cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دسیالاتوبدلون اوترموډینامیک
دحقيقي کَازونوايزوترم :
څرنګه چې په شکل کې ليدل کيږي له تجربي اوتيوريکي منحني ګانودab اوeh قيمتونه سره مطابقت لري مګرهغه کيفي حالت چې دfdc د نقطوسره مطابقت لري،منځته نه شي راتلاى ځکه چې دفشاردزياتوالي په صورت کې حجم تنزل کوي. په طبيعت کې داسې ماده وجودنه لري چې دfdc دنقطوسره مطابقت ولري،ځکه چې دغه برخه ناپيدار حالت سره کاملا مطابق دى. د bc اوef برخې سربېره پردې چې دناپايدارحالت سره مطابقت کوي، په ځينې شرايطوکې موجوديداى نه شي. دbc برخه دډېرمشبوع بخاراودef برخه دکش شوي مايع دناپايدارحالت سره تقابل کوي چې دتاوده مايع دحالت په نامه هم ياديږي. دشکل منحني ګانې په ثابت حرارت سره د ايزوترم يادوان دروالس منحني په نامه يادېږي. دانتقال دپېښوقوانين : تعادل حالت ته دګازونودتېرېدودپروسې په ميکانيزم اوداسې نوروپروسوکې اصلي رول بين الموليکولي ټکرونه لوبوي. دنوموړوټکرونوعلت دماليکولونوزياته چټکتياده، مګردغه چټکتيا يعنې دچټکتيامربعي اوسط دچټکتيا دحسابي اوسط سره توپيرلر ي : 〖v_k〗^2=v^2=1/n(〖v_1〗^2+〖v_2〗^2……..〖v_n〗^2                                                             〖v_a〗^2=[1/n (v_1+ v_2+ ………+v_n ) ]^2                                                                         خوټول ماليکولونه عين چټکتياونه لري.
دماکسويل قانون :
بريتانوي فزيک پوه J.C .Maxweel په متجانسه حرارت درجه کې دماليکولونودچټکتياولپاره يوه معادله ترلاسه کړه چې ټول ګازډوله جسمونه له هغه څخه متابيعت کوي. تجربې ښيئ چې دهغوماليکولونوشمېرچې لږ ې چټکتياوې لري نسبت دماليکولونومجموعې ته،همدارنګه د هغو ماليکولونوشمېرچې ډېرې زياتې چټکتياوې لري نسبت دماليکولونومجموعې ته نهايت لږدي، دچټکتياهغه قيمت چې زيات ليدل کيږي دزيات احتمال دچټکتيا (v_b) په نامه ياديږي ، خودماليکولونوزياته سلنه د〖(v〗_b) څخه دچټکتياډېرلږ توپيرلري ،بناپردې کولاى شوفرض کړو چې ټول ماليکولونه عين چټکتياوې لري. دماکسويل رابطه په لاندې ډول ده :
دفيک قانون : څېړنووښوده چې دنفوذپه پېښه کې دمادي کتلې هر انتقال دfick دقانون څخه متابعت کوي. که چېرې د∆Mکتله دوخت په واحددواحدمساحت څخه تېرشي وسعت يي د □( →┬n )دناظم په امتداد دکثافت ρ دتحول دچټکتيا سره متناسب دى. يعنې: ∆M=-D dρ/(dx )                                                                                     (14) X دطول واحد،دD کميت دنفوذ ضريب اوdρ/dx دکثافت دګرادينت په نامه ياديږي .يعنې دنفوذ ضريب دهغه کتلې سره عدداً مساوي دى چې په واحدوخت کې تېريږي،په دي شرط سره چې د کثافت ګرادينت دواحدسره مساوي وي. دSI په بين المللي سيستم کې دD واحد m^2/sec اودCGS په سيستم کې cm^2/sec دى. په (14) رابطه کې منفي علامه ښيي چې دکتلې انتقال دکثافت دنزول په طرف صورت نيسي. دنيوتن قانون : تجربې ښيي چې داصطکاک پېښه دNewton قانون تحقيق کوي. يعنې : ∆F=-η dυ/dx                                                                               (15) (15) رابطه کېΔF داصطکاک قوه ده چې دګازدطبقې په واحده سطحه عمل کوي ،dν/dx دx دطول په واحدکې دقشرونودچټکتيا تحول ښيئ چې دطبقې دسطحې دداخلي ناظم په امتدادصورت نيسي. په (15) رابطه کې منفي علامه ښيئ چې د□(→┬ΔF ) قوه دګازدچټکتيا □(→┬V )دوکتوردمشتق په مخالف جهت نظرx ته موجه شوى،η داصطکاک دضريب يادډيناميکي لزوجيت څخه عبارت دى. دη واحددSI په سيستم کې Kg/(m.sec) اودCGS په سيستم کې g/(cm.sec) دى .که چيرې دچټکتيا ګرادينت دواحدسره مساوي وي دداخلي اصطکاک ضريب η عدداً دداخلي اصطکاک دقوې سره چې دطبقې دسطحې په واحدعمل کو ي، مساوي کېږي ، کله کله دډيناميک لزوجيت η سربېره سيستماتيکي لزوجيت γ=η/ρ هم استعماليږي چې دSI  په سيستم کې يي واحد m^2/sec دى.
دفوریې قانون :
اوبلن يامايعات : په طبيعت کې دمادې هغه حالت ته چې ثابته کتله ، ټاکلې حجم اومتحول شکل ولري اوبلن،مايع ياLiquids وايي. مايعات دهغې لوښي شکل غوره کوي چې په هغې کې قرارلري. دمايعاتود ماليکولونوترمنځ دذات البيني قووانرژي نسبت ګازونوته زياته ده اوکولاى شي ماليکولونه سره مرتبط وساتي. مايعات آزاده سطحه لري اوحجم يي دفشارپه واسطه تغيرنه کوي. ددې لپاره چې دمادې،ګازي حالت په مايع حالت بدل کړودوه طريقې موجودې دي. لومړى داچې پرګازباندې فشار واردکړويعنې دګازدماليکولونوترمنځ منځنی واټن کم کړو. دويمه طريقه داسې ده چې دګاز څخه بايدحرارت واخيستل شي ترڅودماليکول دحرکي انرژۍ قيمت دهغودذات البيني عمل د پوتنسيلي انرژۍ دقيمت څخه کوچنى شي.
دمايع سطحي کشش : که چېرې يوماليکول دپورتنۍ سطحې څخه ښکتنۍ سطحې ته انتقال شي،موليکول په پورتنۍ سطحه کې ترلاسه کړې پوتنسيلي انرژي په حرکي انرژي بدلوي،په دې ترتيب دپورتنۍ سطحې ماليکولونه دپوتانسيل اضافه انرژي لري. په مجموعي ډو ل پورتنۍ طبقه اضافه انرژي لري کوم چې دمايع دداخلي انرژۍ په داخلي په ترکيب کې شامل دي. څرنګه چې متوازن حالت دپوتانسيل انرژۍ داصغري سره مطابقت کوي،هغه مايع چې په خپل حال پاتې شوى دی،داسې شکل غوره کوي چې داصغري سطحې لرونکی وي،يعنې دکُرې شکل اختياروي .خوموږ داسې مايع مشاهده کووچې دځمکې دجاذبې ترتاثيرلاندې واقع دی،په دې حالت کې مايع داسې شکل اختياروي چې دجاذبې په ساحه کې انرژي، اودسطحي انرژۍ قيمتونه يې سره مطابقت کوي. حجم دجسم دابعادودتزايدپه صورت کې مثلاً دمکعب بُعدونه،په خطي اوسطحي ډول (دمربع په څېر)تزايدکوي. بناپردې دانرژۍ هغه مقدارچې دجسم دحجم سره متناسبه ده دجاذبې په ساحه کې دسطحي انرژۍ په نسبت دجسم له بُعدونوسره يوځاى ډېر ژر تغيرکوي. دمايع په کوچنيوڅاڅکوکې سطحي قوه ارزښتناکه رول لري چې په نتيجه کې نوموړي څاڅکې تقريباً کُروي شکل غوره کوي. دمايع لويې څاڅکي دجاذبې دقوې تراغيزې لاندې پلنېږي ،سربېره پردې چې سطحي انرژي په دې حالت کې تزايدکوي مايع دهغه لوښي شکل اختياروي کوم چې په هغه کې وجودلري اوآزاده سطحه يې افقي ده. دسطحي انرژۍ دموجوديت له کبله مايع دخپلې سطحې دانقباض تمايل ښيي. اوس دمايع يوه برخه غوره کووچې ديوې تړلې دورې په وسيله احاطه شوی، انقباض ته ددې برخې تمايل داسې نتيجه لري چې نوموړې دتوزيع شوي قووپه واسطه په ټوله دوره کې دهم سرحدوبرخوسره بايدعمل وکړي. دغه قوې دسطحي کشش دقوې په نامه يادېږي. دسطحي کشش قوه دمايع دسطحې سره دمماس په جهت موجه اوددورې په هغه برخه عموده ده کوم چې پرهغه عمل کوي .په في واحدطول کې ددورې دسطحي کشش قوه دسطحي کشش دضريب په نامه يادېږي .دسطحي کشش ظريب دα په توري ښودل کېږي اودSI په سيستم کې په Newton/meter اندازه کېږي. دلاندې شکل په مطابق يومستطيلي چوکاټ سره ديوې متحرکې عرضي ميلې ياسرپوښ چې په مايع کې داخل شوى په نظرکې نيسو. سرپوښ دمايع په نرۍ قشرکې چې دمايع دحجم داوارې نازکې (نرۍ) پاڼې څخه عبارت دى قرارلري ، نرۍ قشرله دواړوخواوڅخه دسطحي قشرونو په واسطه محدودشوی دى. انقباض ته دسطحي طبقې دتقرب له سببه دنرۍ قشرله اړخه چې د2∝l سره مساوي دى،په عرضي ميله باندې يوه قوه واردېږي. ددې لپاره چې عرضي ميله دتوازن حالت ولري بايدپرهغه دF خرجې قوه عمل وکړي چې د2∝l سره مساوي دى.
