cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د تونس کلتور
کلتوري تنوع
د دې سربیره، موږ د هالینک د اغیزو یو نښه موندلي چې د رومي او فونیک کلتور سره یووالي لري. په تونس کې په یوې موندل شوي مجسمه کې د یو ځانګړې تګلارې په لور توپیراو همدارنګه سمبولیک تکامل شتون لري چې د بدن، دولت او داسې نورو  لپاره یو ښه مثال دي. همداراز د یونان د کلالي څخه هم تقلید شوي او دا خبره څرګنده ده چې د یونان کلالان په کارتاژ کې په دندو ګمارل شوي و، تر څو خټین لوښي جوړ کړي.
د رومي تونس اثار تر ډېره د اروپا د اثارو سره څه توپیر نه لري. هغه څه چې موږ ته را سپارل شوي ( توهبوربو موجیس، ګیګټس ، ال جم امفي تیاتر، د دوګا پلازمینه ، په کارتاژ کې د انتونینوس حمامونه  او د کارا کالا  په نوم د بریالیتوب څلی او تاریخي ودانۍ دي. کله چي په کاراژ کې عیسویت وغوړېده ، ډېـــری زیات هنري اثار را منځ ته شول. په افریقا کې کلیسا  د مذهبي باورنو په بنسټ مشهورو وژل شوي کسان  ( د سینټ اګسټین دی هیفینو په نوم یاد کړل)  په خورا چټکۍ د باور  وړ وګرځېدل. د مسیحي پيـر په ډېــری جوړې شوېو تاریخي  ودانیو کې د سوس او مکتار په نوم عبادت ځایونه موجود و. په  لویو لارو کې یو زیات شمېر عبادت ځایونه ، لکه سیـپریان  د سوريې په سبک جوړشوي و. په داسې حال کې چې کلیسا د یوې اوږدې مودې واکمنۍ ترحکم لاندې وه ، چې مالونه یې چور شوي و،  له ځورونې او اذیت سره مخ شوه. د بازنطینانو په بیا راتګ سره د ارټوډکس د پادریانو د اړیکو شبکه بیا ورغول شوه.  په دې پيــر کې یو شمېــر غونډۍ د بازنطین له ماڼۍ سره ونښول شوې، چې غوره بېلکه یې کلیبیا کېدای شي.
سیمې ته د عربانو په راتګ سره ، په تېره بیا د اغلبیانو د پاچاهۍ په پيــرکې  کیروان د پوهي او علم په یوه فکري مرکز بدل شو ، چې د ژباړې ، څېــړنې او په ځانګړې ډول د طبي علم په خورولو کې يې خورا ارزښتناک رول ولوباوو. د  ریاضي په برخه کې له  لوګوریتمونو او حسابي سیستمونو سره هم مرسته وشوه. وروسته بیا عربانو د اسلامي سبک په بنسټ ځانګړې ودانۍ جوړې کړې، په داسې حال کې ځینو یې بیزانسي ښکلا وساتله ، لکه په کیروان کې درې دروازې لرونکی جومات ( په نهمه پېــړۍ کې جوړ شوی)  یا هم لکه د سوسه رباط. د ځینو لرغونو دانیو ستنې په بشپړه  توګه په عربي سبک جوړې شوې لکه د زیتونا تونس ( په نهمه پېـړۍ کې ) ، مهدیه لوی جومات او د کیروان جامع جومات.
په څورلسمه او پنځلسمه پېـړۍ کې، د تونس د شاعرانو، پوهانو او تاریخ پوهانو په شمېـر کې زیاتوالي راغي. د تونس په مدینه کې د زیتونا جومات د لومړنۍ اسلامي پوهنتون بنسټ کېښود، او کیروان یې د روڼ اندو یو فعاله مرکز وګرځو چې پکې ډاکټران او پوهان شامل دي لکه ابن زیتون، ابن الابهار، ابن الغاسفی او ابن عرفه. د ابن خلدون په څیر پوهانو او د ابوالقاسم ایچیبی په څیر لیکوالانو په مهرباني تونس د څو پېړیو لپاره د عرب ــ مسلمانانو په نړۍ کې او په مدیترانې کې د یو لوی کلتوري مرکز په توګه بدل شو.
ارتودوکس یهودیت
ارتودوکس یهودیت د معاصر یهودیت د دودیزو او له عقیدوي پلوه محافظه کارو څانګو لپاره یوه ټولیزه اصطلاح ده. دغه څانګه د الهیات پوهنې له پلوه د لیکلي او شفاهي تورات له مخې، څرنګه چې د خدای له لوري په سینا غره کې نازل شوی دی او له هغې وروسته په تواتر سره لېږدول شوی دی، تعریفېږي.
ارتودوکس یهودیت له همدې کبله د یهودي قانون یا هلاخا له یو سخت دریځي تطبیق څخه ملاتړ کوي، کوم چې باید صرف د دودیزو مېتودونو او د پېړیو په اوږدو کې له پخواني تداوم څخه په پیروۍ سره تفسیر او تعیین شي. ارتودوکس یهودیت ټول هلاخي سېستم په بشپړه توګه د قطعي وحې له لارې نازل شوی او له بهرنۍ اغېزې څخه مبرا ګڼې. مهم اعمال پکې د سبت (شنبې ورځې) رعایتول، د کشروت خوړل او د تورات لوستل دي. مهمې لارښوونې یې په راتلونکې کې د هغه مسیح راتګ، څوک به چې په یورشلم کې د معبد په ودانولو سره  یهودیت بېرته تطبیقوي او ټول یهودیان به اسراییلو ته راټولوي، په اخرت کې د مړیو په بدني بیا را ژوندي کېدو باندې عقیده، صالحانو او ګناهکارانو ته د الهي اجر او جزا شاملوي.
دغه خوځښت د دودیزو عقایدو له پیروۍ سره سره، یوه نوې ښکارنده ده. دغې فرقې له ۱۸مې زېږدیزې پېړۍ څخه را په دې خوا د یهودانو د خلاصون ټولنې د ړنګېدو په پایله کې ظهور وکړ، او تر ډېرې کچې پورې یې د سیکولاریت د فشارونو پر وړاندې او د هغه د ځایناستو سیالانو پر وړاندې له هوښیارانه مبارزې څخه بڼه اخیستې ده. دین ته اهتمام کوونکي او له عقیدوي پلوه واقف او پوه ارتودوکس یهودیان د ټولو یهودو په منځ کې یوه مشخصه لږکۍ ډله ده، اما همدارنګه ځینې په نیمګړې توګه پیروي کوونکي او عمل نه کوونکي افراد هم پکې دي کوم چې ځانونه ارتودوکسي عقیدې ته منسوبوي یا یې هویت لري. نوموړې د یهودیت تر ټولو لویه مذهبي ډله ده چې معتقد پیروان یې په اټکلي ډول ۲ میلیونه اټکل شوي دي، او لږ تر لږه له دې سره مساوي شمېر تش په نامه غړي لري.
تعریفونه
د ارتودوکس یهودیانو تر ټولو لومړنۍ پېژندل شوې یادونه په ۱۷۹۵ز کال کې په برلینش موناستشریفت (Berlinische Monatsschrift) مجله کې شوې ده. د ارتودوکس کلیمه د جرمني د روشنګرۍ دورې له عامې علمي نسخې څخه مستعاره شوې ده، او یوې ځانګړې مذهبي ډلې ته د اشارې په توګه نه، بلکې  د هغو یهودیانو لپاره کارول شوې ده چې د روشنګرۍ مخالف وو. د ۱۹مې زېږدیزې پېړۍ په لومړیو او نیمايي کې، د جرمني یهودیانو په منځ کې د پر مختلیو خوځښتونو او په ځانګړې توګه د لومړني اصلاح غوښتونکي یهودیت په رامنځته کېدو سره، د ارتودوکس عنوان د هغو دودیزو یهودیانو لقب وګرځېد چا چې د عصري کېدنې غورځنګ له لوري د راپورته شویو مسایلو په اړه محافظه کارانه دریځونه خپلول. هغوی پخپله دغه پردی عیسوي نوم نه خوښاوه او د "صحیح- تورات" (gesetztreu) عنوانونو ته یې ترجېح ورکوله او کله به یې په ډاګه کوله چې هغوی دغه نوم یوازې د اسانۍ لپاره کاراوه.
جرمني ارتودوکس مشر خاخام سامسون رافایل هېرش هغه عقیدې ته چې معمولا د ارتودوکس یهودیت په نامه بلل کېږي اشاره کړې ده؛ په ۱۸۸۲ز کال کې کله چې خاخام ازرئیل هېلډشېمر په دې پوه شو چې عام خلک په دې پوهېږي چې د نوموړي فلسفه او لېبرال یهودیت له بنسټه تفاوت لري، نو د ارتودوکس کلیمه یې په هېلډشېمر کې له خپلې مدرسې څخه لرې کړه. په ۱۹۲۰مه زېږدیزه لسیزه کې، دغه اصطلاح ان په ختیځه اروپا کې مروجه او ومنل شوه او تر اوسه په همدې بڼه پاتې شوې ده.
ارتودوکس له اېډیولوژیک اړخه ځان د زمانو په اوږدو کې د یهودیت یوازینی متواتر تداوم بولي، لکه څنګه چې د عصریت تر کړکېچ پورې همداسې و؛ په زیات شمېر بنسټیزو اړخونو کې، لکه له تحریف څخه د مبرا تورات په تقدس باندې اعتقاد یا د یهودي قانون له مخې په یهودي شریعت باندې د حکم کولو په صورت کې په سنتو او دود باندې په کلکه توګه منګولې لګول، چې ارتودوکس عقیده په حقیقت کې همداسې ده. د نوموړې عقیدې سیالانو په اغلب ډول همدا نظریه لرله، چې له پخوا زمانې څخه د یو فوسیل شوي پاتې شوني په سترګه یې ورته کتل او د خپلو سیالانو اېډیولوژۍ ته یې اعتبار ورباښه. بناءً، د ارتودوکس اصطلاح زیاتره وخت په کلي توګه دودیزو (حتې که هغه په جبري توګه، له عصریت پالو غیر ارتودوکسو خوځښتونو سره د نه تړاو په معنا وي) معبدونو، د دعا مراسمو، د صومعې له مقرراتو څخه پیروۍ او داسې نورو موضوعاتو ته اشاره ده.
