cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال د جرمني تاريخ
حکومت
د Konard H. Jarausch په نوم د ژوندليکوني د نظر له مخې: د ۱۹۱۴ ز کال په جولای کې د Bethmann Hollweg لپاره يوه بنسټيزه اندېښنه د روسي ځواک ثابته وده او د بریتانوي او فرانسوي نظامي ګډو مرستو مخ پر وده نږدېوالی و. تر ذکر شويو حالتونو لاندې نوموړي د هغه څه د پرمخ وړلو پرېکړه وکړه، چې نوموړي د سربستان پر وړاندې په يوه کوچنۍ کچه سيمه یيزه جګړه کې د Vienna بېرته په شا کولو په موخه يو شمېرلی ګواښ انګېره. نوموړي ګومان وکړ چې فرانسه به د روسيې ملاتړ ونه کړي. دا فکر هغه وخت بې پايلې شو، چې د عمومي سمبالونې په اړه پرېکړه وکړه او خپل سور پوځ يې د کمزورې چمتو شوې پر وړاندې د چټکې بریا په موخه د Schlieffen پلان د کارولو د موکې غوښتنه وکړه. د بلجيم له لارې د بريد په واسطه جرمني د انګليستان د رانغاړلو په موخه جګړه پراخه کړه.
کړکېچ د ۱۹۱۴ ز کال د جولای په ۵ مه نېټه هغه مهال زيات شو، چې د ملګرتيا لپاره د اسټرو - هنګري د باندينيو چارو د وزير د غوښتنې په ځواب کې د Count Hoyos Mission [پوځي ماموريت دی] برلين ته راورسېد. Bethmann Hollweg ته ډاډ ورکړل شو، چې بريتانيا به د اروپايي ځواکونو د وېرېدونکو سياسي پړاوونو تر منځ نه راځي. که څه هم، د دې انګېرنې په اړه يووالي اطريش وهڅاوه، چې د سربستان د امتيازونو غوښتنه وکړي. د نوموړي اصلي اندېښنه د روسيې د پولې نظامي تمرينونه وو، چې د نوموړي د سفيرانو له لورې هغه مهال لېږدول شوي وو، چې Raymong Poincare په خپله سينت پيټرزبرګ ته يو پټ ماموريت چمتو کاوه. نوموړي Count Sergey Sazonov ته وليکل چې: «د روسيې د سمبالونې معيارونه به موږ سمبالولو ته اړ کړي او له دې وروسته به بيا په سختۍ سره د اروپايي جګړې مخنيوی وشي».
د ۱۹۱۴ ز کال د جون پر ۲۸ مه په Sarajevo کې د Archduke Franz Ferdinand له وژنې څخه وروسته Bethmann Hollweg او د نوموړي د باندينیو چارو وزير Gottlieb von Jagow د سربستان پر وړاندې د اطريش چارو ته له پاملرنې پرته، د جرمني د نامشروط ملاتړ په اړه د اطريش – هنګري ته په ډاډ ورکولو کې د الې په ډول کارېدونکي وو. هغه مهال چې Grey د اطريش – هنګري او سربستان تر منځ د منځګړيتوب وړانديز کاوه، Bethmann Hollweg له اطريش – هنګري څخه وغوښتل، چې پر سربستان باندې بريد وکړي او په دې ډول يې په بریتانوي پيغام کې ګوتې ووهلې [په پټه] او د ليک وروستۍ کرښه يې ړنګه کړه: «همدارنګه دلته ټوله نړۍ هڅېدلې ده او زه مې له خپلو مرستندويانو [همکارانو] څخه اورم، چې د حالت کیلې په برلين کې پرته ده او دا چې، که چېرې برلين په رښتيا سره سوله غواړي، نو دا به Vienna د يوې بې ځايه زړورې تګلارې له څارلو څخه منع کړي. "کله چې Wilhelm د جولای په ۲۶ مه ماښام ناوخته Potsdam تمځای ته ورسېد، له يو رنګ الوتي [ژيړ]، هيجاني او يو څه وېرېدلي صدراعظم سره يې وکتل. د Bethmann Hollweg اندېښنه د تتې جګړې له ګواښونو څخه نه؛ بلکې هغه وخت د Kaiser له غوسې څخه د نوموړي وېره وه، چې د نوموړي د غولونو کچه ښکاره شوه. هغه ته د Kaiser لومړنۍ خبرې په مناسب ډول بې ادبه وې: «دا هر څه څنګه وشول» صدراعظم د تشرېح د هڅې پر ځای د بښنې له لارې خپله استعفا وړاندې کړه، Wilhelm رد کړه او له ځان سره وډونګېده: «تاسې دا قورمه پخه کړې ده او اوس به يې همدا تاسې خورئ»."
ترموډینامیکي فعالیت
په کیمیاوي ترموډینامیک کې، فعالیت (چي په  سمبول ښودل کېږي) په مخلوط کې د یوې نوعې د "اغېزمن غلظت" مقدار دی، په دې معنا چې د نوعو کیمیاوي پوتنشیل د حقیقي محلول په فعالیت پورې اړه لري، لکه څنګه چې آيدیال محلول په غلظت پورې اړه لري. د "فعالیت" اصطلاح په دې مفهوم، امریکایي کیمیا پوه ګیلبرټ ان. لیوس په ۱۹۰۷ ز کال کې وړاندې کړه.
د فعالیت او د غلظت د نورو مقدارونو ترمنځ توپیر له دې امله رامنځته کېږي، چې په ناآیدیال ګازونو یا محلولونو کې د مالیکولونو د مختلفو ډولونو ترمنځ تعاملونه د مالیکولونو د مشابه ډولونو تر منځ تعاملونو سره توپیر لري. د آیون فعالیت په ځانګړې توګه د هغه د چاپېریال تر اغېزې لاندې دی.
تعریف
په دې رابطه کې  تر مطلوبو شرایطو لاندې د  نوعې (مولر) کیمیاوي پوتنشیل دی،
μ
د معیاري شرایطو تر تعریف شوي سټ لاندې د همغه نوعې (مولر) کیمیاوي پوتنشیل دی،R  د ګاز ثابت دی،T  ترموډینامیکي حرارت درجه ده او  د اسپوننشیل ثابت دی.
یا دا معادله په لاندې ډول هم لیکل کېدی شي:
په عمومي توګه، فعالیت په هر هغه فکتور پورې اړه لري چې کیمیاوي پوتنشیل بدل کړي. دا ډول فکتورنه دا دي: غلظت، د حرارت درجه، فشار، د کیمیاوي نوعو ترمنځ تعاملات، بریښنایي ساحې او نور. یو شمېر دا فکتورونه په ځانګړي ډول غلظت او تعاملات په شرایطو پورې اړه لري او ښايي د نورو په پرتله ډېر مهم وي.
فعالیت د معیاري حالت په ټاکنه پورې اړه لري؛ داسې چې د معیاري حالت بدلون، د فعالیت د بدلون لامل هم کېږي. دا په دې معنا ده چې فعالیت یوه نسبي اصطلاح ده چې بیانوي: یو مرکب د معیاري حالت تر شرایطو لاندې د اوسېدلو وخت په پرتله څومره "فعال" دی. په اصل کې، د معیاري حالت ټاکنه اختیاري ده؛ خو اکثراً د ریاضیکي یا تجربوي اسانتیا په پار غوره کېږي. له بلې خوا دا هم ممکنه ده چې یو "مطلق فعالیت" ،λ  تعریف کړو چې په لاندې ډول لیکل کېږي:
د فعالیت ضریب
د فعالیت ضریبγ ، چې یو بې بعده کمیت هم دی، فعالیت د اندازه شوي مقدار کسر xi (یا د ګاز په مرحله کې yi )، موللټيbi ، کتلوي کسر ، د مقدار غلظت (مولرټي)  یا کتلوي غلظت  سره تړليρi:
په معیاري موللټي
bo
(معمولاً ۱ مول پر کیلوګرام) یا په معیاري مقدار غلظت
co
(معمولاً ۱ مول پر لیتر) باندې وېشل اړین دي، ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې فعالیت او د فعالیت ضریب دواړه څرنګه چې قرارداد شوی، بې بعده دي.
فعالیت په ټاکل شوي معیاري حالت او د ترکیب په مقیاس پورې اړه لري؛ د نمونې په توګه: په رقیق حد کې د مقدار کسر، کتلوي کسر، یا د مولریټي عددي مقدار ته نږدې کېږي، چې ټول توپیر لري. که څه هم د فعالیت ضریبونه مشابه دي.
کله چې د فعالیت ضریب ۱ ته نږدې وي، ماده د هینري قانون له مخې تقریباً آیدیال چلند ښیي (خو لزوماً د آیدیال محلول په مفهوم نه). په دې حالتونو د فعالیت په ځای د ترکیب مناسب بې بعده مقدار ،  یا   لیکل کېدی شي. دا هم ممکنه ده چې د فعالیت ضریب د راولټ قانون پر بنسټ تعریف شي: د نظري او تطبیقي کیمیا نړیواله اتحادیه (IUPAC) د دې فعالیت ضریب لپاره د f  سمبول وړاندیز کوي، خو دا سمبول باید د فوګاسیټ سره غلط نه شي.
ګازونه
په اکثرو لابراتوارواري حالتونو کې، د حقیقي ګاز او آیدایال ګاز ترمنځ د چلند توپیر د نورو ګازونو په شتون پورې نه، بلکې یوازې په فشار او د تودوخې په درجې پورې اړه لري. د حرارت په معینه درجه کې، د  ګاز "اغېزمن" فشار د هغې د فوګاسیټ  سره لاسته راځي: ښايي دا د میخانیکي فشار څخه لوړ یا ټیټ وي. د تاریخي قرارداد له مخې: فوګاسیټونه د فشار بعد لري، نو بې بعده فعالیت د لاندې معادلې په وسیله ترلاسه کېږي:
چې  د نوعې د بې بعده کوفاسيټ ضریب،   په ګازي مخلوط کې (د خالص ګاز لپاره y = 1) د هغې کسر او  مجموعي فشار دی. د  مقدار معیاري فشار دی: دا ممکن د ۱ اتموسفیر (۱۰۱،۳۲۵ پاسکال) یا ۱ بار (۱۰۰ پاسکال) سره برابر وي، چې د ډېټا په سرچینې پورې اړه لري او تل باید یاد شي.
