cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هارولډ هولټ
زده‌کړې
هولټ په ۱۹۲۷ ز کال کې په مېلبورن پوهنتون کې د حقوقو په څانګه کې زده‌کړې پيل کړې، د کوینز په کالج کې يې په سکالرشېپ(بورس) ژوند کاوه. هغه په کرېکټ او فوټبال کې د پوهنتون استازی و او د محصلانو په بېلابېلو سازمانونو کې هم فعال و. هغه د کوینز کالج د ټولنیز کمپ او د حقوقو د زده‌کوونکو د ټولنې د رئیس په توګه خدمت کاوه. هولټ د وينا د مهارت او مقالې لیکلو په برخه کې جایزې وګټلې او د پوهنتون د ننه د مناظرې د ټیم یو غړی و. هغه په ۱۹۳۰ ز کال له حقوقو پوهنځۍ نه د لېسانس په کچه فارغ شو. د هولټ پلار په لندن کې اوسېده او هغه یې د زده‌کړو د دوام لپاره انګلستان ته ور وغوښت، خو هغه دا وړاندیز رد کړ.
سوني
سوني يوه جاپاني کمپنۍ ده چې د برقي سامان آلاتو ستر توليدونکی دی.
وېشنيزه:سوني وېشنيزه:سولگر ملتونونه
د مشاهدې وړ نړۍ
د مشاهدې وړ نړۍ د نړۍ هغه کروي‌ډوله برخه ده چې په هغې کې اوس‌مهال له ځمکې او یا په فضا کې له ځای پر ځای شوو تلسکوپونو او څېړنیزو مرکزونو څخه د رصد کېدلو وړ ټول جسمونه شامل دي؛ دغه جسمونه له‌دې امله د مشاهدې وړ دي چې له هغو څخه بهر شوو الکترومقناطیسي وړانګو د نړۍ د پراخېدنې راهیسې تر اوس‌مهاله پورې لمريز غونډال او ځمکې ته د رارسېدو لپاره پوره وخت درلود. د مشاهدې وړ نړۍ کې ښایي شاوخوا ۲ تریلیونه (بیلیارده) کهکشانونه شتون ولري، که څه هم د New Horizons د موندنو پر بنسټ دغه شمېر په ۲۰۲۱ کې یوازې څو سوه بیلیونه (میلیارده) اټکل شوی دی. که چېرې نړۍ یوشان وانګېرل شي (داسې چې ټوله نړۍ د هم‌جنسو موادو له مساوي وېش څخه رامنځ‌ته شوې وي)، نو په ټولو لورو کې د مشاهدې وړ نړۍ تر څنډو پورې واټن به کابو یوشان وي؛ په‌دې معنی چې د رصد وړ نړۍ داسې یوه کروي سیمه وي چې مرکز یې د راصد (مشاهده‌کوونکي) موقعیت دی. په نړۍ کې هر پروت ټکی خپله ځانګړې د رصد وړ نړۍ لري، چې کېدای شي د ځمکې په مرکزیت سره د مشاهدې وړ له نړۍ سره ګډه برخه ولري او یا هم ورڅخه جلا وي.
دلته د «مشاهدې وړ» ګړنه د نومهالي ټکنالوجۍ پر مټ د یوه جسم د نور او یا نورو معلوماتو د نومېرلو پر وړتیا او یا دا چې د نومېرنې کوم څیز شتون لري او یا نه، ټینګار نه‌کوي. دا ګړنه د نور د سرعت له مخې رامنځ‌ته شوې فزیکي محدودې ته اشاره کوي. هېڅ سېګنال نه‌شي کولای له نور څخه لا ګړندی حرکت وکړي، نو له‌دې امله تر ټولو اوږد یو واټن شتون لري (چې د ذراتو د افق په نوم یادېږي) او له هغه واټن څخه هاخوا هېڅ څه د نومېرلو وړ نه‌دي، ځکه چې سېګنالونه یې لا تراوسه موږ ته نه‌دي رسېدلي. «د لېدو وړ نړۍ» کې یوازې هغه سېګنالونه شامل دي چې د بیا یوځای‌کېدنې پېر راهیسې خپاره شوي دي، او دا هغه مهال دی چې د هایدروجن اټومونه له پروتونونو او الکترونونو څخه رامنځ‌ته او فوتونونه د انرژۍ په بڼه ازادېږي؛ خو «د مشاهدې وړ نړۍ» کې هغه سېګنالونه شامل دي چې د نړۍ د پراخېدنې له پیل راهیسې خپاره شوي دي، او دا هغه مهال دی چې په دودیزې فزیکي کیهان‌پوهنه کې ستره چاودنه (بېګ بنګ) او په نومهالې کیهان‌پوهنه کې د تورم پېر پای انګېرل کېږي. ځیني وخت استروفزیک‌پوهان د «لېدو وړ نړۍ» او «مشاهدې وړ نړۍ» سره جلا ګڼي.
هم‌خوځنده واټن هغه ځانګړی واټن دی چې د نور د خپرېدنې راهیسې د نړۍ د پراخېدنې له مخې تر هغو اجسامو پورې حسابېږي، چې د شالید کیهاني مایکروویو وړانګې (CMBR) ورڅخه ازادې شوې دي؛ دغه واټن د دم‌مهالې لېدو وړ نړۍ شعاع ښیي چې کابو 14.0 بیلیونه نجومي فرسخه (کابو 45.7 بیلیونه نوري کاله) واټن دی. دا په داسې حال کې ده چې د مشاهدې وړ نړۍ تر څنډو پورې هم‌خوځنده واټن کابو 14.3 بیلیونه نجومي فرسخه (کابو 46.6 بیلیونه نوري کاله)، کابو ۲ سلنه اوږد دی. د مشاهدې وړ نړۍ شعاع کابو 46.5 بیلیونه نوري کاله او قطر یې کابو 28.5 نجومي ګیګافرسخه (93 بیلیونه نوري کاله، یا 8.8×1026 متره او یا 2.89×1027 فوټه) اټکلېږي، چې له 880 یوتامترو سره مساوي دی. د بحراني کثافت او د مشاهدې وړ نړۍ د قطر په پام کې نیولو سره به د محاسبې له مخې د دغې نړۍ د واړو باقاعده جسمونو ټولیزه کتله کابو 1.5×1053 کیلوګرامه وي. د ۲۰۱۸ کال په نوامبر کې د ستورپوهانو د څېړنو له مخې د ماوراءکهکشاني شالید نور (EBL) کابو 4×1084 فوتونه محاسبه شوی ؤ.
څرنګه چې د نړۍ پراخېدنه په ګړندیتوب روانه ده، داسې برېښي چې په پای کې به زموږ د سیمه‌ییزې زبرموښتې څخه بهر، ټول دم‌مهاله د مشاهدې وړ جسمونو په زمان کې کنګل شي، په داسې حال کې چې وروسته له هغې به هم په تدریج سره لا سور او مړ نور خپروي. د بېلګې په توګه: هغه جسمونه چې سره رنګ ته د اوښتنې z قیمت یې له 5 څخه تر 10 پورې دی، وروسته له 4 تر 6 بیلیونو کلونو به زیاتي د مشاهدې وړ نه‌وي. سربېره پر دې، د یوه ټاکلي هم‌خوځنده واټن (دم‌مهال کابو 19 بیلیونه نجومي فرسخه) څخه ور هاخوا پرتو جسمونو څخه خپرې شوې نوري وړانګې به هېڅ‌کله هم ځمکې ته راونه‌رسېږي.
«نړۍ» د «مشاهدې وړ نړۍ» پر وړاندې
د ټولې نړۍ (کایناتو) لویوالی جوت نه‌دی او کېدای شي بې‌پایه پراخه وي. د نړۍ یوه ستره برخه دومره لېرې پرته ده چې د سترې چاودنې (بېګ بنګ) راهیسې تېره شوې موده ورته ځمکې او یا فضایي مرکزونو ته د خپرو شوو وړانګو د رارسېدو لپاره بسیا کوونکې نه‌وه. په راتلونکې که به د لېرې کهکشانونو نور، ځمکې ته د رارسېدو لپاره لا زیات وخت ولري، نو تمه کېږي چې د کایناتو لا زیاتې برخې د مشاهدې وړ وګرځي. سره له‌دې، د هوبل د قانون پر بنسټ، هغه سیمې چې په پوره اندازه له ځمکې څخه لېرې پرتې دي د نور د سرعت په پرتله لا ګړندۍ د پراختیا او ځمکې څخه د لېرې کېدو په حال کې دي (ځانګړی نسبیت په ورته ځایي سیمه کې د نور له سرعت څخه په لوړ سرعت سره د نږدې جسمونو نسبي حرکتونو څخه مخنیوی کوي؛ خو د لېرې جسمونو لپاره چې ترمنځ پرته فضا یې د پراخېدو په حال کې ده، داسې کوم خنډ شتون نه‌لري؛ د لا زیاتو معلوماتو لپاره د ځانګړي واټن کارونې وګورئ) او سربېره پر دې داسې برېښې چې د پراخېدنې سرعت د تیارې انرژي له کبله د زیاتېدو په حال کې دی.
