cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تېروتنه یا غلط فهمي
د طبقه بندۍ سېستم
د تېروتنو د جوړښت او کارولو اختلاف د هغوی طبقه بندي له ستونزو سره مخ کوي، همدرانګه ددې سبب ګرځي چې د هغوی د کارونکو او ماهیرونو د رضایت په ترلاسه کولو کې ستونزې راولاړې کړي. تېروتنې د دوی جوړښت یا د دوی د مینځپانګې له مخې په دقیق ډول طبقه بندي کیدلی شي. د بېلګې په توګه په ترتیب سره د رسمي تېروتنې یا غیر رسمي تېروتنې په توګه طبقه بندي کول. د غیر رسمي تېروتنو طبقه بندي کیدلی شي پر نورو کټګوریو باندې وویشل شي. لکه ژبنۍ، د پرېښودلو له لارې تړاو، د لاسوهنې له لارې تړاو، او د فرضیې یا انګېرنې له لارې تړاو. له بلې خوا، تېروتنې کیدلی شي د هغه پروسې له مخې هم طبقه بندي شي د کومې له مخې چې پېښیېږي. لکه مادي تېروتنې (محتوا)، لفظي تېروتنې (ژبنۍ) او بیا هم رسمي تېروتنې (په استخراج یا استنباط کې تېروتنه). په خپل نوبت سره دا شونې ده چې مادي تېروتنې د غیر رسمي تېروتنې په عمومي کټګورۍ کې هم ځای په ځای شي. ددې ترڅنګ لفظي تېروتنې کیدلی شي په رسمي یا غیر رسمي طبقه بندۍ کې ځای په ځای شي. هغه ابهام پرتله کړئ، کوم چې د ګونګوالي یا ابهام پر بنسټ یوه کلمه یا یوه جمله ده. د مثال په ډول، «هغه لېونی دی» دا کېدلی شي چې د ترکیب د تېروتنه له مخې چې د مقدماتو او اټکل پر اساس ابهام ګڼل کېږي د هغه کس لیونتوب یا قهرېدلو ته اشاره ولري. مثال، دا باید د باسکیټبال یوغوره ټیم وي، ځکه چې هر یو غړی یې یو غوره لوبغاړی دی. حتی د ټولګیو تعریفونه ممکن ځانګړي تعریفونه نه وي. د مثال په توګه، وایټلی د مادي تېروتنې سره د منطقي تېروتنې د تکمیل په توګه چلند کوي او هغوی د غیر رسمي تېروتنو سره مترادفې ګڼې، پداسې حال کې چې نور کسان یې لکه چې پورته یې یادونه وشوه بیا د غیر رسمي تېروتنو فرعي ټولګي ګڼي.
یوناني منطق
یوناني فیلسوف ارسطو چې (له میلاد وړاندې د ۳۲۲ او ۳۸۴) کلونو ترمنځ یې ژوند کاو، هغه لومړنی کس و، چې منطقي تېروتنې یې په دې خاطر چې د مخالفې مقالې ردولو ته یوه بریالۍ لاره پرانیزې، په لیست کې تنظیم کړې. د ارسطو "سوفيستيکي ردونه" (De Sophisticis Elenchis) ديارلس تېروتنې په ګوته کوي، چې پر دوو لويو ډولونو باندې وېشل شوي دي. لومړۍ یې ژبنۍ تېروتنې او دویم یې غير ژبنۍ تېروتنې دي، چې ځينې يې په ژبې پورې تړلې دي او نورې يې له ژبې سره کوم تړاو نه لري. دغه تېروتنې په ترتیب سره لفظي تېروتنې او مادي تېروتنې بلل کیږي. مادي تېروتنې په هغه څه کې چې استدلال کوونکی یې په اړه خبرې کوي تېروتنه ده، پداسې حال کې چې لفظي تېروتنه د استدلال کونکي د خبرو د څرنګوالی تېروتنه ده. لفظي تېروتنې هغه تېروتنې دي چې په هغه کې پایله د کلمو د ناسم یا مبهم استعمال له لارې ترلاسه کیږي. په ژبې پورې د تړلې تېروتنې مثال د دې په اړه د بحث په توګه ورکول کیږي چې په بشر کې څوک زده کړه کوي، هوښیار یا ناپوه. له ژبې څخه د خپلواکه تېروتنې بېلګې:
هندی منطق
هندي منطق پوهانو په یو استدلال کې د تېروتنو په پوهېدلو باندې ډېر تکلیفونه ګاللي دي. د منطق او استدلال په اړه د متنونو یوه اغیزمنه ټولګه د نیایا سوترا تر عنوان لاندې چې اکسپاد ګوتم ته منسوب شوي شتون لري. مختلف اټکلونه ښیي چې دغه ټولګه د شپږمې او دویمې پیړۍ په منځ کې جوړ شوي ده. دغه ټوګله د استدلال په تیوري کې پنځه داسې دلیلونه لېست کوي، چې په یوه استدلال کې کارول شوي دي. دې ته د وروستیو منطق پوهانو لخوا نوره وده هم ورکړل شوې ده.
رنه ګنون
هغه په خپلو لیکنو کې داسې وړاندیز کوي چې د «نړیوال شخصیت» د ختيځ میتافزیکي اوصولو» ځینې اړخونه «په مستقیمه توګه تشرېح کړو یا «دغه ورته اوصول لویدیځو لوستونکو ته په داسې حال کې چې په بشپړ ډول هغوی خپل روح ته وفادار وي» پلي کړو، د هندو تعلیماتو د اوصولو «تفویض» تر څنګ به خپل «غیر انساني خصلت» بیاځلی وڅاري.
ژوند لیک
رنه ګنون په ۱۸۸۶ کال کې د فرانسې په مرکز بلوا سیمه کې د پاریس په ۱۶۰ کیلومترۍ کې زېږېدلی. د هغه وخت د ډېری فرانسویانو په څېر هغه په کاتولیکه رومي کورنۍ کې چې په اصل کې د فرانسې د انجیوېن پوټیو او ټورن له ایالتونو څخه و نړۍ ته راغی؛ پلار یې یو معمار و. هغه خپلې مور او تر ډېره خپلې ترور مېرمن ډورو ته ډېر نږدې و، نوموړې هغه ښوونکې وه چې ګنون ته یې لیک او لوست ورزده کړي و چې دغه دواړه ډېرې پاکې کاتولیکې ښځې وې. ګنون په ۱۹۰۴ کال کې د زده‌کوونکې په توګه په پاریس کې ژوند کاوه، چېرته چې د هغه مطالعات پر فلسفه او ریاضي متمرکز وو. هغه د خپلې کمزورې روغتیا سره سره د یو برلاسي زده‌کوونکې په توګه په ځانګړي ډول د ریاضیاتو په برخه کې پېژندل شوی و. په ۱۹۰۵ کال کې يې د خپلو روغتیايي ستونزو له امله د اکول پولی تکنیک (École Polytechnique) او د اکول نرمال سوپریور (École normale supérieure) معتبروسیالیو لپاره چمتوالی پرېښود.
ګنون د پاپوس تر پاملرنې لاندې مترصد او له یو شمېر زده‌کوونکو سره ښکېل شو. ګنون ډېر زر دا وموندله چې د باطني عیسویت مارتینزم حکم چې د پاپوس له‌خوا هم څارل کېده نامنظم و: وروسته هغه ولیکل چې دغه مستور ماحول هېڅ ډول باوري معنوي لېږدون نه دی ترلاسه کړی. هغه د فرانسې له ګنوسي کلیسا سره چې لیانسي فابري ډیاسېړټ (سینزیوس) جوړه کړې وه یوځای شو. په داسې حال کې چې هغه دغې ګونسي کلیسا ته ډېر جدې پام نه کاوه، خو هغه ته یې دا توان ورکړ چې د لاګنوز (ګنوزس/ [د الله ج پېژندنه]) د دوره‌یي بیاکتنې اصلي ګډونوال او بنسټ اېښودونکی شي، چې تر ۱۹۲۲ کال پورې د ټو پېلېنجینوس له مستعار نوم سره لیکنې کړې او د ختیځ پر معنوي دودونو (تایوییزم، هندوییزم او تصوف) یې تمرکز درلود.
پر فرانسوي پټو او جعلي مانسوني فرقو یرغل هغه په یوه پایېدونکې ودانۍ کې د دغه بېلابېلو او تر ډېره نامناسبو دوکتورینو/اوصولو له راټولولو څخه ناهیلی کړ. هغه همدارنګه د کمیت دور او د وخت نښانې په نوم په‌خپل کتاب کې هغه څه ته اشاره وکړه چې هغه په فرانسه کې د باطن‌پالنې غورځنګ د فکري تشې په توګه کتله، څه چې هغه لیکلي وو په بشپړ ډول بې‌ارزښته وو او تر ټولو مهم دا چې د شکمنې ایماندارۍ او انګېزې لرونکو ځانګړو افرادو د نفوذ له خطر سره مخ و. له مانسوني منظم اطاعت سره د هغه د یوځای کېدلو د لېوالتیا په دوام هغه د فبي لوژ لرغونی پېژندل شوی سکاټلندی دین ومانه.
ګنون د خپلو شدیدو روغتیايي ستونزو له امله له پوځي خدمت څخه لرې شو، هغه له دې فرصت څخه ګټه پورته کړه او د لومړۍ نړیوالې جګړې په بهیر کې يې د فرانسې په سورین پوهنتون کې زده‌کړې وکړې. ګنون په ۱۹۱۷ کال کې د یو کال لپاره د الجزایر په سطیف ښار کې مېشت شو. تر لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته هغه تدریس پرېښود تر څو ځان لیکلو ته وقف کړي؛ د هغه لومړی کتاب «د هندو مذهب د اوصولو څېړنه» په نوم په ۱۹۲۱ کال کې خپور شو. ګنون له ۱۹۲۵ کال څخه د لې وویل [1]ډیسس (د ایسیس پرده) مجلې په یوه بیا کتنه کې چې د پي.چېکورناک له‌خوا اېډټ شوې وه ګډون وکړ، چې له ۱۹۳۵ کال څخه وروسته د ګنون د اغېز له امله د Les Études Traditionnelles (دودیزو مطالعاتو) په نوم وپېژندل شوه.