په هر حال، علمي څېړنو د یو ډېر ظریف مېتود په لاره اچولو سره، دا په ډاګه کړې ده چې د ارتودوکس اېډیولوژۍ او د هغې د بنسټیزو چوکاټونو رامنځته کېدنه پخپله د عصریت له خوا اغېزمنه شوې ده. له همدې امله په هغه نړۍ کې چې نوموړې نظریې نور شواهد نه لرل د دود له مفهوم څخه دفاع او حمایت یوه اړتیا شوه. کله چې د سيکولار کولو ژورې اېډیولوژۍ او د اشتراکي بنسټونو له منځه تلنې د یهودي ژوند د زاړه نظم جرړې وایستې، دودیز عناصر سره متحد شول تر څو ډلې تشکیل کړي کومو چې خپل جلا شخصي درک درلود. دغه امر او نور ټول هغه څه چې ورسره تړلي وو، یو د پام وړ بدلون رامنځته کړ، ځکه چې ارتودوکسانو باید  له نویو شرایطو سره له بل هېچا څخه لږ توافق نه وی ښودلی. هغوی ځینې وختونه په سخت دریځۍ سره، نویو کړنلارو او فکري طرزونو ته پراختیا ورکړه.
"ارتودوکس مذهب ته دعوت" یوه متعلقه پروسه وه، چې له سیمه ییزو شرایطو څخه یې بڼه اخیستې وه او د هغو تهدیدونو په کچه پورې تړلې وه، کوم یې چې د پلویانو له خوا حس کېدل. په ۱۸۶۰مه زېږدیزه لسیزه کې په مرکزي اروپا کې، په جرمني او هنګري کې یو په بشپړ ډول مشخص شوی ارتودوکس هویت راښکاره شو؛ چې دا هویت په ختیځه اروپا د نړیوالو جګرو تر منځ دوره کې په یو څه لږ قاطعیت سره را ظاهر شو.
په اسلامي خاوره کې د مېشتو یهودیانو تر منځ، یواځې په ۱۹۷۰یمه زېږدیزه لسیزه کې، وروسته له هغې چې هغوی اسراییلو ته مهاجرت وکړ، په لوړه پیمانه ورته پروسې واقع شوې. ارتودوکسي عقیده زیاتره وخت د ډېرې زیاتې محافظه کارې عقیدې په توګه بیانېږي، چې بدلون ته د مشروعیت ور بخښلو له وېرې هغه دودونه چې یو وخت پیاوړي وو، تحمیلوي. په داسې حال کې چې دا کار کله کله سم نه و، د بدلون ممنوعیت او د یهودیت میراث د هغه په مسیر کې منجمد کول یې ټاکونکې ځانګړتیا وه، بل خوا په یوه عصري له دودیز عرف سره نا اشنا نړۍ کې د یهودیت د یوې څانګې انطباق ته اړتیا وه. ارتودوکسي عقیدې د بېلابېلو عکس العملونو د طیفونو په توګه ـــ لکه څرنګه چې بینامین براون تعریف کړې ده، پراختیا موندلې ده چې په زیاترو حالاتو کې له توافق او زیات نرمښت سره مله ده. په دې وختونو کې څېړونکي، په عمده توګه د ۱۹۸۰یمې زېږدیزې لسیزې له نیمایي څخه را په دې خوا، ارتودوکس یهودیت په خپل ځان کې د یوې ځانګړې څانګې په توګه څېړي، او ارزوي چې له عصریتوب سره د مقابلې اړتیا په څه ډول باورونو، اېډیولوژۍ، ټولنیزو جوړښتونو او هلاخي احکامو ته بڼه ورکړې ده او بدل کړی یې دی او له یهودي دودیزې ټولنې څخه یې یو مخ جلا کړی دی.
د عصریت کړکېچ
د ۱۸مې زېږدیزې پېړۍ تر دویمې نیمایي پورې، په مرکزي او لوېدیځه اروپا کې په یهودي ټولنو کې، خپلواک خوځښتونه، چې د ټولنې په شراکتي نظم کې یوه بله شتمني وه، له خپلو جلا متمایزو او تعهدونو سره موجود وو. د نوموړو خوځښتونو مشري د شتمنو ساتندویانو د طبقې (parnasim) له لوري کېده، او له قضایي پلوه د هغو خاخامي محکمو تابع وو کومو چې تر ډېره په مدني مسایلو باندې فیصلې کولې. د خاخامانو طبقې کټ مټ د عیسویانو د روحاني ملایانو په څېر د اخلاقو او زده کړو انحصار خپل کړی و. د یهودیت قانون اصل بلل کېده او په سر سختو سرغړوونکو (معمولي ګناه کول د ملامتۍ سره مخ کېدل، اما بیا هم د زغملو وړ وو) باندې له ټولو عمومي سزاګانو سره لکه له زندان، جریمې، دُرې وهنې، تحقیر، او په ځانګړې توګه له تکفیر سره پلی کېده. له غیر یهودي ټولنې سره کلتوري، اقتصادي او ټولنیزه تبادله محدوده او تنظیم شوې وه.
ثواب او عذاب
د کتاب ځانګړنې:
د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)
لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
وېبپاڼه:www.andyal.com
= ثواب او عذاب = الله د خپلو پېغمبرانو له لارې، له هغو کسانو سره یو لړ ژمنې کړې دي، چې پر الله، قیامت او پېغمبرانو ایمان لري.
ژمنه یې کړې، چې په جنت کې به د تل لپار ژوند ولري او له ډول ډول مېوو، خوړو، خوښیو او خوندونو چې څه غواړي، ګټنه ترې کولای شي. په جنت کې درد، غم، کړاو او خپګان نشته. هلته ناروا خبره نه کېږي. هغوی چې په دې دنیا کې د الله احکام منلي، په خورا غوره ډول مېلسمتیا ورکول کېږي. مېلمه پالان یې هم خورا ښکلي او ښایسته دي.پر جنتي اوبو، نېرونو او جنتي مېوو موږ نه پوهېږو؛ ځکه موږ  چې په دنیا کې له هر ښه څيزه څو ځل ګټنه وکړو؛ نو زړه مو وهي. د بېلګې په ټوګه، سېلانیانو ته هغه ښارونه او ځایونه په زړه پورې دي، چې تر اوسه نه وي ورغلي؛ خو په خپله د هغه ځای، ځایي خلکو ته کوم په زړه پورې توب نه لري؛ خو په جنت کې، سره له دې چې جنتیان د تل لپاره دي؛ خو هره کتنه چې کوي، خوند ترې اخلي.
خو هغو کسانو چې په دې دنیا کې ناوړه چارې کړې وي؛ په خبره او یا په زور یې خلک کړولي وي او د الله له نعمتونو یې ګټنه کړې وي؛ خو د الله مننه یې نه وي کړې، د الله د احکامو د پلي کولو پر ځای یې له ((غیرالله)) لاروي کړې وي، نه یې لمونځ کړی وي او نه یې د پېغمبرانو خبره منلې وي، له خپل موروپلار سره یې ناوړه چلن کړی وي، د نورو حق یې لتاړلی وي، پر خپلو ناوړه کړنو پښېمانه شوي نه وي او بښنه یې نه وي غوښتي؛ نو دې ډول خلکو ته دوزخ چمتو شوی دی. د دوزخ اور هېڅکله نه سړېږي.
په قرآن کې لولو:
(( جنتیان، دوزخیان پوښتي: څه دوزخیان کړئ؟ ))
دویم وايي: ((وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ[2]= او بېوزليو ته مو خواړه نه وركول،((
درېیم وايي: ((وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ[3]= او تل له باطل پالو سره ملګري او يوه خوله وو،((
څلورم وايي: ((وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ =[4] او تل مو د جزا ورځ دروغ ګڼله،((
'''کله انسان په یوه شېبه کې چاقو په خپله سترګه ورټومبي؛ خو د تل لپاره ځان ړندوي، د برښنا په لوڅو مزو کې ګوتې وهي او مري؛ نو ګناه او په سترګه کې چاقو ورټومبل یوه شېبه وي؛ خو اغېز یې تر تله پاتېږي. په دنیا کې هم شونې ده، چې انسان په یوه شېبه کې سرغړونه او ګناه وکړي؛ خو د تل لپاره ځان د الله په قهر و عذاب اخته کړي.''' [1] . مدثر/ ۴۳ آیت.
[2] . مدثر/۴۴
[3] . مدثر/۴۵
[4] . مدثر/۴۶
محمد یوسف وفا
حاجي محمد یوسف وفا د کندهار ولايت اوسنی والي دی، هغه ته د اګست پر ۱۴مه د پخواني والي روح الله خانزاده لخوا په رسمي توګه واک وروسپارل سو.
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
بهوپال
بهوپال د هند د پخواني نوابي ریاست بهوپال مرکزي ښار وو چې اوس د هند د مدهيه پرديش ايالت برخه دی .دا د هند 17م ستر ښار دی. په کال 2001م کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,437,354 و او بيا په کال 2011م کې چې سر شمېرنه وشوه نو یادې سرشمېرنې له مخې ددې ښار ټوله ابادي 1,795,648 ده.
