cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د هېوادونو له مخې د دین آزادي
افریقا
ډیری هېوادونه د تبعیض ضد قوانین لري کومو چې دیني تبعیض یې هم منع اعلان کړی دی. د افریقا په ډېرو هېوادونو کې په ځانګړې ډول  په لویدېځې او سهیلي افریقا کې د دیني تحمل (هم پذیرۍ) لوړه کچه لري، چې دواړه څرنګه چې هم د دولت په واسطه پلي کېږي او هم په ټولیزو کړو وړو کې  منعکس کېږي.
که څه هم ځيني نور هېوادونه په لوړه سطحه دیني تبعیض لري، چې دا هم د حکومتي دستګاه او هم  د عامو وګړو له خوا تر سره کېږي. هغه ډلې چې افریقا کې په لوړه سطحه قانوني تبعیض سره مخامخې دي مسلمانان (پّه ډیرو مسیحي هېوادونوکې) مسیحیان (پّه ډیرو اسلامي هېوادونو کي) د بهایی د عقیدی پیروان د احمدیه دین مسلمانان (په اسلامي هېوادونو کې) او د راستافر عقیدې پیروان دي.
د دې سربېره، ځینې هېوادونه د ملحدانو سره په لوړه کچه ټولنېزې تربګنۍ او دښمني پالي، ځینو هېوادونو کوډګري منع کړې ده. ډیری هېوادونو اسلام د رسمي دين په توګه اعلان کړي او په ځینو ګڼ مېشته اسلامي هېوادونو کې د اسلام پر پلي کېدنې باندې د پآم وړ څار شتون لري،  چې له هغې ډلې څخه دیني محکمې دې چې ډیری د کورنیو مسایلو د حل لپاره ور څخه ګټه اخیستل کېږي. چې دا ډول محکمې معمولاً د سیکولاري محکمو ترڅنګ شتون لري او اساساً یو فرعي رول لري، که څه هم تل دا شان نه وي.
ډیری هېوادونه غواړي چې دیني ډلې له دولت سره ثبت او راجستر شي او ځینې هېوادونه د دیني سیاسي ‌ډلو جوړښت منع کوي. ډیری هېوادونه د دیني بنسټونو او زیارت کوونکو لپاره بودیجه برا بره وي.
دیني کړکېچ په ځینو هېوادونو کې شتون لري،  په ځانګرې توګه هغو هېوادونو کې چې سیاسي بې ثباتي او فعاله ترهګري لري ډېر لېدل کېږي.
آسیا
په آسیا کې ډیری هېوادونو رسماً د قانون په واسطه دیني ازادي رامنځته کړې ده، مګر دا چې ترکومې کچې پلي کېږي تفاوت لري. ځیني هېوادونه د تبعیض ضد قوانین لري او ځیني نور بیا دیني مقدساتو ته د توهین پر وړاندې قوانین لري.
قانوني دیني تبعیض په ډیری آسیایي هېوادونو کې شتون لري. ځینې هېوادونو تر ډیره په کلکه د هغو اسلامي ډلو فعالیتونه چې دوی یې بنسټپاله بولي محدود کړي دي. ډیری هېوادونو په عمومي کچه او یا هم د ځانګړو دیني ډلو لپاره دیني تبلغ منع کړي دي.
د تاجکستان او ترکمنستان په څېر هېوادونه په ټوله کې پر دیني کړنو د پام وړ محدودیتونه لږولي دي او نور هېوادونه لکه د چین یې په پراخه توګه مخنیوی کوي. په آسیا کې ډیری هېوادونو رسمي دین رامنځته کړی، چې اسلام (معمولاً سني اسلام) پکې ترټولو عام ده او بودیزم ورپسي دوهم ځای لري. لبنان او ایران او همدارنګه د شمالي سوریې دیموکراتیک فدراسیون بیا یو ډول فرقوي سهمي سیاسي سیستم رامنځته کړی کوم چې په حکومت کې تر ټاکلې کچې پورې د هېواد د ځانګړو دیني ډلو د نمایندګی ضمانت کوي.
ځینې اکثریت مسلمان هېوادونه د مختلفې کچې قانوني اختیاراتو سره اسلامي دینې محکمې لري. د ځینو اسلامي هېوادونو حکومتونه په خپلو هېوادونو کې د مسلمانانو په دیني کړنو او د بڼې په څارولو او لارښوونې کې فعاله ونډه لري.
په ټوله آسیا کې د دیني ذغم ټولنیزه کچه خورا تفاوت لري. په هغو ډلو کې چې په منفي توګه اغېزمنې شوي مسلمانان، عیسویان، یهودیان، بودایان، ملحدان او هندوان شامل دي.
اروپا
په اروپا کې نږدې هر یو هېواد د خپلو وګړو لپاره په قانوني ډول دیني  آزادي په رسمیت مني، او ډیرې یې د تبغیص ضد قوانین لري چې په ځانګړي توګه په دینی آزادي ټینګار کوي. په هر حال د دې قوانینو پلي کول تل یو شان نه وي او ډیرې هېوادونه په محلي سطحه د دې قوانینو په پلي کولو په منظمه توګه پاته راغلي دي. په اروپا کې يو څو هېوادونه لاهم رسمي دین لري. د پخوانۍ ختیځې اروپا کې ډیری هېوادونه د پخوانیو سوسیالستي حکوموتونو له خوا ظبط شوي دیني ملکیتونو د بیرته ورکولو لپاره حکومتي برنامې لري. ډیرې اروپايي هېوادونو د ثبت شوو دینی ډلو لپاره دولتي بودیجه او نور امتیازات برابر کړي دي. په ډیر شمیر هېوادونه د حیواناتو د ذبحې قوانین لري قصابان یې په مکمل ډول د پاکې او حلالې غوښې له تیارولو څخه منع کړي دي، او یوې کوچنې ډلې انساني او حیواني حقونو ته درناوی لپاره قیر طبي حلاله (وژنه-ختنه) منع کړې ده. هغه دیني وګړي چې غواړي یادې کړنې ترسره کړي، د دولت له مداخلې پرته د قوانینو رعیاتولو لپاره په ډیرې مواردو کې باید له نورو هېوادونو څخه غوښه وارده او یا د ذبح (حلالې) لپاره ورته سفر وکړي.
په عامه ټولنه کې دیني زغم په ټوله اروپا کې توپیر لري. پداسې حال کې چې ځیني هېوادونه د دیني زغم لوړه کچه لري ، نور په عامو خلکو کې د پام وړ د مسلمانانو او یهودانو ضد احساسات لري او همدارنګه د یهودو شاهدانو پر وړاندې تبعیض، کله نا کله د دیني انګیرنې پر بنسټ د فزیکي تاوتریخوالي یا تخریب لامل کیدلای شي. په ځینو مواردو کې، دا ډول چلند د حکومتي چارواکو له خوا هم منعکس کیږي. په یو څو هېوادونو کې په ځانګړي توګه په پخوانیو يوګوسلاوایا آیالتنو کې، مګر په اوکراین کې هم د عیسویانو ترمنځ دښمني شتون لري چې د اورتودوکس کلیسیا ګانو ترمنځ د دیني واکونو او د سپیڅلو ځایونو کنټرول په اړه شخړې سره تړاو لري.
شمالي امریکا
د شمالي امریکا هر هېواد په خپل اساسي قانون کې د دین یا وجدان آزادۍ ته اجازه ورکړې ده. ډیرې هېوادونو په رسمي توګه د دیني کړنو پر وړاندې تبعیض منع کړې دی، او د امریکا د دولت رسمی اعلامیې له مخې داسې کوم راپور نشته چې په سیمه کې دې دولت یا ټولنیز فشار د دیني آزادۍ پر وړاندې تبعیض په اړه کومه مسله کې ښکيل وي. اووه هغه هېوادونه چې د مخکینۍ برطانیې د استعمار برخه وه، د دین پر وړاندې سپکاوۍ يې د قانون يوه برخه وه چې اوس مهال نه پلي کیږي. د سیمې په ډیرو هېوادونو کې رستافاریان د تبیعیض او دیني کړنو پر وړاندنې خنډ سره مخامخ دي ډیر کله د دې لپاره چې د دوی په دیني مراسمو کې له چرسو څخه ګټه اخیستل کیږي. رومان کاتلوکیزم د شمالي امریکا په کم شمیر هېوادونه کې رسمی دین دی، او څو نورو هېوادونو يې په داسې حال کې کاتولیکې کلیسا ته ترجیح ورکړې چې رسمی دولتی دین یې نه بولي.
اقیانوسیه:
په اوقیانوسیه کې ټول هېوادونه په رسمي ډول په اساسي قانون یا په حقوقي منشورونو کې د دین د آزادۍ حق تضمینوي، که څه هم تر نیمایي ډیر دا آزادي د نورو اندیښنو لکه د عامه خوندیتوب یا "اخلاقي" فعالیت تابع بولي. برسیره پردې، یو څو هېوادونه د ټولنیز محلي مشرتابه جوړښتونه لري چې ځینې وختونه، د رسمي قوانینو په شتون سربېره، د بهرنیو دینونو سره دښمني لري.
په اوقیانوسیه کې یوازې دوه هېوادونه، ساموا او تووالو، رسمي دینونه لري (د ساموا لپاره عیسویت او د تووالو لپاره یوه ځانګړې عیسوي کلیسا)، او یو څو نور هېوادونه په ځانګړي توګه عیسویت ته د خپل هېواد د اصلي یا بنسټیزو اصولو په توګه اشاره کوي.
