cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د هډوکي ماتېدل
د ښه وضاحت لپاره يواځني هډوکي مطالعه کوو. لومړى هډوکي يو جسم او دوه نهايته لري جسم يې دDiaphysis shapeپه نوم ياديږي .علوي نهايت يې د(Vpporend) او شظي نهايت يې دLowererd  په نوم ياديږي د بدن دودي  په وخت کې جسم له نهاياتو څخه يې د يوڅه غضروفي قطعي پواسطه چي (Epipjyscal earilges ) په نوم ياديږي جدا شوى وي که د جسم سريې عرضاني مقطع واخستل شي له خارج نه داخل خواته لوړې او نري پرده د (Periostiam) په نوم ورپسې د هډوکي يوکلکه طبقه قرار لري (Compact bone) په نوم او بالاخره (Spongy bone) طبقه قرار لري پدې آخري موجودي منلاوي دداخل پوري لويږي او بالاخره يوکانال ( Medulary) په نوم جوړوي چې د (Bone marrow) پواسطه اشغال شوي دي.
د هډوکو وظايف
۱ - هډوکي دي چه بدن ته يو معين، شکل ورکوي که چيري هډوکي نه واي نو انسان به د يوي موټي غوښي په شان پروت ؤ او هيڅ وظيفه به يي نه شوه اجرا کولاي. ۲- هډوکي په بدن کي محافظوي رول هم لوبوي لکه skull هډوکي Brain د ستون فقرات هډوکي spinal cord د حوصلي هډوکي په مثانه، رحم او Rectum او بالاخره د صدري قفس هډوکي زړه او دواړه سيږي د خارجي خدماتو څخه ژغوري. ۳- هډوکي د هضلاتو دا رتکار په نتيجه کي د يوي را فعي په شان د مختلفو اعضاو د حرکت باعث ګرځي. ۴- په بدن کي د مهمو معدني مالګو لکه Ca او Po4 تبادله او ذخيره په هډوکو کي تر سره کيږي ۵- د هډوکو مفز Bone marrow د ويني په جوړولو کي هم برخه اخلي ۶- Paranasulsinusese چه د skull او هغه محتوياتو د وزن په خنثي کولو او دا راز په تشديد کي مهم رول لري په همدي هډوکو کي موقيعت لري Bone يو سخت منضم نسج دي چه انسان د اسکليت لويه برخه تشکيلوي چه د يوي خوا د عضويت د نرمو انساجو د استنا سبب ګرځي او د بلي خوا د عضويت حياتي ساختمانونه لکه دماغ، او نحاع محافظه کوي. تقريباً د عضويت ۹۹٪ CO په هډوکي ذخيره کيږي. ۲- د microscopic له نظره :- په دوو ګروپونو ويشل کيږي.
الف –Trabecular bones ياSpongios bones دا هډوکي د يو تعداد غير منظمو صفحاتو څخه د يوې شبکې په شکل جوړه شوې ده چې د هډوکي مرکزي يا منځنۍ برخه د همدې نوعه هډوکو د جملې څخه دي او ددې هډوکو په خاليګاه کې Bone marrow قرار لري. ب –Dense bonesيا compact bones دا هډوکي چې د هډوکو په محيطي برخه يا قشر کې قرار لري د هډوکو متراکو پارچو څخه جوړه شوي وي. د دې هډوکو په منځ کې کيداي شي چې microscopic خاليګاوې وليدل شي ج -دMicroscopicله نظره : په دوو ګروپونو ويشل کيږي A :Primary bones يا Immature bones د دې نوعه هډوکو د حجراتو تعداد زيات د حجراتو شکل مدور او غير عضوي موادو مقدار کم دي دا نوعه هډوکي د جنين د ودي په وخت کې او همدا رنګه د fracture د ترميم په وخت کي ليدل کيږي. B: secondary bones يا mature bones : د دي نوعه هډوکو د حجراتو تعداد کم د حجراتو شکل هموار او غير عضوي موادو مقدار زيات دي. شکل (٢) د هدوکو تصنيف بندي ښايي تاريـــــــخـــچه
دټپي کيدو وروسته که چيري ناروغ و نه شي کولاي چې ودريږي يا وګرځي يا اخته خواو وکاروي نو پدي حالت کې بايد هميشه په کسر شکمن شو په عين ډول د خواپه هډوکي د شکل د ويجاړتيا نښه په هډوکې کې څرګنده تشخيصيه نښانه ده په هغه ورځ يا وروسته د پېښي کي د ښکاره ټکول شويو انساجو شته والي هم کسر پيشنهادوي په ډيرو پېښو کې د دې سره سره هم تاريخچې نه شي کولاي چې کسر او د ساده ستراين strain يا کانتوژن تر مينځ توپير وکړي. که څه هم به زياتره کسرونو کې د ترضيض څرګنده تاريخچې موجوده وي مګر بايد په ياد ولرو چې په ستړيا fatigue او مريضي کسرونو کې بې له دې چې د کوم سببي ترضيض تاريخچې موجوده وي په خپل سر کيداي شي درد او ناتواني شروع شي همدارنگه کله کله په وړو ماشومانو کې چې د کينې له مخي د خپلو ميندو، پلرونو يا نژدې خپلوانو پواسطه له تر ضيض سره مخ کيږي بايد د کسر پېښيدو په هکله فکر وکړو د کسر د منځته راتلو لپاره معمولاً د ترضيض حکايه موجود وي د تر ضيض په تعقيب ماوفه په طرف حرکت نشي کولاي او که حرکت موجود هم وي ډير درد ناک وي دې ته دې پام وي چې کسر هميشه د واردي شوې ضربې په ناحيه کې منځته نه راځي په زنګانه باندې ضربه درضفيى، د زنګانه د کونديلونو د فخذ د جسم او حتي د خاليګاه  حقيقي کسر سبب کيږي- د ناروغ عمر د پخواني هډوکو د پخواني ناروغيو او د وارده ترضيض ميخانيکيت مهم رول لري که کسر د يوې عادي ضربې څخه پيدا شوي وي نو بايد د هډوکو په پتولوژيک حادثه مدنظر وي. ټوکل کيدل(کفته شدګي) پړسوب او د درد افت عمومي اعراض دي او د اعراض د نرمو انساجو تر ضيض او کسر يو د بل څخه نه جلا کيږي که سوشکل موجود وي ډيره ښه علامه ده د ضربي سره ضميمه وي اعراض لکه:- کرختي، بې حسي، درد، د حرکت له منځه تلل، د جلد خسافت يا سيانوز،په بولو کي د ويني موجوديت بطني درد او په موقت صورت سره د شعور له منځه تلل بايد ولټول شي. که پخواني ترضيض موجود وه هم بايد وپوښتل شي تر څو اوسنى ترضيض له پخواني ترضيض سره مغالطه نشي بالاخره عمومي تاريخچې وپوښتل شي تر څو د عملياتو او انستيزي لپاره لاره هواره شي.
د ستړيا يا فشاري کسرونه۴
د ستړيا کسرونه په فلزاتو کې چې انجينرانو ته ښه معلومه ده چې منځ ته راځي د مکرر فشار په نتيجه کې په فلزاتو کې په تدريجي ډول ماليکولي جوړښتونه له سره نوي ترتيب او نظم پيدا کوي چې د فلزاتو د کمزوري کيدو سبب کيږي او په نتيجه کې يو درز(crack) په فلز کې منځ ته راځي کيداي شي همدغسي يو ماليکولي بدلون د انسان په هډوکو کې هم منځ ته راشي خو دا چې دا په همدي ډول دي يعني پدي پورې اړه لري چې ددوۍ هغه عوامل چې برابره زمينه پيدا کوي يو شان وي د ستړيا کسرونه په ډيرو پيښو کې زياتره دمکرر او لږ فشار تاريخچې موجوده وي چې د درد د پيدا کيدو څخه مخکې پيښه شوې وي د اوږدې مسافې لپاره د پښې تګ او يا مارش کولو له امله د ميتا تارسل هډوکو کسرونه يې ښه مثالونه دي او په مکرره منډي يا نڅا کولو کي د قصبي او شظي د کسرونو پيښې يې ښه مثالونه دي دغه دري هډوکي يعني د ميتاتارسل Metatarsal، شظيه Fibula، قصبه Tibia د ستړيا کسرونوډيري معمولي ساحي دي لاکن د ورانه هډوکي او کله کله نور هډوکي هم کيداي شي اغيزمن شي د ستړيا او عامو يا ترضيضي کسرونو تر منځ لوي توپير دا دي چې په ستړيايي کسرونو کې وصفي سببي ترضيض يا صدمه موجوده نه وي په اخته هډوکي کې د درد شروع تدريجي يا رو رو او ناڅاپي پيل کيږي. درد د دوامداره فعاليت پواسطه زياتيږي او د استراحت پواسطه له منځه ځي چې معاينات ښکاره کوي چې د اخته هډوکي له پاسه ښه واضح موضعي حساسيت موجود وي ډير ژر وروسته تر کسر پړسوب پيدا کيږي چې ښاي ماتې شوې ساحې له پاسه يوه اندازه موضعي پيړوالي پيدا شي دا مهمه خبره ده چي په ياد ولرو چې په لومړني راديوګرافيکه پاڼه کې ممکن کوم غير طبعي شي ونه ليدل شي او يواځې د دوو نه تر څلور اونيو په تيريدو راديوګرافيک بدلونونه په پاڼه کې راښکاره شي حتي وروسته تر دي ممکن کسر يواځې د نري ويښته غوندې Hair-line درز ډوله ښکاره شي او کسري خط زياتره ډيره يا لږه مستعرض ډوله وي يواځي په ډيرو لږو پيښو کې هډوکي ماتې ټوټې بې ځايه والي لري خپله تر کسر څخه د کالوس ساحه چې ماته شوي برخه يې احاطه کړي وي لوړوي کيداي شي دا نوي هډوکي په پيل کې يوه کمزوري کتله چې په راديوګرافي کې دهډوکي ترڅنګ د يوغبار په ډول راښکاره شي په پاي کې ديوې متک ثفي دوک ډوله کتلې په ډول په ماته شوي ساحه کې منځته راځي چې دا کله کله د هډوکي د سارکومه sarcoma سره غلطيږي او دغه غلطي په هغه وخت کې منځ ته نه راځي چې د ستړيا کسر په لوحه ښه وپوهيدل شي. شکل (٣)   د سټړيا يا فشاري کسر ښايي
