cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تیوکراسي
مونټ اتوس /د اتوس غر
مونت اتوس په یونان کې یوه غرنۍ ټاپووزمه ده چې د ختيځ ارټوډوکس یوه خپلواکه سیمه بلل کېږي دا سیمه د قسطنطنیې د مشر تر مستقیم واک لاندې له ۲۰ صومعو/ رهبانګاوو څخه جوړه ده. عیسویانو په مونت اتوس کې نږدې ۱۸۰۰ کاله ژوند کړی او د صومعو اوږد تاريخ لري چې لږ تر لږه له ميلاد څخه مخکې ۸۰۰ کال ته ورګرځي. په مونت اتوس کې د خپل سري نظام سرچينه هغه سلطنتي فرمان ته ورګرځي چې په ۹۷۲ کال کې د بیزانس امپراتور جان تزیمیسس په واسطه صادر او په ۱۰۹۵ کال کې د امپراتور الکسیوس کومننوس لومړي له خوا تائید شو. یونان په ۱۹۱۲ کال کې د بالکان په لومړۍ جګړه کې د دې سیمې کنترول له عثماني امپراتورۍ څخه واخیست. په هر حال د لومړۍ نړيوالې جګړې په بهیر کې د روسيې امپراتورۍ تر له‌منځه تللو وروسته په رسمي ډول د یونان د یوې برخې په توګه په رسمیت وپېژندل شوه. مونت اتوس په اروپايي ټولنه کې د یونان د غړیتوب له امله په ځانګړي ډول په اروپا کې د اړتیا وړ توکو او افرادو د ازاد تګ راتګ لپاره معاف دی او دننه کېدل یوازې د راهب له څرګندې اجازې سره مجاز دی. د مونت اتوس د ورځنیو سیلانیانو شمېر محدود دی او ټولو سیلانیانو ته لازمي ده چې دننه کېدو اجازه‌پاڼه ولري. یوازې نارينه له دې ځای څخه د لېدنې اجازه لري او ختیځ ارټوډوکس عیسویان د اجازه‌لیک په ورکولو کې لومړیتوب لري. د مونت اتوس اوسېدونکي باید ۱۸ کلن نارینه وي او تر هغه پورته عمرلرونکي هغه کسان واوسي چې د ختيځې ارټوډوکس کلیسا غړي، راهبان او یاهم کاریګران وي.
اتوس په مشترک ډول د ۲۰لو صومعو ټولنې د غړو او یو مدني مدیر له‌خوا چې د یونان د بهرنیو چارو د وزارت له‌خوا منصوبېږي اداره کېږي. رهباني ټولنه د پروتوس‌یانو (د رهباني چارو د دفتر مسؤل، ژباړن) له‌خوا اداره کېږي.
اسلامي تيوکراسي
اسلامي جمهوریت هغه نوم دی چې هغو څو ایالتونو ته ورکول کېږي چې په رسمي ډول له اسلامي قوانینو سره اداره کېږي لکه د ایران اسلامي جمهوریت، د پاکستان اسلامي جمهوریت او مورېتانیا. پاکستان د ۱۹۵۶ کال د قانون پر بنسټ لومړی دا لقب تصویب کړ. مویتاني د ۱۹۵۸ کال په ۲۸مه ومانه. ایران د ۱۹۷۹ کال تر انقلاب وروسته کله چې د پهلویانو لړۍ نسکوره شوه دا لقب تصویب کړ. افغانستان دا لقب په ۲۰۰۴ کال کې د طالبانو تر نسکورېدو وروسته تصویب کړ. دا هېوادونه له ورته نومونو سره سره په‌خپلو دولتونو او قوانینو کې ډېر توپيرونه سره لري.
سرچينې
[1] په رومن – کاتولیک کلیسا کې تر پاپ وروسته مقام/رتبه، ژباړن
ژوبڼ
ژوبڼ (د ژویو ساتن ځای) هغه ځای ته ویل کیږي چیرته چې کورني او وخشي ژوي ساتل کیږي. ژوبڼونه حکومتي او غیر حکومتي شتون لري، په حکومتي ژوبڼونه کې تر ډیره د ژویو د منخریضه نصلونو ته ځانګړې پاملرنه کیږي ترڅو لمنځه لاړ نشي. غیرې حکومتي ژوبڼوته ترډیره سیلانې ته ځانګړي شوي وي.
اسکندرون
اسکند رون په ترکي İskenderun) د ترکې هیواد سویل ختیځ کې د ختای ولایت مرکز دی.
مبارکه ولسوالي
مبارکه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مبارکه)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د مبارکه ښار دی. دا ولسوالي ۱۵۰٬۴۴۱ تنه نفوس لري. د مبارکه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
گيورگې ژوکوف
مارشال گيورگې ژوکوف يو روسي پوځي افسر و.
ختيځه اروپا
وېشنيزه:د اروپا سيمې وېشنيزه:ختيځه اروپا
سنت کیتس او نویس
سنت کیتس او نویس په انګلیسي Federation of Saint Kitts and Nevis په رسمي نوم د (سنت کیتس او نویس فدراسیون) په کارایب سمندر کې ټاپو ییز هیواد دی د آنتیګوا او باربودا لویدیځ او د امریکا متحده آیالاتونو ویرجین ټاپوګانو ختیځ کې موقیعت لري. یاد هیواد ۰۰۰'۵۲ وګړي او ۲۶۱ کیلومتره مساحت لری ،پلازمینه یې باستر او رسمي ژبه یې انګلیسي ده. د سنت کیتس او نویس نوم تر ۱۹۸۶م کال پوری سنت کرستوفر او نویس وو، ددی هیواد د حکومت ډول پادشاهي د پیسو واحد یې د کارایب ډالر او حکومت یې د بریتانیا ملکه الیزابت اېداره کوي.
واخان لاره
که د واخان لويه لاره جوړه شي نو گټه به يې نه يواځې افغانان بلکې نورو گاونډيو هيوادونو ته هم ورسېږي. د وريښمو پخوانۍ سوداگريزه لاره به بېرته راوژندۍ شي. افغانستان به وکړای شي د چین سره نېغ په نېغه سوداگري وکړي. افغانستان به نور اړ نه وي چې له چین څخه د پاکستان له لارې واردات وکړي او پاکستان ته ډېر گران ترانزیتي محصولات ورکړي. افغان سوداگر به په اسانه توگه چینائي توکي د واخان له لارې هیواد ته وارد کړي. همدا راز به خپل توکې چین ته د همدې لارې صادر کړي. افغانستان ته یې بله گټه دا ده چې په زرگونه خلکو ته به د سړک د جوړونې په پروسه کې او د سوداگرۍ په مهال د کار زمينه برابره شي.
سرچینې
وېشنيزه:د افغانستان د حلقوي سړک
سرپوښ بازار
سرپوښ بازار د افغانستان له لرغونو بازارونو دي چي دوه نيمي پېړۍ وړاندي د کندهاري سردار کهندل خان په امر د کندهاري معمارانو په لاس جوړ سو.
کهندل خان له ۱۸۴۲-۱۸۵۵ع د کندهار والي وو چي د سردار پاينده محمد خان ۱۲ زوی وو.
سرپوښ بازار ته څلور د ننوتلو لارې دي چي شاه بازار ، کابل بازار ، بامیزو کوڅه او دوهمه بامیزو کوڅه ئې نومونه دي.
دغه بازار کي اوس د کندهار د لاسي صنعت، په ځانګړې توګه د کندهارۍ خولۍ د تولید او پلورلو یو لوی مرکز دئ.
مشگين‌شهر ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د اردبيل ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د افغانستان حلقوي سړک
د افغانستان لومړی حلقوي سړک کابو ۳۶۶۲  کیلو متره اوږدوالی لري، چې د ۳۴ ولایتونو له ډلې ۱۶هغه سره نښلوي او له تېر ۲۰۰۳ کال را پدېخوا يې ۹۰ سلنه چارې بشپړې شوې دي. حلقوي سړک کابل د لوگر، غزني او زابل له لارې د کندهار سره او له هغه ځايه د پاکستان د کويټې ښار سره نښلوي. همدار راز کندهار د هلمند، نيمروز او فراه له لارې د هرات سره نښلوي.
سردار داوود خان غوښتل د حلقوي سړک له لارې د هیواد لويې سیمې ونښلوي، په هیواد کې ټرانسپورټي سیستم اسانه او د گاونډیو هيوادونو سره سوادگرۍ ته وده ورکړي. د روسانو د یرغل سره د حلقوي سړک کارونه په ټپه ودریدل. کوم سړکونه چې د حلقوي سړک پلان له مخې سردار داوود خان جوړ کړي وو زیاتې برخې يې په جنگونو کې له منځه ولاړې.
سرچینې
وېشنيزه:د افغانستان د حلقوي سړک
اسکار جایزه
اســـــــــــــکار ( (انگلیسی: Academy Awards)یوه تولنه ده چی هر کال  نری کی جوری گی او هغه غوره فلمونه تاکل کی او هغی ته اسکار  ورکیگی.هر کال 100 مملکتو کی په ژوندی بنه دا د نریوالی تولنی خپل مملکت کی خپره کوی.اسکار یوه د نه جایزونه  د اکادمی اورد جایزونه ده
ميرويس نيکه (کتاب)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
لوېديځه اروپا
لوېديځه اروپا په اروپا کې يوه جغرافي سياسي سيمه ده چې د اروپا لوېديځه برخه جوړوي.
وېشنيزه:د اروپا سيمې وېشنيزه:لوېديځه اروپا
سنت لوسیا
سنت لوسیا په انګلیسي Saint Lucia د کارایب سمندر کې پروت کوچېنې ټاپوییز هیواد دید فرانسه اړوند نارتینیک جنوب لورته او د سنت وینستا او ګرنادینان هیواد شمال ته موقیعت لري. د سنت لوسیا پلازمینه د کاستریس ښار رسمي ژبه یې انګلیسي او مساحت ۶۲۰ کیلومتره مربع دی یاد هیواد د نامعلوم اټکل له مخې ۶۲۰'۱۶۰ زره وګړي لري د خپلواکی کال یې ۲۲ د فبروری ۱۹۷۹ له بریتانیا نه دی د پیسو واحد یې د ختیځ کارایب ډالر او حکومت یې د د بریتانیا دوهمه ملکه الیزابت تر نظر لاندی دی.
