cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
۳  - محمد جان فنا :
4.     تندر ( اجتماعي نثرونه ).
5.     پتنګ ( پښتو شعرونه ).
6.     د شاعر خيال ( ادبي ټوټې ).
دغه نوميالی شاعر او ليکوال د ثور د غميزې ( ۱۳۵۷ لمريز ) په لومړيو کې د هېواد پالنې په تور بندي او بيا په شهادت ورسول شو.
۴ – استاد پوهاند عبدالشکور رشاد :
د عبدالغفور خان زوی په ۱۳۰۰ لمريز کال د لړم د مياشتې په ۲۴ نېټه په کندهار ولايت کې زېږېدلی و، لومړنۍ زده کړې يې په خپلې کورنۍ کې کړې وې او بيا د کندهار د کح په ښوونځي کې شامل شوی و، په ۱۳۲۱ لمريز کال له همدې ښوونځي څخه فارغ شو، بيا يې په همدې ښوونځي کې دوه کاله د ښوونکي په توګه دنده ترسره کړه وروسته له هغې په ۱۳۲۵ لمريز کال کې د کندهار د ښاروالۍ د انجمن مشر او بيا مرستيال وټاکل شو، په ۱۳۲۷ لمريز کال هند ته ولاړ او تر ۱۳۳۴ لمريز کال پوې يې هلته ديني او ادبي زده کړې وکړې، په ۱۳۳۵ لمريز کالد پښتو ټولنې غړی او بيا مرستيال شو او د دې ترڅنګ يې د کابل پوهنتون په ادبياتو پوهنځي کې د پښتو ادبياتو د تدريس دنده هم ترسره کوله، وروسته بيا په۱۳۴۲ لمريز کال د کابل پوهنتون د رسمي استاد په توګه د پوهندوی په علمي رتبه ومنل شو، او له هغې ورسته د پوهاندۍ تر رتبې ورسېد.
۵ - حبيب الله رفېع :
د فقير الله نقشبند زوی د ۱۳۲۴ لمريز کال د وږي په مياشت کې د وردګو ولايت د سيد اباد په ولسوالۍ کې زېږېدلی دی، د ديني او ادبي علومو زده کړې يې په خپلې کورنۍ او د نورو سيمو له پوهانو او د کابل په دارالحفاظ کې ترسره کړي دي او بيا يې په فرهنګي ډګر کې د پوهنې وزارت د تاليف او ترجمې په رياست کې د عرفان او پوهنه جملو په اهتمام لومړۍ دنده پيل کړې او وروسته يې د تاريخ د ټولنې د غړي، د فولکلور او ادب د ټولې د غړي او د فولکلور مجلې د مدير، د پښتو ټولنې د غړي، د پښتو څېړنو نړۍ وال مرکز غړی، د افغانستان دعلومو اکاډمۍ غړۍ، دايرة المعارف د مرکز ريس او ډېر شمېر نورې علمي او فرهنګي دندې ترسره کړي دي.
پياوړی ليکوال، کره کتونکی، څېړونکی او شاعر دی، په موقته خپرونو کې يې په سلګونو مقالو سربېره تر اوسه څلور نوي (۹۴ ) علمي، سياسي، ادبي او څېړنيز اثار چاپ شوي دي چې دلته يې يو څو د بېلګې په توګه ذکر کوم : زرينې څانګې، ژبپالنه، د پښتو پخوانۍ تذکرې، ادبي ستوري ( دوه ټوکه )، پښتو پانګه ( دوه ټوکه )، سکروټې، برېښ، ږلۍ او ګولۍ، د ستورو کرونده ( شعري ټولګې ) ملي زاويه اونور.
ښاغلی حبيب الله رفېع او د افغانستان د علومو اکاډمۍ د عمومي سلاکار ( مشاور ) دنده ترسره کوي.
د ادبي ټوټې بېلګه :
د پردې خبرې
ګل پاچا الفت
ترڅو جې د ښځو مخونه پټ وي خبرې به هم په پرده کې وي، ځکه چې په پښتو کې خبره هم مونثه ده،  يوازې خبره لاڅه چې ژبه، وينا، مانا، خطابه او مقاله هم د تانيث علامې لري.
هغه وينا چې ابتکار پکې وي، د ادب پردې ته لا ډېر ضرورت لري، تاسې زما خبرو ته لږ غوندې باريک شئ!، د ادب او سياست خبره ډېره باريکه ده.
زه په ډېرې نرۍ او باريکه لار لاړم، خدای دې وکړي چې ډېر باريک بين خلک په دغه لار راشي او په ځير ځير وګوري.
بوديجه
عملياتی بوديجه
له هغه بوديجي نه عبارت ده چي تخميني فروشات او مصارفات د راتلونکي کال اوهمدارنگه په تقريبي ثابت او متغيرقٻمت باندې شامله ده. دا يو مثبت حالت دى چي په درست پلان باندٻد گټي د زياتيدو برابرشامل دى
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
د ادبي ټوټې بېلګه :
ما اوښان نه دي بار کړي، زما قافله د مچيو ده، چې د ګلونو د پاڼو نه په هوا څه راوړي او عسل جوړوي، له دې قافلې سره د سبا وږمو خوشبويی بار کړې ده، چې څوک يې په سترګو نه ويني، مګر حساس دماغونه يې احساس کولی شي.
بوديجه
نقدي او دوران کي بوديجه
دهغې لنډيز دى چي څۀ وخت او څۀ اندازه عايد په تجارت کي په راتلونکى کال کي به په دوران کي شي. او همدارنگه ددي ښودونکى ده چي څه وخت نقدي پيسي په تجارت کي واچول شي. او څه وخت د پرداخت په وخت کي تاديه کيږي. نقدي دوران شامل دى په فروشاتو استهلاک او په غير له نقدي مصارفاتونه نه کيږي.
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
د ادبي ټوټې بېلګه :
هو! زما کار له احساس سره دی، زما خريدار بايد ډېر حساس وي، يا ډېر حساس شي.
بوديجه
داخراجاتو نقدي بوديجه
د سرمايوي او اخراجاتو له لست نه عبارت ده چي اداره غواړي هغه د خپل خوښي د قيمت له مخې واخلي. دا معلومات له تجارت سره مرسته کوي چي يوه اندازه پيسي دداسي پيرودلو لپاره ځانگړي کړي.
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
پايله
لکه څنګه چې مونږ په دې پورته ليکنه کې د پښتو ادبي ټوټې تر سرليک لاندې لاندې موضوعات په کره او بشپړ ډول وړاندې کړل، لومړی مو د ادبي ټوټې جوړښت د مختلفو نظرياتو له مخې وپېژنده اود دې عنوان ترسرليک لاندې مو د ادبي ټوټې اصطلاحي پېژندنه، د ادبي ټوټې ډولونه، له تکل، لنډې کيسې،مقالې او مضمون سره د ادبي ټوټې توپيرونه، د ادبي ټوټې ليکنې چوکاټ، په پښتو ادب کې د ادبي ټوټې ليکنې بهير په پښتونخوا او افغانستان کې او همدرانګه د ادبي ټوټو د پنځو غوره ليکوالانو پېژندنه او د ادبي ټوټې بېلګه چې د پردې خبرې تر سرليک لاندې وه، په بشپړ ډول دروپېژندل او په دې ډول مې خپل مونوګراف ترتيب او بشپړ کړ، که څه هم دغه موضوع ډېره پراخه ده، خو ما د خپل وس ترحده په ډېرو لنډو او غوره مانادارو الفاظو او مهمو سرليکونو کې دغه موضوع راټوله کړې او کوښښ مې کړی دی چې په ښه ډول يې وڅېړم، ددې ليکنې له مخې به مونږ په دې پوه شو چې څنګه کولای شو چې يوه ادبي ټوټه وليکو يا يې د يو ليکوال په اثارو کې د نورو نثري ليکنو سره د ادبي ټوټې توپير وکړای شو، په يوه ادبي ټوټه کې د هغې پوخوالی، ښه والی او نيمګړتياوې سره جلا کړو او يوه ادبي ټوټه په ښه ډول وڅېړلی شو، کېدای شي موضوع مې په ښه شان لکه څنګه چې لازمه ده، نه وي څېړلي، خو ما هم د لارښود استاد په لارښوونه د ټولو هغه ماخذونو نه چې زما د موضوع اړوند و، او لاس رسی مې ورته درلود، استفاده کړې او کوښښ مې کړی دی چې د مونوګراف موضوع په ښه ډول وڅېړم، ترڅو اوس اوپه راتلونکي کې د ادبي ټوټې په هکله لوستونکو ته ښه معلومات وړاندې کړای شي، هيله لرم چې د پای ليک په ډول به ومنل شي.
بوديجه
څپړنه
د بودیجې کلمه (د زوړ فرانسوی bougette, څخه اخیستل سوی دی) یو مالي پلان او د ټولو لگښتونو او عوايدو پلان شوي لړ ته وايي.
سرچینې
وېشنيزه:بوديجه
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
ماخذونه
1)   الفت ، ګل پاچا : ( ۱۳۷۲ ل ) کال، غوره نثرونه، دوهم چاپ، پېښور، سازمان مهاجرين افغانستان ( خپرندوی ).
2)   بې نو، عبدالروف : ( ۱۳۴۶ ل ) کال،اوسني ليکوال، درېم ټوک، کابل، د اطلاعاتو او کلتور وزارت ( خپرندوی ).
3)   بې نوا، عبدالروف : ( ۱۳۴۰ ل ) کال، اوسني ليکوال، لومړی ټوک، کابل، د مطبوعاتو مستقل رياست ( خپرندوی ).
4)   رفېع، حبيب الله : ( ۱۳۶۰ ل ) کال، زرينې څانګې، د افغانستان دعلومو اکاډمۍ، د ژبو او ادبياتو مرکز، د زيري جريدې مديريت.
