cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د څښتن استازی: حضرت موسی علیه السلام- پښتو
'''يوه ورځ يو پالي فرعون ته ورغى،ورته يې وويل: باداره! د وړاندويوونكیو د وينا له مخې؛ ډېر ژر به د"بني اسراييلو" په ټبر كې يو ماشوم وزېږېږي ،چې پاچاهي او ماڼۍ به مو نسكوره كړي .'''
"فرعون" د پالي پر خبرو خورا غوسه شو، د وېرې رپ پرې ولګېد او حکم يې وكړ : هر ماشوم،چې په بني اسراييلو کې وزېږېد؛نو ځاى پر ځاى يې  ووژنئ .
'''په همدې سختوشرايطو كې"يوكابد" د"عمران" مېرمن"حضرت موسى" عليه السلام وزېږاوه ."حضرت موسى" عليه السلام ،چې وزېږېد؛ نو پر مور يې د وېرې رپ ولګېده ،چې زوى يې د"فرعون" ماموران د"بني اسراييلو" د ماشومانو  په څېر ونه وژني. هر څنګه  چې ول؛خو مور يې"حضرت موسى" عليه السلام درې مياشتې وساته؛خو وروسته پوه شوه ،چې د"فرعون" مامورينو كور په كور تالاشي او لټون پيل كړى دى. د "حضرت موسى" عليه السلام مور دومره وېرېدلې وه ، چې بېخي يې ماغزو كار نه كاوه،چې اوس څه وكړي؟ په دې وخت كې د مهربان څښتن له اړخه ورته الهام وشو ، چې ماشوم په يو صندوق كې كېږده او د"نيل" په سيند کې يې ورخوشې كړه! موږ به يې په خپله وساتو. مور يې زوى په صندوق كې كېښود او د څښتن پر توكل يې د "نيل" په سيند كې خوشې  كړ.'''
'''د ماشوم صندوق د اوبو د پاسه روان شو، مور يې هماغسې ورته ولاړه وه ،چې صندوق يې له سترګو پناه شو. د حضرت موسى عليه السلام خور  د"نيل" د سيند تر غاړې په صندوق پسې روانه وه،چې ناڅاپه صندوق هغې ويالې ته مخه كړه،چې ماڼۍ ته بهېده ."فرعون" او  مېرمن يې"آسيه" ددې ويالې پر غاړې ناست وو ،چې سترګې يې پر صندوق ولګېدې او مامورينو ته يې وويل : صندوق له اوبو را ونيسئ. صندوق يې،چې راووړ او خلاص يې كړ؛ نو ګوري ،چې ماشوم پکې پروت دى. فرعون بې ځنډه حكم وكړ ،چې سر يې له تنې بېل كړئ؛ خو داچې د "فرعون" د  مېرمنې"آسيه" زامن نه كېدل؛ نو له"فرعونه" يې وغوښتل،چې دا ښكلى ماشوم به خپل زوى كړو. "فرعون" د"آسيه" وړانديز ومانه او حكم يې وكړ ،چې د ماشوم لپاره يوه دايه راوړئ؛ خو"حضرت موسى" عليه السلام د يوې دايې تى هم وانه خست. د"حضرت موسى" عليه السلام خور ،چې هلته ځان رسولى و، په هوښيارۍ يې "فرعون" او آسيه ته وويل : زه يوه ښځه پېژنم،چې دا ماشوم روزلاى او شيدې ورکولاى شي .'''
'''ولاړل او ښځه يې راوسته،"حضرت موسى" عليه السلام يې د ښځې تي ته واچاوه، ښځې "حضرت موسى" عليه السلام ته تى وركړ. "فرعون" دا ماشوم داسې ښځې ته وسپاره،چې حقيقي مور يې وه؛ خو څوك پرې خبر نه وو،  چې دا ښځه يې مور ده.'''
"فرعون" دې ښځې ته معاش وټاكه،چې ماشوم لوى كړي.
"يوكابد" د تي وركولو د وخت  تر پوره كېدو وروسته "حضرت موسى" عليه السلام "آسيه" ته وسپاره.
'''"حضرت موسى" عليه السلام د "فرعون" په ماڼۍ كې ژوند كاوه او لوى شو. اشرافي ژوند يې وكړ؛ خو يوه شېبه هم د خلكو د ستونزو او انسانانو له غمه غافل او بې پروا نه شو.'''
'''يوه ورځ "حضرت موسى" عليه السلام په بازار كې تېرېده ،چې ګوري د دولت يو مامور او د "بني اسراييلو" د  ټبر يو سړى سره نښتي وو، "بني اسراييلي" ، چې"حضرت موسى" عليه السلام وكوت؛ نو مرسته يې وغوښته. "حضرت موسى" عليه السلام هم د سړي مرستې ته ورغى او د دولت له مامور سره لاس و ګرېوان شو او په سوك يې د دولت مامور وواهه ،چې ومړ. "حضرت موسى" عليه السلام له دې پېښې خورا خپه شو او له څښتنه يې وغوښتل ،چې و يې بښي.'''
'''څښتن هم "حضرت موسى" عليه السلام له مظلومه د دفاع لپاره وباښه. چې کله"حضرت موسى" عليه السلام پوه شو،چې پوليس ورپسې ګرځي؛ نو په بيړه او وېره له ښاره ووت او د "مدين" پر لور (د "حجاز" او "شام" په منځ كې دى) ولاړ."حضرت موسى" عليه السلام ،چې مدين ته ورسېد؛ نو څو كسان يې وليدل ،چې د يوې څاه شاوخوا ته راټول شوي او د هر يو،چې زور ډېر و؛ نو خپل لوښى  يې بې واره له اوبو ډكاوه،چې ددې خلكو تر څنګ دوه نجونې هم  ولاړې وې،چې وار به يې را ورسېد؛ نو بل به نيوه.'''
'''حضرت موسى عليه السلام مخې ته ورغى او له څاه يې بوكه راډكه كړه او د دوو نجونو لوښي يې ډك كړل او ور يې كړل،چې دا دوه نجونې د حضرت "شعيب" (پېغمبر) لوڼې وې. هغوى چې كور ته ورسېدې؛ نو پلار يې په حيرانتيا وپوښتلې : لوڼو! څنګه نن تر نورو ورځو ژر كور ته راغلئ؟'''
'''نجونو ورته كيسه وكړه. حضرت "شعيب" د کيسې  تر اورېدو وروسته خپله يوه لور په "موسى" (ع) پسې ولېږله ،چې "حضرت موسى" عليه السلام مېلمه كړي .'''
د "شيعب" لور ولاړه او په شرم او حياء يې "حضرت موسى" عليه السلام كور ته راوبله،ورته يې وويل : پلار مې غواړي مننه  مو وكړي .
'''"حضرت موسى" عليه السلام ورسره روان شو،كور ته چې  ورسېدل؛ نو "حضرت موسى" عليه السلام ورته خپله كيسه وكړه. حضرت "شعيب" وليدل ،چې"حضرت موسى" عليه السلام يو پاك، امين او  غښتلى ځوان دى؛نو ورته يې وويل : غواړم  يوه لور مې درواده كړم؛خو شرط يې دادى،چې لس كاله به راسره په چارو كې مرسته كوې او رمه به مې څروې .'''
"حضرت موسى" عليه السلام د حضرت "شعيب" وړانديز  ومانه  او له "صفورا" سره يې واده وكړ او پر كار بوخت شو.
'''"حضرت موسى" عليه السلام له حضرت "شعيب" سره تر لس كالو كار كولو وروسته خداى په اماني وكړه او له خپلې مېرمن سره د "مصر" پر لوري روان شو. د "سينا" د غره تر څنګ يې احساس کړل،چې لار يې وركه كړې ده؛ ناڅاپه يې د غره تر څنګه اور وليده. د ښځې يې خېټه وه او له يخنۍ ړچېده؛ نو ورته يې وويل : دلته کېنه!ځم،چې اور درته راوړم،چې ګرمه شې .'''
'''د اور پر لوري روان شو،چې ورنږدې شو؛ نو يوه شنه ونه يې وكته،چې په اور كې سوځي،وايې : زه دې پالونکى يم او ته مې پر پېغمبرۍ ټاكلى يې. " موسى"! دا څه دې په لاس كې دي؟'''
"حضرت موسى" عليه السلام ورته وويل : دا زما همسا ده.
څښتن ورته وويل : پر ځمكه يې وغورځوه!
'''"حضرت موسى" عليه السلام خپله همسا پر ځمكه ګوزاره كړه،چې همسا پر ښامار بدله شوه. "حضرت موسى" عليه السلام له وېرې وتښتېد؛خو څښتن ورته وويل : "موسى"! اوس دې لاس په ګرېوان كې ننباسه او بېرته يې راوباسه.'''
"حضرت موسى" عليه السلام خپل لاس په ګرېوان كې ننايست او چې را ويې ايست؛ ټوله دښته رڼا شوه.
'''څښتن ورته وويل : " موسى"! ځه اوس "مصر" ته ولاړ شه او "فرعون" زما عبادت ته راوبوله او همداسې ولاړ شه او "بني اسراييل" د "فرعون" له ظلم او تېري خلاص كړه.'''
'''"حضرت موسى" عليه السلام ورته وويل : پالونکيه! ددې كار لپاره مې زغمناک کړه، ژبه مې روانه کړې،چې په اسانۍ خبرې وكړاى شم او اجازه راكړه ،چې ورور مې"هارون" زما مرستيال شي .'''