سلیمان زلمی
زه سلیمان زلمی د ګل رحیم زلمی زوی د لغمان ولایت د قرغیو ولسوالۍ اوسیدونکی یم د ننګرهار د ښوونې او روزنې پوهنځې دپښتو څانګې څخه فارغ او دلغمان ولایت پوهنې ریاست کې د پيداګوژۍ د څانګې علمي او مسلکي غړی یم،دا وېکيپيډیا مې د لوستونکو سره د خپلو شته معلوماتو د شریکولو په موخه جوړه کړه هېله ده په دې برخه کې بریالی شم.په درنښت
ټایټانیک (بیړۍ)
ټایټانیک (په انګلیسي: RMS Titanic) د برتانیا لوکس مسافر وړونکې بیړۍ وه چې د اپریل په ۱۴-۱۵، ۱۹۱۲ کال کې د خپل لومړني سفر په جریان کې د انګلستان له ساوت امپټون څخه نیویارک ښار ته په لاره کې د یخي د کندې سره تر ټکر کولو وروسته ډوبه شوه چې شاوخوا ۱۵۰۰ مسافرین او د کښتۍ پرسونل یې ووژل.
د جیورجین دوره
د جیورجین اصطلاح په عمومي توګه د ټولنیز او سیاسي تاریخ او معمارۍ په برخو کې کارول کېږي. د اګوستایي ادبياتو اصطلاح تر ډېره د ۱۷۰۰ ـ ۱۷۴۰ز کلونو په دوره کې د اګوستایي ډرامې، اګوستایي شعر او اګوستایي نثر لپاره کارول کېږي. د اګستان اصطلاح د لرغوني روم جمهوریت نه د لاتیني ادبیاتو نفوذ او اغېز ته اشاره کوي.
د جیورجین دوره، دا اصطلاح د شلمې پېړۍ د دوو بریتانیوي پاچاهانو، یعنې پینځم جورج او شپږم جورج دورې ته نه ویل کېږي، بلکې دا دورې په ساده ډول د جیورجین په نامه یادېږي.
هنرونه
د جیورجین ټولنه او بوختیاوې یې په ښه توګه د یو شمېر لیکوالانو لکه دینیل دیفو، جوناتن سویفت، سمویل ریچاردسن، هنري فیلدینګ، لارنس سترن، میري شیلي او جین استین په ناولونو کې انځور شوې دي؛ چې د رابرت ادام، جان نیش او جیمز و‎ایت او د هغو اړوندو ځانګړنو لکه د ګوتیک بیا را ژوندي کولو ځانګړي سبک څرګندېدو په وسیله روښانه شوي، چې د ودانۍ د طرحه کولو اړوندې طلایي دورې پورې اړوندېږي.
د هنرونو وده د رومانتیکو شاعرانو او په تېره بیا د سامویل تیلور کولریج، ویلیم وردزورت، پرسي بیس شیلي، ویلیم بلیک، جان کیټس، لارد بایرن او رابرت برنز پرمهال په ډېره روښانه توګه وښودل شوه. د دوی کارونو د شعر نوې دورې ته لار هواره کړه، چې د روښانه او رنګارنګې ژبې ځانګړتیا ښيي او د لوړې کچې نظریات او موضوعات خپاره او تداعي کوي.
د جیورجین د ځانګړې معمارۍ ښې او څرګندې بېلګې د ادینبورګ نوی ښارګوټی، د جیورجین دوبلین، په نیوکاسل اپون تاین کې د ګرینګر ښار، د لیورپول د جیورجین سیمه او د برسټول او باث ډېر نورې برخې دي.
د جان فیلد، هېندل، هایدن، کلیمنټي، جوهان کریستین باخ، ویلیم بویس، موتزارت، بیتوون او مېندلسون موسیقي په هغه وخت کې د انګلستان ډېره نامتو موسیقي وه.
ټولنیز بدلون
د صنعتي انقلاب له پیل سره، چې د طبقاتي وېش د شدت بهیر او دغه راز د سیالۍ لرونکو سیاسي احزابو لکه ویګیانو او تور‌یانو د راڅرګندېدو بهیر پیل شو، دا مهال په انګلستان کې د لوی ټولنیز بدلون وخت و.
په کلیوالو سیمو کې کرنیز انقلاب د خلکو په خوځښت کې د لوبو بدلونونو، د کوچنیو ټولنو د کمښت، د ښارونو د ودې او د ټرانسپورت د یو متحد سیسټم د پیلامې لامل شو، خو په دې توګه د ښارونو او کلیوالو سیمو په کمېدو سره نور فرعي کلي او د کارونو کمښت او نشتوالی رامنځته شو، چې د دې هرڅه له امله کاناډا، د شمالي امریکا اړوند مستعمرو (چې په دې دوره کې په متحده ایالاتو بدل شول) او د بریتانیا سترواکۍ نورو برخو ته کډوالي زیاته شوه.
انجیل دین او ټولنیز اصلاحات
د انګلستان د کلیسا دننه او بهر د انجیل خوځښت د ۱۸مې پېړۍ په وروستیو او د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې قدرت ترلاسه کړ. دغه خوځښت د دودیز دیني حساسیت ننګونه وکړه، چې د لوړې طبقې لپاره د عزت او ویاړ په توګه او د نورو ټولو لپاره په مناسب چلند سره په سمه او وفاداره توګه د مناسکو پر ترسره کولو ټینګار کاوه. جان ویسلي (۱۷۰۳ – ۱۷۹۱ز کلونه) او د هغه پیروانو د بیا ژوندي کوونکي دین تبلیغ کاوه او هڅه یې کوله چې خلک د مقدس کتاب لوستلو، منظمې دعا کولو او په تېره بیا د بیا را ژوندي کولو تجربې له لارې له مسیح سره په شخصي اړیکه بدله کړي. ویسلي پخپله ۵۲۰۰۰ ځلې تبلیغ وکړ او له نارینه او ښځینه وو یې وغوښتل، چې «وخت جبران کړئ» او خپل روح وژغورئ. ویسلي تل د انګلستان په کلیسا کې کار او فعالیت کاوه، خو ‎د هغه په ​​​مړینې سره د هغه پیروانو له دې کلیسا نه بهر ځینې بنسټونه جوړ کړل، چې د میتودیست په کلیسا بدل شول. د ناهمغږه دودیزو کلیساوو ترڅنګ پریسبیتریان، جماعت پال، باپتیستان،  یونیتاریان او کویکران ولاړ و. په دې توګه ناهمغږې کلیساوې د بیا ژوندي کولو تر اغېز لاندې راغلې.
د انګلستان کلیسا واکمنه پاتې شوه، خو یوه مخ پر ودې او بیا ژغورونکې انجیلي ډله یې درلوده، چې د «ټیټې کلیسا» په نامه وه. په مشرانو کې ویلیم ولبرفورس او هانا مور شامل وو، چې د کلفام فرقې له لارې لوړې طبقې ته ورسېد. دا مشران یې د سیاسي اصلاحاتو په لټه کې نه و، بلکې د سیاسي اقدام له لارې د ځانونو د ژغورنې په موخه د غلامانو په ازادولو، د جنګ د ختمولو، له ماشومانو او حیواناتو سره د ظلم پای ته رسولو، د قمار بندولو او د سبت په ورځ له فضیلت نه ډډه کولو په برخه کې د یو فرصت په لټه کې وو. دوی به هره ورځ انجیل لوسته، ټولې ارواوې د خدای په وړاندې برابرې وې، خو ټول بدنونه نه وو؛ نو ځکه انجیلیانو د انګلیسي ټولنې د درجه بندي اړوند جوړښت نه ننګاوه. لکه څنګه چې آر. جې موریس په ۱۹۸۳ز کال کې خپله مقاله «داوطلبانه ټولنې او د بریتانیا ښاري اشرافیان ۱۷۸۰ – ۱۸۵۰ز کلونه» کې یادونه وکړه «انګلستان د اتلسمې پېړۍ په منځنیو وختونو کې یوه باثباته ټولنه وه، یعنې هغو کسانو چې مادي او ایډیالوژیکي ځواک درلود، ټولو یې د دې توان درلود، چې په اغېزمنه او ګټوره توګه د قدرت دفاع وکړي»، خو «له ۱۷۸۰ز کال نه وروسته په شلو کلونو کې د بریتانیایي ټولنې دا جوړښت مات شو»، له همدې امله لکه څنګه چې نامتو تاریخ لیکونکې لیزا وود د «د نظم او انضباط طریقې: ښځې، محافظه کاري او د فرانسې له انقلاب وروسته رومان» په نامه خپل کتاب کې د نظم د طریقې په هکله استدلال کړی، انګلستان کې د انجیل دین د واکمنې طبقې د ټولنیز کنټرول د یوې وسیلې په توګه کاراوه او ټولې هغه نارضایتۍ یې خنثی کولې، چې په فرانسه کې یې انقلاب پیل کړی و. بیا هم دې هر څه د جنسیت او طبقاتي درجه بندي اړوندو برخو د ننګونې لپاره په خپل ځان کې تخمونه لرل.
ایکوسوسیالیزم
ایکوسوسیالیزم (د زرغون سوسیالیزم یا سوسیالیستي ایکولوژي په نوم هم پېژندل کېږي) یوه مفکوره ده، چې د سوسیالیزم اړخونه له زرغون سیاست، ایکولوژي او د بدلون نړیوالتوب یا نړیوال کولو له ضد سره یوځای کوي. په عموم کې سوسیالیستان په دې اند دي چې: د ظالمو دولتونو او نړیوالو جوړښتونو تر څارنې لاندې د پانګوالۍ سیستم پراخول د نړیوال کولو او امپریالیزم له لارې د ټولنیز جلاوالي، بېوزلۍ، جګړې او د چاپېریال د تخریب لامل دی.
