cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ګومارنې خونديتابه قانون جوړول
تعريف
د بارون (۲۰۰۱ز) له مخې د EPL په مخفف نوم اقتصاد پوهان د مقرراتو ټولو هغې مجموعې ته اشاره کوي، کوم چې د کار کوونکو په ګومارنه او ګوښه کولو کې د شرکتونو په وړتياوو محدوديتونه ږدي، ان که چېرې دې محدوديتونو ته په لومړي سر کې په قانون کې ځای هم نه وي ورکړل شوی، بلکې د ټولنيزو شريکانو د ډله ييزې معاملې څخه منځ ته راغلي وي، يا د محکمې د پرېکړو پايله وي. په ځانګړي ډول، په ټولنه کې د وروسته پاتې ډلو د ګومارنې په پلوۍ شرايط، د لنډ مهالې يا ټاکلې مودې تړونونو لپاره د شرايطو وضع کول، يا په شرکت باندې د روزنې د شرايطو تپل، د ګومارنې تګلارې اغېزمنې کوي، په داسې حال کې چې له کاره د لرې کولو تګلارې، له وړاندې څخه د خبر ورکولو ټاکلې مودې او د لرې کولو تاديات، له کاره په ډله ييز ډول د لرې کولو يا د لنډې مودې کار طرحو ځانګړې غوښتنې له کاره د ګوښه کولو پر پرېکړو اغېزې پرېباسي. د کارکوونکو د عايد په سمون کې د شرکتونو پر ازادۍ دا ډول محدوديدونه نژدې د ټولو OECD په هېواد کې يو شان دي، خو د اصلي تګلارې تفصيلات او له هغې اړخه د وضع شوې ټوليزې سختۍ (جديت/شدت/سختوالی) اندازې سره د پام وړ توپیر لري. دا مقررات له کاره د ګوښه کېدلو په حالت کې د کارکوونکي له خوا د استئناف غوښتلو د حق لرلو له لارې تطبيقيږي.
د دې مقرراتو ځينې اړخونه، لکه: له وړاندې څخه د خبر ورکولو د مودې اوږدوالی، يا له کاره د ګوښه کولو تادياتو موده په دقت سره اندازه کېږي. د EPL د نورو مهمو ځانګړتياوو اندازه کول خورا ستونزمن دي، لکه د بېلګې په ډول له کاره د ګوښه شويو کار کوونکو د استئناف د منلو لپاره د کار د محکمو رضامندي، يا دا چې له کاره د ګوښه کولو لپاره قاضي د «مناسب دليل» مفهوم څه ډول تفسيروي.
د OECD له خوا د ګومارنې د خونديتابه قانون جوړولو شاخص
په هر هېواد او بېلا بېلو کلونو کې د EPL د جديت لپاره زياتو کاريدونکو اقداماتو کې يو يې د ګومارنې د خونديتابه قانون جوړونې د شاخص په نوم دی چې OECD ټاکلی. دا شاخص د اتلسو بنسټيزو توکو په مرسته محاسبه کېږي، کوم چې په درې مرکزي څانګو کې ډلبندي کېدای شي:
تر دې وروسته  ۱۸ لومړي ورودي عدد د لاندې یادو شويو څخه په يو ډول ښودل کېږي:
بيا دا مختلفې درجې په اساسي درجو بدليږي، کومې چې د معمول له مخې له ۰ څخه تر ۶ پورې حد کې وي، په دې کې لوړه درجه د سختو کړنلارو استازيتوب کوي. په همدې بنسټ، په مختلفو عناصرو کې هر يو د موزون (راجع) اوسط سره سم برابريږي او په دې ډول د خلاصه شاخصونو درې ټولګې جوړېږي چې د EPL د جديت د پرله پسې والي له ټولنيزو اقداماتو سره مطابقت لري.
د دې کړنلارې په وروستۍ برخه کې محاسبه کول دي، د هر هېواد لپاره، د درې فرعي اجزاوو پر بنسټ يو خلاصه ټوليز شاخص شته:
عادي او لنډ مهالو تړونونو ته د ورکړل شوي وزن يواځې څلوېښت سلنه له کاره د ډله یيز اخراج د سملاسي اقداماتو ته منسوبيږي. د دې لپاره استدلال دا دی چې په ډله ييز ډول له کاره ايستلو شاخص يواځې له کاره د ګوښه کولو د ټوليز نوعيت څخه منځ ته راتلونکي اضافي کار د خونديتابه ښودنه کوي. په ډېريو هېوادونو کې، دا اضافي غوښتنې تر ډېره بريده ناڅيزه دي. سربېره پر دې، د ډله ييزو لرې کولو سملاسي اقدامات يواځې د ۱۹۹۰ز لسيزې له وروستيو څخه شته. يو بديل ټوليز شاخص چې د « Version 1» په نوم پېژندل کېږي، يواځې د عادي او لنډمهالو تړونونو لپاره د سملاسي اقداماتو د يو ناموزون اوسط په توګه شمېرل شوی. په داسې حال کې چې د پخواني (چې د Version 2 په نوم پېژندل کېږي) څخه زيات محدود دی، د ټوليز EPL جديت دا بديل اقدام د يوې اوږدې مودې لپاره د پرتله کولو اجازه ورکوي (د ۱۹۸۰ز لسيزې له وروستيو څخه د ۱۹۹۰ز لسيزې تر وروستيو پورې).
د کار بازار په دوه ګوني والي
ځينو اقتصاد پوهانو دعوا کړې چې د هغوی اندونه تجرباتي شواهدو تایيد کړي دي، د کوم له مخې چې EPL د کار په بازار کې د تش په نوم داخليانو، د خوندي دندو کار کوونکو او بهرنيانو تر منځ د وېش لامل ګرځي، کوم چې يا خو بې دندې دي يا د ټاکلې مودې، له وخت وروسته يا لنډمهالې تړون پر بنسټ دنده لري، يا ان په تور اقتصاد کې دنده تر سره کوي او د شرکتونو د دندې د کم تمايل له امله د EPL لاندې د دندې مودنلو په هڅو کې هم له سترو ستونزو سره مخ دي. دا وروستۍ ډله يې تر ډېره بريده له ځوانانو، مېرمنو، توکميزو لږکيو او غېر مسلکي کارکونکو څخه جوړه ده.
د وزګارتيا په اړوند
هغه اقتصادپوهان چې په دې اند دي چې ګوندې EPL په وزګارتيا کوم اغېز نه کوي، په هغوی کې «بلانچارډ» او «پورټوګال» (۲۰۰۰) شامل دي. دوی په خپله لېکنه کې د EPL په اړوند د خپل دريځ په  اړه  دوه مخالف هېوادونه پرتله کوي: پرتګال چې په نړۍ کې د سختو قوانينو لرونکو څخه يو دی او متحده ايالات چې په نړۍ کې يو له زياتو نرمو قوانينو لرونکی دی. د دې توپيرونو په رڼا کې، د دواړو هېوادونو د وزګارتيا اندازه په یو ډول ده، کوم چې دا دليل کمزوری کوي چې په وزګارتيا دې د EPL کومه اغېزه وي. د دې پر ځای لیکوال ادعا کوي چې EPL په دوه نورو متغيراتو اغېز پرېپاسي: د دندې جريان او د وزګارتيا موده. EPL د دندې جريان کموي (له دندې څخه تر وزګارتيا پورې: په کار ګومارونکي کم تمايل لري، چې کارکوونکي له دندې لري کړي، ځکه که داسې وکړي، نو دوی به کارکوونکو ته تاوان ورکوي) له همدې امله په وزګارتيا کې به کمی راشي؛ خو د وزګارتيا په موده کې به زياتوالی راشي او په دې ډول به د وزګارتيا کچه لوړه شي. همدا دواړه اغېزې به يو بل بې اغېزې کړي، د دې لپاره چې ولې EPL په ټوليز ډول په وزګارتيا  اغېزه نه لري، دوی پورته تشرېح کړې.
مولانا امتیاز علي خان عرشي
مولانا امتیاز علي خان عرشي د هند د اتهر پردیش ایالت د رامپور د سیمې یو پښتون عالم او څیړونکی و. نوموړی د مختارعلي خان زوی، د اکبر علي خان لمسی او د مشرف خان کړوسی دی. دده کورنۍ داتلسمې پیړۍ په دویمه نیمایی کې دپښتونخوا د سوات له سیمې نه هندوستان ته راغله او دهند داتهر پردیش دایالت دروهیلکهنډ دسیمې په رامپور کې میشته شوه .داهغه وخت و چې په هندوستان کې د مغولو واکمني مخ په ځوړتیا وه او دهند په هره سیمه کې ملوک الطوایفي وه. په دغه وخت کې دهند په رو هیلکهنډ کې هم د پښتنو یو ریاست شتون درلود چې نواب علی محمد خان یې نواب او مشر و. دعرشي نیکه مشرف خان خپله پلرنۍ دنده چې پوځي دنده وه پریښودله او دعلم او ادب لاره یې غوره کړه .پښتو دده مورنۍ ژبه وه خو ددې تر څنګ په فارسي ،اردواو عربي ژبو هم پوهیده .د عرشي پلار مختار علي خان هم په علم او فضل کې دشهرت خاوند و چې لومړی یې پو ځی دنده درلودله او بیا دمالیاتو په څانګه کې یې سرکاري ملازمت کاوه او تر هغه وروسته یې دآسونو سوداګري کوله. دعرشي د مور کورنې هم یوه عالمه او فاضله کورنۍ وه .مورنی نیکه یې غلام قادرخان په پښتو او فارسي او عربي ژبو کې مهارت درلوداو غلام قادرخان او کورنۍ یې د احمدشاه بریلوي مریدان وو نوځکه مولانا امتیازعلي خان هم دبریلوي مسلک پیروي کوله.
مخینه:
مولانا امتیازعلي خان عرشي د ۱۹۰۴ زیږدیز کال د دسمبر دمیاشتې په اتمه نیټه په رامپور کې زیږیدلی و. په دوه نیم کلنۍ کې یې مور مړه شوه او پلار یې دویم واده وکړ.
