cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ايکنجي
څرنګه چې ډېری کرکټرونه د یو واحد لیک یا کرکټر پرځای د ټولې کلمې یا مفکورې استازیتوب کوي، ايکنجي د SMS په پرتله د ډېر اغیزمن ارتباطي سیسټم احتمال لري. د متن معمول ګډوډ او ګډوډي لنډیزونه اکثرا د رنګارنګ عکسونو لنډ تار سره ځای په ځای کیدی شي چې ورته معنی وړاندې کوي.
د ايکنجي میسنجر او ايکنجي ټولنیزو ایپسونو سره، کرکټرونه د 32 x 32 پکسلز په ریزولوشن کې ښودل کیږي، د کونجونو ګردولو لپاره د شفافیت سره رنګ PNGs کاروي. لکه څنګه چې د ايکنجي ټول کرکټرونه لومړی د ویکتور ګرافیک په توګه رامینځته شوي، دا په اصل کې لامحدود پیمانه کولو ته اجازه ورکوي، که د نوي آنلاین یا سمارټ فون ایپسونو تولید لپاره، یا د چاپ شوي ګرافیک غوښتنلیکونو لکه نښې یا بریښنایی نندارتونونو لپاره د بشپړ اندازې پوسترونه.
په دې توګه، راتلونکي ايکنجي غوښتنلیکونه، د کور دننه یا بهر پراختیا کونکو څخه، کیدای شي په وړیا توګه موجود ايکنجي API په کارولو سره د کرکټرونو لوی یا کوچنۍ نسخې شاملې کړي.
د 2012 په دسمبر کې، د ايکنجي نور پرمختګ پای ته ورسېد.
کتنه
کای ساتس ، د تېراسافټ سلوشن بنسټ اېښودونکی او پخوانی مشر، د يلو ډاګ لینکس (YDL) اصلي پراختیا کوونکی، د نوي مخابراتي سیسټم رامینځته کولو ته هڅول شوی و چې د SMS سرعت د نړیوال هنر پروژې بډایه او ژبني ژور سره یوځای کوي. د هغه موخه دا وه چې د اړیکو لپاره یوه وسیله چمتو کړي چې کولی شي کلتوري ویش پلې کړي. په دې توګه، ايکنجي د انځورګراګرافیک ارتباط سیسټم دی، نه ویل شوې ژبه.
کرکټرونه پخپله د دوی د معنی څرګندونکي دي، او د امکان تر حده د کراس کلتوري کولو لپاره ډیزاین شوي. دا یو ستونزمن کار دی چې حتی هڅه وکړي چې د انځورونو سمبولونه د دوی په معنی کې نړیوال کړي. سربیره پردې، ټول کلتورونه سمبولونه یا متن له کیڼ څخه ښیې ته نه لولي، کوم چې د ايکنجي لپاره معیار دی. برسېره پردې، ځینې ژبني مفکورې د ګرافیک استازیتوب کولو لپاره خورا لنډ دي. په پورتني عکس کې لومړی قطار (په iPod کې د ايکنجي کاروونکي انٹرفیس.) د ضمیرونو (زه، تاسو، موږ، هغه، هغه، دا، دوی) لپاره حروف ښیي، او "ټیلډ" چې د "to be" په توګه تعریف شوی. "او د هغې بې شمیره ترکیبونه (دا، دي، وو، به وي، او داسې نور). دا خلاصې مفکورې د نړیوال انځورګرافیک نمایش په وړاندې د پام وړ خنډ استازیتوب کوي، مګر د یو چا په مورنۍ ژبه کې د ژباړې لوستلو وړتیا (که اړتیا وي) کولی شي د دې تشې په ډکولو کې مرسته وکړي. په ښي خوا کې کرکټر "نال" دی او د میټاډاټا لپاره د ځای ، ځای لرونکی یا کانټینر په توګه کارول کیدی شي.
د ايکنجي لپاره ځانګړی دا دی چې په دې کې د اټکل شوي معنی دواړه شاملول دي، چې پخپله د انځورونو لخوا وړاندیز شوي، او هغه ژباړې چې د هر کرکټر سره وي. د 2010 په پای کې، په دې ژباړو کې انګلیسي، فرانسوي، الماني، هندي، ایټالوی، جاپاني، پولنډي، هسپانوي، سواحلي، سویډني، او توکی پونا شامل وو. د هغو ژبو شمیر ته کوم عملي حد نشته چې ژباړل کیدی شي او پکې شامل شي.
په ورته ډول، د انفرادي کرکټرونو شمیر ته هیڅ محدودیت نشته چې یوځای کیدی شي. د ايکنجي لغتونه د بیاکتنې لپاره خلاص دي - په نړۍ کې هرڅوک ممکن په نړیوالو اړیکو کې د کارولو لپاره نوي کرکټرونه ډیزاین او مرسته وکړي. د هنرمندانو ټولنې له لارې، کاروونکي کولی شي خپل کرکټرونه په لیکسي کانجي کې اضافه کړي (په تصویب سره)، یا د موجوده کرکټر شبیه بیاکتنه وکړي چې دوی احساس کوي په ګرافیک ډول ښه استازیتوب کولی شي.
تطبیق
پورته سکرین شاټ د ايکنجي غوښتنلیک ډېری ځانګړتیاوې او فعالیت ښیې. د پورتنۍ ښیې څخه پیل کول ، د لټون عکس (مګنیفاینګ شیشې) په تیاره نیلي کړکۍ کې د متن ساحه خلاصوي چې د ځانګړي حروفونو لپاره د متن لټون ته اجازه ورکوي. د دې لاندې د "To:" ساحه ده، چیرې چې ترلاسه کوونکی د جوړ شوي ادرس کتاب څخه داخل کیدی شي. لاندې یو بل ډګر دی چیرې چې غوره شوي ايکنجي کرکټرونه د پیغام (iConjisation) د لیکلو لپاره په تار کې راټول کیدی شي.
لاندې برخه د حروفونو 6x9 میټریکس دی چې کاروونکي کولی شي ځانګړي حروف غوره کړي. په iOS غوښتنلیکونو کې دا د ګوتو نل لخوا ترسره کیږي؛ د براوزر غوښتنلیک کې د ټکي او کلیک په واسطه. په دواړو حالتونو کې، یو هور یو کوچنی بکس پاپ کوي چې د کارونکي په اعلان شوې ژبه کې د کرکټر تعریف څرګندوي.
لاندینۍ کرښه د هغه څه څخه جوړه ده چې د بالټ په نوم یادیږي. د هر کارونکي لخوا د دودیز کولو وړ بالټ نور 54 حروف لري چې د کارولو ډول یا فریکونسۍ لخوا ګروپ کیدی شي. اووم بالټ 54 په عام ډول کارول شوي ریاضياتي او منطقي سمبولونه لري. اتم بالټ "بې پایه" دی او د نورو ټولو حروفونو لپاره د ذخیره کولو په توګه کار کوي، پرته له دې چې شمیر ته محدودیت ولري. د دې بالټ غوره کول د دې حروفونو د سکرول وړ لیست رامینځته کوي. "دا د کارونکي لخوا د دې بالټونو دودیز کول دي چې ايکنجي ته وړتیا ورکوي چې د موثریت او سرعت له مخې SMS سره سیالي وکړي یا ډېر کړي."
انفلاسیون
یو څو نور عصري پیکټوګرافیک سیسټمونه د معنی پراخولو لپاره د انفلیکشن سمبولونه کاروي، د بیلګې په توګه، Blissymbolics. ايکنجي کې د اوسني، تیر، یا راتلونکي وخت فعلونو، صفتونو، فعلونو، او ملکیتونو لپاره انعطاف شامل دي. کاروونکي کولی شي میټاډاټا هم اضافه کړي، که وغواړي، معنی روښانه کړي یا اضافي متن منځپانګې شامل کړي. ټول انفلیکشنونه د ايکنجي کرکټر د بیس او پورتنۍ شاوخوا په معیاري موقعیتونو کې د ګلیف په توګه ښودل شوي. په ډېری قضیو کې انعکاس باید د شرایطو څخه څرګند وي ، مګر د پیغامونو لپاره چیرې چې ابهام رامینځته کیدی شي ، انفلاسیون د دې ابهام لرې کولو لپاره وسیله چمتو کوي.
د مثال په توګه، لاندې ګالري د کرکټر څلور متغیر بدلونونه ښیې چې د "پیل، پیل کولو" په توګه تعریف شوي.د ايکنجي ډېری توري دا اسم + انفینیټیک فعل فارمیټ تعقیبوي ترڅو د دې اساس انګلیسي څخه نورو ژبو ته غیر مبهم ژباړې وړ کړي. په نورو ژبو کې موندل شوي د فعل کنجګیشن لپاره په پراخه کچه مختلف کنوانسیونونو ته په پام سره، دا په حقیقت کې د اساس تعریف وړاندې کولو لپاره ترټولو انعطاف وړ لاره ده.
بېلګې
د نمونې iConjisation په سکرین شاټ کې ښودل شوي په لاندې ډول ژباړل کیږي:
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:ليکدود کينډۍ وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
جوزف لیونز
جوزف لیونز (د ۱۸۷۹ز کال د سپټمبر له ۱۵مې- د ۱۹۳۹ز کال د اپرېل له ۷مې) یو اسټرالیایي سیاستوال و، چې د اسټرالیا د ۱۰م لومړي وزیر په توګه یې له ۱۹۳۲ز کال نه تر ۱۹۳۹ز کال پورې، یعنې تر مړینې پورې یې دنده ترسره کړې ده. هغه خپل کار د اسټرالیا په کارګر ګوند (ALP) کې پیل کړ، خو په ۱۹۳۱ز کال کې د ALP د وېش له امله، د متحده اسټرالیا ګوند (UAP) بنسټ اېښودونکی مشر شو. هغه مخکې له ۱۹۲۳ز کال نه تر ۱۹۲۸ز کال پورې د تسمانیا لومړی وزیر و.
