cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ملا محمد عمر
د طالبانو لارښود
په ۱۵ د نومبر، ۲۰۰۱ کال کې په امريکا باندې د ۹ د سپتمبر د حملو وروسته او د په طالبانو باندې د امريکا لخوا ځوابي يرغل وروسته، ملا محمد عمر د بي بي سي پښتو راډيو سره په مرکه وکړه چې په دې مرکه کې ملا محمد عمر د طالبانو د وفاداري غوښتنه وکړه او د امريکا د تباهۍ او له مېنځه تللو کار يې يو اوږده جگړه وبلله او په دې لوی کار کې يې د خپلو پلويانو ملاتړ وغوښت او دا يې هم وويل چې انشاالله ددوی جهاد به د امريکا او د هغوی د متحدينو پر وړاندې همداسې روان وي. په دې لړ کې د بي بي سي خبريال د ملا محمد عمر نه دا پوښتنه وکړه چې آيا منځلاري طالبان به د افغان حکومت سره د نوي حکومت په جوړولو کې يوځای سي، نو د ملا محمد عمر ادعا دا وه چې، <BLOCKQUOTE>ټول طالبان منځلاري دي. داسې دوه شيان دي: يو افراط دی او بل تفريط نو په دې برخه کې مونږ ټول منځلاري يو - او منځوۍ لار باندې روان يو. </BLOCKQUOTE>
د ٢٠٠١ کال نه وروسته
په ٢٠٠١ زېږيز کال کې چې کله امريکا او د امريکا متحدينو په افغانستان کې د طالبانو پر ضد جگړه پېل کړې، له هماغه وخت نه تر اوسه پورې د ملا محمد عمر درک نه دی مالوم. هغه په يو نامالومه ځای کې پټ دی. ځينې خلک وايي چې هغه د پاکستان او افغانستان تر مېنځ پر پوله په قبايلي پښتني سيمو کې پټ دی، خو ددې خبرې پخلی لا تر اوسه پورې نه دی شوی. د امريکا د متحده آيالاتو حکومت د ملا عمر د نيولو لپاره او يا هم د داسې مالوماتو لپاره چې امريکايان د ملا محمد عمر په نيولو کې بريالي شي، د لسو ميليونو امريکايي ډالرو انعام ايښی دی.
داسې وييل کېږي چې د ٢٠٠٦ زېږيز کال په جون مياشت کې ملا محمد عمر يو بيان خپور کړ چې په هغه کې ده په عراق کې د ابو مصعب الزرقاوي په مړينه خپله خواشيني څرگنده کړې وه. په هغه بيان کې زرقوي يو شهيد بلل شوی وه او داسې ژمنه يې هم کړې وه چې په افغانستان او په عراق کې به د امريکايانو او د متحدينو پر ضد جهاد به هېڅکله د هغه په مړينه کمزوری نه شي.
د ٢٠٠٦ زېږيز کال د ډسمبر په مياشت کې ملا محمد عمر يو بيان خپور کړ چې په هغه بيان کې يې د افغانستان نه د بهرنيو پوځونو د وېستلو ډاډ څرگند کړی.
د ٢٠٠٧ زېږيز کال د جنوري په مياشت کې چې کله افغاني چارواکو د طالبانو وياند محمد حنيف ونيوه، نو وروسته د ږروېږنو يې افغاني چارواکو ته وويل چې ملا عمر د پاکستان په کوټه ښار کې اوسېږي او د پاکستاني څارگرې څانگې آی اس آی لخوا يې ساتنه کېږي. همداسې ورته څرگندونه د افغانستان ولسمشر حامد کرزي هم په ٢٠٠٦ زېږيز کال کې کړې وه چې بيا وروسته پاکستاني چارواکو يې انکار وکړ.
مرموزه وژنه
ملا محمد عمر د 2015 کال په جولای میاشت کې د یو لړ استخباراتي رپوټونو پر بنسټ د خپل مرستیال ملا اختر محمد منصور له خوا یوه ډز په سینه او دوه ډزه په سینه ویشتل سوی او وژل سوی دی. نامتو پاکستاني ژورنالېست او خبریال رحیم الله یوسفزي له خولې لیکلي دي، چې پخوانی طالب مشر ملا محمد عمر د۵۵- ۶۰ کلونو ترمنځ عمر درلود، خو پیچلې مړینه یې د عمر له کبله نه، بلکې په ډزو وژل سوې دی. یوسفزی وايي : ملا محمد عمر له روسانو سره په جگړه کې څلور ځل ټپي سوې او ان یوه سترگه یې هم له لاسه ورکړې وه. نوموړی وايي : له طالبانو جلا شوې ډله فدايي محاذ هم دملا محمد عمر طبیعي مړینه نه مني او دا محاذ خو اوسنی مشر ملا اختر منصور او گل اقا د ملا محمد عمر پر وژنه تورنوي، پاکستانی خبریال  ټینگار کوي، چې  ملا محمد عمر دپاکستان په کراچۍ کې وژل سوې او  ډیورنډ کرښې ته څېرمه  زابل ولایت کې ښخ سوی دی. یوسف زی دا هم وايي : طالب مشرانو دملا محمد عمر له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو،چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه  چوپه خوله پاتې سي  او دا خبر پټ وساتم. یوسف زی وايي : ځینې داسې راپورونه سته، چې د ملا محمد عمر یو شمېر نږدې ملگرو د نوموړی قبر راسپړلې دی او دا یې په خپلو سترگو لیدلي دي، چې ملا محمد عمر  دوه مرمۍ پر سینه او یوه مرمۍ په تندي لگیدلی دی، دهمدې پرمختگ په اړه ملا یعقوب او ملا عبدالمنان نیازی تر اوسه چوپه خوله دي.
باندنۍ تړنې
ملا محمد عمر اخوند وېشنيزه:افغان طالبان وېشنيزه:افغان جنگسالاران ملا محمد عمر اخوند ملا محمد عمر اخوند ملا محمد عمر اخوند ملا محمد عمر اخوند ملا محمد عمر اخوند وېشنيزه:هېوادمشران وېشنيزه:ملايان وېشنيزه:کندهاریان
اخلاق
اخلاق یا د اخلاقو فلسفه د فلسفې یوه څانګه ده، چې نظام بندي، دفاع او د سمو او ناسمو کړنو د مفاهیمو سپارښتنه په کې شامېليږي. د اخلاقو څانګه د ښکلا پېژندنې سره یو ځای ارزښتناک مسایل سره رانغاړي. دغه برخې د فلسفې په هغو څانګو کې شامېلیږي چې د ارزښت پېژندنې په نوم بلل کېږي. اخلاق د بشر د اخلاقي پوښتنو لکه ښه او بد، حق او باطل، فضیلت او ناوړه توب او جرم او عدالت په لټه کې دي. د فکري پلټنو د یوې برخې په توګه، اخلاقي فلسفه د اخلاقي ارواپوهنې، توضیحي اخلاقو او د ارزښت تیوري سره تړاو لري.
د مطالعې هغه درې اصلي برخې چې په اخلاقو کې پېژندل شوې دي.
１.  لوړاخلاق، د اخلاقو  نظري مانا، د اخلاقو د مرجع سپارښتنه او د هغوی د ارزښت د ټاکنې (که کوم یو وی) ټاکي.
２.  معیاري اخلاق، د اخلاقي سیر د ټاکلو د عملي وسایلو سره تړاو لري.
３.  پلي شوي اخلاق، د هغه څه سره تړاو لري، چې یو شخص یې په یوه ځانګړي حالت، یا د عمل په ځانګړې برخه کې په ترسره کولو مکلف وي او یا یې د تر سره کولو اجازه لري.
د اخلاقو تعریف
ethics انګریزي کلیمه د لرغوني یوناني کلیمې(ēthikós ،ἠθικός) څخه اخیستل شوې چې "د خپل شخصیت سره د تړاو " مانا لري. دغه خپله د اصلي کلیمې(êthos (ἦθος سره رېښه لري چې معنی یې "شخصیت یاکردار او اخلاقي طبیعت" دی. دغه کلیمه لومړی لاتین ته د ethica په بڼه، وروسته بیا فرانسوي ته éthique, په نوم او له هغه ځایه انګیسي ته ولېږدول شوه.
راشوت کېدر Rushworth Kidder وایي: "د اخلاقو په معیاري تعریفونو کې معمولاً داسې جملې لکه 'د مثالي انسان شخصیت علم' یا 'د اخلاقي دندې علم، شامل دی.
ریچارد ویلیام پل او لیندا الډر اخلاق په لاندې ډول تعریفوي: "اخلاق د مفاهیمو او اصولو یوه ټولګه ده، چې موږ ته ښیي، کوم چلند د شعوري مخلوقاتو سره مرسته کوي یا هغه ته زیان رسوي. د کمبریج فلسفې ډېکشنري وایي: د اخلاق کلیمه په عمومي ډول د morality یعنې تقوی یا رویې د کلیمې پر ځای کارول کېږي... او ځینې وخت د یو ځانګړي کس او ډلې د اخلاقي اصولو، دود او سنتو معنی ورکوي. پل او ایلډر وایي چې ډیری خلک د ټولنیزو دودونو، مذهبي عقیدې او د قانون سره سم چلند کولو سره اخلاق ګډوډوي او اخلاق د یو خپلواک مفهوم په توګه په نظر کې نه نیسي.