که څه هم، په تیوریکي توګه به راتلونکي کې لا زیات کهکشانونه د مشاهدې وړ وګرځي، خو د عمل په ډګر کې له ګڼ‌شمېر کهکشانونو څخه خپور شوی نور به د تلپاتې پراخېدنې له امله دومره سره رنګ ته واوړي چې له سترګو به پنا او ناڅرګنده شي. یوه بله باریکې دا ده چې یو کهکشان باید د یوه ټاکلي خوځنده واټن دننه ځای ولري ترڅو مشاهدې وړ نړۍ کې «پروت» وبلل شي؛ که چېرې موږ د کهکشان د تېر شوي عمر په هره کومه شېبه خپور شوی سېګنال ترلاسه کړای شو (داسې وګڼئ چې له کهکشان څخه یو سېګنال له سترې چاودنې څخه ۵۰۰ میلیونه کاله وروسته استول شوی دی)، خو د نړۍ د پراخېدنې له امله به داسې نور سېګنالونه شتون ولري چې وروسته له هغې ټاکلې شېبې خپاره شوي خو هېڅ‌کله به ځمکې ته په اوږد او بې‌پایه راتلونکي کې راونه‌رسېږي، که څه هم په ورته هم‌خوځنده واټن کې، چې د مشاهدې وړ نړۍ له هم‌خوځنده شعاع څخه کوچنی دی، پاتې کېږي (د هم‌خوځنده واټن په تعریف کې وخت ثابت انګېرل کېږي- د ځانګړي واټن پر خلاف، چې فضا د پراخېدنې له امله د شاتګ یا لېرې کېدو سرعت د تعریفولو لپاره کارول کېږي)؛ د یوې ساده بېلګې په توګه: موږ هېڅ وخت پوهېدلای نه‌شو چې یو کهکشان له سترې چاودنې څخه ۱۰ بیلیونه کاله وروسته څرنګه بڼه درلوده او یا په کومه بڼه تر سترګو کېده. د دغه حقیقت په کارولو څخه د داسې یوې کیهانې پېښې افق تعریفول شوني دي، چې د وخت په تېرېدو سره له ځمکې څخه پروت واټن یې د بدلون په حال کې دی. د بېلګې په توګه: دغه افق پورې اوسنی واټن کابو  ۱۶ بیلیونه نوري کاله دی، په‌دې معنی چې که چېرې دم‌مهال داسې یوه پېښه (چې په ۱۶ بیلیونه نوري واټن کې پرته ده) رامنځ‌ته شي، نو له رامنځ‌ته شوې پېښې څخه خپور شوی سېګنال به په راتلونکي کې ځمکې ته راورسېږي؛ خو که چېرې پېښه له ۱۶ بیلیونه نوري کلونو واټن څخه لا لېرې پرته وي، نو خپور شوی سېګنال به هېڅ‌کله ځمکې ته ونه‌رسېږي.
لرغونې اروپا
لرغونې اروپا ، لرغونې اروپا ، یا کلاسیک اروپا ، یوه اصطلاح ده چې د مدیترانې په سیمه کې د تاریخ د اوږدې مودې لپاره کارول کیږي، په شمول د لرغوني یونان او لرغوني روم د تمدنونو په شمول، چې د یونان - رومن نړۍ په نوم یادیږي. دا تاریخي دوره د یونان او رومي ټولنو د ودې دوره ده او په اروپا ، شمالي افریقا او منځني ختیځ کې د دوی نفوذ.
د دې دورې پيل معمولاً د هومر (اتم- اوومه پیړۍ BC) د لومړي ثبت شوي شعرونو سره سمون خوري. په دې دوره کې د روم امپراتورۍ وده، د عیسویت وده، او د روم امپراتورۍ زوال شامل دي، او د لرغونې دورې تر پایه پورې دوام لري ( له څلورم څخه تر اوومې پیړۍ پورې) او د تیاره دور په پيل کې پای ته رسيږي.( ۷ - ۱۱ پېړۍ) او منځنۍ پېړۍ پای مومي.
د یوناني او رومي ټولنو د ودې دوره
روميانو په لرغونې کلاسيک دور کې ستر رول درلود. د روم جمهوریت او بیا د روم امپراتورۍ د 27 BC څخه شاوخوا دوه پیړۍ شتون درلود. روم د سیاسي ثبات او ویاړ ویاړ درلود او په مدیترانې او د لویدیز اروپا په ډیرو برخو کې معبود شو. د امپراتورۍ سیمې له پلازمینې روم سره د سړکونو د شبکې په واسطه وصل شوې، او اتباعو د یو ګډ قانون، ګډ کلتور او ګډې ژبې ( لاتین ) څخه ګټه پورته کړه.
روميانو په غربي نړۍ کې د قانون ، قوانينو، هنر او ادبياتو، معمارۍ او ژبې د خامو موادو په برابرولو کې مرسته وکړه. دوی د کتابونو لیکلو لپاره د خامو موادو چمتو کولو صنعت ته هم لاره هواره کړه او هغه ته یې شکل ورکړ چې موږ نن ورځ پوهیږو.
په لویدیځه اروپا او د مدیترانې په سیمه کې د رومي تمدن واکمنۍ مهم لرغوني او ادبي شواهد پریښودل.
يونانيانو له ميلاد نه تر اتمې ميلادي پېړۍ پورې د مديترانې په اوږدو کې د نويو ښارونو په جوړولو پيل وکړ او اتن يو مهم تجارتي مرکز شو او په دوو پېړيو (له ٥٠٠ نه تر ٣٠٠ ق م پورې) په اوږدو کې د شعر، هنر، ډرامې ليکنې او فلسفې په برخو کې د خلاقيت وده وکړه. .
لرغونی یونان په لسګونو خپلواکو " ښارونو " څخه جوړ و او د اتن اوسیدونکو د ابتدايي ډیموکراسۍ څخه خوند اخیست. ډیموکراسي او ډیموکراسي په ورته وخت پورې تړلې کلمې دي، د بیلګې په توګه په پخوانیو وختونو کې، چې د "ډیمو" یا "د خلکو ډله" په معنی کارول کیده.
د یونان د ښارونو کلتوري لاسته راوړنو په لویدیز نړۍ ډیره اغیزه وکړه. يوناني ساينس پوهانو په طبيعي چارو، رياضياتو او داسې نورو کې نوي کشفونه تر لاسه کړل او د فلسفې، حکمت او د سقراط، افلاطون او ارسطو په څېر يې درناوی وکړ. په هغه دوره کې، د فلسفې سربیره، یوناني هنر او ډرامه وده وکړه.
د پخوانیو وختونو د ځانګړتیاوو په شمول، غلامۍ، افسانه، د تاریخي افسانو خپرول ( د زیوس ، اپولو ، افروډایټ ، پرومیتیوس ، او نور په اړه)، او همدارنګه د ابدي پوښتنو راپورته کول لکه زه له کوم ځای څخه راغلی یم، زما موخه څه وه؟ راځي او موږ د څه لپاره پیدا شوي یو؟ په " الیاد " او " اوډیسي " او "سوله کامیډي" کې د هومر او ارسټوفینس خوښول. . . دوی ورته ګوته نیولې ده.
یونانیان لومړنی ملت وو چې د الفبا بشپړ توري یې اختراع کړل او دې مسلې د انساني پوهې د ساتنې او پراختيا لپاره يوه نوی افق رامینځته کړ. دوی هم لومړی وو چې شعرونه او ډرامې یې لیکلې.
انجینري زدکړه Engineering education
انجینري تعلیم د انجینری مسلکي عملي کارونو ته د پوهې او قوانینو د تدریس کولو فعالیت دی پدې کې لومړنۍ زدکړه ( د لیسانس او/یا ماسټری سند) او هر پرمختللی زدکړې او تخصصونه شاملیږي. عمومي ډول د انجینری زدکړې سره اضافي د لسانس نه لوړې درجې (postgraduate) امتحانونه او نظارت شوي روزنې مل وي لکه څنګه چې د مسلکي انجینری سند لپاره اړتیا ده، د زدکړې اوږدوالی او د مسلکي انجینر وړتیا درلودلو روزنه په عمومي ډول له ۸-۱۲ کاله دی ،د ۱۵- ۲۰ کلونه د هغه انجینر لپاره چې د غټو پروژو مسولیت په غاړه اخلي.
لرغونې اروپا
سرچينې
وېشنيزه:کلاسيکيزم وېشنيزه:د بشريت تاريخ وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
لومړی لوئي فیلیپ
لومړی لوئي فیلیپ (۶ اکتوبر ۱۷۷۳ – ۲۶ اګست ۱۸۵۰ زکال) له ۱۸۳۰ زکال څخه تر ۱۸۴۸ زکال پورې د فرانسې پاچا و.
د لوئي فیلیپ پاچاهي د جولای د پاچاهۍ په نوم پېژندل کېږي چې په کې صنعت کارانو او بډایه بانکوالو واک درلود. هغه له ۱۸۴۰ زکال څخه تر ۱۸۴۸ زکال پورې تر ډېره له دې امله چې د فرانسوي سیاستوال فرانسوا ګیزو تر اغېز لاندې و؛ د محافظه کارو سیاستونو پیروي کوله. هغه همدارنګه له بریتانیا سره د ملګرتیا اړیکې پراخې کړې او د الجزایر په نیولو سره یې د فرانسې له استعماري پراختیا ملاتړ کاوه. د ۱۸۴۷ زکال پر مهال د اقتصادي ستونزو له امله د هغه محبوبیت راکم شو او په ۱۸۴۸ زکال کې د فرانسې د انقلاب څخه وروسته اړ شو واک پرېږدي.
هغه خپل پاتې ژوند په انګلستان کې په تبعید کې تېر کړ. د هغه پلویان د اورلئانېستانو په نوم پېژندل کېږي چې له سلطنت غوښتونکو (Legitimists) سره مخالف و هغوی چې د بوربن کورنۍ د اصلي سلسلې او بوناپارتېستانو ملاتړي و؛ بوناپارتېستانو له بوناپارت کورنۍ ملاتړ کاوه چې په کې لومړی ناپلیون او دریم ناپلیون شامل دي (یوازې دوی ته نه محدوده کېږي).
