cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد ادريس کاندهلوي
هجرت
علامه کاندهلوي صاحب جواب ورکړو:حضرت د دین د خدمت لپاره دا هم قبول دي!
د حضرت مفتي صیب په دعوت د جامعه اشرفیه شیخ الحدیث مقرر شو او د اخري ساه پوري همدلته پاتي شو، په زرګونو علماء او طلباء یې وروزل په دعوت اوتبلیغ سره یې د لکاؤ مسلمانانو اصلاح وکړه.
فن خطابت
چې کله به یې تقریر کولو نو داسې به  معلومیدل چې د علم سمندر څپې وهي یو ځل یې د خیر المدارس ملتان په سالانه جلسه کې تقریر شروع کړی و او علمي نکات یې په مدللانه انداز بیانول حضرت سید عطاءالله شاه بخاري صیب د حضرت علمي بصیرت نه متاثر  شو او د تقریر په منځ کې پاڅیدو او مجمع یې مخاطب کړه او په ډیرو جذباتو کې یې داسي اویل:
خلکو! وګورئ دا دي زمونږ اکابر چې علم او تقوی یې بې مثل ده، خلکو!
ښه وګورئ او واورئ! دا د دارالعلوم دیوبند قابل فخر فرزند او ددې دور محقق اعظم او محدث اعظم دی.
مي
علمي مقام
علامه جالندري صیب فرمايي:
د مولانا ادریس کاندهلوي صیب علمي مقام ډیر لوی دی او دی د علم او عمل جوړ سمندر دی.
علامه شبیر احمد عثماني فرمایي:
مولانا ادریس صیب صرف عالم نه دی بلکې ګرځنده کتابتون دی او د خپلې زمانې محقق، محدث، ادیب او متکلم دی.
د حضرت تصانیف
د خپل دور مایه ناز مصنف و په خپل علمي قلم یې ډیر کتابونه لیکلي دي له هغې جملې نه یو څو دا دي:
(۱) تفسیر معارف القران
(۲) تعلیق الصبیح شرح مشکوة المصابیح
(۳) سیرت المصطفی (صلی الله علیه وسلم)
(۴) شرح بخاري
(۵) عقائد الاسلام (ډير ګټور کتاب دی)
(۶) اصول اسلام
(۷) خلافت راشده
(۹)  اسلام و نصرانیت،
دا د علامه کاندهلوي رحمه الله یو څو علمي تصانیف دي. '''د
شريف الدين عظيمي
د شرف الدین عظیمي ژوند لیک
محمد ادريس کاندهلوي
د حضرت تصانیف
حضرت په خپل خلوص سره په زرګونو علماء وروزل مشهور په کې شیخ الحدیث والقران حضرت مولانا حسن جان مدني شهید صیب
شريف الدين عظيمي
ښاغلی شرف الدین عظیمي په ۱۳۶۵ ل. ل کال کې دې دنیا ته سترګې غړولي دي. د ښوونځي زده کړې یې د لومړی نمبر نسوان لیسې څخه، چې اوسمهال د ملکه سریا لیسې په نوم یادیږي پیل کړې دي، بیا ورپسې د موسی شهید، ناصر خسرو بلخي په اوسنۍ لیسه کې، چې ورپسې د نادریې له عالي لیسې څخه په عالي درجه فارغ شو.
محمد ادريس کاندهلوي
د حضرت تصانیف
او زینت المحدثین ډاکټر شیر علي شاه مدني صیب او نور ډیر جلیل القدر علماء ترې فیض یاب شوې دي.
شريف الدين عظيمي
شرف الدین عظیمي د لیسې په دوران کې یو بریالی او د ښه استعداد خاوند زده کوونکی و، چې دوه ځلې یې د سویې ازموینه هم ورکړې ده.
محمد ادريس کاندهلوي
وفات
د علامه کاندهلوي صاحب ټول حیات طیبه د دین په خدمت کې تیر شو حضرت یو ریشتونی عاشق او کامل ولي و،
شريف الدين عظيمي
په ۱۳۸۳ ل.ل کال کې د کانکور ازموینې له لارې د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون د ارواپوهنې څانګې ته بریالی شو. نوموړی په ۱۳۸۷ ل.ل کال کې د کادري نمرو په درلودلو سره د ارواپوهنې له څانګې څخه فارغ شو، چې تر فارغیدو وروسته په همدې کال د سید جمال الدین افغان په دارالمعلمین کې د استاد په حیث دنده پیل کړه.
محمد ادريس کاندهلوي
وفات
په تاریخ د ۷ رجب المرجب ۱۳۹۴ هجري مطابق ۲۸ جولایی ۱۹۷۴  د دې فانې نړۍ څخه یې سترګې پټې کړې.
شريف الدين عظيمي
په ۱۳۸۸ ل.ل کال کې د تخصصي او ژبې ازموینې تر بریالیتوب وروسته د افغانستان د علومو اکاډمي علمي غړي په حیث وټاکل شو. په علومو اکاډمي کې د دوو کالونو تر څیړنو وروسته د مرستیال محقق تر علمي کادري رتبې پورې ورسیده.
محمد ادريس کاندهلوي
وفات
انالله و ان الیه راجعون
د جنازی لمونځ یی خپل مشر زوی مولانا محمد مالک کاندهلوي صیب ادا کړ چې د حضرت علمي او روحاني جانشین او لوی شیخ الحدیث والتفسیر هم دی . وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:ديوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:اسلامي هندي علماء
شريف الدين عظيمي
استاد شرف الدین عظیمي په لویه کچه په انګلیسي، کمپیوټر، ژورنالیزم، څیړنه، د د ښوونکو په روزنیزه برخه کې ډیر دیپلومونه او تصدیقونه ترلاسه کړي دي، چې له همدې ځای څخه یې خپله ماسټري هم تر لاسه کړې ده.
استاد عظیمي اوسمهال په خپله څانګه کې د دوکتورا ترلاسه کولو لپاره چمتو والی بوخت دی. ښاغلي استاد تر اوسه په څو روغتونونو، روغتیایي او رواني مرکزونو کې دندې ترسره کړي دي، چې په زرګونو خلکو ته یې د کورنۍ، رواني او اروایي ستونزو په برخو کې ګټورې سلا مشورې ورکړي دي. ښاغلی شرف الدین عظیمي د هیواد د بیلابیلو ولایتونو په مرکزونو کې علمي سیمینارونه جوړ کړي دي او خپلو وطنوالو ته یې د ارواپوهنې درماني درسونه ورکړي دي، چې له دې سره سره یې د ارواپوهنې په برخه کې خورا ډیر کتابونه او سي ډي ګانې هم خپرې کړي دي.
ښاغلی استاد په رسنیو کې د فعالې ونډې په اخیستلو سره د خلکو رواني ستونزې اوریدلي او د حل لارې چارې یې ور په ګوته کړي دي. استاد په خپل هغه کار او نوښت چې ډیر ویاړي، هغه په افغانستان کې د ارواپوهنې علم ترویج دی، چې اوسمهال د هیواد په انسیتیتونونو، پوهنتونونو، ټلویزیونونو، راډیوګانو او نورو برخو کې خورا ځای نیولی دی. د استاد په اند په دې برخه کې لا هم ډیر کار ته اړتیا ده، چې نوره وده هم ورکړل شي.
ويسسايټ
sharafuddinazimi.com/#pll_switcher
تړلې لیکنې
پوهنتون کابل ولایت
د افغانستان د جګړې (۲۰۰۱- ۲۰۲۱ زکال) پیلامه
په لاندې کې د پېښو هغه لړۍ تشرېح شوې چې له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۲۱ زکال پورې یې د افغانستان جګړې ته لار برابره کړه.
ریښه
په آسیا لویه وچه کې د افغانستان ستراتیژیک موقعیت لامل ګرځېدلی چې نړیوال قدرتونه په مکرر ډول په هغو نابریالي بریدونه ترسره کړي؛ تر دې چې دغه هېواد «د سترواکیو د هدیرې» په توګه یادېږي. بریتانویانو له ۱۸۳۸ زکال راهیسې یوه پېړۍ هڅه وکړه په دغه هېواد کنټرول ترلاسه کړي، خو بریتانیا ته یې فاجعه جوړونکې پایلې لرلې. بالاخره انګلیسانو پرېکړه وکړه چې نشي کولای په مستقیم ډول دغه هېواد تر کنټرول لاندې راولي، همدا و چې په ۱۸۷۹ زکال کې یې یو نیمه لاس پوڅی دولت په دغه هېواد کې جوړ کړ. افغانستان په ۱۹۱۹ زکال کې بېرته خپلواکي واخیسته او له هغو وروسته د یو سلطنتي نظام تر واکمنۍ لاندې راغی.
په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د افغانستان سیاسي نظام مخ پر پاشل کېدو شو. لومړی، محمد داوود خان د ۱۹۷۳ زکال په جولای میاشت کې د یوې کودتا په ترسره کولو واک ونیو او شاهي نظام یې په جمهوریت واړوه. له دې وروسته د ۱۹۷۸ زکال د ثور په انقلاب کې داوود خان شهید کړای شو او د افغانستان خلق دیموکرایتک ګوند د دولت واګې په لاس کې واخیستې چې له امله یې د افغانستان ۴۰ کلنه جګړه پیل شوه. د دغه دولت له خوا د زرګونو سیاسي مخالفینو ځپل او اعدام لامل وګرځېد چې پر وړاندې یې څرګند بغاوتونه لکه د ۱۹۷۹ زکال د هرات پاڅون رامنځته شي. د خلق دیموکراتیک ګوند د رهبرۍ د اختلافاتو تر اغېز لاندې راغی او د ۱۹۷۹ زکال د سپټمبر په ۱۱ مه د حفیظ الله امین له خوا نورمحمد ترکی له واکه ګوښه کړای شو. شوروي اتحاد په خلق دیموکراتیک ګوند کې د نیمګړتیاوو د لیدو له امله درې میاشتې وروسته د امین د ګوښه کولو په موخه برید وکړ.
