cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سيد مير مهدي شاه مهدي
چاپ شوي نښيرونه يې
۷- لاله گلونه (د لنډو کيسو څلورمه ټولگه)، د ۱۹۶۹ ز کال چاپ.
۸- تور داغونه (د لنډو کيسو پېنځمه ټولگه). د ۱۹۷۹ ز کال چاپ.
ناچاپ نښيرونه يې
۱- نوی پښتون (ناول). ۲- د مينې مشال. ۳- امام حسين او د هغه مقصد.
۴- د يزيد دويم دور.
۶- د خدايي خدمتگارو په اړه.
۷- د مهدي ناچاپې افسانې.
سرچينې
۱- http://thepashtunexpress.com/ps/%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D9%88-%D8%BA%DA%9A%D8%AA%D9%84%DB%8C-%D9%86%DB%90%D8%B4%D9%86%D9%84%D8%B3%D9%BC/
لیماسول
لیماسول ولایت (لیماسول سیمه) په انګلیسي Limassol) د قبرس هیواد له شپږ ایدارې برخو څخه یوه ده. د لیماسول مرکز لیماسول ښار دی. یاده سیمه ۳۹۶'۱ کیلومتره مساحت او کابو ۱۳۵ زره وګړي لري.
ديا مرزا
ديا مرزا د هندي سينما باليووډ يوه پېژندلې ستورې ده.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
د نيوټن د نړيوالې جاذبې قانون
دا يو عمومي فزيکي قانون دی، چې له هغو لنډ مهالو کتنو څخه تر لاسه شوی دی، چې اسحق نيوټن ورته قياسي استدلال وايي. دا د لرغوني ميخانيک يوه برخه ده او د نيوټن په کار (Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica ("the Principia")) کې جوړه شوې وه، چې د ۱۶۸۷ ز د جولای پر ۵ مه نېټه د لومړي ځل لپاره خپره شوه. کله چې نيوټن د ۱۶۸۶ ز په اپرېل کې د ناخپور شوي يا ناچاپ متن لومړی کتاب (Book 1) شاهي ټولنې ته وړاندې کړ، Robert Hooke ادعا وکړه چې: نيوټن له هغه څخه د سرچپه مربع قانون تر لاسه کړی دی.
د نن په ژبه ياد قانون روښانه کوي چې، د هر ټکي کتله [کوچنۍ کتله] د هر بل ټکي کتله د هغه ځواک له مخې جذبوي، چې د دواړو ټکو د نښلولو ليکه په اوږدو کې عمل کوي. ذکر شوې قوه، د يادو دوو کتلو له توليد سره متناسب ده او په سرچپه ډول د دوی د واټن مربع تر منځ سره متناسب ده.
د نړيوالې جاذبې لپاره معادله په دې ډول بڼه غوره کوي:
په ليکل شوې معادله کې F د دواړو شيانو تر منځ عمل کوونکي جاذبي قوه ده، m1 او m2 د شيانو کتلې، r د دوی د کتلو مرکزونو تر منځ واټن او G جاذبي ثابت دی.
په لابراتور کې د کتلو تر منځ د جاذبې قوې په اړه د نيوټن نظريې لومړی ازمېيښت د بریتانوي پوه Henry Cavendish له لوري، په ۱۷۹۸ز کې د Cavendish ازمېښت و. دا ازمېښت د نيوټن اصولو له خپرېدنې څخه، ۱۱۱ کلونه وروسته او د نيوټن له مړينې نه نږدې ۷۱ کلونه وروسته وشو.
د نيوټن جاذبې قانون د برېښنايي ځواکونو په اړه د Coulomb له قانون سره ورته والی لري، چې د دوو چارج لرونکو جسمونو تر منځ د راپورته کېدونکې برېښنايي ځواک د پراخوالي معلومولو (محاسبه کولو) په موخه کارول کېږي. دواړه د سرچپه مربع قوانين دي، چې قوه يا ځواک په کې د جسمونو تر منځ د واټن له مربع سره په سرچپه ډول متناسب دی. د کولمب قانون، د کتلو د توليد په ځای کې د دوو چارجونو توليد او د جاذبي ثابت په ځای کې د کولمب ثابت لري.
پخوانۍ تاريخچه
ګاليله په ۱۶۰۴ز کې په سم ډول فرض کړل چې، د يوه غورځېدونکي جسم واټن د تېر شوي وخت له مربع سره متناسب دی. د نيول شوي وخت مربع ته په آزاده غورځېدنه کې د شيانو د واټن اړيکه، د ۱۶۴۰ او ۱۶۵۰ ز کالونو تر منځ د دوو ايټالويانو (Jesuits Grimaldi) او (Riccioli) له خوا تاييد شوه. دوی د يوې نڅاګرې د خوځېدنې په ثبتولو سره د ځمکې د جاذبې قوې يوه محاسبه هم وکړه.
د سرچپه مربع قانون، د پخوانۍ تاريخچې په اړه يوه معاصره ارزونه دا ده، چې د ۱۶۷۰ ز لسيزې په وروستيو کې د جاذبې قوې او واټن مربع تر منځ سرچپه ورته والی لږ عام و او د بېلابېلو دلايلو لپاره د بېلابېل شمېر خلکو له لوري يې وده کړې ده. ورته (همدغه) ليکوال Robert Hooke ته د پام وړ او اصلي ونډې سره امتياز ورکوي، مګر د سرچپه مربع ټکي په اړه د هووک ادعا ځکه اړوند نه بولي، چې په نيوټن او هوک سربېره ځينو اشخاصو دا وړانديز کړی و. نوموړی د دې پر ځای د اسماني حرکتونو د ترکيب کولو نظريې او د هوک د اغېزناکو ونډو په توګه د نيوټن فکر مرکز څخه د تيښتې او يا د مرکز پر لور کښښ ته اشاره وکړه.
نيوټن په خپل اصل (Principia) کې دوه تنو ته امتياز ورکوي: Bullialdus (هغه څوک چې له ثبوت پرته يې پر ځمکه باندې د لمر پر لور د يوې قوې د شتون په اړه وليکل) او Borelli (هغه څوک چې ويې ليکل، چې ټولې سيارې د لمر پر لور راکښل شوې دي). اصلي اغېزه کېدای شي Borelli و، چې نيوټن يې د کتاب يوه کاپي يا نقل درلود.
د ادبي غلا شخړه
هغه وخت چې په ۱۶۸۶ کې د نيوټن د اصولو لومړنی کتاب شاهي کورنۍ ته وړاندې شوی و، رابرت هوک په دې ادعا سره نيوټن په ادبي غلا تورن کړ، چې نيوټن له ده څخه « د جاذبې قوې له مرکز څخه د واټنونو د مربع ګانو په توګه په متقابل ډول اوسېدلو د لږوالي د قانون نظريه» اخيستې وه. په ورته وخت کې (د Edmond Halley د معاصر راپور له مخې) Hooke هوکړه وکړه چې د توليد شوې منحني اشاره ټوله د نيوټن وه.
د هووک کار او ادعاوې
رابرت هووک په ۱۶۶۰ لسيزه کې د نړۍ د سيستم په اړه هغه مهال خپل نظريات خپاره کړل، چې د ۱۶۶۶ مارچ پر ۲۱ يې شاهي ټولنې (Royal Society) ته د «د ناڅاپي راښکونکي اصل په واسطه د سيده حرکت منحني حرکت ته د کږېدنې» تر سرليک لاندې يوه مقاله ولوستله او په ۱۶۷۴ کې يې په لږ څه پرمختللې بڼه يو ځل بيا د «له کتنو څخه د ځمکې د حرکت ثابتولو په موخه يوه هڅه» [دا يې بله مقاله وه] سره د زياتونې په توګه خپره کړه. هووک په ۱۶۷۴ ز کې اعلان وکړ چې، نوموړي پلان درلود چې: «تر اوسه د پېژندل شوي هر سيستم څخه بېل (متفاوت) په خورا ځانګړتياوو کې د نړۍ يو سيستم تشرېح کړي» چې د درې انګېرنو پر بنسټ به وي: «ټول اسماني جسمونه چې هر څه دي، د خپلو مرکزونو پر لور يو راښکون او جاذبيت لري» او «هم ټول نور هغه اسماني جسمونه ځانته راکاږي، چې د دوی د فعاليت په کره کې دي».«ټول جسمونه چې په يو سيده او ساده حرکت کې اېښودل شوي دي، په سيده ليکه کې مخ پر وړاندې تللو ته به تر هغې ادامه ورکړي، چې د ځينو نورو اغېزناکو قوو له لوري يوې خوا ته کوږ يا قات شي...» او دا چې «په عمل کې د دې راښکونکو قوو پياوړتيا خپلو مرکزونو ته د دوی له نږدېوالي او لري والي سره متناسبه اړيکه لري». په دې ډول هوک د لمر او سيارو تر منځ دوه اړخيزه راښکونونه (جاذبې) په داسې ډول وانګېرلې، چې د خطي جبري ځواک له يو اصل سره يو ځای راښکونکي جسم ته په نږدېوالي سره زيات شو.
تر ۱۶۷۴ ز پورې د هووک بيانونو، که څه هم د سرچپه مربع يو قانون پر دې راښکونونو باندې پلی کېږي يا کېدای شي پلی شي. د هوک جاذبه تر اوسه پورې نړيواله هم نه وه، که څه هم د پخوانیو فرضيو په پرتله خورا زر نړيوالتوب ته ورسېده. نوموړي د دې اړوند ثبوت يا رياضيکي تشرېح هم چمتو نه کړه.
فاماګوستا
فاماګوستا ولایت په انګلیسي Famagusta) د قبرس له شپږ ایدارې سیمو یوه ده.
ګیرینه
ګیرینه ولایت (ګیرنه) Girne) د ترکي قبرس اړوند یو ولایت (سیمه) ده چې په ۲۰۱۲م کال کې کابو ۷۳ زره وګړي لرل.
