cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اختصاصي مجازي شبکه
په security   بخش کی  یو هم د معلوماتو په محرمانه ډول لیږل دی چی هغه هم د معلوماتو encrypt   کول دی  او داسی نور موارد هم شته دی چی ځان ته وظایف لری. داختصاصی مجازی شبکی په اړه منطقی او ضروری سوالونه او مناسب ځوابونه اول سوال : ایا اختصاصی مجازی شبکه د تلیفون شمیری ته دارتباط په خاطر ضرورت لری او اختصاصی مجازی شبکه اضافه خرچ ته اړین دی که نه ؟ اول ځواب : اختصاصی مجازی شبکه هیڅ ډول خرچ او یاهم شمیری ته ضرورت نلری تنها انټرنیټ سره وصل کیدل کیدای شی ددی خرچی او شمیری مخنیوی وکړی اختصاصی مجازی شبکه انټرنیټی پروتوکول دی لکه د SMTP,FTP ,HTTP ,L2TP   په شان یو پروتوکول دی. دوهم سوال : ایا اختصاصی مجازی شبکه کوم وسیلی او یاهم سخت افزار ته ضرورت لری او که نه او همدارنګه اختصاصی مجازی شبکی معلومات نور اشخاص لیدلی شی او که نه ؟ دوهم ځواب : اختصاصی مجازی شبکه غیر له یو ساده CONNECTION   څخه بل هیڅ یو سخت افزار ته ضرورت نلری او ټول معلومات ۲۵۶ بیتی  رمز په واسطه کود کیږی او د ADMINISTRATOR   په شمول هیڅ څوک نشی کولای معلومات وګوری. دریم سوال : دا ختصاصی مجازی شبکی قابلیتونه او ګټورموارد څه دی ذکر کړی ؟ دریم ځواب : داختصاصی مجازی شبکی قابلیتونه ډیر دی چی په لاندی ډول یی ذکر کوو. ۱ – له ټولو جمعی ارتباطی سایټونو سره مطابقت لری او سازګار دی لکه  YOUTUBE ,TWITER, ۲- د بریښنایی تجارتی سایټونو سره هم سازګار دی لکه PAY PAL,   E-GOLD, EBAY               : ۳- لوړ امنیت لری او د نړی په هر ګوت کی له دی څخه استفاده کیدای شی او ۱۰۰٪ فعال وی همیشه. ۴-هغه SOFT WARE   لاس ته راوړی چی یو IP   نشی کولای هغه لاس ته راوړی او همدارنګه قادر دی چی هغه SOFT WARE   -UPDATE   کړی چی د UPDATE   کیدو وړ نه دی لکه MC AFEE   انتی ویروس. ۵-اختصاصی مجازی شبکه خپل اصلی سرعت له لاسه نه ورکوی که چیری DAIL UP  هم وی او کولای شی چی هغو سایټونو ته لاس رسی پیدا کړی چی فلتر شوی وی غیر له کوم محدودیت څخه. ۶- نصب کول اوعیار کول یی اسان دی بدون له کوم مصرف څخه. ۷- د بانکی کارتونو پرانیستل او په مختلفو سیمو کی له بانکی خدماتو څخه استفاده کول لکه :MASTER CARD داصلی متن پای
لنډه کتنه
لومړی برخه :   داختصاصی مجازی شبکی په اړه معلومات ددی شبکی ګټی کارول او همدارنګه ددی شبکی تقسم بندی په لاندی مواردو کی ګوډینګ په اساس ، دلیر په اساس  ،   او داسی نور موارد ذکر شوی دی دوهمه برخه :  ددی متن په دوهمه برخه کی تونلینګ ،دتونلینګ ډولونه ، دتونل داخلی پروتوکولونه ، دتونل داخلی پروتوکولونه ، دتونل ساتنی پروتوکولونه شامل دی. دریمه برخه  :   ډیرو قدرمندو په دریمه برخه کی دامنیت مسایل شامل دی چی عبارت دی د کوډګذاری امنیت ، فایروال   ،  او داسی نور عنوانونه  شامل دی. څلورمه برخه :   په دی برخه کی هغه انځورونه چی داختصاصی مجازی شبکی عیار کول او تنظیم کول راښی قدم په قدم مخ ته ځی شامل دی. د موضوع دروښانتبا په خاطر یو تصویر ته پاملرنه کوو.
دمعلوماتوپه راجمع کولو کی له لاندی انټرنیټی سایټونو څخه استفاه شوی ده.
http://playground.sun.com/pub/ipng/html
CCNA Study Guide 6th Edition .Aug-2007.Page-828
Ronald L klutz “securing scads system “, Wiley 2005
دلارښود ښوونکی او ژوری هیت نظر ښاغلی ذکرالله  ستانکزی د فیض الله ستانکزی زوی خپل مونو ګراف می د اختصاصی مجازی شبکي ترعنوان لاندی سرته رسولی دي زه  نظیفه ویس د لارښود ښونکی په توګه د نوموړی مونوګراف تاید او تصدیق کوم. په درنښت نظیفه ویس دژوری محترم هیت  : ۱ ۲ ۳ دپورته توضیحاتو په اساس پورتنی مونوګراف تاید او په بریالتوب سره یی له دی مونوګراف څخه دفاع کړی ده چی دا مونوګراف د اړوند دیپارټمټ د مونګرافونو په کتاب کی په دی شماره  ثبت شوي دی په درنښت دتخنیکی او مسلکی ښونکو دروزنی داکاډمي تدریسی مرستیاله آغلی عزیزه ( فیضی )
دتخنیکی اومسلکی ښوونکو دروزنی داکاډمي عمومی امر ښاغلی انجینر همت الله (امین زی ) وېشنيزه:کمپيوټر
جان مارشال
جان مارشال (۱۷۵۵ ز د سپتمبر ۲۴ مه – ۱۸۳۵ ز د جولای ۶مه) يو امريکايي سياستمدار او وکيل و، چې له ۱۸۰۱ز کال څخه په ۱۸۳۵ز کال کې تر مرګه يې د متحده ايالاتو د څلورم قاضي القضات په توګه دنده تر سره کړه. مارشال د سترې محکمې په تاريخ کې د تر ټولو زياتې مودې لپاره د قاضي القضات او په څلورمه شمېره کې د اوږدې مودې لپاره د قاضي په توګه کار کړی، هغه د سترې محکمې د دندې پر مهال له زياتو اغېزناکو قاضيانو څخه یوه بلل کېږي. سترې محکمې ته تر تګ وړاندې (او د قاضي القضات د دندې تر څنګ په يو وخت کې د يوې مياشتې لپاره) مارشال د جان اډمز د ولسمشرۍ پر مهال، د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو د وزير په توګه هم دنده تر سره کړې ده.
مارشال په ۱۷۵۵ز کال کې د ويرجينيا مستعمرې په جرمن ټاون کې زېږېدلی و. د امريکا د انقلابي جګړې له پيل وروسته، هغه د لويې وچې له پوځ سره يو ځای شو او په ګڼو جګړو کې يې برخه واخسته. د جګړې په وروستيو پړاوونو کې، هغه په ايالتي جرګه کې داخل شوی او د ويرجينيا د استازو مجلس ټاکنې يې وګټلې. مارشال د متحده ايالاتو د اساسي قانون پلوی و او هغه د ويرجينيا له خوا د ياد سند د تصويب په برخه کې ستره ونډه درلوده. د ولسمشر اډمز په غوښتنه مارشال په ۱۷۹۷ز کال کې فرانسې ته سفر وکړ تر څو په امريکايي بېړيو برېدونو ته په پای ورکولو کې مرسته وکړي. د فرانسې حکومت تر هغه وخته په دې اړوند له مذاکراتو څخه ډډه وکړه تر څو چې متحده ايالاتو د رشوت ورکولو سره موافقه وکړه او همدا چاره بيا د «ايکس وای زيډ» د بهير په نوم وپېژندل شوه. متحده ايالاتو ته له راستنېدو وروسته مارشال د متحده ايالاتو د استازو مجلس ته ټاکنې وګټلې او په کانګريس کې د فډراليسټ ګوند د مشر په توګه راڅرګند شو. د کابينې له بدلون وروسته هغه په ۱۸۰۰ز کال کې د بهرنيو چارو د وزير په توګه وټاکل شو او د اډمز په اداره کې يوه مهمه څېره وګرځېده.
په ۱۸۰۱ز کال کې اډمز مارشال سترې محکمې ته غوره کړ. پر نورو قاضيانو د ستر شخصي اغېز له امله، مارشال ډېر ژر په محکمه کې مهم شخص شو. د هغه په مشرۍ کې محکمه له انفرادي نظرياتو لرې شوه او د دې پر ځای يې د يوه اکثريت نظريه صادروله، چې روښانه قانون يې تشرېح کاوه. په ۱۸۰۳ز کال کې، «د ماربي په مقابله کې د ماډيسن» لومړۍ ستره قضيه وه، چې د مارشال محکمې ته وړاندې شوه. د محکمې لپاره په خپل نظر مارشال د قضايي بيا کتنې اصل په نظر کې ونيو، په دې ډول چې محکمې کولای شي، له اساسي قانون سره په ټکر کې راغلي فدرالي او ايالتي قوانين لغوه کړي. مارشال له اجرائيه قوې سره په مستقيم ټکر کې له غورځېدو څخه ځان ساته، چې د اجرائيه قوې مشري ديموکرات-جمهوري غوښتونکي ولسمشر توماس جفرسن کوله. په داسې حال کې چې په داخلي څانګو کې له ټکر څخه يې ځان ژغوره، د قضايي بيا کتنې اصل په رامنځته کولو سره، مارشال د ځواکونو د جلا کولو د اصل په عملي کولو او له حکومت سره د يوې برابرې خپلواکې څانګې په توګه د امريکايي قضايي قوې له ثبتولو سره مرسته وکړه.
