cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ژولین کالیزه
د کال اوږدوالی؛ کبیسه کلونه
په داسې حال کې چې یوناني ستورپوهان حد اقل د هیپارخوس له مهاله یعنې د ژولین له اصلاحاتو یوه پېړۍ وړاندې په دې پوهېدل چې لمریز کال له ۳۶۵.۲۵ ورځو څخه ډېر لږ کم دی خو بیا یې هم په دغه کالیزه کې یاد توپیر جبران نه کړ. له همدې امله د اعتدال مهال او موسمونو ته په پام په هرو څلورو پېړیو کې د ژولین کالیزې کال درې ورځې زیاتوالی مومي. دغه اختلاف بیا په ۱۵۸۲ کال کې تر ډېره پورې د میلادي کالیزې د اصلاحاتو پر مټ راکم کړای شو. د میلادي کالیزې د میاشتو اوږدوالی او د میاشتو ترتیبب له ژولین کالیزې سره ورته دی، خو په میلادي کالیزه کې کلني اعداد چې په مساوي توګه په ۱۰۰ د وېش وړ دي کبیسه کلونه نه دي یوازې له هغو پرته چې په مساوي توګه په ۴۰۰ د ویش وړ راځي هغه بیا کبیسه کلونه دي. (حتی هماغه مهال مهال میلادي کالیزې له نجومي مشاهداتو څخه په ۳۰۳۰ کلونو کې یو ورځ انشعاب درلود).
په منځنۍ کچه د ژولین کال (۳۶۵.۲۵ ورځې) او میلادي کال (۳۶۵.۲۴۲۵ ورځې) ترمنځ توپیر ۰.۰۰۲٪ سلنه دی چی له مخې یې ژولین کال ۱۰.۸ دقیقې له هغو زیاتېږي. له دې امله رامنځته شوی اغېز له شاوخوا ۱۶۰۰ کلونو راهیسې چې د ایستر له ورځې څخه د محاسبې له مخې یې په نیقیه لومړۍ شورا کې بنسټ کېښودل شو په دې معنی دی چې د بېلګې په توګه د ۱۹۰۰ کال د ژولین د فبروري له ۲۹ مې (د میلادي د مارچ له ۱۳ مې) د ۲۱۰۰ کال د ژولین کالیزې د فبروري تر ۲۸ مې (د میلادي د مارچ تر ۱۳ مې) ژولین کالیزه له میلادي کالیزې ۱۳ ورځې مخکې کېږي؛ یوه ورځ وروسته (یعنې د ژولین د فبروري په ۲۹مه یا د میلادي د مارچ په ۱۴مه) دغه توپیر ۱۴ ورځو ته رسېږي.
د نوي کال ورځ
رومي کالیزه د جنوري په لومړۍ نېټه پیل کېده او دغه پیل په ژولین اصلاحاتو کې هم وساتل شو. له دې سره آن وروسته له هغه چې سیمه ئیزې کالیزې له ژولین کالیزې سره همغږې شوې، نوی کال به یې په مختلفو تاریخونو پیل کاوه. په مصر کې د اسکندریې کالیزه د اګست په ۲۹مه (د اسکندریې له یو کبیسه کال وروسته د اګست په ۳۰مه ) پیل کېده. د څو سیمه ئیزو کالیزو د پیل ورځ د سپټمبر ۲۳ مه یا د اګوستوس د زیږون ورځ وه. د روم په سترواکۍ کې پنځلس کلنه مالي دوره د بیزانسي کال لامل وګرځېده چې له ژولین کالیزې یې کار اخیست او د سپټمبر په لومړۍ نېټه پیل کېده؛ له دغه تاریخ څخه اوس هم په ختیځه ارتودوکس کلیسا کې د نوي عبادتي کال د پیل د ورځې په توګه ګټنه کېږي. هغه مهال چې ژولین کلیزه په ۹۸۸ کال کې د ولادیمیر کبیر (د کیف د لومړي ولادمیر) له خوا ومنل شوه دغه کال انوموندي ۶۴۶۹ شمېره وبلل شو چې د مارچ په اوله د بیزانیسي انوموندي کال له پیل شپږ میاشتې وروسته په هماغه شمېره پیل شو. په ۱۴۹۲ کال کې (انوموندي ۷۰۰۰ کال) دریم ایوان د کلیسا له دود سره مطابق د کال پیل بېرته د سپټمبر لومړۍ ورځې ته تغیر کړ، له همدې امله انوموندي ۷۰۰۰ کال یوازې د شپږو میاشتو لپاره د ۱۴۹۲ کال د مارچ له لومړۍ نېټې د اګست تر ۳۱ مې په روسیه کې دوام وکړ.
د منځنیو پېړیو پر مهال په ډېری لویدیځو اروپايي هېوادونو کې (هغه چې د روم کاتولیک کلیسا ته اړوند و)  د جنوري لومړۍ نېټه د کال لومړۍ ورځ (یا د هغو په معادلو نومونو) وبلل شوه، له دې سره چې د منځنیو پېړیو کالیزو لاهم له جنوري څخه تر ډسمبر پورې د میاشتې ترتیب ته دوام ورکاوه (دولس کالمه یې لرل چې هر یو کالم له ۲۸ څخه تر ۳۱ ورځو لرلې) هماغه ډول چې د رومیانو کالیزه وه. له دې سره ډېری دغو هېوادنو د ډسمبر ۲۵ مه (د عیسی د زیږون ورځ)، د مارچ ۲۵ مه (د دوی پر باور د عیسی د تجسم ورځ) یا آن لکه په فرانسه کې د ایستر ورځ د خپل کال د بدلون ورځ وبلله.
په انګلو ساکسوني انګلستان کې کال په معمول ډول د ډسمبر په ۲۵ مه پیل کېده چې (تقریبا) د ژمني انقلاب په توګه یې د بت پرستۍ پرمهال د کال د پیل سره ورته والی درلود، په داسې حال کې چې په ۱۱ مه پېړۍ کې اعتدال د مارچ په ۲۵مه ثبت شوی دی.
د متحده ايالتونو تاريخ (۱۹۴۵ – ۱۹۱۸ز کال)
له ۱۹۱۸ څخه تر ۱۹۴۵ ز کال پورې د متحده ايالتونو تاريخ له لومړۍ نړيوالې جګړې څخه وروسته دوره، ستره خواشيني (Great Depression) او دويمه نړيواله جګړه رانغاړي. له لومړۍ نړيوالې جګړې څخه وروسته متحده ايالتونو د ويرساليس تړون (Treaty of Versailles) ونه مانه او د ملتونو ټولنې سره يو ځای نه شول.
په ۱۹۲۰ ز کال کې د الکولو توليد، پېر، واردول او صادرول د متحده ايالتونو په اساسي قانون کې د يوه سمون له مخې منع شوي وو. د الکولي څښاکو ملکيت او څښل هيڅکله ناقانونه نه وو. د الکولو د استهلاک ټوله کچه بايد ټيټه شوی وی، که څه هم ايالتي او سيمه یيزو حکومتونو د نشه يې توکو کارکوونکو پر وړاندې د زور له مخې د قوانينو د پلي کېدنې مخنيوی وکړ. فدرالي حکومت په قضيو کې ډوب شوی و، چې له امله يې په هر ښار کې په ناقانونه ډول پېر او speakeasies وده وکړه. پېژندل شوې جرمي ډلې په شمېر، ماليو او ځواک کې راڅرګندې شوې او پر ښاري سياست يې اغېز وکړ.
د سمونپاله ډلې له لوري د يو څو سيمه یيزو تروريستي بريدونو، لکه: د ۱۹۲۰ ز کال Wall Street بم اېښودنې او د ۱۹۱۹ ز کال کې د متحده ايالتونو د انارشيست [ګډوډۍ پلوي] بم اېښودنو لومړنۍ Red Scare راپورته کړه. د بنسټپالو عيسويانو او معاصر پالو تر منځ کلتوري جنګونه يو څه سخت شول، لکه د KKK د مخنيوي او په لوړ عام شوي Scopes Trial په واسطه چې بيان شوي دي.
ملت له ۱۹۲۱ ز کال څخه تر ۱۹۲۹ ز کال پورې د پرله پسې نېک بختۍ له يوې دورې څخه خوند واخيست. کرنه د ځمکې په پورته کېدونکو بيو کې بې ارزښتي تجربه کړه، چې به پای کې په ۱۹۲۱ ز کال کې له منځه لاړه او ياده برخه ناخوښه پاتې شوه. د ډبرو سکرو کيندل ځکه لږ شول، چې تېل د انرژي اصلي سرچينه شوه. له کرنې پرته نورې برخې وغوړېدې. جوړښتي چارو ،ځکه وده وکړه، چې د دفترونو ودانۍ، فابريکې، پلي سړکونه او نوې کور جوړونه هر ځای دوام درلود. د موټرو توليد لوړ شو، کليوالي کور جوړونې پراختيا وکړه او د ولس کورونه، ښارګوټي او ښارونه د ځينو کروندو تر څنګ بريښنايي شوي وو. بيې ثابتې وې او کورنی ناخالص توليد تر ۱۹۲۹ ز کال پورې په ثابت ډول وده کړه، چې په دې وخت کې د مالي احتکار پوکڼۍ د Wall Street ټکر له امله وچوېدله.
په بانديني سياست کې ولسمشر ويلسن د ملتونو ټولنې په بنسټ اېښولو کې مرسته وکړه، مګر متحده ايالتونه ورسره هيڅکله ځکه يو ځای نه شول، چې کانګرس د جنګ په اعلان کې د خپل اساسي قانون ونډې ماته خوړل ونه منل. ملت يې پر ځای د نړۍ د بې وسلې کولو په موخه نوښت غوره کړ، چې د ۲۲-۱۹۲۱ ز کال واشنګټن کنفرانس يې د نورو په پرتله د خورا يادونې وړ دی. واشنګټن هم اروپايي اقتصاد د Dawes او Young پلانونو له مخې ټينګ کړل. د ۱۹۲۴ ز کال کډوالۍ قانون د دوديز لږه کيو توازن ټينګول او په کلکه د ټول دننني بهير محدودولو په نښه کړل. ياد قانون اسياسي کډوال په بشپړ ډول بند کړل او د ورننوتلو هيڅ لارې يې ورته برابرې نه کړلې.
