cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلمبر سپانیل سپی
کلمبر سپانیل Clumber spaniel د سپورتي سپیانو نسل ده، د سپانیل په کورنۍ کې تر ټولو درانده سپیان ګڼل کیږي. وېل کیږي چې اصلي ځای یې فرانسه ده او په لمړي ځل د فرانسې له انقلاب څخه مخکې په فرانسه کې راڅرګند شوي. نوم یې د انګلستان په نوتینګهم کې د پارک له نوم څخه اخیستل شوی. یو وخت پاچایانو ډېر زیات ساتل، په پاچایانو او شهزادګانو کې د (Prince Albert, Edward VII, and George V. A low-slung) تر ټولو خوښ سپیان وو. سرونه یې مربع ته ورته شکل لري، غوږونه یې زوړند وي، د بدن خوځښت یې ډېر ورو ده خو د سپورت پر وخت بیا چټک وي، قد یې له ۴۳ تر ۵۱ سانتي متره پورې لوړیږي او وزن یې له ۲۵ تر ۳۸ کیلو ګرامه پورې رسیږي.
تړلې لیکنې
سپیان ژوي
پریشتینا
پریشتینا ښار د کوسوو هیواد پلازمینه ده.
کرېسمېس ټاپو
د کرېسمېس ټاپو د خپل جغرافیایي موقعیت له امله د اوقیانوس په وچه کې موقعیت نلري، مګر د سیاسي تړاو له امله. د کرسمس ټاپو هم د اسټرالیا د نورو مستعمرو په پرتله د اندازې او اهميت له امله له استراليا څخه جلا بیرغ لري.
نوم ورکول
پښتو نوم یې له انګلیسي څخه اخیستل شوی دی. دا ټاپو په 1643 کې د کرېسمېس په ورځ د ویلیم مینورس لخوا کشف شو.
نیټه
د کرېسمېس جزیره په ۱۶۴۳ کال کې د ویلیم مینورس په نوم یوه انګلیسي کپتان کشف کړه، د دې ټاپو نوم ځکه دی چې کپتان ماينور دغه ټاپو د ډېسمبر په ۲۵ مه چې د کرېسمېس ورځ ده کشف کړه. د کرېسمېس ټاپو په 1888 کې د برېتانوي کالونۍ سره یوځای شو، او د دې ټاپو د فاسفیت کانونو څخه د فاسفیت کان کیندنه په 1890 کې پیل شوه. د ۱۹۵۸ کال د اکتوبر په لومړۍ نېټه برتانیې د کرېسمېس ټاپو کنټرول او اداره استرالیا ته وسپارله. د ټاپو دوه پر دریمه برخه د ملي پارک په توګه پېژندل کیږي
سیاست
د دې ټاپو والي ښاغلی نیل لوکاس دی، چې د ۲۰۰۶ کال د جنورۍ په ۳۰مه د استرالیا د حکومت له خوا د دغه ټاپو د والي په توګه وټاکل شو.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
پچيراگام ولسوالۍ دننگرهار ولايت له ځنگليزو او سمسورو ولسواليو څخه شمېرل کېږي، د پچيراگام ولسوالۍ د جلالکوټ ښار جنوب لوري ته پرته ولسوالۍ ده
کرېسمېس ټاپو
جغرافيه
د کریسمس ټاپو مساحت 135 مربع کیلومتره دی او نفوس یې 1,493 تنه دی.
د دې ټاپو پلازمینه د Flying Fish Cove په نوم یادیږي، چیرې چې د ټاپو ډیری نفوس ژوند کوي.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
د پچيراگام ولسوالۍ چې پخوا د خوږياڼو ولسوالۍ يوه علاقه داري وه د حکومت د وروستيو تشکيلاتو په درشل کې پر ولسوالۍ بدله شوه، د پچير اگام ولسوالۍ (۱۲) لوی کلي لري چې عبارت دې له:
کرېسمېس ټاپو
جغرافيه
د کرسمس ټاپو تر ټولو لوړه نقطه، موری هیل د 361 متره لوړوالی سره د ټاپو په مرکز کې موقعیت لري.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
۱- لاندې صبر: دا کلی د پچيراگام ولسوالۍ لومړنی کلی(ولس) دی چې ډېر شمېر کوچني کلي لري لکه (گډل نايان، درې کلی، سمڅې، شاکرين، ټانگی، سره کلا، ياغي بند مياگان، ښرکي کلا، گنډېری، توراباد، وستاکارانو کلی، ملک سلطان محمد کلی، زوړ کلی، اخوندزادگانو کلی،حاجي شهزادگل کلی، نوې کلا، خانانو کلی، توراڼۍ او داسې نور.
۲- پاس صبر: مشهور کلي يې دا دي: (چينارگی، گنډيري ټانگی، کټه خېل،سودر خيل، ليټۍ کلی او نور.
کرېسمېس ټاپو
خلک
همدارنګه، د کرېسمېس ټاپو د نفوس 36٪ بودا مذهب، 25٪ مسلمانان او 18٪ عیسویان دي.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
۳- لنډه خيل: مشهور کلي يې دادي: بنډيانو کلی، کوډگی، مياکلی، ځوځگر او داسې نور.
کرېسمېس ټاپو
خلک
د کرسمس ټاپو رسمي ژبه انګلیسي ده. په جزیره کې چینایي او مالیاتي ژبې هم کارول کیږي.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
۴- زمر خيل: مشهور کلي يې دادي: لکۍ کلا، څنډلی، کمبو، چغرې کلی، معلم قيوم کلا،بامه خيل، کلاگۍ، ځړه خيل، سوبه خيل، اخوندخيل، ځارمن کلی، سره کلا، کاله خيل او داسې نور.
کرېسمېس ټاپو
اقتصاد
واحد پول جزایر کریسمس دلار استرالیا با واحد جزء سنت نام دارد.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
۵- بامه خيل
کرېسمېس ټاپو
اقتصاد
د فاسفیت کانونه د کرېسمېس ټاپو د خلکو یوازېنی مهم اقتصادي فعالیت دی، د اسټرالیا حکومت د ۱۹۸۷ کال په ډسمبر کې دغه کانونه وتړل خو په ۱۹۹۱ کال کې یې د فاسفیت کانونه بیا پرانیستل. کب نیول د کرسمس ټاپو د خلکو لپاره د ژوند کولو یوه بله لاره ده
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه
د پچيراگام ولسوالۍ
۸- بر گيريخيل
۹- سليمانخيل: ميلوه، توره بوړه، صالح گل بابا، زيړان او نور يې مشهور کلي دي.
۱۰- لاندې پچير
۱۱- پاس پچير
۱۲- پنکزي
سرحدونه: د پچيراگام ولسوالۍ د ختيځ لوري له چپرهار او هسکې مينې ولسواليو سره گډه پوله لري، د شمال له لوري له خوږياڼو او چپرهار ولسواليو سره گډه پوله لري، لويديځ ته يې د خوږياڼو ولسوالۍ پرته ده او جنوب لوري ته يي سپين غر د پښتونخوا د پاړه چينار سيمي سره د گډې پولې توگه وجود لري.
کرنيز پيداوار او ميوې: ټماټر، تور بانجان، ممپلي،جوار، غنم،وربشې، کورښې،چڼې، پلي مټر،ځنغوزي، پرگي، غوځان، انگور، الوکاټ، مندتې، الوچې، شپتالو، بوهيان، انار، مڼې، توتان، انځر او نورې هر ډول ميوې په پچيراگام ولسوالۍ کې پيدا کيږي.
نفوس : د پچير اگام ولسوالۍ هر کلی په اوسط ډول (۱۰۰۰۰) وگړي لري چې په دې تر تيب د پچيراگام ولسوالۍ ټول نفوس (۱۱۲۰۰۰) تنه کيږي.
په ټاکنو کې د خلکو ونډه: په پچير اگام ولسوالۍ کې شاوخوا (۴۰۰۰۰) کسانو د رايو کارتونه اخيستي دي چې د ناامنۍ له امله خلک نشي کولای په ټاکنو کې په پراخه کچه ونډه واخلي.
کرایه اخيستلو ټيکټ
د تګاب صافي د کرايې اخيستلو ټيکټ                           نېټه ګڼه _____ ښاغلی____ د____زوی باړه چي د استوګنځي شمېره____ واقع____ د برج کرايه کولو لپاره کال___ کچه___ افغانی چې نيمايي يې_____ افغانی کيږي کرايه واخيستل شوه. د صلاحيت لرونکي آمر لاسليک د اړیکو شمېرې _______
عيسی
وېشنيزه:عيسويت وېشنيزه:د اسلام پيغمبران
سلام پوهنتون
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
ايپسکوپی
سرچينې
وېشنيزه:اسيايي هېوادونو پلازمېنې
لینکس
لینکس عملیاتي سیسټم د UNIX عملیاتي سیسټم څخه وروسته په ۱۹۹۱ کال کې د لینوس ټوروالډز لخوا چې د هلسنګي پوهنتون د کمپیوټر ساینس پوهنځۍ د دوهم ټولګۍ محصل وو جوړ شو، دا هغه وخت وو چې عامو خلکو نشوی کولی یونیکس عملیاتي سیسټم د لوړ قیمت له امله استعمال کړي او پدې انتظار کې وه چې داسې یو عملیاتي سیسټم جوړ شي چې مفت وي نو ځکه د GNU په نامه یو اتحادیه رامینځته شوه چې لینوس ټوروالډز یې غړی وو او پدې هڅه کې شوه چې داسې یو عملیاتي سیسټم جوړ کړی چې هرڅوک وکولای شی استفاده ورڅخه وکړي او استعمال یې کړي چې بالاخره په ۱۹۹۱ کال کې پدې وتوانیدل چې د لینکس په نامه عملیاتي سیسټم جوړ کړی چې د خلکو د تود هرکلی سره مخامخ شو او اوس په نړۍ کې په زیاته اندازه استعمالیږي ، د اوسنی اټکل له مخې ۲۹ میلیونه خلک په نړۍ کې له دغه عملیاتي سیسټم څخه استفاده کوی او نوموړی ډیر مشهوره عملیاتي سیسټم دی. لینکس یو Multi user ، Multi-tasking او Open- source عملیاتي سیسټم دی یعنی په یوه وخت کې د ډیرو وظیفو او عملیو تر سره کوونکی، د ډیرو یوزرو منونکی، کوډ یې مفت ، د تغیر او پرمختګ وړ چې هرڅوک یې لیکلای او تغیر کولای شی.