له ۱۸۰۳ز کال وروسته، د د ډېرو پریکړو په صادرولو سره، د جان محکمې فدرالي حکومت او فدرالي اساسي قانون ته په ايالتي قوانينو لومړیتوب ورکړ. د قراداد د بند ماتولو په دليل «د پيک په وړاندې د فليچر» او «د وډوارډ په وړاندې د ډارټموټ کالج» په قضيو کې محکمې ايالتي کړنې بې اعتباره وګرځولې. «د مريلينډ په وړاندې د مک کالوچ» په قضيه کې د محکمې پریکړې، د متحده ايالاتو د دويم بانک قانونيت تاييد کړ او دا اصل يې رامنځته کړ چې، ايالتونه نه شي کولای، فدرالي ادارو ته ماليات ورکړي. د «هانتر اجاره کوونکي په وړاندې د مارټين» او «د ويرجينيا په مقابل کې د کوهنز» قضيو څرګنده کړه چې، ستره محکمه کولای شي، له ايالتي محکمو څخه هم په مدني او هم په جزايي قضيو کې استئناف واوري. «د اوګډين په وړاندې د ګيبونز» په قضيه کې د مارشال نظريې روښانه کړه چې، د هېواد سوداګريز بند ايالتونه پر بېړۍ چلولو له محدوديتونو لګولو څخه منع کوي. «د جورجيا په مقابل کې د ورسيسټر» په قضيه کې، مارشال په دې باور و چې، د جورجيا د سزا هغه قانون، له اساسي قانون سره په ټکر کې دی، کوم چې غیر اصلي امريکايان، د ايالت له جواز پرته د اصلي امريکايانو په ځمکو له اوسېدو منع کوي. مارشال په ۱۸۳۵ز کال کې مړ شو او «جيکسن راجر ټاني» یې د هغه د ځای ناستي په توګه وټاکه.
د ژوند لومړي کلونه (له ۱۷۵۵ څخه تر ۱۷۸۲ز کال پورې)
جان مارشال، د ۱۷۵۵ز کال د سپتمبر په څلوروېشتمه نېټه، په يوه لرګينه وړه خونه کې په جرمن ټاون کې زېږېدلی و، دا سيمه د ويرجينيا سرحدي کليواله ټولنه ده، چې د اوسني فاوکير ولسوالۍ له ميدلينډ سره نژدې موقعيت لري. د ۱۷۶۰ز کلونو په نيمايي کې، مارشال شمال لويديځ ته وکوچېد، چې اوس دا سيمه د ويرجينيا د «مارکام» په نوم يادېږي. د پلار نوم يې توماس مارشال او د مور نوم يې «ماري رانډولف کيټ» و، مور يې د تاکاهو د سياستمدار توماس رانډولف لمسۍ او د متحده ايالاتو د ولسمشر تاماس جيفرسن ترله وه. سره له دې چې له کورنۍ سره يې اړيکې وې، بيا هم د رانډولف کورنۍ له ماري څخه څنګ کاوه، ځکه د هغې مور «ماري ايشام رانډولف» له داسې يوه سړي سره تښتېدلې وه، چې باور کېده، د هغې  ژوند ښکته ځای درلود. د هغه له مرګ وروسته ماري ايشام رانډولف له جيمز کيت سره واده وکړ، چې يو سکاټلينډی مذهبي سړی و. توماس مارشال، د «لارډ فيرفاکاس» له خوا د فاوکير په ولسوالۍ کې د نقشې جوړوونکي او ځمکو د مسئول په توګه وټاکل شو، چې هغه ته يې د پام وړ عايد درلود. سره له دې چې جان مارشال د دوو خونو په يوه کوچني لرګين هستوګنځای کې راستر شو، چې د هغه مور او پلار او ګڼ شمېرخویندې او وروڼه يې په کې اوسېدل؛ مارشال د خپلو پنځلسو خویندو او وروڼو تر ټولو مشر و. د هغه يو کشر ورور جيمز ماکهام ،مارشال د لنډې مودې لپاره د فدرالي قاضي په توګه دنده تر سره کړه.
مارشال، د متحده ايالاتو د سناتور همفري مارشال او درې ځلې له دندې لرې شوي د پوځ د جنرال جورج سي مارشال تربور و.
د ۱۷۷۵ز کال د لکسينګټن او کنکورډ له جنګونو وروسته، توماس او جان په خپله خوښه، د ويرجينيا په درېيم کنډک کې خدمت وکړ. په ۱۷۷۶ز کال کې، مارشال د لويې وچې د پوځ د ويرجينيا په يوولسم کنډک کې ډګروال شو. د امريکا انقلابي جګړې پر مهال، هغه د «برانډيواين» د جګړې په ګډون په ګڼو جګړو کې برخه واخسته او ژمی يې په «ويلی فورګ» کې تېر کړ. کله چې هغه په ۱۷۸۰ز کال کې له عسکري خدمت څخه رخصت کړای شو، مارشال د وليام او ماري پوهنځي ته تګ پيل کړ. مارشال د وليام او ماري په پوهنځي کې د نامتو رئيس جورج وايت تر څارنې لاندې قانون ولوست او په ۱۷۸۰ز کال کې د وکيلانو ايالتي ټولنې ته داخل شو. د لويې وچې په پوځ کې، د لنډې مودې لپاره د يو ځل بيا شموليت څخه وروسته، مارشال د ۱۷۸۲ز کال په لومړيو کې د ويرجينيا د استازو مجلس ته ټاکنې وګټلې.
برونای
بروني دارالسلام، جاوي: نݢارا بروني دارالسلام، lit. «د بروني ملت، د سولې کور» یو هېواد دی چې د سویل ختیځې اسیا د بورنیو ټاپو په شمالي ساحل کې پروت دی. د سویلي چین له سمندري سواحلو پرته، دا په بشپړ ډول د مالیزیا د سراواک ایالت له خوا را ایسار شوی دی. بروني د لیمبانګ د سراواک سیمې له امله په دوو برخو وېشل شوی. بروني په بورنیو کې یوازینی خپلواک دولت دی؛ د ټاپو پاتې برخه د مالیزیا او اندونیزیا ترمنځ وېشل شوې ده. تر 2020ز کال پورې یې نفوس 460,345 و، چې شاوخوا 100,000 تنو یې په پلازمېنه او لوی ښار، یعنې په بندر سری بیګاوان کې ژوند کوي. حکومت یې یوه مطلقه پاچاهۍ ده، چې د خپل سلطان له خوا اداره کېږي، د یانګ دی پرتوان حق لري او د انګلیسي عام قانون او شرعي قوانینو او همدارنګه د عمومي اسلامي طرزالعملونو ترکیب پلي کوي.
د بروني سترواکۍ په اوج کې، سلطان بولکیه (د 1485-1528ز واکمنۍ کې) ادعا کوي چې د بورنیو د زیاترو سیمو کنټرول لري، لکه: د نن ورځې ساراواک او صباح او همدارنګه د بورنیو په شمال ختیځه څنډه کې د سولو ارکیپیلاګو او د بورنیو شمال لوېدیځه څنډه کې ټاپوګانې. ادعاګانې دا هم وايي، چې دوی په سیلډونګ (یا د میینیلا سلطنت، چېرې چې اوس د فیلیپین پلازمېنه مانیلا ده) کنټرول درلود، خو د سویل ختیځې اسیا پوهان په دې باور دي، چې دا په اندونیزیا کې د سیلورونګ غره ته اشاره کوي. د بروني سمندري ایالت په 1521ز کال کې د هسپانیا د میګیلان کمپاین له خوا لیدل شوی و او په 1578ز کال کې د کاسټیلیان په جګړه کې د اسپانیا پر وړاندې وجنګېد.
د 19مې پېړۍ په لړ کې د برونین سترواکۍ په زوال پیل وکړ. د ساراواک (کوچنګ) سلطنت یې جیمز بروک ته وسپاره او هغه یې د سپین پاچا په توګه وټاکه او صباح یې د برتانیا شمالي بورنیو چارټرډ شرکت ته وسپاره. په 1888ز کال کې بروني د برتانیا محافظه کار شو او په 1906ز کال کې د برتانوي استوګن په توګه د استعمار مدیر وټاکل شو. د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې تر جاپاني اشغال وروسته، په 1959ز کال کې یو نوی اساسي قانون ولیکل شو. په 1962ز کال کې د پاچاهۍ پر وړاندې یو کوچنی وسله وال بغاوت د انګریزانو په مرسته پای ته ورسېد.
بروني له ۱۹۶۷ز کال راهیسې د بروني د سلطان حسنال بولکیه په مشرۍ کې دی او د ۱۹۸۴ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه یې د برتانیې د محافظت په توګه خپله خپلواکي ترلاسه کړه. د 1990ز او 2000ز کلونو په اوږدو کې اقتصادي وده، له 1999ز نه تر 2008ز کال پورې د GDP 56٪ له زیاتوالي سره، بروني په یو صنعتي هېواد بدل شو. د دغه هېواد ډېره شتمني پر پراخو پټرولیمو او طبیعي ګازو راڅرخي. بروني د سویل ختیځې اسیا هېوادونو په مینځ کې تر سینګاپور وروسته دویم لوړ بشري پرمختیايي شاخص لري او د پرمختللي هېواد په توګه ګڼل کېږي. د پیسو نړیوال صندوق (IMF) په وینا، بروني په نړۍ کې د سړي سر ناخالص کورني تولید له مخې د پېرودلو د ځواک په برابرۍ کې پینځم ځای لري. IMF په 2011ز کال کې اټکل وکړ، چې بروني له دوو هېوادونو نه یو هغه هېواد دی (بل یې لیبیا دی)، چې په ملي GDP 0٪ کې عمومي پور لري.