زدکړې:
مولانا امتیاز علي خان عرشي په پنځه کلنۍ کې په مدرسه کې شامل شو او د پښتو ژبې تر څنګ یې د فارسي او عربي ژبو په زده کړه هم پیل وکړ.په دیارلس کلنۍ کې یې ګلستان ، بوستان ، یو سف زلیخا او سکندرنامه ولوستل.دده داستادانونه یو مشهور استاد عبدالرشیدخان و عبدالرشیدخان دهغې سیمې دمشهور عالم مولانا عبدالحق خیر آبادي له شاګردانو نه و. مولانا عرشي د عربي ژبې زده کړه دمولانا عبدالرشید خان نه وکړه ، عرشي تر یوې مودې پورې دمطلع العلوم دمدرسې شاګرد و اوودغې مدرسې دمشر مولوي سعید احمد نه یې په عربي ژبه کې نور تبحر هم ترلاسه کړ. مولانا عرشي په ۱۹۲۳ زیږدیز کال د پنجاب له پو هنتون نه د( مولوي فاضل ) دزده کړود سند د ترلاسه کولو لپاره دلاهور په اورینټل کالج کې داخله وکړه. په هغه وخت کې ددغه کالج مشهور پوهان او عالمان مولانا سعید طلحه په تفسیر کې ، مولانا عبدالعزیز میمن په ادب کې او مولانا نجم الدین په معقولاتو کې په تدریس بوخت ول.نو د داسې سترو عالمانو په شتون کې دعرشي لپاره دعلمي زده کړوښه زمینه برابره وه. له همدې کبله و چې عرشي په ۱۹۲۴ زیږدیز کال کې دهمدې کالج نه د(مولوي فاضل )علمي سند ترلاسه کړ او بیا یې د(منشي فاضل)علمي سند هم په لاس راوړ.ترهغه وروسته په انګریزي ادبیاتو کې یې هم ډیګري وکړه.
علمي او ادبي چوپړ:
مولانا عرشي لا کوچنی و چې دشعر او شاعرۍ مینه ورسره پیداشوه. په پیل کې ده په شاعرۍ کې د تاج تخلص کاوه ،خو بیایې د عرشي تخلص ځانته غوره کړ.ده په شعر او شاعرۍ کې زیاتره غزل ته پاملرنه کوله ،خو ځینې رباعی ګانې یې هم لیکلي دي. عرشی زیاته موده درامپور د پښتنو دمشهورکتابتون رضا لا ئبررۍ مشر پاتې شو. لکه چې دمخه وویل شول پښتو دعرشي مورنۍ ژبه وه او ددې تر څنګ په عربي ، اردو ،عربي او فارسي ژبو هم پو هیده.نوموړي په یادو ژبو کې ګڼ شمیر چاپ اثار پرېښي.
چاپ اثار:
د نوموړي دځینو مشهورو کتابونو نومونه څه په دا ډول دي
۱-انتخاب غالب : داردو دژبې دمشهور شاعر مرزا اسدالله خان غالب دهلوي دشعرونو مجموعه ده چې مولانا عرشي پرې سریزه او حاشیې لیکلي دي اوداکاریې په۱۹۴۳ زیږدیزکال کې بشپړکړی دی.
۲-نادرات شاهي : دا په اصل کې دهند دمغولي واکمن جلا الدین شاه دویم شاه عالم مړ ۱۸۰۶ زیږدیز دیوان دی چې عرشي پرې دوه شپیته پاڼیزه سریزه کښلې ده.
۳- فرهنګ غالب : مولانا عرشي په دې کتاب کې دغالب شعري ترکیبونه تشریح کړي دي .داکتاب په ۱۹۴۷ زیږدیز کال کې چاپ شوی دی.
۵- پر بابري تاریخ حواشي : دغه اثر زین الدین خوافي له خوا چې دبابر دزمانې مورخ و لیکل شوی دی چې درې خطي نسخې يې اوس هم شته.یوه دلندن په بریټیش میوزیم ، دویمه نسخه یې دپیرس ( پاریس) په ملي کتابتون او دریمه نسخه یې درامپور په رضا لائبرري (کتابتون) کې خوندي ده .ارواښاد عرشي پردې کتاب حواشي او تعلیقات کښلي دي او یوه هر اړخیزه سریزه یې پرې لیکلې ده.
۶ ـ په پښتو کې دتذکیر او تانیث مساله : داهغه په زړه پورې مقاله ده چې ارواښاد عرشي پر هغو کلماتو بحث کړی دی چې مذکراو مونث دي او دپښتو ژبې له لارې اردو ته ورننوتلي دي. دمولانا عرشي دا مقاله په ۱۹۴۷ زیږدیز کال کې په اورینټل کالج میګزین لاهور کې چاپ شوې ده. عرشي سربیره پر دې چې په پښتو ښه پوهیده په فارسي ژبې یې هم ښه شاعري کړې ده.
د بېنوا لیک ته د عرشي ځواب:
په ۱۹۵۶ زیږدیز کال کله چې دپښتو ژبې مشهور شاعر او لیکوال او پیاوړی محقق او څیړونکي ارواښاد استا د عبدالروف بینوا په نوي ډهلي کې د افغانستا ن په سفارت کې دکلتوري چارو مشراو مطبوعاتي مدیر ونو ده ارواښاد امتیاز علي خان عرشي ته چې په هغه وخت کې درامپور در ضا لائبررۍ ( کتابتون ) مشر و یو لیک واستاوه او دپښتو ژبې د مشهور شاعر قاسم علي خان آپریدي فرخ آبادي د دیوان مایکرو فلم یا کاپی او نقل یې ځینې وغوښت، خو مولانا امتیاز علي خان عرشي ده ته په فارسي کې د شعر په ژبه داسې ځواب ورکړ چې زه به داستاد بینوا دلیک په ځواب کې دده فارسي شعر راوړم او بیا به دهغه شعر ژباړه ګرانو لو ستونکوته په پښتو وړاندې کړم چې زموږ دپښتونخوا پښتانه ورونه هم پرې پوه شي. بنام عبدالروف بینوا مدیر مطبوعاتي سفارت افغانستان در دهلي ۲۱ جنوري ۱۹۵۶ میلادي صبا زعرشی دلخسته نزار ونژند سلام شوق به استاد بینوا برسان پس از ګزارش آداب راه عجز ونیاز بحضرتش زمن این حرف مدعا برسان که ای بلند نظر ، خرده بین ونکته شناس تراسزد که عطارد به تو سلام کند نواختي چو من بند ه را به نا مه لطف مرارسد فلک پیر احترام کند کلام قاسم افغان فرخ آبادي درین خزینه آثار بیش قیمت ما برای طالب این لهجه نیاکانم بحالتی است مهیا ګویا وه وا نوشته ای که برای تو نقل دیوانش بګیرم و به جناب تو اش روانه کنم یقین شناس درین کار اختیارم نیست معاف دار که این فرض را اداکنم کرم نما وبه نواب رامپور نویس کلید باب مرادت بدستش افتادست چو پرسي اجرت نقلش همي توانم ګفت که بیش از صد ویک روپیه نخواهد رفت داستاد عبدالروف بینوا دلیک په ځواب کې دعرشي صیب ددې فارسی شعر پښتو ژباړه : ای دسبا باده زما خوار او عاجز بنده له خوا په سلګونو سلامونه استاد بینوا ته ورسوه ترسلام او ادب او درناویو وروسته زما له خو انه هغه ښاغلي ته ووایه چې ای دلوړ نظرخاوند ه او ای پوه او عالم انسانه ته ددې وړتیالري چې عطارد تاته سلام وکړي ماته مو چې کوم دمينې لیک رالیږلی دی نوزه ورته دد رناوي او قدر په سترګه ګورم تاسو چې زما نه دقاسم علي خان افغان آپریدي کلام ( دیوان) غوښتی دی او هغه زموږ سره ددې کتابتون په قیمتی او ګران بیه خزانه کې خوندي دی اوزما دنیکونو په ژبه لیکل شوی دی هغه خو دلته شته چې تاسو ته یې یوه کاپي یا نقل درولیږم خو باوروکړئ چې ددې خبرې واک او اختیار له ما سره نشته او ماته به بخښنه کوئ چې ستاسو دا فرض نه شم ادا کولی نو مهرباني وکړئ او د رامپور نواب ته یو لیک واستوئ ستاسو ددې غو ښتنې کلي( چابي ) دهغه په لاس کې ده که رانه وپوښتې چې ددې دیوان دنقلولو او کاپي کولو اجوره او مزد به څو روپۍ وی؟ نوهمدومره ویلی شم تر یو سلو یو روپيو نه زیات نه دی.
مړینه:
مولانا امتیاز علي خان عرشي په ۲۱ فروري ۱۹۸۱ میلادي کې د ۷۶ کلنۍ په عمر کې له دې نړۍ څخه د تل لپاره سترګې پټې کړې.
فرانسوي ګيانا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> فرانسوي ګیانا  د جنوبي امریکا په شمال کې، د سورینام او برازیل په ګاونډ کې او د کارابین بحیرې په جنوب کې د فرانسې یوه بهرنۍ سیمه ده. فرانسوي ګیانا په ختیځ او سوېل کې له برازیل او لویدیځ ته سورینام سره پوله لري. د دې برخې پلازمېنه کاین دی او رسمي ژبه يې فرانسوي ده. نفوس يې  ۲۹۰،۱۰۹ دی او مساحت یې ۸۳،۵۳۴ مربع کیلومتره دی، چې د متحده عربي اماراتو په اندازه ده.
نوم
د ګيانا نوم امریکایي ریښه لري چې د ډېرو اوبو په مانا ده. په ځینو مواردو کې، د فرانسوي ګیانا نوم د ګیانا هېواد مشابه ګڼل کيږي چې البته دواړه بېلابېل ځايونه دي.