5)   سحر، يوسفزی : ( ۱۹۸۰ ز ) کال، ادب څه دی؟ ، دوهم چاپ منګوره، سوات پروګري سورپرايز ( خپرندوی ).
7)   هاشمي، سيد محی الدين ( محقق ) : ( ۱۳۷۲ ل ) کال، د ليکوالۍ فن،پېښور،  دانش تخنيکي څانګه ( خپرندوی ).
8)   هاشمي، سيد محی الدين ( محقق ) :  ( ۱۳۹۲ ل ) کال، د نثري ادب ډولونه، درېم چاپ، ننګرهار افغانستان، وحدت خپرندوی ټولنه.
اسلامشهر ولسوالي
اسلامشهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان اسلامشهر)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د اسلامشهر ښار دی. دا ولسوالي ۵۴۸٬۶۲۰ تنه نفوس لري او مساحت یې 193 کیلومتره مربع دی. د اسلامشهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
بهارستان ولسوالي
بهارستان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بهارستان)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۵۳۶٬۳۲۹ تنه نفوس لري او مساحت یې 97.3 کیلومتره مربع دی. د بهارستان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
خپلواک مارکسیزم
خپلواکي، چې د خپلواک مارکسیزم او خپلواکه کار پالنې په نمونو هم پېژندل کېږی، د کیڼ اړخی سیاسی او ټولنیز خوځښت د سرمایه دارۍ د نظریې خلاف ده، چې لومړی ځل په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د نظری سیستم په توګه په ایټالیا کې د کار ګریزم څخه را څرګنده شوه، خو بیا د مارکسیستۍ او انار شیستۍ پوهانو تر اثر لاندې راغله. په ۱۹۷۰ مه ز لسیزه کې د ایټالوي دې کیڼ اړخه خوځښتونو نامی او د انتونیو نیګر په ګډون د یو شمېر نورو شنونکو را څرګندېدل، هغوی چې په ۱۹۶۹ ز کال کې Potere Operaio "ګارګرځواک" او همدا ډول د ماریو ټرونټی، پاولو ویرنو او فرانکو "بیفو" براردي په تائسیساتو کې مرسته کړې وه.
جورج کاتسیافیکاس د خپلواکو کرکتونو د لنډیز په توګه وايي: "د مرکزی پرېکړو او د عصری بنسټونو د حاکمیت د جوړښتونو په وړاندې، خپلواک ټولنیز غورځنګ خلک نېغ په نېغه په هغو پرېکړو کې ښکېلوی چې د دوی په ورځنی ژوند اغېزه کوي، د ډیموکراسۍ پراختیا او د افرادو سره مرستته کوی چې د سیاسی جوړښتونو او بهرنیو چلندونو له اغېزو څخه ځان وژغوری". په دې کې د سیاسی ګوندونو څخه د ټولنیزو خوځښتونو د خپلواکۍ غوښتنه شامله ده، په انقلابی لید کې چې د ظالم \ دولتی سوسیالیزم او معاصر نمایشی ډموکراسۍ دواړو لپاره د عمل سیاسي بدیل را منځته کولو هڅه کوی.
خپلواکۍ په آلمانی او هالنډي خپلواکانو باندې اغېزه وکړه، دنړیوال ټولنیز غوځنګ مرکز او د نننۍ آیټالیا، فرانسې او تر یوې اندازې په انګلیسی ژبو هېوادونو کې نفوذ لری. هغه کسان چې ځانونه د خپلواکۍ غوښتونکي بولي، اوس له مارکسیستانو څخه انارکیستانو ته اوښتي.
رېښه
د خپلواکۍ اصطلاح له دوو یونانی کلمو (αὐτο "خپل" او νόμος "قانون" څخه جوړه شوې چې "خپل ځان ته خپل آیین" معنا ورکوی.
د خپلواکۍ معنا د جلا والی په معنا نه ده. په داسې حال کې چې خپلواکی د ټولنې څخه جلا یوه ظالم ژوند ته اشاره کوی، مګر خپلواکی په ټولنه کې د خپل حاکمیت په درشل کې د ژوند په معنا ده. که څه هم د خپلواکۍ مفکوره د پخوانیو یونانیانو لپاره پردۍ وه، دا مفهوم په غیر مستقیم ډول د ارستو له خوا تایید شوی، چا چې زیاته کړه: " یواځې وحشی حیوانات او الله کولی شی خپلواک او له ټولنې جلا ژوند وکړی، په داسې حال کې چې روڼ آندې کانټ بیا خپلواکي په خپل آند ( Sapere aude "د پوهې جرئت") تعریف کړي.
نظریه
د مارکسیزم د نورو ډولونو برعکس، خپلواکه مارکسیزم د کارګرې طبقې په وړتیا ټینګار کوي، چې د دولت، سوداګریزو اتحادیو یا سیاسی ګوندونو څخه خپلواکه پانګوال نظام بدلونونو ته مجبور کړی. خپلواکي د نورو مارکسیستانو په پرتله د ګوند سیاسي سازمان سره لږ اندېښمن دی، له دودیزو سازماني جوړښتونو پرته په خپل تنظیم شوي عمل تمرکز کوي. خپلواکه مارکسیزم په دې توګه یوه
"له  ښکته نه پورته" نظریه ده: دا نظریه هغو کړنو ته پام کوی چې خپلواکه پوهان يې د پانګوال پالنې په وړاندې د ورځنۍ کارګرې ډلې د مقاومت په توګه ګوري، لکه: غیر حاضری، ورو کار کول، د کار په درشل کې ټولینزې کړنې، وران کاری او نورې ورانکارې کړنې.
پخوانیو پوهانو،لکه: ماریو ترونټي، انتونیو نیګري، سرجیو بولونا او پاولو ویرنو د "غیر مادي" او "ټولنیز کار" مفکورې رامینځته کړې چې ټولې ټولنې ته یې د کار مارکسیزم (کار پالنې) مفکورې ته پراختیا ورکړه. دوی وړاندیز وکړ چې د عصري ټولنې شتمني د هغه ډله ییز کار پایله ده چې حساب نه ورکوی او یوازې لږ څه د مزدورانو لپاره د معاشونو په بڼه وېشل کېږی. نورو ایټالوي خپلواکو پوهانو؛ په ځانګړې توګه عدالت غوښتونکو، لکه ماریروسا دلا کوسټا او سلویا فیدریسي هم د عدالت غوښتنې په اهمیت او د سرمایه دارې ټولنې لپاره د غیر معاش ورکوونکي ښځینه کار په ارزښت  ټینګار وکړ. مایکل ریان، د غورځنګ یو عالم لیکي:"خپلواکی، د یوه خوځښت او یوې نظریې په توګه، د دې مفکورې سره مخالفت کوي چې پانګوال پالنه یو غیر منطقي سیسټم دی چې د پلان کولو له لارې منطقي کېدی شي.، دا د کارګرانو نظر په غاړه لري، د دوی فعالیت ته د انقلابي تیندکونو څخه دتیریدو په توګه امتیاز ورکوي، ځکه چې دا چاره یوازې کولای شي، کمونیستي ټولنه جوړه کړي. اقتصاد په بشپړه توګه د سیاستپه توګه لیدل کیږي. اقتصادي اړیکي د طبقو تر منځ د ځواک مستقیمې سیاسي اړیکې دي او دا د ټولنیزو کارکوونکو په اقتصادي ډلبندۍ کې دي، چې د سیاسي بدلون لپاره نوښت شتون لري، نه د ګوند په څېرپه جلا سیاسي بڼه کې."
فرانسه
په فرانسه کې مارکسیستي ډله Socialisme ou Barbarie "آزادی غوښتونکی سوسیالیستان" دي چې مشري یې فیلسوف کورنیلیس کاستوریادیس کوله، یوه له لومړنیو خپلواکو ډلو څخه بلل کیدای شي. سوسیالیزم او باربیري د متحده ایالاتو د موټرو په کار خونو کې د امریکایی جانسن - فورېست څېړنې ته متوجه شو او د رتبې او فایل کارګرانو مبارزو په اړه یې خپلې څېړنې ترسره کړې ، هغه مبارزې چې د اتحادیې یا ګوند مشرتابه په کې خپلواک وې. د جانسن - فورېست له کار سره موازي، سوسیالیزم او باربیري په شوروي اتحاد کې د کمونیستي رژیم په اړه سختې نیوکې وکړې، چې دا یې د "بیوروکراټیک پانګوال پالنې" بڼه ګڼله، نه د هغه سوسیالیزم چې ادعا یې کوله. فیلسوف ژان فرانسوا لیوټارډ هم د دغه غورځنګ یوه برخه وه. په هر حال، په (۱۹۷۲-۱۹۷۳ز کلونو) کې د فرانسوی اقتصاد پوه- یان مولیر- بوتانګ له خوا له ټونی نیګری سره نېغ په نېغه د اوپیرایزم ایټالوی غورځنګ نفوذ ته بیا کتنه احساس شوه. دا په (۱۹۷۴-۷۸ز) کلونو کې د کامارډز ګروپ "Camarades group " د رامنځته کېدو لامل شو چې په ورته نوم یې یوه مجله خپره کړه. له نورو سره سره، میولیر بوتانګ له pour des Nouveaux Espaces de Liberté (CINEL) د آزادۍ د پراختیا له خوځښت سره یو ځای شو چې دری کاله وړاندې د لیلیکس ګواتاری له خوا تاسسیس شوی و او له هغو ایټالیوی فعالینو سره  یې مرسته کړې چې په دهشت ګردی تورن او لږ تر لږه ۳۰۰کسه یې فرانسې ته تښتېدلي دي.