ریښه پېژندنه
د سیمه ییزې تاریخ لیکنې له مخې، بروني د اونګ الاک بیتاتار له خوا تاسیس شو، چې وروسته یې سلطان محمد شاه په 1400ز کال کې پاچاهي وکړه. هغه د تیمبرونګ سیمې له ګارنګ نه د بروني رودخانې ته لاړ او بروني یې کشف کړ. د افسانې له مخې، پر ځمکې تر کېناستلو وروسته یې وویل، بارو ناه (چې د «همدغه دی!» یا «هلته» معنا لري) او د «بروني» نوم هم ترې اخیستل شوی دی. هغه د بروني لومړنی مسلمان واکمن و. د بلکیه مسلمانانو تر سلطنت لاندې د برونیا سترواکۍ له پیل نه مخکې، داسې انګېرل کېږي چې دغه هېواد به د بودایي واکمنانو تر ولکې لاندې و.
دا په 14مه پېړۍ کې د «بارونای» په نامه شو، چې ممکن د سانسکریټ له کلیمې «وارون» (ورون) نه اغېزمن شوی وي، چې معنی یې «سمندري» ده. د «بورنیو» کلیمه له ورته ریښې نه ده. د هېواد په بشپړ نوم کې، نیګارا برونای دارالسلام، دارالسلام (عربي: دار السلام) معنی لري، یعنې «د سولې کور»، په داسې حال کې چې نیګارا په مالایي کې د «هېواد» معنی لري. د مالیزیا د رسمي نوم یوه لنډه نسخه، «بروني دارالسلام» هم عام استعمال ته داخل شوی.
سیاست او حکومت
د بروني سیاسي سیسټم د اساسي قانون او د مالایي اسلامي سلطنت د ملي دود له خوا اداره کېږي (میلیو اسلام بیراجا؛ MIB). د MIB درې برخې د مالیزیا کلتور، اسلامي دین او تر پاچاهۍ لاندې سیاسي چوکاټ پوښي. دا یو حقوقي سیسټم لري، چې د انګلیسي د عام قانون پر بنسټ ولاړ دی، که څه هم اسلامي قانون (شریعت) یې په ځینو مواردو کې ځایناستی کېږي. بروني پارلمان لري، خو ټاکنې نه لري. وروستۍ ټاکنې یې په ۱۹۶۲ز کال کې شوې وې.
د بروني د 1959ز کال تر اساسي قانون لاندې، جلالتماب حسنال بلکیه له بشپړ اجراییوي واک سره د دولت مشر دی. له 1962ز کال راهیسې، په دغه واک کې بېړني اختیارونه شامل دي، چې هر دوه کاله وروسته نوي کېږي. بروني د ۱۹۶۲ز کال د بروني له پاڅون راهیسې په تخنیکي توګه د پوځي حکومت تر سلطې لاندې دی.
اقتصاد
بروني له سنګاپور وروسته د سویل ختیځې اسیا هېوادونو په منځ کې د بشري پرمختیا دویم لوړ شاخص لري او د پرمختللي هېواد په توګه ډلبندي کېږي. د خامو تیلو او طبیعي ګاز تولید د هېواد د GDP شاوخوا 90٪ جوړوي. شاوخوا 167000 بوشکې  (26600 متر مکعب) نفت هره ورځ تولیدوي، چې په نړۍ کې د نفتو د تولید له امله څلورم لوی هېواد دی. دا په ورځ کې نږدې 25.3 میلیون متر مکعب متره (890×106 مکعب فوټ) طبیعي مایع ګاز تولیدوي، چې بروني په نړۍ کې د ګاز نهم لوی صادرونکی هېواد جوړوي. بروني د فوربس له خوا د نفتو او طبیعي ګازو د ساحو پر بنسټ، له 182 نه د پینځم تر ټولو بډایه هېواد په توګه درجه بندي کېږي.
دین
اسلام د بروني رسمي دین دی، په ځانګړې توګه د سني مذهب او د اسلامي فقهې شافعي مکتب. له 80٪ نه ډېر نفوس یې د برونیا زیاتره مالایي او کیدایان مسلمانان دي. نورې عقیدې یې، بودیزم (7٪، په عمده توګه د چینایانو له خوا) او عیسویت (7.1٪) دي. ازاد اندي، چې زیاتره یې چینایان دي، د نفوس شاوخوا ۷ سلنه جوړوي. که څه هم ډېری یې له بودیزم، کنفیوشیزم او تاوزم عناصرو سره د مذهب ځینې ډولونه عملي کوي. دوی غوره ګڼي، چې ځان داسې وښيي چې په رسمي توګه هېڅ مذهب نه لري، له همدې امله په رسمي سرشمېرنه کې د ملحد په توګه نومول شوي دي. د اصلي مذهبونو پیروان د نفوس شاوخوا 2٪ جوړوي.
سرچينې
وېشنيزه:هېوادونه
د اقتصادي نظرونو تاريخ
د اقتصادي نظرونو تاريخ، له لرغونې نړۍ نه د يووېشتمې پېړۍ تر نن ورځې پورې، په بېلا بېلو مضامينو کې د جلا جلا مفکرينو د فلسفو او نظرياتو مطالعه ده چې همدا بيا په سياسي اقتصاد يا اقتصادياتو بدليږي. په دې ډګر کې د اقتصادي اندونو ډېر او بېلا بېل مکاتب رانغښتي دي. د فيلسوف ارستو په څېر د لرغوني يونان ليکوالانو د شتمنۍ د تر لاسه کولو د هنر په اړه اندونه ازمويلي دي او پوښتنه يې کړې چې ايا دا غوره ده چې شتمني شخصي وي، که په عامه لاسونو کې. په منځنيو پېړيو کې، د توماس اکويناس په څېر څېړونکو استدلال کړی دی چې، دا د سوداګريو اخلاقي مسئوليت دی چې توکي په مناسبه بیه وپلوري.
په لويديځه نړۍ کې، اقتصاديات يو جلا نظام نه و، بلکې په اتلسمه او نولسمه پېړۍ کې تر صنعتي انقلاب او د نولسمې پېړۍ تر ستر توپير «په لويديځه نړۍ کې د عايد تر منځ توپير» پورې د فلسفې يوه برخه وه چې نړيواله اقتصادي وده يې چټکه کړه.
لرغونی يونان
هيزيود چې له زېږد مخکې ۷۵۰ نه تر ۶۵۰ پورې فعال و، يو بيوتيايي و، چا چې د هومر د هممهاله زمانې په اړه د اقتصادي اندونو بنسټيزو اصولو په اړه لومړی پېژندل شوی اثر لیکلی دی.
چين
فان لي (د تاو ژو ګنګ په نوم هم پېژندل کېږي) (له زېږد مخکې ۵۱۷ کې زېږېدلی)، د «يو» پاچا «ګوجيان» سلاکار و، د اقتصادي موضوعاتو په اړه يې لیکل کړي او د سوداګرۍ  «زرين» اصول يې جوړ کړي دي.
هندوستان
د هندو متنونو ويډا (له زېږد مخکې ۱۷۰۰ -۱۱۰۰)  کې اقتصادي اندونه شته، خو اترويډا (له زېږد مخکې ۱۲۰۰) په دې برخه کې زيات څه څرګند کړي دي. د موريا سترواکۍ چانکيا (له زېږد مخکې ۳۵۰ کې زېږېدلی) له ګڼو هندي حکيمانو سره « Arthashastra» تصنيف کړی، دا د دولت، اقتصادي تګلارو او پوځي ستراتيژيو په اړه رسالې دي.
« Arthashastra» دا نظر وړاندې کړی، چې د پوهې څلور اړين ډګرونه شته، چې هغه دا دي: ويداګان، انويشکاکي (د سامخيا، يوګا او لوکاياتا فلسفه)، د حکومت علم او د اقتصاد علم (د کروندګرۍ، څاروي ساتلو او سوداګرۍ وارټا). له همدې څلورو نه نورې ټولې پوهې، شتمنۍ او انساني نېکمرغي راوتلي دي.
يوناني-رومي نړۍ
لرغونی اتن چې يو پرمختللی ښاري دولتي تمدن  او پرمختللې ټولنه وه، د ديموکراسۍ لومړۍ بڼه يې جوړه کړې وه.
د ګزنفون (له زېږد مخکې ۳۵۴-۴۳۰) « Oeconomicus» (له زېږد مخکې ۳۶۰) د کورنۍ او کروندې د مديريت په اړه اصولي بحث دی.
د اپلاتون بحث (جمهوريت) (له زېږد مخکې ۳۸۰-۳۶۰) يوه بېلګه ښاري دولت تشرېح کوي چې د فلسفي پاچايانو له خوا پر مخ وړل کېده، دا بحث د کار او توليد په برخه کې د تخصص لرونکی و. د جوزف شومپيتر په وينا: اپلاتون د پيسو اعتباري نظر لومړی ملاتړی پېژندل شوی، په دې معنا چې پيسې د پور د حساب لپاره يو واحد دی. اپلاتون په دې اند و چې د ګډو ګټو د لټون لپاره شريک ملکيت او له ټولنيزې تفرقې نه د ځان ساتنې په موخه چې پېښېږي «او دا هغه مهال و چې ځينې سخت خپه او ځينې بيا د همداسې پېښو له امله خوشحاله کېږي» د شريک ملکيت دودول اړين دي.