لیونز د تسمانیا په سټینلي کې وزېږېد او تر سیاست دمخه په ښوونځي کې ښوونکی و. هغه له ځوانۍ نه په کارګر ګوند کې فعال و او په ۱۹۰۹ز کال کې یې د تسمانیا په مجلس کې بریا خپله کړه. هغه مخکې تر دې چې په ۱۹۱۶ز کال کې د ایرل ځایناستی شي، د جان ایرل په مشرۍ یې د دولت د خزانه دار (۱۹۱۲ز-۱۹۱۴ز کال) په توګه دنده ترسره کړه. تر دوو ټاکنو وروسته، چې له معلقو پارلمانونو سره پای ته ورسېدې، نو لیونز په ۱۹۲۳ز کال کې د لږه کیو د حکومت په مشرۍ لومړی وزیر شو. هغه معتدل اصلاحات رامنځته کړل او د مقننه شورا د واکونو پر سر یې د اساسي قانون د کړکېچ په اړه په بریالیتوب سره خبرې وکړې. لیونز د ۱۹۲۵ز کال په ټاکنو کې د کارګر ګوند مشري وکړه، چې دا په تسمانیا کې د لومړي اکثریت حکومت و، خو دغه ګوند درې کاله وروسته خپل واک له لاسه ورکړ.
لیونز په ۱۹۲۹ز کال کې له ایالتي پارلمان نه استعفا وکړه، ترڅو فډرالي سیاست ته مخه کړي. د ۱۹۲۹ز کال په ټاکنو کې د کارګر ګوند په لویې بریا سره د پارلمان چوکۍ وګټله. هغه سمدلاسه د نوي لومړي وزیر جیمز سکولین له خوا کابینې ته وټاکل شو. د پوستي څانګې د رئیس او د ریل پټلۍ د وزیر په توګه وټاکل شو. په ۱۹۳۰ز کال کې، کله چې سکولین له هېواده بهر و، نو لیونز د لنډمهالي خزانه دار په توګه وټاکل شو او د لوی ناورین له امله یې له کارګرې ډلې سره اختلافات رامنځته شول. هغه د اورتودکس مالي تګلارې غوره وګڼلې. لیونز او ملګرو یې د ۱۹۳۱ز کال په پیل کې کارګر ګوند پرېښود، ترڅو خپلواک شي. د ګوند د پرېښودو انګېزه یې د بحث وړ شوه. څو میاشتې وروسته، د هغه ډله له نورو مخالفو ګوندونو سره یوځای شوه، ترڅو د متحده اسټرالیا ګوند جوړ کړي، چې لیونز په کې د اپوزیسیون مشر شو.
لیونز UAP د ۱۹۳۱ز کال په ټاکنو کې لویې بریا ته ورساوه. هغه د ( ریښتیني جوزف) لقب په اخیستو سره د یوه تکړه سیاسي مبارز په توګه وپېژندل شو او ډېر محبوبیت یې ترلاسه کړ. د خپل شهرت له امله یې په ۱۹۳۴ز کال او ۱۹۳۷ز کال کې بیا ټاکنې وګټلې. هغه لومړی وزیر و، چې درې فډرالي ټاکنې یې وګټلې. په لومړیو کې UAP په یوازیتوب حکومت کاوه، خو په ۱۹۳۴ز کال کې یې د هېواد له ګوند سره ائتلاف جوړ کړ. لیون تر ۱۹۳۵ز کال پورې خزانه دار و او په لوی ناورین کې یې د اسټرالیا د ښه والي لپاره څارنه کوله. هغه د بهرنۍ تګلارې له ځینو ګواښونو سره مخامخ شو، خو په اسټرالیا کې یې خپلواکه بهرنۍ تګلار ګړندۍ کړه. د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې یې د ارامتیا او بیا وسله وال کېدو تګلاره تعقیب کړه.
لیونز د ۱۹۳۹ز کال په اپرېل کې د زړه د حملې له امله مړ شو، هغه د اسټرالیا لومړی وزیر و، چې د خپل موقف پر مهال مړ شو. هغه د تسمانیا یوازینی لومړی وزیر و، چې له جیورج ریډ سره یوځای د ایالتي لومړیو وزیرانو له ډلې نه شمېرل کېده. تر مړینې وروسته یې مېرمن اینډ لیونز لومړۍ ښځه وه، چې پارلمان ته وټاکل شوه.
زېږېدنه او کورنۍ مخینه
لیونز د ۱۸۷۹ز کال د سپټمبر په ۱۵مه د تسمانیا په سټینلي کې زېږېدلی و. هغه د ایلن (کورنی نوم کارول) او مایکل هینري لیونز له اتو ماشومانو نه پینځم و. د لیونز پلار و مور دواړه له ایرلنډي نسله وو. مور یې په کانټي کیلډر کې زېږېدلې وه او په ۱۸۵۷ز کال کې د یوولسو کلونو په عمر اسټرالیا ته تللې وه. په داسې حال کې، چې پلار یې په تسمانیا کې زېږېدلی و. لیونز لومړنی لومړی وزیر و، چې له اسټرالیایي الاصله پلار و مور نه زېږېدلی و. د هغه نیکه مایکل لیونز په ۱۸۴۳ز کال کې له خپلې مېرمنې او ماشومې لور سره تسمانیا ته تللي وو. هغه په پیل کې یو مستاجر کارګر و، خو د خدمت تر دورې وروسته مستاجر بزګر شو او په پای کې یې د سټینلي په شمال لوېدیځ ساحل کې د ځمکې د پېرېدولو لپاره کافي سپما وکړه. هغه د یوه هوښیار سوداګر په توګه شهرت وموند او په پرله پسې توګه یې ځمکې اخیستې او خرڅولې یې او د یو څه مودې لپاره یې د هوټل په سوداګرۍ کې هم کار کاوه. زامنو یې د هغه د کرنې چارې تعقیب کړې. د لیونز کورنۍ په کوچنۍ سیمه ییزه ټولنه کې اوچته کورنۍ ګڼل کېدله.
فډرالي سیاست
لیونز د ۱۹۲۹ز کال په ټاکنو کې د ویلموټ فډرالي چوکۍ ته نوماند شو، چې هماغه ایالتي چوکۍ یې وه. هغه د جیمز سکولین په مشرۍ د کارګرانو په لویې بریا سره ټاکنې وګټلې. هغه د پوستي څانګې رئیس او د ریل پټلۍ وزیر شو.
کله چې په ۱۹۳۰ز کال کې ناروین رامنځته شو، نو د سکولین په حکومت کې ناورین ته د غبرګون له امله اختلافات رامنځته شول. لیونز د ارتودوکس د مالي تګلارو او د تورم د کموالي اقتصادي تګلارو مخکښ مدافع و، خو د خزانه دار ټیډ تیوډرو د تورم او پروټو کینزي تګلارو مخالف و. ټیوډرو د ۱۹۳۰ز کال په جون کې د فساد په تور استعفا ته اړ شو، چې سکولین پر لومړي وزارت سربېره د خزانې وزارت هم پر غاړه واخیست. لیونز د ۱۹۳۰ز کال له اګسټ نه تر د ۱۹۳۱ز  کال تر جنورۍ پورې سرپرست خزانه دار و، دا په داسې حال کې، چې سکولین د سترواکۍ کنفرانس لپاره په بریتانیا کې و. لیونز د ۱۹۳۰ز کال په اکټوبر کې د بیا رغونې لپاره خپل پلان اعلان کړ. هغه د متوازنې بودیجې پر ساتلو او د عامه لګښتونو او معاشونو د کموالي پر اړتیا ټینګار وکړ.
ټاکنې او د حکومت جوړول
لیونز او  UAPد ۱۹۳۱ز کال په ټاکنو کې ټينګې او ارتودوکسي مالي تګلارې وړاندې کړې، دا یې پر اقتصاد د سکولین د کمزوري مدیریت په ځواب کې وړاندې کړې. په داسې حال کې چې کارګر ګوند د رسمي ګوند او لانګیټ ترمنځ وېشل شوی و او په پایله کې دا د UAP لپاره ستره بریا وه، چې د کارګر ګوند دوو خواوو د ۱۸ چوکیو په مقابل کې ۳۴ چوکۍ ترلاسه کړې.
په پیل کې UAP له هېواد ګوند سره د دودیز نا کارګر ائتلاف، چې سر ایرل پېج یې مشري کوله، تمدید نه کړ. په داسې حال کې چې دواړو ګوندونو پارلمان ته جلا کمپاینونه پیل کړل. د UAP لوی بدلونونه د دې لامل شول، چې له اکثریت نه یې یوازې څلور چوکۍ پاتې شي. د سویلي اسټرالیا د بېړنۍ کمېټې لپاره ټاکل شوي پینځه وکیلان، چې په سویلي اسټرالیا کې د UAP او هېواد ګوند لپاره غوره شوي وو، له UAP ګوند سره یوځای شول او UAP ته یې د دوو څوکیو اکثریت ورکړ. لیونز لا هم دې ته لېوال و، چې هېواد ګوند په خپل حکومت کې راولي (چې تر ۷۰ سلنې ډېرې چوکۍ یې په اختیار کې وې)، خبرې ودرېدلې او لیونز پرېکړه وکړه، چې په یوازې ډول حکومت وکړي. نوي حکومت د ۱۹۳۲ز کال په جنورۍ کې لوړه وکړه. لیونز د کارګر ګوند پخوانی فډرالي یا ایالتي مشر ( تر هیوز او جوزف کوک وروسته) شو، چې غیر کارګري لومړی وزیر شو.
وروسته له هغه چې UAP د ۱۹۳۴ز کال کې په ټاکنو کې اته چوکۍ له لاسه ورکړې، نو لیونز اړ شو، چې هېواد ګوند له ایرل پېج سره د لومړي وزیر د مرستیال په توګه په خپل حکومت کې شامل کړي. حکومت د ۱۹۳۷ز کال په ټاکنو کې د درېیم ځل لپاره بریا خپله کړه، چې له ۷۴ چوکیو نه یې ۴۴ څوکۍ او د دوو ګوندونو په ۵۰.۶ سلنه  خپلولو سره یې د جان کورټین په مشرۍ د کارګر ګوند پر وړاندې لوړې رایې ترلاسه کړې.
