cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
يونيسکو
يونسکو په ۱۹۴۵ ز کال کې د ملتونو د تړون د نړيوالې همکارۍ د فکري کميټې د ځای ناستي په توګه جوړه شوې وه. د يونسکو اساسنامه کې د دې ادارې موخې، اداري جوړښت او د کار چوکاټ بيان شوی. د يونسکو ماموريت چې له دویمې نړېوالې جګړې وروسته جوړ شو چې د سولې پرمختګ، تلپاتې پراختيا او بشري حقونه دي. دغه ماموريت د هيوادونو تر منځ همکارۍ او مذاکراتو کې مرسته کولو له لارې ترسره کوي. خپلې موخې د پینځو سترو اصلي حوزو له لارې څاري: زده کړه، طبيعي علوم، ټولنيز/انساني علوم، کلتور او اړيکې/ معلومات. يونسکو هغه پروژې تمويلوي چې تعليم ته وده ورکوي، تخنيکي روزنې او زده کړې وړاندې کوي، زده کړه پر مخ وړي، د ازادو رسنيو او مطبوعاتو ساتنه کوي، سيمه یيز تاريخ او کلتور خوندي کوي او کلتوري تنوع ترویجوي.
د نړيوال کلتور اوعلم لپاره د مرکزي نقطې په توګه، د کلونو په اوږدو کې د يونسکو فعاليتونه پراخ شوي؛ يونسکو د نړيوالو ادبياتو په ژباړه او خپرولو کې مرسته کوي او همدا راز د نړيوالو لرغونو ځايونو د ساتلو او رامنځ ته کولو کې مرسته کوي کوم چې طبيعي اهميت لري، د نړيوالې ډيجيټلي تشې د ډکولو په برخه کې کار کوي. د معلوماتو او اړيکو له لارې  ټولشموله پوهنېزې ټولنې رامنځ ته کوي. يونسکو ګڼ نوښتونه او نړيوال خوځښتونه رامنځ ته کړي لکه زده کړه د ټولو لپاره څو خپلې اساسي موخې نورې هم مخ ته یوسي.
يونسکو د غړو هيوادونو او شريکو غړو هېوادونو له خواد عمومي کنفرانس له خوا اداره کيږي. چې په هرو دوو کلونو کې د بوديجې او پروګرامونو د ټاکلو لپاره يو ځل غونډه کوي. همدا راز د اجرائيه پلاوي غړي ټاکي، چې د يونسکو کارونه اداره کوي، د هرو څلورو کلونو لپاره عمومي مدير ټاکي، څوک چې د يونسکو د مشر مدير په توګه کار کوي. يونسکو د ملګرو ملتونو د همېشنۍ پراختيايي ډلې غړی دی،  چې د ملګرو ملتونو د ادارو او سازمانونو ايتلاف دی او موخه يې د تلپاتې پرمختګ موخو لاس ته راوړل دي.
پيل
د يونسکو او د نړيوالې همکارۍ لپاره د دې ادارې ماموريت تاريخ د ملتونو د تړون پرېکړه ليک ته ورګرځي چې د ۱۹۲۱ ز کال د سپټمبر په لومړۍ نېټه د دې لپاره صادر شوی و، څو په خپلواک ډول د ملتونو د کلتور، زده کړې او لاسته راوړنو د شریکولو د شونتيا د مطالعې لپاره يو کمېسيون وټاکي. دغه نوی جوړښت يعنې د فکري همکارۍ لپاره نړيواله کمېټه (ICIC) په ۱۹۲۲ ز کال کې رامنځ ته شوه چې مهم غړي يې د هنري برګسن، البرټ انشټاين، ماری کوری، رابرټ ای. ميليکان او ګونزاګ دی رینولد په څېر شخصيتونه يادېدلی شي (د ملتونو د تړون د یو کوچني کمېسيون په توګه يې په لومړي سر کې تمرکز په لويديځه اروپا وو). له دې وروسته د ۱۹۲۴ ز کال د سپټمبر په مياشت کې د فکري همکارۍ لپاره نړيوال انستيتيوت (IIIC) په پاريس کې جوړ شو څو د ICIC د اجرائيه ادارې په توګه کار وکړي. په هر حال، د دویمې نړيوالې جګړې پيل د دې مخکينيو ادارو کارونه تر ډېره پرې کړل. له ۱۹۲۵ ز کال د ډيسمبر مياشتې راهيسې د پوهنې نړيوالې ادارې (IBE) د يوې غير دولتي ادارې په توګه د ملکي نوښتونو په اړوند د نړيوالې پوهنيزې پرمختيا په موخه کار پيل کړ، په ۱۹۵۲ ز کال کې يونسکو او ای بي اي يو ګډ کمېسيون جوړ کړ او په ۲۰۲۱ کې دغه سازمان له يونسکو سره يو ځای شو.
تاسيس
د اتلانتيک منشور او د ملګرو ملتونو د اعلاميې له لاسليک وروسته، د ايتلاف د پوهنې وزيرانو (CAME) کنفرانس په لندن کې غونډې پيل کړې چې د ۱۹۴۲ ز کال د نوامبر له شپاړسمې د ډيسمبر تر پینځمې نېټې روانې وې. د ۱۹۴۳ ز کال د اکتوبر په دېرشمه نېټه، د ماسکو په اعلاميه کې د يو نړيوال سازمان د اړتيا څرګندونه شوې وه، چې چين، برتانيې، متحده ايالاتو او شوروي اتحاد ورسره موافقه ښودلې وه. له دې وروسته د ۱۹۴۴ ز کال د اکتوبر په نهمه نېټه د ډامبرټن اوکس کنفرانس Dumbarton Oaks Conference وړاندېزونه وشول. د CAME له وړانديز وروسته او د نړيوال سازمان په اړه د ملګرو ملتونو کنفرانس (UNCIO) له سپارښتنو سره سم کوم چې په سن فرانسيسکو کې د ۱۹۴۵ ز کال د اپريل او جون په مياشتو کې شوی وو- د پوهنيز او کلتوري سازمان لپاره د ملګرو ملتونو کنفرانس د څلور څلوېښت دولتي استازو په ګډون د ۱۹۴۵ ز کال د لومړۍ تر شپاړسمې نېټې پورې په لندن کې  جوړ شو. د انګلستان د پوهنې وزير راب باټلر Rab Butler له خوا د يونسکو نظريې ته په پراخه کچه وده ورکړل شوې وه او دې وزير د يونسکو په پرمختګ کې پراخه اغېز درلود. په ECO/CONF کې د يونسکو اساسنامه وړاندې شوه او اووه دېرشو هيوادونو لاسليک کړه او مقدماتي کمیسيون يې جوړ کړ. مقدماتي کمېسيون د ۱۹۴۵ ز کال د نوامبر مياشتې له شپاړسمې نېټې د ۱۹۴۶ ز کال د نوا مبر څلورمې نېټې فعاليت وکړ، هغه نېټه چې د يونسکو اساسنامه د يو غړي هيواد له خوا د شلمې تصويب نامې په منلو سره د عمل وړ وګرځېده.
لومړی عمومي کنفرانس د ۱۹۴۶ ز کال د نوامبر له نولسمې د ډيسمبر تر لسمې نېټې پورې تر سره شو. جوليان هاکسلي يې د عمومي مدير په توګه وټاکل شو. د ۱۹۵۴ ز کال دنوامبر په مياشت کې يې اساسنامه تعديل شوه کله چې عمومي کنفرانس پرېکړه وکړه چې د اجرائيه پلاوي غړي به د هغو هيوادونو د حکومتونو استازي وي چې دوی يې اتباع دي او دوی به د تېر په څېر په شخصي دنده کار نه کوي. دې اداري بدلون يونسکو له خپل مخکيني سازمان ICIC څخه په دې برخه کې بدل کړ چې غړي هيوادونه به د خپلې وړتيا په برخه کې څه ډول ګډ کار کوي. په داسې حال کې چې غړو هيوادونو د وخت په اوږدو کې د يونسکو ماموريت د تر سره کولو لپاره له يو بل سره همکارۍ وکړې، سياسي او تاريخي لاملونو د دې سازمان د کارونو ډول ته بڼه ورکړه، په ځانګړې توګه د سړې جګړې پر مهال، د مستعمرو د ختمولو په پروسه کې او د شوروي اتحاد د منحل کېدو پر مهال.
پرمختګ
د يونسکو په سترو لاسته راوړنو کې د توکمپالنې پر ضد د دوی فعاليتونه دي، د بېلګې په ډول د توکم په اړه د اغېزناکو بيانيو په صادرولو سره چې په ۱۹۵۰ ز کال کې د انسان پېژندونکو (کلود لوی سټراوس Claude Lévi-Strauss هم  په دوی کې وو) او نورو ساينسپوهانو له خوا د اعلاميې په صادرولو سره پيل شوې وې، په ۱۹۷۸ ز کال کې د توکم او توکميز تعصب په اعلاميې سره پای ته رسېدلې وې. په ۱۹۵۶ ز کال کې د سویلي افريقا جمهوريت له يونسکو څخه ووت او ويې ويل چې د دې سازمان ځينې خپرونې د ياد هيواد په توکميزو ستونزو کې د لاسوهنې په معنی دي. د نيلسن منډيلا په مشرۍ سویلي افريقا په ۱۹۹۴ ز کال کې د دې سازمان سره يو ځل بيا يو ځای شوه.
د پوهنې په برخه کې په لومړنيو کارونو کې د ماربيال په دره او هايتي کې د اساسي زده کړې ازمایښتي پروژه وه چې په ۱۹۴۷ ز کال کې پيل شوه. له دې پروژې وروسته نورو هيوادونو ته د ماهرينو ماموريتونه پيل شول، چې د بېلګې په توګه په هغې کې په ۱۹۴۹ ز کال کې افغانستان ته د ماموريت لېږل شامل دي. په ۱۹۴۸ ز کال کې يونسکو وړانديز وکړ چې غړي هيوادونه بايد لومړنۍ زده کړې وړيا، لازمي او نړيوالې کړي. په ۱۹۹۰ ز کال کې د ټايلينډ په جوماټين کې د ټولو لپاره د زده کړې تر شعار لاندې نړیوال کنفرانس پر مهال يو نړيوال خوځښت پيل شو چې ټولو ماشومانو، ځوانانو او لویانو ته د زده کړو زمینه برابره کړي. لس کاله وروسته، په ۲۰۰۰ ز کال کې د زده کړې نړيواله جرګه د سنيګال په ډاکار کې جوړه شوه چې په یاد جرګه کې د يونسکو غړو هيوادونو ژمنتيا څرګنده کړه چې تر ۲۰۱۵ ز کال پورې به ټول بنسټيزو زده کړو ته لاسرسی ولري.