په انګریزي کې د اخلاقو کلیمه څو شیانو ته اشاره کوي. کېدای شي فلسفي اخلاقو یا هم د اخلاقو فلسفې ته اشاره وکړي. دا هغه پروژه ده چې هڅه یې کړې څو د بېلابېلو اخلاقي پوښتنو د ځوابولو لپاره له عقل څخه کار واخلي. لکه څنګه چې د انګریزي اخلاقو فیلسوف برنارډ ویلیامز د اخلاقو د فلسفې د بیانولو په اړه لیکي: هغه څه چې یوه پلټنه فلسفه جوړوي، هغه د انعکاس عمومیت او د استدلال یوه بڼه ده چې ادعا کوي، له عقلي نظره قناعت کوونکې ده. ویلیامز د پلټنې د دې برخې منځپانګه  یوې پراخه پوښتنې ته په اشارې کولو باندې تشریح کوي، "یو کس څه ډول باید ژوند وکړي؟ اخلاق کولی شي د اخلاقي ستونزو په اړوند د فکر کولو لپاره د انسان عامو وړتیاوو ته هم اشاره وکړي او دا یوازې فلسفې ته ځانګړي نه دي. لکه څنګه چې د اوسېدنې د اخلاقو متخصص لري چرچېل لیکلي دي: "اخلاق، د اخلاقي ارزښتونو په اړه د انتقادي فکر کولو د وړتیا په توګه پیژندل شوي او د دغه ارزښتونو په اساس زموږ د عملونو رهبري یو عمومي انساني ظرفیت دی. همدارنګه کېدای شي اخلاق د ځانګړي کس د اصولو د توصیف یا ځانګړو عاداتو لپاره وکارول شي. د بېلګې په توګه «جو جالب اخلاق لري» اخلاق یو معیاري علم دی.
لوړاخلاق
فرا اخلاق د فلسفي اخلاقو یوه برخه ده، چې پوښتي، کله چې د سم او ناسموالي په اړه خبرې کوو، نو څه ډول پوهېږو، درک کوو او موخه مو څه ده. یوه اخلاقي پوښتنه چې په یو ځانګړي عملي حالت پورې اړه لري، لکه "ایا زه باید د چاکلیټي کیک دغه ځانګړې ټوټه وخورم؟" نه شي کېدای چې لوړه اخلاقي پوښتنه وشي، بلکې دا تطبیق شوې اخلاقي پوښتنه ده. یوه لوړه اخلاقي پوښتنه یوه لنډه پوښتنه ده چې  د نورو ډېرو ځانګړو عملي پوښتنو په یوې پراخه لړۍ پورې اړه لري. د بېلګې په توګه، ایا دا کله هم شونې ده چې د علم د سم او ناسم والي په اړه ډاډمن اوسو؟ دا یوه لوړه اخلاقي پوښتنه ده.
لوړ اخلاق تل د فلسفي اخلاقو سره مل وي. د بېلګې په ډول ارسطو دې ټکي ته اشاره کوي چې په اخلاقو کې د څېړنې د نورو برخو په پرتله پوهه شونې ده او اخلاقي پوهه له عاداتو او فرهنګ منلو سره په داسې بڼه تړلې بولي چې هغه د پېژندنې له نورو ډولونو سره متفاوته وي. په G.E کې هم لوړ اخلاق مهم دي، په 1903 ز کال کې د Moore's (مور اخلاقي اصول) په لومړي ځل هغه د هغه څه په اړه چې هغه طبیعي غلطۍ بللې لیکلي دي. داسې ښکارېده چې Moore د خپلې پرانیستې پوښتنې په ځواب کې په اخلاقو کې طبیعي والی ردولو. دا دې لامل شو، چې مفکرین د اخلاقو په اړه دویمه درجې پوښتنو ته نظر وکړي. له دې وړاندې هم سکاټلنډي فیلسوف ډېوېډ هیوم د حقیقتونو او ارزښتونو تر منځ د توپیر په اړه ورته نظر وړاندې کړی و.
له اخلاقو څخه زموږ د پېژندګلوۍ په اړه مطالعې په درک او نه درک باندې وېشل کېږي. دغه په ترتیب سره د اخلاقي نېکمرغۍ او ارزښت لپاره تشریحي او غیر تشریحي طریقې خپلوي. د نه درک نظر دی چې موږ یو شی له اخلاقي نظره سم یا غلط قضاوت کوو، دا نه سم دی او نه هم ناسم. د بېلګې په توګه، کېدای شي، یوازې خپل عاطفي احساسات د دغو شیانو په اړه څرګند کړو. ادراکېزم یا درک  کېدی شي د دغې ادعا د عنوان په توګه په نظر کې ونیول شي چې هر وخت موږ د سم او ناسم په اړه خبرې کو، نو موږ اصلا د واقعي مسائلو په اړه خبرې کوو.
د اخلاقو انټولوژي د ارزښت لرونکي شیانو یا ملکیتونو په اړه ده، یعنې دا د هغه شیانو یا توکو یو ډول دی چې د اخلاقي وړاندیزونو له خوا راجع کیږي. غیر تشریح کوونکي او نه درک لرونکي پر دې باور دي چې اخلاقيات کومې ځانګړې انټولوژي ته اړتیا نه لري، ځکه چې اخلاقي سپارښتنې هغې ته مراجعه نه کوي او دا د واقعیت ضد دریځ په توګه پیژندل کیږي. له بل اړخه درک لرونکي باید تشریح کړي چې کوم ډول بنسټونه، سلوک، حالتونه او موقفونه د اخلاقو سره تړاو لري، دوی څه ډول ارزښت لري او ولې زموږ کړنو ته انګېزه ورکوي او هغه رهبري کوي.
اخلاقي شکونه (بدبینۍ)
اخلاقي شکونه د لوړو اخلاقي نظریاتو له ډلې څخه دي چې په هغه کې ټول غړي په دې همغږي دي چې هېڅوک هم اخلاقي پوهه نه لري. ډېری اخلاقي شکمن معقوله او قوي ادعا لري چې اخلاقي پوهه ناشونې ده. اخلاقي شک په ځانګړي ډول د اخلاقي ریالیزم خلاف دی او دا نظر لري چې د پوهېدو وړ او د هدفي اخلاقي حقیقتونه شته.
د اخلاقي شکاکیت ځینې پلویان دا دي: پیرو، آئنسیدموس، سکستوس امپریکوس، ډیویډ هیوم، ماکس استیرنر، فرډریش نیچه او جی.ال. مکی.
اخلاقي شک په دریو فرعي ټولګیو وېشل شوې دي:
دغه درې واړه نظریې ورته پایلې لري، چې په لاندې ډول دي:
(b): موږ هیڅکله نه پوهیږو چې هره اخلاقي ادعا سمه ده.
په هرصورت، هره طریقه د بېلابېلو لارو په واسطه (a) او (b) ته رسیږي.
د اخلاقي تېروتنې نظریه په دې باور ده چې موږ نه پوهیږو چې هره اخلاقي ادعا سمه ده، ځکه چې:
(i) ټولې اخلاقي ادعاګانې ناسمې دي
(ii) موږ دلیل لرو، چې باور وکړو چې ټولې اخلاقي ادعاګانې درواغ دي.
(iii) موږ په هر هغه ادعا باور نه لرو، ځکه موږ له هغه څخه د انکار په برخه کې دلیل لرو، موږ په هیڅ ډول اخلاقي ادعاوو  باور نه کوو.
سرچينې او ياداښتونه
وېشنيزه:اخلاق
اريايان
نوم: حکمت الله بارک حکمت الله بارک -Hikmatullah
ښوون
د ښون علمی نوم Olea europaea دی.‌ کوچنۍ ونه لری د شرقی مدیرترانی په منطقه کی ډیر پیدا کیږی.‌ چی پدی برخه کی جنوب شرقی اروپا ،‌ غربی آسیا ،‌ او شمال افریقا شامل دی.‌ علاوه د په شامل عراق ،‌ شمال ایران ،‌ا سهېلي پښتونخوو ا د کسپین د بحر په جنوبی پایلو کی هم پیدا کیږی.‌
زيتون عربي کلمه ده چې په پښتو کې ورته ښوون وائي ښون په معني زښوي او يا سيم څخه عبارت دي انگليسي نوم یي Olive دي. د ښوون د میوی څخه په مستقیمه توگه استفاده کمه ده مگر د هغه د تیلو څخه په ډیره کچه سره استفاده کیږی.‌
په نړې کې د ښون د توليداتو په باره کې د اندازي علاقه مندي را پيدا شوې ده همدا اوس د ښون ٨٠٠ ميلونه ونې په نړۍ كښې شته چې تقريباً ٩٠٠ ميلونه هکټاره ځمکه ئې پوښلي ده څرنگه چې ښون د تندې په مقابل کې مقاومت لري او هم په ډيرو خوارو او شگلنو او حتي د تيږو په درزونو کې وده کولى شي  چې نورې ميوي لرونکي دا طاقت نلري او له بلې لخوا غوړي او اچار ئي د صحت لپاره ډير گټور دي او غوړي ئي کلسټرول نلري نو ځکه په وچو او نيمه وچو سيمو کې د هغه د باغونو د جوړولو لپاره د خلکو او دولتونو علاقه مندي زياته شوې ده د ښون د قوي طاقت له امله ئي په روزنه او پالنه کې ډيره لږه توجو وکړه او يو ډيره لږه اندازه اوبه ورته برابري شي په حاصلاتو کې ئي د قناعت وړ توپير ليدل کيږي. Fernandez او Moreno په ١٩٩٩ ميلادي کال کې وويل چې نوموړى نبات د مالگو په مقابل کې ډيره ښه مقاومت لري نو د دښتو د سمسورولو لپاره او خاورې د تخريب د مخنيوي لپاره ډير ښه بوټى گڼل کيږي او د هوا وچتوبه کمولاى شي زمونږ د هيواد شرقي ولايت لکه ننگرهار، لغمان، کڼر، نورستان چې وچ اقليم لري او د هند د مونسون اقليم د اغيزې له امله څه ناڅه بارانونه هم لري او وړى ئې ډير گرم او ژمى ئې سوړ او کم دوامه دي. موسمي بادونه خصوصاً د جوزا په مياشت کې چې د گرمي شدت هم زيات وي نسبت ټولو ميوه لرونکو ونو ته ښون مقاومت کولى شي. نو د دې سيمي د سمسورونو په خاطر هم د لږو ځمکو او بې ځمکو خلکو ته د کسب او کار پيدا کول او د هغو د ژوند د ښه کولو په خاطر ښون يوازيني مناسب او د توافق وړ نبات گڼل کيږي چې په هغه وچو شگلنو او د تيږو د ډکو دښتو څخه علمي او اقتصادي استفاده وشي.