د فرانسې پاچا (۱۸۳۰-۱۸۴۸ زکال)
په ۱۸۳۰ زکال کې د جولای انقلاب لسم شارل له واکه راوپرځاوه؛ هغه د خپل لس کلن لمسي هانري په ګټه چې د بوردو دوک و له واکه لاس واخیست. لسم شارل، لوئي فیلیپ د دو رویوم د برید جنرال په توګه وګماره او له هغه یې وغوښتل چې د خلکو د منتخبو استازو په جرګه کې د هغه د لمسي له ځای ناستوب ملاتړ وکړي. لوئي فیلیپ دغه کار ونکړ څو واک ته یې د رسېدو خپل چانس ډېر شي. په پایله کې له دې امله چې جرګه د لوئي فیلیپ له لیبرال سیاستونو او همدارنګه په وګړو د هغه له محبوبیت کافي معلومات لرل؛ نوموړی یې د فرانسې پاچا وټاکه او د بوربن د لویې کورنۍ ځای ناستی یې کړ.
لسم شارل او د لمسي په ګډون یې کورنۍ بریتانیا ته تبعید شوه. ځوان پخوانی پاچا، د بوردو دوک، چې په تبعید کې یې ځانته د شامبورډ د کنټ عنوان ځانګړی کړی و، وروسته د فرانسې د واک مدعي شو او د لژیتمیستانو له خوا یې ملاتړ وشو.
لوئي فیلیپ د ۱۸۳۰ زکال د اګست په ۹ مه د پاچا لومړي لوئي فیلپ په توګه لوړه وکړه. واک ته له رسېدو سره هغه ځان ته د فرانسویانو د پاچا لقب وټاکه – هغه چې وړاندې د ۱۷۹۱ زکال د لنډمهالي اساسي قانون له مخې شپاړلسم لوئي ته ورکړل شوی و. دغه لقب د قلمرو پر ځای خلکو ته له پاچاهي سره اړیکه ورکوله چې موخه یې هم د سلطنت غوښتونکي لسم شارل او د هغه د کورنۍ د ادعاو کمزوري کول و.
هغه د ۱۸۳۰ زکال د اګست په ۱۳ مه د یو فرمان په لاسلیک کولو یوه نوې کړنلار تعریف کړه چې له مخې یې د هغه اولادونه او همدارنګه یې پرې ګرانې خور کولای شول د اورلئان د مټ په توګه د اورلئان تخلص ځانته وټاکي؛ د دغه فرمان له مخې د هغه مشر زوی شاهزاده رویال (نه دوفین) ته د اورلئان د دوک لقب ورکړل شو خو نور زامن یې باید خپل پخواني القاب وکاروي. همدارنګه خور او لوڼو یې کولای شول یوازې د اورلئان د شهزادګیو لقب ځانته وکاروي نه د فرانسې.
د فرانسې پاچاهۍ ته د هغه د رسېدو ډول د روسیې د سترواک لومړي نیکولاس له خوا خیانت وګڼل شو او د دوی ترمنځ اړیکه له منځه لاړه.
په ۱۸۳۲ زکال کې د هغه لور، شهزادګۍ لوئیز ماري، د بلجیم له پاچا لومړي لئوپولډ سره واده کړ. له همدې امله د ده په لمسیانو کې د بلجیم راتلونکي پاچاهان او همدارنګه د مکسیکو ملکه کارلوټا هم شاملېدله.
واکمني
لوئي فیلیپ په ساده ډول حکومت کاوه او د وړاندې پاچاهانو په پرتله یې له ډېرو لګښتونو او تجملاتي چارو ډډه کوله. له دغې ظاهري سادګۍ سره بیا هم بډایه بورژوازي د هغه ملاتړ کاوه. په پیل کې د هغه ډېره دا خوښېده چې د «وګړو پاچا» او یا هم د «بورژوازي پاچا» ورته وویل شي، خو د هغه محبوبیت له دې امله چې اداره یې په مخ پر زیاتېدونکي ډول محافظه کاره او سلطنتي بلل کېده او غوښتل یې چې د ناپلیون پاتې شوني بېرته فرانسې ته راوګرځوي، له منځه لاړ. د هغه تر مدیریت لاندې د کارګري طبقې وضعیت خراب شو او د وګړو د عوایدو ترمنځ پام وړ فاصله رامنځته شوه. د بهرني سیاست په برخه کې یې آرامه اړیکه لرلې او له لویې بریتانیا سره یې د ملګرتیا لاس ورکړ.
په ۱۸۴۶ زکال کې صنعتي او کرنیز کړکېچ د ۱۸۴۸ زکال انقلابونو ته لمن ووهله چې د دې لامل وګرځېدل لوئي فیلیپ له واکه لاس پر سر شي.
له واکه ګوښه کېدل او مړینه (۱۸۴۸- ۱۸۵۰ زکال)
د ۱۸۴۸ زکال د فبروري په ۲۴ مه، د ۱۸۴۸ زکال د فبروري د انقلاب پر مهال، پاچا لوئي فیلیف د خپل ۹ کلن لمسي فیلیپ په ګټه چې د پاریس کنټ و؛ واک خوشی کړ. لوئي فیلپ له هغه څه په وېرې چې د شپاړلسم لوئي سره شوي و په چټکۍ سره یې د قیافې په بدلولو پاریس خوشی کړ. د لوئي پر خلاف چې له لګښتمن ټرانسپورټ څخه په ګټنې له پاریس وتښتېد، هغه د «مسټر سمېت» په نامه له یو عادي ټکسي څخه په کار اخیستو انګلستان ته وتښتېد او د خپل ژوند وروستي کلونه یې د «دو نویلي د کنټ» تر عنوان لاندې په نه پېژندل کېدوني ډول تېر کړل.
د فرانسې ملي شورا په پیل کې هوډ درلود څو ځوان فیلیپ د پاچا په توګه ومني خو د عمومي افکارو قوي جریان د هغو مخه ونیوله. د فبروري په ۲۶ مه دویم جمهوریت اعلان شو. لوئي ناپلیون بوناپارټ د ۱۸۴۸ زکال د ډسمبر په ۱۰ مه د منتخب ولسمشر په توګه واک ته ورسېد؛ هغه ځان د ټول ژوند لپاره د فرانسې ولسمشر او بیا یې په ۱۸۵۲ زکال کې د سترواک دریم ناپلیون په توګه اعلان کړ.
لوئي فیلیپ او کورنۍ یې د لویې بریتانیا د ساري په کلرمونټ کې په تبعید کې پاتې شول، په داسې حال کې چې د باری سنټ اډمونډز په انجل هېل کې د هغه یوه تابلو په دې دلالت کوي چې هغه د یو څه مودې لپاره هلته هم ژوند کړی؛ په ډېر احتمال سره له دې امله چې د هغه ملګري مارکوئز بریسټول همدلته نږدې په ایکورث کور کې ژوند کاوه. دغې شاهي جوړې یو څه موده په سنټ لئونارډ کې سیند ته څېرمه تېره کړه او بیا وروسته په برایټون کې د مارکوئز کورته کډه شول. لوئي فیلیپ د ۱۸۲۵ زکال د اګست په ۲۶ مه په کلرمونټ کې ومړ. نوموړی لومړی د ویبرېج د ساري په سنټ چارلز بورومئو کلیسا کې خښ شو. په ۱۸۷۶ کې د هغه او د مېرمنې پاتې شوني یې فرانسې ته یوړل شول او د اورلئان د کورنۍ هدیرې په Royale de Dreux کلیسا کې چې په ۱۸۱۶ زکال کې یې مور جوړه کړې وه او د هغې له مړینې یې لویه او تزئین کړې وه؛ خښ کړای شول.
6 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
تیاژي سپی
تیازی سپی (افغان سپی) د سپیو له نسلونو څخه یو دی، چې په نړیواله توګه د افغان سپی په نوم پیژندل کیږي.
لوتینایزنګ هورمون
یو ګلایکو پروتیني هورمون دی چې د نخامیه غدې د قدامي فص د Gonadotrope ژونکو او پلاسنتا په واسطه افراز او بیا وروسته په ښځو کې د تخمې آزادیدل ( Ovulation) او د پروجسترن  تولید  او په نارینه وو کې د اندروجن تولید تنبه کوي. یا په بل عبارت؛ یو ګایکوپروتیني هورمون دی چې په مبیضونو کې د فولیکول په نهایي پخیدو، د ښځینه تخمې په آزایدو، د پروجسترون په تولید، د corpus luteum په رامنځته کیدو، په نارینه جنس کې د اندروجن په تولید کې اساسي رول لوبوي.(۳). د نخامیه غدې د قدامي فص په واسطه یو بل هورمون د Follicle stimulating hormone  په نوم افرازیږي چې بیا luteinizing hormone (LH ) او Follicle stimulating hormone (FSH ) په ګډه د gonadotropic هورمونونو په نوم هم یادیږي. (۱، ۲). د thyroid-stimulating hormone په څير LH او FSH هورمونونه هم له دوو الفا او بیتا برخو څخه جوړ شوي دي؛ داسې چې الفا برخه یې په درې واړو هورمونونو کې سره ورته او بیتا برخه یې سره توپیر لري او په خپلو مخصوصو رسپتورونو پورې د نښلیدو تمایل لري. د LH هورمون الفا برخه له ۹۲ امینواسیدونو او بیتا برخه یې له ۱۲۰ امینواسیدونو څخه جوړه شوې ده. (۴، ۵). luteinizing hormone ځینې وخت په interstitial cell-stimulating hormone، luteinizing principle او Lutropin نومونو سره هم یادیږي. (۳). د LH او FSH هورمونونو افراز د Gonadotropin releasing hormone په واسطه چې له هایپوتلاموس څخه افرازیږي؛ کنترولیږي. (۲).
سرچینې:
1-.
2- Guyton and Hall, Text book of Medical Physiology 10th edition, Unit 5, Ch.25-31, pages 1064, 2000, W.B Sounders company peladdelphia, London, New York, Sydney Toronto.
3- Stedman’s electronic Medical dictionary. Version 6, 2004, Lippincott Williams and wilkins.