په 1977-78 ز کلونو کې د فرانسې د خپلواکۍ غورځنګ ځان په AGPA (Assemblée Parisienne des Groupes Autonomes، "د فرانسې د خپلواکو ډلو مجلس") کې تنظیم کړ. په دې کې د کاماریډز ډلګي په شمول چې مشري یې میولیر-بوتانګ کوله، ډېرو لارو چارو شتون درلود، د کمونیسټ لیبرټایر سازمان غړي، ځینې خلک ځانونه د باب نادولیک "خوراکي خپلواکۍ" اړوند بولی، مګر د کوڅو هوښیار خلک د ډلګي برخه ده. فرانسوي خپلواکان د سره پوځ د پخوانيو نیول شویو غړو ملاتړي دي. ژان پاول سارتر د RAF د بند په شرایطو کې هم لاسوهنه وکړه. د اورپکو ډلو مستقیم عمل په ۱۹۷۹ ز کال کې راڅرګند شو او د تاوتریخوالی ډېری مستقیمې کړنې یې ترسره کړې. د Action Directe د رینالټ د اجرائیوي رئیس جورج بیس او جنرال اوډران د وژنې مسؤلیت یې په غاړه واخیست. جورج بیس د یوروډیف د اټومي شرکت اجرائیوي رئیس و. د عمل لارښود په ۱۹۸۷ ز کال کې منحل شو.
په  ۱۹۸۰ یمه ز لسیزه کې، د خپلواکۍ غورځنګ په ایټالیا کې د دولت له خوا د اغېزمن تعقیب له امله د ژور بحران سره مخامخ شو او په آلمان کې د فرانسې په پرتله خورا پیاوړی و. د فرانسې په پرلتونو او ځینو بلواوو کې شتون درلود (د مثال په توګه په 1980 کې په پاریس کې د جوسیو کیمپس ته نږدې، یا په 1982 کې د ارډینس په څانګه کې د اټومي ضد مظاهرو پرمهال). له 1986 څخه تر 1994 پورې فرانسوي ډلې Comité des mal logés "د بې وزله کورنیو کمېټه" د کارګرانو لپاره د هستوګن ځایونو نه شتون ظالمانه وباله او دغندلو په پار یې د فرانسې د ملي ټولنیز هستوګنې ادارې ډېری ودانۍ ونیولې، دوی څو سوه وو او د ټولو خپلواکو ادارو په ملاتړ یې په ډیموکراتیک مجلس کې خپلې پریکړې وکړې. د پاریس ډلې، ډېری یې د زندان ضد ډله کې کار کاوه. په 1980 لسیزه کې، فرانسوي خپلواکانو د CAT Pages (۱۹۸۱-۸۲ز کلونه) لسیزې ، Rebelles ، Tout (۱۹۸۱-۹۳) لسیزې، (۱۹۸۲-۱۹۸۵ز کلونه) Molotov et Confetti په (۱۹۸۴) LesدFossoyeurs du Vieux Monde "دنړۍ زاړه قبرونه" (۱۹۸۴-۸۵) کې د  La Chôme  او په 1980 لسیزه کې، فرانسوي خپلواکانو د CAT Pages (۱۹۸۱-۸۲) لسیزې ، Rebelles ، Tout (۱۹۸۱-۹۳ ز کال ) لسیزې، (۱۹۸۲-۸۵ز کلونه) Molotov et Confetti په (۱۹۸۴) (1984) Les Fossoyeurs du Vieux Monde (۱۹۸۴-۸۵) کې د  La Chôme  او په (۱۹۷۸- ۱۹۸۹) لسیزو کې یې د Contre مجلې خپرې کړې. د فرانسې د خودمختاری غورځنګ د بې روزګاره او ګوښه شویو خلکو په مشرۍ په مبارزه کې شتون درلود
د ۲۰۰۲ ز کال د جولای میاشتې له ۱۹ مې څخه تر ۲۸ مې نېټې پورې په اروپا او په ځانګړې توګه په اروپا کې د ننه د کډوالۍ ضد سیاست یو بې پولې کمپ جوړ شو. په 2003 ز کې، خپلواکان د فرانسې د سوسیالیست ګوند (PS) سره د یوې مظاهرې په ترڅ کې چې په سینټ ډینس (پاریس) کې د اروپا ټولنیز فورم په چوکاټ کې ترسره شوه، په شخړه کې راغلل. د ډسمبر په پای کې، په سلګونو بې کاره خلکو د بون مارچي سوپر مارکیټ کې د ځان سره مرسته وکړه، ترڅو وکولای شي ،د کرسمس لمانځنه وکړي (یوه کړنه  چې په فرانسوي کې د "autoréduction" (د قېمتونو) په نوم یادیږي) د فرانسې د فساد ضد پولیسو (CRS) په پلورنځي کې دننه د بېکاره خلکو سره فزیکي مخالفت وکړ. خپلواکانو د 2006 زکال د پسرلي په جریان کې د CPE پر ضد لاریونونه پیل کړل او بیا د 2007 ز کال له ولسمشریزو ټاکنو وروسته، کله چې نیکولاس سرکوزي وټاکل شو. د 2008 ز کال د نومبر په 11مه، د فرانسې پولیسو د پنځو هغو کسانو په شمول لس کسان ونیول، چې ترنیک ته څېرمه په غونډۍ کې په یوه فارم هاؤس کې ژوند کاوه، او دوی یې د TGV د سر لیکونو په تخریبولو سره د "ترهګرۍ تصدۍ" سره په تړاو تورن کړل. له لسو څخه نهه یې پریښودل شوي او یوازې جولین کوپات، تورن مشر، شاوخوا یو کال په توقیف کې پاتې شو، چې د پاریس د څارنوالۍ د دفتر له خوا د "تروریستي ډلې په لارښوونه" تورن شو.
ډاکتر عبدالقادر سمسور (ژوند لیک او لنډه پېژندنه)
داسې یو شخصیت  چې په علم، پوهې، دیانت او وطندوستۍ سره یې د خپل مسلک ترڅنګ د ولس خدمت هم کړی وي باید موجوده او راتلونکي نسلونه يې د کړنو څخه بې خبره پاتې نشي. د هم داسې صفاتو درلودونکی یو شخصیت چې موږ یې تاسو ته در پیژنو هغه الحاج ډاکتر عبدالقادر سمسور د ملک محمد اعظم زوی، په ١٣٣١ هجري لمریز کال په ګران هیواد افغانستان کې د لوګر ولایت مرکز پُل علم اړوند د پورک کلي کې زېږېدلی دی. ډاکتر صاحب عبدالقادر سمسور د هجرت او بیا د کور دننه هر وخت د خپل ولس او هیوادوالو د هوساینی لپاره د دوی تر څنګ دریدلی او د مالداری مسلک متخصص په حیث  یی خدمت ورته کړی ده. ځکه خو هم دده دوستان او خپلوان غواړي چې د همدې لارې څخه د نوموړي ټول هغه لیکلي او نا لیکلي  آثار او تجربې چې نوموړي په خپل ټول ژوند کې د عملي کار ترڅنګ ترلاسه کړي دي، د هغه د مینوالو او علم د لارې لارویانو سره شریک کړو.
ډاکترعبدالقادر سمسور خپلې زدکړې په درې پړاونو کې د هیواد دننه او بهر ترسره کړي دي. لومړنۍ زدکړې یې په خپل پلرنی ټاټوبی  د لوګرولایت مرکز پُل علم پورې اړوند کُلنګار عالي لیسه کې تر اتم ټولګي پورې سرته رسولي. ثانوي زدکړې یې د  کابل ابن سینا په  عالي لېسې کې  په ۱۳۴۸ کال کې بشپړې کړي. او په ۱۳۴۹ کال کې دکابل پوهنتون دطب پوهنځۍ پورې اړوند دعالي سرسنګ له څانګې څخه په لوړه درجه فارغ شو. دفراغت سم دلاسه د خپلو هېوادوالودچوپړتیا لپاره دهېواد په مختلفو روغتونونو کې دندې ترسره کړې خو بیا هم دخپلو موخو په تعقیب سره دکانکور په ازموینه کې ګډون وکړ دازموینې دنتیجي داعلان سره دکابل پوهنتون د وترنرۍ پوهنځۍ ته په لوړو نمرو اخیستلو سره بریالی شو.د ۱۳۶۰ لمریز کال په پای کې د وترنرۍ پوهنځۍ څخه فارغ شو. د فراغت څخه څو کاله وروسته د وخت له غوښتنو او ستونزو له امله پاکستان ته مهاجر شو.
ډاکتر صاحب عبدلقادر سمسور د هیواد څخه بهر او په کور دننه د ۵۱ کالو کاري تجربې په موده کې د مالداری د ساتنې او حیواني ناروغیو په هکله ګڼ شمیر کتابونه ا، مقالې او څیړنیز راپورونه لیکلی. ددې تر څنګ یې په ګڼ شمیر ملې او بین المللی کانفرانسونو او علمي سیمنارونه کې برخه اخستې.موږ باید دنوموړي دتجربو او کتابونو څخه په پوره توګه برخمن شو اوکټه ترې واخلو درته بیان کړو.
لمړی پړاؤ : د کار دې خدمت  دوره : د هجرت په دوران کې د اتریش کمېټې لخوا په پاکستان او افغانستان کې د جګړه ځپلو کورنیو سره مرسته کولو مسؤل په توګه چې وروسته دهېواد په څو ولایتونو کې دروغتیایي مرستندوی په توګه( دحیواناتو دترویج په برخه)  په کار پیل وکړ  په ۱۹۸۸ لمریز کال کې افغانستان لپاره دهالنډ کمیتې دبنیاد ایښودونکو کمیټې کلیدي غړي اوپه همدې کمیټې ( هالند کمیټه دافغانستان لپاره ) په پیښور کې پارا وترنری دتعلیمي مرکز دښوونکي اوپه افغانستان کې دترنري دبرخې مسؤل په ټوګه کار کوه. په ۱۹۹۱ م کال کې د څارویو د تولید او څاروي ساتنې د پراختیا په برخه کې د زده کړو لپاره هالنډ هېواد یو نړیوال پوهنتون (Van Hall Larenstein University of Applied Sciences ) ته لاړو او په ۱۹۹۲ م کال کې په نوموړي پوهنتون کې د زده کړو تر بشپړولو وروسته بېرته راستون او په بېلابېلو ښوونیزو پروګرامونو په برخه کې د ښوونکي په توګه  دنده ترسره کړه، په دې موده کې یې د څارویو د ساتنې او ترویج په برخه کې ډېرو ډاکترانو ته روزنه ورکړه، له لنډې مودې وروسته د هالنډ کمېټې په چوکاټ کې د څاروي ساتنې او د چرګانو، څارويو د روغتیایي چارو په برخه کې د پراختیا او رواجولو څانګه پرانیستله، چې تر اوسه پورې يې ډېری شاګردان او هغه ډاکترانو ته چې په دې برخه کې یې روزنه لیدلې اثرات، بېلګې او ښې پایلې يې په ټولنه کې لیدل کېږي.
