cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بشروي نسجونه
(٩) شکل) Stratifide Epithelial: ٤-م،١٢). داپيتيل نسجونو ډلبندي Classification of Epithel .T ددي نسجونوپه ډلبندۍ کې بيلا بيلي ځانګړتياوي ليدل کيږي يعني نوموړي نسجونه ددندي شکل ،طبقواوهمدارنګه دځانګړو جوړښتونوپه نظرکې نيولوسره په مختلفوډولونو ويشل کيږي. الف - ددندوله نظره داپيتيل نسجونوډ لبندي ١- پوښونکي اپيتيل نسجونه Lining Epithelum T :نوموړي اپيتيل نسجونه دبدن خارجي سطحه اودداخلي خاليګاووسطحه پوښي. ٢- غدوي اپيتيل نسجونه Glandular Epithelium T :ددي اپيتيل نسجونو حجري مختلف مواد افرازوي. ب – دشکل له نظره داپيتيل نسجونوډ لبندي :دحجرودشکل دتثبيت لپاره دحجرولوړوالي ديواړخ څخه په نظرکې نيول کيږي داپيتيل حجراتولوړوالي له استواني څخه تر خشت فرشي پوري توپير کوي په دي ډول چې ١- هغه اپيتيل حجرات چې هوار دي اوپيړوالي يي کم دي دخشت فرشي Squamus په نوم ياديږي.
(١٠)شکل: Simple Squamous(٤-م،١٣). ٢- هغه اپيتيل حجرات چې سوراوپيړوالي يي سره برابر وي دمکعبي Cuboidal په نوم ياديږي.
(١١)شکل: Cuboidal(٤-م،١٢). ٣- که چيري داپيتيل حجراتو لوړوالي دسورڅخه زيات وي داستوانه ئي Columnar په نوم ياديږي پورته ذکرشوي داپيتيل ډولونه له پورته څخه څوضلعي ښکاري.
(١٢)شکل: Simple Columna(٤-م،١١). ج- دطبقوله نظره داپيتيل نسجونو ډلبندي : که چيري داپيتيل نسج حجرات يودبل په خواکې واقع شي اوډله جوړ ه کړي نودساده اپيتيل Simple Epithelium په نوم ياديږي. اوکه يودبل په مخ يايودبل په سرواقع وي اوطبقي ئي جوړې کړې وي نودڅوطبقوي اپيتيل Stratified Epithel په نوم ياديږ ي. د- دجوړښت له نظره داپيتيل نسجونو ډلبندي : اپيتيل نسج دځانګروجوړښتونو په سبب په دي ډول ډلبندى شوي دي لکه دکيراتين احدابواوداسي نورو جوړښتونو لرونکي وي دپورته ذکر شووټکوپه نظرکې نيولوسره اپيتيل نسجونه په لاندي ډول ډلبندى شوي دي. ١- ساده يوطبقوي بشروي نسجونه Simple Epithelium:په دغه ډول نسجونوکې لاندي برخي شاملي دې.
(١٣)شکل: Simple Epithelium(٤-م١٢). الف:-ساده خشت فرشي بشروي نسجونهSimple Squmus Epithelium ددي نسجونوحجرات هموار اوپراخه دې چى هستي يي دحجري په پيړه يامنځنۍ برخه کي ځاى لرې چي ددي حجراتوڅخه موادکولاي شې په اسانۍ سره تيرشې نوموړې نسجونه زياتره وخت په هغوغړوکي ليدل کيږي چي له ديوال څخه يي دموادوبدلون صورت نيسي اودغه نسج په مختلفوغړوکي په مختلفونومونوباندي ياديږې. ١- دشعريه رګونو په ديوال کي دEndothelium په نوم ياديږي. لکه دويني اونسجونوترمنځ راکړه ورکړه دهمدي لاري څخه صورت نيسې. ٢- هغه بشروې نسجونه چي دبدن داخلې سطح پوښوي دMesothelium په نوم ياديږې. لکه دپلورا،اوپريتوان اودپريکارديوم تړلى خاليګاوى. ٣-په هوايې کڅوړوکي ددي نسجونو له لاري دويني اوهوا ترمنځ دګازاتوراکړه ورکړه صورت نيسې. ب - ساده مکعبې بشروې نسجونهSimple Cuboidal Epithelium:-حجري يي مکعبې شکله دې اودپښتورګوپه کانالونوکي ليدل کيږې ددي حجراتوهستي ګردي اومرکزې موقيعيت لرې اوپه لاندي غړوکي ليدل کيږې لکه: تخمدان ،تايرايدغده،Someglandes کي ليدل کيږي. ج- ساده استوانوي بشروي نسجونه Simple Columnar Epithelium: ددي نسجونودحجراتولوړوالي نسبت سورته زيات دي ،هسته يي په قاعدوي سطحه کي واقع ده چي دوظيفوي اوجوړښتي ځانګړتياؤله کبله په لا ندي ډولونوسره ليدل کيږي. ١- ساده افرازوونکي بشروي نسجونه Secratory Simple Epitheliu: دااپيتيل مخاط افرازوي لکه دمعدي دسطحي اپيتيل. ٢- ساده جذبوونکي استوانوي بشروي نسجونه Absorptive Simple Clumnar Epithelium :- دااپيتيل دموادودجذب دنده په غاړه لري لکه دکولمودسطحي اپيتيل .دجذب کوونکواپيتيل حجراتوپه ازاده سطحه کي يوزيات شميرمايکروويلي ليدل کيږي. ٣- ساده احداب لرونکي استوانوي بشروي نسجونه Ciliated Sample Clumnar Epithelium:- ددې ډول اپيتيل په ازاده سطحه کې سليا يا ويښته ډوله جوړښتونه ليدل کيږي چې دډول ډول زراتوپه انتقال کې مهمه دنده سرته رسوي اوپه تنفسي لاروکې په زياته پيمانه ليدل کيږي. ٤- رنگه بشروى نسجونه Pigmented Epithelium : ددي ډول اپيتيل نسجونو په حجراتوکې رنګه مواد ليدل کيږي چې ښه مثال يي دسترګوپه شبکيه کې ليدل کيږي. ٥- عصبى بشروى نسجونه Neuro Epithelium : ځينواستوانوي اپيتيل حجرو دحواسي آخذو په حيث دشکل تغيرکړي دي  لکه د ذائقي حجري په ژبه کې او دبويولو حجري په پزه کې .( ١- م م، ١٠١_١٠٨). څوطبقوي بشروى نسجونه Stratifid Epithelium دا اپيتيل نسجونه ديو شمير حجروي طبقو څخه جوړ شوي دي چې بيلابيل ډولونه يي دحجرو دشکل له مخې نومول کيږي.
(١٤)شکل: Stratifid Epithelium (٤-م،١٢). الف- خشت فرشى څو طبقوي بشروى نسجونه Squamous Stratified Epithelium: ددې ډول اپيتيل دسطحې حجري همواره منظره لري چې د ژورو طبقو حجري  يي استوانوي اومکعبي منظره لري. ب- څوطبقوي مکعبي بشروى نسجونه Stratified Cuboidl Epithelium :- دا ډول اپيتيل ځينې ددوه طبقوي مکعبي حجرو څخه جوړ شوي دي ددې اپيتيل ښه مثال دخولو دغدو څخه عبارت دي. ج- استوانوي څوطبقوى نسجونه Stratified Columnar Epithelium : دانسجونه زياتره د دريو ياڅلورو حجروي طبقو څخه جوړ شوي دي. ددې اپيتيل سطحي حجرې استوانوي خوڅرنګه چې دلاندي طبقو حجري يي دفشار لاندي دي نو ځکه مکعبي يا څو ضلعي شو ي دي چې  ښه مثال يي دسترګو  په منظمه  کې ليدل کيږي. دبشروي نسجونو ځانګري ډولونه Special Tyes Of Ep پدې نسجونوکې هغه اپيتيل شامل دي چې دخپلو جوړ ښتي اووظيفوي خواصو دنظره په پورته يادشوو ګروپونوکې ندي شامل او په لاندي ډولونوسره دي. الف –درواغجن څوطبقوي بشروي نسجونه Pseudostratified Epithelium څرنګه چې نوموړي بشروي نسجونه په اصل کې يوطبقوي دي يعني ټول حجرات يي دقاعدوي غشاء سره په اړيکه کې دي خو ښکاره څوطبقوي ښکاري نوځکه ددرواغجن څو طبقوي اپيتيليوم په نوم ياديږي. نوموړي اپيتيل ديوي طبقي حجراتو څخه جوړ شوي دي خو څرنګه چې دځينو حجراتو لوړوالي يي زيات اودځينو حجراتو لوړوالي يي کم دي او په قاعدو ي برخه کې پاتې کيږي  نو ځکه يي هستې  په مختلفو سطحو کې واقع دي  او دڅو طبقوي اپيتيل منظره غوره  کوي. هغه حجرات چې په دې اپيتيل کې شامل دي په دې ډول دي ١- سليالرونکي حجرات Ciliated Cells : استوانوي احداب لرونکي حجرات دي  چې ذرات  يي بيرون ته شوي و ي. ٢- لومړني حجرات Stem Cells: کوچيني حجرات دي چې دلويو حجراتو په لاندني برخه کې  واقع دي او سطحې  ته نه رسيږي بلکه  په زخيرو ي حجراتو کې نوي حجرات  توليدوي. ٣- ګوبليټ سيلز Goblet Cells) (نوموړي حجرات په تنفسي لارو کې ليدل کيږي چې مخاط افرازوي مخاطي افرازات يوډول سرښناک ،لزجي او ټينګه مايع ده چې ديوي ورقې په شکل دتنفسي لارې سطحه پوښي له يوې خوا تنفسي هوا نمجنه کوي او بل ګرد جذبوي. ب- بدليدونکي يا نقل کوونکي بشروي نسجونه Transitional Epithelium : نوموړي اپيتيل نسجونه له دې کبله نقل کوونکي اپيتيل بلل کيږي چې طبقي يي دغړو برابر بدلون کوي يعني کله يو طبقوي او کله څو طبقوي کيږي. ددې نسج دحــــــــــجراتو شکل هم له هموارڅخه تر ګرد يا دايروي مکعـبي پورې توپيرکو ي څرنګه چې دا اپيتيل په بولي لارو کې ليدل کيږي نو ځکه د Urothelium په نوم ياديږي. کله چې مثانه له متيازو څخه ډکه شي نو دفشار د زياتوالي له امله پراخيږي ، سطحي حجرات يي همواريږي اود لاندنيو طبقو حجرات پوښوي خو کله چې مثانه خالي شي نو داخلي فشار يي له منځه ځي اود دويم ځل لپاره په څوطبقوي اپيتيل باندي بدليږي او حجرات ئي دايرو ي منظره ځانته نيسي. ج- Syncytium Epithelium : په دي ډول  اپيتيل کې دحجراتو ترمنځ سرحد نه ليدل کيږي اودا ډول  اپيتيل نسجونه په  پلاسنتا کې  ليدل کيږي.