د لینکس عملیاتي سیسټم نسخې
Kali Linux Ubuntu Debian CentOS Linux CentOS Stream Red Hat Enterprise Linux (RHEL) Gentoo Fedora
غوښتنلیک بېلګه
په اتن کې د افغانستان اسلامي جمهوریت د سفارت مقام ته! د وړې استازولۍ برخې د پام وړ: قدرمنه! زه د  زوی او د  لمسی د  ولایت  ولسوالۍ د  کلي اصلي اوسېدونکی یم. د شمېرې پېژندپاڼې او  شمېرې پاسپورټ لرونکی یم. اوسمهال د يونان هېواد اتن ښار کې اوسېږم، دا چې زه خپل پېژندليک په انګليسي ژبه غواړم او اړتيا ورته لرم ، نو ستاسو له پتمن مشرتابه څخه هيله مند يم چې په دې برخه کې به ما سره مرسته وکړئ منندوی به مو يم. اړيکې شمېره: په درنښت
چینایي شارپيي سپی
چنایي شار پي سپیان Chinese shar-pei د سپیانو نسل ده، زوړند چین لرونکی پوستکی لري، یو وخت تر ټولو کم پیدا کېدونکی د سپیانو نسل ګڼل کېده. په ۲۰ پېړۍ کې خلکو ډېر خوښول او له همدې امله یې نسل اخیستنه پېل شوه.
قد یې له ۴۵ تر ۵۰ سانتي متره (له ۱۸ تر ۲۰ انچه) پورې لوړیږي او وزن یې له ۲۱ تر ۲۸ کیلو ګرامه پورې رسیږي. په هر رنګ کې شته دي. کله چې بشپړ وده وکړي د بدن د پوستکي ډېرو برخو کې یې چین ورکیږي خو په سر او مخ کې یې پاتې وي. د ژبې رنګ یې نیله تور وي لکه د کوکو سپیانو (chow chows) په څېر خو تر اوسه مالومه شوې نده چې خپلمنځ کې کوم تړاو سره لري او که نه.
ګمان کیږي چې له زېږېدیز کال څخه ۲۰۰ کاله وړاندې په چین کې موجود وو او د ساتنې او ښکار لپاره چینایانو کارول. په وروستیو وختو کې خلکو د جنګ لپاره کارول خو کله چې غربیانو د غټو سپیانو نسل د جنګولو لپاره واخیسته نور دا سپیان چا د جنګ لپاره نه ساتل. اوسمهال یې خلک کورونو کې د کورني ژوي په توګه ساتي.
سسټر نويډيټا
سسټر نويډيتا له سوامي ويويکاناندا سره په لندن کې په ۱۸۹۵ز کال کې وليدل او په ۱۸۹۸ز کال کې يې د هندوستان کلکتې ښار ته سفر وکړ. سوامي ويويکانانډا هغه مهال نوموړې ته «نويډيټا» نوم ورکړ (د نوم معنا يې ده خدای ته وقف شوې)، کله چې هغه د ۱۸۹۸ز کال د مارچ په پنځه ويشتمه نېټه نوموړې د «براهمنچاريا» په ژمنه کې پيل کړه. د ۱۸۹۸ز کال د نومبر په مياشت کې، هغې د شمالي کلکتې په «باغبازار» کې د انجونو يو ښوونځی پرانيست. هغې غوښتل هغو انجونو ته زده کړه برابره کړي چې ان له لومړيو زده کړو بې برخې وې. په ۱۸۹۹ز کال کې په کلکته کې د طاعون د وبا پر مهال، نويډيټا د بې وزله ناروغانو رنځورپالنه او پاملرنه کوله. نويډيټا د نوي جوړ شوي «راماکريشنا» ماموريت سره نژدې اړيکې دلودې. د هندي ملتپالنې په برخه کې د هغې فعالې ونډې هغه اړ کړه چې د وخت د مشر «سوامي برهماناندا» پر مهال د راماکرشنا ماموريت له فعاليتونو څخه په څرګند ډول ځان جلا کړي. دا د دې لپاره وه چې بايد په هند کې د هغه مهال برتانوي چارواکو له خوا د تعقيب او ځورونې څخه ځان وژغوري. هغه د راماکريشنا د روحاني ملګرې او رام کرشن د ماموريت تر شا د يو مهم اغېز «ساردا ديوي» سره نژدې اړيکې درلودې، تر څنګ يې د سوامي ويويکانانډا د ټولو وروڼو شاګردانو سره اړيکې وې. هغه د ۱۹۱۱ز کال د اکتوبر په ديارلسمه نېټه «دارجيلینګ» کې مړه شوه. د هغې د قبر په ډبرليک لیکلي «دلته سسټر نيوډيټا پرته ده، چا چې خپل هر څه هندوستان ته ورکړل».
د ژوند لومړي کلونه
مارګريت اليزابت نومبل د ۱۸۶۷ز کال د اکتوبر په اته ويشته نېټه د ايرلينډ د تايرون ولسوالۍ د «ډنګانون» په ښارګوټې کې زېږېدلې وه، د مور نوم يې «ميري ازابل» او د پلار نوم يې «سامويل ريچموڼد نوبل» و؛ نوم يې د پلرنۍ انا د نوم په تعقيب اېښودل شوی و. د نوبلانو کورنۍ د سکاټلينډي نسب څخه وه چې د پنځو پېړيو لپاره په ايرلينډ کې ميشته وه. پلار يې يو پادري و او هغه ورښودلي و چې د انسانيت خدمت کول په حقيقت کې د خدای خدمت دي. نوبل کورنۍ پنځه ماشومان درلودل چې يواځې درې يې هر يو مارګريټ (تر ټولو مشره)، مي او ريچمونډ ژوندي پاتې شوي وو.
کله چې مارګريټ يو کلنه وه، سمويل د انګلستان مانچسټر ته کډه شو، په دې ځای کې هغه ته «ويسلين کليسا» کې د الاهياتو د زده کونکي په توګه داخله ورکړل شوه. کشره مارګريټ د خپل مورني نېکه «هميلټن» سره په ايرلينډ کې پاتې شوه.
په څلور کلنۍ کې هغه د خپل پلار او مور سره د اوسېدو لپاره د «ډيونشاير» په «ګريټ تورينګټن» ته ولاړه. مارګريټ په خپل پلار ډېره ګرانه وه. کله به چې سمويل نوبل دنده تر سره کوله يا به يې د بې وزلو څخه ليدنه کوله، هغه به ورسره ملګرې وه.
کله چې هغه لس کلنه وه پلار يې په ۱۸۷۷ز کال کې مړ شو. مارګريټ د خپلې مور او دوه خوېندو وروڼو سره په ايرلينډ کې د خپل نېکه هيميلټن کور ته راستنه شوه. د مارګريټ مور ميري په لندن کې د وړکتون پاللو زده کړه وکړه او ښوونکې شوه. وروسته ميري له خپل پلار سره مرسته وکړه چې د «بلفاسټ» سره نژدې یو مېلمسون وچلوي. هميلټن د ايرلينډي ملتپال خوځشت د لومړۍ درجې د مشرانو له ډلې و. د خپل پلار د مذهبي مذاج تر څنګ، په مارګريټ کې د خپل نېکه هميلټن له لارې د خپل هېواد سره د مینې او خپلواکۍ روحيه پیدا شوه.
مارګريت په هالفيسک کالج کې زده کړې وکړې، کوم چې د کانګريګيشنليټ کليسا د يو غړي له خوا پر مخ وړل کېده. د دې کالج سرښوونکې هغې ته د شخصي قربانۍ په اړه زده کړه ورکړه. هغې د فزيک، هنر، موسيقۍ او ادبياتو په ګډون ګڼ مضامين ولوستل.
په ۱۸۸۴ز کال کې د اولس کلنۍ پر مهال، هغې په «کيسويک» کې په يو ښوونځي کې په لومړي ځل خپله دنده پيل کړه. په ۱۸۸۶ز کال کې، هغه «رګبي» ته ولاړه چې په يو دارالايتام (مرستون) کې د ښوونکې دنده پر مخ يوسي. يو کال وروسته هغې د شمالي ويلز د «رکسام» په سيمه کې د ډبرو سکرو په يو کان کې دنده تر لاسه کړه. دلته له بې وزلو سره د مينې او خدمت روحيه په کې راژوندۍ شوه چې له خپل پلار څخه يې په مېراث وړې وه. په «رکسام» کې مارګريټ د واده لپاره د يو ويلزي ځوان سره کوژدنه وکړه، خو هغه کوژدنې ډېر ژر وروسته مړ شو. په ۱۸۸۹ز کال کې، مارګريټ «چيسټر» ته وکوچېده. تر دې مهاله د هغې خور «می» او ورور «ريچمونډ» په ليورپول کې اوسېدل. ډېر ژر د هغوی مور هم له هغوی سره يو ځای شوه. مارګريټ له کورنۍ سره په يو ځای کېدو خوشحاله وه. کله ناکله به ليورپول ته تله چې له هغوی سره پاتې شي.
مارګريټ د زده کړې په برخه کې خپل تعليم بيا پيل کړ. هغه د سويسي تعلیمي سمونپال «جان هينريچ پيسټالوزي» او د الماني «فريډريک فروبل» له اندونو سره بلده شوه. پيسټالوزي او فروبل دواړو له ښوونځي څخه مخکې زده کړې پر اهميت ټینګار درلود. هغوی باور درلود چې د زده کړې پيل بايد له ورزش، لوبې، مشاهدې، تقليد او جوړښت لپاره د طبيعي وړتيا د خوشاله کولو او پاللو څخه وشي. د تدريس دې نوې طريقې په انګلستان کې د ښوونکو د يوې ډلې پام جلب کړ او دوی هڅه وکړه چې همدا چاره په عمل کې راولي. په همدې بنسټ د يو نوي تعليم پلوی وشو او مارګريټ يې برخه وګرځېده. ډېر ژر، هغه په سنډی کلب او ليورپول ساينس کلب کې يوه د خوښې وړ ليکواله او ويناواله وګرځېده.
