اکسيجن
١-فلزي اکسايدونه هغه مرکبات دي چې دفلزاتو او اکسيجن دتعامل څخه حاصليږي. مثلاً Ca + O                                   CaO Fe+O                                   FeO 4Na+O2                               2Na2O فلزي اکسايدونه معمولاً داوبوسره دتعامل په نتيجه کې القلي جوړوي له همدي کبله فلزي اکسايدونه دالقلي اکسايدونو په نامه يا القلي انهايدرايدو په نوم هم ياديږي .لکه په لاندي مثال کې. Ca + H2O                             Ca (OH) 2 + E ځني فلزي اکسايدونه هم داوبوسره تيزاب جوړوي دمثال په ډول : CrO3 + H2O                             H2CrO4 دداسي فلزونو چارچي ارزښت بايد (٥) او(٧) وي اوکه چيري چارچي ارزښت ديوه (١) او(٤) ترمنځ وي نو په دي وخت کې بيا القلي فلزي اکسايد مرکب جوړوي لکه په پورته معادله کي چې وښودل شو. ٢- غيرفلزي اکسايدونه هغه اکسايدونه دي چي دغير فلزي عناصرو او اکسيجن دترکيب په نتيجه کي منځ ته راځي مثلاً اکسيجن دسلفر سره تعامل کوي اوسلفرداى اکسايد جوړوي چې دتعامل معادله يي په لاندي ډول ده. S +O2                                   SO2 ياکاربن داکسيجن سره تعامل په نتيجه کي کاربن ډاى اکسايد جوړوي. C + O2                                  CO2 څرنګه چې اکثره غيرفلزي اکسايدونه داوبوسره تعامل کوي اوتيزاب جوړوي. له همدي کبله غيرفلزي اکسايدونه دتيزابي اکسايدو يا تيزابو دانهايدرايدو په نوم ياديږي .چې دتعامل معادله يي په لاندي ډول ده. H2CO3         CO2 + H2O ٣- پراکسايدونه هغه مرکبونه دي چې داکسيجن داکسديشن نمبري په کې (-1) او ولانس يي (2) وي مثلاً دسوديم پراکسايد(Na2O2) باريم پراکسايد (BaO2) هايدروجن پراکسايد (H2O2) او داسي نور. دهايدروجن پراکسايد (H-O-O-H) مشرح فرمول په شان ټول مرکبات يي په همدي شکل فارمولونه غوره کوي. (H2O) په(1848) کال کې په فرانسه کې ديو کيميا پوه ليوسيس تيناردلخوا کشف شو چې دايوه بى ثباته ماده ده.دتودوخي ،رڼا، يا کتلست په موجوديت کې ډير ژر تجزيه کيږي لکه په لاندي معادله کې H2O2                               H2O  + [O] نوموړي [O] نوي زيږيدلي داکسيجن اتوم دنورو موادوسره تعامل لپار ښه اماده دي.نو لدي امله (H2O2 ) دتحمض ښه عامل دي او دځينو موادو لکه کتان ،وړيو،اووريښمو ټوکرانو دلرګيو سامان ،دسرويښتانو اودچرګانو بڼکو دبېرنګه کولو لپاره په کاروړل کيږي .داتومي اکسيجن دازادولو له کبله H2O دري فيصده محلول دضد عفوني مادي په حيث په کاروړل کيږي .