4- Martindale: The Complete Drug Reference © 2007 The Pharmaceutical Press.
5- http://arbl.cvmbs.colostate.edu/hbooks/pathphys/endocrine/hypopit/lhfsh.html
6- http://www.webmd.com/women/luteinizing-hormone
ميناتو
ميناتو د جاپان د ښارونو له ډلې يو ښار دی چې د سوني شرکت مرکز په همدې ښار کې دی.
وېشنيزه:د جاپان ښارونه
يوکوهوما
يوکوهوما د جاپان دويم لوی ښار دی.
7 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
تیهولت ټاور
تیهولت ټاور يو راډیو ټاور دی چې ١۲۶ متره لوړوالی لري اوورسره د د څارنې برانډه هم لري، دا ټاور د ناروې په تروندهايم ښار کې موقعیت لري؛ نوموړی ټاور د ١۲۶ متره د لوړوالي لکبله تراوسه پورې د د ناروې تر ټولو جګ ټاور دي.
لالا ملنګ
سرچینې
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:کندهاریان
کلماني
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
پر عبدالحکيم جان ځانمرګی برید
د سلواغې په ٢٨مه، چې د ١٧ فبروري ٢٠٠٨ کال سره برابرېږي، د غرمې مخکې په ١١ بجو د يو ځان وژونکی لخوا هغه وخت ترسره سو کله چې د کندهار د مرکز په ١۵ کيلو مترۍ کې د باغ پول په سيمه کې په سلګونو کسان د عبدالحکيم جان په ګډون د سپيانو د جنګولو د مېلې نندارې لپاره راټول سوي وو. په دا بريد کي ځانمرګي د ځان سره سره تر سل تنه نور هم ووژل.
نور ولولئ
دغه حمله د طالبانو د حکومت د ورانيدلو راهېسې يو د ډيرو خونړيو پېښو څخه و شميرل سول. په لندن کې د افغانستان متخصص Antonio Giustozzi ويلي وو، چې کيدای سی دغه حمله د عبدالحکيم جان د دښمنانو او رقيبانو لخوا تر سره سوی وی.
سرچینې
وېشنيزه:د کندهار پېښې
بنګ حبیب الله
بنګ حبيب الله د کندهار د پايلوچانو څخه وو
د هغه د ژوند يو غوره خاطره
د کندهار لپاره نوی قومندان ټاکل سوی وو، کله چي کندهار ته راغلی؛ پخواني قومندان ورته وويل; '''زه ځم، ته خو راغلې دلې. مګر دلته يو څو پايلوچان سته په دغو کسانو به کار نه لرې، ځکه ما نه دي رعيت کړي.''' نوی قومندان يې هرات دروازې ته راوست، د يو سماوار مخ ته کرک ځړېدئ، قومندان ور ږغ کړل چي دا د چا دی!؟ په سماوار کي ناست پايلوچ ورته وويل چي زما دئ. زاړه قومندان، نوي ته وويل چي يو دغه دئ، په ده به کار نه لرې. ددې څخه وروسته صالو خان چمن ته ولاړل، هلته ئې بنګ حبيب الله وليدئ چي چلم ته ولاړ دئ، قومندان ورته وويل چي ته چرس ولي څکوې؟ بنګ ورته وويل زيات په دې پای کي، دا خو د شوقه څکوم! بنګ يې راوستی قومندانۍ ته؛ ددې پر ځای چي دوئ ورته ووايي چي کش در کوو، ده خپله صدرۍ او کالي وکښل او پر مېز پړمخي پرېوتی. دواړو قومندانانو ورته کش کړل، ښه ټينګ ئې وخرپوئ، اخير دواړه پر ستړي سول. بنګ سر را پورته کئ او ور ږغ ئې کړل چي نور څوک نسته چي ملا مي را وګروي!؟
ډېل
ډېل د مالوماتي تخنيک او کمپيوټرونو يو امريکايي شرکت دی.
وېشنيزه:سولگر ملتونونه
فوټبال
فوټبال د نړۍ تر ټولو مشهوره سپورټي لوبه ده چې په نړېواله کچه په هر هېواد کې ترسره کېږي.
سیول
سیول د سویلي کوریا پلازمېنه او د دې هېواد تر ټولو ستر میتروپولیتن ښار دی. د ۲۰۲۰ کال د احصائیو له مخې، د سیول ښار ۹.۹ میلیونه وګړي لري، چې د سیول د پلازمېنې د سیمې او شاوخوا د انچیون میتروپولټن او ګینوګي ولایت سیمې په ځان کې رانغاړي. دا ښار د یوه نړیوال ښار په توګه ګڼل کېږي، چې د نړیوالتوب او د نړۍ د ښارونو د څېړنې شبکې (GaWC) له خوا د یوه الفا ښار په توګه ډلبندي شوی دی. سیول له توکیو، نیویارک ښار او لاس انجلیس نه وروسته په ۲۰۱۴ ز کال کې د د متروپولییتن ستر اقتصاد لرونکو ښارونو په لړ کې په څلورم ځای کې راغلی و. نړیوال سیلانیان معمولاً سیول ته د انچیون د نړیوال هوايي ډګر نه د AREX له لارې ورځي، کوم چې د نهو پرله پسې کلونو لپاره د هوايي ډګرونو د نړیوالې شورا له خوا (۲۰۰۵-۲۰۱۳) د غوره هوايي ډګر په توګه ډلبندي شوی و. په ۲۰۱۵ ز کال کې، دا ښار په اسیا کې د ژوند کولو له اړخه یو له ډېرو ممتازو ښارونو وګڼل شو او همداشان د Arcadis له خوا په نړیواله توګه د ژوند د کیفیت له مخې دویم ستر ښار وپیژندل شو، چې په دې ښار کې د سړي سر ناخالص تولید شاوخوا ۴۰۰۰۰ امریکايي ډالر دي. سیول د ۲۰۰۲ کال د فیفا د نړیوال کپ لپاره یو له دوو رسمي کوربه ښارونو څخه و چې سویلي کوریا او جاپان په ګډه سره د هغو کوربه توب وکړ.
فوټبال
وېشنيزه:لوبې
سیول
په ګنګنم او د ډیجیټل رسنۍ ښار کې د سترو تکنالوژيکي شرکتونو د مرکزونو په لرلو سره، د سیول سیمه د فورچون ګلوبل ۵۰۰ کمپنیو له منځه د ۱۵ سترو او مشهورو کمپنیو لکه سامسونګ، ایل جي او هیونډای کور دی. د نړیوال ځواک لرونکي ښار د شاخص او د نړیوالو مالي مرکزونو د شاخص له مخې دا ښار په اوم مقام کې راځي، چې د نړیوالو کنفرانسونو د کوربه توب له مخې د نړۍ په چارو کې یو له مخکښو متنفذینو ښارونو څخه ګڼل کېږي. د سیول ښار د ۱۹۸۶ کال د اسیايي لوبو، د ۱۹۸۸ کال د دوبني المپیک او د ۲۰۱۰ کال د G20 Seoul summit کوربه و.
8 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
سیول
سیول د بېلابېلو کوریايي حکومتونو پلازمېنه وه، له هغې ډلې د بیکجي، جوسیون، کوریايي سترواکي، ګوریو (د دویمې پلازمېنې په توګه) او اوسمهال د سویلي کوریا. په ستراتیژيکي توګه دا ښار د هان سیند پر غاړه پروت دی. د سیول تاریخ ۲۰۰۰ کاله وړاندې ته ورګرځي، کله چې له میلاد نه وړاندې په ۱۸ کال کې د بیکجي خلکو له خوا جوړ شو، بیکجي د کوریا یو له دریو پاچاهیو څخه ده. دا ښار بیا وروسته د جوسیون د سلسلې له خوا د کوریا د پلازمېنې په توګه پسې پراخ شو. سیول د غرونو او غونډیو په مټ را محاصره شوی ښار دی، چې د بوخان غر د دې ښار په شمالي څنډه کې پروت دی. د سیول په ښار کې د یونیسکو پنځه نړیوال میراث لرونکي سایټونه شته چې دا دي: د چانډویک ماڼۍ، د هواسیونګ کلا، د جونګمیو زیارت، نمهانسانسیونګ او د جوسیون سلسلې شاهي قبرونه. په دې وروستیو کې، سیول د عصري معمارۍ او ودانیزو چارو په برخه کې خورا مخکښ پاته شوی، چې په دې لړ کې کولای شو د N Seoul Tower، 63 Building، Lotte World Tower، Dongdaemun Design Plaza، Lotte World، Trade Tower، COEX او IFC Seoul نومونه واخلو. سیول په ۲۰۱۰ ز کال کې د نړۍ د طراحي پلازمېنه هم ونومول شوه. سیول همداشان د K-pop او Korean wave د زوکړې ځای هم دی.
8 اپرېل
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سیول
ایتمولوژي
دا ښار په پخوا زمانو کې د Wiryeseong، Hanyang، Hanseong او Keijō یا Gyeongseong په نوم هم یادیده. کله چې کوریا د جاپان له خوا ونیول شوه، نو جاپاني چارواکو Hanseong (漢城) په Keijō (京城) بدل کړ، تر څو له hanja '漢' سره ګډ نشي، چې په لرغونې کوریايي ژبه کې د Han (한) کلیمه د «ستر» معنی ورکوي او همداشان په چینايي ژبه کې د هان د سلسلې خلکو ته منسوب کېږي، خو په جاپاني ژبه کې دا بیا د «چین» یوه اصطلاح ګڼل کېږي.
