cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماریا ترزا
ماریا ترزا خپله څلوېښت کلنه واکمني هغه مهال پیل کړه چې پلار یې سترواک شپږم چارلس د ۱۷۴۰ زکال په اکتوبر میاشت کې مړ شو. شپږم چارلز د ۱۷۱۳ زکال پراګماتیک سنکشن (عملي بندیز) له مخې د هغې ځای ناستوب ته لار برابره کړه او له خپلې ټولې واکمنۍ یې د دغې پرېکړې د تضمین کولو په موخه کار واخیست. هغه د شهزاده یوجین ساوري مشورو ته پام ونه کړ، هغه باور درلود چې پیاوړی پوځ او پیاوړې خزانه له لاسلیک کولو څخه ډېر مهم دي. په پایله کې شپږم چارلس په ځانګړي ډول د پولنډ د جلاتوب له جګړې او د روس او ترکیې د جګړې (۱۷۳۵-۱۷۳۹ زکال) له امله کمزوری او بېوزله دولت له ځانه په میراث پرېښود. د هغه له مړینې وروسته ساکسوني، پروس، باواریا او فرانسې ټولو هغه بندیز چې د ده د ژوند پر مهال یې منلی و، رد کړ. د پروس دویم فریدریک (هغه چې د خپلې واکمنۍ په ډېره موده کې د ماریا ترزا سیال و) د اطریش د ځایناستوب په جګړه باندې د مشهورې اووه کلنې شخړې په ترڅ کې په چټکۍ  سره د هابسبورګ په بډایه ولایت سلیسیا برید وکړ او هغه یې ونیو. له دغه حالت څخه په ګټې اخیستنې هغه وتوانېد چې د خپلو جنګي هڅو اړوند د هنګري حیاتي ملاتړ ترلاسه کړي. د دغې جګړې په اوږدو کې ماریا ترزا په بریالي ډول وکولای شول، یوازې د سلیسیا او په ایټالیا کې د یو شمېر کوچنیو قلمرونو په له لاسه ورکولو سره د هابسبورګ په پاچهۍ له خپلې واکمنۍ څخه دفاع وکړي. د دغې اووه کلنې جګړې پر مهال ماریا ترزا یوځل هڅه وکړه چې سلیسیا بېرته ونیسي، خو پاتې راغله.
په داسې حال کې چې تمه کېدله، نوموړې به واک خپل مېړه سترواک لومړي فرانسیس او خپل مشر زوی سترواک دویم جوزف ته چې په رسمي ډول په اطریش او بوهمیا کې له هغې سره ګډ واکمنان وو، پرېږدي، خو هغه مطلقه واکمنه وه او د خپلو سلاکارانو په مشوره یې واکمني کوله. نوموړې له کاوینتز- ریتبرګ څخه د وینزل آنتون، فریدریک ویلیام فون هاګوویتز او جرارد ون سویتن په مرسته اداري، مالي، روغتیايي او روزنیز اصلاحات اعلان کړل. هغې  سوداګري او د کرنې وده ترویج کړه او د اطریش ګډوډ پوځ یې مدیریت کړ، چې دغو ټولو د اطریش په نړیوال ځایګي ډېر اغېز وکړ. له دې سره هغې یهودان او پروتستانتان سپکول او ان په ځینو مواردو کې یې د خپل قلمرو لرې پرتو سیمو ته د هغوی د شړلو امر ورکاوه او هم یې نوموړې له دولتي کلیسا ملاتړ کاوه.
زېږون او د ژوند لومړي کلونه
د سپېڅلي رومي سترواک شپږم چارلس او د برانسویک – ولفنبوتل څخه د الیزابت کریسټین دویم او مشر ژوندۍ بچۍ ارشیدوسه ماریا ترزا د ۱۷۱۷ زکال د مۍ په ۱۳ مه نېټه د خپل مشر ورور ارشیدوک لئوپولډ له مړینې یوکال وروسته وزېږېدله او د همدغې ورځې پر ماښام د تعمید غسل ورکړل شو. د هغې پلار د هابسبورګ کورنۍ یوازنی ژوندی نارینه و، تمه یې لرله چې زوی به یې پیدا شي ، د هغه د کورنۍ د انقراض مخه به ونیسي او ځای ناستی به یې شي. هماغه و چې، د ماریا ترزا زېږون د هغه او د ویانا د خلکو د ناهیلۍ لامل وګرځېد، چارلس هیڅکله وه نه شو کولای چې په خپلو دغو احساساتو غلبه وکړي.
د ماریا ترزا په زېږون سره نوموړې د هابسبورګ د قلمرو د احتمالي وارثې په توګه د ماریا جوزفا ځایګی ونیو، شپږم چارلس هم د ۱۷۱۳ زکال پراګماټیک سنکشن (عملي بندیز) صادر کړ چې خپلې خورځې یې د خپل ځایناستوب په کتار کې له خپلې لور وروسته راوړې. چارلز د خپلو خورځو د میراث د له منځه وړو په موخه د نورو اړوندو اروپايي ځواکونو تايید ته اړتیا لرله. هغوی سخت شرایط وړاندې کړل: د ویانا په هوکړه کې (۱۷۳۱ زکال) لویې بریتانیا د دغه بندیز د رسمیت پېژندلو په بدل کې له اطریش نه وغوښتل، چې اوسټند کمپنۍ وتړي. په پایله کې لویې بریتانیا، فرانسې، ساکسوني، متحده ولایاتو (هالنډ)، هسپانیا، پروس، روس، ډنمارک، ساردینیا، باوریا او د روم د سپېڅلې سترواکۍ ایالتونو دغه بندیز په رسمیت وپېژند. فرانسې، هسپانیا، ساکسوني، باوریا او پروس وروسته رد کړ.
د نوموړې له زېږون څخه څه باندې یو کال وروسته د ماریا انا په نوم د هغې بله خور هم وزېږېدله او ورپسې د ماریا امالیا په نوم یې بله خور په ۱۷۲۴ زکال کې وزېږېده. د دغې سترواکۍ انځورونه ښيي چې ماریا ترزا خپلې مور ایلیزابت کریسټین او خپلې خور ماریا آنا ته ورته وه. د پروس سفیر څرګنده کړې چې هغې لویې آبي سترګې لرلې، کم رنګه سره ځلېدونکي ویښتان، غټه خوله او په پام وړ ډول پیاوړی بدن یې درلود. د هابسبورګ د کورنۍ د نورو غړو پر خلاف، نه د ماریا ترزا پلار او مور او نه یې هم نیکه او انا له یو بل سره نږدې خپلوان و.
ماریا ترزا یوه جدي او خوندي ساتل شوې ماشومه وه چې له سندرو ویلو او غشي ویشتلو څخه به یې خوند اخیست. پلار یې هغه له آس ځغلونې منع کړې وه، خو وروسته یې په هنګري کې د خپل تاج په سر اېښودو مراسمو په موخه د هغو بنسټونه زده کړل. سترواکې کورنۍ به د اوپرا هغه وسایل چې تر ډېره د شپږم چارلس له خوا کارول کېدل، غږول او له هغو به یې خوند اخیست. د هغه زده کړې د عیسي ټولنې تر څار لاندې وې. هغوی لاتین ښه ور زده کړې وه، خو په نورو برخو کې یې ښه نه وه روزلې. املا او انشا یې مروجه نه وه او د خبرو کولو رسمي ډول یې نه درلود، چې د پخوانیو هبسبورګانو ځانګړنه وه. ماریا ترزا له کونټیس ماري کارولین فون فوکس – مورلاد سره چې هغې ته یې د اړیکو آداب ور زده کول، نږدې اړیکې لرلې. هغې د رسامۍ، نقاشۍ، موسیقي او نڅا په برخه کې روزل شوې وه – هغه څانګې چې هغه یې د ملکې په توګه رول لوبولو ته چمتو کوله. پلار یې له ۱۴ کلنۍ څخه هغې ته اجازه ورکوله چې د شورا په ناستو کې برخه واخلي، خو هېڅکله یې له هغې سره د دولتي چارو اړوند بحث ونه کړ. چارلز له دې سره چې د خپل ژوند وروستۍ لسیزې یې یوازې د ماریا ترزا د میراث د خوندیتوب په موخه تېرې کړې، خو هېڅکله یې هغه د راتلونکې حاکمې په توګه رول لوبولو ته چمتو نه کړه.