ایکوسوسیالیزم ټينګار کوي چې: پانګوال اقتصادي نظام په بنسټيز ډول د پایښت له ایکولوژیکي او ټولنیزو اړتیاوو سره سمون نه لري او د پراختیا غوښتنې د پانګوالۍ له جوړښتي چارو سره په ټکر کې دي. ددې منطق له مخې د ایکولوژیکي کړکېچونو لپاره د بازار پر بنسټ حللارې (ایکولوژیکي اقتصاد، د چاپېریال اقتصاد، زرغون اقتصاد) د تخنیکي محرکونو په توګه رد شوي دي، چې د پانګوالیزم له جوړښتي ناکامیو سره مخ نه دي. ایکو سوسیالیزم د پانګوالۍ د بري لپاره د اوسني کړکېچ د یوازینۍ کافي حللارې په توګه د یوه مساوي اقتصادي/سیاسي/ ټولنیز جوړښت ملاتړ کوي، چې له ناانساني ایکولوژي سره د انساني ټولنې د همغږي کولو او د انساني اړتیاوو د پوره کولو په موخه ډیزاین شوی او له همدې امله د پایښت پر لور یوازینۍ لاره ده.
ایکوسوسیالیستان د پانګوالۍ د ختمولو، په ازاده توګه د تړلو تولیدوونکو له خوا د تولید د وسیلو د ګډ مالکیت او د عامو خلکو د بیارغولو پلوي کوي.
مفکوره
ایکوسوسیالیستان د زرغون سیاست او سوسیالیزم پر ډېرو پخوانیو او اوسنیو بڼو نیوکه کوي. هغوی زیاتره وخت له روښانه پانګوال ضد نظرونو سره زرغون سیاست د«سور زرغون»پلویانو په توګه تشرېح کړی دی، چې ترډېره له مارکسیزم نه الهام اخلي (سور زرغون له ایکو پانګوالو او زرغون انارکیستانو سره په ټکر کې دي).
د «هندواڼې» اصطلاح په عامه توګه په توجیه سره زرغونو خلکو ته کارېږي، چې د «ټولنیز عدالت» موخې له ایکولوژیکي موخو لوړې وښيي، په دې معنا چې دوی دباندې شنه؛ خو دننه سره دي. دا اصطلاح په اسټرالیا او نیوزیلېنډ کې عامه ده او معمولاً پیټر بیمکن یا ډېری وخت وارین ټي بروکس ته منسوبېږي. دواړه پر چاپېریالیزم نیوکه کوي.
د نیوزیلېنډ یوه ورځپاڼه د «واټر میلن» یا هندواڼې اصطلاح په ویاړ سره کاروي او په ګوته کوي، چې په بهر کې شنه یا زرغونه ده او دننه یې «لیبرال» ده، په داسې حال کې چې د «سوسیالیستي سیاسي لېوالتیا» یادونه هم کوي، په زیاترو انګلیسي ژبو هېوادونو کې د سیاسي کیڼ اړخو د تشرېح کولو لپاره د «لیبرال» اصطلاح کاروي. زیاتره وخت سره زرغون «فنډیز» یا «بنسټپاله» زرغون دي، هغه اصطلاح چې معمولاً له ژورې ایکولوژۍ سره تړاو لري، په داسې حال کې چې د المان د زرغون ګوند د «فڼدي» ډلې په نورو زرغونو ګوندونو کې ایکو سوسیالیست، او ایکوسوسیالیستان شامل دي، لکه: ډیریک وال، چې په رسنیو کې د فنډیز په توګه تشرېح شوي دي.
زرغون انارکیزم
زرغون انارکیزم د انارکیزم د فکر یو مکتب دی، چې د چاپېریال پر موضوعاتو ډېر ټینګار کوي. د امریکايي انارکیست هنري ډيویډ تورو او د هغه د کتاب والډن، همداراز د لیف تولستوی او ایلیسي ریکلس یو مهم لومړی فکر و. د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې انارکو-نیچریزم په فرانسه، هسپانیه، کیوبا او پرتګال کې د انفرادي انارشیزم په حلقو کې د انارکیزم او فطري فلسفي د فیوژن په توګه انارکو-نیچریزم راڅرګند شو. د ۲۰مې پېړۍ په نیمايي کې د هربرټ ریډ ایتیل مانین، لیوپولډ کوهر، جاک ایلول او پاول ګوډمن په ګډون ډېرو انارشیستانو د دوی له انارکیزم سره تړلي پروټو-چاپیریال نظرونه لرل. د مانین د ۱۹۴۴ز کال کتاب «ډوډۍ او ګلابونه»: یوه یوتوپیايي سروې او بلو پرنټ د انارکیست تاریخپوه رابرټ ګراهام له خوا د ټولنې د موجوده او ویجاړوونکي صنعتي سازمان په مقابل کې د ایکولوژیکي لیدلوري په توګه بیان شوی دی. انارکو-پریمیتزم او ټولنیزه ایکولوژي مهم معاصر بهیرونه دي.
کمونالیزم او ټولنیزه ایکولوژي
ټولنیزه ایکولوژي، د موري بوکچین له کار او اندونو سره نږدې اړیکه لري او د انارکیست پیټر کروپوټکین له خوا اغېزمنه شوې ده. د ټولنیزې ایکولوژي پوهان ټینګار کوي، چې د اوسنۍ ایکولوژي بحران په انساني ټولنیزو ستونزو کې ریښې لري او دا چې د انسان پر طبیعت برلاسی توب پر انسان د انسان له برلاسي نه رامنځته کېږي. په ۱۹۵۸ز کال کې موري بوکچین ځان د یوه انارکیست په توګه تعریف کړ، چې د انارکیزم او ایکولوژي ترمنځ موازي ښکاري. د هغه لومړی کتاب «زموږ مصنوعي چاپېریال» د راحیل کارسن له «خاموش پسرلي» نه څو میاشتې مخکې په ۱۹۶۲ز کال کې د لویس هربرد په مستعار نوم خپور شو. دې کتاب د چاپېریال د ناروغیو پراخه لړۍ بیان کړې ده، خو د خپل سیاسي افراطیت له امله ورته لږ پام شوی دی. د هغه بنسټیزې مقالې «ایکولوژي او انقلابي فکر» په افراطي سیاست کې ایکولوژي د یوې مفکورې په توګه معرفي کړه. په ۱۹۶۸ز کال کې هغه یوه بله ډله جوړه کړه، چې د انارکسوس مجله یې خپره کړه او دې مجلې د پوسټ-سکارسیټي او د ایکولوژیکي ټکنالوژیو لکه لمر، باد او انرژي او د نامتمرکز کولو او کوچني کولو په اړه یې نورې نوښتګرې مقالې خپرې کړې. په ټوله امریکا کې یې په لکچر ورکولو سره د مبارزې له لارې د ایکولوژي د مفهوم په مشهورولو کې مرسته وکړه.
پوسټ – سکارسیټي انارکیزم، د هغو مقالو ټولګه ده، چې موري بوکچینلیکلېاو په لومړي ځل په ۱۹۷۱ز کال کې د رامپارټس پریس له خوا خپره شوې ده. دا د انارکیزم ممکنه بڼه په ګوته کوي، چې ښايي په پوسټ-سکارسیټي شرایطو کې وي. دا د بوکچین د لویو کارونو له ډلې دی او بنسټپاله مقالې یې د ټکنالوژۍ د ازادۍ پر وړتیا د باور په اړه د یوټوپیان او مسیحي کېدو له امله جنجال رامنځته کړی دی. بوکچین استدلال کوي، چې پوسټ- صنعتي ټولنې هم پوسټ-سکارسیټي ټولنې دي او دا فرض کولای شي، چې «د ټولنیزو او کلتوري امکانانو بشپړتیا، په ټکنالوژۍ کې په پراخه کچه پټه وي». اوس د ټولنې ځان-اداره کول د ټکنالوژیکي پرمختګ له امله شونې شوې ده او کله چې ټکنالوژي له ایکولوژیکي پلوه په حساس ډول کارېږي، د ټولنې انقلابي ظرفیت به ډېر بدلون ومومي. په ۱۹۸۲ز کال کې د هغه کتاب «د ازادۍ ایکولوژي» په متحده ایالاتو او بهر کې د ایکولوژي پر رامنځته شوي غورځنګ ژور اغېز درلود. هغه په ۱۹۸۶-۹۰ز کلونو کې په برلنګټن ګرینز کې اصلي شخصیت و، د ایکولوژۍ یو ګروپ چې د ګاونډ ډیموکراسۍ د رامنځته کولو لپاره په یوه پروګرام کې ښاري شورا ته نوماند و.
ایکوسوسیالیست ستراتیژي
ایکوسوسیالیست په عمومي توګه د پانګوالۍ او دولت د عدم تشدد د له منځه وړلو پلوي کوي. په ازاده توګه د ټولو تولیدوونکو له خوا د تولید د وسیلو په ډله‌ ییز مالکیت او د کامنس پر بیارغونه تمرکز کوي. ایکوسوسیالیستي ټولنې ته د رسېدو لپاره ایکوسوسیالیست د کارګرې طبقې د پانګوالۍ ضد مقاومت پلوي کوي، خو دا هم په دې باور دي، چې په ټوله نړۍ کې د خپلواکو، بنسټیزو اشخاصو او ډلو لپاره د ادارې امکانات شته، چې د عدم تشدد د بنسټیز ټولنیز بدلون لپاره مخکینۍ پروژې رامنځته کولای شي.
دا لومړني ګامونه له بازار او تولید نه ورهاخوا د کارېدونکو ارزښتونو پر وده د تولید اساس رامنځته کوي او د مقاومت د ټولنو د نړیوال کېدو لامل کېږي، چې ایکوسوسیالیست ګوند یا د اصلي ګروپونو شبکه چې د عدم تشدد  پر بنسټیز ټولنیز بدلون تمرکز کوي. بیا یو ایکوسوسیالیستي انقلاب ترسره کېږي.
