cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بري ګولډ واټر
ګولډواټر په فونېکس کې زېږدلی چې هغه مهال د ارېزونا د خاورې برخه و او هلته یې دخپل لوی کورني پلورنځي په مدیریت کې مرسته وکړه. دویمې نړیوالې جګړې ته د متحده ایالاتو تر دننه کېدو وروسته ګولډواټر د متحده ایالاتو په هوایي ځواک کې د زېرمو یو کمیسیون ترلاسه کړ. د پیلوټ په توګه وروزل شو او په یو نوي رامنځته شوي کنډک کې چې په ټوله نړۍ کې يې جنګي سیمو ته الوتکې او تجهیزات لېږدول د بېړۍ د قومندان په توګه وګومارل شو. ګولډواټر تر جګړې وروسته په ۱۹۴۹ کال کې د فونېکس ښار شورا ته وټاکل شو او په ۱۹۵۲ کال کې يې د ټاکنو له ګټلو سره د متحده ایالاتو سنامجلس/ مشرانو جرګې ته لار ومونده.
ګولډواټر په سنا کې د نیوډيل (د عمومي کاري پروژو یو پرګرام، ژباړن) میراث رد کړ او له محافظه کارائتلاف/ پیوستون سره یې د نیوډيل پیستون پر وړاندې مبارزه وکړه. ګولډواټر همدارنګه په سیاسي مسائلو کې له منځ لارې څخه تر لېبرال پورې د خپل ګوند د غړو په ننګولو کې د یو خپلسري سیاستوال په توګه پېژندل کېده. په فونېکس کې د NAACP  (د رنګین پوستو د پرمختګ لپاره ملي ټولنه) غړی او د توپیریز چلند د له منځه وړلو فعال ملاتړ و. ګولډ واټر د ۱۹۵۷ او ۱۹۶۰ کلونو د مدني حقونو له قوانینو او د متحده ایالاتو د اساسي قانون له ۲۴م تعدیل څخه ملاتړ وکړ. خو هغه یوه پرېکړه چې هغه یې پر نژادي برابرۍ د خپل باور له امله خواشینی کړ په جبري توګه یې د ۱۹۶۴ کال د مدني حقوقو له قانون سره مخالفت وکړ او احساس یې وکړ چې دوه مادې يې په ځانګړي ډول دویمه او اوومه له اساسي قانون سره په ټکر او د فېدارل دولت احتمالي تېری دی. ګولډ واټر په ۱۹۶۴ کال کې یوه لویه ټاکنیزه حوزه جوړه کړه تر څو د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو په مقدماتي سیالیو کې بریالی شي. ګولډواټر که څه هم د یو اپیسکوپالین (پورتیستان کلیسا ته منصوبه یوه مذهبي څانګه، ژباړن) په توګه رالوی شو د خپل پلار له طرفه لومړنی یهودی مذهبی نوماند و چې د یو امریکایي ګوند له خوا ولسمشری ته نوماند شو. په پای کې د ګولدواټر پلټ فارم/چارچوکاټ ونه شوی کولی د رایې ورکوونکو ملاتړ ترلاسه کړي او د ۱۹۶۴ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د فعلي دیموکرات لېډون. بي جانسون له خوا په لوی تاریخي توپیر له ماتې سره مخ شو. ګولډ واټر بېرته په ۱۹۶۹ کال کې سنا ته راوګرځېد او په خارجي سیاست او دفاعي چارو کې متخصص شو. ګولډ واټر  د یو نامتو سیاستوال په توګه پر خپلو اوصولو د ویاړ او ژمنتیا له امله د خپلو همکارانو تر منځ درناوي درلود، په ۱۹۴۷ کال کې يې په بریالۍ توګه له ولسمشر ریچارډ نېکسون څخه د استعفا غوښتنه وکړه ځکه د واټرګېټ د رسوایۍ د پټولو شواهد ډېر شول او استیضاح نږدې وه.
ګولډواټر په سنا کې په خپله وروستۍ بانفوذه دوره کې په ۱۹۸۰ کال کې له لږ اختلاف سره په ټاکنو کې بریالی شو. ګولډواټر په ۱۹۸۶ کال کې د ګولډ واټر نیکلز  قانون پر تصویب څار درلود. چې  په مسلم ډول د هغه له اړینو قانوني لاسته راوړنو څخه و چې ملکي ځواک یې په دفاع وزارت کې غښتلی کړ. په ورپسې کال له سنا څخه تقاعد شو او د کنګرې استازی جان مکېن یې ځای ناستی شو، هغه خپل سلف د داسې یو کس په توګه وستایه چې "د جمهوري غوښتونکو ګوند یې له یو ختیځ نخبه پال سازمان څخه د رونالډ ریګان د ​​​​​ټاکنو لپاره په یو مناسب بستر بدل کړ" ګولډواټر په ۱۹۸۰ کال کې کله چې "د ټاکنو لپاره وخت" ویناوالۍ وروسته بیرغ لېږدوونکی و په شدید ډول د رېګان له ټاکنیزو مبارزاتو څخه ملاتړ وکړ. ریګان د ګولډواټر د مخکني مدیریت ډېری اوصول په خپلو ټاکنیزو مبارزاتو کې منعکس کړل. د واشنګټن پوست ستون لیکونکی جورج وېل دې ټکي ته متوجه شو او ویې لیکل: "موږ … چې په ۱۹۶۴ کال کې هغه ته رایې ورکړې، باوري یو چې هغه بریالی شو یوازې د رایو شمېرلو ۱۶ کاله دوام وکړ."
د ټولنیزو او کلتوري مسائلو په اړه د ګولډواټر نظریې د هغه د کار د پای په نږدې کېدو سره په زیاتېدونکي ډول ازادي غوښتونکې شوې. له سنا څخه تر وتلو وروسته د ګولډ واټر نظریې د ازادې غوښتونکو نظریو په توګه تثبیت شوې. هغه په جمهوري غوښتونکي ګوند کې د پېټ رابرټسون او د هغه په څېر نورو کسانو پر پیسې جوړونکې پانګونې نیوکه وکړه … چې له هغه څخه یې د یو مذهبي سازمان د رامنځته کولو هڅه وکړه. د خپل ژمني کال په بهیر کې يې په پوځ کې په ښکاره ډول د خدمت کوونکو هم جنس پالانو، چاپېریال ساتنې، د هم جنس پالانو له حقونو، د ماشوم لرې کولو/سقط له حقوقو او د هم جنسه جوړو لپاره د زوی ولی نیولو له حقوقو څخه ملاتړ وکړ او د ماري جوانا/چرس طبي درمل یې قانوني اعلان کړل.
لومړنی ژوند او کورنۍ مخینه
ګولډواټر په فونېکس کې زېږېدلی چې هغه مهال د ارېزونا د خاورې یوه برخه وه، د بارون. اېم. ګولډواټر او د هغه د مېرمنې هاتي جوزفین "جوجو" وېلیم زوی و. د پلار کورنۍ یې د ګولډواټر لوی پلورنځی جوړ کړی و چې په فونېکس کې یو لوی او لوکس پلورنځی و. د ګولډ واټر پلرنی نیکه مېشل ګولډ واټر یو پولنډۍ یهودی و چې په ۱۸۲۱ کال کې په کونین کې زېږېدلی و چې هغه مهال د پولنډ د کانګرېس یوه برخه وه. هغه په ۱۸۴۸ کال د انقلابونو په دوام لندن ته مهاجرت وکړ. میشل لندن ته تر رسېدو لږ ځنډ وروسته خپل نوم په انګریزي مایکل ګولډواټر ته واړوه. مایکل د یوې انګرېزې یهودي کورنۍ له لور ساره نتان سره د لندن د یهودانو په لوی عبادت ځای کې واده وکړ. ګولډواټریان وروسته متحده ایالاتو ته کډوال شول لومړی د کالفورینیا او سانفراسیسکو ته ورسېدل او وروسته د ارېزونا په خاوره کې مېشت شول هلته مایکل ګولډواټر یو کوچنی پلورنځی پرانیست چې وروسته یې درېيو زامنو هېنري، بارون او موریس له خوا پراختیا ومونده. موریس ګولډواټر (زوکړه ۱۸۵۲ - مړینه ۱۹۳۹) د ارېزونا سیمه ییز او ایالتي قانون جوړوونکی، د ارېزونا د پرسکاټ ښاروال او وروسته د ارېزونا ایالت د سنا رییس و.
د ګولډواټر پلار یهودی و خو هغه د خپلې مور په باورونو یو سقفۍ/ اپیسکوپال شو چې د پروټسټان مذهب یوه څانګه ده. هاتي وېلیم په نیو انګلنډ کې د مېشتې یهودي کورنۍ اړوند د روډ ټاپو د راجر وېلیم له خدای پالې کورنۍ څخه وه. د ګولډواټر پلار په فېنیکس کې په یوه سقفي کلیسا کې واده وکړ. ګولډواټر په خپل ټول عمر کې يو سقفی پاتې شو که څه هم ځینې وختونه یې په ندرت ځان یهود باله. هغه په داسې حال کې چې تر ډېره یې په کلیسا کې ګډون نه کاوه، داسې څرګندونه وکړه " که چېرې یو نر په مذهبي او اخلاقي لارو عمل وکړي، هغه په واقعي ډول یو مذهبي سړی دی- او دا کلیسا ته د هغو د تګ له شمېر سره څه اړیکه نه لري. د هغه د تره لومړنی زوی جولیوس ګولډ واټر بوداییزم ته مخه کړه او د جوډو شینشو کشیش شو چې د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې يې له اسیر شویو جاپاني - امریکایانو سره مرسته وکړه.