د هغه د ژوندلیک د لیکوال پل چېکوناک او ځینې نږدې ملګرو او همکارانو لکه ژان ریور، اندره پریو او فرانس ویرید له خوا خپرو شویو نښو ته په کتو رنه ګنون ښايي د شانکارا چاریا له لومړني نسب سره بلد شوی او د ژرژ البرت پویو ډی پووورویل مشهور په ماتیویی سره د ملګرتیا له امله د ویتنام په تونکین ښار کې (شاوخوا د ۱۸۸۷-۱۸۹۱ کلونو تر منځ) د کلي د یو رییس: تانګ سونګ-لوات (د جملاتو استاد) په‌واسطه تایوییزم ته دننه شوی وي. پل چېکورناک دا فرضیه وړاندې کړه چې ګنون د جملاتو د استاد د کوچني زوی نګوین ون کانګ په‌واسطه چې د پووورویل سره فرانسې ته راغلی و، څه موده په پاریس کې پاتې شو او په مستقیم ډول یې د تایوییزم لېږد ترلاسه کړ. ډېری ژوندلیکونکي دا تصدیقوي چې د هغه د کار او ژوند تر ټولو زیاته برخه له هندیانو سره په مخامختیا کې څرګندیږي چې لږ تر لږه یو به یې د هغه په ژوند کې که د معنوي ښوونکي نه وي د لارښود رول لوبولی وي. دا لیدنه ډېره زر په احتمالي توګه مستورې نړۍ ته د هغه له دننه کېدو سره سمه د ۱۹۰۴ تر ۱۹۰۹ کلونو تر منځ یا مخکې تر هغې شوې.
که څه هم هغه مهال د اروپايي مخاطبانو لپاره د هندو دین اصول له مخکې د ځینو ختیځ‌پېژاندو له‌خوا ټوټه ټوټه وړاندې شوي وو، د هندو اوصولو پر مطالعه ګنون خپله پیلامه په ځانګړې تګلار په بصیرتي توګه میتافزیکي او دودیزو مفاهمو ته په ارجاع په تر ټولو عامه معنا کې پرمخ یوړه، چې ګنون هغه په ظاهري توګه د مبهمو اصطلاحاتو لکه دین، دود، ظاهرپالنې، باطن‌پالنې او الهیاتو اړونده تعریفونو او توپیرونو ته په پام یاد اوصول په کره ډول تعریف کړي. ګنون دا روښانه کړه چې د هغه موخه د هندوییزم د ټولو جنبو تشرېح کول نه وو، بلکې د هغوی د روح د سم درک لپاره د فکري بنسټ جوړول وو. دا کتاب همدارنګه په ټولیز ډول د هندوییزم او دود په اړه د ځینو نورو اروپايي لیکوالانو د اثارو شدید محکومیت دی. د ګنون په وینا یادو لیکوالانو د موضوع او د هغې د مفاهمو اړوند هېڅ ډول ژوره پوهه نه لرله. په دې کتاب کې د تئوسوفي ماډام بلاواټسکي په واسطه د هندوییزم (او خپله هند) اړوند موضوعاتو په اړه د بریتانیا سترواکۍ پر سیاسي نفوذ انتقادي تحلیل هم شامل دی. د دې کتاب خپرېدل د پاریس په محفلونو کې د هغه د چټکې پېژندګلوی لامل شول. رنه ګروسه د «ختيځ فلسفې تاریخ» (چاپ کال، ۱۹۲۳) په نوم کتاب کې له مخکې د ګنون اثار د کلاسیکو اثارو په توګه یاد کړي دی. اندره مالرو ډېر وروسته ویلې چې «دا کتاب په‌خپل وخت کې د کتابونو پلازمېنه و». له بله پلوه ګنون د خپلو نویو ټامیسټانو (neo-Thomist) ملګرو له غبرګون څخه ډېر ناهیلی شو، د هغه پخوانې ملاتړي ژاک مارتین د استدلال له مخې د ګنون نظریې «په بنسټیز ډول له [کاتولیک] ایمان سره همغږي نه لري» هغه دا نظریې د لرغوني ګنوسیسي هندوییزم احیا او د بدعتونو مور ونوماوه. تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته چې مارتین په واتیکان کې د فرانسې سفیر شو، غوښتنه یې وکړه چې د ګنون اثار دې د ممنوعه کاتولیکو کتابونو په نوملړ کې شامل شي، یادې غوښتنې د دوولسم پيوس د ممانعت او د کاردینال اوژن تیسرانت د ملاتړ له امله هېڅ اثر ونه کړ.
اندامان او نیکوبار ټاپو
آندامان او نیکوبار په بنګالي ژبه আন্দামান ও নিকোবর দ্বীপপুঞ্জ) هند په سمندر کې د هند اړوند ټاپوګان دي.
رونالډ ریګن
رونالډ وېلسن ریګن (فبروری ۶ مه ۱۹۱۱ – د جون ۵ مه، ۲۰۰۴ ز) امریکایي سیاستوال و، چې له ۱۹۸۱ ز کال څخه یې  تر ۱۹۸۹ ز کال پورې د امریکا د څلوېښتم ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه. نوموړی د جمهوري غوښتونکي ګوند غړی و چې په هالیووډ کې یې د هنرمند (اکټور) په توګه له رول لوبولو او د اتحادیې له مشرتابه وروسته، له ۱۹۶۷ ز کال څخه یې ۱۹۷۵ ز کال پورې د کالیفورنیا ایالت د ۳۳ م والي په توګه دنده ترسره کړه.
رېګان د خپلې ولسمشرۍ په پیل کې د نوو سیاسي او اقتصادي طرحو په پلي کولو پیل وکړ. د هغه د تولید ملاتړ کوونکي اقتصاد پالیسۍ – چې د "رېګانومېکس" (Reaganomics) په نوم یادېدې – د اقتصادي ودې په موخه یې د مالیاتو د کچې له راټیټولو، په اقتصاد باندې یې د دولتي مقرارتو د راکمولو او د دولتي مصارفو له کمولو ملاتړ وکړ. هغه د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د ترور له یوه بریده روغ ووت، د نشه یي توکو پر وړاندې یې مبارزه وکړه، په ګرېناډا یې برید وکړ او د عامه خدمتونو په برخه کې یې د کاریګري اتحادیو پر وړاندې مبارزه وکړه. د هغه په دوه کاري دورو کې، د امریکا اقتصاد له ۱۲.۵٪ پړسوب (انفلاسیون) څخه ۴.۴٪ ته د را کمېدو او د نا خالصه ملي تولیداتو په برخه کې هر کال په منځنۍ کچه د ۳.۶ سلنې ودې شاهد و. ریګن د داخلي لګښتونو او مالیاتو راکمول او د پوځي بودیجې زیاتوالی تصویب کړ، چې په ټولیز ډول د فدرال بودیجې د پورونو د زیاتوالي لامل وګرځېد. د ولسمشرۍ په دویم پړاو کې نوموړی ترډېره د بهرنیو اړیکو اړوند موضوعاتو شاهد و، چې په کې په لیبیا بمونه غورځول، د ایران او عراق جګړه، ایران – کنټرا افیر(Iran–Contra affair) چې له بندیزونو سره، له ایران سره د امریکا د وسلو پټه معامله وه او روانه سړه جګړه شاملېدل. ریګن څلور کاله وروسته له هغه چې شوروي اتحاد یې "د شیطاني سترواکي" په نوم یاد کړی و، د ۱۹۸۷ زکال په جون میاشت کې په برنډنبرګ ګېټ (Brandenburg Gate) کې د وینا پر مهال د شوروي اتحاد عمومي منشي میخایل ګورباچوف وګواښاوه چې، د برلین دیوال پرانیزي. هغه په داسې حال کې چې له شوروي اتحاد سره د وسلو سیالۍ بوخت و، له ګورباچوف سره په خبرو یې ، د سړې جګړې سیاست له کړکېچ جوړولو څخه په شاتګ ته بدل کړ. خبرې دې پایلې ته ورسېدې، څو د منځنۍ کچې واټن ویشتونکو اټومي توغندیو د تولید د بندولو هوکړه (INF Treaty) لاسلیک شي. ریګن هغه مهال خپله ولسمشري پیل کړه، چې شوروي اتحاد د زوال په حالت کې و، هغه چې د ده د ولسمشرۍ له پوره کېدو درې کاله وروسته وپاشل شو.
کله چې ریګن، په ۱۹۸۹ ز.کال کې دفتر پرېښود، د هغه د محبوبیت کچه ۶۸ سلنه وه، چې له ولسمشرۍ څخه له ګوښه کېدو وروسته د فرانکلن روزولت او په اوسني پېر کې د بېل کلېنټن د محبوبیت له کچې سره برابر و. له دې سره چې ریګن له ولسمشرۍ وروسته هم ځانته فعال پلان برابر کړی و، خو د ۱۹۹۴ زکال په نومبر کې یې څرګنده کړه چې: د همدغه کال په پیل کې په الزایمر ناروغۍ اخته شوی دی. د ناروغۍ په زیاتوالي سره په عامه ډګر کې د هغه څرګندېدل کم شول. هغه د ۲۰۰۴ ز کال د جون په ۵ مه په لاس انجلس ښار کې په خپل کور کې مړ شو. د ده واکمني په امریکا کې د محافظه کاره سیاستونو له کچې سره په موازي ډول برابره وه، چې له امله یې هغه د یوې محافظه کارې بېلګې په توګه یادېږي. د تاریخ پوهانو او عامو وګړو ترمنځ د ارزونو له مخې، نوموړی د امریکا د لوړ ځایګي لرونکي ولسمشر په توګه پېژندل کېږي.