نمایندګي
زیاتره ایکوسوسیالیستانو لکه الان رابرټس، د کارګرې طبقې عمل او مقاومت هڅولی دی لکه د «زرغون بندیز» خوځښت، چې کارګران په هغو پروژو کې له برخه اخیستنې ډډه کوي، چې له ایکولوژیکي پلوه زیانمنوونکې وي. په ورته ډول، کوول د ایکوسوسیالیست ګوندونو په جوړولو کې په شته زرغونو ګوندونو کې د کاري طبقې ښکېلتیا د دوی پر ډېرې ښکلېتیا تمرکز کوي. په هر حال، هغه په دې باور دی، چې د ډېرو نورو ډولونو په څېر د سوسیالیستي ډولونو«هېڅ امتیازي استازی» یا انقلابي طبقه نشته او دا چې په ډېرو خپلواکو، سیمه‌ییزو خلکو او ډلو کې د نمایندګۍ ظرفیت شته، چې د عدم تشدد د بنسټیز بدلون لپارهاحتمالي پروژې رامنځته کولای شي. هغه پریفیګرېشن د ورکړل شوې احتمالي وړتیا په توګه تعریفوي، چې باید موجود وي، په دې معنا چې یوه شېبه د راتلونکي پر لور د ټولنیز ارګانیزم په هر اړین ټکي کې ځای پر ځای شوې ده.
بړبوکۍ
بړبوکۍ ستنې ته ورته په سختۍ سره تاوېدونکې هوا ده، کومه چې هم د ځمکې له سطحې او هم له کمولونمبس وريځې يا ډېر کم ځله د کمولس (د هوارې ځمکې پر سر ټيټه راټوله شوې وريځ) وريځې له بنسټ سره په اړيکه کې وي. ډېر ځله بړبوکۍ ته «اوښتونکی»، د ګرد توپان يا ګردله هم ويل کېږي، خو د موسم په علم کې توپان (سايکلون) ټکی، هغه موسمي نظام ته کارول کېږي، د کوم د مرکز په شا اوخوا کې چې د کم فشار لرونکې سيمه وي، چې ښکته لور د ځمکې سطحې ته د کتونکي له انده، په نيمه شمالي کره کې بادونه د ساعت د عقربې په مخالف لوري او په سويلي نيمه کره کې بادونه د ساعت د عقربې په موافق لوري چلېږي. بړبوکۍ په ګڼو بڼو او اندازو کې منځ ته راځي، ډېر ځله د «کمولونمبس» وريځې (ستره توره-خړ رنګه باراني وريځ) له بنسټ نه د هغه پايپ په ډول راوتونکې ښکاري چې په بېخ کې نری او د سر خوله يې پراخه وي، تر لاندې يې د تاوېدونکو خځلو او ګردونو وريځ وي. ډېرې بړبوکيو د باد تګ(رفتار) په يو ساعت کې له يو سل او لس ميله (۱۸۰ کيلو متره يو ساعت کې) کم وي، دا له نږدې دوه سوه اوپنځوس فوټه (۸۰ متره) نه زيات وي چې له ماتېدو مخکې يو څو ميله (څو کيلو متره) سفر کوي. ډېرې سختۍ بړبوکۍ په يوه ساعت کې له درې سوه ميله (۴۸۰ کيلو متره په يو ساعت کې) نه زياتې تېزې هوا چټکتيا تر لاسه کولای شي، قطر يې له دوو ميلو (درې کيلو متره) نه زيات وي او لسګونه ميله (له سل کيلو متره زيات) په ځمکه پاتې کېدای شي.
د بړبوکيو په ګڼو ډولونو کې د څو ګردابونو (خرخوړۍ/غړومبۍ) لرونکې بړبوکۍ، له ځمکې نه پورته کېدونکې بړبوکۍ او له اوبو نه پورته کېدونکې بړبوکۍ شاملې دي. د اوبو پر سر بړبوکۍ تاوراتاو (مارپيچ) قيف په شکل پايپ د هوا جريان ځانګړتيا لري، چې د يوې سترې کمولوس يا کومولونيمبس دريځۍ سره نښتی وي. په عمومي توګه، په «غير سپرسيلولر» بړبوکيو کې ډلبندي کېږي، کومې چې د اوبو د هستو په سر جوړېږي، خو په دې اړه موافقه نه شته چې ايا دا ريښتينې بړبوکۍ بلل کېدای شي که نه. د هوا دا تاويدونکې ليکه د استوا له لیکې سره نژدې په تودو سيمو کې منځ ته راځي او په لوړو جغرافيايي عرضونو کې ډېرې کمې دي. بړبوکيو ته ورته نورې هغه ښکارندې چې په طبيعيت کې شته، په هغې کې ګوستناډو، د شيطان ګرد، د اور ګرداب او د شيطان بخار شامل دي.
په شمالي امريکا کې بړبوکۍ زياتې منځ ته راځي ( په ځانګړي ډول د متحده ايالاتو په مرکزي او سويل ختيځو سيمو کې چې په عام ډول د بړبوکۍ د کوڅې په نامه يادېږي، په نړۍ کې متحده ايالات او کاناډا کې تر ټولو زياتې بړبوکۍ راځي). بړبوکۍ په سويلي افريقا، د اروپا په ډېره برخه (له هسپانيې، د الپس، بالکان او شمالي سکانډينيويا له ډېرو برخو پرته)، لوېديځه او ختيځه استراليا، نيوزيلانډ، بنګله ديش او ورسره نښتی ختيځ هندوستان، جاپان، فليپين او سويل ختيځ سويله امريکا (يوراګوای او ارجنټاين). شونې ده چې د «پلس-ډوپلر» رادار په کارولو سره د بړبوکۍ له پېښېدو مخکې يا پر مهال معلومات وکړای شي، دا معلومات د چټکتيا او انعکاس د معلوماتو په مټ تر لاسه کېدای شي، لکه «هوک ايکو» (د رادار يو ډول انځورونو انعکاس دی) يا د خځلو غونډاري، د توپان د نښو معلومولو په هڅو هم پېژندل کېدای شي.
د بړبوکۍ د درجه بندۍ اندازه
د بړبوکۍ د پیاوړتيا د اندازه کولو لپاره ګڼې پيمانې شته. د «فوجيټا» مقياس د بړبوکۍ ويجاړۍ ته په کتنې هغه درجه بندي کوي او په ځينو هېوادونو کې په پرمختللي « Enhanced Fujita Scale» (پرمختللی فوجيټا مقياس) باندې بدل شوی دی. يو F0 يا EF0 بړبوکۍ، کومه چې تر ټولو کمزورې ده، ونې ويجاړوي، خو مهمې ودانۍ نه شي ويجاړولای. يو F5 يا EF5 بړبوکۍ، تر ټولو پیاوړې، د ودانيو بېخونه راباسي او دنګې ودانۍ له منځه وړلای شي. د TORRO پيمانه له T0 د ډېرو کمزورو بړبوکيو نه نيولې تر T11  تر ټولو ځواکمنو پېژندل شويو بړبوکيو لپاره پیمانه ده. د ډوپلر رادار معلومات، فوټوګراميټري او د ځمکې د تاوېدو نمونې (تروکويدي نښې) هم شونې ده چې د بړبوکۍ د سختوالي او د هغې د درجې د ټاکلو لپاره تحليل شي.
رېښه
د انګليسي ژبې « tornado بړبوکۍ» ټکی د لاتيني ژبې له « tonare» ټکی نه اخیستل شوې چې معنا يې ده (رعد و برق/برېښناتندر)، خو شونې ده چې دا ټکی د هسپانوي ژبې له ټکي « tornado» نه اخیستل شوی وی چې معنا يې ده (تاوېدل، يا شکېدل). د بړبوکۍ مخالفه ښکارنده پراخه خپره شوی، مستقيمه ليکه ده چې «ډريچوز» (په اسمان کې ګڼې ورېځې) بلل کېږي. په عامه ژبه کې بړبوکۍ ته «تاوونکې» هم ويل کېږي، په زړه عامه اصطلاح کې د « cyclone» په نامه هم يادېږی.
تعريف
بړبوکۍ د هوا يوه له تشدد ډکه تاوېدونکې ستنه ده، چې له ځمکې سره نښتې وي، يا په عمودي ډول له جوړې شوې ځمکې نه راځړېدلې وي، يا له داسې وريځې لاندې وي، ډېر ځله (خو هر وخت نه) د قيف (هغه پايپ چې يو سر يې تنګ او بل آزاد وي) ته ورته وريځې په څېر ښکاري. د دې لپاره چې يو ګرداب د يوې بړبوکۍ په څېر ډلبندي شي، بايد له ځمکې او ورېځې له بنسټ دواړو سره نښتی وي. دا اصطلاح په دقيق ډول نه ده تعريف شوې؛ د بېلګې په ډول: په دې اړه اختلاف شته چې ايا له وريځې نه د داسې باد جلا جلا نښتې ښکتنۍ برخې جلا جلا بړبوکۍ بلل کېدای شي که نه. بړبوکۍ د باد ګرداب ته ويل کېږي، نه د وريځو راټولېدو ته.
قيف ته ورته وريځې
د قيف ته ورته وريځې او راټول شوي قيف د تعريف په اړه هم اختلافات شته. د هوا پېژندنې د اصطلاح پر بنسټ، قيفي وريځ هره هغه تاویدونکې وريځ ده چې له «کومولوس» يا «کومولونيمبوس» نه راځړېدلې وي، په همدې بنسټ ډېرې بړبوکۍ ترهمدې تعريف لاندې راځي. د ډېرو هوا پېژندونکو په منځ کې، د «قيفي وريځ» اصطلاح په دقيق ډول تاوېدونکې وريځ بلل کېږي، کومه چې د ځمکې په مخ د تېزو بادونو سره نښتې نه وي او متراکم قيف يوه پراخه اصطلاح ده، هره هغه تاوېدونکې وريځ بلل کېږي چې په عمودي ډول  جوړې شوې وريځې لاندې تاوېږي.
