cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فريدريک هايک
د ژوند لومړي کلونه
هايک له ډېر کم عمر نه فکري او علمي لور ته لېوالتیا لرله او ښوونځي ته له تلو مخکې يې په اسانۍ سره ډېر لوستل کول. که څه هم د لېوالتيا د کمښت او له ښوونکو سره د ستونزو له امله د ښوونځي په زده کړو کې کمزوری و خو په خپل ښوونځي کې په ډېرو مضمونو کې له ټولګيوالو شاته و او يو ځل په لاتيني، يوناني او رياضياتو کې درې ځلې ناکام هم شو. هغه له تمثیل سره ډېره لېوالتیا لرله او هڅه يې وکړه چې تراژیدي لېکنې وکړي، همدا راز په بيالوژۍ کې يې لېوالتيا لرله او په منظم ډول به يې له خپل پلار سره د هغه د کرنې په کارونو کې مرسته کوله. د خپل پلار په وړانديز سره کله چې هغه تنکی ځوان و د جينټک او تکامل په اړه يې د «هوګو دو ويريس» او «اوګوست وايزمن» اثار او د «لوډويګ فيورباخ» فلسفي آثار ولوستل. په ښوونځي کې هايک د ارستو د اخلاقو په اړوند د يو ښوونکي ويناوو جلب کړی و. په خپل نه خپاره شوي ژوند ليک کې هايک له خپلو وروڼو سره د هغه د بېلتون يادونه کړې کوم چې له ده نه يوازې څو کاله کشران وو، خو هايک فکر کولو چې هغوی په يو ډول له بل نسل نه و. هغه له مشرانو سره ملګرتيا غوره ګڼله.
په ۱۹۱۷ز کال کې هايک د اتريش-هنګري پوځ د يو کنډک له توپخانې سره يو ځای شو او په ايټالوي محاذ کې وجنګېد. د جګړې پر مهال يې په چپ غوږ کې د اورېدو ستونزه پيدا شوه او د زړورتيا نښان ورکړل شو. دغه مهال هايک په ۱۹۱۸ز کال کې د زکام له وبا ژوندی پاتې شو.
وروسته هايک پرېکړه وکړه چې علمي دنده پر مخ يوسي او هوډ یې درلود چې د هغو تېروتنو مخه به نيسي چې د جګړې له امله رامنځ ته شوي وو. هايک د خپلې تجربې په اړه وايي: « په حقيقت کې ټاکوونکی اغېز لومړی نړيواله جګړه وه. دا چاره بايد ستاسې توجه د سياسي ګوندونو د ستونزو لور ته واړوي». هغه ژمن وو چې د ډېرې ښې نړۍ لپاره به کار وکړي.
کلسيم
کلسيم تاريخچه
دا عنصر د لمړي ځل لپاره ديوانګلسې عالم چه ډيوي (Davy) نوميده په کال (1808م) کې وپيژندل شواودکلسيم نوم دلاتينې کلمې څخه چې (Calx) کالکس چې داهکوډبري څخه اخستل شوى دى. داعنصرددورانې جدول په څلورمه دوره اودوهم A ګروپ کې موقعيت لري اودځمکني القلي فلزاتودډلې څخه دى چې اتومي وزن يې(40) اواتومي نمبر (20) دى سخت اونقرې رنګه فلزدى. دويلي کيدوټکى يې (840 )درجي دسانتي ګريد اودجوش ټکى يې (1484 )درجي دسانتي ګريد دى،کثافت يې  دى.
د کلسيم طبعي پيدايښت
کلسيم په ازادحالت نه پيداکيږي اوطبعي منابع يې عبارت دي:دکلسيم کاربونيټ يعنې داهکوډبره،کلسيم سلفيټ  يعنې دګچ ډبره،کلسيم فاسفيټ  وکلسيم کلورايډدالکتروليزپه واسطه په اسانۍ سره حاصليږي. دکلسيم څخه په خالص ډول دارجاعي موادو په توګه کاراخلي اوپه ازاده هواکې اکسيدايزکيږي يعنې زنګ نيسې،دالقلي فلزاتو د ډلي څخه دى نوځکه دالقلي فلزاتوپه شان دهوا داکسجن سره اکسايډجوړوي.
د کلسيم اتوم په هکله عمومې معلومات
د(Ca)دولانسي الکترونوعمومي فرمول عبارت دىڅخه. کلسيم دالقلي فلزاتودډلي څخه دى نوځکه دالقلي فلزاتوپه شان دهوا داکسيجن سره اکسايډجوړوي. کلسيمې مالګې دالکتروليت حليدوقابليت نلري اودبدن دهډوکوپه جوړولوکې مهم رول لري. کلسيم کاربونيټاوکلسيم فاسفيت مالګې دهډوکواوغاښونوپه جوړولوکې اوپه ايونې شکل دبدن داعضاوپه وظايفوکې اوهمدارنګه دحجروي غشادجذب په قابليت کې مهم رول لري. دځمکې په قشرکې دزياتوالي په اساس پينځم عنصردى چيبرخې دمځکې پرمخ موجوديت لري کلسيم زيات شميرمرکبات په مځکه کې وجودلري،لکه فلدسپار، کلسيم کاربونيټ،کلسيم اکسايډ،دولوميت اوکلسيم بايې کاربونيټ چې دکلسيم اودهغه مرکبات ديومحلول په شکل دنباتاتودرښيوپه واسطه دنباتاتومختلفوبرخوته رسيږي اوهلته دکلسيم عنصردعضوي موادوسره مختلف مرکبات جوړوي چې دغه مرکبات دنباتاتودحجراتواوانساجووظايف په نورمال حالت ساتي،دکلسيم په موجوديت کې نباتات نورماله وده کوي.
د کلسيم فزيکې خواصPhysical properties کلسيم نسبتاً کلک اوسپک فلزدى اودنوکانوپه مرسته ګرول کيداى شي او دسيم کيدوقابليت لري اودسپينو زروپه شان ځلالري کثافت يې دى اودويلي کيدوټکى يې اودايشيدوټکى دي.
د کلسيم کيمياوي خواص
کلسيم په وچه هوا کې خپله فلزي ځلا ساتي مګر په لمده هوا کې دکاربن داى اکسايدغازات ورباندي اغيزه کوي په کلسيم اکسايداوکلسيم کاربونيټ باندي بدليږي. کلسيم داوبوسره ترکسب کيږي اوداوبودهرماليکول څخه يواتوم هايدروجن اوداوبو د دوه ماليکولو څخه دوه اتومه هايدروجن جلاکوي اوکلسيم هايدرواکسايدجوړوي مګر کيمياوي فعاليت يې نسبت سوديم اوپوتاشيم ته کمزورى دى. دکلسيم تعاملونه دنوروعناصرو اومرکباتوسره الف:دکلسيم تعامل داکسجن سره که چيري کلسيم په ازاده هواکې کېښودل شي دهوا اکسيجن ورباندي اثر کوي اومخ يې دکلسيم اکسايد يوه نوي طبقه پوښوي اودتودوخې په اثر په نارنجي لمبه سوزي چې په نتيجه کې دلاندي معادلې سره سم کلسيم اکسايدجوړوي.
ب -دکلسيم تعامل داوبوسره کلسيم دسړو اوبوسره وروتعامل کوي خوګرمو اوبوسره په شدت تعامل کوي اود لاندې معادلې سره سم کلسيم هايدرو اکسايدتشکيل اوهايدروجن ازادوي
ج-دکلسيم تعامل دتيزابوسره
تيزابونه خصوصاًدخوړومالګې اوګوګړوتيزاب دکلسيم سره په شدت تعامل کوي اوپه نتيجه کې هايدروجن ازادوي دمثال په توګه دکلسيم تعامل دمالګې تيزابوسره په لاندې ډول صورت مومي.
دقلوي اغيزه په کلسيم باندې
پرکلسيم باندې قلوي کومه اغيزه نکوي. دکلسيم سره دنورو غيرفلزاتوتعامل کلسيم دنوروغيرفلزاتوسره لکه نايتروجن،سلفر،فاسفورس اونورو سره تعامل کوي او ډول ډول مرکبات جوړوي. مثلاً:کلسيم دنايتروجن سره تعامل کوي ځکه داتعامل ډيرارزښت لري نايتروجن په لوړه تودوخه کې دکلسيم سره تعامل کوي اونايترايدونه جوړوي.
دغه تعامل معمولاً الياژونو څخه دمنحل نايتروجن دليري کولولپاره اوهمدارنګه دنايتروجن دترکيب لپاره دنجيبه غازونوداستحصال په وخت کې استعاليږي. دکلسيم لاسته راوړل 1_څرنګه چې کلسيم يوفعال فلزدى له دي کبله نه شوکولاى دځينونورو فلزاتوپه شان په اسانۍ سره هغه داکسايدونو دارجاع په وسيله يې لاسته راوړو خوکولاى شوکلسيم دويلي شوي کلسيم کلورايد دبرقي تجزيې په وسيله لاسته راوړو. په دي عمليه کې دګرافيتولوښى دانود دنده او اوسپنېزه ميله دکتود دنده ترسره کوي. دالکتروليزپه بهير کې د لاندينۍ معادلي سره سم کلسيم داوسپنېزي ميلي  په شاوخوا راغونډيږي او رسوب کوي.
2_کلسيم ايودايد اوسوديم (Na) ته حرارت ورکوو داچې سوديم يو قوي فلزي عنصردى نوپه کلسيم ايودايدکې دکلسيم ځاى نيسي اوکلسيم ازاديږي.
دکلسيم داستعمال ځايونه
فلزي کلسيم خورا لږ داستفادې وړګرځي.خودکلسيم خورا زيات مقداردالياژو په جوړولوکې دنوروفلزونودکلکولولپاره په کاروړل کيږي. له بلي خوا څرنګه چې کلسيم يوقوي ارجاع کوونکى دى له دي کبله دهغوفلزاتودايستلولپاره دهغواکسايدونوله ارجاع څخه چې دکاربن په وسيله متشکل دى په کارورځي په همدي شان کلسيم دايون دژوندانه په ميتابوليزم کې مهم رول لرې اودهډوکواوغاښونو په جوړښت کې مهمه برخه لري.