دوهم پړاؤ : سفرونه او او سیمینارونه •د جهاد او کډوالۍ پر مهال: د حیواني مالدارۍ د طبي مرستو چمتو کولو د مسؤول په توګه پاتې شوئ. •د بي بي سي د نوي کور او نوي ژوند په خپرونه کې د کرنې مالدارۍ څانګې د مشر په توګه دنده ترسره کړې. •له ١٣٦٧- ١٣٨٢ لمریز کال د وترنرانو، ترېنر د ښوونیز پروګرام مؤسس، د وترنري د تربیوي کلینیک مسؤول، د ودې او پراختیا څانګې مؤسس او مسؤول او په پېښور کې د افغانستان لپاره د هالنډ کمېټې سره دافغان مهاجرینو د پروژې د مشرپه توګه دندې ترسره کړي دي. •د وترنرۍ مجلې د معلوماتو مدیر مسؤول او لیکوال. •له ١٣٨١- ١٣٨٥ لمریز کال پورې د کلیو د بیارغونې او پراختیا وزارت لپاره د سیمه ییزې پراختیا ملي پروګرام (NABDP) کې د بېلابېلو ولایتونو د اداري او پراختیایي د مشاور په توګه. •دملل متحد لخوا د اتو میاشتو لپاره د فاریاب ولایت د والي او مشاور په توګه دنده ترسره کړې ده. •له ١٣٨٦-١٣٨٧ لمریز کال پورې د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت په چوکاټ کې د دوامدارې کرهنې د ګړندۍ پروژې (ASAP) سره د مالدارۍ د پراختیا مشاور په توګه دنده ترسره کړې. •١٣٨٧-١٣٨٨ لمریز کال پورې د نړیوال بانک HLP پروژې سره د لبنیاتو د پراختیا د مسؤول په توګه کار کړئ دی. •له ١٣٨٩- ١٣٩٠ لمریز کال پورې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت لپاره د فرانسې د حکومت د همکارۍ دفتر (FCO / MAIL) سره د مالدارۍ فعالیتونو د همغږي کوونکي په توګه دنده ترسره کړې. •له ١٣٩٢-١٣٩٧ لمریز کال پورې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د مالدارۍ پراختیا پروژې د تخنیکي ټیم لېډر په توګه، چې د فرانسې د پراختیايي آژانس لخوا ملاتړ کېده. •د بادام باغ کرنیز او مالدارۍ جشن کې ونډه او د ټولو چارو د تنظیم کونکی. •د شېدو او لبنیاتو د لویې فابریکې د جوړولو په پار د بګرامیو سیمې پورې اړوند د ۲۰۰ جریبه کرنیزې ځمکې تثبیت او سروې چارې بشپړ ول. •په اساسي شکل د بني حصار د فارم احاطه او په داخل کې د القأ او ترېنګ مرکز جوړول. •مرحوم سمسور غوښتل چې یاد فارم په ۱۳۹۰/۱۳۸۹ لمریز کال کې په یو څېړنیز انستیتوت یا مرکز بدل شي. •د کرنې او پراخیتا وزارت په مرسته یې د اموسیند په برخه کې سروې ترسره کړه چې یاده سروې یې تر بشپړېدو وروسته له دولت سره هم شریکه کړه.
'دریم پړاؤ:’ خاطری او او لاسته راوړنې: مرحوم سمسور د خپلو زده کړو او کار له پیل د ژوند تر وروستیو ورځو پورې د افغانستان د کرنیز او مالدارۍ سکتور لپاره د پام وړ کارونه او خدمتونه تر سره کړي دي، نوموړي د جهاد او مهاجرت له وخت څخه را په دېخوا د وخت له غوښتنو او په سیمه کې د وخت حاکمو ښوونیزو، علمي او پرمختیایي ستونزو سره سره ده خپلې هڅې او خدمتونه ژوندي او ګړندي وساتل، په کوم وخت کې چې د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ برخه کې ډېرو هڅه او علمي اثارو د پنځولو او لیکلو لپاره جدي اړتیا لیدل کېده مرحوم سمسور دغه ننګونو او ستونزو ته د وخت په تېرېدو علمي، ښوونیز او څېړنیز آثار لکه: کتابونه، رسالې، مجلې او مقالې ولیکل او وژباړل.
د مهمو ژباړل شوي اثارو له ډلې څخه یې یو مهم اثر (د چرګانو مهمې ناروغۍ) تر سرلیک لاندې دی چې دغه اثر یې په ۱۳۸۶ لمریز کال په روانه پښتو وژباړه. د لیکل شوي اثارو په ډله کې یې مهم اثر (په افغانستان کې د پسونو روزنه) تر سرلیک لاندې په ۱۳۸۹ لمریز کال کې لیکلی دی، چې وروسته همدا اثر ډېر علمي او زده کړیز ارزښت ته په پام سره د مترجم سرمحقق رحمت ګل احمدي لخوا په روان دري ژبه ژباړل شوئ دی.
مرحوم سمسور یواځنۍ او ښه ځانګړنه چې د خپل ژوند او خدمتونو په وخت کې درلوده او تر پایه یې وساتله هغه د ځوانانو، زده کوونکو، همسلکانو، د کرنې او مالدارۍ برخه کې د نورو هېواد والو لاسنیوئ، د ښوونیزو، عملي او کاري پروګرامونه برابرول وؤ.
نوموړي تل هڅه کوله چې د وخت اساسي او مسلکي ستونزو ته په ښه ډول سره د پای ټکی کېږدي او مدیریت یې کړي. وخت یو له هغه اساسي څیزونو څخه وؤ چې نوموړي به په خپل کاري او ټولنیز ژوند کې ډېر ارزښت ورکوؤ همدا ښه ځانګړنه وه چې دی یې د ژوند په وروستۍ ورځ د خپلو همسلکانو، ښوونکو او همکارانو تر څنګ د یو علمي کنفرانس کې د ګډون په پار تللی وؤ.
څلورم پړاؤ: لیکلی آثار مقالی، کتابونه او څیړنیز راپورونه: د یو انسان شخصیت او علمي اوچتوالی هغه وخت معلومیږي چې یا خو یې لیکلی اثار په میراث پریښي وي او یا یې شاګردان روزلي وي چې هر یو یې ژوندی کتاب دی. مرحوم سمسور؛ د روغتیا، حیواني محصولاتو/څارویو، ادارې او مدیریت په برخو کې تر دم ګړۍ شاوخوا 26 کتابونه ، رسالې او مقالې لیکلي یا ژباړلي دي : ۱. په افغانستان کې د پسونو روزنه لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور ژباړن سرمحقق رحمت ګل احمدي. ۲. په افغانستان کې د حیواناتو (مالدارۍ) پر ساتنه مقدمه. ۳. د مالدارۍ او وترنرۍ لارښوونې ژباړن ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۴. د پسونو د عامو ناروغیو پېژندنه او تداوي ژباړن ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۵. مرغداری دری ژبه په ۱۳۷۸ لمریز کال لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور ژباړن پوهنمل عبدالغفار صفا. ۶. د وترنري د لومړنیو کارکوونکو درسي کتاب لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۷. غواګانې مو حاصل خېزه وساتئ لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۸. په غوایانو کې د طاعون (ټاکو) پېژندنه لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۹. کاري ډلې او ډله ایز کار ژباړن ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۱۰. تربیه و پرورش حیوانات په دري ژبه لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۱۱. په افغانستان کې د پسونو روزنه او ساتنه لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور. ‍۱۲. زخم حیوانات و انسان ها په دري ژبه لیکوال ډاکتر عبدالقادر سمسور. ۱۳. TV- VET STEEP BAVL ۱۴. د ښاغلي سمسور وروستي خپاره شوي آثار، په افغانستان کې د څارویو د ساتنې، کاري ډلې او ډله ایز کار او مقدمه بر نګهداری حیوانات دي. ۱۵. د تېرو درې کالو راهیسې هغه د " د افغانستان خپلواکۍ ټکنیز کېدل" په نوم کتاب په لیکلو بوخت وؤ چې ۸۵ سلنه بشپړ شوﺉ دی.
__ليکلړ__ __NEWSECTIONLINK__
بابل ولسوالي
بابل ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بابل)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۵۳۱٬۹۳۰ تنه نفوس لري او مساحت یې 1578.10 کیلومتره مربع دی. د بابل ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
انګلا مرکل
انګلا دوروتيا مرکل (په الماني: Angela Dorothea Merkel) یوه الماني سياست پوهه او د ۲۲ نومبر ۲۰۰۵ څخه د المان لومړۍ وزيره يا کانسلره ده.
انگېلا د جوﻻی مياشتې په ۱۷ مه، ۱۹۵۴ ز کال کې، په هامبورگ کې زېرېدلې ده. پلار يې، هورست کاسنر د تيولوجي (الهياتو) زده کړې ترسره کړي او مور يې د ﻻتين او انگريزي ژبې ښوونکې وه.
د انگېلا تر زيږيدنې څو اوونۍ وروسته کورنۍ يې له هامبورگ نه ختيځ المان يا د جرمني دموکراتيک جمهوريت ته کډه وکړه.