د ۱۹۷۹ زکال په ډسمبر میاشت کې افغانستان ته د شوروي ځواکونو راتګ سړې جګړې ته لا زور ورکړ او د شوروي اتحاد سیالان؛ متحده ایالات، پاکستان، سعودي عربستان او چین یې اړ کړل څو له هغو یاغیانو ملاتړ وکړي چې د شوروي تر ملاتړ لاندې د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت پر وړاندې یې جګړه کوله. د دغه سوسیالېستي سیکولر حکومت پر خلاف چې تر ډېره یې ښارونه په ولکه کې و، مجاهدینو بیا د مذهبي انګېزې په لرلو په کلیو او بانډو کې واک درلود. د امریکا استخباراتي ادارې (CIA) د پاکستان د استخباراتي ادارې سره یوځای د مجاهدینو لپاره د بهرني ملاتړ ترلاسه کولو په برخه کې هڅې کولې. دغې جګړې د اسامه بن لادن په ګډون عرب دواطلبه وګړي چې د «افغان عربانو» په نوم هم پېژندل کېږي ځانته را جلب کړل.
کورنۍ جګړه او د طالبانو رامنځته کېدل (۱۹۹۲- ۱۹۹۶ زکال)
د اسلامي دولت له تاسیس وروسته د مجاهدینو ترمنځ د واک پر سر سیالۍ پیل شوې، همدا و چې د ۱۹۹۲ زکال په اپرېل میاشت کې دغه هېواد د جنګ سالارانو ترمنځ وویشل شو او کورنۍ جګړې لا زور ونیو. برهان الدین رباني تش په نامه ولسمشر و؛ هغه په هېواد باندې د کنټرول لرلو په موخه اړ و جګړه وکړي چې له کابله یې پیل کړه. د دغو جنګ سالارانو ترمنځ د جګړې دوره د افغانستان په تېر ۴۰ کلن کړکېچ کې تر ټولو خونړۍ دوره وه او کابل د جګړې په ډګر واوښت. شاوخوا ۲۵ زره کسان ووژل شول. جنایاتو لا پراختیا ومونده؛ همدا و چې طالبان را پیدا شول.
په ۱۹۹۴ زکال کې د طالبانو له لومړنیو بریاوو وروسته دغه ډله له سختو ماتو سره هم مخ شوه. ورته مهال پاکستان له طالبانو څخه «پیاوړی ملاتړ وکړ». طالبانو د ۱۹۹۵ زکال په لومړیو کې په کابل باندې برید پیل کړ، خو د مسعود له خوا په شا وتمبول شول. د ۱۹۹۶ زکال د سپټمبر په ۲۷مه طالبانو د پاکستان په پوځي او د سعودي عربستان په مالي ملاتړ وکولای شول کابل ونیسي او د افغانستان اسلامي امارت یې تاسیس کړ.
القاعده
د ۱۹۹۶ زکال په اګست میاشت کې بن لادن اړ کړای شو سوډان پرېږدي؛ همدا و چې د افغانستان جلال آباد ښار ته راغی. هغه د ۱۹۸۰مې لسیزې په وروستیو کې د القاعدې نړیواله شبکه رامنځته کړه څو د شوروي پر وړاندې د مجاهدینو ملاتړ وکړي، خو د جنګ سالارانو ترمنځ د خپل منځي جګړو له امله له هغوی ناهیلی شو. هغه له ملا عمر سړه اړیکې جوړې کړې او د القاعدې عملیات یې د افغانستان ختیځ ته را ولېږدول چې د طالبانو په ولکه کې و.
وروسته له هغه چې په ۱۹۹۸ زکال کې د امریکا په سفارتونو باندې بریدونه د بن لادن کسانو ته اړوند وګڼل شول، د متحده ایالاتو ولسمشر بل کلینټون امر ورکړ چې په افغانستان کې د دغې ډلې روزنیز مرکزونه د توغندویو موخه وګرځوي. د متحده ایالاتو چارواکو په طالبانو فشار راووړ چې بن لادن وروسپاري. په ۱۹۹۹ زکال کې نړیوالې ټولنې په طالبانو باندې بندیزونه ولګول او د بن لادن د تسلیمۍ غوښتنه یې ترې لرله، خو طالبانو په مکرره بڼه د دوی غوښتنې رد کړې.
د افغانستان اړوند د متحده ایالاتو په پالیسیو کې بدلون
د کلینټون د واکمنۍ پر مهال متحده ایالاتو له پاکستان سره نږدې اړیکې لرلې او تر ۱۹۹۸- ۱۹۹۹ زکال پورې یې د افغانستان اړوند هېڅ روښانه پالیسي نه لرله. د بېلګې په توګه، په ۱۹۹۷ زکال کې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر رابین رافل، مسعود ته وویل چې طالبانو ته تسلیم شي. مسعود د هغه د غوښتنې په ځواب کې وویل، تر هغه مهاله چې د خپل پکول په اندازه سیمه یې هم په ولکه کې وي د طالبانو پر وړاندې به جګړې ته دوام ورکړي. نږدې همدغه مهال و چې د کلینټون د ادارې د بهرني سیاست لوړ پوړي چارواکي د افغانستان شمال ته ولاړل او هڅه یې وکړه شمالي ټلواله وهڅوي څو د طالبانو پر ضد د لاسته راغلو مهمو فرصتونو څخه ګټنه وه نه کړي. هغوی ټینګار درلود چې د اوربند او د وسلو د نه کارولو مهال راغلی. ورته مهال پاکستان د سعودي عربستان په مالي مرسته د طالبانو تجهیز کولو ته مخه کړه.
د افغانستان اړوند د متحده ایالاتو سیاستونو په ۱۹۹۸ زکال کې د امریکا په سفارتونو باندې له بریدونو وروسته بدلون وکړ. اسامه بن لادن په دغه بریدونو کې په لاس لرلو تورن شو. په ۱۹۹۹ زکال کې متحده ایالاتو او د ملګرو ملتونو سازمان د دغه سازمان د امنیت شورا د ۱۲۶۷مې ګڼې پریکړه لیک له مخې په طالبانو بندیزونه ولګول او ترې وه یې غوښتل چې اسامه بن لادن په متحده ایالاتو کې د محاکمې په موخه ورته وسپاري او په افغانستان کې هغه ته اړوند ټول ترهګریز مرکزونه وتړي. دغه مهال د مسعود او متحده ایالاتو ترمنځ همکارۍ د ۱۹۹۸ زکال له بریدونو وروسته د اسامه بن لادن د موندلو په موخه وې. متحده ایالاتو او اروپايي اتحادیې له مسعود څخه د طالبانو پر وړاندې مبارزه کې ملاتړ وه نه کړ.
طالبانو ته د متحده ایالاتو ضرب الاجل
د سپټمبر د ۱۱ مې نېټې له بریدونو وروسته د متحده ایالاتو د ملي امنیت شورا هوکړه وکړه چې باید د القاعدې او طالبانو پر ضد پوځي ګام واخیستل شي. ورته مهال بوش هوډ وکړ چې لومړی باید طالبانو ته ضرب الاجل وټاکي. هغه طالبانو ته مهلت وټاکه څو اسامه بن لادن ور وسپاري، «له ځنډ پرته هغه ته اړوند ټول ترهګریز روزنځایونه وتړي، د هغه د ډلې ټول ترهګر او ملاتړي ونیسي او متحده ایالاتو ته بشپړ واک ورکړي چې د هغه د روزنیزو مرکزونو څېړنې وکړي». په همدغه ورځ په کابل کې د علماوو شورا غونډه وکړه او پرېکړه یې وکړه چې بن لادن باید وسپارل شي، خو ملاعمر بیا له دوی سره همغږی نه و او څرګنده یې کړه چې «د اسامه سپارل د موږ لپاره له شرمه ډکه موضوع کېدای شي. دا به زموږ او زموږ د اسلامي عقیدې د کمزورتیا څرګندویي وکړي» همدارنګه به د اسامه له تسلیمۍ وروسته چې بیګناه دی بیا به هم متحده ایالات خپلو غوښتنو ته دوام ورکوي. طالبانو دغه ضرب الاجل رد کړ او څرګنده یې کړه چې اسامه بن لادن به زموږ د میلمه پالنې د پښتني دود او دستور له مخې خوندي وساتل شي.
په افغانستان باندې د امریکا او ناټو د برید څخه اونۍ وړاندې او د برید پر مهال طالبانو له امریکا څخه په بن لادن باندې د لګول شوو تورونو شواهد وغوښتل او څرګنده یې کړه چې که چېرې په دغو بریدونو کې مسئول وي بیا یې په دې شرط دریمګړي هېواد ته سپاري چې امریکا خپل هوايي بریدونه ودروي. د بوش د ادارې یو چارواکي بیا وروسته وویل چې د هغوی د غوښتنو اړوند د خبرو اترو وخت تېر شوی و او «د دې وخت را رسېدلی و چې هغوی باید ګام اخیستی وای». له دې وروسته ډېر ژر د متحده ایالاتو پټ پوځي عملیات پیل شول او د ۲۰۰۱ زکال د اکتوبر په ۷مه نېټه یې په رسمي توګه جګړه پیل کړه.
هالنډ
هالنډ(په هالنډي Nederland په انګلیسي The Netherlands یا Holland) د هالنډ د شاهی نظام اصلی برخه ده چی د اروپا په شمال لویدیځ کی پرته ده. په مرکزی امریکا کی اروبا (په انګلیسی Aruba او نیدرلندز انتلن په انګلیسی Netherlands Antilles) د هالنډ په شاهی حکومت پوری اړه لری او ددی حکومت یوه برخه جوړوی. هالنډ څه دپاسه شپاړسنیم میلیونه وګړي لری. په منځنیو پیړیو کی یې د وګړیو ډیری برخه کاتولیک او پروتستان و جوړوله خو نن ورځ د اروپا تر ټولو بی دینان ملک دی. (ډیری خلک یی دین نه منی) د هالنډ پلازمینه امسټرډام دی خو دولتی چاری وزارتونه او بهرنی سفارتونه زیاتره په (دن هاخ) (په هالنډي Den Haag) کی استوګن دي. دلیل یې هم دا دی چی امستردام یو تجارتی او د سیلانیانو لپاره په زړه پوری ښار دی او دولت نه غواړی چی دا تاریخی ښار یوه سیاسی څیره ځان ته غوره کړی.