پريانکا چوپړا
پريانيكا چوپړا، (هندی प्रियंका चोपड़ा) د هندوستان ښكلې پېغله پريانيكا غوښتل انجنيره او ياهم ارواپوهه و اوسي ، خو برخليك بل څه ور په برخه كړل ، هغه اوس د ښكلا ملكه او د هندي فلمونو مركزي ښځينه گرځېدلې ده.
پريانيكا چوپړا د هندي سينما نوې او ښايسته لوبغاړې ده. په فلمي بهيركې دځينو لغړو او بربنډوسكانسونو له امله ډېره ژر دهندي سينما دمينه والو پر زړونو كښېناسته.پريانيكا چوپړا پر 1361 لمريز كال د هند په يوه هنري او سينمايي كورنۍ كې سترگې نړۍ ته پرانستې. پلار يې ( ډاكټر اشوك چوپړا) او مور يې ( ډاكتره مادو چوپړا ) نوميږي. پريانيكا په كور او ملگرو كې د چانسين او ميمي په نومونو ياديږي. پريانيكا تېزې قهوه يي سترگې ، تور وېښتان او پنځه فټه او 7،5 انچه ونه لري. دبدن دروندوالى يې 53 كيلوگرامو ته رسيږي.
نور
چوپړا خپلې منځنۍ زده كړې لومړى په ( لامارتينير) كالج او بيا ديوه لنډ وخت لپاره په ( مارياگوريتي) كې تر سره كړې دي، وروسته د لوړو زده كړو لپاره د امريكا دمتحده ايالاتو ( بوستن) پوهنتون ته لاړه. پريانيكا غوښتل انجنيره او ياهم ارواپوهه و اوسي ،خو برخليك يې بل څه ور په برخه كړل. هغه په كالج كې د ښكلا ټوټه بلل كېده. د چوپړا د ملگرو او كالجيانو خبرو هغه مهال رښتينې بڼه خپله كړه، چې پريانيكا د هندوستان د1380لمريز كال د ښكلا په سياليو كې دهند دښكلې پېغلې نوم وگاټه ، د پريانيكا لپاره دا ډېر ستر وياړ و. د پر يانيكا دښايست او ښكلا اوازې په ټول هند كې خپرې شوي، دخپرونو، مجلو او ورځپاڼو مخونه ددې په انځورونو ښكلي شوي و، هرځاى د هند دښكلې پيغلې يا مس انډيا خبرې كېدلې. هغه نوره د هندي سينما نجلۍ وگرځېده، د انجنيرۍ او ارواپوهنې خوبونه يې هېر شول او په ښه زړه سينما ته راغله. پريانيكا په خپل لنډهنري مزله كې په گڼ شمېر فلمونو كې رولونه پرمخ يووړل، مشهور فلمونه يې ، دسوني ديول او پريټي زنټا تر څنگ ( ده هيرو)، دسنجيدت او دينوموريا ترڅنگ( پلان)، د اكشې كومار او لاراداتا ترڅنگ ( انداز ) ، د بابي دېول ترڅنگ ( قسمت)، د سلمان خان او اكشې كومار ترڅنگ ( مج سې شادي كروگي)، د ارجون رامپال ترڅنگ ( اسامبها)، د اكشې كومار او پرل راهول ترڅنگ ( اعتراض) او ځينې نور و. د پريانيكا چوپړا د راتلونكې پروژې او فلم نوم ( واټ) دى، چې تر اوسه نندارې ته نه دى وړاندې شوى، خو بايد پر دې منښت ( اعتراف) وكړو، چې انداز فلم پريانيكا چوپړا ته د سينما لاره اواره كړه. پريانيكا دشعر او شاعرۍ ترڅنگ دلنډو كيسو ليكواله هم ده. پريانيكا په هندي نجونو كې دسشميتاسين ډېره لېواله ده او په دې عقيده ده، چې د سشميتاسين د شخصيت تر اغيز لاندې راځي.
پر يانيكا چوپړا دهند دممبيي ښار ديوې اونيزې له خبريال سره په مركه كې ويلي، چې په لغړو فلمونو كې كار كول خوند وركوي او تر ډېره بريده هڅه كوي، په رومانټيكو او عشقي فلمونو كې كار وكړي. پر يانيكا په خوى او بوى كې دماشومتوب په تله تلل كيږي.
سار
سار ( په لاتين: Buteo ) د شکری ډوله مرغانو د کورنۍ څخه یو غوښه خوړونکي مرغه ده چې يه اروپا، افريقا، آسیا او امريکا کې ژوند کوي. وېشنيزه:باز ډوله مرغان وېشنيزه:ساران
راجيه سبها (د هندوستان پارلمان)
راجیه سبا د هند د پارلمان مشرانو جرګه ده او لوک سبھا بيا د ولسي جرګې په نوم یادیږي. راجیه سبا ټولټال 250 څوکۍ لري په داسې حال کې چې اوسنی قانون یوازې 245 غړو ته اجازه ورکوي. 12 غړي د هند د ولسمشر له خوا نومول کیږي. د دوی هر یو نومول شوی غړی بلل کیږي. د ایالتونو او د مرکزي سیمو نور غړي د یوې انتقالي رایې له لارې ټاکل کیږي. د راجیه سبا هر غړی د 6 کلونو لپاره ټاکل کیږي، د غړو درېيمه برخه په هرو 2 کلونو کې تقاعد کیږي.
مرستیال ولسمشر د هند د راجیه سبا مشري کوي. او هغه د ټولو غونډو مشري کوي.د راجیه سبھا مرستیال د موجوده غړو څخه ټاکل کیږي او د هغه په نه شتون کې د رییس کار څاري. د راجیه سبا لومړۍ غونډه د ۱۹۵۲ کال د می په ۱۳ نیټه ترسره شوه. د 2018 اکتوبر 18 پورې، د راجیه سبا غړي کولی شي په 22 ژبو څخه په هرې يوې خبرې وکړي ترڅو د هند د 22 رسمي ژبو استازیتوب وکړي.
وړتوب
د هند د اساسي قانون 84 ماده د راجیه سبها د غړیتوب لپاره وړتوبونه په لاندې ډول دي:
12 نور غړي چې د ولسمشر له خوا ټاکل کیږي په یوه ځانګړې برخه کې ځانګړې وړتیا یا ښه تجربه لري. د هند د اساسي قانون د ۵۵ مادې له مخې دغه ۱۲ غړي د ولسمشر په ټاکنو کې د رایې ورکولو اجازه نه لري.
بندیزونه
د هند اساسي قانون په راجیه سبا باندې ځینې محدودیتونه وضع کړي چې د لوک سبھا واکونه او اختيارات زیاتوي.
د پیسو بل
د پیسو بدل د هند د اساسي قانون په 110 ماده کې معرفي شوی. که یو بدل لاندې ځانګړتیاوې ولري، دا به د پیسو بدل بلل کیږي
د پیسو قانون یوازې په لوک سبھا کې معرفي کېدی شي، چې د ولسمشر سپارښتنې ته اړتیا لري، که چېرې د پیسو قانون په لوک سبھا کې تصویب شي، راجیه سبا ته لیږل کیږي چیرې چې دا د 14 ورځو څخه زیات نشي ساتل کیدی. ، راجیه سبا کولی شي خپل وړاندیزونه وکړي. که راجیه سبا په 14 ورځو کې لوک سبھا ته بېل ونه لېږي، دا تصویب ګڼل کیږي. لوک سبھا مطلق واک لري چې د راجیه سبا ټول یا ځینې وړاندیزونه رد کړي.
ګډه غونډه
د هند د اساسي قانون 108 ماده د ګډې غونډې چمتووالي په اړه ده، که چېرې د دواړو مجلسونو څخه یو، یو قانون رد کړي یا یې د شپږو میاشتو لپاره وځنډوي یا که راجیه سبا د لوک سبھا وړاندیزونه ونه مني نو د لوک سبا ګډه غونډه سبا د سپیکر په مشرۍ کې کیږي. څرنګه چې د حکومت اکثریت غړي په لوک سبھا کې دي او لوک سبھا د دواړو جرګو ډېر غړي لري، نو ګډه غونډه معمولا د حکومت له خوا ګټل کیږي که څه هم حکومت په راجیه سبا کې په اقلیت کې وي. د هند د پارلمان په تاریخ کې تر اوسه درې ځله ګډې غونډې جوړې شوې دي:
د عدم اعتماد تحریک
د لوک سبھا برعکس، د راجیه سبا هیڅ غړی نشي کولی د حکومت په وړاندې د عدم اعتماد تحریک وړاندې کړي.
چارواکي
هند یو فدرالي حکومت دی او په فدرالي سیسټم کې ایالتونه د راجیه سبا غړي د خپل ايالت استازيتوب کوي چې د ریاست شورا په نوم هم پېژندل کیږي. له همدې امله راجیه سبا د اتحادیې په وړاندې د ایالتونو د ساتنې واک لري.
د اتحادیې - دولت اړیکې
د هند اساسي قانون پارلمان ته اجازه ورکوي چې د دولت په ځانګړو چارو کې قانون جوړ کړي. دا یوازې په راجیه سبا کې امکان لري چېرې چې دا قانون د دوه پر دریمې برخې په اکثریت تصویب کیږي. مرکزي حکومت اجازه نه لري چې د راجیه سبا له تصویب پرته د ایالت په مسله کې کوم قانون جوړ کړي.
د ټول هند خدماتو رامینځته کول
د دوه پر درېيمې برخې اکثریت سره، راجیه سبا غړي کولی شي یو قانون تصویب کړي چې حکومت به د مرکز او ایالتونو لپاره د ټول هند نور خدمات رامینځته کوي. په دې کې قضايي خدمتونه هم شامل دي.