په ۱۸۹۱ز کا لکې، مارګريټ په «ويمبلډن» کې مېشته شوه او له « Mrs. de Leeuw» سره يې مرسته وکړه چې په لندن کې يو ښوونځی پيل کړي. په تدريس کې نوې تجربې هغې ته ډېر خوند ورکړ. يو کال وروسته، په ۱۸۹۲ز کال کې، مارګريټ په «کينګسليګيټ» کې خپل جلا ښووځی پيل کړ. د هغې په ښوونځي محدوديت لرونکې طريقې او رسمي زده کړې نه وې. ماشومانو د لوبو له لارې زده کړه کوله. هغه مهال، مارګريټ د خپل ښوونځي له يو ښوونکي «ايبينزر کوک» څخه د هنر تنقيد زده کړ، څوک چې د هنر يوه مشهوره ښوونکې او د هنري تعلیم سمونپاله وه.
څنګه چې هغې د يوې تعلیمي ماهرې په توګه پوهه تر لاسه کړې وه، هغه ورځپانو او مهالنیو کې يوه پوه لېواله او مشهوره ويناواله هم وه. ډېر ژر هغه د لندن د پوهانو په منځ کې يو پېژندل شوی نوم وګرځېد او د خپل وخت د ماهرو او اغېزناکو خلکو سره يې بلدتيا پيدا شوه.د دوی په منځ کې «ليډي ريبن» او ليډي ايزابيلا مارګيسن» هم وې. دوی د يوې ادبي ټولنې بنسټګرې وې، کوم چې د «سيسيم کلب» په نوم پېژندل کېده. د ۱۹۱۱ز کال د اکتوبر په شپږوېشتمه ګڼه کې د ټايمز اف لندن د مارګريټپبه اړه وليکل:«د استثنايي ډاليو يوه ماهره استاده، هغه د تعلیم د ماهرينو د هغه ډلې څخه يوه وه، چا چې د نويمې په لسيزه کې د سيسم کلب بنسټ کېښود».د «ډبليو.بي، ييټس، برنارډ شا او تاماس هاکسلي» په څېر مشهور ليکوالان د سيسم کلب منظم ويناوال وو. په دې ځای کې د ادب، اخلاقياتو، سياست او نورو ورته موضوعاتو په هکله بحثونه کېدل.
په ۱۸۹۲ز کال کې، کله چې «هوم رول» قانون د پارلمان په وړاندې و، مارګريټ بې ډاره د هغې په پلوۍ وينا وکړه.
بروړه
بروړه (علمي نوم: Ornithodoros)د نرم خمندکانو یو جنس دي چې ۱۰۰ ډوله ژوي لري. نوموړي خمندکان په ځانگړي ډول د مرغانو او خوله لگوونكو ژويو وینه څښي خو پر کورنيو ځناورانو او وروسته انسانانو باندي هم برید کولای سي. بروړه خطرناک رنځونه لکه لايم ناروغی، ASF، د لويدېځي نیل ویروس سرايت کوي.
وېشنيزه:خمندک ډوله ژوي
آسټراليا (لويه وچه)
وېشنيزه:لويې وچې وېشنيزه:آسټراليا (لويه وچه) د نړۍ لویې وچې
سید شہزاد علی نجمی
ډاكټر سید شہزاد علی نجمی (په انگرېزي:Dr. Syed Shahzad Ali Najmi)
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:پاکستاني ليکوال
کایرن ټیریر
کایرن ټېریر Cairn terrier کاري ټېریر سپیان دي، نسل یې په سکاټلنډ کې اخیستل شوی. د اوسني نسلونو رنګ یې کمه اندازه له خپلو پلرونو سره توپیر لري. لنډې پښې، لنډ مخ لري. د مخ شکل یې داسې ده لکه چې تل لوبې او فعالیت کول غواړي. د بدن رنګ یې خړ نیله، قهوي، کم رنګه زېړ او یا نسواري وي. قد یې له ۹.۵ تر ۱۰ انچه (له ۲۴ تر ۲۵ سانتي متره) پورې لوړیږي او وزن یې له ۶ تر ۶.۵ کیلو ګرامه پورې رسیږي.
تړلې لیکنې
سپیان ژوي
جینومیک
جینومیک د بیولوژۍ یوه ګڼ‌علمي څانګه ده چې د جینوم پر جوړښت، کارکړنو، تکامل، نقشې‌اخیستنې او سمون تمرکز کوي. جینوم د یوه ژوندي موجود د DNA بشپړه مجموعه ده چې د هغه ژوندي موجود ټول جینونه او سلسه‌يي درې‌اړخیزه جوړښتي شکل‌بندي په کې شاملېږي. د جنټیک برعکس چې د فردي جینونو او په وراثت کې د هغوی د رول پر څېړنه تمرکز کوي، د جینومیک موخه د یوه ژوندي موجود د جینونو د ټولیز کمیت او ځانګړنو، د هغوی د متقابلو اړیکو او پر ارګانیزم د هغوی د اغېزو مشخصول دي. جینونه ښايي د پروتینونو تولید د انزایمونو او پیغام رسوونکو مالیکولونو په مرسته مخته یوسي. پروتینونه د اندامونو او نسجونو په څېر بدني جوړښتونه جوړوي، کیمیاوي غبرګونونه کنټرولوي او د سلولونو تر منځ سګنالونه انتقالوي. د جینومیک پرمختګونو په اکتشافي څېړنو او د سیستمونو په بیولوژۍ کې داسې بدلون رامنځته کوي چې د مغز په څېر پر پېچلو سیستمونو پوهېدل یې اسانه کړي دي.
په دې برخه کې د جینوم د داخلي پدیدو څېړنه هم شاملېږي؛ لکه اپیسټاز (پر یوه جین د بل جین اغېزې)، پلیوټراپي (یو جین چې تر یوه ډېر صفتونه تر اغېز لاندې راولي)، هټروزیس (ترکیبي ځواک) او د جین په دننه کې د موقعیتونو (locus) او اللونو (allele) تر منځ نورې متقابلې اغېزې.
د لومړني تسلسل هڅې
د DNA د مارپېچ جوړښت په اړه د روزالینډ فرانکلین له تایید، په ۱۹۵۳ ز کال کې د DNA د جوړښت په اړه د جېمز واټسون او فرانسېس کریک له خپرونو او په ۱۹۵۵ ز کال کې د انسولین د اسید امینو له تسلسل نه د فرېډ سانګر له خپرونو وروسته د نیوکلیک اسیدو تسلسل ټاکنه د لومړنیو مالیکولي بیولوژیستانو پر اصلي موخه بدله شوه. په ۱۹۶۴ ز کال کې رابرټ هالي او د هغه همکارانو د نیوکلیک اسید لومړنی ټاکلی تسلسل خپور کړ، دا د الانینو د انتقالوونکې RNA ریبونوکلیوټيډي تسلسل و. د دغه کار په پراخېدو سره مارشال نیرنبرګ او فليپ لېډرد جنیټيکي کوډ درې‌ګونی ماهیت څرګند کړ او په خپلو څېړنو کې یې له ۶۴ کډونونو نه د ۵۴ کډونونو د تسلسل پر ټاکنه او معین کولو باندې بریالي شول. په ۱۹۷۲ ز کال کې والټر فیرز او د هغه همکاران د ګنټ پوهنتون د مالیکولي بیولوژۍ په لابراتوار کې لومړني کسان شول چې د MS2 باکټریوفاژ د پوښوونکي پروتین د جین تسلسل یې معلوم کړ. د فیرز ډلې د خپل MS2 پوښوونکي پروتین کار پراخ کړ او د MS2-RNA باکټریوفاژ چې(جینوم یې په ۳۵۶۹ بنسټیزو جوړو (base pairs) کې یوازې څلورو جینونو ته کوډونه ورکوي) او ۴۰سیمیان ویروس (Simian virus 40) بشپړ نوکلیوټيدي تسلسل یې په ۱۹۷۶ او ۱۹۷۸ ز کلونو کې معلوم کړ.
‌وظیفوي جینومیک
وظیفوي جینومیک د مالیکولي بیولوژۍ یوه څانګه ده چې هڅه کوي، د جینومیکي پروژو (لکه: د جینوم د تسلسل پروژې) په مرسته د تولید شوې ډېټا لویه برخه د جین (او پروتین) د کارکړنو او متقابلو اغېزو د تشرېح لپاره وکاروي. وظیفوي جینومیک د جینومیکي معلوماتو د ساکنو اړخونو لکه: د DNA د تسلسل یا جوړښتونو په مقابل کې پر ډینامیکي اړخونو تمرکز کوي؛ لکه د جین ټرانسکرېپشن، انتقال او د پروتین-پروتین متقابلې اغېزې. په وظیفوي جینمویک کې هڅه کېږي چې د جینونو په کچه د DNA د کارکړنو، د RNA د ترانسکرېپشنونو او پروتیني محصلولاتو اړوندو پوښتنو ته ځوابونه ورکړل شي. د وظیفوي جینومیک د څېړنو تر ټولو مهمه مشخصه د دغو پوښتنو لپاره پراخه جینوميکي تګلاره ده چې په ټولیز ډول د دودیزې «جین پر جین» تګلارې پر ځای د عملیاتي وړتیا لرونکي مېتودونه په کې شاملېږي.