د دولت اساسي دندي
له خپلواکي دفاع، ملي حاکميت، ارضي تماميت، د امنيت ټینګښت، او د هيواد دفاعي وړتیا د دولت له اساسي دندو ګڼل کېږي.
2 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
تاي ژبه
تاي ژبه(نای ژبه) په انګلیسي Thai) تای د کرادای ژبو له کورنې څخه ده. تای اوسمهال د تایلنډ هیواد رسمي ژبه ده، چې ترډیره د تای قوم لخوا ویل کیږي. د تایلنډ ترڅنګ د مالیزیا هیواد په یو شمیر شمالي سیمو کې په تای ژبه هم خبرې کیږي، کابو ۶۰-۷۰ میلیونه خلک په یاده ژبه خبرې کوي.
کنجکاوي
کنجکاوي (انګلیسي: Curiosity) (له لاتیني کلمې cūriōsitās، او cūriōsus  څخه اخیستل شوې چې د "محتاط، زیارکښ، پلټونکي یا کنجکاو" په معنا او له "مراقبت یا توجه" سره ورته کلمه ده) یو داسې کیفیت دی چې له پلټونکي فکر کولو سره تړاو لري لکه سپړنه یا پلټنه، څېړنه، او زده کړه، چې په انسانانو او نورو حیواناتو کې د مشاهدې له لارې څرګندېږي. کنجکاوي او پلټنه په پراخه کچه د انسان د پرمختګ له ټولو اړخونو سره تړاو لري، چې انسان پکې د زده کړې پروسې او د پوهې او مهارت ترلاسه کولو لېوالتیا مومي.
د کنجکاوۍ اصطلاح د پوهې یا معلوماتو ترلاسه کولو د لېوالتیا په اړه د کنجکاو چلند یا احساس څرګندولو لپاره هم کارېدای شي. کنجکاوي د یوه رفتار یا چلند او احساساتو په توګه له زرګونو کلونو راهیسې نه یوازې د انساني پرمختګ ترشا محرک ځواک ګڼل شوی، بلکې په علم، ژبه او صنعت کې د پرمختګونو عامل هم ګڼل کېږي.
لاملونه
کنجکاوي د ژوو په بېلابېلو ډولونو کې د فطري یا ذاتي ځانګړنې په توګه لیدل کېدای شي. په انسانانو کې له زیږېدو او ماشومتوبه نیولې تر لویوالي پورې په بېلابېلو عمرونو کې معمول ده، او په ډېرو نورو حیواناتو کې هم په اسانۍ سره لیدل کېدای شي؛ په دغو حیواناتو کې بیزوګانې، پیشوګانې او موږکان شامل دي. لومړني تعریفونه یې د معلوماتو لپاره تلوسه لرونکې لېوالتیا په توګه بیانوي. دا هڅوونکې غوښتنه پوهې، معلوماتو او پوهېدو ته له اشتیاق او تلوسې څخه رامنځته کېږي.
د کنجکاوۍ دغه دودیز نظرونه په دې وروستیو کې پراخ شوي ترڅو د کنجکاوۍ د هغو دوو حالتونو ترمنځ توپیر وکتل شي، چې د فطري او ذاتي سپړنې او پلټنې د چلند په توګه په ټولو حیواناتو کې شته،  او هغه چې د پوهې لپاره د تلوسې په توګه په ځانګړې توګه انسانانو ته منسوبېږي.
دانیل برلین درې مهم متغیرونه پېژندلي چې د کنجکاوۍ په رامنځته کولو او لمسون کې رول لوبوي. دا درې روان-فزیکي متغیرات، ایکولوژیکي متغیرات، او پرتلیز (collative) متغیرونه دي. روان-فزیکي متغیرونه له فزیکي سختۍ یا شدت سره مطابقت لري، په داسې حال کې چې ایکولوژیکي متغیرونه د هڅونې له اهمیت او د کار له تړاو سره اړوند دي. پرتلیز متغیرونه د "collative" په نوم یادېږي ځکه د بېلابېلو محرکاتو یا ځانګړتیاوو ترمنځ پرتلنه کول پکې شامل دي، کوم چې ښایي په واقعي توګه درک شي یا هم د حافظې له لارې یاد ته راوړل شي. برلین څلور پرتلیز متغیرونه یاد کړي، چې نوښت یا تازه‌والی، پیچلتیا، ناڅرګندتیا یا عدم قطعیت، او تضاد یا اختلاف دی. په ورته وخت کې هغه وايي، چې ټول پرتلیز متغیرات ممکن تضاد (conflict) راونغاړي. سربېره پر دې، هغه درې متغیرات د نوښت یا تازه‌والي لپاره ضمیمه ګڼلي، چې بدلون، حیرانتیا یا هیښتیا، او ناسازګاري یا عدم موافقت دی. بالاخره کنجکاوي نه یوازې له پورته ذکر شوو متغیراتو ("ځانګړې پلټنې") سره تړلو ځینو محرکاتو د درک له امله پارېدای او رامنځته کېدای شي، بلکې د محرک د نشتوالي له امله د "خستګۍ او بېخوندۍ" ("متنوع سپړنې") له مخې هم پارېدای شي.
تیورۍ
د نورو غوښتنو یا هیلو او اړتیاو په څېر چې د اشتها یا تمایل کیفیت لري (د بېلګې په توګه خواړه)، کنجکاوي هم له سپړونکي چلند او د بدلې یا جایزې له تجربو سره تړاو لري. کنجکاوي د مثبتو احساساتو او د پوهې ترلاسه کولو په توګه بیانېدای شي. کله چې د یو چا کنجکاوي راټوکېدلې وي، په طبیعي توګه بدله او لذت ګڼل کېږي. د نوو معلوماتو کشف هم ښایي بدله ورکوونکی وي، ځکه دا کولی شي د لېوالتیا د تحریکولو پرځای د ناڅرګندتیا او عدم قطعیت د ناڅرګند حالت په کمولو کې مرسته وکړي. تیورۍ د دې اړتیا په اړه د لا ډېر پوهېدو په هڅو کې رامنځته شوې چې د ناڅرګند حالت او د پلټونکو چلندونو په خوندورو تجربو کې د شریکېدو لیوالتیا اصلاح کړي.
د عصبي اړخونو او جوړښتونو رول
که څه هم د کنجکاوۍ ښکارنده په پراخه کچه د توجه وړ ده، خو د هغې اصلي لاملونه له تیوریو هاخوا لا هم تر ډېره ناڅرګند دي. که څه هم، وروستیو څېړنو د نیورولوژیکي میکانیزمونو په اړه یو څه پوهاوی رامنځته کړی چې د بدلې د مسیر په توګه پېژندل شوی، کوم چې ښایي له کنجکاوۍ سره پر تړلو ځانګړتیاوو لکه زده کړه، حافظه، او هڅونه اغېزې ولري. د کنجکاوۍ د پیچلي ماهیت له امله، هغه څېړنې چې د دغو ځانګړتیاوو پر لرونکو ځانګړو عصبي پروسو تمرکز کوي، کولی شي په ټولیزه توګه د کنجکاوۍ د ښکارندې په ښه درک کولو کې مرسته وکړي.
لومړني پرمختګونه
جان پیاجه (Jean Piaget) د ماشومانو په برخه کې یو خورا اغېزناک څېړونکی ګڼل کېږي. هغه استدلال کوي، چې نوي زیږېدلي او ماشومان په دوامداره توګه هڅه کوي چې خپل واقعیت درک کړي او دا د دوی له فکري ودې سره مرسته کوي. د پیاجه په وینا، ماشومان فرضیې رامنځته کوي، تجربې کوي او بیا د هغه څه پربنسټ چې دوی یې ګوري د خپلو فرضیو ارزونه کوي. نوموړی لومړی کس و، چې د ماشومانو کړنې یې له نږدې مستندې کړې او د دوی د چاپیریال په اړه د ازموینې او زده کړې لپاره یې د ثابتې او حساب کړې هڅې په توګه تشریح او تفسیر کړې.
په ماشومانو کې د کنجکاوۍ یا تجسس لپاره په نړیواله کچه منل شوی تعریف نشته. د کنجکاوۍ په اړه ډېری څېړنې پر لویانو متمرکزې دي، او کوم چې معمولا د ځان راپور ورکولو تګلارې پکې کارېږي هغه د ماشومانو په اړه د څېړنې لپاره نامناسبې او د تطبیق وړ نه دي. کنجکاوي اکثرا د یوه بالغ کس لپاره د منسوبې ځانګړنې په توګه ګڼل کېږي او په کوچنیو ماشومانو کې بیا د نړۍ په اړه د دوی د لید د نوې راټوکېدلې ځانګړنې په توګه پېژندل کېږي.
سپړونکی یا اکتشافي چلند معمولا په ماشومانو کې لیدل کېږي او د دوی د کنجکاوۍ له پراختیا سره تړاو لري. ګڼ شمېر څېړنې د ماشومانو کنجکاوي په ساده توګه د لوبو له نوو او اشنا سامانونو سره د دوی د تعامل او چلند په لیدلو سره ګوري.
د هغه اضطراب او تشویش چې ماشومان یې احساسوي او د دوی د کنجکاوۍ تر منځ د اړیکې په اړه هم ځینې شواهد موندل شوي. یوې څېړنې موندلې چې په ۱۱ کلنو ماشومانو کې کنجکاوي په منفي توګه له رواني ناسازګارۍ او ګډوډۍ سره تړاو درلود او هغه ماشومان چې د ټولګي په چاپېریال کې ډېر اضطراب او ناارامي ښيي، لږ کنجکاو چلند لري. دا هم ویل شوي، چې د ټولګي د زده کړو ځینې مشخص اړخونه هم په کنجکاوۍ پورې اړه لري چې د زده کوونکو د اضطراب تر اغېزې لاندې راتللی شي.
