cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبيدالله بارکزى
د کندهار چارواکي وایې ناپېژاندو وسله والو کندهار ښار کي ولسي جرګې کې دارزګان دخلکو استازی او دهمدې جرګې دشکایتونو کمېسیون مشر عبیدالله بارکزی په ډزوشهيد کړى دی. پر نوموړي دغه برید نن (شنبه مارچ ۲۳مه۲۰۱۹)له غرمې وروسته شاوخوا درې بجي وروسته له هغه شوی، چي نوموړی د دوستانو له کوره روانیده. که څه هم وسلوال طالبان وایي په دغه برید کې لاس نه لري، خو درې کاله وړاندې همدوى په یوه برید کې د نوموړي یو زوی او څو نور کسان وژلي وو. پر ښاغلي بارکزی برید د کندهار ښار د شپږمې امنیتي حوزې اړوند شارنو سیمه کې شوی دی. افغان ولسمشر محمد اشرف غني د ښاغلي بارکزي وژل کېدو په تړاو یوه اعلامیه کې خواشیني څرګنده کړې. د کندهار د پولیسو مشر تادین خان وایي، د دوی لومړني مالومات ښي چي برید ګر دوه کسان وو او پر ښاغلي بارکزي یې هغه مهال برید وکړ چي نوموړي په ټیلیفون کې خبرې کولې. په ولسي جرګه کې د کندهار د خلکو استازی عبدالرحیم ایوبي وایي، د عبیدالله بارکزي او دکندهار د نورو مشرانو وژل تصادفي نه دي، بلکې نوموړی دا په کور دننه او د بهرنیو کړیو پلان شوې فعالیتونه بولي.شاغلي ایوبي پر حکومت نیوکه وکړه چي په وینا یې تېرو پنځو کلونو کي د کندهار او شاوخوا ولایتونو مخور مشران یو په بل پسې وژل شوي، خو حکومت دې برخه کې له ولس سره د دغه ډول وژنو او په اړه یې د پلټنو هیڅ ډول مالومات نه دي شریک کړي. د ارزګان امنیه قومندان مطیع الله خان، حشمت خان کرزی، عبدالجبار قهرمان، جنرال عبدالرازق او عبیدالله بارکزی هغه څېرې دي چې په تېرو پنځو کلونو کي وژل شوي دي. وسلوالو طالبانو ویلي، د عبیدالله بارکزي په وژنه کي لاس نه لري، خو درې کاله وړاندې په کابل کې د همدې ډلې درېیو بریدګرو په ولسي جرګه کې د هلمند د خلکو د استازي میرولي پر کور د برید پر مهال له پنځو نور کسانو سره د ښاغلي عبیدالله بارکزی زوی حفیظ الله بارکزی هم وژلي و. عبیدالله بارکزی ۶۰ کاله عمر درلود چه په ۱۹۵۹ کال کى زيږيدلى وو او د ارزګان د چورې ولسوالۍ اوسېدونکي و. عبیدالله بارکزي دوې دورې په ولسي جرګه که د ارزګان د خلکو استازی او ددغه جرګې د شکایتونو کمېسیون مشر هم و. نوموړی د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ د حزب اسلامي یو مخکښ غړی و او په ۱۳۶۱ کال کې یې له دغه حزب سره فعالیت پیل کړی. عبیدلله بارکزی دوه دورې په ولسي جرگه كې د ارزګان ولایت استازی او په دویمه دوره کې د همدې جرګې دشکایتونو اورېدني کمیسون مشر هم و. ښاغلي بارکزي د طالبانو د واکمنۍ تر ړنګېدو وروسته د بېلابېلو نظامي دندو تر څنګ د ارزګان د چورې او خاص ارزګان ولسوالیو د ولسوال په توګه هم دندې درلودې. عبیدالله بارکزي لومړنۍ زده کړي ارزګان او وروسته یې د کابل باختر پوهنتون کي د حقوقو او سیاسي علومو برخه کې زدکړې کړې وې. نوموړی له ۱۳۸۵ نه تر ۱۳۸۹ کال پورې د ارزګان د قومونو او سرحدونو د مشر په توګه هم پاته شوی دى.
حج
حج د اسلام يو مهم عبادت او د د اسلام د پنځه ستنو څخه پنځمه ستن ده ۔هر کال مسلمانان د سعودي عرب ښار مکه معظمې ته ځي او هلته عبادتونه کوي د دغه عبادتونو مجموعې ته حج او دغه عبادتونو ته د حج مناسک ويلی کيږي۔ په اسلام کې حج هر هغه بالغ مسلمان باندې فرض دی کوم چې د حج کولو طاقت لري۔حج په ژوند کې يو ځل فرض دی لکه څنگه چې قرآن مجيد کې ويلی شوي دي چې هم دا رنگې رسول الله (ص) فرمايي: "د اسلام بنياد په پنځه ستنو باندې دی، د لااله الا الله گواهي ورکول،مونځ کول،زکوة وکول، د روژې په مياشت کې روژه کېدل اور حج کول" د حج مناسک هر کال په اسلامي نېټه په 8 ذوالحجه شورو کيږي۔ حاجيان له ټولو لومړی په د حج په ميقات کې احرام وتړي او بيا د کعبې د زيارت لپاره مکې ته ورسي۔مکې ته چې ورسي هلته طوافِ قدوم وکړي۔ بيا مېنا ته لاړ شي هلته يوم الترويه تېرولو څخه وروستو عرفات ته لاړشي ، په عرفات کې يوه ورځ هسار شي د عرفات دې ورځ ته يوم العرفه ويلی کيږي۔
د حج اهميت
حج د اسلام ډېړ مهم عبادت دی په هر هغه مسلمان چې د حج کولو طاقت لري،په ژوند کې يو ځل فرض دی۔رسول الله فرمايي الله په تاسې حج فرض کړی دی نو ځکه حج کوئ، يو بل ځای کې رسول الله فرمايي: د اسلام بنياد په پنځه ستنو باندې دی، د لااله الا الله گواهي ورکول،مونځ کول،زکوة وکول، د روژې په مياشت کې روژه کېدل اور حج کول۔
د رسول الله (ص) ځخه یو ځل  چا پوښتنه وکړه چې کوم عمل غوره دی ؟  هغه پ ځواب کې وفرمايل  « الایمان بالله » یعني په الله ایمان لرل. بیا ترې پوښتنه اوشوه چې د هغې نه وروسته کوم عمل بهتر دی. وې فرمایل «الجهاد في سبیل الله » یعني د الله په لیار کې جهاد کول. بیا ترې پوښتنه اوشوه چې د هغې نه وروسته کوم عمل بهتر دی. وې فرمایل «الحج مبرور» یعنې حج چې پکې د گناه نه ځان ژغورل شوی وي. د بیت الله نه د طواف په دوران کې د هر قدم په ایښودلو د مسلمان گناه لیرې کیږي او مقابل کې ورته نیکي لیکل کیږي. په بیت الله کې یو لمونځ په لکونو لمونځونو حسابیږي او همدا راز په مسجد نبوي کې یو لمونځ په زرگونو لمونځونو حسابیږي. د حج په باره کې الله پاک داسې فرمایلي دي  «او نیکي کوۍ او بیشکه چې خدای (ج) محبت کوي له نیکو کارو سره او پوره کړۍ حج او عمره د الله لپاره  ».
همدا په دې سبب د کعبې شریفې د طواف تر څنگ د صفا او مروه تر منځ  د شریعت د اصولو په چوکاټ کې مزل کول د حج له ارکانو څخه مهم رکن دی ، صفا او مروه په مکه معظمه کې د کعبې شریفې تر څنگ هغه دوه غونډۍ دي چې حضرت ابراهیم علیه السلام  خپله میرمن هاجره بي بي د خپل زوی حضرت اسماعیل علیه السلام   سره د همدې دوه غونډیو تر منځ پریښودل. هاجرې بي بي د تندې او اوبو د نشتوالي له کبله د دې دوه غونډیو تر منځ منډې رامنډې کړې چې پایله کې الله پخپل قدرت د حضرت اسمعیل (ع) د پښو په وهلو سره د زم زم چینه روانه کړه چې اوس ترې د نړۍ ټول مسلمانان د حج د مراسمو پر مهال د تبرک لپاره اوبه څښکي۔
د حج فرض کېدلو شرطونه
که چیرته یو مسلمان په کوز ورکړی شوي شرایطو برابر وي باید په خپل ژوند کې یو وار د بیت الله حج ادا کړي:
سرچينينې
وېشنيزه:حج وېشنيزه:اسلام
وله
وله يو ډول ونه ده.
وانېديوم
وانېديوم (په انگرېزي: Vanadium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د V سمبول او ۲۳ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
مشخصات
وینډیم یو منرال دی. دا د نورس ښکلا دیوی لپاره نومول شوی ،د ښکلي رنګونو له امله د وینډیم سپلیمنټونه د درملو په توګه کارول کیږي. دا دشکر ناروغۍ لپاره هم کارول کیږي ، مګر د دې کارونو ملاتړ لپاره هیڅ ښه ساینسي شواهد شتون نلري شاوخوا 98 سلنه کان کیندل شوي وینډیم اوسپنه د سویلي افریقا ، روسیې او چین څخه راځي.
تاریخچه
وانډیم په 1801 کې د هسپانوي منرالوژیست اندریس مانویل ډیل ریو لخوا کشف شو.په 1831 کې سویډني کیمیا پوه نیلز ګابریل سیفسټرم دا عنصر په نوي آکسایډ کې کشف کړ کله چې هغه د اوسپنې اکسایډ سره کار کولو پرمهال وموند.
مرکبات
وینډیم شاوخوا 65 مختلف ډول منرالونو کې موندل کیږي پشمول د وینادینیت ، کارنوټایټ او پیټروینایټ.