په عمومي  توګه بړبوکۍ قيف ته ورته وريځو په بڼه پيلېږي، چې د ځمکې پر مخ له تېزو بادونو سره اړيکه نه لري او ټولې دا ډول وريځې په بړبوکیو نه بدليږي. ډېرې بړبوکۍ د ځمکې پر مخ تېز بادونه توليدوي، په داسې حال کې چې د ليدو وړ قيف ته ورته جوړښت بيا هم د ځمکې پر سر وي، نو له دې امله له لرې واټن نه د قيفي وريځې او بړبوکۍ تر منځ توپير کول ستونزمن دي.
خپرېدل (وبا) او کورنۍ
کله کله، يو توپان يا په يو وخت کې يا يو له بل پسې، له يوه نه زياتې بړبوکۍ توليدوي. له يوه توپان نه پيدا شوي جلا جلا بړبوکيو ته د «بړبوکيو کورنۍ» وايي. د يوې پراخې کچې توپان له نظام نه کله ناکله ډېرې بړبوکۍ منځ ته راځي. که چېرې د دوی په فعاليت کې ځنډ رانه شي، دې ته د بړبوکۍ وبا (خپرېدل) ويل کېږي (که څه هم د «بړبوکۍ خپرېدل/وبا» اصطلاح بېلا بيل تعريفونه لري). په يوه سيمه کې (د بېلا بېلو موسمي نظامونو نه منځ ته راتلونکي) د توپان د خپريدو تر څنګ د څو پرله پسې ورځو پړاو د یوه توپان د خپرېدو لړۍ ده، کله کله دې توپان ته پراخه شوي بړبوکۍ وبا ويل کېږي.
اندازه او بڼه
ډېرې بړبوکۍ له ځمکې سره نژدې د خځلو د يوې کوچنۍ وريځې سره، څو سوه ګزه (متره) لرې واټن کې يوه نري قيف ته ورته بڼه غوره کوي. شونې ده چې بړبوکۍ د باران يا ګرد په مټ وپوښل شي. دا ډول بړبوکۍ په ځانګړي ډول ډېرې خطرناکې وي، ځکه چې شونې ده چې ډېر تجربه لرونکي د موسم پېژندونکي يې هم ونه ويني.
استخدام(ګومارنه)
استخدام یوه دوه اړخیزه اړیکه ده چې د حقوقو په مقابل کې د کاري خدمتونو وړاندې کول تنظیم کوي. په معمول ډول استخدام د یو هوکړه لیک پر بنسټ کېږي چې د هوکړې یو اړخ کارورکوونکی دی، چې کېدلای شي یو سهامي شرکت، غیرانتفاعي شرکت، تعاوني شرکت او یا هم هر ډول یو بنسټ وي چې د هوکړه شوي کار په بدل کې کارګر ته د هغه حقوق ورکوي. کارکوونکي د مزد په بدل کې کار کوي، کېدلای شي خپل حقونه د هر ساعت د کار له مخې، د یوې برخې کار او یا هم کلني معاش په توګه ترلاسه کړي، چې دغه چاره د کار ډول ته چې کارګر یې ترسره کوي، حاکمو شرایطو او همدارنګه د دواړو لورو له خوا چنو وهلو ته اړندوېږي. په ځینو برخو کې کارکوونکي کېدای شي انعام، بونس او یا هم په اسهامو کې برخه ترلاسه کړي. د استخدام په یو شمېر ډولونو کې کارکوونکي کېدلای شي، په  خپلو حقونو سربېره له یو شمېر نورو ښېګڼو هم برخمن شي. په دغو ښېګڼو کې کېدای شي روغتیايي بیمه، کور، د معیوبیت بیمه شامل شي. په معمول ډول د استخدام پروسه، د استخدام د قوانینو، بنسټونو او یا هم قانوني هوکړو له مخې اداره کېږي.
اسټرالیا
له ۲۰۰۹ ز کال راهیسې په اسټرالیا کې د استخدام پروسه د منصفانه کار د قانون (Fair Work Act) له مخې تنظیم او اداره کېږي.
کاناډا
د کاناډا په اونتاریو ایالت کې، د کاري مواردو اړوند رسمي شکایات د کار وزارت ته وړاندې کېږي. په کیوبیک ایالت کې شکایات کېدلای شي، د تربیتي معیارونو کمیسیون (Commission des normes du travail) ته ارجاع شي.
جرمني
په جرمني کې د کار او استخدام د هوکړو(قراردادونو) دوه ډېر کارېدونکي ډولونه Werksvertrag او Arbeitsvertrag دي؛ چې د Dienstleistungsvertrag (خدمات محوره قراردادونو) ډولونه دي. Arbeitsvertrag کېدای شي د لنډ مهال لپاره وي، په داسې حال کې چې لنډمهاله کارکوونکي د Zeitarbeit او یا Leiharbeit له مخې کار کوي. د کاري استخدام یو بل ډول جوړښت هم Arbeitnehmerüberlassung (ANÜ) دی.
هند
هند د قراردادي کار، د لږ معاش کچې او د کارکوونکي د راتلونکي لپاره د مالي اسانتیاوو د برابرولو قانون او هم  په دې برخه کې اړوند نور بېلابېل قوانین لري. په هند کې قراردادي کارکوونکو باید ټاکل شوی لږ تر لږه  کچه معاش ورکړل شي او همدارنګه باید ورته ځانګړې نور اسانتیاوې وړاندې شي. په داسې حال کې چې لا تر اوسه د دغه قانون د بشپړ پلي کېدو په برخه کې لا زیات کار پاتې دی.
پاکستان
پاکستان د قراردادي کار، لږ معاش کچې او د کارکوونکو د راتلونکې لپاره د مالي اسانتیاوو د برابرولو قانون نه لري. قراردادي کارکوونکو ته باید لږ تر لږه حد اقل ټاکل شوی معاش ورکړل شي او ګڼ شمېر نورې اسانتیاوې ورته برابرې شي. په داسې حال کې چې په دغه برخه کې شته قوانین تر اوسه بشپړ نه پلي کېږي.
فلیپین
په فلیپین کې د استخدام شرایط د کار او استخدام وزارت له خوا تنظیم کېږي.
سویډن
د سویډن د قوانینو له مخې، درې ډوله استخدام(ګومارنه) شتون لري:
په سویډن کې د لږ تر لږه معاش اړوند کوم قانون شتون نه لري. پر ځای یې د کارورکوونکو سازمانونو او کارګري اتحادیو ترمنځ د حداقل حقونو او د استخدام د نورو شرایطو اړوند هوکړې شتون لري.
په دغه هېواد کې د استخدام یو بل ډول قرارداد هم شته دی چې د قانون له لوري لا ندی تنظیم شوی او دا د ساعت له مخې استخدام دی (سویډني کې: Timanställning) چې کېدلای شي ،نورمال (نامحدود) استخدام وي، خو کاري وخت په کې نه دی ټاکل شوی او د فوري اړتیاوو پر بنسټ ورباندې پرېکړه کېږي. کارکوونکی اړ دی چې خپل تلیفون ته ځواب ورکړي او هر هغه مهال چې اړتیا وي، خپل کار ته حاضر شي، د بېلګې په توګه: کله چې یو کس ناروغ وي او نه شي کولای دندې ته حاضر شي، هغوی یوازې د خپل واقعي کار د مهال حقوق ترلاسه کوي او کېدلای شي، د بیاځلي اړیکې په نه ترلاسه کولو سره له کوم لامل پرته له کاره واېستل شي. دغه ډول هوکړه(قرارداد) په خصوصي سکتور کې دود ده.
بریتانیا
په بریتانیا کې کاري هوکړه لیکونه، د حکومت له خوا په لاندې ډولونو ډلبندي شوي:
متحده ایالات
کارکووني تر ډېره د خپلواکو هوکړه کوونکو پر وړاندې درېږي، په ځانګړې توګه هغه مهال چې د مشابه مالیاتو د ورکولو اړوند د کارګر د استحقاق، کاریګرو ته د تاوان او د بېکارۍ د بیمې د ښېګڼو اړوند د نظر اختلاف شتون ولري. په داسې حال کې چې د ۲۰۰۹ ز کال په سپټمبر میاشت کې محکمې په Brown v. J. Kaz, Inc قضیه کې حکم ورکړ چې خپلواک هوکړه کوونکي په هغه حالت کې چې په منظم ډول کارورکوونکي ته کار کوي، د تبعیض د قوانینو له مخې د کارکوونکو په توګه ګڼل کېږي او هم  یې څرګنده کړه چې کارورکوونکي د استخدام مهال، ځای او ډول ټاکي.
په متحده ایالاتو کې د اتحادیې بهیر کاري چاپېریال کې د ناعادلانه فسخ اړوند شکایت د متحده ایالاتو د کار وزارت ته ارجاع کېږي.
د متحده ایالاتو په ګڼ شمېر صنایعو کې کارګري اتحادیې په قانوني ډول د کارکوونکو د استازو په توګه ګڼل کېږي. نن ورځ د دغو اتحادیوفعالیتونه د معاش پر سر په ټولیزو چنو وهنو، ښېګڼو، د دوی د غړو په کاري څرنګوالي او د کاري قراداد له مفاداتو څخه د سرغړونو د مدیریت په څرنګوالي تمرکز لري. لویې اتحادیې په معمول ډول په ایالتي او فدرال کچه د لابي کولو او ټاکنیزو تبلیغاتو په ترسره کولو لاس پورې کوي.