دکلسيم دنده
کلسيم په عضويت کې لاندې مهمې دندې سرته رسوي. الف- دکلسيم ايون دوينې تحثرکې ډيره مرسته کوي فکر کېږي چې دکلسيم ايون د دموي صفحاتوڅخه ترمبوپلاستين ازادوي چې دغه ترمبوپلاستين دپروترومبين سره ترومبين جوړوي چې ترومبين دوينې په لخته کيدو کې مهم رول لرې. ب- دکلسيم ايون دزړه حرکاتو په تنظيم کې مرسته کوي اوبايد دمنګنيزيم (Mg) پوتاشيم (K) اوسوديم(Na) په تناسب غلظت موجود وي. ج-دکلسيم ايون دعضلاتوحرکاتواوتقلصات تنظيموي. د-کلسيم دعضويت دهډوکو اوغاښونوپه جوړښت کې مهم رول لرې. هـ-دکلسيم لږوالي په بدن کې دهډوکونرموالى مينځ ته راوړي اودهډوکودماتيدوسبب ګرځي. دکلسيم مرکبات کلسيم کاربونيټCaco3 : طبعې حالت:کلسيم کاربونيټ يا دچونې ډبره په طبعيت کې خورا ډيره پيداکيږي چې ځينې ډولونه يې په لاندې ډول دي چې هريو يې دڅيړنې لاندي نيسو. داهکوډبره: Caco3 داهکو ډبره د ډيروکوچنيوبلوروڅخه تشکيله شويده اودځمکې دمخ يوه برخه يې تشکيله کړيده چې ډيرغرونه اوغونډۍ داهکود ډبروڅخه جوړي شوي دي،لکه دالپ دغره شمالي اوجنوبي سلسلې د دغو ډبروڅخه پيداشويدي اوهمدارنګه دلوګر په وادي ميدان اونورو برخوکې ډيرغرونه او غونډۍ له دغو ډبروکلسيم کاربونيټ(Caco3)څخه جوړي شويدي. داهکوډبروقسمونه: الف- سپين مرمر:دکلسيم کاربونيتوڅخه جوړشوې دي لکه دلوګردمرمرو او ډبرو کان.
ب-رنګينه ډبره: رنګينه مرمربرسيره په کلسيم کاربونيټ ځينې فلزي اکسايدونه لکه دمسواکسايدونه(Cuo) لري اودا اکسايدونه دمختلفو رنګونوسبب ګرځيدلي دي. دمثال په ډول دمسواکسايد(Cuo) شين رنګ اوداوسپنې اکسايد (Feo) هغه ته سور رنګ ورکوي د دي مرمر ډيرمهم مثال دهلمند په ولايت کې دسبت دکانونو رنګينې ډبري دي. ج-تباشير: تباشيرهم داهکو د ډبرو دقسمونو څخه دى چې په اصل کې دبحري کوچنيوحيواناتو دپوستکوڅخه توليدشويدي چې د بحري حيواناتودمنځه تللواودمړوحيواناتو په انبارکيدوسره قدرت هغه ته دکلسيم کاربونيټ شکل ورکړى اونور مواد يې له منځه تللي دي. دولوميت: دکلسيم اومنګنيزيم دکاربونيتودمخلوط څخه عبارت دى او مهم خاصيت ئې دادي چې يوه نقطه دوه ښائې دولوميت دشکل اوخاصيت په سبب چې مختلف نارنجې او ارغوانې رنګونه لرې چې د ليدلواوننداري وړدي،دالپ دغره معروفه او مهمه برخه يې دايټالياپه شمالې کې جوړه کړيده اوداهکوډبره عموماًعضوي مبدا لري دا ډبري دسيندونوحيواناتو اوانسانانو دهډوکوپه جوړيدوکې فوق العاده رول لري. همدارنګه دچرګودهګيو پوستکې هم داهکوڅخه جوړشوي نوځکه په اوسنيو وختوکې ددې لپاره چې دچرګانودضرورت وړغذا دپوره کيدوپه نتيجه کې چې چرګان لوي شي او ډيرې هګۍ واچوي نودهګيوپوستکې ميده کوي او اوړو سره يې ګډوي اوچرګانوته يې ورکوي.
د چوني ډبري(Caco3) خواص:
دکلسيم کاربونيټ داستعمال ځايونه کلسيم کاربونيټدشکرين جوړولوپه فابريکواودکاربن داى اکسايددحاصلولولپاره استعماليږي اوداهکوډبري د ودانيوسيمنټواودچاپ دډبرينې مطبعې او کيمياوي سري په جوړولواوداوسپنې په استحصال کې ترېنه کاراخستل کيږي. کلسيم کاربونيټ يا د اهاکو ډبره:
هغه چونه ده چې اوبه ورته نه وي رسيدلې. دجوړيدو طريقه: داوبونه رسيدلې چونې دجوړيدو لپاره دچونې پخولو بټيو په نوم مخصوصي بټۍ وجود لري نوموړي بټۍ څومتره لوړ والي لرې دهغوۍ په لاندينۍ برخه کې يو نغرى شته چې هميشه دفعاليت په حال کې وي دډبروسکاره سوځي اودمخصوص سوري څخه دچونې ډبرې وراچوي نوموړي ډبرې ورو، ورو ښکته توېږي اوسانتې ګريدلهڅخهدرجو تودوخې کې نوموړي ډبره په کاربن داى اکسايد اوکلسيم اکسايد تجزيه کيږي.
دکاربن داي اکسايدغازله مخصوص سوري څخه چه په بټۍ کې جوړشوى دى وځي اوپه کيمياوي صنايعوکې دډيرې ارزښتمنې مادې په حيث استعماليږې.
دکلسيم اکسايد خواص. که چيرې اهک خالص وي اوبه و نلري نو رنګ يې سپين وي پهکې ويلي کيږي اوکه چيرې اوبه ولري نورنګ به يې خړوي هغه اهک چې اوبه ورسيدلي نه وي نواوبه جذبوي نوځکه دغه ډبري درطوبت جذبوونکو ډبروپه حيث استعماليږي اوکه اوبه جذب کړي دمړي چوني يااوبه درسيدلي چوني دکلسيم هايدرواکسايدپه نامه ياديږي. هغه اهک چې اوبه نه وي ورسيدلي مګر دنورو نه ويلي کيدونکې اجسامو په ډول دتودوخي په لوړودرجو کې يومخصوصه رڼا پيداکوي دغه خاصيت څخه په سينما کې استفاده کيږي هغه اهک چې اوبه نه وي رسيدلي په برقي داشونو کې يې دسکرو په واسطه ژوندي کولې شي اوهم دکلسيم کاربايد په جوړولو کې لاندي معادلي سره سم ورڅخه استفاده کيږى.
کلسيم هايدرواکسايد يااوبه رسيدلي اهک : تاسي به ځينې ډبرې ليدلې وي چې په بټيو کې تودوخه ورکوي اوبيايې دپخولو وروسته دبټيو څخه راوباسي ،که چيري په دغو ډبرو باران ووريږي اويااوبه پري واچوئ نوډبرى چوى اويو ګرم بخار ورڅخه پورته کېږي اوګرميږي. تجربه لږ څه ژوندۍ اهک( اوبه نه رسيدلي چونه) راواخلۍ اوڅوڅاڅکي اوبه ورباندي واچوى وبه ګورۍ چې وروسته له څوثانيو به جوش وکړى اوزياته تودوخه به ورځني توليد شي اويو مقدار اوبه به تبخير کړي بيانو دغه اهک چې پخواکلک جسم ؤچوي اوپه يوسپين پوډرتبدليږي چې دي ته اوبه رسيدلي اهک ،مړه اهک وايې چې کيمياوي نوم يې کلسيم هايدرو اکسايد دى. دکلسيم هايدرواکسايدخواص. مړه اهک په اوبوکې واچوۍ اوښه يې وخوروۍ وبه وينۍ چې مړه اهک په سختۍ سره په اوبوکې حل کيږي اوداوبوسره يوه سپينه شيره جوړوي چې داهکواوبه ورته وايې که اوبه پکې ډيرې وي هغي ته داهکوشيره وايې چې دودانيواوديوالونودسپينولولپاره ورڅخه کاراخستل کيږي اوداهکواوبه القلي خاصيت لري. داهکومحلول دالقلي فلزاتوکاربونيتونو تجزيه کول اودهغه فلزهايدرو اکسايدونه توليدوي. داهکو محلول دکاربن داى اکسا يدبخارډيرزرجذبوى Ca (OH) 2+CO2                Caco3+H2O همداسبب دى چه کلسيم هايدرواکسايددکاربن داى اکسايددغازدتشخيص اوپيژندنى لپاره استعماليږى. داهکومحلول دکاربن داى اکسايدبخار ډير زرجذبوي اوکلسيم کاربونيت جوړوي . همداسبب دى چې کلسيم هايدرواکسايد دغازدتشخيص اوپيژندنې 	 لپاره استعماليږي. دکلسيم هايدرواکسايدداستعمال ځايونه: دکلسيم هايدرواکسايد څخه دالقلي فلزو دهايدرواکسايدونو،امونيا په جوړولوکې،دڅرمنوپخولوکې،دشکرې جوړولو فابريکه کې ترينه کار اخستل کيږي. کلسيم سلفيټ : دکلسيم سلفيت مرکب دکلسيم دمهمومالګوڅخه دى چه په طبيعت کې په زياته اندازه پيداکيږي. هغه بلوري کلسيم سلفيت چې اوبه ونلري ان هايدرايت ورته وايې بلوري اوبه لرونکي کلسيم سلفيت څخه عبارت دي ، دسپين ګچ څخه چې ښايسته دانې اوښايسته بلورونه لري اودپلاستر په نامه مشهور دى دګچوکيمياوي فارمول دى يعنې دګچوپه يوماليکول کې دوه ماليکوله اوبه شته چې د  120 تودوخې په واسطه   برخې اوبه دلاسه ورکوي اوکله چې بيا اوبه ورواچول شي کلکيږي او دوچېدوڅخه وروسته خپل حجم لويوي.