په عمومي ډول مخلوطونه
د عمومي مخلوط د ترکیب د څرګندولو ترټولو آسانه طریقه دا ده چې د مختلفو اجزاوو د مقدار کسرونه  (  د ګاز په مرحله کې لیکل کېږي) وکارول شي، چې په هغې کې
په مخلوط کې د هر جز معیاري حالت خالصه ماده په پام کې نیول کېږي، یعنې خالصه ماده د یوه فعالیت لري. کله چې د فعالیت ضریبونه وکارول شي، دا ضریبونه معمولاً د رائول قانون پر بنسټ تعریف کېږي،
چې  د رائول قانون د فعالیت ضریب دی: د یو فعالیت ضریب د رائول قانون سره سم آیدیال چلند په توګه کوي.
رقیق محلولونه (غیر آیوني)
په رقیق محلول کې یو منحله ماده معمولاً د رائول قانون پرځای د هنري قانون څخه پيروي کړي او ډېر معمول دی چې د محلول ترکیب د مقدار کسر په ځای د منحله مادې د مقدار غلظت c (په مول\لیتر) یا د موللټي b (مول\کیلوګرام) پر حسب بیان شي. د رقیق محلول معیاري حالت د  غلظت (موللټي  ) فرضي محلول دی چې آیدیال چلند ښیې (چې د "نامحدود - رقیق" چلند په نوم هم یادیږي). معیاري حالت او په پایله کې فعالیت، په دې پورې اړه لري چې د ترکیب کوم مقدار څخه کار اخیستل کېږي. زیاتره وخت موللیټي غوره بلل کېږي، ځکه چې د ناآیدیال مرکبونو حجمونه په اصل کې جمعي نه دي او د حرارت په درجې پورې اړه لري: موللیټي په حجم پورې اړه نه لري، په داسې حال کې چې د مقدار غلظتونه یې لري.
د منحله مادې فعالیت د لاندې معادلاتو په وسیله ترلاسه کېږي
سټیویا (بوټی)
سټیویا (انګریزي: Stevia) بوټی (نبات) په ټوله نړۍ کې د خوږوالي له امله مشهور دی، دا د بوټو تلسي کورنۍ پورې اړه لري.
د بورې(چیني) بدیل
د هغې پاڼې د بورې په پرتله 15 ځله خوږې دي، پداسې حال کې چې د سټیویا جوس(اوبه) د شکر څخه 200 څخه تر 300 ځله ډېر خوږ دی. تر ټولو مهمه، دا نشایسته یا کالوري نه لري، له همدې امله دا د شکرې (Diabetes) ناروغانو لپاره له نعمت څخه کم نه دی. په طبیعي توګه دا په پاراګوای او برازیل کې موندل کیده مګر اوس یې په ټوله نړۍ کې کښت پیل شوی.
د سټېویا طبي ګټې
سټیویا ډېری طبي ګټې لري ،دا د وینې شکر (شوګر) او د وینې فشار(بلډ پریشر) هم کموي، دا نبات د چای او مشروباتو د خوږولو او د بورې(چیني) غوښتنې کمولو لپاره کارول کیدی شي. سټیویا د بورې غوره بدیل دی، د سټیویا د یو کیلو ګرام پاڼو د پوډر څخه ترلاسه شوي خوږوالی د 300 کیلو ګرامو بورې سره برابر دی. که چیرې د سټیویا بوټي پاڼې د چای له پاڼو سره یو ځای پخې شي، نو خوږلت به یې د بورې په څیر احساس شي، سټیویا د غاښونو په پیسټ کې کارول کیږي ځکه چې دا جراثیم وژونکې (انټي سیپټیک) هم ده. دا د غاښونو د ناروغیو څخه د ساتنې سربیره، د غاښونو اوورۍ(Gums) هم پیاوړې کوي. د پوستکي په ناروغیو سربیره، دانو ځیخیو په ناروغي کې هم ډیره ګټور ده، په دې کې ډیر کیلشم شتون لري چې د ښځو او ماشومانو د هډوکو د ودې لپاره خورا ګټور دی، دا د هاضمي د نظام لپاره ګټور دی پداسې حال کې چې د معدې تیزابیت قابو کوي. د معدې زخم کموي. د وینې رګونه پیاوړي کوي. دا د وزن کمولو لپاره هم کارول کیږي، دا خپګان(Deprssion) هم کموي، دا د وزن کمولو لپاره هم اغیزناکه د. ذهني قوت هم زیاتوي.
د سټیویا کمیایي جوړښت
دا یو جنګلي بوټی دی چې ډیرې څانګې لري. لوړوالی یې شاوخوا ۷۰ سانتي متره دی، ګلونه یې واړه او سپین دي. په دې دا د خوږ خوند سره سره ډیری مادې هم لري: سټایلو، ګلایکوسایډ ډولکوسایډ، روبوزایډ، ریبیوډیسایډ. د شاتو تازه پاڼې ویټامین A، B، C او R لري.
د سټیویا بوټو کرنه
د بوټو، تخمونه ،قلم او ټشو کلچر سره لګول کیږي د تخم بوټي د 2 میاشتو وروسته د کښت کولو توان لري پداسې حال کې چې د قلم او ټشو کلچر سره کرل شوي تخمونه د یوې میاشتې وروسته د کښت کولو توان لري ځکه چې د سټیویا تخم د ټوکیدنې کچه خورا ټیټه ده ، د دې لپاره اوبه ورکول کیږي. معمولا د نبات پورتنۍ 4 انچه برخه پرې کولو او په پلاستیکي پیاله کې په خاوره کې اچولو سره اوبه پر پاشل(سپرې) کیږي.
سرچینې
https://m.facebook.com/1184037894988369/photos/a.1332859126772911/2029281190464031/?type=3
ډي این اې ويروس
ډي این اې هغه ويروس دی چې له ډي اوکسي ريبونوکليک اسيد (ډي این اې) نه جوړ يو جينوم لري، چې د ډي این اې پوليمير په واسطه تکرار شوی دی. دوی د هغو تر منځ وېشل کېدلی شي چې په خپل جينوم کې د ډي این اې دوه طبقې ( پوښونه) لري؛ چې دوه پوښه ډي این اې يعنې (dsDNA) ويروسونه ورته وايي او هغه چې په خپل جينوم کې د ډي این اې يو پوښ لري، يو پوښه ډي این اې يعنې (ssDNA) ويروسونه ورته وايي. دوه پوښه ډي این اې ويروسونه په بنسټيز ډول په دوو ساحو پورې تړاو لري: (Duplodnaviria) او (Varidnaviria) او يو پوښه ډي این اې ويروسونه لږ تر لږه په ټوله کې د (Monodnaviria) ساحې ته ټاکل شوي دي، چې ds ډي این اې يعنې دوه پوښه ډي این اې ويروسونه هم په کې شاملېږي. د دې تر څنګ زيات ډي این اې ويروسونه لوړې ماليې ته نه دي ټاکل شوي. هغه ويروسونه چې يو ډي این اې جينوم لري او دا جينوم د يو آر این اې يعنې ريبونوکليک اسيد وسط په واسطه د يوه معکوس نقل له مخې تکرار شوی دی، په بېل ډول د معکوس نقل په توګه په نظر کې نيول کېږی او د Riboviria په ساحه کې د Pararnavirae عالم ته مشخص شوي دي.
ډي این اې ويروسونه د نړۍ په هر ځای کې شته، په ځانګړي ډول په سمندري سيمو کې چې دوی په کې د سمندري ايکوسيستم يوه مهمه برخه جوړوي او يو هسته نه لرونکي او هسته لرونکي حيوانات دواړه په ناروغۍ اخته کوي. داسې ښکاري چې دوی څو اصليتونه لري. لکه: هغه ويروسونه چې په Monodnaviria کې دي، داسې ښکاري چې په بېلابېلو وختونو کې له archaeal او بکتريايي پلاسمايدونو plasmids نه رامنځته شوي دي، که څه هم د Duplodnaviria او Varidnaviria مبدا يا اصليت روښانه نه دی، د ډي این اې د څرګندې ناروغۍ موجب ويروسونو کې تبخال ويروسونه (herpesviruses)، (Papillmaviruses) او poxviruses ويروسونه شامل دي.
د بالتيمور ډلبندي
د بالتيمور د ډلبندۍ سيستم د آر این اې د پيغام وړونکي (mRNA) ترکيب د سلوک پر بنسټ يو له بل سره د ويروسونو د ډلې يا ګروپ کولو لپاره کارول کېږي او د ويروس د معياري ډلبندۍ يا تکسانومي تر څنګ کارول کېږي، چې د تدريجي تکامل د تاريخچې پر بنسټ ده. د ډي این اې ويروسونه د بالتيمور دوه ګروپونه يا ډلې جوړوي: لومړی ګروپ: دوه پوښه ډي این اې ويروسونه او دويم ګروپ: يو پوښه ډي این اې ويروسونه. سره له دې چې د بالتيمور ډلبندي په لنډ ډول د آر این اې د پيغام وړونکي (mRNA) د نقل پر بنسټ ده، د بالتيمور په هره ډله کې ويروسونه د خپل تکرار سلوک هم په نمونه يي ډول شريکوي. د بالتيمور په ډله کې ويروسونه په اړين ډول جنيټيکي اړيکه يا مورفولوژي نه سره شريکوي.