فرانسوي کډوال چې څه کم سل کاله دمخه ګیانا ته ولاړل، نو د فرانسې وروستاړی يې له ګيانا سره يو ځای کړ.
د فرانسوي ګیانا اکثره اروپایي کډوال فرانسوي، اسپانوي او هالنډي کډوال دي.
یوکاریوت
یوکاریوت چي په انګلیسي ژبه (Eukaryote) ګڼل کیږي هغه ژوندي موجودات دي چي هسته ولري. د (Eu) معنا حقیقي اود (karyote) معناهسته ده چي له همدې کبله پورتنئ تعریف ددغه ډول موجوداتو لپاره کارول سوی دی.
فرانسوي ګيانا
جغرافيه
فرانسوي ګیانا د ټولو جنوبي امریکا هیوادونو څخه کوچنی دی؛ خو د جنوبي امریکا د خپلواکو هیوادونو په منځ کې سورینام تر ټولو کوچنی دی.
یوکاریوت
دیوکاریوت کروموزوم له کروماتین څخه جوړدي اود انساجو جوړښت یې پېچلی دی. دپروکاریوت ژوندیو موجوداتوڅخه پرته نور ټول وحیدالحجروي او کثیرالحجروي موجودات یوکاریوت بلل کیږي.
فرانسوي ګيانا
سرچينې
وېشنيزه:فرانسه
هايجيا
هايجيا یا هايګيا (په يوناني ژبه : Ὑγιεία او په انګليسي ژبه بيا )به  کې   په یوناني افسانه کې، د روغتیا خدای او د اسکلېپیوس او ایپیون یوه لور، د درملو او درملنې خدای، او د اپولو لمسۍ، چې د اسکلیپیوس په دین کې د معالج په توګه مهم رول لوبولی دی. هغه ډېری وختونه د روغتیا او هوساینې په نوم پېژندل کیږي او ځینې وختونه د هوساینې په نوم یادیږي. هغه د خپل پلار سره یوځای په یونان او روم (Asklepieion) کې په ډیرو ځایونو کې عبادت او درناوی شوی.
عصري طبي ساینس په لرغونې نړۍ کې ریښې لري. پخوانیو تمدنونو د ناروغانو د درملنې لپاره جادو او بوټي کارولي ، مګر دوی د درد او رنځ څخه د خلاصون او روغتیا پاملرنې لپاره هم مذهب کارول. هایګیا د پخوانیو یونانیانو د روغتیا په ساتنه کې د پام وړ رول لوبولی، لومړی د اتن په ښار کې، او بیا د یونان-رومن نړۍ په نورو برخو کې. د اسکلیپیوس سره د هغه اړیکې د هغه رول خورا پیاوړی کړی و. په دې برخه کې ترټولو مهم مثال د هیپوکریټس حلف دی ، چې نوم یې د اسکلیپیوس وروسته یاد شوی دی. هغه د سترو افسانوي شفاهي خدایانو په منځ کې مهم ځای لري، پشمول د اپولو او اسکلیپیوس. له اوومې ميلادي پېړۍ څخه تر پنځمې پېړۍ پورې يې درناوى او عبادت کاوه او نن هم په نړۍ کې د هايجن نوم کارول کېږي.
محمد تقی عثمانی
مفتي محمد تقي عثماني (زېږون: ۲۷ اکتوبر ۱۹۴۳ ) یو مشهور اسلامي عالم او فقیه دی. هغه د اسلامي نړۍ له مشهورو پوهانو څخه دی. له 1980 څخه تر 1982 پورې، هغه د فدرالي شرعي محکمې قاضي او له 1982 څخه تر 2002 پورې د پاکستان د سترې محکمې د شرعي استيناف بينچ مشر و. هغه د المدارس العربیه د فدراسیون اوسنی رییس، د اسلامي فقهې نړیوالې اکاډمۍ، د جدې مرستیال او د کراچي دارالعلوم مرستیال دی. د دې تر څنګ په اتو اسلامي بانکونو کې د شرعي سلاکار په توګه کار کوي او د البلاغ جریدې مسوول مدیر هم دی.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د کراچۍ په مرکزي جامع جومات تهانوي جيکب لاين کې د مولانا احتشام الحق تهانوي صاحب په مدرسه اشرفيه کې تر سره کړې او بيا يې د خپل پلار په نظارت کې د دارالعلوم کراچي له نظامي درسونو په برخه کې خپلې زده کړې بشپړې کړې چې وروسته يې له همدې ادارې څخه په فقه کې  تخصص ترلاسه کړ. وله هغه وروتسه په 1961 کې د پنجاب له پوهنتون څخه په عربي ادبیاتو کې ماسټري او د کراچۍ له پوهنتون څخه یې د وکالت ازموينه په غوره نمرو پاس کړه.
اجازه
هغه د خپل وخت له نږدې ټولو پوهانو څخه د حدیث اجازه اخیستې ده. په دې عالمانو کې د هغه د پلار مفتي محمد شفیع عثماني سربېره مولانا ادریس کاندهلوي او محمد زکریا کاندهلوي هم شامل دي.
تصوف او علم
هغه د حضرت مسیح الله خان جلال آبادي او مولانا ډاکټر عبدالحی عارفي تر څارنې لاندې چې د مولانا اشرف علي تهانوي له مشهورو خلیفه ګانو څخه دي، د تزکیې سفر پیل کړ. مفتي تقي عثماني د دواړو علماوو خلیفه دی او د تصوف په څلورو سلسله لکه قادریه ، سهروردیه ، نقشبندیه او چشتیه کې اجازه لري.
ښوونه
مفتي تقي عثماني هم د تدریس له ډګر سره تړلی دی. نوموړی د کراچۍ دارالعلوم کې صحیح بخاري ، فقه او د اقتصاد اسلامي اصول تدریس کوئ. د دې تر څنګ بېلابېل کورني او بهرني پوهنتونونه وخت په وخت د هغه لپاره ځانګړي پروګرامونه ترتيبوي او هغه ته پکې د وينا بلنه ورکوي. نوموړي څو کاله د کراچۍ په جامعه دارالعلوم کې د بخاري درس ورکړ، پخوا نوموړی يوازې د فقهي عالم په توګه پېژندل کېده خو اوس نړۍ هغه د يو غوره محدث په توګه پېژني - نوموړي ته د هغه استاد مفتي سبحان محمود د شیخ الاسلام لقب ورکړ.
د اسلامي فقهي شورا غړی
په ۱۹۷۷ کال کې جنرال ضیاءالحق د اسلامي نظریاتو شورا جوړه کړه، چې د ۱۹۷۳ کال د اساسي قانون د اسلامي کولو لپاره یوه مشورتي اداره وه، چې د ۱۹۷۳ کال د اساسي قانون په رڼا کې مفتي تقي احمد عثماني د دې شورا له بنسټ اېښودونکو غړو څخه و. هغه د حدودو د نافذولو او په قران کریم کې د ذکر شویو جرمونو د سزاګانو په اړه د حدودو د حکم په چمتو کولو کې مهم رول ولوباوه. هغه د سوداګرۍ د بانکي سیسټم د پای ته رسولو لپاره یو شمېر سپارښتنې هم وکړې.
د قاضي په توګه
مفتي محمد تقي عثماني د کراچۍ له پوهنتون څخه د وکالت د سند ترلاسه کولو وروسته د اوږدې مودې لپاره د پاکستان له قضايي نظام سره وابسته شو. هغه له 1980 څخه تر 1982 پورې د فدرالي شرعي محکمې قاضي او له 1982 څخه تر 2002 پورې د پاکستان د سترې محکمې د شرعي استيناف بنچ مشر و. هغه د شريعت د استيناف بينچ مشر قاضي او د پاکستان سرپرست قاضي القضات هم وو. هغه یو متضاد قاضي و چې څو مهمې پریکړې یې وکړې چې په دې کې د سود د غیر اسلامي اعلانولو پرېکړه خورا مشهوره ده. په ۲۰۰۲ کال کې د همدې پرېکړې له مخې جنرال (ر) پروېز مشرف له خپلې دندې ګوښه کړ.
اسلامي بانکداري
په قرانکریم کې الله جل جلاله سود حرام بللی دی. په داسې حال کې چې د معاصر اقتصادي نظام اساس عصري بانکداري ده، چې ټول جوړښت یې په سود ولاړ دی، په اسلامي هېوادونو کې د الله تعالی د نافرمانۍ تر اغېزې پرته اقتصادي فعالیتونو ته دوام ورکول یوه دوامداره ستونزه وه. خو اوس د مفتي صاحب د زیار او کوښښ په برکت دا ستونزه دایمي حل شوې ده. مفتي صاحب د شريعت په حدودو کې داسې بانکي نظام جوړ کړی چې د اوسني عصر ټولې اقتصادي اړتياوې پوره کوي. د مفتي صاحب دغه نظام د اسلامي فقهې د اکاډمۍ له منظورۍ وروسته په ټوله نړۍ کې ډېر په چټکۍ سره نافذ دی. اوس مهال لسګونه اسلامي بانکونه د مفتي تقي عثماني صاحب په اصولو کار کوي. په کاناډا کې ډېرو اسلامي بانکونو په یو کال کې په بریالیتوب سره د کار کولو په ترڅ کې له 200٪ څخه زیاته ګټه ترلاسه کړې. مفتي پخپله د ۸ اسلامي بانکونو د مشاور په توګه کار کوي. مفتي صاحب د اسلامي مالي ادارو د محاسبې او پلټنې د ادارې مشر هم دی.
دندې
هغه دندې دې چې نوموړي تراوسه ترسره کړي په لاندې ډول دي:
متحده عربي امارتUAE
امریکا USA
د وفاق المدارس العربیه فدراسیون مشري
د ډاکټر عبدالرزاق اسکندر تر مړینې وروسته، د ۲۰۲۱ کال د سپټمبر په ۱۹ مه، د عربي ښوونځیو د فدراسیون مجلس شورا په متفقه توګه هغه د ولسمشر په توګه وټاکه.
