cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اناناس
د اناناس کرهڼه او رغښت
په لومړي کال کې يواځې هغه ډنډر چې ايښودل شوي دي کولای شي په خپله وروستنۍ برخه کې مېوه ونيسي ، چې بیا وروسته له ۱۵ـ۳۲ مياشتو پورې پخېږي په دوهم کال کې هغه څانگې چې د مورني ډنډر په شاوخوا کې رامنځ ته شوې دي هم کولای شي چې مېوه ونيسي د مېوې د پخوالي موده په تودوخه ، اوبو او د ونې په خوراکي توکيو پورې اړه لري. کله چې مېوه پخه شي لاندينۍ برخه ېې د پورتنۍ برخې په پرتله خوږ خوند لري ، د اناناس خوږوالی په هغو نشايستوي موادو پورې چې په ډنډ کې زېرمه کېږي اړه لري. د اناناس له مېوې څخه هم په تازه توگه گټه پورته کېږي او هم ترې د ځوښا (جوس) په توگه کار اخيستل کېږي. همدا رنگه په لوېديځو هېوادو کې اناناس د پيڅځې (Pizza) په جوړولو کې گډوي. کله چې اناناس اومه وي په هغه مهال ډېره اندازه اگزالیک سوزوبی (Oxalic acid) په ځان کې لري، چې ډېر سوځوونکي مخرش دي. خو په پوخوالي کې دغه کچه په سلو کې له ۰.۵ ـ ۱.۰ ته راښکته کېږي. ددې له پاره چې مېوه زخمي نشي هغه له يو شمېر هغو پاڼو سره چې د مېوې چاپېره ځای لري بازار ته وړاندې کېږي. که نه نو د زخمي کېدو په صورت کې مېوه په ډېر لږ وخت کې خوسا (فاسده، يا ورسته) کېږي. له دې کبله چې د اناناس مېوه ډېر ژر خرابېږي او د لسو ورځو په موده کې په سلو کې له لسو څخه زياتې خپلې اوبه له لاسه ورکوي ، ځکه نو له ټولو څخه وروسته باید ژر تر ژره بازار ته وړاندې او وپلورل شي.
گوربز ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د خوست ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
اناناس
سرچينې
وېشنيزه:مېوې
رالفا ابرناتي
رالفا ډيويډ ابرناتي سر (Ralph David Abernathy Sr.) چې (۱۹۲۶ز، د  مارچ ۱۱ مه د ۱۹۹۰ ز، د اپریل ۱۷مه ) پورې يې ژوند کاوه، د مدني حقونو يو امريکايي فعال او د Baptist [د مسيحانو يوه ډله ده] وزير و. هغه په ۱۹۴۸ ز کې د Baptist سنت کې وټاکل شو. د مدني حقونو غورځنګ د مشر په توګه د مارتن لوتر کينګ يو نږدې ملګری او سلاکار و. نوموړي له لوتر کينګ او E. D. Nixon سره د مونټګومري پرمختګ ټولنې (Montgomery Improvement Association) په رامنځته کولو کې مرسته وکړه، چې د مونټګومري بس پرېکون ته يې لاره هواره کړه او د ياد پرېکون بنسټ يې کېښود. ابرناتي د سويلي عيسوي مشرتابه کنفرانس (Southern Christian Leadership Conference (SCLC)) د اجرائیه پلاوي غړی و. هغه په ۱۹۶۸ ز کې د لوتر کينګ له وژنې نه وروسته د سويلي عيسويانو د مشرتابه کنفرانس مشر شو، چې له حقوقو نه د بې برخې امريکايانو لپاره د نورو لاريونونو او مظاهرو تر منځ يې په واشنګټن ډي سي کې د غريبو وګړو کمپاين رهبري کړ.
ابرناتي په ۱۹۷۱ ز کې د نړيوالې سولې په اړه ملګري ملتونه مخاطب کړل. نوموړي د ۱۹۷۳ ټپي زنګون پېښې (Wounded Knee incident) پر مهال، د FBI او هندي لاريون کوونکو تر منځ د معاملې په منځګړيتوب کې مرسته وکړه. هغه په ۱۹۷۷ز کې د سويلي عيسويانو د مشرۍ کنفرانس رئيس په توګه له خپلې دندې تقاعد شو او متقاعد رئيس شو. له هغه کال نه وروسته، نوموړي په نابريالي ډول د متحده ايالتونو د جورجيا ايالت د پينځمې ولسوالۍ د استازو مجلس لپاره هڅه وکړه. وروسته يې د اقتصادي دستګاه پرمختګ لپاره بنسټ رامنځته کړ او په ۱۹۸۲ز کې د رايې کارولو حقونو د قانون پراخولو په ملاتړ يې د امريکا متحده ايالتونو کانګرس (پارلمان) ته ګواهي ورکړه.
ابرناتي په ۱۹۸۹ ز کې د (And the Walls Came Tumbling Down) [او دېوالونه راونړېدل] تر سرليک لاندې د مدني حقونو په غورځنګ کې د ځان او لوترکينګ د ښکلېلتيا په اړه خپل جنجالي ژوند ليک وليکه. هغه په کتاب کې د لوتر کينګ د ادعا شويو مدني کفرياتو په اړه د ویناوو لپاره مسخره شوی و. ابرناتي بالاخره په سياست کې لږ فعال شو او د وزير په توګه خپلې دندې ته وګرځېد. هغه د ۱۹۹۰ز اپریل پر ۱۷ مه نېټه باندې د زړه ناروغۍ له امله مړ شو د نوموړي د قبر پر ډبره باندې کښل شوي دي: «هڅه مې وکړه».
د ژوند لومړي وختونه، کورنۍ او زده کړې
ابرناتي چې د (William) او (Louivery Abernathy) له دوولسو بچيانو نه يې لسم زوی و، د ۱۹۲۶ ز مارچ پر ۱۱ مه نېټه د الاباما په Linden کې د هغوی په ۵۰۰ جريبه کرونده کې وزېږېد. د نوموړي پلار لومړنی افريقايي الاصل امريکايي و، چې د الاباما په Marengo Country کې رايه کاروي او په لويه جرګه کې خدمت کوي. هغه د Linden Academy (يو Baptist ښوونځي دی چې د لومړي Mt. د خوشحاله ولسوالۍ ټولنې له خوا يې بنسټ کېښودل شوی) کې ګډون وکړ. ابرناتي د Linden Academy کې د خپلو ملګرو محصلینو معيشت ته د ودې ورکولو په موخه خپل لومړني لاريونونه رهبري کړل.
د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال يې نوم د متحده ايالتونو په پوځ کې شامل شو او له دندې نه د ګوښه کېدنې نه مخکې د ډلګۍ مشرۍ تر مرتبې پورې پورته شو. له هغې نه وروسته له (G.I. Bill) نه د ګټې په کارولو سره په الاباما دولتي پوهنتون کې شامل شو، چې د خپل خدمت په پايله کې يې تر لاسه کړې وه. د دويم ټولګي زده کړيال په توګه د زده کوونکو شورا د مشر په توګه غوره شو او په ليليه کې د ورکول کېدونکو خوړو د کيفيت لوړونې په موخه يې لږ بريالی اعتصاب رهبري کړ. تر هغه وخته چې لا د پوهنځي زده کوونکی و، Abernathy د هغه غوښتنه وزارت ته اعلان کړه، چې هغه د کوچنيوالي راهيسي چې په يوه پرهېزګاره تعميد ورکوونکې (Baptist) کورنۍ کې يې ژوند کاوه، پلان کړي وو. هغه د يو Baptist [د مسيحانو يوه ډله ده] وزير له خوا په ۱۹۴۸ ز کې وټاکل شو او د مور په ورځ (د هغه د وروستۍ مړه شوې مور په درناوي) باندې يې خپل لومړي مراسم څرګند کړل. په ۱۹۵۰ز کې په رياضياتو کې د لېسانس له درجې فارغ شو. د ياد اوړي پر مهال Abernathy د يوې راډيوي خپرونې کوربه توب وکړ او د الاباما په Montgomery کې لومړنی تورپوستی و، چې په راډيو کې راڅرګندېږي. هغه په مني کې اتلانتا پوهنتون ته د لازياتو زده کړو په موخه لاړ، چې په ۱۹۵۱ز کې يې په لوړو وياړونو سره په ټولنپوهنه کې د هنرونو درجه تر لاسه کړه. کله چې د الاباما دولت کې شامل شو، Abernathy ژمنه وکړه او د Kappa Alpha Psi وروګلوۍ ټولنې يو نوښتي ورور [غړی] شو.