اوهم دځينو بکترياو دوژلو لپاره پکاروړل کيږي. هايدروجن پراکسايد په لابراتوار کې دسوديم پراکسايد او اوبودتعامل په نتيجه کې په لاس راځي لکه په لاندي معادله کې NaO2 + 2H2O                                   H2O2 + 2NaOH اوپه نتيجه کې هايدروجن پراکسايد دباريم پراکسايد او دګوګړو نريو تيزابو دتعامل په نتيجه کې په لاس راځي لکه په لاندي معادله کې. BaO2 + H2SO4                             H2O2+BaSO4 ۴- سوپر اکسايدونه ځيني فلزونه داسي اکسايدونه جوړوي چې په هغوي کې داکسيجن ماليکول (O2) دتخمض نمبرمنفي يو وي لکه (NaO2)سوديم سو پراکسايد (KO2) پوتاشيم سوپراکسايد اوداسي نور. K + O2                                 KO2 Na + O2                                  NaO2 ۵- هايدرواکسايدونه هايدروکسايدونه داکسيجن هغه مرکبات دي چې د(OH) ګروپ ولري ، داچې ايا دغه دهايدروکسيل ګروپ دفلز يا غير فلز سره تعامل کوي نو کېداي شي چې القلي يا تيزاب منځ ته راشي اوهمدارنګه ځني فلزي اکسايدونه اوهايدرو اکسايدونه شته چې دتيزابو په مقابل کې القلي خواص اودقوي القلي په مقابل کې تيزابي خواص له ځانه څرګندوي چې داډول اکسايدونه اوهايدرو اکسايدونه د(Amphotric) امفوتريک هايدرواکسايدونو په نوم ياديږي لکه په لاندي معادلو کي. ZnO + 2HCl                        ZnCl2 + H2O ZnO + 2NaOH                          Na2ZnO2 + H2O Al (OH)3 + 3HCl                           AlCl3+3H2O Al(OH)3+3Na OH                    Na3AlO3+3H2O دفلزونو ډيرهايدروکسايدونه دتعامل څخه وروسته دلوښي تل ته لويږي.نو که کچيري ديوه فلز مالګه ديوه محلول ته چې په هغه کې القلي وي ورواچول شي نو دلوښي په تل کې مالګه راټوليږي لکه دبيلګي په توګه يي يوه معادله په لاندي ډول راوړو. CuSO4 + 2NaOH                        Cu(OH)2 + NaSO4 په عمومي ډول هايدروکسايدنه ځني رنګه اوځني نوريي بيا بي رنګه وي دځينو هايدروکسايدونو مرکبونه په اوبو کې په سختي سره حليږي لکه سپين هايدروکسايدونه چې مثالونه يي په لاندي ډول دي. اونور سپين ته  Sn(OH)2,Pb(OH)2, Cd(OH)2, Zn(OH)2 ورته روښانه زرغونه هايدرو کسايدونه چې هواکې پاتي شي نورنګ يي بيا نسواري کيږي داځکه چې دهايدروکسيل ګروپ ديوه په اندازه ډيريږي لکه دFe(OH)2 څخه Fe(OH)3 جوړيږي لکه په زياتورنګوپيداکيږي چې عبارت دي له Mn(OH)2 څخه چې روښانه نسواري څخه بياترسپين پوري رنګ لري اورنګ يې په هواکې تغيرکوي دا ځکه چې دازادي هواسره تعامل کوي اوMn(OH)4تري جوړيږي اوNi(OH)2   دمڼي په شان سوررنګ لري چې رنګ يي صاف دي اوهمدا3  Cr(OH) فولادي رنګه زرغون رنګ لري اوپه داسي نورو زياتو رنګونو پيداکيږي. ۶- خنثى اکسايدونه هغه غيرفلزي اکسايدونه چې داوبو سره تعامل نه کوي .تيزاب نه جوړوي مالګي هم نشي جوړولي يعني دتيزابو اوقلوياتو سره تعامل نشي کولاي دخنثى اکسايدونوپه نوم ياديږي. لکه ( CO) کاربن مونواکسايد ،نايتريک اکسايد(NO) نايترس اکسايد(N2O) او داسي نور. د اکسيجن استعمال اکسيجن دتنفس لپاره خورا ضروري عنصردي. په هغه وخت کې چې کله هوا تنفس کوو نو اکسيجن تنفس کوو نواکسيجن سږوته ننوځي اوددي څخه وروسته دويني جريان ته لاره پيداکوي کله چې وينې ته داخل شي دوينې دجريان په وسيله دبدن ټولو حجرو ته رسيږي .