cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د روسيې دولتي کتابتون
د روسیې دولتي کتابتون ، په روسي ژبه کې (Российская государственная библиотека) پخوانی نوم يې د شوروي سوسياليستي جمهوريتونو اتحاد د ولاديمير ايليچ لېنین په نامه کتابتون». د کتابتون دغه نوم د ۱۹۹۴ زېږدي کال د جنوري پر ۲۹ بدل او د روسیې د دولتي کتابتون په نامه ونومول شو. د روسیې دولتي کتابتون ددغه هېواد تر ټولو لوی کتابتون گڼل کيږي. په دغه کتابتون کې د نړۍ د ۳۶۷ ژبو بهرني لاسوندونه او کتابونه شتون لري. د کتابتون د کتابونو پر زېرمه سربېره ، په هغه کې یولک او پنځوس زره نقشې ، درې لکه پنځوس زره نوټونه او ثبت شوي غږيز لاسوندونه ، کمپېښه کتابونه ، د نوماندۍ رسالې ، ورځپاڼې او نور لاسوندونه خوندي دي. په دې کتابتون کې د یو شمېر کتابونو ډېرې کمپېښه نسخې خوندي دي : لکه د ۱۰۹۲ زېږدي کال انجيل ، د ۱۴ پېړۍ پای او پېنځلسمې پېړۍ په سر کې ليکل شوی انجيل او داسې نور. چاپي کتابونه پکې د ۱۶ پېړۍ له دویمې نیمايي نه راهیسې شتون لري. روسي مهالنۍ ، له هغه شمېر نه «مسکوفسکيې ويدوموستي» له ( ۱۷۵۶ ) ز کاله راهیسې خوندي دي. د روسیې فدراسیون د ۱۹۹۴ / ۱۲ / ۲۹ نېټې د تصویب شوي او منل شوي قانون له مخې ، په روسیه کې د هر چاپ شوي کتاب او نورو ټولو چاپ شویو توکيو یو یو ټوک او یوه یوه گڼه هرو مرو باید دغه کتابتون ته ورکړ او په هغه کې خوندي شي. په هغه ځای کې چې اوسمهال پکې د روسیې د دولتي کتابتون ودانۍ ولاړه ده ، د ۱۵۶۴ ز کال د اپرېل تر ۱۸ د میخاییل تېمریوکوویچ چېرکاسکي کور وو ، خو د ۱۵۶۶ ز کال په مني کې د روسیې د وخت پاچا یوان گروزني د ځان لپاره نوی مېشتځای جوړ کړ. د کتابتون نوم د پېښليک په اوږدو کې ډېر ځله بدل شوی ، چې دلته يې موږ په لنډ ډول بیانوو : -​ پر ۱۸۲۸ ز کال د روسیې د وخت پاچا لومړي نیکولای له خوا امر صادر شو ، چې د رومیانڅېفسکي موزیم په نامه کتابتون جوړ شي. په کتابتون کې د خوندي شویو چاپي توکيو د زېرمو شېمر : =اخځونه=
روباټ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" روبات يو ماشين دی؛ په ځانګړي ډول هغه ماشين چې د کمپيوټر په واسطه پروګرام کېدای شي او په خپل سر د یو لړ پېچلو کارونو د تر سره کولو وړتيا لري. شونې ده چې روبات د يوې بهرنۍ کنترولي (سمبالښت) الې په واسطه رهنمايي شي او دا هم شونې ده چې د روبات په دننه کې د ځای شوې الې له خوا کنترول (سمبال شي اواداره) شي. شونې ده چې روبات داسې جوړ کړای شي، چې انساني بڼه رابيداره کړي، خو ډېری روباتونه د خپلې موخې تر سره کوونکي ماشينونه دي او پر ځای د دې چې يوازې د ښايست څرګندونه وکړي، د بشپړ فعاليت په ټينګار سره طرحه شوي وي.
شونې ده چې روباټونه بشپړ يا نيمه خپلواک وي، له « Honda's Advanced Step in Innovative Mobility (ASIMO)» او « TOSY's TOSY Ping Pong Playing Robot (TOPIO)» روباټونو نه نيولې بيا تر صنعتي روباتونو، روغتيايي عمل کوونکو روباتونو، د ناروغ مرسته کوونکو روباټونو، د سپي روغتيايي روباتونو، په ټوليز ډول ډله ييز پروګرام شوي روباټونو، بې پېلوټه الوتکې، لکه: « General Atomics MQ-1 Predator» او ان مايکروسکوبي نانو روباتونه په کې شامل وي. د ژوندي په څېر يا په خپله د خوځښت پېښې کولو سره، شونې ده روبات د ځيرکتيا يا د خپل فکر کولو احساس وړاندې کړي. په راتلونکي کې په خپلواک ډول د شيانو د خپرېدو هيله شته چې کورني روباتيک او په خپله چلېدونکي موټر يې د يوې بنسټيزې برخې په توګه پېژندل کېدای شي.
د تيکنالوژۍ هغه څانګه روباتيکس بلل کېږي چې د روباتونو له طرحې، جوړولو، کار کولو او عملي کولو او د کمپيوټر هغه سيستمونه چې د روباتونو د کنترول، حسي اغېزو او د معلوماتو له جريان سره يې سروکار وي. د دې تيکنالوژيو اړيکه له خپل کاره ماشينونو سره ده، کوم چې کولای شي په خطرناکو چاپيريالونو يا په رغوونکو بهيرونو کې د انسانانو ځای ونيسي، يا په څرګندېدو، چلند يا پېژندنه کې له انسانانو سره برابر و اوسي. د اوسمهال روباتونه، له هغه طبيعيت نه الهام اخیستی، کوم طبيعيتونه چې له ژونديو نه الهام اخیستو ډګرونو کې مرسته کوي. دې روباتونو د روباتيک يوه نوې څانګه منځ ته راوړې چې هغه: نرم روباتيک دی.
له لرغونو تمدنونو راهيسې، د کاروونکي له خوا د جوړېدو وړ خپل کاره الاتو او ان انسانانو يا څارويو ته ورته د خپل کاره الو د هڅو روايتونه شته چې، په لومړي سر کې يوازې د ساعت تېرۍ په ډول طرحه شوي دي. څومره چې د صنعتي عصر په اوږدو کې ميخانيکي لارې چارې منځ ته راغلې، په دې لړ کې د خپل کاره ماشينونو، له لرې نه اداره کېدونکې الې (ريموټ کنټرول) او له لرې نه اداره کوونکې بې سيمه (مزي نه لرونکي) الو په څېر عملي طرحې منځ ته راغلې.
روبات ټکی، د ژبې له اړخه سلواکي رېښې لري چې معنا يې له «خوارۍ» ټکي سره نژدې ده. د روبات ټکی په لومړي ځل په ۱۹۲۰ز کال کې د «کارل چاپک  Karel Čapek » له خوا د (Rossumovi Univerzální Roboti – د روسوم نړيوال روباتونه) په نامه د چيکي ژبې په يوه ډرامه کې د يوه خيالي انسان ډوله د ښودلو په موخه کارول شوې وه، خو په اصل کې د دې اصطلاح مخترع د «کارل» ورور «جوزف چاپک Josef Čapek» دی. په ۱۹۴۸ز کال کې د انګلستان په بريسټل کې د ويليام ګري والټر له خوا د لومړيو برېښنايي خپلواکو روباتونو او د ۱۹۴۰ز لسيزې په وروستيو کې د جان ټي.پارسنز او فرانکس ايل.سټولن له خوا د شمېرو د کمپيوټري کنترول (CNC) د ماشيني وسايلو په راڅرګندېدو سره برېښنايي وسايل د پرمختګ د بشپړتيا په محرک ځواک بدل شول.
لومړی موډرن برېښنايي او د پروګرام وړ روبات په ۱۹۵۴ز کال کې «جورج ډيول» اختراع کړ او د «Unimation» په نامه د روباتيک په برخه کې يې خپل بنسټيز شرکت جوړ کړ. په ۱۹۶۱ز کال کې لومړی «Unimate» په «جنرال موټورز» وپلورل شو، په کوم ځای کې چې دې روبات د نيوجرسي ايالت د ايونګ ټاونشپ د «Inland Fisher Guide Plant» په نامه شرکت په «ويسټ ترينټن» برخه کې د اوسپنې د ويلې کوونکو ماشينونو نه د تودې اوسپنې برخې پورته کولې.
روباتونه په هغو تکراري او له ګواښه ډکو کارونو په ترسره کولو کې د انسانانو ځای نيسي، چې انسانان نه غواړي تر سره يې کړي يا د اندازې د محدوديت له امله نه شي کولای دا کارونه وکړي، يا دا کارونه په داسې لرې چاپيريالونو کې تر سره کيږي، لکه له فضا نه بهر يا د سمندر په تل کې. د روباتونو د زيات کارولو او په ټولنه کې د دوی د نقش په اړه اندېښنې هم شته. روباتونه له دې امله ملامته بلل کېږي چې د تيکنالوژيکي اړخه د بې دندې کولو لامل ګرځي، ځکه دوی په تېزۍ سره د کار کولو له امله د انساني کارکوونکو ځای نيسي. په پوځي جګړو کې د روباتونو کارولو اخلاقي اندېښنې راپورته کړې دي. د روباتونو د خپلواکۍ او د دوی بالقوه اغېزو په اړه فکر شته او شونې ده چې په راتلونکي کې يوه رښتینې اندېښنه وي.