نوموړي خپل مسلک په ۱۹۵۱ ز کال کې هغه وخت پيل کړ، چې د الاباما دولتي پوهنتون کې د نارينه و رئيس په توګه وټاکل شو. له هغه کال نه وروسته راف البرناتي د لومړنۍ Baptist کليسا لوړپوړي پادري شو، چې ياده کليسه په Montgomery کې د تورپوستو تر ټولو ستره کليسا وه او د لسو کلونو لپاره يې په کې خدمت وکړ.
البرناتي د الاباما د Uniontown له (Juanita Odessa Jones) سره د ۱۹۵۲ ز  اګسټ پر ۳۱ مه نېټه واده وکړ. دواړو په ګډه پينځه بچيان لرل: Ralph David Abernathy Jr., Juandalynn Ralpheda, Donzaleigh Avis, Ralph David Abernathy III او Kwame Luthuli Abernathy. د دوی لومړی بچی (Ralph Abernathy Jr.) له دوو ورځو نه د کمې مودې په عمر، د ۱۹۵۳ ز اګسټ پر ۱۸ مه نېټه په ناڅاپي ډول مړ شو، په داسې حال کې چې نورو کوچنيانو يې ځوانۍ ته تر رسېدو پورې ژوند وکړ.
البرناتي په ۱۹۵۴ ز کې له ډاکتر مارتن لوتر کېنګ سره وکتل، چې په هغه وخت کې په نږدې کليسا کې په خپله يو پادري ټاکل کېده. هغه لوتر کينګ ته سلا ورکړه او په پای کې دواړه نږدې ملګري شول.
ز ډسمبر پر لومړۍ نېټه
د ۱۹۵۵ ز ډسمبر پر لومړۍ نېټه د Rosa Parks له نيول کېدلو نه وروسته، چې په بس کې يې يو سپين پوستي ته د چوکۍ ورکولو نه يې انکار وکړ، البرناتي (چې وروسته د Montgomery يو غړی شو) له لوتر کينګ سره د مونټګومري پرمختګ ټولنې (Montgomery Improvement Association (MIA)) په رامنځته کولو کې مرسته وکړه، چې همدې د مونټګومري بس اړيکې پرېکون (Montgomery bus boycott) تنظيم کړل. د انګليسي پروفيسر ملګري (Jo Ann Robinson) سره يو ځای يې د شپې ليکونه (flyers) راوغوښتل او ويې وېشل، چې د Montgomery له تورپوستو ښاريانو نه يې له بسونو نه د لرې والي غوښتنه کوله. د اړيکې ياد پرېکون ملي پام او د فدرالي محکمې د يوې قضيې پام ځانته راواړاوه، چې د ۱۹۵۶ ز ډسمبر پر ۱۷ مه نېټه باندې هغه مهال پای ته ورسېده، چې په (Browder v. Gayle) کې د متحده ايالتونو سترې محکمې د يوې ابتدايي محکمې لومړنۍ پرېکړه تاييد کړه، چې له مخې يې د بس بېلوالی ناقانوني و. بس سره د اړيکې ۳۸۱ ورځې پرېکون، چې د Jim Crow د بېلوالي قانون يې وګواښاوه، بريالی و او د ۱۹۵۶ز ډسمبر پر ۲۰ مه باندې پرېکون پای ته ورسېد.
د رسنيو څرګندونې
له پرېکون نه وروسته، د البرناتي کور او کليسا بمبار شول. د هغه کورنۍ په سختۍ سره وتوانېده چې له خپله کوره وتښتي، مګر زيان ورته نه و رسېدلی. د البرتاني کليسا، Mt. Olive کليسا، Bell Street کليسا او د Robert Graetz کور هم په همغه ماښام هغه مهال بمبار شول، چې البرناتي، لوترکينګ او د سويل ۵۸ نورو تور پوستو مشرانو د لېږد رالېږد او تاوتريخوالي د نه شتون بشپړونې په اړه د سويلي نيګرو مشرانو په کنفراس (Southern Negro Leaders Conference on Transportation and Nonviolent Integration) اټلانتا کې غونډه کوله.
د مدني حقونو غورځنګ
د ۱۹۵۷ ز جنوري په ۱۱ مه له دوه ورځنۍ غونډې نه وروسته د لېږد رالېږد او تاوتريخوالي د نه شتون بشپړونې په اړه د سويلي نيګرو مشرانو کنفراس (Southern Negro Leaders Conference on Transportation and Nonviolent Integration) رامنځته شو. د ۱۹۵۷ز د فبروري په ۱۴مه  ياد کنفرانس يو ځل بيا په New Orleans کې غونډه وکړه. د يادې غونډې پر مهال يې د ډلې نوم د سويلي مشرۍ کنفراس ته بدل کړ او دا اجرائيه پلاوی يې وټاکه: لوتر کينګ رئيس، Charles Kenzie Steele مرستيال رئيس، البرناتي د مالی منشي خزانه دار، T. J. Jemison منشي، I. M. Augustine عمومي سلاکار. د ۱۹۵۷ ز اګست پر اتمه د سويلي مشرتابه کنفرانس خپل لومړنی کنوانسيون (جرګه يا ناسته) د الاباما په Montgomery کې جوړه کړه. په هغه وخت کې يې د کنفرانس نوم د وروستي ځل لپاره د سويلي عيسوي مشرتابه کنفرانس ته بدل کړ او په ټول سويل کې يې د تور پوستو وګړو لپاره د رايې کارونکو د نوم ليکنې د بهير پيلولو پریکړه وکړه.
سمیع فیضی
سمیع فیضي د آزادو سیالیو افغان لوبغاړی دی. فیضی د آزادو سیالیو په (ام ام ای M M A) برخه لوبه کوي. نوموړی اوسمهال ګڼ شمیر بهرنې لوبې کړي، چې په ډیریو کې یې بریا خپله کړې.
د نړۍ نفوس
د ۱۳۱۵-۱۳۱۷ز کلونو له سترې لوږې (قحطۍ) او په ۱۳۵۰ز کال کې د تور مرګ له پای ته رسېدو وروسته، د نړۍ د وګړو شمېر په پرله پسې ډول په زياتېدو شو، هغه مهال د نړۍ نفوس نږدې درې سوه اويا ميلیونه وګړي و. د نړيوال نفوس تر ټولو لوړه وده چې په يو کال کې يې يواعشاريه اته سلنه وده کړې وه، د ۱۹۵۵ او ۱۹۷۵ز کلونو تر منځ وه، د ۱۹۶۵ او ۱۹۷۰ز تر منځ کلونو کې د نفوس وده خپل اوج ته ورسېده. د ۲۰۱۰ او ۲۰۱۵ز تر منځ کلونو کې د وګړو شمېر يو اعشاريه دوه سلنه کم شو او وړانديز کېږي چې په روانه يو وېشتمه پېړۍ کې به نور هم کم شي. اوس هم نړۍ د وګړو شمېر مخ پر زياتېدو دی، خو د زېږد او مړينې اندازې ته په کتنې سره په اوږدو مهال کې يې په اړوند زيات ابهام موجود دی. د ملګرو ملتونو د اقتصاد او ټولنيزو چارو ادارې په ۲۰۵۰ز کال کې د وګړو شمېر د نهو او لسو ميلياردو ترمنځ اټکل کړی او د يووېشتمې پېړۍ تر پايه پورې د ۱۰-۱۲ ميليارده نفوس په اړوند د اتيا سلنه باور څرګندونه کوي. نور سرشمېرونکي وړاندويزنه کوي چې، د يووېشتمې پېړۍ په دويمه نيمايي کې به د نړۍ د وګړو شمېر مخ په کمېدو شي.