پنجشیر دوانۍ
د پنجشیر ۱۵ ورځنۍ دا خپرونه په ١٣٨٣ لمريز کال په پنجشیر ولايت کې د محمد علم ايزديار له خوا جوړه شوې او هره ګڼه يې د ١٠٠٠ څخه تر ٢٠٠٠ ټوکشمېر په درلودلو سره په ټول افغانستان کې وېشل کېږي او مسوول مدير يې حبيب الله رفعت دى.
ښوون
تاریخچه
داسې شواهد نشته چې د زيتون د کرلو د پيل په باره کې دقيق معلومات ورکړي داسې معلوميږي چې ډير پخوانى بوټى دى چې د ځمکې پر مخ موجود دى داسي اټکل کيږي چې د زيتون کرل تقريباً ٣٠٠٠ کاله د ميلاد څڅه مخکې د مديتراني په سواحلو، په فلسطين، سوريه او ترکيه کې شروع شوي دي او تقريباً  ١٠٠٠ کاله د ميلاد څخه وړاندې ايټالي ته  هسپانيي ته او بيا نورو عربي ملكونو ته خپور شوى دى.
دغه د هميشه بهار بوټى د جملي څخه دى چې متوسط څخه لوړ قد لرونکي دي سپين رنگ لري شنې پاڼي لري چې نسبتاً ضخيمه او سپيره ده او د زيتون پاڼي د يو بل په مقابل تنظيم شوي دي چې هر پاڼه ځانته موقيعت لري پلن شکل او لڼده لکۍ يا Petiole لري دغه بوټى يو اقتصادي بوټى دى چې په تيږو لرونکو او شگلنو ځمکو او خاورو کې هم وده کوي او د اوبو د نشتوالي او د گرمې اوسړې هوا سره توافق کولى شي.
که چيرې د دي بوټي پالنې اوروزنې ته ښه پاملرنه وشي نو په نتيجه کې زيات حاصل ترې تر لاسه کيدلى کيږي په نړي کې تقريباً ٨٠٠ ميلونه ونې موجودي دي. دنوموړې سروي په اساس دغه ونې په نړي کې د ٩ څخه تر لس ميلونه هکټاره ځمکه کې دغه بوټي يا ونې کرل شوې دي، په شاړو او دښتو کې د ښه توافق له امله نوموړى نبات ډير ښه اقتصادي ارزښت لرونکي دي.
خلاصه دا چې دغه نبات په هر قسم خاوره کې په مختلفو شرايطو کې چې اوبه ورته ورسيږي ښه وده او نمو كولاى شي.
اوسني ساينس پوهان هم اعتراف کوي چې د زيتون د تيلو په پرتله بل داسې کوم خاص تيل نشته دي. د دې زيتونو ونې تقريباً ٦٠٠ څخه تر ٧٠٠ کلونو پورې ميوه ورکوي په قران کريم کښي الله ج د نورو څيزنو تر څنگ په زيتون سوگند کوي ( سوره تين )،
په بل ځاى کې الله ج د زيتون ونې ته مبارکي ونې نوم ورکړى او خپل نور ئي د يو ډول څراغ يا ډيوې سر تشبيه کړى دي چې د دغي سپڅلي ونې د تيلو څخه بليږي. ( په سوره نور کې ) د دا ډول بيلگو ځينې د زيتون د وني او تيلو گټي په ډاگه کيږي او د زيتون لرغونو ميوو څخه شميرل کيږي د روم د بحري سواحلو کې د اباحبشا په نامه ځاى کې د دې ځاى اوسيدونکي د دغي گټورې ميوي څخه خبر و‌ؤ او که نور غور پرې هم وکړو نو کله چې د نوح ع بيړۍ د جبوري په غاړه لنگر واچاوو نو په دې وخت کې هغه مرغه وو چې د وچي ځمکي اعلان ئي کاوو په مښوکه د زيتون د وني پاڼه نيولي وه.
لڼده دا چې لرغوني انسان د زيتون غذائي او طبيعي گټو څخه خبر وؤ اوټوله نړۍ کې په ځانگړې توگه په لوديځ کې هغه کسان چې د کلسټرولو په اړه ناروغيو اخته دي نو د زيتون ته په ډيره ارزښت قايل دي. داسې اټکل کيږي چې زيتون د لمړي ځل لپاره په لوديځه اسيا کې ټوکيدلي دي چې بيا د روم د دواړو خواوو ته منځنۍ ختيځ او اروپا ته  ورسيدل اوس د نړي ٩٠ فيصده پيداوار د دي سيمو څخه لاس ته راځي. د زيتون كښت ٨٠٠ کاله پخوا په منځني ختيځ کې پيل شوى دى.
غذایی ارزښت
لکه څنگه چې مخکي مو ياد کړ چې د زيتون د غوړيو غذائي ارزښت او د هغه د کلسترولو د نه لرلو په سبب دي مگر د زيتون ميوه د ١٠ – ٣٣ فيصدو پورې غوړيو نه علاوه په خپل ترکيب کي پروتين،کلسيم، اوسپنه او ويتامين A ، B1، B2 او pp هم لري او هم يوه زياته اندازه انرژي توليدوي د زيتون هغه ورايټي چې د غوړيو متوسطه اندازه لري انتخاب شوي او دا تجربه د ميوو په دوه مرحلو کې سرته رسيږي
يو هغه وخت چې زيتون شنه وي او د اچارو لپاره مناسب دي او بل هغه وخت چې ښون ښه پاخه او رنگ ئي تور وي چې په دغه وخت کې د غوړيو د ايستلو لپاره مناسب گڼل کيږي. د شنه زيتونو څخه اچار جوړيږي او د غوړيو لږ فيصدي هم لري. مگر نور ډير ضروري غذائي مواد او کالوري چې انسان ورته اړتيا لري پکښې شته دي.
د تورو زيتونو د غوړيو ايستلو څخه وروسته په کنجاړه کښې استعماليږي تاسو گوري چې په کنجاړه کښي څومره نور مهم غذائي مواد موجود دي چې د څارويو د تغذئي لپاره د اهميت وړ دي صرف د زمونږ تريخ والي په ستونزو ليري کولو سره د څارويو د پاره د استفاده وړ گرځيداي شي.
نو په پدې ترتيب د زيتونو د ميوې حاصلات د غذا په تامين کښې ډيره ونډه اخيستلاى شي. د زيتونو د ترخې کنجاړي په نتجه کښې چې څارويو ته استعماليږي نو د حيوان وزن د لاسه ورکوي او بالاخره د حيوان د هاضمي سيسټم د خرابوالي سبب کيږي تريخوالي له منځه يوړول شي او وروسته څارويو ته په کنجاړه کښې استعمال کړاى شي چې دا به ئي ښه نتيجه وي څارويو ته.
د ښوون کارونه
د ښوون یا زيتون خام استعمال ډير مفيد وي که په غذا کښې وخوړل شي مثبت تاثيرات ئي نور هم زياتيږي د پاخه زيتون ترخه ماده ( Oleuropein) په نوم ياديږي.
د تريخ والي د ختمولو د پاره د پوتاشيم او د اوبو په محلول کښې لندوي او بيا ئي د اوبو په محلول کښې ساتي _ د څه وخت په تيرودو سره ترخه ماده له منځه ځي. شنه يا غوره زيتون د پخو زيتونو په پرتله ډيره مينه وال لري او ميوه هم په نورو خوړو کښې کاروي. د غوره شنو زيتونو څخه زړي اوباسي او په مختلفو شيانو کښي گازري، بادام اوبو څخه نورو سبو کـښـي گډيږي  او په بازارونو کښې د خرڅلاو لپاره وړاندي کوي.
نبوي حديثو کښې ډيرې څرگندوني شوي دي. او غذائي ارزښت ئې ډير لوړ دي چې په طب کښي مختلفو درملو جوړولو کښې ورڅخه کار اخسيتل کيږي. او د خوړول په وخت کښــې د انسان په وجود کښې ډير زر تجزيه او بي حده زيات تاثيرات راولي.
بوتانیکی مشخصات
ښون یو همیشه بهار یا شین بوټۍ دی. لنډه ونه لری او د ۸ څخه تر ۱۵ مترو پوری لوړیږی.‌ نقرای شنی پاڼی لری چی اوږدوالی یی ۴ څخه ۱۰ سانتی مترو پوری رسیږی او قطر یی ۱ څخه تر ۳ سانتی مترو پوری رسیږی.‌
کوچنی سپین گلان لری. چی کالیکس او کارولا یو یوځای دی ،‌ دوه سټمینه لری او یو جوړه ای سټیگما لری چی د تیر کال په ښاخ باندی منځ ته راځی.
میوه یی کوچنۍ ده د میوی ډول یی ډروپ دی او د ۱ څخه تر ۱،۵ پوری قطر لری.
تخم یا دانه یی وړه ده او معمولا د تیږی یا زړی په نامه سره یادیږی.‌
د ميوو او تيلو په اړه کيښودل شوي نيالگي پنځه يا شپږ کاله وروسته ميوه ورکوي د ثور او جوزا په مياشتو کې گلان نيسي د زيتون ميوه لمړى شين، بيا بنفشته بيا سور او اخير کښې تور رنگ غوره کوي.
د ښوون تر ټولو زړی ونی
د ښوون تر ټولو زړه ونه چی د Pliny the Elder له قوله ۱۶۰۰ کاله عمر درلود او د لرغونی یونانی دوره کی وه. د اتن په ښار کی یوه بله ونه چی نوم یی Plato's Olive Tree یا د افلاطون د ښون ونه بلل کیده ، ویل کیږی چی ۲۴۰۰ کاله عمر درلود.
په پورتگال کی هم یوه ډیره زړه د ښون شته چی عمر یی ۲۰۰۰ کاله دی.
د ښونه کرنیزی چاری
د ښوون دباغونه د تراکټور په واسطه قلبه او نرميږي. په فني توگه دښاخ غوڅونې عمليات د زيتونو په باغونو کې تر سره کيږي. دغه بڼونه په منظم ډول او د پلان په مطابق اوبخور کيږي او په منظمه توگه دغه باغونه بايد په معين وخت کې دوا پاشي شي.