لنډيز
روبات هم فزيکي روباتونو او هم د مجازي پوستکالي اپليکيشن (کاريال) ته ويل کېدای شي، خو وروستي ډول ته يې په عمومي توګه يوازې د «بوټس» په نوم اشاره کېږي. په دې اړه موافقه نه شته چې کوم ماشينونه د روباتونو شرايط په ځان کې لري، خو د ماهرانو او عامو خلکو تر منځ په دې عمومي موافقه شوې چې روباتونه کولای شي ځينې يا ټولې لاندې وړتياوې ولري او لاندې کارونه وکړای شي: په برېښنايي پروګرام برابرېدل ومني، په برېښنايي ډول معلومات يا جسماني تصورات تر عمل لاندې ونيسي، تر يو بريده په خپل سر کار وکړي، شا او خوا وښوېږي، د خپل ځان فزيکي برخې په عمل راولي يا يې په فزيکي ډول په جريان کې واچوي، خپل چاپېريال محسوس کړي او له هغې سره ولوبېږي، د ځيرک چلند څرګندونه وکړي، په ځانګړي ډول هغه رويې چې د انسانانو يا څارويو پېښې (نقل کول) په کې وي، وکړي. ترکيبي بېولوژي له روبات سره نژدې اړيکه لري، کوم چې د هغو هستو مطالعه کوي، د کومو د طبيعيت پرتله چې د ماشينونو په نسبت تر ډېره بريده له مخلوقاتو سره کېږي.
تاريخچه
د اتوماتا نظريه د نړۍ د ډېرو کلتورونو له افسانو نه سرچينه اخلي. د لرغوني چين، لرغوني يونان او بطلميوسي مصر په ګډون، د لرغونو تمدنونو انجنيرانو او مخترعينو هڅه کړې چې په خپل سر کارکوونکي ماشينونه جوړ کړي چې ځينې يې څارويو او انسانانو ته ورته وو. د اتوماتا په لومړيو بڼو کې د ارکيټاس مصنوعي کوتره(کبوتر)، د موزي او لوبان مصنوعي مرغان، «د اسکندريې د هيرو خبرې کوونکې خپل کاره ماشين، د بيزانس د «فيلو» له خوا په خپل لاس وينځلو ځای او په «لای زي» کې تشرېح شوی انساني خپل کاره ماشين» يې نمونې دي.
لومړی پيل
په ډېريو لرغونو افسانو او ډېريو موډرنو مذهبونو کې مصنوعي انسانان شته، لکه د يوناني خدای « Hephaestus» له خوا جوړ شوي ماشيني مزدوران (روميانو ته ولکان)، د يهودي افسانې خټين ګولمونه او د نورس د افسانو سترې خټينې مجسمې، همدا راز « Galatea»، کومه چې د پيګماليون افسانوي مجسمه وه چې ژوندۍ شوه. له زېد مخکې له ۴۰۰ کال راهيسې د کرت په افسانو کې ټالوس شامل دی، کوم چې د ژېړو (برونزو) يو سړی و چې دا ټاپو يې له سمندري غلو نه ساته.
په لرغوني يونان کې، يوناني انجنيري « Ctesibius» (له زېږد مخکې شا او خوا ۲۷۰ کال) «د پنوماتيک او هيدروليک پوهه د دې لپاره کارولې وه، تر څو په لومړي ځل د اعضاوو او اوبو لرونکي ساعتونه جوړ کړي چې خوځنده بڼې يې درلودلې». له زېږد مخکې په څلورمه پېړۍ کې يوناني رياضي پوه د «ټيرنټم» ارکيټس « Archytas» په بخار د چلېدونکې يوې ميخانيکي مرغۍ فرضيه وړاندې کړه چې هغه پرې د «کوترې» نوم کېښود. يوناني رياضي پوه او مخترع د اسکندريې هيرو (له زېږد مخکې ۱۰-۷۰) د ګڼو کاروونکو وړتيا لرونکي خپل کاره ماشينونو الې جوړې کړې او داسې ماشينونه يې وړاندې کړل چې د هوا په فشار، بخار او اوبو چلېدل.
د يوولسمې پېړۍ «لوک پننتي» وايي چې د بودا آاثار څه ډول د روما ويسيا (روم) له پاچهۍ نه د ميخانيکي روباتونو (بوټها واهنا ينټا) په مټ ساتل کېدل، تر هغه وخته چې دا روباتونه د اشوکا پاچا له خوا بې وسلې کړای شول.
په لرغوني چين کې، د درېيمې پېړۍ د (لای زي) متن انسان ته ورته يو خپل کاره ماشين يادونه کوي، په کوم کې چې د چين د ژوهو د ماو سترواک پاچا او يو ميخانيکي انجنير چې د «يان شي» په نوم پېژندل کېده او يو «صانع» سره مخامخ شول. «يان شي» په ډېر وياړ سره د انسان په واقعي بڼه يوه مجسمه، چې د خپل لاسي کار په ميخانيک يې له چرم، لرګي او مصنوعي اعضاوو نه جوړه کړې وه، پاچا ته وړاندې کړه. د «هان في زي» او نورو متنونو کې د الوتکونکي خپل کاره ماشین يادونه شوې ده، د کوم نسبت چې له زېږد مخکې د پنځمې پېړۍ موهيست فلسفي موزي او د هغه هممهاله لوبان له خوا له لرګي نه د جوړو شويو مارغانو (مايوان) ته کېږي، کومې مرغۍ چې په برياليتوب سره الوتلی شوې.
ناسا څه ډول له روبوټ څخه گټه پورته کوي؟
ناسا فضایي له روبوټونو څخه په مختلفو ډولو گټه پورته کوي. د روبوټ مټې کولای شي په فضا کې ډېر ستر شیان په فضا کې ولېږدوي. روبوټیکه فضا لېږدوونکې بېړۍ کولای شي له بلې نړۍ لیدنه وکړي. روبوټیکه فضایي بېړۍ کولای شي چې بې له پیلوټه الوت وکړي.
یحی معروفي
يحيى معروفى د کندهار ولايت د لرغونى معروف ولسوالۍ د ابوقلعه اصلي اوسيدونکى دى د پلار نوم يې محمد عثمان پښتون وو چه په د نادرشاه د واکمنۍ پر مهال په کندهار کي د پښتو انجمن ريس وو يحي معروفى د داود خان د واکمني پر مهال د بهرنيو چارو سياسى معين او سرپرست وزير د حامد کرزى د دورى پر مهال د ناروى او ايران سفير او نورو لوړو دندو تير سوى دى بل ورور يې موسى معروفى نوميږى.
دوي په قوم بارګزۍ په ملکدينزيو ښاخ پوري اړه لري
ليلا طرزي
لیلا طرزي د عبدالتواب خان طرزي لور د علامه محمود طرزي لمسۍ د اعلیحضرت غازي امان الله خان نږور او د پاچا زوی ډاکټر احسان الله خان ( د افغانستان ) مېرمن وه.
مخينه
ليلا طرزي د ۱۹۳۲ ز کال د سپتمبر د میاشتې پر ۳ نیټه د ترکیې هېواد د استانبول په ښار کې دې نړۍ ته سترگې وغړولې.
زده کړې
لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د ترکیې په پلازمېنه ، استانبول کې تر سره کړې. پر ۱۹۵۴ ز کال یې د استانبول پوهنتون د ژورنالیزم د پوهنځي څخه بریلیک تر لاسه کړ.
دندې
ليلا طرزي تر ۱۹۵۸ ز کاله یې د استانبول په ملي بانک کې د مامورې په توگه کار وکړ. پر همدې کال یې د احسان الله خان سره واده وکړ او دوه زامن يې د امان الله خان او رحمت الله خان په نامه وزېږېدل. نوموړې له خپل خاوند احسان الله خان سره يو ځای پر افغانستان باندې د شوروي اتحاد د یرغل پر مهال په سویس هېواد کې د افغان مجاهدینو د ټپیانو درملنه او پالنه کوله او د ناروغانو لپاره به یې په افغاني او فرانسوي ژبو ژباړنه کوله. هغې لومړی پر کال ۱۹۷۲ ز او بیا پر ۲۰۰۳ او ۲۰۰۴ ز کلونو افغانستان ته سفرونه وکړل. له دغو سفرونو څخه يې موخه د افغانستان لیدل او افغان اړمنو وگړو ته د مرستو رسول و. =مړينه= لیلا طرزي د هغی ناروغۍ له کبله چې ورته پېښه وه د ۲۰۱۳ ز کال د جون د میاشتې پر ۲۲ نېټه د ۸۱ کلنۍ په عمر له دې نړۍ سترگې پټې کړې. د ليلا طرزي جنازه د جون پر ۲۴ نېټه د سویس د جینیوا ښار په اسلامي هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه.
محمد عمر داوودزی
محمد عمر داوودزی يو افغان سياستوال او سفارتکار و. نوموړی د حامد کرزي دویم پلا هېوادمشرۍ کې د افغانستان د کورنیو چارو وزير و چې له هغې مخکې په پاکستان او ايران کې د سفير په توگه دندې ترسره کړي.
وېشنيزه:پاکستان کې افغان سفيران وېشنيزه:ايران کې افغان سفيران
رشيدي
رشیدي بېګم (میرمن رشیده بېګم) ویل کیږي د افغانستان د دراني کورنۍ د سردار پاينده محمد خان د زوی امير دوست محمد خان ښځه وه.
زینب بېګم قزلباش
زینب بېګم (زینب بېګم قزلباش) د سردار پاينده خان ښځه او د امير دوست محمد خان مور وه. که څه هم یاده دراني کورنۍ له کندهار نه وه، آما ویل کیږي (میرمن زینب بېګم قزلباش) د قزلباش قوم څخه وه.