'''مهربان څښتن د "حضرت موسى" عليه السلام وړانديز ومانه ورته يې وويل:"موسى"! له خپل ورور "هارون" سره "فرعون" ته ورشئ او ورو ورو يې د حق لارې ته راوبلئ، په نرمه ژبه ورسره خبرې وكړئ او ترې وغواړئ ، چې د "بني اسراييلو" له ځورولو لاس واخله؛ ګنې نو د څښتن په قهر به ككړ شې.'''
"حضرت موسى" عليه السلام او "هارون" "فرعون" ته ورغلل،چې "حضرت موسى" عليه السلام وويل : څښتن زه پېغمبر كړى يم او تا يې عبادت ته رابلم .
"فرعون" وپوښت : څښتن دې څوك دى؟
"حضرت موسى عليه السلام" ورته وويل :څښتن مې هغه دى ،چې ټول موجودات يې پنځولي, ځمكه او اسمانونه يې پنځولي او که چا پرې ايمان رانه ووړ؛ نو پر عذاب به يې اخته شي.
"فرعون" وويل : كه رښتيا وايي ،چې پېغمبر يې؛ نو معجزه دې راوښيه .
"حضرت موسى" عليه السلام لاس په ګرېوان كې دننه كړ،چې را و يې ايست؛ نو هلته دومره رڼا شوه ،چې د ټولو سترګې يې وبرېښولې او بيا يې خپله همسا پر ځمكه وغورځوله ،چې ښامار ترې جوړ شو.
'''"فرعون" وويل : ته او ورور دې کوډګر ياست! زه داسې كسان پېژنم ، چې دا کارونه  تر تاسې ښه كوي، كه غواړئ؛ نو يوه ورځ وټاكئ او خلك به هم را وغواړو،چې د خلكو په مخ كې يې دروښيي ،چې تر تاسې ډېر ښه کوډګر دي .'''
'''"حضرت موسى" عليه السلام ددې كار لپاره د اختر يا مېلې ورځ وټاكله. هغه ورځ ،چې ټول خلك په ښار كې را ټول شوي ول؛ نو "فرعون" حکم وكړ ،چې کوډګر خپل كار پيل كړي .'''
'''کوډګرو پاڼو راواخست او ډېر ماران يې په مېدان كې خوشې كړل. حضرت موسى عليه السلام احساس كړه ، چې خلك په وېره كې دي؛نو خپله همسا يې پر ځمكه ګوزاره كړه او همسا ښامار شو او ټول ماران يې وخوړل .'''
کوډګر پوه شول ،چې د حضرت موسى عليه السلام كار جادو نه دى او ټولو پرې ايمان راووړ بيا د "بني اسراييلو" ټبر، بيا د "فرعون" ځينو خپلوانو؛ لكه د "فرعون" مېرمن "آسيه" ايمان راووړ؛ خو "فرعون" هماغسې بې لارې پاتې شو او ايمان يې را نه ووړ.
'''همدا وو،چې "حضرت موسى" عليه السلام او پلويان يې د شپې ووتل؛روان وو،چې د "سره سمندر" غاړې ته ورسېدل،كتل يې ،چې فرعون او "لښكريان" يې په دوى پسې په بيړه را روان دي،چې په دې وخت كې ځينو "بني اسراييلو" نيوكې پيل كړې،و يې ويل: "موسى"! داده زموږ د خلاصون لار؟! مخې ته مو سمندر او شا ته مو د "فرعون" لښكر دى؛ اوس به څه كوو؟'''
په دې وخت كې څښتن"حضرت موسى" عليه السلام ته وحې وكړه،چې همسا پر اوبو ووهه!
'''"حضرت موسى" عليه السلام اوبه پر همسا ووهلې او په سمندر کې وچه كلكه لار جوړه شوه او "حضرت موسى" عليه السلام او پلويان يې روغ رمټ له سمندره تېر شول او د "فرعون" ټول لښكر په سمندر كې ډوب شو. تر دې   پېښې وروسته "بني اسراييلو" د "سينا" په دښته كې ژوند پيل كړ او داچې هغوى الهي قانون ته اړتيا درلوده؛ نو له حضرت موسى عليه السلام يې كتاب وغوښته. "حضرت موسى" عليه السلام هم له خدايه وغوښتل،چې قوم ته يې كتاب را ولېږي .'''
'''مهربان څښتن ورته وويل : "موسى"! ځان پاك كړه، دېرش ورځې روژه شه او بيا د "سينا" غره ته راشه،چې در سره خبرې وكړم .'''
غره ته چې ورسېدل؛نو څښتن ورته وويل : لس ورځې نور هم روژه شه او په تمه شه!
'''پر څلوېښتمه ورځ "حضرت موسى" عليه السلام وويل : خدايه! زما قوم غواړي،چې تا وويني.'''
'''څښتن ورته وويل:"موسى" ته او هغوى نشئ كولاى،چې ما ووينئ! غره ته وګوره.'''
'''حضرت موسى عليه السلام غره ته وكتل،چې الهي رڼا غر دړي وړي كړ. "حضرت موسى" عليه السلام له وېرې بېسده شو او پر ځمكه راوغورځېد او چې په سد کې شو؛ نو هغه تختې يې را واخستې،چې الهي حكمونه پرې ليكل شوي ول،شكر يې وايست او ولاړ.'''
د "بني اسراييلو" قوم په تمه و ،چې "حضرت موسى" عليه السلام به  تر دېرشو ورځو وروسته راستون شي؛ خو د "حضرت موسى" عليه السلام غيبت د الهي حكم له مخې وځنډېد،چې په دې وخت كې يو "سامري" د "حضرت موسى" عليه السلام له ځنډه ناوړه ګټنه وكړه او خلكو ته يې وويل : "حضرت موسى" عليه السلام نور نه راستنېږي؛نو غوره به وي،چې تاسې هر يو ځان ته خداى وټاکئ.
'''يوه ډله ناپوهه او بې لارې "بني اسراييلو" ددې سړي خبره ومنله. "سامري" هم "سره زر" را ټول كړل او يو "خوسى" يې جوړ كړ ،چې رمباړې يې هم وهلې او "بني اسراييلو" يې هم د خداى پر ځاى عبادت پيل كړ.'''
'''"حضرت موسى" عليه السلام، څښتن د خپل قوم له دې كاره خبر کړ او  د هغوى پر لور ور روان شو. "بني اسراييلو" ،چې"حضرت موسى" عليه السلام وليد؛ نو و يې ويل : " موسى"! موږ سخت پر خپلو كړنو پښېمانه يو! او له څښتنه را ته بښنه وغواړه.'''
'''څه موده وروسته څښتن حکم وكړ ،چې "بني اسراييل" سپېڅلې سيمې (بيت المقدس) ته كډن كړه او هلته د تلو لپاره بايد له"كنعانيانو" سره وجنګېږي؛ خو "بني اسراييلو" وويل : "موسى"! موږ به هلته ولاړ نه شو او له چا سره به و نه جنګېږېږو!'''
'''"حضرت موسى"عليه السلام وليدل ،چې هغوى له "كنعانيانو" سره جګړې ته غاړه نه ږدي؛ نو څښتن ته يې وويل : خدايه! دا خلك دې خبرې نه مني او زه هم نور نه پوهېږم ،چې څه ورسره وكړم؟'''
څښتن وويل : "بني اسراييل" د " تبه" په  بيديا كې پرېږده،چې همدلته څلوېښت كاله سرګردانه شي،چې زاړه او مړه شي او يو بل نسل راشي،چې جنګيالي وي .
"حضرت موسى" عليه السلام "بني اسراييلو" ته کلونه  کلونه په اسماني كتاب (تورات) لارښوونه وكړه او د خپل ورور  تر مړينې وروسته په هماغه دښته كې ومړ.
لیکوال: اسماعیل هنرمندنیا
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
پته:www.andyal.com
هندو آریایي ژبې
هندو اریایي ژبې د سویلي آسیا د ژبو کورنۍ ده چې د یادی جغرافیه ګڼ شمیر ژبې یې اړند وندي.
نورستاني ژبه
نورستاني په انګلیسي یوه هندو آریایي ژبه ده چې د افغانستان په نورستان ولایت او د خیبر پښتونخوا په چترال سیمه کې پری کابو ۱۳۰,۰۰۰ وګړي خبرې کوي.
نورستان د افغانستان یو لرې پروت غریز ولایت دي، چې زیات شمېر وګړي یې په مالداري بوخت دي.
نورستان د افغانستان یو لرې پروت غریز ولایت دي، چې زیات شمېر وګړي یې په مالداري بوخت دي.
د دغه ترڅنګ نورستان د تېر جهوري حکومت پرمهال د ملي پارک په نوم ونماو ل شو.
د اچينيانو پرتګاليانو نښتې
آچيني-پرتګالي نښتې د پرتګالي سترواکۍ د پوځونو تر منځ د ماليزيا په ټاپووزمه (ملاکا) کې منځ ته راغلې پوځې نښتې وې، او د آچ سلطنت په سوماترا، د مالیزیا ټاپوزمه یا د ملاکا تنګي کې له 1519ز څخه تر 1639ز کال پورې په پرله پسې ډول پېښې شوې. پرتګالیانو د مالیا یا سوماترا ایالاتونو ملاتړ کاوه چا چې د آچني د پراختیا مخالفت کاوه، په داسې حال کې چې آچني له عثماني امپراطورۍ څخه ملاتړ تر لاسه کړی و.