انوشکا شرما
انوشکا شرما (د ۱۹۸۸ کال د مۍ په لومړۍ نېټه زېږېدلې) یوه هندي فلمي اداکاره او فلم جوړونکې ده. انوشکا په هندي فلمونو کې د اداکارۍ پیل وکړ او په هند کې ترټولو مشهوره او لوړ معاش اخیستونکې اداکاره ده. انوشکا د فلم فیئر ایوارډونو په ګډون څو فلمي جايزې ترلاسه کړې دي، انوشکا اوه ځله د فلم فیئر جايزو لپاره نومول شوې ده. انوشکا په ایودیا کې زېږېدلې، خو اوس په بنګلور کې اوسیږي. انوشکا په 2007 کې د فیشن ډیزاینر وینډل روډریګز لپاره د ماډلینګ پیل وکړ او وروسته ممبۍ ته لاړه ترڅو د دایمي مسلک په توګه ماډلینګ تعقیب کړي.
لومړنی ژوند او ماډلینګ کیریر
انوشکا شرما د ۱۹۸۸ کال د مې په لومړۍ نېټه د اترپردېش په ایودیا کې زېږېدلې ده. د هغه پلار، ډګروال اجی کمار شرما، د اردو افسر دی او مور یې، آشیما شرما، د کور مېرمن ده. د انوشکا پلار د اترپردیش څخه دی، په داسې حال کې چې مور یې د ګړهوالي ده. د هغه مشر ورور د فلم پروډیوسر کرانش شرما دی، چې د فلم صنعت څخه دمخه یې د سوداګریز سمندري ځواک کې دنده ترسره کړې.
شخصي ژوند
انوشکا شرما له 2015 راهیسې شاهکاري ده. ټایمز آف انډیا هغه د "بالیووډ ترټولو مشهورو شخصیتونو" په توګه لېست کړې ده. انوشکا په څو ځله د PETA له خوا د "کال غوره شخصیت" لقب هم ورکړل شوی.
بېرونۍ تړنې
وېشنيزه:1988 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي سندرغاړي
علم‌پالنه
علم‌پالنه (په انګلیسي: scientism) هغه لیدلوری دی چې علم (ساینس) او علمي مېتود تر ټولو غوره یا عیني لارې‌چارې دي چې وګړي د هغو پر مټ معیاري او پوهنپوهنیز ارزښتونه ټاکي؛ کېدای شي ووایو چې طبیعي علوم تر ټولو باوري او پیاوړی نړۍلید رامنځ‌ته کوي.
په داسې حال کې چې دغه ګړنه په لومړیو کې «طبیعي ساینس‌پوه ته اړوند ګڼل شوي مېتودونه او تګلارې» په معنی وه، د ځینو دیني عالمانو په اند (او وروسته بیان ګڼ‌شمېر نورو پوهانو) دا یو سپکاوی ؤ چې، «د طبیعي علومو د مېتودونو اغېزمنتیا، د اغراق له‌مخې، په ټولو تحقیقي څانګو کې (لکه: فلسفه، ټولنیز او انساني علوم) پلي کړل شي. د «علم‌پالنې» ګړنه ډېري وخت په انتقادي توګه کارول کېږي، چې په داسې حالتونو کې د علم بې‌دلیله کارَونه ښیي چې علمي مېتودونه یا ورته علمي معیارونو په‌کې د پلي کېدو وړ نه‌دي.
ټولیزه کتنه
د ساینس په فلسفه کې، د «علم‌پالنې» ګړنه ډېرځلي د منطقي اثبات‌پالنې پر افراطي عبارتونو باندې نیوکې ته ویل کېږي او د ټولنیزو علومو پوهانو (لکه فرېدریک هایک)، د ساینس فیلسوفانو (لکه کارل پوپر) او فیلسوفانو (لکه ماري میدګلې)، وروستي هیلاري پوتنم او ځوېتن تادوروف له‌خوا کارول شوې ده ترڅو (د بېلګې په توګه) د علمي مېتودولوجۍ جزمي تایید او اندازه کېدونکو یا تاییدي علومو ته د پوهې راجع کول بیان کړي.
په لا ټولیزه توګه، علم‌پالنه د ساینس «له‌حده وتلې» کارونې په معنی انګېرل کېږي. د علم‌پالنې ګړنې دغه کارونه دوه معناوې لري:
تعریفونه
ګرېګوري ر. پیترسن، د علم‌پوهنې د سرچینو او اخځلیکونو د بیاکتنې له‌لارې، دوې ټولیزې سکالوګانې ونومېرلې:
د «علم‌پالنې – scientism» ګړنه د فرېدریک هایک له‌خوا عامه شوه. نوموړي دغه ګړنه د «علمي مېتود او د ساینس ژبې ته په پټو سترګو غاړه‌اېښودنه» په توګه تعریف کړه. د کارل پوپر د تعریف له‌مخې، «علم‌پالنه د داسې یوه څیز پېښې کول (تقلید) دی چې د تېروتنې له‌مخې، په پراخه توګه، د ساینس مېتود انګېرل شوی دی».
د ساینس او دین په هکله بحثونو سره تړاو
هم دیني او هم غیردیني عالمونو د «علم‌پالنې» ګړنه، له نوي آتیزم سره اړوند وګړو لپاره کارولې ده. الهیات‌پوه «جان هات» د استدلال له‌مخې، فیلسوف دانیل دینېت او نور نوي آتیستان د علمي طبیعت‌پالنې د یوه داسې اعتقادي نظام پلوي کوي، چې ټینګار یې پر یوې سترې مرکزي جزمي ګروهې باندې دی — «یوازې طبیعت، د انسانانو او مخلوقاتو په شمول، رښتینی دی: خدای شتون نه‌لري او یوازې ساینس د رښتینوالۍ په هکله باوري بشپړه پوهه ورکولای شي». هات استدلال کوي چې، دغه اعتقادي نظام په‌خپله، ځان ناسم جوتوي، ځکه له پلویانو څخه یې غواړي ترڅو هغه باورونه ومني، چې په ترڅ کې یې، علم لپاره د همدغه نظام څرګند شوي شرایط او مقررات تر پښو لاندې کېږي. مسیحي فیلسوف «پیتر ویلیامز» په ۲۰۱۳ ز کې استدلال وکړ چې یوازې د علم او علم‌پالنې له یوځای کولو په پایله کې نوي آتیستان ځانونه پر شرایطو برابر ګڼي ترڅو «د مېتافزیکي لانجمنو سکالوګانو په هکله وغږېږي». دانیل دینېت د هغې نیوکې په ځواب کې، چې په ۲۰۰۶ ز کې د هغه پر کتاب «د طلسم ماتونه: مذهب د یوې طبیعي ښکارندې په توګه» شوې وه، وایي: «د علم‌پالنې تورونه ټول مغرضانه او بې‌ځایه پېغورونه [وو]… کله چې یو کس یوه علمي تیوري وړاندې کوي او د [مذهبي نیوکپال] په طبعه برابره نه‌وي، نو هغوی هڅه کوي ترڅو هغه د ‹علم‌پالنې› له‌لارې بې‌اعتباره کړي. خو کله چې خبره د واقعیتونو او اړوند بیانونو شي، نو ساینس په ټول ښار کې یوازېنۍ لوبه وګرځي».
غیرمذهبي پوهان هم د نوي آتیزم تفکر له علم‌پالنې یا اثبات‌پالنې سره اړوند ګڼي. آتیست فیلسوف «ټوماس ناګل» استدلال کوي چې فیلسوف «سام هاریس» ټوله عملي پوهه له علمي پوهې سره یوځای کړه. مارکسیست ادبي نیوک‌پال «تېري ایګلتُن» استدلال کوي چې کریستوفر هیچېنز د «هغو څیزونو په هکله چې شواهدو ګڼل کېږي، د داسې یوه پخواني علمي اند» خاوند دی چې اوسنۍ پوهه په هغو سکالوګانو کې رالنډوي چې کېدای شي د علمي مېتود له‌لارې جوت شي یا هم نه‌شي. اګنوسټیک فیلسوف «انتوني کېني» هم د نوي آتیست فیلسوف الکساندر روزنبرګ اثر «واقعیت ته د آتیست لارښود» تر نیوکې لاندې راولي او وایي چې دا کتاب د منطقي اثبات‌پالنې په هکله داسې یو پوهنپوهنه راژوندی کوي چې په‌خپله، ځان ناسم جوتوي او همدا راز د نړۍ په هکله ټوله پوهه د فزیک په اصولو کې رالنډوي.
مایکل شرمر، د شکمن‌والو ټولنې بنسټ اېښودونکی، د علم‌پالنې او دودیزو دیني غورځنګونو ترمنځ یو ورته‌والی انځور او شخصیت‌پالنې ته یې اشاره وکړه، چې د ځینو نامتو ساینس‌پوهانو پر شاوخوا رامنځ‌ته کېږي. هغه علم‌پالنه د یوه نړۍلید په توګه تعریف کړ چې طبیعي بیانونه رانغاړي، له ماورای طبیعي او خارق‌العاده اټکل‌انګېرنو څخه ډډه کوي او تجربه‌پالنه او عقل ورته د منلو وړ دی.
ایراني فیلسوف «سید حسین نصر» څرګندوي چې، «په لوېدیځې نړۍ کې، د نومهاله ساینس اېډیولوجي د ډېریو لپاره، نه د ‹یوه معمولي ساده ساینس› په څېر، بلکې د دین د ځایناستي په توګه، د منلو وړ ده».
ګرېګوري ر. پیترسن لیکلي دي چې، «علم‌پالنه، د ډېریو الهیات‌پوهانو او فیلسوفانو له‌نظره، تر ټولو لویه فکري ګناه ده». د جنتیکي بیولوجي عالم «اوستین ل. هیوز» په نوي اتل محافظه‌کارې مجله کې لیکي چې علم‌پالنه (scientism) او خرافات سره یوشان دي: «هغه سرټمبه ټینګار چې یو څیز… داسې ځواکمن دی چې تاییدولو لپاره یې هېڅ ډول شواهدو ته اړتیا نه‌لېدل کېږي».