د ارستو سياست (له زېږد مخکې ۳۵۰) د اپلاتون د حکومت پر موډل(طرحه) چې د فيلسوفانو پاچهي وه، د نیوکې په توګه د دولت مختلفې بڼې ارزوي (سلطنت، د اشرافو حکومت، مشروطه حکومت «پر اساسي قانون ولاړ»، استبدادي، اوليګارشي «د بډايانو حکومت» او ديموکراسي). اپلاتون چې اقتصاد پوهانو په کې لېواتيا درلوده، د يوې داسې ټولنې طرحه وړاندې کړه چې د سرچينو پر شريک ملکيت ولاړه وه. ارستو دې نمونې ته د الګارشي د لعنت په سترګه کتل. که څه هم ارستو په شريکه د ډېرو شيانو له لرلو نه ملاتړ کاوه، خو هغه استدلال کاوه چې، هر څه په اسانه توګه شريکېدای نه شي، ځکه چې «انساني طبيعيت کمزوری دی».
ارستو ليکلي:«په څرګند ډول دا غوره ده چې شتمني بايد شخصي وي، خو استعمال به يې عام وي او د قانون جوړوونکو ځانګړې دنده دا ده چې په انسان کې د خېرغوښتنې حس پيدا کړي». ارستو په خپل کتاب «د سياست لومړی کتاب» کې د کورنيو او بازار تبادلاتو پر عمومي طبيعيت بحث کړی دی. د هغه په باور: «د ملکيت هنر» يا «د شتمنۍ تر لاسه کولو» يو ځانګړی هنر شته، خو له دې امله چې دا ټول سره يو ډول دي، ډېر خلک د راټولولو لپاره ليوني دي، د يو تن د کورنۍ لپاره«د شتمنۍ تر لاسه کول اړين او د درناوي وړ دي»، په داسې حال کې چې يوازې د راټولولو لپاره د پلور په سوداګرۍ کې تبادلات «د انصاف تر مخې د ترټلو وړ دي، ځکه چې دا د درناوي وړ نه دي». د خلکو په ليکنو کې، ارستو ويلي دي چې: په ټوليز ډول دوی فکر کاوه چې د شتمنۍ تر لاسه کول (chrematistike) یا يې يو شان بولي، يا د اويکونوميا (د کورنۍ سمبالښت- oikonomos) اصل، چې د oikos معنا ده، «کور» او د (تهيميس معنا ده «دود») سره او د nomos معنا ده «قانون». ارستو خپله له سود سره سخت مخالف و او د انحصار له لارې د شتمنۍ تر لاسه کولو نه يې کرکه کوله.
ارستو د اپلاتون د توکو د تبادلې لپاره د اعتباري پيسو نظر رد کړ، دا هغه نظر دی چې پيسې خپل ارزښت د هغو توکو د پيرلو په مټ ځواک تر لاسه کوي، چې پرې ولاړ دی او يوازې يوه «وسيله» ده، يوازينۍ موخه يې د تبادلاتو منځګړی کېدل دي چې په خپله يې معنا دا ده چې «بې ارزښته...د يوې وسيلې په توګه د ژوند د هېڅ اړتياوو لپاره بې ګټې».
توماس اکويناس
توماس اکويناس (۱۲۲۵-۱۲۷۴ز) يو ايټالوي د الاهياتو عالم او اقتصادي ليکوال و. هغه په کلن او پاريس کې درسونه ورکړي او د هغو کاتوليکو پوهانو د ډلې غړی و چې د ښوونځي د سړو په نوم پېژندل کېدل، دوی خپلې څېړنې له الاهياتو نه ورهاخوا تر فلسفې او علمي بحثونو پورې وغځولې. هغه د « Summa Theologica Aquinas» په نوم رساله کې د عادلانه نرخ په اړه بحث کړی دی او عادلانه بیه يې د ټولنيز نظم د بيا جوړولو لپاره اړينه بللی ده. په ډېرو برخو کې د اوږدې مودې برابرۍ د نوي مفهوم سره په يو شان والي کې، يو مناسب نرخ، د هغه د مزدور او کورنۍ د پالنې په ګډون د هغه د توليد د لګښتونو د پوره کولو لپاره بسنه کوله. اکويناس وايي: دا له اخلاقو سره خلاف ده چې پلورونکي يوازې د دې لپاره نرخونه لوړ کړي، چې اخستونکي ورته زياته اړتيا لري.
اکويناس د پوښتنو او ځوابونو په بڼه د يو شمېر موضوعاتو په اړه بحث کړی، پراخه برخې چې د ارستو له نظرونو سره يې سروکار دی. ۷۷ او ۷۸ پوښتنې يې له اقتصادي مسایلو په اړوند دي، په عمده توګه دا چې يو مناسب نرخ به څه وي او د يوه پلرونکي د عادلانه کېدو په اړه څوک چې عيب لرونکي توکي وړاندې کوي. اکويناس د هر ډول درغلۍ پر ضد دليل وړاندې کړی او سپارښتنه يې کړې ده چې، تل بايد د ښو خدماتو په وړاندې بدله ورکړل شي. د هغه په باور، کېدای شي چې بشري قانون پر نامناسبه معامله بنديزونه ونه لګوي، خو الهي قانون داسې کړي دي.
ډنس سکوټس
پر اکويناس يو مرکزي نيوکه کوونکی ډنس سکوټس (۱۲۶۵-۱۳۰۸ز) و، په اصل کې له ډنس سکاټلنډ نه و، په اکسفورډ، کلن او پارس کې يې تدريس کړی. هغه په خپل اثر Sententiae (۱۲۹۵ ز) کې باور کړی، چې شونې ده، د مناسب نرخ د محاسبې په اړه له اکويناس زیات دقيق و اوسي، د مزدور او لګښتونو پر مصارفو يې ټينګار کړی، که څه هم مني چې شونې ده، لګښتونه د مبالغې پر بنسټ زيات شي،  ځکه چې عموماً د مناسب نرخ په اړه د اخیستونکي او پلورونکي په نظرياتو کې توپير وي. د سکاټوس په نظر، که چېرې خلک له معاملاتو نه ګټه نه تر لاسه کوي، دوی به سوداګري نه کولای. سکاټس وايي چې: د توکو د انتقال او د عوامو لپاره د لاسرسي وړ ګرځولو له امله، سوداګر يوه اړينه او ګټوره دنده تر سره کوي.
بردسکن ولسوالي
بردسکن ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بردسکن)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د بردسکن ښار دی. دا ولسوالي ۷۵٬۶۳۱ تنه نفوس لري او مساحت یې ۷۶۶۴ کیلومتره مربع دی. د بردسکن ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د ماليکولي تکامل تاريخچه
لومړنۍ تاريخچه
په ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز لسيزو کې د ماليکولي بيولوژي له راپورته کېدلو نه مخکې لږ شمېر بيولوژي پوهانو د تکامل د څېړلو په موخه د نوعو تر منځ د کيمياوي توپيرونو د کارونې امکانات (احتمالونه) راسپړلي وو. (Alfred Sturtevant) په ۱۹۲۱ ز کې د کروزومي بدلونونو شتون اټکل کړ او له (Dobzhansky) سره يې په ګډه پر ۱۷ (Drosophila Pseudo-obscura) باندې لومړنی د ژونديو موجوداتو د ډلو تر منځ د تکاملي تاريخچې ماليکولي څېړنه جوړه کړه، چې د polyten کروموزومونو له دوه رګه توب يا پيوندونې نه  د په پام کې نيول شويو کروموزومي بدلونونو له راغونډېدنې نه تيت کېږي. (Ernest Baldwin) د پرتليزې حياتي کيميا برخه کې په پراخه توګه کار وکړ، چې په ۱۹۳۰ ز لسيزه کې يې خپل کار پيل کړ او (Marcel Florkin) په ۱۹۴۰ لسيزه کې د ماليکولي او حياتي کيميا د ځانګړنو پر بنسټ د ژونديو موجوداتو د ډلو تر منځ د تکاملي تاريخچې د څېړنې (phylogenies) جوړولو لپاره مخکښ تخنيکونه رامنځته کړل. که څه هم تر ۱۹۵۰ ز لسيزې پورې بيولوژي پوهانو د ماليکولي تکامل د کيفي څېړنې لپاره د حياتي کيمياوي معلوماتو د توليدولو په موخه تخنيکونو ته وده نه وه ورکړې.
لومړنۍ ماليکولي منظمه څېړنه، د معافيتي ازموينو او پروټين «fingerprint» مېتودونو پر بنسټ وه، (Alan Boyden) چې د (George Nuttall) معافيتي مېتودونو پر بنسټ جوړ شوی دی، نويو تخنيکونو ته وده ورکړه چې په ۱۹۵۴ ز کې پيل شول او د ۱۹۶۰ ز لسيزې په لومړيو کې (Curtis Williams) او (Morris Goodman) د تي لرونکو (غولانځه لرونکو) ژوو د ډلو تر منځ د تکاملي تاريخچې د څېړلو په موخه معافيتي پرتلنې وکارولې. نورو عالمانو، لکه: (Linus Pauling) او زده کوونکو يې د پروټينونو په اړه د (electrophoresis) او (paper chromatography) نوي رامنځته شوي ترکيبونه وکارول، چې د دوه اړخيزو طرحو د رامنځته کولو په پار پروټينونه د هاضمي انزايمونو په واسطه بې پرې هضم شي، چې د ورته پروټينونو په ښه ډول ټوټه شوې (ميده شوې) پرتلنو ته اجازه ورکوي.
يو څو طبيعت پالونکو په ماليکولي لارو سره هم ازمېښتونه وکړل، چې پيل يې په ۱۹۵۰ ز لسيزه کې و او د يادونې وړ طبيعت پالونکي يې (Ernst Mayr) او (Charles Sibley) و. په داسې حال کې چې ماير (Mayr) په تېزۍ سره پر paper chromatography غوره کړه، (Sibley) په برياليتوب سره د هګۍ سپينو پروټينونو ته د مرغانو ډلبندۍ کې د ستونزو منظمولو په موخه electrophoresis تطبيق کړ، چې ډېر ژر يې هغه د DNA د پيوند (دوه رګه کولو) په تخينکونو سره بشپړ کړ، چې په دې سره پر ماليکولي نظمونو باندې د اوږد مسلک پيل وشو.
