cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالله عبدالله
مخينه
د نامتو افغان تاریخپوه پوهاند علامه عبدالشکور رشاد د مرکې پر بنسټ د ډاکتر عبدالله عبدالله مور او پلار دواړه د پنجشېر دری تاجیکان ول. کله چې دده پلار ومړ نو عبدالله عبدالله د دوه یا دوه نیمو کلونو و. دده مور د یوه رسمي کار په باره کې رسمي دفترونو ته تللې وه چې دغلام محي الدين زمريالي نظر پری غورځېدلی و. زمریالي په هغه وخت سره له ما (پوهاند رشاد) د مرستې غوښتنه وکړه چې له دې ښځې سره یې د واده مسئله جوړه کړم. هماغه و چې د ښځې کور ته ورغلو او د زمریالي لپاره مو په شرعي نکاح ور واده کړه. په دې توگه عبدالله عبدالله هم د نوي پښتون پلار څښتن شو، چې اوس د ماشوم ذهنیت له لامله عبدالله عبدالله خپل پلار زمریالی گڼي. عبدالله د 1339 لمرېز (د1960 ز) د تلې پر 15 مه نېټه په کابل کې زېږېدلی دی. د ډاکټر عبدالله له خولې د هغه پلار د کندهار و. عبداله د افغانستان په تېر څوارلس کلنې دورې کې د ببرک کارمل پشان د پردیو په مالي ملاتړ او د تېرمهال ۱۹۹۲جنگي جرمونو کې ښکېلې جمعیت او نظار شورا په چوکاټ کې رامنځته شو، او د همدغو ناجوړه سياستونو په وجې نن افغانستان کې سوله او ثبات ټکنی دی. د دوی ډله ییزه سیاست د مافيايي کړیو په لاس کې جوړ شوی چې د عامو افغانانو ورځيني بیت المال، دولتي پوستونو باندې یې د لوېدیځو هېوادنو او د سیمې د دؤو گاونډيو لکه ایران او پاکستان په پوځي او اقتصادي ملاتړ خېټې اچولي. دغو کړنو هېواد کې په سياسي سطحه فساد رامنځته کړی ، چې يوه بېلگه یې د دوی په لاس چوړ شوي اساسي قانون نقض دی ، چې له مخې یې په ح‍کومتي صلاحيت باندې گوندي وېش او خپلسري ټاکنې او روابط په ضوابط ولاړ دي.
زده کړې
نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د کابل ښار په غازي محمد ايوب خان ښوونځي کې تر لاسه کړي دي، او په 1976 ز کې په کابل کې له نادريې لېسې څخه فارغ شوی دی او خپله ادعا لري چې په 1978 ز کې د کابل پوهنتون د طب پوهنځي ته شامل شوی او په 1984 ز کې له طب پوهنځي څخه فارغ شوی دی. د ځينو افغانانو له آنده چې د نظار شورا ډلگیو په کتار کې د دولسم ټولگي څخه فارغینو کچه لا ټيټه گڼي خو د لوړو سندونو مدعيانو یې سندونه په جعلي توگه يا هم د برهان الدین رباني د حکومت پرمهال جوړ کړي دي ښايي يو له دغو مدعيانو ځخه ښاغلی عبدالله عبدالله هم وي ، ځکه چې هم جگړه او هم په لوړو درجو زده کړه يوځای ناشونې ده.
دندې
په 1985 ز کې په نور روغتون کې پر دنده وگومارل شو په روغتون کې يې خپله دنده په نيمايي کې پرېښوده او په همدغه کال پېښور ته ولېږدېده. ډاکتر عبدالله پر کال 1986 ز د پېښور د سيدجمال الدين افغان په روغتون کې د ډاکتر په توگه دنده تر لاسه کړه او د پنجشېر د جبهې سرپرست په توگه يې هم کار کاوه له دې وروسته بيا له قومندان احمد شاه مسعود سره د وياند اوسلاکار په توگه گرځيده.
عبدالله د ډاکتر نجيب الله د حکومت له ړنگېدو وروسته د 1996-1992 ز تر منځ د دفاع وزارت د وياند او د مسعود د دفتر د رئيس دنده تر سره کړه او په 1997 ز کې د برهان الدين رباني د واکمنۍ پر مهال د بهرنيو چارو په وزارت کې مرستيال شو. د طالبانو د واکمنۍ پر مهال، چې د برهان الدين رباني حکومت په پنجشېر او خواجه بهاء الدين کې را ايسار شوی و، ډاکتر عبدالله د بهرنيو چارو سرپرست وزير و. په 2001 ز کې د سپټمبر له ۱۱مې وروسته، چې امريکا پر افغانستان بريد وکړ نو ورسره جوخت د شمال ټلوالې په مړژواندي بدن کې هم سېک را پيدا شو او نوموړی د بون په تړون کې د بهرنيو چارو د وزير په توگه پر دنده وگومارل شو. او په انتقالي حکومت کې هم د بهرنيو چارو وزير و، چې له ټاکنو وروسته يې دغه څوکۍ، بيا سپنتا ته ورپاتې شوه.
بهرنۍ تړنې
http://en.wikipedia.org/wiki/Abdullah_(Afghanistan)*
آندری کاراطايف
آندری کاراطایف (۱۷ د فبروري، ۱۹۶۱ ز. - ) (په انگرېزي: Andrey Korotayev) (په روسی: Андрей Коротаев ) د يو مشهور رغاول شوي، مورخ. او ټولنپوهاند.
يادښتونه
وېشنيزه:وټپوهان وېشنيزه:ساينسپوهان وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:فيلسوفان وېشنيزه:تاريخپوهان وېشنيزه:1961 زېږېدنې
زیګ او شارکو
زیګ او شارکو Zig & Sharko د فرانسوي انیمیشن سلیپسټک کامیډي تلویزیون سلسله ده چې د اولیور ژان ماري لخوا رامینځته شوې او لارښود شوې او د زیلام انیمیشن لخوا تولید شوې. د سلسله اساس د زیګ ، نسواري هاینا او شارکو ، یوه عالي سپینه شارک په ژوند تمرکز کوي ، د مرمیډ مرینا په اړه د دوی شخړو په اړه ، په کوم کې چې زیګ د هغې د خوړلو هڅه کوي پداسې حال کې چې شارکو د هغې سره مینه او ساتنه کوي.
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:کارتونونه
پروټون
پروټون (په انگرېزي: Proton) د هاډرونونو د ذرو څخه یوه اټمي ذره ده چي مثبت الکټريکي بار لري. پروټون د توکې ذره هم ده چی \frac{1}{2} سپين او \frac{1}{2} ایزوسپين لري. نوموړي اټمي ذره د درو کوارکونو u او d   څخه جوړه شوي ده. پروټون، اليکټرون او نيوټرون د مادې بیادي ذرې دي چی د اټم پر خصوصيت باندي آغېزه لري.
هري ټایسون مور
هري ټایسون مور (د ۱۹۰۵ ز کال د نومبر ۱۵مه – د ۱۹۵۱ ز کال د ډسمبر ۲۵مه) یو افریقايي‌الاصله امریکايی روزونکی، د مدني حقونو د غورځنګ سرلاری رهبر، د فلوریډا ایالت په بروارډ کې د رنګین‌پوستانو د پرمختګ ملي ټولنې (NAACP) د لومړۍ څانګې بنسټګر او د دغې ټولنې ایالتي مشر و.
«هري ټایسون مور» او مېرمن یې «هریټ مور» چې هغه هم روزونکې وه، د ۱۹۵۱ ز کال د کرېسمېس په شپه د فلوریډا په میمز کې په خپل کور کې د ځای پر ځای شوي ماین قرباني شول. دا چې په ټیټوسویل کې ځايي روغتون د تور پوستو درملنه نه کوله، هري ټایسون د فلوریډا د سنفورډ شمال لوېدیځ لوري ته په ۳۰ مایله واټن کې د تور پوستانو نږدې روغتون ته په لاره ساه ورکړه. مېرمن یې هم ۹ ورځې وروسته د ۱۹۵۲ ز کال د جنورۍ په درېیمه نېټه د ټپونو له امله په همدغه روغتون کې مړه شوه.
د دوی د وژنې دوسیه، په ۱۹۵۱ او ۱۹۵۲ ز کلونو کې د فدرالو څېړنو ادارې (FBI) وڅېړله، خو هېڅوک یې په تړاو محاکمه نه شول. په دې اړه په ۱۹۷۰یمو او ۱۹۹۰یمو ز کلونو کې دوې نورې څېړنې هم وشوې. په ۲۰۰۵ ز او ۲۰۰۶ ز کلونو کې د ایالتي او عدلي طب څېړنو د کو کلوس کلان [په امریکا متحدو ایالتونو کې د سپین‌ پوستو، یهود ضدو، نژاد پالو، کاتولیک ضدو، بنسټ ‌پالو او نژادي نفرت ملاتړي خوځښت] څلور غړي د دې پېښې احتمالي عاملین وبلل چې هغه وخت ټول مړه شوي وو. «هري ټایسون مور» د (NAACP) لومړنی غړی او چارواکی و چې د مدني حقونو د فعالیت له امله ترور شو. دغه ښځه او مېړه لومړنۍ جوړه وه چې د غورځنګ له امله ووژل شول. «مور» د مدني حقونو د غورځنګ د دغه پړاو، لومړنی قرباني بلل کېږي چې دغه غورځنګ بیا په ۱۹۶۰مه لسیزه کې پراخ شو.