د استعمال ځایونه
د وینډیم سپلیمنټونه د درملو په توګه کارول کیږي. وینډیم د شکر ناروغۍ ، ټیټ وینې شکر درملنې لپاره کارول کیږي ،لوړ کولیسټرول ، د زړه ناروغي ، نري رنځ ، سیفلیس ، د "ستړي شوي وینې" (انیمیا) ،او د اوبو ساتل (اډیما) د وزن روزنې کې د ورزشی فعالیت ښه کولو لپاره او د سرطان مخنیوي لپاره کارول کیږی دا اساسن د ځانګړي فولادو الیاژونو تولید لپاره کارول کیږي لکه د لوړ سرعت وسیلې سټیلونه ، او ځینې المونیم الیاژونه.
سرچينې
<!doctype html><html itemscope="" itemtype="http://schema.org/SearchResultsPage" lang="en"> <meta charset="UTF-8"><meta content="origin" name="referrer"><meta content="Anb2GUnhMjfTIX0D2a4a6NPAqPI5GaxxRAiF81XTjHJ2qK4E3Hw3VFM4eaJBgRzz45CNPt624audv+wHOJwfAAEAAABieyJvcmlnaW4iOiJodHRwczovL2dvb2dsZS5jb206NDQzIiwiZmVhdHVyZSI6IlRydXN0VG9rZW5zIiwiZXhwaXJ5IjoxNjI2MjIwNzk5LCJpc1N1YmRvbWFpbiI6dHJ1ZX0=" http-equiv="origin-trial"><meta content="/images/branding/googleg/1x/googleg_standard_color_128dp.png" itemprop="image"> vanadium uses - Google Search <script nonce="kb9om89uul6uw8gA5Q4fbA==">(function{window.google={kEI:'wmooYbyVOKet0PEPvcuIqAg',kEXPI:'31',u:'b81a95e8',kBL:'2n4T'};google.sn='web';google.kHL='en';});(function{
وېشنيزه:کيمياوي توکي
د امریکا لوی وچې د هیوادونو نوملړ
د امریکایي هیوادونو نوملړ یاهم (د امریکا لوې وچې د هیوادونو نوملړ) (نور مخونه)>>د شمالي امریکا د هیوادونو نوملړ، ۲ د جنوبي امریکا د هیوادونو نوملړ ۳ د مرکزي امریکا د هیوادونو نوملړ
لوکوموتيف ۱۸۰
لوکوموتيف ۱۸۰ (په چیکي:Lokomotiva 180) د ۱۲۰ ټنو شپږو اکسلونو یو برقي (برېښنايي) لوکوموټيف دي چی د سنگین بار د وړلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. تر اوسه پورې څلور لوکوموټيفونه جوړ شوي دي.
تاریخ
لوکوموټيف ۱۸۰ په ۱۹۸۴ کال کی د شکودا پلزن د ټرن جوړونکي شرکت لخوا طرح شو خو لمړي ماډلونه په ۱۹۹۴ کال کی جوړ شول.
وېشنيزه:لوکوموټيفونه
۲۴۶ (عدد)
۲۴۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۴۵ څخه  مخکي او د ۲۴۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۴۶:
په کلینډر کې
۲۴۶ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۴۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
پکتيا غږ
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ژان-پال سارتر
ژان-پال شارل ایمار سارتر (زوکړه: د ۱۹۰۵ زکال د جون ۲۱مه – مړینه: د ۱۹۸۰ زکال د اپرېل ۱۵مه) فرانسوي فیلسوف، نمایشنامه لیکونکی، ناول لیکونکی، سناریو لیکونکی، سیاسي فعال، ژوند لیک لیکونکی او ادبي منتقد و؛ همدارنګه په ۲۰مه پېړۍ کې د فرانسوي فلسفې او مارکسېزم له مخکښو څېرو څخه ګڼل کېږي. سارتر د هستي پالنې د فلسفې (او پدیده پوهنې) یو له مخکښانو څخه و. د هغه آثارو په ټولنپوهنه، انتقادي نظریې، له استعمار وروسته نظریې او ادبي مطالعاتو اغېز لرلې او لا هم دغه اغېز شتون لري. نوموړي په ۱۹۶۴ زکال کې د نوبل د ادبیاتو جایزه ترلاسه کړه په داسې حال کې چې هڅه یې وکړه هغه رد کړي او ویل یې چې تل رسمي ویاړونه رد کوي، د دې لپاره چې «یو لیکوال نه باید اجازه ورکړي ځان یو بنسټ ته اړوند کړي».
سارتر له مخکښې فیمینېستې او هستي پالونکې سیمون دو بووار سره پرانیستې اړیکه لرله. سارتر او دوبووار دواړو کلتوري او ټولنیز مفروضات او همدارنګه تربیتي توقعات چې بورژوايي یې بلل د ژوندانه په سبک او د تفکر په برخه کې وننګول.
لومړنی ژوند
ژان پال سارتر د ۱۹۰۵ زکال د جون په ۲۱مه په پاریس ښار کې وزېږېد؛ نوموړی د فرانسې د سمندریزو ځواکونو د افسر ژان باتیست سارتر او آن ماري (شوایتزر) یوازنی ماشوم و. هغه مهال چې سارتر دوه کلن و؛ پلار یې د ورپېښې ناروغۍ له امله ومړ، چې په ډېر احتمال سره په هندوچین کې ورباندې اخته شوی و. آن ماري په مودون کې خپل پلرني کور ته ولاړه او سارتر یې د خپل پلار چارلز شوایتزر په مرسته را لوی کړ، هغه د جرمني ژبې ښوونکی و او سارتر ته یې د ریاضي درس ورکاوه همدارنګه یې په ډېر لږ عمر کې له کلاسیکو ادبیاتو سره بلد کړ. هغه مهال چې سارتر ۱۲ کلن و، مور یې بیاځلي واده وکړه او کورنۍ یې لاروشل ته کډه شوه، چېرې چې نوموړی تر ډېره پورې د ښۍ سترګې د کوږ دوه ګوني لید (حسي اګزوتروپي) له امله په مکرر ډول ځورېده.
د یو نوي ځوان په توګه، سارتر په ۱۹۲۰مه لسیزه کې وروسته له هغه له فلسفې سره لیوالتیا ومونده چې د Time and Free Will: An Essay on the Immediate Data of Consciousness (وخت او آزاده اراده: د درک په برخه کې د اړینو معلوماتو اړوند مقاله) تر عنوان لاندې یې د هنري برګسون مقاله ولوستله. نوموړي په پاریس کې د کورس هاتمر (Cours Hattemer) په نامه خصوصي ښوونځي کې زده کړې پیل کړې. له دې وروسته یې په پاریس کې د اکول نرمال سوپریور په نامه پوهنتون کې د ارواه پوهنې، د فلسفې د تاریخ، منطق، عمومي فلسفې، اخلاقو، ټولنپوهنې او همدارنګه د فزیک په برخه کې زده کړې وکړې او د هغو څخه یې د ماسټرۍ په کچه (diplôme d'études supérieures) سند ترلاسه کړ. دغه پوهنتون د څو مخکښو فرانسوي روڼ آندو او مفکرینو د زده کړو ځای پاتې شوی.
دویمه نړیواله جګړه
سارتر په ۱۹۳۹ زکال د فرانسې پوځ ته وغوښتل شو او هلته یې د مترولوژېست (هوا پېژندونکي) په توګه خدمت وکړ. نوموړی په ۱۹۴۰ زکال کې په پادو کې د جرمني ځواکونو له خوا ونیول شو او ۹ میاشتې یې د جنګي بندي په توګه په نانسي او بالاخره د تریر په ستالاګ XII-D کې تېرې کړې، چېرې چې نوموړي د Barionà, fils du tonnerre تر عنوان لاندې خپله لومړنۍ نمایشنامه ولیکله او د کرېسمس اړوند ډرامه وه. همدلته په بند کې و چې د Sein und Zeit (هستي او مهال) په نامه د مارتین هایدګر اثر یې ولوست چې وروسته یې د هستي پوهنې اړوند د هغه په فینومونولوژیکي مقالې پام وړ اغېز درلود. د نامناسب روغتیايي حالت له امله (هغه وروسته ادعا وکړه چې د سترګو د دوه ګوني لید له امله د هغه د وجود تعادل له منځه تللی و) نوموړی د ۱۹۴۱ زکال په اپریل میاشت کې خوشی شو. د یو شمېر نورو منابعو په خبره نوموړی د سترګو ډاکټر ته د معاینې په موخه له ورتلو وروسته وتښتېد. غیرنظامي حالت ته په پام هغه پاریس ته نږدې د پاستور په لیسه کې د ښوونکي په توګه دنده ومونده او په میسترال هوټل کې استوګن شو. د ۱۹۴۱ زکال په اکتوبر میاشت هغه ته د پاریس په کوندورسه لیسه کې د استادۍ دنده ورکړل شوه چې له ده وړاندې یو یهودي ښوونکي دغه دنده مخته وړله، خو د ویشي قانون له امله له تدریس منع شوی و.