نازي جرمني
نازي جرمني چې له ۱۹۳۳ تر ۱۹۴۳ ز کال پورې په رسمي ډول د جرمن رایش او له ۱۹۴۳ تر ۱۹۴۵ ز کال پورې د ستر جرمن رایش په نوم پېژندل کېده، له ۱۹۳۳ تر ۱۹۴۵ز کال پورې او کله چې اډولف هټلر او نازي ګوند د دې هېواد چارې په لاس کې واخیستلې او هلته یې ډیکتاتوري پیل کړه، د جرمني دولت و. د هټلر تر مشري لاندې، جرمني په چټکۍ سره په یوه توتالیترین دولت بدل شو، چېرې چې د ژوند ټولې چارې په کې د حکومت له خوا کنټرول کېدې. درېیم رایش یعنې درېیم قلمرو یا درېیمه سترواکي د نازیانو له دې ادعا سره تړلې چې ویل به یې نازي جرمني د پخوانۍ رومي سترواکۍ (۸۰۰ تر ۱۸۷۱ ز کال) او جرمني سترواکۍ (۱۸۷۱-۱۹۱۸ ز کال) ځایناستی ده. درېیمه سترواکۍ چې هټلر او نازیانو به ورته د زرو کلونو رایش یا سترواکي ویله، له ۱۲ کلونو وروسته کله چې متفقینو جرمني ته ماتې ورکړه د ۱۹۴۵ ز کال په مۍ میاشت کې نسکوره شوه و په دې سره په اروپا کې دویمه نړیواله جګړه هم پای ته ورسېده.
د ۱۹۳۳ ز کال د جنوري په ۳۰مه، هټلر د وایمار جمهوریت د دولت د مشر، پاول اون هنډنبورګ له خوا د جرمني د چانسلر یا د حکومت د مشر په توګه وټاکل شو. نازي ګوند وروسته خپل ټول سیاسي مخالفین وځپل او ټول واک یې په لاسه کې واخیست. هنډنبورګ د ۱۹۳۴ کال د اګسټ په ۲مه مړ شو او په دې سره هټلر د چانسلر او ولسمشر د ټولو واکونو په یو کولو سره د جرمني ډیکتاتور شو. د ۱۹۳۴ کال د اګسټ په ۱۹مه د یوه ملي ریفرانډوم له مخې هټلر د جرمني فیرور (مشر) شو. په دې وخت کې ټول قدرت د هټلر په لاس کې و او د هغه خبرې تر ټولو ستر قانون و. حکومت کوم همغږه شوی او همکار نهاد نه و، بلکې د هغو خلکو ډلګۍ وه چې د قدرت او د هټلر په خوښه به یې کارونه کول. د ستر خپګان په نیمايي کې، نازیانو اقتصادي ټیکاو رامنځته کړ او د زیاتو پوځي لګښتونو او ګډ اقتصاد په کارولو سره یې د خلکو  پراخې بېکارۍ ته د پاي ټکی کېښود. د کسري لګښتونو په کارولو سره، رژيم په پټه سره د بیا وسله وال کولو ستر پروګرام تر لاس لاندې ونیو او وارماخت (وسله وال ځواک) یې جوړ کړ او تر څنګ یې پراخې عام المنفعه پروژې بشپړ کړي، چې له هغې ډلې موټروي هم په کې شاملې وي. د اقتصادي ټیکاو په رامنځته کېدو سره رژيم په خلکو کې محبوبیت وموند.
جرمني له ۱۹۱۹ تر ۱۹۳۳ ز کلونو پورې د وایمار جمهوریت په نوم پېژندل کېده. دا داسې یو جمهوریت و چې نیمه ولسمشریزه نظام یې درلود. وایمار جمهوریت له بې شمېره ستونزو سره مخامخ و، له هغې ډلې ستر انفلاسیون، سیاسي افراط (د کېڼ اړخو او ښۍ اړخو ملیشو د زورزیاتي په ګډون)، د لومړۍ نړیوالې جګړې له فاتح هېوادونو سره جنجالې اړیکې او د بېلابېلو سیاسي ګوندونو تر منځ د ایتلافي حکومت پر جوړولو یو لړ ناکامې هڅې. د جرمني اقتصاد ته کلکه ضربه د لومړۍ نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته ورسېده، په دې لړ کې یو څه د ۱۹۱۹ ز کال د ورسای د تړون له مخې د جګړې د تاوانونو د ورکړې له امله هم و. دولت د خپلو لګښتونو او د جګړې د پورونو د بېرته ورکړې لپاره پیسې چاپولې، خو دې کار سخت انفلاسیون رامنځته کړ او د دې لامل وګرځېد چې د مصرفي توکو بیې لوړې شي، اقتصادي ګډوډي رامنځته شي او خلک په خوراکي توکو پسې لالهانده وګرځي. کله چې حکومت د ۱۹۲۳ ز کال په جنوري کې د جګړې د تاوانونو د ورکړې اړوند پیسې بندې کړي، نو فرانسوي سرتیرو د جرمني صنعتي سیمې اشغال کړي کوم چې د روهر سیند په څنډه کې پرتې وي او دې کار پراخې مدني ناکرارۍ له ځانه سره ولرلي.
د نازي له خوا د واک اخیستل
که څه هم نازیانو په ۱۹۳۲ ز کال کې د ریشټاګ په عمومي ټاکنو کې زیاتره رایې ګټلې وي، خو بیا هم اکثریت یې نه و ګټلی. له همدې امله، هټلر د جرمني د خلکو له ملي ګوند سره د لنډ مهال لپاره ایتلافي حکومت رامنځته کړ. خو د سیاسیونو، صنعتګرانو او سوداګریز قشر د فشار له مخې، ولسمشر پاول اون هنډنبورګ په ۱۹۳۳ ز کال د جنوري په ۳۰مه هټلر د جرمني د چانسلر په توګه وټاکه. همدې پېښې ته Machtergreifung (د واک اخیستل) هم وايي.
د ۱۹۳۳ ز کال د فبروري په ۲۷مه، د ریشټاګ ودانۍ ته اور واچول شو. د دې پیښې له امله هالنډی کمونیست، مارینوس وان دیر لوبي مجرم وګڼل شو. هټلر اعلام وکړ چې د اور دا پېښه د یوه کمونیستي قیام نښه ده. د رایشټاګ د سوځولو فرمان چې د ۱۹۳۳ ز کال د فبروري په ۲۸مه وتپل شو، زیاتره مدني ازادي له هغې ډلې د خلکو را ټولیدنه او د رسنیو ازادي یې لغوه کړه. دې فرمان همداشان پولیسو ته اختیار ورکړ چې خلک د نامحدود وخت او پرته له کوم تور څخه بندیان کړي. دغه قانون له یوه تبلیغاتي کمپاین سره مل و چې له دې کار نه یې عمومي ملاتړ رامنځته کړ. د SA له خوا د کمونیستانو ځپل په ټول هېواد کې روان و او د جرمني د کمونیست ګوند ۴۰۰۰ کسان ونیول شول.
د قدرت پیاوړتیا
د SA مشري د لا زیات سیاسي او پوځي قدرت لرلو لپاره خپل فشار ته ادامه ورکړه. په ځواب کې یې هټلر د SS او ګشتاپو د SA د ټولې مشرۍ د تصفیې لپاره وکاراوه. هټلر د SA مشر، ایرنسټ روهم او د SA نور مشران د هټلر له ځینو سیاسي مخالفینو (لګه ګریګور سټراسر او پخوانی چانسلر کورټ فون شلیچر) ونیول او ویې وژل. د ۱۹۳۴ ز کال د جون له ۳۰مې د جولای تر ۲مې پورې تر ۲۰۰ پورې خلک په هغو پیښو کې چې د اوږدو چړو په شپه پېژندل کېدل، ووژل شول.
هنډنبورګ د ۱۹۳۴ز کال د اګسټ په ۲مه مړ شو. تر دې یوه ورځ وړاندې، کابینې د (رایش د تر ټولو لوړرتبه دولتي مقام اړوند قانون) تصویب کړی و، چې له مخې یې که چېرې هنډنبورګ مړ کېږي، نو د ولسمشرۍ دفتر به له منځه ځي او اختیارات به یې چانسلر (لومړي وزیر) سره مدغم کېږي. په دې سره هټلر هم د دولت او هم د حکومت مشر شو او په رسمي ډول مشر او لومړی وزیر ونومول شو، که څه هم د ولمسشرۍ څوکۍ له منځه ولاړه. اوس نو جرمني یو توتالیتره دولت لري او هټلر یې مشر دی. د دولت د مشر په توګه، هټلر د وسله والو ځواکونو سراعلی قومندان شو. په دې سره سرتیرو ته هم د وفاداری د لوړې یو نوی قانون رامنځته شو چې له مخې یې سرتیرې اړ و چې د سراعلی قومندان څوکۍ پر ځای په خپله هټلر ته د وفاداری لوړه پر ځای کړي. د همدې کال د اګسټ په ۱۹مه، د یوه ریفرانډوم له مخې ۹۰ سلنه رای ورکوونکو د لومړي وزیر له څوکۍ سره د ولسمشرۍ د څوک د ادغام په ګټه رایه ورکړه.
هوښیار ډیزاین
هوښیار ډیزاین (ID) د خدای شتون لپاره یو نیمه علمي استدلال دی چې د هغه د پلویانو لخوا د «د ژوند د سرچینې اړوند د شواهدو پر بنسټ یوې علمي نظریې» په توګه وړاندې شوې ده. پلویان یې ادعا کوي چې «د نړۍ او ژوندیو موجوداتو ځینې ځانګړتیاوې په غوره بڼه د یوه هوښیار لامل له لوري توضیح کېږي، نه د طبیعي ټاکنې په څېر بې مسیره پروسې له لوري». ID د خلقت ګرایۍ یوه بڼه ده چې آزمېښتي ملاتړ ځان سره نه لري او هیڅ د آزمېښت وړ یا د اثباتېدو وړ فرضیه نه وړاندې کوي او له همدې کبله علم نه دی. د ID اصلي پلویان په متحده ایالتونو کې له ډیسکاوري موسسې سره، یوه مسیحي، سیاسي محافظه کاره فکر دی، اړوند دي. See:
ID د تکاملي توضیحاتو په وړاندې دوه اصلي دلیلونه وړاندې کوي: نه راګرځېدونکې پېچلتیا او مشخصه پېچلتیا، او ادعا کوي چې د ژوندیو موجوداتو ځینې معلوماتي او بیولوژيکي ځانګړتیاوې له هغه څخه ډېرې پېچلې دي چې د طبیعي ټاکنې پایله وي. علمي دقیقې څېړنې څو بېلګې چې ادعا کېږي د هغوی لپاره تکاملي توضیح ناممکنه ده، رد کړي دي.