دبشروي نسجونو دندي برسيره پر دي چې اپيتيل نسجونه دبدن سطحه او نوري خاليګاوي پوښوي ځينې نورې دند ې هم په غاړه لري چې تري په لاندي ډول يادونه کيږي. ١- ساتنه Protection اپيتيل نسج مربوطه غړي له فزيکي ،کيمياوي ،بيوشميکي اونورو عواملو له اغيزو څخه ساتي دمثال په ډول پوستکي چې کيراتين لري بدن ته داوبو اوکيمياوي موادو له نفوذ او دبکترياله حملي او ننوتلو څخه اوهمدارنګه دبدن له وچيدو څخه مخنوي کوي. ٢- دموادو انتقال Transport : داپيتيل په سطحه ځينې وړي ذري  لکه افرازي  مواد ، مخاطي مواد چې نوموړي دنده په  خاص ډول داحدابو په واسطه تر سره کيږي لکه په تنفسي او بولي خا ليګاوو کې. ٣- افراز Secretion  : داډول اپيتيل دخپلې سطحې دپوښلو لپاره سريښناکه مواد افرازوي  مثال لکه دمعدي  اپيتيل. ٤- خارجول Excretion داپيتيل ځينې حجرات دوينې ځينې اضافي مواد صافوي اوخارجوي لکه ادرار،خولې،صفراء اوکاربن داي اکسايد چې په پښتورګو، دخولو له غدو څخه دځيګر په واسطه اودسږو په واسطه يي خارجوي. ٥- جذب Absorption : دبدن ځينې حجرات ډول ډول مواد جذبوي دمثال په ډول کولمې چې خوراکي مواد او دپښتورګو حجري اوبه جذبوي. ٦- غوړول Lubrication دبدن په ځينې برخو کې اپيتيل حجرات داسې مواد افرازوي چې دغړو سطحه ښويه ساتى لکه مخاط چې په غټو کولمو کې دموادو نقلول اسانه کوي. مصلي مايع دپريتوان ، پلورا او پريکارديوم صفحو تر منځ چې دغړوښويدل يو پربل آسانه کوي. ٧- دحسيت اخيستل Sensory Reception ځيني اپيتيل حجرات په حواصي غړو کي آخذي جوړوي لکه په پوزه او ژبه کي چي دبو يولو او خوند دمعلو مولو په مقصد په ډيرو نريو ويښتانو يا احدابو مجهز وي اوبيلا بيلي انګيزي دماغ ته انتقالو ي. ٨- ګونادونه Gonads : ځيني حجرات توليدوي چه دبچيو راوړلو قدرت لري لکه ګونادونه چي په تخمدان او خصيو کي ليدل کيږي  ياپه خصيو اوتخمدان کي جنسي حجرات جوړوي. ٩- په Epididymls کې اپيتيل حجرات لاندې دندي په غاړه لري. الف- دله منځه تللو سپرماتوزواو تيرول. ب –داضافي اوبو جذبول. ج- Glyceryl-Phosphoryl Colin Sialicacid افرازوي چې دسپرمونو دپخيدو سبب کېږي. ( ١-م م، ١٠٦_١١١ ). دبشروي نسجونو بدلونونه په ځينې فزيولوژيک اوپتالوژيک حالتونوکې يو ډول اپيتيل په بل ډول اپيتيل بدليږي چې دې پيښې ته Metaplasia وايي. ځينې بيلابيل اپيتيل په څو طبقوي خشت فرشي اپيتيليل باندې بدليږي اوتردي چې کله کله کيراتين هم پکې پيداکيږي لکه دصفراء دکڅوړي استوانوي اپيتيل يادمثانې انتقالي اپيتيل او دبرانشونو ويښته لرونکى اپيتيل چې دميتا پلازيا په نتيجه کې په څوطبقوي خشت فرشي اپيتيل باندي بدليږي. هغه عوامل چې ددي پيښي دمنځ ته راتلو سبب کيږي په لاندي ډول دي (٣-م م، ٥١-٥٢ ). ١- دويټامين (A) دوام داره کموالي. ٢- دوام لرونکي تخريشات. ٣- داخته پړسوب(التهاب) شتون.
پاي اخځليکونه(Refrences) ١- انور،محمدافضل(١٣٨٩ل ل) عمومي هستولوژي ،کابل مطبعه عازم. ٢- صديقي، بري (١٣٩٠ل ل)هستولوژي ،پاکستان عنايت خپرندويه ټولنه. (2004) Inderbir Singh. Human Histology Fifth Edition -3 New Delhi. Gauuras  India                     Edition  4 -2Besic Histology
لړليک ګڼه    سرليک                                                                                        مخ ١- سريزه	١ ٢- بشروي نسجونه Epithelial Tissue	٢ ٣- هغه طبقي چې بشروى نسجونه ورڅخه منشاء اخلي	٣ ٤- دبشروى نسجونو عمومي خواص	٣ ٥- دبشروى انساجوځانګړي جوړښتونه	٧ ٦- داپيتيل حجرودجانبى سطحوجوړښتونه	١٠ ٧- داپيتيل حجرودقاعدوي سطحوجوړښتونه	١٣ ٨- دEpithelial Tissuesډولونه	١٤ ٩- داپيتيل نسجونو ډلبندي Classification of Epithel .T	١٦ ١٠- څوطبقوي بشروى نسجونه Stratifid Epithelium	٢٠ ١١-دبشروي نسجونو ځانګري ډولونه Special Tyes Of Ep	٢١ ١٢-دبشروي نسجونو دندي	٢٣ ١٣-دبشروي نسجونو بدلونونه	٢٤ ١٤-اخځليکونه	٢٥
چای
چای يو مشهور بوټی دی چې جگوالی يې تر درېو مترو پورې رسېږي او تود او مرطوبو ځايو کې شين کېږی. ددې بوټې پاڼې تر شکولو وروسته لمر ته ږدي، پاکوي يې او بيا يې بازارو ته عرضه کوي. د چايو بوټی د تيا شينا نزيس له بوټی څخه چې د تر نستريمياسي په کورنۍ پورې مربوط دی د لومړي ځل لپاره په چين کې رواج شوی دی. چای په خپل ترکيب کې کافين، تيوفيلين، يکسټرين، اگزاليټونه، د پوټاسيم فاسفيټ، ديين، ترای ميټاليل گزانتين او ټانين لري. لږ مقدار چښل يې بدنه وي، خو زيات چښل يې د کافين د مادې په لرلو سره هر چاته په تېر بيا حاملو ښځو ته خطر لري. چای دوه ډوله وي، ترو او شين چای.
د چای نوم
د چای نوم د لومری چینی نوم پښتو ژبي ته راغلۍ دی.د چای نوم چینی ژبه کي tay هم ایل کیگي.
سپین چای
د چای نوي پانۍ چي تر اوسته شین رنگ شوي ندي او فتوسنتز په کي پیل شوۍ ندۍ لمر نه لري ساتي اوبیا هغه اوچوی،سپین چای د نور رنگ چایونه لگ تولید کیگی د دی نظرنه د هغي قیمت جیگ دۍ.سپین چای د چین هیواد کی نورو هیوادو کي دير پیژنده شوی ندی.
شین چای
د اکسیداسیون پروسه دیر زر پیل کیگي چی چای په لويو تابوکي یا هم بخار باندي تودهي.
وېشنيزه:چای
ګوېتا، بوتسوانا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ګوتا چې په انګليسي کېGweta ليکل کيږي د بوټسوانا په مرکزي سیمه کې یو ښار دی، چې په 2000 کې یې 6,653 تنه نفوس درلود، چې 3,244 یې نارینه او 3,409 یې ښځې وې.
سرچینې
وېشنيزه:بوتسوا وېشنيزه:بوتسوانا کلي وېشنيزه:بوتسوانا ښارونه وېشنيزه:بوتسوانا وېشنيزه:ګوېتا ښار
د مينټګمري د بس پرېکون
د مينټګمري بس پرېکون د عامه لېږد نظام په اړوند د الاباما ايالت د مينټګمري د توکميز توپير د تګلارې پر وړاندې ټولنيزه او سياسي اعتراضي مبارزه وه. دا اعتراض په متحده ايالاتو کې د مدني حقوقو د خوځښت لپاره بنسټيزه پېښه وه. دا مبارزه د ۱۹۵۵ز  مال د ديسمبر له پينځمې نېټې پېل شوې وه- د دوشنبې په ورځ کله چې يوه افريقايي الاصله امريکايۍ مېرمن «روسا پارکس» هغه مهال ونيول شوه، کله چې نوموړې  يو سپين پوستي ته د خپلې چوکۍ له پرېښودلو انکار وکړ – او د ۱۹۵۶ز کال د ديسمبر تر شلمې نېټې يې دوام پيدا کړ، کله چې د «ګيل په وړاندې د بروډر» پرېکړه عملي شوه، د دې پرېکړې له امله د متحده ايالاتو د سترې محکمې اعلان وکړ چې د جلا شويو بسونو په اړه د الاباما او مينټګمري قوانين له اساسي قانون سره سمون نه خوري.
