cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د نورمن بريا
کارولينګين
په ۱۰۰۲ز کال کې انګليسي پاچا ناچمتو ايتيلريد «Æthelred the Unready» د نورمندي له ايما “Emma of Normandy” سره واده وکړ، چې د نورمندي د ديوک دويم ريچارد خور وه. د دوی زوی د خلکو د ګناهونو اورېدونکی عيسوي ملا ايډوارډ “Edward the Confessor”، چې څو کالونه يې له هېواده شړنه (تبعيد) کې نورمندي کې تېر کړل، په ۱۰۴۲ز کال کې د انګليسي تخت ته بريالی شو. دا په انګليسي سياست کې د نورمن د يوې پياوړې ګټې د رامنځته کېدنې لامل ځکه شو، چې ايډوارډ د ملاتړ له امله خپلو پخوانيو کوربنو ته زياته پاملرنه وکړه، هغوی يې د نورمن درباريانو، سرتېرو او پادريانو دندو ته راوړل او په ځانګړي ډول کليسا کې د واک په دندو يې وګومارل. بې اولاده او د ويسيکس له وېرونکي ايرل [له مارکيس څخه ټيټ رتبه اشرافي] ګودوېن “Godwin, Earl of Wessex” سره نښته کې ښکېل ايډواډ ښايي د انګليستان د تخت لپاره د نورمندي د ديوک ويليم هيلې هم هڅولې و‎ي.
کله چې د ۱۰۶۶زکال په پيل کې ايډوارډ مړ شو، د روښانه وارث نه شتون د کړکېچن ځايناستي لامل شو، چې ګڼو سيالانو په کې د انګليستان د تخت ادعا وکړه. د ايډوارډ سمدستي ځايناستی د ويسيکس ايرل هارولد ګوډوېنسن  و، چې د انګليستان د اشرافو تر ټولو شتمن او خورا ځواکمن شخص و. هارولډ د انګليستان د “Witenagemot” له لورې پاچا وټاکل شو او د د يارک د ستر پادري ايلدرېد له لورې تخت ور پر سر کړای شو، که څه هم د نورمن اوازې يا تبليغ ادعا وکړه، چې ياد دود د سټېګاند “Stigand” له لورې تر سره شوی و، چې په ناقانونه ډول د کانتربري ټاکل شوی ستر پادري “Archbishop of Canterbury” و. هارولډ په سمدستي ډول د دوه پياوړو ګانډيو واکمنانو له لورې وننګول شو. ديوک ويليم ادعا وکړه چې نوموړي سره د پاچا اډيوارډ له لورې د تخت ژمنه شوې وه او هارولډ هم له دې سره هوکړه کړې وه؛ د ناروې درېيم هارالد چې په عمومي ډول د هارالد هاردرادا “Harald Hardrada” په نوم پېژندل کېږي، هم د بريا لپاره هلې ځلې وکړې. د تخت پر وړاندې د نوموړي ادعا د هغه د مخکيني ځايناستي ښه مګنس “Magnus the Good” او د پخواني انګرېز پاچا هارتاکنټ “Harthacnut” تر منځ د تړون پر بنسټ وه، چې له مخې يې که هر يو له وارث پرته مړ کېده، بل به انګليستان او ناروې دواړه په ميراث تر لاسه کوي. ويليم او هارالډ يو ځل پر انګليستان باندې د بريد په موخه د سرتېرو او کښتۍ راټولولو هڅه وکړه.
د توستيګ بريدونه او د ناروې يرغل
د ۱۰۶۶زکال په لومړيو کې له هېواده د هارولد شړل شوي ورور توستېګ ګوډوېنسن پر سويل ختيځ انګليستان باندې د جنګي کښتيو په يوې ډلې سره بريد وکړ، چې په فلاندرس “Flanders” کې يې ګومارلې وه او وروسته له نورو اورکني “Orkney” کښتيو سره يو ځای شوه. توستېګ چې د هارولډ له جنګي کښتيو څخه ننګول شوی و، شمال ته يې حرکت وکړ او پر ختيځه انګليا او ليکلنشاير باندې يې بريد وکړ، مګر د ميرسيا د ايرل ايډوېن او د نارتمبريا د ايرل مورکار ورونو له لورې بېرته خپلو کښتيو ته وتمبول شو. توستېګ چې خپلو ډېری پلويانو پريښی و، سکاتلېنډ ته شاتګ وکړ، چې هملته يې په داسې حال کې اوړی تېر کړ، چې نوي ځواکونه يې ګومارل. پاچا هارولډ پر سويلي ساحل باندې اوړی تېر کړ، چې لوی لښکر او د جنګي بېړيو ډله هم ورسره وه او د ويليم د بريد انتظار يې کاوه، مګر د نوموړي د ځواکونو ډېری برخه هغه ملېشه يا فوځي وزمه ځواکونو وو، چې د خپلو کښتونو راټولولو ته يې اړتيا درلوده؛ نو د همدې له امله هارولډ د سپټمبر په ۸ نېټه هغوی ګوښه کړل.
هاردرادا د سپټمبر په لومړيو کې شمالي انګلېنډ باندې بريد وکړ او له ۳۰۰ څخه د زياتو کښتيو د يوې ډلې مشري يې کوله، چې ښايي ۱۵۰۰۰ سړي يې لېږدول. د هارالډ لښکر د توستېګ ځواکونو په واسطه نور هم ځکه پراخه شوی و، چې نوموړي د تخت لپاره د ناروې د پاچا په امر د خپلو سرتېرو ملاتړ پرېښود. ناروېژيانو د يارک پر لور پرمختګ کې د سپټةبر په ۲۰ د فلفورډ جګړه کې د ايډوېن او مورکار په مشرۍ د شمالي انګلېستان لښکر ته ماته ورکړه. مخکې له دې چې هارولډ له سوېل څخه راورسېږي، دواړه مسيحي مشران (earls) له نارويايي ځواکونو سره د ښکېلتيا په موخه بيړه وکړه. که څه هم هارولډ ګودوېنسن د اېډوېن او مورکار له خور ايلډګېت “Ealdgyth” سره واده کړی و، مګر دواړه مسيحي مشران ښايي په هارولډ بې باوره شوي او ويرېدلي وي، چې پاچا ښايي د مورکار پر ځای توستېګ راولي. وروستۍ پايله دا وه چې د دوی ځواکونه له منځه ولاړل او د ۱۰۶۶ز کال پاتې مبارزو کې يې د ګډون کولو توان نه درلود، که څه هم دواړه مسيحي مشران يا “Earls” له جګړې څخه ژوندي پاتې شول.
مینیوپز
مینیوپز (په انګرېزي: Menopause) که چېرې يوه ميرمن په پر ـ له ـ پسې ډول ۱۲ مياشتې Menstruation يا مياشتنی عادت ونه لري menstruated مینیوپز ورته وايي. د مینیوپز په شروع سره نور بيا مېرمن په طعبيي ډول حمل نه اخلي. په عموم کې د مینیوپز دوره د ۴۵ کلنۍ او ۵۵ ترمنځ پيليږي؛ دا هغه پړاو دی چې د ښځو  مياشتنۍ ناروغي بند شي او نور حمل نه اخېستل کيږي. په غير معمول ډول شونې ده چې مینیوپز (Menopause) له ۴۵ کلنۍ وړاندې رامنځ ته او له ۵۵ کلنۍ وروسته رامنځ ته نه شي.
د طعبيي وچوالي وخت په اقيلم پوريی تړې مساله ده؛ په ګرمو سيمو، نژاد او رنګ پوريی تړاو لري. د نړۍ په بېلا بېلو سيمې مینیوپز توپيري دی، چې لامل يې اقليمي شرايط دي. څېړنو د وچوالي منځنی عمر ۵۱ کلني ښوودلې ده. که چېرې وچوالی له ۴۰ کلنۍ وړاندې وي، بيا ورته له وخت مخکې يا  premature menopause وايي. شوې څېړنې او سروې ګانې په ګوته کوي چې نړۍ کې پنځه سلنه ميرمنې له وخت وړاندې يا  premature menopause  سره مخ کيږي. له ۴۵ کلنۍ وړاندې او له ۵۵ کلنۍ وروسته وچوالي پر بنسټ؛ ميرمنو کې حمل نه اخېستلو يا طعبيي وچوالي حال په درېيو برخو وېشل شوی دی.
۱- Perimenopause:
له ۴۵ کلنۍ وړاندې ښځه حمل نه شي اخېستلی چې غير نارمل وچوالی دی. دې وخت کې مياشتنی عادت غير منظم وي؛ ځيني وخت د څو مياشتو لپاره ورکيږي او همدا ډول د مياشتني عادت د وينې مقدر يا بيخي ډېر زيات او يا هم بيخي کم وي.
۲- menopause:
د ۴۵ او ۵۵ کالونو ترمنځ طعبيي وچوالی پېښيږي چې نارمل وضعيت او وخت يې دی. دې دوره کې په منظم ډول د يو کال لپاره مياشتنی عادت ورک شي.
۳- postmenopause:
له ۵۵ کلنۍ وروسته هم ښځه حمل اخېستلی شي او مياشتنی عادت يې جاري وي. له ۵۵ کلنۍ وروسته هم مياشتنۍ ناروغي شتون لري او ميرمنې په کې حمل اخېستلی شي.
د طعبيي وچوالي يا مینیوپز (Menopause) دوه لومړي نښې:
د مياشتني عادت ورکېدل او حمل نه اخېستل دي. د مینیوپز (Menopause) نورې نښې توپير دي؛ ځينو ميرمنو کې د مياشتني عادت يو کال وروسته را څرګنديږي او ځينو نورو کې بيا لسيزه وخت نيسي. د شپې پر مهال د وجود خولې کېدل، د ښځې د مبهل وچېدل، د وزن اخېستل، اندېښنې پيدا کېدل، تشويش کول، د حافظې کمزوري کېدل، د سترګو او ژبې وچېدل، د جنسي غرېزې کموالی، د زړه بدوالی او د سر درد د طعبيي وچوالي يا د مینیوپز (Menopause) نورې نښې - نښانې دي.