دوه پوښه ډي این اې ويروسونه
د بالتيمور د ګروپ د ډي این اې ويروسونه هغه دي، چې د ډي این اې دوه پوښه جينوم لري. د دوه پوښه ډي این اې ويروسونه په يوه درې پړاويزه مرحله کې خپل د mRNA ترکيب لري. لومړی: يو (transcription preinitiation complex) سرچينې ته د نږدې ساحې ډي این اې مقيد کېږي، چې نقل په کې پيلېږي او د يو کوربه ډي این اې پوليمير استخدام ته اجازه ورکوي. دويم: کله چې د آر این اې پوليمير استخدام شي، دا د mRNA پوښونو ترکيبولو لپاره د يوې نمونې په توګه منفي پوښ کاروي. درېيم: د آر این اې پوليمير يو مشخص زيګنال رسېدنې باندې نقل يا رونويسي له منځه وړي؛ لکه د يو polyadenylation ساحه.
دوه پوښه ډي این اې ويروسونه د خپلو جينومونو د تکرارولو په موخه بېلابېل مېکانيزمونه کاروي. دوه لوری تکرار چې د تکرار دوه د انشعاب ځايونه په کې د تکرار په يوه اصلي ځای کې رامنځته کېږي او د يو بل برعکس لورو ته حرکت کوي. له دې تکرار نه زياته ګټه اخېستل کېږي. ګرد دايروي ميکانيزم هم عام دی، چې د دايروي جينوم په شاوخوا څرخ کې د جريان پر مهال اوږده پوښونه توليدوي. ځيني دوه پوښه ډي این اې ويروسونه د پوښ د بې ځايه کېدنې مېتود کاروي چې له مخې يې يو پوښ له يو نمونه يي پوښ نه ترکيب شوی دی او وروسته بيا يو متمم پوښ پخواني ترکيب شوي پوښ نه ترکيب شوی دی، چې د يو دوه پوښه ډي این اې جينوم تشکيلوي. په پای کې ځيني دوه پوښه ډي این اې ويروسونه، د يوې پروسې د برخې په توګه تکرار شوي دي، چې تکرارېدونکي ځای پر ځای کېدنه ورته وايي او د يو کوربه حجرې په ډي این اې کې يو ويروسي جينوم په کې د کوربه جينوم يوې بلې برخې ته تکرار شوی دی.
يو پوښه ډي این اې ويروسونه
د بالتيمور د ډي این اې ويروسونو دويمه ډله هغه دي، چې يو پوښه ډي این اې جينوم لري. يو پوښه ډي این اې جينوم لرونکي ويروسونه د دوه پوښه ډي این اې ويروسونو غوندې د نقل ورته سلوک يا ځانګړنه لري. که څه هم، دا چې جينوم یو پوښه دی، د يو ډي این اې پوليمير په واسطه کوربه حجرې ته د داخلېدلو په واسطه لومړی په يو دوه پوښه بڼې بدلېږي. mRNA يا د ريبونيوکليک اسيد پيغام وړونکی وروسته له دوه پوښه شوې بڼې نه ترکيب کېږي. د يو پوښه ډي این اې ويروسونو دوه پوښه شوې بڼه کېدای شي يا په مستقيم دول يوې حجرې ته له داخلېدو نه وروسته او يا د ويروسي جينوم د تکرار د يوې پایلې په توګه توليد شي. هسته لرونکي دوه پوښه ډي این اې ويروسونه په هسته کې تکرار شوي دي.
زياتره يوپوښه ډي این اې ويروسونه دايروي جينومونه رانغاړي، چې د تاو دايروي تکرار (RCR) په واسطه تکرار شوي دي. د تاو دايروي تکرار يو پوښه ډي این اې د يوې داخلي هستې په واسطه رامنځته شوي دي، چې له يوه مثبت پوښ سره اړيکه جوړوي او بېلوي يې. دوی په دې کار سره يو ډي این اې پوليمير ته اجازه ورکوي، چې د تکرار په موخه د يوې نمونې په توګه منفي پوښ وکاروي. تکرار د مثبت پوښ د 3’ پای د مفاهيمو په واسطه د جينوم شاوخوا په يو تاو يا څرخ کې جريان کوي، لومړنی مثبت پوښ بې ځايه کوي او داخلي هسته يو ځل بيا مثبت پوښ پرې کوي، تر څو يو ناپېيلی جينوم جوړ کړي، چې په يو دايروي څرخ يا تاو کې تړل شوی وي. نوی يو پوښه ډي این اې کېدای شي، په virions کې کڅوړه يا د يو ډي این اې پوليمير په واسطه تکرار شي، تر څو د تکرار دوران د نقل يا دوام په موخه يوه دوه پوښه بڼه تشکيل کړي.
Parvoviruses اوږده يو پوښه جينومونه رانغاړي، چې د RHR (rolling hairpin replication) په واسطه تکرار شوي دي او د RCR (rolling circle replication) سره ورته دی. Parvovirus جينومونه، د هرجينوم په پای کې hairpin loops يعنې د وېښتانو سيم ته ورته تاوونه لري، چې د جينوم په دننه کې د مخکې او وروسته تللو په موخه د ډي این اې ترکيب د لوري د بدلولو په خاطر د تکرار په جريان کې په مکرر ډول څېړل کېږي او بېرته بنديږي، چې په يو جاري پړاو کې د جينوم ګڼ شمېر نقلونه ( کاپي) توليدوي. انفرادي جينومونه وروسته له دې ماليکول نه د ويروسي داخلې هستې په واسطه له منځه ځي. د Parvoviruses لپاره يا د مثبت او يا د منفي حس پوښ کېدای شي، په capsids کې کڅوړه شي، چې ويروس تر ويروسه توپير لري.
نږدې ټول يو پوښه ډي این اې ويروسونه، د مثبت مفهوم يا حس جينومونه لري، مګر يو څو محدود استثنات او ځانګړي صفتونه شته. د Anelloviridae کورنۍ يوازينۍ يو پوښه ډي این اې کورنۍ ده، چې غړي يې منفي حس جينومونه لري، چې دايروي دي. Parvoviruses، لکه: څرنګه چې مخکې یاد شول، کېدای شي په virions کې د منفي يا مثبت پوښ حس کڅوړه يا بنسته بندي کړي. په پای کې bidnaviruses په مثبت او منفي اوږدو پوښونو دواړه بسته بندي يا کڅوړه کوي.
د ICTU (د ويروسونو د ډلبندۍ نړيواله کمېټه) ډلبندي
ICTU (International Committee on Taxonomy of Viruses) يعنې د ويروسونو د ډلبندۍ نړيواله کمېټه، د ويروس له ډلبندۍ نه بحث کوي او د ساحې ( قلمرو) په درجه کې په بنسټيزه کچه کې ويروسونه تنظيموي. د ويروس ساحې د هغه قلمرو درجې ته ځواب وايي، چې حجره لرونکي ژوند لپاره کارول کېږي، مګر له هغې نه په دې توپير لري چې په يوه ساحه يا قلمرو کې دننه ويروسونه په اړين ډول عامه شجره نه شريکوي او نه هم ساحې په خپلو کې عامه شجره سره شريکوي. په دې ډول، هر ويروس ساحه لږ تر لږه د راتلونکي موجودېدونکي ويروس يوه بېلګه وړاندې کوي. د هرې ساحې په دننه کې ويروسونه يو له بل سره د شريک شوو ځانګړنو پر بنسټ ډله شوي دي، چې د وخت په تېرېدو سره په لوړ ډول ساتل شوي دي. د ډي این اې ويروس، درې ساحې پېژندل شوې دي، چې  Duplodnaviria, Monodnaviria او Varidnaviria دي.
کري چپمن کټ
کري چپمن کټ (د ۱۸۵۹ ز کال د جنورۍ ۹مه – د ۱۹۴۷ ز کال د مارچ ۹مه) د ښځو د رایې حق‌غوښتونکې امریکايۍ رهبره وه چې د متحدو ایالتونو د اساسي قانون د نولسم تعدیل لپاره یې کمپاین کاوه. دغه تعدیل په ۱۹۲۰ز کال کې نافذ شو او په امریکا کې یې ښځو ته د رایې ورکولو حق ورکړ. کټ له ۱۹۰۰ نه تر ۱۹۰۴ز او له ۱۹۱۵ز نه تر ۱۹۲۰ ز کال پورې په امریکا کې د ښځو د رایې د حق د ملي اتحادیې مشري وکړه. دې په ۱۹۲۰ کال کې د رایې ورکوونکو ښځو اتحادیه او په ۱۹۰۴ کال کې د ښځو د رایې د حق نړیواله اتحادیه جوړه کړه چې وروسته یې نوم د ښځو نړیواله اتحادیه شو. په ۱۹۱۹ز کال کې يې د رایې د حق نه لرونکو ښځو د یوه لښکر مشري وکړه ، تر څو پر کانګرېس فشار راوړي، چې د اساسي قانون نولسم تعدیل تصویب کړي، په دغه قانون کې ښځو ته د رایې ورکولو حق ورکول کېده او ایالتي قانون جوړوونکي یې قانع کړل، چې په ۱۹۲۰ ز کال کې یې تصویب کړي. کټ په متحدو ایالتونو کې د شلمې پېړۍ د لومړۍ نیمايي د پېژندل شویو ښځو له ډلې وه او د مشهورو امریکايي ښځو په ټولو لېستونو کې موجوده وه.
د ژوند لومړي وختونه
کري کلېنټن لین د ۱۸۵۹ ز کال د جنورۍ میاشتې په ۹مه نېټه د «وېسکانسین» ایالت په «ریپون» سیمه کې وزیږېده. مور یې «ماریا لویسا (کلېنټن)»  او پلار یې «لوسیوس لېن» نومېده. په اووه کلنۍ کې یې کورنۍ د «ایووا» ایالت «چارلېز ښار» ته کډه شوه. کټ په ماشومتوب کې له ساینس سره مینه لرله او غوښتل یې ډاکتره شي. په ۱۸۷۷ ز کال کې یې له ښوونځي تر فراغت وروسته د «ایووا» ایالت په «ایمز» ښار کې د ایووا په کرنیز کالج کې (چې دا مهال د ایووا ایالت پوهنتون نومېږي) نوم لیکنه وکړه.