د ۱۹۸۰ز کلونو په وروستيو کې د زېږد اندازه خورا زياته او نږدې ۱۳۹ميليونه وه او له ۲۰۱۱ز کال نه تمه کېده چې،  د ۱۳۵ ميليونو په کچه به ثابته پاتې شي، په داسې حال کې چې په يوه کال کې د مرګ اندازه ۵۶ ميلیونه وه او اټکل شوی و چې، تر ۲۰۴۰ز کال پورې به دا شمېره اتيا ميليونو ته لوړه شي. تر ۲۰۲۰ز کال پورې د يوه انسان منځنی عمر يو دېرش کاله دی.
د سيمې پر بنسټ د وګړو شمېر
د ځمکې له اووه لويو وچو نه په شپږو کې په دايمي توګه پراخه استوګنه شته. د اسيا د وګړو شمېر تر ټولو زيات دی، چې څلور اعشاريه څلور شپېته ميليارده اوسېدونکي لري او د ټولې نړۍ شپېته سلنه نفوس د اسيا په لويه وچه کې مېشت دی. د نړۍ دوه تر ټولو زيات نفوس لرونکی هېوادونه هر يو چين او هندوستان په شريکه سره د نړۍ شپږ دېرش سلنه نفوس جوړوي. افريقا دويم تر ټولو پرنفوسه لويه وچه ده چې د وګړو شمېر يې نږدې يو اعشاريه څلورد ېرش ميليارده خلکو ته رسېږي، دا د ټولې نړۍ د نفوسو اولس سلنه برخه ده. د اروپا د وګړو شمېر اووه سوه او اووه څلوېښت ميليونه او په ۲۰۲۰ز کال کې دا د نړۍ د ټول نفوس لس سلنه و، په داسې حال کې چې د لاتينې امريکا او کرابيين سيمې د شپږ سوه او درې پنځوس ميلیونه انسانانو کور دی (اته سلنه). شمالي امريکا چې تر ډېره بريده، له متحده ايالاتو او کاناډا نه جوړه ده، درې سوه او اته شپېته ميليونه وګړي لري (پنځه سلنه)، اوقيانوسيه تر ټولو لږ نفوس لرونکې سيمه ده او دوه څلوېښت ميليونه استوګن لري (صفر اعشاريه پنځه سلنه).انترکتيکا ډېر کم او نامنظم نفوس لري چې شمېر يې دولس سوه کسانو ته رسېدلی او په عمده توګه د قطبي علومو په مرکزونو کې مېشت دي.
تاريخچه
د طبيعيت له پلوه د نړۍ د وګړو د شمېر اټکل د عصريت يو اړخ دی او يوازې د اختراع له عصر نه ممکن دی. تر ټولو لومړی د نړۍ د وګړو شمېر په اولسمه پېړۍ کې اټکل شوی و: په ۱۶۸۲ز کال کې ويليام پيټي د نړۍ د وګړو شمېر درې سوه او شل ميليونه اټکل کړی و (اوسني اټکلونه وايي چې: دا شمېر نږدې د دې دوه برابره و). د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې، اټکل نږدې يو ميليارد ته ورسېد (له اوسنيو اټکلونو سره برابرښت لري). تر دې زيات کره اټکلونه چې د لويو وچو پر سر وېشل شوي وو، د نولسمې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې خپاره شول، د ۱۸۰۰ز کالونو په لومړيو کې اټکل له شپږ سوه ميليونو نه تر يو ميليارد او د ۱۸۴۰ز کلونو پر مهال له اته سوه تر يو ميليارد وګړو پورې اټکل شوی و.
د اټکلونو لپاره له تخميني نږديوالي نه غوره اټکل ستونزمن دی، ان دا چې اوسني اټکلونه هم، له درې نه تر پنځه سلنه پورې د ناکره والي لرونکي دي.
لرغونې او له کلاسيک وروسته تاريخچه
د جسټانين وبا، کومه چې په لومړي ځل د رومي سترواک جسټانين د واکمنۍ پر مهال خپره شوه، د شپږمې او اتمې زېږديزې پېړۍ په منځ کې د اروپا د پنځوس سلنه نفوس د کمېدو لامل شوه. په ۱۳۴۰ز کال کې د اروپا د وګړو شمېرله اويا ميلیونه نه زيات و. په څوارلسمه پېړۍ کې د تور مرګ وبا شونې ده چې په ۱۴۰۰ز کال کې يې د نړۍ د وګړو شمېر په اټکليز ډول له څلور سوه او پنځوس ميليونه نه درې سوه او پنځوس ميليونه او درې سوه او پنځه اويا ميليونو ته راټيټ کړی وي. د وګړو د دې شمېر بېرته پوره کېدو دوه سوه کلونه وخت واخېست. د چين د وګړو شمېر چې په ۱۲۰۰ز کال کې ۱۲۳ ميليونه و، په ۱۳۹۳ز کال کې پنځه شپېته ميليونه ته راښکته شو، اټکل کېږي چې د دې کمښت علت د مغولو بريدونه، لوږه او وبا وه.
د لرغوني چين هان واکمنۍ چې له زېږد وروسته په دويم کال کې پيل شوې وه، له دې امله يې د کورنۍ کره اسناد ساتل، تر څو د هرې کورنۍ د سړي سر مالياتو او د خدماتو مسئولينو سمه ارزونه وکړای شي. هغه کال د لوېديځې هان واکمنۍ د وګړو شمېر په ۱۲۳۶۶۴۷۰ کورنيو کې ۵۷۶۷۱۴۰۰ تنه ثبت شوی و، له زېږد وروسته په ۱۴۶ز کال د هان واکمنۍ په وروستيو کې د وګړو  شمېر ۴۷۵۶۶۷۷۲ او دکورنيو شمېر ۹۳۴۸۲۷۷ ته راټيټ شو. په ۱۳۶۸ز کال کې د مينګ واکمنۍ د رامنځ ته کېدو پر مهال د چين د وګړو شمېر شپېته ميلیونه اټکل شوی و، ممکنه ده چې په ۱۶۴۴ز کال کې د دې واکمنۍ د پای ته رسېدو پر مهال د چين د وګړو شمېر يو سل او پنځوس ميلیونه تنو ته نژدې شوی و. په ۱۶۵۰ز کال کې د انګلستان د وګړو شمېر پنځه اعشاريه شپږ ميلیونه اټکل شوی، دا شمېره په ۱۵۰۰ز کال کې دوه اعشاريه شپږ ميلیونه تنه وه. باور کېږي چې په شپاړسمه پېړۍ کې د پرتګالي او اسپانيايي مستعمرو له خوا له امريکا نه اسيا او اروپا لويې وچې ته راوړل شوو نويو کرنيزو توليداتو د نفوسو له زیاتېدو سره مرسته وکړه. په شپاړسمه پېړۍ کې د پرتګالي سوداګرو له خوا په افريقا کې د جوارو او کاساوا (يو ډول نشايسته) خپريدلو نه وروسته، دې کرنيزو تولیداتو په افريقا کې د مهمو خوراکي کرل کېدونکو توکو په توګه د دوديزو توليداتو ځای ونيو.
له کولمبيايي پير نه مخکې، د امریکایانو د وګړو شمېر څرګند نه دی، تاريخ پوه ډيويډ هنيګ هغه: «په نړۍ کې تر ټولو ستره بې ځوابه پاتې پوښتنه» بولي. د شلمې پېړۍ په وروستيو کې، پوهانو په اټکليز ډول په نږدې پنځه پنځوس ميليونه خلکو موافقه وکړه، خو د بېلا بېلو سرچينو شمېرې له لسو نه تر سل ميليونو پورې مختلفې وې. د اروپايي څېړونکو او د نړۍ په نورو برخو کې د خلکو تر منځ مخامخ کېدنه د سختو ناروغيو له امله د سيمه یيزو وباګانو لامل ګرځېده. د ډېرو علمي ادعاوو پر بنسټ، د نوې نړۍ د اصلي امریکا د وګړو له نوي سلنه نه زيات يې، د ننکيو، سري او انفلوينزا په څېر د زړې نړۍ د ناروغيو له امله مړه شول. د پېړيو په اوږدو کې، په اروپايانو کې د دې ناروغيو په وړاندې د مدافعې ځواک وده کړې وه، په داسې حال کې چې اصلي اوسېدونکو هومره خونديتوب نه درلود.