زده کړې
په ۱۹۶۱ ز کال کې نوموړې دپولي تخنيک لوړ ښوونځي کې شامله شوه او په رياضي او روسي ژبه کې يې ښې نمرې درلودې او ۱۹۷۳ ز کال کې فارغه شوه.
انگېلا مېرکل ﻻ د ښوونځي په دوران کې د فزيک د زده کړو پرېکړه کړې وه او په ۱۹۷۳ ز کال کې د کارل مارکس پوهنتون ته په ﻻيپزيگ ښار کې شامله شوه او ۱۹۷۸ ز کې يې لوړې زده کړې سر ته ورسولې. نوموړې دکمونيستي رژيم د اپوزيسيون محصلينو له ډلې څخه نه وه ، خو د انگېلا مېرکل په وينا هغه په دې مهال د خپلې خوښې ليکوال، راينر کونڅې Reiner Kunze چې ديسېدنت (د حکومت له مخالفينو څخه) و، ليکنې لوستي او نوموړي سره يې ليدنې شوي.
واده
څه موده وروسته د مېرکل کورنۍ ختيځ برلين ته کډه کوي او هلته مېرمن مېرکل په علومو اکاډمۍ کې تر ۱۹۸۹ زکال پورې دنده تر ﻻسه کوي.
په ۱۹۸۱ ز کال کې له خپل مېړه نه جلا کيږي او درې کاله وروسته له خپل دوهم او اوسني مېړه، ياخيم زاور سره اشنا شوه او دا ځل وروسته له څو کلنو په ۱۹۹۸ ز کې واده ته زړه ښه کوي.
د يادونې وړ ده، چې انکېلا مېرکل په ۱۹۸۶ ز کال کې د څو ورځو لپاره فدرالي المان يا لويديځ جرمني ته هم تللې وه ، چې په بېرته ستنيدو سره يې د شرقي دموکراتيک المان خلکو لپاره خپله وفاداري څرگنده کړه. هغه مهال د ختيځ جرمني نه لويديځ جرمني ته سفر کول يوه ﻻتري وه او په دې ﻻره کې يو زيات شمېر جرمنانو قربانۍ ورکړي دي. وروسته له هغې، چې خيتځ المان لويديځ المان سره د برلين نامتو ديوال اوچت کړ، زياتو خلکو له کمونيستي رژيم نه د تېښتې لپاره هلې ځلې وکړې، چې يوازې ډېر کم خلک يې په تېښته بريالي شوي او پاتې يې يا په مرميو سوري شوي او يا په کوم بل ډول د مرگ کومې ته ورغورځيدلي دي.
سياسي هلې ځلې
د ۱۹۸۹ ز کال په مني کې وروسته له دې، چې د برلین دیوال وران شو، په ختيځ جرمني کې هم نوي سياسي دموکراتيک جوړښتونه رامنځته شول او له بلې خوا په ختيځ المان کې د علومو اکاډيمي په پخواني شکل سره خپل موجوديت له ﻻسه ورکولو. په همدې مهال انگېلا مېرکل په يوه نوي دموکراتيک جنبش، دموکراتيک پيل Demokratischen Aufbruch (DA) کې په سياسي فعاليتونو پيل کوي.
په اويايمو او اتيايمو کلنو کې د مېرمن مېرکل ملگري او دوستان له دې امله ډېر حيران وو، چې مېرکل مسيحي دموکرات گوند سره همکاري کوي، ځکه هغه د نظرياتو له پلوه زياته ((شنو)) گوند ته نږدې وه او مور يې د جرمني تربيا يو کيدو وروسته له سوسيال دموکراتانو سره په فعاله توگه کار کولو.
انگېلا مېرکل په دموکراتيک پيل کې سياسي هلې ځلې کولې او څو ځله يې د گوندپه نوم او موخې کې هم بدلونونه راغلل، خو د ۱۹۹۰ ز کال د مارچ مياشت په ټاکنو کې يې ډېر په نشت حساب رايې تر ﻻسه کړې او همدا راز په ورسته څو مياشتو کې بدلونونو دوی د مسيحي دموکرات اتحايې له گوند سره نږدې کړل. د همدې کال د اگسټ په څلورمه نېټه، ددوی گوند د لويديځ جرمني "د مسيحي دموکرات اتحاديې" له گوند سره يوځای شول او له همدې مهاله يې په گوند کې د پرمختگ لپاره ﻻره هواره شوه ان چې د وزارت څوکۍ ته په کې ورسيده.
دندې
۱۹۹۱ - ۱۹۴۴ ز کلونو کې د ښځو او ځوانانو وزيرې په توگه؛ ۱۹۹۴ - ۱۹۹۸ ز کلونو کې يې د جرمني د چاپريال ساتنې وزيرې په توگه دندې تر سره کړي.
د سپټمبر ۲۷ مه ۱۹۹۸ زکال کې د جرمني پارلماني ټاکنو (بوندس ټاگ) ته، مسيحي دموکرات گوند له ۱۹۴۹ ز کال راهيسې تر ټولو کمې رايې له دې امله وگټلې، چې ناڅرگند او نامالومې مادي مرستې د گوند له اکونټ سره شوي وې.
د فبروري په ۱۶ مه ۲۰۰۰ ز کال کې وروسته له هغې، چې ولفگانگ شوبلې د گوند او په پارلمان کې د فراکسيون له مشرۍ نه استعفا ورکړه، په دې مهال انگيلا مېرکل چې د گوند عمومي منشي وه او د گوندپه مالي جنجالونو کې يې ﻻس نه درلود، د گوند مشرۍ لپاره وټاکل شوه. او په (۲۰۰۲ - ۲۰۰۵) ز کلونو کې يې په پارلمان کې د اپوزيسيون مشري کوله.
په ۲۰۰۵ ز کال کې د جرمني سوسيال دموکرات گوند د شمالي راين وېسټفالن په ايالت کې د ايالتي پارلمان، ﻻندس تاگ ټاکنو کې له سختې ماتې سره مخ شول او عاجلې ټاکنې د جرمني پارلمان، بوندس تاگ لپاره مخکې له وخته د همدې کال مني ته اعلان شوې او په ټاکنو کې مسيحي دموکرات گوند زياتې رايې خپلې کړې.
په دې وروستيو ټاکنو کې د مسيحي دموکرات اتحاديې گوند رايې د پخوا په پرتله کمې شوي وې خو تر ټولو زيات بايلونکي د جرمني سوسيال دموکرات گوند و. دا ځل انگېلا مېرکل د لېبرال دموکرات گوند په برکت بيا د قدرت په گدۍ پاتې شوه، چې دې گوند د پخوا په پرتله تاريخي زياتې رايې تر ﻻسه کړي وې. همدا راز له څو کلنو نوی بيا تشکيل شوي د چپينانو گوند (لينکې) او همدا راز د (شنو) گوند هم زياتې رايې گتلي وې.
انگېلا مېرکل په الماني، انگريزي او روسي ژبو خبرې کولی شي او او اوﻻدونه نه لري. د لومړني مېړه نه تر بېليدو وروسته يې ويلي وو، چې : "موږ ځکه واده وکړ، چې ټولو واده کولو اودا خبره به نن احمقانه ښکاري خو ما دې کار ته په سادگۍ سره غاړه ايښې وه. زه وغوليدم".
سرچينې
وېشنيزه:د المان هېوادمشران وېشنيزه:هېوادمشران
خلبوک
واسع  (انگرېزي: Vose' ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 20,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 22,300 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
بورکینافاسو
بورکینا فاسو Burkina Faso) په لویدیځې افریقا کې په وچې پورې تړلی یو هیواد دی. پلازنینه یې آواګادوګو او مساحت یې ۰۰۰'۲۷۴ کیلومتره مربع دی، د یاد هیواد رسمي ژبه فرانسوي ده او ۲۲۸'۲۲۸'۱۳ میلیونه وګړي لري.د بورکینافاسو د پیسو واحد د یاد هیواد فرانک (XOF) دی، په ۱۹۶۰ د اګست په ۵ یې له فرانسه نه خپله خپلواکي ترلاسه کړې.
بروکينا فاسو (انګليستان: /bɜːrˌkiːnə ˈfæsoʊ/، متحده ايالتونه: /- ˈfɑːsoʊ ، فرانسوي: [buʁkina faso]) د ۲۷۴۲۰۰ کېلومتر مربع (۱۰۵۹۰۰ ميل مربع) پراخوالي په لرلو سره د لويديځې افريقا په وچه کې را ایسار هېواد دی، چې شمال لويديځ ته له مالي، شمال ختیځ ته له نايجير، سويل ختيځ ته له بينين، سوېل ته له ټوګو او غانا او سويل لويديځ ته له (Ivory) ساحل سره پوله لري. نفوس يې (۲۰۳۲۱۳۷۸) تنه دی. پخوا (۱۹۸۴۰۱۹۵۸) ورته د پورته ولټا جمهوريت (Republic of Upper Volta) ويل کېدل، چې د ولسمشر توماس سنکارا (Thomas Sankara) له لورې بورکينا فاسو ونومول شو. اتباع يې د “Burkinabe” (/bɜːrˈkiːnəbeɪ/ bur-KEE-nə-bay) په نوم يادېږي او پلازمېنه او لوی ښار يې واګاډوګو (Ouagadougou) دی.
