cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ډاکټر محمود خان
ډاکټر محمودخان د حاجي یارمحمدخان زوی په ۱۳۵۹ لمریز کال کې د ډنډ ولسوالۍ په رامباسي کلي کې زېږېدلی دی. نوموړي د کندهار له البیروني لېسې څخه فارغ شوی او د کابل پوهنتون له طب پوهنتون څخه فارغ شوی دی. نوموړي د ملګرو ملتونو ادارې په UNDP د سلاکار په توګه او په میرویس روغتون کې د ډاکټر په توګه دنده تر سره کړې ده.
دا هم وګورئ
وېشنيزه:کندهاریان
لېږد ۲۱
لېږد ۲۱ (انگلیسي: Expedition 21) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو یوویشتم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
محمد نعيم حميدزی لالی
محمد نعيم لالى حمیدزی د انارګل زوی په ۱۳۵۶ لمریز کال کې د کندهار ولایت په سپین بولدک ولسوالۍ کې زېږېدلی او تر دولسم ټولګي یې زده کړې کړي دي. هغه پخوا د ګل اغا شېرزي قوماندان، د کندهار په امنیه قوماندانۍ کې د نشه یي توکو سره د مبارزې مدیر او د ۴۰۴ سرحدي زون د ارکانو د مشر په توګه دنده ترسره کړې ده. نوموړي په ولسي جرګه کې دکندهاردخلکو استازى هم پاته سوى دى
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
د ۱۶۸۹ ز کال د حقونو قانون
د ۱۶۸۹ کال د حقونو قانون چې د ۱۶۸۸ ز کال د قانون په توګه هم پیژندل کیږي، د انګلستان په اساسی قانون کې یو مهم قانون دی چې ځینې اساسی مدنی حقوق وړاندې کوي او همدا رنګه د تاج  راتلونکې میراث وړونکی هم په ګوته کوي. دې قانون د ۱۶۸۹ ز کال د ډسمبر په ۱۶ نیټه شاهي موافقه ترلاسه کړه او په قانوني توګه د حقونو د اعلامیې یوه تکراری لیکنه وه او پارلمان د کنوانسیون له خوا د ۱۶۸۹ ز کال د فبرورۍ په میاشت کې درېیم ویلیم او دویمې ماري ته وړاندې شو او دوی ته یې بلنه ورکړه چې د انګلستان ګډ واکمنان شی. د حقونو په قانون کې د پادشاه د واکونو په اړه حدود او د پارلمان حقونه ټاکي او همدا رنګه د پارلمان شرایط، ازادو ټاکنو او د وینا ازادۍ شرطونه په کې شاملیږي. دغه قانون د بې رحمه او غیر معمولی سزا د منع کولو په ګډون د افرادو ځینې حقونه ټاکي او دا یې تایید کړې ده چې "پروټیسټانت د قانون له مخې اجازه لري د خپل حالت سره سم د ځان دفاع لپاره وسلې ولري" همدا رنګه دا هم په کې راوړل شوي چې د پارلمان له اجازې پرته څوک نشي کولی مالېه وضع کړي. د دې تر څنګ، د حقونو قانون د انګلستان د دویم جیمز څو بد عملونه بیان کړي او غندلي یې دي.
دې نظریو د سیاسي فیلسوف جان لاک نظرونه منعکس کړل او دوی په انګلستان کې په چټکۍ سره مشهور شول. دغه قانون د تاج لپاره د اساسي قانون پر بنسټ ځینې شرایط وړاندې کوي چي باید د خلکو رضایت له ځان سره ولري، څرنګه چې په پارلمان کې ښودل شوی دی
د حقونو قانون په بریټانیا کې، د ازادیو د لوی تړون، د حق غوښتنې، محکمې ته د حاضرېدو یا د هاباس کورپس د ۱۶۷۹ ز کال قانون او د پارلمان د ۱۹۱۱ او ۱۹۴۹ کلونو قانون د بریټانیا د اساسي قانون د ځینو اساسي اسنادو له خوا مل شو. یو جلا خو ورته سند، د ۱۶۸۹ ز کال د حق غوښتنې قانون، په سکاټلنډ کې پلی کېږي. د ۱۶۸۹ ز کال د حقونو قانون د امریکا د متحده ایالاتو د حقونو د ۱۷۸۹ ز کال قانون، د ملګرو ملتونو د ۱۹۴۸ ز کال د بشري حقونو اعلامیې او د اروپا د ۱۹۵۰ ز کال د بشري حقونو د تړون لپاره د یوې بېلګې په توګه و.
جنتیک
که څه هم وراثت د زرګونو کلونو په اوږدو کې مشاهده شوی ؤ، خو موراویایي ساینس‌پوه او اګوستیني راهب «ګرېګور مندل»، چې په نولسمې پېړۍ کې په برنو کې فعالیت درلود، لومړی کس ؤ چې جنتیک یې په علمي ډول مطالعه کړ. مندل «د صفت وراثت» وڅېړه، هغه نښې چې په ترڅ کې یې، د وخت په تېرېدو سره، صفتونه له مور او پلار څخه اولاد ته لېږدول کېږي. هغه مشاهده چې اورګانیزمونو (د نخود نباتات) ته صفتونه د «صفتونو مجزا واحداتو» له‌لارې په میراث پاتې کېږي. دغه ګړنه، چې لا تر ننه هم کارول کېږي، د هغه څیز یو څه ناڅه ګونګ تعریف دی چې د جېن په توګه پېژندل کېږي.
جنتیکي پروسې د یوه اورګانیز له چاپېریال او تجربو سره په ترکیب کې کار کوي ترڅو پر ودې او چلند باندې، چې ډېري وخت د «طبیعت د پالنې پر وړاندې» په نامه یادېږي، اغېزه پرېږدي. د یوې ژوندۍ حجرې یا اورګانیزم د حجرې دننه یا بهر چاپېریال د جېن ترانسکرپشن روښانه یا بند کړي. یوه کلاسیکه بېلګه یې د جوارو دوه دانې دي چې له جنتیکي پلوه ورته‌والی لري؛ یوه دانه یې په معتدل چاپېریال کې او بل یې په وچ چاپېریال کې (چې د ورښت یا باران کچه په کې خورا کمه ده) کرل کېږي. په داسې حال کې چې کېدای شي د دواړو جوارو د ساقې منځنی جګوالی، له جنتیکي پلوه، یوشان وي، په وچ چاپېریال کې کرل شوی جوار، د اوبو او د مغذي موادو کمښت له‌امله، د معتدل چاپېریال د جوار جګوالي په نیمایي اندازه به وده وکړي.
آرپوهنه
د «genetics» وییکي لړۍ د لرغونې یوناني «γενετικός» (ګېنېتیکوس) ته رسېږي، چې د «تناسلي»/«زېږوونکي» معنی لري او په خپل وار سره له «γένεσις » (ګېنېسیس) څخه اخېستل شوې ده، چې معنی یې «منشا» ده.
تاریخ
دغه مشاهده، چې په ژوندي موجوداتو کې ځیني صفات له والدینو څخه اولاد ته په میراث پاتې کېږي، د لرغوني پېر راهیسې، د انتخابي نسل‌اخېستنې له‌لارې د نباتاتو او ژویو د ودې لپاره کارول کېږي. د جنتیک نومهال ساینس، د دغې پروسې د درک په لټه کې، د اګوستیني راهب «ګرېګور مندل» له‌خوا د نولسمې پېړۍ په نیمایي کې پيل شو.
مخکې تر مندل، ایمرې فستېتیکس (د هنګري یو اشرافي) چې مخکې تر مندل یې په کوسګ کې ژونده کاوه، لومړنی کس ؤ چې د «جنتیک» وییکی یې وکاروه. هغه په خپل اثر «د طبیعت جنتیکي قانون» (Die genetischen Gesetze der Natur, 1819) کې د جنتیکي وراثت څوګوني قانونونه څرګند کړل. د هغه دوه‌یم قانون له هغه څه سره ورته‌والی لري، چې مندل خپور کړ. په درېیم قانون کې یې د ناڅاپي بدلون لومړني اصول وپنځول (کولای شو هغه د هوګو دو فریس مخکښ وګڼو).
د وراثت په هکله نورې تیوري‌ګانې مخکې تر مندل مطرح شوې وې. د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې یوه مشهوره تیوري، چې د نوعو د منشا په هکله، د چارلس داروین له‌خوا په ۱۸۵۹ز کې مطرح شوه، امتزاجي وراثت ؤ: دغه نظریه چې، وګړي د خپل والدینو د صفتونو یو صاف ترکیب په میراث کې لري. د مندل اثر داسې بېلګې وړاندې کوي چې په هغو کې صفتونه په قطعي توګه وروسته له پیوندوهنې (hybridization) څخه، سره ترکیب شوي نه‌دي او ښیي چې صفتونه د یوه متمادي ترکیب په ځای، د بېلابېلو او جلا جېنونو له ترکیب څخه تولید شوي دي. په اولاد کې د صفتونو ترکیب، اوس مهال د هغو څوګونو جېنونو له‌مخې بیانېږي چې کمیتي اغېزې لري. بله تیوري چې په هغه مهال کې ورڅخه ملاتړ کېده، د کسبي ځانګړنو وراثت ؤ: هغه باور چې، وګړو ته هغه صفتونه په ارث رسېږي چې د والدینو له‌خوا غښتلي شوي وي. دغه تیوري (چې معمولاً له جېن باپټېست لامارک پورې اړه لري) اوس مهال ناسمه ګڼل کېږي—د وګړو تجربې پر هغو جېنونو باندې چې خپل اولاد ته یې لېږدوي، اغېزه نه‌پرېږدي. بله تیوري، د داروین «Pangenesis» تیوري ده (چې هم کسبي او هم ارثي اړخ لري).