مارجوري لي براون
مارجوري لي براون (د ۱۹۱۴کال د سپټمبر ۹ – د ۱۹۷۹ د اکټوبر ۱۹) د ریاضي یوه ښوونکې و. نوموړې یوه له هغو افریقايي الاصله امریکایانو څخه وه چې په ریاضي کې یې ډکتورا درلوده.
ماشومتوب او تحصیل
مارجوري لي براون یوه تکړه ریاضي پوه او ښوونکې وه، چې په ۱۹۴۹ز کال کې یوه له هغو دریګونو افریقايي الاصله امریکایانو څخه وه چې په خپله رشته کې یې ډکتورا درلوده. براون د ۱۹۱۴ز کال د سپټمبر په۹ د امریکا په ممفیس ټنسي کې نړۍ ته سترګې وغوړولې. مور یې ماري ټیلر لي او پلار یې لیورینس جانسوي لي و. پلار یې د اورګاډو د پټلۍ یو عادي کارګر و او د خپلې ښځې له مړینې وروسته یې بیرته دویم واده وکړ، چې په هغه وخت کې براون د دوو کلونو وه. د براون پلار او میرې چې د ښوونځې ښوونکې وه خپله لور یې وهڅوله تر څو په جدیت سره خپل درسونه تعقیب کړي، ځکه دوی پوهیدل چې لور یې ډېر ښه استعداد لري. براون د لي موین په ښوونځي کې درس ولوست، دا هغه خصوصي ښوونځی و چې د مټډیست کلیسا اړوند و او له کورنیو جګړو وروسته جوړ شوی و. نوموړې د ښوونځي په مهال د ممفیس د ښځینه ټینیس په لوبو کې په ۱۹۲۹ز کال کې ګټونکې شوه او دوه کاله وروسته د لي موین له لېسې فارغه شوه. براون د هاروارډ پوهنتون ته ولاړه تر څو هلته د ریاضي په برخه کې درس ولولي او بیا وروسته په ۱۹۳۵ز کال کې له پوهنتون څخه په لوړه درجه (cum laude) فارغه شوه. نوموړې کله چې خپل لیسانس تر لاسه کړ نو د یو څه وخت لپاره یې په ښوونځیو او کالجونو کې تدریس وکړ، له هغې ډلې د نیواورلیان د ښار په ګیلبرټ اکاډمۍ کې.
وروسته نوموړې د ماسټرۍ په کچه د زده کړو لپاره د میشیګان پوهنتون ته غوښتنلیک وسپاره. د میشیګان پوهنتون افریقايي الاصله امریکایي محصلین هم منل، په داسې حال کې چې هغه مهال د امریکا په زیاتره تحصیلي پوهنتونونو کې دا کار ناشونی و. براون په ویلي کالج کې چې تر کورنۍ جګړې وړاندې د تورپوستو د زده کړې لپاره د تکزاس په مارشال ښار کې جوړ شوی و، تدریس کاوه. خو یوازې په دوبي کې به د میشیګان پوهنتون ته د درس ویلو لپاره راتله. وروسته هغې په میشیګان ایالت کې ښوونکې شوه او همدا مهال و چې نوموړي وکولای شول چې خپل ټول وخت درس ته ورکړي او په ۱۹۴۹ز کال کې یې خپله ډکتورا تر لاسه کړه. د هغې د ډکتورا تیزس د «د فرعي ډلو د یوه پارامتر څېړنې د توپلوژیک او ماټریس له یوې مشخصې ډلې» تر عنوان لاندې وه چې لارښود ښوونکی یې جورج یوري رینیچ و. نوموړې له اویلین بویډ ګرنویل سره چې په ۱۹۴۹ز کال کې یې خپله ډکتورا واخیسته، یوه له هغو لومړنیو تورپوستو امریکایانو څخه وه چې په امریکا کې یې د ریاضي په رشته کې ډکتورا درلوده. ایوفیما هاینیس هغه لومړنۍ افریقايي الاصله امریکايي وه چې په ۱۹۴۳ ز کال کې یې په امریکا کې د ریاضي په رشته کې ډکتورا تر لاسه کړه.
مسلک او وروستی ژوند
براون وروسته له هغه چې خپله د ډکتورا علمي درجه یې تر لاسه کړه، نور یې نه غوښتل چې په یوه څېړنیز نهاد کې د ښوونکې په توګه دنده تر سره کړي. بالاخره هغې دا تصمیم ونیو تر څو د ښوونځيو د ریاضي له ښوونکو سره کار وکړي او هغوی ته «نوي ریاضي» ور زده کړي. نوموړې په ځانګړې توګه سره لږکي او ښځې هڅوولې تر څو ریاضي زده کړي.
براون د ښوونکې په توګه د شمالي کارولینا کالج (اوس د شمالي کارولینا مرکزي پوهنتون) سره یو ځای شوه او هلته یې د دریو کلونو لپاره تدریس او څېړنه کړه. نوموړې په دغه پوهنتون کې له ۱۹۵۱ څخه تر ۱۹۷۰ ز کال پورې د زیات وخت لپاره د ریاضي د پوهنځي مشره وه. هغې هلته د څېړونکې، د ریاضي د پوهنځي د همغږې کوونکې او د سمر په انستیتوت کې د ښوونځي د ریاضیاتو او علومو په برخه کې د ښوونکو د رزونې لپاره د ښوونکې په توګه دنده تر سره کړه.
مارجوري لي براون د ۱۹۷۹ ز کال د اکټوبر په ۱۹مه د زړه د دریدو له امله د شمالي کارولیناپه دورهام کې ساه ورکړه. د هغې څلورو محصلینو د نوموړې له مړینې وروسته د شمالي کارولینا په مرکزي پوهنتون کې د مارجوري لي په نوم خیریه صندوق جوړ کړ، چې د مارجوري لي له تحصیلي بورسونو او د مارجوري د تکړه محصلینو د درسونو له لړۍ څخه مالي ملاتړ کوي. د میشیګان پوهنتون د ریاضي پوهنځی له ۱۹۹۹ کال راهیسې د مارجوري لي براون په نوم غونډې جوړوي، چې په هغو کې هر کال یو ویناوال ټاکل کېږي «تر څو د څېړنو په اړه وینا وکړي او همداشان د علومو د تنوع په اړه خبرې وکړي».
لاسته راوړنې
پر کلاسیکو ډلو باندې د براون کار د کلاسیکو ډلو د مهمو توپولوژیک ځانګړنو ساده اثبات او د هغوی تر منځ پر اړیکو باندې متمرکز و. د هغې کار په عمومي توګه پر خطي الجبر او ماتریس الجبر باندې متمرکز و.
براون له لومړیو د کمپیوټر ساینس پر اهمیت پوهېده او په ۱۹۶۰ ز کال کې یې یوه پیشنهادي طرحه ولیکه چې د ۶۰۰۰۰ امریکايي ډالرو جایزه یې له IBM شرکت څخه تر لاسه کړ او IBM هم د دې په عوض کې د شمالي کارولینا پوهنتون ته کمپیوټر ور وړ – چې دا په اکاډمیکه محاسبه کې یو له لومړیو کمپیوټرونو او ښايي د تورپوستو په ښوونځیو کې لومړنی کمپیوټر و.
براون د خپل مسلک په اوږدو کې هغو محصلینو ته چې په ریاضي کې یې ښه استعداد درلود، مرسته کوله. هغوی ته یې درس ورکاوه او همداشان د تحصیل د لګښت اړوند مرسته به یې ورسره کوله، تر څو خپلو زده کړو ته ادامه ورکړي. د هغې په تکړه محصلینو کې جوزیف باټل، ویلیام فلیچر، اساموا نکوانټا او ناټان سیمز شامل دي. هغې د سومر (دوبنۍ) موسسه جوړه کړه تر څو د ښوونځي ښوونکو ته پر له پسې زده کړې ورکړي. نوموړې په ۱۹۷۴ ز کال کې د ریاضي د زده کړې په برخه کې د خپلو فعالیتونو له امله د ډبلیو ډبلیو رانکین افتخاري جایزه د شمالي کارولینا د ریاضي له ښوونکو څخه تر لاسه کړه.
نوموړې د ښځو د څېړنیزې ټولنې، د امریکا د ریاضی د ټولنې، د امریکا د ریاضي د اتحادیط او د ریاضي پوهانو د نړیوالې کنګرې غړې وه.