وژونکی برید
د جمعې په ورځ، د ۲۰۱۹م کال د مارچ په ۲۲مه د نوموړي پر موټر د ډزو له امله وژونکي برید وشو، چې له امله یې د موټر چلوونکی ووژل شو، خو مفتي تقي عثماني په کې خوندي پاتې شو.
وياړونه
مفتي محمد تقي عثماني ته د ۲۰۱۹ کال د اپریل په میاشت کې په روسیه کې د علمي خلافت په نوم ډالۍ ورکړل شوه چې د روسیې تر ټولو ستر علمي اعزاز دی. مفتي تقي عثماني د خپلو علمي خدمتونو له امله د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې په بېلابېلو وياړونو او ايوارډونو ونازول شو.
په ۱۴ اګست ۲۰۱۹ د هلال امتیاز ورکولو اعلان وشو.
په 2020 کې، د پاکستان حکومت هغه ته ترټولو لوی ملکي جایزه، ستار امتیاز ورکړ.
په 2009 کې، مفتي تقي عثماني په PIA (Pakistan International Airlines) کې په ټوله نړۍ کې ترټولو زیات سفر کړی و. په دې اړه پي آئي اے دوي ته دا اسانتيا وركړې ده چې په پي آئي اے كښې د ټول عمر سفر كولو په صورت كښې د كرايې يو پر دريمه يا نيمه برخه سفر كولې شي۔
تر ټولو اغیزمن مسلمان شخصیت
په نړۍ کې 500 ډیر نفوذ لرونکي مسلمانان
بېرونۍ تړنې
وېشنيزه:د کراچۍ کسان وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:1943 زېږېدنې وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
جورج لیوس بورګېس
جورج فرانسیسکو ایسیدورو لیوس بورګېس اسېوېدو (په انګلیسي: Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo ، /ˈbɔːrhɛs/؛ په هسپانوي: [ˈboɾxes]؛ زوکړه د ۱۸۹۹ز کال د اګست ۲۴مه ـــ مړینه د ۱۹۸۶ز کال د جون ۱۶مه) د لنډو کیسو لیکونکی، رساله لیکونکی، شاعر او ژباړن، او په هسپانوۍ ژبه او نړیوالو ادبیاتو کې یوه کلیدي څېره وه. د هغه ډېر مشهور کتابونه خیالي کیسې (Ficciones) او الف (El Aleph) چې په ۱۹۴۰مه لسیزه کې خپاره شوي دي، د لنډو کیسو مجموعې دي چې د خوبونو، معماوو، فیلسوفانو، کتابتونونو، هندارو، افسانوي لیکوالانو، او افسانه پوهنې په ګډون د ګډو موضوعاتو په واسطه سره تړلي دي. د بورګېس اثارو په فلسفي ادبیاتو، او فانتزي (د خیال پردازۍ او ماوراء الطبیعي جادویي هنر) ژانر کې ونډه لرلې ده، او د ۲۰مې زېږدیزې پېړۍ په لاتین امریکايي ادبیاتو کې یې جادویي حقیقت پال (magic realist) خوځښت تر اغېزې لاندې راوستلی دی. د هغه وروستني اشعار د سپینوزا، کامویس او ویرګیل په څېر د کلتوري څېرو په ژبه باندې خبرې کوي.
بورګېس چې په بوینس آیرس (Buenos Aires) کې زیږېدلی و، وروسته په ۱۹۱۴ز کال کې له خپلې کورنۍ سره سویس ته کډه شو، چېرته یې چې د جنیو کالج ولوست. کورنۍ یې د هسپانیا په ګډون په اروپا کې په پراخه توګه سفرونه وکړل. بورګېس په ۱۹۲۱ز کال کې ارجنتاین ته له راستندېدو سره سملاسي، په سوریالېستي ادبي ژورنالونو کې د خپلو شعرونو او رسالو تالیف پیل کړ. هغه همدارنګه د یو کتابتون د مسئول او عامه لکچر ورکوونکي په توګه هم کار کړی دی. هغه په ۱۹۵۵ز کال کې، د ملي عامه کتابتون د مشر په توګه او د بوینس آیرس په پوهنتون کې د انګلیسي ژبې د پروفیسور په توګه وګمال شو. نوموړی په ۵۵ کلنۍ کې په پوره توګه ړوند شو. څېړونکو وړاندیز کړی دی چې د هغه مخ پر ودې ړوندوالي له هغه سره مرسته کړې ده تر څو د تخیل له لارې نوښتګر ادبي سمبولونه رامنځته کړي. د هغه اثار  په ۱۹۶۰مه لسیزه کې په متحده ایالاتو او اروپا کې په پراخه توګه خپاره شول. بورګېس پخپله په څو ژبو باندې حاکم و.
په ۱۹۶۱ز کال کې، نوموړی هغه وخت په نړیواله کچه د پام وړ وګرځېد چې د فورمېنټور جایزه یې تر لاسه کړه، کومه یې چې د ساموئیل بېکېټ سره شریکه کړه. په ۱۹۷۱ز کال کې، هغه د یورشلم یا بیت المقدس جایزه وګټله. نړیوال شهرت یې په ۱۹۶۰مه زېږدیزه لسیزه کې، په انګلیسي ژبه د هغه د موجودو اثارو، د لاتین امریکایي رونق په مرسته او د ګارسیا مارکوز د یوازېتوب د سلو کلونو د بریا له امله پیاوړی شو. هغه خپل وروستنی اثر، دسیسه جوړوونکي، د سویس جنیوا ښار ته وقف کړ. لیکوال او رساله لیکونکي جې.ام. کوېتزي (J. M. Coetzee) د هغه په اړه ویلي دي چې: "هغه د خیالي کیسو په ژبه کې له بل هر چا څخه ډېر نوښت راوستلی دی، او په دې توګه یې د هسپانوي-امریکایي ناول لیکونکو یوه د پام وړ نسل لپاره لاره پرانیستې ده"
د ژوند لومړني وختونه او زده کړې
جورج فرانسیسکو ایسودورو لیوس بورګېس اسېوېدو د منځنۍ طبقې په یوه با سواده  کورنۍ کې د ۱۸۹۹ز کال د اګست په ۲۴مه نېټه نړۍ ته سترګې پرانیستې دي. کورنۍ یې په هوسا شرایطو کې ژوند کاوه اما دومره بډایه نه وه چې د بوینس آیرس د ښار په مرکز کې و اوسېږي نو له همدې امله یاده کورنۍ په پالېرمو کې چې هغه وخت یو نسبتاً بې وزله ګاونډ و، مېشته وه. د بورګېس مور، لیونور اسېوېو سوارېز له یوې دودیزې یوروګوایۍ کورنۍ کریولو (هسپانوۍ) رېښې څخه وه. د هغې کورنۍ د سوېلي امریکا په اروپایي مېشتېدنو او د ارجنتاین د ازادۍ په جګړه کې په لوړه کچه ونډه درلوده، او دې به کله ناکله د یادې کورنۍ د اتلولۍ د مبارزو یادودونه کوله.
د هغه د ۱۹۲۹ز کال په کتاب، کوادرنو سان مارتین کې، د "اېسېدورو اسېوېدو" په نامه شعر شامل دی چې پکې د هغه د نیکه، ایسیدورو دې اسېوېدو لاپریدا، چې د بوینس آیرس د اردو یو سرتېری و، ستاینه کوي. اسېوېدو لاپريدا چې د ارجنتاین د یو حقوقي وکیل او سیاستوال فرانسیسکو نارسیسو دې لاپېدرا (Francisco Narciso de Laprida) له اولادونو څخه دی، په ۱۸۵۹ز کال کې یې د سېپېدا (Cepeda) او په ۱۸۶۱ز کال کې یې د پاون (Pavón) او په ۱۸۸۰ز کال کې یې د لاس کورالېس (Los Corrales) په جنګونو کې برخه اخیستې ده. اسېوېدو لاپېدرا په سږو کې د وینې د احتقان د ستونزې له امله په هغه کور کې چې لمسی یې جورج لیوس بورګېس پکې زیږېدلی و، ومړ.
د انتونیو اندرادې په واسطه د یوې مطالعې پر بنسټ، جورج لیوس بورګېس له پرتګالي نسل څخه و: د بورګېس غور نیکه، فرانسیسکو، په ۱۷۷۰ز کال کې په پرتګال کې زیږېدلی و، او مخکې له دې چې ارجنتاین ته مهاجرت وکړي، او هلته له کارمېن لافینور سره واده وکړي، د هېواد په شمال کې په تورې دې مونکوروو (Torre de Moncorvo) کې اوسېده.
د بورګېس خپل پلار، جورج ګویلېرمو بورګېس هاسلم (زوکړه د ۱۸۷۴ز کال د فبروري ۲۴مه ـــ مړینه د ۱۹۳۸ز کال د فبروري ۱۴مه نېټه)، یو وکیل و او په ۱۹۲۱ز کال کې یې د اِل کادیلو ناول لیکلی و. بورګېس هاسلم له هسپانوي، پرتګالي او انګرېزي رېښې څخه په انترې ریوس کې زیږېدلی و، نوموړی د فرانسیسکو بورګېس لافینور، چې یو ډګروال و، او فرانسېس ان هاسلم، یوې انګرېزې مېرمنې زوی و. بورګېس هاسلم په کور کې په انګلیسي ژبې خبرو کولو سره را لوی شو. کورنۍ یې په مکرر ډول اروپا ته سفر کاوه. بورګېس له  لیونور اسېوېدو سوارېز سره په ۱۸۹۸ز کال کې واده وکړ او د هغوی د اولادونو په منځ کې نورا بورګېس چې نقاشه، او د جورج لیوس بورګېس خور وه، هم شامله وه.
