې لفظي لوبې، په خپل ستراتیژیک موقعیت ټینګار کاوه: په ترکي ژبه کې کې بوګاز هم د "تنګي" او هم "ستوني" په معنا دی. د ۱۴۵۲ ز کال د اکتوبر په میاشت کې، تورخان بیګ ته محمد امر وکړ چې، په پیلوپونز کې یو لوی ځواکمن ګارنیزیون ځای پر ځای کړي،چې د توماس او دیمیتریوس (په سویلي یونان کې مشران وو) د قسطنطنیې د کلابندۍ په ترځ کې د خپل ورور دویم پالیولوګوس قسطنطین سره د مرستې مخه ونیسي. د رومیلیا لوی قوماندان کراکا پاشا خپل کسان له ادرینې نه قسطنطنیې ته د لارو د چمتو کولو لپاره واستول، ترڅو پلونه له لویو توپونو سره د مقابلې لپاره چمتو کړي. پنځوس ترکاڼانو او ۲۰۰ صنعت کارانو په اړینو ځایونو کې لارې پیاوړې کړې. یوناني تاریخ لیکونکی مایکل کریتوبولس، له کلابندۍ نه وړاندې خپلو سرتېرو ته د دویم محمد  وینا داسې نقل کړې ده :"زما ملګرو او زما د سلطنت کسانو! تاسو ټول ښه پوهېږئ چې زموږ پلرونو دا واکمني چې اوس یې موږ د ډېرو مبارزو او ډېرو لویو خطرونو په وړاندې ساتو او دا چې د خپلو پلرونو له خوا په پرله پسې توګه د دوی له پلرونو نه، له پلار نه زوی ته لېږدول شوې او دوی ما ته را سپارلې ده. ستاسو په منځ کې تر ټولو مشرانو کسانو د هغوی په سرښندنو کې ونډه درلوده، هغه کسان چې ستاسو تر منځ لږ تر لږه لوړعمر لري او ستاسو تر منځ ځوانانو دا سرښندنې له خپلو پلرونو نه اورېدلې دي. دا دومره پخوانۍ پېښې نه دي او نه داسې پېښې دي چې د وخت په تېرېدو سره هېرې شي. تر اوسه پورې، د هغو کسانو د سترګو لیدلی حال چې دا سرښندنې یې لیدلې دي، دا کړنې د اورېدو په پرتله په غوره ډول تصدیق کوي چې، که هغه پرون دي او یا بله ورځ."
۸ مرغومی
دا ورځ د افغانستان په تاريخ کې د تورې ورځ په نامه يادېږې په همدې ورځ افغانستان د روسي پوځونو د ښکېلاک تر ولکې راغی.
گڼيال رسنۍ
* وېشنيزه:رسنۍ تکنالوژي
توردلی
توردلی (علمي نوم: Saxicola) یوه مرغۍ ده چې په اروپا او آسيا کې ژوند کوي.
وېشنيزه:مرغۍ
تورړۍ
تورړۍ (په انگرېزي: Black Wheatear) يو ډول مارغه دی.
هرات ولسوالۍ
هرات ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۹۷،۴۵۶ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د سمنگان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
د پنجاب ولسوالۍ
د پنجاب ولسوالۍ دا دي:
هرات ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
د پنجاب ولسوالۍ
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ
د پښتنو ټولنیز ولسواک گوند
د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند(پښتون سوشل ډیموکراټیک پارټي-PSDP) د ټولو پښتنو د یوالي او خپلواکۍ ( ازادۍ ) ګوند دی، چې د یوې داسې ټولنې د جوړولو هڅه کوي، چې هر څوک په کې په خپلواکه (ازادانه) توګه، خپل سړیتوب (شخصیت ) ته وده ورکوي او د انسانانو په چوپړ (خدمت) کې د ټولنې په سیاسي، اقتصادي او کولتوري ژوند کې برخه اخلي.
پښتونولي، ټولنولي او ولسولي د پښتنو د ټولنیز ولسولیز ګوند تاداؤ او بنسټ جوړوي. پښتونولي او ټولنولي د ولسولۍ په واسطه چې ګډ خوي ئې دی ،یو د بل پورې تړلي او نه بیلیدونکي دي. پښتونولي په اولسي ټولنولۍ او ولسي ټولنولي په پښتونولۍ پیاوړی او بشپړیږی.
خپلواکي (ازادي)، عدالت ( انصاف) او ورورولي د پښتني ټولنیزې ولسولۍ غوښتنې دی، له دې کبله پښتانه ټولنیز ولسولي وال ،هر ډول امیرولي ( ډیکتاتوري) مطلقه ټولواک او یو ګوندیز حاکمیت نه مني، چې د انسانانو ازادي او حقوق له مینځه وړي.
۱ ـ د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوندPSDP دسوله ایزې مبارزې (پر امن جدوجهد) له لارې  دپښتنو قامي یووالي (وحدت) اونزدیوالي له پاره مبارزه او هلي ځلي کوي  او دخپل خپلواک هیواد (سټیټ/ دولت) جوړونه او د پښتنو قامي وحدت  ئي د بي تاوه پاڅون (عدم تشدد) له لاری  ستره دنده، بنسټي مرام ،موخه ( هدف )  او غوښتنه ده
۲ـ د پښتونخوا د هیواد (سټیټ /دولت ) واک به د ولس په لاس کې وي. ددې له پاره په کار دي، چې د پښتونخوا د پښتنو د ولس ویش د جغرافیائي او اداري اسانتیاووله مخې په سیمو (سوبو / ایالتونو/ولایتونو ) وویشل شي او هره سیمه بیا په لویو ولسوالیو ( ضلعو ) او ولسوالیو ( تحصیلونو ) ویشل شوې وي.
هره سیمه ( سوبه / ایالت/ولایت ) به ځانته سیمه ایزه (سوبا ئي / ایالتي /ولایتي) جرګه لري او سربیره پر دې به د پښتونخوا یوه ملي (قومي) جرګه او بله د مشرانو جرګه (سینټ /سنا) وي. د سیمې (سوبا ئي / ایالتي /ولایتي) جر ګه به د خپلو غړو څخه د سیمې (سوبا ئي / ایالتي /ولایتي) حکومتونه او ملي ( قومي) جرګه به د خپلو غړو څخه مرکزي حکومت ټاکي.
د ملي ( قومي ) او سیمه ایزو ( سوبا ئې / ایالتي /ولایتي ) جرګو غړي په سلو کې اتیا ( ۸۰ ) د ولسوالیو ( تحصیلونو ) په حساب د ولسوالیو (تحصیلونو ) د وګړو له خوا په سیده توګه د ازادې ټاکنې  له لارې او په سلو کې شل ( ۲۰ ) د هغه ګوندونو له لارې چې په سلو کې ئې پنځه ( ۵ ) رائې ګټلي وي په غیرې سیده توګه ټاکل کيږی.