له دویمې نړیوالې جګړې او د کوریا له ازادۍ را وروسته، دې ښار خپل نننی نوم واخیست، چې په کوریايي ژبه کې د «پلازمېنې ښار» معنی ورکوي، چې ګومان کېږي له یوه لرغوني لغت، Seorabeol څخه را اخیستل شوی چې په اصل کې Gyeongju ته اشاره کوي یعنې د Silla پلازمېنه. لرغونی Gyeongju نوم هم په اسنادو کې په چینايي سټایل سره په Geumseong پېژندل کېده (چې په لغوي اصطلاح سره 金城  «د سرو زرو کلا یا ښار» یا «اوسپنیزه کلا یا ښار» هم یادیده، خو دا تر اوسه پورې څرګنده نه ده چې ایا په کوریايي سټایل سره د Seorabeol  نوم د Geumseong په څېر ورته معنی ورکوي که نه.
په کوریا کې د نورو ځایونو د نومونو برخلاف، «سیول» هېڅ راز هنجا (هغه چینايي توري چې په کوریايي ژبه کې کارول کېږي) نه لري. د ۲۰۰۵ کال د جنوري په ۱۸مه، د سیول حکومت خپل رسمي نوم په چینايي تورو کې له تاریخي Hancheng (ساده شوي چینايي ژبې: 汉城 څخه دودیزې چینايي ژبې: 漢城؛ pinyin: Hànchéng) نه Shou'er (ساده شوي چینايي ژبې: 首尔؛ دودیزې چینايي ژبې: 首爾؛ pinyin: Shǒu'ěr) ته واړاوه.
تاریخچه
د هان سیند په سیمه کې مېشتیدنه، چېرې چې د نن ورځې سیول موقعیت لري له میلاد نه ۴۰۰۰ کاله وړاندې پیل شوه.
سیول د لومړي ځل لپاره د Wiryeseong په توګه د بایکجي د پلازمېنې (کوم چې له میلاد نه ۱۸ کاله وړاندې تاسیس شوی) په توګه د مډرن سیول د سیمې په شمال ختیځه برخه کې ثبت شوی. په دغه سیمه کې د هغه وخت ګڼ شمېر د ښار دیوالونه لا اوس هم پاتې دي. Pungnaptoseong، هغه خټین دیوال کوم چې د سیول په سویل ختیځ کې جوړ شوی، ګومان کېږي چې هغه د Wiryeseong په اصلي سایټ کې موقعیت لري. دا چې دریو سرو پاچاهیو د همدې ستراتیژيکې سیمې لپاره سیالي کړې وه، نو د دې سیمې کنټرول له بایکجي نه Goguryeo ته په پنځمه پېړۍ کې ورسېد او بیا له Goguryeo نه Silla ته په شپږمه پېړۍ کې ورسېد.
په یوولسمه پېړۍ کې کله چې Goryeo د متحدې سیلا ځایناستی شو، نو په سیول کې یې دوبنۍ ماڼۍ جوړه کړه، کوم چې ورته د «سویلي پلازمینې» نوم هم ورته کارول کېږي. له همدې وخت نه راهیسې سیول کې پراخه مېشتیدنه پیل شوه. کله چې جوسیون د ګوریو پر ځای راغی، نو پلازمېنه هم سیول ته یوړل شوه (چې د Hanyang یا Hanseong په نوم هم پېژندل کېده)، چې د همدې سلسلې تر پایه پورې په همدې نو یادیده. د Gyeongbok ماڼۍ، کومه چې په ۱۴مه پېړۍ کې جوړه شوې، تر ۱۵۹۲ ز کال پورې یې د اوسېدنې د شاهي کور په توګه کاریده. یوه بله ستره ماڼۍ، Changdeokgung په ۱۴۰۵ ز کال کې جوړه شوه، چې له ۱۶۱۱ تر ۱۸۷۲ ز کال پورې یې د شاهي ماڼۍ په توګه کار ورکاوه. کله چې جوسیون په ۱۸۹۷ ز کال کې خپل نوم په کوریايي سترواکۍ باندې واړاوه، نو Hwangseong هم سیول له سره طراحي کړ.
په اصل کې پر دې ښار باندې د سترو ګړدو ډبرو نه جوړ شوی دیوال را ګرځیدلی و تر څو له وحشي ځناورو، غلو او بریدونو نه د وګړو امنیت خوندي وساتل شي. خو دا ښار له همدې دیوالونو نه هم پراخ شو او دا دیوالونه نور زیاتره له منځه ولاړل (پرته له هغه دیوال نه چې د Bugaksan له غره سره ولاړ دی کوم چې د ښار په شمالي برخه کې موقعیت لري) د زاړه دیوال دروازې هم د سیول ښار ته نږدې ولاړې دي چې مشهورې یې د Sungnyemun او Heunginjimun په نومونو دي. د جوسیون سلسلې په لړ کې، دا دروازې هره ورځ پرانیستل کېدي او بېرته تړل کېدي چې پر سر به یې ستر زنګونه هم و. په ۱۹مه پېړۍ کې، له سلګونو کلونو بېلتون نه وروسته، سیول خپلې دروازې د بهرنیانو پر وړاندې پرانیستلې او پر عصري توب یې پیل وکړ. په ختیځه اسیا کې سیول لومړنی ښار و چې په شاهي ماڼۍ کې یې برېښنا درلوده، کوم چې د Edison Illuminating Company کمپنۍ له خوا جوړ شوی و او یوه لسیزه وروسته بیا په سیول کې د سړک غاړې ګروپونه هم جوړ شول.
سرچينې
وېشنيزه:د سوېلي کوريا ښارونه
فوټوسينتيسز (د لمر د وړانګو په مرسته د موادو ترکيب او يوځای کول)
که څه هم فوټوسينتيسز د جلا جلا انواعو له خوا په جلا جلا ډول تر سره کېږي، دا پروسه عموماً هغه مهال پيل کېږي، کله چې له رڼا څخه انرژي د پروټينونو له خوا جذب کېږي، کوم چې د غبرګون د مرکزونو په نوم يادېږي او شنه «کلوروفيل» (او نور رنګه) د رنګ ماده(کروموفوریس) لري. په بوټو کې دا پروټينونه د «اورګانيلونو» (د ژوندۍ حجرې په منځ کې منظم جوړښتونه) په منځ کې ساتل کېږي چې «کلوروفلاسټس» بلل کېږي، کوم چې د پاڼو په حجرو کې ډېر زيات دي، په داسې حال کې چې په باکترياوو کې د پلازما په غشا کې ځای پر ځای کړای شوي دي. په رڼا متکي دې غبرګونونو کې، ځينې انرژي د دې لپاره کارول کېږي چې اليکترونونه له مناسبو مادو څخه لغړ کړي، لکه: اوبه، کومې چې د اکسيجن ګاز توليدوي. د اوبو په جلا کېدو سره خوشې کېدونکی هاډروجين د دوو نورو موادو د جوړېدو لپاره کارول کېږي چې د لنډې مودې لپاره د انرژۍ د زېرمه کولو په موخه کار ځينې اخستل کېږي او د دې لېږد د نورو غبرګونونو د پیدا کولو وړتيا منځ ته راوړي: دا مرکبات «کم شوي nicotinamide adenine dinucleotide phosphate» (NADPH) او «adenosine triphosphate» (ATP) دي چې د حجرو د «انرژۍ خپرېدل» دي.
شونې ده چې لومړی فوټوسينتيسزي ژوندي موجودات د ژوند د تکاملي تاريخ په لومړيو کې تکامل ته رسېدلي وي او د دې ډېره شونتيا شته چې د اليکترونونو د سرچينو په توګه يې هايډروجين يا هايډروجين سلفايډ څخه د کمولو له لاملونو (استازو) څخه کار اخستی وي، نه له اوبو څخه. ساينوباکتريا وروسته راڅرګندې شوې؛ «ايکسيس اکسيجن»، کوم چې دوی توليد کړی و، نېغ په نېغه د ځمکې په اکسیجن جوړولو کې مرسته وکړه، کوم چې د پېچلي ژوند تکامل ته شونتيا ورکړه. اوسمهال، په نړيواله کچه د فوټوسنتيسيز په مټ په منځنۍ کچه د تر لاسه کېدونکې انرژۍ اندازه نږدې ۱۳۰ ټريواټه (يو ټيراواټ يو تريليون واټه برېښنا ده) ده، کومه چې اوسمهال د انساني تمدن له خوا له کارېدونکې برېښنا څخه اته ځلې زياته ده. فوټوساينټيسي ژوندي موجودات همدا راز په يو کال کې شا او خوا ۱۰۰-۱۱۵ مليارده ټنه (۹۱-۱۰۴ پي جی پيټاګرامه، يا يو مليارده ميټريک ټنه) کاربن په «بايوماس» بدلوي. دا چې بوټي ځينې انرژي له رڼا څخه تر لاسه کوي – پر هوا، ځمکې او اوبو سربېره – په لومړي ځل په ۱۷۷۹ز کال کې د «جان انګينهواسز» له خوا کشف شوې وه.
فوټوسينتيسیز د اقليم د پروسو لپاره خورا مهم دی، دا ځکه چې له هوا څخه کاربن ډای اکسايډ اخلي او بيا يې په بوټو کې بندوي او سربېره پر دې په خاوره او لوشويو تولیداتو کې. يواځې د غلو دانو په اړه اټکل شوی چې هر کال نږدې ۳۸۲۵ ټي جی (ټيراګرامه) يا ۳.۸۲۵ پي جی (پيټاګرامه) کاربن ډای اکسايډ ساتي، دا معنا چې ۳.۸۲۵ ميټريک ټنه.