د ۱۹۴۱ زکال په مۍ میاشت کې پاریس ته له راګرځېدو وروسته نوموړي له سیمون دوبووار، موریس مرلو-پونټي، ژان توسن دسانتي، دومینیک دسانتي، ژان کاناپا او د ایکول نارمل د زده کوونکو سره یوځای د سوسیالېزم او آزادۍ (Socialisme et Liberté) په نامه د یو مخفي سازمان په جوړولو کې ونډه واخیسته. د ۱۹۴۱ زکال په پسرلي کې د یوې غونډې پر مهال نوموړي د «خوشحاله وحشیانو» د اصطلاح په کارولو سره وړاندیز وکړ چې د دغه سازمان غړي باید د جګړې ملاتړي لکه مارسل ډاټ ترور کړي، خو دوبووار څرګندوي چې د هغه وړاندیز رد شو ځکه چې «له موږ څخه هېچا هم د بم جوړولو او یا هم د لاسي بم د غورځولو وړتیا نه لرله». بریتانوي تاریخ لیکونکی یان اوسبي څرګندوي چې فرانسویانو د جرمنانو په پرتله د هغوی له فرانسوي ملاتړو څخه ډېره کرکه لرله او زیاتوي چې دوی د فرانسې د پوځي ګورنر جنران اوتو فون سټولناګل د ترور پر ځای د ډاټ د ترور غوښتنه لرله؛ همدارنګه د دې پر ځای چې دوی «مرګ پر هیټلر!» شعار ورکړي د دوی شعار «مرګ پر لاوال!» و. په اګست میاشت کې سارتر او دوبووار فرانسوي ریویرا (کوت دازور) ته ولاړل څو د آندره ژید او د آندره مالرو ملاتړ ترلاسه کړي. ورته مهال ژید او مالرو دواړو یې ملاتړ وه نه کړ چې دا کېدای شي د سارتر د ناهیلۍ او زړه تورۍ لامل ګرځېدلي وي. یاد مخفي سازمان منحل شو او سارتر پرېکړه وکړه چې په فعال مقاومت کې د ښکېلتیا پر ځای لیکوالۍ ته مخه کړي. نوموړي له دې وروسته د شتون او نشتون یا هستۍ او نیستۍ (Being and Nothingness)، مچان (The Flies) او خروج ممنوع (No Exit) په نومونو آثار ولیکل چې هېڅ یو یې هم د جرمنانو له خوا سانسور نه شو او همدارنګه په قانوني او غیرقانوني ادبي مجلاتو کې ترې ګټنه وشوه.
وروسته ژوند او مړینه
د ۱۹۶۴ زکال په اکتوبر میاشت کې ساتر د ادبیاتو د نوبل جایزه وګټله، خو هغه دغه جایزه رد کړه. دا د نوبل د جایزې لومړنی ګټونکی و چې په داوطلبانه بڼه یې دغه جایزه رد کړه، په دې سره نوموړی د نوبل د جایزې یو له هغو دوه ګټونکو څخه شو چې دغه چاره یې ترسره کړې. د لارس ګیلنسټن په خاطرات، یوازې خاطرات (Minnen, bara minnen) نومي کتاب کې چې په ۲۰۰۰ زکال کې خپور شو، راغلي چې خپله سارتر او یا هم د هغه یو له نږدې کسانو څخه په ۱۹۷۵ زکال کې د جایزې د پیسو د ترلاسه کولو په موخه د سویډن له اکاډمۍ سره اړیکه ونیوله، خو د هغوی غوښتنه رد شوه. نوموړي په ۱۹۴۵ زکال کې د لژیون دونور مډال (د فرانسې تر ټولو عالي مډال دی) له ترلاسه کولو هم ډډه وکړه. سارتر د ۱۹۶۴ زکال د اکتوبر په ۲۲مه د نوبل جایزې ګټونکی اعلان شو؛ په داسې حال کې چې سارتر د اکتوبر په ۱۴مه د نوبل بنسټ ته په یوه لیک کې د نوماندانو له ډلې څخه د خپل نوم د ویستو غوښتنه کړې وه او ویلي یې و چې که چېرې ګټونکی اعلان شي جایزه به وانخلي، خو دغه لیک وه نه لوستل شو. د اکتوبر په ۲۳ مه لي فیګارو ورځپاڼې د سارتر لیکنه خپره کړه او په هغو کې یې د جایزې له ترلاسه کولو څخه د ډډې کولو لامل لیکلی و، هغه ویلي و چې نه غواړي د دغه ډول جایزې په ترلاسه کولو «چاته اړوند» وبلل شي؛ همدارنګه نه غواړي لویدیځ ته له اړوند دغه ډول مخکښ کلتوري بنسټ څخه د جایزې په ترلاسه کولو سره د ختیځ او لویدیځ په کلتوري مبارزه کې له یوه لوري ملاتړ وکړي. له دې سره هم نوموړی دغه کال د نوبل د ادبیاتو د جایزې ګټونکی و.
سارتر د ۱۹۸۰ زکال د اپرېل په ۱۵مه د سږو د پړسوب او التهابي کېدو له امله ومړ. هغه نه غوښتل چې په پر-لاشز هدیره کې د خپلې مور او د خپل پلندر په خوا کې خښ کړای شي، له همدې امله پلان دا ونیول شو چې په مون پارناس هدیره کې یې خښ کړي. د نوموړي د جنازې په مراسمو کې چې د اپرېل په ۱۹مه ترسره شول ۵۰ زره پاریسي وګړي د مون پارناس واټونو ته راووتل څو د هغه د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي.
کټواز
کټواز'يودغو سيمود كاز تاريخي سيمه ده چې زمونږ داوسني عنوان ترڅيړني لاندي موضوع ده .له بلي خوا زمونږ دګران هيواد په سهيل ختيځ كې په لويې پكتياكې د كټواز سيمه چې دهغه په اړه مونږډيري كمي ليكني لرو چې دهغه يو عامل دادي چې نوموړي سيمي ته دتاريخ په اوږ دوكې زمونږ حكومتونوهيڅ توجه نه ده كړي اودتاريخ په اوږدوكي دغه سيمه دغير رسمي يا قبايلي اونيمه آزادي سيمي په شكل وه چې له دي كبله دغه سيمه ورځ تربلي وروسته پاتي كيدله او دنړۍ دنوروقومونو او پرګنو دتمدن پرمختګ او دنوموړي سيمي پرشا تګ ددي سبب ګرځيدلي وه چې نوموړي سيمه اودنړي دتمدن دكاروان ترمنځ فاصله زياته شي. اوداسيمه له ټولنيز اقتصادي اونورو ټولواړخونو وروسته پاتي شي چي داټول عوامل سره يوځاي او ددغي سيمي خلك سركش اوهمدارنګه دحكومتونو له توجه څخه محروم شي. اوپه دي ډول داسيمه له اقتصادي پلوه دنړي له وروسته پاتي سيمو څخه شميرل كيږي اوله دي سره سم له ښونيز لحاظه هم وروسته پاتي شي چي تردي وروستيوكلونوپوري دلته ډيركم ښونځي وه چي هغه هم دخلكودعلاقي وړنه وه اوله دي امله دغوخلكو ونشواي كړاي چي خپلي ښوني اوروزني ته رشد وركړي اودنړۍ دنورو پرګنوسره سيال شي. له همدي امله دنوموړي سيمي تاريخ ددي ټولني دژوند دنورو اړخونوپه څير نا څرګند پاتي شي چي ما دټولني ديوه غړي په حيث په خپل پايليك كي خپله ټوله هڅه كړيده ترڅو هغه څه چي حقايق اوواقيتونه وي روښانه اوهمدارنګه هڅه شويده چي له موثقو ماخذونوڅخه ګټه واخستل شي .او په مشکله لاسته راوړل شوی او په دی اساس بیا هم دارساله د کټواز په باره نیمګړی او نا مکمله ده اوپه راتلونکی کي نوروهڅو اوڅیړنو ته اړتیا لری.
دا پایلیک مو لوستونکو ته د لاروښانتیا لپاره په څلورو برخو ویشلی دی. چی په لمړی برخه کی د کټواز دجغرافیائی ځانګړنو په هکله په دوهمه برخه کی دکټواز تاریخ په هکله چی له ویدی دوری څخه پیل او تر دی وروستیوپوری د کټواز تحولات څیړل شوی دی اوهمدارنګه دافغانستان د ملکی ویش په تشکیلاتو کی شرح شویدی او د کټواز مهم او مشهور زیارتونه تشریح شویدی، او په دریمه برخه کی د کټواز کلتوری او ټولنیز وضعیت دامکان تر یوه حده څیړل شویدی او په څلورمه برخه کی دکټواز اقتصادی وضعیت شرح شویدی، خدای دوکړی چی ستاسو لوستوکو معلومات يوڅه ډیر کړی.
د څېړنې ليار (طریقه)
په دی څیړنه کی په ټوله کی له کتا بخانی څیړنی څخه ګټه اخستل شوی ده ، دا ځکه چی د څېړنی د نوروطریقو څخه کار اخیستنی امکانات نه وه که څه هم په کلتوری ټولنيزو او اقتصادی برخوکی له سیمی لیدنه شویده او تر یوې اندازی له محلی خلکو څخه هم معلومات اخیستل شویدی .او همدارنګه د سيمی دتاریخی ځایونو په هکله له عینی شواهدو څخه ګټه اخیستل شویده دمثال په توګه د زیارتونو په هکله چی ټول دهغی منطقی د لرغونوالی نښی دی. چی تر اوسه هم شتون لری له نږدی څخه لیدل شویدی او یاله مؤثقو معلوماتو څخه وروسته ارایه شودی. خو بیا هم مشاهدوی څیړنه کمه ده او له هغه څخه بغیر نور ټول له کتابتونونو څخه چي ټول په کابل کی وه چی په هغه کی پخوانی او نوی چاپ شوی کتابونه ، همدارنکه دایره المعارفونه ، جغرافیائی قاموسونه او نور وه.
د كټواز جغرافيايي موقعت ته لنډه كتنه
كټواز زموږ د هېواد په سهيل كي يوه پراخه همواره سيمه ده. چي د غزني ولايت په سهيل ختيځه برخه كي موقعيت لري. چي د تسمئ وجه ئي د `سوري تيږي` په نوم منطقي څخه چي په وازه خواكي ده اخستل شوي دي ، د لوېديځ ختيځ پيژندونكي راورټي په قول په افغانستان كي څو ځايه د سوري تيږي په نوم مشهور دي. لكه د غزني په شمال ختيځ كي ، دكلات غلجائي په سهيل كي او د كابل او ننګرهار پر لويه لار د سروبي او لغمان په منځ كي سوري تيږه. يوه ددي سوري تيږو څخه د غزني او هند په لويه او لرغوني سوادګريزه لار پكتيكا ولايت كي واقع ده ، چي هماغه كټواز دي چي كټواز پخپله د سوري تيږي په معني دي ، ځكه چي په پښتو كي كټه (گټه) تيږي ته او (واز) د خلاص يا پراخ او سوري په معني دي. چي په همدي لحاظ دغي سيمي چي د ګومل د عليا (برني) حصه راځي، د كټواز په نوم ياديږي. (يمين) ۱۳۹.