ځوان عمر لرونکي کارکوونکي
ځوان کارکوونکي په لوړه کچه له کاري زیانونو او ځانګړو کاري ګواښونو سره مخامخ دي، دا په ټولیز ډول په لوړ ګواښ لرونکو صنعتونو کې د هغوی له استخدام سره اړیکه لري. د بېلګې په توګه: په متحده ایالاتو کې په کاري چاپېریال کې ځوانان د خپلو زیات عمر لرونکو سیالانو په پرتله دوه چنده زیات له ګواښونو سره مخامخ دي. دغه کارکوونکي په کاري چاپېریال کې د نقلیه وسایطو د ټکر له لوړ ګواښ سره مخامخ دي، هغه هم د کمې تجربې، په کمه کچه له کمربند څخه د نه ګټنې او همدارنګه د چلولو پر مهال د پام اوښتو له امله. له دغو ګواښونو څخه د مخنیوي په موخه له ۱۷ کلونو څخه کم عمر لرونکي کسان د خلکو د ټرانسپورټ او د محدود شرایطو لاندې د توکو د لېږدولو په ګډون د چلونې له یو شمېر ځانګړو ډولونو څخه منع دي.
لودي پښتانه (کتاب)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
عبدالروف قتيل خوږياڼی
عبدالروق قتيل خوږياڼی (۱۳۱۳ يا ۱۳۰۸ لمريز لېږدي، د ننگرهار ولايت - د ۱۳۹۶ ل ل کال ليندۍ، کابل) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر وو.
زده کړې
عبدالروف قتيل خوگياڼی پر ۱۳۱۳ يا ۱۳۰۸ لمريز کال د ننگرهار ولايت د خوږياڼيو په کږه کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې ترسره کړې او بيا د لغمان د شرعيه علومو په مدرسه کې شامل شو. پر ۱۳۳۰ ل ل کال د نوموړې مدرسې له دولسم ټولگي څخه فارغ او د شرعياتو په پوهنځي کې، چې هغه وخت د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځي يوه څانگه وه، شامل شو او دغه پوهنځی يې تر دويم ټولگي پورې ولوست.
محمد فريد بزگر
محمد فريد بزگر (۱۳ د غبرگولي، ۱۳۳۹ ل - ) (په انگرېزي: Mohammad Farid Bazger) يو افغان درملگر، ژباړن او ليکوال دی. هغه د ختيځ بيارغونې موسسې (KOR) بنسټگر او مشر دی. د دې تر څنگ د فريد بزگر بنسټ مشر هم دی. په بېلابېلو نړېوالو تنظيمونو او غېر دولتي موسسو کې يې کار کړی. د خبريالۍ په ډگر کې هم د تجربې خاوند دی او يو شمېر کتابونه يې ليکلي او ژباړلي هم دي.
عبدالروف قتيل خوږياڼی
دندې
عبدالروف قتيل بيا د هېواد په بېلابېلو برخو کې د ښوونکي، پلټونکي په توگه او نورو څانگو کې خدمت وکړ. همدا راز يې ډېر کلونه د هېواد په بېلابېلو رسنيزو څانگو کې کار وکړ او د ځينو خپرونو د مسؤل مديريت په څنگ کې د ځينو ولايتونو د اطلاعاتو او کلتور آمر وو. د ښاغلي قتيل خوږياڼي تر اوسه يو شمېر شعري او داستاني آثار چاپ شوي دي.
محمد فريد بزگر
مخينه
محمد فريد بزگر د عبدالقيوم بزگر زوی په ۱۳۳۹ ه ل د غبرگولي (جوزا) د مياشتې په ۱۳مه د کونړ ولايت، د نرنگ ولسوالۍ د چهارقلعه کلي کې زيږېدلی دی.
عبدالروف قتيل خوږياڼی
مړينه
د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا نړېوال مرکز پخوانی مشر، لیکوال او شاعر عبدالروف قتيل خوگياڼی د ۱۳۹۶ ل ل کال د ليندۍ پر ۲ د ورپېښې ناروغۍ له لامله په کابل کې ساه ورکړه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي اثار يې
د ځينو خپرو شويو اثارو نومونه يې دا دي:
محمد فريد بزگر
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د همدغې سيمې د نرنگ په ليسه کې (تر اووم ټولگي) ترسره کړي. دويمې زده کړې يې تر دولسم ټولگي پورې د کابل په حبيبيه ليسه کې سر ته رسولي او په کال ۱۳۵۸ ه ل کې د همدغې ليسې د ساينس د څانگې څخه فارغ شوی دی. د پوهنتون په کانکور کې د لوړو نومرو په حاصلولو سره د وخت رژيم د لوړو زده کړو لپاره د ممتازو محصلينو په نوم بهر ته استاوه خو د کورنۍ او خپلې نه خوښې د کبله يې د کابل طب په معالجوي څانگه کې درس ته دوام ورکړ او د ۱۳۶۵ ه ل کال د کب په مياشت کې د دغه پوهنځې د معالجي طب څخه فارغ شوی دی.
عبدالروف قتيل خوږياڼی
چاپ شوي اثار يې
۱- دوه ياران (پښتو ناول).
۲- ارمان (د لنډو کيسو ټولگه).
محمد فريد بزگر
دندې
د پوهنتون څخه تر فارغېدلو وروسته د کابل په عدلي طب کې يو څه وخت دنده تر سره کړې او په ۱۹۸۸  ز. کال کې د کورنۍ سره د کورنيو جگړو د کبله پيښور ته کډوال شو. د هجرت په چاپيريال کې يې د مخلتفو موسسو سره د ډاکټر په صفت کار کړی او په ترڅ کې يې خپلو زده کړو ته د ادارې، ژورناليرم او صحي برخو کې دوام ورکړی. چې په دې لړ کې يې د ژورناليزم يو نيم کلن کورس، د سترگو شپږ مياشتينی اساسي کورس د افغان ډاکټرانو لپاره د يادونې وړ دی. نژدې ۱۵ کاله يې د او ار ای انترنيشنل (ORA International) سره د روغتيايي زده کړو، صحي پروژو، ايچ ای وي ايډز پروژو د مشر په صفت کار کړی دی. په همدغه وخت کې يې د AID Medical International (AMI) سره د سلامتۍ مجلې د مسوول په توگه د کال ۲۰۰۰ع څخه تر کال ۲۰۰۷ پورې کار کړی دی. په ۱۹۹۲ع کې يې د ختيځ بيارغونې موسسې (کور) بنسټ کېښود چې د خپرونو، صحت، روزنې او ماشومانو برخې يې تر اوسه هم فعالې دي. ډاکټر محمد فريد بزگر د مصر په قاهره کې د ايچ اي او او ايډز پروژو اداره درې دورې لنډمهاله کورسونه د نړيوالې روغتيايي
عبدالروف قتيل خوږياڼی
چاپ شوي اثار يې
۳- انقلابي نغمې (د حماسي او وطني شعرونو ټولگه).
محمد فريد بزگر
دندې
ادارې (WHO) په مالي مرسته تعقيب کړي دي. همدا راز يه په بنکاک- تايلنډ، هند، سريلانکا، مراکش، پاکستان، او نورو مختلفو هيوادونو کې لنډ مهاله يې صخي، اداري او روزنيز کورسونه تعقيب کړي دي.
عبدالروف قتيل خوږياڼی
چاپ شوي اثار يې
۴- دا حسن دا لمبې (شعري ټولگه).
۵- ټنگ ټکور (شعري ټولگه).
محمد فريد بزگر
دندې
په يونيسيف کې يې د سيمه ييز ټرينر (پاکستان/افغانستان)، په WFP کې د ملي ټرينر او WHO کې يې د نړيوال سلاکار (ژينوا) کې دندې تر سره کړي دي.
عبدالروف قتيل خوږياڼی
چاپ شوي اثار يې
عبدالروف قتيل خوږياڼي د شاعرۍ تر څنگ ډرامې او لنډې کيسې هم ليکلې دي. د پښتو داستاني ادبياتو د تاريخ په څېړنه کې د نوموړي آثار ځانگړی ځای لري. نوموړی د ژوند په وروستيو کې هم په رسنيزو چارو بوخت وو.
محمد فريد بزگر
دندې
د ايډز يه څلور-پنځو نړيوالو کنفرانسونو کې يې گډون کړی دی.
عبدالروف قتيل خوږياڼی
اخځونه
۱- https://larawbar.net/46679.html#.XWYpoNSF5kg
محمد فريد بزگر
ژباړلي او ليکلي آثار
اوس د ختيځ بيارغونې موسسې (کور) Khatiz Organization for Rehabilitation (KOR) د اجرائي رئيس دنده پرغاړه لري، د فريد بزگر بنسټ (Farid Bazger Fund) چارې هم پر مخ بيايي. واده يې کړی او په کابل کې اوسېږي.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
عبدالروف قتيل خوږياڼی
اخځونه
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
سنت وینسنت او ګرنادینان
سنت وینسنت او ګرنادینان په انګلیسي Saint Vincent and the Grenadines په کارایب سمندر کې یو کوچېنی ټاپو ییز عیواد دی. پلازمینه یې کینګرتاون رسمي ژبه انګلیسي او مساحت یې ۳۸۹ کیلومتره مربع دی، یاد هیواد ۰۰۰'۱۲۰ زره وګړي لري او د خپلواکی کال یې ۲۷ د اکتوبر ۱۹۷۹م کال دی د پیسو واحد یې د ختیځ کارایب ډالر او د حکومت چاری یې د بریتانیا دوهمه ملکه الیزابت له نظرذلاندی دی. ددی نیمه خپلواک هیواد والي فردریک بلنتاین دی.
د ښځو تاريخ
د ښځو تاريخ د هغه رول مطالعه ده چې ښځو په تاریخ کې ترسره کړی دی. په دې کې د ثبت شوي تاريخ په اوږدو کې د ښځو د حقونو د ودې د تاريخ مطالعه، د يوې مودې په اوږدو کې شخصي لاسته راوړنې، د تاريخي اهميت لرونکو ښځو د انفرادي او ډلو معاينه او په ښځو باندې د تاريخي پېښو اغېزې په کې شاملې دي. د ښځو د تاريخ په مطالعه کې دغه باور شته چې د تاريخ ډېرو دوديزو ريکارډونو په بېلابېلو برخو کې د ښځو ونډه کمه کړې او يا يې له پامه غورځولې ده. هغه اغېز چې تاريخي پېښو په ټوليزه توګه په ښځو باندې درلود؛ په دې برخه کې د ښځو تاريخ ډېری وختونه د تاريخي بيا کتنې يوه بڼه ده، چې د دوديزې تاريخي اجماع يا عامه هوکړې ننګول يا پراخول غواړي.