د ناروغۍ اغېزې
بېلابېلې عصبي ناروغۍ یا نور رواني اختلالات کولی شي د کنجکاوۍ یا تجسس پر بېلابېلو ځانګړنو اغېزې وکړې، د بېلګې په توګه د الزایمر ناروغي پر حافظه او یا هم د خپګان یا افسردګۍ ناروغي پر هڅونه او بدله اغېزې کوي. الزایمر یوه عصبي ناروغي ده چې په مستقیم ډول د حافظې پر وړتیا او ظرفیت اغېزه کوي. خپګان یا افسردګي بیا د خوی او مزاج اختلال دی چې په خپل شاوخوا چاپېریال کې د یو چا د لېوالتیا د نشتوالي او د خپګان یا نهیلۍ په احساساتو سره پېژندل کېږي. د تازه او نوو محرکاتو لپاره د کنجکاوۍ نشتوالی هم ښایي د دغو او نورو ناروغیو لپاره د یوه بالقوه وړاندوینه کوونکي عامل په توګه وکارول شي.
د فيمينيزم لومړۍ څپه
د فيمينيزم لومړۍ څپه د ښځو د سياسي او ټولنيزو حقونو د برابرۍ پلوي (feminist) فعاليت او فکر يوه دوره وه، چې په ټوله لويديځه نړۍ کې د ۱۹ او ۲۰ پېړيو پر مهال پېښه شوه. دې دورې پر حقوقي مسئلو، په بنسټيز ډول د ښځو د رايې کارونې پر حق باندې تمرکز وکړ.
د لومړۍ څپې فيمينيزم (first wave feminism) اصطلاح په خپله د ۱۹۶۸ ز کال په مارچ کې په نيويارک ټايمز مجله کې د ژورنالېست مارتا ليير (Martha Lear) له لورې د «د ښځو د سياسي او ټولنيزو حقونو د پلوۍ دويمه څپه: دا ښځې څه غواړي؟» تر سرليک لاندې مقاله کې رامنځته شوې وه. د فيمينيزم لومړۍ څپه په حقيقت کې د نارسمي نابرابريو سره د مخالفت په توګه، د ښځو د سياسي واک لپاره پر مبارزې کولو باندې د تمرکز له مخې مشخص کېږي. په داسې حال کې چې د څپې استعاره (مجازي کارونه) د پوهنيز ادب په ګډون په ښه ډول رامنځته شوې ده، مګر د ښځو د خپلواکۍ لپاره د يو تنګ نظر د رامنځته کولو له امله تر نيوکې لاندې دی، چې د خلاقې ارادې د فلسفې اصل له منځه وړي او پر ځانګړو څرګندو لوبغاړو باندې تمرکز کوي.
اولسټونکرافټ (Wollstonecraft)
هغه دوره چې ماري اولسټونکرافټ (Mary Wollstonecraft) په کې ليکل وکړل، د روسو او د روښانفکرۍ له فلسفې څخه اغېزمنه شوې وه. د روښانفکرۍ پلار يوه خيالي يا نظرياتي ديموکراتيک ټولنه راوپېژندله، چې د نارينه وو د برابرۍ پر بنسټ وه او د ښځو پر وړاندې په کې له توپيري چلند څخه کاکر اخيستل شوی و. له بحث څخه د ښځو ذاتي لرې والی د اولسټونکرافټ او د هغې د معاصرو روښانفکرانو دواړو له لورې په ګوته شوی و. اولسټونکرافټ خپل کار د روسو د نظرياتو پر بنسټ کړ. که څه هم په لومړيو کې مخالفه ښکاري، مګر د اولسټونکرافټ نظريه د جنډر د برابرۍ پر بنسټ د روسو د ديموکراتيک ټولنې د نظريې پراخول وه. ماري اولسټونکرافټ په خپل عام ژوند کې د ښځو د ګډون او په ځانګړي ډول د ښځينه زده کړو د اهميت کمولو په اړه، په زړه ورتيا سره خبرې وکړې. نوموړي د «ليبرال فيمينيزم» اصطلاح غوره کړه او خپل وخت يې د جنډر د دوديزو ونډو ماتولو لپاره ځانګړی کړ.
نوموړې په ۱۷۹۲ ز کال «د ښځو د حقونو يو سپيناوی يا ملاتړ:A Vindication of the Rights of Woman» تر سرليک لاندې د فيمينيزم پلوې لومړۍ مقاله خپره کړه. اولسټونکرافټ په ياده مقاله کې د جنسيتونو د ټولنيزې او اخلاقي برابرۍ ننګه وکړه او په دې سره يې «د نارينه وو د حقونو يو سپيناوی يا ملاتړ:A Vindication of the Rights of Men» تر سرليک لاندې د ۱۷۹۰ ز کال خپل پمفلېټ پراخه کړ. د «ماريا يا د ښځو غلطۍ:Maria, or the Wrongs of Women» په نوم د نوموړې وروستي نيمګړي ناول باندې ځکه د پام وړ نېوکې وشوې، چې اولسټونکرافټ په کې د ښخو د جنسيتي غوښتنو په اړه بحث وکړ. نوموړي د ځوانۍ په عمر وفات شوه او کونډ (مېړه) يې فيلسوف ويليم ګوډوېن (William Godwin) په چټکۍ سره د نوموړې يو يادداښت وليکه، چې د هغه د ارادې خلاف يې د نسلونو لپاره د هغه د مېرمنې (اولسټونکرافټ) حيثيت يا نوم له منځه وېوړ.
اولسټونکرافټ د برتانوي فيمينيسټ خوځښت «مخکينۍ مور» ګڼل کېږي او د نوموړې نظريو د ښخو د رايې کارونې د حق پلويو ښځو فکر ته بڼه ورکړه.
زده کړه
زده کړه د رايې کارونې خوځښتونو پر مهال د ځوانو سويسي مېرمنو په منځ کې خورا مهمه وه. د ځان پېژندنې د ارزښت په اړه ټولنه کې د ځوانو مېرمنو زده کړې کول او ښوونځي ته تګ د عامو خلکو او ښځو لپاره خورا مهم و، چې له مخې به يې خپلې بشپړې وړتياوې وپېژني. د رايې کارونې حق سويسي خوځښتونو باور درلود، چې د ځوانو ښځو لپاره پر دې پوهېدل مهم وو، چې د کوچنيانو له زېږون پرته يې په ژوند کې نور څه هم وو. يوازې زېږون په ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ ز لسيزو کې د رايې کارونې حق د خوځښتونو پر مهال يو خورا نړېوال فکر او عمل و. د لارډ ډېوډ وېللېټس (Lord David Willettes) له لورې د ۲۰۱۵ ز کال په يوه ارزونه کې نوموړي برسېره کړي وو او څرګنده يې کړه، چې په ۲۰۱۳ ز کال په انګليستان کې د لېسانس زده کوونکو ۵۴ سلنه ښځينه او ۴۶ سلنه نارينه وو. په داسې حال کې چې په ۱۹۶۰ لسيزه کې د ياد هېواد د پوره وخت زده کوونکو ۲۵ سلنه ښځينه وې. ښوونځي ته د تګ او د زده کړو سيستم کې د ونډې زياتوالی د ښځو د رايې کارونې له هغو خوځښتونو سره تړاو لرلی شي، چې د لوړو زده کړو لپاره په ښوونځي کې د ښځو ګډون يې په نښه کړ. دا حق او سياسي چاره په پای کې په سياسي ټاکنو کې ښځو لپاره د رايې کارونې له حق څخه وروسته رامنځته شوه، چې په ۱۹۷۱ ز کال کې ورکړل شو. په ۱۹۶۰ لسيزه کې په انګليستان کې هغه وخت چې ښځې د لوړو زده کړو سيستم ته راغلې، په عادي ډول لږه کۍ او کمې وې. کله چې په ۱۹۶۳ ز کال د بيټي فرايډېن (Betty Friedan) له لورې په متحده ايالتونو کې «ښځينه جاويي اغېز:The Feminine Mystique» چاپ شو، فيمينيسټ خوځښتونو د ښځو لپاره نوی معيار او د جنډر ونډې وټاکلې.
ارجنټاين
د نولسمې پېړۍ د وروستۍ او د شلمې پېړۍ د لومړۍ لسيزې پر مهال په ارجنټاين کې مېرمنو د لويديځې نړۍ يو خورا پېچلی فيمينيسټ خوځښت رامنځته او پياوړی کړ. دوی چې له کارګر خوځښت سره يې نږدې تړاو درلود، سوسيالېستانې، انارشيستانې، خپلواکي غوښتونکې، خپلواک کوونکې، د زده کړو پوهانې او کاتوليکانې وې. يادو مېرمنو د ۱۹۱۰ ز کال په می مياشت کې په ګډه د ښځو د ټولنيزې او سياسي برابرۍ يا فيمينيسټ لومړنی نړېوال کانګرس (First International Feminist Congress) جوړ کړ. اروپايي، لاتيني او د شمالي امريکا نامتو کارکوونکو، روڼ اندو، مفکرينو او مسلکي پوهانو لکه ماري کوري (Marie Curie)، ايميلا پارډو بازان (Emilia Pardo Bazan)، ايلين کي (Ellen Key)، ماريا مونټيسوری (Maia Montessori) او نورو زياتو روښانفکرانو په کې د جنډر، سياسي او مدني حق، طلاق، اقتصاد، زده کړو، روغتيا او کلتور د نمونو په اړه د څېړنې اړوند د خپل کار او څېړنو نظريات وړاندې او بيان کړل.
اسټراليا
په ۱۸۸۲ ز کال د روز سکاټ (Rose Scott) په نوم د ښځو د حقونو فعالې له خپلې وروستۍ مور څخه ورته په پاتې کور کې، چې سيډني کې و؛ اونيزې پراخه ناستې پيل کړې. د همدې ناستو له لارې د سياسيونو، قاضيانو، د انسان دوستانو، ليکوالانو او شاعرانو په منځ کې نامتو شوه. نوموړې په ۱۸۸۹ ز کال کې د ښځو د ادبي ټولنې (Women’s Literary Society) په بنسټ ايښودنه کې مرسته وکړه، چې ياده ټولنه په ۱۸۹۱ ز کال کې د ښځې د رايې حق تړون (Womanhood Suffrage League) ته وده وکړه. هغه مخکښ سياستپوهان چې سکاټ يې کوربه توب وکړ، بيرنهارډ وايس (Bernhard Wise)، ويليم هولمېن (William Holman)، ويليم موريس هګس (William Morris Hughes) او توماس باوېن (Thomas Bavin) وو. يادو سياستپوهانو سره وکتل او د هغې لايحې د مسودې په اړه يې بحث وکړ، چې په پای کې د ۱۸۹۹ ز کال د پخواني بندښت قانون شو.