د کسرډولونه کسرونه اکثراً د هغوي د کسري ناحيې د سطحې د شکل يا ډول پواسطه چې په راديو ګرافي کې ليدل کيږي تصنيف شوي دي. لاندې اصطلاحات په عمومي ډول استعماليږي. مستعرض (سورور) کسرونه مايل کسرونه oblique حلزوني شکله کسرونه،(spiral) فشاري کسرونه ( compressed) څو ټوټه يې کسرونه communicated چې له دوه ټوټو څخه اضافه ټوټې ولري لمده لختي کسرونه چې په نامکمل ډول هډوکي مات شوي وي چې دا يواځي د ماشومانو په هډوکو کې چې ارتجاعي يا فنري خاصيت لري را منځ کيږي. متراکم کسرونه imputed چې په دې حالت کې ماتې شوې ټوټې يو له بلې څخه نه جدا کيږي او کلک سره نښتي وي او يو په بل کې ننوتي وي interlocking او ددوې ترمنځ کوم حرکت موجودنه وي د کسر د ډول د ټاکلو ګټه نه يواځې داده چې سببي قوې طبيعيت څرګندوي بلکه د کسر ارجاع (ځاى په ځاي) کولو کې بنسټيز رول لري مثلاً هغه مستصرض کسرونه چې په اوږدو هډوکو کې پيښيږي نږدې هميشه د تاوولو دقوت په نسبت د يوې کږونکې قوې Angulation-force پواسطه منځ ته راځي. په داسي حال کې چې هغه کسرونه چې حلزوني شکله وي په مساوي ډول د دواړو قواو له امله رامنځ ته کېږي. همدارنګه د کسر ډول د هډوکي د ماتو ټوټو احتمالي ثابتوالي هم معلومولاي شي لکه يو مستصرض کسر احتمال نلري چې وروسته د ارجاع څخه بيا بي ځايه شي. په داسې حال کې چې مايل حلزوني ډول کسرونه که چيرې هډوکيني بارزې د مقابل هډوکي په ژورو کې ټينګ نشي زيات بې ځايه کيدو ته مېلان لري، يو فشاري کسر هميشه ځان خپل بشپړ اناتوميک وضعيت ته نه ارجاع کوي ځکه چې يو څه اسفنجي هډوکيني مواد تر فشار لاندې راځي او بيا اناتوميک موقعيت اختياروي. د لمده لښتي کسرونه کوچنيانو ته ځانګړي دي په تيره بيا تر لس کلنۍ د مخه چې ددوي هډوکې فنري اوالاستيکي لکه د يوې شنې ونې غوندې قاتيدو وړ وي دغه ډول هډوکي ممکن چيت شي لکه concertina  په څېر چې د اوږدې فشاري قوې پواسطه منځته راځي لاکن کږه ونکي قوه د هډوکي د يو طرف cortex د قاتېدو او بل طرف د cortex د ماتېدو يا ننوتلو ته مېلان پېدا کوي که څه هم د وخيم شدت پواسطه د ماشومانو هډوکي کله بشپړ هم ماتيږي لاکن ناتام لمدې لښتي کسرونه په کوچنيانو کې زيات معمول دي په تېره بيا په ډيرو وړو ماشومانو کې.
کسرونه څنګه بې ځايه کيږي
شکل (٤)   دکسرونو د بې ځايه کيدلو ډولونه ښايي
د کسرونو ماتيدونوکو شيريدل يا جوش خوړول
د کسر د پښېدو څخه وروسته ترميمي پروسه پېل کېږي په دې شرط چې شرايط برابروي د ترميمي پروسه په څو مرحلو کې تر څو هډوکي ممحکم شي صورت نيسي د يوکسر د ترميم پروسه په مختلفو پيښوکې د هستولوژي له نظره د لمړي ځل لپاره په ۱۹۵۶ کال کي د Ham او Harris پواسطه شرح شوه د هغوي دغه څيړنې زياتره د سوۍ په پښتۍ کې  د کسر په هکله معلومات ورکوي لاکن شواهد نه ښکاره کوي چې د ترميم پروسه په انسانانو او سوۍ کې يو شان ده کيداى شي د حالاتو د بدلون سره د ترميم د پروسه بدلون وکړي که څه هم دا بايد ومنل شي چې د ترميم عمليه په ټولو حالاتو کې په مختلفو هډوکو کې يوشان نده د يو Tubular هډوکي ترميم د يو اسفنجي هډوکي سره څرګنده توپير ښکاره کوي او د ترميم ډول په يادو شوو هډوکو کي احتمال لري د بعضې فکتورونو پواسطه لکه د ماتو شويو  ټوټو تثبيت د کلکوالي اندازه او د هغوۍ د نږدي والي پواسطه متاثره شي د موضوع دغه برخه په بشپړ ډول د mckibbin ۱۹۷۸ او simmons ۱۹۸۵ پواسطه تکرار شوي دي.
احتياطي تدابير
په شديدو او وخيو خلاصو کسرو کې چې د ملاحظي وړ د ويني ضيايې سره يو ځاي وي نو پدي حالاتونو کې دشاک خطر نسبت تړلو کسرونه زيات وي او اکثراً د مناسبي بيا روغغاوني اهتماماتو ته ضرورت وي په هر کسر کې. خصوصاً کله خوا پلسزي ميزابه کې پوښل شوي وي بايد هميشه شرياني دوراني حالت معاين شي او که چيري د دوران د کموالي کوم علايم پرمختګ وکړي نو په بيړه اقدام وشي ناروغان چې د خلاصو کسرونو تر تداوي لاندي دي په دقت او تړلي ډول او پکي هغه علايم چې انسان را په ګوته کوي وپلټل شي د حرارت د درجي حيروي بايد ياداشت شي هروخت چې د حرارت درجه دوامدار ډول لوړه وي د زخم تفتيش حتمي اسطباب لري لکه چې د عضلاتو contusion ډير زيات وي نو د دي امکان موجود وي چې ګازکا نګرن پيشرفت وکړي چې بايد هميشه مو په ياد وي.
لومړنۍ مرستي
بايد د امکان تر حده کوشش وشي چې د تنفس لارې پاکې وساتي هر باندينۍ وينه بهيد نه کنټرول کړي. د پاک پانسمان پواسطه زخم و پوښل شي. د تثبيت کوم څانګړى ډول د اخته کسر لرونکي خوا لپاره تيار کړي او تر څو چې امبولانس رسيږي ناروغ ته په يو مناسب ارام وضيعت کې قرار ورکړي که چيرې ناروغ د اوږده هډوکي کسر ولري او ضرورت پيښ شي چې ورته حرکت ورکړل شي نو بايد درد يې د لنګر اچولو پواسطه کم او بيا ورته حرکت ورکړل شي. که چيرې ددې شک موجود وي چې ناروغ به د ملا د تير کسر ولري نو د انتقال په مهال دې خاصه پاملرنه ورته وشي ځکه د شوکي نخاع او دزنب الفرس د کمي يا وړې جرحي د پرمختګ او زياتوالې سبب کېږي دا ډيره مهمه خبره ده چې د ملا د تير د قبض څخه مخنيوي وشي ځکه چې دغه قبض د دي سبب کيداي شي چې د فقري بي ځايه والي ډيرشي شوکي نخاع ته زيان ورسوي د کسر په ځينو ډولونو کې د بسط ورکولو هم ډير خطرناک وي. ناروغ دي به يوه کلکه سطحه باندې واچول شي او د قبض او بسط د داوړو حرکتونو څخه دې مخنيوي وشي که چيرې رقبي يخن (کالر) موجود وي مخکې تر دې چې ناروغ ته حرکت ورکړل شي بايد غاړې ته د قبض او بسط حرکاتو د ورکولو اجازه ورکړل شي. د ښکتني خوا د اوږدو هډوکو د موقتي تثبيت لپاره مناسبه لاره داده چې دواړه خوا يو بل سره د بنداژ پواسطه پدې شکل تثبيت شي چې روغه خوا د اخته خوا لپاره د ميزابې په ډول دنده اجرا کړي. په پورتنۍ خوا کې د دې امکانات موجود وي چې د مټ د ټټر سره بنداژشي او که چيرې مساعدوي نو غاړې ته لاس ځوړندول مناسب دي. د وينې بهيدنې د مراقبت لپاره هميشه تورنيکيت ته ضرورت پېښيږي د ټولو عادي وينې بهيدنو د کنترول لپاره دا کافي ده چې د ټکور د پاسه يو کلک بنداژ تاوشي که چيرې يواځې ډيره نبضاني (شرياني) وينه بهېدنه ادامه پيدا کړي نو د زخم د پاسه کلک فشار وارد شي او ناروغ ته نيم ناست وضيعت ورکړل شي او هغه خوا چې تورنيکيت تړل شوي جيګه وساتل شي او تطبيق په جريان کي د وينې بهيدنې د کنترول لپاره کيداي شي د عمده شريان د جذعي د پاسه د لاس پواسطه ډير فشار وارد او وينه بهيدنه ودريږي. کله چې تورنيکيت وتړل شو ناروغ ته د واقعې په هکله او د تورنيکيت د تطبيق د وخت په هکله وويل شي که چيرې ضروري وي پورتني شيان ياداشت او د ناروغ سره يوځاي وليږدول شي او پدي باور وي چې په ساحه کې تورنيکيت په غلطۍ سره د ډير وخت لپاره پاتې نشي. که چيرې ناروغ د حادثې په ځاى کې مورفين Morphine يا داسې نورې دواګانې اخيستي وي ياداشت او ناروغ سره يوځاي چې په روغتون کې بستر کېږي نوموړى ياداشت ولېږل شي.