دراوړ
نور ولولئ
وېشنيزه:دراوړي خلک
اوكراين
اوکراين ، په اوکرايني ژبه (Україна) په ختيځه اروپا کې يو دولت دی. د ۲۰۰۱ ز کال د پايلو له مخې ددغه دولت د وگړیو شمېر ۴۸ اشاريه ۴ ميليونه وو. د اوکراين د دولتي احصاييوي خدماتو د ۲۰۱۳ ز کال د می د لومړۍ نېټې د مالوماتو له مخې ، په اوکراين کې ۴۵۴۹۵۳۰۰ وگړي ژوند کوي. د خاورې مساحت یې ۶۰۳۶۲۸ کيلومتره مربع دی. اوکراين تر روسیې وروسته د اروپا تر ټولو لوی هېواد گڼل کيږي. د وگړیو د شمېر له پلوه په نړۍ کې ۳۰ او د خاورې د پراختيا له پلوه ۴۴ ځای لري. ددغه هېواد پلازمېنه د کيېف ښار دی ، دولتي او رسمي ژبه یې اوکرايني ده. =د نامه ريښه= =پېښليک= =د لرغوني روسي دولت په وختونو کې= =د لرغوني روسي دولت ړنگېدل= =اوکراين د ليتوا ، پولېنډ ، ملداويا او هنگري د لویې خانۍ په تشکيل کې= =کازاکان= =اوکراين د روسیې او اتريش-هنگري امپراتوريو په تشکيل کې= =د ۱۹۱۷ ز کال اوښتون او کورنۍ جگړه= =شوروي اوکراين= =اوکراين په دويمه نړیواله جگړه کې= =تر جگړې وروسته پړاو= =د شوروي اتحاد ړنگېدل او د خپلواک اوکراين جوړېدل= =خپلواک اوکراين= =د اوکراين دولتي نظام= =اجراييه واک= =قانونمند واک= =قضايي واک= =سياسي گوندونه= =دولتي سمبولونه او جشنونه= =بهرنی سياست= =وسله وال ځواکونه= =اداري وېش= =جغرافيايي حالت= =د اوکراين پولې= =اوبهوا= =ژوي او نباتات= =وگړي= =د وگړيو زياتېدل او اړوندې مسلې= =قومي ترکیب= =ژبې= =ديني ترکيب= =وټه= =صنعت= =کرنه او څاروی روزنه= =خدمات= =بانکي سکټور= =گرزندوی= =انرجی= =بهرنۍ سوداگري او بهرنۍ پانگونې= =ترانسپورت ، مخابرات او نوره شبکه= =روغتيا= =ښوونه او روزنه= =هڅوب او هنر= =رسنۍ= =ورزش= =سرچينې=
د افغانستان لومړی وزير
د افغانستان د لومړي وزیر (دري: رئیس الوزرای افغانستان) چوکۍ (بست) د افغانستان د کابینې یوه چوکۍ ده. دغه چوکۍ په ۱۹۲۷ ز کال کې د افغانستان د پاچا له خوا د یوې رسمي چوکۍ په توګه رامنځته شوه. د دغه ځایګي ساتونکي تر ۱۹۷۳ ز کال پورې هغه مهال چې د افغانستان پاچهي نظام پای ته ورسېد، تر ډېره د سلاکارانو په توګه و. په ۱۹۸۰ مه ز لسیزه کې دغه ځایګي د حکومت په سر کې ځای درلود. دغه چوکۍ د متحده ایالاتو له برید وروسته هغه مهال له منځه ولاړه، کله چې په ولسمشریز ډول د دولت بنسټ کېښودل شو او له ۲۰۰۴ ز کال نه تر ۲۰۲۱ ز کال پورې یې دوام وکړ. له افغانستان نه د متحده ایالاتو له وتو او د طالبانو له یوځل بیا واکمنېدو وروسته دغه چوکۍ بیاځلي رامنځته شوه.
د ۲۰۲۱ ز کال د سپټمبر په اوومه نېټه طالب چارواکو چې د افغانستان په ډېرۍ برخو یې واک درلود، ملا محمد حسن اخوند د افغانستان د اسلامي امارت د بیاځلي واکمن شوي لنډ مهالي دولت د لومړي وزیر (رئیس الوزرا) په توګه وټاکه. دولت د اسلامي امارت د رهبر ملا هیبت الله اخندزاده تر څار لاندې دی.
پاچهي
د وزیرانو د شورا مشر لومړی وزیر نه، بلکې پاچا و. یوازې د هغه (پاچا) د غیابت پر مهال به لومړي وزیر د یادې شورا سرپرستي کوله.
تر ۱۹۶۳ ز کال پورې، پاچا محمد ظاهر شاه خپل خپلوان د لومړي وزیرانو په توګه ټاکل. پاچا محمد ظاهرشاه واک درلود چې لومړی وزیر ګوښه او یا وټاکي. له ۱۹۶۳ ز کال وروسته دغې چارې بدلون وکړ او څرګنده یې کړه چې، د افغان حکومت مشر لومړی وزیر دی او حکومت له وزیرانو جوړ دی. دا لومړی ځل و چې پاچا ظاهر شاه په حکومتي چارو کې مهم رول نه لوباوه او هغه یې یوې ټاکل کېدونې ادارې ته پرېښودې. په داسې حال کې چې نوموړي څرګنده کړه چې، دوی نه شي کولای، د خپلو دندو پرمهال په نورو چارو لاس پورې کړي.
د ۱۹۶۴ ز کال اساسي قانون، لومړي وزیر ته دا واک هم ورکړ چې د پاچا د مړینې په حالت کې ټاکنیز پلاوی (الکترال کالج) احضار کړي. لومړی وزیر یوازې د خپلو دندو او د حکومت د عمومي پالیسي اړوند ولسي جرګې ته په ځواب ویلو مکلف و.
دیموکراتیک جمهوریت
د ۱۹۷۸ ز کال په اپریل میاشت کې د افغانستان ولسمشر محمد داوود خان په یوه کودتا کې چې د ثور د انقلاب پیلامه وه ووژل شو. د افغانستان د خلکو دیموکراتیک ګوند هماغه کال د لومړي وزیر دفتر بېرته پرانیست چې د ۱۹۸۰ مې ز لسیزې تر پایه پاتې شو.
ولسمشر د لومړي وزیر د ټاکلو واک درلود، چې هغه بیا په خپل نوبت سره د وزیرانو شورا جوړوله. د دغې شورا (وزیرانو شورا) له مخې اعلان شوې دندې د داخلي او خارجي سیاستونو جوړول، د اقتصادي پراختیايي پروګرامونو او دولتي بودیجې جوړول او عمومي نظم ټینګښت و.
د ۱۹۸۷ ز کال د اساسي قانون له مخې، ولسمشر اړ و چې د حکومت جوړولو په موخه لومړی وزیر وټاکي. لومړي وزیر واک درلود چې حکومت منحل کړي. د دیموکراتیک جمهوریت په دوره کې یو شمېر ولسمشران د لومړي وزیرانو په توګه هم و. په افغانستان باندې د شوروي اتحاد په برید سره لومړي وزیر نور د حکومت په سر کې ځای نه درلود. د خلکو د دیموکراتیک ګوند مشر او د دولتي امنیتي خدمتونو (خاد) مشر زیات واک درلود.
د ۱۹۹۰ ز کال اساسي قانون څرګنده کړه چې، یوازې په افغانستان کې زېږېدلي افغان وګړي کولای شي، دغه چوکۍ خپله کړي، دا هغه څه و چې په پخوانیو سندونو کې نه وو څرکند شوي.
اسلامي دولت
د محمد نجیب الله د حکومت له سقوط وروسته، یو انتقالي حکومت جوړ شو. په دې ترتیب سره د لومړي وزیر دفتر یوځل بیا د افغانستان په تاریخ کې مهم رول ولوباوه.
په دغه دوره کې د ولسمشر او لومړي وزیر ترمنځ تلپاتې ستونزو شتون درلود. دولت وشیندل شو او له ۱۹۹۲ ز کال نه تر ۱۹۹۶ ز کال پورې اغېزمن مرکزي حکومت شتون نه درلود. له همدې امله دغې چوکۍ تر ډېره تشریفاتي بڼه لرله او دولت ډېر لږ واک درلود.
اسلامي امارت
د لومړي وزیر عنوان هغه مهال چې په ۱۹۹۶ ز کال کې د افغانستان د اسلامي امارت طالب ځواکونو کنټرول ترلاسه کړ لغوه شو. د طالبانو د رهبر مرستیال د خپل حکومت په ټوله موده کې د لومړي وزیر په توګه ګڼل کېده. په ۲۰۰۱ ز کال کې د محمد رباني له مړینې وروسته، طالبانو پریکړه وکړه، څو دغه دفتر بیا جوړ نه کړي.
هغه دولت چې د ۱۹۹۷ ز کال تر سپټمبر پورې طالبانو چپه کړی و او په ۲۰۰۱ ز کال کې د طالبانو د واکمنۍ ترله منځه تلو یې بغاوت کاوه، په خپل حکومت کې یې لومړی وزیر درلود، خو دغه بست لغوه شوی و.
د ۲۰۲۱ ز کال د سپټمبر په ۷ مه نېټه، طالبانو یوځل بیا د لومړي وزیر بست رامنځته کړ.
د دولت مشر
(په رېبند تاریخ کې د عملا دفتر تداووم په گوته شوی)
بهرنۍ اړیکې
افغانستان  وېشنيزه:د افغانستان سیاست
محمد علی خان
محمد علی خان (امیر محمد علی خان) د امیر شیر علی خان زوی او د امير محمد اعظم خان وراره وو، نوموړی د خپل پلار شیر علی خان د حکومت پر مهال د کندهار د نیولو لپاره د خپل تره محمد امین خان جنګ ته ولیګل شو، چې په پایله کې د خپل تره محمد امین خان سره ووژل شو.
خدیجه بېګم پوپلزۍ
خدیجه ب سردار پاينده خان ېګم (خادیجه بېګم پوپلزۍ) د افغانستان د پخوانی امیر او د سردار پاینده محمد خان د زوی امير دوست محمد خان له ۲۴ ښځو څخه یوه وه.