د هالند 16.515.057 وګړي په 41.526 کیلومترمربع ځمکه (چی له هغی جملی نه اتلس سلنه یی اوبه دی) استوګن دی چې یو له ډیر میشت وګړو ملکونو څخه شمیرل میږي چې په هر کیلومتر مربع کې (397 تنه میشت دي. د (نیدرلنډ) لغوی مانا (ټیټ ملک) ده. د هالنډ ډیریه برخي د سمندر له سطحی نه ټیټ دي او د بندونو په مرسته یی وچ ساتلی دی. په دی مانا چې که چیری دا بندونه نه وی نو د هالنډ تر ټولو ښایسته ښارونه او تجارتی او صنعتی سیمی تر اوبو لاندی دي.
پلازمېنه
امسټرډام د هالنډ پلازمینه ده خو دولتی چاری او بهرنی سفارتونه په دن هاخ کی استوگن دی. د امستردام کافی شاپ (چیرته چی چرس او ماری وانا ازادانه خرڅیږی) او سکس کلبونه (چیرته چی ښځی د پیسو په مقابل کی جنسی اړیکی نیسی) هر کال په میلیونونو سیلانیان د نړی له گوډ گوډ نه ځان ته رابولی. خو له چرسو او ښځو پرته امستردام نور هم ډیر څه لری. تاریخی ودانی، له هنری او تاریخی اثارو ډک موزیمونه او د Amsterdam Exchange Indexیا (AEX) په څیر تجارتی لوی مرکزونه د امسټردام له نورو شتمنیو څخه دی.
وېشنيزه:هالنډ وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
تور رنګه خلک
تور د انسانو يوه توکميزه شوې ډلبندي ده، عموماً پر سياسي او د پوستکي رنګ ته په کتنې د منځنۍ کچې او زيات تور رنګ څېرې لرونکو ځانګړو خلکو ټولګه ده. ټول هغه خلک چې تور پوستکی لري تورپوستي نه بلل کېږي؛ په ځينو هېوادونو کې، ډېر ځله په لوېديځه نړۍ کې د توکميزې ډلبندۍ په ټولنيز بنسټ ولاړو نظامونو کې، د تور اصطلاح د هغو خلکو د ښودلو لپاره کارول کېږی، څوک چې د نورو خلکو په پرتله د تور پوستکي لرونکي بلل کېږي. عموماً د هغو خلکو لپاره کارول کېږي چې د نيمه سهارا-افريقايي نسل څخه او د اقيانوس اصلي اوسېدونکي وي، خو د نورو ډلو لپاره په بيلا بيلو معناوو کارول شوې اصطلاح ده او هېڅ ډول نژدې نسبي اړيکې ته اشاره نه کوي. له لوېديځو کلتوري اغېزو څخه د باندې اصلي افريقايي ټولنې د نسلي پېژندګلوۍ په توګه د تور اصطلاح نه استعمالوي. د تور «black» اصطلاح په انګريزي ژبه کې د لومړي توري په غټ او واړه دواړو لېکل کېږي. د « AP Stylebook» (د امريکايي رسنۍ Associated Press د لیکدود کتاب دی) خپل لارښود کې د «black» اصطلاح لومړی انګليسي توری (B) په غټو تورو ته په ۲۰۲۰ز کال کې بدل کړ. «ASA Style Guide» (امريکايي اداره ده) بيا وايي چې (B) توری بايد کوچنی يعنې د (b) په بڼه وليکل شي.
بېلا بېلې ټولنې په دې اړوند چې څوک «تور» ډلبندي کړي، ډول ډول معيارونه عملي کوي او همدا ټولنيز بدلونونه د وخت په تېرېدو سره بدل شوي دي. په يو شمېر هېوادونو کې، ټولنيز متغيیرات په دې ډلبنديو دومره اغېز پرېباسي، څومره چې د پوستکي رنګ او په همدې بنسټ د «توروالي» لپاره ټولنيز معيار هم بدل وي. په انګلستان کې، «تور» په تاریخي ډول له «رنګه کس» سره برابر و، کوم چې د غیر اروپايي خلکو لپاره يوه عامه اصطلاح وه. د «استراليا اسيا» په څېر په نورو سيمو کې، اوسېدونکو د «تور» اصطلاح استعمال کړې، يا دا د هغو سيمه يیزو خلکو لپاره کارول شوې، کوم چې جلا تاريخونه يا نسلي شاليدونه لري.
ځينې خلک «تور» يوه سپکونکې، زړه، کمونکې، يا په بله معنا بې استازي نښې په توګه ګڼي او د همدې په پايله کې يې نه دا اصطلاح کاروي او نه يې تعريفوي، په ځانګړي ډول په افريقايي هېوادونو کې، چېرته چې د استعماري توکميز ګوښه والي تاريخ ډېر کم دی.
شمالي افريقا
په اتلسمه پېړۍ کې، د مراکش سلطان مولای اسماعيل «جنګيالی پاچا» (۱۶۷۲-۱۷۲۷) د ۱۵۰۰۰۰ تور پوستو سرتېرو يو لښکر جوړ کړ، کوم ته چې د هغه تور ساتونکي ويل کېدل.
د برازيل د بهايا ايالت پوهنتون، مېشت استاد «کارلوس مور» په وينا، په يوويشتمه پېړۍ کې په عرب نړۍ کې، په شمالي افريقا کې د عربانو په ګډون، افريقايي ګڼ توکميزو خپل ځانونه په دا ډول پېژني چې په لاتيني امریکا کې د ګڼ توکميزو سره ورته والي لري. هغه دعوا کړې چې د تور رنګ عربان، تر ډېره بريده د تور رنګ لاتيني امریکانو په څېر، خپل ځانونه سپين بولي، ځکه د هغوی يو څه لرې نسب سپين دی.
د مصر د ولسمشر انور سادات يوه مور تور پوستې «نوبيايي» سوډانۍ ښځه وه (سوډانۍ عربه) او پلار يې د سپين رنګه پوستکي مصری و. د اداکارۍ د يوې دندې لپاره د يو اعلان په ځواب کې، هغه د يو ځوان سړي په توګه ويلي و، «زه يو سپین رنګه نه يم، خو زه په ټوله معنا تور پوستی هم نه يم. زما توروالی سوروالي ته مايل دی».
د عرب ټولنې د پلار واکمن طبيعت له امله، په شمالي افريقا کې د مریانو د سوداګرۍ په ګډون عرب نارينه وو د نارينه وو په پرتله ډېرې افريقايۍ ښځې وينزې کړې وې. وينزې عموماً په کور کې د خدمت او کرنې برخه کې په کار اچول شوې وې. نارینه وو د قرآن تشریح په دې ډول کړې وه چې یو نارينه مالک او د هغه د وينزو تر منځ له واده پرته هم جنسي اړيکې نيول اجازه لري (وګورئ ماملکت ايمانکم او جنس/يعنې ستاسې د وينزو او له هغوی سره جنسي اړيکې)، همدا چاره د ډېر مخلوط توکم لامل وګرځېده. کله چې يوه وينزه له خپل عرب مالک څخه په ماشوم اميدواره کېده، هغه ام ولد بلل کېده، «يعنې د ماشوم مور»، دا هغه حيثيت و چې نوموړې ته يې امتيازي حقوق ورکول. ماشوم له خپل پلار څخه د مېراث وړلو حق درلود، په همدې بنسټ د شريک توکم ماشومانو کولای شول د خپل پلار په شتمنۍ کې شریک شي. له دې امله چې ټولنه پلار واکمنه وه، په همدې بنسټ کوچنيانو د پلار ټولنيز حيثيت خپلولو او ازاد زېږېدل.
د مخلوط نسل ځينې ماشومان په ترتيب سره د خپلو پلرونو د ځای ناستو په توګه واکمنۍ ته ورسېدل، لکه سلطان احمد المنصور، چا چې له ۱۵۷۸ څخه تر ۱۶۰۸ز کال پورې په مراکش واکمني وکړه. هغه په تخنيکي ډول د شريک توکم د مريې زوی نه بلل کېدو؛ د هغه مور «فولاني» او د هغه د پلار وينزه وه (بې واده مېرمن/صيغه شوې).
د ۱۹۹۱ز کال په لمړيو کې، د سوډان «زغاوة» غdر عربانو تايید کړه چې هغوی د عربانو او غdر عربانو (په ځانګړي ډول د نيلي نسل خلک) په جلا کولو سره، په تېزۍ سره د عرب توکمپالنې د هڅو ښکار ګرځېدلي وو. سوډاني عربان چې حکومت يې په لاس کې و، په پراخه کچه داسې بلل کېدل چې د سوډان د غdر عرب اتباعو په وړاندې له توکمپالنې کار اخلي. پر حکومت د توکمپالنې او د توکم د تصفيې د تګلارو عملي کولو لپاره «په چالاکۍ سره د عرب يووالي د مديريت کولو» تور لګېدلی و.
د ایسلینډ تاریخ
دایسلینډ ثبت شوی تاریخ د نهمې پېړۍ په وروستیو کې د ویکینګ سپړونکو او هغو خلکو له خوا له جوړېدو سره پیل شو، چې دوی یې له ختیځ نه په ځانګړي توګه ناروې او برتانوي ټاپوګانو کې غلامان کړل. ایسلینډ لا تر اوسه د لوېدیځې اروپا له پاتې مېشتو هېوادونو له ځايي کېدو وروسته د ډېر وخت لپاره ناامنه و. د ثبت شوي استقرار نېټه په دودیز ډول ۸۷۴ کال ته ورګرځي، که څه هم د لرغون پېژندنې شواهد ښیي چې له ایرلینډ نه ګیلیک راهبان، چې د ساګاس په وینا د پاپر په نوم پېژندل شوي، پخوا په ایسلینډ کې مېشت وو.
