cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
ټولنیزه مهنډسي دومره بریالۍ وه چې په سلو کلونو کې هندوستانیانو د خپل ویاړلي فرهنګ هر څه له لاسه ورکړل – کلچر ، دودونه ، ساینس – هندوستانیانو فکر کاوه چې دوی له هغو ( فرهنګي میراث ) سره هیڅ هم نه شي کولی او په عاجزۍ سره یې ځانونه برتانویانو او د هغوی روزنیز سیستم ته تسلیم کړل.
د دې لپاره چې د هند بشپړ کنترول تر لاسه کړي برتانویانو  د مذهب ، ټبر ، قبیلې ، کاست ، سیمې او ژبې په اړه « د بېل یې کړه ، اېل یې کړه » پالیسي کاروله ؛ د کومې اغېزې چې لا تر اوسه د فکري ، عاطفي او رواني مرییتوب د دوامداره خټې په بڼه احساس کېږي. له دغه آفت څخه هندوستانیانو لا تر اوسه د راوتلو توان و نه موند. دا دقیقأ هغه څه دي چې نن ورځ زمونږ د هېواد او د شام د جګړې په زون کې لوبې کوي. دا هماغه ستراتیژۍ ده چې تر نن ورځې پورې دوام لري خو د بېلا بېلو نومونو او اصطلاحاتو لاندې پټه ساتل کېږي – نوې ستره لوبه ، سړه جګړه ، نوې سړه جګړه ، د ترهګرۍ ضد جګړه او داسې نور.
هسې د « نفوذ په ساحو » کې د « ځواک د انډول » په نوم آن د دوهمې نړیوالې جګړې نه وروسته څومره هېوادوه تجزیه شول ؟ کله چې پولې راکښل کېدلې لانجې هم ورسره راوکښل شوې او دغه د « سولې پلان » ونومول شو. لکه څرنګه چې اوس غواړي عراق او سوریه تجزیه کړي ، کټ مټ همدغسې یې په ۱۹۴۷ کې هند ووېشه ؛ هغه وېش دواړو هېوادونو ته څومره سوله راوړله ؟ ولې هند او پاکستان یو بل ګرم بولي او په زړه پورې یې لا دا چې بې خبره دي او یا هیڅکله هم هغه ستراتیژیک لاملونه نه مني د کومو لپاره چې برتانویانو سره ووېشل ؟ عجیبه ده اووه لسیزې کېږي چې هند او پاکستان وایي مونږ آزادي لرو خو دواړه اړ دي هغه پولې باید ومنې چې د برتانیې له خوا راکښل شوې دي او  یواځې ډېرې ویجاړۍ يې راوړې دي ؟
پای
جاپانی
جاپانی د لوی کندهار د موسیقي ږغولو لپاره جوړه سوې آله ده. چاپانی د سندرې، دريې، ډول او داسې نورو آلو سره وهل کېږي، تر څو د ميوزک په خوند کي نور هم ښه والي راولي. دا موزيک په خاصه توګه په کندهار، هلمند، چمن، او کوټه کې ږغول کيږي.
نوم
افغانان په تيره بيا کندهاريان د جاپاني موادو سره شوق لري، هغه لکه: جاپانی راډيو، تلويزون، موټر(ټويوټا)، او داسې نورو شوقيان وه. د کندهاريانو په نظر اصلي شيان ترډېره د جاپان څخه راتلل، نو د اصلي شيانو سره د چاپان نوم تړلې وو، نو د خلکو د خولې څخه چي همدغه يي لامل سو چي د همدې آلې نوم يي جاپانی کښيښود.
چاپانی کاروونکي سندرغاړي
١- ثاني عبيدالله جان ٢- توريالی شوقي ٣- نور مستانه ٤- اکبرشاه نيکزاد ٥- عبدالله برقی (Abdullah Barqi)
بسم الله خان وردگ
غازی بسم الله خان وردگ د ملک پادشاه خان وردگ زوی په 1302 هجری لمریز کال کی دوردگو ولایت دشنیزدری دپټانخیلو د کلی په یوه درنه اومنوره کورنی کی سترگی وغوړولی. دنوموړی پلار ملک پادشاه خان وردگ سیمیز قومی مشر او مضبوط پښتون وو.چی په خپله زمانه کی یی دسیمی او ولس لپاره هر اړخیز اجتماعی ستر ستر خدمتونه ترسره کړل. د غازی بسم الله خان وردگ نیکه سپه سالار ملک غازی شاه زمان خان هم دافغانی اردو نومیالی سرلښکر وو .او دهیواد دملی اتل غازی محمد جان خان وردگ دملی قوتونو برجسته متحدوو.چی دانگریزی ښکیلاک گرو څخه دملی استقلال دترلاسه کولو لپاره یی دخپلی سیمی او چاپیریال نه دمبارزینو"مجاهدینواوغازیانو په را ټولولو کی ډیری هلی ځلی تر سره کړی . غازی بسم الله خان وردگ خپلی لومړنی زدکړی دنظامی احضاریه مکتب نه پیل اود حربی پوهنتون د پلی پوهنځی څخه په اعلی درجه فارغ او داردو لیکو ته ورگډ شو. غازی بسم الله خان وردگ 35 کاله دهیواد داردو دبیلابیلو نظامی جزوتامونو دلوی قوماندان او دشهید محمد داوود خان په جمهوری دوره کی دنوموړی د ارشد سلاکار او نږدی همکار په توگه دهیواد لپاره هر اړخیز نظامی "ټولنیز او سیاسی خدمتونه سرته ورسول. غازی بسم الله خان وردگ د اردو په دوره کی په وار وار سره داعلحضرت محمد ظاهر شاه " شهید محمد داوود خان "ډگرجنرال فیض محمد خان "دملی دفاع وزیرجنرال محمد عارف خان او نورو ورته لوړ رتبه چارواکو لخوا په وار وار سره په ډول ډول مډالونو او مکافاتو وستایل شو. د1357 هجری لمریز کال دغوایه دمیاشتی په 7 نیټه کمونیستانو د روس په قومانده کودتا پیل او دهیواد دتباهی او بربادی د ډبری تهداب کیښود. دکمونیستی رژیم په راتگ سره په هیواد کی دوی ناری (هورا او الله اکبر )پورته شوی .اودکمونیستی نظام پر وړاندی د ولسونو او پرگنوملی او اسلامی احساسات راوپاریدل . دروسانو په راتگ سره دهیواد په بیلا بیلو سیمو کی محلی پاڅونونو سر وواهه چی دډیری کمی مودی په تیریدو سره یی ملی او اسلامی شکل اختیار کړ.
دروسانو په تیری او راتگ سره دوردگو اتل او مجاهد ولس دخپلو پلرونو او نیکونوپه شان په ډیره میړانه اوصداقت سره د روسی یرغلگرو پر وړاندی خپلی غیرتی مټی راونغښتی او په دی لاره کی یی ځانونه هر ډول ایثار " مبارزی" فداکاری اوقربانی ته چمتو او دملی اتل غازی محمد جان خان وردگ توره یی یو ځل بیا دقاید الجهاد جنرال غازی بسم الله خان وردگ تر ولسی او ملی قیادت لاندی په ډیره لوړه او هسکه شمله دننگ " همت او غیرت په ډگر کی راوبریښوله . د۱۳۵۸ هجری لمریز کال دکمکی اختر په لومړی ورځ دوردگو دملی پاڅون او جهادی قیادت لومړنی اسلامی بیرغ دوردگو دمشرانو ؛روحانیونو؛پوهانو او ځوانانو دیوی ستری سراسری ټولنی په محضر کی دگربت د تاریخی غره په ( سم غالی ) سیمه کی دملی او اسلامی ولولو په ترسره کیدو سره دیرغلگرو پروړاندی ورپول شو. دکمی مودی په تیریدو سره ډیر شمیر با شهامته مجاهدین دگربت دجهادی قرارگاه دغیرتی اودرانه کاروان سره یوځای شول. دهمدی کال دزمری په میاشت کی دوردگو دمشرانو؛روحانیونو اوعلماوو په وړانديزیوه جرگه دایره شوه. په دی عالی شوری کی مولوی عبدالرحمن اخند زاده ؛دیوسف خیلو اخندزاده ؛دچهاردهی ملک محمد حسین خان؛جهادی مشر مدیرغمی وردگ؛مولوی رفیع الله موذن؛ملک محمد هاشم خان؛دبرات خیلومامور سردار خان؛دباغک حاجی صاحب –محمد وزیر خان او بهاوول خان ؛مولوی فضل قدیم اخندزاده؛دحسن خیل محمد کبیر خان؛دسیداباد قاضی گلاب الدین خان ؛مولوی محمود اخندزاده؛شهید انجینر عبدالمتین خان؛مولوی محمد سعید پاچاه صاحب؛قاضی محمد کریم حیدری؛دسالارو رحیم خان ؛شهید گل وزیر خان؛ څارنوال شاه رسول خان " شهید ډگرمن تازه گل خان؛مولوی محمد حسن اخند؛حاجی اغاجان وردگ " مولوی عبدالصمد زلمی؛مولوی معشوق اخندزاده؛شهید همیشه گل خان ؛شهید ظابط جمعه گل خان؛دتنگی مولوی بابا ؛عبدالرب اخندزاده اوملی خیلو ؛تره خیلو؛شش قلعی؛تنگی؛اونخی؛کمی اوستری ابدری؛ډنډوکی؛هفت اسیاب؛سلطان خیلو؛لړمو؛پتنک؛ټوپ دکلیو اویوشمیر دجغتو ؛جیلگی؛خوات؛عربانو اوچک مشرانوهم گډون درلود چی ټول حدودآ ۲۰۰ کسه مشران دباغک د( شاه کاریز) په سیمه کی راټول شوی وو. دخبرو اترو او مشورو نه ورسته دکمونیستی رژیم پروړاندی دجهاد اعلان ترسره شو.