په داسې حال کې چې د حياتي کيميا دې لومړنيو تخنيکونو په بيولوژيکي ټولنه کې د بد نيت منښت وموند. دوی د ډېرو برخو لپاره د تکامل او وګړو د ارث اصلي نظرياتي ستونزو باندې اغېزه ونه کړه. دا به ځکه بدلون وکړي، چې د جينونو پر فزيکي او کيمياوي طبيعت باندې ماليکولي بيولوژي يو څه روښانه خپرېږي.
ارثي بار، د پخواني/ميزان مخالفت او د هيټروزايګوزېټي اندازه
هغه وخت چې ماليکولي بيولوژي په ۱۹۵۰ ز لسيزه کې په ځانګړي ډول رامنځته کېدله، د heterosis [په دوه رګه نسل کې د هر ډول بيولوژيکي کيفيت غښتلی فعاليت] د سببونو په اړه د لرغوني ميزان مخالفت اوږدمهاله بحث شته و، چې په روغوالي کې زياتوالی هغه وخت په پام کې نيول کېږي چې ذاتې ليکې نه ماتېدونکې وي. په ۱۹۵۰ز کې (James F. Crow) د متناقضې وينا پر بنسټ دوه بېلې تشرېح وړانديز کړې (چې وروسته د لرغونې او متوازنو حالتونو په توګه وژباړل شول). لومړنی يې د (J. B. S. Haldane) له خوا په ۱۹۳۷ ز کې روښانه شو: د يو نفوس پر منځني روغوالي باندې ضررناک ارثي بدلونونو اغېزه يوازې د ارثي بدلونونو پر شمېر(رقم )باندې تکیه کوي ( نه د هر ارثي بدلون له امله د زيان په درجې باندې) ځکه چې يو څه زيات زيان رسوونکي ارثي بدلونونه د طبيعي ټاکنې په واسطه په خورا تېزي سره له منځه ځي، په داسې حال کې چې لږ زيان رسوونکي ارثي بدلونونه په وګړو کې تر اوږدمهاله پورې پاتې کېږي. (H. J. Muller) دا ارثي بار «genetic load» تعبير (دوبله) کړ.
مولر (Muller) چې پر انساني نفوس باندې د وړانګو د اغېزو په اړه د هغه د اندېښنې له مخې هڅول شوی و، بحث وکړ چې heterosis [په دوه رګه نسل کې د هر ډول بيولوژيکي کيفيت غښتلی فعاليت] په بنسټيز ډول د زيان رسوونکو homozygous د جين بدله شوې بڼه کې ارتجاعي پايله ده، چې اغېزه يې هغه وخت پوښل شوې ده چې بېلې ليکې ماتې شي؛ دا د «dominance hypothesis» [حاکميت فرضيه] وه، چې يوه برخه يې ژوبنسکي د لرغوني حالت په توګه په نښه کړ. په دې ډول ايونايز کوونکې وړانګې او اغېزناک ارثي بدلونونه د پام وړ ارثي بار توليدوي، ان که په پام نيول شوي نسل کې مړينه يا ناروغي پېښه نه شي او د د ارثي بدلون په نه شتون کې به طبيعي ټاکنه په تدريچي ډول د homozygosity کچه زياته کړي. (Bruce Wallace) له (J. C. King) سره په ګډه د ميزان حالت د رامنځته کولو په موخه د زيات حاکميت فرضيه وکاروله، چې د زيات حاکميت لپاره يې يو څه پراخه ځای پرېښود (چې د جين heterozygous حالت په کې د homozygous حالتونو په پرتله يو څه زيات مناسب دی). په دې حالت کې heterosis [په دوه رګه نسل کې د هر ډول بيولوژيکي کيفيت غښتلی فعاليت] په ساده ډول د heterozygote advantage د زياتې شوې څرګندونې پايله ده. که چېرې زيات حاکم ځايونه عام وي، نو د heterozygosity لوړه کچه به د طبيعي ټاکنې په پايله کې وي او د ارثي بدلون هڅوونکې وړانګه کېدای شي، په حقيقت کې د زيات حاکميت له امله په روغوالي کې زياتوالي اسانه کړي. (دا د ډوبژنسکي نظر هم و).
په ۱۹۵۰ ز لسيزه کې دوام لرونکي مناظره په ترتيب سره د وګړو وراثت يو مرکزي تمرکز کېږي. د Wallace له خوا د Drosophila [د مچانو يو جنس دی] د ۱۹۵۸ز يوې څېړنې وړانديز وکړ، چې د وړانګې هڅول شوي ارثي بدلونونو د پخوانيو homozygous مچانو شتون زيات کړ، چې همدا د heterozygote او ميزان حالت لپاره يو دليل برابروي. Wallace اټکل وکړ چې د Drosophila [د مچانو يو جنس دی] په طبيعي نفوس کې ٪۵۰ هندسي ځايونه heterozygous وو. د (Motoo Kimura) وروستي رياضيکي شننو هغه څه پياوړي کړل، چې Crow په ۱۹۵۰ ز کې وړانديز کړي وو. د يادونې وړ ده چې Crow وړانديز کړي وو، چې ان که چېرې زيات حاکم ځايونه لږ پېداکېدونکي هم دي، مګر د ارثي بدلون د ناورته اندازې لپاره ځواب ويونکي اوسېدلی شي. د همدې له مخې کيمورا او د هغه سلاکار Crow د لرغوني حالت پر اړخ باندې راښکته شول. د Crow او Kimura تر منځ نورې مرستې (infinite alleles model) ته لاره هواره کړه، چې په يو نفوس کې د جين بېلابېلو د تمې وړ بدلونونو د ګڼې محاسبه کولو په موخه د وګړو د اندازې، د ارثي بدلون د اندازې او د دې پر بنسټ کارول کېدلی شي، چې ايا د جين بدلون کوونکې بدله شوې بڼه بې پلوه، زياته حاکم او که زيان رسوونکې وه. پر همدې بنسټ د نامحدوه alleles [د جين بدله شوې بڼه] موډل د لرغوني او ميزان حالتونو تر منځ د پریکړې کولو په موخه د يوې اټکلي لارې وړانديز وکړ، چې ايا د heterozygosity د کچې لپاره کره ارزښتونه موندل کېدلی شي.
محمد امين واکمن
ډاکټر محمد امین واکمن (۱۹۳۹ زېږديز کال، ميدان وردک ولايت ) د افغان ملتپال ولسواک گوند سياسي پېژندل شوی غړی او ليکوال دی.
مخینه
ډاکټر محمد امین واکمن پر ۱۹۳۹ ز کال په میدان وردگ ولایت کې د ميا خان صاحب په کور کې زېږېدلی دی. د هغه پلار يو پوځي ډگرمن دی. ويل کېږي چې دی د افغان ملت گوند د باندنيو چارو نړېوال استازی او همدارنگه د افغان ملت گوند د جرگې مشر غړی دی.
زده کړې
محمد امین واکمن خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل ولایت وردگ کې ترسره کړې دي. د دوهمې دورې زده کړې ېې د سوداگرۍ په برخه کې په کابل کې ترسره کړې دي. لوړې زده کړې ېې هم پر ۱۹۶۴ ز کال د کابل پوهنتون د ژورنالیزم په پوهنځي کې سر ته رسولې دي. وروسته د نورو لوړو زده کړو لپاره هند ته تللی او هلته ېې د ټولنیزو علومو په برخه کې خپله لومړۍ ماسټري ترلاسه کړې ده. دويمه ماسټري ېې د فلسفې په څانگه کې ترلاسه کړې. هغه د ډاکټرۍ بری لیک له جواهر لال نهرو پوهنتون څخه د سياسي علومو له څانگې څخه اخيستی دی.
دندې
ډاکټر محمد امین واکمن له دوهمې دورې زده کړو څخه وروسته پر ۱۹۶۵ ز کال په کابل کې د ملگرو ملتو سازمان په يوه اداره کې کار پیل کړ. همدارنگه ېې پوځي دوره د سرتېري په توگه په کابل کې ترسره کړې ده. د پوځي خدمت تر دورې وروسته د هغه وخت د حکومت له خوا د مخابراتو په رياست کې د پروتوکول د آمر په توگه په دنده وگومارل شو. محمد امین څه موده د جوزجان ولایت په مرکز کې د ډيوه ورځينۍ خپرونې پازوال او د مخابراتو مالوماتي استازی هم پاتې شوی دی. هغه په تورکيه کې د انقرې راډيو په پښتو څانگه کې د ویاند او پروډيوسرۍ کارونه ترسره کړي. نوموړی تر دې وروسته د ال انډيا راډيو (راډيو ډيلی) د خبريال او وياند په توگه دنده ترسره کړې ده. امین د کمونسټانو د مخالفت له کبله خپلو رسمي کارونو ته په کال ۱۹۷۸ ز کې پایټکی کښېښود. هغه د سياست تر څنگ د لیکوالۍ استعداد هم لري. د همدې وړتيا له کبله ېې د امریکا غږ راډيو پښتو څانگه کې د وياندۍ او لیکوال په توگه دندې ترسره کړې دي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:د گوندونو مشران
علیرضا شجاع نوري
الیریزا شجاع نوري (فارسي: علی‌رضا شجاع‌نوری ، په 1955 زیږدلی) د ایران فلم جوړونکی او لوبغاړی دی.