ID په مډرن علم کې د ذاتي میټوډولوژيکي طبیعت ګرایۍ د ننګولو په لټه کې دی، که څه هم د هغه پلویان دا مني چې تراوسه یې یوه علمي نظریه نده وړاندې کړې. ID د تکامل په وړاندې د یوه مثبت استدلال په توګه، د انساني مصنوعیاتو او طبیعي سیسټمونو ترمنځ د یوې پرتلې سپارښتنه کوي، د خدای د شتون ډیزاین لپاره د الهیاتي استدلال یوه نسخه. وروسته بیا د ID پلویان په پرتله کولو سره دې پایلې ته رسېږي چې پېچلې ځانګړتیاوې، لکه څنګه چې د ID لخوا تعریف شوي دي، د ډیزاین شواهد دي. د ID منتقدین په دې فرض کې یو دروغي دوه‌ګوني ویني چې د تکامل پر وړاندې شواهد په اصل کې د ډیزاین لپاره شواهد دي.
د مفهوم اصل
په ۱۹۱۰م کال کې، په امریکا کې د عمده مذهبي بحثونو موضوع نه وه، خو په ۱۹۲۰مه لسیزه کې، په الهیاتو کې د بنسټپالو-مډرنیسټانو شخړه د دې لامل شوه چې مسیحي بنسټپالان د تکامل له زده کړې او د مډرن تخلیق له اصل سره مخالفت وښیي. د تکامل تدریس په عملي توګه د متحده ایالتونو په دولتي ښوونځيو کې تر ۱۹۶۰مې لسیزې پورې وځنډول شو، او کله چې تکامل بیاځلي درسي خپرونې کې شامل شو، یو لړۍ قضایي دوسیو شتون درلود چې په هغو کې هڅه کېده د تکامل په څنګ کې تخلیق هم په ټولګیو کې تدریس شي. د ځوانې ځمکې تخلیق کوونکي (YEC) د تخلیق علم د «د هغې نړۍ په هکله چې موږ په کې ژوند کوو د علمي بدیل توضحی» په توګه دود کړ. دوی ډېری د ډیزاین استدلال په طبیعت کې د پېچلتیا توضیح لپاره او د خدای د شتون ثابتولو په توګه کاروله.
د ډیزاین دلیل، چې د ټیلولوژیکي دلیل یا «د هوښیار ډیزاین» په توګه هم پېژندل کېږي، پېړۍ کېږي چې په الهیاتو کې یاد شوی دی. کولی شو هغه په خلاصه توګه داسې بیان کړو: «هرچېرته چې پېچلی ډیزاین شتون ولري، باید هلته یو ډیزاین کوونکی هم شتون ولري؛ طبیعت پېچلی دی؛ له همدې کبله باید طبیعت یو هوښیار ډیزاین کوونکی ولري». توماس آکویناس هغه د خدای شتون په پنځم دلیل کې د قیاس په توګه وړاندې کړ. په ۱۸۰۲م کال کې، د ویلیام پیلي طبیعي الهایتو په موجوداتو کې د پېچلې موخې ځینې بېلګې وړاندې کړې. د ساعت‌جوړونې قیاس په هکله د هغه نسخه استدلال کوي لکه څنګه چې یو ساعت په ښکاره توګه د یوه صنعتګر لخوا ډیزاین شوی دی، هغه پېچلتیا او تطابق چې په طبیعت کې لیدل کېږي باید ډیزاین شوی وي، او د دې ډیزاینونو تنوع او کمال څرګندوي چې ډیزاین کوونکی مطلق ځواکمن دی، لکه د مسیحیانو خدای. د خلقت علم په څېر، هوښیار ډیزاین له ډیزاین څخه د پالي پر دیني استدلال متمرکز دی، خو په داسې حال کې چې د پالي طبیعي الهیات د خدای لخوا ورکړل شويو قوانینو له لارې د خدایي ډیزاین لپاره خلاص وو، هوښیار ډیزاین د ژوند په تاریخ کې د معجزوي مداخلو علمي تایید په لټه کې دی. د خلقت علم، د نه راګرځېدونکي پېچلتیا هوښیار ډیزاین استدلالونه له مخکې څخه رسم کړل، ان د باکټریا فلاجیل یې هم ښکاره کړه. په متحده ایالتونو کې، په ښوونځیو کې د خلقت علم معرفي کولو هڅې د محکمې د حکم لامل شوې چې د هغو ماهیت مذهبي دی او له همدې کبله نشو کولی هغه د دولتي ښوونځیو په درسي علومو ټولګیو کې تدریس کړو. هوښیار ډیزاین هم د علم په توګه وړاندې کېږي، او د خلقت علم سره نور لاملونه یوځای کوي، خو د سپېڅلي انجیل لفظي سرچینو لکه د پیدایښت کتاب د سیلاب کیسې یا د ځمکې د زړښت لپاره د انجیل د ایتونو کارونې څخه ډډه کوي.
باربارا فورسټ لیکي چې د هوښیار ډیزاین خوځښت په ۱۹۸۴م کال کې د ژوند د سرچینې رمز او راز: د اوسني نظریو بیاځلې ارزونې کتاب سره پیل شو چې د تخلیقي عالم چارلز بي تاکسټون، کیمیاپوه او دوه نورو لیکوالانو لخوا لیکل شوی او د فکر او اخلاق لپاره د جان اې بوېل بنسټ لخوا خپور شوی دی.
د ۱۹۸۶م کال په مارچ کې، اسټیفان سي مایر پر دې کتاب یوه بیا کتنه خپره کړه او په دې هکله یې بحث وکړ چې د اطلاعاتو نظریه څنګه کولی شي دا څرګند کړي چې په حجرو کې د DNA لخوا لېږدول شوي پیغامونه، د هوښ لخوا ځانګړي شوي «مشخص پېچلتیا» ښکاره کړي او باید یې له یوه هوښیار عامل څخه سرچینه اخیستې وي. هغه همدارنګه استدلال وکړ چې علم د طبیعت ګرایۍ پر «بنسټیزو فرضونو» ولاړ دی چې په هماغه اندازه «د خلقت نظریه» یوه ایماني موضوع ده. د هماغه کال په نومبر کې، ټاکسټون د ډیزاین په هکله د پالي له استدلال څخه د لا پېچلې بڼې په توګه خپل استدلال توصیف کړ. د «په DNA کې د معلوماتي محتوا سرچینو» په کنفرانس کې چې ټاکسټون په ۱۹۸۸م کال کې جوړ کړ، هغه وویل چې د هغه د هوښیار علت لیدلوری هم د متافزیکي طبیعت ګرایۍ او هم د طبیعت ګرایۍ مافوق سره مطابقت لري.
هوښیار ډیزاین د هوښیار ډیزاین کوونکي له نومونې او پېژندګلوي څخه ډډه کوي – یوازې دا بیانوي چې یو (یا څو) باید شتون ولري – خو د خوځښت رهبرانو ویلي دي چې ډیزاین کوونکی مسیحي خدای دی. دا چې ایا په عمومي بحثونو کې د ډیزاین کوونکي د هویت نه مشخص توب د دې مفهوم رښتینې ځانګړنه ده که یوازې موضعي ده چې د هغو کسانو د بېګانه کېدو مخنیوي لپاره ده چې دین د علم له زده‌کړې څخه جلا کوي، د هوښیار ډیزاین د پلویانو او منتقدینو ترمنځ د لویو بحثونو موضوع ده. د کیتزمیلر په وړاندې د دوور سیمې ښوونځي محکمې وروستنی مورد په همدې بڼې اعلان کړ.
د روم قانون
د روم قانون د لرغوني روم قانوني سیستم دی چې، له دوولس جدولونو (له ميلاد څخه مخکې نږدې ۴۴۹ کال) څخه جوړ او تر زرګونه کلونو زیات وخت لپاره د حقوقو نظري زده‌کړې دي چې د ختيځ روم د امپراتور لومړي ژوستینیان په امر تدوین شوی او د مدني حقونو اړوند فعالیتونه /Corpus Juris Civilis (تر میلاد وروسته په ۵۲۹ کال) په‌کې شامل دي. د روم قانون د مدني قانون اصلي چارچوکاټ جوړوي، چې نن ورځ په پراخ ډول کارېدونکی حقوقي نظام دی او اصطلاحات ځینې وختونه په مترادف ډول کارول کېږي. د روم د قانون تاریخي ارزښت د دودو حقوقي نظام په ګډون په ډېری هغه حقوقي نظامونو کې د لاتیني حقوقي اصطلاحاتو له پرلپسې کارولو سره منعکس شوی چې له یاد نظام څخه اغېزمن شوي دي.
د لویديځ روم د امپراتورۍ تر انحلال وروسته د ختيځ روم امپراتوري په‌خپل ځواک کې پاتې شوه. له اوومې پېړۍ وروسته په ختيځ کې قانوني ژبه يوناني وه.
د روم قانون همدارنګه د داسې یو حقوقي سیستم ښودونکی دی چې د ۱۸مې پېړۍ تر پای پورې د لويديځې اروپا په ډېره برخه کې پلی کېده. په جرمني کې د روم د سپېڅلې امپراتورۍ پرمهال (۹۶۳-۱۸۰۶) د اوږدې مودې لپاره پاتې شو. په دې توګه د روم قانون په ټوله لويديځه اروپا او همدارنګه د دې هېواد په ډېری پخوانیو امپراتوریو لکه لاتینه امريکا او ايتوپیا کې د حقوقي چارو د مباني په توګه عمل وکړ. انکریزي او انګریزي – امریکايي عمومي قوانین هم په ځانګړي ډول د دوی د حقوقو په لاتیني وییزېرمه [د مثال په ډول stare decisis (په پخوانیو قانوني قضیو کې یو پرنسیپل)، culpa in contrahendo (یوه لاتیني اصطلاح چې د تړون په پای کې د تېروتنې په معنا ده، په مدني قانون کې یو حقوقي مفهوم دی)، pacta sunt servanda (یوه لاتیني کلیمه چې تړونونه باید خوندي کړل شي په معنا ده، د قانون یو اساسي اصل دی)] کې له رومي قوانینو څخه اغېزمن شول. ختيځه اروپا هم د مدني قانون له جوړښت (Corpus Juris Civilis) څخه اغېزمنه شوه، په ځانګړي ډول د منځنیو پېړیو د رومانیا (ولاشیا، مولداوي او د تاريخي سیمو/منځنیو پېړیو ځينې نور ایالتونه) په څېر هېوادونو څخه چې د رومي او سیمه‌ییزو قوانینو ګډ نوی سیستم یې رامنځته کړ. د ختيځې اروپا قانون د بیزانس د منځنیو پېړیو له حقوقي نظام «د کروندګرو قانون» څخه هم اعېزمن و.