ځمکه په چټکۍ اباده شوه، په عمده توګه د نارویژیانو له خوا چې ښايي له جګړې تښتېدلي وي یا د کرنې لپاره د نوې ځمکې په لټه کې وو. په ۹۳۰ کې سردارانو د حکومتولۍ بڼه جوړه کړه، التینګ چې د نړۍ ترټولو پخوانی پارلمان بلل کېږي. د لسمې پېړۍ په پای کې عیسویت د ناروې د پاچا اولاف تریګواسن د نفوذ له لارې ایسلینډ ته راغی. د دې وخت په جریان کې ایسلینډ خپلواک پاتې شو، یوه دوره چې د زاړه همګټو هېوادونو په نوم پېژندل کېږي او ایسلنډي تاریخ پوهانو د هېواد تاریخ په کتابونو کې مستند کول پیل کړل، چې د ایسلینډ د ساګاس په نوم یادېږي. د ۱۳ پېړۍ په لومړیو کې، داخلي شخړې چې د سټورلینګز په نوم پېژندل کېږي، ایسلینډ کمزوری کړ، چې بالاخره په ۱۳مه پېړۍ کې د ناروې تابع شو. زوړ تړون (۱۲۶۲-۱۲۶۴) او د جانسبوک (۱۲۸۱) منل په مؤثره توګه د ایسلینډ د همګټو هېوادونو حیثیت ته د پای ټکی کېښود. ناروې په بدل کې له سوېډن (۱۳۱۹) او بیا ډنمارک (۱۳۷۶) سره متحد شو. په نهایت کې د نورډیک ټول دولتونه په یوه اتحاد کې متحد شول، د کلمار اتحادیه (۱۳۹۷-۱۵۲۳)؛ خو د دې اتحاد په له منځه تلو سره، ایسلینډ تر ډنمارکي واکمنۍ لاندې راغی. ورپسې په اوولسمه او اتلسمه پېړۍ کې د ډنمارک – آیسلنډي سوداګریز انحصار سخت اقتصاد ته زیان رسونکی و. د ایسلنډ فقر او لوږه د سختو طبیعي پیښو لکه Móðuharðindinیا«Mist Hardships» له امله لا پسې زیاته شوه. چې د دې وخت په لړ کې یې نفوس هم مخ پر زوال شو.
ایسلینډ د ډنمارک برخه پاتې شوه؛ خو په نولسمه پېړۍ کې د اروپا په شاوخوا کې د ملتپالنې له ودې سره سم د خپلواکۍ غورځنګ راڅرګند شو. التینګ چې په  ۱۷۹۹ کې ځنډول شوی و، په ۱۸۴۴ کې بېرته راستون شو او ایسلېنډ له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته حاکمیت ترلاسه کړ، د ۱۹۱۸ز کال د دسمبر په ۱ د ایسلېنډ سلطنت جوړ شو. په هر حال ایسلینډ تر دویمې نړیوالې جګړې پورې د ډنمارک سلطنت تر چتر لاندې و. که څه هم ایسلېنډ په دویمه نړیواله جګړه کې بې طرفه و، وروسته له هغه چې ډنمارک د جرمني وېرماخټ له خوا له واکه وغورځول شو، بریتانیا په ۱۹۴۰ کال کې د نازیانو د نیواک د مخنیوي لپاره په سوله ییزه توګه اشغال کړ. په شمالي اتلانتیک کې د ټاپوګانو د ستراتیژیک موقعیت له امله متحدینو د جګړې تر پایه دا جزیره اشغال وساتله، متحده ایالاتو په ۱۹۴۱ز کال کې له برتانیې نه د اشغال دنده په غاړه واخیسته. په ۱۹۴۴ز کال کې ایسلینډ له ډنمارک سره خپلې پاتې اړیکې پرې کړې (تر نازي نیواک لاندې) او ځان یې جمهوریت اعلان کړ. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته ایسلینډ د شمالي اتلانتیک تړون سازمان بنسټ ایښودونکی غړی و او د ملګرو ملتونو له جوړېدو نه یو کال وروسته د ملګرو ملتونو سره یو ځای شو. اقتصاد یې په چټکۍ سره د کب نیولو له لارې وده وکړه، که څه هم دا د نورو ملتونو سره د شخړو له امله زیانمن شوی.
د ۱۹۸۰ ز کال د اګست په ۱وجیس فینبوګادوټر دایسلینډ ولسمشري په غاړه واخیسته، په دې نېټه هغې په نړۍ کې د لومړۍ منتخبې ښځینه ولسمشرې په توګه تاریخ جوړ کړ.
تور رنګه خلک
شمالي افريقا
د امريکايي پوهنتون اقتصاد پوه «جارج ايټي» د سوډان پر عربي حکومت د تور پوستو اتباعو په وړاندې د توکمپالنې تور پورې کړی دی. د «ايټي» په باور، «په سوډان کې... عربانو واک تر ځان پورې انحصار کړی او تورپوستي يې ايستلي دي – يعنې عرب توکمپالنه». ډېر افريقايي مبصرين له «ايټي» سره يو ځای شوي او په سوډان يې د عرب توکمپالنې تور پورې کړی.
د ایسلینډ تاریخ
له چټکې مالي ودې وروسته، د ایسلېنډ د ۲۰۰۸-۱۱مالي بحران رامنځته شو. ایسلنډ له اروپايي ټولنې بهر پاتې کېدو ته دوام ورکړ.
تور رنګه خلک
سهارا
په سهارا کې، اصلي اوسېدونکو طارقي بربريانو «نيګرو» مريان ساتل. د دې نیول شويو له منځه ډيری يې د نيلي نسل اړوند او شړل شوي وو، يا طارقي اشرافو د مريانو له بازارانو څځه په لويديځ سوډان کې پيرلي و، يا د بریدونو پر مهال بنديان شوي وو. د دوی د اصل پېژندنه د «اهقار بربر» د «ابنهرين» (sing. Ébenher) ټکي په مټ شوې ده، کوم چې یواځې هغو مریانو ته اشاره کوي چې يواځې په نيلي سهارايي ژبه خبرې کوي. دا مريان کله کله د «سونغای» څخه د پور شوې  اصطلاح «بيلا» په نوم هم یادېدل.
په ورته توګه، د لوېدېځې سهارا، سهارايي اصلي اوسېدونکو يو طبقاتي نظام ليدلی و، کوم چې په لوړ او ښکته طبقه مشتمل و. د دې دوديزو قبايلي پولو څخه د باندې «نیګرو» مريان وو، څوک چې له شا اوخوا سيمو څخه راوړل شوي وو.
شمال ختيځه افريقا
په ایتوپيا (حبشه) او سوماليا کې، د مریانو ټولنې عمدتاً د سوډاني ايتوپيايي او کينيايي سومالي نړيوالو پولو له خلکو څخه، يا د نيلي او بانتو خلکو له بنديانو شويو څخه جوړې وې، څوک چې په ټوليز ډول د شنقيلا  او اډون په نومونو پېژندل کېدل (په انګليسي ژبه کې دواړه ټکي د نيګرو په معنا دي).د دې مريانو له ډلې ځينې يې د «قرن افريقا» د نښتو پر مهال نيول شوي وو او بيا د مریانو په سوداګرو پلورل شوي وو. د دې دود تر ټولو لرغونې ښودنه د اومې یا اتمې مخزېږديزې پېړۍ په يوه ډبرليک کې موندل کېږي، د کوم اړيکه چې له «دامت» پاچايۍ سره ده.
د ایسلینډ تاریخ
ایسلینډ له جیولوژیکي پلوه یو نسبتاً ځوان ټاپو دی، چې شاوخوا ۲۰ میلیونه کاله وړاندې د منځني اتلانتیک ریج کې د اور غورځونې د لړۍ له خوارامنځته شوی؛ خو دا لا هم د تازه اورشیندونکوله امله وده کوي. په ایسلېنډ کې موندل شوې تر ټولو زړې ډبریې بېلګې په ۱۶ میلیونه کاله پخواني تاریخ پورې تړاو لري.
جیولوژیکي شالید
په جیولوژیکي شرایطو کې ایسلینډ یوځوان ټاپو دی. دا شاوخوا ۲۰ میلیونه کاله پخوا د میوسین په دور کې د منځ اتلانتیک ریج کې د اورشیندونکو پېښو له لړۍ نه رامنځته شوی، چې د شمالي امریکا او یوریشیا تختو ترمنځ موقعیت لري. دا تختې په کال کې د نږدې ۲،۵ سانتي مترو په سرعت سره خپرېږي. د غونډۍ دا لوړه برخه د رییکجانس ریج په نوم پېژندل کېږي. دهټ سپټاور شیندونکي فعالیت دایسلینډ هټ سپټ ته منسوب شوی، چې په پایله کې د مینټل پلم (آیسلینډ پلوم) په شاوخوا کې پروت دی، د ځمکې په پوښښ کېیوه غیر معمولي ګرمهډبره چې احتمال لري، د ټاپو د رامنځته کېدو او دوام  د شتون لپاره یوڅه مسؤل وي. د پرتلنې په موخه اټکلکېږي، چې نور اورشیندونکي ټاپوګان لکه د فارو ټاپوګان شاوخوا ۵۵میلیونه کاله موجود دي، ازورس (په ورته څنډه کې) شاوخوا ۸میلیونه کالهاو هاوایي له یومیلیون کلونو کم وخت راهیسې موحود دی. د ایسلېنډ په سویللوېدیځ او مرکزي لوړو کې د ډبرې کوچنۍ طبقه شاوخوا ۷۰۰۰۰۰ کلنه ده. د ځمکې جیولوژیکي تاریخ د تودوخې او اقلیم پر بنسټ په یخ عمر وېشل شوی. د یخې دورې وروستۍبرخه، چې معمولاً د یخې دورې په نوم یادېږي، فکر کېږي شاوخوا ۱۱۰۰۰۰ کاله مخکې پیل شوې او شاوخوا ۱۰۰۰۰ کاله مخکې پای ته ورسېده. په داسې حال کې چې په یخ پوښل شوي، د ایسلینډیخونه، فجورډونه او درې جوړې شوې دي.
