cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زيد بن حارث
بل وویل: ای خلګو! والله که موږ د شمير، ځواک یا ډيرښت په اتکاء جګړه کوو، بلکه د دغه دین په کرامت سره جنګيږو، دڅه لپاره چي راوتلي یاست په هغه پسي درځئ، لوی خدای ﷻ موپه دووکي دیوه بري ضامن دی : یابری یاشهادت
وروسته دمؤتة پرمځکه دواړي ډلې سره وموښتې، مسلمانانوداسي جګړه وکړه چي رومیان یې حیران کړل، له دې درې زره کسیز لښکره څخه يي زړونه له ویري ځکه ډک شول چي د دوی له هغو لښکرو سره یې د ډغرو تکل درلود چي دوولکوته یې شمیر رسیدی
زیدبن حارث رضی الله عنه درسول الله    ﷺ له بیرغ څخه داسي دفاع وکړه چي داتلولیو دمیدان تاریخ یې مثيل نه شو وړاندي کولای، آن چي تن یې سلګونو نیزو څيري کړ، پرمځکه په داسي حال کي راپریوت چي په خپلووينوکي یې لامبووهله
له نوموړي څخه بیرغ جعفربن ابي طالب رضی الله عنه واخيست هغه هم ډيره دپام وړ دفاع ورڅخه وکړه چي بالاخره دخپل ملګری په سرنوشت اخته شو
خلګوپه وروسته کي دلښکر امیرنوی مسلمان شوی خالدبن ولید رضی الله عنه وټاکی، نوموړی هغه لښکر ته دبري لاره وموندله چي ماتي یې حتمی بریښيده
رسول الله    ﷺ ته د مؤتة اخبار ورسیدل ، د درو قائدانوله شهادته خبرشو،دومره سخت ورباندي غمجن شو چي دغومره غم وړاندي هيڅ نه ؤ ورته پيښ شوی، دهغوی کورنیوته ورغلی،تعزیه یې ورته وکړه، کله چي د زید بن حارثه کورته ورغلی دنوموړی کوچنۍ لورپه داسي حال کي ورپوری وموښتله چی له ژړا شنه وه، رسول الله     ﷺ هم وژړل آن چي ږغ يې پورته شو، سعدبن عباده رضی الله عنه ورته وویل: یارسول الله ! ﷺ داڅه دي ؟! رسول الله    ﷺ وویل: دا د دوست ژړا ده پرخپل دوست باندي»
سرچينې
نن ټکى اسيا https://www.nunn.asia/1148/2011-10-24-07-18-36/?amp وېشنيزه:سيرت وېشنيزه:صحابه
نوکان
نوکان عبارت دي د لاسونو یا پښو د گوتو د ډیسټال برخې د ظهري سطحې په مخ تقرني جلدي پاڼه عبارت د نوک څخه ده. د لاسونو نوکان نسبت د پښو تر نوکانو ژر غټیږی، د لاس د منځنئ او د گوتمی د گوتي نوکان نسبت نورو نوکانوته ژر غټیږی، په هغه لاس باندی چې کار کیږی د هغه نوکان نسبت وبل لاس ته ژرغټیږی، په اوسط ډول سره هر نوک په ورځ کي (0.1) ملی متره غټیږی، خو پکار دا ده چې نوکان ژر- ژرپریکړل شي.
نوکان په احاديثوکي
د جابر رضی الله عنه څخه روایت دی چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم وفرمایل چې نوکان او وېښتیان دی ښخ کړل شي، ترڅوجادوگرورڅخه استفاده ونکړی. دنوکانو اووېښتیانو په چټل ځای کي غورځول مکروه دي. حضرت ابو عبدالله الاعز رضی الله عنه فرمایی چي نبي کریم صلی الله علیه وسلم به دجمعې په ورځ باندی خپل برېتونه اونوکان لنډول. حضرت ابوهریرة رضی الله عنه روایت کوی چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم به دجمعې د لمانځه څخه مخکی بریتونه اونوکان لنډول. دحضرت ام المؤمنین حضرت عایشه صدیقه رضی الله عنها څخه روایت دی چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم وفرمایل چې دجمعې په ورځ دی نوکان پریکړل شي داځکه چي سړی ترراتلونکی جمعې پوری دتکلیفونوڅخه ژغورل کیږي. دابن عباس رضی الله عنه څخه مرفوع روایت دی چې دجمعې په ورځ باندی نوکان پریکول شفاء ده اوداناروغي لیري کوي. دیوه صحابي څخه روایت دی چي نبی کریم صلی الله علیه وسلم وفرمایل: هغه څوک چې دزیرناف ویښتیان لیری نکړی، نوکان پرې نکړی اوبریتونه لنډ نکړی هغه زموږڅخه نه دی. دحضرت جابررضی الله عنه روایت دی چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم وفرمایل چې نوکان لنډوی! داځکه چې دنوک اوورۍ ترمنځ شیطان ځغلی. یوانسان خپل نوکان باید (په مستقل اومسلسل ډول سره) پرې کړي. دنوکانوپه پرېکولوکي دراسته لوری شروع وکړی. په نوک باندی شی مه ذبح کوی داځکه چې دادحبشیانوچاړه ده. نوکان بايدپه څوورځوکی پريکړل شي؟ په شریعت کی دنوکانوپرېکول دفطرت څخه دي، په اونۍ کي یوځل نوکان پرېکول مستحب دی، په ۱۵ ورځوکي جایزدي اوتر۴۰ ورځوځنډول مکروه دي، دنوکانوزیات پرېښودل دگناه سبب گرځي له همدې کبله هغه نارینه اوښځې چې نوکان دفیشن لپاره پریږدی دادرست کارنه دي.
پرغټونوکانوباندی شيطانان کښيني:
امام غزالی رحمة الله علیه وایی چې تاسی نوکان لنډوی داځکه چې پرغټونوکانوباندی شیطانان کښیني.
په غاښونونوکان پريکول دامصيبتونه راولی:
په غاښونوباندی نوکان پرېکول مکروه دي داځکه چې په دې سره درزق تنگي راځي ، مسکینې راځي اوهمدارنگه دپیس دناروغۍ سبب گرځي.
غټ نوکان مکروه دی:
غټ نوکان پرېښودل سخت مکروه دي.
نوک څه شی ته وايی:
دلاسونویاپښودگوتودډیسټال برخې دظهري سطحې په مخ تقرني جلدي پاڼه عبارت دنوک څخه ده. دټول بدن دپوره ساتنی سره سره بایدانسان دخپلووړوانداموخیال هم وساتی لکه دگوتوساتل اودنوکانوساتل، دپښواولاسونوکان بایدپه خپل وخت کی پریکړل شی ترڅوپه ورځنی استعمال کی خپل بدن اویادبل کس بدن زخمي نشي. نوکان بایدڅه وخت پریکړل شی؟ ددې سوال په ځواب کی بایدوویل شي چې داوکاراووظیفې ته کتل کیږی دبیلگی په ډول سره که یوڅومستري وي نووده ته پکارده چي نوکان ډیرژرژرلنډکړی. دلاسونونوکان نسبت دپښوترنوکانوژرغټیږی،دلاس دمنځنئ اودگوتمی دگوتي نوکان نسبت ونورنوکانوته ژرغټیږی، په هغه لاس باندی چې کارکیږی دهغه نوکان نسبت وبل لاس ته ژرغټیږی،په اوسط ډول سره هرنوک په ورځ کي (0.1) ملی متره غټیږی، خوپکارداده چې نوکان ژر- ژرپریکړل شي. په هرصورت دامهمه ده چې نوکان بایدپریکړل شی، داځکه چې که نوکان تیره وي نودکورپه کارکي په ټوکراویابل رخت کی بندیږی اوهغه څیری، دبدن سره نښلی اوهغه زخمي کوی، ترنوک لاندی خیره اوجراثیم سره یوځای کیږی چی داپخپله دروغتیالپاره دخطرزنگ دی،اوکه داجراثیم اوخیره ونس ته ولاړشي نودابیاناورین دی، بایداقلاً په هره اونۍ کی نوکان یوځل پریکړل شی. دنوکانودپریکیدیوبله گټه داده چې نوکان درځ نه کوی، نه ماتیږی اونه هم خپله طبعي ځلاله لاسه ورکوي.له دې سره سره کله چې نوکان ژرژرپریکړل کیږی نوهغه ژرغټیږی هم، چې دادبدن دروغتیالپاره ډی گټوردي
دغټونوکانوتاوانونه په ساينس کي
کله چې نوکان غټ پرېښودل شي ددې نوکانولاندی جراثیم ځای نیسی اودنوکانولاندی برخه دجراثیمولپاره یوه ښه ځاله ده،چې داجراثیم دمحرکې (ټایفایډ)،اسهال(ډایریا)، پیچس اودکولمودمختلفوچنچیانو اونورناوړوناروغیوسبب گرځي؛کله چې نوکان دبغل، زیرناف، اونوروځایونوسره نښلی همدانوکان بیادبدن دنوروبرخودسکابیز(Scabies) سبب گرځي، سکابیزیوه جلدي ساري ناروغې ده چې د (Sarcoptes Scabiei) څخه منځته راځي- ددې مایټونوښځینه جنس دپوستکی په تقرني طبقه کي تونلونه منځ ته راوړی اوهلته هگۍ اچوي- داچاره دشدیدخارښت اودخارښت له کبله داگزمادرابرسیره کیدولامل گرځي. ټولوهغو ښځو چې غټ نوکان یی پرې ایښي دی هغه په خارښت باندی مبتلاشوی دی،داځکه چې غټ نوکان جراثیم له یوه ځای څخه وبل ځای ته انتقالوي، ډاکتران په دې آنددی چې هغه زخم چې نوکان ورسره په تماس کي شی هغه خرابیږی، اویاکله هم دپوستکی دسرطان سبب وگرځي،اوسنی ساینس داهم ثابته کړیده چې غټ نوکان په گوتوکي وینه کموي، اوگوتې کمزوری کیږی نوکان رنگ اړوی اودنوکانوخپله اصلي ځلاله منځه ځي. هغه کسان چې په قصابوکي کارکوي، په ذبح خانوکی کارکوی، دکورکارکوي اوداسی نور... اوغټ نوکان ولری نوددوی دچاپیریال، دحیواناتو ټول نه لیدونکی جراثیم دنوکانولاندی ځای نیسی چې کله همداجراثیم وگیډی ته ولاړشی نوهلاکت دی. بقراط دوه زره (۲۰۰۰) کاله مخکی دامعلومه کړی وه چې دنوکانودکمزوری دزړه اوسږو دناروغیوعلامه ده، کله چې نوکان غټ شي نوددوی اصلی رنگ گلابي دی اوکله چې غټ شی هغه سپین شی اورنگ یی بدل شي له دې څخه علاوه ډیرې ناروغۍ له نوکانوڅخه معلومیږی، دنوکانوکمزوری داعصابي نظام پرکمزورۍ باندی هم دلالت کوي. هغه رنگونه چې په اوسنی وخت کي دنوکانولپاره استعمالیږی دادپوستکی لپاره مهلک دی. هغه څوک چې نوکان په غاښونوباندی پریکوي، دنوکانوټول جراثیم یی ومعدې ته ځی چې داپخپله خپل ځان وهلاکت ته ورکول دي. دداسی سړي به تل معده خرابه، پرنس باندی درد، اودسترگودکمزورۍ ښکاربه وي.
