cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرينه کپور
کرينه کپور د هندي سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده.
غمچينه ور لکۍ لرونکې غڼه
غمچينه ور لکۍ لرونکې غڼې (په لاتين: Amblypygi) د غڼه ډوله ژويو څخه دي چې په افريقا، آسيا او امريکا کې په گرمو سیمو کې ژوند کوي. اوږدوالي یې د ۴ میلیمترو څخه تر ۶۰ سانتيمترو پورې دي. مخکيني پښې یې په حواسو غړو تبديل شوي دي او خوځندکې ښکاروي.
کرينه کپور
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
غمچينه ور لکۍ لرونکې غڼه
وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
محمد اسلم وطنجار
محمد اسلم وطنجار (۱۹۴۶-۲۰۰۰) (په انگرېزي:Muhammad Aslam Watanjar) يو افغان جنرال او سياسي څېره وه. نوموړي د ۱۹۷۸ ز. کال کې پر ولسمشر سردار محمد داود خان باندې په کودتا کې اهم رول درلوده. چې همدې کودتا سره د ثور انقلاب پيل شو او نوموړی د کمونيستانو په حکومت کې يو جگپوړی چارواکی شو.
مخينه
محمد اسلم وطنجار د پکتيا يو اندړ غلجی پښتون ؤ. هغه په افغانستان کې د کابل په پوځي اکاډمۍ کې خپلې پوځي زده کړې ترلاسه کړي وې، بيا وروسته روسيې ته ولاړه او هلته يې د ټانکستۍ په څانگه کې نورې زده کړې ترلاسه کړې.
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د خلق ډيمواکرټيک گوند غړي وېشنيزه:کمونيستان
د خړکمر خونړۍ پېښه
د خړکمر خونړۍ پېښه يا د خړکمر پېښه هغه پېښه ده چې د پاکستان ارمي ځواکونو په پښتون ژغورنې غورځنګ لاريون کوونکو ډزې وکړې. دا پېښه هغه وخت رامنځته شوه کله چې د پښتون ژغورنې غورځنګ او ورسره د وزيرستان خلکو لاريون کولی. دا لاريون د هغه ظلمونو په ضد وو کوم چې د پاکستان ارمي ځواکونو لخوا په دغه علاقه کې وهل ټکول شوي وو. دا پېښه په ۲۶ مې ۲۰۱۹ باندې را مخې ته شوه. په دې پېښې کې د پاکستان ارمي لخوا ۱۳-۱۷ بې وزله خلک په ډزو ووژل او تر پنځوسو زيات يې ژوبل کړل. او بيا يې د پښتون ژغورنې غورځنګ مخکښ مشران هم بنديان کړل.
10 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
گڼونکی
وېشنيزه:گڼونکي وېشنيزه:مسلکي گڼونکي
ټېغکه
ټېغکې (علمي نوم: Laniidae) د کوچنيو مرغانو یوه کورنۍ ده چې په ۳ جنسو تقسيمېږي. ټوله کورنۍ ۳۰ ډوله مرغان لري. ټېغکې په اروپا، آسیا، افريقا او امريکا کې ژوند کوي. ټېغکې غوښه خوړونکې مرغان دي چې خوځندکې او کوچنۍ شمزۍ لرونکي ژوي خوري. د دي مرغانو په هکله معلوم دي چې ښکار شوي ژوي د ونو په څانگو ننه ايستي او وروسته يې خوري.
توصيف
ټېغکې کوچنۍ مرغان دي چې اوږدوالي یې ۵۰ سانتيمتره دي. هر مرغه لوی سر، قوي پښې، چنگک شکله قوي کږه مښوکه لري. د ټېغکې نارينه د ښځينو په مقابله کې رنگي بڼکې لري. ټېغکې يو ښځمني ژوي دي.
د مرغانو تصنيف
وېشنيزه:مرغۍ
توتکۍ
توتکۍ (په لاتين:Hirundo rustica) د خوځندکه خوړونکی (حشره خور) مرغانو څخه ده چی په اروپا، شمالي آمريکا، آسيا او شمالي افريقا کی ژوند کوي.
وېشنيزه:مرغۍ
کاز ډوله مرغه
کاز ډوله مرغان (په لاتين: Anseriformes) د لویو اوبو مرغانو یوه طایفه ده چې پرته له انټارکټيکا نه په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په دریو کورنیو (هيلۍ ډوله مرغان، بغارى وهونکي مرغان او  څورنگه مرغان ) تقسیمېږي. په اوس وخت کې د دي ژوي ۱۵۰ډوله پېژندل شوي دي. نوموړي ژوي لوی مرغان دي چې اوږده غاړه، لنډه مښوكه او د گوتو په منځ کې پرده لري. کاز ډوله مرغان يو ښځمني ژوي دي.
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه:کاز ډوله مرغان
11 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د عراق ولایتونه
د عراق هیواد ایداري وېش عراق په منځنی ختیځ کې پروت هیواد، یاد هیواد په ټوله کې په ۱۸ ولایتي برخو وېشل شوی دی. د عراق هیواد په ۱۸ولایتونو (محافظة) وېشل شوی دی.
وسلی کلر میتچل
وسلی کلر میتچل (اگوسټ 5, 1874 – اکتوبر 29, 1948) یو امریکایی اقتصاد پوه وو چې د خپل بیزنس څیکل تجربوی کار پواسطه پیژندل شوی دی او همدارنگه د اقتصادی تحقیقاتو ملي اداري  د پرمخ وړینې او هدایت لپاره هم پیژندل شوی وو.
تارو
تارو يو ډول مارغه دی.
وېشنيزه:مارغان
12 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مړز
مړز يو ډول مارغه دی.
وېشنيزه:مارغان
زکريا
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
ويديا بالان
ويديا بلن د هندي سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده، چی د ۱۹۹۵ کال څخه په فلمونو کی کار کوی او د ویدیا په نامه هم پیژندل کیږی
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
موږک ډوله مرغان
موږک ډوله مرغان (په لاتين: Coliiformes) د الوتونکو مرغانو څخه دي چې په افريقا کې ژوند کوي. اوږدوالي یې ۳۰ - ۳۴ سانتيمتره او وزن یې ۵۰ - ۵۵ گرامه دي. موږک ډوله مرغان اجتماعي ژوي دي چې په سېلونو کې ژوند کوي. موږک ډوله مرغان بوټي خوړونکي ژوي دي چې په ځانگړي ډول مېوې خوري. د موږک ډوله مرغانو ښځينه هر کال ۲ - ۴ هگۍ لري.
وېشنيزه:الوتونکی مرغان
زنده جان ولسوالۍ
زنده جان ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۴،۹۷۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
پدميني کولهاپوري
پدميني کولهاپوري د هندي سينما باليووډ يوه پخوانۍ ستورې ده.
پولنډبال
پولنډبال, يا پولنډ توپ چې د بېدياني توپ په نامه هم يادېږي، د يو کارن لخوا جوړشوی انټرنټي نښه ده چې په نړېواله توگه د الماني انځوريزې انټرنټپاڼې Krautchan.net په مخ د ۲۰۰۹ کال په دويمې نيمايۍ کې جوړ شو. دا ميمي يا څېره گکه د نړېوالو کوميډي انځورکونو يوه لويه برخه جوړوي. په دې څېرې کې د يوه هېواد بېرغ د يوه گردي توپ په بڼه جوړېږي او د يوه داسې کس ښکارندوی وي چې لومړنۍ ژبه يې انگرېزي نه وي او په ماته گوډه انگرېزي ژبې خبرې کوي او په همدې ماتې گوډې انگرېزي ژبې په نړېوالو اړيکو او ولسي کلېشو ملنډې وهي. دا ډول خنداوړ خبرو ته پولنډ بال وايي (که څه هم چې دا ضرور نه ده چې يو کرکټر د پولنډ نه وي) او يا هم بېديانی توپ چې په ټوله کې ورته بېدياني توپونه وييل کېږي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:انټرنټ
محمد داؤد ميره کی
بټنوک|محمد داؤد ميره کی ډاکټر محمد داؤد ميره کی يو افغان سياستپوه دی چې په خپلواکه توگه يې ځان د افغانستان د ۲۰۰۹ کال د ولسمشرۍ ټولټاکنو ته څان کانديد کړی ؤ، او ځه موده وروسته بېرته د کانديدولو نه په شا شو. نوموړی د لوړو زده کړو خاوند دی او د افغانستان په اړه يې يو کتاب هم خپور کړی.
مخينه
ډاکټر محمد داؤد ميره کی د جنرال غلام صديق ميره کي ځوی په خټه پښتون او په قوم سلېمانخېل دی. نوموړی د میدان وردگ ولایت د چارکي د ميرک خېلو په کلي کې نړۍ ته راغلی.
زده کړې
ښاغلي ميره کي خپلې لومړنۍ زده کړې تر اتم ټولگي په افغانستان کې کړي او نهم ټولگی يې په پېښور کې د سيد جمال الدين افغان په لېسه کې بشپړ کړی او خپلې پاتې زده کړې يې په امريکا کې سر ته رسولي. په همدې توگه يې د خپلو لوړو زده کړو پيل د امريکا د ايلناي په پوهنتون کې د حقوقو او سياسي علومو په رشته کې سر ته رسولي. هغه خپله لومړنۍ ماسټري په حقوقو او نړېوالو اړيکو کې د امريکا د ايلېنای د پوهنتون څخه لاس ته راوړې. دوهمه ماسټري يې د منځني ختيځ په زده کړه کې ترلاسه کړې او بيا يې د جنگ د ختمولو په څانگه کې تخصص اخيستی دی. تر دې وړاندې يې خپله ډوکټورا په ټولنيز او اقتصادي پرمختگ کې اخيستې چې په همدې ترڅ کې يې د افغانستان د نه پرمختگ په باب خپل د ډوکټورا کتاب هم ليکلی دی.
