cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هګۍ سپین
روغتیا مسلې
که څه هم د هګۍ سپین د ټیټ غوړ، لوړ پروټین سرچینې په توګه د تغذیې له پلوه ارزښتناکه دي، په سلو کې یو شمیر خلک نشي کولی چې وخوري. هګۍ د خوړو د الرجی یو له عامو لاملونو څخه دی. هګۍ د مختلفو پروټینونو څخه جوړ شوي، چې ځینې یې الرجینیک دي. ډیری خلک چې د هګیو سره حساسیت لري د هګۍ سپین کې پروټینونو سره غبرګون کوي او ځینې یې د ژیړ سره حساسیت لري.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:هګ وېشنيزه:د هګۍ ژېړ وېشنيزه:هګۍ وېشنيزه:مايع وېشنيزه:البومين وېشنيزه:چرګه
توېر ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" توېر ولايت يا توېر اوبلاست د روسیې یو اوبلاست دی چې په روسیه کې موقعیت لري.
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
منقطع تعادل
په تکاملي ژوند پوهنه/بیولوژي کې منقطع تعادل (همدارنګه ورته نقطه یي تعادل ویل کېږي) هغه نظریه ده چې وړاندیز کوي یوه نوعه هغه مهال چې د هغو په فوسیلي ریکارډ کې څرګنده شي، جمیعت یې پایدار کېږي او د خپلې ځمک پوهنې په تاریخ کې ډېر لږ تکاملي تغیرات له ځانه ښيي. دغه لږ مورفولوژیکي بدلونونو او یا هم د دغو بدلونونو نشتوالی ته ستاسېز (تعادل) ویل کېږي. هغه مهال چې پام وړ تکاملي بدلونونه رامنځته کېږي دغه تیوري وړاندیز کوي چې دغه ډول پېښې په کلي ډول نادرو او چټکو جیالوژیکي پېښو ته محدودېږي او دا بیا د کلاډوژنیسېز په نامه د نوعو (ژوندیو موجوداتو) ځانګړې برخې ته اړوندېږي. کلاډوژنیسېز هغه بهیر دی چې په کې یوه نوعه په دوه جلا برخو ویشل کېږي، نه دا چې یوه نوعه په تدریج سره په بلې نوعې واوړي.
منقطع تعادل معمولا د فیلیتیک تدریج ګرایي په مقابل کې ځای نیسي؛ د دغې نظریې له مخې تکامل په عموم ډول په منظمه توګه د یو بل سره تړلو تدریجي انتقالاتو له مخې په غونډه کورنۍ کې رامنځته کېږي (اناژنیسېز).
په ۱۹۷۲ زکال کې د ژوندیو موجوداتو لرغون پوهانو نایلز الدرج او سټیفان جی ګولډ د خپلې نظریې د پراختیا اړوند مهمه مقاله خپره کړه او هغې ته یې د منقطع تعادل عنوان ورکړ. د هغوی دغې مقالې د نوعو د جغرافیايي زیږون اړوند د ارنسټ مایر پر ماډل، د تکاملي او ژنټیکي هموستاسېز پر بنسټ د آی مایکل لرنر د نظریې او همدارنګه د هغوی پر خپلو تجربي څېړنو تکیه لرله. الدرج او ګولډ وړاندیز کړی و چې تدریج پالونکې درجه چې معمولا یې چارلز داروین ته نسبت ورکول کېږي په عملي بڼه په فوسیلي مخینه کې شتون نه لري او ستاسېز (تعادل) د ډېری فوسیلي نوعو پر تاریخ واکمن پاتې شوی.
تاریخچه
نقطه یي تعادل د الوپاتریک او په ځانګړې توګه د پری پاتریک نوعو د زیږون څخه چې د ارنست مایر د ژنټیکي انقلاب د مفهوم د منطقي پایلې په توګه، هماغه ډول چې په فوسیلي مخینه کې اعمال کېږي؛ سرچینه اخلي. په داسې حال کې چې د نوعو ناڅاپي رامنځته کېدل او د نوعو له زیږون سره د هغو اړیکه په ۱۹۵۴زکال کې د مایر له خوا وړاندې او معرفي شوه، خو علمي مورخان د الدرج او ګولډ د ۱۹۷۲ زکال مقاله د پالیوبیولوژیکي څېړنیز پروګرام د بنسټ په توګه بولي. منقطع تعادل د مایر له نظریاتو سره تر ډېره پورې له دې اړخه توپیر لري چې الدرج او ګولډ په پام وړ توګه په تعادل (ستاسېز) ټینګار کاوه، په داسې حال چې مایر په فوسیلونو کې موجودې مورفولوژیکي نه اړوندتیا (یا «ناڅاپي خیز») ته پام درلود. مایر وروسته د الدرج او ګولډ مقاله وستایله او څرګنده یې کړه چې تکاملي تعادل «د ډېرو تکاملي ژوند پوهانو لپاره ناڅاپي و» او منقطع تعادل «په لرغونې ژوند پوهنې او تکاملي ژوند پوهنې پام وړ اغېز درلود».
په ۱۹۷۲ زکال کې د الدرج او ګولډ له مقالې خپرېدو یو کال وړاندې، نیلز الدرج د Evolution (تکامل) په نامه مجله کې مقاله خپره کړه او څرګنده یې کړه چې تدریجي تکامل په ډېر ندرت سره په فوسیلي مخینه کې شتون لري او استدلال یې کاوه چې د الوپاتریک نوعو د زیږون په نامه د ارنست مایر معیاري میکانېزم کېدای شي د یو احتمالي تفکیک وړاندیز وکړي.
د الدرج او ګولډ مقاله په ۱۹۷۱ زکال کې د امریکا د ځمک پوهنې د ټولنې په کلنۍ غونډه کې وړاندې شوه. دغه سپموزیم خپل تمرکز په دې موضوع وکړ چې څه ډول معاصر مایکرو تکاملي مطالعات کولای شي د ژوندیو موجوداتو د لرغون پوهنې او ماکرو تکامل مختلف اړخونه بېرته را ژوندي کړي. ټام شوف چې د دغه کال غونډه یې مدیرت کوله د نوعو د زیږون موضوع یې ګولډ ته ځانګړې کړه. ګولډ څرګندوي چې «په ۱۹۷۱ زکال کې د الدرج لیکنه [د پالئوزوئیک ټریلوبیټونو اړوند] یوازنۍ نوې او جالبه نظریه وه چې د ژوندیو موجوداتو د لرغون پوهنې د دغې موضوع اړوند مفاهیم یې وړاندې کړې و – له همدې امله ما له شوف څخه وپوښتل چې آیا کولای شو دغه مقاله په مشترک ډول (له الدرج سره) وړاندې کړو». د ګولډ په خبره «دغه نظریاتو تر ډېره له نیلز څه سرچینه اخیستې، او ستاسو له نظریاتو سره واقعا د غږ د یوې تابلو او په پایله کې د یوې خطي نسخې په توګه عمل کوي. ما د منقطع تعادل اصطلاح ابداع کړه او خپلې ډېری مقالې مې په ۱۹۷۲ زکال کې ولیکلې، خو نیلز زموږ (د الدرج او ګولډ) د مشترکې لیکنې لپاره مناسب لومړنی لیکوال دی». الدرج په خپل کتاب Time Frames کې څرګنده کړې چې له ګڼ شمېر بحثونو وروسته دوی دواړو د دغې مقالې نیمايي، نیمايي برخه ولیکله. یو شمېر هغه برخې چې په ښکاره ډول زموږ یو له چارو څخه ښکارېدې، په واقعیت کې د لومړي ځل لپاره زموږ څخه د یوه له خوا لیکل شوې وې – د بېلګې په توګه، په یاد مې دي چې ما د ګولډ د حلزونونو برخه ولیکله. د نورو برخو په یاد راوړل راته ستونزمن دي. ګولډ ټولې لیکنې د غوره وړاندې کېدو په موخه تصحیح کړې. موږ هغه ولېږلې او شوف د هغو پر وړاندې پرېکنده غبرګون وښود – دغه غبرګون څرګندويي کوله چې موږ داسې څه رامنځته کړي و چې د دلایلو په تغیر سره تر نن ورځې شتون لري».
جان ویلکینز او ګرت نلسون استدلال کړی چې فرانسوي معمار پیرتریماوکس د «ګولډ او الدرج د منقطع تعادل د نظریې د وړاندوینې» پخلی کړی و.
د فوسیلي سوابقو له مخې شواهد
په فوسیلي سوابقو کې د دواړو فیلتیک تدریج ګرايي او منقطع تکامل مستندې بېلګې شاملېږي. په دې ترتیب سره په فوسیلي سوابقو کې د تعادل د نښو اړوند پام وړ بحثونه شتون لري. له منقطع تعادل وړاندې د تکامل ډېری پلویانو تعادل نادر یا بې اهمیته باله. د بېلګې په توګه د ژوندیو موجوداتو لرغون پوه جورج ګیلورډ باورمن و چې په فیلتیک تدریجي تکامل (چې هغه د خپل ترمینولوژۍ له مخې ورته هوروتلي ویل) کې ۹۰ سلنه تکامل شاملېږي. نوې څېړنې له دې ډلې متاانالیز چې د فوسیلي سوابقو له مخې یې د نوعو د زیږون د نمونو اړوند ۵۸ څېړنې خپرې کړې؛ څرګندوي چې ۷۱ سلنه نوعو تعادل له ځانه ښوولی او ۶۳ سلنه هم د تکاملي تغیر پر مهال منقطع تکامل ته اړوند دي. د مایکل بنټون په خبره، «دا څرګنده ده چې تعادل رایج دی او د معاصرو ژنټیکي مطالعاتو له مخې یې وړاندوینه نه ده شوې». د تکاملي تعادل یو مهم مثال Osmunda claytoniana  سرخس دی چې د لرغون پوهنې د سوابقو له مخې، لږ تر لږه له ۱۸۰ میلیونه کاله راهیسې آن د هستې تر کچې او فوسیل شوو کروموزومونو پورې له بدلون پرته پاتې شوی دی.