ساری شاگان
ساری شاگان (Сары-Шаган; ) یوه د انټي بلاسټیک میزایلونو ازمایښتي سیمه ده چې په  قزاقستان  کې واقع ده46.38333°N, 72.86667°W.
۱۷ اگیسټ ۱۹۵۶ ز. کال کې د د شوروی د وزیرانو شورا د میزایل توغندیو پر ضد د دفاع ازمایښتي پلان په ساری شاگان سیمه کې، چې د  بالخاش جهیل په لویدیځ  کې پروت دی طرحه کړه. لومړینی توغندی چې ددغې ځای د تاسیساتو ځخه وتوغول شو په ۱۶ اکتوبر ۱۹۵۸ کال کې د V-1000 توغندی و. , مگر تر ۱۹۶۱ کاله پورې ددې مرکز تاسیسات په پوره توگه اماده نه ول. ساری شاگان څخه تر ننۍ ورځې پورې گټه اخیستل کېږي. وروستی ځل چې ددې مرکز څخه گټه اخیستل شوې ده ۲۴ ډسمبر ۲۰۱۵ کال و. ساری شاگان تر ۲۰۰۵ کاله پورې یو تړلی ښار و.
سرچینې
وېشنيزه:Rocket launch sites وېشنيزه:Science and technology in the Soviet Union وېشنيزه:Military installations of the Soviet Union وېشنيزه:Weapons test sites
اکبار
اکبار یا معمولي اکبار (علمي نوم: Hippophae rhamnoides) یو درملي بوټي یا کوچنۍ ونه ده چې د Elaeagnaceae په کورنۍ او د Hippophae په جنس پورې اړه لري. نوموړي بوټي په چین، هندوستان مغولستان او نيپال کې بومي بوټي دي خو په اروپا کې هم شنه کېږي.
توصيف
معمولي اکبار د دوو کورنيو (Dioecy) پاڼې او اغزې لرونکي کوچنۍ ونه ده. نوموړي بوټي د دوو کورنيو بوتي دي او په دوو جنسو (نارينه او ښځينه) وېشل کېږي. هر د نارینې بوټي څو د ښځینې بوټي گرده افشاني (تلقیح) کولای سي. اوږدوالي یې ۵ - ۱۰ متره وي. د ښځينې گلان ژېړ او نارینې گلان شين رنگ لري. دا ونه مندک لرونکې مېوې لري چې معمولا ژېړ، نارينجي يا سور رنگ درلودلای سی. نوموړي بوټي یو شمېر طبيعي او معدني توکې لري او د ويټامین سي مهم سرچينه ده. اکبار د مارچ څخه تر مې پورې گل کوي.
معمولي اکبار په طب کې
اکبار معمولا د انفلوانزا د علاج لپاره کارېږي. خو د باکټرياگانو (لکه Helicobacter pylori)، ویروسونو او زړه رنځونو پر ضد هم آغېزه لري. د اکبار درملي آغېزې په یو ټيبټي تاريخي کتاب („rGyud bzi“ ) کې ذکر شوي وو. نوموړي بوټي په روسیه کې د په قومي طب کې مهم رول لوبوي.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
تنفس
تنفس Respiration هغه عمل ته ويل کيږي چي وروستي هايدروجن قبلونکي ماليکولي هایډروجن وي. يا په عمومي ډول هغه عمل دي چي انرژي منځته راولي او يو Oxidation عمليه ده او په دري ډوله دي.
هوازي تنفس
يو عمل دي چي د يو قسم مسايل جوړه وي او د Oxidation, Reduction تعامل څخه منځته راځي. دوهمه او وروستي يي هايدروجن قبلوونکي دي چي د ازاد اکسيجن پواسطه صورت نيسي او پدي ترتيب سره انرژي توليديږي.
ان ايروبيک ريسپايريشن
ان ايروبيک ريسپايريشن دا هغه قسم تنفس دي چي بغير د ماليکولي اکسيجن څخه نورو غيرعضوي موادو هايدروجن قبلوونکي په حيث وظيفه ترسره کوي. لکه نايتريت، سلفيت، کاربونيت (Co3) او نور مرکبات. لکه تيتانوس بکتريا، سپايرويست، سفلس، بسيلي، سپورتوليدونکي Clostridium او نور. غير هوازي بکتريا خپل د ضرورترور انرژي د تخمر عملي په وخت کي (Fermentation) اخلي او کاربنداي اکسايد ازادوي.
اختياري هوازي تنفس
د هوا اکسيجن په موجوديت او نه موجوديت کي تنفس ترسره کولي شي، دا ډول بکتريا په هغه هوا کي چي لرونکي د لږ مقدار اکسيجن وي ژوند کوي دا ډول بکتريا دmicro aerophilic په نوم ياديږي، د دي ډلي بکترياو څخه چي د ناروغي د منځته روړلو سبب کيږي عبارت دي له Strepto cocci او Typhoid bacilli څخه.
بنګش
بنګش بېګم بنګښ بېګم) ویل کیږي میرمن بېګم د ۲۴ نورو ښځو ترڅنګ د افغانستان د پخوانی امير دوست محمد خان ښځه وه. د بنګش ترڅنګ نورې مشهورې زینب بېګم قزلباش او خدیجه بېګم پوپلزۍ د دوست محمد خان میرمنې وې.
اباسين سېلاب
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه شاعران
فیودور داستایفسکي
=خټه او نسب= داستاېفسکي د پلار له لوري د “ رتيشېوي “ په کورنۍ پورې تړاو درلود ، چې د سردار “ ایوان واسيلېويچ “ له نږدې خلکو څخه وو. د داستاېفسکي مور “ مارييا فیودورونا “ ( ۱۸۰۰ – ۱۸۳۷ ) په شتمنې روسۍ سوداگريزې کورنۍ ، چې (نېچایویخ) نومېده پورې تړاو درلود. داستاېفسکي د ۱۸۲۱ ز کال د اکټوبر پر ۳۰ په مسکو کې زېږېدلی دی. دی د مور او پلار له اوو ژوندیو پاتې شویو اولادونو څخه وو.
=د ليکوال مړينه= د ۱۸۸۱ ز کال د جنوري پر ۲۶ د داستاېفسکي خور “ وېرا ميخايلووا “ د داستاېفسکي کور ته راغله ، د دې لپاره چې هيله ترې وکړي ، او د ریازان له جایداد څخه دې ته خپله برخه وربېله کړي ، هغه جایداد چې داستاېفسکي ته له خپلې ترور نه په میراث ورپاتې وو. د داستاېفسکي د دویمې لور “ ليوبوف فيودورونا داستاېفسکایا “ په وینا ، د جایداد د موضوع پر سر د داستاېفسکي په کور کې شورماشور جوړ شو ، اوښکې تویيدې ، چې په پایله کې د ليکوال داستاېفسکي له خولې څخه وینه راووته. ښايي چې همدغه جنجالي خبرو د ليکوال د تنفسي جهاز ناروغي سخته کړې وي ، چې دوه ورځې وروسته ومړ. ليکوال فيودور میخاییلوویچ داستاېفسکي د سانت پیتربورگ په “ الېکساندرا نېفسکایا لاورا “ کې خاور ته وسپارل شو. =اخځ=
وېشنيزه:روسي ليکوال
اوردو ويکيپېډيا
اردو ويکيپېډيا د ويکيپېډيا يو بڼه ده په اوردو ژبه کې، اوردو ژبې ويکيپېډيا په کال 2004 کې شروع شوي وه او دا د ډسامبر 2015 پورې 100000 څخه زياتې ليکنې لري
وولوګودا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" وولوګودا د روسیې  یو ښار دی چې په وولوګودا اوبلاست کې موقعیت لري.
دوه ګوني ښارونه
د وولوګودا ښار غبرګوني ښارونه عبارت دي له زوول، میسکولک ، لندنډیری ، نیو هیمپشایر ، کولا ، سټراسبورګ ، ایلانکورټ ، ګرودنو ، بورګاس ، کووسانکوسکي ، موګیلیف ، ییوپاتوریا او ورکوتا دي.
حوالې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روس وېشنيزه:روسان وېشنيزه:روسه وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
اکليل
اکليل یا طبي اکليل، روغتيايي اکليل (علمي نوم: Rosmarinus officinalis) یو درملي بوټي دي چې په اروپا او شمالي افريقا کې راشنه کېږي. نوموړي بوټي له درملنې پرته په خوړو کې د خوند ښه والي لپاره هم کارول کېږي.
توصيف
روغتيایې اکليل د نعنا بوټو په کورنۍ او د Rosmarinus په جنس اړه لري. اوږدوالي یې ۲ متره دي. که چې هم دا بوټي د وچو سیمو سره مينه لري خو اوبو ته نژدې هم شنه کېږي. اکليل يو شمېر طبيعي توکې لکه اوکالیپټول، کافور، لیمونېن، فلافونويډونه او ټانينونه لري.