دیني لیدلوری او پالیسۍ
ماریا ترزا د هابسبورګ کورنۍ د ټولو غړو په څېر په خپله عقیده کلکه رومن کاتولیک وه. هغې باور درود چې مذهبي یووالی د سوله يیزعامه ژوند لپاره اړین دی او په کلکه سره یې د مذهبي زغم نظریات ردول. هغې یوازې له دولتي کلیسا ملاتړ کاوه او مخالفینو یې د متعصب، بې له زغمه او خرافاتي نظام په توګه د هغې په نظام نیوکې کولې. له دې سره هغې هېڅکله کلیسا ته د دې اجازه ورنه کړه، څو په هغو چارو کې چې د پاچا واکونو ته اړوندې وې، لاسوهنه وکړي، هغې روم په خپل څنګ کې وساته او د لوی سقف، سقف او راهبانو په ټاکلو یې کنټرول درلود. په ټولیزه توګه د ماریا ترزا کلیسايي پالیسۍ،  د دولت او کلیسا ترمنځ په اړیکو کې د دولت د برترۍ خوندي ساتلو په موخه وې.
پر مارکسیزم نیوکه
پر مارکسیزم نیوکه (د مارکسیزم په ضد هم پېژندل کېږي) له بېلابېلو سیاسي ایډیالوژیو او اکاډیمیکو څانګو نه رامنځته شوې ده. په دې کې د توکمپالنې په اړه عمومي فکري نیوکه، د داخلي ثبات نشتوالی، په ماديزم پورې اړونده نیوکه (دواړه فلسفي او تاریخي) استدلالونه چې مارکسیزم د تاریخي تعدیل یوډول دی یا دا چې د انفرادي حقونو فشار ته اړتیا لري، د کمونیزم پلي کولو مسلې، اقتصادي مسلې لکه د نرخ نښو تحریف یا نشتوالی او کمې شوې هڅونې شامل دي. پر دې سربېره تجربوي او ایپیسټیمولوژیکي ستونزې په مکرر ډول پېژندل کېږي.
عمومي نیوکه
ځینې ډیموکراتیک سوسیالستان او سوسیال دیموکراتان دا نظر ردوي، چې ټولنې یوازې د طبقاتي شخړې او پرولتاریا انقلاب له لارې سوسیالیزم ترلاسه کولی شي. ډېری انارشیستان د انتقالي دولت پړاو اړتیا ردوي. ځینو مفکرینو د مارکسیستي تیورۍ اساسات لکه تاریخي مادیالیزم او د کار د ارزښت نظریه رد کړې او د نورو استدلالونو په کارولو سره یې پر پانګوالۍ نیوکه او د سوسیالیزم پلوي کوله.
د مارکسیزم ځینې معاصر ملاتړي د مارکسیستي فکر ډېری اړخونه د اعتبار وړګڼي؛ خو دوی ادعا کوي چې دا مفکوره د اقتصادي، سیاسي یا ټولنیزې تیوري د ځینو اړخونو په اړه نیمګړې یا یو څه زړه ده. له همدې امله دوی ښايي مارکسیستي مفکورې د نورو تیوریستانو له نظریاتو سره یوځای کړي لکه د میکس ویبرــ د فرانکفورت مکتب د دې طریقې یوه بېلګه وړاندې کوي.
محافظه کار تاریخپوه پاول جانسن لیکلي: « دا باید وویل شي چې هغه دځانګړو پوهانو ځانګړتیاوو ته وده ورکړه، په تېره بیا د تلمودیانو: د نیمه جذب شویو موادو د لویو نظریاتو د راټولولو او د نابشپړو پوهنیزو کارونو د پلانولو، د ټولو غیر عالمانو لپاره د سپکاوي او له نورو پوهانو سره په چلند کې د ډېرټینګار او بې رحمۍ لېوالتیا ښيي. په حقیقت کې د هغه ټول کارونه د تلمودیکې مطالعې نښه ده: دا په اصل کې د نورو پوهانو په اړه تبصره او د هغوی په برخه کې د نورو پر کار نیوکه ده».
تاریخي ماديزم
تاریخي مادیزم د مارکسیزم له بنسټونو نه دی. دا وړاندیز کوي چې د تولید په طریقو کې تخنیکي پرمختګونه د تولید په ټولنیزو اړیکو کې د بدلون لامل ګرځي. د ټولنې دا اقتصادي «بنسټ» د ایډیالوژیکي«روبنا» له خوا چې کلتور، مذهب، سیاست او د انسانیت د ټولنیز شعور نور ټول اړخونه په کې شامل دي، منعکسوي او اغېزمن کوي. دا په دې توګه د بشري تاریخ د پرمختګونو او بدلونونو د اقتصادي، تخنیکي او په پراخه توګه د مادي عواملو او همدارنګه د قومونو، ټولنیزو طبقو او ملتونو ترمنځ د مادي ګټو د ټکر په لټه کې دي. قانون، سیاست، هنرونه، ادبیات، اخلاق او مذهب د مارکس له خوا د ټولنې د اقتصادي بنسټ د انعکاس په توګه د روبنا په توګه وپېژندل شوو. ډېر منتقدین استدلال کوي، چې دا د ټولنې د ماهیت ډېر ساده کول دي او ادعا کوي، چې د نظرونو، کلتور او نورو اړخونو نفوذ چې مارکس یې سوپر جوړښت بولي، که نور بنسټونه نه وي، دا د ټولنې په لړ کې د اقتصادي بنسټ په څېر مهم دي. په هر حال مارکسیزم دا ادعا نه کوي، چې د ټولنې اقتصادي بنسټ په ټولنه کې یوازینی ټاکونکی عنصر دی لکه د مارکس د اوږدمهاله مرسته کوونکي فریدریش انګلس له خواچې په لاندې لیک کېښودل شوی دی:  "د تاریخ د مادي مفکورې له مخې په تاریخ کې حتمي ټاکونکی عنصر تولید او د حقیقي ژوند بیا تولید دی. تر دې ډېرهیڅکله نه مارکس او نه ما ادعا کړې. نو كه څوك دې خبرې ته متوجه شي، چې ووايي اقتصادي عنصر يواځينى ټاکونکی دى، هغه دا وړانديز په تجريد او بې معنا جمله بدلوي."
