cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضیاءالحق سیند
زده کړې
لومړنۍ زده کړې په جلاله کمپ پښتونخوا او په ۱۳۸۷ل کال کې د بغلان ولایت پلخمري ولسوالۍ د افغان سید جمال الدین لېسې څخه په عالي درجه فارغ شوی دی، لسانس یې د بغلان پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځي پښتو څانګه کې په ۱۳۹۲ل کال بشپړ کړی او همدارنګه ماسټري د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون د پښتو ژبې او ادبیاتو ماسټرۍ په برنامه کې ۱۴۰۱ کال بشپړ کړی دی.
دندې
۱۳۹۰ل. کال د بغلان ولایت پلخمري ولسوالۍ د قاضي کلي په منځني ښوونځي کې د ښوونکي په توګه دنده تر سره کړې ده.
۱۳۹۲ل.کال په بغلان ولایت دهنه غوري ولسوالۍ کې د DFC (ساحوي ناظم) په توګه د ټاکنو خپلواک کمېسیون سره دنده تر سره کړې ده.
۱۳۹۵ل. کال بغلان ولایت پلخمري ولسوالۍ د احمدزیو په عالي لېسه کې د ښوونکي په توګه په دنده وګمارل شو.
۱۳۹۶ل. کال په کابل ولایت کې د عامې روغتیا وزارت د کوچیانو د روغتیایي خدمتونو ریاست سره په لوموړیو کې د بشري سرچینو مدیر او بیا وروسته عمومي اداري مدیر وټاکل شو.
۱۳۹۷ل. کال څخه تر اوسه پورې د پولیو د مخنیوي په ملي پروګرام کې د ټریننګ د مونیټور په توګه دنده تر سره کوي.
۱۳۹۷ل. کال څخه بیا تر ۱۴۰۰ل. کال پورې د ژبژغورنې ملي غورځنګ او د بغلان د ځوانانو شورا د رهبرۍ غړی پاتې شوی.
۱۴۰۱ل. کال د افغانستان د علومو اکاډمۍ د ژبو او ادبیاتو مرکز د پښتو انستیتیوت د ژبپوهنې څانګې علمي غړی وټاکل شو، چې تر اوسه په همدغه دنده بوخت دی.
د شعر بېلګه
توپیر
چېرته د سپکو، سپکه سپکه لهجه؟
د هګۍ ژېړ
د هګۍ ژېړ د چرګې د هګۍ هغه برخه ده چې وده کونکي جنین تغذیه کوي. د خوړو په توګه، ژیړ د ویټامینونو او منرالونو لویه سرچینه ده. د ژیړ مواد غوړ او کولیسټرول او شاوخوا یو پر پنځمه پروټین لري. [[دوتنه:Chicken_Egg_without_Eggshell_5859.jpg|بټنوک| ډېری خلک په خپلو خوړو کې مختلف ډوله هګۍ کاروي. په دې انځور کې د دې خواړو دوه خوړونکي برخې لیدل کیدی شي. په دې هګۍ کې (هغه ډول چې "عموما" مصرف کیږي) پرته له خولۍ، سپین او ژیړ لیدل کیږي. د هګۍ سپین یو روښانه مایع دی چې ژېړ پوښي. دا مایع 90٪ اوبه او 10٪ محلول پروټین لري. ژیړ هم ژیړ او مستحکم دی ، چیرې چې د هګۍ ټول غوړ او کولیسټرول زیرمه کیږي. د زیړ نیمایي برخه د پروټینونو څخه جوړه شوې ده.
ضیاءالحق سیند
د شعر بېلګه
چېرته درانه خلک، درنې خبرې؟
د هګۍ ژېړ
دا هګۍ د يو طبيعي چرګې له هګۍ څخه چې د سرکې په يو لوښي کې د ۴۸ ساعتونو لپاره ايښودل شوې، پرته له پوستکي لاسته راغلې ده. ]]
ضیاءالحق سیند
د شعر بېلګه
چېرته د روغې لارې، روغه ژبه؟
د هګۍ ژېړ
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:هګۍ وېشنيزه:چرګه
ضیاءالحق سیند
د شعر بېلګه
چېرته کږې لارې، کږې خبرې؟
چېرته د غيرو سختې سختې کیسې؟
چېرته د یار پستې پستې خبرې؟
چېرته د ګرم سنګر، ګرم یاران؟
چېرته له خېټې فتواګانې ترخې؟
چېرته د خدای، رسول خوږې خبرې؟
چېرته زموږ،  دا نوی نوی کردار؟
چېرته  د  پلار،  نيکه  زړې خبرې؟
چېرته د لنډې لارې، لنډ ملګري؟
چېرته اوږدې لارې، اوږدې خبرې؟
چېرته دا ستا دا لويې لويې وعدې؟
چېرته  زما،   وړې   وړې  خبرې؟
چېرته مې زړه ته وردننه شولې؟
چېرته مې زړه نه راوتې خبرې؟
چېرته دې ژوند ته زه پرېیښی یمه؟
چېرته مې مرګ ته هم لرې خبرې؟
چېرته د یار، دا وچه وچه ژبه؟
چېرته د "سیند" لمدې لمدې خبرې؟
انوپما ورما
انوپما ورما په انګريزي ژبه کې Anupama Verma يوه هندي فلمي اداکاره او ماډله ده چې د جولای په 2 مه په 1981 کال په هند کې زېږېدلې ده.
سرچينې
وېشنيزه:1972 زېږېدنې وېشنيزه:1981 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران
رزونانس (احتزازي) مقناطیسي عکس اخیستنه
رزونانس مقناطیسي عکس اخیستنه (MRI) د طبي انځور اخیستنې یو تخنیک دی چې د بدن د فزیولوژیکو پروسو او اناټومي د تصویر جوړونې لپاره په راډیولوژي کې کارول کېږي. د MRI سکنرونه له پیاوړو مقناطیسي ساحې، مقناطیسي ساحې ګراډینټ او راډیویي څپو څخه د بدن د غړو د انځور تولید لپاره کار اخلي. MRI کې د اکس شعاع یا نور ایونایزي شعاع ګانې شاملې ندي له کوم څخه چې په سی ټي سکن او PET سکن کې کار اخیستل کېږي. MRI د هستوي مقناطیسي رزونانس (NMR) طبي تطبیق دی چې کېدای شي د NMR په نورو تطبیقاتو لکه د NMR سپکټروسکوپي کې ترې د انځور اخیستنې لپاره کار واخیستل شي.
MRI په پراخه توګه په روغتونونو او کلینیکونو کې د طبي تشخیص، د ناروغیو درجه بندي او څارنې لپاره کارول کېږي. د CT په پرتله، MRI د نرمو انساجو څخه لا ښه کانټرسټ لرونکي انځورونه چمتو کوي، د بېلګې په توګه په مغزو یا ګېډه کې. په هرحال، که څه هم کېدای شي په یوه اوږده او محدود تونل کې د اوږدمهاله او لوړې اندازه ګېرۍ له امله د ناروغانو لپاره ډېر راحته ونه ګڼل شي، که څه هم د «خلاصې» MRI ډیزاینونو دا ستونزه تر ډېره هواره کړې ده. سربېره پر دې، ایمپلنټونه او په بدن کې ځای پرځای شوي نه لرې کېدونکي فلزونه کېدای شي ګواښ رامنځته کړي او کېدای شي ځینې ناروغان په خوندي توګه د MRI معاینې ترسره کولو څخه خارج کړي.
MRI په لومړیو کې د NMRI (هستوي رزونانس مقناطیسي عکس اخیستنه) په نوم یادېده، خو د «هستوي» ویی د منفي اړیکې مخنیوي لپاره لرې کړل شو. اټومي ځانګړي هستې چې په خارجي مقناطیسي ساحې کې قرار نیسي، د راډیويي فرکانس د انرژۍ د جذب وړتیا پیدا کوي؛ د تکامل په حال کې رامنځته شوی اسپېن قطبي کېدل کولی شي د RF یو سیګنال د راډیویي سیګنال په پیچ کې القا کړي او په پایله کې وپېژندل شي. په کلینیکي او څېړنیزې MRI کې، د هایډروجن اټومونه ډېری د ماکروسکوپي قطبي کېدو لپاره کارول کېږي چې د موضوع اړوند نږدې آنتونونو لخوا پېژندل کېږي. د هایډروجن اټومونه په طبیعي توګه په انسان او نورو بیولوژیکي موجوداتو، په ځانګړې توګه اوبو او غوړو کې، ډېر دي. له همدې کبله د MRI ډېری سکنونه په بدن کې د غوړو او اوبو موقعیت انځور کوي. د راډیویي څپو پالسونه د اسپېن هستوي انرژۍ لېږد هڅوي او د قطبي کېدو مقناطیسي ساحې ګراډینټونه په فضا کې ځای پرځای کوي. د پالس ترتیب پارامترونو بدلولو سره، کېدای شي د نسجونو په منځ کې بېلابېل تضادونه په هغوی کې د هایډروجن اټومونو د آرامتیا ځانګړتیا په اساس رامنځته شي.
په ۱۹۷۰مه او ۱۹۸۰مه لسیزه کې د خپلې ودې په وخت کې، MRI ثابته کړې ده چې د انځور اخیستنې یو هرکاره تخنیک دی. په داسې حال کې چې MRI په څرګند ډول په تشخیصي طبابت او بایومیډیکل څېړنو کې کارول کېږي، همدارنګه کېدای شي د نا ژوندیو اشیاوو لکه مومیایي ګانو د انځور جوړونې لپاره وکارول شي. خپرېدونکې ام آر آی او وظیفوي ام آر آی په ترتیب سره په عصبي سیسټم کې د عصبي جریانونو او وینې جریان انځور اخیستنې لپاره کارول کېږي، سربېره پر دې چې دقیق ځایي انځور هم وړاندې کوي. په روغتیایي سیسټمونو کې MRI ته د تقاضا دوامداره زیاتوالی د لګښت اغیزمنتوب او له حد څخه ډېر تشخیص په هکله اندیښنې راپورته کړي دي.