جورج بوګس په نهه کلنۍ کې، د اوسکار وېلډ اثر خوشحاله شهزاده هسپانوۍ ته وژباړه. چې په سیمه ییز ژورنال کې خپور شو، خو د بورګېس ملګرو داسې انګېرله چې د یادې ژباړې اصلي مولف د هغه پلار و. بورګېس هاسلم یو وکیل او د ارواپوهنې ښوونکی و، چې ادبي جذبات یې درلودل. بورګېس ویلي دي چې "پلار یې هڅه وکړه تر څو یو لیکوال شي، خو د ۱۹۲۱ز کال د اثر  اِل کادیلو سره سره، په خپلو هلو ځلو کې بریالی نه شو". جورج لیوس بورګېس لیکلي دي چې، "څرنګه چې زما د خلکو زیاتره برخه سرتېري وو او زه پوهېدم چې هېڅکله به یو سرتېری نه شم، نو له مخکې نه مې د شرم احساس کاوه، ځکه چې زه یو د جګړو سړی وم، بلکې پر ځای یې یو کتابي شخص وم. "
جورج لیوس بوګس تر ۱۱ کلنۍ پورې په خپل کور کې زده کړې کړې دي، هغه په دوه ژبو، هسپانوي او انګلیسي مسلط و، چې په ۱۲ کلنۍ کې یې د شکسپیر کتاب په انګلیسې باندې لوست. کورنۍ یې په یو لوی کور کې چې له زرو څخه د زیاتو انګلیسي کتابونو یو کتابتون یې درلود، اوسېده؛ بورګېس به وروسته یادونه کوله چې، "که له ما څخه مې د ژوند د تر ټولو غوره پېښې په اړه پوښتنه وشي نو زه به وایم چې هغه زما د پلار کتابتون دی. "
پلار یې د سترګو د لید د له منځه تلو له کبله وکالت پرېښود، چې دې امر بالاخره د هغه زوی له ستونزو سره لاس او ګرېوان کړ. په ۱۹۱۴ز کال کې یې کورنۍ د سویس جنیوا ته کډه شوه، او راتلونکې لسیزه یې په اروپا کې تېره کړه. په جنیوا کې، د سترګو د یو متخصص په واسطه د بورګېس هاسلم درملنه وشوه، په داسې حال کې چې زوی او لور یې هلته ښوونځي ته ولاړل. جورج لیوس فرانسوي ژبه زده کړه، د توماس کارلایل اثر یې په انګلیسي کې ولوست او په جرمني ژبه یې د فلسفې لوستل پیل کړل. په ۱۹۱۷ز کال کې، کله چې هغه ۱۸ کلن و، له لیکوال ابرامویچ سره یې ولیدل، او له هغه سره یې یوه داسې ادبي ملګرتیا پیل کړه چې هغه د پاتې ژوند تر پایه پورې یې دوام وموند. هغه د خپلې بکلوریا سند په ۱۹۱۸ز کال کې د جنیو له کالج څخه تر لاسه کړ. د بورګېس کورنۍ د جګړې په بهیر کې په ارجنتاین کې د سیاسي نا کراریو له امله په سویس کې د پاتې کېدو پرېکړه وکړه. له لومړۍ نړیوالۍ جګړې څخه وروسته یې کورنۍ، په بېلابېلو ښارونو لکه لوګانو، بارسلونا، ماژورکا، سویلي (Seville) او مادرېد کې په اوسېدو سره درۍ کاله تېر کړل. هغوی تر ۱۹۲۱ز کال پورې په اروپا کې پاتې شول.
په هغه وخت کې، بورګېس د ارتور سکوپنهاور لیکنې او د ګستاو مېرینک اثر ګوېلم (The Golem (1915)) کشف کړل، کوم چې د هغه په اثارو باندې اغېزناک تمام شول. بورګېس په هسپانیا کې، په اوانت ګرېد کې، چې د ماډرنېزم ضد، د ګویلاوم اپولینایر (Guillaume Apollinaire) او فیلیپو توماسو مارینیتي (Filippo Tommaso Marinetti) څخه الهام اخیستونکی او انځور پالانو ته نږدې یو افراطي محافظه کار غورځنګ و، ښکېل او د هغه یو غړی شو.
بايوانفارميټيکس
بايوانفارميټيکس يو ګڼ تخصصي علمي ډګر دی، کوم چې په بيالوژيکي معلوماتو د پوهېدلو لپاره طريقې او پوستکالي وسايل چمتو کوي، په ځانګړي ډول کله چې د معلوماتو ټولګه لویه او پېچلې وي. د علم د يو ګڼ تخصصي ډګر په توګه، بايوانفارميټيکس د بيالوژيکي معلوماتو د تحليل او تشريح لپاره، بيالوژي، کيميا، فزيک، کمپيوټر ساينس، معلوماتي انجنيري، رياضيات او شماريات سره يو ځای کوي. بايوانفارميټيکس د کمپيوټري او شمارياتي طريقو په استعمالولو سره د بيالوژيکي پوښتنو د کمپيوټري تحليلونو لپاره استعمال شوی دی.
په بايوانفارميټيکس کې هغه بيالوژيکي څېړنې شاملې دي، کومې چې د کمپيوټر پروګرامونه د خپلې طريقې په توګه کاروي، همدا راز د تحليلي ټاکلو لارو چارو څخه کار اخلي چې په مکرر ډول کارول کېږي، په ځانګړی ډول د جينوميک په ډګر کې. د بايوانفارميټیکس په عام استعمال کې د نوماندو جينونو واحدو نيوکليوټايډ پوليمورفيزم (SNPs) پېژندل شامل دي. ډېر ځله، دا ډول پېژندنه د ناروغۍ جنيټيکي بنسټ، بې ساری موافقت، اړين خصوصيا (په ځانګړي ډول په کرنيزو انواعو کې)، يا د نفوسو تر منځ په ښه ډول په توپير د پوهېدو په موخه تر سره کېږي. په لږه رسمي طريقه، بايوانفارميټيکس همدا راز هڅه کوي چې په «نيوکليک اسيد» او پروټينو په تسلسل کې ترتيبي اصول وپېژندي، کوم چې د «پروټي اوميکس» په نوم پېژندل کېږي.
انځور او سيګنل په جريان کې اچول مرسته کوي چې له زياته اندازه خامو معلوماتو څخه ګټوره پايله تر لاسه شي. د جينيټک په ډګر کې، دا د جينوم او د هغې د ليدل شويو بدلونونو له ترتيب او تشريح سره مرسته کوي. دا همدا راز د بيالوژيکي ادب له متن څخه د معلوماتو راايستلو او بيالوژيکي معلوماتو د ترتيب او تفسير کولو لپاره د بيالوژيکي او د جين د طبيعيت پېژندنې په وده کې خپله ونډه لري. دا همدا راز د جين او پروټين په څرګندولو او تنظیم په تحليل کې هم ونډه لري. بايوانفارميټيکس وسايل جنيټيک او جينومک معلوماتو پرتله، تحليل او تشريح کولو کې مرسته کوي او عموماً د ماليکولير بيالوژي د ارتقايي اړخونو په پېژندلو کې. په ډېره اړونده کچه، دا د بيالوژيکي لارو او شبکو په تحليل او نوملړ جوړلو کې مرسته کوي، کوم څه چې د بيالوژيکي سيستم یوه مهمه برخه ده. په جوړښتي بيالوژي کې، دا همدا راز د ډي اين ای، ار اين ای، پروټين او تر څنګ يې د بايو ماليکولر تعاملاتو په شبيه سازۍ او نمونه جوړولو کې مرسته کوي.
تاريخ
له تاریخي اړخه، بايوانفارميټيکس هغه معنا درلوده، کومه معنا چې اوس لري. «پالين هوګيوګ» او «بين هيسپر» دا اصطلاح په ۱۹۷۰ز کال کې په بايوټیک سيستمونو کې د معلوماتي پروسې د مطالعې د ښودلو لپاره جوړه کړې وه. دې تعريف بايوانفارميټیکس د بايو کيمسټري (په بيالوژيکي سيستمونو کې د کيمياوي پروسې مطالعه) سره موازي ډګر کې ايښی علمي ډګر دی.
تسلسلات
د انساني جينوم د پروژې له بشپړېدو راهيسې په چټکتيا او لګښت کې د پام وړ کمښت راغلی دی، په داسې حال کې چې يو شمېر لابراتوارونه هر کال  ۱۰۰۰۰۰ ميليارده مرکزونو ته تسلسل ورکولای شي او يو بشپړ جينوم (جينوم په يوه حجره کې د ډي اين ای د معلوماتو ټولې مجموعې ته ويل کېږي ) د زر ډالرو يا له دې څخه کم لګښت باندې ترتيب کېدای شي. د ۱۹۵۰ز لسيزې په لومړيو کې «فريډريک سينګر» له خوا د انسولين د ترتيب له ټکلو روسته کله چې د پروټينو ترتيب جوړ شو، نو په مالیکولر بيالوژي کې کمپيوټرونه اړين وګرځېدل. د بېلا بېلو لړيو په لاس سره پرتله کول غېرعملي معلوم شول. په دې ډګر کې يو مخکښ «مارګريټ اوکلي ډي هاف» وه. نوموړې د پروټين د ترتيب يو لومړی ډيټابيس (معلوماتو مرکز) جوړ کړ چې په لومړي سر کې د يو کتاب په بڼه خپور شوی و او د ترتيب د برابرۍ او مالیکولر ارتقا طريقې يې پيل کړې. بايوانفارميټیکس کې يو بل ابتدايی مرسته کوونکی «ايلون ای کبات» و، چا چې په ۱۹۷۰ز کال کې د بيالوژيکي تسلسل د تحليل پيل وکړ، چا چې د ۱۹۸۰ او ۱۹۹۱ز تر منځ کلونو کې د «ټایی ټي وو» سره په شريکه د انټي باډي د ترتيب په اړوند خپل جامع کتابونه خپاره کړل. د ۱۹۷۰ز په لسيزه کې، د «ډي اين ای» د ترتيب کولو لپاره نوې لارې چارې په بيکټيروفيج MS2 او øX174 پلې کړای شوې او بيا پراخه کړای شوي، «نيوکلويټايډ» ترتيب د معلوماتي او شميريزی الګوريتم سره تحليل کړای شو. دې مطالعاتو دا روښانه کړه چې پېژندل شوي خصوصيات، لکه د کوډ کولو برخې او درې ګوني کوډونه، په ساده مستقیمو شميريزو تحليلونو کې منځ ته راځي او په دې ډول دا د دې تصور ثبوت دی چې بايوانفارميټيکس به په ښه طريقې سره ژوره پوهه وړاندې کړي.