د ۱۹۲۹ ز کال والسټريټ ټکر (Wall Street Crash of 1929) او ورپسې سترې خواشينۍ Great Depression د حکومت هڅو ته لاره هواره کړه، چې اقتصاد بيا له سره پيل او له قربانيانو سره يې مرسته وکړي. ترميم که څه هم ډېر بطي و. د Great Depression تر ټولو ښکته برخه ۱۹۳۳ ز کال و او ترميم يا بيارغونه تر هغې وخت پورې چټکه وه، چې په ۱۹۳۸ ز کال کې اقتصادي کړکېچ په شا تګ ثابت کړ. په ۱۹۳۰ ز لسيزه کې هيڅ ستر او نوي صنعتونه نه وو، چې اقتصاد ته، لکه: د موټرو، برېښنا او ودانۍ جوړولو چې په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې ځواکمن وو، وده ورکړي. کورنی ناخالص توليد په ۱۹۴۰ ز کال کې له ۱۹۲۹ ز کال څخه غوره و.
په ۱۹۳۹ ز کال کې په امريکا کې ګوښه والي غوښتونکې عقيده بېرته وګرځېده او په ۱۹۴۰ ز کال کې نازي المان ته د فرانسې حېرانوونکې کښېوتنې (سقوط) څخه وروسته متحده ايالتونو د خپل ځان بيا وسله وال کول پيل او بریتانيې، چين او شوروي اتحاد ته يې د پيسو سترې ويالې او نظامي ملاتړ واستاوه. پر Pearl Harbor بندر باندې د جاپانيانو له ناڅاپي بريد څخه وروسته متحده ايالتونه د سترواک جاپان، فاشستې ايټاليې او نازي جرمني پر وړاندې جنګ ته دننه شوه، چې ياد هېوادونه د «محور ځواکونو» په نوم پېژندل کېدل. ايټاليا په ۱۹۴۳ ز کال او جرمني او جاپان په ۱۹۴۵ز کال کې له سترې کږېدنې او ژوند بايلنې څخه وروسته کلابند شول، په داسې حال کې چې متحده ايالتونه خورا شتمن او له لږو زيانونو سره راڅرګندشول.
۱۹۱۹ ز کال:  بريدونه، بلواګانې او ډار
متحده ايالتونه د ۱۹۱۹ ز ټول کال ناکرارۍ کې وه. بېرته راستنېدونکو پراخ شمېر پخوانيو سرتیرو کار نه شو موندلی، چې ځيني وختونه ورته د ويلسن ادارې لږه پاملرنه وکړه. له جنګ څخه وروسته د ويجاړۍ ډار د Red Scares، په سترو صنعتونو (پولاد او د غوښې بسته کولو) کې سترو بريدونو او د توکم خونړي بلوا يا اړودوړ برخو کې دوام وکړ. سمونپالو Wall Street په بمونو والوزاوه او کارکوونکي په فبروري کې Seattle کې په اعتصاب راووتل. د ۱۹۱۹ ز کال پر مهال له ۲۰ څخه د زياتو بلوايي او پارېدلو تور او سپين توکم اړوند پېښو يوه لړۍ رامنځته شوه. په دې کې د شيکاګو، Omaha او Elaine توکم بلواګانې شاملېږي.
د Red Scare په نامه يوه ښکارنده په ۱۹۱۸-۱۹۱۹ ز کال کې پېښه شوه. په اروپا کې د پارېدلي کمونيستي اوښتونونو په راپورته کېدلو سره، کيڼ اړخي سمونپال غړي په روسيه کې د بلشويک اوښتون په واسطه زړ ور شوي وو او د نړۍ اوښتون لپاره يې د لينن غوښتنې ته د ځواب ويلو لېوالتيا لرله. د ۱۹۱۹ ز کال د می پر ۱ نېټه د Cleveland اوهايو کې د تېرېدو مراسم (رسم ګذشت) د سوسياليست ګوند د مشر Eugene Debs د نيونې په خلاف لاريون وکړ، چې د May Day Riots پارېدنه باندې واوښت. په ۱۹۱۹ ز کال کې د يو لړ بمونو ايښودلو او د وژنې هڅو حالت نور هم خراب کړل. لوی څارنوال A. Mitchell Palmer د Palmer Raids تر سره کړ، چې دې بريدونو او د غيرتبع سوسياليستانو، انارشيستانو، د راډيکالو اتحاديو پلويو او کډوالو د نيولويوه لړۍ وه. دوی د حکومت  د له منځه وړنې په موخه پلان جوړړونې باندې هم تورن دي. په ۱۹۲۰ ز کال کې ۱۰۰۰۰ تنو څخه زيات بنديان شول، چې ګډوډي پلوې Emma Goldman يې د يادونې وړ ده. نوموړي کلونونه وړاندې د صنعتپال Henry Clay Frick د وژنې هڅه کړې وه.
د لومړۍ نړېوالې جګړې پايله
د Tin Pan Alley د ۱۹۱۹ ز کال مشهورې سندرې له لومړۍ نړيوالې جګړې څخه د متحده ايالتونو د راستنېدونکو ځواکونو په اړه وپوښتل: «موږ به څه ډول پر کرونده باندې ښکته وساتئ "How Ya Gonna Keep 'em Down on the Farm (After They've Seen Paree)?) . په حقيقت کې زيات يې «ښکته پر کرونده باندې» پاتې نه شول او له کروندو څخه نږدې ښارګوټو او يو څه کوچنيو ښارونو ته د ځوانانو يوه ستره کډوالي پيل شوه. حرکت کړای شوی منځنی واټن يوازې ۱۰ ميل يعنې ۱۶ کیلومتره و. له ۱۰۰۰۰۰ څخه د زياتو خلکو په ګډون ځيني يې ښارونو ته ولاړل. که څه هم کرنه د تراکتور او نورو پياوړ توکو په پراخه کارونې سره د پام وړ ميکانيزه شوه او د County Agents له لوري سترې ټيکنالوژۍ خپرې شوې. County Agents د ايالتې کرنيز پوهنځي له لوري ګومارل شوي وو او فدرالي حکومت يې مالي ملاتړ کاوه.
سدا
صدف محمد سید (د فبرورۍ په 17مه، 1984 زېږېدلې)، د سیده سید په نوم پېژندل کيږي، د هندي فلمونو اداکاره او ماډل ده. د هغې اصلي نوم صدف محمد سید دی، خو په فلمي نړۍ کې د سدا په نوم پېژندل کیږي. هغه د جنوبي هند په ډېرو فلمونو کې کار کړی دی. د هغه لومړی فلم جیام (2002) دی چې په تېلوګو کې دی. سدا ته د هغې د لومړي فلم جیام کې د هغې د فعالیت لپاره د غوره تېلوګو اداکارې لپاره د فلم فیر جایزه ورکړل شوه. د هغه تر ټولو د پام وړ تامیل ژبې فلمونه عبارت دي له جیام (2003)، ایتری (2004)، انیان (2005)، پریاسکي (2005) ، اونایل انال (2007) او ټارچ لايټ (2018).
شخصي ژوند
صدف محمد سید د فبروري په 17مه، 1984 کې د مهاراشترا په رتنګري کې زېږېدلې. د هغې پلار یو ډاکټر دی او مور یې د نیو انډیا بیمې لمیټډ شرکت کې کار کاوه. هغې په رتناګیري کې د سیکرډ هارټ کانونټ عالي ښوونځي کې زده کړې وکړې او بیا ممبيي ته لاړه ، چیرې چې هغې د ډایرکټر تیجا فلم جیام کې کار وکړ. دا فلم د 2003 کال ترټولو بریالي فلمونو څخه و.
مسلکي ژوند
وروسته له دې چې سیدا په جیام فلم کې کار وکړ، هغه د تامل فلم انیان ممان کې راڅرګند شو چې د سیدا شنکر لخوا لارښود شوی. په دې فلم کې ورسره اداکار وکرم هم کار کړی دی. له هغه وخت راهیسې، هغې د هندي فلم صنعت په مختلفو ژبو په څو فلمونو کې راڅرګند شوی دی. چې پکې کناډا فلم مونا لیزا او هندي فلم کلک شامل دي.
په 2014 کې، سادا په وجي تلویزیون کې د جوډي نمبر 1 په نهم فصل کې د قاضي په توګه راڅرګند شو.
په 2018 کې، سادا د تورچلایټ فلم سره تامیل سینما ته راستون شو. سادا وویل: "زه له دریو کلونو راهیسې د تیلو په ریالیټ شو کې بوخت وم او د جوډي نمبر 1 کې د قاضي په توګه کار کوم. هغه فلمونه مې خوښ نه وو چې ما ته وړاندیز شوي و. کله چې ما په مشعل لایټ فلم کې کار وکړ، زه وم. د وړاندیز په ترلاسه کولو ډیر خوښ یم."
سرچينې
وېشنيزه:1984 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:هندي فلمونه وېشنيزه:تېلوګو فلموم وېشنيزه:تاميل
الکتریکي موتور
الکتریکي موتور یو الکتریکي ماشین دی چې الکتریکي انرژي پر میخانیکي انرژۍ بدلوي. ډېری الکتریکي موتورونه په سیم پېچ کې د موتور د مقناطیسي میدان او الکتریکي جریان تر منځ د تعامل له لارې کار کوي تر څو څرخوونکې قوه تولید کړي او د موتور پر ډنډه یا شفټ یې عملي کړي. الکتریکي جنراټور له میخانیکي نظره یوه الکتریکي موتور ته ورته دی، خو د قوې په معکوس جریان سره کار کوي او میخانیکي انرژي پر الکتریکي انرژۍ بدلوي.
الکتریکي موتورونه د مستقیم جریان (DC) د سرچینو لکه بېټریو یا ریکټیفایرونو او یا هم د متناوب جریان (AC) د سرچینو لکه برېښنايي شبکو، برېښنايي اېنورټرونو او الکتریکي جنراټورونو په مرسته ځواکمنېدای شي.