د متحده ایالاتو د حکومت د راپورونو له مخې، په اوقیانوسیه کې شاوخوا یو پر څلورمه برخه هېوادونو د دین د آزادۍ هیڅ ډول سرغړونه نه ده کړې. په ورته تناسب، په 21 پیړۍ کې د دیني لږکیو په وړاندې د تاوتریخوالي پیښې، د هندوانو (فیجي)، یهودانو (آسټرالیا) او مسلمانانو (نیوزیلینډ) او پاپوا نیو ګیني په ضد ثبت شوي دي، پداسې حال کې چې نور هېوادونه بیا د مسلمانانو ضد د پام وړ سیاسي بحثونه لري.
سویلي امریکا
په سویلي امریکا کې هر هېواد په خپل اساسي قانون کې د دین د آزادۍ شرایط شامل کړي دي. لږو هېوادونو په ښکاره ډول په دیني تبعیض بندیز لگولې دی. پداسې حال کې چې په سویلي امریکا کې هیڅ هېواد رسمي دین نلري، ځینې یې د کاتولیک کلیسا پلوي کوي. د سویلي امریکا په دریو هېوادونو کې د یهودانو ضد ورانکاریو راپور ورکړل شوی دی.
گرمه ولسوالي
گرمه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گرمه)  د ايران د خراسان شمالي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د گرمه ښار دی. دا ولسوالي ۲۵٬۴۷۵ تنه نفوس لري او مساحت یې ۲۴۰۷ کیلومتره مربع دی. د گرمه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان شمالي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
فېدرالیستي دور
فېدرالیستي دور په امریکا کې له ۱۷۸۸ څخه تر ۱۸۰۰ کال پورې دوام وکړ، هغه مهال چې فېدرالیست ګوند او د هغوی پلویان د امریکا پر سیاست واکمن وو. په دغه دوره کې فېدرالیستانو کنګره په بشپړ ډول کنترولوله او د ولسمشر جورج واشنګټن او ولسمشر جان ادمز له ملاتړ څخه برخمن وو. دا دور د نوي پیاوړي فېدرال دولت له رامنځته کېدو سره مل و چې د متحده ایالاتو د اساسي قانون پر بنسټ، له ناسوسیالیزم څخه د ملاتړ پیاوړتیا او د یو مرکزي دولت له ظلم څخه د وېرې راکمول وو. دا دور په متحده ایالاتو کې د اساسي قانون له تصویب سره پیل او د جمهوري غوښتونکي ګوند له بریا سره په ۱۸۰۰ کال کې پای ته ورسېد.
د ۱۷۸۰ لسیزې په بهیر کې، «د کنفېدراسیون دوره» نوي ملت د کنفېدراسیون د اصولو په چوکاټ کې چې د ایالتونو د ازاد کنفېدراسیون لپاره تیار شوي وو کار کاوه. په ۱۷۸۷ کال کې د فېلادېلفیا په کنوانسیون کې د ډېری ایالتونو استازو نوی اساسي قانون ولیکه چې یو لا پیاوړی فېدرال دولت یې رامنځته کړ. تر کنوانسیون وروسته دا اساسي قانون د تصویب لپاره د ایالتونو په واک کې ورکړل شو، هغه کسان چې د تصویب پلویان وو د فېدرالیستانو په توګه وپېژندل شول، حال دا چې د تصویب مخالفان د فېدرالیست ضد په توګه وپېژندل شول. د فېدرالیستانو تر بریا وروسته د تصویب به بحث کې له دوو ایالتونو پرته په ټولو ایالتونو کې نوی اساسي قانون پلی شو او د کنګرې او ولسمشرۍ لپاره نوې ټاکنې ترسره شوې. لومړنیو ټاکنو د فېدرالستانو لوی اکثریت په دواړو مجلسونو کې راوګرځاوه او جورج واشنګټن چې د فېلادېلفیا په کنوانسیون کې يې ګډون کړی و د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د واشنګټن ادارې او د متحده ایالاتو لومړي کانګرېس د نوي دولت په جوړښت کې بېلابېل او خورا ډېر سوابق رامنځته کړل. کانګرېس د فېدرال قضايي قوه د ۱۷۸۹ کال له قضايي قانون سره جوړه کړه حال دا چې د ماليې د وزیر الکساندر همیلټون اقتصادي پالیسي د یو پياوړي مرکزي دولت د ودې لامل شوه. لومړني کانګرېس همدارنګه د اساسي قانون پر بنسټ د فېدرال د صلاحیتونو د محدودولو لپاره د متحده ایالاتو د حقوقو منشور تصویب کړ. د فېدرالیزم په دوران کې د متحده ایالاتو بهرنی سیاست د بریتانیا، فرانسې او اسپانيې اړوند انديښنو تر واک لاندې و. واشنګټن او ادامز له هر یو یاد شوي هېواد سره له جګړو څخه د لرې‌والي او په ورته حال کې د سوداکرۍ د دوام د تضمین او د امریکا د کرښو د حل و فصل په لټه کې وو.
د همېلټون سیاستونو متحده ایالات د ډلو تپلو د کرښو پر بنسټ سره ووېشل او د لومړي ځل لپاره یې د رایې ورکوونکو پر بنسټ سیاسي ګوندونه رامنځته کړل. همېلټون ښاري وتلې څېرې/ ممتاز قشر چې د هغه د مالي او اقتصادي سیاستونو پلوې وې چمتو کړې. د هغه مخالفان د ټوماس جېفرسون او جېمزمډيسون په شاوخوا کې سره متحد شول. جېفرسون له دې څخه وېرېده چې د همېلټون سیاستونه به د یوې اشرافي او بالقوه سلطنتي ټولنې د رامنځته کېدلو لامل شي چې د ځوانو کروندګرو پر بنسټ به د هغه د جوړ شوي جمهوریت سره په ټکر کې وي. د سیاسي اقتصاد دا بحث د فرانسې له انقلابي جګړو سره لا اغېزمن شو، ځکه چې جېفرسونیانو چې له فرانسې او همېلټونیانو له بریتانیا سره همدردۍ ته تمایل درلود. د جې تړون له بریتانیا سره سوله‌ييزې سوداګریزې اړيکې جوړې کړې، خو جېفرسونیان یې خواشیني کړل او له فرانسې سره یې اړیکې زیانمنې کړې. د همېلټون پلویان په فېدرالېست ګوند کې تنظیم شول حال دا چې جېفرسونیان په دیموکرات-جمهوري غوښتونکي ګوند کې تنظیم شول. که څه هم ډېری هغه کسان چې د اساسي قانون د تصویب په لټه کې وو له فېدرالیست ګوند سره یوځای شول، د اساسي قانون ځينې مدافعین د مډېسون په مشرۍ د دیموکرات- جمهوري غوښتونکو په غړو بدل شول. فېدرالیست ګوند او دیموکرات-جمهوري غوښتونکي ګوند د ۱۷۹۶ کال په ټاکنو کې له یو بل سره د سیالۍ ډګر ته ووتل او فېدرالیست ادامز بریالی شو. متحده ایالات له ۱۷۹۸ څخه تر ۱۸۰۰ کال پورې له فرانسې سره په نسبي جګړه کې ښکېل شول او ډېری امریکایان له ادامز سره متحد شول د بهرنی سیاست د دغو ترېنګلتیاوو په بهیر کې، فېدرالیستانو د مخالفانو د ځپلو او د مهاجرانو د ښاروندۍ د ستونزمنولو لپاره د بلوا او د پردیو د استوګنې قوانین وتپل/تحمیل کړل. تاریخ‌پوه کارول برکېن استدلال کوي چې فېدرالیستانو ملي دولت په بریالیتوب سره پياوړی کړ، پرته له دې چې له ظلم څخه وېره راوپاوري.
فېدرالېستانو ورته اشرافي او ممتازپاله لیدلوری ومانه چې له متوسطې طبقې بهر اکثر امریکایانو ته په زړه‌پورې نه و. د جفرسون د برابرۍ غوښتنې لیدلوری د متوسطې طبقې د کروندګرو او ښارمېشتو لپاره یو ډول جذابیت درلود او ګوند له هغه مبارزاتي تکتیکونو څخه ملاتړ کاوه چې د ټولنې ټولې طبقې يې سره سمبالولې. که څه هم فېدرالیستانو په نیوانګلنډ او ډېری شمال ختیځو برخو کې خپل واک خوندي کړی و، دیموکرات – جمهوري غوښتونکو پر سویل او لویدیځ واک خپل کړ او په ډېری شمال ختیځو سیمو کې په بریالي ګوند بدل شول. د ۱۸۰۰ کال په ټاکنو کې جېفرسون په ولسمشرۍ کې ادامز ته ماته ورکړه او د کانګرېس واک يې ترلاسه کړ. جېفرسون دا ټاکنې دقیقاً د «۱۸۰۰ کال د انقلاب» په نوم یادې کړې، ځکه په نورو لسیزو کې جېفرسوني ديموکراسیو پر هېواد تسلط وموند. فېدرالیستانو د ۱۸۱۲ کال د جګړې په بهیر کې لنډمهال بېرته راپورته کېدل تجربه کړل خو تر جګړې وروسته یې سقوط وکړ. د فېدرالیست ګوند د له منځه تللو سره سره به د ګوند له خوا رامنځته شوي ډېری جوړښتونه او بنسټونه دوام ومومي او د همېلټون اقتصادي سیاستونه به د امریکا د سیاسي مشرانو پر نسل اغیزه وکړي.