د تدریج پالنې متعددې معناوې
منقطع تعادل تر ډېره پورې د تدریج پالنې له مفهوم سره مخالف انګېرل کېږي، په داسې حال کې چې په واقعیت کې دا د تدریج پالنې یو ډول دی. دا له دې امله چې د ځمک پوهنې د رسوبي طبقاتو ترمنځ تکاملي تغیرات آني ښکارېږي، خو بدلون په تدریجي ډول له کوم لوی بدلون پرته له یو نسل څخه بل نسل ته لار مومي. د دې لپاره ګولډ وروسته څرګنده کړه چې «د ژوندیو موجوداتو اړوند زموږ همکارو ډیری لرغون پوهانو دغه لید له لاسه ورکړی و، ځکه هغوی تعاملي نظریه نه وه لوستې، یا هم د آلوپاتریک نوعي زیږون اړوند نه پوهېدل او یا یې هم په جیولوژیکي مهال کې د هغو ژباړې ته پام نه کاوه. زموږ تکاملي همکارانو هم ونشو کولای دغه لرلید درک کړي؛ په لومړۍ درجه کې هم له دې امله چې هغوی د ځمک پوهنې مقیاس ته فکر نه کاوه».
ریچارډ ډاوکینز په خپل اثر ړانده ساعت جوړونکي (The Blind Watchmaker) کې د بدلون د کچې اړوند یو فصل ځانګړی کړ. د هغه لومړی ټکی دا و چې استدلال یې کاوه؛ فیلتیک تدریج پالنه – چې په دې معنا درک کېږي چې تکامل په یو ډول چټکتیا سره مخې ته ځي او ډاوکینز هغه «ثابته سرعت ګرايي» بلله – د «داروینېزم کاریکاتور دی او واقعا «شتون نه لري». د هغه دویم استدلال چې له لومړي استدلال څخه یې سرچینه اخیسته، دا و چې؛ هغه مهال چې «ثابته سرعت ګرايي» یوې خوا ته کړای شي، یو منطقي ځای نیونکی یې پاتې کېږي او ډاوکینز هغه «متغیره سرعت ګرايي» وبلله. متغیره سرعت پالنه کولای شي په یو له دغه دوه لارو چارو څخه توپیر مومي: «نا اړونده متغیره سرعت پالنه» او «دوامداره متغیره سرعت پالنه. الدرج او ګولډ وړاندیز کاوه چې د ثبات او اړوندې چټکتیا ترمنځ تکامل د جمپ لرونکی دی او هغه یې «د نا اړوندو سرعت پالونکو متغیرونو» په توګه توصیف کړل او د «هغوی له نظره دا واقعا راډیکال و».
مانګرو
مانګرو یو ډول ونه ده چې په مالیګنو ساحلي یا هم تروشو اوبو کې وده کوي. دا اصطلاح د هغو ګرمسېرو ساحلي نباتاتو لپاره هم کارول کېږي چې له دغسې نوعو څخه جوړ وي. مانګرو ونې په ټوله نړۍ کې په ګرمسېرو او نیمه ګرمسېرو او حتا په ځینو هغو معتدلو ساحلي سیمو کې موجودې دي چې د ۳۰ درجې شمالي او ۳۰ درجې سوېلي جغرافیايي عرض البلدونو تر منځ دي، په دې کې د مانګرو ونو تر ټولو لویه سیمه د استوا کرښې په پنځو درجو کې واقع ده. د مانګرو نباتاتو کورنۍ د لومړي ځل لپاره د کرتاسوس دورې په وروستیو وختونو کې تر پالیوسن دورې پورې را څرګندې شوې او تر یوه حده د ټکټونیکي تختو د حرکت له امله په پراخه کچه ووېشل شوې. د مانګرو ونې تر ټولو لرغونی پېژندل شوی فوسیل د ۷۵ میلیونه کاله مخکې مهال اړوند دی.
مانګرو د مالګې په مقابل کې مقاومې ونې دي چې هالوفایټ ونې هم بلل کېږي او له سختو ساحلي شرایطو سره د ژوند لپاره سازګارې دي. دغه ونې د مالګې د تصفیې یو پېچلی سیستم لري او همدا راز په تروشو اوبو کې د لمبا او څپو د مقابلې لپاره د ریښو یو پېچلی سیستم هم لري. دغه ونې د اوب‌لاندې خټو د کم اکسیجن له شرایطو سره سازګارې دي، خو د جزر او مدي سیمې په پورتنۍ نیمه برخه کې هم تر ډېره وده کولی شي.
د مانګرو بایوم چې د مانګرو ځنګل هم بلل کېږي، یو ځنګلي مېشت‌ځای دی او ځانګړنه یې رسوبي ساحلي چاپېریالونه دي. په دغو ساحلي چاپېریالونو کې (د ډېرو عضوي موادو لرونکي) رسوبات له قوي څپو څخه په خوندي شویو سیمو کې را ټولېږي. د تروشوالي هغه شرایط چې د مانګرو بېلابېلې نوعې یې تحمل کوي، له مالګینو اوبو، د سمندر تر خالصو اوبو (چې تروشوالی یې ۳ تر ۴ سلنه وي)، د تبخیر له لارې تر متمرکزو شویو اوبو او همدا راز تر هغو اوبو پورې بېلابېلې دي چې د سمندر په نسبت یې تروشوالی دوه برابره وي (یعنې ۹ سلنه وي).
له ۲۰۱۰ کال راهیسې ریموټي ټکنالوژۍ او نړیواله ډېټا په ټوله نړۍ کې د مانګرو سیمو، شرایطو او د ځنګل‌وهنې د کچې د سنجولو لپاره کارول شوې دي. په ۲۰۱۸ کال کې د مانګرو نړیوال نوښت یوه نوې نړیواله بنسټ‌لیکه خپره کړه چې تر ۲۰۱۰ کال پورې یې د نړۍ د ټولو مانګرو ځنګلونو ټولیز مساحت ۱۳۷۶۰۰ کیلومتره مربع (۵۳۱۰۰ مایله مربع) اټکل کړ او په دې کې ۱۱۸ هېوادونه او قلمروونه شامل وو. د جزر او مدي مرطوبو ځمکو د زیان په اړه په ۲۰۲۲ کال کې یوې څېړنې له ۱۹۹۹ څخه تر ۲۰۱۹ کال پورې د مانګرو په نړیواله پراختیا کې ۳۷۰۰ کیلومتره مربع کمښت اټکل کړ چې تر یوه حده د ۱۸۰۰ کیلومتره مربع په ډېروالي سره جبران شو. د انساني فعالیتونو له امله د مانګرو تلفات دوام لري چې په کلني ډول یې د ځنګل‌وهنې نړیواله کچه ۰.۱۶ سلنه او په هر هېواد کې ۰.۷۰ سلنه اټکل شوې ده. د پاتې مانګروګانو د کیفیت کمښت هم یوه مهمه اندېښنه ده.
د ګڼو دلایلو له مخې د مانګرو بیارغونې ته لېوالتیا موجوده ده. مانګرو د پایدارو ساحلي او سمندري ایکوسیستمونو ملاتړ کوي. مانګرو د دغو ځایونو اړوندې سیمې له سونامي او نورو شدیدو اقلیمي پېښو څخه ساتي. مانګرو ځنګلونه د کاربن په زېرمه کولو او د اقلیمي بدلونونو په کمولو کې اغېزناک رول لري. د اقلیمي بدلونونو د اغېزو په شدیدېدو سره تمه کېږي چې مانګرو ایکوسیستمونه له ځايي ایکوسیستمونو سره مرسته وکړي تر څو د شدیدې هوا د بدلونونو او د سمندر د کچې د لوړېدو په څېر بدلونونو په مقابل کې مقاوم پاتې شي. د مانګرو د بیارغونې بریالیتوب ښايي له ځايي هم‌ګټو سره په تعامل او د انتخابي نوعو د ودې لپاره د شرایطو له مناسبوالي څخه په ډاډ ترلاسه کولو پورې تړاو ولري.
بیولوژي
د مانګرو له پېژندل شویو ۱۱۰ نوعو څخه یوازې شاوخوا ۵۴ نوعې چې د ۲۰ جنسونو او ۱۶ کورنیو اړوندې ډي، رښتینې مانګروګانې جوړوي او دا هغه نوعې دي چې یوازې او یوازې په مانګرو مېشت‌ځایونو کې موجودې دي. په دې کې ډېریو نوعو د نږدېوالي یا تقاربي تکامل په ښودلو سره د استوايي شرایطو د بېلابېل تروشوالي، جزر او مد، غیر هوازي خاورو او د لمر د شدیدو وړانګو لپاره مشابه یا ورته حل‌لارې موندلې دي. په ټاکل شوې مانګرو کې معمولاً نباتي ژواک بېلابېلوالی کم دی. د مانګروګانو تر ټولو ډېر ژواک بېلابېلوالی په سوېل‌ختیځه اسیا په ځانګړي ډول د اندونیزیا په مجمع الجزایر کې پېښېږي.
له کم اکسیجن سره تطابق
سره مانګرو (رایزوفورا مانګل) په اوبلنو سیمو کې ژوندۍ پاتې کېږي، ځانونه د بنسټیزو ریښو په مرسته د اوبو پر سطحه ساتي او بیا په خپل پوست کې د موجودو منفذونو یا سوریو له لارې هوا جذبوي. توره مانګرو په لوړو ځمکو کې ژوند کوي او د پنوماټوفور په نامه ریښو ته ورته جوړښتونه جوړوي چې د تنفس لپاره د نیچو په څېر له خاورې څخه را پورته کېږي. د دغو «تنفسي لولو» لوړوالی معمولاً ۳۰ سانتي متره (۱۲ اېنچه) وي او په ځینو نوعو کې څه باندې ۳ مترو (۹.۸ فوټو) ته رسېږي. د پنوماټوفورونو څلور ډولونه بنسټ‌ډوله یا تکیه ډوله، مېخ ډوله، ګونډه ډوله او پلانک یا تسمه ډوله دي. د ګونډې او تسمې ډولونه یې ښايي د ونې په بنسټ کې له تکیه‌ځای سره ترکیب یا یوځای شي. په ریښو کې ایرېنکما یا هغه نسجونه هم لري چې منځونه یې خالي وي، تر څو د نبات په منځ کې لېږد رالېږد یا حمل او نقل اسانه کړي.