مندلي او کلاسیک جنتیک
د مندل د کار ارزښت، وروسته له مړینې، تر ۱۹۰۰ز پورې، چې هوګو دو فریس او نورو ساینس‌پوهانو د هغه څېړنې له سره کشف کړې، په پراخه توګه درک شوی نه‌ؤ. ویلیام بېستن، د مندل د کار پلوی، په ۱۹۰۵ز کې د «genetics» وییکی رامنځ‌ته کړ (د genetic ستاینوم، له یوناني وییکي «γένεσις» (ګېنېسیس) څخه اخېستل شوی دی چې د «منشا» معنی افاده کوي، له نوم څخه دمخه ؤ او لومړي ځل لپاره په بیولوجیکي معنی، په ۱۸۶۰ز کې وکارول شو). بېتسن هم د یوه مربي په توګه عمل کاوه او هم د بېکي ساندرز، نورا داروین بارلو او موریل وېلدېل اونسلو په څېر په کمبریج کې د نېونهام کالج د ساینس‌پوهانو له آثارو او فعالیتونو څخه پوره ګټه پورته کړه. بېتسن د «genetics» وییکي کارونه عامه کړه ترڅو په ۱۹۰۶ز کې، په لندن کې، د نباتاتو د پیوندوهنې په هکله درېیم نړیوال کنفرانس ته د خپلې پرانېستونکې وینا د وړاندې کولو له‌لارې، د وراثت په هکله خپله څېړنه او مطالعه تشرېح کړي.
د مندل د څېړنو له بیاکشفولو وروسته، ساینس‌پوهانو هڅه وکړه ترڅو معلومه کړي چې په حجره کې کوم مالیکول د وراثت دنده پر غاړه لري. په ۱۹۰۰ز کې، نېتي ستېفنز د اوړو چینجي په هکله خپله مطالعه پیل کړه. د راتلونکو ۱۱ کلونو لپاره، هغه وموندله چې ښځې یوازې X کروموزوم، خو نارینه دواړه X او Y کروموزومونه لري. هغه وتوانېد دغې پایلې ته ورسېږي چې جنسیت یو کروموزومي فکټور دی او د نارینه له‌لورې ټاکل کېږي. په ۱۹۱۱ز کې، ټوماس هنت مورګان، د مېوې په مچانو کې د جنس اړوند سپینو سترګو ناڅاپي بدلون د مشاهدې پر بنسټ، ادعا وکړه چې جېنونه پر کروموزومونو باندې واقع شوي دي. په ۱۹۱۳ز کې، د هغه شاګرد «آلفرېد ستورتېونت» د جنتیکي تړښت پدیده وکاروله ترڅو وښیي چې جېنونه په خطي ډول پر کروموزومونو باندې واقع شوي دي.
کانکور
کانکور د هغي ازمويني نوم ده چي پوهنتون ته د داخلېدونکو داوطلبو زده كوونكو علمي وړتيا ارزيابي کوي. چي د نړۍ په ځينو هيوادونو كي لکه افغانستان، چين، ايران، ترکيه او داسي نورو هيوادو كي اخستل کېږي. په افغانستان كي کانکور يوه ملي پروسه ده چي هر کال د دولسم ټولګي له فارغينو څخه اخيستل کېږي.
د ثبت نام پروسه
د کانکور ازمويني ته د ثبت نام لپاره 400 افغانۍ، دوه قطعې نوي اخيستل شوي عکسونه، د تذکرې کاپي ضروري دي. د کانکور ازمويني ته دوه ډوله ثبت نام کېږي هغه زده کوونکي چي د ازمويني په کال له ښوونځي څخه فارغېږي   د خپلو ښوونځيو له لاري ثبت نام کوي. د هيواد ټولو ليسو ته د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت له لوري د ثبت نام فورمې لېږل کېږي. او هغه زده كوونكي چي په تېرو کلو کي فارغ شوي وي د پوهني رياست ته د عرېضي له لاري د ثبت نام فورمې ترلاسه کوي.
د کارتونو اخيستل
له ازمويني نه يوه يا دوه ورځي مخکي د ازمويني کمېټه زده كوونكي بايومتريک کوي، دوى ته د ازمويني لارښود کتابچه او د پوهنتونونو د انتخاب کتابچه ورکوي.
د ازمويني صحنه
د ازمويني نه مخکي د موظف هيئت او د هر ولايت د ولايتي مسئولينو لخوا د ازمويني په اړه خبري کېږي، وروسته ازموينه پيل کېږي، چي د ازمويني ټول وخت درۍ ساعته ده.
انتخابونه کول
د ازمويني په پاى کي زده كوونكو ته د خپلي خوښي پنځو پوهنځيو د انتخاب لپاره وخت ورکول کېږي زده كوونكي د خپلي خوښي پنځه پوهنځي په يوه يا مختلفو پوهنتونو کي انتخابولاى شي.
د سوالونو تعداد
د کانکور په ازموينه کي ١٦٠ سوالونه شامل دي چي سوالونه يي په څلورو برخو وېشل شوي
لېږد ۲۲
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
داود سلطان زوى
داود سلطان زوى د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د متحده ایالاتو د اقتصاد تاریخ
د متحده ایالاتو د اقتصاد تاریخ د استعمار له مهاله تر نن ورځې پورې د متحده ایالاتو د اقتصاد ځانګړنې او مهم بدلونونه رانغاړي.
استعماري اقتصاد
د استعماري اقتصاد ځانګړنې د ځمکو زیاتوالی او په شدیده توګه د کاري قوې کمښت دی. دغه چاره د اروپا برعکس وه چې د نوې نړۍ د ناروغیو له امله یې د مړینې د کچې له زیاتوالي سربېره په پریمانه کچه کډوال راجلب کړل.
له ۱۷۰۰ زکال څخه تر ۱۷۷۴ زکال پورې د دیارلسو مستعمرو تولیدات ۱۲ چنده زیات شول چې مستعمرو ته یې د خپلواکۍ پر مهال د بریتانیا د اقتصاد د ۳۰ سلنې کچې په اندازه اقتصاد جوړ کړ. د امریکا په بریتانوي مستعمراتو کې د نفوسو وده له درې پر څلور کچې څخه د زیاتې اقتصادي ودې لامل وګرځېده. د دغو مستعمرو آزادو سپین پوستو وګړو په ټوله نړۍ کې د ژوندانه لوړ معیارونه لرل. همدارنګه د تولیداتو په برخه کې ډېر لږ او د نویو توکو او خدمتونو د وړاندې کولو په لار کې لږ بدلون شتون درلود.
د مرکانټیلیسټي نظام له مخې بریتانیا په مستعمراتو کې په تولید کېدونکو توکو او له بریتانوي سترواکۍ بهر د هغو په سوداګرۍ یو لړ محدودیتونه ولګول.
د بریتانوي سترواکۍ د نورو سیمو په پرتله په دغه سیمه کې استعماري اقتصاد پام وړ توپیر درلود ځکه چې امریکا په پراخه کچه طبیعي زېرمې لرلې خو کاري قوه په کې کمه وه.
۲۱ مه پېړۍ
په ۲۰۰۱ زکال کې اقتصاد؛ په تولید کې یوازې د ۰.۳ سلنه زیاتوالي، په پام وړ کچه د بېکارۍ د زیاتوالي او همدارنګه د مخ پر زیاتېدونکو سوداګریزو ماتو او اقتصادي زوال له امله چې تر ډېره د سپټمبر د ۱۱ مې پېښو ته یې نسبت ورکول کېږي، خراب شو.
د متحده ایالاتو د بازارونو په سقوط او د پانګوالو د باور د له منځه تلو په اضافي عامل کې د ګڼ شمېر شرکتونو رسوايي هم شاملېدله.
له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۰۷ زکال پورې په سراسر متحده ایالاتو کې د کورونو بازار د متحده ایالاتو د اقتصادي پیاوړتیا اړوند د خوندیتوب کاذب حس رامنځته کړ.
لوی کړکېچ او د هغو پایلې (۲۰۰۷-۲۰۰۹ زکال)
د متحده ایالاتو او اروپا د بانکونو یوې لویې ټولګې سقوط وکړ؛ یو شمېر یې وپاشل شول لکه لیمن برادرز بانک چې ۶۹۰ میلیارده ډالر پانګه یې لرله؛ یو شمېر نور لکه د امریکن انټرنشنل ګروپ په نامه د بیمې مخکښ شرکت، سیټي ګروپ مخکښ بانک او د کورونو لپاره پور ورکوونکي دوه لوی شرکتونه د دولت له خوا وژغورل شول. کانګرس د ۷۰۰ میلیاردو ډالرو په ارزښت مالي مرستې ته رایه ورکړه، د مالیې وزارت او مرکزي بانک د مالي سیسټم د بېرته په پښو درولو په موخه د تریلیونونو ډالرو ژمنه وکړه، خو دغو ټولو زوال پر شا نکړ. د فدرال پیسو د تزریق سربېره بانکونو د پور ورکولو اړوند خپل سیاستونه لا پسې شدید کړل. دولت د لومړي ځل لپاره په تر ټولو لویو بانکونو کې د پام وړ مالکیت څښتن شو. د ونډو بازار ۴۰ سلنه راوغورځېد او په لسګونو ټریلیونه ډالر یې له منځه یووړل؛ په ملي کچه د کورنو په بیه کې ۲۰ سلنه کمښت هم په تریلیونونو نور ډالر له منځه یووړل. په ۲۰۰۸ زکال کې دغه کړکېچ د کورجوړونې او مالي برخو څخه پراختیا ومونده؛ په ځانګړې توګه د موټر جوړونې د صنعت درې لوی شرکتونه (جنرال موټورز، فورډ او کرایسلر) له پاشل کېدو سره مخ شول او د هغو په پرچون پلور کې هم پام وړ کموالی راغی. د مرستې د ۷۰۰ میلیارد ډالري پروګرام (Troubled Assets Relief Program) منتقدین بیا په دې غصه و چې ډیری دغه پیسې په بانکونو ویشل شوې چې په ښکاره ډول ناڅرګندې دي او بانکونه هم دا موضوع پټه ساتلې.