د مريضي کسر اصطلاح د هغو کسرو لپاره استعمالېږي چې مخکې د يوې ناروغۍ له کبله هډوکي ضعيف شوي وي زياتره هډوکي د يوي لږې قوې د عمل کولو له سببه په خپل سر هم ماتيداي شي. شکل (٥) مريضي کسرونه ښايي تام کسر:
هډوکي په مکمل صورت سره دوه يا څوټوټې شوي وي که کسر مستعرض وي نو له ارجاع څخه وروسته ماتې شوې ټوټې په خپل ارجاعي حالت پاتې کيږي خو که کسر مايل يا حلزوني وي نو که ارجاع شي او په ميزابه هم وساتل شي بيرته بې ځايه کيږي ماتې شوې ټوټي يو په بل کې سره ننوتې (Impacted fracture                    )وي نو کسري ټوټې يو له بل څخه نه بيځايه کيږي اوحتي کسري خط هم کله کله نه ښکاري په ټوټه ټوټه شوې کسرکې چې له دوه ټوټو څخه زياتې ماتې شوې ټوټې موجود وي او يو له بل سره متداخلې شوي (inter locking ) نه وي په اسانۍ سره بيځايه کيږي ناتام کسرونه :
دلته هډوکي کاملاً نه وي مات شوي او صمحاق(periost) ماتې شوې ټوټې يو له بل سره په تماس کې ساتي د لمدې لښتې په شکل ماتې شوې هډوکي يو طرف ته چيتيدلو په شکل مات شوي وي او مقابل طرف ته صحاق روغ وي او د کسر پارچې څخه جدا شوي نه وي دا راز کسرونه په کوچنيانو کې چې نرم  لري ليدل کيږي په دي راز کسرونوکې ارجاع اسانه وي او ژر هم جوړيږي که اسفنجي هډوکي چيت شي فشاري منځ ته راځي دا راز کسرونه په نوياتو او زياتو فقرلتوپه هډوکي کې ليدل کيږي ترڅوحمليات نشي تامه ارجاع ناممکنه او څو شکله حتمي ده
تړلي او خلاص کسرونه:
کله چې ماته شوي ساحه يا هډوکي د بدن د بانديني چاپېريال سره تړاوونه لري ورته ساده يا تړلي کسر وايئ. دا (۴) شکل، او کله چې د پوستکي په سطحه زخم موجود وي چې لاندې ترماتې شوې ناحيې پورې رسېدلي وي ورته خلاص يا مختلط کسر وايئ دا د يادولو وړ ده چې په پوستکي کې د زخم موجوديت چې کسر هم ورسره وي د دې معني نه ورکوي چې دغه کسر خلاص کسر دي هغه وخت کسر ته خلاص يا مختلط کسر ويلاي شو چې ماته شوې ناحيه کې د وجود سطحه د هډوکي له نهاياتو ( څنډو)سره مستقيم تړاو ولري دغه ارتباط بايد د يو خلاص زخم له لارې وي مګر کېداي شي زخم ډېر زيات نه وي بلکې د يو وړوکي سوري په ډول Puncture-wound حتى کېداي شي ناحيه کې خراشيدګي (ګريدنه) اومړ پوستکي موجود وي د خلاص او تړلي کسر تر منځ توپير ډېر مهم دي ځکه خلاص کسر ملوث (ککړ) وي چې د ارګانيزم د باندي څخه د زخم له لارې داخليږي او کېداي شي منتن شي چې تړلى کسر د نوموړي خطر څخه خلاص وي.
د پام وړخبري :
کله کله ډاکتر په غلطۍ سره پدې نتيجه وي چې کسر موجود نه وي ځکه ناروغ د احته دردناک اړخ څخه استفاده کولاي شي په ځينو پيښو کې د کسر سره سره زياتره د طرف مناسبه وظيفه ساتل کيږي دا دول کسرونه ممکن د ياده پاتي شي لکه متراکم کسرونه ستړيا کسرونه د وړو هډوکو کسرونه خاصيت په مړوند کې د پښو په کسرونه او په ماشومانو کې د لمدې لښتې کسرونه که ددې ډول کسرونه عام ځايونه په ذهن کې و ساتل شي نو هيڅکله به په تشخيص کې غلطۍ نه پيښيږي
کسر څنګه پيدا کيږي :- سره ددي چې هډوکي ماتيدونکي نسج دى خو بيا هم د خارجي قوت په مقابل کې مقاومت لري کسر له دې لاندې عواملو څخه پيدا کيږي ١: منفرد تروماتيکي حادثه ٢: دوامداره فشار ٣: پتولوژيک کسر ٤: د منفردتروماتيک حادثې له کبله پيدا شوي کسر اکثر کسرونه په هډوکي باندې د اني او قوت د راتللو له سببه پيدا کيږي کيداي شي چې وارده شوې قوه کمه او يا زياته وي د قوي له کبله هډوکي به يا کوږ شوي وي يا به تاو شوي وي او يا به راښکل شوي وي د مستقيمي قوې له کبله هډوکي له هغه ځايه ماتيږ چې راساً پري قوه راغلي وي دلته کيداي شي چې نرم انساج هم درسره افت وويني که مستقيمه ضربه کمه وي يعني قوت يي زيات نه وي نو اکثرأ د مستعرض کسر سبب کيږي پوستکي او نرم انساج ورسره زيات نه خرابيږي. خو که مستقيمه ضربه ډير قوي وي هډوکي ټوټه کيږي او د نرمو انساجو تخريب هم ورسره زيات وي. د غير مستقيمي ضربې له کبله هډوکي د ضربې له ځاي څخه لرې ماتيږي او د نرمو انساجو تخريب پکې موجود نه وي. غيرمستقيمه ضربه به ده. ١: د تاوولو (Twisting) په شکل عمل وکړي او حلزوني شکل (Spiral) کسر به پيدا شي. ٢:هډوکي به کوږ اومستعرض ( transverse) کسر به پيدا شي. ٣: هډوکي به هم کوږ کړي او هم به فشار ورباندې راشي په نتيجه کې به پيدا شوي لږ څه مستعرض وي او يو مثلثي شکله ټوټه به هم ورڅخه بيله شوې وي دې راز کسري ټوټې ته (butterfly_ fragment)وايې. ٤: هډوکي به هم کوږشي هم به تاوشي او هم به فشار ورباندې راشې چې په نتيجه کې به لنډه مايل کسر (short oblique fragment ) ورڅخه پيداشي ٥: هډوکي يوه وړه ټوټه به د وتر ( tendon)يا د رباط (ligaments )د اني راښکل کيدلو له کبله پيدا شي او له خپل اولي وقعيت څخه بې ځاېه شي دې ته (avulsion fragment) وايې دغه پورته ذکر شو په کسرونو په اوږد و هډوکو کې پيدا کيږي کله چې دا قوه د راښکل کيدلو په شکل عمل وکړي د رففي او (olecremon) د کسر سبب کيږي په ځينو ځايو کې د عضلي د اني او قوي کشش له کبله دمربوطه عضلې د ارتکاز په ناحيه کې د شکيدل کيدلو په شکل کسر ( avulsion fracture )پيدا کيږي.
دپلسترميزابه يا( Brace پواسطه تثبيت
د زياتره کسرونو تثبيت لپاره په ستندرد ډول د پلستر يا ريس د ميزابې څخه استفاده کيږي همدارنګه ددي څخه پرته محتلف النوع پلسترونه موجود دي چې ګته يې داده چې کم وزن لري (X-ray) وړانګې ورڅخه نفوذ کولاي شي او اوبه پکې نفوذ نشي کولاي لاکن ډير ګران او زياتره محصولات يې په مشکل سره تهيه کيږي د ځني کسرونو لپاره ميزابه د فلزاتو له لرګي يا پلاستيک څخه جوړيږي چې مناسبه وي د مثال په توګه د ورانه هډوکي د جسم د کسرونو لپاره (Thomas' s-splint)يا د غاړې د فقرو د ځېنوټپونو لپاره پلاستيکي يخن (Caller )پلستر يا ريس چې يو (Hemi-hydrated ) کلسيم سلفيت دي د اوبو سره تعامل کوي او هيدريت کلسيم سلفيت جوړوي دغه تعامل د حرارت ضايع کوونکى دى چې په حقيقت کې د پلستر د تطبيق په دوران د پام وړ ګرموالي په ډول تظاهر کوي بنداژ پلستر کيداي شي د کتاب په ډول ململ رولونو په شکل چي د پلستر په وچ پوډر مشبوع شوي وي تهيه شي د ځنې پر مخ تللو هيوادونو څخه پرته اوس په ډيرو روغتونونو کي د تيار شوي بنداژ څخه استفاده کيږي دغه پلسترونه په يخو اوبو کي ډير ښه استعماليداي شي ځکه په ګرمو اوبو سره يې جوړيدل يا قالب کيدل ډير سريع وي. اکثر جراحان يو نازک پوښ د جرابو يا سلولود بنداژد پلاستر لاندي استعمالوي تر څو د ويښتانو او پوستکې سره د پلستر د التصاق مخنوي وشي ددغه پوښ استعمال کله کله ضروري وي ځکه چې د پلستر دپاره راحت ورکوونکي وي که چيري د خوا دعمليات څخه وروسته ګمان وشي چې ډير پړسوب منځته راځي نو له يوي محجمي زيات مقدار جراحي پپښي څخه بايداستفاده وشي ۰ پلستر بنداژ په دوه طريقو تطبيق کيږي حلقوي او حلقوي (Round' and 'Round )بنداژونه او  اوږده لوڅ يا د يوي ضخيمي ورقې په ډول چې يوه خاصه ناحيه تقويه کوي حلقوي او حلقوي بنداژونه بايد پرته له فشار څخه په ښويه ډول تطبيق شي او بنداژ دا رنګه آماده شي چې په بشپړ توګه عرضا خوا په هر تاو کي ونيسي (Slabs)او ورقي د غيري تاو شوي بنداژ پواسطه د ميز د پاسه جوړيږي او اوسط ضخامت يې تقريبا (۱۲) ورقي وي  (Slabs)ضعيفه يا د فشار لاندي ساحه بايد د نور پلستر پواسطه هم تاوشي پلستر په ډير ساده توګه کله چې د ازادي هوا سره مواجه شي وچيږي او مصنوعي حرارات ته ضرورت نشته که چيري پلستر د کاليو يا کومي روجايي سره پوښ شوي وي ښه نه وچيږي مصنوعي پلاستيک ميزابوي مواد عينا د پلستر بنداژ په ځاي او اکثراً د ګرمو اوبو سره يو ځاي پکاريږي ددي وزن نسبت پلستر وزن ته زيات او څو پارچو ورقو ته ضرورت وي همدارنګه د بدن د د برجسته وتلو او ننوتلوبرخو قالب نيول نسبت پلستربنداژ ته ډير مشکل دي.