د مغذي موادو جذب
دا چې خاوره تل په اوبو کې ډوبه وي، ډېر کم ازاد اکسیجن د لاسرسي وړ وي. د نایتروجن ګاز غیر هوازي باکتریاوې د فیرم محلول (اوسپنه)، کاني فاسفېټونه، سلفایډونه او میتان ازادوي چې له خاورې سره مرسته کوي تر څو مغذي ارزښت یې ډېر کم شي. پنوماټوفورونه (هوايي ریښې) له مانګرو سره مرسته کوي چې ګازونه مخامخ له اتومسفیر او د اوسپنې په څېر نور مغذي مواد له خاورې څخه جذب کړي. مانګرو په مستقیم ډول ګازونه د ريښو په داخل کې زېرمه کوي او حتا هغه مهال چې ريښې د جزر او مد په جریان کې غرقېږي، پروسېس کوي یې.
د ورساي تړون
د دغه تړون یو تر ټولو مهمه او اساسي موضوع دا وه چې : متحدو او یوځای شویو دولتونو دا خبره تایید کړه او ورسره جرمني هم د خپل ځان او خپلو ملګرو دولتونو مسوولیت پر غاړه واخیست او دا یې ومنل چې د جګړې پر مهال د متحدینو ځواکونو هېوادونو ته چې کوم زیانونه او تاوانونه رسیدلي دا ټول د جرمني د تپل شوي جګړې له امله و. د مرکزي ځواک نورو غړو هم همدا ډول مادې لرونکي تړونونه لاسلیک کړل. د دغه تړون ۲۳۱ ماده د جنګ د جرم بند په نامه یادېـږي، د دې مادې په اساس د جرمنې څخه وغوښتل شول چې بې وسلې شي، ځینې سیمې بیرته د امتیازتو په توګه وسپاري او ځینو هغو هېوادونو ته چې د اینتیټ ځواک یې جوړ کړي تاوان ورکړي. په ۱۹۲۱ م کال کې د دغه تاوانونه بېرته ورکړل شوي ټول مقدار ۱۳۲ میلیارده ګولد مارک ( د جرمني مارک) ( چې ۳۱.۴ میلیارده ډالره او ۶.۶ میلیارده یورو کېدي، خو په ۲۰۲۲ م کال کې د ۴۴۲ میلیارده ډالره او ۲۸۴ میلیارده بريتانوي یورو سره برابرې وي) وښودل شوي. د قرارداد پر اساس متحد قدرتونو غوښتل چې جرمني باید یوازې ۵۰ میلیارده ( جرمني مارک ) مالي توان ورکړي.
د دې سربیره نامتو اقتصادپوه لکه جان ماینارډ کینس دا تړون سخت اعلان کړ او د کارتاژي سولې نوم یې ورکړ، همداراز وویل چې د تاوانونو بېرته جبران کول په زیاته کچه پایله لرونکې و. بل خوا بیا، د متحدینو یو پيژندل شخص لکه فرانسوي مارشال فراډینډ فوچ د جرمني سره د نرم سلوک په وجه نیوکې وکړي. دا موضوع نن ورځ هم د تاریخپوهانو او اقتصادپوهانو تر منځ د بحث موضوع ده.
د دغو سیالیو او ځيني وخت د متضادو هدفونه پایله د ګتونکو تر منځ یو جوړجاړی و چې هیڅوک یې خوشحاله نه کړل. په ځانګړې توګه جرمني نه ارامه پاتې شو او نه یې جوړجاړي وکړ او هيڅکله هم کمزوري نشوه. د دغه  تړون له امله چې کومې ستونزې راپورته شوي وي هغه د لرکونا د تړونونه لامل شوي ، چې د جرمني او نورو اروپايي قدرتونو تر منځ د اړیکو پرمختګ ته یې لاره هواره کړه، او د تاوانونو د جبران کولو د سیسټم په اړه بیا مذاکرات د ډیوس پلان، او ځوان پلان د جوړېدو لامل شول او په ۱۹۳۲ م کال کې د لوزین په کنفرانس کې یې د جبران کولو سیسټم ته د نامعلوم وخت لپاره د ځنډ لاره هواره کړه. بل خوا بیا دا تړون ځینې وخت د دویمې نړیوالې جګړې د پیل کېدو لامل بلل کېـږي. که څه هم د دې رښتینې تاثیر دومره نه و لکه څومره چې فکر کېدو خو بیا هم په جرمني کې د خفګان له امله د نازي د ګوند د جوړیدو لامل شو.
که څه هم دغه کنفرانس ته د ورسای کنفرانس ویل کېـږي خو په اصل کې یوازې د دغه تړون لاسلیک کول په دې ماڼې کې صورت ونیو. دغه مذاکرات ډېری ځل په پاریس کې ترسره شول، لکه څلور لوی کنفرانسونه چې عموما په کویدی ورسي کې د فرانسې په بهرنې چارو وزارت کې تر سره شول.
لومړۍ نړیواله جګړه
په ۱۹۱۴ م کال کې د جولای د کړکیچ څخه وروسته جګړه یو ناڅاپي پیل شوه. همداراز اتریش او هنګري د سایبریا پر خلاف د جګړې اعلان وکړ، او ورسره ځینې اروپايي هېوادونه په چټکۍ سره لومړې نړیوالې جګړې ته داخل شول. په دې جګړه کې دوه ډلې متحدین سره مخامخ شول چې مرکزي ځواک ( د جرمني لخوا رهبري کېدو ) او درې ګونې انټیت ډله ( د بریتانیا، فرانسې او روسیې لخوا رهبري کېده) وه. نورو هېوادونه هم په چټکي سره جګړې ته داخل شول ځکه په ټوله اروپا، منځني ختیځ، افریقا او اسیا کې جګړه په پراخه توګه روانه وه. په ۱۹۱۷ م کال کې د روسیې د شوروي اتحاد نوې  فډارلي سوسیالیسټ جمهوریت د ولادمیر لاینین تر مشرۍ لاندې د ۱۹۱۸ م کال په مارچ میاشت کې د بریسټ ــ لیټوسیک تړون لاسلیک کړ، او تسلیم کېدل یې د جرمني په ګټه و. جرمني د بریا په احساس کولو سره مخکې له دې چې د امریکا عملیاتي ځواکونو اماده شي، خپل ځواکونه لویدیځي جبهې ته ولېـږل او کوښښ یې وکړ چې په متحدینو برلاسي شي، خو برعکس ماته یې وخوړه، او د متحدینو ډله په قطعي توګه د جګړې په میدان کې بریالي شول او د ۱۹۱۸ م کال په نومبر میاشت کې یې جرمني اوربند ته مجبوره کړه چې تر ډېره دا اوربند د تسلیمۍ په څير و.
متحده ایالت د سولې شرایط په څوارلسو ټکو کې رانغاړي
متحده ایالات په ۱۹۱۷ م کال کې د مرکزي ځواکونو پر خلاف جګړې ته دننه شول او ولسمشر ودارو ویلسن تر ډېره د سولې شرایط رامنځته کړل. د هغه د جګړې موخه دا وه چې له ملي اختلافاتو او هدفونو څخه جګړه لېـرې وساتي. د ۱۹۱۸ م کال د جنورۍ په اتمه نېټه ویلسن د سولې څوارلس مهم شرایط صادر کړل. دوی د خلاصي سوداګرې، پرانستې تړونونو او دیموکراسي یوه پالیسي خپره کړه. په داسې حال کې چې دا شرایط نه کارول کېده، خو خود مختاري فرض شوي وه. د دغو شرایطو مهم ټکي عبارت دي له: د خبرو اترو له لارې د جګړې ختمول، په نړیواله توګه بي وسلي کېـدل، د نیول شويو سیمو څخه د مرکزي ځواکونو واک له منځه وړل، د پولنډي دولت جوړېدل، د قومي کرښو پر اساس د اروپا د پولو بېرته جوړول، او د ملتونو د ګوند جوړول و چې سیاسي خپلواکۍ تامین کړي او د ټولو دولتونو ځمکني بشپړتیا رامنځته کړي. همداراز د عادلانه او دیموکراتیکي سولې غوښتونکي و چې د ځمکني الحاق پر بنسټ نه وي. د سولې دغه څوارلس ټکي د څیړنو او پوښتنو پر اساس جوړ شول، همدارنګه د شاوخوا ۱۵۰ مشاورینو یو ډله چې مشرۍ یې د بهرنی پالیسي مشاور ایډورډ ایم. هاوز کوله د سولې د کېدونکي کنفرانس په موضوعاتو بحث وکړ.
اوربند
د ۱۹۱۸ م کال د مني په موسم کې، مرکزي ځواکونه مخ په رنګېدو شول. د جرمني پوځ د سرتیرو د تښتيدو کچه مخه په لوړېدو شوه او د ملکیانو لخوا حملو د جګړې د تولید کچه کمه کړه. په لوېدیځه جبهه کې، د متحدینو ځواکونو سل ورځني عملیات پیل کړل او په پایله کې یې د جرمني لوېدیځو ځواکونه ته ماته ورکړه. په کایل کې د جرمني د امپراتورۍ د سمندري ځواکونو کښتۍ چلوونکو بغاوت وکړ چې په جرمني کې د پاڅونونو لامل شو، دا پاڅونونو وروسته بیا د جرمني د انقلاب په نامه وپيژندل شول. د دې سربیره  د جرمني حکومت هڅه وکړه چې د سولې د څوارلسو شرایطو پر اساس د سولې یوه هوکړه وکړي، او ادعا یې وکړه چې دا هوکړه د دوی د تسلیمۍ پر اساس ده. د خبرو اترو وروسته، جرمني او د متحدینو ځواکونو یو اوربند لاسلیک کړ، چې د نومبر په یوولسمه نېټه په داسې حال کې چې د جرمني ځواکونه په فرانسه او بلجیم کې ځای پر ځای و دا اوربند عملي شو.