د اوبو نشتوالى د نبات ودې دگمښت سبب گرځي لکه څنگه چې پورته يادونه وشوه زيتون کرنيزې چارې بايد په پام كښې ولرو. زيتون په باغونو کې د قطار کې بايد وکرل شي تعداد د ونو په يو هکتار ځمکه کې د سلو څخه تر څلور سوه پوري ونې كر ل كيږي ، ونې بايد د عمر له لحاظه په نظركښې ونيول شي پدې هکله يو عالم بورډيس  په کال ١٩٧٥ ميلادي کې داسي وايي چې د زيتون د  ونو او د ښه تنظيم لپاره داسې څرگندوني کړي که چيرې د زيتون د ونو تر منځ فاصله  4  x 4 متر په اندازه وي کيښودل شي نو په يوه هکتار ځمکه کې  د ٦٢٥  تعداد نونو څخه ٥٠٠ ليتره غوړي  يا تيل تر لاسه کيږي.
د زيتون د حاصلاتو اوسط ارقام رسمي ساحه کې د ١٠٠٠ بوټو څخه په يوه هکتار کې ٢٠٠٠ کيلو گرامه حاصل تر لاسه كيږي.
د غوړيو فيصدي به يي د ٢٠٠٠ کيلو گرامو په مقابل کې ٦٠٠ کيلو گرامه غوړي تر لاسه کيږي. که چيرې حاصل ٤٥٠٠ کيلو گرامه وي نو د غوړيو فيصدي به يي ١٥٠٠ کيلو گرامه وي په متوسط حاصل سره چې ٨٠٠٠ کيلوگرامه وي د غوړيواندازه به ئي ٢٤٠٠ کيلو گرامو ته ورسيږي. او په سلو کښې ٣٠ فيصده غوړي لاس ته راځي.
د خاوري سره د ښون توافق
كه دښون بوټوته اوبه ورسيږي په هر ډول خاورو سره توافق کولى شي. په شگلنو او چغلدارو خاورو کښې نسبت کلى خاورې ته د باران او اوبوخور د لږ مقدار څخه لږ سمه گټه اخيستلاى شي مگر په کلي خاوره کښې تر ډيره وخته پورې د خاورې زهکشي شوي لنده بل څخه گټه اخيستلاى شي او د وچيدو خطر ئي لږ دي.
مگر د ښه حاصل د اخيستلو د پاره شگلنه خاوره نسبت کلي خاورې ته ډيره مناسبه ده. په دې شرط چې اوبه ورته ورسيږي زيتون په ډيرو وچو او ولاړو اوبو خاورو کې او جبه زارو ځمکو کې په تکليف وي نو په جبه زارو ځمکو کې چی د هغه لاندې اوبو سطحه (Water table ) لوړه وي هلته بايد د زيتون  باغونه جوړ نشي  په ډيرو سطحي  خاورو کښې چې شگلنه او چغلداره حتي تيږې او چونه هم ولري ښه توافق کولى شي خو په زړه پورې حاصل به حاصليخيزو ځمکو کښې ورکوي.
د ښون لپاره ډيره ښه تيزابيت يا پي ايچ د خاوري د ٧ څخه تر ٨ پورې وي او د خاوري مختلفو پي ايچ کې توافق کولاى شي
د ښون ښاخه بری
د زيتون د باغونه په باغونو کښې د څانگو غوڅول د کرکيلې او نورو زراعتي عملياتو په نسبت په مستقيماً د ونو په بيولوژي پورې اړه لري چې په لاندې ډول دا تاثيرات په لنډ ډول بيانيږي. ونو ته مناسب شکل ورکول يعني هغه دوا شيندل او ميوه ئي ټولول اسانه شي.
د يادونې وړ بولم چې د څانگو غوڅون بايد د ژمي د يخ موسم تيرودو سره سم له لاسه شروع شي يعنې هغه وخت چې لا ونه سمه بيداره شوې نه وي. چې دا موسم زمونږ په هيواد کښې خصوِصاً په ننگرهار او تودو سيمو کې  معمولاً د دلو  مياشت څخه شر وع کيږي او د ونې د بيدارويدو پورې دوام کوي که چير ې شاخبري په عقرب او قوس مياشتو کې تر سره شي نو ښه نتيجه ولري.
دا ځکه چې ونه د يخ موسم په مقابل کې لوځيږي او د يخ په مقابل کښې مقاومت کموي. ډير خلک او بڼوال په دې عقيده دي چې د شاخبرۍ جانبي عوارض نه بلکي د شاخبري د وخت د مخه عملي کولو علت دي. د ښون د ونې شاخبري کې کيښنولو څخه تر زړښت پورې لاندې مراحل په نظر کښې ونيول شي :
په شاخبري کښې بايد لاندې ټکي په نظر کښې ونيول شي.
د ښوون ناروغۍ
ښون د یو فنگس لخوا چی Cycloconium oleaginum نومیږی ډیره متاثره کیږی.‌ ددی ترځنگ د یو بکتریا لخوا چی Pseudomonas savastanoi pv. oleae نومیږی،‌ هم په ناروغۍ اخته کیږی او په هغه کی د نباتی سرتانونو سبب کیږی.
بل ای اچ - ۱ زېټ واېپر
بل ای اچ - ۱ زېټ واېپر( انگرېزی : Bell AH-1Z Viper) ېوه دوه موتوره او څلور پره جنگی چورلکه ده چې د بل شرکت جوړه کړې. دا چورلکه له پوخوانی ماډل ای اچ ۱ ډبلېو کبرا (انگرېزې : AH-1W SuperCobra) څخه پرمخ تللی ده .دا چورلکه د امرېکاېې سمندری ځواکونو لپاره جوړه شوې ده او امرېکایان دی ته زېلېو کوبرا واېې. په لومړې ځل ېې په۲۰۰۰م کال په ۸ دېسمبر کال کی الوتنه وکړه
ښوون
د ښون دتولید احصایه او لوی هیوادونه
ښون په نړۍ کی یو تر ټولو ډیر کرل کیدونکی نبات دی. په ۲۰۰۹ کال کی ۹.۹ ملیونه هکتارڅمکی کی ښون کرل شوی وو. په نړۍ د ښون د تر ټولو لوی تولیدوونکی هیواد هسپانیه ده چی ۱۸۲۴۱۸۰۹ ټنه ښون تولیدوی. بیا ورپسی ایټالیا او یونان، ترکیه او سوریه دی.
بل ای اچ - ۱ زېټ واېپر
وېشنيزه:امریکایی هلیکوپترونه
ښوون
دښون حاصل ټولول
د ښون حاصل په منی او ژمی کی رفع کیږی‌. د حاصل ټولولو لپاره ونه ښورول کیږی او بیا په تکوریو کی ټولیږی چی البته ښه لاره یی نه ده او د دی لاری د نهایی محصول د خراب کیفیت لامل کیږی.‌ بله لاره یی داده چی محصول مستقیم د ونی څخه په تکورۍ کی راټول شی.
مآخذونه
وېشنيزه:مېوې
معمولي آلوبالو
وېشنيزه:آلوبالوگان
افتاب مجله
افتاب مجله افتاب د پنجشیر ولايت له فعالو خپرونو څخه ده، چې د افتاب فرهنګي او اجتماعي ټولنې له خوا په ١٣٨٩ لمريز کال تاسيس شوې، ١٠ کارکوونکي لري،مسوول مديريت يې د محمدهارون عنابي پر غاړه دى او د کارکوونکو شمېر يې ١٠ کسانو ته رسېږي.
د هایدروجن خوندیتوب
د هایدروجن په خوندیتوب کې د هایدروجن، په ځانګړې توګه د هایدروجن ګاز سونګ او د مایع هایدروجن خوندي تولید، مدیریت او کارونه تر بحث لاندې دي.
هایدروجن د سوځېدنې وړتیا په کچه کې د ۷۰۴ NFPA  د  ۴  ترټولو لوړه درجه لري، ځکه چې که حتی لږ مقدار یې د عادي هوا سره ګډ شي، د سوځېدو وړ دی؛ دا سوځېدنه په هوا کې د شته آکسیجن او د تعامل د سادګۍ او کیمیاوۍ خواصو له امله د هایدروجن او هوا د حجمي نسبت په ٪۴ ټيتوالي کې پېښېږي. که څه هم هایدروجن د تعامل یا زهرجنیت لپاره هېڅ ذاتي خطر نلري. د هایدروجن زېرمه کول او کارول د ګازي سونګ په توګه د لیکېدو آساني، د کم انرژي سوځېدنې، د سونګ او هوا سوځېدونکو مخلوطونو پراخه لړۍ، لامبو وهنې وړتیا او همدارنګه د فلزاتو د ماتولو وړتیا له امله چې باید د خوندیتوب څخه یې د ډاډ لپاره په پام کې ونیول شي، ځانګړې ستونزې رامنځته کوي. مایع هایدروجن د خپل کثافت زیاتوالي او د تودوخې د اړتیا وړ خورا ټیټې درجې له امله اضافي ننګونې رامنځته کوي، ترڅو په مایع حالت کې یې وساتي. برسېره پر دې، په صنعت کې د راکټ د سونګ توکو، انرژي د زېرمې بدیلې سرچینې، د برېښنا په کارخونو کې د برېښنايي جنراتورونو لپاره د سړوونکي، د امونیا او میتانول د تولید په ګډون په صنعتي او کیمیاوي پروسو کې د خامو توکو او داسې نورو په ټوګه یې تقاضا او کارونه زیاته شوې، چې د هایدروجن په تولید، زېرمه کولو، لېږدولو او کارولو کې د خوندیتوب پروتوکولونو د ملاحظاتو د اهمیت زیاتوالي لامل شوی.
مخنیوی
یو شمېر موارد شته چې د سیسټمونو او طرزالعملونو د طرحې لپاره مرسته وکړي، ترڅو د هایدروجن څخه د کار اخیستلو پرمهال د پېښو څخه مخنیوی وکړي، د هایدروجن یو له لومړنیو خطرونو څخه یو دا دی چې هایدروجن ډېر د سوځېدو وړ دی.