جوړښت او فیزیک
په ډېری طبي کارونه کې، د هایډروجن هستې، چې یوازې له یوه پروتون څخه جوړې شوې دي، چې په نسجونو کې یو سیګنال رامنځته کوي چې وروسته پروسس کېږي ترڅو په یوه ځانګړې سیمه کې د هغو هستو د کثافت په اساس له بدن څخه یو انځور جوړ شي. دې ته په پام چې پروتونونه د نورو اټومونو د ساحو تر اغېز لاندې راځي، کولی شو په ځانګړو ترکیباتو کې د هایډروجن ځوابونه جلا کړو. د یوې مطالعې ترسره کولو لپاره، کس د MRI سکنر منځ کې اچول کېږي چې د انځور اخیسنې د موخې سیمې شاوخوا ته یوه پیاوړې مقناطیسي ساحه رامنځته کوي. لومړی په موقت ډول له څرخېدونکي مقناطیسي ساحې څخه لاس ته راغلې انرژي د مناسب رزونانس فریکونسي سره مریض ته پلې کېږي. د X او Y ګرادینت سیمونو سره سکن د دې لامل کېږي چې د ناروغ یوه ټاکل شوې ساحه د انرژۍ د جذب لپاره اړینه دقیقه مقناطیسي ساحه تجربه کړي. اټومونه د یوه راډیویي پالس فریکانس (RF) لخوا هڅول کېږي او لاس ته راغلی سیګنال د یوه ترلاسه کوونکي سیم لخوا اندازه کېږي. د RF سیګنال کېدای شي د معلوماتو استنباط لپاره د ګرادینټ سیمونو په کارونې سره د ځایي مقناطیسي ساحې بدلون له کبله د RF په فاز او سطحه کې د بدلونونو د لیدلو سره پروسس شي. له هغه ځایه چې دا سیمونه د هڅونې او ځواب په اوږدو کې په چټکۍ سره د یوه متحرکې کرښې سکن ترسره کولو لپاره بدلون مومي، تکراري غږ د MRI ځانګړنه جوړوي،‌ځکه سیمونه د مقناطیسي نږدې‌توب له امله لږ حرکت کوي. د بېلابېلو نسجونو ترمنځ کانټرسټ بېرته د تعادل حالت ته د هڅول شویو اټومونو راتګ سره تعیین کېږي. د کانټرسټ خارجي لاملونه کېدای شي کس ته ورکړل شي ترڅو انځور لا واضح شي.
د MRI اصلي برخې عبارت دي له اصلي مقناطیس، چې نمونه قطبي کوي، د اصلي مقناطیسي ساحې په هوموجنیټي کې د بدلونونو سمونې لپاره شیمي سیمونه، ګراډینټ سیسټم چې د سکن لاندې ساحې مشخصه کولو لپاره کارول کېږي او د RF سیسټم چې نمونه هڅوي او لاس ته راغلی د NMR سیګنال تشخیص کوي. دا ټول سیسټم د یوه یا څو کمپیوټرونو له لوري کنټرول کېږي.
ام آر آی یوه مقناطیسي ساحې ته اړتیا لري چې د سکن په اوږدو کې په میلیون کې د څو برخو لپاره هم پیاوړې او هم یوشان وي. د مقناطیس د ساحې ځواک د تسلا په واحد اندازه کېږي – او په داسې حال کې چې ډېری سیسټمونه په ۱.۵ ټسلا کې کار کوي، له ۰.۲ تر ۷ ټسلا پورې سوداګریز سیسټمونه شتون لري. د څېړنیزو موخو لپاره د ټول بدن MRI لپاره د بېلګې په توګه ۹.۴ټسلا، ۱۰.۵ ټسلا، ۱۱.۷ ټسلا سیسټمونه کارول کېږي. د ټول بدن MRI سیسټمونو لپاره آن د ۱۴ټسلا او له هغه څخه لوړ سیسټمونه د مفهومي سپارښتنې یا انجینري ډیزاین مرحله کې دي. ډېری کلینیکي مقناطیسونه سوپرکانډکټینګ دي چې د تودوخې په ټیټه درجه کې د هغو ساتل کېدو لپاره مایع هلیوم ته اړتیا ده. د ټیټې ساحې ځواک کولی شو له دایمي مقناطیسونو څخه ترلاسه کړو، چې ډېری په «خلاصو» MRI سکنرونو کې د کلسټروفوبيکو ناروغانو لپاره کارول کېږي. د ټیټې ساحې ځواک همدارنګه د لېږد وړ په MRI ګانو کې هم کارول کېږي چې په ۲۰۲۰م کال کې د FDA لخوا تایید شوې. په دې وروستیو کې، MRI په ډېرو ټیټو ساحو کې هم راڅرګنده شوې ده، یعنې د مایکروټسلا او میلي ټسلا په محدوده کې، چېرته چې د کافي سیګنال کیفیت د مخکې قطبي کېدلو (د 10-100mT په حدودو کې) له لارې او د لارمور تقدم ساحو په اندازه کولو سره کابو ۱۰۰ مایکروټسلا د سوپرکانډکټینګ کوانټومي تداخلي ډېرو حساسو وسیلو (SQUID) له لارې ممکن کېږي.
T1 او T2
هر نسج د T1 (د اسپېن شبکه؛ یعنې د ساکن مقناطیسي ساحې په ورته لوري کې مقناطیسي کېدل) او T2 (اسپېن-اسپېن؛ د ساکن مقناطیسي میدان ته په عرض کې) خپلواکو آرامو پروسو له لوري د هڅول کېدو وروسته بېرته خپل د تعادل حالت ته راګرځي. د T1 وزن لرونکي یوه انځور رامنځته کولو لپاره، اجازه لرو چې د وخت تکرار (TR) بدلولو سره د MR سیګنال اندازه کولو څخه مخکې ساحه مقناطیسي کړو. د انځور داسې وزن ورکول د مغزو د قشر ارزونې، د غوړ نسج پېژندنې، د ځیګر د ځایي ضایعاتو مشخص کولو، او په ټوله کې د مورفولوژیکي معلوماتو او همدارنګه له کانټرسټ څخه وروسته د انځور اخیستنې لپاره ګټور دي. د T2 وزن لرونکي یوه انځور رامنځته کولو لپاره، مقناطیسي کېدو ته اجازه ورکول کېږي ترڅو د MR سیګنال بدلون اندازه کولو څخه مخکې د ایکو وخت (TE) ټیټ شي. د انځور داسې وزن ورکول د اذیما او التهاب، د سپینې مادې ضایعاتو او په پروسټاټ او رحم کې د اناټوميکي ساحوي ارزونې لپاره ګټور دي.
هستوي ژمی
هستوي ژمی د نړیوال اقلیم د یخیدو یو شدید او اوږدمهاله اثر دی چې انګېرل کیږې چې له پراخو اوربلوونکوتوپانونو څخه وروسته چې لامل یې په لوړه کچه هستوي جګړه وي رامنځ ته شوې وي. دا فرضیه په دې حقیقت ولاړه ده چې دا ډول اورونه کولای شي داسې دودونه ستراتوسفېر ته ترزیق کړي چې کولای شي چې ځمکې ته د لمر د رڼا د رسېدو مخه ډب کړي. داسې انګیرل کیږي چې د یخنۍ لامل کېدل د حاصلاتو پراخ ځوړ او کاختۍ لامل کېږي. کله چې محققین د کميوتر مادل هستوي ژمې سناریو جوړوي، نوهغوی په دویمه نړیواله جګړه کې په هامبورګ بمباري او او دهیروشیمیا اور بلوونکې توپانونه د قضیو د یوه مثال په توګه کاروي چېرته چې ښایي طبیعي وحشي اورونه د توپانونو سره یوځای ستراتوسفېر ته ترزیق شوي وي.
عمومیات
هستوي ژمۍ یا لکه څنګه چې ورته  هستوي تیاره او رڼا یا بین الطلوعین نوم  هم ورکول شوی دي، د ۱۹۸۰ په لسیزه کې  له هغه وروسته د یوې ساینسي مفکورې په توګه وپېژندل شوه چې دا واضحه شوه چې پخوانۍ نظریې چې ګویا شهاب یا آسماني ډبرې له خوا جوړ شوي دنایتروجن اکساید خروج به د اوزون قشر تخریب کړي خپل اعتبار له لاسه ورکاوه. دا نظریه د دې قرینې له امله وه چې له اورونو را ولاړشويو دودونو اقلیمي اثرات د اتومي جګړې د اقلیمي اثراتو یو نوی تمرکز کیږي. د دا ډول ماډل په سناریو ګانوکې، دا ډول فکر کېده چې د ډول ډول لوګیو ورېځې چې نامعلوم مقدار لوګی یې درلوده د ښارونو په سر د تېلو په تصفیه خانو او په کلیوالو سیمو کې د میزایلو په سیلوګانو کې جوړې شي. د هستوي ژمې اصطلاح یوه نوې اصطلاح ده چې ۱۹۸۳ ز کال کې د ریچارد پي تورکوRichard P. Turco له خوا د یوه بعدي کمپیوتر مادل په اړوند اختراع شوه چې د اتومي بین الطلوعین مفکوره وازمایي. دې مادل وړاندیز وکړ چې د غبار اودود لوی مقدار د هوا په سر د کلونو لپاره پاتې کیږي چې د سیارې په کچه د تودوخې د درجې د جدي ځوړ لامل کیږي.
