ليپتوسپېروزس
اپيديمولوژى يا Epidemology ليپتوسپيروزونه زونو کلاسيک دي دميکروب منبع او ذخېره واړه ژوونکې ،موږک ، موشخرما ، نولى ،سورلنډى ، گيدړ ،پيشو او نور مگر په لږه اندازه لو ۍ ښکرلرونکي حيوانات خوگ ، سپى او داسې نور دي. ناروغي په ژوونکو کې په مخفي ډول سېر کوي. ليپتوسپيرونه کولاى شي چې دنهو کلو پورې په کليه کانالونو کې ژوندي پاتې شي او په متناوب ډول په خارجي محيط کې خپاره شي دحيواناتو ککړيدل په څړځاى او چينو کې صورت نيسي. دانسانانو ملوث کېدل معمولا دخولې له لارې صورت نيسي. همدارنگه مصاب ليدل دپوستکي او مخاطى غشاء دلارې هم صورت نيسي. داپيديمولوژى دنظره ککړتيا دتماس له مخى کم اهميت لري. دحيواناتو دزبحى په وخت کې تماس او يا هغه غذايې موادو سره تماس چې دناروغه حيواناتو په ادرارو ملوث وي دناروغۍ سبب گرځى دنوموړى ناروغۍ واقع کېدل په ښارونو کې دکال په اوږدو کې او اطرافى منطقو کې په اوړى او منى کې ډير وي اگر چې ټول غرونه دناروغۍ په مقابل کې حساس دي مگر په متوسطو عمرونو او ځوانو حيواناتو کې ډير ليدل کېږې. معافيت يوازې دهغه ټيپ په مقابل کې حاصليږى چې ناروغۍ يې منځ ته راوړى وي. ولې دبل ټيپ په واسطه دملوث کيدو امکان يې شته ناروغۍ په ټوله نړۍ کې ليدل کېږې ليکن په هغه مناطقو يا هېوادونو کې ليدل کېږې چې حاره او گرمه هوا لري او هم په هغه ځايونو کې چې خوړونه ډير خپاره وي ليدل کېږې لکه څرنگه چې په Nicaragua  کې په 1995 کال کې واقع شويده. په برازيل کې داناروغۍ په اوړى کې ليدل شويده کله چې هلته ډيربارانونه شوي وه او خوړونه او اوبه په اطرافو کې منځ ته راغلى وه. په دې اخيرو وختونو کې په آسيايې ممالکو کې ددې ناروغۍ واقعات مخ په ډيريدودي. داورگانيزمونو دژوندي پاتې کيدو لپاره محيطى شرايط برابرول دمرطوبو او تودو حالاتونو په واسطه کېږې. ليپتوسپيروزونه په حاد او تحت حاد سيمو کې ډير عموميت لري او دډير اهميت وړدي. همدارنگه يوه اکوټ خپريدنه يې په هغه اتلانو کې چې په ( Eco-challenge- sabah ) کې شکايت کاوه په 2000 کال کې په Mulaysia  کې واقع شويده چې 44 فيصده يې دناروغۍ احساس کاوه  چې اصلى دخط فکتورونه يې Cayalcing  لامبو ، داوبو څښل  وه. په نارينه کې نسبت ښځينه ته ( Prevulance ) اوچت دي او علت ددې دادي چې نارېنه اکثره په بهرنيوکارونو کې مشغول وي. کله چې دابکتريا دزخمى شوي پوستى يا زخم دلارې يا دموکوزا دلارې بدن ته داخله شي نو ويني او نسجونو ته خپريږى. ليپتوسپريما کولاى شي چې دبدن ټولو برخو ته انتقال شي مگر په ناحيوي توگه په ځيگر او پښتورگى ته انتقال شي نو بيا (Interstitium ) ( Renul tubalis  ) او همدارنگه  (Lumen tubular ) ته مهاجرت کوي. چې بيا سبب د(Interstitial nephritis ) او دتيوبولونو دنيکروزه کيدو کېږې نو کله چې (Renal  ) اختلال رامنځ ته شو نو دتيوبولونو خرابوالى منځ ته راځي. مگر( Hypo volemia ) د( Di .hydration ) او دبدلو ( Capillary  ) نه په دريمى توگه په دغه اختلال کې مرسته وکړي. دموقعيت په اساس دااورگانيزم کيداى شي چې دجوړ پوستکې نه هم جسم ته داخل شي. انفکشن کيداى شي چې Rodentis او نورو حيواناتو دچيچلو څخه منځ ته راشي. همدانگه هغه حيواناتو سقط جنين (Abortion ) سره ارتباط چې ککړوه وي او همدارنگه دککړې غذا او اوبو داستعمال نه وروسته واقع کېږې. دانفکشن دوروستى لارې په باره کې عقيده موجوده ده چې کيداى شي دخولې ومکوزا او دمرى دمکوزا دلارې داخل شي چې لېپتوسپېروزس په اسيدي محيط کې ژوندي نه شي پاتې کيداي معمولا لېپتوسپېروزس په حيواناتو کې په sub. Clinical شکل سره وي. Liptospirosis کولاى شي چې په پښتورگى او دپښتورګى په تيوب کې داوږد وخت لپاره ووسيږى په داسې حال کې چې په پښتورگى کومه ښکاره نښه هم ښکاره نه کړي. ديوې نتيجې له مخى کوم حيوانات چې ددې باکتريا منابع وي او ددې سره يې توافق کړى وي کولاى شي چې په تشو متيازو کې په ډېره اندازه مايکرواورگانيزمونه بيدون ددې نه چې نښې ښکاره