د_مدني_دعوې_د_حکم_د_صدرو_اسباب
سريزه
دا چې د لوړو زده کړو وزارت د لايحې سره سم محصلين د خپلې څلورکلنې تحصيلې دورې د پای ته رسولو پرمهال د يوې څېړنيزې رسالې ( مونوګراف ) په ليکنې اړ وي، نو ما ته هم زما د اختيار سره سم د الفلاح پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو د پوهنځي د قضاء او څارنوالۍ څانګې له خوا ( په مدني دعوو کې د حکم د صدور اسباب او وسايل د اسلامي فقهې او افغانستان د قوانينو له نظره ) تر عنوان لاندې موضوع د ښاغلي استاد ثناء ګل تره خېل تر لارښوونې لاندې راوسپارل شوه، ما لومړی د لارښود استاد په مشوره د ماخذونو او د موضوع اړوند د کتابونو په راټولو او پيدا کولو پيل وکړ، وروسته له هغې مې هغه په ښه دقيق ډول مطالعه کړل او ځينې عنوانونه چې زما د موضوع سره يې تړاو درلود له ځانه سره په نښه کړل او د هغې له مخې مې د ځان لپاره يو پلان جوړ کړ، له هغې وروسته مې پلان له درانه استاد سره شريک کړ، هغه هم له څه سمون او مشورو وروسته د څېړولو اجازه راکړه. د موضوع اهميت : د دې موضوع اهميت په دې کې دی چې اکثره وخت محصلين او زده کړيالان تل په دې هڅه کې وي چې قضات او محاکم په کومو اسبابو خپل حکم صادروي ، چې ډېری محصلين په دې هکله معلومات نه لري، نو ما هم دا لازمه وګڼل چې د مدني محاکمو د حکم د صدور اسباب تر عنوان لاندې خپله څېړنه ترسره کړم، ترڅو له يوې خوا په خپله په دې هکله لا زيات معلومات ترلاسه کړم او له بلې خوا نورو محصلينو ته هم يوه اسانتيا په دې هکله پيدا شي او په راتلونکي کې د هغوی د استفادې وړ وګرځي. د موضوع د غوره کولو لاملونه : دا چې د قضاء په برخه کې اکثره محصلين او لوستونکي په دې نه پوهيږي، چې قضات يا محاکم په کومو څيزونو او مدارکو د د طرفينو په حق کې پرېکړه کوي، نو ما هم د يادې موضوع په درک کولو سره دغه موضوع ( په مدني دعوو کې د حکم د صدور اسباب او وسايل د اسلامي فقهې او افغانستان قوانينو له نظره ) د خپلې څېړنې لپاره غوره کړه. د موضوع هدف : د دې د موضوع د اختيار سبب دا و، چې له يوې خوا ما غوښتل په دغه هکله ډېر معلومات ترلاسه کړم، بله دا چې د دې موضوع په اړه داسې معلومات په يوه ټولګه کې نه و، راغونډ شوي چې تر څو محصلين ترې په اسانۍ او ساده ګۍ سره استفاده وکړي، بله مهمه خبره چې د موضوع د اختيار سبب او موخه وه هغه دا وه چې تر څو د دې موضوع په هکله چې د قضاء او څارنوالۍ څانګې د محصلينو لپاره ډېره اړينه او ضروري ده هغه دا ده چې مونږ دوه ډوله دعوې لرو، يوه يې جزايي دعوه ده او بله يې مدني دعوه ده، نو ويلای شو چې مدني دعوې د ټولنيز ژوند ډېره برخه او يو مهم اړخ په خپله غېږه کې رانغاړي، نو د دې لپاره چې د مدني دعوې د حکم د صدور په اسبابو پوه شو، نو په حقيقت کې به مو د حقوقو د علم يوه لويه برخه چې هغه مدني دعوې دي، معلومات ترلاسه کړي وي. د موضوع مسئله : دغه موضوع ( په مدني دعوو کې د حکم د صدور اسباب او وسايل د اسلامي فقهې او افغانستان قوانينو له نظره )ده چې دغه موضوع مې بيا په درې څپرکو ووېشله، چې په ترتيب سره په لومړي څپرکي کې د اسلامي فقهې، قوانينو او دعوې پېژندنه او په دوهم څپرکي کې د اسلامي فقهې له نظره په مدني دعوو کې د حکم د صدور اسباب او په همدې ډول په درېم څپرکي کې د افغانستان په قوانينو کې د مدني دعوې د حکم د صدور اسباب او وسايل تر څېړنې لاندې نيول شوي دي. د موضوع د ليکلو تګلاره : موضوع په ساده عاميانه لهجه او الفاظو ليکل شوې ده، ترڅو په ډېره اسانۍ ترې لوستونکي اخذ وکړای شي او په ډېرې اسانۍ سره پرې پوه شوي، او د زياتو لغات پرانيو او ګونګو لفظونو څخه يا خو ډډه شوې او يا هم د هغې ترڅنګ د هغې مانا په ليندکيو کې ليکل شوې ده، ترڅو لوستونکي پرې په اسانۍ سره پوه شي. د موضوع سوالونه : په دې ياده موضوع کې د لاندې سوالونو ځوابونه موندلای شئ د يوې مدني دعوې د حکم د صدور اسباب کوم دي ؟ دعوه څه ته وايي؟ قانون څه ته وايي؟ مدعي، مدعی عليه او مدعی بها څه ته وايي؟ اقرار څه ته وايي او په کومو حالتونو کې د يوې مدني دعوې په اړه د حکم د صدرو سبب ګرځي؟ شهادت څه ته وايي او په کومو حالتونو کې د يوې مدني دعوې په اړه د حکم د صدرو سبب ګرځي؟ بينه څه ته وايي او په کومو حالتونو کې د يوې مدني دعوې په اړه د حکم د صدرو سبب ګرځي؟ دا او دې ته ورته نورې ډېرې پوښتنې چې دلته يې له ذکر کولو څه ډډه کوو... د موضوع حدود : البته يوه خبره بايد هېره نکړو چې موضوع ډېره اوږده او پېچلې وه، مونږ دلته کوښښ کړی دی هغه موضوعات چې ډېر مهم نه وي، دلته يې له څېړلو ډډه وکړو، ځکه مونږ هم دلته د ځينو مسايلو په لنډ ډول په پېژندلو بسنه کړې. د موضوع د څېړنې او حدودو په هکله بايد ووايم چې موضوع ډېره برخه له نورو ماخذونو نه په استفادې سره ( چې ځای ځای يې ماخذونه ورسره ذکر شوي دي ) ، په ډېره ساده او عاميانه لهجه ليکل شوې ده او کوښښ شوی دی چې لوستونکو ته لنډ، جامع ، مهم او ګټور مطالب په ساده الفاظو وړاندې شي او د موضوع د اوږدوالي او لهجې د پېچلتيا څخه پکې ډډه وشي. هيله ده چې دغه ليکنه به د درنو لوستونکو او محصلينو لپاره ګټوره تمامه شي.