په کال ۱۹۹۱ کې د کوېټ د تېلو د اورونو د اثراتو په وړاندوېنه کې تر ناکامۍ وروسته چې د یوه اقلیم پېژندونکي ټیم له خوا تر سره شو تر څو له پورته نظریې دفاع وکړي، له یوې لسیزې څخه ډیر وخت بې له دې چې د موضوع په اړوند نوي اسناد خپاره شي تېر شو. ډیرو تازه وختو کې د همدغو لوړو ماډل جوړوونکو ټیم چې په ۱۹۸۰ لسیزو پورې اړوند و، یو ځل بیا د کمپیوتري مادل نتاېجو په خپرولو پېل وکړ. دا نوي مادلونه پخوانیو ته ورته عمومي موندنې تولیدوي په دې معنی چې د سلو اوربلونکو توپانونو اشتعال چې هر یوه یې په شدت کې له هغو سره چې په هیروشیمیا کې لیدل شوي و د پرتلې وړ و کولای شو چې یو وړوکی هستوي ژمی رامنځ ته کړي. دا اوربلوونکي توپانونه ځمکې ته  د لوګیو په تیره بیا د تور کاربن د ترزیق لامل کيږي  او د شنو خونو د ضد اثرتولیدوي چې د ځمکې د مخ د تودوخې د درجې د را لوېدولامل کیږي. دیخنۍ داشدت د الن روباک Alan Robock په ماډل کې دا وړاندیزوي چې د دې سل اوربلوونکو توپانونو مجموعي تولیدات د نړۍ د تودوخې در جه ۱ سانتی ګراد یا ۱.۸ فارنهایت درجې ټيټوي او په پراخه پیمانه د انسان د فعالیت له امله د ځمکې تودېدنه په تقریبي توګه په راتلونکو دوه یا درې کلونو کې له منځه وړي. را باک  Robock دا نه  دي ماډل کړې خو هغه وړاندوېنه کړې چې د نړیوالې کرهنې زیانونه به يې پایلې وي.
اړینه نه ده چې یو هستوي مو جود یا آله د انفجار وکړي ترڅو د یوه اوربلوونکې توپان د اشتعال لامل شي، د هستوي ژمې اصطلاح یو غلط نوم دی. دموضوع په اړوند خپاره شوي اسناد دا بیانوي چې له کیفي توجیه پرته هستوي چاودنې د مادل شویو اوریزو طوفانونو د اثراتولامل دي. یواځنۍ ښکارنده  یا پدیده چې د هستوي ژمي په اسنادو کې د کمپیوتر په واسطه مادل شوي دي هغه د اقلیم اغېزښندنې عامل  هغه تولید دی چې د بې شمېره وسایلو په واسطه جوړيدای شي او اشتعال کوي. که څه هم په نادره توګه دا بحث کیږي چې د پورته نظریې ملاتړي ووايي چې د همدې هستوي ژمي اغیزې به هغه وخت را منځ ته شي که چېرې ۱۰۰ ستر معمولي اوربلوونکې توپانونه ولګيږي.
د کمپیوتر د مادلرانو چې په ۱۹۸۰ کې یې دا اصطلاح ابداع کړه  لومړني انګېرنې دا وې چې ښایي یو زیات شمیر حتی د زرونوپه شمېر اوربلوونکې توپانونه شتون ولري. ګمان دا و اوربلوونکي توپانونه به د امریکا او شوروي په څواړخیزه جګړه کې په هوا کې د ارزښت ضد په هوا کې چاودېدونکې هستوي وسلو په پراخه کچه کارولو یوه ممکنه پایله وي. داسې ښودل کیږي چې په ډېر شمېر کې اوربلوونکې توپانونه چې پخپله مادل شوي نه دي، د هستوي ژمي شرایط برابروي چې لامل یې په مختلفو اقلیمي مادلونو کې د لوګي داخلیدل دي چې د یخنۍ شدت ژوروالی یې د لسیزو مودې لپاره دوام کوي. په دې موده کې د اروپا ،امریکا او چین په کرهنیزو سیمو کې  په دوبي کې د تودوخې د درجې ټيټیدل تر ۲۰ سانتي ګراد درجې یا ۳۶ فارنهایت وي او په روسیه کې ۳۵ سانتي ګراد یا ۶۳ فارنهایت درجې وي. دا یخني د سیارې مخ ته په لومړیو څوکلونو کې د طبیعي لمریز تشعشع په رسېدو کې د ۹۹٪ کمښت له امله وي او په څو لسیزو کې به په تدریجي ډول بېرته خپل حالت ته وګرځي.
په اساسي ډول، د اوږدو وریځو د انځوریزو شواهدو د رامنځ ته کېدو را په دې خوا دا جوته شوه چې اوربلوونکي توپانونه کولای شی دود/ ایروسول ګاز ستراتوسفېر ته داخل کړي خو په هوا کې د ایروسول د پاتې کېدو موده نامعلومه ده. مایک فروم Mike Fromm چې د هغې مستقلې ډلې او ناول تحقیقي لابراتوارغړی دی او د هستوي ژمي ته اړوند د تیوریکي مادل په هکله خپرونو ته دوام ورکاوه په ۲۰۰۶ کې د تجربې له مخې وموندل چې د سترو طبیعي وحشي اوربلوونکو توپانونو پېښېدل چې په هیروشیما کې تر لیدل شوو اوربلوونکو توپانونو څو ځله ستر و کولای شي د هستوي ژمي وړوکي اثرات تولید کړي چې د لږ وخت لپاره لکه په تقریبي ډول د یوې میاشتې لپاره دوام کوي او د نیمې کرې د سطحې د تودوخې نه اندازه کېدونکې ښکته کېدو لامل ګرځي. دا حالت تر یو حده د اورغوځوونکو مکررو فورانونو سره د پرتلې وړ ده  چې سلفیټ سترا توسفېر ته داخلوي او د وړوکو حتې د جزیي اورغورځوونکي ژمي اثرات تولیدوي.
د اوربلوونکو توپانونو د لوګې د څارنې  دآلاتو یوه ټولګه چې په ستلایت او الوتکه کې ځاي په ځای ده هغه مخکښه هڅه ده چې په دقیقه توګه د دې لوګې د ژوند اوږدوالی، مقدار، د ترزیق لوړوالی او بصری خاصیت ښیي. د دې ټولو خواصوپه اړه معلومات اړین دي تر څو په رښتیني ډول د اوربلوونکوتوپانونو د یخ کولو اثراتو شدت او اوږوالی ثابت کړی شي او دا ثابتول به د هستوي ژمي د کمپیتوری مادل له طرحې څخه مستقل وي.
اوس مهال، د سټلایټ د څارنې له معلوماتو دا جوتیږي چې په ستراتوسفیر کې د لوګي اروسولونه aerosols له دوه میاشتو کمه موده کې تیت او پرک کیږي. د  سترا توسفېر په نوي حالت کې د اوج  د نقطې د موجودیت په اړه چې هلته اروسولونه په پورته موده کې نه لرې کیږي لا تر اوسه پرېکړه نه ده شوې.
میکانیزم
د هستوي ژمي سناریو دا انګیري چې سل ی سلو ډېر ښاري اوربلوونکي توپانونه د هستوي چاودنو له امله مشتعل کیږي او دا اوربلوونکي توپانونه لوی لوی تور لوګی پورتنې تروپوسفیر او ښکتني ستراتوسفېر ته د هغو ورېځو د سترو ټوټو د حرکت له لارې پورته کیږي چې د اوربلوونکو توپانونو په مهال جوړیږي. له ۱۰ تر ۱۵ کیلو مترو( ۶-۹ میلو) له ځمکې پورته واټن کې د لمر د وړانګو جذب کولای شي لوګی ته حرارت ورکړي چې یو څه یا ټول یې ستراتوسفېر ته پورته شي او هلته د باران په واسطه د نه مینځلو په صورت کې د کلونو لپاره پاتې شي.
د خونديتوب بيالوژي
د خونديتوب بيالوژي د طبيعيت او ځمکې د ژونديو موجوداتو د تنوع ساتنه ده، موخه يې دا ده چې د ژونديو موجوداتو انواع، د دوی استوګنځايونه او چاپېريالي نظامونه د زيات منځه تګ او د ژونديو موجوداتو د تعاملاتو د ويجاړېدو څخه خوندي شي. دا  يوه ګڼ تخصصي موضوع ده چې د طبيعي او ټولنيزو علومو او د طبيعي سرچينو د مديريت پر مواردو متکي ده.
د خونديتوب د اخلاقو بنسټ د خونديتوب د بيالوژۍ موندنې دي.
منشأ
د خونديتوب بيالژوي اصطلاح او د يوې نوې څانګې په توګه د دې تصور پيل په ۱۹۷۸ز کال کې د کليفورنيا د سن ډياګو په لاجولا کې د کليفورنيا پوهنتون کې د «خونديتوب بيالوژي په اړوند د څېړني لومړي نړيوال کنفرانس» په جوړېدو سره وشو، د کوم مشري چې امريکايي بيالوژي پوه «بروس ای. ويلوکسس» او «مايکل اي سول» او د پوهنتون او ژوبڼ مخکښو څېړونو او خونديپالانو کوله چې به هغوی کرې «بينرشکي، سر اوټو فرينکل، تاماس لوجوایی» او «جيرډ ډايمنډ» کوله.دې ناستې ته د استوايي ځنګل وهنې، د انواعو د منځه تللو، په انواعو کې د جنيټيکي تنوع ختمېدو په اړوند د اندېښنو پر بنسټ تبليغات وشول. د دې کنفرانس او فعاليتونو په پايله کې، له يوې خوا په چاپېريالپوهنه کې تيوري او له بلې خوا د خونديتوب د تګلارې او عمل تر منځ توپير له منځه وړلو هڅه وشوه.