د ژوند لومړي وختونه او کورنۍ
«هري ټایسون مور» د ۱۹۰۵ ز کال  د نومبر په ۱۸مه نېټه د فلوریډا په هوسټون کې وزیږېد. دی د «جاني» او «روزا مور» یوازنی زوی و. پلار یې د «سيبورډ ایرلاین رېلروډ» (Seaboard Air Line Railroad) د اوبو د ذخیرو ساتونکی و او د کور په مخ کې یې یو کوچنی دوکان درلود. ټایسون چې کله ۹ کلن و، پلار یې ناروغ شو او په ۱۹۱۴ ز کال کې مړ شو. د هغه کونډې مېرمنې هڅه وکړه چې په یوازې ځان هر څه مدیریت کړي، هغې د پنبې په کرونده کې کار کاوه او د اونۍ په پای کې یې کوچنی دکان هم چلاوه.
د دوو نورو کلونو لپاره یې په کوکاو کې د تور پوستو په یوازني ابتدايي ښوونځي کې څلورم ټولګی تدریساوه. په برورډ ښار کې د اوسېدو په لومړي کال له «هریټ ویډا سیمز» سره وپېژندل چې یوه جذابه ښځه وه (هغه ۲۳ کلنه وه او دی ایله ۲۰ کلن و). هغې په ښوونځي کې تدریس کړی و، خو له هغه وروسته یې «د اتلانتیا د بیمې شرکت» لپاره بیمې پلورلې او دا د تور پوستو یو لوی تجارت و. دوی دواړو یو کال وروسته د ۱۹۲۶ز کال د کرېسمېس په ورځ واده وکړ.
د مدني حقونو فعالیت
دوی په ۱۹۳۴ ز کال کې د لوڼو تر زیږېدو لږ وروسته په برورډ ښار کې د رنګین‌پوستانو د پرمختګ ټولنې (NAACP) څانګه جوړه کړه. ده په ټول ایالت کې د (NAACP) ادارې له مدیریت سره مرسته وکړه. ده د نوم لیکنې د فعالیت له لارې د غړو شمېر ډېر کړ او د هستوګنځي او زده‌کړو په برخه کې یې کار وکړ. «ټایسون» د لېنچېنګ [په عام محضر کې د یوې ډلې له‌خوا د مړینې تر کچې وهلو ته ویل کېږي چې دغه کار د یوې ځانګړې ډلې له‌خوا کېږي] په اړه څېړنه وکړه، د رای ورکوونکو د نوم لیکنې د خنډونو او د سپین پوستانو د ابتدايي ټاکنو په اړه یې شکایت وکړ [چې یوازې سپین پوستانو د رایې ورکولو حق درلود] او په دولتي ښوونځيو کې یې د تور پوستو ښوونکو لپاره د برابرې تنخوا په برخه کې هڅې وکړې.
په ۱۹۴۶ ز کال کې ښځه او خاوند دواړه د دغو فعالیتونو له امله د ښوونکي له دندې واېستل شول. «هري مور» د برورډ ښار د جلا شویو ښوونځیو په سیستم کې د تور پوستانو د دولتي ښوونځیو ښوونکو ته د برابرې تنخوا د ترلاسه کولو لپاره کار کاوه. د دغه ډول اقتصادي غچ اخیستو کړنې په پراخه کچه په لوېدیځو ایالتونو کې د فعالیت د هڅولو لپاره کارول کېدې. هري مور له اقتصادي پلوه د ژوند لپاره په (NAACP) کې یو تنخوا لرونکی درېځ ومانه.
«مور» د پرمختګ غوښتونکو رای ورکوونکو د ټولنې مشري هم وکړه. کله چې په ۱۹۴۴ ز کال کې د متحدو ایالتونو د سترې محکمې په حکم د سپین پوستانو ابتدايي ټاکنې د اساسي قانون خلاف وبلل شوې، «مور» د ۱۹۴۴ او ۱۹۵۰ ز کلونو تر منځ پر دې بریالی شو، چې په فلوریډا کې د رایې ورکولو پر شرایطو د برابرو تور پوستو د نوم لیکنې سلنه ۳۱ ته ورسوي چې دا شمېره تر بل هر لوېدیځ ایالت ډېره وه.
د ګرووېلنډ قضیه
د ۱۹۴۹ ز کال په جولای میاشت کې د فلوریډا ایالت په ګرووېلنډ سیمه کې پر یوې سپین پوستې ښځې د تېري له امله څلور تور پوستان تورن وبلل شول. ارنسټ توماس له ښاره د تېښتې پر مهال د پولیسو پوستې ووېشت او ویې واژه، درې نور شکمن د تېښتې پر مهال ونیول شول چې په نیولو کې ووهل شول او دوه کسان یې اړ کړل چې اعتراف وکړي.
دغه درې ځوانان چې یو یې ۱۶ کلن او تر ټولو کشر و، د ټول سپین پوستي قضايي پلاوي له‌خوا مجرم وګڼل شول. قاضي ۱۶ کلن «چارلېز ګرنلي» په عمري بند محکوم کړ. سام شېفرډ او والټر اروین یې پر اعدام محکوم کړل. د فلوریډا د (NAACP)  اجرائيوي رئیس «هري ټایسون مور» د دغو درېیو کسانو د غلط محکومیت پر وړاندې یو کمپاین وچلاوه. د (NAACP) په مرسته یې د استناف غوښتنه وکړه. د ۱۹۵۱ ز کال په اپرېل میاشت کې د متحدو ایالتونو په ستره محکمه کې د «تورګورډ مارشال» په سرپرستۍ یوه حقوقي ټيم د «شېفرډ» او «اروین» د محکومیت په اړه د بیاکتنې غوښتنه وکړه او نوې محکمه وټاکل شوه.
د ۱۹۵۱ ز کال په نومبر میاشت کې د ښار حاکم «مک کال» نوې محکمې ته «شېفرډ» او «اروین» د لېږدولو مسؤل و. ده ادعا وکړه چې دغو دوو کسانو چې لاسونه یې تړلي وو، د تېښتې لپاره پر ده برید وکړ. ده پر دوی دواړو ډزې وکړې، شېفرډ یې وواژه او اروین ټپي شو. ده وروسته د (NAACP) او (FBI) چارواکو ته وویل چې: «مک کال» پر ده او شېفرډ په ارامۍ سره ډزې وکړې. «مور» د ښار حاکم «مک کال» ته د سزا غوښتنه وکړه او د فلوریډا له قوماندان «فولر وارن»  نه يې وغوښتل، چې د هغه دنده وځنډوي.
د یووېشتمې پېړۍ څېړنه
ځايي حکومت دوه ځله د «مور» د وژونکو قضیه وڅېړله، خو تورونه یې مطرح نه کړای شول، ځکه ډېری هغه کسان چې پر دغه جنایت شکمن بلل کېدل، مړه شوي وو.
په ۲۰۰۵ ز کال کې د فلوریډا لوی څارنوال «چارلي کرېسټ» د «هري» او «هریټ مور» د وژل کېدو په اړه ایالتي څېړنې بیا پیل کړې. د دوی یوازنۍ ژوندۍ پاتې شوې لور «جوانیتا اوانجلین مور» کرېسټ وهڅاوه، چې د مور او پلار قاتلین یې پيدا کړي.
د عدلي طب ټيمونو د شواهدو لپاره د «مور» د اوسېدو پخوانی ځای وکوت (اوس دا ځای د یادګار په یوه پارک بدل شوی). د ۲۰۰۶ ز کال د اګست میاشتې په ۱۶مه نېټه، د مدني حقونو ایالتي ادارې او د فلوریډا د قانون پلي کولو ادارې د پلټنو پایلې خپرې کړې. د جنایت په اړه د ښار د حاکم «مک کال» او د هغه د پولیسو اړوندې اوازې ناسمې ثابتې شوې. د پراخو شواهدو له مخې ایالت دې پایلې ته ورسېد، چې هري ټایسون او مېرمن یې د «کو کلوس کلان» ډلې د غړو له‌خوا د یوې دسیسې ښکار شوي دي.
گرېگوري کليز
گریگوري کلیز،
د مياشتې (ورځې):
اخځونه
وېشنيزه:گریگوري کلیز وېشنيزه:کلیز
د ډولونو اصل
د ډولونو اصل په اړه کتاب (یا په بشپړه توګه، د طبیعي ټاکنې له لارې د ډولونو د اصل په اړه، یا د ژوند په مبارزه کې د غوره نژادونو ساتنه) د چارلس ډاروین له خوا د علمي څېړنو یو اثر دی چې د ۱۳۵۹ کال د نوامبر میاشتې په ۲۴ نېټه خپور شوی او د تکاملي بیولوژي بنسټ ګڼل کېږي. په دې کتاب کې د داروین نفوس د طبیعي ټاکنې د بهیر له لارې د نسلونو په اوږدو کې د ودې ساینسي تیوري معرفي کړه. نوموړي کتاب یو لړ شواهد وړاندې کړل چې د ژوند توپیر د تکامل د شجرې د ماډل له لارې د ګډ نسب په واسطه رامنځ ته شوی دی. ډاروین د ۱۸۳۰ لسیزه کې د بیګل یا  Beagle په سفر کې راټول شوي شواهد وړاندې کړل چې د هغه وروستی موندنې د څېړنې، لیکنې او تجربې پر بنسټ ولاړې دي.
نوموړی کتاب د غیر مسلکي لوستونکو لپاره لیکل شوی و چې له خپرېدو سره یې پراخه لېوالتیا ځان ته راوړه. ډاروین د یو ساینس پوه په توګه وار د مخه پېژندل کېده او موندنې یې جدي ونیول شوې او هغه شواهد یې چې وړاندې کړل ساینسي، فلسفي او مذهبي بحثونه یې رامنځ ته کړل. د دې کتاب په اړه بحث د ټي اېچ هکسلي  او د هغه د اکس کلب د همکارانو له کمپاین سره مرسته وکړه چې د ساینسي طبیعت باوری په پراختیا سره ساینس سیکولر کړې. د دوو لسیزو په اوږدو کې پراخه ساینسي هوکړه را منځ ته شوه چې تکامل د ګډ نسب د شجروي ماډل پر بنسټ را منځ ته شوی دی، خو د ډاروین په پرتله، ساینس پوهان طبیعي ټاکنې ته لږ اهمیت ورکولو. د "ډاروین د نظریاتو د لږ روښانتیا" په ترڅ کې له ۱۸۸۰ تر ۱۹۳۰ کلونو پورې د تکامل نورو بېلابېلو میکانیزمونو ته ډېر اعتبار ورکړل شو. د ۱۹۳۰ او ۱۹۴۰ کلونو په لسیزو کې د عصري تکاملي د شننې په پراختیا سره د طبیعي ټاکنې له لارې د تکاملي تطابق په اړه د ډاروین مفکوره د عصري تکاملي تیورۍ بنسټ و ګرځېده او اوس د ژوند د علومو یوځای کوونکی مفهوم ګرځېدلې.