اکلیل په طب کې
د روغتيایي اکليل پاڼې په ځانگړي ډول د مسالې په توگه کارېږي او پر هضمي سیستم باندي ښه آغېزه لري.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
ایران اسراییل اقتصادي راکړه ورکړ
دایران او اسرائیلو ترمنځ اقتصادي او سوداگریزې اړیکې رسوا شوې له ۱۹۷۹ ز راهسې په ایران کې اخوندي نظام چیغې وهي، چې له اسرائیلو سره هیڅ ډول اړیکې نه لري، خو دهرې ورځې په تیریدو د دواړو هېوادو ترمنځ نږدېوالې رسوا کیږي، عجیبه خو داده، چې له دیرشو کلونو راهسې امریکا او اسرائیل ایران گواښي، خو بیا گوزار یې پر عربانو او سنیانو وي، پر لامل به یې پوهیږئ؟ یدعوت احرنوت ورځپاڼه لیکي: په ایران کې اسرائیلو له ۳۰ ملیارده ډالرو زیاته پانگونه کړې ده، ۲۰۰ اسرائیلي شرکتونه له ایران سره سوداگریزې اړیکې لري، ډیرو یې دتیلو په برخه کې پانگونه کړې ده. په اسرائیلو کې دایراني یهودیانو شمېر له ۲۰۰۰۰۰ اوړي دوی ټول په ایران کې له خپل مذهبي مشریدیدیا شووت څخه اطاعت کوي او نوموړی بیا له ایراني چارواکو سره نږدې اړیکې لري. دا یهودبیا په سوداگرۍ، سیاست ، ټیکه دارۍ او داسرائیلو په پوځ کې له پراخه نفوذ څخه برخمن دي. په تهران کې دیهودو ۲۰۰ عبادتځایونه دي، خو سنیان، چې شمېر یې یو نیم ملیون څخه ډېر دی په پلازمېنه تهران کې دیوه مسجد اجازه نه لري، دایران او یهودي مذهبي مشرانو ترمنځ داړیکو مسوول ایرانی یهودي ملا اوریل ویدا دی. دکاناډا، انگلستان او فرانسې دیهودو له منځه ۱۷۰۰۰ یې ایراني یهودیان دي، چې د تیلو ستر شرکتونه لري او ډیری یې دانگلستان په مشرانو جرگه کې هم غړیتوب لري ایران له خپلو یهودیانو څخه په بهرنۍ ډیبلوماسۍ کې گټه پورته کوي، همدا ایراني یهودیان دي، چې په امریکا کې پر یهودي لابیگرانو فشار راوړي او پر ایران دامریکا دفشار مخه نیسي. په امریکاکې ۱۲۰۰۰ ایراني یهودان شتون لري، چې ډیری یې په کانگرس او مشرانو جرگه کې غړیتوب لري او له یهودي لابیگرانو سره ټینگې اړیکې لري. ایراني یهودان په اسرائیلو کې رادیو گانې لري، چې مشهوره یې رادیس نومیږي،ځینې خو یې دایران پر لگښت خپرونې هم کوي. په ایران کې ۳۰۰۰۰یهودان اوسیږي، ایران یوازینی هېواد دی، چې له اسرائیلو بهر د دومره یهود په کې ژوند کوي، دا ایراني یهودان په اسرئیلو کې له خپلوانو سره اړیکې پالي ، تگ وراتگ سره کوي. په اسرائیلو کې ډیری یهودي مذهبي مشران دایران داصفهان دي، چې په دیني او نظامي موسسو کې پراخه نفوذ او واک لري، له ایران سره د اصفهان عبادتځای له لارې اړیکې نیسي. داسرائیلو دفاع وزیر شاوول موفاز داصفهان یهود دی ، نوموړی داسرائیلو په پوځ کې لومړنی کس دی، چې پر ایران له برید سره مخالفت کوي. داسرائیلو ولسمشر موشیه کاتساف داصفهان یهود دی ، له احمدي نژاد، خامنئي او دسپاه پاسدارانو له یو شمېر مشرانو سره ټینگې اړیکې لري، نوموړی دایران یهود دی. دنړۍ ټول یهودان په کال کې یو ځل ایران ته ځي او هلته دیوسف علیه السلام دورور بنیامن له مزار څخه لیدنه کوي، اسرائیلیان دومره له بیت المقدس سره مېنه نه لري لکه څومره ، چې له ایران سره لري. یهودان د فلسطین په پرتله دایران ډیر درناوی کوي دا ځکه، چې د لومړي یزدگرد پاچا دیهودۍ مېرمنې شوشندخت دولت  او ټاټوبې دی. دا هم دیادونې ده، چې داسرائیلو دپوځ درېیمه برخه له ایراني یهودانو څخه جوړه شوې ده.
ساکستان
ساکستان باندې د اسحاقزي قوم باچاهي ول
د ولسواکو ټاکنو لپاره نړیوال سیستمونه
ټاکنیز سیستم د رایې کارونې پروسې ته منظم شکل ورکوي او دا پروسه تر هغې رهبري او اداره کوي تر څو د خلکو رایې د تصمیم له پړاوو څخه د استازیتو او قانوني مشروعیت تر کچې ورسیږي. په افغانستان کې د ټاکنیزو سمونونو خبرې وخت ناوخت د خلکو او سیاسي فعالانو ترمنځ د جدي بحثونو موضوع گرځي، خو په تخنیکي لحاظ ډیر محدود کسان په ولسواکو ټولنو کې د ټاکنیزو سیستمونو په اړوند دقیق مالومات لري. نو دا لامل کیږي چې تخنیکي بحثونو په نظریاتي او احساستي بحثونو بدل شي او د ولس په منځ کې اندیښنې او بې باورئ را منځته کړي. شاید د ټاکنو په اړوند تخنیکي بحث یو څه پیچلي وي خو خورا په زړه پورې او د پوهیدو وړ دی. ما هڅه کړي په لاندې توضیحي نقشه کې د ټاکنیزو سیستونو د پیژندنې او څرنگوالي په اړوند لنډ مالومات وړاند کړم. هڅه مې دا ده چې مالومات ساده او داسې را ټول کړم چې نه یوازې مسلکي کسان بلکې عام خلک هم له ټاکنیزو سیستمونو سره بلد شي. یادونه: د ځینو تخنیکي اصطلاحاتو لپاره په پښتو او دري دواړو ژبو کې داسې بدیل لغاتونو او ویووکي پیدا نه شول چې عام فهمه او ساده وي. د وخت په تیریدو سره به دا ستونزه هم هواره شي د پښتو ژبي له ډاکټر محترم نورالحبیب نثار سره مې وخت په وخت د ځینو اصطلاحاتو او لغاتونو په اړوند مشوره کړي چې د ده له لارښونې سره سم مې ځیني ویووکی او لغاتونه په داسې ډول راوړي چې په فارسي او عربي ژبو کې ترې گټه پورته کیږي.
ټاکنیز سیستم څه شی؟
ټاکنیز یا د رایې کارونې سیستم په ټولیزه توگه هغه پروسه ده چې د خلکو رایې پر یوه سیټ یا څوکۍ باندې بدلوي. ټاکنیز سیستم دا په گوته کوي چې د ټاکنو پر مهال د یوه نوماند یا سیاسي حزب د بریالیتوب لپاره څومره او څه ډول رایې په کار دي تر څو په نښه شوي څوکۍ یا سیټ ته بریالي شي. په ټوله کې ټاکنیز سیستمونه مختلف ډولونه لري، چې له مخې یې بیلابیلې پایلې په لاس راځي او همدارنگه هر ټاکنیز سیستم رایه ورکونکو ته مختلفې اسانتیا وې او فرصتونه تولید وي. what is ele.sytm
ټاکنیز سیستم د رایې او سیټ تر منځ د بدلون څرنگوالی ټاکی، په دې مانا چې څه ډول او څنگه د خلکو رایې پر یوه انتخابي سیټ یا څوکۍ باندې بدلیږي. ټاکنیز سیستم هغه قواعد او لارښونې رهبري کوي چې د یوې ټاکنیزې څوکۍ لپاره څومره او د خلکو څه ډول رایې اړینې دي. که څه هم دا قواعد او لارښونې په هر ټاکنیز سیستم کې توپیر کوي خو په ټولیزه توگه ټاکنیز سیستم د رایې پر یوه ټاکنیزه څوکۍ یا سیټ باندې د بدلولو چارې سمبالوي. په پایله کې، همدا بیلابیل ټاکنیز سیستمونه نوماندان هڅوي چې د قانوني لارو په کارولو سره خپل سیاسي کمپاینونه تنظیم کړي. ځیني ټاکنیز سیستمونه شاید د مشخصو نوماندانو لپاره ځینو محدودیتونه ولري، له بلې خوا همدا مختلف سیستمونه رایه ورکونکو ته بیلابیلې خوښې وړاندې کوي چې کولی شي د رایه ورکونکو پر پریکړو باندې اغیز وکړي.
سیرالوجي
الرجين Allergin
هر مواد چي په بدن کي Hypersensitivity او يا Hyposensitivity منځته راوري الرجين بلل کيږي. او يا يو ډول مواد دي چي د الرجي سبب کيږي. ځيني الرجي مکمل انتيجن دي او ځيني يي شحم ، پولي پيپتايد او يا د مايکرو ارگانيزم يوه برخه د نباتاتو شيره او د غذا يوه برخه الرجين گڼل شويده. همدارنگه فارم الديهايد ، ځيني معدني مالگي ، پنسيلين د ارجين وظيفه اجرا کوي چي په اصل کي د انتيجن خواص نه لري ويل کيږي چي الرجين د کوربه پروتين سره يوځاي کيږي او د يو مکمل انتيجن په حيث د Hypersensitivity سبب گرځي يعني هيپتين Haptin په ډول د الرجي باعث کيداي شي.
د ولسواکو ټاکنو لپاره نړیوال سیستمونه
د ټاکنیزو سیستمونو ځانگړنې او څرنگوالی
موږ دلته په لنډه توگه داسې ویلی شو چې ولسواک ټاکنیز سیستم په ټولو هغه ساحو کې کارول کیږي چیرته چې لاندې اساسي قواعد او بنسټونه موجود وی: •ټاکنې دوامدارې او بې پرې وي •هره کارویدونکې رایه یوشان ارزښت ولري •د ټاکنو په ترسره کیدو د اکثریت ولس توافق ترلاسه شوی وي •د لږکیو غوښتنې هم په سمه توگه په پام کې نیول شوي وي •په لوړه کچه د رایه ورکوونکو گډون ډاډمن وي •ټولو په شرایطوبرابرو ښاریانو ته د رایه ورکونې حق ورکړل شوی وي •د رایو کاروونکو ته ټولې اسانتیاوې موجودې وي
سیرالوجي
Rickettsiae, Viruses and Pleuro Pneumonia
« رکتسيا ، ويروسونه او پليورو نمونيا ډوله اجسام » په مايکرو بيولوژي کي د دي گروپونه موجود دي چي ځيني يي د بکتريا خواص لري هغه عبارت دي له رکتسيا ، ويروسونه او دپليورو نمونيا ډوله اجسامو څخه. مونږ پدي نږدي کلونو کي به مطالعه کړي وي چي لرونکي د مشخص خواصو دي. دغو خاصيتونه نه يواځي داچي دوي يي د بکترياو څخه بيل کړيدي بلکي د يو او بل څخه هم بيلوي. همدارنگه رکتسيا او ويروسونه په انسانانو کي د رنگارنگ ناروغيو د توليد سبب کيږي.