تروتسکیزم
تروتسکېزم مارکسیزم ته اړونده سیاسي آیډیالوژي او د هغو څانګه ده چې د اوکرایني – روسي انقلابي لئون تروتسکي، د کیڼ اپوزیسیون د یو شمېر نور غړو او څلورم انټرنشنال په واسطه یې پراختیا ومونده. تروتسکي خپل ځان یو ارتودوکس مارکسېست، انقلابي مارکسیستي، بلشویک – لینینیست؛ د مارکس انګلز او درې واړو (ولادمیر لینین، کارل لیبکنشت، روزا لوکزامبورګ) پیرو باله. هغه د کارګري طبقې د خپلواکۍ او ټولیزې دیموکراسۍ پر بنسټ د مخکښ پرولتاریا ګوند، پرولتاري اڼټرنشنلېزم او پرولتاري دیکتاتورۍ (د «بورژوازي دیکتاتورۍ» پر خلاف چې مارکسېستانو هغه کپیټلېزم بلله) د رامنځته کولو ملاتړ وکړ. تروتیسکانو په ستالینیزم نیوکه کوله، ځکه دوی د تروتسکي د دایمي انقلاب له نظریې څخه په ملاتړ په یو هېواد کې د سوسیالیزم اړوند د ستالین د نظریې مخالفت کاوه. تروتسکي همدارنګه په بروکراسي او دیموکراتیک ضد جریانونو نیوکې کولې ،هغه چې د ستالین تر مشرۍ لاندې شوروي اتحاد کې یې وده کړې وه.
ولادمیر لینین او تروتسکي په ایدیالوژیکي اختلافاتو سربېره، په ۱۹۰۳ زکال کې په لندن کې د سوسیال دیموکراتانو له کانګرس وړاندې او د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال له یو بل سره نږدې و. لینین او تروتسکي هم له ایدیالوژیکي او هم له شخصي پلوه د روسیې د انقلاب او د هغو د پایلو پر مهال یو بل ته نږدې و او تروتیسکانو او یو شمېر نورو تروتسکي «د رهبر همکار/دویم رهبر» باله. تروتسکي له انقلاب وروسته د سرو لښکرو اصلي رهبر و. په پیل کې یې د لینینېزم له یو شمېر اړخونو سره مخالفت وکړ، خو بالاخره دې پایلې ته ورسېد چې د منشویکانو او بلشویکانو ترمنځ اتحاد ناشونی دی او له بلشویکانو سره مل شو. تروتسکي د اکتوبر په انقلاب کې له لینین سره په خوا کې کلیدي رول درلود. لینین د تروتسکي په اړه ولیکل: «تروتسکي لا له ډېر وړاندې دا ویلي و چې اتحاد ناشونی دی. هغه دا درک کړې وه او له هغه مهاله له ده غوره بل هېڅ بلشویکي شتون نه درلود».
په ۱۹۳۸ زکال کې د فرانسې په درېیم جمهوریت کې د تروتسکي د څلورم انټرنشنال بنسټ هغه مهال کېښودل شو، کله چې تروتسکیستانو استدلال وکړ چې کمینټرن یا درېیم انټرنشنال په نه جبران کېدوني ډول د ستالینېزم پر وړاندې له منځه تللی او له همدې امله په نړیواله کچه سیاسي قدرت ته د کارګري طبقې د هدایت توان نه لري.
لاتین امریکا
د بولیویا تروتسکیست ګوند (Partido Obrero Revolucionario, POR) د ۱۹۴۰ مې ز لسیزې په وروستیو او د ۱۹۵۰ مې ز لسیزې په لومړیو کې په یو لوی ګوند واوښت او له نورو ډلو سره په خوا کې یې د بولیویا د ملي انقلاب پر مهال او له هغو وروسته یې اصلي رول ولوباوه.
په ارجنټاین کې د کارګرانو انقلابي ګوند (Partido Revolucionario de los Trabajadores, PRT) په ۱۹۶۵ زکال کې د دوه کیڼ اړخو سازمانونو، د امریکا د انقلابي او وګړیزې جبهې (Frente Revolucionario Indoamericano Popular, FRIP) او ورکرز ورډ (Worker's Word) ډلې له یوځای کېدو رامنځته شو. په ۱۹۶۸ زکال کې د کارګرانو انقلابي ګوند په پاریس کې له څلورم انټرنشنل سره یوځای شو. همدغه کال د خلکو د انقلابي ځواک (ERP) په نامه هغو ته اړوند سازمان په ارجنټاین کې رامنځته شو چې د ۱۹۷۰ مې ز لسیزې پر مهال په سویلي امریکا کې په پیاوړي کلیوالي چریکي خوځښت واوښت. PRT په ۱۹۷۳ زکال کې څلورم انټرنشنال خوشی کړ. د کثیفې جګړې پر مهال PRT او ERP دواړه د ارجنټاین د نظامي رژیم له خوا وځپل شول. د ERP قوماندان رابرټو سانتوچو د ۱۹۷۶ زکال په جولای کې ووژل شو. د PRT د بې رحمانه  د ځپلو له امله له ۱۹۷۷ زکال وروسته دغه ګوند هېڅ فعالیت ترسره نه کړ.
د ونزویلا ولسمشر هوګو چاوېز د ۲۰۰۷ زکال د جنوري په لسمه د خپلې لوړې د مراسمو څخه دوه ورځې وړاندې د خپلې کابینې ترمنځ د قسم کولو پر مهال ځان تروتسکېست وباله. د ونزویلا تروتسکېستي سازمانونه چاوز تروتسکېست نه بولي او یو شمېر هغه د بورژوايي ملت پال په توګه توصیف کوي؛ په داسې حال کې چې نور هغه یو ریښتونی انقلابي رهبر بولي چې د مارکسیستي تحلیل د نه لرلو له امله ترې لویې تېروتنې شوې دي.
آسیا
د ۱۹۲۰ مې لسیزې په وروستیو کې په چین کې بېلابېلې کیڼ اړخې مخالفې ډلې د کمینټرن سیاست پر ضد له کومینتانګ څخه د ملاتړ په موخه له تروتسکي سره د تعامل په لټه کې وې. په ۱۹۳۱ زکال کې د تروتسکي په ټینګار، د چین په کمونیستي ټولنه کې بېلابېلې ډلې له یو بل سره یو موټۍ شوې او د تروتسکي سند (په چین کې د سیاسي وضعیت او د بلشویک – لینینېست اپوزیسیون د دندې سند) یې تصویب کړ. د دغې اتحادیې په مخکښو غړو کې Chen Duxiu، Wang Fanxi او Chen Qichang شاملېدل. دغه اتحادیه د ملت پال دولت او د چین کمونیست ګوند تر تعقیب لاندې ونیوله.
د ۱۹۳۰ مې لسیزې پر مهال په فرانسوي هندوچین کې د تاتوتاو تر مشرۍ لاندې ویتنامي تروتسکېزم په ځانګړي دول کوچینچین په سایګون کې تر ټولو مهم جریان و. په ۱۹۲۹ زکال کې د فرانسې په کیڼ اپوزیسیون La Vérité کې تا تو تاو کمنټرن تورن کړ چې چینايي کمونیستان یې (په ۱۹۲۷ زکال کې) له کومینتاګ څخه د ملاتړ له امله هدیرو ته لېږلي.
اروپا
د څلورم انټرنشنال فرانسوي برخه، انټرنشنلېست کمونېست ګوند (PCI) و. هغه مهال چې په ۱۹۵۲ زکال کې څلورم انټرنشنال خپله مرکزي کمېټه له واکه ګوښه کړه، ګوند وپاشل شو؛ بیاځلي په ۱۹۵۳ زکال کې هغه مهال وپاشل شو کله چې خپله څلورم انټرنشنال ووېشل شو. نورې جنجالونه د دې پر سر راپیدا شول چې د الجزایر په جګړه کې له کومې خپلواکې ډلې باید ملاتړ وشي.
د ۱۹۸۰ مې  ز لسیزې پر مهال د بریتانیا په کارګر ګوند کې انټرېسټ ملیشه ډلې د پارلمان د درېیو غړو په لرلو او د لیورپول په ښاري شورا د اغېزمن کنټرول په لرلو سره په کارګر ګوند کې فعالیت کاوه. دغه ګوند چې په ۱۹۸۶ زکال کې د خبریال مایکل کرېک له خوا د «بریتانیا پنځم مهم سیاسي ګوند» وبلل شو، چې د ۱۹۸۹ – ۱۹۹۱ زکلونو ترمنځ په رایو ضد مالیاتي خوځښت کې یې مهم رول ولوباوه او ان په پراخه کچه دا فکر کېده چې د بریتانیا د لومړۍ وزیرې مارګرت تارچر د دولت د سقوط لامل به وګرځي.
سلسله ولسوالي
سلسله ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سلسله)  د ايران د لرستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د الشتر ښار دی. دا ولسوالي ۷۵٬۵۵۹ تنه نفوس لري. د سلسله ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د لرستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
جهانګیر المسی
جهانګیر الماسی ( ، په 1951 کې د ایران په تهران کې زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی دی.
سمندري لړمان
وېشنيزه:ورون خوله ژوي
شريا گوشل
شريا گوشل Shreya Ghoshal د هند له ځوانو او تکړه ښځينه سندرغاړو څخه ده چې دا مهال د شهرت په اوج کې ده. نوموړې د ١٩٨٤ز کال د مارچ په ١٢مه په هند کې زېږېدلې ده.
تر ډېره فلمونو ته سندرې وايي، د اردو ژبې تر څنگ يې په بنگالي، مرهټي، پنجابي، تاميل او نورو ژبو هم سندرې ويلي دي.
گوشل هغه وخت مشهوره شوه چې ديوداس فلم ته يې سندرې وويلې.