جایزې او افتخارونه
که څه هم د افریقايي الاصله امریکایانو پر وړاندې په هغه وخت کې تبعیض ډېر زیات و، خو بیا هم هغه د ریاضي د زده کړو او لاسته راوړنو په برخه کې ډېره پېژندل شوې څېره وه.
لردگان ولسوالي
لردگان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان لردگان)  د ايران د چهارمحال او بختياري ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د لردگان ښار دی. دا ولسوالي ۲۰۹٬۶۸۱ تنه نفوس لري. د لردگان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د چهارمحال او بختياري ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
امير پولاد سوري
امير پولاد سوری (130 هـ ق ) کې د غور شاوخواسيمې واکمن ، د جهان پهلوان امير کروړ غوري پلار او دی په تاريخ کې په څو نومانو ياد شوی دی. دده يو نوم امير پولاد سوری ، بل ېې امير پولاد غوري يا غورياخېل ياد شوی چې په ريښتيا هم د ننني افغانستان د غور ولايت اوسېدونکی و. امير پولاد سوري د غور ولايت سيمه واک او جرگه مار مشر پاتې شوی. دی د ملک شنسب بن خرنک له اولادې څخه يو ننگيالی افغان امير و چې ېې د غور پر غرونو حکمراني درلوده. ده خپل د سيمې د خلکو په دفاع کې او د خپلو پلرو د نوم ژوندي ساتنې په موخه د وخت د بني اميه په مقابل کې د ابی مسلم خراساني مرستې ته راووت  څو خپله سيمه له يرغله وساتي او ابو مسلم خراساني يوازې پاتې نشي. ابی مسلم خراسانی چې د ال عباس ټبر څخه و امير پولاد څخه مرسته غوښتې وه. لکه څنگه چې ابی مسلم د (۷۴۷ زېږيز ) په شاوخوا کې راپاڅېدلی و ، نو د امير پولاد د امارت نېټه هم په هغه وختونو کې ټاکل شوېده ده. د امير پولاد غوري د اسارت مرکز د غور په مندېش کې مېشت و. او د غور نور غرونه هم دده تر ولکې لاندې و. د امير پولاد تر مړينې وروسته د غور امارت د هغه د ورور زامنو ته پاتې شو.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
ګرځنده ټولنيزه شبکه
ګرځنده ټولنیزه شبکه (MSN) ټولنیز شبکه ده چې په وسيله ټول همګټي اشخاص د ګرځنده تلیفون او/یا ټابلیټ له لارې یو له بل سره خبرې کوي او اړیکه نیسي. د وېب پر بنسټ ټولنیزې شبکې په څېر، ګرځنده ټولنیزه شبکه هم مجازي ټولنه ګڼل کيږي.
ډېری وېبپاڼو او د ټولنیزو شبکو سایټونو لکه فیسبوک او ټویټر ، ګرځنده غوښتنلیکونه رامینځته کړي، ترڅو خپلو کاروونکو ته په هرځای کې د انټرنېټ له لارې سملاسي او ریښتینی لاسرسی ورکړي. سربېره پردې، اصلي ګرځنده ټولنیزې شبکې رامینځته شوي، ترڅو ټولنې ته اجازه ورکړي چې د ګرځنده موبايل په مرسته فعاليت ترسره کړي.
ډیر او ډیر، د ګرځنده او ویب تر مینځ کرښه تیاره کیږي ځکه چې ګرځنده ایپس د اصلي ټولنو رامینځته کولو او کشف ته وده ورکولو لپاره موجوده ټولنیزې شبکې کاروي ، او ویب میشته ټولنیزې شبکې د ګرځنده ځانګړتیاو او لاسرسي څخه ګټه پورته کوي.
لکه څنګه چې ګرځنده وېب د ملکیت ګرځنده ټیکنالوژیو او شبکو څخه انټرنیټ ته بشپړ ګرځنده لاسرسي ته وده ورکړه، توپیر په لاندې ډولونو بدل شو:
پداسې حال کې چې د ګرځنده او ویب میشته ټولنیزو شبکو سیسټمونه ډیری وختونه د مینځپانګې خپرولو ، لاسرسي زیاتولو او کاروونکو سره وصل کولو لپاره په سمبولیک ډول کار کوي ، پیرودونکي د ویب براوزرونو په پرتله په اصلي ایپسونو کې په زیاتیدونکي توګه خپل پام مصرفوي.
تاریخ
په ګرځنده شبکو کې د ټولنیزو شبکو ارتقا په 1999 کې د لومړني چیټینګ او متن ورکولو خدماتو سره پیل شو. په ګرځنده شبکو کې د بیلابیلو ټیکنالوژیو په معرفي کولو سره، ټولنیزې شبکې د څلورو نسلونو په اوږدو کې د پرمختګ کچې ته رسیدلي.
1999-2004
په دې نسل کې کارول شوي ټیکنالوژي د اپلیکیشن پر بنسټ دي، په ګرځنده تلیفونونو کې مخکې نصب شوي. په ځانګړتیاو کې د چیټ خونو له لارې یوازې د متن خبرې کول شامل دي. هغه خلک چې دا خدمتونه یې کارولي نامعلوم وو. د دې نسل د ګرځنده ټولنیزو شبکو خدمتونه د تادیې په توګه کارول کیدی شي یا خدمت ته د ګډون په اساس.
2004-2006
د 3G او کیمرې تلیفونونو معرفي ډیری ځانګړتیاوې اضافه کړې لکه د عکسونو اپلوډ کول، د پروفایل پر بنسټ د شخص لپاره ګرځنده لټون ، او په نامعلوم ډول د بل چا سره اړیکه / فلټر کول. د دې ځانګړتیاوو سیمه ایز ویش کې جاپان، کوریا، استرالیا، لویدیځ اروپا او امریکا شامل دي. غوښتنلیکونه ډیری وختونه د نیټې موخو لپاره ګټور دي. د دې نسل د ګرځنده ټولنیزو شبکو خدمتونه د تادیې په توګه کارول کیدی شي یا خدمت ته د ګډون په اساس.
2006-2008
د دې نسل ګرځنده ټولنیزو شبکو لپاره تجربې په 2006 کې پیل شوې. دا په 2008/2009 کې په پراخه کچه تصویب شو. دې نسل خورا لوی بدلونونه راوستي او ګرځنده ټولنیزې شبکې یې د ورځني ژوند یوه برخه ګرځولې. په ځانګړتیاوو کې د کاروونکي بډایه تجربه ، د ویب پروفایل او د وضعیت تازه معلوماتو ته اتوماتیک خپرول، د ویب 2.0 ځینې ځانګړتیاوې، د ګروپ لخوا لټون/د ګټو سره یوځای کول، خبرتیاوې ، د موقعیت پر بنسټ خدمتونه او د مینځپانګې شریکول (په ځانګړې توګه میوزیک). په ټیکنالوژیو کې WAP 2.0 ، په سرور کې جاوا، MMS ، او غږ اخیستل شامل دي. معرفي شوي غوښتنلیکونه د عمومي ګټو سره تنظیم شوي لکه میوزیک او د ګرځنده ځانګړي مینځپانګې توزیع. د ګرځنده ټولنیزو شبکو د دې نسل سیمه ایز ویش کې جاپان، کوریا، لویدیځ اروپا، او شمالي امریکا شامل دي. اعلانونه او د اعلان ملاتړ شوي مینځپانګې په زیاتیدونکي توګه مهم کیږي. په دې نسل کې خدمتونه د تادیې په توګه د پلانونو سره کارول کیدی شي؛ د ګډون پر بنسټ پالنونه لاهم مشهور وو ځکه چې شبکې د مینځپانګې توزیع پلیټ فارمونو کیدو لپاره د دوی کچه لوړه کړې.
2008 - اوس مهال
څلورم نسل په 2008 کې پیل شو او په 2010 کې پای ته ورسید. د دریم نسل ټولې ځانګړتیاوې د دې نسل ټولنیز ګرځنده شبکې کې پرمختللې دي. د دې نسل په ځانګړتیاو کې د دریم نسل ځانګړتیاوې، د یو چا د شتون پټولو / ماسک کولو وړتیا، غیر متمرکز ویډیو خبرې اترې ، د یو تڼۍ سره د څو نقطو آډیو چیٹ خبرې اترې، او ملټي پلیر ګرځنده لوبې شامل دي. هغه ټیکنالوژي چې دا ځانګړتیاوې یې ممکنه کړې وې ویب 2.0 ویجټونه، فلش لایټ ، اوپنسوشل ، او اوپن هینډسیټ الائنس دي. د پخوانیو نسلونو سوداګریز ماډل د مجازی اسعارو سره دوام درلود - د مجازی توکو پیرود او تجارت.