د خونديتوب بيالوژي او د بيالوژيکي تنوع (د ژونديو موجوداتو تنوع) تصور يو ځای سر راپورته کړ، په کوم سره چې د خونديتوب د علم او تګلارې د نوي پړاو په روښانه کولو کې مرسته وشوه. د خونديتوب بيالوژي ګڼ تخصصي ذاتي بنسټ د خونديتوب د ټولنيز علم، د خونديتوب د رويې او خونديتوب د فزيالوژي په ګډون د ګڼو فرعي څانګو بنسټ کېښود. دې د خونديتوب جنياتو د لا زيات پرمختګ په خوځښت راوست، د کوم پيل چې له مخکې څخه «اوټو فرانکل» کړی و، خو اوسمهال عموماً دا د فرعي تخصص په توګه هم بلل کېږي.
تفصيل
په نړۍ کې د جوړو بيالوژيکي سيستمونو په چټکۍ سره د زوال معنا دا ده چې ډېر ځله د خونديتوب بيالوژۍ ته د «پای لرونکي تخصص» په توګه کتل کېږی. د کم سارو يا له ګواښ سره مخ انواعو نفوسو چاپېريالپوهنې (خپرېدل، بې ځايه کېدل، نفوس، د اغېزناک نفوس اندازه، د يوځای کېدو کمښت او د نفوس د تر ټولو کم ژوندي پاتې کېدل) په څېړنه کې د خونديتوب بيالوژي له چاپېريالپوهنې سره نږدې اړيکه لري. د خونديتوب بيالوژي اړيکه له داسې ښکارندو سره ده، کومې چې د ژونديو موجوداتو پر ساتنې، زيان او بيا پر ځای کولو او د تکاملي پروسې د پر ځای ساتلو پر ساينس اغېز لري، کوم چې جنياتي، نفوس، انواعو او چاپېريالي نظام تنوع منځ ته راوړي. دا اندېښنې له هغو اټکلونو څخه منځ ته راځي، کوم چې په دې اند دي چې په راتلونکو پنځوسو کلونو کې به د ځمکې پر مخ شته د ټولو انواعو ۵۰٪ ختم شي، کومو چې په بې وزلې او لوږه کې مهمه ونډه درلودلې او په دې سياره کې به د تکامل جريان يو ځل بیا ترتيب کړي.
د خونديتوب بيالوژي پوهان د ژونديو موجوداتو د تنوع پر زيانونو، د انواعو د منځه تللو د پروسو او بهيرونو او د انساني ټولنې د ښه والي د ساتنې لپاره زموږ پر وړتياوو د هغې د منفي اغېزو په اړوند څېړنې او پوهه ورکوي. د خونديتوب ساتنپالان په ډګر او دفتر کې، په حکومت، پوهنتونونو، غېر انتفاعي سازمانونو او صنعتونو کې کار کوي. د دوی د څېړنو موضوعات ډول ډول دي، ځکه چې دا په بيالوژيکي او تر څنګ يې په ټولنيزو علومو کې د مسلکي اتحاد لرونکې يوه ګڼ تخصصي شبکه ده. هغه څوک چې دې موخې او مسلک ته ژمن دي، د اخلاقو، اخلاقي اصولو او ساينسي لامل پر بنسټ شته بيالوژيکي تنوع د بحران لپاره د نړيوال غبرګون پلوي کوي. سازمانونه او ښاريان د ژونديو موجوداتو د تنوع بحران ته د کار نقشې په مټ ځواب وايي، کومه چې د څېړنې، څارنې او تعليمي پروګرامونو لارښونه کوي، په کومو کې چې د نړيوالې ادارې له لارې په سيمه ييزه کچه اندېښنې رانغښتي دي. په دې اړوند پوهه مخ پر زياتېدو ده چې خونديتوب يواځې په دې اړوند نه دی چې څه تر لاسه کېدای شي، بلکې په دې اړند دی چې په څه ډول تر سره کېدای شي. په دې نقطه ټينګار کولو لپاره د خونديتوب يو مقياس جوړ شوی دی، په دې مقياس کې C= شريک توليد، O= پرانيستی، N= چټک، S= حل لارو پر بنسټ، E= پياوړي کولو، R= اړيکه لرونکی، V= د ارزيت پرنسټ، A=د عمل وړ، T= فرا تخصصي، I= جامع، O= هيله من او N= پالونکی معنا لري.
د طبيعي سرچينو ساتنه
د نړيوالې تنوع ساتنې او د ساتنې لپاره شعوري هڅې يوه وروستۍ ښکارنده ده. په هر حال، د طبيعي سرچينو ساتنه يو تاريخ لري چې د خونديتوب له زمانې څخه تر مخکې وختونو خپور دی. د سرچينو اخلاقيات له طبيعېت سره د نېغ په نېغه اړيکو له لارې له اړتيا څخه راوتلي دي. د خود غرضانه موخو د مخنيوي لپاره کړنلاره يا ډله ييز مخنوی له هغه څه څخه زيات اړين ګرځېدلي چې په سيمه ييز ډول تر سره کېدای شي، له همدې امله د پاتې ټولنې د ګټې لپاره د اوږدمهالې برابرښت پر سر جوړجاړی کوي. د طبيعي سرچينو د مديريت په اړوند دا ټولنيزه معضله اکثره «د عامو ناورين» په نوم پېژندل کېږي.
له دې اصل څخه، د خونديتابه بيالوژي پوهان د ډله ييزو سرچينو د ټکرونو د حل لارې په توګه په کلتورونو کې د ډله يزو سرچينو پر بنسټ اخلاقيات موندل کېدای شي. د بېلګې په ډول، د الاسکا ټنګټ خلک او د ارام سمندر د شمال لوېديځ هايډا تر منځ د ساکيي سالمن ماهي نيولو په اړوند د قبيلو تر منځ د سرچينو حدود، اصول او بنديزونه موجود و. د دې اصولو رهنمايي د قبيلې مشرانو کوله، کومو چې تر خپل واک لاندې هر سمندر او ويالې د ژونديو د ټول عمر له تفصيلاتو خبر وو. په تاريخ کې داسې بې شمېره بېلګې موجودې دي، په کومو کې چې کلتورونو د ډله ييزو طبيعي سرچينو د مديريت په اړوند د اصولو، رسوماتو او منظم عمل پيروی کړې ده.
د موري سترواک اشوکا شا او خوا ۲۵۰ مخزېږديز کې د ژويو او معلومو انواعو مرغيو پر ذبح کولو د بنديزونو لګولو تر څنګ، د حيواني ناروغيو د درملنې کلینيکونو پرانيستلو فرمانونه هم جاري کړي وو.
د خونديتابه اخلاق په لومړيو مذهبي او فلسفي لیکنو کې هم موندل کېږي. په تاو، شنټو، هندو، اسلامي او بودايي روايتونو کې يې بېلګې شته. په يوناني فلسلفه کې اپلاتون د څړځايونو د ځمکو پر خرابېدو خواشيني ښودلې ده: «اوس چې څه پاتې دي، هغه څه دي چې ويلای شو چې په ناروغۍ خرابه شوې بدنه ده؛ غني نرمه خاوره وړل شوې ده او يواځې د ځمکې تش چوکاټ پاتې دی». په بايبل کې، د موسی په واسطه، خدای په هرو اوو کلونو کې له کښت څخه د ځمکې ارامولو حکم کړی و. په هر حال، له اتلسمې پېړۍ مخکې، د اروپايي کلتور ډېرې برخې د طبيعیت ستاينه د کفر نظريه بلله. د دښتو سپکاوی کېدو، په داسې حال کې د کرنيز پرمختګ ستاينه کېده. په هر حال، د ۶۸۰ز په لومړيو کې «سينټ کتبرټ» د خپلو مذهبي عقايدو په ځواب کې په فارن ټاپوګانو کې د ځنګلي ژوند يو خوندي ځای بنسټ اېښی و.
اولني طبيعیت پوهان
په اتلسمه پېړۍ کې طبيعي تاريخ يو ژور فکر و، په داسې حال کې چې ستر سفرونه او په اروپا او شمالي امريکا کې عمومي منل شوي نندارې پيل شوې. تر ۱۹۰۰ز کال  پورې، په المان کې د طبيعي تاريخ ۱۵۰ ميوزيمونه، په برتانيه کې ۲۵۰، په متحه ايالاتو کې ۲۵۰ او په فرانسه کې ۳۰۰ موزيومونه موجود وو. ساتنپال او خونديپال احساسات د اتلسمې پېړۍ د وروستيو څخه د شلمې پېړۍ تر لومړيو پرمختګ دی.
د ځمکې عمر
د ځمکې عمر ۴.۵۴ ± ۰.۰۵ میلیارده کاله (۴.۵۴ × ۱۰۹ کاله ± ۱٪) اټکل کېږي. دغه عمر ښايي د ځمکې د اکرېشن [د ځمکې اکرېشن په یوه اوږدمهالې دوره کې د طبیعي قوتونو له امله د ځمکې تدریجي پراختیا ته ویل کېږي]، هستې جوړېدو یا هغې مادې عمر وښيي چې ځمکه ترې جوړه شوې ده. د عمر دغه اټکل د اسماني ډبرینو توکو د راډیومټريکې عمر ټاکنې په مرسته د ترلاسه شویو شواهدو پر بنسټ شوی او د ځمکنیو او سپوږمیزو ډبرینو بېلګو له تر ټولو لرغونو راډیومټریکو عمرونو سره مطابقت لري.
د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د راډیومټریکې عمر ټاکنې د پراختیا په دوام په یورانیم لرونکو منرالونو یا کاني توکو کې د سرپو اندازه‌ګیرۍ وښوده چې د ځینو لرغونوالی څه باندې یو میلیارد کاله دی. تر ټولو لرغوني منرالونه چې تر دې مهاله څېړل شوي – په لوېديځه استرالیا کې د جک هیلز کوچني «زیرکون» منرالونه دي – چې لږ تر لږه ۴.۴۰۴ میلیارده کاله لرغونوالی لري. د کلسیم-المونیم لرونکي عناصر تر ټولو لرغوني جامد عناصر دي چې په لمریز نظام کې دننه په اسماني ډبرو کې جوړ شوي دي – ۴.۵۶۷ میلیارده کاله لرغونوالی لري چې د لمریز نظام د عمر لپاره یوه کمه محدوده وړاندې کوي.