ټولکتنه
ډېری فوټوسينتي ژوندي موجودات،«فوټواټوټروف» دي، د کوم معنا چې دا ده چې دوی کولای شي نېغ په نېغه له کاربن ډای اکسايډ او اوبو ځخه د رڼا په کارولو سره خوراک جوړ کړي. په هر حال، ټول ژوندي موجودات کاربن ډای اکسايډ د فوټوسينتيسیز د تر سره کولو لپاره کاربن د اتومونو د سرچينې په توګه نه کاروي؛  فوټواټوټروف د کاربن ډای اکسايډ پر ځای له عضوي مرکباتو څخه د کاربن د سرچينې په توګه کار اخلي. په بوټو، اوبړيو او سيانوباکتريا کې فوټوسينتيسز اکسيجن خوشې کوي. دا اکسيجني فوټوسينتسيز تر ټولو هغه مشهور ډول دی چې ژوندي موجودات کار ځينې اخلي. که څه هم د بوټو، اوبوړيو او سيانوباکتريا کې د اکسيجني فوټوسينتيسیز تر منځ ځينې توپيرونه شته، په دې ژونديو موجوداتو کې په ټوليز ډول دا پروسه تر يو بريده سره يو شان ده. د غير اکسيجني فوټوسينتيسیز ډېر ډولونه شته چې ډيری یې د باکتريا له خوا کارول کېږي، کوم چې کاربن ډای اکسايډ مصرفوي، خو اکسيجن نه خوشې کوي.
د فوټوسينتيسيز لپاره هغه عمومي معادله چې په لومړي ځل د «کورنليس ون نيل» له خوا وړاندې شوې وه، په لاندې ډول ده:
CO2 +                   2H2A            photons      →        [CH2O]      +       2A      +                         H2O
له دې امله چې له اوبو څخه په اکسيجني فوټوسينتيسز کې د اليکټرون د ورکولو په توګه کارول کېږي، د دې پروسې لپاره معادله په لاندې ډول ده:
دا معادله په دې ټينګار کوي چې اوبه هم په رڼا پورې تړلي غبرګون کې يو غبرګون ښودونکی دی او هم له رڼا څخه په خپلواک غبرګون کې يو محصول هم دی، خو له هر اړخ څخه د n اوبو ماليکول په لغوه کولو سره لاندې خالصه معادله په لاس راځي:
CO2               +           H2O   +       photons    →      [CH2O]            +           O2
نورې پروسې د اليکترونونو د مهيا کولو د دندې په برخه کې د اوبو لپاره د نورو مرکباتو بديل دي (لکه ارسينيټ)؛ د بېلګې په ډول: ځينې ميکروبونه د لمر له وړانګو کار اخلي، تر څو ارسينايټ د منځ ته راوړلو لپاره ارسينيټ (ارسينيټ يو ډول کيمياوي مواد دي چې زرنيخ يې بولي) له اکسيجن څخه برخمن کوي: د دې غبرګون لپاره به معادله په لاندې ډول وي:
CO2 +               (AsO3−3)    +    photons  →       (AsO3−4)        +      CO
(د دې لپاره کارول کېږي چې په نورو بعدي غبرګونونو کې نور ترکيبات جوړ کړي)
ډېری ژوندي موجودات چې له اکسيجني فوټوسينتيسز څخه کار ا خلي، په رڼا د متکي غبرګونونو لپاره د ليد وړ رڼا کاروي، که څه هم لږ تر لږه درې يې د لنډو څپو انفراريډ (له سرو کمې وړانګې) يا په زیات خاص ډول لرې سرې وړانګې کاروي.
سدوزي اغا
سدوزی اغا د کندهار له نوموتو علماوو څخه دی. سدوزی اغا هم د شوروي يرغل پر ضد فعاله جهادي څېره وه.
سرچینې
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:کندهاریان
اوټوبا کوګوانو
اوټوبا کوګوانو، د جان سټوارټ (John Stuart) په توګه هم پېژندل کېږي چې په ۱۷۵۷ ز کې زېږېدلی او له ۱۷۹۱ز نه وروسته مړ شوی دی. د لوېديځې افريقا اوټوبا د مرئيتوب له منځه وړلو پلوی، سياسي فعال او د طبيعي حقونو فيلسوف و، چې د اتلسمې پېړۍ په وروستۍ نيمايي کې په برلين کې يو فعال و. د ديارلس کلنۍ په عمر په Gold Coast [د سرو زرو ساحل] کې ونيول شو او د مریي په توګه وپلورل شو، چې په لوېديځ هند (West Indies) کې Grenada ته ولېږدول شو. نوموړی په ۱۷۷۲ ز کې د يو سوداګر له خوا وپېرل شو، چې هغه له ځانه سره انګلينډ ته یووړچې هملته يې ليک او لوست زده او خپلواک شو. د Richard او Maria Cosway دوو تنو هنرمندانو لپاره په کار کولو سره له ځينو بریتانوي سياستپوهانو او کلتوري څېرو سره اشنا شو. هغه په بریتانيا کې د افزیقا زامن (Sons of Africa) په نامه، د مریيتوب له منځه وړلولپاره، له يوې افريقايي ډلې سره يو ځای شو.
د ژوند لومړي وختونه
هغه د اوټوبا کوګوانو په نامه په ۱۷۵۷ز کې د سرو زرو ساحل (Gold Coast) [چې اوس ګانا سيمه ده] په Ajumako کې وزېږېد. نوموړی يو Fanti و او کورني يې سيمه یيز رئيس ته نږدې وه.
کوګوانو د ۱۳ کلنۍ په عمر له يوه ډله کوچنيانو سره ونيول شو، د مریي په توګه وپلورل شو او د مریيانو د لېږد په يوه بېړۍ کې له Cape Coast نه Grenada ته ولېږدول شو. نوموړي په Lesser Antilles کې په يوه کرونده کې تر هغې کار وکړ چې په ۱۷۷۲ ز کې د يوه انګریز سوداګر له خوا وپېرل شو او له ځان سره يې انګلستان ته یووړ او په پای کې خپلواکي ورکړل شوه. نوموړی د ۱۷۷۳ ز اګسټ په ۲۰مه د «جان سټوارټ (John Stuart) – يو ۱۶ کلن تورپوستی» په توګه د Baptist [مسيحي ډله ده] پيروی شو.
ابولیتیونیست
کوګوانو په ۱۷۸۴ ز کې د Richard Cosway او د هغه د مېرمنې (Maria) [دوو هنرمندانو] له خوا د يوه نوکر په توګه وګومارل شو، چې د همدوی په واسطه د هغه وخت د بریتانيې د سياسي او کلتوري لارښوونکو څېرو ورته پام شو. د یادو څېرو له ډلې شاعر William Balke او Prince of Wales يادولی شو. کوګوانو له Olaudah Equiano او په بریتانيا کې له نورو لوستو هستوګن اشخاصو سره د Sons of Africa [د افريقا زامن] کې فعال شو، چې دا د مریيتوب له منځه وړلو یوه ډله وه چې غړو يې په مکرر ډول د مریيتوب عمل د تورنولو په موخه د هغه وخت ورځپاڼو ته ليکل کول.
نوموړي په ۱۷۸۶ز کې د Henry Demane په قضيه کې کليدي ونډه لرله، چې Demane يو تورپوستی و او نږدې و چې West Indies ته بېرته ولېږدول شي. کوګوانو له Granville Sharp  سره اړيکه ټینګه کړه، چې دا هم د مریيتوب له منځه وړونکې ډله وه او مخکې له دې چې بېړۍ حرکت وکړي؛ ورنه يې د Demane د ښکته کولو توان درلود.
کوګوانو په ۱۷۸۷ز کې د اټکل له مخې د خپل ملګري (Olaudah Equiano) په مرسته پر مریيتوب يو بريد تر سرليک لاندې [غندونکې] ليکنه خپره کړه.
د هغه ليکنې د مریيتوب له منځه وړلو او د غلام شوو وګړو د سملاسي خپلواکۍ غوښتنه کوله. نوموړی بحث کوي چې د يوه مریي دنده له مریيتوب نه تېښته ده او د نور مریيتوب د مخنيوي په موخه بايد ځواک وکارول شي. ياده وينا د وخت پاچا درېيم جورج، د وېلس شهزاده او Edmund Burke ته چې يو نامتو سياستپوه و،واستول شوه. درېيم جورج د سلطنتي کورنۍ له زياتره نوروغړو سره يو ځای د مریيانو د سوداګرې له منځه وړنې مخالف پاتې شو.
کوګوانو څلور کاله وروسته په ۱۷۹۱ ز کې د افريقا د زامنو (Sons of Africa) په ګوته کولو سره د خپل کتاب يوه لنډه نسخه خپره کړه، چې په کې يې د لندن د فقير تورپوستو لپاره په Sierra Leone کې د يوې مستعمرې رامنځته کولو په اړه د بریتانوي بې پايلو هڅو لپاره غوره ملاتړ په ډاګه کړ. یاد فقير تورپوستي زياتره خپلواک شوي افريقايي الاصل امريکايي مریيان وو، چې د امريکا له انقلابې جګړې نه وروسته په لندن کې ځای پر ځای شوي وو. نور لومړني هستوګن د اسکوشيايي اوسېدونکي (Nova Scotian) وو، چې ژمن تورپوستي (Black Loyalists) دي. د Nova Scotia پخواني امريکايي مریيان هم په کې وو، چې Sierra Leone ته تلل يې غوره کړي وو. کوګوانو په بریتانيا کې په ځانګړي ډول د افريقايي زده کوونکو لپاره د ښوونځيو د جوړولو غوښتنه وکړه.
نوموړی له ۱۷۹۱ز نه وروسته، له تاريخي ثبت نه نادرکه شو او اټکل کېږي، چې په ۱۷۹۱ ز يا ۱۷۹۲ ز کې مړ شو.
يادګار
د ۲۰۲۰ ز په نومبر کې د انګریزانو د ميراث يوه ابي لوحه څرګندوي، چې کوګوانو د لندن په Pall Mall کې په Schomberg House کې کتل شوی دی، چې نوموړي هلته له ۱۷۸۴ ز نه تر ۱۷۹۱ز پورې د Cosways له کورنۍ سره ژوند او کار کړی دی.