وخت
مینیوپز (Menopause)  په ميرمنو کې د ۴۵ کلنۍ او ۵۵ کلنۍ ترمنځ واقع کيږي؛ د ښځو مياشتنی عادت په کې بند شي او نور بيا حمل نه اخلي.
اغېزې
مینیوپز (Menopause)  د ښځو پر جنسي غرېزې هم منفي اغېز لري. په طعبيي وچوالو کې estrogen او testosterone  هورمونونو اندازه کميږي. هر کله چې estrogen او testosterone هورمونونو د توليد کچه ټيټه شي نو بيا د ښځو مهبل ورسره وچيږي او دې سره جنسي لېوالتيا کميږي.
شوې څېړنې په ګوته کوي چې د مینیوپز (Menopause) وروسته په هر سلو ميرمنو کې لس يې جنسي لېوالتيا له لاسه ورکوي.
د مهبل د وچېدو ستونزه په ډېر فزيکي کار او جنسي اړيکو تر سره کولو سره حليږي. که چېرې ميرمنې د مینیوپز (Menopause) له دورې وروسته په پر له پسې ډول سره فزيکي کارونه کوي او يا هم په دوامداره ډول سره جنسي اړيکې له خپل خاوند سره تر سره کوي نو د مهبل عضلي يې متحرکې ساتل کيږي او د مهبل عضلو د فعاليت پر بنسټ مهبل لوند وي چې بيا د جنسي کوروالي پر مهال د درد مخه نيسي.
که چېرې له مینیوپز (Menopause) وروسته د څو کالونو وروسته جنسي کوروالی ونه شي نو د مهبل په بشپړ وچېدو سره جنسي لېوالتيا له منځه ځي. له فزيکي تمرين او منظمو جنسي اړيکو وراېخوا يو شمېر درمل او خواړه هم شتون لري چې که چېرې ميرمنې يې د مینیوپز (Menopause) وروسته استعمال کړي نو د مهبل له وچېدو ژغورل کيږي او په پايله کې به يې جنسي کوروالی درد لرونکی نه وي او همدا ډول جنسي لېوالتيا به يې ژوندۍ او فعاله  پاتې وي.
د روغتيا پالانو لارښوونه دا ده چې هر کله يوه ميرمن د مینیوپز (Menopause) دورې ته رسيږي نو لومړی بايد له خپل خاوند سره دا مساله شريکه کړي. خاوند بايد د وضعيت په درک سره جنسي اړيکې تر سره کړي، ترڅو دغه طعبيي وضعيت د ښځې او خاوند پر ګډ ټولنيز ژوند ناوړه اغېز ونه کړي.
سرچينه
د ډاکټر نازيه د فېسبوک پاڼه
د جیزه د اهرامونو ټولګه
د جیزه د اهرامونو ټولګه (په عربي ژبه: مجمع أهرامات الجيزة) چې د جیزه د هدیرې په نوم هم پېژندل کېږي د مصر د لویې قاهرې په جیزه دښته کې موقعیت لري او د جیزه لوی هرم، د خفرع هرم، د منکورع هرم، دغو اهرامو ته اړوند نور جوړښتونه او د جیزې لوی ابوالهول په کې شاملېږي. دغه ټول له میلاد څخه وړاندې ۲۶۰۰ کال څخه تر ۲۵۰۰ کال پورې د لرغوني مصر پخوانیو پاچاهیو ته د اړوندې څلورمې لړۍ د واکمنۍ پر مهال جوړ شوي.
ودانیزې چارې
د دغو اهرامونو د جوړېدو اړوند ډېری نظریات پر دې لیدلوري تکیه لري چې دغه اهرامونه له یوه کان څخه د لویو ډبرو په حرکت او د هغو په ویستو او پورته کولو سره په هماغو ځایونو کې جوړ شوي دي. د ډبرو د انتقال او ځای پر ځای کېدو اړوند د وړاندیز شوو لارو چارو د شونتیا اړوند د نظر اختلافات شتون لري.
د هرم په جوړېدو کې معمارانو کېدای شي د وخت په تېرېدو سره خپلو تخنیکونو ته پراختیا ورکړې وي. هغو د هرم جوړولو لپاره د یوې صافې بستري ډبرې – نه د ریګ – پر سر ځای غوره کاوه او په دې سره یې د هغو لپاره دوام کوونکی بنسټ برابروه. د ځای له کره ارزونې او پر دغه سطحه باندې د سنګکارۍ له کولو وروسته یې په افقي بڼه اهرامونه یو د بل د پاسه جوړ کړي.
د لوی هرم د جوړېدو لپاره داسې ښکاري چې ډېری داخلي ډبرې د جوړېدو د برخې له سویل لوري څخه ویستل شوې دي. د هرم د بیرونیو برخو د د یوالونو د صاف ښکاره کېدو په موخه له کوچنیو اهکي ډبرو کار اخیستل شوی چې د ټول نیل سیند په اوږدو کې استخراج کېږي. بهرني بلوکونه یا ډبرې په ډېر دقت سره غوڅول کېدې او د سیند د اوبو په زور په کښتیو کې جیزه ته لېږدول کېدې او بیا د سلوب لرونکې سطحې پر مټ د جوړېدو تر ځایه رسول کېدلې. اوس مهال یوازې څو بیرونۍ ډبرې د لوی هرم څنګ ته پاتې دي. د منځنیو پېړیو پر مهال (له پنځمې میلادي پېړۍ څخه تر پنځلسمې) کېدای شي خلکو پاتې نورې ډبرې په قاهرې ښار کې د ودانیزو چارو لپاره وړې وي.
د دې لپاره چې هرم منظم او متوازن جوړ شي، د بیروني پوښښ اړوند ډبرې یې باید د لوړوالي او پلنوالي له مخې یو شان وي. کېدای شي کارګرانو هم د دغې چارې او همدارنګه د دیوال د زاویې په موخه ډبرې په نښه کړې وي او اړوندې سطحې یې هم په ډېر دقت تراشلې وي څو ډبرې په سمه توګه له یوبل سره برابرې شي. د جوړېډو پر مهال د ډبرو بیرونۍ برخې په اهکي ډبرو باندې صافې کړای شوې وې چې د وخت په تېرېدو سره اضافي ډبرې یې له منځه تللې دي.
موخه
داسې انګېرل کېږي چې د جیزه اهرام او نور د هغو پاچایانو د اجسادو د ساتنې په موخه جوړ شوي چې پر لرغوني مصر یې واکمني کړې. هغه مهال باور پر دې و چې د فرعونانو د ارواح یوه برخه چې «کا» ورته ویل کېدل د هغوی له اجسادو سره پاتې کېږي. له همدې امله د پخواني فرعون له مړي څخه مناسب مراقبت ته اړتیا وه څو هغه وکولای شي د مړو د پاچا په توګه خپل نوی مسئولیت په ښه توګه مخته یوسي. دا فرضیه هم وړاندې شوې چې هرم نه یوازې د فرعون لپاره مقبره وه، بلکې د هغو مختلفو وسایلو د ګدام په توګه یې هم عمل کاوه چې هغه له مړینې وروسته ژوند کې ورته اړتیا لرله. «د لرغوني مصر وګړي په دې باور و چې د ځمکې پر سر مرګ بلې نړۍ ته د سفر پیل دی». د پاچا مومیايي شوی جسد د هرم دننه یا لاندې خښول کېده څو د هغه څخه ساتنه وشي او مړینې وروسته ژوند کې د هغه د عروج امکان برابر کړي.
ستورپوهنه
د ستورپوهنې له اړخه د جیزه د دریو واړو اهرامونو ضلعې د شمال – سویل او ختیځ – لویدیځ لوري د یوې درجې څخه په کم کسر کې موقعیت لري. په عمدي توګه د دغه ډول جوړښت د توضیح اړوند په وروستیو هڅو کې د اس.هاک، اتو نویګباوئر، کې.سپېنس، ډي. راولېنز، کې. پېکرېنګ او جې. بلمونټ هڅې شاملېږي. د دغو هڅو د موندنو له مخې د اهرامونو دغه ډول جوړښت د فلکي صورت د نظریې پر بنسټ (Orion correlation theory) د ښکارچي ستورو (فلکي صورت) د لیدو په موخه دی هغه ستوري چې له شمالي او جنوبي نیم کرې دواړو لیدل کېږي په دې معنی چې د دغه ستورو له ځایه بیا ټوله نړۍ لیدل کېدای شي.
د کارګرانو کلی
د جیزه د اهرامونو ټولګه د یوه لوی ډبرین دیوال په واسطه چاپېره شوې چې له هغو بهر مارک لهنر او د هغه ټیم داسې کلی کشف کړی چې په هغو کې د هرم کارکوونکي ځای پر ځای شوي و. دغه کلی د خفرع او منکورع د ټولګو سویل ختیځ ته موقعیت درلود. د کارګرانو د کلي په موندنو کې د خوب مشترک ځایونه، نان وايي، د وربشو د ابو تولیدونکي وسایل، اشپزخانې (له دغو شواهدو سره چې ډوډۍ، د غويي غوښه او کبان د غذايي رژیم اصلي برخه وه)، یو روغتون او یوه هدیره شاملېږي چې په هدیره کې یې یو شمېر اسکلېټونه هم پیدا شوي او د اهرامونو د جوړښت پر مهال د یو شمېر حوادثو له امله د تروما یا ضربې علایم هم په کې موندل شوي. داسې ښکاري چې د کارګرانو د ښار لرغونتیا د څلورمې لړۍ د واکمنۍ نیمايي (له میلاد څخه وړاندې ۲۵۲۰ کال څخه تر ۲۴۷۲ کال پورې) ته رسېږي چې د خوفو د پاچاهۍ او د لوی هرم د بشپړتیا وخت دی. د لهنر او د هغه د ټیم د موندنو پر بنسټ: "د دغه ښار ګوټي د پراختیا چارې باید په بشپړه توګه چټکې وي. ټول دغه جوړښتونه په ډېر احتمال سره د ۳۵ کلونو څخه تر ۵۰ کلونو پورې د جیزه د دویم او دریم هرم د جوړېدو پر مهال چې د خفرع او منکورع د واکمنۍ وخت و جوړ شوي."دغه څېړنیز ټیم له کاربني تاریخ ټاکنې پرته یوازې د خټینو لوښو د ټوټو، مهرونو او چینه پوهنې پر بنسټ د خپلو څېړنو پایلې وړاندې کړې دي.