سياسي دريځ
په ۲۰۰۱ عيسوي کال يې خپل شديد مخالفت د امريکا د يرغل په باب په راډيوگانو او تلويزونو کې وښوده همدا راز يې خپل مخالفت د امريکې د وحشيانه عمل په مقابل کې د تېرو ۷ کالونو په ترڅ کې ښودلی دی. کله چې امريکا به افغانستان کې د يورانيمو وسلې، چې د ټولو نړېوالو قوانينو لخوا منع شوي، وکارولې نو هغه خپل سخت مخالفت د دې نړېوال جنايت په وړاندې په ډاگه وښوده او په ۲۰۰۴ عيسوي کال کې د جورج بوش پر ضد په نړېوالې محکمه کې چې په ټوکيو جاپان کې پرانيستل شوې وه د شاهد په حيث ودرېده. او د امريکا پخوانی ولسمشر جورج بوش د هغه د شاهدي په ورکولو په اساس په ۱۳ بېلابېلو جنايتونو باندې په غياب کې محکوم شو.
نوموړی د خپل دريځ په اړه داسې وايي:
چاپ شوي آثار
بټنوک ښاغلي ميره کي د افغانستان د نه پرمختگ په باب يو کتاب ليکلی دی چې په همدې کتاب کې د افغانستان د بيا ودانولو او پرمختگ لپاره يې يو فورمول په خپل کتاب کې وړاندې کړی دی.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د ولسمشرۍ کانديدان وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه ساينسپوهان وېشنيزه:پښتانه ډاکټران
13 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
شعيب
شعیب د یوه پیغمبر نوم و چې اصلي نوم یې اوثیرن بن صیقون بن عیفا بن ثابت بن مدین بن ابراهیم و. قران كريم کي د شعيب عليه السلام او د هغه د قوم ذکر په سوره اعراف، هود او شعراء کي په تفصيل سره شوى دى. شعيب عليه السلام ته د غوره تقرير كولو په وجه خطيب الأنبياء هم ويلى كيزي.
جاله
جاله یا بېړۍ یوه لامبو وهونکې وسیله ده چې ګڼ‌شمېر ډولونه او اندازې لري، خو په ټوله کې د کښتۍ په پرتله کوچنۍ ده. د کښتۍ اندازه او بڼه لا لویه او د بار یا مسافر وړلو ظرفیت یې لا زیات دی او د جالو د لېږدولو وړتیا لري.
کوچنۍ بېړۍ، په ټولیزه توګه، د یوه هېواد کورنیو اوبولارو کې، لکه سیندونو، سمندرګیو یا ساتندویه ساحلي سیمو کې موندل کېږي. سره له‌دې ځینې یې، لکه د نهنګ د ښکار بېړۍ، د سمندرونو په چاپېریال کې د کارولو لپاره جوړې شوې وې. د نومهالي سمندري ځواک په اصطلاح کې، بېړۍ هغه کوچنۍ جاله ده چې په کښتۍ کې د لېږدولو وړ وي.
میشیګان
میشیګان آیالات (میشیګن) په انګلیسي Michigan) د امریکا متحده آیالاتون یو آیالات دی.
جاله
بېړیو ته کولای شو د انساني ځواک (لکه، په پارو او پایډل وهونکو بېړیو کې)، باد (لکه، په بادبان لرونکو بېړیو کې) او دننیو/بهرنیو موټورونو (لکه، پترولي، ډیزلې او برېښنایي موټورونه) پر مټ حرکت ورکړو.
تاریخ
وروسته له‌دې چې کابو یو میلیون کاله دمخه «پر پښو ولاړ انسان» د وچو ترمنځ له تنګیو څخه د تېرېدو لپاره له بېړیو څخه کار اخېستل پیل کړل، تر تاریخ دمخه پېر کې له بېړیو څخه د حمل او نقل وسیلې په توګه کار اخېستل کېده. له یو شمېر شواهدو څخه (د بېلګې په توګه: په اسټرالیا کې کابو ۴۰،۰۰۰ کاله دمخه استوګنه، په کرېت کې د کابو ۱۳۰،۰۰۰ کلنو او د فلورس په ټاپو کې د ۹۰۰،۰۰۰ کلنو اړوند موندنې) معلومېږي چې د تاریخ دمخه پېر کې له بېړیو څخه کار اخېستل کېده. داسې اټکل کېږي چې تر ټولو پخوانۍ بېړۍ «ناړه وزمه بېړۍ (dugout)» دي او د لرغون‌پېژندنې له پلټنو څخه لاس‌ته راغلي معلومات ښیي چې تر ټولو لرغونې بېړۍ کابو ۷،۰۰۰ تر ۱۰،۰۰۰ کاله پخوا شتون درلود. د نړۍ تر ټولو موندل شوې بېړۍ «د پېسې جاله» ده چې په هالنډ کې پیدا شوې ده او یوه «ناړه وزمه بېړۍ» ده چې له سارانۍ صبر ونې څخه د ۸۲۰۰ او ۷۶۰۰م‌ز کلونو ترمنځ جوړه شوې ده. دغه جاله د هالند د اسېن ښار په درېنت موزیم کې نندارې ته وړاندې شوې ده. د دې ترڅنګ، ګڼ‌شمېر نورې «ناړه وزمه بېړۍ» هم بیاموندل شوې دي. بل ډول جالې کابو ۸،۰۰۰ کاله پخوا مخینه لري. له نی څخه جوړه شوې ۷،۰۰۰ کلنه سمندري بېړۍ د کویټ په H3 مېنه کې موندل شوې ده. له بېړیو څخه د ۴،۰۰۰ او ۳،۰۰۰م‌ز کلونو ترمنځ په سومر، لرغوني مصر او د هند په سمندر کې کار اخېستل کېده.
د سند درې تمدن او بین‌النهرین ترمنځ سوداګرۍ کې، بېړۍ خورا زیات ارزښت درلود. د سند درې په بېلابېلو لرغونو سیمو کې د بېړیو د ګڼ‌شمېر موډلونو شواهد او نښې ترلاسه شوې دي. د اورو بېړۍ په بېپور کې (د سویل‌لوېدیځ هند د کېرالا د سویلي کالیکوټ یو کلی) جوړېدلې. دغه لویې کښتۍ یوازې د سګوان ونې له لرګي څخه جوړېدلې او په یوه وخت کې یې د ۴۰۰ ټُنو بار د لېږدولو وړتیا درلوده. لرغونو عربانو او یونانیانو له ورته بېړیو څخه د سوداګریو کښتیو په توګه کار اخېست.
الين سيکسو
الين سيکسو (د ۱۹۳۷ د جون په پنځمه د الجزاير په اوران کې زېږېدلې) يوه پروفيسره، فرانسوي ښځمنپالنه ليکواله، شاعره، ډرامه ليکونکې، فيلسوفه، ادبي کره کتونکې او د بديع او بيان د علم پوهانده ده. سيکسو د « The Laugh of the Medusa» په عنوان د خپلې ليکنې له امله شهرت موندلی دی، کومې چې هغې ته د جوړښتي ښځمنپالنې څخه وروسته د لومړيو انديالانو له جملې د يوې حيثيت ورکړ. هغې په اروپايي پوهنتون کې د ښځمنپالنې د مطالعو لومړي مرکز جوړ کړ چې د پاريس پوهنتون په « Centre universitaire de Vincennes» کې يې موقعيت درلود (په اوسنۍ University of Paris VIII کې).
جاله
تاریخ
د هېرودوت، لوی پلیني او سترابون له لیکنو څخه معلومېږي چې بېړۍ د سوداګرۍ، سفر او نظامي په موخو کارول کېدلې.
الين سيکسو
شخصي ژوند
سيکوسو د فرانسوي الجزاير په اوران کې زېږېدلې وه، مور او پلار يې يهوديان وو، ايو سيکوس née Klein (۱۹۱۰-۲۰۱۳ز کال) او جورجيس سيکسو (۱۹۰۹-۱۹۴۸ز کال). جورجيس سيکسو يو ډاکټر و چې د ډاکټرۍ سند د اخستلو لپاره خپله رساله يې د نري رنځ په اړوند ليکلې وه، له همدې ناروغۍ څخه په ۱۹۴۸ز کال کې مړ شو. ايو سيکسو د هغه له مړينې وروسته يوه قابله شوه، تر هغه وخته په دې دنده پاتې شوه ، تر څو په ۱۹۷۱ز کال کې د وروستيو فرانسوي ډاکټرانو او قابله ګانو سره وشړل شول. د سيکسو ورور، پيري «د طب يو محصل او د الجزاير د خپلواکۍ ملاتړی و»، د «Organisation Armée Secrète» له خوا په ۱۹۶۱ز کال کې په مرګ محکوم شو او له سيکسو سره په «بورډو» کې يو ځای شوی و. په ۱۹۶۲ز کال کې له خپلواکۍ وروسته د هغې مور او ورور بېرته الجزاير ته ستانه شول. هلته دوی ونيول شول، خو سيکسو د احمد بن بيلا د وکالت په مرسته د هغوی آزادي تر لاسه کړه.
سيکسو په ۱۹۵۵ز کال کې له «جای بيرجر» سره واده وکړه او درې بچيان يې وزېږېدل چې دا دي: اني ايمانويل (په ۱۹۵۸ کې زېږېدلی)، سټيفاني (۱۹۶۰-۱۹۶۱ ز کالونه) او پيری فرانکويس (په ۱۹۶۱ کې زېږېدلی). سيکسو او بيرجر په ۱۹۶۴ز کال کې له يو بل نه طلاق واخيست.
جاله
ډولونه
ګڼ‌شمېر لویو کښتیو ته بېړۍ ویل کېږي. اوبتل (تحت‌البحري) بېړۍ یې سترې بېلګې دي. د کښتیو نور ډولونه چې له پخوا راهیسې بېړۍ نومول شوې دي، په سترو سمندرګیو کې بار وړونکې بېړۍ، نهري بېړۍ، او ماکو (فېري بېړۍ) دي. که څه هم دغه کښتۍ ډېر لویې دي او کولای شي نورې بېړۍ او درانه بارونه حمل او نقل کړي، خو د یوه هېواد کورنیو اوبولارو یا ساتندویه ساحلي اوبو کې ورڅخه کار اخېستل کېږي.