مړینه
د ۱۹۳۹ز کال د اپرېل په ۵مه له میلبورن نه سیډني ته د تګ پرمهال پر لیونز د زړه حمله راغله. دا له هغه یو څه موده وروسته پېښ شو، چې لیونز په ګولبرن کې پاتې شو، ترڅو خپل زوی له سینټ پیټریک کالج نه د ایسټر (د عیسی ع د بیا پیدا کېدو اختر) رخصتیو لپاره له ځان سره بوځي. لیونز په سخت حالت کې د ډارلینګهورسټ سینټ وینسټ روغتون ته یوړل شو. په بله ورځ هغه د خبرو کولو توان نه درلود او عقل یې هم له لاسه ورکړی و. ډېر ژر کوما ته لاړ او د اپرېل په ۷مه د جمعې په سهار مړ شو. د لیونز جسد د اپرېل تر ۱۰مې (د ایسټر دوشنبې) پورې په سینټ ماري کلیسا کې و، جسد یې د ویندتا له HMAS سره خپل ټاټوبي ته یووړ. د جنازې مراسم یې د اپرېل په ۱۳مه د لورډس مېرمنې په کلیسا کې ترسره شول او د د همدغې کلیسا په ساحه کې خاورو ته وسپارل شو. هغه په ۱۹۶۹ز کال کې یو ځل بیا د نوي مرسي ویل په پارک کې خاورو ته وسپارل شو، چې په ۱۹۸۱ز کال کې یې مېرمن هم مړه شوه او د ده ترڅنګ یې ښخه کړه.
خوښي
خوښي د عقل د احساس نوم دی چې د قناعت، تسلۍ، شفا، مینې او خوښۍ ځانګړتیاوې بیانوي. د خوښۍ ډېری رواني ، بیولوژیکي او مذهبي تعریفونه شتون لري، مګر په نړیواله کچه د منلو وړ پېژندنه يوه هم نشته، چې ټولمنلې وې. د طبي پوهې او حکمت له مخې، خوشحالي په لاندې ډول تعریف کېدی شي {د انسان د خوښۍ تاریخ د انسان د تاریخ په څیر زوړ دی. د انسان د ذهن خورا مهم او ژور احساس او له رواني پلوه د ټولو ژوندیو موجوداتو په طبیعت کې د نیکمرغۍ غوښتنې انسان تل د خوښۍ په لټه کې دی. په مذهب او فلسفه کې، خوښي معمولا یوازې د فزیکي آرامۍ (عیش/روغتیا) څخه جلا کیږي، مګر د طب د اصولو له مخې، خوشحالي د فزیکي او رواني برخو له لاسته راوړلو پرته نیمګړتیا ګڼل کیږي.
د رومي پاچاهۍ اساسي قانون
د رومي پاچاهۍ اساسي قانون د لارښوونو او اصولو يوه ناليکلې ټولګه وه، چې په اصل کې د د دود يا تعامل له لارې رامنځته شوې وه. د رومي پاچاهۍ د کالونو پر مهال د اساسي قانون برابرونه پر پاچا باندې متمرکز وه، چې د مرستيالانو د ټاکلو او هغوی ته د ځانګړو واکونو د ورکولو واک يې درلود. د روم د مشرانو جرګه يا سنا چې اشراف پر واکمن وو، پاچا ته د سلاکارې شورا په توګه خدمت وکړ. پاچا به د بېلابېلو مسئلو په اړه زياتره وخت له مشرانو جرګې څخه د رايې ورکولو غوښتنه کوله، مګر د هغوی له لورې د هر ډول ورکړل شوې سلا په منلو يا نه منلو کې خپلواک و. پاچا له نامتو يا ولسي جرګې څخه هم د بېلابېلو مسائلو په اړه د رايې غوښتنه کولی شوه، چې د دلته يې هم د منلو يا نه منلو پوره واک درلود. ولسي جرګې د هغې وسيلې په توګه دنده تر سره کړه، چې په واسطه يې د روم خلکو “People of Rome” خپلې مفکورې څرګندولی شوې. په دې جرګه کې خلک د د خپلې اړوند زمرې له مخې ډلبندي شوي وو. که څه هم ولسي جرګې بايد ده چې نورې دندې هم درلودې. د بېلګې په ډول: دا د څرګندونو د اورېدلو لپاره د عوامو د راټولېدلو جرګه ځای و. دې جرګې د مدني او جرمي دواړو مسئلو لپاره د محکمې په توګه هم خدمت کولی شو.
د پاچاهۍ دوره
د پاچاهۍ دوره د افسانو يا نکلونو پر بنسټ په دوه دورو باندې وېشل کېدلی شي. په داسې حال کې چې ځانګړې افسانې ښايي سمې نه وې، مګر د شونتيا تر بريد د تاريخي حقيقت پر بنسټ وو. شوني ده چې روم د جمهوريت له رامنځته کېدنې څخه وړاندې په رښتيني ډول د پاچاهانو د ځايناستي د اصل له مخې اداره شوی دی. لومړنی افسانوي دور د لومړنيو څلور افسانوي پاچاهانو پاچاهۍ رانغاړي. د دې دورې پر مهال د ښار سياسي بنسټونه ايښودل شوي وو، ښار په کيورای “curiae” کې تنظيم شوی و، مذهبي بنسټونه جوړ شوي وو او د مشرانو جرګې او نورو جرګو د رسمي بنسټونو په توګه تکامل وکړ. ښار د بريا بېلابېلې جګړې وکړې، د اوستيا “Ostia” بندر جوړ کړای شو او پر ټايبر سيند “Tiber River” باندې پل جوړ شو. لرغوني روميان په درې توکميزو ډلو رامنيس “Ramnes” (لاتينيان “Latins”)، ټايتايس “Tities” (سابيان “Sabines”) او ليوسیريس “Luceres” (ايتروسکانيان “Etruscans”) وېشل شوي وو. اصلي اشرافي کورنيو په همدې توکميزو ډلو پورې تړاو درلود. ښار سره د سازمان د کچې د زياتولو يوه هڅه کې، يادې اشرافي کورنۍ د کيورای “curiae” په نوم واحدونو باندې ووېشل شوې. هغه وسيله چې په واسطه يې لرغونو روميانو خپل ديموکراتيک تمايلات څرګندول، د کمېټې (comitia يا جرګې “assembly”) په نوم يادېده. دوه جوړې شوې اصلي جرګې يا ټولنې د کيوريېټ اسمبلي “Curiate Assembly” او کالېټ اسمبلي “Calate Assembly” په نومونو يادېدلې. يادې دوه جرګې د ښار د توکميزو څانګو د منعکس کولو په موخه جوړې شوې وې او په همدې ډول د اشرافي کورنۍ د کوچني واحد له مخې برابرې شوې وې. هغه وسيله چې په واسطه يې لرغوني روميانو خپلې اشرافي انګېزې يا تمايلات څرګندول، د ښار د مشرانو شوری وه، چې د روم په مشرانو جرګې “Rome Senate” بدله شوه. د دې شورا مشران د پاټرس (پلارونو “Fathers”) په نوم يادېدل او د همدې له امله تاريخ کې د روم د لومړنيو سناتورانو په توګه پېژندل کېږي. پاپيولس (خلکو) او مشرانو په پای کې د يو سياسي مشر اړتيا حس کړه او په دې ډول يې ريکس (پاچا) غوره کړ. پاچا به د خلکو له لورې ټاکل کېده او مشرانو به ورته سلا ورکوله.
دويمه دوره د وروستيو درې افسانوي پاچاهانو پاچاهۍ رانغاړي. دا دوره د لومړۍ دورې په پرتله تر يوې اندازې پورې د ځمکنۍ پېښې شوې پراختيا د پام وړ کچې له امله زياته اغېزناکه وه. د دې په پام کې نه نيولو سره چې ايا دا افسانې سمې دي، شونې ده لکه څرنګه چې افسانې ادعا کوي، د وروستۍ پاچاهۍ پر مهال يو لړ سوبې يا برياوې ضرور پېښې شوې. د دې برياوو په پايله کې د هغه څه مشخص کول اړين شول، چې له فتحه شويو خلکو سره کېدل. زياتره وخت ځيني هغه اشخاص چې ښارګوټي يې نيول شوي (فتحه) شوي وو، په يادو ښارګوټو کې پاتې شول، حال دا چې ځيني نور روم ته راغلل. د قانوني او اقتصادي دريځ تر لاسه کولو په موخه دې نويو راغلو وګړو د پلوې کورنۍ يا پاچا (چې په خپله هم پاتيزان يا پلوی و) تر لاس لاندې والي يا انحصار حالتونه غوره کړل. په پای کې هغو اشخاصو چې پر پاچا تکيه وو، د خپلې تکيې يا انحصار له حالت څخه ازاد کړای شول او لومړني «ولسي وګړي يا عوام» شول. د روم په ودې سره يې د فتحه شويو سيمو د ساتلو لپاره زياتو سرتېرو ته اړتيا وه. کله چې عوام د هغوی له انحصار څخه ازاد شول، له خپل اشرافي واحد [د اشرافي کورنۍ برخه] څخه هم ازاد کړای شوي وو. د دې په پېښېدلو سره دوی په فوځ کې د خدمت کولو له غوښتنې څخه ازاد کړای شوي وو، مګر خپل اقتصاد ياو سياسي دريځ يې هم له لاسه ورکړ. فوځ ته د دې عوامو د بېرته راګرځولو په موخه پارتيزان د امتيازونو ورکولو ته اړ وو. په داسې حال کې چې روښانه نه ده، چې کوم امتيازونه ورکړل شول، مګر حقيقت دا دی چې دوی ته هيڅ سياسي واک ور نه کړل شو او هغه جوړ کړ، چې تاريخ يې د حکمونو د شخړې “Conflict of the orders” په توګه پېژني.