نوک څه شی ته وايی:
دنوکانوخوړل اوچيچل په ساينس کي: دنوکانوخوړل اوچیچل ودې ته په طب کي (Onychophagia) ورته وایی، داعادت یوغیراخلاقي عادت دی، داعادت شرموونکی عادت دی،ددې کس نوکان غیرمنظم وي، کله زخمي هم وي، په ښکارکولویی شرمیږی، په لیدلویی ځوریږی، اوداسی څوک تل دخپل بدعادت له کبله په روحي ډول ستړی اوستومانه وي.
ولی يوڅوک نوکان خورئ ياچيچئ؟
ساینس پوهانوپردې باندی ډیرې څیړنې کړیدی، دوی ودې پایلوته رسیدلی دي چې داډول عادت دتشویش، ذهنی فشار، ویرې اوغوسې په وختونوکی ومنځته راځي،اوپه مجموع کی داعادت دلوړذهني فشارله کبله راځي. څنگه دغاښونوله خوړلواوچيچلوڅخه وژغورل شی؟ ۱ - تل کوښښ وکړی چې نوکان مولنډوي، اوژر- ژریی پریکوئ. ۲ – تل خپل لاسونه په یوشی بوخت وساتی، په لیکولواوداسی نور... ۳ – کله چې فارغه شی نو یوشی ضروروخورئ ترڅودنوکانوله خوړلوڅخه وژغورل شي. ۴ – تل دنوکانودخوړلوپرمهال هغه ناروغۍ په ذهن کي راوله چې ورڅخه پیښیږی لکه دمعدې زخم، دکولموسرطان، دکولموچینچیان، محرکه ، پیچس اوداسی نور... ۵ – وخپلی کورنۍ اویاملگروته ووایاست چې دنوکانودخوړلواوچیچلوپرمهال هرڅه درپه یاد کړی.
تړلې لیکنې
لاسونه پښه سترګه انسان
د ځمکې تاریخ
د ځمکې تاریخ د ځمکې د جوړېدو له مهاله تر نن ورځې پورې د دغې سیارې پراختیا ته اړوندېږي. د طبیعي علومو نږدې ټولو څانګو د ځمکې د مخکنیو پېښو په درک کې مرسته کړې، چې د ځمک پوهنې د پرله پسې بدلونونو او بیولوژیکي ودې له خوا مشخص کېږي.
د ځمک پوهنې مهالیز مقیاس، لکه څه ډول چې د نړیوال کنوانسیون له خوا تعریف شوی، د ځمکې له پیل نه تر نن ورځې پورې د وخت لویې دورې انځور کوي، چې مهالیز وېش یې د ځمکې د تاریخ ځینې مشخصې پېښې څرګندوي. (په ګرافیک کې Ma د « یو میلیون کاله وړاندې» په معنا دی). ځمکه نږدې ۴.۵۴ بیلیونه کاله مخکې، نږدې د نړۍ یو په درې عمر وړاندې، د لمریز غونډال د زیاتوالي (accretion) په واسطه رامنځته شوې. د اورغورځوونکو یا اتشفشاني ګازونو وتلو احتمالا لومړنۍ فضا یا اتومسفیر او وروسته سمندرونه جوړ کړي، خو په لومړني اتومسفیر کې تر ډېره هېڅ اکسیجن نه و. د ځمکې ډېره برخه په ویلي ډول وه، ځکه په مکرر ډول له نورو اجسامو سره د ټکر له امله په زیاته کچه اتشفشانونه رامنځته شوي و. هغه مهال چې ځمکه په لومړي پړاو (لومړنۍ ځمکه) کې وه، داسې اټکل کېږي چې د تیا سیارې په څېر یو لوی جسم سره د ټکر له امله سپوږمۍ رامنځته شوې. د وخت په تېرېدو سره ځمکه سړه شوې، چې د یوه جامد پوست د رامنځته کېدو لامل شوې او اجازه یې ورکړې چې په مایع ډول اوبه یې په سطحه باندې راپیدا شي.
په ځمکه کې د ژوندانه لومړني کره شواهد په ایروچین (Eoarchean) دوره کې وروسته له هغه چې د هادین دورې په لومړیو کې جیولوژیکي سطحې د ویلي حالت نه په جامد کېدو پیل وکړ،نږدې ۳.۵ بیلیون کلونو وړاندې ته اړوند دي. په لویدیځه آسټرالیا کې د سترومالیټونو په څېر میکروبي پېچلي فوسیلونه په رسوبي ډبرو کې کشف شوي چې ۳.۴۸ بیلیونه کاله مخینه لري. د بیوژینیک مادې نور لومړني فزیکي شواهد هغه ګرافیتونه دی چې په ۳.۷ بیلیونه کلونو پخوانیو فرا رسوبي ډبرو (metasedimentary rocks) کې په سویل لویدیځ ګرینلنډ کې کشف شوي، لکه څرنګه چې  په لویدیځه آسټرالیا کې په ۴.۱ بیلونه پخوانیو ډبرو کې د «بیوټیک ژوند پاتې شوني» موندل شوي. د یوه څېړونکي په باور: «که چېرې ژوند لږ چټک په ځمکه کې رامنځته کېده... نو دا به په کایناتو کې عام (یعنې پېژندل شوی) و».
فوټوسنتیزي موجودات د ۳.۲ او ۲.۴ بیلیونو کلونو وړاندې ترمنځ راڅرګند شول او په اتومسفیر کې یې د اکسیجن په زیاتولو پیل وکړ. تر ۵۸۰ میلونه کلونو وړاندې پورې ژوند په ډېره کوچنۍ او مایکروسکوپی ډول پاتې و، هغه مهال چې څو هستوي پېچلی ژوند رامنځته شو او د وخت په تېرېدو یې وده وکړه، چې ۵۴۱ میلیونه کاله وړاندې د کامبرین چاودنې پر مهال خپل اوج ته رسېدلی و. د ژوندانه د ډولونو دغه یوځلي بدلون، د نن ورځې ډېرې اصلي پېژندل شوې څانګې رامنځته کړې او د پروټوزوئیک دوره یې له کامبرین مهال نه په پالازوئیک دورې ووېشله. داسې اټکل کېږي چې اوس مهال پر ځمکه باندې ژوند کوونکي ۹۹ سلنه ژوندي موجوداتو پنځه بیلیونه کاله وړاندې منقرض شوي. په ځمکه باندې د اوسنیو ژوندیو موجوداتو ډولونه له ۱۰ میلیونه نه تر ۱۴ میلیونه پورې اټکل کېږي، چې ۱.۲ میلیونه یې تر اوسه مستند شوي، خو ۸۶ سلنه نور یې تر اوسه نه دي تشرېح شوي. په داسې حال کې چې، په دې وروستیو کې ادعا شوې چې یو تریلیون ډوله ژوندي موجودات، په ځمکه کې ژوند کوي، چې یوازې د یو سلنه ډولونو ۱۰۰۰ یې تر اوسه تشرېح شوي دي.
د ځمکې سطحې هم د هغې د جوړېدو له مهاله بدلون موندلی، لکه څرنګه چې ژوند د هغه له لومړنیو ډولو بدلون موندلی، ژوندیو موجوداتو وده کړې، نوې بڼې یې موندلې، په ښځینه ډولونو وېشل شوې او یا هم د فزیکي چاپېریال پر وړاندې منقرض شوي دي. د ځمکې د صفحې د جوړېدو بهیر، د ځمکې پر سر د لویو وچو، سمندرونو او ژوندانه ډولونو ته په شکل ورکولو دوام لري.
د سپوږمۍ جوړېدل
د ځمکې یوازنۍ طبیعي سپوږمکۍ، په لمریز نظام کې د خپلې سیارې په نسبت تر ټولو لویه سپوږمکۍ ده. د اپولو پروګرام پر مهال ډبرې د سپوږمۍ له سطحې نه ځمکې ته راوړل شوې. د دغو ډبرو راډیو متري تاریخ ښيي چې سپوږمۍ ۴.۵۳± ۰.۰۱ بیلیونه کاله مخینه لري، چې د لمریز نظام له جوړېدو نږدې ۳۰ میلیونه کاله وروسته جوړه شوې. نوي شواهد څرګندوي چې، سپوږمۍ د لمریز نظام له پیلېدو ډېر وروسته، ۴.۴۸ ± ۰.۰۲ ګالیم یا ۷۰- ۱۱۰ میلیونه کاله وروسته جوړه شوې.
د سپوږمۍ د جوړېدو اړوند نظریات باید له سپوږمۍ وروسته جوړېدل او اړوند نور حقایق تشرېح کړي. لومړی، سپوږمۍ لږ کثافت (د اوبو ۳.۳ ځله، او د ځمکې له ۵.۵ چنده سره په مقایسه) او کوچنۍ فلزي هسته لري. دویم، په سپوږمۍ کې نه اوبه شته او نه هم نور تښتېدونکي مواد. درېیم، ځمکه او سپوږمۍ دواړه د اکسیجن ایزوتوپیک لاسلیک (د اکسیجن د ایزوتوپونو نسبي زیاتوالی) لري. له هغو نظریاتو نه چې د دغو مواردو د تشرېح په موخه وړاندیز شوې، یوه یې په پراخه کچه منل شوې: د لوی جسم د ضربې فرضیه (The giant impact hypothesis ) څرګندوي چې: سپوږمۍ وروسته له هغه چې د مریخ په اندازه لوی جسم (چې ځینې وختونه د تیا په نوم یادېږي) له لومړنۍ ځمکې سره ټکر کړی، رامنځته شوې.
