نباتي_ويروسونه
(۱)شکل: د تنباکو په نبا ت کې زیړوالې له ورایه څرګندیږي. ځېنې وایرسونه خپل کوربه ته ظاهراً کوم زیان نه رسوي مګر خپل کوربه سره اوسیږي په دې کې ځېنې ډولونه یې بعضې وختونه مختلفې شدیدي ناروغۍ منځته راوړي د وایرس ونو تدریجي پیدایښت څرنګوالی د ډېرې مودې راهیسې د مختلفو نظریاتو په ورکولو سره بیان شوی دي په ځانګړي ډول هره نظریه په خپل وخت او زمان کې د یو خاص ارزښت لرونکی ده. د نباتي وایرسونو خاصیتونه نباتي وایرسونه د بوټو له نورو پتو جینونو څخه یوازې د اندازې او شکل په لحاظ نه بلکې د کیمیاوي ترکیب،فزیکې ساختمان،داخته کولو دلارو چارو له مخې ،په کوربه کې د انتقال ډېرښت خپریدلو او د هغه علایمو په وسیله چې میزبان نبات یې منځته راوړی شي توپير لري. سره له دې چې د ساده مایکروسکوپ په وسیله ممکن په وایرس اخته شوی حجرې کې ځېنې وایرس لرونکی مغلق شکلونه یا کرستلونه ولیدل شي خوپه عمومي توګه ویرسونه د نورو ناروغیو دعاملینو په څير چې داخته نسجونو له پاسه او یا دهغوی په دننه کې موجود وي او یاپه سترګواو یا مایکروسکوپ په وسیله ولیدل شي او یاهم ونه لیدل شي.د الکترو مایکروسکوپ لاندې د هغو حجراتو مقطع چې په وایرس  اخته وي د وایرس  په څير ذرې ولیدل شي یا نه ځکه چې د نوموړي مایکروسکوپ لاندې هم ټول وایرسونه په ډ ېرې اسانۍ سره نه شي لیدل کیدای له بله پلوه که چیرې د حجرې په مقطع یا شیره کې د وایرس ونو د موجودیت ثبوت وي یا دا چې دغې وایرس  مشخصه ناروغي منځته راوړي ډېر زیات کار او وخت ته اړتیا ده د نبا تا تو د وایرس ونو د معلومولو لپاره تراوسه پورې هغه لارې چارې په کار وړل کیږي چې اتیا کاله پخوا له هغه څخه کار اخیستل کیده دا طریقې په لمړی د رجه د پيوند او یا د نباتاتو د هغه شیرې انتقال په وسیله چې د بکتریایي فلتر څخه تیر شوی وي ترڅو بکتریا او یا کوم بل عامل په کې پاتې نشي د ناروغه  نبات څخه روغ نبات ته د وایرس  د انتقال څخه عبارت دی. د نباتي وایرس ځېنې نورې لارې چارې لکه زیړکې یا نقل ورکونکې حشرات هم د وایرس  د موجودیت ثبوت لپاره معلومیدلای شي د دې کار ا څخه وروسته د وایرس  دا سې علایم منځته راځي چې د وایرس  په څیر وي او تقریباً دا ثابتوي چې د یو یا څو وایرسونو په اخته بوټي کې موجود دي او دا ناروغي د وایرس  په وسیله منځته راغلی وي. د پیوند کولو د میخانیکې اناکولیشن (Anacolation) یعنې د نبات په وایرس اخته کیدو عملیې څخه وروسته د علایمو منځته راتګ دا څرګندوي چې دا علایم د اقلیمي شرایطو په وسیله منځته ندي راغلي او همدارنګه د دې چانس امکان یې له منځه نه دې وړی چې دا علایم د بکتریا ،فنګسونو او یا زهري موادو د شتون په پایله کې پیدا شوي دي. د نورو پتو جینونو شتوالی باید د مایکرسکوپ لاندې د ناروغه نبات د شیرې د لیدلو په وسیله وڅیړل شي ځګه چې د وایرس ونو څخه پرته نورو پتوجینونه د ساده مایکروسکوپ په وسیله هم لیدل کیدای شي که چیرې کوم ډول زهري مواد په نبات کې موجود وي او د Toxicڅخه د ویرسونو بیلول د ناروغه څخه روغ نبات ته او ورپسې بل نبات ته د شیرې د پرله پسې انتقال په وسیله کیږي. په دې ترتیب چې زهري مواد ښه رقیق شي ترڅو د پرله پسې انتقال څخه وروسته علایم منځته راوړي چې نوموړي نباتات په وایرس اخته شوی دي او که نه معلومول یې د الکترون مایکروسکوپ په وسیله هغه وخت کیږي چې په نبات کې په وایرس سره اخته شوی سلول علایم څرګند داغونه ولیدل شي چې مطالعه یې د روغو نباتاتو سره اسانه شي. وایرس څه ته وایي؟ وایرس دا سې یو کوچنې اورګانیزم دی چې د عادي مایکروسکوپ په وسیله نه لیدل کیږي او لیدل یې یوازې د الکترو مایکروسکوپ په وسیله کیږي .نوموړي موجودات د خپل ځان څخه کوم مستقل فعالیت نه لري بلکې د یو ژوندي سلول څخه استفاده کوي او د ژوندانه ټول فعالیتونه په دې حجره کې اجرا کوي مکمل وایرس  Virioin هم ویل کیږي. یو شمیر علماء نوموړي ارګانیزم ته ژوندې ارګانیزم وايي مګر د کیمیا علماء د بیولوژیستانو سره په دې عقیده ندي ځکه چې نوموړي ارګانیزم ته د نیو کلیو پروتین نوم ورکړی دی ځکه چې نوموړي موجودات د (DNA) او (RNA)څخه منځته راغلي دي او خارجي برخه یې پروتینونو احاطه کړی ده د وایرس  غټوالی د (10-300) ملي مایکرون پورې رسیږي د بیلګې په ډ ول د چیچک وایروس د (30-250) ملي مایکرون پورې قطر لري څرنګه چې مخکې هم ذکر شول په عمومي توګه وایرسونه د الکترو ن مایکروسکوپ لاندې مطالعه او د لیدلو وړ دي خو په استثنایي ډول ځېنې غټ وایرسونه کیدای شي چې د عادي مایکرسکوپ په وسیله هم ولیدل شي ځېنې مایکرو ارګانیزمونه لکه : مایکرو پلازما د سفزیالوژي له نظره د بکتریا سره شباهت لري او قطر یې د 150 ملي مایکرون پورې رسیږي دا ټول ژوندي موجودات د عادي مایکروسکوپ لاندې د لیدلو قابلیت نه لري ددې لپاره چې د نوموړي ارګانیزمونو مورفولوژي مطالعه شي نو په خاص ډول ضرورت احساسیږي چې د وایرس  تکثر مطالعه کړو.