شکيله (اداکاره)
شکيلا (زېږېدنه: 18 نومبر 1977) د هندي فلمونو يوه اداکاره ده. شکیلا په عمده توګه په تاميل، کناډا، تېلوګو او ملیالم ژبو فلمونو کې کار کوي. شکيلا په 18 کلنۍ کې په Playgirls (1995) فلم کې د ملاتړې اداکارې په توګه کار وکړ. دا د هغه لومړنی فلم و.
لومړنی ژوند
شکيلا د ۱۹۷۷ کال د نومبر په ۱۸ مه د هند د مدراس په کوډمباکم کې په يوه مذهبي مسلمانه کورنۍ کې زېږېدلې ده.
شخصي ژوند
شکيلا په ۲۰۱۲ کال کې اعلان وکړ چې نور به په بي درجې فلمونو کې کار نه کوي. شکيلا په 2013 کې خپله سوانح "شکيلا: آتم کتا" خپره کړه. شکيلا يوه ترانسجنډر لور په لورولۍ اخيستې.
د یوې اداکارې په توګه
شکیلا په مختلفو ملیالم، تامل، هندي، کناډا، اوډیا او تیلګو ژبو فلمونو کې له سلو څخه زیاتو فلمونو کې کار کړی دی.
اړونده لینکونه
وېشنيزه:1977 زېږېدنې وېشنيزه:1973 زېږېدنې وېشنيزه:1971 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې
نوشين سردارعلي
نوشین سردار علي (انګليسي: Nausheen Sardar Ali) یوه هندي فلمي اداکاره ده. چې د جون په 29 مه په 1982کال په ممبيي کې زېږېدلې ده.
سرچينې
وېشنيزه:1968 زېږېدنې وېشنيزه:1984 زېږېدنې وېشنيزه:1982 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:هندي ستورې
پاکه ټيکنالوژي
پاکه ټيکنالوژي چې لنډيز يې د cleantech په ډول لېکل کېږي، هر هغه بهير، توليد يا خدمات دي چې د انرژۍ د مهمې اغېزمنتيا د پرمختګ، د سرچینو پايدلي استعمال يا چاپېريال ساتنې د فعاليتونو له لارې منفي چاپيريالي اغېزې کموي. په پاکې ټيکنالوژۍ کې د بيا رغولو، بيا نوي کېدو انرژۍ، معلوماتي ټيکنالوژي، زرغون نقل و حمل، برېښنايي موټرونه، زرغونه کيميا، رڼا اچول، خړې اوبه، او نورو ډېرو په اړوند د ټيکنالوژيو يوه پراخه لړۍ شامله ده. چاپيريالي مالي تمويل يوه داسې طريقه ده، د کومې په مټ چې د نوې پاکې ټيکنالوژۍ پروژې د کاربن کريډټس په مټ مالي تمويل تر لاسه کولای شي. يوه داسې پروژه چې د اقليم د بدلون د کمولو په نظر کې نيولو سره جوړه شوې ده، کومه چې د کاربن پروژې په نوم هم پېژندل کېږي.
«Clean Edge» چې د پاکې ټېکنالوژۍ يو څېړنيز شرکت دی، پاکه ټیکنالوژي په دې ډول تشريح کړې ده چې «د توليداتو، خدماتو او پروسو يوه متنوعه لړۍ، کومه چې د نوي کېدو وړ موادو او انرژۍ د سرچينو په استعمالولو سره، د طبيعي سرچينو کارول په هېښونکي ډول کموي او په دې ډول د اخراج يا فاضله مواد له منځه وړي». کلين ايج وايي چې «که ترې غوره نه وي، خو پاکې ټيکنالوژۍ د دوی له دوديزو سيالانو سره مسابقتي حالت کې دي. ډېرې مهمې اضافي ګټې وړاندې کوي، د يادونې وړ يې د دې ټيکنالوژيو دا وړتيا ده چې په پرمختلليو او مخ پروده دواړو هېوادونو کې د خلکو ژوند ته ښه والی بښي».
د MIT انرژۍ د نوښت کاري مقالې تر مخې چې د ۲۰۱۶ز کال په جولای مياشت کې خپره شوې وه، له ۲۰۰۶ څخه تر ۲۰۱۱ز کال پورې پاکې ټيکنالوژۍ ته د اوږدې مودې ودې په موخه د وړاندې شويو پنځه ويشت ميليارده امریکايي ډالرو څخه زيات مبلغ له منځه شا او خوا نيمايي يې کله هم بېرته تر لاسه نه شو. په راپور کې د پاکې ټيکنالوژۍ ناهيلی کونکی خطر/عايد مشخصات او د توليد د اندازې تر لاسه کولو لپاره د نويو موادو، کيمياوي، يا پروسو چمتو کوونکو شرکتونو ناوړتيا د دې د ناکامېدو د عواملو په توګه ښودل شوي دي.
پاکه ټيکنالوژي همدا راز د شرکتونو او سوداګريو په منځ کې هم د يوې اړينې موضوع په توګه راڅرګنده شوه. دا کولای شي د هر شرکت لپاره ککړتياوې او خيرن سون توکي کم کړي، پرته له دې چې صنعت يې په نظر کې ونیول شي، همدا راز د پاکې ټيکنالوژۍ کارول يوه مسابقتي ګټه هم ګرځېدلې ده. د خپل شرکتي ټولنيز مسئولیت (CSR) د موخو د جوړولو له لارې، د پايښت په دود کولو سره، دوی د پاکې ټيکنالوژۍ او نورو لارو چارو په کارولو کې برخه اخلي. د « Fortune Global 500» په نوم شرکتونو په ۲۰۱۸ز کال کې د CSR په فعاليتونو کې په کلني ډول نږدې ۲۰ ميليارده امریکايي ډالر لګوي.
تعريف
د پاکې ټيکنالوژۍ توليدات يا خدمات هغه دي، کوم چې عملياتي فعاليت، توليد يا اغېزمنتيا ښه کوي، په داسې حال کې چې لګښتونه، استعمالول، د انرژۍ مصرفول، فاضله مواد يا چاپېريالي ککړتيا کموي. بنسټ يې د پېرودونکو، تنظيونکو او صنعت له خوا د انرژۍ د توليد په پاکو بڼو کې زیاته شوې لېوالتيا ده – په ځانګړي ډول، شونې ده چې د نړيوالې تودوخې، اقليمي بدلون او د فوسيلي سون توکو د سوځولو څخه پر طبيعي چاپېريال د غورځېدونکو اغېزو په اړه پوهاوي کې زياتوالی يې هم بنسټ وي. پاکه ټیکنالوژي تر ډېره بريده په خطرناکو برخو کې د پانګونې او د ځمکې د استعمالونکو سازمانونو سره تړل کېږي. د خطر منونکو پانګونو په ټولنه کې د خپلې منشأ له امله دا اصطلاح له تاريخي اړخه د زرغونو سوداګريو (شنه تجارتونه هغه دي، کوم چې په اقتصاد،ټولنه يا چاپېريال ناوړه اغېزې نه کوي)، پايښت، يا درې ګونو صنعتونو (درې ګوني صنعتونه مالي، ټولنيز او چاپېريالي فعالیت په نظر کې نيسي) د بيلا بېلو تعريفونو څخه د دې توپير شوی او د ودې په کولو سره يې د داسې سوداګريز سکتور تعريف وکړ، په کوم کې چې مهم او لوړې ودې صنعتونه شامل دي، لکه لمريز، بادي، د اوبو تصفيه او بايوفيول.
نومول
په داسې حال کې چې په وروستيو کلونو کې مخ په پراخېدو صنعت په چټکتيا سره وده کړې او د ميلياردونو ډالرو پانګه يې جلب کړې ده، د پاکې ټیکنالوژۍ ځای په يو متفق عليه اصطلاح ثابت شوی نه دی. د Cleantech اصطلاح په پوره پراخه کچه کارول شوې ده، له دې سره يې په انګليسي ژبه کې د لیکنو ډول ډول بڼې شته چې ⟨clean-tech⟩ او ⟨clean tech⟩ پکې شاملې دي. په وروستيو کلونو کې، د پاکې ټيکنالوژۍ ځينو شرکتونو د خپلو سوداګريو د دې اړخ اهميت کم کړی، تر څو د ځيرکو ښارونو په څېر له پراخو بهيرونو څخه ګټه پورته کړي، لکه ځيرک ښارونه.
د دې تصور پيل
د پاکې ټيکنالوژۍ اند تر ټولو لومړی د مخ پر وده ټيکنالوژيو او صنعتونو د يوې ټولګې په منځ کې راپورته شو، کوم چې په بنسټيزو صنعتونو کې د بيالوژي، د سرچينو د اغېزمنتيا او دويم نسل د توليدي تصوراتو پر اصولو ولاړ دی. په بېلګو کې يې دا شامل دي: د انرژۍ اغېزمنتيا، انتخابي کټاليستي کمښت، غېر زهري مواد، د اوبو تصفيه، لمريزه انرژي، بادي انرژي او د انرژۍ په خوندي کولو کې نوې نمونې. د ۱۹۹۰ز لسيزې راهيسې، په دې ټيکنالوژيو کې ليوالتيا د دوه بهيرونو سره زیاته شوه: د دې ټيکنالوژيو په نسبي لګښت کې کمي او په نولسمه پېړۍ او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې کارېدونکې صنعتي طرحې تر منځ د اړيکې زيات پوهاوی، لکه فوسيلي سون توکو کارخونې، د داخلي احتراق ماشين او کيمياوي توليدات، همدا راز د دې د استعمال په پايله کې د ځمکې پر سيستمونو د انسانانو له امله کېدونکو اغېزو په اړوند زیاتېدونکی پوهاوی (دا مضامين وګورئ: اوزون هول، تيزابي باران، په سارا بدلېدل، اقليمي بدلون او نړيوال سراسري تودوخه).