د ډاروین د تیوري لنډیز
د ډاروین د تکامل نظریه په ارزښتناکه حقایقو او له هغو څخه د درک شویو مفاهیمو پر بنسټ ولاړه ده چې بیولوژي پوه ارنست مایر  په لاندې ډول لنډیز کړي دي:
د ډاروین له تیوري څخه مخکې پرمختګونه
د پروټسټان سمونونو د انجیل لفظي تفسیر ته د پیدايښت د مفکورې الهام ورکړ چې د پراخېدونکي ساینس له هغو موندنو سره په ټکر کې و چې  د رني ډیکارتس د میخانیکي فلسفې او د بیکونین میتود یا Baconian method د تجربې باورۍ سره په مطابقت کې وې. شاهي ټولنې د انګریز د کورنۍ جګړې له ګډوډۍ وروسته غوښتل وښيي چې ساینس مذهبي او سیاسي ثبات ته ګواښ نه دی. جان رې د منطقي نظم یو اغېزمن طبیعي باور رامنځ ته کړ؛ د هغه په طبقه بندی کې ډول ساکن او ثابت ښودل شوي وي، د دوی انطباق او پېچلتیا د خدای له خوا طرح شوې، ډولونو یې د سیمه ییزو شرایطو له امله لږ توپیرونه وښودل. د خدای په مهربانه تدبیر کې غوښه خوړونکي په بې رحمۍ سره د ګړندۍ مړینې لامل شول، خو د پرازیتیزم له امله رامنځ ته شوی کړاو یوه حیرانونکې مسئله وه. بیولوژیکي طبقه بندي چې په ۱۷۳۵ کال کې د کارل لینیوس له خوا معرفي شوه هم د خدایي پلان سره سم یې ډول ثابت ګڼلی. په ۱۷۶۶ کال کې جورج بوفون  وړاندیز وکړ چې ځینې ورته ډولونه، لکه خره او اسونه، یا زمریان، پړانګان او چیتا کېدای شي د یو ګډ نیکه څخه راوتلي ډولونه وي. د ۱۶۵۰ لسیزې د اشر کرونولوژي یا Ussher chronology د پیدایښت ۴۰۰۴ کاله مخکې له میلاد څخه محاسبه کړی وو، خو په ۱۷۸۰ لسیزه کې جیولوژي پوهانو نړۍ ډېره پخوانۍ وګڼله. ورنیریانو یا Wernerians فکر کوو چې د ځمکې طبقې د کمېدونکو سمندرونو رسوبونه دي، خو جیمز هتن د یوشانتوب په اټکل سره، داسې دوره وړاندیز کړه چې په نا محدوده توګه د خپل ځان محافظت کوي.
په ۱۷۹۰ لسیزه کې اراسموس ډاروین، د چارلس ډاروین نیکه، د ډولونو د لېږد فرضیه وړاندې کړه او په ۱۸۰۹ ز کال کې فرانسوي طبیعت پوه جین باپتیست لامارک  یوه ډېره پرمختللې تیوري خپره کړه. دواړو وویل چې بې اختیاره تولید د ژوند ساده بڼې منځ ته راوړي چې په تدریجي ډول یو پېچلي حالت پر لور وده کوي چې په لویانو کې د ارثي بدلونونو له لارې چې د کارولو یا نه کارولو له امله چاپېریال سره انطباق کوي. وروسته دغه بهیر د لامارکیزم په نوم یاد شو. لامارک فکر کولو چې یوه ارثي پرمختللی لېوالتیا شته چې په دوامداره توګه ژوندي موجوداتو ته د ډېرو پېچلتیاوو پر لور په موازي خو د جلا نسبونه په بڼه له انقراض پرته حرکت ورکوي. جیفروی  استدلال وکړ چې په تېرو وختونو کې کله چې چاپېریال په جنینونو باندې عمل کاوه، د جنین پراختیا د ژوندیو موجوداتو ارثي بدلونونه تکرار کړل او د د ژیوو جوړښتونه د ثابت پلان لکه څنګه چې په هومولوژي کې ښودل شوي دي، مخشص شول. جورج کیویر په کلکه د دې ډول نظرونو مخالفت وکړ او په دې باور و چې غیرمرتبط، ثابتو ډولونو داسې ورته والي وښودل چې د وظیفوي اړتیاوو لپاره یې یوه بڼه منعکس کړې ده. د ۱۷۹۰ کال په لسیزه کې  نوموړي د لرغون ژوند پوهې کړنه له منځه تللې واقعیت بیان کړ چې هغه د ځایي ناورینونو په واسطه تشریح کړ چې وروسته اغیزمنې سیمې د نورو ډولونو تر نفوس لاندې راغلې دي.
په انګلستان کې د ویلیم پیلي د طبیعي خدای پېژندنې نظر، انطباق د خالق له خوا د یوې ګټورې طرحې د نښې په توګه بیان کړ چې  د طبیعي قوانینو له لارې عمل کوي. ټول طبیعت باورانو د انګستان په اکسفورډ او کیمبرج پوهنتونونو کې د انګلستان د کلیسا روحانیون وو او ساینس د دې قوانینو لپاره په یوه څېړنه بدل شو. ځمک پوهانو فاجعه د نړۍ په کچه له بدل شوي چاپیریال سره د نویو ثابتو ډولونو د محوه کېدو او رامنځ ته کېدو د تکرار د ښودلو لپاره ومانه چې په اصل کې یې تر ټولو وروستۍ فاجعه د انجیل د روایاتو له مخې رامنځ ته شوی سیلاب په ګوته کړ.
غفوروف
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
دزفول ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ابراهيم د ادهم ځوی
ابراهیم ابن ادهم هغه واکمن چې بیا صوفي شو.
لومړی روایت:
یوبل روایت دی چې یوه شپه  د بلخ نوموتی سلطان ابراهیم ادهم په خپله ماڼۍ کې د خدای (ج) په ذکر اوستاینه بوخت و. چې په دغه مهال د ماڼۍ په بام د پښوښکالو واوریدله شوه او دی يې له ذکر ویوست. له ماڼۍ راووت د پام خواته يي وکتل دوه کسه چې سپینې جامې يي په تن وې پربام ولاړ ول .خو هرې خواته به يي اوتر اوتر کتل.ادهم ورغږ کړ. ای ناپوهانو! تاسوپه دې نیمه شپه کې دپادشاه دماڼۍ پر بام څه غواړئ؟
هغوئ يې په ځواب کې ورته وویل:زموږڅخه اوښان ورک شوي.ښايي دلته به راغلی وي.
ابراهیم ادهم په غوسه ورته وویل: ناپوهانو دا څنګه کیدای شي چې اوښان مو د بام سرته وخیژې؟ موږ ناپوهان نه  وو اونه یوو ، ای غافله! که په شاهی ماڼۍ کې په نازکوغالیو  او وریښمینو نالیو عبادت اولمونځ کیدای شي نو بیا اوښان هم بام ته راتلای شي. د هغوئ په همدې خبره د ادهم غوسه نوره هم زیاته شوه. خپلو عسکرو ته یی امر وکړ، دواړه له بامه راکوز کړئ او  ورته جزا ورکړئ، خوکله چې حاضرباشان اوعسکر بام ته وختل هیڅ يي و نه لیدل، اک پک شول د سپینو جامو کسان تری تم شوي ول. له دې واقعې وروسته ادهم له سلطنته لاس په سر شو او له درویشانو سره مل.
بل روایت :
د ابراهیم ادهم د توبي کولو او د تصوفی لوری ته د را دانګلوپه اړه بیلابیل روایتونه رانقل شوي. په ځینو کې يي څه ناڅه د روایت د بیانولود ډول اوطرز په برخه کې اختلافات اوتوپیرونه هم لیدل کیږي. خو د منځپانګې له اړخه بیا دومره سره تیروبیر نه دي. دا چې ادهم څه ډول توبه کړي اوفقیري او درویشي ته يي څرنګه مخه کړي  ده. نور بیا
د بورنئو کمپاین
په ۱۹۴۵م کال کې د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې د بورنئو لشکرکشي د بریټانیا بورنئو او هالنډ بورنئو چې د جاپان تر کنټرول لاندې وې د آزادولو لپاره، د ارام سمندر په سویل لوېدیځه سیمه کې د متفقینو وروستنۍ لویه لښکرکشي وه. د مې له ۱ څخه د جولای تر ۲۱مې پورې د اوبو-خاورو له لارې بریدونه چې په ټوله کې د ابوا عملیاتو په نوم یادېږي، د اسټرالیا لومړۍ قول اردو لخوا، د ډګرجنرال لزلي مورشد په مشرۍ د جاپان امپراتورۍ ځواکونو پر وړاندې چې د ۱۹۴۱م کال له وروستیو او د ۱۹۴۲م کال تر وروستیو پورې یې دا ټاپو اشغال کړې وه، ترسره کړل. په ټاپو کې د جاپانیانو اصلي تشکیلات د اووه دېرشمې قول اردو په نوم د ډګرجنرال ماسائو بابا تر امر لاندې وو، په داسې حال کې چې د سمندري ځواکونه د نایب اډمیرل میچاکي کاماډا له لوري اداره کېدل. د آسټرالیا ځمکني ځواکونه د متحده ایالتونو او نورو متفقینو د هوایي او سمندري ځواکونو له لوري ملاتړ کېدل او متحده ایالتونو د عملیاتو لپاره د ټرانسپورټ او مناسب لوجسټیکي ملاتړ عمده برخه برابروله. په لومړیو کې پلان دا وو چې دا کمپاین به شپږ مرحلې ولري، خو په پایله کې کښته کېدل په څلورو سیمو کې ترسره شو: تاراکان، لابوان، شمالي بورنئو او بالېک پاپان. چریکي عملیات هم د دایاک قبیلې کسانو لخوا او هم د متفقینو د لږ شمېر پرسونل لخوا د ټاپو په منځ کې ترسره شول. په داسې حال کې چې لوی جنګي عملیات د جولای تر منځه پای ته ورسېدل، په ټوله بورنئو کې د پاکسازۍ عملیات په آګسټ میاشت کې د جګړې ترپایه پورې دوام وموند. لومړنۍ بمباري چې په لومړیو کې د دې عملیاتو د ملاتړ لپاره د حیاتي هوایي ډګرونو او بندري تاسیساتو د ساتنې لپاره په پام کې نیول شوي وو، د نفتو د تولید تاسیساتو په شمول یې د دې ټاپو زیربناوو ته ډېر زیان ورساوه. په پایله کې، د متفقینو لخوا لاس ته راوړل شوې سټراټیژیکه ګټه ډېره لږ وه.