9 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مېرمن جانان بېگمه
دا مېرمن د عبدالرحيم، خان خانان لور وه چې هغه د بېرامخان زوى او څه موده د كندهار حاكم و، چې په "خان خانان" مشهور او ملقب و. دې مېرمني له علم او فضل څخه پوره برخه درلوده، پر قرآنكريم يې يو تفسير ليكلى دى په شعر كي يې هم موزونه طبع درلوده. په رنگ ډېره ښايسته او حسينه ښځه وه جهانگير پاچاه چې له هنده د دې د حسن آوازه واورېده او د دې په معنوي فضيلتونو خبر سو. نو يې مركه ورولېږله چې په نكاح يې كړي. مگر د دې مېرمني چې خوښه نه وه نو خپل غاښونه يې وايستل، كوڅۍ يې پرې كړې او د مركې په لاس يې پاچاه ته ور واستولې. دا حركت د دې پر عفت او ښه والي پوره دلالت كوي، او دا ثابتوي چې دا د جهانگير د پاچاهۍ برخلافه وه. دا
مېرمن په (1070 هـ)كال كي وفات سوې ده. د دې مېرمني هم نور آثار ورك دي خو دا مطلع يې په خيرات حسان كي ذكر سوى دى:
مطلع:
عاشق ز خلق عشق تو پنهان كند پيدا ست از دو چشم ترش خون گريستن
ملا مشک اخند
ملا مشک اخند د کندهار په ارغنداب ولسوالۍ کې زیږیدلی دی. هغه په کندهار کې د زيات شهرت خاوند دى، ملا مشک د روسانو سره د جګړې پر مهال يو پياوړى کس وو. ملا مشک د روسانو سره د جګړې وروسته بيا هيڅ مقاومت او هيڅ ډله پوري نه دي تړلى.
سرچینې
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:کندهاریان
کیهاني پړسوب
په فزیکي کیهان/کاینات پوهنه کې کیهاني تورم، کیهاني پړسوب یا یوازې پړسوب/تورم د کایناتو د رامنځته کېدو په لومړیو کې د فضایي انبساط نظریه ده. د پړسوب دغه دوره د بېګ بنګ ټکر وروسته د ۱۰-۳۳ او ۱۰-۳۲ ثانیو ترمنځ رامنځته شوې او تر ۱۰-۳۶ ثانیو پورې یې دوام کړی. د پړسوب له دغې دورې وروسته نړۍ خپلې پراختیا ته په لږې چټکتیا سره دوام ورکړی. له تورې انرژي څخه سرچینه اخیستونکې دغه پراختیا وروسته له هغې پیل شوه چې نړۍ لا له وړاندې ۷.۷ بیلیون کاله عمر درلود (۵.۴ بیلیون کاله واړندې).
د پړسوب دغې نظرېې د ۱۹۷۰ مې لسیزې په وروستیو او د ۸۰ مې لسیزې په لومړیو کې د یو شمېر مخکښو نظري فزیک پوهانو له خوا چې د تیوریکي فزیک له لاندو انستیتیوت څخه په کې الکسی ستاروبینسکي، له کارنل پوهنتون څخه الان ګوت او د فزیک په برخه کې له لابدیو انستیتیوت څخه په کې اندري لیندا شامل و؛ وده وکړه. الکسي ستاروبینسکي، الن ګوت او اندري لیندا د «کیهاني پړسوب په نظریه کې د مخکښ والي» له امله په ۲۰۱۴ زکال کې د کاولي جایزه ترلاسه کړه. دغې نظریې د ۱۹۸۰ مې لسیزې په لومړیو کې نوره پراختیا هم ومونده. د دغې نظریې پر بنسټ د کایناتو د ستر جوړښت بنسټ توضیح کېږي. په مایکروسکوپي تورمي چاپېریال کې چې د کایناتو په مقیاس لوی شوی؛ کوانټمي نوسانات د جوړښت د ودې په موخه په دانو اوړي. ډیری فزیک پوهان همدارنګه باور لري چې دغه پړسوب څرګندوي چې ولې نړۍ له ټولو اړخونو څخه یو ډول ښکاري (ایزوتروپیک)، ولې د کیهاني بګرونډ مایکرووېو وړانګې په مساوي ډول ویشل کېږي، ولې نړۍ مسطحه ده او ولې مقناطیسي یو قطب نه دی مشاهده شوی.
په ۲۰۰۲ زکال کې د دغې نظریې درې اصلي رامنځته کوونکي؛ له  M.I.T. څخه الن ګوت، له سټنفورډ څخه اندري لیندا او له پرینسټون پوهنتون څخه پائول سټینهارډت چې په دغه نظریه کې د هغوی د اصلي ونډې له امله پېژندل کېږي د ډیراک معتبره جایزه یې «د کیهاني پړسوب د نظریې د پراختیا له امله» په ګډه سره ترلاسه کړې. په ۲۰۱۲ زکال کې ګوث او لیندا د کیهاني پړسوب د نظریې د پراختیا د رامنځته کولو او هغو ته د ودې ورکولو له امله د بنسټیز فزیک په برخه کې د بریکترو جایزه ترلاسه کړه.
لنډه کتنه
د ۱۹۳۰ زکال شاوخوا، اډوین هابل وموندله چې د لرې پرتو کهکشانونو نور د سور رنګ طیف ته اوړي؛ دغه کهکشان هرڅومره ډېر چې لرې وي هغومره یې رنګ هم اوړي. دغه څرګندونه په چټکۍ سره په دې معنی تفسیر شوه چې کهکشانونه له ځمکې لرې کېږي. نو که چېرې ځمکه د نړۍ په ځانګړي، بې مثله او مرکزي موقعیت کې نه وي، په دې معنی ده چې ټول کهکشانونه له یو بل لرې کېږي او هر څومره چې له یو بل لرې کېږي هغومره یې د لرې کېدو چټکتیا زیاتېږي. اوس مهال دا درک شوې چې نړۍ د انبساط په حال کې ده، کهکشانونه له ځانه سره لېږدوي او د دغه ډول مشاهدې لامل ګرځي. له دغې موضوع سره ډېری نور مشاهدات هم موافق دي او همدغه پایله وړاندې کوي. ورته مهال د ګڼ شمېر کلونو لپاره دا څرګنده نه وه چې ولې او یا څه ډول دا شونې ده چې نړۍ دې د انبساط په حالت کې وي یا هم شونې ده چې دغه چاره دې له ځانه وښيي.
اوس مهال په زیاته کچه د نظري کار او تجربي مشاهداتو پر بنسټ، باور په دې دی چې د دغو مشاهداتو لامل دا دی چې خپله فضا د انبساط په حالت کې ده او د لویې چاودنې وروسته د ثانیې په لومړي کسر کې یې په چټکۍ سره پراختیا موندلې. دغه ډول پراختیا ته «متریک» پراختیا ویل کېږي. د ریاضيکي او فزیکي ترمینولوژي له مخې «متریک» د فاصلې د اندازې مقیاس دی چې د یو لړ ځانګړنو ځانګړی نوملړ له ځانه سره لري او اصطلاح یې بیا دا معنی ورکوي چې په کائناتو کې د فاصلې حس په خپله د تغیر په حال کې دی. نن ورځ متریک بدلونونه له هغو ډېر کوچني دي چې وکولای شي په کهکشاني مقیاس کې ولیدل شي.
د فضا د متریک انبساط معاصره توضیح په ۱۹۷۹ زکال کې د فزیک پوه الن ګوت له خوا په داسې حال کې وړاندې شوه چې په دې اړوند یې څېړنه کوله چې ولې نن ورځ مقناطیسي یو قطبي توب نه لیدل کېږي. هغه وموندله چې که چېرې نړۍ د کاذبې خلا په حالت کې د مثبتې انرژي د میدان لرونکې وي، د عامه نسبي توب د نظریې له مخې فضایي انبساط رامنځته کوي. نوموړی ډېر ژر متوجه شو چې دغه ډول پراختیا کولای شي ډیرې پخوانۍ ستونزې حل کړي. دغو ستونزو له دغې مشاهدې سرچینه اخیسته چې د نن ورځې په څېر د نړۍ د لیدلو په موخه باید یو لړ لومړني ډیر دقیق یا ځانګړي شرایط د بېګ بنګ په ټکر کې رامنځته شوي وي. د پړسوب تئوري هم تر ډېره بریده دغه ستونزې حل کوي، له همدې امله د بېګ بنګ په نظریه کې زموږ د نړۍ په څېر نړۍ د شتون احتمال زیاتوي.
تر اوسه هېڅ داسې فزیکي میدان چې د دغه ډول پړسوب لامل دې وګڼل شي نه دی کشف شوی. له دې سره دغه ډول میدان کېدای شي سکالر وي ځکه په نسبي ډول اثبات شوی سکالر میدان شتون لري، د هیګز میدان د ۲۰۱۲-۲۰۱۳ پر مهال کشف شو او تر اوسه یې اړوند څېړنې روانې دي. له همدې امله تر اوسه دغه چاره ستونزمنه نه ښکاري چې لا دې د کیهاني پړسوب او فضایي متریک انبساط رامنځته کوونکی میدان نه وي کشف شوی. دغه پیشنهادي میدان او کوانټا (هغو ته اړوند له اتوم کوچني زرات) د اینفلاتون په نوم یادېږي. که چېرې دغه میدان شتون نه لرلی، پوهانو باید د ټولو هغو مشاهداتو لپاره جلا توضیحات وړاندې کړي وای چې په کلکه سره یې دا څرګندولۍ چې د فضا متریک انبساط رامنځته شوی او نن ورځ (په ډېرې کمې چټکتیا) سره دوام لري.