په افغانستان کي حقوقي منابع
۱- دين، ۲ قانون، ۳- عرف او عادت، ۴ – فرامين (فرمانونه)، ۵ – تعاملي حقوق دی
ستره لوبه
ستره لوبه یو سیاسي او دیپلوماتیک مخامخ ټکر و چې د ۱۹مې پېړۍ په ډېری برخه او د شلمې پېړۍ په پیل کې د افغانستان او د منځنۍ او سویلي آسیا د ګاونډیو سیمو پر سر د بریتانوي سترواکۍ او د روسیې د سترواکۍ تر منځ روان و. دې لوبې په فارس او بریتانوي هند کې هم مستقیم اغېز درلود.
بریتانیې په هند باندې د روسیې د برید له پلان او په منځنۍ آسیا کې د روسیې د پراختیا له موخې نه وېره درلوده، په داسې حال کې چې روسیې په منځنۍ آسیا کې د بریتانیې د ګټو له پراختیا نه وېره لرله. په پایله کې، د بې باورۍ پراخ چاپېریال او د دوو لویو اروپایي سترواکو ترمنځ د جګړې خبرې رامنځ ته شوې. بریتانیې د هند لور ته د ټولو لارو جوړونه په لومړيتوب کې درلوده، په داسې حال کې چې روسیې په منځنۍ آسیا کې خپل پرمختګ ته دوام ورکاوه. د روسیې ځینې تاریخ پوهان دې پایلې ته رسیدلي دي چې روسیې د ۱۸۰۱ز کال نه وروسته، د هند په اړه لږ موخې او پلانونه درلودل او دا لوبه ډېری د بریتانویانو د شکونو ستونزه وه، که څه هم د ۱۹ مې ز پېړۍ په ترڅ کې دېرغل ډېر پلانونه، لکه: د دومیل او خرولوف د کریمیا د جګړې (۱۸۵۳-۱۸۵۶ز) پلانونه او نورو وروستيو پلانونو، چې هېڅکله عملي بڼه و نه موندله، تایید شوي دي.
ستره لوبه د ۱۸۳۰ ز کال د جنورۍ په ۱۲ مه نېټه هغه وخت پیل شوه چې د هند د کنترول د مشرتابه پلاوي رئیس ایلنبورګ مشر ویلیم بین تینک نایب الحکومت ته د بخارا د امارت پر لوري د نوې سوداګریزې لارې د جوړولو دنده د وسپارله. بریتانیې غوښتل چې د افغانستان پر امارت واک تر لاسه کړي او دا هېواد تر خپل حمایت او څارنې لاندې راوړي او د عثماني او د فارس له سترواکیو، د خیوې له ځان میشته سیمې نه د روسیې د پراختیا د مخنیوي پر وړاندې د سپر یا حایل هېوادونو په توګه وکاروي. دې کار کولای شوی چې د فارس خلیج یا د هند سمندر ته د روسیې د لاس رسي په مخنیوي سره هند او د بریتانیا مهمې سمندري سوداګریزې لارې خوندي کړي. روسیې افغانستان د یوې ناپېیلې سیمي په توګه وړاندیز کړ. د دې لوبې پایلي د ۱۸۳۸ز کال د افغان - انګلیس لومړۍ ناکامه جګړه، د ۱۸۴۵ کال د سیک – انګلیس لومړۍ ناکامه جکړه، د ۱۸۴۸ ز کال د سیک – انګلیس دویمه ناکامه جکړه، د ۱۸۷۸ ز کال د افغان – انګلیس دویمه ناکامه جکړه او له روسیې سره د کوکند الحاق کېدل وې.
ځینې تاریخ لیکونکي د ۱۸۹۵ ز کال د سپتمبر د میاشتې د لسمې نېټې د پامیر پولې  د کمیسیون د پروتوکول لاسلیک د سترې لوبې پای ګڼي چې د افغانستان او روسیي سترواکۍ ترمنځ پوله وټاکل شوه. ځینې نور بیا د ۱۹۰۷ ز کال د اګست په ۳۱ مه د انګلیس-روسیې د کنوانسیون لاسلیک د هغې پای ګڼي. د سترې لوبې اصطلاح د بریتانوي دیپلومات ارتور کانولي له خوا په ۱۸۴۰ ز کال کې را منځ ته شوه، خو د رودیارډ کیپلینګ له لوري د ۱۹۰۱ ز کال د کیم تر نامه لاندې ناول کې مشهوره شوه او د لویو ځواکونو د سیالي نوی مفهوم یې معرفي کړ. نوموړې اصطلاح، په ۱۹۷۹ ز کال کې د افغان ـ شوروي جګړې له را منځ ته کېدو وروسته نوره هم مشهوره شوه.
نوم
له تاریخي اړخه، دا اصطلاح د نولسمې پېړۍ له نیمایي سره تړاو لري. "ستره لوبه" بریتانوي کپتان ارتور کانولي (۱۸۰۷ –  ۱۸۴۷ز) ته چې د سیاسي افسر په توګه ټاکل شوی و، منسوب شوې ده. د ۱۸۴۰ ز کال د جولای په میاشت کې کانولي په یوه لیک کې جګړن هینري رالینسن ته چې تازه په کندهار کې د نوي سیاسي استازي په توګه ټاکل شوی و،  لیکلي و: "تاسو په مخ کې یوه ستره لوبه، یوه لویه لوبه لرئ." کانولي په دې باور و چې:  د راولینسن نوې دندې هغه ته دا فرموکه ورکړه چې په افغانستان کې بشرپالنې ته پرمختګ ورکړي او هغه خپلې هیلې په لاندې ډول لنډیز کړې دي: "که د بریتانیا دولت یوازې لویه لوبه ولوبوي – یعنې له روسیې سره د هر هغه څه لپاره دوستانه مرسته وکړي چې هغه یې تمه لري؛ له فارس سره د دوستۍ لاس ورکړي، له ازبکانو نه ټول خپل ممکنه تاوان(جبران) ترلاسه کړي؛ د بخارا امیر دې ته اړ کړي چې، له موږ سره ریښتینی و اوسې، افغانان او نور ازبک هېوادونه او په خپله سلطنت، نو بیا ولې مخ پر وړاندې ځو. تاسو پوهېږۍ چې دا ټول په یو مفهوم کې، د پراختیا د نظرونو په معنا دي. انشاء الله د دې مصلحت، نه ضرورت به په نظرکې ونیول شي او موږ به هغه لویه ونډه و لوبوو چې یو مسیحي ملت یې باید ولوبوي."دا اصطلاح، د رودیارډ کیپلینګ، بریتانوي ناول لیکونکي له خوا د کیم تر نامه لاندې د هغه په (۱۹۰۱ز)  ناول کې معرفي شوه. په علمي توګه، دا اصطلاح لومړی ځل د پروفیسور اچ دبلیو سي دېویس له خوا، په آسیا کې ستره لوبه (۱۸۰۰ – ۱۴۴۴ز) تر نامه لاندې پریزنتیشن کې د ۱۹۲۶ ز کال د نومبر په لسمه نېټه وکارول شوه. د " سترې لوبې" اصطلاح، چې په منځنۍ اسیا کې د انګلیس-روسیې سیالي په ګوته کوي، له دویمې نړیوالې جکړې نه وروسته عامه شوه.
تاریخ
په ۱۹ پیړی کی روسیی امپراطوری په پراخه کېدلو پېل وکړ او په دی وخت کی روسی پوځ ازبکستان ونیول او د افغانستان سرحد ته ورسېده. انگریزیانو د هند د له لاسه ورکولو څخه وډاریدل. انگریزیانو فکر وکړ چی روسی پوځ غواړی چی افغانستان ونیسی او د دی لپاره یی په ۱۸۳۸ کال کی پر افغانستان برید وکړ. انگریزیانو غوښتل چی په افغانستان کی نوی حکومت وټاکی. انگریزی پوځ په دی کال کی کابل ونیول او د افغاستان حکمران دوست محمد خان مجبور شو چی د کابل څخه ووزی. کابل تر ونیولو وروسته شاه شجاع چی انگریزی علاقمند وو د افغانستان امیر شو. مگر افغانانو د انگریری امپراطوری په خلاف قیام وکړل او انکریزی پوځ د افغانی مخالفینو لخوا ماته وخورله او په ۱۸۴۲ کال کی انکریزی پوځ مجبور شو  چی د افغانستان څخه ووزی. په اوس وخت کی دغه جگړه د افغان او انگریز د لومړی جگړې په نوم یادېږی. په ۱۸۷۸ کال کی روسی د افغانستان سره دیپلوماتیکی (سیاست) اړیکی ټینگی کړی او څو تنه دیپلوماتان یی افغانستان ته ولیږل. انگریزیانو هم غوښتل چی د افغانستان سره سیاسی اړیکې ټینگی کړی خو د هغو هیأت د افغانستان څخه وایستل سول نو ځکه انگریزیانو پر افغانستان بیا برید وکړ او شیر علي خان چی د افغانستان امیر وو مجبور شو د کابل څخه مزار شريف ته ولاړ سی. شیر علي خان غوښتل چی د روسی پلازمېنه (Санкт-Петербург - Saint Petersburg) ته ولاړ سی او روسی ځواکونو په مرسته انگریزی پوځ ته ماته ورکړی خو هغه په دی ښار کی مړ شو. انگریزی پوځ په کابل کی نوی حکومت وټاکه او محمد یقوب خان چی د شیر علي خان زوی وو د افغانستان امیر شو. محمد یقوب خان په ۱۹۷۹ کال کی په جلال آباد کی د انگریریانو سره د سولې تروڼ لاسلیک کړ. د دی تروڼ په اساس انگریزی حکومت محمد یقوب خان ته هره کال ۶۰۰،۰۰۰ روپیې ته ورکوله. مگر په افغانستان کی لوی قیام پېل شو او په ۱۸۸۱ کال کی انگریزی ځواکونو مجبور شول چی د افغانستان څخه ووزي. په ۱۹۰۷ کال کی د بریطانیا امپراطوری او روسی امپراطوری یو مهم تروڼ لاسلیک کړ او د دی تروڼ په اساس د افغانستان د بریطانیا امپراطوری لاس ته ورغی. په ۱۹۱۷ کال کی د شوروی تر انقلاب وروسته شوروي حکومت د روسی امپراطوری او انگریزیانو تر منځ پخوانی تړن نقص کړ. په ۱۹۱۹ کال کی د افغان او انگریز دریم جگړه پېل شوه. په دی وخت کی امان الله خان په افغانستان کی خپلواکی اعلان کړه او په هند کی قیام هم پېل شو.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان
خان محمد مجاهد
خان محمد مجاهد په ۱۳۴۰ هجري لمريز كال دكندهار ولايت په ارغنداب ولسوالى كي يې دي فاني نړى ته سترګي پرانستې. لومړنى زدكړي يې دارغنداب ولسوالې دشاه اشرف په منځنى ښوونځى كي ترسره كړي او هم يې دخپلي كورنى په لارښوونه ډيري ديني زده كړي كړي وي. شهيد خان محمد مجاهد دتاندي ځوانى په درشل كې وو چې سرولښكرو پر هيواد يرغل وكړ او دهيواد دنورو ځوانانو ترڅنگ دئ هم دزده كړو ددوام څخه محروم سواو دوطن ددفاع لپاره يې دسپيڅلي جهاد تاوده سنګر ته ورودانګل او دژوند ترپايه دهيواد په ساتنه  او دفاع كې مصروف وو او دخپلو خلګو خدمت ته يې ديوه اصيل افغان په توګه ملا تړلې وه.