غازی بسم الله خان وردگ دافغانستان دجهاد یوافسانوی قاید "بینظیره جانباز اوغیرتی شخصیت وو"د ډیرو محدودو امکاناتو په لرلو سره یی دهیواد د دښمنانو سره کلکه مبارزه وکړه. غازی بسم الله خان وردگ دخاص نظامی نبوغ خاوند اوپه سیاسی مسایلو کی یی عمیق فهم درلود. نوموړی یو فکری مکتب "مدرسه"اویو داسی پوهنتون وو چی په هغه کی ټول علوم او فنون "پاکوالی "صداقت او ښی گڼی موجودی وی. ده تل هڅه کوله چی مسایل دمذاکری"مفاهمی او ډپلوماسی له لاری حل شی. هغه نه یوازی یوسرلښکر"یومبارز او یو ملی قهرمان وو بلکه هغه تل پر مظلومانو " یتیمانو او بیوزلانو لاس نیولی وو او ددوخت اوزمانی د ډیرو فرعونیانو اوجابرانو شوم ارمانونه یی دنیل رود ته لاهو کړل. او په ډیر متانت او میړانی سره یی دهر ډول ظلم "جبر او ستم مخه ونیوله. هغه نه یوازی ددی پاکی خاوری یو صادق پالونکی وو بلکه ددی خاوری بچیانو ته یی دایثار "فداکاری "گذشت "میړانی او شجاعت "استقامت او همدردی درس ورکړ. نوموړی دساده ژوند څښتن وو" درباری تجملات یی نه خوښول او دولس سره یی تل متعهد وو د وطن ترک او په بهر کی ژوند - ده او دنوموړی کورنی ته تل مساعد او راحت وو خو دی له خپل ابایی مسکن څخه جدا نشو او دهیواد او ولس سره یی ډیره مینه لرله. هغه یو سنگر شکن "یولوی نظامی "سیاسی او ولسی قاید وو. غازی بسم الله خان وردگ دهیواد د بچیانو لپاره زمونږ د علم پروره او فرهنگ پال ولس اویوتعداد خیریه موسساتو(لکه لجنه الدعوته الاسلامیه "ای ار سی او داسی نورو ) په جلب او همکاری په بیلابیلو سیمو کی مکتوبونو " دینی مدارس "دارلحفاظ " سیار او ثابت روغتیایی مرکزونه پرانیستل. نوموړی په 1383.03.27 نیټه دجمعی په مبارکه ورځ ځان حق ته وسپاره اوجنازه یی دیو لړ شان دارو مراسمو په ترسره کیدو سرو په داسی حال کی چی دهیواد دبیلابیلو ولایتونو او سیمو مشرانو " عالمانو" روحانیونو "سپین ږیرو او ځوانانو گډون درلود دنوموړی په پلرنی هدیره کی خاورو ته وسپارل شوه.
د اروپايي پورونو بحران
د اروپايي پورونو بحران چې ډېر ځله د يوروزون د بحران يا د اروپايي دولتي پور بحران په نوم هم يادېږي، د ګڼو کلونو د پور بحران دی، کوم چې له ۲۰۰۹ز کال څخه د ۲۰۱۰ز کال تر نيمايي پورې په اروپايي ټولنه کې منځ ته راغی. د يوروزون ګڼو غړیو هېواودنو (يونان، پرتګال، ايرلينډ، اسپانيه او قبرص) ونه شول کولای چې خپل دولتي پورونه تاديه يا بيا د هغې مالي تمویل وکړي، يا د يوروزون د نورو هېوادونو په څېر د درېيم لوري له مرستې پرته د خپلې ملي څارنې تر مخې زيات پوروړي بانکونه وژغوري، درېیم اړخونه لکه اروپايي مرکزي بانک (ECB) يا د پيسو نړيوال صندوق (IMF).
د يوروزون د بحران علت د تادياتو د توازن بحران و، کوم چې هغو هېوادونو ته د بهرنيو پانګو ناڅاپي درېدل دي، کومو هېوادونو چې د پام وړ کسر درلود او په بهرنيو پورونو متکي وو. دا بحران هغه مهال لا پسې سخت شو کله چې هيوادونو ونه شول کولای د پيسو کم شوی ارزښت (د ملي دودپيسې په ارزښت کې کمښت) بېرته پر ځای کړي. د پور د راټولېدلو لامل، تر يو بريده د پيسې په توګه د يورو تر خپلولو مخکې د يوروزون په ځينو غړیو هېوادونو کې د سترو اقتصادونو تر منځ توپير و. اروپايي مرکزي بانک د سود داسې یوه اندازه خپله کړه، کومې چې په شمالي يوروزون غړيو کې پانګوال وهڅول چې سويل ته پور ورکړي، په د اسې حال کې چې سويل هڅول شوی و چې پور واخلي، ځکه چې د سود اندازه يې ډېره کمه وه. د و خت په تېرېدو سره، دې چارې په سويل کې د کسر راټولېدو ته لاره هواره کړه، په لومړي سر کې د شخصي اقتصادي فعالينو په مټ. د يوروزون د غړیو هېوادونو په منځ کې د مالي تګلارې د همغږۍ کمښت، په يوروزون کې د پانګې د جريان په ناانډوال والي کې ونډه درلوده، په داسې حال کې چې د يوروزون هېوادونو په منځ کې د مالي انتظامي مرکزيت يا همغږۍ نه شتون، تر څنګ يې بانکونو ته د مرستې د مهيا کولو لپاره د باوري ژمنتيا نه موجوديت، بانکونه اړ کړل چې له خطره ډکې مالي معاملې تر سره کړي. له يو هېواد څخه په بل هېواد کې د بحران تفصيلي لاملونو توپير درلود. په ګڼو هېوادونو کې، شخصي پورونه چې د شتمنۍ له پړسوب څخه راپورته شوي وو، د بانکي نظام د مرستو او له پړسوب وروسته د اقتصادونو د سستولو لپاره د حکومتونو د غبرګون په پايله کې دولتي پورونو ته ولېږدېدل. اروپايي بانکونو د دولتي پور د پام وړ مبلغ درلود، لکه چې د بانکدارۍ نظام يا دولتونو د باورمندۍ په اړوند اندېښنې په منفي ډول پیاوړې کېږي.
بحران د ۲۰۰۹ز کال په وروستيو کې هغه مهال پيل شو، کله چې د يونان حکومت افشا کړه چې د دې هېواد د بوديجې کسر له هغې څخه ډېر لوړ و چې مخکې يې فکر کېدو. يونان د ۲۰۱۰ز کال په لومړيو کې د بهرنۍ مرستې غوښتنه وکړه، د ۲۰۱۰ز کال د مۍ په مياشت کې يې د اروپايي ټولنې او پيسو نړيوال صندوق د مرستې بسته تر لاسه کړه. اروپايي هېوادونو يو لړ مالي ملاتړي اقدامات پلي کړل، لکه د ۲۰۱۰ز کال په لومړيو کې اروپايي مالي ثبات اسانتيا (EFSF) د ۲۰۱۰ز کال په وروستيو کې د اروپايي ثبات ميکانيزم (ESM). ECB هم د دې بحران په حل کولو کې ونډه درلوده، په دې ډول چې د سود کچه يې ښکته کړه او د اروپايي بانکونو تر منځ د پيسو جريان ته د دوام ورکولو په موخه يې له يو تريليون يورور څخه زيات ارزانه پورونه مهيا کړل. د ۲۰۱۲ز کال د سپتمبر په شپږمه نېټه، ECB مالي بازارونه ارام کړل، په دې ډول چې د يوروزون د ټولو هغو هېوادونو لپاره يې نامحدود وړیا مالي ملاتړ اعلان کړ چې له EFSF/ESM څخه په دولتي ملي مرستې/احتياطي پروګرام کې ښکېل وو، دا کار يې د ځينو هغو مستقيمو نقدي معاملاتو (OMT) له لارې تر سره کړ چې عاید کموي. ايرلينډ او پرتګال په ترتيب سره د ۲۰۱۰ز کال د نومبر او ۲۰۱۱ز کال د مۍ په مياشت کې د اروپايي اتحاديې او پيسو نړيوال صندوق مرستې تر لاسه کړې. د ۲۰۱۲ز کال د مارچ په مياشت کې، يونان د پيسو دويمه مرسته تر لاسه کړه. اسپانيې او قبرص دواړو د ۲۰۱۲ز کال د جون په مياشت کې د ژغورنې بستې تر لاسه کړې.
اقتصادي ودې او پرمختللي جوړښتي کسر ته بېرته راستنېدلو ايرلینډ او پرتګال ته وړتيا ورکړه چې د ۲۰۱۴ز کال د جولای په مياشت کې د خپلو مرستو له پروګرامونو څخه ووځي. يونان او قبرص دواړو وکولای شول چې په ۲۰۱۴ز کال کې تر يو بريده بازار ته لاسرسی پیدا کړي. اسپانيې په رسمي ډول د مرستې پروګرام تر لاسه نه کړ. له ESM څخه د دې هېواد د ژغورنې بسته د يو بانک د بيا پانګونې صندوق لپاره وساتل شوې او خپله د حکومت لپاره مالي ملاتړ پکې نه و شامل. دې بحران معکوسې اقتصادي اغېزې او د کارګر د بازار اغېزې درلودې، په داسې حال کې چې په يونان او اسپانيه کې د بې روزګارۍ کچه ۲۷٪ته ورسېده او همدا د کمې شوې اقتصادي ودې لامل بلل شوی و، يواځې د ټول يوروزون لپاره نه، بلکې د ټولې اروپايي اتحاديې لپاره. د يوروزون له نولسو هېوادونو څخه يې د لسو هېوادونو په حکومتونو سترې سياسي اغېزې هم درلودې، په يونان، ايرلينډ، فرانسې، ايټاليې، پرتګال، اسپانيې، سلوانيا، سلواکيا، بلجيم او هالنډ کې يې د واک په بدلون کې ونډه درلوده، تر څنګ يې له يوروزون بهر په انګلستان کې هم.