اشغال
د دغه اوربند د شرایطو پر اساس له جرمني وغوښتل شول چې په په پنځلس ورځو کې خپل ځواکونو له اشغال شوي بلجیم، فرانسې او لوګزامبرګ څخه وباسي. د دې سربیره، دا منل شوي و چې د متحدینو ځواکونو به رهینلیڼد نیسي. د ۱۹۱۸ م کال په ورستیو کې، د متحدینو ځواکونه جرمني ته دننه شول او په اشغال یې پیل وکړ.
محاصره
دواړو جرمني او بریتانیا د خواړو او خامو توکو په وارد کولو کې له یو بل سره تړاو درلود، چې ډېری برخه یې د اتلانتیک د سمندر له لارې لېـږل کېده. د جرمني محاصره ( له ۱۹۱۴ م کال څخه تر ۱۹۱۹ م کال پورې) په اصل کې یو سمندري عملیات و چې د متحدینو د ځواکونو لخوا په لاره اچول شوي و تر څو مرکزي ځواکونو ته د خامو موادو او خوړو د رسولو مخنیوی وکړي.
انورادا اچاريا
انورادا اچاریا (په 1972 کې زېږېدلې) یوه هندي صنعتکاره ده. هغه د اوسيمم بائيو سوليوشنز او مياپ مائی جينوم بنسټ اېښودونکې او سي اي او ده. هغه ته د نړیوال اقتصادي فورم له خوا د ځوان نړیوال رهبر جایزه ورکړل شوې ده.
لومړنی ژوند
انورادا په بیکانیر کې زېږېدلې وه خو د خپل ژوند ډېره برخه یې په کهرګپور کې تېره کړې وه. هغه په 1995 په کهرګپور کې له IIT څخه فارغه شوه. هغې بیا په 1995 کې په شیکاګو کې د الینویس پوهنتون څخه په فزیک کې د MSc او د معلوماتو ساینس ماسټر لپاره زده کړې وکړې.
دندې
انوراډا میاپ مائي جينوم بنسټ اېښودونکې او سي اي او ده. دا مالیکولر تشخیصی شرکت شخصي جینیکیک او تشخیصي محصولات چمتو کوي.
هغه د Ocimum BioSolutions بنسټ ایښودونکی او سی ای او ده، کوم چې د کشف، پراختیا او ارزونې لپاره د جینیکیک انجینرۍ پروژې بهر سرچینه کوي، چې مرکز یې په حیدراباد، دکن کې دی. دا اداره په 2000 کې تاسیس شوه. هغه د ساینسي او صنعتي څیړنو د شورا د حکومتی شورا غړې هم ده، په کلیاني، لویدیځ بنګال کې د بایو میډیکل جینومکس د ملي انسټیټیوټ د بورډ غړې، او په 2011 کې د نړۍ د ولسمشر مرستیال د وراثت شورا هغه ولسمشر دی.
انوراډا د بایوټیک شرکتونو د بورډ غړې ده، هغه د هند لپاره د عمل مشورتي بورډ غړې ده  او د Ivy Kiapwatchers د روزونکو بورډ برخه ده. د جین لوجیک د جینیکیک څانګه، د مریلینډ میشته شرکت، په 2007 کې د Osmum BioSolutions لخوا ترلاسه شوه، او په 2012 کې Osmum BioSolutions د سوداګرۍ یوه برخه TransGenomics ته وپلورله او خپل کاروبار یې په ټول هیواد کې پراخ کړ.
د اوکیمام څخه دمخه، انوراډا د SEI معلومات ، یو مشورتي شرکت، او د Mantis Information (اوس Dynegy Corporation )، د مخابراتو سافټویر شرکت کې پوستونه درلودل.
شهرت
په 2006 کې، انوراډا اچاریا د ریډ هیرینګ مجلې د 35 څخه کم عمر لرونکي 25 ټیک ټایټینز لیست کې شامل شو. هغه ته د BioSpectrum مجلې لخوا د کال د سوداګر لقب ورکړل شو. سربیره پردې، په 2008 کې، هغه ته د آسیا د ژوند ساینس نوښتګر جایزه ورکړل شوه. هغه ته په 2011 کې د نړیوال اقتصادي فورم لخوا د ځوان نړیوال رهبر جایزه ورکړل شوه. په 2015 کې، هغې ته د اکنامیک ټایمز لخوا د ET میرمنې په توګه هم ویاړ ورکړل شو.
خپرونې
انوراډا د شعر په اړه یو کتاب خپور کړ چې عنوان یې دی "اتومي شاعري - بې ترتیبه نظمونه په عجیب وخت کې - ساینس، غیر ساینس او نانسنس". وه هغه په خپل کتاب کې د خدمت په توګه څیړنه وړاندې کړې د فارماسیوټیکل آؤټ سورسنګ: کشف او پریکلینیکل خدمات (د درمل جوړونې آؤټ سورسنګ ، جلد 1 ). هغه د بایو ټیکنالوژۍ په اړه یوه مقاله لیکلې چې سرلیک یې "څه ادغام ستاسو لپاره کولی شي" هغه په فعاله توګه لیکي. د هندو بزنس لاین په بېلابېلې مجلې او ورځپاڼې
شخصي ژوند
انورادا اچاریا د پروفیسور څخه زیږیدلی و. هغه خپل لومړني کلونه د کیمپس په ښار کې تیر کړل. هغې د سبهاش لینګا ریډي سره واده کړی، د اوسمم بایو حلونو بنسټ ایښودونکی او لوی مالي افسر. دوی دوه لوڼې لري.
سرچينې
وېشنيزه:1972 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي پښتانه
تیموتی لیری
تیموتی فرانسېس لیری (زوکړه: د ۱۹۲۰ زکال د اکتوبر ۲۲ مه – مړینه: د ۱۹۹۶ زکال د مۍ ۳۱ مه) امریکایي ارواه پوه او لیکوال و چې د اروايي بدلون کوونکو درملو څخه د کلک ملاتړ له امله شهرت لري. د لیري چارې د ګستاخانه وړاندوینو او منفورو تبلیغاتو په توګه په دوه ګوني ډول ارزول کېږي. الن ګینزبرګ نوموړی «د امریکایانو د آګهۍ اتل» او ټام رابینز بیا «شجاع ارواه پوه» بللی.
لیری د هاروارډ پوهنتون د درملګر ارواه پوه په توګه په مکسیکو کې په جادویي مرخېړیو باندې له څرګندې ازموینې وروسته په هاروارډ کې د سیلو سایبین پروژې بنسټ کېښود. نوموړي له ۱۹۶۰ زکال څخه تر ۱۹۶۲ زکال پورې د دغې پروژې مشري وکړه؛ هغه د لایزرژیک اسید دی اتیل امید (ال اس ډي) او سیلوسایبین اغېز چې په متحده ایالاتو کې قانوني و د کانکورډ بندخونې په ازمویښتي پروژه او د مارش چپل په ازمویښتي پروژه کې وڅېړه. د هاروارډ د علمي پلاوي ډېری غړو د هغه د څېړنو علمي او اخلاقي مشروعیت تر پوښتنې لاندې راوست ځکه هغه اروایي تغیر راوړونکي درمل د خپلو موضوعاتو د موندنې په موخه کارول او همدارنګه یې په زده کړیالانو باندې فشار راوړ څو له هغو کار واخلي. د رابرټ تورمن په نامه د هغه یو زده کوونکی دا ردوي چې لیری دې زده کوونکي په زور اړ کړي وي له دغو درملو ګټه واخلي. هاروارډ د ۱۹۶۳ زکال په مۍ میاشت کې لیري او د هغه همکار ریچارډ الفرت (چې وروسته د رام داس په نوم پېژندل کېده) له خپلو دندو ګوښه کړل. ډېری خلک په هاروارډ کې د رواني حالت ګرځونکو درملو د کارونې په رسوایۍ وروسته خبر شول.
لیری باوري و چې ال اس ډي په اروايي درملنه کې د لوړې درملیزې ګټې پوتانشیل (وړتیا) لري. هغه له ال اس ډي څخه ګټنه کوله او له ال اس ډي څخه یې د ذهن او شخصي حقیقت د فلسفې د پراختیا په برخه کې کار واخیست. د هاروارډ له پرېښودو وروسته هغه په ښکاره توګه د اروايي حالت بدلونکو درملو ته تبلیغ کاوه چې له امله یې د ۱۹۶۰مې لسېزې د پېژندل شوو کلتور ضد څېرو په کتار کې راغی. هغه له یو شمېر تکراري عبارتونو (تکیه کلام) لکه له «روښانه کولو، تنظیم کولو، خوشي کولو»، «برابرولو او تنظیم کولو» او «د ځان اړوند فکر وکړۍ او اقتدار تر پوښتنې لاندې راولی» څخه کار اخیست چې د هغه فلسفه یې ترویج کوله. نوموړي د فرا انساني فضايي مهاجرت، د هوښ د زیاتوالي او د عمر د زیاتوالي اړوند مکررې څرګندونې کولې او د هغو اړوند یې لیکنې وکړې. لیری، د اېکسو- سایکالوژي (Exo-Psychology ) په نامه خپل کتاب کې (۱۹۷۷ زکال کې خپور شوی) د هوښیارۍ اته مدار لرونکي ماډل ته پراختیا ورکړه او د هغه اړوند یې ویناوې کړې چې ځینې مهال یي په ځان د هغو «اجرا کوونکی فیلسوف باله».
د ۱۹۶۰مې لسیزې څخه تر ۱۹۷۰ زکال پورې لیري ۳۶ ځله ونیول شو. یوځل ولسمشر ریچارډ نېکسون هغه «د امریکا تر ټولو خطرناک کس» وباله.