جوړښتي جینومیک
جوړښتي جینومیک د هرهغه پروتین درې‌اړخیز جوړښت تشرېح کوي چې د یوه مشخص جینوم له‌خوا کوډونه ورکړل شوي وي. دغه پر جینوم ولاړه تګلاره د یوه داسې مېتود امکان برابروي چې د تجربوي او ماډل جوړوونکو تګلارو د ترکیب په واسطه د جوړښت د معلومولو لوړه وړتیا لري. د جوړښتي جینومیک او دودیزې جوړښتي وړاندوینې تر منځ اصلي توپیر دا دی چې جوړښتي جینومیک پر یوه ځانګړي پروتین د تمرکز پر ځای هڅه کوي د هر هغه پروتین جوړښت مشخص کړي چې د جینوم له‌خوا کوډونه ورکړل شوي دي. د موجودو بشپړ-جینومي تسلسلونو تر څنګ، د ازمېښتي او ماډل جوړوونکو مېتودونو د ترکیب له لارې په چټکۍ سره د جوړښت وړاندوینه کولای شو، ځانګړی دلیل دا دی چې ډېر شمېر تسلسلي جینومونو او مخکې له مخکې حل شویو پروتیني جوړښتونو ته لاسرسی، څېړونکو ته د دې امکان برابروي چې د پروتین جوړښت ته د مخکې حل شویو همولوګونو د جوړښتونو له مخې ماډل ورکړي. جوړښتي جینومیک د جوړښت د ټاکنې یا تعیین لپاره ډېرې تګلارې لري، لکه: تجربوي مېتودونه چې جینومي تسلسل په کې کارول کېږي یا پر ماډل جوړونه ولاړې تګلارې. د دودیزې جوړښتي بیولوژۍ برعکس، د پروتین د جوړښت ټاکنه د پروتین د کارکړنو په اړه تر هر څه وړاندې د جوړښتي جینومیک د هڅو په پایله کې پېژندل شوې ده.
اپي جینومیک
اپي جینومیک د یوه سلول پر جنیټيکي ماده چې د اپي جینوم په توګه پېژندل کېږي، د اپي جنیټيکي بدلونونو د بشپړې ټولګې څېړنه ده. اپي جنیټيکي بدلونونه پر DNA یا د سلول پر هستونونو د راګرځېدو وړ بدلونونه دي چې د DNA د تسلسل له بدلولو پرته د جین پر څرګندېدو اغېز کوي. دوه تر ټولو مشخص اپي جنیټيکي بدلونونه د DNA مټلېشن (DNA methylation) او د هسټون تعدیل دي. اپي جنیټکي بدلونونه د جین په څرګندولو او تنظیمولو کې مهم رول لري او په ګڼو سلولي پروسو، لکه: توپیر، پراختیا او تومور لرې کولو کې ښکېل دي. په نړیواله کچه د اپي جنیټیک څېړنه په وروستیو کې د ګټورو ازمېښتونو د عملي کولو له لارې ممکنه شوې ده.
کریستوف والڅ
کریستوف والڅ (په آلمانی: Christoph Waltz) یو اتریشی د فلم لوبغاړی دئ. دی د اطریش په پلازمېنی (وین) کښی لوی شوی دئ. خو اوس په برلین او لس انجلس کښی هستوگنه کوی. که څه هم د کریستوف والڅ مورنۍ ژبه آلمانی ژبه ده، ولی دی په انگلیسی او پرانسوی هم ډېر ښه پوهېږی. دا لوبغاړی د آلمان او اتریش تابعیت لری.
جینومیک
مېتا جینومیک
مېتا جینومیک د مېتاجینومونو څېړنه ده، هغه جنیتيکي توکي دي چې په مستقیم ډول له چاپېریالي بېلګو نه ترلاسه کېږي. دغه پراخه برخه چاپېریالي جینومیک، اکوجینومیک یا د ټولنې جینومیک هم نومولی شو. په داسې حال کې چې دودیزه مایکروبیولوژي او د میکروبي جینوم تسلسل پر کلونل کښتونو تکیه کوي [د کلون (clone) معنا هغه بوټي یا ژوندي موجودات دي چې په غیر الحاقي لارو رامنځته شوي وي، لکه: د سلولونو د تثکیر له لارې چې زېږېږي یا رامنځته کېږي] د لومړنیو چاپېریالي جینونو تسلسل ځانګړي جینونه (تر ډېره 16S rRNA جین) په یوه طبیعي نمونه کې د تنوع د پېژنیال یا پروفایل د تولید لپاره رامنځته کوي. دغه ډول څېړنو وښوده چې، د ژوندیو موجوداتو ډېری میکروبي تنوع د کرنیزو مېتودونو له امله له لاسه وتلې ده. د فریډېریک سانګر د تسلسل په وروستیو څېړنو کې له ټولو جینونو نه د بې‌طرفانه بېلګو د ترلاسه کولو لپاره د ټولو هغو ټولنو له غړو نه استفاده شوې ده چې، نمونه یې اخیستل شوې ده. مېتا جینومیک د هغه ځواک له امله چې د مایکروسکوپي موجوداتو د ژوند د پخوانۍ بټې تنوع په څرګندولو کې یې لري، د میکروبي نړۍ د کتلو لپاره یو ځواکمن لنز وړاندې کوي چې د ټولو ژوندیو موجوداتو په اړه د پوهېدو بدلون رامنځته کولی شي.
بول ټېرییر
بل ټېرایر Bull terrier د سپیانو نسل ده، نسل یې په ۱۹ پېړۍ کې، په انګلستان کې اخیستل شوی، نسل یې د سپین ټېرایر او بل سپي څخه اخیستل شوی (د سپین ټېرایر نسل اوسمهال په نړۍ کې له منځه تللی). په نسل کې یې ممکن ځینې نور نسلونه هم ګډ شوي وي. د نسل اخیستنې موخه یې د نورو سپیانو له سیمې شړل او یا د سیمې ساتنه وه. مخروطي لکۍ، لنډ وېښته، اوږد شوی مستطیل ته ورته اوربوز، مثلثي سترګې او هګۍ ته ورته سر لري. قد یې له ۲۱ تر ۲۲ انچه (۵۳ تر ۵۶ سانتي متره) پورې لوړیږي او وزن یې له ۲۳ تر ۲۷ کیلو ګرامه (له ۵۰ تر ۶۰ پونډه) پورې رسیږي. واړه بل ټېرایر هم شته چې په انګرېزۍ کې ورته (miniature bull terrier) وایي کوم چې یو جلا نسل ده
تړلې لیکنې
سپیان ژوي
یوسېفینه پرویس
یوسېفینه پرویس (په آلمانی: Josefine Preuß) یوه آلمانی د فلم ممثله ده. دا په پوتسدام کښی شوې ده خو اوس په برلین کښی ژوند کوی.
وېشنيزه:آلمانی
هګۍ
alt=|بټنوک| ډېری خلک په خپلو خوړو کې مختلف ډوله هګۍ کاروي. په دې انځور کې یوه هګۍ د لیمو له خولۍ پرته؛ سپین او ژېړ د هغې په غشا کې لیدل کیدی شي. د هګۍ سپین یو روښانه مایع دی چې ژیړ پوښي. دا مایع 90٪ اوبه او 10٪ محلول پروټین لري. ژیړ هم ژیړ او باثباته دی ، چیرې چې د هګۍ ټول غوړ او کولیسټرول زیرمه کیږي. د زیړ نیمایي برخه د [[پروټين|پروټینونو څخه جوړه شوې ده.
دا هګۍ پرته له شیل څخه ترلاسه کیږي د طبیعي هګۍ په سرکه کې د 48 ساعتونو لپاره ساتل کیږي.]] هګۍ د چرګ سپرم حجره ده ( هګۍ ) او معمولا بیضوي شکل لري، چې په بیولوژیکي ډول د تکثیر لپاره ایښودل کیږي او د انسانانو لپاره د خوړو سرچینه ګڼل کیږي. د هګۍ د جوړولو پروسه 24 ساعته وخت نیسي، نو یوه چرګه کولی شي په ورځ کې یوازې 1 هګۍ ورکړي.
چرګان او نور هګۍ اچوونکي مخلوقات په ټوله نړۍ کې په پراخه کچه ساتل کیږي، او د هګیو ډله ایز تولید یو نړیوال صنعت دی. په 2009 کې، اټکل شوی و چې په ټوله نړۍ کې د 6.4 ملیارد چرګانو څخه 62.1 ملیون ټنه هګۍ تولید شوي.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان (FAO) ویلي چې په ۲۰۱۵ کال کې د هګیو تولید ۷۰.۴ میلیون ټنو ته رسېدلی دی.
هګۍ د مختلفو ډولونو ښځینه حیواناتو لخوا ایښودل کیږي، پشمول مرغان، حشرات، امفیبیان ، ځینې تی لرونکي او کبان ، او ډیری یې د زرګونو کلونو لپاره د انسانانو لخوا خوړل شوي. د مرغانو او حشراتو هګۍ د محافظوي هګۍ پوستکي، البومین (د هګۍ سپینه) او ویټیلس (د هګۍ ژیړ) څخه جوړه ده چې په مختلفو پتلی غشا کې شتون لري. هګۍ تر ټولو زیات مصرف شوي هګۍ دي. نورې هګۍ، په شمول د مرغۍ او کویل هم خوړل کیږي. د کب هګۍ د رو او کیویار په نوم یادیږي.
د هګۍ ژېړ او ټوله هګۍ د پام وړ پروټین او کولین ذخیره کوي، او په پراخه توګه په پخلی کې کارول کیږي. د دې پروټین مینځپانګې له امله، USDA پخوا هګۍ د غوښې په توګه د خوړو لارښود پیرامیډ (اوس MyPlate) کې طبقه بندي کړې. د هګیو د تغذیې ارزښت سره سره، ځینې احتمالي روغتیا ستونزې د دوی د کولیسټرول مینځپانګې، سالمونیلا ککړتیا، او د هګیو پروټین حساسیت څخه رامینځته کیږي.
چرګان او نور هګۍ اچوونکي څاروي په ټوله نړۍ کې په پراخه کچه ساتل کیږي، او د هګیو ډله ایز تولید یو نړیوال صنعت دی. په 2009 کې، په ټوله نړۍ کې شاوخوا 62.1 ملیون ټنه هګۍ تولید شوي چې د نږدې 6.4 ملیارد چرګانو له ټولیز رمې څخه دي. د غوښتنې او توقعاتو کې د سیمه ایزو بدلونونو مسلې شتون لري، او همدارنګه د ډله ایز تولید میتودونو په اړه روانې بحثونه. په 2012 کې، اروپايي اتحادیې د بیټرۍ چرګانو فارم منع کړ.