دمايع دآزادې سطحې انحنا: دسطحي کشش تيوري دلاپلاس (Laplace 1749-1827)لخوامنځته راغى اوپه نوموړي تيورۍ کې داسې قوانين وضع شوي چې دهغوپه مرسته کولاى شوپه پروسه کې عاملې قوې محاسبه کړو. دبېلګې په ډول پوهېږوچې دواليبال (Valley Ball) دتوپ دپمپولو(پړسولو) لپاره لازم دی چې هواداتموسفيري فشارڅخه په زيات فشارسره په هغه کې داخل کړوځکه چې دتوپ بليډر (Bladder)  چې کله پړسيږي پرداخلي هواباندې فشارواردوي. اوس دمايع هغه سطحه څېړوچې په يوه مستوي دايره تکيه لري. که چېرې دمايع سطحه مستوي نه وي په دې صورت کې دانقباض ميلان داضافي فشاردايجادسبب کېږي چې دهغه فشارسربېره دى،کوم چې مايع يې دمستوي سطحې ددرلودلوپه صورت کې زغمې. که چېرې سطحه محدبه وي اضافي فشارمثبت اوکه مقعره وي اضافي فشارمنفي دى. دمقعرې سطحې په صورت کې سطحي طبقه دانقباض ميل لري اوپه نتيجه کې مايع کش کېږي. اضافي فشاربايدد∝ اودسطحې دانحناپه زياتوالي سره تزايدوکړي. اوس دمايع دکُروي سطحې لپاره نوموړى اضافي فشار محاسبه کوو.فرضووچې دلاندې شکل مطابق دمايع يوه کُروي څاڅکى دهغه مستوي په ذريعه چې دهغه له قطرڅخه تېرېږي،په دوو نيمه کُروقطع شوې ده،دسطحي کشش له امله دواړه کُرې يوبل دلاندې قوې په وسيله جذبوي : F=l.∝=2π.R.α دF دغه قوه دواړه نيم کري يوبل سره نظردS=π.R^2 په سطح ، کښيکاږي اوپدې ترتيب لاندې اضافي فشار منځته راوړي : ∆P= F/S=(2π.R.α)/(π.R^2 )=2α/R                                              (27)
دکُروي سطحې انحناپه ټولوځايونوکې يوشان دی اودهغې کُرې په واسطه چې شعاع يې R ده ، ټاکل کېږي .واضح ده،هرڅومره چې R کوچنى وي په هماغه اندازه دکُروي سطحې انحنازيات وي. ديوې کيفي سطحې انحنادمنځني انحناپه وسيله ارزيابي اومحاسبه کېږي اوکولاى شي چې ديوې سطحې دمختلفونقطولپاره مختلف وي. وسطي انحنادقايم مقاطعودانحناله جنسه، ټاکل کېږي. دسطحې قايم مقطع په يوه نقطه کې ددې سطحې دتقاطع دخط څخه عبارت دى،دمستوي سره چې دناظم څخه نسبت سطحې ته دنظر لاندې له نقـطې څخه تېرېږي. دکُرى لپاره هرقايم مقطع دهغه دايرې څخه عبارت دى چې د R شعا ع لرى. H= 1/R کميت دکُرې انحنا ارايه کوي .له هندسې څخه پوهېږوچې دانحنادشعاعودمعکوس دجمعې نيمايي دقايم مقاطعودهرې جوړې لپاره کوم چې سره عموددي ،عين قيمت لري .دغه کميت په راکړشوې نقطه کې دسطحې له وسطي انحناڅخه عبارت دى .R_1 اوR_2 شعاع ګانې په لاندې فورمول کې دالجبري کمياتوڅخه عبارت دي : H= 1/2 (1/R_1 +1/R_2 )                                             (28) که چېرې دقايم مقطع دانحنامرکزدراکړل شوي دايرې لاندې موقعيت ولري په دې صورت کې دانحنا مربوطه شعاع مثبت دى. که چېرې دانحنامرکزدراکړل شوې سطحې له پاسه واقع شوی وي دانحناشعاع منفي ده.
دVcr حجم، دPcrفشاراودTcr دتودوخي درجه چې دبُحرانې حالت ښوودونکي دي دبُحراني کميتونوپه نامه يادېږي. دبُحراني ايزوترم لپاره دC نقطه دانعطاف دنقطې حيثيت لري. دشکل څخه څرګندېږ ي چې دمشبوع بخار فشار نظردتودوخي درجې ته تزايدکوي اودبُحراني حرارت ددرجې په صورت کې دPcr قيمت ته رسېږي اودحرارت په فوق بُحراني درجوکې دمشبوع بخارمفهوم خپل ماهيت له لاسه ورکوي ، بنا‌ءً ويلاى شوچې دحرارت له درجې څخه دمشبوع بخاردفشاردتابعيت منحني په بُحراني نقطه باندې ختمېږي. دبُحراني نقطې موجوديت ښيي چې دمايع اوبخارډوله حالت ترمنځ دمادې کوم اصولي توپيروجودنه لري. کېداى شي په پيل کې داسې په نظرراشي چې داصولي توپيرونونه موجوديت يوازې دبُحراني حرارت په مافوقودرجوکې ليدل کېږ ي، مګرپه واقعيت کې داسې نه ده، دبُحراني نقطې موجوديت داامکان برابروي چې حقيقي مايع پرته له جوشېدنې څخه په بړاس بدل کړو. دتبديل داسې طريقه په لاندې شکل کې ښودل شوې ده. دصليب نښه ترڅېړنې لاندې مايع ښيي. که چېرې فشارلږ ټيټ کړومايع په جوشطدوپيل کوي،اوکه چېرې دحرارت درجه لږ زيات کړوبياهم مايع په جوشېدوپيل کوي .موږ په پيل کې مايع دبُحراني فشارڅخه زيات متراکم کوؤ (دaنقطه ). وروسته مايع ته حرارت ورکوؤ (دbنقطه ). فشارترلومړنۍ اندازې پورې ټيټوؤ (د d نقطه) اوس که چېرې دحرارت درجه راټيټه کړوحقيقي بخارلاسته راځي (دe نقطه ). په دې ترتيب،دبُحراني نقطې په چاپېرکې دحرارت اوفشارپه تغيرسره کولاى شومايع ته دبخاريابخارته دمايع،دمتمادي تبديل په واسطه بخاريامايع لاسته راوړو. دحرارت بُحراني درجه دلومړي ځل لپاره دروسي پوه ديميتري مندليف په واسطه په کال 1860 ميلادي کې وڅېړل شو. نوموړې دحرارت درجه د نايتروجن لپاره -147c0 ،داکسيجن لپاره119c0 - ، دهايدروجن لپاره -240c0 اودهيليوم لپاره-271,3c0 يا4,3k0 دى.
دلمدېدودتماس زاويه : له تجربوڅخه څرګندېږي چې دمايعاتوآزاده سطحه دلوښي ددېوال ترڅنګ دجامدجسم اودمايع دماليکولونودمتقابل عمل دقووله اغېزې منحني شکل غوره کوي. منحني شوې سطحه دمينسک(Meniscus) په نامه يادېږي،که چېرې مايع دجامدجسم ددېوال سره دتماس په حال کې په تعادل کې وي،اودمايع په واسطه دېوال لمدېږي،په دې صورت کې دمايع سطحه مقعره ده. په لاندې شکل کې دلوښي دېوال دA،مايع دBاوګازدG په توروښودل شي،ددرې واړو محيطونو د تماس په نقطه کې دسطحي کشش قوه عمل کوي.