په بورکينا فاسو کې تر ټولو لويه توکمي ډله د Mossi خلک دي، چې په ۱۱ او ۱۳ پېړۍ کې په ياده سيمه کې استوګن شول. دوی لکه د Ouagadougou, Tenkodogo او Yatenga په شان پياوړې پاچاهۍ رامنځته کړې. دا هېواد په ۱۸۹۶ ز کال کې د فرانسې د لويديځې افريقا د برخې په توګه د فرانسې له لورې مستعمره شو، چې په ۱۹۵۸ز کال کې (Upper Volta) په فرانسوي ټولنه کې خپلواکه مستعمره شوه. په ۱۹۶۰ ز کال کې يې د ولسمشر “Maurice Yameogo” په مرسته بشپړه خپلواکي تر لاسه کړه. په لومړيو کالونو کې د بې ثباتۍ، وچکاليو، قحطۍ او فساد ښکار وه. په ۱۹۶۶، ۱۹۸۰، ۱۹۸۲، ۱۹۸۳، ۱۹۸۷ ز کلونو کې په کې بېلابېلې کودتاګانې پېښې او په ۱۹۸۹، ۲۰۱۵ او ۲۰۲۲ زکلونو کې په کې د کودتا هڅې وشوې. توماس سنکارا (Thomas Sankara) پر هېواد باندې له ۱۹۸۲ څخه د ۱۹۸۷ز کال کودتا کې د وژل کېدلو تر وخته پورې واکمني وکړه. د يادې کودتا مشري (Blaise Compaore) کوله، چې له بريا وروسته ولسمشر شو او د ۲۰۱۴ ز کال د اکتوبر پر ۳۱ نېټه له واک څخه تر لرې کېدلو پورې يې پر هېواد حکومت وکړ. سنکارا د لوړې هيلې يوه ټولنيزه اقتصادي خپرونه پيل کړه، چې د لوست يا سواد يوه ملي مبارزه، بزګرانو ته د ځمکو بيا وېش، د اورګاډي د پټلۍ او سړک جوړښت او د ښځينه جنسي الې د پرېکولو، د زور ودونو او په يوه وخت کې له يو څخه زياتو مېړونو سره د واده له قانون څخه سرغړونه يې راونغاړله.
بورکينا فاسو د ۲۰۱۰ ز لسيزې راهيسې په Sahel کې د اسلام پال ترور له راپورته کېدنې څخه په سخت ډول اغېزمن شوی دی. بېلابېلې ملېشې چې يو څه يې له اسلامي دولت (Islamic State “IS”) يا القاعده سره متحدې دي، له مالي او نايجير سره د هېواد په پولو کې فعاليت کوي. د هېواد د ۲۱ ميليونه اوسېدونکو له ډلې له يو ميليون څخه زيات يې د هېواد دننه بې ځايه شوي وګړي دي. د ۲۰۲۲ ز کال د جنوري پر ۲۴ پوځ او «د خونديتوب او بيارغونې لپاره د هېوادپالنې خوځښت» يې په ګډه ځان واکمن اعلان کړ. پوځ وار له مخه د ولسمشر روک مارک کابوري (Roch Marc Kabore) پر وړاندې کودتا کړې وه. د جنوري پر ۳۱ د پوځ دولتي شورا اساسي قانون بيا نوی (تمديد) کړ او “Paul-Henri Sandaogo Damiba” يې د انتقالي ولسمشر په توګه وټاکه.
ياد هېواد د ۱۶۲۶۶ بېليون امريکايي ډالر ناخالص کورني محصول په درلودلو سره يو وروسته پاتې هېواد دی. ٪۶۳ وګړي يې د اسلام او ٪۲۲ يې د عيسويت پيروي کوي. د فرانسوي استعمار له امله د هېواد د حکومت رسمي ژبه او سوداګري فرانسوي ده. ۵۹ هېوادنۍ يا اصلي ژبې په کې ويل کېږي، چې تر ټولو عامه ژبه په کې “Moore” ده چې نږدې ٪۵۰ اوسېدونکي پرې خبرې کوي. بورکينا فاسو د اجرائيه، مقننه او قضايه قوو په درلودلو سره د يو نيمه [مشروطه] ولسمشريز جمهوريت په توګه اداره کېږي. د ملګرو ملتونو، La Francophonie او د اسلامي مرستو سازمان غړيتوب لري. اوسمهال يې له “ECOWAS” او افريقايي ټولنې څخه غړيتوب ځنډول شوی دی.
جان سي. فریمونټ
جان چارلز فریمونټ یا فریمونټ (۲۱ جنوري ۱۸۱۳ – ۱۳ جولای ۱۸۹۰ زکال) امریکايي کاشف، پوځي افسر او سیاستوال و. نوموړی له کلیفورنیا ایالت څخه د متحده ایالاتو سناتور او په ۱۸۵۶ زکال کې ولسمشریزو ټاکنو ته لومړنی جمهوري غوښتونکی نوماند او د کالیفورنیا ایالت د جمهوري غوښتونکي ګوند بنسټګر و چې د نوماندی پر مهال یې د هغو بنسټ کېښود.
د جورجیا د اصلي وګړي په توګه له غلامۍ سره مخالف و. په ۱۸۴۰ مه لسیزه کې نوموړي په لویدیځ لوري کې د متحده ایالاتو د پنځو پراختیاو مشري وکړه. د دریمې پراختیا پر مهال نوموړي او تر قوماندې لاندې کسانو یې په کالیفورنیا کې د اصلي امریکایانو په عام وژنه لاس پورې کړ. په ۱۸۴۶ زکال کې د مکسیکو او امریکا د جګړې پر مهال فریمونټ چې د متحده ایالاتو د پوځ مشري یې کوله د کالیفورنیا له جمهوریت څخه یې د کالیفورنیا کنټرول ترلاسه کړ. فریمونټ د کالیفورنیا د قانوني پوځي والي توب پر سر د شخړو له امله د پاڅون او سرغړونو په تور په پوځي محکمه کې تورن شو. د ولسمشر پولک له خوا د هغه د مجازاتو له تخفیف او را خوشي کولو وروسته نوموړي له پوځ استعفا ورکړه او د کالیفورنیا په مونتري کې په داسې حال کې استوګن شو چې د سیرا غره په لمن کې یې په ارزانه بیه ځمکه وپېرله. هغه مهال چې په ماریپوزا کرنیزو ځمکو کې طلا وموندل شوه نوموړی په یو بډایه کس واوښت. فریمونټ په ۱۸۵۰ زکال کې د متحده ایالتو په سنا جرګه کې د نوي کالیفورنیا ایالت له دوه لومړنیو څوکیو یوه خپله کړه. فریمونټ د نوي جمهوري غوښتونکي ګوند له خوا چې د متحده ایالاتو د شمال ډېره برخه یې په ولکه کې وه ولسمشرۍ ته نوماند شو. نوموړي د ۱۸۵۶ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې هغه مهال دیموکرات جیمز بوکانن نه ماته وخوړه چې د بومي امریکایانو Know Nothings ګوند خپله رایه ووېشله.
بورکینافاسو
رېښه
ياد هېواد چې وار له مخه د “Upper Volta” جمهوريت و، د ۱۹۸۴ ز کال د اګسټ پر ۴ نېټه د وخت ولسمشر “Thomas Sankara” له لورې بورکينا فاسو (Burkina Faso) ونومول شو. د “Burkina” او “Faso” وییکی په هېواد کې له بېلابېلو ويونکو ژبو څخه سرچينه اخلي: “Burkina” له “Mossi” ژبې څخه اخيستل شوې، چې د «سم، نېغ يا عمود» معنا لري او پر خپل سپېڅلتوب يا رښتينولۍ باندې د خلکو د وياړ کولو څرنګوالی څرګندوي. د “Faso” ويی له “Dioula” ژبې څخه اخېستل شوی دی، چې په انکو کې د ( ߝߊ߬ߛߏ߫ faso) په ډول ليکل کېږي او د «پلارنۍ ځمکې يا د لغت له مخې د پلار کور» معنا لري. د “Burkina” له ويي سره د “-be” وروستاړي يو ځای کېږي، چې د “Burkinabe” ترکيب جوړوي. “Burkinabe” په خپل وار د “Fula” ژبې ويی دی، چې د «ښځو يا سړیو» معنا لري. د امريکا د استخباراتو مرکزي اداره (CIA) د هېواد ايتمولوژي «د رښتينو (فساد نه منونکو) خلکو خاوره» په توګه لنډيز کوي.
جان سي. فریمونټ
په ۱۸۶۱ زکال کې د امریکا د کورنۍ جګړې په پیلېدو سره ولسمشر ابراهام لینکولن نوموړي ته د لویدیځې قوماندانۍ مشري وسپارله. په داسې حال کې چې فریمونټ په دغه ځایګي کې د خپلې لنډې واکمنۍ پر مهال یو شمېر بریالیتوبونه ترلاسه کړل، خو هغه ټول واکونه ځان ته اړوند کړل او له ولسمشر لینکولن او یا هم د پوځ له لوی درستیزیت سره یې له مشورې پرته یو شمېر عجولانه پرېکړې وکړې. نوموړي د خوشي کولو یو غیر مجاز فرمان صادر کړ او لینکولن هم هغه د نافرمانۍ له امله ګوښه کړ. په ۱۸۶۲ زکال کې د غرونو په وزارت کې له لنډ مهالې دندې وروسته فریمونټ په نیویارک کې استوګن شو او په ۱۸۶۴ زکال کې له فوځ څخه تقاعد شو. په ۱۸۶۴ زکال کې فریمونټ د رډایکال دیموکراسۍ ګوند له خوا چې د جمهوري غوښتونکو غلامي ضد جلا شوې ډله وه؛ ولسمشرۍ ته نوماند شو خو له ټاکنو وړاندې پر شا شو. له کورنۍ جګړې وروسته فریمونټ خپله ډېره شتمني په ۱۸۶۶ زکال کې د آرام سمندر په نابریالۍ اوسپنې پټلې او پاتې نوره یې هم د ۱۸۷۳ زکال په اقتصادي کړکېچ کې له لاسه ووتله. نوموړي له ۱۸۷۸ زکال څخه تر ۱۸۸۱ زکال پورې د اریزونا د والي په توګه خدمت وکړ. له ولایت څخه له استعفا وروسته له سیاسته تقاعد شو او په ۱۸۹۰ زکال کې په نیویارک ښار کې په بې وسۍ کې ومړ.