د فېدرالي دور پيل
د فېدرالیستي ضد غورځنګ د اساسي قانون له مسودې سره په لومړۍ درجه کې له دې امله مخالفت وکړ چې حقوقي منشور يې نه درلود. هغوی همدارنګه پر نوي ځواکمن مرکزي حکومت، د متحده ایالاتو د باور په له لاسه ورکولو نیوکه درلوده او اساسي قانون یې د شخصي ازادیو لپاره ځواکمن ګواښ باله. د تصویب د پروسې په بهیر کې، د فېدرالیست مخالفانو له درېیو ایالتونو پرته په ټولو ايالتونو کې د پام‌وړ مخالفت وړاندې کړ. د فېدرالیزم د عصر په نوم کتاب پر بنسټ چې د الکېنز او مک‌کېترېک اثر دی  د فېدرالیستانو د ضد اصلي معنا دا وه چې د اساسي قانون پلویان ډېر ژور ژمن وو، ډېر پام یې کاوه او په لږ انرژۍ مخالفانو يې یرغل کاوه. فېدرالي مخالفانو په لنډمهال ډول په دوه ایالتونو شمالي کارولینا او روډ ايلند (ټاپو) کې له تصويب څخه مخنیوی وکړ، خو دواړو ایالتونو تر ۱۷۸۸ کال وروسته اساسي قانون تصویب کړ.
د کلاسیکي دورې موسیقي
کابو د ۱۷۳۰ تر ۱۸۲۰ ز کلونو ترمنځ دوره،  د کلاسیکي موسیقۍ دوره وه.
کلاسیکه دوره د باروک او رومانتیک دورو تر منځ راځي. کلاسیکه موسیقي د باروک له موسیقۍ څخه څرګند او روښانه جوړښت لري، خو د کارولو پېچلي بڼه لري. په عامه توګه همغږې کوونکې ده او د میلوډی د یوې څرګندې کرښې د فرعي کورډل په ملګرتیا یې کارول کېږي، خو د دوی د کرښو ترمنځ اړیکه په هيڅ ډول هېره نشوه ، په ځانګړي ډول، په غږيزه مذهبي موسیقي کې او وروسته بیا د سیکولري دستګاه د موسیقۍ په دوره کې.
همدارنګه د جلانت له سبک څخه هم کار اخلي چې د ډېـر سختوالي پرځای نازکي او لطافت کاروي. دا کار د باروک ستروالی سترګو ته دروي.
بېلوالی او رنګارنګي تر پخوا زیاته شوه او د ارکستر په اندازه ، سیمه ځواک کې ډېـروالی راغی.
د موسیقۍ د اصلي کیبورد اله پیانو یا (فورټیپیانو ) د هارپیسیکورد ځای ناستې شوه. د دې برخلاف هارپیسیکورد د کالبونو څخه تارونه وباسي او پیانو د په هغو تڼیو یا څټکونو چې له څرمني جوړشوي پوښونو لري، فشار راوړي او په پایله کې یې سازغږوونکې کولای شي، چې په لوړ او نرم غږ یې وغږوي.
د الاتو د موسیقۍ اصلي ډولونه سونتا، درې ګوني ، د تارڅلورګوني ، پنځه ګوني، سمفوني چې د ( یوه ارکسترله خوا اجرا کېـږي ) او ورو غږوونکی په کوم کې چې یوازې یو غږونکي د ویلون، پیانو ، بانسري او یا د کومه بله اله غږوي.
د ارکسترله همغږۍ سره غږیزه موسیقي، لکه: د سندرغاړي لپاره سندرې او پیانو غږول ( په ځانګړي ډول د شوبرټ کارو) د سندرغاړو کارونه او نندارتون (د یوه ستېج پرمخ د سندرغاړو او ارکستر ډراماتیک لوبول ) په دغه دوره کې هم ارزښت درلود.
شوبرت هم لکه جوهان نیپومیک هیومل، لوګي چیروبیني، ګاسپیر سپونټیني، جیوچینو روسیني، کارل ماري وان ویبر، جان لادیسلو دوسک او د نیکولو پاګانینی په څېــر یوه نامنتوڅېره وه.
دغه دوره ځیني وخت د وینیزکلاسیزم (په جرمني ژبه کې ورته واینر کلاسیک وايي) دورې په نوم هم یادېـږي له هغه وخته چې ګلوک، هیډن، موزرات، بیتهون او شوبرت په واینا کې کار کاوه.
کلاسیـزم
د اتلسمي پېـړۍ په منځ کې اروپا د معمارۍ ، ادبیاتو او هنر په برخه کې د یوه نوي سبک پر لور روانه شوه چې په ټوله کې د کلاسیزم په نوم یادېده. دغه سبک د دې په هڅه کې و چې د لرغوني کلاسیکي دورې او په ځانګړي ډول د کلاسیک یوناني دورې ارمانونه تقلید کړي.
کلاسیکه موسیقي تشریفاتي ده. په نظم او سلسله مراتب ټینګارکوي او(روښانه) او (سپېڅلی) سبک کاروي ، کوم چې د برخو ترمنځ روښانه وېش ( په ځانګړي توګه یو روښانه یوازې سندره چې د کرښو سره یوځای وي) روښانه ټکرونه او د اوازونو رنګونه دي ( چې د خوځنده بدلونونو او موډلایوشن لخوا  نورو تورو په لاس راوړي) د باروک د دورې د بډایه موسیقۍ په پرتله کلاسیکه موسیقي د پیچلتیا پر ځای د ساده والي لورته روانه شوه. له دې سره د ارکسترانو شمېر ورو په ډېريدو شو چې د ارکسترانو غـږ ته یې پیاوړتیا ورکړه.
په طبیعي فلسفه کې د فکرونو د پام وړ پرمختګ له پخوا د خلکو په شعورکې ځان ځای پرځای کړي و. په ځانګړې توګه د نیوټن فزیک د یوې نموني په توګه نیول شوی و. جوړښتونه باید په مرکزونو کې بنسټ ولري او دواړه باید په ښه توګه منظم او بیان شي.
د دې جوړښت معلوم خوند په موسیقۍ اغېزه پیل کړه. د باروک دورې له څو ګډغږيــزي موسیقۍ څخه يې د همفوني په نوم د یوه نوي سبک ، چې په هغه کې ملوډي د فرعي هارموني پر مخ غږول کېږي، واټن پیدا کړ.
دغه حرکت دا معنا درلوده چې کورډونه د موسیقۍ په خورا مشهورو ځانګړتیاوو بدل شول. تردې چې که میلودیکي نازکوالي به یوه برخه پرې هم کړه په پایله کې به یې د موسیقۍ د یوې پارچې اواز نور هم د اورېدو شو.
دغه نوی سبک د اقتصادي او ټولنیز نظم له بدلون سره نورهم وستایل شو. د ۱۸ مې پېړۍ له پرمختګ سره اشراف د الاتو د موسیقۍ لومړني ملاتړي شول. په داسې حال کې چې ټولیزخوند په زیاتېدونکې توګه روښانه ، خندا اوره او کمیډي ننداره جوړوله چې دې شي، د موسیقۍ د وړاندې کولو په چلند کې بدلون راوست. تر ټولو مهم یې، د معیاري الاتو د ګروپونو لورته حرکت کول او د ګډي غږوني په ارزښت کې د کموالي راوستل و.
د موسیقۍ د یوې برخي ریتمیک اوهارمونیک کارونه معمولاً د یو کيبورد (هارپیسیکورد یا ارګان ) له خوا ترسره کېدل او د باس الاتو د ګروپ سره چې پکې ویولون سل، دوګونی باس، ویول باس او تیوربو شامل و، ورسره یوځای و.
یوه لاره چې د ګډي غږوني او ټاکل شويو کور‌‌ډونو د څارلامل کېږي هغه د ابلیګیټو د اصطلاح ورکېدلو ازمایل دي چې د سالون په موسیقۍ کې یې د یو اجباري الې معنا درلوده.
د باروک موسیقۍ په جوړښتونو کې د ګروپ یا د مشر د غوره توب سره سم، د ګډوغږونکو ګروپ ته نور الات هم ور زیاتېدای شوای. د کلاسیکي موسیقۍ په جوړښتونو کې د ټولو برخو په ځانګړې توګه یادونه شوي، که څه هم هروخت یاداشت شوې نه ده نو له همدې امله د ابلیګیټو اصطلاح کمزورې شوه.
تر ۱۸۰۰ز کال پورې، باسو کانټینیو په عملي ډول له منځه تللی و، یوازې کله کله به د پایپ اورګون اله  د ۱۸۰۰ز کال په لومړیو کې په مذهبي دودونو کې کارول کېده.
اقتصادي بدلونونو هم د موسیقۍ په شتون او د موسیقي غږونکو په کیفیت باندې اغېز درلود. په داسې حال کې چې د باروک په وروستیو کې، یولوی کمپوزجوړوونکی به د کارولو لپاره د ښار د موسیقۍ ټولې سرچينې په لاس کې درلودلې. په یوه اشرافي ښکاري ودانۍ کې او یا هم په یوه کوچني محکمه کې موسیقۍ پالوونکي ځواکونو لږ او ډېر پیاوړي ول، چې دا  د موسیقي غږونکو لپاره د ساده او کوچنیو ټوټو د غږولو لپاره یوه انګیزه وه.
د ځايي هنرمندانو د یو ټولي لپاره د ارزښتناکو او له پند ډکو ټوټو د لیکلو او د ځانګړیو سازونو جوړولو لپاره یو انګيزه هم وه لکه د مانهایم ارکستر او یا د نورو هنرمندانو له خوا د ځانګړیو سازونو د ټوټو لپاره، په ځانګړې توګه د تکړه ویولن او فلوت غږونکو لپاره.
له دې ورهاخوا د اورېدونکو له لورې له باروک څخه د نوې موسیقۍ په برخه کې د پرله پسې چمتووالی غوښتنو، دا معنا ورکوله چې په ښه توګه د کارونو د سرته رسولو لپاره یو یا دوه ځله تمرین (رهرسل) وکړي. له ۱۷۹۰ ز را وروسته هم موزارټ د تمرین په اړه لیکي چې: د ده د کنسرټونو د اجرا لپاره یوازې یو ځل تمرین ته اړتیا وه.
