cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هايدروسفير
د زېرمو بيا ډکول
د ايګور ای شېکلومانوف “Igor A. Shiklomanov” په اند د سمندري اوبو بشپړ بيارغونه او بيا ډکول ۲۵۰۰ کالونه وخت نيسي، چې د وېش له مخې د پيرمافروسټ (هغه ځمکې چې د دوه يا زياتو کالونو لپاره د ځمکې پر سر يا تر سمندر لاندې له صفر سانتي ګريد يا ۳۲ فارنهايت څخه ښکته حرارت درجه کې پاتې کېږي) او يخ بيا ډکون ۱۰۰۰۰ کالونه او تر ځمکې لاندې د ژورو اوبو يا غرنيو يخچالونو بيا ډکون ۱۵۰۰ کالونه، جهيلونو کې بيا ډکون ۱۷ کالونه او د سيندونو بيا ډکول ۱۶ ورځو ته اړتيا لري.
انساني اغېز
د معاصرو انسانانو فعاليتونه پر هايدروسفير باندې غښتلې اغېزې لري. د بېلګې په ډول: د اوبو د تګ لارې بدلول، انساني پرمختګ او ککړتيا ټول پر هايدروسفير او په هغې کې دننه طبيعي بهيرونو باندې اغېز کوي. انسانان تر ځمکې لاندې اوبو سره د خړوب شوې اوبه زبېښونکې مادې له جسم يا بدنې (Aquifer) څخه اوبه اوباسي او په بې ساري کچه د اوبو مسير بدلوي. “Ogallala Aquifer” په متحده ايالتونو کې د کرنې لپاره کارول کېږي. که چېرې تر ځمکې لاندې اوبو سره د خړوب شوې اوبه زبېښونکې ماده وچه شي، نو له نړيوال بازار څخه به له ۲۰ ميليون ډالر څخه زيات ارزښتناک خواړه او فايبر له منځه لاړ شي. تر ځمکې لاندې اوبو سره د خړوب شوې اوبه زبېښونکې مادې د بيا ډکېدلو په پرتله په خورا چټکۍ سره خالي کېږي، چې په پای کې به وچ شي. د دې تر څنګ د ډيمونو، بندونو، د اوبه ييزې برېښنا او د ژوو او نباتاتو د طبيعي ځای د نابرابرۍ له امله د سيندونو يوازې يو پر درې برخه په ازاد ډول بهېږي. د اوبو پرېمانه کارونه هم د دې لامل شوې ده، چې نوبتي ويالې زياتې وچې شي؛ دا حالت ځکه ګواښونکی دی، چې دوی د اوبو د چاڼ او د ژوو او نباتاتو د اصلي او طبيعي ځای لپاره خورا مهم دي. نورې لارې چې په واسطه يې انسانان هايدروسفير اغېزمنوي، يوټروفيکېشن يا هغه بهير چې د اوبو ټوله کتله يا يوه برخه په کې په منرالو او غذايي موادو په ځانګړي ډول نايتروجن او فاسفورس سره غني کېږي، تېزابي باران او د سمندر تېزابي کېدنه دي. انسانان د هايدروسفير پر روغتيا باندې هم تکيه کوي. دا د اوبه رسونې، بېړۍ چلېدنې، کب نيونې، کرنې، انرژي او وخت تېرۍ لپاره کارول کېږي.
شېر علم امله وال
د پراخې ټنډې او د لوی عزم خاوند ټولنیز شخصیت استاد محترم شیر علم "امله وال" د عجب خان زوی او د حاجي میرزمان خان لمسی په کال ۱۳۵۳ لمریز کې د ننگرهار ولایت دره نور ولسوالۍ املې نومي په یو کلي کې زیږیدلی، مورنۍ ژبه یې پشه ئي ده.
زده کړې:
لیسانس: ننگرهار پوهنتون د ښونې او روزنې پوهنځي د ټولنپوهنې څانگه. ماسټري: سیاسي علوم پیام نور پوهنتون کابل(۱۳۹۵).
سرچینې
‏
کارلوس اګستینو دو روساریو
کارلوس آګستینو د فیلیپ نیوسی په حکومت کې چې اوسمال ولسمشر دی د موزامبیق هیواد لومړی وزیر دی.
د ميوند زمری
د ميوند زمری (په انگرېزي: Maiwand Lion) د انگلستان په فوربري گارډنز په پارک کې د ميوند جگړې د ۶۶ بيرکشاير ټولي د ۳۲۹ انگرېزي سرتېرو د ياد ساتنې يوه پژۍ ده. دا پژۍ په ۱۸۸۶ ز. کال کې د هماغې جگړې د انگرېزو قربانيانو په نوم نومول شوې چې د ميوند په تاريخي جگړه کې چې له ۱۸۷۸ ز. ـ ۱۸۸۰ ز. پورې وه خپل ژوندونه له لاسه ورکړل. د فوربري گارډنز سيمه ايز خلک دا پژۍ د فوربري زمري په نوم هم کله نا کله يادوي.
سلېمان ماکو
سلیمان ماکو په افغانستان کي د پښتو ژبي یو پخوانی شاعر دی چی د تذکرة الاولیا په نوم کتاب یی هم لیکلی دی.
دماکو ژوند
يو شمير ماکوان دهرات او غزني په ولايتو نو کې هم استو ګنه لري ٠ په کند هار کې دماکو دقبيلې دخلکو شمېر په ١٣٦٥ لمريز کال کې ١٥٥٧٤ تنه ښودل شو ي ول ،چې ښايې اوس يې په شمېر کې ډېر زيا توالی راغلی وي٠ د کند هار په ولايت کې دماکو دقبيلې خک د دامان او ار غستان په ولسواليو کې ا ستو ګنه لري ٠ دهرات په ولايت کې دما کو دقبيلې خلک ددغه ولايت دانجيل ،کشک او دکرخ په ولسواليو کې ميشته دي چې په نو موړي ولايت کې په ١٣٦٥ لمريز کال کې ددوی ټول شمېر ٢٦٨٨ تنه ښودل شوي دي چې ښا يې اوس به يې په شمېر کې ډير زياتوالی راغلی وي (١).
تاريخ حيات افغاني ليکي چې په غزني کې هم د ماکو دقبيلې څو کلي شته چې دخاګواڼيو دقبيلې دکليو تر څنګ پراته دي اوسيمه ايز خلک دغه د خاګواڼي د قبيلې خلک هم دخاګواڼي ما کوانو په نامه يادوي.
داسې ښکار چې سلیمان ماکو دپښتونخوا په غرو رغو کې ګر ځیدلی دی او دخپل عصر روحاني او ادبي شخصیتونه یې هم لیدلي دي.
سرچینې
https://www.afghan.tips/%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%DA%A9%D9%88-%D8%A7%D9%88-%D8%AF-%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7/ وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال
الکاين
تقريظ (سپارښت ليک) دا واضحه خبره ده چې د لوړو زده کړو وزارت د قانون  سره سم  هرمحصل چې د لسانس دوره  پای ته رسوي  په  اخري  سميستر کې د يو ې  علمي موضوع (سيمينار) په ليکلو او دفاع کولو مکلف دی .په  همدې اساس د ( الکاین اودهغه خواص) ترسرليک  لاندې  هغه  موضوع  چې  محترم   ارشاد نیازي ته د سيمينا ر په  شکل د ليکلو لپاره ورکړل  شوی نومړي خپل سيمينار په ښه توګه تهيه او تر تيب  کړی دی،موضوعات يې  په منظم او سيستماتيک ډول ليکلي دي،دسيمينار په تهيه کولو کې يې له داخلي او خارجي  منابعو او همدارنګه د انټرنيټ له معتبرو سايټونو  څخه استفاده کړی ده.بنا پردې د نومړي کار او زيار ايستنه تايد او ليکل شوې موضوع چې د (الکاین اودهغه خواص)ترسرليک لاندې ده دسيمينار په شکل تايد وم او په اينده کې ورته د نورو علمي برياوو هيله کوم. په درنښت طارق د لغمان پوهنتون استاد
دپيل خبرې څرنګه چې د لوړو زده کړو دوزارت د لاېحې مطابق په اتم سمستر کې هر محصل ته د ديپلوم د لاسته راوړلو په خاطر يوه موضوع ورکول کيږي نو ماته هم د لغمان پوهنتون د ښوونې او روزنې د پوهنځي د کيميا اوبیولوژي ديپارتمنت لخوا او د محترم استاد طارق تر لارښوونې لاندې  (الکاین اودهغه خواص) تر عنوان لاندې موضوع راکړل شوي ده ما د دغه موضوع په ترتيب کې د باوري اخځليکونو څخه استفاده کړې ده .ددغې موضوع په ترتيب کې له ماسره لارښود استادمحترم طارق ډيرې هلې ځلې کړي دي  چې دزړه له کومي ترې مننه کوم  اودلوی الله جل جلاله څخه ورته دژوندپه برخه کی لوړتیا اوکامیابي غواړم. همدارنګه دکيميا اوبیولوژي دڅانګې له ټولو استادانو څخه مننه کوم چې په دې څلور کلنه دوره کې يې له مونږ سره ډير زحمت ايستلى دى اومونږ يې دفراغت تر وخته رارسولي يو. دټولو هغو ملګرو نه هم مننه کوم چې ددې موضوع په تر تيب کې يې راسر ه مرسته کړې. په درنښت ارشاد (نیازی) د کيميا اوبیولوژي څانګې د څلورم ټولګي محصل