د كټواز سيمه چي د ختيځ اوږدوالي د ۶۷⁰ او ۶۹⁰ درجو ، ۱۹ او ۳۰ دقيقو. ۴۹ او ۴۸ ثانيو او د شمالي سور ۳۱ او ۳۲ درجو ، ۲۲ او ۳۱ دقيقو ۳۱ او ۳۴ ثانيو تر منځ پروت دي. (اريا نا دايره المعارف ۷ ټوك) ۵۸۰۷.
چي شمال ته يي د پكتيا ولايت د زرملي د مټاخان سيمه ، د ټكري غر، دسرتلي غاښي ، د سردې بند، د خر بين غاښي او ژړ غره موقعيت لري ( چي د كټواز او د غزني د اندړو او دګيرو تر منځ له شمال ختيځ څخه د سهيل لويديځ په لور غزيدلي دي ). سهيل ته ئي د پښتونخوا دكاكړستان سيمه چي اوس د بلوچستان د ايالت مربوط ده چي له كټواز سره ئي قمرالدين كاري او د كندر سينه يوه برخه فاصل حد دي ) ، ختيځ ته ئي د مټاخان ، دخروټو د سروزي سيمه ، سلطاني ،دول څله(چي د لوي گومل سربند دي). د ځماك ( ځواكه) غره لمنه، د غوي لرغر ، د ګوملي د لويديځي  خوا غرونه ترزنګي پوري ، د ګوملي سينه تر ورسكه پوري ، ګل كڅ، زرملنه او د كندر سيند يوه برخه پرته ده، او لويديځ ته يي د مقر آب بند سيمه ، د غزني او زرملي سيندونه، سپين تك، دكټواز او غزني ولاړي اوبه، د مقر د ناوي غرونه او د زابل د شلمزو سيمي پرتي دي. (څلمي) ۶۳.۶۴.
د كټواز له مشهورو غرونو څخه يو د ژړ غر چي د كټواز په شمال لويديځه برخه كي د سردي له بند څخه پيل د ۳۰۰۰ څخه تر ۳۵۰۰ مترو په لوړوالي د سهيل لويديځ پر لوري غزيدلي دي. او دكټواز تر ولاړو اوبو امتداد لري، او همدارنګه د سروندي غر چي د كټواز په مركزي برخوكي واقع ده د مشهورو غرونو ځخه ګڼل كيږي. د كټواز نور مشهور غرونه پدي ډول دي. د جعفر غر، دځماكه غر،ګمنګ غر، خربين غر شتا ولواړګي غر ، سيير غر ، شينكي غر ، سرتيږه غر ، انزلان غر ، غوي لر غر ، ګرلاسه غر ، او كاسي غر چي د كټواز په سهيلي برخه د تروو په سيمه كي موقعيت لري. چي دغه د كټواز له تاريخي غرونو څخه شميرل كيږي. چي حتي د هغه تاريخچه څو سوه كاله مخكي د بيټ نيكه زماني ته رسيږي، چي بيټ نيكه د پښتنو د ستري څانگي (غلجي ) لوي نيكه بلل كيږي په همدي غره كي استوگنه لرله (ناهض) ۴۲۵،۴۳۷،۱۶۸ ۱،۲،۳،۴ جلد
د گوملي سيند د كټواز له مشهورو او سترو سيندونو څخه گڼل كيږي دا سيند چي د كټواز په برخه كي د سليمان له غرو څخه سرچينه اخلي. او د سهيل ختيځ په لور جريان لري، چي د كټواز په تاريخ كي ستر اهميت لري. او د نړي د نورو لرغونو سيمو په شان. چي هميشه به خلك په لرغونو زمانوكي د سيندونو او دريابونه،په څنگ كي راټوليدل او په ټولنيزډول به ژوند كاوه ، هو همدا وجه وه چي ددوي پر يو ځاي اوسيدني سره په نړي كي ستر تمدنونه او پرمختياوي منځ ته راغلي، چي دهغوي يواځني علت د ډيرو انسانانو د فكر يو ځاي كيدل او يو ځاي ژوند كول چي دنړي دا ټول تمدنونه د اوبو په خواكي منځ ته راغلي لكه د بابل، نيل ، يونان ، روم او د سيند دوادي تمدنونه ، نوله همدي كبله دگوملي سيند په لاندي ډول سره په تفصيل سره بيان شي ==د ګوملي سيند== د گوميلي سيند په لوړي سركي له دوه رودونو څخه تشكيلږي ، چي يويي كمكي ، چي دغه سيند د كټواز د مركزي برخي څخه د سروندي له غرو څخه سرچينه اخلي اد دسهيل ختيځ پر لور جريان لري. چي بيا خپل مسيرته د سهيل په لور تغير وركوي ، او دگوملي د چاوڼي په برخه كي د لوي گومل سره يو ځاي كيږي ، بل ئي لوي گومل چي د كټواز د شمالي برخو د ښرني په سهيل ختيځه برخه كي د ځهاكه غرو له ختيځو لمنو څخه دواځلي په حدودوكي سرچنه اخلي او ختيځ ته مايل د سهيل پر لور له سلطانيو ، جانباز كتي، سيد خيلو ، نواب او امان له سيمو څخه تر نيريدلو وروسته د گومل په چاوڼي كي د كمكي گومل سره گډيږي. (دايره المعارف )اووم ټوك ۵۸۹۶
دغه دواړه څانګي تر يو ځاي كيدو ورسته د سهيل ختيځ په لور خپل تگ ته ادامه وركوي ددغه سيند ټول اوږدوالي km۳۵۲ دي. دغه سيند له خپلو مرستيالانو سره په گډه پراخه سيمه اوبه كوي ، دغه سمه چي د خروټو اوسلمانخيلو قومونو تر منځ پوله تشكيلوي ، او دورسك اوزرميلني له لاري د كټواز له سيمي څخه وځي او د دره پند او اسمعيل خان ديري څخه تر تيريدو ورسته د سيند سند ته ورتوئيږي (كلني ۱۳۱۲) ۵۳.
د ګوملي سيند چي د كټواز او هيواد په تاريخ كي ئي ستر رول لوبولي دي ، او هميشه د افغانستان او ختيځو سيمو يعني هند تر منځ د پول حيثيت لري ، چي د تاريخ په اوږدو كي له همدي لاري زمونږ د هيواد فاتحينو د هند پراخي سيمي نيولي ، چي له هغي جملي څخه لوديانو يوولس سوه كاله وړاندي له همغه لاري د پنجاب او ملتان سيمي ونيولي او هغو سيمو ته ئي اسلام ورساوه او واكمني ئي ټينگه كړه چي ملتان ئي خپله پلازمينه وټاكله ، چي بيا له هغه څخه وروسته سلطان محمود غزنوي ، له همدي لاري  د هند پراخي دښتي ونيولي او د سومنات ستر معبد ئي ويجاړ كړ، او دهند نيمي وچي كي د اسلام دين خپور كړ، او له هغه څخه وروسته غوريانو له همدي لاري د اكار سرته ورساوه او خپله ديني او وطني وجيبه ئي اداكړه ،  له هغي څخه را وروسته ستر احمد شاه بابا هم له همدي لاري په هند او پنجاب يرغلونه وكړل ، همدارنګه په دي وروستي پيړي كي د افغان انګليس دريم جنګ په وخت كي ، چي كله په ۱۹۱۹ كي د افغانستان واكمن امان الله خان د آزادي اعلان وكړ ، نو د كټواز د سيمي قومونو هم د هيواد د نورسيمو په شان له همدي لاري له انګليس سره غزا ته ورودانګل او په چټكي سره ئي ميدان وګاټه چي حتي دواڼه په شمول ئي د انګريزانو څو پوځي چوڼي فتح كړي، د كټواز د وادي د ګوملي دري تر ټولو ستره ځانګړنه داده ، چي هيڅكله زمونږ د هيواد دښمن پردي نه دي توانيدلي چي له همدي لاري زمونږ پر هيواد يرغل وكړي او يا خپل شوم اهداف سرته ورسوي ،او له دغي لاري څخه يواځي زمونږ د هيواد فاتحينو ، غازيانو او مدافعينو له دغه طرفه يعني يو طرفه ګټه اخستي ده.
د كټواز نور مشهور سيندونه د پالتو سيند د كټواز په شمالي برخو كي بهيږي ، او بل د پارك شاي سيند چي د كټواز په مركزي برخو كي بهيږي چي له شمال څخه سهيل لويديځ په لوري غزيدلي ده ، چي ددغه سيند اوبه كله لږ او د پسرلي او دوپي په موسم كي ئي اوبه زياتيږي ، په ۱۵ ميلادي پيړي كي ستر مغلي فاتح بابر چي كله دي سيند څخه تيريږي ددغه سيند كيسه په خپل كتاب بابرنامه كي داسي كوي ((چي كله د غي شيلي مونږ له خپل پوځ سره راورسيدلو نو په دي سيند كي مو ډيري اوبه مخي ته راغلي ، په مخكي ځلو چي زه څو ځلي له دي سيند څخه تيرشوي وم دغه سيند وچ وه او داځل چي د پسرلي موسم وه دلته ډيري اوبه بهيدلي او مونږ ځانونه په پړي وتړل اوپه ډير مشكله له هغه څخه تير شولو او بيا غزني ته ورسيدلو )).