تاریخي جبرپالنه
د مارکس د تاریخ تیوري د تاریخي تعدیل یوډول ګڼل کېږي، چې د ټولنیز بدلون لپاره د یو پایښت لرونکي میکانیزم په توګه په دیالکتیک ماديزم باندې د هغه له تکیې سره تړاو لري.مارکس لیکلي: "د پرمختګ په یوه ټاکلي پړاو کې د ټولنې مادي تولیدي ځواکونه د تولید له موجوده اړیکو سره په ټکر کې راځي یا یوازې په قانوني اصطلاحاتو کې ورته څرګندونې کوي، د ملکیت له اړیکو سره په هغه چوکاټ کې دننه چې دوی یې تر اوسه فعالیت کړی دی. د تولیدي ځواکونو د پراختیا له ډولونونه دا اړیکې د دوی په بندونو بدلېږي. بیا د ټولنیز انقلاب دوره پیلېږي. په اقتصادي بنسټ کې بدلونونه ژر یا وروسته د بشپړ ستر جوړښت د بدلون لامل کېږي."اکاډمیک پیټر سټیلمن په دې باور دی، چې د ټاکونکي په توګه د مارکس دریځ یوه«افسانه» ده. فریدریش انګلس پخپله د مارکس د نظریاتو د تعدیل په اړه خبرداری ورکړ او ویې ویل: « د تاریخ د مادي مفکورې له مخې په تاریخ کې حتمي ټاکونکی عنصر د تولید او د رښتیني ژوند بیا تولید دی. که یوڅوک دا خبره تکرار کړي، چې اقتصادي عنصر یوازینی ټاکونکی عنصر دی، هغه له دې امله د  دا وړاندیز په یوه بې معنا، لنډیز او جمله بدلوي. انګلس په یوه یله پېښه کې په نښه کړه چې ځوان خلک په اقتصادي برخه کې ډېر فشار اخلي» په داسې حال کې چې تاریخي مادیالیزم د تاریخ د مادیالیزم نظریه بلل کېږي، مارکس دا ادعا نه کوي، چې تاریخ ته یې کُلي قاعده رامنځته کړې او دا چې د تاریخ مادي مفهوم «د تاریخي فلسفې نظریه نه ده، چې د برخلیک له خوا پر ټولو خلکو په هر ډول تاریخي شرایطو کېتحمیل شی، چې دا پخپله ومومي». هغه په یوه لیک کې د روسیې د ورځپاڼی ایډیټر اوتیتچیستین زاپیسکیم (۱۸۷۷) ته تشریح کړه،چې د هغه نظرونه په اروپا کې د حقیقي شرایطو د کره مطالعې پربنسټ دي.
د تاریخ د قوتونو د پوهاوي لپاره د دې تګلارې د بیا تکرارولو په هڅه کې پربت رانجن سرکار په هغه څه باندې نیوکه وکړه، چې هغه د تاریخي تکامل په اړه د مارکس د نظریاتو تنګ نظري اساس ګڼي. روي بترا په ۱۹۷۸ کال کې د پانګوالۍ او کمونیزم د زوال په کتاب کې د سرکار او مارکس په تاریخي تصمیم نیونکو تګلارو کې مهم توپیرونه په ګوته کړل: "له انساني عنصر سره د سرکار اصلي اندېښنه هغه څه دي، چې د هغه مقالې ته نړیوالتوب ورکوي. په دې توګه د مارکس په وینا ټولنیز تکامل په عمده توګه د اقتصادي شرایطوله خوا اداره کېږي، سرکار ته دا متحرک له وخت او ځای سره د توپیر لرونکوځواکونوله خوا پرمخ وړلکېږي: کله ناکله فزیکي وړتیا او لوړه روحیه، کله کله عقل پر عقیده پلی کېږي او ځینې وختونه د پانګې په راټولولو کې عقل پلي کېږي. د سرکاري فرضیې د دفاع اصلي کرښه دا ده، چې د عقیدې برعکس اوس له بدنامۍ سره مخ ده، دا د نورو ټولود جلا کولو لپاره پر یوه ځانګړي ټکي ټینګار نه کوي: د بشري تجربو او انساني طبیعت د مجموعې پر بنسټولاړ دی. کله چې یو مفرد عامل که څه هم مهم او اساسي وي، د ټول ماضي په روښانه کولو او د راتلونکي په نښه کولو سره یوازې کفر ته بلنه ورکوي نو له نږدې معاینې وروسته یې ردوي. مارکس دا حماقت وکړ او تر یو حده توینبي هم همداسې وکړل. دوی دواړومنتقدینو ته یو اسانه ښکار وړاندې کړ او پایله یې دا شوه، چې نن ورځ د ډېرو پوهانو له نظره تاریخي استقلالیت داسې مفکوره ګڼل کېږي چې بیا هېڅکله نه شي حل کېدای."
فران طاهر
فران طاهر په انګلیسي Faran Tahir) زوکړه ۱۶ فبروری ۱۹۶۴م کال) یو امریکایي سینماګر دی. نوموړی له ۱۹۹۴م کال راهیسي هنري فعالیتونه کوي.
چسکي شټرنبېرک کلا
چسکي شټرنبېرک کلا (په چېکي: Hrad Český Šternberk) د گوتي سبک یوه کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې د سازاوا سیند ته نژدې ترته ده. نوموړي کلا د ۲۰۰۸ کال څخه د چېک جمهوریت ملي یادگار دی.
تاريخ
چسکي شټرنبېرک کلا په ۱۲۴۱ کال کې د چېکي اشراف Zdeslav z Divišova په هدایت (امر) جوړه شوه. په ۱۵ پېړی کې نوموړي کلا د شټرنبرک د اشرافانو په لاس کې وه. د شټرنبرک اشرافانو کاتوليکی دين تر سره کول او د چېکي واکمن یرژي پوديېبراد مخالفین ول. کله چې په بوهميایی واکمنی د ماتیاس کوروېن او یرژي پوديېبراد په منځ کې مذهبی جگړه پېل شوه نو Zdeněk Konopišťský ze Šternberka چې د چسکي شټرنبېرک کلا حکمران وو د یرژي پوديېبراد پر ضد یی قیام وکړ. خو په ۱۴۶۷ کال کې چسکي شټرنبېرک کلا د یرژي پوديېبراد لخوا ونیول شوه او Zdeněk Konopišťský ze Šternberka مجبور شو چې مجارستان ته ولاړ شی.کله چې یرژي پوديېبراد په ۱۴۷۱ کې  له دنیا سترگی پټی کړی نو پولنډي کاتوليکي پاچا ولاديسلاف یاگيلون د چېکي پاچا په توگه د چېکي اشرافانو لخوا وټاکل شو. کله چې ولاديسلاف یاگيلون پر چېکې تخت کښېناست نو د شټرنبېرک اشرافانو ته چسکي شټرنبېرک کلا یی بيا ورکړه. په ۱۷۱۲ کال کې د شټرنبرک وروستي اشراف له دنیا سترگی پټی کړی. په ۱۹۴۹ کال کې چسکي شټرنبېرک کلا د چېک د حکومت لخوا ضبط شوه. او په ۱۹۵۸ کال کې دغه کلا د چېکي تاريخي یادگار په توگه اعلان شوه. نوموړي تاريخي يادگار د ۱۹۹۲ کال څخه د Zdeněk Šternberk بيا په لاس کې دي.
کلا
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
سوالبرد
سوالبرد یا سوالبارد (په Svalbard)، (په روسۍ ژبه: Шпицберген)؛ د ١٩٢۵ څخه تر مخه د Spitsbergen يا Spitzbergen په نامه هم پېژندل کېده، چې معنا يې تیزه څوکه ده. سوالبرد د اروپا د شمالي برخې په شمالي قطبي سمندر کي پروت دی. دا ولایت د يو څو ټاپوګانو څخه جوړ سوئ دئ، چي د ناروې اور شمالي قطب په منځ کې وجود لري. او د ناروې شمالي سیمه ګڼل کېږي.
دا امکان لري چې وائکنګ یا روسانو په ١٢مه پیړۍ کې سوالبرد وموند. ځکه چې په دوديزو نارويجي کيسو کې د سوالبارو (Svalbarð) په نامه سېمې ذکر موندل کېږي. د سوالبارد معنا "سړه څنډه" ده. مګر دا سيمه په ١٥٥٦م کال کې د لومړي ځل لپاره د هالنډ د بېړۍ چلوونکي او يون کوونکي ویلیام بارینټس لخوا وموندل سو؛ خو ددې نظر سره ډېر تاريخ ليکونکي مخالفت لري. سوالبرد د افغانستان تر هلمند ولایت يواځې ۲۴۳۸ کيلومتره٢ غټ دی.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
صديق کاوون توفاني
محمد صدیق کاوون توفاني (زوکړه ۱۳۳۳ لمريز لېږدي کال د لغمان ولايت) د افغانستان يو نامتو، نوښتگر پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی.
