cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اقتصادي بسیاینه
اقتصادي بسیاینه د سیاسي او اقتصادي پالیسیو یوه ټولګه ده، موخه یې دا ده چې د لګښتونو د کمولو، د مالیاتو د زیاتوالي او یا هم د همدې دواړو له لارې د دولت د بودیجې کسر را کم کړي. د اقتصادي بسیاینې د اقداماتو درې لومړنې ډولونه شته: د بودیجې د پوره کولو لپاره لوړ مالیات، د لګښتونو د کمولو په وخت کې د مالیاتو ډېرېدل، ټيټ مالیات او د دولت کم لګښتونه. د اقتصادي بسیاینې اقدامات زیاتره د دولتونو له خوا کارول کېـږي، کله چې د پور اخېستل او یا د پور د بېرته ورکولو لپاره د خپلو مسوولیتونه ادعا کول ستونزمن وي. د دغو اقداماتو موخه دا ده چې د بودیجې  کسر د دولت د عوایدو او لګښتونو سره نږدې کولو له لارې را کم کړي. د دغو اقداماتو پلویان دا بیانوي چې دا د پور د اخېستلو اندزه کموي او کېدای شي پور اخیستونکو او د اعتبار درجه ورکوونکو ادارو ته د دولت یو مالي ډسپلین هم وښيي چې په پایله کې پور اخیستل اسانه او ارزانه کړي.
په ډېریو لویو اقتصادي موډلونو کې، د اقتصادي بسیاینې پالیسي چې د دولت لګښتونه راکموي په لنډه موده کې د بيکارۍ د کچې د زیاتوالي لامل کېـږي. په کارموندنه  کې دغه کمښت په عامه سکتور کې په مستقیم ډول او په شخصي سکتور کې په غیر مستقیم ډول پېښیږي. چېرې چې د اقتصادي بسیاینې پالیسۍ د مالیاتو په زیاتېدو سره پلی کېـږي، دا کولای شي د کورنۍ د عاید د لګښتونو مصرف را کم کړي. د دولت د لګښتونو کموالی کولای شي چې د ناخالصو داخلي تولیداتو وده په لنډ مهال کې کمه کړي لکه څنګه چې د دولت لګښتونه په خپله هم د ناخالصو داخلي تولیداتو یوه برخه ده. په اوږد مهال کې، د دولت د لګښتونو کموالی کولای شي چې د ناخالصو داخلي تولیداتو وده کمه کړي، د بیلګې په توګه، که د زده کړي د لګښتونه کموالی د یوه هېواد د کاري ځواک د لوړو مهارت لرونکو دندو د ترسره کولو توان کموي او یا که د زیربېناوو د پانګونې کمول د ټیټو مالیاتو د ساتلو په پرتله په سوداګرۍ باندې ډېر لګښتونه تحمیلوي. په دواړو حالتونو کې، که چېرته د دولت د لګښتونو کموالی د ناخالصو داخلي تولیداتو د ودې د کموالی لامل کېـږي، نو اقتصادي بسیاینه کېدای شي د ناخالصو داخلي تولیداتو د لوړ پور لامل شي چې د دولت د بودیجې د لوړ کسر بدیل ګرځي. د لوی بحران څخه وروسته، په ډېری اروپايي هېوادونو کې د اقتصادي بسیاینې اقدامات د بیکارۍ او د ناخالصو داخلي تولیداتو د ودې د ورو کېدو لامل شو، چې په پایله کې د بودیجې د کسر سره سره د ناخالصو داخلي تولیداتو پور نسبتاً ډېر شو.
توجیهات
د اقتصادي بسیاینې اقدامات معمولاً هغه وخت تر سره کېږي که چېرته داسې ګواښ وي چې یو دولت نشي کولای د خپل پور په اړه په مسوولیت سره عمل وکړي. دا کېدای شي هغه وخت پېښ شي کله چې یو دولت په داسې اسعارو کې پور اخيستي وي چې د صادرولو حق یې نلري، د بېلګي په توګه یو سویلي امریکايي هېواد چې په امریکايي ډالرو کې یې پور اخیستي وي. داسې هم پېښیدای شي چې یو هېواد د خپلواک مرکزي بانک اسعار کاروي چې په قانوني ډول د دولت د پور اخیستلو څخه منع دی، د بېلګي په توګه د یورو په سیمه کې.
په داسې حالت کې، بانکونه او پانګه اچوونکې ممکن د دولت په وړتیا یا د پیسو ورکولو لېوالتیا باندې باور له لاسه ورکړي او یا د موجوده پورونو له ورکولو څخه ډډه وکړي، یا هم د سود د خورا لوړ نرخ غوښتنه وکړي. نړيوالې مالي ادارې لکه د پیسو نړیوال صندوق ممکن (IMF) اقتصادي اقدامات د جوړښتیز سمون د پروګرامونو د یوې برخې په توګه غوښتونکی شي کله چې د پور د اخېري ورکوونکي په توګه عمل کوي.
د اقتصادي بسیاینې پالیسۍ شاید د پور ورکوونکو شتمني طبقې څخه هم غوښتنه وکړي چې د پیسو د کم پړسوب او د لږو بې ګټې حکومتونو له خوا د دوی د دولتي تضمینونو د بېرته ورکولو لوړ احتمال غوره کوي. په دې وروستیو کې د بانکدارۍ له بحرانونو وروسته حکومتونه د شخصي پورونو د اخېستلو له امله خورا ډېر پوروړی شوي دي او ورپسې اقتصادي بسیاینه راغلې ده. ( دا هغه وخت پېښ شول کله چې ایرلنډ د اروپا د پور د بحران په وخت کې د خپل شخصي بانکدارۍ سکتور پورونه په غاړه واخیستل. د خصوصي سکتور دغه ژغورنه د عامه سکتور د مصرفونو د کمېدو لامل شوه.)
د مارک بلیت په وینا، د اقتصادي بسیاینې مفهوم په شلمې پېـړۍ کې راڅرګند شو، کله چې لویو حکومتونو د پام وړ بودیجه ترلاسه کړه. په هر حال، بلیت داسې دلیل وړاندې کاوه چې د حکومت د رول په اړه نظريې او حساسیتونه او د پانګونې بازارونه د اقتصادي بسیاینې د ۱۷ ز پېړۍ څخه وروسته را څرګند شول. اقتصادي بسیاینه د حکومت او خپلواکه پورونو د لیبرال اقتصادونو په محتویاتو کې د ژورو ستونزو په توګه ښودل کېـږي. بلیت د اقتصادي بسیاینې بحثونه بېرته د جان لوکي د شخصي ملکیت او د دولت مشتق نظریې، د پیسو او د سوداګرو د فضلیت په اړه د ډیوډ هومي نظريو، او د اقتصادي ودې او مالیاتو په اړه د ادم سمیټ نظریو ته ورسول. د لیبرال کلاسیک نظریو په اساس، اقتصادي بسیاینه په شلمه پېړۍ کې د نیولیبرالیزم د دکترین په توګه راڅرګند شو.
اقتصاد پوه ډيويد ایم کوټز وړانديز کوي چې د ۲۰۰۷ او ۲۰۰۸ ز کلونو د مالي بحران وروسته د اقتصادي بساینې تطبیق د نیولیبرال پانګوالي ماډل د ساتلو لپاره یوه هڅه وه.
نظریاتي کتنې
د ۱۹۳۰ م کال په لسیزه کې د لوی خپګان په اوږدو کې، د اقتصادي بسیاینې خلاف دلایل ډېر ارزښتناک شول. جان مینارډ کینز د اقتصادي بسیاینې پر خلاف یو پيژندل شوی اقتصاد پوه و. هغه دا دلیل وړاندې کاوه چې ولاړ حالت نه بلکې پرمختګ، همدارنګه په خزانه کې د اقتصادي بسیاینې لپاره ښه وخت دی.
معاصر اقتصاد پوه کینیزای دا دلیل وړاندې کوي چې د بودیجې کسر هغه وخت مناسب ده کله چې اقتصاد په بحران کې وي، چې د بیکارۍ او ناخالصو داخلي تولیداتو ودې هڅولو کې مرسته وکړي. د پول کراګمن په وینا، تر څو چې یو حکومت د یوې کورنۍ په څېر ونه وسي، د حکومت په لګښتونو کې کموالی د اقتصادي رکود په دوران کې بحران له پسې خرابوي.
په یوه اقتصاد کې، د یوه کس لګښت د بل کس عاید ده. یا په بل عبارت، که هرڅوک کوښښ کوي تر څو خپل لګښتونه راکم کړي اقتصاد ممکن په داسې څه کې ګیر شي چې اقتصاد پوهان یې د سپما زیان بولي، د داخلي ناخالصو تولیداتو د غورځیدو سره بحران لا پسې خرابېـږي. په تېرو وختونو کې دا د مصرف کوونکو له خوا جبران کېدلو چې په پور باندې تکیه وکړي. خو د ۲۰۰۸ م کال د بحران څخه را وروسته دا د دوامدار اقتصاد لپاره یوه ډېره لږ کارېدونکي ټاکنه ده.
کراګمن دا دلیل وړاندې کوي، که چېرته شخصي سکتور نشي کولای دومره لګښت وکړي چې د داخلي ناخالصو تولیداتو  کچه او د کارموندنې کچه لوړه کړي، نو حکومت باید د شخصي سکتور د لګښت د جبرانولو لپاره ډېر لګښت وکړي. د کینیزای د نظریې په اړه داسې وړاندیز شوی چې د ۱۹۷۰ ز لسیزې څخه دمخه د جګړي وروسته د پرمختګ کلونو لپاره مسول و، د ۱۹۷۰ م کال څخه وړاندې کله چې د عامه سکتور پانګونه په ټوله اروپا کې تر ټولو لوړه وه، په کمه توګه د مارشال پالان لخوا هڅول کېده.
د اقتصادي تولید یوه مهمه برخه سوداګریزه پانګونه ده، خو داسې هېڅ دلیل وجود نلري چې د اقتصادي سرچینو څخه په پوره توګه ګټه اخېستنه ثابته شي.