د پښتونخوا هر اوسیدونکی ،چې عمر ئې د اتلس ( ۱۸ ) کلونو څخه کم نه وي، د دوه ووټونو حق لري، چې یو به ګوند او بل به کاندید ته ورکوي، خو خپله دملي ( قومي ) او سیمه ایزو ( سوبائې / ایالتی/ولایتي ) جرګو له پاره هله ځان نومولی (کاندید ولی) شي، چې عمر ئې د دیرش ( ۳۰ ) کلونو څخه کم نه وي.
۳ ـ د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند د خپل مقدس دین اسلام د پر مختګ او ټینګښت له پاره هلې ځلې کوي او د نورو دینی عقیدوته په درنه سترګه ګوري.
۵ـ د تولید په وسایلو،د خصوصي ملکېت د ژغورلو او تقویه کولو حق لري تر هغو چې د عادلانه ټولنیز نظم مخه ونه نیسي.
د اقتصادي او ځانګړي ( خصوصي) ملکېت داسې تقو یه کول پکار دي، چې له یوې خوا د کار ځایونه پیدا شي او له بلې خوا وطن صنعتي وګرځي خو صنعت به په ټول وطن کې خوراو ور وي او مرکزي بڼه به نه لري.
۶ـ هر تن مجبور دی ، چې هیواد ( سټيټ / دولت ) ته د خپل عاید په کچه (اندازه )محصول ورکړي.
۷ ـ کار د پښتونخوا د هر اوسیدونکي حق دی او هیواد ( سټیټ / دولت ) د خپل وس سره سم د کار پیدا کولو ذمه واری (مسئولیت) په غاړه لري،
هغه چا ته چې کار نه پیدا کېږي او یا د کار کولو توان نه لري د هیواد( سټيټ / دولت ) له خوا دومره مرسته ورسره کېږي چې ګذاره پرې وکړي.
۸ ـ د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوندPSDP د انسانانو ژوند او انساني کرامت او درناوي ته تر هر څه زیات ارزښت ورکوي او غواړي چې   هیڅوک په غیر انساني توګه جسماني او ساوال ( نفسي/ روحي) ونه ځورول شي  اود ژوندپه ټولوچارو کې  مساوي حق ولري.
۹ ـ ټولنیز امن او د ژوندانه د هر ډول شرائطو ښه کول او په تیره بیا د انسانانو د لومړنیو اړتیاوو پوره کول د پښتنو د ټولنیز ولسولیز ګوند غوښتنه ده.
۱۰ ـ پوهنه دهیواد د هر اوسیدونکې بنسټي (بنیادي) حق دی او په مورنۍ ژبه به وي. پوهنه با یده ده چې هر چا ته ددې امکان ورکړي چې خپل استعداد ته بې له کوم خنډ څخه وده ورکړي. په پوهنه کې ډیره پاملرنه مسلکي ښوونځیو او زده کړې ته پکار ده، ځکه چې د یوې خوا د مسلکي زده کړې په واسطه هیواد ابادیدلی شي او له بلې خوا هر سړی په خپلو پښو ودریدلی شي. دلسم (10) ټولګي پوري زده کړه جبري ده او د لوړو زده کړو تر بشپړیدو پوري ئې چارې دحکومت (دولت/سټیټ)په غاړه دي.
۱۱ـ د فکر، نظریو، مظاهرو، جلسو او اتساب ازاد ي بې له رنګ، نسل، ښځې او نر د امتیاز څخه د پښتني ټولنیزې ولسولۍ بنسټي غوښتنه ده.
۱۲ـ خپرونې،مطبوعات، راډیو، تلویزون او فلمونه عامه دنده اجرا کوي. دوی بایده دي چې په ازادانه او ناپیېلی توګه د پښتني دود او دستور سره سم په هر ځای کې مالومات راغونډ او په خپل مسؤلیت ( زمه واري) خپاره کاندي.
۱۳ـ د ګوندونو او ټولنو د جوړولو او فعالیت ازادي د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند غوښتنه او د هیواد ( سټیټ / دولت ) بنسټي دنده ده، خو رسمي ګوندونه هله ګڼل کېدلی شي چې د پښتونخوا د سیمه ایزې ( سوبائي / ایالتي/ولایتي ) یا ملي جرګې ( قومي جرګې ) په ټاکنه کې په سلو کې پینځه ( ۵ ) ووټونه ( رائې ) ګټلې وي.
۱۴ـ د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند د خپلو غړو کسبي اونور وعلایقو ته ډیر ارزښت ورکوي ،له دې امله د خپل ګوند بیلابیلو(مختلفو) ټولنو لکه د بزګرانو ( دهقانانو ) مزدورانو ، کارګرانو، ترکاڼانو، پښانو ( لوهارانو )، قصابانو،موچیانو، نایانو، دوبیانو ، کولالانو، طبیبانو، حقوق پوهانو، ښوونکو ، لیکوالانو، پوهیدونکو (سټوډینټس) او نورو د جوړولو هڅه کوي او يوه د « ځوان پښتون » په نامه ټولنه  اړینه (ضروري) ګڼي.
۱۶ ـ وسله وال پوځ او لښکر به خامخا د ملي جرګې د کنترول او د حکومت د لاس لاندې وي.
۱۷ـ د پښتنوټولنیزولسولیز ګوند د نړۍ د ټولوټولنیزو ولسولیزو ګوندونو، ډلو، ټپلو، ټولنو، حکومتونو، او خلکو سره د نژدې اړیکو هڅه کوي.
۱۸ـ د پښتنوټولنیزولسولیز ګوند د ملګروملتونو د موسئسی ( اقوام متحده ) د بنسټیزې ( منشور ) او دانساني حقوقو د اعلامیې او د ټولو ولسونو د خود ارادیت او خپلواکۍ د حق دفاع او ملا تړ کوي او استعمار په کلکه سره غندي.
۱۹ـ د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند PSDPد ولسولۍ(ډیموکراسۍ/جمهوریت) دټینګښت له پاره دداسي یوعادلانه حکومت (سيټ/دولت) جوړول غواړي،چې په هیواد کې دټولومیشتو ورونو قومونوحقوق پکې ددوئ دشمیر (نفوس)په اندازه خوندي شوي وي.
ګوندي جوړښت ( تشکېلات / تنظیمي بڼه )
مر کز او فعالیت:
رمادي
رمادی په عربي ٱلرَّمَادِي) د عراق هیواد په لویدیځ کې د یاد هیواد د ترټولو پراخ ولایت انبار مرکز دی.