الين سيکسو
علمي مسلک
په ۱۹۶۸ز کال کې، د فرانسوي زده کوونکو له بغاوت وروسته، سيکسو د پاريس د پنځم پوهنتون په جوړولو تورنه شوه، «کومه چې د دې لپاره جوړه شوې وه چې د فرانسوي دوديز علمي چاپيريال د بديل په توګه کار وکړي». په ۱۹۷۴ز کال کې سيکسو د ښځو د مطالعاتو لپاره د پوهنتون مرکز جوړ کړ چې په اروپا کې د خپل نوعيت لومړی مرکز و. سيکسو د پاريس په اتم پوهنتون او د «ساس في» سويټزرلينډ (سويس) په اروپايي تکميلي ښوونځي کې پروفيسره ده.
جاله
جوړوونکي مواد
د نولسمې پېړۍ تر نیمایي پورې ډېري بېړۍ له طبیعي مواد، په تېره بیا لرګیو څخه جوړېدلې؛ سربېره پر دې د یوشمېر بېړیو په جوړښت کې نی او د نباتاتو پوست یا د ژویو څرمن هم کارول کېده. د پخوانیو بېړیو بڼې، د نی په مرسته جوړې شوې بېړۍ (چې په لرغوني مصر کې لېدل شوې دي)، د birch په نامه ونې له پوست څخه جوړې شوې جالې، د ژویو له څرمن څخه جوړ شوي کایاکونه او کوراکول او هغه ناړه وزمه بېړۍ دي چې د ونې له یوې کوندې څخه جوړې شوې دي.
الين سيکسو
خپرونې
په ۱۹۶۸ز کال کې، سیکسو د « L'Exil de James Joyce ou l'Art du remplacement» (د جيمز جوايس تبعيد يا د بې ځايه کېدو هنر) په عنوان د خپلې دوکتورا رساله خپره کړه، ورپسې کال يې د « Dedans» (په داخل کې) په خپل نامه لومړی ناول خپور کړ، دا يو نيمه ژوندليک اثر و چې د « Prix Médicis» جايزه يې وګټله.
جاله
جوړوونکي مواد
د نولسمې پېړۍ په نیمایي کې داسې بېړۍ رامنځ‌ته شوې چې په جوړښت کې یې اوسپنه یا پولاد کارول شوی ؤ خو لا هم له تختو او لرګیو څخه په‌کې کار اخېستل کېده. په ۱۸۵۵ز کې د فرانسویانو له‌خوا د فېروسېمنټ په نامه د بېړۍ جوړښت رامنځ‌ته شو. په دغه سیسټم کې د یوې بېړۍ چوکاټ له اوسپنیز یا پولادي سیمونو څخه جوړېږي او شاوخوا یې په سېمنټو پوښل کېږي او د لا ټینګولو لپاره یې دیوالي کوچني استنادونه او ورته دنني جوړښتونه په پام کې نیول کېږي. دغه بېړۍ ډېرې پياوړې خو درنې دي، په اسانۍ سره ترمیمېږي او که جوړښتي سیمونه یې په سمه توګه وتړل شي، نو د اوبو د نفوذ لاره به یې بنده شي.
الين سيکسو
خپرونې
په درويشتو جلدونو کې د شعرونو، د لیکنو شپږ کتابونو، پنځو ډرامو او ګڼو نورو اغېزناکو مضامينو په ګډون نوموړې پراخه خپرونې کړې دي. هغې له «ژاک دريدا» سره په شريکه « Voiles» (پردې) خپور کړ او د هغې کارونه تر ډېره بريده تحليلي بلل کېږي. د خپل « Wellek» درس د وړاندې کولو پر مهال، کوم چې وروسته بيا د «ليکوالۍ پر زينه درې ګامه» په نوم خپور شو، دريدا هغه په خپله ژبه (فرانسوۍ) کې تر ټولو ستره ژوندۍ لیکواله بللې وه. سيکسو د دريدا په اړوند يو کتاب وليکه چې نوم يې دی « Portrait de Jacques Derrida en jeune saint juif» (د ځوان يهودي پير په توګه د ژاک دريدا انځور). د دريدا په اړوند د هغې لوستل د لغوي کچې پر ځای په غږيزو کچو د معناوو اضافي پوړونه لټوي. پر دريدا او جوايس سربېره، هغې د برازيلي ليکوالې «کليريس ليسپيکټر»، د «موريس بلانچوټ، فرانز کافکا، هينريک وان کليسټ، مشيل ډي مونټيګن، انګبرګ باخمين، تهامس برنارډ» او د روسي شاعرې «مرينا تساويتوف» پر کار هم مونوګرافونه ليکلي دي. سيکسو د هنرمندانو په اړه هم مقالې ليکلي، د «سايمن هانټي، پير اليچنسکي» او «اديل عابدیسيميد» په ګډون، چاته چې هغې دوه کتابونه ډالۍ کړي دي.
له «لوس اریګاري» او «جوليا کرسټيوا» سره يو ځای، سيکسو د وروسته جوړښتي ښځمنپالنې (جوړښت پالنه يا Structuralism  د طبيعيت او انسان د ژوند په اړه هغه علم دی چې د انفرادي موخو پر ځای په اړيکو کې لېوالتيا لري) د دغه فکر يوه مور بلل کېږي. په ۱۹۷۰ز لسيزه کې هغې د جنسپالنې او ژبې تر منځ د اړيکو په اړوند ليکنې پيل کړې. د جوړښتي ښځمنپالنې د نورو انديالانو په څېر، سيکسو هم په دې باور ده چې زموږ جنسپالنه نېغ په نېغه له دې سره اړه لري چې موږ په ټولنه کې څه ډول اړیکې نيسو. په ۱۹۷۵ز کال کې، سيکسو د « Le rire de la méduse» (د ميدوسا خندا) په عنوان خپل تر ټولو اغېزناکه ليکنه خپره کړه، همدا ليکنه هغې بيا اصلاح کړه، «پاولا کوهن» او «کيت کوهن» انګليسي ته وژباړله او په ۱۹۷۶ز کال کې په انګليسي ژبه کې خپره شوه. هغې له اويا زيات اثار خپاره کړي دي، د هغې افسانې، ډرامايي ليکنې او شاعري تر ډېره بريده په انګليسي ژبه کې نه لوستل کېږی.
Bibliothèque nationale de France (د فرانسې د ملي کتابتون نوم دی)
په ۲۰۰۰ز کال کې، په « Bibliothèque nationale de France» کې د سيکسو په نوم يوه ټولګه جوړه شوه، وروسته سيکسو خپلې ټولې خطي نسخې همدې ټولګې ته ډالۍ کړې. دا بيا وروسته د « Brouillons d'écrivains » په نندارتون کې وښودل شوې، کومې چې به ۲۰۰۱ز کال کې دلته جوړ شوی و.
جاله
جوړوونکي مواد
د دې ترڅنګ، مولینز له ۱۸۹۵ تر ۱۸۹۹ز پورې او بیاځلي په ۱۹۲۰ز لسیزه کې المونیمي بېړۍ تولیدولې او د شلمې پېړۍ په نیمایي کې په صنعت کې د المونیم کارونې خورا زیات ارزښت پيدا کړ. که څه هم المونیمي الیاژونه د پولاد په پرتله خورا ګران دي، خو د المونیم داسې الیاژونه شته دي چې په مالګینو اوبو کې نه‌خرابېږي او سربېره پر دې چې المونیمي بېړۍ د پولادي بېړیو په پرتله سپکې دي، ورته وزن لرونکی بار لېږدولای شي.
الين سيکسو
Bibliothèque nationale de France (د فرانسې د ملي کتابتون نوم دی)
په ۲۰۰۳ز کال کې، « Bibliothèque » د « Genèses Généalogies Genres: Autour de l'oeuvre d'Hélène Cixous » په نوم یو کنفرانس جوړ کړ. د دې کنفرانس په ويناوالو کې «ميري کال-ګروبر، ماري اوديل ژرمن، ژاک دريدا، انی لکلرک، اريان منوچکين، ژينت ميشاد» او خپله سيکسو شاملې وې.
جاله
جوړوونکي مواد
د ۱۹۶۰ز لسیزې په نیمایي کې له فایبرګلاس څخه (چې د «ګلاس‌فایبر» په توګه هم پېژندل کېږي) جوړې شوې بېړۍ، په ځانګړې توګه د تفریحي بېړیو په صنعت کې مشهوره شوې. فایبرګلاس په بریتانیا کې د «GRP» (د ښیښې په وسیله غښتلی شوی پلاستیک) او په متحده ایالاتو کې د «FRP» (د فایبر په وسیله غښتلی شوی پلاستیک) په نومونو پېژندل کېږي. فایبرګلاسي بېړۍ ډېرې غښتلې دي، زنګ نه‌نیسي، نه ورستېږي او نه هم خرابېږي؛ خو جوړښتي تخریب یې د لمر وړانګې له‌امله رامنځ‌ته کېدونکی دی او د تودوخې پر وړاندې یې د مقاومت کچه راټیټېږي. فایبرګلاسي جوړښتونه د ساندویچ‌ډوله ټوټو په مرسته لا ټینګېدلای شي، چې په داسې حالت کې فایبرګلاس د باسلا یا فوم په څېر یوې سپک‌وزنې هستې په وسیله پېچل کېږي.
الين سيکسو
فلم
الين سيکسو د «اوليویه موريل» په ۱۱۸ دقيقه يي فلم «Ever, Rêve, Hélène Cixous » کې ښودل شوې ده (فرانسه، يو ايس ایو  ۲۰۱۸ز کال).
جاله
جوړوونکي مواد
سړه بڼه ورکونه د جوړولو یوه نومهاله لار ده، چې په‌کې له لرګي څخه د جوړښتي توکي په توګه کار اخېستل کېږي. په سړې بڼه ورکونه کې، د لرګیو خورا نرۍ پترې د یوه قالب پر مخ سره تړل کېږي. هر یو قشر یې د کنډ په وسیله پوښول کېږي او وروسته پرې متناوب جهت‌لرونکي قشر خورېږي. د کنډ تر وچېدلو او کلکېدلو پورې، وروستني قشرونه کېدای شي د سټپلر شي یا په میخانیکي توګه مخکنیو قشرونو سره وتړل شي.