شکل(٧)  د پلستر شکل ښايي
Union consolidation and non union التيام ـ تحکيم او عدم التيام
د کسر التيام يودوامداره وتيره ده او په هرصورت سره چې وي هرومرو منځته راځي. Union  التيام ـ التيام له غيري مکمل ترميم څخه عبارت دي منځته راغلي کالوس کالسيفاي کيږي د سريري له نظره ناحيه لا تر اوسه هم حساس وي خومات هډوکي يو له بل سره وصل شوي وي او د يوې ټوټي په شان حرکت کوي که و غوښتل شي چې   هډوکي په زوره کوږ شې دردناکه وي خو په اکثره کاته ساحه لا تر اوسه ښکاره معلوميږي چې د يو غټ کالوس په ذريعه احاطه شوي وي ترميم تکميل شوي نه وي او د قوي په مقابل کې مقامت نلري۰ (Consolidation)     تحکيم
تحکيم له مکمل ترميم څخه عبارت دي کلسيفاي شوي کالوس تنظيم کوي يعني (calcified ) کيږي د کلنيکي له نظره ناحيه حساسه نه وي کاذب حرکت نلري او که په زور سره هډوکي کوږ کړاي شي درد نلري ۰ په اکثرپ کې مات ځاي نه ښکاري او د ضعيحاتو په ذريعه له منځه تللي وي کالوس واضيحاً موجود وي ترميم تکميل شوى وي او اضافي تحفظ او تداوۍ ته ضرورت نلري.
عدم التيامNon-union
کله کله د کسر د التيام نورماله پروسه په تعويق کې لويږي او هډوکي التيام نه کوي چې مهم علتونه يې دادي : ۱: د مکسوره ټوټو يو له بل څخه لريوالي. ۲: د ماتو ټوټو ترمنځ نرمو انساجو واقع کيدل. ۳: په کسري ساحه کې د زيات حرکت شته والي. ۴: غيرکافي موضعي اروا په دي ساحه کې زيات فبروپلاستيک حجرات موجود وي او کسري        خاليګاه به فبروتيک انساجو باندې ډکه شوې وي  ماتې ټوټې متحرکې وي اوکاذب مفصل تشکيل کړي وي کله کله پريوست په ذريعه نوى هډوکي تشکيل کوي او ددې پرځاي چې د ماتو هډوکو څوکې يو له بل سره و نښلوي. د هډوکي څوکې جدا جدا غټيږي او پراخه کېږي دې حالت ته ( Hyperteophic non-union ) وايې که دا راز علم التيام تثبيت کړاي شي نو د وخت په تيريدلو سره د التيام امکان شته کله کله د هډوکي  د جوړيدلو پروسه ضعيفه وي او په نتيجه کې  (Ayrophic non-union ) منځته راځي تر هغه پورې چې ماتې ټوټې يو له بلې محکمي تثبيت نشې اواسفنجي هډوکي  (Graft  ) ورپکې کيښودل شي نه جوړيږي
کسر په څومره وخت کي جوړيږي ؟
ددي سوال قطعي ځواب نشته عمر د وجود ساختمان داروا حالات د کسر ځاي نوعيت او داسي نورو فکتورونو د کسر په جوړيدولو کې دحالات لري د پورتني اطرافو کسرونه معمولاً (۶ـ ۸) هفتو کې جوړيږي او ښکتني اطرافو کسرونه ددي په دوه برابره وخت کي جوړيږي د ماشومانو کسرونه زر جوړيږي سره ددي هم د کسر د جوړيدلو لپاره کوم قطعي معيار نشته بايد سريري علايم په نظر کې ونيول شي.
د کسر تشريح (Description)
ځانله د کسر تشخيص کفايت نه کوي  جراح بايد د کسر ټول جوانب ولټولي  يعني وګوري چې :- ۱- تړلي کسر دى او که خلاص کسر؟ ۲- کوم هډوکي مات دي او په کوم ځاي کې مات دي ؟ ۳- کسر له مفصلي سطحې سره ارتباط لري ؟ ۴- کسر کوم شکل لري ؟ د مستعرض کسر التيام بطي وي او که ماتې شوې ټوټې څوکه په څوکه وي نو کسر ثابت حالت لري حلزوني کسر دکسري سطحي دزيات والي له کبله ژر جوړېږي خو کسر ثابت حالت نلري .لنډ مايل کسر چې يوه ټوټه هم ولري Butterfly او ټوټه ټوټه کسرونه ژر التيام نه کوي او ثابت حالت هم نلري د کسري ټوټو بيځايه کيدل په درې شکله وي. ١- د هډوکي ماتې ټوټې يو له بله شاته، مخې ته، ښي خواته ، کيڼې خواته بيځايه شوي وي او يا طولاً يوه په بله کې ننوتلي وي يا تيروبير شوي وي او يا يوه له بلې څخه راښکل شوي وي. ۲- په مات شوي هډوکي کې مخې ته، شاته او يا جوانبو ته کوږوالي موجود وي. د ماتو هډوکو له ماتو څوکو څخه د تشکيل شوي زاويې راس چې هر طرف ته وي د کسر کوږوالى هماغه طرف ته وي. ۳- ماتو ټوټو په کوم طرف ته دورکړي دي ؟
لنډيز:
څرنګه چې الله تعالى دانسان په وجودکې دمختلفو وظايفو سر ته رسولولپاره مختلف سيستمونه لکه هاضمې سيستم ،تنفسي سيستم ،اطراحي سيستم اوداسې نورسيستمونه پيداکړي دي .ددې تر څنګ يې يو مهم سيستم دانسان اسکليټي سيستم پېداکړى دى .هغه علم چې هډوکي تر مطالعې لاندې نيسي دOsteology په نوم ياديږي. چې مختلف اومهم وظايف سر ته رسوي .لکه هډوکي ژوندي موجودته يو معين شکل ورکوي محافظوي رول لوبوي ،دعضلاتو داتکا په نتيجه کې داعضاؤ دحرکت باعث کېږي ،په بدن کې دمهمو معدني موادوتبادلي اوذخيرې دنده سرته رسوي اوهمدارنګه دوينې په جوړولوکې برخه اخلي .هډوکې دجوړښت له نظره دوه نهايته لري چې جسم يې Diphysis-shaft په نوم ياديږي .علوي نهايت يې دVapporend اوشظې نهايت يې دZowered په نوم ياديږي .پاسنۍ کلکه طبقه يې Compact bone اوداخلي طبقه يې Spongy  شکله طبقه قرار لري دحادثو اوبعضې ناروغيو له کبله کله دامهم سيستم متاثره کېږي اوماتيږي چې په تړلي اوخلاص کسرونو باندې ويشل کېږي. هغه کسر چې دپوستکي زخم ورسره موجود وي اوهډوکي ته رسيدلى وي دخلاص کسر په نوم ياديږي اوکه په پوستکي زخم موجود نه وي دتړلي کسر په نوم ياديږي. دطبقه بندۍ له نګاه نه په څلورو ګروپو ويشل کيږي. ١-Long bones لکه داطرافو هډوکي. ٢-Shart bones لکه دګوتو هډوکي. ٣-Flate bone لکه دجمجمي هډوکي. ٤-Irregular bone لکه دفقرات ،لاسونو ،پښودبندونو هډوکي. کله چې تام کسرونه منځته راځي نو کسري ټوټې يو له بل څخه دخارجي قوې له کبله ،څه دځمکې دجاذبې له کبله اوڅه هم دمربوطه عضلاتودتقليص له کبله بې ځايه کيږي دغه بې ځايه کيدل دماتوشويو ټوټو دڅوکې په څوکې په ارتباط پورې اړه لري .Apposition ياماتې شوې ټوټې په عين استقامت نه وي يعنې په هډوکو کې کوږوالى پيداشوى وي .دکسر له پيښيدو وروسته په دې شرط چې شرائط برابر وي په څومرحلو کې ترميمي پروسه پيل کيږي .کسرونه اکثراًدکسري ناحيې دسطحې دشکل ياډول په واسطه چې په را ديو ګرافي کې ليدل کيږي تصنيف شوي وي لکه سورور کسرونه ،مايل کسرونه ،حلزوني شکله کسرونه ،فشاروي کسرونه اوڅوټوټه يې کسرونه چې ددوه ټوټو څخه اضافي ټوټې ولري دهډوکې دتماره نشتوالي په بشپړ  يا نيمګړي ډول درز ته د هډ وکي ما تيدل وايې چې د اسبابو له نظر ه کسرونه په درې ګروپونو ويشل شوي دي. ١_هغه کسرونه چې يواځې د ناځاپې ضربې له کبله پيداکېږي. ٢_هغه کسرونه چې ددوامداره فشار يا ستړيا له کبله پيداکيږي. ٣¬هغه کسرونه چې د مريضۍ له امله پيداکېږي چې پيتا لوژيک کسرونه ورته وايې. ناتام کسرونه هغه کسرونه هغه کسرونه دي چې د هډوکي ټوټې يو له بل سره په تماس کې وي مګر د لمدې لښتې په شکل مات شوي وي او مقابل طرف ته سماق روغ وي سره ددې چې هډوکي ماتيدونکي انساج دي چې د خارجې قوې په مقابل کې مقاومت لر ي مګر منفرد تروماتيکې حادثه ، دوامداره فشار او پتالوژيک کسر هغه عوامل دي چې د هډوکو د ماتيدو سبب کيږي.