تجربه: يوڅه ګچ راواخلۍ او ښه يې مېده کړۍ بيايې په يوامتحانې نل کې واچوۍ او 120 تودوخه ورکړۍ په دغه وخت کې به دتست تيوب دسرپه برخه کې داوبو څاڅکې پيداشي اوګچ به دخپلو ماليکولي اوبو  برخې اوبه دلاسه ورکړي اوپه پوډرو به بدل شي چې دغې پوډروته مړه ګچ وايې. اوکه چيرته نورې اوبه ورزياتې شي اوبه جذبوي اوپه دغه وخت کې له هغه څخه تودوخه خارجېږي چې دهمدي حرارت په واسطه دګچوحجم لوېږي اوبيا په کلکوکلسيم سلفيتوبدليږي هم دا سبب دى چې زيات داستعمال ځايونه لري، لکه د ودانيوپه ديوالونوکې دسيخونوټينګول،د ديوالودچاودوترميمول، دمجسموجوړلواوپلستروجوړول. برسيره پردې دګچودډبروڅخه دګوګړوتيزاب هم په زيات مقدار حاصليږي همدارنګه دګچوڅخه دچينې لوښودجوړولوپه فابريکوکې دقالب اومودل نيولو اودچينې لوښو دګليزيا سپين رنګ په جوړولوکې کاراخلي. لکه چې دمخه مو وويل ګچ ډبري دحرارت په اثر دخپلوماليکولي اوبو څخه يوه برخه اوبه دلاسه ورکوي اوپه مړوګچو بدليږي. هرکله چې مړه ګچ داوبوسره مخلوط شي بيا اوبه جذبوي او کلکيږي اودګچ په ډبره بدليږي،له همدي کبله بايد وويل شي هغه عمليه چې دګچ د ډبرې بدلېده په مړوګچو اودمړوګچوبدلېدل دګچوپه ډبروپه دي ډول چې بيخې قطع نه شي صورت نېسي، مګر مسله داسي نه ده او وروسته له دي چې مړه ګچ اوبه جذب کړي اودګچ په ډبره بدل شوي بياد بل ځل لپاره دحرارت په واسطه په ګچ نه بدليږي اوهمداسبب دى چې استعمال شوى ګچ ددوهم ځل لپاره نه استعماليږي. د پلستراستعمال: په طبابت کي دګچوڅخه دپلسترپه نامه دماتوهډوکو په تړلوکې اوهمدارنګه دځينوزخمونوپه تړلوکې کاراخلې. مورتل: ديوه ودانۍ دننۍ اويادباندنۍ خوا پرديوالو باندي دمښلو وړ مواد دى چې دخښتو ديودبل سره دنښلولوکار ورځينې اخستل کيږي هغه مواد چې په مورتل کې برخه لري په لاندي ډول دي: (اوبه+تړونکې مواد(دلته کاربن داى اکسايد)شګې(ريګ)	مورتل په دوه ډوله دى يوډول يې هغه مورتل دى چې په هواکې کلکيږې اوبل ډول يې بيا په اوبوکې کلکيږي.	دکلکوالي سبب يې کيميايې تړون کول په منځ دنوموړوموادوکې دى. 1.	هغه مورتل چې په هوا کې کلکيږي: داډول مورتل د او اوبه او ريګ(شګې) څخه جوړيږي.د دي پورته موادو دسريښناکه کيدوسبب دکاربن ډاى اکسايد جذبول دهوا څخه دي.
ګيپس مورتل: ګيپس مورتل دري زره شپږسوه(3600)کاله پخواپه مصرکې دپيراميدوپه جوړولوکې استعماليده دکلکوالي سبب يې داوبو جذبول دي. داوبومورتل: داوبومورتل هغه مورتل دى چې په اوبوکې کلکيږي دداسي ډول مورتل دموښيليدوسبب داوبو جذبول دي دسيمټو موښيليده په کيمياوې تړون پوري اړه لرې يعنې داچې کله سيمنټ اوبه جذب کړي نوبياکلکيږي.
اخځليکونه
١- اڅکزى،پوهنمل ډاکټر درويزه،غيرعضوى کيميا،نارنج خپرندوى ټولنه کال ١٣٨٧ ل ل. ٢- حکيمى، محمدغوث ،عمومي کيميا ، پولى تخنيک کابل ،کال ١٣٥١ ل ل. ٣- مندوزى ،پوهنوال عارف الله ،عمومي کيميا،جلا ل اباد ،کال ١٣٧٩ ل ل. ٤- تڼى وال ، پوهندوي محمدعارف ، غيرعضوي کيميا ،کابل ، کال ١٣٨٢ ل ل. ٥- مستمندي ،همکار ،عبدالله ، محمدظفر ، عمومي کيميا ،اول جلد کابل ١٣٦٧ ل ل.
ژبه
ژبه یو منظم ارتباطي سیستم دی چې انسانان یې د خبرو، اشارې، نښې یا تر ډېره د لیکنې له لارې کاروي. د ژبې جوړښت «ګرامر» دی او ازاد عناصر یې کلمات دي. د انسان ژبه د حیواناتو د ارتباط له پېرندل شوو سیستمونو څخه جلا ده، ځکه د لېږد په یوازې یوه ډول (لیدلو، غږ او نورو) پورې نه ده تړلې، بلکې په بېلابېلو فرهنګونو او وختونو کې ډېر بدلونونه پکې پېښېږي او د نورو سیستمونو په نسبت د مفاهیمو یوه غټه برخه رانغاړي.
د ژبې علمي څېړنه «ژبپوهنه» بلل کېږي. د ژبو ژورې څېړنې لکه د ژبې فلسفه، د ژبې او فکر تړاو او داسې نور بحثونه لکه دا چې کلمات څه ډول د انسان تجربې بیانوي، لږ تر لږه د لرغوني یونان په تمدن کې د ګورګیاس او افلاطون له وخته را روان دي. د روسو (۱۷۱۲-۱۷۷۸) په څېر متفکران وايي چې ژبه له احساساتو څخه سرچینه اخلي، خو د کانټ (۱۷۲۴-۱۸۰۴) په څېر نور متفکران په دې باور دي چې ژبې له عقلاني او منطقي تفکر څخه سرچینه اخلي. د شلمې پېړۍ فیلسوفان لکه ویټګشټاین (۱۸۸۹-۱۹۵۱) استدلال کوي چې فلسفه په‌خپله د ژبې څېړنه ده. د معاصرې ژبپوهنې په مهمو څېرو کې فرډینانډ ډو سوسور او نوام چامسکي یادولی شو.
ګومان کېږي چې ژبه د لومړنیو انسانانو له ارتباطي سیستمونو څخه په تدریج سره هغه مهال جلا شوې ده چې هغوی د ذهن د نظریو [د ذهن نظریه چې په انګلیسي کې Theory of Mind ورته ویل کېږي، یو اروايي مفهوم دی او د ذهني حالتونو لکه باورونو، موخو او غوښتنو د څرګندولو وړتیا ته وايي] او قصدمندۍ [قصد مندي یو فلسفي مفهوم دی چې په انګلیسي کې Intentionality ورته ویل کېږي او موخه یې د تصوراتو د جوړولو لپاره د ذهن وړتیا ده] د جوړولو وړتیا ومونده. کله ناکله هم ګومان کېږي چې دغه پرمختګ د مغز د حجم له ډېرېدو سره رامنځته شوی. ژبه د انسان د مغز په بېلابېلو ځایونو کې رامنځته کېږي، په ځانګړي ډول په «بروکا» او «ورنیکه» کې. انسانان ژبه د ماشومتوب د دورې په لومړیو کې مومي او ماشومان په معمولي ډول تر درې کلنۍ پورې روانې خبرې زده کوي. ژبه او فرهنګ له یو بل سره تړلي دي. له دې امله ژبه په ارتباطي کارونو سربېره ټولنیز اړخونه هم لري، مثلاً د یوې ډلې هویت څرګندوي او ټولنیز پاړکي سره وېشي.
ژبې د وخت په تېرېدو سره بشپړېږي او بدلون په کې پېښېږي. د ژبو د تکامل تاریخچه له اوسنیو ژبو سره د پرتله کولو له لارې رغولی شو چې څرګنده شي مورېینو یا اجدادي ژبو یې څه ځانګړنې لرلې، تر څو یې د ودې نور پړاوونه رامنځته شي. د ژبو هغه ډله چې ریښه یې مشترکه وي، د ژبنۍ کورنۍ په توګه پېژندل کېږي. د دې په مقابل کې، که ثابته شي چې یوه ژبه له نورو ژبو سره هېڅ مستقیمه یا غیر مستقیمه اړیکه نه‌لري، منزوي ژبه بلل کېږي. ډېرې داسې ژبې شته چې نه دي ډلبندي شوې، ځکه هېڅ ډول اړیکه یې نه ده ثابته شوې. همدا راز ښايي په نړۍ کې هېڅ جعلي ژبه موجوده نه وي. څېړونکي په دې باور دي چې له ۵۰ تر ۹۰ سلنه هغه ژبې چې د یوویشتمې پېړۍ په لومړیو کې خبرې پرې کېدې، ښايي تر ۲۱۰۰ کال پورې له منځه لاړې شي.
ژبپوهنه
څه باندې ۲۰۰۰ کاله وړاندې په هند کې د ځانګړو ژبو تر لومړنیو تشرېحاتو را وروسته ژبپوهنه پر یوه علم بدله شوې ده. اوسنۍ ژبپوهنه یو داسې علم دی چې د ژبې پر ټولو اړخونو بحث کوي او له ټولو نظري لیدلورو څخه یې څېړي.
لومړنۍ ژبپوهنه
د ژبې رسمي څېړنه په هند کې له پانیني سره پیل شوې ده. پانیني تر میلاد مخکې د پنځمې پېړۍ ګرامر لیکوال و او د سنسکرېټ ژبې لپاره یې د مورفولوژۍ ۳۹۵۹ قواعد ولیکل. له دې سره سره، سومري لیکوالو د سومري او اکاډي ژبو ګرامري توپیرونه تر میلاد مخکې په شاوخوا ۱۹۰۰ کال کې وڅېړل. ورپسې په راتلونکو ټولو لرغونو فرهنګونو کې د ګرامري څېړنو دود پراخ شو.
تر میلاد وروسته په ۱۷مه پېړۍ کې پورټ-رویال ګرامر لیکوالو دا نظریه تعقیب کړه چې د ټولو ژبو ګرامر د یوه نړیوال فکر په بنسټ کې ریښې لري، له دې امله ګرامر نړیوال دی. په ۱۸مه پېړۍ کې برېتانیايي فیلالوژېست او د لرغوني هند متخصص «ویلیم جونز» په لومړي ځل مقایسوي مېتود وکاراوه او د مقایسوي ژبپوهنې بنسټ یې کېښود. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې فرډينانډ ډو سوسور ژبه د ساکنو عناصرو د سیستم په توګه معرفي کړه چې په خپلو کې د شته تضادونو له لارې مشخصېږي.