که چېرې نوموړې قوې داوږدوالي په واحدکې محاسبه کړو،په هغه صورت کې دسطحي کشش ضريبونه ديوعددپه توګه لاسته راځي. دمايع دسطحې اودجامدجسم ددېوال ترمنځ زاويه دتماس دزاويې په نامه يادېږ ي .دلوښي ددېوال ترڅنګ دمايع دتعادل شرط عبارت دى له : ∝_(1_3 )=∝_(1_2 )+∝_(2_3 ).cosθ له دې ځايه : cosθ=(∝_(1_3 )-∝_(1_2 ))/∝_(2_3 )                                        (31) وروستی رابطه بيانوي چې دلمدېدودتماس زاويه يوازې دهغودرېومحيطونوتابع ده،کوم چې سره په تماس کې دي،اودلوښي دشکل اودسطحي کشش دقووڅخه متابعيت نه کوي .که چېرې ∝_(1_3 )>∝_(1_2 ) وي په دې صورت کې دمايع سطحه يامينسک مقعره اودتماس وروستۍ زاويه حاده ده،اوپه دې حالت کې ويل کېږ ي چې مايع،دلوښي دېوال لمدوي. اوکه ∝_(1_3 )<∝_(1_2 ) وي وروستۍ زاويه منفرجه ده،مايع دلوښي دېوال نه لمدوي. ديوکلک جسم مثلاً دشيشې پرمخ (چې مستوي سطحه ولري)دلمدونکي اونه لمدونکي مايعاتوڅاڅکي اچوؤ،ليدل کېږي چې هرڅاڅکى ځانته مشخص شکل غوره کوي. په لاندې شکل کې دسيمابو Hg اودالکول اواوبودمحلول څاڅکي ليدل کېږ ي. هغه مايعات چې کلک جسم په کامل ډول لمدوي دتماس صفردرجه زاويه لري،مګر د هغومايعاتودلمدېدودتماس زاويه کوم چې کاملاً کلک جسم نه لمدوي د180 درجوسره مساوي ده. شعريت (دلاپلاس قانون) : که چېرې دمايع سطحه مستوي نه وي دسطحي کشش دقوې اضافي فشارياسره جمع کېږي اويا تفريقېږي. فرضوؤ چې دمايع سطحه کُروي ده اودR شعاع لري. دلاندې شکل په مطابق دنوموړې کُرې څخه دS0 مساحت چې دS په مساحت اودr=R.cosθ په شعاع ديوې دايرې پواسطه احاطه شوی بيلوؤ. دسطحي کشش قوې چې دنوموړي مساحت په محيط باندې عمل کوي دF0 محصله لروچې مقداريې عبارت دى له : F_0=∝.2π.r.cosθ        دF’ دمرکبومحصله صفرده اودF0 لورى پرS0 باندې عموددى. که چېرې نوموړې قوه پرπ.r^2 باندې ووېشوپرمايع باندې دسطحې کشش داضافي قووفشارلاسته راځي. ددې اضافي فشارلامل دسطحې انحناده : ∆P= (∝.2π.r.cosθ)/(πr^2 )= (2∝.cosθ)/r= 2π/R دمايع دکيفي سطحې لپاره دلاپلاس له فورمول څخه استفاده کوو. په ټولوشعاع ګانوکې اصغري R1اواعظمې R2 زيات ارزښت لري. که چېرې سطحه محدبه وي د∆P اضافي فشاردP_n=P_0 دفشارسره جمع کېږي. P_0 دمايع دمستوي شکل لپاره دى. که چېرې دمايع سطحه مقعره وي،په دې صورت کې ∆P مخالف لورى لري اودP_(n  ) له فشارڅخه تفريقېږي. بناءً دماليکولي قوو مجموعي فشارکوم چې دمايع پرسطحي طبقې باندې عمل کوي،په عمومي ډول لاسته راځي چې : P=P_n+∆P=P_n±∝(1/R_1 +1/R_2 )
په هغولوښوکې چې لويې قاعدې لري،دمايعاتوآزاده سطحه دلوښي ددېوال څخه په لېرې فاصلو کې افقي شکل لري،مګردلوښي ددېوال سره نېږدې اوګاونډی واټن کې دلمدېدواونه لمدېدود پېښوپه نتيجه کې دمايع سطحه منحني شکل غوره کوي. که چېرې مايع دلوښي دېوال لوندکړي سطحه يې مقعره اوکه دېوال لوندکړي سطح يې محدب شکل لري. که چېرې دشعريه نل يوانجام په داسې مايع کې داخل کړوچې دلوى لوښي دننه قرارلري،په دې صورت کې په شعريه کې فشارتر کوږ شوي سطحې لاندې دهغه فشارپه نسبت کوم چې دمستوي سطحې لاندې وجودلري ، د∆P دکميت داندازې څخه چې دلاپلاس دفورمول پواسطه ټاکل کېږي ، توپيربه ولري. په نتيجه کې دلوښي ددېوال دلمديدوپه صورت کې په شعريه کې دننه دمايع سطح لوړيږي شکل. اودنه لمديدوپه صورت کې ټيټيږي.
په نريونلونوياتش ځايونوکې دمايع دسطحې دلوړوالي تغيردشعريوي پېښوپه نامه يادېږي. دشعريه نل په داخل کې دمايع اودلوښي دمايع دسطحوترمنځ دh لوړوالى برقراريږي،داسې چې دρ.g.h هايدروستاتيکي فشارد∆P شعريوي فشارپه توازن کې ساتي : ρ.g.h=(2∝)/R                                                                                               (32) په رابطه کې∝دمايع اوګازپه سرحدکې دسطحي کشش څخه عبارت دى،R دمنيسک دانحناد شعاع څخه عبارت دى .دR دانحناشعاع کولاى شودθ دحدي زاويې اودشعريه نل دشعاع r له جنسه افاده کړو،په عين زمان کې په شکل کې ليدل کېږي چې R= r/(cos.θ) دى .که چېرې دغه قيمت په وروستی رابطه کې وضع کړواومعادله نظرh ته حل کړولاسته راځي چې : h= (2π.cosθ)/(ρ.g.r)                                                                      (33) داچې لمدونکي مايع دشعريه نل په داخل کې نه پورته کېږي اونه ښکته کېږي،رابطه په داسې حال کې چې θ<π/2 يعنې cosθ>0 وي مثبت h اود θ>π/2يعنې cosθ<0 په صورت کې منفي h ارايه کوي .دشعريه نل دننه دمايع پورته تګ (+h) اوښکته تګ (-h) دنل دشعاعr سره معکوس نسبت لري اوهغه وخت اعظمي قيمت لري چې θ=0 ياθ=〖180〗^0   وي .مګردحرارت ددرجې په لوړېدوسره ښکته کېږي،ځکه چې ∝ دتودوخي ددرجې په لوړېدوسره په چټکۍ ρ ته نزول ورکوي .وروستی رابطه کولاى شودانرژۍ موضوع ته په کتنې سره هم ترلاسه کړو. دمنيسک دتوازن حالت دشعريه مايع دسيستم دپوتنسيالي انرژۍ داصغري سره مطابقت کوي.
دغه انرژۍ په سرحدونوکې [مايع ــ دېوال،مايع ــ ګاز،ګازـ دېوال) اودځمکې په جاذبوي ساحه کې دمايع دپوتانيسلي انرژۍ له مجموعې څخه يعنې : په سرحدکې دسطحي انرژۍ اودپوتانسيلي انرژۍ له مجموعې څخه عبارت دى . که چېرې دشعريه نل په داخل کې دمايع ارتفاع دdh په اندازه وي،دمايع دتماس سطحه دشعريه نل له دېوال سره د 2πr.dhپه اندازه تزايدوکړي .په نتيجه کې دdE زياتې شوي انرژۍ لپاره 2π.r.∝_(s,L).dh لاسته راځي .په همدې وخت کې دګازاودېوال ترمنځ دتماس سطحې تناقص پيداکوي،چې دانرژۍ دغه تزايد-2π.r.∝_(s,G).dh  رامنځته کوي.                                                                               دځمکې دجاذبې په ساحه کې پوتانسيلي انرژي تزايدکوي چې دh اوپه لاندې شکل کې دخط خط شوي حجم دضرب دحاصل سره مساوي ده يعنې :g.ρ.π.r^2.h.dh   که چېرې په لوښي کې دمايع دسطحې دتغيرڅخه صرفنظروکړو، لروچې : dE=2π.r(∝_(S,L)-∝_(s,G) )dh+g.ρ.π.r^2.h.dh                                        لدې ځايه :                                 dE/dh=2π.r(∝_(S,L)-∝_(s,G) )+g.ρ.π.r^2.h پورتنى مشتق له صفرسره مساوي فرضوؤ، له دې ځايه دتعادل شرط لاسته راځي : h= (2(∝_(S,G)-∝_(S,L )))/(ρ.g.r) مګردپورته يادوشويورابطو په مطابق ددېوال  ــــ  ګاز(S,G) اومايع ـــ  ګاز(L,G) د∝ زاويوتفريق عبارت دى له : ∝_(S,G)-∝_(L,S)=∝_(L,G).cosθ که چېرې دغه قيمت په وروستی رابطه کې وضع اودمايع ـــ ګازترمنځ زاويه يعنې ∝_(L,G) د∝ په توري وښيود h= (2π.cosθ)/(ρ.g.r) رابطه لاسته راځي.
ماخذونه
عصمت.مارينا.فزيک ماليکولي وترموديناميک.طبع نشرات انستيتوت پيداګوژی کابل. ۱۳۶۳	شمس.محمدانور وديګران.فزيک عمومی.چاپ پوهنتون کابل. ۱۳۶۵	هوتک.محمدريس.فزيک ماليکولي وترموديناميک. طبع نشرات انستيتوت پيداګوژی کابل. ۱۳۶۳	Bertha .M.P. HEATH. Row &Company.USA .1992 Parsons .J.B. The Study of the Physical World .Houghton .USA. 1996	Wayne. PHYSICS .Printed in Addison &Wesley.USA .1990 لړلیک سرلیکونه                                    مخ سريزه	1 دواندروالس معادله :	2 بارومتريکي فورمول :	4 دحقيقي کَازونوايزوترم :	5 دانتقال دپېښوقوانين :	7 دماکسويل قانون :	7 دفيک قانون :	8 دنيوتن قانون :	8 دفوریې قانون :	9 بُحراني حالت :	11 دژول – تامسون پېښه :	12 اوبلن يامايعات :	15 دمايعاتوځانګړتياوې :	16 دمايعاتوآزاده سطحه :	18 دمايع سطحي کشش :	19 دمايع دآزادې سطحې انحنا:	22 انقباض :	24 جوش :	24 دحرارت بُحراني درجه :	27 دلمدېدودتماس زاويه :	29 شعريت (دلاپلاس قانون) :	30 دکلک جسم اودمايع په سرحدکې پېښې :	33 دسيال غلظت :	36 مايع هوا :	37 پايله	38 ماخذونه	39
کامبوجيه ۲
کمبوجیه ۲ (په مېخي ليکدود:) د هخامنشیانو د کورنی څخه یو مشهور حکمران او فاتح و. پلار یې کوروش ۲ و.