الين سيکسو
ستاينې او جايزې
سيکسو ته د کوينز پوهنتون  او په کاناډا کې د البرټا له پوهنتون، په ايرلينډ کې د دوبلين کالج پوهنتون، به بریتانيا کې د پارک پوهنتون او د لندن کالج پوهنتون، همدا راز د امریکا په متحده ايالاتو کې د جورج ټاون پوهنتون، نارتويسټرن پوهنتون  او د وسکونسن-ميډيسن له پوهنتون څخه افتخاري سندونه ورکړل شوي دي. په ۲۰۰۸ز کال کې، د ۲۰۱۴ز کال د جون تر مياشتې پورې نوموړې به کورنيل پوهنتون کې د ای.ډي. وايټ ستر فروفيسر (A.D. White Professor-at-Large د هغو پوهانو ډله ده چې په ګڼو ډګرونو کې سترې لاسته راوړنې درلودلې وي).
د سيکسس پر ليکنو اغېزې
د هغې پر ليکنو ځينې تر ټولو د پام وړ اغېزې د «ژاک دريدا، زيګموند فرويد، ژاک لاکان» او «ارتور رمباډ» وې.
زيګمونډ فرويد
ارواپوه سګمنډ فرويد لومړي اندونه منځ ته راوړل، کومو چې وروسته د پرمتخګيزې ارواپوهنې په برخه کې د سيکسو د استدلالاتو لپاره د بنسټونو کار وکړ. د فرايډ د جنسيتي دندې او جنسي پېژندګلو تحليل، د نجونو او هلکانو لپاره په جلا جلا لارو د «اديپيس» پېچلتيا په مټ پای ته ورسېد، دا هغه اندونه وو چې سيکسو په ځانګړي ډول پر هغې نېوکې درلودې.
ژاک دريدا
ژاک دريدا او سيکسو چې په يو وخت کې يې ژوند کړی، د ژوند تر پايه ملګرې او دواړه پوهانې وې، دواړه په الجزاير کې د فرانسوي يهوديانو په توګه سترې شوې او د شړل کېدو او له امله د نااړوند کېدو اړيکه يې سره شريکه وه-نه الجزايريانې وې او فرانسې شړلې وې، د دوی يهودي حالت يا پټ شوی و او يا يې يو بل کلتور منلی و. د دريدا په کورنۍ کې «هېچا کله هم» سنتول ونه ويل، بلکې «د تعميد غسل يې وايه»، هېڅکله يې «بار ميتزوا» نه ويل، بلکې «کمينيون» (يو مسیحي رسم دی). يهوديت چې په کاتوليکيت کې نغښتی و، د دې يوه بېلګه ده چې نه يې شول کولای، د خپل هيوت په اړه پرېکړه ومنل شي، کوم چې په دې مفکورې اغېز وکړ چې سيکسو ورته «يهودي قديس» ويل. د «د ژاک دريدا انځور» په نامه د هغې کتاب د يوې ځوانې یهودي قديسې په توګه، د دې موضوعاتو په اړه بحث کوي.
شين ډنډ ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
ډمپل کپاډيا
ډمپل کپاډيا د هندي سينما باليووډ يوه پخوانۍ ستورې ده.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
ايوب
ايوب عليه السلام د روم له خلکو نه ؤ. پلار یې آموص نومېده او هغه د رازخ ابن عيص، ابن يعقوب، ابن اسحق، ابن ابراهيم زوی ؤ. د ايوب عليه السلام مور د لوط عليه السلام له اولادې نه وه. د عيص له نسل نه پرته له ايوب عليه السلام بل پيغمبر نشته. د ايوب (ع) مېرمن رحمت نومېده چې د افراسيم ابن يوسف (ع) لور وه. دغه پيغمبر باندې يوازې درې تنو ايمان راوړی ؤ. الله (ج) وغوښتل چې د ايوب (ع) صبر او زغم د ناروغۍ په حالت کې وآزمايي، نو ځکه يې تر آزمايښت لاندې ونيوه، مال او نعمتونه يې ور نه واخيستل. د هغه پر زامنو يې کور ونړاوه چې زيات يې مړه شول. مال يې په اور کې وسوځېده، له دې پرته هغه په ناروغۍ اخته شو. بدن يې وپړسېد او ټپي شو او چينجي يې وکړل. ايوب (ع) په ففر، احتياجۍ او ناروغۍ کې هم صابر ؤ او د الله (ج) بنده گي او طاعت يې کاوه. کله چې هغه په ناروغۍ او نېستۍ اخته شو. ټول دوستان ور نه ولاړل. يوازې رحمت د هغه وفاداره مېرمن ورسره وه. په يوه روايت سره ايوب (ع) په دغه حالت درې کاله او په بل روايت سره اووه کاله اخته ؤ. له دې کبله چې د ايوب (ع) د ناروغۍ زيات وخت وشو، نو ټول بدن يې جينجيو ونيو نو ووېرېده چې چينجي د ده زړه او ژبې ته سرايت و نه کړي او د الله (ج) له ذکر او عبادت نه پاتې نه شي، نو د الله (ج) دربار ته يې داسې دُعا وکړه چې په قران مجيد کې داسې راغلې ده.
ژباړه:
او ياد کړه ايوب چې خپل رب نه يې وغوښتل چې په رښتيا سره چې زه په رنځ اخته شوی يم او ته ارحم الراحمين يې، نو د هغه دعا ومنل شوه، د هغه په دعا رنځ ليرې شو او د هغه اهل ته رحمت ور په برخه شو او عبادت کوونکو سره پند او عبرت.
همدارنگه د ص په سورة کې په ۴۱، ۴۲، ۴۳ آيتونو کې راغلي دي.
د تفسير لنډيز:
دا چې الله (ج) د ايوب (ع) دعا ومنله او فرمان يې ورکړ چې خپله پښه پر ځمکه ووهي کله يې چې پښه پر ځمکه ووهله د يخو اوبو چينه راووته او په هغې کې يې ولمبل او د هغې اوبه يې وڅښلې الله (ج) د هغه بدن ظاهر او باطن ته روغتيا ور په برخه کړه. هغه شمېر عيال او زامن يې چې مړه شوي وه بېرته يې ورته ورکړل او دا چې ايوب (ع) (انی مسنی الشيطن) وييلي و او د تکليف ضرر او ناروغي نسبت يې الله (ج) ته ور نه کړ، دا د ډېر ثواب او تواضع له امله ؤ يا دا چې د تکليف او ناروغۍ پر مهال شيطان انسان ته ډېره وسوسه اچوي چې د دغې وسوسې پر وړاندې ټينگار او درېدل مشقت او تکليف پېښوي او دغه تکليف ته يې د تعب او عذاب نوم ورکړ.
14 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
ايوب
په عثماني تفسير کې راغلي دي چې کيسه ليکونکو د ايوب (ع) په اړه مبالغه کړې ده. ناروغي چې چا ته پيدا کېږي د نورو د کرکې لامل گرځي او دا د پيغمبرانو له شان څخه لرې ده، نو هومره بيان يې ومانه چې د نبوت منصب سره برابر ؤ. د ايوب (ع) د قسم علت د قرآن مجيد په تفسير کې راغلی:
ابليس د ايوب (ع) مېرمن ته غږ وکړ چې ايوب ته ووايه چې دغه اوزه حلاله کړه نو ښه به شي. نو د ايوب (ع) مېرمن راغله او ويې وييل: ايوبه تر څه وخته به عذاب گالې، الله (ج) به تا و نه بخښي، مال او شته دې څه شول، ستا جمال او زامن څه شول، ته دغه اوزه حلاله که چې نجات ومومې. ايوب (ع) پوه شو نو ورته يې ووييل چې د الله (ج) دُښمن تا ته راغلی او په تا کې هيله پيدا شوه. تا ولې ډېر ژر ورته ځواب ور نه کړ. که زه د الله (ج) په لُطف روغ شوم تا به سل لرگي ووهم. خو په حقيقت کې د هغه مېرمن د داسې سزا ورکولو وړ نه وه، نو ځکه الله (ج) د هغه له روغتيا نه وروسته ورته دا چل وښوده چې سل لښتې يو ځای کړه او هغه وراندې يو ځل ووهه نو له قسم څخه به خلاص شې. ايوب (ع) د الله (ج) فرمان عملي کړ او له حانث کېدو وژغورل شو او مېرمن يې هم د وهلو له تکليفه خلاصه شوه. په عثماني حديث کې دا هم راغلي دي چې الله (ج) ايوب (ع) ته روغتيا، ځواني، ښکلا، مال او صالح زامن ورکړل چې د هغه يو زوی «لامه» د شام پاچا ؤ. ايوب (ع) په سل کلنۍ کې مړ او په شام کې د حوران په سيمه کې خښ دی.
14 جنوري
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ايوب
مخينه
د ايوب ع مور د لوط ع له اولادې څخه وه. د عيص له نسل څخه، پرته له ايوب ع بل پيغمبر نشته. د ايوب ع څلور مېرنې وې له هغو څخه يوه ېې چې دېره ورته وفاداره مېرمن وه نوم ېې (رحمت)و ، چې د افراسيم ابن يوسف ع لور وه.
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
توتي
توتيان (په لاتين: Psittaciformes) د رنگ لرونکو او الوتونکو مرغانو څخه دي چې په سهیلي گرمو سیمو کې په سهیلي امریکا او اسټرېليا کې ژوند کوي. نوموړي مرغان په ۳۷۲ ډولو او دریو سوپر کورنیو(رښتياني توتيان، کاکاتو توتيان او نيوزيلنډي توتيان ) تقسیمېږي.
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه:توتيان
وراثت
وراثت (په انګلیسي: Heredity)، چې د بیولوجیکي وراثت په نامه هم یادېږي، له والدینو څخه اولاد ته د صفتونو لېږدېدنه ده؛ د اولاد حجرې یا اورګانیزمونه، یا د زوجي تکثر او یا هم غیرزوجي تکثر له‌لارې، د خپلو والدینو جنتیکي معلومات اخلي. د وراثت له‌لارې، کېدای شي د وګړو ترمنځ تنوع‌ګانې سره غونډې شي او له‌امله یې نوعې د طبیعي انتخاب پر مټ تکامل وکړي.