پرمختګ
تردوولس جدولونو (له میلاد څخه مخکې ۴۴۹-۷۵۷) مخکې خصوصي حقونه د روم په مدني قانون (ius civile Quiritium) کې شاملېدل چې یوازې د رومي ښاروندانو لپاره د پلي کېدلو وړ و او له مذهب سره یې تړاو درلود؛ د سخت فارملیزم، سمبولیزم او محافظه‌کارۍ له ځانګړنو سره یې پراختیا نه وه موندلې د مثال په ډول د مناسکي چاره (د خرڅلاو یو ډول). قانون‌پوه سکستوس پومپونیوس وایي: «زموږ د ښار په پیل کې خلکو له هېڅ ثابت قانون او ثابتو حقوقو پرته خپل لومړني فعالیتونه پیل کړل: هر څه په ظالمانه ډول د پاچاهانو له‌خوا اداره کېدل». باور دا دی چې د روم قانون په اتروسکي مذهب کې جرړې/ریښې لري چې پر مذهبي دود او دستور ټینګار کوي.
دوولس جدولونه
د دولس جدولونو قانون له ميلاد څخه مخکې د پنځمې پېړۍ د منځنۍ برخې اړوند لومړنی قانوني متن دی. تریبون پلبي، سي ترنتیلیوس ارسا، وړاندیز وکړ چې قانون باید د قاضیانو له‌خوا د قانون له خپل سري پلي کولو څخه د مخنیوي په موخه ولیکل شي. تر اته کاله سیاسي مبارزې وروسته دپلیبيایانو  قبیلې پاتریسیون‌یانو ته قناعت ورکړ چې د سولون (په اتن کې د سولون له‌خوا وضعه شوي د عمومي او خصوصي ژوند قوانین، ژباړن) قوانینو د کاپي کولو لپاره اتن ته يو هيئت وليږي؛ هغوی هم په همدې دلیل د یونان نورو ښارونو ته هیئتان ولېږل. له میلاد څخه مخکې په ۴۵۱ کال کې د دودیزې کیسې سره سم (لکه څنګه چې لیوی وايي)، لس رومي ښاریان د قوانینو د ثبت لپاره وټاکل شول چې د decemviri legibus scribundis (لس کسان، ژباړن) په نوم پېژندل کېږي. کله چې دوی دا دنده تر سره کوله د پام‌وړ غوره سیاسي واک  (اېمپېريم/ imperium) دوی ته ورکړل شوی و. حال دا چې د قضاوت ځواک محدود و. له میلاد څخه مخکې په ۴۵۰ کال کې دسمویري پر لسو لوحو (تابلو) قوانین ولیکل، خو دا قوانین د پبلیانو د رضایت وړ نه و. ویل کېږي چې دویم دسمویرات له ميلاد څخه مخکې په ۴۴۹ کال کې دوه نورې لوحې په هغه کې ورزیاتې کړې. د دوولسو جدولونو نوی قانون د خلکو د اسامبلۍ له‌خوا تصویب کړل شو.
مدرن څېړونکي دې ته مایل دي چې د لاتيني تاريخ‌پوهانو دقت وننګوي. هغوي په عمومي توګه په دې باور دي چې دویم دسمویرات هېڅ نه‌شته و. باور دا دی چې له میلاد څخه مخکې په ۴۵۱ کال کې د دودیزو حقوقو د بحث‌وړ ټکي په دمویرات کې شامل وو چې په روم کې يې اصلي دندې پرغاړه لرلې. پردې سربېره د روم پر لومړنیو قوانینو د یونان د اغېزو اړوند ډېرې پوښتنې لا هم د بحث‌وړ دي. ډېری پوهان د لاتیني تاريخ‌پوهانو له باور سره سم دا له امکان څخه ډېره لرې ګڼي چې پاتریسیون‌یانو به یونان ته رسمي هیئت لېږلی وي. په بدل کې يې پوهان داسې وړاندیز کوي چې رومیانو یوناني قوانین له مګنا ګراسیا یوناني ښارونو څخه چې د روم او یونان د نړۍ تر منځ اصلي دروازه وه ترلاسه کړي دي. د دوولسو جدولونو اصلي متن نه دی ساتل شوی. په احتمالي ډول دا لوحې له میلاد څخه مخکې په ۳۸۷ کال کې د ګول‌يانو په واسطه د روم د فتحې پر مهال سوځول شوي او له‌منځه تللي.
له هغه څخه پاتې شوې ټوټې ښيي چې دا قانون له اوسنۍ معنا سره نه دی. دې قانون د پلي کېدلو وړ ټولو قوانینو ته یو بشپړ اړوند سیستم نه دی چمتو کړی او ښايي د ټولو ممکنه مواردو لپاره يې قانوني حل‌لار نه ده وړاندې کړې. بلکې په دې جدولونو کې ځانګړي مقررات شامل و چې د هغه مهال د شته دودیزو قوانینو د بدلون لپاره طرحه شوي وو. که څه هم دا مقررات د ټولو حقوقي حوزو اړوند دي خو ډېره برخه یې خصوصي حقونو او مدني عدالت ته ځانګړې شوې ده.
لومړنی قانون او قانون‌پوهنه
یو تر ټولو مهمو قوانینو څخه چې د لومړني جمهوریت پرمهال تصویب شو، لیکس کنولیا/ Lex Canuleia (له میلاد څخه مخکې په ۴۴۵ کال کې) و، چې د پاتریسیون‌یانو او پلبي‌يانو تر منځ يې قانوني واده (conubium) ته اجازه ورکړه؛ لیجېس لایسیناس سیکټي‌ای/ Leges Liciinae Sextiae (له ميلاد څخه مخکې ۳۶۷ کال) چې د عامه ځمکو (ager publicus) اندازه يې محدوده کړه چې هر ښاروند کولی شوی ويې نیسي او شرط يې کېښود چې یو له دوو کلنیو قنصلونو څخه باید پليبی وي؛ او لېکس هوټېنسیا/ Lex Hortensia (له ميلاد څخه مخکې ۲۸۷ کال) چې د پلیبي اسامبلیو پرېکړې يې تشرېح کولې (plebiscita) په دې توګه ښايي د روم د ټولو خلکو د پلیي‌يانو او پاتریسیون‌يانو لپاره لازم‌الاجرا و.
د جمهوري غوښتونکو له دور څخه بل مهم قانون لېکس اکويلیا/Lex Aquilia و چې له ميلاد څخه مخکې په ۲۸۶ کال کې تصویب شوی و ښايي د شکنجې د مدرن قانون د ریښې په توګه په پام کې ونیول شي. په هر حال د اروپا له قانوني کلتور سره د روم تر ټولو مهمه مرسته د قوانینو وضع کول وو چې په ښه ټوګه مخکې‌لیکل شوي وو، خو د مسلکي حقوق‌پوهانو (prudentes or jurisprudentessing. prudens) راڅرګندېدل او یو نوی حقوقي علم و. دا چاره د یونان د علمي فلسفې په سوکه پروسو کې د حقوقو په موضوع کې حاصله شوه، هغه موضوع چې خپله یونانیانو کله هم د یو علم په توګه ورسره چلند ونه کړ.
سرچينې
[1] د روم جمهوریت د لرغونو قوانینو ټولګه، ژباړن
[2] د لرغوني روم غیر اصلي اوسیدونکو ته ویل کېدل، ژباړن
[3] په لرغوني یونان کې د صلاحیت هغه ډول چې یو ښاروند ته د یو پوځي یا دولتي بنسټ د کنترول لپاره ورکول کېده، ژباړن
د مدني حقونو خوځښت
د ۱۹۵۴-۱۹۶۸ کلونو د مدني حقونو خوځښت په متحده ایالاتو کې د افریقایی امریکایانو له خوا او د دوی د پلویانو د لسېزو اوږد کمپاین و چې موخه یی په متحده ایالاتو کې قانوني نژادي تبعیض، د اتباعو له حقونو سرغړونو او نژادي جلاتوب ته د پای ټکی اېښودل و. دا خوځښت د ۱۹ مې پېړۍ په وروستیو کې د بیارغونې له دورې څخه پیل شو، بیا هم دې حرکت د ۱۹۶۰ لسېزې په نیمه کې د کلونو مستقیمو ګامونو او د عامه وګړو د لاریونونو په پایله کې تر ټولو لویې تقنیني لاسته راوړنې درلودې. د دې ټولنیز خوځښت د عدم تشدد لوی مقاومت او د مدني نافرمانیو کمپاینونو بلاخره د ټولو امریکایانو ته په فدرالي قانون کې د بشري حقونو په برخه کې نوي خوندیتوبونه رامنځته کړل.