پلار یې لومړی په کالج کې د زده‌کړو مخالف و، خو بیا یې ومنله او د دې د لګښتونو یوه برخه یې پر غاړه واخیسته. کټ د خپل لګښت د پوره کولو لپاره د ښوونځي په کتابتون کې لوښي وینځل او د ښوونځي د رخصتیو پر مهال به یې په کلیوالي ښوونځيو کې د ښوونکې په توګه کار کاوه. په تازه پیل کړي ټولګي کې یې ۲۷ زده‌کوونکي وو چې شپږ یې نجونې وې. کټ د کرېسېنټ له ادبي ټولنې سره یوځای شوه، دا د زده‌کوونکو یوه اداره وه او موخه یې دا وه چې د زده‌کوونکو د زده‌کړې مهارتونه او پر ځان باور لوړ کړي. دا چې په ناستو کې یوازې نارینه‌وو د خبرو کولو اجازه لرله، کټ د همدغه کار د کولو غوښتنه وکړه. دې موضوع په ګروپ کې د ښځو د ونډې په اړه بحثونه را پورته کړل او پایله دا شوه، چې ښځو ته په ناستو کې د خبرو کولو حق ورکړل شو. کټ د «پي بېټا في» غړې هم وه، دې د نجونو د مناظرې یوه اتحادیه هم جوړه کړه او په پوځي تمرینونو کې یې د ښځو د ونډې ملاتړ وکړ.
کټ په ایووا ایالت کې تر څلورو کلونو وروسته، د ۱۸۸۰ ز کال د نومبر میاشتې په ۱۰مه نېټه، د ساینس په برخه کې د لېسانس په کچه فارغه شوه، دا په خپل ټولګي کې یوازنۍ فارغه ښځه وه. تر فراغت وروسته یې د حقوقو د مامورې په توګه کار وکړ، وروسته په ۱۸۸۵ ز کال کې ښوونکې او بیا په ایووا ایالت کې د میسون ښار د ښوونځیو مسؤله شوه. دا په دې سیمه کې لومړنۍ ښځينه مسؤله وه.
د ۱۸۸۵ ز کال په فبرورۍ میاشت کې یې د ورځپاڼې له اېډېټر «لیو چپمن» سره واده وکړ. کله یې چې خاوند د کار او ژوند د ځای پیدا کولو لپاره کلفورنیا ته ولاړ، دا له مور او پلار سره په ایووا کې پاتې شوه. کټ د خپل خاوند پر ناروغۍ خبره شوه، کلفورنیا ته روانه شوه. د ۱۸۸۶ ز کال په اګسټ میاشت کې کلفورنیا ته په لاره وه چې د خاوند له مړینې خبره شوه. بیا د یو څه وخت لپاره په سنفرانسیسکو کې پاتې شوه، هلته یې آزادې مقالې لیکلې او د ورځپاڼې لپاره یې د سوداګریزو اعلانونو د موندلو کار کاوه، خو په ۱۸۸۷ ز کال کې بېرته ایووا ته را وګرځېده.
کټ یوه ځوانه ۲۸ او ۲۹ کلنه کونډه وه، چې په ۱۸۸۷ ز کال کې یې «زېنوبیا» (Zenobia) او په ۱۸۸۸ ز کې یې «امریکايي حاکم» (The American Sovereign) کتابونه یې ولیکل. په ۱۸۹۰ ز کال کې یې له شتمن انجنیر او د ایووا ایالتي پوهنتون له فارغ «جورج کټ» سره واده وکړ. کټ خپلو ویناوو ته دوام ورکړ او په ۱۸۹۳ ز کال کې یې «رعیت او حاکم» (Subject and Sovereign) او په ۱۸۹۴ ز کال کې يې «زموږ د حکومت لپاره ګواښ» (Danger to Our Government) کتابونه ولیکل. جورج کټ هم د ښځو د رایې د حق په برخه کې د دې ونډه وستایله.
لومړني کلونه
کټ په ۱۸۸۷ ز کال کې «چارلېز ښار» ته را وګرځېده او دلته یې د ایووا د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو په اتحادیه کې ګډون وکړ. کټ له ۱۸۹۰ نه تر ۱۸۹۲ ز کال پورې د ایووا د اتحادیې ایالتي تنظیموونکې او د ډلو د ثبتولو مسؤله وه. کټ د خپل کار په اوږدو کې په ملي کچه د امریکايي ښځو د رایې د حق د ملي اتحادیې لپاره کار پیل کړ او په «واشنګټن ډي سي» کې د ۱۸۹۰ ز کال په کنوانسیون کې ویانده وه. په ۱۸۹۲ ز کال کې «سوزان بي انټوني» غوښتنه ترې وکړه، چې د ښځو د رایې د حق د پېشنهادي تعدیل په اړه په کانګریس کې وینا وکړي.
په نړیوالو جګړو کې رول
کټ د ۱۹۲۰مو او ۱۹۳۰مو ز لسیزو په جریان کې په جګړې ضد برخه کې فعاله وه. په ۱۹۱۵ ز کال کې یې د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیلېدو سره په متحدو ایالتونو کې د جګړې له پای ته رسولو سره د مرستې لپاره د ادارو جوړولو د اړتیا په اړه د سولې غوښتونکو ښځو یوه ډله جوړه کړه. د ۱۹۱۵ ز کال د جنورۍ په ۱۰مه په «واشنګټن ډي سي» کې د کټ او د دې د همکارې «جېن اډمز» په مرسته په «ویلارډ» هوټل کې د ناستې لپاره تر ۳۰۰۰ ډېرې ښځې را وبلل شوې. دوی د ښځو د سولې ګوند جوړ کړ چې اډمز یې مشره او کټ یې افتحاري مشره وټاکل شوه.
مړینه
کټ د ۱۹۴۷ ز کال د مارچ میاشتې په ۹مه نېټه، د «نیویارک» ښار په «نیو راشل» سیمه کې په خپل کور کې د زړه د حملې له امله مړه شوه. مړی یې د «نیویارک» ښار د «برونکس» سیمې په «ووډلاون» هدیره کې د پخواني ملګري «مري ګرټ هې» تر څنګ خاورو ته وسپارل شو، مري ګرټ د نیویارک ایالت یو حقوق‌پوه و او تر شل کاله ډېر یې له دې سره ژوند کړی و. د ښځو د رایې حق غوښتونکې افریقايي‌الاصله امریکایۍ «مري چرچ ټېرل» کټ ته په یوه یادګاري پیغام کې لیکلي: «ټولې نړۍ یوه لویه، ښه او با استعداده مېرمن بایلوده، کلونه کلونه یې غوښتل چې له ټولو انسانانو سره باید د هغوی له جنسیت، نژاد او دین پرته عادلانه چلند وشي. ما خپله داسې نږدې ملګرې بایلوده، چې له څلوېښتو کلونو راهیسې یې په عمومي او خصوصي لیکنو او ویناوو کې هڅولې یم.»
ویاړونه
کټ هم د ژوند پر مهال او هم تر هغه وروسته، د خپل کار له امله پېژندل کېده. په ۱۹۲۱ ز کال کې لومړنۍ ښځه وه چې «وایومېنګ پوهنتون» افتخاري دوکتورا ورکړه. په ۱۹۲۳ ز کال کې د ښځو د رایې د حق د اتحادیې له‌خوا «د ۱۲ لویو ژوندیو امریکايي مېرمنو له ډلې» وبلل شوه او په ۱۹۲۵ ز کال کې «سمېټ پوهنتون» د حقوقو افتخاري دوکتورا ورکړه. په ۱۹۲۶ ز کال کې يې تصویر د ټایم مجلې پر پښتۍ خپور شو او په ۱۹۳۰ ز کال کې یې د بې وسلې کولو په برخه کې د خپلو نړیوالو کارونو لپاره جایزه واخیسته. په ۱۹۳۳ ز کال کې یې امریکايي عبري مډال واخیست. په ۱۹۳۵ ز کال کې د ترکیې دولت د کټ د کارونو د ستاینې لپاره مُهر خپور کړ او په ۱۹۳۶ ز کال کې ولسمشر «فرانکلېن روزوېلټ» په سپينه ماڼۍ کې د سوله‌ییزو فعالیتونو له امله وستایله. په ۱۹۴۰ ز کال کې «د ښځو موروایان کالج» د حقوقو افتخاري دوکتورا ورکړه او د امریکا د ښځو د اتحادیې له‌خوا د «کال د ښځې جایزه» او د ښځو د عمومي اتحادیو د فدراسیون مخکښه طلایي جایزه هم ورکړل شوه. په ۱۹۴۱ ز کال کې، په سپینه ماڼۍ کې خپل پخواني ملګري «النور روزوېلټ» د «چي اومېګا» جایزه ورکړه.
انځورگري
انځورگري د ښکلي هنرونو له ډلې څخه يو هنر دی.
سټیو ووزنیاک
سټیفن ګاري ووزنیاک (/ˈwɒzniæk/؛ د ۱۹۵۰ ز کال د اګست په ۱۱ مه زېږېدلی)، هغه په ​​مستعار نوم «ووز» هم پېژندل شوی، یو امریکایی الکترونیکي انجنیر، د کمپیوټر پروګرامر، اختراع کونکی، انسان دوست او د ټکنالوژۍ متشبث دی. په ۱۹۷۶ ز کال کې یې د سوداګرۍ له ملګري سټیو جابز سره، Apple Inc په ګډه تاسیس کړ، چې وروسته د عاید له پلوه د نړۍ ترټولو لوی معلوماتي ټکنالوژیکي شرکت او د بازار پانګوونې له مخې د نړۍ تر ټولو لوی شرکت شو. په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ ز کلونو کې په اپل کې یې د کار له لارې، په ​​پراخه کچه د شخصي کمپیوټر په انقلاب کې د مخکښانو په توګه پېژندل شوی.