جوړښت
په راجیه سبا کې د څوکیو تخصیص د ایالتونو او مرکزي سیمو د نفوس د تناسب په اساس ترسره کیږي. ټول غړي د دولتي شورا څخه ټاکل کیږي، نو د اتحادیې سیمې چې دولتي شورا لري په راجیه سبا کې استازیتوب نه کوي، لکه انډامان او نیکوبار ټاپوګان ، چندیګړ ، دادرا او نګار حویلی ، دامان او دیو او لکشادویپ. 12 غړي د هند د ولسمشر له خوا نومول کیږي. د هند د اساسي قانون د څلورم مهالوېش له مخې، په راجیه سبا کې ۲۱۶ څوکۍ وې، چې ۱۲ یې د ولسمشر له خوا نومول کېږي او له ۲۰۴ ایالتونو څخه ټاکل کېږي. اوس مهال 245 څوکۍ لري چې 233 غړي یې د ایالتونو استازیتوب کوي او 12 یې د ولسمشر لخوا ټاکل کیږي.
نور وګوره
وېشنيزه:د هند حکومت وېشنيزه:د هند پارلمان وېشنيزه:هند وېشنيزه:هندي سياسيون وېشنيزه:هندي سياستوال وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي سندرغاړي وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
رېکها
رېکها د هندي سينما باليووډ يوه هندي ستورې ده.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
سورلکۍ
سورلکۍ (علمي نوم: Phoenicurus)
د نفوس له مخې د هیوادونو نوملړ
دا د نفوس له مخې د هېوادونو نوملړ دی. په دې کې خپلواک دولتونه ، مېشته، انحصاري سیمې او په ځینو مواردو کې د خپلواکو دولتونو اجزاوو لرونکي هېوادونه شامل دي، په لړليک کې شاملول په ابتدايي توګه د ISO معیار ISO 3166-1 پر بنسټ دي. د مثال په توګه، انګلستان یو واحد وجود ګڼل کیږي، په داسې حال کې چې د هالنډ د سلطنت اجزاوو هېوادونه په جلا توګه ګڼل کیږي. سرېره پردې ، پدې لېست کې ځینې ایالتونه شامل دي چې محدود پېژندل شوي په ISO 3166-1 کې نه دي موندل شوي. همدارنګه د نړۍ د نفوس په پرتله د هر هېواد نفوس په سلنه کې ورکړل شوی، کوم چې ملګري ملتونه د 7.954 ملیارد وګړي په 2022 کال کې اټکل کوي.
تګلاره
په دې چارټ کې کارول شوي ارقام د ملي سرشمېرنې د ادارې له خوا د خورا تازه اټکلونو یا نسبتونو پراساس دي، چې تل په تغير کې وي.
د کومو هېوادونو او ځايونو چې ملي معلومات شتون نلري، ارقام د 2021 لپاره د اټکلونو یا اټکلونو پر بنسټ د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو د نفوس څانګې له خوا چمتو شوي.
ځکه چې راټول شوي ارقام په هر هېواد کې په ورته وخت کې نه راټولیږي، یا د دقت په ورته کچه کې، د پایلې شمېرې پرتله کول ممکن غلطې پایلې رامنځته کړي. سربېره پردې، د ټولو هېوادونو څخه د ارقامو اضافه والی ممکن د نړۍ مجموعې سره مساوي نه وي.
هغه سیمې چې د خپلواکو دولتونو بشپړې برخې جوړوي، لکه د انګلستان هېوادونه ، د اړوندو خپلواکو هېوادونو د برخې په توګه شمېرل کیږي. په دې کې نور نهادونه شامل دي، لکه اروپایي اتحادیه ، چې خپلواکه دولتونه نه دي، او خپلواکې سیمې چې دایمي نفوس نلري، لکه د انټارکټیکا په اړه د مختلفو هېوادونو ادعاګانې.
خپلواک دولتونه او د نفوس له مخې انحصار
نوټ: د ملګرو ملتونو د ۱۹۳ غړو هېوادونو او د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې ته د دوو څارونکو هېوادونو لپاره یوه شمېره درجه ټاکل شوې ده. انحصاري سیمې او هغه هېوادونه چې د خپلواکو دولتونو برخې دي د شمېرې درجې ندي ټاکل شوي. برسېره پردې، د محدود پېژندنې سره خپلواکه دولتونه شامل دي، مګر د شمېرې درجه نه ده ټاکل شوې.
سرچينې
<references group="" responsive="1">
روينا ټنډون
روينا ټنډون د هندي سينما باليووډ يوه ستورې ده.
پاپ شپږم پل
پاپ شپږم پل (جیواني باټیسټا انریکو انتونیو ماریا مونټیني، په ایټالوي: [dʒoˈvanni batˈtista enˈriːko anˈtɔːnjo maˈriːa monˈtiːni]؛ زوکړه: د ۱۸۹۷ زکال د سپټمبر ۲۶مه – مړینه: د ۱۹۷۸ زکال د اګست ۶مه) د ۱۹۶۳ زکال د جون له ۲۱مې نېټې څخه د ۱۹۷۸ زکال په اګست میاشت کې د مړینې تر مهاله د کاتولیکې کلیسا مشر او د واټیکان د ښاري دولت مشر و. نوموړی د دوریشتم ژان د ځای ناستي په توګه د واټیکان دویمې شورا ته دوام ورکړ او پر مټ یې ګڼ شمېر اصلاحات ترسره کړل؛ دغه شورا په ۱۹۶۵ زکال وتړل شوه. هغه له ختیځو ارتدوکس او پروتستانت کلیساګانو سره اړیکو ته پراختیا ورکړه چې له امله یې یو شمېر تاریخي غونډې او هوکړې رامنځته شوې. نوموړی د ۱۹۶۴ زکال په جنوري میاشت کې د اردن هاشمي پاچاهۍ ته ولاړ. دا لومړی ځل و چې حاکم پاپ له الوتکې څخه په ګټنې سفر وکړ؛ او د لومړي ځل لپاره یې د مقدسې ځمکې (په عربي کې الارض المقدسه ورته وايي او د اردن د سیند او مدیترانې سمندرګي ترمنځ موقعیت لري) زیارت وکړ؛ همدارنګه لومړی ځل و چې له څه باندې یوې پېړۍ وروسته پاپ له ایټالیا بهر سفر وکړ.
مونټیني له ۱۹۲۲ زکال څخه تر ۱۹۵۴ زکال پورې د رومي کوریا (د پاپ او کاتولیکې کلیسا ته د اړوندې نړۍ ترمنځ د اړیکو د ټینګښت اداره) د بهرنیو چارو په اداره کې خدمت وکړ. هغه مهال چې په دغه دنده کې و؛ دی او ډومنیکو تاردیني د پاپ دولسم پیوس له نږدې او اغېزمنو سلاکارانو څخه ګڼل کېدل. په ۱۹۵۴ زکال کې پیوس، مونټیني د ایټالیا د میلان لوی سقف وګماره. مونټیني له دې وروسته د ایټالوي سقفانو د غونډې منشي وټاکل شو. درویشتم جان په ۱۹۸۵ زکال کې نوموړي ته د کاردینال رتبه وکړه او د درویشتم جان له مړینې وروسته مونټیني د هغه په احتمالي ځای ناستو کې شمېرل کېده. مونټیني له پاپ کېدو وروسته د شپږم پل نوم ځانته غوره کړ.
هغه د واټیکان دویمه شورا چې د درویشتم جان له مړینې وروسته په اتوماتیک بڼه وتړل شوه، بېرته جوړه کړه. د شورا د کار له پای ته رسېدو وروسته، شپږم پل د هغو د اوامرو د تفسیر او اجرا کولو مسئولیت پر غاړه واخیست او تر ډېره پورې یې په کاتولېزم کې د بېلابېلو متضادو ډلو ترمنځ د نازکې کرښې په انتخاب چارې مخته وړې. د هغه د واکمنۍ پر مهال اصلاحي چارو د کلیسا په ټولو برخو خپل ځانګړی اغېز درلود او هڅو یې د پخوانیو او راتلونکو ځای ناستو څخه زیات رنګ راووړ. شپږم پل په مکرر ډول په ماریاني کنوانسیونونو او ماریالوژیکي غونډو (پاپانو ته اړوندې الهیاتي ناستې دي) کې ویناوې کولې؛ د ماریاني زیارتونو څخه یې لیدنه وکړه او درې ماریاني لیکونه یې ولیکل. هغه د میلان له امبروس څخه په پیروی مریم د واټیکان په دویمه شورا کې د کلیسا مور وبلله. شپږم پل ځان د ځورېدولي بشریت لپاره تواضع لرونکی خدمت کوونکی باله او د شمالي امریکا او اروپا له شتمنو څخه یې د دریمې نړۍ د بې وزلو کسانو لپاره د پام وړ مرستې غوښتنه کوله. د ماشومانو د زیږون د کنټرول په برخه کې د هغه دریځ چې د Humanae vitae تر نامه لاندې په ۱۹۶۸ زکال کې د هغه د لیکنو له مخې خپور شو، په ځانګړې توګه په لویدیځه اروپا او شمالي امریکا کې د بحثونو موضوع وګرځېد. په همدې توګه د هغه د یو شمېر لارښوونو د سیاسي اړخونو اړوند هم ورته مخالفتونه را څرګند شول.
شپاړلسم بنډیکټ د هغه له خوا د رامنځته شوو معیاري لارو چارو څخه په ګټه اخیستنې چې د روحانیت لامل ګرځېدې اعلان یې وکړ چې مرحوم پاپ قهرمانه فضیلت لرونکی ژوند درلود او د ۲۰۱۲ زکال د ډسمبر په ۲۰مه یې هغه ته د سپېڅلي یا روحاني لقب ورکړ.