د زرملي سيند هم چي د پكتيا د احمدزيو د مچلفو له غرو څخه سرچنه اخلي او دګريديز زرملي ، مټاخان او سردي له بند څخه تر تيريدلو وروسته د شلګرڅخه تيريږي او د مقر دآب بند په سيمه كي د غزني له سيند سره يو څاي كيږي او د كټواز په لويد يځه برخه كي د كټواز د ډيلي سيمي ته ننوځي او ډيلي د شناو څخه تر تيريدلو وروسته د كټواز ولاړو اوبو ته توئيږي. (ځلمي) ۳۴
دكندر سيند چي د كټواز د مشهورو تالابونو څخه ګڼل كيږي ، چي د كټواز په شمالي برخو كي موقعيت لري ، دغه بند يو له لرغونو او تاريخي بندونو څخه دي ، چي د سلطان محمود غزنوي له زماني څخه يعني يوزركاله مخكي څخه دلته آباد دي ، چي د هغه وخت د غزني له څلورو مشهورو بندونو څخه يو دي ، چه ده اباد كړي وه ، چي بيا له هغه څخه په راوروسته زمانوكي د خپل منځي جګړو چي د غوريانو او غزنويانو تر منځ د پاچاهي پر سر رامنځ ته شوي او بيا د تركانو او مغلو د يرغلو له امله ويران شوي وه چي په ۱۳۳۸ ه ش كال كي د سرادار محمد داوًد خان د صدارت په وخت كي د هيواد د پنځه كلن اقتصادي پرمختګ په پلان سره مجدداَ َبيا ورغول شو.
FROM 26
الف : د كټواز تاريخي اوضاع
ګوماتي ( د ګوملي سيند ) : ګوماتي چي ويده ژبه ده چي په پښتوكي ګومل دغوي لار ده. دګوماتي سيند چي د ګوملي له سيندڅخه عبارت دي دريګ ويد په سرو دوكي هميشه دكرومو (كرمي) له سيند سره څنګ په څنګ ذكر شوي. او يو بل ته نږدي هم دي او د سندهو له سميليترينو مرسيتالانو څخه دي. (( وي وين دومن مارتن )) وائي چي ويدي قبلي ډير وخت د سند او ((ويتا ستا )) په منځ كي سكونت درلود، او مخامخ سواحل ئي د سليمان تر غرو د هغوي تر نظر لاندي لويدلي وه ، نو هغوي هغه سيمي چي ګومل ئي اوبه كوي ښه پيژندله ، سربيره پردي د ګوماتي نوم د سانسګريت په نوموكي په وروستيو زمانوكي ډير استعمال شوي ، دغه حاصل خيزه اوزرغونه دره چي د كټواز له غرو څخه سرچينه اخلي او تر اسمعيل خان ديري پوري اوږده غزيدلي ده د پسونو او غواؤ دروزني لپاره ښه مساعده ده ( دماخذ شمير- ص ...).
له ويدي دوري څخه را ورسته دغه سيمه ( كټواز) سيمه په تاريخي اسنادوكي ډيره نه ده ياده شوي تر څود كوشانيانو ددوري په ختميدو سره د لويكانو دوره منځ ته راغله.
د لويكانو شاهي كورني چي په زابلستان ، غزني او ګرديز كي ئي د اسلام له راتګ څخه مخكي حكمراني كوله ، او كوشانيانو له دوري او دوهمي زيږديزي پيړي څخه د هغوي د پادشاهي نښي په لاس راغلي چي د كابلشاهانو سره ئي خپلوي درلوده ، دوي په خلجي (غليجي) پښتو ژبه پوهيدل ، او دپښتو يو پخواني بيت له له هغوي څخه پاتي دي، او دهغوي په كورني نوم كي هم د لوي (ستر او سردار) د پښتو ريښه شته او شايد له همدي د غزني دوادي له غلجيانو ( اندړو او سليمانخيلو) سره ئي اراړيكي درلودلي .( حبيبي ) ۳۹ افغانستان بعد ازاسلام
له دي څخه ورسته چي بيا كله بودائي مذهب چيني زائيرين دغي سيمي او افغانستان ته رامات شول ، له دغي سيمي څخه هم تير شوي او په [ضمني ډول ئي له هغه څخه يادونه كړيده چي هغه عبارت دي له :
شي فاهيان د چين بودائي راهب چي په ۳۹۹ م كي دديني كتابونو د ټولوني لپاره د چين د چنګان څخه را رهي شو. چي `۱۶` كاله ئي په مركزي آسيا افغانستان او هند كي خپل سفر ته ادامه وركړه او په ۴۱۴ ز كي بيرته نانكي ته ورسيد ، چي ډيربودائي كتابونه ئي چيني ژبي ته وژباړل او خپله سفرنامه ئي هم وكښله اود عمرپه ۸۶ كال مړشو.
په در لړكي ((فاهيان)) د افغانستان له مهمو سيمو څخه تير شو چي له هغي ډلي څخه پكتيا څخه هم تير شو ، ده د كورمي د سيند په لوړه سيمه كي يو ولايت لوئي ((loi)) يعني روه په نامه ياد كړي چي دغه ولايت د هيون تسنګ په وخت كي ۶۰۰ ميله شاوخوا درلود چي د كورمي او ګوملي سيمي دواړه پكي شاملي دي.
فاهيان وائي چي لو-ئي (روه) له واورين غره( سپين غره) څخه شروغ كيږي اود سهيل پر لورتر سيستانه رسيږي. د غزني سيمي تر كندهاره او د ختيځ پرخوا تر سنيد پوري نيسي چي په دي سيمه كي كټواز. سيمه هم راځي ( حبيبي ) ص : ۳۳۵ تاريخي جغرافيه
له فاهيان څخه وروسته يو پل چيني زائيرخيل چي هيون تسنګ نوميږي. د ټكسيلا څخه تر اباسين را اوړي. دي له پنو څخه غزني ته راځي چي د جون له ۲۰ څخه تر ۲۵ پوري په ۶۲۹ ز كي په دي سيمو كي وه. دي د غزني او پنو تر منځ سيمي ( او- پوكين) چي پوهانو دغه نوم داوګان سره تطبيق كړي. چي تقراً ټوله د نني پكتيا سيمه راځي چي غالب ګومان دي له بنو څخه د توپي او ياګوملي ( غوائي لار ) له لاري د كټواز څخه تير شوي او غزني ته ريسيدلي ده .(حبيبي) ص ۲۴ افغانستان بعد ازاسلام
د پودائي راهيبانو څخه وروسته چي كله د اسلام دين دغي سيمي ته راغي نو يعقوب صفاري وړمبي سړي وه چي د كابل شاهانو حكومت ته ئي لويه ديكه وركړه او كا بل ئي د دوي څخه په ۲۵۷ ه كي فتح كړو ، او دوي ئي د خپلي پلازميني په بدلولو مجبور كړل ، همدغه سړي وه چي دغزني ښار ئي اباد كړ.
او دا لمړني بادشا وه چي خلجيان (غلجيان) ئي ايل كړل او هغوي ته ئي د اسلام دين ورساوه چي په هغوي كي د كټواز سليمانخيل غيلجيان هم راځي. اوده د پښتنو ځوانانو ځخه ئي يو لوي داوطلبه فوځ مرتب كړ. دده په وخت كي د ساسانياو د سلطنت ختيځه سوبه هم په اسلامي قلمرو كي شامله او دكا بل او غزني په شاوخواكي اسلام په تيزي خپور شو.(ظفر كاكا خيل ) ۲۶۲
د پښتو د سیاسی عروج پیل د غزنویانو ددوری له شر وع کیدو سره کیږی ځکه چی د غزنوی کورنی موء سس سبکتګین په فوځ کی دالعتبی په وینا په زرګونو خلج (غلجیان ) او افغانان شامل وه (ظفر کاکاخیل ) ۲۷۹
اوهمدارنګه دسلطان محمود په هر یرغل کی پښتانه د هغف د فوځو په ډول شامل بالخصوص د سومنات په معرکه کی ، خو باقاعده د فوځونو څخه علاوه ډیرپښتانه د غازیانو په ډول د جهاد په موخه د خپلو مشرانو له : ملک عارف ، ملک داؤد نورزی ، ملک محمود، ملک یحی ، ملک غازی ، ملک شاهو ، ملک خانو ، ملک مامو او ملک احمد تر مشری لاندی د غزنی دوادی د غلجیو پښتنو او د نورو سیمو له پښتنو څخه د سومنات په معرکه کی ګډون درلود. (ظفر کاکا خیل ) ۲۸۲
دغزنی او دسند و سیند په منځ کی ځینو میشتو قبایلو همیشه دسلطان محمود دقلمرو سرحداتو باندی چور او چپاو راوړ، او له هغو کاروانو څخه چی د هند او غزنی تر منځ ئی سفر کاوه باج اخیست. په ۴۰۹ ه (۱۰۱۹ز) کی کله چی د محمود فوځونه له قنوج څخه راوګرځیدل نو دقطعاتو په شکل ئی له دغودروڅخه تګ کاوه چی قبایلو هغو ته کمین نیولی وه ، نو ځکه سلطان محمود د همدغه کال په اواخروکی دقنوج څخه تر راګرځیدو لږ وروسته ددغو قبایلو په مقابل کی چی د سلیمان په غرو کی اوسیدل لښکرکشی وکړه او هغه ئی په خپلو غرنیو میشت ځایونوکی محاصره کړل او خونړی مرګونه ئی وکړل ، چی له هغو څخه ډیروکمو نجات وموند او سلطان بیرته غزنی ته راستون شو .( ناظم) ۷۱
سلطان محمود غزنوی په ۱۰۲۴ زیږدیز کال (۴۱۵ه)کی ددولسم ځل لپاره دیوه لوی پوځ سره چی دوزره تنه پښتانه هم په کی وه په هندوستان یرغل وکړاود دکن په ګجرات کی ئی دسومنات لوی بت پزه او خوله مات کړه او بیرته د ملتان او ګوملی دری او کټواز له لاری غزنی ته راستون شو. (حیات خان ) لمړی ټوک ۹۲.