الکتریکي موتورونه ښايي د بېلابېلو ملاحظاتو له مخې ډلبندي شي چې د برېښنايي سرچینې ډول، جوړښت، استفاده او د حرکت د خروجۍ ډول یې د بېلګې په توګه یادولی شو. دغه ډول موتورونه کېدای شي د دواړو مستقیمو او متناوبو جریانونو په مرسته ځواکمن شي، کېدای شي بورس لرونکي وي یا بې بورسه وي، ښايي یو فازه، دوه فازه او یا هم درې فازه وي، کېدای شي جریان یې محوري وي یا شعاعي وي، او کېدای شي چې هوا-سړېدونکی یا هم مایع-سړېدونکی وي.
سټنډرډ شوي موتورونه د صنعتي مصرف لپاره مناسب میخانیکي ځواک برابروي. تر ټولو لوی موتورونه د بېړۍ د خوځوونکې یا محرکې قوې، د پایپ لاین د فشار او بمبه‌يي زېرمو لپاره له څه باندې ۱۰۰ مګاواټه خروجۍ سره کارول کېږي.
لومړني موتورونه
تر اوسنیو الکترو مقناطیسي موتورونو وړاندې هغه تجربوي موتورونه وڅېړل شول چې د الکتروسټاټیک ځواک په مرسته یې کار کاوه. لومړني الکتریکي موتورونه هغه ساده الکتروسټاټيک دستګاوې وې چې په ۱۹۷۰یمه لسیزه کې د سکاټلنډي راهب «انډرو ګورډون» او امریکايي ازمایښتګر «بنجامین فرانکلېن» په ازمېښتونو کې تشرېح شوې دي. د دغو موتورونو تر شا تیوریک اصل د «کولمب قانون» دی چې په ۱۷۷۱ ز کال کې «هنري کاونډېش» کشف کړ خو خپور یې نه کړ. دا قانون په ۱۷۸۵ ز کال کې د «چارلز اګوسټین ډو کولمب» له‌خوا په خپلواک ډول کشف شو چې خپور یې هم کړ او دا مهال د همده په نامه پېژندل کېږي. د لوړو ولټاژونو د تولید د سختوالي له امله الکټروسټاټيک موتورونه هېڅکله هم د عملي موخو لپاره ونه کارول شول.
په ۱۷۹۹ ز کال کې د «السانډرو ولټا» له‌خوا د الکټرو کیمیاوي بېټرۍ اختراع د پایدارو الکتریکي جریانونو تولید شونی کړ. «هانس کرسټین اورسټډ» په ۱۸۲۰ ز کال کې کشف کړه چې یو الکتریکي جریان داسې مقناطیسي میدان رامنځته کوي چې پر مقناطیس قوه واردولی شي. تر دې څو اونۍ وروسته «انډري ماري امپیر» د الکترو مقناطیس د دوه‌اړخیزې اغېزې فورمول جوړ کړ او «د امپیر د ځواک قانون» یې وړاندې کړ چې د میخانیکي ځواک تولید یې د یوه الکتریکي جریان او مقناطیسي میدان د دوه‌اړخیزې اغېزې په مرسته تشرېح کاوه. د څرخېدونکي حرکت په مرسته لومړنۍ اغېزه په ۱۸۲۱ ز کال کې «مایکل فاراډي» ثابته کړه. د سیمابو په یوه ډنډ یا حوض کې یو ازاد را ځوړند سیم خښ و چې پر سر یې یو دایمي مقناطیس اېښودل شوی و. کله به چې جریان له سیم څخه تېرېده، سیم به د مقناطیس پر شاوخوا څرخېده او ښوده یې چې جریان د سیم په شاوخوا کې د دایروي مقناطیسي میدان د جوړېدو لامل کېږي. دغه موتور د فزیک په ازمېښتونو کې ښودل کېږي چې هلته د سیمابو پر ځای مالګوبی کارول کېږي. دغه موتورونه او دې ته ورته نور هم‌قطبي یا هوموپولار موتورونه د پېړۍ تر پایه پورې د عملي استفادې لپاره نامناسب پاتې شول.
د مستقیم جریان موتورونه
د مستقیم جریان لومړنی کموټاټور الکتریکي موتور چې ماشینري (ماشین الات) یې څرخولی شوای، په ۱۸۳۲ ز کال کې بریتانوي عالم «ویلیم سټورجن» اختراع کړ. تر سټرجن وروسته د مستقیم جریان یو کموټاټور ډوله الکتریکي موتور امریکايي مخترع «توماس داونپورټ» او د هغه مېرمنې «امیلي ډاونپورټ» جوړ کړ چې په ۱۸۳۷ ز کال کې یې ثبت هم کړ. دغه موتورونه به په دقیقه کې شاوخوا ۶۰۰ دورې څرخېدل او د توکو او چاپ ماشینونو ته یې ځواک ورکاوه. د لومړنیو بېټریو د لوړ لګښت له امله دا موتورونه له سوداګریز پلوه ناکام وو او ډاونپورټ یې دېوالي کړ. ګڼو مخترعانو د مستقیم جریان د موتورونو په جوړولو کې د سټورجن پیروي وکړه، خو ټول د بېټرۍ په لګښت کې له یو ډول ستونزو سره مخامخ شول. دا چې هغه مهال د برېښنا د وېش هېڅ کوم سیستم د لاسرسي وړ نه و، د دغو موتورونو لپاره هم هېڅ کوم عملي سوداګریز مارکېټ رامنځته نه شو.
د څرخېدونکو دستګاوو لپاره تر نورو څه ناڅه بریالیو او ناکامو هڅو وروسته روسي «مورټز وون جاکوبي» د ۱۸۳۴ ز کال په مې میاشت کې لومړنی رښتینی څرخېدونکی الکتریکي موتور جوړ کړ. د دغه موتور په جوړولو سره یې یوه پام وړ میخانیکي خروجي قوه رامنځته کړه. د ده موتور یو نړیوال ریکارډ په خپل نوم کړ چې څلور کاله وروسته یې د ۱۸۳۸ کال په سپټمبر میاشت کې لا پرمختللی کړ. دویم موتور یې په کافي اندازه ځواکمن و چې یوه ۱۴ کسیزه کښتۍ یې په یوه پراخ سیند کې چلولی شوای. د دې تر څنګ په ۱۸۳۹/۱۸۴۰ کلونو کې نور موتور جوړوونکي هم بریالي شول چې دې ته ورته او تر دې لوړ موتورونه جوړ کړي.
د متناوب جریان موتورونه
د متناوب جریان لومړنی بې کموټاټوره موتور په ۱۸۸۵ ز کال کې «ګالیله فراریس» اختراع کړ. فراریس خپل لومړني موتور ته په ۱۸۸۶ ز کال کې لا ډېر پرمختللي تنظیمات ور اضافه کړل او دا موتور یې پرمختللی کړ. په ۱۸۸۸ ز کال کې د تورین د علومو سلطنتي اکاډمۍ د فراریس څېړنې خپرې کړې چې د موتور د بنسټونو جزئیات په کې تشرېح شوي وو، خو له دې سره سره هغه مهال پایله دا وه چې "پر دغه اصل ولاړه دستګاه د موتور په توګه سوداګریز اهمیت نه شي لرلای."
یوويشتمه پېړۍ
په ۲۰۲۲ ز کال کې د الکتریکي موتورونو خرڅلاو ۸۰۰ میلیونه دستګاوې اټکل شو چې په کلني ډول یې ۱۰ سلنه ډېروالی درلود. الکتریکي موتورونه د نړۍ شاوخوا ۵۰ سلنه برېښنا مصرفوي.
جیمز برایانټ کونانټ
کونانټ په ۱۹۴۰ زکال کې په څېړنیزې ملي دفاعي کمیټې کې وګمارل شو او په ۱۹۴۱ زکال کې د هغو رئیس شو. په دغه څوکۍ نوموړي د جګړې پر مهال په حیاتي څېړنیزو پروژو له دې ډلې د مصنوعي رابړ په پروژه او د منهتن په پروژه کې ونډه لرله چې له امله یې لومړی اټومي بم جوړ شو. د ۱۹۴۵ زکال د جولای په ۱۶مه نوموړی د لومړني اټومي بم د ټرینیټي ازمایښتي اټومي ازموینې اړوند د الاموګوردو بمبارد او د هغو د توپخانې د حدودو په ارزونه کې د نورو چارواکو په ډله کې شامل و او همدارنګه د هغې لنډ مهالې کیمټې غړیتوب یې درلود چې ولسمشر هری اس. ټرومن ته یې مشوره ورکړه، په جاپان اټومي بم وغورځوي. له جګړې وروسته نوموړي د څېړنو او پراختیا په ګډ پلاوي (JRDC) کې خدمت وکړ چې د مخ پر ودې دفاعي څېړنو د همغږۍ په موخه تاسیس شوی و؛ همدارنګه د اټومي انرژۍ د کمیسیون د با نفوذه سلاکارانو په کمېټه کې شامل شو چې له دغه ځایګي څخه نوموړي ولسمشر ته دا مشوره ورکړه څو د «هایدروجني بمونو» د پراختیا پروژه پیل نه کړي.
کونانټ په هاروارډ کې د خپلو وروستیو کلونو پر مهال د ساینس د فلسفې او تاریخ په برخه کې د ماسټرۍ کچې زده کوونکو ته تدریس کاوه او داسې کتابونه یې ولیکل چې په هغو کې یې غیرمتخصصو کسانو ته علمي لارې چارې په کې تشرېح کړې وې په ۱۹۵۳ زکال کې نوموړی له هاروارډ څخه تقاعد شو او د جرمني لپاره د متحده ایالاتو عالی کمېشنر وټاکل شو چې له دویمې نړیوالې جګړې وروسته یې په جرمني کې د نظام په بېرته جوړېدو نظارت درلود او بیا ورپسې تر ۱۹۵۷ زکال پورې د لویدیځ جرمني لپاره سفیر و. متحده ایالاتو ته په راګرځېدو سره هغه، د دنن ورځې امریکايي عالي لیسې (The American High School Today؛ ۱۹۵۹ زکال)، په لرې پرتو سیمو کې له ګڼې ګوڼې ډک ځایونه (Slums and Suburbs؛ ۱۹۶۱ زکال) او د امریکايي ښوونکو روزنې (The Education of American Teachers؛ ۱۹۶۳) په نومونو باندې خپلو یو شمېر آثارو کې د امریکا په ښوونیز سیسټم نیوکې وکړې. له ۱۹۶۵ زکال څخه تر ۱۹۶۹ زکال پورې کونانټ چې د زړه له ناروغۍ رنځېده د زما د څو ژوندونو (My Several Lives ؛ ۱۹۷۰ زکال) تر نامه لاندې یې خپل ژوند لیک ولیکه. نوموړی په مخ پر زیاتېدوني ډول کمزوری شو او په ۱۹۷۷ زکال کې له یو لړ مغزي سکتو سره مخ شو چې بالاخره راتلونکی کال د ډېر عمر لرونکو کسانو د پالنې په مرکز کې ومړ.