اخذليکونه
١– توره کى ،شمس الرحمن.(١٣٧۵).اورتوپيدي او تراوماتولوژي .م م (۲۳-۱)جلال آباد افغاستان ٢ – صديقي ، برى .(١٣۸۹). هستو لوژي. افغان بو هنتون ٣- منګل ،عبدالبصير. (١٣٨١) تراوماتيکه اورتوپيدي د طب پوهنځي جلال اباد ٤_ قانع ، محمد موسى .(١٣٨٢). اناتومي وفزيالوژي .م م (۸۷-۳۹)انسټيټوټ علوم صحي غضنفر.
Life. Page 310_313                             Roberts,M.B.V.(1986).Biology for 5_
سایره شریف
اغلې ساهره شريف د افغانستان يوه ليکواله ، څېړونکې او د خوست ولايت په استازيتوب د افغانستان په ولسي جرګه کې وکيله پاتې شوې.
زوه کړه او زده کړې:
ساهره شریف د مولوی محمدکریم لور ده چې په ۱۳۴۰ لمریز لیږدیز کال کې د خوست ولایت د مندوزو په ولسوالۍ کې زیږدلې ده، لومړنۍ زده کړې یې په اریانا لیسه کې ترسره کړې، د کابل پوهنتون د ښوونې اوروزنې په پوهنځي کې د ماسترۍ په کچه زده کړې یې پای ته رسولې دي.
دندې:
له ۱۳۶۵لمریز لیږدیز کال نه تر ۱۳۷۷لمریز لیږدیز کال پورې د افغانستان د علومو اکاډمۍ علمي اومسلکي غړې وه
له ۱۳۷۷ څخه تر ۱۳۸۱ لمریز لیږدیز کال پورې په پیښور کې د ښځو د ټولنې دتحقیقاتي مرکز او د (زن افغان اخبار ) او د خبري اخبار د پښتو برخې دمسوولې او ښوونکې په توګه دندې اجرا کړې دي.
له ۱۳۸۲ څخه تر ۱۳۸۴ پورې په خوست کې دښځو دچارو د رئیسې ، د خوست پوهنتون د استادې ، د ښځو د فرهنګي ټولنې او د ځلا اخبار د موسسې ، په خوست کې د چټکو زده کړو د ټولنیزو چارو دمسوولې او د ملي پیوستون پروګرام د مشورتي بورد د غړې ، د خوست د راډیو د همکارې دندې سرته رسولې دي. د قبرس د سولې په جرګه او د افغانستان اساسي قانون د تصویبولو په لویه جرګه کې برخه درلوده.
د ۱۳۸۴ او ۱۳۸۹ کال د ولسي جرګې ټاکنو په پایله کې ولسي جرګې ته د وکیلي په توګه دوه ځلې وټاکل شوه.
اثار:
۱ـ د ښوونې او روزنې عمده اصطلاحات
۲ـ په اسلامي نظام کې د ښځو سیاسي، اقتصادي او ټولنیز حقونه
۳ـ په افغانستان کې د ښځو د ښوونې او روزنې تاریخي بهیر(د سرڅیړندوی مرستیال ) علمي رتبې لپاره
۴ـ په افغانستان کې د مسلکي او حرفوي ښوونځیو تاریخچه (مونوګراف )
۵ـ د هوتکیانو دورې له پیل نه تر ۱۳۰۷ ل کال پورې په افغانستان کې د ښځو ښوونه او روزنه (دماسترۍ تیزس)
ټولنیز فعالیتونه:
میرمن ساهره شریف د میرمن کلتوري- ټولنیز بهیر له بنسټګرو او اوس مهال د هغه د مشرتابه له غړو څخه ده. هغې د تیرو اته کلونو په موده کې د افغان میرمنو د استعداد په وده او پراختیا کې د یادولو وړ کارونه تر سره کړي او د افغانستان په بیلابیلو سیمو کې یې د هغو افغان میرمنو او نجونو د استعداد لپاره لاره هواره کړې د ادبي استعداد د غوړیدو په موخه یې میرمن کلتوري ټولنیز بهیر ته مخه کړې او په بیلابیلو سیمینارونو او کنفرانسونو کې یې د افغان میرمن په استازیتوب د هغوی غږ او فعالیتونه د نړۍوالو تر غوږنو رسولي دي.
السَّلاَمُ
السَّلاَمُ  د خدای د ۹۹ نومونو څخه يو نوم دی. دا نوم په قرآن شريف کې هم راغلی او د سلامتۍ مانا لري.
د کیمیا مهم اصطلاحات
کیمیا: کیمیا د طبیعي علومو یوه څانگه ده. پدې علم کې د کیمیاوي عناصرو او د هغوی څخه د جوړو شویو کیمیاوي مرکباتو د ترکیب, جوړښت او خواصو او همدارنگه د یو ډول کیمیاوي موادو څخه د بل ډول کیماوي موادو لاس ته راتلل مطالعه کیږي.
سلطان معزالدين کيقباد
وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
بیاځنګل کول
بیاځنګل کول) Reforestation) کله ناکله، په شاړه ځمکه د ځنګل بیاځلي جوړول ( reafforestation) د شته ځنګلونو او ځنګلي سیمو طبیعي یا لاسي بیاډکول (ځنګل کول  یا forestation) دي چې معمولاً د ونو پریکولو او د ځنګلي ونو له منځه وړلو ( deforestation ) نه وروسته تش شوي دي.
له بیاځنګل کولو نه کولای شو چې د دغو مواردو لپاره ګټه واخلو: د ځنګلي ونو له منځه وړلو د اغېزو له منځه وړل او راسمول او له هوا نه د ککړتیا او دوړو د جذب له لارې د انساني ژوند د کیفیت لاښه کول، د طبیعي اوسېدوځایونو او اکوسیسټم بیارغونه، د اتموسفیري کاربن ډای اکسایډ د بیولوژیکي جلاوالي (biosequestration) له لارې د نړیوالې تودوخې راکمول او د سرچینو حاصل، په ځانګړې توګه چهارتراش لرګي، او پرته له چهارتراش لرګیو نور ځنګلي محصولات. د ۲۱مې پېړۍ د پیل راهیسې، بیاځنګلي کولو ته د اقلیمي بدلون د راکمولو د یوې تر ټولو غورې چارې په توګه په ستره کچه پاملرنه شوې ده. له همدې امله، نړیوالې ټولنې د پایدارې پراختیا هدفونو پر ۱۵ ام هدف هوکړه وکړه چې د ځنګلونو د ټولو ډولونو د پایداره مدیریت اجرا، د ځنګلي ونو له منځه وړلو درول، د ویجاړو شوو ځنګلونو بیاراژوندي کول او بیا ځنګل کول او په شاړه ځمکه د ځنګل جوړولو ډېرول دود کړي.
که څه هم د ۱۹۹۰ز کال راهیسې د ځنګلي سیمې خالص تاوان(ضرر) په پام وړ کچه راټيټ شوی دی، خو نړۍ بیا هم هغه هدف ترلاسه کړی نه دی چې د ځنګلونو لپاره د ملګرو ملتونو په ستراتیژیک پلان کې ټاکل شوی و. هدف دا دی چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې باید ځنګلي سیمه ۳ سلنه ډېره شي. که څه هم په ځینو سیمو کې ځنګلي ونې له منځه وړل کېږي، خو په نورو سیمو کې بیا د طبیعي پراختیا یا ارادي هڅو له لاري نوي ځنګلونه جوړېږي. په پایله کې، د ځنګلي سیمو خالص ضرر د ځنګلي ونو له منځه وړلو د کچې نه هم لږ دی او هم د لږېدو په حال کې دی. په ۱۹۹۰ ام  ز کال کې له ۷,۸ میلیونه هکتاره پر کال نه په ۲۰۱۰-۲۰۲۰ کې ۴,۷ میلیونه هکتاره پر کال ته راټیټ شوی دی. په مطلق ډول، د ۱۹۹۰ او ۲۰۲۰ ز کلونو تر منځ د نړۍ ځنګلي سیمه ۱۷۸ میلیونه هکتاره راکمه شوې ده چې د لیبیا هېواد نیمايي مساحت جوړوي.
مدیریت
په مدیریت شوو بیاځنګلي کولو کې دا مسئله د بحث وړ ده چې ایا راتلونکي ځنګلونه به د هغو اصلي په څېر ورته حیاتي تنوع (biodiversity) ولري که نه. که د یو ډول ونې یو ځنګل جوړ شي او د نورو ټولو بوټو د راټوکېدو مخ ډب شي، نو دا مونوکلچر (monoculture) ځنګل به کرنیزو محصولاتو کښت ته ورته پایله ولري، خو بیا هم، د ځنګلونو په بیا راژوندي کولو کې ډېری مهال ډول ډول نیالګي له بېلابېلو سیمو نه راوړل او کېنول کېږي. بل مهم عامل د بېلابېلو بوټو او ژویو د ډولونو طبیعي بیاژوند موندنه (regeneration) ده چې ښايي د ځنګلونو نه د سیمو تشېدلو پرمهال ترسره شي. به ځینو سیمو کې د سلګونو کلونو لپاره ځنګلي اورلېږدنې فشار د دې لامل شوی چې تر ډېره د یوه عمر او یو ډول ونو لرونکی ځنګل واوسي. په کوچنۍ اندازه د ونو پریکول او له سپارښتنې سره سم سوځول، په حقیقت کې په دغو سیمو کې د ونو د عمر او ډولونو  د ستر ګڼوالي په رامنځته کولو سره حیاتي تنوع ډېروي.
د محصول اخیستلو لپاره
بیاځنګلي کول یوازې د ناڅاپه ویجاړو شوو ځنګلونو د بیاراژوندي کولو لپاره نه کارول کارول کېږي. په ځینو هېوادونو کې، لکه فنلنډ، ډېری ځنلګونه د لرګیو د تولید، د بوټواو کاغذ د صنعت له خوا مدیریت کېږي. په دې ډول، د نورو زراعتي محصولاتو په څېر، نوي کېنول کېږي، چې د پرې کړل شوو هغو ځای ونیسي. له ۱۹۹۶ز کال نه د فنلنډ د ځنګلونو قانون ایجابوي چې په ځنګلونو کې باید د ونو پرې کولو نه وروسته نورې ونې کېنول شي. په دې ډول شرایطو کې، صنعت په داسې طریقه ونې پرې کوي چې بیا يې بیاځنګلي کول آسان وي. د لرګیو تولید صنعت په سیستماټیکه توګه د هغو ونو پر ځای نورې ونې کینوي چې دوی يې پرې کوي او د اوړي په موسم کې د ونو د کېنولوچارې لپاره ستر شمېر کارګران ګوماري، د بېلګې په ډول: په ۲۰۱۰ز کال کې، وېیرهایسر (Weyerhaeuser) راپور ورکړ چې: ۵۰ میلیونه نیالګي يې کېنولي دي، خو بیا هم په یوه زاړه ځنګل کې د ونو کېنولو سره نوې ونې د زړو هغو په شان کټ مټ ځانګړتیاوې نه شي لرلی.