د امریکا د کورنۍ جګړې وروسته او په هغې پسې په ۱۸۶۰ لسیزه کې د غلامۍ په له منځه تلو سره، د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې د بیارغونې تعدیلاتو، ټولو افریقایي امریکایانو ته د تابعیت د آزادۍ او اساسي حقوق ورکړل، چې ډیری یې په دې وروستیو کې غلام شوي وو. د لنډې مودې لپاره، افریقایی امریکایي نارینه وو رایه ورکړه او سیاسي دفتر یې پرانیست، مګر دوی په بې سارې توګه د مدني حقونو څخه د جیم کرو د قواننیو په بنسټ بې برخې شوي وو، او په سوېل کې افریقایي امریکایان د سپین پوستو  له خوا د تبعیض او دوامداره تاوتریخوالي سره مخ وو. په راتلونکې پیړۍ کې، افریقایي امریکایانو د خپلو قانوني او مدني حقونو د خوندي کولو لپاره بېلابېلې هڅې تر سره کړې (همدارنګه، د مدني حقونو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶) او د مدني حقونو خوځښت (۱۸۹۶-۱۹۵۴) ته مراجعه وکړئ). په ۱۹۵۴ کال کې، بېله خو مساوي پالیسي، چې د جیم کرو قوانینو په پلي کولو کې یې مرسته کوله، په تدریج سره ضعیفه شوه او بلاخره د متحده ایالاتو د سترې محکمې د براون وي د ښوونې او روزنې د بورد د حکم او نورو پرلپسې حکمونو په بنسټ لغوه شوه.
د ۱۹۵۵ او ۱۹۶۸ کلونو ترمنځ، د عدم تشدد ډله ایزو لاریونونو او مدني نافرمانیو حالات کړکېچن کړل او د فعالینو او حکومتي چارواکو ترمنځ یې ګټورو خبرو اترو ته لاره هواره کړه. فدرالي، ایالتي او ځایي حکومتي چارواکو، سوداګرو، او ټولنو باید په سمدستې توګه نوموړو حالاتو ته غبرګون ښودلی وای، کوم چې په ټول هېواد کې د افریقایي امریکایانو سره د نابرابرۍ ښکارندوی ؤ. په میسیسیپی کې د یو شیکاګویي تنکي ځوان ایمیټ وژنې غوسه را وپاروله، لکه څرنګه چې له هغه سره ناوړه چلند شوی و او کله چې د هغه مور په پرانیستي تابوت کې د هغه د جنازې پرېکړه وکړه، په ټول هېواد کې د افریقایي-امریکایی وګړو قهر را و پارولو. د لاریونونو او یا مدني نافرمانیو له لارې تحریم، لکه په الاباما کې د مونتګمري د بریالي تحریم (۱۹۵۵-۱۹۵۶)، "ناستې" لکه په شمالی کارولینا کې د (۱۹۶۰) کال ګرینسبورو ناسته او په تینیسي کې د نشویل بریالي ناستې، ډله ایز لاریونونه، لکه په برمینګهم کې د ۱۹۶۳ کال د ماشومانو د جهاد تر نامه لاندې لاریون، او په الاباما کې د ۱۹۶۵ کال له سېلما څخه تر مونتګمري پورې لاریون، او د نورو عدم تشدد فعالیتونو پراخه لړۍ او مقاومتونه شامل وو.
د یوې قانوني ستراتیژۍ په پایله کې چې د افریقایي امریکایانو له خوا تعقیب شوه، د متحده ایالات سترې محکمې په ۱۹۵۴ کال کې د ارل وارن په مشرۍ ډېری هغه قوانین لغوه کړل کوم چې د اساسي قانون خلاف وو او په دې هېواد کې یې نژادي توپیر او تبعیض ته اجازه ورکوله. د وارن محکمې د نژادي تبعیض پروړاندې یو لړ تاریخي پریکړې وکړې، لکه د (۱۹۵۴) کال د براون وي د ښوونې بورد، د (۱۹۶۴) کال متحده ایالاتو د اتلانتا موټل هارټ انک، د (۱۹۶۷) کال د لوینګ ویرجنیا، چې په عامه ښوونځیو او عامه استوګنځیو کې یې جلا کول منع کړل، او د دولت ټول هغه قوانین یی لغوه کړل چې د بېلابېلو نژادونو د وګړو تر منځ یی واده ته اجازه نه وکوله. دې پریکړو د جیم کرو جلا کوونکي قوانین چې په سویلي ایالتونو کې حاکم وو، پای ته ورسول. په ۱۹۶۰ لسیزه کې، د خوځښت منځلارو غړو د متحده ایالاتو کانګرس سره کار وکړ ترڅو د هغو فدرالي قوانینو ډیری مهمو برخو په تصویب کې ونډه واخلي چې تبعیضي قوانین او کړنې یې له منځه وړي او فدرالي حکومت ته د یې د نظارت او تطبیق اجازه ورکوله.
د ۱۹۶۴ کال د مدني حقونو قانون، چې د سترې محکمې د (۱۹۶۴) کال متحده ایالاتو د اتلانتا موټل هارټ انک کې یې ملاتړ وشو، په ګومارنه کې د نژاد، دین، جنس او ملیت په اساس هر ډول تبعیض منع، د رای ورکوونکو د نوم لیکنې په شرایطو یې غیر مساوي غوښتنلیک ختم، او په ښوونځیو، کار ځایونو، او عامه ځایونو کې نژادي توپیر منع کړ. د ۱۹۶۵ کال د رایې ورکولو د حق قانون د اقلیتونو لپاره د رایې ورکولو حقونه را ژوندي او خوندي کړل او په هغو سیمو کې چې د رای ورکوونکو د اقلیتونو نمایندګي یې کوله، د نوم لیکنې او ټاکنو لپاره یی فدرالي نظارت ته اجازه وکړه. د ۱۹۶۸ کال عادلانه هستوګنې قانون د کورونو په پلور یا کرایه کې تبعیض منع کړ.
افریقایي امریکایان په سویل کې بیا سیاست ته دننه شول، او په ټول هېواد کې يې ځوانان وهڅول چې رغنده ګامونه واخلي. له ۱۹۶۴ کال څخه تر ۱۹۷۰ کال پورې، د تورپوستو ټولنو په منځ کې د ښار دننه لاریونونو له هغوی څخه د منځنۍ طبقې د سپین پوستو ملاتړ کم، خو د خصوصي بنسټونو ملاتړ یې ډېر کړ. د تورپوستو د بلک پاور خوځښت په راڅرګندېدو سره چې له ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۷۵ کلونو پورې یې دوام وکړ، د تورپوستو مرستندویه چلند او د قانون څخه اطاعت او عدم تشدد کړنې یی وننګولې. د دې سربېره،  د هغوی مشرانو غوښتنه وکړه چې د عدم تشدد حرکت له لارې ترلاسه شوي نویو قوانینو سره، په تور پوسته ټولنې کې باید سیاسي او اقتصادي ځان بسیاینه رامنځته شي. د بلک پاور خوځښت ملاتړ کوونکي افریقایي امریکایان وو چې د ۱۹۶۰ لسیزې په نیمایي کې یې د مدني حقونو د خوځښت له پیل راهیسې لږ مادي پرمختګ کړ ؤ،  چې تر هغه وخته لاهم په دندو، کور، تعلیم او سیاست کې له تبعیض سره مخ وو. د مدني حقونو د خوخښت ډیری مشهور استازیتوب د مارتین لوتر کنگ جونیر په کاریزماتیکه رهبرۍ او فلسفه را څرخېږي، چې هغه د عدم تشدد مقاومت له لارې د نژادي نابرابرۍ سره د مبارزې لپاره د ۱۹۶۴ کال د سولې نوبل جایزه وګټله. خو، ځینې پوهان وایي چې حرکت دومره متنوع و چې کوم ځانګړي کس، سازمان یا ستراتیژۍ ته یې امتیاز ورکول سم کار نه دی.
کورنۍ جګړه او بیارغونه
د امریکا د کورنۍ جګړې نه وړاندې، اتو ولسمشرانو غلامان درلودل، نږدې څلور ملیونه تورپوستي په سویل کې غلامان وو، یوازې سپین پوستو سرمایه دارو کولی شو چې رایه ورکړي، او د ۱۷۹۰ محدود طبیعي کولو قانون (Naturalization Act ) د متحده ایالاتو تابعیت یوازې سپین پوستو ته منحصر کړی ؤ. له کورنۍ جګړې وروسته، د اساسي قانون دری تعدیلات تصویب شول، لکه د (۱۸۶۵) کال دیارلسم تعدیل چې غلامي یې پای ته ورسوله، د (۱۸۶۹) کال څوارلسم تعدیل چې تورپوستو ته یې تابعیت ورکړ، او د دوی څلور میلیونه نفوس یې د سویلي ایالتونو رسمي نفوس ته د کانګرس د انتصاب لپاره اضافه کړل او د (۱۸۷۰)) کال  پنځلسم تعدیل چې تورپوستو نارینه وو ته د رایې ورکولو حق ورکړی (په هغه وخت کې یوازې نارینه کولی شو چې په متحده ایالاتو کې رایه ورکړي).
له ۱۸۶۵ څخه تر ۱۸۷۷ کلونو پورې، متحده ایالاتو د بیارغونې یوه پارېدلې دوره پرمخ وړله چې په ترڅ کې یې فدرالي حکومت د غلامۍ له ختمېدو وروسته په سویل کې د آزاد کار او د آزاده شوو کسانو د مدني حقونو د رامنځته کولو هڅه کوله. ډیری سپین پوستو د ټولنیزو بدلونونو سره مقاومت وکړ، چې د یاغي حرکتونو د رامنځته کیدو لامل شو لکه کو کلوکس  کلان (KKK)، چې غړو یې د سپین پوستو د برتري ساتلو لپاره په تورپوستو او سپین پوستو جمهوریت غوښتونکو بریدونه کول. په ۱۸۷۱ کال  کې، ولسمشر اولیسیس ایس ګرنت، د متحده ایالاتو اردو، او متحده ایالات لوی څارنوال اموس ټي اکرمن، د قانون د پلي کولو لپاره د KKK د ځپلو په موخه کمپاین پیل کړ. ځینې ​​ایالتونه د قانون د فدرالي اقداماتو پلي کولو ته زړه نازړه وو. له دې سره، د۱۸۷۰ لسیزې په لومړیو کې، نورې سپین پوستې نژاد پرسته او یاغي اورپکې ډلې راپورته شوې چې د افریقایي-امریکایي حقوقي مساواتو او رایې ورکولو سره یې په کلکه مخالفت وکړ، تور پوسته رایه ورکونکي یې ګواښ او وځپل، او د جمهوري غوښتونکو د دفترونو کارکوونکي یې ووژل. خو، که ایالتونه د قانون په پلي کولو کې پاتې راغلي وای، قوانینو فدرالي حکومت ته اجازه ورکړې وه چې مداخله وکړي. د جمهوري غوښتونکو ډېری والیان د کلان په وړاندې د جګړې لپاره د تورپوستو اورپکو ډلو د استولو او د جګړې له پیل څخه وېره درلوده.