د ژوندانه وروستی مهال
کونانټ د ۱۹۵۷ زکال په فبروري میاشت کې له جرمني څخه متحده ایالاتو ته راوګرځېد او د نیویارک په پورته ختیځه برخه کې په یو اپارتمان کې استوګن شو. له ۱۹۵۷ زکال څخه تر ۱۹۶۵ زکال پورې د نیویارک کارنګي شرګت هغه ته یو میلیون ډالر ورکړل څو د ښوونې او روزنې په برخه کې څېړنې وکړي. په ۱۹۵۹ زکال کې نوموړي د نن ورځ د امریکايي عالي لیسې تر نامه لاندې راپور خپور کړ چې د کونانټ په راپور شهرت لري. دغه اثر یو له ډېرو پلورل کېدونو اثرونو څخه شو او له امله یې د کونانټ انځور د ۱۹۵۹ زکال د سپټمبر په ۱۴مه د ټایم مجلې په مخ پاڼه راڅرګند شو. په دغه راپور کې کونانټ د ګڼ شمېر اصلاحاتو غوښتنه کړې وه چې په یوه لوی بنسټ کې د عالي لیسو د ادغام غوښتنه په کې شامله وه چې په پراخه کچه درسي نصاب یې باید لری وای. د هغه څرګندونې د امریکايي روزنیز سیسټم د هغو منتقدینو له نیوکو سره مخ شوې چې د اروپايي ډول پر بنسټ روزنیز سیسټم ته هیله من و، خو بیا هم د هغو له امله په ټول هېواد کې یو لړ اصلاحات رامنځته شول. د لرې پرتو سیمو له ګڼې ګوڼې ډکې سیمې (Slums and Suburbs) تر عنوان لاندې اثر چې په ۱۹۶۱زکال کې خپور شو د نژادي مسائلو اړوند ګڼ شمېر بحثونه یې راوپارول. د زده کوونکو د لېږد په وسایلو کې جلاتوب ته په پام (د تور پوستو موټر جلا وو) کونانټ له امریکایانو وغوښتل په «ډي فکټو ډول جلا ښوونځي هم ومني». د هغه دغه نظریه د مدني حقونو د ډلو له غبرګون سره مخ شوه او تر ۱۹۶۴ زکال پورې یې کونانټ اړ کړ څو اعتراف وکړي چې تېروتنه یې کړې ده. د امریکايي ښوونکو د روزنې تر عنوان لاندې کتاب کې (۱۹۶۳ زکال) کونانټ د ښوونکو په روزنې پراخه نیوکې وکړې. د هغه تر ټولو بحث پارونکې موضوع دا وه چې ښوونکي د ښوونکو د روزنې د پوهنتونو پر ځای له نورو خپلواکو بنسټونو څخه د ښوونکي توب سندونه ترلاسه کوي.
له ۱۹۶۵ زکال څخه تر ۱۹۶۹ زکال پورې کونانټ د زړه له ناروغۍ رنځېده او دغه مهال یې د زما څو ژوندونو تر نامه لاندې خپل ژوند لیک باندې کار وکړ. نوموړی په مخ پر زیاتوالي ډول کمزوری شو او په ۱۹۷۷ زکال کې یې یو لړ مغزي سکتې وکړې. نوموړی د ۱۹۷۸ زکال د فبروري په ۱۱مه د نیوهمپشایر په هانوور کې د ډېرعمر لرونکو په پالنځای کې ومړ. د نوموړی جسد وسوزول شو او ایرې یې په مونټ اوبرن هدیره کې د تایر ریچارډ په کورنۍ مقبره کې خښې کړای شوې. له نوموړي څخه یې ماشومان او ښځه پاتې شول. د نوموړي مقالې د هاروارډ پوهنتون په آرشیف کې ساتل کېږي. د دغو ترمنځ یو قهوه یي بند شوي پاکټ هم شتون درلود چې کونانټ په ۱۹۵۱ زکال کې ارشیف ته ورکړی و او هغو ته یې لارښوونه کړې وه چې دغه پاکټ به په ۲۱مه پېړۍ کې د هاروارډ رئیس پرانیزي. په ۲۰۰۷ زکال کې د هارواډ پوهنتون ۲۸م رئیس درو فاوست دغه پاکټ پرانیست چې دننه یې یو لیک و او په هغو کې کانانټ د راتلونکې اړوند خپلې هیلې او اندېښنې بیان کړې وې. هغه لیکلي و: «تاسو ... به د داسې عالي او مهم بنسټ مشر وۍ چې زه یې د ریاست افتخار لرم؛ زه ډاډه یم چې [هاروارډ] به د علمي آزادیو او د بدعتونو د زغملو دود وساتي».
حضرت علي (ك) په قرآن مجيدكې ستايل شوى
== د حضرت علي (ك) په هکله  د نازل شويو آيتونو  په شمېر کې سني او شيعه عالمان يو خوله دي،چې حضرت علي (ك) د پېغمبر اکرم په اصحابو كې يواځينى شخصيت دى،چې څښتن تعالى په قرآن شريف كې ستايلى دى. پدې باب ګڼ شمېر معتبر حديثونه شته، چې بېلګې يې دادي: == الف:"حافظ بن عسكري"،" ګنجي شافعي" ، "سيوطي " ، "ابن حجر" او "خطيب بغدادي" د اهلسنتو له هغو عالمانو دي، چې پخپلو كتابونو كې يې د حضرت علي (ك) په هکله د نازل شويو آيتونو شمېر  راښوولى دى :
٭ له حضرت ابن عباس څخه روايت دى، چې د حضرت علي  (ك)  په هکله  300 آيتونه  نازل شوي دي.
وګورئ : 1_ ابن عساكر ، ترجمه امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2 ټوك،430مخ ، 940 حديث، 2 چاپ. 2 _ ابن حجر ، صواعق؛ 76 مخ .3 _ سيوطي  ، تاريخ الخلفاء؛ 171 مخ. 4 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 39مخ،50 حديث  د پينځم فصل سريزه ،لومړى چاپ او همداسې د همغه  كتاب؛ 41 مخ 55 حديث. 5 _ ګنجي شافعي ، کفاية الطالب؛ 62 باب ، 253 مخ. 6 _ شبلنجي، نورالابصار؛ 73 مخ.
اصبغ بن نباته روايت کوي چې حضرت علي (ك) وويل:(( قرآن په څلورو برخو كې نازل شو؛يو پر څلورمه يې زموږ په هکله (اهلبيت) ده، يوه څلورمه يې زموږ  د دښمنانو په هکله،درېمه يې د سنتونو او مثالونو په هکله او پاتې څلورمه يې واجبات او احكام دي؛نو د قرآن كريم،كرائم زموږ  لپاره دي.))
وګورئ : 1 _ حافظ الحسكاني، شواهد التنزيل ؛ لومړى ټوك ، 43 مخ، 58 حديث، لومړى چاپ. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 42 باب، 148 مخ.
د 2004 کال د استانبول غونډه
د ۲۰۰۴ز کال د استانبول غونډه د ۲۰۰۴ز کال د جون له ۲۸مې نه تر ۲۹مې پورې د ترکیې په استانبول کې جوړه شوه. دا د ناټو ۱۷مه سرمشریزه وه چې د ناټو د هېوادونو او حکومتونو مشران د امنیتي مسلو په اړه د رسمي پریکړو لپاره سره راټول شوي وو. په ټولیز ډول، سرمشریزه د هغه بدلون په تعقیب رامنځته شوې و، چې په ۲۰۰۲ز کال کې د پراګ په سرمشریزه کې پیل شوی و او تمه یې درلوده چې د شوروي یرغل په وړاندې د سړې جګړې اتحاد د نوي او له سیمې بهر امنیتي ګواښونو په وړاندې د ۲۱ پیړۍ په ایتلاف بدل شي. دغه راز دغه سرمشریزه څلور غونډې درلودې.
د ناټو غړو هېوادونو د شمالي اتلانتیک شورا کې د اوو نویو متحدینو هرکلی وکړاو پرېکړه یې وکړه چې د افغانستان په جګړه کې به د ناټو حضور پراخوي او په بوسنیا کې به خپل حضور پای ته رسوي، له عراق سره د روزنې په برخه کې د مرستې هوکړه وکړه، د همکارۍ لپاره یې نوی نوښت پیل کړ او د ناټو د عملیاتي وړتیاوو ښه کولو لپاره یې ګامونه پورته کړل. دغه راز د ناټو او روسیې شورا غونډه کې د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین د نه شتون او د CFE یا له ګرجستان او مالدووا نه د روسیې د ځواکونو د وتلو د موافقتنامې د تصویب په اړه هېڅ پرمختګ ونه شو. دغه راز د ناټو مشرانو هم د ناټو او اوکراین کمیسیون په غونډه کې د اوکراین د غړیتوب په برخه کې د پرمختګ هرکلی وکړ. او د یورو اتلانتیک شراکت شورا په غونډه کې یې له خپلو غیرناټو همکارانو سره په ځینو عمومي او تر ډېره سمبولیک موضوعاتو خبرې وکړې.
د تركيې حكومت د تروريستي بريد د وېرې له امله د سرمشريزې پر مهال امنيتي تدابير سخت كړل. د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه لاریونکونکي د جورج ډبلیو بوش د ادارې په چوکاټ کې د ناټو یا د متحده ایالاتو د بهرنۍ تګلارې په وړاندې د اعتراض لپاره راټول شوي وو.