د افغانستان د خلق ديموکراتيک ګوند د مرکزي کميټې غړي
وېشنيزه:افغاني گوندونه
سايکلوفوسفمايډ
سايکلوفوسفمايډ (په انگرېزي: Cyclophosphamide) (سوداگريز نومونه اېنډوکسان, سايټوکسان, نيوسار, پروسايټوکس, رېويميون), چې د سايټوفوسفين په نامه هم يادېږي، د نايتروجن موستارد يو القلي توکی دی او د اوکسازافوسفينانس له ډلې څخه شمېرل کېږي.
يو القلي توکی د الکيل ډله (CnH2n+1) ډي ان اې کې ورگډوي. دا درمل د ډي ان اې د گوانين بېز کې د اماډوزول کړۍ ۷ شمېر نايتروجن اټوم کې د الکيل ډله ورنښلوي. دا تعامل د يو انټراسټرانډ او انټرسټرانډ تېربېرتړنې ډي ان اې په جوړښت کې د ډي ان اې د ريپلېکېشن خنډ گرځي.
سايکلوفوسفمايډ درمل د سرطان او د معافيتي نظام په بې نظميو کې کارېږي. د يو نافعال او يا نيمه فعال درمل په توگه، دغه درمل په لړمون کې د سايټوکروم پي ۴۵۰ انزايم په مرسته ۴-هايډرواکسي سايکلوفوسفمايډ ته اړوي او د کېمودرملنې له خاصيت څخه برخمن دی.
سايکلوفوسفمايډ شديد جانبي عوارض لري. په دغو عوارضو کې حاد مايولويډ ليوکېميا، د سپوخسې سرطان، هېمورېجېک سيسټايټس او د ډېرې زياتې کچې کارېدو سره تلپاتې بې يېبروري شامله ده. د معافيتي ناروغيو د حاد حالت په وخت کې ډاکټران اکثراً لږ-زهرجن درمل لکه مېټوټرکسات يا ازاتيوپرين کاروي.
دا درمل د روغتيا نړېوال تنظيم اهمو درملو لړليک کې د هغو درملو په کتار کې شمېرل کېږي چې د يو بنسټيز روغتيايي سيستم کې اهم گڼل کېږي.
سرچينې
وېشنيزه:درمل وېشنيزه:سرطاني درمل
سري اوروبېندو
سري اوروبېندو (انګلیسي: Sri Aurobindo؛ د زیږون پرمهال نوم یې اوروبېندو ګهوش و؛ ۱۸۷۲ اګست ۱۵مه – ۱۹۵۰ ډسمبر ۵مه) یو هندي فیلسوف، د یوګا ښوونکی (yoga guru)، مهارشي، شاعر، او هندي ملتپال و. نوموړی همدا راز یو ژورنالیست هم و او د بند ماترم (Bande Mataram) په څېر ورځپاڼو مدیریت یې کړی دی. هغه له برېتانوي استعمار څخه د خپلواکۍ لپاره د هند په غورځنګ کې شامل شو، تر ۱۹۱۰ کال پورې یې یو له بانفوذه او اغېزناکو مشرانو څخه و، او وروسته یو روحاني اصلاح‌پال شو. هغه د بشري پرمختګ او روحاني تکامل په اړه خپل لیدلوري او نظریات وړاندې کړل.
اوروبېندو د انګلستان د کامبرېج په کینګ کالج کې د هند د ملکي خدماتو لپاره زده‌کړې وکړې. هندوستان ته له راستنېدو وروسته یې د بارودا د شاهي ایالت د مهاراجا تر مشرۍ لاندې د ملکي خدمتونو په برخه کې بېلابېل کارونه ترسره کړل، او د هند په ملي کانګرس او په بنګال کې په نوي انقلابي غورځنګ کې د انوشیلان سمتي په مرسته په زیاتېدونکې توګه په ملتپال سیاست کې ښکېل شو. نوموړی د یو لړ بمي بریدونو په پایله کې ونیول شو چې تړاو یې په یوه عامه محاکمه کې د هغه سازمان ته ورکړل شو او نوموړی پکې د علي‌پور دسیسې (Alipore Conspiracy) بمي پېښو له کبله د خیانت له تورونو سره مخ شو. که څه هم سري اوروبېندو یوازې په هند کې د برېتانوي استعماري واکمنۍ پرضد د مقالو لیکلو له کبله محکوم او زنداني کېدای شوای. د محاکمې په جریان کې د اثبات د شاهد نرندرناتھ ګوسوامي له وژنې وروسته د هېڅ ډول شواهدو نه وړاندې کېدو له کبله بېرته خوشې شو. په زندان کې د تېر کړي وخت پر مهال یې عرفاني او روحاني تجربې لرلې، او وروسته بیا پونډیچېري ښار ته ولاړ او د روحاني کار لپاره یې سیاست پرېښود.
د هغه په اصلي ادبي اثارو کې "خدایي ژوند" اثر دی، چې د متکاملې یا انټیګرال یوګا له فلسفي اړخ څخه بحث کوي؛ بل هم د "یوګا تلفیق یا پیوستون" دی، کوم چې د انټیګرال یوګا له اصولو او مېتودونو څخه بحث کوي؛ او بل اثر یې هم "ساویتري: یوه افسانه او یو سمبول" تر سرلیک لاندې یو افسانوي شعر دی.
لومړنی ژوند
اوروبېندو ګهوش د ۱۸۷۲ کال د اګسټ په ۱۵مه د هند په کلکته ښار کې په یوه بنګالي کورنۍ کې زیږېدلی و، چې د اوسني لوېدیځ بنګال د هوګلي سیمې د کوناګار له کلي سره یې تړاو درلود. د هغه پلار "کرشنا دون گهوش" هغه مهال په بنګال کې د رنګپور ناحیې مرستیال جراح او وروسته د خولنا ښار ملکي جراح و، او د برهمو سماج په نوم د مذهبي اصلاحاتو د غورځنګ یو پخوانی غړی و، چې په اډینبورګ کې د طبي زده کړو پرمهال یې د تکامل له نوې نظریې سره علاقه پیدا شوې وه. د هغه د مور "سوارنالاتا ډېوي" پلار "شري راج ناراین باسو" په ساماج ټولنه کې مخکښ شخصیت و. نوموړې د اوروبېندو د زیږون لپاره د کلکتې ډېر خوندور چاپېریال ته لېږل شوې وه. اوروبېندو د بینوبوسن او منموهن په نومونو دوه مشران وروڼه لرل، یوه یې کشره خور سروجني نومېده، او یو یې کشر ورور باریندرا کمار و (د بارین په نوم هم یادېږي).
ځوان اوروبېندو په انګلیسي خبرو کولو کې رالوی شوی و، مګر له خادمانو سره د خبرو او اړیکو لپاره به یې هندوستاني ژبه کاروله. که څه هم د هغه کورنۍ بنګالي وه، خو د هغه پلار باور درلود چې برېتانوي کلتور غوره دی. هغه او د هغه دوه مشران وروڼه په دارجلینګ ښار کې د انګلیسي ژبو لورېټو هاوس بورډینګ ښوونځي ته واستول شول ترڅو له یوې خوا خپل ژبني مهارتونه پیاوړي کړي او له بلې خوا له خپلې مور څخه لرې اوسي، ځکه هغې د خپل لومړي ماشوم له زیږون وروسته رواني ناروغي پیدا کړې وه. دارجلینګ په هند کې د انګلیسي-هندیانو مرکز و او ښوونځی یې د ایرلینډي راهبه ګانو لخوا پرمخ وړل کېده، چې له لارې به یې هلکان پر عیسوي مذهبي تعلیماتو او سمبولیزم سره روزل کېدل.
انګلستان (۱۸۷۹-۱۸۹۳)
د هغه پلار کرشنا دون گهوش غوښتل چې زامن یې د هند ملکي خدماتو (ICS) ته داخل شي، کوم چې د نخبه ګانو یو سازمان و او شاوخوا ۱۰۰۰ کسان پکې شامل وو. دغه هدف ته د رسېدو لپاره اړینه وه چې دوی په انګلستان کې زده‌کړې وکړي او له همدې امله ټوله کورنۍ په ۱۸۷۹ کال کې همالته کډه شوه. درې واړه وروڼه په مانچسټر کې د ډبلیو ایچ ډرویټ په نوم کشیش تر پاملرنې لاندې ځای په ځای شوي وو. ډریویټ د جماعتي یا کانګریګیشنل کلیسا کشیش و، چې کرشنا دون گهوش په رنګپور کې د خپلو برېتانوي ملګرو له لارې پېژانده.
بارودا او کلکته (۱۸۹۳-۱۹۱۰)
ښاغلي اوروبېندو په ۱۸۹۳ کال کې په بارودا کې دولتي خدماتو ته داخل شو، چې لومړی یې د سروې او تصفیې په څانګه کې کار کاوه، وروسته د عوایدو ریاست او بیا سکرتریت ته ولاړ، او تر ۱۸۹۷ کال پورې یې د ګرامر د تدریس او د ګیکواډ د مهاراجا لپاره په وینا لیکلو کې د مرستې په څېر ډېر نور متفرقه کارونه هم ترسره کړل. نوموړي په ۱۸۹۷ کال په بارودا کې د کار پر مهال په بارودا کالج (اوس د بارودا د مهاراجا سیاجیراو پوهنتون) کې د نیمه وخت فرانسوي ژبې ښوونکي په توګه کار پیل کړ. وروسته بیا د مرستیال رئیس پوسټ ته ورسېد. نوموړي په بارودا کې له ځانه سره سانسکریت او بنګالي ژبې هم زده کړې.
له سیاست څخه روحانیت ته بدلون
د زندان د دغې دورې په جریان کې د روحاني تجربو او واقعیتونو له امله د ژوند په اړه د هغه نظر په بنسټیز ډول بدل شو. په پايله کې يې موخه د هېواد له خدمت او ازادۍ څخه هاخوا لا ډېره پراخه شوه.