لومړنی ژوند
جیواني باټیسټا انریکو آنتونیو ماریا مونټیني په ۱۸۹۷ زکال کې د ایټالیا لومباردي ناحیې ته د اړوند برشا ایالت په کونسسیو کلي کې وزېږېد. پلار یې جورجیو مونټیني (۱۸۶۰- ۱۹۴۳ زکال) وکیل، ژورنالېست، د کاتولیک اکشن په نامه ډلې مشر او همدارنګه د ایټالیا د پارلمان غړی و. مور یې جودیتا الګیسي (۱۸۷۴- ۱۹۴۳ زکال) له یوې کلیوالي اشرافي کورنۍ څخه وه. هغه دوه وروڼه لرل؛ فرانسېسکو مونټیني (۱۹۰۰- ۱۹۷۱ زکال) وروسته ډاکټر او لوډویکو مونټیني (۱۸۹۶- ۱۹۹۰ زکال) بیا وکیل او سیاستوال شو. د ۱۸۹۷ زکال د سپټمبر په ۳۰مه نوموړي ته د جیواني باټیسټا انریکو آنتونیو ماریا مونټیني په نامه د تعمید غسل ورکړل شو. هغه د سزار آریچي ښوونځي ته ولاړ چې د یسوعیانو له خوا اداره کېده او په ۱۹۱۶ زکال کې یې د آرنولډو برشا له دولتي ښوونځي څخه دیپلوم ترلاسه کړ. د هغه د زده کړو دوره څو ځله د ناروغېدو له امله قطع شوه.
په ۱۹۱۶ زکال کې هغه د مذهبي زده کړو مرکز ته ولاړ څو کاتولیک کشیش شي. نوموړی د ۱۹۲۰ زکال د مۍ په ۲۹مه په برشا کې کاهن وټاکل شو او د رباني عشا لومړني مراسم یې د برشا په سانتا ماریا دلا ګرازیې کلیسا کې ترسره کړل. مونټیني همدغه کال په میلان کې د کلیسايي قانون په برخه کې د دوکتورا په کچه زده کړې بشپړې کړې. له دې وروسته نوموړي په ګریګوریان پوهنتون، د روم په لاساپینزا پوهنتون او د جوزپه پیزاردو په غوښتنه یې په ډي نوبلي مذهبي (dei Nobili Ecclesiastici) اکاډمي کې زده کړې وکړې. په ۱۹۲۲ زکال کې هغه مهال چې ۲۵ کلن و د جوزپه پیزاردو په غوښتنه د رومي کوریا د بهرنیو چارو په څانګه کې وګمارل شو او هلته یې له فرانچسکو بورګونګیني- دوکا، آلفردو اوتاویاني، کارلو ګرانو، ډومنیکو تاردیني او فرانسېس سپلمن سره یوځای د پیزاردو تر لاس لاندې کار وکړ. له همدې امله هغه هېڅکله د کومې سیمې کشیش وه نه ټاکل شو. په ۱۹۲۵ زکال کې نوموړي مرسته وکړه چې په برشا کې د مورسیلینا خپرندوی مرکز جوړ شي؛ دغه مرکز د عیسویت تر اغېز لاندې کلتور ترویج کولو ته کار کاوه.
د روسیې انقلاب
د روسیې انقلاب د یوه سیاسي او ټولنیز انقلاب دوره وه او په پخوانۍ روسي سترواکۍ کې را منځ ته شو، چې د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې پیل شو. په دې دوره کې روسیه د شاهي نظام د له منځه تلو شاهده وه چې پر ځای یې سوسیالیستي دولت را منځ ته شو او ورپسې دووپرله پسې انقلابونو او خونړۍ کورنۍ جګړه پېښ شول. د روسیې انقلاب د نورو اروپایی انقلابونو، لکه: د ۱۹۱۸ ز کال د جرمني انقلاب د مخکښ په توګه هم انګېرل کېږي چې د لومړۍ نړوالې جګړې په اوږدو کې یا وروسته له هغه را منځ ته شول.
د روسیې انقلاب د ۱۹۱۷ ز کال د فبرورۍ د انقلاب په را منځته کېدو سره پیل شو، چې لومړی پاڅون د هغه وخت د پلازمینې پیټروګراد (اوس سینت پیټرزبورګ) کې را پورته شو. د جګړې په ترڅ کې له پراخو پوځي تلفاتو وروسته، د روسیې پوځ شورش پیل کړ. د پوځ مشران او حکومتي چارواکي په دې راضي شول چې که تزار دوهم نیکولاس له واکه ګوښه شي، کورنی کړکېچ به کم شي. نیکولاس هوکړه وکړه او له واکه ګوښه شو او روسیې د دوما (پارلمان) په مشرۍ نوي حکومت معرفي شو چې د روسیې د لنډمهاله حکومت په توګه یې واک په لاس کې واخیست. دا حکومت د برلاسو سرمایه دارانو او همدارنګه د روسیې د نجباوو او اشرافو د ګټو پر مټ ولاړ و.
د دې پرمختګونو د غبرګون کې په ځواب کې، د ټولنې د عامه وګړو غونډې (چې د شورویانو په نوم یادېدې) را منځ ته شوې. شورويان د سرتېرو او ښاري صنعتي کارګرو او زیارکښو ډلو (پرولتاریا) او همدارنګه د بزګرانو تر مشرۍ لاندې وو. په لومړي سر کې شورويانو نوي لنډمهاله حکومت ته د واکمنۍ اجازه ورکړه، خو هغوي په عین حال کې د امتیاز په درلودلو ټنیګار کاوه ترڅو په حکومت نفوذ ولري او د اربکیو بېلابېلې ډلې تر کنترل لاندې ولري نو له دې له امله، روسیه په دوه ګوني ځواک کې وتړل شوه چې له دې دوو هېڅ یو یې د بل په حکومت باور نه درلود. لنډمهاله حکومت پوځي او نړیوالې چارې په لاس کې واخیستې، په داسې حال کې چې شورويانو د کورنیو چارو واک تر کنترول لاندې راوست. شورویانو په بنسټیزه توګه د کارګر طبقې او همدارنګه د مخ پر ودې ښاري منځنۍ طبقې ملاتړ له ځانه سره درلود.
په پرله پسې ډول پاڅونونه، لاريونونه او کاربندیزونه د کړکېچ په اوږدو کې را منځ ته شول. زیاتره سوسیالیست او نور کیڼ اړخو سیاسي سازمانونه په ورځنیو مبارزو کې ښکېل وو او په دوما او شوري ټولنه یې د نفوذ لپاره سیالي کوله. له دې ډلو څخه یوه د بلشویکانو ډله ("چې له اکثریت ډلو وه ") وه او ولادیمیر لینن تر مشرۍ لاندې وه. لینن د سولې، ځمکې او ډوډۍ تر شعار لاندې هلې ځلې کولې چې ژمنه یې وکړه چې د جرمني سره به جګړه دروي، بزګرانو ته به ځمکه ورکړي او په لومړۍ نړوالې جګره کې  د روسیې د ښکېلتیا له امله را پورته شوې قحطي به پای ته ورسوي. د بلشویکانو په زیاتیدونکي شهرت دې شعارونو مستقیم اغیز درلود. خو لنډمهاله حکومت د جګړې د هڅو په وړاندې د نړیوالې بالقوه کرکې سربېره، د جګړې دوام غوره کړ او بلشویکانو او نورو سوسیالیستي ډلو ته یې د انقلاب د لا پرمختګ توجیه وړاندې کړه. بلشویکانو د کارګرانو خپلې وفاداره ملیشې په سور ګارډ کې (چې وروسته سور پوځ شو) یوځای کړې چې د انقلاب وړتیا ترلاسه کړي.
په روسیه کې ناکراره وضعیت د اکتوبر په انقلاب سره خپل اوج ته ورسېد، چې د کارګرانو او سرتېرو له خوا په پیټروګراد کې د بلشویک وسله والو شورش و چې لنډمهاله حکومت یې په بریالیتوب سره ړنګ کړ او خپل ټول واکونه یې بلشویکانو ته وسپارل. بلشویکانو د جرمني د پوځي عملیاتو د فشار له امله ژر تر ژره ملي پلازمینه مسکو ته ولېږدوه. بلشویکانو د شورويانو په منځ کې د ملاتړ قوي بنسټ ترلاسه کړ او د ستر واکمن ګوند په توګه یې د روسیې فدرالي سوسیالیستي جمهوریت (RSFSR) بنسټ کېښود چې د نړي د لومړي سوسیالیستي دولت په چوکاټ کې یې د پخوانۍ سترواکۍ د بیا رغولو لپاره خپلې هڅې وقف کړې تر څو په ولسي او نړیواله کچه ډیموکراسي عملي کړي. په لومړۍ نړیواله جګړه کې د روسیې د ګډون د پای ژمنه هغه وخت پوره شوه چې د ۱۹۱۸ کال د مارچ په میاشت کې د بلشویک مشرانو له جرمني سره د بریست لیتوفسک تړون لاسلیک کړ. بلشویکانو د نوي دولت د لا خونديتوب په موخه د چیکا تر نوم لاندې پټ پولیس را منځ ته کړل چې د انقلابي استخباراتي چوپړتیاوو په توګه یې دنده ترسره کوله  ترڅو هغه کسان محوه، اعدام، یا په سزا ورسوي چې چې د "خلکو دښمنان" ګڼل کېدل او په خپلو هلوځلو کې یې په قصدي توګه د فرانسې د انقلاب بڼه کاروله.
بلشویکانو په ښاري سیمو کې د پراخ ملاتړ ترڅنګ ډېر دښمنان درلودل چې د دوی د حکومت له رسمیت پېژندلو یې ډډه کوله. په پایله کې د "سرو" (بلشویکانو)، "سپینو" (د انقلاب مخالیفونو)، د خپلواکۍ خوځښتونو، شاهي غوښتونکو او نورو سوسیالیستي ډلو ترمنځ چې د بلشویکانو مخالف وو، خونړۍ کورنۍ جګړه پیل شوه. جګړې څو کاله دوام وکړ، چې په ترڅ کې یې بلشویکانو سپین او ټول مخالف سوسیالیستان له ماتې سره مخ کړل. بریالیو بلشویکیانو ځانونه د کمونست ګوند په توګه تنظیم کړل. له کورنۍ جګړې وروسته، د روسیې فدرالي سوسیالیستي جمهوریت یا RSFSR د ارمنستان، آذربایجان، بیلاروس، ګرجستان او اوکراین په نویو خپلواکو جمهوریتونو کې د شوروي ځواک بنسټ کېښود. د روسیې فدرالي سوسیالیستي جمهوریت یا RSFSR هڅه وکړه چې دا ملتونه تر یو بیرغ لاندې متحد کړي چې په پایله کې یې په ۱۹۲۲ کال کې د شوروي سوسیالیستي جمهوریتونو اتحاد (USSR) رامنځ ته شو. کله چې په مسکو او پیټروګراد کې د پام وړ ډېرې تاریخي پیښې را منځ ته شوې، په ښارونو او په ټوله سترواکۍ او په کلیوالو سیمو کې د ولسي لږکیو تر منځ،  چې د بزګرانو تر ولاک لاندې وې، هم لوی بدلونونه راغلل او ځمکې له سره ووېشل شوې.