امنیتي تدابیر
د امنیتي تدابیرو له امله د ګډوډۍ کچه د یو شمېر ترکي ورځپاڼو له خوا انتقاد شوه. د بېلګې په توګه د کامهوریت ورځپاڼې دغه حالت «بشپړ ذلت» بللی او ویلي یې دي، چې استانبول او انقره به د څو ورځو لپاره د خیالي ښارونو په څېر ښکاري، خلک به زنداني کوي، سړکونه به خالي کوي او د کښتیو د تګ مخه به نیسي او زیاته یې کړه چې خلک مړه شوي ځکه چې بیړني خدمات دوی ته نشي رسیدلي.
لاریونونه
د جون میاشت کې د ناټو د راتلونکې سرمشریزې پر ضد لاریونونه زیات شول، چې له امله یې په ترکیه کې نږدې هره ورځ لاریونونه ترسره کېدل. د بېلګې په توګه د جون په ۱۶مه د ترکیې د تاوتریخوالي ضد پولیسو د یو لاریون په ترڅ کې شاوخوا ۴۰ کسان ونیول، او د جون په ۲۱مه پولیسو د هغو لاریونکونکو د خورولو لپاره چې سړکونه یې بند کړي و بنزیني بمونه وکارول، اوښکې بهونکی ګاز او زغره وال ګاډي یې هم وکارول. دغه راز د جون میاشت کې د نړۍ له ګوټ ګوټ نه د ناټو ضد لاریونکونکي په استانبول کې د لاریونونو لپاره راټول شوي وو.
په لاریونونو کې د امریکا د بهرنۍ تګلارې سره مخالفت (په ځانګړې توګه په افغانستان او عراق کې د امریکا په مشرۍ د جګړې مخالفت)، په بالکان کې د ناټو له شتون سره مخالفت، پخپله د ناټو یا د ناټو د نوي رول پر ضد او د اټومي وسلو حضور دوام مخالفت شامل وو. دغه راز لاریونکونکو ادعا کوله چې متحده ایالاتو په عراق، منځني ختیځ او افغانستان کې د خپلو تګلارو د ملاتړ لپاره له ناټو نه ناوړه ګټه اخیستې ده.
په افغانستان کې پراخ حضور
له غونډې څو ورځې وړاندې د ناټو عمومي منشي جاپ دي هوپ شیفر افغانستان د «لومړي نمبرلومړیتوب» په توګه وباله. دغه راز د غونډې په لړ کې د ناټو غړو په رسمي توګه موافقه وکړه چې د ناټو په مشرۍ نړیوال سوله ساتي ځواکونه (ایساف) به د څلورو نورو ولایتي (په مزارشریف، میمنې، فیض آباد او بغلان کې یوه یوه) بیارغونې ټیمونو (PRTs) قومانده په غاړه واخلي، چې تر هغه وخته پورې ایساف یوازې د پلازمینې کابل شاوخوا امنیت نیولی و او په کندز کې یې د PRT قومانده په غاړه درلوده. همدارنګه ۲۶ غړو موافقه وکړه چې دوی به د افغانستان ماموریت ته ۶۰۰ اضافي سرتیري (له هر هېواد نه ۲۳.۰۸ کسه) او درې چورلکې مرسته وکړي، چې دغه درې هلیکوپترې له ترکیې نه راغلې او په درېیو میاشتو کې بېرته ستنې شوې. ناټو هم ژمنه کړې وه چې د افغان سوله ساتو ځواکونه شمېر به له ۶۵۰۰ نه ۱۰۰۰۰ ته لوړ کړي تر څو د افغانستان د ۲۰۰۴ کال د ولسمشریزو ټاکنو په امنیت کې مرسته وکړي، خو د زیاتو اضافي سرتیرو د استولو په اړه کومه ریښتینې هوکړې ته ونه رسیدل.
د SFOR ماموریت پای ته رسول
د ناټو غړو موافقه وکړه چې په بوسنیا او هرزیګوینا کې د ناټو په مشرۍ د ثبات ځواک (SFOR) ماموریت پای ته ورسوي کوم چې په ۱۹۹۶ز کال کې یې خپل ماموریت پیل کړ، خو ناټو ټینګار کاو چې په ځینو برخو کې لکه د دفاعي اصلاحاتو او یا په جنګي جرمونو د تورنو کسانو د تعقیب په برخه کې د مرستې لپاره به یادو هېواد کې خپل حضور وساتي.
والدين
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" والدين د مور او پلار مانا لري. په همدې ډول والدین د ماشوم یا ماشومانو سرپرستانو ته هم راجع کیږي يانې هغه چاته هم راجع کېدای شي چې د ماشوم پالنه ورپه غاړه وي. يانې والدين کېدای شي د ماشوم بیولوژیکي (طبیعي) مور او پلار وي یا پالونکي مور او پلار وي.
په تاریخ کې
په تاریخ کې، والدین یو مهم بنسټ ګڼل کیږي. والدین کولی شي خپلو ماشومانو ته پالنه او روزنه ورکړي. د مور او پلار اهمیت په تاریخ کې څو ځله یاد شوی دی. د بېلابېلو ټولنو تر منځ اړیکې مختلفې دي او د بېلابېلو چلندونو څخه جوړیږي.
په متحده ایالاتو کې، سټیسي سپیون دولس کاله د هغې د مور او پلار لخوا جنسي تیری شوی و او دا موضوع یې خپل پلار ته د امیندوارۍ وروسته افشا کړه.
سرچينې
وېشنيزه:مور او پلار وېشنيزه:پلار وېشنيزه:مور وېشنيزه:والدين وېشنيزه:کورنۍ
د لوئیس او کلارک اکتشافي سفر
د لوئیس او کلارک اکتشافي سفر، د متحده ایالاتو له خوا د لوئیزیانا له پېرلو وروسته د نوو ترلاسه شوو لویدیځو برخو څخه د تېرېدو په موخه کشفي سفر و. په دغه اکتشافي پوځ کې د متحده ایالاتو له پوځ څخه یوه منتخبه ډله او غیر نظامي دواطلبان شامل و چې قومانده یې د کېپتان مریوتر لوئیس او د هغه د نږدې ملګري دویم بریدمن ویلیام کلارک پر غاړه وه. کلارک او د هغه ۳۰ کسیزې ډلې د ۱۸۰۴ زکال د مۍ په ۱۴ مه د ایلینوی له دوبویز اډې څخه حرکت وکړ او د میسوري په سنت چارلز کې له لوئیس او د دغې اکتشافي ډلې له ۱۰ نورو غړو سره یوځای شول؛ له همدې ځایه دوی د میسوري د سیند له لارې وړاندې لاړل. دغه اکتشافي ډله د لمهي پولې (Lemhi Pass) ته نږدې د امریکا لویې وچې د قاره یي ویش څخه په تېرېدو په ۱۸۰۵ زکال کې کولمبیا سیند او له هغې لارې آرام سمندر ته ورسېدله. د هغوی د بېرته راستنېدو سفر د ۱۸۰۶ زکال د مارچ په ۲۳ مه د اورګن له کلاتسوپ بندر څخه پیل شو او د همدغه کال د سپټمبر په ۲۳ مه پای ته ورسېد.
لنډه کتنه
له دغه کشفي سفر څخه د توماس جفرسون لومړنۍ موخه «د امریکا په ټوله لویه وچه کې د سوداګریزو موخو لپاره په اوبو کې د مستقیمې او عملي لارې موندل» و. بل پلو نوموړي ته دې موضوع ډېر اهمیت درلود چې د میسوري سیند په اوږدو کې د بومي امریکايي قبیلو له خوا په نوو اشغال شوو سیمو باندې د متحده ایالاتو د حاکمیت څرګندويي وکړي او همدارنګه د لوئیزیانا له پېرلو وروسته چې په وروستیو کې یې د پېر بهیر بشپړ شوی و هلته د شته منابعو څخه دقیق مالومات ترلاسه کړي. دغه کشفي سفر په علمي برخه کې پام وړ لاسته راوړنې لرلې په داسې حال کې چې علمي څېړنې یې اصلي موخې نه وې.
د ۱۹مې پېړۍ پر مهال د تاریخ په کتابونو آن په ۱۸۷۶ زکال کې د متحده ایالاتو د خپلواکۍ د سلمې کلیزې پر مهال لوئیس او کلارک ته په ډېر ندرت پام وشو او دغه سفر تر ډېره بریده له یاده وویستل شو. لوئیس او کلارک ته د شلمې پېړۍ په لومړیو کې پام واوښت. د ۱۹۰۴ زکال پر مهال په سنت لوئیز کې د لوئیزیانا د پېرلو د سلمې کلیزې په نندارتون او د ۱۹۰۵ زکال پر مهال د اورګن په پورټلنډ کې د لوئیس او کلارک د کشفي سفر د سلمې کلیزې په ترڅ کې دوی دواړه د امریکايي مخکښانو په توګه یاد شول. له دې سره دغه کیسه د پېړۍ تر نیمايي پورې د متحده ایالاتو د فتحې په جشن کې د یوې بې اغېزې کیسې په توګه پاتې شوه، خو په وروستیو کې د هغو اړوند بشپړه څېړنه شوې.
له ۱۹۸۴ زکال راهیسې په متحده ایالاتو کې هېڅ اکتشافي ډلې شهرت نه دی لرلی و د امریکايي کشفي سفرونو هېڅ یو مشر هم د خپل نوم پر بنسټ د تشخیص وړ نه دی پاتې شوی.
په ۲۰۰۴ زکال کې د اکتشافي سفرونو د ژورنالونو بشپړه او باور وړ ټولګه د ګرې اي. مولټون له خوا راغونډه شوه. همدارنګه د ۲۰۰۴ زکال په شاوخوا کې د دغه اکتشافي سفر د دوه سومې کلیزې پر مهال له لوئیس او کلارک سره عامه لېوالتیا زیاتوالی وموند.