یوازې په ۲۰ مو کلونو کې، په کوستاریکا هېواد کې د سګوان (teak) ونو کېنول کولای شي، په یوه هکټار ځمکې تر څلورسوه مترمکعبه لرګی تولید کړي. لکه څرنګه چې په آسیا کې د سګوانو ځنګلونه زښته کم شوي یا لاسرسی ورته ستونزمن دی، همدا ده چې هر کال د کېنول شوو سګوان ونو بیه پورته روانه ده. نور ډولونه، لکه: د شیشم (mahogany) ونه، په استوايي امریکا کې د سګوان په پرتله ډېره ورو وده کوي، خو بیا هم زښته ډېره قیمته ده. په چټکو وده کوونکو ونو کې صنوبر (pine)، اوکالیپتوس (eucalyptus) او ګمېلینا (Gmelina) ونې راځي.
که ګڼې ډول ډول وطني ونې کېنول شي، نو بیاځنګلي کول په اقتصادي عاید سربېره نورې ګټې هم لرلای شي لکه: د خاورې بېرته جوړول، د ځايي بوټو او ژویو بیاراځوانېدل او په کال کې د هکټار پر سر د ۴۸ ټنه کاربن ډای اکسایډ جذبول.
د ځنګلونو بیاراژوندي کول یوازې ساده ونې کېنول نه دي. ځنګلونه د بېلابېلو ډولونو نه جوړشوي دي او د وخت په تېرېدو سره په خاوره کې مړه ارګانیک مواد جوړوي. په ستره کچه د ونو کېنولو پروګرام کولای شي، ځايي اقلیم لاښه کړي او د اوړي په موسم کې د هوا سړې ساتلو لپاره د فوسیل سون توکو د سوځولو د سترې کچې تقاضا راټيټه کړې ده.
د اقلیمي بدلون [اغېزې] رالږولو لپاره
ځنګلونه د نړۍ د کاربن څرخ یوه مهمه برنه ده، ځکه ونې او بوټي د فوټوسینتیزیس له لارې کاربن ډاي اکسایډ جذبوي. له هوا نه د دې ګلخانه يي ګازونو په لرې کولو سره، ځنګلونه د کاربن  د ځمکنیو څاه ګانو په توګه عمل کوي او په ستره کچه کاربن ذخیره کوي. په هر وخت کې، د اتموسفیر په پرتله په ځنګلونو کې د کاربن کچه دوه چنده وي. ځنګلونه هر کال شاوخوا درې میلیارډه ټنه کاربن له منځه وړي. دا کچه د انسان له خوا رامنځته شوي کاربن ډای اکسایډ ٪۳۰ جوړوي. له همدې امله، په نړۍ کې د ځنګلي پوښښ ډېرېدل کولای شي، د نړیوالې تودوخې اغېزې راکمې کړي.
په ۲۱مه پېړۍ کې، په بیاځنګل کولو کې لېوالتیا ځکه ډېره شوه، چې دا چاره د اقلیمي بدلون د اغېزو رالږولو ظرفیت لري. د کرنې او ښارونو له بې ځایه کولو پرته هم، په ځمکه کې یو میلیارډ هکتاره نوي ځنګلونه جوړېدلای شي. دا کار به له اتموسفیر نه ٪۲۵ کاربن ډای اکسایډ له منځه یوسي او تکاثف به يې د ۲۰مې پېړي په لومړیو کې شته کچې ته راټيټ کړي. که د تودوخې کچه ۱,۵ درجه لوړه شي، نو په ۲۰۵۰ز کال کې به د ځنګلونو لپاره وړ سیمه ٪۲۰ راکمه شي، ځکه استوايي سیمې به ډېرې ګرمې وي. هغه هېوادونه چې د ځنګلونو لپاره تر ټولو ډېرې تیارې ځمکې لري دا دي: روسیه، کاناډا، برازیل، اسټرالیا، د امریکا متحده یالتونه او چین.
هالشتات کلتور
هالسټاټ تمدن   په لوېديځه او مرکزي اروپا کې د 8مې څخه تر 6مې مخزېږديزې پېړۍ پورې یو غالب تمدن و، چې په 12مه پېړۍ کې د اشلینډ کلتور څخه سرچينه اخيستې وه، او د لیتن تمدن په ډېری اړخونو کې تعقیب شو. دا تمدن په عمومي ډول د هالسټاټ په لویدیځه سیمه کې د نو-کلتیک ژبې او سیلټانو او د هالسټاټ په ختیځه سیمه کې د (مخکې) اېليریانو / اېلیاتیانو پورې اړه لري.
دا د خپل تاریخي ځای هالستاټ په نوم نومول شوی ، د اتریش په سالزکامرګوت کې د سالزبورګ سویل ختیځ کې یو کلي. دا د مالګې د بډایه کان په سیمه کې موقعیت لري او شاوخوا 1300 ښخ شوي جسدونه د هنري کارونو ترڅنګ موندل شوي دي. له Hallstatt څخه ترلاسه شوي توکي په 4 دورو ویشل شوي چې د "هالسټټ A" څخه "D" نومیږي. Hallstatt A او B د برونزو دوره په توګه ګڼل کیږي، او اصطلاحات د پراخو سیمو لپاره کارول کیږي لکه: "د هالسټټ کلتور" یا "دوره"، "طرز" او نور. او "C" او "D" د هالسټټ اوسپنې عمر دي.
په شپږمه پېړۍ کې، دا تمدن په ختیځ او لویدیز دواړو برخو کې پراخ شوی او پراخې سیمې پکې شاملې وې، چې په منځ کې یې د لویدیځ او مرکزي اروپا ډیری سیمې موقعیت درلود، د الپس پورې، او شمالي ایټالیا ته خپره شوې وه. د هغې د پراختیا په پای کې، دې تمدن کې د برتانیا برخې او د ایبیریا ټاپوزول شامل دي.
د هالسټاټ تمدن د کرنې پر بنسټ ولاړ و، خو فلزي کار هم خورا پرمختللی و. د دې تاریخي دورې په پای کې، په سیمه کې او د مدیترانې تمدنونو سره اوږدمهاله تجارت له اقتصادي پلوه مهم و. په دې وخت کې د مشرانو او جنګیالیو د اشرافي طبقې او ممکن د نورو مهارتونو په رامینځته کیدو سره ټولنیز واټن ډیر مهم شو او ټولنه په قبیلوي اساس تنظیم شوه ، که څه هم پدې اړه ډیر لږ پیژندل شوي. یوازې یو څو لوی استوګنځایونه لکه ( آلماني: Heuneburg ) د آلمان په سویل کې د نن ورځې معیارونو له مخې د کلي پر ځای ښار ګڼل کیده. له دې امله چې دوی د سمې رهبرۍ لخوا نه و حاکم شوي، دوی ډیری وختونه مهاجرت ته اړ شوي
بهرنۍ لینک
په ويکي انبار کې د هالشتات کلتور اړوند ليکنې او دوتنې وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
بیاځنګل کول
د اقلیمي بدلون [اغېزې] رالږولو لپاره
په ټوله نړۍ کې ډېری سازمانونه د لومړنۍ سټراتیژۍ د پلي کولو ملاتړ کوي. د نمونې په توګه: په چین کې، د جین ګوډال انستتوټ (Jane Goodall Institute) د دوی د شانګهای د روټز او شوټز (Shanghai Roots & Shoots) د څانګې نه د داخلي مغولستان  په کولون قي (Kulun Qi) سیمه کې د یو میلیون ونو کېنولو په موخه د میلیون ونو پروژه (Million Tree Project) په لاره واچوله. په ۲۰۰ز کال کې چین په ۲۴ میلیونه هکتاره ځمکه کې نوي ځنګلونه جوړ کړل، چې د چین  له لوري د فوسیل سون توکو د خپراوي ٪۲۱ [تاوان] جبران کړي.
تجربوي تکامل
تجربوي تکامل د لابراتوار تجربو یا کنټرول شوي ساحوي تنظیمات کارول دي څو د تکامل خوځښتونه وڅېړي. تکامل په لابراتوار کې لیدل کېدلای شي، ځکه چې افراد/ وګړي د طبیعي ټاکنې له خوا د نوي چاپېریال شرایطو سره برابر دي.
دوه داسې بېلابېلې طریقې شته چې په هغه کې انطباق کولای شي تجربوي تکامل کې رامنځته شي. یوه طریقه یې د انفرادي ارګانیزم ده چې یو نوی ګټور بدلون ترلاسه کوي. بله طریقه یې په داسې ولاړ جنیټیکي بدلونونو کې د فریکوینسي له متقابل بدلون څخه ده چې مخکې له مخکې څخه په ژوندیو موجوداتو کې شته دي. د بڼې بدلون او طبیعي ټاکنې بهر نور تکاملي ځواکونه هم کولای شي رول ولوبوي یا د تجربوي تکامل په څېړنو، لکه جنیټکي لېوالتیا او د جین په بهیر کې را ونغاړل شي.