ټولیزه کتنه
جوته شوې ده چې ارثي صفتونه له یوه نسل څخه راتلونکي نسل ته د DNA (د جنتیکي معلوماتو کوډ کوونکی مالیکول) له‌لارې لېږدول کېږي. DNA یو اوږد پولیمیر دی چې څلور ډوله د تعویض وړ قاعدې لري. د نوکلیک اسید لړۍ (د یوه ځانګړي DNA مالیکول په اوږدو کې د قاعدو لړۍ) جنتیکي معلومات ځانګړوي: دا کېدای شي د یوه متن هجا کوونکو تورو د یوې لړۍ په توګه وانګېرل شي. د میتوسیس له‌لارې د یوې حجرې وېش ترمخه، DNA کاپي کېږي، داسې چې د رامنځ‌ته شویو دوو حجرو له جملې څخه، هرې یوې ته د DNA لړۍ په ارث پاتې کېږي. د یوه منفرد وظیفوي واحد د ځانګړوونکي DNA مالیکول پروټین ته «جېن» ویل کېږي؛ بېلابېل جېنونه د قاعدو بېلابېلې لړۍ لري. د حجرو دننه، د DNA اوږدې څانګې د «کروموزمونو» په نامه متراکم جوړښتونه رامنځ‌ته کوي. اورګانیزمونو ته، د هومولوګي کروموزومونو په بڼه له والدینو څخه جنتیکي مادې په ارث پاتې کېږي، چې دغه هومولوګي کروموزومونه د جېنونو لپاره د کوډ کوونکو DNA لړیو یو ځانتنی ترکیب لري. د کروموزوم دننه د DNA لړۍ یو ځانګړی موقعیت د «کروموزومي موقعیت یا locus» په نامه یادېږي. که چېرې په یوه ځانګړي کروموزومي موقعیت کې د DNA لړۍ د وګړو ترمنځ سره توپیر ولري، د دغې لړۍ توپیر لرونکو بڼو ته «الېلونه» ویل کېږي. د DNA لړۍ د موتېشنونو له‌لارې بدلېدلای او نوي الېلونه رامنځ‌ته کولای شي. که چېرې د یوه جېن دننه موتېشن پېښ شي، کېدای شي د جېن له‌لارې کنټرول کېدونکی صفت له نوي الېل څخه اغېزمن او د اورګانیزم فېنوټایپ بدل شي.
سره له‌دې، په داسې حال کې چې دغه ساده اړیکه د یوه الېل او صفت ترمنځ په ځینو حالاتو کې شتون لري، ډېري صفتونه لا پېچلي دي او د اورګانیزمونو ترمنځ او دننه د څوګونو جېنونو (چې سره په تعامل کې دي) له‌خوا کنټرولېږي. تکاملي بیولوجي‌پوهان وایي چې په جنتیکي شبکو او د حجرو ترمنځ اړیکو کې پېچلي متقابل عملونه د ارثي تنوع‌ګانو لامل ګرځېدلای شي، چې کېدای شي په تکاملي انعطاف او مجرا جوړونه کې د ځینو میخانیکونو لپاره زمینه برابره کړي.
وروستیو موندنو د هغو ارثي بدلونونو مهمې بېلګې تایید کړې دي چې د DNA مالیکول د مستقیم عامل له‌لارې بیانېدلای نه‌شي. دغه ښکارندې د اېپي‌جنتیک وراثتي سیسټمونو په توګه ډلبندي کېږي چې په علتي یا مستقله توګه د جېنونو پر سطحه تکامل کوي. د اېپي‌جنتیک موډونو او میکانیزمونو په هکله څېړنه لا تراوسه په خپلو علمي لومړنیو پړاوونو کې ده؛ د دې ترڅنګ، څرنګه چې دغه څېړنیزه موضوع د وراثت‌مننې او تکاملي بیولوجي ډګر لا پراخوي، په وروستیو کې ګڼ‌شمېر فعالیتونه په‌کې ترسره شوي دي. د DNA مېتایلېشن ښودونکی کروماتین، خپل-پایښته مېتابولي کړۍ، د RNA تداخل له‌لارې د جېن غلي کول او د پروټینونو درې‌اړخیز ترکیب (لکه، پریونونه) هغه برخې دي چې اېپي‌جنتیک وراثتي سیسټمونه په‌کې په اورګانیزمي کچه کشف شوي دي. وراثت‌مننه ان په لویو کچو کې هم پېښېدلای شي. د بېلګې په توګه: د مېشت‌ځای جوړونې پروسې له‌لارې اېکولوجیکي وراثت، په اړوند چاپېریال کې د اورګانیزمونو د منظم او تکراري فعالیتونو له‌مخې تعریفېږي. دغه، د اغېزو یو میراث رامنځ‌ته کوي چې د راتلونکو نسلونو انتخابي رژیم اصلاح او هغه ته فیډبک ورکوي. راتلونکی نسل هغه جېنونه او چاپېریالي ځانګړنې په ارث اخلي چې د مخکېني نسل اېکولوجیکي عملونو پر مټ رامنځ‌ته شوې دي. په تکامل کې د وراثت‌مننې نورې بېلګې، چې په مستقیمه توګه د جېنونو له‌خوا نه‌کنټرولېږي، د هڅوبي صفتونو وراثت، ډله‌ییزه وراثت‌مننه، او دننۍ همزیستي ده. د وراثت‌مننې دغه بېلګې چې پر جېن باندې عمل کوي، په پراخه توګه د «څوسطحي یا سلسله‌مراتبي انتخاب» تر سرلیک لاندې مطالعه کېږي، چې نوموړی انتخاب د تکاملي ساینس په تاریخ کې د لانجمنو بحثونو سکالو وه.
موسی
موسی په ابراهيمي دينونو کې د خدای پيغمبر دی. هغه د عيسی پيغمبر نه دمخه راغلی و. د موسی ورور هارون هم د خدای پيغمبر و.
وراثت
ډولونه
د یوه بیولوجیکي وراثت د حالت بیانول له درېیو اصلي ډلو څخه جوړ شوي دي:
موسی
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
وراثت
ډولونه
1. د اړوندو کروموزومي موقعیتونو شمېر
2. اړوند کروموزومونه
3. جېنوټایپ–فېنوټایپ پیوستون
دغه درې ډلې، په پورتني ترتیب کې د وراثت د یوه حالت د هر دقیق بیان برخه ده. سربېره پر دې، لا زیاتې ځانګړنې په لاندې توګه اضافه کېدلای شي:
4. تصادفي او چاپېریالي متقابل عمل
5. جنس ته اړوند متقابل عملونه
د وراثت د یوه حالت بیان او تعیین، ډېری د شجرې معلوماتو د احصائیوي تحلیل له‌لارې هم ترسره کېږي. په هغه صورت کې چې اړوند کروموزومي موقعیت معلوم وي، کېدای شي د مالیکولي جنتیک له مېتودونو څخه هم کار واخېستل شي.
د روڼ‌اندي ضد
د روڼ اندي ضد هغو بېلابېلو فکرونو ته اشاره کوي چې د اتلسمې پېړۍ په منځنۍ او د نولسمې پېړۍ په لومړنۍ برخه کې د اروپايي روڼ‌اندي د نظريو په خلاف را پورته شول. د روڼ‌اندي خلاف متفکرينو د بېلابيلو لارو، لکه: د تلپاتې پرمختګ باور، د لیبرال ديموکراسۍ او دکارتیزين مېتود (د ديکارت فلسفي او علمي کړنلاره) په کارولواو په ټولنه کې د سيکولرايزیشن له زيالولو سره د منطقي موجوداتو په توګه د ټولو انسانانو باور له ګواښ سره مخامخ کړ.
که څه هم د يادې اصطلاح لومړني پېژندل شوي کارونه، په ۱۹۴۹ ز کال کې رامنځته شوي او دکارونې څو مخکني موارد يې جرمني فلیسوف فریدريک نيچه په ګډون په ګڼو نورو اروپايي ژبو آثاروکې شته. په هر حال، د روڼ‌اندي ضد اصطلاح، په عام ډول له آيزېيابېرلين (بريټانوي فليسوف) سره تړلې، هغه د خپلې هغې مقالې لپاره  چې په ۱۳۷۳ ز کال کې يې د روڼ‌اندي خلاف بيان ورکړ، پېژندل شوې ده. هغه د روڼ‌اندي او د روڼ‌اندي د چلینج ورکوونکو په اړه پراخې ليکنې وکړې او د روڼ‌اندي ضد غورځنک د عامولو لپاره يې ډېرې هڅې وکړي او دا يې اورګانيکه، نسب پالونکې، د عقل او حياتيت  سره په ټکر کې وبلله، هغه څه يې چې  بيان کړل، د جرمني له رومانتيزم سره ډېر نژدې و.
لومړنۍ کاراخيستنه
په شلمه پېړۍ کې د تودو بحثونو او په روڼ‌اندي له نيوکو سره سره، د روڼ‌اندۍ ضد اصطلاح پراختيا نه وه موندلې. د لومړي ځل لپاره په ۱۹۴۹ ز کال کې د ویليم باریټ په يوه انګليسې مقاله کې د عقل او اریستوکراسۍ (د اشرافو واکمني) هنر له سرليک سره په پارتیزون ریويو (مجله) کې ياده شوه. هغه يو ځل بيا په ۱۹۵۸ ز کال کې دغه اصطلاح د اګزیستین ‌ټياليزم په کتاب کې د غير منطقي انسان په نوم وکاروله. په هر حال پر روڼ‌اندي د نيوکې په برخه کې د هغه نظر ډېر محدود و، په جرمني کې دګيګن آف کیړلیڼ (دروڼ‌اندي خلاف) نظريه اوږد تاريخ لري، ښايي په۱۸۷۷ ز کال کې د فریډریک له خوا په ناکوګلاسين فراګمېنټ کې پيل شوې وي.