اوروبېندو وویل چې هغه د علي‌پور په زندان کې د ویوکاناندا لخوا "ملاقات" ورسره شوی دی: "دا یو حقیقت دی چې ما په دوامداره توګه د ویوکاناندا غږ اورېد، چې په زندان کې یې زما په انفرادي سلول کې د دوو اوونیو لپاره له ما سره خبرې کولې او د هغه حضور مې احساساوه."
پېژندنه
د سري اوروبېندو د انټیګرال یوګا سیستم مفهوم د هغه په ​​کتابونو "د یوګا تلفیق یا پیوستون" او  "خدایي ژوند" کې تشرېح شوی. د خدایي ژوند اثر یې د مقالو ټولګه ده چې په آریا میاشتنۍ نشریه کې د لړۍ په بڼه خپره شوې ده.
صدف ډوله ژوي
صدف ډوله ژوي (علمي نوم: Ostracoda) د کوچنيو كلک پو ستى ژويو څخه دي چې ۵۰۰ میلیونه کاله مخکې د کامبرين په دوره کې رامنځ ته شوي ول. د دي ژويو په هکله معلوم دي چې په انټارکټيکا کې يې هم ژوند کول. صدف ډوله ژوي کوچنی ژوي دي چې په خوږو اوبو یا سمندرونو کې ژوند کوي. اوږدوالي یې څو میلیمتره دي او اووه جوړې پښې لري. بدن يې د کاسو لخوا پوښ شوي دي. د دي ژويو څو ډوله د کوچنيو انتنونو په مرسته لمبلای سي.
فیمینزم
فیمینېزم د هغو ټولنیزو، سیاسي خوځښتونو او مفکورو ټولګه ده کوم چې په سیاسي، اقتصادي، فردي او ټولنیز ډګرونو کې د جنسیتي مساواتو رامنځته کولو موخه لري. د فیمینېزم به بحث کې هغه ټولنې شاملېږي چې په هغو کې د نارینه وو لید یا نظر لومړیتوب لري او له ښځو سره پکې ناسم چلند کېږي. د دغه حالت د بدلون په هڅو کې له جنسیتي کلیشو(دودونو) سره مبارزه، د زده کړو، مسلکي توب او فردي فرصتونو برابرول شاملېږي کوم چې د ښځو لپاره باید له نارینه وو سره یو ډول پایلې ولري.
فیمینېستي خوځښتونو تل د ښځو د حقونو لکه: د رایو ورکولو حق، دولتي څوکیو لاسته راوړلو، کار، مساوي معاش، مالکیت، زده کړو ترلاسه کولو، په هوکړو کې د شاملېدو، په واده کې د مساوي حق لرلو او ولادت د رخصتۍ په برخه کې تل خپلې هڅې کړي او کوي یې. فیمنېستانو په قانوني توګه د جنین د قانوني سقط او د هغه د ټولنیز ادغام، له تېري، جنسي ځورونې او کورني تاوتریخوالي څخه د ښځو او نجونو د ساتنې په موخه هڅې کړې دي. د ښځو د کالیو اغوستلو په ستنډرډ او هغوی ته د منلو وړ فزیکي فعالیتونو کې بدلونونه د فیمینېستي خوځښتونو یوه برخه ده.
په دودیز ډول، له ۱۹ مې پېړۍ څخه وروسته، د لیبرال فیمینېزم لومړۍ څپه په سیاسي او قانوني ډګر کې له برابرۍ وروسته په لیبرال ډیموکرات چوکاټ کې د اصلاحاتو له مخې رامینځته شوه؛ په کاریګري بنسټ ولاړ د ښځو له پرولتاریایي خوځښت سره چې د وخت په تېرېدو د طبقاتي مبارزې له امله په ټولنیز او مارکسیستي فیمینېزم اوښتی وو په ټکر کې وه. له ۱۹۶۰ مې لسیزې وروسته دواړه لید لورو له راډیکال فیمینېزم سره ټکر درلود چې له راډیکال نظریې اخیستل شوی وو او د فیمینېزم دویمه څپه ورته ویل کېده کوم چې په بنسټیز ډول په ټولنه کې د نارینه وو د برترۍ د له منځه وړو په هڅه کې وو؛ په ګډه لیبرال، ټولنیز او راډیکال فیمینېزم ته ځینې وختونه د فیمینېزم "درې لوی" فکري مکتبونه هم ویل کېږي.
د شلمې پېړۍ له وروستیوڅخه، د فیمینېزم ګڼ شمېر نور ډولونه هم رامینځته شول. د فیمینېزم یو شمېر دغه ډولونه له دې امله چې یوازې د یوه لوري لکه سپین پوستو، منځنۍ کچه وګړو، د پوهنتون په کچه تحصیل یافته وګړو، همجنس ګرایانو او یا هم دوه جنسه وو لید لوري په پام کې نیولي وو، تر نیوکې لاندې راغلل. چې د دغه ډول نیوکو له امله د فیمینېزم ځانګړي ډولونه لکه د یو خاص قوم او یا هم څو کلتورونو د نظر له مخې جوړ شول، لکه تور فیمینیسم (black feminism) او مقطعي فیمینېزم (intersectional feminism).
ترمینولوژي
فرانسوي آرمان ګرا فیلسوف، چارلس فوریر د دې امتیاز لري چې د لومړي ځل لپاره یې په ۱۸۳۷ کال کې د فیمینېزم"féminisme" کلمه کارولې. د لومړي ځل لپاره د فیمنیزم ("féminisme") او فیمینیست ("féministe") کلمه په ۱۸۷۲ کال کې په فرانسه او هالنډ کې وکارول شوه. په لویه بریتانیا کې په ۱۸۹۰ مه لسیزه کې او د امریکا په متحده ایالاتو کې په کال ۱۹۱۰ کې. آکسفورډ انګلیسي ډیکشنرۍ ۱۸۵۲ کال په لومړي ځل د "فیمینېست" کلمې او ۱۸۹۵ کال د "فیمینېزم" د کارولو مهال ښودلی. تاریخي حالاتو، کلتور او د هر هېواد شرایطو ته په پام فیمینېستانو په ټوله نړۍ کې بېلابېل لاملونه او موخې لرلې دي. ډېری لویدیځ فیمینېست تاریخ پوهان ادعا کوي چې ټول هغه خوځښتونه باید د فمینېستي خوځښتونو په توګه یاد شي کومو چې د ښځو د حقونو په برخه کې هڅې کړې دي، په داسې حال کې چې د خپلو ځانونو لپاره یې دا اصطلاح نه ده کارولې. نور تاریخ پوهان بیا په دې باور دي چې یاده اصطلاح باید مدرن فیمینېستانو او د هغو راتلونکو ته محدوده وي. دغه تاریخ پوهان د پخوانیو خوځښتونو د توصیف په موخه د پروتوفېمنېست "protofeminist" اصطلاح کاروي.
نظریه(تیوري)
د فیمینېزم نظریه (تیوري) په فلسفي او تیوریکي ډګر کې د فیمنیست نظر توضیح کول دي. چې په ګڼ شمېر برخو لکه انسان پېژندنې، ټولن پوهنې، اقتصاد، ښځو په هکله مطالعات، ادبي نقد، د هنر تاریخ، ارواه څېړنې او فلسفې په برخو کې کار رانغاړي. د فیمنیست نظریې موخه د جنسیتي نابرابرۍ درک کول دي کوم چې په جنسیتي سیاست، د قدرت او جنسیت ترمنځ په اړیکو تمرکز لري. په دغو سیاسي او اجتماعي اړیکوکې د نقد سربېره، ګڼ شمېر فیمینېست نظریې د ښځو د حقونو او امتیازاتو د زیاتوالي په هڅه کې دي. په فیمنېستي تیوري کې تبعیض، کلیشې،عینيت ګرايي(په ځانګړې ډول جنسیتي عینیت)، ظلم او نرواکي یا مرد سالاري د بحث وړ موضوعات دي. د ادبي نقد له مخې، ایلین شوالتر فیمینېست تیوري په دریو پړاوونو کې توضیح کوي. نوموړې د هغو لومړی پړاو"فیمینیستي نقد" بولي، په کوم کې چې فیمینېست مطالعه کوونکی هغه د ادبي فاکټونو له مخې څېړي. شوالتر د هغو دویم "ښځ واکي یا زن سالاري"بولي،کوم چې "ښځې متني معنی جوړوي". د هغو درېیم پړاو بیا "جنسي نظر" بولي په کوم کې چې " جنسیتي ایدیالوژیک ډبرلیک او ادبي آثار تر بحث لاندې نیول کېږي".
غبرګونونه
د خلکو بېلابېلو ډلو د فیمنېزم پر وړاندې غبرګون ښوولی، نارینه او ښځینه یې د ملاتړو او منتقدینو څخه دي. په امریکايي پوهنتونو کې د زده کړیالانو ترمنځ، د هلکانو او نجونو لپاره، له دې امله چې ځانونه فیمینېست وبولي دا عامه ده چې له فیمنېست نظریې ملاتړ وکړي. امریکايي رسنۍ هڅه کوي چې فیمنېزم منفي وښيي، فیمنېستان هم "ډېر لږ د عادي ښځو له کار/تفریحي مسایلو سره په اړیکه کې دي". له دې سره وروستۍ څېړنو ښوولې، هغه کسان چې ځانونه د فیمنېستانو په توګه څرګندوي او د فیمنېزم په بېلابېلو ډولونو بحث کوي، د دوی ځان پېژندنه له فیمېنیزم سره زیاتېږي.