لاملونه
د يوروزون د غړیو هېوادونو په منځ کې د سترو اقتصادونو تنوع د غړيو هېوادونو تر منځ د پانګې ناانډوله جريان رامنځ ته کړ. د يورو له خپلولو مخکې، سويلي يوروزون غړيو هېوادونو په چټکۍ سره وده وکړه (په داسې حال کې چې مزد او نرخونه يې لوړ کړل)، په داسې حال کې چې د شمالي يوروزون غړيو کراره وده وکړه. د دې توپیري سترو اقتصادونو د شرايطو سره سره، اروپايي مرکي بانک يواځې وکولای شول د سود يوه انداه خپله کړي، هغه يې غوره کړ چې معنا يې دلوده چې په المان کې د سود حقيقي انداې لوړې وې (پړسوب ته په کتنې سره) او د سويلي يوروزون غړيو هېوادونو کې ښکته وې. دې چارې په المان کې پانګوال وهڅول چې سويل ته پور ورکړي، په داسې حال کې چې سويل هڅول شوی و چې پور واخلي (ځکه چې د سود کچې يې ډېرې کمې وې). د وخت په تېرېدو سره، دې چارې په سويل کې کسر راټول کړ، په لومړي سر کې په خصوصي اقتصادي سکتور کې.
پرتليز سياسي اقتصاد روښانه کوي چې د اروپايي بحران بنسټيزې جرړې د غړيو هېوادونو (شمال د سويل په وړاندې) د ملي اداري شويو بېلا بېلو جوړښتونو کې وې، دې حالت د وخت په تېرېدو سره د دوی نابرابره پرمختګ لارو ته شرايط برابر کړل او دا اتحاديه يې د داخلي ضربو په وړاندې بربنډه کړه. په اغېزناک ډول د غبرګون لپاره د يوروون په مديريت کې د جوړښتونو نامناسب والي لوی اقتصادي توپير لا پسې زيات کړ.
خالدابن ولید واقعہ پشتو زبان کیی
خالدابن ولید واعقعی
اکمل الدین احسان اوغلو
اکمل الدین احسان اوغلو په ترکي Ekmeleddin İhsanoğlu) یو ترکیایي سیاستوال او د پوهنتون استاد دی. نوموړی د اسلامي همکاريو سازمان نهم ریس هم وو.
کویټ
کوېټ د منځني ختيځ يو هېواد دی. دا هېواد د سعودي عربستان، بحرين، متحده عربي امارات او عراق سره زمکنۍ پولې لري. همداراز يو اړخ ته سمندري غاړه هم لري چې لور يې فارس خليج ته غځېږي او له همدې لارې ايران سره هم نښتی دی.
آزادي
آزادي په عمومي توګه د هر هغه څه ترسره کولو وړتیا ده، چې د یو چا خوښ وي، یا آزادي هغه حق یا معافیت دی، چې د جواز یا اجازې (امتیاز لرلو) یا مرستې په وسیله یو شخص د ټاکل شوي کار ترسره کولو لپاره ترې برخمن کېږي، دا اجازه یا امتیاز د آزادي کلمې مترادف دی. په عصري یا نوي سیاست کې، منفي آزادي هغه حالت ته ویل کېږي، چې په ټولنه کې د کنټرول یا ظالمانه محدودیتونو څخه د ازاد حالت په توګه د واکمن نظام په وسیله د یو چا د ژوند، چلند یاسیاسي لیدلورو کې موجود دي. حال دا چې مثبته آزادي په داسې چاپیریال کې د عمل کولو لپاره د ځواک او سرچینو ملکیت په توګه پیژندل کیږي، ترڅو هغه نابرابرۍ له منځه یوسي چې موږ سره وېشي.
په فلسفه کې، د منفي آزادي او مثبتې آزادي ترمنځ دا توپیرونه د علتي اړیکو په هکله توپیرونو ته اړتیا لري، چېازاده اراده له جبر څخه جلا کوي.
په الهیاتوکې آزادي د «ګناه، معنوي غلامۍ یا دنیوي اړیکو» له اغېزو څخه خلاصېدل دي. ځینې ​​وختونه آزادي په لومړۍ درجه کې د آزادي کلمۍ په کارولو سره د هغه څه ترسره کولو وړتیا ته وایي، چې د یو چا د خوښې وړ وي او د ترسره کولو واک یې لري، کنه په منحصره توګه د آزادي کلیمې کارول د خپل سري محدودیتونو د نشتوالي په معنی ده، چې د ټولو ښکېلو وګړو د حقونو په پام کې نیولو سره توپیر کېږي.په دې معنا چې د آزادي اعمال او عملي کېدل د وړتیا تابعاو د نورو د حقونوپه وسیله محدود دي. له همدې املهآزادي د بل کس د آزادي له محدودولو او سلب کولو پرته د قانون تر حاکمیت لاندې لهآزادي څخه مسئولانه ګټه اخیستنې ته اړتیا لري. آزادي له دې امله ډېره پراخه ده، چېدمحدودیت په پوره توګه نشتوالی یا د یو چا د غوښتنو د پوره کولو په برخه کېنامحدوده وړتیاوې څرګندوي. د بېلګې په توګه یو شخص کولای شي د قتل اختیارولري؛ خو د قتل آزادي نه لري، ځکه چې وروستی مثال یې نور وګړي له خپل حق یعنې هغوی ته د زیان نه رسېدو څخه محروموي. آزادي د یو ډولسزا او مجازاتو په توګه سلب او اخیستل کیدای شي. په ډېریو هیوادونو کې خلک په جرمي کړنو د محکوم کېدو له امله له خپلې آزادي څخه محرومېدلای شي.
د «آزادي» کلیمه تر ډېره په یو شمېر شعارونو کې، لکه: «ژوند، آزادي او د خوښۍ په لټه» یا «آزادي، برابري او ورورولي» کارول کیږي.
د آزادي کلیمه دlibertasلاتیني کلیمې څخه رامنځته شوې، چې د لیبرتاس په نامه د خدای له نوم نهاخیستل شوې اوله ډېرو لرغونو شخصیتونو سره ډېری وخت د لرغوني رومي خدای (Liber) د مفهوم انځورولو لپاره کارول کیږي.
فلسفه او میتافزیک
فیلسوفانو له پخوا وختونو راهیسې د آزادي پوښتنې ته ډېر پام کړی دی. د روم سترواک مارکوس اورلیوس (۱۸۰ ـ ۱۲۱ ز کال) یې په اړه لیکي: "هغه پالیسي ده، چې د ټولو لپاره په کې یو شان قانون موجود وي، هغه پالیسي ده، چې د مساوي حقونو او پهمساوي اندازه د بیان آزادي په پام کې نیولو سره اداره کېږي او د یو شاهي حکومت هغه نظریه ده، چې تر ټولوډېرد واکمنانو خپلواکۍ ته درناوی کوي."د توماس هابز (۱۵۸۸ ـ ۱۶۷۹ ز کال) متناسبې وینا پر بنسټ: ازاد انسان هغه دی، چې په هغو کارونو کې چې په قوت او هوښیارۍ سره یې ترسره کولای شي، د هغه څه په ترسره کولو کې خنډ نه وي چې اراده یې لري.
لویاتان کتاب، دویمه برخه جان لاک (۱۶۳۲ ـ ۱۷۰۴ ز کال) د آزادي دا تعریف رد کړ. حال دا چې په ځانګړې توګه توماس هابزته اشاره نه کوي او په ​​فلم جوړونکي سر رابرټ باندې برید کوي، چې دې ته ورته تعریف یې درلود، د لاک په وینا:"د طبیعت په برخهکې آزادي په ځمکه کې د هر ډول غوره ځواک څخه خلاصېدل دي. خلک د نورو د ارادې یا قانون جوړونې واک نه لري، بلکې د خپلې واکمنۍ لپاره یوازې د طبیعت قانون لري. په سیاسي ټولنه کېآزادي یعنې دا چې د قانون جوړونې د بل هیڅ ځواک لاندې نه وي؛ پرته له هغه ځواک څخه چې په توافق او همغږۍ سره په مشترک المنافع هېوادونو کې رامنځته شوی وي. خلک له هر ډول ارادې یا د قانوني محدودیت له تسلط څخه ازاد دي، پرته له هغې ارادې یا محدودیت څخه چې د دوی د قانون جوړونې اړوند ځواک په وسیله د اعتماد له مخې وضع شوي وي. له همدې امله آزادي هغه څه نه ده، چې د سر رابرت په نامه فلم جوړوونکی یې تعریفوي:«د هرچا لپاره آزادي، چې هرڅه یې خوښېږي هغهوکړي، څنګه چې غواړي هسې ژوند وکړي او هیڅ ډول قانون پورې تړلی نه وي.» آزادي هم د طبیعت په برخه کې او هم په سیاسي ټولنه کې د قوانینو په وسیله محدوده شوې ده. د طبیعت آزادي دا ده، چې د طبیعت له قانونه پرته د بل هیڅ ډول محدودیت لاندې نه وي. د حکومت تر واک لاندې د خلکو آزادي باید د هیڅ ډول محدودیت لاندې نه وي، پرته له دې چې د هغو قوانینو تر محدودیت لاندې وي، چې د ژوند کولو لپاره مشترک وي او په ټولنه کې د موجوده قانون جوړوونکي ځواک په وسیله رامنځته شوي دي. وګړي د دې حق یا ازادی لري، چېپه ټولو هغو مواردو کې له خپلې خوښې پیروي وکړي، چې قانون منع کړي نه وي اود نورو د غیرمستقیمو، ناڅرګندو، نامعلومو او خپلسرو غوښتنو تابع نه وي."جان ستوارتمېل (۱۸۰۶ ـ ۱۸۷۳ ز کال)  لومړنی کس و، چې د آزادي په هکله خپل اثر کې یې د عمل د آزادي په توګه او آزادي د جبر د نشتوالي په توګه د آزادي ترمنځ توپیر تشخیص کړ.