تاریخ
د مرغانو هګۍ له تاریخي زمانې راهیسې د ښکار په ټولنو او په وروستیو کلتورونو کې چې مرغۍ یې پاللې وې، خورا ارزښتناکه خواړه بلل شوي دي. چرګ شاید د هګیو له امله پالل شوي وي (له اصلي ځنګلي چرګانو څخه د سویل ختیځ آسیا او د هند نیمه وچو سیمو ته) د 7500 BC څخه دمخه. چرګان د ۱۵۰۰ ق م په شاوخوا کې سمر او مصر ته معرفي شول او د ۸۰۰ ق م په شاوخوا کې یونان ته ورسیدل، چیرته چې بټیل د هګیو اصلي سرچینه وه. د مصر په تیبس کې، د حرامهیب مقبره چې د 1420 BCE څخه تاریخ لري، یو سړی ښیې چې د شترمرغ هګیو کڅوړې او نورې لویې هګۍ، شاید د پیلیکان څخه، د نذرانې په توګه. په لرغوني روم کې، هګۍ د مختلفو میتودونو په کارولو سره ساتل کیدې، او خواړه اکثرا د هګیو سره پیل کیدل. رومیانو د خپلو پلیټونو مرمۍ ټوټې کړې ترڅو د بدو روحونو د پټېدو مخه ونيسي،. په منځنیو پیړیو کې ، هګۍ د بډايه خوړو له جملې ګڼل کېده او له همدې کبله په روژه کې يې استعمال منع شوی و.
هګۍ د تیزابي جوس سره مخلوط شوي په 17 پېړۍ کې په فرانسه کې مشهورې وې. دا ممکن د لیمو کرډ اصل وي.
د وچې هګۍ صنعت په 19 پیړۍ کې وده وکړه، مخکې له دې چې د منجمد هګۍ صنعت وده ومومي. په 1878 کې، د میسوري په سینټ لوئس کې یوه شرکت د وچولو پروسه وکاروله ترڅو د هګیو ژیړ او سپین د سپک نسواري خواړو په څیر ماده بدل کړي. د وچو هګیو تولید د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې د متحده ایالاتو د وسله والو ځواکونو او د هغه د متحدینو لخوا د کارولو لپاره د پام وړ زیات شو.
په 1911 کې، د هګیو کارتن د جوزف کویل لخوا په سمیټرز، برتانوي کولمبیا کې اختراع شو ترڅو د بلکلي دره کې د یو بزګر او د الډرمیر هوټل مالک ترمنځ د مات شوي هګیو په اړه شخړې حل کړي. د هګیو لومړني کارتنونه د کاغذ څخه جوړ شوي وو.
ډولونه
هګۍ یو عام خواړه دي او یو له خورا متنوع موادو څخه دی چې په پخلی کې کارول کیږي. دوی د عصري خواړو صنعت په ډیری څانګو کې مهم دي.
د الوتونکو هګۍ تر ټولو زیات کارول کیږي هګۍ، د مرغۍ او د غوز هګۍ دي. وړې هګۍ، لکه د کوټې هګۍ، کله ناکله په لویدیځو هیوادونو کې د خوندورې په توګه کارول کیږي. هګۍ د آسیا په ډیری برخو لکه چین او تایلینډ کې یو عام ورځني خواړه دي، ځکه چې د آسیا تولید په 2013 کې د ټولې نړۍ 59٪ برابروي.
د لوی مرغۍ هګۍ، شترمرغ، یوازې د ځانګړي لوکس خواړو په توګه کارول کیږي. هګۍ په انګلستان او همدارنګه په ځینو سکینډینیوینیا هیوادونو کې، په ځانګړې توګه ناروې کې یو خوندور ګڼل کیږي. په ځینو افریقایي هیوادونو کې هندي هګۍ په بازارونو کې په ځانګړې توګه د هر کال په پسرلي کې لیدل کیږي. د فیزنټ هګۍ او اموی هګۍ د خوړو وړ دي، مګر لږ په اسانۍ سره شتون لري؛ ځینې وختونه دوی دا د کروندګرو، د چرګانو له بزګرانو یا لوکس پلورونکو څخه ترلاسه کوي. په ډیری هیوادونو کې، وحشي هګۍ د قوانینو لخوا خوندي شوي چې د دوی راټولول یا پلور منع کوي، یا یوازې د کال په ځینو وختونو کې د دوی راټولولو اجازه ورکوي.
صفتونه
د هګۍ وزن په اوسط ډول 58 ګرامه دی، د هغې د پوستکي پرته. د هګۍ خولۍ شاوخوا نیم ملی متره ضخامت لري او 90٪ یې کلسیم کاربونیټ لري. د هګۍ رنګ د چرګانو په نسل پورې اړه لري او معمولا سپین یا نسواري وي. اراکانا شنه / نیلي هګۍ اچوي.
د خوړو سرچینه
هګۍ د انسان د بدن لپاره د پروټین ، ویټامینونو او اړینو منرالونو ښه سرچینه ده. هګۍ د بدن ټول اړین امینو اسیدونه لري او د هګۍ شاوخوا 5.12٪ پروټین لري. یوه هګۍ د یو بالغ سړي د ورځنۍ انرژي اړتیا 3٪ او د یوې بالغې میرمنې د ورځني انرژي اړتیا 4٪ چمتو کوي. هګۍ د ویټامین سي پرته د بدن ډیری ویټامینونه لري. هګۍ په کاربوهایډریټ کې خورا کم دي او د غذایی فایبر نلري. 10.8% هګۍ د غوړو څخه جوړه شوې ده، چې په ژیړ کې وي، او د 0.05% څخه کم په سپین کې وي. د څیړنې له مخې، د هګیو 11٪ غوړ اسیدونه polyunsaturated fatty acids (د څو ډبل بانډونو سره)، 44٪ monounsaturated fatty acids (د یو ډبل بانډ سره)، او 29٪ saturated fatty acids دي. کولیسټرول او لیسیټین هغه غوړ مواد دي چې د هګۍ په ژیړ کې موندل کیږي او د بدن د حجرو جوړښت او فعالیت لپاره اړین دي. کولیسټرول د بدن د حجرو غشا انعطاف او تحرک ساتي. دا د غوړو موادو یوه برخه ده چې پوستکي نرموي. د هګیو سره جوړ شوي یو له خورا مشهور خواړو څخه نیمرو دی.
تولید
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
بیورلی اډلینډ
بیورلی ایلین اډلینډ (سپټمبر 16 ، 1942 - جنوري 5 ، 2010) یو امریکایی لوبغاړی و.
بروسل ګریسون
بروسلز ګریفون Brussels griffon د وړو سپیانو نسل (breed of toy dog) ده، په ۱۹ په پېړۍ کې یې نسل له (affenpinscher) او د کوڅې له عامو سپیانو اخیستل شوی. هوښیار او مهربانه طبیعت لري. قد له ۷ تر ۸ انچه (له ۱۸ تر ۲۰ سانتي متره) پورې رسیږي او وزن یې له ۴ تر ۵ کیلو ګرامه پورې رسیږي. شکل یې داسې وي لکه چې تل فعالیت ته چمتو وي، تورې سترګې، لنډ مخ او پورته تاو شوې پوزه لري. د بدن رنګ یې سور نسواري، تور او یا د دوه رنګونو ترکیب وي.
تړلې لیکنې
سپیان ژوي
مسلمانه اروپا
د لمر هغه وروستۍ وړانگې چې په پاريس کې د کلیسا په مقدسو تیږو شغلې کوي، د نړۍ د ښارونو د ناوې له پاسه د یوه غمگین غروب زیری ورکوي. لاندې په ښار کې د ژوند شور او غوغا روانه ده، دا د زرگونو سړیو، ښځو او ماشومانو د کاراوبار شور او زوږ دی، ددوی هر یو په نورو ژبو گړيږي، یعنې په اروپایي ژبه نه گړيږي.
په زرگونو مسلمانو مهاجرو د اروپا فرهنگ ته اسلامي او شرقي رنگ ورکړی دی او د ښي لاسو ډلو او محافظه کارانو اروپایانو قهر یې را پارولی دی، لندن، برلین او روم هم د مسلمانو مهاجرو دا سیوری په خپلو هېوادونو کې حس کړی، وروسته له دې په اروپا کې دا د تعجب وړ خبره نه ده چې که یو پلیس له خپلې ملي ژبې پرته په ترکي او یا عربي ژبه له یوه لاروي سره روغبړ وکړي، همدا څو ورځې وړاندې یوه مسلمان افریقایي مهاجر د فوټبال له یوې ښکلې لوبې وروسته په زرگونو فرانسویان سړکونو ته راوایستل او دده نامه یې په ژبو او چیغو کې انگازې کولې. په یوویشتمه پېړۍ کې اروپا له نورو ستونزو سره سره له یوه نوي سرخوږي سره مخ ده، هغه اروپا چې هېڅکله د یوې مهاجر قبلوونکې سیمې په نوم نه پېژندل کېده، وروسته له دویم نړیوال جنگ څخه د مهاجرو له یوه داسې لوی موج سره مخ شوه چې په شعوري ډول د جنگ ځپلو سیمو د بیا رغونې لپاره راغوښتل شوي و.
له دوی سره دا نه وه منل شوې چې دوی د هلته تر ډېره پاتې شي، بلکې د زمانې او روزگار تحولات بل ډول و، په المان کې په زرگونو ترکي کارگرانو د صنعت څرخ په حرکت راووست، په فرانسه کې د هغه مسلمانانو د تجلیل لپاره چې د فرانسویانو سره د هندوچین په وړاندې غاړه په غاړه جنگېدلي و، ددوی د اولادونو راتگ ته یې لاره هواره کړه. د انگلستان مخ په زوال امپراطوري هم دې ته مجبوره وه چې له خپلو مستعمرو څخه مهاجر ومني، د یوه الماني سیاستپوه په خبره( موږ په اروپا کې کارگرانو ته اړتیا درلوده، خو دلته داسې کسان راغلل چې له کارموندنې اخوا یې نورې اړتیاوې هم درلودې). اروپا د مهاجرینو د هغه کړنو په اړه چې اوس یې په پایلو پوه شوي، څومره تدابیر نه و نيولي، خو اوس اروپایي سیاستمداران په دې اړه خبرې کوي، اوس کار تردې رارسېدلی چې د فرانسې د کورنیو چارو وزیر چې خپله یو مجارستانی مهاجر دی د مهاجرینو په وړاندې یې ځای نيولی دی. د مقدسې کلیسا وروستی لمر په داسې حال کې طلوع کوي چې د موذن داسې چيغه چې مسلمانان خپل لور ته رابولي د پاریس په ښار انگازې خوروي. د یوویشتمې پېړۍ اروپا اوس نوې او تازه شپې او ورځې تیروي، له شرق څخه په اروپا باندې لمر راختلی دی.