فرانک کاپرا
فرانک روسېل کاپرا (په انګلیسي: Frank Russell Capra  ، چې د زېږون پر وخت یې نوم فرانسېسکو روزاریو کاپروا و؛ زوکړه د ۱۸۹۷ز کال د مې ۱۸مه ـــ مړینه د ۱۹۹۱ز کال د سپټمبر دریمه) په اېټالیا کې زیږېدلی امریکايی د فلم ډایرېکټر، پروډیوسر، او لیکوال و، چې د ۱۹۳۰مې او ۱۹۴۰مې لسیزې د ځینو لویو جایزه ګټونکو فېلمونو تر شا یو خلاق ځواک و. په اېټالیا کې د زیږېدلي او په لاس انجلس کې د رالوی شوي کاپرا د ملفلسۍ څخه تر بډایۍ کیسه د دې لامل شوه تر څو د فېلم تاریخ پوهان لکه ایان فریر هغه یو " ایډیال امریکایي شوی شخصیت" وګڼي.
له دویمې نړیوالې جګړې څخه وروسته، د کاپرا دنده له دې امله مخ پر زوال شوه چې لکه د دا یو عجیب او  ژوند دی (۱۹۴۶ز کال) فلم په څېر د هغه وروستي فلمونه کله چې د لومړي ځل لپاره راووتل ښه ونه ځلېدل. په هر حال، په ورپسې لسیزو کې، د نقادانو له خوا د دا یو عجیب او غریب ژوند دی فلم او د کاپرا د نورو فلمونو په ښه ډول بیاکتنه وشوه. له ډایرېکټرۍ څخه بهر، کاپرا په بېلابېلو سیاسي او ټولنیزو فعالیتونو کې په برخې اخیستلو سره  د فلم په صنعت کې فعال و. هغه د خوځنده انځورونو د هنرونو او علومو د اکادمۍ د مشر په توګه خدمت وکړ، د امریکا د لیکوالانو د ټولنې په څنګ کې یې کار وکړ او د امریکا د ډایرېکټرانو د صنفي ټولنې مشر و.
د ژوند لومړني وختونه
کاپرا چې کله د اېټالیا په سېسلي کې پالمیرو ته نږدې په یو کلي بېساکیونو کې، وزیږېد، فرانسېسکو روزاریو کاپرا نومېده. هغه د مېوو د بزګر او پخواني روزاریو "سېرا" نېکولوسي سلواتور کوپرا د اووو اولادونو په منځ کې تر ټولو کشر و. د کاپرا کورنۍ رومن کاتولیکه وه. د کاپرا ژوند لیکونکی جوزف مکبرایډ د "کاپرا" د نوم په اړه یادونه کوي چې ځمکو ته د هغه د کورنۍ نږدې والی په ګوته کوي، او د "وزې" په معنا دی. هغه یادونه کوي چې د "کاپرېسیوس" (capricious) انګلیسي کلیمه "چې د حیوان د یاغي مزاج څرګندونه کوي" له همدې نامه څخه مشتق شوې ده، او دا یې ور اضافه کړې ده چې، "یاد نوم په سوچه ډول د فرانک کاپرا د شخصیت دوه اړخونه: احساساتي توب او سرزوري توصیفوي"
په ۱۹۰۳ز کال کې، کله چې کاپرا پنځه کلن و، کورنۍ یې د امریکا متحده ایالاتو ته، چې د جرمنیا د بخار د بېړۍ په د چلونې په خونه کې ـــ چې د عبور لپاره تر ټولو لږ مصرف لرونکې لاره وه مهاجرت وکړ. د کاپرا لپاره، دغه دیارلس ورځنی سفر د هغه د ژوند له تر ټولو بدو تجربو څخه پاتې شو:"تاسې ټول یوځای یئ ـــــ تاسې خصوصي حریم نه لرئ. تاسې یو کټ لرئ. ډېر لږ خلک د شا بکسونه یا هر هغه څه چې ځای نیسي، لري. دوی یواځې هغه څه لري چې په خپلو لاسونو یا په یوه لاسي کڅوړه کې لېږدولی شي. هېڅوک د خپل کالي نه باسي، تهویه نشته، او دا ځای د جهنم بوی لري. دوی ټول ډېر ناوړه حالت لري. دا تر ټولو ډېر د تحقیر ځای دی چې تاسې کېدای شي پکې وئ."کاپرا د نیویار بندر ته د بېړۍ رارسېدل په یاد راوړي، چېرته چې ده د یوې لویې ښځې مجسمه ولیده، چې د کلیسا له برج څخه لوړه وه، د هغې ځمکې پر سر یې یوه روښنایي نیولې وه، چې موږ د ورننوتلو په حال کې وو. هغه د دغه لیدنې پر مهال د خپل پلار فریاد په یاد راوړي: سیچو، وګوره! هغه ته وګوره! هغه د بیت لحم له ستوري را په دې خوا تر ټولو لویه روښنایي ده! هغه د ازادۍ روښنایي ده! هغه په یاد ولره.
ــــــ  ازادي یاده کورنۍ د لاس انجلس په ختیځ لوري کې (چې اوس د لېنکن ارتفاعات بلل کېږي) په ۱۸م سړکې کې مېشته شوه، کوم ته چې کاپرا د خپل ځان په پېژندلیک کې د یو اېټالوي "غېتو" په توګه (هغه سیمه چې اوسېدونکي یې غالباً له یو قوم یا مذهب څخه وي) اشاره کړې ده. کاپرا پلار د مېوې د باغ مالیار په توګه کار کړی دی، او ځوان کاپرا له ښوونځي څخه وروسته د لسو کلونو لپاره تر هغې چې له لېسې څخه فارغ شو، ورځپاڼې خرڅولې. له فراغت څخه وروسته لکه څرنګه چې مور او پلار یې غوښتل تر څو کار وکړي، پر ځای یې هغه په کالج کې نوم لیکنه وکړه. نوموړي د کالج د کلونو په اوږد کې د کالیفورنیا د تکنالوژۍ په انستېتیوت کې کار کاوه، په شپنیو کلبونو کې به یې بنجو غږوله او د پوهنتون د محوطې د کالیو مینځلو په تاسیساتو کې، د انتظار په مېزونو کې د کار کولو، او د برق په یوه سیمه ییزه فابریکه کې د انجنونو د پاکولو په ګډون یې موقتي کارونه کول. هغه کېمیاوي انجنیري ولوسته او د ۱۹۱۸ز کال په پسرلي کې فارغ شو. کاپرا وروسته ولیکل چې "د کالج زده کړو د ژوند په اړه د هغه بشپړ لیدلوری د یو کوڅه یي موږک له لیدلوري څخه د یو کلتوري وګړي لیدلوري ته اړولی" و.
لومړۍ نړیواله جګړه او وروسته
د دغه وخت په بهیر کې، ۲۴ کلن کاپرا د یو ۳۲- دقیقه یي مستند فلم چې عنوان یې له لېبیا څخه تر سانفرانسېسکو پورې د اېټالوي سمندري بېړۍ تګ ( Visita Dell'Incrociatore Italiano Libya a San Francisc ) و، ډایرېکټري/لاءښوونه وکړه. نه یوازې دا چې هغه له لېبیا څخه تر سانفرانسېسکو پورې د اېټالوي سمندري بېړۍ تګ مستند کړ، بلکې همدارنګه یې د دغې بېړۍ عملې ته د سانفرانسېسکو  ال اېټالیا وېرټوس کلب له لوري (چې اوس د سانفرانسېسکو د پهلوانۍ اېټالوي کلب نومېږي) استقبال هم مستند کړ. په ۲۵ کلنۍ کې، کاپرا داسې یوه دنده واخیسته چې د مریکایي فیلسوف البرټ هوبارډ له خوا لیکل شوي او چاپ شوي کتابونه به یې پلورل. کاپرا په یاد راوړي چې هغه له کروندګر کېدو څخه، او له دې څخه چې د یو نوي ماشوم په توګه د لاس انجلس د سیسلي د غېتو ګانو (له یو توکم څخه راغلو خلکو) په لومه کې لوېدلی و، کرکه لرله ــــ ټول هغه څه چې ما لرل، سپین سترګي وه ـــ او اجازه راکړئ چې ووایم چې دا به تاسې په یوې اوږدې لارې ورسموي.
خاموش کمېډي فلمونه
د هغه د کتاب پلورنې د هلو ځلو په بهیر کې ــــ او کله چې کاپرا تقریباً مفلس شوی و، نوموړي د یوې ورځپاڼې په مقاله کې په سان فرانسېسکو کې د فلم د یوې نوې سټوډیو د خلاصېدو په اړه ولوستل. کاپرا ورته تلېفون وکړ او له هالیووډ څخه د خپلو وتلو یې ورته وویل، او په دروغو یې په ضمني ډول وویل چې هغه د بریالیو کېدونکو فلمونو په صنعت کې تجربه لري. له فلمونو سره د کاپرا یوازینی پخوانی سروکار په ۱۹۱۵ز کال کې په لېسه کې د لاسي هنرونو د زده کړو پر مهال و. سره له دې، د سټوډیو موسس، والټر مونتاګ د کاپرا تر اغېزې لاندې راغی او هغه ته یې ۷۵$ (امریکايي ډالر) وړاندیز کړل تر څو د یوې حلقې خاموش فلم ډایرېکټري وکړي. کاپرا، د یو کامره مین په مرسته، نوموړی فلم په دوو ورځو کې جوړ او د داوطلبو مینه والو په واسطه یې نور پردازي کړ.