خاله سلطان
خاله سلطان تکیه په ترکي قبرس کې له پخوانی عثماني امپراتوري (حکومت) نه پاتی زړه ودانې (مسجد) دی چې د قبرس هیواد په لارناکه ولایت کې موقیعت لري.
جان وېسلي
وېسلي په اکسفورډ کې په چارټرهوس او عیسوي کلیسا کې زده کړې وکړې. په ۱۷۲۶ ز کال کې په اکسفورډ کې د لندن د لېنکولېن کالج غړی  وټاکل شو او دوه کاله ورورسته د انګلېکن د کشیش په توګه منصوب شو. په اکسفورډ کې هغه د "سپېڅلي کلپ" مشري وکړه، دا یوه ټولنه وه چې د یو متدین مسیحي ژوند د مطالعې او پلټنې پر بنسټ د هغه د ورور چارلېز له خوا رامنځته شوې وه، چې  جورج  وايټفېلډ يې د هغې له غړو څخه ګڼه. د ساوانا جورجیا په مستعمره کې په عیسوي کلیسا کې تر دوه کلن نابریالي کشیشتوب وروسته لندن ته راوګرځېد او له یوې مذهبي ټولنې سره چې مشري یې د موراویاني عیسویانو په لاس کې وه یوځای شو. د ۱۷۳۸ ز کال د مې میاشتې په څلورویشتمه کله چې یې  احساس وکړ په عجیب ډول يې زړه ګرم شوی هغه څه یې تجربه کړل چې د هغه انجیلي بدلون ونومول شو. ورپسې هغه موراویان پرېښودل او خپل ملاتوب/ کشیشوالی یې پیل کړ.
د وېسلې د کشیشتوب په پرمختګ کې یو کلیدي ګام د وایټفېلډ په څېر له هېواده بهر سفر کول او تبلیغ و. د وایټفېلډ له تمدن سره يې فرق دا و چې وېسلي د ارمنیزم  ښوونې ومنلې. هغه په ټوله بریتانیا او ایرلنډ کې له حرکت کولو سره د کوچنیو مسیحي ډلو (ټولنو) په رامنځته کولو او تنظیمولو کې مرسته وکړه چې مسؤلیت پذیری، دینې ښوونې او شاګردۍ ته یې پراختیا ورکړه. هغه له دغې ډلې څخه د پالنې لپاره ګرځنده، نامعین انجیل لیکونکي نارینه او  ښځینه خطیبان وګمارل. د وېسلې په لارښوونه مېټوډېستان د ورځې په ډېرو ټولنیزو موضوعاتو لکه د غلامۍ په له منځه وړلو او د بندخونو په سمونه کې مشرۍ ته ورسېدل.
که څه هم وېسلي یو اوصولي مجتهد نه و، هغه  د عیسویت مفکورې د بشپړتیا لپاره استدلال کاوه او د کالوېنیزم (د عیسویت اصلاح شوې بڼه) مخالف و - او  په ځانګړي ډول د هغه د تقدیر د فلسفې له لارښوونو سره مخالف و. د هغه انجیل پالنه چې پر الهی مقدساتو ولاړه ده، باوري وه چې د فیض/ مهربانۍ ابزار کله کله د یو معتقد په سپېڅلتیا کې رول لري. که څه هم هغه دا باور تدریساوه چې له ایمان سره یو کس داسې معتقد کېدی شي چې عیسی ع ته ورته والی ولري. هغه په دې باور و چې عیسویان په دې ژوند کې کولی شي داسې یو حالت ته ورسي چې د خدای مینه د دوی په زړونو کې واکمنه شي او دوی ته نه یوازې ظاهري بلکې باطني سپېڅلتیا هم  وربښي. د وېسلي تعلیمات په ټوليز ډول د وېسلیان د الهياتو/ تیولوژۍ په نوم پېژندل کېږي، چې د میټوډېست کلیساوو د لارښوونو په زده کړه کې مرسته کوي.
وېسلي د خپل ژوند په بهیر کې په انګلستان کې له مېشتې کلیسا سره پاتې شو او ټينګار یې وکړ چې میټوډېست غورځنګ په ښه توګه د دوی په دود کې ځای پر ځای شوی. وېسلي د خپل کشیشتوب په لومړیو کلونو کې په ډېری سیمه ییزو کلیساګانو کې له تبلیغ کولو څخه منع کړای شو او مېټوډېستان له زور زیاتي سره مخ شول. وروسته هغه له پراخ درناوي سره مخ شو او د خپل ژوند په پای کې د انګستان د تر ټولو مینه ناک سړي په توګه وپېژندل شو.
لومړنی ژوند
جان وېسلي د ۱۷۰۳ ز کال د جون په ۲۸ (د تاریخ لیکنې په پخواني سټایل د جون ۱۷) د لېنکولېن په شمال لویديځ کې ۲۳ مایله (۳۷ کیلو مترۍ) هاخوا په ایپورث کې زېږېدلی. هغه د ساموېل وېسلي او مېرمنې يې سوزانا وېسلي (کورنی نوم یې انېسلي) ۱۵م اولاد و. ساموېل وېلسي له اکسفورډ پوهنتون څخه فارغ و او یو شاعر و چې له ۱۶۹۶ کال څخه د ایپورث پوهنتون رییس و. هغه په ۱۶۸۹ ز کال کې د مخالف وزیر ساموېل انېسلي له ۲۵م اولاد سوزانا سره واده وکړ. په پای کې هغه ۱۹ اولادونه وزېږول چې ۹ يې یوازې تر زېږون مخکې دروه کې ژوندي وو. هغه او ساموېل وېسلي په ځوانۍ کې د انګلستان د کلیسا غړیتوب ترلاسه کړی و.
د هغه مهال د ډېری کورنیو په څېر د وېسلي مور او پلار خپلو اولادونو ته یوازې لومړنۍ زده‌کړې ورکړې وې. د نجونو په ګډون هر ماشوم ته داسې روزنه ورکړل شوې وه چې د ګرځېدلو او خبرو کولو سره سم لوستل هم زده‌کړي. له دوی څخه تمه کېده چې په لاتیني او يوناني ژبو بلدتیا ولري او د نوي عهد لویې اړینې برخې د زړه له کومې زده‌کړي. سوزانا وېسلي به هر ماشوم د غرمې تر ډوډوۍ مخکې او د ماښام تر لمانځه مخکې معاینه کاوه. اولادونو د ډوډۍ د مشخصو وختونو تر منځ فاصله کې د خوړلو اجازه نه درلوده او په هره اونۍ کې يې يوه ورځ د معنوي زده‌کړو په موخه له خپلې مور سره لنډه مرکه لرله. وېسلي په ۱۱ کلنۍ کې په ۱۷۱۴ ز کال کې په لندن کې د چارټرهوس ښوونځي (له ۱۷۱۵ څخه یې پالنه د جان کېنګ پر غاړه وه) ولېږل شو، چې هلته یې روښانه، له زده‌کړو سره مل، روڼ اندی او تر یو مهال پورې مذهبي (دا زده‌کړې يې په کور کې زده‌کړې وې) ژوند پیل کړ.
زده‌کړې
وېسلي د ۱۷۲۰ ز کال په جون کې، د اکسفورډ عیسوي کلیسا ته لار ومونده. په ۱۷۲۴ ز کال کې تر فراغت وروسته د ماسترۍ په برخه کې د خپلو زده‌کړو لپاره په عیسوي کلیسا کې پاتې شو.
هغه د ۱۷۲۵ ز کال د سېپټمبر په ۲۵ د [1]کلیسا مرستیال وټاکل شو. په پوهنتون کې په یو ښه همکار او معلم بدلېدو ته سپېڅلي احکام یو اړین ګام و. د ۱۷۲۶ کال د مارچ په ۱۷مه د رایو په اتفاق د اکسفورډ د لېنکلين کالج غړی وټاکل شو. دې حق هغه ته په کالج کې یوه کوټه/خونه او عادي معاش ورکر. هغه د خپلو زده‌کړو له دوام سره هم‌مهاله د یوناني ژبې او فلسفې تدریس، د نوې عهد په اړه ویناوالۍ او په پوهنتون کې د ورځنیو اختلافاتو د حلولو په موخه په بحثونو کې بوخت و. په دې توګه کشیش کېدلو ته بلنې د هغه په اکادمیک شخصیت کې نفوذ وکړ. وېسلې د ۱۷۲۷ ز کال په اګست کې د خپلې ماسترۍ ترلاسه کولو وروسته اېپورث ته راستون شو. پلار يې له هغه څخه د رووټ په ګاونډيتوب کې د پالنې لپاره مرسته وغوښته. وېسلي د ۱۷۲۸ ز کال د ډېسمبر په ۲۲ هغه د کشیش په توګه وټاکل شو، وېسلي د دوو کلونو لپاره د کشیش د مرستیال په توګه کار وکړ.
۱ وری
۱ د وري په افغانستان کې د هجري لمريز کال لومړنۍ ورځ ده. دغه ورځ په رسمي توگه د رُخصتۍ ورځ وي. همدا ورځ د بزگر ورځ هم ده او د بزگر ورځ بيا د نوؤ نيالگيو او ونو په کرلو سره په بېلابېلو سيمو کې لمانځل کېږي.
سورلان
سورلان (په انگرېزي: Wolfhound) د سپیانو له ډولونو څخه یو دی، چې ډیره وخت ورته د لیوه ښکاری سپی هم ویل کیږي. د سپیانو دا Wolfhound کلمه ایرلنډې ریښه لري.