مخینه(شالید)
د بس له پرېکون مخکې، د «جيم کرون» قوانينو د مينټګمري په بس لیکو کې توکميز بېلتون حتمي کړی و. د دې جلا والي (توپير) په پايله کې افريقايي الاصله امريکايان د موټر چلوونکو په توګه نه ګومارل کېدل، دې ته اړ کېدل چې د بس په وروستۍ برخه کې کېني او ډېر ځله دوی ته امر کېده چې خپلې چوکۍ سپین پوستو خلکو ته خوشې کړي، سره له دې چې د بسونو د نظام د سپرليو پنځه اويا سلنه یې تور پوستي مسافر وو. ډېرو موټر چلوونکو له خپلو تور پوستو سپرلیو سره له قانون نه په سرغړونې ناسمه چلند کاوه: په افريقايي الاصله امريکايانو بريدونه کېدل، پيسې یې کمې ورکول کېدې او د خپلو کرایو له ورکړې وروسته هم ايسار پرېښودل کېدل.
د بس د پرېکون له پيل يو کال مخکې، سترې محکمې د «د تعليمي ادارې په وړاندې د براون» په قضيه کې د رايو په اتفاق سره پرېکړه وکړه چې په ښوونځيو کې توکميز بېلتون ناقانونه دی. د دې پرېکړې په وړاندې د ژورو سويلي سيمو (د متحده ايالاتو سويلي سیمو ته دا نوم اخستل کېږي) سپین پوستو اوسېدونکو غبرګون «له شور او کرکې» ډک و. د دې پرېکړې د پايلې په توګه د بسونو ډېر سپین پوستي چلوونکي له «سپين تبعه شورا» سره يو ځای شول.
که څه هم دا تر ډېره حده د ملکي حقوقو د خوځښت د پيل په ډول بلل کېږي، خو دا پرېکون هغه مهال پيل شو، کله چې په سويل کې له توکميز تاوتريخوالي نه د «ريسي ټيلر» په څېر ښځو د خونديتابه په موخه د ډېريو تورپوستو ټولنو هلې ځلې پای ته رسېدلې وې. دا پرېکون د مدني حقوقو لپاره په پراخه ايالتي او ملي خوځښت کې هم منځ ته راغی، ان د محکمو په قضيو کې، لکه: د ويرجينيا په وړاندې د مورګن قضيه، له دې مخکې د «باټن روګو بس پرېکون» او د مينټګمري په يو بس کې د خپلې چوکۍ د نه پرېښودلو له امله د «کلاډيټ کولون» نيول کېدلو قضيې.
د ويرجينيا په وړاندې د مورګن پرېکړه
د رنګه خلکو د پرمختګ ملي ټولنې (NAACP) په ۱۹۴۶ز کال کې د «ارين مورګن» په ګډون يو شمېر نورې قضيې منلې او د هغوی د مرافعې غوښتنه يې کړې وه، په همدې قضيو کې دوی په ستره محکمه کې په دې بنسټ بريا تر لاسه کړه چې د ايالتونو تر منځ د بسونو په لیکو کې بېلتون (توپيري چلند چې تور پوستو ته جلا چوکۍ ځانګړې کړای شي) د سوداګرۍ سند نه سرغړونه ده. خو دې بريا يوازې تر هغې اندازې د ايالتي بېلتون د قوانینو مخه ونيوله، تر کومه چې دا قوانين د ايالتونو تر منځ د سوداګرۍ پر سفر عملي کېدل، لکه: د ايالتونو تر منځ د بسونو سفر او له بلې خوا د سويل د بس شرکتونو په سملاسي ډول د خپلو «جيمز کراون» قوانينو په پيل کولو سره د مورګن له حکم نه سرغړونه وکړه. په مينټګمري کې نورې پېښې هم منځ ته راتلې، يوه پېښه يې د ۱۹۵۱ز کال د مۍ په مياشت کې د سپين پوستو مسافرو د برخې د نه خوشې کولو له امله د ناسم چلند پر بنسټ د «ليلي مای براډفورډ» نيول کېدل و، تر دې چې د بس چلوونکي د هغې د لېږد په ټيکټ ناسم تور بدل کړ.
د بيټن روژ بس پرېکون
د ۱۹۵۳ز کال د فبروۍ مياشتې په پنځه ويشتمه نېټه، د لويزيانا، بيټن روژ سيمه ييزې ښاري شورا، له هغې وروسته ۲۲۲ فرمان تصويب کړ، کله چې د دې شورا له خوا د بسونو د کرايو د لوړېدو په غبرګون کې افريقايي الاصله امريکايانو لاريونونه پيل کړل. د دې فرمان له مخې، د توکم پر بنسټ د چوکيو د نيولو شرط له منځه يووړ او د سپين پوستو مسافرو د نه شتون پر مهال يې افريقايي الاصله امريکايانو ته د ښاري بسونو لومړيو برخو ته د داخلېدو اجازه ورکړه، خو بيا هم په افريقايي الاصله امريکايانو شرط اېښودل شوی و ،چې له مخې نه، بلکې د بسونو له شا اړخه بس ته پورته شي. کله چې په لومړي کتار کې د کېناستو له امله د ښار چارواکو د «ريو.ټي.ټی. جيمسن» له نيولو انکار وکړ، نو موټر چلوونکو لاريونونه وکړل. د اعتراض له پيليدو څلور ورځې وروسته، د «لويزيانا» لوی څارنوال او د بيټن روژ پخواني ښاروال «بريډ ايس. ليبلنس» د لويزيانا ايالتي قانون له مخې دا فرمان ناقانونه اعلان کړ. همدې پرېکړې «ريو. جيمسن» يو خوځښت ته اړ کړ چې له تاریخي اړخه باور کېږي، همدا خوځښت د مدني حقوقو د خوځښت د بس لومړی پرېکون دی. دا پرېکون د دې تړون په کېدو سره اته ورځې وروسته پای ته ورسېد چې يواځې دوه مخکيني او وروستي کتارونه به د توکم پر بنسټ په خپل ځای پاتې وي.
د کلاوډيټ کولوين نيول
تورپوستو فعالينو د پنځلس کلن کلاوډيټ کولوين د نيولو پر بنسټ په بسونو کې د بېلتون د قوانينو د ګواښولو په موخه د يوې قضيې پر جوړولو کار پيل کړ، کولوين د مانټوميري په «بوکر ټي. واشنګټن» عالي لېسه کې زده کوونکې وه. د ۱۹۵۵ز کال د مارچ په دويمه نېټه، کله چې هغې يو سپين پوستي ته د خپلې چوکۍ له پرېښودلو انکار وکړ،  د کولوين لاسونه ولچک کړای شول، ونيول شوه او په زور له عامه بس نه  کوزه کړای شوه. په داسې حال کې چې کالوين د (NAACP) د ځوانانو د شورا يوه فعاله غړې وه، په همدې ځای کې روسا پارکس د سلاکارې په توګه کار کاوه. د کالوين حقوقي قضيې د ګيل په وړاندې د براوډر د قضيې بنسټ کېښود، چې په ۱۹۵۶ز کال د ديسمبر په مياشت کې د سترې محکمې له خوا د قانون په جوړېدو سره د مينټګمري د بس پرېکون پای ته ورساوه.
د ايميټي ټيل وژنه؛ د تورن څېړنه او خوشې کول
د ۱۹۵۵ز کال د اګست په مياشت کې، د پارکس له خوا د خپلې چوکۍ له پرېښودلو نه څلور مياشتې مخکې چې د مينټګمري د بس پرېکون لامل وګرځېد، دوه سپين پوستو هر يو «جان ډبليو. ميلام» او «روای براينټ»، د شیکاګو يو اوسېدونکی افريقايي الاصله امريکايي «ايميټي ټيل» وواژه. د هغه د مور په غوښتنه په پرانيستې جنازه کې په ډېر وحشت سره د هغه د وهل شوي بدن انځورونه ډېر زيات خپاره شول، په ځانګړي ډول د «جيټ» په نوم د يوې اونيزې نشريې له خوا، کومه چې په شمال کې د تورپوستو په ټولنو کې زياته خپرېده. بله مياشت کې د هغه په وژنه تورن کسان خوشې شول. په کور دننه او نړيواله کچه د دې پرېکړې په اړوند ډېر پراخه پاڅونونه وشول. د ۱۹۵۶ز کال د جنورۍ په څلور وېشتمه نېته په «لوک» مجله کې يوه مرکه خپره شوه، په کومه کې چې دواړو کسانو منلې وه چې «ټيل» دوی وژلی دی.
شاف هاوزن
شاف هاوزن کانتون په الماني Schaffhausen) د سویس له ولایتونو څخه یو دی. شاف هاوزن ولایت ۴،۱۷۸ کیلومتره مساحت او د ۲۰۱۸م کال د سرشمیرنې له مخی ۳۶،۵۸۷ وګړي لري.
د لودیانو ټولواکمني
لودیان (افغان ټولواکمني) د لودیانو امپراطوري له ۱۴۵۱ تر ۱۵۲۶م کال پورې د هند په نیمه وچه د ۷۵ کلونو په مدت جوړ واکمني وه.
تاریخ
په هند د امیر تیمور له حملې وروسته د لودیانو واکمني منځته راغله, چې وروسته بیا په هند د بابر له حملې سره له منځه لاړه.