لرغونی تاریخ
ایسلېنډ د اوږدې مودې د نړۍ له یوه وروستي بې مېشته ټاپوګانو له ډلې پاتې شو (نور یې نیوزیلینډ او ماداګاسکر دي). داسې وړاندیز شوی چې د یوناني جغرافیه پوه پایتیز (له تاریخ مخکې څلورمه پېړۍ) له خوا د تیول په نوم ځمکه په حقیقت کې آیسلینډ وه، که څه هم د پیتیاس د تشریح په پام کې نیولو سره د یوه کرنیز هیواد په توګه ناشونې ښکاري، چې ډېرې شیدې، شات او میوې لري:  دا نوم ډېر احتمال لري چې ناروې یا په احتمالي توګه د فارو ټاپویا شټلینډ ته راجع شوی وي. ډېر لومړني اوسېدونکي تیلیر وو، تر هارالډ فییر هیر لاندې له ناروې وروستي اتحادیې څخه وتښتېدل او له ټیلمارکنه راغلي له تیول سره پېژندل شوي دي. یو ورته دلیل د ګرینلینډ نوم لهګرینلینډنه تشریح کوي، د ګاونډټیل مارک او همدارنګه د تیلیرله خوامشهور شوی. لومړي ټاپو ته د انسانانو د رسېدو دقیقه نېټه نامعلومه ده. په ایسلینډ کې تردرېیمې پېړۍ پورې د رومي اسعارو تاریخ موندل شوی؛ خو دا معلومه نه ده، چې ایا دوی په هغه وخت کې راوړل شوي که د پېړیو له جریان وروسته له وایکینګز سره راغلل.
P
P کیدای شي چې وي:
ویناوالې ځانګړنې
افغاني ټولنه کې د پخوا څخه د ناورینونو له امله رواني او سایکالوژیکي ستونزې شتون لري او همدا رواني ستونزې ددې باعث کیږي چې کورنئ کې کوچنیان د کورني ماحول نه اغیزمن شي او دا اغیز بیا د عمر تر ډیره بریده متداوم شکل لري.ګورو چې اکثره خلک چې د سټیج مخې ته لاړ شي او یا هم د خلکو په وړاندې د خبرو کولو تکل وکړي، نو یا خو دومره ورخطا شي چې د خبرو اساسي موخه ورکه شي او یا هم تاثیر لاندې راځي.زمونږ کورونو کې چې ماشومتوب کې په ماشوم پټکې کیږي لکه کینه ،زر پاڅیږه ، هله هغه سړی دې وهي، پام چې دا کار بیا ونکړې کنه وهم دې او همدارنګه وهل ټکول دا ټول ددې باعث کیږي چې ماشوم غټ هم شي نو همدا ویره یې په زړه کې پرته وي او د خلکو په مخ ورباندې ډیر تاثیر راځي.
په اقتصاد کې د مفاهمې او اړیکو مدیریت په نامه مضمون شته دی چې پکې زده کړیالانو ته د ښې مفاهمې، ویناوالئ او همدا شان اړیکو هنر ښيي، ښه ویناوالې هم زیاتې ځانګړنې لري او هر څوک چې دغه ځانګړنې ځآن کې عملي کړي نو د تاثیر لاندې راتلو ستونزه او همدا شان د مفاهمې ستونزه به یې تر زیاته حده پورې حل شي.
عموما کله چې مونږ په دفتر کې یا بل کو ځای کې په غونډّه کې خبرې کوو یا د خلکو د یو ګروپ په وړاندې یوه موضوع وړندې کوو نو مجبور یو چې د خلکو د مجمع مخکې وغږیږو، که زمونږ خبرې په سم ډول وشي او یا هم ناسم خو یوه خبره واضح ده چې تاثیر یې په مجلس شته، همدا لامل دی چې د خلکو په وړاندې خبرې کولو کې اکثر خلک د ویرې او پریشانئ احساس کوي. خو ښه خبره دا ده چې په دغسې وختونو کې د پریشانئ او ویرې د کنترول پخاطر ځینې تکتیکونه شته چې که عملي شي نو تر کافي حده پورې دغه ستونزه حلیږي. د ویناوالئ تکتیکونه یادول د ویناوال سره کومک کوي چې خپلې خبرې یا پیغام په ښه ډول سره د مجلس حاضرینو ته ورسوي او هغوی پرې پوه کړي. د ویناوالئ غوره مهارت د انسان لپاره که د بریاوو لار پرانیزي ولې په دې کې هم شک نشته چې که ښه ویناوالي ونه شي یا خپل مفهوم په سمه توګه څوک ارایه نکړي او یا هم پیغام په سمه توګه څوک حاضرینو ته ونه رسوي نو د ناکامئ مهر پرې لګیږي.
دوهمه خبره د پيغام د تمرین کول دي، هغه متل دی کنه چې وایی اول یې زده کړه، بیا یې نورو ته وایه په همدې اساس هغه خبرې چې ته یې غواړې د نورو مخکې وکړې، ته کولای شې چې تمرین یې وکړئ تر څو د خبرو کولو او د خبرو د سلسلې جاري ساتلو سره عادت شې.دا کار د انسان په خپل ځآن باور زیاتوي او ډاډمن کوي یې چې هغه د پیغام رسولو چاره په سمه او ښه توګه ترسره کوای شي او همدارنګه خپلو اشتباهاتو ته یې هم متوجه کوي، څومره چې د ویناوالئ تمرین زیات وې په هماغه اندازه تیروتنې هم کمې وي ځکه هر بل تمرین سره ته پخپله خپلو تیروتنو او د ضعف ټکو ته متوجه کیږې.
همدا شان په مجلس کې خبرې داسې ندي کول پکار، چې ناست خلک درنه تنګ شي او یا هم د ستړیا احساس وکړي ، په جریان د پیغام رسولو کې د هغوی د ښکیلتیا هڅه باید وشي، مثلا کیږي پوښتنې مطرح شي که کوم تدریسي پروګرام وي، یا هم که کوم معلوماتي برنامه یا غونډه وي نو د ځینو په نوم یادولو سره د هغوی توجه راجلبولای شو، همدارنګه د کلمو د کارولو سره خاصه پاملرنه پکار ده او هڅه کول پکار دي چې ساده او روانې کلمې وکارول شي تر څو ویناوال یې په تلفظ او همداشان اوریدونکي یې په اوریدلو کې ستونزه محسوس نکړي. زمونږ او تاسو په ټولنه کې یوه ستونزه دا ده چې مونږه اکثروخت د لرې پرتو سیمو د خلکو په محضر کې هم هغه کلمې کاروو کومې چې ډیرې تشریفاتي او علمي بڼه لری او دا ددې باعث کیږي چې پیغام باندې هغوی په سمه توګه پوه نشي او د پیغام رسانئ په وخت کې ستونزې ایجادیږي.که د وینا په مهال مو د ستړیا یا ناراحتئ احساس وکړ نو کیږي چې لنډ لنډ وقفې سره خبرې وکړئ تر څو د فکر کولو څخه وروسته مو الفاظ په خوله راشي او دا هم کافي تاثیر لري.همدارنګه د بدن حرکاتو ته هم متوجه کیدل پکار دی چې لاسونه څنګه کاروم، د ویناوالئ په وخت د توجه جلب پخاطر ظاهري قیافه څنګه ساتم.د خلکو سترګو ته ګورم کنه یواځې په یوه نقطه مې توجه متمرکزه کړې.د ویناوالئ په مهال ویره محسوسول ندي پکار بلکه مثبت فکر پکار دی او باوري کیدل پکار دی چې زه سم روان یم.منفي بافئ څخه ځان ساتل پکار دي.
کوشش پکار دی چې د وینا په مهال په خپله پریشانئ کنترول شي او دا کار هغه وخت کیږي کله چې د یوې وینا وروسته خپلو تیروتنو ته متوجه شئ او راتلونکې وینا یا پروګرام لپاره هغه تیروتنې اصلاح کړئ یا یې د اصلاح پخاطر باندې ګام واخلئ.د وینا په وخت عموما د ځآن پځای توجه زیاته ناستو خلکو ته پکار ده تر څو ته د پیغام د جریان سره سره باوري شئ چې خلک زما د پيغام څخه ستړي نه دي.که چرته په مجلس کې ټولو خلکو سره د سترګو د تماس نه ویره ایجادیږي نو چې د مجلس په کومه برخه مو نظر کولو سره د راحت احساس کاوه هماغه برخې ته زیاته توجه پکار ده او داسې فکر کول پکار دی چې زما اساسي متمرکزه فکري نقطه همدا ده.
د ویناوالئ مهارتونو باندې حاکمیت ترلاسه کول د یو بریالي انسان ځآنګړنې دي او هڅه پکار ده چې تل د پیغام رسولو لپاره او په پیغام د پوهیدو لپاره سم ډول طرز نه کارواخستل شي.
