cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جيمز ماډيسن
د ژوند لومړي کلونه او زده کړې
په پرنسيټون کې د هغه په زده کړو کې  لاتيني، يوناني، الاهیات او ذهني روښانتيا شاملې وې. په ويناوالۍ او بحث يې زيات ټينګار کاوه؛ ميډيسن د امريکا د «ويګ» ټولنې مخکښ غړی و، چې په پوهنتون کې يې د خپلې سيالې سياسي کليوسوفيک ټولنې سره سيالي کوله. په پرينسيټون کې د هغه نژدې ملګری راتلونکی لوی څارنوال وليام براډفورډ و. ماډيسن له خپل بل ټولګيوال سره يو ځای د زده کړې سخت پروګرام په غاړه واخيست او د پوهنځي د درې کلونو د فنونو لېسانس سند يې يوازې په دوه کلونو کې بشپړ کړ او په ۱۷۷۱ز کال کې فارغ شو. ماډيسن په دې فکر کړی و، چې له فراغت وروسته به يا د روحانيت ټولنې ته ننوځي يا به وکالت کوي، بيا هم په پريسنټن کې پاتې شو، تر څو د پوهنځي د رئيس جان ويترسپون تر څار لاندې عبري ژبه او سياسي فلسفه ووايي. هغه د ۱۷۷۲ز په لومړيو کې په مونپلير کې خپل کور ته راستون شو.
د فلسفې او اخلاقو په اړه د ماډيسن اندونه په پیاوړي ډول د ويترسپون له خوا ترتيب شوي وو، چا چې ماډيسن فلسفې، ارزښتونو او د روښانتيا په نوي عصر کې د فکر کولو په ډولونو بدل کړ. ژوند لیک ليکونکی «ټرنس بال» ليکلي دي چې:"ماډيسن په پرينسيټون کې د روښنايۍ په ازادۍ کې ډوب شو او دا اند يې د اتلسمې پېړۍ په سخت دريځه سياسي اند بدل کړ. له هماغه وخته راوروسته د جيمز ماډيسن اندونه، د انسان د خوښۍ حقوقو ته وده ورکوي او د هغه زياتې فعالې هڅې په بشپړې مېنې سره د مدني او سياسي خپلواکۍ خدمت کوي."
ټاټرا ۸۱۶
د ټاټرا ۸۱۶ پوځي باروړونکي موټر ۱۲ سلنډره ډیزلي ماشين لري چی د اوبو پواسطه سړېږي. د ماشین قدرت ۶۱۰ کیلو واټو ته رسېږي. دغه موټر د ۶ درجو یو خپل کاري گیر بکس لري. د ټاټرا ۸۱۶ عمومي وزن ۲۰،۵ ټنې دي مگر د بار وزن ۴۳ ټنو ته رسېدلای شي.
وېشنيزه:ټاټرا گاډي
د پاکستان تاریخ (له ۱۹۴۷ز کال نه تر اوسه)
پاکستان یو اټومي ځواک او د اټومي وسلو اعلان شوی دولت دی، چې د ۱۹۹۸ز کال په می کې یې د خپل سیال جمهوریت هند د پینځو اټومي ازموینو په ځواب کې، شپږ اټومي ازموینې ترسره کړې. لومړۍ پینځه ازموینې یې د می په ۲۸مه او شپږمه یې د می په ۳۰مه ترسره کړې. له دې سره پاکستان په نړۍ کې اووم، په سویلي اسیا کې دویم او په اسلامي نړۍ کې یوازینی هېواد دی. پاکستان د ثابتو وسله والو ځواکونو په لرلو سره په نړۍ کې شپږم ځای لري او د خپلې بودیجې ډېره برخه پر دفاع لګوي. پاکستان د OIC بنسټ، د سارک، د ټروریزم ضد اسلامي پوځي ائتلاف، د ملګرو ملتونو، د شانګهای د همکارۍ سازمان، د ملګرو ملتونو د مشترک المنافع، ARF، د اقتصادي همکاریو سازمان، او د داسې نورو په ګډون د ډېرو نړیوالو سازمانونو غړیتوب لري.
د پاکستان جوړېدل
پاکستان د ۱۹۴۷ز کال د اګسټ په ۱۴مه (د ۱۳۶۶ل کال د روژې په ۲۷مه) خپلواکي ترلاسه کړه. یوه ورځ وروسته هند خپلواک شو. د بریتانوي هند دوه ولایتونه پنجاب او بنګال د راډکلیف کمیسیون له خوا پر مذهبي لیکو سره ووېشل شول. پر لارد ماونټ بیټن تور دی، چې د راډکلیف په کمیسیون کې یې د هند په ګټه لیکې رسمې کړې. د پنجاب لوېدیځه برخه چې مسلمانان وو، پاکستان ته لاړل او ختیځه برخه یې چې هندوان او سیکان وو، هند ته لاړل، خو د پنجاب په ختیځه برخه کې د مسلمانانو لږه کي او په لوېدیځه برخه کې یې د هندوانو او سیکانو لږه کي ژوند کوي.
هېڅ تصور یې نه کېده، چې د وېش له امله به د نفوسو لېږد اړین وي. له مذهبي لږه کیو تمه کېده، تر څو په هغو ایالتونو کې پاتې شي، چې دوی په کې ژوند کاوه. په هر حال، د پنجاب لپاره یوه استثنا رامنځته شوه، چې په نورو ولایتونو کې نه پلې کېده. په پنجاب کې سخت ډله ییز بغاوت پیل شو، چې د هند او پاکستان حکومتونه يې اړ کړل، تر څو په پنجاب کې د مېشتو مسلمانانو او هندو/سیک لږه کي سره په جبري ډول تبادله کړي. د دغه نفوس تر تبادلې وروسته، یوازې څو زره د ټیټې طبقې هندوان په پاکستاني پنجاب کې پاتې شول او ډېر لږ مسلمانان د هندي پنجاب په مالیرکوټلا ښار کې پاتې شول. سیاستپوه اشتیاق احمد وایي: که څه هم په پنجاب کې مسلمانانو تاوتریخوالی پیل کړی و، خو د ۱۹۴۷ز کال تر پایه په ختیځ پنجاب کې، چې څومره مسلمانان د هندوانو او سیکانو له خوا وژل شوي وو، د هغو هندوان او سیکانو په پرتله ډېر وو، چې د پنجاب په لوېدیځ کې د مسلمانانو له خوا وژل شوي وو. نهرو د اګسټ په ۲۲مه ګاندي ته ولیکل چې: تر هغه مهاله، په ختیځ پنجاب کې د هندوانو او سیکانو په پرتله دوه برابره مسلمانان په لوېدیځ پنجاب کې وژل شوي دي.
تر لس میلیونه ډېر وګړي، له نوو پولو کډوال شول او د ۲۰۰۰۰۰ او ۲۰۰۰۰۰۰ تر منځ وګړي په پنجاب کې د ډله ییز تاوتریخوالي له امله ووژل شول، ځینې پوهان یې د مذهبونو ترمنځ د «د غچ اخیستلو د نسل وژنې» په توګه تشرېح کوي. د پاکستان حکومت ادعا کړې، چې هندوانو او سیکانو ۵۰۰۰۰ مسلمانې ښځې تښتولې او جنسي تېری یې پرې کړی، بل خوا د هند حکومت ادعا کړې، چې مسلمانانو یې ۳۳۰۰۰ هندوې او سیکانې ښځې تښتولې او تېری یې پرې کړی. دواړو حکومتونو په ۱۹۵۰ ز لسیزه کې د تښتول شوو ښځو د بېرته ستنېدو هوکړه وکړه، چې په زرګونو هندوې، سیکانې او مسلمانې ښځې خپلو کورونو ته ستنې شوې. د کشمیر پر سر جګړه، د هند او پاکستان لومړۍ جګړه شوه، چې د ملګرو ملتونو په مرسته پای ته ورسېده، خو دا د کشمیر لانجه شوه، چې تر ۲۰۲۱ز کال پورې هم حل نه شوه.
۲۰۰۸ز – ۲۰۱۲ز: څلورمه ډیموکراټیکه دوره
په ۲۰۱۰ز او ۲۰۱۱ز کلونو کې د پاکستان او امریکا اړیکې وروسته تر هغه خرابې شوې، چې د سي آی اې یوه قراردادي، په لاهور کې دوه ملکي وګړي ووژل او اسامه بن لادن د امریکا له خوا د پاکستان له پوځي اکاډیمۍ نه د یو میل په واټن کې په خپل کور کې ووژل شو. امریکا پر پاکستان د بن لادن په ملاتړ سختې نیوکې وکړې، په داسې حال کې چې ګیلاني پر خپل حکومت غږ وکړ، چې پر خپلې بهرنۍ تګلارې دې بیا کتنه وکړي. په ۲۰۱۱ز کال کې د ګیلاني له خوا د ناټو او پاکستان تر منځ تر سرحدي نښتو وروسته د ناټو د ټولو لویو اکمالاتو د بندولو لپاره ګامونه واخیستل شول. په ۲۰۱۲ز کال کې د بهرنیو چارو وزیرې حنا رباني کهر روسیې ته پټ سفر وکړ، چې تر دې سفر وروسته یې له روسیې سره اړیکې ښې شوې. ګیلاني د فساد د تورونو د پلټلو لپاره د پرله پسې ځنډونو له امله محکمې ته په سپکاوی تورن شو، چې د ۲۰۱۲ز کال د اپریل په ۲۶مه له واکه لرې شو او پروېز اشرف یې ځایناستی شو.