ټولواکمنان
وېشنيزه:د پښتنو ټولواکمنیانې وېشنيزه:د لودیانو ټولواکمني
کندهار ولايت
کندهار د هېواد سهيل لوېديځ ته پروت ولايت دى او د افغانستان د لويو تاريخي مرکزونو څخه شمېرل کېږي. کندهار ولايت ټولې ۱۷ ولسوالۍ لري چې عبارت دي له: سپین بولدک، پنجوایي، میوند، ژیړۍ، خاکریز، غورک، نیش، شاه ولي کوټ، میاه نشین، ارغستان، معروف، ښورابک، ریګ، تخته پول، دامان، ارغنداب او ډنډ. د منديگک تاريخي کيندنې د کندهار په ۲۰ کيلو مترۍ کې موقعيت لري، چې د لرغونپېژندنې له مخې د برنج او مفرغ په دورو پورې اړه لري.
په همدې اساس له ميلاده مخکې د ۱۰۰۰ او ۲۰۰۰ کلونو په منځ کې د سند، ايران او بين النهرين گرځندويانو او سېلانيانو دې تاريخي مرکز ته تگ راتگ کاوه. له هرات، باختر او سیستان خڅه کوچيان هم په دې تاريخي لاره تېرېدل. دا حوزه په اوېستا کې د هراوارتي په نامه ياده شوې ده او د اراکوزيا د نوم يادونه هم د همدې ځاى لپاره شوې ده. په لومړيو مرحلو کې دلته کرنيزه زمکې وې. کندهار هغه مهال ډېر شهرت ترلاسه کړ چې په ۱۷۴۷ ز کال کې احمد شاه درانی د افغانستان واکمن ومنل شو او کندهار یې د هېواد د پلازمېنې په توگه وټاکله. د ښار په مرکز کې د مېوند ودانۍ وجود لري، چې په ۱۸۷۱ ز کال جوړه شوې ده. خرقه شريفه له بخارا نه دې ښار ته د احمدشاه بابا په پېر کې راوړل شوې ده. د ميروېس خان نيکه او احمدشاه بابا زيارتونه په همدې ښار کې دي او د کندهار چهل زينه يې د غره په لمنه کې ده چې تاريخي ارزښت لري او د چهل زينې د پاىۍ په برخه کې د بابر شاه ياداښت په ډبره کې کيندل شوې دى. کندهار په ۱۷۰۸ز کال کې ميروېس خان د خپل حکومت د مرکز په توگه وټاکه، هغه په کوکران کې موقعيت درلود چې له اوسني ښار څخه ډېر لرې نه دې. بايد ووايو چې لوى سکندر اراکوزيا په کندهار کې د اسکندري په نوم يوه لويه کلکه پوځي او دفاعي کلا جوړه کړه چې د کندهار عظمت او حېثيت يې لا لوړ کړ.
اداري وېش
د کندهار ولايت د ۴۷۶۷۶ کيلو متره مربع ځمکې په لرلو سره د اداري وېش له مخې په لاندې ډول وېشل شوی دی :
د کندهار اوبه او هوا
کندهار د استوايي اقليم لرونکې دى، سويل خواته يې د شوابک او سري شگې د دښتو موجوديت ددې ولايت ځانگړتياوې صحرايي او نيمه صحرايي ته اړولي دي. په کومو ځايونو کې چې شين غر او کافرجر غرونه موقعيت لري او د ارغنداب سيند يې له کوزنيو سويلي برخو نه تېرېږي، هوا يې معتدله کړې، او د ډنډ، پنجوايي، مېوند، ارغنداب او د شگې ولسوالۍ د ښي او زړه راکښونکي هوا لرونکې دي. پورته يادې شوې ولسوالۍ په پسرلې او اوړي کې ښه مرطوبه هوا لري، ژمې يې نسبتا معتدل او اوړې يې تود وي. د اوړي په تودو مياشتو کې د تودوخې لوړه درجه ۳۰ سانتي گرېډه او منځنۍ درجه يې ۱۹سانتي گرېډه او د تودوخې تيټه درجه يې ۵ سانټي گرېډو ته راښکته کېږي. د کلني اورښت اندازه يې له ۲۰۰-۳۰۰ ملي مترو پورې ټاکل شوې. خو په شگلنو سيمو کې له ۸۰ ملي مترو څخه کم وي.
خرقه شريفه
وروسته له هغه چي خرقه شريفه کندهار ته راوړل سوه، د يو څه پر غاړه واخيست، خو کله چي مودې لپاره د هغې چوپړ په خپله علي حضرت احمدشاه بابا د افغاني امپراتورۍ د لوېديځو د کال ۱۱۸۳ په لومړيو کي علي حضرت احمدشاه بابا ولايتونو د سمبالولو لپاره لښکر برابر کړ او خپله تلى، نو يې د خرقې شريفي د متولي د مقررۍ په هکله فرمان صادر کړ. د نوموړي فرمان پر بنسټ حاجي مولوي عبدالحق د حاجي ملا شکر زوى او د حاجي ملا زلال لمسى په خټه يعقوبزى چي په الکوزي ټبر پوري تړاو لري، د دولت د غړو په رايو او تصويب سره د خرقې شريفي و چوپړ او تولا ته وټاکل سو.
د نوموړي فرمان چي پر ۲۶ مه د دهي (محرم الحرام) د کال ۱۳۸۳ س ل صادر سو په يوه برخه کي راغلي دي: "خرقه شريفه په هغه بکس کي چي ده، بايد په هغه ډول وساتل سي او خلک چي يې زيارت کوي نو به د هغه بکس زيارت کوي او بکس به پرته د پاچا له حکم څخه نه خلاصيږي." د نوموړي فرمان څخه په ښکاره توگه څرگنديږي چي علي حضرت احمدشاه د هيواد د اسلامي او تاريخي ارزښتونو سره په زياته کچه مينه درلوده او هغه بابا به يې په سمه توگه ساتل، د نوموړي فرمان اوصول تر اوسه يعني ۱۴۲۵ س ل پوري پر خپل ځاى پاته دى، چي تقريباً ۲۴۲ کلن تاريخ لري او اوس هم د خرقې شريفي د بکس خلاصول او يا را ايستل د وخت د واکمن په حکم سره شوني دي. (هغه وخت چي را ايستل يې اړين وبلل سي)
د خرقې شريفي د ساتلو آداب :
د خرقې شريفي پخوانيو متوليانو په نورو ښارونو کي داسي عادت درلود چي د جمعې په ورځو، اختر په ورځو او ځينو مصائبو په پېښېدو سره به يې د خرقې شريفي د زيارت دروازه خلاصوله او کله کله خو به يې د بکس سر هم خلاصاوه او يا خو به يې د بکس څخه را ايستل، او ځيني وختونه خو به د يو ښار څخه و بل ته وړل کېده. په وړاندي کله چي دا ستر امانت د علي حضرت احمدشاه بابا د بلخ په توابعو کي خپل نور وځلاوه، زيارت کوونکو د پخوانيو متوليانو د عادت پر بنسټ خرقه شريفه به يې مسح کول او د ځينو لويانو، مشرانو او چارواکو په غوښتنه خو به د بکس سر هم ورته خلاصېدى.
نوموړي د خرقې شريفي د راوړلو له نېټې څخه و کندهار ته د هغې چوپړ او تولا ته ولاړ و، د خرقې شريفي د ساتلو د آدابو پر ځاى کولو په منظور په فرمان کي پر دې ټينگار سوى دى چي په عادي ورځو کي دي د کوټې دروازه نه خلاصيږي او يوازي د جمعې او اخترونو په ورځو کي دي خلاصه وي. دا هغه اوصول دي چي تر اوسه په درنښت مراعتيږي، يعني ټولو پاچاهانو او واکمنو منلي دي. د ملت بابا علي حضرت محمد ظاهر شاه هم د خپلي واکمنۍ په دوره کي د خرقې شريفي زيارت ته راتلى او د زيارت د رغولو او د خرقې شريفي په ښه توگه ساتلو کي يې ځانگړې پاملرنه کول او لازمي لارښووني يې د موضوع په هکله ولايتي چارواکو ته کولې.
د خرقې شريفي د زيارت کولو ورځ لکه څنگه چي مخکي هم اشاره وسوه، اوس هم په همهغه ډول ده، يعني د زيارت کولو ورځ د جمعې ورځ ده په دې ورځ باندي د زيارت دروازه د زيارت کوونکو پر مخ خلاصه وي. پر کندهار سربېره د هيواد د گوټ گوټ څخه او همدا راز د يو زيات شمېر اسلامي هيوادونو څخه زموږ نور مسلمانان مبارکي خرقې ته راځي او ځان ته يې دrوروڼه هم د خاتم النبيين حضرت محمد مصطفى  زيارت کولو وياړ په برخه کوي.
د تېمورشاه عصر :
کله چي علي حضرت احمدشاه بابا په کال ۱۱۸۳ س ل د افغاني امپراتورۍ د سمون او پراخوالي لپاره د هيواد لوېديځو ولايتونو (هرات، مشهد او نيشابور) ته په سفر تلى، دا تکل يې درلود چي د خرقې شريفي د زيارت لپاره يو ښه او مناسب ځاى د هغه وخت په عصري بنايي باندي جوړ کړي، د سفر څخه د راستنېدو وروسته د سختي ناروغۍ له وجي چي ورپېښه وه په دې ونه توانېدى چي د خرقې شريفي لپاره زيارت ځاى جوړ کړي. همدا ناروغي وه چي د ده د هيلو پايله سوه، او د افغان ولس په تاريخ کي د هغه ځلانده ستوري لوېدنه وه چي موږ او زموږ تاريخ به تل په وياړي. وروسته له هغه چي د۱۱۸۶ س ل کال د خداى تعالى (رجب المرجب) د مياشتي پر شلمه د جمعې په شپه چي د۱۷۷۳ ز کال د جون د مياشتي د پايلو سره سمون درلود له دې نړۍ څخه د تل لپاره سترگي پټي کړې. د هغه ځاى ناستى علي حضرت تيمورشاه د پلار د هيلو د پوره کولو په خاطر ځيني گامونه اوچت کړل. چي په دې هکله يې ځيني نظريې هم درلودې په دې ډول :
1. مبارکه جامه (خرقه شريفه) بايد وروسته له دې د سلاطينو د لاس آله نه وي. 2. د کندهار له مرکز څخه و بل لوري ته ونه لېږدول سي او نه هم نورو ښارونو ته يووړل سي. که څه هم کابل ته په داخلېدو سره يې دا خيال درلود خو د درنښت له مخي يې په دې کار لاس پوري نه کړ. دا په داسي حال کي چي په تېرو پېړيو کي واکمنو د خرقې شريفي لېږدول د ځان وياړ باله. ده وفرمايل چي د خرقې شريفي د زيارت لپاره دي مناسب ځاى د کندهار په ښار کي همهغه د علي حضرت احمدشاه بابا د زيارت څنگ ته ټاکل سوى دى دا په دې خاطر چي نوموړې سيمه يو خو د ستر غازي د زيارت څنگ دى د بله اړخه د نوموړي ځاى هوا ډېره ښکلي او خواپاکې ده. په همدې تکل يې د زيارت ځاى د جوړېدو کار پيل او پسله څه مودې پاى ته ورسېد.