نوې ژبپوهنه
په ۱۹۶۰مه لسیزه کې نوام چامسکي د ژبې تولیدي نظریه وړاندې کړه. د دغې نظریې پر بنسټ د ژبې تر ټولو اساسي بڼه د هغو نحوي قواعدو مجموعه ده چې د ټولو انسانانو لپاره نړیوال دي او د ټولو بشري ژبو بنسټ جوړوي. د قواعدو دغه مجموعه (Universal Grammar) نومېږي. په دې توګه دی وايي چې د هرې ژبې ګرامر د ژبپوهنې لپاره یوازې تر هغه ځایه اهمیت لري موږ نړیوال اساسي قواعد ترې را وایستی شو.
د نړۍ د ژبو کورنۍ
د نړۍ ژبې په داسې کورنیو کې ډلبندي کولی شو چې له هم‌نسبو ژبو څخه جوړې وې. ژبپوهان د ژبو سلګونه کورنۍ را پېژني، که څه هم کولی شو ځینې یې په لویو ډلو کې ډلبندي کړو، ځکه چې لا ډېر شواهد ترلاسه کېږي او ژورې څېړنې کېږي. دا مهال لسګونه جلا شوې یا منزوي ژبې هم شته: دا هغه ژبې دي چې د نړۍ له هېڅ بلې ژبې سره یې د ارتباط ثبوت نه‌شته. له دې ډلې باسکي ژبه ده چې په اروپا کې خبرې پرې کېږي، همدا راز نیومکزیکو، پورپچا مکزیک، د جاپان اینوی ژبه، د پاکستان بوروشاسکي او ډېرې نورې.
د ژبو هغه کورنۍ چې په نړۍ کې تر ټولو ډېر ویونکي لري، د اندو اروپايي ژبو کورنۍ ده چې د ټولې نړۍ د نفوس ۴۶ سلنه برخه پرې غږېږي. د ژبو په دې کورنۍ کې د نړۍ اصلي ژبې لکه انګلیسي، اسپانیايي، جرمني، روسي او هندي هم راځي. د اندو اروپايي ژبو کورنۍ لومړی د اورسیا د کډوالۍ په دوره کې (تر میلاد وروسته شاوخوا ۴۰۰ تر ۸۰۰) او بیا د اروپا د استعماري پراختیا له لارې وده وکړه چې دغه استعمار اندو اروپايي ژبې هم له سیاسي نظره او هم د ډېروالي له نظره د امریکا په لویه وچه او ډېرو نورو هېوادونو کې برلاسي موقعیت ته ورسولې. په چیني-تبتي ژبو د نړۍ ۲۰ سلنه خلک خبرې کوي او د ختیځې اسیا ډېری ژبې پکې راځي؛ لکه هاکا، د چین ماندارین، کانټوني او سلګونه نورې کوچنۍ ژبې.
په افریقا کې د ژبو کورنۍ ګڼې دي چې تر ټولو لویه یې د نیجر-کانګویي ژبو کورنۍ ده. په دې کورنۍ کې د سواحیلي، شوبا او یوروبا په څېر ژبې شاملېږي. د نړۍ ۶.۹ سلنه وګړي په نیجر-کانګويي ژبو خبرې کوي. همدومره شمېر خلک هم په افریقايي-اسیایي ژبو خبرې کوي چې لویې سامي ژبې لکه عربي، عبري او د صحرا سیمې ژبې لکه بربري او هوسه په کې شاملېږي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:ژبې
محمد صديق روهي
محمد صديق روهي (زوکړه ۱۳۱۳ لېږديز لمريز کال - مۍ، ۱۹۹۶ ز.) (په انگرېزي: Muhammad Sideeq Rohi) يو افغان څېړونکی، ليکوال او اديب وو. هغه د افغانستان د علومو اکاډمۍ غړی هم پاتې شوی. د ادبياتو او ادبي څېړنو په برخه کې يې ډېر کار کړى دى. ځينې اثار يې په پوهنتونونو کې تدريس کېږي. ادبي څېړنې يې تر ټولو مهم کتاب دى.
مخينه
محمد صديق روهي د محمد حسين خان زوی په ١٣١٣ ل. ل. کال کې د خوست ولايت مرکز د حيدرخېلو د سموات په کلي کې نړۍ ته سترگې سپړلې او ﻻ ماشوم و چې د ورور او خونيدو سره يو ځای د مور، پلار له مينې بې برخې شو.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د وخت د اسماعيل خېلو او مندوزيو په لومړني ښوونځي (اوسنی سړبن ليسه) کې، منځنۍ زده کړې يې د کابل په دارالمعلمين او په ١٣٢٧ ل. ل. کال کې د کابل پوهنتون د ادبياتو له پوهنځي څخه په فراغت سره پای ته رسولې دي. د ١٣٤٧ ل. ل. کال په وروستيو کې د لبنان د بېروت په پوهنتون کې شامل او هماغلته يې د ماسترۍ دوره په پوره بري سره پای ته ورسوله.
دندې
ارواښاد روهي د خپل علمي- فرهنگي او ادبي ژوند په خورا لنډه موده کې د دارالمعلمين او پوهنتون د استاد، د بېلا بېلو، نشراتي ارگانو (مجلو) د مسوول چلوونکي، د بېلو بېلو علمي – فرهنگي مرکزونو د مشر او رئيس، د وخت د پښتو ټولنې (اوسنی د افغانستان د علومو اکاډمي) د مرستيال او رئيس او د خوشحال د فرهنگي ټولنې د مشر په توگه هېواد او هېوادوالو ته ډېر خدمتونه کړي دي.
له نېکه مرغه اوسمهال په خوست کې د يو شمېر وتلو فرهنگي ځوانانو په زيار او نوښت د محمد صديق روهي فرهنگي ټولنه جوړه شوې ده. دې ټولنې که له يوې خوا د خپلو فرهنگي – ادبي گټورو فعاليتونو په لړ کې د مرحوم روهي روح ښاد او نوم يې ژوندی ساتلی، دغه راز دا هيله هم شته چې د نوموړي ناچاپ آٌثار به هم په خپله موقع خپاره کړي.
ارواښاد محمد صديق روهي سر بېره پر دې چې د سر محقق او کانديد اکادميسن لوړې علمي رتبې يې درلودې، د افغانستان د ليکوالو انجمن له خوا د (کارمند شايسته فرهنگ) لقب هم ترﻻسه کړی وو.
نوموړی په ١٣٧١ ل ل کال کې د علاج له پاره لومړۍ هند، بيا روسيې، اوکراين او په پای کې جرمني ته وﻻړ او د ١٩٩٦ ز کال په مۍ مياشت کې د ورپېښې ناروغۍ له کبله، بدبختانه په روغتون کې له وخته مخکې له نړۍ سترگې پټې کړې. د دغه لوی فرهنگي شخصيت جنازه د هغه هېواد د مونشن گلادباخ په ښار کې امانت خاورو ته وسپارل شوه. وروسته د ﻻزمې موقع په برابريدو سره هېواد ته ولېږدول شوه او په خپله پلارنۍ هديره کې خاورو ته وسپارل شوه.
محمد صديق روهي منځمنۍ ونه، سوړ دماغ درلود او پر شونډو به يې تل موسکا خپره وه.
چاپ شوي آثار يې
روهي د يوه علمي، فرهنگي او ادبي شخصيت په توگه په ډېرو ژبو پوهېده او په دوو رسمي ژبو (پښتو، دري) يی ډېرې علمي، ادبي او ميتوديکي مقالې او اثار ليکلي دي چې د ځېنو يې په ﻻندې ډول يادونه کوو:
اتلانتيک سمندر
د اتلانتیک سمندر په اوږده توګه د S په بڼه سطحه لاندې کړې ده چې د طول البلد پر لوري په ختیځ کې د اروپا او افریقا او په لوېدیځ کې د امریکا ترمنځ پروت دی. دا سمندر چې د نړۍ د سمندرونو د نښلوونکي په توګه هم شهرت لري، په شمال کې له منجمند سمندر، په سویل لوېدیځ کې له آرام سمندر، په سویل ختیځ کې له هند سمندر او په سویل کې له سویلي سمندر سره نښتي دي (نور تعریفونه د اتلانتیک سمندر د سویل پر لور انترکتیکا ته د پراخېدونکی سمندر په توګه ګڼي). اتلانتیک سمندر د استوايي متضاد جریان په واسطه په دوو برخو وېشل شوی دی، چې یوه برخه یې شمالي اتلانتیک سمندر دی او بله برخه یې سویلي اتلانتیک سمندر دی چې د شمال پر لور په اتو درجو کې (8° N) پروت دی.
د اتلانتیک سمندر په اړه په ساینسي سپړنو کې د چلنېجر سفر، د جرمن میټیور سفر، د کولمبیا پوهنتون د لامونټ-دوهرتي د ځمکې څېړنې او د متحده ایالاتو د سمندري هایدروګرافیک اداره ګډون لري.