دغه ټکر د وروستي چیکشلوب (Chicxulub) ټکر په پرتله ۱۰۰ میلیونه چنده انرژي خپره کړې او باور پر دې دی، چې نا الوتونکي ډاینسوران یې منقرض کړي. د ځمکې د باندنیو پوښونو او دواړو جسمونو د وېلي کېدو لپاره کافي وه.
وروستۍ پېښې
د ۱۹۴۰ مې ز لسیزې د نیمايي راهیسې بدلونونو تر نن ورځې پورې په چټکۍ دوام لرلی دی. په تکنالوژیکي پراختیاوو کې اټومي وسلې، کمپیوټرونه او ژینټیکي انجینري شاملېږي. اقتصادي نړیوال توب، په ارتباطاتو او ټرانسپورټي ټکنالوژي کې د ودې له امله، د نړۍ په ډېرو برخو کې په ورځني ژوند اغېز لرلی. کلتوري او بنسټیزو ډولونو، لکه: دیموکراسي، کپیټلیزم او چاپېریالیزم ډېر اغېز لرلی دی. لویې اندېښنې او ستونزې، لکه: ناروغۍ، جګړه، بېوزلي، له تاوتریخوالي ډک راډیکالیزم او په دې وروستیو کې د انساني فعالیتونو له امله اقلیمي بدلونونه، د نړۍ د وګړو په زیاتوالي سره زیاتې شوې دي.
4 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
جي جاق
جي جاقان (علمي نوم: Garrulus) د کارغانو څخه یوه مرغۍ ده چې په اروپا او آسيا کې ژوند کوي. د دي مرغانو جنس دري ډوله لري.
وېشنيزه:کارغان وېشنيزه:جي جاقان
د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي د ختمولو اعلاميه
د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي د ختمولو اعلاميه (چې لنډيز يې DEVAW دی) د ۱۹۹۳ز کال د ديسمبر په شلمه نېټه د ۴۸/۱۰۴ پرېکړه ليک له مخې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ له خوا له رايې ورکولو پرته تايید کړې وه. په دې اعلاميه کې «د ټولو انسانانو برابري، خونديتوب، آزادي، تماميت او درناوي په اړوند په نړيواله کچه د ښځو لپاره د ټولو حقوقو او  اصولو د سملاسي تطبيق پر اړتيا اعتراف کول شامل دي». دا اعلاميه د هغو حقوقو او اصولو يادونه کوي، کومو ته چې د بشري حقوقو په نړيواله اعلاميه کې ځای ورکړل شوی. لومړۍ او دويمه ماده يې د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي تر ټولو زيات کارېدونکي تعريفونه وړاندې کوي.
مخینه(شالید)
ښځو ته له تاوتريخوالي خلاص ژوند حق ورکولو منل په نړيواله کچه وروستۍ پېښه ده چې د ۱۹۷۰ز کال په شا اوخوا کې راڅرګنده شوې. له تاريخي اړخه د تاوتریخوالي او له سزا څخه د بښنې په وړاندې د هغوی مبارزه چې ډېر ځله د تاوتریخوالي مرتکبين خوندي کوي، پر توپیري چلند د هغوی د بريالي کېدو له مبارزې سره تړلې ده. ملګري ملتونه له جوړېدو راهيسې د ښځو د حيثيت په اړوند د ملګرو ملتونو د کميسيون (CSW) په څېر ادارو په مټ د ښځو د حقوقو د خونديتابه په موخه خپل ځان مسئول بولي، خو په ځانګړي ډول يې د ښځو هغه لوړه اندازه نه ده په نښه کړې چې تر ۱۹۹۰ز کلونو تر لومړيو پورې د تاوتريخوالي موخه ګرځېدلي دي. د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي د ټولو بڼو د ختمولو په اړوند د ۱۹۷۹ز کال کنوانيسيون (CEDAW) کله هم د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي يادونه نه ده کړې؛ د ۱۹۹۳ز کال د جون مياشتې د ويانا اعلاميه او عمل پروګرام (VDPA) لومړی هغه نړيوال سند دی چې په څرګند ډول د ښځو په وړاندې تاوتریخوالی غندي. DEVAW پرېکړه ليک د CEDAW د پراخولو په ډول چمتو کړای شوی و او په څرګند ډول روښانه کوي چې د CEDAW پياوړي کول او بشپړول يې يوه موخه ده.
د ۱۹۹۲ز کال د سپتمبر په مياشت کې، CSW يوه کاري ډله وټاکله، تر څو د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي پر ضد د اعلاميې يوه مسوده چمتو کړي. د دې پرېکړه ليک يوه موخه د هغه حکومتي دريځ ردول و، کوم چې وايي چې د ښځو په وړاندې تاوتریخوالی يوه شخصي او کورنۍ موضوع ده او دولتي لاسوهنې ته په کې اړتيا نه شته. هغه مهال څرګنده وه چې د ښځو وهل ډبول (ډېر ځله دا ډول تاوتريخوالی د «کورني تاوتريخوالي» يا «نژدې شريک تاوتریخوالي» په توګه ډلبندي کېږي) د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي تر ټولو عامه بڼه وه. د بېلګې په ډول: ليونسن (۱۹۸۹ز) وموندله چې د نوي مطالعه شويو کلتورونو له منځه شپږ اتيا سلنه کې د مېړنو له خوا د مېرمنو په وړاندې منظم تاوتريخوالی شته؛ په همدې وخت کې ځينو نورو مطالعو د ورته ګڼ توکميزې بېلګې ښودنه کوله. د داسې تاوتريخوالي روغتيايي پايلې د پام وړ وې؛ د نمونې په ډول: په متحده ايالاتو کې، دا د ښځو د ټپي کېدو مخکښ لامل و، له دوه ويشت څخه تر پنځه دېرش سلنه ښځو چې د روغتونونو بېړنيو خونو ته يې مراجعه کړې، همداسې حالت درلود، ځکه چې په هغوی کې د خپل شريک د ناوړه چلند نښې موندل شوي دي، همدا راز د نورو ښځو په پرتله د مېرمنې د وهلو ډبولو له امله د رواني درملنې اړتيا له څلور څخه تر پنځه ځله زياته او د ځانوژنې هڅه پنځه ځلې زياته وه. پر دې سربېره، د جنسي زياتي په ګډون جنسي تاوتريخوالی د يوې داسې ستونزې په توګه پېژندل شوې چې د ټولو ښځو يوه د پام وړ سلنه يې اغېزمنه کړې ده. د ۱۹۹۳ز کال د مارچ مياشتې اتمه نېټه د ښځو نړيوالې ورځې د نومولو په موخه، د ملګرو ملتونو سرمنشي بترس غالي د دې اعلاميې د چمتو کولو په اړه يو بيان صادر کړ، په کوم کې چې نوموړي په څرګند ډول د ښځو د حقوقو په وده او خونديتابه کې د ملګرو ملتونو ونډه بيان کړې وه. "د ښځو د حقوقو لپاره هلې ځلې او د نويو ملګرو متلونو د جوړولو کار، کوم چې کولای شي سوله او هغه ارزښتونه منځ ته راوړي چې د دې سولې ساتنه او پالنه کولای شي، دواړه يو دي. نن سبا له بل هر وخت نه زيات د ښځو قضيه د ټول انسانيت قضيه ده."
د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي تعريف
د اصلي اوسېدونکو ښځو او نجونو (چې د UNPFII لپاره کار کوي) په وړاندې د تاوتریخوالي سره د مبارزې په موخه د نړيوالو پوهانو د ډلې د ناستې د ۲۰۱۲ز کال د مفهومي يادښت له مخې: د DEVAW  لومړۍ او دويمه ماده «د ښځو او نجونو په وړاندې د تاوتریخوالي تر ټولو زيات کارېدونکی تعريف وړاندې کوي؛ دې ادعا ته د «Jacqui True» (۲۰۲۱) له خوا انعکاس ورکړل شوی. لومړۍ ماده:
د دې اعلاميې د موخو لپاره، «د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي» اصطلاح معنا د جنسيت پر بنسټ د تاوتريخوالي هر هغه عمل دی، د کومې پايله چې، يا احتمالي پايله يې، جسماني، جنسي يا رواني زيان يا ښځې ته تکليف رسېدل وي، د دا ډول کارونو د ګواښونو، له آزادۍ څخه په زور يا په خپل سر بې برخې کول، برابره ده که دا عمل په عام ډول وي يا په شخصي ژوند کې وي.
دويمه ماده:
لاندې موارد به د ښځو په وړاندې تاوتریخوالی وبلل شي، خو تاوتريخوالی تر دې مواردو پورې محدود نه دی:
(الف) په کورنۍ کې رامنځ ته کېدونکی بدني، جنسي يا رواني تاوتريخوالی، وهل ډبول، په کور کې له ښځینه ماشومانو څخه ناوړه جنسي ګټه اخستل، د ولور اړوند تاوتریخوالی، ازدواجي جنسي تېری، د ښځينه جنسي غړي پرې کول او ښځو ته زيانمن نور دوديز کارونه، هغه تاوتريخوالی چې د مېړه او ښځې تر منځ نه وي او د ناوړه ګټې اخستنې اړوند د تاوتریخوالي نور ډولونه؛
(ب) په عامه ټولنه کې رامنځ ته کېدونکي بدني، جنسي يا رواني تاوتریخوالی، د جنسي تيري، جنسي ناوړه چلند، جنسي ځورونې او په کار، تعلیمي ادارو او نورو ځايونو کې جنسي ځورول، د ښځو قاچاق او په زور فحاشۍ ته اړ کول.
اغېز
د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي د ختمولو اعلان (DEVAW) د بشري حقوقو په يو شمېر نورو تګلارو او ادارو اغېزې غورځولې:
ستونزې
د ښځو د حقوقو ډېری پلويانو، څوک چې په بشري حقوقو باور لري، اندېښنې څرګندې کړي چې د دې اعلاميې په مټ د تر لاسه شویو موکو ستره برخه په نړيواله ټولنه کې د زياتو محافظه کارو قوتونو په راپورته کېدو سره له ګواښ سره مخامخ شوې ده. د ۲۰۰۳ز کال د مارچ په مياشت کې، د ښځو د حالت په اړوند د ملګرو متلونو د کميسيون د يوې ناستې پر مهال، د ايران استازولۍ د هغه فقرې په شاملولو نیوکه وکړه، کومه چې له حکومتونو غواړي چې «د ښځو په وړاندې تاوتريخوالی وغندي او تاوتريخوالي ته د پای ورکولو په اړوند د خپلو مسئوليتونو څخه د خوندي کېدو په موخه د هر ډول دود، دستور يا ديني فکر له تحريکولو څخه هغه شان ډډه وکړي، څه ډول چې د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي د ختمولو په اعلاميه کې يې يادونه شوې ده». د مصر، پاکستان، سوډان او متحده ايالتو استازو هم نيوکې وکړې، دا د ښځو د حالت په اړوند د ملګرو ملتونو د کميسيون لومړۍ ديپلوماتيکه ناکامي ده.