په ګرځنده شبکو کې د مختلفو ټیکنالوژیو د زیاتوالي سره موازي، د 2008 راهیسې په ګرځنده وسیلو کې هره ورځ د هر بالغ لخوا مصرف شوي ساعتونه په ډراماتیک ډول زیات شوي. د 2014 پورې، ګرځنده وسیلې د انټرنیټ کارولو لپاره هره ورځ د ډیری کارول شوي وسیلې په توګه د ډیسټاپ/لپ ټاپ څخه تیر شوي. په تیرو څو کلونو کې د ګرځنده اپلیکیشن کارولو ثابت زیاتوالی د ګرځنده ټولنیزو شبکو د زیاتوالي او همدارنګه د ګرځنده ټولنیزو شبکو د کارولو تنوع کې مرسته کړې.
لکه څنګه چې د ګرځنده ټولنیزو شبکو کارول ډیر شوي، په ګرځنده ټولنیز شبکه کې د موقعیت پر بنسټ خدمتونه هم ډیر شوي. د ټولنیزو شبکو خدماتو شرکتونه اوس د پیرودونکو لپاره د ګرځنده وسیلو پراخه کارولو او د دوی اسانتیا لپاره د موقعیت پراساس نور خدمات وړاندې کوي.
کارول
د ګرځنده ټولنیزو شبکو سایټونه کاروونکو ته اجازه ورکوي چې پروفایل رامینځته کړي ، د تلیفون یا کمپیوټر له لارې پیغامونه واستوي او ترلاسه کړي او د ګرځنده سایټ آنلاین نسخه وګوري. مختلف ماډلونه وو چې د مختلف شبکې سایټونو لخوا تطبیق شوي. ډیری دا سایټونه ډیری ځانګړي ځانګړتیاوې یا ځانګړي دندې لري، مګر د سایټ اصلي فعالیت د نورو خدماتو په څیر پاتې دی. دا ټول سایټونه د لاندې سوداګرۍ ماډلونو او کارونې له مخې طبقه بندي شوي.
نادرشاه کوټ ولسوالۍ
نادرشاه کوټ ولسوالۍ د افغانستان د خوست ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۷،۱۹۳ وگړو ته رسېږي.
ګرځنده ټولنيزه شبکه
ټولنيز جال
د ډیری آنلاین ټولنیزو شبکو سایټونو ته ورته ورته ، لکه فیسبوک او ټویټر ، په ګرځنده وسیلو کې دومره ټولنیز شبکې شتون لري. دوی ډیری دندې وړاندیز کوي پشمول ملټي میډیا پوسټونه ، د عکس شریکول ، او فوري پیغام رسول. ډیری دا ګرځنده ایپس وړیا نړیوال زنګ وهلو او متن کولو وړتیاوې وړاندې کوي. نن ورځ، د ټولنیزو شبکو ایپسونه یوازې د ټولنیز اړخ لپاره ندي، مګر په مکرر ډول د مسلکي اړخونو لپاره هم کارول کیږي ، لکه لینکډین ، کوم چې لاهم په دوامداره توګه وده کوي. د ملټي میډیا پوسټونو شریکولو او فوري پیغام رسولو سره، ټولنیزې شبکې معمولا په نوي هیواد کې د مهاجرینو سره د نښلولو لپاره کارول کیږي. پداسې حال کې چې نوي هیواد ته د تګ فکر ممکن د ډیری لپاره ویره ولري، ټولنیز رسنۍ د ورته ځمکې مهاجرینو سره د یوځای کولو لپاره کارول کیدی شي ترڅو یو څه لږ فشار راوړي.
پیغام رسول
دا ماډل په یو وخت کې یو فرد، د نږدې ملګرو ګروپ، یا حتی د ټولګیوالو لوی ګروپ ته د لنډ، متن پر بنسټ پیغامونو لیږلو وړتیا باندې تمرکز کوي. دا کټګورۍ د دې توان ورکوي چې پیغامونه ژر تر ژره سم خلکو ته ورسیږي. د پیغام رسولو ډیری ایپسونه خورا مشهور دي، شاید حتی د کلاسیک متن څخه ډیر. د ټولنیزو شبکو ځینې پلیټونه، لکه فیسبوک ، خپل اصلي پیغام رسولو غوښتنلیکونه لري، د فیسبوک میسنجر ته ورته. مختلف هیوادونه یو ځانګړی میسنجر لري چې غالب دی، لکه چین د WeChat سره، کوریا د KakaoTalk سره، او امریکا د WhatsApp سره.
نادرشاه کوټ ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د خوست ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
ګرځنده ټولنيزه شبکه
د رسنیو شریکول
دا د میسینجر کټګورۍ پرمختللي نسخه په توګه لیدل کیدی شي. د متن پیغامونو سربیره، آډیو او ویډیو فایلونه د یوې ډلې ترمنځ لیږدول کیدی شي، لکه سکایپ یا Oovoo ، کوم چې د آنلاین ویډیو چیټینګ ډولونه دي. د انسټاګرام او وین په قضیه کې ، د شخصي ژوند عکسونه او ویډیوګانې یا هم ملګرو یا خلکو ته شریک کیږي. په ورته ډول، Pinterest د عکسونو شریکولو لپاره کارول کیږي، مګر د ټولنې په کچه. د مریم میکر د KPCB راپور کې ویل شوي چې په لنډ ویډیو ایپسونو مصرف شوي وخت په 2017 360٪ ډیر شوی. د نن ورځې ترټولو لوی میډیا شریکولو ایپ یوټیوب دی ، کوم چې خلکو ته اجازه ورکوي ویډیوګانې پوسټ کړي او له خلکو سره یې شریک کړي. ډیری دا خدمتونه د اسانه ذخیره کولو او لاسرسي لپاره د میډیا مینځپانګې آنلاین ذخیره کوي.
د ځایی کشف وړتیا
ځینې ګرځنده ټولنیزې شبکې، لکه Yelp ، FourSquare او YikYak ، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د محلي ځایونو لټون وکړي. ډیری دا ایپسونه د رستورانتونو، هټیو، د ګټو ځایونو او نورو په اړه د خلکو لخوا بیاکتنې او لارښوونې خپروي. Yelp او FourSquare د هر کارونکي ډیټابیس د دوی د وروستي لټون او ګټو سره سم شخصي کوي ترڅو لټون ډیر اغیزمن کړي.
ټولنیزې لوبې
دا ماډل د دواړو ملټي پلیر او سیالي کونکي واحد لوبغاړي لوبو له لارې د خلکو سره وصل کولو په اړه دی. ګرځنده وسیلې تل د ګرافیک فعالیت او کمپیوټري ځواک لپاره د دوی ظرفیت لوړوي ، دوی د وړ لوبو وسایل رامینځته کوي. په دې کټګورۍ کې مشر زینګا دی، د فارمویل جوړونکي او د ملګرو سره الفاظ ، که څه هم دا د کمښت سره مخ شوی. هارتسټون بله مشهوره ګرځنده لوبه ده چیرې چې لوبغاړي د یو بل سره د مبارزې لپاره د مونسټر او سپیل کارتونه کاروي. ډیری لوبې د لوبې لوبې په جریان کې د "ملګرو" په توګه د بل لوبغاړي د درلودلو مفکوره هم معرفي کوي. د مثال په توګه ، په ناروتو بلیزینګ کې ، لوبغاړي کولی شي د لوبغاړو له سیټ څخه یو کس غوره کړي ترڅو د دوی ټیم کې وي پداسې حال کې چې د لوبې په اوږدو کې د دښمنانو سره مبارزه کوي. ګرځنده ټولنیزې شبکې کولی شي د ګرځنده چاپیریال څخه بهر خلک سره وصل کړي. پوکیمون ګو وده شوي واقعیت شامل کړي ترڅو لوبغاړو ته اجازه ورکړي چې پوکیمون ونیسي پداسې حال کې چې په فزیکي توګه سره یوځای بهر کې. لوبغاړي کولی شي د نړۍ په بیلابیلو ځایونو کې په جیمونو کې یو بل سره جګړه وکړي. فېسبوک د خپل چیټ میسنجر له لارې لوبې هم مدغم کړې. د مثال په توګه، ملګري کولی شي بل کس ته د "@fbchess play" په لیږلو سره شطرنج لوبه وکړي یا د باسکیټبال ایموجي لیږلو او په ایموجي کلیک کولو سره باسکیټبال.