په ۱۹۷۵ ز کال کې، ووزنیاک د Apple I په کمپیوټر کې رامنځته کول پیل کړل، کله چې هغه او جابز په لومړي کال کې یې بازار موندنه پیل کړه؛ نو د اپل شرکت یې پیل کړ. هغه لومړی د اپل II طراحي وکړه، چې په ۱۹۷۷ ز کال کې معرفي شوی، دا د لومړي خورا بریالي تولید شوي مایکرو کمپیوټرونو په توګه پېژندل شوی، په داسې حال کې چې جابز د دې د فوم جوړ شوي پلاستيکي بدنې د پراختیا څارنه کوله او د اپل لومړني کارمند راډ هولټ د برېښنا رسولو بدلولو ته وده ورکړه. له سافټ ویر انجینیر جیف راسکین سره، ووزنیاک له ۱۹۷۹ ز کال نه تر ۱۹۸۱ ز کال پورې د اصلي اپل مکینتاش مفکورو په ابتدايي پراختیا کې خورا لوی نفوذ درلود، دا هغه مهال و، چې جابز د یوې ټراماتیکې الوتکې پېښې له امله له شرکت نه د ووزنیاک تر لنډ وتون وروسته پروژه په غاړه واخیسته. په ۱۹۸۵ ز کال کې د تل لپاره له اپل پرېښودو وروسته یې، Wozniak CL 9 تاسیس کړ او لومړی یې د پروګرام وړ یونیورسل ریموټ جوړ کړ، چې په ۱۹۸۷ ز کال کې خپور شو. هغه بیا د خپل مسلک په اوږدو کې زیاتره نور کاروبارونه او انسان دوستانه پانګونې تعقیب کړې، چې په لویه کچه د K-12 په ښوونځیو کې پر ټیکنالوژۍ تمرکز کول وو.
د ۲۰۱۹ ز کال تر نومبر پورې، ووزنیاک په ۱۹۸۵ ز کال کې د دندې له ګوښه کېدو وروسته په تشریفاتو کې د اپل کارکوونکی پاتې شوی دی. په وروستیو کلونو کې، هغه د مخابراتو، فلش حافظې، ټیکنالوژۍ او پاپ کلتور کنوانسیونونو، ایکولوژي، سپوږمکۍ، تخنیکي زده کړې او نورو برخو کې د ډېری سوداګریزو هڅو په تمویل کې مرسته کړې.
د ژوند په لومړیو کې
د ووزنیاک نوم په پېژندپاڼه کې «سټیفان ګاري ووزنیاک» دی، خو مور یې وویل چې هغې اراده درلوده چې نوم یې سټيفن شي، چې له هغه نه کار اخلي. وزنیاک خپل نوم لهستانی بللی دی.
د نوښتونو ثبتونه
ووزنیاک د اپل د نوښتونو په ثبت کې د اختراع کونکي په توګه لیست شوی:
په رسنیو کې
سټیو ووزنیاک د اپل له تاسیس نه تر نن ورځې پورې په رسنیو کې بې شمېره یاد شوی، استازی شوې یا ورسره مرکه شوې. وایرډ مجلې هغه د «زغمونکي، نوښتګر عزت النفس» شخص په توګه راپېژندلی، چې له «بې دمې غږ او سندرغاړي» سره مرکه کوي.
شخصي ژوند
ووزنیاک د کالیفورنیا په لاس ګاتوس کې ژوند کوي. هغه په ​​۲۰۱۲ ز کال کې د اسټرالیا تابعیت لپاره غوښتنه وکړه او ویلي یې دي چې هغه غواړي په راتلونکي کې د اسټرالیا په میلبورن کې ژوند وکړي. ووزنیاک په مکرر ډول د «ووز» په مستعار نوم یاد شوی؛ هغه ته د «ووز د حیرانتیا جادوګر» او «دویم سټیو» (د هغه د لومړني سوداګریز شریک او د اوږدې مودې ملګري سټیو جابز لپاره) هم ویل کېږي. د ووزنیاک شرکت په ۲۰۰۲ ز کال کې تاسیس شوی، خو په ۲۰۰۶ کې وتړل شو.
ووزنیاک په ۱۹۷۹ ز کال کې له فري میسنسن سره د یوځای کېدو لپاره د هغه هڅونه بیانوي، چې د خپلې مېرمنې الیس رابرټسن سره، چې له Order of Eastern Star  سره او دا له میسن سره تړاو لري، ډېر وخت تېر کړي. ووزنیاک ویلي چې هغه په ​​چټکۍ سره د درېیمې درجې فري میسن ته ورسېد؛ ځکه چې هر څه چې کوي؛ نو هڅه کوي چې ښه یې ترسره کړي. هغه خپل کار په ۱۹۷۹ ز کال کې د کالیفورنیا په کمپبل کې د خیریه لاج له ۳۶۲ شمېرې سره پیل کړ، چې اوس په لاس ګاتوس کې د ماټ موریا لاج ۲۹۲ شمېرې برخه ده. نن ورځ هغه نور ایسار نه دی: «زه یو فری میسن شوم او پوهېږم چې دا د څه لپاره دی، خو دا په رېښتیا زما د فني / جیک شخصیت سره سمون نه لري. بیا هم زه کولای شم د ژوند له نورو اړخونو نه نورو ته متوجه شم. وروسته له دې چې زموږ طلاق ثبت شو؛ نو ما بیا هېڅکله په کې ګډون ونه کړ، خو ما د ټول عمر غړیتوب لپاره کافي مرسته وکړه».
طلایي ټېگو
طلایي ټېگو (په لاتين: Tupinambis teguixin) د مارمولکانو څخه دی چې په سويلي امريکا کې ژوند کوي. طلایي ټېگو د Teiidae په کورنۍ او د Tupinambis په جنس پورې اړه لري. اوږدوالی یې ۶۰ - ۱۰۰ سانتیمتره او وزن یې ۳،۵ - ۴ کیلو گرامه دی. نوموړی ژوی غوښه خوري او په ځانگړي ډول خوځندکې، کوچني چرمخکۍ، تي لرونکي ژوي او کبان ښکاروي.
وېشنيزه:مارمولکان
محمد حسین روبل
محمد حسین روبل د افریقا په ښکر کې د پروت هیواد سومالیا لومړی وزیر دی. نومړی د ولسمشر محمد عبدالله محمد په ولسمشریزه دوره کې دنده ترسره کوي.
لخدر ابراهيمي
لخدر ابراهيمي د ملگرو ملتونو پخوانی کارکونکی او د افغانستان او عراق لپاره د ملگرو ملتونو ځانگړی استازی وه.
وېشنيزه:عربان
کمونيزم
د تاریخ په اوږدو کې د کمونیزم ډېر ډولونه رامنځ ته شوي دي، لکه: انارشي کمونیزم او د مارکسیست فکري مکتبونه. کمونیزم ګڼ فکري مکتبونه لري، لکه: مارکسیسزم، لینینیزم او آزادي پال کمونیزم او همدارنګه سیاسي ایډیالوژۍ چې د دواړو پرشاوخوا ډلبندي شوې دي او ټول دا تحلیل لري چې د ټولنې اوسنی نظم له پانګوالي، د هغې له اقتصادي نظام او د تولید له بڼې نه سرچینه اخلي؛ یعنې په دې سیستم کې دوه سترې ټولنیزې طبقې شته دي، د دواړو طبقو تر منځ اړیکه استثماري ده او په نهایت کې حالت د ټولنیز انقلاب له لارې د حل وړ دی. دغه دوه طبقې پرولتاریا (کارګره طبقه) ده چې د ټولنې د وګړو اکثریت جوړوي او باید د پایښت په موخه کار وکړي او بورژوا (پانګواله طبقه) ده چې د ټولنې ډېرکوچني لږه کی دي او د تولید د وسایلو د خصوصي مالکیت له لارې د کارګرې طبقې په استخدامولو سره ګټه ترلاسه کوي. د دې تحلیل پر بنسټ، انقلاب به کارګره طبقه واک ته راپورته کوي او دوی به په خپل وار سره د تولید د وسایلو ټولنیز مالکیت رامنځته کوي، چې دا چاره بیا د تولید د کمونیستی بڼې پر لوري د ټولنې د تحول بنسټيز عنصر دی.
په ۲۰مه پېړۍ کې، د مارکسیسزم-لینینیزم نظریې او د هغو د نورو ډولونو ملاتړي کمونیست حکومتونه واک ته ورسېدل، چې په سر کې يې په شوروي اتحاد کې د ۱۹۱۷ز کال د روسیې انقلاب و، ورپسې د ختیځې اروپا، آسیا برخې او له دویمې نړیوالې جګړې وروسته ځینې نورې سیمې. په ۱۹۲۰مو ز کلونو کې د نړیوالو سوسیالیستی خوځښوتونو په دننه کې حاکم سیاسي تمایل د سوسیال دموکراسي تر څنګ، کمونیزم ته و. کمونیزم په ددوو سترو کتګوریو وېشلای شو، یعنې هغه چې د ۲۰مې پېړۍ د کمونیستي دولتونو له عملی اړخونو سره سروکار لري او هغه چې د کمونیسټي اصولو او نظریې سره سروکار لري. ډېری پوهان او اقتصادپوهان دا استدلال کوي چې د شوروي ماډل، چې ظاهراً کمونیسټی دولتونو په عمل کې تر هغه لاندې فعالیت کاوه، د یوې اقتصادي نظريې په توګه د کمونیزم د ترټولو منل شوو تعریفونو سره سم یو ریښتینی کمونیستي اقتصادي ماډل نه و، بلکې په حقیقت کې د دولتي کپیتالیزم یوه بڼه یا یو ناپلان شوی اداري-سفارشي سیستم (non-planned administrative-command system) و.
د نومولو لامل او اصطلاحات
کمونیزم د فرانسوي ژبې له communisme نه اخیستل شوی، چې د لاتیني رېښې کمونیس او وروستاړي ایزم نه رامنځته شوی دی. کمونیس معنا "د ټولنې نه یا لپاره" او د ایزم معنا په دولت، حالت، عمل یا ډکټورین پورې اړوند یوه نظریه ده. د کمونیزم معنا داسې کېدای شي چې: "د ټولنې نه یا لپاره حالت" چې د دغه لغوي جوړښت له امله دا کلیمه ډول ډول کارول شوې ده. وړاندې له هغه چې دا کلیمه له معاصر اقتصادي او سیاسي تنظیم سره وتړل شي، په لومړي سر کې د بېلابېلو ټولنیزومسئلو لپاره کارول کېده. کمونیزم اساساً له مارکسیسزم سره تړل شوی و او په ځانګړې توګه په کمونیسټي اعلامیه (The Communist Manifesto) کې چې د کمونیزم ځانګړې بڼه يې په پام کې لرله، ځای پرځای شو.