تاریخچه
د سیاسي آزادي عصري نظریه د آزادي او غلامۍ اړوند یوناني نظریونه اخیستل شوې ده. د یونانیانو لپاره ازاد اوسېدل د دې په معنی نه و، چې استاد ولري، بلکې له استاد لرلو نه خپلواک اوسېدو په معنی وه (څنګه چې غواړي هسې ژوند کول)، دا د آزادي اصلي یوناني مفهوم و، لکه څنګه چې ارسطو وایي، د ډیموکراسۍ له مفهوم سره نېږدې تړاو لري:  "« دا د آزادي یو اصل دی، چې ټول ډیموکراتان په دې ټینګار کوي، چې ددولت یو اصل یې دی. بل اصل یې دا دی، چې انسان باید داسې ژوند وکړي، چې خپله یې خوښېږي. دوی وایي دا د یو ازاد انسان ځانګړنه ده، ځکه چې له بل پلوه داسې ژوند کول لکه څنګه چې د انسان نه خوښېږي، هغه بیخي د غلامۍ په څېر وي. دا د ډیموکراسۍ دویمه ځانګړنه ده، چې لکه څنګه چې دا ادعا مطرح شوې، انسانان د امکان په صورت کې د هیچا په وسیله نه اداره کېږي، یا که ناشوني وي نو په وار سره باید حاکم شي او په انسانانو حکومت کېږي، له همدې امله د برابرۍ پر بنسټ اړوند آزادي په برخه کې مرسته کوي»."دا یوازې دازادو نارینه وو په هکله سم و. د بېلګې په توګه: په اتن ښار کې ښځو نشو کولای، چې رایه ورکړي، یا کومه دنده ولري او دغه راز له قانوني او ټولنیز پلوه د نارینه وو له یو قوم سره به تړلې وې.
د فارس سترواکۍ خلک له یو څه اندازې آزادي څخه برخمن وو. د ټولو مذهبونو او توکمونو اتباعو ته یو شان حقوق ورکړل شوي و او له مساوي دیني آزادي څخه برخمن و، ښځې هم د نارینه په څېر ورته حقونو څخه برخمنې وي او غلامي ختمه شوه (۵۵۰ م.ز کال). د فارس د پاچاهانو ټولې ماڼۍ په داسې وخت کې د تنخواه اخیستونکو کارګرانو په وسیله جوړې شوې وې، چې تر ډېره به غلامانو دا ډول کارونه ترسره کول.
ایلینوی
ایلینوی (آیالات|د امریکا یو آیالات) په انګلیسي lllinois) د امریکا د لویځو آیالاتونو څخه یو دی. پلازمینه یې ایپرینګ فیلډ لوی او مهم ښار یې شیکاګو دی.
۱۸۴ (عدد)
۱۸۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۸۳ څخه  مخکي او د ۱۸۵ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۸۴:
په کلینډر کې
۱۸۴ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۸۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
سویس هیواد
سویس په آلمانی 'Schweiz فرانسوی Suisse په رسمی نوم دسویس کنفدراسیون باندی پيژندل کیږی چی په غربی اروپا کی موقیعت لری شمال ته یی آلمان جنوب ته ایټالیا ختیځ لورته اتریش او لیختن ایشتاین او لویدیځ ته د فرانسی سره ګډه پوله لري ۲۶ ولایتونه (Kanton) کانتونونه لری پایتخت یی د برن ښار دی او نور مهم ښارونه یی عبارت دی له زوریخ (Zürich) بازل (Basel) جینوا (جنف)(Geneva) او لوزرن (Luzern) څخه څلور رسمی ژبی لري آلمانی فرانسوی ایټالوی او رومانیایی اما د ۶۴ فیصده خلکو مورنی ژبه آلمانی ده ۱ فصد رومانیایی او باقیه په فرانسوی او ایټالیایی خبری کوی
د شوروي د بيولوژيکي وسلو پروګرام
شوروي اتحاد د نړۍ تر ټولو لوی، اوږدو او تر ټولو پېچلو بيولوژيکي وسلو پروګرام په پټ ډول عملي کړه، چې په دې ډول يې د ۱۹۷۲ ز کال د بيولوژيکي وسلو د کنوانسيون (Biological Weapons Convention) د يوې برخې په توګه له خپلو اړتياوو يا مجبوريتونو څخه تېری وکړ. ياد پروګرام په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې پيل او لږ تر لږه د ۱۹۹۲ ز کال تر سپټمبر پورې يې دوام وکړ، مګر ښايي د روسيې له لورې يې له يادې نېټې څخه وروسته هم دوام کړی وي.
د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال جوزف سټالين (Joseph Stalin) اړ شو، چې د خپلې بيولوژيکي جګړې عمليات د الماني ځواکونو د پرمختګ له لارې څخه وباسي او ښايي سټالينګراډ ته نږدې يې په ۱۹۴۲ ز کال کې د الماني ځواکونو پر وړاندې ټولاريميا (tularemia) کارولې وي.
له دويمې نړيوالې جګړې څخه مخکې
پر بيولوژيکي جګړه باندې نړيوال بنديزونه يوازې د ۱۹۲۵ ز کال د جون مياشتې په جينوا پروتوکول سره پيل شوه، چې د کيمياوي او بيولوژيکي وسلو د کارونې مخنيوي کوي، مګر د ملکيت يا پرمختګ مخنيوی يې نه کوي. د جينيوا پروتوکول په تصويب سره بېلابېلو هېوادونو د هغه د پلي کولو او غچ اخېستنه کې د کارونې په اړه د خپلې زېرمې شرط (تحفظات) ورکړل. شوروي اتحاد يوازينی هېواد و، چې د خپل تصويب يادښت يې وسپاره. د يادو تحفظاتو له امله دا په عمل کې د «لومړۍ نه کارونې» يوازينی تړون و.
د شوروي اتحاد د لومړنۍ فوځي بيولوژيکي پروګرام اصلي جوړونکی (معمار) ياکوف مويسيويچ فيشمېن (Yakov Moiseevish Fishman) و. د ۱۹۲۵ ز کال په اګسټ کې نوموړی د سور لښکر د فوځي او کيمياوي رياست (Voenno-khimicheskoe upravlenie چې لنډيز يې VOKhlMU دی) د لومړي مشر په توګه وټاکل شو. په ۱۹۲۶ ز کال کې د VOKhlMU له لورې په يو اداره کېدونکي کوچني لابراتوار کې فېشمېن “Fishman” د “Bacillus anthracis” (د انترکس سببي عامل) په اړه څېړنې پيل کړې. د ۱۹۲۸ په فبروري کې نوموړي د فوځي او سمندري چارو لپاره د خلق کميسار او د شوروي سوسياليستي جمهوريتونو اتحاد (USSR) د اوښتونيزې فوځي شورا مشر “Kliment Efremovich Voroshilov ته بيولوژيکي جګړې لپاره د شوروي اتحاد د چمتووالي په اړه يو مهم راپور چمتو کړ. ياد راپور څرګنده کړه، چې بکتريايي اختيار په جګړه کې په برياليتوب سره کارېدلی شي او د شوروي د فوځي بکتريالوژي سازمان لپاره يې يو پلان وړانديز کړ. دا همغه وخت و چې “Ivan Mikhailovich Velikanov” د شوروي د بيولوژيکو وسلو په لومړنۍ پروګرام کې د مخکښ پوه په توګه راڅرګند شو، چې په اصل کې بوټولينيم زهر او بوټوليزم متخصص و. په ۱۹۳۰ ز کال کې ويليکانوف نږدې ۳۰ ميله د مسکو لويديځ “Vlasikah” کې د سور فوځ د واکسين سيرا لابراتوار د نوي تاسيساتو قوماندان وټاکل شو. په ياده سيمه کې ودانۍ چې د چيچک smallpox)) انسټيتيوټ پورې اړه لري او د خلکو د روغتيا کميسارۍ تر لاس لاندې وې، فوځي اسانتيا يا مهارت ته ولېږدول شول. په فوځي لابراتوار کې لومړنيو خپرونو پر “Francisella Tularensis” (د tularaemia په سببي عامل) باندې تمرکز وکړ. “tularaemia” په اصل کې انتاني ناروغي ده، چې د سوې تبه (rabbit fever) هم ورته وايي.
بيولوژيکي څېړنه په “Vlasikha” کې د روان کار سره موازي پر مخ وړلو سره يو ځای په يو انسټيټيوټ کې څارل کېدله، چې د دولتي امنيتي ميکانيزم په واسطه اداره شو. د ۱۹۳۱ په جولای کې د دولتي سياست ګډ رياست (Joint State Political Derectorate “OGPU”) چې د NKVD پخوانی پر مخ وړونکی و په “Suzdal” کې د منځګړيتوب ډلې [د دنيا د تارکانو ډله] واک تر لاسه کړ او بيا يې په راتلونکي کال کې د بنديخانې يو ځانګړی لابراتوار يا ‘Sharshka” جوړ کړ. په ياد لابراتوار کې د طاعون او ټولاريميا نږدې ۱۹ مخکښ متخصصين د بيولوژيکي وسلو د پرمختګ په اړه کار کولو ته اړ کړای شوي وو. په ۱۹۳۶ ز کال کې په “Vlasikha” او “Suzdal” دواړو لابراتوارونو کې کارکوونکو ساينس پوهان “Gorodomlya” ټاپو ته ولېږدول شول، چې هلته يې د پښې او خولې ناروغۍ د څېړلو لپاره يو انسټيټيوټ ونيو. ياد انسټيټويټ په اصل کې د خلکو د کرنې کميسارۍ (Narkomzem) لپاره رغول شوی و. ويليکانوف د ګورودومليا ټاپو د مرکز قوماندان په توګه غوره شو، چې د بايوټکنيکل انسټيټيوټ په توګه ونومول شو او د V/2-1094 رمز وړ نوم له مخې هم پېژندل کېده. الماني استخباراتو راپور ورکړ، چې ياد انسټيټيوټ پر Francisella Tularensis (د tularaemia پر سببي عامل) او “Yersinia pestis” (د طاعون يا وبا پر سببي عامل) باندې متمرکز ازمايښتونو کې بوخت و.