لړليک سرليک                                                                                                                                                                                           مخ سریزه	1 الکاین اودهغی خواص	2 دالکاینولاسته راوړنه	4 دالکاینونودفارمول لیکلولار	6 دالکاینونونوم ایښودنه	8 ۲- د الکاینو نوم ایښودنه د استلین مشتق په طریقه	8 ۳- دایوپاک (IUPAC) په سیستم دالکاینونو نوم ایښودنه	9 دالکاینوسره څرنګه تعامل ترسره کیږي	10 دهایدروجن هلایدونواوهلوجنونوجمعي تعامل	11 داوبوسره جمعي تعامل	12 دبوران سره یوځای کیدل	14 هایدروجن سره یوځای کیدل	15 دالکاینونوکیمیاوي اوفزیکي خواص	18 دالکاینونوکیمیاوي خواص	19 داستلین کیمیاوي خواص	20 دالکاین تعاملات	21 هایدروجینیشن	21 هایدروبوریشن (HYDROBORATION)	22 الکاین جمعي تعاملات	22 دهلوجن جمعي تعاملات	22 دهایدروجن کلورایدجمعي تعامل	23 داوبوجمعي تعامل	23 دهایدروجن سیانیدجمعي تعامل	24 داستلین دایمیریزیشن(DIMERIZATION)	24 درپي سنتیز(REPPE-SYNTHESES)	25 ۳-کربوکسیلیشن(CARBOXYLATION)	26 ۴-سکلیزیشن(CYCLISATION)	26 داستلین استحصال	28 داستلین داستعمال ځایونه	29 پایله	31 وړاندیزونه	33 اخذ لیکونه	34
سریزه الحمدالله رب العلمين o والصلوة والسلام على سيدالمرسلين محمدوعلى اله واصحابه اجمعين دلوی لايزال خدای (ج) شکر اداءکوم چې زمونږ ګران ،جنګ ځپلې هيواد افغانستان يوځل بيادپر مختګ او بيا رغونې په لور روان ګورم .داټولې نړۍ ته څرګنده د ه چې ديوې ټولنې پرمختګ د علم په پوهې پورې اړه لري ،هغه ټولنې چې دښوونې اوروزنې په لوړو او بشپړوامکاناتو سمبال اوسي، دخپل هيواد ډيرې ستونزې يي دعلمي تکنالوجۍ دپرمختګ له کبله حل کړي اودهغي ټولنې وګړي دهوسا اوارام ژوندلرونکي وي ، ددې پرمختګونولپاره بايد په هيوادکې درسي منظم پروګرامونه ،کتابتونونه ،مجلې،لابراتوارونه ،فابريکې ،عملي او نظري درسونه وجود ولري. نولدې کارونو سره سره جوخت زه هم دښوونې اوروزنې پوهنځي دڅلورم کال محصل او د لوړو زده کړو دقوانينوله مخې ماته هم ديوې کوچنۍ رسالې (مونوګراف) دليکنې ضرورت وؤ چې دکيميادڅانګی له خوا د دی ليکنی موضوع دالکاین اودهغه خواص تر عنوان لاندې د محترم استاد طارق تر سالمې لارښونې لاندې راکړ ل شوه په نوموړی موضوع کې مې د الکاین په جوړښت او اړيکو باندې بحث کړی اوهمدارنګه دهغه په ځانګړتياوو، تعامل یی دنورومرکباتوسره،دهغه ميخانکيت او په اخر کې  داسیتلین چی د الکاین لومړنی مرکب دی په استعمال او صنعتي اهميت باندې هم رڼا اچولې ده. ترډير زيات حده می کوشش کړی دی چې د نويو او تازه ماخذونو څخه ګته پورته کړم او د مينه والو هم مسلکو لپاره يې د امکان ترحده په زړه پوری او قناعت وړ مضمون وګرځوم. دښوونې او روزنې د پوهنځي دقدرمنو استادانو او په ځانګړی توګه دکيميا دهغو استادانو څخه  په پښتنې مينه مننه کوم کومو چې زما په علمي روزنه کې خپله ا سلامي اوافغاني وجيبه ښه څرګنده کړی په تيره بيا دخپل قدرمن لارښود استاد محترم طارق څخه چې ماسره يې نه ستړي کيدونکې مرستی کړي دي دزړه له کومی او په ډيرو ادبي ولولو مننه کوم. په درنښت
الکاین اودهغې خواص الکاینونه هغه غیرمشبوع هایدروکاربنونه دي چی په مالیکولي جوړښت کی یی یوه دری ګونی اړیکه شتون لری. داچی ددی لړۍ لومړی ساده ترکیب استلین (C2H2)دی نودا هایدرو کاربنونه داسیتلینـــــي هایدروکاربنونو په نوم سره هم یادیږي. ددی هایدروکاربنونو د هومولوګ بهیرعمومي فورمــــــــــول (CnH2n-2) دی اواړوندو اتلینونو په پرتله یی دوه هایدروجنه کم دي. ددی هایدروکاربنونوځانګـــــړتیا اواړوندخاصیتونه ددری ګونی اړیکی په څرنګوالي پوری تړلي دي دااړیکه دکاربني اتومونوترمنــــځ  پرته ده. له ورایه څرګــــــندیږي چی ددی اړیکـــــــی په جــــوړیــــدو کــــــــــی دری    جوړی(شپږالکترونونه)برخه اخلي اودغه کاربني اتومونه چی دری ګونی اړیکه یی ترمنځ پرته ده دspالکترونــي پوړونه (اربتالونه) دګــډ یدوحالت لري.دواړه دغه کاربني اتومونه ترخپل منځ یوه دسګما δ اړیکه جوړوي چی ترمنځ یی کنج یازاویه1800ده اودπ الکترونوجوړی دلته د δ سګماداساسي محورسره په900درجی کنج یازاویه کی قرارلري،نوپدی ډول دری ګونی اړیکه ددوهπ اویوδ اړیکو پربنسټ منځته راغلی ده. دالکاین ځینی مهم مرکبات په لاندې ډول دي
دالکاین خطي جوړښت ددری ګونی اړیکی دکاربنودspهایبریدیزیشن (spHybridization) پواسطه تشریح کیدلای شي.
داستلین دری ګونی اړیکه دیوی سګما (δ)اودوه پای(π)اړیکو څخه جوړه شویده دسګما اړیکه دیوه کاربن د sp هایبریداربتال دبل کاربن دsp هایبراید اربتال دهایبریدیزیشن (تداخل)څخه جوړیږي. دواړهπ اړیکی دڅلورو2p اربتالونودپیوند(تداخل)نتیجه ده.هریواربتال دیوه الکترون په وسیله ډک دي. دیوه کاربن 2pدبل کاربن د2pاربتال سره پیوند کیږي اودپای πرابطه جوړوي. دπدوهمه اړیکه هم په همدی ډول منځته راځي اوداددی سبب ګرځي چی دC – C د سګما چارچاپیره دیوه سلندرپه شکل الکتروني وریځ پیداشي.
دالکاینولاسته راوړنه الکاینونه دالکانونوددوه هلوجنه مشتقاتوڅخه دپتاشیم هایدرواکسایدله الکولي محلول سره لاسته راځي. داتعامل دهغه دای هلوجنه مشتقاتو سره سرته رسیدای شي چی دواړه هلوجني اتومونه یی یاڅنګ په څنګ کاربني اتومونه اویا داچی په یوه کاربني اتوم پوری تړلي وي. دالکایل هلایدونواوسودیم یامنګنیزیم اسیتایلایدونو له تعامل څخه هم الکاینونه لاسته راځي. ځینی داسی الکاینونه چی په خپلومالیکولونو کی څو دری ګونی اړیکی ولري په ځینو ګلانوکی پیداکیږي اوفورمول یی په لاندې ډول دی
تتراهلایدالکان دجستوسره دالکولو په شتوالي کی الکاین اوزنک هلاید جوړوي. لوړالکاینونه دالکان دهلوجن دایلمینیشن څخه دقوي قلوي په موجودیت کی لاسته راتلی شي دالکاینونو خورامهم اولومړی ترکیب استلین دی چی په صنایعو کی زیات پکاریږي نو ځکه دلته مهمه داده چی داستلین دلاسته راوړلوځینی لاری ترغوراوکتنی لاندی ونیسو. لومړی داچی داستلین دلاسته راوړلو ډیری مناسبی اولویی سرچینی دډبروسکاره،طبیعی ګاز اوپرولیم دی.که سکاره دتودوخی تراغیزی لاندی دچونی سره ګډاوتعامل وکړي نوکلسیم کاربایدلاسته راځي.
دلاسته راوړلو پورتنی میتود په لابراتوار اوصنایعو کی پکاروړل کیږي،چی داد۱۹پیړۍ دلومړنیووختونو یوپکاروړل شوی تعامل دی.دالاره لااوس هم په هغه هیوادونوکی لکه انګلستان اوجرمني چی زیات سکاره لري داستلین اواستلیني ترکیبونو دلاسته راوړلو یوه مناسبه لاره ګڼل کیږي. داستلین دلاسته راوړلو یوبل په زړه پوری میتود چی په ننني وخت کی زیا ت پکاریږي دمیتان حرارتي یاالکتریکي کریکنګ دی چی په لاندی ډول ښودل کیږي.
دمیتان څخه داستلین لاسته راوړل یوبل په زړه پوری میتود ګڼل کبږي، دادمیتان اکسیدیشني پیرولیزدی چی دیوی ټا کلی برخی اکسجن په مرسته میتان سوزي،دااکسجن هم دهوااکسجن دی چی په پایله کی یی یوه برخه میتان په کاربن مونواوکساید او هایدروجن هم بدلیږي. دمیتان دسوزیدوڅخه منځته راغلی تودوخه په خپله دمیتان دمالیکونودټوټی کیدولامل ګرځي. دالکاینونودفارمول لیکلولار دالکاینودفارمولونولیکل الکان اوالکین کورنیو ته ورته ده یوازی دومره توپیر لري چی په یوه مالیکول الکاین کی دګاونډیو کاربونوترمنځ یوه دری ګونی اړیکه لیکل کیږي .داستلین کورنۍ مرکبونه هم څلورډوله فارمولونه لري چی دهپتاین په مرکب کی یی په لاندی ډول څیړو ۱- دهپتاین مالیکولي فارمول C7H12 دی. ۲- دهپتاین مشرح فارمول لومړی دمرکب دکاربنو دشمیر له مخی کا ربني ځنځیرچی په یوسرکی ددوه ګاونډیوکاربنو ترمنځ دری ګونی اړیکه وجودلري لیکو او دهر کاربن څلور اړیکی پوره کوو ترڅو خلاصی اړیکی څر ګندی شي.