مونټېسکیو
شارل لويي ډي سېکونډا، بارون ډي لا برېډ ډي مونټېسکیو (/ˈmɒntəskjuː/، فرانسوي: [mɔ̃tɛskjø]؛ ۱۶۸۹ جنوري ۱۸مه – ۱۷۵۵ فبروري ۱۰مه)، چې په عمومي توګه د مونټېسکیو په نوم یادېږي، یو فرانسوی قاضي، ادیب، تاریخپوه، او سیاسي فیلسوف و.
نوموړی د حکومتي واکونو یا قواوو د تفکیک او جلا کولو د تیورۍ اصلي سرچینه ده، چې د نړۍ په ډېرو اساسي قوانینو کې پلې کېږي. هغه د بل هر لیکوال په پرتله په سیاسي قاموس کې د "استبدادي" کلمې د ځای موندلو په برخه کې د کړو کارونو له کبله هم مشهور شوی. د هغه "د قوانینو روح" مشهور کتاب، چې په ۱۷۴۸ کال کې د لیکوال له نوم پرته خپور شو، په لویه برېتانیا او امریکایي مستعمرو دواړو کې له پراخ هرکلي سره مخ شو او د متحده ایالاتو د اساسي قانون د مسودې په چمتو کولو کې ښکېل د متحده ایالاتو بنسټګر پلرونه یې په پراخه کچه تر اغېزې لاندې وو.
د ستورو لویه چاودنه
لویې چاودنې یا سوپر نوا د عادي چاودنې یا نوا په پرتله د زیاتې انرژۍ لرونکې دي. په لاتین ژبه کې nova د «نوي» په معنی دی چې په ستور پوهنه کې هغه ستوري ته ویل کېږي چې لنډ مهالې ځلا لري. د ستورو په چاودونه کې د سوپر یا د لوی د مختاړي اضافه کول هغه له نورو هغو ستوریزو چاودنو جلا کوي چې لږ رڼا لري. د سوپرنوا اصطلاح په ۱۹۲۹ زکال کې د والټر باده او فریتس تسوئیکي له خوا په ۱۹۲۹ زکال کې ابداع شوه.
مونټېسکیو
ژوندلیک
مونټېسکیو د فرانسې په سوېل لوېدیځ کې په شیټو برېډ ماڼۍ کې زیږیدلی، چې د بورډو ښار د سوېل په ۲۵ کیلومترۍ کې پرته ده. د هغه پلار، ژاک ډي سېکونډا (۱۶۵۴-۱۷۱۳)، د اوږدې اشرافي ریښې لرونکی یو سرتېری و، چې نسب یې د انګلستان د پادشاهۍ ادعا لرونکي د یورک کورنۍ ریچارډ ډي لا پول ته رسېږي. د هغه مور، ماري فرانسوا ډي پېسنېل (۱۶۶۵-۱۶۹۶)، چې د شارل د اووه کلنۍ پر مهال مړه شوه، هغه وارثه وه چې د سېکونډا کورنۍ ته یې د باروني بریډ لقب ورکړ. نوموړی د خپلې مور له مړینې وروسته جولي کاتولیک کالج ته ولېږل شو، چې د فرانسوي اشرافو د ماشومانو لپاره جوړ شوی یو مشهور ښوونځی دی. هلته نوموړی له ۱۷۰۰ څخه تر ۱۷۱۱ کال پورې پاتې شو. پلار یې په ۱۷۱۳ کال کې مړ شو او هغه د خپل تره، بارون ډي مونټېسکیو، تر پالنې او څارنې لاندې شو. په ​​۱۷۱۴ کال کې د بورډو پارلمان یا ولایتي محکمې مشاور شو. په راتلونکي کال کې يې له پروټسټانټ ژان ډي لارتيګ سره واده وکړ او له هغې يې بیا درې ماشومان لرل. بارون په ۱۷۱۶ کال کې مړ شو، او هغه ته یې خپله شتمني او خپل لقب، او همدا راز د بورډو پارلمان د ریاست دفتر، هغه چوکۍ چې هغه دولس کاله ساتلې وه، په میراث پرېښودل.
د ستورو لویه چاودنه
د ستورو وروستۍ لویه چاودنه چې په مستقیم ډول د شیدو لارې په کهکشان کې ولیدل شوه په ۱۶۰۴ زکال کې کپلر لویه چاودنه وه چې ډېر ژر وروسته اس ان ۱۵۷۲ (SN 1572) په عادي بڼه په سترګو لیدل کېدای شوه، خو له دې سره هم د نوو لویو ستوریزو چاودنو پاتې شوني لیدل شوي دي. په نورو کهکشانونو کې د ستوریزو لویو چاودنو مشاهداتو ښوولې چې دغه چاودنې په منځنۍ کچه په پېړۍ کې درې ځله د شیدو لارې په کهکشان کې کېږي. دغه ستوریزې لویې چادونې تر ډېره پورې د ستورپوهنې په معاصرو تلسکوپونو باندې د لید وړ دي. تر ټولو وروستۍ بېلګه یې چې په غیرمسلحو سترګو د لید وړ وه اس ان ۱۹۸۷ اې (SN 1987A) وه چې د شیدو لارې د کهکشان په ماژلاني لویې وریځ کې د یوعظیم آبي ستوري چاودنه وه.
مونټېسکیو
ژوندلیک
د مونټېسکیو لومړنی ژوند د پام‌وړ حکومتي بدلونونو دوره هم وه. انګلستان د خپل پرتمین انقلاب (۱۶۸۸-۱۶۸۹) په پایله کې ځان د اساسي قانون یا مشروطه پادشاهۍ په توګه اعلان کړ، او د ۱۷۰۷ کال په اتحاد کې له سکاټلنډ سره یوځای شو او د لویې بریتانیا پادشاهي یې جوړه کړه. په فرانسه کې هم د اوږدې مودې واکمن څوارلسم لویي په ۱۷۱۵ کال کې مړ شو او پنځلسم لویي یې ځایناستی شو، چې هغه مهال پنځه کلن و. دغو ملي بدلونونو پر مونټېسکیو خورا زیاتې اغېزې ولرلې، چې هغه یې په خپلو اثارو کې بار بار یادونه کړې ده.
د ستورو لویه چاودنه
تیوریکي څېړنې ښيي چې د ستورو ډېری لویې چاودنې د دغو دوو میکانیزمنو د یوه څخه سرچینه اخلي: په ناڅاپي توګه د لوی سپین ستوري په څېر د متراکمو ستورو د هستوي ترکیب پیل او یا هم د یو لوی ستوري د هستې جاذبوي سقوط. د لومړي مورد له مخې د ستوري تودوخه تردې کچې زیاتېږي چې هستوي ترکیب یې تېښته رامنځته کوي او ستوری په بشپړه توګه پاشي. احتمالي لامل یې هم د ستورو په دوه ګوني جوړښت (binary companion) کې د ستوریزې جاذبې له امله د لویو اجسامو وده او یا هم ستوریز ادغام دی. د لویو ستورو اړوند بیا لویې هستې لرونکي ستوري کېدای شي هغه مهال چې ستوري د خپلې جاذبې لپاره د ستوریز ترکیب پر بنسټ د کافي انرژۍ د تولید توان وه نه لري د ناڅاپي پاشل کېدو سره مخ کېږي. په داسې حال کې چې یو شمېر مشاهده شوې لویې ستوریزې چاودنې له دغو دوو ساده نظریاتو څخه ډېرې پېچلې دي له همدې امله د ستورو فزیکي میخانیک د ستورپوهنې د ټولنې له خوا جوړ او تائید شوی دی.
د ستورو لویې چاودنې کولای شي څو لمرین اجسام د نور له سرعت څخه په څو سلنې چټکتیا له ځانه اخراج کړي. دغه چاودنې یو انبساطي موجي شاک په خپل چاپېر کې د ستورو لور ته هدایت کوي همدارنګه انبساط کوونکې ګازي وریځ او غبار له ځانه خپروي چې د لویو ستوریزو چاودنو د پاتې شونو په توګه لیدل کېږي. دغه چاودنې په ستوریز چاپېریال کې له اکسیجن څخه نیولې تر روبیډیوم پورې د عناصرو اصلي منبع جوړوي. د لویو چاودنو شوک ورکوونکي امواج کولای شي نوي ستوري رامنځته کړي. دغه چاودنې د کیهاني وړانګو اصلي منبع جوړوي. دا هم کېدای شي چې دغه لویې چاودنې جاذبوي امواج رامنځته کړي، په داسې حال کې چې تر اوسه پورې یوازې د تور غار لرونکو ستورو او نیوتروني ستورو جاذبوي امواج موندل شوي دي.
مونټېسکیو
ژوندلیک
مونټېسکیو په حقوقي چارو کې بوختیا پرېښوده او ځان یې مطالعې او لیکلو ته وزګار کړ. هغه په ​​۱۷۲۱ کال کې د خپلو "پارسي لیکونه" اثر (فرانسوي: Lettres persanes) په خپرولو سره ادبي بریا ترلاسه کړه. دا د سیاسي او ټولنیزو ټوکو یوه طنزي ټولګه (satire) وه چې دا ټولنه یې پاریس ته د تللو دوو فارسي ژبو سیلانیانو په ژبه انځور کړې ده، او په ځیرکۍ سره پر معاصره فرانسوي ټولنه نیوکې کړې دي. دا یو کلاسیک اثر و او سملاسي د ادبي غلا ښکار شو. په ۱۷۲۲ کال کې هغه پاریس ته ولاړ او د ډیوک برویک په مرسته درباري حلقو ته ننوت. ډیوک برویک په بورډو کې پوځي واکمن و او نوموړي له هماغه راهیسې پېژانده. هغه همدا راز له انګلیسي سیاستوال ویسکاونټ بولینګ بروک سره هم ځان اشنا کړ. د هغه سیاسي نظرونه هم بیا وروسته د انګلستان اساسي قانون په اړه د مونټېسکیو په تحلیل کې ځای شوي. له دې سره سره، نوموړی په پاریس کې د ژوند نه کولو له امله د فرانسې د اکاډمۍ غړیتوب ته ونه منل شو، او په ۱۷۲۶ کال کې یې د نارضایتۍ له کبله خپل دفتر هم وپلوره، ځکه تر هغه د ټیټې کچې کسان تر هغه لوړو ځایونو ته رسېدلي وو. په دې توګه یې یو څه شتمني وموندله او خپله کمه شوې پانګه یې بیا راجوړه کړه. بالاخره یې په ​​​​پاریس کې د استوګنځي په ګډون ځینې امتیازات ترلاسه کړل، او د ۱۷۲۸ کال په جنوري کې اکاډمۍ ته هم ومنل شو.