د کارولو وړ ارګانیزم د تجربه کوونکي له خوا د هغه فرضیې پر بنسټ چې باید و ازمایل شي، ټاکل کېږي. د تطبیقي بدلون د پېښېدلو لپاره ډېرو نسلونو ته اړتیا لیدل کېږي او د بدلون له لارې تجربوي تکامل د باکتریاوو او غیرجنسي کلونال خمېرو په توګه د چټک تولید وختونو سره په وېروسونو یا یو سلولي موجوداتو کې ترسره کېږي. د غیرجنسي یا جنسي خمیر پولیمورفیک نفوس او د ډروسوفلا په څېر څو سلولي یوکریوټس کولای شي په ولاړ جنیټیکي بدلون کې د الیل فریکونسۍ بدلون له لارې نوي چاپېریال سره تطابق وکړي. د اوږد نسل وختونو درلودونکي ژوندي موجودات، که څه هم ګران دي، په تجربوي تکامل کې کارول کېدلای شي. په ګیدړانو او مږو د لابراتوار څېړنو (لاندې ورکړل شوې تشریح یې وګورئ) وښودله چې د پام وړ سازښتونه به  لږ تر لږه ۱۰ تر ۲۰ نسلونو کې پېښېدلای شي او په وحشي ګوپي کبانو د تجربو په پرتله ییز شمېر نسلونو کې سازښتونه لیدلي دي.
په دې وروستیو کې له تجربوي پلوه وده موندلي افراد یا نفوس تر ډېره د تکامل او بیا ترتیب (E&R) په نوم د بشپړ جینوم ترتیب په کارولو سره یې شننه کېږي. تکامل او بیا ترتیب (E&R) کولای شي هغه بدلونونه وپېژني چې په کلونال افرادو کې د موافقې لامل کېږي یا هغه ایلیلونه وپېژني چې له موافقې مخکې او وروسته نفوس/افرادو د ترتیبونو په پرتله کولو سره په پولیمورفیک نفوس کې په فریکونسۍ کې یې بدلون موندلی دی. د ترتیب ډیټا د دې امکان برابروي چې د DNA په داسې ترتیب کې سایټ په ګوته کړي چې د بدلون/ایلیل فریکونسۍ بدلون د جوړښت ترلاسه کولو لپاره رامنځته کېږي. د جوړښت طبیعت او فعاله څارنیزه څېړنې کولای شي په دې اړه بصیرت وړاندې کوي چې په فینوټایپ باندې بدلون/ایلیل څه اغېزه لري.
کورني/اهلي کول او نسل اخیستل
په غیر ارادي توګه، انسانانو تر هغه وخت پورې چې ژوي او حیوانات یې کورني کړل، د تکامل تجربې ترسره کړې. د ژویو او حیواناتو انتخابي نسلونه د داسې ډولونو لامل شول چې د دوی د اصلي وحشي ډوله اجداد د دې لامل شوي چې ډولونه د دوی د اصلي وحشي ډوله اجدادو څخه په ډراماتیک ډول توپیر لري. بېلګې یې د کرم ګلپي ډولونه، جوار، یا د سپي د بېلابېلو نسلونو لوی شمېر دي. له یو واحد نسل څخه په ډېرو توپېرونو سره د ډولونو رامنځته کولو لپاره د انسان د نسل اخیستلو ځواک وار د مخه د چارلس ډاروین له خوا پېژندل شوی و. په حقیقت کې هغه د ډولونو د اصل په نوم په خپل کتاب کې په کورنیو حیواناتو کې د بدلونونو په اړه یو څپرکی پیل کړ. په دغه څپرکي ډاروین په ځانګړې توګه د کوترې په اړه بحث کړی دی."په ټوله کې لږ ترلږه یوه کوتره ښایي وټاکل شي که چېرې یوه مرغانپوه ته وښودل شي او هغه ته وویل شي چې وحشي مرغان دي نو په ډاډ سره زما په نظر به د هغه له خوا په بشپړ ډول په مشخصو ډولونو رده بندي کېږي. د دې سربېره، زه باور نه لرم چې کوم مرغانپوه به انګلیسي کیریر ډوله، لنډ مخ ټمبلر، رنټ، بارب، پوټر او فینټیل په یو جنس کې ځای پرځای کړي؛ په ځانګړې توګه څرنګه چې د دې نسلونو څخه په هر یو کې ډېری ریښتیني میراثي فرعي نسلونه یا ډولونه لکه څنګه چې هغه ورته وایي یا هغه ته وښودل شي. (...) زه په بشپړ ډول باور لرم چې د طبیعت پوهانو عمومي نظر سم دی، یعني دا چې ټولو له ډبرینې کوترې (کولمبیا لیویا) څخه سرچینه اخېستې ده له دې ډلې په دې اصطلاح کې ډېری داسې جغرافیایي نسلونه یا فرعي ډولونه شامل دي چې په خورا لږ شرایطو کې له یو او بل سره توپیر لري"
لومړنۍ تجربه
ویلیم ډیلینجر ترټولو لومړنی شخص و چې د تکامل کنټرول شوې تجربه یې ترسره کړه. د ۱۹ پېړۍ په وروستیو کې هغه د اوو کلونو (۱۸۸۰-۱۸۸۶) په موده کې په دودیزه توګه جوړ شوي انکیوبیټر کې incubator کوچني یو سلولي ارګانیزمونه وکرل. ډیلینجر په کراره د انکیوبیټر تودوخه له لومړنۍ ۶۰ درجو تر ۱۵۸ درجو پورې لوړه کړه. لومړنیو کلچرونو د ۷۳ درجو تودوخه کې د وېرې څرګندې نښې وښودلې او یقیناً په ۱۵۸ درجې تودوخه کې یې د ژوندي پاتې کېدو وړتیا نه درلوده. که څه هم دغه ژوندي موجودات به نور په لومړنۍ ۶۰ درجې تودوخه کې وده ونه کړي. ډیلینجر دې پایلې ته ورسید چې هغه په ​​خپل انکیوبیټر کې د ډارویني سازښت لپاره شواهد وموندل او دا ژوندي موجودات د تودوخې په لوړه درجه درلودونکي چاپېریال کې د اوسېدو سره سازښت وښود. د ډیلینجر انکیوبیټر په تصادفي توګه په ۱۸۸۶ ز کال کې ویجاړ شو او ډیلینجر ونشو کولای چې د دغو څېړنو لړۍ ته دوام ورکړي.
د ۱۸۸۰ ز کال تر ۱۹۸۰ ز کال پورې، تجربوي تکامل په مؤقت ډول د خورا اغېزمن تیوډوسیوس ډوبژانسکي په ګډون د یو شمېر تکاملي بیولوجیستانو له خوا تجربه شوی و. په دې دوره کې د تکاملي بیولوژۍ په برخه کې د نورو تجربوي څېړنو په څېر، ډېری دغه کارونو پراخه تکرار نه درلود او یوازې د تکاملي وخت د نسبتاً لنډې مودې لپاره ترسره شول.
عصري
تجربوي تکامل په بېلابېلو شکلونو کې کارول شوی څو په کنټرول شوي سیسټم کې په اصلي تکاملي پروسو وپوهېږي. تجربوي تکامل په څو حجرو او یو حجره لرونکي یوکریوټس، پروکاریوټس او ویروسونو باندې ترسره شوی دی. ورته تجربې د انفرادي انزایم، ریبوزایم او نقل کوونکي جینونو په لارښوونې تکامل سره هم ترسره شوي دي.
سپږه
په ۱۹۵۰ لسیزه کې، روسي بیولوجیست جیورګي شاپوشینکوف د ډیسافیس نسل په سپږو تجربې ترسره کړې دي. هغه ژویو ته د دوی په لېږدولو سره چې په نورمال ډول نږدې یا په بشپړ ډول د دوی لپاره مناسب نه دي، هغه د پارتینوجینیک نسل نفوس دې ته اړ کړ چې د ورته ډولونو منظم نفوس څخه د تولیدي جلا کېدو نقطې ته د نويو خوړو سرچینې سره تطابق وکړي.
سلطان قطب الدين ايبک
سلطان قطب الدين آيبک د افغانستان يو پخوانی پاچا و.
وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
اسلامي دولت – خراسان ولایت
د اسلامي دولت – خراسان ولایت (په عربي ژبه: الدولة الإسلامية – ولاية خراسان؛ ISIS-K) د اسلامي دولت اړوند وسله واله ډله ده چې په سوېلي آسيا او منځنۍ آسيا کې فعاله ده. دې ډلې ته ځینې رسنۍ د ISK یا IS-K، ISISK یا ISIS-K، ISKP یا IS-KP، داعش-خراسان نوم ورکوي. IS-K په افغانستان، پاکستان، تاجکستان، او ازبکستان کې فعاله ده، چې په دې ځایونو کې یې د بریدونو مسئولیت په غاړه اخیستی. داعش او طالبان ځانونه د یو بل دښمنان ګڼي.
دا ډله د ۲۰۱۵ کال په جنوري کې د افغانستان په ختیځ کې د ناراضي او بېلو شوو طالبانو له لوري رامنځ ته شوه، خو په غړیتوب کې یې د بېلابېلو هېوادونو، په ځانګړې توګه د پاکستان، بنګله دېش، هند او میانمار، وګړي ګډون لري. د دې ډلې لومړي مشران، عبدالرؤف علیزا او حافظ سعید خان په ترتیب سره د ۲۰۱۵ کال په فبروري، او د ۲۰۱۶ کال په جولای کې د امریکایي ځواکونو له خوا ووژل شول. ورپسې مشران یې هم وژل شوي دي. د ۲۰۲۰ کال په اپرېل کې د دې ډلې مشر عبدالله اورکزی د افغانستان د پخوانیو استخباراتو یا د ملي امنیت ریاست له خوا ونیول شو.
ISIS-K د ملکي وګړو په وړاندې ډېر لوی بریدونه، په ځانګړې توګه په افغانستان او پاکستان کې ترسره کړي دي. د ۲۰۱۸ کال په جولای کې، د پاکستان په مستنګ کې د ISIS-K یوې بمي چاودنې ۱۴۹ تنه د مرګ کندې ته واچول. د ۲۰۲۱ کال په مې میاشت کې، په کابل کې د ISIS-K  یوې چاودنې ۹۰ تنه ووژل. د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې، له کابل څخه د متحده ایالاتو د وتلو په ترڅ کې، د ISIS-K ډلې بمي بريد ۱۳ امریکايي پوځي پرسونل او لږ تر لږه ۱۶۹ تنه افغانان ووژل، چې له ۲۰۱۱ کال ورسته دا په افغانستان کې په یوه برید کې د متحده ایالاتو د پوځي تلفاتو ترټولو لوړه شمېره ده.