د خرقې شريفي وداني :
څرنگه چي مخکي يادونه وسوه خرقه شريفه د لومړۍ خور(ربيع الاول) پر نهمه د ۱۱۸۲ س ل کال کندهار ته راوړل سوه او خپل نور او انوار يې ولوراوه، دا هغه وخت و چي اشرف البلاد د معمارۍ کار پاى ته نه و رسېدلى نو خرقه شريفه يې د اول ځل لپاره د هغه وخت په لومړي جوړ سوي جامع کي چي د مرحوم وزير شاه ولي خان کور ته نژدې و کېښودل شوه. او وروسته له هغه چي د خرقې شريفي د زيارت اوسنۍ وداني د علي حضرت تېمورشاه له خوا د هغه وخت د معمارۍ په عصري بڼه د پخو خښتو، گچو، ډبرو او اهاکو څخه د خپل درانه پلار د زيارت څنگته په يو شنه او کرنيزه مځکه کي چي د کندهار د شاه ويالې څخه اوبېده جوړه سوه، د يو لړ ديني مراسمو په لړ کي يعني د خيراتونو او صدقو په ويشلو او د صادقrدعايو او تکبيرونو په ويلو د حضرت سيدالاولين و الآخرين محمد مصطفى  الوعدالامين و روح ته خرقه شريفه په درنښت او عزت سره د زړې جامع څخه پورته او  له درباره څخه په وارو وارو شکر گذاره يو چي دا اوسني زيارت ته يې راوړل. د الله الهي نعمت اوس هم زموږ سره سته او موږ يې له فيض او برکته څخه برخمن يو، د خرقې شريفي د راوړلو نېټه و اوسنۍ ودانۍ ته ۱۱۹۶ س ل څخه عبارت ده چي تر اوسه (۱۴۵۲ س) پوري ۲۲۹ کاله کيږي. نور بيا ...
د حضرت محمد خرقه شريفه په کندهار کي (درېيمه برخه)
کندهار ته د خرقې شريفي را رسېدنه
ستر امپراطور علي حضرت احمدشاه بابا خرقه شريفه د څه مودې لپاره د کابل او د هغه د شا او خوا سيمو د خلکو د زيارت کولو په خاطر د کابل د علي اباد په سيمه کي کښېښودل او ځان يې د هغې چوپړ ته په مطلق ډول مسوْل وگاڼه، او د هغې د بکس کلي يې په خپله ساتل. څرنگه چي احمدشاه بابا په دې وخت کي په کابل کي اوسېدى کندهار ته يې فرمان واستاوه او خپل دوهم زوى شهزاده سلېمان يې کابل ته ور وغوښتى، تر څو د حضرت رسول اکرم r مبارکه خرقه د افغاني امپراطورۍ وياړلي پلازميني کندهار ته ولېږدوى.
نو هغه وو چي د ۱۱۴۷ لمريز کال په دوبي کي چي د ۱۱۸۲ سپوږميز کال سره سمون لري د کابل څخه مبارکه خرقه د خپلو موْظفو کسانو چي يو شمېر علماء، خانان او عسکر پکښې وه په ډېر درنښت او عزت پورته او په اول مزل (منزل) کي يې د ميدان سيمي ته راورسول، او ده افغانان ته نژدې د مسجدي خان په سراى کي يې پر يوه صندلي کښېښودل. وروسته د خرقې شريفي د پورته کېدو څخه خلکو نوموړى سراى زيارت کړ، او پر صندلي باندي يې دېوال راوگرځاوه، او د شمانو لپاره يې شمدانۍ کښېښودې.
نوموړى زيارت تر اوسه پوري سته، خرقه مبارکه يې په همدې آدابو تر کندهار پوري راورسول. د فيض آباد څخه و کابل ته د خرقې شريفي د راوړلو په وخت کي او د کابل څخه و کندهار ته د خرقې مبارکي بکس به يې د اوښ پر شا کښېښودى او د درېدو په وخت کي چي به هر مزل ته ورسېدل پر يو پاک او نوي فرش چي مخکي به نه وو کارول سوى، پر يوه لوړه سيمه به ورته اوار کړه سو او پر راکښته به يې کړه، او ډيري پيسې به يې ورته نذر او صدقه کړې، او پر خلکو به يې ووېشلې او پر يو کاغذ به يې وليکل چي : "پر دې اوښ باندي د رسول اکرم r مبارکه خرقه لېږدول سوې ده هيڅوک حق نه لري چي بار پر يوسي او يا پر سپور سي، دا اوښ نور د چوپړ څخه آزاد دى، او هر څوک دې ساتنه او پالنه وکړي"
نوموړى کاغذ به يې د اوښ په غاړه ور وځړاوه، خلکو به په هره سيمه کي چي خرقه مبارکه به پر راکښته کېدل، ډبري پر راوگرځولې او زيارت به يې کاوه. دا چي د خرقې شريفي د رسېدلو نېټه و کندهار ته د ۱۱۸۲ د لومړۍ خور (ربيع الاول) پر نهمه چي د ۱۱۴۷ لمريز کال د زمري د مياشتي د درېيمي نېټې سره سمون لري ټاکل سوى ده، خو ښايي چي د څېړونکي سهوه وي، او حقيقت داسي برېښي چي د خرقې شريفي د رسېدلو نېټه و کندهار ته د ياد سوي کال د درېيمي خور (جماد الاول) نهمه نېټه چي د تلي د مياشتي د لومړيو ورځو سره سمون لري وي. دا چي د ځينو مهمو اړيو په خاطر د خرقې شريفي په لېږدولو کي د درنښت له مخي د تلوار څخه کار اخيستل سوى دى، د قبول وړ دى، او شهزاده سلېمان دراني د نوموړي کال په دوبي کي د خرقې شريفي سره و کندهار ته حرکت کړى دى. دا يوه يادونه وه. دا چي په ماخذ کي ۹ مه د لومړۍ خور د ۱۱۸۲ سپوږميز کال تعين سوې ده منو يې او تردد نه پکښي کوو. کله چي خرقه شريفه کندهار ته راوړل سوه د همهغه وخت په لومړني جوړ سوي مسجد کي (۱) چي د جوړېدو کار يې په۱۱۷۲ سپوږميز کال کي پاى ته رسېدلى وو کښېښودل سوه او تر ۱۱۹۰ سپوږميز کال پوري هلته وه.
لوى احمدشاه بابا ?۳;له چي د کندهار نوى ښار يې په سنه ۱۱۶۹ سپوږميز کي جوړ او په اشرف البلاد يې ونوماوه او د دې الهي نعمت په رسېدو سره و دې ښار ته دا باور کيږي چي د روحانيت او کرامت له مخي لوى احمدشاه بابا ?0;ې نوم مخکښي لا اشرف البلاد ايښى وو. او د مبارکي خرقې په رسېدلو سره نوموړى ښار مخکي له مخکي په دې نامه شهرت موندلى وو. يعنى په افغانستان کي دوه وياړه (فيض آباد) او (اشرف البلاد) د واجب التعظيم حضرت رسول کريم r د مبارکي خرقې په رسېدو جوړ سوى دى. خو اشرف البلاد د اسلام په لاره کي د مجاهدت، آزادۍ او خپلواکۍ په لاسته راوړلو، د ولاياتو په پيوستون کي د لره تر بره تر يو اسلامي افغاني امپراطوري نظام لاندي په راوستلو کي په ټوله معنى پر افضله دى، او کولاى سو چي اتل او سرلوړى کندهار د افغانستان د يو ستر ټولنيز منځکي (مرکز) او د سولي او امنيت په ټاټوبي قبول کړو.
