حیاتي_کیمیا
د قندونو نوري فعالیت
که چیرته د لمر وړانګی د یو مرکب د هستی څخه تیری کړو. نو هغه وړانګی چه د هستی څخه تیریږي د Polarized وړانګو په نوم یادیږي. او هغه وړانګی چی نه تیریږي د Non Polarized وړانګو په نوم یادیږي. پس که چیرته قندونه د نور د وړانګو په مقابل کې کیږدو نو هغه وړانګی چی ښی خوا ته کږي شی نو دغه قند د Derogatory په نوم يادیږي. او که برعکس چپ خوا ته کږي شي نو دغه قند د Levorotatory په نوم یادیږي. یا D د ښی خوا لپاره استعمالیږي او برعکس L هغه ګلوکوز دی چی وړانګي یی چپ خوا ته کږي شي. نوټ : یو قند ولی د لمر وړانګو ته د نوري فعالیت لپاره ږدو؟ ځکه دغه عملیه یا فعالیت مونږ ته د قند ډول او غلظت څرګندوي. لکه : که ګلوکوز د لمر وړانګو ته کیږدو نو وړانګی د (52,7 ) په اندازه ښی خوا ته کږوي. او که فرکتوز د لمر وړانګو ته کیږدو نو د لمر وړانګی د (92,2) په اندازه چپ خوا ته کږيږي. په اصل کې Optical activity د نور د وړانګو ښی یا چپ لور ته کږولو ته وایی. چي په کیمیا ورته Metatoration وایی یعنی کږیدل. غیر متناظر کاربن : هغه کاربن ته ویل کیږي چي د څلورو مختلفو ګروپونو سره وصل شوي وي. لکه په ګلوکوز کې 4 غیر متناظر کاربنونه وجود لري او ګلسیرو الدیهاید کې 1 غیر متناظر کاربن وجود لري. لکه : برعکس متناظر کاربن هغه دی چی د عین ګروپونو سره وصل وي. لکه : میتان په طبیعت کې ډیر قندونه شته چی د وروستی دوهم کاربن له مخی طبقه بندی کیږي. کچیرته د فعال کاربن څخه نمره وهل شروع کړو که په 5 کاربن باندی د OH ګروپ ښی خوا ته راشی دغه ډول قندونو ته D-glucose وایی. برعکس که چپ خوا ته وي نو دا ډول قندونو ته L-glucose وایی. لکه : دغه ډول تقسیمات د میتابولیزم له مخی ډیر د اهمیت وړ دي. ځکه چی D-glucose د حیواناتو او انسانانو لپاره د استفادی وړ دي. او د هضم لپاره یی په ځان کې انزایمونه لري. خو L-glucose یواځی د بکتریاوو په واسطه تولیدیږي کوم چی حیوانات او نباتات ترې استفاده نشی کولاي. » د ساده قندونو فرمول د لمړي ځل لپاره د یو جرمنی عالم ((Fitting .g له خوا ولیکل شوي.چی یو د OH ګروپ یی ورکړي وؤ. چی دا یو ګلوکوز وؤ. » څرنګه چی د ساده قندونو دغه ډول فرمولونه د ګلوکوز د انواعو خصوصیات په ښه ډول نشی ښودلائ. نو یو بل جرمنی عالم د (Fisher)په نوم ساده قندونو ته دا ډول شکل ورکړو. چی Fisher ګلوکوز په اوبو کې منحل کړ او د لمر وړانګو ته یی کیښود له نیم ساعت وروسته د لمر وړانګی د 52,7 درجو په اندازه کږي شوي یعنی په کیمیا کی د لمر د وړانګو کږیدلو ته Metatoration وایی. نو Fisher ثابته کړه چی د نور د وړانګو کږیدل نه یواځی په D-glucose کې بلکی د قندونو په محلولونو کې هم رامنځ ته کیږي. یعنی قند چی په هر شکل وجود لري نو Polarized یی ثابت پاتی کیږي. همدارنګه Fisher وویل چی قندونه د H او OH ......... کاربن او 5 کاربن سره تعامل کوي. چی د یو مالیکول HOH په خارجولو سره دوه ډوله نور قندونه د α او β په نامه رامنځ ته کوي. » کچیرته په یو قند کې د OH ګروپ په اول کاربن باندی ښی خوا ته واقع وي. نو د الفا ګلوکوز په نوم یادیږي. » کچیرته د OH ګروپ په اول کاربن باندی چپ خواته وجود ولري نو د بیتا ګلوکوز په نوم یادیږي. الفا ګلوکوز : د حیواناتو او نباتاتو یا هغه حیواناتو چی ساده معده ولري د هضم وړ دی. بیتا ګلوکوز : د هغه حیواناتو لپاره چی مرکبی معدي ولري او د β ګلوکوز د هضم لپاره پخپلو شکمو یا Grabage کې انزایمونه ولري د هضم وړ دی. په نړۍ کې د 75% په اندازه د β ګلوکوز قندونه وجود لري. د ګلوکوز د تعامل معادله داده چی 1 او 5 کاربن سره تعامل کوي. او α او β په نامه قندونه جوړوي. نو دا چی د α او β قندونو د لیکلو لپاره ډیر وخت او ډیر ځای ته ضرورت دی.نو د Huwart په نامه یو عالم ددوی لپاره حلقوی فرمولونه جوړ کړل چی په لاندی ډول دي. -1 یو شپږ ضلعی رسموؤ. -2 کچیرته د OH ګروپ په اول کاربن باندی ښی خوا ته واقع وي نو د OH ګروپ لاندی لیکل کیږی. او کچیرته د OH ګروپ په اول کاربن باندی چپ خواته وي نو په حلقوی فرمول کې پورته لیکل کیږي. لکه د α قند کې :