واده او ماشومان
په ۱۹۳۸ز کال کې، ریګن په (Brother Rat) فلم کې له جین وایمن (۱۹۱۷ز کال-۲۰۰۷ز کال) سینمایي لوبغاړې سره ګډ کار وکړ. دوی د شیکاګو تیاتر کې خپله کوژده اعلان کړه او د ۱۹۴۰ز کال د جنورۍ په ۲۶مه یې د کالیفورنیا په ګلینډیل سیمه کې د هیدر په کلیسا کې واده وکړ. دوۍ دوه لوڼې د مورین او کریسټین په نوم درلودې او د مایکل په نوم یو ماشوم یې په زوی ولي اخیستې و، خو وروسته له هغه نه، چې وایمن د ریګن له سیاسي هیلو سره مخالفت وکړ، وایمن په ۱۹۴۸ز کال کې د طلاق غوښتنه وکړه او په ۱۹۴۹ز کال کې یې له ریګن څخه طلاق واخیست. وایمن، چې یو جمهوري غوښتونکی و، وویل: د دوی جلا کېدل په سیاست کې د توپیر له امله و (ریګن په هغه وخت کې یو ډیموکراټ و). کله چې ریګن ۳۲ کاله وروسته ولسمشر شو، هغه لومړنی طلاق شوی کس شو، چې د هېواد ترټولو لوړ مقام یې تر لاسه کړ. ریګن او وایمن تر مرګه پورې ملګري وو. وایمن په  دواړو پړاوونو کې ریګن ته رایه ورکړه او د هغه په ​​مرګ یې وویل:«امریکا یو لوی ولسمشر او یو لوی، مهربان او د نرم زړه سړی له لاسه ورکړ». ریګن په ۱۹۴۹ز کال کې له سینمایې لوبغاړې نانسي ډیوس (۱۹۲۱ز- ۲۰۱۶زکلونه) سره ولیدل. دوی په لاس انجلس کې د چیسن په رستورانت کې کوژده وکړه او د ۱۹۵۲ز کال د مارچ په ۴مه یې د سان فرناندو دره کې په براون کلیسا کې واده وکړ. دوی دوه ماشومان د پیټي او رونالد رون په نوم درلودل. نانسي د ۲۰۱۶ز کال د مارچ په ۶مه د ۹۴ کلونو په عمر مړه شوه.
ولسمشري (۱۹۸۱ – ۱۹۸۹ ز)
ریګن د خپلې ولسمشرۍ پر مهال، هغه پالیسۍ او سیاستونه پلي کړل، چې د فردي آزادیو په برخه کې یې د ده باورونه منعکسول، اقتصادي بدلونونه یې رامنځته کړل، پوځ یې زیات کړ او د سړې جګړې په پای کې یې خپله ونډه واخیسته. د هغه ولسمشري، چې د ریګن د انقلاب "Reagan Revolution" په نوم هم یادېږي، د امریکایانو مورال لوړ، د امریکا د متحده ایالاتو اقتصاد یې پیاوړی او په دولت یې د خلکو تکیه راکمه کړه. د ولسمشر په توګه هغه له ځان سره د خاطراتو یوه کتابچه لرله، چې د ورځې موضوعات او د هغو اړوند خپل نظریات به یې په کې لیکل، د ده د خاطراتو کتابچه، د ۲۰۰۷ ز کال په مۍ میاشت کې د The Reagan Diaries په نوم چاپ شوه، چې یو له ډېرو پلورل شوو کتابونو څخه و.
لومړۍ دوره
ریګن د ۶۹ کلونو او ۳۴۹ ورځې عمر په درلودو سره  د ۱۹۸۱ز کال  جنورۍ په ۲۰مه د خپلې لومړۍ دورې لپاره لوړه وکړه، چې د هغه وخت تر ټولو زوړ ولسمشر شو. دا توپیر تر هغه وخت پورې و، کله چې د ۲۰۱۷ز کال کې ډونالډ ټرمپ د ۷۰ کلونو او ۲۲۰ ورځو په عمر کې ولسمشر وټاکل شو، په داسې حال کې چې ریګن د دویمې دورې د لوړې کولو پر مهال عمر زیات و. په خپله پرانیستونکې وینا کې یې د هېواد اقتصادي ناخوالې ته په اشارې سره وویل: په دې اوسني بحران کې حکومت زموږ د ستونزو حل نه دی، ځکه حکومت په خپله په ستونزه کې ده.
دویمه دوره
ریګن د دویم ځل لپاره د ۱۹۸۵ز کال د جنورۍ په ۲۰مه په سپینه ماڼۍ کې په خصوصي مراسمو کې د ولسمشر په توګه لوړه وکړه. د دویمې پرانیستغونډې پر مهال ریګن د ۷۳ کلونو عمر په درلودو سره ترټولو زوړ کس و چې د ولسمشرۍ لوړه یې وکړه، دا ریکارډ وروسته د جو بایډن له خوا چې په ۲۰۲۱ز کال کې د خپلې لوړې پر مهال ۷۸ کلن و، مات شو.
د ولسمشر ریګن د ترور هڅه
د ۱۹۸۰ ز کال د مارچ په ۳۰ مه، ریګن د هغه مطبوعاتي ویاند جیمز براډي (James Brady)، د واشنګټن د پولیسو مشر توماس دلاهانتی (Thomas Delahanty) او د استخباراتوغړی ټیم مک کارټي (Tim McCarthy) د واشنګټن هېلټون (Washington Hilton) هوټل په بهر کې د جان هېنکلي جی آر (John Hinckley Jr) په نامه ترور کوونکي له خوا وویشتل شول. په داسې حال کې چې هغه مهال چې نوموړی یې د جورج واشنګټن پوهنتون روغتون ته ورساوه  "مرګ ته نږدې" و، خو په عاجله خونه کې وروسته له هغې چې عملیات یې وشو، حالت یې لږ ښه شو. هغه روغ او د اپریل په ۱۱ مه، له روغتون څخه رخصت کړای شو. نوموړی د امریکا لومړی ولسمشر و چې د ترور له بریده ژوندی پاتې شو. برید د خلکو ترمنځ د هغه پر ګرانښت ډېر اغېز وکړ، د ټول پوښتنو له مخې، د هغه د ګرانښت کچه نږدې ۷۳ سلنه ته ورسېده. ریګن باور درلود، چې خدای (ج) بېرته د دې لپاره ژوند وربښلی، څو لوړو موخو ته ورسېږي.
د سړې جګړې زور اخیستل
ریګن سړې جګړې ته زور ورکړ، هغه له ډیټنټې دیپلماسي (détente) څخه په کار اخیستو کړکېچ زیاتونکی سیاست، چې د کارتر د ادارې پر مهال په افغانستان کې د غوایي له انقلاب او د شوروي د لاسوهنې له امله رامنځ ته شوی و راکم کړ. هغه په لویه کچه، د امریکا د متحده ایالاتو د وسله وال پوځ د جوړولو امر ورکړ او داسې سیاستونه یې وکارول ،چې شوروي اتحاد ته اړوند کېدل؛ هغه د B-1 Lancer پروګرام په پیلولوسره چې، د کارتر د واکمنۍ پر مهال لغو شوی و، MX توغندي تولید کړل. د شوروي اتحاد د SS-20 توغندیو د نصب کولو په ځواب کې، ریګن په لویدیځ المان کې د ناټو د پېرشېنګ (Pershing) توغندیو پر نصبولو پام درلود. په ۱۹۸۲ ز کال کې ریګن هڅه وکړه چې، لویدیځې اروپا ته د مسکو  له خوا د وړاندیز شوې غازو نل لیکې له غځېدو سره په مخالفت کې احتیاطي اسعارو (hard currency) ته د مسکو لاسرسی لنډ کړي. له دې سره چې د روسیې اقتصاد یې زیانمن کړ، خو په اروپا کې د امریکا د متحده ایالاتو د متحدینو ترمنځ ، چې په دغه عاید لاسته راوړو یې ټینګار درلود، بد اغېز وکړ. ریګن هم، له دې امله له خپل دریځ نه پرشا شو.
تړلې لیکنې
امریکا
راجپوت
راجپوت د هند په تاريخ کې ډېر جنگيالي او تورزن خلک گڼل کيږي چې دکشيترا يا دجنگياليو په طبقې پورې اړه لري او تقر يبا دهند په پوځ کې در اجستهاني او راجپو تو ونډه ډېره ښودل شوې ده٠ دراجستهان سر بېره ډېر شمېر راجپوتان په اتهراپراديش، هيماچل پراديش، جمو، پنجاب ،انترانچل،مدهيا پراديش،بيهار، گوجرات او مهاراشټر کې اوسيږي. همداراز دپا کستان په سند کې هم ډېر شمېر راچپوتان استو گنه لري. دلته به منا سبه وي چې دځينو هغو هندو واکمنو کورنيو يادونه وکړو چې پر دې سيمه يې واکمني کړې او راج يې چلولی دی.
جوکو ویدودو
جوکو ویدودو په انګلیسيJoko_Widodo/ ꦗꦑ꧈ꦮꦶꦢꦢ) زوکړه ۲۱ جون ۱۹۶۱م کال) د ۲۰ له اکتوبر ۲۰۱۴م کال راهیسی د اندونیزیا هیواد ووم ولسمشر دی.
د ۲۰۱۶ز لاهور ځانمرګی برید
په 27 د مارچ 2016 نۍته کې د لاهور ښار  په گلشن اقبال په سیمه کې د یو ځان چاودنۍ د امله لگ تر لگه 72 کسان وژل شلو. د امنیتي پوځیان واي: هغه ځان وژونکۍ کس 10 کیلوگرامه منفجره مواد ځان سره درلودو. طالبانو د دی برید موخه مسیحی خلک ایلي دي.د پاکستان پولیس وای:ډیر وژل شوي ماشومان او ښځینه دي.
آناتولیا
د آناتولي اصلي سیمه.
آناتولي سیمهآناتولیا (اناتولي) یاهم آسیایي ترکیه د آناتولیا ټاپووزمه باندی هم یادیږي په یوناني  ανατολή)  د شمال له لوري له تور سمندر سویل لور ته له مدیترانه  او د لویدیځ نه له اژه سمندر سره پولي جوړوي. یاده سیمه د بسفر تنګی او داردانل تنګی له اروپا څخه بیلوي.
سرپایولیا ماتانا
سرپایولیا ماتانا د استرالیایی لوی وې اړوند د نوې پاپوا ګینه هیواد ولسمشر دی.
نومیا
نومئا په فرانسوي Nouméa) په آرام سمندر کې د نوې کالدونیا هیواد پلازمینه ده. نومیا ښار په ۲۰۰۹م کال کې ۹۷,۵۷۹ وګړي لرل.
اژه سمندر
اجه سمندر (اژه سمندرګی) د مدیترانه سمندر یوه برخه ده چې د ترکې آناتولي او یونان ټاپووزمه ترمنځ سیمه جوړوي. اژه سمندر د داردانل او بسفر تنګیو له لوري له مرمره او او تور سمندرګیو سره نښتی دی.
داردانل تنګی
له داردانل کوچینی تنګی څخه ماهواریې تصویر. داردانل (دردانل) په یوناني Δαρδανέλλια) په ترکي Çanakkale) د ترکې په شمال لویدیځ کې کوچینی تنګی دی چې اژه سمندر له مرمره سمندر سره تړي. یاد تنګی ۶۱ کیلومتره اوږدوالی او ۲'۱ تر ۶۰ کیلومترو سور لري.