د وینې لوړ فشار
وينې لوړ فشار دغه پرېشر يا فشار چې د ويني په واسطه د رګونو په ديوالونو باندي پرېوزي د ويني د فشار په نوم يادېږي او په دوه ډوله دی يو يې لوړ او بل هغه يې د وينې ټيټ فشاردی.
لوړ فشار هغه فشار دی چې په رګونو باندې د زړه د راټولېدو له امله رامنځ ته کېږي او ټيټ هغه دی چې د زړه د خلاصېدو په وخت کې په رګونو باندې راځې يانې هغه وخت اندازه کېږي چې زړه د وينې د داخلېدو لپاره پراخېږي.
په کاهلانو کې د وينې نورمال فشار ( mm hg ٨٠/١٢٠) ښودل شوی چې يو سل و شل (۱۲۰) يې لوړ نورمال او اتيا (۸۰) يې ټيټ نورمال فشار دی.
د ويني لوړفشار هغه وخت رامنځ ته کېږي کله چې د وينې دپرېشر اندازه (mm hg ٩٠/١٤٠ ) ته ورسېږي ځکه خو د لوړ فشار نوم هم ورکړل شوی دی.
ځينې وختونه د راز راز روغتيايې لاملونو له کبله د وينې فشار له منځني کچې څخه لوړېږي د ې حالت ته په طبې اصطلاح کې د وينې لوړ فشار (هايفرټينشن) وايې.
که د ويني لوړ فشارژر کنترول نشي او درملنه يې په خپل وخت کې ترسره نه شي د زړه د درېدو او له فعاليته د غورځېدو لامل کېږي.
دوينې لوړ فشار هغه ناروغي ده چې هميشه يې د انسان له ژوند سره لوبه کړې او په ډير کم وخت کې د مرګ تر کومي رسولی.
که چېرته يې په لومړيو څو دقيقو کې درملنه ونه شې او کنترول نه کړای شې د بدن بيلا بيلي برخې او سيستمونه تر خپل تاثير لاندې را ولي، چې تر ټولوناوړه اغېزه يې په زړه، پښتورګو او دماغو باندې دی.
زړه دماغ او پښتورګې د انسان په بدن کې له هغو مهمو او کارنده ارګانونو څخه دي چې په ودرېدلو او د دندې په له منځه تلو سره يې انسان کېدای شې ډېر ژر خپل ژوند له لاسه ورکړې اوورځنۍ چارو ته يې د پای ټکی کېښودل شي.
که څه هم تر اوسه پورې مالومه نه ده چې په لوړفشار باندي د اخته ناروغانو او يا دهغو کسانو شمېر چې د دې خطرناکې ناروغۍ له امله په کال کې خپل ژوند له لاسه ورکوي څو دی خو په دې ورستيو کې روغتيايې څېړنو ښودلي چې په نړۍ کې روغتيايې کارکونکي په خپلو کلينيکونو کې په احتمالې توګه د وينې په لوړ فشار د اخته ناروغانو په شمېر کې د زياتوالی خبره کوي.
لکه څنګه چې ورته اشاره وشوه که چېرته د وينې لوړ فشار په ناروغانو کې د لومړيو څو دقيقو په ترڅ کې کنترول نه شي کيدای شې ډير ژر د اخته کس په مړينه تمام شي له دې کبله خو د طب پوهانو ورته (Silent killer ) يا د پټ وژونکي ناروغي نوم هم ورکړی.
دیر قندهاری
دیر قندهاري د دیر ولسوالۍ یو مشهور کلی دی چې د مستېخېل نوی قوم په کې اوسېږي. د ناوه چینه ددې کلي ډېره مشهوره ده.
د وینې لوړ فشار
روغتيا پوهان د دې ناروغۍ د مخنيوي لپاره سپارښتنه کوې چې د ټولنې وګړې دې په منظمه توګه فزيکې فعاليتونه ترسره کړي تر څو يې په خپل وجود کې له دې ناروغۍ سره سره د ځېنو نورو ناروغيو کنترول اومخنوي هم کړی وي.
ګرونماخر
ګرونماخر ولایت Gréiwemaacher) د لوکزامبورک هیواد اړوند یو کانتون دی.
د وینې لوړ فشار
د لوړ فشار لرونکو کسانوته ښايي، چې د توان ترحده په خپلوپښو وګرځي، له ډېرو غوړو خوړو او مالګې پرهېز وکړي او پر ځای دې تازه مېوې او سبزيجات وخوري، په منظمه توګه بايدله ډاکټر سره وخت ناوخت مشوره وکړي.
د دې لپاره چې د دې پټ وژونکي او مرموزي ناروغۍ له بدو پايلو او عواقبو مو ځان ژغورلی وي پکار ده چې د پيژندنې لپاره يې لږ تر لږه په هر دوو کلونو کې يو ځل په ځانګړې ډول هغه کسان چې عمر يې له څلوېښت کلنۍ څخه زيات وي، زيات وزن ولرې خپل د وينې فشار وګورې ترڅو په ياده ناروغۍ باندې د اخته کېدومخه يې نيولې وي او د دې ناروغۍ له عواقبو يې ځان ژغورلی وي.
بايد ياونه وشي چې تر پنځه نوې سلنه زياتو پېښو کې د ويني د لوړ فشار لاملونه نه وي څرګند خو په پاتې پنځه سلنه پيښو کې يې لامل پيژندل کېږي لکه د پښتورګو د فعاليت غير عادې کېدل، په ادرېنال غده کې د تومور را منځ ته کېدل او يا دزېږېدو د وخت څخه د زړه د شريان بندوالی چې په داشان حالاتو کې کله چې د وينې د فشار د لوړېدو اصلې لامل اوجرړه له منځه يوړل شې د ويني لوړ فشار بيرته خپل عادي حالت ته را ښکته کېږي.
ځېنې مهم لاملونه لکه د وزن زياتوالی د سګريتو څکول په وينه کې د کلسترولو د اندازې لوړېدل او د شکرې ناروغۍ د وينې د لوړ فشار د منځ ته راتلو لاملونه دي چې په نتېجه کې يې دزړه د دوري د رامنځ ته راتلو خطر څوچنده زياتيږي.
که چېرته د چا فشار له نورمال حد څخه زياتېږي او يا هم د لوړ فشار دوره پرې کله راغلې وي درملنه يې په څه شې نشې کېدای پرته له دې چې د ژوندا سالمه لار غوره کړي دا يوازنۍ لاره ده چې د وينې د فشار په عادي او نورمال ساتلو کې مرسته کوي.
د وينې د فشار د نورمال ساتلو لپاره د ژوند سالمه لار طبي کتابونو او روغتياپوهانو په لاندې ډول ياده کړې.
ـ د سګريټو له څکولو څخه بايد ځان وژغورل شي.
ـ د بدن وزن بايد کنترول شې او لپاره يې لږ تر لږه په ورځ کې دری ځله د شلو د قيقو لپاره ورزش تر سره شي.
وړ خواړه وخورئ، د غوړو له زيات خوراک او د مالګي له ډ ېرو خوړلو څخه ډډه وکړئ.
ـ که روحې اندېښنې لرئ د ليري کولو هڅه يې وکړۍ او په اړه يې له ډاکټرانو سره مشوره وکړئ.
د وينې د لوړ فشار د تداوي يا د دې ناروغۍ له بدو پايلې د ساتلو په موخه په کار ده چې د طب د داخلې د څانګې له متخصص ډاکټر سره مشوره وشې، کېدای شې د پورتنۍ لاري سره سره يې د درملو په توصيه کولوهم تداوي کړې.
خو بايد ټينګار وشي چې د دې ناروغي له خطراتو څخه د ساتنې په موخه د ژوندانه د سالمې او ګټورې لارې څخه چې پورته ترې يادونه وشوه کار واخستل شي.
د لوړ فشار له امله د کوزن منځ ته را تلل :
د وينې د لوړ فشار له امله په وجود کې د راپورته شويو ستونزو له جملي څخه يوه هم د کوزڼ منځ ته راتلل دي، لوړ فشار ډير کله وګړې له مرګ او يا هم له کوزڼ سره مخ کوي.
پورته يادونه وشوه چې د وينې فشار د لوړېدو وېره په ځانګړې ډول په هغو کسانو کې چې عمر يې له پنځه څلوېښت کلنۍ څخه لوړ وې زياته ده
چې په اخته کسانو کې د زړه په حملې برسېره ډير کله د اخته کس د خولې پر کوږوالي، د لاس او پښو د ندې دله منځه تلو هم لامل ګرځي، کله يې له امله د سترګو ديد هم کمېږي.
د وينې لوړ فشار له نورو غړو سره سره تر ټولو بد تاثير په عصابو هم لري دا تاثير د دې لامل ګرځې چې د اخته کس د بدن د يوې برخې حس يا د دواړو برخو حس له منځه ولاړ شي.
که د ټول وجود فلج رامنځ ته شې جنرل پارالايسيس، که د وجود د پورتنۍ برخې وي همي پليچيا، که د وجود د ښکتنۍ برخې وي پراپليچيا او که يوازې مخ يا د مخ يوه برخه فلج شوې وې ورته في شي ايل پارالايسيس ويل کېږي.
د پوليو او کوزڼ يا د فشار له امله د رامنځ ته شوې فلج اوپوليو تر منځ فرق دا دی چې پوليو معمولاً له پنځو کالو ښکته ماشومان ګواښې او کوزڼ په هغو کسانو کې منځ ته راځې چې عمر يې له پنځه څلويښت کلنۍ څخه لوړ وي او د لوړفشار حملې پرې راځې.
تړلې لیکنې
وینه فشار زړه
د بېستون د ډبرليک بشپړه ژباړه
<font face="Tahoma"> د بېستون د ډبرليک همدا لاندينی متن د ښاغلي پوهنوال باوري په زيار پښتو شوی.