د پارلماني دورې تر بشپړېدو وروسته، په پاکستان کې په لومړي ځل د ۲۰۱۳ز کال د می په ۱۱مه ټولټاکنې ترسره شوې. کله چې د پاکستان محافظه کار مسلم لیګ ګوند (ن) په پارلمان کې نږدې فوق العاده اکثریت ترلاسه کړ، نو له دې سره یې د هېواد سیاسي منظرې هم بدلون وکړ. نواز شریف د می په ۲۸مه لومړی وزیر شو. په ۲۰۱۵ز کال کې د پاکستان – چین تر منځ اقتصادي دهلیز پیل شو. په ۲۰۱۷ز کال کې د پاناما پېپرز قضیه د دې لامل شوه، چې شریف د سترې محکمه له خوا له صلاحیته بې برخې شي. تر هغه وروسته شاهد خاقان عباسي د ۲۰۱۸ز کال تر نیمایي پورې لومړی وزیر و. د PML – N  حکومت، د پارلمانې دورې تر بشپړېدو وروسته منحل شو.
په ۲۰۱۸ز کال کې عمومي ټولټاکنې وشوې، چې د لومړي ځل لپاره PTI (انصاف تحریک ګوند) بریالی شو. عمران خان لومړی وزیر او عارف علوي د ولسمشر په توګه وټاکل شو. په ۲۰۱۸ز کال کې د فډرالي ادارې په مشرۍ  قبایلي سیمې له ګاونډي خیبر پښتونخوا سره یوځای شوې. په ۲۰۲۰ز کال کې د کووېډ – ۱۹ وبا په ټول هېواد کې خپره شوه.
د لومړي ترتیب منطق
د لومړي ترتیب منطق (First-order logic) – چې د محمولاتو منطق، مقداري منطق، او د لومړي ترتیب محمولاتو حساب په نوم هم پېژندل کېږي – د شکلي یا صوري یا رسمي سیستمونو یوه ټولګه ده چې په ریاضیاتو، فلسفه، ژبپوهنه، او کمپیوټر ساینس کې کارېږي. د لومړي ترتیب منطق د غیر منطقي څیزونو خلاف مقداري متغیرونه (quantified variables) کاروي، او هغه جملې پکې کارېږي چې متغیرونه ولري، نو په دې توګه د قضیو یا عباراتو پر ځای لکه دا چې "سقراط یو سړی دی"، یو څوک کولی شي داسې یې بیان کړي چې "یو x شته دی، هغه x سقراط دی او x یو سړی دی"، نو چېرې چې هغه "شته دی" دا یو مقدار ټاکونکی (quantifier) دی، او x یې یو متغیر دی. دا منطق له قضیوي یا د عباراتو له منطق څخه توپیر لري، کوم چې مقدار ټاکونکی یا اړیکې نه کاروي؛ په دې معنا، قضیوي منطق د لومړي ترتیب منطق بنسټ دی.
د یوې موضوع په اړه یوه تیوري معمولا د لومړي ترتیب منطق دی، چې ورسره یو ځای د بحث یوه مشخصه ساحه لري (په کوم کې چې مقداري متغیرونه وي)، په محدود ډول ګڼ توابع له هغې ساحې څخه د ځان لپاره لري، او ګڼ محمولات چې په هماغه ساحه کې تعریف شوي وي، او هم د بدهیاتو یوه ټولګه وي چې باور کېږي د هغو اړوند وجود لري. ځینې ​​​​وختونه "تیوري" په ډېره شکلي معنا درک کېږي، کوم چې په لومړي ترتیب منطق کې یوازې د جملو یوه مجموعه ده.
د "لومړي ترتیب" صفت بیا د لومړي ترتیب منطق له لوړ ترتیب منطق څخه بېلوي او توپیروي، په کوم کې چې د استدلالونو په توګه محمولات یا توابع شته دي، یا په کوم کې چې د محمول مقدار ټاکونکي یا د تابع مقدار ټاکونکي یا هم دواړه اجازه لري. په لومړي ترتیب تیوریو کې، محمولات اکثرا له سیټونو یا مجموعو سره تړاو لري. د لوړ ترتیب په تفسیر شوو تیوریو کې بیا محمولات ممکن د سیټونو د سیټونو یا د مجموعو د مجموعو په توګه تفسیر شي.
د لومړي ترتیب منطق لپاره ګڼ د قیاس یا استنباط سیستمونه شته دي چې هم سم دي (د مثال په توګه ټول ثابت بیانات په ټولو ماډلونو کې صدق کوي) او هم بشپړ دي (د بېلګې په توګه ټول بیانات چې په ټولو ماډلونو کې صدق کوي د اثبات وړ دي). که څه هم د منطقي پایلو اړیکه یوازې نیمه پرېکړه منونکې ده، خو په لومړي ترتیب منطق کې په اتومات ډول ثابتېدونکې قضیه کې ډېر پرمختګ شوی دی. د لومړي ترتیب منطق همدا راز ګڼې مېتالاجیکي یا فرامنطقي قضیې براورده کوي، چې له کبله یې د ثبوت په تیورۍ کې د تحلیل لپاره تابع او د تغییر وړ ګرځي، لکه د لوېنهېم-سکولم قضیه او د غلظت قضیه.
د لومړي ترتیب منطق پر بدیهیاتو د ریاضیاتو د فورمولایزېشن لپاره معیار دی، او د ریاضیاتو په بنسټونو کې مطالعه کېږي. د پیانو حسابیات او د زرمیلو–فرانکل د مجموعې تیوري په ترتیب سره په لومړي ترتیب منطق کې د شمېر د تیورۍ او د سیټ یا مجموعې د تیورۍ اصول جوړونه یا بدهیات دي. که څه هم، هېڅ لومړی ترتیب تیوري بیا دا ځواک نه لري چې په یوازې سر یو جوړښت په نامحدود یا لایتناهي ډول سره تشریح کړي، لکه طبیعي اعداد یا حقیقي کرښه. د بدیهیاتو سیستمونه چې دا دوه جوړښتونه (یعنې د بدیهیاتو ډلبندي شوي سیستمونه) په بشپړ ډول تشریح کړي، په لا ډېرو پیاوړو منطقونو کې ترلاسه کېدای شي لکه د دویم ترتیب منطق.
د لومړي ترتیب منطق اساسات په خپلواکه توګه د ګوتلوب فریګه او چارلز سنډرز پیرس لخوا رامنځته شوي. د لومړي ترتیب منطق د تاریخچې لپاره او دا چې څه ډول یې پر رسمي منطق سلطه ترلاسه کړه، وګورئ د خوزه فریرو (José Ferreirós) ۲۰۰۱ اثر.
پېژندنه
په داسې حال کې چې قضیوي یا د عباراتو منطق له ساده بیاني قضایاوو سره سروکار لري، د لومړي ترتیب منطق محمولات او مقدار ټاکنه هم تر پوښښ لاندې راولي.
یو محمول یا مسند د بحث په ساحه کې یو وجود یا وجودونه د داخلېدونکو (input) په توګه اخلي حال دا چې محصول (outputs) به یا صحیح یا غلط وي. دوه جملې په پام کې ونیسئ "سقراط یو فیلسوف دی" او "افلاطون یو فیلسوف دی". په قضیوي یا د عباراتو په منطق کې دا جملې د ناتړلو یا غیرمرتبطو جملو په توګه ګڼل کېږي، او ښایي د بېلګې په توګه، د p او q په څېر متغیرونو په واسطه وپېژندل شي یا وښودل شي. د "یو فیلسوف دی" محمول یا مسند په دواړو جملو کې شته دی، کوم چې د " الف-a یو فیلسوف دی" ګډ جوړښت لري. د الف-a متغیر په لومړۍ جمله کې د "سقراط" په توګه او په دویمه جمله کې د "افلاطون" په توګه مثال ورکړل شوی دی. په داسې حال کې چې د لومړي ترتیب منطق د محمولاتو کارولو شونتیا لري، لکه "یو فیلسوف دی" په دې مثال کې، خو قضیوي یا د عباراتو منطق بیا دا شونتیا نه لري.
د محمولاتو ترمنځ اړیکې د منطقي رابطونو یا پیوندونو په کارولو سره بیانېدای شي. د مثال په توګه، د لومړي ترتیب دا فورمول په پام کې ونیسئ "که الف-a یو فیلسوف وي، نو الف-a یو عالم دی". دا فورمول یو مشروط بیان دی چې "الف-a یو فیلسوف دی" د هغه د فرضیې په توګه، او "الف- aیو عالم دی" د هغه د پایلې په توګه مطرح دي. د دغه فورمول صدق یا سموالی په دې پورې اړه لري چې کوم څیز په الف-a سره ښودل کېږي، او هم د محمولاتو په تفسیرونو "یو فیلسوف دی" او "یو عالم دی" پورې اړه لري.
د دې جملې منفي بڼه "د هر الف-a لپاره، که الف-a یو فیلسوف وي، نو الف-a یو عالم دی" په منطقي توګه د دې جملې معادل راځي چې "یو الف-a شته داسې چې الف-a یو فیلسوف دی او الف-a یو عالم نه دی". د موجودیت مقدار ټاکونکی "شته دی" دا نظر څرګندوي چې دا ادعا "الف-a یو فیلسوف دی او الف-a یو عالم نه دی" د الف-a د ځینو انتخابونو لپاره صدق کوي نه د ټولو لپاره.
د "یو فیلسوف دی" او "یو عالم دی" محمولات هر یو یې یو واحد متغیر اخلي. په ټوله کې محمولات کولی شي څو متغیرونه واخلي. د لومړي ترتیب په دې جمله کې "سقراط د افلاطون ښوونکی دی"، دا محمول "د ... ښوونکی دی" دوه متغیرونه لري.
د لومړي ترتیب فورمول تفسیر (یا ماډل) مشخصوي چې د هر محمول یا مسند معنا څه ده، او هغه موجودیتونه چې کولی شي دا متغیرونه مثالونه جوړ کړي. همدا موجودیتونه د بحث ساحه یا عمومیات جوړوي، کوم چې معمولا باید یو غیرخالي سیټ یا مجموعه وي. د مثال په توګه، د بحث له ساحې سره په یوه تفسیر کې چې ټول انسانان پکې شاملېږي، او دا محمول چې "یو فیلسوف" دی چې د "جمهوریت نومي اثر لیکوال و" په توګه درک شوی، دا جمله "یو الف-a شته داسې چې الف-a یو فیلسوف دی" صدق کوونکې یا سمه جمله ګڼل کېږي، لکه څنګه چې د افلاطون نظر دی.