کله چې «آچ» په بهر کې د مالیزیا په ټاوپوزمه کې د خپلې سترواکۍ پراخول پيل کړل، پرتګالیان او د هغوی ملاتړي د مالاکا په نيولو کې د اچنيانو له هڅو سره مخ شول، او د نورو مالیزیایی یا سوماترایي ایالتونو سره یې د آچ په وړاندې مقاوومت کې مرسته وکړه، په عمده توګه د پراختیا غوښتونکو سلطان سکندر مودا د واکمنۍ پرمهال.
مخينه
په پنځلسمه پیړۍ کې درې ساحلي پاچاييو د سوماترا شمالي برخې تر خپل واک لاندې راوستې. پسايي له ديارلسمې پیړۍ څخه یو مسلمان سلطنت و، چې د بین الاسیایی سوداګرۍ یوه برخه يې اداره کوله، کومه چې د ملاکا له تنګي تیریده. سربیره پر دې، د شپاړسمې پیړۍ تر لومړيو پورې، دا د سیاسي بې ثباتۍ له امله ویجاړه شوې وه. یو بل مهم ایالت «پیدیر» و، کوم چې د مرچکو مهم تولیدونکی و، او له 1509ز کال راهيسې د پرتګالیانو ملګری و. درېیم يې «دیا» و (احتمالاً په اوسني کلنګ کې).
په 1511ز کال کې د هندوستان د پرتګالي والي «Afonso de Albuquerque» د مالیزیا لوی ښار ملاکا ونیو. ملاکا په سیمه کې د ډیر مهم سلطنت پلازمینه او د سوداګرۍ یو سوکاله ښار و، د کوم له لارې چې د هندوستان، چین او انسولینډیا سوداګري کېده.
د پرتګالیانو سره د دوښمنۍ په لرلو سره ډیری مسلمانان سوداګر آچ ته ولاړل، کوم چې د لوړ کیفیت لرونکي مرچک صادرول، په دې ډول دې سوداګرۍ وده وکړه، او د سلطان عایدات یې زیات کړل. سوداګریزې، سیاسي او مذهبي دښمنۍ د شپاړسمې پیړۍ په اوږدو کې په مختلفو مواردو کې «اچ» له پرتګالیانو سره په ټکر کې راوست، ځکه چې «اچ» په سوماترا، د مالیزیا ټاپوزمه کې د خپلو سیمو غزولو هڅه وکړه او ملاکا یې یې ونیوله.
د دوښمنۍ بهير
د آچ او پرتګال تر منځ شخړې په 1519ز کال کې پیل شوې، کله چې د «Gaspar de Costa» د لاس لاندې یوه پرتګالي کښتۍ «آچ» ته نږدې ورکه شوه، د آچنیايانو له خوا پرې برید وشو او د کښتۍ ټوله عمله یې ووژله. Gaspar  ونیول شو او وروسته خوشې شو، له دې ډېر لږ وروسته په یوه بله کښتۍ چې د «Joano de Lima» د لاس لاندې وه، «آچ» ته نږدې تر بريد لاندې راغله. د هغې ټوله عمله قتل عام شوه.
د اچ جګړه، 1521
په 1521ز کال کې د «Jorge de Brito» تر لاس لاندې د شپږو پرتګالي بیړيو يوه ټولګه له «ګوا» څخه وخوځېده، او د آچ په بندر کې لنګر شوه، چیرته چې دوی نهه پرتګاليان وموندل چې هلته یې کښتۍ ډوبه شوې وه او مشري يې «João de Borba» کوله. Borba بریټو خبر کړ چې «آچ» سلطان څه ډول په یو شمیر پرتګالي بېړيو برید وکړ، او لوټ یې کړې، کومې چې یا د هغه له ساحل څخه تیرې شوې يا هلته ويجاړې شوې. بریټو له سلطان څخه وغوښتل چې د بېړيو ته راشي، خو لکه څنګه چې دا کار ناشونی و، دوی هڅه وکړه چې د آچ ښار ته نږدې د دوه سوه کسانو په مرسته یو معبد لوټ کړي. دوی د بندر او آچ ښار ترمنځ نیمه لار کې یو کوچنی کلی ونیو، خو وروسته د آچنيانو د ځوابي برید په پايله کې بیرته کښتۍ ته په شا کړای شول، او له پنځوسو زيات یې ووژل.
د پيدر جګړه، 1522
سلطان «علی موغیت سیاه» د پیدر ګاونډی سلطنت، لوړ پوړو چارواکو ته په رشوت ورکولو سره، په 1522ز کال کې ونیو. د پیدر سلطان له خپلې کورنۍ سره ګاونډي «پاسای» ته ولاړ، چیرته چې پرتګالیانو یوه کلا درلوده، او د هغه د تخت د بیرته ترلاسه کولو لپاره یې د دې کلا د کپتان د نظامي مرستې غوښتنه وکړه. د کلا کپتان «Manuel Henriques» له اتيا پرتګالیانو او دوه سوه مرستندويانو سره پیدر ته د سمندر له لارې ولیږل شو، په داسې حال کې چې سلطان د ځمکې له لارې له زرو فوځیانو او پنځلسو پیلانو سره روان شو. آچنیايانو په پرتګالیانو برید وکړ، او د قومندان په ګډون یې پنځه دېرش تنه ووژل، له هغې وروسته پرتګالیان د کمين په شک لرلو سره، بیرته «پاسای» ته ستانه شول.
د پاسای محاصره 1523-1524
په 1523ز کال کې آچ په پاسای بريد، چې د پرتګال ملاتړي وو، او د څو میاشتو مبارزې وروسته یې پلازمینه په ډیرو وژنو سره ونیوله. د پرتګالي کلا په لور چې هلته یې شتون درلود ولاړل، او د څو میاشتو لپاره یې محاصره کړه. پرتګالیانو چې شمیر یې له دوه سوه او پنځوس پوځیانو څخه زیات نه و، او ډیر یې ناروغ او ټپیان وو، وکولای شول څو بریدونه شنډ کړي؛ خو د جګړې د شورا له راغونډېدو وروسته يې د کلا د خالي کولو پرېکړه وکړه.
د اچ جګړه، 1528
په 1527ز کال کې، «Francisco de Mello» په یوه وسله واله کښتۍ کې «ګوا» ته روان شو. د سفر پر مهال نوموړی له مکې څخه د اچي حاجيانو د يوې بېړۍ سره مخ شو، چې درې سوه آچيايان او څلوېښت عربان پکې سپاره وو. دوی بېړۍ له لرې بمبار او ډوبه يې کړه. پرتګالیانو ژوندۍ پاتې عمله قتل عام کړه، چې اچيايان يې غچ ته راوپارول. اچیايانو بیا په پرتګالي بېړۍ بريد وکړ، او هغه يې ونيوله.
د اچ جګړه، 1529
د آچيايانو سلطان سره د سوداګرۍ د تړون د خبرو اترو په هڅه کې، د ملاکا والي د ارزښتمنو ډالیو سره یوه ډله واستوله، او آچ ته ورسیده، په هر حال، د دوی له وتلو سمدستي وروسته، ځینې کښتيو دوی تعقيب کړل، ويې نيول، او د دوی عمله یې ووژله. والي ګومان وکړ چې دا کښتۍ په پېښو کې ورکې شوې وې.
د ملاکا محاصره، 1537
د 1537ز کال په سیپتمبر مياشت کې، د آچ له خوا په ملاکا لومړی بريد وشو، چې مشري یې علاء الدین الکهار کوله. درې زره جنګياليو د دې ناڅاپي بريد ملاتړ کاوه، چې د شپې له مخې له ملاکا سره نږدې پلي شول، او د شا اوخوا سيمو په ورانولو يې پيل وکړ. په هر حال، له دې وروسته د دوه شپو په موده کې، آچیایایی ځواکونه د پنځه سوه آچیایانو په تلفاتو سره د پرتګالیانو له خوا وویستل شول.
د پرليس سيند جګړه، 1547
د آچ سلطنت په 1547ز کال کې، په پرتګالي ملاکا د ناڅاپي بريد هڅه وکړه، د دې بريد مشري يې د د پيډر پاچا «Bayaya Soora» کوله. د اچيايي بيړيو ستره ټولګه، چې په هغې کې درې ګيلي بېړۍ، اوه پنځوس لانچاري بېړۍ، پنځه زره ماڼوګان او جنګيالي، درې سوه هلبولنګ پوځي اشراف، او تر څنګ يې د عثماني سترواکۍ اتیا اجير عسکر شامل و، چې یو شمیر یې د عثماني پليو ځواکونو جنیسري څخه پخواني جلا شوي سرتيري وو، خو دوی د پرتګالیانو له خوا کشف شول، په نيمه شپه د پلې کېدو پر مهال تر کمين لاندې راغلل، او د شمال لور ته شاتګ ته اړ کړای شول.
ولسوالۍ
ولسوالۍ د افغانستان د قانون پر بنسټ د ولایت ویشل شوې برخې ته ويل کېږي. د ساري په توگه، د پروان ولايت د بگرام ولسوالۍ، د کندوز ولايت د امام صاحب ولسوالۍ، د پکتيکا ولايت د گومل ولسوالۍ، د کندهار ولايت د ميوند ولسوالۍ او داسې نورې.
پیر نکورونزیزا
پیر نکورونزیزا په انګلیسي Pierre Nkurunziza) زوکړه ۱۸ ډسمبر ۱۹۶۳م کال) د بوروندي هیواد ولسمشر دی.
دوالا
دوالا په انګلیسي Douala) د کامرون هیواد ترټولو لوی ښار اودلوی افریقایي بندر دی.