وېشنيزه:ژوي
حامد کرزی نړيوال هوايي ډگر
حامد کرزی نړيوال هوايي ډگر چې پخوا د د کابل نړيوال هوايي ډگر او د خواجه رواش هوايي ډگر په نومونو هم یاديږي په ۱۹۶۰ زېږديز کال کې د وخت د حکومت لخوا جوړ شو چې د کابل ښار له مرکز څخه ۱۶ کيلو متره واټن لري.
عبدالحميد محتاط
عبدالحميد محتاط (۱۳۲۳ ل. - ) (په انگرېزي: Abdul Hameed Mohtaat) د افغانستان د ډاکټر نجيب الله د کابينې يو لوړ پوړی چارواکی دی. هغه د مخابراتو پخوانی وزير، همداراز د لومړي وزير مرستيال او جاپان کې د افغانستان سفير پاتې شوی. کله چې په ۱۹۹۲ کال کې د ملگرو ملتونو او د افغانستان د حکومت تر مېنځ د يوه سياسي اېتلاف خبرې پيل شوې نو عبدالحميد محتاط خپل سياسي دريځ ۱۸۰ درجې بدل کړ او د جمعيت او شورای نظار کودتا ته يې لاره پرانيستله. هغه او د هغه گڼ شمېر ملگرو چې په ښکاره د پرچم د ډلې سره تړلي وه د صحنې تر شا د افغانستان د حکومت د مخالفينو ځواکونو سره نژدې ټينگې اړيکې درلودې او له دواړو خواوو يې خپل ځانته گټه پورته کوله. پدې وروستيو کې د آسټراليا مېشتو افغانانو لخوا د آسټراليا په حکومت نيوکه وشوه چې عبدالحميد محتاط ته يې سياسي پناه ورکړې او د هغه په بشري او اخلاقي جنايتونو يې سترگې پټې کړي چې هغه د خپلې واکمنۍ په وخت کې ترسره کړي.
مخينه
عبدالحميد محتاط په ۱۳۲۳ لمريز کال کې د پنجشېر په ولايت کې زېږېدلی. د پلار نوم يې محمد اکرم دی او هغه په خټه تاجک دی. مورنۍ ژبه يې پارسي ده او په انگرېزي، جاپاني او روسي خبرې کولی شي.
زده کړې
هغه د افغانستان په پوځ کې يو پوځي افسر و او د وخت د حکومت لخوا اوکراين ته د لوړو زده کړو لپاره ولېږل شو. هلته په اوکراين کې يې په پوځي زده کړو او په ۱۳۴۸ لمريز کال کې يې د ټيلي کميونيکېشن کې ماسټري واخيستله او بېرته افغانستان ته ور وگرځېده.
سرچينې
وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:پرچميان وېشنيزه:د شورای نظار غړي وېشنيزه:افغان سفيران
شرميلا تاگور
شرميلا تاگور د هندي سينما باليووډ يوه پخوانۍ ستورۍ ده.
لارناکه
لارناکه ولایت د قبرس هیواد اړوند یو ولایت (سیمه) ده چې مرکز یې د لارناکه ښار دی. د خاله سلطان تکیه نومې پخوانې ودانې هم په دی ښار کې موقیعت لري.
کيمياوي تعاملونه
كيمياوي تعاملونه Chemical reactions كيمياوي تعامل هغه جريان دى چې په هغې کې يوه ماده ياموادپه يوه ياڅونوروموادوبدليږي چې دکيمياوي خواصوله مخې دلومړنيوتعامل کوونکوموادو سره بيخي توپيرمومي. ياديوډول موادو څخه بل ډول داسي موادولاسته راتلل چې دلومړنيوموادو څخه يې ترکيب اوخواص توپيرولري دکيمياوي تعامل په نوم ياديږي. ياکيمياوي تعامل هغه عمليه ده چې په هغي کې دتعامل کوونکو موادو جوړښت اوخاصيت بدليږي ،اويوه نوي ماده دنويو خواصوسره لاسته راځي. (٣م،١٤مخ) په کيمياوي تعاملونوکې دعناصرواصليت اودمرکبونوداتومونوهستې بدلون نه کوي .بلکې دعناصرواتومونه ديوډول ماليکول څخه دبل ډول ماليکول په ترکيب کې شامليږي ،په داسي حال کې چې په هستوي تعاملاتو کې دعناصرو اصليت بدلون مومي. په کېمياوي تعاملونوکې د اتومونو ولانسي الکترونونه برخه اخلي ،چې کيمياوي تعامل دکيمياوي معادلې په څيرښودل کيږي ،کيمياوي معادله دهغه سمبولونو ټولګه ده چې دکيمياوي تعامل جريان ښايې په هغي کې دتعامل کوونکوموادو دتعامل شرايط ښودل کيږي .لکه دهايدروجن اواكسيجن  ترمينځ دکيمياوي تعامل معادله په  پام کې نيسو. 2H2 (g) +O2 (g) →2H2O (g) +∆…. (1)                        په دي تعامل کې H2   او  O2  تعامل کوونکې مواد، O H2 دتعامل څخه لاسته راغلې مواد، ∆   دتودوخې اندازه، او  تعامل لورى  ، g دغازحالت ښايې ، دپورتنۍ معادلې څخه ليدل کيږي چې ددوه ماليکوله هايدروجن   2H2 او يو ماليکول اکسيجن O2 څخه دوه ماليکوله اوبه   2H2O  اويوه اندازه تودوخه منځته راځي.دپورته معادلې څخه ليدل کيږي چې →ښۍ خواته زيات اوږد دى اوراښيي چې نوموړى تعامل ډېر لږ په شاتلونکى دى چې په دې معادله کې  دکتلې دساتنې قانون څرګنديږي چې دا وايې : په کيمياوي تعامل کې دبرخه اخيستونکواودکيمياوي تعامل څخه دلاسته راغلوموادو کتله تل سره يوشان وي.نوبايد هرعنصر داتومونوشمېره په کيميا وي تعامل کې دبرخه اخيستونکو اود تعامل څخه لاسته راغلوموادوکتله سره يوشان وي لکه په پورتنۍ معادله کې دکتلې تناسب په لاندي ډول دى. 2H2 +  O2     2H2O دوه موله +   يومول→ دوه موله 2(2.029) gr + 2 × 16 gr → 2 × 18.02 gr تعامل کونکې مواد  36.04 gr →36.04 gr  لاسته راغلې مواد يعنې دتعامل دواړو خوا وته دموادو مقدار يوشان دى .که چېرته اول تعامل دمودلونوپه څېر وښودل شي نولرو چې : →                   +
2H2        +     O2        →     2H2O په (١) معادله کې دغازونو تر منځ تعامل تر سره کېږي په يو ډول شرايطوکې دمودلونو شمېر دهغې دحجمونو سره تناسب لري ، نودپورتنۍ تعامل لپاره ليکلاى شو. 2H2     +           O2    →    2H2O
V حجم نيسى. که چيري په يو ه کيمياوي تعامل کې دتعامل دشرايطو لکه دتودوخې درجه ، فشار ، کتلست ،او نور ټاکل شوي وي هغه په کيمياوي معادله کې ښيو لکه په لاندي تعامل کې : P+K+T 3H2     +    N2                                       2NH3             (٤م٣٦٨مخ) په کيمياوي تعاملونوکې دموادو فزيکي حالا تو ليکل ځانګړى اهميت لري. دبيلګې په ډول ددې لپاره چې KBr جامديا KBr(s) دجامد AgNO3  يا AgNO3(s)  تعامل وکړي په لومړي قدم کې هغه په اوبو کې حلوي .دهغې څخه   دKBr(aq).AgNo3(aq) محلولونه جوړيږي.ورسته نوموړي محلولونه سره يوځاى کوي اودAgBr(s)   رسوب  اودKNO3(aq) محلول لاسته راځې .چې دهغې معادله په لاندي ډول ليکل  کيږي. +  AgBr(s	                         KNO3(aq)	       KBr(aq_)+ AgNO3(aq)  چې په دې معا دله کې (aq)-داوبومحلول (s)-جامد حالت ښيي. ١_ دکيمياوي تعاملونو ډولونه کيمياوي تعاملونه  دتعامل له لوري ،دانرژي تبادلې او نورو خصوصياتوله مخې وېشو په لنډه توګه سره داسې دي ! ١-١ : دکيمياوي تعاملونو ويش دتعامل له لورې له مخې داکيمياوي تعاملونه دتعامل دلورى له مخي په شا تلونکو اوپه شا نه تلونکو تعاملونو باندي ويشل کيږي . A- په شاتلونکي تعاملونه     Reversible  Reaction هغه تعاملونه دي چې دواړوخواوته ترسره کيږي . اويا هغه تعا ملونه دي چې دټاکلو شرايطو لاندي نېغ په نېغه اومعکوس دواړوخواوته ترسره کيږي په پاي کې دتعاملاتوچټکتياوي يوشان کيږي . اودانډول حالت ته رسيږي لکه په لاندي تعامل کې:(٣م،١٤١مخ)  V2                                 امونيم ايزو تيوسيانيت	                             امونيم تيو سيانيت	V2                                                           			په پورتنيو تعاملونو کې  v1دمستقيم کاربن مونواکسايد تعامل چټکتيا او  v2معکوس تعا مل چټکتيا وي.تعامل دانډول په حالت کې v1=v2سره کيږي. b-په شانه تلوونکي تعاملونه reactions Irreversible هغه تعاملونه دي چې يولورى لري اوتعامل کوونکې موادو څخه دتعامل لاسته راوړنه جوړيږي ،ياپه بل عبارت سره هغه تعاملات دي چې لاس ته راوړنه يې ثابت اوډېره لږه اندازه يې بيرته تجزيه کيږي اولومړني مواد جوړوي دبيلګي په ډول :                            (٣م،١٤١مخ) چې په دې تعاملونو کې v2 دچپه تعامل چټکتيا ده نودتعامل ټولنيزه چټکتيا (v)يوشان کيږي په : V = V1-V2  =  V1 -  0  =  V1             V      =        V1 Vدتعامل ټوليز ه چټکتيا ،v1دتعامل چټکتيا نېغ په نېغه ،v2دچپه تعامل چټکتيا مساوي په صفر سره. ٢-٢دانرژي دجذب اوياازادولو له مخې دتعاملونو ويش دانرژي دجذب يا ازادولو له مخې کيمياوي تعاملونه دانرژي په جذبوونکو Endothermic اودانرژي په ازادوونکو Exothermic  باندي ويشې. a-	اكزوترميك تعاملات Exothermic. هغه تعاملونه دي چې دتعامل په جريان کې تودوخه توليدوي ، چې حاصلات يې ثابت اوداخلي انرژي يې لږه ده .(٣م،١٣٧مخ) CaO     +     H2O  →  Ca(OH)2    +  E (١م،٢٩٥مخ) 2Na + 2H2O   →  2NaOH   +H2  +E