بیوسمیوټیک
بیوسمیوټيک (د یوناني βίος  BIOS د "ژوند" په معنا او σημειωτικός sēmeiōtikos ، "د نښانو رعایت کوونکي" په معني) د نښې پېژندې او بیولوژي یوه رشته ده چې په بیولوژیکي ساحه کې له ژبپوهنې وړاندې په معني جوړولو یا د نښو او کوډونو تولید او تفسیر او د دوی ترمنځ اړیکه  تر بحث لاندې نیسي.
بیوسمیوټيک د بیولوژی او نښو پېزندنې موندنې سره مدغم او د ژوند په ساینسي لید کې د پاراډیمیک (نمونه یی) بدلون وړاندیز کوي، چې نښې جوړونه (د نښې بهیر، د معني او تفسیر په ګډون) په کې د هغې له اصلي او ذاتي ځانګړتیاوو څخه ده. د بیوسمیوټيک اصطلاح په لومړي ځل په ۱۹۶۲ز کال کې د فیدریک اس. راوتسچایلډ له خوا وکارول شوه، خو توماس سبوک او توري ون اوکسکول دا اصطلاح او ساحه پلې کړه. دا ساحه چې د بیولوژي قاعده وي نظرونه ننګوي، عموماً د نظري او تطبیقي بیوسمیوټيک ترمنځ وېشل کېږي.
د بیوسمیوټيک نظریات هم د انساني - حیواني زده کړو او د انساني - نباتي زده کړو په ګډون په انساني علومو او ټولنیزو علومو کې منل شوي دي.
تعریف
بیوسمیوټيک هغه بیولوژي ده چې د نښو د سیستمونو د زده کړې په توګه تعبیر کېږي، یا په تفصیلي ډول د لاندې مواردو مطالعه ده.
اصلي څانګې
تر مطالعې لاندې د نښې جوړونې د اساسي ډولونو د بنسټ پر اساس، بیوسمیوټيک په لاندې ډول وېشل کېدای شي
ترد مطالعې لاندې د نښې جوړونې برلاسي اړخ ته په پام سره، لاندې نومونه کارول شوي دي: بیوپراګماتیک، بیوسیمانتیک او بیوسینټاکټیک.
تاریخچه
د چارلز سنډرز پیرس (۱۸۳۹-۱۹۱۴ز کال) او چارلز ډبلیو. مورېس (۱۹۰۳-۱۹۷۹ز کال) سربېره، د بیوسمیوټیک لومړني مخکښ کسان جاکوب وون یوکسکول (۱۸۶۴-۱۹۴۴ ز کال)، هیني هیډیګر (۱۹۰۸-۱۹۹۲ز کال)، جیورجیو پروډي (۱۹۲۸-۱۹۸۷ ز کال)، مارسیل فلورکین (۱۹۰۰-۱۹۴۴ ز کال) او فردریش اس. روتچیلډ (۱۸۹۹-۱۹۹۵ ز کال) وو؛ د معاصر کثیر الرشتوي بنسټ اېښودونکي توماس سبوک (۱۹۲۰-۲۰۰۱ ز کال) او توري وون اوکسکول وو.
په ۱۹۸۰ ز کال کلونوکې په نظري بیولوژي کې د ریاضي پوهانو یوې فعالې حلقې، رینه تام (د پرمختللو ساینسي څېړنو انسټیټیوټ)، یانیک کرګوسین (دالهاوزي پوهنتون او د پرمختللو ساینسي څېړنو انسټیټیوټ) او رابرټ روزن (دالهاوزي پوهنتون، همدارنګه د هوارډ اچ. پټي سره د بفلو ډلې پخوانی غړی)، د "طبیعت نښې پېژندنې"، "سیمیو فزیک"، یا "اټکل شوي سیستمونه" د سرلیکونو په کارولو او د موډلینګ تګلارې  په غوره کولو سره یې د نښې پېژندنې او بیولوژي ترمنځ اړیکې وڅېړلې.
په معاصره دوره کې (لکه څنګه چې د کوپنهاګن - تارتو مکتب له خوا پیل شوه) بیولوژي پوهان جیسپر هوفمایر، کالیوي کول، کلاوس ایمیچ، ټرینس ډیکن، نښه پوهان مارتین کریمپین، پاول کوبلي، فیلسوفان ډونالډ فاواریو، جان ډیلي، جان کولیر او د پېچلو سیستمونو ساینس پوهان هاوارډ اچ. پټي، مایکل کانراډ، لوئس ام. روچا، کلف جوسلین او لیون کرویزات شامل وو.
د بیوسیموټیک څېړنې لپاره کلنۍ نړیوال کنفرانس چې د بایوسیموټیک کې د غونډو یا Gatherings in Biosemiotics په نوم ؤ، په ۲۰۰۱ ز کال کې پرانیستل شو او له هغه وخت راهیسې هر کال ترسره کېږي.
د بیوسیموټیک پوهانو یوې ډلې - مارسیلو باربیري، کلاوس ایمیچ، جیسپر هوفمایر، کالیوي کول او انتون مارکوس - په ۲۰۰۴ ز کال کې پرېکړه وکړه چې د بیوسیموټیک نړیوال ژورنال جوړ کړي. د بیوسیموټیک ژورنال چې دوی يې د خپرونو د مدیریت مشري په غاړه لرله، د نووا ساینسي خپرندویې له خوا په ۲۰۰۵ کال کې په لاره واچول شو (دوې ګڼې خپرې شوې) او د همدغو پنځو اېډېټرانو په موجودیت کې بیوسیموټیک په ۲۰۰۸ ز کال کې د سپرنجر خپرندویې له خوا په لاره واچول شو. د بیوسیموټیک کتابونو لړۍ (سپرنجر) چې د کلاوس ایمیچ، ډونالډ فاواریو، کالیوي کول او الکسي شاروف له لوري اېډېټ کېدل، په ۲۰۰۷ ز کال کې پیل شوه او له هغه وخت راهیسې یې ۲۳ ټوکونه خپاره کړي.
د بیوسیموټیک څېړنو نړیواله ټولنه په ۲۰۰۵ ز کال کې د ډونالډ فاواریو او د پورته یاد شوو پنځو اېډېټرانو له لوري جوړه شوه. په ۲۰۰۹ کال کې د بیوسیموټیک د بنسټیزو تېزسونو په اړه یوه ډله ییزه پروګرامي مقاله خپره شوه، او په بیوسیموټیک کې اړینې لوستلنې یا Essential Readings in Biosemiotics په نوم یو ۸۰۰ مخه درسي کتاب او ټولګه چې د کتابتو فهرست او تبصرې په کې وې، د ډونلډ فاواریو له خوا په ۲۰۱۰ ز کال کې خپور شو.
په انساني علوم کې
د جاکوب وون یوکسکول او مارتین هیډیګر له کار راهیسې، د انساني علومو ګن شمېر پوهان په خپلو پروژو کې د بیوسیموټیک نظریاتو سره بوخت شول یا یې تخصیص کړل؛ برعکس، نښه پوهانو د بیوسیموټیک او پېچلتیا د تیوري د نظرونو په کارولو سره د انساني نظریو سره په انتقادي توګه بوخت شوي یا یې له سر نه بیان کړې دي. د بېلګې په توګه، اندریاس ویبر د هانس جوناس ځینې نظرونه د بیوسیموټیک مفاهیمو په کارولو سره بېرته بیان کړي، او بیوسیموټیک د جان برنزاید د شعر تفسیر لپاره کارول شوی دی.
په ۲۰۲۱ ز کال کې، امریکایي فیلسوف جیسن جوزفسن سټورم د حیواني اړیکو په اړه  بیوسیموټیک او تجربوي څېړنه وکاروله ترڅو د هایلوسمیوټیک وړاندیز وکړي، هایلوسمیوټیک د موجوداتو د علم یا اونټولوژي او ارتباط یوه تیوري ده چې سټورم په دې باور دی چې انساني علومو ته لاره هواروي ترڅو د ژبپوهنې له بدلون څخه هاخوا لاړ شي.
د جان ډیلي کار هم د انساني او بیوسیموټیک کړنلارو ترمنځ ښکیلتیا ښيي. ډیلي یو تاریخ پوه روزل شوی ؤ نه بیولوژي پوه، خو د نښه پېژندنې په اړه په خپلو لومړنیو کارونو کې یې په بیوسیموټیک او زوسیموټیک باندې په پراخه توګه بحث وکړ او هغه اصلطلاحات یې روښانه کړل چې د بیوسیموټیک پورې یې تړاو درلود. که څه هم د فزیوسمیوټيک په اړه یې په مفکوره باندې د متخصص بیوسیموټیک پوهانو له لوري نیوکه وشوه، پاول کوبلي، ډونالډ فاواریو، او کلیوي کول لیکلي چې "د ډیلي او د بیوسیموټیک ټولنې ترمنځ د دې مفکورې په اړه مناظرې تل مدني وې او د بل طرف د مرستې لپاره د متقابلې ستاینې سره مشخصې کېدې ترڅو د نښو د اړیکو په اړه زموږ په پوهه کې پرمختګ وشي.
کانزاس
کانزاس آیالات (کنزاس) په انګلیسي Kansas) د امریکا متحده آیالاتونو یو منځنی (مرکزی) آیالات دی.
مکي سورتونه
د سپیڅلي قرآن سورتووه د نزول له مخې په دوه ډلو وېشل کېږي چې مکي (هغه چې په مکه معظمه کې نبي علیه السلام ته رالېږل شوي وي) او بل یې مدني (هغه دی چې نبي علیه السلام ته په مدینه منوره کې رالېږ شوي وي).