د پښتنو ټولنیز ولسواک گوند
سربیره پردې د پښتونخوا په دننه او بهر کې یو شمیر مسلکي او دعلایقو ټولنې لري او په ملګرو بهرنیو هیوادونو کې د ګوند اویا د خپلو غړو ټولنو په نامه دفترونه لري.
د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند رسمي ژبه پښتو ده. هر څوک چې عمر ئې د اتلسو (18)کلونو څخه کم نه وي او د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوندPSDP بنسټیزه ( منشور ) ومني او په یوه وخت ( عینې وخت ) کې د بل ګوند غړی نه وي کولې شي چې د ډلګۍ مشر ته د غړیتوب غوښتنلیک ورکړي او د ګوند د دوه (2) غړو په سپارښت د ګوند د مرکزې جرګي د اړونده (مربوطه) څانګې له خوا په غړیتوب منل کېدلې شي.
جرګې:
د پښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند اته (۸) جرګې لري ،چې پریکړه ئې په هغه وخت کې رسمي بڼه لري، چې نیمائي غړي حاضر وي.
ـ د ډلګۍ جرګه : دا جرګه ددغه ډلګۍ د غړو مشر او د مرستیالانو څخه جوړه شوې ده.
ـ د ډلې جر ګه: دا جرګه ددغه ډلې د مشر او مرستیالانو او ورسره تړلو ډلګیو د مشرانو څخه جوړه شوې ده.
ـ د ټپلې جرګه : دا جرګه ددغې ټپلې د مشر ،مرستیالانو او ورپور ې ډلو د مشرانو څخه جوړه شوې ده.
ـ د پرې جرګه : دا جرګه ددغه پرې د مشر، مرستیالانو د پرې د څانګو د مشرانو او غړو او ددغه پرې پورې د تړولو ټپلو د مشرانو څخه جوړه شوې ده.
ـ د پرې ستره جرګه : دا جرګه د دغه پرې د مشر، مرستیالانو د پرې د څانګو د مشرانو او غړو او ددغه پرې د ډلو، ټپلو ، د جرګو دغړو او د هرې ډلګۍ او ټولنې د نیغو(سیده) ټاکل شوو استازو (نماینده ګانو) څخه جوړه شوې ده.
ـ مرکزي جرګه : د ګوند د مشر، مرستیالانو او سلاکارانو او دڅانګو د مشرانو او غړو څخه جوړه شوې ده ،چې شمېر ئې د لوړې جرګې له خوا د بیلابیلو (مختلفو) مرکزي چارو د سرته رسولو له پاره د اړتیا( ضرورت) سره سم ټاکل شوي وي.
ـ لوړه جرګه : دا جرګه د مرکزي جرګې او پرو د جرګو دغړو څخه جوړه شوې ده.
ـ د ګوند ستره جرګه : دا جرګه د ګوند د ډلو د جرګو د غړو، دټپلو د مشرانو د مرستیالانو او د لوړې جرګې د غړو او دهرې ډلګۍ او ټولنې د نیغو(سیده)  ټاکل شوو استازو (نماینده ګانو) څخه جوړه شوې ده.
د ډلګیو او د ټولنې د استازو (نماینده ګانو) شمېر ددغه ډلګیو او ټولنو د غړو د شمېر او څرنګوالي له مخې د مرکزي جرګې له خوا ټاکل کېږي
د ډلګۍ مشر د خپلې ډلګۍ د جرګې، د ډلې مشر د خپلې ډلې د جرګې او د ټپلې مشر دخپلې ټپلې د جرګې له خوا د دریوو (۳) کلونو له پاره ټاکل کيږی او داړتیا ( ضرورت) سره سم کولی شي، چې دبیلابیلو( مختلفو) چارو دسر ته رسوولو له پاره دوه (۲) یا زیات مرستیالان د خپلو جرګو په خوښه ونیسي.
د پرې مشر د پرې د سترې جرګې له خوا د څلورو (۴) کلونو له پاره ټاکل کېږي او بیا د پرې مشر خپل مرستیالان او د پرې د بیلابیلو( مختلفو) څانګو مشران او غړي د پرې سترې جرګې ته ورپیژني او د پرې د سترې جرګې له خوا ټاکل کېږي.
د پرې د څانګو او غړو شمېر د اړتیا( ضرورت) سر سم د مرکزي جرګې له خوا ټاکل کېږي، خو د پرې د مشر د مرستیالانو شمېر د اړتیا( ضرورت)  سره سم د پرې د مشر په خوښه سره دی.
د ګوند مشر: د ګوند مشر د ګوند د سترې جرګې له خوا د پنځو ( ۵ ) کلونو له پاره ټاکل کېږي او بیا د ګوند مشر خپل مرستیالان، سلا کاران او د ګوند د مرکزي جرګې د اداري ، مالي ، سیاسي او نورو څانګو مشران او غړي د ګوند سترې جرګې ته ورپیژنی او دګوند د سترې جرګې له خوا ټاکل کېږي.
د مرکزي جرګې د څانګو او غړو شمېر د اړتیا( ضرورت) سره سم د لوړې جرګې له خوا ټاکل کېږي، خو د ګوند د مشر د مرستیالانو او سلا کارانو شمېر د اړتیا( ضرورت)  سره سم خپله د ګوند د مشر په خوښه دی.
دندي، حقوق او مسئولیتونه :
هر غړی دا دنده لري، چې د ګوند د پریکړو په عملي کوولو او د ګوند د کړنلارې په پرمختیا او سمسورتیا کې فعاله ونډه واخلي. د ګوند راز وساتي او وفا داري ورته وښائې. هر غړی به د خپلې پتی (درک / ادرس) د بدلیدو خبر اړونده (مربوطه) مقام ته ورکوي. هر غړی مجبور دی ، چې ګوند ته هره میاشت خپله د غړیتوب ونډه ورکړي. د ونډې اندازه د ګوند د سترې جرګې له خوا ټاکل کېږي.
هر غړی د خپلو اړونده (مربوطه) جرګو په چارو کې د رائې او وړاندیزونو (پیشنهادونو/تجویزونو ) حق لري او په پریکړو کې برخه لرلی شي او کولی شي چې د خپل ګوند په مسلکې او د علایقو په ټولنو کې هم غړی شي. هر غړی د خپلې خوښې سره سم د ګوند څخه د وتلو لیکلې غوښتنه کولی شي. د ګوند څخه په وتلو او یا ویستل کېدلو دده حقوق په ګوند کې له منځه ځي او هم ئې په ګوندي ټولنوکې غړیتوب پائې  ته رسیږی. وتلي او یا ویستل شوي کسان د ګوند او یا د ګوند د غړو سره د هیڅ ډول دعوی او هم د ګوند د رازونو ښکاره کولو حق نه لري او بیرته د مرکزي جرګې د رایو په ډیره کې سره د ګوند غړی کېدلی شي.