د جهاد دوران
دجهاد په دوران كي دشهيد غازي ملا نقيب الله اخند مرستيال وو ارواښاد خان محمد مجاهد د خپل ژوند ډيره برخه د دې هيواد په ساتنه او دفاع كې تيره كړي وه او په دغه برخه كي يې د يوه معقول حركت پراساس،ملي او وطني مبارزې ته دټولووطنوالو توجه جلب كړي وه. شهيد خان محمد مجاهد پر ګران هيواد باندي د روسانو ديرغل پر مهال په سيمه كې يو مخكښ جهادي قوماندان پاته سوي وو او پوره څوارلس كاله يې ددښمن په وړاندي دوطن ددفاع په سنګر كې تير كړي وو او داسلام دمقدس دين دلارښوونو سره سم يې خپل سپيڅلي جهاد ته دوام وركړي او په زر ګونه ځوانان يې دجهاد په ليكو كې تنطيم كړي وو او تل ددښمن دسترګو اغزي اوپه دغه استقامت كي يې د هيڅ راز خدمت څخه ځان نه وو سپمولي. ارواښاد خان محمد مجاهد دجهاد راورسته هم خپل ژوند دوطن او خلګو خدمت ته وقف كړي وو او په ترتيب سره د كندهار ددوهم قول اردو مرستيال او دموقتي ادارى په راتګ سره دكندهار دقول اردو قو ماندان ،دكندهار امنيه قوماندان ، دبلخ امنيه قوماندان او دكورنيو چارو وزارت سلاكار په توګه دندي اجرا كړي وي او دده دښوو او وړخدمتونو په خاطر دولسمشر دفرمان په اساس دكندهار دامنيه قوماندان په حيث مقرر او په دي لاركې  يې هم وړاو نه هيريدونكې خدمتونه ترسره كړه. شهيد خان محمد مجاهد دجهاد په دوران كې څو ځله ټپي سوي او هم يې دهيواد او خلګو ته دخدمت په لار كي يو ورور او داكازوي شهيدان سويدي او په دې لاركي يې ډيرې ځاني او مالي ستونزي كاللي دي. شهيد خان محمد مجاهد ددي سيمي یو وتلي جهادي شخصيت ، يو زړور قوماندان اوددښمن په وړاندي دهيواد او خلګو ستر مدافع وو، ده دټولو خلكو سره مينه او خواخوږي درلوده ، ارواښاد مجاهددخپل ژوند خوږي ورځي دروسانو په وړاندي په جهاد او مبارزه كښي تيري كړي.
سرچینۍ
وېشنيزه:کندهاریان وېشنيزه:د ارغنداب خلگ
برمودا
برمودا په انکلیسي The Bermuda islands) د بریتانیا اړوند آرام سمندر په شمال کې پراته ټاپوګان دي دا سیمه یو نیمه خپلواکه هیواد دی چې پلازمینه یې د همیلتون ښار دی. د برمودا مساحت ۳'۵۳ کیلومتره مریع رسمي ژبه انګلیسي او د وګړو شمیر یې ۱۶۳'۶۶ تنو ته رسیږي.
برمودا (چې له تاریخي اړخه د برموداس يا سومرز ټاپوګانو په نوم پېژندل کېږي) په شمالي اتلانتيک سمندر کې د بریتانيې له سمندرونو ور هاخوا سيمه ده. تر ټولو نژدې بهرنۍ سيمه ورته د امريکا شمالي کارولينا ايالت دی، د هغې شمال-لوېديځ، لويديځ لور ته شا او خوا ۱۰۳۵ کيلو متره (۶۴۳ ميله) لرې موقعيت لري.
برمودا له ۱۸۱ ټاپوګانو څخه جوړ يو مجمع الجزاير دی، که څه هم ډېر مهم ټاپوګان يې سره په پلونو تړلي دي او داسې برېښي چې د ځمکې یوه کتله جوړوي. برمودا ۵۴ کيلو متر مربعه (۲۱مربع ميل) ځمکې سیمه لري. برمودا نيمه استوايي اقليم لري چې ژمي او دوبي يې معتدل دي. اقليم يې هم د شمالي نيمې کرې د نورو ساحلي سيمو په څېر سمندري ځانګړتیاوې لري، په کوم کې چې هوا له سمندر څخه توده او نمجنه په پرتليز ډول لوړه نمي او ثابته د تودوخې درجه ساتي. برمودا د سمندري توپان په تنګي کې موقعيت لري او په همدې بنسټ د سختې هوا په مخ کې پرته سیمه ده، خو بيا هم، يوه مرجاني ګاره او دې کمربند په شمال کې د هغې موقعيت ته تر يو بريده خونديتوب ورکړی، کوم چې د رانژدې کېدونکو توپانونو لوری او سختوالی محدودوي.
د برمودا نوم د هسپانوي لوڅاوو «جوان ډي برموډيز» په نوم اېښودل شوی دی، چا چې دا مجمع الجزاير په ۱۵۰۵ز کال کې کشف کړی و. په دې ټاپوګانو کې له ۱۶۱۲ز کال راهيسې په دايمي ډول انسانان ژوند کوي، دا له هغه وخته کله چې په «سينټ جارج» کې يو هميشنی کلی جوړ شو. برمودا چې د بریتانوي امريکا یوه برخه ده، د شاهي منشور تر مخې تر ۱۶۸۴ز کال پورې د «سومرز ايلز» شرکت له خوا اداره کېده، تر دې چې يوه شاهي مستعمره وګرځېده. په ۱۶۱۶ز کال کې برمودا ته لومړي افريقايی مريان واستول شول، خو بشپړه کرنيزه مستعمره ونه ګرځول شوه او د اولسمې پېړۍ تر وروستيو پورې د مريانو سوداګري تر ډېره بريده بنده شوه. د هغې پر ځای اقتصاد د سمندر لور ته مخه کړه، دې مستعمرې د سوداګرو، خصوصي خلکو او شاهي سمندري ځواک لپاره د مرکز په توګه کار کاوه، د همدې نومونه «برمودا ريګ» او «برمودا سلوپ» (د بېړیو نومونه دي) ته ورکړل شول. له نولسمې پېړۍ راهيسې سياحت د برمودا د اقتصاد يوه مهمه برخه ده، له دويمې نړيوالې جګړې وروسته دا سيمه د سمندر په غاړه يو څرګند مالي مرکز او د مالياتو پناه ځای وګرځېد.
برمودا په نهه برخو وېشل شوې سيمه ده، په خپله اداره کېدونکې پارلماني جمهوريت دی، د کوم د دوه جرګو څخه جوړ پارلمان چې په پلازمېنه «هيميلټن» کې موقعيت لري. د اسامبلۍ جرګه يې له ۱۶۲۰ز کال راهيسې شته او په دې ډول د نړۍ يو له لرغونو قانون جوړونکو جرګو څخه ده. صدر اعظم يې د حکومت مشر وي، نوموړی په رسمي ډول د والي له خوا ټاکل کېږي، څوک چې د بریتانيې د حکومت له خوا د ملکې د استازي په توګه نومول کېږي. انګلستان  يې د بهرنيو چارو او دفاع مسئوليت په غاړه لري. په ۱۹۹۵ز کال کې یوه خپلواکه ټولپوښتنه تر سره شوې وه چې غوڅ اکثريت په کې د خپلواکۍ پر ضد رايه ورکړه.
د ۲۰۱۸ز کال د جون تر مياشتې پورې، د برمودا نفوس ۷۱۱۷۶ وګړي وو چې په دې ډول دا د بریتانيې له سمندر هاخوا تر ټولو د زیاتو وګړو لرونکې سيمه ګرځېدلې وه. تور پوستي برمودايان يې د مريانو له نسل څخه دي چې ۵۰٪ سلنه نفوس جوړوي، سپن پوستي برمودايان په بنسټيز ډول بریتانويان، ايرلينډيان او د پرتګالي نسل څخه دي چې د نفوس ۳۰٪ سلنه دي. دوی د نورو نسلونو څخه کوچنۍ ډلې دي يا د ګډوډ نسل په توګه پېژندل کېږي او ۳۰٪ سلنه نفوس يې په بهر کې زېږېدلو څخه جوړ دی. برمودا د انګريزي ژبې يوه جلا لهجه لري، له تاریخي اړخه د امريکا، کاناډا او ټولګټو کارابين په ګډون د امريکا د نورو په انګريزي خبرې کوونکو هېوادونو سره پیاوړې اړيکې لري. برمودا د کراباين ټولنې يو همکار غړی دی.