اوس دخلاصو اړیکو سره دهایدروجن اتومونه نصبوو پدی ډول
(دهپتاین مشرح فارمول) ۳ – دهپتاین نیمه مشرح فارمول داستلین کورنۍ لپاره هم دالکین په شان عمل کوو یوازی توپیر یی دادی چی په الکاینونو کی ددوه ګونی اړیکی په عوض دری ګونی اړیکه لیکل کیږي. دهپتاین نيمه مشرح فارمول ۴ – دهپتاین نیمه مشرح لنډیز فارمول په الکاینونوکی هم متجانسه سلسله CH2 په قوس کی لیکو او دCH2 دشمیر له مخی ورته ضریب لیکو اوغیر متجانس یی CH3 یوه خوااو دقوس بله خوا لیکو دهپتاین نیمه مشرح لنډیز فارمول یادونه : که چیری الکاینونه معوض لرونکي وي اونیمه مشرح لنډیز فارمول یی لیکو دلاندی مثالونوپه ډول عمل کوو. د 1Bromo,3,3,7,7Tetra Methyl 4,4dichloro -1-octyne نیمه مشرح فارمول
ددی مرکب په نیمه مشرح لنډیز فارمول دپوهیدولپاره هغه په نیمه مشرح ډول لیکو
1Bromo3,3,7,7 Tetra methyl 4,4 di chloro-1-octyne دالکاینونونوم ایښودنه داستلین کورنۍ یادالکاین مرکبونه په لاندی څو طریقو نومول کیږي ۱- عمومي طریقه دالکانونو په ارتباط نوم ایښودنه ددی کورنۍ دکاربنودشمیر له مخی داړوندالکان دنوم دورستي ane توروپه عوض yne لیکونوپه ټولیزډول لیکلی شوچی
۲- د الکاینو نوم ایښودنه د استلین مشتق په طریقه داسی فکر کیږی چه د استلین د دوه ګاونډیو کاربنو چی دری ګونی اړیکه لري د یوی او بل خوا هایدروجنونه د نورو الکایلونو سره عوض شوی او د استلین کورنۍ مرکبونه جوړ کړی نو ځکه دی مرکبونو ته د استلین مشتق مرکبونه هم وایی.
مثالونه ددی مرکبونودنوم ایښودلو لپاره لومړی داستلین ددری ګونی اړیکی یوطرف بیابل طرف دهایدروجن دعوض شوي راډیکل نوم اخلو بیا استلین وایو البته دمعوضونودنوم اخستلو په وخت دالفبا دتورو مراعات اودډای الکایل استلین په ډول نوم هم مراعات کوو اوکه معوض ایزومیري وي ایزو الکایل استلین په ډول یی ووایولکه
۳- دایوپاک (IUPAC) په سیستم دالکاینونو نوم ایښودنه پدی سیستم کی دالکاینو دنومولو لپاره هم الکاینونه په څوډولونوویشواو دهر یو ډول نوم ایښودنه یی په مثالونوکی روښانه کولو پل په پل زده کوو خوپه ټولیزډول (a اوږد ځنځیر ټاکو چی دری ګونی اړیکی پکی شاملی وی . (b دکاربني ځنځیر په کاربنولمبر لیکو اولمبر دهغه اړخه پیلوو چی هره دری ګونی اړیکه د ځنځیر کوم سرته نږدی وي. (c نوره نوم اخستنه یی دالکینونو په شان ده یوازی دپلرني هایدروکاربن نوم دالکاین په وزن وایو دهغه الکاینونونوم ایښودنه چی په یومالیکول کی یوه دری ګونی اړیکه ولري اوږد ځنځیرټاکو دکاربنولمبرله هغه اړخه پیلوو چی دری ګونی اړیکی ته نږدی وي .که ددری ګونی اړیکی فاصله دواړوسرونوته یوه فاصله ولري یامعوض ولري دالکانونوپه څیرعمل کوو. مثالونه
دالکاینوسره څرنګه تعامل ترسره کیږي دδ اړیکه دزیاتو الکتروني وریځو په وسیله چاپیره شویده ،ځکه چی دیوالکاین مالیکول په زیاتوالکترونوشتمن دی،یاپه بل عبارت دایونیکلیوفیل دی چی دیوالکتروفیل سره دتعامل لپاره تمایل لري.دمثال په توګه که HCl دیو الکاین سره یوځای شي ،نو په حقیقت کی د(π)یوه سسته اړیکه رامنځته کیږي چی دادیو الکتروفیل دحملی لپاره زمینه برابروي ،د تعامل په دوهم پړاو کی دکاربونیشن دمثبت چارچ یومنځنی پړاو رامنځته کیږي ترڅو چی منفي چارچ چې دکلوراید دایون څخه عبارت دی تعامل وکړي. داسی الکاینونه لکه دالکینوپه شان دالکتروفیلي یوځای کیدونکي تعامل په شان پرمخ ځي مونږ ګورو چی الکتروفیلي تعامل کوونکي دالکاینونو سره یو ځای کیږي لکه چی دالکینوسره یوځای کیدل ترسره کیدل،په الکتروفیلي یوځای کیدودالکاین سره یوجمعي تعامل رامنځته کیږي چی تعامل داسی پرمخ ځي
دهایدروجن هلایدونواوهلوجنونوجمعي تعامل مونږ ولیدل چی یوالکاین یونیکلیوفیل دی چی په لومړی پړاو کی دیوالکاین سره دهایدروجن هلاید څخه د یو الکتروفیل یوځای کیږي که الکاین یی وروستی الکاین وي ،  به یی دSP دکاربن دهغه اړیکی سره یوځای شي چی هایدروجن لري چی په لاندی معادله کی لیدل کیږي اګرچی دیوالکاین سره دهایدروجن یوځای کیدل دیومعادل ګرام وزن اویا دیومول وزن کیدو وروسته ودریږي اودهایدروجن هلاید په نورو زیاتیدو سره دوهمي جمعي تعامل پیلیږي ددوهمي جمعي تعامل په محصول به Geminal dihalide (جوړه هلوجن) وي که چیری په مالیکول کی دیو کاربن سره دهلوجن دوه اتومه یوځای شي دGeminal di halide  چی دلاتینی Geminus کلمی څخه چی مانا یی غبرګ دی اخستل شویده.
همدارنګه دیوالکاین لکه 2-pentyne سره دهایدروجن هلاید دجمعي تعامل په نتیجه کی داسی تعامل مخ په وړاندی ځي اوداشیان لاسته راځي. په هرحال که چیری په یوشان ګروپ باندی په sp کاربن باندی هلاید حمله وکړي نوجرمینل هلایدداسی په لاس راځي.
ترمینل الکاین دانټرنل الکاین په نسبت داوبوسره لږ تعامل کوي ترمینل الکاین داوبو سره دمرکیوریک دایون(Hg) په شتوالي کی یوځای کیږي اویوتیزابي مخلوط جوړوي دمرکیوریک ایون لکه دیوه کتلست رول لوبوي. نوټ : ترمینل الکاین هغه الکاین ته وایی چی دری ګونی اړیکه دوروستي کاربن سره وي اوانترنل الکاین هغه الکاین ته وایی چی دری ګونی اړیکه دمالیکول په مخکی دکاربن-کاربن ترمنځ وي. دبوران سره یوځای کیدل دالکاین سره بوران هغسی یوځای کیږي لکه څرنګه چی دالکین سره یوځای کیده،داسی چی دBH3 یومول دالکاین ددری مولونو سره یوځای کیږي او دبورون څخه دالکین تعویض شوی یومول جوړیږي،کله چی دایوځای کیدل ترسره کیږي نواوبلن سودیم هایدرواکساید اوهایدروجن پراکساید دمخلوط دتعامل سره یوځای کوي،په نتیجه کی یوالکین رامنځته کیږي چی په هغه کی دOH یوګروپ دبوران په وسیله ځای نیسي. په اصل کی دجمعي تعامل څخه یواینول لاسته راځي،یواځی دBH3 یومعادل یی دالکاین سره یوځای کیږي یا په بل عبارت تعامل دالکین په پړاو کی ودریږي اوکله چی انټرنل الکاین وي دبورون یوتعویض شوی الکین جوړیږي ،په هرحال داسخته ده چی تعامل همدلته ودریږي په ځانګړی توګه دی تعامل ته disi amyl borane تعامل وایی اوsiamyl ددهمي ایزو امایلsecondaryisoamyl څخه دی اوامایل دپنځه کاربنه پاتی شونی معمولي نوم دی،بولکی الکي الکایل ګروپونه bulky alkyl ددای سیمیسل بوران اودالکین بوران تعویض شوی جمعي تعامل دی بلکي داسیمیل بوران دترمینل الکاینو دهایدریشن لپاره دتیاری نیولوپه مانا دی. په دوهمي پړاوکی یواینول څخه دانتي مارکوف نیکوف دجمعي تعامل په شان تعامل سرته رسیږي ځکه چی هایدروجن دهغه کاربن سره چی زیات هایدروجنونه ولري نه یوځای کیږي په پای کی داسی نتیجه په لاس راځي چی دترمینل الکاین اواوبو دجمعي تعامل څخه چی هلته مرکیوریک ایون دیو کتلست په توګه کارول کیږي محصول به یی یوکیتون وي اوپه کوم حالت کی چی هلته دترمینل الکاین دهایدروبوریشن – اوکسیدیشن محصول به یوالدیهاید وي. هایدروجن سره یوځای کیدل هایدروجن دالکاین سره دیوفلزي کتلست لکه پلادیوم په موجودیت کی یوځای کیږي،په الکینونوکی پلاتین اونیکل دهایدروجن دیوځای کیدولپاره په همدی توګه یوځای کیږي ، اوداهم سخته وي چی تعامل دی دهایدروجن په یوځای کیدودالکین دجوړیدو پوری ودرول شي ځکه چی هایدروجن دداسی فعال فلزي کتلست په موجودیت کی دهایدروجن دیوځای کیدولپاره تیاردی،له دی امله به دهایدروجنیشن دیوتعامل محصول یوالکین وي. داتعامل کیدای شي دیوالکین دجوړیدو په پړاو کی ودریږي یعنی خرابیدل Poisoned رامنځته شي چی ددی کار لپاره (دفعالیته غورځیدنکی برخی )Partially –Deactivated فلزي کتلست کارول کیږي،ددی کارلپاره ډیرمعمول Lind lar په نوم کتلست دی. Herbert.H.M.Lind lar سویسي عالم په ۱۹۰۹کال کی دبرن دپوهنتون څخه Ph.D ترلاسه کړیده هغه په هوفمن کمپنۍ کی کارکاوه اودډیرو پاتینتونوpatents مولف وچی یویی دLind lar په نوم یوکتلست و چی دالکاین څخه الکین په لاس راځي داداسی کتلست دی چی پلادیوم په کلسیم کاربونات دپاسه اچوي اوهغه بیا دسرب اسیتات اوquioline سره یوځای کوي ،داپورتنۍ نسخه دپلادیوم په سطحه باندی داسی اغیزمن کتلست جوړوي چی په دوه ګونی اړیکه باندی اغیزه کوي اوپه دری ګونی اړیکه اغیزه نه کوي اوهایدروجن دیوه الکین سره یوځای کیږي ځکه چی الکاین دفلزي کتلست په سطحه باندی کښیني اوهایدروجنونه په دری ګونی اړیکی باندی اغیزه کوي همدارنګه دهایدروجن یوځای کیدل دیوانټرنل الکاین سره یوځای کیږي اویوCis alkene جوړوي داسی
انټرنل الکاینونه دسودیم اویا لیتیم په کاریدو سره دمایع امونیا سره په ترانس الکینونو بدلیږي تعامل دالکین دجوړیدو په پړاوکی دریږي ځکه سودیم یالیتیم ددوه ګونی اړیکی په نسبت په چټکۍ سره ددری کونی اړیکی سره تعامل کوي امونیا  دکوټی په تودوخه کی غاز دی نوځکه دادمایع په حالت کی دوچ اویخ اسیتون دمخلوط سره ساتل کیږي چی    دی.