د يادېدو وړ څو ټکي
په ايران کي د بېستون  لرغونې ټولگه د نړيوال کلتوري ميراث په لړليک کي وکښل ( ثبت ) شوه. د بېستون په لرغونې ټولگه کي د نورو اثارو او لرغونو توکو برسيره هغه تاريخي ليکنه چي د بېستون ډبرليک په نوم نامتو شوئ دئ ، نه يوازي د ايران بلکي د دې سېمي د لرغوني تاريخ لپاره د لومړي لاس اخځ په توگه د ارزښت وړ دئ. همدې ارزښت ته په پام سره مي دا اړينه وگڼل چي د بېستون ډبر ليک په پښتو وژباړم.
د دې موخي د پلي کېدو لپاره مي د بېستون ډبرليک د موندلو هڅي وکړې ، د ډبر ليک انگليسي او پاړسي متنونه مي پيدا کړ ل او د کار د اسانتيا په هيله مي د ډبرليک پاړسي متن د ژباړي نيت  وکړ ، خو کله چي مي پاړسي او انگليسي متنونه سره پر تله کړل ، په پاړسي متن کي مي يو شمير تيروتني او نېمگړتياوي  ولېدلې  ، د بيلگي په توگه د پاړسي متن شمېره پر له پسې نه ده ليکل شوې ، په داسي حال کي چي د انگلېسي متن شميره پر له پسې ليکل شوېده ، په پاړسي متن کي  د ډبر ليک يوشمير کرښي نه دي ليکل شوي او يا د پامه لوېدلي دي ، خو په  انگلسي متن کي ټولي کرښي شته. يوه بله نيمگړتيا داوه چي په پاړسي متن کي د يو شمير هغو سيمو او وگړو نومونه اړول شويدي ، چي د ډبرليک په متن کي راغلي دي ، خو په انگليسي متن کي  نومونه د ډبر ليک د متن سره برابر دي. دا او په دې ډول نوري لويې او وړې تيروتني مي مخي ته راغلې  ، ځکه د پاړسي متن د ژباړ ي څخه وگرځېدم او  د يونسکو وړد هړيټيج ، ايران چمبړ سوسايټي ، سايس اونلاين  او يو شمير نورو انتر نيټ پاڼو  څخه  مي دبېستون ډبر ليک انگلېسي متن ، د ژباړي لپاره وټاکئ. په دې هيله چي د ځوانو څيړونکو او د لرغوني تاريخ مينه والو لپاره د گټي وړ وگرځي ، په وړو وړو برخو کي يې دخپرېدو تکل کوم. ( پوهنوال باوري )
د ډبرليک په اړه لنډي څرگندوني
. د هخامنشيانو دريم پاچا داريوش د خپلي واکمنۍ پېښ ليک د بېستون په ډبرليک کي حک او ليکلئ دئ. د دې ډبر ليک اوږدوالۍ په ټوليزه توگه شل متره او پنځوس سانتي متره او سور يې اوه متره او اتيا سانتي متره ته رسيږي. د ليکنو او انځورونو په تړاو دا ډبر ليک په دريو برخو وېشلئ دئ. تر ټولو زياته برخه يې نه متره او اتيا سانتي متره اوږدوالۍ لري او سور يې درې متره  او دريشپيته سانتي متره ته رسيږي  ، چي  ٤١٤ څلورسوه څوارلس کرښي ليک لري  او دا برخه په يوشمير ايراني خپرونو کي د پخوانئ پارسي ليک په نوم ياديږي. د همدې لوئ ډبرليک ښئ لور ته د انځورونو او ليکنو برخه شته  چي د ايلامي ډبرليک په نوم ياديږي. دا برخه پنځه متره او شپېته سانتي متره اوږدوالۍ لري او سور يې درې متره او اويا سانتي متره ته رسيږي. او د بيستون ډبرليک دريمه برخه  کيڼ لورته  ليکل شوېده چي اوږدوالي يې  پنځه متره او اوه شپيته سانتي متره رسيږي  ، او سور يې درې متره  او دريشپيته سانتي متره دئ .دا برخه هم په ايراني خپرونو کي د پخوانئ ايراني ليک په نوم ياديږي چي  ټوله ٥٩٣ پنځه سوه درينوي کرښي لري. د اکدي يا بابلي ليک په نوم د دې ډبر ليک يوه بله برخه شته چي د ايلامي ليک بر سر ښئ لوري ته ليکل شوېده. دا برخه د ذوزنقې  په شکل حک شوېده چي لوړوالي يې څلور متره او سور يې دوه متره  او دوه پنځوس سانتي متره دئ  ، په داسي حال کي چي د وروستۍ برخي سور  يې دوه متره او يو ويشت سانتي متره ته رسيږي ، د ډبرليک دا برخه  يوسل او دولس کرښي لري. په ټوليزه توگه د دې ډبر ليک ارتوالئ يوسل اوشل متره مريع ته رسيږي.
د سايتيانو پر ضد جگړه (520/519)
= د ژباړونکي يادونه =
لکه چي په پيلامه کي مي څو اړينوټکو ته د درنو لوستونکو د پام اړولو په نيت څو کرښي ليکلي وې ، دادۍ د دې  ژباړي په ورستۍ برخه کي هم د دريو اړينو ټکو يادولو ته ستاسو درنو لوستونکو پام اړول غواړم : لومړۍ : هڅه مي وکړل چي د بېستون کتبې بيلا بيلي نسخې ( د فارسي او انگليسي بيلا بيلي نسخې )  د ژباړی پر مهال په پام کي ونيسم او د بشپړېدو لپاره يې  هڅي پر له پسې وساتم. چي له نېکه مرغه دادۍ د بېستون کتيبې د هغو نسخو څخه چي  تر اوسه مي لوستلي  او ليدلي دي  ، د هغو په بشپړه ژباړه بر يالۍ شوم. دوهم : هڅه مي وکړل چي د سيمو او کسانو د نومونو سره يوځای د هغو نومونه په انگليسي رسم الخط هم وليکم ، چي د لوستلواوپيژندلو پر مهال دتير وتنو مخه ونيول شي. دريم : دا ورستۍ برخه چي تاسو درانه لوستونکي يې لولۍ ، د بېستون په فارسي متونو کي نه ده راغلې ، ښايې دپامه به لويدلې وي او يابه يې په فارسي متن کي د زياتولو اړتيا نه وي ليدل شوې .خو هغه يوه نيمگړتيا چي په انگليسي متن کي شته هغه په همدې ورستۍ برخه کي درې اويايمه او شپږ اويا يمه کرښه په يو ډول ليکل شوېده چي ښايې  بيا ( تکرار ) ليکل شوې وي. د دې ژباړي په پای کي د دې ټکي يادول هم اړين گڼم چي ، که ښاعلي لوستونکي د دې کتيبې  د ژباړي په اړه کومه نېوکه ،  نظر او يا  وړانديز لري  او يا يې تر دې لا بشپړ متن په واک کي لري ، زما سره د همدې پاڼي د اړيکو له لاري ، را بطه وکړي ، ډير به يې منندوئ يم.
= نورې سرچينې =
= باندنۍ تړنې = د بېستون ډبرليک د سلام فرهنگي ټولنه
وورتسبورگ
وورتسبورگ د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
شدید زکام
دېدزکام پزه په خپل ځان کې د ننه لعاب لرونکې پرده لرې، کله چې څوک زکام شې نوموړې پرده پړسېږې، په نتيجه کې له پوزې يو ډول نرۍ اوبه را وزې، او پوزه سوی شروع کوي.
زکام يوه وايروسې او بکترېايې، په عين حال کې سارې ناروغي ده، د پرنجې ټوخې او هوا له لارې چې د زکام ويروس په کې خپور شوی وي له يوه کس څخه بل کس ته انتقال مومي.
زکام کله د ويروس او کله هم د بکرياګانو پواسطه منځ ته راځې، د ويرس په واسطه منځ ته راغلی کېدای شې د څلورو يا پنځو ورځو په موده کې پخپله ښه شي خو د بکترياپه واسطه رامنځته شوی زکام درملو او تداوي ته اړتيا لري.
په سړه هوا کې ګرځېدل، په لمده ځمکه کښيناستل، په اوبو لمدېدل، دشپې تر ډېره په سړه هوا کې پاتې کېدل، د بدن ګرمېدل او بيرته ژر يخېدل( سړېدل) په ګرمو خوړو پسې سړې اوبه څښل د زکام منځ ته راتلو ته لاره هواروي.
کله چې سړی په زکام اخته شې طبعيت يې سست وي کار ته يې زړه نه کېږي په تندي يې بوج وي، پوزه يې بنده وې خارښت کوې او اوبه ترې راځې،د پوزي سورې يې سره شي، ورسره ورسره په ستونې کې درد هم منځ ته راشي، که چېرته زکام د ډېر وخت لپاره دوام وکړې د هوا د نل د زخمې کېدو له امله ټوخی هم منځ ته راځې، تبه وي او د نبض شمېر هم ورسره زياتېږي همدارنګه زکام لرونکې کس ته کېدای شې ځېنې وخت قبضيت هم پيدا شې او په اشتهاکې يې هم فرق راشې، د دوو ورځو په تېرېدو سره کوم نرم مايعات چې له پوزې راوزې په دې وخت کې لږ څه ګاټه وي.
که چېرته څوک د ډېر وخت لپاره په دوامداره توګه په زکام اخته شې، او تداوې يې صورت ونه نيسې بيا زړېږې چې په دې توګه کېدای شې د تل لپاره په وجود کې ځای ونيسې،همدارنګه په ځينو خلکو کې زکام په وراثتي ډول هم شتون درلودای شي.