رېښه
د اثوبیا سمندر (د اتلانتیک سویلي برخه) د افریقا د ۱۷۱۰ ز کال په فرانسوي نقشه کې
د "اتلانتیک" سمندر په اړه ترټولو پخوانۍ لیدل شوې یادونې له میلاد نه مخکې د شپږمې پېړۍ په نیمایي کې د سټیسیکورس دي: یعني Atlantikôi pelágei  (چې په یوناني ژبه کې: Ἀτλαντικῷ πελάγει؛ په انګلیسي ژبه کې: the Atlantic sea؛ او رېښه یې: Sea of Atlas ده چې  اطلس سمندر په معنا ده) او هم  د هیرودوتس په تاریخ کې له میلاد نه مخکې شاوخوا په ۴۵۰ کال دي: یعنې Atlantis Thalassa (چې په یوناني ژبه کې: Ἀτλαντὶς θάλασσα؛ په انګلیسي ژبه کې: Sea of ​​Atlas  یا the Atlantic sea دي) چې په دې یادونه کې دا نوم "د هراکلیز ستونونو ته اشاره کوي چې ویل کېږي، د هغه سمندر یوه برخه دي چې ټوله ځمکه یې چاپېره کړې ده. په دې کارونو کې، دا نوم په یوناني کیسو کې د اتلس، تیتان اربا ب لانواعو او الهو ته اشاره کوي، چې اسمانونو یې درولي وو او وروسته د منځنیو پېړیو په نقشو کې د کتاب د پوښ په بڼه راښکاره شو او نوم یې معاصرو اطلسونو ته ورکړل شو. له بلې خوا، د یونان لومړنیو ماڼوګانو او په لرغوني یوناني افسانوي ادب،لکه: ایلیاډ او اوډیسي کې، دا ټول پراخ سمندر د اقیانوس په نوم یاد شوی، یعنې د چاپېره شوو سمندرونو په مقابل کې کله د مدیترانې او تور سمندرګي چې یونانیان وسره ښه بلد وو، هغه لوی سمندر دی چې نړۍ یې چاپېره کړې ده. برعکس، د "اتلانتیک" اصطلاح په اصل کې په ځانګړې توګه په مراکش کې د اطلس غرونو او د جبل الطارق آبنا او د شمالي افریقا ساحل ته کارول شوې ده. د thalassa یوناني کلیمه د ساینس پوهانو له لوري د لوی Panthalassa سمندر لپاره چې سلګونه ملیونه کاله وړاندې یې د لویې وچې Pangea شاوخوا چاپېره کړی و، کارول شوې ده.
د "ایثوپیا سمندر" اصطلاح، د لرغوني ایتوپیا له نامه نه اخیستل شوې ده چې د ۱۹ مې پېړۍ په نیمایي کې سویلي اتلانتیک ته کارول کېده. د انګلیسي نقشه ایستونکو له خوا د کشف د کلونو په اوږدو کې، اتلانتیک د لوی لوېدیځ سمندر په توګه هم پېژندل کېده.
زیاتره وختونه د بریتانوي او امریکایی ویناوالو له لوري شمالي اتلانتیک سمندر ته د حوض اصطلاح د تحقیر او کنایې په بڼه کارول کېده، چې دې سمندر ته یې په کمه سترګه کتل. ډېری هغه وخت کارول کېده چې د پېښو یا شرایطو په اړه "د حوض په دې اړخ کې" یا "د حوض بل اړخ" کې بحث کېده، نه دا چې د سمندر په ټوله کې تر بحث لاندې ونیول شي. د دې اصطلاح نېټه له ۱۶۴۰ ز کلونو سره سمون خوري، چې په لومړي ځل د لومړي چارلز د واکمنۍ په ترڅ کې په یوه چاپ شوې رساله کې خپره شوه او په ۱۸۶۹ ز کال کې (د پېښو تاریخي یادښتونه، په ځانګړې توګه د لومړي چارلز په واکمنۍ کې) تر عنوان لاندې د نحمیا والنګټن په لیکنه کې بیا را څرګنده شوه، چې  په دې ځای کې د "لوی حوض" اصطلاح، د فرانسیس وینډبینک له خوا، چې د چارلز د بهرنیو چارو وزیر و، د اتلانتیک سمندر ته کارول شوې ده.
پراخوالی او ډېټا
د اتلانتيک سمندر په لوېديځ لوري کې شمالي او سویلي امريکا پرته ده. نوموړی سمندر د ډنمارک د تنګي، د ګرینلنډ سمندرګي، د ناروې سمندر ګي او د بارینټس سمندرګي له لارې د شمالي منجمند سمندر سره نښتی. د سمندر ختیځ لور ته، د اروپا سیمې، لکه: د جبل الطارق آبنا ( چې په دې ځای کې د مدیترانې له سمندرګي سره نښلي، چې د دې سمندر د څنډو یو سمندرګی دی او هم د تور سمندرګي سره چې دواړه له آسیا سره هم پوله لري) او افریقا پراته دي.
اتلانتیک په سویل ختیځ کې د هند سمندر سره یوځای کېږي. د ختیځ د نصف النهار په ۲۰ درجو کې، د اګولاس د څوکې له لارې د سویل پر لور له انترکټیکا سره پوله لري. د ۱۹۵۳ ز کال د حدودو پر بنسټ، دا سمندر له سویل نه انترکتیکا ته غځېږي، په داسې حال کې چې په وروستیو نقشو کې اتلانتیک د ۶۰ درجو په مدار کې د سویلي سمندر له لوري چاپېر شوی دی.
اتلانتیک نامنظم ساحلونه لري چې د زیاتو خلیجګیو، خلیجونو او سمندرګیو لکه د بالتیک سمندرګی، تور سمندرګی، کارابین سمندرګی، د ډاویس تنګی، د ډنمارک تنګی، د ډریک د تلنځ یوه برخه، د مکسیکو خلیج، لیبراډور سمندرګی، د مدیترانې سمندرګی، شمالي سمندرګی، د ناروې سمندرګی نږدې ټول د سکوشیا سمندرګی او نورو فرعي اوبو له خوا کنډو شوی دی. د دې سمندرونو د څنډو په ګډون د اتلانتیک ساحلي کرښه ۱۱۱۸۶۶ کیلومتره (۶۹۵۱۰ مایله) اوږدوالی لري، چې د د ارام سمندر د ۱۳۵۶۶۳ کیلومتره (۸۴۲۹۷ مایل) اوږده ده.
په اتلانتیک سمندر کې تر ټولو لوی سمندرګي
لوی سمندرګي
د اتلانتیک د لوړو منځنۍ لړۍ
د اتلانتیک د لوړو منځنۍ لړۍ یا  MAR په اوږدوالي د اتلانتیک سمندر په دووبرخو وېشي، چې دواړې تلې د غرونو په نورو متقاطع لړیو پوښل شوې دي. د غرونو دا لړۍ تر ۲۰۰۰ متره (۶۶۰۰ فوټه) اوږدوالی په اوږدوالی لري، خو په دوو ځایونو کې  یې د لویو بدلونونو له خوا تغییر موندلی دی: چې یو یې د استوا کرښې ته نږدې د رومانچي کړنګ او بل یې ۵۳ شمالي درجو(53 ° N) ته نږدې د ګیبس د درز سیمه ده. MAR د لاندې اوبو پروړاندې یو خنډ دی، خو په دغو دوو بدلونونو کې د ژورو اوبو جریان کولی شي، له یوې خوا بل لور ته تېر شي.
د غرونو دا لړۍ یا  MAR د سمندر په تل کې له ۲ نه تر ۳ کیلومتره (۱.۲ نه تر ۱.۹ مایل) پورې لوړوالی لري او دا غوڅه دره په شمالي اتلانتیک کې د شمالي امریکا او یوریشیا د ځمکې د ټوټو (پلېټونو) او په سویلي اتلانتیک کې د سویلي امریکا او افریقا د ځمکو د ټوټو (پلېټونو) ترمنځ بېلوونکې پوله ګڼل کېږي. MAR د آیسلنډ په ایجافجالاجوکول کې د تورې ډبرې اورغورځونې او د سمندر په تل کې بالښت ډوله لاوا منځ ته راوړي. د دې لوړو په څوکو کې کې د اوبو ژوروالی په زیاتره ځایونو کې له ۲،۷۰۰ مترو (۱،۵۰۰ فاټومو؛ ۸،۹۰۰ فوټو) نه کم دی، پداسې حال کې چې د دې لوړو له لاندینۍ برخه نه دا ژوروالی درې چنده دی.
جمايکا
جمیکا ( /dʒəˈmeɪkə/  (واورئ)؛ جمیکا پټویس: Jumieka) یو ټاپو هېواد دی چې د کارابیَن په سمندرګي کې پروت دی. د پراخوالي له پلوه 10,990 کیلومتره مربع (4,240 مربع میله) مساحت لري، دا هېواد د لوی انټیلیس او کارابین  (له کیوبا او هسپانیولا وروسته) درېیم لوی ټاپو دی. جمیکا د کیوبا سویل شاوخوا 145 کیلومتره (90 میله) او د هسپانیولا (هغه ټاپو چې د هایټي او ډومینیکا جمهوریت په کې پراته دي) 191 کیلومتره (119 میله) لویدیځ ته موقعیت لري؛ د برییتانیا ماوراء بحري قلمرو د کیمن ټاپوګان يې شمال لویدیځ ته نژدې 215 کیلومتره (134 میله) لرې، موقعیت لري. .
اتلانتيک سمندر
د اتلانتیک د لوړو منځنۍ لړۍ
د لوړو دا لړۍ یا  MAR د دوو عمودي لړیو پر مټ یوځای شوې دي: چې د ازورس – جبل الطارق بدلوونکی ټوټه ده چې د نیوبیان او یوریشیا د پلېټونو تر منځ پوله جوړوي او د MAR نه  ۴۰ شمالي درجو ته نږدې، د ازوروس د کوچنیو پلېټونو په دواړو خواوو کې، د از ازورس په دری بنده سمیه کې تېرېږي. یو ډېر مبهم او بې نومه پوله، چې د شمالي امریکا او سویلي امریکا د پلېټونو ترمنځ، د پځلس – شل د درز سیمې ته نږدې، تقریبا ًشمالي ۱۶ درجو ته نږدې ده، له MAR نه تېریږي.
جمايکا
دا ټاپو چې اساساً د یتایینو قومونو هستوګنځای ؤ، په 1494 کې د کریسټوف کلمب له راتګ وروسته د هسپانیې تر واک لاندې راغی. زیاتره ځایی خلک وروسته له هغه چې هسپانويانو لوی شمېر افریقایي غلامان د کارګرانو په توګه جمیکا ته راوړل، یا وژل شوي یا د ناروغیو له امله مړه شوي. د هسپانويانو له خوا د سانټیاګو په نوم نومول شوی، دا ټاپو تر 1655ز کال  پورې د هسپانیا ملکیت پاتې شو، کله چې انګلسیتان (وروسته لویه برییتانیا) دا هېواد فتح کړ، د جمیکا په نوم یې ونوماوه. د بریتانیا تر استعماري واکمنۍ لاندې جمیکا په داسې حال کې چې د کښت کولو اقتصاد په افریقایي غلامانو او وروسته د دوی په بچیانو پورې تړلی ؤ، د بورې مخکښ صادرونکی شو. انګریزانو په 1838ز کال  کې ټول غلامان په بشپړه توګه آزاد کړل او ډېری آزادشویو د کښت کولو پر ځای له اړتیا سره سم معیشتي فارمونه غوره کړل. د 1840مې ز لسیزې په پیل کې، انګریزانو د چینایي او هندي قراردادي کارګرانو څخه په کښت کې کار اخیستل پیل کړل. دې ټاپود 1962ز کال د اګست په 6 مه نېټه له انګلسیتان څخه خپلواکي ترلاسه کړه.