د ستورو لویه چاودنه
د لیدو تاریخچه
د یوه ستوري له ټول تاریخ سره په پرتله د ستورو د لویې چاودنې د لیدلو حالت ډېر لنډ دی، ځینې مهال څو میاشتو ته رسېږي په داسې توګه چې د هغو په ټوله موده کې یوازې د یو مهال لپاره له کومې وسیلې پرته په سترګو لیدل کېدای شي. په یوه معمولي کهکشان کې د ۱۰۰ میلیارده ستورو یوازې یوه کوچنۍ برخه د لویې چاودنې ترسره کولو وړتیا لري چې یوازې هغو ستورو ته محدوده کېږي چې د لوړ کثافت لرونکي وي او د هغو دوه ګونو ستورو څخه وي چې لوی سپین ستوري له ځانه سره لري.
مونټېسکیو
ژوندلیک
د ۱۷۲۸ کال په اپریل کې یې د برویک له وراره لارډ والډیګراو سره د سفر د ملګري په توګه د اروپا لوی سفر پیل کړ، چې پر مهال یې د خاطراتو یوه کتابچه هم له ځان سره ساتله. نوموړي اتریش او هنګري ته سفرونه وکړل او یو کال یې هم په ایټالیا کې تېر کړ. د ۱۷۲۹ کال د اکتوبر په وروستیو کې له لارډ چیسټرفیلډ سره یو ځای انګلستان ته ولاړ، چېرې چې هغه یوې پټې ټولنیزې ډلې غړی شو، او د ویسټ‌مېنسټر په هورن ټاورن کې ومنل شو. د ۱۷۳۱ کال تر پسرلي پورې په انګلستان کې پاتې شو، او بیا لا بریډ ته راستون شو. په ظاهري توګه هغه داسې ښکارېده لکه د یوه ارباب په څېر چې مېشت وي: هغه خپل پارک انګلیسي دود ته بدل کړ، د خپل نسب په اړه یې څېړنې وکړې، او د خپلو اربابي حقونو ادعا یې کوله. خو هغه په ​​دوامداره توګه په خپله مطالعه کې بوخت و، او د سفر په جریان کې یې د جغرافیې، قوانینو او دودونو په اړه نظریات د هغه مهال د سیاسي فلسفې په اړه د نوموړي د اثارو لومړنۍ سرچینه شوه. نوموړي بیا وروسته د خپلو دریو غوره پېژندل شوو کتابونو له جملې څخه "د رومیانو د عظمت او زوال لاملونو ته کتنه" اثر په ۱۷۳۴ کال کې خپور کړ. دغه اثر ته د ځینو پوهانو له لوري د هغه له "فارسي لیکونه" اثر څخه د هغه مهم اثر "د قوانینو روح" ته د لېږد په سترګه کتل کېږي، چې په اصل کې په ۱۷۴۸ کال کې په مستعار ډول خپور شوی او په ۱۷۵۰ کال کې بیا انګلیسي ته ژباړل شوی. دغه اثر یې په چټکۍ سره په اروپا او امریکا کې پر سیاسي فکر ژوره اغېزه وکړه. په فرانسه کې دا کتاب د رژیم د ملاتړو او مخالفینو دواړو له خوا له ساړه هرکلي سره مخ شو. کاتولیکې کلیسا په ۱۷۵۱ کال کې د مونټېسکیو د ډېرو نورو اثارو ترمنځ د هغه "روح" نومی اثر هم د ممنوع شوو کتابونو په نوملړ کې شامل کړ. خو د اروپا په نورو برخو په ځانګړې توګه برېتانیا کې زیات وستایل شو.
د ستورو لویه چاودنه
لومړني اکتشافات
لومړنۍ احتمالي ثبت شوې لویه ستوریزه چاودنه چې د HB9 په نوم هم پېژندل کېږي، له تاریخ وړاندې مهال کې د نامالومو کسانو له خوا د هند په ټاپو وزمه کې لیدل شوې او بیا یې په هغه ډبر لیک کې ثبت کړې چې د کشمیر په برزاهاما سیمه کې موندل شوی او لرغونتیا یې له میلاد وړاندې ۴۵۰۰ ± ۱۰۰۰ کلونو ته رسېږي. ورپسې SN 185 د چینايي ستورپوه له خوا له میلاد وروسته ۱۸۵ کال کې ثبت شوې. تر ټولو ځلانده لویه ستوریزه چاودنه چې ثبت شوې SN 1006 ده چې له میلاد وروسته ۱۰۰۶ کال کې په لوپوس ستوریزه ټولګه کې شوې. دغه پېښه په ټول چین، جاپان، عراق، مصر او اروپا کې د ناظرینو له خوا توضیح شوه. SN 1054 چې په پراخه توګه ولیدل شوه خرچنګي نیبولا یې جوړه کړه.
مونټېسکیو
ژوندلیک
مونټېسکیو په شمالي امریکا کې په برېتانوي مستعمرو کې هم د آزادۍ د اتل په توګه پېژندل کېده. د سیاسي علومو د یوه عالم په وینا، نوموړی تر انقلاب وړاندې برېتانوي امریکا کې د حکومت او سیاست په اړه تر ټولو ډېر نقل قول شوی عالم دی، چې د امریکا د بنسټګرانو لخوا تر انجیل راوروسته د هرې بلې سرچینې په پرتله ډېر د ماخذ په توګه یاد شوی دی. له امریکايي انقلاب وروسته هم د هغه اثارو پر امریکايي بنسټګرانو خورا زیات نفوذ درلود، چې په ځانګړې توګه د ویرجینیا جیمز ماډیسن، چې د امریکا د "اساسي قانون پلار" ګڼل کېږي، د دوی له ډلې د یادولو وړ دی. د مونټېسکیو دې فلسفې چې "حکومت باید داسې جوړ شي چې هېڅوک پکې له بل څخه وېره ونه لري" ماډیسن او نورو ته دا ورپه زړه کړه چې د دوی د نوي ملي حکومت لپاره یو آزاد او باثباته بنسټ، د واکونو روښانه تعریف او متوازن تفکیک او جلا کولو ته اړتیا لري.
د ستورو لویه چاودنه
لومړني اکتشافات
SN 1572 او SN 1604 لویې ستوریزې چاودنې چې وروستۍ یې د شیدو لارې په کهکشان کې وه او په غیرمسلحو سترګو لید وړ وه په اروپا کې یې د ستور پوهنې په پراختیا پام وړ اغېز درلود ځکه چې له هغو څخه یې د هغې ارسطويي نظریې پر وړاندې استفاده وکړه چې څرګندوله یې نړۍ له سپوږمۍ او ثابتو سیاراتو ورهاخوا هم ثابته پاتې کېږي. یوهانس کپلر د SN 1604 د مشاهدې په موخه چې د ۱۶۰۴ زکال د اکتوبر په ۱۷مه په خپل اوج کې وه په کار پیل وکړ او د هغې د رڼا اټکل کولو ته یې دوام ورکړ تر هغه چې یو کال وروسته په غیر مسلحو سترګو له لید څخه ووته. د ټایکو براهه له خوا په کاسیوپیا (ذات الکرسي فلکي شکل) کې د SN 1572  له مشاهدې وروسته د  دا دویمه لویه ستره چاودنه وه چې د دغه نسل له خوا ولیدل شوه.
مونټېسکیو
ژوندلیک
مونټېسکیو د سترګو د پردې له یوې ناروغۍ کړېده او د ړندېدو وېره ورسره وه. د ۱۷۵۴ کال په وروستیو کې پاریس ته ولاړ، ترڅو هلته د خپل کور اجاره واخلي او هم لا برېډ ته تقاعد شي. مګر هغه ډېر ژر ناروغ شو، او د ۱۷۵۵ کال د فبروري په ۱۰مه د شدیدې تبې له امله ومړ. نوموړی د پاریس په سان سولپیس کلیسا کې ښخ شو، او د فرانسې د انقلاب پر مهال یې ټول پاتې شوني هم له منځه یوړل شول.
د ستورو لویه چاودنه
لومړني اکتشافات
داسې شواهد شتون لري چې ښيي د ۱۶۸۰ زکال له ذات الکرسي اې وروسته تر ټولو ځوانه کهکشاني لویه ستوریزه چادونه، G1.9+0.3 د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې رامنځته شوې. هغه مهال دغو دواړو لویو چاودنو ته چندان پام ونشو. د G1.9+0.3 اړوند زموږ د کهکشان په چاپېر کې د هغو د ګرد او غبار انقراضي حالت هغه تر ډېره پورې کمرنګه کړه او له همدې امله ورته پام ونشو. د ذات الکرسي اې (Cassiopeia A) وضعیت بیا لږ روښانه و. د هغو انفرارېډ یا ماورا بنفش وړانګې تشخیص شوې چې ښيي دغه چاودنه د شدید انقراض په برخه کې نه وه.