b-	اندوترميک تعاملات Endothermic هغه تعاملات دي چې دتعامل په جريان کې انرژي ياتودوخه  جذبوي .چې لاسته راوړنه يې لږه اوداخلي انرژي يې ډېره ده .(٣م،١٣٧مخ) CaCO3 +   ∆ → CaO   +  CO2(١م،٢٩٥مخ) (١م،٥٣٤مخ) ليدل کيږي چې داکزوترميک په تعاملاتو کې انرژي يا تودوخه ازاديږي اوداندوترميک په تعاملاتوکې انرژي ياتودوخه جذبيږي. ٣-٢ دميخانيکت له مخې دکيمياوي تعاملونو ويش دميخانيکت له مخې کېمېاوې تعاملونه په لاندي ډولونوباندي ويشل کيږي : a-	جمعې (ترکيبې تعاملونه Combination reacation) : په دې ډول تعاملونو کې يو ياڅوتعامل کوونکي مادې سره يوځاى کيږي اودمادې لاسته راوړنه جوړوي دبېلګې په ډول: H2C = CH2 +Br2→ H2C─ CH2 Ethene Br		Br همدارنګه 1 :   2Na +Cl2 → 2NaCl 2 :    2Cu  + O2 → 2CuO 1- a   متناظر جمعي تعاملونه : دغه کيمياوي تعاملونه هغه وخت جوړيږي چې جوړونکي ماليکولونه يې متناظر جوړښت ولري لکه : كلورين   Cl2  ،هايدروجن H2،برومين Br2. چې په دې صورت کې نصب کېدونکې اتومونه ددوه ګوني اويا درى ګوني اړيکې په دواړوخواوکې نښلي لکه په لاندې تعا ملونوکې: a-2  غير متناظر جمعي تعاملونه : داډول تعاملونه هغه وخت تر سره کيږي چې نښليدونکې ماليکولونه يي نا متناظر وي لکه Hcl,HBr,HoH,  اودا سې نور په  دې  حالت کې دماليکولونو دواړو خواوته ډول ډول برخې نښلې .دبېلګې په توګه : CHCl = Chloro ethane
CH3─ CH= CH2+ HBr → CH3BrCH ─CH3 2, bromo propane a-3 هغه جمعي تعاملونه دي چې په هغې کې ارجاع اوتحمض تر سره کيږي،دې  ډول تعاملونو په جريان کې يوه ماده الکترونونه ورکوي تحمض oxidation  کيږي اوبله ماده الکترونونه اخلي اوارجاع Reeducation  کيږي لکه په لاندې کېمياوي تعا ملونوکې : (٤م،٣٢مخ) 4-a هغه کېمياوي تعاملونه چې په هغې کې ارجاع اوتحمض نه ترسره کيږي. پدې ډول تعاملونوکې تعامل کوونکې مواد اکسيديشن نمبرد بدلون پرته سره يوځاى کيږي اودتعامل لاسته راغلي موادجوړه وي لکه په لاندي تعاملونوکې. H2SO4	SO2(g)+H2O (٤م،٤٣٩مخ) B:-تجزيوي تعاملونه Decomposition reaction داډول تعاملونه دجمعې تعاملونو چپه دي چې په هغې کې يوه کېمياوي ماده په څوکېمياوي مادو تجزيه کړي هغه وخت تجزيوي تعاملونه تر سره کيږي .چې تعامل کوونکې مواديو مقدار انرژي دخپلواړيکو دپرې کولو لپاره جذب کړي او په څوموادو تجزيه کيږي چې تجزيوي تعاملونه په لاندې برخو وېشل کيږي ١- ډېر ايوني مرکبونه دتجزيې په وخت کې دفلز او غير فلز اکسايدونه جوړوي لکه : ٢- اکسايدفلزاتو اکسايدونه ،کلوريت او پرکلوريت مرکبونه دتجزيې په وخت کې اکسيجن توليدوي لکه : (١م،٥٣٤مخ) ٣- برقي تجزيوي تعاملونه ompsition            Electrolesticdec پدې ډول تعاملونوکې مواد دبرقي انرژي په وسيله تجزيه کيږي اوداهم (Redox)تعاملونه دي لکه :
- تعويضي تعاملونه(Displacement Reaction): داډول تعاملونه هغه وخت ترسره کيږي چې په يوه مرکب کې يواتوم (ايون )ديوه بل اتوم (ايون ) په وسيله بدل شي. اوتعويضي تعاملونه په لاندې برخو وېشل کيږي. C-١ يوه ګوني تعويضي تعاملونه:(Single displacement reaction) پدې ډول تعا ملونوکې ديوعنصر اتوم ديوبل عنصر اتوم په يومرکب کې ارجاع اوبې ځايه کوي اوخپله دايون په څېر دهغې ځاى نيسي. چې عمومي څېره په دې ډول ده. تعويضي تعاملونه په لاندې ډول ترسره کيږي. ١-دفلزاتوم دهايدروجن ايون په اوبو اويا تېزابوکې بدلوي لکه :
دفلزاتوم دبل فلزايون په محلول کې تعويضي کوي لکه : په عمومي ډول هغه فلز دبل فلز ايونونه تعويضي کولاى شې چې دهغې ارجا ع خاصيت ډېر وي که چېري ځينې فلزات دهغې ارجاعي خاصيت ډېر والې له مخې ترتيب کړو نو لاندې لړۍ لاس ته راځي. ٣- دهلوجن فعال اتوم دهلوجن لږفعال اتوم دمحلول څخه بې ځايه کوي لکه c.٢- دوه ګونې تعويضي تعاملونه  Doubledisplacerment reaction دغه ډول تعاملات په عمومي توګه لاندې څېره لري. WX +YZ→ WZ +YX اوهغه کېمياوي تعاملونه دي چې بدلېدل پکې ددواړو خواو نيول شوي وي چې دوه مرکبونه سر ه تعامل کوي اوديو بل ايون په مرسته يي بې ځايه کړي چې داډول تعاملونه کولاى شو په لاندې تعاملونو کې وګورو. ١.c.٢- ترسبې تعاملونه په دې تعاملونو کې د دوه ګوني تعويضي په پايله کې ددوو منحلو مرکبونو تعامل په پايله کې نامنحل مرکب درسوب په ډول جوړيږي لکه : چې پورتنۍ معادله کېAgBr لاسته راغلې رسوب دى. ٢.c.٢- تيزاب اوقلوي تر منځ دشنډولو تعامل په دې تعاملونو کې ددوه ګوني تعويضي دتيزاب اوقلوي دتعامل په پايله کې مالګه اوبه جوړيږي لکه په لاندې معادله کې. 3HCl(aq)+Al(OH)3 aq→AlCl3+3H2 O چې په دې معادله کې AlCl3 لاسته راغلې مالګه ده. D- دسونګ (سوځولو ) تعاملونه Combustion reaction دکيمياوې موادو سره داکسيجن تعامل دسونګ په نوم يادېږي چې دهغې په پايله کې زياته تودوخه دلمبې په څير توليديږي .په عادي سونګ کې يوه تعامل کوونکې ماده اکسيجن دى دسونګ ټول تعاملونه دRedox له ډلې څخه دي. دخالصو عناصرو سونګ داکسيجن سره دجمعي تعاملونو له ډلې څخه دي اواکسايدونه جوړوي لکه په لاندې کې. دعضوي موادولکه دډبرو سکرو غاز ،طبيعي تيل چې دهغې په جوړښت کې دکاربن – کاربن –کاربن اوهايدروجن اړيکې شته اوپه هغې کې ډيره انرژي ذخيره شويده ،دسونګ څخه دنورو موادو ترڅنګ دکاربن ډاى اکسايد اواوبو ډيره انرژي توليديږي لکه : دحجروتنفس دسونګ عمليه ده .چې دلمبې پرته په وجودکې ترسره کيږي او انرژې توليديږي لکه په لاندي تعامل کې E- داوبو دجلاکولو تعاملونه Dehydration داهغه تعاملونه دي چې دهغې په جريان کې ديو مرکب څخه يو ماليکول اوبه جلاشي لکه :
چې دغير عضوي کيمياوي تعاملونو له پاره داسې ليکلاى شو:
(٤م،٣٠٠مخ) F- داوبو سره ديوځاى کولو تعا مل  Hydration reacationج ديوه مرکب په ماليکول باندې داوبو دماليکول دنښلولو څخه عبارت دى لکه په لاندې عضوي تعاملاتو کې ليدل کيږي .چې الکين په تيزابي چاپېريال کې په الکولو بدليږي چې تعامل يې داسې دي.