د ۱۹۳۶ ز کال په اوړي کې “Ivan Mikhailovich Velikanov” پر “Vozrozhdeniya” تاپو باندې د بيولوژيکي وسلو د ازمايښتونو تر سره کولو په موخه د سور فوځ د لومړي ټولګي مشري وکړه. د “Velikanov” د بايوټيکنيکل انسټيتيوټ څخه نږدې ۱۰۰ تنو غړو په ازمايښتونو کې ګډون وکړ. د ۱۹۳۷ په جولای کې ټاپو ته د دويم ټولګي د لپاره د پلان جوړلو پر مهال ويليکانوف “Velikahnov” د شوروي امنيتي ارګانونو له لورې ونيول او په پای کې په ډزو ووژل شو. د همدې کال له دوبي څخه وروسته د بايوټيکنيکل انسټيټيوټ نوي رئيس او د “tularaemia” د سببي عامل يانې “Francisella tularensis” متخصص ليونيډ مويسيويچ خاتانيور (Leonid Moiseevich Khatanever) اوزروژډينېيا (Vozrozhdeniya) ته د دويم ټولګي مشري وکړه. دوه ځانګړې کښتۍ او دوه الوتکې خاتانيور (Khatanever) ته د “tularaemia” بکتريا پر خپرېدنه باندې متمرکز ازمايښتونو کې د کارولو په موخه وګومارل شوې. المان په ۱۹۴۱ ز کال کې د بارباروسسا په نوم عمليات (Operation Barbarossa) پيل کړل او په اکتوبر کې د نږدې کالېنين “Kalinin” سيمې له نيولو څخه وروسته، پر “Gorodomlya” ټاپو باندې د بيولوژيکي وسلې مرکز بې ځايه او بيا ځلي په کېروف (Kirov) کې ځای پر ځای شو.
افغان فلم
افغان فلم چې د افغان فلم د سازمان په نوم هم یادیږی دا په افغانستان د فلم جوړولو لمړنې دولتي کمپنې ده چې په کال ۱۹۶۸ کې منځته راغلې او اوسنې ریس یې لطیف احمدي دی.
د شوروي د بيولوژيکي وسلو پروګرام
له دويمې نړيوالې جګړې څخه مخکې
اليبېک (Alibek) چې د “Kanatzhan Baizakovich Alibekov” په توګه د “Biopreparat” لپاره د بيولوژيکي وسلو يو ساينسپوه و، د شوروي د بيولوژيکي پروګرام د تاريخ په برخه کې د بيولوژيکي وسلې د لومړنۍ څېړنې يوه بشپړه بېله برخه تشرېح کوي، چې په ليننګراد کې څارل کېده. د دې چارې په اړه ادعا کېږي، چې په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې د ليننګراد په فوځي طبي اکاډمۍ(Leningrad Military Medical Academy)  کې د OGPU تر واک لاندې پيل شوه. د اليبېک په وينا په ۱۹۲۸ ز کال کې اوښتونيزې فوځي شورا (Revolutionary Military Council) د “Typhus” (لکه دارې تبې) د وسلې کولو په اړه يو فرمان لاسليک کړ. د ليننګراد فوځي طبي اکاډمۍ د چرګوړي په جنين کې تيفوس (لکه دارې تبه) کښت پيل کړ.
افغان فلم
وېشنيزه:افغان سينما
د افغان-انگرېز درېمه جگړه
د افغان-انگرېز درېمه جگړه د انگرېز واکمنۍ او د افغانستان په منځ کې يوه بله تحميلي جگړه وه چې په ۶.۵.۱۹۱۹ زېږد کې پېل شوه او په ۸.۸.۱۹۱۹ کې پای ته ورسېدله.
تاریخ
د امیر حبیب الله تر وفات وروسته زوی یی امیر آمان الله خان د افغانستان پاچا شو. کله چه آمان الله خان پر شاهي پلاز کښېناست نو په کابل کې په ۷.۴.۱۹۱۹ کې یی خپلواک علان کړه. امیر آمان الله خان د شوروی اتحاد سره دیپلوماتیکی (سیاست) اړیکی ټینگی کړی او څو تنه دیپلوماتان یی شوروی اتحاد ته ولیږل. بریتانوی امپراطوری د شورویانو آغېزې څخه په افغانستان کې ډېر ډاریدلی. بریتانوی امپرطوری ۳۵۰،۰۰۰ عسکران د افغانستان سرحد ته نژدې ولېږل. په ۶.۵. ۱۹۱۹ کې بریتاوی پوځ پر افغانستان برید وکړ.
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه وېشنيزه:د افغانستان پېښليک وېشنيزه:د افغانستان جگړې
ماگيون
ماگيون (په چيکي: Magion) د چکوسلواکیا یوه مصنوعي اکتشافي سپوږمۍ وه چی د اېنټر کسموس د پروگرام په ترځ کی د چکوسلواکیا د علومو اکاډيمي لخوا د یونوسفېر، مگنېتوسفېر او وان آلن کمربند د اکتشافو لپاره جوړه شوه. د ۱۹۷۸ کال څخه تر ۱۹۹۶ کال پورې ۵ مصنوعي سپوږمی جوړې شوې چی مځکني مدار ته وتوغول شوې.
ماگیون ۱
ماگيون ۱ د چکوسلواکیا د مصنوعي سپوږمیو څخه لمړني اکتشافي مصنوعي سپوږمۍ وه چی په ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۸ کال کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شوه. ماگيون ۱ د ۱۴ نومبر يه ۱۹۷۸ کال کی د فضایی پېړۍ څخه جدا شو او د یونوسفېر د اکتشاف یی پېل کړ. په ۱۹۸۱ کال کی د ماگیون ۱ د اکتشافو کار پاي ته ورسېده. ماگيون ۱ د منشور شکل درلود. وزن یی ۱۵ کیلوگرامه وو. په دی منشور کی ټیلی میټری ټرانسميتر نصب شوي وو چی د فريکونسۍ پوښښ يې ۱۳۷ کيلوهتزه وه.
ماگیون ۲
ماگیون ۲ د ۶۵ کیلوگرامو اکتشافی سپوږمکۍ وه چی د ۲۸ سبتمبر په ۱۹۸۹ کال کی مځکني مدار ته وتوغول شوه په دی سپوږمکۍ کی اېلېټرو - مقناطیسی سامانونه SGR - 6 او SGR - 7 او راډیو - سپکټرومټر PRC - 2 - C  نصب شوې دی چی د مگنېتوسفېر د اکتشافو لپاره کارېده.
ماگیون ۴
ماگيون ۴ د ماگيون سپوږمکۍ څخه یوه اکتشافي سپوږمکۍ وه چی په ۱۹۹۵ کال کی د انتېربال د پروگرام په ترځ کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شوه. وزن یی ۵۹ کیلوگرامه وو او شکل یی کروی وو. ماگيون ۴ د کرې مغناطيسي میدان اکتشاف کړ.
ماگیون ۵
ماگيون ۵ د ماگيون سپوږمکۍ څخه وروستی اکتشافي سپوږمکۍ وه چی په ۲۹ اگست ۱۹۹۶ کال کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شوه. وزن یی ۶۲ کیلوگرامه وو او شکل یی کروی وو. ماگيون ۵ په ځانگړي ډول د اېلېکټرونونو او آینونو حرارت د ۳۰۰ کیلومتره په لوړوالی کی اکتشاف کړ. په دی سپوږمکۍ کی پرته له تحلیلي سامانونو نه کمرې نصب شوې دي چی د قطبی شفق د څارولو او اکتشافو لپاره کار اخیستل کېدلې. په ۲۰۰۲ کال کی د ماگيون ۵ د اکتشافو کار پاي ته ورسېده.
سرچینې
‎  وېشنيزه: مصنوعي سپوږمۍ
سوډيوم
سوډيوم (په انگرېزي: Sodium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Na سمبول او ۱۱ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
مشخصات
دا ځانګړتیا د سوډیم بای کاربونیټ پوښاک په مختلف مینځلو ، پاکولو ، او خړوبولو پروسو کې د کارولو لپاره دی.
تاریخچه
سوډیم په 1807 کې د انګلیسي کیمیا پوه همفري ډیوی لخوا کشف شو د کاسټیک سوډا (NaOH) له الیکترولیس څخه.
مرکبات
سوډیم ډیری ګټور مرکبات هم جوړوي. ځینې ​​خورا عام دي:.د میز مالګه (NaCl) ، سوډا ایش (Na2CO3) ، د بیکینګ سوډا (NaHCO3).
د استعمال ځایونه
سوډیم په ځینې اټومي بټیو کې د تودوخې تبادلې کونکي په توګه کارول کیږي ، او د کیمیاوي صنعت کې د اجنټ په توګه.