دکمبوجیه ژوند
کمبوخیه ۲ د کوروش ۲ تر مړینې وروسته د هخامنشیانو واکمن شو او په ۵۳۹ مخزېږد کال کې هم د بابل پاچا شو. په ۵۲۵ مخزېږد کال کمبوجیه ۲ پر مصر برید وکړ او د مصر اردو د پارسي ځواکونو لخوا ماتې وخوړه. تر جگړې وروسته د پارسي اردو د ممفیدا ښار ونیوو او د مصر پاچا د کمبوجیه ۲ لخوا هم ونیول. د مصر تر نیولو وروسته حکمران کمبوجیه پر نوبیا برید وکړ مگر په دی وخت کې په فارس کې لوی قیام پېل شو. کمبوجیه مجبور شو په نوبیا کی جگړه بنده کړي او فارس ته ولاړ شي، مگر په فلسطین کې یې د ټپي کېدلو په وجه له دنیا سترگې پټې کړی.
سرچینې
وېشنيزه:هخامنشیان وېشنيزه:پېښلیک وېشنيزه:د اسیا تاریخ وېشنيزه:د هخامنشیانو حکمرانان
۱۸۷ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۸۷:
په کلینډر کې
۱۸۷ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۸۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
زينب بنت جحش
زينب بنت جحش حضرت زينب رضي الله عنها درسول الله صلى الله عليه وسلم دترور لور وه, دا بي بي لومړى حضرت زيد رضي الله عنه ته واده شوې وه ,خوداچې حضرت زيد رضي الله عنه يو آزاد شوى مريی وو نو ځكه ورسره ددې وخت نه تيريده ,حضرت زيد درسول الله صلى الله عليه وسلم په خوښه دې ته طلاق وركړ,وروسته ورسره رسول الله صلى الله عليه وسلم نكاح وكړه. دنكاح په مهال يې عمر 35 كاله وو ,دا دومره پرهيزگاره ميرمن وه چې كله ورته رسول الله صلى الله عليه وسلم دنكاح پيغام ورواستاوه نودې په ځواب كې ورته وويل چې زه به استخاره وكړم ,همداراز كله چې په ام المؤمنين حضرت عايشې صديقې پسي بهتان وويل شو نو حضرت زينب رضى الله عنهاسره له دې چې دحضرت عايشې رضي الله عنها بَن وه دحضرت عايشې په اړه رسول الله صلى الله عليه وسلم ته وويل چې : زه دعايشې له ښو اخلاقو پرته په بل هيڅ شي نه يم خبره .حضرت عايشې رضي الله عنها هم دزينب په فياضي داسې اقرار كړى چې : زينب رضي الله عنها ډيره قانعه او دفياض طبيعت ميرمن وه. رسول الله صلى الله عليه وسلم پاكو بيبيانو ته ويلي وو چې له تاسي څخه به ډير ژر هغه څوك له ما سره يوځاي شي (تر ما وروسته به ژر وفات شي ) چې دهغې لاسونه اوږده وي ,پاكو بيبيانو به خپل لاسونه سره كچل ,خو پدې استعاره كي دحضرت زينب رضى الله عنها فياضي او سخا ته اشاره وه, دې به پخپل لاس پيسې بياموندلې او هغه به يې دخداي جل جلاله په لاره كې خرڅ كولې. همدا نبوي وړاندوينه دحضرت زينب رضي الله عنها په اړه ريښتيا شوه او درسول الله صلى الله عليه وسلم له وفاته وروسته په بيبيانو كې حضرت زينب رضي الله عنها ترټولو لومړۍدهجرت په شلم كال دخپل عمر په 53 كلنۍكي وفات شوه.
حضرت زينب رضي الله عنها پخپل لاس كفن او نور لوازمات برابر كړي وو ,خو ورسره يې دا وصيت هم كړى وو چې يوكفن دي حضرت عمررضى الله عنه هم راكړي او بيا دي له دې دوو نه يو خيرات كړل شي هماغسي وشو ,دجنازې لمونځ يې حضرت عمررضي الله عنه ادا كړ,حضرت اسامه رضي الله عنه,محمدبن عبدالله بن جحش عبدالله بن ابي او احمد بن جحش قبر ته ښكته كړه. انا لله وانا اليه راجعون.
دا هم وگوري
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام
د جام څلی
منار جام د خښتو څخه جوړ سوی د نړۍ دوهم څلی دئ چي د غور په ښهرک اولسوالي کي د اټکل اتو سوو کلنو څخه په برم سره ولاړ دئ، چي د ۱۱۶۳ع کال څخه تر ۱۲۰۲ع پوري د #غوري_پاچا [#سلطان_غياث_الدين_غوري] له خوا ودان سو. د څلی بېخ دايروی دئ چي د هر يوه مدار تر پوره کېدو وروسته د دوهم مدار د بهرنۍ خوا پلنتيا لږ سوې ده. دننه د څلي لوړو پوړيو ته د رسېدو لپاره زينې جوړي سوي دي، د منار د سر څخه تر پایه مستطيل، څلور ګونجه، ولونه، ستوري او نور شکلونه په خټو کي ډېر په مهارت جوړ سوي دي. دغه ۶۲ميتره لوړ منار پر يوه مناسبه تنګاچه ولاړ دئ چي اټکل دوولس زره پخې خښتي پکښي کارول سوي دي. په دې کي دوه د لرګي ګېلرۍ او په سر کي ئې د رڼا لپاره ځای جوړ دئ. د ښکلا د پاره ئې رنګيني کاشي خښتي پکښي کار کړي دي او په کوفي او نسخ خط ئې قراني آيتونه پکښي نقاشي کړي دي. چي د منار په سر کي د شهادت کليمه او لاندي په دوو ليکو کي د سوره صف ۱۳ ايت ليکلي دي. په څلورمه ليکه کي د #غياث_الدين_محمد_بن_سام نوم، په پنځمه ليکه کي د غياث الدين محمد نوم او د هګۍ په شکل اتو اړخونو کي دننه په نسخ خط ددې مينار د مهندس يا انجينر نوم دئ چي نيمه برخه ئې علي ابن... لوستل کېږي. د دې منار خبر په لومړي ځل په ۱۸۸۶ع کال کي يو انګرېز [#ټامس_هولډيخ] ورکړ چي د افغانستان او ايران تر منځ د سرحدونو ټاکلو لپاره هلته ورغلی وو. خو اټکل تر۷۰ کالو بيا هم د دې مينار په اړه لږ خلک خبر وه.
په ۱۹۵۷ع کي فرانسوي لرغون پوهانو آندري ماريچ، او ګاسټن وايټ ددې په اړه معلومات وليکل. د پېړیو بې پروایۍ او سېلابونو بېره پیدا کړې چي دغه ۸۰۰ کلن تاریخي څلی ښايي ویجاړ سي، دغه منار د ملګرو ملتونو له ګواښ سره مخامخ د نړیوال کلتوري میراث په لست کي شامل دئ. منار ته تر ټولو ستر ګواښ دا دئ چي د جام منار په یوه دره کي د سیند او جګو غرونو تر منځ ولاړ دئ او ورتلل اسانه کار نه دئ. په ۲۰۰۲ع کال کي دا د افغانستان هغه لومړۍ تاريخي نخښه وه چي يونيسکو ژغورلې سيمه اعلان کړه چي یو مهال دغه ځای د نړیوالو سیلانیانو تر منځ ډېر شهرت درلود خو په سیمه کي د امنیتي ستونزو له کبله ئې اوس ډېر کم خلک لیدو ته راځي. د غور واکمن له يوولسمې ميلادي پېړۍ راهيسي د افغانستان څخه علاوه د ايران ختيځ او د هند لوېديځي سيمو کي واک درلود. خو د غياث الدين د مړيني وروسته په غوريانو کي نور داسي واکمن پيدا نسو چي خپل سلطنت وژغوري، داسي باور دئ چي په نړۍ کي تر ټولو لوړ د ډهلي قطب مينار هم د غور د واکمنو ځای ناستو د جام منار د بدل په توګه هند کي جوړ کړ. په ۱۲۱۲ع کي #چنګيز_خان د بلخ او هرات په شان په غور هم ناتار ګډ کړ او د جام منار ځکه د يرغلګرو له پامه ولوېد چي ورتک اسانه نه وو. د شلمي پېړۍ زلزلو او د اوبو د نم له کبله منار اوس يوې خوا ته کوږ دئ.
نیپال
نیپال چې رسمي نوم یې د نیپال جمهوریت دی په سویلي اسیا کې په وچې پورې تړلی هیواد دی. د تیپال پلازمینه کتمندو او رسمی ژبه یې نیپالي ژبه ده. د یاد هیواد مساحت ۱۸۱'۱۴۳ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۱۱۴'۵۱۹'۲۱ نفره دی.
تاریخ
نیپال یو اوږد تاریخ لری چې د میلادي کال د پیل څخه مخکې شروغ کیږي. دا د بودا د زیږیدو ځای هم دی.
په ۱۹۶۲ میلادي کال کې نیپال یو نوی اساسي قانون جوړ کړ. د پاچا واک په پراخه توګه پراخ شو او سیاسي ګوندونه منع شول. بلکه نیپال ته د پانچایات ماډل ورکړل شو، یو غیر حزبی "ډیموکراسۍ"، کوم چې د پاچا په نظر د ملي کرکټر سره غوره وو. له دې وروسته ټول لویان اړ وو چې ۱۵٪ غیر حزبي غړي ملي پانچایات ( پارلمان ) ته ورکړي په داسې حال کې چې پاتې ۸۵٪ غړي د پاچا لخوا مقرر شوي وو. په ۱۹۷۲ کې بیرنډرا د مهاندرا د پاچا په توګه ځای پر ځای شو. په ١٩٩٠ کال کې د خلکو د پاڅون وروسته ، بیرنډرا پاچا د پانچایات ماډل منسوخ کړ او یو ډیموکراټیک اساسي قانون یې وړاندې کړ. له هغه وخت راهیسې، په نیپال کې د نیپال د کانګرس ګوند واکمن شو. په ۱۹۹۴ -۱۹۹۵ کې یو کمونست د حکومت مشری په غاړه درلوده.