تاریخ
دا د موقعیت پراساس ایپسونه دي چې کاروونکو ته اجازه ورکوي چې پروفایل رامینځته کړي او د هغو کسانو سره سمون لري چې ورته ګټې لري. ځینې دا سایټونه د یو کارونکي پینګ کولو لپاره رادار کاروي که چیرې په یو ټاکلي فاصله کې یو ورته واحد پروفایل شتون ولري. ټینډر لومړی د نیټینګ ایپ و چې رجحان یې پیل کړ او یو له ترټولو لوی کارونکي اساس لري. د نیټینګ په نورو ایپسونو کې کافي میټس بیګل او اوک کیپډ شامل دي. دا سایټونه د جدي امنیتي اقداماتو سره په نښه شوي، نو د کارونکي رضایت پرته هیڅ شخصي توضیحات نه خپریږي. په هرصورت، لاهم ډیری خطرناکې پیښې شتون لري چې دا پوښتنې راپورته کوي چې ایا د ټینډر په څیر ایپسونه خوندي دي او باید شاوخوا وساتل شي.
فټنس
په دې وروستیو کې، ګرځنده ټولنیزې شبکې هم د افرادو هڅولو لپاره کارول شوي ترڅو د دوی فټنس او روغتیا اهدافو ته دوام ورکړي. دا ټولنیزې شبکې یا هم د هڅونې په توګه کار کوي د یو فرد د انعام په توګه کله چې دوی یو هدف پوره کړي، یا د هغو کسانو د ډسپلین له لارې چې د پیسو لګښت یا ټولنیز فشار له الرې خپل هدف ته رسیدو کې پاتې راغلي د سزا په توګه کار کوي. د دې شبکې یوه بیلګه PACT ده. په PACT کې، افراد په اونۍ کې هدف جوړوي چې ډیر تمرین وکړي یا صحي خواړه وخورئ او یو پیسې وټاکئ چې تاسو به یې تادیه کړئ که تاسو بریالي نه شئ. د اپلیکیشن په کارولو سره ، تاسو کولی شئ ثابت کړئ چې تاسو د GPS له لارې جم کې یاست یا دا چې تاسو د خواړو عکسونو اپلوډ کولو سره صحي خواړه خوړلي. که تاسو په خپل هدف کې بریالي شئ، تاسو د هغو غړو لخوا نغدي پیسې ترلاسه کوئ چې خپلو اهدافو ته یې ندي ساتلي.
ګرځنده سوداګرۍ
موبایل کامرس، یا m-commerce ، د ای کامرس یوه څانګه ده، چې د ایپسونو او ګرځنده سایټونو په بڼه شتون لري. په ځینو ایپسونو لکه letgo کې، د پیرودونکي لپاره دا اسانه ده چې د پلورونکي سره د محصول په اړه د ځانګړتیاوو په اړه خبرې وکړي یا د قیمت په اړه خبرې اترې وکړي او دا د ټولنیز شبکې بڼه غوره کوي. دا د ښارونو او موضوعاتو لخوا لټون هم محدودوي ترڅو دا ډیر اغیزمن کړي. ځینې لوی ای کامرس سایټونه، لکه ایمیزون او ای بی ، په ایپسونو کې هم شتون لري، نو خلک کولی شي هر وخت او هرچیرې پیرود وکړي. په ځانګړې توګه، که څه هم، د ګرځنده ټولنیزو رسنیو ځینې شبکې د M-commerce فعالیتونه د دوی غوښتنلیکونو ته اضافه کوي. د مثال په توګه، د فیسبوک مارکیټ قضیه شتون لري چیرې چې خلک کولی شي د خپلو ګرځنده وسیلو له لارې محصولات وپلوري او پیرود کړي. ډیری ای کامرس او ایم کامرس غوښتنلیکونه هم د نورو غوښتنلیکونو لکه د ګرځنده تادیې ، بانکداري او ټیکټینګ غوښتنلیکونو سره د انٹرفیس لپاره په زیاتیدونکي ډول رامینځته شوي ترڅو پیرودونکي په اسانۍ سره تادیه یا تادیه ومني. د انسټاګرام قضیه شتون لري ، کوم چې په 2018 کې د Shopify پلیټ فارم په کارولو سره سوداګرو ته خلاص شو.
بيرونۍ تړنې
وېشنيزه:موبايل پوستغال وېشنيزه:ټولنيزې وب‌پاڼې وېشنيزه:موبايل اړيکو وېشنيزه:خبري رسنۍ وېشنيزه:خبريالي وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ارزښتمن نصيحتونه
ارزښتمن نصیحتونه
* ۲_ همېشه کوښښ وکړئ چې استغفار ډېر ولولئ، ځکه دغه کار مو شیطان د ځان وژنې تر بریده ناهيلی کولای شي.*
* ۳_ هېڅکله دعا مه پریږدئ، ځکه دعا د ژغورنې رسۍ ده.*
* ۴_ تل په یاد لره چې فرښتې دې خبرې لیکي ،نو داسې څه مه وایه چې وروسته پرې پښېمانه شې.*
* ۵_ تل خوشبین اوسه، که څه هم ډېرو ستونزو محاصره کړی وې، ځکه هر ماښام سهار لري او هره ستونزه د حل لار.*
* ۶_ که د غمونو او مصیبتونو تر برېد لاندې راغلې دغه کلمه ډېره لوله: لااله الاالله*
* ۸_ اوږدې سجدې کوه، ځکه اوږدې او له وېرې ډکې سجدې، بهتره دي له دنګو ماڼیو څخه*.
* ۹_ تر خبرو کولو مخکې فکر کوه، ځکه ځينې کلمې وژونکې وي.*
* ۱۱_ که کتابونو، مجلو او ورځپاڼو ته وخت نه لرې خیر دی خو د قران کریم تلاوت هېڅکله مه پرېږده.*
* ۱۲_ د خپلې کورنۍ د زغم او ډاډ سبب اوسه.*
* ۱۳_ د خدایﷻ د رضا لپاره له خپل نفس سره مبارزه کوه، ځکه نفس تل داسې غوښتنې کوي چې د اللهﷻ د ناراضاتیا سبب ګرځي.*
* ۱۴_ د مور او پلار لاسونه ښکلوه، دغه کار جنت ته د تګ لپاره یو سبب کیدلی شي.*
* ۱۵_خپل زاړه کالي فقیرانو ته ورکوه ځکه ستا زاړه کالي د هغوی لپاره نوي دي.*
* ۱۷_ د دعا د قبلیدو لار دې د ګناه په وسیله مه تړه*.
* ۱۸ _ که هر څومره سختي او مصیبت کې راګېر يې لمونځ وکړه الله ﷻ به دې مرسته وکړي*.
* ۱۹_ د ټولو غمونو لامل له الله ﷻ سره واټن دی، ختم یې کړه چې الله ﷻ دې غمونه ختم کړي*.
* ۲۰_ که چا دې غیبت وکړ خیر دی خپګان کولو ته اړتیا نشته، ځکه په خپل لاس خپلې نیکۍ تاته درکوي.*
* ۲۱_ د جهنم اور او سختۍ را یاد کړه دغه کار دې له ګناه کولو منع کولای شي*.
* ۲۲_ که غواړې چې نېکمرغي ترلاسه کړې کتابونه مطالعه کوه.*
* ۲۳_ سبا تر هغې پریږده چې راشي د سبا د حوادثو په اړه مه پوښته، ځکه ته همدا نن ورځ بوخت یې! ننۍ ورځ نغده او سبانۍ ورځ نسیه ده.*
* ۲۴_ مه خفه کېږه! د لمر تاو په یخ سیوري سره وژل کېږي، د غرمې تږی او جل وهلی په یخو اوبو خړوبېږي او وږی په ډوډۍ مړېږي، بې خوبی په خوب او ناروغي په روغتیا سره دوا کېږی! ته لږ صبر وکړه، نو الله تعالی به خیر کړي*.