رېښه
په برمودا د هسپانوي ماڼو«جوان ډي برموډيز» نوم اېښودل شوی دی، چا چې په ۱۵۰۵ز کال کې دا ټاپوګان کشف کړي وو، دا هغه مهال کله چې نوموړی د لارګاسا په نوم سمندري بېړۍ کې له هسپانيولا څخه د اسپانيې پر لور په يو تزويدي (زېرمې يا چمتووالي مهيا کوونکي) سفر و (په پايله کې دا نوم د ويزيګوتي نوم «برمنډ» يا «ويرمنډ» څخه اخستل شوی دی.
په انګريزي ادبياتو کې د دې نوم لومړۍ بڼه د شکسپير په « The Tempest» کې راغلی دی، دا ډرامه د ډوبې شوې بېړۍ « Sea Venture» له پاتې شونو څخه په الهام اخستلو سره لیکل شوې ده، که څه هم د ټاپوګانو په ترتيب نه وه جوړه شوې:
تا زه په نيمه شه د پرښې راوړلو لپاره غوښتی وم
له ساکن برموتهس څخه د جان ډون شعر « The Storm» همدا اند کارولی دی چې ليکي:
د هغو توپانونو په وړاندې مرګ کومه ستونزه نه ده
دوزخ تر يو بريده خوشحاله او برمودا ارام دی
کشف
برمودا د ۱۵۰۰ز لسيزې په لومړيو کې اسپانوي لوڅاوو «جوان ډي برموډيز» کشف کړی و. د کشف پر مهال برمودا خپل اصلي اوسېدونکي نه درلودل، نه له يوې پېړۍ وروسته د لومړۍ بریتانوي ابادۍ پر مهال. په « Legatio Babylonica» کې د هغې يادونه شوې وه، کوم چې تاريخ پوه « Pedro Mártir de Anglería» په ۱۵۱۱ز کال کې خپور کړی و او د هماغه کال په اسپانوي جدول کې ځای ورکړل شو. اسپانوي او پرتګالي سمندري بېړيو د تازه غوښې او اوبو تر لاسه کولو لپاره دا ټاپوګان د بيا تمويل لپاره کارولي دي. اوسمهال د ويجاړو شويو پرتګالي بېړيو په اړه ګومان کېږي چې همدا بېړۍ په پرتګالي ګاره باندې د ۱۵۴۳ز کال د ډبرليک مسئولي دي، پخوا دې ته اسپانوي ګاره ويل کېده. له دې ځايه د روحونو او شيطانانو افسانې راپورته شوې دي، د کومو په اړه چې اوس فکر کېږي چې دا د مرغيو (ډېر امکان لري چې برمودا پيټر، يا کاهو «د سمندري مرغيو نومونه دي») له غږونو او د شپې له مخې د وحشي خوږګانو له شور څخه پيدا شوي دي. د بيا بيا توپانونو څخه د ويجاړۍ حالت او خطرناکو پرښو له امله دا مجمع الجزاير د «شيطانانو ټاپو» په نوم هم نومول شوی دی، نه اسپانيې نه پرتګال هڅه کړې چې هلته ځای پر ځای شي.
د انګريزانو له خوا مېشتېدل
د راتلونکې پېړۍ لپاره، له دې ټاپو څخه بيا بيا ليدنه شوې وه، خو څوک په کې ميشت شوي نه وو. انګريزانو په نوې نړۍ تمرکز  پيل کړ، په لومړي سر کې په ويرجینيا کې مېشت شول، په شمالي ماريکا کې يې د بریتانوي نېواک پيل کړ. په هغه ځای کې د خپلو لومړيو مستعمرو له ناکامۍ وروسته، د انګلستان پاچا لومړي جيمز يوه ډېره پرېکنده هڅه پيل کړه، چا چې د ويرجينيا شرکت ته په ۱۶۰۷ز کا ل کې به جيمز ټاون، ويرجينيا کې د مستعمرې جوړولو اجازه ورکړه. دوه کاله وروسته، د اووه بېړيو يو کاروان له انګلستان څخه روان شو چې څو سوه مېشتېدونکي، خوراک او سامان په کې بار وو، تر څو جيمز ټاون مستعمرې ته نجات ورکړي. په هر حال، يو توپان د بېړيو دا کاروان مات کړ. د « Sea Venture» په نوم يوې بېړۍ د برمودا په ګاره کې لنګر واچاوه او په خوندي ډول د سمندر څنډې ته ورسېده چې ۱۵۱ سپرلۍ يې ټولې وژغورل شوې. (د ويليام شکسپير ډرامې The Tempest په اړه فکر کېږي چې د دې بېړۍ د ويجاړېدو په اړه د وليام سټريچي له روايت/بيان څخه يې الهام اخستی و). وروسته له دې چې له ماڼوګانو څخه يې د جيمز ټاون رېښتيني حالاتو په اړه واورېدل هلته مېشتېدونکي مخکې ته چمتو نه وو او د بغاوت او په برمودا کې د اوسېدو ګڼې هڅې يې وکړې. هغوی دليل وړاندې کاوه (لکه چې می فلاور کمپيکټ کې مېشتېدونکو وروسته په ډېر برياليتوب سره استدلال وکړ) چې دوی حق لري پاتې شي او خپل حکومت جوړ کړي. نوی کلي د مزدورانو د کار په پنډغالي بدل شو او د « Deliverance» او « Patience» په نوم بېړۍ يې جوړه کړه. اوس نو په برمودا د انګلستان د تاج په ګټه دعوا شوې وه.
د ۱۶۱۰ز کال د می په لسمه نېټه د سي وينچر بېړۍ پاتې ژغورل شوي خلک اړ کړای شول چې د جيمز ټاون پر لور سفر وکړي. د ويرجينيا د شرکت امير البحر جورج سومر له Patience سره برمودا ته راستون شو، څو له لوږې څخه د مرګ کومې تلونکو د جيمز ټاون اوسېدونکو لپاره خوراک تر لاسه کړي، خو هغه هم په برمودا کې مړ شو؛ د دې پر ځای Patience بېړۍ د انګلستان پر لور روانه شوه. په ۱۶۱۲ز کال کې، انګريزانو په دې مجمع الجزاير کې د Plough په نوم بېړۍ په رسېدو سره په مېشتېدو پيل وکړ او په رسمي ډول يې د ويرجينولا نوم ورکړ. نوی لندن (اوس د سینټ جورج ټاون نوم ورکړل شوی) کې په همدې کال کې انسانان مېشت شول او د مستعمرې د لومړۍ پلازمېنې درجه ورکړل شوه. دا د انګستان تر ټولو لرغونی ښار دی چې په پرله پسې ډول په کې په نوې نړۍ کې انسانان مېشت شوي دي.
نوې کلاسيکه موسيقي
سرچينې
وېشنيزه:کلاسيکيزم وېشنيزه:موسيقي
ه کوره د باندې په متحده ایالاتو کې زده کړه
له کوره د باندې په متحده ایالاتو کې زده کړه د ګرځنده نړیوالې زده کړې او د خپلمنځي فرهنګونو د پوهاوی جوړولو لپاره ښه فرصتونه دي. زده کړه په متحده ایالاتو کې د ملي امنیت او بهرنی پالیسی د سیاسي منطقونو په واسطه وپېژندل شوه.د هغه شمیر زده کړیالانو چې په بهر کې زده کړې کوي ،د ټولو هغو زده کړیالانو چې په متحده ایالاتو کې يې د لوړو زده کړو په موسّسو کې داخله اخیستې یواځې یو(۱) سلنه برخه جوړوي
څو حجروي ارګانیزم
څو حجروي ارګانیزم داسې یو ارګانیزم دی چې د یوحجروي ارګانیزم په پرتله، له یوې څخه د ډېرو حجرو درلودونکی وي.
د څارویو ټولې بڼې، د وچې بوټي او ډېری فنګسان، د الجي ګانو په څېر، څو حجروي دي، په داسې حال کې چې ډېر لږ شمېر ارګانیزمونه په جزوي توګه یو حجروي او په جزوي توګه څو حجروي دي، لکه سلایم مولډان او ټولنیز آمیبان د Dictyostelium نسل په شان.
څو حجروي ارګانیزمونه په بېلابېلو لارو رامنځته کېږي، د بېلګې په توګه د حجروي وېش سره یا د ګڼو واحدو حجرو په راټولېدو سره. استعماري ارګانیزمونه له یوبل سره د ورته حجرو د یوځای کېدو په پایله کې رامنځته کېږي چې په ګډه سره یوه کالوني جوړوي. په هرحال، له رښتینو څو حجروي موجوداتو څخه د استعماري پروټیسټانو جلا کول ډېر پېچلی کار دی، ځکه دا دوه مفهومه جلا نه دي؛ استعماري پروټیسټان د «څو حجروي» پرځای «جمع حجروي» نومول شوي دي. همدارنګه ځینې څو هستوي ارګانیزمونه هم شتون لري چې له تخنیکي اړخه یو حجروي ماکروسکوپیک ارګانیزمونه دي، لکه xenophyophorea چې کولی شي ۲۰ سانټي مترو ته ورسېږي.
پېښېدنه
څو حجرې توب په خپلواکه توګه لږ ترلږه ۲۵ ځله په یوکاریوټانو او همدارنګه په ځینو پروکاریوټانو لکه سیانوباکټریا، میکسوباکټریا، اکټینومیسټان، Magnetoglobus multicellularis یا Methanosarcina کې تکامل کړی دی. په هرحال، پېچلو څو حجروي موجوداتو یوازې په شپږ یوکاریوټي ډلو کې تکامل کړی دی: حیوانات، سیمبیومیکوتان فنګسونه، نصواري الجي، سور الجي، زرغون الجي او د وچې بوټي. دوی د کلوروپلاسټیډا (زرغون الجي او د وچې بوټو) لپاره په مکرر ډول، د حیواناتو لپاره یوځل، د نصواري الجي لپاره یو ځل، د فنګسونو (کیټریډان، آسکومیسټان او بازیدیومیسټان) لپاره درې ځلې او د سلایم مولډانو لپاره کابو څو ځلې تکامل کړی دی. د څو حجروي تنظیم لومړني شواهد، هغه وخت دی چې یو حجروي موجودات خپلې کړنې همغږې کوي او کېدای شي د رښتیني څوحجرې‌توب د تکامل مخینه وي، لکه سیانوباکټریا ته ورته اورګانیزمونه چې ۳-۳.۵ میلیون کاله پخوا یې ژوند کاوه. د بیا تولید لپاره، رښتیني څو حجروي موجودات باید د زېږوونکې حجرې (یانې د سپرم او هګۍ حجرې) څخه د یوه بشپړ ارګانیزم د بیارغونې ستونزه حل کړي، هغه موضوع چې په تکاملي ودې بیولوژي کې مطالعه کېږي. حیواناتو د بوټو او فنګس۱۰ – ۲۰ حجرو ډولونو په پرتله په څو حجروي بدن کې د حجرو د بڼو د پام وړ تنوع رامنځته کړې (۱۰۰-۱۵۰ بېلابېلو حجرو ډولونه).