ولسمشر بارک اوباما د ۲۰۰۹ زکال د امریکا د بېرته ښه کېدو او بیاځلي پانګونې قانون د ۲۰۰۹ زکال په فبروري میاشت کې لاسلیک کړ؛ دغه قانون د لګښتونو او مالیاتو د راکمولو له لارې د ۷۸۷ بیلیون ډالرو اقتصادي محرک وړاندې کړ. دغه طرحه تر ډېره د کینزي د نظریې پر بنسټ وه چې باید د اقتصادي کړکېچ پر مهال دولتي لګښتونه په خصوصي لګښتونو کې کمښت جبران کړي؛ که چېرې داسې وه نه شي د خصوصي مخارجو کمښت به دوام وکړي او تولیدي منابع لکه د بیکارانو کاري ساعتونه به له لاسه ووځي. منتقدین یې ادعا کوي چې دولتي لګښتونه نه شي کولای د خصوصي لګښتونو کمښت جبران کړي ځکه دولت اړ کېږي له خصوصي برخې پور واخلي څو پر هغه پیسو یې ور اضافه کړي. له دې سره ډیر اقتصاد پوهان فکر نه کوي چې دغه ډول «بیروبار کول» دې په داسې شرایطو کې چې د سود کچه نږدې صفر ده او اقتصاد په ټپه ولاړ دی کومه موضوع وي. د دغه محرک مخالفینو همدارنګه احتمالي پړسوب او د دغه ډول لویو لګښتونو له امله د دولت پورونو ته نغوته کوله.
د دغه کړکېچ پر مهال په متحده ایالاتو کې په له منځه تللو کاري فرصتونو کې ۶۰ سلنه یې هغه و چې په ساعت کې یې له ۱۴ څخه تر ۲۱ ډالرو معاش درلود، خو د ۲۰۱۲ زکال تر نیمايي پورې د ښه کېدو په دوره کې د دغو کاري فرصتونو ۲۷ سلنه یې د منځنۍ کچې په معاش لرلو بېرته رامنځته شول. برخلاف لږ عاید لرونکو کاري فرصتونو د بېرته رامنځته شوو کاري فرصتونو ۵۸ سلنه برخه جوړوله.
آزاد کار
په ۲۱ مه پېړۍ کې د ځیرکو ټلیفونونو پراختیا او په ازادې کاري قوې باندې اتکا د «آزادو کارګرانو» د ټولګې د رامنځته کېدو لامل وګرځېدل چې د امازون یا وال مارټ غوندې شرکتونو د توکو د لېږولو یا د خوړو د لېږدولو په موخه یې د یو شمېر شرکتونو لکه ډورداش (DoorDash) لپاره کار کاوه او یا یې د اوبر یا لیفټ غوندې شرکتونو لپاره موټر چلول. دغه چاره د آزادو هوکړه کوونکو په ډل بندۍ کې د دغو کارګرانو د طبقه بندۍ له امله د یو لړ اختلافونو لامل وګرځېده.
لوی بندښت او د هغو پایلې ( ۲۰۱۹زکال - تر اوسه)
د ۲۰۱۹ زکال د سپټمبر په ۱۶ مه فدرال ریزرو اعلان وکړ چې د یوشمېر فني عواملو له امله په یوه شپه کې د پورونو د کچې د اته سلنه لوړوالي له امله چې د شته پانګې عرضه محدوده کوي د پانګوال په توګه عمل کوي څو د بېرته پېر په مارکېټ (repo markets) کې پانګه وړاندې کړي. له دغې پرېکړې پنځه میاشتې وروسته د امریکا د ونډو بازار د متحده ایالاتو په معاصر تاریخ کې خپل تر ټولو لوی سقوط د کویډ-۱۹ د وبا له امله د رامنځته شوو اندېښنو او د روسیې او عربستان ترمنځ د تیلو د بیې پر سر د شخړې په پایله کې تجربه کړ. له دغه سقوط وړاندې د ۲۰۱۹ زکال په وروستیو کې په متحده ایالاتو کې د بیکارۍ کچه ۳.۶ سلنه ته رسېدلې وه چې له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د بیکارۍ تر ټولو ټیټه کچه وه. په داسې حال کې چې د ۲۰۰۹ او ۲۰۱۹ زکال ترمنځ د بیکاري کچه په پام وړ توګه راکمه شوه خو د عاید نابرابري په همدې ډول مخ پر زیاتېدو وه. د ۲۰۱۹ زکال په سپټمبر میاشت کې د متحده ایالاتو د نفوسو ادارې راپور ورکړ چې په متحده ایالاتو کې د عایداتو د نابرابرۍ کچه د تېرو ۵۰ کلونو په اوږدو خپلې وروستۍ لوړې کچې ته رسېدلې؛ هغه چې د جیني شاخص له مخې د ۲۰۱۷ زکال له ۴۸.۲ څخه په ۲۰۱۸ زکال کې ۴۸.۵ سلنه شوې. د بیکارۍ د ټیټې کچې سربېره د تولید ISM شاخص د ۲۰۱۹ زکال په اګست میاشت کې له ۵۰ سلنه څخه راکښته شو او د همدغه کال په اکتوبر میاشت کې خپلې تر ټولو ټیټې کچې یعنې ۴۸.۳ سلنه ته ورسېد (چې د ۲۰۰۹ زکال له جون میاشتې وروسته تر ټولو ټیټه کچه وه).
یورګن هابرماس
یورګن هابرماس (زیږون ۱۸ جون ۱۹۲۹ زکال) د انتقادي نظریې او عمل پالنې/پراګماتېزم په سنت کې جرمنی فیلسوف او ټولنپوه دی. د هغه اثار ارتباطي عقلانیت او د ژوندانه عمومي برخې ته اړوندېږي.
له فرانکفورت مکتب سره په اړوندتیا د هابرماس اثار د طبیعي قانون د حدودو په اډانه کې په معرفت پوهنې او ټولنیزې نظریې، د پرمختللي کپیټلېزم او دیموکراسۍ په تحلیل، په ټولنیزه تکاملي انتقادي اډانه کې د قانون په حاکمیت او همدارنګه په معاصر سیاست په ځانګړې توګه د جرمني پر سیاست تمرکز لري. هابرماس د معاصرتوب د مفهوم په اړه د خپل کار له امله په ځانګړې توګه د عقلاني کولو بحثونو ته په پام چې د ماکس وبر له خوا مطرح شوي و پېژندل کېږي. نوموړی د امریکايي عمل پالنې، عملي تیوري او وروسته ساختار پالنې تر اغېز لاندې راغلی.
بیوګرافي
هابرماس په ۱۹۲۹ زکال کې د راین ایالت په دوسلدورف کې وزېږېد. هغه په شونډه کې د چاک په لرلو وزېږېد او په ماشومتوب کې دوه ځله د جراحي عمل ورباندې ترسره شو. هابرماس استدلال کوي چې په خبرو کولو کې د هغه کمزورتیا لامل وګرځېده چې هغه د ژورې اړوندتیا او متفاوتې اړیکې اړوند فکر وکړي. هغه په ګومرزباخ کې را لوی شو.
د یو نوي ځوان په توګه هغه په کلکه توګه له دویمې نړیوالې جګړې څخه اغېزمن شو. هابرماس له جمنازیوم (په اروپا کې د ښوونځیو یو ډول دی) څخه د فراغت تر مهاله کلن ته څېرمه په ګومرزباخ کې ژوند وکړ. پلار یې ارنست هابرماس د کلن د سوداګرۍ خونې اجرایوي مدیر و چې هابرماس د نازیانو پلوی او له ۱۹۳۳ زکال وروسته د نازي ګوند غړی باله. هابرماس په خپله یو یانګ ولک فور و چې بیا د جرمني د یانګ ولک ډلې مشر شو چې د هټلري ځوانانو (له ۱۰ کلنو څخه تر ۱۳ کلنو پورې) د سازمان اړوند ډله وه. هغه په بشپړ ډول په پروتستانت چاپېریال کې را لوی شو او نیکه یې هم د ګومرزباخ د علمیه حوزې مدیر و. نوموړي په ګوتینګن (۱۹۴۹- ۱۹۵۰ زکال)، زوریخ (۱۹۵۰- ۱۹۵۱ زکال) او بن (۱۹۵۱- ۱۹۵۴ زکال) پوهنتونونو کې زده کړې وکړې او په ۱۹۵۴ زکال کې یې د شیلینګ په مفکوره کې د مطلقیت او تاریخ ترمنځ د ترینګلتیاو په اړه (("The Absolute and History: On the Schism in Schelling's Thought" د خپل پای لیک په لیکلو سره له بن پوهنتون دوکتورا ترلاسه کړه. د هغه د پای لیک په دفاع غونډه کې اریش روتاکر او اوسکار بیکر ونډه لرله.