اهل حق را زندگى از قوت اوست
قــــوت هر ملـــت از جمعيت است
د خرقې شريفي د لېږدولو او رارسېدني تاريخ د جوزگون (فيض آباد) څخه و اشرف البلاد (کندهار) ته په لاندي نظم کي بيان سوى دى :
زهى خرقه با سعادت که شد خراسان ز فيض قدومش منور معلى جناب احمد آن شاه والا که بد رتبه اش بر تر از بام اخضر به باز و چور ستم به هيبت چو دارا به حشمت سليمان به تکمين سکندر مطيعش زمه تابه ماهى جهانى بپابوسش آسمان حلقه بر در از آنجا که آمد زوپيش داشت مسکن حب حق تعالى و حب پيمبر فرستاد در جوزگون بهر تعظيم ولى خان وزير خود آن نيک اختر که تا آورد خرقه شاه لولاک حبيب خدا شافع روز محشر بياوردش از جوزگون آن نکو نام بصد عز و تکريم بسيار و صدفر نهم از ربيع الاول و روز دوشنبه که شد قندهار از نزولش معطر بالف ماته ثمانين و اثنان خرد گفت بنويس تاريخش اندر (۱۱۸۲ س) پورتنى نظم د صوفي عبدالحميد خان په خط په ښکلې بڼه د خرقې شريفي د زيارت د دروازې په دالان کي په کال ۱۳۲۷ سپوږميز کي ليکل سوى دى. کندهار او خرقه شريفه د افغان محمود طرزي کلام
خوش اب و خوش هوا و لطافت نثار شد شيرين بود که نام خوشش قندهار شد فخر رسل محمد مختار کزشرف عالم به نور او شده از جهل بر طرف يک خرقه مقدس از ثوب پاک خويش بهر اويس کرده عطا در زمان پيش آن خرقه مقدس پاک اين زمان کجاست پرسى کجا بگوى که در قندهار ماست اين است فضل باقى اين شهر بى نظير قدسيتش قياس کن اى ذات خوشضمير در اين ولايتست اراضى پُر شرف انهار بس بزرگ دران جارى هر طرف اقوام پر سلاح اصيل دلاورى در روى شان ستاده چو شيران غاورى
د علامه اقبال کلام کله چي علامه اقبال د ۱۳۱۲ کال د لړم په مياشت کي د کابل څخه کندهار ته راغى او د خرقې شريفي زيارت يې وکړ، نو د دې ښار او زيارت په درناوي کي يې وويل : قندهار آن کشور مينو سواد اهل دل را خاک او خاک مراد کوى آن شهر است ما را کوى دوست ساربان بربند محمل سوى دوست خرقه آن برزخ لايبغيان ديدمش درنکته (لى خرقتان) آمد از پيراهن او بوى او داد مارا نعرهْ الله هو
(۱) دا مسحد اوس هم په کندهار کي موجود دى او د کندهار خلک يې زوړ مسجد بولي. په کندهار کی بیلابیل ځایونه لکه غر زینی
د اوبو سرچينې
د دهلې بند د دهلې بند د کندهار د اوبو لگولو يوه موډرنه پروژه گڼل کېږي، چې په خپله ياد شوى بند، د ارغنداب انحرافي بند، د سوېلي ارغنداب عمومي سربند او کانال، د بابا ولي عمومي کانال، د شمال او سوېلي ترنک (لويې ويالې) عمومي کانالونه يې شبکې دي. له يادو کانالونو څخه ٥٥ ويالې جلا شوې، دغه راز له ارغنداب سيند څخه هم ښي او کيڼ لوري ته ٥٥ ويالې، چې ټولې ١١٠ ويالې کېږي يوه او بل لورې ته غځېدلې دي.
نظير احمد انگار
ښاغلي 'نظير احمد انگار د ښاغلي ولي محمد زوى په خټه گاړى په ١٣٥٢لمريز کال د چنگاښ د مياشېى په ١٦نيټه د هېواد په ختيځ کى د لغمان ولايت د علينگار ولسوالۍ په ښکلې او سمسوره دره کې د پړوايى په کلي کى نړۍ ته سترگې پرانيسېي. د کوچنيوالي او د خاپوړو په نازکو شيبو کى يى د همدې چاپيريال له پاکې او تازه هوا څخه نفس اخيستى. لمړنۍ زده کړې يېى د ننگرهار ولايت په عالي لېسه کې سرته رسولې دي. دى لا ډير کوچنى وو ، چې د شعر او ادب سره يې بى سارې مينه پيدا شوه ، او د وخت په تيرېدو سره يې مينه داسې اوج ته ورسيده ، چې خپله يې هم د شعر او ادب دنيا ته راودانگل. لا يې لومړنۍ زده کړي سرته نه وې رسولي ، چې په داستان او د شعر په ليکلو يى پيل وکړ او ډير ژر يى په مشاعرو او ادبي غونډو کې برخه واخيسته ، ډير شعرونه او داستانونه يى د هيواد په ورځپاڼو او مجلو کى نشر ته سپارل شوي دي. په ډير چټکي سره يې د شعر او ادب لړې پر مخ روانه وه نږدې دوه مجموعى يى د نشر لپاره چمتو کړې وي تر څو خپل د هيلو وړه دنيا پکې سمسوره اوغوړيدلې وويني ، خو له بده مرغه چې د هيلو دا کاروان يى په نيمه کې پاتې شو او منزل ته د رسيدو توان يې ونه موند. په هېواد کې د کورني ناورين د رامنځته کيدو سره سم د نورو قربانيو تر څنگ دده د هلو ځلو ادبي هستي هم قرباني شوه او د همدى لړۍ په سلسله کى له هيواده څخه د مهاجرت کشتى ته راوخوت چه تر ننه پورې د سويډن په هېواد کى د مهاجرت شپې او ورځى پر مخ  بيايى تر ډيره وخته پورې يې د مايوسې له مخې د شعر او ادب دنيا ته شا کړې وه ، چې له نيکه مرغه يو ځل بيا يې په دې وروستيو کې د شعر او ادب بڼ ته مخه كړې ده. ددوي د لا برياليتوب په هيله. سمسور حبیبي
گانډۍ
گانډۍ د مچيو هغه ځالې دي چې مچۍ پکې گبين جوړوي. گانډۍ د مچيو طبيعي ځالې ته هم وييل کېږي.
ملكى خزان
ملکی خزان (۱۳۳۶ ل ل کال د لغمان ولایت)، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر دی.
مخينه
ملکی خزان د محمد سرور زوی پر ۱۳۳۶ لمریز کال د لغمان ولایت د هرمل سیمې د لعل کلي په یوه روښانده کورنۍ کي زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د لغمان ولایت په لومړني ښوونځي او تر یوولسم ټولکي پورې د روښان په لیسه کی ترسره کړې دي. دولسم ټولگی يې د کابل ولایت په انصاري لیسه کې پر ۱۳۵۸ کال پای ته رسولې دي. د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي تحصیلي دوره ترې د وخت د ستونزمنو شرايطو له امله نیمگړې پاتې شوه او یو کال يې په کابل کې د ژورنالیزم مسلکي زده کړه وکړه.
ملکی خزان د افغانستان په اردو کې د ډگروالۍ تر رتبې رسیدلی دی. هغه د خپل عمر له ۱۶ کلنۍ نه راهيسې له شعر او شاعرۍ سره مینه درلوده. د نورو شاعرانو د شعرونو له لوستلو نه يې ډېر خوند اخیست. ملکي خزان د افغانستان د لیکوالو او شاعرانو د ټولنې او افغاني فرهنکي ټولنو غړیتوب درلود. شعرونه يي په ځانگړي ډول د پیام، زیري، پامیر، طلوع افغان، د ځوانانو په خپرونو، پيوستون جرگې، سباوون، ژوندون، اردو او په پېښور کی د افغان د اطلاعاتي مرکز، د افغانستان په نوم مجلو کې او د افغانستان د راډیو ټلويزيون د څپو له لارو خپاره شوي دي. دوه ځله د نغدي ادبي جايزو په تر لاسه کولو بریالی شوى دی.
چاپي اثار
ښاغلي ملکي خزان درې شعري ټولگې چاپ شوې چې نومونه يې دادي:
د ملكي خزان د شعر څو بېلگې
رخه کیسه
دومره مې ترخه شوه د ژوندون کیسه
لــکه څو چې زغمي د شبخون کیسه
زه چــــې خپــل نصیب ته فکر وکړمه
هله شي رایــاده د مجنـــــون کیسه
سوو پرهارو تـــه چـــــې د زړه گورم
خولې نه مې بهر شي د افـــسون کیسه
کړم که ورته تېره د جـنــون کیسه
ای بده قسمته پر تـا څــه وکـړم؟!
هېره دې کړه مـا نه د ازمون کیسه
که زه نه وم پروا نشته
چی ودان د غه وطن شي ،که زه نه وم پروانه شته
داتیاره گوټـونه ،نه وی هره خوا رڼا ،رڼا وي
هر وگتړی مو پتمن شي که زه نه وم پروانه شته
لوږ ه ، تنده ، بي کوري فقر او فساد شي دلته محوه
لوڅ ،لغړ مو پټ په تن شي که زه نه وم پروا نه شته
تـیره نـو کي اغـز ي مـو په گلونو رابد ل شي
د کروړ د ښته او دامن شي که زه نه وام پر وانه شته
لوړ مقام د انسانیت ته په درنه سترگه کتل وي
ورک د جهل سور خوږ لن شي که زه نه وم پر وانه شته
عدالت ،علم او انصاف وي د ورورۍ ښکلي فضاوي
گوزارونه په د ښمن شي که زه نه وم پروانه شته
د بلبلو له خولو واورمه د خلکو تراني بیا
چي « خزان » ورک له چمن شي که زه نه وم پروا نه شته
سرچينه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
قهوه
قهوه یا کافي يو ښه بوی لرونکی څښاک (مشروب) دی چې رنگ يې زرغون يا تېزنسواري دی او د قهوې د ونې د دانو څخه جوړېږي، دغه ماده کافیين لری، څښل يې اعصاب پاروي، زړه قوي کوي، د مخدره توکو اغېزه او مسموميت لېرې کوي او شنه قهوه يې د اسهال، تبې او شنې ټوخلې ضد دی. فورمل يې C8H10N4O2 دی.
د دغه څښاک پوډر: هغه ونه چې دغه پوډر يې د دانو څخه لاس ته راځي؛ د قهوې بوټی په تودو سيمو کې - چې په ايکالوجي کې ټروپيکي سيمې نومېږي - وده کوي، يعنې د عرض البلد تر ٢٤ درجو پورې. د حاصل وخت يې د ٩ مياشتو په حدودو کې دی. څېړنې ښيي چې د قهوې بوټی په طبيعي صورت سره د حبشې په هېواد کې شين شوی دی او بيا عربي نړۍ او نورو سيمو ته وړل شوي دي. د ونې لوړوالی يې ٢-١٢ مترو پورې دی او تر اوسه پورې يې ٣٣ ډولونه پېژندل شوي دي. سپين او ښه بوی لرونکي گلان کوي. مېوه يې لومړۍ شنه او تر پخېدو وروسته قرمزي کېږي. په مېوه کې يې دوې دانې وي او هره دانه، چڼې په اندازه وي، د نړۍ د قهورې حاصل په سلو کې اتيا د عربي سيمو څخه لاس ته راځي، خو ترکۍ قهوه مشهوره ده. قهوه توده و سړه، خوږه او بې خوږو او په شيدو کې خوړله کېږي.