لیکوونکي : شفیق الله مصلح صافی
نوکیا
نوکیا توليدي شرکت (په اصل کې نوکیا اویج دی چې اوس د نوکیا په نوم یادیږي؛ د نوکیاNOKIA په نوم سټایل شوی) د فنلینډ څو ملي مخابراتو ، مالوماتي ټکنالوجۍ او مصرف کونکي برېښنایی شرکت دی چې په 1865 کې تاسیس شوی. د نوکیا اصلي مرکز د فنلینډ په ایسپو کې د لوی هیلسنکي میټروپولیټان سیمه کې دی، مګر د شرکت اصلي ریښې د پیرکانما په تامپیر سیمه کې دي. په 2020 کې، نوکیا په 100 هیوادونو کې نږدې 92,000 خلک په کار ګمارلي، په 130 هیوادونو کې یې سوداګرۍ ترسره کړې، او د 23 ملیارد یورو کلني عاید راپور ورکړی. نوکیا یو عامه محدود شرکت دی چې د هیلسینکي سټاک ایکسچینج او نیویارک سټاک ایکسچینج کې لیست شوی. دا د فارچون ګلوبل 500 له مخې د 2016 عاید له مخې د نړۍ 415م لوی شرکت دی چې په 2009 کې یې 85 ځای ته رسیدلی دی. دا د یورو سټوکس 50 سټاک بازار شاخص یوه برخه ده.
شرکت په تیرو 150 کلونو کې په بیلابیلو صنعتونو کې فعالیت کړی. دا د نبض د کارخانې په توګه تاسیس شوی او د اوږدې مودې راهیسې د ربړ او کیبلونو سره تړلی و، مګر د 1990 لسیزې راهیسې په لوی پیمانه مخابراتي زیربنا ، د ټیکنالوژۍ پراختیا، او جواز ورکولو تمرکز کوي. نوکیا د ګرځنده ټیلیفوني صنعت کې د پام وړ مرسته کړې، د GSM ، 3G ، او LTE معیارونو په پراختیا کې مرسته کوي. د یوې لسیزې لپاره چې په 1998 کې پیل شو، نوکیا په ټوله نړۍ کې د ګرځنده تلیفونونو او سمارټ فونونو ترټولو لوی پلورونکی و. که څه هم د 2000 لسیزې په وروستیو کې، نوکیا د یو لړ خراب مدیریت پریکړو سره مخ شو، او ډیر ژر یې د ګرځنده تلیفون بازار کې د هغې ونډه په چټکۍ سره راټیټه کړه.
د مایکروسافټ او نوکیا سره د وروسته پاتې بازارونو سره د ملګرتیا وروسته،   مایکروسافټ د خپل ګرځنده تلیفون سوداګرۍ وپلورل،  په 2014 کې مایکروسافټ موبایل د خپل ځای ناستی په توګه رامینځته کړ. د خرڅلاو وروسته، نوکیا د خپل مخابراتي زیربناوو سوداګرۍ او د شیانو ټیکنالوژیو انټرنیټ باندې ډیر تمرکز پیل کړ، چې د دې دلته د نقشه کولو ویش او د الکاټل-لوسنټ استملاک لخوا په نښه شوی، په شمول د بیل لابراتوار څیړنیز سازمان. شرکت بیا د مجازی واقعیت او ډیجیټل روغتیا سره هم تجربه وکړه، وروستی یې د وینګس پیرود له لارې. د نوکیا برانډ د HMD Global سره د جواز ورکولو ترتیب له لارې په 2016 کې د ګرځنده او سمارټ فون بازار ته راستون شو. نوکیا د ډیری لوی ګرځنده تلیفون پلورونکو لپاره د پیټینټ لوی جواز ورکوونکي په توګه دوام لري. تر 2018 پورې، نوکیا د نړۍ دریم لوی شبکې تجهیزات جوړونکی دی.
دا شرکت د فنس لخوا د ملي ویاړ سره لیدل کیده، ځکه چې د ګرځنده تلیفون سوداګرۍ دا د فنلینډ څخه د نړۍ ترټولو لوی شرکت او برانډ جوړ کړی. په 2000 کې په خپل اوج کې، د مخابراتي بلبل په وخت کې، نوکیا د هیواد د GDP 4٪، د ټول صادراتو 21٪، او د هیلسینکي سټاک ایکسچینج بازار پانګې 70٪ برخه درلوده.
1865-1967
د نوکیا تاریخ د 1865 څخه نیټه ده، کله چې د فنلینډ - سویډن کان کیندنې انجینر فریډریک ایډیستام د فنلینډ د تامپیر ښار ته نږدې د تامرکوسکي ریپډس په څنډو کې د نبض کارخانه جوړه کړه (بیا د روسیې په امپراتورۍ کې). په 1868 کې د نوکیا ګاونډي ښار ته نږدې د نبض دوهم کار پرانستل شو، چیرې چې د اوبو د بریښنا سرچینې شتون درلود. په 1871 کې، ایډسټام، د خپل ملګري لیو میشیلین سره یوځای، یو ګډ شرکت جوړ کړ او د نوکیا اب په نوم یې (په سویډني کې، د نوکیا شرکت انګلیسي معادل دی) په نوم یاد کړ.
په 1922 کې، په اوس خپلواک فنلینډ کې، نوکیا اب د فنلینډ ربړ ورکس او Kaapelitehdas ( د کیبل فابریکه ) سره ملګرتیا وکړه، چې ټول اوس په ګډه د پولون تر مشرۍ لاندې. د ربړ شرکت په چټکۍ سره وده وکړه کله چې دا په 1930 لسیزه کې د نوکیا سیمې ته لاړ ترڅو د بریښنا رسولو څخه ګټه پورته کړي، او کیبل شرکت ډیر ژر دا کار وکړ.
1967-1990
په 1967 کې، درې شرکتونه - نوکیا، کاپلیټهډاس، او فنلند ربر ورکس - د نوکیا کارپوریشن جوړولو لپاره یوځای شول، په څلورو لویو کاروبارونو کې بیا تنظیم شوي: ځنګلونه، کیبل، ربړ، او بریښنایی. د 1970 لسیزې په لومړیو کې، دا د شبکې او راډیو صنعتونو ته ننوتل. نوکیا په 1983 کې د فنلینډ د دفاعي ځواکونو لپاره د نظامي تجهیزاتو جوړول پیل کړل ( Puolustusvoimat ) ، لکه Sanomalaite M/90 مخابراتي ، او M61 ګاز ماسک لومړی په 1960s کې رامینځته شو. نوکیا اوس مسلکي ګرځنده راډیوګانې ، د ټیلیفون سویچونه ، کپاسیټرونه او کیمیاوي مواد هم جوړوي.
په ۱۹۶۰ لسیزه کې له شوروي اتحاد سره د فنلنډ له سوداګریز تړون وروسته، نوکیا د شوروي بازار ته پراختیا ورکړه. دا ډیر ژر سوداګري پراخه کړه، د اتوماتیک تلیفون تبادلې څخه تر روبوټیک پورې د نورو په مینځ کې؛ د 1970 لسیزې په وروستیو کې، شوروي اتحاد د نوکیا لپاره په یو لوی بازار بدل شو، چې لوړه ګټه یې ترلاسه کړه. نوکیا د شوروي اتحاد سره د ساینسي ټیکنالوژۍ په برخه کې هم همکاري وکړه. د امریکا حکومت د ۱۹۸۰ لسیزې په لومړیو کې د سړې جګړې له پای ته رسیدو وروسته د دې همکارۍ په اړه شکمن شو. نوکیا د متحده ایالاتو ډیری برخې وارد کړې او د شوروي لپاره یې په محصولاتو کې کارولې، او د امریکا د دفاع وزارت مرستیال، ریچارډ پرل په وینا، نوکیا د پنټاګون سره پټه همکاري درلوده چې امریکا ته یې اجازه ورکړه چې د ټیکنالوژیکي پرمختګونو څخه څارنه وکړي. شوروي اتحاد د نوکیا سره د سوداګرۍ له لارې. دا د دواړو خواوو سره د فنلنډ د سوداګرۍ یوه مظاهره وه، ځکه چې دا د سړې جګړې پرمهال بې طرفه وه.
په 1977 کې، کری کیرامو اجراییه رییس شو او د شرکت سوداګرۍ یې بدل کړ. په دې وخت کې، فنلینډ هغه څه وګرځیدل چې "نورډیک جاپان" بلل کیږي. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] هغه په مشرۍ، نوکیا په 1984 کې د تلویزیون جوړونکي سالورا په شمول ډیری شرکتونه ترلاسه کړل، ورپسې په 1985 کې د سویډني الکترونیکي او کمپیوټر جوړونکي Luxor AB او په 1987 کې د فرانسوي تلویزیون جوړونکي Oceanic. دې کار نوکیا د اروپا دریم لوی تلویزیون جوړونکی جوړ کړ (د فیلیپس او تامسن څخه وروسته). موجوده برانډونه په 1996 کې د تلویزیون سوداګرۍ پای ته رسیدو پورې کارولو ته دوام ورکړ. په 1987 کې، نوکیا Schaub-Lorenz، د آلمان د معیاري الیکټریک لورینز (SEL) مصرف کونکي عملیات ترلاسه کړل، چې د هغې "Schaub-Lorenz" او "Graetz" برانډونه شامل وو. دا په اصل کې د امریکا د نړیوال ټیلیفون او ټیلیګراف (ITT) شرکت برخه وه، او د استملاک محصولات د "ITT نوکیا" برانډ لاندې وپلورل شول، سره له دې چې د SEL لخوا په 1986 کې د الکاټل مخکینۍ کمپنۍ Générale d'Electricité (CGE) پلورل شوي. .
د ۱۹۸۸ کال د اپریل په لومړۍ نیټه، نوکیا د ایرکسن د معلوماتي سیسټمونو څانګه وپلورله، چې د سویډني الوتکو او موټر جوړونکي Saab د Datasaab کمپیوټر څانګې په توګه پیل شوې وه. د ایرکسن معلوماتو سیسټمونو د الفاسکوپ ټرمینلونه، ټایپ رایټرونه ، کوچني کمپیوټرونه او د ایرکسن برانډ شوي IBM مطابقت لرونکي کمپیوټرونه جوړ کړل. د نوکیا د معلوماتو سیسټمونو څانګې سره یوځای کول - چې له 1981 راهیسې د مایکرو میکو په نوم د شخصي کمپیوټرونو یوه کرښه درلوده - په پایله کې د نوکیا ډیټا په نوم یاد شو.