موخې
د دې د مطالعه کولو لپاره چې د ډول ډول ناروغيو په حالتونو کې عام حجروي فعاليتونه څه ډول بدلون پیدا کوي، د دې فعالیتونو د يو جامع تصور جوړولو لپاره بايد بيالوژيکي معلومات راټول شي. په همدې بنسټ، د بايوانفارميټکس څانګه په دې ډول جوړه شوې ده چې اوس تر ټولو زيات مهم کار کې د مختلف ډول معلوماتو تحليل او تشريح شامل دي. په دې کې «نيوکليوټايډ» او «امینو اسيد» تر تيب، د پروټيم ساحې او د پروټين جوړښتونه هم شامل دي. د شمېرو د تجزيې او تشریح اصل کار کمپيوټري بيالوژي بلل کېږي. د بياوانفارميټيکس او کمپیوټري بيالوژي په مهمو فرعي مضامينو کې لاندې شامل دي:
د بايوانفارميټيکس بنستيزه موخه پر بيالوژیکي پروسو د پوهې زياتول دي. په هر حال، کوم څه چې دا له نورو طريقو څخه جلا کوي، هغه دا ده چې دا برخه د خپلې موخې تر لاسه کولو لپاره په ژورو کمپيوټيري لارو چارو چمتو کولو او پلې کولو خپله توجه زياتوي. په بېلګو کې يې دا موارد شمال دي:  د نمونې پېژندل، د معلوماتو راټولول، د ماشين په مټ زده کړې الګوريتم او تجسيم. په دې ډګر کې په مهمو څېړنيزو هڅو کې د ترتيب برابرول، د جين موندل، د جينوم راټولول، د درملو طرحه کول، د درملو ايجاد، د پروټينو د جوړښت سمون، د پروټین د جوړښت وړاندوينه، د جين د څرګندولو وړاندوينه او پروټين-پروټین تعاملات، د جينوم-پراخه اړوندوالي مطالعې، د ارتقاء نمونه جوړول او د حجرې وېش/مايټوسس (تقسيم).
د تېرو څو لسيزو په اوږدو کې، په جينوميک او نورو ماليکولر څېړنيزو ټيکنالوژيو کې چټک پرمختګ او معلوماتي ټيکنالوژۍ کې شوي پرمختګ يو ځای د ماليکولر بيالوژي په اړوند ډېر زيات معلومات منځ ته راوړي دي. بايوانفارميټکس هغو رياضیاتي او کمپیوټري طريقو ته کارېدونکی نوم دی، کومې چې په بيالوژيکي پروسو د پوهېدو تر لاسه کولو لپاره کارېږي.
په بایوانفارميټيکس کې په عامو فعاليتونو کې د «ډي اين ای» او پروټين د ترتيب نقشه جوړول او تحليل کول، «ډي اين ای» او پروټين ترتيب تر منځ د پرتلې کولو لپاره په يوه لیکه کې راوړل او د پروټین د جوړښتونو په 3-D نمونه کې جوړول او بيا کتل شامل دي.
له نورو ډګرونو سره اړيکه
بايوانفارميټيکس د ساينس يو ډګر (برخه) دی، کوم چې له بيالوژیکي محاسبې سره ورته والی لري؛ خو له هغې څخه جلا برخه ده، په داسې حال کې چې ډېر ځله دا د کمپيوټري بيالوژۍ سره يو شان بلل کېږي. بيالوژيکي محاسبه بيالوژيکي کمپيوټر جوړولو لپاره بايو انجنيرۍ او بيالوژۍ څخه کار اخلي، په داسې حال کې چې بايوانفارميټيکس په ښه ډول په بيالوژي د پوهېدو لپاره محاسبې څخه کار اخلي. په بايوانفارميټيکس او کمپيوټري بيالوژۍ کې د بيالوژيکي معلوماتو تحليل شامل دی. په ځانګړي ډول د «ډي اين ای، ار اين ای» او پروټين د ترتيب. بياوانفارميټکيس څانګې د ۱۹۹۰ز لسيزې په منځ کې هېښونکی پرمختګ تجربه کړ، کوم چې ډيری انساني جينوم پروژ او «ډي اين ای» ترتيب کونکو ټيکنالوژيو کې په چټکۍ سره د پرمختګ په مټ مخ په وړاندې يوړل شول.
میرخواند
محمدبن خاوندشاه بن سیدبرهان الدین چي مشهوره په میرخواند سره دی په نهمه هجري سپوږمیزه پېړۍ کي دافغانستان یوله مشهوره تاریخ پوهانوڅخه وو اوپه ۸۷۳هجري کال کي یې نړۍ ته سترګي غړولي دي.
فاطمه ثنا شيخ
فاطمه ثنا شیخ ( Fatima Sana Shaikh په January 11, 1992 کې زېږېدلې) یوه هندي اداکاره او عکاسه ده.
هغه په ون پلس ټو, دی کیلر آف هندوستان, منچ, آکاش واني او آنټي 420 کې کار کړی دی.
هغه د عامر خان سره په دنګل فلم کې هم کار کړی دی.
تړوني
وېشنيزه:1992 زېږېدنې وېشنيزه:د هندی اوپرا صابن لوبګرانې وېشنيزه:هنن وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي افغان واکمن وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تلوېزيون وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي ادبيات
دوبي ګاټ (فلم)
دوبي ګاټ د بالیووډ ډرامه فلم دی چې په 2011 کې خپور شو. دا فلم په ټوله نړۍ کې د ممبۍ ډایریز په نوم خپور شو. دا د کرن راو د ډایریکټرۍ لومړۍ فلم و. دا د عامر خان پروډکشن له خوا د ریلائنس انټرټینمینټ او شري استونیک ساین ویزن لمیټډ سره په ګډه تولید شوی. عامر خان ، پراتیک ببر ، مونیکا ډوګرا ، کریتي ملهوترا په مرکزي رولونو کې وو.
دا فلم د 2010 کال د سپټمبر په میاشت کې د ټورنټو نړیوال فلم فستیوال کې نندارې ته وړاندې شو. دا یو هنري فلم دی چې د بالیووډ سره موازي د سینما په کټګورۍ کې ځای کیدی شي. دا فلم د طنز فلم (آرټ فلم) غوره بیلګه ده. دا فلم د 65th BAFTA جایزې او په انګلیسي ژبه کې نه غوره فلم لپاره نومول شوی و.
بېرونۍ تړنې
وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي فلمونه
تاشکند ولايت
تاشکند ولایت د ازبکستان یوه استوګنه سیمه ده چې په ازبکستان کې موقعیت لري.
جزیات
د تاشکند ولایت ټول نفوس ۴۴۵۰ زره تنه دی.
حوالې
وېشنيزه:ازبک وېشنيزه:ازبک سیاستوال وېشنيزه:ازبکستان وېشنيزه:ازبکستان ولايتونه وېشنيزه:ازبکي سياستوال وېشنيزه:ازبکستان ښارونه وېشنيزه:ازبکي ژبه
جين بارتيک
بیټي جین بارتیک (ني جینینګس؛ دیسمبر ۲۷، ۱۹۲۴ – مارچ ۲۳، ۲۰۱۱) د ENIAC کمپیوټر یو له اصلي شپږو پروګرام جوړونکو څخه وه.
بارتیک په ښونځي کې ریاضیات ولوستل او بیا یې د پینسلوانیا په پوهنتون کې کار پيل کړ، لومړی یې په لاس د توغیدونکو شیانو د تګ راتګ محاسبه کوله او وروسته یې د ENIAC  په کارولو محاسبه کوله. نور پنځه ENIAC پروګرام جوړونکي هر یو «بیټي هولبیرټون، روت ټاټیلباوم، کاتلین انټونیلي، مارلین میلټزر» او «فرانسیس سپینس» وو. کله چې بارتیک او د هغې همکارانو په ENIAC کې کار کاوه د پروګرامینګ ډېری اساسات یې پر مخ وړي او کوډ کړي وو، ځکه چې دا د خپل وخت لومړی کمپیوټر و.
په ENIAC د هغې له کار کولو وروسته، بارتیک په BINAC او UNIVAC کار وکړ، او د لیکوالې، مدیرې، انجینیرې او پرواګرامرې په توګه په مختلفو تخنیکي شرکتونو کې يې وخت تیر کړ. هغې خپل وروستي کلونه د شتمنۍ د استازې په توګه تیر کړل او په ۲۰۱۱ کال کې د زړه د وینې د وينې ټينګېدو د ناروغۍ له امله مړه شوه.
د منځپانګې مدیریت چوکاټ د ډروپل موضوع ، د بارتیک په ویاړ نومول شوې.
د ژند لومړي کلونه او زده کړه
بیټي جین جینینګز په ګینټري کاونټي، میسوري کې په ۱۹۲۴ز کال کې زیږیدلې، هغه په اوو خوېندو وروڼو کې شپږمه وه. د هغې پلار، ویلیم سمیت جینینګز(۱۸۹۳-۱۹۷۱) د «الانتوس ګروف» و، چیرته چې هغه د ښونځي ښوونکی او کروندګر و. د هغې مور، «لولا می سپینهاور» (۱۸۸۷-۱۹۸۸) د الانتوس اوسېدونکې وه. جینینګز درې مشران وروڼه ویلیم (جنوري ۱۰، ۱۹۱۵)، رابرټ (مارچ ۱۵، ۱۹۱۸) او ریمونډ (جنوري ۲۳، ۱۹۲۲) درلودل؛ دوه مشرانې خویندې «ایما» (اګسټ ۱۱، ۱۹۱۶) او «لولو» (اګسټ ۲۲، ۱۹۱۹) او یوه کشره خور، میبل (دیسمبر ۱۵، ۱۹۲۸) يې درلودلې.