غازي افغان بابکرخېل
غازي افغان بابکرخېل يو ځوان ليکوال دی چې د انگرېزي ژبې سندونه پښتو ، اوردو او پاړسي ژبو ته اړوي. دی په ننگرهار کې زېږېدلی او لکه د ډېرو افغانانو پشان پېښور کې اوسېږي.
ګاستون سیندیمو
ګاستون سیندیمو په انګلیسي Gaston Sindimwo) زوکړه ۱۹۶۵م کال) د بروندي لومړی وزیر دی.
پاول بیا
پاول بیا په انګلیسي Paul Biya) زوکړه ۱۳ فبروري ۱۹۳۳م کال) د کامرون هیواد ولسمشر دی.
فضل عمر مجددي
دقلعه جواد د مجددي خانقاه لارښود حضرت فضل عمر مجددي چی  د نورالمشایخ ، شیرآقا ، دشور بازار حضرت صاحب په نومونو  یې هم شهرت در لود. د افغانستان له متنفذو او مجاهدو علماؤ څخه گڼل کیږي او د عدليې وزارت پخوانی وزير هم و. دکورنې ټول غړي یې علما او د نقشبندیه طریقې لارویان ول. حضرت فضل عمر مجددی او دده وروڼو په ۱۹۱۹زېږدي کال کې دانگریزي ښکېلاک او تاړاک گرو په وړاندې کلکه مبارزه کړې داستقلال په جگړه کې يې ونډه اخيستې او د مشر ورور په څير د وخت پاچايي دولت لخواپه دولتي نښانونو او د نورالمشايخ په لقبونو نازول شوي دي. حضرت ابوبکر مجددی د هغه لمسی او اوس د هغه ځای ناستی دی.
مخینه
حضرت فضل عمر مجدد ی دغلام قيوم(رح)دوهم زوى چی .په (١٢٦٢هـ ش) کال کی دکابل په شور بازار کښي زيږيدلي دې دده دمزار به اړه ملا راز محمد ساقیار دا رباعي ویلې ده بنگر که درین مرقدومأوی چه دیدنیست // پرنور پر سرور تماشا دویدنیست // این خوابگاه پیر نقشبندیان نواز // از نور تا بنور مرادش رسیدنیست
علمی آثار او څیړنی
فضل عمر مجددي چي په نورالمشائخ صاحب سره یې شهرت درلود نوموړي دخواجه بهاء الدین نقشبند رحمه الله پر (اوراد بهائیه)نومي کتاب یوه شرحه لیکلې چي الفاظ فقیر یې نوم دی
ملا رازمحمد ساقیار یې په صفت کې دا رباعي ویلې
شاه دین نور یقین فضل عمر - فیض بارد زان جناب والا گهر
مړینه:
حضرت نورالمشایخ مجددی د۱۳۳۵ کلال دوږی دمیاشتی په ۹ نیټه وفاتو او د کابل په قلعه جواد سیمه کی خپل کورته څیرمه خارو ته وسپارل شو.
ځای ناستي
نوموړي دوه زامن درلودل :فضل عثمان مجددي چي دپاکستان په لاهورکښي هستوگن ؤ اومحمدابراهيم مجددي چي دنورالمشايخ تر مړيني وروسته د قلعۀ جواد په خانقاه کښي دارشاد په مسند ناست ؤ. حضرت محمد ابراهيم مجددي (رحمة الله تعالى عليه) نوموړى دفضل عمر مجددي، نورالمشايخ دوهم زوى ؤ. د پلارترمړيني وروسته دارشاد اوتبليغ نسبت اووراثت ورته پاته شو.محمدابراهيم مجددي ديني عالم،په سلوکوکښي وتلى روحاني شخص اوپه "ضياء المشايخ" ملقب ؤ. دطريقت او سلوکوترڅنگ يي دنورالمدارس دمدرسي اداري چاري هم په غاړه وي. مدرسي ته يي نوره هم پراختيا ورکړه. دا مدرسه هم دسلگونو زده کوونکو دزده کړي مرکز ؤ. فارغانو ته يي د مولويت دفراغت سند ورکول کيده اوپه سلگونو فارغان يي ټولني ته وړاندي کړي دي... ضياء المشايخ(رح)څلور زامن : محمد اسمعيل مجددي، محمد اسحق مجددي،محمد يعقوب مجددي اواحمد ضياء مجدديدرلودل. مشر زوى يي"محمد اسمعيل مجددي"يو عالم شخص ؤ.دنور المدارس دمدرسي دخدمت ترڅنگ يي دافغانستان داساسي قانون(١٣٤٤-١٣٥٢هـ ش)په دوره کښي د"خدام الفرقان" په نوم يوتنظيم جوړکړ او د"نداي حق" په نوم يي يوه جريده هم خپروله. ددي جريدي امتياز دمولوي عبدالستار صديقي په نوم اخستل شوى اولومړنى مسئول مدير يي مرحوم مولوي غلام نبي رحيم الله زرمتی ؤ. محمد ابراهيم مجددي (رح) له خپلي کورنۍ،خپلوانواو منسوبينو سره د ١٣٥٧هـ ش کال دجدي دمياشتي په ٢٩ نيټه دهغه وخت دکمونستي دولت له لوري بندي کړاي شو.وروسته يي دکورميرمني او ماشوم لمسيان را خلاص شول. خوپه خپله او څلور زامن يي دمحبس وحشت وخوړل. دافغانستان دمجدديانو دکورنيو ١٨٣ تنه په زندان کښي لا درکه شهيدان دي
ابن کمال پاشا
عالم  ابن کمال باشا (رحمه الله تعالی)
Posted by: admin in علمي شخصیات پنجشنبه _16 _مې _2019AH
دفقه حنفي  ستر او محقق عالم  ابن کمال باشا (رحمه الله تعالی)
نوم اونسب یې :
شمس الدین احمدبن سلیمان بن کمال باشا،دخپل نیکه  کمال باشا طرف ته منسوب دی اوپه درې نومونوسره یې شهرت  درلود:  ابن کمال پاشا،کمال پاشازاده ، ابن الکمال الوزیر
دپراخي مطالعې ،په شرعي مسائلوکې ژور معلومات اودمناظري په میدان کې  مضبوط دلائلوسره   دمقابل لوري   خاموشه کولو له  امله یې  دمفتی الثقیلین لقب ترلاسه کړی
یادونه :  بعض مؤرخین  دده نوم  محمد ښودلی  حال داچې دایوه ښکاره غلطي ده (مجلة المجمع العلمي بدمشق )
زوکړه :
قاضي شمس الدین احمدبن کمال پاشاپه کال ۸۷۳ هـ چې له کال ۱۴۶۸ میلادي سره سمون خوري  د سواس طوقات  ښارکې نړۍ ته سترګي وغړولي ، داښار دترکیې په شمال شرق کې موقعیت لري.
ابن کمال پاشا په یوه ستره کورنۍ کې رالوی شو دهغه نیکه  کمال  دعثماني خلافت له  امیرانوڅخه ؤ،همداشان دده پلار سلیمان دسلطان محمدفاتح په زمانه کې دخاقاني فوجونو له جرنیلانوڅخه ؤ، له هغه زماني څخه  دپلار دنسبت څخه  دعسکري قیادتونو طرف ته  منسوب شو، دنوموړي مور دعلمي کورنۍ طرف ته منسوبه ده ، هغه دمحی الدین محمد کوبلو( متوفی۸۷۴هـ) لور وه چې دخپل وخت  مشهورعالم اوفاضل ؤ.
دنوموړي  دماشومتوب تفصیلي معلومات اودهغه دنشأت اولی تفصیلي حالات  موږ ته  نه دي معلوم شوي ،ځکه چې تاریخ لیکونکو اود تراجمو کتابونو دهغه په باره کې  هیچا دهغه بشپړ  حالات نه دي  ذکرکړي، البتة علامه کفوي په  اعلام الأخبار کې دهغه په اړه لیکلي :
دهغه زوکړه په ستره کورنۍ کې شوي، له ماشومتوب نه دعلم اوکمال لوري ته مائل ؤ،دهرفضیلت خپلولولپاره یې خپل ژوندمصرف کړ،قرآن کریم یې یادکړ اوپه ابتداء کې یې دعلم لغت په ضبط پیل  وکړ،بیایې دعلم ادب هغه کتابونه یادکړل چې دده همزولو یې له  یادولو ویره څرګندوله ،اوبیا یې شعرته  مخه کړه چې په دې کې یې ډېره ترقي وکړه.
څرنګه چې دنوموړي پلرونه اونیکونه  دسیاست اوامارت  دمیدان خلک ؤ،له همدي امله  دنوموړي په طبعیت کې دریاست داعیه پیداشوه ،چې دترلاسه کولو لپاره یې  په فوج کې ځان داخل کړ،اودهغه  مخ یې بلي خواته واړوه   او له همدي امله نوموړی  له علمي مشغلي څخه  لیري خو په عسکري مراتبوکې  یې ترقي پیل کړه  اودخپلو پلرونو اونیکونوپه توګه یوماهر جنرال  اویو منل شوی  امیر تري  جوړ شو.