ارسلاشاه ددوهم مسعود زوی د پلار له مرګ څخه وروسته په ۱۱۱۴ ز کی پاچا شو مګر دده ورور بهرامشاه غوښتل چی دی ګوښه کړی او دهمدی کار لپاره د خپل ماما
سلطان سنجرسلجوقی دربارته یی پناه یوړه او دهغه په مرسته یی په غزنی یرغل وکړاوارسلان شاه دوه ځله ماتی یی وخوړله او دسلیمان دغرو پښتونو ته ورغیی خودسنجر د سپاهیانو لخوا دسلیمان په غرو کی تعقیب ا وونیول شواو وروسته ووژل شو(حیات خان)لمړی ټوک.
۹۵.۹۲ دغزنویانو څځه وروسته دغوریانو واکمنی منځته را ځی چی هغوی له غزنی څخه ۵۶۹ هجری قمری( ۱۱۷۳ز)کی  اغزونو په شړولو سره ټول ختیځ افغنستان له غوریانو سره شو معزوالدین محمد (شهاب الدین غوری) دغزنی نوی پاجاه وتوانیدو ددغه ښار له تاریخی نقش څخه چی ټوپ وهلو دتختی په حیث د سند په دری او دهغی په هانواد ګوملی له لری ګټه واخلی، مګر په پنجاب او له هغی څخه په پښ‍ور او دکابل دسند په ښکتنی برخه کی دغزنویانو دتسلط ادامی ددی سبب شوه چی غوری پاچا لمړنی جنګی سفرونه دغو نږدی سیمو سند ، اسمعیل خان دیری دګوملی دتنګی دری ]‏څخه په تیریدلو سره او دپښتنو محسودودمملکت د آخرنیو دروڅخه په تیر یدو تر سر ه کړی.(باسورث)۱۵۴
په۵۵۴ ه ق(۱۷۸۱از)کی معزالدین محمد غوری دګوملی ددری او ملتان له لاری چی هغه په۱۷۵۱از) کی دهغه ځای له قرمطی امراو څخه نیولی وه هندته لښکرکشی وکږه مګرپه هغه کی دبیابانو څخه تیرل او ګجرات او سیهل ته رسیدل هوښیار کارنه وه او فوځ تاوانی شو.(باسورث)۱۶۸
په۲۰۶ از(۶۰۲ ه) کی دشهاب الدین غوری له شهادت څخه وروسته ملک تاج الدین یلدوز چی دشهاب الدین محمد مريی وه ،ازاد اودغورد امیر محمودبن سلطان غیاث الدین له خوادغزنی سلطنت وروسپارل، چی یلدوزپه لاهورحمله وکړه اوویی نیو،مګرسلطان قطب الدین (چه هغه هم مریی وه) دډیلی پاچا په ده یرغل وکړ او حتی غزنی یی هم ځنی ونیو یلدوزدسین غره په سهیل کی شلوزان سیمی ته وتښتید اوقطب الدین په غزنی کی په شرابو او عیاشی مشغول شو.چی یلدوز دپښتو له غټ لښکرسره په غزنی یرغل وکړنو قطب الدین وارخطااودسورۍ تیږی (کټواز)له لاری لا هورته وتښتیداو تاج الدین یلدوزدوباره دافغانستان واکمن شو.(حیات خان)لمړی ټوک ۱۰۲.
دغوریانوله دوری څخه وروسته کټواز هم دهیواد دنورو سیمو په شان دترکانواوبیا له هغه وروسته دمغلوله خوا چور او تالان شو. ترڅوددهرات دتیموری دوری په راتګ سره په هیواد کی دوباره یوڅه نظم راغی ،مګردهرات دتیموری دوری دسترواکمن شاهرخ میرزا ترمرګ وروسته په ۱۴۴۷زکی. دافغانستان په تولوسیموکی سرداران خپل سری شول چی په ختیځو سیمو کابل ،غزنی اوکټوازکی لمړی میرزاعمرشیخ بیا وروسته میرزاالخ بیک قدرت په لاس کی درلود.(حیات خان )لمړی ټوک ۱۰۷.
چی له دغی دوری څخه وروسته پښتنو په سیمه کی دحکومت اونظم دنشتوالی له امله دپښتنو قبایلو اوقومونو له یوځای څخه بل ځای ته تګ پیل اودځمکودنیولو بهیرپیل شو چه له ۱۶ پیړۍڅخه دپښتو قبیلومهاجرتونو
په داخل اوخارج کی پراختیاومونده او ځینی قبیلی یدیوی بلی قبیلی دفشارله امله پکلی توګه خپله سیمه پریښودی ده اوځینوـ قبیلودخپلو شاوخواخواسیمو په نیولو اوپه هغه کی دمیشتید کا رپیل ګړ.(غبار)۳۱۱.
له هغی جملی څخه دبټنی قبیلی خلک چی مخکی دسلیمان غره په لود یځ کی اوسیدل تر دغلجیو لودیانو دحکومت
په دوره کی په ۱۴۸۹زکی چی بهلول لودی له ۳۸کاله
سلطنت څخه وروسته مړشواودهغه زوی سکندر لودی
دهند پاچاشو نودده دواکمني په دوره کی چی تر
او ۱۵۱۷ ز کال پوری پاچاوه دغلجی قبیلی له هغی جملی څخه دسلیمانخیلو د ښاخ دغلبی له امله دبیټنی قبییله چه دسلیمان غروپه لویدیځ کی او مروت 0قبیله چی مخکی په کټواز کی میشت وه له خپل ټاټوبی څخه کوچیدلوته مجبورشول. چی دبیټنی قبیله دسلیمان غروختځی برخی ته دګومل دری ته راغلل اوهلته میشته شول. او مروت قبیله دکټواز څخه ددامان او بیادټاک اوبنو سیمی ته ولاړل (حیات خان)۲۰ دوهم ټوک
دلودیانو له دری څخه وروسته چی دظهیرالدین محمد بابر په راتګ سره دغی سیمی ته دپښتو او مخصوصا دغلجیانو دقدرت داوج دوره پای ته ورسیده اوبابرپه دی ټوله سیمه کی له هندڅخه ترغزنی اوکندهار پوری دټولی سیمی مطلق حاکم شوه. چه دده حاکمیت په (۵۰۵ ۱ ز)کی دکابل په نیول سره بیل او تره ۱۵۳۰ ز کاله پوری دهند په نیولوسره پای ته وروسیده چه له ده ورسته یی کورنی دوه نیم سوه کاله په دغه سیمه حکومت وکړ.
دی دخپل حکومت ددوری په هکله یو کتاب هم لیکی چه په خپل کتاب کی دکټواز دسیمی په هکله ځنی معلومات لیکی چه دری ځلی له هغه څخه تیر شوی،(بختانی)ص:۶۱
بابری لیکی چی په بنوکی ددښت یانی ددیره جاتو دوهلو سله وشوه،او دی له خپل لښکر سره عیسی خیلو ته لاړ.
دی خلکو له بابر له ویری کلی خوشی کړل او بابر د ټانک د لوټولو څخه وروسته له خپل پوځ سره د سلیمان دغره په لمنه کی دډکی له لاری دګوملی څخه پوریوت او بیا د کټواز له لاری دولاړو اوبو له څنګه تیر اوغزنی ته را غی چه د ده په دغه سفرکی دکټواز اودغزنی ولاړی اوبه ډیری خوښی شوی دی لیکی چه دهغه رود څنګه ته چی دکټواز ددښتی څخه ولاړو اوبوته غزیدلی را ورسیدو چه داردو داخل چه د پسرلی موسم وه له اوبو څخه ډک او مخکی چه څوځله زه له دغه روده تیرشوی وم داوچ وه خو په مشکله له اوبو څخه تیری او د سردی له لاری غزنی ته ورسیدلو(بابر)ص:۵۲،۴۰۲،۶۹-۱۷۵
بابر له خپل دی سفرڅخه چی کټواز ته یی کړی وه دوه کاله وروسته په ۱۵۰۷ ز کی دغلجیو(سلیمانخیلو) دټکولو لباره له کابل څخه روان شو. دا پشتانه دبابر او کندهاردواړوداقتدار څخه ازادوه. کله چی دبابر لښکر سردی ته راورسید. نو هغه ته وویل ته شوچی دیوه فرسنګ په فاصله په مست اوسه ګانه کی مومند پښتانه ډیر غافله پراته دی دهغوی لوټل پکاردی ولی بابر ددی څخه انکاروکړو اووبل چی زمالپاره دخپل رعیت لوټل ناممکن دی،غلجی قبایل دااوسنی زمانی په شان دبابر په وخت کی هم دکټواز په لوړو میدانونوکی ابادوه(ظفرکاکا خیل)ص ۴۰۳،
بیا دبابرلښکر له سردی څخه سپاره اوکټواز دښته دشپی طی کړه ترڅو دخواجه اسمعیل شیربیتی ته ورسیدل چی د کټواز په وازه خواکی ده، چی بابراودهغه لښکرو دغلجیانو دخیمو او کیږدیو څخه دلوګی توری لوخړی چی داسمان په لوری ختلی اوتوری وریځی کی جوړی کړی.
