cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ایرلینډ جمهوریت تاریخ
بېلتون غوښتنه، بغاوت او وېش
په ۱۹۱۲ز-۱۹۱۳ز کلونو کې، په انګلستان کې لیبرال حکومت د کورواکۍ لپاره یو بل وړاندیز وکړ. اتحادیې په شمال کې اندېښمنې شوې وې، متحدینو د اولیسټر رضاکارانو ډله تنظیم کړه، دا یوه وسله واله ملیشه وه چې د کورواکۍ پر وړاندې یې په زوره مقاومت کاوه. ملتپالو په ځواب کې د ایرلینډ د رضاکارانو ډله تاسیس کړه. د دې دریځ په پایله کې، د ایرلینډ د وېش وړاندیز د ایرلینډ د پارلماني ګوند، اتحادیې ګوند او د بریتانیا حکومت ترمنځ په درې اړخیزو خبرو اترو کې وشو. په ۱۹۱۴ز کال کې، د انګلستان پارلمان د ایرلینډ د کورواکۍ درېیم قانون تصویب کړ خو د لومړۍ نړیوالې جګړې تر پایه پورې یې د هغې اغېز وځنډاوه.
ملتپال مشر جان ریډمونډ د بريټانیا د جګړو د هڅو ملاتړ وکړ او ډیری ایرلینډیانو د بريټانیا په اردو کې خدمت وکړ، خو جګړه او د کورواکۍ په اړه د ملتپالو مایوسي د ایرلینډ د ملتپالنې بنسټیز کېدو لامل شو. په ۱۹۱۶ز کال کې، د ایرلینډ رضاکارانو په منځ کې د  IRB فعالینو یوې ډلې په ډوبلین کې د ایرلینډ خپلواکۍ په هدف یو بغاوت رهبري کړ چې د سپېڅلي اختر پاڅون په نوم پیژندل کیږي. بغاوت د خلکو ملاتړ نه درلود او د یوې اوونۍ په اوږدو کې له منځه یوړل شو.
د ایرلینډ دولت، ۱۹۲۲-۱۹۳۹ز کلونه
تر کورنۍ جګړې وروسته په سملاسي توګه، ټولټاکنې ترسره شوې چې د تړون ضد سین فیین ته د ګډون اجازه ورکړل شوه. که څه هم د دوی ډیری کاندیدان، په ګډون د ایمون ډي والیرا، زنداني شوي وو، دوی شاوخوا یو پر دریمه برخه رایې وګټلې. په هرحال، د تړون د پلویانو اړخ، چې په Cumann na nGaedheal کې تنظیم شوی، په ارامۍ سره اکثریت رایې ترلاسه کړې او تر ۱۹۳۲ ز کال پورې یې د نوي دولت حکومت جوړ کړ.
د Cumann na nGaedheal حکومتونه، چې د WT Cosgrave په مشرۍ، خورا محافظه کار وو - د ټولنیز یا سیاسي اصلاحاتو په پرتله د کورنۍ جګړې له ویجاړیدو وروسته د دولت د بنسټیزو بنسټونو په جوړولو کې ډیر اندیښمن وو. د عدلیې وزیر کیون اوهګینز په وینا، «موږ د انقلابیانو تر ټولو محافظه کاره ډله یو چې تراوسه مو بریالی انقلاب ترسره کړی».
د ایرلینډ ملکي خدمتونه په پراخه کچه په بشپړ ډول له بريټانیا نه په میراث پاتې و او لوړ پوړي ملکي مامورین لکه C.J. Gregg له لندن څخه ایرلینډ ته په پور (د مرستې لپاره) ورکړل شو ترڅو د نوي دولت بیوروکراسي له منځه یوسي. نوي خدمتونه او په ځانګړې توګه د هغې کنټرولونکی، جوزف برینان په پیل کې د دولت د بودیجې توازن او د اوږد مهاله پورونو څخه د مخنیوي په هکله اقدام وکړ.
اقتصادي، سیاسي او ټولنیز تاریخ، ۱۹۴۵-۱۹۹۸ ز کلونه
ایرلینډ د دویمې نړیوالې جګړې نه د ډیری اروپایی هیوادونو په پرتله په ښه حالت کې پاتې شو، په جګړه کې له مستقیمې ښکیلتیا څخه خوندي و او د سړي سر عاید یې د ډیریو جنګیالیو هیوادونو په پرتله لوړ و. ایرلینډ هم د مارشال پلان لاندې د پور څخه ګټه پورته کړه؛ ۳۶ میلیون ډالر، په ۲٪ سود کې. دا پیسې د کور جوړونې او د کثافاتو د پاکولو په پراخه پروژه او د نري رنځ د له منځه وړلو په بریالي کمپاین کې مصرف شوې.
په هرحال، په داسې حال کې چې ډیری اروپایی هیوادونو په ۱۹۵۰ز لسیزه کې دوامداره اقتصادي وده تجربه کړه، ایرلینډ داسې نه و، اقتصاد یې د لسیزې په اوږدو کې په کال کې یوازې ۱٪ وده وکړه. ایرلینډ د پایلې په توګه د لسیزې په اوږدو کې په کال کې شاوخوا ۵۰۰۰۰ چټکه کډوالي تجربه کړه او د دولت نفوس د ټولو وختونو په پرتله ټیټې کچې ۲.۸۱ میلیون ته راټیټ شو. د ساتنې سیاست او ټيټ عمومي لګښتونه چې د ۱۹۳۰ز لسیزې راهیسې غالب وو په پراخه کچه د ناکامۍ په حال کې لیدل شوي.
د فیانا فیل سیاسي حاکمیت په ۱۹۴۸ز-۵۱ او ۱۹۵۴-۱۹۵۷ز کلونو کې مات شو، کله چې د فاین ګیل په مشرۍ ائتلافونو (Cumann na nGaedheal اولادونو) او د کارګر ګوند Clann na Poblachta په ګډون ټاکنې وګټلې ،نو حکومت یې جوړ کړ. په هرحال، د ایتلافي واکمنۍ دورې د حکومت په سیاستونو کې د بنسټیز بدلون لپاره اساسي بدلون رامنځته نه کړ. د روغتیا وزیر نول براون لهخوا نوښت، چې د مور او ماشوم طرحې معرفي کول، میندو او ماشومانو ته وړیا طبي پاملرنې چمتو کول و، چې د کاتولیک کلیسا او د خصوصي طبي متخصصینو له خوا له مخالفت سره مخامخ شو او بې پایلې پاتې شو.
ټولنیزه آزادي
د شلمې پیړۍ په وروستیو کې، د ایرلینډ ټولنه د چټک ټولنیز بدلون سره مخامخ شوه. د ۱۹۶۰ز لسیزې په وروستیو کې د وړیا زده کړې له پیل نه وروسته، ډیری نور خلک د دویمې او دریمې درجې وړتیاوو ته لاسرسی درلود. د ۱۹۶۰ز او ۱۹۷۰ز لسیزو نسبي اقتصادي بریالیتوب هم مهاجرت راکم کړ، په دې معنا چې د ایرلینډ ټولنه د پخوا په پرتله ځوانه او ډیره ښاري ټولنه شوه. د ټلویزیون او نورو ډله ییزو رسنیو خپریدل د ایرلینډ اتباع هم د پخوا په پرتله خورا پراخه نفوذ ته ورسول. دې ټولو عواملو په ټولنه کې د دودیزو سیاسي ګوندونو او کاتولیک کلیسا واک راکم کړ. په ۱۹۸۰ز لسیزه کې، ځینو د دولت د قوانینو د آزادولو غوښتنه کوله، په ځانګړې توګه د طلاق، امیندوارۍ او همجنسبازۍ په مواردو کې د بیاکتنې غوښتنه وکړه. په هرحال، دوی د منظمو ډلوله خوا هم له مخالفتونو سره مخامخ شو، چې اصلاح کوونکي یې په بې دینۍ او په «کورنۍ ضد» تورن کړل. دا لسیزه د ټولنیزو محافظه کارانو، په اصل کې مذهبي عناصرو او لیبرالانو ترمنځ د یو لړ ټول پوښتنو په ترڅ کې د سختو مخالفتونو شاهده وه.
د کيوبا اوښتون
د کيوبا اوښتون (هسپانوي: ) يو وسله وال پاڅون و، چې د کيوبا د ولسمشر Fulgencio Batista د فوځي استبدادۍ پر وړاندې د د فيډل کاسترو (Fidel Castro) او د نوموړی د جولای د ۲۶ خوځښت د ملګرو اوښتون کوونکو او د خوځښت د متحدينو له لورې وشو. یاد اوښتون د ۱۹۵۳ ز کال جولای کې پيل شو او په پاشلي ډول يې تر هغې دوام وکړ، چې سرکښانو يا ياغيانو په پای کې د ۱۹۵۸ ډسبر پر ۳۱ نېټه بټسټا (Batista) له واکه لرې او د نوموړي حکومت يې بدل کړ. د ۱۹۵۳ ز کال د جولای ۲۶ په کيوبا کې د Dia de la revolucion (د اوښتون ورځ) په توګه نمانځل کېږي. د جولای د ۲۶ خوځښت وروسته د مارکس او لينن پلوۍ ليکو کې سمون وکړ او د ۱۹۶۵ ز کال په اکتوبر کې د کيوبا کمونيست ګوند جوړشو.