۲- یا په بل عبارت: مکي سورتونه هغه دي چې د نبوي هجرت څخه مخکې (که هغه په مکه معظمه کې وي، مدینه، طایف... لنډه دا چې د مکې معظمې څخه بهر هرچېرې په نبي علیه السلام نازل شوي وي)رالېږل شوي وي، مکي سورتونه یادېږي.
وېشنيزه:قران
فېروز خان اپريدی
بټنوک|فېروز خان اپريدی بټنوک|فېروز خان اپريدی فيروز خان اپريدی (۱۹۶۰) د انټرنېشنل پشتون فاونډېشن پخوانی صدر، يو پښتون شاعر، اديب او د اباسين هنري ټولنې (Abasin Arts Council) غړی هم دی. نوموړی په پښتونخوا کې د نوم خاوند دی. د ده شعرونه د پښتونخوا د گڼو سندرغاړو له خوا په سندرو کې وييل شوي او د نوموړي ډېرې ليکنې د پښتونخوا او د پاکستان په رسنيو کې خپرې شوي دي. د ده د شعرونو او ليکنو سره گڼ شمېر خلک اشنا دي.
مخينه
ښاغلی اپريدی د حاجي لعل خان ځوی دی او په ۱۹۶۰ ز. کال، په پښتونخوا کې د خيبر ايجنسۍ د باړې د سپين قبر په كلي کې نړۍ ته سترگې رڼې کړي او د همدې ځای اوسيدونکی دی. نوموړی په ۱۹۸۴ ز. كال كې د قطر هېواد ته تللی دی او دا وخت هملته اوسيږي.
د زدکړې پر مهال د تاتاره سټوډنټس يونين مشر پاتې شوی دی. په اوسني وخت کې د ډېرو نورو ټولنو مشر هم پاتې شوی دی.
زدکړې
هغه خپلې لومړنۍ زدکړې د خيبر ايجنسۍ په سيمه ايزو ښوونځيو کې سر ته رسولي دي. د خپلو لوړو زده کړو پيل يې د لنډي کوتل په دولتي پوهنځي (گورنمنټ کالج لنډي کوتل) کې کړی او بيا وروسته يې د پېښور پوهنتون نه په ادبياتو کې بری ليک ترلاسه کړی. د زدکړو وروسته يې په گن شمير علمي او تخنيکي سيمينارونو او غونډو کښې گډون کړی دی.
ټولنيزې
فيروز افريدي په کال 1983 کې د خپل کلي په باړه بازار کې په يوه درملتون کې څه موده کار کړی او وروسته يې په باړه کجهورۍ کې خپله لومړنۍ رسمي دنده د يوه ښوونکي په توگه سر ته رسولې. د ښوونکي دغه دنده يې د خپل پوهنيز او ادبي لېوالتيا د راپارولو لپاره ډيره گټوره، په زړه پورې او د خپلې خوښې وگڼله. فيروز خان اپريدی د الرضا ټريډنگ كنټريكټنگ كمپنۍ جنرل منيجر هم پاتې دی او نن صبا هم په دغه کمپنئ په مرکزي مکتب کښې د سينئر سيلز مينجر په حيث کار کوي. د خپل وظيفې پرته د موفاتکو ټريډينگ اينډکنټريکټينگ پو نوم يوه خپله کمپنئ هم جوړه کړې ده ،چې د فيروز افريدي په مشرئ کښې د هغه ځامن محمد شير خان او امجدعلي خان ئې مديران دي.
سياسي
د دې پرته د اردو تنظيم پاک يوت سوسائټي نائب صدر هم تر نن پورې په مستقل توگه راروان دی. په سياسې توگه د پاکستان مسلم ليگ سره ئې اړيکې وې او په کال 1992 کښې په قطر کښې په اولينې ځل جوړ شوي تنظيم پاکستان مسلم وئيلفئر ليگ باني جنرال سيکريټري اټاکل شو او تر کال 2009 پورې ئې دا دنده تر سره کړه او نن محال د دغه تنظيم د دسرپرستې جرگې غړې دی
ادبي
فيروز افريدي په قطر کښې بېلابېلې دندې تر سره کړې دي. په کال ۱۹۹۲ کښې د پاک پښتو ادبي ټولنې جنرل سيکرټري او بيا په کال 1993 کښې هم د دغه ادبي تنظيم صدر تر کال 2007 پورې پاتې شوې دی. ن صبا د دغه تنظيم د سرپرست کميټئ غړې دی.
په اكتوبر كال ۲۰۰۲ کښې دنړېوال پښتون فاونډيشن صدر وټاكل شو.د دغه تنظيم مقصد په انټرنيټ پښتانه راغونډول وو او د دوئي په مرسته په پښتونخوا لر او بر کښې په تعليمي مؤسسو، ښونځو، او پوهنتونونو کښې مالي مرسته کول او تکړه او نادره متعيلمينوته سکالرشپ ورکول وو.
سفرونه
بيا څو مياشتې وروسته د يو پښتون ملگري عبدلستار گردېزوال په مرسته او د هغه په ټینگار او خوښه د روښانه راتلونکي د لټون په تکل، د خليج شگلنې صحرا قطر هېواد ته ولاړو. دا د ستمبر د اوومې نيټې کال ۱۹۸۴ واقعه ده او د دوئي د د ژوند د اوږد سفر په باقاعده توگه اولينئ سفر وو. د دې نه وړاندې فيروز افريدي د متعليمئ په زمانه کښې د کابل، کراچي، لاهور، پينډئ کوئيټي او ايران کښې د زهدان، تهران،قم،اصفهان،شيراز،بندر بوشهر او بندر عباس سفرونه هم کړي وو.
بياد قطر تللو وروستو د عرب امارت دبئ ابوظهبئ،شارجه،بحرين  او د سعودي عرب سفرونه څو څو کرته  هم کړي دي.
ادبي ژوند
د علم او ادب سره د بې کچه مينې ،او د دې د پاره په عملي توگه په کار کې ونډه اخيستو له کبله د پاکستان سفير په اول ځل په کال ۱۹۹۸-۱۹۹۹ کې او نن صبا په دوئم ځل 2۰۰۸ کې په دويم ځل د پاكستان ايجوكيشن سنټر دوحه قطر د گورنرانو د بورډ ممبر هم ټاکلی دی. نن صبا هم دغه بورډ ښه فغاله غړی دی.
د بېلابېلو خپرندويه ادارو او رسنيو سره په مرکو کې فيروز اپريدي په بشپړ توگه د ژوند تر ټولو اهم مقصد په پښتنو کې د علم د پاره تل عمري کار کول گرځولې دی. او دائې وئيلى دى چې زه به دتعليم د عام كولو دپاره خپلې ټولې وسيلې وکاروم. دوئ دا هم وويل ،چې پاك پښتو ادبى ټولنه په قطر کې په كال ۱۹۸۴ کې جوړه شوې ده او زما په نگرانۍ کښې ئې لسگونه كتابونه چاپ كړيدى. دوئ دا هم وويلي دي چې په عربستان کې دپښتو ژبې او ادب دپرمختگ دپاره گڼې ټولنې كار كوى، چې پکې دوه په سعودى کې ، درې په بحرين اودغه څير په عرب عماراتو کې، او يوه رسمي او لويه ادبي ټولنه په قطر کې ده. فيروز افريدي د علم او ادب زده کړه د انساني تمدن د پاره ډير مهمې گڼي. فيروز افريدي په دا حقله د ميډيا او رسنيئو کار هم ډير مهم بولي. دوئي زياته کړه چې په عربو هيوادونو کې د عربيه او الجزيره داسې تلي ويژني چينلې دي چې دخلقو سترگې ئې غړولى دى. د پښتنو د پاره د عربستان نه محلي بله کومه داسې د ابلاغ زريعه نشته چي د پښتنو د شخړو او ستونزو په حقله اواز اوچت کړي. د اردو ورځپاڼې اوس اوس دعربو عماراتو او سعودي نه چاپ كيږى. خو دا کله بندې شي او کله بيرته خپرول پئيل کړي. ځكه چې ددې ورځپاڼو سرپرستانو ته سختې مالي مسئلې پيښې دى. ورځپاڼې او ټيلى ويژنونه د پښتنو ادبى او ثقافتى پروگرامونه چاپ كوى او خپروى. دا شان په پاكستان کې فرنټير پوسټ، سټيټسمين، خيبر ميل، مشرق وحدت، او گ شمير اردو او پښتو خبرونه او مجلې زمونږ د سماجي او ادبي هلو ځلو خبرونه خپروي. فيروز افريدي دا هم ا وويل چې خليج کې ډير زرداره پښتانه اوسيږى خو څوك هم د پښتو تيلويزيون کوم چينل شروع كولو قدم نه شى پورته كولی. او زه دا ويره كوم چې پښتانه خو وړاندې نه ځى خو كيدلائ شى چې دپښتنو نه علاوه نور څوك په دې لړ کې را وړاندې شى. د خيبر تيليويزيون مثال د ټولو وړاندې دی. چې مالکان ئې غير پښتانه دي.
فيروز افريدي د پښتونخوا نه خپريدونکې مجلو کې خپله ونډه اخلي او ورسره مالي کومکونه هم کوي. فيروز د اباسين ارټس کونسل غړي هم دی.