د څو حجرې توب له منځه تلل
په ځینو ډلو کې څوحجرې‌توب له منځه تلل رامنځته شوی دی. فنګس په عمده ډول څو حجروي دي، که څه هم لومړني متنوع نسبونه یې په عمده ډول یو حجروي دي (د بېلګې په توګه میکروسپوریډیا) او په فنګسنو کې (لکه ساکارومایکوتینا، کریپتوکوکس او نورو خمیرونو کې) یوحجرې‌توب ته بېرته راګرځیدل شتون لري. همدارنګه کېدای شي په ځینو سرو الجي ګانو (لکه پورفیریدیوم) کې هم رامنځته شوی وي، خو کېدای شي هغوی په لومړني ډول یوحجروي وي. ګومان کېږي چې په ځینو زرغونو الجي ګانو (لکه کلورېلا ولګارېس او ځینې Ulvophyceae) کې هم د څوحجرې توب له منځه تلل رامنځته شوي وي. په نورو ډلو، په عمومي توګه پرازیټانو کې، د حجرو په تعداد یا ډولونو کې د څوحجرې توب کمښت رامنځته شوی (د بېلګې په توګه میګزوزوان، څو حجروي ارګانیزمونه، چې پخوا اټکل کېده یوحجروي دي، په اصل کې سنیډاریان دي چې په شدت یې حجرې کمې شوې دي).
سرطان
څو حجروي ارګانیزمونه، په ځانګړې توګه اوږد عمر لرونکي حیوانات، د سرطان له ننګونې سره مخامخ دي، سرطان هغه وخت رامنځته کېږي چې حجرې ونشي کولی د طبیعي ودې په پروسه کې خپله وده تنظیم کړي. د نسج په مورفولوژي کې بدلونونه کولی شو د دې پروسې په اوږدو کې وګورو. سرطان په حیواناتو (میتازونونو) کې اکثراً د څوحجرې‌توب د له منځه تللو په توګه تعریف کېږي. په نورو څو حجروي ارګانیزمونو او ان په پروټوزوا کې د سرطان د احتمالي شتون په هکله بحث شتون لري. د بېلګې په توګه، نباتي ګالونه د تومور په توګه پېژندل شوي دي، خو ځینې لیکونکي بیا استدلال کوي چې بوټي (نباتات) سرطان نه رامنځته کوي.
غير رسمي اداره
غير رسمي اداره د وګړو له هغي اجتماع څخه عبارت ده چي د اداري سلسله مراتبو په نظر کي نه نیولو سره د ټاکلو او مشخصو اهدافو لپاره کار کوي.
څو حجروي ارګانیزم
د سوماټيک او زېږوونکو حجرو جلا کول
په ځینو څو حجروي ډلو کې چې ویزمانیسټان نومېږي، د سوماټیکو سټریل حجروي لړۍ او زېږوونکو حجرو لړۍ تر منځ جلاتوب تکامل وکړ. په هرحال، د ویزمانیسټ وده نسبتاً نادره ده (د بېلګې په توګه مهره لرونکي، آرتوپودان، ولووکس)، ځکه چې د ډېری ډولونو لویه برخه د جسمي امبریوجنیزس وړتیا لري (لکه ځمکني بوټي، ډېری الجي ګان، ډېری invertebrates).
د اصل فرضیه
د څو حجروي اصل لپاره یوه فرضیه دا ده چې د مشخص فعالیت لرونکو حجرو یوه ډله د grex په نوم راز ته ورته یوه ډله کې سره راټولې شوې، چې د څو حجروي واحد په توګه یې حرکت وکړ. دا په اصل کې هغه کار دی چې سلایم مولډان یې ترسره کوي. بله فرضیه دا ده چې یوه ابتدایي حجره د هستوي وېش مرحلې څخه تېر شو او په پایله کې یوه کوئنوسایټ باندې بدل شو. د هرې هستې چارپېره یوه غشا جوړه شوه (او حجروي فضا او اورګانیلونه په فضا کې اشغال شول)، په پایله کې په یوه ارګانیزم کې د حجرو نښتې ډلې رامنځته کېږي (دا میکانیزم په ډروسوفیلا کې لیدل کېږي). دریمه فرضیه دا ده چې د یوه حجروي ارګانیزم له وېش سره، د حجرې لورګانې له یوبل څخه جلا نشوې، چې په یوه ارګانیزم کې د یوشان حجرو د راټولېدو لامل شو چې وروسته کولی شي تخصصي نسجونه جوړ کړي. دا هماغه کار دی چې نباتي او حیواني جنینونه او همدارنګه استعماري choanoflagellate یې ترسره کوي.
له هغه ځایه چې لومړني څوحجروي موجودات ساده او نرم موجودات وو چې هډوکي، پوستکي او د بدن نورې کلکې برخې یې نه لرلې، په فوسیلونو کې په ښه توګه ندي ساتل شوي. یوه استثنا کېدای شي ډیموسفنج وي چې کیدای شي په لرغونو ډبرو کې یې کیمیاوي لاسلیک پرځای پرېښی وي. د څو حجروي موجوداتو لومړني فوسیلونو کې ګریپانیا سپایرالیس او په ګابن (Gabonionta) کې د B Palaeoproterozoic Francevillian فوسیلي ډلې تور شیلونو فوسیلونه شامل دي. د دوشانتو جوړښت د څوحجروي ځانګړتیاوو شواهدو سره ۶۰۰ میلیون کلن کوچني فوسیلونه موندلي دي.
تر دې وروستیو، فیلوجنیټیکي بیارغونه د اناټومیکي (په ځانګړې توګه امبریولوژیکي) ورته والي له طریقه ترسره کېده. دا ناسمه ده، ځکه له ۵۰۰ میلیون کالو زیات کېږي چې څوحجروي ژوندي موجودات لکه حیوانات او بوټي له خپلو یوحجروي نیکونو څخه لرې شوي دي. د وخت داسې تېرېدنه دواړو متنوع او متضادو تکاملي وختونو ته اجازه ورکوي ترڅو له ورته والي څخه تقلید وکړي او د مډرنو او پخوانیو ورکو شویو ډلو بڼو ترمنځ تفاوتونه راټول کړي. مډرن فیلوجینیټیک له پېچلو تخنیکونو لکه آلوانزایمونه، سټلایټ DNA او نورو مالیکولي نښانو څخه د هغو صفتونو د توصیف لپاره کار اخلي چې د پخوا پورې اړوند نسبونو کې مشترک دي.
څوحجروي تکامل کېدای شي د بېلابېلو طریقو له لارې رامنځته شي چې ځینې یې لاندې توضیح شوې دي:
سیمبیوټیک تیوري
دا نظریه سپارښتنه کوي چې لومړني څو حجروي موجودات د یوحجروي موجوداتو بڼو له سیمبیوزس (همکارۍ) څخه، چې هر یو یې بېلابېل رول لوبوي، رامنځته شوي دي. د وخت په تېرېدو سره، دا موجودات هومره یوبل پورې تړل کېږي چې نشي کولی په یوازې توګه ژوندي پاتې شي او بلآخره په یوه څو حجروي موجود کې د هغوی د جینوم د ادغام لامل کېږي. هر اړوند ارګانیزم په نویو جوړو شویو بڼو کې د توپیرموندلو حجرو جلا نسب باندې بدلېږي.
سویلي کارولینا
سویلي کارولینا آیالات (کارولینا) په انګلیسي South Carolina) د امریکا متحده آیالاتونو له سویلي آیالاتونو څخه شمیرل کیږي. د یاد آیالات مرکز کلمبیا سویلي کارولینا او لوی ښار یې چارلستون دی.
فرگ قلعه
فرگ قلعه په 2016 کال کې د 4,519 کسانو ښار دی، چې په رضوي خراسان ولايت کې موقعیت لري. وېشنيزه:د ایران ښارونه
کلاسيکيزم
کلاسيکيزم په اروپا کې د اوولسمې پېړۍ د دویمې نیمایي یو ځانګړی هنري او کلتوري خوځښت دی. دا خوځښت د هنري او ادبي اثارو جوړولو پر بنسټ ولاړ دیچې د لرغوني یونان او روم د هنر څخه يې الهام اخیستی، او د دوی جمالیاتي اصولو او ارزښتونو ته راستنېدل د دوی اره موخه ده.
تعریفونه
دا حرکت دقيق او ځانګړی تعريف نه لري او په مختلفو علمی کتابونو کې یې مختلف تعریفونه ذکر شوي دي. په عموم کې، کلاسیزم د لرغوني یونان یا روم د لیکوالانو او هنرمندانو او د 17 پیړۍ د فرانسې د لیکوالانو د تقلید د مینه والو نظر دی. دا ښوونځی د باروک او رومانتیزم يا خيالپانې مخالف دی.
لغت او تاریخ
د کلاسیک کلمه يو صفت دی چې ريښه يې يوناني ده او د (classicus) څخه اخيستل شوې چې د لومړۍ درجې په مانا ده. په تدریج سره، دا اصطلاح د ټولنې د لومړۍ درجې لیکوالانو ته د راجع کولو لپاره کارول کیده، دا هغه کسان دي چې په ټولګیو کې یې لیکل شوي. کله چې دوی دا کلمه په سمه توګه کاروي او د یوې ځانګړې ادبي اصطلاح په توګه یې د کارولو اراده نه لري، دا د هغه کار معنی لري چې د هر چا لخوا د یو بشپړ مثال او څرګندولو په توګه منل کیږي، او کله چې ورته کلاسیک لیکوالان یا کلاسیک هنر وویل شي، دا د لیکوالانو یا لیکوالانو معنی لري. هغه هنر چې ټول عمر يې خوښ کړی او د يوې بېلګې په توګه يې پېژني.