د فېمنېزم پلويتوب(طرفداري)
پرو – فیمنېزم یا د فیمېنیزم پلوي توب له فیمنیزم د ملاتړ په مانا دی پرته له دې چې وښيي ملاتړ کوونکی د فیمینېستي خوځښت غړی دی. دغه اصطلاح تر ډېره هغو نارینه وو ته کارول کېږي کوم چې د فیمینېزم کلک ملاتړي دي. د فیمینېزم څخه د ملاتړو نارینه وو ډلو په چارو، په ښوونځیو کې له هلکانو او ځوانانو سره د تاوتریخوالي ضد کار، په کار ځایونو کې د جنسي ځورونې اړوند ورکشاپونه، په ټولنه کې د روزنیزو کمپاینونو ترسره کول او تاوتریخوالي کوونکو نارینه وو ته مشوره ورکول شاملېږي. کېداي شي فیمینېزم پلوه نارینه د نارینه وو د روغتیا، پورنوګرافي ضد قوانینو په ګډون د پورنوګرافي ضد فعالیتونو، نارینه وو اړوند مطالعاتو او په ښوونځیو کې د جنسیتي مساواتو اړوندو درسي پروګرامونو کې هم ونډه ولري. دغه چاره کله هم د فیمینېستانو او ښځو په برخه کې د خدمتونو لکه د کورني تاوتریخوالي او جنسي جرمونو د مرکزونو له همکاریو سره مل وي.
د فیمینېزم ضد او پر فیمینېزم نقد
فیمنېزم ضد(Anti-feminism) د فیمېنېزم پر وړاندې په ټولو یا ځینو مواردو کې مخالفت دی.
په ۱۹مه پېړۍ کې فیمنېزم ضد یوازې د ښځو له رایو ورکولو سره په مخالفت تمرکز درلود. وروسته بیا، لوړو زده کړو ته د ښځو د لاسرسي مخالفینو دا نظر درلود چې لوړې زده کړې د ښځو لپاره لوی فزیکي بار دی. یو شمېر نور بیا کاري قوې ته د ښځو د ورګډېدو په اتحادیو کې ددوی له یو ځای کېدو، د پرېکړه کوونکي په توګه ددوی د کښېناستو، د زېږون اړوند کنترول لرلو او همدارنګه د جنسیت د کنترول مخالف وو.
ځینې نور بیا له دې امله له فیمینېزم سره مخالفت کوي چې پر باور یې دا د دوی له دودیزو او دیني ارزښتونو سره په ټکر کې دي. د بېلګې په توګه، دوی دا استدلال کوي چې په ټولنیز ډول د طلاق او نه واده شویوښځو منل زیان اړونکي دي او دا چې ښځینه او نارینه په اساسي ډول توپیر لري نو باید دودیزې چارې یې پر خپل ځای وي. یو شمېر نور بیا په کاري قوه، سیاسي دفترونو او د رایو کارولو په بهیر کې د ښځو د ګډون او په کورنیو کې د نارینه وو د واک کمېدو مخالف دي.
یو شمېر لیکوالانې لکه کمیلا پګلیا، کریستینا هوف سومر، جین بیتکی ایلشتاین، ایلزابت فاکس جینوویس، لیسا لوسیل اونز او ډیپانی پتای د فیمینېزم د یو شمېر مواردو مخالفې وې، په داسې حال کې چې فیمینېستانې هم وې. د بېلګې په توګه، دوی دا دلیل وړاندې کاوه، چې فیمینېزم ډېری وخت ناسم پوهاوی خپروي او د ښځو حقونه له نارینه وو زیات ګڼي، دوی راډیکال فیمینېست نظر د دواړو نارینه او ښځینه وو لپاره زیان اړونکی باله.
ماده
په پخواني فزیک او عمومي کیمیا کې، هر هغه شی چې کتله ولري او په حجم لرلو سره په هوا کې ځای ونیسي ماده بلل کیږي. ټول ورځني توکي چې لمس کیږي د اتومونو څخه جوړ شوي دي، کوم چې د متقابلو فرعي اتومي ذراتو څخه جوړ وي، او په ورځني او همدارنګه ساینسي استعمال کې په «ماده» کې عموما اتومونه او هر هغه څه چې له دوی څخه جوړ شوي او هره ذره «او يا د ذراتو ټولګه» کوم چې داسې عمل کوي لکه چې سیال وزن او حجم ولري په دې شامل دي. په هر صورت کې، ماده بې وزنه ذرات لکه فوتونونه او یا کومه بله انرژی او یا لکه د نور څپو په څېر څه نه لري. ماده په بېلا بېلو بڼو وجود لري «چې د پړاونو په نوم هم یادیږي». دغه بڼې عادي ورځني پړاونه لري لکه جامد، مایع او ګاز، د بېلګې په ډول، اوبه چې د یخ، مایع او بخار په بڼه دي؛ خو د پلازما، بوس ـ انشټاین د کثافت عمل ، فرمیونیک د کثافت عمل او کوارک ګلون پلازما په ګډون، شونې ده چې نورې بڼې هم ولري.
معمولا اتومونه د وپرتونونو او نیوترونونو یوه هسته بلل کیدای شي، یا د تاویدونکو الکترونونو شا او خوا «وريځې» بلل کېدای شي «کوم چې په فضا کې ځای نیسی». په هر صورت دا تر يو بريده سمه ده؛ ځکه چې د فرعي اتومونو ذرات او د هغوی خصوصیات د کوانټم طبیعت لخوا اداره کیږي، یعنې هغوی د ورځنيو شیانو په څیر عمل نه کوي، بلکې هغوی او ذرات د څپو په بڼه عمل کوي او هغوی معلومې اندازې او حالتونه نه لري. د ذروی فزیک په  معیاري نمونه کې ماده بنسټيزه مفکوره نه ده؛ ځکه د اتومونو لومړني اجزاء د کوانټم ماهیتونه دي، کوم چې د نړۍ په هېڅ ورځني مفهوم کې هېڅ ارثي اندازه او حجم نه لري. د ایستلو د اصولو او نورو بنسټيزو تعاملاتو له امله ځینې نقطوي ذرات، چې د فرمینو(کوارک، لیپټن) په نوم هم یادیږي، او نور زیات مرکبات او اتومونه په اغېزناک ډول اړ دي چې د ورځنيو شرایطو تر مخې د نورو ذراتو سره واټن وساتي، دا د مادې ځانګړتيا رامنځ ته کوي او موږ ته داسې ښکاري لکه چې ماده په هوا کې ځای ونیسي.
د طبیعی علومو د تاريخ په اوږدو کې خلکو تر ډېره بريده د مادې د کره څرنګوالي او ځانګړتيا په اړه فکر کړی. دا اند چې ماده د جلا جوړونکو بلاکونو څخه جوړه شوې ده، د مادې تش په نامه ذراتو نظریه، په خپلواکه توګه په لرغوني یونان او لرغوني هند کې د بودایانو، هندوانو او جینانو ترمنځ له زېږد مخکې په لومړۍ زريزه کې راڅرګنده شوه. هغه لرغوني فيلسوفان چې د مادې د ذراتو نظريات وړاندې هغه دا دي: کانډا(له زېږد مخکې شاا خوا شپږمه پېړۍ يا له هغې وروسته)، لیوسیپوس (له زېږد مخکې ۴۹۰) او ډیموکیتوس  (له زېږد مخکې ۴۷۰-۳۸۰).
د حجم سره پرتله
د مادې او حجم تر منځ بايد توپير وليدل شي، دواړه يو ونه بلل شي، ځکه چې دواړه په عصري فزیک کې یو شان نه دي. ماده یوه عمومي اصطلاح ده او هر فزیکی شی راښيي. د دې خلاف حجم ماده نه ده، بلکې د مادې او نورو شيانو يا سیستمونو مقداري (کميتي) ځانګړتيا ده. په فزيک کې د حجم بېلا بېل ډول پېژندل شوي شوي – انرسي حجم،  نسبتي حجم او کتلوي انرژي-خو  همدا يوازې د نورې مادې ډولونه نه دي.
په دې اړه چې ماده بايد څه وبلل شي بېلا بېل اندونه شته، د یوې مادې حجم کره علمي تعریفونه لري. بل توپیر دا دی چې ماده یو "مخالف" هم لري چې د انټي میټر په نوم یادیږي، مګر حجم هیڅ مخالف نه لري، لکه څنګه چې معلومه ده، چې د "انټي ماسس» (د حجم مخالف) یا منفي حجم په څیر هیڅ شی نه شته، خو دا اند بيا هم د ساينسپوهانو تر بحثونو لاندې دی. انټي ماټر (د مادې مخالف) خپلې سيالې عادي مادې ته ورته (یعنې مثبت) ځانګړتيا لري.
د ساینس بېلا بېلې برخې د مادې اصطلاح په جلا جلا، او کله کله په نامتناسبو لارو کاروي. له دې لارو څخه ځینې یې په کمزورو تاریخي بنسټونو ولاړې دي، له هغه وخته له کله چې د مادې د مقدار څخه د حجم توپیر لپاره هیڅ دلیل نه و. په دې ډول، د "ماده" ټکي هیڅ یوه نړیواله منل شوې ساینسي معنا نه شته. د ساينس له اړخه د "حجم" اصطلاح ښه تعریف شوې، خو "ماده" په څو لارو تعریف کیدای شي. کله کله د فزیک په ډګر کې "ماده" په ساده ډول له هغو ذراتو سره مساوي کیږي چې د نور حجم ښودنه کوي (د بیلګې په توګه، د رڼا په چټکتيا سفر نه شي کولی)، لکه کوارکس او لیپټون. په هرصورت، په فزیک او کیمیا دواړو کې، ماده دواړه د څپې په څیر او د ذرې په څیر ځانګړتياوې، د تش په نامه څپې – ذرې دوه اړخیزه بڼه څرګندوي.
د اتومونو پر بنسټ
د "مادې" تعریف د هغې د فزیکي او کیمیاوي جوړښت پر بنسټ دا دی: ماده د اتومونو څخه جوړه شوې ده. دا ډول اټومي ماده کله ناکله عادي ماده هم بلل کیږي. د مثال په توګه، د دې تعريف تر مخې «deoxyribonucleic acid(DNA) » مالیکولونه مادې دي؛ ځکه چې دوی د اتومونو څخه جوړ شوي دي. دا تعریف د چارج شوي اتومونو او مالیکولونو شاملولو لپاره پراخه کیدای شي، په دې ډول پلازما (ایون ګازونو) او الکترولایتونه (ایوني محلولونه) پکې شامل دي، کوم چې په ښکاره ډول د اتوم په تعریف کې شامل نه دي. د بديل په ډول، یو څوک کولی شي د پروټونونو، نیوټرونونو او الکترونونو تعریف غوره کړي.