جمیکا د 2.9 میلیون وګړو په درلودلو سره ، په امریکاګانو کې (له متحده ایالاتو او کاناډا وروسته) درېیم ډېر نفوس لرونکی انګلوفون(انګلیسي ژبی) هېواد دی او په کارابین کې څلورم ډېر نفوس لرونکی هېواد دی. کنگسټن د هېواد پلازمېنه او لوی ښار دی. د جمیکا اکثریت د فرعي سهارا افریقایي نژاد څخه دي، د پام وړ اروپایي، ختیځ- آسیایي (په عمده توګه چینایي)، هندي، لبناني او د مختلط نژاد اقلیتونه لري. د 1960 لسیزې راهیسې، د کار لپاره د کډوالۍ د لوړې کچې له امله، جمیکا لوی شمېر بې ځایه شوي درلودل، په ځانګړې توګه په کاناډا، انګلیستان او متحده ایالاتو کې. دا هېواد سره له دې چې د مساحت له پلوه کوچنی دی، خو یو نړیوال نفوذ لري، نوموړی هېواد د رسیتافاري مذهب، رګ موسیقۍ (او اړونده ژانرونو، لکه: ډوب، سکا او ډانس هال) د زیږدنې ځای ؤ او په نړیواله کچه په سپورتونو کې مخکښ دی، په ځانګړې توګه په کریکټ، د منډې لوبو او پهلوانۍ کې. جمیکا د خپل وزن څخه ډېر لوړ الوتلو سره، زیاتره وختونه د نړۍ ترټولو لږ نفوس لرونکی کلتوري ځواک ګڼل کیږي.
اتلانتيک سمندر
د اتلانتیک د لوړو منځنۍ لړۍ
د چیلنجر سفر په ۱۸۷۰ ز کلونو کې هغه برخې وموندلې، چې اوس د اتلانتیک د لوړو د منځنۍ لړۍ په نوم یادېږي: "د لوړو یوه جګه لړۍ چې لوړوالی یې په منځني ډول نږدې ۱،۹۰۰ فاټومه (۳،۵۰۰ متره؛ ۱۱،۴۰۰ فوټه) دی له سطحې لاندې د شمالي او سویلي اتلانتیک په تله کې د فیرویل په څوکه کې د نصف النهار په لوري په متقاطع بڼه ترېږي، چې ښایي په وړاندې سویل کې د ګوف ټاپو ته نږدې وي، چې په نا منظم ډول د پخوانۍ او نوې نړۍ د ساحلونو څنډې تعقیبوي."د دې لوړو یوه پاتې لړۍ په ۱۹۲۰ ز کلونو کې د آلماني میټیور په سفر کې د اکو غږیزو وسایلو په کارولو سره کشف شوه. په ۱۹۵۰ز کلونو کې د MAR سپړنه، د سمندري تلې د پراخېدو او د تېکتونیکي پلېټ د منلو لامل شو.
جمايکا
جمیکا د یو لوړ منځنۍ کچې ​​عاید لرونکی هېواد دی چې اقتصاد یې په ژوره توګه په سیاحت پورې تړلی دی. دا هېواد په منځني ډول په کال کې 4.3 میلیونه سیلانیان لري. جمیکا د رسنیو د آزادۍ او ډیموکراتیکې حکومتولۍ په اندازه کولو کې په ښه بڼه ځلېدلی دی. دا هېواد د  2021 لپاره د نړۍ د خوښۍ راپور کې په کارابین کې لومړی ځای لري. په سیاسي لحاظ دا هېواد یوه مشترک المنافع ټولواکي ده، چې الیزابیت II یې ملکه ده. په هېواد کې د هغې ټاکل شوی اسیتازې د جمیکا والي-جنرال (Governor-General) هغه دفتر دی، چې له 2009 ز کال راهیسې د پیټریک الن له لوري اداره کېږي. اندریو هولنس د 2016 ز کال له مارچ راهیسې د جمیکا د لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړې. جمیکا د پارلماني اساسي قانون یوه ټولواکي ده چې مقننه واک  د جمیکا دوه اړخیزه پارلمان په واک کې لري، چې د ټاکل شویو مشرانو جرګې او د اسیتازو د مستقیم ټاکل شوي مجلس څخه جوړ دی.
اتلانتيک سمندر
د اتلانتیک د لوړو منځنۍ لړۍ
د MAR زیاتره برخه تر اوبو لاندې تېرېږي، خو چېرې چې د ځمکې سطحې ته رسېږي، اورغورځوونکې ټاپوګانو منځ ته راوړي. د دې ټاپوګانو له ډلې نهه یې په ګډه د خپلو د جیولوژیکي ارزښت له امله د نړیوالو میراثونو د ځایونو په توګه نومول شوې، چې څلور یې د کلتوري او طبیعي معیارونو له مخې د "لوی نړیوال ارزښت" په توګه ګڼل کېږي: چې د آیسلنډ ثینګوېلر، د پورتګال د پیکو ټاپو د تاک-باغ د کښت منظره،؛ د بریتانیا د ګوف او انکسیسبل ټاپوګان، انګلستان او د برازیل اتلانتیک ټاپوګان: فرناندو دی نورونها او اتلول داس روکاس ریزرو دي.
جمايکا
رېښه
د یتایینو ځايي وګړي په خپله ژبه کې دا ټاپو د Xaymaca په نوم یادوي، چې معنا یې "د لرګیو او اوبو ځمکه" یا "د چینو ځمکه" ده. یامای د نوموړې جزیرې لپاره د لومړني یتایینو نوم په توګه وړاندیز شوی، لکه څنګه چې د کریسټوف کُلمب له خوا ثبت شوی دی.
اتلانتيک سمندر
د سمندر تل (بستر)
په ۱۹۲۲ ز کال کې، د نقشه ایستنې او سمندر پوهنې په برخه کې یوه تاریخي شېبه پېښه شوه. یو اس اس سټیوارټ بېړۍ له سمندري غږیز ژور موندونکې آلې نه کار واخیست ،چې د اتلانتیک د تل په اوږدو کې نښتې نقشه رسم کړي. په دې تګلاره کې لږ اټکل موجود و، ځکه چې د غږیزې الې په مستقیمه توګه له بېړۍنه امواج لېږل، چې د سمندر له تلې سره نه یې انعکاس کاوه او بېرته بېړۍ ته راستنېدل. داسې انګېرل کېده چې د سمندر ژور تل هوار دی یوازې په ځینو ځاینو کې ژورې او لوړې، پراخ میدانونو، کړنګونه، اوبتلي غرونه،رودخانې، هواري، درې او ځینې غونډۍ شتون ولري. د وچو د څنډو په اوږدو کې بېلابېلې لمنې د څو ژورو کانالونو په درلودلو سره چې د وچو د لوړوالي په اوږدو کې غځېدلې دي، د تل توپوګرافي او نقشې اخیستنې شاوخوا ۱۱ سلنه تشکیلوي.
جمايکا
رېښه
زیاتره اوسني جمیکایان خپل کور ټاپو ته په عامیانه بڼه د "راک" په توګه اشاره کوي. په جمیکایی پاټویس ژبه کې عامیانه نومونه، لکه "Jamrock"، "Jamdown" ("Jamdung")، یا په لنډه توګه "Ja" له دې څخه اخیستل شوې ده.
اتلانتيک سمندر
د سمندر تل (بستر)
د شمالي ۶۰ درجو (60°N) او سوېلي ۶۰ درجو (60°S) تر منځ منځنی ژوروالی ۳۷۳۰ متره (۱۲۲۴۰ فوټه) دی، یا د نړیوال سمندر اوسط ته نږدې دی، چې نمونه وی ژوروالی یې د ۴۰۰۰ او ۵۰۰۰ مترو (۱۳۰۰۰ او ۱۶۰۰۰ فوټو) ترمنځ دی.
جمايکا
مخکینې تاریخ
انسانان په جمیکا کې ان له 4000-1000 ق.م څخه اوسېږي. د دغو لومړنیو خلکو په اړه لږ څه معلومات شته دي. یوه بله ډله چې د "ریډوېر وګړو" په نوم پیژندل کېږي، د دوی د لوښو له تر لاسه کېدو وروسته، شاوخوا 600 ز کال ته رسېږي، وروسته د 800 م ټایینو دي، چې په ډېر احتمال له سویلي امریکا څخه راغلی ؤ. دوی یو کرنیز او د کب نیولو اقتصاد درلود او د دوی په سیمو کې اټکل کیږي چې شاوخوا 60,000 خلک اوسېدل، چې په کابو200 کلیو کې یې د کاکیک (مشرانو) مشري کوله. د جمیکا سویلي ساحل تر ټولو ډېر نفوس درلود، په ځانګړې توګه د هغې سیمې چاپېره چې اوس د زاړه بندر په نوم پیژندل کیږي.
اتلانتيک سمندر
د سمندر تل (بستر)
په سویلي اتلانتیک کې د والس لوړې او ریو ګرانډ لوړې د سمندر جریان په وړاندې خنډونه رامنځ ته کوي. لارینټین ژورې د کاناډا په ختیځ ساحل کې موندل شوې دي.
جمايکا
مخکینې تاریخ
که څه هم زیاتره وختونه فکر کیده چې له اروپایانو سره له اړیکو وروسته له منځه تللي دي، یتایینو په حقیقت کې لا تر هغه پورې چې کله انګریزانو په 1655ز کال کې د نوموړي ټاپو کنټرول ترلاسه کړ، په جمیکا کې اوسېدل. ځینې ​​​​یې داخلي سیمو ته وتښتیدل، د افریقایي مارون ټولنو سره یوځای شول. د جمیکا ملي میراث باور اداره هڅه کوي چې د یتاینو پاتې نښې نښانې ومومي او مستندې یې کړي.