په افغانستان کې د جګړې مخالفت (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)
په افغانستان کې د جګړې پر وړاندې مخالفت (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱) د زیاتو لاملونو له امله و. په دې لاملونو کې دا لیدلوري چې په افغانستان د متحده ایالاتو یرغل د نړیوالو قوانینو پر بنسټ غیرقانوني و او یو ناعادلانه تېری دی، دا لیدلوری چې دوامدار نظامي شتون بهرنی پوځي اشغال منځ ته راوړی، دا لیدلوری چې جګړې د ترهګرۍ د مخنیوي لپاره لږ لاسته راوړنه لري، برعکس د هغې احتمال یې زیات کړی، او د جیو-پولیتیک ګډو ګټو د موجودیت په اړه لیدلوري، تر ټولو مهم وو. همدارنګه په جګړه کې د ملکي مرګ ژوبلې زیاتوالی، د مالیه ورکوونکو لګښت او تر نن ورځې د جګړې اوږدېدل نور لاملونه وو.
د امریکا د یرغل لانجمن مشروعیت
د جګړې مخالفینو ادعا کوله چې پر افغانستان برید د نړیوالو قوانینو پر بنسټ غیرقانوني، او ناحقه تېری دی. دوی وایي چې بمبارونه د ملکي مرګ ژوبلې لامل او د خوراکي توکو په رسولو کې د بشري مرستو د کارکوونکو د مخنیوي لامل کېږي. د یو اټکل له مخې، د امریکا د یرغل په لومړیو دریو میاشتو کې څه کم ۵۰۰۰ ملکي افغانان ووژل شول.
د پراخ لیدلوري له اړخه، په افغانستان یرغل د مخالفینو لپاره د عراق د ۲۰۰۳ کال جګړې ته د یو ګام په بڼه ښکارېډه، چې د متحده ایالاتو جیو-پولیتیک لاس رسی یې زیات کړ: د ملګرو ملتونو منشور هغه تړون دی چې د متحده ایالاتو له لوري لاسلیک شوی او پدې توګه د متحده ایالاتو د قانون برخه ګڼل کېږي. د منشور پر بنسټ، یو هېواد کولا شي یوازې د خپلې دفاع لپاره یا د امنیت شورا په تصویب سره د بل هېواد په وړاندې وسله وال ځواک وکاروي. په افغانستان باندې د متحده ایالاتو د یرغل پر مهال له دې شرطونو یوه هم نه و پوره شوي. طالبانو د سپټمبر په یوولسمه پر موږ  برید ونه کړ. نولسو کسانو – چې ۱۵ یې د سعودي عربستان اتباع وو – دا برید وکړ، او داسې کوم شونی ګواښ هم نه و چې افغانستان به پر امریکا یا د ملګرو ملتونو پر بل کوم غړي برید وکړي. د امنیت شورا امریکا او بل هېواد ته اجازه نه ده ورکړې چې د افغانستان پر وړاندې له پوځي ځواک څخه کار واخلي. نو له همدې امله په افغانستان کې د امریکا جګړه ناقانونه وه.
-- مارجوري کوهن، د توماس جیفرسن د حقوقو په پوهنځي کې پروفیسور، د وکیلانو د ملي د ټولنې مشر
د افغانستان په کورنۍ جګړه کې ښکېلتیا
مخالفتونه له دې نظر هم راپورته شول چې ګواکي د امریکا په مشرۍ پوځي ځواکونه په افغانستان کې د قومي ډلو تر منځ په روانه کورنۍ جګړه کې لاس لري، چې د افغانستان د اکثریت پښتون په وړاندې د اقلیت تاجک او ازبک ملاتړ کوي.
د احمد رشید په نوم یو ژورنالیست، چې د افغانستان په اړه د څو کتابونو لیکوال دی، وایي چې طالبان د دې هېواد د جوړښت یوه برخه ده او د طالبانو ماتول به د "لوی شمېر پښتنو"، چې د افغانستان په سوېل او ختیځ کې اوږد تاریخ لري، د وژلو په معنی وي.
دا هم وګورئ: د افغانستان شمالي ټلواله، طالبان، پښتانه خلک، او د افغانستان ډیموګرافي
د یرغل پر وړاندې د ملکي افغانانو مخالف
د افغانستان د ښځو  انقلابي ټولنه، چې په افغانستان کې د ښځو یوه نامتو ټولنه ده، پر افغانستان د امریکا یرغل وغنده او په ډاکه یې کړه چې «امریکا زموږ پر هېواد لوی یرغل کړی دی». دوی پر امریکا او متحدینو یې تور ولګاوه چې "په افغانستان کې د ولسواکۍ برخلیک ته یې لږه پاملرنه کړې ده". امریکا د ۲۰۰۱ کال له یرغل وړاندې کلونه د «جهادي پالنې، اسامه پالنې او طالبانو پالنې» پالیسي ملاتړ کاوه. اوس دوی د "شمالي ټلوالې" د جګړه مارو او د مخدره توکو د قاچاق وړونکو، چې د امریکا د یرغل مهم متحدین وو، خنجر تېزوي. زموږ خلک د یوې پراخې جګړې او بربادۍ د شیطان په منګولو کې راګیر دي. ... د امریکا د بریدونو دوام او د بې ګناه ملکي قربانیانو د شمېر زیاتېدل نه یوازې طالبانو ته پلمه برابروي، بلکې په سیمه او حتی په نړۍ کې د بنسټپالو ځواکونو د پیاوړتیا لامل کېږي.
-- د افغانستان د ښځو انقلابي ټولنه، افغان ښځې په افغانستان کې د بشري حقونو او ټولنیزعدالت لپاره مبارزه کوي، د ۲۰۰۱ کال د اکتوبر ۱۱ د ۲۰۰۹ کال په جنوري کې، په واشنګټن ډي سي کې، د نړیوالې سولې لپاره د کارنیګي بنسټ په یوه خپلواکه شننه کې راپور ورکړل شو چې " اوس اکثریت افغانان په خپله خاوره کې د بهرنیو ځواکونو له شتون سره سخت مخالف دي" او دا چې په افغانستان کې د بلوا تر شا یوازینی شرط د بهرنیو ځواکونو شتون دی. خو د ۲۰۰۹ کال د مې په میاشت کې، د بی بی سی د یوې نظرپوښتنې له مخې، ۶۹ سلنه سروې شوي افغانان په دې اند وو چې لږ تر لږه دا ډېره غوره وه چې د متحده ایالاتو پوځ د طالبانو د له منځه وړلو لپاره راغی او د ۲۰۰۹ کال په جون کې د ګالوپ سروې په ډاکه کړه چې د سروې نږدې نیمایي افغان ګډون وال په دې اند وو چې اضافي امریکایي ځواکونه به د امنیتي وضعیت په ثبات کې  باید مرسته وکړي.
په افغانستان کې د جګړې په وړاندې د افغانانو د مخالفت یو بنسټیز ټکی، د افغانانو پر کورونو د بهرنیو ځواکونو پرله پسې عملیات دی چې د افغان حکومت د دوامداره نیوکو اواعتراضونو سره بېره یې دوام درلود.
افغان ولسمشر حامد کرزي د ۲۰۰۵ کال په مې میاشت کې واشنګټن ته په یوه سفر کې د امریکا له ولسمشر جورج ډبلیو بوش څخه وغوښتل چې پرېږدې افغان حکومت په کورنو باندی د هغو عملیاتو واک په غاړه  واخلي چې د امریکا په مشرۍ د بهرنیو ځواکونو له خوا په دوامدار ډول ترسره کېږي. بوش د افغان ولسمشر غوښتنه رد کړه.
کرزي یو ځل بیا د ۲۰۰۵ کال په سپټمبر کې هڅه وکړه چې د امریکا په مشرۍ له پوځي ځواکونو څخه د بدلونونو غوښتنه وکړي او ویې ویل: «د افغانانو کورونو ته ننوتل – د افغان حکومت له اجازې پرته د افغانانو کورونه تلاشي کول – هغه څه دي چې اوس باید ودرول شي. هېځ ایتلافي سرتېری باید د افغان حکومت له اجازې پرته د افغانانو کورونو ته د ننه  نه شي»
-- د ۲۰۰۶ کال د جون په ۲۲، افغان ولسمشر حامد کرزی د ۲۰۰۶ کال په پسرلي کې، په افغان کورونو د بهرنیو پوځیانو په عملیاتو د غوسې زیاتوالي، او د بهرنیو ځواکونو له خوا د جبري پلټنو پر مهال د ښځو د ځورولو تورونو، افغان دیني مشران دې ته وهڅول چې د وسله وال مقاومت لپاره غږ پورته کړي.
افغان ولسمشر حامد کرزي د ۲۰۰۸ کال په ډسمبر کې په یوه وینا کې وویل چې تېره میاشت یې یو ځل بیا وغوښتل چې په هېواد کې د متحده ایالاتو پوځ د نوموړي له حکومت سره همکاري وکړي او د متحده ایالاتو حکومت ته یې د هغوی د سرتېرو د چلند په اړه د غوښتنو یو لیست ولېږ: د لیست په یوه برخه کې دا وو چې دوی نباید په خپل سر زموږ د خلکو کورونو ته ننوځي او زموږ کلي بمبار کړي او زموږ خلک بندیان کړي." نوموړي د متحده ایالاتو څخه د کوم ځواب په اړه څه و نه ویل.
نوموړي یو ځل بیا د ۲۰۱۰ کال په نومبر کې، د واشنګټن پوسټ سره په مرکه کې خپله نیوکه تکرار کړه: "په کورونو عملیات تل یوه ستونزه ده، دا مخکې هم یوه ستونزه وه، اوس هم ستونزه ده. دا باید ودرول شي. افغانان دا ډول عملیات نه خوښوي. که دا ډول هر عملیات وي، د افغانستان د قوانينو سره سم بايد د افغان حکومت له خوا ترسره شي، دا زموږ تر منځ یو داوامداره اختلاف دی."
په ۲۰۱۰ کال کې، د ولسمشر حامد کرزي د سلاکار په مشرۍ د حکومت یوه پلاوي وویل چې بهرنیو پوځي ځواکونو خپل سري د توجیې نه وړ زیانونه اړولي او د زیاتو وګړو د بې ځایه کېدو لامل شوی دی.