کيوبا کې فساد
الفريدو زاياس (Alfredo Zayas) له ۱۹۲۱ څخه تر ۱۹۲۵ ز کال پورې د Menocal ځایناستی شو او په هغه څه کې ښکېل شو، چې Calizto Maso يې «د اداري فساد د تر ټولو لوړه فقره يا څرګندونه» ګڼي. وړوکی او ستر فساد دواړه د دولتي ژوند پّ نږدې ټولو اړخونو کې خپور شو او د کيوبا اداره په پراخه ډول د خپل پلوۍ له مخې ځکه مشخص شوه، چې Zayas شتمنۍ ته په ناقانونه ډول د پراخه لاسرسي تر لاسه کولو په موخه پر خپلو ملګرو او خپلوانو باندې تکيه يا باور وکړ. د Zaya د پخوانيو سياستونو يا تګلارو له امله Gerardo Machado له ۱۹۲۵ څخه تر ۱۹۳۳ ز کال پورې د خپلې بريالۍ ادارې له مخې، د فساد له منځه وړل او د دولتي برخې (سکتور) کړنو سرته رسونو ته وده ورکول په نښه کړل. په داسې حال کې چې نوموړي په برياليتوب سره د ټيټې کچې او کوچني فساد د له منځه وړلو وړتيا درلودله، مګر ستر يا لوی فساد لا هم په پراخه ډول پاتې شو. Machado پر پرمختيايي پروژو باندې په چټکۍ سره کار وکړ، چې د پورته شويو بيو او «پراخه څنډو» د رامنځته کېدنې له لارې يې د لوی فساد ټينګار يا پايښت ته لاره هواره کړه، چې دې چارې په خپل وار سره دولتي چارواکو ته په ناقانونه ډول د پيسو ټاکلو يا ځانګړې کولو توانايي ورکړه. د نوموړي د ادارې له مخې فساد لپاره موکې د د حکومت د متمرکزې رانيونې تګلارو او د بيوروکراتانو او اداري کارکوونکو د يو کوچني شمېر تر منځ د فساد په ټولګې سره، په يو څو لاسونو کې متمرکز شول. د رښتيني ملکيتونو د زېربنا د پرمختګ او د کيوبا د چکر (سياهت) صنعت د ودې له لارې د Machado حکومت د دې وړتيا درلوده، چې د خصوصي برخې له سوداګريزو راکړو ورکړو څخه د ګټې په موخه دنني معلومات وکاروي.
سناتور Eduardo Chilbas ځان د کيوبا حکومت کې د فساد سپړنې ته ځانګړی کړ او د موخې د رسېدلو لپاره يې په ۱۹۴۷ ز کال کې د کيوبا د خلکو ګوند جوړ کړ، چې هسپانويان ورته (Partido Ortodoxo) وايي. Argote-Freyre بيانوي چې: د جمهوريت تر واکمنۍ لاندې د کيوبا نفوس د فساد لوړ زغم درلود. برسېره پر دې د کيوبا وګړو فاسد وپېژنده او نيوکه يې پرې وکړه، مګر لکه د «معافيت لرونکو مجرمينو» په توګه د دوی د عمل کولو وړتيا يې وستايله. فاسد چارواکي د هغو پوځي چارواکو د رانغاړلو په موخه د کانګرس د غړو تر شا ولاړل، چې خپله لېوالتيا يې ځايي خلکو ته ورکړې وه او رشوتونه يې ومنل. په فوځ کې د قمار د يو ناقانونه شبکې رامنځته کولو ځيني پوځي غړو لکه ډګروال Pedraza او تورن Marine ته د دې وړتيا ورکړه، چې د قمار په پراخه ناقانونه فعاليتونو کې ښکېل شي. موريسيو اګسټو فنټ (Mauricio Augusto Font) او الفونسو کويروز (Alfonso Quiroz) چې د کيوبا جمهوريت (The Cuban Republic) ليکوالان دي او جوسي مارټي (Jose marti) وايي، چې د Ramon Grau او Carlos Prio Socarras ولسمشرانو په ادارو کې په دولتي کچه فساد خپور شو. د پرايو (Prio) په اړه راپور ورکړل شوی دی، چې په دولتي پانګه کې يې له ۹۰ ميليون څخه زيات دالر غلا کړي دي. د پيسو ياده کچه د کلنۍ ملي بوديجې له څلورمې برخې سره برابره وه. له کمونيست اوښتون څخه وړاندې کيوبا له ۱۹۴۰ څخه تر ۱۹۴۴ ز کال پورې د Fulgencio Batista د ټاکل شوي حکومت له لورې اداره کېدله. د دوې دورې په ټوله موده کې د باټيسټا (Bastista) د ملاتړ بنسټ په اصلي ډول د فاسدو سياسيونو او پوځي چارواکو شامل شو. نوموړي په خپله کولی شول مخکې له دې چې واک ته راشي، د پرېمانه حکومتي تړونونو او قمار خپرولو له لارې له نظام څخه ډېره ګټه تر لاسه کړي. په ۱۹۴۲ ز کال کې د بریتانيې د باندينيو چارو ادارې راپور ورکړ، چې د متحده ايالتونو د دولت څانګه د ولسمشر Fulgencio Batista په مشرۍ د فساد په اړه خورا اندېښمنه وه. ياده اداره ستونزه د هر هغه څه د پای ته رسونکې او له اندازې تېرېدونکې په توګه وګڼله، چې وار له مخه تېر شوي وو. برتانوي ديپلوماتانو باور درلود، چې فساد د کيوبا په تر ټولو ځواکمنو بنسټونو کې رېښې وکړې او تر څنګ يې په حکومت کې خورا زيات اشخاص او پوځي غړي په قمار او د نشه یی سوداګرۍ کې په پراخه کچه ښکېل وو. د مدني ټولنې په اړه ايډوارډو ساينز روفنر (Eduardo Saenz Rovner) ليکي، چې په پوليسو او حکومت کې فساد، کيوبا کې د جرمي بنسټونو د پراختيا سبب شو. باټيسټا (Batista) د متحده ايالتونو د ولسمشر فرنکلين روزوليټ (Franklin Roosevelt) هغه وړانديز رد کړ، چې د کيوبا د ملکي خدماتو په سمون کې د مرستې په موخه په کار پوه خلک ورواستوي.
د خوشحال خان خټک ژوند
د پښتو کلاسيکې دورې دويم پړاو او خوځښت زيات د خوشحال خټک کورنۍ ته منسوب دی ، خوشحال خان خټک د پښتو ادب يو غښتلی ، ملي ، قومي ، اجتماعي او حماسي بنسټګر بلل کيږي. ښايي يادونه وشي چې په دغه وخت کې په نظم او نثر کې ډېر کتابونه ليکل شوي او د فورم موضوع له پلوه ډېر بډای او غني دي ، دلته مونږ لومړی د همدې کورنۍ بنسټګر پر ژوند او ادبي هڅو بحث کوو:
خوشحال خان خټک
د خوشحال د اثارو او ژوندانه لپاره اوږده څېړنه په کار ده ،ځکه توره او غيرت ، فکر او سياست ،ورکړه او سخاوت ، ليکوالي او کتابت دا ټول د خوشحال خان خټک په وجود کې يوځای شوي ، خوشحال خټک د خپلې زېږدنې او د خپل پلار او نيکه ګانو د پېژندګلوۍ په باب داسې وايي:
د هجرت زر دوه ويشت سن و
ماخان مېږی شينواری
زده کړې
لومړى زده کړې : له ١٩٥٢ د هسکې مېنې د درې کاله کليوالې ښوونځى پيل، چې د لومړنيو زده کوونکو څخه وو له ١٩٥٤ ز.ک. څخه تر ١٩٦٥ ز.ک.پورې يې د رحمان بابا سپيڅلې ليسه ولوستله.
د خوشحال خان خټک ژوند
چې زه راغلــــــــم په جـــهـــــــان
ماخان مېږی شينواری
لوړې زده کړې
د ١٩٦٦ زک. د سپتمبر مياشت کې د يوه افغاني برس له لارې اتريش- وين ته د لوړو زده کړو لپاره لاړ. د ژبى او ديارلسم کال لوستلو وروسته يې په لومړي ځل په کيميا پيل وکړ خو وروسته يې د شميرپوهنې په زده کړو پيل وکړ، چې په پوره او زياتو ستونځو په  شميرپوهنه کې د ډاکترۍ په اخستلو بريالى شو.
د خوشحال خان خټک ژوند
زه خوشحال د شهبـــاز خان يم
ماخان مېږی شينواری
لوړې زده کړې
د شينواري دويم مسلک فزيک دۍ او دا چى شميرپوهنه په هغه وخت کى د فلفسې يوه څانگه وه، نو فلسفه يې هم بايد لوستلې وى او د ډاکترۍ اخستلو وخت کى يې د فزيک تر څنگ په فلسفه کې هم دوه ازمويينى بايد ورکړې وى.
د خوشحال خان خټک ژوند
چــې تورزن يم کان پــــــه کان
ماخان مېږی شينواری
لوړې زده کړې
دى په نهم ټولگې وو، چى د ميرمن ښاپيرۍ سره يې کوزده وکړه - يا  نوره هم ښه - گوزده  يې ورته وکړه. په ١٩٧٢ کې يې ورته له لري واده وکړ، چى د واده خبر يى اتريش ته ورغۍ.
د خوشحال خان خټک ژوند
شهبـــــاز خان د يحيی خــــان و
ماخان مېږی شينواری
لوړې زده کړې
دوي ته لوي څښتن د ماي په شلمه ١٩٧٩ ز.کال کې دوه بچيان وبخښل، چې څانگه او اباسين نوميږي.
د خوشحال خان خټک ژوند
چې بل نـــه و هســــــې ځوان
ماخان مېږی شينواری
لوړې زده کړې
له ١٩٧٨ ز.ک. راپه ديخوا شينوارى او ميرمن يې په اتريش  او له ١٩٨٨ ز.ک. راپه دې خوا المان کې ژوند کوي.