هسپانوي واکمني (۱۵۰۹-۱۶۵۵ (ز
کریسټوف کُلمب لومړنی اروپایی ؤ چې جمیکا یې ولیده، وروسته له هغه چې په 1494ز کال کې امریکاګانو ته د خپل دویم سفر په بهیر کې هلته له ښکته کیدو وروسته یې د هسپانیا لپاره د دغه ټاپو دعوه وکړه، د هغه احتمالي ښکته کېدو نقطه وچ بندر ؤ چې د کشف خلیج په نوم یادیږي ،  او د سینټ اینز خلیج د کلمب له لوري د دې ځمکې د لومړي لید په توګه "سینټ ګلوریا" ونومول شو. هغه وروسته په 1503ز کال کې راوګرځېد،  په هر حال، بېړۍ یې ډوبه شوه او هغه او د هغه عمله مجبوره شوه چې د یوه کال لپاره په جمیکا کې و اوسېږي، په داسې حال کې چې د ژغورلو په انتظار کې وو.
اتلانتيک سمندر
سرچينې
وېشنيزه:سمندرونه
جمايکا
هسپانوي واکمني (۱۵۰۹-۱۶۵۵ (ز
په دې ټاپو کې د سینټ اینز خلیج یو نیم کیلومتره  لویدیځ ته د هسپانويانو لومړی میشت ځای دی، سیویلا، چې په 1509 کې د جوآن دی ایسکویل له خوا یتاسیس شوه، مګر د 1524 په شاوخوا کې بېرته پریښودل شوه، ځکه چې غیر صحي ګڼل کیده. . پلازمینه د 1534 م په شاوخوا کې هسپانوي ښارګوټي ته چې وروسته د سینټ جاګو دې لا ویګا په نوم یاد شو، ولیږدول شوه (د نن ورځې سینټ کاترین). په عین حال کې، یتایینو د معرفي شویو ناروغیو او د هسپانوي غلامۍ له امله په زیات شمېر کې مړینه پیل کړه.[29] په پایله کې، هسپانویانو له افریقا څخه نوموړي ټاپو ته د غلامانو په واردولو پیل وکړ.
زیاتره غلامان په تیښته بریالي شول، د جمیکا په دننه کې په لرې پرتو او په اسانۍ سره  دفاع کېدونکو سیمو کې د خپلواکو ټولنو په جوړولو سره، د پاتې ټایینو سره مخلوط شول؛ دا ټولنې د مارون په نوم پېژندل کېدې. زیات شمېر یهودان د هسپانويانو له تحقیقاتو څخه وتښتیدل، ترڅو په ټاپو کې ژوند وکړي. دوی د بدل شوو(conversos) په توګه ژوند کاوه او زیاتره وخت د هسپانوي واکمنانو له خوا ځورول کیدل او ځینې یې د هسپانوي سترواکۍ د بېړیو په وړاندې سمندري غلو ته مخه کړه.
د 17مې پیړۍ په لومړیو کې اټکل کیږي چې په جمیکا کې له 2,500-3,000 څخه ډېر خلک نه اوسیدل.
سرچينې
وېشنيزه:ټاپو ییز هیوادونه
جانسي
جانسي د هند يو ښار دی، دا د هند په اتر پرديش ايالت کې دی. دا د هند 89م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 383,644 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 507,293 وه.
۳۳ (عدد)
۳۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۲ څخه  مخکي او د ۳۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۳:
په کلینډر کې
۳۳ کولاي سي:
په کیمیا کې
۳۳ د آرسېنېک اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۳۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
خان قلات
د کلات خان یا Khan-e-Qalat (خان قلات) دا یو نوم دی چې د کلات د خاناتو د پخواني واکمنۍ د مشر لپاره کاریده. د کلات خانات اوس محال د پاکستان د بلوچستان یوه برخه ده چې بلوچستان د ۱۹۴۸ د مارچ په ۳۰ د پاکستان لخوا اشغال شو. The rulers in Kalat first were subjected to Mughal emperor Akbar in Delhi after 1839 to the British, and since 1948 to the Pakistani government.
The rulers of Kalat held the title of Vali originally but in 1739 they also took the title (Begler Begi) Khan, usually shortened to just Khan. The last Khan of Kalat was also the President of the Council of Rulers for the Baluchistan States Union.
مخېنه
The Khans of Kalat belonged to a Baloch hill chieftain named Qambar (or Qumbar). His tribe was hired by Sehwa, the Raja of Kalat, a Hindu princely state, to protect against marauding tribes from the Multan, Shikarpur and Upper Sind areas. Mir Qambar Baloch and his troops successfully repressed the incursion, but afterward, they deposed the raja and Mir Qambar Baloch became the first Vali.
کریشنا ابهیشیک
په  کي په  کې زيږيدلی  يو  ئ لوبگر دي، هغه تر ډېره په باليووډ فلمونو کې دنده ترسره کړې ده.
رام چرن
په  کي په  کې زيږيدلی  يو  ئ لوبگر دي، هغه تر ډېره په باليووډ فلمونو کې دنده ترسره کړې ده.
تایپي
تایپي په رسمي ډول د تایپي ښار د تایوان  پلازمېنه او یوه ځانګړې ښاروالۍ ده، چې په شمالي تایوان کې موقعیت لري او  د نوي تایپي ښار د ښاروالۍ یوه برخه ګڼل کېږي، چې د شمالي بندري ښار کیلونګ سویل لوېدیځ شاوخو۲۵ کیلومټرۍ (۱۶ میل) کې شتون لري. د ښار ډېری برخه  تایپي حوزه کې میشته ده ، چې یاده حوزه د کیلونګ او ژیندیان سیندونو نسبتا تنګو درو پورې محدودې دي، چې د ښار په لوېدیځه پوله کې د تامسوي سیند سره یوځای کېږي. د تایپي ښار نفوس ۲،۶۴۶،۲۰۴ اټکل شوی. په نړۍ کې ۴۰م ترټولو ډېر نفوس لرونکی ښاري سیمه بلل شوي، چې د تایوان نږدې دریمه برخه اتباع په میټرو سیمه کې ژوند کوي.
تایپي د تایوان اقتصادي، سیاسي، تعلیمي او کلتوري مرکز او په ختیځه اسیا کې یو له مهمو مرکزونو نه دی او د یو نړیوال ښار په توګه ګڼل شوی. تایپي د یوې سترې تخنیکي صنعتي سیمې برخه ده، چې د ریل پټلۍ، لویې لارې، هوایی ډګرونه او بس لاینونه تایپي د ټاپو له ټولو برخو سره نښلوي. همدارنګه دSongshan  او Taoyuan. په نوم دوه هوایی ډګرونو هم لري. تایپي د نړۍ نامتو معماري یا کلتوري نښې لري، چې پکې د تایپي ۱۰۱، د چیانګ کای شیک یادګاري تالار، دالونډونګ باون معبد، هیسنګ تیان کانګ، د مانکا لونګشان معبد، د ملي ماڼۍ موزیم، د ولسمشرۍ دفتر ودانۍ او د تایپي میلمستون شامل دي. د ژیمینګ په شمول د پیرودلو نامتو ځایونه په تایپي کې شتون لري. طبيعي ځانګړتياوې لکه Maokong، Yangmingshan او ګرمې چينې هم د نړيوالو سيلانيانو پام ځان ته اړولې.
په نړیواله کچه د تایوان د مبهم سیاسي دریځ له امله، د چین تایپي اصطلاح په مکرر ډول د ټول هېواد لپاره د مترادف په توګه کارول کیږي. په ځانګري ډول کله چې د تایوان دولتي استازي په نړیوالو سازمانونو کې ګډون کوي یا د تایوان ورزشکاران په نړیوالو سپورتي سیالیو کې برخه اخلي.
د تایوان اقتصاد
د تایوان د سوداګرۍ، مالي او ټکنالوژۍ مرکز په توګه تایپي په هېواد کې د چټک اقتصادي پرمختګ په مرکز بدل شوی او اوس مهال د ټکنالوژۍ او تخنیک په برخه کې یو له نړیوالو ښارونو نه ګڼل کېږي، چې دا پرمختګ د تایوان د معجزې یوه برخه ده، چې په ۱۹۶۰ لسیزه کې د بهرنۍ مستقیمې پانګونې وروسته په ښار کې د پام وړ پرمختګ لیدل کېږي. تایوان اوس یو پور ورکوونکی اقتصاد لري او د ۲۰۱۲ز کال د ډسمبر تر میاشتې پورې د ۴۰۳ میلیارد ډالرو نه ډېر د نړۍ ترټولو لوې بهرني اسعارو زېرمې لري.
د اسیا د مالي ناورین سره سره، د تایوان اقتصاد د بشپړ کارګمارنې او ټیټ انفلاسیون سره په کال کې شاوخوا ۵ سلنه وده کوي. په ۲۰۱۴ ز کال کې د تایپي ناخالصه تولید ۳۲۷ میلیارد ډالرو ته رسېده. د اقتصاد پوهانو په وینا په ۲۰۱۳ز کال کې په تایپي ښار کې د سړي سر ناخالص کورني تولید په ختیځه اسیا کې له توکیو، سنګاپور، اوساکا او هانګ کانګ نه وروسته په پنځمه درجه کې و؛ خو د سیول، لندن او پاریس نه مخکې و. په ۲۰۱۵ز کال کې د سنګاپور (۹۰،۱۵۱امریکایي ډالره) او هانګ کانګ (  ۵۸،۳۲۲امریکایي ډالره ) نه وروسته په تایپي کې د سړي سر ناخالصه کورني تولیدات  ۴۴،۱۷۳ زره امریکایي ډالره و. په ۲۰۱۵ زکال کې د فایننشل ټایمز راپور پر بنسټ  تایپي یې د اقتصادي ظرفیت (دویم، له توکیو وروسته) او د سوداګرۍ دوستۍ (څلورم) له اړخه په لوړه کچه درجه بندي کړه. دا ښار د ۳۰ میلیاردانو کور دی، چې په نړۍ کې ۱۶م لوی ښار بلل کېږۍ او د ډېرو نړیوالو ښارونو لکه لاس انجلس او سیډني نه مخکې دی. همدارنګه د Business Insider د راپور له مخې په ۲۰۱۷ زکال کې تایپي د ټیکنالوژۍ له اړخه  په نړۍ کې پنځم مخکښ ښار ټاکل شوی، چې په اسیا کې ترټولومخکې دی. په داسې حال کې چېIESE Cities in Motion Index د راپور له مخې تایپي په نړۍ کې د ټیکنالوژۍ له پلوه ځیرک ښار بلل شوی.