نجيب زاخېلوال
نجيب الله زاخېلوال ډاکټر  په خټه مومند زاخېل دی چې ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالۍ د زاخېلو په کلي کې په ۱۳۵۷ ل د چينگاښ په ۲۲ نېټه ( ۱۹۷۸ د جولايې ۱۳امه ) زېږېدلی.
مخینه
د طب ډاکټر نجيب الله زاخېلوال د حاجي خليل الرحمن زوی دی. دی لا کوچنی و چې د خپلې کورنۍ سره پاکستان ته کډوال شو. د کډوالۍ پر مهال د پېښور په ځنگلي نومې سيمه کې چې د متنو او بډه بېره ترمينځ پرته ده استوگن شو.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د پېښور په ځنگلي نومي سیمې ته څېرمه پنډغالي (کمپ)کې د کمېشنرۍ په لومړني ښونځي کې پیل کړې. مينځنۍ زده کړې يې د سيد جمال الدين افغان نومي لېسه او وروسته په پېښور کې د رحمان بابا د لېسې څخه په ۱۳۷۵ل ( ۱۹۹۶ز ) کال کې فارغ شو. دښوونځي د زده کړو برسره يې د وخت دودیزه اسلامي علوم صرف، نحوه، فقه، احاديث او تفسير د جيدو نومي دينې علماو څخه ولوستلې. د کانکور د ازموينې وروسته طب پوهنځي ته بريالی شو چې د ننگرهار د طب پوهنخي څخه په ۲۰۰۶ ز کال کې فارغ شو.
اثار
يادونه: بايد وکړو چې د نجيب زاخېلوال ټول کتابونه ناچاپ دي، چې نوموړی يې لامل خپله اقتصادي ستونزه بولي. او لدې سربېره نورې په لسگونو ليکنې هم لرې چې د بېلا بېلو ويب پاڼو سربېره د هېواد دننه او دباندې په مجلو او ورځپاڼو کې چاپ شوي دي.
سرچينې
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎
کیمره
کامره (په انګلیسي: Camera) ﭘﻪ ﻓﻠﻢ ﮐﯥ ﺩ ﭘﺮﻟﭙﺴﯥ ﺍﻭ ﺗړﻟﻮ ﺍﻧځﻮﺭﻭﻧﻮ ﺩ ﺛﺒﺘﻮﻟﻮ ﻳﻮﻩ وسیله ﺩﻩ. پﻪ ﺧﻼﺻﻪ ﺗﻮګﻪ ﻭﻳﻼﯼ ﺷﻮ، ﻫﻐﻪ څﻪ ﭼﯥ ﺩ ﻓﻠﻢ ﺍﺧﻴﺴﺘﻠﻮ ﭘﻪ ﻭﺧﺖ ﮐﯥ ﺭﺍﻣﻨځ ﺗﻪ ﮐﯧږﻱ ﺩﺍ ﺩﻱ ﭼﯥ : ﮐﺎﻣﺮﻩ ﭘﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﮐﯥ ﺩ ﻓﻠﻢ ﺍﺧﻴﺴﺘﻠﻮ ﭘﻪ ﻭﺧﺖ ﮐﯥ، ﭘﻪ ﻳﻮﯤ ټﺎﮐﻠﯥ ﭼټﮑﺘﻴﺎ ﺳﺮﻩ ﻟﻪ ټﺎﮐﻠﯥ ﺻﺤﻨﯥ څﺨﻪ ﺩ ﺑﯧﻠګﯥ ﭘﻪ ﺗﻮګﻪ ‏( ﭘﻪ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﮐﯥ ۲۴ ﻗﺎﺑﻪ ‏) ﭘﻪ ﭘﺮﻟﭙﺴﯥ ﺗﻮګﻪ ﻓﻠﻢ ﺍﺧﻠﻲ. ﺩﺍ ﺍﻧځﻮﺭﻭﻧﻪ ﺩ ﻓﻠﻢ ﭘﻪ ﻣﺦ ﺩ ﻗﺎﺏ ﭘﻪ ډﻭﻝ ﭘﻪ ﻗﺎﺏ ﮐﯥ ﺛﺒﺖ ﮐﯧږﻱ. ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺩﺍ ﻓﻠﻢ ﺩ ﻧﻨﺪﺍﺭﯤ ﭘﻪ ﺩﺳﺘګﺎﻩ ﮐﯥ ږﺩﻱ، ﭘﻪ ﻫﻤﻐﻪ ﭼټﮑﻮﺍﻟﻲ ﺳﺮﻩ ﭼﯥ ﻓﻠﻢ ﺍﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮﯼ، ﻫﻐﻪ ﻧﻨﺪﺍﺭﯤ ﺗﻪ ﻭړﺍﻧﺪﯤ ﮐﻮﻱ، ﺩ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩ ﺳﺘﺮګﻮ ﺩ ﭘﺮﻟﭙﺴﯥ ﻟﻴﺪﻟﻮ ﺩ ځﺎﻧګړﻧﯥ ﻟﻪ ﻣﺨﯥ، ﻳﻮ ﭘﺮ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﺣﺮﮐﺖ ﺭﺍﻣﻨځ ﺗﻪ ﮐﻮﻱ. ﻧﻦ ﻭﺭځ ﭘﻪ ﺑﯧﻠﻮ ﺍﻧﺪﺍﺯﻭ ﮐﯥ ﺩ ﺑﯧﻠﻮ ﻭړﺗﻴﺎﻭﻭ ﻟﺮﻭﻧﮑﯥ ﮐﺎﻣﺮﯤ ﺗﻮﻟﻴﺪﯦږﻱ ﭼﯥ ﭘﻪ ﺑﯧﻠﻮ ﻃﺮﻳﻘﻮ ﺳﺮﻩ ﭘﻪ ﺑﯧﻠﻮ ځﺎﻳﻮﻧﻮ ﮐﯥ ﺩ ﻓﻠﻢ ﺍﺧﻴﺴﺘﻮ ﻟﭙﺎﺭﻩ ﮐﺎﺭﻭﻝ ﮐﯧږﻱ.
وېشنيزه:انځورۍ
5 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ادميرال پتنگ
ادميرال پتنگ (په لاتين: Vanessa atalanta) د وزر لرونکو حشرو (خوځندکو) څخه دی چی په اروپا، شمالي امريکا، اسيا او شمالي افريقا کی ژوند کوي. نوموړي پتنگ د گرمو سیمو سره ډېره مینه لري، خو په پسرلي کی د جنوبو سیمو څخه شمال ته کوچ کوي.
سرچینې
‎
وېشنيزه:پتنگان
جنرال
جنرال یا فرقه مشر په پوځ کې هغه څوک چې رتبه يې تر ډگروال لوړه وي.
سرچینې
وېشنيزه:پوځي وييونه
ټولنیزه ځنګلداري
لغمان پوهنتون
راټولوونکی سید عارف سیدې سید جمالدین افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونواو طبيعي منابعوڅانګه پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپېريال ساتنې او ځنګلونوڅانګه دځنګل پېژندنه (Introduction Of Forestry) ځينې علماوايې چې ځنګل لاتيني کلمه ده يعنې Silva څخه اخيستل شوې ده ولې ځينې نوربياوايې چې دForest څخه اخيستل شوې ده چې داهم يوه لاتيني کلمه ده چې دځنګل معنی ورکوي. ځنګل(Forest) دکورنه بهرفضاياطبيعت په معنی دی. په ساده ژبه ځنګل داسې تعريف کېږي: ځنګل ديوې نباتي ټولنې څخه عبارت دی چې هغه له ونو(Trees)، ونکيوياوړو ونو(Shrubs) اولرګينوځېليو(Woody vine) څخه تشکيل شوی وي اويوه مشخصه ساحه اشغالوي. کم ترکمه يوه ساحه چې لس فيصده(۱۰٪) د ونو،وړوونو اويالرګينو ځيليوپواسطه پوښل شوې وې هغې ته ځنګل ويل کېږي. دځنګله لپاره طبقه بندي تقريباًدوه جريبه يعنې يواکړ(Acre) وي. دسيندونو دغاړې ځنګلونه، لختي اوسرکونه، بايد۴۰ متره عرض لرونکې وي ترڅوځنګل حساب کړل شي. په علمي توګه ځنګل په لاندې ډول تعريف کېږي: ځنګل دونو(Trees)، وړو ونو(Shrubs)، لرګينوځيليو(Woody vine) او بوټو(Bushes) له يوې ټولنې څخه عبارت دی چې طبعي توګه راټوکېږي اوچاپېريال باندې بيولوژيکي اثرلري. ونه(Tree): هغه څوکلن، لرګين اويوه تنه لرونکی نبات دی چې لوړوالی يې له شپږومترو څخه زيات وي لکه دسدر،صبراوياصنوبر ونې. وړې ونې(Shrub): وړې ونې هغه لرګين، څوکلن نباتات دي چې واحده تنه نه لري بلکه دخاورې دبرخې څخه دڅوتنو اوشاخونو لرونکې وي لکه مورپان. لرګينې ځېلۍ(Woody vine): هغه څوکلن، لرګين نباتات دي کوم چې خپله نشي ودريدلای اودپورته ختلولپاره (Supporter) ته ضرورت لري لکه کوهي انګورياروباه انګور. بوټی(Bush): هغه لرګين، څوکلن نبات دی چې لوړوالی يې يومتر(1m) پورې رسيږي.
دټولنيزې ځنګلدارۍ پېژندنه (Introduction Social Forestry) ټولنيزه ځنګلداري دااصطلاح دادارې، حفاظې اودځنګلونو داحداث څخه عبارت ده، چې په يوه شړه ځمکه کې دمحيطي شرايطوپه مرسته، دځنګلونوواقع کوونه دهمدې ټولنې اوښاري پرمختګ لپاره دټولنيزې ځنګلداري په نوم يادېږي. چې داحداث اساس يې قومي تړونونه او معاهدې تشکيلوي.ياپه بل عبارت ټولنيزه ځنګلداري دکليوالي اوښاري ټولنودګټې په منظور دځنګل دپخوانۍ ساحې څخه د باندې دځنګلونو رامنځ ته کول دي.په ټولنيزه ځنګلدارۍ کې دبومي نوعو(Domestic species)اوخارجي انواعو (Exotic species)څخه استفاده کېږي.