د خوشحال خان خټک ژوند
يحيی خــــــــــــان د اکـــــوړي و
چې په توره شو سلطـــــــــــــــــان
هو ! خوشحال خان د شهباز خان زوی ، د يحيی خان لمسی ، د ملک اکوړي کړوسی او د ملک دروېش محمد (چې په چنجو مشهوردی ) کودی و. نوموړی د هندي مغلو د جلال الدين اکبر (۹۶۳-۱۰۱۴هجري ) په وخت کې د خټکو د ټبر لوی مشر او د کابل د لارې ساتندوی و او د خوشحال د کورنۍ ټاټوبی ((سرای)) هم ده ودان کړی دی چې ((اکوړه )) يې هم بولي او د پېښور لمر خاته په (۳۵ )ميلۍ کې اباده شوې ده ، خوشحال خان هم په همدې (  د خټکو اکوړي) سرای کې (۱۰۲۲) سپوږميز کال د ربيع الثاني په مياشت  کې زېږېدلی دی.
خوشحال خان خټک په کوچنيوالي کې د ډېرو سختو پېښو سره مخامخ شوی دی هغه د شپږو کالو  و ، چې په لنډي سيند کې ولوېد او نژدې و ، چې مړ شي ، خو د سيند نه ژوندی راووت ، په اته کلنۍ کې د څپر نه پرې يو کاڼۍ راوليد او دی يې په تندي زخمي کړ ، تر اوو ورځو پورې يې حال خراب و، بيا وروسته له څه مودې روغ شو.
ماخان مېږی شينواری
ناچاپه آثار
دا لاندې کتابونه چاپ ته تيار دي، که وشوه په لنډ وخت کى به چاپ شي. داکتابونه شايد په لنډ وخت کې د ن ج له لارې خپاره شيږ دا څو لنډې کيسي دي، چى د زړه ناخوالې په کى شوي.
يادونه
دا دې ستايينه نه وي، خودومره بايد ووايم، چې دا دومره د شميرپوهنې راټولونې او ژباړې د څومره والى او څرنگوالى له مخې، د ډکى( حجم) او خونديونې ( متن) له مخې لا تراوسه متاسفانه، چى په پښتو کى د لومړي ځل لپاره د  يواځنى کار سر ته رسيدل دي. د دې کتابونو ليکلو د  ماخان شينواري تر نهه  کالو زيات وخت نيولى، چى په منځنى توگه به یې هره ورځ کم له کمه شپږ ساعته کار پرې کړى وي. داسې ورځې هم شته، چې ده به په هغه ورځ ١٢ ساعته کار کړى وي. دا ټولې د بيکارۍ نخښې دي، چې گوندې ځان يې پرې روغ ساتلى.
د خوشحال خان خټک ژوند
په ديارلس کلنۍ کې د خپل پلار شهباز خان سره د يوسفزيو د باکوخان په مقابل کې په جګړه کې برخه واخيسته او په جګړه کې يې ډېره ميړان وکړه ، خوشحال خان په اتلس کلنۍ کې واده کړی دی ، خوشحال خان په شل کلنۍ کې په شعر ويلو پيل کړی دی:
ماخان مېږی شينواری
يادونه
ډاکتر شينواري  څه موده پخوا پيل کړی چې خپلې ليکنې نوې او خپرې شوې ليکنې د ن ج له لارې گرانو هېوادوالو ته وړاندې کړي.
د خوشحال خان خټک ژوند
((په شل کاله کې ديګ زما د شعر په اور بار شو
ماخان مېږی شينواری
يادونه
په دې کې هم ورسره لوي څښتن پوره مرسته کړې او په کې بريالی دۍ،لکه چې گورۍ ېې، خو د گرانو لوستونکو خورا زيات گډ کار ته هيله من  دۍ. دا رانيولی کار د زياتو کسانو په گډه پوره کيدی سي. نوې او تازه خپرونې دا اوس د  انتر نت يا ن ج  له لارې سرته رسيږي.ددې لپاره د ماخان شينواري گورتپاڼه انتر نت له لارې سرته رسيږي وگورۍ
د خوشحال خان خټک ژوند
په دا دور يې پوخ چې شپېتــــــــه کاله مې تللي ))
ماخان مېږی شينواری
بهرنې تړون
د ماخان شينواري وېبپاڼه
د خوشحال خان خټک ژوند
په (۱۶۴۰-۱۶۴۱ز) کلونو کې کمال زيو  (د يوسفزيو يوه پښه ده ) خټکو ته د ماليې ورکولو نه انکار وکړ،خو شهباز خان په يوسفزو باندې حمله وکړه او خوشحال خان چې په دغه وخت کې اته ويشت کلن زلمی و ، هم ورسره په دې جګړه کې ملګری و.
ماخان مېږی شينواری
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:شمېرپوهان
د خوشحال خان خټک ژوند
شهباز خان سخت ټپي شو او خوشحال هم په پښه په غشي ولګېد، شهباز خان له دې ټپ څخه پنځه ورځې وروسته په (۱۰۵۰هجري – ۱۶۴۱ز) کال مړ شو او خوشحال خان خټک (۴۰)ورځې وروسته جوړ شو ، خوشحال خټک د خپل پلار د مړينې نېټه داډول ښودلې ده :
چې شهيد شو شهباز خان
د شهباز خان د مرګ نه وروسته خوشحال خان د شاه جهان له خوا د سردار په توګه د پلار پرځای وټاکل شو ،خوشحال خان په دې وخت کې اته ويشت کلن و ، چې مشري ورپه غاړه شوه او تر ډېره عمره پورې يې دا کار کړی دی. مغلو د خپل مقصد لپاره خټک او يوسفزي يو له بل سره په جنګ جګړو اخته کړي وو، ځکه شاه جهان په دې خبره پوهېده چې پرته د خټکو له دوستۍ او ملګرتيا په پښتنو باندې حکومت نشي کولای ، نو په دې اساس د هغه له خټکو سره ظاهري وضع ډېره ښه وه ،مګر په باطن کې يې هيڅ کوم لوی منصب خټکو ته نه و، ورکړی.
د شاه جهان په وخت کې د خټکو او يوسفزيو ترمنځ سخته دښمني وه ،ځکه د خوشحال خان پلار هم د يوسفزيو له خوا مړ شوی و او خوشحال خان د خپل پلار انتقام د اخيستلو په غرض د يوسفزيو سره ډېرې جګړې کړي اود هغوی ډېر کلي يې سېځلي دي. کله چې په (۱۶۵۷ز) کې شاه جهان په ناروغۍ اخته شو او زامن يې د پادشاهۍ نيولو پر سر په خپلومنځونو کې سره ونښتل او نتيجه کې اورنګ زېب په (۱۶۵۹-۱۷۰۷ز) کې بريالی شو او خپل پلار او خپل ورونه يې بنديان کړل او د او داراشکوه يې وواژه ، په دغو پېښو کې خوشحال خان خټک د اورنګ زېب ملګری واو له ده سره يې ډېره مرسته وکړه.
کله چې اورنګزېب خپل سياسي قدرت ټينګ کړو ، نو ځينو مسئلو ته يې رامخه شوه چې په دې کې يو هم د خوشحال خان نيول او د پښتنو ځپل وو.
سيد مير خوافي چې په کابل کې د اورنګزېب والي و، د پېښور نائب ميرزا عبدالرحيم ته يې د څو تنو مشرانو نيولو او بندي کولو امر له پاچا ځنې اخيستی و، کله چې سيدمير خوافي پېښور ته راغی او خوشحال خان يې د مشورې په پلمه راوغوښته او خوشحال خان هم په (۱۶۶۴ز) کال پېښور ته راغی ، نو په همدغه وخت کې خوشحال خان په چل ونيول شو او بيا يې ډيلي ته بندي بوته ، له همدې وخته د خوشحال خان د کورنۍ(۵۸) کلنه دوستي او وفاداري چې له مغلو سره يې د ځينو مجبوريتونو له کبله ساتلې وه ، په دښمنۍ بدله شوه او خوشحال خان د اورنګ زېب دښمن شو ، خوشحال خان يونيم کال په بند کې تېر کړ او څه موده نور په هند کې نظر بند پاتې شو. د ه خپل ډېر شعرونه په بند او نظر بندۍ کې ويلي دي ، همدغه بندي توب په خوشحال خان ډېره سخته اغېزه وکړه او دده په روح کې يې د انتقام سوځنده جذبه راپيدا کړه.
خوشحال خان په دې راز ښه پوه شو چې شخصي اقتدار د شخصيت دښمن دی او ظالم ، مستبد او فيوډالي حکومتونه خوشحال غوندې شخصيتونه نشي منلی ، دغه راز عواملو ده کې  ډېر لوی انقلابي فکر راپيدا کړ او د ظالم حکومت اصلي څېره ورته روښانه شوه.
خوشحال خان په زندان کې په شپو شپو خپله اينده سنجوله او پس د ډېر فکر نه يې دا فيصله وکړه :
د خوشحال خاطر جزم
يا نيولی مـخ کلــــې ته
يا مغـــــلو ســــــره رزم
د همدې عزم او پيمان په اثر کله چې په (۱۶۶۸-۱۶۶۹ز) کال کې خپل هېواد ته راغی ، نو فکر او احساس کې يې داسې بدلون راغلی و ، چې بيا ترمرګه د فيوډالي مغلو سره جوړه ونکړه. خوشحال خان د (۷۸) کالو په عمر د (۱۱۰۰سپوږميز) کال د دويمې خور په (۲۸) له دې دنيا نه ولاړ او د هوړې د غره ترڅنګ د ابدي ارام غېږې ته وسپارل شو.
د خوشحال خان خټک اثار
سره له دې چې  د خوشحال خان سرګردانه ژوند يا په جنګ جګړو کې يا په بنديتوب او په ښکار او ګرځېدو تېر شوی دی ، خو بيا هم هغه ډېر اثار ليکلي دي او ډېر په دې خبره سره يو خوله دي ، چې خوشحال خان تر درې سوه ډېر اثار دلودل.