د ولسواکو ټاکنو لپاره نړیوال سیستمونه
د ټاکنیزو سیستمونو ځانگړنې او څرنگوالی
د ټاکنیزې حوزې حجم: ټاکنیز سیستم د یوې ټاکنیزې حوزې په دننه کې د منتخبو استازو د تعداد څرنگوالی ټاکي. په دې مانا چې له یوې ټاکنیزې حوزې څخه یوازې یو استازی ټاکل کیږي او که څو استازي ټاکنیز سیټ یا څوکې ته لاره پیدا کوي.
د رایو پاڼو جوړښت: په دې ځانگړنه کې یو ټاکنیز سیستم رایه ورکونکو ته دا واک ورکوي تر څو په رای پاڼه کې د ځانگړې نښې په واسطه خپل انتخاب په ډاگه کړي. د ټاکلو دا ډول اختیارات چې یوه رایه ورکوونکي ته په واک کې ورکول کیږي د دوو یا څو نوماندانو تر منځ او یا هم د نوماندانو او سیاسي احزابو تر منځ وي. په ځینو سیستمونو کې رایه ورکونکي ته تر یوه زیات اختیارات ورکول کیږي چې د سیاسي احزابو او یا ازادو نوماندانو په منځ کې خپله رایه مالومه کړي. د رای پاڼو جوړښت په هر ټاکنیز سیستم کې تو پیر کوي خو هدف یې په ټولیزه توگه یو وي.
ټاکنیز فارمول: ټاکنیز سیستم د ټاکل شوي میتود له مخې کارول شوې رایې پر ټاکنیزو څوکیو یا سیټونو باندې بدلوي. په دې برخه کې د ټاکنیزې حوزې حجم او د رایو پاڼو له جوړښت څخه گټه پورته کیږي. په دې مانا که چیرې له یوې ټاکنیزې حوزې څخه یو یا څو استازي ټاکل کیږي هغو رای پاڼو ته مراجعه کیږي چې د رایه ورکونکو لخوا کارول شوي وي. په دې ځانگړنه کې هر ټاکنیز سیستم هغه قواعد په نظر کې نیسي چې دقیقاً د یوې ټاکنیزې څوکۍ یا سیټ لپاره څومره رایې او یا د رایو سلنه اړینه ده تر څو یو استازي یا څو استازي یې په پایله کې د کارول شویو رایو په څرنگوالي سره و ټاکل شي.
د ټاکنیزو سیستمونو ډولونه:
که څه هم ټاکنیز سیستمونه بیلابیل ډولونه لري، خو د دې لپاره چې ساده شي موږ لومړی دغه سیستمونه په څلورو گتگوریو باندې ویشو: د ټاکنو کثرتي سیستم د ټاکنو اکثریتي سیستم د ټاکنو د نسبي استازیتوب سیستم د ټاکنو ترکیبي سیتسم
موږ دلته یو بل شي ته هم باید اشاره وکړو، د ځینو بیلگو په وړاندې کولو سره به په دې و پوهیږو چې هرې کتگورۍ په خپل ځان کې څو ډوله واړه او لوی سیستمونه یا میتودونه ځای کړي دي، دا سیستمونو د دولتونو د جوړښتونو او قوانینو په نظر کې نیول سره توپیرونه لري. دا چې موږ دلته په ټولیزه توگه د ټاکنیزو سیستمونو د پیژندگلوۍ، څرنگوالي او ځانگړنو په تړاوو مالومات وړاندې کوو، نو دا به لا ساده او اسانه وي چې هره کتگوري په جلاجلا توگه و څیړو. لکه چې وویل شول د هرې کتگورۍ په دننه کې مختلفې لارې چارې په نظر کې نیول کیږي خو په ټولیزه توگه شریکې ځانگړنې لري او له ټاکنیزو پیښو سره په لږ توپیر یو ډول چلند کوي په دې مانا چې هره ځانگړي شوي کتگوري په پایله کې ټاکل شوي هدفونو په لاس راوړي.
سارډيني ژبه
سارډیني ژبه د روم د اصلي ژبو څخه یوه ده او د ایټالیا د سارډینیا ټاپو د خلکو اصلي او مورنۍ ژبه ده.
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:ايټاليوي ژبه وېشنيزه:اې وېشنيزه:راونډا وېشنيزه:رومانسي وېشنيزه:فرانسوي ژبه وېشنيزه:هسپا وېشنيزه:پرتګالي ژبه
د صربستان عملیات
د صربستان عملیات د هغو جنګي عملیاتو ټولګې ته ویل کېږي چې د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې د صربستان پر وړاندې پیل شوې. لومړني عملیات د ۱۹۱۴ زکال د جولای په ۲۸مه هغه مهال پیل شول چې اتریش – هنګري د صربستان پر وړاندې د جګړې اعلان وکړ. صربستان ته د «جزا» ورکولو دغه عملیات د اتریشي اوسکار پوتیوریک تر قوماندې لاندې و. دغه عملیات په صربستان باندې د اتریش – هنګري د برید له دریو نابریالیو هڅو ورسته چې صربیانو او د هغو موڼټینګرويي متحدینو یې پر وړانډې مقاومت وکړ پای ته ورسېدل. په ۱۹۱۴ زکال کې د اتریش – هنګري عملیاتو پر مهال د صربستان ماته په معاصر پوځي تاریخ کې یو له لویې نارامۍ څخه ګڼل کېږي.
د یاد برید څخه نږدې یو کال وروسته په صربستان باندې دویم برید د جرمني تر قوماندې لاندې د ۱۹۱۵ زکال د اکتوبر په ۶مه پیل شو، هغه مهال چې بلغاریايي، اتریشي او جرمني ځواکونو د فیلډ مارشال اګوست وون مکنسن تر مشرۍ لاندې په بریالي ډول له دریو اړخونو په صربستان برید وکړ او د سالونیک له لارې څخه یې له صربستان سره د متفقینو له مرستې څخه مخه ونیوله. دغه چاره د مونټينګرو او البانیا له لارې یونان ته د تخلیې لامل وګرځېده او له امله یې د مقدونیې جبهه له منځه لاړه. د صربستان ماتې مرکزي ځواکونو ته پر بالکان باندې د لنډ مهالې واکمنۍ اجازه ورکړه او د برلېن له لارې یې استانبول ته ځمکنی مسیر پرانیست په دې سره جرمنانو لار پیدا کړه څو د جګړې په اوږدو کې د عثماني سترواکۍ ملاتړ وکړي. مکنسن د ۱۹۱۵ زکال د نومبر په ۲۴مه د دغو عملیاتو پای اعلان کړ او اشغال شوی صربستان د اتریش – هنګري د سترواکۍ او بلغاریا ترمنځ وویشل شو.
وروسته له هغه چې متفقینو د ۱۹۱۸ زکال په سپټمبر میاشت کې د مقدونیې له جبهې څخه واردار برید پیل کړ بلغاریایانو او د هغو جرمني متحدینو ته یې ماته ورکړه او فرانسوي – صربستاني ځواکونو د اشغال شوو سیمو پر وړاندې مخکې تګ وکړ او په دې سره یې صربستان، البانیا او موټینیګرو آزاد کړل. صربستاني ځواکونه د ۱۹۱۸ زکال د نومبر په لومړۍ نېټه بلګراد ته ننوتل.
د صربستان پوځ په خپل اوج کې د ۴۲۰ زره تنو څخه د آزادۍ پر مهال ۱۰۰ زره تنو ته راکم کړای شو. د تلفاتو تخمینات هم بېلابېل و: صربستاني منابع ادعا کوي چې د صربستان پاچاهۍ له یو میلیون او دوه سوه زرو څخه زیات کسان (پوځي او ملکي تلفات) د جګړې په اوږدو کې له لاسه ورکړي چې د صربستان د ټولو نفوسو ۲۹ سلنه او ۶۰ سلنه نارینه کسان یې کېدل. لویدیځو تاریخ پوهانو دغه شمېرې ۴۵۰۰۰ پوځيان او ۶۵۰ زره غیر نظامیان یا د بلې شمېر له مخې ۱۲۷۳۵۵ پوځيان او ۸۲ زره ملکي کسان ښوولي. د یوګوسلاویا د دولت له خوا د چمتو شوو شمېرو پر بنسټ صربستان ۲۶۵۱۶۴ سرتېري یا د خپلو بسیج شوو کسانو ۲۵ سلنه برخه له لاسه ورکړه. له دې سره په مقایسه فرانسې ۱۶.۸ سلنه، جرمني ۱۵.۴ سلنه، روسیې ۱۱.۵ سلنه او ایټالیا ۱۰.۳ سلنه تلفات لرل.
مخینه
اتریش – هنګري د بوسونیا او هرزګوینا د عثماني قلمرو په الحاق سره چې په ۱۸۷۸ زکال کې یې اشغال کړی و د ۱۹۰۸- ۱۹۰۹ زکال په اوږدو کې یې د بوسونیا کړکېچ لا چټک کړ. دغې چارې د صربستان پاچاهي او د هغو ملاتړي چې پان سلاویک او ارتودوکس روسي سترواکي وه په غصه کړل. په سیمه کې د روسیې سیاسي مانورونه د سولې د هوکړو د بې ثباتۍ لامل وګرځېدې ځکه له وړاندې څخه اروپا په ناسم حالت کې وه او دغه چارې «د اروپا د باروتو د زیرمې» په توګه ګڼل کېدې.