اکسيديشن شمېري ځينې ځانګړ تياوي : - aپه يوماليکول کې دټولواکسيديشنونو شمېره صفر کيږي .لکه د  داکسيديشن  شمېره مساوي ده په  اولروچې. 2(+1) + 1(+6) + 4(-2) = 2+ 6 – 8 = 8 -8 = 0         -b  هغه ماليکول چې ديوډول اتومونوڅخه جوړشوي وي داکسيديشن شمېره يې مساوي په صفر سره ده لکه  :    H─Hيا    Cl,H2 ─  Cl ياO=O,Cl2 ياO2   - C  دټولوعناصروداکسيديشن شمېره په عنصري حالـت کې صـــفر ده لـــکه Na, Cu,Cl2ځکه شنډې (خنثى ذرې)دي دپروتونواو الکترونونو شمېريې سره برابر دى. -dديوعنصر داکسيديشن شمېره په ډول ډول مرکبونو کې يوډول اويا توپير لري دبيلګې په ډول دسلفرداکسيديشن شمېره په لاندې مرکبونوکې يوډول اومثبت (+6) سده. ، ،  اونور .په لاندې مرکبونوکې دسلفر داکسيديشن شمېره توپير. لري. ، ، ، اونور -eا     داکسيجن داکسيديشن شميرپه ډيرومرکبونوکې (-2) په پراوکسايدونوکې (1+)اواوکسي فلورايد OF2  کې (-2) اوپه عنصري حالت کې O2 صفردى لکه H2O ،H2O2   اوداسې نور. -f دهايدروجن داکسيديشن شمير په ډيرومرکبونوکې (+1) په هايدرايدونوکې (+1) اوپه عنصري شکل سره صفردي.لکهH2O, KH, NaH  اوداسې نور. -g په څواتومي ايون کې دهغې داکسيديشن شمېرو مجموعې ايون چارچ سره مساوي کيږي .دبيلګې په ډول   ايون داکسيديشن شمېرومجموعه عبارت ده  له :+6  + 4 (-2) = + 6 - 8 = - 2>. h- ديواتومي ايونونو داکسيديشن شمير دهغې دچارج سره برابر دى لکه دca+2 داکسيديشن شمير مساوي په (+2)سره کيږي. i-په عمومي ډول دفرعي ګروپونو عناصر بدليدونکې اکسيديشن شمېري لري بيلګې په ډول دمس عنصر په cu20 کي +1 اوپه cuo کې +2اکسيديشن شمېري لري په همدې ډول سره طلا Aucl په مرکب کې +1او دAucl3 په مرکب کې +3 اکسيديشن شمېرې لري .دفرعې ګروبونووعناصر داکسيديشن لوړقيمت دهغې دګروپ شمېرو سره سمون مومي اوداکسيديشن شمېر په توپير سره ډول ډول مرکبونه جوړوي لکه دمنګانيز(Mn) عنصر په ډول ډول اکسيديشن شمېرو سره مرکبونه جوړوي. Mn+2(OH)2,Mn+3(OH)3,Mn+4(OH)4,H2mn+6O4,Hmn+7O4 g- داصلي ګروپونو دعناصروداکسيديشن لوړه شمېره دهغې دګروپ شمېر سره برابر ده په داسې حال کې چې دهغې داکسيديشن ټيټه شمېره ديواتوم ايون دچارج سره برابريږي لکه دسلفر چې په شپږم اصلي ګروپ کې ځاى لري داکسيديشن لوړه شمېره يې (+6)اوډيره کوچنۍ شمېره يې (-2)ده ځګه دهغې يو اتوم ايون s-2 يعنې (-2) چارچ لري.
دولانس اواکسيديشن شمير توپير ١-داکسيديشن شمېر په ماليکولونو کې داتومونو دچارچ شمېر ښيې په داسې حال چې ولانس دکيمياوي اړيکو شمېر ښيې چې يواتوم يې دنورو اتومونو سره په مرکب کې جوړوي. ٢-دعناصرو په ماليکولونو کې يانې هغه ماليکولونه چې ديو ډول اتومونو څخه جوړشوي وي ولانس اواکسيديشن شمېر يي سره يوشان نه وي لکه H2(H-H)په ماليکول کې داکسيديشن شمېره صفر اوولانس يې يودى همدارنګه دO2(0=0) په ماليکول کې داکسيديشن شمېره يې صفراوولانس قيمت يې دوه دى. ٣-په کوولانټ مرکبونو کې ولانس داکسيديشن شمېرسره يوشان نه وي لکه دCH4 په مرکب کې دکاربن داکسيديشن شمېر (-4)اوولانس يې(4) دى اوهايدروجن داکسيديشن شمير (+1) اوولانس يې( 1)دى. ٤-هغه مرکبونه چې دکواردينات کوويلانټ اړيکې ولري داکسيديشن شمېر يې دولانس سره يوشان نه وي لکه دH2SO4 په مرکب کې دمرکزي عنصرسلفر داکسيديشن شمېره (+6)اوولانس يې 4 دي ځکه دهغې مشرح فرمول داسې دى ٥- په ايوني مرکبونوکې داکسديشن شمېر دولانس سره برابرښت کوي ،ځکه د Ca(OH)2 په مرکب کې دکلسيم (Ca) اکسيديشن شمېره مثبت  دوه(+2) او ولانس يې هم (2) دى ځکه مشرح فرمول يې داسې دى. HO─ Ca─ OH
په مرکبونو او څواتومي ايونو کې د اکسيدېشن شمېرې ټاکل : د عناصرو د اکسيديشن شمېرې د ټاکلو لپاره اړينه ده،چې لا ندې ټکي په پام کې ولرو: a - په ماليکول او يا څو اتومي ايون کې په لومړي سرکې د هغې د اتومونو د اکسيديشن شمېر ټا کې چې په هغې باندې پوهيږي. b - وروسته د مرکزي اتوم د اکسيديشن شمېر داسې ټاکې چې په يو ماليکول کې د اتومونو د اکسيديشن شمېرې ټولګه برابره په صفر او په اتومى ايون کې د اکسيديشن شمېرې ټولګه د هغې د چارچ سره برابريږي لکه د H2SO4 او-2¬¬-SO4 د عناصرو اکسديشن شمېره داسې اټاکل کيږي. څرنګه چې معلومه ده د اکسيجن اکسيديشن شمېره ا(+2) او د هايدروجن د اکسيديشن شميره (+1) ده نو ليکلاى شو چې د H3+1PO4-2 : 3 (+1) + 4 (-2) + X = 0 + 3 – 8 + X = 0 - 5 + X = 0 نو د اکسيديشن شمېره (+5) ده او ليکلى شو چې+1 P+5 O4-2   H3 او    -2) (So4 دايون لپاره ليکلاى شو چې 4 (-2) + X = 2 -8 + X = 2 X = +8 – 2 = 6 نو د سلفر د اکسيديشن شميره (+6) ده د کېمياوي معادلو انډول کول يا بيلانس Balancing of Chemical Reaction کېمياوي معادلې د سمبولونو او فرمولونو هغه ټو لګه ده، چې په هغې کې تعامل کوونکې مواد، دتعامل لاسته راغلي مواد، د تعامل شرائطو او د کتلې دساتني قانون ښودل کيږي
انډول کول Balancing انډول په کېمياوي تعامل کې د کتلې د سانتي قانون عملي کول دي، چې د اتومونو شمېر په تعامل کوونکو موادو او دتعامل په لاسته راغلي موادو کې سره برابريږي مخکې لدې چې د کېمياوي معادلو د انډول په برخه کې معلومات تر لاسه کړو اړينه ده چې لا ندې ټکې په پام کې ونيسو. 1- په يوه مرکب کې نشو کو لى چې په هغې کې د اتومونو تناسب ته تغيرورکړو،ځکه کېمياوي مرکبونه ثابت ترکيب لري او د اتومونو شمېر په بدلون سره د هغې اصليت بدلون مومي. لکه په لاندې معادله کې :
2Hg + O2         	2HgO ځکه د 2HgO او HgO يوډول مرکبونه نه دي. 2- د انډول په وخت کې نشو کولى چې ضريب د فورمول په دا خل کې وليکو .2HgO2                              	2Hg + O2 3- پورتنۍ معادله نه شو کولى چې په دې شکل سره انډول کړو 2HgO                  	Hg2 + O2 انډول په وخت کې په عمومي ډول دوه رقمي تعاملونه  چې په هغې کې د الکترونونو تبادله نه تر سره کيږي، او هغه چې په کې د الکترونو راکړه ورکړه ترسره کيږي، مخامخ کيږوو. اړينه ده چې د هر ډول تعامل د انډول لاره چاره وپېژنو چې په لا ندي ډول روښانه کيږي. د ناريدوکس تعاملونو انډول کول هغه تعاملونه دي،چې په هغې کې ريدوکس نه ترسره کيږي د الکترونو نوراکړه ورکړه نه تر سره کيږي، د اکسيديشن شمېره په ټولو عناصرو کې ثابت پاتي کيږي، دا ډول تعاملونه د تناسبي ضريبونو له مخې انډول کيږي لکه : NaOH + H2SO4               Na2SO4 + H2O………. (1) که چيري په دې تعامل کې د ټولو عناصرو اکسيديشني شمېره وټاکو. Na2+1 S+6 O4-2,  Na+1 O-2 H+1 څرنګه چې ليدل کيږي د Na اکسيديشن شمېره دواړو خواته (+1) او O2 اکسيديشني شمېره (-2) او H اکسيديشني شمېره (+1) او اکسيديشني شمېره (+6) ده او مساوي ده، نو کولاى شو چې د نوموړې معادلې دانډول لپاره ضريب ورکړو نو ددې لپاره په لومړي قدم کې د معادلې دواړو خواو ته داتومونو شمېر ټاکو. 1Na                 2Na 5O                     5O 3H                         2H 1S                        1S څرنګه چې ليدل کيږي د معادلې چپې خواته د Na يواتوم او د معادلې ښي خواته د Na دوه اتومه دي نو ځکه د NaOH ماليکول په (2) ضربوو؟ 2NaOH + H2SO4                           Na2SO4 + H2O اوس که د اتومونو شمېر دواړو خواو ته و ټاکو نو ليکلى شو چې ! 2Na                 2Na 6O                     5O 4H                         2H 1S                         1S ليدل کيږي چې د تعامل ښي خواته د هايدروجن دوه اتومه او د اکسيجن يو اتوم کم دى چې د يوه ماليکول بدلولو په زياتولو سره مکمل کيږي او انډول شوي معادله يې په لا ندي ډول د ه 2NaOH + H2SO4                           Na2SO4 +2H2O