د خوشحال کوم اثار چې د زمانې له تاړاکه پاتې دي په لاندې ډول دي :
1)   دېوان :
د خوشحال خان دېوان تر څلوېښتو زرو زيات بيتونه لري لکه چې په خپله وايي:
درست دېوان مې لکه باغ د علم ګنـج دی
پکې هر رنګه ګلونـــــــــــــه هـر نهـــــــــــــــال
د دېوان مې که بيت بيت سره حساب کړې
تر څلوېښت زره به تېر شي په ســـــــــږ کال
2)    فضل نامه :
فضل نامه ( دوړوکي بحر مثنوي مذهبي مسايل) يو ديني کتاب دی.
3)    فرخنامه :  (د تورې او قلم بحث ) اثر دی.
4)    فراقنامه
5)   رياضي الحقيقت
6)    هدايه : (له عربي نه پښتو ترجمه) ده.
7)    دستارنامه
8)   طب نامه
9)   سوات نامه
11)بازنامه : د ښکار بحث دی.
12)بياض : ( په نثر کې د پښتو تاريخ ) دی.
13)د پښتنو تاريخ :( ورک دی)
14)ځنځيرۍ : ( د لنډ ليک په باره کې  يوه رساله ) ده.
15)د خوشحال رباعيات.
16)تفسير سورت يوسف
۷۰۰۰ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۰۰۰:
په کلینډر کې
۷۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۷۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
هجرت کلی
هجرت کلی د ننگرهار ولایت، سره رود ولسوالۍ له مهمو کلیو څخه دی چې د جلالکوټ ښار په ۵ کیلو مېترۍ کې شمال لودیځ اړه ته د تور غره په بېخ کې پروت دی.
نورگل ولسوالۍ
نورگل ولسوالۍ د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۵،۰۴۷ وگړو ته رسېږي.
دا ولسوالي هم د مرکز اسعداباد سوېل ته د جلال اباد پر لويه لاره پرته ده او د ننگرهار د ښېوې او د دره نور ولسواليو سره گډه پوله لري، مساحت يې ۳۶۷ کيلومتره مربع دی او ۸۷ لوی او واړه کلي لري ،شاوخوا ۵۳۱۷۰ تنه وگړي پکې ژوند کوي او زيات خلک يې په کرنه او مالدارۍ بوخت دي.
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
کینډۍ:ابجدي ابیڅي
وېشنيزه:کینډۍ:د ابیڅو اړوند
ساليان
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ساليان په لاتيني ژبه کې Salyanليکل کيږي د آذربایجان جمهوریت د په ساليان ولسوالۍ کې یو ښار دی. د دې ښار نفوس د 1989 کال د سرشمېرنې له مخې 30,396تنه او د 2008کال د سرشمېرنې له مخې 36,200 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:ازري وګړي وېشنيزه:ازربایجان وېشنيزه:ازربايجان وېشنيزه:ازربايجا وېشنيزه:ازرباي وېشنيزه:ازربا وېشنيزه:ازربايجاني ژبه
واخي وگړي
واخي وگړي یا خیک چې په لر هنزه دره کې د گوجالي په نامه یادیږي، د افغاننستان د واخان سیمې یو لږکی توکم دی چې اسماعیلي دیني ډلې پورې تړاو لري. دا ډله د افغانستان، پاکستان په چترال او گوجل سیمو، تاجکستان، د چین په سینگیانگ ایالت کې اوسي. دوي په واخي ژبه خبرې کوي.
اقتصاد
واخي وگړي په ټولیز ډول سره یو غرییزه مېشت توکم دی چې ډېری اقتصادي تکیه یې د مېښو او اسونو په څرولو باندې ده. ډېری واخي وگړي دوه استوگنځایونه لري چې یو یې د اوړي او بل یې د ژمي د اوسېدا لپاره جوړ کړی وي. دا کورونه په عمومي توگه له ډبرو او وخو جوړ وي.
رسنۍ
د پاکستان راډیو د گلگت سټېشن په واخي ژبه د "صدوی بومی دونو" (د نړۍ د بام غږ) په نامه خپرونه لري.
بهرنۍ تړنې
Categor:د پاکستان توکمي ډلې
وېشنيزه:د افغانستان توکمي ډلې وېشنيزه:د بدخشان ولایت توکمي ډلې وېشنيزه:توکمونه وېشنيزه:اسماعیلیان وېشنيزه:اغاخانیان
کابل پوليتخنيک پوهنتون
په ۲۰۰۱ كال كي د نوي حكومت چي د لويې جركې د پريكړې پر بنسټ منڅته راغى ددغي جرگې كيږدى د همدې پوهنتون په سيمه كي وو دغه كيږدى چې د يو كور په شان جوړ شوې وو په يو وخت كې ۱۵۰۰ كسه پكې ځايدل.
دا هم وگورئ
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:زده كړي په كابل كې
اروپا میاشت
اروپا میاشت (زوړ نوم Jupiter II) د مشتري سیارې په خوا کې د ۷۲ میاشتو څخه یو دی. یاده میاشت په ۱۶۱۰م کال کې د ګالیلیو ګالیله لخوا کشف شوه.
ګومل پوهنتون
ګومل پوهنتون په انګلیسي Gomal University) د پاکستان په خیبر پښتونخوا آیالات په دېره اسماعيل خان ولسوالۍ سیمه کې جوړ پوهنتون دی. د یاد پوهنتون ډبره په ۱۹۷۴م کال کې ایښودل شوی ده.
ځنډي اغېزمنتيا
ځنډي اغېزمنتيا يا وروستموندنه  یو پراخ هنري غورځنګ و چې د یو لړ ډلو او سټایلونو څخه جوړ و چې یا د تاثریت سره یا د هغې پروړاندې د عکس العمل په توګه راپورته شو. دا اصطالح د هنر د یو ځانګړي سټایل استازیتوب نه کوي او ډېری بېلابېل تګلوري پکې شامل دي چې د شکل د وضاحت او د جوړښت د پیاوړتیا یا د رنګ په مرسته د داخلي بیان ټینګار له امله د تاثریت سټایل څخه بهر تللي دي. پیغورونه ، ترکیبیزم ، انزوایزم او نوی تاثریت د دې غورځنګ له ډلو او سټایلونو څخه دي.
د پوسټ امپریشنیسټ اصطلاح لومړی د برتانوي انځورګر او نقاد راجر فری لخوا په 1910 او 1911 کې د لندن په ګرافټن ګالري کې د یوه نندارتون په سرلیک کې کارول شوې وه ، کوم چې راجر فري د "مینیټ او پوسټ اېمپرېشنيزم" په نوم ياد کړ.
پاول سیزان ، وینسنټ وان ګوګ او پاول ګوګین د دې غورځنګ له مخکښو هنرمندانو څخه دي. ایمیل برنارډ ، هینري روسو ، تولوز لاوټریک ، جورج سیورات او پاول سیګناکد ځنډي اغېزمنتيا انځورګران دي دا هنرمندان د 1880 او 1905 کلونو ترمنځ په دې غورځنګ کې فعال وو. د دې سټایل هنرمندانو د خپلو احساساتو د ښودلو لپاره سمبوليکي مفکورې کارولي.
تاریخ
د 1880 څخه یو بل پړاو ته داخل شو، کوم چې د پوسټ امپریشنیزم یا پوسټ تاثیریزم په نوم پیژندل کیږي.
د پوسټ امپريشنيزم يا ځنډي اغېزمنتيا هنرمندان په خپلو کارونو کې تیز ټکانونه او یو ډول احساساتي اخراج کاروي. دا دوره په شلمه پیړۍ کې د نقاشۍ د پراختیا مخکښ ګڼل کیږي. د پوسټ تاثریت سټایل د تاثیر په پرتله ډیر انفرادي دی. د دوی د کارونو موضوع تل له طبیعت څخه اخیستل شوې. د طبیعت سره د دوی معامله د ساختماني تحلیل یوه بڼه ده.
د دې ډول اغېزمنتيا په هنرمندانو کې د سیزان، وان ګوګ او ګوګین یادونه وکړو، چې وان ګوګ د عصري هنر پلار ګڼل کیږي. د دې ډول انځورونو څخه یو د وینسنټ وان ګوګ لخوا د ستوري شپه ده، کوم چې په کینوس کې د تیلو انځور دی، تاسو کولی شئ په روښانه توګه د پوسټ تاثریت اغیزې وګورئ، ټول کار یو تیاره پس منظر لري، کوم چې د ستورو لخوا روښانه شوی.
د ځنډي اغېزمنتيا تګلار د بیانیزم سره ورته والی د قوي قلم سټروکس سره په بشپړ ډول داخلي ډیزاینونه دي. د بیان کونکو هنرمندانو په مینځ کې ، موږ کولی شو د پاول ګروپ د هنرمندانو شتون سره ذکر کړو لکه شمیت روتیلف کرچنر او نولډ.
دا سټایل د رنګ بیان یو ډول بیانوي او دوی د پریمیتیزم شعوري لید او د دوی شاوخوا د ژوند یو فکتور عامل رامینځته کوي.
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
ستراتيژيک مديريت
ستراتيژي
ستراتيژي هغه لاره يا تدابير دي چې د هغې څخه په استفادې مونږ کولای شي هدف ته ورسيږو. هغه اوږدمهاله تدابير اولاره چې مونږ هدف ته رسوي عبارت له ستراتيژي څخه ده. هغه تګلاره اويا تدابير دي چې د سازمان د منابعو اوماحول په نظر کي نيولوسره د هغې پواسطه ديو سازمان اوږ مهاله هدف يا اهداف لاسته راوړل کيږي.