چاپ شوي آثار
فيروز افريدي په قطر کښې يو اوږد عمر د پښتو ادب د پرمختگ او روزنې د پاره بي کچه خدمتونه کړي دي. هغوي په خپل خرڅ د گنو چاعرانو کتابونه چاپ کړي دي.او بيا په ورورستو ئې د خپلو ملگرو په مرسته د پښتو ژبې دوه مياشتينۍ مجله دستار انټرنشنيل په نامه هم خپره کړې ده چې تر اوسه د پېښور نه خپريږي .په خپله ئې تر اوسه دوه کتابونه تاليف کړي دي. چې په دې توگه دی:
ناچاپه آثار
ناچاپه اثار ئې په منظوم او منثور دواړو بيلگو کښې شته چې ډير زر به د چاپ په بڼه مزي کړي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران
د لمريز کال مياشتې
هر لمريز کال (هجری شمسی) له ۱۲ مياشتو څخه جوړ دی چې د يوه کال لومړنۍ ۶ مياشتې ۳۱ ورځې لري او بيا ورپسې ۵ مياشتې ۳۰ ورځې او د کال وروستۍ مياشت ۲۹ ورځې لري. هر څلور کاله وروسته د کال د وروستۍ مياشت يعنې د کب په مياشت کې يوه ورځ ډېرېږي او د ټولې مياشتې د ورځو شمېر ۳۰ ورځو ته رسېږي چې همداسې يوه کال ته کبيسه کال وايي.
هره مياشت ځان ته په هره ژبه کې بېل بېل نومونه لري. چې په ترتیب سره په لاندې توگه دي:
وېشنيزه:لمريزې مياشتې
ببی
ببی (په انگرېزي: Snipe) يو ډول مارغه دی.
وېشنيزه:مارغان
منرالونه
معدني مواد Minerals: تعريف : هغه غيرعضوي مواد دي چې د حيواناتو په غذا کې د ودې، توليد اوساختمان لپاره په کار وړل کيږ د معدني موادو د موجوديت پرته بدن نشي کولاي چې په نارمل ډول وده وکړي. 1 – معدني مواد سره ددي چې د حيواناتو په نسجونو کې په ډيره لږه اندازه موجود دي مګر بياهم د حيواناتو په نسجونو کې ډيري مهمي دندي سرته رسوي نو له دي کبله د معدني موادو دکمولي په وخت کې حيوانات په عمومي توګه ښه وده او توليد نشي کولاي او په ډول ډول ناروغيو اخته کيږي. 2- هغه معدني مواد، چې د حيواناتو په نسجونو کې موجود دي اما داسي فکر کيږي چې د هغوي شتوالې د حيواناتو په روغتيااو توليد باندي کومه اغيزه نه لري لکه المونيم (AL) جرمنيم (Ge) کديم (Cd) ارسنيک (As) سرب (Pb) او سيماب (Hg) 3- زهري معدني مواد: هغه معدني مواد دي چې حيواناتو ته د اړتياڅخه زيات ورکړل شي نو په هغه صورت کې په ډول ډول نارغيو اخته کيږي شې دا معدني مواد عبارت دي له فلورين (F) کوبالت (Co) مولبدينيم (Mo) او سيماب (Hg) څخه عبارت دي د معدني موادو دندي معدني مواد د حيواناتو په نسجونوکې لا ندي دندي سرته رسوي 1- د بدن جوړښتي مواد په تيره بياهډوکې اوغاښونو د معدني موادو څخه جوړشوي دي، که چيرته د حيواناتو هډوکې او غاښونه کېمياوي تجزيه شي نو ښکاره به شي چې د هغوي په کېمياوي ترکيب کې زيات معدني مواد په تيره بيا فلورين (F) کلسيم (Ca) اوفاسفورس (P) وجود لري نولدي کبله د کلسيم او فاسفورس او فلورين د کموالي په وخت کې خرابيږي او خپله اړ وند دنده په نارمل حالت سره سرته نشي رسولاي 2- د حيواناتو په نسجونوکې يو شمير انزايمونه د معدني موادو په زريعه فعاليږي د مثال په توګه د کائنيز انزايم (Cainise Enzyme) د مګنيزيم د فلز په ذريعه او اتپاز انزايم (Atpase Enzyme) د حيواناتو په عضلا تو کې د کلسيم د فلز په ذريعه فعاليږي 3- د ويني د پړنتوب کيدلو په عمليه کې د ټپ په وخت کې د معدني موادوپه ترتيب بياد کلسيم فلزاته اړتيا لري که د کلسيم فلز د حيواناتو په وينه کې په کافي اندازه موجود نه وي په هغه وخت کې به دحيواناتو د ټپ وينه ژر لخته نشي او حيوان به د ټپ څخه زياته وينه د لا سه ورکړي. 4- د حيواناتو په نسجونو کې ځيني هورمونونه د معدني موادو په ذريعه فعاليږي د مثال په تو ګه د تايروکسين هورمون د انسان د تايرايد په غده کې د ايودين د عنصر په مرسته جوړيږي که چيري د ايودين عنصر د حيواناتو په وينه کې په کافي اندازه موجود نه وي په هغه وخت کې به د تايروکسين هورمون (Thyroxin Hormone) د حيواناتو د تايرايد په غده کې په کافي اندازه جوړ نشي اوحيواناته به په ډول ډول ناروغيو اخته شي په انسانانوکې د جاغور ناروغي رامنځته کوي 5- معدني مواد د بعضي ويټامينونو په جوړښت کې هم رول لري د مثال په توګه د ويټامين (Vit-B) د سفلرعنصر او ويټامين (Vit-B12) په خپل کېمياوي ترکيب کې د کوبالت عنصر لري. 6- همدارنګه يوشمير معدني مواد د حيواناتو په نسجونو کې نوري مهمي دندي سرته رسوي د مثال په توګه د هيمو ګلوبين او سايتو کروم پروتينونه چې د حيواناتو په نسجونو کې د اکسيجن په ليږدولو او د غذائې موادو په سمون کې رول لري د اوسپني فلز په ذريعه فعاليږي. 7- معدني مواد د حيواناتو په انساجو کې د ازموسس فشار کنترولوي 8- د عضلا تو انقباض اوانبساط هم د معدني موادو په شتوالي کې سرته رسيږي. 9- د حيواناتو په عصبي سيستم کې انګيزي هم د معدني موادو په شتوالي کې سرته رسيږي. 10 – معدني مواد د حيواناتو د ژوند د ساتني،توليد او رغتيا لپاره ضروري دي معدني موادو دکموالي په وخت کې حيوانات په ډول ډول ناروغيو اخته کيږي او د هغوي په توليد کې د پام وړ کموالي واقع کيږي
د معدني موادو طبقه بندي زيات مصرف               لږمصرف کوونکي کوونکي Ca P Mg Na K S
کلسيم (Calcium)  Ca: کلسيم په انساني عضويت کې په مقداري لحاط نسبت نورو اساسي منرالونو ته په زيات مقدار سره وجود لري يو اويا کيلوګرام (70Kg) وزن لرونکې کاهل شخص (1000-500mg) پوري کلسيم لري چې (99%) په هډوکو او غاښونو کې شته والي لري په هډوکو کې کلسيم د کاربونيټ فاسفيټ مالګي اوپه لږه اندازه د نورو مالګو په څيري موجود دي او د وجود سختمان جوړوي. د کلسيم فزيولوژيکې د ندي د حيواناتو په انساجو کې: نوموړي عنصر د حيواناتو په هډوکو اوغاښونو کې په زياته پيمانه پيداکيږ کلسيم او فاسفورس په ډيره لږه اندازه د حيواناتو په نورو نسجونو کې هم ليدل شوي دي د کلسيم عنصر د حيواناتو په نسجونوکې لاندي دندي سرته رسوي. 1- کلسيم د ټپ د ويني د کلکيدوپه عمليه کې رول لري. 2- کلسيم د حيواناتو په هډوکو او غاښونو د کلکيدو لپاره ضروري دي اوهم د عضلا تو په تقلص کې رول لري. 3- کلسيم د عضلو د انقباض او انسباط په عمليه کې هم رول لري. 4- دا ماده ياني کلسيم د حيواناتو په فزيولوژيکې سيستم زړه او د اعصابو نسجونه په نارمل او فعال حالت کې ساتي. 5- د حجروي پردو څخه د موادو تيريدل د دي عنصر په ذريعه کنتروليږي. د کلسيم کموالي په حيواناتو کې: 1- په هغه وخت کې چې کلسيم د حيواناتو د هاضمي په جهاز کې جذب نشي 2- په هغه وخت کې چې ويتامين (Vit-D) د حيواناتو په خوړو کې په کافي اندازه موجود نه وي. 3- په وخت کې چې کلسيم دحيواناتو په خوړو کې په کافي اندازه موجود نه وي. د کلسيم د کموالي په وخت کې حيوانات په لاندي نارغيو اخته کيږي 1- د رکت ناروغي: دا ناروغي په حيواناتو کې د کلسيم د عنصر دکموالي په وخت کې ليدل کيږي د دي ناروغي په وخت کې هډوکې په ښه توګه وده نه کوي او خپل اصلي شکل دلاسه ورکوي او کږيږي د رکت ناروغي په وخت کې د هډوکو بندونه شخيږي او خپله هډوکې نوميږي او د عصبي سيستم د انخطاط او غمگني لا مل گرځي. 2- استو ملاشيا: Ostiomalacia: د ناروغي د استيو پروسيس Ostioporosis دناروغي په نوم هم يا ديږي استو ملاشيا په عمومي توگه په بالغو انسانانو کې په زياته پيمانه ليدل کيږي د دي ناروغي په وخت کې هډوکې زخيروي کلسيم د لاسه ورکوي اوپه هډوکي کې سوري او منفذونه تشکليږي د ناروغ انسان هډوکې نرميږي او په اساني سره ماتيږي. 