دفوج له لیکو دعلماؤ ترصفونوپوري :
په کال ۸۹۷هـ کې دالبانیا لوري ته تلونکي لښکرسره ملګری شو،په دې سفرکې نوموړي ته د وزیرکبیر  ابراهیم بن خلیل پاشا ملګرتیا ورپه برخه شوه  چې له هغوی سره امیر  احمدبک بن اورنوس هم ملګری ؤ چې دوخت له سترو امیرانوڅخه ؤ، دفلیبه ښار کې ابن کمال ته یوه واقعه ورپېښه شوه چې  دنوموړي  لپاره دفوج له لیکو دعلماؤ صفونوته  دراګرزیدو او په نوموړي کې دیوه نوي انقلاب سبب شوه ، هغه څرنګه واقعه وه ؟ داچې ابن کمال پاشا د شاهي لښکرو له صفونوڅخه دعلم  صف ته  دراګرزیدلو واقعه پخپله بیانوي اوپه رښتیا هم هغه ددې واقعې بیانولوترټولو زیات لایق دی ، نوموړی په دې هکله فرمایې چې :
زه  دوزیر په وړاندي ولاړ وم ،باچاسلامت هم هلته موجودؤچې  ناڅاپه له علماؤ څخه یوتن په خوار او زار حالت کې راغی اوتربادشاه هم په لوړ ځای کښېناست،خوهیچادنوموړي مخه ونه نیوله ،زه حیران شوم نوماخپلو ځینوملګروڅخه  پوښتنه  وکړه چې دابیا څوک دی چې تربادشاه هم په لوړځای کښېناست؟ نوپه جواب کې یې راته وویل: دایوعالم دی،چې دفلیبه په مدرسه کې مدرس دی اونوم یې  مولی لطفی دی، ماوپوښتل : ددې تنخواڅومره ده ؟ هغه راته وویل : دېرش درهمه ! ماوویل :نوبیا دی له دې امیر نه څرنګه مخکي شواودا ستره مرتبه اومنصب یې څرنګه ترلاسه کړ؟ نوملګري مي په جواب کې راته وویل :علماء کرام دخپل علم پربنیاد دعظمت اومرتبې خاوندان دي  ،که داعالم شاته شوی وای نو داخبره نه امیرخوښوله اونه هم وزیر.
ابن کمال پاشا وایې :ماپه خپل زړه کې دافکروکړ او له  ځان سره مي وویل چې زه خو دامیر ځای  اومرتبې ته نه شم رسیدلی البتة  که دعلم په ترلاسه کولو مشغول شم نوممکن ددې عالم  مرتبې ته ځان ورسوم، بس له همدي ځایه مي دعلم ترلاسه کولو نیت  اواراده وکړه.
همدې واقعې  دابن کمال پاشاپه زړه اودماغ باندي اثروکړ،دهغه دژوندموخه یې بدله کړه ، له همدي سفرنه په بیرته راستنیدوسره یې فوجي دنده پریښوده اودعلماؤ صف ته راوګرزید په دې توګه هغه دفوج له لیکو دعلماؤ لیکوته داخل شو.
علمي رسوخ یې :
ابن کمال پاشا خپله علمي تنده په کامله توګه سره ماته کړه ،اونوموړی دعثماني خلافت له سترو علماؤ وشمیرل شو،دخلکودتوجه مرکز شو،آن تردې چې خلکوبه  دګوتوپه سرونو ورته اشارې کولي،نوموړي په خپله مورنۍ ژبه  ترکي ، فارسي  اوپه دیني ژبه عربي کې پوره مهارت ترلاسه کړ،په  درې واړه ژبوکې دنوموړي تصانیف دنوموړي دکمال شاهدي وايي.
دخپل وخت علماؤ دهغه صفتونه پیل کړل ، لکه علامه طاشکبری زاده (متوفی۹۶۸) دنوموړي صفت داسي کوي
ابن كمال باشا په هغه علماؤ کې دی چې هغوی خپل ټول وخت په علم کې مصرف کړی ، شپه اوورځ علمي مشغله لري،څه چې یې په زړه کې راځي هغه لیکي، شپه اوورځ ستړي شي خو ددوی قلم نه ستړی کیږي،همداوجه ده چې په ډیرمهمو اوباریکو مباحثوکې یې ډيري رسالي لیکلي دي، ښه اخلاق،حسن ادب،کامل عقل،دتقریر بهترینه طریقه، او دلیکوالۍ دمقبول طرز مالک ؤ ،خلاصه داچې ددوی وجود له خلکو دسلفو ( پخواني علماؤ ) یاد هیرکړ، آن تردې چې تمیمي خو ویلي چې زما په آند ابن کمال پاشا ترعلامه جلال الدین سیوطي رحمه الله زیات باریک بین او زیات فهم لرونکی دی ، که څه هم هریو دخپلي زماني دحسن اوښایست  او دخپلي خپلي زماني فخر پاتي شوي ، اوډیرو مؤلفینو خو ابن کمال باشا ترعلامه تفتازاني او سیدشریف جرجاني –   رحمهم الله تعالی   – غوندي علماؤ هم افضل بللی
مناصب :
په همدي زمانه کې دسلطان بایزید الثاني له لوري له نوموړي څخه ددولت عثمانیه تاریخ لیکلوغوښتنه وشوه چې ددې کارلپاره بادشاه هغه ته ۳۰۰۰۰  درهم ورکړل، نو ابن کمال باشا ددې کارلپاره تیار شو اوتواریخ آل عثمان په نامه سره یې په ترکي ژبه کې تاریخ ولیکل چې  ددولت عثمانیه دقیام له زماني ۶۹۹هـ څخه پیل او د ۹۳۳ هـ ترپایه پوري یعني دابن کمال باشا دوفات ترنیټي اوه کاله وړاندي تاریخ باندي مشتمل دی.
په کال ۹۱۷هـ کې د اسحاق باشا په مدرسه کې د ۴۰ درهمونوپه ورځنۍ تنخواباندي مدرس وټاکل شو
په کال  ۹۱۸هـ  کې دحلبیه په مدرسه کې د ۶۰  درهمونو ورځنۍ تنخوا باندي مدرس وټاکل شو
په کال ۹۱۹ هـ   کې  د  اّدرّنه   قاضي وټاکل شو
په کال ۹۲۰ هـ کې دقضاء له پرېښودو وروسته  په دارالحدیث مدرسه کې د ۱۰۰ درهمه ورځنۍ تنخوا باندي مدرس وټاکل شو
بیا په قسطنطنیه کې دخلافت عثماني مفتي مقرر شو او بالآخر دعلاء الدین علي زنبیلي له وفات وروسته د خلافت عثمانیه شیخ الاسلام مقررکړی شو
وفات او جنازه یې :
ابن کمال باشا ټول ژوند دعلم او طالب العلم په خدمت کې تېر کړ ، او هروخت به له کتاب سره مشغول ؤ، ټول وخت یې  کله دکتاب مطالعه ، کله دکتاب مباحثه اوکله هم دکتاب په لیکنه کې تېرکړ. تردې پوري یې له کتاب سره اړیکه ټینګه وه چې په مختلفو فنونو کې یې دکتابونو اورسالوشمېره تر ۳ سوه اوړي. بالآخر په کال ۹۴۰هـ کې دشوال المکرم دمیاشتي په دوهمه نېټه له لمرراختلوسره دعلم دا روښانه  لمر دتل لپاره له سترګو پناه شو او په همدي ورځ دماسپښین له لمانځه وروسته یې دجنازې لمونځ اداء کړی شو
بعضي لیکوالانولیکلي: کله چې ددوی دوفات خبر دشام په سیموکې خپورشونوددمشق په جامع جومات کې ورته دعاګاني وشوي، همداسي په مسجدحرام  کې  هم دنوموړي لپاره دمغفرت دعاګاني وشوي چې داددې خبري شاهد دي چې دديني علومو دخدمت له امله ابن کمال باشا په اسلامي نړۍ کې زیات شهرت موندلی ؤ او له دې څخه یې دعلمي مقام اندازه هم لګیدلی شي. الله تعالی دي یې په قبرباندي بې شماره رحمتونه نازل کړي. آمین ثم آمین
دابن کمال استاذان :
هغه ستر علماء چې ابن کمال باشا ترې استفاده کړي څلورتنه دي :
مولي  لطف الله التوقاني الشهیر بمولانا لطفی( ت : ۹۰۰هـ)
مصلح الدین مصطفی القسطلاني (ت ۹۰۱هـ)
مولی محي ا لدین محمدبن ابراهیم الشهیربابن الخطیب اوبخطیب زاده(ت ۹۰۱ هـ)
دابن کمال شاګردان :
دایوه بدیهي خبره ده چې له داسي علمي مینارڅخه استفاده کونکي به یقینا بې شماره وي ، اوڅرنګه چې ابن کمال په ډېرو مدارسو کې اوږده زمانه د تدریس له شعبې سره پاتي شوي ځکه به یې هم دشاګردانو شمیره ډیره وي. دلته یې یواځي دیوڅو مشهورو شاګردانو یادونه کوو:
1..مولی محی الدین محمد بن محمد بن بیر محمد پاشاالجمالی (ت:841ھ)
2..مولی  سعد الله بن عیسی  المعروف سعدی چلپی (ت:945ھ)
3..مولی  هدایت  الله بن مولانا بار علی العجمی (ت:948/949ھ)
4..مولی  محی الدین محمدبن عبدالله الشهیر بمحمد بک(ت:950ھ)
6..مولی  درویش محمد   (ت:962ھ)
7..جلال زاده  صالح افندی   (ت:973ھ)
له دې پرته دنوموړي په لاس ددولت عثمانیه ګڼ شمېر مشاهیر، علماء ، مدرسین ، مفتیان  اوقاضیان روزل شوي لکه علامه ابوالسعودالمفتي او مولی ببستان او نور.