د ستراتيژيو ډولونه
په اداري ستراتيژيو کی مرکزي ستراتيژۍ ، تجارتي ستراتيژی ( کاروباري ستراتيژۍ) او عملياتي ستراتيژۍ شاملې دي. د ادارې عمومي مديران د ادارې له پاره مرکزي او مشره ستراتيژي جوړوي، او ورپسې منځني مديران کاروباري ستراتيژئ جوړوي او پای کی ټيټ پوړي مديران عملياتي ستراتيژئ جوړوي. دولت د افغانستان ملي پرمختيايی تګلاره (ANDS) لري چې دهيواد پرمختيا عمومي اهداف او لوري ټاکي، ورپسې هروزارت يا دولتي اداره د خپل عمل او نفوذ په ساحه کې د همدې ملي پرمختيايی تګلارې په رڼا کې د هر وزارت يا نورو دولتي ادارو څانګې خپلې تګلارې جوړوي چې وکولای شي د دولت هغه عمومي ستراتيژي ملاتړ او عملي کړي بيا د دی دواړو په رڼا کی د هر وزارت يا نورو دولتي ادارو څانګې خپلې تګلارې جوړوي، نو که دولت د يو واحد په توګه فرض شي، ملي پرمختيايي اداره د مرکزي تګلارې د هر وزارت تګلاره د کاروباري تګلارې او دهر وزارت دڅانګو تګلارې د عملياتي ستراتيژيو مثال لري.
مرکزي يا عمومي ستراتيژي (Corporate Strategy)
په دې ستراتيژي کی ادار ه خپل تجارت يا کاروبار ټاکي،يعنې ګوري چې کوم کاروبار ته لاس واچوي له دې پرته ددې ستراتيژي له لارې اداره خپل عمومي راتلونکي ټاکي او که چيرې له يوه ډير تجارتونه ولري نو ټاکي چې کومه ځانګه څه تجارت وکړي. له دې پرته په دې سويه کې اداره دا هم ګوري چې ترکومه حده باثباته ده يا په بله وينا د ثبات ستراتيژي (Stability Strategy) جوړوي يعنې که چيري اداره په ثبات سره پر مخ روانه وي، او چاپيريال هم ثابت واوسي نو مديران دبدلونونو له راوړلو ډډه کوي او له اوسني حالت سره په مخ ځي. خودلته د ثبات پوښتنه پيداکيږي، چې ثبات يعنې څه؟ يا په بله وينا پر کوم بنسټ بايد وانګيرل شي چې اداره په ګټه کې ده، يا په کوم حالت کې چې پر مختګ کوي هغه د ادارې راتلونکی تضمينوي او ثبات ساتي په ننني چاپيريال کې چې نه سياسي وضع اونه دهيواد اقتصادي حالات ثابت دي، اکثراً د ا پريکړه ډيره ګرانه تماميږي چې څه بايد پرمختګ او څه بايد وروسته والې وګڼل شي، ممکن په داسې حالاتو کې د ادارې غښتلتياوو،ضعفونو، فرصتونو امکاناتو او دچاپيريال خطرونويا تهديدونو په نظر کې نيولو سره د ادارې راتلونکی وټاکل شي.
عملياتي ستراتيژي (Functional Strategy)
عملياتي ستراتيژي د تجارتي ستراتيژي پياده کولو له پاره جوړيږي، ياپه بله وينا ادارې د عملياتي ستراتيژي له لارې خپلې تجارتي ستراتيژۍ عملي کوي او له دی لارې په تجارتي ستراتيژي کی ټاکل شوي اهداف لاسته راوړي. عملياتي ستراتيژۍ دستراتيژيو تر ټولو ټيټه سويه وي، هره اداره په څانګو ياډيپارټمنټونو ويشلي شوي، لکه د پيداوار څانګه، تشهير څانګه، بشري منابعو څانګه، څيړنو څانګه او نور ، هره څانګه خپله عملياتي ستراتيژي لري چې دا ستراتيژي بيا ادارې عمومي تجارتي ستراتيژي ملاتړوي او علمي يي پياده کوي په همداډول تجارتي ستراتيژی دعمومي يا مرکزي ستراتيژي له پاره همدا کارکوي او تجارتي ستراتيژی په جوړولو او خپلولو کې بيا د عمومي يا مرکزي ستراتيژی اهداف په نظر کې نيول کيږي. دا مهمه نه ده چې څه ډول مرکزي ستراتيژي،تجارتي ستراتيژي او يا عملياتي ستراتيژی اداره په مخ وړي مهمه دا ده چې دا ټول د ستراتيژيک مديريت ډيره مهمه برخه ده، او د ستراتيژيو په برياليتوب کې کليدي رول لري، له ستراتيژيک مديريت او د اړونده پلانولو او فعاليتونو پرته د ستراتيژيو بريالي عمل  به نا ممکنه واوسي.
ستراتيژيک پلان
هغه اوږدمهاله پلان ده چې د ستراتيژيکو اهدافو ته رسيدو په خاطر جوړيږي. ستراتيژيک پلان د وخت له نګاه اوږد مهاله پلان ده او د استعمال له پلوه يو ځل استعماله پلان ده. ستراتيژيک پلان ديو سازمان د ستراتيژي او يا تګلارې د توضيح کولو او سازمان دمنابعو په نظر کې نيولو سره د تصميم نيولو پروسه ده چې له مخې يې د سازمان او ږد مهاله هدف لاسته راوړل کيږي. په ستراتيژيک پلان په جوړلو کې لاندې درې شيان په نظرکې نيسو.
د ستراتيژيک مديريت پروسي اته ګامونه
د ستراتيژيک مديريت پروسه له اتو ګامونو جوړه وي چې په کي پلان،عمل او ارزونه شامل دي سره له دې چي ددي پروسي لومړي شپږ ګامونه يوازې پر پلانولو پوري اړه لري خوعملي کول او ارزيابي هم همدومره مهم دي ان بهترينې ستراتيژي که چيرې سمې عملي يا ارزيابي نه شي بيا هم ناکاميږي.
لومړی ګام
د ادری اوسنی رسالت، ليد او هدفونو پيژندل هره اداره خپل رسالت (Mission) ته اړتيا لري. رسالت د ادارې د شتون پوښتنه ځوابوي او مديران مجبوري چې په دقيقه توګه وړاندي کيدونکي خدمات يا پيداوار معلوم کړي لکه يوه غير انتفاعي اداره چې يوازې د کوڅې ماشومانو له پاره کارکوي نو ممکن ده داسې رسالت جمله ولري (له تبعيض پرته دکوڅې ماشومانو ته ټولنيز او ښوونيز خدمتونو برابرول) له دې لارې دا اداره غواړي له نورو ځان ممتاز کړي او خپلو کارکوونکو ته وښيي چې څه غواړي او ولې يې اداره جوړه کړې ده. د ادارې درسالت له پاره مهمه ده چې اداره خپل مشتريان وپيژني. چاته خدمتونه او يا توليد وړاندې کوي؟ وړاندې کيدونکې خدمتونه يا پيداوار معلوم کړي بازار معلوم کړي خپله ټکنالوژي وپيژني دخپلي بقاء په فکر کې شي چې څرنګه به ځان فعال ساتي او دوخت سره به پرمختګ کوي په کومه فلسفه بايد پرمخ ولاړ شي خپل شهرت ته پام وکړي چې په ټولنه کې په کوم نوم ياد شي کارکوونکو ته څومره خواخوږی دی او داسي نوري پوښتنې او موضوعات بايد په لمړي سر کي معلوم کړي. د مديرانو له پاره د اوسنيو اهدافو او ستراتيژيو پيژندل هم مهم دي،بايد په دې پوه شي چې د ادارې اهداف څه دي او څه ډول ستراتيژئ پلي کيږي همدارنګه اهداف دپلانولو اساسات جوړوي د اداري اهداف د اداري کارکونکو ته د خپل دکارد ارزيابي واحد ورکوي چي کارکوونکي يې غواړي لاس ته راوړي. له دي پرته د اداري په اوسنيو اهدافو پوهيدل مديرانو ته واک ورکوي ترڅو د بدلون ځايونه وپيژني او اړونده بدلونونه راوړي او د همدې دليلونو په بنسټ د ادارې پر اوسنيو ستراتيژيو پوهيدل هم مهم دي.
دوهم ګام
د چاپيريال ارزونه لکه چې مو بهرني چاپيريال د مدير په افعالو او پريکړو تاثير اچوي د همدې چاپيريال ارزونه هم د ستراتيژۍ يو مهمه برخه ده، ولې؟ځکه چې د ادارې چاپيريال تر ډيره حده دمديريت له پاره دامکاناتو حد ټاکي. هر مدير په خپل چوکاټ کې له بيروني چاپيرياله اغيزمن کيږي. که د ادارې عمومي مشر وي نو هغه له ټولنې اغيزه قبلوي،بيا د ادارې د څانګو مديران دادارې له عمومي چاپيرياله اغيزمن کيږي د هري اداري مديران بايد په خپله څانګه اغيز ښودونکی چاپيريال وپيژني او ارزيابي کړي. د چاپيريال د ارزيابئ له لارې مديران بايد خپل تجارتي سيالان ملاتړ او ملګري وپيژني ، هم بايد پوه شي چې کومې نوې ټکنالوجې بازار ته راځي يا راغلي دي د دولت نوي قوانين څه دي دکوم پيداوار بازار ښه دې. او له دې پرته داهم وګوري چې څه رواجونه او بدلونونه بازار کې روان دي. د چاپيريال ارزيابي هغه وخت پوره کيږي کله چې مديران بهرنی چاپيريال په بهتره ډول مطالعه او هغه مهم بدلونونه ياموضوعات چې په اداره اغيز ښندلی شي وپيژني.