که چېرته نزله او زکام د ډېر وخت لپاره په چا کې شتون ولري کېدای شې د حساسيت له کبله وي، په داسې حالت کې په کار ده چې معاينات تر سره شې تر څو مالوم شې چې ناروغ د کومو څيزونو په وړاندې حساسيت ښودلی تر څو د حساسيت د له منځ وړلو لارې چارې ورته ولټولې شې او يا په راتلونکې کې د حساسيت لپاره احتياطې تدابېر ونېول شي.
تړلې لیکنې
زکام حساسیت وینه طب
سوازیلانډ
سوازیلانډ په سویلي افریقا کې پروت یو هیواد دې، چې په وچې پورې تړلې دی. او سوازیلانډ له سویل، شمال او د لویدیځ لخوا له سویلي افریقا سره او د ختیځ له لوري له موزمبیق سره ګډه پوله لري. پلازمینه یې د لوبامبا ښار او رسمی انګلیسي او سوازي ژبه دي، یاد هیواد ۳۶۴'۱۷ کیلومتره مربع مساحت او ۰۰۰'۱۴۱'۱ میلیونه وګړي لري. د سوازیلانډ لیلانګني ددی هیواد پلازمینه ده.
ايسواټني چې په رسمي ډول د ايسواټني پاچاهي او پخوا سوازيلېنډ نومول شوی و (۲۰۱۸ کې بېرته سوازيلېنډ ونومول شو)، په سويلي افريقا کې په وچه کې راګېر هېواد دی. په شمال ختيځ کې له موزمبيق او شمال، لويديځ، سويل او سويل ختيځ کې له سويلي افريقا سره ګډه پوله لري. له شمال څخه سويل ته له ۲۰۰ کیلو مترو (۱۲۰ ميل) او ختيځ څخه لويديځ ته له ۱۳۰ کیلومترو (۸۱ ميل) څخه زيات پراخوالی نه لري، چې له مخې يې ايسواټني په افريقا کې يو له تر ټولو کوچنيو هېوادونو څخه دی. د دې تر څنګ د هېواد اقليم او نقشه په بېلابېلو برخو کې توپير کوي (متنوع ده)، چې له يخې او غرنۍ لوړې وښياڼې يا ورشو څخه ګرمې او وچې ټيټې وښياڼې ته ترتيبېږي.
نفوس يې په بنسټيز ډول له “Swazis” توکم څخه جوړ شوی دی. حاکمه ژبه په کې سوازي “Swazi” (په اصلي بڼه کې “siSwati”) ده. سوازيس توکم د ۱۸ پېړۍ په نيمايي کې د درېيم نګوېن “Ngwane III” تر مشرۍ لاندې خپله پاچاهي جوړه کړه. هېواد او سوازي توکم خپل نومونه د دويم امسواټي “Mswati II” له نوم څخه تر لاسه کوي. نوموړی د ۱۹مې پېړۍ هغه پاچا و، چې تر مشرۍ لاندې يې د سوازي سيمه پراخه او يو موټي شوه. اوسنۍ پولې په ۱۸۸۱ کال افريقا لپاره د مبارزې (Scramble for Africa) [د افريقا نيونه (فتحه) هم ورته وايي، چې د لنډې مودې په اوږدو کې د اوه اروپايي قدرتونو له لورې د افريقا د زياتره برخې نيونې، له خپلو سيمو سره يو ځای کولو، وېش او استعمار ته وايي] په منځ کې رامنځته شوې. د بوير له دويمې جګړې (Second Boer War) څخه وروسته ياده پاچاهي د سوازيلېنډ په نوم له ۱۹۰۳ څخه د ۱۹۶۸ د سپټمبر تر ۶ نېټې (خپلواکۍ اخيستلو نېټې) پورې د برتانيې تر څار يا قيموميت لاندې وه. د ۲۰۱۸ په اپریل کې يې رسمي نوم د سوازيلېنډ له پاچاهۍ څخه د ايسواټني پاچاهۍ ته بدل شو، چې په سوازي ژبه کې په عام ډول کارېدونکی نوم منعکس کوي.
د هېواد د حکومت ډول بشپړه شاهي ده، چې د خپل ډول له مخې د افريقا تر ټولو وروستی هېواد دی او له ۱۹۸۶ راهيسې د درېيم امسواټي (Mswati III) له لورې اداره شوی دی. د مقننه جرګې او سنا غړو د مشخص کولو په موخه هرو پنځو کلونو کې ټاکنې کېږي. اوسنی اساسي قانون په ۲۰۰۵ کې تصويب شو. د “Umhlanga” په نوم د شپېلۍ نڅا چې په اګسټ يا سپټمبر او د “incwala” په نوم د پاچاهۍ نڅا چې په ډسمبر يا جنوري کې تر سره شوه، د ملت تر ټولو مهمې پېښې دي.
ايسواټني يو مخ پر وده هېواد دی او د منځني ټيټ عايد لرونکي اقتصادي هېواد په توګه ډلبندي کېږي. د سويلي افريقا د ګمرکاتو اتحاديې (Southern African Customs Union (SACU)) او ختيځې او سويلي افريقا لپاره د عامه بازار (Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA)) د غړي په توګه د هېواد اصلي سيمه ايز سوداګريز ملګری سويلي افريقا ده. د اقتصادي ثبات د ډامنولو په موخه د ايسواټني د پيسو واحد (lilangeni) څنډې د سويلي افريقا [د نوم] په راوتلو سره په نښه شوي دي. باندني سوداګريز ملګري هېوادونه يې متحده ايالتونه او اروپايي ټولنه دي. د هېواد زياتره وګړي د کرنې او توليد برخو کې بوخت دي. ايسواټني د سويلي افريقا د پرمختګ ټولنې، افريقايي اتحاديې، د ملتونو د ګډو ګټو او ملګرو ملتونو غړی دی.
د هېواد وګړي له سترو روغتيايي مسئلو سره مخامخ کېږي، چې اچ ای وي يا ايډز (HIV/AIDS) او له لږه کچه توبرکلوز په کې خپرې شوې ناروغۍ دي. د اټکل له مخې ٪۲۶ ځوان (بالغ) وګړي يې مثبت “HIV” لري. تر ۲۰۱۸ کال پورې ايسواټني د نړۍ په کچه په ۵۸ کلنۍ کې د ژوند ۱۲ تر ټولو ټيټ امید لري. تر ۲۰۱۸ پورې د ۲۲ کالونو منځني عمر په درلودلو سره د هېواد نفوس ځوان دی او ۱۴ کلن وګړي په کې د هېواد د ټول نفوس ٪۳۵ سلنه برابروي.
تاريخچه
لاسي جوړ شوي توکي چې انساني فعاليت په ډاګه کوي او نېټه يې نږدې ۲۰۰۰۰۰ کالونه پخوا د تېږې دورې لومړيو ورګرځي، په ايسواټني کې موندل شوي دي. له ليکلي تاريخ څخه مخکې د تيږې هنر نقاشۍ چې نېټه يې له عيسوي څخه ۲۷۰۰۰ مخکې څخه تر ۱۹ پېړۍ پورې رسېږي، د هېواد شا او خوا بېلابېلو ځايونو کې موندل کېدلی شي.
سورة المطففين
سورة المطففين  د قرآن ۸۳ مه سوره ده.
سوازیلانډ
تاريخچه
د سيمې تر ټول لرغوني پېژندل شوي اوسېدونکي د “Khoisa” ښکاري راټولېدونکي وګړي وو. دوی د بانټو “Bantu” توکم د سترو کډواليو پر مهال په پراخه ډول بې ځايه شول. ياد وګړي په اصل کې د ختيځې او مرکزي افريقا د سترو جهيلونو له سيمو څخه وو. د کرنې او اوسپنې کارونې د ثبوت نېټه نږدې ۴ پېړۍ ده. هغه وګړي چې په اوسنۍ “Sotho” او “Nguni” ژبو باندې د پلرنيو ژبو په توګه خبرې کوي، په سيمه کې يې په ۱۱ پېړۍ يا ورڅخه مخکې استوګنه غوره کړه.
جی پور
جی پور په هندي जयपुर) په انګلیسي Jaipur) د هند هیواد يو ښار دی، دا د هند  په راجستهان ايالت کې دی. دا د هند 10م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 2,322,575 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 3,073,350 وه.
سوازیلانډ
سوازي اوسېدونکي (۱۸ او ۱۹ پېړۍ)
د سوازي “Swazi” اوسېدونکي چې وروسته د “Ngwane” يا “bakaNgwane” په نوم وپېژندل شول، اسټواټني ته له ننوتلو څخه مخکې د پونګولا سيند (Pongola River) پر غاړو باندې استوګن شوي وو. دوی له دې سيمې څخه وړاندې اوسني موزمبيق (Mozambique) او ماپيوټو (Maputo) ته نږدې د ټيمبي سيند (Tembe River) سيمه کې مېښت وو. له “Ndwandwe” وګړو سره پرله پسې نښتو دا خلک يو څه شمال لور ته پورې وهل او درېيم نګوېن (Ngwane III) د “Mhlosheni” غونډيو په بېخ (Shiselweni) کې خپله پلازمېنه جوړه کړه.
نګوېن وګړو د لوموړي سوبحوزا (Sobhuza I) تر مشرۍ لاندې په پای کې خپله پلازمېنه د ننۍ ايسواټني په مرکزي (زړه) ځمکه زومبوډز (Zombodze) کې جوړه کړه. په دې بهير کې يې د هېواد هغه اوږدې [پخوانۍ؟] رامنځته شوې کلاګانې ونيولې او يو ځای کړې، چې سوازي وګړو د “Emakhandzambili” (هغه چې مخکې جوړې شوې وې) په توګه پېژندلې.