د ګوند ستره جرګه د ګوند ستره جرګه د ګوند تر ټولو جګ (لوړ) واکمن مقام دی ،چې د ګوند کړنلاره ټاکې. د ګوند غړي، دنده لرونکې او نورې جرګې به د ګوند د سترې جرګې پریکړې عملي کوي.
د ګوند عادي ستره جرګه د ګوند د مرکزي جرګې له خوا په هرو پنځو (۵) کلونو کې یو ځل او داړتیا( ضرورت) په وخت کې د ګوند ناڅاپي ستره جرګه په هر وخت کې د ګوند د مرکزي جرګې د رایو په اتفاق او یا د لوړې جرګې د رایو په ډیره کې سره راغوښتل کېدلی شي.
لوړه جرګه په عادی توګه په هرو دوو (۲) کلونو کې د مرکزي جرګې له خوا راغوښتل کېږي او د ضرورت په حالت کې په هر وخت کې د ګوند د مرکزي جرګې د رایو په اتفاق سره راغوښتل کېدلی شي.
لوړه جرګه د پښتونخوا د ملي جرګې ( قومي جرګې ) د ټاکنې د مبارزې له پاره تیاری نیسي او د پرو سیاست د ګوند د عمومي سیاست سره سموي او د ګوند د کړنلارې او د ګوند د سترې جرګې د پریکړو په عملي کولو کې د مرکزي جرګې سره مرسته کوي او سلا ورکوي.
د پرې ستره جر ګه د پرې د جرګې له خوا په کال کې یو ځل او دپرې ناڅاپي ستره جرګه د پرې جرګې د رایو په اتفاق هر وخت راغوښتل کېدلی شي. مرکز ی جرګه د ګوند د مشر، د پرې جرګه د پرې د مشر، د ټپلې جرګه د ټپلې د مشر ، د ډلې جرګه د ډلې د مشر اود ډلګۍ جرګه د ډلګۍ د مشر له خوا د اړتیا (ضرورت) سره سم راغوښتل کېږي.
د ډلګۍ جرګه خپلې ډلې ته، د ډلې جرګه خپلې ټپلې ته، د ټپلې جرګه خپلې پرې ته، د پرې جرګه د پرې سترې جرګې  ته ، د پرې ستره جرګه د ګوند مرکزي جرګې  ته ، د ګوند مرکزي جرګه او لوړه جرګه د ګوند سترې جرګې ته مسؤلیت ( زمه واري) په غاړه لري.
هره ښکتنۍ(ټیټه) جرګه به د خپلې پا سنۍ جرګې پریکړې مني.
ښکتنۍ (ټیټې) جرګې کولی شي ، چې خپلې پریکړې او وړاندیزونه ( پیشنهادونه / تجویزونه ) خپلې پاسنۍ جرګې ته وړاندې کړي، خو د پاسنۍ جرګې پریکړه به هرومرو منل کېږي.
ښکتنۍ (ټیټې) جرګې نه شي کولی چې د خپلو پاسنیو جرګو په چارو کې ګوتې ووهي، خو پاسنۍجرګې کولی شي چې د خپلو ټیټو جرګو په چارو کې لاس ووهي.
ګوندي ټولنې کولی شي چې ځانته خپله بنسټیزه (منشور) ولري، خو دغه بنسټیزه (منشور) به د ګوند د بنسټیزی سره په تضاد کې نه وي.
د ګوند مشر د ګوند په دننه او بهر کې د ګوند استازیتوب (نمایندګی) کوي ، حقوقي واک لري،  سیاسي، اقتصادي ، کولتوري  او نور تړونونه د ګوند په نامه کولی شي او هم د ګوند د بیلابیلو(مختلفو) چارو او پروګرامونو د سر ته رسولو له پاره  استازي (نمایندګان) نیولی او جرګه ګۍ جوړولی شي او هغوۍ ته واک ورکولی شي.
د ګوند مشر یوازې د ګوند سترې جرګې ته  زمه واري (مسئولیت)  په غاړه لري او نه شي کولی، چې په یوه وخت کې د ګوند او هم د حکومت او یا هیواد مشر وي.
خپرونې :
د پښتنو ټولنیزولسولیز ګوند خپلې خپرونې په پښتو ژبه په «پښتونخوا» کې کوي او هم په نورو ژبو د « پښتونخوا» ځانګړې ګڼې راوکاږي.
د پښتنو ټولنیزولسولیز ګوند بیرغ طلا ئې رنګ لري ،چې د ګوند نښه ،چې د پښتون نیکه خوشال خان بابا قلم او توره ده ،په کې له ورایه ځلیږي.
د باچا خان جایزه:
د پښتنو ټولنیزولسولیز ګوند د باچا خان په نامه ،چې زمونږ ژوندی کړکیښ ( تاریخ) او سیاسي رڼا ده په هرو لسو (۱۰) کلونو کې هغه چا ته چې د قام او وطن د خپلواکۍ او ازادۍ په لاره کې ستر خدمتونه (چوپړ) کړی وي، د باچاخان په نامه جایزه ورکوي. د جایزې د ورکولو جرګه ګۍ د ګوند د مرکز ي جرګې له خوا ټا کل کېږي.
کورنی دود :
ددې بنسټیزې ( منشور ) سره یو کورنی دود مل دی، چې دا بنسټیزه بشپړه وي او د ګوند چارې په ښه توګه سنبالوي.
په بنسټیزه کې تغیر او بدلون:
پدې بنسټیزه ( منشور ) کې د ګوند د سترې جرګې د رایو د درې پر څلور (۴/۳) برخې ډیره کی سره تغیر او بدلون راتلی شي. دپښتنو ټولنیز ولسولیز ګوند(PSDP) دمشرانو جرګې پخواني او اوسني غړي. تړونی کښېکاږئ http://www.pashtoonkhwa.com/?page=psdp
گڼرسنۍ
گڼرسنۍ، له گڼو رسنیو لکه: غږ، انځور، ویډیو. سیلن ... څخه یوځای د استوزې د استولو لپاره گټې اخیستې ته گڼرسنۍ وایی.
وېشنيزه:د اړیکتیاو سکښت وېشنيزه:سکښت
څاړى
څاړى (په لاتين: Otididae)
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه: کلنگ ډوله مرغان
21 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
بوريوال كاکړ
بوريوال کاکړ چې اصلي نوم يې نهال خان دى په خټه کاکړ په ټبر سنزرخېل دى. دی شاعر دی او په آزادي راډيو کې د خبريال په توگه دنده ترسره کوي.