له ۱۹۵۶ زکال وروسته یې په فرانکفورت کې د ګویټه پوهنتون د ټولنیزو څېړنو په پوهنځي کې د انتقادي نظریه ورکوونکو ماکس هورکهایمر او تئوډور ډبلیو آدرنو تر نظر لاندې د فلسفې او ټولنپوهنې په برخو کې په زده کړو پیل وکړ، خو د دغو دوو ترمنځ د هغه د پای لیک پر سر جنجال راغی – هورکهایمر د بیا کتنې لپاره نه منل کېدونې غوښتنې لرلې – همدارنګه ده خپله باور درلود چې د فرانکفورت مکتب د سیاسي بدبینۍ او معاصر کلتور د تحقیر له امله فلج شوی، همدا و چې نوموړي د سیاسي علومو په برخه کې خپلې زده کړې په ماربورګ پوهنتون کې د مارکسیست ولفګانګ آبندروت تر نظر لاندې پای ته ورسولې. هغه د خپلې علمي درجې اثر د د عمومي برخې جوړښتي بدلون: د بوروژوازي ټولنې د یوې طبقې اړوند څېړنې تر عنوان لاندې (Strukturwandel der Öffentlichkeit. Untersuchungen zu einer Kategorie der bürgerlichen Gesellschaft)(په ۱۹۸۹ زکال کې په انګلیسي ژبه خپور شو) بشپړ کړ. د نوموړي دغه اثر د بورژوازي عمومي حوزې مفصل ټولنیز تاریخ و چې د بوروژازي ټولنې تاریخ یې د اتلسمې پېړۍ له صالونونو څخه د پانګونې پر بنسټ ټولنیزو رسنیو د اغېز له امله د هغو د ډول تر بدلون پورې په کې په مفصل ډول تشریح کړی و.
په ۱۹۶۱ زکال کې نوموړي په ماربورګ کې د Privatdozent  رتبه ترلاسه کړه – هغه لوړ ګام چې د هغه مهال د جرمني په علمي ډګر کې ډېر غیرمعمول و – نوموړي ته په ۱۹۶۲ زکال کې د هانس ګئورګ ګادامر او کارل لویت په ټینګار د هایډلبرګ په پوهنتون کې د فلسفې د ځانګړي ښوونکي د ځایګي (له څوکۍ پرته د ښوونکي توب) وړاندیز وشو چې وه یې مانه. همدغه کال نوموړي د خپل علمي اثر په چاپولو سره په جرمني کې د لومړي ځل لپاره ځانته عامه پام واړوه. په ۱۹۶۴ زکال کې د آدرونو په کلک ملاتړ سره فرانکفورت ته راوګرځېد څو په هورکهایمر پوهنتون کې د فلسفې او ټولن پوهنې د څوکۍ مسئولیت پر غاړه واخلي. په فرانکفورت کې له ۱۹۶۶ زکال څخه تر ۱۹۷۰ زکال پورې البرشت ولمر د هغه مرستیال و.
له دې وروسته هابرماس په فرانکفورت کې خپلې څوکۍ او همدارنګه د ټولنیزو څېړنو د انستیتیوت ریاست ته راوګرځېد. په ۱۹۹۳ زکال کې له فرانکفورت څخه له تقاعد وروسته هابرماس په پراخه کچه د خپلو اثارو نشرولو ته دوام ورکړ. نوموړي په ۱۹۸۶ زکال کې د جرمني له څېړنیز بنسټ څخه د ګوتفرید ویلهلم لایب نیتس جایزه ترلاسه کړه چې تر ټولو لوړ ویاړ دی چې جرمني څېړنو ته ورکول کېږي.
هابرماس په ۲۰۰۳ زکال کې د ټولنیزو علومو په برخه کې د شاهزاده استوریاس جایزه ترلاسه کړه. نوموړي همدارنګه په ۲۰۰۴ زکال کې د فلسفې او هنر په برخه کې د کیوتو جایزه ترلاسه کړه. هغه د ۲۰۰۵ زکال د مارچ په ۵ مه د سن دیګو پوهنتون په کیوتو سمپوزیم کې د ګډون په موخه سن دیګو ته سفر وکړ او هلته یې له شدید سیکولریزېم څخه په بې پلویتوب د کلیسا او دولت د جلا توب د تکامل اړوند په سیکولار اډانه کې د دین د رول تر عنوان لاندې وینا وکړه. نوموړي په ۲۰۰۵ زکال کې د هولبروګ د یادونې نړیواله جایزه (نږدې ۵۲۰۰۰۰ یورو) ترلاسه کړه. په ۲۰۰۷ زکال کې هابرماس د انساني علومو (د ټولنپوهنې په ګډون) په برخه کې د The Times Higher Education Guide مجلې له خوا د دلایلو پر بنسټ ولاړو لیکنو د لیکوالانو په کتار کې اووم ځایګی خپل کړ؛ چې له ماکس وبر وړاندې او اروینګ ګافمن وروسته و.
یورګن هابرماس د جرمني د کلتوري او ټولنیز تاریخ د لیکوالې او همدارنګه په ګوټینګن پوهنتون کې د معاصرتاریخ د ښوونکې ریبیکا هابرماس پلار دی.
ښوونکی او لارښود
هابرماس مشهور ښوونکی او لارښود و. د هغه په مخکښو شاګرانو کې عمل پالونکی فیلسوف هاربرټ شندلباخ، سیاسي ټولنپوه کلاوس آف (په برلین کې د هرتي پوهنتون د حکومتولۍ د برخې ښوونکی)، ټولنیز فیلسوف یوهان آرناسون (د لاتروب پوهنتون ښوونکی او د Thesis Eleven مجلې مسئول مدیر)، ټولنیز فیلسوف هانس هاربرت کوګلر (د شمالي فلوریدا د پوهنتون د فلسفې د پوهنځي رئیس)، ټولنیز نظریه ورکوونکی هانس جواس (په ارفورت پوهنتون او د شیکاګو په پوهنتون کې ښوونکی)، د ټولنیز تکامل نظریه ورکوونکی کلاوس ایدر، ټولنیز فیلسوف اکسل هانت، سیاسي نظریه ورکوونکی ډېوډ راسموسن (په بوسټون کالج کې ښوونکی او د فلسفي او ټولنیز نقد د مجلې مدیر مسئول)، د ژواندنه د چاپېریال اخلاق پوه کنراډ اوټ، انارکو – کپیټلېسټ فیلسوف هانس هرمن هوپ (چې د هابرماس ډېری نظریات یې رد کړي)، امریکايي فیلسوف توماس مک کارټي، په ټولنیزو څېړنو کې د اګاهانه ذهن د مفهوم ابداع کوونکی جرمی جی. شاپیرو، سیاسي فیلسوف کریسټینا لافونټ او د سربیا ترور شوی لومړی وزیر زوران جینجیچ شاملېږي.
د شوروي اتحاد کمونيست ګوند
xد شوروي اتحاد کمونيستي ډله يا CPSU چې د خپل تاريخ په اوږدو کې په بېلابېلو نورو نومونو سره هم يادېږي، د شوروي اتحاد بنسټ اېښودونکې او حاکمه ډله وه. ياده ډله تر ۱۹۹۰ ز کلونو پورې تر هغه مهاله د شوروی اتحاد يوازينۍ حاکمه ډله وه، چې د خلکو د استازو کانګرس د ۱۹۷۷ ز کال شوروي اساسي قانون ۶ ماده تعديل کړه، چې پخوا يې CPSU ته پر سياسي نظام باندې باندې انحصاري واک ورکړی و.
ياده ډله د روسي سوسيال ديموکراتيک کارګر ډله کې خپلې رېښې لري. د کارګرو ذکر شوې ډله، په ۱۸۹۸ ز کال کې هغه مهال جوړه شوه، چې روسيه د يوې بشپړې ګډوډۍ له مخې اداره کېدله. د تزار خلاف پراخه نظريه د دې ډلې په لومړنۍ وده [پيل] کې محرک عامل و. روسان په ټول سياسي منظر کې په ذکر شوې ډله راټول شول، لکه مارکسيستانو، سوسياليستانو او منځلارو خپلې ليکې جوړې کړې. د کمونيستي ډلې د غړو د بندي کولو او ان اعدامولو په ګډون د تزار د بې رحمه ظلم تر څنګ RSDLP (د روسي سوسيال ديموکراتيک کارګر ګوند) په پټه ودې ته ادامه ورکړه. په لومړيو کې يادې ډلې په يوې واحداو راښکونکې ډول عمل پيل کړ، مګر په ۱۹۰۰ ز کال کې د ډلې په يووالي کې درزونه راښکاره کېدل پيل شول. د Vladimir Lenin په نوم مخکښ مارکسيست د اوښتونيز [انقلابي] چل او نظريې په اړه له نورو سره په خونړيو بحثونو کې ښکېل شو. لينن باور درلود چې د يوې کوچنۍ کمېټې په مشرۍ ډله بايد هغه ګاډۍ [وسيله] وي، چې د سوسياليست اوښتون د راوړلو او تزار بې برخې کولو په موخه له کارګرې ډلې څخه ګټه [کار] واخلي. د بنسټيز سمون غوښتونکي دا نظريات په لومړيو کې نامنلي او نامشهور و او په RSDLP کې يې نوموړی [لينن] لا زیات ورټه.