لېويس وايټ بېک، دغه اصطلاح د المان لومړني فلسفي کتاب کې چې په ۱۹۶۹ ز کال کې يې  په جرمني کې د روڼ‌اندي پرضد وليکه وکاروله. بېک ادعا کوي چې په جرمني کې د دويم فرېډرېک د استبدادي سيکولر دولت پرضد يو متقابل غورځنګ رامنځته شوی. له بل اړخه يوهان ګيورګ هامان او فليسوفان يې په دې اند دي چې په اتلسمه پېړۍ کې د ټولنيز او سياسي ژوند په اړه د انسانانو ليدلوری او په ژوند کې د معنوياتو او طبیعي ښکلاګانو ارزښت له پامه غورځول شوی.
آيزېيابېرلين
آيزېيابېرلين دغې اصطلاح ته د نظرياتو په تاريخ کې ځای ورکړ. هغه له يادې اصطلاح څخه د اتلسمې پېړۍ د وروستيو او د نولسمې پېړۍ د لومړيو غورځنک ته په اشارې سره چې د عقل پالنې، نړۍ پالنې او تجربې پالنې پرضد رامنځته شو وکاروله، چې داټول له روڼ‌اندي سره اړيکه لري. د لومړي ځل لپاره د برلين مقاله،په ۱۹۷۳ ز کال کې خپره شوه او وروسته د هغه د اثارو ټولګه، په ۱۹۸۱ ز کال کې د اوس خلاف  په نوم بياځلي چاپ شوه او له هغه مهال وروسته ديادې اصطلاح کارول زيات شول.
برلین په دې باور دی چې د روڼ‌اندي مخالفان، د ۱۷۷۰ز لسيزې مخکې له المان څخه بهر شته وو. د مثال په ډول:  جوزف ډي مايېسټر په المان کې د روڼ‌اندي خلاف نظريه ترهغه مهاله نه وه پيل کړې، تر څو چې په فرانسه کې د مړه لاس پرضد پاڅون وشو او هنر، فلسفې او فرهنګيانو د روڼ‌اندي خلاف د لوی بريد له لارې خپل غچ واخيست. د جرمني دغه غبرګون په فرانسه کې د نړۍ شموله امپرياليستي روڼ‌اندي او د فرانسې انقلاب لپاره ډېر اړين و، چې لومړی د دویم فریدريک له خوا او وروسته د فرانسې د انقلابي اردو او ناپيلون له خوا پر دوی تحميل شو. دا په اروپا کې د پوهاوي بدلون او رومانټيزم لامل شو چې په دې وخت کې ډېر مهم و. د روڼ‌اندي د پلويانو په پرتله، د مخالفانو رول زيات ټاکونکی و، ځينې يې مونیستان وو چې د ټیرور (د وحشت دوره) او ټوټالیترامينيزم (د حکومت‌ ولۍ ډول) سياسي، فکري او ايډيالوژيکي  بچيان وو.
ډارین مک ماهون
تاريخ پوه ډارين مک ماهون د روڼ‌اندۍ د دښمنانو په نوم خپل کتاب کې چې ۲۰۰۱ زکې خپور شوی، د روڼ‌اندي ضد اصطلاح له انقلاب څخه مخکې فرانسې پورې تړي او ان د ګراب تر کوڅو پورې يې راټيټوي او په دې توګه دبېرلين المان‌محوره روڼ‌انده ليد لوري ته لويه پرمختيا ورکوي. مک ماهون په فرانسه کې د روڼ‌اندي پرلومړنيو مخالفانو تمرکزکوي او د ګراب کوڅو هېرشوي ادبيات د اتلسمې پېړۍ په وروستيو او د نولسمې پېړۍ په لومړيو کې کشفوي چې موخه يې فليسوفان وي. هغه د ټيټې روڼ‌اندي ضد په پېچلې نړۍ کې په دايرة المعارفونو بريد کوي او د روڼ اندي د مفکورو له خپراوي څخه د مخنيوي په موخه د پېړۍ په دویمه نيمايي کې مبارزه کوي. له پخوا وختونو راهيسې ډېری خلکو د دين، ټولنيز او سياسي نظم دکمزوري کولو په موخه په روڼ‌اندي بريد کړی. وروسته بيا پر روڼ‌اندي نيوکه، د محافظه کارانو لپاره په اصلي موضوع بدله شوه. د فرانسې تر انقلاب وروسته داسې ښکارېده چې، د فلسفې پر ضد ګواښونه د ۱۷۸۹ ز لسيزو څخه مخکي شته وو.
ګريم ګارارډ
ګريم ګارارډ د کارډیف پوهنتون استاد ادعا کوي چې، تاريخ پوه ويليم آرايوارډيل لومړنی کس و چې روسو (فرانسوي عالم) يې د روڼ‌اندي ضد د بنسټ اېښودونکي په توګه، په ۱۹۷۱ز کال په خپله پای ليکنه کې ياد کړی او په ۱۹۷۸ ز کې يې د رومانټیک دين ريښو ته، له ۱۷۳۰ز څخه تر ۱۷۹۰ ز پورې د مسيحيانو بښنه غوښتلو په نوم خپل کتاب کې  يادونه کړې. آرټور اېم مېلزر په ۱۹۹۶ ز کال کې د روڼ‌اندي ضد سرچينې تر سرليک په خپله مقاله کې چې په (American Political Science Review) ژونال کې خپره شوې. د روسو د ريښتينوالي او نوي دين په اړه د اېوارډېل نظريه تائیدوي. د جان جاکوس روسو په مذهبي ليکنو کې د روڼ‌اندي ضد ليکنې روسو، د هغه کس په توګه معرفي کوي چې، د روڼ‌اندي پلويانو او مخالفانو تر منځ شخړه کې لومړۍ ګولۍ(مرمۍ ) فير کړي. ګرام ګارډر د روڼ‌اندي ضد روسو چې په ۲۰۰۳ ز کې میلزر له خوا خپره شوې څاري. دا د روسو په اړه د بيرلين له هغه فکر سره په ټکر کې ده، چې وايي: روسو يو نامنظم فليسوف دی چې د روڼ‌اندۍ په اړه يې خپل اساسي باورونه لرل، خو ګارارډ د مک ماهون په شان د روڼ‌اندي ضد تفکر په ۱۷۷۰ ز لسيزو او د الماني غورځنګ څخه وړاندې فرانسې پورې تړلی ګڼي. د ګارارډ د روڼ‌اندي کتاب چې په ۲۰۰۶ ز کې خپور شوی، يادې اصطلاح ته لا پراختيا ورکوي او د بیرلين پر ضد داسې استدلال کوي چې، د روڼ‌اندي د يوازيني غورځنګ په نوم څه نه و، بلکې د اتلسمې پېړۍ په منځنۍ برخه کې د شلمې پېړۍ د روڼ‌اندي په پرتله ډېری د روڼ‌اندي ضد نظريې د نيوکه کوونکو، پوسټ مډرنېستانو او فېمېنستانو تر منځ شته وې. روڼ‌اندي د خپلې ايډيالوژيکي دايرې په ټولو برخوکې له کيڼ(چپ) اړخ څخه ترښي او په ټولو منځنيو برخو کې خپل مخالفان لرل. د روڼ‌اندۍ هر مخالف د خپل ليدپه رڼا کې او دا چې دوی غوښتل نور يې څنګه وګوري واضح کړه چې په پايله کې يې د نظريو پراخ انځورونه رامنخته شول چې ډېری يې نه يوازې له يو بل سره توپير لري، ان له يو بل سره مخالف هم دي.
احمد شاه خان
احمد شاه (۲۱ د وږي، ۱۳۱۳ ل - ) د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه مشر زوی او د افغانستان شهزاده و. هغه ډېر کلونه د افغاني سرې مېاشتې د ريس په توگه دنده ترسره کړې.
وېشنيزه:د محمد ظاهر شاه کورنۍ
بهادر شاه ظفر کاکاخېل
بهادر شاه ظفر کاکاخېل (زوکړه ۱۹۱۰ ز کال، خيبر پښتونخوا، د نوښار ولسوالۍ - مړینه د ٢٠٠٢ زيږدي کال د جون ۲۶) (په انگرېزي: Bahadur Shah Zafar Kakakhel) د افغانستان يو پښتون ليکوال وو.
مخينه
بهادر شاه ظفر کاکاخېل پر ١٩١٠ زيږدي کال د خيبر پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ د کاکا صاحب په کلي کې زېږېدلی دی. پلار يې ميا خالق شاه نومېد. ارواښاد سيد بهادرشاه ظفر کاکاخېل خپلې لومړنۍ زده کړې په مورني ټاټوبي اکوړه خټک کې سرته ورسولې. هغه همداراز لومړنۍ ديني زده کړې او د فقهې کتابونه د حاجي عبدالقيوم نه تر لاسه کړل.
ارواښاد کاکاخېل د پښتونخوا هغه ستر او نامتو پېښليک کښونکی دى چې نه يوازې د پښتونخوا پښتانه پر هغه وياړي، بلکې د ټول افغانستان پښتانه هم د هغه په نامه وياړ کوي، له نامه سره يې پوره پېژندگلوي لري.
که څه هم کاکاخېل صاحب دا هيله ا و تمه نه درلوده چې کوم سرکاري ملازمت يا دنده تر لاسه کړي، خو په ١٩٢٨ زيږدي کال کې د پوهنې (ايجوکيشن) ديپارټمينټ ورته وړانديز وکړ چې هلته کار وکړي. سيد بهادرشاه ظفر کاکاخېل له زده کړې سره ډيره مينه درلوده او پر ١٩٤٠ زيږدي کال يې له پنجاب پوهنتون نه په پښتو، پارسي ا و اردو کې يې د بي.اى آنرز بری ليک واخيست. وروسته يې بيا پر ١٩٣٦ زيږدي کال د کرک په ډيسټريکټ بورډ کې دنده تر لاسه کړه او د سوابۍ او مردان چارې يې هم پرمخ بيولې. د پوهنې ډيپارټمينټ پر ١٩٤٥ زيږدي کال ٢٤ کسان په پوهنتون کې د روزنې (ټريينگ) لپاره وټاکل چې د سيد بهادرشاه ظفر کاکاخېل نوم د نوملړ په سر کې وو.