دتعامل میخانیکیت داسی دی چی په لومړني پړاو کی دسودیم دS اوربیتال څخه الکترون دکاربن دsp اوربیتال ته دیوه راډیکال انیون په څیر انتقالیدل دي چی یومنفي اوبی جوړی الکترون به لري (په یاد ولری چی سودیم اولیتیم دخپل بهرني قشر څخه یویو الکترون په زیاته چټکۍ سره دلاسه ورکوي) داانیوني راډیکال په زیات قوت سره یوي پروتون دامونیا څخه لری کوي په نتیجه کی Vinylic radical جوړیږي چی په وینیلیک کاربن کی یوبی جوړی الکترون لري بل بی جوړی الکترون دسودیم یالیتیم څخه وینیلیک راډیکال ته انتقالیږي چی بیا دVinylic anion  شکل غوره کوي.یووینینلیک انیون یو پروتون دیوبل مالیکول لکه امونیا څخه رابیلوي چی ترانس الکین په لاس راځي. مثال
وینیلیک انیون کیدای شي چی دسیسCis اوترانسtrans په شکل وي چی سیس اوترانس شکلونه سره معادل دي بلکی دترانس شکل یی زیات ثابت وي ځکه چی دلته دالکایل ګروپونه یودبل څخه لیری واقع وي.
دالکاینونوکیمیاوي اوفزیکي خواص الکاینونه – اولفینونواوپرافینونوته ورته فزیکي خواص لري.ټیټ الکاینونه (C2 - C4) غازات(C5  -C18) مایع اوله هغوی څخه بیالوړ الکاینونه جامدعضوي ترکیبونه دي. دالکاینونوحل کیدل په اوبوکی ډیرلږڅه دالکانونواوالکینونو څخه زیات دي. همدارنګه خالص اسیتلین بی رنګه،بی هوشه کوونکی ګازدی چی دسوزیدوپه وخت کی یی دشغلی رنګ روښانه دی.په ازاده هواکی په تیزه ژیړرنګه لمبه سوځي دسوځیدو په وخت زیاتی ایری جوړوي چی هواته الوزي خوکله چی په اکسي استلیني څراغونو کی استعمالیږي لمبه یی سپینه اوایری نه جوړوي اوزیاته تودوخه تولیدوي. استلین دزیات فشار پواسطه چوي نوځکه یی دیوځای څخه بل ځای ته دوړلوپروخت کی په اسیتون کی حلوي اوساتي یی .استلین دویلي کیدوټکی  اودځوښ ټکی  دی د ایتان اواتیلین پرخلاف استلین په اوبوکی په کمه اندازه لیکن په اسیتون کی په اسانۍ سره حلیږي. استلین یوغیرثابت ګازدی مایع استلین دتودوخی اویاټکان په واسطه شدید انفلاق کوي. دهوا اواستلین (3-7) سلنه مخلوط فوق العاده چاودیدونکي خواص لري دځینوالکاینونو د ایشید(غلیان)او ویلی کیدو(ذوبان)ټکي په لاندی ډول دي
دځینوالکاینوفزیکي خواص دویلیکیدوټکی (C0) M.P	دایشیدوټکی (C0) B.P	مرکبات معمولي(مروج)نومونه	IUPAC نومونه -81	-84	Acetylene	Ethyne -102,7	-23	Methylacetylene	propyne -122,5	-8,1	Ethylacetylene	1-Butyne 32,3	27	Dimethylacetylene	2-Butyne 90,0	39,3	n-propylacetylene	1-pentyne 101	55,5	Ethylmethylacetylene	2-pentyne 132	71	n-Butylacetylene	1-Hexyne 88	84	Methyl-npropylacetylene	2-Hexyne 105	81	Dimethylacetylene	3-Hexyne
دالکاینونوکیمیاوي خواص په کیمیاوي خواصوکی دهغوی توپیرله نوروهایدروکاربنونو سره ددری ګونی اړیکی په خصوصیت پوری تړلي دي.داهایدروکاربنونه له همدی امله جمعي تعاملات په ښه توګه سرته رسولای شي،نوځکه همدغه تعامل له برومین سره ددری ګونی اړیکی دازمویښت تعامل هم شمیرل کیږي.
هایدروجن هلایدونه هم لدی هایدروکاربنونوسره جمعي تعاملات سرته رسوي.
دپورتنیوتعاملاتوپه شان هایدروجن هم ددغه ډلی الکاینونوسره جمعي تعاملات سرته رسوي.
کیداشي پورتنی تعامل یوازی په لومړي پړاو کی پای ته ورسیږي. الکاینونه له اوبوسره هم تعاملات سرته رسوي اوپه پایله کی الدیهایدونه اوکیتونونه منځته راځي.
داستلین کیمیاوي خواص داستلین تیزابي خواص دومره ضعیف دي چی په اوبلن محلول کی دهغی تیزابیت نه څرګندیږي.دمایع امونیا په موجودیت داستلین هایدروجن په یوه فلزباندی عوض کیدلای شي.
داستلین دګریګناردمرکب داستلین اوایتایل مګنیزیم بروماید څخه حاصیلیږي.دمحلل په توګه تیتراهیدروفوران استعمالیږي.
دغه رقم فلزي مرکبات د(Acetylide) او یا (Carbide) په نامه یادیږی. که داستلین ګازدنقری اومس دمالګی امونیایی محلول ته تیرکړونوبی رنګه Ag2C2 اویانصواري Cu2C2 رسوب جوړیږي دغه تعاملات داستلین اوداستلیني مرکباتو دتوصیفي ثبوت لپاره استعمالیږي.
دالکاین تعاملات هایدروجینیشن Alkene دری ګونی اړیکی دکتلستي ارجاع څخه دپلادیم (pd(BaSO4)Lindlar-catalyst) اودنیکل بورید(Brown-catalyst) سره حاصلیږي.
دکتلست په خارجي سطحه باندی جذب شوي تعامل کوونکي مواد جمعي تعامل ترسره کوي.څرنګه چی هایدروجن یواځی دیوه طرف څخه ددری ګونی اړیکی سره جمعي تعامل کوي نوله دی امله Alkene تولیدیږي.
هایدروبوریشن (Hydroboration) د الکاین او د Cis جمعي تعامل څخه Vinyle Burane جوړیږی چی د هغي تیزابي هایدرولایز څخه حاصلیږی. د بلي خوا دوینایل بوران (Vinyle Burane )د تحمضي تجزي څخه د هایدروجن پر اکساید پواسطه کیتون لاسته راځي. دالکاین ارجاع په Alkene باندی الکاین دسودیم اولیتیم په واسطه په امونیا کی په Alkene بدلیږي.
الکاین جمعي تعاملات دهلوجن جمعي تعاملات څرنګه چی دری ګونی اړیکی ددوه ګونو اړیکو په پرتله ضعیف نکلیوفیلي خواص لري نوله همدی امله دالکتروفیلي هلوجینیشن دپاره دلیویس(lewis) دتیزابولکهFecl3 موجودیت ضروري دی. دلیویس تیزاب دهلوجن – هلوجن اړیکه پولار(قطبي)کوي اوالکتروفیلي هلوجینیشن په دری ګونی اړیکه باندی ترسره کیږي.
دهایدروجن کلورایدجمعي تعامل دهایدروجن کلورایداواستلین تعامل په دوومرحلوکی ترسره کیږي.دتعامل په اوله مرحه کی وینیل کلورایدجوړیږي چی په صنعت کی دpolyvinylcholorid(pvc) داستحصال لپاره استعمالیږي. دتعامل په دوهمه مرحله کی دMarkownikoff دقاعدی په اساسGerminal(gem)-Dichlorid مرکبات لاس راځي.
باختري اوښ
باختري اوښ (په لاتين: Camelus bactrianus) د اوښانو څخه دي چې دوه کوهان لري او په ځانگړي ډول په چين کې د گوبي صحرا د گاسون سيمه کې، د منگوليا د تکله مکان په دښتو کې، د قزاقستان په جنوب لوېديځ او لږ شمېر استرالیا کې هم موندل کېږي.