د پروټون، نیوټرون او الکترون پر بنسټ
د "مادې" تعریف د اتومونو او مالیکولونو په پرتله د ښې کچې تعریف دی: ماده د هغه څه څخه جوړه شوې ده چې اتومونه او مالیکولونه ترې جوړ شوي دي ، په دې معنا چې هر څه د مثبتو چارج شويو پروټونونو، بې پرې نیوټرونونو او منفي چارج شويو الکترونونو څخه جوړ شوي دي. دا تعریف له اتومونو او مالیکولونو څخه په دې موخه هاخوا تللی شی، تر څو ساختماني بلاکونو څخه جوړ شوي څیزونه پکې شامل شي، کوم چې په ساده ډول اتوم یا مالیکولونه نه دي، د بیلګې په توګه، په زاړه کیتوډي وړاندګيز ټیوب تلویزیون کې د الکترون ډنډه، یا د سپینې ډبرې ماده – عموماً کاربن او اکسيجن نيوکلي د فاسدو شويو اليکترونونو په سمندر کې. د ذره بين په کچه، د ماد جوړونکي ذرات لکه پروټون، نيوټرون او اليکترونونه د کوانټم ميخانيک قوانين په ځان مني او د ذرې د څپو د غبرګېدو څرګندونه کوي. په ډېره ژوره کچه، پورتونونه او نيوترونونه له کوارک او ځواک له ډګرونو (ګليونونه) څخه جوړ شوي دي، کوم چې يو له بل سره تړي او په دې توګه بل تعريف ته لاره موندل کېږي.
د کوارکس او لیپټونز پر بنسټ
لکه څنګه چې په پورتني بحث کې لیدل شوي، د هغه څه ډیر لومړني تعریفونه چې "عادي ماده" بلل کیدای شي د جوړښت یا "ودانۍ بلاکونو" پر بنسټ ولاړ وو. د لومړيو ذراتو په اندازه، د دې روايت پيروی کونکی يو تعريف داسې کېدای شي: "عادي ماده هر هغه څه دي چې له کوارکونو او لیپټونونو څخه جوړ شوي وي"، یا "عادي ماده هر هغه څه دي چې د انټي کوارکس او انټي لیپټونونو پرته له هر لومړنيو «فرمیونونو» څخه جوړ شوی وي. د دې جوړښتونو تر منځ اړيکه راتلونکې ده.
گوجراتي ژبه
گوجراتي ژبه هندو اروپایي ژبه ده چې د هند په گوجرات ایالت کې ویل کېږي. گوجراتي ژبه د هند له ۲۲ رسمي ژبو څخه ده چې په نړۍ کې یې د یونکو شمېر یې کابو ۴۶ مېلیونو تنو ته رسېږي. دا ژبه له هنده پرته په پاکستان، کینیا، یوگانډا او تانزانیا کې په ډېر شمېر ویونکي لري.
گوجراتي ژبه د هند او پاکستان د پلارانو (مهاتما گاندي او محمدعلي جناح) مورنۍ ژبه وه. د هند پارسیانو وروسته له هغې چې له پارس څخه هند ته مهاجر شول، خپله فارسي ژبه له یاده ووېسته او پر ځای یې گوجراتي ژبه خپله کړه.
سرچینې
وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:یوگانډایي ژبې وېشنيزه:د متحده ایالاتو ژبې وېشنيزه:د ایزو ۶۳۹–۱ ژبې وېشنيزه:د پاکستان ژبې وېشنيزه:د تانزانیا ژبې وېشنيزه:د فاعل-مفعول-فعل ژبې وېشنيزه:د کینیا ژبې گوجراتي گوجراتی گوجراتي وېشنيزه:گوجرات وېشنيزه:گوجراتي
جیرالد رودولف فورډ
جیرالد رودولف فورډ (د ۱۹۱۳ز کال جولای ۱۴مې نه تر د ۲۰۰۶ز کال د ډسمبر۲۶مې) یو امریکایيسیاستوال و، چې له ۱۹۷۴ز کال نه تر ۱۹۷۷ز کال پورې یې د متحده ایالاتو د ۳۸م ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه. تر دې مخکې یې په ولسي جرګه کې د جمهوري غوښتونکو ګوند د مشر په توګه او بیا له ۱۹۷۳ز نه تر ۱۹۷۴ز کال پورې د امریکا د ۴۰م مرستیال ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه. کله چې  پخواني ولسمشر ریچارډ نیکسن په ۱۹۷۴ز کال کې استعفا وکړه، فورډ د نیکسون پر ځای د ولسمشر په توګه وټاکل شو.
فورډ د نبراسکا په اوماها کې زېږېدلی او د میشیګان په ګرینډ ریپډز کې ستر شوی و. فورډ د میشیګان په پوهنتون کې زده کړې وکړې او هلته د ښوونځي د فوټبال ډلې ​​​​غړی شو، چې دوه ملي اتلولۍ یې هم وګټلې. فورډ خپل سیاسي فعالیت په ۱۹۴۹ز کال کې د متحده ایالاتو د میشیګان د کانګرس له پینځمې ناحیې نه د استازي په توګه پیل کړ، چې د ۲۵کلونو لپاره یې د استازي په توګه دنده ترسره کړه او وروستي نهه کاله د ولسي جرګې د اقلیت مشر په توګه پاتې شو. د ۱۹۷۴ز کال په اګست کې د ولسمشر نیکسون له استعفا وروسته، فورډ سملاسي ولسمشر شو.
فوړډ د ولسمشر په توګه د هیلسینکي تړون لاسلیک کړ، چې په سړه جګړه کې د کړکېچ کمولو پر لور یو حرکت وبلل شو. د فورډ له ولسمشرۍ نه ۹میاشتې وروسته سویلي ویتنام سقوط وکړ او د ویتنام په جګړه کې د متحده ایالاتو ښکېلتیا په اساسي ډول پای ته ورسېده. په هېواد دننه، فورډ په خپلو څلورو لسیزو کې د مخ پر زیاتېدوونکي انفلاسیون او اقتصادي کړکېچ په شتون کې د ډېر خراب اقتصاد مشري وکړه. هغه په خپل ​​یوخورا جنجالي عمل کې، د واټر ګیټ په قضیه کې د ریچارډ نیکسون د ونډې لپاره هغه ته بښنه وکړه. په ۱۹۷۶ز کال د جمهوري غوښتونکو د ولسمشرۍ د ټاکنوپه لومړي کمپاین کې، فورډ د جمهوري غوښتونکو نوماندۍ لپاره د کالیفورنیا پخوانی والي رونالډ ریګن ته ماته ورکړه. هغه د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ډیموکرات ګوند سیال جیمي کارټر پر وړاندې، چې د جورجیا پخواني والي و، د لږو رایو په توپیر ماته ومنله. د تاریخپوهانو او سیاست پوهانو سروې فورډ د ټیټ اوسط ولسمشر په توګه درجه بندي کړې.
لومړنی ژوند
فورډ وروسته وویل چې: پلار یې خپله مېرمن وهله. جیمز ایم کینن د فورډ د ژوندلیک په اړه لیکلي دي چې: د فورډ د مور او پلار جلا کېدل او طلاق هغه وخت رامنځته شو ،کله چې د فورډ له زېږون نه څو ورځې وروسته، د هغه پلار لیسلي کینګ د قصابي چاړه واخیسته او د خپلې مېرمنې، زوی او د فورډ نرسې د وژلو ګواښ یې وکړ. د ۱۹۱۷ز کال د  فبروري په لومړۍ د فورډ مور ګارډنر له ګیرالډ روډولف فورډ سره واده وکړ.
بهرنۍ تګلاره
فورډ له شوروي اتحاد او چین سره د کړکېچ کمولو تګلارې ته دوام ورکړ او د سړې جګړې کړکېچونه یې هم لږ کړل. د نیکسون د ولسمشرۍ د وخت د ستراتیژیکو وسلو د محدودیت تړون (SALT) لا هم شتون درلود. د چین او امریکا ترمنځ ترینګلې اړیکې چې د نیکسون د سفر له امله منځته راغلې وې، د۱۹۷۵ز کال په ډسمبر کې  فورډ د خپل سفر له لارې بیا پیاوړې کړې. نوموړي په ۱۹۷۵ز کال کې له شوروي اتحاد سره د هیلسینکي تړونونه لاسلیک کړل، دا یو خپلواک نا دولتي سازمان و چې د اطاعت او نظارت لپاره رامنځته شوی و، چې وروسته د بشري حقونو څار ادارې ته بدله شوه.
فورډ په ۱۹۷۵ز کال کې د (G7) صنعتي هېوادونو (په پیل کېG5 ) په پرانست غونډه کې ګډون وکړ او د کاناډا غړیتوب یې تضمین کړ. هغه په ​​۱۹۷۴ز کال کې په یوه وینا کې وویل: «مونږ په یوه تړلې نړۍ کې ژوند کوو، نوباید د ګډو اقتصادي ستونزو د حل لپاره په ګډه کار وکړو».
ویتنام
د فورډ د ولسمشرۍ پر مهال د ویتنام اوږده جګړه  یوه له سترو ګواښونو نه وه. د شمالي ویتنام پر وړاندې د امریکا یرغلیز عملیات د پاریس د سولې تړون سره سم،چې د ۱۹۷۳ز کال د جنوري په ۲۷مه لاسلیک شو، پای ته ورسېدل. دغه تړون په شمالي او سویلي ویتنام کې اوربند اعلان کړ او د امریکا د جنګي بندیانو خوشې کولو غوښتنه یې کوله. همداراز دغه تړون د ویتنام ځمکنۍ بشپړتیا تضمین کړه او د ۱۹۵۴ز کال د جنیوا کنفرانس په څېر، په شمال او سویل کې د ملي ټاکنو غوښتنه وشوه. د پاریس د سولې تړون له ویتنام نه د امریکايي ځواکونو د وتلو لپاره شپېته ورځې وخت وټاکه. دغه تړون د متحده ایالاتو د ملي امنیت سلاکار هنري کیسنجر او د شمالي ویتنام د پولیټ بیورو د غړي لی دیک تو له خوا لاسلیک شو.