چمتووالي
جفرسون ولسمشرۍ ته له رسېدو دوه کاله وروسته له کانګرس وغوښتل څو د لوئیزیانا له قلمرو څخه آرام سمندر ته د اکتشافي سفر په موخه بودیجه تصویب کړي. هغه هېڅ هڅه ونکړه څو د لوئیس او کلارک دغه سفر له هسپانوي، فرانسوي او بریتانوي چارواکو څخه پټ کړي، بلکه د دغه ګام اړوند یې بېلابېل دلایل وړاندې کړل. هغه په کانګرس کې له مخالف فدارلیست ګوند سره د ضعیفو اړیکو له امله د بودیجې په موخه له یوه محرم پیغام ګټنه وکړه. همدا و چې کانګرس ۲۳۲۴ ډالر د دغه سفر تدارکاتي چارو او د خوړو برخو ته ځانګړي کړل او د لګښت لګولو مسئولیت یې هم د لوئیس پر غاړه کېښودل شو. جفرسون د لوئیس ټاکنه په دې ډول توضیح کړه:    "دا ډېره ستونزمنه چاره وه چې زه داسې یو شخصیت پیدا کړم چې هغه د بوټو پوهنې، طبیعي تاریخ، ډبر پوهنې او ستور پوهنې له علومو سره د ځان بلد کولو وړتیا ولري، پیاوړي قواعد او شخصیت ولري، محتاط و اوسي، له ځنګلي چاپېریال سره ځان جوړ کړای شي او همدارنګه د بومي ادابو او رسومو سره بلد وي چې د دغې چارې لپاره تر ټولو اړینه موضوع ده. دا ټولې وړتیا وې کیپتان لوئیس لري."په ۱۸۰۳ زکال کې جفرسون اکتشافي پوځ وګماره او پوځي کیپتان مریوتر لوئیس یې د هغې ډلګۍ مشر وټاکه، وروسته یې ویلیام کلارک هم راوباله څو له هغه سره په ګډه د دغه کشفي سفر مشري وکړي. لوئیس چې د یو مخکښ مشر په توګه خپلې وړتیاوې څرګندې کړې وې؛ جفرسون هڅه وکړه په دغه مهال کې چې یاد سفر د تائید او بودیجې منلو په حالت کې و هغه خپل اوږد مهالي سفر ته چمتو کړي.
په ۱۸۰۳ زکال کې جفرسون، لوئیس فیلادلفیا ته ولېږه څو د بنجامین راش تر نظر لاندې چې ډاکټر او انسان پالونکی و د درملنې اړوند لارې چارې زده کړي. نوموړي همدارنګه لار برابره کړه چې لوئیس د ستور پوه اندور الیکات څخه د سېکسټانټ (د کشتۍ د لار موندنۍ په موخه دوربین ته ورته وسیله ده) او د بېړۍ چلونې د نورو وسایلو لارې چارې زده کړي. له بنجامین سمیت بارټون څخه لوئیس زده کړل چې څه ډول د بوټو او حیواناتو په نمونو څېړنه وکړي او د هغو ساتنه کړي؛ رابرټ پټرسون هغه ته د جغرافیايي طول او عرض محاسبه ور زده کړه په داسې حال کې چې کاسپار ویسټار د فوسیلونو د څېړنې او د هغو د احتمالي ژوندیو پاتې شونو اړوند د څېړنو ډول ور زده کړ. ورته مهال لوئیس هم کمزوری زده کوونکی نه و او هغه مهال چې د جفرسون څخه یې زده کړه کوله له ځانه یې پرېمانه وړتیا ووښوله. په مانټیکولو کې جفرسون د امریکا لویې وچې د شمالي برخې د موضوع اړوند لوی کتابتون درلود چې لوئیس هغو ته بشپړ لاسرسی درلود. هغه خپل وخت له جفرسون سره د نقشو اړوند په مشوره کولو، کتابونو لوستلو او بحث کولو تېراوه.
دېویا دتا
دېویا دتا (  (زېږون: 25 سپتمبر 1977) یوه هندي فلمي اداکاره او ماډل ده. هغه په بالیووډ او پنجابي سینما کې هم راښکاره شوې، او په ملیالم او انګلیسي فلمونو کې هم . دېیویا دتا خپل فلمي کار په ۱۹۹۴ کال کې په هندي فلم عشق مې جینا عشق مې مرنا کې پیل کړ.
د ماډلینګ مسلک
دېویا دتا سینما ته له تګ مخکې په خپل پلرني تاټوبي پنجاب ايالت کې د سيمه ييزو تلوېزيونونو لپاره ماډلېنګ کاوه.
شخصي ژوند
دېویا دتا نا واده شوې ده. هغه د خپلې مور سره د هغه د رومانتيک اړیکو په اړه یو یادداشت، زه او مور ولیکه. کتاب د پینګوین رینډم هاوس له خوا د فبروري په 10مه، 2017 خپور شو.
سرچينې
وېشنيزه:1977 زېږېدنې وېشنيزه:1974 زېږېدنې وېشنيزه:1971 زېږېدنې
نيکونه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
نيکونه یا اجداد د " والدین " یا "د پلرونو پلرونه" (د بېلګې په توګه نیکه، غورنیکه، سترنیکه، او داسې نور) دي.
د نیکه مانا د "پلار پلار" د مور پلار ته هم نيکه ويل کيږي خو ځينې خلک ورته بابا هم وايي. همدارنګه د پلار مور ته نيا ويل کيږي.
له دې ويوکي اخيستل شوي نور ويوکي
نورې کلمې چې د "نیکه" د لفظ سره تړاو لري عبارت دي له:
نيا: د پلار مور ته نيا وايي او ځينې خلک د مور مور ته هم نيا وايي.
نمسی/نمسۍ:نمسی نارينه ويوکی دی چې د زوی زوی ته وايي او نمسۍ ښځينه ويوکی دی چې د زوی لور ته وايي په همدې ډول د لور زوی ته هم نمسی ويل کيږي او د لور لور ته نمسۍ ويل کيږي.
سرچينې
وېشنيزه:کورنۍ کينډۍ وېشنيزه:کورنۍ
بیولا ریام الین
بیولا ریام الین (زوکړه: د ۱۸۹۷ زکال د جنوري ۲۶ مه – مړینه: د ۱۹۸۹ زکال د مارچ ۱۷ مه) امریکايي نرسه، ډاکټره او د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال ملکي ډاکټره وه. په ۱۹۲۲ زکال کې د نرسنګ د سند له ترلاسه کولو وروسته هغې د نرسانو د سوپروایزرې او په سالټ لېک ښار کې د LDS روغتون د روزنیز ډیپارټمنټ د مشرې په توګه کار وکړ. نوموړې همدارنګه تر ۱۹۲۸ زکال پورې، هغه مهال چې د سانفرانسیسکو په طبي کالج کې د زده کړو په موخه ولاړه؛ د یوتا ایالت د ادارې لپاره یې د روغتونونو د مفتشې په توګه کار وکړ. هغه مهال چې د سانفرانسیسکو په کالیفورنیا پوهنتون کې یې زده کړې کولې؛ د سانفرانسیسکو د خلیج په سیمه کې یې د نرسې په توګه کار کاوه. په ۱۹۳۲ زکال کې له فراغت وروسته فیلیپین ته ولاړه او هلته یې یو روغتون پرانیست.
د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال هغې په رضاکاره توګه د متحده ایالاتو پوځ ته د غیرنظامي جراحې په توګه خدمت وکړ. نوموړې په باګیو سیمه کې د نږدې ۳۰ سرتېرو څخه د پالنې مسئولیت پر غاړه درلود، په داسې حال کې چې باقي ټول پوځ باتاآن ټاپووزمې ته پر شاتګ کړی و. نوموړې په ۱۹۴۱ زکال کې اسیره شوه او له آزادۍ وړاندې یې په دریو بندخونو کې وخت تېر کړ. متحده ایالاتو ته په بېرته راګرځېدو سره یې د خلیج په سیمه کې خپلو چارو ته مخه کړه او په ۱۹۴۶ زکال کې یې د آزادۍ مډال ترلاسه کړ. په ۱۹۶۰ زکال کې هغه خپل فعالیتونه د یوتا، پروو ته ولېږدول، چېرې چې یې تر ۱۹۶۴ زکال پورې د بریګام د ځوانانو د پوهنتون د نرسنګ د کالج د مشرې په توګه خدمت وکړ. الین په ۱۹۷۹ زکال کې تقاعد وکړ او همدغه کال یې واده وکړ؛ له دغه ځایه یې د اریزونا مسا ته کډه وکړه او هلته په ۱۹۸۹ زکال کې د خپلې مړینې تر مهاله پاتې شوه.
لومړنی ژوند او زده کړې
بیولا اسټیلي ریام د ۱۸۹۷ زکال د جنوري په ۲۶ مه د ایداهو په دینګل سیمه کې د نورا الین (کورنی نوم یې کروکېټ) او ویلیام ډیوین ریام په کورنۍ کې وزېږېده. هغه د خپل پلار په کرونده کې په خپله لویه کورنۍ او له خپلو خویندو او وروڼو سره را لویه شوه. د هغې وروڼه او خویندې ویلیام ویسلي (۱۸۸۶ زکال)، میچل الین (۱۸۸۸ زکال)، لی امرسون (۱۸۹۰ زکال)، فابیان دواین (۱۸۹۱ زکال)، ایدا نورا (۱۸۹۳ زکال)، جورج داګلاس (۱۸۹۵ زکال) جان رادنی (۱۹۰۰ زکال)، میلټون پارک (۱۹۰۱ زکال) او کنټ ډوروارډ (۱۹۰۳ زکال) و. هغه دولتي ښوونځي ته ولاړه او په ۱۹۱۶ زکال کې له ایداهو اکاډمۍ څخه د تدریس د شرایطو په لرلو فارغه شوه. هغې په ۱۹۱۷ زکال کې په تدریس پیل وکړ، خو په ۱۹۱۸ زکال کې د انفلونزا د وبا له امله اړ شوه څو د ایلینوی د نرسنګ زده کړو په کالج کې نوم ثبت کړي (دغه روزنیز کالج په ۱۹۲۶ زکال کې د شیکاګو پوهنتون د نرسنګ په پوهنځۍ کې ادغام شو او په ۱۹۲۹ زکال کې یې نور شتون نه درلود). هغې په ۱۹۲۲ زکال کې د نرسې په توګه د کار کولو شرایط پوره کړل.