دريم ګام
د امکاناتو او خطراتو(ننګونو) پيژندل: کله چې مديران چاپيريال ارزيابي کړي نو په چاپيريال کې موجود امکانات پيژني چې کولای شي د ادارې په ګټه يې وکاروي. له دې پرته احتمالي خطرونه هم پيژني چې بايد له تاوانه يې اداره وساتي. فرصتونه يا امکانات په چاپيريال کې مثبت فکتورونه وي چې اداره ترې ګټه اخستلای شي. خطرونه ياتهديدونه په چاپيريال کې منفي فکتورونه وی چې اداره ناوړه اغيزمنولی شي. له دې پرته داهم پيژندل مهم دي چی د ادارې له پاره څه د فرصت يامثبت امکان څه دخطر يا منفي امکان شته. ځکه چې د يوی ادارې فرصتونه ممکن دبلې ادارې له پاره د تهديداتو په توګه په فکرکې شي.
څلورم ګام
د ادارې زيرمو او توانونو پيژندل: تر اوسه موږ له ادارې بهر کتل اوس راځو داخل د ادارې ته، مدير بايد د ادارې توانونه او زيرمې وپيژني، لکه څومره مالي وسايل په لاس کې لري ، څومره بشري ځواک لري، د برياليتوب فکتورونه يی څه دي، او داسې نور،پردې هر څه پوهيدل مدير ته دا واک ورکوي چې د ادارې او خپلې څانګې د توانونو او دهغې استعمال په باره کې بهتره پريکړي وکړي.
پنځم ګام
د غښتلتياوو او ضعفونو پيژندل: د څلورم ګام ارزيابي بايد مديرانوته دا واک ورکړی چې د ادارې داخلي زيرمې ( لکه مالي توانونه، تخنيکي مهارتونه،مسلکي مهارتونه،کارکوونکي او نور) وپيژني. له دې پرته دا ډول ارزيابي بايد مديران د خپلې ادارې پر مسلکي توانونو او دندو لکه ( تشهير او پيداوار،.بشري ځواک مديريت، د معلوماتي ټکنالوژي، پروژې اونور) په اجراء کړي. موږ د ادارې غښتلتيااو توانونه ټول هغه فعاليتونه دي چې دا اداره يی په بهتره توګه اجراء کولای شي ياهغه ځانګړي بشري ځواک بولو چې اداره يی په واک کې لري، اوکمزورتيا يا ضعف هغه فعاليتونه چې اداره يی ښه نه شي اجراء کولای يا هغه منابع او زيرمې چې ورته اړتيا لري او په اختيار او واک کې لري بولو. د ادري پر کلتور پوهيدل هم مهم دي ځکه چې غښتلی کلتور د ضعفه کلتور په پرتله د ادارې پر ستراتيژيو مختلفه اغيزه لري، دادارې کلتور له لارې ان د کارکوونکو مفکوره او دکار ډول هم بدليدای شي. نو له دې کبله په دې ګام کې پر اداري کلتور باندې پوهيدل ضروري دي. خو په اکثره ستراتيژيو جوړولو کې عموماً د ادارې کلتور ارزيابي له نظره غورځول کيږي. اداري کلتور داهم ټاکي چې کارکوونکي تر کومه حده خطرات قبلوي، ابتکارات ښيي اوښه کار څومره ستايي. دا کلتوري فکتورونه ټاکلو ستراتيژيو په وړاندې د مديرانو لمړيتوبونه ټاکي. د بيلګې په ډول په هغه ادارو کې چې خطرات يا بدلونونه نه زغمل کيږي نو هلته مديران عموماً کوښښ کوي داسې ستراتيژي خپلې کړي چې دخطر فکتور يی کم وي او عموماً د کار په اجراء کې له راوجي طريقو کار اخلي. له دې پرته بدلونونو ته عکس العمل ښيي يا مدافعوي شکل اختياروي نه دا چې دا بدلونونه مخکې له مخکې پيشبيني کړي. او همداسې هغه ادارې چې ابتکارات قبلوي نو هلته مديران نوي ټکنالوژيو استعمال نوو پيداوارو او مفکورو منځ ته راوړل هڅوي.
شپږم ګام
دستراتيژيو جوړونه: د اداري ستراتيژی بايد په دريو پوړونو ياسويوچې مرکزي يا عمومي (Corporate) تجارتي يا کاروباري(Business) او وظيفوي (Functional) ستراتيژی وي جوړي شي ستراتيژي د پريکړې اخيستنې له پروسې وروسته جوړيږي. د ادارې له پاره بيلابيل بديلونه ارزيابي او تر ټولو بهتره او مناسبه ستراتيژي ورته جوړه او خوښيږي.د ستراتيژيو جوړولو هدف په ورته تجارت يا بازار کې په شتو رقيبانو برتري ده.نو ځکه بهتره ستراتيژي هغه وي چې اداره له سيالانو وړاندې کړي او د ادارې غښتلتياوې او ضعفونه په بهتره توګه روښانه کړي.
اووم ګام
د ستراتيژيو عملي کول: کله چې ستراتيژي جوړې شي نو بايد عملي هم شي ستراتيژي تر خپل عمله ښه ده، بهتره ستراتيژي هغه ده چې بهتره عملي شي. که اداره خپلې ستراتيژی هر څومره بهتره پلان او ډيزاين کړي، مګر په ښه او بهتره ډول عملي ډول عملي نه شي بيا هم نقص دی. د ستراتيژي دا پړاو ممکن تر ټولو جنجالي، وخت نيونکي او زيات لګښت درلودونکي واوسي. خوله دې هر څه سره تر ټولو مهم پړاو بللی شو. د کتاب نورې برخې تر ډيره حده ستراتيژي په عملي کولو له پاره ښه کارکوونکي ولري يا لکه دمشرۍ برخه چې د ستراتيژيو ښه عملي کولو له پاره د ښه مشر شتون ضرور دی.
اتم ګام
د ستراتيژيو ارزيابي: د ستراتيژيک مديريت پروسې نهايي پړاو د نتايجو ارزيابي ده په دې پړاو کې د ستراتيژي برياليتوب او ناکامي دلايل ارزيابي کيږي. له دې پرته که چېری ستراتيژي په خپلو اهدافو کې پاتې راشي نو اړونده بدلونونه په کې راوړل کيږي. او يا بيخي ستراتيژي له منځه وړل کيږي او نوی ستراتيژي جوړيږي.
۱. د هدف ټاکل (Goal setting)
د اهدافو ټاکل تاسې سره د ادارې ليد په واضحه او روښانه کولو کې مرسته کوي چې بايد لاسته راوړي لنډ او اوږد مهاله اهداف او د دې دهرڅه لاسته راوړلو له پاره داداري تګلاره ټاکي. درسالت وينا (mission statement) د ادرې کارکوونکو او بهرنيو سره سهمينو له پاره د ادارې مقصد هدف په اسانه او اندازه کيدونکې ژبه بيانوي.
وسپنه
وسپنه خړرنگی فلز دی او د ميخانيکي آلاتو په جوړولو کې کار ترې اخیستل کېږي. د تودوخې په ١٥٣٠ درجو کې ويلې کېږي او په ٨٠٠ درجو کې نرمه او تودېږي. د برېښنا نسبتاً ښه هادي دی. په لنده هوا کې يې زنگ وهي (اوکسايډ کېږي) سمبول يې Fe يا Fm او اټومي شمېر يې ١٠٠ دی.
ستراتيژيک مديريت
۲. ارزونه
دارزيابی له لاری موږ پرخپل اوسنی حلات بهتره پوه اواړوند معلومات راغونډ ،مطالعه اوارزو ،داخلی چاپيريال داداری غښتلتيا وو کمزوريو ،اوبهرنی چاپيريال دفرصتونو اوامکاناتو لپاره ارزيبی کوو.
وسپنه
وېشنيزه:وسپنه
ستراتيژيک مديريت
SWOT ارزونه (SOWT Analysis)
د swot ارزونه د Albert Humphrey  پوري تړل کيږي چی د لمړي ځل له پاره يی د 1960 او  1970 کلونو په منځ کی د امريکا په سټنفورډ پوهنتون کې وکاروله. د swot د ستراتيژيک مديريت او پلانولو يوه بنسټيزه وسيله ده، له دي لارې موږ هڅه کوو چې د ادارې داخلي غښتلتياوې (strengths) او ضعفونه (weakness) وپيژنو او ورسره د ادارې له واکه بيرون په چاپيريال کې  فرصتونه (opportunities) او تهديدونه (threats) وڅيړو، د چاپيريال داسې ستراتيژيکه څيړنه د SWOT ارزونې په نامه ياديږي. د SWOT ارزونه لمړۍ بايد د اخيري نتيجې ياهدف له څيړلو پيل شي، چې ورپسې همدا هدف په ستراتيژيک پلان کې ځای کيږي، له دی لارې د ادارې غښتلتياوو،ضعفونو،فرصتونو او تهديدونو پيژندل ضروري دي ځکه د همدی ارزونې په نتايجو ستراتيژيک پلان جوړيږي خوله هر څه وړاندې د اداري مديريت بايد په دی توافق وکړي چی ټاکل شوی هدف لاسته راوړل کيدونکی دی که نه وي نو بايد د همدي ارزوني له لارې بل هدف وټاکل شي. لاندينی شکل د چاپيريال او د دي ارزونې اړيکي نيسي.
غښتلتياوی (Strengths)
هغه زيرمي، توانونه شخص يا څانګه چې د هدف يا اهدافو په لاسته راوړلو کې ادارې له پاره ګټور وي لکه اختراعات، د شرکت نوم ، پوه کارکوونکي، مسلکي پوهه، د پيداوار يا خدمتونو بيې، تجربه، په مشتريانو کې ښه نوم او نور.
ضعفونه (Weaknesses)
د ځينو غښتلتياوو نه موجوديت ممکن ضعف وبلل شي يا هغه شخص يا څانګه چې د هدف يا اهدافو په لاسته راوړلو کی ادرای ته خنډ يا جنجال وي ضعف دی لکه بې تجربي او ناپوهه کارکوونکي ناوړه کارکوونکي ناوړه نوم بې ځايه مصارف له طبعي زيرمو لرې والی او نور کيدای شي. ځينې وخت د ادارې غښتلتيا د هغې ضعف هم دی لکه د ول چې لويوالی ا وبی حسابه زيرمی يې غښتلتيا ده، خو دهمدې لويوالي له کبله دولت بدلون او مشتريانو غوښتنو ته سست ځواب وايي چې په سيالي کې ضعف دي.