مخينه
نهال خان کاکړ د سُهېلي پښتونخوا د لرغوني ښار بوري (لورالای )په ختيځې خوا کې په يوه کلي ( برنيمي ) کې په کال ١٩٨٧م زېږيز کې د اگست مياشتې په ٩مه نېټه ، ملک ميرزا خان عليزي په کور کي زېږېدلی. دغه سيمه ١٦ميله له ډېره غازي خان څخه لرې پرته سيمه ده. نوموړى د پلار څلورم زوى دى او درې نور مشران وروڼه هم لري چې د هر يوه نوم محمد نواز ، نورالله جان او عبدالله خان دي.د نوموړي د يوه نږدې ملگري يار محمد يار په وينا ښاغلي بوريوال کاکړ هغه وخت په شعر وئيلو پیل وکړ، کله چې د لسم ټولگي لوستونکی و.
زده کړې
ښاغلي بوريوال کاکړ اولي زدکړي د خپل کلي له مکتبه تر سره کړي او نهم او لسم صنف يې ده بوري ده ښار له تعمير نو پبلک هاى ښونځي ځخه لوستلي او دا مهال (٢٠٠٦ ) ده گورنمنټ ډگري پوهنځي ده دريم کال لوستونکى دى.
دندې
کله چي به يې غزل او يا نظم ليکلئ وو نو تر ټولو له مخه به يې ماته تېراوو ولي چي زه د نوموړي يوازينئ هغه ملگرئ يم چي دئ په دې برخه کي تشويق کوم او ده ليا زيار کښلو ورته وايم ښاغلى بوريوال کاکړ په خپله شاعري کي د پښتانه قام بې وزلي او در په دري ژاړي او تر خپله وسه يې ده يوالي اوقام پرستۍ پر لور رابولي او نوموړي ده لوئ او تاريخي افغانستان په هر غم او دړد ځان گډ احساسوي اوده هيواد هر ځائ ورته خپل او گران دئ ٠ ده دې له پاره به ده نوموړي يوازي دا يو شعر کافي وگڼو چي وائ.
ده خپل گران دوست بوريوال کاکړ په شمول ټول پښتانه ټبر ته اوږد او له خوشحالئيو ډک ژوند غواړم او ده ټولو پښتنو ليکوالو دي ژبه په حق او روښتيا وئيلو گويانه او قلم دې په داسي څه کښلو بريالئ وي چي ده لراوبر پښتانه قام د يوالي ثوب وگرزي٠
وېشنيزه:پښتانه شاعران
ليمو
لیمو د نارنج د کورنۍ يو ډول مېوه ده چې پوستکی يې نازک دی، په دوه ډوله پيدا کېږي: خوږ او تروښ. ‏ډیری‬ خلک لیمو خوښوي ځکه پوره ویټامین C لري، پردې سربېره د لیمو اوبه ډیرو خوړو او څښاک سره گډیږي ،چې خوند او مزه یې ډیره شي. پردې سربېره د بدن دفاعي ځواک پیاوړی کوي، له بدن څخه زهري مواد وباسي.
د لیمو بدیلونه
Many plants taste or smell similar to lemons.
تولید
په ۲۰۱۳ز کال کې د نړۍ لیمو تولیدات نږدې ۱۵.۲ مېلیونه ټنه و چې هند، مکسیکو او چین د لېسټ په سر کې لومړني تولیدوونکي ه گڼل شوي وه. ارجنټانی او برازیل هم د لیدو وړ د لیمو تولیدات لري(جدول).
غذایي ارزښت او د بوټو کیمیایي مواد
. https://www.facebook.com/1581161082145391/photos/a.1631293107132188.1073741830.1581161082145391/1700891430172355/?type=3&theater / ډاکټر زینب فیس بوک پاڼه- د لیمو گټې
توره تتۍ
توره تتۍ (په انگرېزي: Blackbird) يو ډول مرغۍ ده.
وېشنيزه:مرغۍ
بډمنټن
بډمنټن په انگرېزي کې (Badminton) د دوه يا څلورکسيزه ډلو لوبه ده ، چې په يوه مستطيل ډوله هواره ځمکه چې ترمنځ ېې جالۍ لگېدلي وي باندې ترسره کېږي. د هغه ساده بڼه له سلگونو کلونو
د بډمنټن غالی
د دوه کسيزې لوبې د غالي يا ميدان اوږدوالی ۱۳،۴۰ متره او عرض يا په بر کچه ۵،۱۸ متره وي. د جال اوږدوالی ېې ۶،۱۰ متره او عرض ېې ۷۵ سانتي متره وي ، چې لوړوالی ېې ۱،۵۰ مترو ته رسېږي. د څلورکسيزه لوبې د غالي اوږدوالی لکه د دوه کسيزو هغه پشان وي ، خو عرض ېې ۶،۱۰ متره وي. په افغانستان کې بډمنټن له ډېر پخوا څخه دود دی ، خو په ۱۳۶۳ ل. (۱۹۸۵م.ز) کې ېې ملي فدراسيون جوړ شو.
د بډمنټن رېکټ
همدا رنگه د غاړې منځ ېې په جال سره بندېږي چې دغه جال له عادي کولمو څخه پنځول شوی.
د بډمنټن بڼکتوپ
بڼکتوپ له ۱۶ بڼکو څخه جوړېږي چې اوږدوالی ېې ۶۲ ــ ۷۰ ميلي مترو پورې وي.
سرچينې
وېشنيزه:ورزښت
22 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
وزيرستان
وزیرستان یوه غرنی سیمه ده چی د پاکستان په شمال لویدیځ کی د افغانستان په سرحد کی پرته ده. د وزیرستان سیمه د فدرالي قبايلي سيمو څخه یوه سیمه ده. مساحت یی ۱۱،۵۸۵ کیلومتره مربع ده. وزیرستان رسما په شمالی و جنوبی وزیرستان تقسیمېږی.
تاریج
وزیرستان تر ۱۸۹۳ کال پورې خپلواکی قبایلی سیمه وه. په ۱۸۹۳ کال کی وزیرستان د بریطانیایی امپرتوری لاس ته ورغله مگر پښتانو د بریطانیایی امپرتوری په خلاف قیام کړل. په ۱۹۴۷ کال کی وزیرستان د پاکستان سیمه شوه.
وېشنيزه:مرکزي قبایلي سیمې
ټروگون
ټروگونان (په لاتين: Trogoniformes) د الوتونکو مرغانو یوه کورنۍ ده چې په ۸ جنسو او ۳۹ ډولو تقسیمېږي. نوموړي مرغان په ځانگړي ډول په افريقا، منځنۍ او سهیلي امريکا کې ژوند کوي. د طبيعت پوهانو په نظر ټروگونان ۴۹ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې ژوند کړي ول.
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه:ټروگونان
تورياڼۍ
تورياڼۍ (په لاتين: Apodidae) د توتکۍ ډوله مرغانو یوه کورنی ده چې د نړی په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او خوځندکې خوري.