وی له لری څخه ولیدی، نودیرغل لپاره یی ځان جوړکړ، چی بابر په دغه یرغل کی ډیرکی ډیری ګډی چی اویازره وی لاس ته راوړی چی بابرلیکی چی په هیڅ یرغل کی پدغه اندازه ګډی مونه وی ولجه کړی له هغه وروسته ښکته راغلو چه غلجیان له هره طرفه ډلی ډلی راغله اوپرمونږیی حمله کولی چی زما کوټوال هم په دی جنګوکی ټپی بیا تره کابله مړشو چه دغو یاغیانوڅخه یوه ډله یی ناصرمیرزاله تیغ څخه تیرکړل او دافغانانو دمړوله سروڅخه یی منارجوړکړ؟
له هغه وروسته راروان او دښکارلپاره مودکټواز دښتی دحلقی په ډول احاطه کړی چه ددغودښتو هوسی اوګورخر همیشه مزی وی چه په حلقه کی ډیر داخل شول او دیرموووژل چی ددغی سیمی (کټواز) هوسی اوګوخر دمنګولیا دهوسیو هم چاغی وی، اوبیا له ټولو غنابمودسره کابل ته راوګرځیدلو.(بابر)ص:۱۵۵
دبابرڅخه وروسته هم چی کله دهند مغلی حکومت په ډهلی کی مستقروه په دغه ټوله دپښتو پرسیمه یی تسلط درلود. مګر برسیره پرهغه هم پښتنو قومونو داخلی آزادی تر ډیره حده درلوده ځصوصآ غلجیانوچی په دغه سیمه کی همیشه محلی اود خپلو قبیلو مشرانوحکمرانی کوله. چی له هغی جملی څخه دهوتک بابا له مړینی څخه وروسته په ۷۴۰هق کی دقوم دمشری دنده دهغه مشرزوی ملکیارهوتک ته وسپارل شوه. چی دخپلو دکرهڼی ځمکودپراختیالپاره ځنی تحریکات پیل کړل،چی دده دغه پراختیاغوښتنه ترټولو لولمړی دمغلودکینی سبب وګرځیدله او ددوی په مرکزی سیمه (سیوری) یی ناڅاپی یرغل وکړ او له ملکیار سره یی سخت جنګونه وکړل که هم ددی جنګونو په اثرپه پیل کی ځنی غلجیان بی کوره اوزیانمن شول اودمرغی ږوب اوکټواز وازیخوا ته ولیږدیدل. خوترلږ مودی وروسته دویم ځل غلجیانو دملکیارپه مشری په یرغلګرو برید وکړ. اوهفوی له سیوری او شاوخواسیمو څخه وایستل،او سیوریی اباد کړ.(بینوا)۳
کله چی دغلجیانو مشری دهوتکوڅخه دتوخوقوم ته راغله نودهغومشر سلطان ملخی توخی د۱۰۰۰ ه په حدودکی غلجیانودده په مشری له غزنی څخه ترجلدکه پوری ددغی سیمی خپلواکی لاسته راوړه او له هغه څخه وروسته یی دکندهاردصفوی حاکم سره جنګونه پیل کړل نو ابدال خان ناصر دناصرو قوم مشر چه دکټوازپه ډیله کی  to 34 اوسیده له خپلوخبلوانوسره
Form 35
هغه وخت چی د میرویس خان هوتک مشر زوی شامحمود د۱۱۳۵ ه (۱۷۲۲ ز) کی له کندهار څخه د ایران دفتحی به موخه روان شو ، خپل کشر ورور میر حسین خان هوتک ئی پرخپل ځای کښیناوه او دهیواد ټولی سلطنتی چاری ئی ده ته ورسپارلی، شاخ حسین به بیل کی یواځی د کندهار دنژدی اواړونده سیمو سلطنت دلود. خو به ۱۱۳۸ ه کی ئی د خپل سلطنت لمن لویدځی خواته تر هرات او سیستانه او ختیځی خواته د ټولو غلجیو سیمه دګومل تر دری کټواز ، غزنی ،پښین ،شال و او دغازی خان اوسمعیل خا ن تر دیرو براخه کړه. (بینوا) ۱۳۵
تر هوتکی دوری څخه ورسته دغه سیمه یو څه لنډه موده د نادر افشار سره وه مګر ددغه لنډی مودی څخه وروسته احمد شاه ابدالی یو ځل بیا د میرویس ارمانونه را تازه او افغانستان ئی خپلواک او یو موټی کړ ، او په خپلولښکرو سره ئی هند او پنجاب هم ونیول ، احمد شاه بابا د شومنات له جګړی څخه وروسته په خپل اتم سفر کی په ( ۱۷۶۳-۱۷۶۲) ز کی پنجاب ته چی د هغه ځای سیکانو د هند له فتحی څخه وروسته د جیساسنګ به مشری شورش کړی وه او لاهور ئی هم نیولی وه نو احمد شاه بابا پنجاب ته لښکرکشی وکړه او ددښمن (۷۰) زره سپاره او پیاده ئی به سرهند کی سره وشیندل ، او کشمیرئی هم تامین کړ. دا ځل احمد شا بابا چی د هوا دخرابی اودزیاتو سفری تکلیفو له امله ناروغ شوی وه د ملتان ، دیره اسمعیل خان ، ګومل دری او کټواز له لاری په ۱۷۶۳ کی کند هار ته راستون شو. (غبار) ۳۷۱
له احمد شاه بابا وروسته دهغه داولادونوترمنځ د سلطنت بر سر شخړی پیل
Form 37
شوی او هر یوه غوښتل چه ځان پاچا کړي. په دي لړکې په ۱۸۰۱زګې د درانیو وروڼو شازمان او شاه محمود تر منځ په جنګ کې چي شازمان ماتی وخوړه، نو درۍ جنګوپه لیدلو سره له غلجیو سره هم د پاچاهي سودا پیداشوه او د غلجیو مشر عبدالرحیم هوتک د همدي مقصد لپاره د توخو مشر شهاب الدین خان توخي هم له ځان سره کړ او په خپله عبدلارحیم هوتک د سلیمانخیلو غلجیو د تحریک لپاره کټواز ته ولاړ او یو غټ غلجي لښکرئي جوړ او په کابل ئي یرغل وکړ، مګر کابل ته نږدي ئي د شامحمود د لښکروله خوا ماتي وخوړه (حیات خان، دوهم ټوک) ۳۹
له ابدالي دورې وروسته محمدزیو وروټو له ډیرواوخونړیو جګړو وروسته په ۱۸۲۶ زکې په خپل منځ کې صلح وکړه او هیوادئي تر خپل منځ وو یشه، چي په دغه ویش کې د کټواز او غلجیو د سیمي حکومت اومالیات نواب عبدالجبارخان ته ورکړل شو (غبار) ۵۱۳.
په ۱۸۳۹ زکې د جولاي په ۲۳ چي کله د انګریزانو لښکر د شاشجاع سره په افغانستان تیري وکړ او دکندهار ترنیولو وروسته کابل ته روان شونو په غزني کې د غلحیو د بیلا بیلو قومونو ۱۶ زره سپاره او ۳۰ زره پلي لښکري راټولي شوي او انګریزانوئي یر غلونه کول چي د غوجنګو ۱۲ ورځي دوام وکړ او انګریزان ئي وځنډول په غزني کې، په دي جنګوکې د غلجیو په دي قومونو کې اندړ، سلیمان خیل، تره کې او وردګو برخه لرله، په هغه کې د کټواز او زرمت د سلیمانخیلو د قوم مشران مهترموسی خان سلیمانخیل او لوټ خان سلیمانخیل وه. (حیات خان، لمړي ټوک) ۱۴۵. پدي جنګ کې چي کله امیر دوست محمد خان انګریزانو ته تسلیم شو نو انګریزانو دي له خپلي کورنۍ سره هند ته ولېږه، داوخت محمد اعۍم خان او شیر علي خان دده زامن د اندړو، سلیمانخیلو، وزیرو او غلجیو د تحریک لپاره، شلګر، کټواز، کلات او وزیرستان ته ولاړل او هغوۍ ئي په کفارو باندي د جهاد لپاره وهڅول. مګر ددوۍ څخه انګریزان خبر او سر دارمحمد اکرم خان ئي تو قیف او دهغوۍ عملیات ئي خنثی کړل، او د امیرزامن محمد اعۍم او شیر علي خان مجبور کړل چه لاهور ته ولاړ او له خپل پلار سره یو ځاي شي چي له هغه ځایه بیا ټوله کورنۍ لودیاني او بیا کلکتي ته د انګریزانو له خوا ولېږل شول. (فرخ) ۱۸۶.
ددغه جنګ په اوږدوکې په ۱۸۴۱ زکې په جولاي کې د کابل د قیام سره سم په کټواز کې د عبدلاعزیز سلیمانخیل په مشرۍ شورش پیل او د کابل او کندهار د اتصال کرښه ئي له منځه یووړه او انګریزان ئي په غزني کې محاصره چي په پنځه میاشتي ئي دوام وکړ. (غبار) ۵۴۸.
د دغې محاصري په پاي کې مجاهدینو انګریزانو ته د غزني څخه د وتلو او کابل یا کندهار ته دتللو وراندیز وکړ، او دانګریزي فوځ د وتلو په وخت هم غلجیو خپلو حملو ته آرامه ورکړه او هغوۍ ته ئي ډیر تاوانونه ورسول له هغه وروسته غلجیانو د کابل په لورۍ یرغل راوړ او دانګریزانو تر کاملي ماتي ئي خپلو مبارزوته ادامه ورکړه. (حیات خان، لمړي ټوک) ۱۴۷.
ددغې جکړی د بریالیتوب په پایله کې امیر دوست محمد خان دوهم ځل (۱۸۴۳ - ۱۸۶۳)
پاچا شو، چي امیر داځل خپل ټول قلمرو د خپلو زامنو تر منځ وویشه چي د کټواز او زرمت حکومت ئي سردارمحمد افضل خان ته ورکړ، چي بیا وروسته سردار محمد اعظم خان د کرمي په ګډون دټولي پکتیا حاکم شو. (غبار) ۵۷۴.
له امیر دوست محمد خان څخه وروسته د یو څه نا آرامي په پاي کې امیر شیر علي خان دوهم ځل پاچا شو دده دوره په کال ۱۲۸۶ ه ق (۱۳۷۰ ز) کې د محمد اسلم خان توخي په مشرۍ غلجیانو شورش وکړ چي میر علم خان هوتک چي مخکې د کلات حاکم وه هم له شورشیانو سره یوځاي او د یرغل لپاره ئي د غلجیو نور قومونه اندړو، تره کو او د کټواز د سلیمانخیلو او د کاکړو ملاتړ هم ځانته حاصل کړ، چي امیر شیرعلي خان د شورش د آرامه کیدو لپاره ارسلاخان سلیمانخیل ولېږه چي هغه له غلجیانو سره له ډیروجګړو وروسته شورش آرامه کړ. (نوری) ۲۷۲.