کله چې د شمالي ویتنام ځواکونو د پرمختګ تګلاره غوره کړه، په دغه وخت کې فورډ د امریکا له کانګرس نه غوښتنه وکړه، چې د سویلي ویتنام لپاره د ۷۲۲میلیونه ډالرو مرستې کڅوړه تصویب کړي دا هغه فنډونه وو، چې د نیکسون دولت یې ژمنه کړې وه، خوکانګرس په پراخه کچه د دغې مرستې پر ضد منفي رایه ورکړې وه. د شمالي ویتنام ولسمشر، تیو د۱۹۷۵ز کال د اپریل په ۲۱مه استعفا ورکړه او د خپل هېواد د سقوط لامل یې د متحده ایالاتو د ملاتړ نشتوالی په ګوته کړ. فورډ دوه ورځې وروسته د اپریل په ۲۳مه په ټیولاني پوهنتون کې وینا وکړه. په دې وینا کې هغه اعلان وکړ،چې: «د ویتنام جګړه تر هغه ځایه، چې په امریکا پورې تړلې وه، پای ته رسېدلې ده».
د یو لړ نظامي عملیاتو په ترڅ کې ۱۳۷۳ امریکايي اتباع او۵۵۹۵ ویتنامي او د نورو هېوادونو اتباع د سویلي ویتنام پلازمېنې سیګون نه وایستل شول. په دې عملیاتو کې د امریکا پوځي او هوايي چورلکو د سیګون له سقوط سره سمدلاسه د اپرېل له ۲۹نه تر ۳۰پورې د شاوخوا ۲۴ساعتونو په موده کې د متحده ایالاتو سمندري بېړیو ته د ساحل نه بهر وایستل شو. د عملیاتو په لړ کې د سویلي ویتنام ډېرې چورلکې په بېړیو کې راښکته شوې او خلک یې واېستل، تر څو په بېړیو کې د نورو خلکو د ځای پر ځای کولو لپاره هم ځای پیدا شي.
ډېری ویتنامي اېستل شوو اتباعو ته اجازه ورکړل شوه، چې د اندوچین د کډوالۍ او پناه غوښتونکو د مرستې قانون له مخې متحده ایالاتو ته داخل شي. د ۱۹۷۵زکال قانون ۴۵۵میلیونه ډالره د اندوچینی کډوالو د ځای پر ځای کولو د لګښتونو لپاره اختصاص کړل. په ټولیز ډول په۱۹۷۵زکال کې ۱۳۰۰۰۰ویتنامیان امریکا ته ولاړل.
د فوړډ مړینه
فورډ د ۲۰۰۶ز کال د ډسمبر په ۲۶مه نېټه د کالیفورنیا په رانچو میراج سیمه کې په خپل کور کې د ۹۳کلونو او ۱۶۵ورځو په عمر د شریانونو د بندښت له امله مړ شو او په دې ډول فورډ د متحده ایالاتو تر ټولو د اوږد عمر لرونکيولسمشر په توګه وپېژندل شو. هغه د ولسمشر هیري ایس ټرومن د۳۴م تلین پر مهال مړ شو.
عبدالله بن سلام
عبدالله بن سلام د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم د اصحابو څخه وو په پيل کي يهودي وو خو وروسته يې ايمان راوړ.د سوريې او فلسطين په جهاد کي يې ګډون کړی او په مدينه منوره کي وفات شو.
ژوند ليک
عبدالله بن سلام د مدينې يهوديانو د بنو قينقاع قبيلې څخه وو.(۱) ټولو خلکو ورته د عزت او احترام په سترګه کتل که څه هم يهوديان به نه وو.هره  ورځ به یې د يهوديانو په عبادتځای کي عبادت،تدريس او تبليغ کاوه. هغه په ريښتينولۍ, تقوا او ښه خوی مشهور وو.
عبدالله بن سلام ارام او سوله خوښونکی خو جدي سړی وو، په خپل کار او مقصد باندي يې وخت مصرف کاوه.
له عبادت وروسته به يې په خپل باغ کي کار کاوه د کجورو وني به يې پاللې. بيا به يې د خپلي ديني پوهي د زياتولو لپاره تورات لوست.
په دې مطالعه کي هغه د تورات ځيني سورتونه ولوستل چي د يوه پيغمبر د راتګ زېری په کي ورکول شوی وو، چي د پخوانيو پيغمبرانو پيغام به مکمل کړي.
کله يې چي په مکه مکرمه کي د پيغمبر د راتګ خبر واورېد نو ډېر ورته ليواله شو، کله چي به يې تورات لوست نو په هغو ځايو به ودرېد او اوږد فکر به يې په کي کاوه چېرته به چي د نوي پيغمبر د راښکاره کېدلو په هکله بيان شوی وو. څومره به يې چي مطالعه زياته کوله نو پر دې به يې يقين زیاتېده چي هغه پيغمبر همدا محمد صلی الله عليه وسلم دی چي په مکه مکرمه کي راښکاره شوی.
ايمان راوړل
په ۶۲۲ ز کال حضرت محمد صلی الله عليه وسلم له مکې مکرمې نه مدينې منوري ته هجرت وکړ. کله چي مدينې منوري ته ورسېد په قبا کي تم شو، يو سړی راغی او په مدينه منوره کي يې د محمد عليه سلام د راتګ اعلان وکړ.
ددې خبر په اورېدو سره عبدالله بن سلام د شهادت کلمه وويله او خپلي ترور ته چي په خوا کي يې ناسته وه وويل ``ترورې هغه د خدای تعالی ريښتينی پيغمبر ده، د موسی علیه سلام ورور او د هغه عقيده تعقيبوي...`` (۱)
په دې هکله عبدالله بن سلام رضي الله تعالی عنه داسي فرمايي :
``کله چي ما د پيغمبر د راتګ په اړه واورېدل ما د هغه د نوم، نسب، ځانګړتياوو، وخت او ځای په هکله څېړنه پيل کړه، او دا معلومات مي له هغو معلوماتو سره پرتله کړه چي زموږ په کتاب کي راغلي وو.
له څېړنې وروسته د هغه په نبوت یقیني شوم. که څه هم ما خپله نتیجه له يهودو څخه پټه کړه.
په دې وخت کي زه د خرما وني ته ختلی وم، او څه کار مي کاوه.‌زما ترور خالده بنت الحارث د وني لاندي ناسته وه. ددې خبر په اورېدو سره ما د الله اکبر الله اکبر نارې وکړې.
کله چي هغې زما تکبير واورېد په ما په قهر شوه او وې ويل "خدای تعالی د تا تبا کړي قسم په الله که چیرې تا اورېدلي وای چي موسی علیه سلام راغی ته به له دې زيات نه وې علاقمند شوی"
"ترورې، هغه د خدای تعالی ريښتينی پيغمبر ده، د موسی علیه سلام ورور او د هغه عقيده تعقيبوي".
هغه د يو څه وخت لپاره چوپه وه بيا يې وويل: "ايا دی هغه پيغمبر دی د چا په اړه چي تا موږ ته ويلي وو چي راځي به او د مخکينيو پيغمبرانو ريښتينی دعوت به خلکو ته وړاندي کوي او د خپل رب پيغام به مکمل کوي؟" ما ځواب ورکړ "هو".
سمدستي عبدالله د پيغمبر عليه سلام د ليدلو لپاره ولاړ. هغه هلته د خلکو ګڼه ګوڼه وليدله.
زه په ګڼه ګوڼه کي پر مخ لاړم تر څو هغه ته نژدې ورسېدم. لومړۍ خبره چي ما ترې واورېدلې داوې ' ای خلکو سلام خپور کړئ... نورو ته خواړه ورکړئ... د شپې تهجد وکړئ... تاسو به په سلامتيا سره جنت ته داخل شئ' ما هغه ته دقیق کتل.
ما هغه وڅېړه او په دې پوه شوم چي دا مخ دروغجن نه ده. هغه ته نږدې ورغلم او د شهادت کلمه مي وويله.
پيغمبر عليه سلام ماته مخ راواړاوه او وې ويل 'ستا نوم څه دی' ما ځواب ورکړ الحسين ابن سلام هغه وفرمايل ددې پر ځای به ستا نوم عبدالله بن سلام وي ما وويل سمه ده په هغه ذات قسم چي تاسو يې په ريښتيا پيغمبر رالېږي ياست، زه دا هيله نه لرم چي له دې وروسته د بل نوم ولرم. زه کور ته راغلم او خپلي مېرمني، ماشومانو او د کورنۍ نورو غړو ته مي اسلام تشريح کړ.
په قرآن کریم کي ذکر
په قرآن کریم کي عبدالله بن سلام رضي الله تعالی عنه اشارتا ذکر شوی
قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن كَانَ مِنْ عِندِ اللَّهِ وَكَفَرْتُم بِهِۦ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنۢ بَنِىٓ إِسْرٰٓءِيلَ عَلٰى مِثْلِهِۦ فَـَٔامَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّٰلِمِينَ.[سُوۡرَةُ الاٴحقاف : 10]
[اې پېغمبره (ص)!] دوى ته ووايه: "ايا تاسي كله په دې کښي فكر کړی دى چي كه دغه کلام د الله لخوا وي او تاسي  ترېنه انكار وکړ (نو ستاسي عاقبت به څه وي؟) او د همدې په څېر يو کلام باندي خو د بني اسرائيلو يو شاهد، شاهدي هم ويلې ده؛ هغه ايمان راوړ او تاسي پخپل غرور کښي وغورځېدلاست. بېشکه، الله ظالم قوم ته هدايت نه كوي."
تفسير جلالین ددې آيت په تفسير کي ليکي چي له شاهد نه مطلب عبدالله بن سلام ده.