تلسکوپي موندنې
د ستورپېژندنې د تلسکوپونو په پراختیا سره د لږ نور لرونکو او لرې لویو ستوریزو چاودنو د لید امکان زیات شو. دغه ډول لومړنۍ مشاهده په آندرومدا کهکشان کې SN 1885A ده. دویمه لویه ستوریزه چاودنه SN 1895B وه چې یوه لسیزه وروسته په NGC 5253 کې کشف شوه. د ۱۹۲۰مې لسیزې په لومړیو کې یو لړ چارې په نورو مواردو ترسره شوې چې په پیل کې دا ګمان کېده چې د ستوریزو چادونو نوی ډول دی. دغو ته «د لوړې طبقې ستوریزې چاودنې»، «هاوپتنووا» یا «عظیمې چاودنې» ویل کېدلې. داسې انګېرل کېږي چې د «سوپر-نوا» نوم د والټر باده له خوا په ۱۹۳۱ زکال کې د کالیفورنیا د ټکنالوژۍ په انستیتیوت کې د لکچر ورکولو پر مهال ابداع شوې. په علمي مقاله کې بیا دغه نوم د کنوټ لنډمارک له خوا په ۱۹۳۳ زکال کې وکارول شو او بیا په ۱۹۳۴ زکال کې باده او تسوئیکي په خپله مقاله کې وکاروه. په ۱۹۳۸ زکال کې د سوپر او نوا ترمنځ د فاصلې کرښه له منځه لاړه او نور په معاصر ډول کارول کېده.
تر ټولو ځلانده ستوریزه چاودنه چې تر نن پورې ثبت شوې ASASSN-15lh وه چې ۳.۸۲ ګېګا نوري کاله فاصله یې لرله. دغه چاودنه د لومړي ځل لپاره د ۲۰۱۵ زکال په جون میاشت کې کشف شوه چې ۵۷۰ بیلیونه لمري ځلا (570 billion L ☉) یې لرله چې د نورو لیدل شوو لویو ستوریزو چاودنو په پرتله یې دوه چنده بولومتریکه ځلا لرله.
ګو ، ډاګ. ګو! (ټلویزیون سلسله)
قیصه
''ګو ، ډاګ. ګو!'' د دوی په پاستون ښار کې د دوه ځوانو کینانو ، ټګ بارکر او سکوچ پوچ د ژوند شاوخوا ګرځي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:کارتونونه
ايران کې جنسي تېری او د هغې مجازات
د ایران د اسلامي جمهوریت په قانون کې د اسلامي جزا د قانون په ۲۲۴ ماده کې د جنسي تېري سزا مرګ (اعدام) دی. جنسي تېري کوونکي معمولا یوازې د عیني شاهدانو په شهادت نه محکومیږي، نو ثابت شواهد باید له نورو او عدلي طب څخه ترلاسه شي. د ننوتلو (دخول) شواهد، د جنسي تېري پېژندنه او دا حقیقت چې د مېرمنې له رضایت پرته جنسي تېری شوی وي؛ د تهران ولايت د جنايي محکمې قاضي ولي الله حسيني د جنسي تېري د قانوني دريځ په اړه وويل: د دغه جرم حکم يا برائت او يا اعدام دی، هيڅ منځنی (وسطي) بله سزا نه لري. »
د حکومتي چوکاټ دننه جنسي ځورونې او جنسي تېري
په ایران کې د بندیانو د جنسي تېري یا جنسي ځورونې اصلي مقاله
په ایران کې د 1401 پاڅون د مظاهره کوونکو د جنسي ځورونې اصلي مقاله
سبا قوم
سرچينې
وېشنيزه:سبا قوم وېشنيزه:صنعا وېشنيزه:يمن
ايملي ډيويسن
ډيويسن د ښځو حقونو د برابرۍ يوه پياوړې پلوې او احساساتي عيسوۍ وه او فکر يې کاوه، چې سوسياليزم د غوره يا ښه لپاره يو اخلاقي او سياسي ځواک دی. د نوموړې د ژوند ډېری برخه د هغې د مړينې د دود له لارې ژباړل شوې ده. نوموړې وار له مخه د هغه څه په اړه هيڅ تشرېح ورنه کړه، چې په ډيربی “Derby” يې د کولو پلان درلود او د نوموړې د انګېزو او ارادو ناڅرګندتيا د تاريخ له لورې د نوموړې په اړه د قضاوت څرنګوالی اغېزمن کړی دی. د پېښې، ځان وژنې او د پاچا اس ته د ښځو د رايې ورکولو د بيرغ تړلو د هڅې په ګډون بېلابېلې نظريې وړاندې شوي دي.
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
ايملي ويلډنګ ډيويسن د ۱۸۷۲ ز کال د اکتوبر پر ۱۱ مه نېټه د لندن په سويل ختيځ کې د ګرینوېچ په روکسبرګ “Roxburgh” سيمه کې وزېږېده. پلار يې چارلس ډيويسن “Charles Davison” نومېده، چې يو متقاعد سوداګر و او مور يې مارګريت نومېده، چې کورنی نوم يې سايسلي “Caisley” و او مور او پلار دواړه يې د نرتمبرلېنډ له مورپيت “Morpeth, Northumberland” څخه وو. چارلس په ۱۸۶۸ ز کال کې له مارګريت سره د واده پر مهال ۴۵ کلن او مارګريت ۱۹ کلنه وه. ايملي د يادې جوړې د څلورو ماشومانو له ډلې درېيمه ماشومه وه. کشره خور يې په ۱۸۸۰ زکال د شپږ کالونو په عمر د “Diphtheria” له امله مړه شوه. مارګريت د چارلس دويمه مېرمن وه او لومړۍ مېرمن يې په ۱۸۶۶ ز کال کې مړه شوه، چې نهه ماشومان يې ورڅخه درلودل.
ډيويسن د “Holloway” په پرېښودلو سره يې د يوې روزونکې په توګه ژوند وکړ او ماښام يې زده کړو ته دوام ورکړ. نوموړې د اکسفورډ په “St Hugh’s College” کې د شاملېدلو په موخه پوره پيسې زېرمه کړې، چې اصلي موخه يې يوازې د يوې دورې لپاره په خپلو وروستيو ازموينو کې ګډون و. په انګيسي کې يې د لومړۍ درجې وياړونه تر لاسه کړل، مګر د نه فارغېدلو لامل يې دا و چې اکسفورډ ښځينه فارغانو ته بری ليکونه يا سندونه نه ورکول. نوموړې د ۱۸۹۵ او ۱۸۹۶ ز کالونو تر منځ د لنډې مودې لپاره د “Edgbaston” سيمې د کليسا اړوند ښوونځي کې کار وکړ، مګر کار ورته سخت ښکاره شو او په “Worthing” کې د “Seabury” په نوم شخصي ښوونځي ته لاړه. ډيويسن په سيبري کې د يو څه زياتې مودې لپاره پاتې شوه، اورتنګ ښارګوټی يې په ۱۸۹۸ ز کال کې پرېښود او په نارتمپټنشاير “Northumptonshire” کې د يوې کورنۍ د کوچنيانو شخصي روزونکې شوه. هغې په ۱۹۰۲ ز کال د لندن پوهنتون “University of London” کې د سند تر لاسه په موخه لوست پيل کړ او په ۱۹۰۸ زکال د ټولګي د درېيمې درجې وياړونو سره فارغه شوه.
فعاليت
ډيويسن د ۱۹۰۶ ز کال په نومبر کې د ښځو له ټولنيزې او سياسي اتحاديې “Women’s Social and Political Union (WSPU)” سره يو ځای شوه. ياده اتحاديه چې په ۱۹۰۳ ز کال د ايميلين پنکورسټ “Emmeline Pankhurst” له لورې جوړه شوې وه، هغه خلک يې راټول کړل چې فکر يې کاوه چې د ښځو د رايې کارونې خپل وروستي هدف ته د رسېدلو لپاره فوځي او مخالفتي جګړه ييز هنرونو ته اړتيا وه. ډيويسن د “WSPU” په مبارزو کې ګډون وکړ او د لاريونونو پرمهال د يادې ادارې لوړ پوړې ماموره او مشره څارونکې شوه. نوموړې په ۱۹۰۸ او ۱۹۰۹ ز کالونو کې خپله د استادۍ دنده پرېښوده او ځان يې په بشپړ ډول اتحاديې ته ځانګړې کړ. هغې په زياتېدونکي ډول مخالفتي چارې پيل کړې، چې سيلويا پنکورسټ “Sylvia Pankhurst” يې دې ته اړ کړه چې نوموړې «د فوځيانو تر ټولو زړه ورې او بې پروا» غړې په توګه تشرېح کړي. د يادونې وړ ده چې سيلويا د ايميلين لور او د اتحاديې د پوره وخت غړې وه. ډيويسن په لومړي ځل د ۱۹۰۹ زکال په مارچ کې ونيول شوه. نوموړې دا مهال د هغو ۲۱ ښځو د يوې جرګې غړې وه، چې د لومړي وزير ايچ ايچ اسکوېت “H. H. Asquith" د ليدلو په موخه يې له “Caxton Hall” سيمې څخه لاريون پيل کړ. لاريون له پوليسو سره په شخړه پای ته ورسېده او ډيويسن پر پوليسو د بريد له امله ونيول شوه او د يوې مياشتې بند سزا ورکړل شوه. نوموړې له خوشې کېدلو څخه وروسته «د ښځو لپاره رايې :Votes for Women» په نوم د اتحاديې ورځپاڼې ته وليکل، چې «د دې ټولو لاملونو په دې غوره اصل کې د خپل عاجز کار له لارې زه د خپلې دندې له بشپړتیا او هغه ژوند سره لېوالتیا ته ورسېدم، چې وار له مخه مې هيڅکله نه و ازمايلی.