برناردلویس: اروپا ددې پېړۍ تر وروستیو پورې مسلمانیږي او د عربي غرب یا مغرب یوه برخه به شي. دوه اونۍ وړاندې جورج بوش په وین کې و او غوښتل یې ترڅو خپلې اړیکې له اروپايي متحدانوسره ترميم کړي او لومړني حالت ته یې ورسوي. اروپا له امریکا سره ډېرې او اوږدې ستونزې لري لکه، افغانستان، گوانتانامو، عراق، ایران او گډ زراعتي سیاست. اما هغه اوږد لیست چې فهرست یې تر دې هم اوږد و، د بوش لپاره یې کار ستونزمن کړی و، هغه د ده سره د اروپا مخالفې رایې چې په هرڅه کې دي، له کپیټالیزم نه نيولې ترمذهب او له ترور سره د جنگ په اړه.
دا مخالف نظرونه د (سرلویس نامير) په ژبه د موسیقۍ هغه ټوټه ده چې دا سیاسي او مخالف نظرونه د اپیرا سندرو په څېر ورسره یوځای زمزمه کيږي. چې دا په مشخص ډول د گوانتانامو په څېر موضوعات دي چې د کاترینا په ډول را څرگندیږي. دا چې د کاترینا توفان امریکا په اقتصادي ډول ماته کړه او یا هم گوانتانامو د امریکا د عدالت بېلگه ده، په دې اړه استدلال نور په درد نه خوري، ښايي ددې ټولو لوی دلیل د عربي اروپا ( اورابیا ) د ښکارنده رامنځ ته کېدل وي. یا هم د مسلمانې اروپا منځ ته راتگ چې اوس په اروپا کې پخپله را جوړيږي او دا مسلمانه اروپا له امریکا سره په شدت تضاد او تقابل لري.
دوه کاله وړاندې برنارد لویس په یوه هیښوونکي پیغام کې وویل چې اروپا ددې پېړۍ تر ورستیو پورې مسلمانيږي او د عربي غرب یا مغرب یوه برخه به وي. اوس مهال دا پیغام په غرب کې په ( کله چې اروپا ويده وه ) او ( د اروپا داخلي تهدیدونه ) په کتابونو کې مطرح کيږي. کوم استدلال چې ددغه پیغام ترڅنگ شتون لري، دا دی چې انعطاف قبلوونکې اروپا نشي کولای دغه مهاجرو ته کارونه و مومي او نشي کولای چې د تندروو متعصبو سره مخ شي. سیکولار اروپا نشي کولای له مذهب سره مخ شي. د اروپا په ځینو ښارونو کې خلک تردې ډېر چې کلیساوو ته لاړ شي جوماتونو ته ځي، د ساړه جنگ پر مهال د امریکا لخوا اروپا د روس په وړاندې ډېره تر فشار لاندې وه، چې دوی د ځان ددفاع په اړه ولې ډېر لگښت نه کوي. اوسمهال امریکا له دې امله اروپا ته چلنج ورکوي چې ولې اسلام په اروپا کې مخ په وړاندې روان دی. له دې امله د خطر دوه زنگونه اروپا او امریکا ته وکړنگېدل، لومړنی یې د تېر کال په وروستیو کې و، کله چې مسلمانانو د فرانسې په ښارونو کې په لاریونونو پيل وکړ او داسې خشونت ته ورسېدل چې کنټرول یې ناشونی و، دا د اروپا لپاره تر ټولو لوی چلینج و چې دوی د بهرنیو مهاجرینو لپاره د کار وړ شرایط نه و رامنځ ته کړي. دویمه پېښه لږ وروسته را منځ ته شوه چې په ډنمارک کې یې د اسلام د مبارک دین د سرلاري حضرت محمد ص له توهین څخه ډک کارتونونه چاپ کړل، چې په نړۍ کې یې د اعتراضونو لوی امواج په اهتزاز راوستل، ځینې امریکايي څېړونکي یې په دې نظر کړل چې سکولار اروپا دومره ضعیفه وه چې د خپل ملت له اعتقاداتو څخه یې صحیح درک نه درلود او دا یې د اروپا له مسلمانېدو څخه ډېره خطرناکه وبلله. د اروپا په ځینو برخو کې مسلمانان د اروپا له چپیانو سره نژدې شوي دي، هغوی د حکومتونو مخالفین دي، د هغوی په منځ کې یې ځان ته حامیان پیدا کړي دي. په انگلستان کې د جنگ د توقف جنبش چې د عراق د جنگ په اړه یې ډېر اعتراضونه وکړل، دوی هم سکولار سوسیالیستان او هم د اخوان المسلمین غړي طرفداران لري. طارق رمضان چې د اروپا د مسلمانانو لوی مشر دی، په سویس کې اوسېږي او د اکسفورډ په پوهنتون کې یې زده کړه کړې ده، نوموړی په اروپا کې لدې امله ډېر هواداران لري چې له اسلام سره وفادار دی او د نړیوال کپیټالیزم سره مخالف دی. په هر اروپايي هېواد کې د مسلمانانو وضعیت د ښکاره تناقض سره مخ دی، د فرانسې سکولار دولت د مسجدونو په اړه چې د اسلام استازي یې بولي د ځانگړي مقام په توگه ورته قایل دی. اما د فرانسې مسلمانان مینه لري چې خپل مذهبي مراسم په انفرادي ډول ترسره کړي، په المان کې اکثریت مسلمانان ترکان دي، د المان ترکان وايي چې د میزبان هېواد څخه راضي یو، خو ددوی مذهبي غوښتنې ورځ په ورځ ډېرېږي، څېړنې ښيي چې ۸۳ سلنه د المان ترکان په شدت سره مذهبي دي او ډېرشمېر خلک په دې عقیده دي چې ښځې باید حجاب ولري، د انگلستان مسوول مقامات وايي چې ټول امکانات یې په کار اچولي دي ترڅو ۲ میلیونه مسلمان وگړي په ښه ډول ژوند وکړي، اما اقتصادي څېړنې او شواهد ښیي چې د انگلستان ترټولو ټیټ اقتصاد او د ژوند بد شرايط د مسلمانانو دي. ددغه ټولو تناقضاتو سره سره په اروپا کې مسلمانان روښانه راتلونکي ته هیله من دي، هغه دا چې اسلام ورو ورو د یوه مهم سمبول په څېر هویت او اهمیت پیدا کوي، د فرانسې یو پردریمه زده کوونکي مذهب د پاسپورت یا د پوست د رنگ په څېر د پېژندلو یوه مهمه ځانگړنه بولي، د انگلستان ځوان مسلمانان اسلام خپل حقيقي کور بولي نه انگلستان او یا هغه ښار چې ژوند پکې کوي.
د اروپا مسلمانان یو لاس او متحد نه دي، د انگلستان مسلمانان د اسیا له جنوب څخه راغلي دي او د فرانسې مسلمانان د افریقا له شمال څخه، د المان مسلمانان بیا له ترکیې څخه دي. په امریکا کې د کار موندل اسانه دي ولې د رفاهي خدمتونو ترلاسه کول سخت دي. په اروپا کې دا وضعیت برعکس دی. له همدې امله د اروپا رهبران ددې پر ځای چې حجاب منع کړي او یا د مسلمانانو سره مقابله وکړي ددوی د ژوند د شرایطو د ښه کولو په لټه کې شي. مسلمانان ورو ورو په دې قاره کې سیاست ته تغیر ورکوي او د اروپا اړيکو ته له نورې نړۍ سره هم تغیر ورکوي. په دې بهیر کې ددې امکان هم شته چې خپله مسلمانان هم تغیر وکړي، اما بې له شکه هغه تغیر چې دوی یې را منځ ته کوي تر دې ژور او با ارزښته دی.
د اروپا د مسلمانانو ډېری ارقام د امریکایانو په واسطه خپریږي، هغه ارقام چې د امریکا د ستراتیژیکو څېړنو مرکز خپاره کړي دي، د اروپايي اتحادیې د ۲۵ هېوادونو د مسلمانانو نفوس اوس ۱۵ میلیونه دی چې تر ۲۰۲۵ م کال پورې به دوه چنده شي او ۳۰ میلیونونو ته به ورسیږي، ترکیه چې اروپايي اتحادیې ته د ورگډېدو په درشل کې ده، ۷۰ میلیونه مسلمان نفوس لري، اوسمهال دا دقیقه نه ده معلومه چې اروپا خپله څومره مسلمان نفوس لري، په فرانسه کې چې سکولار مقامات یې هېڅکله مذهبي پوښتنه نه کوي، له پخوانیو مسلمانانو سره تقریبا ۵ میلیونه کيږي چې د فرانسې ۸ سلنه نفوس جوړوي. دا ارقام به تر ۲۰۲۰ م کال پورې ۲۰ سلنې ته ورسیږي، البته بعضې امریکایي څېړونکې بیا دا ارقام له مبالغې څخه ډک بولي، په ځانگړې توگه د بروکینگز موسسه، چې وایي د فرانسې مسلمانې ښځې د بل هر هېواد له ښځو څخه کم اولاد زیږوي.