خنثی کول او پاک کول
د اتاقونو خنثی کول او/یا د ګاز د لولو پاکول د خوندیتوب یوه مهمه او معیاري طریقه ده، چې د هایدروجن د لېږد په وخت کې باید ترې کار واخیستل شي. د دې لپاره چې په سمه توګه خنثی او/یا پاک شي، د سوځېنې وړتیا حدود باید په پام کې ونیول شي او هایدروجن سوځېدنې حدود د ګازونو نورو ډولونو څخه زیات توپیر لري. د اتموسفیر په نورمال فشار کې له ٪۴ څخه تر٪۷۵ پورې دی، د حجم سلنې له مخې په آکسیجن کې هایدروجن له۴ سلنې څخه تر ٪۹۴ پورې دی، پداسې حال کې چې په هوا کې د هایدروجن د چاودنې وړتیا حدود د حجم له مخې له ٪۱۸،۳ څخه تر ٪۵۹ پورې دي. په حقیقت کې، د سوځېدنې وړتیا حدود اکثراً د دې په پرتله زیات سخت کېدی شي، ځکه چې د اور په وخت کې اضطراب یا شوروالی کولی شي د احتراق لامل شي او چاودنه رامنځته کړي. د احتراق حد د پرتله کولو لپاره، په هوا کې د ډیزل د احتراق حد ٪۱،۴ – ٪۷،۶ دی او د استیلن  ٪۲،۵ – ٪۸۲ دی.
له همدې امله، کله چې تجهیزات د هایدروجن د لېږد څخه مخکې یا وروسته هوا ته پرانیستي وي، نو ځانګړي شرایط په پام کې نیول کیږي، چې ممکن د ګازونو نورو ډولونو د لېږدولو لپار به خوندي وي. پېښې د دې له امله رامنځته کېږي چې خنثي کول يا پاکول د کافي نه ؤ یا په تجهیزاتو کې د هوا ننوتل کم کڼل شوي (د بېلګې په توګه، د پوډر اضافه کول پرمهال)، چې د چاودنې لامل کېږي. د همدې سبب لپاره، د خنثی کولو یا پاکولو طریقې او تجهیزات اکثراً د هایدروجن لپاره ځانګړي دي، او اکثراً د هایدروجن په کرښه کې نښلول یا نښه کول باید په بشپړ ډول توپیر ولري، ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې دا او نورې پروسې په سمه توګه تعقیب کېږي، ځکه چې زیاتره چاودنې یوازې له دې امله شوې دي چې د هایدروجن کرښه تصادفاً اصلي کرښې سره نښلول شوې وه یا دا چې د هایدروجن کرښه کومې له بل کرښې سره غلطه شوې ده.
د احتراق د سرچینې مدیریت
په هوا کې د هایدروجن د احتراق اصغري انرژي په ۰،۰۲ ملي ژول کې د پېژندل شوو توکو په منځ کې ترټولو ټیټه ده او د هایدروجن-هوا مخلوط کولی شي د ډیزل-هوا مخلوط د ۱\۱۰ انرژي سره اور واخلي. له همدې امله، د احتراق هره احتمالي سرچینه باید وڅېړل شي. هره برېښنایي وسیله، بانډ، یا ځمکه باید د پلي وړ خطرناکې ساحې د طبقه بندي اړتیا پوره کړي. د ساکنې برېښنا د زیاتوالي لپاره هر ډول پوتنشل سرچینې (لکه د هوا د بدلون سیسټم ځینې طرحې) مثلاً د ساکن برېښنا ضد وسیلو په واسطه هم باید حداقل ته ورسي. د تاوده کار طریقې باید پیاوړې، جامع او ښه د پلي کېدو وړ وي؛ او دوی باید لوړې ساحې پاکې او هوا يې بدله کړي او د کار څخه وړاندې له اتموسفیر څخه نمونه واخلي. په چت کې نصب تجهیزات باید په ورته ډول د خطرناکې ساحې اړتیاوې پوره کړي (۴۹۷ NFPA). بلاخره د څیرېدنې ډیسکونه (rupture discs) باید ونه کارول شي، ځکه چې زیاتره چاودنو او اورونو لپاره د احتراق  یوه معمولي سرچینه ده. پرځای یې باید د فشار کمولو نور سیسټمونه لکه فشار کموونکی وال باید وکارول شي.
میخانیکي بشپړتیا او د تعامل وړ کیمیا
د هایدروجن څخه کار اخیستلو په وخت کې چې حتی د اتموسفیر په نورمال فشارونو او د تودوخې په درجو کې هم د نورو توکو سره په اړیکه کې کېدی شي، باید څلور اصلي کیمیاوي خاصیتونه په پام کې ونیول شي:
دا ټول څلور عوامل باید د هایدروجن په کارولو سره د سیسټم د لومړني طرحې په ترڅ کې په پام کې ونیول شي او معمولا د حساسو فلزاتو او هایدروجن ترمنځ د اړیکې د محدودولو په واسطه، یا د فاصلې، الکټروپلټینګ، د سطحې د پاکولو، د توکو د انتخاب او د تولید پرمهال د کیفیت تضمین، ویلډینګ او د نصب کوني په واسطه ترسره کېږي. که نه د هایدروجن زیان د تخصص څارنې  تجهیزاتو له خوا اداره او کشف کېدی شي.
د پنجشیر رسنۍ
د پنجشیر ولایت رسنۍ په پنجشیر ولایت کې ګڼ شمیر رسنۍ فعاله دي چې له هغې ډلې څخه د یو شمیر په اړه معلومات شته.
راډیو ګانې
ورځپاڼې او مجلې
انګلستان
انګلستان يو هېواد او د متحده پاچهۍ يا بریتانيې يوه برخه ده. لوېديځ ته له ويلز او شمال ته له سکاټلينډ سره پوله لري. شمال لوېديځ ته يې د ايرلينډ سمندر او سويلي لوېدیځ ته يې د سلتيک سمندر پروت دی. انګلستان د اروپا له لويې وچې نه ختيځ لور ته د شمال په سمندر او سويل لور ته د انګليش کانال په واسطه جلا شوی دی. دا هېواد د لويې بریتانیې د ټاپو پنځه پر اتمه برخه پوښي چې په شمالي اطلس کې پروت دی، له سلو زيات کوچني ټاپوګان په کې شامل دي، لکه د اسکيلي او وايت ټاپوګان.
هغه سيمه چې اوس د انګلستان په نوم ياديږي، په لومړي ځل په کې عصري انسانان د لوړ ډبرين پړاو له مهاله اوسېدلي دي، خو نوم يې له انګليس (Angles) څخه اخستی، دا يوه جرماني قبيله وه چې نوم يې د انګليا (Anglia) له ټاپووزمې نه خپل کړی و، څوک چې دلته په پنځمه او شپږمه پېړۍ کې مېشت شوي وو. انګلستان په لسمه پېړۍ کې متحد دولت وګرځېد او په نوره پراخه نړۍ له خپل کشف راهيسې مهم کلتوري او حقوقي اغېز لري، کوم چې له پنځلسمې پېړۍ څخه پيلېږي. انګليسي ژبه، انجليکي کليسا او انګريزي قانون، کوم چې په نړۍ کې د نورو ډېرو هېوادونو د عام قانون حقوقي بنسټ دی، په انګلستان کې وده وکړه او ګڼو نورو هېوادونو د دې هېواد د حکومت پارلماني نظام خپل کړی دی. په انګلستان کې په اتلسمه پېړۍ کې صنعتي اوښتون پيل شو او دا ټولنه يې د نړۍ په لومړۍ صنعتي هېواد بدله کړه.
د انګلستان ځمکې تر ډېره بريده ټيټې غونډۍ او اوارې دي، په ځانګړي ډول په مرکزي او سويلي انګلستان کې. که څه هم په شمالي برخو کې لوړې ځمکې او غره یيزې سيمې هم لري (د بېلګې په ډول ليک ولسوالۍ او پنينس). همدا راز په لوېدیځ کې (د نمونې په ډول: ډارتمور او د شروپشاير غونډۍ). پلازمېنه يې لندن دی، کوم چې د بریتانیې تر ټولو ستره ښاري سيمه ده. د انګلستان ۵۶.۳ ميليونه نفوس د بریتانیې څلور اتيا سلنه نفوس جوړوي، ډېری يې د لندن په شا اوخوا، سويل ختيځ، د ميډلينډز ښاري سيمو، شمال لوېدیځ، شمال ختيځ او يورکشاير کې ژوند کوي، کومې سيمې چې په نولسمه پېړۍ کې په سترو صنعتي سيمو بدلې شوې دي.
د انګلستان پاچهي، چې له ۱۵۳۵ز کال وروسته په کې ويلز هم شامل شو، د ۱۷۰۷ز کال د مۍ مياشتې په لومړۍ نېټه د يوه جلا خپلواک هېواد په توګه وپېژندل شو او دا هغه مهال کله چې تر يادې نېټې يو کال مخکې، د اتحاديې په تړون کې هغه شرايط نافذ شول، په کومو چې د اتحاد په قوانينو کې موافقه شوې وه. د همدې تړون په پايله کې له سکاټلينډ سره سياسي اتحاد رامنځ ته شو، تر څو د لويې بریتانیې پاچهي جوړه کړي. په ۱۸۰۱ز کال کې، لويه بریتانيه (د اتحاد د يو بل قانون له لارې) د ايرلينډ له سلطنت سره يو ځای شوه او په دې توګه دا سيمه د لويې بریتانیې او ايرلينډ متحد سلطنت وګرځېد. په ۱۹۲۲ز کال کې د اريلينډ خپلواک دولت، له بریتانیې جلا شو او په دې توګه پخوانی نوم بدل او «د لويې بریتانیې او شمالي ايرلينډ متحد سلطنت» نوم يې غوره کړ.