بين کارلين
فريډرک بينجمين کارلين (۲۷ جولای ۱۹۱۲ –د ۷ مارچ ۱۹۸۱) ديو استراليايي خطرمنونکی او لومړی هغه څوک و چې په وچه او اوبو چلېدونکي يو موټر کې په ټوله نړۍ راوڅرخېد. کارلين د لوېدېځې استرالیا په «نارتام» کې زېږېدلی و، په «پرت» کې د « Guildford Grammar» ښوونځي کې داخل شو او وروسته يې د کانونو په « Kalgoorlie» ښوونځي کې د کان کېندنې د انجنيرۍ زده کړې وکړې. د يو انجنير په توګه له وړتيا تر لاسه کولو وروسته، هغه د « Goldfields» لپاره کار وکړ، وروسته په ۱۹۳۹ز کال کې چين ته کډوال شو، څو د برتانيې د ډبرو سکرو په کان کې کار وکړي. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال، کارلين د هندوستاني پوځ د انجنيرۍ په قول اردو کې په دنده وګورمال شو، په هندوستان، ايټالېې او په ټول منځني ختيځ کې يې خدمت وکړ. په ۱۹۴۶ز کال کې له دندې څخه تر وتلو وروسته، له خپلې امريکايې مېرمنې «الينر» (چې اصلي نوم يې ارون و) سره متحده ايالاتو ته کډوال شو.
په پوځ کې د خدمت پر مهال له يو پيدا شوي فکر سره، کارلين وړانديز وکړ چې ده او مېرمنې ته دې اجازه ورکړل شي د عسل مياشتې د تېرولو لپاره په « Ford GPA» ډوله موتر (دا Ford GPA جيپ موټر و چې په اوبو او وچه دواړو کې يې سفر کولای شو) کې له اتلانيتک بحر څخه تېر شي، کوم موټر ته چې دوی « Half-Safe» نوم ورکړی و. دوی خپل سفر د کاناډا د کيوبيک په مونټريال کې پيل کړ، دوی له بحرونو څخه د اوښتلو خپل دا سفر په ۱۹۵۱ز کال کې له برياليو هڅو وروسته پای ته ورساوه. له دې ځايه اروپا ته ولاړل، د لنډې مودې لپاره په برمنګهم کې د پيسو تر لاسه کولو لپاره پاتې شول. په ۱۹۵۴ز کال کې يې بيا سفر پيل کړ، له منځني ختيځ څخه د ځمکې لارې واوښتل، څو کلکتې ته ورسېږي. استراليا ته د تګ لپاره د پیسو تر لاسه کولو له لنډ سفر وروسته، د کارلين مېرمن د متحده ايالاتو پر لور روانه شوه. هغه له خپلو نويو ملګرو سره بيا سفر پیل کړ، د سويل لوېديځې اسيا او لرې ختيځ له لارې ولاړل، تر څو د جاپان شمالي څوکې پورې ورسېدل او بيا الاسکا ته ورسېدل. د متحده ايالاتو او کاناډا څخه د يوې اوږدې لیدنې څخه وروسته هغه او د هغوی Half-Safe مونټريل ته ستانه شول، د دې لس کاله اوږد سفر پر مهال يې په سمندر کې له ۱۷۰۰۰ کيلومتره (۱۱۰۰۰ ميله) او په وچه کې له ۶۲۰۰۰ کيلو متره (۳۹۰۰۰ ميله) څخه زيات سفر کړی و. په ۱۹۸۱ز کال کې د کارلين له مړينې وروسته، Half-Safe د ګالډفورډ ګرامر ښوونځي واخيست، دا د هغه پخوانی ښوونځی و، چېرته چې هغه اوس هم نندارې ته ايښی.
د ژوند لومړي کلونه او پوځي خدمت
د دويمې نړيوالې جګړې په پيل کېدو سره، کارلين د هندوستان په پوځ کې په دنده وګومارل شو. هندوستان ته له تګ مخکې، نوموړي له «ګرترود پلاتا» سره واده وکړ، څوک چې يوه المانۍ وه او په چين کې له خپلې ترور او اکا سره اوېده. دوی دواړو د ۱۹۴۰ز کال د اپريل په شلمه نېټه په «تينټسين» کې واده وکړ، خو د جګړې له پای ته رسېدو مخکې سره جلا شول. په اصل کې په شانګهای کې په دنده ګومارل شوی و، کارلين وروسته د هندوستان د پوځ د انجنيرۍ په قول اردو کې د هندوستان د مدراس سيپرز ته واستول شو. د ۱۹۴۱ز کال د اګست په مياشت کې، هغه ته د دويم بريدمن رتبه ورکړل شوه چې دا د شخړې په پيل کېدو سره د جوړو شويو ګڼو بېړنيو کميسيونونو يوه برخه وه. د جګړې پر مهال کارلين په هندوستان، عراق، پارس، فلسطين، سوريې او اټاليې کې کار وکړ او د جګړې په پای ته رسېدو سره د تورن پوځي رتبه ورکړل شوه. د جګړې د پای ته رسېدو پر لور، نوموړی د امريکايي سره صليب د يوې رنځورپالې «الينر ارون» سره وکتل، څوک چې په اصل کې د بوسټن اوسېدونکې وه. په ۱۹۴۶ز کال کې د دندې په پای ته رسېدو سره دې دواړو ميري لينډ ته کوچ وکړ، چېرته چې دوی د ۱۹۴۸ز کال د جون په مياشت کې واده وکړ.
هالف سيف او لومړي چمتوالي
د ټولې جګړې په اوږدو کې، متحدو ځواکونو يو شمېر مختلف ډوله په وچه او اوبو کې سفر کونکې موټرې وکارولې. يو تر ټولو عام تر استعمال لاندې موټر يې د « Ford GPA» په نوم و، کوم چې د Ford GPA يو ترميم شوي جېپ بڼه وه (د Seep په نوم هم پېژندل کېږي). په هندوستان کې د جګړې د پای ته رسېدو پر لور، کارلين د پوځ د موترو په يو تم ځای کې يو  GPA ډوله موټر ولېد. د خپلو ملګرو انجنيرانو سره د ملنډو په توګه، هغه وړانديز وکړ چې دا موټر کولای شي هغه په ټوله دنيا وګرځوي، هغه د اټکل په کولو سره وويل: «د يو څه هڅونې سره، ته کولای شې د دې شيانو څخه د يو په مرسته ټولې نړۍ ته ولاړ شې». دا نظر له واده وروسته هم له کارلين سره پاتې شو او خپلې مېرمنې ته يې وړانديز وکړ چې دوی دواړه د عسلو مياشتې تېرولو لپاره له اتلانتيک سمندر څخه ها خوا په يو ترميم شوي GPA کې ولاړ شي. د يو لړ ستونزو څخه وروسته، کارلين بالاخره وتوانيد چې د واشنګټن ډي سي په يوه دولتي نيلامۍ کې د ۱۹۴۲ Ford GPA (چې پرله پسې شمېره يې ۱۲۳۹ وه) راونيسي او د دې لپار يې ۹۰۱ امريکايي ډالره (په ۲۰۲۱ز کال کې  له ۱۰۹۳۴ سره برابر نرخ) ورکړل. په اصل کې دا موټر د ميشيګن د روج سمندر په فورډ کارخونه کې جوړ شوی و، کوم چې د جګړې پر مهال د ۱۲۷۷۸ جوړ شويو له منځه يو و. هغه په پيل کې هڅه وکړه چې فورډ قانع کړي، څو د هغه د وړانديز شوي سفر لګښت په غاړه واخلي، خو دې شرکت يې په دې باور وړانديز رد کړ چې دا موټر دومره اوږد سفر ونه شي کولای. دې موټر يو لړ ترميمونو ته اړتيا لرله چې سمندري سفر وړتيا پيدا کړي، په دې ترميمونو کې د کښتۍ ډوله نورو کمانونو، د ګرځولو او تاوولو يوه اله، يوه ستره خونه او دوه د سون توکو نورې زېرمې شاملې وې – چې يوه بايد د کمان پر سر او بله يې د دې موټر د خېټې لاندې په سخته برخه کې وي. د خونې په داخل کې يې يو کټ جوړ کړای شو او د چلولو د مديريت برخه يې هم ترميم شوه چې د الوتکې وسايل او تر څنګ يې د دوه لوريو راډيو هم پکې وه (په دې راډیو کې ۱۹-سيټه ټراسميټر او يو ريسيور هم نصب شول). په ټوله کې د دې ماکو اوږدوالی درې فوټه زيات او اتلس فوټه (۵۰۵ متره) ته لوړ کړای شو او د سون توکو اصلي وړتيا يې چې دولس ګيلنه (۴۵ ليتره) وه دوه سوه ګيلنو ته (۷۶۰ ليتره) ته لوړه کړای شو. د خېټې لاندې د ټانکۍ په جوړېدو سره له دې ماکو سره مرسته وشوه چې د خالې کېدو پر مهال هغه لرې کړي، په دې سره د هغې بشپړ وزن درې ټنه کم شي (چې ۶۷۲۰ پونډ يا ۳۰۴۸ کيلو ګرامه و). دې ماکو ته د Half-Safe نوم ورکړل شو، دا نوم د يو اريډ له نوم څخه اخيستل شوی و، چې د بوی لرې کونکو مايعو يو شعار و - «نيم خوندي مه اوسه – د ډاډ لپاره اريډ وکاروه».
الفرېد بیوملر
الفرېد بیوملر (د ۱۸۸۷ کال د نومبر له ۱۹ – د ۱۹۶۸ کال د مارچ تر ۱۹) اتریش الاصل آلمانی فیلسوف، روزنپوه او نازي مفکوره وتلی پلوی ؤ. له ۱۹۲۴ کال څخه یې په درسدن ټکنالوژیکي پوهنتون کې درس ورکاوه، چې په پیل کې یې د بې معاش استاد توګه دنده پر مخ وړه. بیوملر په ۱۹۲۴ کال کې پوهنوال (Extraordinarius)  او یو کال وروسته پوهاند شو. له ۱۹۳۳ کال راهیسې یې په برلین کې د سیاسي روزنپوهنې انستیتوت د رئیس په توګه  فلسفه او سیاسي تعلیمات تدریس کړل.