نرسنګ او لوړې زده کړې (۱۹۲۲-۱۹۳۲ زکال)
په ۱۹۲۲ زکال کې له فراغت وروسته ریام د یوتا، سالټ لیک ښار ته کډه شوه، چېرې چې یې تر ۱۹۲۳ زکال پورې په LDS روغتون کې د نرسنګ د څانګې د سوپروایزرې په توګه دنده ترسره کړه. نوموړې وړاندې له دې چې له ۱۹۲۷ زکال څخه تر ۱۹۲۸ زکال پورې د یوتا د ایالتي ادارې له خوا د روغتونونو د برخې مفتشه شي د نرسنګ د روزنیزې څانګې د مشرې او نرسې په توګه یې کار وکړ. ریام چې لیوالتیا یې لرله له ناروغانو څخه د پالنې په برخه کې خپلې وړتیاوې زیاتې کړي، پرېکړه یې وکړه څو بیا زده کړو ته مخه کړي او ډاکټره شي همدا و چې په ۱۹۲۸ زکال کې یې د یوتا له پوهنتون څخه د لیسانس سند ترلاسه کړ. وروسته له هغې د سانفرانسیسکو د کالیفورنیا پوهنتون ته ولاړه او هلته یې د زده کړو پر مهال د خلیج په سیمه کې د نرسې په توګه تر هغه مهاله کار وکړ کله یې په ۱۹۳۲ زکال کې د میډیکل دوکتورا سند ترلاسه کړ. هغې د کار عملي دوره د سانفرانسیسکو د مېرمنو او ماشومانو په روغتون کې بشپړه کړه.
په فلیپین کې ډاکټره
له فراغت وروسته ریام فلیپین ته سفر وکړ څو له خپل ورور فابیان او خپلې کورنۍ سره وګوري. هغې په مانیلا کې د یوه خصوصي روغتون د جوړولو سربېره یې له ۱۹۳۴ زکال وروسته د مری جانسټون روغتون د سرطبیبې په توګه خدمت وکړ. په ۱۹۳۷ زکال کې یې له کنټاکي ایالت څخه د متحده ایالاتو په پوځ کې له جګړن هنډرسون ویلکاکس «سام» الین سره واده وکړ. په ۱۹۴۰ زکال کې د هغوی زوی لی وزېږېد. په داسې حال کې چې امکان یې درلود په فلیپین باندې د جاپان د احتمالي برید له امله له فیلپین وویستل شي خو الین غوره وګڼله له خپل مېړه سره پاتې شي. په داسې حال کې چې هغې ته د ۱۹۴۱ زکال په ډسمبر میاشت کې له دندې ترخیص ورکړل شو، خو وړاندې له دې چې کورنۍ یې له دې ځایه ووځي په پرل هاربر برید وشو او سام بېرته فعالې دندې ته وغوښتل شو.
د ۱۹۴۱ زکال د ډسمبر په اتمه جاپاني بم غورځونکو الوتکو د فیلپین په باګویو سیمه برید وکړ چېرې چې د الین کورنۍ اوسېده. الین په جګړه کې د ټپیانو څخه د پالنې په موخه د یو موقت روغتون په جوړولو سره پوځ ته د یوې غیرنظامي ډاکټرې او جراحې په توګه خدمت وکړ. هغه مهال چې پاتې ټول پوځ د باتاآن ټاپو ته پر شا تګ وکړ، هغې د ۳۰ ټپي سرتېرو پالنه کوله. له باتاآن جګړې وروسته یې مېړه ونیول شو او اړ شو څو د باتاآن د مړینې مارش ترسره کړي. هغه پرته له دې چې بیا خپله کورنۍ وویني د کاباناتوان په بند کې ومړ. الین هم د ۱۹۴۱ زکال په وروستیو کې ونیول شوه او په پیل کې له خپل زوی سره په جان هی بند کې بندي شوه. هغې د یوې ډاکټرې په توګه د دغه بند په روغتون کې کار کاوه. د ۱۹۴۲ زکال د اپرېل په ۲۰ مه هغوی د یوه بس په واسطه له نورو لویدیځ والو سره د هولمز بند ته انتقال شول، چېرې چې یې دویم زوی هندرسون د د ۱۹۴۲ زکال د جولای په ۴ مه وزېږېد. هغه مهال چې په بند کې وه الین اړ وه څو د وربشو د یو پونډ اوړو لپاره ۷۵ ډالر، د یو پونډ بورې لپاره ۳۰۰ ډالر او د یوې هګۍ لپاره ۲۵ ډالر ورکړي.
الین له دې څخه چې ښځو د بند په اداره کوونکې عمومي کمېټه کې د رایو ورکولو حق نه درلود ناهیلې شوه، همدا وه چې د ښځو کمېټه یې جوړه کړه او له عمومي کمېتې یې وغوښتل څو هم نارینه او هم ښځینه د دغه بند په اداره کې وګماري. عمومي کمیټې د بندیانو ترمنځ نظر پوښتنه ترسره کړه، په داسې حال کې چې د الین نظر اکثریت ملاتړ خپل کړ خو عمومي کمیټې یې پایلې په پام کې وه نه نیولې او یوازې د نارینه و د رایو ورکولو سیاست یې وساته. په پایله کې د بند اړوند د الین ټول نظریات ومنل شول خو نوره هغه هلته نه وه څو پایلې یې وویني. په دغه بند کې هغې له ۱۸ میاشتې بندیتوب وروسته د انتقال غوښتنه وکړه او د ۱۹۴۳ زکال په لومړیو کې له خپلو ماشومانو سره د سانتو توماس بند ته یووړل شوه، چېرې چې هلته هم د ډاکټرانو کمښت شتون درلود.
مړینه
الین د ۱۹۸۹ زکال د مارچ په اولسمه د اریزونا په مسا کې مړه شوه. او وړاندې له دې چې د کالیفورنیا د سان برونو په ګولډن ګېټ ملي هدیره کې خاورو ته وسپارل شي د جنازې مراسم یې د مارچ په ۲۰ مه د اووک هیلز د پروو سیمې د څلورم وارډ په کوچنۍ کلیسا کې ترسره شول.
جان ټینډال
جان ټینډال (زوکړه: د ۱۸۲۰ زکال د اګست ۲مه – مړینه: د ۱۸۹۳ زکال د ډسمبر ۴مه) د نوولسمې پېړۍ مخکښ آیرلنډي فزیک پوه و. نوموړی په ۱۸۵۰مه لسیزه کې د ډیامقناطیس په برخه کې د څېړنو له امله شهرت وموند. نوموړي وروسته له دې د انفرارېډ وړانګو د قلمرو او د هوا د فزیکي خواصو اړوند موندنې لرلې، له دې سربېره یې وکولای شو په اتومسفیر کې د شته کاربن ډای اکساید او هغه څه ترمنځ اړیکه اثبات کړي چې نن ورځ د ګلخانه یي اغېز په توګه پېژندل کېږي.
ټینډال له دې سربېره دوولس علمي کتابونه ولیکل او په دې سره یې د ۱۹مې پېړۍ تجربوي فزیک ګڼ شمېر مخاطبینو ته وړاندې کړ. هغه له ۱۸۵۳ زکال څخه تر ۱۸۸۷ زکال پورې د لویې بریتانیا په سلطنتي انستیتیوت کې د فزیک په برخه کې تدریس وکړ. نوموړی په ۱۸۶۸ زکال کې د امریکا د فلسفي ټولنې غړی وټاکل شو.
لومړني کلونه او زده کړې
ټینډال د ایرلنډ د کارلو سیمې په لیلینبریج ښارګوټي کې وزېږېد. پلار یې په سیمه ئیزو پولیسو کې دنده لرله او د ګلوسترشایر هغو کډوالو ته اړوند و چې د ۱۶۷۰ زکال په شاوخوا کې د ختیځ ایرلنډ په سویل کې استوګن شوي و. ټینډال د خپلې نوې ځوانۍ تر وروستیو پورې د کارلو سیمې په سیمه ئیزو ښوونځیو ( بالینابرانو ابتدايي ښوونځي) کې زده کړې وکړې او په ډېر احتمال سره دلته د خپلو زده کړو په وروستیو مهالونو کې مرستیال ښوونکی هم و. په هغو مضامینو کې چې ده په ښوونځي کې لوستل تر ټولو پام وړ یې فني نقشه جوړونه او ریاضیات و چې د ځمکې د نقشې جوړولو په موضوعاتو کې ترې ګټنه کېدله. نوموړی د خپلې نوې ځوانۍ په وروستیو کې چې ۱۸۳۹ زکال و د ایرلنډ د نقشې جوړونې د ملي ادارې (Ordnance Survey of Ireland) له خوا په دنده وګمارل شو چې بیا په ۱۸۴۲ زکال کې د لویې بریتانیا د نقشې جوړونې ملي ادارې ته ترې ولاړ. د ۱۸۴۰مې لسیزې پرمهال د اوسپنۍ پټلۍ جوړولو کار د ودې په حالت کې و. د ټینډال د نقشې جوړونې تجارب د اوسپنۍ پټلۍ د جوړونکو لپاره با ارزښته و او هغو ورته اړتیا لرله. همدا و چې نوموړي له ۱۸۴۴ زکال څخه تر ۱۸۴۷ زکال پورې په ګټمنه بڼه د اوسپنې پټلۍ جوړولو د طراحۍ په برخه کې وګمارل شو.