اروپا
په اروپا کې بدلونونه په ۱۹ او ۲۰ پېړيو کې راغلل. د بېلګې په ډول: د ښځو لپاره د مساوي تنخوا حق ته اوس په قانون کې لیکل شوی دی. ښځې په دودیزه توګه د کور چلولو، ماشومان زيږولو او پاللو، نرسانې، ميندې، ښځې، ګاونډيانې، ملګرې او ښوونکې وې. د جګړې په دوره کې ښځې د کار بازار ته د هغو کارونو ترسره کولو لپاره چمتو شوې وې چې په دوديزه بڼه په نارينه وو پورې محدود وو. له جګړو وروسته دوی په پرله پسې توګه په صنعت کې په ثابت ډول خپلې دندې له لاسه ورکړې او بېرته کورني او خدماتي رولونو ته راستنې شوې.
لويه بریټانیا
د سکاټلنډي ښو تاريخ د ۱۹ پيړۍ په وروستيو او د ۲۰ پيړۍ په پيل کې تر ۱۹۸۰ کلونو پورې د مطالعې ساحې په توګه په بشپړه توګه وده نه وه کړې. له دې سره، له ۱۹۸۰ کال راهيسې له ۱۷۰۰ کال مخکې د ښځو په اړه تر ټولو ډېر کارونه له ۱۹۸۰   ز کال راهیسې خپاره شوي دي. ځينو څېړنو د ژوند ليک چارې په پام کې نيولې دي خو نور کار له نورو ځايونو د څېړنو په الهام شوی چې د کار، کورنۍ، مذهب، جرم او انځورونو په څېر مسئلې وڅېړي. ښځينه پوهانې هم په خپلو ليکونو، يادښتونو، شعرونو کې د ښځو غږونه را سپړي. د دغې ساحې د وروستي پرمختګ له امله ډېری وروستي کارونه بېرته رغېدلي دي، خو په زياتېدونکي ډول د جنډر تاريخ پوهه په نورو هېوادونو کې او له ۱۷۰۰ کال وروسته د سکاټلينډ په تاريخ کې د پوښتنو چوکاټ کولو لپاره کارول کېږي. راتلونکی کار بايد د سکاټلنډ تاريخ د اوسنيو داستانونو په بيا تعبيرولو او همدارنګه د منځنۍ پيړۍ په وروستيو او د عصري پېړۍ په لومړيو کې په  انګلستان او اروپا کې د ښځو په پېچلي تاريخ کې مرسته وکړي.
په ايرلنډ کې د ښځو مطالعې او په عمومي ډول جنسيتي اړيکې له ۱۹۹۰ ز کال مخکې ډېرې کمې وې. دوی اوس څه د پاسه د ۳۰۰۰ کتابونو او مقالو په چاپولو سره عامې دي.
فرانسه
فرانسوي تاريخ پوهانو يوه بې مثاله کړنلاره په پام کې نيولې ده. که څه هم د پوهنتون په کچه د ښځو او جنډر په اړه د مطالعې پروګرامونه او څانګې کمې وې، خو بيا هم د ښځو او جنډر تاريخ په مطالعه کې پراخې وې. هغه طريقې چې د نورو علمي ادارو له خوا په پراخه کچه د ټولنيزو تاريخونو په څېړنه کې کارول کېږي، د ښځو د تاريخ په ساحه کې هم پلي شوي دي. د ښځو او جنسيت په تاريخ کې د څېړنې او خپرولو لوړه کچه په فرانسوي ټولنه کې د ډېرې لېوالتیا له امله ده. په فرانسه کې د جندر تاريخ په اړه د اکاډمۍ جوړښتي تبعيض، د اروپايي ټولنې له جوړېدو وروسته د نړيوالو مطالعاتو د زياتوالي او له اروپا څخه بهر، د فرانسوي پوهانو د ګومارنې په لټه کې دی.
جرمني
له نولسمې پيړۍ مخکې ځوانې ښځې تر هغې د خپلو پلرونو تر اقتصادي او انضباطي واک لاندې ژوند کاوه، چې بالاخره واده به يې وکړ او د مېړونو تر واک لاندې به راغلې. د ډاډمن واده د خوندي ساتلو لپاره يوې ښځې اړتيا لرله چې بايد د پام وړ جهېز راوړي. په شتمنو کورنيو کې لوڼو له خپلو کورنيو څخه خپل جهېز ترلاسه کولو؛ په داسې حال کې چې بې وزلو ښځو د خپلې تنخوا د خوندي کولو لپاره کار کړی وای څو د واده کولو امکانات ښه کړي. د جرمنې د قوانينو له مخې، ښځو د خپل جهېز او ميراثونو د ملکيت حق درلود چې دا يوه ارزښتناکه ګټه وه؛ ځکه چې د مړينې لوړې کچه د پرله پسې ودونو لامل شوه. تر ۱۷۸۹ ز کال مخکې ډېری ښځو د ټولنې په شخصي برخو او کور کې ژوند کولو.
د المان په نوي رامنځ ته شوي دولت( ۱۸۷۱) کې، د ټولو ټولنيزو طبقو ښځې په سياسي او ټولنيز پلوه له مدني حقونو بې برخې وې. د ټولنيز درناوي قانون د لوړې طبقې او بورژوا ښځې تر خپلو کورونو پورې محدودې کړې. دوي په ټولنيز او اقتصادي لحاظ د خپلو مېړونو په پرتله ټيټې ګڼل شوې وې نه واده شویو ښځو پسې ملنډې وهل کېدې اوهغوی چې غوښتل له ټولنيز نسل څخه ډډه وکړي، کولاي يې شول د خپلو خپلوانو سره په اوسېدو د بې تنخوا کور ساتونکو په توګه کار وکړي. تر ټولو وړ کسانو کولی شول د حاکمانو په توګه کار وکړي يا دوی کولای شول راهبانې شي.
تاريخ پوهانو د نازي جرمني هڅو ته ځانګړې پاملرنه کړې ده، څو هغه سياسي او ټولنيزې لاسته راوړنې بېرته ترلاسه کړي، چې ښځو له ۱۹۳۳ زکال د مخه په ځانګړي ډول په نسبي خپلواک ويمار جمهوريت (Weimar) کې ترلاسه کړې. په نازي جرمني کې د ښځو رول د شرایطو سره سم بدل شو. په تيوريکي توګه نازيان په دې باور وو چې ښځې بايد د نارينه وو تابع وي، له دندو څخه ډډه وکړي، ځان ماشوم زیږولو او ماشوم پالنې ته وقف کړي او په دودیزه کورنۍ کې د دودیزه واکمنو پلرونو سره مرستندويه وي. له ۱۹۳۳ زکال مخکې ښځو په نازي سازمان کې مهم رول لوبولو او د نورو ښځو د سمبالولو لپاره ورته د ځان خپلواکۍ اجازه ورکړل شوې وه. وروسته له هغې چې هټلر په ۱۹۳۳ ز کال کې واک ته ورسېد نود فعالو ښځو ځای بيوروکراتيک ښځو ونيولو چې په ښځينه فضایلو، واده او د ماشوم په زيږولو يې ټينګاردرلود.
قشم ولسوالي
قشم ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان قشم)  د ايران د هرمزگان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د قشم ښار دی. دا ولسوالي ۱۴۸٬۹۹۳ تنه نفوس لري. د قشم ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۵ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د هرمزگان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
آداپازاري
اداپازاری په ترکي Adapazarı) د ترکې هیواد د سقاریه ولایت مرکز دی. آداپازاري ښار په مرمره سیمه کې موقیت لري.
د فنلنډ هیواد اداري وېش
د فنلنډ هیواد د ولایتونو نوملړ (د فینلنډ هیواد د آیالاتونو نوملړ)
جاسېنتو کانوېت
جاسېنتو کانوېت Jacinto Convit (یولسم د سپټمبر 1913 - 12 می 2014 ز. کال) د وینزویلا يو ډاکټر او ساينسپوه و، چې  د جذام   واکسين د جوړولو په هڅه  او  د سرطان  پرضد د  مبارزې او د هغه د مختلفو ډولونو د مطالعې په خاطر پېژندل کېږی. . کانوېت په 1988 کال کې د طب په برخه کې د هغه د تجربیو اود  جذام ضد واکسین لپاره د نوبل جایزې ته هم نوماند شوی و.
سرچینې
وېشنيزه:جذام وېشنيزه:سرطان
ناسا
ملي هوایي او فضایي اداره انګلیسي National Aeronautics and Space Administration یا ملي هوایي او فضایي سازمان انګلیسيNational Aeronautics and Space Agency}} په لنډ ډول ناسا انګلیسي NASA} د امریکې متحده ایالتونو ملي هوایي ځواک دی. د ساړه جنگ پر مهال کله چې د شوروي سوسیالستي جمهوریتونو خپله سپوټنیک-۱ هوا ته وتووله، نو د امریکې متحده ایالات پّ دې هڅه کې شول چې خپل فضایي ځواک ملي اداره فعاله کړي، نو په دې توگه یې د ... په ۲۹مه نیټه، ۱۹۵۸ز کال د ناسا په نامه د ولسمشر ډوایټ آیزنهاور په لاسلیک بنسټ کېښودل شو.
نورث امریکن ایکس-۱۵ (۱۹۶۸–۱۹۵۹)
نیل ارمسټرانگ،
بهرنۍ تړن
* وېشنيزه:فضایي سازمانونه وېشنيزه:د واشنگټن ډي سي سازمانونه
امی جایزه
امی جایزه په (انگلیسی :)یوه نریواله جایزه دۍ ده جایزه د تلویزونی خپرونو ته ورکولکیږیږ .چی دسې هیل کیگی چی په شان د اسکار دۍ د امریکایی تلویزیون لپاره.