لومړی ژوند او زده کړې
لیری له ۱۹۳۸ زکال څخه تر ۱۹۴۰ زکال پورې د ماساچوستس په ووسټر کې په هالي کراس کالج کې زده کړې وکړې. د خپل پلار د فشار له امله د نیویارک وسټ پاینټ پوځي اکاډمي ته ولاړ. په لومړۍ میاشت کې د «نوي روزونکي» په توګه  د قواعدو څخه د سرغړونې له امله یې ګڼ شمېر منفي پاینټونه ترلاسه کړل، خو نوموړی د هغو زده کوونکو د دسپلیني نظم اړوند راپور نه لرلو له امله چې ده پرې نظارت درلود له شدیدو ستونزو سره مخ شو. نوموړی همدارنګه د شرابو په خوړولو او په هغو باندې په اعتراف نه کولو تورن شو چې له امله یې د اکاډمۍ د افتخاراتو کمېټې ترې استعفا وغوښته. هغه پر ځان لګېدلي تورونه وه نه منل او «چپ پاتې شو» - په دې معنی چې هغه نور ځان له زده کړیالانو لرې کړ. پوځي محکمې هغه ته برائت ورکړ، خو د هغه چوپتیا دوام وموند او له دې سره بیا هم په نوموړي باندې د کوچنیو قواعدو د نقض له امله نیوکو دوام درلود. د دویم کال پر مهال مور یې د متحده ایالاتو سناتور ډیویډ آی. ولش ته ورغله چې د دوی خپل و او په دې اړوند یې شخصا څېړنه کوله. د ویاړونو کمېټې له کوم جنجال پرته خپل دریځ بدل کړ او اعلان یې وکړ چې د پوځي محکمې حکم ته درناوی کوي. له دې وروسته لیری استعفا ورکړه او په ویاړ له پوځ څخه مرخص شو. نږدې ۵۰ کاله وروسته نوموړي وویل چې «دا یوازنۍ عادلانه محکمه وه چې د ما اړوند جوړه شوې وه».
نوموړی د خپلې کورنۍ له نارضایتۍ سربېره د ۱۹۴۱ زکال په وروستیو کې د الاباما پوهنتون ته ولاړ ځکه دغه پوهنتون نوموړی بې له کوم جنجاله منلی و. نوموړي د دغه پوهنتون په ROTC  ښوونیز پروګرام کې ونډه واخیسته، عالي نمرو اخیستلو ته یې هڅه کوله او همدارنګه یې د ارواه پوهنې (په هاروارډ کې د روزل شوي ډونالډ رامسډل او میډلبري تر نظر لاندې) او بیولوژي په برخه کې د خپلو علایقو پراختیا ته مخه کړه. لیري یو کال وروسته له دې امله چې د نجونو په لیلیه کې یې یوه شپه تېره کړې وه له پوهنتون وویستل او په همدې سره د نړیوالې دویمې جګړې په نیمایي کې یې له عسکرۍ خدمت څخه د خلاصون په موخه د زده کړیالۍ اجازه له لاسه ورکړه. لیری په ۱۹۴۳ زکال کې د متحده ایالاتو پوځ ته وغوښتل شو او لومړنۍ پوځي زده کړې یې په فورټ یوستیس کې وکړې. نوموړي د افسرۍ رتبې د ترلاسه کولو په لار کې د پوځ د روزنیزې تخصصي څانګې د ارواه پوهنې په برخه کې نوم ثبت کړ چې په دغه څانګه کې د کار کولو لپاره یې درې میاشتې په جورج ټاون او شپږ میاشتې په اوهایو پوهنتون کې زده کړې وکړې.
د جګړې په پای ته رسېدو سره، لیری د الاباما پوهنتون ته ولاړ ځکه چې د اوهایو په پوهنتون کې یې د ارواه پوهنې په برخه کې د یوې دورې کریدت له ځان سره درلود. نوموړي خپلې زده کړې د پر لیکه زده کړو پر بنسټ بشپړې کړې او د ۱۹۴۵ زکال په اګست کې فارغ شو.
د لیسانس سند له ترلاسه کولو وروسته لیری خپل علمي مسلک ته مخه کړه. په ۱۹۴۶ زکال کې یې په پولمن کې د واشنګټن له ایالتي کالج څخه د ارواه پوهنې په برخه کې ماسټري ترلاسه کړه، چېرې چې نوموړي د ارواه پوه لي کرونباخ تر څار لاندې زده کړې وکړې. د نوموړي د ماسټرۍ د تېزس موضوع د ویسلر د بالغو وګړو د ځیرکتیا د کچې اړوند کلنیکي څېړنه وه.
په ۱۹۴۷ زکال کې د ماریان لومړۍ ماشومه، سوزان وزېږېدله. دوه کاله وروسته د جک په نامه د هغوی یو زوی هم پیدا شو. لیري په ۱۹۵۰ زکال کې د برکلي، کلیفورنیا له پوهنتون څخه د اروایي درملنې په برخه کې دوکتورا ترلاسه کړه.
لیری د سانفرانسېسکو، کالیفورنیا پوهنتون د درملیزې ارواه پوهنې د مرستیال ښوونکي په توګه په بې ایریا (د خلیج منطقه) کې پاتې شو. ورته مهال نوموړي د کالیفورنیا په اوکلنډ کې د کایزر روغتون د ارواه پوهنې د برخې بنسټ کېښود او یو خصوصي سلاکار یې هم ځانته ونیو.
د لیری کورنی ګډ ژوند، د خیانت او همدارنګه د دواړو له خوا د الکولو د څښلو له امله له ستونزو سره مخ شو. ماریان بالاخره په ۱۹۵۵ زکال کې د ځان وژنې له امله مړه شوه. نوموړي په دغه دوره کې ځان د هغه ناڅرګند سازماني کارکوونکي په توګه توصیف کړی «چې هر سهار به د مسافر وړونکو موټرو په اوږد کتار کې ولاړ و او کار ته به تله او بېرته به د شپې راتله چې بیا به یې مارتیني څښل ... لکه متوسطې طبقې ته د اړوندو میلیونونو روڼ آندو، لیبرال روبوټانو په څېر».
مورمانسک ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" مورمانسک اوبلاست ( Му́рманская о́бласть, Murmanskaya oblast ) د روسیې یوه فدرالي موضوع (اوبلاست) ده چې په شمال لوېدیځه فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري. د دې ولايت اداري مرکز د مورمانسک ښار دی.
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
اموس برونسن الکوټ
الکوټ په ۱۷۹۹ کال کې د کونېکټېکټ ایالت په ولکوټ ښار کې زیږېدلی او د سیار یا ګرځند پلورونکي په توګه د خپل مسلک له غوره کولو وړاندې یې ډېرې لږ رسمي زده‌کړې کړې وې. نوموړی په دې اړه اندېښمن و چې ګرځندی ژوند به یې څومره پر روح منفي اغېزه وکړي او له همدې کبله یې تدریس ته مخه کړه. له دې سره سره، د هغه نوښتګرې طریقې متنازع وې، او هغه ډېر کم په یوه ځای کې د ډېرې مودې لپاره پاتې شوی. د هغه ترټولو مشهور تدریسي پوزېشن په بوسټن کې په ټمپل ښوونځي کې و. هلته د هغه تجربه پر دوو کتابونو بدله شوه: "د یوه ښوونځي ریکارډونه" او "د انجیلونو په اړه له ماشومانو سره خبرې اترې". الکوټ له رالف والډو ایمرسن سره ملګری شو او د د ټرانسېنډېنټلېزم (transcendentalism) فلسفي غورځنګ مهم شخصیت شو. که څه هم د دغه غورځنګ په استازیتوب د هغه پر لیکنو د نااړوندوالي یا بې ربطۍ له امله سختې نیوکې کېږي. د انساني کمال یا بشپړتیا لپاره د هغه د نظرونو له کبله وه چې فرویټلنډ ټولنه یې جوړه کړه، چې د ټولنیز ژوند یوه لوړتیاپاله (transcendentalist) تجربه وه. دا پروژه له اوو میاشتو فعالیت وروسته ناکامه شوه. الکوټ او د هغه کورنۍ د خپل ژوند ډېره برخه د خپل مالي وضعیت ښه کولو لپاره پر مبارزه تېره کړه. له دې سره سره، هغه پر ​​تعلیمي پروژو تمرکز ته دوام ورکړ او د خپل ژوند په وروستیو کې یې په ۱۸۷۹ کال کې یو نوی ښوونځی پرانیست. نوموړی په ​​۱۸۸۸ کال کې ومړ.
الکوټ په ۱۸۳۰ کال کې له "ابي مې" سره واده کړی و او څلور ژوندي ماشومان یې لرل، چې ټول ماشومان یې لوڼې وې. د دوی دویمه لور "لویزا مې" وه چې په ۱۸۶۸ کال کې یې په خپل ناول "کوچنۍ مېرمن" کې له خپلې کورنۍ سره د هغې تجربه انځور کړې وه.