مرمره سمندر
د مرمره سمندر تصویر.
بسفر تنګی
د استانبول ښار او بسفر تنګی ماهواره یې تصویر.
بسفر په ترکي İstanbul Boğazı) په ترکیه هیواد کې د آسیایي او اروپایي ترکې ترمنځ یوه سمندري لار (تنګی) دی چې تور سمندر له اژه سمندر سره وصلوي همدارنګه د استانبول ښار د یاد سمندرګی دواړو غاړو ته پروت دی. د یاد تنګی اوږدوالی کابو ۳۰ کیلومتره او سور یې د ۵۰۰ مترو او ۶ کیلومترو ترمنځ دی.
جټ لی
جت لی (جیټ لی/جیت لی/ جیټ لی) اصلی نوم لي لیانجي په چینایي 李连杰) په انګلیسي Li Lianjie) زوکړه ۲۳ افریل ۱۹۶۳م کال پکن, چین) یو چینایی ماډل (تمثیل کونکی) فلم مسول او د اووشو په ورزشي رشته کې رزمی کار (ورزشمار) دی.
رانا سنگا
رانا سنگا په اصل کې د راجستان دايالت دميوار دسيمې و او دسيسوديا راچپوتانو په قبيلې پورې يې اړه درلودله. نوموړی په ١٤٨٤ زيږديز کال کې زيږيدلی او په ١٥٢٧ کال کې مړ شوی دی. دده دواکمنۍ دوره د١٥٠٩ او ١٥٢٧ زيږ دېزوکلو نو تر مينځ وه.
پورټ مورسب
پورټ موریسب (پورت مورسب) په انګلیسي Port Moresb) په استرالیا لویه وچه کې د پروت هیواد نوې پاپوا ګینه پلازمینه ده.
لاما
لاما پوهنیز نوم:(Lama glama)د اوښ کورڼۍ نه دی.چي د هغوي سیمېز هیوادونه د جنوبي آمریکاي منطقه لکه:(اکوادور .پېرو شيلي او ...) ده.د لاما نه د وخته نه د یو بارکښ ځناور په توگه گته اخستل کیده په آندغرو او اینکاها خلکو په واسطه. د یو حساب لرونکي موسسه پر خبري په تول نری کې 7 میلیونه لاما شته.لاما سره چیرته نور اورېان وي او یو سپۍ یا لېوو پري بريد وکري لاما د اوریانونه ساتنه کوې او اوریان خپل گروپ کې لاره ورکوي او هغوي نه ساتنه کوې.ځیني خلک لاما نه د یو بی کوهان اوښ نوم اخلي.
سرچینه
وېشنيزه:جفت سوه لرونکی ژوي
مهرانا اودی سېنگ
مهرانا اودی سېنگ نوموړی درانا سنگا زوی و چې په ١٥٢٢ زيږديز کال يې دې نړۍ ته ستر گې پرانيستلې. د اوديپور د ښار بنسټ دده په وخت کې ايښودل شوی و. کله چې مغولي واکمن جلال الدين محمد اکبر په ١٥٦٧ ميلادي کال پر ميوار بريد وکړ نو مهارانا اودی سنگ په ميړانه ورسره وجنگيد. دی يو مدبر واکمن و. نوموړی په ١٥٧٢ کال کې په گوگوندا کې مړ شو. د هغه تر مړينې وروسته يې زوی مهارانا پرتاپ د ميوار دسيمې واکمني تر لا سه کړه
مهرانا پراتاپ
مهرانا پراتاپ يا پراتاپ سېنگهـ د ميوار د سيمې يو زړور هندو واکمن تير شوی دی٠ دی دمهارانا اودی سنگ زوی دی٠ داودی سنگ تر مړينې وروسته راجپوت مشران سره کښيناستل او نو موړی يې د ميوار دسيمې دواکمن په تو گه اعلان کړ٠ دده په وخت کې هم له مغولو سره ډېرې جگړې شوي دي چې يوه يې هم په ١٥٧٦ ميلادي کال کې دهلدي گاټي جگړه وه٠ نو موړی په هند کې ديوه ملي اتل په څېر پيژندل کيږي٠هغه د "میوري رانا" په توګه وټاکل شو او د مغل امپراطورۍ د توسع پرضد د هغه د نظامي مقاومت لپاره د پام وړ و.مهاراانا په 1568. کال کې د هالدګتي د جنګ مرګونی جنګ وکړ ، د چټوټورګم محاصره او د دیوار جګړه ناکامه کړه او خپله خاوره یې مغلو څخه آزاد او خپلواکه کړه.هغه د اکبر ترټولو لوی دښمن ګ .ل کیده.
میراث
هارانا پرتاپ د سیسودیا قبیلې یو پیاوړی هندو راجپوت و. د مهاراانا پلرونه د سوریاوشي شاهي کورنۍ وه چې د میروار د واکمن او د هغه هندو سلطنت څښتن رام لخوا رامینځته شوې وه. د میوند سلطنت د ډیری واکمنانو لکه 'بپا راول' ، 'رانا کمبا' او 'رانا سنګا' لخوا اداره کیږي. د هغه کوچني ورو ه شکتي سینګ ، ویکرم سینګ او جګمل سنګ وو. پرتاپ دوه کاafه ورو ه درلودل: چاند کنور او من کنور. هغه د بیجولیا اجیبید پنوار سره واده کړی و او هغه  نورې میرمنې سره واده کړی او  اولادونه یې د امرسینګ I په ګډون پریښي دي. هغه د میوند شاهي کورنۍ پورې اړه درلو.
چمپانزي
د شیمپانزۍ آناتومي او فیزیولوجي
معمولی شیمپانزۍ تقریبا 1.7 متره اوږدوالۍ او تر 70 کیلوگرامه وزن لري.او ښځينه شيمپانزۍ د نر نه کوچنۍ وي.که شیمپانزۍ خپل لاسونه واز کري د هغوي د اوږوالی او قد 1.5 ځله او برابر کیگي.د شیمپانزۍ لاسونه د هغوي پهونه لوي او قط دي بونوبو د شیمپانزۍ نه اورکۍ دي او هغوي نه ډنگري هم دي.ولی لاسونه او پهي اوږده دی د شیمپانزۍ نه.د ښیمپانزي ایښتیان تور دي او د لاس خپوري او مخ او دپهو کف د هغوي ایښته نلري.د شیمپانزۍمغره نیمي د انسان او سری دۍ. شیمپانزۍ لگ ترلگه 8ـ10 کلونه پوري بالغ کیگي او عمري په ازاده توگه او ځنگلوکې تر 40 کاله رسیگي ولی که دهغوي نه انسان ساتنه وکي کیگی چي تر 60 کاله هم ژوند وکې.
سرچینه
وېشنيزه:ځناور وېشنيزه:ژوي وېشنيزه:بیزوگانې وېشنيزه:چمپانزي
بونوبو
بونوبو یا کوچنې چمپانزي چي علمي او پوهني نومې Pan paniscus  دى، د چمپانزيو ګروپ کې ځاي لري.بونوبو په نرۍ کې دگرده د مینځ نه ځي.او دوي اوس محال فقط په دموکراتیک کانگو  هیواد کې شتون لري.کوکولوپوري هغي ځاي نوم دی چي اوس محال هغوي الته شته او د سولې ځنگل هغوي جنت او ځاي دی.
سرچینه
وېشنيزه:ژوي وېشنيزه:افریقایي ژوي
د ډاروین د تیورۍ پراختیا
د ژورنال او د تبصرو (چې اوس د بیګل د سفر په نوم پېژندل کېږي) خپرېدل یې په ۱۸۳۹ز  کال کې ،هغه یو بریالی لیکوال کړ او خپل لومړی مهم علمي کتاب یې په ۱۸۴۲ز کال کې،  د مرجاني ډبرو د جوړښت او وېش په نوم خپور کړ، چې د هغه د حلقوي مرجاني ټاپو یا coral atolls د جوړښت تیوري یې بیان کړه. هغه داسې یو طرحه ولیکله، چې د نوعو د بدلون په اړه يې خپل بنسټیز نظرونه بیانول، کوم چې په ۱۸۴۴ ز کال کې یې یوې "مقالې"  ته وغځوله او له خپلو ملګرو سره يې په تیورۍ بحث وکړ او همدارنګه تجربو او پراخو پلټنو ته یې دوام ورکړ. په همدې کال کې د پیدایښت د طبیعي تاریخ نامعلومو پاتې شونو، د خلکو پراخه لېوالتیا تکاملي نظرونه ته راوپاروله، بلکې د تکامل د علمي منلو لپاره د کره شواهدو اړتیا یې هم وښودله.
خپل درېیم جیولوژیکي کتاب یې، په ۱۸۴۶ ز کال کې بشپړ کړ او د سفر د موندنو په اړه یې د تخصصي راپورونو د خپرولو له څارنې څخه یې د بارنیکل د نمونو ازمایښت ته پام واړاوه. دا کار په یوه اته کلنه څېړنه بدل شو، ترڅو د خپلې تیوری پر بنسټ وکړی شي، چې د ډېرو بارنیکل نوعو تر منځ تر هغه وخته نامعلومه اړیکي پیدا کړي او د هغه تخصص يې د یوه بیولوژي پوه په توګه ثابت کړ. د هغه باور په عیسویت کم شو او کلیسا ته یې تلل بند کړل. باارزښته لور یې په ۱۸۵۱ ز کال کې،  په اوږده ناروغۍ اخته شوه او مړه شوه. د نوعو د مسئلې په اړه یې خپل کار په ۱۸۵۴ ز کال کې بېرته پیل کړ چې د ډاروین د تیورۍ د خپرېدنې لامل شو.
آلپ غرونه
د آلپ غرونه په الماني Alpen) په اروپا کې د غرونه ترټولو اوږده لړۍ ده چې ایټالیا، المان، فرانسه، لیختن اشتاین، اتریش، سویس او یو شمیر نور هیوادونه په بر کې نیسي.