د لينن مخالفانو چې د ډلې په مشرۍ کې يې اکثريت درلود، د نوموړي نظريې ته زړه ښه نه کړ او ځواک ته د هغه يوه روښانه لاره يې ونه منله. پر دې له پوهېدلو څخه وروسته چې نوموړی د خپل بحث موضوع پر مخ وړلو وړتيا نه لرله، لينن او پلويانو يې په ۱۹۰۳ ز کال کې په ډله کې يو بېلتون رامنځته کړ. د لينن نوې ډله چې اوس د بلشويکانو (ډېری) په نوم يادېږي، د مارکس په اړه د لينن د تعبير ملاتړ وکړ او نوموړي ته ورته راډيکال نظريات يې خپل کړل. ذکر شوي بيلتون د بلشويکانو (ډېری) يو څه زياته منځنۍ ډله هم رامنځته کړه. په ۱۹۱۷ ز کال کې د تزار له ګوښه کېدنې او د WWI په له منځه وړلو کې د لنډمهالي حکومت بې پايلېتوب څخه وروسته، بلشويکانو د اکتوبر اوښتون کې واک تر لاسه کړ. بلشويکان چې اوسمهال د يو حکومت په توګه عمل کوي، د نوم بدلون تجربه کړ او راتلونکی کال د کمونيستې ډلې په نوم ياد شول. روسيه اوس د کمونيزم پلويو او خلاف ډلو تر منځ په يوې خونړۍ کورنۍ جګړه کې ښکېل وه، چې د بلشويک په بريا سره پای ته ورسېده. يادې کورنۍ جګړې په ۱۹۲۲ ز کال کې د شوروي اتحاد جوړښت وليد او د شوروي اتحاد بنسټ ايښودونکي کمونيستان وروسته هغه يوازينۍ قانوني ډله شوه، چې د راتلونکي ۷۴ کلونو لپاره پاتې شوه. د ۱۹۹۱ ز کال اګسټ پر ۲۹ د CPSU سخت درېځو يوې ډلې د هغه وخت د عمومي منشی Mikhail Gorbachov د منځه وړلو په موخه وروسته تر هغې د کودتا هڅه وکړه، چې ګرباچوف په ختيځه ډله کې د شوروي شتون لږ کړ. له کودتا څخه نږدې درې مياشتې وروسته د نومبر په ۶ مه ياده ډله غير قانوني وګڼل شوه او په خپله شوروي اتحاد د د ډسمبر په ۲۶ مه ړنګ شو.
CPSU د ديموکراتيک منځلاري اصالت پر بنسټ يوه کمونيستي ډله وه. د لينن له لوري درک شوی دا اصل د ډلې دننه د ديموکراتيک او د تګلارې اړوند مسئلو په اړه آزاد بحث او ورپسې د هوکړه شويو تګلارو په پياوړتيا کې د ټول يووالي غوښتنه رانغاړي. په CPSU کې تر ټولو لوړ مقام د ګوند کانګرس (Party Congress) و، چې په هرو پينځو کلونو کې به يې غونډه کوله. د کانګرس له دورې څخه مخکې يې مرکزي کمېټه ځايناستې وه. دا چې مرکزي کمېټې په کال کې دوه ځلې ناسته کوله، زياتره ورځني مسئوليتونه او دندې په Politburo (اوسني رئيسه پلاوي)، سکرتريت او د شوروي اتحاد د کمونيستې ډلې د مرکزي کمېټې سازماني اداره (Orgburo) کې تر ۱۹۵۲ ز کال پورې ټاکل شوې وې. د ډلې مشر د حکومت رئيس و او د عمومي منشي، لومړي وزير يا د دولت د رئيس يوه يا اوس مهال له ذکر شويو دندو څخه دوه دندې تر لاسه کولې، مګر په يو وخت کې يې هيڅکله درې واړه دندې نه شوې تر لاسه کولی. همدارنګه د ډلې مشر د CPSU رئيسه هئيت ريښتينی رئيس او د شوروي اتحاد اجرائيه رئيس و. د ډلې او دولت (د شوروي اتحاد د وزيرانو شورا) تر منځ د ځواک پر لېږد متمرکز کړکېچ هېڅکله په رسمي ډول حل نه شو.
په ۱۹۲۲ ز کال کې د شوروي اتحاد له جوړېدلو څخه وروسته لينن يو ګډ يا مخلوط اقتصاد وړاندې کړ، چې په عام ډول د نوي اقتصادي سياست په نوم يادېده. ياد سياست د پانګه والۍ لارو چارو ته لاره هواره کړه چې په اقتصادي ډول پرمختللي هېواد کې سوسياليزم د يو عملي کسب رامنځته کولو په موخه اړينو حالتو ته پرمختګ ورکولو لپاره د کمونيست ګوند تر لارښوونې لاندې بيا پيل شي. په ۱۹۲۹ ز کال کې Joseph Stalin د مارکس او لينن پلوې ډلې (Marxism-Leninism) مشر شو. ياده ډله چې د جرمني فيلسوف او د اقتصادي نظرياتو پوه Karl Mark او لينن د نظرياتو ټولګه وه، د ګوند د لارښود نظريې په توګه رسمي شوه او د خپل شتون تر پای پورې پاتې شوه. نوموړي ګوند سوسياليستي دولت ته ادامه ورکړه، چې له مخې يې ټول صنعتونه ملی شول او حاکم اقتصاد پلی شو. له دويمې نړيوالې جګړې څخه وروسته له بيارغونې څخه وروسته ځيني سمونونه عملي شول، چې د Nikita Khrushchev تر واکمنۍ لاندې يې اقتصادي پلان جوړونه نامتمرکز کړه او شوروي ټولنه يې په ټوله کې لېبرالي کړه. په ۱۹۸۰ ز کال کې روانې سړې جګړې، په متحده ايالتونو او نورو لويديځو اروپايي ځواکونو سره د هستوي وسلو روانې سيالۍ او په اقتصاد کې د نامعلومه ناوړتياوو په ګډون بېلابېلو عواملو د Alexei Kosygin تر واکمنۍ لاندې او له دې ورهاخوا په Lenoid Brezhnev او مخ پر وده ماتو (سرخورده ګيو) سره، ولاړې [رکود] اقتصادي ودې ته لاره هواره کړه. وروسته له هغې چې ځوان پياوړي Mikhail Gorbachev په ۱۹۸۵ ز کال کې (د Yuri Andropov او Konstantin Chernenko په نومونو سپين ږيرو مشرانو له دوه لنډمهالو دورو څخه وروسته، چې په پرله پسې ډول په چټکۍ مړه شول) مشري تر لاسه کړه، د شوروي د ځوړند اقتصادي نظام يو ځل بيا د بازار اقتصاد باندې د بدلولو په موخه يې ګړندي ګامونه واخيستل. ګرباچوف او متحدينو يې د “perestroika” په نوم خپرونې له لارې، د لينن د پخواني «نوې اقتصادي کړنلارې» ته ورته د اقتصاد پېژندنه يا بيارغونه وړاندې کړه، مګر سمونونه يې د ګڼ نوماند ټاکنو په بنسټ سره د ډلې ځواک کمزوري کولو او د شوروي اتحاد له ړنګېدلو څخه وروسته ياده ډله د RSFSR د وروستي ولسمشر Boris Yeltsin او د ځايناستي روسي فدراسيون د رانغاړونکي ديموکراتيک او ازاد بازار اقتصاد د يو رغونکي راتلونکي ولسمشر له لورې د ډلې بندولو [تحريمولو] ته لاره هواره کړه.
د ۱۹۹۰ ز لسيزې په لومړيو کې يو شمېر سببونو د CPSU د واک له لاسه ورکولو او شوروي اتحاد ړنګېدلو کې مرسته وکړه. ځينو تاريخپوهانو ليکلي دي، چې د ګرباچوف د glasnost (سياسي څرګندوالي) تګلاره بنسټيز سبب و. دوی ذکر کوي چې يادې تګلارې پر ټولنې باندې اداره کمزورې کړه. ګرباچوف نظر ورکړ، چې له سياسي څرګندوالي پرته اقتصادي بيارغونه [perestroika: د ميخايل ګرباچوف د اقتصادي سمون خپرونه] په هر حال له ناکامۍ سره مخامخ وه. نورو په کمونيستي نظريه کې د عمومي ګڼه ګوڼې له لارې اقتصادي رکود او د عقيدې راتلونکې له لاسه ورکوونه پړه کړې ده. د CPSU د شتون په وروستي کال کې د روسيې د فدرالي وګړو کمونيستي ډلې د روسيې د شوروي اتحادي سوسياليستي جمهوريت په کمونيستي ډلې سره يو ځای شوې. د CPSU د له منځه تلنې څخه وروسته د اتحاديې د جمهوريتونو کمونيستي ډلې خپلواکه شوې او د سمون راز راز تګلارې يې وزغملې. په روسيه کې د روسي فدراسيون کمونيستي ګوند راپورته شو او تر نن ورځې پورې د CPSU د پخواني بلشويک ميراث د وارث په توګه په پام کې نيول کېږي.
خلدرلنډ
ګیلدرلنډ (خلدرلند) په هالنډي Gelderland) د هالنډ هیواد په مرکز او ختیځ کې پروت ولایت دی. د خلدرلنډ ولایت مرکز ارنهم ښار دی.
حاجي صاحب رحمان
حاجي صاحب رحمان د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د متحده ایالاتو د اساسي قانون یوولسم تعدیل
د متحده ایالاتو د اساسي قانون یوولسم تعدیل (یوولسمه اصلاحیه) هغه تعدیل دی چې د ۱۷۹۴ ز کال د مارچ په ۴ مه نېټه د کانګرس له خوا تايید او د ایالتونو له خوا د ۱۷۹۵ ز کال د فبروري په اوومه نېټه تصویب شو. یوولسم تعدیل په فدرال محکمه کې د ایالت پر ضد د وګړو د شکایت کولو وړتیا محدوده کوي.