وېشنيزه:قهوه
فارياب ولايت
فاریاب ولایت د افغانستان په شمال لویدیځ کې موقیعت لرې چې شمال ته له ترکمنستان سویل ته غور ولایت ختیځ ته جوزجان او سرپل او لویدیځ لورته د بادغیس ولایت سره ګډه پوله لرې. د فاریاب نفوس په ۲۰۰۹ میلادی کال کې ۰۰۰’۹۰۰ تنه اټکل شوی وو او یاد ولایت ۲۹۳’۲۰ کیلومتره مربع مساحت لرې.
تاریخ
د تاریخې نظره د فاریاب نوم په اصل کې د سیند غاړه په معنی ده
د دې ښار پخوانى نوم ميمنه وه او اوس دغه نوم د دغه ولايت په مرکز بدل شوى دى. وروسته د فارسیانو د تګلارې سره سم د میهنې ولایت نوم یا په همدې معنی د(سیند غاړه اه) په فاریاب بدل شو. په افغانستان کې د دې ولایت نوم اوس هم د میمنه په نوم یادیږي، د خلکو په منځ کې دود دی چې یو کلی د سمندر بلې غاړې ته د موقعیت له امله "د بحر چپه" بلل کیږي.
فاریاب یا میمنه په ۱۷۴۸ کال کې د احمد شاه دراني له خوا چې د دغه ولایت د یوه سړي پر وړاندې د جرم په تور له شاه څخه خوشې او بېرته ونیول شو. او د دراني امپراتورۍ برخه شوه. د افغان-انګلیس د دریو جګړو په ترڅ کې چې په اوومه او لسمه پېړۍ کې وشول، سیمه له انګرېزانو ازاده شوه. د شاه امان الله په ۹۰مه اداره کې د اصلاحاتو په ترڅ کې.
د فارياب سيمه د ميمنې په نوم ياده شوې وه، چې وروسته بيا د پارسيانو، چې د ايران برخه وه، د فارسیوانان توکميزو تعصبونو له كبله تپل شوې وه. د دې ولایت نوم له فارسۍ څخه فاریاب ته بدل شو، چې پخوا د مزارشریف پلازمېنه ګڼل کېده. په ۱۹۶۴ کال کې فاریاب ولایت شو او له میمنې څخه فاریاب ته. خو د دغه ولايت خلک لا هم د ميمنې په نوم پېژني
خلک
په 2009 کې د صوبې نفوس 1,109,223 وو. د اټکل له مخې چې په 2009 کې جوړ شوی؛ د دغه ولایت ډېری نفوس ازبک او پښتانه دي، ورپسې لږ شمېر پارسي وګړي دي چې مهاجرین پارسیانو له خوا د پارسي کولو له تګلارې وروسته د هرات او بادغیس له فارسي ژبو قومونو او ایراني مهاجرینو څخه جوړ شوي دي. پښتانه او ازبکان اکثریت دی. دستانت د فاریاب په مرکز او جنوب کې ژوند کوي، په داسې حال کې چې د ازبک او ترکمن د ازبکستان و ترکمنستان مهاجرین د دغه ولایت شمال اوسیدونکي دي.
د فاریاب ولایت اوسیدونکي زیاتره په ازبکي او پښتو خبرې کوي. د ازبکستان ازبکان و د ترکمن خلک د ترکمنستان که مهاجرت کول وه. کې اکثره په پښتو خبرې کوي.
جوړول
د ۲۰۰۴ کال په مې میاشت کې د میمنې هوايي ډګر ترکمنستان ته د الوتنې منظم پروګرام پیل کړ. د والیت د سړک زیربنا په 2006 کې د یو پاخه سړک پرته په بشپړ ډول خرابه شوې وه. د اندخوی او اقينې تر منځ د اورګاډي لنډه نړيواله اړيکه ده، چې بيا په اتمراد کې د ترکمن (ترکمنستان) اورګاډي له شبکې سره وصلېږي.
اقتصاد
کرنه او مالداري د فارياب ولايت عمده اقتصادي فعاليتونه دي. په هرصورت، فاریاب د خپلو اوبدل شویو غالۍ او کلیمونو لپاره مشهور دی، چې په دودیز ډول د میرمنو واکمني لري. دغه ولايت د طبيعي ګازو سترې زيرمې لري، چې د اورګاډي پټلۍ د نشتوالي له امله کمې دي.
د دولت آباد په سیمه کې د مالګې کانونه هم شته او د مرمر ډبرو ځینې کانونه چې ویل کیږي د عبدالرشید دوستم اړوند دي د پستې ځنګلونه چې کیفیت لرونکي پستې تولیدوي او د خوندور رنګ او خوند له امله شهرت لري د فاریاب له اقتصادي سرچینو څخه دي.
افغانستان د امو سیند د نفتو د بند د جوړولو لپاره د چین د نفتي موادو له ملي شرکت سره یو تړون لاسلیک کړ، چې تمه ده په راتلونکو دوو لسیزو کې به میلیاردونه ډالره عاید ولري. په دې تړون کې په شمالي ولایتونو سرپل او فاریاب کې د تېلو د تصفیې کارخانې کېندل او جوړول شامل دي او په څو لسیزو کې د افغان حکومت له خوا د تېلو د تولید لومړنی نړیوال تړون دی. د چین د نفتو ملي شرکت د ۲۰۱۰ کال په اکتوبر میاشت کې د افغاني تیلو تولید پیل کړ او په همدې میاشت کې یې د فاریاب ولایت په اندخوی او پښتونکوټ سیمو کې د ګازو سترې زیرمې کشف کړې.
• انګور
دا هم وگورۍ
د فارياب لرغوني اوسيدونکي
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
اطلس
اطلس (اساطیر) په یوناني ژبه Ατλας) د پاپتوس او کلیمنه ځوی او د یوناني تیتانو له دوهم نسل څخه یو وو. نوموړی خلکو د افسانوي ښار پادشاه هم یادوه. د اطلس نوم د (طاقت لرونکی) په معنی دی. له پلیونه د اوکاینیدیانو له قومه سره یې واده وکړ چې د پلیادس او هسپریدس اولادونو پلار شو، نوموړی د  پرومتیوس، اپیمتیوس او منوتیوس په نوم دري ورونه لرل.
فلسفي خوځښتونه
وېشنيزه:فلسفه
عرب هېوادونه
عرب هېوادونه هغه هېوادونه دي چې عربي ثبه وايي۔کوز د عرب هېوادونو لړليک دی کوم چې د عرب ليگ غړيتوب لري۔
مېزدرا
مېزدرا د بلغاریا د وراتسا ولایت یو ښار دی چې په 2001 کال کې یې نفوس 12,387تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريې ښارو وېشنيزه:بلغاريه وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريايي ژ وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بلغاري ژبه وېشنيزه:بلغاري
کینډۍ:لمونځ په اسلام کې
لمونځ:لمونځ (اسلام) لمونځ:کینډۍ:اسلام
چارسده ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
۹۰۰۰ (عدد)
۹۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۸۹۹۹ څخه  مخکي او د ۹۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۹۰۰۰:
په کلینډر کې
۹۰۰۰ کولاي سي:
استسیخروس
استسیخروس له میلاد نه (۶۳۰) کاله وړاندی په پخوانی یونان کې یو شاعر وو چې دده له اثارو څخه د اطلس سمندر نوم لاسته راغلی چې په اصل کې د اطلس د نوم ریښه لري.
پانگه
پانگه Capital د تولید د څلورگونو سرچینو څخه یوه مهمه او کلیدي سرچینه ده. هر څوک د خپل ځانگړې لیدلوري له مخې پانگه تعریفوي. محاسب ته هغه څه پانگه ده چې یو کاروباري یې د خپل کاروبار لپاره لگوي. په کامرس او کاروبار کې پانگه د کاروبار د تمویل په مانا ده او همدارنگه په ملي اقتصاد کې پانگه د شتمنۍ هغه برخه ده چې د تولید په پروسه کې کارول کیږي. په دغه لیکنه کې مونږ د پانگې په ځانگړتیاوو او ډولونو بحث کوو خو تر هر څه مخکې د پانگې، شتمنۍ، پیسو او عاید په اړیکه خبرې کوو.
د پانگې او شتمنۍ اړیکه
لکه مخکې مو چې وویل پانگه د شتمنۍ هغه برخه ده چې د تولید لپاره کارول کیږي. د دغه تعریف څخه ښکاري چې شتمني لوی مفهوم او پانگه د هغه په پرتله کوچنی مفهوم لري. ډیر داسې شیان شته چې زمونږ د شتمنۍ برخه به وي خو چې لا مو د تولید پروسې ته نه وي لېږدولي پانگه نه گڼل کیږي ځکه خو ویلای شو چې ټوله پانگه شتمني ده خو ټوله شتمني پانگه نه ده ځکه پانگه د شتمنۍ ټولې ځانگړتیاوې لکه افاده، کمیابي، د لېږد قابلیت او نور لري په داسې حال کې چې ټوله شتمني د پانگې ځانگړتیاوې نه لري.