اباسين يوسفزی
بټنوک|289px|اباسين يوسفزی
اباسين يوسفزی (په انگرېزي: Abaseen Yousefzai) شاوخوا ۴۵ کاله وړاندې دملکنډ ايجنسۍ ددېر د خان پورکلی کې نړۍ ته راغلی دی.
زده کړی
لومړنۍ زده کړې يې ‍پخپله سيمه کې وکړې او دلوړوزده کړولپاره پېښورته ولاړاو پښتوژبه کې يې د‌ډاکټرۍ ترکچې زده کړې و کړې. دپېښورپه اسلاميه کالج کې دپښتوڅانگې مشرؤ.
د ښاغلي یوسفزي دوه کتابونه چاپ شوي دي چې يو يې غورځنگونه او بل يې الوت نومیږي .نوموړۍ د سپرمراد نیازوف د روحنامې اثر په پښتو اړولی او په بېلابېلو ورځپاڼو او مجلو کې یې مقالې هم لیکلې دي.
دندی
دوحدت اومشرق په ورځپاڼو ، دمشعل اوخيبر په مجلو اودخيبرتلويزيون اوپيښور راډيولپاره یې ليکنې ديادونې وړدي.
دبيلابيلوشاعرانو اوليکوالوپه سلوکتابونويې کره کتنې ليکلې دي. دغني خان اوليکوالودټولنې غړى اودهيواد اوخيبرمجلومسول مديرهم پاتې شوى دى.
دښوونځيو د٩ مو او١٠ موټولگيو دزده کوونکولپاره يې پښتوکتابونه ليکلي دي. اباسين يوسفزي درحمان بابا ادبي جايزه ، په صوات کې دچاچا رحيم بخش جايزه، دپښتانه ادبي ملگري جايزه گټلې اوله ادبي اوټولنيزوموسسونه يې شاوخوا ٥٠ شهادت نامې اومډالونه ترلاسه کړي دي.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- غورځنگونه.
۲- الوت.
۳-
اخځليک
۱- https://www.bbc.com/pashto/news/story/2007/06/070606_mmn_s7nazir
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه:شاعران وېشنيزه:پښتانه
کار مسلکي کس وکړي
کار يو سنجيده کس وکړي که مسلکي
زمونږ ډېر ټينګار تل په دې خبره وي، چې دا کارونه په ځنډ کېږي تر ټولو لوی علت يې کار اهلي کار ته نه سپارل دي، خو ستونزه اصل دا هم نه ده، ما چيرته هم نه دي ليدلي چې الوتکې ته دې خرکار ناست وي، خو همدا لوستي مسلکي پيلوټان مې ليدلي چې په يوه پراخه سيمه کې يې الوتکې په بې پروايي څو وار غورځولي وي، دغسې زمونږ د ژوند د هرې برخې په سر کې پوی او مسلکي کس ناست دی، خو خطاوې يو په بل پسې کوي،ناروغان ناروغي دومره نه ځپي نه يې دومره وژني لکه ډاکټران يې چې وژني، ولس دومره خپلو کې نه وژني لکه د امنيت ساتونکي يې چې وژني، ستونزه څه ده ولې د ژوند هره برخه کې مونږ د ورته چلند سره مخ يو، شفاخانه ولې په قصاب خانه بدله شوې، د انصاف محکمه ولې په بې عدالتیو بدله شوې، امنيتي حوزې ولې د غلو او جوارګرو دېرې ګرځيدلي، سره د دې چې مسلکي خلک يې کنټرولوي، بيا ستونزه څه ده، دغه خبره خو ډېره تکرار شوه چې کار اهل کار ته وسپاري، دغه کړنلاره عملي هم شوه ، خو نتيجه ولې نه ورکوي، اوس راځو اصل مطلب ته.
مشکل په اهل کار کې نه دی، ټول مشکل غير سنجيده رويي جوړ کړي، د بازار سيل مين د خپل کار لپاره سنجيده نه دی، سودا په وخت مشتري ته نه رسوي، د هوټل سختن چې شل کاله يې هوټل چلولی، د واده ميلمنو ته تر نيمې شپې ډوډي نه شي تيارولی، د مکتب ساعت د شورو کيدلو د سحر اووه بجي دی خو د شلو کالو پوخ معلم په خپله نهه بجي حاضري کوي، د دولت مامور چې د کار وخت اته بجي دی رخصت يې څلور بجې دی، په لس بجې راځي په دولس بجې رخصت کوي، سبزی فروش چې ټول عمر يې سبزي کې تېر دی، وخت سره چل کوي اوس هم په لږ پيازو او روميانو مخته روان دی، د مسلکي دوکاندار نه د خرڅ توکي دوکان کې ورک دی، موټر وان د موټر په تيلو تر هغې نه دی خبره تر څو چې ګاډي په لار کې نه وي ولاړ. دغسې زمونږ د ژوند د ټولو شعبو سره غير سنجيدګي دغه هر څه کړي، چې لويه وجه يې زمونږ ژوند ته نه پاملرنه ده، لږ ادب ته سر ورښکاره کړي، د حميد ،خوشحال، رحمان بابا تخليق وګورئ بيا د نن وخت د لوستي شاعر تخليق ته وګورئ ، چې مسلکي هم دی،لوي تعليمي ډګري هم لري، خو خوند پکې هغه شان ولې نشته، ځکه نشته چې سنجيده نه دی، مسلکي خو دی ، اهلي کار هم دی، خو بيا هم د هغو ځای نه نيسي، ولې يې نه نيسي، ځکه چې هغسې ليد يې نشته، مونږ له دې خبرو بايد چې نور تېر شو چې کار اهل کار ته وسپاري، زمونږ پرمختګ او د بقا راز په دې کې دی، چې خپل خپل مسلک ته سنجيده شو، زمونږ د ټولنې هر وګړی که احتیاط وکړي، وطن وطن وګڼي ، کار په پوره ايماندارۍ مخته يوسي، ټولې ستونزې هواريږي، زمونږ امام په غلطه دی امي په غلطه دی، واکمن په غلطه دی، ځکه خو ټولې د ژوند چارې ګډې وډې رواني دي. زما په باور يو انسان چې قوي اراده ولري ، ايماندارۍ ولري، په عملي کار باور ولري، وطن دوسته وي، د ښه فکر او سوچ خاوند وي ،هغه د ژوند په هر مسلک کې چليدی شي، خو څوک چې بې ضميره اوبې عمله بې ارادې وي، هغه که مسلکي هم وي، د هيڅ د څه لپاره وړ نه شي کيدی.
غنم رنګ کوچی
گټيالی (ناول)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
رودسر ولسوالي
رودسر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان رودسر)  د ايران د گيلان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۴۷٬۳۹۹ تنه نفوس لري. د رودسر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گيلان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د بدخشان ملي راډیو تلویزیون
د بدخشان ولایت ملي راډیو تلزیون دا رسنۍ تر ډېره د مرکزي ملي تلويزيون خپرونې وړاندې کوي او يواځې ځينې سيمه ييز خبرونه،راپورونه او راپورتاژونه په بېلابېلو وختونو کې خپروي. دا اداره له ٣٠ زيات کارکوونکي لري او مشري يې د احمد جواد فروغ پر غاړه ده.
دیارلس مستعمرې
دیارلس مستعمرې چې د دیارلسو بریتانوي مستعمرو، د امریکا د دیارلسو مستعمرو یا هم د متحدو مستعمرو په نوم یاديږي، د شمالي امریکا په اتلانتیک سمندرغاړو کې د بریتانیا مستعمرې وې. هغوی په ۱۷مه او ۱۸مه پېړۍ کې رامنځته شوې، چې د ۱۷۷۵ کال په اپرېل کې يې د امریکا له انقلابي جګړې سره پيل وکړ او د ۱۷۷۶ کال په جولای کې يې د امریکا متحده ایالات رامنځته او د بشپړې خپلواکۍ اعلان یې وکړ. د استقلال له اعلام څخه لږ مخکې دیارلس مستعمرې په‌خپله دودیزه بسته‌بندۍ کې دا وې: نیوانګلنډ (نیوهمپشایر، ماساچوسېټ، روډ ایلنډ، کانکټيکاټ)؛ منځنۍ (نیویارک، نیوجرسي، پنسیلوانیا، ډېلاور)؛ سویلي (ماري‌لنډ؛ وېرجینیا؛ شمالي کارولینا؛ سویلي کارولینا او جورجیا). له دې سره چې دې ټولو مستعمرو اړتیا لرله تر څو له اقتصادي پلوه صرفه وکړي، د نیوانګلنډ او همدارنګه د ماري‌لنډ او پنسلوانیا مستعمرو رامنځه کېدل اساساً د مذهبي چارو په اړه د هغوی د بنسټ اېښودونکو د اندېښنې له امله وو. ګڼې نورې مستعمرې د اقتصادي او سوداګریزې پراختیا په موخه رامنځته شوې. منځنۍ مستعمرې په یوه پخوانۍ هالنډي مستعمره کې په هالنډ کې رامنځته شوې. ټولې دیارلس واړه مستعمرې په نوې نړۍ کې د بریتانیا نیول شوې ځمکې وې، چې کاناډا فلورېډا او د کارابین سیند هم په‌کې شاملېدل.
د استعماري نفوس شمېر د ۱۶۲۵ او ۱۷۷۵ کلونو تر منځ نږدې له ۲۰۰۰ څخه تر ۲.۴ میلیون کسانو ته ورسېد او لرغوني امریکایان یې بې کوره کړل. په دې نفوس کې هغه کسان شامل وو چې د غلامۍ د یو سیستم په واسطه چې تر انقلابي جګړې مخکې د امریکا په ټولو مستعمرو کې قانوني و اداره کېدل. د بریتانیا دولت په اتلسمه پېړۍ کې خپل مستعمرات د مرکانتلیزم سیاست له مخې اداره کول، چې په هغه کې به مرکزي دولت خپلې شتمنۍ د مور هېواد د اقتصادي ګټو لپاره اداره کولې.