سرچينې
<!doctype html><html itemscope="" itemtype="http://schema.org/SearchResultsPage" lang="en"> <meta charset="UTF-8"><meta content="origin" name="referrer"><meta content="Anb2GUnhMjfTIX0D2a4a6NPAqPI5GaxxRAiF81XTjHJ2qK4E3Hw3VFM4eaJBgRzz45CNPt624audv+wHOJwfAAEAAABieyJvcmlnaW4iOiJodHRwczovL2dvb2dsZS5jb206NDQzIiwiZmVhdHVyZSI6IlRydXN0VG9rZW5zIiwiZXhwaXJ5IjoxNjI2MjIwNzk5LCJpc1N1YmRvbWFpbiI6dHJ1ZX0=" http-equiv="origin-trial"><meta content="/images/branding/googleg/1x/googleg_standard_color_128dp.png" itemprop="image"> where is sodium used - Google Search <script nonce="ODTGt2wYoyosxePwVDsJXQ==">(function{window.google={kEI:'iikoYaiAPeqx0PEPn7KR8AQ',kEXPI:'31',u:'b81a95e8',kBL:'2n4T'};google.sn='web';google.kHL='en';});(function{
وېشنيزه:کيمياوي توکي
هانا مور
هانا مور (۱۷۴۵ فبروري ۲ – ۱۸۳۳ سپټمبر ۷) يوه انګرېزه مذهبي ليکواله، د انسان دوستۍ پلوې، شاعره او د Johnson، Reynolds او Garrick د نفوذ کړۍ [ورته سبک] کې ډرامه ليکواله وه، چې د اخلاقي او مذهبي موضوعګانو په اړه يې وليکل. نوموړې چې په Bristol کې زېږېدلې ده، د پلار له لورې يې په رامنځته کړي ښوونځي کې استادي وکړه او د نندارو ليکل يې پيل کړل. هغه د لندن ادبي څرګندتيا کې بوخته او د Bluestocking مخکښه غړې شوه. وروستۍ نندارې او شاعري يې زياته د پروټسټانټ په اړه يا انجليلي شوه. د غلامۍ د سوداګرۍ له يوې مخالفې ډلې سره يو خای شوه. هانا په ۱۷۹۰ لسيزه کې د Thomas Paine د «د انسان حقونه: Rights of Man» ته د يو ځواب په توګه د اخلاق، مذهب او سياسي مقالو په اړه د «ساتنځای ارزانه تړونونه: Cheap Repository Tracts» [کتاب] وليکه، چې غريبو لوستو وګړو ته يې ووېشي. په ورته وخت کې يې له هغه ښوونځي اړيکې پراخه کړې، چې دې او خور يې Martha په کليوالي سيمه (Somerset) کې جوړ کړی و. دې چارې غريب وګړو ته د دوی د تدريس مخنيوی وکړ، چې د ټاکلې (لږې) لوستنې او هيڅ ليکنې لامل شوه. نوموړې د سياسي محافظه کارۍ له امله زياته د يادونې وړ ده، چې د ښځو د حقونو د برابرۍ ضد، د اوښتون ضد يا د محافظه کارې فيمينسټې په توګه تشرېح کېږي.
په کليسا
هانا په ۱۷۴۵کې Bristol ته نږدې د Stapleton په کليسا پورې تړلې سيمې په Fishponds کې زېږېدلی ده. نوموړې د Jocob More (۱۷۸۳ – ۱۷۰۰) د پينځه لوڼو له ډلې څلورمه وه. پلار يې د ښوونځي يو ماهر ښوونکی و، چې د Norfolk په Harleston کې يې په يوې پادري کورنۍ پورې اړه لرله او له انګليستان کليسا (Church of England) سره يو ځای شوی و. نوموړي د ميرزايي مسلک په لټه کې و، مګر د يو ملکيت پر سر (چې د وارث کېدلو هيله يې درلوده) د يوې دعوې له بايلنې څخه وروسته Bristol ته لاړ. په بريسټول کې د کورنۍ ماليې مامور شو او وروسته يې د Fishponds وړيا ښوونځي کې درس ورکړ.
پلار يې (Jacob) په ۱۷۵۸ ز کال د Bristol په Trinity Street کې خپلو مشرانو لوڼو Mary او Elizabeth لپاره د نجونو يو ليليه ښوونځی جوړ کړ، چې چارې يې پر مخ يوسي او خپله د هلکانو لپاره د ښوونځي خلاصولو په موخه له خپلې مېرمنې سره په ښار کې Stony Hill سيمې ته لاړه. هانا مور (Hannah More) د دولس کلنۍ په عمر د نجونو په ياد ښوونځي کې زده کوونکې شوه او د پېغلتوب په لومړيو کې يې هملته درس ورکړ.
په ۱۷۶۷ ز کال کې مور (More) له ويليم ټرنر (William Turner) سره د کوژدن له امله په ښوونځي کې له خپلې ونډې څخه په شا شوه. ويليم د بيلمونټ پوړ له (Wraxall, Somerset) څخه و او مور ورسره هغه وخت کتلي وو، چې د خپلو کاکا بچيانو ته يې درس ورکول پيل کړل. په شپږو کلونو کې يې واده ونه شو. ټرنر د نېټې ټاکنه کې بې ميله يا مخالف ښکارېده او په ۱۷۷۳ ز کال کې يې د کوژدنې اړيکه پرې شوه. داسې ښکاري چې دا کار د مور د عصبي پرېوتنې لامل شوي وي، چې نوموړې ورڅخه Weston-super-Mare ته نږدې په Uphill کې روغه شوه. نوموړې د ټرنر له لورې د تاوان په توګه په کلني ډول د ۲۰۰ پونډه منلو ته چمتو شوې وه. دې کار نوموړړې ادبي کارونو ته خپلواکه کړه. د ۱۷۷۴-۱۷۷۳ ز کلونه په ژمي کې له خپلو خويندو (Sarah) او (Martha) سره لندن ته لاړه، چې دا يې په کلنيو واټنونو (ځنډونو) کې د دې ډول زياتو سفرونو له ډلې لومړنی سفر و. ځيني هغه شعرونه چې نوموړې د David Garrick د «پاچا ليیر (King Lear)» په اړه وليکل، له هغه سره د اشنايۍ لامل شول.
ډرامه ليکواله
د مور (More) لومړنۍ ادبي هڅې کليوالې نندارې وې. يادې نندارې يې د درس ورکولو (استادۍ) پر مهال وليکلې او پېغلو نجونو ته پرې عمل کول مناسب وو. لومړنۍ هغه يې د «د خوښۍ لټه: The Search after Happiness» په نوم په ۱۷۶۲ ز کال کې وليکله. د ۱۷۸۰ لسيزې تر نيمايي پورې د دې نندارې له ۱۰ زرو څخه زياتې نمونې وپلورل شوې. د نوموړې له ادبې موډلونو څخه د Metastasio يادونه کولی شو، چې د Attilio Regulo په نوم د موزايکال ډرامې له مخې يې د «نه بدلېدونکی بندي:Inflexible Cative» په نوم يوه ډرامه وليکله.
مور په لندن کې غوښتل د سامويل جانسن (Samuel Johnson)، جوشوا رينولدز (Joshua Reynolds) او اډمنډ برک (Edmund Burke) په ګډون له ادبي ممتازو وګړو سره يو ځای شي. د جانسن په اړه نکل کېږي، چې هانا مور ته يې ښکنځل وکړ: «اغلې، مخکې له دې چې چې په خورا بدغوني ډول يو سړي ته د هغه په مخامخ غوړه مالي يا چاپلوسي وکړې، بايد فکر وکړې چې ايا ستا چاپلوسي ارزښت لري که نه». د نوموړي په اړه وروسته داسې هم نکل شوي دي، چې هانا مور يې «په انګليسي ژبه کې تر ټولو غوره شعر ليکونکې» ګڼله. نوموړې (هانا مور) د ښځو په Bluestocking ډله کې څرګنده يا نوميالۍ شوه. ياده ډله په د ښه خوی (مودب) خبرو اترو او ادبي او پوهنيزو کارونو کې بوخته وه. نوموړې د Elizabeth Montagu د غونډې خونه کې ګډون وکړ، چې له Frances Boscawen، Elizabeth Carter، او Elizabeth Vesey او Hester Chapone سره يې په کې وکتل، چې ځيني يې د ټول ژوند (ژوندمهاله) ملګري شول. هغې په ۱۷۸۲ ز کال کې د (The bas Bleu, or Conversation) په سرليک د خپلو ملګرو او کړۍ د نمانځنې يو ځيرک يا ټوکمار شعر وليکه، چې په ۱۷۸۴ ز کال کې چاپ شو.
ګاريک (Garrick) د “Percy” په نوم د مور غمجنې ډرامې ته يوه سريزه او يو لنډ شعر يا پاړکی وليکه، چې د ۱۷۷۷ په ډسمبر کې په “Convent Garden” [ډرامه] کې بريالی و او د Drury Lane په Theatre Royal کې له Sarah Siddons سره يو ځل بيا پياوړی يا ژوندی شوږ د Percy يوه برخه په ۱۷۹۱ کال د Mozart په ملکيتونو کې وموندل شوه. د «وژونکې ناسمۍ: The Fatal Falsehood» په نوم يوه بله ډرامه چې په ۱۷۷۹ ز کال کې د Garrick له مړينې څخه وروسته توليد شوه، لږه بريالۍ وه او هانا مور د دريځ لپاره ليکل ودرول (بس کړل). که څه هم د «نه بدلېدونکي بندي: The Inflexible Captive» تر سرليک لاندې غمجنه ډرامه يې په ۱۸۱۸ ز کال کې راښکاره شوه. نوموړې په ۱۷۸۱ز کال کې له Horace Walpole سره وکتل او سمون يې ورسره وکړ. هانا په Bristol کې شاعره “Ann Yearsley” ومونده. کله چې ياد شاعره بې ارزښته شوه، هانا مور د خپلې ګتې لپاره د پيسو د پام وړ اندازه برابره کړه. دا چې Yearsley پېژندل شوې وه، Lactilla «شعرونه، په بېلابېلو موکو کې:Poems, on Several Occasions » په ۱۷۸۵ ز کال کې چاپ کړل، چې نږدې ۶۰۰ پونډ يې تر لاسه کړل. هانا مور او مونټېګ (Montage) ګټلې پيسې د Yearsley له خاوند څخه ساتنې په موخه، په باور کې ونيولې. که څه هم Ann Yearsley د شتمنۍ د تر لاسه کولو هيله درلوده او د پيسو ورکړې ته د اړ کولو په موخه يې، د مور پر وړاندې د غلا اشارې يا ننوتنې وکړې. دې ادبي او ټولنيزو ناکاميو مور د لندن له روښانفکره کړيو څخه لاس اخيستنې ته وهڅوله.