په ۱۹۱۲ او ۱۹۱۳ زکال کې د بالکان لومړۍ جګړه د یونان، بلغارستان، صربستان او موټینګرو ترمنځ د بالکان د اتحادیې او د ماتې سره د مخ کېدونې عثماني سترواکۍ ترمنځ ونښته. ورپسې د لندن په هوکړې سره عثماني سترواکي د البانیا د خپلواک امیرنشینه په جوړولو او د بلغاریا، صربستان، مونټینګرو او یونان د ځمکنیو حدودو په پراختیا سره کوچنۍ شوه. هغه مهال چې بلغاریا په صربیا او یونان دواړو باندې د ۱۹۱۳ زکال د جون په ۱۶مه برید وکړ د مقدونیې سیمې ډېرې برخې یې دغو هېوادونو ته له لاسه ورکړې او همدارنګه یې دوبروجا سیمه رومانیا او آدریانوپل (اوسنی ادرنه ښار) یې د بالکان په دویمه ۳۳ ورځنۍ جګړه کې ترکیې ته له لاسه ورکړ، همدا و چې په سیمه کې بې ثباتۍ پراختیا ومونده.
د اتریش – هنګري او صربستان ترمنځ اختلافات د لومړۍ نړیوالې جګړې لامل وګرځېدل او په کې روسیه، جرمني، فرانسه او بریتانیا ور ګډ شول. د یوې اونۍ په ترڅ کې اتریش – هنګري اړ شو له روسیې سره چې د صربستان ملاتړی هېواد و او هغه مهال یې په نړۍ کې تر ټولو لوی پوځ درلود په جګړه کې مخامخ شي. نتیجه یې دا شوه چې صربستان په هغه لویه جګړه کې چې د اتریش – هنګري او روسیې په پوله کې پیل شوه د جګړې په یوه فرعي جبهه واوښت. صربستان تجربه لرونکی پوځ درلود، خو د بالکان په جګړو کې له نښتو ستړی شوی و او د تجهیزاتو کمښت یې لامل وګرځېد اتریش – هنګري دې باور ته ورسي چې له یوې میاشتې څخه په کمه موده کې سقوط کوي. د صربستان ستراتیژي بیا دا وه تر هغه مهاله چې کولای شي مقاومت کوي او دې ته یې تمه لرله چې روسان به وکولای شي د اتریش – هنګري اصلي پوځ د خپلو متحدینو پر مټ یا په یوازې ځان مات کړي. ورته مهال صربستان له خپل ختیځ دښمن ګاونډي بلغاریا څخه په وېره کې وه ځکه چې له دغه هېواد سره یې څو جګړې کړې وې او وروستی مورد یې هم د ۱۹۱۳ زکال د بالکان دویمه جګړه وه.
مریم بېګم
بریم بېګم د افغانستان د امیر امیر شیر علی خان میزمن او د سردار محمد فقیر خان بارکزی لور وه. نوموړې د اصل بېګم ترڅنګ د امیر عبدالرحمان له یو شمیر نورو میرمنو څخه وه.
ولیده جهان بېګم
ولیده بېګم د حلیمه بېګم ، مریم بېګم، اصل بېګم او یو شمیر نورو ترڅنګ د امیر شیر علی خان میر من وه. نوموړی د بدخشان ولایت له ازبکانو څخه وه.
سرليک
پښتو نوم هېواد په ښار  ښار کې جوړ شوی يوه  [[دنگه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې منزلونه منزلونه دي او ددې لوړوالی  لوړوالي (ميټر) (لوړوالي  (فټ)) ده، ددې جوړول په کال  د جوړښت نېټه کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
کله ګوش
کله ګوش د افغانستان په ختیځ کې لغمان ولايت ته نږدې د نورستان ولايت اړوند سیمه ده. په ۲۰ فبروري ۱۹۱۹ز کال د افغانستان پخوانی امير حبيب الله خان یادې سیمې ته د سفر پ مهال د شپې لخوا په خپله خیمه کې شپږ مرمۍ ووویشل شو او ومړ. امیر خبیب الله خان د امیر نصر الله خان او امیر امان الله خان پلار وو.
زرغونه کاکړه
زرغونه کا کـړه د کـند هار د پنجوایي او سیدونکې د ملا دین محمد کا کړ لور وه. د زیږید نې کال يي 784 هجری قمری ( 1469 م ) اټکل شویدی. دیني مروجه علوم او د نظم او اثر ادبی کتا بونه يي له خپل پلار څخه و لوستل او بیا یی له علم او ادب سره د زیاتی مینی له امله د لوړو دینی او ادبی کتا بونو مطالعی ته دوام ورکړ او د خطاطی هنر یی هم زده کړ ددین په احکا مو او د علم ؛ عرفان ؛ فصا حت او بلا غت په مسایلو هم پوره وپو هیده. وروسته یی پلار سعدالله خان نورزی ته پّه نکاح کړه او د هغه میرمن شوه. لویه عا لمه او فا ضله میرمن وه ډیر وخت به یی په ریا ضت او عبا دت ، د کتا بو نو په مطالعه او لیکلو تیراوه. پخپله سیمه کې د خپل علمیت او فضلیت له امله ډیره مشهوره وه. وایی چی نوموړی میرمنې په ۹۰۳ هجری قمری (۱۴۹۷ م ) کال د شیخ مصلح الدین سعدی  مشهور کتاب یی ( بو ســـــــــــتان ) دی چی په پښتو تر جمه کړی او د پټی خزانې مؤ لف محمد هوتک وایی چی زما پلار د نوموړی پښتو بوستان یوه نسخه چی زرغونی کا کړې پخپل ښکلی خط لیکلې وه په ( ۱۱-۲ هجری قمری ( ۱۶۹۰ م ) کال لیدلی او لوستلی وه.
شرف سلطانه بېګم
شرف سلطان بېګم (شرف سلطان) د افغانستان د لومړنی شاه محمد نادر شاه مور او د محمد ظاهر شاه نیا وه.
عبدالكريم رسوا
عبدالكريم رسوا (زوکړه ۱۳۰۳ لمريز لېږدي کال، د کندهار ښار - مړینه؟) د افغانستان يو پښتو ژبی يو ولسي شاعر وو.
مخينه
عبدالكريم رسوا د بهادر خان زوى، پر ۱۳۰۳ لمريز لېږدي كال د كندهار د شاه بازار د سدوزو دانې په عليزو كوڅه كې په خپل پلرني ټاټوبي كې زېږېدلى دى. زده كړې يې نه دي كړې، خو بيا يې هم له اته كلنۍ څخه شعر ويل پيل كړی او تر ۱۵ كلنۍ وروسته يې د شعر ويلو له كبله د كندهار په گوټ گوټ او كلي په كلي كې داسې شهرت خپل كړ، چې هر چا به هغه او د هغه هنر ته درناوى كاوه. دغه هڅونې د هغه لپاره د لا پرمختگ زمينه برابره كړه. نوموړى د خپلې كمزورې وټې (اقتصاد) او بېوسۍ له كبله نه دى توانېدلى چې خپل اثار چاپ او تر خپلو وگړو يې ورسوي. هغه يو شمېر شعري ټولگې لري چې تر اوسه لا ناچاپه پاتې دي.
پر دې سربېره يې گڼو سندرغاړو ته هم شعرونه كښلي، چې لاندېنيو هنرمندانو يې شعرونه د ترنم له خوږو سره تر اورېدونكو رسولي دي. لكه ارواښاد عبيد الله جان کندهاری، سيد محمد، ولي محمد، اغا محمد، صالح محمد او نورو.
په پخوانيو شاعرانو كې يې مير يحيى ډېر خوښېده او ډېری مهال به يې د نوموړي ارواښاد شعرونه لوستل. په نويو هغو كې يې ارواښاد گلبويدار د خوښې وړ شاعر وو. كه څه هم زده كړې يې نه وې كړې، خو بيا هم د ښه فهم، ذهن او سليقې خاوند وو.
عبدالكريم رسوا په خپل فقيرانه او ملنگانه ژوند كې د سرو او سپينو له نشت سره مخ وو، خو د هنر له مخې شتمن وو، چې خپل هر مينه وال ته به يې خپل شعرونه په داسې لهجه او بڼه اورول، چې د شعر خوند يې دوه گرايه كاوه. نوموړى د كندهار له هغو گوته په شمار ولسي شاعرانو څخه دى، چې خپل مينه وال لري او دا هم بايد زياته كړو، چې د شعر زيات مينه وال يې نالوستي كسان دي.
ليکلي نښيرونه يې
۱- بهار روحاني (شعري ټولگه).
۲- گلزار بوستاني.
۳- مناكب الاوليا.
۴- د گېلانيانو باغ.
۵- سيف الاسلام.
۶- د طالبانو كاروان.
۷- غيبي خزانه.
سرچینې
وېشنيزه:پښتانه شاعران ‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
پيټروز اوډسک
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" پیټروزاوډسک (په روسي ژبه: Петрозаводск) د روسیې د کارېلیا جمهوریت پلازمېنه ده. دا د 261,987 (2010 سرشمېرنې) نفوس لري.