پس منظر
له دوهمې نړیوالې جګړې څخه مخکې، بورنئو د ټاپو په شمال کې په بریټانوي بورنئو او په سویل کې یې په هالنډي بورنئو ویشل شوې وه؛ او پاتې برخې یې د هالنډ هندي ختیځ (NEI) یوه برخه جوړه کړې وه. په ۱۹۴۱م کال کې، د دې ټاپو نفوس ۳ میلیون کسه اټکل شو. ډېری اکثریت په کوچنیو کلیو کې ژوند کاوه او بورنئو له یوه درجن څخه کم ښارونه لرل. بورنئو استوایي اقلیم لري او د دوهمې نړیوالې جګړې په وخت کې د متراکمو ځنګلونو په واسطه پوښل شوی وو. د ساحل ډېری برخه یې د حرا یا ډنډونو په واسطه پوښل شوې وه.
بورنئو د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې له سټراټېژیک ارزښت څخه برخمن وو. اروپایي استعمارګرانو د تېلو ساحو ته وده ورکړې وه او د هغو زیرمو نور خام مواد هم صادرول. د دې ټاپو موقعیت هم د پام وړ وو، ځکه چې د شمالي آسیا، مالایا او NEI په منځ کې د سیند اصلي مسیر کې واقع وو. سره له دې هم، بورنئو سمه وده نه وه کړې او یو څو سړکونه یې لرل او یوازې یوه د اوسپنې پټلۍ یې لرله. ډېری سفرونه د کښتۍ یا نازکه مسیرونو له لارې ترسره کېدل. بریټانویانو او هالنډیانو هم ډېر لږ نظامي ځواکونه په بورنئو کې ځای پرځای کړل ترڅو له خپلو زیرمو څخه ساتنه وکړي.
له هغه وروسته، د جاپان امپراتورۍ پوځ (IJA) اشغال شوې بریټانوي شمالي بورنئو اداره کوله او د جاپان سمندري ځواکونه (IJN) د هالنډي بورنئو مسئول وو. د ۱۹۴۴م کال په منځ کې په ټاپو کې مېشت د ګارنیزیون ځواکونه ډېر لږ وو. د اشغال په اوږدو کې، سیمه‌ییز خلک له بد چلند سره مخامخ شول. د بېلګې په توګه، په تاراکان کې ډېر شمېر کسان په جبري ډول د کارګرانو په توګه وګومارل شول، اقتصاد ویجاړ شو او خواړه ډېر زیات کم شول. د ۱۹۴۳م کال په اکټوبر کې، یو ښکاره بغاوت د دایاک سیمه‌ییزو قبایلو او چینایي توکم لخوا د جسېلټون بغاوت رامنځته کړ چې په تاوتریخوالي سره وځپل شو او په سلګونو کسان اعدام شول. له هغه وروسته، ډېری کسانو د ناروغیو او لوږې له امله خپل ژوند له لاسه ورکړ، ځکه چې د جاپان سیاستونه ان پر محلي نفوس هم لا محدود شو. جاپاني ځواکونو د بورنئو اشغال په اوږدو کې څو نورې عامه وژنې هم ترسره کړې دي.
پلان جوړونه
د متفقینو د بریدونو پلانونه په مجموع کې د ابوا عملیاتو په توګه پېژندل کېدل. په بورنئو باندې برید د مونټکلیر عملیاتو دوهمه مرحله وه چې د جاپان امپراتورۍ ځواکونو له منځه وړل، او د NEI، د ساراواک راج، برونئي، د لابوان مستعمرې او د بریټانیا شمالي بورنئو او د فیلیپین سویل بېرته نیولو په موخه ترسره شول. برونئو په هغه وخت کې د طبیعي سرچینو، لکه تیل او ربړ، لپاره د سټراټیژیک ځای په توګه ګڼل کېده. همدارنګه تاراکان ته هم د مخ پر ودې هوایي اډې په توګه کتل کېدل چې په راتلونکي کې به په سیمه کې له عملیاتونو څخه ملاتړ وکړي، په داسې حال کې چې پلان وو د بورنئي خلیج څخه د سمندري اډې په توګه کار واخیستل شي. د عملیاتو لپاره پلان جوړونه د ۱۹۴۴م کال په وروستیو او د ۱۹۴۵م کال په لومړیو کې د جنرال ډاګلاس مک آرټور مرکزي دفتر له لوري د ارام سمندر په سویل لوېدیځه سیمه کې پیل شول. د فیلیپین په بېرته نیولو کې د امریکایي ځواکونو د ژمنتیا په پایله کې، د بورنئو بېرته نیولو دنده په ابتدایي توګه د آسټرالیا ځمکني ځواکونو ته ورکړل شوه. په دې وخت کې د آسټرالیا لومړۍ قول اردو، د آسټرالیا اصلي بریدکوونکی ځواک، له یوه کال څخه زیات وخت راهیسې کومه جګړه نه وه کړې. دا قول اردو مک آرتور ته تخصیص ورکړل شوې وه، خو هغه پرېکړه وکړه چې له هغې څخه په فیلیپین کې کار وانخلي، سره له دې چې د آسټرالیا دولت د دې کار لپاره پرې فشار اچوه.
د متفقینو لومړني پلان کې شپږ مرحلې شاملې وې: د ابوا ۱ عملیات په تاراکان باندې برید وو؛ ابوا ۲ د بالېک‌پاپان په وړاندې، ابوا ۳ د بانجارماسین په وړاندې، ابوا ۴ د سورابایا یا د NEI پلازمینې باتاویا (اوسنۍ جاکارټا) په وړاندې؛ ابوا ۵ د ختیځ NEI په وړاندې؛ او ابوا ۶ د بریټانوي شمالي بورنئو په وړاندې (صباح). په پای کې عملیات یوازې د تارکان، بالېک‌پاپان او د بریټانیا شمالي بورنئو په وړاندې – په لابوان او د بروني په خلیج کې – ترسره شول. دې عملیاتو بالآخره د جاپان په وړاندې جګړه کې د آسټرالیایي ځواکونو وروستنۍ لښکرکشي ته تشکیل ورکړ. د پلان جوړونې په مرحله کې، د آسټرالیا د وسله والو ځواکونو قومندان، جنرال ټوماس بلېمي په دې باور چې دا به هیڅ سټراټیژیکه ګټه ونلري، په بالېک‌پاپان کې د کته کېدو څخه مخنیوی وکړ. له ډېر غور وروسته، د آسټرالیا دولت د مک آرټور په غوښتنې سره موافقه وکړه چې د دې عملیات لپاره ځواکونه برابر کړي. بلېمي وکړی شول د شپږم لښکر له ودرولو سره د لومړي وزیر جان کورټېن په قانع کولو، په جاوا کې د آسټرالیایي ځواکونو لا نور اعزام لپاره د مک آرتور نقشې شنډې کړي. په بریټانیایي شمالي بورنئو کې د اصلي اعزام څخه مخکې، متفقینو یو لړ کشفي عملیات د آګاس (د بورنئو شمال) او سموت (ساراواک) په رمز سره ترسره کړل؛ دې عملیاتو کې همدارنګه د جاپانیانو په وړاندې او د دودیزو عملیاتو په ملاتړ د چریکي جګړو ترسره کولو لپاره د محلي نفوس د وسله وال کېدو، روزلو او تنظیمولو کار هم کېده.
2012
2012ز کال (گریگوري).
2012ز کال= 1390 - 1391 لمريز ليږديز (1433 - 1434 سپوږميز ليږديز)
وېشنيزه:گریگوري کلیز
مونته جاردینو
مونته جاردینو ولایت په ایټالوي Montegiardino) د سان مارینو ولسمشرېزې له ایدارې برخو څخه یوه ده. یاده سیمه ۳,۳۱ کیلومتره مربع مساحت او په ۳۱ د جولای ۲۰۱۸م کال ۹۷۰ وګړي لرل.
انسانان ټول یو ډول وخت لري
تقریبا ټول انسان، یو ډول وخت په واک لري؛ او ټول یو ځل ورڅخه ګټه پورته کولی شي. هره دقیقه د هر کس لپاره یو فرصت، چانس او یوه سرمایه ده او نشي کولی د دوهم ځل لپاره یې وکاروي.
هغه خلک چې خپل وخت ذخیره کوي، مثلا په تحصیل، کار، کسب او نورو شیانو خپل قیمتي وخت مصرفوي، ددې ذخیره شوي وخت په بدل کې حتمن څه تر لاسه کوي. که یوه دفتر کې دنده ترسره کوي د هر ساعت او دقیقي په بدل کې معاش اخلي چې د هماغه ذخیره شوي وخت ثمره یې ده.