کربلا
'کربلا’ په عربي محافظة کربلاء ) د عراق هیواد له مرکزي ولایتونو څخه دی، د کربلا ولایت مرکز کربلا ښار دی. په یاد ولایت کې د شیعه مذهبو د یو شمیر نورو زیارتونو ترڅنګ د امام حسین زیارت هم شتون لري.
شينټاغی ډوله مرغان
وېشنيزه:الوتونکی مرغان
مهوش
فريده مهوش (۱۳۲۶ ل (۱۹۴۷) ز کال، کابل) د افغانستان پخوانۍ اماتوره سندرغاړې ده، چې وروسته یې په مسلکي ډول سندرو ته مخه کړه. فريده مهوش په پښتو، دري او هندي ژبو سندرې ويلې او کورنۍ او بهرنۍ ستاينيزې يې ترلاسه کړې دي.
مخينه
فريده مهوش په ۱۳۲۶ ل (۱۹۴۷) ز کال کې په کابل کې زېږېدلې ده. د هغې پلار په خټه د کشمير وو چې محمد ايوب نومېد او کابل ته د سوداگرۍ لپاره راکډه شوی وو. پلار يې د سوداگرۍ چارې پر مخ وړلې او مور يې د کندهار پاړسي وانه وه، چې په کابل کې د ديني زده کړو او پاړسي ژبې ښوونکې وه. استاد مهوش په يوه مذهبي كورنۍ كې راټوكېدلې. په كورنۍ كې يې يومذهبي محيط واكمن و او هيچاهم دا تصور نه كاوه، چې مهوش به يوه ورځ د سندرو استاده بلل كيږي.18 كلنه وه، چې له " فاروق نقشبندي" سره يې واده وكړ. ډېرو خلكو داسې انگيرله، چې د مهوش په هنري هلوځلو سره به دغه نكاح وشليږي،ځكه خُسر، لېورونو اواندرورگانو يې دهنري چارو مخالفت كاوه او دايې خپل ټبر او كورنۍ ته ننگ او پيغورباله، خو "نقشبند" يوازينى كس و چې مهوش يې خپلو هنري چارو ته نوره هم وهڅوله. مهوش نن د افغانستان دموسيقۍ يوه ځلانده او درنده څېره ده، د استادې فريده مهوش هنري ودې د افغانستان پر ډېرى ښځينه سندرغاړو او په ټوليز ډول د افغانستان پر اوسمهالې موسيقۍ يو ستر اغيز وكړ. د آغلې مهوش د غږ او سندرو تر ټولو غوره راز د هغې د کابل په دري لهجه كې رابرسېره كيږي چې ورته کابلي پاړسي هم وایي. په پاړسي ژبې کې د دري تر ټولو غوره گړدود د کابل سيمې پاړسي گړدود دی. مهوش يوازې په دري ژبه نه بلکه پر خپلې ملي ژبې (پښتو) هم سندرې وايي. " مستې منگى بر وړى دى" او "راشه په مينه مينه " د استاد فريده مهوش نوموتې پښتو سندرې دي.
استاد فريده مهوش اوسمهال د امريکا د متحده ايالاتو د کلفورنيا لوی ښار کې مېشته ده.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د زرغونې انا لېسې کې پیل کړې او وروسته يې د بکولريا يا دولسم ټولگي کچې پورې د رابعيه بلخي ښوونځۍ څخه راووته.
دندې
آغلې خپلې دندې د ټولنيزو گټو وزارت کې د يوې مامورې په توگه رسمي دنده پیل کړه او بيا يې د معادن وزارت يا زېرمو چارو وزرات کې د ټايپستې په توگه کار پيل کړ چې وروسته د څه مودې د هغې د هنري کارونو د بوختيا له کبله له اړوند وزارت څخه گوښه کړی شوه.
هنري فعاليت او سندريزې ټولگې
آغلې غږ د اماتورې په توگه راووېست او وروسته د ډېرې ستاينې يې مخه دوديزې هندي سندارا زده کړې ته د دود له مخې د غزلبولانو لکه استاد نبی گل، حفیظ الله خیال، نینواز او محمدحسین سرآهنگ سره د گوړې ايښودو سره پیل کړ.
سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Mahwash
وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي
23 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
فرهاد دريا
فرهاد دريا (۳۱ د وږي 1341 ل. - ) (په انگرېزي: Farhad Darya) يو افغان سندرغاړی او کمپوزر دی. نوموړی د افغانستان، پاکستان، ايران او تاجيکستان تر څنگ په ازبکستان کې هم گڼ شمېر مينه وال لري. په تېرو څو کالونو کې يې د يو شمېر سندرو او سندريزو البومونو ډېر تود هرکلی شوی.
مخينه
فرهاد دريا د كابل د گذرگاه په سيمه کې زېږېدلی. دريا د افغانستان له يوې نوموتې او لرغونې كورنۍ څخه سر راپورته كړی، نيكه يې شېر محمد خان ناشر د اوسمهالي كندوز له لومړنيو سوداگرو، خدمتکارانوڅخه ياديږي؛ چې په كندوز او په ټوليز ډول د افغانستان شمالي سيمو ته يې د صنعت او كرنې په برخه كې بې بريده چوپړ کړی. د افغانستان خلك يې د ادبي او پېښليكي ( تاريخي) كتابونو دخپراوي له امله " ناشر" بولي. دريا اوولس كاله ماشومتوب او زلميتوب د لرغوني كندز د" شبنم" او " شبدر" ترڅنگ تېر كړ.
هنري ژوند
فرهاد په كندز كې د " نيستان" په نوم د سندربولو ملگرو يوه ډله جوړوي او وروسته د كابل ښار حبيبيې لېسې ته ځي. فرهاد تر فراغت وروسته خپل غږ او سندريزه لېوالتيا د كابل پلتخنيك ته لېږدوي او نور نو د سندريز بڼ يو مست او توتي گرځي. په 1362ل كال كې د فرهاد دريا تر مشرتابه لاندې د " باران" مشهوره ډله ، اركستر بنسټ مومي او ډېر ژر د افغانانو كورونو ته لار مومي او د راډيو ټلويزيون د يوې ځوانې نوموتې هنري ډلې په توگه سر رااوچتوي. همدغه وخت دى، چې د افغانستان خلك د يوه شل كلن زلمي له سندرو او مستو ترانو سره اشنا شو. يو داسې سندرغاړى، چې هم غږ جوړوي ، هم سندره لولي ، هم نوې يا مډرنې موسيقۍ ته غاړه وركوي او هم كلاسيكې او ولسي موسيقۍ ته کار کوي. يانې د نوې او كلاسيكې موسيقۍ ترمنځ يې د خوند او اغيز واټن نه كميږي. فرهاددريا له ځان او تر ځانه درياب دى، او دنورو هنرمندانو د هنري چوپړ چارو لپاره بيا د ورېځ مستعار نوم ټاكي.