فوځ ته د عوامو د بېرته راوړلو په موخه فوځ بېرته منظم شو. افسانې د دې بيا برابرونې امتياز پاچا سرويیس توليوس “Servius Tullius” ته ورکوي. د افسانو له مخې توليوس هغه پخوانی سيستم له منځه وېوړ، چې له مخې يې فوځ د وراثت پر بنسټ برابر شوی و او د دې پر ځای يې هغه سيستم يا نظام راوړ، چې د ځمکې د مالکيت پر بنسټ و. د نوموړي د بيا برابرښت د برخې په توګه د واحدونو دوه نوي ډولونه جوړ شول؛ فوځ په سل کسيزو ډلو يا سليزو باندې ووېشل شو او وروستيو بيا سنبالونو فوځ د قبيلو د کارونې له لارې نور هم اغېزناک کړ. سليزې د ملکيت د څښتنولۍ يا مالکيت پر بنسټ برابرې شوې وې او هر وګړي، پارتيزان يا پلوي يا عام وګړي  کولی شول د سليزې غړی شي. دا سليزې د “Centuriate Assembly” په نوم د نوې جرګې يا مجلس بنسټ جوړ کړ، که څه هم جرګې ته په سمدستي ډول هيڅ سياسي واک نه و ورکړل شوی. د دې خلاف څلور ټبرونه يا قبيلې جوړې شوې، چې د روم ټول ښار يې راونغاړه او په داسې حال کې چې نوې قبېلې وروسته د جوړېدلو په حال کې وې، چې ښايي د روم د ښار د باندې سيمه راونغاړي. په يو ټبر کې غړيتوب د اشرافي د کوچني واحد يا کريا خلاف د ملکيت معيار په پام کې نه نيولو سره د پلويو او عوامو دواړو پر مخ پرانيستی و.
ماډيول:Navbar/styles.css
.navbar-collapse { float: right; text-align: right; }
.navbar-boxtext { word-spacing: 0; }
.navbar ul { display: inline-block; white-space: nowrap; line-height: inherit; }
.navbar-brackets::before { margin-left: -0.125em; content: '[ '; }
.navbar li { word-spacing: -0.125em; }
.navbar-mini abbr { font-variant: small-caps; border-bottom: none; text-decoration: none; cursor: inherit; }
.navbar-ct-full { font-size: 114%; margin: 0 7em; }
.navbar-ct-mini { font-size: 114%; margin: 0 4em; }
/* Navbar styling when nested in infobox and navbox Should consider having a separate TemplateStyles for those specific places using an infobox/navbox and a navbar, or possibly override from using template */ .infobox .navbar { font-size: 100%; }
.navbox .navbar { display: block; font-size: 100%; }
.navbox-title .navbar { /* @noflip */ float: right; /* @noflip */ text-align: right; /* @noflip */ margin-left: 0.5em; }
.nv-شننه a.new { color: #3366cc; }
کرسي ژبه
کرسي ژبه په انګرېزي: (Corsican) په کرسي: (ˈkɔrsa) د فرانسې هېواد کرسيان سيمې يوه سيمه ييزه ژبه ده.
حکمت (ذهن)
په ساده کلمو کې، حکمتwisdom هغه پوهه ده چې د تجربو او مشاهدو څخه ترلاسه کیږي او د سمو پرېکړو کولو وړتیا او پوهه ده. د ارواپوهنې په ژبه کې، عقل هغه وړتیا ته ویل کیږي چې د تجربې ، بصیرت او انعکاس څخه رامینځته کیږي او کولی شي د حقیقت او واقعیت په پوهېدو سره سمې انګېرنې یا پرېکړې پلي کړي.
نور وګوره
وېشنيزه:علم وېشنيزه:پوهه وېشنيزه:بصيرت وېشنيزه:دماغ وېشنيزه:عقل
د انسان جنسي غوښتنې
د انسان جنسي غوښتنې هغه طریقه ده، چې خلک له جنسي پلوه ځان تجربه او څرګندوي. په دې غوښتنو کې بیولوژیکي، جنسي، فزیکي، عاطفي، ټولنیز یا معنوي احساسات او چلندونه شامل دي. لکه څنګه چې دا یوه پراخه اصطلاح ده، چې د وخت په اوږدو کې د تاریخي شرایطو پر اساس توپیر لري او کوم کره او دقیق تعریف نه لري. د جنسي غوښتنو بیولوژیکي او فزیکي اړخونه په عمومي توګه د انسان د مثل تولید یا زېږون فعالیتونو؛ لکه د انسان په جنسي غوښتنو پورې اړوندېږي.
د وګړو جنسي تمایلات یا غوښتنې مخالف جنس یا خپل همجنس ته د هغه د جنسي غوښتنې یوه بېلګه ده. د جنسي غوښتنو فزیکي او عاطفي اړخونه د وګړو تر منځ هغو اړیکو پورې اړوند دي، چې د مینې، باور او لېوالتیا د ژورو احساساتو یا فزیکي څرګندونو له لارې بیانېږي. ټولنیز اړخونه یې د خلکو پر جنسي غوښتنو باندې د انساني ټولنې اغېزې بیانوي، حال دا چې معنویت له نورو وګړو سره د یو شخص معنوي ارتباط پورې اړوندېږي. دغه راز جنسیت د ژوندانه په فرهنګي، سیاسي، حقوقي، فلسفي، اخلاقي او مذهبي اړخونو باندې هم اغېز کوي او د هغو تر اغېز لاندې راځي.
جنسي فعالیت سره غوښتنې یا لېوالتیا معمولاً هغه وخت زیاتېږي، چې یو شخص د بلوغ حالت ته ورسېږي. که څه هم د جنسي لېوالتیا او میلان د لامل په هکله هېڅ یوې ځانګړې نظریې تر اوسه پراخ ملاتړ ترلاسه کړی نه دی، خو په ځانګړې توګه د نارینه وو لپاره داسې ډېر شواهد شته، چې د جنسي غوښتنې اړوند د ټولنیزو لاملونو په پرتله ډېر لاملونه ټولنیز نه دي. فرضي ټولنیز لاملونه یوازې د هغو کمزورو شواهدو پر مټ ملاتړ کېږي، چې د بېلابېلو متضادو لاملونو په وسیله تحریف شوي دي. دا ټول تر ډېره د فرهنګونو د اړوندو شواهدو پر مټ ملاتړ کېږي، ځکه هغه فرهنګونه چې د همجنس بازۍ په هکله ډېر سخت دریځ نه لري په هغو کې د همجنس بازۍ اړونده کچه کموالی لري.
د انسانانو د جوړې، د زېږون او تکثر اړوند تګلارو په هکله تکاملي لیدلوري او دغه راز د ټولنیزې زده ‌کړې نظریه د جنسي غوښتنو په هکله زیات لیدلوري بیانوي. د جنسي غوښتنو ټولنیز – فرهنګي اړخونه تر ډېره تاریخي بدلونونه او مذهبي باورونه لري. ځینې فرهنګونه د جنسي ځورونې په توګه تعریف شوي دي. همدارنګه د جنسیت مطالعه په ټولنیزو ډلو مقاربتي عفونتونو (STIs/STDs) او د امیندوارۍ اړوندو طریقو کې انساني هویت له ځانه سره لري.
جنسي دریځ ټاکل
داسې ډېر شواهد شته، چې ښایي په ځانګړې توګه د نارینه وو لپاره د جنسي غوښتنو په برخه کې د ښودل شوو دلایلو په پرتله ګڼ شمېر ذاتي دلایل موجود وي. دا شواهد او دلایل د همجنس ګرایۍ اړوند خپلمنځي فرهنګي همغږي او په ماشومتوب کې د جنسیتي تطابق نه شتون موارد له ځانه سره لري. هغه متوسطې جنیتیکي اغېزې چې د غبرګونو ماشومانو په ارزونه کې ترلاسه کېږي ټول یې د دې شواهد وي، چې هورمونونه له زېږون نه مخکې پر مغزي سیستم اغېزې لري، د غبرګونو ماشومانو د زېږون د ترتیب اغېز او دغه راز دا موندنه او پایله په کې شامله ده، چې په لږو او نادره مواردو کې د نارینه نوي زېږېدلي ماشوم د غټوالي پېښه ښکاره کوي. نجونې د خپلو جسمي توپیرونو یا هم ځانګړي والي له امله بیا هم ښځو ته لېوالتیا پیدا کوي. فرضي ټولنیز لامل یوازې د هغو کمزورو شواهدو له لوري ملاتړ کېږي، چې د بېلابېلو متضادو لاملونو په وسیله تحریف شوي وي.
همدارنګه ګډ فرهنګي شواهد هم تر ډېره هغو لاملونو ته لېوالتیا لري، چې ټولنیز نه دي. هغه فرهنګونه چې د همجنس‌بازۍ پر وړاندې ډېر نرم دریځ لري، هغه بیا په یاده برخه کې په لوړه اندازه پېښې نه لري. د بریتانیا د یو جنسیتي شپه او ورځنیو ښوونځیو اړوندو زده‌ کوونکو تر منځ د همجنس بازۍ اړوندې کړنې او فعالیتونه نسبتاً دود شوي، خو هغه بریتانیایي لویان او بالغ وګړي چې په دې ډول ډول ښوونځیو کې زده ‌کړې کوي، د هغو په پرتله ډېر د همجنس ګرایۍ اړوندو کړنو او فعالیتونو ته لېوالتیا لري، چې دا کار یې ترسره کړی نه دی. په یوه سخت حالت کې د سامبیا خلک په دودیز ډول له خپلو زامنو نه غواړي، تر څو د ځوانۍ په وخت ښځو ته له لاسرسي مخکې باید د همجنس بازۍ کړنې ولري، خو زیاتره دا هلکان بل جنس‌پال جوړېږي.
دا په پوره توګه درک شوې او پوهېدل شوې نه ده، چې ولې د همجنس‌ بازۍ اړوند جنونه د انسان د جنونو د ذخیرې په ځای کې پاتې کېږي؟ په دې برخه کې یوه فرضیه د خپلوانو ټاکل دي، چې دا ښيي همجنس بازان په مناسبه اندازه په خپلو خپلوانو باندې پانګونه کوي، ترڅو د مستقیم تولید نه کولو لګښت یې جبران کړي. دا موارد د لوېدیځو فرهنګونو په مطالعه کې تایید شوي نه دي؛ خو په ساموا کې څو مطالعو له دې فرضیې نه ملاتړ کړی دی. بله فرضیه هم د متضاده جنسي جنونو اړوند ده او کله چې په نارینه وو کې بیانېږي، نو د همجنس بازۍ لامل کېږي؛ خو کله چې په ښځو کې بیانېږي، نو د ماشوم یا د مثل تولید زیاتوي، چې دا فرضیه په لوېدیځه او نا لوېدیځه نړۍ کې ترسره شوو مطالعاتو ښودلې او تایید کړې ده.