که وخت سم مدریت کړو، ارام مومو او انسان هغه وخت له خپلو کارونو څخه راضي کیږي، کله چې یوه مالومه پایله ترلاسه کړي. بریالي کسان په ژوند کې موخې لري او همدا موخې دي چې دوی د وخت په ارزښت پوهوي.
کیدای شي په یوه وخت کې لس یا تر دې زیات کارونه په ورځیني پلان کې مخې ته راشي چې د ټولو ترسره کول اړین او اغېزمن نه دي؛ ځکه د کارونو په زیاتېدو وخت کیږي او کم وخت کې نشو کولی یو کار په سم ډول ترسره کړو؛ بنا له لسو کارونو دوه یې مهم وټاکئ او همدا دوه مهم کارونو کولی زموږ اتیا سلنه کار پرمخ بوځي. همدارنګه په ورځیني پلان کې د کوچنیو کارونو لکه: یو مسیج ته ځواب ورکول، کافي/چای خوړل او داسې نور اړین نه دي او دا کار مو ذهناً نارامه کوي.
د وخت د ښه مدریت لپاره کولی شو ورځنی، میاشتنی او کلنی پلان ولرو؛ خو په نارمل ډول په مخ لاړ شوو؛ ځکه ممکن یوه ورځ احساساتي شوو او ځان ډېر مصروف کړو او څو ورځې وروسته بیا زړه توري شوو او هر څه پاتې وي (ورو مزل، تل مزل).
دهاډرونو ستر تعجیل کوونکي ماشین
دهاډرونو ستر تعجیل کوونکي ماشین (په انگرېزي:Large Hadron Collider) د ذرو تعجيل کونکي ماشينونو څخه دي چی په سويس کی د ژنو ښار ته نژدې پروت دي. دهاډرونوتعجیل کوونکي ماشین دکارکولوشیماتیکي جوړښت ښوول شوی دی. نوموړی تعجیل کوونکی چې لنډیزیې په دهاډرونو ستر تعجیل کوونکي ماشین سره کېږي ،یودایروي شکل لری ، اوږدوالی یې اوه ویشت کیلومتره او قطر يې لږڅه اته متره دی. دپروټونودوه بنډلونه چې یويې دښی خوانه اوبل يې دکیڼ خوانه دهاډرونو تعجیل کوونکي ماشین ایروي مسیرته ورننوځی یوپه بل باندې مخامخ لگېږي د لارې په اوږدوکې پروتونوته د الکترومقناطیسي څپو په مرسته انرژي ورکول کېږی کله چې دپروټونوسرعت دنورسرعت ته ورنږدې کېږي نوپه دې ترځ کې دهغوی سرعت نورنه زیاتیږي بلکه گټل شوې انرژي یې په کتله اوړي.
وېشنيزه:د ذرو تعجیل کوونکي ماشینونه
معمر القذافي
معمر محمد ابو منيار القذافي  (1 – جون 1942زېږدي__20- اکټوبر2011زېږدي) په لنډه توگه د معمر قذافي په نوم يادېږي. دی د ليبيا يو پاڅونگر مشر و چې د يوه غلي پاڅون په ترڅ کې کال ۱۹۶۹م.زېږدي کې د ۲۷شتو کلونو په عمر په ليبيا کې په رسمي توگه ولسمشر شو.
پخواني وختونه زده کړې
معمر القذافي د ۱۹۴۲ ز د جولای پر ۷ مه نېټه په سرت نومي کلي کې نړۍ ته سترگې پرانېستې. کورنۍ يې په کرنه او دڅارويو په روزنه بوخته وه او له همدې لارې يې خپله ورځ گوډوله. القذافي د ۱۹۵۶ او ۱۹۶۱ ز ترمنځ په خپل کلي کې درس ووايه. همدغه مهال نوموړي له خپلو نورو ملگرو سره يوځای د انقلابي خوځښت بنسټ کېښود خو ترې خبر نه و، چې وروسته به همدا بنسټ د گردې نړۍ پام د ځان لور ته راواړوي. سره له دې ، چې القذافي په زده کړه کې لاسبری و، خو د سياسي فعاليت له کبله له ښوونځي وشړل شو. له هماغه کوچنيتوبه له جمال عبدالناصر څخه اغيزمن و.
په ۱۹۶۳ ز کې حربي پوهنتون ته ولاړ او په ۱۹۶۵ ز کې ورځينې فارغ شو. وروسته بيا ورسره بخت ياري وکړه او د انگلستان په ساندهرست کې يې شاهي حربي پوهنتون ته ورغی.
فکري تگلوری
ډگرمن القذافي په ۱۹۷۶ ز کې د شين کتاب په نوم يو پېړ کتاب وليکه او خپل سياسي افکار يې په کې راغونډ کړل. نوموړي په دغه کتاب کې د رېيم نړيوال نظر وړاندې کړ او دا يې د مارکسيزم او پانگوالۍ له بريده وراخوا وربولي او په ليبيا کې يې دواک بنسټ بولي. القذافي په نړۍ کې له ازادۍ غوښتونکو خوځښتونو لکه په اسپانيا کې د باسک خوځښت، په ايرلنډ کې جمهوري گوند، بوليساريو او فلسطيني خوځښتونو سره بېسارې مرسته کوله ځکه خو په ۱۹۸۰ ز کې امريکايي ځواکونه د سرت خليج ته ننوتل او د ليبيا له ځواکونو سره ونښتل. د ليبيا د سرتيرو د مقاومت په ترڅ کې شا تگ ته اړ شول، خو په ۱۹۸۶ ز امريکا د ډگرمن قذافي پر دفتر بريد وکړ.
دليبيا او امريکا اړيکې د لړ ستونزو له کبله ډېرې ترينگلې شوې دي. يو لامل يې خپله د القذافي فکر تگلوری گڼل کيږي. نوموړې امريکا ته د پانگوانگې د سمبول په سترگه گوري او له ترهگرو ډلو ټپلو سره يې په مرسته تورنوي. د اړيکو ترينگلتيا هغه مهال خپل اوج ته ورسيده، چې په ۱۹۸۶ ز کې امريکايي الوتکو د القذافي دفتر ترخپل بريد لاندې ونيوه، خو له نوموړي سره بخت ياري وکړه او له بريده روغ رمټ ووت.
چاريکار
چاريکار : (Chārikār) د کوه دامن دره او د افغانستان په شمال کې د پروان ولایت مرکز دی چې 171,200 وګړي پکې ژوند کوي.دا ښار د افغانستان په خلقوې واټ باندې د کابل په ۶۹ کیلومترۍ کې د شمالی ولایتونو د لارې په اوږدو کې پروت دی چې مسافر باید د مزارشریف ، کندز یا پولۍ خمری ته د سفر پر مهال له چاریکارو  تیر سې. چاریکار د پنجشیر درې په خوله کې چیرې چې د هندوکش د غرونو لمنې غوړیدلي واقعي شوی. د ګلبهار نساجې فابریکه همدغې ښار ته نږدې پرته ده چې په کال ۱۹۶۰ میلادي جوړه شوې وه او د کتان ټوکر یې په ټول هيواد کې ځانګړی نوم درلود. د ګلبهار د نساجې فابریکې د جوړېدو وروسته د چاريکارو ښار ته د هیواد د نورو برخو څخه زيات خلک دلته را کډه شول. د سیلانیانو لپاره په دغه ښار کې ګل‌غونډۍ ځانګړی نوم لري دغه غونډۍ په ۱۹۴۵ میلادي کې د هغه وخت ښاروال میرعلم خان لخوا جوړه شوه. په ۱۳۲۷ هجري شمسي کال کي د پښتو ژبې یو شاعر له دغې غونډئ لیدنه وکړه او د ګل غونډۍ په نوم يې و نوموله.
معمر القذافي
د لاکربي پېښه
په ۱۹۸۸ ز امريکا او انگلستان پر ليبيا تور ولگاوه، چې د امريکا د هوايي کرښې د ېوې الوتکې په نسکورولو کې يې لاس درلود، چې په ۱۹۸۸ ز کې د اسکتلنډا په لاکربي نومي سيمه کې راولويده او په دغه پېښه کې ۲۵۹ تنه سپرلۍ پردې سربېره د سيمې ۱۱ تنه هم د الوتکې د راولويدو له کبله مړه شول. متحده ايالاتو په ۱۹۹۲ ز کې پر ليبيا اقتصادي بنديز ولگوه، خو ليبيا په ۲۰۰۳ ز کې وتوانيده، چې دغې ستونزې ته حل لار ومومي. هماغه، چې عبدالباسط المقرحي او الامين فحيمة يې د سکاټلنډ سترې محکمې ته تسليم کړل، چې په هالنډ کې محاکمه شي. محکمې المقرحي په عمر بند محکوم کړ او د دويم يې په پېښه کې پړ ونه باله.
قذافي او ليبيا
قذافي په ۱۹۷۷ ز کې د "الاتحاد الاشتراکي العربي" په نوم ټولنه جوړه کړه او د ملت واک نوم يې پرې کېښود. د ۱۹۷۷ ز د مارچ پر ۲ مه نېټه قذافي ددې ټولنې مشر وټاکل شو او د ليبيا نوم يې له "الجمهورية العربية الليبية" څخه "الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراکية العظمی" ته واړوه. پردې سربېره قذافي د ۱۹۷۹ ز په مارچ کې د واک او اوښتون تر منځ جلا والی رامنځته کړ او د ستر سيند په نوم يې دخوږو اوبه يوه پروژه پيل کړه ، چې د ليبيا له دښتو ښارونو ته دڅښاک اوبه وليږدوي.