د جنت زېری
عبدالله بن سلام لمړنی مسلمان وو چي په ژوند باندي د جنت زېری پرې وشو. په حدیث شریف کي راغلي دي چي يوه ورځ نبي علیه سلام له خپلو اصحابو سره ناست وو، ويې فرمايل "ايا تاسو غواړئ چي جنتي سړی ووينئ چي د زمکي په سر ګرځي.؟" ټولو اصحابو کرامو په چوپتيا سره نبي علیه سلام ته کتل او دا هيله يې لرله چي ددوي نوم به واخلي. نبي علیه سلام له دوئ نه لري عبدالله بن سلام رضي الله تعالی عنه ته اشاره وکړه.
وفات
دغه جلیل قدر صحابي په ۶۶۳ ز کال وفات شو.(۲)
سرچينې
^ Hughes Dictionary of Islam, Abdullah Ibn Salam: "She was silent for a while and then said: 'Is he the Prophet about whom you spoke to us who would be sent to confirm the truth preached by previous (prophets) and complete the message of his Lord?' 'Yes,' I replied."
^ Hirschfeld, H. (1906). "Abdallah ibn Salam" in The Jewish Encyclopaedia.
کوچنی اقتصاد
کوچنی اقتصاد د اقتصاد د علم يوه څانګه ده، چې د محدودو سرچينو د تخصيص په پام کې نيولو سره د اشخاصو او شرکتونو په پریکړو کولو کې د هغوی سلوک او د همدې اشخاصو او شرکتونو ترمنځ عکس العملونه څېړي. کوچنی اقتصاد د شخصي مارکېټونو، سکتورونو يا صنعتونو په څېړنه باندې تمرکز کوي، چې په ټوله کې د ملي اقتصاد (چې په لوی اقتصاد کې څېړل کېږي) برعکس دی.
د کوچني اقتصاد يوه موخه د هغو ميکانيزمونو ارزول دي، چې د توکو او خدمتونو تر منځ اړوند بيې رامنځته کوي او د متبادلې ګټې اخيستو تر منځ محدودې سرچينې ځانګړې کوي. کوچنی اقتصاد، هغه حالتونه ښيي چې تر لاندې يې وړيا مارکېټونه د تمې وړ تخصيص ته لارښوونه کوي. کوچنی اقتصاد، د مارکېټ ناکامي (چې مارکېټونه په کې د ګټورو پا‎يلو په توليدولو کې پاتې راځي) هم تحليلوي.
دا چې کوچنی اقتصاد په اشخاصو او شرکتونو باندې تمرکز کوي، لوی اقتصاد د اقتصادي فعاليت په جمله مجموعه باندې تمرکز کوي او د ودې، انفلاسيون او بېکارۍ مسئلو او په دې مسئلو پورې تړلو ملي کړنلارو سره سروکار لري. کوچنی اقتصاد د کوچني اقتصاد په سلوک باندې د اقتصادي کړنلارو، لکه: (د ماليې د کچې بدلون) له اغېزو سره او د همدې له امله د اقتصاد له مخکينيو ذکر شوو اړخونو سره سروکار لری. د لوکاس د انتقاد (Lucas critique) په ساتلو يا احيا کې په ځانګړي ډول د لوی اقتصاد زياتره معاصرې نظريې، د کوچنيو بنسټونو له مخې جوړې شوې دي. د بېلګې په ډول: د کوچنۍ کچې سلوک په اړه د بنسټيزو مفروضاتو پر بنسټ.
مفروضات او تعريفونه
د کوچني اقتصاد (microeconomics) له يوناني (μικρό) نه چې د کوچني معنا او (οικονομία) نه چې د اقتصاد معنا لري، اخيستل شوی دی. د کوچني اقتصاد څېړنه په تاريخي ډول د عمومي تعادل نظريې له مخې تر سره شوې ده، د ليون والراس (leon Walras) په واسطه، په ۱۸۷۴ ز کې د خالص اقتصاد په عناصرو (Elements of Pure Economics (1874)) کتاب کې وده ورکړل شوې او د پلوي يا قسمتي تعادل نظريه په ۱۸۹۰ ز کې د الفرد مارشال له خوا په اقتصادي بنسټونو (Principles of Economics) کې معرفي شوه.
د کوچني اقتصاد نظريه په نمونه يي ډول د يوه مفرد عقلي او د شخصي ګټورتوب د لويوالي په څېړلوسره پيل کېږي. د اقتصادپوهانو لپاره د معقوليت (rationality) د يوه شخص د پړاوونو د ثابت غوراوي معنا لري، چې بشپړ او د لېږد وړ وي.
هغه تخنيکي فرضيه چې غوره شوې اړيکې جاري وي، د يوې ګټورې دندې د شتون د باوري کولو لپاره اړينه ده. که څه هم د کوچني اقتصاد نظريه له دې فرضيې نه پرته هم دوام کولی شي، دا نظريه به پرتليز ثبات ځکه ناممکن کړي، چې د پايلې ګټورې دندې د تشخيص وړ اوسېدلو په اړه هېڅ ضمانت نه شته.
د کوچني اقتصاد نظريه، د يوې سيالې بودېجې مجموعې (competitive budget set) په تعريفولو سره پرمخ ځي، چې یاد شوې ټولګه، د مصرف د مجموعې (consumption set) يوه فرعي برخه ده. په دې ځای کې اقتصادپوهانو، هغه تخنيکي فرضیه جوړه کړه، چې غوراوي يا ترجيحات په سيمه یيز ډول غير مشبوع شوي دي. د LNS (Local Non-Satiation) فرضيې نه پرته ۱۰۰% تضمين نه شته، مګر په شخصي ګټورتوب کې به يو منطقي لوړوالی وي. د ګټورتوب د لوړوالي ستونزه (utility maximization problem (UMP)) په خپل ځای کې د اړينو توکو او فرضيو له مخې رامنځته شوې ده.
د ګټورتوب د لوړوالي ستونزه، د مستهلک د نظريې (consumer theory) زړه دی. د ګټورتوب د لوړوالي ستونزه د مصرفوونکي په غوراوي ( ترجيحاتو) باندې د ښکاره حقيقتونو په تحميلولو سره د عمل اصل (حقيقت) (action axiom) د تشرېح کولو هڅه کوي او وروسته بيا په رياضيکي ډول يې پايلې نمونه او تحليلوي. د ګټورتوب د لوړوالي ستونزه نه يوازې د مستهلک د نظريې د رياضيکي بنسټ په توګه عمل (خدمت) کوي، بلکې د دې د ماوراء طبيعت (له طبيعت نه پورته) تشرېح په توګه هم عمل کوي. په همدې ډول، د ګتورتوب د لوړوالي ستونزه د اقتصادپوهانو له خوا نه يوازې د اشخاصو د څه او څنګه ټاکنو د تشرېح کولو لپاره، بلکې د «ولې غوره کولو يا ټاکلو» د تشرېح کولو لپاره کاروي.
د ګټورتوب د لوړونې ستونزه، يوه تحميلي ګټورونه (constrained optimization) ستونزه ده، چې يو شخص په کې د يو بوديجوي جبر يا تحميل (budget constraint) په اړه هڅه کوي چې ګټورتوب لوړکړي. اقتصادپوهان د زيات ارزښت تيوري نه ګټه پورته کوي، چې د دې تضمین وکړي چې د ګټورتوب د لوړونې د ستونزې يو حل شته. د همدې له مخې، دا چې د بوديجې جبر (budget constraint) احاطه شوی او تړلی (بند) دی، د ګټورتوب لوړونې ستونزې ته يو اواری شته. اقتصادپوهان د ګټورتوب د لوړونې د ستونزې دې حل ته د والراس د غوښتنې دنده (Walrasian demand function) يا ځواب وينه وايي.
د ګټورتوب لوړونې ستونزې، د همدې له امله د مصرفوونکي د پخوانيو يا لرغونو په توګه د ذوقونو د معلومولو په واسطه، لکه:(د مصرفوونکي ګټورتوب) پرمختګ کړی دی. که څه هم د کوچني اقتصاد د پرمختګ لپاره يوه متبادله لاره د لرغوني په توګه د مصرفوونکي د ټاکنې اخيستلو په واسطه ده. د کوچني اقتصاد د نظريې دا نمونه، د څرګندې ترجېح (revealed preference) نظريې ته راجع شوې ده.
د سرچينې او غوښتنې (تقاضا) نظریه، په عادي ډول ادعا کوي چې مارکېټونه په بشپړ ډول سيال ( رقابتي) دي. دا استنباطوي چې، په مارکېټ کې زيات پيرودونکي او پلورونکي شته او هېڅ يو يې د دې ظرفيت نه لري، چې د شيانو او خدمتونو بيې په اړين ډول اغېزمنې کړي. د ريښتني ژوند په زياتره معاملاتو کې فرضيه ځکه ناکامېږي، چې ځينې انفرادي اخيستونکي او خرڅوونکي د بيو د اغېزمنولو وړتيا لري. ډېر ځله د يوې ښې نمونې د تقاضا، سرچينې (demand-supply) په تعادل د پوهېدلو لپاره په لوړه کچه يوې ارزونې ته اړتيا ده. که څه هم ذکر شوې نظريه، په هغو حالتونو کې د دې فرضیو په تر لاسه کولو کې په سمه توګه کار کوي.
د اقتصاد علم اصلي لوری ( مسير) د يوه مخکېوالی (a priori ) ادعا نه کوي، چې مارکېټونه د ټولنيزو سازمانونو نورو بڼو ته د غوراوي وړدي. په حقيقت کې په دې اړه زيات تحليلونه شوي دي، چې د مارکېټ ناکامي د سرچينو تخصيص رهبري کوي، چې فرعي مطلوب دی او ستره ضايع رامنځته کوي. د فرعي مطلوبې سرچينې د تخصيص يوه پخوانۍ بېلګه، يو عمومي جنس دی. په دې ډول قضيو کې اقتصادپوهان کېدای شي، د هغو کړنلارو د موندلو هڅه وکړي، چې د ضايعاتو مخه نيسي. کېدای شي د ضايعاتو دا مخنيوی، په مستقيم ډول د حکومت د ادارې په واسطه وشي، په غير مستقيم ډول د هغو اصولو په واسطه وشي، چې د مارکېټ ګډونوال له مطلوبې هوساينې سره ثابت په يوه سلوک کې عمل کولو ته هڅوي يا د ضايع کېدونکو مارکېټونو په جوړولو سره وشي، چې ګټورې سوداګرۍ ته توان ورکوي چې ، له دې مخکې بله هېڅ داسې سوداګري نه وه.