فرصتونه ياامکانات (Opportunities)
هغه بهرني حالات او فکتورونه چې اداری سره د هغی هدف يا اهدافو په لاسته راوړلو کی مرسته کوي. دبهرني چاپيريال ارزونه ممکن اداري ته داسې فرصتونه او امکانات راوسپړي چې د ادارې ګټې او پرمختګ له پاره ښه وي. په دي فرصتونو کی ممکن د مشتريانو ضرورتونه ، د نوو ټکنالوژيو راتګ ،نوي قوانين، نوی څانګی يا کارکوونکي ځانګړي تړونونه او نور.
تهديدونه (Threats)
هغه بهرني حالات او فکتورونه چی اداره له خپلو اهدافو لاسته راوړلو څخه وروسته پاتې کوي، بدليدونکي بهرنی چاپيريال هم اداری ته تهديد دی، په دی تهديدونو کی د نوو سيالانو راتګ، بدليدونکي قوانين، نوو مالياتو امکانات، د مشتريانو بدليدونکی توقعات او هيلی نړيوالتوب او نور راتلای شي. د SWOT ارزونه د اداری زيرمي او توانونه د چاپيريال له فرصتونو او امکاناتو سره برابروي، نو له دي کبله دا ارزونه د ستراتيژی په جوړولو کی او خوښولو کی کليدي ده. لاندينی شکل د چاپيريال او د دی ارزونی اړيکي نيسي. نتيجه ګيري ستراتيژي يعنې څه، له ستراتيژي مقصد اوږدمهاله اهداف ټاکل او هغوی ته درسيدو تشريحي تګلاره او پلان دی. ستراتيژی هغه تګلاره ده چې موږ يې د اهدافو په لور طی کوو هره اداره بايدپه دې پوه شي چې څه غواړي، دڅه په لټه کې دی، او څه چې لاسته راوړي او څه غواړي دواړه يو دي، او څرنګه به د پيداوارو، خدماتو، مشتريانو له لارې خپلو اهدافو په لور حرکت کوي. ستراتيژيک مديريت مديرانو ته دا واک ورکوي چې خپل اوږدمهاله اهداف وپيژني، د کار چاپيريال  ارزيابي کړي، دخپلې ادارې جوړښت او زيرمې وڅيړې او دوخت له تيريدو سره د اهدافو لاسته راوړلو له پاره د ادارې په کار او فعاليت کې اړونده بدلونونه راولي. له ستراتيژيک مديريت هدف د بيرون کتلو، د ننه کتلو او وړاندې کتلو مثال لري. له بهر کتلو هدف د خپلې ادارې له چوکاټه بيرون د مناسبو اهدافو ټاکلو،سهمينو يا مشترکينو پيژندلو او دبدلون له پاره د اتفاق پيداکولو له پاره کتل دي.داخل کتلو هدف د پرسونل، مالي او مهمو منابعو مديريت له پاره دخپل سيستم يا ادارې داخلي جوړښت انتقادي ارزيابي او دموجوده خلاوو يا ضعفونو له منځه وړل دي، او په پای کې له وړاندې کتلو هدف د ستراتيژي جوړښت او منابعو يوځای کولو له لارې ټاکلي اهداف  په داسې حال کې چې خپل پرمختګ په دوامداره توګه و څارئ او داړتيا وړ بدلونونه په کې راولئ. د ستراتيژيک مديريت بيرون ـــ داخل او وړاندې کتل له تاسې سره مرسته کوي چې ځان له پاره يو ليد او ستراتيژي تياره کړئ او وکولای شئ چې اړونده اهدافو ته په دوامداره توګه په اوږد مهال کې پرمختګ ورکړئ. ومن الله التوفيق
وټه پور ولسوالۍ
وټه پور ولسوالۍ د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۸،۷۷۸ وگړو ته رسېږي.
دغه ولسوالي د مرکز اسعداباد شمال ته پرته ده، چې د پېچ درې سيند په دوه برخو ويشلې، ۴۹ لوی او واړه کلي لري، نفوس يې شاوخوا ۲۸۵۹۵ تنه ښودل شوی، د ماڼوگي ولسوالۍ او د نورستان د مرکزي ولسوالۍ وانټ وايگل او مرکز اسعداباد سره سرحدونه لري. د مناگي برېښنا کوټ بند، چې اوس منظور شوى، د پېچ درې پر سيند په همدې ولسوالۍ کې جوړېږي ، چې دوه نيم ميگاواټه برېښنا به توليدوي ، خلک يې په کرنه او مالدارۍ بوخت دي.
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
فلس لرونکی چرچرک
توصيف
فلس لرونکی چرچرکان شپېيني ژوي دي چې اوږدوالی یې ۴ - ۱۳ میلیمتره دي او نسواري دنگ لري. بدن یې د کوچنيو فلوسو لخوا پوښ شوي دي. د فلس لرونکی چرچرک ښځينه هېڅ وزرونه نه لري. وروستي پښې یې قوي دي او د ټوپ وهلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نارينه لکه ټولو سموزروالو حشراتو غوندی د ښځينو د جلبولو (جذب کولو) لپاره ځانگړي ږغ (آواز) جوړوي. که چې هم نوموړي ژوي پر ونو باندي ژوند کوي خو د دي ژوي څو ډوله پر مځکه کې هم ژوند کوي.فلس لرونکی چرچرکان ټول څېز خوړونکی ژوي دي. وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
کارل چاپېک
وېشنيزه: چېکي ليکوالان
مالک بدري
ارواپوه مالک بابېکېر بدري د اسلامي نړۍ نوموتې څېره ده، چې په ۱۹۲۴ز کال په سوډان کې زېږېدلې دى. د لسانس دوره يې په ارواپوهنې کې د بېروت له امريکني پوهنتون څخه په عالي درجه پاى او د ماسټرۍ دوره هم هورې سرته رسولې.
دارنگه يې په همدې مسلک کې د دوکتورا مرحله د انگلستان په (Leicester) پوهنتون کې سرته ورسوله.
او د دوکتورا څخه وراخوا (Post Doctoral research) يې د ساپوهنې په څانگه کې د لندن له (middesex) له پوهنتون څخه ترلاسه کړه.
مالک بدري د ساپوهنې په ښوونه کې زياته تجربه لري، دارنگه څېړنې او اروايي ناروغانو په درملنه کې زيات کار کړې.
د ښوونې او درملنې زياتره وخت يې په دې پوهنتونو او ورغتونونو کې تېر کړې لکه: د بېروت امريکايي پوهنتون، د اردن پوهنتون، د ام درمان اسلامي پوهنتون (سوډان)، او د خرطوم پوهنتون (سوډان). دارنگه د يې د سوډان په پلازمېنه او د رياض په مرکزي روغتون کې د عصبي گډوډيو (Nerrous desorders) په کتنځي کې کار کړې.
او د رياض په پوهنتون کې د ارواپوهنې د کتنځي بنسټ اېښودونکې او چلوونکې هم پاتې شوې دى.
پروفېسور بدري د نړېوالو مسلکي ټولنولکه د سوډان د مسلمانو ټولنيزو ساينسپوهانو ټولنه، او د برتانيۍ د سلوکي روا ناروغ درملنې (Behaviour Psychotherapy) ټولنه...
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:مسلمان ساپوهان وېشنيزه:افريقايي فيلسوفان وېشنيزه:مسلمان پوه اندي وېشنيزه:فيلسوفان
ياروسلاف سېفرت
ياروسلاف سېفرت (په چېکي: Jaroslav_Seifert)د چکوسلواکيا ملک الشعراء گڼل کېده، چې په ادبياتو کې يې د نوبل جايزه هم اخيستې ده. نوموړى د شاعرۍ تر څنگ خبريال هم و. په ١٩٢٠ز کال کې سېفرت د يوې کمونيستي مهالنۍ خپرونې اډيټېر و، خو د لسيزې په پاى کې نوموړى د خپلو افکارو له لامله دې گوند څخه وايستل شو. په هغه وخت کې نوموړى د هنر په برخه کې په چک کې زيات مشهور و، په ځانگړي توگه د اوانگار هنر. تر ١٩٤٩ز کاله پورې نوموړي د سوشيل ډيموکراتيکو پلويانو ورځپاڼو او مجلو ته ليکنې کولې، وروسته يې يوازې شاعرۍ ته مخه کړه. دی ډېر پياوړى شاعر و، د ده هنر ډېر خلک حيران کړي ول. د ده ځينې ټولگې (بلبل په خوارۍ سندره بولي ١٩٢٦ز)، (څراغونه مړه کړه ١٩٣٨ز)، (گلورينه خولۍ ١٩٤٥ز)، (مور ١٩٥٤ز)، (د نړۍ ټولې ښکلاوې ١٩٨١) نومېږي. نوموړي ته د نوبل جايزه په ١٩٨٤ز ورکړل شوه.
وېشنيزه: چېکي ليکوالان وېشنيزه:لیکوالان وېشنيزه:شاعران وېشنيزه:خبریالان وېشنيزه:د نوبل گټونکي وېشنيزه:هنرمندان
توماس پېن
توماس پېن (د ۱۷۳۷کال فبرورۍ۹ـ ۱۸۰۹ کال جون ۸) په انګلستان کې زېږېدلی یو امریکایي سیاسي فعال، فیلسوف، سیاسي تیوریسن او انقلابي و. هغه د امریکا د انقلاب په پیل کې په ۱۷۷۶ز کال کې د سلیم عقل (Common Sense) او په ۱۷۷۶-۱۷۸۳ ز کلونو کې د امریکايي کړکېچ (The American Crisis) په نامه دوه تر ټولو اغېزناکې مقالې ولیکلې او په ۱۷۷۶ز کال کې يې وطنپالو ته په الهام ورکولو سره مرسته وکړه څو له سترې بریټانیې خپلواکي واخلي. د هغه په اندونو کې د روښنايي پېر د انتقالي بشري حقونو هیلې منعکسې شوې وې.