د ۲۰۰۳ سپټمبر پر ۱۲ نېټه د جمعې په ورځ د امنیت شورا پريکړه وکړه، چې له ليبيا هغه بنديزونه ليرې کړي، چې دشلمې پيړۍ په اتيايمه لسيزه کې پر طرابلس لگول شوي وو، خو دا پريکړه دومره اسانه نه وه. امريکا او فرانسې هڅه کول، چې د دغې پريکړې پر وړاندې ستونزې راوپنځوي. د دوی غوښتنه دا وه، چې طرابلس بايد د فرانسې د هوايي کرښې يوتا هغې الوتکې د پېښې قربانيانو ته تاوان ورکړي، چې په ۱۹۸۹ ز کې په نيجر کې رانسکوره شوه ليبيا دا ومنله، چې تاوان به ورکوي.
اتومي دوسيه ، ليبيا او قذافي
د لندن د پال مال په سيمه کې د انگلستان څلورو چارواکو له خپلو ليبيايي سيالانو سره د هوټل په ځانگړې خونه کې د ۲۰۰۳ ز د ډيسمبر پر ۲۳ مه نېټه د خبرو اترو په موخه د ميز تر شا غونډه ووهله، تر څو دا خبره باوري کړي، چې ليبيا به له دې وروسته د پراخو ويجاړونکو وسلو نه جوړونې ته ژمنه وي. دغو خبرو پوره ۶ ساعته وخت ونيو، خو انگليسي چارواکي د خبرو اترو له بهيره خوښ برېښيدل. په همدغه ورځ ډگرمن نړۍ ته اعلان کړه، چې طرابلس د پراخو ويجاړونکو وسلو يو ډول هم نه لري او تاسې کولای شې، چې ليبيا ته راشۍ او هر څه له نږدې وگورې. خپله ډگرمن په همدغه ورځ له CNN سره په مرکه کې وويل، "په خپله راشې .... موږ هېڅ هم نه پټوو".
په دې وروستيو ورځو کې په رسنيو کې د قذافي نوم بيا زيات تر سترگو کيږي. له يوې خوا د ﻻ کربي پېښې په عمري قيد محکوم المقرحي د سرطان د ناروغۍ له امله بښل کيږي او له بنده ازاد شو، چې په خپله ليبيا کې د يوه اتل په توگه ترې هرکلی وشو او د هېواد د مشر په توگه د قدافي هرکلی امريکايان او نور متحدين يې په غوسه کړي.
له سويس سره د ليبيا اړيکې وروسته له هغې خړې پړې شوې چې د قذافي زوی "معتصم بلال القذافي" او ميرمن يې، په ۲۰۰۸ ز کال کې د سويس ژنيو ښار ته د يوه سفر په مهال په يوه هوټل کې د خدمتگارانو سره د بد چلند له امله د څو ساعتونو لپاره توقيف شول.
په تير سپټمبر کې که څه هم د هوټل هغه خدمتگارانو خپلې دوسيې له محکمې نه بېرته واخيستې، لېکن ليبيا د پېښې له امله سخت غبرگون وښود او پر سويس يې خپل تيل بند کړل او همداراز ددغه هېواد په بانکونو کې يې خپل پنځه مليارده ډالره پانگه هم وويستله.
سرچينې
وېشنيزه:د ليبيا ولسمشران وېشنيزه:د ليبيا سياستوال وېشنيزه:معمر القذافي
سراواله
سراواله ولایت په ایټالوي Serravalle) د سانمارینو هیواد له ولایتونو څخه یو دی. یاد ولایت ۱۰,۵۳ کیلومتره مربع مساحت او په ۳۱ د جولای ۲۰۱۸م کال ۱۰,۹۰۱ وګړي لرل.
قمرټاپوګان
قمر ټاپوګان په فرانسوي Union des Comores) د افریقا په جنوب لویدیځ د هند سمندر د موزمبيق ساحلونو ختیځ او د مداګاسکار شمال لویدیځ کې موقیعت لرې. د یادو ټاپوګانو مساحت ۰۳۴'۲ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۵۰۰'۹۸۴ نفره دي.
ایداري وېش
د قمر ټاپوګانو اتحادیه (ټولنه) له ۷ فدرالو آیالاتونو څخه جوړه شوی چې پلازمینه یې د مورونی ښار دی.
جغرافیه
د قمر ټاپو ګانو له سپوږمکۍ څخه اخیستل شوی تصویر. (منځنی) لاندنی تصویر د یوه کان دی.
تور سمندر
تور سمندرګی د اوبو یو مثبت بېلانس لري، چې هر کال ورڅخه د اېجین سمندر ګي ته د باسپوروس او دردانیل ابنا ګانو له لارې په مجموعي ډول ۳۰۰ کیلو متر مکعب (۷۲ مایل مکعبه) اوبه بهېږي. په داسې حال کې چې د باسپورس او دردانیل ابنا ګانو (چې په ګډه سره د ترکي ابنا ګانو په نامه پېژندل کېږي) له لارې د اوبو مجموعي بهېدنه د تور سمندرګي څخه بهر خوا ته ده، اوبه په عمده ډول هممهاله دواړو خواوو ته بهېږي: د لوړ کثافت لرونکې مالګینې اوبه د اېجین له سمندرګي څخه تور سمندرګي ته تر هغو لږ کثافت لرونکو او تازه اوبو لاندې رابهېږي چې له تور سمندرګي څخه بهر ته بهېږي. دا د ژورو اوبو یوه د پام وړ او دایمي طبقه رامنځته کوي چې نه تخلیه کېږي او نه هم سره ګډېږي، او له همدې امله د بې اوکسیجنه (خوږې اوبه چې د اوکسیجن محلول نه لري) اوبه بلل کېږي. د بې اوکسېجنه اوبو دغه طبقه د هغو ډوبو شوو لرغونو ماتو بېړیو په ساتنه کې مهم رول لري کومې چې په تور سمندرګي کې موندل شوې دي.
تور سمندرګی په پای کې د ترکي ابنا ګانو او اېجین سمندرګي له لارې د مدیترانې سمندرګي ته ورتویېږي. د باسپورس ابنا نوموړی سمندرګی د مرمرې له کوچیني سمندرګي سره نښلوي کوم چې په خپل وار سره د دردانیل د ابنا له لارې له اېجین سمندرګی سره نښتی دی. تور سمندرګی په شمال خوا کې، د کرچ د ابنا له لارې له ازوف سمندرګي سره نښتی دی.
معاصر نومونه یې
د دغه سمندرګي اوسني نومونه د لاندینیو په شمول چې د هغو هېوادونو له خوا ورکړل شوي دي کوم چې له نوموړي سمندرګي سره پولې لري، معمولا د هغه له انګلیسي نامه "تور سمندرګي" سره معادل دي:
دا ډول نومونه تر اوسه په قطعي ډول نه دي ثابت شوي چې له ۱۳مې زېږدیزې پېړۍ څخه ورهاخوا مخینه ولري.
په یونان کې د "ایوکسین سمندرګي" تاریخي نوم چې له ځان سره یوه بېله معنا لري (لاندې شرح شوې)، تر اوسه پورې په پراخه کچه کارول کېږي:
تاریخي نومونه او رېښه
یوناني اصلي نوم یې چې پونتوس اکسینوس (Póntos Áxeinos) دی په عمومي ډول یې په اړه داسې منل شوې ده چې د ایراني کلیمې اکساینا ـــ*axšaina ("تیاره رنګه") یوه ژباړه ده. پخوانیو یوناني سمندري مسافرو د اکسينوس (Áxe(i)nos) نوم ورکړی چې د یوناني کلیمې اکسینوس (غیر مېلمه پال) په توګه تعریفېږي. د Πόντος Ἄξεινος نوم چې معنا یې پونتوس اکسینوس (غیر مېلمه پال سمندر) دی، چې د لومړي ځل لپاره په پیندار کې (په شاوخوا ۴۷۵ م.ز کې) پرې کېښودل شو، د یو بد شګون په توګه بلل کېده او د نوموړي نوم متضاد Εὔξεινος Πόντος   ایوکسینوس پوندتوس (مېلمه پال سمندرګي) هم ورباندې د لومړي ځل لپاره په حسن تعبیر سره په پندار کې کېښودل شو. دا نوم په یوناني ژبه کې یو رایج نوم شو، که څه هم په اساطیري نصوصو کې، اصلي نوم چې پونتوس اکسینوس دی، د خلکو د علاقې وړ پاتې شوی دی.
د سترابو په جغرافیه (۱۰.۲.۱ ـــ Strabo's Geographica) کې راغلي دي چې پخوا تور سمندرګی په ساده توګه سمندرګی (ὁ πόντος هو پونتوس) نومېده. د نوموړي له لیده دغه سمندرګی د یونان له استعمار څخه مخکې په سویلي ساحلي لیکه کې د پونتوس سیمې د اوسېدونکو له لوري په یاد سمندرګي کې په سختۍ سره د بېړۍ چلولو له امله او د بربري جنګ پلوه ځایي خلکو د شتون امله د "نا مېلمه پال سمندرګي Πόντος Ἄξεινος  پونتوس اکسینوس" په نامه یادېده (۷.۳.۶)، او دا چې دا نوم د میلېسیانو له خوا د نوموړې سیمې له استعمار او یوناني نړۍ ته د هغې له منسوبېدو څخه وروسته په "مېلمه پال" بدل شوی دی.
په لوی بندهشن کې، چې یو منځنی فارسي زردشتي کتاب دی، تور سمندرګی د سیابون په نوم یاد شوی دی. د لسمې زېږدیزې پېړۍ په فارسي جغرافيې کتاب حدود العالم کې، تور سمندرګی د ګرجستاني سمندرګي (دریای ګرز) په نوم یاد شوی دی. ګرجستاني تاریخي نصوص ورته د کارتویلي سپیري یا ساسپرس قبیلو سره په تړاو زغوا سپیریسیاზღუა სპერისა  (د سپیري سمندرګی) کاروي. نور معاصر نومونه یې لکه کرونویی مور (Chyornoye more) او کره دنیز (Karadeniz) په ۱۳مه زېږدیزه پېړۍ کې رامنځته شول.