داسې فرض کېږي چې د ځمکې اکرېشن یا تدریجي ډېرښت د کلسیم-المونیم لرونکو عناصرو او اسماني ډبرو تر جوړېدو وروسته په پیوست ډول پیل شو. دا چې تر دې دمه د دغه اکرېشن وخت مشخص نه دی او د اکرېشن د وړاندوېینې بېلابېل ماډلونه له څو میلیونو څخه تر شاوخوا ۱۰۰ میلیونو کالونو پورې بېلابېل دي، نو د ځمکې او ډېرو لرغونو ډبرو تر منځ د عمري یا سني توپیر ټاکل ستونزمن کار دی. د دې تر څنګ د هغو لرغونو ډبرو دقیق عمر ټاکل هم ستونزمن دي چې د ځمکې پر سطحه پرتې دي، ځکه دا ډبرې داسې کاني توکي لري چې عمرونه یې احتمالاً له یو بل سره توپیر لري.
د اوسنیو ځمک‌پوهنیزو مفاهیمو پراختیا
د پوړونو څېړنې – د ډبرو او ځمکې طبقه‌بندي – طبیعت‌پوهانو ته دا پوهه په لاس ورکوي چې ښايي ځمکې د خپل ژوند په اوږدو کې ډېر بدلونونه تجربه کړي وي. په دغو طبقو کې د ناپېژاندو موجوداتو داسې فوسیلي پاتې‌شوني وو چې له امله یې ځینو څېړونکو د ارګانېزمونو یا ژوندیو موجوداتو پرمختګ له یوې طبقې څخه بلې طبقې ته وباله.
نیکولاس سټینو د لومړنیو طبیعت‌پوهانو له ډلې و چې په اوولسمه پېړۍ کې یې د فوسیلي پاتې‌شونو او پوړونو تر منځ اړیکه ومونده. د ښاغلي سټینو د څېړنو په پایله کې د پوړ پوهنې مفاهیم رامنځته شول. په ۱۷۹۰یمه لسیزه کې ویلیم سمېټ دا فرضیه مطرح کړه چې که په دوو بېلابېلو ځایونو کې دوې ډبرینې طبقې داسې فوسیلونه ولري چې سره ورته وي، ډېر احتمال شته چې د دغو طبقو عمر هم مساوي وي. د سمېټ شاګرد «جان فیلیپس» په همدې طریقه د ځمکې عمر شاوخوا ۹۶ میلیونه کاله محاسبه کړ.
د ۱۸مې پېړۍ په منځنیو کلونو کې طبیعت‌پوه «میخایل لومونوسف» وویل چې ځمکه له نورو کایناتو څخه جلا او تر هغو څو زره کاله مخکې رامنځته شوې ده. د لومونوسوف لیدلوري تر ډېره پر حدس او ګومان ولاړ وو. په ۱۷۷۹ کال کې «کنټ ډو بوفون» هڅه وکړه چې د یوه ازمېښت په مرسته د ځمکې د عمر لپاره یو شمېر وټاکي: ده یوه کوچنۍ کره جوړه کړه چې د جوړښت له پلوه ځمکې ته ورته وه او بیا یې د هغې د سړېدو کچه اندازه کړه. په دې توګه یې اټکل وکړ چې ځمکه شاوخوا ۷۵۰۰۰ کاله لرغونوالی لري.
لومړني محاسبات
په ۱۸۶۲ کال کې فزیک‌پوه «ویلیم ټامسون» داسې محاسبات خپاره کړل چې د ځمکې عمر یې د ۲۰ او ۴۰۰ میلیونو کلونو تر منځ وټاکه. ده فرض وکړ چې ځمکه د یوه بشپړ مذاب یا ویلي شوي جسم په ډول جوړه شوې ده او هغه موده یې وټاکله چې اوسنۍ اندازې ته د سطحې د نږدې تودوخې د راټیټېدو لپاره ورته اړتیا وه. د ټامسون محاسبات د راډیو اکټیوي تنزل له لارې تولید شوې تودوخه یا هم د ځمکې هغه داخلي لېږدېدونکې تودوخه په پام کې نه نیسي چې له امله یې د پورتني پوښ تودوخه د اوږد مهال لپاره لوړه پاتې کېږي او په قشر کې حرارت د ډېرې مودې لپاره ساتل کېږي. د ټامسون اټکلونه د لمر په اړه لا ډېر محدود وو چې بنسټ یې د خروجي تودوخې اټکلونه او هغه تیوري وه چې لمر خپله انرژي له جاذبوي سقوط څخه ترلاسه کوي؛ ټامسون اټکل وکړ چې لمر شاوخوا ۲۰ میلیونه کاله عمر لري.
د «چارلز لیل» په څېر ځمک‌پوهانو ته دا ډېره سخته وه چې د ځمکې لپاره دې دومره لنډ عمر ومني. بیولوژېستانو ته حتا ۱۰۰ میلیونه کاله هم ډېر کم ښکارېدل او ورته د منلو وړ نه وو. د چارلز ډاروین د تکامل په تیورۍ کې د وراثت د ناڅاپي بدلونونو او ټولیز انتخاب پروسې ډېر وخت ته اړتیا لري او په‌خپله ډاروین هم ویلي چې د ټامسون اټکلونه کافي څرګندونې نه ښکاري. د اوسنۍ بیولوژۍ له مخې د ژوند له پیل څخه تر نن پورې ټول تکاملي تاریخ له ۳.۵ تر ۳.۸ میلیارده کاله مخکې رامنځته شوی او لکه څرنګه چې د ځمک‌پوهنې په تاریخ ټاکنه کې هم ښودل شوي، دا هغه موده ده چې د ټولو ژوندیو موجوداتو له وروستي نړیوال ګډ نیکه څخه تېره شوې ده.
د ډاروین ستر مدافع «توماس هاکسلي» په ۱۸۶۹ کال کې په یوه لېکچر کې د ټامسون محاسبات وننګول او ویې ویل چې دا محاسبات په‌خپله دقیق ښکاري، خو پر ناسمو فرضیاتو ولاړ دي. فزیک‌پوه «هرمان فون هلمهولټز» په ۱۸۵۶ کال کې او ستوري پېژندونکي «سیمون نیوکمب» په ۱۸۹۲ کال کې د دغه بحث په اړه خپل محاسبات په ترتیب سره ۲۲ میلیونه او ۱۸ میلیونه کاله وړاندې کړل: دوی په خپلواک ډول هغه موده محاسبه کړه چې په لړ کې یې لمر له هغه ګاز او ګرد څخه چې ترې جوړ شوی دی، د اوسنۍ روښنایۍ حالت او قطر ته را متراکم کېږي. د دوی اندازو د ټامسون له محاسباتو سره مطابقت درلود. له دې سره سره، دوی فرض وکړ چې لمر یوازې د خپل جاذبوي انقباض له تودوخې څخه ځلېږي. تر هغه مهاله لا علم د لمر د اتومي پیوستون پروسه نه وه پېژندلې.
نورو ساینس‌پوهانو هم د ټامسون شمېرې تایید کړې. د چارلز ډاروین زوی «جورج ډاروین» چې ستوری پېژندونکی و، وویل چې ځمکه او سپوږمۍ د پیدايښت په لومړیو ورځو کې چې دواړه ویلې شوې وې، له یو بل څخه جلا وې. ښاغلي جورج ډاروین د جزر او مدي اصطحکاک وخت محاسبه کړ او د ځمکې اوسنۍ ۲۴ ساعته ورځ یې ترلاسه کړه. د ده ۵۶ میلیون کاله شمېر نور داسې شواهد زیات کړل چې د ټامسون د سموالي ښکارندوی وو.
تر ټولو وروستی اټکل چې ټامسون په ۱۸۸۷ کال کې وړاندې کړ دا و چې: "لرغونوالی یې څه باندې ۲۰ میلیونه او څه کم ۴۰ میلیونه کاله دی او احتمالاً د ۲۰ او ۴۰ منځ ته ډېر نږدې دی". په ۱۸۹۹ او ۱۹۰۰ کلونو کې «جان جولي» هغه چټکتیا محاسبه کړه چې په هغې کې باید سمندرونو د شړېدو د پروسو په پایله کې مالګه راټوله کړې وای او ویې ښوده چې سمندرونه له شاوخوا ۸۰ تر ۱۰۰ میلیونه کاله لرغونوالی لري.
چکوتکا خپلواک اګرک
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
چکوتکا خپلواک اګرک (په روسي: Чукотский автомнонный округ; چوکچي: Чукоткакен автомнонныкэн округ) د روسیې یوه فدرالي موضوع ده ( یو خپلواک اګرک ) د روسیې په ختیځ کې موقعیت لري. د 2010 کال د سرشمېرنې له مخې 50,526 تنه نفوس لري
سرشمېرنه
=== حیاتي احصایې === سرچینه: د روسیې فدرالي دولتي احصایوي خدمت
د اسپانیا او متحده ایالاتو اړیکې
اسپانیا د امریکا د انقلابي جګړې په اوږدو کې له لوی بریتانیا سره د جګړې له لارې له نوي متحده ایالاتو نه ملاتړ وکړ. دغه راز په ۱۷۸۳ز کال کې مادرید د متحده ایالاتو خپلواکي په کلکه په رسمیت وپیژندله. د متحده ایالاتو له خوا د غیر پرمختللي هسپانوي فلوریډا پیرود په ۱۸۲۱ز کال کې نافذ شو. همدارنګه متحده ایالاتو له جلا شوي هسپانوي استعمارونو نه ډیپلوماتیک ملاتړ وکړ ځکه چې دوی د ۱۸۲۰زکال  شاوخوا کې خپله خپلواکي ترلاسه کړه. همدارنګه په ۱۸۵۰ لسیزه کې د کیوبا د پېرودلو لپاره د امریکا ډیپلوماټیکي غوښتنه  ناکامه شوه. کله چې کیوبا د نولسمې پیړۍ په وروستیو کې پاڅون وکړ، امریکا له هسپانوي وحشت سره سخت مخالفت وکړ. دغه راز د اسپانیا او امریکا جګړه په ۱۸۹۸زکال کې پیل شوه، چې یادې جګړې کې د هسپانیې ماتې له شمالي افریقا نه بهر په ځانګړې توګه کیوبا، پورټو ریکو، ګوام او فیلیپین، چې وروستي هسپانوي استعمار له لاسه ورکولو لامل شو.