لومړنی ژوند
اموس برونسن الکوټ د امریکا د نوي انګلنډ سیمې اصلي اوسېدونکی و او د ۱۷۹۹ کال د نومبر په ۲۹مه د کونېکټېکټ ایالت په ولکوټ ښار کې زیږېدلی و (د دغه ځای نوم هغه مهال تازه له "فارمینګبري" څخه دغه نامه ته اړول شوی و). د هغه مور او پلار جوزف چټفیلډ الکوټ او مېرمن انه برونسن الکوټ وو. د دوی کورنۍ د سپینډل هېل په نوم سیمه کې اوسېده. د هغه پلار جوزف الکوکس خپله نسبي ريښه په ختیځ میساچوسېټس ایالت کې د استعماري دورې پر مهال مېشت شوو خلکو ته رسوله. دې کورنۍ په اصل کې خپل نوم "الکاک" تلفظ کاوه، وروسته یې په "الکوک" او بیا "الکوکس" بدل کړ. اموس برونسن د دې کورنۍ د اتو ماشومانو په ډله کې د ټولو مشر و او وروسته یې خپل نوم "الکوټ" ته بدل کړ او خپل لومړی نوم یې ترې لرې کړ. برونسن په شپږ کلنۍ کې خپلې رسمي زده‌کړې د ښار په مرکز کې په یوه-خونه ښوونځي کې پیل کړې خو د خپلې مور په مرسته یې دا زده کړل، چې څه ډول په کور کې مطالعه وکړي او ولولي. په دغه ښوونځي کې یوازې د لوستلو، لیکلو او املا زده کړه ورکول کېده او بالاخره هغه په ​​۱۰ کلنۍ کې دا ښوونځی پرېښود. د ۱۳ کلنۍ په عمر کې د هغه تره "ریورنډ ټیلوټسن برونسن" الکوټ ته د کونېکټېکټ ایالت په چیشیر ښارګوټي کې خپل کور ته بلنه ورکړه ترڅو هلته زده‌کړې وکړي او کالج ته چمتو شي. برونسن یوازې یوه میاشت وروسته هغه ځای هم پرېښود او له هغه وروسته یې له ځان سره زده‌کړې کولې. هغه په ​​ځانګړې توګه ټولنیز نه و او د هغه یوازینی نږدې ملګری د هغه ګاونډی او دویم د تره زوی ویلیم الکوټ و، چې نوموړي به ورسره کتابونه او نظریات شریکول. برونسن الکوټ وروسته په سپینډل هېل کې د خپل ماشومتوب په اړه ویلي: "دې زه پاک ساتلی وم ... زه د غونډیو په مینځ کې اوسیدم ... کله چې زه په کروندو کې ګرځېدم، خدای (ج) له ما سره خبرې وکړې." په ۱۵ کلنۍ کې یې د پلیموت په نږدې ښارګوټي کې له ساعت جوړونکي سیت توماس سره کار پیل کړ.
په ۱۷ کلنۍ کې یې د تدریس د سند لپاره ازموینه ورکړه مګر د ښوونکي په توګه د کار په موندلو کې له ستونزې سره مخ و. له همدې کبله یې کور پرېښود او د امریکا په سویل کې یې د ګرځنده پلورونکي په توګه د کتابونو او نورو سوداګریزو توکو پلورل پیل کړل. هغه هیله‌من و، چې په دغه کار کې به دومره پیسې وګټي چې د خپل مور او پلار مالي ملاتړ پرې وکړي، "د دوی پالنه وکړي او بارونه یې راکم کړي... او دوی له پور څخه خلاص کړي"، خو بیا هم هغه د خپل عاید ډېره برخه پر نوو جامو مصرف کړه. په لومړي سر کې هغه فکر کاوه چې دا یو مناسب کسب دی مګر ډېر ژر د خپلې روحاني او روحي هوساینې په اړه اندېښمن شو. د ۱۸۲۳ کال په مارچ کې یې خپل ورور ته ولیکل: "ګرځنده پلور د خدای (ج) د حق ادا کولو له اړخه یو سخت کار دی، مګر د حرص او نفس (Mammon) د خدمت کولو لپاره یوه سرمایه ده." د خپل ژوند پای ته په نږدې کېدو سره نوموړي دا تجربه په خپل کتاب "نیو کونېکټېکټ" کې انځور کړه، چې په ۱۸۸۱ کال کې تر خپرېدو وړاندې یوازې د ملګرو ترمنځ خپور شوی و.
د ژوند وروستي کلونه
د الکوټ ګڼ شمېر چاپ شوي کتابونه د هغه د ژوند د وروستیو وختونو محصول دی، چې ټابلیټونه (۱۸۶۸)، د روغې جوړې یا توافق ورځې (۱۸۷۲)، نیو کونېکټېکټ (۱۸۸۱)، او غزل او سرود (۱۸۸۲) اثار یې پکې شامل دي. د هغه دویمې لور "لویزا مې" د خپل پلار د وروستیو کلونو اړتیاوو پوره کولو ته توجه وکړه. هغې د خپلې خور "انه" لپاره یو کور واخیست، کوم چې د هنري ډېوېډ تورو وروستی کور و او اوس د تورو-الکوټ د کور په نوم پېژندل کېږي. لویزا او د هغې مور او پلار هم د هغې له خور انه سره ورکډه شول.
د ۱۸۸۲ کال په اپرېل کې د الکوټ ملګری او خواخوږی رالف والډو ایمرسن ناروغ او پر بستر پرېوت. الکوټ د هغه د لیدو وروسته لیکلي: "کونکورډ به له خپل انساني شان او شوکت څخه خالي شي که هغه تر ورېځو پناه شي." ایمرسن بله ورځ مړ شو. الکوټ په خپله د خپلو وروستیو کلونو د ژوند لپاره له کونکورډ څخه ووت او په ۱۸۸۵ کال کې د بوسټن په لسم لویزبورګ چوک کې مېشت شو.
کله چې نوموړی د خپل ژوند په وروستیو کې پر بستر پروت و، د الکوټ لور "لویزا مې" د ۱۸۸۸ کال د مارچ په لومړۍ نېټه لویزبورګ کې د هغه لیدو ته راغله، هغه ورته وویل: "زه پورته ځم، ته هم له ما سره راځه." هغې ځواب ورکړ: "کاشکي زه وکړای شم." هغه درې ورځې وروسته د مارچ په څلورمه مړ شو، او لویزا مې هم له خپل پلار څخه یوازې دوې ورځې وروسته مړه شوه.
هندوییزم په افغانستان کې
د افغانانو لږکۍ ډلې په افغانستان کې په هندوییزم عمل کوي، چې ویل کېږې تر ۲۰۲۱ کال پورې له ۳۰ څخه تر ۴۰ کسان وو او ډیریو یې د کابل او جلال اباد په ښارونو کې ژوند کاوو. افغان هندوان په قوم، پښتانه، هندکوان (هندکي)، پنجابي، یا سندي دي او په عمده توګه په پښتو، هندکو، پنجابي، سندي، دري او هندوستاني (هندي-اردو) خبرې کوي.
افغان ولس د اسلامي فتوحاتو نه مخکې څو مذهبه و. په افغانستان کې د هندوانو مذهبي ځورونه، تبعیض او د مسلمانانو له خوا په زور اسلام ته د هندوانو اړول د دې لامل شوی چې افغان هندوان، د بودایانو او سیکانو په ګډون، له افغانستانه ووځي او تر ډېره هند ته کډه شي.
په ۱۹۷۰ کلونو کې، د افغان هندوانو نفوس د ۸۰۰۰۰ او ۲۸۰۰۰۰ کسانو ترمنځ اټکل شوی و. یا په بل عبارت، د هغه وخت  نفوس له ۰.۷٪ څخه تر ۲.۵٪ پورې اټکل شوی و. خو وروسته دا نفوس د پرله پسې ځورونې، تبعیض او د اسلام د جبري منلو ترڅنګ د افغان جګړو له امله، په چټکۍ کم شو.
مخینه
تر هندوکوانو هاخوا، د سیمې هندو-آریایي بومي اوسیدونکي، لکه پشه یې او نورستاني هم د لرغوني هندویزم د یو مذهب د پیروانو انګېرل کېږي، چې د قبیلوي کلتوري هویت پر مټ ګډ شوي دي. پښتانه، چې په افغانستان کې اکثریت قومي ډله ده (په رسمي توګه، کومه توکمیز سرشمیرنه نه ده شوې)، له پختا قبایلو څخه د ویدي نیکونو یوه برخه لري. "'پختا، بهلاناس، وشانین، الینا او سیوا پنځه سرحدي قومونه وو. پختا په هغو غونډیو کې اوسېدل چې کروما ورنه سرچینه اخلي. زیمر دوی په اوسني ختیځ افغانستان کې په ګوته کوي او دوی د عصري پښتونو په توګه پېژني.'"ګندهارا، چې د افغانستان سوېل ختیځ برخه یې تر پوښښ لاندې راوسلته، له ویدي دورې (له میلاد نه مخکې له ۱۵۰۰ څخه تر ۱۲۰۰ پورې) راهیسې د بودیزم تر څنګ د هندویزم مرکز هم و. د کابل شاهانو په دوران کې د هېواد په دې سوېل ختیځه سیمه کې د هندویزم وروستنۍ بڼه هم موجوده وه، چې د کابل په خیرخانه کې د برهمن معبد وموندل شو او په پکتیا ولایت کې د ګردیز د ګنیشا مجسمه وموندل شوه. زیاتره پاتې شوني د مرمرو مجسمو په ګډون، تر ۷مې – اتمې پېړۍ د کابل شاهانو تر دوران لرغونتیا لري. په ګردیز کې د ګنیشا مجسمه اوس د ۷- ۸ پېړۍ د ترک شاهانو دورې ته منسوبه ګڼل کېږي، خو د دوی د ځای ناستو هندو شاهانو (۹ -۱۰ پېړۍ) ته منسوبه نه ګڼل کېږي چې  همداسې ویل کېږي هم. لرغونتیا اساساً د لیکدود د تحلیل پر بنسټ ټاکل شوې ده، ځکه چې د دې مجسمې انځور پوهنه او لیکدود د فندقسان د بودايي معبد له آثارو سره خورا لوی ورته والی لري، چې هغه د همدې دورې لرغونتیا لري. د هندو شاهانو تر واکمنۍ لاندې هندویزم نوره وده هم وکړه، خو د غزنویانو په وخت کې د اسلام له ظهور سره، چې شاهانو ته یې ماتې ورکړه، له شدید زوال سره مخ شو. له دې سره، دا دین په افغانستان کې د یو مهم اقلیت په توګه تر ۲۱ پېړۍ پاتې شو، چې په دې وخت کې د پیروانو شمېر سلګونو ته راټیټ شو.