په کوچنيوالي کې د نيا د کتلو لپاره په اس ورتله، د هغې آنا به دغه ځوانې نجلۍ ته هره ورځ د لوستلو لپاره ورځپاڼه رانیوله او هغه يې د خپل ټول ژوند لپاره یوه نمونه وګرځیده. هغې خپلې زدکړې په يو سيمه ييز د يوې خونې ښونځي کې پيل کړې، او په سافټبال لوبه کې د مهارت له امله په سيمه ييزه کچه د پام وړ وګرځېده. په لیسه کې د زده کړې لپاره، هغې د خپلې مشرې خور سره په ګاونډي ښار کې ژوند کاوه، چیرته چې دې ښوونځي موقعیت درلود او که څه هم هغه ۱۴ کلنه وه هغې هره ورځ موټر چلول پیل کړل. د ۱۶ کلونو په عمر په ۱۹۱۴ز کال کې هغه د «سټینبیري» عالي لیسې څخه فارغه شوه.
هغې د شمال لویدیځ د میسوري ایالت د ښوونکي کالج کې زده کړې وکړې چې اوس د شمال لویدیځ میسوري ایالت پوهنتون په نوم پیژندل کیږي، هغې د ریاضیاتو او ورسره لږه د انګلیسي زده کړه وکړه او په ۱۹۴۵ز کې فارغه شوه. جینینګز په خپل ټولګي کې د ریاضیاتو د سند یواځینۍ تر لاسه کوونکې وه. که څه هم هغې په اصل کې د ژورنالیزم د زده کړې اراده درلوده، خو پریکړه يې وکړه چې ریاضي ولولي، ځکه چې هغې د خپل سلاکار سره خرابې اړیکې درلودې. وروسته د هغې په ژوند کې، هغې په ۱۹۵۷ز کال کې د پنسلوانیا په پوهنتون کې په انګلیسي کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړ او په ۲۰۰۲ز کال کې د شمال لویدیځ میسوري ایالت پوهنتون له خوا د افتخاري دوکتورا سند ورکړل شو.
مسلک
په ۱۹۴۵ز کال کې د متحده ایالاتو پوځ د جکړې د هڅو سره د مرستې لپاره له پوهنتون څخه ریاضي پوهان جلب کړل؛ سره له دې چې د هغې د سلاکار له خوا خبرداری ورکړل شوی و چې هغه به د پوځ سره «په يو غټ نظام کې هېڅ اهميت» ونه لري او د دې پر ځای چې د ریاضیاتو ښوونکې شي، بارتیک پریکړه وکړه چې یو انساني کمپیوټر شي. د بارتیک د حساب پروفیسر هغه وهڅوله چې د پنسلوانیا په پوهنتون کې دنده واخلي، ځکه چې هغوی «تفاضلي محلل» درلودل (differential analyzer د وخت يو ډول کمپيوټر و).
هغې په ۲۰ کلنۍ کې دواړو IBM او د پنسلوانیا پوهنتون ته نوم لیکنه وکړه. که څه هم د IBM له خوا رد شوه، جینینګز د پنسلوانیا د پوهنتون له خوا په دنده وګمارل شوه چې په «ابیرډین پرووینګ ګراونډ» کې يې د فوځ د وسلو لپاره کار کاوه، چیرې چې هغې د توغیدونکو تګ راتګ د لارې محاسبه په لاس کوله.
کله چې هغې هلته کار کاوه، بارتیک د خپل راتلونکي مېړه «ویلیم بارتیک» سره ولیدل، چې د پنسلوانیا په پوهنتون کې د پنټاګون په پروژه کې انجنیر و. دوی د ۱۹۴۶ز کال په دسمبر کې واده وکړ.
کله چې بریښنایی شمیریز بشپړونکی او کمپیوټر (ENIAC) جوړ شو، د کوم موخه چې د توغیدونکو د تګ راتګ لارې محاسبه وه چې مخکې به دامحاسبه انساني کمپیوټر لکه بارتیک په لاس کوله، هغې غوښتنه وکړه چې د دې پروژې برخه شي او بالاخره د دې کمپیوټر د لومړۍ پروګرامرې په توګه وټاکل شوه. بارتیک څخه وغوښتل شول چې پرته له دې چې کوم تخنیکونه وروښودل شي د ENIAC ستونزې جوړې کړي.
بارتیک او پنځه نورې ښځې (بیټي هولبیرټون، روت ټاټیلباوم، کاتلین انټونیلي، مارلین میلټزر او فرانسیس سپینس) د ENIAC لپاره مرکزي پروګرامرانې انتخاب شوې وې. زیاتې نورو ښځو چې عموماً پېژندل شوې نه دي، د جګړې په وخت کې د نارینه کارګر د کمښت پر مهال يې د ENIAC په جوړولو کې برخه اخیستې.
بارتیک، څوک چې د بیټي هولبیرټون سره شریکه مشره پروګرامره شوه، او هغه نور څلور اصلي پروګرامران د ENIAC په چلولو کې خورا ماهرې شوې؛ بې له دې چې په کوم لارښود متکي وي، دې ډلې د دې وسيلې د ډیاګرامونو بیاکتنه وکړه، له هغو  انجینرانو سره يې مرکې وکړې، کومو چې دا اله جوړه کړې وه  او دا معلومات یې بيا د خپل ځان لپاره د اړينو مهارتونو د زده کولو په موخه وکارول. په پیل کې، دوی ته د ENIAC د هارډویر د لیدلو اجازه نه وه، ځکه چې دا لا تر اوسه ډلبندي شوی نه و او دوی امنیتي تایید نه و تر لاسه کړی؛ هغوی باید دا زده کړې وای چې څنګه دا ماشین یواځې د سمبوليکو ډیاګرامونو له لارې پروګرام کړي. د ښځو دې شپږ کسیز ټولې ته هم په پیل کې د یوځای کار کولو لپاره ځای نه و ورکړل شوی، نو دوی د کار کولو لپاره داسې ځای پیدا کړ، چيرې چې هغوی کولای شول یو بل سره وګوري چې دا ځایونه پریښودل شوي ټولګي او د ټولنې د غړو کورونه وو.
کله چې دې شپږو ښځو په ENIAC باندې کار کاوه، هغوی فرعي کارچارې، په نورو شيانو کې د څيزونو کارول (subroutines, nesting د کمپيوټري پروګرام اصطلاحات دي) او نور د پروګرام اساسي تخنیکونه جوړ کړل او داسې ويل کېدای شي چې ډیجیټل کمپیوټرونو پروګرام کولو تخصص يې ایجاد کړ. بارتیک او د ENIAC نورو ښځینه پروګرامرانو د ماشین فیزیکي تعدیل زده کړی و چې سویچونو ته حرکت ورکول او د مزو بیرته راګرځول و، څو دغه ماشین پروګرام کړي.
سربیره پر دې چې دوی په اصل کې د توغیدونکو د تګ راتګ د محاسبې د ترسره کولو لپاره ګمارل شوي وو، شپږ ښځینه پروګرام کونکې ډیر ژر د لاس الاموس هستوي حسابونو چلونکې شوې او په عمومي توګه یې د ماشین پروګرام کولو اندازه پراخه کړه. د پوځ لپاره د مهمې تګ راتګ لارې پروګرام، کوم چې ا ثابتوله چې ENIAC له ځانګړتياوو سره سم کار کوي، د پروګرام کولو شريکه «هولبرټن»  وه، څوک چې هغه مهال د «بیټي سینډر» په نوم مشهوره وه. د بارتیک او هالبیرټون پروګرام د دې لپاره انتخاب شو چې  ENIAC عوامو او لویو ساینسي ټولنو ته معرفي کړي. دا ښودنه د ۱۹۴۶ز کال د فبرورۍ مياشتې په پنځلسمه نېټه تر سره شوه او یو لوی بریالیتوب و. ENIAC ثابته کړه چې دا د «Mark I »  څخه تېز عمل کوي، کوم چې په هاورډ کې یو مشهور الیکټرومیخانیکي ماشین و، دا یې هم وښوده یو کار چې انساني کمپیوټر یې په ۴۰ ساعتونو کې تر سره کوي دا ماشین به یې په ۲۰ ثانیو کې تر سره کوي.
بارتیک په ۱۹۴۶ز کال کې د ENIAC لومړۍ عامه ښودنه تشریح کړه: "کومه ورځ چې ENIAC  نړۍ ته وروپیژندل شو، زما د ژوند د ورځو څخه یوه ډیره خوشحاله ورځ وه. د ماشین ښودنه په زړه پورې وه. ENIAC تګ راتګ د مرمۍ د سفر څخه ژر محاسبه کاوه. موږ د محاسبې کاپیانې ورکړې، هغه شان چې دوی تر سره شوط وې. ENIAC له هغه وخته مخکې د هر ماشین څخه ۱۰۰۰ ځله تیز و. د دې د ځلیدونکي څراغونو سره، دا یو اغیزمن ماشین هم و چې په ګرافیک ډول یې د دې ښودنه کوله چې دا واقعا څومره چټکه محاسبه کوي."
رسنیز پلویتوب
رسنیز پلویتوب د ټولیزو رسنیو د خبریالانو او خبر تولیدونکو له خوا د پېښو او مواردو په ټاکنه او د هغو د بیان په ډول کې پلویتوب یا لوري نیولو ته ویل کېږي. د «رسنیز پلویتوب» اصطلاح د یوه خبریال او یا هم یوې مقالې د ځانګړې لیدلوري پر ځای هغه ټول شموله اړخ نیولو ته اشاره لري چې د خبریالۍ له معیارونو سره په بشپړه توګه په ټکر کې دی. په بېلابېلو هېوادونو کې د رسنیز پلویتوب لوری او کچه د بحثونو موضوع ګرځېدلې ده.