د ۱۹۹۶ کال په فبروری کې دا هیواد په کورنۍ جګړه واوښت. د ۲۰۰۱ کال د جون په اوله، شاهي کورنۍ د ولیعهد له خوا نږدې وه چې ختمه شي ځکه هغه خپل مور او پلار ته ډیر په قهر وو چې د خپلې خوښې ښځې  یې  ورته نه منله. له همدې امله هغه خپل پلار پاچا بیرندرا او خپله مور ملکه ایشواریا ووژل او د شاهی کورنۍ یو شمېر نور غړی یې هم په قتل ورسول. بیا هغه خپل ځان وویشته. هغه سمدستی مړ نه شو، او کله چې په کوما کې وو، هغه د نوي پاچا توګه اعلام شو. درې ورځې وروسته له دې پیښې خپله هم ومړ ، له هغه وروسته د هغه تره ، د هغه د پلار ورور ګیاندرا بیر بیکرام نوی پاچا شو. په 2002 میلادي کال کی کینګ ګیانډرا په لنډمهالی توګه واک ترلاسه کړ او وروسته په همدغه کال کې یی ډیموکراسي بیا ورغوله.
په عین حال کې، هیواد د کورنۍ جګړې څخه رنځ ته دوام ورکړ. د دوی د ۱۰۰ زره څخه تر ۱۵۰ زرو جنګیالیو سره هم ،د مائوی یاغیان و توانيدل د نیپال څه د پاسه ۶۰٪ برخه اشغال کړې د دوي اصلي موخه دا وه چې پاچا ګیانډرا له انقلاب وروسته د چین په څېر یو کمونېستي دولت جوړ کړي. د دې حقیقت سره سره چې ګیانډرا د بهرنی ملاتړ څخه ډیر خوند اخیست ، یاغیانو د ځمکې ترلاسه کولو ته دوام ورکړ. د ۲۰۰۵ کال د فبرورۍ په اوله کې ګیانډرا پاچا ټول واک ترلاسه کړ او اساسی قانون یې وځنډولو. هغه د نیپال د کانګریس د ګوند لومړی وزیر شیر بهادر دیوبا له دندې څخه لرې کړ او په خپله یې ټول واک په لاس کې واخست. پاچا دیوبا ملامته کړه چې په دې نه دی توانیدلی چې هیواد ته سوله راولي ګیانډرا پاچا له هغه وخت راهیسې د یوه استبدادی پاچا په توګه حکومت و کړ ، خو په ۲۰۰۶  میلادي کال کې دی دې  ته اړ شو چې له خپل واک څخه لاس واخلی. د ۲۰۰۶ کال د نومبر په ۲۱ مه د ډیموکراټیک حکومت او مائوی یاغیانو تر منځ د سولې تړون لاسلیک شو. په هغه وخت کې کورنۍ جګړې څه باندې یوه لسیزه دوام کړی وو او څه د پاسه ۱۲ زره کسان یې ووژلي ول.د ۲۰۱۱ میلادي کال د جون په میاشت کې په نیپال کې وروستی ځمکنی ماین له کار څخه واخستل شو او ځمکه د ځمکې له ماینونو څخه پاک اعلان شوه.
کلتور
وېشنيزه:نیپال وېشنيزه:د سارک غړي هیوادونه وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه وېشنيزه:آسیا
مسیحي فلسفه
مسیحي فلسفه کې ټولې هغه فلسفې شتون لري چې د مسیحیانو له‌لورې، یا د مسیحیت دین سره په تړاو کې ترسره کېږي. مسیحي فلسفه د ساینس او ایمان د پخلاینې په موخه وپنځېدله او د مسیحي مکاشفې په مرسته له طبیعي عقلي بیانونو څخه پیلېږي. د اَوګوستین په څېر، یو شمېر متفکران پر دې باور وو چې د ساینس او ایمان ترمنځ یوه همغږه اړیکه شتون لري؛ د ترتلیانو په څېر، ځینو نورو ادعا وکړه چې یو تناقض شتون لري او نورو بیا د توپير ورکولو لپاره یې هڅه کوله.
ځیني مَدرسیان شته چې په‌خپله مسیحي فلسفه تر پوښتنې لاندې راولي. هغوی ادعا کوي چې مسیحي تفکر کې هېڅ کوم اصالت او نوښتګري نشته او واړه جاجونه او نظریې ورته له یوناني فلسفې څخه په میراث پاتې دي. نو له‌دې امله، مسیحي فلسفه له یوې داسې فلسفي تفکر څخه ساتنه کوي، چې په ټاکلې او دقیقه توګه، لا پخوا د یوناني فلسفې له‌لورې بیان شوې ده.
سره له‌دې، بېنر او ګیلسون ادعا کوي چې مسیحي فلسفه د لرغونې فلسفې یوه ساده بیاوینه نه‌ده، که څه هم هغوی د یوناني ساینس – هغه پوهه چې د افلاطون، ارسطو او نوي افلاطوني فیلسوفانو له‌خوا وپنځول شوه – پوروړي پاتې دي. هغوی ان ادعا کوي چې یوناني هڅوب په مسیحي فلسفه کې، په ټوله معنی، ژوندی ساتل کېږي.
تاریخي اړخونه
مسیحي فلسفه د دوه‌یمې زیږدیزې پېړۍ په شاوخوا کې پیلېږي. دغه فلسفه د مسیحي ټولنې د هغه غورځنګ په ترڅ راولاړه شوه، چې د «کلیسایي مشرپېژندنې (Patristics)» په نوم پېژندل کېږي او اصلي موخه له مسیحیت څخه ننګه وه. وروسته له یوولسمې پېړۍ، مسیحي فلسفه د ښوونیزې فلسفې له لارې لا غوړېږي. دا نو د منځنیو پېړیو فلسفې پېر ؤ چې تر پنځلسمې پېړۍ پورې غځېږي، څرنګه چې «T. Adão Lara» هم ورته اشاره لري. له شپاړلسمې پېړۍ را په‌دې خوا، مسیحي فلسفه له خپلو تیوري‌ګانو سره، د خپلواکو ساینسي او فلسفي تیوري‌ګانو ترڅنګ په ګډه اوسېږي.
دغه ټکي ته په کتو سره چې د مسیحي فلسفې پیل د مسیحي دین پيغام دی، د مسیحي مفکورو پراختیا په پایله کې، دغه فلسفه د یونانیانو له فلسفې څخه راجلا کوي.
لارا مسیحي فلسفه په درې مهالي پېرونو باندې وېشي:
طبیعي څرګندونه
د مسیحي فلسفې، فلسفي پیل ټکی منطق دی، خو مسیحي الهیات‌پوهنه هم باید له پامه ونه‌غورځوو. که څه هم د الهیات‌پوهنې عقیدتي اصولو او مسیحي فلسفه کې د فلسفي انګازې ترمنځ یوه اړیکې شانې شتون لري، خو دغه انګازې ډېرې عقلاني راڅرګندېږي. د دوو څانګو په پام کې نیولو له اړخه، که چېرې د یوه استدلال لږ تر لږه یو اړخ له مکاشفې څخه استنباط شوی وي، نو استدلال د الهیات‌پوهنې ډګر پورې اړوند ګرځي؛ پرته له‌دې، فلسفې څانګې پورې اړوند دی.
د ایمان د حقیقتونو توجېه
د مسیحي فلسفې سترې هیلې او ارمانونه، د طبیعي عقل له لارې د دیني اعتقادونو عقلاني جوتَونې دي. د مسیحي فیلسوف کړه‌وړه، ورځني ژوند کیهان‌پوهنې او ورځني ژوند پورې اړوند مسایلو باندې د ایمان له لارې ټاکل کېږي. سیکولر فیلسوف ته په ناورته ډول، مسیحي فیلسوف د ابدي تلپاتې حقیقت د پېژندنې لپاره، د دیندارۍ له لارې ټاکل شویو شرایطو په لټه کې دی.
څرنګه چې مسیحي دین اوس‌مهال برلاسه دی او د ټولو ارزښتونو پر دقیق بیانولو باندې تمرکز لري، پر مسیحي فلسفه باندې نیوکې کېږي. څرنګه چې فلسفه په‌خپله نیوکګره ده او دین د مکاشفې/وحیې او بنسټیزو جزمي عقیدو پر ستنو ولاړ دی، نو د فلسفې او دین ګډشتون ته د شک په سترګه کتل کېږي. لارا پر دې باور دی چې، په منځنیو پېړیو کې، که څه هم دین او الهیات‌پوهنه برلاسه وو، ځینې ګروېږنې او لیکنې وې چې فلسفي ځانګړتیاوې یې درلودې. په دغه ترتیب سره، مسیحي فلسفه د عقیدو پر بنسټ رامنځ‌ته شوه، خو په ځینو اړخونو کې، د ځینو فلسفي اغېزمنو جوړښتونو څخه مخنیوی ونه‌شو.
دود دستور
یوه مسیحي فلسفه له یوشمېر پخوانیو فلسفو څخه پنځېدلې ده. ژَوستین د یوناني فلسفې پر بنسټ ولاړه ده چې په اَوګوستین او کلیسایي مشرپېژندنه (Patristics) څانګو کې یوه اکاډمي ده. دا د مسیحي یا یهودي د فلسفي تفکر په دود کې دی، چې له «لرغوني پېر» او په تېره بیا د انجیل په پیغام کې ورته په میراث رسېدلی دی، چې د پيغام په اصلي برخه کې ثبت او د مسیحیت تر ملاتړ لاندې دی.