ډنمارک ټول نفوس: ۵/۴ میلیونه- مسلمانان: ۲۷۰ زره تنه ( ۵ سلنه ) فرانسه ټول نفوس: ۶۲/۳ میلیونه- مسلمانان: پنځه تر شپږو میلیونو پورې المان ټول نفوس: ۸۲/۵ میلیونه- مسلمانان: ۳ میلیونه ( ۳/۶ سلنه ) صربستان او مونتنگرو ټول نفوس: ۱۰/۸ له کوزوو سره- مسلمانان: صربستان او مونتنگرو: ۴۰۵ زره تنه، کوزوو: ۱/۸ میلیونه ایټالیا ټول نفوس: ۸۵/۴ میلیونه- مسلمانان: ۸۲۵ زره تنه ( ۱/۴ سلنه ) هالنډ: ټول نفوس: ۱۶/۳ میلیونه- مسلمانان: ۹۴۵ زره تنه ( ۵/۸ سلنه ) هسپانیا ټول نفوس: ۴۳/۱ میلیونه- مسلمانان: ۱ میلیون تنه ( ۲/۳ سلنه ) سويډن ټول نفوس: ۹ میلیونه- مسلمانان: ۳۰۰ زره تنه ( ۳ سلنه ) سویس ټول نفوس: ۷/۴ میلیونه- مسلمانان: ۳۱۰/۸۰۰ تنه ( ۴/۲ سلنه ) ترکیه ټول نفوس: ۶۸/۷ میلیونه- مسلمانان: ۶۸ میلیونه ( ۹۹ سلنه ) انگلیس ټول نفوس: ۵۸/۸ میلیونه- مسلمانان: ۱/۶ میلیونه ( ۲/۸ سلنه ) یادونه: دا ارقام د ۲۰۰۵ کال د دسمبر په میاشت کې لاس ته راغلي دي
وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:اسلام
احمد داوود اغلو
احمد داوود اغلو په ترکي Ahmet Davutoğlu) ترک سیاستمدار او د ترکیه پخوانی لومړی وزیر.
لر اتریش
لر اتریش (په آلمانی: Niederösterreich) د اتریش په شمال ختیځ کې پروت دئ. لر اتریش د هېواد له ټولو ولایاتو لوی دئ. پلازمېنه ئې سانکت پولتن نومېږی. د دوناو سیند لر اتریش په دوو برخو کوی. شمالی برخه دوه سیمی لری چه (د بډال سیمه) او (د ځنگل سیمه) نومېږی. د جنوبی برخه دوه سیمی (د صنعت سیمه) او (د ناکو الکول سیمه) دی.
وېشنيزه:اتریش
ايپسکوپي
ایپسکوپي (Episkopi) د قبرس د لیماسول ولسوالۍ يو کلی دی چې په جزوي ډول د اکروتیري او ډیکیلیا د برتانیا بهرنۍ سیمې کې دي. دا د لیماسول ښار څخه شاوخوا 14 کیلومتره او د پافوس ختیځ 40 کیلومترۍ کې موقعیت لري. ایپسکوپي په اصل کې د کورین په يوه غونډۍ کې اباد سيمه ده، چې د کوریس سیند په څنډه کې يو ځای دی.
سرچينې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:اسيايي هېوادونو پلازمېنې
د پرتګال اقتصاد
د نړيوالې اقتصادي ټولنې د ۲۰۱۹ز کال په نړيوال مسابقتي راپور کې د پرتګال اقتصاد ته څلوردېرشمه درجه ورکړل شوې. د دې هېواد نړيوالې سوداګرۍ ډېره برخه د اروپايي اتحاديې په داخل کې تر سره شوې، په ۲۰۱۵ز کال کې د اروپايي اتحاديې هېوادونو د پرتګال ۷۲.۸٪ صادرات تر لاسه کړي چې دا د پرتګال د وارداتو ۷۶.۵٪ برخه وه. NAFTA  (۶.۳٪ صادرات او ۲٪ واردات)، PALOP  (۵.۷٪ صادرات او ۲.۵٪ واردات)، مغرب (۳.۷٪ صادرات او ۱.۳٪ واردات او Mercosul  (۱.۴٪ صادرات او ۲.۵٪ واردات) نورې هغه سيمه ييزې ډلې دي چې د پرتګال مهم سوداګريز شريکان بلل کېږي. د پرتګال دودپیسه يورو (€) ده او دا هېواد له جوړېدو راهيسې د يوروزون برخه دی. « Banco de Portugal» د پرتګال مرکزي بانک دی، کوم چې د اروپايي نظام د مرکزي بانک برخه ده، د ونډو ستر بازار يې « Euronext Lisbon» دی، کوم چې د ونډو د لومړي بازار « NYSE Euronext» پورې اړه لري.
پرتګال يو ثابت او د ۲۰۱۴ز کال د درېیمې ربعې راهيسې د پراخېدو په حال کې دی، د ۲۰۱۵ز کال په دويمه ربعه کې د دې هېواد د کلنۍ جي ډي پي وده ۱.۵٪ ثبت شوې ده. د اقتصاد د ودې تر څنګ په بې روزګارۍ کې په پرله پسې ډول کمښت راغلی (د ۲۰۱۴ز کال سره په پرتله چې د دې کال په پای کې دا کچه ۱۳.۹٪ ثبته شوې وه، د ۲۰۱۹ز کال په لومړۍ ربعه کې دا کچه ۶.۳٪ ثبت شوې). د دولتي بوديجې کسر هم په ۲۰۱۰ز کال کې د جي ډي پي له ۱۱.۲٪ څخه کم او په ۲۰۱۸ز کال کې ۰.۵٪ ته ورسېد. دا اندازې په پرتګالي اقتصاد کې د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ ز کلونو د مالي بحران د اغېزو له امله منځ ته راغليو منفي بهيرونو د بدلون ښودنه کوي، کوم بحران چې د پرتګال اقتصاد د درې پرله پسې کلونو (۲۰۱۱،۲۰۱۲ او ۲۰۱۳) لپاره کم کړ، د دې تر څنګ بل لامل يې د بې روزګارۍ لوړه کچه وه (کوم چې د ۲۰۱۳ز کال په لومړيو کې د ۱۷.۷٪ کچې ته ورسېده). دا بحران د پراخه کورنيو ستونزو لامل وګرځېد، کوم چې په ځانګړي ډول د ولسي زيان او تر څنګ يې په اقتصاد کې د پورونو لوړې کچې پورې اړه لري. د يونان او ايرلينډ جمهوريت د ورته پرېکړو څخه وروسته، د ۲۰۱۱ز کال د اپريل په مياشت کې د پرتګال له خوا له اروپايي اتحاديې څخه د اته اويا ميليارده مالي مرستې تر لاسه کولو له تاييد وروسته دا ستونزې پای ته ورسېدې. هغه حکومت چې د ۲۰۱۱ز کال د جون په مياشت کې په کار پيل وکړ، اړ و چې د اقتصاد په خوځښت راوستلو د هڅو په لړ کې سخت انتخابونه وکړي، همدا راز اړ و دولتي کسر د اروپايي اتحاديې د منځنۍ کچې په شا اوخوا کې پر ځای وساتي.
پرتګال په ټوله نړۍ کې د يو شمېر مشهورو او پېژندل شويو شرکتونو مرکز دی، لکه « The Navigator Company»، کوم شرکت چې د کاغذ په نړيوال بازار کې يو ستر غړی دی؛ « Sonae Indústria»، کوم شرکت چې په نړۍ کې د لرګي د تختو ستر توليدونکی دی، « Corticeira Amorim»، کوم شرکت چې «کارک» (د بوتلونو لرګين سرپوښ) په توليد کې د نړۍ مخکښ دی، « Conservas Ramirez»، کوم شرکت چې د قطۍ شويو خوراکونو تر ټولو پخوانی توليدونکی دی، « mpor»، د نړۍ د سيمنټ تولیدونکو لسم ستر توليدونکی شرکت، « EDP Renováveis»، په نړۍ کې د بادي انرژۍ درېيم ستر توليدونکی شرکت، « Jerónimo Martins»، په پرتګال، پولنډ او کولمبيا کې د مصرفونکو د توليداتو جوړونکی او د پرچون بازار مخکښ، « TAP Air Portugal»، کوم چې د خپل خونديتابه تاريخ له امله ستايل شوی دی او يو له مخکښو هوايي لیکو څخه دی چې اروپا له افريقا او لاتيني امریکا  (يعنې برازيل) سره نښلوي.
له ۱۹۶۰ز لسيزې راهيسې په پرتګال کې تعلیم په تدريجي ډول د نوي کېدو او نسبي پراختيا په حال کې دی او په يو ويشتمه پېړۍ کې يې د خپل لوړ معيار فعالیتونو او تګلارو له امله پېژندګلو تر لاسه کړې. د نړيوالو محصلينو د ارزونې پروګرام (PISA) تر مخې، د منځنۍ کچی پرتګالی پنځلس کلن محصل چې کله د ادب، رياضیاتو او ساينسي علومو د لوستلو له اړخه ډلبندي کېږي، د OECD له منځنۍ کچې څخه د پام لوړ ځای خپلوي. په پرتګال کې د نړيوالې کچې ګڼ پوهنتونونه او د سوداګرۍ پوهنځي هم شته، کوم چې د ډېرو پېژندل شويو نړيوالو مديرانو په وړاندې کولو کې ونډه لري او د بهرنيو محصلينو مخ پر زياتېدو شمېر يې د ځان پر لور جلب کړی. په اروپايي اتحاديه کې د وګړو د شمېر د تناسب پر بنسټ په پرتګال کې د کډوالۍ کچه ډېره لوړه ده. له دوه ميلیونه څخه زيات پرتګاليان (د نفوس ۲۰٪) اوس له هېواده بهر ژوند کوي.
د پرتګال نيواکګره سترواکي
د پرتګالي سترواکۍ په پیر کې، کومه چې په پنځلسمه پېړۍ کې پيل شوې وه، د ۱۹۷۴ز کال د «کارنيشن تر اوښتون پورې، په خپلو پراخو مستعمرو کې د پرتګال اقتصاد د سوداګرۍ او خامو موادو په اړوندو فعاليتونو متمرکز و، په اسيا کې په بنسټيز ډول په (خوراکي مساله جاتو، ورېښمو، رنګ، خاورينو لوښو او غميو)، په افريقا کې (د فيلانو غاښونو، لرګی، تيلو، الماسو او مريانو) او په سويلي امريکا کې (به ګنيو، رنګ، لرګي او سرو زرو کې). دا هېواد په نړۍ کې يو له ځواکمنو هېوادونو څخه و چې سترواکي يې په لويو وچو خپره وه، کومو چې زياتې طبيعي زېرمې او پراخه راسپړل شوې سیمې درلودې.
په ۱۸۲۲ز کال کې، د پرتګال مستعمره برازيل يو خپلواک هېواد شو، خو بيا هم، تر ۱۹۷۴ز کال پورې، پرتګال وکولی شول چې په افريقا کې بهرنۍ سيمې/مستعمرې له ځانه سره وساتي، په کومو کې چې انګولا او موزمبيق شامل وو، کومو سيمو چې په ۱۹۷۵ز کال کې د پرتګاليانو تر وتلو پورې د مناسبې اقتصادي ودې کچه تجربه کړه.