له تاریخ څخه مخکې زمانه او لرغونې زمانه (له میلاد نه مخکې ۳۳۰۰ – ۵۵۰)
دا چې هندوییزم کله په افغانستان کې پیل شو، په اړه یې کره معلومات نشته، خو تاریخپوهان وایي چې په لرغونو وختونو کې د هندوکش د سوېل سیمه ښایي د اندوس سیند د درې له تمدن (له میلاد نه مخکې ۳۳۰۰ - ۲۰۰۰) سره له فرهنګي اړخه په اړیکه کې وه.
له میلاد نه مخکې شاوخوا ۲۰۰۰ – ۱۵۰۰ پورې، د دې سیمې هندو آرین اوسیدونکي (په عمده توګه د اوسني افغانستان ختیځ او سوېلي سیمې) د هندویزم پیروان وو. د دوی تر منځ مشهور یې ګندهاري او کمبوجا وو. پشه ئی او نورستاني د هندو-آریایی ویدي وګړو نننۍ بېلګې دي.
پارسي، یوناني او موریان دورې (له میلاد نه مخکې ۵۰۰ – ۱۵۰)
زیاتره تاریخ پوهان په دې باور دي چې، له میلاد نه مخکې په ۳۳۰ کال کې د لوی سکندر او د هغه د یوناني پوځ له راتګ مخکې، افغانستان د لرغونو آریایانو استوګنځای و چې ورپسې هخامنشیان په کې استوګن شول. د سکندر له وتلو درې کاله وروسته، ورپستې د سیلوکي د سترواکۍ برخه شو. له میلاد نه مخکې په ۳۰۵ کې سیلوکي سترواکۍ، د سیلوکي- موریان په جګړې کې د هندوکش د سوېل سیمې کنټرول  هندي سترواکۍ "سنډروکوتس" ته له لاسه ورکړ. سکندر دا سیمه له آریایانو څخه ونیوه او خپلې مېنې یې په کې جوړې کړې، خو سیلیوکاس نیکاتر هغوی د خپل منځیو ودونو او د ۵۰۰ فیلانو د ترلاسه کولو په شرط سنډروکوتوس (چندراګپتا) ته ورکړې.
— Strabo
کلاسیکه دوره (له میلاد نه مخکې ۱۵۰ کال نه تر ۶۵۰ میلادي کال پورې)
کله چې د فاکسیان، سونګ یون او شوان ژانګ په نومونو چینايي سیلانیانو د پینځمې او اوومې زږدیزو پېړیو تر منځ له افغانستانه لیدنه وکړه، نو د افغانستان په اړه یې ګڼ شمېر سفرنامې ولیکلې چې په کې د افغانستان په اړه کره معلومات ساتل شوي وو. دوی وویل چې بودیزم په شمال کې د آمو سیند (اوکسوس سیند) او په سوېل کې د اندوس سیند تر منځ په بیلابیلو برخو کې پیروي کېده. خو دوی د هندویزم په اړه ډیر څه ونه ویل، که څه هم سونګ یون وویل چې  هپتالي واکمنانو بودیزم په رسمیت نه پېژنده، خو "د درواغو خدایانو تبلیغ یې کاوه او د دوی د غوښې لپاره څاروي وژل".
ډوډۍ
د غنمو اوړه معمولا د ډوډۍ په پخولو کې کارول کیږي، مګر ځینې وختونه د غنمو ، وربشې ، جوار او د اوړو اوړه یوازې یا د غنمو له اوړو سره د ډوډۍ په پخولو کې کارول کیږي.
د ډوډۍ توخه کېدای شي د خمير کولو اجنټ په کارولو سره توليده شي، لکه طبيعي مېکروبونه (لکه خمیر)، کیمیاوي توکي (لکه د بیکینګ سوډا )، په صنعتي توګه تولید شوي خمیر ، یا د لوړ فشار هوا ، چې د ګازو بلبلونو په جوړولو سره د ډوډۍ د لوړیدو لامل کیږي. په ډیری هیوادونو کې، سوداګریزې ډوډۍ اکثرا د خوند ، جوړښت، رنګ، شیلف ژوند، د هضم وړتیا، او د تولید اسانتیا ته وده ورکولو لپاره اضافه کونکي لري.
تاریخ
ډوډۍ یو له پخوانیو خوړو څخه دی چې د انسانانو لخوا چمتو شوی. تاریخ یې د ډبرې د دور پای ته رسیږي. دا هغه وخت و چې د لومړي ځل لپاره د حبوباتو غلې له اوبو سره ګډې شوې او بیا پایله شوې پیسټ پخلی شو.
په لرغوني یونان کې، د ډوډۍ چمتو کول د پخلی یو له مهمو برخو څخه ګڼل کیده، چې البته، مذهبي اهمیت درلود ځکه چې دا په مذهبي مراسمو کې کارول کیده. د ډوډۍ پخولو لپاره لومړی تړل شوی تنور، د ډوډۍ په شمول، شاید د یونان لخوا جوړ شوی و. د اروپا په تاریخ کې، لږترلږه د 1000 پیړۍ راهیسې، ډوډۍ د اصلي خوړو په توګه لیدل کیږي.
دا له 1912 راهیسې و چې ټوټه شوې ډوډۍ چمتو شوې. په لومړي سر کې، هیڅوک د دې ډول ډوډۍ هرکلی نه کوي. ځکه چې خلکو فکر کاوه چې ټوټه شوې ډوډۍ به ژر پخه شي. مګر د 1928 راهیسې، ډوډۍ پرې شوې او بیا بسته شوې. له هغه وخت راهیسې، دا نوښت د خلکو لخوا تود هرکلی شوی.
د ډیرو کلونو لپاره، بډایه خلکو سپینه ډوډۍ کاروله او غریب خلک تیاره ډوډۍ کارول. په پخوانیو ورځو کې، سپینه ډوډۍ د لوړ کیفیت ډوډۍ ګڼل کیده او ځکه چې دا ډیره ګرانه وه، یوازې بډایه یې کولی شي. مګر د شلمې پیړۍ راهیسې، دا تصور بدل شوی. ځکه چې دا په ساینسي ډول ثابته شوې وه چې تیاره ډوډۍ غذايي مواد لري او ډیر غذايي ارزښت لري. په ورته وخت کې، سپینې ډوډۍ د غذايي موادو د شتون له امله لږ کارول کیږي.
کیمیاوي او فزیکي ځانګړنې
په غنمو کې، فینولیک مرکبات په عمده توګه په پوستکي کې د نه حل کېدونکي فیرولیک اسید په بڼه موندل کیږي، کوم چې د فنګسي ناروغیو په وړاندې د غنمو مقاومت پورې اړه لري. د جوارو ډوډۍ فینولیک اسیدونه او د فیرولیک اسید ډیهایډروډیمر لري.
ګلوټینین او ګلیډین پروټینونه دي چې د غنمو په ډوډۍ کې موندل کیږي او د ډوډۍ جوړښت کې مرسته کوي. ګلوټینین د انټرچین ډیسلفایډ بانډونو له لارې په ډوډۍ کې د ګلوټین سره وصل شوي شبکې جوړوي. ګلیډین په کمزوري ډول د ګلوټین شبکې پورې تړلی دی چې د ګلوټینین لخوا د انټراچین ډیسلفایډ بانډونو له لارې رامینځته شوی. په جوړښت کې، ډوډۍ د لچک لرونکي پلاستيکي فوم په توګه تعریف کیدی شي (د سټیروفوم په څیر). د ګلوټینین پروټین د خپل لچک لرونکي طبیعت سره مرسته کوي، ځکه چې دا کولی شي د خرابیدو وروسته خپل اصلي بڼه بیرته ترلاسه کړي. ګلیډین پروټین په خپل پلاستيکي طبیعت کې مرسته کوي، ځکه چې دا د یو ټاکلي مقدار پلي شوي ځواک وروسته نه بدلیدونکي بدلونونه څرګندوي. ځکه چې په دې ګلوټین شبکه کې د هوا خلا د غوټۍ کولو پرمهال د کاربن ډای اکسایډ د تولید له امله رامینځته کیږي، ډوډۍ په جامد کې د فوم یا ګاز محلول په توګه تعریف کیدی شي.
ډوډۍ جوړول
د ډوډۍ ټوخه معمولا پخه شوې وي، مګر ځینې ډوډۍ په بخارۍ کې اچول کیږي (لکه د مانټو ډوډۍ )، اوړه شوي (لکه د پوری ډوډۍ )، یا په یوه پین کې پرته له تیلو پخیږي (لکه د تورټیلا ډوډۍ). اوړه کیدای شي خمیر شوي یا غیر خمیر شوي وي (د بیلګې په توګه ، مسا ډوډۍ ).
مالګه ، غوړ ، او د خمیرې اجنټان لکه خمیر او د بیکینګ سوډا عام مواد دي، مګر ډوډۍ کیدای شي نور مواد ولري لکه شیدې ، هګۍ ، بوره ، مصالحې ، میوه (لکه ممیز )، سبزیجات (لکه پیاز )، مغز (لکه پیاز) لکه اخروټ ) یا تخمونه (لکه د کوکنارو تخمونه ).
کلسیم پروپانوټ معمولا د سوداګریزو بیکریو لخوا اضافه کیږي ترڅو د مولډ وده وځنډوي.
د اوړو مایع برخه
اوبه یا نور مایع کارول کیږي ترڅو اوړه د اغږلو وړ شي. د اړتیا وړ مایع وزن یا تناسب د ترکیبونو ترمنځ توپیر لري، مګر د دریو برخو مایع او پنځه برخې اوړو تناسب د خټکي ډوډۍ لپاره معمول دی. په ځینو ترکیبونو کې، مایعات لکه شیدې یا نور د لبنیاتو محصولات (د شیدو یا مستو په شمول)، جوس ، یا هګۍ د اوبو پرځای کارول کیدی شي.
غوړ
غوړ لکه مکھن، د سبزیجاتو او څارویو غوړ یا په هګیو کې غوړ کولی شي د ډوډۍ نرمولو او تازه ساتلو کې مرسته وکړي او د ډوډۍ جوړښت او جوړښت ښه کړي.