مخينه
محمد صدیق کاوون توفاني پر ۱۳۳۳ لمریز لېږدي کال د لغمان ولایت د الینگار د درې په یوه کلي کې زیږیدلی دی. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې تر دولسم ټولگي پورې د لغمان ولایت د پير روښان لېسه کې سرته رسولې دي. پر ۱۳۵۴ کال د کابل پوهنتون د حقوقو او سیاسي علومو په پوهنځی کې شامل شو. پر ۱۳۵۷ کال د «عامه حقوقو» له څانگې څخه فارغ شو. کاوون توفاني لا د ښوونځي زده کونکی وو چې د خپل ستم وهلي ټولنیز چاپیریال تر اغیز لاندې یې د شعر په ویلو پیل وکړ. هغه د ټولنیزو نابرابرو او غیرعادلانه اړیکو په مدرسه کې د مبارز او انقلابي شعر لوست وکړ. لومړني شعر یې هم د یوه ساده بزگر د بیوزلي ژوند تمثیلاوه.
شعرونه یې د ۱۳۵۰ لمريز کاله راهيسې د راډیو او د هېواد د ځینو ورځپاڼو، مهالنيو او مجلو له لارې خپاره شوي دي.
سربېره پر پښتو شعرونو، په دري ژبه د شعرونو یوه ټولگه او د لنډو ادبي ټوټو او داستانونو کوچنۍ ټولگه هم لري چې تر اوسه نه دي چاپ شوې. د کاوون توفاني د حماسي شعرونو یوې ټولگې د شوروي-افغان د دوستۍ په نامه د ۱۹۸۳ زېږدي کال جایزه گټلې ده.
د توفاني صاحب ځینې شعرون په روسي، لیتواني او بلغاریایي ژبو ژباړل شوي او په بهر کې خپاره شوي دي. کرگر صاحب په خپله یوه لیکنه کې د کاوون صاحب دادبي شخصیت او د شعرونو په اړه داسې وايي:
«...کاوون هنرمند او شاعر دی، خو د زمان په ایرو او گردونو کې پټ دی. دی د شاعر زړه لري او د شاعر زړه یې په ټټر کې ټوپونه وهي. سره له دې چې د عقل او پوهې او علم لېوال دی، خو په ماهیت کې داسې نه ده. هغه په ټولو چلندونو او برخوردونو کې صادق او رښتینی دی. لکه شعر داسې رښتینې دی، لکه شعر داسې سپېڅلی او شفاف یا روڼ دی، لکه د شاعر احساسات او عواطف او لکه د کوچني ماشوم زړه او اوښکه داسې معصوم دی.
د فورم له مخې یا د فورمالیزم له مخې د کاوون شعر د پښتو د اوسني ادبي بهیر د غرونو په سرونو کې غبرگون کوي او له هغه ځایه اوریدل کېږي. کله چې هغه عاشقانه شعر وایي هغه د عشق له زور او قوت نه د خپل پیام لپاره کار اخلي. د هغه عاشقانه شعر په رښتینې توگه ځانگړې محتوی او بېل مضمون لري. شاعر په دې ډول فورم کې د زړه له تله په ټولو حواسو او ټول ځواک سره موضوع ته عشق وربخښي، ساه ورکوي او احساس په کې راپاروي.»
د صديق کاوون طوفاني چاپ شوي نښيرونه
۱- سپرغۍ، د شعرونو ټولگه، پر ۱۳۶۲ لمریز کال په کابل کې چاپ شوې ده.
۲- د تیږو په ذهن کې، د شعرونو ټولگه، پر ۱۳۶۳ کال په کابل کې چاپ شوې ده.
۳- شگې او گلونه، د شعرونو ټولگه، پر ۱۳۶۶ کال په کابل کې چاپ شوې ده.
۴- وروستی ټکی، د شعرونو ټولگه، پر ۱۳۶۷ کال په کابل کې چاپ شوې ده.
۵- کله چې ونې مري، د شعرونو ټولگه، پر ۱۳۷۰ کال په کابل کې چاپ شوې ده.
۶- د باد په کنډوالو کې، د شعرونو ټولگه، پر ۱۳۸۱ کال په پېښور کې چاپ شوې ده.
د شعر بیلگې يې
زما جنت ، زما دوزخ، زما ثواب او گناه
* * * و مې لیدل چې په غمجن زړگي دې اور ولگېد
ومي لیدل چې له سینې نه دې لمبې پورته شوې
ومې لیدل چې د سكروټو په توفان اهو شوې
ومې لیدل چې له لمنې دې ایرې پورته شوې
* * * ومې لیدل چې د آسمان لمنه ډكه شوله
ومې لېدل چې د افق شونډې گلگونې شولې
ستا د غوټیو په نیمزالو نښتېځلو پاڼو.
* * * ومې لیدل چې خوشحالیو درنه كډه وكړه
ومې لیدل چې دركې وچ شول د خندا گلونه
ومې لیدل چې د خزان بادونو ورژول
هم د شینكیو سر درو هم د بید یاگلونه.
* * * ومې لیدل چې په باغونو دې لمبې پورې شوې
ومې لیدل په چمنونو دې اورونه گډ شول
ومې لیدل چې په بلبلو دې ماتم ولگید
ومې لیدل چې ورېځو هیر كه سپین سبا درځنې
ومې لیدل چې سپوږمۍ پریوته او ستوري توي شول
ومي لیدل چې مروره شوه رڼا درځني.
* * * خو یه وطنه یه زما د شنو یادونو باغه
تل به سېلۍ ، تل به د ژمي تاړاكونه ، نه وي
ورېځې به وركې شي، د لمر لوڼې به ونڅېږي
* * * شپه ا كه هر څومره اوږده هم شي تلپاتې نه ده
د ساړه ژمي یخ وهلې او سړې سېلۍ به
په شنه لمنه به دې وټومبي غمي د گلو
په سرو غاټولو به رنگینې شي شگنې تالې
په چمنونو كې به جوړه شي سیالي د گلو
* * * باران به پاڅوي له خوبه د ډاگونو بوټي
وږمه به بیا سوو، سپېرو لښتو ته سا وركړي
شبنم به پرېمینځي په مینه د غوټیو سترگې
لمر به د گلو اننگیو ته ځا وركړي.
* * * په خړو دښتو به روان شي د رنگونو بهیر
په سپېرو بوټو به رابره شي دگل سندره
په سرو غوټیو به جړاوې شي د ونو غاړې
په باغ او راغ به راخپره شي د بلبل سندره.
* * * په تورو ورېځو كې به تم شي د سكروټو باران
د شپې په څڼو كې به وچ شي د لمبو گلونه
د تروږمۍ سینه به څیرې شي د لمر په توره
د شفق باغ كې به سمسور شي د سپېدو گلونه.
* * * بیا به گان په وربل كېږدي كلیوالې نجونې
بیا به باغونو ته ستنې شي مسافرې مرغۍ
بیا به په ځالو راخورې شې مهاجرې مرغۍ.