کړي، خارجوي. Liptospirosis په حيواناتو کې معمولا په يو مياشت وروسته دلومړنى انفکشن نه واقع کېږې. همدارنگه په هغه سير کې چې (Imonity ) هم ولري کيداى شي چې واقع شي. دابکتريا کيداى شي چې دخولې دمکوزا Pharinx او همدارنگه Oesaphagus  نه په اسانى سره تيرى شي لکه څرنگه چې دبرونشو دمکوزا او دالويلونو تيريداى شي. دحمام يا لامبووهلو دلارې په هغه اوبو کې چې ددې ککړو حيواناتو په ادرارو ککړې شوې وې، هم ددې مرض عامل انسان ته داخليږى په 1937 کال کې په کاليفورنيا کې دسپو په ټولوانواعو کې مړينه زياته ده او دغه راز دهغه خلکو دويني نه هم ددې مرض عامل تجريد شوې وه چې هغوى دسپو سره په تماس کې وه. دغه مريضان مخکې ددې مرض دتشخيص يه په انفلينزا او بروسلوزس په امراضو مشکوک شمېرل کېدل. Leptospirosis په غواگانو ،خوگانو ، پسونو ،اوزو ،کې سقط جنين (Abortion  ) منځته راوړى او همدارنگه ژيړى او سخته تبه رامنځ ته کوي چې داخته حيواناتو وينه Heamo globin uria   لري. دامرض په استثنايې ډول په بعضى غواگانو کې دغلانځى التهاب يا دMastitis سبب گرځى او دشيدو توليد يې کم کوي. دغه راز عامل دشيدو دلارې هم انتقاليږى ولې په عمومى ډول دشيدو غوړ او شحم يې درشد مخه نيسي او زيات وخت ورکې ژوندي نه شي پاتې کيداى. معمولا په مرض اخته غواگانى د(Leptospirosis .Pomona ) په سيروټايپ لري ولې په مختلفو هېوادونو کې امکان لري چې په يو غوا کې مختلف سيروټايپونه وليدل شي. Leptospirosis .Pomona دلومړي ځل لپاره په استرليا کې او وروسته په امريکا او اروپا کې وليدل شوه. تحقيقاتو ښودلې ده چې په زياتره غواگانو کې چې ظاهري علايم يې نه درلودل ولې ددې حيواناتو سيروم ددې مرض سيروټايپونه درلودل لکه ( Leptospira.Ectro Heamoragia )  او کانيکولا او دغه رنگه نور سيروټايپونه لکه هليوس ،سجره ، راپورورکړل شويدي دځگر Involupment  دCantrilobular  دنيکروز کيدوسره يو ځاى ليدل شويدي. او همدارنگه Kasffer دحجراتو دتوليد سره دځيگر دوظيفوي اختلال په اثر کيداى شي ژيړى مينځ ته راشي. Leptospirosis کيداى شي په اسکليتى عضلاتو حمله وکړي او دoedema , cuaculization ,Myo fibrilis  او دfocal  دنکروز سبب وگرځى. په شديدو ناروغېو کې کيداى شي Leptospira دVasiculitic, Dissemenated حالت Capillary  خرابوالى منځ ته راوړى. Leptospira کولاى شي چې دسترگو دHumor, aqueous   ترحملى لاندې راولي. چې امکان لري دلته ترڅومياشتو پورې ژوند وکړي. لېپتوسپېروزس په طبعى توگه دوه مرحلې لري چې يو يې له septicemia او بله مرحله يې دImmune  ده ١ – دې مرحلې ته سميک يا Leptospiramic مرحلې هم وايې ځکه چې په دې مرحله کې مايکرواورگانيزمونه دويني څخه مرکزى اعصابو Cerebri spinal fluid ( C.S.F ) او نورو انساجو ته ځان رسوي په دې مرحله کې 4-7  ورځو پورې وي مريضى کې يو غير مشخصه ناروغۍ دFlalike  منځ ته راځي يعنې زکام منځ ته راځي چې په دې کې تبه ، ساړه ،وزن بايلل ،منځ ته راځي همدارنگه نورى نښې لکه دمرى درد ، ټوخى ؤ دسينى درد ، خارښ ، دتندي دبرخې سر درد ، meningitis  او داسې نور شامل دي. ٢- دې مرحلې ته Immune يا Leptospiratic  مرحله وايې ځکه کيداى شي چې ددوراني سيستم انټي باډي وليدل شي يا مايکرواورگانيزم دUrin  نه جداشي همدارنگه کيداى شي دBlood  يا (C.S.F  ) نه هم لاس ته راشي. دامرحله دجسم ديو اميونيټى جواب په شکل منځ ته راځي. دانفکشن په بدل کې يا په مقابل کې د0-30 ورځو په بر کې نيسي يا کيداى شي چې دوى نه زياتى ورځى ونيسي. دمريضى لپاره داورگانيزم ليدل په لاندې برخو کې وي لکه Meninges ،ځيگر ، سترگې او په پښتورگو کې ليدل کېږې. غير مشخصې نښې لکه تبه او ساړه کيداى شي نسبت لومړۍ مرحلې ته لږه شديده وي او کيداى شي دڅو ورځو نه تر څو هفتو پورې وي. د77 فيصده ناروغانونه د تجربوپه اساس چې دهغوى سردرد دانالجيزيکو په واسطه لږ څه ښه شويدي. همدارنگه دAseptic meningitis ډېره مهمه کلينکي نښه دImmune anictric مرحله ده