2.	دځنګلونو محافظوي ارزښتونوبيانول:- دخاورې دفرسايش اوتخريب څخه مخنيوی: معمولاً ددوه وعواملو پواسطه دخاوروتخريب صورت نيسي. a)	باد b)	اوبه دخاورې فرسايش: هغه عمليه ده کوم چې خاورې ديوې ساحې څخه وړي بلې ساحې ته اوپه دواړو ساحوکې داستفادې وړنه وي. a)	 باد: کولاې شي چې ديوې ساحې څخه خاورې اوشګې بلې ساحې ته انتقال کړي که چيرته ځنګل موجودوي نودخاورې دانتقال مخنيوی به وشي. نو ځنګلونه دباد دشدت او دخاورې دانتقال مخنيوی کوي. b)	داوبو پواسطه تخريب: که دسيندونوپه غاړو کې ونې وکرل شي نودونې ريښې دخاورې دانتقال مخنيوی کوي، که په غونډۍ ياغرونوکې ونې وکرل شي نو واوره چې هلته وريږي دا ونې دواورې دويلي کيدواندازه راکموي اودوړې ويالې په شکل واوره ويلي کېږي. اوکه ونې نه وي نودسيلاب په شکل اوبه راځي اودتخريب سبب ګرځي. داټول ديوې ټولنې هغه کلتوري اواقتصادي اړتياوي دي چې پرته يې دهغوي دژوند په شرايطوکې ښه والی راتلی نه شي ددې ټولنيزهدف دلاسته راوړلوپه موخه دځنګلدارۍ دتخنيکونوڅخه استفاده دټولنيزې ځنګلدارۍ په نوم پېژندل کېږي. اودايونوې بعددی چې په اوس وخت کې د ځنګلدارۍ په مفکوره کې علاوه شوی. د ټولنيزې ځنګلداري اهداف (Objectives of social forestry) 1.	ښاري اړتياوې دچارتراش، دسون موادو، حيواني اونباتي تغذيې دمنځه وړل اودتنزيل شويوځنګلونو احداث اودوخت سره سم دپروګرامونو دکچې لوړوالی دی. 2.	دبيروني او نيمه شړو ځمکوکې دځنګل احداث کول. 3.	دملکي سړکونو، کانالونو، سيندونو اوويالو په غاړه دچټکې وده لرونکې انواعوکرنه. 4.	 ددولت دمربوطه ادارو، تعليمي اوملکي خلکو په ذريعه په غيرفايده منوځمکوکې دځنګلونو احداثول. 5.	د شنوکمربندونو جوړول دښاراوصنعتي دستګا‌‌و لپاره. 6.	دWind breaker(دبادماتوونکې) جوړول، دلمروړانګو په تناسب ځمکه په ونوپوښل. 7.	په قطاري شکل دونوکرل، دپټوپه غاړه اويوه يوه ونه دشخصي زراعتي ځمکو په غاړه او همدارنګه بادماتوونکی دباغ لپاره ددوه ياڅوقطارونوپه شکل دونوکرنه. 8.	دګلانواوزينتي بوټوکرل په ځنګلي ساحوکې دښاري اوکليوالي خلکودتفريح لپاره. 9.	دښځواونارينو په ګډون دټولوخلکودمفکوروهڅول دي،ترڅودځنګلونوساتنه،وحشي ژوو ته پام لرنه اودځنګلونواغيزې په محيط باندې څه دي پوهه ورکول. دټولنيزې ځنګلدارۍ قوانين (Lows Of Social Forestry) دځنګلونو د۱۹۲۷م کال قانون په ۲۰۰۰م کال کې ترميم شو ترڅو ټولنيزه ځنګلداري وهڅول شي په هيوادکې،داقانون جوړشوې او اوس دعدليې وزارت، اوپارلماني چارو وزارت تصويب ته اړتيا لري، داقانون به دټولنيزې ځنګلدارۍ ملاتړ اودځنګلونو څخه ساتنه يقيني کوي. دنيالګيودکرلوبوديجه:- ټولنيزې کرنې دحکومت دبوديجې اوهم دقرض په پيسوترسره کېږي،ځکه چې داقسم ځنګلونه جوړول يواځې ددولت په پيسو ممکن ندي ددې فنډلس فيصده(۱۰٪) له ځنګل څخه دپخواترلاسه شوې ګټې څخه ورکول کېږي چې په حکومت اومرسته کوونکوباندې دفنډ بوج کم کړي.اوس ۵۰٪ ددې ټول لګښت دوزارت ماليې لخواورکول کېږي خوکه وزارت ونشي کړای چې دا ۵۰٪ بوديجه برابره کړي نوبرخه اخيستونکي په رضاکارانه ډول سره کارترسره کوي چې خلاډکه کړي اوپه همدې ډول دټولنيزو ځنګلونو ساتنه ممکنه ګرځي. دټولنيزو ځنګلونو لپاره ځمکې ته دلاس رسي لپاره بايد لاندې کړنې ترسره شي. شمېره موجوده ځمکې ساحه په ميليون هکټار سره 1 غيرصنف بندي شوې ايالتي لوڅې ځمکې 1.00 2 خس لرونکې ځکمې 0.56 3 غيرصنف بندي شوې دولتي ځنګلي ځمکې 0.27 4 حاشيوي لوڅې ځمکې 0.08 5 داخلي حاشيوي ځمکې 0.27 6 غيرصنف بندي شوې ځای دفصل ځمکې 0.06 7 غيرصنف بندي شوې خصوصي ځنګلي ځمکې 0.05 8 کرل کيدونکې ځمکې(شخصي کرل کيدونکې ځمکې) 2.36 9 دټولې زراعتي ځمکې 29 فيصده يې له سيلاب څخه بچ اودکرنې وړده.
10 دټولنيزوځنګلونولپاره دلاس لاندې ځمکه 4.65 نوددې مقصد لپاره 4.65 ميليونه هکټاره ځمګه موجودده چې دټول هيواد 31 فيصده کېږي. نودبنګله ديش مساحت اوموقيعت ته په کتلوسره ويلی شوچې دادټولنيزوځنګلونو دجوړولولپاره يوښه ځای دی.
(۱۶-۲)شکل دفارم ځنګلدارۍ 2ـ اجتماعي ځنګلداري (Community forestry):- دې ته کليوالي ځنګلداري هم وايې، يو بل ډول دټولنيزې ځنګلداري په پروګرام کې شامل دي کوم چې ونې په اجتماعي ډول کرل کېږي، نه په شخصي ځمکه کې دځنګل رامنځ ته کول کوم چې د Farm Forestry پورې اړه لري. مګرداټولې کرنيزې پروسې ددې لپاره دي ترڅو په ټولو ټولنوکې هدف يې دونواحداث کول دي، نه په کوم انفرادي ډول ترسره شي. دولت دبوټودورکولو، دکيمياوي سرودورکولوضمه واري لري. مګرټولنې بيادونودساتلودنده په غاړه لري.ځينې ټولنې بيادونواداره باندې زيات تاکيدکوي اوخپله اصلي دنده ګڼي، ددې لپاره چې دکليواړتياپوره کوي اوځينې د ځان په نفع چارتراش خرڅوي. په يواځې ډول دلږ وخت لپاره عامې ځمکې دهرچا ځمکه وي، ډيره اسانه ده چې يې دمنځه يوسي. لکه په تيرو شلو(۲۰)کلونوکې دEucalyptus (لاچي)کرنه په لوړه پيمانه او چټکه وده دخارجي انواعوددې لامل ګرځيدلی، چې په هندکې رامنځ ته شوې اود ځنګلونو په احداث کې پوره رول لري. کوم چې په حقيقي ډول داطرافي ټولنې لپاره ښه چارتراش عرضه کوي.
(۱۶-۳)شکل داجتماعي ځنګلدارۍ
3ـ توسعوي ځنګلداري (Extension forestry):- توسعوي ځنګلداري هغه عمليه کوم چې په داسې سيموکې کومې چې دنورو نباتاتو اوونوڅخه خالي اودپخوانيوځنګلي ساحوڅخه ليرې سيموکې واقع وي دځنګل رامنځ ته کول دي. ديته ښاري ځنګلداري هم وايې، دا ځنګل دسړکونو، کانالونو، داورګاړي دکرښوپه اوږدودونوکرل اوپه شړواو فضوله ځايونوکې دونوکرل دتوسعوي ځنګلدارۍ څخه عبارت دی. همدارنګه د توسعوي ځنګلدارۍ لاندې په ډيروکليو، عاموځمکو، دولتي شړواوګوښه ځمکوکې دلرګيودمنځ ته راتګ سبب شوی دی.ددولتي تنزيل شووځنګلونو لپاره دبيارغونې نقشې برابرول، ددې لپاره چې دهيوادداخلي لرګيواړتياوې پوره کړای شي. يعنې دتوسعوي ځنګلدارۍ څخه هدف زياته ساحه د ونودکښت لاندې راوستل دي داپه خپل وارلاندې برخې لري.
(۱۶-۴)شکل دتوسعوي ځنګلدارۍ
دتوسعوي ځنګلدارۍ ډولونه (Types of extension forestry) a)	مخلوطه ځنګلداري (Mixed forestry):- مخلوطه ځنګلداري دځنګلدارۍ هغه عمليه ده چې په کې علوفوي واښه او ورسره رنګړۍ ونې، ميوه دارې ونې اودسون دلرګيولپاره ونې په مناسبوپراخه ځمکوکې روزل کېږي.
(۱۶-۵)شکل دمخلوطې ځنګلدارۍ b)	ساتندويه کمر بندونه (Shelterbelts):- ساتندويه کمربنددونويابوټوديوکمربندڅخه عبارت دی کوم چې دباد، لمر، واورې ښويدنې او نوروڅخه دخوندي کونې په موخه روزل کېږي. داعموماًدبادماتوونکوڅخه پراخه وي او له يوې کروندې څخه پراخه اوځينې وختونه به پلان شوي ډول يوه لويه ساحه پوښي.
(۱۶-۶)شکل دساتندويه کمربندونه c)	داوږدوليکوپه شکل کرنه (Linear strip plantation) دعامه سرکونو، کانالونواو ريلوی کرښودڅنګونوپه ځمکوکې داوږدوليکوپه شکل دچټکې نمو لرونکوانواعودکرنې څخه عبارت ده.