یو له هغو لومړنیو مواردو نه چې د کمونیزم کلیمه وکارول شوه، د ۱۷۸۵ز کال په شاوخوا کې رېستېف دې لا بریتوني ته د ویکټور ډي هوپې لیک و چې خپل ځان يې یو کمونیست مؤلف معرفي کړی و. په ۱۷۹۳ز کال کې، د لومړي ځل لپاره رېستېف د کمونیزم کلیمه وکاروله، تر څو د بشر د مساواتو مکتب (egalitarianism) او د مایملک د عمومي مالکیت پر بنسټ ټولنیز نظم تشرېح کړي. رېستېف په خپلو لیکنو کې دا کلیمه ډېر ځله کارولې ده او لومړی کس و چې کمونیزم  یې د دولت یوه بڼه وبلله. جان ګوډواین بارمبې لومړنی کس بلل کېږي چې د کمونیزم کلیمه يې په انګلیسي ژبه کې د ۱۸۴۰ز کال په شاوخوا کې وکاروله.
کمونیزم او سوسیالیزم
له ۱۸۴۰مو ز کلونو راهیسې، کمونیزم معمولاً له سوسیالیزم نه جلا ګڼل کېږي. د سوسیالیزم معاصر تعریف او کارونه په ۱۸۶۰مه ز لسیزه کې تثبیت شوه او د اسوسیاشنېسټ associationist (فوریرپالنې Fourierism)، تعاوني co-operative، او موچولېسټ (mutualist) ځای يې ونیو او په بدل کې د کمونیزم کلیمه په هغې دوره کې له پامه وغورځېده.
په لومړیو کې د کمونیزم او سوسیالیزم تر منځ توپیر دا و چې سوسیالیزم یوازې د تولید د ټولنیزکولو لپاره کارول کېده او کمونیزم بیا د تولید او هم د مصرف (وروستیو توکو د آزاد لاسرسی په بڼه) د ټولنیز کولو لپاره کارول کېده. په ۱۸۸۸ ز کال کې مارکسیستانو، سوسیالیزم د کمونیزم پر ځای کاراوه، ځکه له پخوا نه دا کلیمه د هغې بلې مترادفه وه. په ۱۹۱۷ ز کال کې له بلشویک انقلاب سره سم سوسالیزم، د کپیټلیزم او کمونیزم تر منځ د توپیر پړاو وبلل شو. دا کلیمه ولادیمیر لینین ځکه وکاروله چې، د دودیزو مارکسیستانو د دې نیوکې پر وړاندې د بلشویکانو له خوا د واک نیولو نه دفاع وکړي چې د روسيې تولیدي ځواکونو د سوسیالیست انقلاب لپاره په کافي اندازه وده کړې نه وه. د سیاسي ایډیالوژیو د معرفي کوونکو په توګه د کمونیسټ او سوسیالیسټ تر منځ توپیر په ۱۹۱۸ ز کال کې وروسته له هغه رامنځته شو چې د روسيې سوسیال دموکرات کارګري ګوند (Russian Social-Democratic Labour Party) خپل نوم د ټولې روسیې کمونسټ ګوند (All-Russian Communist Party) ته واړوه، نو هلته به کمونسټ هغو سوسیالیستانو ته ویل کېده چې د بلشویزم، لینینیزم او بیا په ۱۹۲۰مو ز کلونو کې د مارکسیزم-لینینیزم سیاست او نظریو ملاتړ به یې کاوه، که څه هم کمونیسټ ګوندونو به لاهم خپل ځانونه سوسیالیزم ته ژمن سوسیالیستان بلل.
سرچینې
وېشنيزه:کمونیزم وېشنيزه:سياسي هڅوب
احساس
احساسات فزيالوژيکي حالتونه دي، چې د عصبي فزيالوژيکي (neurophysiological) بدلونونو په واسطه رامنځته شوي دي او په بېلابېلو وختونو کې له افکارو، احساساتو، سلوکي ځوابونو او د خوښۍ او خپګان له درجو سره ملګري وي. د احساس د پېژندنې يعنې تعريف لپاره د نظريو هېڅ علمي توافق نشته. احساسات ډېری وختونه له حالت، مزاج ( طبيعت)، شخصيت، ترتيب او د نوښت له ځواک سره تړلي دي.
د ميخانيکي لید له مخې کولی شو احساسات داسې تعريف کړو: يوه مثبته يا منفي تجربه، چې د فزيولوژيکي فعاليت په يوې ځانګړې طرحې پورې تړلې ده، احساس دی. احساسات بېلابېل فزيالوژيکي، سلوکي او ادراکي بدلونونه توليدوي. د احساساتو اصلي ونډه د توافقي سلوک هڅول وو، چې پخوا به د بقا، بيازېږېدنې او د خپلوۍ ټاکنې کې يې د جينونو تېرېدنې سره مرسته کړې ده.
په ځينو نظریو کې ادراک د احساس يو مهم اړخ دی. که څه هم نورې نظريې ادعا کوي، چې احساس له ادراک څخه بېل دی او کولی شي ادراک ته پرمختګ ورکړي. په شعوري ډول د يوه احساس تجربه کول د هغې احساس له يوې تېرې فرضي تجربې څخه د يوه ذهني استازولۍ څرګندول دي، چې بېرته د خوښۍ او خپګان په يوه اصلي حالت پورې تړلی دی. د اصلي حالتونه تجرې د شفاهي تشرېحاتو په واسطه رامنځته شوي دي،چې يو داخلي حالت تشرېح کوي.
احساسات پېچلي دي. په دې اړه ګڼ نظريات شته چې، ایا احساسات زموږ په سلوک کې د بدلونونو سبب کېږي که نه. له يوه پلوه، د احساس فزيالوژي د عصبي سيستم له پارونکې برخې (arousal) سره نږدې اړيکه لري. احساس له سلوکي تمايل سره هم نښتی دی. ډېر ويونکي [هغه څوک د ځان په نسبت چاپيريال ته زيات پام کوي] خلک په ډېر احتمال ټولنيز دي او خپل احساسات بيانوي، په داسې حال کې چې کم ويونکي [هغه څوک چې د چاپيريال په پرتله ډېر ځان ته پام کوي] خلک په ډېر احتمال سره په ټولنيز ډول ډېر ګوښه نشين دي او خپل احساسات پټ ساتي. احساس ډېری وخت د هڅونې تر شا اصلي دليل او فکتور دی. له بله پلوه، احساسات سببي قوې نه دي؛ بلکې په ساده ډول د اجزاوو نښې او علامې دي چې کېدای شي هڅونه، احساسول، سلوک ( چلند ) او فزيالوژيکي بدلونونه راونغاړي، مګر له دې اجزاوو هېڅ يو يې احساس نه دی. احساس يو موجود هم نه دی، چې د دې اجزاوو سبب کېږي.
احساس بېلابېلې برخې، لکه: شخصي تجربه، ادراکي پړاوونه، څرګندوونکی سلوک، رواني فزيالوژيکي بدلونونه او وسيلوي سلوک رانغاړي. يو وخت عالمانو هڅه وکړه چې په يو له اجزاوو سره احساس مشخص کړي، چې ويليم جيمز (William James) په شخصي تجربو او په وسيلوي سلوک سره سلوکيات مشخص کول. رواني فزيالوژيستانو په فزيالوژيکي بدلونونو سره احساس مشخص کاوه او .... په راوروسته زمانه کې د احساس په اړه ويل کېده چې: د ټولو برخو( اجزاوو) لرونکی دی. د احساس بېلابېلې برخې په بېلابېل ډول په علمي روزنې باندې د تکيې تر حده ډلبندي شوي دي. په روانپوهنه او فلسفه کې احساس په نمونه يي او قسمي ډول يوه شخصي شعوري تجربه راشاملوي چې په ابتدايي ډول د روانپوهنې فزيالوژيکي اصطلاحاتو، بيولوژيکي غبرګونونو او ذهني حالتونو په واسطه ډلبندي شوي دي. د احساس يوه ګڼه برخه تشرېح په ټولنپوهنه کې موندل شوې ده. د بېلګې په توګه: پيګګي تويټس (Peggy Thoits) احساسات د فزيالوژيکي اجزاوو، کلتوري او احساساتي نښو (قهر، حيرانتيا...) څرګندوونکو جسمي عملونو او د حالتونو او قرينې ارزونې شاملولو په توګه تشرېح کړل.
ريښه
د (emotion) کليمه، ۱۵۷۹ز کلونو ته ورګرځي، چې له فرانسوي کليمې (émouvoir) څخه تر لاسه شوې ده او د پارولو او هڅولو معنا لري. د احساس اصطلاح علمي بحث کې سختو احساساتو، عاطفې او لمسوونې ته د پراخ بنسټه اصطلاح په توګه معرفي شوه. د (emotion) وییکی، د ۱۸۰۰ ز پېړۍ په لومړیو کې د توماس براون له خوا اختراع شوه او دا شاوخوا ۱۸۳۰ ز لسيزه ده چې د احساس معاصر مفهوم په لومړي ځل د انګلیسي ژبې لپاره راښکاره شو. له ۱۸۳۰ ز څخه وړاندې هېچا هم احساسات حس نه کړل. د دې پر ځای دوی نور شيان، لکه: نفسي غريزې يا سخت احساسات، د ضمير پېښې او اخلاقي عاطفې حس کړې او دوی يې په ډېر متفاوت ډول تشرېح کړل، نسبت دې ته چې اوس موږ احساسات څنګه پېژنو.