په ۱۸۴۷ زکال کې ټینډال هوډ وکړ چې په همپشایر سیمه کې د کوین ووډ کالج په نامه د بشپړ مهالیز (شپې او ورځې) ښوونځي د ریاضیاتو او نقشه جوړونې ښوونکې شي. نوموړي وروسته د دغې پرېکړې په یادونه سره وویل: «له فکري ودې سره لیوالتیا زه پرې نښودم؛ هغه مهال چې د اوسپنۍ پټلۍ کار کم شو په ۱۸۴۷ زکال کې مې د کوین ووډ کالج د استادۍ څوکۍ ومنله». دغه مهال په یاد کالج کې بل تازه ګمارل شوی ځوان ښوونکی اډوارډ فرانکلنډ و چې وړاندې یې د بریتانیا د جیولوژیکي سروې په اداره کې د کیمیا د لابراتوار د مرستیال په توګه کار کړی و. فرانکلنډ او ټینډال کلک ملګري شول. د فرانکلنډ د پخوانیو معلوماتو پر بنسټ دوی پرېکړه وکړه چې د ساینس په برخه کې د لا زیاتو زده کړو په موخه جرمني ته ولاړ شي. فرانکلنډ پوهېده چې د جرمني یو شمېر پوهنتونونه د تجربوي کمییا او فزیک په برخو کې د بریتانیا له پوهنتونونو مخکې دي (د بریتانیا په پوهنتونو کې د لابراتوري علومو پر ځای پر کلاسیک او ریاضیاتو ډېر تمرکز شتون درلود). دوی دواړه د ۱۸۴۸ زکال په اوړي کې جرمني ته ولاړل او د ماربورګ په پوهنتون کې یې نوم ثبت کړ ځکه چې د دغه پوهنتون د ښوونکي رابرټ بونسن شهرت دوی مجذوب کړي وي. ټینډال د دوه کلونو لپاره د بونسن تر نظر لاندې زده کړې وکړې. کېدای شي چې په ماربورګ کې د ټینډال لپاره اغېزمن کس پروفیسور هرمان کنوبلاوخ وي، ځکه چې ټینډال کلونه وروسته هم له هغه سره اړیکه لرله. په ماربورګ پوهنتون کې د ټینډال پای لیک د پیچلو سطحو ریاضیکي تحلیل او تجزیې ته اړوند و چې په ۱۸۵۰ زکال کې یې (د فردریش لوډویک سټګمن تر نظر لاندې) وړاندې کړ. ټینډال یو کال بل هم په جرمني کې پاتې شو او له کنوبلاوخ سره یې یوځای د مقناطیس اړوند څېړنه وکړه؛ د دغو هڅو په لړ کې هغوی په برلین کې د کنوبلاوخ د اصلي ښوونکي هاینریش ګوستاو مګنوس په لابراتورا کې تېرې کړې. نن ورځ څرګنده ده چې بونسن او مګنوس د تجربي علومو په برخه کې د هغه مهال له غوره لارښوونکو څخه و. له همدې امله هغه مهال چې ټینډال د ۱۸۵۱ زکال په اوړي کې بېرته انګلستان ته وګرځېد، په ډېر احتمال سره په انګلستان کې د نورو ټولو په پرتله د تجربي علومو په برخه کې مخکښ و.
لومړنۍ علمي چارې
د فزیک په برخه کې د ټینډال لومړنۍ چارې په مقناطیس او ډیامقناطیسي قطبیت باندې ازموینې وې چې له ۱۸۵۰ زکال څخه یې تر ۱۸۵۶ زکال پورې په هغو کار وکړ. په دې اړوند نوموړي خپل لومړي دوه اغېزمن راپورونه د کنوبلاوخ په همکارۍ ولیکل. یو له دغو څخه د «د کریسټالونو مقناطیسي نوري خواص، او د مالیکولي تنظیم سره د مقناطیس او ډایامقناطیس د اړیکې» تر عنوان لاندې و چې د ۱۸۵۰ زکال په می میاشت کې خپور شو. دغه څېړنې او همدارنګه د مقناطیسونو اړوند نورې څېړنې یې لامل وګرځېدې چې ټینډال د ورځې له مشهورو پوهانو څخه وګڼل شي. نوموړي په ۱۸۵۲ زکال کې د سلطنتي ټولنې غړیتوب ترلاسه کړ.
د یو مناسب څېړنیز قرار په لټون کې هغه وکولای شول د جرمني د مخکښ فزیکي ژورنال اوږد مهالی مدیر مسئول یوهان کریسټین پوګندورف او د دغه ژورنال نور دایمي لیکولان ومومي څو د هغه له اړخه ورته مقاله ولیکي. په ۱۸۵۳ زکال کې د هغه احترام له امله چې په سلطنتي انستیتوت کې د مقناطیسي څېړنو د برخې مشر مایکل فارادي د هغه کار ته درلود د لندن په سلطنتي انستیتیوت کې د طبیعي فلسفې (فزیک) ښوونکی وټاکل شو. نږدې یوه لسیزه وروسته ټینډال په سلطنتي انستیتیوت کې د مایکل فارادي له تقاعد وروسته د نوموړي ځای ناستی وټاکل شو.
آلپ غرونو ته سفر او یخبندان پوهنه
ټینډال په ۱۸۵۶ زکال کې د علمي لاملونو له امله له الپ غرونو څخه لیدنه وکړه او بالاخره په یوه مخکښ غره ختونکی واوښت. نوموړي له ۱۸۵۶ زکال وروسته په نږدې ټولو اوړو کې له الپ غرونو څخه لیدنه کوله او د هغې ډلې غرو ختونکو څخه و چې وایسهورن څوکې ته په ۱۸۶۱ زکال کې وختل؛ نوموړي همدارنګه په ۱۸۶۸ زکال کې ماترهورن څوکې ته د ختونکو لومړنیو ډلو څخه د یوې مشري وکړه. د نوموړي نوم د «آلپنېزم» له طلایي دورې سره اړوند دی – هغه منځني ویکټوریايي کلونه چې ډېره ستونزمنه وه څوک دې د آلپ څوکو ته وخېژي.
په الپ غرونو کې ټینډال په طبیعي یخچالونو په ځانګړې توګه د یخچالونو په حرکت څېړنه وکړه. د یخچالونو د جریان اړوند د نوموړي توضیح لامل وګرځېده هغه د یو شمېر نورو په ځانګړې توګه د جیمز ډیوېډ فوربس سره په بحثونو واړوي. د یخچالونو د حرکت اړوند لومړنۍ علمي چارې د فوربس له خوا ترسره شوې وې، خو فوربس دغه مهال د ریګولاسیون له ښکارندې څخه چې لږ وروسته د مایکل فارادي له خوا کشف شوې وه خبر نه درلود. ریګلاسیون (د فشار په حالت کې د یخ د ویلي کېدو او د فشار په کمېدو کې بېرته د یخ د کلک کېدو ښکارنده) د ټینډال په توضیح کې کلیدي رول درلود.
د ژوند تنوع له لاسه ورکونه
د ژوند تنوع له لاسه ورکونه کې په ټوله نړۍ کې د بېلابېلو ډولونو ختمېدل، همدارنګه په یوه ځانګړي استوګنځي کې د ځایي ډولونو کمېدل یا ختمېدل شامل دي چې په پایله کې د بیولوژیکي تنوع لامل کېږي. بله پدیده کېدای شي لنډمهاله یا دایمي وي، دې پورې اړه لري چې د چاپېریال ویجاړېدل چې د له لاسه ورکونې لامل کېږي، د ایکولوژیکي بیارغونې/ ایکولوژیکي انعطاف پذیري له لارې د بېرته راګرځېدو وړ ده یا په موثره توګه دایمي ده (د بېلګې په توګه د ځمکې له لاسه ورکول). اوسنی نړیواله ختمېدنه (چې ډېری وخت شپږم ډله‌ییز ختمېدل یا د آنټروپوسېن ختمېدلو په نوم یادېږي)، د انساني فعالیتونو له امله د ژوند تنوع د ناورین لامل شوی دی چې له سیاره یي پولو هاخوا دی او تراوسه داسې ثابت شوی چې د بېرته راګرځېدو وړ ندی.
که څه هم د نړیوالو ډولونو دایمي له لاسه ورکونه د ډولونو په ترکیب کې له سیمه ییزو بدلونونو څخه ډېره د پام وړ او غمجنه پدیده ده، ان په ثابت صحي حالت کې کوچني بدلونونه هم کولی شي د خوړو پر شبکې او د خوړو په زنځیر د پام وړ اغیزې ولري تر هغه ځایه چې یوازې د یوې بڼې کمېدل کولی شي په ټول زنځیر منفي اغیزه وکړي (ګډ ختم)، د یوه ایکوسیسټم لرلو سربېره په ټوله کې د ژوند تنوع کمېدلو، ممکنه پایداره بدیل حالتونو لامل کېږي. د ژوند تنوع ایکولوژیکي اغیزې په معمول ډول د هغه له ختمېدو سره خنثا کېږي. د ژوند تنوع کمېدل په ځانګړې توګه د ایکوسیسټمي خدمتونو د کمېدو لامل کېږي او په پایله کې د خوړو خوندیتوب لپاره سمدستي خطر رامنځته کوي، خو همدارنګه کولی شي د انسانانو لپاره د عامې روغتیا اوږدمهاله پایلې ولري.
د چاپېریال ساتنې نړیوال سازمانونه لسیزې کېږي چې د ژوند تنوع له منځه تللو مخنیوي لپاره مبارزه کوي، د عامې روغتیا چارواکو هغه د عامې روغتیا لپاره د یوې ټولیزې روغتیا لیدلوري په توګه ادغام کړی دی، او د ژوند تنوع ساتنه په زیاتېدونکې توګه د نړیوال سیاست یوه برخه ده. د بېلګې په توګه، په بیولوژيکي تنوع کې د ملګرو ملتونو کنوانسیون د ژون تنوع له لاسه ورکولو په مخنیوي او د وحشي سیمو په فعاله ساتنې باندې تمرکز کړی دی. د دې کار لپاره نړیواله ژمنتیا او موخې په اوسني وخت کې د دوامدار پرمختګ ۱۵مې موخې «د ځمکې د سر ژوند» او د دوامدار پرمختګ ۱۴مې موخې «د اوبو لاندې ژوند» باندې مجسم شوی دی. په همدې حال کې، د «له طبیعت سره د سولې جوړونې» په هکله د ملګرو ملتونو د چاپېریال پروګرام رپوټ چې په ۲۰۲۰م کال کې خپور شو، څرګنده که چې ډېری دا هڅې ندي بریالۍ شوي ترڅو خپلو نړیوالو موخو ته ورسېږي.