حوالې
وېشنيزه:سرچينې وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روس وېشنيزه:روسان وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
ویروس
ويروسونه هغه کوچني ژوندي اجسام دي چي د الکتروني مايکروسکوپ پواسطه ليدل کيږي. ځکه چي ډير کوچني اجسام دي چي کوچنيوالې يي 0.027M او د ټولو څخه لوي يي 0.4 M په شاوخوا کي قطر لري. دوي د رکتسيا په شان د ژوندوي اجسامو له پاسه ژوند کوي. ويروسونه مختلفي ناروغي لکه انفلوينزاInfluenza شيري, Measeles ريزش يايخ وهلي Common Cold او نورو سبب کيږي. د طبقه بندي اصولو د اسانتيا لپاره په ملل متحد کي د بيولوژي کتگوري په لويه غونډه کې ځيني عمومي قوانين وضع کړل شويدې چي مونږ يي په لاندي ډول تري يادونه کوو. ١ – د ارگانيزم کلاس ( ( Class : د کلاس نوم په اخر کي دmycetes راځي لکه Schizo mycetes. ٢ – د ارگانيزم اردر ( Order ) : د اردر نوم په اخر کي ales راځي لکه Pseudo mono dales. ٣ – د ارگانيزم فاميلي ( Family ) : د فاميلي نوم په اخر کي aceae راځي لکه Entro bacteriaceae. ٤ – د ارگانيزم جنسGenus : د جنس په اخر کي د genus د جنس نوم په لاتين او يوناني ژبو ليکل کيږي او يا د يوه سړي نوم ته د لاتين ژبه ورکول کيږي. د مثال په ډول Bacillus وړوکي ميله يي شکل ، Sarcina د يو بندل معني لري همدارنگه Pasteurilla چي د يو لويس پاستور نوم څخه اخيستل شويدي ذکر کوو. د جنس نوم لومړني توري هميشه په غټ توري ليکل کيږي. ٥ – species : لومړني توري يي کوچني توري وي او عموماً توصيفي کلمه ده لکه alba ( سپين ) د يوه ارگانيزم نوم هميشه په binomail په سيستم ليکل کيږي چي د سويدني عالم C.V linneus نبات پيژندونکي پوسيله 1777 – 1778 ع کال کي طرح شويدي. د بکتريا نوم د جنس Genus او سپيسيز سره يو ځاي د يو واحد نوم ليکل کيږي.
1)	Parasite: پرازيت ژوندي اجسام دي چي د ميزبان بدن په داخل کي ژوند کوي او خپل غذايي مواد د ميزبان څخه لاسته راوړي . All living organism
Plant kingdom Animal kingom Phyllum or ……...…. Protophyta ………….. Thallophyta Division ……….. ( most primitive ( Plant an bacteria ) Sub – division ……. Eumycota……. Algae lichens
Class … micro tato biotis ( Virus ) Phycomycetes Basidio mycete schizomycetes schizophyceae ascomycetes bllu green algae Fungi – Imperfect
spiro chaetales
« ويروسونه Viruses»
ويروسونه نسبت بکترياو ته کوچني اسام دي او د پخوا وختونو څخه د بيولوژي پوهانو ته معلومه ده چي دوي ډير کوچني اجسام دي او د فلتر څخه تيريدلي شي.په حيواناتو او نباتاتو کي د ډول ډول ناروغيود توليد سبب کيږي. ويروسونه په څلورو عمده گروپونو تقسميږي. ١ – حيواني ويروسونه : په حيواناتو او انسانانو کي د ناروغيو د منځته راوړلو سبب کيږي. ٢ – نباتي ويروسونه : په ډيرو کلونو کي دا ويروسونه په گلداره نباتاتو کي د ناروغيو د توليد سبب کيږي. په 1962 ع کال کي په يوه اصلاح شوي مرخړي کي د ناروغي د عامل سبب شويدي او په 1913 ع کال کي يو بل ويروس کشف شو چي په شين آبي الجيانو کي ناروغي منځته راوړي. ٣ – د بکترياو ويروسونه : په بکترياو او په Actinomycetes باندي حمله کوي او ناروغه کوي يي. ٤ – د حشراتو ويروسونه : په حشراتو باندي حمله کوي او د هغوي پواسطه انسانانو ته انتقاليږي. هغه ناروغي چي د حيواني ويروسونو پواسطه منځته راځي عبارت دي له انفلوئينزا- شيري- چيچک- ريزش- سينه بغل- ژيړي. ويروس په انسانانو او نورو حيواناتو کي د ځيني تومورونو د پيدا کيدو سبب کيږي. س نباتي ويروسونه په کچالو- بانجان رومي- گني- جوار- ککو- لبلبو- غنم-شفتالو- لوبيا- وريجي- بادرنگ- الوبالو- مڼه- الو- زردالو- تنباکو او نورو باندي حمله کوي او په هغوي کي د ناروغيو د توليد سبب گرځي. څرنگه چي د ويروسونو زرع کول په مصنوعي محيط کي منفي نتيجه ورکړه نو لازمه ده چي د هغوي د زرع کولو لپاره د ژوندي انساجو څخه کار واخيستل شي. د ويروسونو مطالعه د عادي مايکروسکوپ پواسطه صورت نه نيسي بلکي د الکتروني مايکروسکوپ پواسطه صورت نيسي. څرنگه چي جسامت يي ډيرکوچني دي نوپه ملي مايکرون m M اندازه کيږي. ( يو ملي مايکرون د مايکرون دزرمي برخي څخه عبارت دي ) او د يو ميلي متريو زرمي برخي سره مساوي دي. يعني 1m M= 1 M = 1 mm ويروسونه د جسامت له رويه يو له بله سره توپير لري. همدارنگه د شکل له رويه هم سره توپير لري. جسامت يي د 5 – 12 ملي مايکرون پوري ټاکل شويدي.
« د ويروسونو تکثر او جوړښت »
ويروسونه نظر نورو حجرو ته لرونکي د ساده او بسيط جوړښت دي. د ويروس حجره لرونکي د دوه ډوله لوي جوړښت دي. ١ – يو خارجي پروتيني پوښ چي تقريباً % 94 فيصده پروتين لري ( لکه د موزائيک تنباکو ويروس). ٢ – يوه داخلي هسته چي لرونکي نوکليک اسيد دي. چيچک د ويروسونو غټوالي نسبت نورو ويروسونو ته لوي دي او د هغوي داخلي جوړښت پيچلي دي او مکعبي شکل لري. پداسي حال کي چي د انسانانو او د نورو حيواناتو ويروسونه لرونکي د کروي جوړښتونو دي. د انفلوئينزا ويروس لرونکي د ميله اي يا کروي شکل دي چي قطر يي 120 ملي مايکرون ته رسيږي. لکه څرنگه چي مخکي مو و ويل د تنباکو موزائيک ويروس د ستني په شان يا ميله ډوله شکل لري چي د فلتر عمل پوسيله څرگنديږي. دا ويروسونه هم لرونکي د يو زيات مقدار پروتين دي چي د رايبونوکليک اسيد شاوخوا پوښلي ده. پخپله ويروس په خپل ذات کي بي ضرره دي لاکن د هغه R N A ( رايبو نوکليک اسيد ) خطرناکه دي. د پورتني معلوماتو له رويه ويلي شو چي ټول ويروسونه لرونکي د عين جوړښت يعني د خارجي پروتيني غشاء چي د Capsid په نوم ياديږي. او د يوه نوکليک اسيد (R N A ) يا د (D N A ) پروتيني غشاء پواسطه پوښل شويدي. کله چي د ويروس د ژوندي جسم څخه جلا شي تکثري توقف کوي او د هغه ميتابوليکي فعاليتونه دريږي. يواځي د هغوي تکثر د ژوندي جسم په ژونديو انساجو کي چي د هغوي پواسطه مخريب شوي وي صورت نيسي. څرنگه چي د ژوندي جسم په بدن کي انزايمي سيستم موجود دي نو د هغه څخه گټه اخلي او د ژوندي جسم ميتابوليکي طريقي ته بدلون ورکوي ترڅو وکولي شي لکه د نورو ويروسونو په شان توليد وکړي. ټول نباتي ويروسونه لرونکي د ( R N A ) او (D N A ) دي او ټول حيواني ويروسونه يا R N A ) او يا (D N A ) په خپل جوړښت کي لري. Inclusion Bodies : کروي او يا بيضوي شکله اجسام دي چي د حجري په دننه کي د اکثرو ويروسونو پواسطه تخريب کوي تشکيليږي. په ځينو حالتونو کي دا اجسام د حجري په هسته کي چي د ويروس پواسطه تخريبيږي تشکيل او په ځينو حالتونو کي د ژوندي جسم حجري په سايتوپلازم کي ليدل کيږي. دا د ويروس د پيژندونکو او پتالوجستانو لپاره ډير گټور دي. ځکه چي د ويروس پيژندني لپاره او کوم مرض چي منځته راوړي مرسته کوي . دغو اجسامو ته مشخص نومونه ورکړل شويدي ترڅو د ويروس په تشخيص او کومه ناروغي چي توليده وي يي تشخيص کيږي. د ځينو مهمو د نومونو څخه يادونه کوو. Negri bodies – د Rabies ( د ليوني سپي ) لپاره . Gnarnieri bodies – د Vaccina ( د چيچک ويروس ) لپاره . Councilman bodies – د Smalpox ( د چيچک ) لپاره.
« د ويروسونو مقاومت »
ځيني ويروسونه د يخني په مقابل کي مقاومت لري او د (- 70 c) درجي پوري ژوندي پاتي کيدلي شي. لاکن اکثره ويروسونه د 65c – 55c درجو پوري له منځه ځي. ځيني ويروسونه د ايتر ( انفلوئينزاويروس ) پواسطه له منځه ځي. « د حجرو مقاومت د ويروسونو د مداخلي په اثر » په يوه وخت کي يواځي يو ويروس د بدن يوه حجره د حملي لاندي نيسي. وروسته يو ويروس د يو بل ويروس سايتوپلازم کي دهماغه حجري په هسته کي داخليږي او دواړه ويروسونه کولي شي په يوه حجره کي تکثروکړي. د انترفيران او د انتي باډي مقاومت د يوڅو ورځو پوري وي او وروسته له هغه ضعيفه کيږي.