کله چې په ۱۹۳۶زکال کې د اسپانیا کورنۍ جګړه پیل شوه، واشنګټن بې طرفه پاتې شو او دواړو خواوو ته یې د وسلو پلور منع کړ. د تیلو د خرڅلاو اجازه ورکړل شوه. کانګرس هم دغه بندیز د رایو په اتفاق تصویب کړ. ولسمشر فرانکلین روزویلټ د کیڼ اړخي جمهوري غوښتونکو حکومت سخت ملاتړی و، خو د امریکایي کاتولیکانو سخت فشار هغه دې ته اړ کړ چې د بې پریتوب تګلاره وساتي. دغه راز اسپانیا له نازي جرمني سره د خپلو اړیکو سره سره په دویمه نړیواله جګړه کې په کلکه بې طرفه پاتی شو.
لکه څنګه چې په ۱۹۵۰ زکال کې سړې جګړې زور واخیست، واشنګټن د فرانکویست ته د مالي مرستې او پوځي اډو په ورکولو سره هغه سره مرسته وکړه. همدارنګه د ناټو غړیتوب په ۱۹۸۲ ز کال کې د فرانسیسکو فرانکو له مړینې او د هسپانیې د ډیموکراسۍ له انتقال نه وروسته ترلاسه شو.
هسپانوي انتقال او د ناټو غړیتوب
په ۱۹۷۶ز کال کې اسپانیا او متحده ایالاتو د ملګرتیا او همکارۍ تړون (Tratado de Amistad y Cooperación) لاسلیک کړ او په دې توګه اسپانیا کې نوي سیاسي نظام رامنځته شو، چې د لومړي خوآن کارلوس  په مشرۍ په مشروطه پاچاهۍ بدل شو او کارلوس اریاس ناوارو د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو. خوان کارلوس لا دمخه د متحده ایالاتو سره دوستانه اړیکې جوړې کړې وې. د شهزاده په توګه هغه په ۱۹۷۱ز کال د جنوري په ۲۶مه د امریکا ولسمشر نیکسون میلمه و.
د هسپانوي ملکي ګارد او هسپانوي پوځ کې د نوي فرانکویسټ عناصرو له خوا په ۱۹۸۱ز کال کې له هسپانوي کودتا وروسته د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې خرابې شوې، خو د امریکا د بهرنیو چارو وزیر الکساندر هیګ دا د اسپانیا «کورنۍ مسله» وبلله. دغه راز له کودتاه یوه میاشت وروسته هیګ مادرید ته سفر وکړ تر څو له پاچا، صدراعظم لیوپولدو کالو سوتیلو او د اپوزیسیون له مشر فیلیپ ګونزالیز سره اړیکې ښې کړي، تر څو په ناتو کې د هسپانیې غړیتوب په بهیر کې د مداخلې مخه ونیسي.
په ۱۹۸۶ز کال ټولپوښتنه کې د اسپانیا د ناټو غړیتوب او د پوځي اډو په اړه، د فیلیپ ګونزالیز په مشرۍ د هسپانیا حکومت له متحده ایالاتو سره د دوه اړخیزو تړونونو د بیا خبرو اترو فرصت ورکړ. په ۱۹۸۷ز کال کې لومړۍ خوان کارلوس د اسپانیا لومړی پاچا شو چې له پورټو ریکو نه چې پخوانی هسپانوي ملکیت و لیدنه وکړي. په ۱۹۸۹ز کال کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د دفاعي همکاریو یو تړون لاسلیک شو (په ۲۰۰۳ کال کې تعدیل شو) چې له مخې یې هسپانیې متحده ایالاتو ته اجازه ورکړه چې د هسپانیې د وسله والو ځواکونو په تاسیساتو کې له ځینو تاسیساتو نه کار واخلي. همدارنګه په ۱۹۸۹ز کال د جون په ۷ مه د کلتوري او تعلیمي همکاریو یو تړون لاسلیک شو.
د ۲۰۰۱ز کال د جنورۍ په ۱۱مه د امریکا د بهرنیو چارو وزیرې میډیلین البرایټ او د اسپانیا د بهرنیو چارو وزیر جوزپ پیک یوه ګډه اعلامیه لاسلیک کړه چې د دوه اړخیزو همکاریو د شرایطو تازه کول او د دوه اړخیزو دفاعي مشورتي کمیټې په جوړولو (د ۲۰۰۳ز  کال د مې میاشت کې لومړۍ غونډه) موافقه وکړه.
د عراق جګړه
د اسپانیا لومړۍ وزیر جوز ماریا ازنار په فعاله توګه له جورج ډبلیو بوش او د برتانیې لومړي  وزیر ټوني بلیر سره د تروریزم پر وړاندې جګړه کې ملاتړ وکړ. دغه راز د هسپانوي ورځپاڼې ال پایس د دغې غونډې د یوې برخې متن خپور کړی، چې له مخې یې ازنار د بوش د ادارې او متحده ایالاتو د بهرنۍ تګلارې ملاتړ کړی. همدارنګه ازنار په ۲۰۰۳ ز کال کې د امریکا له خوا پر عراق برید ملاتړ کونکی او د هغه لیک له لاسلیک کونکو نه و چې د هغه له مخې یې د عراق د حکومت د اټومي وسلو د خپرېدو ثبوتونه درلودل، خو د اسپانیا اکثریت نفوس او د ازنار ګوند د ځینو غړو په ګډون د جګړې مخالف وو.
په اسپانیا کې د ۲۰۰۴ز کال عمومي ټاکنو وروسته، چې د سوسیالیست کارګرانو ګوند له توقع نه ډېرې رایې وګټلې او په دې ډول جوس لوئس رودریګوز زاپاترو د ازنار په ځای د لومړي وزیر په توګه بریالی شو. د ټاکل کېدو دمخه زاپاترو د عراق په اړه د متحده ایالاتو له تګلارو سره مخالف و چې د ازنار له خوا تعقیب شوی و. دغه راز د ټاکنیز کمپاین په اوږدو کې زاپاترو ژمنه وکړه که چیری د جون له ۳۰مې نه وروسته د عراق کنټرول ملګرو ملتونو ته ونه سپارل شي (له څو ملي ایتلاف سره د اسپانیا د لومړني نظامي تړون پای نیټه چې صدام حسین حکومت یې نسکور کړ) نو خپل ځواکونو به له عراق نه وباسي. په دې توګه د ۲۰۰۴ ز کال د اپریل په ۱۹مه، زاپاترو له عراق نه د ۱۳۰۰ هسپانوي سرتیرو د ایستلو اعلان وکړ.
د امریکا د ولسمشرۍ لپاره د ډیموکراټ ګوند کاندید جان کیري له زاپاترو څخه وغوښتل چې هسپانوي پوځیانو له عراق نه ونه باسي، خو د سرتیرو له وتلو څو میاشتې وروسته د زاپاترو حکومت موافقه وکړه چې د افغانستان جګړه کې به د هسپانوي سرتیرو شمېر زیات کړي او همدارنګه هایټي ته به سرتیري واستوي ترڅو وښيي چې د اسپانیا حکومت چمتو دی چې خپلې سرچینې د ملګرو ملتونو له خوا تایید شوي نړیوالو ماموریتونو کې مصرف کړي.
په اړیکو کې نوی پړاو ۲۰۰۹زکال نه تر اوس مهاله
درې ورځې وروسته له هغه چې بارک اوباما د ولسمشر په توګه وټاکل شو، زاپاترو هغه ته په یوه لنډه  تلیفوني اړیکه کې مبارکي وویله. دغه راز د اسپانیا د بهرنیو چارو وزیر میګویل انجیل موراتینوس د متحده ایالاتو د نوې ادارې له پرانستلو یوه میاشت وروسته د بهرنیو چارو وزیرې هیلري کلنټن سره د لیدو لپاره واشنګټن ته لاړ. موراتینوس خبریالانو ته وویل چې اسپانیا چمتو ده چې د ګوانتانامو زندان له تړلو وروسته  ځینې بندیان واخلي، په دې شرط چې قضايي شرایط د منلو وړ وي. همدارنګه موراتینوس دا هم وویل چې «د متحده ایالاتو او هسپانیې ترمنځ په اړیکو کې یو نوی پړاو پرانیستل کیږي چې ډېر ګټور او رغنده به وي».