ظفر اباد
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
د ذرو تعجيل کوونکي ماشين
د ذرو تعجيل کوونکي ماشين (په انگرېزي: Particle accelerator) یو مشين دي چی بريښنايي بارلرونکي ذرو (لکه: بنيادي ذرات، یونيزو شويو اټمي هستو) ته د بریښنامقناطيسي میدان په مرسته انرژي ورکوي او سرعت یی زياتوي. د ځينو ذراتو سرعت کولای سی د نور سرعت ته نژدې ورسېږي. په اوس وخت کی دهاډرونو ستر تعجیل کوونکي ماشین چی په سويس کی وجود لري د نړی تر ټولو لوی د ذرو تعجیل کونکي مشين دي.
وېشنيزه: د ذرو تعجیل کوونکي ماشینونه
1391 لمريز
1391 لمريز (لمريز ليږديز)
1391 لمريز= 2012 - 2013ز کال (1433 - 1434 سپوږميز ليږديز).
وېشنيزه:لمريز کلیز
آمل ولسوالي
آمل ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان آمل)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د آمل ښار دی. دا ولسوالي ۴۰۱٬۶۳۹ تنه نفوس لري او مساحت یې 4374 کیلومتره مربع دی. د آمل ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۵ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
نیوپورټ
نیو پورت د ویلز هیواد په سویل کې پروت یو ښار دی. یاد ښار ۱۹۰ کیلومتره مربع مساحت او په ۲۰۱۸م کال کې ۱۵۳,۳۰۲ وګړي لرل.
زيتون (مالتا)
زيتون د مالټا په سویل ختیځه سیمه کې یو ښار دی چې د مالټا هېواد کې موقعیت لري، چې په 1995 کال کې یې 11,379 تنه نفوس درلود، مګر په 2005 مېلادي کال کې یې نفوس 11,425تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:مالتا ښارونه وېشنيزه:مالتا جزيره وېشنيزه:مالتا اب و هوا وېشنيزه:مالتا وېشنيزه:مالتا کې مذاهب وېشنيزه:عيسايت وېشنيزه:مسيحيت
1433 سپوږميز
1433 سپوږميز (هجري سپوږميز)
وېشنيزه:1433 سپوږميز
ملارد ولسوالي
ملارد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ملارد)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۳۷۷٬۲۹۲ تنه نفوس لري او مساحت یې 930.3 کیلومتره مربع دی. د ملارد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۸ کېښودل شو.
آنتونیو ګرامشي
آنتونیو فرانچسکو ګرامشي (۲۲ جنوري ۱۸۹۱ – ۲۷ اپرېل ۱۹۳۷ زکال) ایټالوي مارکسېست فیلسوف، خبریال، ژب پوه، لیکوال او سیاستوال و. هغه د فلسفې، سیاسي تیوري، ټولن پوهنې، تاریخ او ژب پوهنې اړوند لیکنې کړې دي. نوموړی د ایټالیا د کمونېست ګوند له بنسټګرو غړو او یو مهال د هغه مشر و. هغه چې د بنیتو موسولیني او فاشیزم تر ټولو سخت سری منتقد و، په ۱۹۲۶ زکال کې بندي شو او تر ۱۹۳۷ کال پورې، هغه مهال چې مړ شو، په بند کې و.
ګرامشي د خپل بند پر مهال د تاریخ او تحلیل اړوند ۳۰ کتابچې او ۳۰۰۰ پاڼې لیکنې وکړې. د زندان د کتابچو تر نامه لاندې د هغه د مقالو ټولګې د ۲۰ مې پېړۍ له سیاسي تیوري سره زیاته مرسته وکړه. ګرامشي نه یوازې له نورو مارکسیستانو، بلکې له یو شمېر نورو متفکرینو، لکه نیکولو ماکیاولي، ویلفردو پاریتو، جورجس سورل او بندیتو کورچه څخه هم اغېزمن و. د هغه په کتابچو کې ایټالوي تاریخ، ملت پالنې، د فرانسې انقلاب، فاشیزم، تیلوریزم او فوردیزم، مدني ټولنې، فولکلور، مذهب، عامه او عالي کلتور ته اړوندې مقالې شاملېږي.
ګرامشي تر ډېره د کلتوري واکمنۍ اړوند خپلو نظریاتو له امله پېژندل کېږي، دغه نظریات توضیح کوي چې څه ډول دولت او واکمنه شتمنه طبقه – بورژوازي – په کپټېلیسټي ټولنو کې د خپل واک ساتلو په موخه له کلتوري بنسټونو ګټنه کوي. د ګرامشي له نظره، بورژوازي د تاوتریخوالي، اقتصادي ځواک او زور پر ځای له نظریاتو څخه په ګټنې کلتوري واک پراخوي. کلتوري واکمني خپل ارزښتونه او معیارونه ترویج کوي، څو د «عقلاني قضاوت» په ارزښتونو بدل شي او له دې لارې خپل واک خوندي ساتي. له همدې امله د نظم ساتلو په موخه د دې پر ځای چې له زوره کار واخیستل شي، د کپیټلیستي نظم څخه د رضایت په موخه له کلتوري واکمنۍ کار اخیستل کېږي. کلتوري واکمني، د واکمنې طبقې د بنسټیزو بنسټونو له خوا تولید او بیا تولید کېږي.
ګرامشي همدارنګه هڅه وکړه چې د مارکسیزم د فلسفې له اقتصادي جبر ځان جلا کړي او له همدې امله هم ځینې مهال د نوي مارکسېست په توګه بلل کېږي. هغه له مارکسیزم څخه انسان پال درک درلود او هغه یې د «فلسفې پراکسېس» او «مطلقه تاریخ پالنه» بلله، چې له دودیز ماتریالیزم او عنعنوي آیډیالیزم څخه مخکښ و.
د ایټالیا په کمونېست ګوند کې
د یوه ملي خوځښت په رامنځته کولو کې د کارګري شورا ګانو ماتې ګرامنشي دې ته متقاعد کړ چې په لینینستي معنا باندې کمونیستي ګوند اړین دی. د L'Ordine Nuovo چاپېره ډلې په بې وقفې ډول د ایټالیا د سوسیالیست ګوند په معتدلې رهبرۍ نیوکې کولې او په پای کې د بوردیګا له لویې «متنع» څانګې سره یو موټې شوه. د ۱۹۲۱ زکال د جنوري په ۲۱ مې نېټې په لیورنو (لګهورن) ښار کې د ایټالیا کمونیست ګوند (Partito Comunista d'Italia – PCI) تاسیس شو. له بوردیګا سره په مخالفت ګرامشي د Arditi del Popolo په نامه ملیشه فاشیزم ضد ډلې څخه چې د تورو کمیس لرونکو (Blackshirts) پر وړاندې یې مبارزه کوله ملاتړ وکړ.
په ۱۹۲۲ زکال، ګرامشي د نوي ګوند د استازي په توګه روسیې ته سفر وکړ. هملته هغه له ځوانې ویلون غږونکې ژولیا شوخت ( یولیا آپولونونا شوخت) سره ولیدل او بیا یې په ۱۹۲۳ زکال کې له هغې سره واده وکړ، دوی د دلیو (زیږون ۱۹۲۴ زکال) او جولیانو ( زیږون ۱۹۲۶ زکال) په نومونو دوه زامن لرل، خو دویم زوی یې هیڅکله هم وه نه لید.
روسیې ته د هغه سفر په ایټالیا کې د فاشیزم له رامنځته کېدو سره یو مهال و؛ ګرامشي له داسې لارښوونو سره بېرته ایټالیا ته راوګرځېد چې باید د PCI د رهبرۍ د تمې پر خلاف یې د کیڼ اړخو ګوندونو متحده جبهه د فاشیزم پر وړاندې پیاوړې کړې وای. دغه ډول جبهې په آیډیال توګه PCI په خپل مرکز کې راوست چې له دې لارې مسکو کولای شول ،ټول کیڼ ځواکونه کنټرول کړي، خو یو شمېر نورو د ده دغه بالقوه غوره والی له ګواښونو سره مخامخ کاوه: په ایټالیا کې سوسیالېستانو ځانګړي دودونه لرل، په داسې حال کې چې کمونیست ګوند یو څه ځوان او تر ډېره راډیکال بلل کېده. ډېری کسانو باور درلود چې د کمونېستانو په مشرۍ وروستي ائتلاف د سیاسي بحثونو څخه ډېر هاخوا عمل کاوه او له همدې امله یې انزاو ګواښ له ځانه سره درلود.
د ۱۹۲۲ زکال په وروستیو او د ۱۹۲۳ زکال په لومړیو کې د بینیټو موسولیني دولت د مخالفو ګوندونو د ځپلو عملیات پیل کړل او د بودیګا په ګډون یې د PCI د رهبرۍ ډېری غړي ونیول. د ۱۹۲۳ زکال په وروستیو کې، ګرامشي له مسکو څخه وین ته سفر وکړ او هلته یې هڅه وکړه، څو هغه ګوند چې د خپلو دننه ستونزو له امله شیندل شوی و، بېرته راغونډ کړي.
په ۱۹۲۴ زکال کې ګرامنشي چې د PCI د رئیس په توګه پېژندل کېده، د ونتو د مرستیال په توګه وټاکل شو. هغه د L'Unità (یووالي) په نوم د ګوند رسمي ورځپاڼه هغه مهال چې کورنۍ یې په مسکو کې وه او خپله یې په روم کې ژوند کاوه، جوړه کړه. د ۱۹۲۶ زکال د جنوري میاشتې په لیون کانګرس کې د ګرامشي غوښتنه په ایټالیا کې د دیموکراسي د بیاځلي واکمنېدو په موخه د متحدي جبهې رامنځته کېدل و چې د ګوند له خوا ومنل شوه.