په نړیواله کچه پانګونه
په ۲۰۰۸ز کال کې، په شمالي امريکا، اروپا، چين او هندوستان کې د پاکې ټيکنالوژۍ په برخه کې د پانګونې ټوله ثبت شوې ابتدايي اندازه ۸.۴ ميليارده امریکايي ډالره وه. د پاکې ټيکنالوژۍ د پانګونې په شرکتونو کې « NTEC, Cleantech Ventures» او «Foundation Capital» شامل دي. د ۲۰۰۸ز کال په ابتدايي ټوليزه پانګونه کې د ودې پرله پسې اوم کال استازولي کوي، کوم چې په پراخه کچه د پانګونې د ټولنيزو نمونو د يو مهم شاخص په توګه پېژندل کېږي. اوسمهال چين د پاکې ټيکنالوژۍ په برخه کې د پانګونې له امله يو مخکښ وده کړی بازار بلل کېږي، په داسې حال کې چې زيات تمرکز پر نوي کېدو وړ ټيکنالوژۍ لري. په ۲۰۱۴ز کال کې، اسرائيل، فن لينډ او متحده ايالات د نړيوال پاکې ټيکنالوژۍ نوښت په شاخص کې مخکښ هېوادونه وو، په دې شاخص کې د ۴۰ هېوادونو ارزونه شوې وه، په داسې حال کې چې روسيه او يونان تر ټولو وروستي وو. خصوصي پانګونې ته په کتنې سره، د «Element 8» په نوم پانګونې ډلې ته د پاکې ټيکنالوژۍ د اتحاد له خوا، په واشنګټن ايالت کې د پاکې ټیکنالوژۍ په صنعت کې د خپلې ونډې له امله، په ۲۰۱۴ز کال کې د لاسته راوړنې جايزه ورکړل شوې وه، د پاکې ټيکنالوژۍ اتحاد يوه سوداګريزه ټولنه ده چې په واشنګټن ايالت کې په پاکې ټيکنالوژۍ توجه لري.
د خپرې شوې څېړنې تر مخې، په ۲۰۰۸ز کال کې د پاکې ټيکنالوژۍ تر ټولو لومړي سکتورونه، لمريزه، بايوفيول، نقل او حمل او هوا وو. په ۲۰۰۸ز کال کې د پاکې ټیکنالوژۍ په پانګونه کې د لمريزې برخې ونډه نږدې ۴۰٪ وه، له دې وروسته بايوفيول ۱۱٪ ونډه درلوده. په ۲۰۰۹ز کال کې، دولتي شتمنۍ پانګې نېغ په نېغه له درې ميليارده امریکايي ډالرو څخه کمه پانګه د نوې کېدو وړ انرژۍ کې پانګولې وه.
د ډنمارک په کوپنهاګن کې د ملګرو متلونو د اقليم د بدلون د ۲۰۰۹ز کال کنفرانس څخه د يو داسې کارچوکاټ د چمتو کولو تمه کېده، د کوم تر مخې چې بالاخره د شنو خونو څخه پر وتونکو ګازونو بنديزونه ولګول شي. د پاکې ټيکنالوژۍ د صنعت ډېرو پلويانو هيله درلوده چې داسې يو تړون به وشي، کوم چې د کيوټو د پروټوکول ځای ونيسي. په داسې حال کې چې د دې تړون تمه کېده، پوهانو له «اوسني عادي حالت» څخه د ژور او حتمي بدلون مشوره وکړې وه. په هر حال، ګډون کونکي دولتونه د پاکې ټیکنالوژۍ لپاره د يو نړيوال کارچوکاټ په وړاندې کولو ناکام شول. د ۲۰۰۸ز کال د اقتصادي بحران پيل کېدو يو ځل بيا په پاکو ټيکنالوژيو کې د خصوصي پانګونې په وړاندې خنډونه پیدا کړل، کوم چې يواځې په ۲۰۱۴ز کال کې د ۲۰۰۷ز کال تر کچې پورې په شا تللي وو. په پاريس کې د ملګرو ملتونو د اقلیم بدلون د ۲۰۱۵ز کال له کنفرانس څخه تمه کېده چې د اقليم په اړه به يو نړيوال تړون تر لاسه کړي، کوم به چې د پاکې ټيکنالوژۍ پرمختګ ته وده ورکړي. د ۲۰۱۹ز کال د سپتمبر په درويشتمه نېټه د ملګرو ملتونو سکرتر جنرال په نيويارک کې د اقلیم کاري غونډې کوربه توب وکړ.
د کابل سقوط (۲۰۰۱ زکال)
د افغانستان پلازمینه کابل د ۲۰۰۱ زکال په نومبر میاشت کې د شمالي ټلوالې ځواکونو ته په لاس ورغی. د شمالي ټلوالې ځواکونو د امریکايي او بریتانوي ځواکونو په مرسته د نومبر په ۱۳مه په کابل ښار باندې برید پیل کړ او د طالبانو د ځواکونو په وړاندې یې چټک مخکې تګ وکړ؛ هغوی چې د امریکا او بریتانیا د هوايي بریدونو له امله په کلکه سره کمزوري شوي وي. دغه مخکې تګ له پلان څخه وړاندې و او راتلونکې ورځ د شمالي ټلوالې ځواکونه (د متحده ایالاتو ODA 555 ځانګړو ځواکونو یې ملاتړ کاوه) کابل ته ننوتل او په ښار کې له هېڅ ډول مقاومت سره مخ نه شول. طالب ځواکونه د هېواد په سویل کې کندهار ولایت ته پر شا شول.
له دې پنځه ورځې وړاندې د مزارشریف نیولو او همدارنګه د کابل نیولو د طالبانو واکمنۍ ته مهمه ضربه ورکړه. د دغو ټولو تلفاتو په پایله کې د طالبانو او القاعدې ژونديو غړو کندهار، چې د طالبانو د خوځښت معنوي زیږون ځای و او تورې بوړې ته پر شاتګ وکړ.
مخینه
له ۱۹۹۶ زکال څخه تر ۲۰۰۱ زکال پورې د افغانستان د کورنۍ جګړې په اوږدو کې طالبانو د ۲۰۰۱ زکال تر وروستیو د نږدې ۹۰ سلنه افغانستان واک خپل کړ، د شمالي ټلوالې د قوماندان احمدشاه مسعود له وژنې وروسته دغه اندېښنې رامنځته شوې چې کېدای شي طالبان ټول هېواد تر کنټرول لاندې راولي. د هغوی د جنګیالیو شمېر له ۲۵۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰۰ تنو و چې د اسامه بن لادن د ۰۵۵ وسله والې ملیشه ډلې له ۲۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰ عرب جنګیالیو یې ملاتړ کاوه.
د همدغه کال د سپټمبر په ۱۰مه د بوش ادارې پرېکړه وکړه چې که چېرې طالبان اسامه بن لادن متحده ایالاتو ته وه نه سپاري دوی به په افغانستان کې د طالبانو واکمني راوپرځوي. د سپټمبر د ۱۱ مې نیېټې له بریدونو وروسته د سپټمبر په ۱۴مه متحده ایالاتو له طالبانو وغوښتل د القاعده ډلې ټول پېژندل شوي غړي هغوی ته وسپاري، د اسامه بن لادن او د هغه د نږدې کسانو اړوند اطلاعات ورکړي او ټول ترهګر له افغانستان څخه بهر کړي.
د اکتوبر په ۷ مه نېټه هغه مهال چې طالبانو د اسامه بن لادن د سپارلو غوښتنه رد کړه، متحده ایالاتو په افغانستان باندې خپل هوايي بریدونه پیل کړل او په راتلونکې یوې میاشتې کې د شمالي ټلوالې ځواکونو د متحده ایالاتو د ځانګړو ځواکونو او هوايي بریدونو په مرسته په ټول هېواد کې مخکې تګ وکړ او څو مهم ښارونه یې له طالبانو ونیول.
د نومبر په ۱۲مه په شمالي دره کې د طالبانو او د شمالي ټلوالې ترمنځ یوه لنډه نښته رامنځته شوه. د افغانستان د کورنۍ جګړې په اوږدو کې دغه سیمه د دوه کلونو لپاره د جګړې کرښه وه، خو له دې امله چې د طالبانو روحیه د شمالي ښارونو د سقوط له امله کمزورې شوې وه، د امریکا د دوامداره هوايي بریدونو لاندې وو او د کلابندۍ څخه یې وېره لرله یوازې له دریو ساعتونو جګړې وروسته بېرته کابل ته راوګرځېدل او ښار ته یې د راتګ لار پرانیسته. له جګړې وروسته طالب ځواکونو کابل ښار خوشی کړ، ملي خزانه یې تشه کړه او خپلې وسلې او شتمنۍ یې پر ځای پرېښودې.
د کابل سقوط
دغه مهال د کابل د احتمالي نیولو اړوند د شمالي ټلوالې او یو شمېر بهرنیو دولتونو ترمنځ چې متحده ایالات، بریتانیا او پاکستان په کې شامل و خبرې اترې ترسره شوې؛ د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر کولن پاول څرګنده کړه چې بهرني دولتونه غوره بولي څو له جګړې ورسته د یو بریالي حکومت په جوړولو کې مرسته وکړي نه دا چې هغه ونیول شي. د دغه فشار پر وړاندې بېلابېلو غبرګونو شتون درلود، د شمالي ټلوالې یو شمېر ویندویانو له دغې پرېکړې سره هوکړه وکړه، په داسې حال کې چې یو شمېر نورو بیا ټینګار درلود چې د کابل پر لور مخکې ځي. د نومبر په ۱۲مه ښار ته د شمالي ټلوالې په نږدې کېدو سره د بریتانیا لومړي وزیر ټوني بلېر هیله څرګنده چې د ټلوالې قوماندان به په خپله ژمنه عمل وکړي، نه دا چې ښار ونیسي.