3- شدي ورکونکې ميندي د شيدو توليد لپاره کلسيم ته اړ تيالري د هغي پرته د کلسيم د کلسيم د کموالي په وخت کې د هډوکو کلسيم کم او هډوکي نرميږ تل د ځانه د دري ناروغيو شکايت کوي د ټابليتو په ورکولو سره د غه شکايت له منځه ځي د کلسيم او ويټامين ډي البته د کلسيم او ويټامين تابليت. 4- د کلسيم دکموالي په وخت کې حيوانات د اعصابواوعضلو کنترول له لا سه ورکوي او حيوانات په عصبي ناروغيو اخت کيږي. د کلسيم استقلاب کلسيم حيوانات په وړو کولمو کې د ابو په مرسته جذبيږي د کلسيم جذب په وړو کولمو کې انرژي ته هم اړتيالري د کلسيم په جذب کې لا ندي مواد مرسته کوي. 1- ويټامين ډي (Vitamin-D) 2- د انساجو داړتيااندازه. 3- د لکتوز شتوالي د هاضمي په جهاز کې. 4- د غذا کلسيم او فاسفورس په منځ کې مناسب نتاسب. 5- د هاضمي د جهاز PH دا بايد وويل شي چې د کلسيم په تيزابي PH کې د القلي PH په نسبت ښه جذبيږي. که چيري د کلسيم اندازه د حيواناتو په فزيولوژيکي سيستم کې د هغوي د اړتياڅخه زيات شي په هغه صورت کې اضافي کلسيم د ويتامين D په مرسته د حيواناتو په هډوکو کې ذخيره شي د کلسيم د اړتيا په وخت کې حيوانات د ذخيره شوي کلسيم څخه په نورو نسجونو کې استفاده کو. د پاراتايرايد د غدي هورمون هم ذخيروي کلسيم په استقلا ب کې رول لري که چيري د دي عنصر اندازه د حيواناتو په نسجونو کې زيات شي په هغه وخت کې به داضافي کلسيم څخه يوه اندازه د حيواناتوپه بولو (متيازو) کې هم د حيواناتو د بدن څخه بيرون وځي
د اوسپني کموالي ناروغي : د اوسپني د کموالي په وخت کې حيوانات په لاندي ناروغيو اخته کيږي. 1- انيميا (Anemia) يا د کم خوني د ناروغي په وخت کې د حيواناتو د ويني رنګ تقريباً په نارمل حالت کې پاتي کيږي. اما د حيواناتو د وينه کې د هموګلوبين اندازه ټيټه ځي. 2- حيوانات ښه وده نه کوي. 3- حيوانات د غذا د خوړلو اشتها د لاسه ورکوي اويا د (Anorexia) په ناروغي اخته کيږي. 4- د اوسپني د کموالي په وخت کې حيوانات د اعصابو د مايلين غشاء هم تجزيه کيږي. د اوسپني استقلاب : اوسپنه د حيواناتو د هاضمي په جهاز کې د حيواناتو د اړتياسره سم جذبيږي په تيزابي محيط کې داسي اوسپني اندازه زياته وي د حيواناتو د هاضمي په جهاز کې د ويټامين (Vit-C) او د مالګې تيزاب HCl نسبتاً د اوسپني په جذب کې مرسته کوي د اوسپني د استقلاب د عمليي څخه وروسته د حيواناتو فضله مواد کې په ډيره اندازه د حيواناتو بولو (متيازو) کې په ډيره لږه اندازه د حيواناتو د بدن څخه خارجيږي. د اوسپني غذايي منابع : د اوسپني حيواني منابع زيات اهميت لري ځګر،زړه،پښتورګې،غوښه او د هګې زيړ او د هګي زيړ د حيواني منابعو غوره مثالونه دي. ايودين   Iodine  I: ايودين هم د حيواناتو په نسجونو کې په ډيره لږه اندازه ليدل شوي دي ايودين د حيواناتو په بدن کې د تايرايد په غده کې د لا ندي هورمونونو په شکل کې رول لري. 1-	د تايروکسين هورمون (Thyroxin-H). 2-	ډاي ايودو تايرونين هورمونونه (Di Iodo thyroxin-H).
مس     Cupper    Cu: مس د نورو ضروري عناصرو په څير يو عنصردي مس سره له دي چې د حيواناتو په انساجو کې په لږه اندازه پيداکيږي او يو نورمال کاهل شخص عضويت تقريباً (150-100mg) پوري مس لري ځګر عضلات،پښتورګې، ماغزه او زړه کې په لوړ غلظت سره شتوالي لري.په لږ مقدار سره مس Hb د تشکيل لپاره هم ضروري دي.م د مسوفزيولوژيکي دندي : 1- د حجري په مايتو کاندريا کې د ساتيو کروم اکسيد اير انزايم هم مس ته اړتيا لر. 2- دهيموګلوبين په جوړو لو کې مرسته کوي مس د Vti- A لپاره ضروري دي. د مس کموالي : 1- د مسوکموالي په وخت کې حيوانات د ويني خپل سورنګ دلا سه ورکوي. 2- مس د نورمال RBC د جوړيدو د پاره ضروري دي. د مسو استقلاب : مس د نورو عناصر په څير د حيواناتو په وړوکولمو کې جذبيږي او مس د حيواناتو په ينه،توري او اعصابو په مرکزي سيستم کې ذخيره کيږي. د مسو منابع : ځګر د مسو ډيرغني منبع ده چې د 4-5mg په شاو خوا مس لري وچ حبوبات په شاوخوا کې مس لري. کوبالت    Cobalt   Co: د کوبالت فلز هم د حيواناتو په انساجو کې ډير مهمي دندي سرته رسوي کوبالت په زياته اندازه د حيواناتو په پښتورګو،توري، پانقراس او د ادرينال په غدوکې پيداکيږي. د کوبالت فزيولوژيکي دندي : 1- ويټامين B12 جوړوي. 2- Vit-B12 په شکل د ويني په تشکيل کې رول پري چې د سراطان د تداوي لپاره Co څخه کوم چې د وړانګي توليدوي کار اخلي. د کوبالت کموالي : 1- د شحمياتو اندازه د حيواناتو په نسجونو کې کميږي. 2- د حيواناتو د ويني د پلازما پروتين دعادي حالت څخه کميږي. د کوبالت استقلاب : کوبالت د حيواناتو په وړو کولمو کې جذب او په زياته اندازه استقلاب څخه وروسته د فضله مواد سره خارجيږي. اخځليکونه 1 – غضنفر،الف شاه. (١٣٦٧). بيوشيمې،کابل پوهنتون طب پوهنځي 2- ميرشکرائي،سيداحمد. (١٣٨٢). کيمياعضوى،پوهنتون پيام نور 3- دوستېو،محمد. (١٣٧٥). بيوشيمې،پوهنتون تهران 4- سمين،عبدالقهار. (١٣٨٦). دخاوري کيميا،پوهنتون کابل 5- احمدزي،خان محمد. (١٣٨٥). بيوشيمې،ننګراهار پوهنتون طب پوهنځي 6- سهاک،محمدهاشم. (١٣٧٩). دتغذيې علم،افغان پوهنتون پيښور.
مدني سورتونه
د سپیڅلي قرآن سورتووه د نزول له مخې په دوه ډلو وېشل کېږي چې مکي (هغه چې په مکه معظمه کې نبي علیه السلام ته رالېږل شوي وي) او بل یې مدني (هغه دی چې نبي علیه السلام ته په مدینه منوره کې رالېږ شوي وي) په نومونو یادېږي.
۲- یا په بل عبارت: مدني سورتونه هغه دي چې د نبوي هجرت څخه وروسته (که هغه په مکه معظمه کې وي، مدینه، طایف... لنډه دا چې له مدینې منورې څخه بهر هم په کوم ځای کې په نبي علیه السلام کوم سورت، آیت یا کومه بله برخه نازله شوي وي)رالېږل شوي وي، مدني سورتونه یادېږي.
سيد جمال الدين افغاني
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
علامه سيد جمال الدين افغان په کال ١٢٥٤ هجري سپوږميز کال د شعبان په مياشت کي چي له ١٨٣٩ زېږد کال سره برابر دی د کونړ ولايت په مرکز اسعداباد کې په يوه ديندوسته کورنۍ کي زېږېدلې دی. دې د اسلامي نوښت بنسټگر او يو فعال سياسي غړی و، چې د اسلامي ملتپالنې يو مخور پلوي و.
سېد جمال الدين افغان په ۱۸۸۵ زېږد کال کې د پان اسلاميزم غورځنگ په جوړولو بريالې شو. د علامه نظريه او مبارزه په (اسلاميت) ولاړه وه.
زده کړې
سيد جمال الدين افغان په اووه کلنۍ کي په خپل کور کي د دوديزو پوهنو په زده کړه پېل وکړ. دې ډېر ځيرک او هوښيار و، دفکر پراخي يې دونه وه چي په لږ وخت کي يې د وخت دود نړي پوهني ټولي زده کړې ان چي استادانو يې هم له نبوغ او فکر څخه گټى اخيستلې. افغان سيد پر اتلس کلنۍ صرف، نحوه، معانى، بيان، نوى او زوړ تاريخ ، تفسير ، حديث، فقه، اصول، عقايد، کلام، منظق، رياضى، هندسه او طب ختم کړل. ده له ډېر ځراکت او قوى ذهن سره پراخه مطالعه هم کوله او په هر برخه کي يې د خلگو د ويښتا په او هوسايني له پاره يو نوى نظر او پېغام ډگر ته راا ايستى چي دا دده د نبوغ ښه بئلگه او د ذهن د پياوړتيا څرگنده نښه گڼل کيږي چي د خپلي بيساري پوهي په برکت يې کور، کلى، هيواد او دنوۍ ډېر هيوادونه ويښ او د ژوند په رستينې مانا پوه کړل او د هغوى بيده وجود ته يې د ويښتا په روح ننيستى.