نوکیا هم د موبیرا، د ګرځنده ټیلفوني شرکت، چې د خپل راتلونکي ګرځنده تلیفون سوداګرۍ بنسټ و، ترلاسه کړ. په 1981 کې، موبیرا د نورډیک ګرځنده تلیفون (NMT) خدمت پیل کړ، چې د نړۍ لومړی نړیوال ګرځنده شبکه ده او لومړی یې چې نړیوال رومینګ ته اجازه ورکوي. په 1982 کې، موبیرا د موبیرا سناتور موټر تلیفون، د نوکیا لومړنی ګرځنده تلیفون په لاره واچاوه. په هغه وخت کې، شرکت د ګرځنده تلیفونونو په تولید کې هیڅ دلچسپي نه درلوده، کوم چې اجرایوي بورډ د جیمز بانډ د ګیجټونو سره ورته وګڼل: احتمالي راتلونکي او مناسب وسایل. د دې ټولو لاسته راوړنو وروسته، د نوکیا د عاید اساس 2.7 ملیارد امریکایي ډالر شو.
په 1987 کې، Kaapelitehdas د 44 کلونو وروسته په خپل هیلسینکي فابریکه کې د کیبلونو تولید بند کړ، په اغیزمنه توګه یې فرعي شرکت وتړل.
1990-2010
د CEO په توګه د Simo Vuorilehto له ټاکل کیدو وروسته، یو لوی بیارغونه پالن شوې وه. په شرکت کې د 11 ګروپونو سره، Vuorilehto صنعتي واحدونه چې هغه یې غیر ستراتیژیک ګڼلي وو، جلا کړل. نوکیا ټایرونه ( Nokin Renkaat )، د ټایرونو تولید کونکی دی چې په اصل کې په 1932 کې د فنلینډ ربړ کارونو د څانګې په توګه رامینځته شوی، په 1988 کې د نوکیا کارپوریشن څخه جلا شو. دوه کاله وروسته، په 1990 کې، د فنلند ربړ کارونو دا کار تعقیب کړ. په 1991 کې نوکیا خپل کمپیوټر څانګه، نوکیا ډیټا، په انګلستان کې میشته نړیوال کمپیوټر محدود (ICL) ته وپلورل، چې د Fujitsu Siemens مخکینۍ ده. پانګه اچوونکو دا د مالي ستونزو په توګه فکر کاوه او د نوکیا د سټاک بیه د پایلې په توګه راټیټه شوه. فنلنډ هم اوس د ژوندي حافظې په برخه کې تر ټولو ناوړه کړکیچ تجربه کوي، او د شوروي اتحاد ړنګېدل ، چې یو لوی پیرودونکی دی، مسله نوره هم خرابه کړه.
Vuorilehto د 1992 کال په جنورۍ کې پریښودل شو او پر ځای یې جورما اولیلا وټاکل شو، چې له 1990 راهیسې د ګرځنده تلیفون سوداګرۍ مشر و او د دې برخې د پلورلو په اړه یې مشوره ورکړه. اولیلا پریکړه وکړه چې نوکیا په یوه " مخابراتي " شرکت بدل کړي، او بالاخره یې د بریښنا سوداګرۍ په څیر د ویش څخه ځان خلاص کړ. دا ستراتیژي خورا بریالۍ ثابته شوه او شرکت په راتلونکو کلونو کې په چټکۍ سره وده وکړه. د نوکیا عملیاتي ګټه په 1991 کې له منفي څخه په 1995 کې ملیارد ډالرو ته او په 1999 کې نږدې 4 ملیارد ډالرو ته ورسیده.
د موبیرا سناتور وروسته د نوکیا لومړی بشپړ پورټ ایبل ګرځنده تلیفون په 1987 کې د موبیرا سټیمین 900 و. نوکیا په 1980 لسیزه کې د GSM ګرځنده معیارونو په پراختیا کې مرسته وکړه، او د نوکیا سیمنز شبکې مخکینۍ سیمنز سره یې د GSM لومړنۍ شبکه جوړه کړه. د نړۍ لومړی GSM زنګ د فنلنډ لومړي وزیر هري هولکیري د ۱۹۹۱ کال د جولای په لومړۍ نېټه د نوکیا د ۹۰۰ وسایلو په کارولو سره وکړ. د MHz بانډ شبکه د نوکیا لخوا جوړه شوې او د Radiolinja لخوا پرمخ وړل کیږي. د 1992 په نومبر کې، نوکیا 1011 په لاره واچول شو، چې دا په سوداګریزه توګه د GSM ګرځنده تلیفون په توګه شتون لري.
سالورا اوی د نوکیا د فرعي شرکت په توګه په 1989 کې پای ته ورسیده کله چې څانګه د نوکیا- موبیرا اوی سره یوځای شوه. دا برانډ تر 1995 پورې د تلویزیونونو لپاره کارول کیدو ته دوام ورکړ.
د 1996 کال د جون په 12، نوکیا اعلان وکړ چې خپل تلویزیوني سوداګرۍ په کاناډا/هانګ کانګ کې میشته نیم ټیک کارپوریشن ته پلوري. په آلمان کې د تلویزیون جوړولو فابریکه د 1996 په سپتمبر کې وتړل شوه. په خرڅلاو کې په تورکو کې یوه فابریکه شامله وه او د ۱۹۹۹ کال تر پایه پورې د نوکیا، فنلکس ، لوکسر ، سلورا ، شوب-لورینز او برانډونو د کارولو حقونه شامل وو. ځینې دا برانڈونه وروسته نورو شرکتونو ته وپلورل شول.
نوکیا لومړی و چې په انګلستان کې یې د ډیجیټل سپوږمکۍ ریسیورونه په لاره واچول چې د مارچ په 1997 کې اعلان شو د 1997 په اګست کې نوکیا لومړی ډیجیټل سپوږمکۍ اخیستونکی د عام انٹرفیس (CI) ملاتړ سره معرفي کړ. په 1998 کې نوکیا د برتانوي ډیجیټل براډکاسټینګ (BDB) لخوا د نړۍ د لومړي ډیجیټل ځمکني تلویزیون سیټ ټاپ بکسونو تولید لپاره غوره عرضه کونکی شو ، کوم چې په پای کې د ONdigital په توګه پیل شو. د 1998 په اکتوبر کې، نوکیا د موټرولا څخه مخکې شو چې د غوره پلورونکي ګرځنده تلیفون برانډ شو، او په دسمبر کې یې خپل 100 ملیون ګرځنده تلیفون جوړ کړ. یو لوی دلیل چې ولې نوکیا د خپلو اصلي سیالانو موټروولا او ایرکسن پروړاندې وده وکړه دا و چې دا اداره کړي د ځوانانو بازار او فیشن پلوه مصرف کونکو ته پاملرنه وکړي ، خورا د پام وړ د نوکیا 5110 او 3210 هینډسیټونو سره چې د رنګارنګ او بدلیدونکي بیک - پراخه لړۍ وړاندې کوي. پوښونه چې Xpress-on نومیږي. په 1992 کې یو له پخوانیو فیشن تلیفونونو څخه، د سویس واچ جوړونکي سویچ څخه، د نوکیا 101 هینډسیټ پراساس و. شرکت به د ورټو څانګه هم رامینځته کړي ، د لوکس ګرځنده هینډسیټ رامینځته کړي.
نوکیا د 1996 په اپریل کې ادعا وکړه چې خپل 447Xav او 447K مانیټرونه د سټیریو سپیکرو او فرعي ووفر سره لومړی وي. د می په 1999 کې نوکیا خپل لومړی بې سیم LAN محصولات معرفي کړل. د 2000 په جنورۍ کې ViewSonic د نوکیا ډیسپلی محصولات ترلاسه کړل، د شخصي کمپیوټرونو لپاره د ډیزاینونو څانګه. په 26 اپریل 2001 نوکیا په اسپانیا کې د DSL موډیمونو او روټرونو رسولو لپاره د ټیلفونیکا سره ملګرتیا وکړه.
په 1997 کې، نوکیا د برازیل الیکترونیکي شرکت Gradiente سره یو ګډ شرکت تاسیس کړ چیرې چې دوی ته اجازه ورکړل شوه چې د نوکیا او ګریډینټ برانډ نومونو لاندې د نوکیا ګرځنده تلیفونونو ډولونه تولید کړي.
په 1998 کې، نوکیا د EPOC32 د ځای ناستي په توګه د PDAs او سمارټ ګرځنده تلیفونونو لپاره یو نوی عملیاتي سیسټم رامینځته کولو لپاره د Psion په مشرۍ Symbian Ltd. دوی په 2001 کې د Symbian OS چلولو نوکیا 9210 کمونیکیټر خپور کړ او په هغه کال کې یې د Symbian لړۍ 60 پلیټ فارم رامینځته کړ، وروسته یې د خپل لومړي کامرې تلیفون ، نوکیا 7650 سره معرفي کړ. نوکیا او سمبیان دواړه په پای کې په ترتیب سره د سمارټ فون هارډویر او سافټویر ترټولو لوی جوړونکي شول، او د 2004 په فبروري کې نوکیا د Symbian Ltd ترټولو لوی ونډه لرونکی شو نوکیا د 2008 کال په جون کې ټول شرکت ترلاسه کړ او بیا یې د خپل ځای ناستی په توګه سمبیان بنسټ جوړ کړ.