یوولسم تعدیل د Chisholm v. Georgia (۱۷۹۳ ز کال) قضیې په اړه د سترې محکمې د پرېکړې د لغو کولو په موخه تصویب شو. په دغه قضیه کې سترې محکمې اعلان وکړ چې ایالتونه په فدرال محکمو کې د نورو ایالتونو د وګړو د ادعاو پر وړاندې له حاکمیتي خوندیتوب برخمن نه دي. په داسې حال کې چې یوولسم تعدیل څرګنده کړه چې فدرال محکمې د هغو ایالتونو پر وړانډې د هغو خصوصي ډلو د دوسیو د څېړلو واک نه لري چې د هغه ایالت اړوند نه وي، سترې محکمې حکم ورکړی و چې دغه تعدیل په ټولو هغو فدرال دعواوو کې چې د خصوصي ډلو له خوا د ایالتونو پر وړاندې کېږي، د پلي کېدو وړ دی. سترې محکمې اعلان کړی و چې کانګرس کولای شي، د څوارلسم تعدیل د ۵ برخې له مخې د خپلو واکونو نه د ګټې اخیستو له لارې د ایالتونو حاکمیتي خوندیتوب لغو کړي، د افلاس یا ورشکستګي په قضیو کې د افلاس (Bankruptcy) بند په خپله د ایالتي حاکمیت خوندیتوب لغو کوي. سترې محکمې څرګنده کړې وه چې فدرال محکمې کولای شي، ایالتي چارواکي د فدرال قوانینو نه له سرغړونې منع کړي.
متن
د متحده ایالاتو قضايي ځواک باید هېڅ یوه حقوقي او یا عدلي دعوا چې د متحده ایالاتو د وګړو له خوا د بل ایالت پر وړاندې کېږي او یا هم د بهرنیو هېوادونو د وګړو او یا تابعینو له خوا کېږي، پیل او یا هم وڅېړي.
مخینه
یوولسم تعدیل د اساسي قانون لومړنی تعدیل و چې د حقونو له منشور وروسته تصویب شو. دغه تعدیل د Chisholm v. Georgia, 2 U.S. 419 (۱۷۹۳ ز کال) قضیې په تړاو د سترې محکمې له پرېکړې وروسته تصویب شو. په چیشولم کې محکمې پرېکړه وکړه چې فدرال محکمې کولای شي، د ایالتونو پر وړاندې د خصوصي وګړو حقوقي او عدلي دوسیې وڅېړې او ایالتونه په فدرال محکمو کې د وګړو د دعواوو پر وړاندې له حاکمیتي خوندیتوب برخمن نه دي. له همدې امله دغه تعدیل د اساسي قانون د دویمې برخې درېیمه ماده روښانه کړه، چې قضایه ځواک ته یې د «د یوه ایالت او نورو ایالتونو د وګړو ترمنځ» د دعوا څېړلو په برخه کې بېلابېل واکونه ورکول.
حاجي محمد عمر ننګيالی
محمد عمر ننګيالى د حاجي عبدالواحد زوی په ۱۳۴۶ لمریز کال کې په کندهار ښار کې زېږېدلی دی. هغه تر بکلوریا پورې زده کړې کړي دي. نوموړي له وکالت څخه مخکې د ښوونکې او په بېلابېلو ادارو لکه CWS او ARLDF کې د کارکوونکې په توګه دنده ترسره کړې ده
د متحده ایالاتو د اساسي قانون یوولسم تعدیل
وړاندیز او تصویب
هغه مهال ۱۵ ایالتونه موجود وو؛ د ۱۲ ایالتونو له خوا په تصویب سره په اساسي قانون کې یوولسم تعدیل شامل شو. (سویلي کارولینا د ۱۷۹۷ ز کال د ډسمبر په ۴ مه نېټه هغه تصویب کړ).
حاجي محمد عمر ننګيالی
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
د متحده ایالاتو د اساسي قانون یوولسم تعدیل
وړاندیز او تصویب
د ۱۷۹۸ ز کال د جنوري په اتمه نېټه، په کره ډول د یوولسم تعدیل له رښتیني تصویب درې کاله وروسته، ولسمشر جان آدامز کانګرس ته په خپل یوه پیغام کې وویل چې: دغه تعدیل د اړتیا وړ ایالتونو له خوا په تصویب رسېدلی او اوس د اساسي قانون برخه ګرځېدلی. نیوجرسي او پنسلوانیا هغه مهال د دغه تعدیل اړوند ګام اوچت نه کړ، ټنیسیس هم له دغې ډلې و چې د ۱۷۹۶ ز کال د جون په ۱۶ مه په ایالت واوښت. په داسې حال کې چې د ۲۰۱۸ ز کال د جون په ۲۵ مه نېټه، د نیوجرسي سنا د متحده ایالاتو د سنا جرګې ۷۵ مه ګڼه پرېکړه لیک، په سمبولیک ډول د یوولسم تعدیل د تصویب په موخه تصویب کړ.
له سره فعالیت
په Hollingsworth v. Virginia, 3 U.S. 378 (۱۷۹۸ ز کال) قضیه کې، سترې محکمې اعلان وکړ چې د چیشولم تر پرېکړې لاندې ټولې تعلیق شوې دعواوې د دغه تعدیل د تصویب له امله رد شي.
حاکمیتي خوندیتوب
د دغه تعدیل متن هغو شکایتونو ته چې د یو ایالت پر وړاندې د هماغه ایالت د وګړو له خوا کېږي نه اړوندېږي. په داسې حال کې چې په Hans v. Louisiana, 134 U.S. 1 (۱۸۹۰ ز کال) قضیه کې، سترې محکمې حکم ورکړ چې دغه تعدیل د حاکمیتي خوندیتوب پراخ اصل منعکس کوي. هماغه ډول چې وروسته قاضي انتوني کینېډې په Alden v. Maine, 527 U.S. 706  (۱۹۹۹ ز کال) قضیه کې څرګنده کړه:"حاکمیتي خوندیتوب له یوولسم تعدیل نه نه، بلکې د اساسي قانون له اصلي جوړښت سرچینه اخلي. ... همدارنګه نه شو کولای دا نتیجه ترلاسه کړو چې کانګرس ته په لومړۍ ماده کې سپارل شوي ځانګړي واکونه لزوماً د اړتیا وړ او مناسبو واکونو د بند له مخې دي او یا هم له بل پلوه هغه اختیاري واکونه چې په خصوصي دعواوو کې د ایالتونو تر شعاع لاندې راوستو په موخه ورکړل شوي موخو ته درسېدو لپاره دي او یا هم د واکونو په محدوده کې شمېرل شوي."له بله پلوه، قاضي ډېوېډ سوتر، چې په آلدن کې یې د څلور اړخیز عدالت په مخالفت کې لیکنه کړې څرګنده کړې، چې ایالتونو د اساسي قانون په تصویب سره خپل حاکمیتي خوندیتوب تسلیم کړی. هغه د دغه تعدیل متن د حاکمیتي خوندیتوب د محدوډ ډول منعکس کوونکی وباله چې یوازې د فدرال محاکمو بدلون محدود کوي. هغه دې پایلې ته رسېدلی و چې په ځانګړي ډول نه یوولسم تعدیل او په کُلي ډول نه هم اساسي قانون ایالتونه د وګړو له شکایتونو نه خوندي ساتلي.
فدرال حقونو ته غوښتنلیک
په داسې حال کې چې یوولسم تعدیل ایالتونو ته د هغو له رضایت پرته د مالي زیان او یا هم عادلانه تاوان له ورکړي خوندیتوب ورکوي، په Ex parte Young, 209 U.S. 123 (۱۹۰۸ ز کال) قضیه کې سترې محکمې حکم ورکړ چې فدرال محکمې کولای شي ایالتي چارواکي د فدرال قوانینو نه له سرغړونې منع کړي. په Fitzpatrick v. Bitzer, 427 U.S. 445 (۱۹۷۶ ز کال) قضیه کې، سترې محکمې حکم وکړ چې کانګرس کولای شي، د څوارلسم تعدیل د پنځمې برخې له مخې ایالتي خوندیتوب لغو کړي. په Central Virginia Community College v. Katz, 546 U.S. 356 (۲۰۰۶ ز کال) قضیه کې حکم ورکړ چې د اساسي قانون د اتم فصل د لومړۍ مادې د څلورم بند له مخې د افلاس په قضیو کې ایالتي خوندیتوب لغو کېدلای شي. په Lapides v. Board of Regents of University System of Georgia, 535 U.S. 613 (۲۰۰۲ ز کال) قضیه کې، سترې محکمې څرګنده کړه، کله چې یو ایالت د فدرال محکمې د صلاحیتونو د لغو کولو په اړه استدلال کوي، په له منځه تللې قضیه کې په یوولسم تعدیل سترګې پټوي.
د قلمرونو له خوا غوښتنلیک
د متحده ایالاتو د لومړۍ حوزې د بیا کتنې (ایستناف) محکمې حکم ورکړی، چې پورتوریکو د یوولسم تعدیل له خوندیتوب نه برخمن دی.
امریکايي ساموای ټاپوګان، ګوام، شمالي ماریانا ټاپوګان او د ویرجین ټاپوګان د یوولسم تعدیل له خوندیتوب نه برخمن نه دي.
لېږد ۲۳
لېږد ۲۳ (انگلیسي: Expedition 23) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو درویشتم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
نياز محمد اميري
نياز محمد اميري د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
کلودیوس
کلودیوس (/ˈklɔːdiəs/ KLAW-dee-əs): تبیریوس کلودیوس قیصر اګوستوس جېرمنیکوس (Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus)، له میلاد نه مخکې ۱۰ کاله له اګېست نه د میلاد نه وروسته د ۵۴ کال د اکتوبر تر ۱۳ پورې د روم څلورم سترواک و، چې د میلاد نه وروسته له ۴۱ نه تر ۵۴ کال پورې يې واکمني وکړه. کلودیوس د جولیو کلودین د قبیلې یو غړی و، چې د دروسوس او انتونیا مینور په کورنۍ کې د ګول روم په  لوګدونوم کې چېرې يې  چې پلار د پوځ استازی و، نړۍ ته راغی، هغه د روم لومړی سترواک و چې له ایټالیا نه بهر زېږېدلی. په دې اساس کلودیوس یو سابینې الاصله ايټالوی و. دا چې د ځوانۍ په عمر کې د ناروغی له امله له خفیف کوڼ‌والي او ګوډوالي سره مخامخ و، د کورنۍ له خوا ګوښه او د خپلې قونصلګرۍ تر مهاله، چې په ۳۷ کال کې يې له وراره کالیکولا سره مشترکه وه، له نظامي دندو نه محروم شو.