* * * بیا به د گلو په سین وامبي شډلې دښتې
بیا به خړوب شي په شنېلیو دا سپېره ډاگونه
بیا به د تیږو ذهن ونازوى سره یادونه
آلمان دسمبر سال ٩١١۶
غلې نغمې
په بڼو ستوري زنگوم داشنا كلي ته ځم
كلى خاموشه، گودر شړ، كوڅې له دوده ډكې
رقیبه، كډې باروم، دآشنا كلي ته ځم
په شپو لړلي سرگردانه مسافر وختونه
ورو، ورو له سره تیروم ، دآشنا كلي ته ځم
ریښې ریښې گریوان مې اړو درقیب گوتوكې
بلبل له غږه بیگانه، گل له بلبله پردى
غلې نغمې مې ژړوم دآشنا كلي ته ځم
فبروري / ۲١١۴ آلمان
درنه ځمه
درنه ځمه، مجبوري ده، درنه ځمه
په قسمت کې مې خواري ده درنه ځمه
گوره ماته په غصه نه شې وطنه
راته پېښه نا چاري ده درنه ځمه
کابل هوایي ډگر د غبرگولي شلمه)٩۷۳٩(
خدای پامان
زما روحه، زما ځان، زخمي کابله
درنه اړم خوله زړه مې وینې څاڅي
داغزو په سر
خپل رانه پردي شول، د پردو په سر
گل راته اغزي شول، د اغزو په سر
نن څومره راټیټ شولو اسمان په ما
ستوري مې ځلېږي، دبڼو په سر
ژبې یې دسترگو راته وویل،
ژوند دی تېروه یې دلمبو په سر
تېر شولو بلبله د گلونو وخت
خاندي یې گان، د اننگو په سر
خیر دی که یې سترگې درواغجنې شوې
پالمه یې مینه، دلیمو په سر
المان سپتمبر )٩١١۱(
ساقي دگلو وخت دى
ساقي دگلووخت دى، یوه مسته پیاله راكه
له عقله مې پردى كه، په جنون مې مبتا كه
كه رڼا تیارې رڼا ډیوې دمیوو بلې كه،
ماتم له سره واړوه، وختونه په خندا كه
دزهد شپه سبا كه درواغجن زاهد رسوا كه
كه تورې نښې دتقوا دجام په لمبو پاكې،
څپې درڼا پورې كه ، په تورو ماښامونو
دشپې زلفى جړاو كه ، دسكروټو په الونو.
* * *
په شنو دښتو راوختې لښكرې دسرو گلو
ككې دوریځو سرې شوې دالماسو په لونلو
راخېژي له چمنه ، آوازونه، دبلبلو
غاټولو په سر ایښي رنگینه پیالې دملو
غونچې دگلو راوړې مستو پیغلو په وربلو
وږمې زلفې خیشتې كړلې په عطرو دسنځلو
څپې شوې درنگونوپه تمامې دنیا پلنې
په سرو غمیو ډكې شوې دشنه آسمان لمنې.
ساقي دگلو وخت دى ، گالي شول غاړې غرونه
درنگ په سین كې امبي، یخ وهلي گلكڅونه
دغره په دړه كاږي لمر ، دزرو انځورونه
په شنه سهار كې پرانیستل، غوټیو گرېوانونه
په خړو دښتو اوري ، دیاقوتو بارانونه
سپرلي په غاړه راوړل دسنبلو امېلونه
په غره او په راغه كې ، د وږمې زلفې خورې دي
له ځمكې خوټیدلې بیا درنگ اوبوى چینې دي
ساقي دگلووخت دى ، بیا دوران شو دمستیو
په مړو بوټو كې وچلیده سا د پسرلیو
پیغام دژوند راوړى غزلبولو توتكیو
ددښتې ناوې كیښودل خالونه د كیږدیو
قالینې غوړیدلي ، په ډاگونو، په غونډیو
صهبا په تږیو وېشي خوږې شونډې د شهیو
دمشكو عطر وشیندل په غرونو كې هوسیو
اوږۍ دغوټۍ پورې شوې د څانگو په غړیو.
* * * ساقي دگلو وخت دى راچې پورته كړو جامونه
په چیغو كړو روښانه ، دا خاموشه ماښامونه
دتورې تروږمۍ په زړه كې بل كړو سره اورونه
د درد په ستنه وگنډو، د زړونو پرهرونه
دشپې زلفو كې وټومبو، دسپین سهار گلونه
د باغ له سترگو ووینځو ، د یخ ژمي خوبونه
راووځو له ځانه او ور گډ شوو په جهان كې
ځان ووینو له سره بیا په سترگو د جانان كي.
* * * ساقي د گلو وخت دى ، بهارونه ا ژوندي دي
دتاك مړاوو رگونو كې، اورونه ا ژوندي دي
دمینې درد آباد كې، فریادونه ا ژوندي دي
دسترگو په چینو كې، دریابونه ا ژوندي دي
ا ماتې ارادې نه دي ،هوډونه ا ژوندي دي
ا سوي پتنگان نه دي ، اورونه ا ژوندي دي
دا باغ به بیا خړوب شي د بلبلو په سندرو
دا ونې به سینگار شي، درڼا په مرغلرو
ورى )٩۷۳١(كابل
دیقین په لټه
كې مې لوستلي "سیپارو" ستا دسترگو
، " آیا تونه " دتلپاتې خوږې مینې
كړل " قضا" څه پرواده كه لمونځونه مې
ستړې نه شوې "ذكر" یا مې شوندې ستا په
سپیڅلى درته ساتم "مسجد "دخپل زړه
بلوم پكې داوښكو څراغونه.
* * * ونیوه بتانو، دې " كعبه" چى دمخ
زه خو هسې دسجدو سوداگر نه یم
نه جنت غواړم نه سره دوزخ ته ژاړم
ماته نه كړم "طهورو " به په "روژه " خو
"زكاتونه" كه نصیب مې شول دشونډو
, دكوثرو دپیالو په تمه نه یم
بس یوازې یو دیدن درځني غواړم
خپله وركه لټوم ستا په پیدا كې
چینې ته بیایم. "یقین" د تږې " شك " د
معبده مې په خپل زړه كې جوړه كړې
پكې ستایمه دمینې شنه یادونه.
* * * د ټول عمر عبادت به ترینه ځاركړم
كه یوه شپه مې منلى په گناه كړې
له رنگینو جنتونو نه به تیر شم
كه یوه پیاله سكروټې راته راكړې
ددنیا او دعقبا پروا مې نشته
ما دعشق په پښو كې توى كړل ثوابونه.
دسمبر )۲١١۳( آلمان
کالیزه
په هغه توره اوتبجنه شپه کې ،
چې تازموږ له کلي کډه وکړه
ما دې دتلو اره ، په اوښکو با ندې ووینځله.
او ستا دپله خاورې مې ،
په هغه توره او تبجنه شپه کې،
چې تا زموږ له کلي کډه وکړه ،
یوه ترخه او رژوونکې سیلۍ
پوله په پوله او کوڅه په کوڅه وگرځیده ،
اودخندا گان یې ورژول.
زموږ دکلي دبامونو په سر ،
څوک کشمالي نه کر ي ،
او دویالې په غاړه ،
ویلني نه ټو کیږی ،
او دگودر دشنې جلگې له پاسه ،
له سرو منگیو نه یوازې څو کودي پاتې دي.
* * * له هغې تورې او تبجنې شپې نه ،
چې پکې تا له کلي کډه وکړه
دادی کلونه تیر شول
اودزمان دکتاب ډیرې پاڼې واوښتلې ،
نه بیا دکلي دبامونو په سر ،
چا کشمالي وکرل
نه دویالو په غاړه ،
ویلیني وټوکیدل
او نه گودر بیا په منگیو ، پټ شو.
په هغه توره او تبجنه شپه کې ،
چې ته له کلي اړې
خندا له کلي اړه.
گان له کلي اړل
او اوس دکلي په آسمان کې ستوری نه ځلیږي ،
سپوږمۍ دوریځو تور ټیکری اغوستی
آسمان له ځمکې مرور ، ځمکه له ستورو ځنې ،
وږمه له باغه بیگانه ،
گل ،
پردی.
هره شیبه اوهره ورځ ده دماتم کالیزه ،
دغم کالیزه ،
دستم ،
کالیزه.