لوړونکي
د ډوډۍ اصلاح کونکي او د اوړو کنډیشنر اکثرا د سوداګریزې ډوډۍ تولید کې کارول کیږي ترڅو د ډیریدو وخت کم کړي او جوړښت او حجم ښه کړي. کارول شوي مواد کیدای شي د اکسیډیز کولو اجنټان وي چې د آټو د پیاوړي کولو لپاره یا د ګلوټین تولید لپاره کمولو اجنټان وي او د مخلوط وخت کموي، ایمولسیفایرونه د خټکي پیاوړي کولو لپاره یا نور ځانګړتیاوې لکه د پرې کولو آسانتیا، یا د ګاز تولید زیاتولو لپاره انزایمونه چمتو کوي.
مالګه
د میز مالګه ( سوډیم کلورایډ ) ډیری وختونه د خوند لوړولو او د خمیر فعالیت محدودولو لپاره اضافه کیږي. مالګه د ګلوټین په ثبات او پیاوړتیا د ډوډۍ او د هغې ټول جوړښت هم اغیزه کوي. ځینې بیکران په ټوخه کې د لومړنۍ مالګې له اضافه کولو څخه ډډه کوي او د 20 دقیقو استراحت لپاره تر هغه وخته پورې انتظار باسي چې اوړه په اوتومات ډول وخوري. ځینې وختونه د مالګې مخلوط کارول کیږي، لکه د سوډیم کچه کمولو لپاره د پوتاشیم کلورایډ کارول، او مونوسوډیم ګلوټامیټ د امامي خوند رامینځته کولو لپاره.
اوړه پورته کیږي
د اوړو پورته کیدل یوه پروسه ده چې په جریان کې ګاز ټوخی ته ننوځي ترڅو تیاره ډوډۍ روښانه او ژاول اسانه وي. د خمیر ټوخه د ډیری ډوډۍ په چمتو کولو کې کارول کیږي.
خړوب د ډیرو ټوټو جوړولو لپاره کارول کیږي. خواږه په اوړو یا بوره کې کاربوهایډریټ غوړوي او د کاربن ډای اکسایډ ګاز تولیدوي. په کور یا فابریکو کې د ډوډۍ چمتو کولو لپاره، خټکی معمولا کارول کیږي. د خړو ډوډی ګاز ډوډۍ پخه کوي او ښه بوی او خوند ورکوي. خواږه ټوخه ټوخه ته یو خوندور خوند ورکوي، او د تخمر کولو پروسې په جریان کې، دا په اوړه کې د کاربن هایډریټ یوه برخه ماتوي. دا ډوډۍ د هضم لپاره اسانه کوي. د خرما بله ځانګړتیا دا ده چې دا ډوډۍ د اوږدې مودې لپاره تازه ساتي. د اوړو په چمتو کولو کې، خړوبه ټوخه د نورو اوړو اجزاوو سره مخلوط کیږي او په ښه توګه غوټه کیږي. بیا ټوخه یو طرف ته ایښودل کیږي ترڅو ټوخه آرام شي، نو د خبرو کولو لپاره. په تدریج سره، د اوړو حجم زیاتیږي او د دې پروسې پای ته رسیدو وروسته، ټوخه پخیږي. د ډوډۍ اوړو د پورته کولو لپاره اړین وخت د یوې بشپړې ورځې څخه لږ دی.
ډوډۍ په مختلفو کلتورونو کې
ډوډۍ د تغذیې هاخوا په ډیری کلتورونو کې مهم دی. ډوډۍ په عیسویت کې د Eucharist (د شرابو سره) او په نورو مذهبونو کې د کافریت په ګډون د یو عناصرو په توګه مهم دی. په ایران کې د سړي سر ډوډۍ مصرف خورا لوړ دی او دا هیواد د ډوډۍ ډولونو له پلوه یو له خورا متنوع هیوادونو څخه دی. ترټولو عام ایراني ډوډۍ عبارت دي له: لواش ډوډۍ، د بربیري ډوډۍ، سنګک ډوډۍ او د تافتون ډوډۍ.
پاراګوای
په دې هېواد کې شاوخوا ۷۰ ډوله کیک (چیپا) او ډېری ډوله ډوډۍ د کاساوا نشایسته او د غلو اوړو لکه جوار او غنم څخه جوړیږي. په پاراګوای کې د دودیزو ډوډۍ په منځ کې، لاندې یادونه کیدی شي:
سرچینې
وېشنيزه:ډوډۍ وېشنيزه:لوش وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:عراق وېشنيزه:فيلپين وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ټیلسون هاریسون
ټیلسون لېور هاریسون (زوکړه: د ۱۸۸۱ زکال د جنوري ۷ مه – مړینه: د ۱۹۴۷ زکال د جنوري ۱۰ مه) کاناډايي ډاکټر او پوځي افسر و. په لږ عمر کې نیویارک ته له کډې کولو او د متحده ایالاتو په پوځ کې له نوم ثبتونې وروسته وړاندې له دې چې په ډېرو خطرناکو ځایونو لکه د پانچو ویا د روغتیايي ټیم د مشر او د نږدې ۲۰۰ زره تنه غړو لرونکو چینايي کارګرو ځواکونو د ډاکټر په توګه دنده ترسره کړي؛ کاناډا ته راوګرځېد څو په تورنټو پوهنتون کې زده کړې وکړي. له لومړۍ نړیوالې جګړه وروسته هغه منځني ختیځ ته ولاړ څو د مقاربتي ناروغیو درملنه وکړي او همدارنګه یې د اسرائیلو په اللد سیمه کې د اکسرې معایناتو یو مرکز جوړ کړ.
د منځني ختیځ د روغتون له یو ناروغ سره د تېښتې له هڅې وروسته نوموړی کاناډا ته تبعید شو خو وه یې کولای شول د یوې بېړۍ پر مټ مراکش ته وتښتي چې بیا هلته د ایرلنډ د آزاد دولت له پوځ سره مل شو. په ۱۹۳۰ مه لسیزه کې هغه ۱۵ هیوادونو او قلمرونو ته د طبي چارو ترسره کولو په موخه سفر وکړ، همدارنګه یې د هغې بېړۍ د ډاکټر په توګه خدمت وکړ چې د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال له هند سمندر څخه تېره شوله. نوموړي له ۱۹۴۶ زکال څخه د خپلې مړینې تر مهاله په چین کې له UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) سره مرسته وکړه او د ګڼ شمېر کسانو ژوند یې وژغوره.
هاریسون د خپل ژوند تر پایه کولای شول په شپږو ژبو خبرې وکړي، په اوو جګړو کې یې ونډه لرله او هم مهاله یې له څلورو ښځو سره واده کړی و. د هغه لور روزالینډ ویلي چې د انډیانا جونز شخصیت د هغه له مخې جوړ شوی. د روزالینډ په خبره د پلار له مړینې وروسته ورسره فلم جوړونکو جورج لوکاس او سټیون سپیلبرګ اړیکه ونیوله او د پلار د ژوند اړوند یې ګڼ شمېر مرکې ورسره وکړې.
لومړنی ژوند
هاریسون د ۱۸۸۱ زکال د جنوري په اوومه د اونټاریو په ټیلسنبورګ ښار کې وزېږېد، هغه ښار چې د هغه د نیکه جورج په نوم نومول شوی و. د هغه نیکه اډوین ډلوان ټیلسون د هغې ماڼۍ جوړونکی و چې اوس مهال د آندندل ملي تاریخي وادنۍ ده. هاریسون په ماشومتوب کې د یو ستونزه جوړونکي په توګه په پام کې نیول کېده. یوځل هغه خپله انۍ د خوب په کوټه کې بندي کړې وه او بل ځل هغه مهال چې کیوبا ته یې د سفر هڅه افشا شوه د سیمه ئیزو اخبارونو موضوع وګرځېد. په ۱۸۹۴ زکال کې نوموړي په تورنټو کې د پورتنۍ کاناډا په کالج کې نوم ثبت کړ خو راتلونکی کال یې دغه ځای پرېښود. په ۱۴ کلنۍ کې نوموړی د22nd Oxford Rifles  ملیشه ډلې سره د یوځای کېدو په موخه چې مرکز یې د اونټاریو په اکسفورډ ښارګوټي کې و، له کوره وتښتېد، خو وروسته له هغه چې هلته ورته د عمر د کمښت له امله د شاملېدو اجازه ورنکړل شوه بېرته کور ته راوګرځېد. وروسته له دې ډېر ژر نیویارک ته لاړ څو د متحده ایالات د پوځ په انجینرانو کې شامل شي چې په ۱۸۹۸ زکال کې یې په فلیپین کې د هسپانیا له ماتې وروسته د سوله ساتو ځواکونو د برخې په توګه او همدارنګه د لنډ مهال لپاره په چین کې د باکسر پاڅون په ځپلو کې خدمت وکړ. هاریسون تر ډېره د کارګري ډلو په ادارو کې کار کوه او لرې پرتو سیمو ته یې د تدارکاتي لارو په جوړولو کې ونډه لرله؛ نوموړي همدارنګه د اور وژنې په یوه عملیاتو کې هم ونډه لرله. له دې سره هغه مهال چې مورنی بابا یې اډوین ډلوان ټیلسون ( هغه له کواکر اوټس شرکت سره شریک و) خبر شو چې ۲۰ کلن لمسی یې په څه بوخت دی له خپلو اړیکو څخه یې په کار اخیستو په جنرال آدنا چاپي فشار راوړ چې هاریسون له کاري ډګر څخه راوغواړي. هاریسون د متحده ایالاتو په پوځ کې د خدمت پر مهال په کولرا وبا اخته شو او کاناډا ته راوګرځېد. نوموړي له خپل نیکه څخه په پاتې شوي میراث چې نیکه یې په وروستیو کې مړ شوی و د کاناډا د تورنټو پوهنتون په طب پوهنځي کې زده کړې پیل کړې او بیا یې په ۱۹۰۵ زکال کې له سیبل ویلکین سره چې د یوه وکیل لور وه، واده وکړ.