ډيويسن د ۱۹۰۹ ز کال په جولای کې د ښځو د رايې ورکولو د برخې له ملګرو ماري ليګ “Mary Leigh” او اليس پاول “Alice Paul” سره د هغه عمومي ناستې د پرېکولو له امله ونيول شوه. ياده غونډه چې د خزانې رئيس ډيويډ للويد جورج “David Lloyd George” له لورې تر سره شوه، ښځو ته په کې د ګډون حق نه و ورکړل شوی. نوموړې ته د دوه مياشتې بند سزا واورول شوه، مګر د نه خوړلو اعتصاب يې وکړ او له پينځه نيمو ورځو بند څخه وروسته په داسې حال کې خوشې شوه، چې ۲۱ پونډ (۹،۵ کېلو) وزن يې له لاسه ورکړی و. نوموړې وويل چې هغې په پای کې «خورا کمزوري احساس کړه». ډيويسن د همدې کال په سپټمبر کې يو ځل بيا د دې له امله ونيول شوه، چې په يوې سياسي غونډه کې يې په تېږو سره ښيښې ماتې کړې او دا هغه ناسته وه، چې د ۱۹۰۹ ز کال د بوديجې په اړه د خواشينۍ څرګندولو لپاره رابلل شوی و او يوازې نارينه وو په کې د ګډون حق درلود. نوموړې د دوه مياشتو لپاره د سټرېنجويس “Strangeways” زندان ته واستول شوه. يو ځل بيا يې د لوږې اعتصاب وکړ او له دوه نيمو ورځو بند وروسته بېرته خوشې کړای شوه. نوموړې وروسته مانچسټر ګارډين “The Manchester Guardian” ته وليکل، چې د هغې عمل داسې څرګند او ثابت کړي، چې د هغه شخصي ګواښ په اړه عمومي خلکو ته د خبرداري په معنا و، چې که چېرې دوی په راتلونکي کې هر چېرته د کابينې د وزيروانو غونډو ته ځي؛ نو عملي يې کړي. ډيويسن د خپلې ليکنې په دوام وليکل: «دا د هغو عمومي غونډو په نښه کولو کې د کابينې وزيرانو د ناقانونه عمل له امله عادلانه ثابت شوی دی، چې د ولس يوه لويه برخه ورڅخه بې برخې شوې ده».
توکم
لیکوال: علامه شهید مرتضی مطهری
ژباړه: استاد اجرالدین اقبال
= نژاد = تاریخي او د جامعه شناسۍ  تحقیقات ښيي، د معینو ‏اخلاقي او اجتماعي شرایطو په شتوالي کې د بشر ټول نژادونه کولای شي،چې د انسانانو ټولې ځانګړنې ولري. لکه تر اسلام مخکې عربان ،چې د تعصبونو، شخړو او قبیلوي شخړو مجموعه او د داشان تعصبونو محصول وه.خو د اسلام او د توحیدي انقلابي دودونو او د اجتماعي عدالت او اخلاقي زېرو د راښکاره کېدو له امله دې مجموعې داسې ځانګړنې لاس ته راوړې،چې تر ټولو متمدنې انساني ټولنې څخه یې تمه کېږي. که څه موده وروسته هماغه نژادي ځانګړنې یو ځل بیا راښکاره شوي؛نو علت یې اسلامي توحیدي او اجتماعي دودونو او اخلاقي شرایطو ته شا کول وه. دا ښيي،چې نژادي ځانګړنې دایمي و لایزاله اصالت نه لري او د نورو اخلاقي او اجتماعي شرایطو تر سیوري لاندې یې اغېز او رول بدلېدای شي.د الجزایر ملت ددې مدعا بله نمونه او شاهد دی.
ددې اجتماعي او اخلاقي شرایطو امکان او د ساتنې څرنګوالی یې پراخ داستان لري،چې ددې موضوع له وسې بهر دي. که څه هم د نژادي ځانګړنو لامل د یو ملت په تاریخي بهیر کې د هغوی په پرمختګ او انحطاط او مړینه کې اغېزمن دي ؛خو دا بې له دې دي،چې دا نژادي ځانګړنې دې د وګړیو د وجدانونو نښلوونکې هم وي. له نژادي ځانګړنو څخه راټوکېدلي ګډ ټکي، تر دې مخکې ،چې د نښلولو،جمعي وجدان او ملي پیوستون د ټینګوالي لامل شي؛نو یا خو بیلتون او کرکه زېږوي او یا هم یو ملت کمزوری او ناپیداره کوي.
هغه قومونه،چې په پیل کې جګړوال،ربړوال او یرغلګر وه؛نو د دوی ټول عمر  یو له بل سره په نښتو او ربړو کې تېر شوی دی،چې په نتیجه کې یا خو له منځه تللي ‏او یا خو د تاریخ په اوږدو کې نور داسې اخلاقي او اجتماعي نښلوونکي لاملونه راپیدا شوي،چې د دوی د یووالي او راټولېدنې لامل شوی دی. ((كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ)) او پرعکس هغه امتونه،چې جوړجاړی والا او سوله ایز وه ، نه یوازې له ځان،د ژوند او محیطي شرایطو سره؛بلکې له نورو ملتونو او حتی له یرغلګرو سره یې هم سوله ایز او روغه ایز توافق درلود، کوم ځانګړی او مستقل نژاد یې هم نه و رامنځ ته کړی او که یې درلوده هم؛نو په په کلي ډول بې رنګه او له هر ډول امتیازڅخه پاک و او د کمزورۍ او انحطاط په لوري روان نه و. اصولا دا خو د هر بشر له ځانګړنو ځنې دی،چې پخپلو منطقي او عاطفي اړیکو کې تل په داسې چا پسې ګرځي،چې دنننۍ او بهرنۍ اړتیاوې یې پوره او برابرې کړي.
د مینې تر ټول ټینګ پیوند هغه دی،چې میین خپل ژور او اساسي اړتیاوې د معشوق په وجود کې وویني او دا هغه څه دي،چې په ننني ژوند کې یې شاهد او ناظر یو. د اجمتاعي اړیکو ټینګوالی او د ټولګي وجداني تړنې هغه مهال پوره کېدای شي،چې د ټولنې واحدونه هر یو یې د بل د اړتیاوو بشپړوونکی او پوره کوونکي وي او دا هغه شرط دی، چې نژادي جبري ځانګړنې او غوښتنې پکې هیڅ ونډه نه لري.
دودونه- رواجونه
لیکوال: شهید علامه مرتضی مطهری
ژباړه: استاد اجرالدین اقبال
په یو ملت کې اوسني اجتماعي دودونه په دوه ډوله دي : یو هغه دي،چې له اخلاقو، مجاهدت او مبارزو څخه راټوکېدلي وي،چې دا له مقدسو انساني ځانګړنو ځنې دي او د دودنو دا ډول په دې هڅه کې وي،چې نېکي او عدل واکمن کړي. بل ډول یې له ناپوهۍ، دنیاپرستۍ او اجتماعي ظالمانه اړیکو څخه سرچینه اخلي.
د لومړي ډول دودونو محصول د ملتونو ژوندي پاتې کېدنه،خرکت او راغوړېدنه ده او د دویم ډول محصول ، وروسته پاتې کېدنه، انحطاط او د ارباب، شتمنۍ او حکومت په لاس د خلکو بندیتوب دی.
دا چې د هستې بنسټ په عدالت، تقوی، ودې او تکامل دی؛نو غوره انساني دودونه د ملتونو د ژوند او دوام لامل کېږي او ناوړه دودونه د ملتونو د ځوړتیا،مرګ او نیستۍ لاملېږي. نمونې ته یې کافي ده،چې د تېرو امتونو برخلیک تر ننني امت پورې وګورو، لکه د لوط، عاد او ثمود او د مصر،یونان روم قومونه.
عيسوي روحانيت
عيسوي روحانيت يا روحاني ژوند د عيسويانو عبادتي عمل دی، چې د زهد يا پرهېزګارۍ ژوند کوي او په عمومي ډول په صومعې يا خانقاه پورې تړلې اوسېدنې دي، چې عيسوي عبادت لپاره ځانګړې شوې دي. دې چارې د عيسوي کليسا د تاريخ په لومړيو کې وده پيل کړه او لرغونې صحيفه “Old Testament” کې د شته کتابي بېلګو په ګډون د ورته بېلګو او نظرياتو پر بنسټ نمونه شوې ده، مګر په کتابونو کې د يو بنسټ په توګه نه وه ټاکل شوې. دا چاره د مذهبي قوانينو لکه د سېنټ اګوسټېن قانون، «the Rule of Saint Augustine»، ستر انتوني «Anthony the Great»، سينټ پاچومييس «St Pachomius»، د سينټ باسيل قانون «Rule of St Basil» او د سينټ بينيډېکټ قانون «Rule of St Benedict» او په معاصرو وختونو کې د اړوند عيسوي نوم ايښودنې کانون قانون “Canon Law” له مخې منظم شوې ده، چې د روحاني ژوند بڼې لري. هغوی چې روحاني ژوند کوي د نوعي يا جنسي اصطلاحاتو له مخې يې نارينه راهبان يا “monks” او ښځينه راهبانې “nuns” پېژندل کېږي. د “monk” ويی له يوناني «μοναχός» (monachos, ‘monk’) څخه اخېستل شوی دی، چې په خپله «μόνος» (monos) د يوازې يا ځانته معنا لري.
عيسوي راهبان په لومړيو کې صومعو که نه اوسېږي، مګر دا چې له نورو څځه د ګوښه يا بيلو انسانانو په څېر يوازې ژوند کولو له مخې پيل کوي، چې د “monos” ويی هم ښايي همداسې يوه معنا وړاندې کوي. دا چې زياتو خلکو د راهبانو ژوند غوره کړ او په دښته کې يوازې اوسېدل، يو له بل سره يو ځای کېدل يې پيل او په نږدې اصلي راهبانو پورې يې ځانونه وتړل يا موډل کړل. په چټکۍ سره راهبانو ټولنې جوړې کړې، چې په واسطه يې د پرهېزګارۍ ژوند په پام کې نيولو په موخه خپلې وړتياوې زياتې کړي. د عيسويت تاريخپوه روبرت لوئيس وېلکين له نظره «دوی کليسا کې دننه د يو نوبتي ټولنيز جوړښت په جوړولو سره د يو خورا پايښت لرونکي عيسوې ټولنې بنسټونه کېښودل». روحانيون په عمومي ډول صومعه کې اوسېږي، چې هلته کېدای شي يوه ټولنه (canobites) يا هم يوازېتوب کې ژوند وکړي.