د امیر شیرعلي خان د دوري په پاي په ۱۸۷۹ کې چي کله انګریزانو پر افغانستان یرغل وکړ او د هغه حکومت ئي ختم کړ نو د هیواد د نورو سیمو په څیر د سهیلي سیمو د مجاهدینو مشرانو محمدجانخان وردک او ملادین محمد اندړ په خپلو سیمو وردګو او د غلجیو په نورو قبایلو کې تبلیغ کاوه او هغوۍ ئي د انګریزانو پر ضد جهاد ته رابلل او بلآخره دوۍ دواړو د محمد مشکین او ملا عبدالغفور لنګري سره په ګډه د وردګو، غزني د اندړو او د کټواز د سلیمانخیلو وزیرو، ځدرانو او خواځکو څخه لښکر راټول کړ او د ۱۲۲۷ ه ق په محرم کې ئي د غزني څخه د کابل په لور یرغل راوړ، جنرال فردریک رابرتس یوه ډله انګریزي فوځ د جنرال مکفرمن او بله ډله د جنرال بیکر په مشرۍ د مجاهدینو مخي ته راولېږه، مګر بیا هم د کابل په قاضي کلا کې انګریزانو ماتي وخوړه او ده مزنګ ته پرشا شول چي داوخت کابل له دیو لورو محاصره چي د لویدیځ له لوري غلجیانو د محمد جان خان او مشک عالم په مشرۍ د سهیلي لوري د پکتیا او خوست مجاهدین د غلام حیدر څرخي او د شمالي مجاهدین د محمد عثمان صافي په مشرۍ په دغه جګړه کې برخه لرله، چي بالاخره د انګریزانو په ماتي اوله افغانستان څخه په وتلو تمامه شوه. (فرخ) ۳۷۴، ۳۷۵، ۳۷۷.
په نوموړي (دافغان او انګیس په دوهم جنګ کې) د سهیلي جبهي د مجاهدینو یوه مخکښه توریالۍ او ملي مبارزه غازي ادي وه چي پر افغانستان د E په دوهم یرغل کې دوطن خاوري ملي نواهیو څخه په میړانه او د لاوري دفاع کړی وه.
او په همدغه جنګ کې غازي ادي شهیده شوه. او ددي قبر د چهار دهي کوه قورغ، آسمائي غره په ملي مبارزو کې د هر افغان د افتخار شمله هسکه ساتي (ځلمي ص: ۱۰۷ – ۱۱۳)
دانګریزانو ددوهم ځل ماتي څخه وروسته چي امیر عبدالرحمن خان سلطنت ته ورسیدل چي دهغه د بدي روئي څخه چي د مجاهدینو سره ئي کوله نو په ۱۳۰۴ ه ق کې غلجیانو د ملا عبدالکریم د مشک عالم د زوي په مشرۍ د عبدالرحمن په ضد شورشوکړ، چي په دغه شورش کې د غزني ټولو غلجیانو لکه اندړو سلیمانخیلو، تره کو او نورو برخه لرله چي امیر د جنرال غلام حیدر خان توخی په مشرۍ لښکر ورولیږه او هغه شورش سرکوب کړ. (امیر عبدالحمن خان) ۲۷۲ – ۲۷۵.
د افغنستان اوروسئی د سرحدي کرښو د ټاکلو څخه یو کال وروسته جنرال رابرتس په پښتونخواکې د انګریزي فوځ مشر په ۱۸۸۸ ز کې د آزادو سرحدونو د خلکو په ټکولو مشغول شو او د انګلیسي نظامي تشکیلات په هند کې نوي کړل شو او د انګریزانو سوقیات او مخکې تګ د پښتونخوا په ډیر قومو لکه شوسفزو، اروکزیو او نوروپیل چي تر ۱۸۹۴ ز پوري ئي دوام وکړ او د پښتونخوا په انتهائي شمالې برخو لکه دیر، چترال، ګلګت هم انګریزانو ونیول، او د انګریزانو له خوا د بلندخیلو اوواڼه د نیولو څخه وروسته د افغانستان دولت مامورین او سردار ګل محمدخان چي په واڼه کې مقیم وه د امیر په امر له هغه ځایه برمل او بیا کټواز ته را په شاشو او له انګریزانو سره د سرحدي امورو د تصفیي لپاره منتظر شو، ترڅو بالاخره امیر دغه ټولې سیمي د انګریز د فشار په اساس هغوۍ ته ورکړي. (غبار) ۶۸۶.
اوله هغه وروسته په ۱۸۹۴ – ۱۸۹۵ ز کې که دغه کرښه د افغان او انګریز ګډ هیئت د ډیورنډ د تړون مطابق ګل محمدخان او بیا وروسته محمد عمرخان او د انګریزانو له خوا مکمهن دغه کرښه د ګوملي دري څخه د کټواز په برخه کې تر ملک بورغره پوري و ټاکل شوه. (رحمتي) ۲۳
د امیر عبدالرحمن څخه وروسته د هغه زوي امیر حبیب الله خان په ۱۹۰۱ ز کې پاچا شو، دده په دوره کې هم چي ۱۸ کاله ئي دوام وکړ د هیواد د نورو سیمو په څیر د کټواز د سلیمانخیلو د مالیاتو په ضد شورش وکړ، چي د هغه وخت مالیات ډیر درنه او خلک ئي په ورکړه ونه توانیدل. (فرخ) ۴۲۳.
1.    دوزیرستان محاذ: په دغه محاذ کې قومانده وزیرو او مسودو په غاړه واخیسته.
2.    د ږوب محاذ: په دغه محاذ کې قومانده کاکړ و او مندوخیلو په غاړه لرله.
3.    دکندرمحاذ: په دغه محاذ کې قومانده مریاڼو او سلیمانخیلو په غاړه لرله.
4.    دګوملي محاذ:په دغه محاذ کې قومانده خروټو او سلیمانخیلو په غاړه لرله.
چي په دغو ټولو محاذوکې د قومانده د ملا همزالله وزیر په لاس کې وه او د کابل څخه نورالمشایخ فضل عمرمجددي هم د دغه جهاد د رهنمائي لپاره برخه لرله.
د کټواز دګوملي په محاذ کې د قوماندي سره سم د غوئي په ۲۴ د ۱۲۹۸ ه کې یرغل پیل او له انګریزانو څخه ئي دواړه چوڼۍ ونیوله، او بري د افغانانو په برخه شو، په دغه جنګ کې د کټواز د سلیمانخیلو مشرانو: ملک فتح خان، نواب خان، نصرالله خان، عبدالله خان سلیمانخیل او مهتریعقوب خان او نور وه. (وزیري) ۴۱، ۴۲، ۵۹، ۶۲.
د دغي جګړي په پایله کې هیواد خپلواکه شو مګر د امان الله خان د هیواد متمدنه کولو چټکې هڅې چي د هیواد قبایلو او وروسته پاتي قومو د زغم وړنه وي او همدارنګه د اخوندانو تبلیغاتو خلک راپاڅول چي دغه پاڅونونه له کندهار او بیا د کټواز سلیمانخیلو احمدزیو او وروسته په ۱۳۰۳ ه کې د منګلو پاڅون پیلامي شروع شوي. (فرخ) ۴۵۱. د امان الله خان د دورۍ په دوهمه لویه جرګه کې چي په ۱۳۰۳ ه کې د کابل په پغمان کې د ۱۳۰۱ کال د جلال آباد د لوئي جرګۍ په دوام جوړه شوه، چي په دي لویه جرګه کې د افغانستان لمړني اساسي قان تصویب شو، په دغه لویه جرګه کې د کټواز د لوي حکومت څخه دوه نفرو ملک عبدالله خان او ملک محمد عمر خان نماینده ګې کوله. (فیض زاد) ۱۱۲.
بالاخره د امان الله خان دوره دوروستیو ټولو پرمختګونو سره په پایله کې د سقوي اړو دوړ له امله په ۱۹۲۹ کې پاي ته ورسیدله، او په ټولو کې غلا او چور او چپاول پیل شو داوخت جنرال محمد نادرخان چي په فرانسه کې وه هیواد ته راغې او خلکو ته ئي نجات ورکړ او له ده سره حضرت نورالمشایخ مجددي چي د امان الله د پاچاهي وروستیو کلو کې له هغه څخه خوابدي ا هند ته تللي وه او په بمبۍ کې اوسده، د سقوي حکومت په راتګ سره چي سپهسالار محمد نادرخان د هیواد د نجات لپاره هڅي پیل کړي او پکتیا ته راغي نو له حضرت مجددي څخه ئي هم غوښتنه وکړه چي هیواد ته راشي او د هیواد په ژغورنه کې له ده سره کمک وکړي نو له دي کبله حضرت هم هیواد ته د تلوتکل وکړ او د اسمعیل دیري او ګومل درۍ له لاري کټواز ته راغي چي په دیره اسمعیل خان او کټواز کې د زرهاؤ سلیمانخیلو له خوا استقبال شو او په کټواز کې میشت شو او ۷ زره سلیمانخیل چي د نور المشایخ په خواکې راټول شوي وه او دهغه د دربار دیوي شپي او ورځۍ ۱۵ غوائي او ۳۰ پسونه مصارف ئي ورکول، چي حضرت نوالمشایخ په کټواز کې پنڅه میاشتي تیري کړي، چي حضرت مجددي په کټواز کې شعار ورکاوه چي زه افغانستان سراسري صلح او امنیت غواړم، د هیواد پاچا باید د خلکو په خوښه و ټاکل شي او حضرت مجددي د سلیمانخیلو په مشرۍ د نادرشاه سره په حکومت ته رسیدلو کې پراخه همکاري وکړه. (غبار) ۸۳۲، ۸۳۳، ۸۳۶.