جنسیتي توپیرونه
د انسانانو په جنسي غوښتنو کې د جنسیتي توپیرونو د رامنځته کولو او بیانولو په هکله روان ‌پوهنیزې نظریې موجودې دي. یو شمېر یې (لکه د نوو تحلیلونو اړوندې نظریې، چاپېریال پېژندونکې ټولنیزې نظریې، د ټولنیزې زده‌ کړې نظریه، د ټولنیزې ونډې نظریه او د فلم لیکنې نظریه) د دې موضوع  د وړاندوینې په هکله توافق لري، چې نارینه باید له وخت ناوخت جنسي اړیکو (له یوې باثباته او ژمنې اړیکې لکه واده پرته کوروالی یا سکس ترسره کېږي) نه ډېر باید د جنسي اړیکو له ډېرو شریکانو (ډېر جنسي شریکان ولري) سره موافق وي او دغه راز له ښځو نه باید ډېر فاحشه وي. دا نظریې تر ډېره په متحده ایالاتو کې کله کله له واده نه د مخکې جنسي اړیکو په هکله د نارینه وو او ښځینه وو د لیدلورو په برخه کې له لیدل شوو توپیرونو سره همغږي دي. د انسان د جنسي غوښتنو نور اړخونه لکه جنسي رضایت، د خولې له لارې جنسي اړیکې او د همجنس بازۍ او ځان ارضایۍ په هکله لیدلوری د ښځو او نارینه وو ترمنځ ډېر توپیر نه ښيي. د جنسي شریکانو د شمېر په هکله لیدل شوي جنسیتي توپیرونه بېخي لږ دي، داسې چې د ښځو په پرتله نارینه ډېرو جنسي شریکانو ته لېوالتیا لري.
بیولوژیکي او فزیولوژیکي اړخونه
د نورو پستان  لرونکو(تي لرونکو) په څېر، انسانان هم په لومړي قدم کې په دوه مذکر او مونث یا نارینه او ښځینه جنسونو وېشل کېږي.
د انسانانو د جنسیت بیولوژيکي اړخونه د نسل تولیدولو له سیسټم، د جنسي غبرګون بهیر او هغو لاملونو سره تړاو لري، چې پر دغو اړخونو اغېز کوي. همدارنګه هغوی د جنسي غوښتنو پر نورو اړخونو لکه ارګانیکي او عصبي غبرګونونو، وراثت، هورموني مسائلو، جنسیتي مسائلو او جنسي نېمګړتیاوو باندې د بیولوژیکي لاملونو له اغېز سره کار لري.
فزیکي اناتومي او د نسل تولید
مذکر او مونث یا نارینه او ښځینه ټول د اناتومي له پلوه تر ډېره یو بل سره ورته دي. دا مورد تر ډېره د نسل د تولید اړوند سیستم  په پراختیا پورې رسېږي. په بلوغ یا غټوالي کې د نسل د تولید بېلابېل میکانیزمونه شته، چې هغوی ته د جنسي اعمالو ترسره کولو او د نسل تولیدولو وړتیا وربښي. نارینه او ښځینه تر ډېره د جنسي محرکونو پر وړاندې یو ډول او مشابه غبرګونونه ښيي، چې په لږه اندازه توپیر لري. ښځې د امیندوارۍ یا زېږون لپاره یو ډول میاشتنی بهیر لري، حال دا چې د نارینه وو د سپرم تولیدولو بهیر په دوامداره توګه وي.
ماغزه
هیپوتالاموس د جنسي فعالیت لپاره د ماغزو تر ټولو مهمه برخه ده، دا برخه د ماغزو په قاعده یا لاندې برخه کې یوه کوچنۍ برخه ده، چې له څو ډلې عصبي حجرو نه جوړه شوې او له لمبیک سیستم نه هر ډول معلومات ترلاسه کوي. بېلابېلو مطالعاتو ښودلې، چې د هیپوتالاموس د ځینو برخو تخریب او له منځه وړل په لابراتواري حیواناتو کې د جنسي کړنو د له منځه تلو لامل کېږي. هیپوتالاموس له هیپوفېز غدې سره، چې تر هغه لاندې موقعیت لري د اړیکې او ارتباط له امله ډېر مهم دی. د هېپوفېز غده داسې هورمونونه ترشح کوي، چې په هیپوتالاموس او خپله د هېپوفېز په غده کې تولیدېږي. څلور مهم جنسي هورمونونه په لاندې ډول دي: دي اکسیتوسین، پرولیکتین، د فولیک هڅوونکی هورمون او د لوتینین کوونکو هورمون.
اکسي توسین، چې ځین وخت «د مینې هورمون» په نامه یادېږي، په دواړو جنسونو کې د جنسي مقاربت په لړ کې ترشح کېږي، یعنې هغه وخت چې اورګازم ته رسېږي. اکسي توسین د اړتیا وړ کړنو او افکارو لپاره هم د نږدې اړیکو د ساتنې په موخه وړاندیز شوی دی. همدارنګه دا هورمون په ښځینه وو کې د زېږون یا شیدې ورکولو په وخت هم ترشح کېږي. پرولاکتسین او اکسي توسین په ښځو کې د شیدو تولیدولو مسئول دی. د فولیکول محرک هورمون (FSH) په ښځینه وو کې د هګۍ یا تخمګ ګذارۍ مسئول دی، چې د بلوغیت اړوندې دورې په تحریکولو سره عمل کوي دا په نارینه وو کې د سپرم د تولید زیاتوالي لامل کیږي. لوتینیزه کوونکی (LH) هورمون، تخمک ګذاري تحریکوي، چې د یوې بالغې تخمې ازادېدل دي.
ترتولیان
ترتولیان یا کوینیتوس ترتولیانوس (/tərˈtʌliən/؛ لاتین: Quintus Septimius Florens Tertullianus؛ زوکړه: شاخوا ۱۵۵ زکال – مړینه: شاخوا ۲۲۰ زکال) د افریقا رومي ایالت کارتاژ (اوسنی تونس) ته اړوند لومړنی عیسوي لیکوال و. نوموړی لومړنی عیسوي لیکوال دی چې په زیاته کچه لاتیني عیسوي ادبیات یې لیکلي. نوموړی د دفاعي الهیاتو له لومړنیو لیکوالانو څخه و چې د معاصر ګنوسېزم په ګډون د هر ډول دیني بدعت له مخالفینو څخه و. ترتولیان د «لاتیني عیسویت پلار» او د «لویدیځو الهیاتو بنسټ اېښودونکی» ګڼل کېږي.
ترتولیان نوي الهیاتي مفاهیم رامنځته کړ او د کلیسا لومړنیو لارښوونو ته یې پراختیا ورکړه. نوموړی په ډېر احتمال سره له دې امله چې د لاتیني لومړی لیکوال دی د تثلیث (لاتیني: trinitas) له اصطلاح څخه په ګټنې یې شهرت موندلی.
ترتولیان هېڅکله د ختیځو او یا هم لویدیځو کاتولیک کلیساګانو له خوا د لارښود (saint) په توګه نه دی پېژندل شوی. د هغه ګڼ شمېر لارښوونې د یو شمېر مسائلو لکه د پلار له ارواح څخه د زوی د ښکاره اطاعت، له کونډو ښځو سره په واده کولو د هغه د محکومیت او همدارنګه له ځورونې څخه د تېښتې اړوند د دغو سنتونو له دوکتورینو سره په ټکر کې دي؛ همدارنګه د مونتانېزم اړوند د ارتودوکسی وروستی رد لامل وګرځېد چې دغه ټولنې د کلیسا د پلار په توګه د هغه له یادولو ډډه وکړي، په داسې حال کې چې مخکښ کلیسایي لیکوال و.
ژوند
د ترتولیان د ژوندانه اړونډ باور وړ ډېر لږ شواهد شتون لري؛ ډېری معلومات د هغه په خپلو لیکنو کې شته سرچینو ته اړوندېږي. رومي افریقا د ویناوالو د کور په توګه شهرت درلود چې دغه اغېز لرغون پالنې یا ولایت پالنې ته اړوند د هغه د لیکنې په سبک کې څرګند دی او د هغه له شوره ډک خلق او خوی څرګندوي. هغه د لوړې پوهې لرونکی عالم و. نوموړي لږ تر لږه درې کتابه په یوناني ژبه لیکلي. په دغو کتابونو کې هغه ځانته اشاره کړې، خو له دغو یو یې هم اوس موجود نه دی.
یو شمېر سرچینې هغه بربر بولي. ژب پوه رنه براون بیا څرګندوي چې هغه پونیکي الاصله دی، خو دا هم وايي چې په دې اړه پرېکړه کول ستونزمنه چاره ده ځکه کارتاژي میراثونه په بربرانو کې دود وو. له خپل قومیت څخه د ترتولیان درک هم له شکونو سره مخ شوی. هغه په خپل کتاب De Pallio کې ځان د رومیانو ترمنځ پونیک (Poenicum inter Romanos) بللی او افریقا یې خپل وطن بللی. د کلیسا د دود له مخې ترتولیان په کارتاژ کې را لوی شوی او داسې انګېرل کېږي چې هغه د یو رومي قوماندان زوی دی. ادعا شوې ده چې ترتولیان د پیاوړي وکیل او کشیش په توګه ټاکل شوی و. دغه ادعاوې د یوسیبوس قیصریه د کلیسا په تاریخ کتاب، II، ii.۴ او د جروم د مشهور سړي (De viris illustribus) په نامه کتاب په ۵۳ فصل کې شوې. جروم ادعا کړې چې د ترتولیان پلار په افریقا کې د رومي پوځ د یاور (centurio proconsularis) مسئولیت پر غاړه درلود.