ښوونیزه فلسفه، هم له اسلامي او هم له یهودي فلسفې څخه اغېزمنه ده. دا مسیحي اروپا، په ټوله معنی، تر خپلې اغېزې لاندې پاتې نه‌شوه، بلکې له نورو هڅوبونو او دودونو څخه ژورې او پياوړې اغېزې یې وزغملې.
د اصولي کولو الواک
په یوې بشپړه همغږه بڼه واقعیت ته د اړوند مسایلو، په هراړخیز او منظم ډول، اصولي کولو لپاره هڅې روانې دي. د یوې نوښتګرې روحیې تشه لیدل کېږي، چې له یوه ټولیز الواک سره جبرانېدلای شي. مسیحي مکاشفه په‌خپله مسیحي ته یو ټولیز الواک وړاندې کوي.
د افغانانو روحي او رواني ناروغۍ
څوک نه پوهېږي چې دغه وګړي څه درد لري او څنګه د دوی د کړاونو دارو کیدلی شي.
کله چې تاسو د کابل په څېر د ګڼې ګوڼې په یوه ښار کې ګرځئ، نو په یوه ګړۍ کې سلګونه کسان په بېلا بېلو رنګونو لیدلی شئ چې ځینې ېې د ځان سره ګورمېږي، څوک په روانه پر ګرځنده تیلیفون غږیږي او ان داسې کسان تر سترګو کېږي چې سر ېې پر زنګنو ایښی وي او په چورتونو کې ډوب وي.
ښکاره ده چې اوږدو جګړو، بې کارۍ، اقتصادي کمزروتیا، کورنیو ستونزو او نورو ناخوالو ېې ژوند ور ګډوډ کړی دی.
سره له دې چې رنځپوهان د اروايي ناروغانو ډېر والي ته اندېښمن دي، خو د افغانستان په څېر هېوادونو کې بیا د ډېرو په وینا د لویانو په پرتله د کوچنیانو اروايي کړاو څو ځلې ډېر دی.
رنځپوهان وايي د ډېرو لپاره ګرانه ده چې د کوچنیانو په اروايي ناروغیو وپوهېږي ځکه هغوی خپل درد په سم ډول نورو ته نه شي رسولی.
Image caption
د ننګرهار روغتون ته په ور دننه کېدو وار له واره له عبد المنان سره مخامخ شوم. نوموړی اوولس کلن دی او له یوې نا امنه سیمې دې روغتون ته راوستل شوی دی. هغه په دومره ژوره ارواي ناروغۍ اخته شوی چې له څو سمو خبرو وروسته د خپلې ناروغۍ نکل هم نه شي کولی.
پلار ېې اجدر خان د خپل زلمي زوی سره په روغتون کې دی. هغه وايي چې عبدالمنان روغ رمټ و او په یوه دیني مدرسه کې ېې درس وایه خو یو نا څاپه سر بداله شو.
د عبدالمنان پلار په ډاکټرانو او ملایانو دواړو ګرځیدلی خو د زوی د ناروغۍ په اړه ېې درملونکي یوه خوله نه دي. ځینو ورته ویلي چې دی وېرېدلی، ځینو ېې تبه سر ته ختلې بللې او ځینې نور ورته وايي چې په ژور خپګان اخته شوی دی. اوس یې له پلاره هم لاره ورکه ده چې دچا ومني، د زوی، د ملا او که د ډاکټر.
د عبدالمنان او پلار سره زما د خبرو پر وخت د ننګرهار د روغتون د رواني ناروغیو درملوونکی ډاکټرعبد الظاهر هم ولاړ و. له هغه مو د دغه زلمي د رنځ په اړه وپوښتل.
نوموړي وویل چې په ډېرو کسانو کې دناروغۍ نښې تر هغو نه ښکاره کېږي چې د یوې پېښې سره نه وي مخ شوی.
ډاکټر ظاهر وايي چې دغه ډول ناروغان له ۴ تر ۲۸ ورځو په روحي ډول درملل کېږي او ټولنیز رواني مشاورین له بېلا بېلو لارو هڅه کوي ناروغان روحآ ډاډه کړي.
د اندېښنې وړ خبره دا ده چې په دغه لوی روغتون کې د کوچنیانو لپاره ځانګړي کټونه نشته. دا هغه څه دي چې ډاکټر ظاهر ېې د کوچنیانو د درملنې او روحي ارامتیا پر وړاندې خنډ بولي او وايي چې کم عمره ناروغان له همدې امله نه شي بسترولی.
په نشه یي توکو روږدېدل بله ستونزه ده چې د ګڼو ځوانانو ژوند ېې ګډوډ کړی دی. د ننګرهار له شینوارو نه د شل کلن محمد اسماعیل خپلوان اړ شوي چې نوموړی د ننګرهار د روغتون رواني څانګې ته راولي. اسماعیل ته غوصه ورځي او اندېښنو په سر اخیستی.
د شمېرو تر مخې په افغانستان کې په نشو د اخته کسانو شمېر ۱،۶ میلیونو ته رسي چې د ټولو وګړو ۵،۳ برخه جوړوي. دا په نړۍ کې د نشه یانو تر ټولو لوړه کچه ده.
چارواکي وايي په نشو د اخته کسانو ډېره برخه ځوانان دي چې په یو نه یو ډول له ارواي پلوه زورېږي.
کار پوهان وايي تر کلک اروايي فشار وروسته ډېر خلک نشو ته مخه کوي خو د دې تر څنګ جګړو او نورو ناخوالو د ګڼو کسانو ژوند ورتریخ کړی دی.
رضوان د وټه پور له ګمبیر نه اسد اباد کې د خپلوانو کور ته راغلی. د ده د خاپوړ خاوره تېر څو کلونه دجګړو سیمه وه. رضوان وايي د غنګۍ یا بې پیلوټه الوتکو له ډاره دلته راغلی.
د هغه له خبرو ښکاري چې که جګړې ونه درېږي او بې پیلوټه الوتکۍ هم داسې ګرځي نو د ګڼو کوچنیانو غوني به په خوب کې هم را ځیږي.
په نشه یي توکو روږدېدل بله ستونزه ده چې د ګڼو ځوانانو ژوند ېې ګډوډ کړی دی. چارواکي وايي په نشو د اخته کسانو ډېره برخه ځوانان دي چې په یو نه یو ډول له ارواي پلوه زورېږي.
رضوان وايي له همدې ډاره ښونځي ته نه شي تلی او چې لاړ هم شي بېرته راتښتي ځکه بمبار ېې خپلوان ور وژلي.
رضوان وايي ځکه اسد اباد ته راغلی چې دغلته جګړې نه کېږي او که بې پیلوټه الوتکۍ هم وي څوک نه ولي. رضوان نېکمرغه دی چې په اسد اباد کې خپلوان لري خو د ده ګڼ همزولي ښايي د الوتکو او توپونو له ډاره پخپلو کلو کې همداسې نا ارامه پاتې وي.
پلار ېې وايي چې رضوان ېې ځکه اسد اباد ته راوړی چې رواني حالت ېې نور خراب نه شي. هغه وايي چې کله به ېې ځوی ښونځي ته لیږه نو ژړل به ېې. دا هغه څه دي چې د سیمې پر نورو استوګنو او زده کونکو ېې هم اغېز کړی.
د اسد اباد ولایتي روغتون ته د درملنې لپاره ګڼ کسان راغلي وو خو زه د رواني ناروغانو د موندنې په موخه ارواي رنځپوه ته ورغلم.
ډاکټر فیض الله مشواڼي په دغه روغتون کې شپږ کاله په رواني برخه کې کار کړی. هغه وايي چې هر کال ېې ۸ زره اروايي ناروغان کتلي چې اتمه برخه ېې کوچنیان دي.
ښاغلی مشواڼی وايي چې ده ته ورغلو ناروغانو وېره، اندیښنې، ژور خپګان او ډېرې نورې ستونزې لرلې. د جګړو او نا امنیو له امله په اروايي ناروغیو د اخته کسانو داستان یوازې په کونړ پورې نه دی تړلی.
په لوېدیځ هرات ولایت کې بیا کورني تاوتریخوالي اروايي کړاونه ډېر کړې دي. د هرات د حوزوي روغتون د اروايي څانګې مشر ډاکټر بصیر احمد جامي وايي چې هلته دسړو په پرتله ښځې د سختو اروايي ستونزو سره مخامخ دي.
"له بده مرغه په دې ورستیو کلونو کې د اروايي ناروغانو شمېر ډېر شوی دی. هره ورځ له دیرشو تر پنځوسو پورې کسان اروايي څانګې ته راځي. ویلی شم چې دهرې کورنۍ یو کس په اروايي مرض اخته دی. د وروستیو شمېرو پر بنسټ په افغانستان کې ۶۷ سلنه وګړي اروايي ناروغان دي چې ډېره برخه ېې ښځې او ښاري خلک دي. په ښځو کې لاملونه بېلا بېل دي، هورموني بدلونونه، کورني ګواښونه، د ښځې او خاوند تر منځ د اړیکو خرابېدل او نور ډیر څه".
دغلته هم دا نه ده روښانه چې څومره ښځې او نجونې په اروايي ناروغیو اخته دي خو د ښځو د ملاتړ یوه نا دولتي ټولنه (میدیکا افغانستان) وايي چې له ۲ زرو ډېرې ښځې او نجونې ېې به اروايي ډول درمللي.
د دغې ټولنې مشره ویدا فیضي وايي:
ټولنیز رواني مشاورین له بېلا بېلو لارو هڅه کوي ناروغان روحآ ډاډه کړي.