وروسته کاکاخېل صاحب په رستم کې د لومړنيو زده کړو په اداره کې دنده سرته رسوله چې تر يوه کال وروسته بيا په ملکنډ کې په دنده وگومارل شو. نوموړي پر ١٩٥٧ زيږدي کال په نوښار (نوشېره) کې د ښوونکي په توگه دنده سرته رسوله او بيا چې کله کاکا صاحب ته تبديل شو، او تر ١٩٧٠ زيږدي کاله پورې، چې د هغه د کورناستي (تقاعد) وخت وو، يې دا دنده په ښه ډول سرته ورسوله.
ظفر کاکاخېل په پاکستان کې د صدر ايوب خان د صدارت پر مهال په پښتو کتابونه وليکل چې د پښتونخوا په زياترو ښوونځيو کې تدريسېدل. ليکوال کاکاخېل د گرامر يو کتاب هم وليکه چې رهنماى پښتو يا د پښتو لارښود نومېد او دغه گرامر يې په اردو ژبه هم وژباړه، ددې لپاره چې اردو ژبي هم ترې گټه واخلي.
د ليکوال بل لوی کار دا وو چې پر ١٩٩٦ زيږدي کال يې د شيخ رحمکار (کاکا صاحب) په ژوندانه او ښوونو يو کتاب وليکه او د دې کتاب په ليکلو کې يې د هغې خطي نسخې نه گټه واخيسته چې ميا محمد بادشاه کاکا خېل د شيخ رحمکار په ژوند او کارونو باندې ليکلى وه. ويل کېږي چې ميا محمد باد شاه کاکاخېل د افغانستان او هندوستان ډيرو برخو ته سفرونه وکړل څو د شيخ رحمکار په اړه علمي توکي تر لاسه کړي. ددغه کتاب پر ليکلو ظفر کاکاخېل د ميا جمال شاه د ورور ميااجمل شاه نه ١٠٠٠٠ روپۍ د انعام او جايزې په توگه ترلاسه کړې.
فارسي ولسوالۍ
فارسي ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۸،۲۵۲ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
بهادر شاه ظفر کاکاخېل
مخينه
بهادر شاه ظفر کاکاخېل د سرکار نه په دې خبرې سر ټکولى دى چې د پوهانو او د ادب د مينانو په اړه د بې غورۍ نه کار اخلي او قدر يې نه کوي. هغه د پېښور د پښتو اکيډيمۍ نه هم خپل خپگان څرگند کړی چې هعه ته يې کومه ځانگړې پاملرنه ونه کړه، خو يوازينی سړی چې هغه ته يې پاملرنه وکړه هغه د پاکستان د ادبياتو د اکيډيمۍ مشر پرېشان خټك وو چې هغه ته يې مياشتينۍ مرستندويه رزمنه (تنخوا) وټاکه. همدا راز هغه پر ١٩٨٨ زيږدي کال ستاره امتياز نښان تر لاسه کړ.
مړينه
سيد بهادرشاه ظفر کاکاخېل د ٢٠٠٢ زيږدي (۱۳۸۱ لمريز) کال د جون مياشتې پر ۲۶ نېټه له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې او د کاکا صاحب په اديره کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- پښتانه د تاريخ په رڼا کې، د ١٩٦٢ زيږدي کال د پېښور پوهنتون له خوا چاپ شوی دی.
۲- ظفراللغات، سيند، لومړی چاپ ١٩٥٩ زېږدي، دويم چاپ ١٩٦٠ زيږدي کال. دا سیند په څه دپاسه ١٤٠٠ مخونو کې ليکل شوى او ٤٥٠٠٠ زره لغات او محاورې لري چې د هر لغات تر څنگ يې ماناوې په پښتو او اردو کې ورته شرحه کړې دي.
۳- د کلي ښايست، (ډرامه). ۴- پرده، (ژباړه)، د مولانا مودودي اثر. ۵- دين حق، (ژباړه)، د مولانا مودودي اثر. ۶- سيرة النور، (ژباړه)، د مولانا مودودي اثر.
۷- دين کي تصوير، (ژباړه). ۸- احساس راه عمل، (ژباړه).
اخځليک
۱- https://tatobaynews.com/archives/123025
۳- د ليکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
باښه
باښې (علمي نوم: Falco) د باښه ډوله مرغانو یو جنس دي چې په پنځو څېرمو جنسو وېشل کېږي. د دي مرغانو ټوله کورنۍ ۳۹ ډوله ژوي لري.
وېشنيزه:باز ډوله مرغان وېشنيزه:باښه ډوله مرغان
ابو عيسى محمد الترمذي
د سنن الترمذي د مؤلف کنيت ابوعيسي دئ ، نوم او نسب يې محمد بن عيسى بن سورة بن موسى بن الضحاك السلمي الضرير البوغي الترمذي رحمة الله علیه  دئ.
امام الترمذي رحمة الله علیه په ٢٠٩ هجري کال کي زېږېدلى دئ او په ٢٧٩ هجري قمري سنه کي د ٧٠ کلونونو په عمر  وفات سوئ دئ البته سمعاني وايي : په ٢٧٥ سنه کي د بوغ په کلي کي وفات سوئ دئ. بوغ د ترمذ د کليو څخه يو کلى دئ ، د ترمذ ښارگوټى د بلخ د ويالې يعني د جيحون چي اوس د امو د سيند په نامه يادېږي پر شمالي کناره پروت دئ.
ترمذي رحمة الله علیه  د ما وراء النهر د ښارونو په جمله کي راځي ، ځکه ما وراء النهر و هغو ښارونو ته وايي چي د امو د سيند و هغي خوا ته پراته دي لکه بخارا ، سمرقند ، جند ،خجند او داسي نور. امام ترمذي رحمة الله علیه  د احاديثو د حافظانو څخه يو ستر او مشهور حافظ دئ ، د امام بخاري ، امام مسلم او امام ابي داود رحمة الله علیهم د شاگردانو څخه دئ او همدا ډول د دوئ د مشايخو او استاذانو څخه يې هم په بصره ، کوفه ، واسط ، ري ، خراسان او حجاز کي احاديث اوريدلي دي.
د امام ترمذي رحمة الله علیه پر علميت او فقاهت باندي د ده کتاب جامع الترمذي يو ښه شاهد دئ د امام ترمذي د تاليفاتو څخه يو شمائل الترمذي هم دئ چي دا په شمايلو کي د تاليف سوو کتابونو تر ټولو غوره او ښه کتاب دئ. پر شمايل الترمذي ډېري شرحي ليکلي سوي دي لکه شرح القسطلاني ، شرح السيوطي ، شرح ابن الحجر المکي ، شرح ملا علي القاري ، شرح المناوي او داسي نور. جامع الترمذي په صاح الستة کي دريم مقام لري او د سنن الترمذي په نامه هم ياديږي البته په جامع الترمذي زياد شهرت لري.
امام ترمذي رحمة الله علیه  وايي : ما دا کتاب د حجاز ، عراق او خراسان و علماوو ته وړاندي کړئ هغو ټولو خوښ کړئ او که د چا په کور کي جامع الترمذي وي نو لکه د هغه په کور چي د الله  جل جلاله  نبي وي او ور سره ږغيږي.
امام ترمذي رحمة الله علیه  يو حديث په ثلاثي يعني درې کسيز سند هم  را نقل کړئ دئ : حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ الْكُوفِيِّ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَاكِرٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ الصَّابِرُ فِيهِمْ عَلَى دِينِهِ كَالْقَابِضِ عَلَى الْجَمْرِ
ژباړه : پر خلکو داسي زمانه راتلونکې ده چي پر دين باندي صبر کونکى به يې داسي وي لکه د اور سکروټي چي چا په موټ کي نيولي وي. دا حديث امام ترمذي د اسماعيل ، عمر او انس رضي الله عنهما په سند د رسول الله صلى الله عليه وسلم څخه را نقل کړئ دئ تر دې وړاندي موږ يادونه کړې ده چي بخاري ٢٢ ثلاثيات لري. په بستان المحدثين کي وايي : د امام الترمذي تصنيفونه ډېر دي خو تر ټولو غوره او ښه يې همدا جامع الترمذي دئ بلکي د ځينو وجهو لکبله د حديثو پر ټولو کتابونو غوره او احسن دئ پر نور کتابونو يې د غوره والي وجهي دا دي :
لومړى : جامع الترمذي په ډېر ښه ترتيب وډل سوئ دئ او تکرار هم نه لري. دوهم : ترمذي رحمة الله علیه د فقهاوو مذهبونه هم ذکر کړي دي او د هر مذهب والا د استدلال وجه يې هم بيان کړې ده دريم : د حديثو ډولونه لکه صحيح ، حسن ، ضعيف ، غريب او معلل يې هم پکښي ښوولي دي.
څلورم : د راويانو نومونه ، لقبونه او کنيتونه يې هم پکښي بيان کړي دي.
دا څلور واړه د جامع الترمذي ډېري ښکلي او ګټوري ځانګړتياوي دي چي د حديثو په نورو کتابونو کي يې سارى نه ليدل کيږي. ابو اسماعيل الهروي وايي : جامع الترمذي زما په اند تر بخاري او مسلم هم زياد ګټور دئ ، ځکه د دې کتاب څخه هر څوک ګټه اخيستلاى سي خو د بخاري او مسلم څخه بېله لويو علماوو څخه بل څوک ګټه نسي اخيستلاى. امام الترمذي وايي : د دې کتاب په ټولو حديثونو عمل کول کيږي. د علماوو څخه څوک يې په يوه حديث او څوک يې په بل حديث استدلال او عمل کوي البته بېله دوو حديثونو څخه چي په هغو باندي څوک عمل نه کوي يو د ابن عباس رضي الله عنهما دا روايت : أن النبي صلى الله عليه وسلم جمع بين الظهر والعصر بالمدينة والمغرب والعشاء من غير خوف ولا سفر ولا مطر. او بل دا حديث چي نبي صلى الله عليه وسلم وايي : إذا شرب الخمر فاجلدوه فإن عاد في الرابعة فاقتلوه. د دې دواړو حديثونو علت ما په کتاب کي بيان کړئ دئ. جامع الترمذي ډيري شرحي لري چي د هغو د جملې څخه يې څوپه لاندي ډول دي :
١- عارضة الأحوذي في شرح الترمذي : دا د محمد بن عبدالله الاشبيلي رحمة الله علیه  چي په ابن العربي شهرت لري شرح ده. ابن العربي مالکي مذهبه دى او په ٥٤٦ هجري قمري سنه کي وفات سوئ دئ.