د ډاروین د تیورۍ پراختیا
مخینه(شالید)
چارلس داروین د تکاملي فکر تاریخ په داسې پړاو کې طبیعت پوه شو چې د بدلون تیوریو وده وکړه، ترڅو د نوعو د عقیدې پر بنسټ رامنځته شوو توضیحاتو کې اختلافونه تشرېح کړي. هغه د بیګل د سروې پرمهال دا ستونزې په لومړي سر کې په پام کې ونیولې. په ۱۸۳۶ ز کال کې د سروې له بېرته را ستنېدو سره یې نظرونو په چټکۍ سره وده وکړه. ټولګو او لیکنو یې هغه یو وتلی  جیولوژي پوه او راټولوونکي کړ.
آلپ غرونه
آلپ غرونه آلپ ایټالويAlpi}} / په فرانسويAlpes}} / الماني|Alpen}} / په رومانیایيAlps}}
د ډاروین د تیورۍ پراختیا
مخینه(شالید)
ډاروین د نفوسو د اصولو په اړه د مالتوس مقاله، د خپلو موندنو په برخه کې د سیمې سره د نوعو تړاو، د ژوو د روزنې په اړه پلټنې او د همغږی د طبیعي قوانینو د نظرونو په اړه ولوستله. نوموړي د ۱۸۳۸ ز کال د نومبر میاشت په وروستیو کې هغه روزنکي چې صفات غوره کوي، د مالتوس طبیعت سره پرتله کړ چې په ناڅاپي ډول رامنځته شوي مختلف شکلونه غوره کوي، ترڅو "د نوي ترلاسه شوي جوړښت هره برخه  ټوله عملي او بشپړه وي"، دا يې د نوعو د پيدایښت د څرنګوالي په اړه "زما د تیوري یوه ښایسته برخه " وبلله.
د نوعو د پیداښت د څرنګوالي په اړه د ده تیوري په اصولي توګه راټوله شوې وه، خو د هغو ستونزو څخه په روښانه ډول خبر و چې هغه به په علمي بنسټ کې د خپلو ملګرو او همکارانوله خوا د هغې د منلو په برخه کې ورسره مخامخ شي. ډاروین د لندن د جیولوژیکي ټولنې د منشي په توګه د ۱۸۳۸ ز کال د دسمبر میاشتې په ۱۹ مه د ریچارد اوون او د ډاروین د پخواني ښوونکي رابرټ اډموند ګرانت د متحدینو د ناوړه پلټنو شاهد و، چې دوی د ګرانت په لامارکي بدعت ملنډې ووهلې چې د مادي نظرونو د جوړښت نه زغمل یې څرګندول.
د متاهلي ژوند
ډاروین چې هغه وخت له ایما سره واده کړی و او په لندن کې استوګن و، په ۱۸۳۹ ز کال کې د معلوماتو لپاره د کلیو لټولو ته دوام ورکړ او د نظرونو سره، د پوښتنو او تجربو د یاداښتونو کتاب یې پیل کړ چې د هغه وخت "فلسفي" ساینس پوهانو ته عجیب او بی اهمیته ښکارېده. د ژوو د روزنې په اړه یې پوښتنې چاپ کړې او ښاغلو کروندګرو ته یې واستولې، د دوی له ژوو روزونکو او د ژوو ساتونکو څخه یې د ژوو د پالنې په اړه معلومات وغوښتل، چې دوی څنګه ډولونه دوه رګه کړل یا اولادونه غوره کړل. یوازې له درېیو کسانو څخه چې ځواب یې ورکړ، یوه یې په ساده ډول د ځواب ورکولو لپاره پوښتنې له توان څخه ډېرې لوړې ولیدلې. ده د سویسي بوټی پوه الفونس دي کاندول سره، چې پلار یې اګستین "د طبیعت د جګړې" نظریه کارولې وه، موافقه وکړه،خو کله یې چې هینسلیګ ویګ وود ته خپله تیوري تشرېح کوله، د تره زوی یې " هغه بې معنا بلله ... دا چې د یوه پړانګ یو انچ مخکې ټوپ وهنه به د هغه ساتنه مشخص کوي".
آلپ غرونه
جګه برخه (څوکه) ددی غرونو مون بلان ده چې ۴۸۱۰ متره ده چې په فرانسه، ایتالیا او سویس هیوادونو کې موقیعت لري.
د ډاروین د تیورۍ پراختیا
د متاهلي ژوند
د مې په میاشت کې د ډاروین د ژورنال او د تبصرو (د بیګل سفر) خپرېدلو داسې نیوکې راپورته کړې، چې هغه یې د حقایقو د ښکاره کولو پر ځای په تیوري کولو تورن کړ. ده خپل پام په جیولوژي کې د خپل پلان شوي کتاب د لومړۍ برخې په توګه، د مرجاني ټاپوګانو د جوړښټ په اړه د پلټنو او د تیوریو پراخولو ته راواړاوه.
د دسمبر په میاشت کې د ایما د لومړۍ امیندوارۍ د پرمختګ سره چارلس ناروغه شو او د راتلونکي کال په اوږدو کې یې لږ څه ترسره کړل. د ۱۸۴۰ ز کال په مې میاشت کې د جغرافیایي ټولنې په شورا کې یې دنده ومنله. هغه په ۱۸۴۱ ز کال کې وکولی شول، د لنډو مودو لپاره په ​​اونۍ کې څو ورځې کار وکړي او د ډبرو او کثافاتو په اړه چې د یخونو په واسطه لېږدول کېږي، یوه مقاله چمتو کړه، خو د ده حالت ښه نه شو.له خپل پلار سره له سلا او مشورې وروسته، په ​​کلیوالي سیمو کې د کور په لټه کې ش،و ترڅو د ښار څخه چې د اقتصادي فشار او مدني ناکراریو سره مخامخ و، وتښتي. اوون د هغه یو له هغو څو علمي ملګرو څخه و، چې په دې وخت کې یې له ډاروین سره لیدنه کړه، مګر د بدلون له هرې اشارې سره د اوون مخالفت، ډاروین دې ته اړ کړ، چې د خپلو تیوریو په اړه چپ پاتې شي.
آلپ غرونه
همدارنګه د یادو غرونو لړۍ د ادریاتیک سمندر ترڅنګ د آلپ دیناري غرونه جوړوي. <!--== لوړي ځوکي ==
د ډاروین د تیورۍ پراختیا
د تیوري په اړه لومړنۍ لیکنې
ډاروین د ۱۸۴۲ ز کال په جنوري میاشت کې لیل ته چې هغه مهال امریکا ته په سفر و، په یوه لیک کې د خپلو نظرونو ازمایښتي توضیحات واستول. لیل ناهیله شو، چې پخوانی ملګری يې یو بدلون باوره یا Transmutationist شوی و، یادونه یې وکړه چې:  ډاروین "د نوعو د هر محصول د پیل د لیدلو څخه منکر دی".
داوید ووناګی
داوید ووناګي د استرالیایی هیواد سولومون ټاپوګان هیواد ولسمشر (والی) دی.
مټ
مټ (په انگرېزي: arm) د لاس پورتنۍ برخه ده چې د اوږې او ليچ تر مېنځ ځای پر ځای دی.
هامستر
هامستر یا 'موږک چې په Cricetinae کورنۍ کې شتون لري.25 مختلفه ډولونه دي.هامستر د صبي لخا گرځي تر نور ځناوران هغوي ښکار نکې. د هامستر خاری داني او میوه ده او ځیني وقت واره او میده حشرات خوري. '''
سرچینه
وېشنيزه:خوله لگوونكى ژوى
پريتويراج چوهان
پريتوي راج چوهان د چو هان په را چپوتانو کې يو مشهور جنگيالی واکمن تېر شوی دی ٠ نو موړی په ١١٩١ او ١١٩٢ کلونو کې دوه ځلې دشهاب الدين محمد غوري سره په تارين نومې سيه کې چې په اوس وخت کې دهند دهريانا په ايالت کې مو قعيت لري د دوه لکه پو ځونو ،دېرش زره سپرو اودری سوه جنگي ها تيانو په ملتيا وجنگيد٠ همداراز پير تهوي راج دگجرات دبهيم ديو سو لنکي او دمهوبا دواکمن سره هم جگړې کړي دي ٠ نو موړی دهند په تاريخ کې ديوه ملي اتل په تو گه پيژندل کيږي
وېشنيزه:هندي پاچايان وېشنيزه:د هند تاريخ
چوهان
چوهان يوه هندو راچپوته کورنۍ وه چې په ډهلي، اجمير او شمالي هندو ستان کې يې ددولسمې زيږديزې پيړۍ په ورو ستيو کې يې واکمني کړې ده. په دې کورنۍ کې هم يو شمېر واکمنان تير شوي دي چې نو مونه يې دادي:
هرسراج چوهان، اجی راج چوهان،بسال ديو چو هان او پيرتهوي راج چوهان.
له دغو ټو لو نه مشهوريې پريتويراج چوهان دی
وېشنيزه:د هند تاريخ
ایزو ۴۲۱۷
د یوې هوایې آلوتنې بلیټ په لاندی برخه کې چپ لاسته د ایزو کوډ (4217EUR) لیکل شوي دي.
ایزو کوډ (ایزو ۴۲۱۷ کوډ) په انګلیسي ISO 4217) یو نړیوال اسټانډرډ دی چې د انګلیسي په دري (ISO) سره ښودل کیږي، یاد کوډ چې د اسټانډرډ ساتنې نړیوال سازمان له لوري په دری حروفو(ایزوISO) د نړۍ د مختلفو هیوادونو کوډونه ښیې.
د ترکې هیواد د ولایتونو نوملړ
د ترکې هیواد ایداري وېش (د ترکیه هیواد ولایتونه) ترکیه ټول ۸۱ ولایتونه لري، بغیر له دري ولایتونو چې مرکزي نومونه یې د ولایت نوم سره توپیر لري نور ټول ولایتي مرکزونه د ولایت له نوم سره یو دي. یاد دري ولایتونه عبارت دي له ختای مرکز انتاکیه) قوجا ایلي مرکز ایزمیت) او سقاریه مرکز آداپازاري).
لیره
ترکي لیره (لیر) په ترکي Turkish lira) ایزو ۴۲۱۷ کوډ ۴۲۱۷ TRY) د ترکیه|ترکې او شمالي ترکي قبرس د پیسو واحد دی. ۱۰۰ کروش (کروشه) یوه لیره جوړوي د ترکې د پیسو چاپ مسولیت د ترکې مرکزي بانک (ایش بانک او آک بانک) په غاړه دی. د ۳۱ جنوری ۲۰۰۵م کال را پدیخوا ۴ صفره له یادو پیسو لري شوي چې له هغی وروسته د ترکې نوې لیره  YTL په ترکي Yeni Türk lirası) ونومول شوه. اول ۱ جنوری ۲۰۰۹ را پدیخوا یوځل بیا له YTL نه یې TL ته تغیر پیداکړ. اوسمهال په یو وار له ترکي بانکونو هر سړی د ۱۰۰۰۰ لیرو ایستلو حق لري.