تاریخ پوهان فریمونټ یو جنجالي، تند خوی او متناقض کس بولي. یو شمېر یې د ګڼ شمېر لاسته راوړنو لرونکی پوځي اتل بولي او یو شمېر نور یې بیا یو ماته خوړلی بولي چې ډیری وخت یې په خپلو ښو موخو کې ماته خوړلې. یو شمېر تاریخ پوهان استدلال کوي چې د هغه د شخصیت او کرکټر ریښه د هغه نامشروعه زېږون ته اړونده ده. په کالیفورنیا کې د بومي امریکایانو په عام وژنه کې د هغه ونډې د ده تاریخي شخصیت ته زیان واړه. ژوند لیک لیکونکی الن نوینز لیکي چې فریمونټ د پام وړ لاسته راوړنو او تریخو ماتو سره یو ډراماتیک ژوند درلود.
لومړنی ژوند، زده کړې او لومړۍ چارې
د ۱۸۱۸ زکال د ډسمبر په ۸ مه د فریمونټ پلار د ویرجینیا په نورفولک کې ومړ او اني ترې کونډه پاتې شوه؛ هغه اړ شوه څو د محدود ارثي عاید څخه په ګټې اخیستنې په یوازې ځان جان او خپل نور کوچني ماشومان لوی کړي. اني او کورنۍ یې د سویلي کارولینا چارلسټون ته کډه شول. فریمونټ په خپل اصلیت او نسبتا بې وسه ژوند باندې په پوهېدو سره د یو مغرور، محتاط او بې قراره کس په توګه را لوی شو؛ په داسې حال کې چې خپله با انظباطه و خو لیوالتیا یې نه لرله د قوانینو له مخې هر څه مخته یوسي. ځوان فریمونټ د یو «با ارزښته، ښکلي او زړور» کس په توګه په پام کې نیول کېده چې وړتیا لري ساتونکي په ځان راغونډ کړي. د جان ډبلیو. میچل په نامه یو وکیل د فریمونټ لپاره د لومړنیو زده کړو اسانتیاوې برابر کړې او له هغو وروسته د ۱۸۲۹ زکال په مۍ میاشت کې فریمونټ چارلسټون کالج ته لار ومونده او د رخصتیو پر مهال به یې په لرې پرتو سیمو کې درس ورکاوه، خو په ۱۸۳۱ زکال کې د نامنظمې سوبتیا لرلو له امله له کالج وویستل شو. له دې سره فریمونټ د ریاضي او طبیعي علومو په برخه کې کافي مهارت ترلاسه کړی و.
فریمونټ د سویلي کارولینا د مخکښ سیاستوال او د اندرو جکسون د ملاتړي جوئل رابرټس پوینسیټ پام ځانته واړه او هغه ورته په USS Natchez جنګي بېړۍ کې چې د ۱۸۳۳ زکال پر مهال یې د سویلي امریکا په اوبو کې ګزمه کوله د ریاضي د ښوونکي په توګه دنده پیدا کړه. فریمونټ له سمندریز ځواک استعفا ورکړه او د دوهم بریدمن په رتبه د متحده ایالاتو د پوځ په نقشه جوړونکې ډلګۍ کې یې دنده ترلاسه او د چارلسټون، لوئیزویل او سینسناتي ترمنځ یې د اوسپنۍ پټلۍ و ارزوله. نوموړي چې د کارولینا په غرونو کې یې دنده ترسره کوله له ځمکنیو کشفیاتو سره یې لیوالتیا پیدا کړه. د ۱۸۳۷ زکال او ۱۸۳۸ زکال تر منځ له اکتشاف سره د فریمونټ لیوالتیا په داسې حال کې زیاتوالی وموند چې جورجیا د چروکي سورپوستو د ویستلو لپاره د چمتووالي د ارزولو په حال کې وه. هغه مهال چې پوینسیټ د جګړې وزیر شو د فریمونټ لپاره یې لار برابره کړه څو د فرانسوي کاشف او عالم ژوزف نیکولټ سره د ميسي سي پي او میسوري د سیندونو ترمنځ د ځمکو په څېړنه کې مرسته وکړي. فریمونټ په لومړۍ درجه نقشه جوړونکي واوښت چې په ستورپوهنه او ځمک پوهنه کې یې مهارت موندلی و او کولای یې شو ځناور، بوټي، خاوره او د اوبو سرچینې توصیف کړي.
واده او د سناتوري ملاتړ ترلاسه کول
له نیکولټ سره د فریمونټ اکتشافي فعالیت د دې لامل وګرځېد چې د میسوري د سناتور او د سنا د پوځي چارو د کمېټې له پیاوړي مشر توماس هارت بنټون سره اړیکه پیدا کړي. بنټون، فریمونټ په واشنګټن کې خپل کور ته وباله، چېرې چې هغه له ۱۶ کلنې جسي بینټون سره ولیدل. د دوی دواړو ترمنځ عاشقانه اړیکه پیدا شوه. بینتون په پیل کې له دغې اړیکې سره له دې امله چې فریمونټ د یوې لړې طبقې کس په توګه په پام کې نه نیول کېده مخالفت وکړ. په ۱۸۴۱ زکال کې فریمونټ (۲۸ کلن و) او جسي له یو بل سره وتښتېدل او د یو کاتولیک کشیش پر وړاندې یې واده وکړ. بینټون په پیل کې د دوی په واده په غصه و خو وروسته د وخت په تېرېدو سره له دې امله چې خپله لور پرې ګرانه وه د هغوی واده یې ومانه او د فریمونټ په ملاتړي واوښت. بینټون په سنا جرګه کې له دیرشو کلونو راهیسې د دیموکرات ګوند د مشر په توګه له پراختیا غوښتونکي خوځښت څخه ملاتړ کاوه؛ هغه سیاسي موخه چې د ښکاره برخلیک په توګه وپېژندل شوه. پراختیا غوښتونکو باور درلود چې د شمالي امریکا لویه وچه باید له شمال څخه تر سویله او له ختیځ څخه تر لویدیځه ټوله باید د متحده ایالاتو وګړو ته اړونده وي. دغه خوځښت د بینټون او د هغه د نوي زوم په څېر سیاستوالو لپاره په مبارزې واوښت.
بورکینافاسو
رېښه
د “Upper Volta” فرانسوي مستعمره د Volta سيند (تور، سور او سپين اولټا) پر پورتنيو برخو باندې د درک له امله [Upper Volta] ونومول شوه.
تاريخچه
د اوسني بورکينا فاسو شمال لويديځه برخه کې له ميلاد څخه مخکې (۵۰۰۰-۱۴۰۰۰) کلونو کې ښکاري، راټولېدونکي مېښت شول. د کيندنې الې، ترښځ او د غښو د څوکو په ګډون توکي يې د لرغون پېژندنې د کيندنو له لارې په ۱۹۷۳ ز کال کې وموندل شول. کرنيزې استوګنې په کې له ميلاد څخه مخکې د ۳۶۰۰ او ۲۶۰۰ کالونو تر منځ رامنځته شوې. د “Bura” په نوم کلتور د اوسپنې دورې يو تمدن و، چې مرکز يې د اوسني نايجير په سوېل لويديځه برخه او د معاصرې بورکينا فاسو په سوېل ختيځه برخه کې و. د توکو او ټوپکونو لپاره په وېلې کولو او پښ ګرۍ کې د اوسپنې صنعت له ميلاد څخه مخکې ۱۲۰۰ کال پورې په نيمه سهارايي افريقا کې پرمختګ کړی و. تر اوسه پورې د اوسپنې وېلي کوونې ثبوت چې په بورکينا فاسو کې موندل شوی دی، له ميلاد څخه مخکې (۷۰۰-۸۰۰) نېټه څرګندوي او د لرغوني فيروس فلزي دورې نړيواله ميراثي سيمه (Ancient Ferrous Metallurgy World Heritage Site) جوړوي. له درېيمې څخه تر ۱۳ ميلادي پېړۍ پورې د اوسپنې دورې د بورا کلتور د ننني سوېل ختيځ بورکينا فاسو او سوېل لويديځ نايجير په سيمو کې شتون درلود. د اوسني بورکينا فاسو بېلابېلې توکميزې ډلې، لکه “Mossi”، “Fula” او “Dioula” د اتمې او ۱۵ پېړيو تر منځ په پرله پسې څپو کې راورسېدلې. له ۱۱ پېړۍ څخه د Mossi [توکم] خلکو راز راز بېلې پاچهۍ رامنځته کړې.
له اتمې تر ۱۸ پېړۍ پورې
سيمې ته د بورکينا فاسو د زياتو توکميزو ډلو د راتګ د کره نېټو په اړه د نظر اختلاف دی. د “Proto-Mossi” توکم د اتمې او ۱۱ پېړيو تر منځ د ننني بورکينا فاسو لرې ختيځې برخې ته ورسېدل. “Samo” توکم ۱۵ پېړۍ ته نږدې وختونو کې سيمې ته ورسېدل، “Dogon” توکم د هېواد په شمالي او شمال لويديځو سيمو کې د ۱۵ او ۱۶ پېړيو تر يو څه وخته پورې ژوند وکړ او د هېواد د نفوس جوړښتي نورې توکميزې دلې د همدې وخت پر مهال سيمې ته ورسېدلې.
د ۱۶ پېړۍ په لومړيو کې “Songhai” پر ننني بورکينا فاسو باندې د غلامۍ زيات بريدونه وکړل. د ۱۸ پېړۍ پر مهال په “Bobo Dioulasso” کې د ګوېرېکو سترواکي (Gwiriko Empire) رامنځته شوه او توکمي ډلې لکه “Dyan”، “Lobi” او “Birifor” د تور ولټا (Black Volta) په اوږدو کې هستوګن شوې.
وګړي
یوه بورکینا فاسویي میرمن.
ایداري وېش
د بورکینا فاسو هیواد د ولایتونو نوملړ.
جغرافیه
د بورکینا فاسو طبیعي نقشه.