دګنګا او جمنا سیندونه
دګنګا او جمنا سیندونه
(ګوندي وي چې بیا مې ستاسو جام نصیب شي
باختري اوښ
وېشنيزه:اوښان
دګنګا او جمنا سیندونه
په ګنګا جمنا به نه یو تر قدیمه )
( ستر خوشال بابا )
ګنګا او جمنا دهندوانو دوه سبيڅلي یا مقدس سیندونه دي چې دوی ورته ډیر درناوی لري .زه به په دغه لیکنه کې دغه دوه سیندونه په لنډه توګه دروپیژنم:
۱- دګنګا سیند: دګنګا سیند چې په انګریزي کې ورته (Ganges ) وایی دهند یو اوږدسیند دی .دغه سیند دهند داتهرکهنډ دایالت نه چې دهند په شمالي برخه کې بروت دي دهیمالیا دغروه نه سرچینه اخلي او اوږدوالی یې ۲۵۲۵ کیلو مټر وته رسیږي .دغه سیند دشمالي هندوستان داتهرانچل ، اتهرپردیش ، بیهار او بینګال سیمې خړوبوي او په پای کې دبینګال په خلیج کې توئیږي.
دګنګا سیند په خپل مسیر کې دهند لوی لوی ښارونه هم خړوبوي چې په دغو چې په دغو ښارونو کې پټنه ، کنوج، پا ټالي پوترا. ګارا ، کاشي ،کارا ، الله اباد ، بنارس، مرشد آباد ، مو نګیر ، بهرام پور ، کامبیلیا او کلکته هم شامل دي.
دګنګا سیند هندوانو ته مذهبي اهمیټ هم لري خکه ددوي په لرغونو مذهبي متونو کې لکه :ریګویدا ، مها بهارتا او بګهود ګیتا کې هم دغه سیند سپیڅلی او متبرک ګڼل شوی دی. دهمدې کبله هندوان په دغه سیند کې لامبي ، اوبه یې دتبرک لپاره څښي او هم دخپلو مړو شوو خلکو ایرې دګنګا په سیند کې اچوي.
دګنګا دسیند په مسیر کې ددوی ځینې متبرک او سپيڅلي ښارونه هم شته چې دوی پکې لامبي چې دغه سپیڅلي ښارونه ګنګوتري ، هریدوار ، پریاګ او بنارس دي .هندوان دګنګا سیند ته (ګنګا میا) یا (ګنګا مور) هم وایی.
۲- دجمنا سیند :
الله آباد کې دګنګا له سیند سره یو ځای شي نو دغېه دیوځای کیدلو او داتصال برخې ته ګنګا جمنا سنګم وایی. دجمنا سیند هم هندوانو ته مقدس دي
الکاين
داوبوجمعي تعامل اوبه په تیزبي چاپیریال اودHgSO4 دکتلست په موجودیت کی داستلین سره جمعي تعامل کوي لومړی یوغیرثابت وینیل الکول جوړیږي.وینیل الکول اواسیت الدیهاید دتوتومیري مرکباتو مثالونه دي.
توتومیري ساختماني ایزومیري ده چی یوپه بل باندی اوړي اوپه هغه کی یوه اتومي اړیکه له منځه ځي اوبله اتومي اړیکه منځته راځي.
دهایدروجن سیانیدجمعي تعامل داستلین اوHCN له تعامل څخه دCuCl په موجودیت کی اکریل نیتریل (وینیل سیانید)حاصلیږي،چی په صنعت کی دپولي اکریل نیتریلpoyacylniril(Orlon) د جوړیدو لپاره استعمالیږي.
داستلین دایمیریزیشن (Dimerization) داستلین ددای میریزیشن څخه دCuCl اوامونیم کلوراید په اوبلن محلول کی دینیل اسیتلین لاس ته راځي.
لاسته راغلی ترکیب (وینایل استلین) یوه خورافعاله کیمیاوي ماده ده،کله چی له هایدروجن کلورایدسره تعامل وکړي،نوپه پایله کی کلوروپرین جوړیږي،چی درابرپه لاسته راوړلوکی ورڅخه کاراخستل کیږي.
درپي سنتیز(Reppe-syntheses) دReppe له مخی داستلین (الکاین)څلوراساسي تعاملات په لاندی ډول دي ۱ – استلین دهغه عضوي مرکباتو سره چی فعال ګروپ یی دهایدروجن اتوم ولري لکه –OH,-SH,NH2,=NH,-CONH2 او-COOH تعامل کوي.ددی تعامل په جریان کی داستلین دری ګونی اړیکه   په دوګونی اړیکه  باندی اوړي دمثال په توګه دایتانول اواستلین دجمعي تعامل څخه دتودوخی په 130 درجو څخه تر180 درجودفشار لاندی ایتایل وینیل ایتر حاصلیږي.دکتلست په توګه الکولات استعمالیږي.
دتعامل میخانیکیت په لاندی ډول دی
۲- استلین دالدیهایداویاکیتون سره جمعي تعامل کوي اودهغی څخه غیرمشبوع الکول چی دری ګونی اړیکه لري حاصلیږي. په همدی ډول کیتون هم داستلین سره تعامل ترسره کوي. ۳-کربوکسیلیشن (Carboxylation) استلین اوکاربن مونواکسایددفشارلاندی اوتیزابي هایدروجن لرونکومرکباتولکه داوبواوالکولوپه موجودیت کی تعامل کوي،دکاربن غیر مشبوع تیزاب اویادهغی مشتقات لاس ته راځي.دنیکل تیتراکربونیل څخه دکتلست په توګه کاراخستل کیږي. ۴-سکلیزیشن (Cyclisation) بنزین اودبنزین مرکبات دکتلستي سایکلوتري میریزیشن (cyclotrimerization) په واسطه دالکاین دمرکباتو څخه حاصلیږي.برتولدBerthold په کال 1866کی دلیدل چی دتودوخی په 400c0څخه تر500c0 کی داستلین دتریمیریزیشن څخه بنزین جوړیږي.
داستلین استحصال ۱- ډای هلایدالکان اوالکولي پوتاشیم هایدرواکسایددتعامل څخه.
۲- دعناصرومستقیم تعامل څخه برتیلوت په 1909 کال کی لاسته راوړ.
۳- دډای هلایدایتان څخه ددوه پلاهلوجني تیزابوپه یویومالیکول ویستلواستلین لاسته راځي.
۴-ایودوفارم اوسپینوزروته دتودوخی ورکولوڅخه هم استلین لاسته راځي.
داستلین داستعمال ځایونه استلین یوبی بویه ګازدی،خودهغه دلاسته راوړلوپه مهال له کلسیم کاربایدڅخه دبدبوی رامنځته کیدل دهغه برخی هایدروجن سلفایداوفاسفین جوړیدل دي چی په دی تعامل کی منځنه راځي. استلین په اوبوکی کم حلیږي خوداانحلالیت یی دفشارپه زیاتیدو سره زیاتیږي.استلین له هوا سره یوچاودیدونکی مخلوط جوړوي.کله چی استلین له اکسیجن سره لمبه جوړوي نودهغه تودوخه ډیره زیاته اوآن تردی چی نږدی 3000c0پوری رسیږي.که دغه تودوخی ته ځیر شونو هغه له ایتلین اوایتان دسوزیدوله تودوخی څخه هم زیاته ده.په دغه تودوخه داستلین سوزیدل داسی سرته رسیږي چی یوه بریښیدونکی ډیره روښانه لمبه منځته راځي اوچی ډیره لوړه تودوخه لري نودفلزاتو دغوڅولواوسره نښلولوپه چاروکی ورڅخه کاراخستل کیږي.داچی استلین په ډیره روښانه لمبه سوزي نوځینی وخت درڼاکولودڅراغونو په توګه هم ورڅخه کاراخستل شویدی.دساری په توګه استلیني څراغونه دبایسکلونوچی کاربایدي څراغونه نومیدل پکاروړل شویدي. په نولسمه پیړۍ کی هم دلویوواټونو اوډګرونودروښانه کولولپاره هم کارباید پکاروړل شویدي. پدی معنی چی استلیني څراغونه چی دکارباید په اساس جوړشویدي لاډیرپخوا پکاریدل. دعضوي سنتیزډیری څانګی شته چی داستلین دکارولوپر بنسټ یی پرمختګ اوپراختیا موندلی اوداچی استلین څومره زیات کیمیاوي اوصنعتي اهمیت لري اوڅومره دا ارزښتناکه ماده بلل کیږي،جدول یی ښه ښکارندوی دی.