"تر اوسه موږ توانېدلي یو چې ۱۰۸۲ افغان ښځې له اروايي رنځ نه خلاصې کړو. د دغو ډېره برخه ځوانې ښځې دي. نورې یې بیا له اتلسو تر شپیته کلونو پورې عمر لري. له ۲۰۰۶ کال راهیسې میدیکا افغانستان په کابل، هرات او مزار کې د کوچنیانو د روزنې او پالنې په مرکزونو کې د رواني مشورو چارې تر سره کړي دي. موږ تر اوسه توانېدلي یوچې ۱۰۰۲ کوچنۍ نجونۍ تر اروايي پوښښ لاندې راولو".
نوموړې وايي:
"د دوي د لوېې برخې رواني ستونزې وېره، خپګان، سربدالي، د ځان وژنې فکر، خپل ځان او نورو ته زیان اړول، له ځان او نورو کرکه او دنړۍ، ځان او ټولنې سره پریکون دی".
د ښځو د ملاتړ دغه ټولنه د افغانستان دعامې روغتیا د وزارت سره په همغږۍ کار کوي. د دغې ټولنې اروايي مشاورین د کوچنیانو پالنځایونو ته ورځي چې د کوچنیانو رواني حالت ښه کړي.
میرمن فیضي د کورنیو ستونزو او تاو تریخوالي تر څنګ ځینې نور لاملونه هم په ګوته کوي چې د افغان نجونو د اروايي ناروغیو لامل کېږي. نوموړې د دې ټولو بد بختیو سرچینه جنګ یادوي خو کورنی تاوتریخوالی له یاده نه باسي او وايي چې جنسي زورونې، د اولادونو ترمنځ توپیراو پر کوچنیانو سخت کارونه د رواني ناروغیو نور لاملونه دي.
د دغې ټولنې اجرایوي مشر ډاکټر ویس اریا وايي:
"موږ له ۱۲۰۰۰ ډېر کوچنیان چې د اته او اتلسو کلونو تر منځ عمرونه لري تر خپل پوښښ او څار لاندې راوستي دي. په ۲۰۱۳ کال کې مو شاوخوا ۴۰۰۰ کوچنیان چې درې څلور سوو ېې سخت روحي درد لاره داسې چې هم روحآ ناروغه وو او هم ېې بدني ناروغي لرله درمللي. د ساري په توګه د فاریاب د پېښې کوچنیان چې دومره ټکان ېې خوړلی و چې نه ېې شو کولی د ژوند عادي چارو ته را وګرځي".
د وروستیو شمېرو پر بنسټ په افغانستان کې ۶۷ سلنه وګړي اروايي ناروغان دي چې ډېره برخه ېې ښځې او ښاري خلک دي. په ښځو کې لاملونه بېلا بېل دي، هورموني بدلونونه، کورني ګواښونه، د ښځې او خاوند تر منځ د اړیکو خرابېدل او نور ډیر څه.
ښاغلی اریا وايي چې هغه کوچنیان چې دوی ته له جنګي سیمو وروړل کېږي، ډېر ېې د تاوتریخوالی، جګړو او جنګي وسایلو سره مینه لري او داسې ښکاري چې جګړو ېې په مغزو کې کور کړی.
نوموړی وايي:
"د ساري په توګه که موږ دغه ډول کوچنیانو ته د لوبو توکي ورکړو، هغوی ېې پر ځای جګړیز شیان خوښوي. هغوی چې لوبې هم کوي، هڅه کوي له ځانه سرتیری جوړ کړي او څوک ووژني. نو چې په لوبو کې هم مرګ خوښوي، ښکاره ده چې جګړو ېې په کوپړۍ کې ځای نیولی".
نوموړي زیاته کړه:
په افغانستان کې د عربانو تاريخ
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
د افغانانو روحي او رواني ناروغۍ
د رواني ناروغیو کار پوهان د دغه رنځ له اړخه اندېښمن دي. دوی وايي چې په ټولنه کې د شته پخوانیو دودونو له امله ډاکټرانو ته ورتګ شرم ګڼل ګېږي او پر ځای یې خلک زیارتونو ته مخه کوي. خو دا کار ښايي له مجبوریته کوي ځکه په افغانستان کې د روحي ناروغیو سم درمل ځایونه او متخصصین په ځانګړي ډول د کوچنیانو اروايي رنځپوهان نه شته. په دې برخه کې یواځي په کابل کې یو روغتون نه شته.
د رواني ستونزو د حل په موخه لا پخوا په پام کې وه چې په ننګرهار، هرات او کندوز ولایتونو کې رواني روغتونونه جوړ شي خو تر اوسه نشته.
د عامې روغتیا د وزارت د رواني ناروغیو متخصص ډاکټر بشیر احمد سرور وايي:
"اندېښنه دا ده چې که د راوني ناروغیو درملنې ته سمه پاملرنه ونه شي نو وروسته به یې کابو کول خورا سخت شي".
کار پوهان ټینګار کوي چې حکومت باید لا نور چټک ګامونه واخلي او په دې برخه کې ځانګړي مرکزونه جوړ کړي. د جګړو پای ته رسول مهم دي. او د خلکو تر منځ د توپیر لرې کول د ډيرو په وینا د اروايي سمون سبب کیدلی شي.
د هېواد د جګړې چا ته ګټه او چا ته زیان دی
د بشر په تاریخ کي د نورو ناوړو پديدو تر څنګ يوه ناوړه پديده جګړه هم ده. د ټولو اهدافو لپاره جګړه په خپل ذات کي له وحشت او تخریب پرته بل هيڅ شی هم نه ده. په جګړو خپلو اهدافو ته ځان رسول د انسانانو ستره تېروتنه او لوی حماقت دی. د پرون ورځې په جګړو کي د ښارونو او کلیو له ورانۍ سره انسانان هم وژل کېدل، خو له دې هر څه سره دومره ورانونکې، وژونکې او زیان اړونکې نه وې، لکه نن.
نننۍ جګړې که له يوې خوا انسان وژنې، کلي و ښارونه ورانوي، نو له بلې خوا د هوا په ککړولو او ګرمولو يې د ځمکې ټوله کوره له جدي ګواښ سره مخ کړېده. پوهان وايي چي د هوا د ګرمېدو له امله به د قطبينو کنګل اوبه راويلي شي او هم به په فضا کي د وریځو په بڼه ګرزيدونکې اوبه ځمکې ته راتوی شي چی سمندرونو ته نژدې يو شمېر هیوادونه له سخت ګواښ سره مخ کوي.
بل لور ته د هوا ګرمېدل وچکالي زیاتوي. بارانونه کمېږي. دریابونه وچېږي. کاريزونه او چينې ورو ورو له منځه ځي. د اوبو د ذخیرې شته ځايونه بې اوبو کېږي او په نتيجه کي به يې ډېری هغه ځمکې چي پخوا به کر کیله پر کېده وچې او شاړې پاته شي. تر ځمکه لاندي اوبه کال پر کال کښته کېږي او د هر سړي پر خپله ځمکه باندي د ماشين یا سولر لپاره کنونکي څاهان به حالت نور هم ډارونکی کړي او څه وخت وروسته به د دې څاهانو هم لویه برخه وچې شي.
د جنګونو له امله د هوا د ګرمېدو دا يو ستر تدریجي زیان دی چي موږ اوس ور سره مخ يو او بل پلو د هوا ککړتیا هم په خپل وار ستر ناورينونه زیږوي. لکه څنګه چي جګړه د انسان وژونکې ده همدا شان يې ککړ چاپيریال هم د مرګ په خوب بیده کوي. په دې وروستيو وختونو کي د ناروغيو هغه ډولونه را ښکاره شوي دي چي د بشر په تاریخ کي هيڅ مخینه نه لري. دا د دې ښکاره ثبوت دی چي دا ټول زیانونه زموږ ککړ چاپيریال راته اړوي. د چاپيریال د ککړتیا تر ټولو لوی علت جنګونه دي.
د هوا ککړتیا له انساني زیان سره څارويو او ونو و نباتاتو ته هم ډېر تاوان اړوي. د باروتو انفجارونه، د طیارو بمبارونه او د جنګ مهال د ګولیو له اورېدا څخه را ولاړيدونکی ګرد و خبار د واښو په شمول ونو، تاکانو او هر ډول زراعت ته سخت زیان اړوي چي ور سره جوخت يې له تاوانه حیوانات هم خوندي نه پاتېږي.
د هلمند يوه اوسېدونکی راته کیسه کوله چي تاریاک مو د پخوا په شان نه کېږي او دا نژدې څو کاله مرض وکړي. ده ویل چي خلګ وايي خارجیان د هوا له لاري دواوي ورباندي شيندي مګر د ثبوت لپاره يې دوئ تر اوسه يوه پيښه هم نه ده ثبت کړې چي خارجیان پر تاریاکو د هوا له لاري دواوي پاشي. له دې ښکاري چي دوا نه ده پر پاشل شوې، بلکي ککړه هوا خپله د دې لپاره بس ده چي زراعت مو مرضونه وکړي او د پخېدا تر وخته نیم یا هم زیات يې خراب شي.
د جنګونو دا زیانونه په مجموع کي ټولو انسانانو ته متوجې دي، اما سمدستي هغه څوک ور سره مخېږي چي سيمه يې د جنګ ډګر وي. سمدستي به جنګونه يو شمېر کړيو ته د ګټې سرچينې وي، خپل تجارت به پر کوي او له دې لاري به خپل مال و ثروت زیاتوي. خو يوه داسي ورځ هم راتلونکې ده چي د دې تجارت ګټې به په زیان بدلېږي او هغه لار چي دوئ به ګټې په کي لټولې نوره له زیان پرته هيڅ هم نه لري. د ګټو او مال و ثروت لپاره پرانیستی دا کان نور د مالونو پر ځای له مارانو او لړمانو ډک دی چي هر ور کښته شوی کس به لازما چيچي.
