معاصره_دوره_کې_د_بشر_حقونه
دانسان دازادۍ حق :دوهم مطلب :
مخکې تردی چې دانسان دازادۍ په حق بحث وکړو لومړې باید ازادي وپیژنو چې ازادي په څه مفهوم ازادي هغه کلمه نه ده کوم چې اوسمهال په لویدیځ کې دافرادو اوټولنو ترمنځ زمزمه کیږي اوددوی تر تاثیر لاندی ده او دی خلکو دځان له پاره  یو ژوره عقیده بللی ده. مسلمان علماء په دی عقیده دي چې ازادي هغه قدرت دی چې انسان دهغه په اساس تصرفات کوي خوکه چیرې ددی څخه ځان ته اویا نورو ته په کې دضرر رسولو خڼډ موجود وي بیا دی نه ترسره کوي (دبشرحقوقو نړیواله اعلامیه ) یاازادي ټولې هغه کړنې چې داسلامي شریعت او قانون سره په ټکر کې نه وي ازادي بلل کیږي. خوقانون پوهان دشخصي ازادۍ تعریف داسې واضح کوي. چې فرد په داخل دمملکت کې دګرځیدو دمملکت نه دباندې وتلو اوبیا راتللو کې پوره ازادي ولري اوهمدارنګه دهرتجاوز اوتیري نه دځان ساتلو حق ولري او هیڅوک ونه شي کولای چې دی تعذیب کړي البته په دی ټولو مرحلو کې قانوني تحدیدونه او تعینات مستثناء دي. (فرد او دولت ) ازادي دحق دلاسته راوړلو له پاره یو غټه وسیله ده په اسلام کې انسان دپوره ازادۍ نه برخمن دی .او دهرډول تجاوز اوتیري نه محفوظ دی او هرڅوک چې دغه محفوظیت مات کړي او خلکو په ژوند ،ابرو او وجود او ازادۍ باندې تجاوز وکړي په اسلامي قانون کې ورته جزا ټاکل شوي ده په اسلام کې تش په ګمان اوشک سره هیچا ته جزا نه ورکول کیږي ځکه دذمي برائت په اسلام کې اصلی حالت دی اویوازې هغه چاته جزا ورکول کیږي چې دی په خپل دګنا مرتکب شوي وي ترڅو چې دالله (ج) دغه آمر تطبیق شي چې فرمایلي دي ( هیڅوک دهیچا ګناه په اوږو نشي اخیستلاې ) اسلام دانساني کرامت درناوې کړې دهغه حقوق یی ثابت امربللی چې هیڅ مناقشه په کې نشي کیدلای اسلام په دی ټینګارکوي چې انسان دنیا ته ازاد راځي او هیڅوک ددی حق نه لري چې هغه غلام وګرځوي برابره خبره ده که هغه په هرشکل وي. الله (ج) پریښتو ته په حجر سورت ۲۹ ایت کې فرمایی  ژباړه : کله چې زه هغه بشپړ کړم اوله خپل روح نه یو څه په کې پوکړم نو تاسې ټول دهغه په وړاندې په سجده پریوځئ. دارنګه په سورت اسرا سورت ۷۰ ایت کې فرمایی ژباړ: داخوزموږ پیرزوینه ده چې مونږ بنیادم ته لویی ورکړه اوهغو ته مو په وچه اولمده کې سپرلۍورکړي او هغو ته مو له پاکو شیانو څخه روزي ورکړه اوپرخپلو زیاترو مخلوقاتو باندې موښکاره لوړتیا وروبښله. اسلام دغلامۍ ټولې سرچینې بندې کړې او دغلام ازادول یی یو عبادت وګڼل اودغه کاریی دډیرو کړنو له پاره کفاره وګڼله چې په دی هکله الله (ج) په سورت بلد په ،۱۲،۱۱،۱۳، ایتونو کې فرمایی  ژباړه : مګرهغه دسخت ستوغ ګړنګ ته دتیریدوهمت ونه کړاوته څه پوهیږي چې هغه سخت ستوغ ګړنګ څه دی ؟ دچا غاړه له غلامۍ نه ازادول.همدارنګه په دي اړه ګڼ شمیرحدیثونه هم شته دی په یو حدیث شریف کې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلی دي غلامان ستاسو ورونه دي هغه جامي ورکوئ چې تاسې خپله اغونده هغه طعام ورکوئ چي تاسې خپله خوره او په داسې کارونه یی مه ګمارئ چې دهغو دوس نه پوره نه وي اوکه بیا هم باندی مو وګمارل نومرسته ورسره وکړه. همدارنګه په بل ځای کې رسول اکرام صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي. ( چاچې خپل غلام په څپیړه ووهل اویا همداسې په بل شي ووهئ نوکفاره یی داده چې هغه ازادکړي) په بل حدیث کې رسول الله (ص) فرمایی  چاچې غلام ازاد کړ نو دهغه هراندام په عوض کې به الله (ج) ددی اندامونه به ددوزخ داور څخه بچ کړي (ریاض الصالحین) اسلام یوازي په پورته ازادیو بسنه نه دی کړي بلکي بی شمیره نوری ازادیګاني انسان ته ورکړي چې هیڅ قانون اونه هم کو م دولت ورکړي دي چې اسلام انسان ته اجازه ورکړي چې په سفراو ګرځیدو کې پوره ازادي ورکي چې تر څو نورو هیوادونه ته لارړ شي او هم دارنګه ازادی کسب اوپیشه مخ ته بوځي او دنورو  له اثارو اوکړو وړو څخه عبرت واخلي الله (ج) په سورت یوسف ۱۰۹ایت کې فرمایلي دي • ژباړه :دوی په ځمکه کې ولي نه ګرځي ؟ ترڅو دهغو خلکو اثار اوعاقبت وویني کوم چې له دوی څخه مخکې او پخوا تیر شوي دي په سورت الملک په ۱۵ ایت کې فرمایی  ژباړه : په ځمکه کې وګرځئ اودالله (ج) لخوا ورکړل شوي روزي وخورئ اویوازې به الله په لور ورستنږئ.