)۲۶۳۳ / ۴ / ۲۱ ( ،کابل
د ماښامونو په دار
وس راباندې وكوه،گیله مې په خوله نه راځي
دود مې كه اسمانه خو شكوه مې په خوله نه راځي
مینې مې د ژبې په سر نوم د یار كرلى دى
څه وكړم زاهده چې توبه مې په خوله نه راځي
سر به لكه شمه د لمبو په بیه وركړمه
پت به د عشق وساتم، پلمه مې په خوله نه راځي
مست یې په كتویمه، بوسه مې په خوله نه راځي
ما یې د تسبو په لړ كې كفر د ابلیس ولید
موړ یې له سجدونه شوم، کعبه مې په خوله نه راځي
زه دسجدو نه یم، زه دسر دټیټیدو نه یم
وخته! د تسلیم توره قصه مې په خوله نه راځي
هر تورى زخمي دى، هر غزل د وینو رنگ لري
هیرې مې سندرى شوې، ټپه مې په خوله نه راځي
شیخه درواغجنه د جنت د پرښتو غله
ته خو به مې غږ د ماښامونو په دار پورته كړې
زه به چیغه چیغه شم، روژه مې په خوله نه راځي.
۲۶۱۲ د ۲۳غبرگولي كابل،
ماڼۍ که جونگړه؟
نوره دې نه یادوم ،
نور دې دکور له مخې نه تیریږم
نور دې کوڅه په اوښکو نه وینځمه،
نوردې دکلي دچنار په ډډه نوم نه لیکم ،
نور دې دپله خاورې په سترگو باندې نه موښمه
آرمان، آرمان هغه خوږې د انتظار شېبې مې،
چې ستا د زلفو په دار و ځړیدې.
آرمان، آرمان د هیلو تاندې نا زنینې غوټۍ
چې ستا د مینې په اور وسوزېدې.
آرمان، آرمان هغه د کلي د سنځلو گان
چې د نا پایه پسرلي په سهارونو کې مې
ستا د راتلو په اره وغوړول.
اوله رنگینو امیدونو نه مې،
تا ته د زړه په سر ماڼۍ جوړه کړه،
خو ته یوازې د یوې شېبې، یوازې د یوې،
لنډې شېبې له پاره
زما د هیلو رنگینه ما ڼۍ ته ننوتې ،
بیا دې په سرو منگلو ،
زما د زړه په وینو،
زما د هیلو د ما ڼۍ په دیواله ولیکل،
او بیا د تل له پاره،
زما د زړه له کوره ووتلې.
نوره دې نه یادوم،
نور دې د کور له مخې نه تېرېږم ،
نور دې کوڅه په اوښکو نه وینځمه ،
په ډډه،
نوم،
نه لیکم.
راشه پسرلیه
راشه پسرلیه ، دغوټیو له باران سره
سېل د رنگ او بوى سره دمشكو له كاروان سره
راشه دغوټۍ له سترگو پریمینځه رانجه دخوب
راشه د زخمي زخمي غاټولو له درمان سره
راشه چې جړاو شي په غمیو، نښتېځلى، باغ
راشه پسرلیه، دگلونو له توفان سره
راشه چې دونو په ښاخونو پاڼې وناڅي
ترانې ووایې، دغرو مماڼې وناڅي. باد
* * * ژمى دى خفه نه شې دگلودغونچو په ځاى
مونږ درته په اره زخمي زړونه غوړولي دي
خیر كه وچكالي ده نه شبنم شته نه باران اوري
ستا دراتلو ارې مو په اوښكو ، پریمینځلي دي
اور مو په سر وړى، خو ډیوې مو لگولي دي
زړه د تروږمیو كې مو ستوري ځلولي دي
زموږ كلي ته لمر راوله !راشه پسرلیه
بیرته یې پخا كه، د عمرو مرور راوله.
راشه چې باغونه مو ساړه ژمي وهلي دي
راشه چې گلونه دخزان سیلۍ زپلي دي
راشه چې دبوټو په رگونو كې سا وچه ده
دښتې سوزیدلي، چمنونه رژیدلي دي
كرښې دقسمت یې په لمبو راته لیكلي دي
بس دى پسرلیه، دغمونو كتاب واړوه.
* * * څه دى بهار څه دى، چې رڼا دمستۍ نه لري
شور دمینې نه لري، سور اور دمینې نه لري
څا څكو دشبنمو كې ځا دمستۍ نه لري
څه دى بهار څه دى چې موسكا دغوټۍ ورېبي
څه دى بهار څه دى چې خندا دمسنۍ نه لري
څه دى بهار څه دى چې ویدې نغمې نه پاڅوي
تاندې غوټۍ ویښې نه كړي، شنې وږمې نه پاڅوي.
* * * راشه پسرلیه، چې دلمر گلونه وخاندي
توره شپه سبا شي، دسحر گلونه وخاندي
باغ په خندا سر شي، لر او بر گلونه وخاندي
راغ غونچې ،غونچې شي پیغامبر گلونه وخاندي
بیا دپیغلو نجونو په ټټر گلونه وخاندي
غر په گلو پټ شي په كمر گلونه وخاندي
بل شي په سپېرو دښتو، دگلو څراغونه بیا
پورته شي ،رپانده دغاټولو بېرغونه بیا.
* * * راشه په سپېرو دښتو كې سا د ژوندون وكره
راشه په سړو زړونو كې اور د جنون وكره
راشه بیا روښانه كه دمینې دمزلونو ار
راشه د لیلي زړه كې وفا دمجنون وكره
راشه تږې تالې دوږمې په میو مستې كه
راشه د ماښام په دښته، سپین سباوون وكره
راشه پسرلیه، باغ ته ناوې دگل راوله
ساندې ترانې كه ، وزرماتى بلبل راوله.
تركې دبگرام درنه جامونه دسوما غواړي
غواړي ،نڅا شورغواړي،شررغواړي، نغمې غواړي
پیغلې دبخدي درنه دردونوته دوا غواړي
بیا په نو بهار كې دبهار مسته خندا غواړي
پریږده له قفسه، ښایسته بلبلې والوزي
دا زخمي غوټۍ له تا نه شونډې دموسكا غواړي
زیب یې د پیكیو شه، گاب دگریوانه یې شه
* * * بیا به دا خزان، خزان وختونه بهارونه شي
بیا به په رنگینو گلو، ښكلي وربلونه شي
بیا به غم وهلي ماښامونه، سهارونه شي
بیا به دسپین غره غاړې ته ستوري امېلونه شي
بیا به دكابل لمنه ډكه په گلونه شي
بیا به د )بابا( پگړۍ جړاوه په لعلونو شي.
تا كه پسرلیه ، دگلونو گیډۍ راوړلې
تا كه د وږمې په وزر تاندې غوټۍ راوړلې
تا كه درڼا ناوې له تورو شپو راوایسته
تا كه دباران د رڼو څاڅكو ډولۍ راوړلې
تا كه په خاموشو ماښامونو كې شور وكره
تا كه زخمي زړونو ته د مینې پټۍ راوړلې
ته به ابدي شې ، ته به پاتې شې په زړونو كې
۱ ، آلمان /۱۱/۲١١١
دسکروټو په اقلیم کې
د سکروټو په اقلیم کې، گان نشته
په خوږ لن کې غاټول کله زرغونېږي
گله! بل چېرته یې څاره د وږمې ار
سیلۍ ستا په پسته ژبه نه پوهېږي
دوطن بوی
له بیدیا نه راجگیـږې دچمن بوی
د گـل مخــو پسرلیو، دبدن بوی
یوه هیله
تورې خاورې به یې پورې کړم په سترگو
که قسمت یو ځلې بیا وطن ته بوتلم
خپلې اوښکې به یې پرخه کړم د گلو
که کوم باد هغه ښایسته چمن ته بوتلم
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
دان اباد
دان اباد د هند يو ښار دی، دا د هند په جارکنډ ايالت کې دی. دا د هند 35م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 99,258 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 1,161,561 وه.