د ښځينه او نارينه راهبانو لپاره ژوند
د روحانيت يا رهبانيت په ټولو ډولونو کې بنسټيزه نظريه له ټولنې يا نړۍ څخه ګوښه کېدل يا لاس اخېستل دي. روحاني ژوند له مذهبي حکمونو لکه “friars” [د سوالګرو د ډلې يا طبقې غړې ]، “canons regular” [د کاتوليک کليسا د روحانيونو د ډلې غړې]، “clerks regular” [د سترې پادري ډلې غړې] او يو څه وروستيو مذهبي جماعتونو يا غونډو څخه يو بېل ژوند دی. وروستی هغه يې د تبليغ، تدريس، د بنديانو ازادول او داسې نورو په څېر يو څخه ځانګړی کار يا نښه لري، چې په خپلو فعاليتونو کې يوه پراخه سيمه رانغاړي. په داسې حال کې چې راهبانو د خورا بېلې ځانګړتيا کارونه تر سره کړي دي، دا کار په هر حالت کې د روحاني دولت د اصل پر وړاندې باندنی يا فرعي دی. راهبان او دروېشان يا د صومعې راهبان دوه بېلابېلې ونډې دي. په ديارلسمه پېړۍ کې د صومعو د کمښت له امله د عيسوي عقيدې د تدريس په موخه د صومعې د راهبانو نوي ترتيبات رامنځته شول.
د عيسوي ژوند تېرولو دواړه لارې د هغو عيسوي نوم ايښودنو اړوند کليسايي قانون له مخې منظم شوې دي، چې پېژني يې. لکه: رومن کاتوليک کليسا، د ختيځ ارتودوکس کليسا، انجيلي يا انګليکن کليسا يا لوتري کليسا. عيسوي روحاني ژوند تل ورته فکر لرونکو عيسويانو سره ټولنيز ژوند نه رانغاړي. عيسوي روحانيت په خپلو باندنيو بڼو کې ستر توپير کړی دی، مګر په پراخه کچه ويل کېږي چې دوه اصلي ډولونه لري، چې يو يې ګوښه کېدنه يا منزوي “eremitical” او بل يې ښاري ژوند يا “cenobitical” ډول دی. د صومعې مشر سينټ انتوني “St. Anthony the Abbot” ته لومړنی او سينټ پاچوميس “St. Pachomius” ته دويم بنسټګر ويل کېدای شي. روحاني ژوند د بشپړ اوسېدلو په موخه ځکه د عيسی عليه السلام د امين پر بنسټ دی، چې ستاسې اسماني پلار بشپړ دی. (د انجيل ليکونی متيو “Matthew 5:48). دې نظريې ته د بشپړتيا حالت هم وايي، چې د بېلګې په ډول د فېلوکاليا “Philokalia” په نوم د روحاني ليکنو کتاب کې هم کتل کېدلی شي. د دوی د ځان پرېښودنې عادت يا خوی درې عناصر لري چې له درې انجيلي مشورو (فقر، سپېڅلتوب او غاړه اېښودنې) سره سمون کوي.
تاريخچه
د لومړۍ پېړۍ ځينو ډلو لکه ايسينيس “Essenes” او تيراپيوتای “Therapeutae” د ژوند هغه ډولونه وڅارل، چې د عيسوي روحانيت د وړاندينيو بڼو په توګه ګڼل کېدلی شوې. لرغوني عيسوي روحانيت د الياس پيغمبر او تعميد ورکونکي جان “John the Baptist” له بېلګو څخه خپل الهام واخېست، چې دواړو په دښته کې يوازې او له خپلې عمومې کشيشې ډلې څخه د مخه په دښته کې له شيطان سره د يوازېوالي په هڅه کې د حضرت عيسی عليه السلام وخت له کيسې څخه له ټولو پورته ژوند وکړ.
لرغونی عيسويت
لرغونو عيسوي راهبانو تاييد شوې لرغونپوهنيزه نښې نه دي پرېښي او يوازې په ليکلي ثبت يا سند کې ورته په نامستقيم ډول اشاره کېږي. د پاک لمنو مېرمنو هغه ټولنې چې ځانونه يې مسيح عليه السلام ته ځانګړي کړي وو، لږ تر لږه دويمه پېړۍ کې موندل کېږي. ځيني انفرادي راهبان هم وو، چې د پاک يا پرهېزګار په توګه پېژندل کېدل او په عمومي ډول يې د دښتو پر ځای د ابادو ځايونو په څنډو کې ژوند کاوه، چې لا هم په نړۍ کې پاتې دي، مګر روحانيت باندې عمل کوي او له خدای سره يووالي يا پيوستون لپاره هڅه کوي. په نيسن ضد “Anti-Nicene” راهبانو کې به يو شخص يوازينی ژوند تېروي، اوږدې او پرله پسې روژې نيسي، له غوښې او شرابو څخه به ځان ساتي او د وړتيا په حالت کې د يو کوچني لاسي صنعت له لارې به د ځان ملاتړ کوي، چې يوازې د ځان پايښت لپاره مطلق اړينه تر لاسه کړې ګټه به ځان سره ساتي او پاتې به بېوزلو ته ورکوي.
«له روحانيت څخه د مخکې» يوه لومړنۍ بڼه درېيمه پېړۍ کې د «د تړون زامنو» خوځښت له لارې د سرياني عيسويانو په منځ کې هم څرګندېږي. ختيځ ارتودوکسي د قيصريه باسېل ‘Basil of Caesarea’ او همدا راز د «دښتې پلارونه:Desert Fathers» بېلګې ته د بنسټګر روحاني قانون جوړونکو په سترګه ګوري.
د ګوښه کېدنې روحانيت “Eremitic Monasticism”
د ګوښه کېدنې يا يوازېوالي روحانيت له ټولنې څخه د بشپړې لاس اخېستنې له مخې مشخص کېږي. د “eremitic” ويی له يوناني “eromos” ويي څخه اخېستل شوی دی، چې د دښتې معنا لريږ دا نوم د مصر د سينټ انتوني له امله ورکړل شوی و، چې په درېيمه پېړۍ کې يې مصري غر کې په يوازېوالي کې د ژوند کولو په موخه تمدن پرېښود. که څه هم نوموړی ښايي لومړنی عيسوي زاهد نه و، مګر لږ تر لږه د لومړني پېژندل شوي شخص په توګه پېژندل کېږي.
زاهد پاول “Paul the Hermit” په تاريخي ډول لومړنی پيژندل شوی عيسوي دی، چې د يو راهب په توګه يې ژوند کاوه. په درېيمه پېړۍ کې د مصر انتوني (۲۵۲ – ۳۵۶ز) دښته کې د زاهد يا صوفي په توګه ژوند وکړ او په وار وار يا په تدريجي ډول يې هغه پيروان تر لاسه کړل، چې د زاهدانو په توګه يې له نوموړي سره رښتينې ټولنه کې د ژوند پر ځای نږدې سيمو [دښتو] کې ژوند کاوه. د روحانيت دې ډول ته د ګوښه کېدنې يا زاهدۍ ته ورته روحانيت وايي.
د يوازې يا ګوښه راهب کېدنې لپاره يو بل اختيار راهبه کېدل و. دا چاره ځکه پيل شوه، چې ځيني خلک وو چې غوښتل يې د يوازېتوب ژوند وکړي، مګر په دښته کې د يوازې ژوند کولو وړتيا يې نه درلوده. دوی به د همدې له امله د اجازې غوښتلو لپاره پادري ته تلل، چې هغوی به ورته بيا د رانغاړلو مذهبي دود تر سره کړ. د دې چارې له بشپړتيا څخه وروسته به راهبې په داسې يوه خونه کې ځانله ژوند کاوه، چې په عمومي ډول به يې د کليسا پر لور کړکۍ خلاصه وه او په همدې ډول به يې ګډون تر لاسه کولی او د کليسا خدمتونو کې برخه اخېستلی شوه. دوه نورې کړکۍ هم وې، چې د خواړو ورکولو او د مشوره غوښتونکو خلکو د راتګ په موخه وې. تر ټولو نامتو راهبه د نوروېچ جولين “Julian of Norwich” وه، چې په ۱۳۴۲ز کال انګليستان کې زېږېدلې وه.
اسټورینیايي ژبه
د استوریا ژبه د هسپانیې د استوریاس په خپلواکه ولایت کې يوه عامه ژبه ده چې د دې سیمې د خلکو ترمنځ مشهوره ده. د دې ژبې د ويونکو شمېر تر پنځه لکه پنځوسو زرو پورې اټکل شوی دی. دا ژبه په هسپانیه کې رسمي ژبه نه ده او یوازې په خبرو اترو کې کارول کیږي. د اسټوریاس ولایت په ختیځ کې یوه بله ژبه هم شته چې د یوناوي ژبې په نوم یادیږي چې په دې اړه اختلاف شته چې ایا دا د استوریا ژبه ده که ګالیشیایي ژبه. په دې وروستیو کې، د هسپانیا په اوویډو پوهنتون کې، دا ممکنه شوه چې د اسټورین لیکسيګرافي مطالعه.
سيسرون
مارکوس تولیوس سیسرو (کيکرو يا چيچرو یا سيسرو ) (د 106 زېږديز کې زېږېدلی - 43 زېږديز مړ شوی) د روم جمهوریت یو مشهور ویناوال ، سیاستوال او فیلسوف و. هغه په ارپینو کې زیږیدلی و. د سیاسي بحرانونو په جریان کې چې د روم امپراتورۍ رامینځته کیدو لامل شو ، هغه هڅه وکړه چې د پاپولیزم اصول وساتي. د هغه په پراخه لیکنو کې د بیاناتو، فلسفې او سیاست په اړه مقالې شاملې دي، او هغه د روم یو له سترو ویناوالو او نثرونو څخه شمیرل کیږي. هغه د روم د استراتیژیک نظم د یوې شتمنې ښاري کورنۍ څخه راغلی او په 63مخزېزديز کې یې د قونسل په توګه دنده ترسره کوله.
په لاتیني ژبه د هغه نفوذ خورا لوی و. هغه د لاتیني ادبیاتو درې پر څلورمه برخه لیکلي چې د هغه په ژوند کې شتون درلود، او ویل کیږي چې وروسته نثر یا د هغه په وړاندې غبرګون و یا خپل طرز ته بیرته راستنیدل، نه یوازې په لاتیني بلکې په اروپایی ژبو کې هم. . تر 19 پیړۍ پورې. سیسرو په لاتین کې د هیلنیسټیک فلسفې د اصلي ښوونځیو دلیلونه معرفي کړل او د لاتیني فلسفې لغتونه یې رامینځته کړل چې د کلمو جوړښتونه لکه ایویډینټیا، هیومینیټاس، کوالیتاس، کوانټایټاس (پراخه) او اساس (جوه)، ځان د ژباړونکي او فيلسوف په توګه توپیر کوي.