پېن د نورفالک ایالت په تېټفورډ سیمه کې وزېږېد او په ۱۷۷۴ز کال کې يې د بنجامین فرنکلین په مرسته بریټانوي امریکايي مستعمرو ته کډه وکړه او کله چې امریکا ته ورسېد، د هغه هېواد په انقلاب کې يې برخه واخیسته. نږدې هر پاڅونوال د هغه د سلیم عقل ۴۷ پاڼه ییزه مقاله لوستې یا اورېدلې وه او دا د امریکا تر ټولو ډېر پلورل شوی کتاب هم ګڼل کېده. په دې لیکنه کې له لويې بریټانیې څخه د خپلواکۍ اخیستو لپاره د پاڅون غوښتنې شننې شوې دي. د امریکايي کړکېچ کتاب یې بیا د انقلاب پلوه مقالو لړۍ وه. پېن تر ۱۷۹۰ز کال پورې په فرانسه کې و اوسېدلو او د فرانسې په انقلاب کې په ژوره توګه ښکېل و. هغه په ۱۷۹۱ز کال کې د انسان حقونه (Rights of Man) کتاب ولیکه چې په هغه کې د منتقدینو پر وړاندې د فرانسې انقلاب دفاع یې کړې وه. په انګریزالاصله ایرلنډي محافظه کار لیکوال اېډمونډ بروک د بریدونو له امله، په ۱۷۹۲ز کال کې په غایبانه توګه د بلواګرۍ په تور په جرم محکوم شو.
د ځوان ویلیام پیټ بريټانوي حکومت اندېښنه درلوده هسې نه چې د فرانسې انقلاب بریټانیا کې خپور شي، نو ځکه يې د هغو اثارو پر ضد مبارزه پیل کړه چې د سختدریځه فلسفو څخه يې ملاتړ کولو. د پېن هغه اثار چې د حکومت راپرځولو لپاره يې د خلکو د حق لپاره غږ پورته کاوه، په نښه شول او په دې ډول د ۱۷۹۲ ز کال په لومړیو کې د هغه د نیول کېدو حکم هم صادر شو. پېن په سپټمبر میاشت کې فرانسې ته وتښتېد او هلته يې د دې سربېره چې په فرانسوي ژبه خبرې نشو کولای، په چټکه توګه د فرانسې ملي کنوانسیون ته وټاکل شو. د فرانسې ژیروندینس ګوند دی خپل متحد وباله؛ په پایله کې، د موناژناغدز Montagnards ګوند په ځانګړې توګه مکسمیلیان روبیسپییر Maximilien Robespierre دښمن وباله.
د ۱۷۹۳ز کال په ډېسمبر میاشت کې، پېن ونیول شو او په پاریس کې د لوګزامبورګ زندان ته یوړل شو. په زندان کې هغه د دلیل پېر (The Age of Reason) (۱۷۹۳-۱۷۹۴) په کتاب باندې کار ته دوام ورکړ. جېمز مونرو چې وروسته د امریکا متحده ایالاتو ولسمشر شو او له خپلو ډيپلوماټیکو اړیکو څخه یې ګټه واخیسته او د ۱۷۹۴ز کال په نوامبر په میاشت کې يې پېن له زندان څخه راووېست. پېن د خپلو لیکنو او پر خپلو پخوانیو متحدینو د برید له امله چې فکر یې کولو خیانت يې ورسره کړی، ډېر مشهور شو. د دلیل پېر کتاب او نورو لیکنو يې د خدای باورۍ لپاره غږ پورته کړ، دلیل خپلواک فکر ته يې وده ورکړه او په ټوله کې يې د دینونو او په ځانګړې توګه مسیحي ډکټورین د بنسټیز کولو پر ضد جروبحث وکړ. په ۱۷۹۶ز کال کې هغه جورج واشنګټن ته یو تند پرانیستی لیک خپور کړ او هغه يې یو بې کفایته جنرال او ریاکار شخص بللی ؤ. هغه په ۱۷۹۷ز کال کې د کرنیز عدالت (Agrarian Justice) کتاب خپور کړ او په هغې کې د ملکیت پر اصل یې بحث کړی و او د ځمکې پر څښتنانو د میراث د یو ځلي مالیې له لارې يې د حداقل ډاډمن عاید مفهوم په اړه لیکلي وو. په ۱۸۰۲ز کال کې هغه د امریکا متحده ایالاتو ته راستون شو او د ۱۸۰۹ز کال د جون میاشتې په ۸ نېټه مړ شو. یوازې شپږ تنه يې مړي ته راغلي وو او د مسیحیت د ریشخندولو او د ولس پر مشرانو د بریدونو له امله خلکو مخ ترې اړولی و.
ماشومتوب، ځواني او زده کړې
توماس پېن د ۱۷۳۶ز کال د جنورۍ میاشتې په ۲۹ نېټه (یا د ۱۷۳۷کال د فبرورۍ میاشتې په ۹ نېټه)، د انګلستان د نورفاک ایالت په تیټفورډ سیمه کې زېږېدلی دی. د پلار نوم يې جوزېف پېن و. هغه یو بزګر و او ښځينه واسکټ جوړونکی و. د مور نوم يې فرانیس (نې کاک) پېن و. جوزېف یو کوېکر عیسوی او فرانسیس یوه انګلیکان عیسوۍ وه. د هغو ادعاوو سربېره چې وايي توماس په ۱۷۷۴ز کال کې امریکا ته له کډه کېدو سره سم د خپلې کورنۍ د نوم سپېلېنګ بدل کړی دی. هغه په ۱۷۶۹ز کال کې کله چې د سسیکس ایالت په لیویس سیمه کې و هم د "پېن" نوم کارولو.
پېن د تیټفورډ ګرامر ښوونځي (۱۷۴۴-۱۷۴۹) لوستی دی، په داسې حال کې کله چې زده کړه جبري نه وه. په ۱۳ کلنۍ کې له خپل پلار سره شاګرد شو. له شاګردۍ وروسته، پېن په ۱۹ کلنۍ کې مخکې له دې چې په ۱۷۵۹ ز کال کې بريټانیا ته راستون شي، په بېړېو کې  یې د اجیر په توګه کار وکړ. هلته د ښځینه واسکټ جوړولو استاد شو او کېنټ ښار په ساندوېچ سیمه کې یې یو دوکان جوړ کړ.
پېن د ۱۷۵۹ز کال د سپټمبر میاشتې په  نېټه له ماري لامبېرټ سره واده وکړ. لږ وروسته يې کاروبار هم سقوط وکړ. ماري حامله شوه او دوی مارګېټ ته ولاړل. د ماشوم زوکړه وړاندې له وخته وه چې په پایله کې مور او ماشوم دواړه مړه شول.
د ۱۷۶۱ ز کال په جولای میاشت کې، پېن تیټفورډ ته راستون شو او هلته يې د اضافه بست مامور په توګه کار کاوه. د ۱۷۶۲ ز کال په ډېسمبر میاشت کې هغه د لینکلن شایر ښار د ګرانتام سیمې د مالیاتو مامور وټاکل شو؛ د ۱۷۶۴ز کال د اګسټ په میاشت کې د همدې ښار الفورډ سیمې ته تبدیل شو او کلنی معاش يې ۵۰ پونډه و. د ۱۷۶۵ز کال د اګسټ میاشتې په ۲۷ نېټه هغه د مالیاتو ماموریت له دندې منفک شو او دلیل يې هم د هغو توکو د تفتیش کېدو راپور ورکول و چې په اصل کې ده تفتیش کړي نه وو. د ۱۷۶۶ ز کال د جولای په ۳۱ نېټه هغه د مالیاتو بورډ څخه د بیا ځلي ټاکلو غوښتنه وکړه او په بله ورځ يې ورته وویل کله خالي بست پیدا شو نو مقرر يې. بست ته د تمې پر مهال يې، د ښځینه واسکټ جوړولو کار کاوه. په ۱۷۶۷ز کال کې هغه ته د کارنوېل ښار په ګرام پونډ سیمه کې یوه دنده ورکړل شوه. وروسته هغه دغه دنده پرېښوده او په لندن کې د ښوونځي ښوونکی شو.
د ۱۷۶۸ز کال د فبرورۍ میاشتې په  نېټه، هغه د سسیکس ښار په لویس سیمه کې مقرر شو. د ۱۷مې پېړۍ د انقلابي لسیزو راهیسې لویس په دودیزه توګه د سلطنت خلاف او جمهوریت پلوی دی. هغه د سموېل اولیف او ایستر اولیف د ۱۵مې پېړۍ د تمباکو دوکان پر سر په یوه کور کې اوسېده.
پېن په لویس کې د اوسېدو پر مهال لومړی په مدني مسلو کې ځان ښکېل کړ. هغه په ټاون بوک کې د لیټ محکمې د یوه غړي په توګه راڅرګند شو. لیټ محکمې د دې ښار اداري چارې پرمخ بیولې. هغه همدا ډول د خپلې سیمې د انګلیکان کلیسا د چارو سمبالوونکې ډلې غړی و چې مالیات او عشر به یې راټولول او بیا به یې په بېوزلو وګړو وېشل. د ۱۷۷۱ ز کال د مارچ په ۲۶ نېټه په ۳۴ کلنۍ کې پېن له الیزابیت اولیف سره واده وکړ. الیزابیت د پېن د مړه شوي کورڅښتن لور وه چې د بقالۍ او تمباکو کاروبار يې کولو. وروسته پېن هم دغه کار شروع کړ.