د کلودیوس کمزورتیا په احتمالي ډول هغه د تبیریوس د واکمنۍ د پاکولو پر مهال د ګڼو نورو اشرافو له برخلیک نه وژغوره، ځکه پټو دښمنانو هغه ته د جدي ګواښ په سترګه نه کتل. د هغه ژغورنه د پراتورین د یوه ساتونکي له خوا د ګالیګولا تر ترور وروسته د سترواک په توګه د نوموړي د معرفي کېدو لامل شوه، په دې پړاو کې هغه د خپلې کورنۍ یوازینۍ بالغ نارینه و. کلودیوس د تجربې له نشتوالي سره سره ځان یو وړ مدیر او د کار سړی ثابت کړ. هغه د خپلې امپراتورۍ بیوروکراسي پراخه کړه ،تر څو ازادان په کې شامل کړي او د کالیګولا د واکمنۍ له زیاتېدو وروسته یې د سترواکي د مالي چارو په بیارغولو کې مرسته وکړه. هغه یو حرصناک ابادوونکی و او ډېری سړکونه، د اوبو نلونه او نوي کانالونه يې په ټول روم کې جوړ کړل. د هغه د سلطنت په بهیر کې، سترواکي خپله بریالی سوبه  له بریتانیا نه پيل کړه.
هغه له قانون سره شخصي علاقه لرله، د عمومي محکمو ریاست یې پر غاړه و او په ورځني ډول يې شاوخوا شل حکمونه صادرول. هغه په خپل ټول سلطنت کې زیان‌مننوکی و، کلودیوس په ځانګړي ډول د اشرافو د عناصرو په واسطه تل مجبور و خپل درېځ پیاوړی کړي چې په پایله کې يې  ډېری سناتوران ووژل شول. یادو پېښو د لرغونو لیکوالانو تر منځ د هغه شهرت زیانمن کړ، که څه هم نویو تاریخ پوهانو دا باور سم کړی. ډېری لیکوالان ادعا کوي چې هغه په ۶۳ کلنۍ کې د خپلې مېرمنې کوچنۍ اګریپا له خوا ووژل شو. د هغه تر مرګ وروسته، د هغه ناسکه وراره نرون چې په قانوني ډول يې په زوی ولۍ نیولی و ،د هغه د ځای ناستي په توګه سترواک وټاکل شو.
بنسټ
کلودیوس له میلاد نه مخکې د لسم میلادي کال د اګست په لومړۍ نېټه په لودګونم/ Lugdunum  (د نننۍ فرانسې لیون) کې زېږېدلی. هغه دوه مشران خویندې او وروڼه د ژرمنیکوس او لیویلا په نوم لرل. مور یې انتونیا مینور ښايي دوه نور ماشومان هم لرل چې په کم عمر کې مړه شوي دي.
د کلودیوس مورنی نیکه او انا مارک انتوني او اکتاویا مینور د اګوستوس خور وه، له همدې امله هغه د ګیوس جولیوس قیصرلوی ـ لوی لمسی و. پلرنی نیکه یې تیبریوس کلودیوس نېرو او انا یې لیویا د اګوستوس درېیمه مېرمن وه. کلودیوس د خپلې واکمنۍ په اوږدو کې دا انګازه ژوندۍ  کړه چې پلار یې  نېرو کلودیوس دروسوس په حقیقت کې د اګوستوس نامشروع زوی دی، تر څو داسې وبرېښي چې اګوستوس د کلودیوس پلرنی نیکه دی.
له میلاد څخه مخکې په ۹ کال کې د کلودیوس پلار، دورسوس په ناڅاپي ډول پر المان د برید په مهال له اس څخه تر راغورځېدو وروسته مړ شو. وروسته یې هغه پرېښود چې د مور په واسطه هغه چا چې هېڅکله هم بیاځلي واده ونه کړ لوی شي. کله چې د هغه ناتواني څرګده شوه له کورنۍ سره یې اړیکې سړې شوې. انتونیا هغه ته د لویې بلا په توګه اشاره وکړه او د حماقت د معیار لپاره یې وکاروه. داسې ښکارې چې هغې خپل زوی د څو کلونو لپاره خپلې انا لیویا ته ورلېږلی و.
لیویا یو څه مهربانه وه، خو له دې سره یې کلودیوس ته زیاتره لنډ او غوصه ناک لیکونه د دې منطق پر بنسټ چې ګواکي د هغه حالت د سستۍ او د ارادې د نشتوالي له امله دی، د هغه نمیګړتیا په پار لېږل. هغه د پخواني خچر چلوونکي تر څار لاندې و، تر څو یې منظم وساتي. په هرحال کله چې هغه ځوانۍ ته ورسېد، د ناروغۍ نښې نښانې په ښکاره ډول کمې شوې او کورنۍ يې د هغه د علمي ګټو په اړه یو څه پام کول پيل کړل.
له میلاد نه وروسته په اووم کال کې د سلپیسیس فلاووس په مرسته لیوي په تاریخ کې د کلودیوس د تاریخ د ښوونکې په توګه وګمارل شو. هغه خپل ډېر وخت له اخري او همداراز له فلیسوف اتنودوروس سره تېر کړ. اګوستوس د یوه لیک له مخې د کلودیوس د کلام له وضاحت نه حیران شو او د هغه د راتلونکي په اړه هیلې زیاتې شوې.
عام ژوند
د وینسنت اسکراموزا (Vincent Scramuzza) او نورو په وینا :هغه د داخلي جګړې د پیل لپاره کار پیل کړ چې یا د اوکتاین لپاره ډېر صادقانه و یا ډېر له نیوکې سره مل وروسته اګوستوس قیصر په توګه راپورته شو. په هر حالت کې د دا ډول راپور لپاره لا ژر وه او ښايي یوازې اګوستوس ته دا ورپه یاد کړي چې، کلودیوس د انتوني له لمسیانو نه دی. مور او انا یې په چټکی سره د هغه مخه ونیوه او دې ښايی دوی په دې باوري کړي وي چې ،کلودیوس د دولتي منصبونو لپاره مناسب نه دی، ځکه په هغه باور نه شي کېدی چې د ګوند اوسنۍ کرښه وساتي.
کله چې کلودیوس د ژوند په وروستیو کې روایت لیکنو ته وګرځېده، هغه له دویمو درې ګونو جنګونو نه په ټولیز ډول تېر شو، خو زیان پېښ شو او کورنۍ یې هغه شالید ته اړ کړ. کله چې له میلاد نه مخکې په اتم کال کې د پاویا انحنا د سترواکي د خاندان په ویاړ جوړه شوه، د مړو شویو شهزادګانو، ګایوس او لوسیوس او د ژرمنیکوس تر زامنو وروسته، د کلودیوس (چې دخپل ورور له خوا په زوی‌ولۍ نیولو، د کلودي نېرو پلرنۍ کورنۍ ته تر ارتقا وروسته، اوس‌مهال د تیبریوس کلودیوس نېرو ژرمنیکوس په نوم ياديږي) نوم يې پر څنډه حک شو. داسې انګېرل کېږي چې دا لینکه له لسیزو څخه وروسته کلادیوس په خپله ورزیاته کړې او په اصل کې هغه هېڅ څرګند نه شو.
له میلاد نه وروسته په ۱۴ کال کې، کله چې اګوستوس مړ شو، کلودیوس ۲۳ کلن و. له خپل تره تیبریوس نه یې وغوښتل چې د افتخاري مراسمو د پیل اجازه ورکړي. نوي سترواک تیبریوس د قونصلي سینګارتوکو په ورکولو سره هغه ته ځواب ورکړ. کلودیوس بیا ځلي د دفتر غوښتنه وکړه، خو غلی کړای شو. دا چې نوي سترواک تر پخواني سخاوتمند نه و، کلودیوس له دولتي منصب نه خپله هيله پرې کړه او یو علمي او خصوصي ژوند ته تقاعد شو.
د سترواکي کورنۍ له سپکاوي سره سره، داسې ښکاري چې عامو خلکو له پیل نه کلودیوس ته درناوی درلود. د اګوستوس د مړینې پر مهال اشرافو یا د اېکوېتس/equites (په لرغوني روم کې دویمه پانګواله  طبقه) قبیلې هغه د خپل پلاوي مشر په توګه وټاکه. کله چې د هغه کور وسوځېد، سنا غوښتنه وکړه چې له عمومي لګښت نه بیا ورغول شي. هغوی غوښتنه وکړه چې د سنا په مجلس کې دې کلودیوس ته د مناظرې اجازه ورکړل شی. تیبریوس دواړه وړاندیزونه رد کړل، خو دا احساس ژوندی پاتې شو.
د تیبریوس د زوی دروسوس له مړینې وروسته دوره کې، کلودیوس سملاسي د ځینو شاوخوا کسانو له خوا د بالقوه وارث په توګه تر فشار لاندې راغی. چې دا بیا هم له عمومي ژوند نه د هغه د محرومیت سیاسي ماهیت ښيي. پردې سربېره، له هغه ځایه چې په دې دوره کې د واکمن د پراتوین ګارد سېجانوس(Praetorian Guard, Sejanus) ځواک او وحشت اوج ته رسېدلی و، کلودیوس پریکړه وکړه، دا احتمال کم‌ارزښته وښيي.