که څه هم سیسرو یو تکړه ویناوال او بریالی وکیل و، هغه په دې باور و چې د هغه سیاسي دنده د هغه ترټولو مهمه لاسته راوړنه وه. دا د هغه د قونسلګرۍ په جریان کې و چې دوهم کاټلیناري دسیسه هڅه وکړه چې د بهرنیو ځواکونو لخوا په ښار باندې برید کولو سره حکومت نسکور کړي ، او سیسیرو پرته له محاکمې د پنځو توطیو کونکو سمدستي او جنجالي اعدام سره بغاوت وځپل. د لومړۍ پیړۍ BC د ګډوډۍ منځنۍ دورې په جریان کې، چې د کورنیو جګړو او د جولیوس سیزر د دیکتاتورۍ سره پای ته ورسیده، سیسیرو د دودیز جمهوریت واکمنۍ ته د بیرته راستنیدو غوښتنه وکړه. د سیزر له مړینې وروسته، سیسرو د واک په وروستیو جګړو کې د مارک انتوني دښمن شو او په یو لړ ویناوو کې یې په هغه برید وکړ. هغه د دوهم ټرمویرایټ لخوا د دولت دښمن اعلان شو او په پایله کې د هغو سرتیرو لخوا اعدام شو چې په 43 BC کې یې د هغه مخه ونیوله. د هغه لاسونه او مات شوي سر بیا په روسترا کې د مارک انتوني د وروستي انتقام په توګه ښودل شوي.
د پیټرارک لخوا د سیسرو لیکونو بیا پیژندنه اکثرا په عامه چارو ، انسانیت ، او کلاسیک رومن کلتور کې د 14 پیړۍ رینسیس پیل کولو سره اعتبار لري. د پولنډي تاریخ لیکونکي تادیوس زیلینسکي په وینا ، "د رینسیسانس د سیسیرو له بیا ژوندي کیدو څخه پورته و ، او یوازې د هغه وروسته او د هغه له لارې پاتې کلاسیک لرغونتوب و. د سیسیرو واک او وقار په 18 پیړۍ کې و. د هغه روښانتیا او نفوذ په مشهور روښانتیا مفکرینو او سیاسي تیوریسټانو لکه جان لاک ، ډیویډ هیوم ، مونټیسکیو او اډمونډ برک باندې د پام وړ و. د هغه اثار د نړۍ په کلتور کې ترټولو اغیزمن دي، او نن ورځ دوی لاهم د روم تاریخ لیکلو او بیاکتنې لپاره یو له خورا مهم خامو موادو څخه دی، په ځانګړې توګه د روم جمهوریت وروستۍ ورځې.
ژوندلیک
هغه له ۶۳ ق م څخه سیاسي ډګر ته داخل شو او د قونسلګرۍ مقام یې ترلاسه کړ. د هغه وینا د مشهورو خلکو ستاینه او سپکاوی کوي. په ۴۳ ق م کې د مارک انتوني په امر د جولیوس سیزر تر وژلو وروسته په فساد کې ځان وژنه وکړه او ووژل شو.
فلسفه او سیسرو
د فصیحه ویناو سربېره، سیسیرو د فلسفې او ټولنو په مانا او څرګندونو باندې ډېری کتابونه لیکلي، چې ډېرو یې د یوناني مفکرانو له خوا الهام اخيستی. د سیسیرو په زړه پورې لیکنې د نړۍ یو له لویو ادبي خزانو څخه شمېرل کیږي.
" اپلاتون "، " ستوکس " او "د اکاډمۍ شکمن" او د یوناني فلسفې په دریو مهمو برخو کې بحث شوی.
اغېزې
د هغه په کارونو کې شامل دي:
لیکونه
د سیسرو شاوخوا 900 لیکونه په لاتین کې پاتې دي، کوم چې ارزښتناکه تاریخي اسناد ګڼل کیږي. د دوی په منځ کې لاندې لیکونه دي:
د هغه د لیکونو سربیره، د هغه شعرونه د هغه د کلمو د مهارت او د هغوی د هنري کارونې یوه بیلګه ده.
حوالې
<div style="text-align: left; direction: ltr; margin-left: ۱em;">
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:د روم امپراطوری وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د خلق ډموکراتيک ګوند
د افغانستان د خلق ډيموکراټيک ګوند د افغانستان لومړی ډيموکراټيک ولسواک ګوند وو، چې د ۱۹۶۵ د جون په لومړۍ نېټه د نور محمد تره کي له خوا رامنځته شو. دا ګوند په ډېر لږ وخت کې پرمخ لاړ، د خلق ډيموکراټيک ګوند د يو ايډيالوژيک او په هره برخه کې د پښتون قوم او په ځانګړې ډول د افغانستان د پرمختګ لپاره جوړ شو.
د خلق ډيموکراټيک ګوند د برياليتوب او واکمنۍ وروسته پښتون قوم له پخوا سره ډېر توپير احساس کړ. په پښتون توکم کې ډېر ناوړه عادتونه لکه؛ پر ښځو ظلم، ښځې په پيسو پلورل او داسې نور ناوړه رواجونه له مېنځه لاړل. د استاد نور محمد تره کي ټوله تمرکز او هڅه دا وه چې پښتون توکم د نړۍ د نورو توکمونو په څېر شعور او پرمختګ ولري.
تاريخ
د خلق ديموکراتيک ګوند بنسټ په ښکاره ډول د ۱۹۶۵م ز کال د جنورۍ د مياشتې په لومړۍ نېټه په کابل کې د نور محمد تره کي په کور کې کېښودل شو. دا يې په ښکاره ډول د راټولېدو لومړنی ځای وو.
په پورته ذکر شوې نېته، د ګوند لومړنۍ غونډه جوړه شوه، چې نورمحمد تره کي پکې د ګوند د عمومي منشي او ببرک کارمل په کې دويم منشي وټاکل شو. همداسې د ګوند مرکزي کمېټه هم د اوو کسانو نه جوړه شوه. د همدې کال په وروستيو کې وه، چې د ګوند لخوا د خلق په نوم يوه جريده نشر شوه، په دې جريده کې د ګوند اساسي موخې خپرې شوې وې.
خو، د ګوند له ښکاره رامنځته کېدو نه ډېره موده لا نه وه تېره شوې، چې ګوند په دوه ډلو خلق او پرچم باندې ووېشل شو.
د دوی تر منځ دغه اختلاف نږدې لس کاله دوام وکړ، د ۱۹۷۷م ز کال په اوږدو کې دواړه ډلې بيا د محمد داود پر ضد سره يو ځای شوې. د ثور له کودتا وروسته، چې واک د خلق ډلې په لاس کې وه؛ نو د خلق ډلې مشرانو په حکومت کې د پرچم ډلې ته ځای نه ورکاوه. اقبال وزيري ليکي، چې د شوروي مشرانو په غوښتنه او ټينګار سره پرچميانو ته په حکومت کې ځای ورکړل شو. د دواړو تر منځ بيا هم اختلافات رامنځته شول، چې پايله له واکه د پرچميانو لرې کول شول.
لرې کړای شوي غړي نورو هېوادونو ته د سفيرانو په توګه واستول شول، د نيولو او له واکه لرې کولو کې يې د امين رول ډېر زيات وه. کارمل په کې چکسلواکيا ته ولېږل شول، جنرال لياخوفسکي ليکي، چې کارمل خپلو ملګرو ته ويلي ول، چې (حتماً هېواد ته راستېږم او له سره بېرغ سره يو ځای). له دې وروسته د پرچم د ډلې ځينې غړي نيول کيږي. جنرال عمرزی، چې د پرچم د ګوند پټ غړی وه، هغه په خپل کتاب کې د خپلو نيولو په اړه ښه وضاحت ورکړی دی.
کله، چې تره کی په امين باندې بد ګمانه کيږي او اقبال وزيري د دغو ټولو پلان شويو پېښو پړه په کې،جي،بي ور اچوي؛ نو تره کی د مسکو له راتګ نه وروسته غواړي، چې امين ووژني؛ خو امين تښتي او امين په دې بريالی کيږي، چې تره کی ووژني او واک په خپل لاس کې واخلي. امين درې مياشتې واکمني کوي او لکه څرنګه چې کارمل ويلي، چې بيا به د سره بېرغ سره هېواد ته راځي، هماغسې وشي او د ۱۹۷۹م ز کال د دېسمبر په ۲۷ مه د روسانو په ټانک سپور کابل ته راشي، شوروي کوماندويان توانېږي، چې امين د تاج بېګ په ماڼې کې ووژني.
په دې ډول واک د پرچم ډلې ته انتقاليږي. په ۱۹۸۶م ز کال کې کارمل په زور سره د شورويانو لخوا ګوښه کيږي او نجيب چې دی هم د پرچم د ډلې غړی وه، د حکومت واګې ور سپارل کيږي. درې کاله وروسته شوروي ځواکونه له افغانستانه وځي. نجيب د ګوند نوم بدلوي او د (وطن ګوند) نوم پرې ږدي، د ملي روغې جوړې سياست پېلوي او هغه خلقيان، چې د پرچم لخوا بنديان شوي ول، له زندانه راخلاصوي، دواړه ډلې سره بېرته يو ځای کيږي؛ خو د کارمل پلويان، بيا د نجيب سره مخالفت کوي او مزدک، کاوياني، بريالی، نادري او يو شمېر مجاهدين سره يو ځای کيږي. د غوربندي له مخې، چې همدوی د نجيب د حکومت د ړنګېدو اصلي لامل شو. نجيب استعفاء کوي او په دې سره د خلق ديموکراتيک ګوند د دوو ډلو (خلق او پرچم) حکومتونه پای ته رسيږي.
ايډيالوژي
خلقيان او پرچميان مسلمانان وه، خو ډيموکراټيک فکر يې درلود، دا په دې مانا نه ده چې دوی د روسيې يا بل چا فکر درلود. دوی د اسلامي ارزښتونو سره هېڅ مخالفت نه درلود بلکې د پراختيا لپاره يې لا هڅې او پروژې درلودلې. خو دين يې په سياست پورې نه اړوند کاوه.