د تایپي پراختیایي ساحو کې د معلوماتو او مخابراتو ټیکنالوژي (هارډویر او سافټویر)، بایو ټیکنالوژي، عمومي سوداګرۍ ( عمده پلور / پرچون) ، مالي خدمات او د MICE صنعتونه شامل دي. د هېواد ډېری لوی شرکتونه لکه Acer Computers، Asus، CTBC Bank، Fubon Financial Holding، Tatung Company، D-Link تایپي کې  میشت دي. د ( 500 Global Fortune) ۵ شرکتونه په تایپي کې مرکزي دفترونه لري. دا ښار ډېری ګڼ ملیتي شرکتونه، نړیوال مالي موسسې، بهرنۍ قونسلګرۍ او سوداګریز سازمانونه هم جذبوي ترڅو یاد ښار کې اډې جوړې کړي. له همدې امله، تایپي نږدې ۳۵۰۰ ثبت شوي بهرنۍ سوداګرۍ لري او په تایوان کې ۵۰ سلنه نه ډیر د بهرنۍ پانګونې جذبوي. بهرني شرکتونه چې په تایپي کې دفترونه یا سیمه اېز مرکزي دفترونه لري دا دي: ګوګل، مایکروسافټ، IBM، Intel، HSBC، Citibank، Facebook، Amazon، Apple، JP Morgan، PwC او داسي نور.
ډېری بهرني او مالي شرکتونه د تایپي په مرکزي سوداګرۍ سیمه کې یعنې د Xiny ځانګړې سیمه کې میشتېدل خوښوي. په ورته وخت کې، د ټیکنالوژۍ او بریښنا ډېرۍ شرکتونه د نیهو ټیکنالوژۍ پارک یا نانکانګ سافټویر پارک کې میشتې دي. یوازې په ۲۰۱۸ زکال کې مایکروسافټ په تایپي کې د مصنوعي پوهه د څېړنې او پراختیا مرکز جوړولو لپاره د ۳۴ میلیون ډالرو پانګوونې پلان اعلان کړ، په داسې حال کې چې ګوګل اعلان وکړ چې دا به ۳۰۰ کسان په دنده وګوماري او ۵۰۰۰ نورو کسانو ته د ماشینونو لپاره د مصنوعي پوهه په هکله روزنه ورکړي. تایپي په اسیا کې د ګوګل ترټولو لوی انجینري سیمه ګڼل کېږي. د ۲۰۱۶زکال د نړیوال سوداګرۍ پراختیا شاخص له مخې، د تایپي د سوداګرې روحیه په ټوله نړۍ کې شپږم او په اسیا کې لومړی ځای درلوده.
اولهسنگر
اولهسنگر د هند يو ښار دی، دا د هند په مهاراشټر ايالت کې دی. دا د هند 90م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 473,731 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 506,937 وه.
تایپي
د تایوان اقتصاد
ګرځندوی د محلي اقتصاد یوه کوچنۍ خو د پام وړ برخه ده، چې په ۲۰۰۸ زکال کې یې شاوخوا ۳ میلیونه نړیوال سیلانیان درلودل. تایپي ډېر سیاحتي ځایونه لري او د تایوان د ۶.۸ میلیارد ډالرو سیاحت صنعت کې د پام وړ مرسته کوي.
اولهسنگر
وېشنيزه:د هند ښارونه
تایپي
د نمانځنې ځایونه او موزیمونه
د چیانګ کای شیک ملی یادګار ودانۍ د چین د جمهوریت پخوانی ولسمشر جنرال چیانګ کای شیک په یاد جوړ شوی، چې یو مشهور یادګاري نښه او د سیلانیانو د جذبولو نامتو ځای بلل کېږي.
د تایوان ملی موزیم  له ۱۹۹۹ز کال راهیسې یې په دغه نوم یاد شوی. دا د تایوان تر ټولو پخوانۍ موزیم دی، چې د ۱۹۰۸ زکال د اکټوبر په ۲۴مه د تایوان ـ جاپان استعماری حکومت ( ۱۸۹۵ - ۱۹۴۵ زکلونو) د تایوان د موزیم په توګه جوړ شو.
د تایپي د ښکلی هنرونو موزیم په ۱۹۸۳ زکال کې په تایوان کې د لومړنی موزیم په توګه جوړ شو، چې عصری هنر ته وقف شوی و او د یاد موزیم زیاتره هنري کارونو د ١٩٤٠ز کال راهیسې د تایوانی هنرمندانو له خوا  جوړ شوي دی، چې له ۳۰ نه زیات هنری کارونه په ۱۳ برخو کې تنظیم شوی دی.
په ۲۰۰۱ زکال کې د تایپي د معاصر هنر موزیم په توګه یو نوی موزیم پرانستل شو، چې دا موزیم په هغه ودانۍ کې دې چېرې چې پخوا به د تایپي ښار دولتي دفترونه په کې ځای پر ځای شوي و.
تایپي ښار یوه ځانګړې
تایپي ښار یوه ځانګړې ښاروالی ده چې په مستقیم ډول د اجراییه یوان( مرکزی حکومت ) تر څارلاندې ده. دا مقام څلور کلنه موده لري او د خلکو مستقیمو رایو په واسطه ټاکل کېږی. چن شوئی بین لومړی ټاکل شوی ښاروال د ډیموکراټیک مترقی ګوند نه و.
استروګا
استروکان ښار په مقدونیایي Струга) د شمالي مقدونیه هیواد د اوهرید سیند شمال لورته پروت ښار دی.
ملا امیر محمد
ملا امير محمد (چکنور ملا صاحب) (زوکړه ۱۲۲۲ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت، مومند دره - مړینه ١٣١٠ ل ل کال) يو دیني شخصيت او د افغانستان د خپلواکۍ يو لوی مبارز وو.
مخينه
د مرحوم چکنور ملا صاحب (رح) اصلی نوم ملا امیر محمد وو او تخلص یی فـقـیر چکـنور کاوه. هغه په قوم مومند او د ننگرهار د مومند درې د چکنور د کلي وو. چکنور ملا صاحب پر ۱۲۲۲ لمريز لېږدي (١٢٦٠ لېږدي سپوږميز) کال شاوخوا کې زیـږیدلی دی.
چکنور ملا صاحب مرحوم مروجه دیني علوم څه پخپله سیمه او نور په هندوستان کی حاصل کړي ول. د خپل وخت ښه عالم وو. په پښتو، فارسي، اردو او عربي ژبو ښه پوهېده.
د چکنور ملا صاحب په وخت کې پـیري او مریدي یوه واکمنه ټولنيزه ښکارنده (پدیده) او د وخت او شرایطو غوښتنه وه. په هغه وخت کې شاوخوا ډیر مشهور علماء او اهل طریقت ول، لکه د تگاو ملا حـمیدالله صاحب، د شینوارو صوفي علم گل صاحب، د سرکاڼو میا صاحب، د بوتخاک ملا عبدالشکور مجددي، د اسلامپور جان پاچا، د ترنگزو حاجي صاحب او داسې نور چې ډېری یې د هغه وخت د مشهور عالم دین، مجاهد او مصلح نجم الدين اخوندزاده اندړ، چې په هډې ملا صاحب (رح) مشهور وو، خلیفه گان ول.
چکنور ملاصاحب مرحوم هم د شرعي علومو تر حاصلولو وروسته د طریقت په سلک کې د هډې ملا صاحب (رح) مرید او خلیفه سو. خو وروسته د څلورو سرو مشهورو طریقو (قادریه، نقشبندیه، چشتیه او سهروردیه) ماذون سو او پدغو ټـولو طریقو یې ارادتـمندانو ته ارشاد کاوه.
مدني اکر او کورنۍ
د چکنور ملا صاحب په نارینه اولاد کې لس کلن ماشوم زوی ورڅخه پاته سو چې نوم یې غلام نبي وو، چې تر اوسه شکر ژوندی دی. مریدان او مخلصین ورته آغا جان، ځینۍ سناتور صاحب او ځینې سناتور صاحب اغا جان ورته وایي.
مړينه
ملا امیر محمد (چکنور ملا صاحب) پر ۱۳۱۰ ل ل (١٣٥٠ ل س) کال له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
اخځليک
۱- https://larawbar.net/104.html#.X_GOZ9SF5kg
۲- http://benawa.com/fullstory.php?id=7238
۳- http://www.badloon.net/history/chucknower.htm
د اوکراين ولسمشر
د ولسمشر رسمي هستوګنځای د «مارينسکي» ماڼۍ ده، د پلازمېنې کيف په «پيچارسک» ولسوالۍ کې موقعيت لري. په نورو رسمي هستوګنځايونو کې يې د «House with Chimaeras» او «House of the Weeping Widow» په نومونو ماڼۍ شاملې دي، له کومو چې د بهرنيو استازو د رسمي ليدنو پر مهال کار اخستل کېږي. د يوکراين د ولسمشر رسمي دفتر په غیر رسمي ډول د هغې کوڅې له امله چې دا دفتر پرې پروت دی د «بانکوف» په نوم ېادېږي، دا دفتر د ولسمشر د دفتر تر څنګ ولسمشر ته د کورنيو، بهرنيو او حقوقي موضوعاتو په اړه مشوره هم ورکوي.
اوسنی ولسمشر يې ولادمير زيلينسکي دی، چا چې د ۲۰۱۹ز کال د مۍ مياشتې په ۲۰مه نېټه د دې د فتر لوړه وکړه.
ټولکتنه
ولسمشر د يوکراين د وسله وال پوځ سراعلی قوماندان او د ملي امنيت او دفاعي شورا مشر هم دی، کوم چې د ملي امنيت او دفاع په برخه کې ولسمشر ته سلا ورکوي، اجرائيه واکونه همغږي او مديريت کوي. د يوکراين د اساسي قانون تر مخې، ولسمشر د هېواد د خپلواکۍ، ځمکنۍ بشپړتيا، د يوکراين د اساسي قانون د څار او بشري او د خلکو د حقوقو او ازاديو تضمينونکی دی.