د پانگې او پیسو اړیکه
د پانگې عام تعریف په کاروبار کې د پیسو لگښت دی. خو د اقتصاد تعریف پیسې تر هغه وخت پانگه نه گڼې تر څو چې د پانگه ایزو شتمنیو لکه ماشین آلاتو، ځمکې او نورو په رانیولو و نه لگيږي. هغه پیسې چې د لگښت کوونکو consumers په لاس کې دي او یا هم هغه پیسې چې راکدې پرتې وي پانگه نه گڼل کیږي. د پانگې او عاید اړیکه: پانگه عاید زیږوي ځکه خو پانگه منبع یا سرچینه او عاید یې پایله یا موخه گڼل کیږي. کله چې د عاید څه برخه پس انداز او بېرته په کاروبار کې ولگول شي د پانگې بڼه خپلوي.
د پانگې ځانگړتیاوې
پانگه د طبیعت لورینه نده او د انسانانو د هڅو په وسیله رامینځته کیږي. دا د تولید دوهمي سرچینه ده چې په مصنوعي ډول پنځول کیږي. پانگه د تولید اندازه زیاتوي او د تولید پروسې ته چټکتیا ورکوي. د پانگې عرضه د کشش یا ارتجاعیت لرونکې ده. په دې مانا چې د پانگې اندازه د پانگې په جوړښت capital formation پورې اړه لري. د پانگې جوړښت بیا په اقتصادي جریان کې د وگړو او نورو مالي بنسټونو په سپما پورې تړلی دی، البته هغه سپما چې د تولیدي موخو لپاره اقتصادي جریان ته لار پیدا کړي. د پانگې د جوړښت ډېرښت د پانگې عرضه زیاتوي او په مقابل کې یې کمښت په اقتصادي جریان کې د پانگې د عرضې د کمښت لامل کیږي.
پانگه د تولید داسې یو عامل دی چې په اسانۍ سره لکه د کاري ځواک په څېر نه نابودیږي. یوازې په ټاکل شوو استهلاکي دورو کې د پانگه ایزو شتمنیو ارزښت کمیږي او تر یو اوږده مهال وروسته له کاره لویږي. همدارنگه د یو ځای څخه بل ځای ته د پانگې لیږد خورا اسانه دی. په پانگه رانیول شوې پانگه ایز توکي نیغ په نیغه زمونږ اړتیاوې نه پوره کوي بلکې نوموړي توکي لکه ماشینونه، ځمکه او نور د لگښتیزو توکو د تولید لپاره کارول کیږي او نوموړي توکي بیا په مستقیمه توگه د لگښت کوونکو اړتیاوې پوره کوي.
د پانگې ډولونه
په دې برخه کې غواړو د پانگې د ځینو ډولونو څخه لنډه یادونه وکړو.
ثابته پانگه
ثابته پانگه یا Fixed Capital هغه پانگې ته ویل کیږي چې په اوږدمهاله توگه د تولید په پروسه کې کارول کیږي لکه ماشینونه، د ترانسپورت وسایل، ودانۍ، تجهیزات او نور. ثابته پانگه د ځای له پلوه د ثابت پاتې کیدلو په مانا نده بلکې دا په هغه پانگه ایزو لگښتونو اطلاق کیږي چې په اوږده مهال کې ثابت وي. د ماشین الاتو، تجهیزاتو، تعمیراتو او نورو دغه ډول شیانو لگښتونه همداسې یوه ځانگړتیا لري.
ټولنیزه پانگه
ټوله هغه فزیکي شتمني چې په یو هیواد کې د عامه گټې اخیستنې لپاره رامینځته شوي وي او سوداگریزه بڼه و نه لري ټولنیزه پانگه گڼل کیږي. د بیلگې په توگه سړکونه، عامه پارکونه، بریښناکوټونه او داسې نور. د دغه پانگې په وړاندې شخصي پانگه یا Private Capital ده کوم چې د افرادو په واک کې وي او د هغوی د شخصي عاید د زیاتوالي لامل کیږي. نړیواله پانگه: دا د پانگې هغه ډول دی چې د نړیوالو مالي سازمانونو لکه نړیوال بانک، د پیسو نړیوال صندق او نورو په واک کې وي.
سرچینې
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:پیسۍ وېشنيزه:وټپوهنه
پيونګ چانګ
د جنوبي کوريا د پلازمېنې سيول د جنوب ختيځ په ١٨٠ کيلومترۍ کې پرته سيمه ده.
کینډۍ:تشيال تمځی
بهرنی تشیال
پيونګ چانګ
سرچینې
وېشنيزه:ليکنې چې کار غواړي
کويما، انګولا
کویما (په انګليسي ژبه: Cuima) د آنگولا هېواد په هوامبو ولايت کې يو ښار دی چې په  ۲۰۰۹ میلادی کال يې نفوس ۶٬۵۴۶ تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:انګولا وېشنيزه:د انګولا ښارونه وېشنيزه:د انګولا هېواد وېشنيزه:د انګولا بيرغ وېشنيزه:دا وېشنيزه:د انګولا موقعيت
فرانسیسکو دي ویتوریا
فرانسیسکو دي ویتوریا (شاوخوا ۱۴۸۳ – ۱۵۴۶ ز کال د اګست ۱۲مه) د فرانسیسکو ډي ویکټوریا په نوم هم پېژندل شوی) یو هسپانوی رومي کاتولیک فیلسوف، الهیاتپوه او د رینسانس هسپانیا حقوق‌پوه و. نوموړی په فلسفه کې د هغه دود بنسټ اېښودونکی دی چې د سالامانکا مکتب په نوم پېژندل کېږي، او په ځانګړې توګه د هغه د عادلانه یا مشروع جګړې (just war) او نړیوال قانون د تیورۍ له کبله یې پام ځان ته جلب کړی دی. نوموړی په تېرو وختونو کې څېړونکو او پوهانو، د البېریکو جینټیلي او هوګو ګروټیوس ترڅنګ، د "نړیوال قانون پلار" بللی دی، که څه هم ځینې معاصرو اکاډمیکو پوهانو بیا ویلي چې دا ډول تعریف یې بې ځایه او ناسم دی، ځکه د پوسټ ماډرن نړیوال قانون مفهوم واقعا تر ډېرو وروستیو پورې نه و رامنځته شوی. امریکايي حقوق‌پوه ارثر نوسباوم له هېواده بهر د سوداګرۍ د حق اړوند پر نړیوالو قوانینو د ویتوریا د نفوذ یادونه کړې. وروسته دا بیا د "سوداګرۍ د ازادۍ" په توګه تعبیر شو.
ژوند
ښاغلی ویتوریا د ۱۴۸۳ ز کال په شاوخوا  کې په بورګوس ښار یا ویتوریا-ګاستېز ښار کې زیږېدلی او په بورګوس ښار کې لوی شوی دی. نوموړی د الابا ایالت اوسېدونکي پیډرو ډي ویتوریا او مېرمن کاتالینا ډي کمپلوډو زوی دی، چې دواړه د اشرافو له کورنۍ څخه وو. د عصري څېړنو له مخې، هغه د مور له اړخه (د کمپلوډو کورنۍ) یهودي نسب درلود، چې د بورګوس پاول او الفونسو ډي کارټاګینا په څېر مشهورو عیسوي دین ته اوښتو شخصیتونو پورې یې تړاو درلود. نوموړی په ​​۱۵۰۴ ز کال کې ډومینیک عیسوي عقیدې ته واوښت، او د پاریس په سینټ جیکس کالج کې یې زده کړه وکړه، چېرته چې هغه د دېسسیدریوس ایراسموس د اثارو تر اغېزې لاندې شو. له ۱۵۱۶ ز کال وروسته یې (د پیري کروکارټ او توماس کاییتان تر اغېزو او نفوذ لاندې) د الهیاتو تدریس پیل کړ. په ۱۵۲۲ ز کال کې اسپانیا ته راستون شو ترڅو د وایادولید ښار په سینټ ګریګوري کالج کې د الهیاتو تدریس وکړي، چېرې چې ډېری ځوان ډومینیکان په نوې نړۍ کې د تبلیغي کار لپاره روزل کېدل. په ۱۵۲۴ ز کال کې په سالامانکا پوهنتون کې د الهیاتو د څانګې رییس وټاکل شو، چېرته چې نوموړي د تومیزم (د سینټ توماس اکویناس د فلسفې او الهیاتو) په وده کې مهم رول درلود. فرانسیسکو دي ویتوریا د ۱۵۴۶ ز کال د اګست په ۱۲مه په سالامانکا ښار کې مړ شو.
د امریکايي سورپوستانو د قانوني حالت په اړه یې دریځونه
ښاغلي ویتوریا د ۱۵۳۷ او ۱۵۳۹ ز کلونو ترمنځ په دریو لیکچرونو کې دا نتیجه ګیري وکړه چې هنديان د دوی د ملکیت حقداره مالکان دي او د دوی مشران د دوی پر قبیلو د اعتبار وړ واک او صلاحیت لري. همدا دریځ مخکې د بل حقوق‌پوه پالاسیوس روبیوس دریځ هم و. نه پاپ او نه هم پنځم چارلز د سورپوستانو د ژوند یا مال د سلبولو قانوني حق نه لري. د دوی پر وړاندې هېڅ ډول تاوتریخوالی نشي کېدای، او نه هم د دوی ځمکې یا ملکیتونه غصبېدای شي، مګر دا چې هنديان د هسپانویانو د قانوني حقونو په تر پښو لاندې کولو او یا سرغړونې سره هسپانویانو ته زیان ورسوي یا یې ټپي کړي. ښاغلي ویتوریا په خپل یوه لیکچر "کافرانو ته د مذهبي تبلیغ په اړه" کې وویل چې لومړی خو "هنديان باید په جبري توګه عسویت منلو ته اړ نه ایستل شي؛ خو دویم دا چې دوی ښایي د مذهبي مبلغینو پر وړاندې د مزاحمتونو او خنډونو جوړولو یا ځورولو او همدا راز د حضرت مسیح (ع) او مسیحیانو له سپکاوي څخه د زور له لارې منع شي."