پـایـلـه الکاینونه دغیرمشبوع هایدروکاربنونوله ډلی څخه دي چی په مالیکولي جوړښت کی یی دری ګونی اړیکه شتون لري عمومي فورمول یی(CnH2n-2) دی.ددی کورنۍ لومړنی مرکب اسیتلین دی له همدی کبله داهایدروکاربنونه داستلیني هایدروکاربنونوپه نوم هم یادیږي. الکاینونه دالکانونوددوه هلوجنه مشتقاتو څخه دپتاشیم هایدرواکسایدله الکولي محلول سره لاسته راځي. دالکایل هلایدونواوسودیم یامنګنیزیم اسیتایلایدونو له تعامل څخه هم الکاینونه لاسته راځي. دایوپاک (IUPAC) په سیستم دالکاینونو نوم ایښودنه پدی سیستم کی دالکاینو دنومولو لپاره هم الکاینونه په څوډولونوویشواو دهر یو ډول نوم ایښودنه یی په مثالونوکی روښانه کولو پل په پل زده کوو خوپه ټولیزډول. (a اوږد ځنځیر ټاکو چی دری ګونی اړیکی پکی شاملی وی . (b دکاربني ځنځیر په کاربنولمبر لیکو اولمبر دهغه اړخه پیلوو چی هره دری ګونی اړیکه دځنځیر کوم سرته نږدی وي. (c نوره نوم اخستنه یی دالکینونو په شان ده یوازی دپلرني هایدروکاربن نوم دالکاین په وزن وایو دهغه الکاینونونوم ایښودنه چی په یومالیکول کی یوه دری ګونی اړیکه ولري . اوږدځنځیرټاکو دکاربنولمبر له هغه اړخه پیلوو چی دری ګونی اړیکی ته نږدی وي .که ددری ګونی اړیکی فاصله دواړوسرونوته یوه فاصله ولري یامعوض ولري دالکانونو په څیرعمل کوو. دδ اړیکه د زیاتو الکتروني وریځو په وسیله چاپیره شویده ،ځکه چی دیوالکاین مالیکول په زیاتوالکترونوشتمن دی، یاپه بل عبارت دایونیکلیوفیل دی چی دیوالکتروفیل سره دتعامل لپاره تمایل لري . الکاینونه –اولفینونو اوپرافینونوته ورته فزیکي خواص لري.ټیټ الکاینونه (C2 -  C4) غازات(C5  -C18) مایع او له هغوی څخه بیالوړ الکاینونه جامدعضوي ترکیبونه دي. دالکاینونوحل کیدل په اوبوکی ډیرلږڅه د الکانونواوالکینونو څخه زیات دي . همدارنګه خالص اسیتلین  بی رنګه،بی هوشه کوونکی ګازدی چی دسوزیدوپه وخت کی یی دشغلی رنګ روښانه دی.په ازاده هواکی په تیزه ژیړرنګه لمبه سوځي دسوځیدو په وخت زیاتی ایری جوړوي چی هواته الوزي خوکله چی په اکسي استلیني څراغونو کی استعمالیږي لمبه یی سپینه اوایری نه جوړوي اوزیاته تودوخه تولیدوي. په کیمیاوي خواصوکی دهغوی توپیرله نوروهایدروکاربنونو سره ددری ګونی اړیکی په خصوصیت پوری تړلي دي.داهایدروکاربنونه له همدی امله جمعي تعاملات په ښه توګه سرته رسولای شي کله چی استلین له اکسیجن سره لمبه جوړوي نودهغه تودوخه ډیره زیاته اوآن تردی چی نږدی 3000c0پوری رسیږي.که دغه تودوخی ته ځیر شونوهغه له ایتلین اوایتان دسوزیدوله تودوخی څخه هم زیاته ده.په دغه تودوخه داستلین سوزیدل داسی سرته رسیږي چی یوه بریښیدونکی ډیره روښانه لمبه منځته راځي اوچی ډیره لوړه تودوخه لري نودفلزاتو دغوڅولواوسره نښلولوپه چاروکی ورڅخه کاراخستل کیږي.داچی استلین په ډیره روښانه لمبه سوزي نوځینی وخت درڼاکولودڅراغونو په توګه هم ورڅخه کاراخستل شویدی.دساری په توګه استلیني څراغونه دبایسکلونوچی کاربایدي څراغونه نومیدل پکاروړل شویدي.
وړاندیزونه ۱- لکه څرنګه چی پوهنتون یوه علمي اواکاډمیکه ساحه ده نوباید له هرډول قومي،ژبني اوسمتي تعصباتوڅخه خالي وي. ۲- دننګرهارپوهنتون ټول محترم استادان بالخصوص دښوونی اوروزنی پوهنځي قدرمن استاذان باید له هرچازیات اوسنۍ تکتالوجۍ لکه انټرنیټ اوکمپیوټرته لاس رسی ولري. ۳- لکه څرنګه چی دکیمیادعلم اساس اوبنسټ اوددغه علم پرمختګ په لابراتواراوعملي کار باندی ولاړدی نوبایدلابراتواري مسایلوته خاصه پاملرنه وشي.
اخذ لیکونه ۱)هیله، من فرمان الله،( ۱۳۸۷هـ ش)، عضوي کیمیا الیفاتیک برخه،لکچرنوټ                (مخونه ۱۷۱ -۱۸۳) ۲) ولیزی،ګل حسن،(۱۳۹۱هـ ش)،عضوي کیمیادالیفاتیک برخه،افغانستان ټایمز مطبعه، کابل (مخونه ۱۰۰-۱۰۹) ۳) حکیمي، محمدغوث،(۱۳۸۷هـ ش)،عضوي کیمیا،انتشارات سعید،(مخونه ۶۵ -۷۲) ۴)عربزی،عزیزالله،(۱۳۹۰هـ ش)،عضوي اوغیرعضوي کیمیا،عنایت خپرندویه ټولنه  (مخونه ۷۵-۹۲) ۵) تڼیوال، محمدعارف،( ۱۳۹۰ه ش)،عمومي کیمیا،النورعلمي خپرندویه ټولنه                        (مخونه ۲۷۴ - ۲۷۵)
توهوکو
توهوکو سیمه په جاپاني 東北地方) د جاپان هیواد له سیمو څخه یوه چې د یاد هیواد په هونشو ټاپو کې قیعت لري. په جاپاني کې ژبه کې توهوکو د شمال ختیځ په معنی ده.
طیب اغا
سيد محمد طیب آغا چي د ملا محمد طیب اغا او طیب اغا په نامه هم يادېږي يو افغان سياستوال، ديپلومات او جهادي مشر دی، چې په ۱۹۶۷ز کې د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په جلاهور کلۍ کې زیږیدلی دی. هغه د ناصرو قبیلې سره تړاو لري، پلار یې د کندهار د دیني عالمانو له مشرانو بلل کیده. طیب آغا په قطر کي د طالبانو د سیاسی دفتر بنسټ ايښودونکی مشر وو.
نور ولولئ
په ۱۹۸۴ ز کې روسانو ونیوه، دوه کاله وروسته له پخواني شوروي ځواکونو سره تبادله او پريښودل سو. د طالبانو د واکمنۍ پر مهال يي په څو وزارتونو کې د ژباړن په توگه دنده ترسره کړې ده، وروسته بیا د ملا محمد عمر ځانگړی استازي سو، له دندو څخه یې د طالبانو سیاسي ستراتیژۍ جوړول او له بهرنیانو سره اړیکې نیول وه. طیب اغا د سیاسي وړتیاوو له کبله د طالب مشرانو ترمنځ له پوره درناوي برخمن دی، د نورو په پرتله یې لوړه تعلیمي سویه لرل ، د عربي او انگلیسي په گډون پر پنځو ژبو خبرې کولای سي. له طالبانو سره د خبرو او سولې په برخه کې یې د مختلفو طالب پلاوو مشر تېر سوی دی.
له سیاسي دفتره استعفی
ښاغلي سید طیب اغا د طالبانو د نوي امیر په توګه د ملا اختر محمد منصور له ټاکل کیدو سره سخت مخالفت وکړ او له همدې کبله يې په رسمي توګه په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر له مشرۍ استعفا وړاندې کړه.
د استعفی بڼه
بسم الله الرحمن الرحیم
تر هرڅه وړاندې عالیقدر امیرالمومنین رحمه الله د وفات تعزیت د نوموړي کورنۍ، ملګرو او افغان مومن ولس او د امارت ټولو مجاهدینو ته وایم، الله تعالی دې نوموړي ته خپل رحمت او مغفرت نصیب کړي او د نوموړي جهاد، قرباني، تکلیفونه او ستړیاوې دې په خپل دربار کې قبولې او په جنت کې لوړې درجې ورکړي. آمین
عالیقدر امیرالمومنین رحمه الله چی ما ته یي د مهربانه مشر ورور حیثیت درلود، د الله په نصرت، شجاعت، قاطعیت او عزم سره د هېواد ۹۵٪ برخه له ملوک الطوایفۍ څخه وژغورله او اسلامي نظام یې حاکم کړ.
له امریکايي اشغال وروسته عالیقدر امیر المومنین رحمه الله د جهادي صف وحدت او استقلال په ډېره مېړانه او مدبرانه توګه وساتلو. د اسلامي امارت د داخلي او خارجي سیاست د مستقل ساتلو لپاره د ډېرو او لویو ستونزو په ګاللو سره چې د صحت او ورپسې د ژوند په بیه ورته تمام سول، ټول وخت د هېواد په داخل کې پاتې سو او د دې لوی مقصد لپاره يې سیاسي دفتر تاسیس کړ ترڅو د اسلامي امارت او ملت سیاسي استقلال، ملي منافع او د طالبانو او ولس قرباني وساتل سي او اسلامي امارت د خپلو سیاسي پریکړو ابتکار په خپله په لاس کې واخلي او خپلې فیصلې په خپله وکړي او هم یې په ۲۰۰۹ کال کې د امریکا متحده ایالاتو سره د اشغال د خاتمي او د افغانستان د قضیي د سوله ییز حل لپاره د هغوی د غوښتنې په اساس د مذاکراتو موافقه وکړه.
سیاسي دفتر د خپل مشر د مستقیمو هدایاتو په اساس په ډېر لنډ وخت کې د الله پاک په فضل او نصرت سره اسلامي امارت د کلونو سیاسي کلابندۍ څخه وروسته او د ډیرو مشکلاتو او مخالفتونو سره سره د لومړي ځل لپاره په ملی او نړیواله کچه د یو اسلامی خپلواک او ملي سیاسي خوځښت په حیث مطرح کړ، چې ټولو په ژوندۍ بڼه وکتل او په دې سره د الله پاک شکر ادا کوم.
د عالیقدر امیر المومنین رحمه الله د وفات اعلان چې نژدې دوه کاله پټ ساتل سوی و، د دې خبر پټ ساتل د اړوندو اشخاصو تاریخي اشتباه بولم او د پاکستان د لارې له مذاکراتو سره موافقې د دې خبرې په ښکاره کیدو کې مهم رول لرلی دي.
اوس چې له هېواد څخه بهر مشرټاکنه وسول او د نوي امیر ټاکنه چې د هیواد په خارج کې د اوسیدونکو لخوا ترسره سوه دا یوه لویه تاریخي اشتباه ده، ځکه تاریخ ته په کتو سره هر ډول مشرټاکنه چې له هېواد څخه بهر ترسره سوي ده، د افغان مظلوم ولس لپاره یې ډېرې بدې پایلې لرلې دي. د بېلګې په توګه د شوروي اتحاد له یرغل سره سم د ماسکو، او بیا د تېر جهاد پر مهال د پاکستان او ایران مشرټاکني او بیا د امریکايي اشغال له پیل سره سم د جرمني (بون) ټاکنه یادولای سو.