له دې سربېره ترتولیان له قانوني تشبیهاتو څخه د ګټنې پر بنسټ او د حقوق پوه ترتولیانوس په توګه د هغه معرفی چې په پاندکتس کې یې نقل راغلی وکیل تصور شوی. له دې سره ترتولیان په خپلو لیکونو کې د روم له حقوقي پوهې څخه ګټنه کوله، خو دا څرګنده ده چې د هغه حقوقي پوهه له هغه کچې څخه چې د روم له حقوقي پوهې څخه یې تمه کېږي، مخکې نه ځي. د کوګنمن د وکیل په څېر د ترتولیانوس لیکنې یوازې ټوټه ټوټه شتون لري او صریحا په یوه عیسوي لیکوال دلالت نه کوي. په پایله کې، د ترتولیان د کشیش توب هر تصور هم شکمن دی. په پاتې لیکنو کې هغه هېڅکله ځان کلیسا ته نه دی منصوب کړی او داسې ښکاري چې ځان یې د غیرروحاني کسانو په کتار کې راوستی.
کېدای شي چې هغه د ۱۹۷ یا ۱۹۸ زکال پر مهال عیسویت منلی وي (د اډولف هارناک، بونویتسش او نور پر باور)، ځکه اجداد یې نامالوم دي، هغه ډول چې د ده له لیکنو څخه یې انګېرنه کېږي. دغه پېښه باید ناڅاپي او تعین کوونکي وي چې د ده شخصیت یوځلي بل ډول کړي. هغه لیکلي چې نه شي کولای واقعي عیسوي ژوند په یو راډیکال عمل باندې د څو اګاهانه بدلونونو له اوښتو پرته تصور کړي: «عیسویان جوړېږي، زېږېږي نه» (Apol., xviii). په دوه کتابونو کې په خطاب هغه دا تائید کوي چې له یوې عیسوۍ ښځې سره یې واده کړی.
د اګوستین پر مهال، د «ترتولیانېستانو» یوې ډلې لا هم په کارتاژ کې یوه کلیسا لرله چې په هماغه دوره کې ارتدوکس کلیسا ته واوښته. مالومه نه ده چې آیا دغه نوم یوازې د مونتانېستانو لپاره یو تش نوم و که یا هم ترتولیان له مونتانېستانو وروسته جلا شو او خپله ډله یې جوړه کړه.
جروم څرګندوي چې ترتولیان تر سپین ږیري توب ژوند وکړ. ترتولیان د خپلو خپرو کړو اعتقادي آثارو له امله د سیپریان او د اګوستین د مخکښانو ښوونکی شو چې په دې سره نوموړی د لاتین الهیاتو بنسټ اېښودونکی شو.
عمومي شخصیت
د هغه ۳۱ اثار د یو شمېر نور اثارو له برخو سره پاتې شوې دي. په لاتیني ژبه د هغه نږدې ۱۵ آثار ورک شوي چې یو شمېر یې د ۹ مې پېړۍ پر مهال له منځه تللي (De Paradiso، De superstitione saeculi او De carne et anima تر ۸۱۴ زکال پورې په Codex Agobardinus موجود و چې اوس له منځه تللي). د ترتولیان لیکنو د هغه مهال د الهیاتو ټولې برخې رانغاړلې – د بت پرستۍ او یهودیت پر ضد دیني دفاعیات، جدل (polemics)، سیاست، دسپلین او اخلاق او یا هم د عیسویت پر بنسټ د انسان د ژوند بیاځلي تنظیم په کې شامل و. د هغه آثارو د هماغه مهال مذهبي ژوند او مفکورې وړاندې کولې چې د کلیسا د تاریخ لیکونکو د پام وړ وې.
ترتولیان د نورو لومړنیو عیسوي لیکوالانو په څېر د paganus کلمه د «غیرنظامي کسانو په معنی» د «عیسی د سرتېرو» په تقابل کې کاروله.
د بوتان کلتور
د بوتان عصري یا ماډرن کلتور له پخواني کلتور نه سرچینه اخیستې. دې کلتور د دې هیواد پر لومړنۍ ودې اغېز کړې. د بوتان اصلي ژبې Dzongkha او Sharchop، له تبتی ژبې سره نږدې تړاو لري، او بوتاني راهبان د تبتی ژبې پر لرغوني ډول چې د چوکي په نوم یادیږي لوستل او لیکل کوي. بوتانیان له فزیکي اړخه له تبتیانو سره ورته دي، خو تاریخ دا چې کله دوی له همالیا نه تېر شوي او د بوتان په سویل وچو درو کې میشت شوي نه دي ثبت کړي. تبتیان او بوتانیان tantric guru، Padmasambhava ته چې په اتمې پېړۍ کې یې د همالیا د بودیزم بنسټ ایښودونکی و درناوی کوي.
دین
بوتاني ټولنه د بودیزم دین په شاوخوا کې، چې اصلي دین دی متمرکزه شوې ده. دیني عقیدې د ژوند په ټولو برخو کې څرګندېږي. د عبادت یا دعا بیرغونه په غرونو کې ځوړند دي. د هر کور پر بام باندې کوچنی سپین بیرغ ځوړند وي، چې دا ددې ښکارندويي کوي چې مالک د ځایي خدای د خوښۍ لپاره خپل وړاندیز شوي تادیات ترسره کړي. هره دره یا ناحیه د لوی dzong یا د لوړ دیوال لرونکې کلا تر تسلط لاندې وي چې د سیمې مذهبي او اداري مرکز ته خدمت کوي.
مذهبي جشنونه
په هر کال کې یو ځل، dzong یا ډېر مهم کلی کولای شي مذهبي جشن یا Tsechu ترسره کړي. د سیمې یا ناحیې شاوخوا کلیوال د څو ورځو مذهبي مراسمو لپاره راځي او په ورته وخت کې د فیستیوال یا جشن لاما یا خانقاه ته نېکمرغه ډالۍ وړاندې کوي. مرکزي فعالیت د مذهبي ماسک نڅا یا cham یوه ټاکلې ټولګه ده، چې په لوی انګړ کې ترسره کېږي.
د هرې انفرادي نڅا بشپړېدل څو ساعته وخت نیسي او ښايي ټوله ټولګه له دوو نه تر څلورو ورځو پورې دوام وکړي. په مستقیم ډول د نڅاوو لیدل لیدونکو ته برکت او نېکمرغي وربښي او کلیوالو ته د تانتریک بودیزم د اصولو په لېږد کې هم مرسته کوي. په مستقیم ډول د یو شمېر نڅاګانو وخت د بوتان بنسټ ایښودونکي Shabdrung Ngawang Namgyal پورې رسېږي، چې اساساً د ۱۷ پېړۍ له نیمایي راهیسې له کوم بدلونه پرته لېږدول شوې دي.
موسیقۍ
بوتاني موسیقۍ دودیز ژانرونه لري لکه Zhungdra، Boedra، او یو عصري ژانر چې د Rigsar په نوم یادیږي. د بوتاني سازنده ګانو له ډلې Jigme Drukpa دی، چې د بوتاني موسیقۍ مخکښ هم دی.
نارینه او ښځینه په ټولنه کې
نارینه او ښځینه یوځای په کروندو کې کار کوي، او کولای شي چې دواړه کوچني دوکانونه یا کاروبار ولري. د کور په مدیریت کې نارینه پوره برخه اخلي، ډېر کله پخلی کوي، او په دودیز ډول جامې جوړوي (خو ټوکر نه اوبدي). په ښارونو کې، د کورنۍ جوړښت په «لوېدیځ» ډول راڅرګند شوی دی، چې خاوند د ډوډۍ راوړونکي په توګه او ښځه د کور جوړونکې په توګه کار کوي. دواړه جنسونه کولای شي چې راهبان وي، که څه هم په عمل کې نسبتا د ښځینه راهبانو شمېر لږ دی.
ودونه د دواړو خواوو په خوښه کېږي او طلاق بیا غیر معمول نه دی. د واده په مراسمو کې د سپینو شالونو یا پړونو تبادله او د پیالې شریکول شامل دي. کله چې جوړه یا زوجین تر شپږو میاشتو زیات یوځای ژوند وکړي، نو کولای شي په رسمي ډول ودونه ثبت کړي. په دودیز ډول زوم د ناوې د کورنۍ کور ته ځي، خو نوي واده شوي کولای شي پرېکړه وکړي، هغه کورنۍ چې کار ته ډېره اړتیا لري هغوئ سره ژوند وکړي.
بوتاني نومونه
له شاهي نسبونو پرته، په بوتاني نومونو کې کورنۍ نوم نه شاملېږي. پرځای یې د ماشوم د زیږون پرمهال دوه نېکمرغه دودیز نومونه د ځایی لاما یا د ماشوم د والدینو یا نیکه او انا له خوا غوره کیږي. معمولاً د سر نومونه یا لومړني نومونه هیڅ د نوم مذکر یا مونث ته اشاره نه کوي؛ ښايي په ځینو برخو کې دویم نوم  ګټور وي.
څنګه چې د منلو وړ محدود نومونه شتون لري، نو له ناچارۍ ډیری خلک لومړي او دویم نومونه سره ترکیبوي یا یوځای کوي. ددې ابهام د حل لپاره یو غیر رسمي د نوم مستعار سیسټم کارول کېږي چې دا معلوموي چې څوک د کوم ځای څخه دی. که چیرې پلانی «چونګ کینلي» د پارو په درې کې د چوزوم له کلي څخه وي، نو کله چې هغه له درې نه بهر سفر کوي هغه د «پارو کینلي» په نوم یادیږي. پخپله د پارو په دره کې هغه د خپل کلي په نوم پېژندل کېږي، په دې توګه «چونګ کینلي چوزوم». په ډېرې حیرانتیا سره، ښايي په یوه کوچني کلي کې د څو کورونو ډېری ماشومان ورته نوم ولري، چې دا له ځایي لاما نه د الهام اخیستنې څرګندويي کوي. په دې حالت کې، هغه د هغه کور په نوم په کوم کې چې زېږېدلی دی پیژندل کېږي، لکه داسې «چیمسارپو» کینلي.