دابن کمال باشا تالیفات :
څرنګه چې ابن کمال باشا د یوجامع الصفات شخصیت مالک ؤ ، په یووخت کې مدرس، مفتي، قاضي اومصنف ؤ ځکه یې نو دتصنیف په ډګر کې هم ستره علمي ذخیره او نادره خزانه پري ایښي،اوتقریبا په هرفن کې یې پراخ لاس درلود ، بیا په ځانګړي توګه په تفسیر،حدیث ، فقه ، نحو ، صرف، معاني ، بیان ، کلا، منطق، اصول اونورو علوموکې یې دامامت مقام ترلاسه کړی ؤ  بلکه علامه تمیمي (ت: ۱۰۰۵ هـ) لیکی : قلمایوجد فن من الفنون الا وله مصنف اومصنفات
یعني ډیرکم داسي فن به وي چې په هغه کې دې دنوموړي یو یاڅو تصنیفونه نه وي. (الطبقات السنیة :۱/۳۵۵)
طاش کبری زاده دنوموړي په هکله لیکي چې : په انتهایي مهم اودقیق مباحثوکې یې سل ته نږدي رسالي لیکلي دي. (الشقائق النعمانیة: ۲۲۷)
كيس لیکي : دابن کمال باشا تالیفونه  له  ۱۲۵ څخه زیات دي ( معجم المطبوعات العربیة ۱/۲۲۷)
جمیل بک العظم لیکي :هغه به هره ورځ په پای بندي سره دتصنیف کارکول،او هره ورځ یې کابو یوه کتابچه لیکله او له تدریس سره سره به یې هره ورځ  زر فتواوي هم جاري کولي( عقودالجهور۱/۲۱۸)
همداراز دنوموړي تصنیفونه یواځي په عربي ژبه کې نه بلکه له دې پرته په فارسي اوترکي ژبوکې هم شته ، خو متأسفانه  ابن کمال باشاچې کومه علمي خزانه پري ايښي له یوڅو کتابونو پرته اکثره یې اوس هم دمخطوطاتوپه خزانوکې پاتي دي  نوځکه یې دلته یواځي دهغه یادونه کوو چې  دچاپ په ګاڼه پسولل شوي.
1:رسالة فی ابوی الرسول․ 2:رسالة فی الاجل․3:رسالة فی ان القرآن العظیم کلام الله القدیم․ ۴:رسالة فی بیان سر عدم نسبة الشر الی الله تعالی․ 5:رسالة فی تحقیق المعجزة وبیان وجه دلالتها علی صدق من یدعی النبوة․6:رسالة فی تفضیل الانبیاء علی الملائکة․۷:رسالة فی حقیقة المیزان․ 8:رسالة فی القضاء والقدر․
همداراز دارساله دکتور محمدالسیدالجلیند په تحقیق سره په مصرکې هم چاپ شوي
13:تفسیر سورة النباء․14:رسالةفی تحقیق قول بان الشهداء احیاء فی الدنیا․15:رسالةفی تعلیم الأمر فی تحریم الخمر․ 16:رسالة فی تعلیم الامر فی تحریم الخمر( دا دواړه رسالې په همدي عنوان  سره چاپ شوي په یوه کې یې دخمرو اړوند ایات اوپه بله کې یې دخمرو اړونداحکام ذکرکړي .)17:اربعون حدیثاوشرحه   همداراز  عاشق نطائي په کال ۹۷۹هـ کې  په ترکي ژبه کې په ۵۶ مخه کې  ددې ترجمه کړي چې هغه هم په  استنبول کې په کال ۱۳۱۶هـ کې  چاپ شوي
18:اربعون حدیثا وشرحه. دا دوهم  اربعین اوشرحه یې ابن کمال باشا درمضان المبارک په لسمه نیټه په کال ۹۳۳ هـ کې لیکلي ۔ 19:رسالة فی شرح قوله علیه السلام  :ساخبرکم بأول أمر ی ․․․20: رسالة فی بیان حدشارب الخمر 21: رسالة فی تحقیق مسئلة الاستخلاف للخطبة والصلاة فی الجمعة ، همداراز دا رساله دهغه پنځو رسالو په مجموعه کې هم چاپ شوي چې په کال ۱۳۰۴ کې چاپ شوي وه
22: رسالة فی تحقیق منشأ اختلاف الأئمة  23:رسالة فی تصحیح لفظ الزندیق وتوضیح معنا ه الدقیق. حسين علي محفوظ په تحقیق سره دارساله مجلة کلیة الآداب جامعة بغداد العدد ۵،۱۹۶۲ (۷۰-۴۵)  چاپ کړي او اردو ژبې ته هم ژباړل شوي
24:رسالة فی تعداد الجوامع لأداء صلاة الجمعة 25: رسالة فی جواز الاستئجار علی تعلیم القرآن․ 26:رسالة فی بیان مزیة اللسان الفارسیة علی سائرالألسنة ماخلا العربية. دارساله دوهم ځل په تهران کې په کال ۱۳۳۲هـ کې چاپ شوي
27:رسالة فی تحقیق السراب والآلالیته  دارسال په دې مجموعه کې  د فوائد متفرقه په عنوان سره چاپ شوي.
28:رسالة فی الفرق بین من التبعیضیة ومن التبیینیة ، دارساله د دکتور محمدحسین الفتوح په تحقیق سره  مجلةالدارة،عدد 2،السنة الرابعة عشر په کال 1409ھ  کې چاپ کړي.
29:رسالة فی الفوائد =التنبيه علی وهم بعضهم من العلماء فی بعض الالفاظ30:رسالة فی بیان اسلوب الحکیم وتمییزه عن سائر الاسالیب․ 31:رسالة فی تحقیق المشاکلة ”مجموعه رسائل ابن کمال پاشا مطبوعه النادی الادبی ریاض“
32:رسالة فی التوسع فی کلام العرب”مجموعة  رسائل ابن کمال پاشا مطبوعه النادی الادبی ریاض“33:دیوان اشعار(ترکیة)34:شرح مرثیة آدم عليه السلام لابنه ․البتة دارساله په دې مجموعه کې  د رسالة في فوائد متفرقة  ترعنوان لاندي چاپ شوي ، اوهمداراز دارساله  دکتور رشیدعبدالرحمن العبیدي په تحقیق سره  مجلة البلاغ بغداد عدد۵-۶ پنځم کال کې هم خپره شوي
35:رسالة فی تحقیق التمثل والنفس الناطقة․ 36:رسالة فی الهيكل المحسوس= الروح1316 هـ  ، همدارنګه  رمضان بن محمدسلمان المعروف بعیسی التیروی  په کال  965ھ کې ددې شرح هم لیکلي او د علي امیري  په مکتبه کې یې په ۲/۴۳۹۴ نمبرباندي د ترکي ژبې یوه ژباړه  هم شته
37:رسالة فی مدح السعی وذم البطالة۔38:رسالة الفرائد =الفرائد الکمالیة39: رسالة فی تحقیق تعریب الکلمة الأعجمیة1316ھ ‘ ‘ همداراز په موصل كي د احمد خطاب العمر په  تحقیق سره په جامعة الموصل کې  په کال ۱۴۰۳هـ کې چاپ شوي ، دکتور رشید عبدالرحمن العبیدي دهغه یوه حصه په مجلة البحث العلمي والتراث الاسلامي بمکة المکرمة لمړۍ ګڼه  کال ۱۳۹۸هـ کې نشر کړي وه .همدارنګه  دکتور سلیمان ابراهیم العائد هم په دې باندي تحقیق کړی او د رسالتان في المعرب [ه عنوان سره یې له جامعة ام القری څخه د مطبوعات اللغة العربیة په ضمن کې چاپ کړي .خو کوم تاریخ او کال یې نه دی ورباندي لیکلی ، اسماعیل عارف آفندي  ددې په ترکي ژبه کې ژباړه د استانبول په مطبعة جوائب کې په کال ۱۲۹۰هـ  په ۳۷ صفحه کې چاپ کړي
40:رسالة فی الکلمات المعربة  همدارنګه دارساله سلیم بخاري دمجلة المقتبس په ۷ټوک کې په کال ۱۳۳۹هـ کې نشرکړي وه 41:رسالة فی بیان الوجود (علی مذهب الصوفیة) (بالفارسیة)  مدحت آفندي یې په ترکي ژبه کې ژباړه په کال ۱۳۱۸کې له استانبول څخه  د لألی معاني په عنوان باندي چاپ کړي.
40:نجاة المتحیرین (ترکیة)  دارسالة المطبعة العامرة  استانبول کې په کال ۱۲۷۹هـ کې چاپ شوي همداراز داستانبول  په محمودبک مطبعه کې په کال ۱۳۰۴هـ کې چاپ شوي
42:تواریخ آل عثمان ،  دکتاب د اجزاؤ په اندازه  په ۸ دفترونو(رجسترونو) کې لیکل شوی ، لمړی ،دوهم  او اوم  نمبر  دفترونه  یې چاپ شوي  اوپاتي یې  تر دې دمه په مخطوط شکل کې پراته دي
43:طبقات االمجتهدين ، داکتاب دوه ځله چاپ شوی لمړی علامه زاهد الکوثري  دحسن التقاضي في سیرة الامام اوبویوسف القاضي په حاشیه باندي (له ۲۵مخ بیا تر ۲۷ مخ پوري )   په کال ۱۳۶۸هـ کې د دارالنوارالقاهرة په مطبعه کې چاپ کړی ، اودوهم ځل دشیخ عبدالرحمن بن عقیل الظاهري په تحقیق سره چاپ شوی.