شمالي ټلوالې په پیل کې له ښاره شاتګ وکړ، د هغوی وسله وال، زرهي ټانګونه او د پیاده سرتېرو موټر ښکارېدل چې پر شاه شول، خو دغه شاتګ ډېر لنډ مهالی و او څرګنده شوه چې یا هم د دوی قوماندانانو دا وړتیا نوره نه لرله چې ښار ته د خپلو ځواکونو له ننوتو مخه ونیسي او یا یې هم نه غوښتل داسې وکړي.
له سقوط وروسته
د ښار په سقوط سره له طالبانو څخه یو شمېر غچ اخیستونکي اقدامات ترسره شول. د بي بي سي خبریال جان سیمپسون راپور ورکړ چې ښار ته په ننوتو د شمالي ټلوالې ځواکونو او ښاریانو دغه شعار ورکاوه چې «طالبان ووژنۍ»؛ ګڼ شمېر طالب جنګیالي په ځانګړې توګه عرب او پاکستاني وګړي راځوړند شول او په کندو کې وغورځول شول په داسې حال کې چې یو شمېر نور د ټوپکو، سوټیو او بوکسونو په ګذارونو شکنجه شول.
له طالبانو څخه خلاصون همدارنګه لامل وګرځېد چې یو شمېر هغه چارې بېرته ترسره شي چې وړاندې منع شوې وې. د کاغذ باد د الوزونې «لوی افغانی دود» بیاځلي پام وړ وګرځېد چې طالبانو هڅه کوله هغه منع کړي. موسیقي بیاځلي خپره شوه او ځوانو نارینه وو د سلمانیو پر وړاندې کتارونه جوړ کړل څو خپلې ږیږې چې طالبانو د هغو پرېښودو ته اړ کړي و؛ وه خریي – په داسې حال کې چې ډېر شمېر نورو بیا د ږېرې پرېښودل انتخاب کړل.
د شمالي ټلوالې له خوا د ښار نیولو په دغه هېواد کې د اوږد مهاله ثبات د ټینګېدو پر وړاندې اندېښنې راوپارولې. دغه ټلواله تر ډېره پورې د افغانستان له قومي لږکیو جوړه وه؛ چې ازبکان، تاجکان او هزاره وګړي په کې شامل و، په داسې حال کې طالبان د دغه هېواد اکثریت قوم یا پښتنو ته اړوند و او له دې اندېښنې شتون درلود چې د ښار نیونه به د یو ټول شموله او پراخ ائتلاف جوړېدل ستونزمن کړي هغه چې کولای شي هېواد باثباته کړي، په ځانګړې توګه که چېرې طالبان په سویل کې خپل ځایګی له لاسه ورنکړي او هغوی د چریکي جنګیالیو په توګه جګړې ته دوام ورکړي.
شنې
شنې پستې ته ورته یو ډول ځنګلي مېوه ده چې لاطیني نوم یې Pistacia khinjuk دی. کندهار، چمن ، ږوب، کوټه، شیراني ولسوالۍ او شا و خوا سیمو کی شنې تازه او وچې د ډوډۍ سره خوړل کېږي.
د شنو ځنګلونه
د شنو ځنګل د کندهار، چمن،  ږوب،  شیراني، خیبر پښتونخوا ایالت په غرنیو سیمو کې شتون لري او په نړیواله کچه بیا د ایران، مصر، سوریې په شمال ختیځ، د عراق کردي سیمو او ترکي د جنوب ختیځ اناطولیه په وچو غرونو کی راشنه کېږي. شنې ټول کال شنه او بوټې يې تر ۱۰ میټرو لوړ وي. په سهېلي پښتونخوا، خیبر پښتوخوا، چترال، ګلګت او سکردو کی د شنو بوټې د مارچ نه تر مې پورې ګل نیسي او د اپریل نه تر اکتوبر يې میوه شنه شي. که په ونې پریښودل شي نو دغه میوه بیا سور بخن شي.
شینخړې
په شیراني ولسوالۍ کې له شنو څخه یو ډول خواړه هم تیارېږي چې هغه شینخړې ویل کېږي. کله چې شنې په هوکلۍ کې میده کړل شي نو یو ډول غوړ پیسټ ترې جوړ شي بیا خلک هغه له ډوډۍ سره خوري.
جار دې شم شینخړې
نه دې هل شته نه دې یوې
د شنو طیبي کارونه
د شنو په لرګي راټول شوي سليخ چې خلک ورته د شرون ژابله هم وایي د انساني بدن په سوځیدلي ځای لکه د ملهم او د غاښ د درد لپاره کاروي. دغه سلیخ نه حکیمان د ځینو نورو توکو په ګډولو د معدې زخم درمل جوړوي. په ایران کی دا سلیخ په “مستاکي” شرابو کی د خوند لپاره کاروي. د دی غوړوالي له کبله د شنو او د پستې لرګې پخپلو کې سره قلم کړي نو پسته پرې غټه شي.
د شنو سائینسي ازمیښت
پر شنو ساینسي تجربو ښودلې ده چې د دې مېوې په غوړو کی ۹۵ ډول ارزښتناک توکي موجود دي. په راتلونکي کې ممکن له شنو ګټه واخیستل شي.
د شنو اړوند متل
د شنو اړوند متل دا دی. " تر تس شکور سپینې شنې هم ښې دي " د دې متل مانا دا د چې تر نه څه لژ څه هم ښه دی.
اصلاح پاله یهودیت
اصلاح پاله یهودیت چې د لیبرال یهودیت یا د پرمختګپاله یهودیت په نوم هم یادېږي، یوه لویه یهودي فرقه ده چې د ایمان په وده کونکي ماهیت، د مراسمو د اړخونو په پرتله د خپلو اخلاقي اړخونو په غوره والي او همدا راز د دوامداره وحې په عقیده باندې ټینګار کوي چې  دا وحې د انسان د عقل سره نږدې نغښتې ده او د سینا په غره کې د خدای په راڅرګندېدنه پورې محدوده نه ده. د یهودیت لیبرال څانګه په دیني او شخصي رسم باندې د لږ ټینګار له لارې مشخص کېږي، حلاخه (halakha) (یهودي قانون) اختیاري او یهودي فرد خپلواک بولي او د بهرنیو اغېزو او پرمختګپاله ارزښتونو پرمخ ډېره پرانیستې ده.
د اصلاح پاله یهودیت ریښې د ۱۹ پېړۍ په آلمان کې پرتې دي، هلته رابي ابراهام ګایګر او همکارانو یې د هغې لومړني اصول جوړ کړل. له ۱۹۷۰ کلونو راهیسې دې غورځنګ د سخت نظري وضاحت پرځای ټول شموله او د منلو وړ سیاست غوره کړ د امکان تر حده یې زیاتو خلکو ته په خپلو ټولنو کې د ګډون بلنه ورکړه. دا د پرمختللو سیاسي او ټولنیزو اجنډاوو سره ، په ځانګړي توګه د دودیز یهودي تکون اولام (tikkun olam) یا "د نړۍ اصلاح" تر سرلیک لاندې ټینګ تړاو لري. تکون اولام د اصلاح پاله یهودیت اصلي شعار دی او د تکن اولام په پار عمل د پیروانو لپاره یو له اصلي وسیلو څخه ده ترڅو دوی خپل تړاو څرګند کړي. اوس د غورځنګ تر ټولو مهم مرکز په شمالي امریکا کې دی.
په متحده ایالاتو کې د اصلاح پاله یهودیت اتحادیې (URJ)، په انګلستان کې د اصلاح پاله یهودیت غورځنګ (MRJ) او لیبرال یهودیت، په اسرائیل کې د اصلاح پاله او پرمختګپاله یهودیت لپاره د اسرائیل غورځنګ (IMPJ) او په لاتینه امریکا کې UJR-AmLat په ګډون بېلابېلې سیمه ییزې څانګې شته دي؛ دا ټول د پرمختګپاله یهودیت لپاره د نړیوالې اتحادیې (WUPJ) تر بیرغ لاندې یو ځای دي. د پرمختګپاله یهودیت لپاره د نړیوالې اتحادیه چې په ۱۹۲۶ کال کې رامنځته شوه، اټکل کوي چې په ۵۰ هېوادونو کې لږ تر لږه له ۱،۸ مېلیون وکړو څخه استازیتوب کوي، چې یوازې له یو ملیون څخه کم یې د کلیسا بالغ غړي ثبت شوي او همدارنګه زیات شمېر ناتړلي افراد دي چې د دې فرقي سره ځان تړلي. په دې سره یاده فرقه د اورتودوکس یهودیت څخه وروسته په نړۍ کې دوهمه لویه یهودي فرقه کېږي.
تعریفونه
د اصلاح پاله یهودیت خپله ذاتي کثرت پالنه او انفرادي ځانواکۍ ته د هغه اهمیت د هر ساده تعریف مخه نیسي؛ د هغې بېلابېلې برخې یهودیت د ټول پړواوونو په اوږدو کې د داسې دین په توګه ګڼي چې د دوامداره تکامل له پروسې څخه یې سرچینه اخیستې. دوی د نورو اصلاحاتو تضمین او هغوی اجباري کوي او د باورونو، قوانینو یا عملونو هر ثابت، دایمي ټولګه ردوي. د اصلاح پاله یهودیت روښانه توضیح په ځانګړي ډول له هغه وخته ستونزمنه شوه چې د ۱۹۷۰ کال په لسیزه کې د یوه داسې سیاست په لور چې ټول شمولیت (په متحده ایالاتو کې "لوی خیمه") یې د بې تناقض الهیات په پرتله ارزښمن باله، بدلون پیل شو. دا تحول په پراخه کچه د هغه تحول سره چې څېړونکو په امریکا کې د "کلاسیک" څخه "نوي" اصلاح پاله یهودیت ته تحول باله، همزمانه ؤ او په ټوله نړۍ کې د یهودیت په نورو موجودو کوچنیو څانګو کې هم په ورته وخت کې پېښ شو. غورځنګ په اصولو او اصلي باورونو ټینګار بند کړ، په شخصي روحاني تجربو او ډله ییز ګډون باندې ډېر تمرکز وکړ. دا بدلون د یوې ځانګړي نوې عقیدې یا د پخوانۍ عقیدې په پرېښودو سره مل نه ؤ، بلکې د ابهام سره مل ؤ. مشرتابه د حلاخي رسم له ټاکنیز غوره کولو څخه نیولې تر هغه عناصرو پورې چې دیني انسان پالنې ته رسي، زیاتو مختلفو فکرونو ته اجازه ورکړه او ویې هڅول.