په ۱۹۲۶ زکال کې، په بلشویک ګوند کې دننه د ژوزف ستالین مانور ګرامشي اړ کړ، څو کمنټرن ته لیک ولیکي او په هغو کې یې د لئون تروتسکي تر مشرۍ لاندې د اپوزیسیون اړوند خواشیني څرګنده کړه، خو د رهبر د یو شمېر احتمالي تېروتنو اړوند یې هم تاکید وکړ. په مسکو کې د ګوند د استازي په توګه تولیاتي(Togliatti) دغه لیک ترلاسه کړ، هغه یې پرانیست، وه یې لوست او پرېکړه یې وکړه چې هغه هېڅکله هم وړاندې نه کړي. دغه موضوع د ګرامشي او تولیاتي ترمنځ د شخړو لامل وګرځېده چې بیا هېڅکله هم په بشپړ ډول د دوی ستونزه حل نه شوه.
بند او مړینه
د ۱۹۲۶ زکال د نومبر په ۹ مه، فاشیستي دولت په موسولیني باندې د څو ورځو وړاندې برید په پلمه د تلاشیو په موخه د بېړنیو قوانینو یوه ټولګه تصویب کړه. فاشیستي پولیسو ګرامشي د هغه په پارلماني خوندیتوب سربېره ونیو او هغه یې رومي رجینا کولي بند ته یووړ.
د ګرامشي د محاکمې پر مهال، د قضیې څارنوال څرګنده کړه چې: «موږ باید شل کاله د دغه مغز فعالیت ودروو». هغه له ځنډ پرته په اوستیکا ټاپو کې په بند محکوم شو، راتلونکی کال هغه باري ته څېرمه په توري کې په ۲۰ کاله بند محکوم شو.
په بند کې له ۱۱ کلونو تېرولو وروسته، د هغه روغتیايي حالت خراب شو: «غاښونه یې ولوېدل، د هاضمې سیسټم یې خراب شو او نور یې نه شو کولای، کلک شیان وخوړلی شي... وینه به یې استفراق کوله او سخت سر درد یې درلود چې له امله به یې خپل سر د خپلې خونې په دېوال واهه».
په کمبرېج پوهنتون کې د پیرو سرافا او د هغه د ښځې د خور تاتیانا په مدیریت د هغه د خوشي کولو په موخه نړیوال کمپاین جوړ شو. په ۱۹۳۳ زکال کې هغه له توري بند څخه په فورمیا کې روغتون ته ولېږدول شو، خو کافي روغتیايي خدمتونو ته یې لاسرسی نه درلود. دوه کاله وروسته هغه په روم کې Quisisana روغتون ته ولېږدول شو. په پام کې وه چې هغه د ۱۹۳۷ زکال د اپرېل په ۲۱ مه له بند خوشی او په ساردینا کې د بېرته رغېدو مرکز ته ولېږل شي، خو د شریانونو د بندښت، د سږو د تبرکلوز، د وینې لوړ فشار، صدري آنژین او نقرص ناروغیو له امله په ډېر بد حالت کې و. ګرامشي د ۱۹۳۷ زکال د اپرېل په ۲۷ مه د ۴۶ کلونو په عمر مړ شو.
خالخاز اباد
خالخاز اباد  (انگرېزي: Kolkhozobod ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي n/a وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 14,900 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
جيمز بالډوين
جيمز ارتر بالډوين (August 2, 1924 – December 1, 1987) يو امريکايي ليکوال او فعال و. د يوه ليکوال په توګه يې د مقالو، ناولونو، لوبو او شعرونو په ګډون له بېلابېلو رسنيو نه  تود هر کلی تر لاسه کړ. د هغه لومړنی ناول Go Tell It On The Mountain [لاړ شه او د غره له پاسه ورته ووايه] په ۱۹۵۳ ز کې خپور شو، چې پېړۍ وروسته د ټايم مجلې له ۱۹۲۳ ز نه تر ۲۰۰۵ ز پورې د خپرو شويو انګليسي تر ټولو غوره ۱۰۰ ناولونو په لېست کې شامل کړ. د نوموړي د مقالو لومړنۍ ټولګه «Notes of a Native Son» [د اصلي زوی يادښتونه] په ۱۹۵۵ ز کې خپره شوې وه.
د بالډوېن کار بنسټيزې شخصي پوښتنې او د پېچلو ټولنيزو او رواني فشارونو له امله سختې پرېکړې کيسه يي کړې. د نارينتوب نښې، جنسي تمايلات، نژاد او ټولګی يو له بل سره وپېچل شول، چې هغه پېچلي روايتونه جوړ کړي چې د امريکا منځنۍ شلمې پېړۍ کې د ټولنيز بدلون پر لور په ځينو سترو سياسي غورځنګونو او د ځلاند آزادي بخښونکي غورځنګ سره په موازي ډول پر مخ ځي. د بالډوين زياتره (مګر په ټوله معنا نه) اتلان (د ناول يا کيسې) افريقايي الاصل امريکايان دي او د ځلاند غورځنګ او دوه جنسيتي نارينه په مکرر ډول د هغه په ادبياتو کې په ښکاره ډول څرګندېږي. ياد کرکترونه زياتره د ټولنيز او ځان منښت لپاره د دوی په څېړنه کې له دنني او باندينيو خنډونو سره مخامخ کېږي. دا ډول انګېزې د نوموړي په دويم ناول (Giovanni's Room) [د جيوواني خونه] کې څرګند دي. ياد دويم ناول په ۱۹۵۶ ز کې د ځلاند آزادي بخښونکي غورځنګ نه مخکې ليکل شوی دی.
د هغه حيثيت يا شهرت د نوموړي له مړينې راهيسې زغمل شوی دی او کار يې د ساتنې لپاره له تود هرکلي سره سمون کړی دی. يوه نابشپړ نسخه (دا کور په ياد لره: Remember This House) د مستند فلم په توګه سينما ته د (زه ستاسې تورپوستی نه يم: I Am Not Your Negro) تر سرليک لاندې په ۲۰۱۶ ز کې خپور شو، چې په ۸۹ علمي جايزو کې د غوره مستند بڼې لپاره نوماند شو. (که د بييل کوڅې خبرې کولی شوی: If Beale Street Could Speak) تر سرلیک لاندې د جيمز يو ناول د علمي جايزې ګټلو سره برابر شو چې په ۲۰۱۸ ز کې په همدې نوم د Barry Jenkins په لارښوونه توليد شو.
د ليکوالۍ تر څنګ بالډوېن په ښه ډول يو پېژندل شوې او جدې څرګنده څېره او وياند و، په ځانګړي ډول په متحده ايالتونو کې د مدني حقونو د غورځنګ پر مهال.
زوکړه او کورنۍ
جيمز ارتر بالډوېن د نيويارک ښار په Harlem روغتون کې د ۱۹۲۴ ز اګسټ په ۲ مه نېټه له Emma Berdis Jones نه وزېږېد. نوموړی له نکاح ليک نه پرته زېږېدلی دی او مور يې (Jones) هيڅکله هغه ته نه دي څرګند کړي، چې بيولوژيکي (اصلي) پلار يې څوک و. د Anna Malaika Tubbs د اټکل له مخې: د مدني حقونو د نامتو څېرو په ميندو کې ځينو ګونګوسيو څرګنده کړه، چې د جيمز پلار د نشه يي توکو له معتادۍ نه رنځېده او په پای کې مړ شو.. په هر حال Jones د يوې مور په توګه د خپل زوی لپاره د پاملرنې مسؤليت واخيست. Emma Jones چې د ماريلېنډ Deal Island اصلي اوسېدونکې وه، په ۱۹۰۳ ز کې هملته وزېږېدله او د ډېرو هغو مېرمنو له منځه وه، چې د سترې کډوالۍ (Great Migration) پر مهال يې په سويل کې نژادي توپير ته ورودانګل. هغه د نولس کلنۍ په عمر Harlem ته ورسېده.
جونز په ۱۹۲۷ ز کې له David Baldwin سره چې يو کارګر او د Baptist [د مسيحانو يوه ډله ده] يو مبلغ و، واده وکړ. ډيويډ بالډوين د Louisiana په Benkie کې زېږېدلی او په New Orleans کې يې تبليغ وکړ، مګر په ۱۹۱۹ ز کې له سويل (South) نه Harlem ته لاړه. که څه هم د ډيويډ او Emma ليدنه نامعلومه ده، مګر د (لاړ شه دا د غره پر سر ووايه: Go Tell It on the Mountain) تر سرليک لاندې د جيمز بالډوېن په نيمه ژوند ليک کې د هغه د مور او پلار يو بل د ورپېژندلو اصلي لوبغاړې د هغې د مور ملګرې وه، چې د جيمز د پلار (ډيويډ) خور وه. Emma Baldwin به له خپل خاوند نه اته کوچنيان زېږولي دي: George, Barbara, Wilmer, David, Jr. (named for James's father and deceased half-brother), Gloria, Ruth, Elizabeth او Paula، چې دوی ټول يې د خپل مشر زوی جيمز سره وروزل، چې د خپل پلندر (ناسکه پلار) تخلص يې غوره کړ. جيمز د خپلې مور په اړه خورا لږ ليکلي او ويلي دي، مګر کله يې چې دا کار وکړ، نو روښانه يې کړه، چې زياتره وخت د خپلې مور د مينه ناکې موسکا د غوره توب له مخې، هغه ستايلې او ورسره مينه کړې ده. بالډوين د خپل ژوند په لومړيو کې څو ځله په Harlem کې بېلابېلو ځايونو ته لاړ. Harlem لا تر اوسه د سترې کډوالۍ (Great Migration) په لومړنيو ورځو کې د ياد ښار يوه ګڼ نژاده سيمه وه، چې کرايه کورونه او تش لاس (فقر) په ټولو کليوالي سيمو کې په برابر ډول څرګند و.