جغرافيايي نومونه
د (England) نوم، له لرغوني انګريزي نوم (Englaland) څخه اخستل شوی دی چې ژباړه يې ده «د انګليس ځمکه». انګليس يوه جرماني قبيله وه چې د منځنيو پېړيو په لومړيو کې په لويه بریتانيه کې مېشت شوې وه. انګليس د بالتيک سمندر د کيل په ابناء کې د انګليا له ټاپووزمې نه راغلي وو (د اوسني المان - Schleswig–Holstein- ايالت). د دې اصطلاح کارونه، په لومړي ځل د « Engla londe» په توګه د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې شوې ده چې، دا د انګريزانو د بيدي کليسا د لرغوني تاريخ د انګليسي ژبې ژباړه ده. دا نوم بيا له اوسنۍ معنا نه په جلا ډول په بېلا بېلو معناوو کارول شوی دی، «هغه ځمکه چې انګريزانو په کې ژوند کړی دی»، په دوی کې هغه انګريزان هم شامل وو، چې د سکاټلينډ په سويل ختيځ کې مېشت وو. په هغه وخت کې دا سيمه د نورتامبريا د انګريزي سلطنت برخه وه. انګلو- ساکسن کرونيکل ثبت کړې، چې د ۱۰۸۶ ز د قيامت ورځې کتاب ټول انګلستان رانغښتی و، يعنې انګريزي سلطنت، خو څو کاله وروسته دې کرونيکل څرګنده کړه چې، پاچا مالکوم درېيم «له سکاټلينډ نه بهر په انګلالينډ کې لوتيانت» ته ولاړ او په دې توګه يې دا ټکی په لا زياتې لرغونې معنا وکاراوه.
انګليس ته لومړۍ تاييد شوې اشاره، په لومړۍ پېړۍ کې د تاسيتوس جرمانيا په آثارو کې شوې ده، چېرې چې لاتيني ټکی «Anglii» کارول شوی دی. پوهانو د قبيلوي نوم د جرړو د پېژندلو په اړه اختلاف کړی، وړانديز شوی چې دا ټکی د انګلين ټاپووزمې له بڼې نه اخستل شوی دی چې زاويې ته ورته شکل يې درلود. دا نه ده معلومه، چې کله او ولې يوه اصطلاح د يوې قبيلې له نامه نه واخستل شوه، کومې قبيلې چې له نورو قبيلو څخه کم اهميت درلود، لکه ساکسونز او بيا دا نوم د ټول هېواد او د دې هېواد د خلکو لپاره کارول کېده، خو داسې برېښي چې دا چاره تر هغه دود پورې اړونده ښکاري، چې جرماني خلکو ته به په بریتانيه کې انګلي ساکسون يا انګليش ساکسون ويل کېدل، تر څو د دوی او د لويې وچې د نورو زړو ساکسونو (Eald-Seaxe) تر منځ توپير وکړي، کوم چې په شمالي المان کې د ويسر او ايډر د سمندرونو په منځ کې مېشت وو. په سکاټلينډي ګاليک کې بله ژبه چې د لويې بریتانیې په ټاپو کې يې وده کړې، د ساکسون قبيلې خپل نوم يې د انګلستان (Sasunn) ټکي ته ورکړ. همدا راز، د انګريزي ژبې ويلزي نوم «Saesneg» دی. د انګلستان رومانوي نوم «Loegria» دی، کوم چې د انګلستان لپاره د ويلزي ټکي اړوند دی او په ارتوري افسانه کې د کارېدو له امله يې زيات شهرت موندلی دی. د انګلستان لپاره د «البيون» ټکی په شاعرانه انداز کې کارول شوی دی، که څه هم اصلي معنا يې په ټوليز ډول د بریتانیې ټاپو دی.
له تاريخ مخکې او لرغونی پړاو
په هغه سيمه کې چې اوس د انګلستان په نوم پېژندل کېږي، د انسانانو د شتون لومړي پېژندل شوي شواهد د پخوانيو انسانانو اړوند دي چې تاريخ يې په اټکلي ډول ۷۸۰۰۰۰ کاله مخکې وخت ته رسېږي. په انګلستان کې د تر ټولو پخواني انسان کشف شوو هډوکو تاريخ ۵۰۰۰۰۰ کاله پخواني وخت ته رسېږي. دا روښانه شوې ده چې، عصري انسان په دې سيمه کې د لوړ ډبرين پړاو پر مهال دلته ژوند کړی دی، خو دايمي استوګنه په وروستيو شپږ زره کلونو کې رامنځ ته شوې وه. د وروستي کنګلي عصر څخه وروسته يوازې ستر تي لرونکي حيوانات لکه: ماموت، مېښې «د غره غويي» او وړين کرکدن پاتې شوي دي. نږدې ۱۱۰۰۰ کاله مخکې، کله چې د يخ تختې په کمېدو شوې، انسانان په دې سيمه کې بيا زيات شول، جينتيکي څېړنې وړانديز کوي چې دوی د ايبيري ټاپووزمې له شمالي برخو څخه دلته راغلې دي. د سمندر سطحه له اوس نه ښکته وه او بریتانيه له ايرلينډ او ايروايشيا سره د ځمکني پول له لارې نښتې وه. کله چې سمندر راپورته شو، دا سيمه له ايرلينډ نه ۱۰۰۰۰ کاله مخکې او له ايروايشيا نه دوه زريزې مخکې جلا شوه.
له میلاد نه دوه زره او پنځه سوه کاله مخکې دې سیمې ته «بېکر» کلتور راورسېد، دلته يې د څښاک او خوراک لوښي معرفي کړل چې، له خټو نه جوړ شوي وو. د مسو د ډبرو د وېلې کولو لپاره يې لوښي دود کړل. دا هغه مهال و چې ستر او مهم ډبرين څلي جوړ شول، لکه: «ستوني هينج» ا و «اوبري». د قلعي او مسو په يو ځای ګرمولو سره چې په دې سيمه کې ډېر زيات وو، د بيکر کلتور خلکو ژيړ (برونز) جوړول کړل او وروسته يې د اوسپنې له تختو څخه اوسپنه جوړه کړه. د اوسپنې د ويلې کولو ودې له دوی سره مرسته وکړه چې ډېرې ښې يوې جوړې کړي، په کرنه کې پرمختګ وکړي (د بېلګې په ډول: له سيليټيک کروندو سره) او همدا راز یې د نورو اغېزناکو وسلو په جوړولو کې مرسته وکړه.
سرچینې
وېشنيزه:برطانيه
ټېکسلا
په اوومه عیسوي پېړۍ کې چینایي گرځندوی هیون سانگ دې ځای ته ورغلو. گرځندوی په خپل یونلیک کې ددې ځای د عظمت او لوړتیا یادونه کړې ده. په دې سیمه کې د گوتهک بڼه یو موزیم جوړ دی چې له عیسوي زوکړې پینځه پېړۍ مخکې د گندهارا هنر نمونې، لس زره سېکې چې ځینې یې یوناني پېر اړوندې دي، د سېلانیانو د لید لپاره اېښودل شوي دي.
دا ښار په ۱۹۸۰ز کا د ملگرو ملتونو د یونېسکو ادارې له خوا د یونېسکو نړیوال میراث لړلیک کې شامل کړ.
په ټېکسلې ښار کې د لرغونو توکو لپاره یو موزیم هم جوړ شوی چې د ټېکسلې موزیم په نامه یادېږي. په دې موزیم کې د بودیم او هندوییزم اړوند لرغوني توکي لکه سکې، د چونې او گچو بتان، گاڼه او داسې نور اشیاء د لیدونکو لپاره اېښودل شوي.
انځورخونه
وېشنيزه:پاکستان کې لرغوني یوناني سیمې وېشنيزه:د پاکستان تاریخ وېشنيزه:شاہراہ ریشم کے آباد مقامات وېشنيزه:د پاکستان لرغوني اثار وېشنيزه:پاکستان کې بودیزم وېشنيزه:گندھارا وېشنيزه:راولپېنډۍ اړوندې سیمې وېشنيزه:ټېکسلا وېشنيزه:د اسیا پوهنتونونه وېشنيزه:پاکستان کې د یونېسکو نړیوال میراث وېشنيزه:پاکستان کے شہر وېشنيزه:لرغوني اثار
اروپايي پارلمان
اروپايي پارلمان داروپايي ټولنې یواځینۍ برخه ده چې راېې ورکونکي پکې خپل استازي ټاکي. اروپايي پارلمان۷۵۱ پارلماني غړي لري- چې د پنځوکلونو لپاره ټاکل کېږي. کله چې د اروپايي پارلمان په هکله غږېږئ،برسلز یا بروکسل ورسره مه تړئ، ځکه چې پارلمان دوه جلا خونې یا جرګې لري چې یوه ېې دبلجیم په برسلز یا بروکسل ښار کې او بله ېې دفرانسې په ستراسبورګ ښارکې غوڼدې کوي. د اروپايي پارلمان رول خورا ډیر زیات شویدی او اوس دپارلمان غړي وکیلان د وزیرانو دشورا سره یوځاې قانون جوړونکي واکونه لري چې وزیران او پارلمان قوانین تصویبولاې شي خود وړاندیزکولو واک ېې نه لري. دقوانینو وړاندې کول د اروپايی ټولنې د مدني څانګې یعنې اروپايي کمېسیون کاردی. که د ملي پارلمان د کارونوسره آشنايي لرئ ځینې نورشیان شته دي چې باید ورته پام وکړئ: اروپايي پارلمان کې حاکم ګوند یا مخالف ګوند نشته- په یو مفهوم هرغړی یوعادي استازی دی. د اروپايي پارلمان غړي دخپل سیاسي تړاو له مخې سره کښېني، نه په ملي ډلوکې. هلته اوه سیاسي ډلې او یوکوچنی شمېر’ بې تړاوه’ غړي شته چې کومې رسمي سیاسې ډلې سره تړاو نه لري. اروپايي پارلمان یو رییس لري چې د دوه نیمو کلونو لپاره خدمت کوي.