(۱۶-۷)شکل داوږدوليکوپه شکل کرنه
4ـ کرنيزه ځنګلداري (Agro forestry):- سلويکلچري عملې کوم چې دزراعتي بوټوسره يوځای لکه دليګومي نباتاتواو همدارنګه د باغونو اواهلي حيواناتولپاره څړځای رامنځ ته کول په همدغه يو چنډه ځمکه کې دAgro forestry څخه عبارت دی. ياپه بل عبارت دونوکرل دزراعتي ځمکوګيرچايېره اودشخصي ځمکوپه څنډوکې دزراعتي کرنې سره په يوځای کې د Agro forestry په نوم ياديږي. ياهم په ايکولوژيکي توګه اداره شوي طبعي سرچينې ترتيب شوی سيستم دی دکوم پواسطه چې په زراعتي اوشړوسيموکې دونورغول دي. په مشترکه توګه دبوټو، ونوڅخه دکرونديوداهلي حيواناتوڅخه ګټوراستعمال څخه عبارت دی. پدې کې زراعتي اوځنګلي تخنيکونه سره يوځای کېږي. ددې لپاره چې زيات مختلف توليدي، سودمني، صحت مندي اودمناسبې توليدونکوځمکودسيستمونوداستعمال منځ ته راوړل دي.
(۱۶-۸)شکل دکرنيزې ځنګلدارۍ
(۱۶-۹)شکل دSilvopasture کرنيزې ځنګلدارۍ څنګه کولی شوچې دAgro forestry څخه کارواخلو؟ Agro forestry يولړتمرينات دي کوم چې خپله طبعي منابعوخاصيت ساتي اودځمکې حاصلخيزي خوندي کوي. داپه مختلف ډول په مختلفوموقيعتونوپکارېږي، په اساسي ډول طبعيت تشويقوي دناګوارو محيطي اواقليمي شرايطو په وړاندې مناسب قابليتونه رامنځ ته کوي. اوهمدارنګه ددهقانانو اوزراعتي کارکوونکو سره چې دځمکې قابليت تغيرول ترڅوپه لوړمقدارفصلونه توليدکړي. 1.	Silvoarable agro forestry:‌- دادAgro forestry يوډول اوشکل دی کوم چې دکرنيزوفصلونواودځنګلونوپه ساحو کې دګډې نتيجې دلاسته راوړلويې انکشاف کړی دی.لدې کبله دSilvoarable agro farming په نوم هم پيژندل شوې ده. دابرخه په حقيقي ډول دنباتاتودورايټي اودهارټيکلچري فصلونودکرنې په برخه کې مونږسره مرسته کوي ترڅوپه ښه ډول يې توليدکړو.
(۱۶-۱۱)شکل دځنګل دکرنې 3.	باغي ځنګلداري (Forest gardening):- باغي ځنګلدارې دAgro forestry يوه ځانګړې څانګه ده کوم چې دوحشي ځنګلي بوټوپرځای دميوه داروفصلونوکرنې لپاره اداره کول اوپرځای کولولپاره استعمالېږي. دغه بوټي لکه ميوه داربوټي، سبزيجات، واښه اونور بوټي. دغه پروسه دForest plant growing په نوم هم پېژندل شوې ده. دکرنيزې ځنګلدارۍ داڅانګه ډيره مفيده ده دانساني منابعولپاره. کرنيزه ځنګلدارۍ ګټې (Advantages of Agro forestry):- 1.	دAgro forestry ټول سيستمونه ددهقانانولپاره داضافي لاسته راوړنې لپاره ښه نمايش اوغوره خصوصيات وړاندې کوي.ځکه ددوي دځمکې په حاصلاتوکې څوچنده زياتوالی راځي. 2.	دځنګلونواوفصلونوبېلابېل ډولونه همدارنګه دسرچينوکمښت اودکارګرونرخونه اوهغه خطرات اوستونزې چې په کرونده کې فصلونوته رسيږي راکموي.يعنې په کموسرچينواو کارګروڅخه په پوره توګه اعظمي استفاده ترې کولاي شو. 3.	داوږدعمرلرونکوځنګلونوفصل دکلنيوزراعتي سرمايې دلاسته راوړلولپاره تخليق کوي چې په کال کې ترې بنيادي لويه نفعه ترلاسه شي.ځکه ددوۍ لپاره ټول سيستم دنفعې ورکولودی. 4.	ځنګلونه دژونديوموجوداتولپاره غذااوپناځای ترتيبوي.کوم چې دبېلابېلولاروڅخه په زياته اندازه دتوجه وړنفعه اوګټه رسوي.هم دمحيطي منظرومينځ ته راوړل اوپدې برخه کې دمحيط دوضعې بدلون ښه کوي لکه څومره چې دکرنې په برخه کې ښکاري. 5.	دخاورې دتخريب مخنيوی کوي اوپه معلومه اندازه دخاوروټول عناصرساتي اودليګومي فصلونوپه برخه کې دنايتروجن دنصب وظيفه په ونوکې ترسره کيږي .کوم چې دخاورې حاصلخيزي زياتوي اواصلاح کوي يې. بالاخره ډېرې زياتې کټې لري کوم چې بشري ځواک اونسانانوته زيات ارزښت لري چې ځينې مهمې ګټې يې لاندې ذکرشوي دي. 6.	Agro forestryدحاصل ورکونې توانايي اوظرفيت زياتوي چې له دې لارې دګټې کچه لوړيږي. 7.	Agro forestry  همدارنګه دمحصولاتودامنيت کچه زياتوي اوپدې برخه کې ورسره مرسته کوي نسبت نوروځنګلداريوته. 8.	دوۍ دخاورې حاصل خيزي زياته وي اوهمدارنګه دخاورې دتخريب په مخنيوي کې پوره برخه لري. 9.	دحيواناتولپاره دساتنې اومراقبت ښه سرچينه اونباتاتولپاره دافتونوزيانونودحفاظت لپاره بېلابېل قسمونه لري. 10.	دوۍ همدارنګه مرسته اوسانته دسايکلونوڅخه کوي لکه دنايتروجن سايکل ،د کاربن سايکل اوداسې نور. دکرنيزې ځنګلدارۍ زيانونه (Disadvantage of Agro forestry): که څه هم Agro forestry دګټې زيات ډولونه اوقسمونه لري مګرځينې اوقات لوي ځينې زيات زيانونه هم لري. 1.	داسيستم ډيرسخت وي چې ښه اداره کړی شي اوزياتې پاملرنې اودقت ته اړتيالري. 2.	دکرل شووفصلونولږمقدار نفعه اونوروسره مقايسه کېږي.
دټولنيزې اوکرنيزې ځنګلدارۍ ترمنځ توپيرونه ټولنيزه ځنګلداري کرنيزه ځنګلداري پدې کې ځنګلي نباتات شامل دي اوهمدارنګه Food،Fodder،Fuel wood اوواړه Timber شامل دي چې دټولنې ډول ډول اړتياوته پکې کتنه کېږي. پدې کې دزراعتي حاصلاتوسره يوځای ځنګل،دځنګلي ونواودFodder نوعي په يوه برخه دځمکې يوځای اوپرله پسې کرل کېږي. په ټولنيزه ځنګلدارۍ کې ديته ضرورت نشته اودغيرې کرل شوې ځمکې څخه دځنګلي نباتاتوپه رامنځ ته کولوکې ګټه اخيستل کېږي. داټکنالوژۍ يومختلف وړانديز دی چې دتطبيق او اجرا څخه مخکې يې بايد انکشاف او پرمختګ کړې وي. ځنګلي نباتات په غيرې معين شکل مينځته راځي ياهم دنوروځنګلي نباتاتو سره يوځای مينځته راځي.لکه Legumes،Grasses اوددوي داخلي اړيکوته دژورې پلټنې ضرورت نشته. دلته دکرنيزونباتاتونژدې اړيکې موجودې دي کوم چې کرنه يې دخلکواوساحودغوښتنواو نورو پواسطه تعين شوي وي. دټولنې غوښتنې اوضروريات دنورواقتصادي ساتنوڅخه زيات داهميت وړدي. داقتصاد دعمومي لارښوونې دپاملرنې او اهميت له مخې دونواونوروکرنيزو نباتاتوحاصلاتويوځايوالی کوي. اوداپه هغې ساحواوځمکوکې چې دتوليد قابليت ونه لري اوياهم په عامو کليوکې اجرا کېږي. داپه وچوساحو،جبزارو،القلي،مالګينو خاورو اونژدې ټولي دکر وړساحواوپه ځنګلي بلاکونو کې اجراکېږي. 5ـ تفريحي ځنګلداري (Recreational forestry):- دادهغوځنګلونوڅخه عبارت دي کوم چې دکليوالي اوښاري وګړودساعت تېرۍ اوتفريح اړتياوته دځواب ويلوپه منظوراداره کېږي. ياپه بل عبارت تفرحي ځنګلداري دځنګلدارۍ هغه عمليه ده کوم چې هدف يې دکليوالي اوښاري ټولنودتفريح لپاره دځنګلونورامنځ ته کولوپه موخه دکلي ونواوبوټوکرنه ده.دځنګلدارۍ ددې ډول څخه اصل هدف دلرګيو، واښوياعلوفوي پاڼوتوليدنه بلکه په ځينې سيموکې دخلکودساعت تيرۍ په منظوردزينتي ونواوبوټوروزنه ده چې داډول ځنګلداري دزينتي ځنګلدارۍ (Aesthetic forestry)په نوم هم پيژندل کېږي.