علي کمال
علي کمال (په ترکي استانبولي: Ali Kemal) (۱۸۶۷، استانبول - ۱۹۲۲) لیکوال، خبریال و سیاستوال د ترکېه هیواد نه و. علي بعد د لړمري زدکرو «مکتبی ملکیه» چي یو سیاسي پوهنځی کې خپل زده کرو ته دوام ورکوو.په 1886 عیسوي کال کې خپل پوهنځی او زده کرۍ خوشي کرئ او پاریس او جینیو ښاروته لارو او 1888 کال کي کله چي هغي پلار مر شو هغه بېیرته ترکي هیوادته بیا راغۍ او خپل نېمگرۍ زده کري ته دوام ورکرو او د اروپایي هیواد د تقلید نه هغي خپل پوهنتون کې یو سیاسي ډله د خپل هم پوهنتوني ملگرو او آشنایانو نه جورکو.د ترکي پولیسو د هغوي سیاسي فعالیتتو ته پام شو او هغوي ونېول او محبس کې واچولو علي کمال بعد د حبس په 1890کې حلب ښار ته تبعید یا په زور ولېگل شو کمال په تبعید کې حلب ښار کې، دو کتابه  په نوم‌ د «ایکی همشیره» (دو خورگانۍ) او «چولده بیر سرگذشت» (یو قیصه په صحرا کې) ولیکولو.
مرکزي آناتولیا
مرکزی اناتولیا د ترکې هیواد له ووه ۷ ایداري سیمو څخه دوهمه لویه سیمه ده چې ګڼ شمیر ولایتونه او ښارونه پکې موقیعت لري.
ښارونه
په مرکزي آناتولیا کې د میشتو ولایتونو مرکزونه (مرکزي ښارونه) هر ولایت ځانته مرکزي ښار هم لري.
تالیس وبید موسیس
تالیس وبید موسیس په انګلیسي Tallis Obed Moses) له ۶ د جولای ۲۰۱۷م کال راهیسی د استرالیایی  هیواد وانواتو منتخب ولسمشر دی.
هونیارا
هونیارا په انګلیسي Honiara) د د سولومون ټاپوګانو هیواد پلازمینه ده. هونیارا ښار په ۲۰۱۷م کال کې ۸۴,۵۲۰ وګړي لرل.
ختیځه آناتولیا
ختیځه آناتولیا سیمه د ترکې هیواد له ووه ۷ ایداري سیمو څخه ترټولو لویه هغه ده چې د یاد هیواد په ختیځ کې د ایران سره پر پوله موقیعت لري.
پورت ویلا
پورټ ویلا Port Vila ) په آرام سمندر کې پروت د وانواتو پلازمینه او لوی ښار دی. پورت ویلا ښار ۳۶,۹۰۰ وګړي لري.
سویل ختیځه آناتولیا
سویل ختیځه آناتولیا سیمه (جنوب ختیځه آناتولیا) د ترکې هیواد له ووه ۷ ایداري سیمو څخه دوهمه کوچینې سیمه ده چې د یاد هیواد په سویل ختیځ کې د عراق او سوریه سره پر پوله پرته ده.
ښارونه
د یادې سیمې د ولایتونو مرکزونه (ښارونه) ولایتونو ته ورته نومونه لري.
اودس
اودس (په عربي: الوضوء) په لغت کې ښه او پاک کولو یا د اندامونو د وینځلو لپاره د اوبو استعمال ته اودس وایي. او په شریعت کې د مخصوصو اندامونو(مخ، لاسونو، او پښو مینځلو او د سر مسح کولو) ته اودس وایي.
د اوداسه فرضونه
د اوداسه فرضونه څلور دي.
د اوداسه سنتونه
د اوداسه سنتونه ١٣ دي چې په لاندې ترتيب سره بيانيږي.
د اوداسه ماتوونکي
د اوداسه ماتوونکي څېزونه په دې ډول دي.
اژه سیمه
اژه ناحیه (اژه) په ترکي Ege Bölgesi) د ترکې هیواد له ووه ۷ ایداري سیمو (ناحیو) څخه یوه ده چې د یاد هیواد په سویل لویدیځ کې موقیعت لري. د یادې سیمي ټول نفوس کابو ۱۰ میلیونه اټکل شوی دی.
ولایتونه
د اژه سیمې ولایتونه.
نفاس
نفاس عبارت له هغه وينې څخه دی چې له رحم څخه د بچي د زږېدلو يا تولد وروسته خارېجيږي.
دغه وينه په اصل کې هغه وينه ده چې د حمل نيولو په وخت کې د ښځې په رِحم کې پاتې شوي ده. کله چې ښځه زېږون وکړي دغه پاتې شوې وينه يې په تدريج سره له رِحم څخه بهيږي. همدا شان هغه وينه چې مخکې له زيږون او د زيږون د نښانو په شروع کېدو سره له ښځې څخه خاريجيږي نو همدغه د نفاس او يا د ولادت د وينې په نامه باندې ياديږي.
فقهاوو ددې وخت مخکې له ولادت څخه دوې او يا دري ورځې مقيد کړی دی غالباً د ولادت د درد په شروع سره شروع کيږي.
د نفاس موده
د فقهاؤ په اتفاق د نفاس زياته موده څلويښت ورځې ده او د کمې مودې حد يې معلوم نه دی د ښځې په عادت پورې اړه لري.
دا هم وګورئ
حیض
حیض
حيض په لغت کې بهېدلو يا جريان ته وايي او په شرعي اصطلاح کې حيض عبارت له هغه وينې څخه دی چې د ښځې د رحم د داخل نه په ټاکلي وخت کې پرته له هيڅ ډول ناروغۍ او تکليف رسېدلو څخه په طبعي ډول بهېږي. دغه وينه الله پاک د بني آدم په ذات او صفت کې د ښځينه وو لپاره ايښي ده. د غه وينه الله پاک د ښځې په رحم کې پيدا کړي ده تر څو د حاملګۍ په دوره کې د بچې لپاره غذا وي او وروسته د نوي ماشوم له زيږيدنې نه په شيدو باندې بدلېږي. نو کله چې ښځه نه حامله وي او نه شيدې ورکونکې نو دغه وينه پرته له مصرفه پاتې کيږي نو په همدې علت سره په ټاکلو وختونو کې له بدن څخه خاريجېږي چې حيض او يا مياشتنی عادت بلل کيږي.
د حيض عمر
هغه عمر دی چې ښځې ته په هغه کې مياشتنۍ عادت پيدا کيږي چې له بلوغ څخه شروع تر پنځوس کلنۍ پورې دوام کوي.
د حيض موده
د حيض موده کمه دری ورځې او زياته لس ورځې که له دريو ورځو کم او له لسو ورځو زياته شوه نو هغه استخاضه (د حيض پشان مرض دی چې حکم يې داسې دی لکه : د وينې ، باد او ميتيارو جاريوالی ، يعنې اوس په اوداسه به کوي او لمونځ به ادا کوي).
د حاﺋضي احکام
الله جل جلا له  فرمايي : وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُواْ النِّسَآءَ فِی الْمَحِيضِ وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى’يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ ژباړه: پوښتنه کوی له تا څخه (ای محمده صلی الله عليه وسلم! ) دحيض دحکم نه ، ووايه دوی ته چه دا يوګندګی ده ، په حيض کې له ښځو لرې اوسئ ترڅو چه پاکې نشي مه ورنږېدې کيږئ ، کله چه ښی پاکې شی بيا ورسره يوځای شئ. نور نو يوځای ورسره آرام کول، ډوډی خوړل او نور ټول رواه دي ،داسې نه لکه د جاهليت په دوران چې له ښځې څخه به د حيض او ولادت په دوران کې کرکه کيدله. بلکي هغې ته به د اکرام او عزت په سترګه کتل کيږي ځکه چې د يوه بشر د زږيدو د پاره يې مرګونې قربانۍ ورکړی دي. يعنې :د حيض په موده کې د لمونځ او روژې ادا کول نشته. د لمانځه قضايي نشته او یوازې به د روژې قضايي ادا کوي.
دا هم وکورئ
نفاس
سبحان قريشي
محمد سبحان قريشي له بنو، خیبر پښتونخوا يو ژونپوهاند دی او د شيدو پوهنيز پارک جوړونکی دی. قريشي د کرنې پوهنتون، پېښور کې بطور ډين او په چارلس سټرټ پوهنتون، اسټرېليا کې بطور اډجنکټ پوهاند هم کار کوي.
زده کړې
کله چې قریشي په ۱۹۹۲ز کال د لاهور د وټرنرۍ او ژوپوهنو پوهنتون څخه فارغ شو نو د لایو سټاک ریاست کې یې وټرنر کارمند په توگه خپله لومړنۍ دنده پیل کړه چې دلته یې دندې د فارم مدیریت، وټرنرۍ څېړنې، معیار نظارت او داسې نورو کړنو ترسره کول وه. په ورته وخت کې ده د فیصل اباد کرنیز پوهنتون کې دویم ځل داخله واخېسته او په دې توگه یې له هغه ځایه یې د ژوو په بیا تولی کې خپله ماسټري او ډاکټري سندونه ترلاسه کړل. په ۲۰۰۵ز کال قریشي د پېښور د کرنې پوهنتون کې د پوهاندۍ علمي درجې سره پیل او د مال ساتنې او وټرنرۍ پوهنځي ریاست څوکۍ پورې ورسېد.