د ژان ژاک د اجتماعي تړون دويمه برخه
فقراو ساتل او د بډايانو د شتمنۍ او قدرت تضمين دى. واقعيت کې قوانين تل د هغو کسانو په خدمت کې استخدامېږي چې ملک او مال لري او د هغو کسانو په ضرر دي چې څه نه لري. له دې خبرو څخه داسې نتيجه اخستلاى شوچې اجتماعي ژوند هغه وخت د انسان په ګټه دى چې ټول وګړي يو څه ولري او هېڅ يو ډېر څه ونه لري. د روسو په عقيده يوازې عمومي اراده دولت حقيقي هدف يعنې ګډې ګټې او مفاد ته رسولاى شي. ځکه چې د فردي ګټو په منځ کې تصادم د دولت جوړول ضروري او حتمي کړل. مګر د دې ګټو اتفاق او ګډون د دولت جوړول ممکن کړل. د وګړو په متضادو ګټو کې يو مشترکه وجه شته چې هغه اجتماعي رابطه ده، ځکه که په دې راز راز ګټو کې د اتفاق ګډ علتونه نه واى، نو هېڅکله انساني ټولنه نشوه تشکيلېداى. له دې امله په يوه ټولنه کې حکومت بايد يوازې د دې ګډ منفعت په بنسټ ولاړ وي او بس.
د روسو په نظر په ټولنه کې دوه ډوله ارادې شته: دې يوې ته ((عمومي اراده)) او بلې ته د ((ټولو اراده)) وايي. او دا دواړه سره اساسي توپير لري. ((عمومي اراده)) هغه ده چې يوازې مشترکې ګټې او منفعت ته مخه ده. د ((ټولو اراده)) هغه ده چې شخصي منافع په نظر کې نيسي او يوازې د انفرادي ارادو مجموعه ده او که مونږ د دې انفرادي ارادو له مجموعې څخه توپيرونه لږ او ډېر لرې کړو، نو يوازې عمومي اراده پاتې کېږي.
((فردي اراده)) او د يوه چا فردي تمايل کېداى شي چې د عمومي ارادې پر ضد واقع شي او د داسې شخص ځانګړې ګټه د اجتماعي ګټې په خلاف وي، نو دولت به ورته يو واقعيت يا واقعي شخصيت نه ښکاري او په نتيجه کې به هڅه کوي، د خپل مدني حقوقو څخه ګټه واخلي او قانوني وجايبو ته په سر ته رسولو باندې سترګې پټې کړي. که داسې يو حالت دوام وکړي، نو سياسي تشکيل به ژر له اختلال او شخړې سره به مخامخ شي.
روسو وايي: اقتدار او حاکميت له اجتماعي تړون څخه راولاړېږي او اجتماعي تړون څخه مراد د داسې يوې ټولنې تشکيل دى چې قوانين طرح کړاى شي او تطبيق يې کړاى شي. د اقتدار او دحاکمیت حق په خلکو کې دى.
د دې اقتدار خصوصيات به څه وي؟ د روسو په فکر فرمانروايي پرته د عمومي ارادې نه عملي کېدو څخه بل څه نه ده او عمومي اراده چې د يوه اجتماعي موجود په توګه تحقق مومي، يوازې پخپله د خپل ځان ښکارندويى کولاى شي او بس او بل هېڅوک د دې نمايندګۍ حق نه لري. کېداى شي چې اقتدار يوه چاته وسپارل شي، مګر عمومي اراده چې د دې اقتدار منبع ده، هيچا ته نشي سپارل کېداى.
سياسي اتحاد به په يو ټولنه کې داسې يو ډول مساوات راپېدا کوي چې ټول وګړي د يوه راز شرايطو په اطاعت اړ او مکلف کېږي او د يوه راز حقوقو څخه ګټه اخلي. يعنې ټول وګړي د اجتماعي مقرراتو په مقابل کې چې حقوق او وجايب پکې دي، مساوي دي، ځکه چې اجتماعي تړون کومه داسې يوه معاهده نه ده چې د حاکم او محکوم په منځ کېږي. بلکې داسې يوه معاهده ده چې د سياسي ټولنې او د دې ټولنې هر غړي په منځ کې تړل کېږي، نو له دې امله يو اقتدار چې په دې راز د اجتماعي تړون په بنا منځ ته راځي، دا لاندې خصوصيات لري:
(١) داسې اقتدار قانوني دى، ځکه چې په اجتماعي تړون بنا دى، (٢) عادلانه دى، ځکه چې ټولو دپاره يو راز دى، (٣) ګټور دى، ځکه چې له عمومي ګټې څخه پرته بل کوم هدف نه لري، (٤) ثابت او کلک دى، ځکه چې د خلکو قدرت د هغې تضمين کوي.
له دې کبله روسو وايي چې اقتدار په خلکو کې دى، مګر له دې اقتدار څخه څنګه کار اخستلاى شي، څنګه چې خلک نشي کولاى په عموم ډول صحيح قوانين طرح کړي او اداري چاري پخپله په لاس کې واخلي، نو د دې دپاره خلک کولاى شي چې خپل اقتدار يوې قانون ګذارې ډلې او يو اداري هيئت ته وسپاري.
قانون څه ته وايو: روسو وايي: کله چې ټول خلک (په عمومي توګه) د ټولو خلکو دپاره په عمومي ډول څه څرګند کړي، هغه قانون دى. يعنې د قانون موضوع د هغې ادارې په څېر چې قانون وضع کوي، کلي او عمومي ده. قانون ټول وګړي په مجموعي او ټول اعمال په مجرد ډول په نظر کې نيسي او هېڅکله يوه ځانګړي شخص او يوه ځانګړي عمل ته توجه نه لري. مثلاً قانون کولاى شي داسې اعلان وکړي چې په ټولنه کې به ځينې وګړي د امتيازاتو خاوندان وي، مګر هيچا ته په ځانګړي ډول امتيازات نشي ورکولاى. قانون کولاى شي طبقاتي نظام په ټولنه کې جاري کړي، مګر د قانون په توګه هېڅ انفرادي اشخاص د طبقو غړي نه شي ټاکلاى. لنډه دا چې هېڅ يو عمل چې هدف يې يو خاص څيز وي، د قانون موضوع کېداى نشي، نو له دې نقطه نظره دا لاندې پوښتنې بېخي بې ځايه دي: قانون ګذاري د چا کار دى؟ د هيچا کار نه دى، ځکه چې قوانين د عمومي ارادې مظاهر دي. ايا کېداى شي چې قوانين د عدالت پر ضد وي؟ نه هېڅکله، ځکه چې هيڅوک د خپل ځان په مقابل کې بې عدالتي نه کوي او يا دا چې وايي: څنګه کېداى شي چې انسان هم ازاد وي او هم د قوانينو تابع؟ ځکه چې قوانين زمونږ د خپلې عمومي ارادې ثبوت دى، د اجتماعي ژوند د مدني اتحاديې شرايط قوانين دي، هغه خلک چې د داسې قوانينو تابع وي.
تخیلي (آرمان پال) سوسیالیزم
تخیلي (آرمان پال) سوسیالیزم هغه اصطلاح ده چې تر ډېره د معاصر سوسیالیزم او سوسیالیستي تفکر لومړنی جریان توصیف کوي چې بېلګې یې هم د هانري ډي سنت سیمون، چارلز فوریر، آتین کابه او رابرټ اوون اثار دي. تخیلي سوسیالیزم تر ډېره د خیالي آیډیال او یاهم په راتلونکي کې د رامنځته کېدونو ټولنو اړوند د نظریاتو او د هغو د ټولیزو کرښو د وړاندې کوونکي په توګه توصیف کېږي چې مثبت آرمانونه یې په دغه ډول مسیر کې د ټولنې د اصلي حرکت لامل بلل کېږي.وروستیو سوسیالیستانو او د تخیلي سوسیالیزم منتقدینو تخیلي سوسیالیزم د موجودې ټولنې د مادي شرایطو پر بنسټ او ځینې مهال یې هم ارتجاعي باله. دغه لیدلورو له انقلابي سوسیال دیموکراتیکو خوځښتونو الهام اخیست او له مارکسیزم سره یې سیالي کوله.
د یوې اصطلاح یا نښان په توګه، تخیلي سوسیالیزم هغو سوسیالیستانو ته کارول کېږي یا هغوی تعریف کوي چې د ۱۹مې پېړۍ په لومړۍ ربع کې یې ژوند کاوه او وروستیو سوسیالیستانو پر هغوی د تخیلي سوسیالیستانو تحقیر کوونکی نوم اېښی و څو په تخیلی او غیرواقعي بللو سره د هغوی باورونه رد کړي. ورته بل فکري مکتب چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې راڅرګند شو او په اخلاقي اړخ کې یې سوسیالیزم مطرح کړ، اخلاقي سوسیالیزم و.
یو له کلیدي توپیرونو څخه چې د تخیلي سوسیالیستانو او نورو سوسیالیستانو، لکه: انارشیستانو او مارکسیستانو ترمنځ شتون لري، دا دی چې تخیلي سوسیالېستان عموما باور لري چې د سوسیالیزم د رامنځته کېدو لپاره هېڅ ډول طبقاتي مبارزه یا ټولنیز انقلاب ضروري نه دی. دوی باور درلود چې ټول طبقات کولای شي په دواطلبانه ډول د ټولنې لپاره خپلې طرحې وړاندې کړي او که چېرې د قناعت وړ وي ترې ګټنه وکړي. دوی احساس کاوه چې د تعاوني سوسیالیزم ډول کېدای شي د ټولنې د همفکرو وګړو ترمنځ رامنځته شي او د دوی کوچنۍ ټولنې کولای شي د دغې طرحې د پلي کېدو امکان څرګند کړي. د دغه ډول لیدلوري لرلو له امله تخیلي سوسیالیزم د راډیکالیزم له کیڼ اړخې آیډیالوژي سره اړوند و.
تعریف
هغه مفکرین چې د تخیلي سوسیالیستانو په توګه پېژندل کېدل، د خپلو نظریاتو لپاره یې د تخیل(آرمان) له اصطلاح ګټنه نه کوله. کارل مارکس او فریدریش انګلز لومړني مفکرین و چې هغوی یې آرمان ګرایان وبلل او ټولو هغو نظریاتو ته یې اشاره وکړه چې یوازې د یوې اخلاقي عادلانه ټولنې لرلید یې وړاندې کاوه. د تخیلي سوسیالیزم دغه لیدلوری چې د هدف، د هدف د تولید د وسایلو او د هغو لارو چارو د درک په موخه دی چې د ټولنیز او اقتصادي پدیدو د ارزونې له مخې د تولید لامل کېږي، کولای شو له علمي سوسیالیزم چې له تیلوریزم سره تشبیه شوی؛ پرتله کړو.