ايسواټني خپل نوم د دويم امسواټي (Mswati II) په نوم له يو وروستي پاچا څخه تر لاسه کوي. “KaNgwane” چې د درېيم نګوېن (Ngwane III) لپاره نومول شوی دی، د دې هېواد لپاره يو ځايناستی (بديل) نوم دی. دا د هغه چا کورنی نوم دی، چې شاهي مجلس يې اوس هم د “Nkhosi Dlamini” په نوم پاتې کېږي. “Kkhosi” د ويي له مخې د «پاچا» معنا لري. دويم امسواټي د ايسواټني له سترو جنګياليو پاچاهانو څخه و او د هېواد سيمه يې د اوسنۍ کچې په پرتله دوه برابره پراخه کړه. د “Emakhandzambili” کلاګانې زياتره د ځانګړي ديني او سياسي دريځ په ګډون د پراخه خپلواکۍ په درلودلو سره له پاچاهۍ سره يو ځای شوې. د دوی د خپلواکۍ اندازه که څه هم د امسواټي له لورې په پياوړي ډول پرې شوه. نوموړي په ۱۸۵۰ لسيزه کې بريد وکړ او ځيني سيمې يې ونيولې.
امسواټي په خپل ځواک سره د “Emakhandzambili” اغېز خورا لږ کړ، په داسې حال کې چې نور خلک يې د بريا يا ورته د پناه ځای په ورکولو سره له خپلې پاچاهۍ سره يو ځای کړل. سيمې ته يادې وروستۍ رسېدنې سوازي وګړو ته د “Emafikamuva” په نوم وپېژندل شوې.
د سوازي ملت خپلواکي په ۱۹ او ۲۰ پېړيو کې د سويلي افريقا د برتانيې او هالنډ له لورې اغېزمنه شوه. په ۱۸۸۱ کې برتانوي حکومت يو تړون لاسليک کړ، چې افريقا لپاره مبارزه (Scramble for Africa) تر څنګ يې د سوازيلېنډ خپلواکي په رسميت پېژندله. (Scramble for Africa) همغه وخت د پېښېدلو په حال کې و. ياده خپلواکي د ۱۸۸۴ لندن تړون کې هم په رسميت وپېژندل شوه.
د خاورې يا منرال د کړکېچنو يا جنجالي حقونو او نورو امتيازونو له امله سوازيلېنډ له ۱۸۸۹ کې د پاچا “Mbandzeni” له مړينې څخه وروسته په ۱۸۹۰ کې يوه درې اړخيزه يا درې نفري اداره درلوده. دې حکومت د برتانيې، د هالنډ جمهوريتونو او سوازي وګړو استازيتوب وکړ. په ۱۸۹۴ کې يوې ناستې سوازيلېنډ د څار يا قيموميت سيمې په توګه د سويلي افريقايي جمهوريت تر واک لاندې ځای کړ. دې حالت د پينځم نګوېن (Ngwane V) تر حکومت لاندې د ۱۸۹۹ په اکتوبر کې د بوير د دويمې جګړې (Second Boer War) تر پيل پورې دوام وکړ.
پاچا پينځم نګوېن د ۱۸۹۹ په ډسمبر کې د incwala [پاچاهي نڅا] پر مهال د بوير د دويمې جګړې له خپرېدلو څخه وروسته مړ شو. د نوموړي ځايناستی دويم سوبهوزا (Sobhuza II) څلورمياشتنی و. سوازيلېنډ په بېلابېلو لنډو نښتو سره د برتانيې او بويرانو تر منځ تر ۱۹۰۲ پورې په هېواد کې د پېښېدونکو جګړه کې په ناسيده ډول ښکېل و.
سرچينې
وېشنيزه:سوازیلانډ
ميرزالي خان
د غازي ميرزالي‌خان وزیر‎ يا مرزا علي خان بل نوم فقير ايپي وو. ايپي د يو کلي نامه ده چې د ميرعلي ښارگوټي سره نژدې په شمالي وزيرستان کې د بنو او رزمک په واټ باندې پروت دی او دغه د ميرزالي خان د اوسيدنې ځای وو- بعد کې ميرزالي خان گوروېک ته ولاړو چېرې يې چې د پښتونستان تحريک بنسټ کښېښدو.
مخينه
د لوی افغانستان ملی اتل ستر مجاهد مسلح ريښتونې پښتون او د پښتونستان بنسټګر حاجي ميرﺯا علي خان يعني "اېپي فقير" پهٔ ۱۸۹۷ ﺯېږېديز کال کې د شمالي وﺯيرستان د اېپي پهٔ کلي کې ﺯېږېدلې دې د ميرﺯاعلي خان پلار نوم ارسلا خان وو، چې يو روحاني اسلامپال قبائلي قدرمن پښتون سړې وو ميراﺯاعلي خان لومړنۍ ديني ﺯدهکړې پهٔ خپل کور او ځاى دينى ښوونځي کې کړې وې اېپي فقير پهٔ ۱۹۲۳ کې مکې مکرمې ته حج لپاره لاړو هلته يې حج وکړ هېواد ته بېرته له راستنېدو يې د اېپى پهٔ کلي کې چې د بنو او رﺯمک سره موقعيت لري، خپل ژوند ته دوام ورکړ د ديني پوهې، د قام رهبرى اصولو لهٔ وجې پهٔ خپلې سيمې کې ورو پهٔ ورو مشهور کېدو، وروسته له حج فريضې څخه ځاى خلکو د دهٔ نوم سره د حاجي نوم اضافت سره دئ د حاجي صاحب او يا د حاجي ميرﺯعلي خان پهٔ نوم سره بلل شروع کړل
پاکستان خلاف جهاد اؤ پشتونستان
حاجي ميرﺯا علي د پاکستان رياست سخت خلاف وو، پهٔ ۱۲ مۍ ۱۹۴۸ کې حاجي ميرﺯعلي خان د پاکستان پرضد له‌ ګروېک، شمالي وﺯيرستان څخه رسالې چاپ کړې، چې پهٔ هغه کې هغه وئيلى وو چې پاکستان د برطانيه پهٔ خوښه جوړ شوې دې او قائد اعظم جناح د برطانيه اېجنټ دې
هغه ﺯياته کړه چې هغه د پاکستان رياست پر ضد وسلواله مبارﺯه پيل کړي پهٔ جون ۱۹۴۸ کې هغه د شمالي وﺯيرستان د دته خېلو خاصه دارو چېک پوسټ باندې يرغل وکړ، د پاکستان هوايى ځواک ته چې دا خبر ورسېد، نو هغه خپلې جنګي الوتکې هغه ځاى ته ولېږلى او د شربي خېل محسود يې سخټ بمبار کړل پهٔ ۱۲ م اګست ۱۹۴۹ کې د افريديو قبائلي مشرانو او د هغه ګوند پهٔ تيراګ باغ کې سره وليدل، هغه ځاى يې د پښتونستان بېرغ ورپاوهٔ او د پشتونستان د تيراه څانګې پرانيسته يې وکړه هغوى پهٔ خپل بيان کې د پښتونستان، افغانستان او د نړۍ ګوټ ګوټ پښتنو ته دغه بيان جاري کړ " ﺯمونو د تيراه څانګې د قامي اسمبلۍ د پشتونستان يو خپلواک او مسلمان دموکراتيک حکومت جوړکړ چې د اللّٰه تعالى پهٔ نصرت او قبائلى اولس پهٔ ملاتړ به دغه نوې ونه برياوې لاسته راوړي چې د دې ثمرات به يواځې پشتونستان يعني چترال نه تر بلوچستان او خيبر نه تر بولان او اباسين سند څېرمې پښتنو ته نهٔ رسى بلکې د نړۍ امن به هم ضامن وي " چې دغه بيان پهٔ مختلفو مطبوعاتو او راډيو ګانو کې نشر شو، پهٔ همدې مياشتې کې د حاجي ميرﺯعلي خان پهٔ مشرۍ کې د قبائلي مشرانو يوې جرګې د کابل سفر وکړ چې د هغه وخت افغان حکومت د هر قسم مرستې ډاډ ورکړ
د پشتونستان نظريې پراختيا لپاره حاجي صاحب پهٔ ګروېک د پښتو ژبې کې بېنرې او د پښتو رسالو او اخبارونو بهير پيل کړ چې يو پکې مشهوره د "غاﺯي" پهٔ نوم وه پهٔ ۹م دسمبر ۱۹۴۹ کې غاﺯي رسالې کې لاندېنې ليک نشر شو " وروسته له‌ٔ ۱۵ اګست ۱۹۴۷ چې کله پاکستان جوړ شو او قائد اعظم د پاکستان ګورنر جنرال جوړ کړلې شو، پير مانکي، پير ﺯکوړي، ډاکټر خان صاحب، عبدالغفار خان او نور قبائلي مشرانو د يو اسلامي او خپلواک پښتونستان لپاره خپل غږ پورته کړ، د دې غورځنګ پرخلاف د هغه وخت تش پهٔ نوم اسلامي حکومت د برطانيه پهٔ مرسته د قاديانيانو ميرﺯا غلام احمد قادياني ته تقويه ورکول پيل کړل پښتانه لکه يو وجود چې هيڅ کله خپلو کې نشي سره بېلېدلې، پښتانه د ايماندارۍ او د احترام سمبول دي، دوى پهٔ خپل کې تر هر چا توره تېره لري، پرلپسې د ۱۴ کلونو د برطانيې بمباريو د وﺯيرستانيانو حوصلې پڅې نکړې او نه‌ٔ يې د هغه غلامۍ پرځان ومنله پهٔ دې ۱۴ کلنې جګړې دورانيې کې اېپي فقير دښمن ته د جنګ ډګر پرېنښود هغه د انسانانو د لاسه جوړ قانون او د پښتنو د حقوقو غصب کولو باندې غلې پاتې نشو، د هغه پهٔ نظر د قرآن حکم قتال ضروري او پهٔ دې لارې کې وژل شوې شهيد دې موږ يا خپلواکي راوړ او يا به ټول وطن ويجاړو پشتونستان ﺯنده باد پشتونستان ﺯنده باد"