محرکات
د کیهاني پړسوب نظریه د بېګ بنګ ټکر په کیهاني نظریه کې چې په ۱۹۷۰ مه لسیزه کې رامنځته شوه ګڼ شمېر ستونزې حل کوي. د پړسوب نظریه د لومړي ځل لپاره په ۱۹۷۹ زکال کې د الن ګوت له خوا د دغې مسئلې په اړه د څېړني پر مهال مطرح شوه چې ولې نن ورځ هېڅ یو قطبي مقناطیسي اغېز شتون نه لري. هغه وموندله چې د مثبتې انرژي لرونکې کاذبه خلا د عامه نسبي توب له مخې د فضا توضیحي انبساط رامنځته کوي. په دې بنسټ دې ته ژر پام واوښت چې دغه پراختیا ډیری پخوانۍ نظري ستونزې حل کوي. دغو ستونزو له دغې مشاهدې سرچینه اخیسته چې د نن ورځې په څېر د نړۍ د لیدلو په موخه باید یو لړ لومړني ډیر دقیق یا ځانګړي شرایط د بېګ بنګ په ټکر کې رامنځته شوي وي. د پړسوب نظریه د یو ډینامیکي میکانېزم په واړندې کولو سره نړۍ داسې یو ځانګړي وضعیت ته سوق کوي څو اړوندې ستونزې حل کړي او له همدې امله د بېګ بنګ په نظریه کې زموږ د نړۍ په څېر نړۍ د شتون احتمال زیاتوي.
دو شاخېلو
دوشاخېلو کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
ایکولوژيکي مقاومت
په ایکولوژۍ یا چاپېریال‌پوهنه کې مقاومت د ایکوسیستم هغې وړتیا ته ویل کېږي چې د یوه بدلون یا مزاحمت پر وړاندې غبرګون ښيي او بېرته زر رغېږي. په دې بدلون او مزاحمت کې سترې پېښې لکه اور، سېلاب، توپان، د حشراتو یرغل، یا هم انساني فعالیتونه لکه ځنګلونه وهل، د تېلو را ایستلو لپاره ځمکه سپړل، پر ځمکو د کیمیاويي توکو خپرول او یا هم د زهري نباتي او حیواني ژویو را پیدا کېدل راتلای شي. د کافي اندازې یا مودې لرونکی مزاحمت ایکو یا د ژواک سیستم ډېر اغېزمنولی شي او ښايي تر هغې کچې یې واړوي چې د بل رژیم پروسو او جوړښتونو ته ورسېږي. کله چې داسې اندازې له یوه مهم او د بل رژیم تر پولو رسېدونکي حالت ته رسېږي نو دا رژیم بدلېږي یا هم ورته مهم تحول ویل کېدی شي.
تعریفونه
په ایکولوژيکي سیستمونو کې د مقاومت مفهوم په لومړي ځل د کاناډايي ایکولوژېست «هولینګ» له‌خوا مطرح شو او موخه یې د انټروپوجینیکو یا انساني عواملو له امله د ایکوسیستم د متغیراتو له بدلون سره په مخامخ کېدو کې د طبیعي سیستمونو د تداوم تشرېح کول وو. مقاومت په ایکولوژۍ کې په دوو ډولونو تعریف شوی دی:
انساني اغېزې
مقاومت د اختلال په زغملو او بیا سمون کې د ایکوسیستم پایدارۍ او قابلیت ته ویل کېږي. که اختلال لویوالی یا پوره وخت ولري، ښايي داسې حال ته ورسېږي چې په کې ایکوسیستم د تل لپاره د رژيم تر یوه بدلون لاندې راشي. د چاپېریالي توکو او خدماتو پایدار کارول د ایکوسیستم او د هغه د محدودیتونو د مقاومت درک او پام ته اړتیا لري. سره له دې، هغه عناصر چې د ایکوسیستم پر مقاومت اغېز کوي، پېچلي دي. مثلاً بېلابېل عناصر لکه د اوبو څرخه، باروري، د ژوندیو موجوداتو بېلابېلوالی، د نباتاتو بېلابېلوالی او اقلیم په شدت سره پر یوه او بل او بېلابېلو سیستمونو اغېز کوي.
ډېرې داسې سیمې شته چې هلته انساني فعالیتونه د ځمکنيو، اوبیزو او سمندري ایکوسیستمونو پر مقاومت اغېز کوي او په هغو پورې اړه لري. په دې کې کرنه، ځنګل وهنه، ککړتیا، د کانونو استخراج، تفرېح، له حده زیات کبان نیول، سمندرونو ته د ضایعاتو او کثافاتو اچول او اقلیمي بدلون شامل دی.
کرنه
کرنه د مهمې بېلګې په ډول په پام کې نیولی شو چې د ځمکنيو ایکوسیستمونو مقاومت ته باید پام وشي. په خاوره کې عضوي مواد (کاربن او نایتروجن عناصر) چې ښايي د څو نباتاتو له‌خوا تغذیه شي، د محصول د ودې لپاره د تغذیوي موادو اصلي سرچینه ده. سره له دې، د کرنې د ډېروالي او د بېځایه وښو د کنترول لپاره د واښه ایستونکو د کارولو، د محصولاتو د ودې د چټکۍ او ډېروالي لپاره د کیمیاوي سرو د کارولو او د حشراتو د کنترول لپاره د حشره وژونکو د کارولو په پایله کې د نباتاتو بېلابېلوالی کمېږي او د خاورې د تغذیوي موادو د جبران لپاره د عضوي موادو برابرول او د روانو سطحي اوبو د مخنیوي د کمښت لامل کېږي. دا کار د ځمکې د ښېرازۍ او ګټې اخیستو د کمښت لامل کېږي.
تلپاتې پراختیا
دا پوهه موجوده ده چې د تلپاتې پراختیا موخې ته د رسېدو لپاره د ایکوسیستم پر مقاومت ډېر ټينګار او پوهېدو ته اړتیا ده. پرمن او د هغه همکارانو دې ته ورته څېړنه کړې ده. دوی د پایدارۍ یا تلپاتې‌والي له ۶ مفاهیمو څخه د یوه مفهوم د تشرېح لپاره له مقاومت څخه کار اخیستی. "پایدار حالت هغه حالت دی چې د وخت په اوږدو کې د ایکوسیستم د مقاومت لپاره لومړني شرایط برابر کړي". د مقاومت علم په تېره لسیزه کې د بشپړتیا په حال کې و او تر ایکولوژۍ ډېر پراخ شوی دی. دا چې ډېری خلک د اوبو، انرژۍ او نورو سرچینو په کارولو سره ګڼ‌نفوسه ښارونو ته لېږدي، د ښارونو او ښاري ایکوسیستمونو مقاومت ته د پاملرنې لپاره د دغو څانګو ترکیب ته اړتیا ده.
علمي لیدلوري
د ایکولوژیکي او ټولنیزو سیستمونو متقابله تکیه د ۱۹۹۰یمې لسیزې له وروستیو څخه د «برکس» او «فولک» له‌خوا وپېژندل شوه او په ۲۰۰۰ کال کې فولک او د هغه همکارانو پراخه کړه. د تلپاتې پراختیا مفهوم د پایدارې پراختیا له ۳ رکنونو څخه بشپړ شوی تر څو پر اقتصادي پراختیا ډېر سیاسي ټینګار موجود وي.
د امريکا د مدني ازاديو اتحاديه
سحر قريشى تهران ايران _ترکيه عشق=سخاوت حقى کرندق٪ دادستان انگليس+
سحرقريشى ايرانى را از ترکيه به آغوش خانوادش انتقال بديد=(عمو جوبايدن وترامپ و اوباما عمو)
+اتحاديه آمريکا امريکا د مدني ازاديو اتحاديه (ACLU) يو غیر انتفاعي سازمان دی چې په ۱۹۲۰ز کال کې یې بنسټ اېښودل شوی، «تر څو د هر فرد هغه حقوق او ازادۍ وساتي او دفاع ځينې وکړي چې په دې هېواد کې د اساسي قانون او متحده ايالاتو د قوانينو په مټ يې د هر شخص لپاره تضمين شوی». ACLU د قانوني لارو چارو او د نفوذ د اعمال له لارې کار کوي او د ۲۰۱۸ز کال د جولای تر مياشتې يې ۱۸۰۰۰۰۰ څخه زيات غړي درلودل، په داسې حال کې چې کلنۍ بوديجه يې له درې سوه ميليونه ډالرو څخه زياته ده. د ACLU منسلک سازمانونه له پنځوسو څخه زياتو ایالتونو، د کولمبيا په ولسوالۍ او پورټو ريکو کې فعال دي. ACLU هغه مهال حقوقي مرستې وړاندې کوي، په کومو قضيو کې چې دا سازمان فکر کوي مدني ازادۍ له ګواښ سره مخ دي. شونې ده چې د ACLU حقوقي ملاتړ نېغ په نېغه د استازولۍ بڼه غوره کړي، يا د قانوني دلايلو څرګندونکې «amicus curiae briefs» د چمتوالي بڼه غوره کړي، په هغه وخت کې کله چې يو بل حقوقي شرکت له مخکې څخه استازولي کوي.
له حقوقي اړخه ACLU له دوه جلا جلا؛ خو ډېرو نژدې یو له بل سره تړلو غیر انتفاعي سازمانونو څخه جوړ دی چې هغه د امریکا د مدني ازاديو اتحاديه، کومه چې د 501(c)(4) د خېر ښېګڼې يوه ټولنيزه ډله ده او دويم يې د ACLU بنسټ دی، کوم چې د 501(c)(3) عام خيريه بنسټ دی. دواړه سازمانونه د مدني حقوقو په قانوني دعوا، وکالت او زده کړه کې ګډون کوي، خو يواځې 501(c)(3) بنسټ ته بسپنې د ماليې د کمښت وړ دي او يواځې 501(c)(4)ډله کولای شي په نامحدودو سياسي هلو ځلو کې ګډون وکړي. د دواړو سازمانونو دفترونه او کار کوونکي سره شريک دي.