انجيلي اخلاق پلوې
هانا مور په ۱۷۸۰ ز لسيزه کې د James Oglethrope ملګرې شوه، چې د يوې اخلاقي مسئلې په توګه يې له غلامۍ سره اوږدې اړيکې درلودې او د غلامۍ د لومړني له منځه وړونکي په توګه يې له Granville Sharp ډلې سره کار کاوه. مور په ۱۷۸۲ ز کال کې سپېڅلې ډرامې (Sacred Dramas) چاپ کړې، چې په چټکۍ سره ۱۹ ګڼې پرمخ لاړې. دا او د Bas-Bleu او Florio شعرونه (۱۷۸۶ ز کال ) د کيندونکو نظريو پرله پسې لېږد په نښه کوي، چې د «عمومي ټولنې ته د سترو [وګړو] د کړو وړو د ارزښت په اړه فکرونه: Thoughts on the Importance of the Manners of the Great to General Society» (۱۷۸۸ز کال ) او «د ډولي نړۍ د مذهب يو اټکل: An Estimate of the Religion of the Fashionable World» (۱۷۹۰ ز کال ) تر سرليکونو لاندې نثري ليکنو کې بيان شوي دي. نوموړې په دې وخت کې William Wilberforce او Zachary Macaulay ته نږدې وه او د دوی له انجيلي نظرياتو سره يې خواخوږي درلوده. د «غلامي: Slavery» په نوم شعر يې په ۱۷۸۸ ز کال کې راښکاره شو. هغه د زياتو کالونو لپاره د Beilby Porteus، د لندن د Bishop ملګرې او د غلامۍ له منځه وړونکې مخکښه پلوې وه، چې نوموړې يې د غلامۍ سوداګرانو ضد يوې ډلې ته راوکښله. ياده ډله کې ويلبرفورس (Wilberforce)، چارلس مېډډلټن (Charles Middleton) او د Kent په Teston کې جېمز رامسی (James Ramsay) هم ګډون درلود.
NA
NA کیدای شي چې وي:
ضياء الدين يوسفزی
ضیاء الدین یوسفزی يو پاکستانی ډیپلوماټ دی چې د پښتونخوا د سوات سيمې سره تعلق لري. ضياءالدين زيات د ملاله د پلار په توگه پېژندلی کېږي خو دا وخت ضياءالدين په ملگرو ملتونو کې د نړيوال تعليم د سلاکار په توگه کار کوي. ضياء الدين ددې څخه وړاندې په خپل ښوونځي کې پرنسپل و کوم چې هغه په سوات کې جوړ کړی و. ضياءالدين د خپل سکول نوم د مشهور پښتو شاعر خوشحال خان خټک په نامه ايښودی و. د ضياء الدين پلار يو معروفه تقرير کوونکی و او د عوامي نېشنل پارټۍ سره يي تعلق لرو.
جسی جیمز
جسی ووډسون جیمز په انګلیسي Jesse Woodson James) زوکړه ۵ سپټمبر ۱۹۴۷ مرګ ۳ افریل ۱۸۸۲م کال عمر (۳۴کاله) د امریکا په تاریخ کې یوه یاعي غل او آفسانه یې څیره ده. په ۱۸۸۲م کال کې د نوموړی له قتل وروسته جیمز د امریکا په ناولي قیصو کتابونو او ترانو کې د یوه آتل په توګه یاد شو.
ضياء الدين يوسفزی
تړلې ليکنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د سوات ولسوالۍ کسان وېشنيزه:پاکستاني کډوال وېشنيزه:پاکستاني سنيان وېشنيزه:برطانیه کې پاکستاني کډوال وېشنيزه:انگلستان کې پاکستاني کډوال وېشنيزه:1969 زېږېدنې وېشنيزه:د عوامي نيشنل پارټۍ سياستوال وېشنيزه:ملاله يوسفزۍ وېشنيزه:پاکستاني سفارتکار وېشنيزه:پاکستاني تعليم پوهان
جسی جیمز
د جسی جیمز قبر په ۱۹۹۵م کال کې چې شک کیده نوموړی خپل مرګ جعل کړی دی د طبي (ډي ان آی) د معلومولو لپاره بیاځلې وسپړل شو چې په نتیجه کې د نومړی ډي ان آی د هغه د نور نسل سره ورته وه.
له مرګ وروسته
د جسی جیمز په ژوند د ګڼ شمیر قیصو او کتابونو د لیکلو ترڅنګ په ۲۰۰۷م کال کې د ران هانسن قیصه چې په ۱۹۸۳م کال کې یې لیکلې وه د رابرټ بورډ بزدل په لاس د جسی جیمز قتل نومې فیلم هم جوړ دی.
د هوا فضا انجینري
د هوا فضا انجینري د انجینرۍ یو له هغو اصلي څانګو څخه ده چې د الوتکو او ستورمزلو له پراختیا سره اړیکه لري. دغه څانګه د هوايي چلن او فضایي چلن (هوانوردي او فضانوردي) د انجینریو دوه اصلي برخې په ځان کې رانغاړي. اویونیک یا د هوايي چلن برېښنايي انجینري ورسره ورته ده خو هغه هم د هوا فضا انجینرۍ له برېښنايي اړخ سره سروکار لري.
په پیل کې ورته «د هوايي چلن انجینري» ویل کېدل، خو د الوتنو د تکنالوژۍ په پراختیا سره چې ستور مزلي وسایل هم په کې شامل شول د هغو لپاره د هوا فضا انجینرۍ اصطلاح عامه شوه. د هوا فضا انجینري په ځانګړې توګه د هغو د فضانوردۍ څانګه تر ډېره پورې په محاوره یي ډول د «توغندویي ساینس» په توګه په پام کې نیول کېږي.
لنډه کتنه
الوتنه کوونکي وسایل له یو شمېر سختو شرایطو لکه د اتومسفیر د فشار او د هوا د تودوخې د بدلونونو څخه له سرچینه اخیستونکو شرایطو او د الوتونکي ماشین په اجزاو باندې د اغېز کوونکې قوې (بار) سره مخ دي. له دې امله دغه وسایل په معمول ډول د تکنالوژیکي او د انجینري له مختلفو څانګو لکه ایروډینامیک، محرکه قوې، اویونیک، د موادو علم، جوړښتي تحلیل او تجزیې او تولید ته اړوندېږي. همدا دی چې د هوا فضا انجینري د پیچلتیا او اړوندو څانګو د شمېر له امله د ځانګړو انجینرانو د ډلو له خوا چې هر یوه یې ځانته ځانګړی تخصص لري، ترسره کېږي.
تاریخچه
د هوا فضا انجینرۍ رېښه کېدای شي د ۱۹ مې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د هوايي مزل په پراختیا کې ومومو؛ په داسې حال کې چې د دغې څانګې اړوند د جورج کیلي هڅې د اتلسمې پېړۍ له وروستیو څخه د ۱۹ مې پېړۍ تر نیمايي ته اړوندې دي. کیلي د هوانوردۍ او همدارنګه د هوانوردۍ د انجینرۍ په تاریخ کې د مخکښ په توګه لومړنی کس و چې پورته وړونکې قوه او همدارنګه د فضایي الوتونکي پر وړاندې د مقاومت فزیک یې سره جلا کړل، هغه چې په هرې فضایي الوتونکې وسیلې اغېز لري.
د هوانوردۍ لومړنۍ پوهه تر ډېره پورې د تجاربو له مخې وه چې یو شمېر مفاهیمو ورته له نورو هندسي وړتیاو څخه لار موندلې وه. یو شمېر نور کلیدي عناصر یې لکه د مایعاتو ډینامیک په ۱۸ مه پېړۍ کې د پوهانو له خوا درک شو.
د ۱۹۰۳ زکال په ډسمبر میاشت کې د رایټ وروڼو له هوا څخه د درنې الوتکې لومړنۍ ثابته شوې او کنټرول شوې الوتنه د ۱۲ ثانیو لپاره ترسره کړه. ۱۹۱۰مه لسیزه د لومړۍ نړیوالې جګړې لپاره د پوځي الوتکو د طراحي کولو له امله د هوانوردۍ په انجینري کې د پراختیا شاهده وه.
د لومړۍ او دویمې نړیوالو جګړو تر منځ، په دغه برخه کې لویې راسته راوړنې ترلاسه شوې چې د غیرنظامي هوايي چلن د اصلي جریان په رامنځته کېدو سره یې چټکتیا ومونده. د دغې دورې په پام وړ الوتکو کې Curtiss JN 4، the Farman F.60 Goliath او فوکر اف.۷ (Fokker Trimotor) شاملېږي. د دغې دورې په پام وړ پوځي الوتکو کې Mitsubishi A6M Zero، Supermarine Spitfire او  Messerschmitt Bf 109 شاملېدې چې په ترتیب سره جاپان، بریتانیا او جرمني ته اړوندې وې. د هوا فضا په انجینرۍ کې پام وړ پرمختګ په Messerschmitt Me 262 الوتکه کې د جیټ ماشین کارول و چې په ۱۹۴۴ زکال کې د دویمې نړیوالې جګړې په پای ورځو کې ترې کار واخیستل شو.
د هوا فضا انجینرۍ لومړنی تعریف د ۱۹۵۸ زکال په فبروري میاشت کې وړاندې شو، چې په کې د ځمکې اتومسفیر او همدارنګه له هغو بیرونۍ فضا د واحد قلمرو په توګه په پام کې نیول شوي و او له امله یې الوتکې (هوايي) او ستور مزلي (فضايي) د نوي ابداع شوې مفهوم یا هوا فضا تر چتر لاندې راوړې.