تاریخ
وېشنيزه:بورکینا فاسو وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه
د انګلیس - فرانسې جګړه (۱۷۷۸-۱۷۸۳ز کلونه)
د انګلیس-فرانسې جګړه چې د ۱۷۷۸ز کال جګړه او په بریتانیا کې د بوربون جګړه هم بلل کېږی، له ۱۷۷۸ څخه تر ۱۷۸۳ ز کال پورې د فرانسې او سترې بریتانیې او ځینې مهال د دوی د متحدینو تر منځ پوځي شخړه وه. په پایله کې، ستره بریتانیا اړ شوه، تر څو د شمالي امریکا په جنګ کې خپلې کارېدونکې جګړه ییزې سرچینې د اروپا، هند او ویسټ انډیز جبهو ته راوړي او د شمالي امریکا په عملیاتو کې د وفادارانو پر خیالي ملاتړ تکیه وکړي. له ۱۷۷۸څخه تر ۱۷۸۳ ز کال پورې فرانسې او بریتانیې، له متحدینو سره یوځای او یا له هغو پرته، د انګلیس کانال، مدیترانې، د هند سمندر او کارابیین پر واکمنۍ جګړه وکړه.
په ورته مهال فرانسې د بریتانیا تر کنټرول لاندې مینورکا او جبل الطارق سیمو او همدا ډول په کارابیئن کې د ټاپوګانو پر ضد عملیاتو کې له هسپانیې سره مرسته وکړه. په ۱۷۸۱ز کال کې مینورکا او ورسره په کارابئین کې ډېری ټاپوګان ونیول شول، خو په ۱۷۸۲زکال کې د فرانسې-هسپانیې اتحاد هغه مهال له سختو خنډونو سره مخامخ شو، چې د اپریل په میاشت کې د سینټېز په جګړه کې ډی ګراس مات او ونیول شو او بیا د سپټمبر په میاشت کې د جبل الطارق ستره محاصره ناکامه شوه. فرانسه، چې له مالي ستونزو سره هم مخامخ وه، سوله یې غوښته، خو داسې سوله چې خپل هسپانوي متحد خبرو ته اړ کړي.
زنجان ولسوالي
زنجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان زنجان)  د ايران د زنجان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د زنجان ښار دی. دا ولسوالي ۵۲۱٬۳۰۲ تنه نفوس لري. د زنجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
د انګلیس - فرانسې جګړه (۱۷۷۸-۱۷۸۳ز کلونه)
د بوربون جګړې د امریکا د خپلواکۍ په ضمانت کې مرسته وکړه او د بریتانیې لومړنۍ ټولواکۍ ته یې د پای ټکی کېښود، خو د فرانسې پاچهۍ ته یې هم زیان ورساوه. د امریکا په جګړه کې د ګډون بیه په پرېکنده ډول شپږ کاله وروسته د فرانسې د مفلسۍ لامل شوه او د فرانسې انقلاب ته یې زمینه برابره کړه.
زنجان ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د زنجان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د انګلیس - فرانسې جګړه (۱۷۷۸-۱۷۸۳ز کلونه)
مخینه
د اووه کلنې جګړې راهیسې، د فرانسې د بهرنیو چارو وزیرانو، چې پیل یې په چایسیول (Choiseul) سره وشو، د دغې عمومي مفکورې پل پسې واخیست چې د بریتانیې د شمالي امریکا د مستعمرو خپلواکي به د فرانسې لپاره ښه او د بریتانیې لپاره بده وي او سربېره پر دې، د فرانسې هغه هڅې به چې د نوې فرانسې ځینې برخې بېرته ترلاسه کړي ،د دې داعیې لپاره تاواني وي. کله چې په ۱۷۷۵ز کال کې جګړه ونښته، د هغه وخت د بهرنیو چارو وزیر کومټې ډو ویرګېنېس یو لړ وړاندیزونه په ګوته کړل چې د یاغیانو د غورځنګ څخه د فرانسې او هسپانیې د پټ ملاتړ او د دوی د سمندري ځواکونو د پراخولو په ګډون د جګړې لپاره د چمتووالو لامل شول. په جګړه کې د فرانسې د ګډون موخې ته د رسېدو لپاره، ویرګېنېس د شمالي امریکا او لندن حالت له نږدې څاره او په جګړه کې د هسپانیې د ګډون په وړاندې د خنډونو د لرې کولو لپاره یې کار کاوه. ورګېنېس د ۱۷۷۶ز کال د اګسټ په میاشت کې پاچا شپاړسم لویي ته د جګړې وړاندیز وکړ، خو د هووي له خوا د نیویارک ښار د نیولو خبر دغه پلان وځنډاوه.
په ۱۷۷۷ز کال کې، د دیارلسو مستعمرو پاڅون زیاتي دا درېیم کال و. د ساراتوګا په جګړه کې د جان بورګوین تسلیمۍ دا ښودله چې د امریکایی مستعمرو په وړاندې مبارزه ښايي د تمې څخه ډېره اوږده او ډېره ګرانبیه تمامه شي. د بریتانیې ماتې، د فرانسې د لاسوهنې او د اروپا د جګړې شونتیا راپورته کړې وه. د شمال حکومت چې له فرانسې سره له جګړې وېره درلوده، له امریکايي مستعمرو سره د روغې جوړې په لټه کې و او په دې برخه کې یې د کافي اندازې خپلواکۍ ورکولو تکل درلود، خو هغه څه چې په ۱۷۷۵ز کال کې کافي وو، بیا تر ۱۷۷۸ز کال پورې کافي نه بلل کېدل. شمال د خپلواکۍ ورکولو اراده نه درلوده. ،خو د ساراتوګا د جګړې په پایله کې او د فرانسوي اتحاد د امکان په حالت کې، لرې بریښېده چې امریکایان دې په لږو شرایطو هوکړه وکړي.
که څه هم فرانسې د آلمان د آیالتونو په منځ کې د خپل نفوذ ساتلو سره په هماغه کچه لېوالتیا درلوده، خو خپله له دوه ګونې ستونزې سره مخامخ وه. په شمالي امریکا کې د یاغي بریتانوي مستعمرو د یوه ملاتړي په توګه، دا د فرانسې په ګټه وه چې د اروپا په لویه وچه کې له ښکېلتیا څخه ډډه وکړي. فرانسې کولای شوای، د اروپا په پرتله په شمالي امریکا کې بریتانویانو ته ډېر زیان ورواړوي. په ۱۷۵۶ز کال کې بیاځلي ډیپلوماټیک نظم، د فرانسې هغه ۲۰۰ کلن بهرنی سیاست ړنګ کړ چې د فرانسې پاچهي او د فرانسې ولس یې د هابسبورګ د کورنۍ په وړاندې یوموټی کول او له مخې یې فرانسې د هابسبورګ اطریش او هابسبورګ هسپانیې سره په تکراري جګړو کې پراخې سیمې ونیولې. په ۱۷۵۶ز کال کې د دې سیاست بدلون په اروپا کې د فرانسې بهرنی سیاست له ویانا سره غوټه کړ. له دې نوي ترتیب سره سره، د ورسای په فرانسوي دربار او په فرانسه کې په عمومي توګه، د اطریش پر ضد قوي احساساتو شتون درلود. د ۱۷۵۶ز کال ډیپلوماتیک انقلاب، چې په ۱۷۷۰ز کال کې د لويي، د ویینوس داوفین (Dauphin of Viennois) او د اطریش آرک-دوکیس ماری انتونیت (Archduchess Marie Antoinette) تر منځ د شخصي اتحاد (د واده لپاره ډیپلوماتیکه اصطلاح) سره ټینګ شو، د ډېری فرانسويانو په اند هم سیاسي او هم له ناسیال سره واده ګڼل کیده. دا چاره د فرانسې د هغه ۲۰۰ کلن بهرني سیاست سره په ټکر کې وه چې مرکزي محور یې "د هابسبورګ کورنۍ سره دښمني پالل" و. د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر کومټې دو ویرګېنېس، له اطریش سره هغه ژوره دښمني وساتله چې د ۱۷۵۶ز کال له اتحاد څخه وړاندې پیل شوې وه. هغه د فرانسې د دودیزو اړیکو بدلون نه و منلی  او اطریشیان یې د اعتماد وړ نه ګڼل. دی په ۱۷۷۸ز کال کې په دې بریالی شو چې اطریش ته د سملاسي پوځي مکلفیتونو څخه فرانسه بې غمه کړي.
د انګلیس-فرانسې د ۱۷۷۸ز کال سمندري کړکېچ
د ۱۷۷۷ز کال د ډېسمبر میاشتې په ۴مه نېټه، بنیامین فرانکلین ته په وارسا کې خبر ورسېد چې فلاډلفیا سقوط کړی او بورګوین تسلیم شوی دی. دوه ورځې وروسته، شپاړسم لويي د اتحاد اړوند مذاکراتو لپاره رسمي موافقه وکړه. دا تړون د ۱۷۷۸ز کال د فبرورۍ میاشتې په ۶مه نېټه لاسلیک شو او فرانسې یوه میاشت وروسته له بریتانیې سره د جګړې اعلان وکړ. د جون په میاشت کې د اوشانټ د سمندري نښتو او په ځانګړې توګه د ۱۷۷۸زکال د جون میاشتې د ۱۷مې نېټې په اقدام سره جګړه پیل شوه.
توقرت، الجزاير
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> تقورت د ورقله په ولایت کې یو ښار دی چې د الجزایر په هېواد کې موقعیت لري. چې په 1998 کې يې 113,625 تنه نفوس درلود او په 2005 کې یې 153,624 تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:الجزاير وېشنيزه:الجزيره تلوېزيون وېشنيزه:الجزيره وېشنيزه:عربي شاعران وېشنيزه:عربي فيزيکپوهان وېشنيزه:عربي شمېرپوهنه وېشنيزه:عربي شمېرپوهان وېشنيزه:عربي شخصيات وېشنيزه:عربي سياستوال وېشنيزه:عربي ستورپوهان وېشنيزه:عربي ساينسپوهان وېشنيزه:عربي ادبیات وېشنيزه:عربي