دغه توپیر د انګلز په اثر سوسیالیزم: تخیل او علم ( ۱۸۹۲، د ۱۸۷۸ زکال) د پخوانۍ خپرونې انټي – دورینګ یوه برخه) کې په په ښکاره ډول څرګند دی. آرمان ګرا سوسیالیستان د یوې منطقي ټولنې د رامنځته کېدو په موخه د فرانسې د انقلاب د اصولو د پراختیا غوښتونکي و. په داسې حال کې چې وروستیو سوسیالیستانو هغه خیال پلوه بلل خو د هغوی اهداف تل آرمان ګرایانه/تخیلي نه و؛ په ارزښتونو کې یې تر ډېره په عملي لارو چارو ټینګار شامل کېده او همدارنګه په علمي درک باندې د ولاړې ټولنې له رامنځته کېدو یې ملاتړ کاوه.
په ادبیاتو او عمل کې
کېدای شي لومړنی آرمان ګرا سوسیالیست توماس مور (۱۴۸۷-۱۵۳۵ زکال) وي، ځکه هغه په اتوپیا کتاب کې چې په ۱۵۱۶ ز کال کې خپور شو، د خیالي سوسیالیستي ټولنې په اړه ولیکل. د اتوپیا (utopia) انګلیسي کلیمې معنا هم له دغه اثر څخه سرچینه اخیستې او له اتوپیا څخه د مور د توصیف ګڼ شمېر اړخونه په خانقاوو(صومعو) کې د هغه له ژوند کولو اغېزمن و.
سنت سیمونیانیزم د ۱۹ مې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې فرانسوي سیاسي او ټولنیز خوځښت و چې د هانري دو سن سیمون (۱۷۶۰-۱۸۲۵ زکال) له نظریاتو یې الهام اخیست. د هغه نظریاتو په اګوست کنت (چې د یو مهال لپاره د سنت سیمون منشي و)، کارل مارکس، جان ستورات میل او ګڼ شمېر نورو ټولنیزو مفکرینو او نظریه ورکوونکو اغېزه درلوده.
رابرټ اوون (۱۷۷۱- ۱۸۵۸ زکال) یو بریالی ولزي سوداګر و، چې د خپل کار ډېره ګټه یې د خپلو کارکوونکو د ژوندانه په ښه کولو لګوله. د هغه شهرت هغه مهال زیات شو چې د ټوکر جوړولو یوه کارخونه یې د سکاټلنډ په نیولانارک کې د خپل ښوونکي یوتیلیتار (ګټه پال) جرمي بنتام په مالي مرسته جوړه کړه او لنډ کاري ساعتونه، د کارکوونکو ماشومانو ته یې ښوونځی او کارکوونکو ته یې د نوو ښو کورونو وړاندې کړل. هغه د خپلې نظریې په اړه د ټولنې د نوي لید (New View of Society ) تر نامه لاندې کتاب کې چې په ۱۸۱۳ زکال کې خپور شو او په متمدنه نړۍ کې د خواشیني توب د لاملونو د توضیح په نامه (An Explanation of the Cause of Distress which pervades the civilized parts of the world ) خپل بل کتاب کې چې په ۱۸۲۳ زکال کې خپور شو لیکنې وکړې. هغه همدارنګه د انډیانا په نیوهارموني کې اوینیټ ګډ کرنیز فارم جوړ کړ،خو هغه مهال چې شریک یې له ټولې ګټې او پانګې سره وتښتېد، دغه پروژه له منځه لاړه. په سوسیالیستي تفکر کې د اوون اصلي ونډه دا وه چې څرګنده یې کړه، د انسان ټولنیز چلن ثابت یا مطلق نه دی؛ انسانان آزاده اراده لري او په هره ټولنه کې چې وغواړي، ځان برابرولی شي.
هغه د پلانسټر په نامه کوچنۍ ټولنې انځور کړې چې په کې ورکشاپونه، کتابتونونه او آن اوپرا خونې شاملېدلې. هغه تصور کاوه چې د بېلابېلو علایقو لرونکي وګړي راغونډېږي، څو هغه دندې چې باید یې ترسره کړې وای، ترسره کړي. دلته کېدای شي، له شاپرکو سره لېوالتیا او په ګڼ شمېر نورو چارو کې د بوخت کېدو علاقه هم شتون ولري. له شفاهي روایاتو سره لېوالتیا یا دسیسې او توطئې کولو ته میل. د هر کس د واقعي غوښتنو ځواب ویلو ته یو څه شتون لري. کېدای شي معاش شتون و نه لري، خو پرځای یې وګړي کېدلای شي، د همکارۍ له ټولنیزو اړیکو ترلاسه شوې ګټه له یوبل سره شریکه کړي. فوریر منتظر پاتې شو، څو د هغه فالانتسري (د کوچنیو ټولنو د همکارۍ اړیکې) را ژوندۍ شي ،خو د دغې چارې ناشونتیا هېڅکله د هغه د ناهیلتوب لامل ونه ګرځېده.
د پروان رسنۍ
د پروان ولایت رسنۍ د پروان ولایت د چاپي غږیزو و تصویري رسنیو نوملړ, چې له ۲۰۰۲م کال راپدیخوا فعالې شوې دي.
تلویزیونونه
راډیوګانې
ورځپاڼې
اروپايي کمېسیون
کمېسیون د اروپايي ټولنې خوځونکی ځواک دی چې زیاتره ورځیني کارونه ترسره کوي. کمېسیون د رییس په ګډون ۲۸ غړي لري- د هرغړي هېواد څخه یو کس- اوسنی رییس ېې ژان کلاود یونکه(Jean-Claude Juncker) دی چې د ۲۰۱۴ کال د جولاې له لومړۍ نیټې راهیسې کارکوي. مرکز ېې په برسلز/بروکسل کې دی او خپل ملکي مامورین لري. له کمشنرانوڅخه هیله کېږي چې خپلې ملي وفادارۍ هېرې کړي اوپه ټوله کې د اروپايي ټولنې په ګټه په خپلواکه توګه کار وکړي. کمېسیون د اروپايي ټولنې یواځینۍ برخه ده چې د قوانینو وړاندیز کولاې شي، خوپه خپله ېې نشي تصویبولاې. دهغې نورې اصلي دندې دادي: د اروپايي ټولنې دتګلارو او بودیجې څارنه اوعملي کول د اروپايي عدالت محکمې سره- ځان ډاډه کول چې اروپايي قوانین په غړیو هېوادونوکې عملي کېږي په پراخ نړیوال ډګرکې د اروپايي ټولنې استازیتوب- په تېره بیا د نړیوالې سوداګرۍ او د اقلیم د بدلون په ساحوکې
د متحده ایالاتو سیاسي نظام
د متحده ایالاتو سیاست د اساسي قانون په چوکاټ کې د فدرالي جمهوریت او جمهوري نظام په بڼه فعالیت کوي چې په بېلابېلو کچو دځواکونو څانګې لري. فدرالي حکومت د متحده ایالاتو د اساسي قانون پر بنسټ، د هېواد ولسي حکومت دی، چې ځواک د درېیو جلا څانګو ترمنځ وېشل شوی دی. د متحده ایالاتو کانګرس مقننه څانګه ده، چې یو دوه مجلسه مقننه بنسټ دی چې د استازو له مجلس او سنا څخه جوړ شوی دی. اجرائیوي څانګه د متحده ایالاتو د ولسمشر له لوري پر مخ وړل کېږي، چې نوموړی د دولت مشر او د حکومت مشر ګڼل کېږي. فدرالي قضا د ځواک درېیمه څانګه ده، چې د سترې محکمې او ټیټو فدرالي محکمو څخه منځ ته راغلې ده او قضایی ځواک پر مخ وړي.
د پنځوسو ایالتې حکومتونو له ډلې نه هر ایالت واک لري چې د خپلو واکونو په دایره کې قوانین وضع کړي چې دا واک نه فدرالي حکومت ته پرېښودل کېږي او نه هم د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې ایالتونو ته رد کېږي. په دوره یي ډول هر ایالت هم د ځواک درې څانګې لري: اجرائیوي څانګه چې مشري یې د والي په غاړه ده، مقننه څانګه او قضايي څانګه. د بېلابېلو ایالتونو اساسي قوانین په ځینو جزیاتو کې توپیر لري، خو په ټوله کې د فدرالي اساسي قانون سره ورته بڼه تعقیبوي. ایالتونه په سیمه یزه کچه په نورو ولسوالیو/ناحیو یا ورته تشکیلاتو ووېشل شول، چې د هغوی ځانګړي حکومتي واکونه، د ایالتونو په پرتله په پراخه کچه توپیر لري. په سیمه ییزو حکومتونو کې ښاروالۍ، ښارګوټي، د ښوونځنیزې ناحیې او ځانګړې ولسوالۍ هم ګډون لري.
چارواکي په فدرالي، ایالتي او سمیه ییزه کچه د خلکو له خوا ټاکل کېږي، چې په دې کې لویه استثنا ولسمشر دی، چې د خلکو له لوري په غیر مستقیم ډول د ټاکنیز کالج له لارې ټاکل کېږي. په داسې حال کې چې نور ګوندونه هم شته، خو د متحده ایالاتو د کورنۍ جګړې راهیسې د دې هېواد سیاست د دوه ګوندي سیسټم له لوري چې ډیموکراټ او جمهوري غوښتونکي ګوندونه دي، اداره کېږي. د شلمې پیړۍ له نیمایي راهیسې، په عمومي توګه دیموکراټ ګوند، د امریکا لیبرالیزم لیدلوری ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې جمهوري غوښتونکی ګوند، د امریکا د محافظه کاره لیدلوری ملاتړ کوي، خو په ملي کچه دواړه ګوندونه د غړیتوب د کنټرول لپاره هېڅ رسمي مرکزي بنسټ نه لري، نو له دې امله د هر یو په منځ کې داسې ډلې او کسان شته، چې د اکثریت له موقف سره مخالف وي.