د ۱۹۵۷ زکال د اکتوبر په څلورمه د شوروي اتحاد له خوا د سپوټنیک په نامه فضا ته د لومړنۍ سپوږمکۍ د توغولو په غبرګون کې متحده ایالاتو د ۱۹۵۸ زکال د جنوري په ۳۱مه نېټه خپله لومړنۍ سپوږمکۍ فضا ته وتوغوله. د سړې جګړې په غبرګون کې د متحده ایالاتو د هوانوردۍ او فضا نوردۍ ملي اداره (ناسا) په ۱۹۵۸ زکال تاسیس شوه. په ۱۹۶۹ زکال کې د اپولو ۱۱ په نامه د ځمکې سپوږمۍ ته د انسان لومړنی فضایي ماموریت ترسره شو. ولیدل شول چې درې فضا نوردان چې دوه یې نیل آرمسټرانګ او بوز الدرین و د میاشتې سطح ګوري؛ دریم چې مایکل کالینز و د سپوږمۍ په مدار کې پاتې شو څو د لومړیو دوو سره د سپوږمۍ د سطحې له کتو وروسته ملاقات وکړي.
د هوا فضا د انجینری په برخه کې مهم نوښت د ۱۹۷۰ زکال د جنوري په ۳۰ مه رامنځته شو؛ هغه مهال چې بوینګ ۷۴۷ خپله لومړۍ الوتنه له نیویارک څخه لندن ته ترسره کړه. دغه الوتکه تاریخ جوړونکې شوه او له دې امله چې وړتیا یې لرله ۴۸۰ مسافر ولېږدوي په «جمبو جېټ» یا «نهنګ» باندې مشهوره شوه.
د هوا فضا په انجینرۍ کې بل مهم پرمختګ په ۱۹۷۶ زکال کې د کانکورډ په نامه له غږ څخه د چټکې الوتکې په پراختیا رامنځته شو. د دغه ډول الوتکې د جوړولو پر سر د ۱۹۶۲ زکال د نومبر په ۲۹ مه بریتانیا او فرانسې هوکړه کړې وه.
د ۱۹۸۸ زکال د ډسمبر په ۲۱ مه انتونوف An-225 Mriya الوتکې خپله لومړۍ کارګو الوتنه وکړه. دغې الوتکې د نړۍ د درنې الوتکې، د تر ټولو درنې او اوږدې هوايي کارګو د انتقال کوونکې الوتکې او همدارنګه په عملي ډګر کې د تر ټولو اوږدو وزرو لرونکې الوتکې ریکارډ خپل کړ.
د ۲۰۰۷ زکال د اکتوبر په ۲۵ مه ایربس اې ۳۸۰ خپله لومړۍ سوداګریزه الوتنه له سنګاپور څخه د اسټرالیا سیډني ښار ته ترسره کړه. دا لومړنۍ الوتکه وه چې د مسافرو د شمېر له مخې له بوینګ ۷۴۷ څخه وړاندې شوه او په حد اکثر کچه یې ۸۵۳ مسافر لېږدول. په داسې حال کې چې د بوینګ ۷۴۷ د سیالې په توګه د دغې الوتکې پراختیا په ۱۹۸۸ زکال کې پیل شوې خو د ۲۰۰۵ زکال په اپرېل میاشت کې یې خپله ازمایښتي الوتنه ترسره کړه.
تحصیلي پروګرامونه
د هغو زده کړیالانو لپاره چې د هوا فضا له انجینرۍ سره لېوالتیا لري د کیمیا، فزیک، کمپیوټر ساینس او ریاضیاتو په برخه کې وړتیا ډېره اړینه ګڼل کېږي.
په عامه کلتور کې
د «توغندويي ساینس پوه/عالم» (rocket scientist) اصطلاح ځینې مهال د ځیرکو کسانو لپاره په ځانګړې توګه د هغو لپاره چې د تخنیک او ریاضي په برخه کې وړتیا لري له دې امله کارول کېږي چې د توغندیو ساینس/علم د یو عمل په توګه زیاتې زهني وړتیا ته اړتیا لري. دغه اصطلاح چې «دا توغندويي علم نه دی» د پیغور په معنی نه ده بلکه د یو کار د ساده توب څرګندولو په موخه کارول کېږي. په کره بڼه د «ساینس» څخه د توغندیي ساینس په اصطلاح کې ګټنه ناسمه ده، ځکه ساینس د نړۍ د بنسټ، ماهیت او چلن د درک کولو علم دی؛ انجینري بیا د عملي او انجینري اصولو کارونه ده څو ستونزې حل کړي او نوې ټکنالوژۍ رامنځته کړي. له ایتمولوژیکي پلوه د دغې اصطلاح سمه بڼه «توغندويي انجینري» ده. خو له دې سره بیا هم «ساینس» او «انجینري» تر ډېره په غلط معمول ډول مترادف کارول کېږي.
نامیبیا
نیمیبیا چې په رسمي توګه د نامیبیا ولسمشریزه ده د افریقا په سویل ختیځ کې پروت یو هیواد دی. پلازمینه یې ویندهوک رسمی ژبه انګلیسي او مساحت یې ۴۱۸'۸۲۵ کیلومتره مربع دی. نامیبیا ۰۷۷'۱۱۳'۲ میلیونه وګړي د پیسو واحد یې د نامیبیا ډالر (NAD) دی او په ۲۱ د مارچ ۱۹۹۰م کال له سویلي افریقا نه خپلواکی ترلاسه کړی.
نامیبیا، په رسمي ډول د نامیبیا جمهوریت، په جنوبي افریقا کې یو هېواد دی. لوېدیځه پوله یې د اتلانتیک سمندر دی. دا هېواد له شمالي لوري له زامبیا او انګولا سره، له ختیځ لوري له بوتسوانا او له سويل او ختیځ لوري له سوېلي افریقا سره ځمکنۍ پولې لري. که څه هم دا هېواد له زمبابوې سره پوله نه لري، تر ۲۰۰ مترو (۶۶۰ فوټو) لږ د زمبیزي سیند د بوټسوانان ښي غاړه دواړه هېوادونه جلا کوي. نامیبیا د ۱۹۹۰ ز کال د مارچ په ۲۱ نېټه د نامیبیا د خپلواکۍ له جګړې وروسته له جنوبي افریقا څخه خپلواکي ترلاسه کړه. پلازمینه او ترټولو لوی ښار یې ویندهوک دی. نامیبیا د ملګرو ملتونو، د سوېلي افریقا د پراختیایي ټولنې (SADC)، د افریقایي ټولنې او د مشترک المنافع هېوادونو غړی دی.
په ۱۸۷۸ ز کال کې، د کیپ د غوره هیلې (د کیپ مستعمره)، بیا بریتانوي مستعمرې، د والس خلیجګي بندر او د پینګوین د ټاپوګانو ساحل ضمیمه کړل؛ چې په په ۱۹۱۰ ز کال کې د سوېلي افریقا د نوې ټولنې بشپړې برخې شوې. په ۱۸۸۴ کال کې، د آلمان سترواکۍ د دې خاورې په زیاتره برخه حاکمیت رامنځ ته کړ، چې د آلمان د سوېل لویدیځ افریقا په نوم مستعمره یې را منځ ته کړه. دې مستعمرې کرنه او زیربنا پراخه کړه. د ۱۹۰۴ز کال او ۱۹۰۸ز کلونو ترمنځ، دې مستعمېرې د هیرو او ناما خلکو په وړاندې د نسل وژنې مرتکب شوه. د جرمني واکمني په ۱۹۱۵ ز کال کې د جنوبي افریقا د ځواکونو پر مټ په ماتې سره پای ته ورسېده. په ۱۹۲۰ ز کال کې، د لومړۍ نړیوالې جګړې له پای وروسته، د ملتونو ټولنې سوېلي افریقا ته مستعمېرې د اختیار دنده وسپارله. د حاکم ځواک په توګه، سوېلي افریقا، د نژادي بېلوالي او مقرراتو په ګډون، خپل قوانین پلي کړل. له ۱۹۴۸ ز کال راهیسې، چې ملي ګوند واک ته وټاکل شو، په دې قوانینو کې د سوېلي افریقا د اپارتایډ پلي کول شامل وو چې هغه وخت د سوېل لوېدیځې په نوم یاده شوه.
د شلمې پېړۍ په وروستیو کې، کې د بومي افریقایي سیاسي فعالینو له لوري، چې د خپلواکۍ په لټه کې وو، د سیاسي نمایندګۍ لپاره پاڅونونه او غوښتنې د دې لامل شوې چې ملګري ملتونه په ۱۹۶۶ ز کال کې د سیمې مستقیم مسؤلیت په غاړه واخلي، خو په حقیقت کې د سوېلي افریقا حاکمیت موجود و. په ۱۹۷۳ زکال کې، ملګرو ملتونو د سوېل لوېدیځې افریقا د خلکو سازمان (SWAPO) د نامیبیا د خلکو د رسمي استازي په توګه په رسمیت وپېژنده. دا ګوند د اوامبو وګړو تر واک لاندې دی، چې په سیمه کې لوی اکثریت دي. د پرله پسې چریکي جګړې وروسته، سوېلي افریقا په ۱۹۸۵ ز کال کې په نامیبیا کې موقته اداره جوړه کړه. نامیبیا په ۱۹۹۰ ز کال کې له جنوبي افریقا څخه بشپړه خپلواکي ترلاسه کړه. خو والس خلیج او پینګوین ټاپوګان تر ۱۹۹۴ ز کال پورې د جنوبي افریقا تر کنټرول لاندې پاتې شوې.
نامیبیا ۲.۵۵ میلیونه وګړي لري او یو باثباته څو ګوندي پارلماني ډیموکرتیک نظام دی. کرنه، ګرځندوی او د کانونو صنعت – لکه د الماسو، یورانیم، سرو زرو، سپینو زرو او عمومي فلزاتو د کانونو په ګډون – د دې هېواد اقتصاد بنسټ جوړوي، په داسې حال کې چې د تولید سکتور نسبتاً کوچنی دی. د نمیب لویه دښته چې دې هېواد له هغه نوم اخیستی د دې لامل شوې ده چې نامیبیا په ټولیز ډول په نړۍ کې یو له خورا لږ نفوس لرونکي هېوادونو څخه وي.
ایداري وېش
نامیبیا هیواد په ۱۴ ولایتونو او ۱۲۱ ولسوالیو ویشل شوی.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:نېمبیا