ضروري ده چې د اسلامي امارت مشرټاکنه د سرښندونکو مجاهدینو د سنګرونو په منځ کې سوې وای او د عالیقدر امیرالمومنین رحمه الله په شان يې د سنګرونو په مینځ کې خپل ازاد او مستقل ژوند ته دوام ورکړی وای.
د یادولو وړ ده چی د ۲۰۱۳ کال له شروع څخه د مرحوم عالیقدر هیڅ کوم صوتي هدایت نه دی ترلاسه سوی. د هغه سبب اړونده طرف د عالیقدر عدم موافقه ښوول چی هغه وایي چی هر څوک دې خپل کار کوي او د صوتي هدایت ضرورت نسته او مونږ هم د هغوی د امنیت او احترام په خاطر ډیر ټینګار نه کاوی. البته دا غوښتنه مو کوله چې هغوی باید د خلکو د تشویشونو د رفع کولو لپاره یو صوتي پیغام راولیږي.
د دې لپاره چې د هېواد او ولس په راتلونکو احتمالي ناخوالو کې – الله دې نه پېښوي- خپل رب، وجدان او خپل ولس او هم د خپل عالیقدر مشر امیرالمومنین ملا محمد عمر مجاهد سیاست او تګلارې ته ملامت نه سم او په دی اړوند لاسته راوړني په خپله خرابې نه کړم، د څو ورځو ښه غور او فکر وروسته د پورته وضاحت او صورت حال په نظر کی نیولو سره مې په ښه نیت سره فیصله وکړه چې نور د سیاسی دفتر د مشر او سیاسی مسوول په حیث زما کار پای ته رسیدلی او نور د امارت په نامه بیانونو، پریکړو او اجراآتو کی په هیڅ قسم دخیل نه یم او د طالبانو په موجوده خپلمنځي موضوعاتو کې د هیڅ طرف طرفداري نه کوم ځکه چی د طالبانو اړوند ټولو طرفونو په ارتباط کوشش روان دی چې د پردیو په دام کې ولویږي خو الله پاک دې وساتي. او د دی دام څخه د خلاصون یوازني لار دا ده چی د طالب په نامه د ټولو طرفو مسوولین باید د لکونو شهیدانو قربانیو، ثمرې، ملي وقار او استقلال د ساتلو په خاطر د عالیقدر مرحوم په شان د تکالیفو په ګاللو سره قربانی ورکړی. او همدا اوس د مشرانو د قربانی وخت دی. او د دی کار لپاره باید خپله او هم خپل اکثره کارونه داخل ته نقل کړی، ځانونه د خپل اختیار کړي اوبیا د امیر ټاکنی په شمول په ټولو موضوعاتو په ازاد مټ غور او پریکړی وکړی کنه ویره لرم چې ټول به د تاریخی رسوايي سره مخ سي.
نظامی مسوولین او ډلګۍ مشران باید په خپل کار کې د خپل مشر امیرالمومنین ملا محمد عمر مجاهد د تګلارې او هدایت سره سم خپلمنځي وحدت او استقلال وساتي او د وطنوالو د سر او مال ساتنه وکړي او هغه هیوادونه او طرفونه چې زمونږ د غریب هیواد په بیارغونه او کومک کې حصه اخلي، په نښه نه کړی او سپیڅلی طالبان او حافظان یوازې د هیواد د ازادۍ او اسلامي نظام د حاکمیت او سرتاسری امنیت او دعدل د تامین لپاره وکاروي، خدای مکړه نه د پردیو د ګټو د ساتلو لپاره.
سر د نن څخه به زه د امارت، د طالبانو د تحریک، سیاسي دفتر یا کمیسون او یا کوم بل نامه او طرف په استازیتوب یا مشرتوب د داخلی یا خارجي طرف سره لیدل کتل نه کوم. البته د یو مسلمان افغان او د مرحوم عالیقدر د ملګري او د هغه د امارت د یو فرد په توګه به د خپل غیور ولس د سوکالي او هیواد د خپلواکي، امنیت، پرمختګ او خپل سرښندونکو مجاهدینو وروڼو د حمایت په لار کې چې هر هغه څه زما په وس پوره وي کوم ان شاء الله تعالی.
له الله تعالی څخه غواړم چې افغانانو او طالبانو ته د عالیقدر امیرالمومنین نعم البدل ورکړي اوهم دي الله پاک د هغه قهرمان مشر د ارمانونو سره سم اشغال ختم او په افغانستان کی یو خپلواک افغان شموله اسلامي حکومت قایم کړي.
سید محمد طیب آغا د افغانستان د اسلامي امارت د سیاسي دفتر مشر ۸/ ۳/ ۲۰۱۵م
سرچینې
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:کندهاریان
عين الدين
عين الدين د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
فرانسیسکو فریر
فرانسیسکو فریر آی ګواردیا (۱۸۵۹-۱۹۰۹ زکال) چې په عامه توګه د فرانسیسکو فیریر په نوم پېژندل کېږي، راډیکال آزاد خیالی، انارشېست او د بارسلونا په شاوخوا کې د سیکولار، شخصي، لیبرترین ښوونځیو د شبکې تر شا روزنکی و. د هغه اعدام په بارسلونا کې د پاڅون لامل وګرځېد، هغه یې په شهید واړاوه او د راډیکالانو او د آزادي غوښتونکو نړیوال خوځښت ته یې وده ورکړه چې د هغه د بېلګې له مخې یې ښوونځي تاسیس کړل او د هغه د ښوونځي تګلاره یې ترویج کړه.
فریر بارسلونا ته څېرمه په یوه کرونده کې را لوی شو او همالته یې جمهوري غوښتونکي او روحانیت ضد باورونه پیدا کړل. هغه د رېل د ټکټ پلورونکي په توګه په فرانسه کې تبعید شوي جمهوري غوښتونکي رهبر مانوئل رویز زوریلا ته پیغامونه استول. په ۱۸۸۵ زکال کې د جمهوري غوښتونکو له ناکام پاڅون وروسته، فریر له خپلې کورنۍ سره پاریس ته کډه وکړه او هلته ۱۶ کاله پاتې شو. فریر د انارشېزم په څېړنه او زده کړو پیل وکړ. د پېړۍ په پیل کې فریر پرېکړه کړې وه چې د پاول رابین د یتیم خانې په څېر یو ازادي غوښتونکی ښوونځی پرانېزي. هغه لوی ارث چې ده د خپلې پاریسي زده کوونکې څخه ترلاسه کړی و، د دغه کار لپاره وسایل برابر کړل.
په ۱۹۰۱ زکال کې بارسلونا ته په بېرته راګرځېدو سره یې، د برسلونا معاصر ښوونځی Escuela Moderna تاسیس کړ، چې د مذهبي عقایدو او د هسپانیا په ښوونځیو کې یې د اجباري زده کړو پر ځای سیکولر او آزادي غوښتونکی درسی پروګرام درلود. د فریر د روزنې مېتود د ۱۸ مې پېړۍ له عقل پالنې او د ۱۹ مې پېړۍ له رومانتېزم سرچینه اخیسته. هغه باور درلود چې ماشومان باید د انطباق، مقرراتو او نظم او دسپلین پر ځای له یو شمېر آزادیو برخمن وي. د هغه ښوونځي د ماشومانو د تنبیه کولو، مکافاتو ورکولو او ازموینو څخه ډډه کوله او په اکاډمیکو زده کړو کې یې عملي تجربه تشویق کوله. د هغه ښوونځی د د لویانو د ویناوو کوربه، د ښوونکو د روزنځای او راډیکال چاپخونې لرونکی و چې درسي کتابونه او د ښوونځي مجله به یې په کې چاپوله.
فریر د ۱۹۰۹ زکال په نیمايي کې ونیول شو او د بارسلونا د تراژیکې اونۍ په نامه د مشهورې یوې اونۍ بغاوت په طرح کولو تورن شو. په داسې حال کې چې د هغه د همزولو په خبره هغه په دغه بغاوت کې بې ګناه نه و، خو هغه ډول یې چې تورن کړ، هومره طراحي یې نه وه ورته کړې. د هغه د دوسیې څېړونکې محکمه چې د کانګورو محکمې د یوې نمایشي محاکمې په توګه یادېږي او د هغه د اعدام لامل وګرځېده، نړیوال غبرګونونه یې راوپارول، ځکه په پراخه کچه دا تصور کېده چې هغه د خپلې مړینې پر مهال بې ګناه و. هغه په پام وړ توګه په درېو لویو وچو کې په لیکنو، تاریخي ودانیو او لاریونونو کې یادګار پاتې شو. دغه بغاوت د هغه د روزنیزې نظریې په تبلیغ کوونکي خوځښت واوښت او د هغه په نوم مډرن ښوونځیو په ټولو متحده ایالاتو او اروپا کې وده وکړه او برازیل او اسیا ته ورسېدل.
لومړی ژوند او مسلک
فرانسیس فریر ای ګواردیا د ۱۸۵۹ زکال د جنوري په ۱۰ مه یا ۱۴ مه نېټه د هسپانیا په الیلا کې بارسلونا ته څېرمه په یوه کرونده کې وزېږېد. هغه په ځوانۍ کې په یو ازاد خیالي او جمهوري غوښتونکي واوښت. په داسې حال کې چې مور او پلار یې متدینه کاتولیکان و، خو هغه خپل خپلواک او روحانیت ضد عقاید له خپل آزاد خیالي تره او خپل لومړي بې دینه مبارز کارورکوونکي څخه ترلاسه کړل. فریرد خپلې شل کلنۍ په نیمايي کې په یو سخت دریځي جمهوري غوښتونکی بدل شو.