رسنۍ
د ۱۹۶۰ لسیزې په لومړیو کې، د بوتان درېیم پاچا د منځنیو پیړیو سلطنت ته د عصري ټیکنالوژۍ د معرفي کولو تدریجي بهیر پیل کړ. لومړنی راډیویي خدمت د دېرشو دقیقو لپاره د یکشنبې په ورځ خپور شو (چې اوس د بوتان نشراتي خدمت په نوم یادېږي). په ۱۹۹۹ کې لومړنۍ تلویزیوني خپرونې پیل شوې، که څه هم د پخوا په څېر یو څو شتمنو کورنیو سپوږمکۍ یا سټلایټ دېش اخیستی و. په ۲۰۰۰ کال کې د انټرنیټ خدمت رامنځته شو.
سپورټ
د بوتان ملي سپورټ غشي ویشتل دي، چې په ډېریو کلیو کې په منظمه توګه یې سیالۍ ترسره کیږي. دا لوبه د اولمپیک له معیارونو سره په تخنیکي توضیحاتو کې توپیر لري. دلته دوه نښې د ۱۰۰ متره واټن په درلودلو سره ځای پر ځای شوې وي او ټیمونه د میدان له یوې خوا نه بلې خواته یعنې د نښې پر لور غشي ولي. د ټیم هر غړی په هر پړاو کې دوه غشي ولي.
دودیز بوتاني غشي ویشتل یوه ټولنیزه پېښه ده، او سیالۍ د کلیو، ښارګوټو او اماتور یا غیر حرفوي ټیمونو ترمنځ تنظیمېږي. معمولا دلته ډېری خواړه او څښاک د سندرو ویلو او نڅا سره شتون لري. د مخالف لوري د پام اړولو لپاره د نښې په شاوخوا کې ودریدل او د غشي ویشتونکي د وړتیاوو مسخره کولو هڅې په کې شاملې دي. ډارټ (کورو) په ازادې فضا کې یو مشهور ټیمي سپورټ دی.
یو بل دودیز سپورټ دیګور دی.
په بوتان کې ترټولو مشهوره لوبه فوټبال ده. په ۲۰۰۲ کې، د بوتان د فوټبال ملي ټیم د مونټسیرات سره لوبه وکړه، چې د The Other Final په نوم ثبت شوې ده؛ لوبه په هغې ورځ چې برازیل د نړیوال جام په فاینل کې له جرمني سره لوبه وکړه ترسره شوه او په هغه وخت کې بوتان او مونسیرت د نړۍ د ترټولو ټیټې درجې لوبډلې وې. دا لوبه د تیمفو په Changlimithang لوبغالي کې ترسره شوه، او بوتان په ۰-۴ لوبه وګټله. په بوتان کې کرکټ هم شهرت ترلاسه کړی. د بوتان کرکټ ملي لوبډله په سیمه کې یو له ډیرو بریالیو لوبډلو څخه ده.
منډيګک تاريخي بنسټ
منډيګک تاريخي بنسټ: منډيګک د هېواد او نړۍ په ګوټ-ګوټ کې د تاريخ پوهانو د يوې پراخي شبکې په درلودلو سره د افغانستان د تاريخ په اړه کتابونه، سندونه، کليکسونونه، آرشيفي انځورونه، فېچرونه، څېړني، ليکونه، نقشې، سيکې، ويډيو، ږغونه او ګڼ شمېر نور مواد د هېواد د رسمي ژبو پښتو او دري ترڅنګ په عربي، اردو، انګرېزي، فرانسوي او روسي ژبو خپروي.
افغانستان د خپل جغرافيايي جوړښت له کبله د سيمې په تاريخ او تمدن کې مهم ځای لري، د سيمي او افغانستان په سياست، ټولنه او فرهنګ پوهېدلو کي د افغانستان تاريخ روښانه کول، د منډيګک له بنسټيزو توکیو څخه دی.
بنسټګر
د‌ منډيګک تاريخي بنسټ، بنسټګر ښاغلی سردار ولي پښتون زوی دی.
ناپيلتيا
منډيګک په بشپړه توګه يوه خپلواکه اداره ده ، د نړۍ په بېلابېلو برخو کې همفکره کارکوونکي لري، او په هېڅ سياسي يا سوداګريزې ادارې پورې اړه نه لري.
منډيګک د عايد ځانګړې سرچينه نه لري، په مادي او معنوي برخه کې ستاسو لاسنیوي ته اړمنه ده.
سرچينه
د منډيګک تاريخي بنسټ، بنسټګر رسمي ټویټر پاڼه
لوراکس (فلم)
لوراکس The Lorax د ۲۰۱۲ امریکایی کمپیوټر انیمیشن میوزیک فینسي کامیډي فلم دی چې د الیومینیشن تفریح لخوا تولید شوی او د ورته نوم د ډاکټر سیوس ماشومانو کتاب پراساس دی.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
ازاداندي
ازاداندي یا ازاد اند یا فکر (په انګلیسي: freethought چې ځینې وخت free thought لیکل کېږي) یو پوهنپوهنیز لیدګوټ دی او داسې څرګندوي چې عقیدې نباید د اقتدار، دود، مکاشفې یا ګروهیز (جزمي) نص باندې ولاړې وي؛ بلکې د منطق، عقل او تجربي مشاهدې په څېر نورو مېتودونو له‌لارې باید عقیدو ته ورسېږو. د آکسفورډ انګلیسي قاموس له‌مخې، یو ازاداندی یا د ازاد اند خاوند داسې «یو وګړی دی چې د نورو د مفکورو او اندونو د منلو په ځای، خپلو مفکورو او اندونو ته (په ځانګړې توګه په مذهبي ښوونه کې) بڼه او رنګ وربخښي». په څرګنده توګه، په ځینو اوس‌مهالو تفکراتو کې، ازاد اند په غښتلي ډول د دودي ټولنیز یا مذهبي اعتقادي نظام د ردولو په معنی راڅرګندېږي. د ازاد اند ادراکي کارَونه د «ازاداندۍ» او د ازاد اند فعالان د «ازاداندو» په توګه پېژندل کېږي. نومهاله ازاداندو په باور، ازاد اند د ټولنې له ټولو ناوړو او توهمي تفکراتو څخه یوه طبیعي خپلواکي ده.
دغه ګړنه د لومړي ځل لپاره په اوولسمې پېړۍ کې وکارول شوه او داسې وګړو ته ویل کېده چې د دودیزو باورونو (چې ډېري یې په پټو سترګو پرته له کوم قید او شرط څخه منل شوي وو) د بنسټ په هکله یې څېړنې ترسره کولې. اوس‌مهال، ازاداندي له سیکولریزم، بې‌دینۍ (آتیزم)، اګنوسټېزم، بشرپالنې، روحانیت‌ځپنې او دین ته ګوتنیونې سره خورا نږدې اړیکه لري. په آکسفورډ انګلیسي قاموس کې د ازاداندۍ په تعریف کې ویل کېږي چې، «ازاداندي د دیني باورونو په مسایلو کې د عقل ازاد عمل، اقتدار ته په درناوي کې پرته له کوم محدودیته، د یوه ازاد اند خاوند د اصولو خپلونه ده». ازاد اند خاوندان پر دې باور دي چې د پوهې ستنې باید د واقعیتونو، علمي څېړنو او منطق پر بنسټ ولاړې وي. د ساینس کړکېچنه او نیوکپاله کارَونه د تاییدي پلویتوب، ادراکي پلویتوب، دودیز حکمت، ټولمنلي هڅوب، ښاري نکلونو، بې‌ځایه پلویتوب (قضاوت) یا فرقه‌پالنې له فکري تحدیدونکو اغېزو څخه خپلواکي ښیي.
تعریف
د آدم لي په نامه یو آتیست لیکوال، ازاداندي، له مکاشفې، دود، کلیشه‌یی او ثابت باور او اقتدار څخه خپلواک یوه اند په توګه تعریفوي او دغه اند د آتیزم په پرتله د یوه «پراخ چتر» په څېر انګېري چې «د نارښتینولي، مذهبي مخالفت، شک او د نادودیز اند شنه‌زرغونه ځان کې رانغاړي».
د «د عقیدې اخلاق» لیکنې (چې د نولسمې پېړۍ بریتانیایی ریاضي‌پوه او فیلسوف «ویلیام کېنګدون کلېفورد» لیکلې ده) د اصلي څرګندنې لنډیز په دې توګه دی: «دا تل، هر ځای کې او د هر چا لپاره ناسمه ده چې د نابشپړو شواهدو پر بنسټ پر یو څه باندې باور ولري». کله چې دغه لیکنه په ۱۸۷۰ ز لسیزه کې خپره شوه، نو د ازاداندو لپاره یو ستر شعار وګرځېده او د داسې یوه دریځ په څېر پاتې شو چې ازاداندو ته یې لوړ اخلاقي موقف ور په برخه کاوه. کلېفورد، په‌خپله د ازاد اند د غونډو سمبالوونکی او په ۱۸۷۸ ز کې د لېبرال متفکرانو د کانګرس ترسره شوې ناستې تر شا یو فعال ځواک ؤ.
د دین په اړه، په ټولیزه توګه، ازاداندي پر دې باور دي چې د ماورای طبیعي ښکارندو د شتون د ملاتړ او تایید لپاره شته شواهد بشپړ نه‌دي. «له دین څخه خلاصون بنسټ» د څرګندونې له‌مخې، «د انجیل، عقیدې او یا د مسیحا له اصولو سره په مطابقت کې د غوښتنو لرونکی کس هېڅکله یو ازاداندی نه‌شي کېدای». د ازاد اند خاوند لپاره، مکاشفه او ایمان اعتبار نه‌لري، او ارتودوکسي (رښتینولي) د حقیقت تضمین نه‌دی» او «ازاداندي دغه ډاډ ته رسېدلي دي چې دیني ادعاوې د عقل د ازموینو پر وړاندې ټینګېدلای نه‌شي. پر یوه غیرحقیقي څیز باندې باور نه یوازې چې څه نه‌ترلاسه کېږي، بلکې د خرافاتو په بلهارځي کې د عقل د اړینو اوزارو په بلهارولو سره، هرڅه له‌لاسه ځي. ډېري ازاداندي دین/مذهب نه یوازې ناسم، بلکې زیانمن انګېري».