شالید
د ۲۰۱۴ کال د سپټمبر په شاوخوا کې، اسلامي دولت یو پلاوی پاکستان ته ولېږ ترڅو پاکستاني طالبانو د ډلو په ګډون له سیمه ییزو اورپکو سره وګوري، چې دې خبرو اترو میاشتې وخت ونیو. په همدې وخت کې، د پاکستان په ځینو برخو کې د داعش په ملاتړ شب نامې، بیرغونه او تبلیغاتي مواد، په پښتو او دري ژبو د یو لیکل شوي بروشر په ګډون، ووېشل شول چې په ټولو مسلمانانو یې غږ کړی و ترڅو له ابوبکر البغدادي سره بیعت وکړي. داسې ویل کېدل چې دا پاڼې د پولې هاخوا په افغانستان کې چاپ شوي او تکثیر شوې وې. د طالبانو پخوانی قومندان عبدالرووف خادم د ۲۰۱۴ کال په اکټوبر کې عراق ته لاړ او وروسته افغانستان ته راستون شو او هلته یې په هلمند او فراه ولایتونو کې خپل پلویان جلب او جذب کړل. په همدې میاشت کې د پاکستاني طالبانو شپږ قوماندانان؛ حافظ خان سعید، رسمي ویاند شاهدالله شاهد، او د پاکستاني طالبانو د کرم او خیبر قبایلي سیمو او د پېښور او هنګو ولسوالیو قوماندانان په ښکاره له پاکستاني طالبانو جلا شول او د ابوبکر البغدادي سره یې بیعت وکړ.
دا شپږ کسان د ۲۰۱۵ کال د جنوري میاشتې په ۱۰ نېټه په یوه ویډیو کې راڅرګند شول او له البغدادي سره بیعت یې تازه کړ او حافظ سعید خان یې د خپلې ډلې د مشر په توګه وټاکه. له دوی سره د منځنۍ کچې قوماندانان او د افغانستان د لوګر او کنړ ولایتونو او د پاکستان د لکي مروت څخه استازي یو ځای شول. شاهدالله شاهد ادعا وکړه چې د دواړو هېوادونو نورو جهادي ډلو هم له دې بیعت ملاتړ کړی، خو په شخصی توګه و نه توانېدل چې په غونډه کې ګډون وکړی. ورپسې په دې نوې جوړه شوې ډله کې د ازبکستان د اسلامي غورځنګ غړو او د منځنۍ آسیا نورو وسله والو هم ګډون وکړ.
له ۲۰۱۷ کال راهیسې، IS-K د امریکایي سرتېرو، افغان او پاکستاني امنیتي ځواکونو سره د څه کم-زیات ۲۵۰ نښتو مسئولیت په غاړه واخیست.
هدف
د مرکزي اسلامي دولت د "ولایت" په توګه، د دې ډلې موخه دا ده چې په خپل سر اعلان شوی خلیفه د خراسان ولایت تر بیرغ لاندې د مرکزي آسیا او جنوبي آسیا کنټرول په لاس کې واخلي. د داعش د تبلیغاتي څانګې له خوا خپره شوې نقشه، په شمال کې له قزاقستان څخه، په سوېل کې تر سریلانکا او مالدیپ پورې او په لوېدیځ کې له ختیځ ایران څخه تر لوېدیځ چین پورې سیمه د خراسان ولایت په توګه ښیي.
یولیسیز سایمن ګرانټ
یولیسیز اېس.ګرانټ ( ۲۷ اپریل ۱۸۲۲- ۲۳ جولای ۱۸۸۵ ز کال) امریکایي پوځي افسر او سیاستوال و، چې له ۱۸۶۹ ز کال څخه یې تر ۱۸۷۷ ز کال پورې د امریکې د ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه. د ولسمشر په توګه، ګرانټ د مدني حقونو اغېزمن مدیر و چې د عدلیې وزارت یې جوړ او له راډیکال جمهوري غوښتونکو سره یې د بیارغونې د پېر پر مهال د افریقايي امریکایانو د خوندیتوب لپاره کار وکړ. هغه د پوځ د قوماندان په توګه په ۱۸۶۵ ز کال کې د امریکا په کورنۍ جګړه کې د اتحادیې ځواکونه بریا ته ورسول او له هغې وروسته یې د لنډ مهال لپاره د دفاع  د وزیر په توګه خدمت وکړ.
ګرانټ په اوهایو کې لوی شو، هغه په آس زغلونه کې لوړ مهارت درلود. نوموړی ویسټ پاینټ ته شامل شو، په ۱۸۴۳ ز کال کې په ۲۱ مه درجه فارغ شو او د امریکا – مکسیکو په جګړه کې یې غوره خدمت وکړ. په ۱۸۴۸ ز کال کې یې له جولیا ډېنټ (Julia Dent) سره واده وکړ، هغوی دواړو څلور ماشومان لرل. ګرانټ په ۱۸۵۴ ز کې له پوځ څخه استعفا ورکړه او له خپلې کورنۍ سره یوځای شو، خو په غربت کې یې ژوند وکړ. هغه په ۱۸۶۱ زکال کې د کورنۍ جګړې له پیل وروسته د اتحادیې له ځواکونو سره یوځای شو او په ویسټرن تیاتر (Western Theate) عملیاتو کې د اتحادیې د لومړنیو بریاوو په ترلاسه کولو سره یې شهرت وموند. په ۱۸۶۳ زکال کې یې وېکس برګ (Vicksburg campaign) عملیات رهبري کړل، چې له امله یې په میسي سيپي سیند (Mississippi River) کنټرول ترلاسه کړ. په چټانوګا (Chattanooga) عملیاتو کې له بریا وروسته ولسمشر ابراهام لېنکولن ورته د ډګر جنرالۍ رتبه ورکړه. د دیارلسو میاشتو لپاره، ګرانټ له رابرټ اي.لي (Robert E. Lee) سره په پیټرزبرګ (Petersburg) کې له تلفاتو ډکه ځمکنۍ جګړه وکړه. وروسته له هغه چې لي له پیټرزبرګ څخه وتښتېد، ګرانټ نوموړي ته په اپوموټوکس (Appomattox) جګړه کې ماتې ورکړه. د ۱۸۶۵ ز کال د اپرېل په ۹ مه نېته، لي په رسمي ډول ګرانټ ته تسلیم شو. یوه اونۍ وروسته، لېنکولن ترور شو او اندرو جانسن د ولسمشر ځای ناستی شو، هغه په ۱۸۶۶ زکال کې ګرانټ ته د ځواکونو د عمومي قوماندان په توګه ارتقا ورکړه. وروسته ګرانټ په ښکاره ډول له ولسمشر جانسن سره د هغه د بیارغونې د پالیسیو اړوند مخالفت وکړ؛ ګرانټ د افریقایي امریکايي وګړو د مدني حقونو د ورکولو په برخه کې د بیارغونې له قانون ګټنه وکړه، کوم چې د جانسن د ویټو کولو له امله تصویب شوی و.
د جګړې اتل، ګرانټ د دندې پر وړاندې د هغه د احساس له امله، د جمهوري غوښتونکو ګوند له خوا د رایو په اکثریت ولسمشرۍ څوکۍ ته نوماند شو چې په ۱۸۶۸ ز کال کې د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د ولسمشر په توګه هغه له جنګ وروسته ملي اقتصاد باثباته کړ، د کانګرس د بېرته جوړېدو ملاتړ یې وکړ، د اساسي قانون ۱۵ مه اصلاحیه یې تصویب او کو کلاس کلان (Ku Klux Klan) ترهګره ډله یې له منځه یووړه. د ګرانټ تر مشرۍ لاندې اتحادیه په بشپړه توګه بېرته ورغول شوه. هغه افریقایي امریکایان او یهود امریکایان په لوړو فدرال څوکیو وګمارل. په ۱۸۷۱ زکال کې ګرانټ د مدني خدمتونو لومړنی کمیسیون جوړ کړ، چې د پخوانیو مشرانو په پرتله یې مدني خدمتونو ته ډېر کار وکړ. لیبرال جمهوري غوښتونکي او دیموکراتان د ۱۸۷۲ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د هغه له سیال سره ودرېدل، خو ګرانټ په آسانۍ سره بیاځلي وټاکل شو.
لومړی ژوند
هیرم یولیسیز ګرانټ په پواینټ پلیزنټ، اوهایو(Point Pleasant, Ohio) کې د ۱۸۲۲ زکال د اپرېل په ۲۷ مه د چرم جوړونکي او تاجر جیسي روټ ګرانټ (Jesse Root Grant) او هانا سمپسون ګرانټ (Hannah Simpson Grant) په کورنۍ کې  وزېږېد. د هغه نیکونه متیو او پریسیکیلا ګرانت (Matthew and Priscilla Grant) په ۱۶۳۰ ز کال کې په مری او جان (Mary and John) کښتۍ کې د ماساچوستس خلیج مستعمرې ته راغلي وو. د ګرانټ نیکونو د فرانسې او انډین په جګړه کې جګړه کړې وه، د هغه نیکه، نواح (Noah) د امریکا د انقلاب پر مهال په بانکر هېل (Bunker Hill) جګړه کې خدمت کړی و. له هغې وروسته نواح په پنسلوانیا کې میشت شو او د یو آیرلنډي مخکښ له لور ریچل کیلی (Rachel Kelley) سره یې واده وکړ. د هغه زوی جیسي (د ګرانټ پلار) د ویګ ګوند ملاتړی او د یووالي کلک پلوی و. جیسي ګرانټ په ۱۸۲۰ ز.کال کې پواینټ پلیزنټ ته وکوچېد او هلته یې د چرم جوړونې په یوه فابریکه کې دنده ترلاسه کړه. هغه ډېر ژر له خپلې راتلونکې مېرمنې، حنا (Hannah) سره مخ شو، دوی دواړو د ۱۸۲۱ ز کال د جون په ۲۴ مه واده وکړ. له واده لس میاشتې وروسته هنا یولیسیز وزیږاوه چې د هغې او جیسی لومړنی ماشوم و.