د پوهى او زده کړې په لار کي يې د هيڅ ستونزو او خنډونو پروا نه کوله. سيد افغان په هند کي يو کال او څو مياشتي تيري کړې. پر تېره زه کړه يې نوي پوهه د نوو اصولو سره زياته کړه يانى سيد مخکي په عربې، فارسي او ترکى علوم لوستلي و واو په همديې ژبو ږغېدى په هند کي يې انگلېسي او اردو هم زده کړه. سيد چي پخوا يې فلسفه د عربې پوهنو سره يوځاى ويلېگ وه دا وخت يې په هند کي د نوي فلسفې په کارولو سره چي له اروپا څخه يې ځرک رارسېدلى وزده کړه.په سيد جمال الدين کې د کوچنيوالي څخه د ښه استعداد او نبوغ نښي نښانې څرگندي وې ځکه نو پلار دی لومړی د کامې د شير گړ د حضرتانو په ديني مدرسه کي شامل کړ. بيا پلار د ځان سره کابل ته بوت ، هلته يې له مشهورو استادانو څخه ديني علوم ، رياضي ، طب ، منطق او فلسفي کتابونه ولوستل او د دې تر څنگ يې پوځي زده کړه هم و کړه. په لږه موده کي ډېرعالمان ده ته د تدريس کولو څخه عاجز شول. په زلمي توب کي يې هند ته سفر و کړ او هلته يې د ديني او نورو عصري علومو زده کړي بشپړي کړې. بيا حجاز ته ولاړ ، يو کال د عربو په ملکونو کي و گرزېد.
کله چي سيد جمال الدين افغان په دغو سفرونو کي پر زده کړه سربېره د شاو خوا سيمو د سياسي ، اجتماعي او اقتصادي حالت ډېره ژوره مطالعه و کړه نو دا فکر ور سره پيدا شو چي څرنگه خپل هيواد، ټول اسلامي هيوادونه او نوره نړۍ د انگرېزانو د استعماري بند، اثر او نفوذ څخه خلاصه کړي ، نو يې عملي هلي ځلي شروع کړې.
پدې وخت کي امير محمد اعظم خان د امير دوست محمد خان زوی د افغانستان پاچا وو ، سيد جمال الدين د نوموړي پاچا د نيژدې مشاورينو او د دربار د مخورينو څخه وو. د امير محمد اعظم خان د پاچاهۍ دوره ډېره لنډه وه او بيرته امير شير علي خان د دوهم ځل د پاره پاچا شو. امير شيرعلي خان له خپل ورور ( محمد اعظم خان ) سره د نيژدې تعلقاتو ، يا د انگرېزيانو په اشاره او يا د سيد جمال الدين څخه خپلي واکمنۍ ته د خطر په نسبت دی د خپل هيواد پرېښودو ته اړ کړ. سيد له هيواد څخه تر وتلو وختي لا خپل ټول پلانونه او مترقي پروگرامونه د وخت امير ته و سپارل او له هيواد څخه و وت.
په ١٣١٤ هجري سپوږميز ( ١٨٩٧ ) ميلادي کال د سرطان د ناروغۍ له امله وفات شو او په ترکيه کي ښخ شو. چي وروسته بيا ١٣٢٣ هجري لمريز ( ١٩٤٤ ) ميلادي کال کي د ده تابوت د ترکيې د حکومت په موافقه کابل ته راوړه شو او د کابل پوهنتون په احاطه کې په شاندارو مراسمو ښخ شو.
وهم
اې لويه خداي! زموږ له سترگو دوهم پردې پورته کړې چي حقايق هغسي ووينو لکه څنگه چي دي او په توگه له بد مرغۍ او گمراهۍ وژغورل سو. لويه خدايه! ته وهم ټپ کړې ځکه کله، کله وهم د بېرو هنداره سي اوډاروونکي څېرې پکښي ليدل کيږي او کله، کله بيا بې حقيقته خوشالي سړي ته ځلوي. وهم په هر حال د حقيقت حجاب دى او پر ليمو باندييوه پرده غوړوي، وهم د ارادې واکمن دى او پر عزم باندي غالب له ده شرزيږي او خير کښتي، نو ځکه وهم د شر بابيلونکي او د خبر شړونکي دى، وهم کمواکه غښتلى ښيي، نژدې ليري ايسوي، د امن ځاى له خظره ډک څرگندوي او د پنا ځاى د مرگ خوله ښکاره کوي. وهم وهمېدلي له ځانه بې خبره کوي او له صحيح حسه يې ليري بياي ې موجود يې په خيال کي معدوم راځي او معدوم يې موجود وهمېدلى په يوه بې حقيقته دنياگي اوسي او په يوه داسي عالم کي ځان گڼي چي ليدل يې ناشوني دي، وهمېدلي په دغه خيالي عالم کي د مېرگي نيولي په څيرلو څي يو څي کوي هډو نه وهيږي چي څه کوم؟ څوک ولاړه؟ څوک راغله؟ څه راکړه سوه څه راڅ يو وړل سوه؟ وهم يو ناولي روح دي چي د انساني نفس هغه مهال په پېڅه کيږي چي هغه د ناپوهۍ او ناخبرۍ په ترايو کي گوډ، ړوند کيږي او له ويري هيسته هڅه کوي حقايق چي پټ سي نو وهم ټيگيږي او ارادې تر خپل واکل اندي کوي. وهمېدلي د گمراهۍ چول ته غورځوي، پر ناليدلو او کږو وږو لارو يې سر کوي، څو بيخي د مقصد لوري حتي ورک کړي
د هند سفر
علامه سېد د خپلو افکارو، نظرياتو څېړنې او تبليغ لپاره په ځوانه ځوانۍ د هند په لور وخوځېد. او پدې لار کې په نه ستړې کېدونکي تلاښ لاس پورې کړ، او له هېڅ ډول کوښښ او سعي يې سرفه ونکړه. علامه سېد په ۱۸۵۶ز کال د هند په لور خوځي ترڅو د انگريزي ښکېلار ځواک پر وړاندې د خپلواکۍ د غورځنگ فکري مشري په غاړه واخلي. د علامه سېد لومړنې بهرنې سفر د هند په لورې ؤ. او تر هغه ځاى پورې چې د سېد د ځوانۍ اړيکې وى، نو دې سفر ته يو تجربوي او څېړنيزه سفر ويلاى شو.
ده غوښټل ترسو د هند له روانې سياسي او ټولنيزې وضعې څخه ځان خبر کړي، نو پدې اړه يې د هند له پوهانو، مشرانو او سياسي وتلو څېرو سره ليدنې کتنې پېل کړې. د هغوې له افکارو څخه يې ځان خبر کړ، او د ښوونيز نظام په اړه يې د هغوي کړه وړه له نظره تېر کړ. علامه سېد دا تريخ واقعيت هم درک کړ، چې په هند کې واک او چارې د مسلمانانو له لاسو څخه په ټولييز دول وتلې دي. نو لدې امله د هغه مخالفت او کينه د انگرېزانو په وړاندې له هرچا زياته وه، او د مسلمانانو څخه يې غوښتنه دا وه چې خپلې اړه يکې له پرنگيانو سره وشلوي. علامه سېد په هند کې څه کم يو کال تېر کړ، او بيا د حج مبارکې فريضې اداکولو لپاره د حجاز په لور وخوځېد.
حجاز ته سفر
علامه سېد په هند کې له يو کال تېرولو څخه وروسته د حجاز په لورې وخوځېد ترڅو په ځوانه ځوانۍ کې د حج سپېڅلې فريضه ادا کړي.
بېت المقدس ته سفر
علامه سېد د حج د فريضې له اداکولو څخه وروسته د بېت المقدس په لورې وخوځېد.
مړينه
سيد جمال الدين افغاني په ۹ د مارچ ، ۱۸۹۷ زېږيز کال کې په استنبول کې له دې نړۍ نه سترگې پټې کړې او هماغلته په استنبول کې خاورو ته وسپارلی شو. د ۱۹۴۴ زېږيز کال په وروستيو کې د افغانستان د دولت په غوښتنه د هغه جسد بېرته افغانستان ته ولېږل شول او د کابل پوهنتون په انگړ کې خاورو ته وسپارلی شو چې هديره يې بيا د په گومبدې وپوښل شوه.
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:د ختيځ فيلسوفان وېشنيزه:افغاني فيلسوفان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:فيلسوفان
کشک کهنه ولسوالۍ
کشک کهنه ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۱،۶۴۲ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
پاشدان بند
د پاشدان اوبو بند دد افغانستان په لویدیځ کې د هرات ولایت اړوند د هرات ښار ختیځ ۳۰ کیلومترې کې د بابا غره او د بادغیس ولایت سبزک غاښی نه د اوبو سرچینه برابروي. یاد بند د افغانستان د حکومت په ملي پانګه د ۱۱۷ میلیونه په آرزښت جوړیږي. ویل کیوي ددې بند چارې به د ۲۰۲۱م کال تر پایه پای ته ورسیږي. نوموړی بند د ۲ میګاواټه بریښنا ترڅنګ د ۱۳۰۰۰ زره جریبه ځمکې د خړوبولو وړتیا لري.
سرچینه
باختر اطلاعاتي اژانس. https://bakhtarnews.af/ps/د-پاشدان-بند-په-جوړېدو-سره-١٣%D9%A0%D9%A0%D9%A0-هکتاره/
اږبکه
اږبکه (په انگرېزي: Purple Martin) يو ډول مارغه دی.
وېشنيزه:مرغۍ
18 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
پټاني سمنتا
مهاماوپادهيا يا چندر شيکرا سنګا هريچندنا مهاپترا سمنتا  چې د پټاني سمنتا په نوم مشهور دی
يو هندي ستورپوه او عالم و چې له ځمکې څخه تر لمر پورې واټن يې د باڼس پايپ او دوديزو وسايلو سره اندازه کړ.
هغه په 13 دسمبر 1835 کې په پورنيمانتا پوشا کرشنا اشټمي کې زېږېدلی او په 11 جون 1904 کې په پورنيمانتا اډيکا جيشتا کرشنا تريوداشي کې مړ شوی.
د هغه څېړنې او مشاهدې په يوه کتاب کې چې د سدانت درپان په نوم ياديږي تاليف شوي، چې په سنسکرت او اوډيا رسم الخط دواړو ليکل شوي.