پړبه
که چيري د پړبه قبيلې د نسب شجره په غور سره وڅيړو ،نو څر گنده به شي چې پړبه په اصل کې کر لا ڼي پښتانه او بيا په کر لا ڼيو کې د خو ږ يا ڼيو يا خو گيا ڼيو د قبيلې يو ه څا نگه ده، خو له ډيرې مو دې را هيسي د خو ږ يا ڼيو له نو رو پا تي څا نگو او ښا خو نو نه دو مره ليرې ژ وند کوي چې دوی پخپله هم نه پو هيږي چې له خو ږ يا ڼيو سره کو مې اړ يکې لري او که نه؟ ځکه د خو ږيا ڼيو قبيله د ننگر هار ولايت د خو ږ يا ڼيو او پچير او اگام په و لسو اليو کې استو گنه لري، په دا سې حال کې چې پړبه د خو ست په و لا يت کې ا ستو گنه لري٠ داسي تا ريخي شو ا هد او اسناد مو جو د دي چې په پيل کې د خو ست پر ټو لې سيمې باند ې د کر لا ڼي پښتنو د خو ږيا ڼيو او نورو ښا خو نو واک در لود٠ د هند د مغو لي وا کمن نو ر ا لد ين جها نگير( ١٠١٤-١٠٣٧هجري) د وا کمنۍ په و خت کې دغلجي پښتنو  ځيني ښا خو نه او څا نگې   د پکتيا د زر مت له سيمې  نه چې زر مله يې هم بو لي را ووتل او د خو ست پر سيمه يې بر يد و کړ٠ په پا يله کې يو شمير خو ږ يا ڼي له خو ست نه د ننگر هار و لا يت د ا و سني  خو ږ يا ڼيو سيمې ته و ليږ ديدل او ډير کمزوري شول،خو د خو ږ يا ڼيو د پړبه څا نگه چير ته ونه ليږ د يد له او په خو ست کې پا تې شوه٠ سيد بها در شاه ظفر کا کا خيل په خپل اثر' پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې' ددوی د کمزورۍ بل علت ددوی خپلمنځۍ جگړ ې بولي او ليکي:" د مغو لي واکمن شهاب الدين شا ه جهان ( ١٠٣٧-١٠٦٨هجري) د و اکمنۍ په و خت کې ددوی تر مينځ کو رنۍ جگړې پيل شوې او دوی په هغو جگړو کې ډير کمزوري شول٠ "
د تا ريخ حيا ت افغا ني مؤ لف ډپټي محمد حيات خان چې خپل د غه مشهور اثر يې ١٤٣ کلو نه وړاندې ليکلی دی د پړبه دو سله والو کسانو په اړ وند داسي کښلي دي:" په تيرو و ختو نو کې د پړبه قبيلې د وسله والو ميړ ونو شمير ٣٠٠٠ تنه وو، خو اوس ددوی د وسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنو ته ر سيږي." چې شير ممحمد خان گنډ ا پور په خپل مشهور اثر ( توا ريخ خو رشيد جهان) کې هم ددوی د وسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنه ښو دلي دي٠ پړبه د کر کيلې په چا رو بو خت دي، خو يو شمير خلک يې سو د اگر ېزي د ندې هم سر ته رسوي٠ ددوی ټول رو اجو نه ، دودونه ، نر خو نه او څلي د خو ست د خلکو په څير دي ٠ دوی ميلمه پال، غير تمن او په پښتو او پښتو نو الې با ند ې ډير ټينگ دي٠ د پړبه قبيله په لا ند نيو ښا خو نو او څا نگو با ند ې ويشله شو ې ده: مردي خيل، ميا خيل، بسي خيل، سر دار خيل، محمو د خيل، نري زي، ملي زي،اشي زي،ډډه خيل او بو چي خيل٠
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
لېږد ۲۴
لېږد ۲۴ (انگلیسي: Expedition 24) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو څلرویشتم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
کاموف کا ٥٠
پېژندنه
کاموف کا - ۵۰ د ۷،۶۹ ټنو دوو جټ ماشينونو یو پیلوټ او قوي زره پوښ لرونکی جگړه یی هلیکوپتر دی چی د مځکنی ځواکونو د هوایی ملاتړ لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. نوموړي هلیکوپتر دوه متوازي څرخونه او عصري جنگي تجهيزات لري. اکثره (زیات نه زیات) سرعت یی ۳۵۰ کیلومتر په ساعت کی دی. برېښنایی تجهيزات یی د راډار، د انفرارېډ چلوونکی سیستم (FLIR) اود چلونې بصري سیستم (HUD) څخه جوړ شوي دی. د هلیکوپتر د تنې په منځ کی دوه ورزونه پروت دی چی پر هغو باندی د تانک پر ضد توغندی، د الوتکو پر ضد توغندی او راکتي لانچرونه نصب شوي دي.
سرچینی
Fojtík Jakub, Ruské vrtulníky - Encyklopedie strojů konstrukčních kanceláří Bratuchin, Jakovlev, Kamov, Kazaň a Mil Svět křídel 2009
مولوي شهزاد
مولوي شهزاد د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لېږد ۲۵
لېږد ۲۵ (انگلیسي: Expedition 25) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو پنځه ویشتم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
شجاع الملک
شجاع الملک د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
نانوالماس
نانوالماس (په انگرېزي: nanodiamond)يا ADNR (په انگرېزي: Aggregated diamond nanorod) د نړۍ تر ټولو سخته (کلکه) مصنوعی توکه ده چې په ۲۰۰۵ کال کې په آلمان کې د Bayreuth په پوهنتون کې جوړه او اختراعه شوه. نوموړي توکه د الماسونو د ځلونو (تبلور) په مرسته جوړه شوي ده او ماليكيولونه یې د فولېرېنو شکل لري. دا فولېرېنونه په سلسله تړل شوي دي او اوږدوالی یې ۱ مایکرومتره دی. نوموړي توکه د ۴۹۱ GPa فشار سره مقاومت کولای شي او گڼوالی يې د طبیعي الماس څخه لويې دی.
۸۷ (عدد)
۸۷ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۸۶ څخه  مخکي او د ۸۸ وروسته موجود دي.
نانوالماس
وېشنيزه:نانو تکنالوژي وېشنيزه:کربن
۸۷ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۸۷:
په کلینډر کې
۸۷ کولاي سي:
په کیمیا کې
۸۷ د فرانسيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۸۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د میوو روزنه
مېوه د گل د تشکیل څخه ورسته په نبات کی جوړیږی. هغه علم چی میوی مطاله کوی د Pomology په نامه سره یادیږی. دا کلمه د لاتین د pomum یا میوی ته وایی او logy یا پوهی او مطالعی ته وایی، اخستل شوی ده.
د میوی استفاده
په نړۍ کې په سلهاوو میوی شتون لری چې هم په خام او هم په پاخه ډول خوړل کیږی. ځینی میوی د انتقال، ساتنی او یا غذایی ارزښت د علاوه کولو په مناسبت پروسس کیږی، مربا او یا جوس ورڅخه جوړیږی. په میوه کې په عمومی شکل سره ډیره بوره وی، مګر ډیری میوی صحی ګټی لری. میوی د پروټین، ویټامینونو، پولیفینولونو او فایبر ښه منبع ده.
د میوو ډولونه
غوښینی میوی: د میوو ته pome fruit هم وایی او د ګل څخه منځ ته رازی. دا ډول میوی ډیری خستی یا مندکی لری. مثال یی مڼه ده.
سخت زړی میوی: دا میوی د drupe fruit په نامه سره یادیږی. معمولا بیرونی برخه یی غوښینه او یوه مندکه لری. مثال یی شفتالو دی.
دانه لرونکی میوی: دا میوی د berry fruit په نامه سره یادیږی. ډیر خستی لری او ښه مثال یی رومی بانجان دی.
هايدروجن بم
یو بل ژوندى مثال چى د البرت اينشټاين تيوري پكى ثبوت ته ورسيده د ها يدروجن بم دى د .هايدرو جن بم په تكنالوژي كې داتوم بم په برخلاف د اتوم دوه سپكې هستې ديوه بل سره ويلې كيږي او په نتيجه كې ديوه نوي درانده اتوم هسته لاس ته راځي. د هايدروجن بم د لا س ته راوستلولپاره گڼ كيمياوي تعاملونه جوت شويدي چې دهغوې څخه يې يو دلته ښيو. د بيلگي په ډول د ها يدروجن اتوم د كاركولو كړنلاره داسې پيل كيږي چې كه يوپروتون اويونويترون د انرژي په وركولو سره دومره سره نږ دې كړو چې د يوه او بل سره ويلي شي نو په لمړي پړاو كې د درا نده هايدروجن يعنې دويتريم هسته لاس ته راځي. په دې ترځ كې دوه گاماوړانگې د نور يا فوتون په شكل ور څخه راوځي. كله چې په دوهم پړاوكې د دويتريم دوه هستې سره ويلې شي نود تريتسيم يوه هسته، يوپروتون اوڅلورميكاالكترون ولټ انر ژي ورڅخه لاس ته راځي. په داسې حال كې چې دويتريم په هسته كې يو پروتون اويونويترون لري خود تريسيم هسته ددوه نويترونواويوپروتون څخه جوړه ده. په دريم پړاوكې بيا دويتريم د تريسيم سره ويلې كيږي چې په نتيجه كې د هيليم اتوم هسته او يو نويترون چې حركي انرژي يې څوارلس ميگا الكترون ولټ ده تر لاسه كيږي د. هايدروجن بم يوه اسانه كړنلاره د كيمياوي معادلې په شكل دلاندې په ډول ليكو :
دويتريم + تريسيم = هيليم + نويترون + ١٧ ميگا الكترون ولټ انرژي H2+ H3 He + neutron + 17 MeV