اوباما او زاپاترو د لومړي ځل لپاره په ۲۰۰۹ز کال د اپریل په ۲مه په لندن کې د جي ۲۰ په سرمشریزه کې سره ولیدل. دواړو مشرانو په سټراسبورګ کې د ناټو په سرمشریزه کې ګډون وکړ، چیرې چې اسپانیا په افغانستان کې د خپلو پخوانیو ۷۷۸ سرتیرو تر څنګ د ۴۵۰ اضافي سرتیرو لېږلو ژمنه وکړه، خو مبصرینو وویل چې دا پریکړه ممکن یو څه د زاپاترو د ادارې له خوا په واشنګټن کې له نوې ادارې سره د مرستو د غوښتنې لپاره وي. همدارنګه څو ورځې وروسته په پراګ کې د اروپايي ټولنې او امریکا په سرمشریزه کې دواړو تر ۴۵ دقیقو پورې غونډه وکړه، چې وروسته له مطبوعاتو سره یواځې د یادې غونډې یوعکس شریک شو. دغه راز اوباما زاپاترو یو ملګری بللی او ویلي یې دي، چې فکر کوي په راتلونکو کلونو کې دواړه هېوادونه به لا پیاوړي اړیکې ولري. دا له ۲۰۰۴ کال راهیسې د اسپانیا او متحده ایالاتو د دولتونو د مشرانو تر منځ لومړۍ رسمي غونډه وه.
د هېوادونو له مخې حجاب
د معاصرې ګټنې له مخې حجاب عموما د جامو هغه بېلابېلو ډولونو ته ویل کېږي چې تر ډېره یې مسلمانې مېرمنې اغوندي. په یو شمېر اسلامي هېوادونو کې د حجاب اغوستل اجباري دي او په یو شمېر نور هغو هېوادونو کې چې اکثریت وګړي یې مسلمانان دي او یا هم له مسلمانانو پرته نورو ادیانو ته اړوند وګړي په کې ژوند کوي اختیاري یا محدود دی. د اندونیزیا په آچه ایالت کې مسلمانې ښځې مکلفې دي چې حجاب ولري. په افغانستان او ایران کې ټولې ښځې دین ته له پام پرته د حجاب پر اغوستو مکلفې دي. په یو شمېر هېوادونو لکه سعودي عربستان کې بیا حجاب لازمي نه دی. ورته مهال د فلسطین په غزې ښار کې د فلسطیني مدرسو چارواکو په نجونو باندې د حجاب د اجباري کولو په موخه مثبته رایه ورکړې، په داسې حال کې چې فلسطیني جهادیان چې واحد مشرتابه (UNLU) ته اړوند دي د ښځو لپاره یې د حجاب پالیسي رد کړې. دوی آن هغه کسان په نښه کړي چې په جبري ډول د حجاب کولو په لټه کې دي.
بخاري پخلی
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" بخار یا بخار کول په انګليسي ژبه :  Steaming   کې   د خوړو د پخولو یوه طریقه ده په کوم کې چې د ډوډۍ پخولو لپاره بخار کارول کیږي. د بخارۍ پخلی د انسان بدن لپاره ګټور دی، ځکه د غوړيو سره د سوځېدو وېره او چانس کموي.
سرچینې
وېشنيزه:پخلی وېشنيزه:د پخلي وسيلې وېشنيزه:خواړه ساتنه وېشنيزه:خواړه وېشنيزه:خواړه او څښاک
د هېوادونو له مخې حجاب
دا په داسې حال کې ده چې په یو شمېر اروپايي هېوادونو کې د حجاب اغوستل د سیاسي ناندریو لامل ګرځېدلی او د هغه د قانوني ممنوعیت په موخه وړاندیزونه شوي. په فرانسې او بلجیم کې د مخ پټولو ممنوعیت چې په عمول ډول د «حجاب ممنوعیت» بلل کېږي تصویب شوی، په داسې حال کې چې په دغو کې د مخ پټول منع دي او حجاب نه پکې شاملېږي ځکه چې په حجاب کې له مخ پټونې را نیولې تر ځان پورې هرڅه شامل دي.
فرانسې له ۲۰۰۵ زکال راهیسې څرګند دیني سمبولونه چې په هغو کې بېلابېلو ادیانو ته اړوند پړوني شاملېږي په دولتي ښوونځیو او دولتي ودانیو کې منع کړي.
په داسې حال کې چې مسلمانان په ټوله اروپا کې له پېړیو راهیسې مېشت دي، خو د لویدیځې اروپا ډېری مسلمانان د کډوالو ټولنو څخه دي. له همدې امله په لویدیځه اروپا کې د اسلامي جامو مسئله په ترتیب سره د کډوالو له مسایلو او د اسلام له ځایګي سره اړیکه لري.
په چادرۍ او نقاب باندې چې د مسلمانو ښځو د جامو ډولونه دي، شته محدودیتونه د حجاب له محدودیتونو څخه زیات دي. اوس مهال ۱۶ هېوادونه شتون لري چې د برقع یا چادري اغوستل په کې منع دي؛ په دغو هېوادونو کې تونس، اطریش، ډنمارک، فرانسه، بلجیم، تاجکستان، بلغاریا، کامرون، چاد، د کانګو جمهوریت، ګابن، هالنډ، چین (په سین کیانګ سیمه کې)، مراکش، سرېلانکا او سویس شاملېږي.
افغانستان
په افغانستان کې د ښوونځیو په ګډون هرچېرې په مېرمنو باندې د حجاب کول اجباري چاره ده.
په ۱۹۵۳ زکال کې د لومړي وزیر په توګه د محمد داود خان له ټاکل کېدو وروسته ګڼ شمېر ټولنیز اصلاحات رامنځته شول چې ښځې یې په عامه چارو کې ونډې اخیستو ته هڅولې. د هغه یوه موخه د هغه محافظه کاره او اسلام پاله دود څخه د افغانستان خلاصون و چې له امله یې ښځې دویمه درجه وګړې بلل کېدلې. د نوموړي د واکمنۍ پر مهال معاصر سازۍ پام وړ پرمختګ وکړ. په ۱۹۵۹ زکال کې د راډیو د کارکوونکو په څېر په دولت کې د دنده لرونکو ښځو څخه وغوښتل شول چې له چادریو یا برقع پرته خپلو کار ځایونو ته ولاړې شي او پر ځای یې بالاپوش او ټکری واغوندي؛ له دې وروسته له بهرنیو ښځو او د هغوی له لوڼو وغوښتل شول چې په دې ډول واټونو ته راووځي او د کابل په واټونو کې په دې ډول مېرمنې څرګندې شي. د ۱۹۵۹ زکال په اګست میاشت کې د خپلواکۍ د جشن په دویمه ورځ ملکه حمیرا له شهزادګۍ بلقیس سره یوځای چې د لومړي وزیر محمد داوود خان مېرمنې زینب بېګم یې ملتیا کوله له ټکري پرته په یوه شاهي ډولۍ کې پوځي پرېټ ته راووتلې. له دې وروسته د ملایانو یوې ډلې لومړي وزیر ته اعتراضیه لیک ولېږه او له هغه څه یې وغوښتل چې باید شرعي احکام رعایت کړي. لومړي وزیر له هغوی وغوښتل چې دفتر ته یې ورشي او داسې دلیل ورته وړاندې کړي چې اسلام د چادرۍ د اغوستو ویلي وي. هغه مهال چې دغو ملایانو دا ډول دلیل وړاندې نه شو کړای، لومړي وزیر اعلان وکړ چې د سلطنتۍ کورنۍ مېرمنې به برقع او چادرۍ نه اغوندي ځکه چې اسلامي شریعت د هغو اړوند څه نه دي ویلي. په داسې حال کې چې د برقع او چادري اغوستل هم منع نه شول، خو د ملکې او د لومړي وزیر له مېرمنې څخه د نورو دولتي چارواکو لوڼو او مېرمنو او همدارنګه لوړې او منځنۍ طبقې ته اړوندو ښاري ښځو هم تقلید وکړ چې د دغو مېرمنو په ډله کې کبرا نورزۍ او معصومه عصمتي وردګ له مخکښانو څخه وې.
د شلمې پېړۍ په نیمايي کې ګڼ شمېر ښاري ښځو د لوی ټکري نه په سر کولو ته مخه کړه، خو دغه چاره د ۱۹۹۰مې لسیزې د کورنیو جګړو په پیل کېدو سره پای ته ورسېده. افغاني چادري د حجاب هغه ډول دی چې آن سترګې هم د جالۍ تر شا په کې پټېږي. چادري د طالبانو د محافظه کار او مستبد نظام په سمبول واوښته او ټولې بالغې ښځې یې د هغو په اغوستلو مکلفې کړې. آن په ۲۰۰۱ زکال کې د طالبانو له ماتې وروسته د افغانستان د اسلامي جمهوریت د واکمنۍ پر مهال یو شمېر ښځو د امنیتي اندېښنو له امله د هغو اغوستنې ته دوام ورکړ. د دغه ډول حجاب مخالفینو استدلال کاوه چې دا نه په اسلام کې شتون لري او نه هم د افغاني کلتور برخه ده.
په ۲۰۲۱ زکال کې د کابل له سقوط وروسته د طالبانو یوه ویاند د یوې مرکې پر مهال دا رد کړه چې «ښځې نه باید په ښوونیزو چاپېریالو کې ټکري پر سر کړي»، هغه څرګنده کړه چې د ټکري نه په سر کول د هغوی په کلتور کې شتون نه لري. د ۲۰۲۱ زکال په سپټمبر میاشت کې طالبانو دا هم جبري اعلان کړه چې نجونې باید په پوهنتونونو کې مخ پټی حجاب وکړي. د ۲۰۲۲ زکال په مۍ میاشت کې طالبانو داسې قانون وضع کړ چې ټولې ښځې یې مکلفې ګڼلې چې باید چادري واغوندي، خو له دې سره دغه قانون د خلکو له خوا تر ډېره پلی نه شو او ډېری افغان ښځو دغه پرېکړه له پامه وغورځوله. ورته مهال طالبانو د ټولو افغان نجونو پر وړاندې د زده کړو دروازې وتړلې.