مينودشت ولسوالي
مينودشت ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مینودشت)  د ايران د گلستان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۷۵٬۴۸۳ تنه نفوس لري. د مينودشت ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گلستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
احصائیوي وګړپېژندنه
احصائیوي وګړپېژندنه (په لنډه توګه: وګړپېژندنه) یا ډېموګرافي (په انګلیسي: demography) د لرغونې یوناني ژبې ګړنه ده چې δῆμος (ډېموس) د «وګړو، ټولنې» او γραφία- (ـ‌ګرافیا) د «لیکل، رسم کاږل، سپړاوي» معنی افاده کوي او په ټوله کې ډېموګرافي د ټولنو، په ځانګړې توګه د انساني ټولنو احصائیوي مطالعې ته ویل کېږي.
وګړپېژندنې ته اړوند شننه کې کېدای واړه ټولنې او یا هم د زده‌کړو، ملیت، مذهب او ولس په څېر معیارونو له‌مخې تعریف شوې ډلې شاملې وي. که څه هم وګړپېژندنه یوشمېر ځانګړې او خپلواکې څانګې لري، خو د لوړو زده‌کړو بنسټونه او ښوونیزې موسسې، وګړپېژندنه د ټولنپوهنې یوې څانګې په توګه پېژني.
د ناروغانو ډېموګرافیکه مطالعه د یوه روغتیایي بنسټ د معلوماتو د زړه په څېر ګڼل کېږي، چې په هغه کې د ناروغ د بېړني حالت په صورت کې د اړیکو معلومات او روغتیایي ثبت شوي معلومات درج شوي دي. دغه معلومات، د احصائیوي شننې په موخه د یوه ناروغ د پېژندنې او په بېلابېلو ډلو کې د ډلبندي کولو امکان برابروي. د ناروغانو په ډېموګرافیکې مطالعه کې د ناروغ د زېږېدلو نېټه، جنسیت (مرجع: Google Health)، د مړینې نېټه، پُستي کوډ، قومیت، د وینې ګروپ (مرجع: Microsof HealtVault: شخصي ډېموګرافیک معلومات، لومړني ډېموګرافیک معلومات) د بېړنۍ اړیکې معلومات، کورنی ډاکتر، د بیمې د چمتو کوونکي په هکله معلومات، حساسیت (الرجي)، ځیني ځانګړي تشخیصونه او مهمه روغتیایي مخینه شامل دي.
د رسمي وګړپېژندنې د څېړنې سکالو یوازې د وګړو د احوال په مطالعه کې رالنډېږي، په داسې حال کې چې د ټولنیزې وګړپېژندنې یا د وګړو د مطالعاتو په پراخې څانګه کې، پر وګړو باندې د اغېزمنو اقتصادي، ټولنیزو، هڅوبي او بیولوجیکي لړیو ترمنځ اړیکه څېړل کېږي.
تاریخ
د وګړپېژندنې په هکله د تفکر مخینه، لرغوني پېر ته ورګرځي او د لرغوني یونان، لرغوني روم، چین او هند په ډېریو تمدنونو او هڅوبونو کې شامل ؤ. د demography ګړنه، چې له demo- مختاړي او -graphy روستاړي څخه رامنځ‌ته شوې ده، د وګړو هراړخیزې مطالعې ته ویل کېږي.
په لرغوني یونان کې، دغه ګړنه د هېرودوت، تیوسیدیدیز، بقراط، اپیکوروس، پروتوګوراس، پولوس، اپلاتون او ارسطو په لیکنو کې د موندلو وړ ده. په روم کې، د سیسرو، سېنېکا، لوی پلیني، مارکوس اورېلیوس، اېپكتېتوس، لوی کاتو او کولومېلا په څېر لیکوالانو او فیلسوفانو هم په دغه هکله مهم مفکورې څرګندې کړې دي.
په منځنیو پېړیو کې، مسیحي مفکرانو تر ډېر بریده هڅه وکړه ترڅو د وګړپېژندنې په هکله کلاسیکې نظریې رد کړي. په دغه برخه کې، کونچېسي ویلیام، لوکایي بارتولومېو، اووېرني‌مېشتی ویلیام او پاګولایي ویلیام، او ترڅنګ یې د ابن‌خلدون په څېر مسلمانو ټولنپوهانو ستره ونډه اخېستې ده.
په نومهال پېر کې تر ټولو لومړنیو مطالعاتو له جملې څخه یوه هم د جان ګرونت «د مړینو د شمېر له‌مخې طبیعي او سیاسي ترسره شوې مطالعې» اثر ؤ چې په ۱۶۶۲ز کې خپور شو او په هغه کې د «ژوندانه جدول» لومړنۍ بڼه ښودل شوې ده. د دغې مطالعې د موندنو له‌مخې، د لندن ښار یو پر درېیمه برخه ماشومان مخکې تر شپاړلس کلنۍ مړه شوي دي. د اېدموند هالي په څېر ریاضي‌پوهانو، د «ژوندانه جدول»، د ژوندون بیمې د حسابونو لپاره د یوې بنسټ په توګه وپنځوه. د ژوند د ناڅاپي پېښو په هکله د لومړي درسي کتاب د لیکلو ویاړ «ریچارد پرایس» ته ورګرځي، چې په ۱۷۷۱ز کې خپور شو او وروسته له هغه، اګوستوس دو مورګان په ۱۸۳۸ز کې «د ژوند په ناڅاپي پېښو کې د احتمالاتو کارونه» تر نامه لاندې خپل اثر خپور کړ.
په ۱۷۵۵ز کې، بنجامین فرانکلین «د بشریت، د هېوادونو وګړو او داسې نورو مواردو د کچې لوړېدلو په تړاو مشاهدې» تر سرلیک لاندې خپله مقاله خپره کړه چې په هغې کې د بریتانیا تر ښکېلاک لاندې سیمو او هېوادونو کې د وګړو د کچې لوړېدونکې وده منعکس شوې ده. د هغه لیکنه پر ټوماس رابرټ مالتوس اغېزمنه تمامه شوه، چا چې د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې لیکي: «وېرېږم چې، که چېرې د وګړو شمېر تر کنټرول لاندې رانه‌شي، د وګړو د شمېر کچه به د خوراکي توکو د تولید کچې له ودې څخه تېری وکړي او د لوږې او بېوزلۍ د زیاتېدو لامل وګرځي». مالتوس د وګړو د شمېر د ودې تحدیدولو په هکله ګڼ‌شمېر نظریې وړاندې کړي او له‌دې کبله، په دغه برخه کې د ستر متفکر په توګه پېژندل کېږي. وروسته، د بنجامین ګومپرتز او ورهولست له‌خوا لا پېچلي او واقعي موډلونه وړاندې شول.
په ۱۸۵۵ز کې، بلجیمي څېړونکي «آشیل ګیلارد»، وګړپېژندنه د «انسانانو طبیعي او ټولنیز تاریخ یا د وګړو ریاضیکي پوهه، د هغو سترو بدلونونو او فزیکي، مدني، فکري او اخلاقي وضعیتونو» په توګه تعریف کړه.
د ۱۸۶۰ – ۱۹۱۰ز کلونو پېر، د یوه اړېدونکي پېر په توګه پېژندل کېږي چې په ترڅ کې یې وګړپېژندنه د احصائیې له علم څخه د یوې جلا څانګې په توګه راڅرګنده شوه. په دغه پېر کې، په نړیواله کچه د آډولف کوتېلېت (۱۷۹۶ تر ۱۸۷۴ز)، ویلیام فار (۱۸۰۷ تر ۱۸۸۳ز)، لویس آډولف برتیلون (۱۸۲۱ تر ۱۸۸۳ز) او د هغه زوی ژاک (۱۸۵۱ تر ۱۹۲۲ز)، جوزېف کوروسي (۱۸۴۴ تر ۱۹۰۶ز) آندرس نیکولاس کایر (۱۸۳۸ تر ۱۹۱۹ز)، ریچارد بوک (۱۸۲۴ تر ۱۹۰۷ز)، امیل دورکیم (۱۸۵۸ تر ۱۹۱۷ز)، وېلهلم لېکزیس (۱۸۳۷ تر ۱۹۱۴ز) او لویجي بودیو (۱۸۴۰ تر ۱۹۲۰ز) په څېر «ستر وګړپېژندونکي» تېر شوي دي چې د ډېموګرافي او د ډېموګرافیکې شننې د مېتودونو او تخنیکونو د اوزارو په پراختیا کې یې ستره ونډه واخېسته.
مېتودونه
د معلوماتو د راغونډولو دوه ستر ډولونه «مستقیم او غیرمستقیم» دي چې هر یو یې څوګوني بېلابېل فرعي مېتودونه لري.
مستقیم مېتودونه
مستقیم معلومات د سرشمېرنې د ثبت له کتاب څخه ترلاسه کېږي چې په هغه کې زېږون، مړینې او همدا راز د واده، طلاق، کډوالۍ (د استوګنځي ثبتول) په څېر د قانون ځیني ځانګړي بدلونونه ثبت شوي دي. په پرمختللو هېوادونو کې، چې د ثبت غوره سیسټمونه لري (لکه متحده ایالات او د اروپا ډېري هېوادونه)، د زېږون او مړینو د اټکلولو لپاره، د نفوس د احوالو ثبت تر ټولو غوره مېتود دی.