یوازې په 1998 کې، شرکت د 20 ملیارد ډالرو د پلور عاید درلود چې 2.6 ملیارد ډالر ګټه یې کوله. په 2000 کې نوکیا تر 55,000 ډیر خلک په کار ګمارلي وو، او د ګرځنده تلیفون په بازار کې یې د بازار ونډه 30٪ درلوده، نږدې دوه چنده د خپل نږدې سیال، موتورولا په پرتله. دغه شرکت تر ۱۹۹۹ کال پورې په ۱۴۰ هېوادونو کې فعالیت کاوه. دا هغه مهال راپور ورکړ شوی و چې ځینې خلک په دې باور وو چې نوکیا یو جاپاني شرکت دی. د 1996 او 2001 ترمنځ، د نوکیا سوداګري پنځه چنده زیاته شوه، له 6.5 ملیارد یورو څخه 31 ملیارد یورو ته. دا شرکت به بیا د کامرې تلیفونونو یو بریالي او نوښت جوړونکي په توګه وپیژندل شي. نوکیا 3600/3650 لومړی کامرې تلیفون و چې په 2003 کې په شمالي امریکا کې وپلورل شو. د 2005 په اپریل کې نوکیا د آلمان د کیمرې اپټیکس جوړونکي کارل زیس AG سره ملګرتیا وکړه. په همدې میاشت کې نوکیا Nseries معرفي کړ، کوم چې به د راتلونکو شپږو کلونو لپاره د دې سمارټ فونونو عمده لاین شي. د نوکیا N95 په سپتمبر 2006 کې معرفي شو خورا بریالی شو او په 2007 کې په اروپا کې د "غوره ګرځنده عکس اخیستونکي وسیله په توګه هم ورکړل شو. د هغې ځای ناستی N82 د زینون فلش نندارې ته وړاندې کړ، په 2008 کې یې په اروپا کې د "غوره ګرځنده عکس اخیستنې" وسیلې جایزه ګټلو کې مرسته وکړه. N93 په 2006 کې د خپل ځانګړي کیمکارډر او د تودوخې وړ ډیزاین لپاره پیژندل شوی و چې د کلیم شیل او کیمکارډر په څیر موقعیت ترمینځ تیریږي. دوی په 2010 کې د لوړ ریزولوشن 12 میګاپکسل سینسر سره د N8 لپاره هم ښه پیژندل شوي؛ 808 PureView په 2012 کې د 41 میګاپکسله سینسر سره؛ او په 2012 کې د Lumia 920 پرچم بردار چې د PureView پرمختللي ټیکنالوژي پلي کوي.
نوکیا د سانپ د شهرت له امله د ګرځنده لوبو یو له مخکښانو څخه و ، کوم چې په ډیری محصولاتو کې دمخه بار شوی و. په 2002 کې، نوکیا هڅه وکړه چې د لاسي لوبو بازار ته د N-Gage سره مات کړي. د نوکیا د ساتیرۍ او رسنیو مشر، ایلکا رایسکینین، یو ځل د " ګیم بوای د 10 کلنو ماشومانو لپاره" نقل کړی، وویل چې N-Gage د بالغ لیدونکو لپاره ډیر مناسب دی. په هرصورت، وسیله ناکامه وه، نشي کولی د بازار غالب مشر نینټینډو ننګونه وکړي. نوکیا هڅه وکړه چې د خپلو S60 سمارټ فونونو لپاره د پلیټ فارم په توګه N-Gage بیا ژوندي کړي، چې بالاخره په 2008 پیل شو.
د 2004 په Q1 کې، د نوکیا د ګرځنده تلیفون هینډسیټ بازار برخه په چټکۍ سره 28.9٪ ته راښکته شوه، چې یو کال دمخه 34.6٪ ته راټیټه شوه. په هرصورت، په 2006 کې شرکت په ثابت ډول یو ځل بیا لاسته راوړی او د 2007 په Q4 کې د 40.4٪ خپل ټول وخت لوړ شمیر ته ورسید. په دې ربع کې د دې سمارټ فون بازار ونډه 51٪ وه. نوکیا په هغه وخت کې د شمالي امریکا په ټولو سیمو کې ترټولو لوی پلورونکی و.
نوکیا د ګرځنده تلویزیون آزموینې په 2005 کې په فنلینډ کې د عامه خپرونکي Yle لخوا چمتو شوي مینځپانګې سره پیل کړې. خدمتونه د DVB-H معیار پراساس دي. دا د پراخه سکرین نوکیا 7710 سمارټ فون سره د ځانګړي لاسرسي سره لیدل کیدی شي دا د DVB-H سیګنالونو ترلاسه کولو توان لري. نوکیا د 2005 په سپتمبر کې په انګلستان کې د آزموینې پیل کولو لپاره د Arqiva او O2 سره ملګرتیا وکړه.
په 2005 کې، نوکیا د میمو په نوم د لینکس پر بنسټ عملیاتي سیسټم رامینځته کړ، کوم چې هغه کال د نوکیا 770 انټرنیټ ټابلیټ ته لیږدول.
د 2006 کال د جون په 1، جورما اولیلا د شرکت رییس شو او د سی ای او په توګه تقاعد شو، د Olli-Pekka Kallasvuo پر ځای. د 2007 په اګست کې، نوکیا Ovi معرفي کړ، د شرکت د نوي انټرنیټ خدماتو لپاره یو چتر نوم دی چې پکې د N-Gage پلیټ فارم او د نوکیا میوزیک پلورنځی شامل وو. Ovi Store د ایپل د اپل سټور په وړاندې د سختې سیالۍ سره مخ شو کله چې دا په 2008 کې معرفي شو.
د 2008 په اکتوبر کې، نوکیا د نوکیا 5800 ایکسپریس میوزیک اعلان کړ، لومړی وسیله چې د نوي ټچ-سینټریک S60 5th نسخه سره لیږدول کیږي، چې د Symbian^1 په نوم هم پیژندل کیږي، د سمبیان بنسټ له رامینځته کیدو راهیسې د پلیټ فارم لومړی تکرار دی. د 2008 په نومبر کې نوکیا اعلان وکړ چې دا به په جاپان کې د ټیټ بازار ونډې له امله د ګرځنده تلیفون پلور بند کړي. په 2008 کې د نوکیا نړیوال ګرځنده تلیفون بازار ونډه 38.6 سلنې ته لوړه شوه. په ورته کال، نوکیا د Trolltech استملاک او د Qt سافټویر پراختیا اعلان کړه. Qt تر 2011 پورې د نوکیا د ستراتیژۍ مرکزي برخه وه، او بالاخره په 2012 کې وپلورل شوه.
نوکیا په لنډ وخت کې د 2009 کال په اګست کې د بکلیټ 3G netbook سره کمپیوټر بازار ته راستون شو.
2010-2014
د 2009 په وروستیو کې او په 2010 کې، په ترتیب سره د میوزیک متمرکز Xseries او د مصرف کونکي متمرکز سیریز معرفي شوي. د 2010 په اپریل کې نوکیا خپل راتلونکی لوی ګرځنده وسیله، نوکیا N8 معرفي کړه، کوم چې به لومړی وي چې په Symbian^3 کې چلیږي. په هرصورت دا د ډیرو میاشتو لپاره وځنډول شو چې د شرکت عکس یې خراب کړ، په ځانګړې توګه د خپل پخواني پرچم بردار N97 ناکامۍ او د ایپل او مخ په زیاتیدونکي ګوګل څخه د سختې سیالۍ وروسته. د 2010 کال د سپتمبر په 10، Olli-Pekka Kallasvuo د CEO په توګه له دندې ګوښه شو او اعلان شو چې د مایکروسافټ څخه سټیفن ایلوپ به د نوکیا په تاریخ کې لومړی غیر فنلنډي رییس وي. دا ادعا شوې وه چې پانګه اچوونکو د نوکیا بورډ فشار راوړی ترڅو یو بهرنی وګماري ترڅو مدیریت ګډوډ کړي او د دودیز "نوکیا لارې" څخه ځان خلاص کړي. اولیلا دا هم اعلان کړی و چې تر ۲۰۱۲ پورې به د نوکیا د رییس په توګه له دندې ګوښه شي. د 2011 کال د مارچ په 11 نوکیا اعلان وکړ چې دوی ایلوپ ته د هغه د 1.4 ملیون ډالرو کلني معاش په سر کې د "د هغه د مخکیني کارمند څخه د ورک شوي عاید د جبران په توګه" د 6 ملیون ډالرو لاسلیک بونس ورکړي. زوړ Symbian OS په فبروري 2010 کې په بشپړه توګه خلاص سرچینه شوه. په هرصورت، د 2010 په نومبر کې دا اعلان شو چې د سمبیان بنسټ تړل کیږي او نوکیا به د تړل شوي جواز لاندې د سمبیان عملیاتي سیسټم کنټرول بیرته واخلي. تر دې دمه نوکیا یوازینی پاتې شرکت و چې پلیټ فارم یې کاروي، په جاپان کې د NTT DoCoMo د کیریر سره، وروسته له دې چې سامسنګ او سوني ایرکسن دواړه Android ته لاړل. په عین حال کې، په 2010 کې د نوکیا د لینوکس هیلو لپاره، نوکیا د انټل سره همکاري وکړه ترڅو د میګو پروژه جوړه کړي، وروسته له دې چې د نوکیا خپل میمو او انټیل موبلین یوځای شي.
د نوکیا سمبیان پلیټ فارم چې د ډیرو کلونو لپاره په اروپا او آسیا کې د سمارټ فون مخکښ پلیټ فارم و د iOS او Android له راتګ وروسته په چټکۍ سره زوړ او د پراختیا کونکو لپاره ستونزمن شو. د دې سره د مقابلې لپاره ، نوکیا پلان درلود چې خپل میګو لینکس عملیاتي سیسټم رامینځته کړي ، د پراختیا لاندې ، په سمارټ فونونو کې د شرکت پرچم بردار. د ایلوپ د اجراییوي رییس د دندې له پیل څخه لږ وروسته، د نوکیا بورډ هغه ته د دې وړتیا ورکړه چې د شرکت ګرځنده تلیفون ستراتیژي بدله کړي، په شمول د عملیاتي سیسټمونو بدلول. تجربه لرونکي انسسي وانجوکي ، د سمارټ فونونو څانګې مشر ، پدې وخت کې شرکت پریښود. د هغه وروستۍ بڼه د نوکیا ورلډ 2010 کې وه کله چې نوکیا E7 او نور Symbian^3 وسایل معرفي شول.