ځينې ګڼې کلتوري څېړنې په دې دلالت کوي چې، د احساس او بنسټيزو احساساتو، لکه: غوصې او خپګان ډلبندي طبيعي نه ده او د دې مفاهيمو قلمرو او پولې د ټولو کلتورونو په واسطه په متفاوت او بېلابېل ډول ډلبندي شوي دي. که څه هم نورې څېړنې استدلال کوي چې، د احساساتو ځينې طبيعي بنسټونه شته. د طب د عقلي ناروغتيا د مطالعې په څانګه او روانپوهنه کې د احساس د څرګندولو او ترلاسه کولو یوه ناتواني په ځينو وختونو کې د (alexithymia) په توګه راجع کېږي.
تاريخچه
د انسان طبيعت او وروستي جسمي حسونه تل د مفکريو او فيلسوفانو د علاقې برخه ده. دا علاقه په زياته پراخه توګه د ختيځو او لويديځو دواړو ټولنو په واسطه ستره علاقه ده. احساساتي حالتونه په سپېڅلې او د انسان د مغز او بدن روښانفکرۍ سره ملګري دي. د افرادو په ټول ژوند کې بدلېدونکي عملونه او د حالت بدلولونه يې د ډېرو غربي فيلسوفانو (ارستو، اپلاتون، دکارت، اکيانس، هابز) د ستر اهميت لرونکي دي، چې دوی ته لارښوونه کوي چې لويې نظريې وړاندې کړي، ډېری وخت رقابتي نظريې، چې ويې غوښتل احساس او د انسان د عمل وروستي هڅوونکي او د هغې زماني تسلسل تشرېح کړي.
د روښانفکرۍ په عصر کې سکاتلنډي مفکر ډيويډ هيوم (David Hume) يو انقلابي دليل مطرح کړ، چې غوښتل يې د انسان د عمل اصلي هڅوونکي تشرېح کړی. نوموړي مطرح کړل چې عملونه د وېرې، غوښتنو او نفسي غريزو په واسطه هڅول کېږي. نوموړي په ۱۷۷۳ ز کې «د انسان د طبيعت علمي رساله» (Treatise of Human Nature) په نوم خپل کتاب کې وليکل: «يوازې عقل او شعور هېڅکله نه شي کولی، د خوښې يو عمل ته يو محرک ( هڅوونکی) وي... دا هېڅګله نه شي کولی، د ارادې په لارښوونه کې د نفسي غريزې مخه ونيسي... عقل د نفسي غريزې غلام دی او بايد چې وي او هېڅکله نه شي کولی ،د دې په پرتله د بلې کومې دندې دعوه وکړي، چې خدمت او اطاعت يې وکړي. په دې کرښو سره هيوم (Hume) دعوه وکړه چې تشرېح کړي، چې دليل او اضافي عمل به د ځان د غوښتنو او تجربې تر کنترول لاندې وي. وروستي مفکرين کېدای شي مطرح کړي چې ،عملونه او احساسات د حقيقت له ټولنيز، سياسي، تاريخي او کلتوري اړخونو سره په ژور ډول ګډې اړیکې لري، چې کېدای شي په اعصابو او د ظاهري بدن د نورو برخو او د هغې له طبيعت سره په لوړه کچه له عصبي او فزيالوژيکي څېړنې سره ملګري وي.
تعريفونه
د (Lexico) پرليکه قاموس له مخې د احساس تعريف: « يو قوي احساس چې د يوه شخص له شرایطو، حالت او نورو سره له اړيکو څخه تر لاسه کېږی، احساس دی». احساسات مهمو داخلي او باندنیو پېښو ته ځوابونه دي.
احساسات کولی شي ناڅاپي (تصادف) (لکه: وېره)، حالتونه (لکه: دښمني)، لنډ مهالي (لکه: غوصه) يا اوږد مهالي (لکه: خپګان) وي. رنځورپوه ميچل سي ګراهام (Michael C. Graham) ټول احساسات د زياتوالي په تسلسل باندې د شتون په توګه تشرېح کوي. په دې ډول وېره کېدای شي، له نرمې علاقې او اړيکې څخه سختې ته ترتيب شي يا شرم کېدای شي له ساده شرم څخه زهرناک شرم ته ترتيب شي. احساسات د ځوابونو اوغبرګونونو د همغږي شوې مجموعې د درلودلو په توګه تشرېح شوي دي، چې کېدای شي شفاهي، فزيالوژيکي، سلوکي او عصبي ميکانيزمونه په کې شامل کړي.
سرچينې
وېشنيزه:احساس
بگرامي ولسوالۍ
بگرامي ولسوالۍ د کابل ولايت يوه ولسوالۍ ده چې د کابل ښار نه 15 کیلومتره فاصله لرې. د یادی ولسوالۍ کابو ټول اوسیدونکي پښتانه دي چې لوې قومونه یې مهمند، مموزي،، صافي،، بارکزي، احمدزي، محمدزي، بابکرخیل، خروټي، حسین خیل، برکي، او الوخیل دي.
ټوليز اضطراب
ټوليزاضطراب يا عمومي اضطراب (په انگرېزي: Generalized Anxiety disorder) اروايي اختلال ده او پرې اخته کس هيڅ نه پوهېږي چې ولې وېرېږي. دغه ناروغي ځکه د ټولیزې او عمومي ناروغۍ په نامه يادېږي چې په هر موقیعیت کې يې د ظهور چانس شته وي. هيلگارد او اتکينسون په دې عقيده دي چې د دغې ناروغۍ اکثره عوامل دروني وي او بېروني عوامل يې ډېر کم پېژندل شوي.
چهار آسياب ولسوالۍ
د چهار آسياب ولسوالۍ د کابل ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۲۵۰۰ وگړو ته رسېږي.
د نړۍ برحاله هېوادمشران
هېوادمشردا د نړۍ د بېلابېلو هېوادونو د لارښودانو لېست دی، پدې کې د هېواد مشر او د حکومت مشر ښودل شوي. د بېلابېلو حکومتونو نظام هم ښودل شوی. پدې لاندې لېست کې د پارلماني نظام، هېوادمشريز نظام، نيم هېوادمشريز نظام او پاچايي نظام دولتونو نومونه دي چې ځينو ته يې د ديکتاتوري نظام گوت نيونه هم کېږي. په نيم هېوادمشريز نظام کې د دولت چارې دواړه د حکومت مشر او د هېواد مشر په گډه سره پرمخ بيايي.
باندنۍ تړنې
د نړۍ هېوادمشران وېشنيزه:ځمکپوهنه وېشنيزه:سياست وېشنيزه:هېوادمشران
دراني احمد شاه
دراني احمد شاه د يوه تاريخي اثر نوم دی چې د هندي تاريخپوه گندا سېنگ لخوا ليکل شوی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
په ساحل کې د اسلام پالو فعالیتونه
په ساحل کې د اسلام پالو فعالیتونه یا هم په ساحل کې د جهادیانو چارې د لویدیځې افریقا په ساحل سیمه کې د اسلام پالو هغو وسله والو فعالیتونو ته نغوته کوي چې په ۲۰۱۱ زکال کې د عربي پسرلي څخه را پیل او تر نن ورځې دوام لري. په ځانګړې توګه په مالي، نایجریا او بورکینافاسو کې شدیده جګړه هم رانغاړي چې د ساحل د جګړې په نوم یادېږي.
مخینه
له ۲۰۰۷ زکال راهیسې، د الجزایر دولت په مغرب سیمه کې د اسلامي مغرب لپاره د القاعدې په نامه د تنظیم (په عربي: تنظیم القاعده فی بلاد المغرب الاسلامي) سره په شخړو بوخت دی. د دغه سازمان جنګیالي تر ډېره پورې الجزایر او سیمه ییزو صحرایي ټولنو (لکه طوارق او د مالي نورو قبایلو) ته اړوند دي. په ۲۰۱۱ زکال کې د لیبیا له لومړنۍ جګړې وروسته د یاد سازمان غړو ته په سویل لویدیځې لیبیا کې د ځای وړاندیز وشو، هلته یې خپل مرکزونه جوړ کړل او له دې ځایه یې په سیمه کې فعالیت پیل کړ.
د طوارقو پاڅون او د مالي کورنۍ جګړه
د ۲۰۱۱ زکال په اکتوبر میاشت کې له لیبیا څخه راګرځېدلو جنګیالیو او همدارنګه د طوارقو په قبیله کې د پخوانیو پاڅونونو مخکښانو د ازواد د آزادۍ ملي خوځښت (MNLA) رامنځته کړ. د انصارالدین په نامه دغې قبیلې ته اړوندې بلې اسلام پالې ډلې هم دغه مهال د مالي د دولت پر ضد جګړه کوله. خو د آزادۍ د خوځښت په څېر د خپلواکۍ په لټه کې نه و بلکې په ټول متحد مالي کې یې د اسلامي شریعت د پلي کولو هڅه کوله.
د ۲۰۱۲ زکال په مارچ میاشت کې د مالي ولسمشر امادو توماني توره د جګړې د مدیریت د څرنګوالي له امله د یوې کودتا په ترڅ کې له واکه لرې کړای شو. له کودتا وروسته د مالي درې لوی شمالي ښارونه: کیدال، ګائو او تیمبوکتو د پاڅون کوونکو له خوا ونیول شول.
د ۲۰۱۲ زکال د اپرېل په ۶مه د آزادۍ خوځښت اعلان وکړ چې خپلو موخو ته رسېدلی او ازواد یې د مالي څخه خپلواک اعلان کړ.
په پیل کې د آزادۍ خوځښت د انصارالدین ملاتړ له ځانه سره درلود. ورته مهال انصارالدین او نورو اسلام پالو ډلو له دې ډلې د افریقا په لویدیځ کې د وحدت او جهاد خوځښت (MUJAO) چې د اسلامي مغرب د القاعدې له تنظیم څخه جلا شوې څانګه وه؛ په نیول شوو برخو کې یې د سخت دریځو قوانینو په پلي کولو لاس پورې کړ. همدا و چې دوی ډېری ژر د آزادۍ له ملي خوځښت سره ونښتل. په دې سره د ۲۰۱۲ زکال تر جولای میاشتې پورې اسلام پالو ډلو د شمالي مالي ډیری برخې د آزادۍ له خوځښت ونیولې.