نو په ټولیز ډول جنګونه د هيڅ انسان په ګټه نه دي. جنګ هم مخامخ د انساني وژنې سبب کېږي او هم په اوږده مهال کي د انساني وبا لامل کېدای شي. هم انسان له منځه وړي او هم حیوانات. هم وچکال راولي او هم پر ځمکه هر زرغونېدونکی شی ورو- ورو له منځه وړي. د هر ژوي لپاره د بیلا بیلو امراضو سبب کېږي او په اخیر کي د ټولي ځمکنۍ کورې لپاره سخت ګواښونکي شرایط مساعدوي چي يوه ورځ به د جنګونو په پایلو کي د بشريت دا ودانه او ښېرازه کوره د تل لپاره له منځه ولاړه شي.
یاني انسان په خپل لاس خپل ځان ته هلاکونکی برخلیک ټاکي. له دې مالومېږي چي د سینوهه خبره د انسان په اړه سمه ثابتېږي چي ویلي ول انسان به هر وخت احمق وي. ځکه د لنډو ګټو په خاطر نن انسان لګیا دی ټوله ځمکنۍ کوره له ګواښ سره مخوي. دا هر څه په خپلو سترګو ویني مګر بیا هم د ټولی نړۍ انسانان په خپل ټول وس بوخت دي د دې ویجاړونکې جګړې اسباب چمتو کوي چي په نتیجه کي نه یوازي موږ نن وژل کېږو بلکي يوه ورځ د ټول بشريت لپاره د سترې ورانۍ زیری را کوي. موږ نه یوازي دا چي سمدستي خپل ځان، هیواد او ملت ته زیان رسوو، بلکي په راتلونکي کي د ټول بشريت د له منځه وړلو اسباب په خپل لاس چمتو کوو.
ترموډینامیک سیستم
ترموډینامیک سیستم د مادې او یا وړانګو ټولګه ده چې د دېوالونو په واسطه په فضا کې محدوده ده، چې هغه د خپل چاپېریال څخه جلا کوي او دا دېوالونه مشخصه نفوذ مننونکې وړتیا لري. په دې چاپېریال کې کېدای شي، نور ترموډینامیکي سیستمونه، یا فزیکي سیستمونه چې ترموډینامیک سیستمونه نه دي، ګډون ولري. د ترموډینامیکي سیستم دا دېوال، کله چې د ټولو مادو، ټولو وړانګو او ټولو ځواکونو لپاره د " نفود وړ" بلل کېږي، ممکن په بشپړ ډول نظري وي. د ترموډینامیکي سیستم حالت د ترموډینامیکي حالت د متحولینو د ډول ډول سیټونو له خوا په څو بېلابېلو لارو کې په بشپړ ډول بیان کېدای شي.
یو منزوي ترموډینامیکي سیستم داسې دېوالونه لري چې د حرارت هادي نه دي او په بشپړ ډول ټولې وړانګې منعکس کوي، داسې دېوالونه چې سخت او ثابت دي او د مادې ټولو ډولونو او ټولو ځواکونو پر وړاندې د نفود وړ نه دي. (ځینې لیکوالان د "تړلي" کلیمه کاروي، خو دلته د منزوي کلیمه کارول کېږي.)
تړلی ترموډینامیکي سیستم د داسې دېوالونو له خوا محدود دی، چې د مادې لپاره د نفوذ وړ نه دي، خو د ترموډینامیکي عملیو په واسطه په متناوب ډول د حرارت او هغه هم د ترموډینامیکي بهیر لپاره ( چې د ترموډینامیکي عملیو له خوا پیل کېږي او پای ته رسېږي) د نفوذ وړ (د 'حرارت هادي' بلل کېږي) یا د نفوذ ضد (د حرارت عایق) کېدای شي، په متناوب ډول د سیستم د حجم له بدلون سره یا د سیستم په محتوا کې، لکه د ژول د میخانیکي حرارت معادل په اصلي اثبات کې، د داخلي اصطکاک په تحرک سره حرکت کولو ته پرېښودل کېدای یا پرېښودلای نه شي او متناوباً زیږ یا ښوی کېدای شي، ترڅو د هغه سطحې د اصطکاک په وسیله د سیستم حرارت پرېږدي یا یې پرې نه ږدې.
خلاص ترموډینامیکي سیستم لږترلږه یو دېوال لري چې د بل توموډینامیک سیستم څخه یې جلا کوي، چې د همدې موخې لپاره د خلاص سیستم د چاپېریال یوه برخه شمېرل کېږي، دا دېوال لږ تر لږه د یوې کیمیاوي مادې او همدارنګه د وړانګو لپاره د نفود وړ دی؛ کله چې خلاص سیستم په ترموډینامیکي تعادل کې وي، دا ډول دېوال په خپل ځان کې د حرارت درجې اختلاف نه ساتي.
ترموډینامیکي سیستم د ترموډینامیکي عملیو په نوم د بهرني نفوذ تابع دی؛ دا عملیې د سیستم دېوالونه یا چاپېیال بدلوي؛ په پایله کې سیستم د ترموډینامیک اصولو سره سم د بې پایښته ترموډینامیکي بهتر تر اغېز لاندې راځي. دا ډول عملیې او پروسې د سیستم په ترموډینامیکي حالت کې بدلونونه رامنځ ته کوي.
کله چې د ترموډینامیکي سیستم د محتوا د سخت حالت متحولین په فضا کې توپیر ولري، د څو سیستمونو په توګه چې یو له بل سره تړلي دي، انګېرل کېږي، چې هر یو بېل ترموډینامیکي سیستم دی.
ترموډینامیکي سیستم ښايي په متقابل ترموډینامیکي تعادل کې څو پړاوونه ولري، لکه یخ، مایع اوبه او د اوبو بخار، چې متقابل ډول د هېڅ دېوال له خوا جلا نه دي؛ یا کېدای شي متجانس وي. دا ډول سیستمونه 'ساده' په پام کې نیول کېږي.
په تعادلي ترموډینامیک کې، د ترموډینامیکي سیستم حالت د ترموډینامیکي تعادل حالت دی، چې د غیرتعادلي حالت برعکس دی.
د یوه سیستم د دېوالونو نفوذي وړتیا ته په پام سره، د انرژي او مادې لېږد د سیستم او د هغه د چاپېریال تر منځ پېښیږي، چې د وخت په تېرېدو سره نه بدلېدونکي فرض کېږي، تر هغه چې ترموډینامیکي تعادل حالت حاصل شي. یوازیني حالتونه چې په تعادلي ترموډینامیک کې په پام کې نیول کېږي، تعادلي حالتونه دي. په کلاسیک ترموډینامیک کې (الف) تعادلي ترموډینامیک (ب) هغه سیستمونه چې د سیستم د حالتونو پر بنسټ نه، بلکې د بهیرونو د دوراني سلسلو پر بنسټ په پام کې نیول کېږي، ګډون لري؛ دا موارد له تاریخي پلوه د موضوع په مفهومي پرمختګ کې ارزښتمند وو. هغه سیستمونه چې د دوامدارو ثابتو بهیرونو پر بنسټ په پام کې نیول کېږي او د ثابتو جریانونو له خوا بیان کېږي، په انجینرۍ کې ارزښتمن دي.
د ترموډینامیکي تعادل همدا شتون چې د ترموډینامیکي سیستمونو حالتونه مشخص کوي، د ترموډینامیک علم اړینه، ځانګړې او ډېر بنسټیزه فرضیه ده، که څه هم د ثبت شوي قانون په توګه یې یوازې لږ یادونه کېږي. د بیلین په وینا: د ترموډینامیک د صفري قانون هغه عبارت چې معمولاً تکرار کېږی، د دې بنسټیزې فرضیې پایله ده. په حقیقت کې، په طبیعت کې په عملي توګه هېڅ شی په کره ترموډینامیکي تعادل کې نه دي، خو د ترموډینامیکي تعادل فرضیه زیاتره هم له تیوریکي او هم له تجربوي پلوه ډېرې ګټورې مفکورې یا اټکلونه وړاندې کوي؛ تجربې کولای شي، د عملي ترموډینامیکي تعادل په هلکه سناریوې چمتو کړي.
سادي کارنات په ۱۸۲۴ ز کال کې ترموډینامیکي سیستم، د هر ډول په اند کې نیول شوي حرارتي ماشین کاري ماده (لکه: د بخار حجم) وباله.
عراق
عراق ( په عربی: الجمهوریة العراقیة ) یو هېواد دی چی د نژدې ختیځ په مرکز کی پروت دی. عراق په جنوب کی د کوېټ او سعودي عربستان سره، په لویدیځ کی د الاردن سره، په شمال لویدیځ کی د سوریه سره، په شمال کی د ترکیه سره او په ختیځ کی د ايران سره گډې پولې لری.
د عراق په جنوب ختیځ کی لویه ټېټه مځکه کی شته چی د بین النهرین په نوم یادېږی. د بین النهرین په ټېټه مځکه کی د فرات سیند او د دجله سیند بهېږی. د عراق په لویدیځ کی لویه دښته شته. د عراق د جمهوریت مساحت ۴۳۷۳۱۷ کلومتره مربع دی. پایتخت یی بغداد دی. کوه حجی ابراهیم د عراق تر ټولو لوی غر دی. لوړوالی یی ۳۶۰۹ متره ده.(3200-2000 CE)