زده کړې
د 1358 ل كال د سره بهير له پيل سره جوخت د فرهاد كورنۍ هم كابل ته کډه شوه او دريا تر 1369ل كال پورې د هېواد ترڅنگ پاتې كيږي. په خپلو زرغونو او ژونديو سندرو سره د خپلواكۍ ياد او فرياد كوي. سندرې يې كه هرڅو خپرېږي په همغه كچ يې د ملت او دريا غږ شور او ځوږ مومي. په 1366 ل كال فرهاد دكابل د ادبياتو پوهنځی پاى ته رسوي او تريوه كاله د كابل پوهنتون د ښكلو هنرونو په پوهنځي كې د كلاسيكې موسيقۍ تيوري لولي. د 1369 ل كال په مني كې له سندرو سره يوځاى پراگ ، چكوسلواكيا ته ځي او له هغه ځايه بيا د كډوالۍ لومړني كور هامبورگ ، جرمني ته كډه كوي او دغه ښار خپل دويم كور گڼي. پاريس يې مينې ته بولي د فرهاددريا له خولې ، او په 1375ل كال له سلطانې دريا سره واده کوي او ورڅخه د هجران په نوم ېې يوزوی دی. فرهاد دريا د زوی د نوم په هکله داسې څرگندوي ٫٫ دغه نوم له دې امله غوره كيږي، چې دغه كوچنى كډوال پر دې وپوهيږي، چې له دې ځايه ډېره لرې يوه بله ځمكه هم شته او هغه ځمكه دده اصلي ټاټوبى دى٬٬. په 1374 ل كال فرهاددريا امريكا ته كډوال كيږي او تر ننه هم هملته د سندرو او ملي ترانو بنډارونه جوړوي.
په افغانستان کې د سندرو ټولگې
دريا له 1359ل كال څخه تر 1369 ل كال پورې په افغانستان كې د سندرو 15 البومونه خپروي او ترهغې وروسته تر 1380 ل كال پورې په بهرنيو هېوادونو كې د خپلو مينه والو لپاره 13 البومونه چمتو کړي او لا ېې بهير روان دی.
ترسره کړي کنسرټونه
فرهاد دريا په برېتانيا، فرانسې، هالنډ، سويډن، ډنمارك، سويس، اسټراليا، امريكا، المان، كاناډا او نورو هېوادونو كې د كنسرټونو له لارې د افغانستان د فرهنگ او موسيقۍ په شهرت او خونديتوب كې له بريده ډېره هڅه كړېده. د " دريا" غږ د افغانستان د يووالي او يوځايتوب غږ بلل كيږي او ټول قامونه يې له خپلو حنجرو نه راوتلى غږ انگيري. فرهاد دريا، چې اوس د سندرو او موسيقۍ په برخه كې د يوه ځانگړي ځېل څښتن بلل كيږي ، محمد قاسم استادقاسم، استاد سراهنگ او استاد اولمير خپل په هنري ژوند کې ېې اغېزې داسې وينېي چې له ډېرې مينې څخه ورته خپل ښوونكي وايي او د احمدظاهر او نورو سندرغاړو له الهامي اغيزو څخه يادونه كوي. فرهاددريا، ظاهر هويدا يو داسې كس بولي، چې د هنري ودې لپاره يې له هڅو او هلوځلو سپما نده كړې او دده په هڅونه کې ېې لېوالتيا ښوولې. فرهاد دريا په دې وروستيو كې پتېيلې ده، چې د پښتو ژبې پر نوې موسيقۍ كار وكړي ، ولسي سندرې" بابولالې، لښته د چندڼو او..... سره راغونډې كړې او د ولسي اونوې مډرنې موسيقۍ په ملتيا ېې څو ښكلي پښتو سندريزې ټولگې خپرې كړي . دريا د پښتو ژبې د نوې موسيقۍ لپاره د پيرمحمدكاروان، دروېش دراني، عبدالباري جهاني، رحمت شاه سايل، مصطفى سالك، عبدالغفور لېوال او نورو نوښتگرونويو شاعرانو شعرونه راټول كړي او غواړي د سندروپه ښكلي چاپېريال کې دا مډرن پير لا پسې گړندی کړي او ښکلې ټولگې راوباسي. فرهاد دريا څو څو ځله د كال د غوره سندرغاړي پّ توگه نازول شوی . په پيل كې د 1369ل كال په مني كې په افغانستان کې د ملي ټلويزيون له ليارې د کال د غوره سندرعاړي په توگه ونومول شو او همدا رنگه  په دې وروستيو كې د 1380 ل كال په اوړي كې په ډنمارك كې د غوره سندرغاړي په توگه د افغاني ټولنو لخوا ستيانليک ورکړ شو.
تېزپر
تېزپر (په انگرېزي: Pratincole) يو ډول مارغه دی.
فرهاد دريا
په مرستندويو ټولنو کې د دريا ونډه
دريا تېر په ۲۰۰۴ م زېږيز كال كابل ته سر د يوه لوی کنسرټ په جوړولو کې ورښکاره کړ او د خپلو زرگونو مينه والو زړونه ېې خوښ كړل. ددې تر څنگ ېې د (کوچه ) په نوم د کوڅې بې وزلو ماشومانو لپاره ېې د بهرنيو ملاتړو هېوادوالو او موسسو له ليارې د مرستې يو بهير پيل کړ ، همدا رنگه ېې د آشيانه په نوم چې د يوه ايرانۍ مطبوعاتي مرستندويې ټولنې بنسټ په کابل کې کېښود ورسره غړيتوب ترلاسه کړ. يومرستون ېې هم جوړ کړی چې د  بې کورو او بې وزلو کونډوسره خپل په مټ د بانکي گڼونونو جوړولو پر بنسټ  په مياشت کې يو وار مالي مرسته کوي او د مرستې بهير ېې روان دی. ددې تر څنگ فرهاد دريا د ملگرو ملتونو په چاپېريال کې يوې جرمن مېشتې مرستندويې ټولنې کې کار کوي او د هغوی او د اوسيني حکومت لخوا په گ‌ډه د افغانستان د سولې د سفير په توگه په ستاينليک هم نازول شوی.
تېزپر
وېشنيزه:مارغان
فرهاد دريا
سرچينې
.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:کمپوزران
توراڼه
توراڼه (په انگرېزي: Black Drongo) يو ډول مرغۍ ده.
وېشنيزه:مارغان
کاترين مکاولی
کاترين مکاولی (۲۳ مارچ ۱۷۳۱ – ۲۲ جون ۱۷۹۱ز کال) يوه انګريزه د وای جمهوري غوښتونکي ګوند غړې، تاریخ پوه وه چې وروسته يې د کاترين ګراهام په نوم شهرت وموند.