مخکېني نومهال خوځښتونه
نیوک‌پال اند په هلنېستي مدیترانه، د ایرلند او ایران د تمدنونو د پوهې او حکمت په زانګو (لکه، د خیام (۱۰۴۸ تر ۱۱۳۱ ز) او د هغه غیرارتودوکسي تصوفي رباعیاتو پېر) او نورو تمدنونو کې غوړېدلی دی، لکه، له چینایيانو (د بېلګې په توګه: د ۱۱۲۷ تر ۱۲۷۹ ز کال پورې د سویلي سانګ شاهي کورنۍ سمندري ګرځېدنې رنسانس پېر ته مراجعه وکړئ) او د رمزي کېمیاګرۍ او طالع او ستورلېدنې پر بنسټ له بدعتي متفکرانو څخه نیولې، تر رنسانس او پروتستاني اصلاحاتو پورې.
نومهال خوځښتونه
۱۶۰۰ ز کال د نومهالې ازاداندۍ په پېر کې د یوه عطف ټکي په توګه ګڼل کېږي. په دغه کال کې، د دومینیکن فرقې یو پخوانی راهب «جوردانو برونو» د عقایدو تفتیش کوونکو له‌لورې په ایټالیا کې اعدام شو.
اسټرالیا
مخکې تر دوه‌یمې نړیوالې جګړې، اسټرالیا کې د پروتستانتیزم او کاتولیسیزم کچه خورا لوړه وه. وروسته له جګړې، اسټرالیا یوه خورا غښتلی سیکولر هېواد ته واوښت. دونالد هورن، د اسټرالیا یو ستر روښاندی، پر دې باور ؤ چې اسټرالیا وروسته له جګړې وروسته هوسا شو او د دغې هوساینې له امله، کلیسا تګ او مذهبي دودونو ته لېوالتیا خورا اغېزمنه شوه. هورن په خپل ستر اثر «بختور هېواد» (۱۹۶۴ ز) کې ویلي دي: «نور نو کلیساوې د ډېریو اسټرالیاییانو لپاره هومره اهمیت نه‌لري. که چېرې د هر چا لپاره یو ابدي خوشحاله ژوند شتون ولري… د اوسني ژوند خوند د ډېریو اسټرالیاییانو لپاره دومره زیات دی چې نور نو مذهب ورته هېڅ مفهوم نه‌لري».
بلجیم
د بروکسل ازاد پوهنتون او وریج پوهنتون، د ازادې څېړنې له دوو کړیو سره (په هالندي او فرانسوي ژبې)، د نیوک‌پاله اند، غیرروحاني فلسفې او اخلاقو له خپلواکۍ څخه په دفاع کې، د سرچینې یا مرجع استدلال ردوي.
ترکیه
د عثماني ټولواکمنۍ په وروستیو کلونو کې، د احمد رضا، توفیق فکرت، عبدالله جودت، کِلِچزاده حاکِه او جلال نوري ايلري په څېر د مشهورو څېرو د اثرونو پر مټ د ازاد اند غږ راپورته کړل شو. دغه روښاندي د ترکیې جمهوریت لومړني پېر باندې خورا اغېزمن تمام شول. فیلډ مارشال مصطفی کمال اتاترک، انقلابي سیاستوال، لیکوال او د سیوکولرې ترکیې ملي دولت بنسټ اېښودونکی، چې له ۱۹۲۳ ز څخه تر ۱۹۳۸ ز کال او خپل ژوند تر وروستیو پورې د دغه هېواد لومړی ولسمشر تېر شوی، د دغو مفکورو پالونکی ؤ. هغه په خپل هېواد کې ډېر اصلاحات راوړل او هېواد ته یې پرمختیایي کارونه ترسره کړل. د سرچینو له‌مخې، اتاترک یو ازاداندی ؤ او دین/مذهب ته د شک په سترګه کتل. هغه یو غیرمکتبي ډیِّست (خدای‌پاله) یا یو آتیست ؤ، چې د دین پر ضد او په ټوله کې د اسلام پر خلاف ؤ. د اتاترک په وینا، د ترکیې وګړي پر دې نه‌پوهېږي چې اسلام په رښتینې توګه څه دی او قرآن هم نه‌لولي. وګړي د عربي داسې ګړنو او عبارتونو تر اغېزې لاندې دي، چې په معنی یې نه‌پوهېږي او د خپلو آدابو او دودونو له‌مخې جوماتونو ته ځي. که چېرې ترکان قرآن ولولي او په هکله یې فکر وکړي، اسلام به پرېږدي. اتاترک په خپل اثر « هېوادوالو لپاره مدني معلومات – Vatandaş için Medeni Bilgiler» کې، د خپلې ملي‌پالې او انتقادي لیدلوري له‌دریځه، اسلام د عربانو دین ګڼي.
د آتیزم ټولنه (Ateizm Derneği)، د منځني ختیځ او قفقاز لومړنۍ آتیستي رسمي ټولنه، په ۲۰۱۴ ز کال کې تاسیس شوه. دغه ټولنه د ترکیې له هغو غیرمذهبي او ازاداندو وګړو څخه د ملاتړ په موخه رامنځ‌ته شوې ده چې د خپلو لیدلورو له امله ورسره تعبیضي چلند کېږي. په ۲۰۱۸ ز کې په رسنیو کې داسې ګونګوسې تر غوږ کېدلې چې ګواکې د «آتیزم ټولنه» به، د هغه فشار له امله چې پر غړو باندې یې وضع کېږي او د دولت ملاتړو رسنیو د بریدونو له کبله، وتړل شي؛ خو په‌خپله ټولنې بیا روښانه کړه چې داسې څه نشته او ټولنه لا هم فعاله ده.
چارتېزم
چارتېزم په برتانيه کې د يو لوی کاري ټولګي يا پوړ خوځښت و، چې له ۱۸۳۸ز کال څخه تر ۱۸۵۷ز کال پورې راپورته شو او په ۱۸۳۹، ۱۸۴۲ او ۱۸۴۸ ز کالونو کې خورا پياوړی و. حکومتي چارواکو يې سخت مخالفت وکړ، چې په پای کې يې خوځښت وځپه. ياد خوځښت خپل نوم د ۱۸۳۸ زکال له ولسي منشور “People’s Charter” څخه اخيستی او د ملي لاريون خوځښت و، چې په شمالي انګليستان، ختيځو منځنيو ځمکو، سټففورډشاير پوټيريس، بلېک کنټري او د سويلي وېلز تنګيو “South Wales  Valley” کې يې د ملاتړ ځانګړي مرکزونه درلودل. د خوځښت ملاتړ هغه مهال خورا لوړ و، چې د ميليونونو کارګرو له لورې لاسليک شوې غوښتنې د عوامو مجلس ته وړاندې شوې. پلې شوې تګلاره يا ستراتيژي د ملاتړ د هغې کچې کارونه وه، چې دې غوښتنو او ورسره مل ډله ييزو ناستو د انسانولۍ له مخې د رايې کارونې د منلو لپاره پر سياسيت پوهانو باندې د فشار راوړلو په موخه په ګوته کړه. چارتېزم د همدې له امله د خپلو نښو د خوندي کولو په موخه پر اساسي لارو چارو باندې تکيه وکړه، که څه هم ځيني يې په ځانګړي ډول سويلي وېلز “South Wales” او يارکشاير “Yorkshire” کې په سرکښه فعاليتونو کې ښکېل شول.
د خلق (ولسي) منشور د سياسي نظام د زيات ديموکراتيک کولو په موخه د شپږو سمونونو غوښتنه وکړه:
چارتېستانو ځانونه په يوه صنعتي ټولنه کې د سياسي فساد پر وړاندې او د ديموکراسۍ لپاره مبارزين ګڼل، مګر د مزد يا اجورې د کمښتونو او بېکارۍ په څېر اقتصادي لاملونو له امله يې له بنسټپالو سياسي ډلو څخه د باندې ملاتړ راجلب کړ.
اصليت
د ۱۸۳۲ز کال د سمون قانون “Reform Act 1832” له تصويب څخه وروسته، چې د شتمنو وګړو څخه پرته (د باندې) د رايې ورکولو چارې په پراخولو کې پاتې راغی، د کارګر ټولګي سياسي مشرانو ويناوې وکړې، چې په کې ادعا کوله چې د خيانت يو ستر قانون شته و. دا احساس د ۱۸۳۰ ز لسيزې د وېګ حکومتونو د کړنو په واسطه پياوړی شوی و، چې له کارګر پوړ سره د منځني پوړ له لورې خيانت شوی و. د يادونې وړ ده چې د بېوزلۍ د نوی کرکجن قانون تعديل “Poor Law Amendment” په ۱۸۳۴ز کال کې تصويب شو، چې کارګر يې له باندنۍ هوساينې څخه بې برخې کړل او بېوزله وګړي يې کارخونو ته وګرځول، چې کورنۍ په کې يو له بله بېلې شوې وې. د ۱۸۳۰ز لسيزې په وروستيو کې د انګليستان شمال کې د دې معيار پر وړاندې د مخالفت لويې څپې چارتېزم يو ډله ييز خوځښت کړ. داسې ښکارېدل چې يوازې کارګرو لپاره د رايې خوندي کول به هر څه بدل کړي او په حقيقت کې د چارتېزم سرلاری تاريخپوه دوروتي تامپسن “Dorothy Thompson” ياد خوځښت د هغه وخت په توګه راپېژني، چې زرګونو کارګرانو په کې داسې فکر کاوه، چې د دوی ستونزې د هېواد د سياسي سازمان له لورې حل کېدلی شي. په ۱۸۳۶ز کال کې د ويليم لووېټ “William Lovett” او هنري هيترينګتن “Henry Hetherington” له لورې د لندن د کارګرانو ټولنه ‘London Working Men’s” رامنځته شوه، چې په سويل ختيځ کې يې چارتېستانو لپاره يو پل يا بنسټ برابر کړ. وېلز کې د چارتېزم ريښې د ۱۸۳۶ز کال په مني کې د کارمارتين د کارګرانو ټولنې “Carmarthen Working Association” د بنسټ ايښودنې له وخت څخه ګڼل کېدلی شي.