پهٔ ۱۱م، ۱۲م، ۱۳م او ۱۵م جنورۍ ۱۹۵۰ کې د دۀ پۀ مشرۍ کې د وﺯيرستان مختلفو قبائلو خټکو، مروتو، بېټنيو، محسودو، وﺯيرو او بنوڅيو د پشتونستان قامي اسمبلۍ د "وﺯيرستان څانګې" انتخاباتو لپاره بېلا بېلې غونډې وکړې اسمبلۍ اېپي فقير خپل لومړنئ ولسمشر وټاکهٔ د اېپي فقير لومړنۍ غوښتنه هم دا وه چې د ۷ مليونه د پښتنو له وطن به د پاکستان اشغالګر پوځ وځي، کوندې دوى به بيا د خپل انجام پهٔ خپله ﺯمه وار وي، پهٔ دې لړ کې هغه لهٔ ملګرو ملتونو څخه د رسميت پېژندنې غوښتنه وکړه او له‌ افغان حکومت يې په‌ دې لړ کې مرسته وغوښته
پهٔ اګست ۱۹۵۱ کې د قبائلو ځينو ملکانو مشرانو د دهٔ پېغام د افغانستان ولسمشر ظاهر شاه او مرحوم داود خان چې هغه وخت اېران او هند لپاره د افغانستان سفير وو، ته ورساوهٔ پهٔ ۱۹۵۲ کې د افريديو ځينو د پشتونستان قامى اسمبلۍ لپاره د جرګې جوړولو غوښتنه وکړه، چې د پاکستان هوائي ځواکونو بريد ښکار شو او پښتنو مشرانو ته يې د ۱۸ کسانو پورې د مرګ ﺯيان واړوهٔ او همداراﺯ د جرګې مشر ملک ولى خان کوکى خېل د پاکستان هوايى پوځ ور ونړاوهٔ
پهٔ ۱۹۵۲-۵۳ کې په کابل کې مېشتو د پشتونستان مشرانو او د افغان حکومت بې بارۍ رامنځته کېدو لهٔ کبله پشتونستان ته د دولت/پيسو راتللو بهير ورو پهٔ ورو پهٔ کمېدو شو، بيا هم فيض محمد، د ختيځو ولايتونو لپاره د افغان والي د خپلو راکړو ورکړو هڅه کوله خو د اېپي فقير حکومت ورځ تر بلې ويجاړېدو سره مخ کېدو پهٔ نومبر ۱۹۵۴ کې د هغه نيژدې مرستيال لېفټننټ مهردل خټک د پاکستان پوځ او حکومت ته لهٔ خپلو اووو ۷ ملګرو سره سرنډر/ تسليم شو د ۱۹۵۵ د مارچ پهٔ ۲۷ مه د پاکستان حکومت د پاکستان پهٔ مغرب يعنى د پشتونستان برخو کې د "ون يونټ وېسټ پاکستان" ارډينېنس جارى کړ. د افغانستان واکمن حکومت دغه کار ده ختيز پختونستان د ماتولو پهٔ معنا وګاڼهٔ... پهٔ ۲۸ مارچ د افغانستان رياست الوﺯراء خپل موقف وړاندې کړ، بله ورځ د افغانستان حکومت پهٔ جلال آباد، کندهار ډپلومېټک مشن ودانيو او کابل کې د پاکستان سفارتخانې کې سفيران او قونسلران احضار کړل همداراﺯ پاکستان پهٔ پېښور کې د افغانستان قونسلېټ وتاړهٔ...چې د شخړه د پاکستان ولسمشر سکندر مرﺯا او د افغانستان حکومت د ظاهر شاه تر ولسمشرۍ دوامداره وه
وفات
ياد سفر وروسته هغه خپلې سيمې کې ژوند ته ادامه ورکړه چې وروسته د ۱۷ اپرېل ۱۹۶۰ کې يې ګروېک پهٔ سيمه کې خپل روح خپل حقيقي رب ته وسپارهٔ د حاجي رحمه اللّٰه جناﺯې لمونځ ﺯرګونو قبائلو پهٔ ګډون کې د مولوى پير رحمان تر امامت لاندې ادا شو
اېپي فقير رحمه ژوند ټول د دين اسلام، شريعت او پښتنو لپاره پهٔ سهي معنا پهٔ وسله والې جهادى مبارﺯې کې تېر شو
د هغه تحريک ۶۲ کلونو راهيسې که څهٔ هم پهٔ خپل هغه وجود کې مبارﺯه نهٔ کوي خو دهٔ رحمه اللّٰه داسې ننګيالي قبائل روﺯلي دى چې بله ورځ يې روس، پرون يې امريکا او د هغه برطانوي امريکايى ګوډاګي د کرايې تش پهٔ نوم اسلامي پوځ سره ډغره وهله، تر نن پورې هم لا لګيا دى چې پهٔ کمو شته وسائلو د امريکا پهٔ ډالرو او د هغه پهٔ مرسته روﺯل شوي مغرور پوځ سره جنګېږي او خپل همت د لاسه نهٔ ورکوي
ان شاءاللّٰه هغه ورځ لرې نهٔ ده چې د دهٔ لارويان به افغانستان پڅېر ځان ته يو خپل اسلامي او خپلواک نظام رامنځته کړي
ان شاءاللّٰه تعالى
انصاف مروت
مړينه
ميرزالي خان کال ۱۹۶۰  کښې  مړ شو-
وېشنيزه:اتلان
تفرش ولسوالي
تفرش ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان تفرش)  د ايران د مرکزي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د تفرش ښار دی. دا ولسوالي ۲۴٬۹۱۳ تنه نفوس لري. د تفرش ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مرکزي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سورة الإخلاص
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
برېښنايي ټېکنالوژي
د خبرتيايي ټكنالوژۍ پېژندنه بېلابېلو پوهانو په بېلابېلو ټكيو كې كړې ده. خو د يو ټوليز او جامع تعريف لپاره يې څو بېلگې وړاندې كوم:
•پخوا به مو ليكونه، پيغامونه، خبرتياوې (معلومات) د جارچيانو، قاصدانو، كوترو او پوستې له لارې استول راستول. خو، نن د كمپيوټري شبكې (لكه انټرنېت) او مخابراتي مزيو او كېبلونو له لارې ستاسې ليكونه د نړۍ په هر گوټ كې په څو ثانيو كې بل كمپيوټر ته استول كيږي، دغه راز استونه برېښليك (برېښناليك) يا electronic mail يا په لنډيز سره Email بلل كيږي.
•پخوا به مو بل ځاى له چا سره هممهالې خبرې اترې نشوې كولې. خو نن خپلې نظريې، افكار او خبرتياوې په عين وخت كې له خپل كمپيوټره په يو ډېر ليرې پراته ځاى كې له بل كمپيوټر سره د انټرنېټ له لارې شريكولاى شئ. داسې، چې تاسې خپلې خبرې پر خپل كمپيوټر ليكئ او مخامخ لوري يې په همغه وخت كې هلته لولي، بيا هغوى ليكي او تاسې يې دلته لولئ. دې ته برېښبنډار (chatting) وايي.
•پخوا به مو د يوې موضوع، مثلا د افغانستان د تاريخ په اړه معلومات غوښتل، ډېر كتابونه او كتابتونونه پسې لټول؛ خو د خپلې اړتيا وړ مواد نه موندل يا به مو له ډېر كړاو وروسته تر لاسه كړل. او يا به د رخصتۍ ورځ وه، كتابتونونه به بند وو، نه مو شواى كولى خپله څېړنه او تحقيق وكړئ. خو نن كمپيوټر روښانوئ، انټرنېټ ته ورځئ او وېبځيونه لټوئ، هغه كتابتون ته ورځئ، چې له انټرنېټ سره تړلى وي او د خپلې اړتيا وړ مواد په ډېره لږه موده كې ترې لاسته راوړئ. دغه چار وېبپلټنه (web searching) يا وېبلټونه (web browsing) بولي.
پخوا به مو اسعار بل ځاى ته د چا په لاس استول، خو نن د بانكونو تر منځ پيسو راكړه وركړه او لېږد رالېږد د كمپيوټرونو د شبكو، انټرنېټ او مخابراتي مزيو له لارې په ډېره اسانۍ كيږي. دغه عمل برېښلېږد (electronic transfer) بلل كيږي.
پخوا به مو خپل سوداگريز توكي پخپله او د نورو هغه به خپله راوړل. خو نن د سوداگريزو مالونو پېرل، پېرودل او لېږد رالېږد د كمپيوټرونو او انټرنېټ د اسانتياوو په مرسته كوئ. دې ته برېښسوداگري (electronic business) وايي.
پخوا به په جرگو، غونډو او ناستو كې د گډون لپاره سلگونه او زرگونه كيلو متره مزل كاوه. خو نن په يوه غونډه كې د بېلابېلا بېلو ښارونو او هېوادونو وگړي له مزله پرته برخه اخلي. د كمپيوټر، كمپيوټري شبكې او گڼوالو (digital) كامرو له لارې پېښه له انټرنېټ سره تړل كيږي او بيا د برېښنايي سيگنلونو له لارې ټولو گډونوالو ته ور رسيږي. دغه چار ته ويډيويي غونډه (video conferencing) وايي.
خبرتيايي ټكنالوژي همدا ده. د خبرتياوو همدغه لېږد رالېږد خبرتيايي ټكنالوژي بلل كيږي او د كمپيوټرونو، كمپيوټري شبكو، انټرنېټ، مخابراتي مزيو (كېبلونو) او نورو اړوندو وسيلو له لارې د خبرتياوو دغې اسانې، ساده او لږ بيې استونې او گډونې ته خبرتيايي ټكنالوژي وايي.