د ژوند لومړي کلونه
مکاولي په خپل کور کې په شخصي ډول د يوې ښځينه ښوونکې څخه زده کړې کړې وې. د خپل کتاب «د انګلستان تاريخ» په لومړي جلد کې مکاولي ادعا کړې چې له کم عمرۍ څخه يې ډېر زيات لوستل کول، په ځانګړي ډول «هغه تاريخونه کوم چې د رومي او يوناني جمهوريتونو په تاريخونو کې آزادي په خپل لوړ حالت کې څرګندوي... [له کوچنيوالي څخه] خپلواکي د دويمې درجې موخه وګرځېده». خو په دې اړه روايتونه توپير لري چې هغې خپل ملګري «بنجامين روش» ته څه ويلي و: چاته چې هغې خپل ځان په دې ډول بيان کړی و چې «تر شل کلنۍ پورې بې تفکره نجلۍ وه، دا مهال د تاریخ د يو نا اشنا کتاب د لوستلو له لارې د علم او کتابونو له خوند سره مخامخ شوه، کوم کتاب چې هغې د خپل پلار په کور کې له يوې کړکۍ څخه را پورته کړی و». هغې همدا راز «کاليب فليمينګ» ته ويلي چې هغه نه په لاتيني پوهېده او نه په يوناني.
د هغې د ژوند د لومړيو وختونو په اړه ډېر کم معلومات په لاس کې شته. په ۱۷۵۷ز کال کې يوې لاتيني او يوناني عالمې «اليزابت کارټر» په «کانټربري» کې  په ځينو مراسمو کې ګډون وکړ او هلته يې له مکاولي سره وليدل چې هغه مهال شپږ ويشت کلنه وه. په يو ليک کې «کارټر» خپل ملګري ته مکاولي په دې ډول تعريف کړې چې «د ورين تندي يوه ډېره هوښياره ښځه او لکه څومره چې برېښي له هغې هم ډېره زياته پوه ښه ښځه، خو د سپارتن قوانينو، رومي سياستونو، اپيکوري فلسفې او سينټ. ايورمونډ د پوهې تر منځ، داسې برېښي چې هغې يو ډېر زيات غېر معمولي نظام منځ ته راوړی دی».
د ۱۷۶۹ز کال د جون په شلمه نېټه، هغې د يو سکاټلينډي ډاکتر جورج مکاولي (۱۷۱۶-۱۷۶۶ز کلونه) سره واده وکړ او دوی د لندن په «سينټ جيمز» ماڼۍ کې ژوند غوره کړ. دې واده تر شپږو کلونو دوام وکړ، تر دې چې مېړه يې په ۱۷۶۶ز کال کې مړ شو. دوی د کاترين سوفيا په نوم يوه لور درلوده.
د انګستان تاریخ
د ۱۷۶۳ او ۱۷۸۳ز کلونو تر منځ کلونو کې مکاولي په اتو جلدونو کې «د انګلستان تاريخ د جيمز لومړي واک ته رسېدو څخه تر برنسويک لاين پورې» به نوم کتاب وليکه، خو د وروستيو درې جلدونو د بشپړولو پر مهال هغې وليدل چې تر ۱۷۱۴ ز کال پورې به ونه رسېږي، نو ځکه یې د کتاب نوم بدل کړ او نوم يې ورته «د انګستان تاريخ، واک ته د جيمز لومړي  له رسېدو تر انقلاب پورې» کېښود. د لومړي جلد له خپرېدو مخکې په عملي ډول ناڅرګنده وه، خو په شپه شپه کې «مشهوره اغلې مکاولي» وګرځېده. هغه لومړۍ انګريزه ښځه وه چې تاريخ ليکونکې شوه او په خپل ژوند کې يواځينۍ ښځينه تاريخ پوه وه.
«تاريخ» د اولسمې پېړۍ سياسي تاريخ دی. په لومړي او دويم جلد کې يې د ۱۶۰۳-۱۶۴۱ ز کلونه رانغښتي، په درېیم او څلورم جلد کې يې ۱۶۴۲-۱۶۴۷ ز کلونه رانغښتي، پنځم جلد يې ۱۶۴۸-۱۶۶۰ ز کلونه پوښلي، شپږم او اوم جلد يې ۱۶۶۰-۱۸۸۳ ز کلونه پوښلي او وروستي جلد يې ۱۶۸۳-۱۶۸۹ کلونه تر څار لاندې نيولي. مکاولي په لومړي جلد کې ليکلي چې دا پړاو يې ځکه ټاکلي چې هغې غوښتل «زموږ د نومياليو نيکونو له يادښتونو سره انصاف وکړي». هغه په دې خواشينې وه چې د هغې د وخت خلکو دا هېره کړې چې هغه امتيازات چې دوی ترې برخمن دي، د هغو خلکو د جګړو پايله ده چې له ګواښونو سره مخامخ شوي او ان خپل ژوند يې په کې بايللی دی، د سټيوارټ کورنۍ په ډاروونکو ادعاوو يې بريدونه کړي دي او د يو استبدادي نظام په وړاندې يې بيرغ پورته کړی، کوم چې له يو سل او پنځوسو کلونو څخه د زيات وخت لپاره په پښو ولاړ و».
هغې باور درلود چې: انګلو-ساکسون د استازو ادارو په مرسته آزادي او برابري تر لاسه کړې وه، خو د نورمان نيواک پر مهال يې وبايلله. د مکاولي په اند، د انګلستان تاريخ د انګريزانو د هغو هڅو کيسه ده چې غوښتل يې خپل حقوق بېرته تر لاسه کړي، کوم چې د نورمان د جغ له امله ټوټه ټوټه شوي وو. هغې د انګلستان ټولګټې حالت ته د «ځلانده وخت په سترګه کتل چې يو وخت يې د تاريخ پاڼه سينګار کړې وه...هېڅکله هم د انسانيت کلونو د داسې حکومت بېلګه نه ده وړاندې کړې چې دومره نوې منځ ته راغلې وي او د بهرنيو هېوادونو لپاره دومره وېروونکې وي، څومره چې  انګلستان د ټولګټو د پړاو پر مهال و». اوږد پارلمان «تر ټولو زيات هېوادپال حکومت و چې يو وخت يې د زړورو خلکو هيلې او د پوځ ځواک خوشحاله کړ. د پارلماني پوځ جګړې «د وينو سوداګري نه وه، بلکې د اصولو عملي کول او د شعور غوښتنې ته لبيک ويل و او د دوی کار نه يواځې دا چې له ظلم څخه خالي و، بلکې د ښېګڼې او انساني و».