د اس وې ډې دراگونوف ټوپک
د اس وې ډې دراگونوف ټوپک (په روسي ژبې کې:Снайперская винтовка Драгунова) د نښانچی یو نیمه اوټوماتیک توپک دي چی په شوروي اتحاد کی په ۱۹۵۸ کال کې د یوگنیی دراگونوف لخوا د شوري پوځ لپاره طرح شو. روسی پوځ دغه نښانچي ټوپک ۱۹۶۳ کال څخه راهسی کاروي. د اس وې ډې دراگونوف ټوپک په ایران او چین کې هم جورېږي.
توصیف
د اس وې ډې دراگونوف ټوپک نیمه اوټوماټیک وسله ده. دغه ټوپک د گاز د فشار په مرسته چې د باروت تر چاودنی وروسته رانځته کېږی، ویشتل کېږی. د گلنگدان سیستم یی څرخ کوونکی دي. د مرمی کالیبر یی ۷،۵۲ x ۵۴ م.م. دي.
وېشنيزه:ټوپکونه وېشنيزه:روسي وسلې
میر محبت
میر محبت خان احمدزای د بلوچستان (کلات) شاهی دولت یو ولسمشر (خان) ؤ، چي دا مهال (کلات) پاکستان د  بلوچستان مربوط کېږي. نومړی له 1731 میلادي څخه بیا تر 1749 پوري د بلوچستان ولسمشر یا خان پاته شوی دی.
سرچینې
وېشنيزه:کلات خانات
د مسجدونو لړلیک
لاندې لړلیک په ټوله نړۍ کې مشهور مساجد را په گوته کوي.
سرچینې
وېشنیزه:د مساجدو لړلیک وېشنیزه:مسجدونه وېشنیزه:اسلامي ودانۍ
1G
وېشنيزه:گرځنده مخابرات
جي اس ام
بټنوک|د جي اس ام نښان، چې د گرځند ټيليفونو د پرتليزې ښودنې او توکو لپاره کارول کيږي جي اس ام ( په انگريزي: Global System for Mobile Communications, آر Groupe Spécial Mobile)چې مانا يې ده د گرځنده اړيکتياوو لپاره نړيوال غونډال، چې دا د گرځنده ټېليفونو لپاره یو نړيوال ستندرد دی چې د نړۍ د گرځنده ټيليفونو د بازار ۸۰ سلنه برخه جوړوي او د نړۍ په ۲۱۲ هيوادونو کې کابو ۳ ميليارده وکړي له دې ستندرد څخه گټه اخلي.
وېشنيزه:د جي اس ام ستندرد
غلامي په افریقا کې
له تاریخي اړخه په افریقا کې غلامي ډېره ده. په لرغونې زمانه کې د غلامۍ او غلام ساتنې سیستمونه د افریقا په ځینو برخو کې عام وو، لکه څنګه چې د لرغونې نړۍ په ډېرو برخو کې وو. کله چې له افریقا ور هاخوا د غلامانو سوداګري، د هند سمندر د غلامانو سوداګري او د اطلس د غلامانو سوداګري (چې په ۱۶ پیړۍ کې پیل شوه) پیل شوه، ډېرو د پخوانیو سیمه ییزوافریقايي غلامانو سیستمونه له افریقا بهرد غلام بازارونو لپاره د بندیانو رسول پیل کړل. غلامي تراوسه هم د غیرقانوني کېدو سربېره په معاصره افریقا کې عملي کیږي.
د غلامۍ بڼې
د غلامۍ او غلام سانتې ډېرې بڼې د افریقا تاریخ په اوږدو کې موجودې وې او د غلامۍ د داخلي دودونو او همدارنګه د غلامۍ د رومي بنسټ  (او د غلامۍ په اړه د عیسویانو وروستي نظرونه)، د مسلمانو غلامانو د سوداګرۍ له لارې د غلامۍ اسلامي بنسټونو او بالاخره د اتلانتیک غلامانو سوداګرۍ له خوا جوړې شوې وې. غلامي د ډېرو پېړیو لپاره د افریقایي ټولنو د اقتصادي جوړښت یوه برخه وه که څه هم کچې یې توپیر درلود. ابن بطوطه چې د مالي له لرغوني پاچاهۍ څخه د څوارلسمې پېړۍ په نیمایي کې لیدنه وکړه، وايي چې د سیمې اوسیدونکو د خپلو غلامانو او نوکرانو په شمېر کې یو له بل سره سیالي کوله او په خپله هغه ته یو غلام هلک د "میلمه پالنې ډالۍ" په توګه ورکړل شوی وو. د غلامانو اړیکې په سویلي سهارا افریقا کې اکثراً پېچلې وې، هغه حقونه او ازادۍ چې په غلامۍ  او د پلور او چلند په محدودیتونه کې موجودې وې د بادارانو له خوا اشخاصو ته ورکړل شوې وې. ډېرو ټولنو د غلامانو مختلفو ډولونو تر منځ درجه بندي درلوده: د بېلګې په توګه، د هغو کسانو ترمنځ توپیر کول چې په غلامۍ کې زېږېدلي وو له هغه کسانو سره چې د جګړې له لارې نیول شوي وو.
د غلامۍ بڼې په افریقا کې د خپلو له جوړښتونو سره نږدې تړاو درلود. په ډېرو افریقایي ټولنو کې چې  ځمکه ملکیت نه کېده د افرادو غلامي د یوې وسیلې په توګه کارول کېده څو یو شخص خپل نفوذ زیات کړي او اړیکې پراخې کړي. دې کار غلامان د بادار د نسب یوه دایمي برخه جوړه کړه او د غلامانو ماشومانو کولی شول د لویو کورنیو پیوندونو سره نږدې اړیکې پيدا کړي. د غلامانو اولادونه چې په کورنیو کې زېږېدلي وو، د بادار د خپلوۍ په ډله کې مدغم کېدلای شول او په ټولنه کې لوړو مقامونو ته حتی په ځینو مواردو کې د رئیس تر کچې پورې رسېدل.
۶
۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۵ څخه  مخکي او د ۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کي
په رياضي کي ۶:
په کلینډر کې
۶ کولاي سي:
په کیمیا کې
۶د کاربون اټومي عدد ده
په نورو موضوعګانو کي
۶ د عدد شمیره ارزښت و په د ابجد حساب کي دي.
سرچينې
وېشنيزه:۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:يو رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه وېشنيزه:کامل عددونه
فرشته غنی
فرشته غني د غلام حیدر لور چې په ۱۳۷۵لمریز کال کې د کونړ ولایت اسمارو ولسوالۍ د سیوري کلی کې زیږیدلې ده. په ۱۳۹۲ لمریز کال کې د قلعه کاشف لیسې څخه له دولسم ټولګي فارغه شوه او په خپلو لوړو زده کړو په یوه خصوصي پوهنتون کې د حقوق او سیاسي علومو په برخه کې بوخته ده.
فعالیتونه
فرشته غني د پښتو ژبې تکړه شاعره لیکواله او ژورنالیسته ده چې په شعر ویلو او لیکلو یې د ښوونځی په نهم ټولګي کې پیل وکړ، د شاعری احساس ورسره په اووم ټولګي کې ملګرۍ شو او تر ننه یې د ژوندانه په دې سفر کې ورسره ملتیا کوي، چې ډیری شعرونه یې په مجلو، کتابونو، او ځینو ورځپاڼو کې چاپ شوي دي. فرشته د شاعرۍ تر څنګ د ژوند او ټولنې د ناخوالو په اړه هم لیکنې کوي، او د لنډو کیسو په لیکلو کې هم لاس برې ده، هغې لومړنۍ لنډه کیسه د وینې په نامه له ډیوې سره مزل کتاب کې چاپ او خپره شوې ده.