هغه په 1893 کې د ستورپوهنې کتنو لپاره د دوديزو وسيلو کارولو لپاره د مهاموپادهيايا جايزه ترلاسه کړه.[1]
ژوند ليک
د خپلې ځوانۍ په جريان کې، سمنتا د اندازه کولو وسايلو جوړولو لپاره د باڼس او لرګيو په کارولو سره د ورځې په اوږدو کې د سيوري اوږدوالی اندازه کړ، کوم چې هغه د مانا ياترا په نوم ياد کړ. هغه هم د خپل سنډيال د نسخې په کارولو سره وخت اندازه کړ.
هغه يوازينی هندي ستور پېژندونکی و چې د سپوږمۍ ټولې درې بې نظمۍ يې له اروپايي ستور پېژندونکو څخه په خپلواکه توګه کشف کړې، چې پخوانيو هندي ستورپوهانو ته نا مالوم وو.[4]
سمنتا د خپل ژوند په اوږدو کې د بې خوبۍ سره مخ و او د جون په 11، 1904 کې د تبې او انفېکشن له امله مړ شو. [۵]
وسيله جوړونکی
سمنتا يو ځوان ستورپوه و او تر پنځلس کلنۍ پورې يې په شاهي کتابتون کې د شته کتابونو په لوستلو زده کړه وکړه. د خپلې څېړنې په ترڅ کې سمنتا خپل ډيری وسايل د ورځني توکو لکه لرګيو او باڼسونو په کارولو سره ډيزاين کړل.[4]
د رياضياتو او دوديزې ستورپوهنې له زده کړې وروسته هغه خپله پوهه د پخوانيو هندي رياضی پوهانو او ستورپوهانو لکه آرياباتا، وراهاميهرا او برهماګوپتا لخوا د وړاندوينو سره سمون لپاره کارولې.
د سمنتا حسابونه په پای کې په اوډيشا کې د الماناکونو په چمتو کولو کې کارول شوي.
اخځليکونه
2.   ^ "EMINENT PERSONALITY".
3.   ^ ''Katti, Madhuri. "Chandrasekhar Samanta: India's Eye in the Sky". Live History India. Live History India. Retrieved 28 September 2020.''
4.   ^ Jump up to:a b ''Panda, Bipin Bihari (2000). "PATHANI SAMANTA AND HIS THEORY OF PLANETARY MOTION" (PDF).''
5.   ^ ''Katti, Madhuri. "Chandrasekhar Samanta: India's Eye in the Sky". Live History India. Live History India. Retrieved 28 September 2020.''
6.   ^ ''"Samanta Chandrasekhar". Archived from the original on February 22, 2014.''
19 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
کوهسان ولسوالۍ
کوهسان ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۷،۷۸۲ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
باد ماهی
باد ماهی (بادي کب/باد کب) په انګلیسي Puffer Fish) د ماهیانو د Tetraodontidae) له کورنۍ څخه دی چې په نړیواله توګه په سمندرونو کې موندل کیږي. یادو ماهیانو نوم دوې د ډولونو څخه اخیستل شوی دی، چې ترډیره ځان پړسوي.
ټاټرا ۸۱۷
ټاټرا ۸۱۷ (په چېکي: Tatra 817) یو پوځي باروړونکي موټر دي چی د ۲۰۰۸ کال راهیسی د چېک په جمهوریت کی جوړېږي او کولای شی ۴x۴ ، ۶x۶ ، ۸x۸ او ۱۰x۱۰ د چوکاټ اندازې درلودلای شی. دغه موټر د څې-۱۳۰ هېرکولېس په الوتکې کی وړلای شی. په اوس وخت کی د ټاټرا ۸۱۷ د اوروژني عملو لخوا هم کارېږي.
توصیف
وېشنيزه:ټاټرا ۸۱۵
د کارولین دوره
د کارولین دوره د انګلیس او سکاټلینډ په تاریخ کې هغې دورې ته اشاره کوي چې د لومړي چارلس (۱۶۲۵-۱۶۴۹) د ۲۴ کلنې واکمنۍ په پار نومول شوې ده. دا اصطلاح له Carolus، په لاتیني کې له Charles نه اخیستل شوې ده. د کارولین دوره د جاکوبین له دورې وروسته، د چارلس د پلار لومړي جیمز (۱۶۰۳- ۱۶۲۵) د واکمنۍ پرمهال، د انګلیس کورنۍ جګړې (۱۶۴۲-۱۶۵۱) کې ښکېله وه او تر ۱۶۶۰ پورې د انګلیس د موقتي دورې تر بیا پیلېدو پورې تعقیب شوه.
د کارولین دوره د پاچا او د هغه د ملاتړو تر منځ د مخ په زیاتیدونکي مذهبي، سیاسي او ټولنیزو اختلافاتو تر اغېزې لاندې، د شاهي ګوند په نوم، او د پارلماني اپوزیسیون چې د چارلس د واکمنۍ د ځانګړو اړخونو په غبرګون کې رامنځته شوې وه، واکمنه وه. په داسې حال کې چې د اروپا په براعظم کې دېرش کلنه جګړه روانه وه، بریټانیا یوه نارامه سوله درلوده، چې د پاچا او د پارلمان د پلویانو ترمنځ کورنۍ شخړې نوره هم نارامه کړه.
د پاچا او پارلمان د واکمنې ټولنې تر منځ د اختلاف سره سره، په هنرونو او علومو کې پرمختګونه رامنځته شوو. دا دوره د ۱۶۲۹ او ۱۶۳۶ کلونو ترمنځ په شمالي امریکا کې د استعمار شاهده هم وه، چې په کارولینا، میریلینډ، کنیکټیکټ او روډ ټاپو کې یې د نویو مستعمراتو بنسټ کېښود. په ویرجینیا، میساچوسټس او نیوفونډلینډ کې د مستعمراتو پراختیا لا هم دوام درلود. په میساچوسټس کې، د ۱۶۳۷ Pequot جګړه د نوي انګلستان د مېشتو خلکو او د امریکا د اصلي خلکو ترمنځ لومړۍ لویه وسله واله جګړه وه.
شاعري
کارولین دوره د پر اس سپرو (شوالیه) شاعرانو (د توماس کاریو، ریچارډ لولیس، او جان سکلینګ په ګډون) او د ماورا‌‌ء الطبیعه شاعرانو (د جورج هربرټ، هنري وان، کاترین فیلیپس په ګډون) د ودې شاهده وه، دې خوځښتونو د جان ډون، رابرټ هیریک او جان ملټن په څیر شخصیتونه رامنځته کړل.
شوالیه شعر د موضوع له پلوه له دودیزو شعرونو سره توپیر لري. د مذهب، فلسفې او هنرونو په څیر مسایلو د بیانولو پر ځای، د شوالیه شعر موخه دا ده چې خوښۍ او جشنونه د مخکینیو شاعرانو په پرتله خورا ښه بیان کړي. شوالیه وو د ډېریو اثارو تمثیلي او کلاسیکې منابع درلودې چې د هوریس، سیسیرو او اوویډ له پوهو نه یې کار اخیسته. د دې منابعو په کارولو سره دوی وتوانیدل چې داسې شعرونه وپنځوي چې پاچا لومړی چارلس متاثره کړي. شوالیه شاعرانو هڅه وکړه چې داسې شعر وپنځوي چې خوند او فضیلت دواړه په کې وده وکړي. دوی د پخوانیو منابعو پرمټ بډایه وو، او ډیریو شعرونو «ښکلا، مینه، فطرت، نفسیات، څښاک، ښه ملګرتیا، عزت او ټولنیز ژوند» انځوروو.
تياتر
بې له شکه د کارولین تیاتر د ویلیم شکسپیر او بین جونسن د لوړو لاسته راوړنو وروسته له سقوط سره مخ شو، که څه هم د دوی ځینې ځایناستي، په ځانګړې توګه فیلیپ مسینجر، جیمز شیرلي، او جان فورډ، په زړه پورې تیاتر رامنځته کولو ته دوام ورکړ. په وروستیو کلونو کې د ریچارډ بروم کومیډيانو د منتقدانو پام ځانته جلب کړ.
درمل
طب کې په ۱۶۲۸ز کال کې د ویلیم هاروي له خوا د دوراني سیسټم Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis په Animalibus («په ژوندیو موجوداتو کې د زړه او وینې حرکت باندې اناتومي تمرین») په مطالعې سره یو لوی پرمختګ رامنځته شو. چې د انتقاد او دښمنۍ په بڼه ورته وکتل شو، خو د یوه نسل په اوږدو کې د هغه کار هغه ارزښت ترلاسه کړ کوم چې دی یې مستحق و.
د طبي پرمختګ پر وړاندې، جادوګر رابرټ فلډ د باطني علومو د خورا لویو او پیچلو حجمونو لړۍ ته چې د تیرې واکمنۍ پرمهال پیل شوی و دوام ورکړ. په ۱۶۲۶ کې د هغه Philosophia Sacra اثر راڅرګند شو، چې په ۱۶۲۹ او ۱۶۳۱ کې د دوه برخو طبي متن Medicina Catholica له خوا تعقیب شو. د فلډ وروستی لوی اثر Philosophia Moysaica و چې د هغه له مړینې وروسته خپور شو.
فلسفه
د فکر انقلاب چې سر فرانسیس بیکن (۱۵۶۱-۱۶۲۶) د شاهي ټولنې له بنسټ سره نښلوي (۱۶۶۰) د کارولین په ټولې دورې کې دوام درلود. د بیکن نوی اتلانتیس لومړی ځل په ۱۶۲۷ کې چاپ شو، او د منلو وړ اشخاصو ترمنځ یې د نوې الګو په پراختیا کې مرسته وکړه. هغو کسانو چې شاهي ټولنه یې پیل کړه په دې دوره کې تر ډیره حده د ښوونځي هلکان او زده کونکي وو - که څه هم جان ولکینز دمخه د کوپرنیکان ستورپوهنې او ساینس مدافعې د لومړنيو اثارو په خپرولو کې په سپوږمۍ (۱۶۳۸) کې د نړۍ کشف، او د نوې سیارې په اړه (۱۶۴۰) بحث کړی و.