٢- تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي : دا د محمد عبد الرحمن بن عبد الرحيم المباركفوري أبو العلا رحمة الله علیه  شرح ده.
٣- العرف الشذي شرح سنن الترمذي : دا د مولانا محمد أنور شاه بن معظم شاه الكشميري الهندي  رحمة الله علیه  شرح ده.
سرچينې
تعليم الاسلام ويبپاڼه
googleweblight.com/i?u=http://www.taleemulislam-radio.com/bashpar.php?id%3D1882&hl=ps-AF
لتا منگېشکر
لتا منگېشکر (مراټي/هندي:लता मंगेशकर) (زېږېدنه ۲۸ د سپتمبر, 1929) د هند يوه سندرغاړې ده. دا چې نوموړې يواځې هندي او مراټي فلمونو ته سندرې وايي، هغه په نړۍ کې يو تر ټولو پېژندل شوې هندي سندربوله ده. نوموړې د هند د شلو نه هم ډېرو ژبو کې سندرې وييلي او په همدې توگه يې د هند د بلبلې لقب ورکړ شوی دی. ''   د لتا زېږون نوم هېما دی او لتا يې پلار ورته وېل ځکه چې د پلار لخوا په يوې تياتر ننداره وړاندې کولو کې د يوې نجلۍ تمثيلي نوم لتېکا ايښودل شوی و خو دې ته يې له نازه لتا ووېل. لتا منگېشکر يوه د هند نوموتې سندرغاړې او غړاکاره (کمپوزره) ده. لتا منگېشکر د هندي سينما د سندريز ډگر تر ټولو ډېره نوموتې او په نړېواله کچه پېژندل شوې د پردې ترشاه سندرغاړې ده چې هند کې يې ډېر احترام او ستاينه کېږي .تر اوسه پورې د گينس نړېوال سيالي کتاب له مخې د هغې د ډېرو سندروويلو ريکارډ يا سيالی نده ماته شوې.
مخينه
لتا منگېشکر د هند په ايندور سيمه کې د گومانټک ماراتها کورنۍ په غېږ کې کال ۱۹۲۹م زېږيز زېږېدلې. پلار ېې هم غزلبول و او نوم يې پنډټ دينانت منگېشکر و. هغه د کلاسيکې هندي سندارا سندرغاړی او تياتر لوبگر و. د لتا مور شيوانتي شودهاماتي د هند د شمالي ولايت مهاراشترا د ټلنر سيمې پورې اړه لري او د دينانت دوهمه مېرمن وه.
زده کړې
لتا منگېشکر خپلې زده کړې له کور څخه پیل کړې وروسته بيا ښوونځي کې شامله کړه شوه. ځينې سرچينې وايي چې هلته يې زده کوونکيو ته سندرې له ماشومتوبه ورزده کوولې چې يوه ورځ يې استاد مخه ونيوله او په قار شو ، نو دې هم زده کړې پرېښوولې او په کور کېناسته ، بله سرچينه بيا وايې چې دې غوښتل ددې وړه خور آشا بوسلې ورسره يوځای يوه ښوونځي ته ولاړه شي خو هغې ته چانس وربرابر نشو نو ځکه يې ښوونځی پرېښود او په کور کېناسته.
سندريز ډگرته ورتگ
پهيلي لومړنى فلم و، چې لتا د يوې هنرمندې په توگه پكې وځلېده، لتا په دغه فلم كې د فلم د جينۍ " سنيپرابها" د خور په رول كې راڅرگنده شوه. د هنر ملكه لتا منگيشكرڅه ډول له موسيقۍ او هندي فلمونو سره د هنر پر مبتكر مېز راڅرگنده شوه؟ لتا منگيشكر د خپل وړوكتوب پرمهال له سندغاړي سېگل نه اغيزمنه شوه او له سينما تر راوتلو وروسته يې پرېكړه وكړه، چې لويه شي، له سيگل سره به واده كوي. له هندي فلمونو او سندرو سره يې ناپايه مينه له همدې ځايه پيل شوه. د وخت په تېرېدو سره دا مينه له موسيقۍ سره په يوه تلپاتې ژمنه واوښته. د لتا منگيشكر پلار" پډيت دينانت منگيشكر" د لتا او موسيقۍ نرمنځ د نږدې او غښتليو اړيكو له مخې وړاندوينه وكړه، چې لور به يې يو مهال د هند د موسيقۍ د ملكې په توگه راڅرگنديږي، خو زمان ډېر زر وښودل، چې دپډيت وړاندواينه يوه رښتينې هيله وه. كه څه هم، چې لتا له موسيقۍ سره بې پايه مينه درلوده، خو كورنيو دربدريو دې ته اړ اېسته، چې په هندي فلمونو كې د هنرمندې په توگه رولف ترسره كړي. سوبهادرا، بدى مان، پهيلي او ځينې نور هغه فلمونه و، چې لتا د يوې هنرمندې په توگه پكې راڅرگنده شوه. پهيلي لومړنى فلم و، چې لتا د يوې هنرمندې په توگه پكې وځلېده، لتا په دغه فلم كې د فلم د جينۍ " سنيپرابها" د خور په ځېر حركتونه كول. ويل كيږي لتا ته به هميشه خپل پلار او استاد ويل، چې له غرور او ځانځانۍ نه لرې و اوسي. د لتا پلار او استلاد په زړه پورې لارښوونو د هغې د ژوند برخليك او ژونهد لاره وټاكل او دغه څېره يې د يوې شهكارې ملكې په توگه را و پېژندله. لتا منگيشكر خپل خوږ او احساس پاروونكى غږ په 13 كلنۍ كې له حنجرې را واېست. دا د كرتي حاصل فلم يوه سندره وه، ددغه فلم لارښوونكى واسنت جوگليكر و، ددې سندرې تر ويلو وروسته لتا ته وړانديز شوى و، چې د هندي فلمونو د سندرغاړې په توگه تړون وكړي. لتا دا وړانديز ومانه ، خو پلارې دغه پرېكړه خوښه نه كړه. 1948 او 1949 كلونه د لتا منگيشكر د شهرت پيل و او دا همغه فلمونهه و، چې د كارپوهانو په وينا د نړۍ په هره برخه كې ليدل كېدل. د لتا منگيشكر لاندينيو سندرو د ډېرو اورېدونكو تنده ماته كړه: ايي گا انې والا، چلې جانا...، دير سې اجارې ، جايا بېقرارهې.." د هندي فلمونو د شهرت په همدې كلونو كې ښه سندرغاړې نورجهان وه، نورجهان د لتا منگيشكرد سندرو ستاينه وكړه او ويې ويل، چې په هندي را روان پېر كې به د لتا په څېر هنرمنده پيدا نشي. لتا په خپل هنري ژوندانه كې څلور سترې جايزې گټلې او تر 30 زرو يې زياتې سندرې ويلې دي، خو اوس داسې برېښي، چې غږ يې ورو ورو غلى كيږي، هغه اوس ډېره زهيره ده، خو غږ يې لا همغسې ازانگې كوي.
مړینه
لتا منګشکر نن د ۹۲ کالو په عمر کې د یکشنبې په ورځ چې د فبروري له ۶مې نېټې کال ۲۰۲۲ز سره سمون خوري د ممبي ښار په بريچ کندي روغتون کې ساه ورکړه، چیرته چې هغه د جنوري میاشتې په لومړيو کې وروسته له هغې چې د کرونا تیست يې مثبت وخوت، بستر شوې وه. د هندوستان حکومت د نوموړې د مړينې په مناسبت او د هغې د درناوي په خاطر دوه ورځنی ملي ماتم اعلان کړی او په دغو دوو ورځو کې به د هند ملي بیرغ نيمګړی ځوړوند وي.
سرچینې
وېشنيزه:هندۍ سندرغاړې
عبدالله بن عبدالاسد
حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه مخزومي او د هغه مېرمن اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها هند بنت ابي اميه په هغه وخت کي د حق دعوت ته لبيک وويل، چي لا رسول اکرم صلى الله عليه وسلم د حضرت ارقم بن ابي الارقم په کور کي دېره نه وه نيولې ، يعني د بعثت په لومړيو درېو کلونو کي، چي د مؤمنانو شمېر د گوتو د شمېر په اندازه وو او د اسلام نوم په خوله اخيستل د مرگ او ژوبلي او سختو مصيبتونو د اور بټۍ ته وردانگل وه.
د مکې عامو خلکو په ظاهري لحاظ په عيش او نوش او مزو چړچو کي شپې تېرولې او د هوا هوس په څپو کي غرق وه ؛ مگر مؤمنان يعنې د خداى هغه بندگان، چي د ژوند او مرگ په اصلي فلسفه پوهېدلي وه ، د کايناتو له رمزونو سره اشنا شوي وه او په هغه بلني پسې روان شوي
وه، چي په رښتينې توگه د فلاح او سعادت لاره ده. هغو له درنو کړاوونو سره لاس او گرېوان وه. حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه له همدې ډلي څخه وو او د بعثت تر پنځم کال پوري يې د مشرکانو وحشيانه ظلمونه په سړه سينه وزغمل، هېڅ يو مصيبت هم د هغه په محکمه او راسخه عقيده کي څه سستي رانه وستله ځکه، چي هغه په دې پوهېده، چي دا الهي سنت دى ، چي د کاميابۍ او سعادت لاره د خداى د رضا او جنت لاره د سختيو په منځ کي تېره شوې ده او د دوزخ لاره د خوندونو او عياشيو په منځ کې تېره سوې ده.