د کثرت پالنې او ابهام په ګټه د نظري بنسټ کمېدونکی اهمیت، د لوی شمېر تازه راغلو افرادو پام راواړاوه. همدا رنګه اصلاحات یې تر داسې حده پورې متنوع کړل، چې له هغې څخه یې د روښانه تعریف جوړول ستونزمن کړ. لومړني او "کلاسیک" اصلاحات د یهودیت له دودیزو بڼو او د بې تناقص الهیات څخه په لېرې سره مشخص شول. "نوو اصلاحات" تر یوې اندازې پورې د هغه چوکاټ د ننه چې د "کلاسیک" مرحلې په جریان کې رامنځته شوی ؤ، د پخوانيو رد شوو عناصرو د بیا یوځای کولو هڅه وکړه، که څه هم همدا اعتقادي بنسټ په زیاتېدونکې توګه مبهم شو.
منتقدینو لکه رابي ډانا ایوان کپلان خبرداری ورکړ چې اصلاح پالنه د دې پر ځای چې د عقیدې تعریف شوی سیسټم وي، ډېر د یهودي فعالیتونو په کانون بدل شوي، دا کانون هغه وسیله ده چې د یو چا له تاریخ سره نږدېوالی ښيي او په هغې کې حتی رابیز زده کونکي اړ نه دي چې په کوم ځانګړي الهیات باور ولري یا په کوم ځانګړي عمل کې ښکېل شي.
خدای
د خدای په رابطه، که څه هم په روحاني مشرتابه کې ځینې نظرونه دیني او حتی سیکولر انسان پالنې ته نږدې وو، خو غورځنګ تل رسماً خدای باوره موضع  درلوده او په شخصي خدای باندې باور یې تائیداوه. دا تمایل د شلمې پېړۍ په منځ کې د روحانیونو او موسسینو په منځ کې ډېر پراخ شو او د مفکورې د پراخ او مبهم تعریفونو لامل شو.
په آلمان کې د اصلاح پالنې لومړني مفکرین د دې اصل څخه پيروي کوي؛ د ۱۸۸۵ کال په پیټسبورګ تګلاره (Pittsburgh Platform) کې "یو خدای ... د خدای مفکوره لکه څنګه چې زموږ په سپېڅلي کتاب کې ښوول شوی" داسې شرح شوی چې یهودي خلکو د هغه پادریانو منصوب شوي وي. دا تګلاره د بشپړې خدای باوره پوهې په بنسټ ده، که څه هم د "خدای مفکوره" په اصطلاح باندې بهرنيو منتقدینو سخته نیوکه وکړه. په ۱۹۳۷ کال کې د کولمب اصولو اعلامیه (Columbus Declaration of Principles) وه هم داسې وه، چې د "یو ژوندی خدای چې په نړۍ باندې واکمني کوي" په اړه په کې خبرې شوې وې. حتی په ۱۹۷۶ کال کې د سان فرانسیسکو سلن لید (San Francisco Centenary Perspective)، چې د اصلاح پاله الهیات پوهانو تر منځ د لوی اختلاف پر مهال برابره شوې، "د خدای تایید ... د عصري کلتور ننګونو د ځینو لپاره ثابت باور ستونزمن کړی دی. سره له دې موږ خپل ژوند په شخصي توګه او ټولیزه توګه د خدای د واقعیت پر بنسټ ولاړ کوو." د ۱۹۹۹ کال پیټسبورګ د اصولو بیانیه "د خدای حقیقت او یووالی" اعلان کړ. د برتانیې لیبرال یهودیت د خدای په اړه یهودي مفکوره داسې تائیدوي: یو او نه جلا کېدونکی، متعال او هر ځای حاضر، خالق او ساتونکی".
چارلز کوئن کائو
ښاغلی چارلز کوئن کائو (زوکړه: د ۱۹۳۳ زکال د نومبر ۴ مه – مړینه: د ۲۰۱۸ زکال د سپټمبر ۲۳ مه) د برېښنا انجینر او فزیک پوه و چې نوري فایبر ته یې وده ورکړه او هغه یې په مخابراتي اړیکو کې د ګټنې وړ وګرځاوه. په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې کائو د ډیجیټال ډاټا د انتقال په موخه د لیزر او د شیشې د پنبې د ترکیب بېلابېلې لارې چارې رامنځته کړې او په دې سره یې د انټرنټ د تکامل زمینه برابره کړه.
کائو په شانګهای کې وزېږېد. کورنۍ یې هغه مهال چې نوموړی شاوخوا ۱۵ کلن و هانګ کانګ ته کډه شوه. نوموړی د برېښنا د انجینرۍ په برخه کې د زده کړو کولو په موخه لندن ته له تلو وړاندې په تایوان او هانګ کانګ  کې را لوی شو. په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې کائو په هارلو ښار کې د معیاري ټلیفونونو او کېبلونو د څېړنیز مرکز (STC) په لابراتورانو کې کار کاوه؛ همدغه مهال و چې نوموړي د ۱۹۶۶ زکال پر مهال په ارتباطاتو کې د نوري فایبر څخه ګټې اخیستنې ته لار برابره کړه او په دې سره هغه «د پراخ بانډ پدرخوانده»، د «نوري فایبر او همدارنګه د نوري فایبر پر مټ د ارتباطاتو پلار» بلل کېده. هغه خپلو چارو ته د هانګ کانګ په چینايي پوهنتون، د متحده ایالاتو په آی ټي ټي شرکت (د STC رامنځته کوونکی شرکت) او یل پوهنتون کې دوام ورکړ. کائو په ۲۰۰۹ زکال کې د فزیک په برخه کې دنوبل جایزه (د نوري ارتباطاتو په موخه په فایبر کې د نور د انتقال په برخه کې د خپلو لاسته راوړنو له امله» ترلاسه کړه. په ۲۰۱۰ زکال کې نوموړي د «نوري فایبر په برخه کې د خدماتو له امله» د ملکې دویمې الیزابت له خوا وستایل شو او شوالیه (ښاغلی) یې وباله. کائو چې د هانګ کانګ دایمي استوګن و، د بریتانیا او متحده ایالاتو تابعیتونه یې درلودل.
لومړنی ژوند او زده کړې
چارلز کائو په ۱۹۳۳ زکال کې په شانګهای کې وزېږېد، دغه مهال شانګهای یوه جلا ادارې برخه وه. هغه چینايي کلاسیک په کور کې له خپل ورور سره یوځای له یو شخصي ښوونکي څخه زده کړل. نوموړي همدارنګه انګلیسي او فرانسوي ژبې د شانګهای په نړیوال ښوونځي (上海世界學校) کې زده کړې؛ هغه ښوونځی چې د شانګهای فرانسوي امتیاز ته اړوند و او د Cai Yuanpei په ګډون  یو شمېر مترقي چینايي ښوونکو په کې تدریس کاوه.
د کائو کورنۍ په ۱۹۴۸ زکال کې تایوان او ورپسې بریتانوي هانګ کانګ ته کډه وکړه، چېرې چې نوموړي په ۱۹۵۲ زکال کې د ښوونځي عالي زده کړې د سنټ جوزف په کالج کې بشپړې کړې. هغه خپلې د لیسانس زده کړې د ولوېچ پولتخنیک (اوس مهال د ګرینویچ پوهنتون دی) د برېښنا د انجینرۍ په څانګه کې وکړې او د انجینرۍ لیسانس سند یې ترلاسه کړ.
له دې وروسته نوموړي څېړنو ته مخه کړه او په ۱۹۶۵ زکال کې یې د لندن له پوهنتون څخه د برېښنا د انجینرۍ په برخه کې د بهرني زده کوونکي په توګه د لندن د یونیورسیټي کالج د پروفیسور هارولډ بارلو تر نظر لاندې د دوکتورا سند ترلاسه کړ؛ دغه مهال نوموړي د انګلستان په هارلو ښار کې د سټنډرډ ټیلي کمونېکشن په لابراتوار کې کار کاوه هغه چې د سټندرډ ټلیفونونو او کیبلونو د شرکت څېړنیز مرکز و.
نوري فایبر او ارتباطات
په ۱۹۶۰مه لسیزه کې کائو د سټنډرډ ټیلي کمونکېکشن په لابراتوراونو کې چې د انګستان د اسکس په هارلو کې یې موقعیت درلود کار کاوه؛ کائو او همکارانو یې د مخابراتۍ رسنۍ په توګه د نوري فایبر په برخه کې لومړنۍ چارې ترسره کړې او څرګنده یې کړه چې په نوري فایبر کې ډیری تلفات د نوري فایبر په شیشه کې د موجود ناخالصتوب څخه سرچینه اخلي نه دا چې دا د دې ټکنالوژۍ ستونزه ده.