د پښتون لور یم د چا زوی خو نه یم، د فرشتې هغه لنډه کیسه ده چې د ډیرو پام یې د هغې لیکوالۍ ته واړاوه، په دغه کیسه کې د هغې نجلۍ د ژوند تصویر ښودل شوی چې په پښتنه ټولنه کې د دودونو په نامه په تیاره قفس کې بنده ده. فرشتې غني د خبریالۍ له دندې سره ځښته زیاته مینه ددې سبب شوه، چې هغه اوس په یوه خصوصی رسنۍ کې د خبریالې په توګه کار وکړي، د هغې د ریپوټونو ډیری موضوع ګانې د افغان ښځو د ژوند په اړه دي. اغلې غني د کلید رادیو ، مرسل اونیزې او موبي ګروپ ته هم د افغان ښځو پر وضعیت ریپوټونه چمتو کوي چې ډیر کله خپاره شوي دي.
فرشته د انسجام، او کرښې اوونیزو سره سره تاند، افغان ملت او داسې نورو بیلابیلو ویبپاڼو ته پر بیلابیلو موضوعاتو لیکنې کوي. هغه اوس په یوه خصوصی پوهنتون کې د حقوق پوهنځي محصله ده، او ددې ترڅنګ یې د ژورنالیزم په برخه کې ځینې کورسونه، او ورکشاپونه هم تعقیب کړي چې د کار په برخه کې یې ډیره مرسته ورسره کړې ده. فرشته غني په دې وروستیو کې د ښځو د حقونو د خوندیتوب لپاره هم ځینې مدني فعالینونه پیل کړي دي.
نورې سرچینې
وېشنيزه:پښتنې شاعرانې وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
كوكايين
کوکایین د کریسټال سپین پوډر دی اود نړی تر ټولو زیاته د استعمال وړ نشه یی توکه ده. کوکایین یو د القلويد مواد یا طبیعی ماده ده چی د کوکا په نبات کی دی. د کوکایین یو کیلود کوکا د ۱۷۰ پاڼو څخه جوړېدلای شی.
= تاریخ = کوکایین لمړی ځل په ۱۸۶۰ کال کی په آلمان کی جوړ شو. ډاکترانو په ۱۸۶۲ کال کی د کوکایین کارول د دردونو د علاج په مقصد پیل کړه. په اوس وخت کی په نړی کی د کوکایین جوړول غیر قانونی دی.
د کوکایین آغېزه
کوکایین کولای شی د پیچکاری یا نفس کښلو په مرسته بدن ته داخل شی. کوکایین د اعصابو پر مرکزی سیستم آغېزه لری. دغه نشه یی توکه په بدن کی ډوپامین ( Dopamin ) او سیړوتونین ( Serotonin ) زیاتوی. کوکایین هم د وینی فشار زیاتوی. نشیان د کوکایینو تر خوړلو وروسته هېڅ ستړیا نه احساسوی.
د کوکایین جانبی آثرونه
نشیان د کوکایینو تر استعمالو وروسته عموما اوهام لری. د کوکایین اخته کسان د پوستکی خارښت احساسولای شی او زړه یی چڼک نبض وهی. د کوکاینو آغېزه په بدن کی د ۲۰ دقیقونو څخه تر ۲ ساعتونو پورې دمام کولای شی.
د کوکاین تولیدونکی هیوادونه
کولومبیا د کوکاین له تولو نه لوی تولیدونکی هیواد دی. کوکاین په ځانگړی ډول د کولومبیا څخه امریکا او اروپا ته قاچاقېږی. قاچاقیان عموما کوکاین په معده کی قاچاقوی.
وېشنيزه:مخدره مواد وېشنيزه:د القلوید مواد
جماران جنگي بېړۍ
جماران (په پارسي کې:ناوشکن جماران) د ۱۴۲۰ تنونو د موج د کلاس لمړي ایرانی جنگي پېړۍ ده چې د هوایی هدفونو، اوبتلونو، جنگي بیړییو د منځه وړولو لپاره کارېږي. دغه جنگي بېړۍ په ۲۰۰۹ کال کې جوړه شوه او ایراني بحري ځواک د دغی جنگي بېړۍ څخه په رسمی ډول د ۲۰۱۰ کال راهیسی کار اخلي. د جماران جنگي بېړۍ د بندر عباس په لنگر گاه کې جوړه شوه.
وسلې
د جاماران جنگي بېړۍ د نور د بېړۍ ماتونکي راکتونه، د نصر د بېړۍ ماتونکي راکتونه، د بېړۍ ماتونکي توپ، ۲ تورپید انرازونه او یو هلیکوپتر لري.
د نور توغندۍ
د نور توغندۍ د بېړۍ ماتونکي یوه عصري ایراني توغندۍ ده. دغه توغندی چی د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده ۲۰۰ کیلومتره واټن وهلی شي. د نور توغندۍ په حقیقت کې د چینایی توغندۍ (C-802) کاپی دی او ایران دغه توغندۍ د لایسنس په اساس جوړوي.
د خوشحال خټک دې حـــــــــــــشر له هغو شي چې دوستدار د پنجتن پاک چهارده معصوم وي
د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ
څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال
پته:www.andyal.com
خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان
= پنجتن پاک، چهارده معصوم =
= د خوشحال خټک  دې حـــــــــــــشر له هغو شي =
= چې دوستدار  د پنجتن پاک چهارده معصوم وي =
= د  نبوي کورنۍ مشرتوب = (الف) : له روايتي اړخه :
د پېغمبراکرم(ص) له اړخ د مسلمينو مرجعيت په بېلابېلو عبارتونو کې بيان شوي :
١- په يو لړ رواياتو کې د "اهل بيت" ، "عترت"،"ذريه" او"ذى القربي"عنوانونه راغلي دي. همداراز د امامانو ټوليز صفتونه او د حضرت زهرا بي بي په کهول کې د امامت د لړۍ پاینه په ټولیز ډول بيان شوى،چې دا شمېر روايتونه ډېر دي او د اهل سنتو په صحاحو او نورو معتبرو کتابونو کې نقل شوي او پردې سربېره د اماميه شيعه وو په "عبقات الانوار" ، "الغدير"،"المراجعات " او "احقاق الحق" کې هم راټول شوي دي.
٢-  دويم لړ داسې  روايتونه دي،چې امامت پکې امام حسن او امام حسين ته لېږدول شوى ،چې ددې رواياتو يوه برخه د"احقاق الحق" په نولسم ټوک  کې راغلې ده.
٣ـ  يو لړ داسې روايتونه دي،چې نومونه يې نه دې اخستي؛خو امامان يې دولس ګڼلي او په دې باب له (١٣٠) زيات احاديث  نقل شوي او دا چې له پېغمبر(ص) وروسته خلفاء او امامان د موسى عليه السلام د نقيبانو په شمېر دي،په دغسې مضمون (٤٠) احاديث روايت شوي[1].
٤- په (٩١) احاديثو کې د امامانو د شمېر په ترڅ کې د لومړي او وروستني امام نوم اخستل شوی او تر (٤٩) زياتو احاديثو يوازې د وروستي امام نوم اخستل شوى[2].
٥- په (١٣٩) احاديثو کې راغلي،چې د امامانو شمېردولس(١٢) دی او څرګنده کړې يې ده ،چې نهه (٩) يې د امام حسين له تومني دي او په ( ١٠٧) احاديثو کې د وروستي امام نوم ښوول شوی[3].
٦ـ  په ( ٥٠) احاديثو کې په بشپړ ډول د يو يو امام نوم ښوول شوى دى.
= د اهل بيتو په لاروي ،سپارښتنه = ١ـ  رسول اکرم(ص) ويلي دي :(( ما درته دوه درانه څيزونه پرېښي؛ " کتاب الله = قرآن" او"عترت مې،اهل بيت مې "، که پر دواړو منګولې ښخې کړې؛نو کله به هم بې لارې نشۍ دا دواړه يو له بله نه بېلېږي،څو په حوض (کوثر) کې راسره يوځاى شي[4])).