(۱۶-۱۲)شکل دتفريحي ځنګلدارۍ 6ـ ښاري ځنګلداري (Urban forestry):- دټولنيزې ځنګلدارۍ يوه ځانګړې شوي څانګه ده چې دخپلومقاصدوپربنسټ کرنه اواداره دونوده په خپل اصلي ځای اوموقيعت کې په فزيالوژيکي، ملکي اواقتصادي ارزښتونه دښاري ټولنولپاره رامنځ ته کوي. ددې په اصلي برخه کې يوپراخه پروګرام ډيزاين شوی چې ښاري خلکوته دونودقانون تعليم ورکوي اوپه ښاري محيط کې دنباتاتولږول اومنځ ته راوړل دي.دابرخه زيات اهميت لرونکواداري سيستم رانغاړي کوم چې پکې دښاري اوبوذخيروموجوديت، دوحشي حيواناتوهستوګنځی، دښکلا اوزينت لپاره بهرني فرصتونه، دمنظروډيزاين، ښاري کثافاتودمنځه وړل دخاموموادوپه حيث پکې شاملېږي. ښاري ځنګلدارۍ په ټوله کچه رهنمايې نکوي دښاري ونويادونواداره په ټوله ساحه کې چې اغيزمن شوی دی اوياهم دښاري خلکوپه ذريعه ترې استفاده ترسره شوي وي. په ښاري ځنګلدارۍ کې ټول لرګين پوښښ په نفوسوپوښل شوو ساحودچاپېريال دکوچنيوښارګوټوڅخه ترلويوښارونوپورې پکې شاملېږي. ددوي اداره دځنګل دنورواداروسره تړاولري ترڅوپه کوم ډول دغه ساحه دځنګل داساساتوپربنسټ اداره کړای شي. داپوښي چې •	څه بايددځنګل لپاره وشي چې روغ اوقوي کړای شي. •	څه بايددځنګل لپاره وشي چې دټولنو زيانونوڅخه وساتل شي نوپدې کې شاملېږي: دنوعوانتخاب، ساختمان، موقيعت، دکرل کيدونکو ونو دډيزاين ترتيب، دآفتونواو ناروغيومخنيوی، دزړو ونو دمنځه وړل اوپرځای دنورو ونوکرل اومالي ارزښتونه. دښاري ځنګلدارۍ ګټي (Advantages of urban forestry): 1.	اقليمي بهبود (Climate amelioration) 2.	دچاپېريال دانجنيرۍ استعمال (Environmental engineering) 3.	مهندسي استعمال (Architectural uses) 4.	زينتي استعمال (Aesthetic uses)
(۱۶-۱۳)شکل دښاري ځنګلدارۍ 7ـ کليوالي ځنګلداري (Village forestry):- کليوالي ځنګلداري ديوې کوچنۍ کچې ادارې پورې اړه لري اوهغه ځنګلداري ده کوم چې دغيرې مسلکي اونه روزل شووخلکوپواسطه په خپلوشخصي ځمکوکې رامنځ ته کېږي دکليوالي ياVillage forestry په نوم ياديږي.
(۱۶-۱۵)شکل دسون دلرګيوځنګلدارۍ 9ـ دتخريب شووځنګلونواحياء (Reforestation of degraded forests):- دهغه ځنګلونوبيرته رغونه ده کوم چې ديوڅه عواملوله امله له منځه تللي وي چې داهم دټولنيزې ځنګلدارۍ يوه برخه ده.
(۱۶-۱۶)شکل دتخريب شووځنګلونواحياء ټولنيزې ځنګلداري پروسه (Social forestry program) هغه دولتي ځنګلي سيمې چې دانسان مداخلې څخه بندې وي اوڅوکلونوپه بهيرکې درجه بندي شوې وي، دانساني فعاليتونوپه موخه داړتياپه صورت کې احداث شوې وي. ونې دکرنيزې ساحې په داخل کې اودهغې څخه بهرسيموکې کرل شوې وي. داورګاډې په کرښو، دسړکونو په غاړه، سيندونو اوکانالونو په غاړه کرنه هم په برکې نيسي. هغه چې دکليو په منځ کې کرل شوې وي په دولتي اضافي ځمکواوملکي نوروځمکوکې دځنګل رامنځ ته کول دټولنيزې ځنګلداري پروسه ده.
لنډيز دځنګل په باره کې ځينې علماوايې چې ځنګل لاتيني کلمه ده يعنې Silva څخه اخيستل شوې ده ولې ځينې نوربياوايې چې دForest څخه اخيستل شوې ده چې داهم يوه لاتيني کلمه ده چې دځنګل معنی ورکوي.همدارنګه ټولنيزه ځنګلداري دکليوالي اوښاري ټولنودګټې په منظور دځنګل دپخوانۍ ساحې څخه د باندې دځنګلونو رامنځ ته کول دي. دځنګلونو اهميت د دوه لارو له مخې دمطالعې وړ دي دځنګلونو توليدي ارزښتونه او دځنګلونو محافظوي ارزښتونه دي. اودټولنيزي ځنګلدارۍ اهداف عبارت دی له ښاري اړتياوې دچارتراش، دسون موادو، حيواني اونباتي تغذيې دمنځه وړل اودتنزيل شويوځنګلونو احداث اودوخت سره سم دپروګرامونو دکچې لوړوالی دی... دټولنيزې ځنګلدارۍ قوانين دځنګلونو د۱۹۲۷م کال قانون په ۲۰۰۰م کال کې ترميم شو ترڅو ټولنيزه ځنګلداري وهڅول شي په هيوادکې، داقانون جوړشوې او اوس دعدليې وزارت، اوپارلماني چارو وزارت تصويب ته اړتيا لري، داقانون به دټولنيزې ځنګلدارۍ ملاتړ اودځنګلونو څخه ساتنه يقيني کوي. همدارنګه دټولنيزې ځنګلداري د طرحې لپاره هغه وخت اړتيادلومړي ځل لپاره په هندکې رامنځ ته شوه. کله چې دلوړنفوس د سون دلرګيواړتيادBiomass څخه منځ ته راغلي اودتودوخې په منظورورڅخه استفاده وشي. دټولنيزې ځنګلدارۍ په اهدافوکې دعاموخلکوګډون په کرنه کې شامل دي. پس په همدې موخه دچارتراشو، دسون لرګيو، دحيواني تغذيې اودنورواړتياودپوره کولولپاره کرل کېږي.
1.	ټولنيزه ځنګلداري مختلف ډولونه لري چې عبارت دی له: Farm forestry،Extension forestry، Community forestry، Agro forestry اوداسې نور... ټولنيزې ځنګلداري پروسه دهغه دولتي ځنګلي سيمې چې دانسان مداخلې څخه بندې وي اوڅوکلونوپه بهيرکې درجه بندي شوې وي، دانساني فعاليتونوپه موخه داړتياپه صورت کې احداث شوې وي.ونې دکرنيزې ساحې په داخل کې اودهغې څخه بهرسيمه کې کرل شوې وي. داورګاډې په کرښو، د سړکونو په غاړه، سيندونو اوکانالونو په غاړه کرنه هم په برکې نيسي. هغه چې دکليو په منځ کې کرل شوې وي په دولتي اضافي ځمکواوملکي نوروځمکوکې دځنګل رامنځ ته کول دټولنيزې ځنګلداري پروسه ده.
سپارښتنې (Recommendation) 1.	دولت دځنګلونوپريکول سمدلاسه بندکړي. 2.	دولت بايداړوندواداروته دځنګلونوداحيااواحداث لپاره بوديجه ورکړي. 3.	دځنګلي سيمونږدې اوسيدونکوسره داسې مرستي وشي ترڅوهغوي دځنګلونودساتنې په لارکې دزړه له تله ونډه واخلي. 4.	ددې پورته مادوپه پام کې نيولوڅخه وروسته بايدفني وګړي دځنګلونوداحداث لپاره دځانګړوميتودونوڅخه کارواخلي. 5.	دکرنې پوهنځي دځنګلاتوڅانګې اوهمدارنګه دځنګلونورسمي ولايتي اوسيميزو اداروڅخه مې هيله ده چې دغه ډول ځنګلدارۍ ته خاصه پاملرنه وکړي. 6.	دهېواددقومونوڅخه موهمداغوښته ده چې په خپلوتړونونوسره داډول ځنګلونه په خپلوسيموکې رامنځ ته کړي. 7.	ددولت څخه موبله داغوښتنه ده چې ددغه ډول ځنګلونوسره دخلکوداشناکولواوعامه پوهاوي لپاره مسلکي کسان په دندووګماري.
ومن الله توفق
اخيستنې (References) 1ـ حميدي.اتل.(۱۳۹۰هـ ش).ځنګل پوهنې چپټرنوټ.سيدجمال الدين (افغاني) پوهنتون دکرنې پوهنځی. 2ـ ځلاند.وسيم الله.(۱۳۹۱هـ ش).عمومي سلويکلچرچپټرنوټ.سيدجمال الدين (افغاني) پوهنتون دکرنې پوهنځی. 3ـ شيرزاد.رشاداحد.(۱۳۸۱هـ ش).سلويکچرلکچرنوټ. ننګرهارپوهنتون کرنې پوهنځی. 4ـ عتيق.عبدياني.سيداجان.(۱۳۸۹ هـ ش).ځنګل پوهنې لکچرنوټ.ننګرهارپوهنتون کرنې پوهنځی. 5- Raza.Syed Baqir. (2006).comprehensive forestry. PUBLISHERS EMPORIUM(Regd.) Ahatta Shahdarian, 22-Urdu Bazaar, Lahore. 6- www.en.m.wikipedia.org/wiki/social forestry_india 7- www.Technologyhope.com/what_is_agro forestry.html
د ویکتوریا دوره
د انګلستان په تاریخ کې د ویکتوریا دوره د ملکې ویکتوریا د واکمنۍ دوره وه، چې د ۱۸۳۷ز کال د جون له ۲۰مې نه د هغې تر مړینې یعنې د ۱۹۰۱ز کال د جنوري تر ۲۲مې پورې یې دوام وکړ. دا دوره د جیورجیا له دورې نه وروسته او د ادواردین له دورې نه مخکې او وروستۍ نیمايي برخه یې قاره اې اروپا د بیلي اوپاک (Belle Époque) دورې له لومړۍ برخې سره برابره وه.
د لوړو اخلاقي معیارونو لپاره یوه پیاوړې دیني انګېزه موجوده وه، چې ناهمغږو کلیساوو لکه میتودیستانو او په انګلستان کې د تاسیس شوې کلیسا انجیل دین لرونکې کلیسا د څانګو په وسیله یې رهبري کېدله. له ایدیولوژیکي پلوه د ویکټوریا دوره د عقل پالنې پر وړاندې د مقاومت شاهده وه، چې د جیورجین دوره یې بیانوله او د دین، ټولنیزو ارزښتونو او هنرونو په پام کې نیولو سره د رومانتیزم او آن تصوف په لور د زیاتېدونکي بدلون په حال کې وه. له ټکنالوژیکي پلوه دې دورې ډېر حیرانوونکي نوښتونه لرل، چې د بریتانیا د ځواک او سوکالۍ اساس و. ډاکتران له دودونو او تصوف نه د علم او ساینسي تجربو خوا ته لاړل. د جراثیمو اړوندو نظریو او د اپیدیمولوژۍ اړوندو مخکښو څېړنو طبابت ته ډېر پرمختګ ورکړ.