په حجر وکې هضم شوي اوجذب شوي مواد دبدن په ټولو حجرو کې داکسيجن پواسطه سوځول کيږي دموادو دسوځيدوسره سم په حجروکې تودوخه پيداکيږي .پيداشوي تودوخه دبدن په تودوخه کې پوره کومک کوي اودبدن دتودوخي ثابته درجه (37c) درجو په شاه خواکې ساتي اودبدن په نورو فعاليتونو کې لکه په لاره تګ کول ،کارکول ،او داسي نورو کې په مصرف رسيږي .همدرانګه داوبو ژوي او سمندري حيواناتو په اوبوکې دمنحل اکسيجن څخه خپل تنفس لپاره کار اخلي .داحتراق عمليه هم بې له اکسيجن څخه صورت نه نيسي له همدي کبله دکورونو دګرمولو اود غذا، ډوډي پخولو په خاطر په زياته اندازه په مصرف رسيږي .برسيره پر دي په اکسي استلين څراغونو کې اوهمدارنګه په مايع حالت الکولو سره يوځاي د توغنديو لپاره دضرورت وړانرژي تياروي. اوهمدرنګه اکسيجن په مختلفو ورکشافونو کې دفلزاتو دپري کولو او ولډنګ لپاره پکاريږي. داکسي اسيتلين په څراغونو کې يوه اندازه اکسيجن داسيتلين دغازسره يوځاي کيږي اوسوځي اودهغوي څخه يوه زوروره لمبه فلزات پري کوي اوولډنګ کولاي شي. اواکسيجن په تجارتي راکړه ورکړه کې (150atm) فشار لاندي په فلزي        ( اوسپني ) بوتلونو کې چې ابې رنګه نښانه ولري پلورل کيږي دداسي بوتلونو ټولي برخي بايد دغوړيو څخه پاکې وي ځکه چې ددي سره تعامل په نتيجه کې چاودنه رامينځ ته کوي .په روغتونونو کې دسابندي ناروغانو لپاره ډير کارول کيږي ځکه چې ناروغ اکسيجن په عادي حالت کې نشي پوره کولاي همدرانګه اکسيجن په اوبتلونو کې اوپه لوړه ارتفاع کې دژوندي پاتي کيدولپاره يي په مخصوصو دستګاو کې اچوي او له هغي څخه په تنفس کې کار اخلي اوداستعمال څخه يي بغير ژوندي ژوي نشي پاتي کيدلاي او په همدي ډول په فارميسي کې دادوياتو په جوړولوکې اودکانونو په رايستلو کې دلوړي تودوخي دتوليد لپاره داستلين سره يوځاي سوځي اوزياته تودوخه توليدوي. داکسيجن مهم اومختلفو استعمال دحيواناتو په ناروغۍ کې (Pneumania  Tuberculosis) کې استعماليږي اوپه همدي ډول دبيهوشي په دواګانو کې لکه (Nitroucid  ethylene) اوداسي نورو کي استعماليږي اودنباتاتو په ناروغيو کې زيات داستعمال وړدي دپورته معلوماتو په اساس داسي ويلاي شو چې په رښتيا هم اکسيجن دژوند لپاره يو مهم ګاز دي. اوزون اوزون داکسيجن د الوتروپي يوبل شکل دي چې مختلف خواص لري .داکسيجن ماليکولونو ددوه اتومو څخه اود اوزون ماليکولونه ددريو اتومونو څخه جوړشوي دي. داکسيجن او اوزون غوندي که هر عنصر مختلف حالات چې مخالف خواص ولري دهغه عنصر دالوتروپي په نوم ياديږي. يا په بل عبارت. که يوعنصر په څو مختلفو ساده شکلونو پيداشي په کيميا کې دغه پيښه دالوتروپي په نوم ياديږي مثلاً O2او O3 يا بي شکله سکاره ، ګرافيت، اوالماس چې دکاربن (٣) درى الوتروپي لري داوزون مشرح فرمول عبارت دي له. o                                                      o