43:رسالة فی الاختلاف بین الاشاعرة والماتریدیة ، دارسالة  دهمهغې  مجموعې په ضمن کې چاپ شوي چې پکې پنځه رسالې په کال ۱۳۰۴ کې له استانبول څخه چاپ شوي وه
45:رسالة المنیرة فی التوحید  . دارسالة څلور ځله چاپ شوي : لمړی ځل په ۱۲۸۶هـ کې له استنبول څخه ، دوهم ځال په کال ۱۲۸۹ کې له المطبعة العامرة څخه ، درېیم ځل  په کال ۱۲۹۶هـ کې له مطبعة الصحاف احمدآفندي څخه او څلورم ځال په کال ۱۳۰۴هـ کې له مطبعة جمال آفندي څخه چاپ شوي
46: تغییر التنقیح فی الاصول47: شرح تغییر التنقیح 48:حواش علی شرح تغییر التنقیح له ․دا متن ، شرح او حاشیه درې واړه د تغیرالتنقیح په عنوان سره یوځای په کال ۱۳۰۸هـ کې په استانبول کې چاپ شوي ، داکتاب درې ځله چاپ شوی چې لمړی هغه یې مستشرق لاندبرج له لوري  د طرف عربیة په کتاب کې په کال ۱۳۰۳هـ کې له استانبول څخه چاپ شوی ، دوهم ځل شیخ عبدالقادر المغربي له لوري څخه په دمشق کې په کال ۱۳۴۴ هـ کې  او تر دې وړاندي په مجلة المجمع العلمي المجلدالاول  دمشق کې هم چاپ شوي ، او درېیم ځل  ددکتور رشیدعبدالرحمن العبیدي په تحقیق سره مجلة الموردالعراقیة ۴عدد په کال ۱۹۸۰هـ کې چاپ کړي
49: التنبيه علي غلط الجاهل (الخامل) والنبيه :اسرارالنحو. په دې رساله باندي دکتور احمدحسن ماد تحقیقي کار کړی او له دارالفکر عمان څخه یې چاپ کړي خو دچاپ نیټه نه ده ورباندي لیکلی شوي
51:رسالة فی تحقیق معنی ”کاد“و”عسی“. دارسالة څلورځله چاپ شوي چې لمړۍ هغه یې د رسائل ابن کمال باش په ضمن کې له استانبول څخه په کال ۱۳۱۶هـ کې ، دوهم ځل ددکتور رشید عبدالرحمن العبیدي په تحقیق سره مجلة کلیة الدراسات الاسلامیة بغداد پنځمه ګڼه  (۳۱۱- ۳۴۴ مخ پوري ) په کال ۱۳۹۳هـ کې  چاپ کړي ، اودرېیم ځل ددکتور ناصرسعدالرشید په تحقیق سره  درسائل ابن کمال پاشا په ضمن کې چې النادي العربي  ریاض په کال ۱۴۰۱هـ کې چاپ کړي. اوڅلورم ځل د دکتور محمدحسن ابوالفتوح په تحقیق سره  په  ثلاث رسائل في اللغة لابن کمال باشا مطبوعة مکتبة لبنان  کې چاپ شوي
52:رسالة فی الموٴنثات السماعیة. عبدالرزاق فراج الحربي په دې باندي تحقیقي کار کړی اوبیایې  دمدینې منوري جریده  ملحق التراث  العدد ۷۷۷۸ کې د پنجشنبې په ورځ  دمحرم په ۶ نیټه په کال ۱۴۰۹هـ کې نشرکړي
53:الفلاح شرح المراح. داکتاب هم ۵ ځله دلاندي مکتبوله لوري چاپ شوی
2:مطبعة اسعدافندی استانبول1297هـ
3:مطبةمحمداسعدافندی استانبول1298هـ
4:مطبعة قرابت استانبول 1304هـ
5:مطبعة مصطفی البابی الحلبی القاهرة 1356هـ
54:رسالة فی تحقیق التغلیب․ په دې رساله باندي دکتور ناصرسعدالرشید تحقیق کړی او درسائل ابن کمال باشا په ضمن کې یې  د ریاض له النادی الادبي  څخه په کال ۱۴۰۴ هـ کې چاپ کړي.
55: رسالة فی تحقیق معنی النظم والصیاغة․دارساله  د دکتور حامد صادق قنیبي په تحقیق سره  په مجلة الجامعة الاسلامیة  اتلسم کال په ۷۱ او ۷۲ ګڼو کې  په کال ۱۴۰۶ رجب کې خپره  شوي، همداراز استاد لطفی سیدصالح قندیل دابن کمال باشا دعلم بلاغت اړوند رسائلو باندي دخپلي دوکتورا په مقاله کې  ابن کمال باشا: رسائله البلاغیة دراسة وتحقیق  په عنوان د جامعة الازهر،کلیة اللغة العربیة  کې تحقیقي کار کړی  چې په  همدي کلیه کې  دامقاله په ۱۰۰۰-۱۰۰۴ نمبرباندي ثبت ده.
دلا زیاتي فائدي لپاره دهمدي تحقیقي رسائلو نومونه هم  درسره شریکوو :
٭…رسالة فی معنی النظم والصیاغة․٭…رسالة فی اسلوب الحکیم․ ٭…رسالة فی ان صاحب علم المعانی یشارک اللغوی․ (”ثلاث رسائل فی اللغة لابن کمال پاشا، مطبوعة مکتبہ لبنان“ اس مجموعے میں دکتور محمد حسین ابوالفتوح کی تحقیق کے ساتھ تیسرارسالہ یہ بھی شائع ہواہے۔) ٭…رسالة فی رفع ما یتعلق بالضمائر من الأوہام․ ٭…رسالة فی الالتفات وتلوین الخطاب․٭…رسالة فی اعجاز القرآن․٭…رسالة فی تقسیم المجاز․٭…رسالة فی وضع اللفظ لمعنی مقید․٭…رسالة فی تحقیق التغلیب․٭…رسالة فی التضمین․٭…رسالة فی التوسعات․ ٭…رسالة فی المعانی والبیان․٭…رسالة فی اسلوب المشاکلة․
همداراز استاذعبدالحافظ محمد عبدالحافظ حامد هم دابن کمال باشا د تفسیر پر یوه برخه دعلم بلاغت په رڼاکې  د جامعة الازهر په کلیة اللغة العربیة کې  د دکتورا  دمقالي په توګه تحقیقي کارکړی ، دمقالي عنوان یې دی : المسائل البلاغیة في الربع الثالث من تفسیر ابن کمال باشا دراسة وتحقیق من سورة مریم الی آخر سورة النور. چې په همدي کلیه کې دامقاله په ۱۲۷۹/۱۲۸۱ نمبر باندي ثبت ده.
م/ محمد الغزنوي
د کیپ ورډ اسکودو
د کیډ ورډ یسکودو په انګلیسي Cape Verde Escudo) د کیپ ورډ هیواد د پیسو واحد دی.
خورخه کارلوس فونسکا
خورخه کارلوس د المیدیا فونسکا په انګلیسي Jorge Carlos de Almeida Fonseca) زوکړه ۲۰ اکتوبر ۱۹۵۰م کال) د پوهنتون استاد وکیل او له ۲۰۱۱م کال راهیسی د کیپ ورډ هیواد ولسمشر دی.
ډاکټر کبير ستوری
ډاکتر کبیر ستوری
سانګو ژبه
سانګو ژبه په انګلیسي Sango Langauge) د منځنې افریقا ولسمشریزې رسمي ژبه ده چې کابو ۱,۶ میلیونه ویونکي لري.
امين افغانپور
امين افغانپور يو افغان کيسه ليکوال او خبريال دی. هغه په ۱۹۷۸ ز. کال کې د هېواد ورځپاڼې مشر پازوال و.
مخينه
امين افغانپور په ۱۹۴۶ ز. کال کې په کابل کې زېږېدلی دی. هغه په ۱۹۶۹ ز. کې د افغانستان په بېلابېلو چاپي رسنيو کې د خبريال په توگه دنده ترسره کړې. همداراز په ۱۹۷۴ ز. کال کې د افغانستان په راډيو کې مامور پاتې شوی. کله چې خلقيانو په ۷ د غويي کودتا وکړه نو دی د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزارت مرستيال شو.
چاپ شوي آثار
وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
اومبلامپوکو
اومبلامپوکو د منځنۍ افریقا ولسمشریزې له ولایتونو څخه یو دی. د اوبلامپوکو ولایت مرکز د بانګویی ښار دی.
فوستن-ارچانګ تاودرا
فوستن آرچانګ تاودرا په انګلیسي Faustin-Archange Touadéra) د منځنۍ افریقا ولسمشر دی.
شخصیت
وېشنيزه:د ۱۹۵۷ کال زېږېدنې
محمد بشير دوديال
پوهاند محمد بشیر دودیال (زوکړه ۱۳۴۰ لمريز لېږدي کال)، کابل) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، څېړونکی او ژباړن دی.
مخينه
پوهاند محمد بشير دوديال د علي محمد خان حسين خېل زوى، پر ١٣٤٠ ل ل کال په کابل ولايت کې زږېدلی دی. لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د کابل ښار د سردار محمد جانخان او حبيبې په عالي لېسو کې بشپړې کړې دي. لوړې زده کړې يې د ماسټرۍ تر کچې په کرنيز اقتصاد او توسعې په برخه کې کړي دي. همدا شان یې د Micro economics ابتدايي اقتصاد په برخه کې د جرمني په بوخم پوهنتون کې زده کړې کړې دي. پوهاند دوديال پر لاندې پوستونو رسمي دندې ترسره کړې يا علمي غړی پاتې شوی دی.