په هېواد کې دننه د ټولو سیاسي فعالیتونو اړوند سیستم په پراخېدونکې توګه لیبرالي و، چې د تدریجي سیاسي اصلاحاتو پر لور له یو شمېر بدلونونو، رغول شوو ټولنیزو اصلاحاتو او د رایې ورکولو اړوند حق پراختیا سره بې ساري دیموګرافیک بدلونونه رامنځته شول؛ د انګلستان او ویلز نفوس په ۱۸۵۱ز کال کې له ۱۶.۸ میلیونو نه په ۱۹۰۱ز کال کې ۳۰.۵ میلیونه تنو یعنې نږدې دوه برابره ته ورسېد او د سکاټلنډ نفوس هم په چټکۍ سره وده وکړه، چې په ۱۸۵۱ز کال کې له ۲.۸ میلیونو نه په ۱۹۰۱ز کال کې ۴.۴ میلیونه تنو ته ورسېد. په هر حال د ایرلینډ نفوس په چټکۍ سره کم شو، چې په ۱۸۴۱ز کال کې له ۸.۲ میلیونو نه په ۱۹۰۱ز کال کې تر ډېره د کډوالۍ او لویې وچکالۍ له امله ۴.۵ میلیونه تنو ته راکم شو. د ۱۸۳۷ او ۱۹۰۱ز کلونو ترمنځ شاوخوا ۱۵ میلیونه وګړي له لويې بریتانیا نه کډوال شوي، چې زیاتره یې متحده ایالاتو ته او همدارنګه په کاناډا کې د سترواکۍ اړوندو پایګاوو؛ سویلي افریقا، نیوزیلینډ او آسټرالیا ته کډوال شوي دي. د تعلیمي اصلاحاتو په پایله کې، د برتانیې نفوس نه یوازې د دې دورې په پای کې د سواد زده کړې ته نږدې شوي، بلکې په زیاتېدونکې توګه لوړې زده کړې یې هم کړې او د هر ډول لوستونکو بازار په کې وده کړې.
له نورو سترو قدرتونو سره د بریتانیې اړیکې د کریمیا د جګړې او لویې لوبې په اساس له روسیې سره د دښمنۍ له امله رامنځته شوې. د بریتانوۍ سولې (Pax Britannica) سوله ییزه سوداګرۍ د هېواد د سمندري او صنعتي برترۍ په وسیله وساتل شوه. بریتانیې د سترواکۍ نړیواله پراختیا پیل کړه، په ځانګړې توګه په اسیا او افریقا کې، چې  بریتانوي سترواکي یې د تاریخ په تر ټولو لویه سترواکۍ بدله کړه او په ملي کچه یې پر ځان باور اوج ته ورسېد. بریتانیې یو شمېر پرمختللو مستعمراتو لکه‎ استرالیا، کانادا او نیوزیلینډ ته سیاسي خپلواکي ورکړه. د کریمیا له جګړې پرته، انګلستان له بل هېڅ لوی ځواک سره په هېڅ ډول وسله واله جګړه کې ښکېل نه و.
په دې دوره کې دوه لوی سیاسي ګوندونه ویګیان / لیبرالان او محافظه کاران پاتې وو، په پای کې کارګر ګوند د یوه جلا سیاسي بنسټ په توګه جوړ شوی و. دا ګوندونه د یو شمېر نامتو سیاستوالو لکه د لارد میلبورن، سر رابرټ پیل، لارد دربي، لارد پالمرسټن، بنیامین دیزرایلي، ویلیم ګالدسټون او لارد سیلسبري پر مټ رهبري شوي. د ایرلینډي کور اړوند قانون په هکله نا حل شوو ستونزو د راتلونکې ویکتوریایي دورې په سیاست کې، په تېره بیا ایرلینډ کې د یو سیاسي جوړجاړي ترلاسه کولو په برخه کې د ګالدسټون هوډ او ارادې ته په پام کولو سره لویه ونډه لرله.
لوی کندهار
لوي کندهار (انګریزي: Loy Kandahar) په اوسني وخت کې تر چمن پورې محدود دی، خو په پخوا وختونو کې زابل او کوټه هم د کندهار يوه برخه وه. د لوي کندهار نوم وس مهال هم په فخري توګه د کندهار د خلګو لخوا په لوي مجلس، ولسي جرګه، او مکتبونو کي ياديږي. د لوي کندهار نوم د طالبانو په وخت کي کله چې کندهار ددي هيواد پلازمېنه سوه نور هم وپيژندل سو، او دي سيمي ته ځکه هم لوي کندهار ويل کېږي چي د احمدشابابا او میرویس خان نيکه مقبرې او باچاهي دوران هم په کندهار کې شروع او هم دلته پاي ته ورسيدي.
نور
وېشنيزه:د کندهار تاریخي سيمي او ودانۍ
د ویکتوریا دوره
اصطلاحات او دوره بندي
مایکل سادلیر ټینګار کاوه، چې «په حقیقت کې، د ویکتوریا دوره یوه نه، بلکې درې دورې دي». هغه د ویکتوریاییزم لومړۍ دوره، یعنې له ۱۸۳۷ز کال نه تر ۱۸۵۰ز کاله پورې ښيي، چې ناپایداره سیاسي او ټولنیزه دوره یې بولي. د ویکتوریاییزم منځنۍ دوره؛ له ۱۸۵۱ز کال نه تر ۱۸۷۹ز کاله پورې ده چې د ویکتوریا د اوج او پراختیا دوره ده. درېیمه دوره هم د ویکتوریاییزم وروستۍ دوره، چې له ۱۸۸۰ز کال نه وروسته ده. دا د امپریالیزم او ښکلا پېژندنې یا جمالیاتو د تازه څپو دوره ده. وروستۍ دوره د سوکالۍ، کورني احتیاط او له ځانه د راضي اوسېدو په مواردو سره ښودل کېږي، یعنې هغه څه چې جی ایم تریویلیان یې په ورته ډول «د ویکتوریایي منځنۍ لسیزې، خاموش سیاست او پراخې ودې» په نامه یادوي.
لومړي کلونه
په ۱۸۳۲ز کال کې له ګڼ شمېر سیاسي پاڅونونو وروسته، د اصلاحاتو قانون په درېیمه هڅه کې تصویب شو. دغه قانون د سیمې زیاتره څوکۍ لغوه کړې او د هغو پر ځای یې نورې څوکۍ رامنځته کړې او دغه راز په انګلستان او ولز کې یې امتیاز زیات کړ (د سکاټلیند د اصلاحاتو قانون او د ایرلینډ د اصلاحاتو قانون په جلا توګه تصویب شو). په ۱۸۳۵ او ۱۸۳۶ز کلونو کې یو شمېر کوچني اصلاحات وروسته تصویب شول.
د ۱۸۳۷ز کال د جون په ۲۰مه ویکتوریا اتلس کلنۍ ته ورسېده او څو اونۍ وروسته د خپل کاکا څلورم ویلیام له مړینې نه وروسته د انګلستان ملکه شوه. د هغې حکومت د ویګ ښار لومړي وزیر لرد ملبورن په وسیله رهبري کېده، چې هغه ورته نږدې وه، خو د دوو کلونو په لړ کې هغه استعفا ورکړه او سر رابرت پیل د توی ښار محافظه کاره سیاستوال هڅه وکړه، چې نوی وزارت جوړ کړي. پیل وویل چې هغه لومړي وزیر کېدو ته لېواله دی، خو په دې شرط چې ملکه د ویګ ښار محافظه کاره په تمه شوې مېرمنې د توري ښار له مېرمنو سره بدلې کړي. ملکې دا شرط و نه مانه او لارد میلبورن یې بیا وټاکه، چې دا پرېکړه یې د نیوکو لامل شوه او د اساسي قانون خلاف پرېکړه وبلل شوه. بریتانیا لارد دورهام د دې مسئلې د حل لپاره واستاوه او د هغه د ۱۸۳۹ز کال راپور د «مسوول حکومت» (یعنې د ځان حکومت) لپاره لار پرانیستله.
په همدغه کال، چين ته د بریتانیوي تریاکو د صادراتو نيول د چينګ سترواکۍ پر وړاندې د ترياکو د لومړۍ جګړې د پیلېدو لامل شو. له هند نه د بریتانیا دفاع د افغان-انګلیس لومړۍ جګړې لامل شو، چې د بریتانیا او روسیې تر منځ د لویې لوبې د لومړۍ جګړې پیل و.
په سویلي افریقا کې هالنډي بویرانو «د ناتال، ترانسوال او خپلواک نارنجي ایالت د تاسیسولو لپاره، خپل لوی سفر وکړ، دلته یې زولوس ته ماتې ورکړه او په دغه بهیر کې د زولویانو ماتول له ۱۸۳۵ – ۱۸۳۸ز کال کې ترسره شول. بریتانیا په ۱۸۴۳ز کال کې ناتال ضمیمه کړ، خو په ۱۸۵۲ز کال کې یې پر یو ازاد نارنجي ایالت او په ۱۸۵۴ز کال کې یې په رسمیت وپېژاند.
سټیون سپیلبرګ
سپیلبرګ د اوهایو په سینسیناتي کې وزېږېد او د اریزونا په فینیکس کې را لوی شو. هغه کالیفورنیا ته کډه شو او هلته یې د فلم په برخه کې زده کړې وکړې. نوموړي د نایټ ګالري (Night Gallery) او کولمبو (Columbo) تلویزیوني سریالونو د یو شمېر برخو له ډایرکټري وروسته په ۱۹۷۱ زکال کې د دوئل (Duel) په نامه خپل تلویزیوني فلم جوړ کړ چې وروسته یې د تیاتر نړیوالو صحنو ته لار ومونده. هغه خپل لومړنی سینمايي فلم د شوګر لنډ اکسپرس (۱۹۷۴ زکال) په نامه جوړ کړ او په ۱۹۷۵ زکال کې یې د جاوز (Jaws) په نامه فلم جوړولو وروسته د کورنیو تر منځ شهرت وموند. نوموړي له دې وروسته په بریالۍ توګه خپل لوی باکس آفیس فلمونه د دریم ډول نږدې ټکر (Close Encounters of the Third Kind؛ ۱۹۷۷ زکال)، اي ټي. فراځمکنی موجود(E.T. the Extra-Terrestrial؛ ۱۹۸۲ زکال) او انډیانا جونز (۱۹۸۱زکال) په نومونو جوړ کړل. ټول دغه فلمونه په ۷۰مه او ۸۰مه لسیزه کې له لسو ډېرو پلورل شوو فلمونو څخه و؛ د اي. ټي فراځمکنی موجود او جاوز په نومونو د هغه فلمونه په خپل وخت کې تر ټولو ډیر ګټه کوونکي فلمونه وو. له دې وروسته هغه د بنفش رنګ (The Color Purple؛ ۱۹۸۵ زکال) او د لمر د سترواکۍ (Empire of the Sun؛ ۱۹۸۷ زکال) په نومونو ډرامې وړاندې کړې.