په ۱۹۶۳ زکال کې هغه مهال چې کائو د لومړي ځل لپاره د نوري فایبر پر مټ د اړیکو له څېړنیزې ډلې سره یوځای شو، د موجودې ټکنالوژۍ د حالت او مخینې اړوند یې یو لړ یاددښتونه ولیکل او په هغو کې یې د شاملو کلیدي افرادو یادونه وکړه. په پیل کې کائو د انتوني اي کارابوویاک (ټوني کارابوویاک) په ډله کې د الک ریوز تر نظر لاندې کارکوه، هغه چې د ارتباطاتو په برخه کې یې د نوري امواجو په هدایت کولو څېړنه کوله. د کائو مسئولیت په فایبر کې د موج د تضعیف اړوند څېړنه وه، نوموړي د دغې چارې لپاره د بېلابېلو شرکتونو له خوا د تولید شوي فایبر نمونې راغونډې کړې او په ډېر دقت سره یې په هغو کې د کارول شوې شیشې خواص مطالعه کړل. د کائو څېړنې په لومړۍ درجه کې هغه دې متقاعد کړ چې د فایبر په موادو کې ناخالصتوب د نور د کمزورتیا لامل ګرځي. د همدغه کال په وروستیو کې کائو په STL کې د الکټرواوپټېک څېړنیزې ډلې مشر وټاکل شو. نوموړي د ۱۹۶۴ زکال په ډسمبر میاشت کې د STL د نوري ارتباطاتو د پروګرام مسئولیت پر غاړه واخیست، ځکه چې د دغه پروګرام څارونکی کارابوویاک د اسټرالیا په سیډني ښار کې د نیوز سوت وېلز پوهنتون د برېښنایي انجینرۍ د پوهنځي د مشرۍ په موخه اسټرالیا ته ولاړ.
په داسې حال کې چې کائو د نوري ارتباطاتو د څېړنو د مدیر په توګه د کارابوویاک ځای ناستی وټاکل شو، خو له ځنډ پرته یې پرېکړه وکړه چې د کارابوویاک پلان (په نازک فلم کې د موج د هدایت چاره) شاته پرېږدي او په دې سره یې له خپل همکار جورج هاکام سره د دغو څېړنو لوري ته بشپړ بدلون ورکړ. دوی نه یوازې نوري فزیک ته پام وکړ بلکې د موادو خاصیت یې هم په پام کې ونیو. د دوی د چارو پایلې د لومړي ځل لپاره د کائو له خوا د ۱۹۶۶ زکال په جنوري میاشت کې په لندن کې د بریښنايي انجینرۍ بنسټ ته وړاندې شوې او ورپسې یې په جولای میاشت کې له جورج هاکام (له ۱۹۶۴ زکال څخه یې تر ۱۹۶۵ زکال پورې له کائو سره کار وکړ) سره د خپلو ګډو چارو لاسته راوړنې خپرې کړې. دغه څېړنې د لومړي ځل لپاره د نوري ارتباطاتو په موخه د شیشه یي فایبر څخه د ګټنې وړاندیز وکړ او د هغو تیوري (په ځانګړې توګه د هغو جوړښتي ځانګړنې او مواد) یې په کې شرح کړل چې د نن ورځې د نوري فایبر پر مټ د اړیکو بنسټ جوړوي.
په ۱۹۶۵ زکال کې کائو له هاکام سره دې پایلې ته ورسېد چې په شیشه کې د لېږدېدونکي نور پر وړاندې اساسي محدودیت د کیلومتر پرحساب ۲۰ ډیسي بل دی (د کیلومتر پر حساب ډیسي بل په یوه فاصله کې د سېګنال د کمزورتیا اړوند معیار دی)، هغه چې د نوري ارتباطاتو په برخه کې کلیدي ارزښت لري. له دې سره د دغې اندازې د موندلو پر مهال په نوري فایبرونو کې د نور د ضعیف کېدو کچه په کیلومتر کې ۱۰۰۰ ډیسي بل یا آن له دې څخه هم زیاته وه. دغې پایلې لار برابره کړه څو دغه معیار ته د رسېدو په موخه د لږ تلفاتو لرونکو موادو او سم فایبر موندنې په موخه شدیده سیالي پیل شي.
کائو له خپلې نوې ډلې (په غړو کې یې ټي.ډبلیو داویس، ام. ډبلیو جونز او سي. آر. رایټ شاملېدل) سره په مختلفو موادو باندې په څېړنو کولو سره دغې موخې ته د رسېدو هڅې پیل کړې. هغوی په کره توګه په شیشه او نورو موادو کې د نور د تضعیف د کچې اړوند د هغو د موج د اوږدوالي له مخې څېړنې وکړې. دغه مهال کائو څرګنده کړه چې د ویلي شوي سیلیکا (SiO2) خالصه بڼه د نوري ارتباطاتو په برخه کې د نورو موادو ښه ځای نیونکی کېدای شي. کائو همدارنګه څرګنده کړه چې په شیشه یي فایبر کې د شیشه یي موادو نه خالص توب د نور په انتقال کې د تضعیف اصلي لامل دی؛ نه د هغو اساسي فزیکي اغېزې لکه تیتوالی هماغه ډول چې د هاغه مهال ډیری فزیک پوهانو یې اړوند څرګندونه کوله او پر باور یې دغه ناخالصتوب له منځه تلونکی نه و. دغه چاره په ټوله نړۍ کې د لوړ کیفیت لرونکي نوري فایبر اړوند د څېړنو او تولید لامل وګرځېده. هغه مهال چې کائو د لومړي ځل لپاره وړاندیز وکړ چې دغه ډول شیشه یي فایبر د مسي سیمونو پر ځای چې ګټنه ترې دود وه؛ کولای شي په لرې فاصله کې اطلاعات ولېږدولي د نوموړي نظریات یې په پراخه توګه بې باوره کړل. وروسته خلک دې متوجه شول چې د هغه نظریاتو د ارتباطاتو د صنعت ټکنالوژي په بشپړه توګه بدله کړه.
نوموړي همدارنګه د نوري ارتباطاتو د طراحۍ او د هغو د سوداګریزې ځای موندنې په لومړیو پړاو کې مخکښ رول درلود. په ۱۹۶۶ زکال کې کائو متحده ایالاتو ته سفر وکړ خو هلته یې د بېل لابراتورونو په نامه د مخابراتو د ټکنالوژۍ په برخه کې د STL د سیال شرکت پام خپل نه کړ. ورپسې یې جاپان ته سفر وکړ او هلته یې ملاتړ شو. کائو هلته د شیشې او پولیمر له ګڼ شمېر کارخونو څخه ولیدل او له ګڼ شمېر کسانو له دې ډلې له انجینرانو، پوهانو او سوداګرو سره یې د شیشه یي فایبر د تولید اړوند بحثونه وکړل. په ۱۹۶۹ زکال کې کائو له ام. ډبلو جونز سره په ګډه په ویلي شوې سیلیکا کې د نور د تضعیف کچه د هر کیلومتر په حساب څلور ډیسي بل ومونده او په دې سره دا د تر ټولو شفافې شیشې اړوند لومړني شواهد شو. د بېل لابراتوارونو په جدي توګه د نوري فایبر اړوند څېړنو ته مخه کړه. په ۲۰۱۷ زکال کې په نوري فایبر کې د نور د تضعیف کچه (هم له ټولیزې منبع او هم له یوې ذاتي منبع څخه) د ۱.۵۶ مایکرو متر اوږدوالي لرونکي موج له مخې په یوه کیلومتر کې ۰.۱۴۱۹ ډیسی بل ته ورسېده.
مي ټو غورځنګ
مي ټو غورځنګ(انګليسي:Me Too Movement) ويوکی چې سیمه ایز او نړیوال بدیلونه او بېلابېلې تعبيرونه لري، د ښځو د جنسي ځورونې او تیري په وړاندې حرکت دی. په ټولنیزو رسنیو کې د #MeToo (هیشټاګ می ټو) خوځښت د 2018 په اکتوبر کې د جنسي تیري او ځورونې د زیاتوالي له امله په ځانګړې توګه د کار ځای کې چټک شو. دا خوځښت د هاروي وینسټن په وړاندې د جنسي تیري تورونو سمدستي وروسته راپيدا شو او په ټولنيزو رسنيو کې يې خپرېدل پيل شول. ترانا برک ، یوه امریکایی ټولنیزه فعاله او د حقونو مدافع ده، له 2006 راهیسې د می-ټو کلمه کاروي. دا جمله وروسته د امریکایی اداکارې الیسا میلانو له خوا مشهوره شوه چې په 2017 کې یې په خپل ټویټر حساب کې کارولې وه. الیسا له هغو ښځو وغوښتل چې له جنسي ځورونې سره مخامخ شوي، خپلې کیسې ټویټ کړي او "خلک د ستونزې پراخوالی درک کړي". کمپاین بریالی و، په هرصورت، ډېری خلکو پکې برخه اخیستې وه، د مشهور شخصیتونو له ډلې ګوینت پالټرو ، اشلي جوډ ، جینیفر لارنس او اوما تورمن او نورې د نمونې په توګه يادولای شو
حوالې
وېشنيزه:مي ټو غورځنګ وېشنيزه:Me Too Movement وېشنيزه:می ټو تحريک وېشنيزه:د ښځو پروړاندې تاوتريخوالی وېشنيزه:د ښځو جنسي شکنج وېشنيزه:د ښځو جنسي ځورونې وېشنيزه:ښ وېشنيزه:ښځينه حقوق وېشنيزه:د ښځو حقوق وېشنيزه:د ښځو نړيوال حقوق وېشنيزه:د بشر ن
د دویمې نړیوالې جګړې د دیپلماسۍ تاریخچه
د دویمې نړیوالې جګړې د دیپلماسۍ په تاریخچه کې له ۱۹۳۹ زکال څخه تر ۱۹۴۵ زکال پورې مهم بهرني سیاستونه او د دویمې نړیوالې جګړې د مخالفو ائتلافونو یا د متفقینو او محور ځواکونو ترمنځ د یوبل پر وړاندې چارې شاملېږي.