محمد بشیر دودیال د خپل خدمت په دوره کې پر ١٣٦٩ ل کال د زمري د ٢٨ مې نېټې په مناسبت د خپلواکۍ ستاينليک، پر ١٣٧٤ ل ل کال د غوره خدمت ستاينليک او پر ١٣٨٨ ل کال يې درېيمه درجه ستاينليک تر لاسه کړى دى. دوه ځله يې د کال ادبي جايزې او پېنځه ځله د ادبي کانکورونو د جايزو گټونکى شوی. پر ١٣٨٩ ل کال يې د ادبي کانکور لومړۍ جايزه گټلې ده.
بهرنيو هېوادو ته سفرونه
ښاغلي بشیر دودیال جرمني، هندوستان، پاکستان، ترکيی، اتريش، ايران، هنگري او گرجستان ته رسمي او پوهنيز سفرونه کړي دي.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- Constraint in Adoption of Technology د ماسترۍ تيزس.
۲- اقتصادي پلان جوړونه، د پوهنيار علمي رتبې ته ژباړل شوى اثر.
۳- د کرنيزي مناسبې تکنالوژۍ ستونزې او د حل لارې (د پوهنمل علمي رتبې لپاره څېړنيز اثر).
۴- د کرنې او صنعت متوازنه وده (د پوهندوى عملي رتبې ته څېړنيز اثر ).
۵- تانده غوټۍ (لنډې کيسې) د افغانستان د ليکوالو ټولنه ١٣٥٦، کابل دولتي مطبعه.
۶- د کرنې پلان جوړونه (علمي- مسلکي ژباړه )، د کرنې وزارت، د کرنيز تبليغ ترويج او زده کړو رياست خپرونه ١٣٦٦ ل ل کال کابل.
۷- په کرنه کې د طبيعي منابعو پلان جوړونه (دغه کوچنۍ رساله د منې د کښت د کمپاېن په مناسبت) پر ١٣٦٨ کال د کرنې وزارت د ترويج رياست له خوا خپره شوې وه.
۸- شاهين (د لنډو کيسو ټولگه)، اردو مطبعه، کابل ١٣٦٧ ل ل کال.
۹- د مينې ډالۍ (ناول)، د ليکوالو ټولنه، کابل ١٣٦٧، دولتي مطبعه.
۱۱- د افغانستان د طبيعي سرچينو پېژندنه. د افغانستان د کلتوري ودې ټولنه، جرمني- کولن ١٣٧٩ (٢٠٠٠ م.).
۱۲- حيات وحش افغانستان، چاپ مرکز منابع نشراتى واطلاعاتى اکبر (ARIC) پېښور- پاکستان، د ١٣٨١ ل ل کال چاپ.
۱۳- د اقتصادي پرمختا تيوري او پلان جوړونه، د ختيځ بيا رغاونه د خپرونو څانگه.
۱۴- ضايع در افغانستان ونقش انها در اقتصاد ملى، چاپ کتابخانه هاى اريک نمبر مسلسل ١٢٦ ،١٣٨٢ ل ل کال، پېښور- پاکستان.
۱۵- ديموگرافي او د نفوسو تحليل (د پوهنتون درسي کتاب )، دانش خپرندويه ټولنه، د ١٣٨٢ ل ل کال.
۱۶- نباتات طبى، چاپ دفتر اکبر، انتشارات الازهر، پېښور- پاکستان، (٢٠٠٤) ١٣٨٤ ل ل کال.
۱۷- احصائيه (لومړى، دويم، درېيم چاپ) خپروونکې د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مرکز، پېښور (٨١، ٨٤، ١٣٨٧ ل ل کال) درسي کتاب.
۱۸- اصل خلجى هاى افغانى (ژباړه) ١٣٨٩ ل ل کال، د ميوند کتاب چاپولو مؤسسه.
فیرمین نګریبادا
فیرمین نګریبادا د ولسمشر فوستن-ارچانګ تاودرا په حکومت کې د افریقایي هیواد د منځنۍ افریقا ولسمشریزې لومړی وزیر دی.
محمد بشير دوديال
چاپ شوي نښيرونه يې
۱۹- پښتو رياضي ١٣٨٨ ل ل کال د سبا نشراتي مؤسسه.
۲۰- د تصوف حقيقت، ١٣٨٩ ل ل کال، د ميوند خپرندويه ټولنه.
۲۱- اداره، گودر خپرندويه ټولنه، ١٣٨٨ ل ل (په پښتو او دري ژبو، درېالس ځله چاپ شوى دى).
۲۲- غزنوي سلطان محمود (ژوند او پېښليک )، د ميوند خپرونديې ټولنې چاپ.
۲۳- د علمي تجربو طرح او ډيزاين، گودر خپرندويه ټولنه، ١٣٨٤ ل ل کال، درسي کتاب.
۲۴- په پېنځه ټوکو کې د يو شمېر سبو توليد او روزنه (له پوهنمل سيدا جان عبدياني او پوهنيار محمد اسماعيل سعادت سره په گډه)، ١٣٨٥ ل ل کال او د يو شمير سبو مارکيتنگ.
۲۵- د ننگرهار ولايت او جلال اباد ښار پېژندنه (له اسدالله حصارشاهيوال او سيد پاچا باور سره په گډه).
۲۶- مرکه (د لنډو کيسو ټولگه )، (له امين افغانپور، ډاکټر اسدالله حبيب او ببرک ارغند سره په گډه).
۲۷- سرگرمي با اعداد، د able ادارې چاپ، ١٣٨٩ ل ل کال).
۲۸- سوداگري د ټولو لپاره (ژباړه، ١٣٨٨ ل ل کال، کابل).
۲۹- د خريدارۍ هيات (د طنزونو ټولگه) د ١٣٨٦ ل ل کال سبا خپرندويه ټولنې چاپ.
۳۰- پښتو رياضي (ژباړه)، لومړی چاپ ١٣٨٦ ل ل کال، دويم چاپ ۱۳۹۳ ل ل کال پېښور.
۳۱- د طبيعي منابعو اقتصاد (د پوهنتونونو لپاره درسي کتاب)، د لوړو زده کړو وزارت د مطبعې چاپ. لومړى چاپ ١٣٨٤ ل ل کال، دوېم چاپ ١٣٨٦ ل ل کال، درېيم چاپ ١٣٨٩ ل ل کال.
۳۲- نباتات او د هغو ارزښت زموږ په ژوند کې.
۳۳- په افغانستان کې هنر او ښکلي هنرونه.
۳۴- د اقتصادي پروژو تحليل او مديريت. (د اقتصاد پوهنځي درسي کتاب)، لومړی چاپ ۱۳۹۱، دويم چاپ ۱۳۹۴ ل ل کال.
۳۵- د وزو روزنه او ساتنه.
۳۶- د مديريت علم (ژباړه).
۳۷- اسانه محاسبه.
۳۸- ولايتي شورا ګانې (ژباړه).
۳۹- حکايتونه او په زړه پوری مطالب (ژباړه).
۴۰- د ژويو او څارويو په زړه پورې نړۍ.
۴۱- کوچنی او تطبيقی اقتصاد (ژباړه).
۴۲- عامه اقتصاد (ژباړه).
۴۳- د سازمانی اړيکو مديريت (د عامه ادارې او پاليسۍ پوهنځيو لپاره درسي کتاب)، ۱۳۹۴، یار کتاب خپرندویه ټولنه.
۴۴- افغانستان د تاریخ په تگلوري کې (د میر غلام محمد غبار «افغانستان در مسیر تاریخ» پښتو ژباړه).
۴۵- د افغانستان يوه لنډه دیارلس کلنه تجربه، په ۲۱۳ مخونو کې، یوه پوهنيزه څېړنه. دغه اثر د ننگرهار پوهنتون د پنځوسمې کلیزې په مناسبت خپور شوی دی.
۴۶- د مالي خطرونو مدیریت، د اقتصاد پوهنځی لپاره درسي کتاب.
۴۷- د عامه مالي چارو اساسات (ژباړه)، د اقتصاد پوهنځي لپاره درسي کتاب، گودر خپرندویه ټولنه، د ۱۳۹۲ ل ل کال چاپ.
سرچينې
۱- http://www.benawa.com/details.php?id=57732
۲- http://www.taand.com/archives/37367
۳- https://www.afghan.tips/2015/10/17/%D9%BE%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B4%D9%8A%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84/
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
آصف علي زرداري
اصف علي زرداري (په اوردو ژبه: آصف علی زرداری، په سېندي ژبه: آصف علي زرداري؛ د ۱۹۵۵ کال د جولای په ۲۶مه زېږېدلی) یو پاکستانی سیاست‌وال دی چې د پاکستان د خلکو ګوند د پارلمان رئیس او د پاکستان د خلکو ګوند مرستیال و. هغه له ۲۰۰۸ څخه تر ۲۰۱۳ کال پورې د پاکستان د یوولسم ولسمشر په توګه خدمت وکړ او لومړنۍ ولسمشر چې د یاد هېواد تر خپلواکۍ اخیستلو وروسته زېږېدلی. هغه د بېنظیر بوټو کونډ دی چې دوه ځله د پاکستان د لومړۍ وزېرې په توګه ټاکل شوې. نوموړی د ۲۰۱۸ کال له اګست راهیسي د پاکستان د ملي اسامبلۍ غړی دی.