سرچینې
وېشنيزه:پښتانه
روجر بيکن
روجر بيکن (شا اوخوا 1219/20 - 1292)، څوک چې په علمي امتياز د «ډاکتر ميرابيليس» په نوم هم پېژندل کېږي، د منځنيو پېړيو يو انګريز فلسفي او فرانسيسکي (Franciscan د مسيحيت يوه څانګه ده) راهب و، چا چې د تجربو په مټ د طبيعيت په مطالعه د پام وړ ټينګار کړی. د جديد پړاو په لومړيو کې، نوموړی د يو جادوګر په توګه پېژندل کېدو، او په ځانګړي ډول د خپل میخانيکي يا تورو کوډو وحشي سر د کيسې له امله يې شهرت موندلی و. نوموړی کله کله (په بنسټيز ډول له نولسمې پېړۍ راهيسې) له خپل ښوونکي «رابرټ ګروسيټسټ» سره يو ځای د نوې ساينسي طريقې د لومړني اروپايي وکيلانو څخه د يو په ډول پېژندل کېدو. بيکن د ابن الهيثم (الحازن) تجربوي طريقه ارستو ته د منسوبو ليکنو په مشاهداتو پلې کړه. بيکن د تجربوي ازموينې اهميت هغه مهال وموند، کله چې د هغه له خوا تر لاسه شوې پايلې له هغو څخه مختلفې وې، د کومو وړاندوينه چې ارستو کړې وه.
د هغه د ژبپوهنې کار د نړيوالې پښويې (ګرامر) د ابتدايي اعلان لپاره وړاندې شو، او د يوويشتمې پېړۍ بيا ارزونه ټينګار کوي چې بيکن په بنسټيز ډول د منځنيو پېړيو يو مفکر و، د هغه ډېره تجربوي پوهه په علمي روايت کې له کتابونو څخه تر لاسه شوې وه. په هر حال، نوموړی د منځنيو پېړيو د پوهنتون پر نصاب د بيا کتنې لپاره تر يو بريده مسئول و، په کوم کې چې په دوديزو څلوروګونو علومو کې د بصرياتو (ليدپوهنه) زياتوالی وليدل شو.
د «Opus Majus» په نوم د بیکن تر ټولو عمده اثر، د پاپ په غوښتنه په 1267ز کال کې په روم کې «پاپ کليمنټ» څلورم ته استول شوی و. سره له دې چې باروت په لومړي ځل په چين کې موندل شوي او تشریح شوي و، بيکن په اروپا کې لومړی هغه څوک و چې د باروتو فارموله يې ثبت کړي.
ژوند
بيکن په اکسفورډ کې زده کړه وکړه. که څه هم شونې ده چې «رابرټ ګروسيټسټ» د «بيکن» له راتګ څخه یو څه موده مخکې له هغه ځايه تللی و، د هغه اثارو او ميراث تقريباً په باوري ډول په ځوان عالم اغېز کړی و، او شونې ده چې وروسته بيکن په «لنکن» کې له هغه او د «شيرووډ» له «وليام» سره کتلي وي. بيکن په اکسفورډ کې ماستري تر لاسه کړه، چې د ارستو په اړه يې درس ورکاوه. داسې شواهد نه شته چې هغه دې دوکتورا تر لاسه کړې وي. (د ډاکتر ميرابيليس لقب له مړينې وروسته يو وياړ و). دا هم ثبت ده چې د روجر بيکن په نوم يو تېز او توند روحاني عالم په 1233ز کال کې په اکسفورډ کې د پاچا په مخ کې وينا کړې ده.
د يو خصوصي عالم په توګه، په راتلونکې لسيزه کې د هغه استوګنځايونه څرګند نه دي، خو احتمالا د 1284-1251ز کلونو په شا او خوا کې هغه په اکسفورډ کې و، چېرته چې نوموړي له «ايډم مارش» سره وليدل او په 1251ز کال کې په پاريس کې و. داسې برېښي چې هغه د بصرياتو په اړه ډېری عربي او يوناني اثار لوستي وو (چې هغه مهال د ليدلوري «perspectiva» په توګه پېژندل کېدل). په «Opus Tertium» کې یوه حواله وايي چې يو وخت هغه له خپلو مطالعاتو څخه دوه کاله وقفه (دمه) اخيستې وه.
د 1250ز لسيزې تر وروستيو پورې، د پاچا له خوا د خپلو «émigré Poitevin» (کډوال خپلوان) خپلوانو سره د توپيري چلند پر ضد خفګان د بغاوت لامل وګرځېد، او په پايله کې يې د اکسفورډ او «ويسټ منسټر» قوانين پلي شول، کوم چې يوه باروني شورا او تکراري پارلمانونه جوړ کړل. پاپ اربن څلورم په 1261ز کال کې پاچا ته له خپل سوګند څخه تبرئه ورکړه، او له ابتدايي ناکام مقاومت څخه وروسته، «Simon de Montfort» د يو ځواک مشري وکړه، چې د  وروستيو فصلونو د خرابۍ له امله ستر شوی و، کوم ځواک چې دويم باروني جنګ تعقيب کړ. د بیکن خپله کورنۍ سخته شاهي ملاتړې بلل کېده: د «De Montfort's» پلویانو د هغوی شتمنۍ مصادره کړې، او ډېر غړي يې تبعيد کړل.
په 1256 يا 1257ز کال کې، نوموړی په پاريس يا اکسفورډ کې د فرانسيسکي نظم يو روحاني شو، نوموړي د «Grosseteste» او «Marsh» په څېر د انګريزو فرانسيسکنانو د علمي بېلګې پيروي وکړه. له 1260ز کال وروسته، د یو قانون له امله د بيکن فعالیتونه محدود شول، کوم قانون چې د هغه د ديني مذهب روحانيون د روحاني له تاييد پرته د کتابونو يا رسالو له خپرولو منع کول. شونې ده چې هغه د غور او فکر لپاره د خپل وخت د محدودولو په موخه په عادي کارونو کې ساتل شوی و، او هغه خپلې درملنې ته د علمي ژوند څخه د غېر حاضرۍ په سترګه کتل.
د 1260ز لسيزې تر نيماي پورې، نوموړي د داسې ملاتړو هڅه پيلوله، چا چې کولای شول اکسفورډ ته د بېرته ستنېدو لپاره د هغه لپاره پانګه او اجازه تر لاسه کړي. بالاخره بيکن د ناربون د راهب «Guy de Foulques»، د «سبينا» کارډينال او انګلستان د شاهي او باروني څانګو ترمنځ مذاکرات کونکي پاپ له ځای ناستي سره د بلدتيا په مټ وتوانيد چې د خپلو مشرانو د مداخلو مخه ونيسي.
په 1263 يا 1264ز کال کې، د بيکن يو پیغام وړونکي، د لاون ريمنډ له خوا يو پيغام «Guy de Foulques» ته باور ورکړ چې بيکن له مخکې څخه د ساينس يو لنډيز بشپړ کړی دی. په حقيقت کې، هغه د څېړنې لپاره پيسې نه درلودې، دا خو لا څه چې نقل يې جوړ کړي، دا ډول کار او د خپلې کورنۍ څخه د مالي مرستې تر لاسه کولو هڅې د بارونانو د دويمې جګړې له امله له ناکامۍ سره مخ شوې. په هر حال، په 1265ز کال کې، «Guy de Foulques» په «پيروګيا» کې يوې غونډې ته راوبلل شو، کومه غونډه کې چې هغه د پاپ کلیمن څلورم په توګه وټاکل شو. وليام بينيکور، څوک چې له مخکې څخه د «هينري» درېيم او پاپ تر منځ پيغام وړونکی و، اوس يې د بيکن او کليمنټ تر منځ ليکونه لېږدول. د 1266ز کال د جون د مياشتې په دوه ويشتمه نېټه د کليمنټ په دې ځواب کې چې "د اوسنيو حالاتو لپاره لیکنې او غرامتونه" پيل شول، بيکن ته لارښونه وکړه، چې د هغه له کوم نافذو حکم له «بنديزونو» دې سرغړونه نه کوی، بلکې خپل کار ته دې په ډېر خفيه ډول دوام ورکړي.
په داسې حال کې چې د هغه مهال پوهنځي تر ډېره بريده د ارستو د معلومو نصوصو په اړوند د شخړو تر حل کولو پورې محدود وو، د کلیمنټ ملاتړ بيکن ته په خپل وخت کې د علم په حالت په پراخه کچه غور او فکر کولو سره مرسته وکړه. په 1267 يا 68ز کال کې، بيکن پاپ ته خپل «Opus Majus» واستاوه، کوم کې چې د ارستو د منطق او ساينس په یو نوي الاهياتيو کې شاملولو په اړه د هغه اندونه وړاندې شوي وو، په دې اثر کې د جملې د طريقې پر ضد، چې هغه مهال مشهوره وه، د «ګروسيټسټ» د متن پر بنسټ ليدلوري ملاتړ شوی و.
د کوچي غزل
غزل
هیکر
هیکر (په انګلیسي: Hacker) هغه کس چې د یو کمپیوټر امنیتي سیسټم ورانوي، د اکاونټ یا سیسټم شفر ماتوي او غلا کوي هیکر بلل کیږي.
داهم وګورئ
هیک
اوکلنډ
اوکلند په انګلیسي Auckland) د نیوزیلنډ هیواد لوی او ګڼ نفوسه ښار دی. د اوکلنډ سیمه (ولایت) یونیم میلیونه او د اوکلنډ ښار کابو ۵۰۰ زره وګړي لري.
آدانا
آدانا ولایت په ترکي Adana) د ترکې له ولایتونو څخه یو دی، د ادانا مرکز د آدانا ښار دی.
ضیاء الرحمن اعظمی
ډاکټر محمد ضیاء رحمان عزمی (او اوس په لنډه توګه د محمد عبدالله عزمی په نوم یادیږی). (په 1943 کې زیږیدلی ،او مړ شوی 2020) د هندی اصلیت سعودی عالم و ، د ډیری کتابونو لیکوال ، یو نامتو عالم او محد چې لوړ پوړونه یې درلودل ، یو نو مسلم و.
مدیترانه سیمه
مدیترانه (مدیترانه ناحیه) په ترکي Akdeniz Bölgesi) د ترکې هیواد له ووه ۷ سیمو (ناحیو) څخه یوه ده چې د یاد هیواد په سویل کې د مدیترانه سمندر په غاړه غزیدلې ده.
ولایتونه
د مدیترانه سیمې (ناحیې) ولایتونه.
تور سمندر سیمه
د تور سمندر سیمه (تور سمندر ناحیه) په ترکي Karadeniz Bölgesi) د ترکې له ووه ۷ سیمو (ناحیو) څخه یوه ده، یاده سیمه د ترکیه په شمال کې د تور سمندر په غاړه غزیدلې ده.
مایوري ژبه
مایوري ژبه یاهم ته ریو مایوري) Moriori language) د نیوزیلنډ هیواد د بومي وګړو ژبه ده چې د انګلیسي ترڅنګ په په یاد هیواد کې رسمی ده.