د کارنيشن اوښتون (د ۱۹۷۴ز کال د اپريل د پنځه ويشتمې نېټې يو بوځي بغاوت) پر مهال، د پرتګال او د دې هېواد د بهرنيو سيمو اقتصاد د اروپايي منځنۍ کچې له اقتصاد څخه زيات مخ پر وده و. د مصارفو د نويو طريقو او تګلارو سره د منځنۍ کچې کورنۍ د رانيولو ځواک په لوړېدو و چې د پانګونې په نويو وسايلو کې پانګونې او د دوامدارو او غېردوامدارو مصرفېدونکو توکو کارول يې دود کړل. د « Estado Novo» د حکومت اقتصادي تګلارې د سترو سوداګريزو ډلو د جوړولو هڅونه وکړه او جوړېدو ته يې شرايط برابر کړل.
حکومت د شرکت جوړولو تګلاره پر ځای وساتله، د کوم په پايله کې چې د پرتګال د اقتصاد يوه ستره برخه د ګڼو پياوړو ډلو لاسونو ته وغورځېده، په دوی کې تر ټولو مهم يې هغه و چې د «اوه پرتمين seven magnificent » په نوم پېژندل کېدل. دې پرتګالي ډلو يوه سوداګريزه بېلګه درلوده، کومې چې د سويلي کوريا له «چايبولس» او جاپاني «کيريټسس» او «زيبايټسس» سره ورته والی درلود. د دې «اوو پرتمينو» په منځ کې داسې ډلې وې، د کومو بنسټ چې کورنيو اېښی او کورنيو پر مخ وړلې، لکه «چمپليماډ، ميلو (CUF group)، اموريم او سانټوس (Jerónimo Martins group).
(Companhia União Fabril) CUF ګروپ، په پرتګالي ډلو کې تر ټولو ستر او متنوع و. یو مهال دا ګروپ په ټوله «ايبرين» ټاپووزمه کې تر ټولو ستر صنعتي ګروپ او د اروپا د پنځو سترو ګروپونو څخه يو وګرځېد. د دې شرکت په بنسټيزو سوداګريو کې سمنټ، کيمياوي توکي، پيتروشيمي، کرنيز کيمياوي مواد، رختونه، بير، مشروبات، فلزي توکي، سمندري انجينيري (بېړۍ جوړول)، برېښنايي انجنيري، بيمه، بانکداري، کاغذ، ګرځندويي او کان کيندنه شامل وو. د دې شرکت اساسي سوداګريز کارونه او د شرکت مرکزي دفتر د پرتګال په مرکزي برخو کې وو، خو د پرتګال په بهرنيو سيمو کې يې څانګې، کارخانې او ګڼې پرمختيايي سوداګريزې پروژې هم درلودې، په ځانګړي ډول په انګولا او موزمبيق کې.
انتارکتیکا
انترکتيکا د ځمکې په لرې سويل کې پرته لويه وچه ده. د سويلي قطب جغرافيه د دې لويې وچې اړوند او د سويلي نيمې کُرې د انترکتيکي سيمې نږدې په ټوله کې د انترکتيکا په سويلي دايره کې موقعيت لري، سويلي سمندر ترې راچاپير دی. د ۱۴۲۰۰۰۰۰ کيلو متر مربع (۵۵۰۰۰۰۰ ميل مربع) مساحت په لرلو سره پنځمه ستره لويه وچه او د استراليا نږدې دوه برابره ده. دا تر اوسه د تر ټولو کم نفوس لرونکې لويه وچه ده، په دوبي کې نږدې پنځه زره او په ژمي کې نږدې زر وګړي لري. د انترکتيکا نږدې اته نوي سلنه سيمه په يخ پوښلې ده، چې په منځني ډول دا يخونه يو اعشاريه نهه کيلو متره (يو اعشاريه دوه ميله، شپږ زره دوه سوه فوټه) ډبلوالی لري.
په منځني ډول انترکتيکا يوه سړه، وچه او باد لرونکې لويه وچه ده او د ټولو لويو وچو په کچه د انترکتيکا منځنی لوړوالی تر ټولو زيات دی. د انترکتيکا ډېره برخه قطبي صحرا ده، په سمندري ساحلونو کې يې د اورښت کلنۍ کچه دوه سوه ملي متره (اته اينچه)، خو په وچه کې يې د اورښت کچه کمه ده، په همدې بنسټ د نړۍ د تازه اوبو د زېرمو اتيا سلنه په دې سيمه کې زېرمه شوې دي، که چېرې دا ټولې ويلې شي، نو د نړۍ د سمندرونو کچې شپېته متره (دوه سوه فوټه) لوړولو لپاره بسنه کوي. په انترکتيکا کې د تودوخې درجه  ۸۹.۲- °C (−128.6 °F) ته راښکته شوې ده (له فضا نه د شوې اندازې پر بنسټ يا له دې نه هم زيات يعنې −94.7 °C or −138.5 °F ته)، که څه هم د درېيمې ربعې منځنۍ اندازه (د تر ټولو سړې برخې پربنسټ) يې ۶۳ـ °C (−81 °F) ده. د انترکتيکا په اصلي موجوداتو کې د اوبړيو، باکتريا، غوښې او بوټو بېلا بيل ډولونه شامل دي، همدا راز بېلا بېل ډوله حيوانات، لکه ګونګټې، چينجي، پينګوين، سيګ لاهو او تارډيګراډ شامل دي. چېرته چې بوټي شته هغه تندرا دي.
د ځمکې پر مخ انترکتيکا وروستۍ کشف شوې سيمه ده، شونې ده چې تر ۱۸۲۰ز کال پورې نه وه لیدل شوې، تر هغه وخته کله چې روسي تبعو هر يو « Fabian Gottlieb von Bellingshausen» او « Mikhail Lazarev» علمي څېړونکي پلاوي په « Vostok and Mirny» بېړيو د فيمبل يخ تاخچې ولیدې. دې لويې وچې ته د نولسمې پېړۍ تر پايه پورې ځانګړې پاملرنه ونه شوه، ځکه چې چاپېريال يې سخت، سرچينو ته په کې اسانه لارسرسی نه و او په څنډه کې یې موقعيت درلود. د ۱۸۴۰ز کال د جنورۍ په مياشت کې په لومړي ځل په انترکتيکا کې ځمکه کشف شوه، نژدې په يو وخت کې د متحده ايالاتو د کشفياتو له خوا چې مشري يې دويم بريدمن چارلس ويلکس کوله او د يوې جلا فرانسوي څېړنې پر مهال چې مشري يې «جول دومون دورويل» کوله. فرانسوي څېړونکي پلاوي، دلته لنډ مهالی وخت تېر کړ، خو که څه هم د ويلس پلاوی هلته په ځمکه ښکته نه شو، په دې سيمه کې د اوږدې مودې لپاره پاتې شو، تر څو هلته پلټنه وکړي او د دې لويې وچې د نژدې ديارلس سوه کيلو متره (اته سوه ميله) سيمې نقشه جوړه کړي. په ځمکه لومړۍ تاييد شوې ښکته کېدنه، په ۱۸۹۵ز کال کې د يوې نارويژنۍ ډلې له خوا تر سره شوه.
انترکتيکا، د انترکتيک تړون نظام د غړو له خوا اداره کېږي. په ۱۹۵۹ز کال کې دولسو هېوادونو دا تړون لاسليک کړ او له هغې وروسته اته دېرشو نورو لاسليک کړی دی. دا تړون په ياده سيمه کې پوځي فعاليتونه، د کانونو را ايستل، هستوي چاودنې او هلته د هستوي پاتې شونو غورځول منع ګرځوي. تړون د علمي څېړنو ملاتړ کوي او د دې لويې وچې له چاپيريال نه ساتنه کوي. د ګڼو هېوادونو له زرو نه تر پنځو زرو پورې وګړي ،په هغو څېړنيزو مرکزونو کې ژوند کوي، چې په دې لويه وچه کې خپاره دي.
رېښه
د انترکتيکا ټکی د يوناني مرکب ټکي (antarktiké) رومي شوی ډول دی، د (antarktikós) ټکي مؤنث ډول دی چې معنا يې ده «د شمالي قطب مقابل» يعنې د شمال مقابل لوری.
ارستو له میلاد مخکې په ۳۵۰ کال کې د سويلي قطب د يوې سيمې په اړه په خپل کتاب هواپېژندنه کې لیکل کړي وو. د معلوماتو پر اساس د تاير مارينوس په دويمه زېږديزه پېړۍ کې له دې نوم نه د نړۍ په هغه نقشه کې يادونه کړې وه چې دا نقشه خوندي نه ده. رومي ليکوالانو هر يو هيجونيوس او اپوليوس (له زېږد وروسته لومړۍ او دويمه پېړۍ) د سويلي قطب لپاره رومی شوی يوناني نوم polus antarcticus کارولی دی، له همدې ټکي نه زوړ فرانسوي قطب انتارتيک (اوس pôle antarctique) را ايستل شوی او همدا نوم په ۱۲۷۰ز کال کې تاييد شوی دی، له همدې ځايه بيا په ۱۳۹۱ز کال کې د منځنۍ انګليسي ژبې «pol antartik» ټکی اخیستل شوی دی چې دا د جيفري چاسر فني رساله ده، د اسطرلاب په اړه يوه رساله ده چې اوسني سويلي قطب ته اشاره کوي. ماتياس رينګمن په ۱۵۰۵ز کال کې «Terra Australis» ته د «Ora Antarctica» نوم کارولی و چې (معنا يې د سويلي قطب ځمکه ده).
د نوم بدلون
سويلي قطبي لويه وچه، چې له ډېره وخته يې په اړه فکر کېده، (خو کشف شوې نه وه)، په اصل کې ورته د « Terra Australis» نوم کارېده، کله نا کله به د لنډيز په ډول «استراليا» کارول کېده، لکه: په يوه لرګين انځور کې چې «د بادونو سيمه» نوم يادېږي. همدا لیدل شوي، همدا انځور په ۱۵۴۵ز کال کې په فرانکفورټ کې د نجوم علم په اړه خپاره شوي يو کتاب کې شامل دی.