په رسنیو کې د بې پلویتوب ساتنې په موخه عملي محدودیتونو کې د هر ډول موضوعاتو او مواردو څخه د خبر جوړونې په برخه کې د خبریالانو اجازه نه لرل او همدارنګه له یو منسجم روایت سره د ټاکل شوو حقایقو اړیکه ورکول شاملېږي. په ځینو هېوادونو لکه په چین، شمالي کوریا، سوریه او میانمار کې په رسنیو باندې ښکاره او پټ دولتي اغېز د رسنیز پلویتوب لپاره لار هواروي. ډیری مهال سیاست او رسنیز پلویتوب له یو بل سره په تعامل کې وي. رسنۍ په سیاستوالو باندې د اغېز کولو وړتیا لري او کېدای شي سیاستوال هم بیا له خپله اړخه په رسنیو د اغېز کولو واک ولري. دغه چاره کولای شي په ټولنه کې د واک د ویش په برخه کې بدلونونه رامنځته کړي. په بازار کې شته قوې هم کېدای شي د پلویتوب لامل وګرځي؛ د بېلګې په توګه د رسنیو د مالکینو له خوا ټاکل شوی دریځ چې په یوه رسنۍ کې کې د هغو د ونډه والو مالکینو لیدلوري، د کارکوونکو فرمایشي انتخاب او د پام وړ مخاطبینو درک شوي ترجیحات په کې شامل کېږي.
تاریخچه
د چاپ د ماشین له اختراع را وروسته د ټولیزو رسنیو یو له ځانګړنو څخه سیاسي پلویتوب دی. د لومړني چاپ د تجهیزاتو د لګښت له امله رسنیز تولیدات د ډېر لږ شمېر کسانو له خوا کېدل. تاریخ پوهانو موندلې چې خپروندیان تر ډېره پورې د ځواکمنو ټولنیزو ډلو د ګټو په خدمت کې و.
د آریوپاجیټیکا، د بې جوازه چاپ د آزادۍ لپاره غږ (Areopagitica, a Speech for the Liberty of Unlicensed Printing) تر عنوان لاندې د جان میلټون رساله چې په ۱۶۴۴ زکال کې خپره شوه د مطبوعاتو د آزادۍ څخه د ملاتړ په موخه له لومړنیو نشریاتو څخه وه.
په ۱۹مه پېړۍ کې خبریالانو د خبریالۍ د اخلاقو د نه جلا کېدونې برخې په توګه د بې پلوه راپور ورکولو د مفهوم منلو ته مخه کړه. دغه چاره د یوې پیاوړې ټولنیزې قوې په توګه د خبریالۍ د څرګندېدو لامل وګرځېده. ورته مهال، آن نن ورځ تر ټولو پیاوړي خبریالان نه شي کولای د پلویتوب له تورونو ځان خلاص کړي.
د ورځپاڼو په څېر، غږیزې او انځوریزې رسنۍ (لکه راډیو او تلویزیون) د رامنځته کېدو له لومړیو ورځو څخه د تبلیغاتو د میکانېزم په توګه کارول کېدې، هغه لیدلوری چې د نشریاتي برخې د لومړنیو مالکینو په توګه د ملي دولتونو له خوا لا څرګند شو. په داسې حال کې چې د رسنیو پر وړاندې د مقرراتو د له منځه وړو بهیر د دې لامل ګرځېدلی چې ډېری لویدیځې رسنۍ خصوصي شي، خو بیا هم د نړۍ په ډېری هېوادونو کې په رسنیو پام وړ دولتي اغېز او یا هم دولتي رسنیز انحصار شتون لري. ورته مهال په خصوصي بڼه هغه هم د ډېر لږ شمېر کسانو په لاس کې د رسنیو د مالکیت تمرکز د رسنیز پلویتوب د تور پورې کولو لامل ګرځي.
د سیاسي وسیلې په توګه د رسنیز پلویتوب ګڼ شمېر بېلګې شتون لري چې ځینې مهال د دولتي سانسور لامل هم ګرځي.
تائید کوونکی پلویتوب
د رسنیز پلویتوب په برخه کې اصلي ستونزه د تائید کوونکي پلویتوب اړوند ده. په متحده ایالاتو کې د رسنیز پلویتوب اړوند څېړنې ښيي چې لیبرال ارزونکي د داسې پایلو له ترلاسه کېدو سره لیوالتیا لري څو وښيي رسنۍ محافظه کارانه پلویتوب لري، په داسې حال کې چې محافظه کار ارزونکي بیا داسې پایلې لاسته راوړي چې څرګندوي رسنۍ لیبرال پلویتوب لري. بل پلو یو شمېر کسان چې خپل لیدلوری نه څرګندوي بیا داسې پایلو ته رسېږي چې ښيي په ډېره لږ کچه او یا هم مختلط پلویتوب شتون لري.
د «رسنیز پلویتوب د معیار» تر نامه لاندې د میسوري – کلمبیا پوهنتون څخه د سیاسي کارپوه جفري ډي. میلیو او له یو.سي.ال.اې (UCLA) پوهنتون څخه د سیاسي کارپوه ټیموټي جي. ګروسکلوز ګډه څېړنه د لیبرال یا محافظه کاره ارزښتونو له مخې د خبري بنسټونو د ډل بندۍ په لټه کې ده. هغوی د امریکايي دیموکراتیکو اقداماتو (Americans for Democratic Action) د بنسټ له شمېرو څخه د ارجاعي سازمانونو د سیاسي تمایلاتو د کمیتي څرګندونکي په موخه ګټنه کړې. د دوی د تعریف له مخې په لیبرال برخه کې رانډ غیرانتفاعي څېړنیز شرکت شاملېږي چې له دفاع وزارت سره نږدې اړیکې لري. دوی د خپلو هڅو پر بنسټ ادعا کړې چې په امریکايي رسنیو کې د لیبرالېزم په ګټه پلویتوب شتون لري.
ملي او قومي لیدلوري
ډېری خبري بنسټونه د اړوندې جغرافیا د نفوسو ملي او قومیتي لیدلوري منعکس کوي یا داسې انګېرل کېږي چې په یو ډول نه یو ډول د هغو استازولي کوي. د یو هېواد داخلي رسنۍ ځینې وختونه د اړوندو هېوادونو د دولتونو اړوند د دوه زړه لرونکو یا نه پوښتنه کوونکو په توګه ګڼل کېږي.
ډېری لویدیځې رسنۍ د نړۍ په نورو برخو (لکه په ختیځه اروپا، آسیا، افریقا او منځني ختیځ) کې د هغو د بېلابېلو سیاسي، کلتوري او اقتصادي بېلابېلو موضوعاتو پر بنسټ د لویدیځ پلوو رسنیو په توګه تر نیوکې لاندې نیول کېږي. د الجزیرې نړیواله رسنۍ په مکرر ډول په لویدیځ او عربي نړۍ کې د رسنیز پلویتوب په تور له نیوکو سره مخ ده.
د روښاندو غورځنګ
د روښاندو غورځنګ (په انګلیسي: Brights movement) یو ټولنیز غورځنګ دی چې اړوند غړي یې ځانونه «روښاندي» ګڼي او د فلسفي طبیعت‌پالنې نړۍلید لري.
ډېري روښاندي پر دې باور دي چې عامه پالیسي‌ګانې دې د ساینس پر بنسټ (د پوهې هغه ټولګه چې د علمي مېتود په کارولو سره ترلاسه او ازمایل کېږي) وي. روښاندي ګواکې د ماورای طبیعي اصولو پر بنسټ د عامه پالیسي‌ګانو عملي کولو سره مخالف دي.نو له‌دې امله، کېدای شي هغوی د د سیکولرپالو په توګه وپېژندل شي.\
تاریخ
پاول ګایسرت، چې د Bright (روښاندی) ګړنه یې رامنځ‌ته کړې او د روښاندو غورځنګ یو بنسټ‌اېښودونکی ؤ، په شیکاګو کې د بیولوجي ښوونکی، پوهاند، متشبث او د ښوونیزو موادو لیکوال پاتې شوی دی. کله چې ګایسرت هوډ کوي په واشنګټن کې د ۲۰۰۲ ز کال د بې‌خدایه امریکاییانو په لاریون کې ګډون وکړي، نو د «بې‌خدایه» ټاپې لګول یې نه‌خوښېدل او داسې یې ګومان کاوه چې دغه ټاپه له هغو وګړو څخه سړی پردی کوي چې «بې‌خدایه» او «شیطان» ګړنې سره مترادفې ګڼي. هغه د یوې نوې ګړنې په لټه کې ؤ، داسې یوه مناسبه او غوره ګړنه چې ګواکې په ښه توګه ومنل شي او د هغو کسانو د تصور کچه لوړه کړي چې پر ماورای طبیعي ښکارندو باندې باور نه‌لري. ګایسرت ګڼ‌شمېر مفکورې راغونډې او په اړه یې فکر وکړ، څو اوونۍ وروسته یې د «Bright – روښاندی» ګړنه وټاکله. وروسته خپلې مېرمن ته ورځي او وایي: «ګړنه مې وټاکله، او دا ډېره غټه شي!».
د دغې ګړنې په ټاکلو کې یې مېرمن، مېنګا فوترېل هم ونډه درلوده. فوترېل او ګایسرت د بنسټ د مشرتابه پلاوي په توګه پاتې شوي دي.
د دغې ګړنې له ټاکلو څخه وروسته یې پرېکړه وکړه ترڅو له خپلو ملګرو سره یې شریکه کړي او د آتیستانو په نړیوالې ټلواله کې د فلوریدا ایالت په تمپا ښار کې خپله مفکوره څرګنده کړي. هغو د ټلوالې له تنظیموونکو سره اړیکه نیسي او د خپلې مفکورې د وړاندې کولو اجازه اخلي.