آګ سافټویر
آګ سافټویر (په Software AG) د سافټویر جوړولو المانی شرکت دی، چې په 1969 کې تاسیس شوی.
غونډل
غونډل (په لاتين: Mygalomorphae) د لویو غڼو څخه دی او  د مځکني بې شمزۍ ژويو څخه تر ټولو لوی ژوي هم بلل کېږي. غونډل حشرې او نورو غڼو ښکار کوي.
توصيف
غونډل څېرونکی ژوي دی چی په شپه کی ښکار کوي. د غونډل بدن د سر و سینې او بطن څخه جوړ شوي دي. غونډل اته پښې لري. نوموړي ژوي پر سر و سینې باندي دوه کوچنی زهر لرونکي گيرې لري چی د ښكار شوى ژوی د وژلو لپاره کاروي. پرته له گيرو نه خاصي اندامونه لري چی تر خولې نژدي پروت دی او د تکثیر کولو لپاره کارېږي. دغه سره غونډل زهر د زړه د ناروغیو په درملنه کې کارول کیږي. د دې تر څنگ یو ډول نور غونډلان هم شته چې د نارینه و جنسي قدرت زیاتوي.نوموړي غڼه کولای سی پر وينو باندي ، تر مځکې لاندي او پر مځکې باندي ژوند وکړي.
وېشنيزه:غڼې
مرمره سیمه
مرمره (مرمره ناحیه) په ترکي Marmara Bölgesi) د ترکې هیواد له ووه ۷ سیمو (ناحیو) څخه یوه ده چې د یاد هیواد په شمال لویدیځ کې د آسیایې او اروپایي ترکې برخه جوړوي.
تیمم
تیمم پاکې خاورې ته د پاکوالي په نيت  قصد کول دي
تیمم هغه وخت روا کيږي چې يا اوبه نه وي او يا شخص د اوبو له استعمال څحه عاجز وي.
د تیمم عملي طريقه
په تیمم کولو کې نيت کول فرض دي. لومړی به داسې اراده کوې چې ناپاکي رانه لرې شي او لمونځ راته روا شي. وروسته به دواړه لاسونه په پاکه ځمکه او يا هغه شي چې د ځمکې له جنسه وي ووهې او بيا به دواړه لاسونه لږ غوندې څنډ وهې او خپل ټول مخ به ورباندې مسح کړې ، په دوهم ځل به بيا دواړه لاسونه په پاکه ځمکه ووهې او لږ غوندې به يې څنډ وهې او په چپ لاس به ښي لاس ، او په ښي لاس به چپ لاس د څنګل تر پايه پورې وسح کړې.
تیمم د اودس او غسل لپاره توپیر لري؟ د بې اودسۍ ، جنابت ، حیض ، او نفاس ټولو لپاره يو شان تیمم دی، څه توپير نه لري.
داهم وګورئ
اودس غسل
بشري حقونه په بېلاروس کې
د بېلاروس حکومت د بشري حقونو د سرغړونو او د دولتي بنسټونو، خپلواکو خبریالانو، ملي لږه کیو ډلو او د مخالفو سیاستوالو د ځورولو له امله تر نیوکو لاندې دی. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو پخوانۍ وزیرې کاندولیزا رایس، د متحده ایالاتو د سنا د بهرنیو اړیکو کمیټې ته په یوه راپور کې، د نړۍ له شپږو "د ظلمونو له نظامونو" څخه یو بېلاروس یاد کړ. په ځواب کې، د بېلاروس حکومت دا ارزونه "له حقیقت څخه ډېره لرې" وبلله. د دې هېواد د ۲۰۲۰ ز کال د ولسمشریزو ټاکنو او لاریونونو په ترڅ کې، د ویاسنا د بشري حقونو د مرکز له خوا د مشخص شوو سیاسي بندیانو شمېر د ۲۰۲۱ ز کال د جولای تر ۳ نېټې پورې ۵۲۹ تنو ته لوړ شو. د ۲۰۲۰ ز کال په لاریونونو کې ډېرو خلکو د قانون پلي کوونکو چارواکو له خوا د غیرقانوني او ناوړه ځواک د کارولو (د وسلو په ګډون) له امله خپل ژوند له لاسه ورکړ. د بښنې د نړیوال سازمان له قوله: د لاریونونو په ترڅ کې چارواکو، نه یوازې د سرغړونو پلټنه نه ده کړې، بلکې هغه کسان یې ځورولي هم دي، چې دا پېښې یې تر نیوکې لاندې نیولې دي. د پاتې نا دولتي سازمانونو په وړاندې چارواکو، د ۲۰۲۱ ز کال په جولای کې یو کمپاین پیل کړ، چې د اکتوبر تر میاشتې پورې یې لږترلږه ۲۷۰ سازمانونه، د بشري حقونو د پخوانیو ټولو ثبت شوو سازمانونو په ګډون منحل کړل.
د امریکا متحده ایالاتو او اروپايي ټولنې، د بېلاروس د حکومت په لسګونه چارواکو د سیاسي ځپلو، جبري ورکېدو، پروپاګند، ټاکنیزو درغلیو د تورونو له امله شخصي بندیزونه لګولي دي.
ټاکنیز بهیر
الکساندر لوکاشینکو د ۱۹۹۴ کال د جولای په ۱۰ نېټه د بېلاروس ولسمشر وټاکل شو. هغه په سلو کې ۸۰،۳ سلنه رایې وګټلې.
له ۲۰۱۷ ز کال را په دې خوا په بېلاروس کې ترسره شوې د ولسمشرۍ یا پارلماني ټولټاکنې یا ټولپوښتنې د اروپا د امنیتي همکارۍ سازمان، ملګرو ملتونو، اروپایي اتحادیې او متحده ایالاتو له لوري آزادې او عادلانه نه دي ګڼل شوې. د ټاکنیزو درغلیو له امله د ټاکنو د تنظیم لوړ پوړي چارواکي، د مرکزي ټاکنو د کمیسیون د مشرې لیدیا یرموشینا په ګډون، له نړیوالو بندیزونو سره مخامخ شوي دي.
د ۲۰۱۰ ز کال د دسمبر میاشتې ټاکنې
د ۲۰۱۰ ز کال ولسمشریزې ټاکنې، د مخالفینو له اعتراضونو او د پولیسو له خوا له تاوتریخوالی سره مل وې. د اعتراض کوونکو یوې ډلې، مخکې له هغه چې د اړودوړ(شورش) ضد پولیسو له خوا په شا و تمبول شي، پر یوې اصلي دولتي ودانۍ د برید هڅه وکړه ، کړکۍ او دروازې یې ماتې کړې. د دې ودانۍ تر برید وروسته، لاریون کوونکي په قهرامیزه  ډول وځپل شول. د ولسمشرۍ د څو نوماندانو په ګډون په سلګونو فعالان، د پولیسو او د استخباراتي سازمان ( کې. جي. بي.) له خوا ونیول شول، ووهل شول او شکنجه شول.
لوکاشینکو لاریون کوونکي تر نیوکې لاندې ونیول او او هغوی یې په « قانون ماتونه» تورن کړل.
د ټولټاکنو بهیر او د پولیسو تاوتریخوالی د لاریونونو په ترڅ کې د متحده ایالاتو او اروپايي اتحادیې تر سختو نیوکو لاندې راغلل. تر ۲۰۰ زیات پروپاګند کوونکي، د دولتي امنیت مامورین، د انتخاباتو د مرکزي کمیټې کارکوونکي او نور چارواکي، د اروپايي ټولنې د بندیزونو په لست کې شامل شول: دوی اروپايي اتحادیې ته له ننوتلو منع دی او د شتون په حالت کې د هغوی شتمني، په اروپايي اتحادیه کې کنګل کېږي.
د ۲۰۲۰ ز کال د اګست میاشتې ټاکنې
د ۲۰۲۰ ز کال د اګست د ۹ نېټې له ولسمشریزو ټاکنو څخه مخکې، د بښنې نړیوال سازمان، د ۲۰۲۰ ز کال د جون په میاشت کې د بیان آزادۍ او د سوله ییزو غونډو او ټولنو د حقونو په ګډون د بشري حقونو سرغړونې مستند کړې. د سیاسي هڅول شويو وګړو تعقیب، ډارولو، ځورولو او د مخالفینو نوماندان او د هغوی ملاتړو په وړاندې د غچ اخیستلو راپورونه، د دې سازمان له خوا ورکړل شوي دي. د بېلاروس چارواکو، د مدني ټولنو فعالان او خپلواکې رسنۍ په نښه او وېرولې دي. دوه سیاستوال: سریهي تسیخانوسکي او ویکتور بابریکا، زندان ته اچول شوي او د سیاسي هڅووني د جرم له تور سره مخامخ شول. په سلګونو سوله ییز لاریون کوونکي او د هغوی پلویان، په خپل سرې توګه ونیول شول او په لویه کچه جریمه یا په "اداري توقیف" کې وساتل شول. وروسته له هغه چې د بېلاروسي وګړو په وړاندې د ناوړه ګټه اخیستنې، شکنجې او د لاریون کوونکو په وړاندې له تاوتریخوالي د ډک چلند  راپورونه ورکړل شول،  اروپایی اتحادیې، د ۲۰۲۰ ز کال د اګست په ۱۴ مه د بېلاروس په انفرادي چارواکو بندیزونه ولګول. د بېلاروس امنیتي ځواکونو، هغه سوله ییز لاریون کوونکي ووهل او بندیان یې کړل، چې د ټاکنو د رسمي پایلو پر ضد یې په لاریون کې ګډون کړی و.
د مطبوعاتو ازادي
له ۲۰۰۰ مې لسیزې را په دې خوا، د بې پولې خبریالانو بنسټ، بېلاروس د مطبوعاتو د آزادۍ په شاخص کې تر ټولو اروپایي هېوادونو ښکته درجه بندي کړئ.
د آزادۍ کور بنسټ، د ۱۹۹۸ز کال را په دې خوا په خپلو ټولو نړیوالو راپورونو کې ،چې "په نړۍ کې آزادي" تر نامه لاندې خپرېږي،  بېلاروس "غیر آزاد" هېواد په توګه درجه بندي کړی او وایې چې: د لوکاشینکو حکومت، د مطبوعاتو په آزادي محدودیتونه وضع کړي، دولتي رسنۍ د ولسمشر تابع دي او د خپلواکو رسنیو ځورونه او سانسور معمول کار دی.