صافي زاده
صافي زاده د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
فرانسیسکو فریر
لومړی ژوند او مسلک
هغه د فرانسې او بارسلونا ترمنځ د ریل په دفتر کې د تکټ پلورونکي په توګه له خپل ځایګي څخه په ګټڼې پیغامونه د جمهوري غوښتونکو تبعیدي رهبر مانوئل رویز زوریلا ته لېږل او همدارنګه یې جمهوري غوښتونکي، راډیکالان او فراماسونیان خپلو ځایونو ته انتقال کول. فریر د جنرال مانوئل ویلاکامپا دل کاستیو د کودتا د هڅو څخه د ملاتړ له امله چې غوښتل یې د ۱۸۸۶ زکال په وروستیو کې د هسپانیا جمهوریت رامنځته کړي؛ مجبور شو، له خپلې ښځې او درېو لورانو سره فرانسې ته وتښتي؛ چېرې چې هغوی ۱۶ کاله هلته پاتې شول. فریر هغه مهال چې په فرانسه کې و، خپل ماسوني فعالیتونه یې له ګراند اوریان دو فرانس سازمان سره ترسره کول.
صافي زاده
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
فرانسیسکو فریر
په پاریس کې تبعید
فریر په پاریس کې د هسپانوي ژبې درس ورکاوه، واین یې په کمیشن خرڅول، په رضا کارنه ډول یې د رویز سکرتریت وکړ (په ۱۸۹۵ زکال کې تر خپلې مړینې پورې) او راډیکالي هڅو ته یې دوام ورکړ. هغه په ۱۸۹۶ زکال کې د دویم انټرنېشنل په کانګرس کې کې د درایفوس استازی او د ماسوني ښوونځي ښوونکی و.
فریر د رویز له مړینې وروسته د انارشېزم په کشف پیل وکړ. هغه له لوئیز میشل، الیزه رکلوس او سبستین فوره سره ملاقات وکړ او له چارلز مالاتو او ژان ګریو سره ملګری شو، همدارنګه یې د هسپانوي انارشېست آنسلمو لورنزو او فرناندو تاریدل دل مارمول سره اړیکه ټینګه کړه. د هغوی شخصیتونو او نظریاتو هغه تر اغېز لاندې راوست او د ۱۸۹۰ مې لسیزې په وروستیو کې یې هغوی خپلې خپلوانې ارواه ګانې وبللې. په داسې حال کې چې فریر وروسته په انارشیستي خوځښت کې له خپل دخالت څخه انکار وکړ، په ځانګړې توګه هغه مهال چې پرهغه دولتي څار زیات شو. انارشیستي لیکوال پل اوریچ لیکلي چې: د فریر انارشیستي اړوندتیا نه انکار کېدونې وه، په داسې حال کې چې لرغونو تاریخ لیکونکو د یو انقلابي پر ځای، هغه یو سوله غوښتونکی او یا آیډیالیست بللی. فریر د خپل ژوند په اوږدو کې په څو هېوادونو کې د انارشیستي اهدافو لپاره کار وکړ، ډېری انارشیستي چارو ته یې مالي سرچینې برابرې کړې. په بارسلونا کې ډېری مخکښو او کوچنیو انارشیستي شخصیتونو د هغه له ښوونځي سره چې وروسته یې افتتاح کړ، کار کاوه. د اروپا مخکښو انارشېست رهبرانو، هغه ته مشورې ورکولې او د ده لپاره یې لیکنې کولې.
فریر هغه مهال چې په پاریس کې و، له زده کړو سره یې لېوالتیا پیدا شوه، هغه موضوع چې په انارشیستي او عقل پالونکو کړیو کې ګرمه موضوع وه. فریر په Cempuis کې د پاول رابین د یتیم خانې مجذوب شوی و، چې له هغو څخه په نمونه اخېستنې فریر خپل ښوونځی افتتاح کړ. د رابین مشترک روزنیز میتود له اجبار پرته د ماشومانو د فکري او جسمي ظرفیت په لټه کې و. هغه باورمن و چې ټولنیز او اقتصادي چاپېریال له وراثت څخه زیات د ماشوم په وده کې رول لري او له همدې امله د هغه د ښوونځي موخه د طبیعیت، لوبو، مینې او تفاهم وړاندې کول و، په ځانګړې توګه هغو ماشومانو ته چې ستونزه یې لرله. فریر له رابین Cempuis سره مکاتبه وکړه، خو هیڅکله یې هم هغه و نه لید. د ۱۹۰۰ زکال په شاوخوا کې فریر د ورته آزادي غوښتونکي ښوونځي د پرانیستو په موخه خپل هوډ څرګند کړ او هغه مهال د پلي کېدو وړ وګرځېد چې له یوې منځنۍ عمر لرونکې فرانسوي مېرمنې څخه چې له ده یې په هسپانوي کې زده کړه کړې وه او د ده له نظریاتو څخه اغېزمنه شوې وه، یو میلیون فرانکه ده ته په میراث پاتې شول.
شخصي ژوند
فریر له خپلې ښځې ترزا سانمارتي جلا شو او وروسته یې د خپلې ښځې له ملګرې سره چې ارث یې د بارسلونا د ښوونځي بودیجه برابره کړه اړیکه لرله. هغه وروسته د سولیداد ویلفرانکا په نامه د خپل ښوونځي په یوې ښوونکې میئن شو.
دشیدو بندسوی کانال
په انګریزۍ کې دې حالت ته دوه نور نومونه (plugged or clogged milk duct) اخلي. د یوه یا څو هغو کانالونو بندېدو ته وایي چې د تي سر ته شیدې انتقالوي او بندېدل یې د ماسټیټیس (Mastitis) حالت پیدا کوي – ماسټیټیس روغتیايي حالت دی او په تي کې د پړسوب لامل کیږي. علایم یې په تي کې سیمه ایزه غوټه پیدا کېدل او د غوټې له پاسه سوروالی رامنځته کېدل دي. لامل یې د تي له ځینو برخو د شیدو نه تخلیه کېدل دي. د شیدو د نه تخلیه کېدو لامل کم وخت ماشوم ته تي ورکول، تنګ کالي اغوستل او تي ټپي کېدل او یا تي ته ضربه رسېدل وي. ځینې وخت یې ټینګې شوې شیدې هم بندوي. درملنه یې د شیدو په ویستلو او د بندېدو د لامل په سمون کیږي.
درملنه
تر ټولو اغیزمنه درملنه یې د تي خالي کول دي. د خالي کولو لپاره یې پمپ کاریږي. له دې پرته که چېرې لاندې طریقې وکارول شي هم مرسته کوي :
– په تي کې غوټې شوې برخې ته نرم مساج
– تي ته ټکور ورکول
– پروټیولیټیک انزایم
سرچینې
https://rahimiz.com/2022/04/22/blocked-milk-duct-%d8%a8%d9%86%d8%af-%d8%b4%d9%88%db%8c-%d8%af-%d8%b4%db%8c%d8%af%d9%88-%da%a9%d8%a7%d9%86%d8%a7%d9%84/
حبيب الله جان عليزى
حبيب الله جان عليزى د حاجى محمد عمر جان زوى د کندهار ولايت د ژړى ولسوالى د سنځرى په کلى زيږيدلى دى چه د عمر په 18 کلنى يى د روسانو په مقابل کى مسلحانه جهاد پيل کى تر هغه وخته پورى يى جهاد ته ادامه ورکړل چه روسانو غاښ ماتوونکى ماته وخوړل او د جهاد په جريان کى يى خپل ورور محمد طاهر شهيد سو او پلار يى حاجى محمد عمرجان روسانو په سياسى بنديانو کى د ځان سره بوتلى ، حبيب الله جان عليزى يو جهادى او ملت پاله شخصيت وه چه د عمر زياته برخه يى د خلکو په خدمت کى تيره کړى ده مرحوم د حامد کرزى په واکمنى کى د 530 نظامى ليواه قومندان او د ولسى جرګى وکيل پاته سوى دى ، حبيب الله جان عليزى د کندهار ولايت د سنځرى په کلى د مخالفينو په کمين کى شهيد کړلاى شو ، دده څخه دولس زامن او دولس لوڼى پاته دى ،
د ښځو زده کړې
د ښځو زده کړې د نجونو او مېرمنو لپاره د پېچلو موضوعاتو او بحثونو يوه پراخ بنسټه اصطلاح ده چې لومړنۍ زده کړې، ثانوي زده کړې، له ښوونځي څخه پورته (لوړې زده کړې) او په ځانګړي ډول روغتيايي زده کړې احاطه کوي. دې ته په مکرر ډول د نجونو تعليم يا د ښځو تعليم ويل کېږي، چې د جنسيت مساواتو او زده کړو ته د لاسرسي برخې په کې شاملې دي. د ښځو او نجونو زده کړه د بې وزلۍ د له منځه وړلو لپاره مهمه اړيکه ده. په اړوندو پراخو موضوعاتو کې د ښځینه وو لپاره له نارينه وو څخه په بېلو ټولګيو کې زده کړې او ديني زده کړې شاملې دي چې زده کړه په کې د جنسيت په ليکو وېشل شوې ده.
په زده کړو کې د ښځو او نجونو لپاره نابرابرۍ پېچلې دي. ښځې او نجونې ښوونځي ته د تللو له ښکاره خنډونو لکه د ښځو پر وړاندې تاوتريخوالی يا نجونې ښوونځي ته له تګ څخه منعه کولو سره مخامخ کېږي. په داسې حال کې چې نورې ستونزې لکه: د ساينس، ټيکنالوژۍ، انجينرۍ او رياضياتو (STEM) زده کړې ډېرې منظمې، لږ څرګندې خو ان په اروپا او شمالي امريکا کې ژورې ريښې لري. په ځينو لويديځو هېوادونو کې مېرمنې د نارينه وو په پرتله د زده کړې په زياتره کچو کې غوره دي. د بېلګې په توګه: په ۲۰۰۵/۲۰۰۶ کلونو کې په متحده ايالاتو کې ښځو د ټولنې درجو ٪۶۲، د لېسانس ٪۵۸، د ماسټرۍ درجې ٪۶۰ او ٪۵۰ دوکتورا ترلاسه کړې.