غیرمستقیم مېتودونه
د معلومات د راغونډولو غیرمستقیم مېتودونه په هغو هېوادونو کې اړین ګڼل کېږي، چې بشپړ معلومات د لاسرسي وړ نه‌وي؛ د بېلګې په توګه: هغه حالتونه چې د نړۍ مخ په ودې هېوادونو او لا زیات په تاریخي وګړپېژندنه کې شتون لري. په نومهالې وګړپېژندنه کې، له دغو تخنیکونو څخه یو هم د «خور مېتود» دی، چې څېړونکي له ښځو څخه پوښتنه کوي چې څو خویندې یې مړې شوې یا په کوم عمر کې یې ماشومان زېږولي دي. د دغې پلټنې له‌مخې، څېړونکي کولای شي، په غیرمستقیمه توګه، د ټولو وګړو لپاره د زېږون یا مړینې اټکلي شمېر وسنجوي. په نومهالې وګړپېژندنه کې، بل غیرمستقیم مېتود له خلکو څخه د خور او ورور، مور او پلار او ماشومانو په هکله پوښتل دي. نور غیرمستقیم مېتودونه په تاریخي وګړپېژندنه کې اړین ګڼل کېږي.
د وګړو د احوال لپاره د موډل‌جوړونې په موخه ګڼ‌شمېر ډېموګرافیک مېتودونه شتون لري؛ د بېلګې په توګه: د مړینې موډلونه (لکه: د ژوندانه جدول، د ګومپرتز موډلونه، د آفاتو موډلونه، د کوکس نسبتي آفاتو موډلونه، د ژوندون د کمښت څوګوني جدولونه، د براس ارتباطي لوجیتونه)، مثمریت (د هرمس موډل، د کول-ترسل موډلونه، د تعادل متصاعد نسبتونه)، واده (د واده په پړاو کې د مجردۍ منځنۍ کچه، صفحه‌یي موډل)، معلولیت (د سولیوان مېتود، د ژوندانه څوحالتي جدولونه) د وګړو وړاندوینه (د لي-کارتر موډل، د لېزلي متریکس) او د وګړو مومنټم (کېفیتز).
د هند د خپلواکۍ غورځنګ
د هند د خپلواکۍ غورځنګ د یو لړ تاریخي پېښو ټولګه وه چې وروستۍ موخه یې په هند کې د بریتانیا د واکمنۍ پای ته رسول وو. دغه لړۍ له ۱۸۵۷ څخه تر ۱۹۴۷ز کلونو پورې دوام درلود.
د هند د خپلواکۍ لپاره لومړی ملتپال انقلابي خوځښت له بنګال څخه راولاړ شو او وروسته د هند نوې رامنځ‌ته شوې ملي کنګره کې یې ریښه ومونده، چېرې چې لوړ منځ‌دریځو مشرانو په بریتانوي هند کې د هند ملکي خدماتو لپاره ازموینه کې د ګډون حق او همدا راز د قبایلو لپاره د اقتصادي حقونو ترلاسه کولو لپاره هلې‌ځلې کولې. د شلمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي کې د ځان‌واکمنۍ لپاره لا بنیادي ګامونه د لال بال پال درې‌کسیزې ډلې، اوروبېندو ګهوش او و. او. چیدام‌بَرَم پیلایي له‌خوا پورته شول.
د ځان‌واکمنۍ لپاره د مبارزې وروستي پړاوونه له ۱۹۲۰ز کال وروسته د عدم تشدد او مدني سرغړونې په تړاو د ګاندي د سیاست په خپلولو سره د کنګرې له‌خوا مشخص شول. د رابیندراناتهـ ټاګور، سوبرامانیا بهارتي او بانکیم چندرا چتوپادیای په شان روښاندو څېرو له‌خوا د هېوادپالنې په هکله پوهاوی خپور شو. د ساروجیني نایدو، پریتیلاتا وادېدار او کستوربا ګاندي په څېر ښځینه مشرانو د هند د مېرمنو خلاصون او د ازادۍ لپاره په مبارزه کې ونډې اخېستنې په تړاو هلې‌ځلې وکړې. بهیمراو رامجي امبېدکار د هند ټولنې د محرومو طبقو له لامل څخه دفاع وکړه.
ځینو مشرانو تاوتریخجنې تګلارې غوره کړې. دغه تګلارې، په ځانګړې توګه، د رولات قانون له مصوبې وروسته شهرت وموند، چې د یاد قانون له‌مخې بې‌قید او شرط توقیف ته اجازه ورکړل شوه. په ټول هند، په تېره بیا پنجاب ایالت (بریتانوي هندي) کې (چېرې چې د جالیانوالا باغ په ډلوژنه کې احتجاج کوونکي په تاوتریخجن ډول وځپېدل) د دغه قانون پر وړاندې احتجاجونه ترسره شول. د بهاګت سنګهـ، شیوارام راجګورو، سُکهـ‌دیو تهاپر، چندرا شېکهر ازاد او سوبهاس چندرا بوس په څېر انقلابیانو، چې د کنګرې له ناغېړیو څخه په تنګ وو، په تاوتریخوالي لاس پورې کړ. له‌دې جملې څخه، بوس له محوري قدرتونو سره یوځای شو او ازاد هند یې رامنځ‌ته کړ. په ضمن کې، سنګهـ، راجګورو، تهاپر او ازاد د بریتانیا مهم افسران ترور او دولتي ودانۍ یې په بمونو والوځولې.
د هند د خپلواکۍ غورځنګ په تلپاتې اېدیولوجیکي تکامل کې ؤ. په بنسټیزه توګه د ښکېلاک ضد ؤ او له سیکولر، دېموکراتیک، جمهوري‌پال او مدني ازادي غوښتونکي سیاسي جوړښت سره د خپلواکۍ او اقتصادي پراختیا په لیدلورو بشپړ شو. له ۱۹۳۰ز لسیزې وروسته، غورځنګ یو غښتلی سوسیالېستي دریځ غوره کړ. دغه دریځ، په ۱۹۴۷ز کال کې د هند د خپلواکۍ قانون له‌لارې خپل هسک ټکي ته ورسېده، چې ملوک‌الطوایفي یې ختمه او پاکستان یې رامنځ‌ته کړ.
د هند سلطنتي نظام تر ۲۶-جنوري-۱۹۵۰ز کال پورې، چې د هند اساسي قانون له‌مخې د هند جمهوریت تاسیس شو، دوام وموند. پاکستان تر ۱۹۵۶ز کال پورې، چې خپل لومړنی اساسي قانون یې تصویب کړ، تر واکمنۍ لاندې پاتې شو. په ۱۹۷۱ز کال کې، ختیځ پاکستان د بنګله‌دېش تر نامه لاندې خپله خپلواکي اعلان کړه.
په هند کې د بریتانیا لومړنی ښکېلاک
لومړنی اروپایي وګړی چې هند ته پښه کېښوده، پُرتګالي پلټونکی «واسکو دا ګاما» ؤ چې په ۱۴۹۸ز کال کې د مسالې په لټه کې کالیکوټ ته ورسېده. یوازې یوه پېړۍ وروسته، هالنډیانو او انګلیسانو په قاره‌وزمه هند کې سوداګریزې پوستې تاسیس کړې، چې د انګلیسانو لومړۍ سوداګریزه پوسته په ۱۶۱۳ز کال کې، په سورات کې جوړه شوه.
انګلیسانو، د راتلونکو دوو پېړیو په اوږدو کې، پُرتګالیانو او هالنډیانو ته ماته ورکړه خو لا هم له فرانسې سره په جګړه کې پاتې شول. د اتلسمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي کې، د مغول د ټولواکمنۍ له نړېدا سره سم بریتانیا هڅه وکړه ترڅو د هند په سیاست کې ځان‌ته ځای پیدا کړي. د ختیځ هند کمپنۍ هندي پوځ، د پلاسي جګړې پر مهال، سراج‌الدوله– د بنګال نواب– ته ماته ورکړه او دغې کمپنۍ د هند په چارو کې ځان د یوه سترې لوبېدونکې څېرې په توګه تثبیت کړ. نوموړې کمپنۍ، په ۱۷۶۴ز کال کې له بوکسر جګړې وروسته، پر بنګال، بیهار او د اودیشا پر میدناپور برخې د واکمنۍ حقونه ترلاسه کړل.
د تیپو سلطان له ماتې وروسته، د هند ډېري سویلي سیمې د کمپنۍ تر مستقیم حاکمیت لاندې، یا په ضمني اتحاد کې د شاهي دولت د یوې برخې په توګه تر غیرمستقیم سیاسي کنټرول لاندې راغلې. همدا راز، کمپنۍ د ماراتا ټولواکمنۍ تر اثر لاندې سیمو کې د یو لړ جګړو له‌لارې بریا ترلاسه کړه او واک یې په لاس کې ونیوه. پنجاب په ۱۸۴۹ز کال کې، د انګلیسانو او سیکهانو ترمنځ په لومړۍ (۱۸۴۵ تر ۱۸۴۶ز کلونو) او دوه‌یمې (۱۸۴۸ تر ۱۸۴۹ز کلونو) جګړو کې سیکهانو پوځ ته له ماتې ورکولو وروسته ضمیمه شو.
لومړني پاڅونونه
ماویران الاګوموتو کون په تمیل ناډو کې د بریتانیا د شتون پر وړاندې لومړنی پاڅون کوونکی دی. هغه په اېتایاپورام ښار کې نظامي ډلمشر شو او د بریتانیا او ماروتانایاګام له ځواکونو سره په جګړه کې یې ماته وخوړه. نوموړی په ۱۷۵۷ز کال کې اعدام شو. ماویران د ازادۍ لپاره د لومړي مبارز په توګه پېژندل کېږي. د تمیل ناډو دولت د پخواني صدراعظم «جیارام جیالالیتا» تر مشرۍ لاندې په چېنای کې، د اېګمور اورګاډي تمځای ته مخامخ، خپل مقررات اعلان کړل. پولي تېوار د ارکوټ له نواب سره، چې د بریتانیا ملاتړ یې درلود، خپل مخالفت څرګند کړ.