کلاسیک صفت د لومړي ځل لپاره د رینسانس په دوره کې د لومړي درجې لیکوالانو د ټاکلو لپاره کارول شوی و، مګر په حقیقت کې دا رومانتيک و چې د خپل هنري-کلتوري خوځښت محدوديتونو او ځانګړتیاوو په ټاکلو سره یې د کلاسیک کلمې عصري مانا ورکړه.
صفتونه
کلاسيکيزم په ادب او هنر کې د دوديزم ښوونځی ګڼل کېدای شي، په ځانګړې توګه د پخوانیو یوناني او رومي لیکوالانو تقلید. د کلاسیک له نظره، د شاعر او لیکوال اصلي هنر دا دی چې هغه اصول او قواعد په بشپړ ډول مراعات کړي چې پخوانیو په خپلو اثارو کې راوړي، ترڅو د هغه کار ښکلی شي.
کلاسیکونه، د یو واحد نظر سره، د نظم او سادگي په لټه کې دي، کوم چې په حقیقت کې کار ته ادبي یا هنري وړتیا ورکوي. کلاسیزم تاسیس، ثبات، ژورتیا او عموميت ته لومړیتوب ورکوي او هڅه کوي عمومي حقایق وښيي چې تمه کیږي او خلک حیران نه کړي؛ له همدې امله، دا د حقیقت او ښکلا د مثالي څرګندولو سره معامله کوي. دا هم په کار کې د یووالي او یووالي د رامنځته کولو هڅه کوي.
د کلاسیک اثارو روښانتیا او څرګندتیا د دوی یو له مهمو ځانګړتیاوو څخه دی، د دې لپاره چې د کار کرښې، طرز او ظاهري ځانګړتیاوې داسې وي چې یوازې د لیدونکي پام ځانته را نه وړي او هغه د کار ژورتیا ترلاسه کړي؛ له همدې امله، سینګار یوازې د ځای د خوندور او ښکلي کولو وسیله ده، او د ژورتیا اهمیت خورا ډیر دی.
کلاسیک هنرمند په دې باور دی چې هر څه ویل شوي، مګر هیڅ شی په بشپړه توګه نه پوهیږي، نو حقایق باید په هره دوره کې تکرار شي. له همدې امله کلاسیکان د پخوانیو یوناني او رومي هنرمندانو تقلید کول د شرم وړ نه بولي او د دوی اثار د فکر او فکر وړ ګڼي او باور لري چې دا اثار د دوی لوستونکو لپاره نوي شیان لري.
یوناني فیلسوف ارسطو د بوتیګا په کتاب کې هنر د طبیعت تقلید ګڼي او په دې باور دی چې د هنرونو ترمنځ توپیر د تقلید په ډول کې دی. همدارنګه الماني نقاد ګيتس هيډ وايي: د انسان طبيعت او د هغه د ذهن قوت هماغه دوه زره کاله مخکي وو، نو د شعر لاره بايد هماغه وي چي پخوانو په سمه توګه غوره کړې وه.
نقاشي او مجسمه
د رینسانس دورې کلاسیک ایټالوي انځورګران او مجسمه جوړونکي او د دوی د سټایل څخه الهام اخیستونکي، فرانسوي انځورګران او مجسمه جوړونکي، د فرانسې اکاډمۍ په ملاتړ، ډیری وختونه لرغوني مضامین غوره کوي او ارزښتونه لکه زړورتیا، اتلولۍ، عزت، پاکوالي او نیکمرغۍ څرګندوي. همدارنګه، دوی د تیاتر څخه ډیر الهام ترلاسه کوي. د لومړي ځل لپاره، انځورګر له لید څخه کار اخلي او هڅه کوي چې کار ساده او له توضیحاتو او معماونو څخه لرې کړي. ډیری او لوړ کیفیت لرونکي رنګونه اکثرا کارول کیږي، او د شیانو او مجسمو کرښې معمولا نرم او موازي وي، او د باروکو سټایل برعکس، منحني لږ لیدل کیږي. همغږي، نظم او منطق د کلاسیک اثارو د نورو ځانګړتیاوو په منځ کې یادونه کیدی شي.
یو له خورا مهم کلاسیک انځورګرانو څخه نیکولاس پوسین دی (به  کې   او چارلس لی برون (به   کې   نومول شوی. مشهور مجسمه جوړونکي چې ډیری یې ایټالوي وو، مایکل انجیلو او ډوناتیلو شامل دي. د مایکل انجیلو د ډیویډ مجسمه، چې د حرکتونو همغږي ښیي، د کلاسیک دورې یو له خورا مشهور کارونو څخه دی.
د 18 او 19 پیړیو په مینځ کې، دا طرز لږ څه بدل شو او د نیوکلاسیکل په نوم پیژندل شوی.
کلاسیک ادبیات
دا ډول ادب د استدلال، استدلال او منطق سره اړخ لګوي او تخیل تل محدود او منظم وي. دا هم اعتدال دی. دا ډول ادبيات ساده، ښکلي او په زړه پورې دي او يو غير معمولي اتل نه لري، بلکې د يوې ډلې مخکښ خلک او استازي لري. کلاسيک او رومانتيک ( رومانتيزم ) يو له بل سره متضاد او توپير لري، خو نه ماتېدونکې اړيکې لري. د درې اړخیز یووالي قانون (د موضوع وحدت، د وخت وحدت او د ځای وحدت) د کلاسیک متنونو یو نه هیریدونکی اصول دی. په کلاسیک طب کې، لوستونکی معمولا د لومړني توازن - نابرابرۍ - پیښې او بیا ثانوي توازن پروسې سره مخ کیږي. د کلاسیک متنونو نقطه عموما ټول پوهه ده او دا ډول متنونه مسلو او ټولو مسلو ته ډاډ ورکوي. ټول عالم د متن خدای دی او هر څه چې هغه وايي مطلق حقیقت ګڼل کیږي. په کلاسیک متنونو کې، موږ د تړلو او خوشحاله پای سره مخ یو، او د داخلي او شخصي اندیښنو د بیان په پرتله د بهرنیو پیښو او پیښو بیان ته پاملرنه غوره ده.
د دې کارونو عروج په لرغوني یونان کې پیل شو او په 16 او 17 پیړیو کې خپل اوج ته ورسید. هغه په دې پیړۍ کې په انګلستان ، فرانسه او جرمني کې وینا کوله.
نندارغالی
کلاسیک تیاتر وده وکړه او په 17 پیړۍ کې په فرانسه کې خپل اوج ته ورسید. فرانسوي ډرامه لیکونکو د کلاسیک تیاتر اصول د یونان او روم د قوانینو په حواله او الهام اخیستو سره ټاکلي.
د کلاسیک تیاتر قواعد
البته، د دې قواعدو اهمیت په تراژیدي کې خورا ډیر و، نو که دا قواعد تعقیب نه شي، په ځانګړې توګه لومړی دوه قواعد، کار به کلاسیک نه وګڼل شي. په دې توګه، شکسپیر ، چې په دوامداره توګه دا قواعد مات کړي، کلاسیک نه ګڼل داسې حال کې چې مولییر اکثرا یو کلاسیک ډرامه لیکونکی ګڼل کیږي، حتی که څه هم د هغه مزاحیه د باروک لخوا خورا اغیزمنه شوې.
تراژیدي
د کلاسیکو تراژیدیو موضوعات افسانوي یا افسانوي یا تاریخي دي او کرکټرونه یې اتلان دي. دا کرکټرونه ټول لوړ پوړي خلک دي، لکه پاچا، درباریان او لوړ رتبه امیران.
کلاسیکې تراژیدونه دروند انداز لري او په ترتیب سره لیکل شوي، او وزن یې 12 دی.
د دې حقیقت سره سره چې ډیری تراژیدي په زړه پورې پای ته رسیږي، یو غمجن پای د یوې تراژیدي اصلي ځانګړتیاو څخه نه دی، او ځینې تراژیدونه خوشحاله پای لري، لکه سیډ کورني. د ارسطو د اصولو له مخې، تراژیدي باید په لیدونکو کې ویره او کرکه رامنځته کړي.
کاميډي
څرنګه چې کامیډي په کلاسیکه دوره کې یو فرعي ژانر ګڼل کیده، د هغې لپاره کوم ځانګړي مقررات ندي ټاکل شوي. مولیر اکثرا په خپلو ډرامو کې د تراژیدي قواعد پلي کول ترڅو کامیډي ته یو عالي او باعزته حالت ورکړي ، او له همدې امله هغه د دې دورې ترټولو کلاسیک کامیډین ګڼل کیږي.
د تراژیدي برعکس، کوم چې د لوړ پوړو او عالي شخصیتونو داخلي شخړې انځوروي، کامیډي هغه سفرونه بیانوي چې په منځنیو یا ټیټو ټولنیزو طبقو کې ترسره کیږي (سوداګر، بورژوازي ، انتظار کونکي او نور). . . ) واقع کیږي او اصلي موخه یې د ټولنې عیبونه ښودل دي. د دې هدف لپاره، د کلاسیک دورې مزاحیانو د لوک سټایل کارول. کامیډي په خندا ولاړه ده او د ساتیرۍ لپاره ترسره کیږي او معمولا خوشحاله پای لري. په هرصورت، استثناوې لکه ډان جوآن مولییر تریخ پای لري.
ناول
د دې حقیقت سره سره چې ناول لیکل په 17 پیړۍ کې خورا مشهور نه و او ډیری ناولونه د نامعلومو لیکوالانو لخوا خپاره شوي، پدې برخه کې نوي نوښتونه لیدل کیدی شي. کلاسیک ناولونه، ډیری وختونه د هڅونکي جریانونو تر اغیز لاندې، په دې دوره کې ډیری بدلونونه هم راوړي. په مشهور کلاسیک ناولونو کې د مادام ډی لافایټ کارونه شامل دي په ځانګړې توګه مس کلیو نوم يادولی شو.