د ۲۰۱۳ زکال په جنوري میاشت کې اسلام پاله ځواکونه د پلازمېنې تر ۶۰۰ کیلومترۍ پورې مخکې ولاړل او نږدې و چې د موپتي مهم ښار ونیسي. د آزادۍ خوځښت د مالي له دولت سره په داسې حال کې د سولې خبرې پیل کړې چې د فرانسې پوځ د جنوري په ۱۱مه د سروال عملیاتو په ترسره کولو سره په دغه نښتو کې مداخله وکړه. د فرانسي هوايي بریدونو د مالي له دولت سره مرسته وکړه چې اسلام پالي پر شا تګ ته اړ کړي او دولت وکولای شي د تیمبوکتو، ګائو او کیدال لوی ښارونه بېرته ونیسي. په دې سره د ۲۰۱۳ زکال تر مۍ میاشتې پورې د اسلام پالو ډلو او طوارقو ځواکونه اړ شول بېرته د مالي شمال ختیځې صحرا ته پر شا شي.
بهرنۍ مداخلې
د سروال عملیات د ۲۰۱۴ زکال په جولای میاشت کې پای ته ورسېدل. له دې ډېر ژر وروسته د برخان عملیات د ۲۰۱۴ زکال د اګست په لومړۍ نېټه د ساحل د وګړو د خوندیتوب، خو په واقعیت کې د فرانسې د امنیت په موخه پیل شول.
د ۲۰۲۲ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه له څو میاشتو ګنګوسو او خبرو اترو وروسته د واګنر روسي خصوصي پوځي ډلې څو سوه سرتېري او همدارنګه د روسیې د منظم پوځ یو شمېر سرتېري په مالي کې ځای پر ځای شول.
نایجریا
نایجریا هم په خپلو لویدیځو برخو (د مالي د جګړې د خپرېدو له امله) او همدارنګه په سویل ختیځو برخو کې (د نایجریا د اسلام پالو د پاڅونونو له امله) له جهادي فعالیتونو سره ښکېل دی. د دغه هېواد په لویدیځ کې کړکېچ له ۲۰۱۵ زکال راهیسې را پیل شو او له ۲۰۱۷ زکال وروسته یې زور واخیست. له ۲۰۲۱ زکال وروسته په پریمانه کچه بریدونه په دغه هېواد کې ترسره شول.
بورکینا فاسو
په ساحل کې کړکېچ په ۲۰۱۵ زکال کې بورکینا فاسو ته هم پراختیا ومونده چې په لومړي ګام کې یو ژاندارمرین سرتېری د بوکو حرام ډلې د کسانو له خوا ووژل شو. په ۲۰۱۶ زکال کې د بریدونو کچه وروسته له هغې زیاته شوه چې د امام ابراهیم ملام دیکو له خوا د انصار الاسلام په نامه نوې ډله رامنځته شوه.
په بورکینا فاسو کې کړکېچونه لامل وګرځېدل له ۲۰۲۱ زکال را وروسته د عاج ساحل، ګانا، بنین او توګو ته هم پراختیا ومومي. د ۲۰۲۲ زکال د فبروي په ۸مه یاغیانو په بنین کې په ډبلیو ملي پارک برید وکړ او ۹ کسان یې ووژل. د ۲۰۲۲ زکال د می په ۱۱مه  وسله وال د توګو له پولو تېر شول او اته توګويي سرتېري یې ووژل.
بوکوحرام
نایجریايي اسلام پالې ډلې بوکوحرام له ۲۰۰۶ زکال راهیسې په ساحل کې د اسلامي مغرب د القاعدې تنظیم په خوا کې تمرینات ترسره کول او ورسره یې همکارۍ لرلې، خو په ۲۰۱۴ زکال کې وروسته له هغه چې د نایجریا په جګړه کې ښکېل قلمرو یې په بریالۍ توګه ونیو چاد او نایجریا ته یې هم لاس وغځاوه. د چاد سیند ته څېرمه په پام وړ کچه د سیمو له نیولو وروسته د افریقا د لویدیځو سیمو د هېوادونو ائتلاف د ۲۰۱۵ زکال د جنوري په میاشت کې د دغې ډلې پر ضد عملیات پیل کړل. دغه ډلې بلاخره له القاعدې سره اړیکې پای ته ورسولې او د ۲۰۱۵ زکال په مارچ میاشت کې یې له داعش سره بیعت وکړ. د ۲۰۱۵ زکال په وروستیو کې په بوکوحرام فشار راوړل شو څو د نایجیریا سامبیسا ځنګل ته پر شا شي، په داسې حال کې چې لا یې هم بریدونو د نایجریا په ګډون نور ځایونو کې دوام درلود.
لنډۍ (مارمولک)
وېشنيزه:مارمولکان
خاکجبار ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د کابل ولسوالۍ
۲۰۶ (عدد)
۲۰۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۵ څخه  مخکي او د ۲۰۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۶:
په کلینډر کې
۲۰۶ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
دوست محمد خان کامل مومند
دوست محمد خان کامل مومند (زوکړه د ۱۹۱۵ زېږدي کال د ډيسمبر ۱۶، پېښور - مړینه د ۱۹۸۱ ز کال د فبرورۍ ۲۳) د لوی افغانستان او خيبر پښتونخوا يو پښتون شاعر، اديب او ليکوال وو.
مخينه
دوست محمد خان کامل د ۱۹۱۵ ز کال د ډيسمبر مياشتې پر ۱۶ نېټه د پېښور د قاضي خېلو په مالت كې زېږېدلى وو. د هغه د پلار نوم فرجون خان وو. پلار او نیکه ېې د نوښار تحصیل د ډاگۍ نومې کلي اوسېدنکي ول، خو د کامل پلار د ملازمت په لړۍ په پېښور کې مېشت شوی وو. د هغه مشران د بډه بېرې اوسیدونکي ول.
کامل لومړنۍ زده كړې په پېښور كې ترسره كړې وې. يانې مېټرک د گورنمنټ هایی سکول مردان نه پر ۱۹۳۲ کال کړې وه. دمیټرک نه وروسته د پېښور په اسلامیه کالج کې داخل شو. د کالج د خېبر مېگزین مدیر وو. اسلامیه کالج کې دایف.ای کولو نه وروسته د بي.ای لپاره ایډورډز کالج ته ولاړ. هلته ېې پر ۱۹۳۶ ز کال بی ـ ای نه پس فلسفه کې داېم ـ ای او اېل ـ اېل ـبی کولو لپاره عليگړ پوهنتون ته ولاړ. له دغه پوهنتونه يې دغه دواړه بريليکونه تر لاسه کړل. پر ۱۹۳۹ ز کال ېې وکالت پریکټس پيل کړ او په سیاست کې ېې هم کړنيزه (عملي) برخه واخسته. پر ۱۹۴۷ ز کال ېې د سرحد مسلم سټوډنس فېډړیشن د صدر په توگه د کانگرسي حکومت خلاف د سويل نافرمانۍ په تحریک کې برخه واخيسته او جېل ته هم ولاړ.
دوست محمد کامل د پښتو ادب د هغو څېړونکو په شمېر کې دی، چې تر اوسه یی څېړنه چا په مشکله رد کړې ده. پر خوشال خان خټک باندې د هغه څېړنه د سند پوړۍ (درجه) لري. پر خوشال سربېره یې د مغلو د دور په تاریخ ژور نظر لرلو. د هغه څېړنه په ژورو بنسټونو ولاړه ده. د هغه د اردو ژبې خوشحال خان خټک نومې کتاب د خوشال بابا په اړه د اتهارټی حېثیت لري. سربېره پر دغه کتاب ېې د خوشال بابا کلیات مرتب کړي دي او د مدلله حاشیه يې ورباندې لیکلې ده. د تاریخ مرصع مرتب کول او ورباندې پراخ نوټونه لیکل د هغه بل څېړنيز کار دی.
د سکندر خان خټک دېوان ېې هم مرتب کړی او د رحمان بابا په ژوند او فن ېې هم په پښتو کې څېړنيز کتاب لیکلی دی. د خوشال بابا په اړه يې د بهرنيو څېړونکيو د سوداگانو د لرې کولو لپاره په انگریزۍ کې «آن ای فارن ایپروچ تو خوشحال» په نوم یو څېړنيز کتاب لیکلی دی. د ځينو نورو څېړونکو له زړه څخه د سودا د ويستلو لپاره ېې پر ۱۶۳۰ ز کال کتاب لیکلی دی چې په کې ېې د ځينو تاریخي ټکو روښانتېا کړې ده. پر څېړنې او تنقید سربېره کامل صاحب پښتو او پارسۍ کې هم شاعري کړې ده. د پښتو شاعرۍ ټولگه ېې «د فکرونو ډيوې» او د پارسۍ شاعرۍ هغه یې د «خم خانه یثرب» په نومونو نومولې دي.
مړينه
د پښتو ادب دا لوی محسن د ۱۹۸۱ ز کال د فبرورۍ پر ۲۳ د يوې ناروغۍ په پايله کې په ليډي ريډنگ روغتون كې وفات شو او د ډاگې په ادیره کې خاورو ته وسپارل شو. نوموړی په پشونگړو كې د خپلې مور قبر سره خوا كې خاورو ته وسپارل شو. پشونگړو كې د تدفين وجه دا وه، چې د ذاكر حسين يعنې د كامل مومند صاحب د برخوردار په قول، د كامل صاحب كلي كې خپل يو عزيز تربور سره طبيعت نه لگېده، نو كامل صاحب وصيت کړی وو چې ما به په دې كلي كې نه ښخوئ، يا مې د رحمان بابا هديره كې خاورو ته وسپارئ او يا پشونگړو كې د مور قبر سره. دغه وجه ده چې كامل صاحب د مور قبر سره دفن كړاى شو.