دا د ډله یيز يا اشتراکي عمل (collective action) په برخه او عامه ټاکنې په نظريه (public choice theory) کې څېړل کېږي. غوره هوساينه «Optimal welfare» په عادي يو پارتي (Paretian) معيار په پام کې نيسي، چې د کالډور – هيکس د مېتود (Kaldor–Hicks method) يو رياضيکي کاريال دی. دا د ګټورتوب پلوو موخې د ګټورتوب د لوړوالي نه ځکه بېلېدلی شي، چې دا د خلکو تر منځ د توکو وېش په پام کې نه نيسي. په مثبت اقتصاد (کوچني اقتصاد) کې د مارکېټ ناکامي په لاسته راوړنو (پايلو) کې د اقتصادپوهانو د باور او د هغوی د نظريې له ګډولو پرته محدوده شوې ده.
د اشخاصو په واسطه ګڼو توکو ته تقاضا د يوه ګټورتوب د لوړونې د پړاو د پايلې په توګه يو عمومي فکر دی، چې هر شخص هڅه کوي، د يو بوديجوي ثبات او مصرف د يوې ورکړل شوې (ټاکلې) ټولګې له مخې خپل ګټورتوب لوړ کړي.
تاریخچه
اقتصادپوهان په عام ډول ځانونه د لوی يا کوچني اقتصاد پوهان بولي. د لوی او کوچني اقتصاد تر منځ توپير احتمالاً د ناروي اقتصاد پوه راګنر فريچ (Ragnar Frisch) په واسطه په ۱۹۳۳ ز کې معرفي شو. نوموړي يه ۱۹۶۹ز کې د اقتصاد په علم کې د نړيوال څلي د جاېزې همکار تر لاسه کوونکی و. که څه هم فريچ په اصل کې د کوچني اقتصاد  وییکی ونه کاراوه، بلکې د کوچنۍ محرکه قوې (micro-dynamic) او لويې خوځنده قوې (macro-dynamic) تر منخ توپيرونه يې په داسې طريقه تحليل کړل، چې د اوسني لوی او کوچني اقتصاد د لغاتونو له څرنګوالي سره ورته وو. د کوچني اقتصاد لومړنی پېژندل شوی استعمال، په ۱۹۴۱ ز کې د پيټر ډي اوولف (Pieter de Wolff) په وسیله په يوه خپره شوې مقاله کې و. نوموړي د کوچني متحرک اصطلاح، کوچني اقتصاد ته پراخه کړه.
مربوط موضوعات
وېشنيزه:کوچنې اقتصاد وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:علم
د افغانستان د اوسنيو واليانو لړليک
دا د افغانستان د ولایتونو د شته والیانو اوسنۍ لښتیال دی.
د نش ميزان
وېشنيزه:وټه
لمن لگښت
وېشنيزه:کوچنې وټه
بازارموندنه
بازار موندنه (په انگرېزي: marketing) هغه بهیر دی په کوم کې چې ملتونونه (کمپنې) په توکو یا خدمتونو په وړاندې کولو کې د پیرودونکو گټه رامنځ ته کوي.
اورګان
اورګان آیالات (آورګان) یاهم (اوریګون) په انګلیسي Oregon) د امریکا متحده آیالاتونو څخه یو آیالات دی.
آلماني چابکۍ
آلماني چابکۍ (په لاتين: Blattela germanica) د چابکو څخه یوه مضره حشره ده چی تر اوسه پورې د نړۍ بېلا بېلو سیمو ته پراخه شوي ده. نوموړي حشره په ځانگړي ډول د انسانانو په کورونو کی ژوند کوي او د گرمو ځایونو سره ډېره میننه لري. آلماني چابکۍ کورنی چټلى، کاغد او څرمن خوري اوخطرناک رنځونه سرايت کوي.
اننا کورنیکوا
آنا سرگیونا کورنیکوا (په روسی: Анна Сергеевна Курникова ) (پیدایښت ۷ جون ۱۹۸۱ پهمسکو، شوروی) روسیه کی پیدا سوی ده.اوسمهال د یو سندرغاړی په توګه پیژندل کیږی خو په اصل کی د شوروی اتحاد د فوځ یوه غړی او ورزشکاره هم وه هغه په ۲۰۰۹م کال کی دکندهار هوایی میدان ته راغلی وه او دهمدی لاری نه بیا د بګرام هوایی ډګر ته هم لاړل دنده یی امریکایی پوځیانو ته سندری ویل او کومیډی کول وه.
آلماني چابکۍ
پېژندنه
آلماني چابکۍ شپني خوځندکه ده. اوږدوالی یی ۱۵ میلیمترو ته رسېږي. نوموړي خوځندکه د حشرو وژونکی توکو او راديواکټيویټي وړانگی څخه مقاومت کولای سی. د چابکو ښځينه کوچني هگې اچوي چی په هگی غوزو کی پراختیا کېږي. دهگی هره غوزه ۳۰ هگی لري.
اننا کورنیکوا
انځورونه
وېشنيزه:د افغانستان هوايي ډگرونه وېشنيزه:کندهار
آلماني چابکۍ
سرچینې
‎
وېشنيزه:چابکۍ
چنگاښ ډوله ژوي
چنگاښ ډوله ژوي (علمي نوم: Malacostraca) د كلک پوستى ژويو څخه تر ټولو لویه او مشهوره طبقه (ډله) ده چې په عمومي توگه پېژندل شوي ژوي لکه شريمپان، كركندان، چنگاښان او کریفشان لري. په اوس وخت کې نوموړي ډله ۴۰،۲۰۰ ډوله ژوي لري.
توصيف
د چنگاښ ډوله ژويو ټول بدن د ۱۹ - ۲۰ برخو څخه جوړ شوي دي. سر (Cephalon) پنځه برخې، ټټر (thorax) هم پنځه برخې او نس شپږ یا اووه برخې لري. وروستي برخه د ټېلسون (Telson) په نومه پېژندل شوي دي. د دي ژويو ټټر د کاسو (کلک پوستکی) لخوا پوښ شوي دي او خولې ته نژدي درې جوړې پښې (maxilipod) درلودلای شي.
وېشنيزه:چنگاښ ډوله ژوي
کاتماندو
کاتماندو په نیپالي ژبه काठमाडौं) د نیپال هیواد پلازمینه او ترټولو لوی ښار دی.
جغرافیه
دا ښار د سمندر له سطحې څخه په ۱۳۵۰ متره‌ لوړوالي او د ویشموناټی په سیند باندې په یوه دره کې موقعیت لری. دا ښار د ډیرو بودایي او هندو معبدونو او قصرونو له امله مشهور دی، چې ډیری یې د ۱۷ پیړۍ پورې تړاو لري. د نیپال تر ټولو لویه سټوپا چې د بودا په ولسوالۍ کې موقعیت لري د بودهنات په نوم یادیږي؛ مهم معبد یې پاشوپتیناټ نومیږي چې د تریبوهوان  هوایی ډګر ته  نژدې پروت دی. په کاتماندو کې ډیری ماڼۍ شتون لری چې نن ورځ ترې د وزارتونو په توګه کار اخيستل کېږي. تر ټولو مشهورې ماڼۍ یې د هانومان دهوکا په نوم ياديږي چي د نړیوال میراث د لیست یوه مهمه  څلور لاري دوربا کې موقعیت لري. د کاتماندو په دره کې د نړیوال میراث شپږ نور یادګارونه هم شتون لري. بله ماڼۍ یې د تاملي په خوا کې پرته ده چې د نیپال د شاهي کورنۍ پخوانۍ ماڼۍ ده چې اوس په کې موزیم دی. د غربی سیلانیانو لپاره کاتماندو ډیر په زړه پورې دی چې  په عمده توګه زیات تمرکز  په تملی ولسوالۍ باندې کوی. دا ښار په ځانګړی ډول د کلتور د مینه ناکو او د غره ختونکي ګرځندویانو لپاره مشهور دی دی چې د غرختونکي د ملاتړ سټیشن  هم دی
پلویتوب
پلویتوب (په انګلیسي: bias) له یوې مفکورې یا یو څیز سره په ملاتړ او یا د هغو پر وړاندې د دریځ نیولو په راکښېدنه کې د ناانډول دروندوالي په څېر پېژندل شوی، چې ډېري وخت په تنګ الواکي، تر وخت دمخه قضاوت، ناوړه او ناحقه بڼو راڅرګندېږي. پلویتوب کېدای شي فطري او یا هم کسبي وي. کېدای شي خلک د یوه وګړي، یوې ډلې او یا یوې عقیدې پر وړاندې یا په ګټه پلویتوب وپنځوي. په ساینس او انجنیري کې، پلویتوب یوه سیسټماتیکه تېروتنه ده [چې دغه تېروتنه د «منظمې» او یا «راټولېدونکې» تېروتنې په نوم هم یادېږي]. احصایوي پلویتوب له یوې ټولنې څخه د ناانډولې بېلګې اخېستنې او یا د اټکلونې هغې لړۍ څخه سرچینه نیسي، چې په منځني ډول دقیقې پایلې نه‌لري.
آرپوهنه
داسې ښکاري چې د «bias» وییکي رېښه له لرغونې پرووېنشال (اکسیتان) ژبې څخه د لرغونې فرانسوي ژبې وییکي «biais» ته رسېدلې ده، چې معناوې یې «کېغاچ، شکمن‌والی، د غلې او دانې پر وړاندې پاتې کېدل» دي، وروسته بیا د اوسني فرانسوي «biais» ګړنې ته رارسېږي چې د «یو ځوړ، یو میل، یو رېونده یا کوږوالی» په معنا کارول کېږي.