د افغانستان په ۲۰۱۸ زکال کې: د افغان وګړو د سروې، تر عنوان لاندې په ۲۰۱۸ زکال کې د آسیا فونډېشن راپور وښووله چې ۳۰.۹ سلنه افغانان فکر کوي چې چادري په عامه چاپېریال کې د ښځو لپاره تر ټولو غوره جامه ده، نږدې په همدې کچه نورو د مخ پټولو اړوند ویلي و، ۱۵.۳ سلنه یوازې ټکری ټاکلی و، ۱۴.۵ سلنو د یو عادي حجاب پلوي کړې وه، ۶.۱ سلنه ګډونوالو حجاب ته اړتیا نه لرل یاد کړي و او یوازې ۰.۵ سلنه نورو د ټکري د نه لرلو نظر ورکړې و.
انورادا مېهتا
انورادھا مېهتا په انګريزي ژبهAnuradha Mehta یوه هندي فلمي اداکاره ده. چې په 8 د اپرېل 1983 کال په هند کې زېږېدلې ده او 5 فټه او 9 انچه قد لري، له 2003 مېلادي کال راهيسې يې فلمي نړۍ ته مخه کړه.
سرچينې
وېشنيزه:1984 زېږېدنې وېشنيزه:1983 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي پښتانه
کيميروو ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
کیمیروو اوبلاست(Kemerovo Oblast) Ке́меровская о́бласть , Kemerovskaya oblast ) د روسیې یوه فدرالي موضوع (اوبلاست - ولايت) ده چې د سایبېریا فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري. اداري مرکز یې د کیمیروو ښار دی.
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
ټولنیز ډاروینیزم
ټولنیز ډاروینیزم د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په ظاهره د یوعملي مفهوم په توګه یې محبوبیت کم شو او د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې په پراخه کچه یې نوم بد شو. یو څه د نازیزم (Nazism) سره د تړاو او یو څه د ساینسي اجماع (ګډ نظر) د ودې له امله چې دا په علمي ډول بې بنسټه ؤ. وروستی فرضیې چې د ټولنیز ډاروینیزم په توګه طبقه بندي شوې په عمومي ډول د دوی د مخالفینو له خوا د نیوکې لاندې نیول شوې؛ ځکه د دوی پلویانو نه غوښتل چې داسې نښې و پېژندل شي. پیدايښت باورلرونکي دغه باور لري چې ټولنیز ډاروینیزم چې خورا د رقابت لپاره د  انعام ورکولو او طرح شویو پالیسیو ته لار هواروي د "ډاروینیزم" (په بیولوژي کې د طبیعي ټاکنې تیوري) منطقي پایله ده. بیولوژي پوهانو او تاریخ پوهانو ویلي چې دا د طبیعت خوښېدنې یا د طبیعت پلوۍ appeal to nature) ) یو ناسم استدلال دی ځکه چې د طبیعي ټاکنې تیوري یوازې د بیولوژیکي پېښې د توضیح په توګه ټاکل شوې او باید ونه ښودل شي چې دغه پېښه ښه ده یا دا چې باید په انساني ټولنه کې د اخلاقي لارښود په توګه وکارول شي. په داسې حال کې چې ډېری پوهان د داروین تیوري د مشهورولو او د ټولنیز ډاروینیزم شکلونو ترمنځ ځینې تاریخي اړیکې په ګوته کوي دوی دغه باور لري چې ټولنیز ډاروینیزم د بیولوژیکي تکامل د اصولو لازمه پایله نه ده. ټولنیز ډاروینیزم عموماً د کاذبې پوهې (pseudoscience)  په توګه منل شوی او د تجربوي معلوماتو یا حقیقت پر بنسټ نه دی.
پوهان په دې بحث کوي چې تر کومه حده د ډاروین بېلابېلې ټولنیزې نظریې د انساني ټولنیزو او اقتصادي مسلو په اړه د چارلس ډاروین خپل نظر منعکس کوي. د هغه لیکنې داسې عبارتونه لري چې کیدای شي د یرغلیز وګړپالنې مخالفت کوي. په داسې حال کې چې نورعبارتونه هغه رواجوي. د داروین لومړني تکاملي نظرونه او د غلامۍ سره د هغه مخالفت د ډېرو ادعاوو سره ضد وو چې ټولنیز داروین باورلرونکي په پای کې د کمزوري او ښکېلاکي بومیانو د ذهني وړتیاوو په اړه راپورته کولې. په ۱۸۵۹ کال کې د نسلونو په اصل کې د کتاب له خپرولو وروسته، کله چې منظمې ټولنې رامنځته شوې د جان لوببک په مشرۍ د داروین پیروانو یوه برخه استدلال کړه چې طبیعي ټاکنې په انسانانو نور د پام وړ اغیزه نه لري خو، ځینې پوهان استدلال کوي چې د داروین نظر ورو ورو بدل شو او د نورو تیوري پوهانو لکه هربرت سپینسر نظرونه په کې شامل شول. داروین په ۱۸۵۹ کال کې مخکې له دې چې خپله لومړۍ فرضیه خپره کړي، سپنسر د ټولنې په اړه خپل لامارکیان (Lamarckian)  تکاملي نظرونه خپاره کړل او سپنسر او داروین دواړو د اخلاقي ارزښتونو په اړه خپلو مفکورو ته وده ورکړه. سپنسر د خپل لامارکیان باور پربنسټ د ازاد بازار له پانګوالۍ څخه ملاتړ وکړ چې د پایښت لپاره مبارزه یې  ځان پرمختګ ته وده ورکوي او په میراث پاتې کېدای شي. په المان کې یو مهم پلوی ارنسټ هیکل وچې د ډاروین فکر او د هغه شخصي تفسیر یې مشهور کړ او دا یې د نوي عقیدې، مونسټ غورځنګ سره د مرستې لپاره هم کارولی.
د اصطلاح ریښه
د ډاروینیزم اصطلاح د توماس هینري هکسلي له خوا د ۱۸۱۶ زکال مارچ میاشت کې د نسلونو په اصل کې د هغه په بیا کتنو کې وکارل شوه او تر ۱۸۷۹ یمې لسیزې پورې د تکامل یا پراختیا د یو لړ مفهومونو د تشریح کولو لپاره وکارول شوه پرته له دې چې د چارلس داروین د طبیعي ټاکنې تیوري ته کومه ځانګړې ژمنتیا ولري.
د "ټولنیز ډاروینیزم" عبارت په لومړي ځل په ۱۸۷۷ ز کال کې په ایرلند کې د ځمکې  مالکیت تاریخ په اړه د جوزف فشر په مقاله کې څرګند شو چې د شاهي تاریخي ټولنې په معاملاتو(Transactions of the Royal Historical Society)  کې خپره شوه. فشر په دې اړه تبصره کوله چې څنګه د څارویو د پور اخیستلو سیسټم چې د "اجارې" په نوم یادیږي دا غلط فکر رامنځته کړ چې لومړنیو ایرلینډیانو د مخه د ځمکې مالکیت ته پراختیا ورکړې، وضاحت ورکولو. دغو ترتیبونو په هغه څه اغیزه وکړه چې موږ یې د "اجارې" د کلیمې په معنی پیژنو، په دې معنې چې یو سړی فارم لري خو هغه کې یوازې څاروي ساتي، چې موږ هغه ته ملکیت یا منقوله دارایي وایو.
دې موضوع ته یو څه ځای ورکول اړین بریښي، څرنګه چې تکړه لیکوال سیر هنري ماین په خپل عصري تفسیر کې د "اجارې" کلیمه منلې او یوه تیوري یې رامنځته کړې چې له مخې یې ایرلنډي مشر په فیودالي حاکم باندې بدل شو. زه د ټولنیز ډاروینیزم د دې تیوري تضمین کولو لپاره د برون په قوانینو کې هېڅ نشم موندلی او باور لرم چې نوره څېړنه به وښیې چې کاین سیرات او کیین ایګیلین یوازې هغه څه پورې اړه لري چې موږ یې اوس منقوله شتمني بولو او په هېڅ ډول هغه څه باندې اغیز نه کوي چې موږ یې اوس مطلق مالکیت یا د ځمکې ملکیت بولو.
هګۍ سپین
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د هګۍ سپین د هګۍ دننه د روښانه مایع لپاره عام نوم دی. د هګۍ سپینه د القاح شوې او غیر القاح شوې هګۍ ژېړ محاصره کوي. د هګۍ د سپین شتون د هګۍ د ژېړ ساتلو او همدارنګه د جنین تغذیې او پراختیا لپاره اړین دی. د هګیو 90٪ اوبه او 10٪ پروټینونه لري لکه البومین. د ژېړ برعکس، چې په لیپیدونو کې بډای دی، د هګۍ سپین تقریبا له غوړ څخه پاک دی او له 1٪ څخه کم کاربوهایډریټ لري. د هګۍ سپین په ډیری لوښو کې کارول کیږي لکه موس. دا ډیری نورې ګټې هم لري، لکه د واکسین جوړول، ورزشکاران کولی شي د هګیو څخه ګټه واخلي، په ځانګړې توګه د هګۍ له سپين څخه. بټنوک| ډېری خلک په خپلو خوړو کې هر ډول هګۍ کاروي. په دې انځور کې د دې خواړو دوه خوړونکي برخې لیدل کیدی شي. په دې هګۍ کې (هغه ډول چې معمولا مصرف کیږي) پرته له خولۍ، سپین او ژېړ لیدل کیږي. د هګۍ سپین یو روښانه مایع دی چې [[د هګۍ ژېړ|ژېړ پوښي. دا مایع 90٪ اوبه او 10٪ محلول پروټین لري. ژیړ هم ژیړ او باثباته دی ، چیرې چې د هګۍ ټول غوړ او کولیسټرول زیرمه کیږي. د زیړ نیمایي برخه د پروټینونو څخه جوړه شوې ده.
دا بې پوستکي هګۍ د 48 ساعتونو لپاره په سرکه کې د طبیعي هګۍ په ساتلو سره ترلاسه کیږي.]]