* ۲۵_خلکو ته سینه پراخه کړہ د نیکیو په لارښود او معلم مُحَمَّد ﷺ کې غورہ صفت ھمدا وو چې ھغه خپله سینه د خلکو پر وړاندی پراخه کړې وہ.*
* ۲۶_ له تاسره همېشه د ځواکمنو، ځواکمن او د غنیانو، غني؛ الله تعالی مل دی، هېڅ وېره مکوه*.
* ۲۸_ صدقه کوه، ځکه صدقه تر ټولو ښه کار دی او تر نورو ښه صدقه؛ ښه او نېکه خبره کول دي*.
* ۲۹_ کله چې دې له چا څخه خپل غیبت واورېده، نو هغه ته ووایه " له خدایه ووېرېږه*."
* ۳۰_ د الله ﷻ او نبي کریم صلی الله علیه وسلم مینه اختیار کړه.
محافظه غزه
غزه د فلسطين د غزه تراډی یو ولايت يا محافظه ده۔
سایکلون عملیات
د سایکلون یا طوفان عملیات د امریکا د متحده ایالاتو د استخباراتي ادارې (CIA) د هغه پروګرام مستعار نوم و چې له مخې یې له ۱۹۷۹ زکال څخه تر ۱۹۹۲ زکال پورې افغان مجاهدینو ته وسلې او مالي امکانات برابرېدل؛ دغو مرستو د افغانستان د دیموکراتیک جمهوري دولت په ملاتړ افغانستان ته د شوروي اتحاد د ځواکونو له راتلو وړاندې او د هغو له وتلو وروسته هم دوام درلود. د مجاهدینو له ډلو سره د بریتانیا استخباراتي ادارې (MI6) هم مرسته کوله او له نورو څخه یې جلا او په پټه خپلې چارې مخته وړې. د دغه پروګرام پرمټ ډیری مرستې له هغو اسلام پاله جهادي ډلو سره کېدلې چې په ګاونډي پاکستان کې د محمد ضیا الحق د خوښې وړ وې او هغو ته ترې ډېره کمه برخه رسېده چې افغانستان ته یې د شوروي د ځواکونو له راتلو وړاندې د افغانستان د شوروي پلوه دیموکراتیک جمهوریت پر وړاندې ایډیالوژیکه جګړه کوله.
د سایکلون عملیات تر نن ورځې پورې د سي آی اې تر ټولو اوږد مهاله او لګښتمن نفوذي عملیات ګڼل کېږي. دغه عملیات د ۱۹۷۹ زکال په نیمايي کې د ۶۹۵ زره امریکايي ډالرو رسمي بودیجې په لرلو پیل شول چې تر ۱۹۸۰ زکال پورې یې کلنۍ لګښت په پام وړ توګه  له ۲۰ میلیون ډالرو څخه تر ۳۰ میلیون ډالرو ورسېده او په ۱۹۸۷ زکال کې یې کلنی لګښت ۶۳۰ میلیون ډالرو ته لوړ شو چې «د دریمې نړۍ د جګړو لپاره د تر ټولو لویې کچې لګښت لرونکو» عملیاتو په توګه توصیف شوي. سي آی اې د ۱۹۷۹ زکال په ډسمبر میاشت کې افغان مجاهدینو ته لومړی لرغوني بریتانوي لي - انفیلډ ټوپک ورکړل؛ خو د ۱۹۸۶ زکال تر سپټمبر میاشتې پورې مرسته کېدونکې وسلې د متحده ایالاتو د پرمختللو وسلو تر کچې ورسېدې چې په کې له ځمکې څخه هوا ته اف آی ام-۹۲ سټېنګر توغندي هم شامل و او شاوخوا ۲۳۰۰ دغه توغندي افغانستان ته ولېږل شول. په ۱۹۸۹ زکال کې له افغانستان څخه د شوروي اتحاد د ځواکونو له وتلو وروسته هم دغو مرستو له دې امله دوام وکړ (خو کمې شوې)، چې مجاهدینو د ولسمشر محمد نجیب الله له دولت سره جګړې (د افغانستان کورنۍ جګړه؛ ۱۹۸۹- ۱۹۹۲ زکال) ته دوام ورکړ.
پروګرام
د دغه پروګرام په لومړنيو اصلي ملاتړ کوونکو کې د تکزاس ایالت د کانګرس غړی چارلي ویلسون، د سي آی اې د ملیشه فعالیتونو ځوان افسر مایکل جي. ویکرز او د سي آی اې منطقوي مشر ګوست اوراکوتوس چې له ویسلون سره یې نږدې اړیکې لرلې؛ شامل وو. د دوی ستراتیژي دا وه چې د شوروي سره د جګړې په موخه د وسله والو د روزنې سربېره له هغوی سره د وسلو، تاکتیکونو او لوژستیکي توکو پراخه مرسته وکړي. په پیل کې د دې په موخه چې څرګنده نه شي متحده ایالات په دغه پروګرام کې لاس لري هغوی ته یې په شوروي کې جوړې شوې وسلې ورکړې. دغه کړنلار وروسته له هغې شونې شوه چې اسرائیلو له سي آی اې سره په پټه په شوروي کې د جوړو شوو هغو وسلو په پلور هوکړه وکړه چې د یوم کیپور په جګړه کې یې نیولې وې؛ همدارنګه مصر هم په شوروي اتحاد کې جوړې شوې وسلې وروسته له هغه چې خپل پوځ یې په معاصرو وسلو سمبال کړ هغوی ته وسپارلې. وروسته له هغه چې په ۱۹۸۵ زکال کې د ریګان دولت اعلان وکړ چې د شوروي ضد خوځښت څخه به په نړیواله کچه ملاتړ وکړي (هغه چاره چې نن ورځ د ریګان د دوکتورینو په توګه پېژندل کېږي) نور نو اړتیا نه وه د وسلو منشا دې پټه وساتل شي؛ همدا و چې د پنټاګون لوړ پوړي چارواکي مایکل پیلزبري د افغانستان د جګړې ډګر ته د سټینګر توغندیو په ګډون د متحده ایالاتو د نورو وسلو له لېږلو څرګند ملاتړ وکړ.
مالي مرستې
متحده ایالاتو په افغانستان کې د شوروي ځواکونو پر وړاندې د جګړې په برخه کې د پاکستان د ملاتړیز رول په موخه د اقتصادي او پوځي مرستو دوه ټولګې وړاندیز کړې. د مرستو په لومړنۍ شپږ کلنه (۱۹۸۱- ۱۹۸۷ زکال) ټولګه کې له ۳.۲ میلیارد ډالرو زیاته مرسته شامله وه چې په مساوي توګه د مالي او پوځي لګښتونو ترمنځ ویشل کېده. ورته مهال متحده ایالاتو له ۱۹۸۳ زکال څخه تر ۱۹۸۷ زکال پورې له دغو کومکي ټولګو سربېره د ۱.۲ میلیارد ډالرو په ارزښت ۴۰ اف-۱۶ الوتکې په پاکستان وپلورلې. د مرستو د دویمې شپږ کلنې ټولګې (۱۹۸۷- ۱۹۹۳ زکال) کچه له ۴.۲ میلیارد ډالرو څخه زیاته وه. له دغې کچې ۲.۲۸ میلیارد ډالر یې بلاعوضه اقتصادي مرستو او یا هم د ۲ یا ۳ سلنه سود لرونکو پورونو لپاره ځانګړي شول. پاتې ۱.۷۴ میلیارده ډالر د پوځي وسایلو د پېرلو په موخه و. په ټولیزه توګه متحده ایالاتو، سعودي عربستان او چین له مجاهدینو سره له ۶ څخه تر ۱۲ میلیارد ډالرو مرسته وکړه.
مجاهدین د متحده ایالاتو، سعودي عربستان، پاکستان، بریتانیا او نورو مسلمانو هېوادونو له پراخه پوځي ملاتړ برخمن و. په ځانګړې توګه سعودي عربستان هوکړه وکړه چې دوی به په هغه کچه ډالر مجاهدینو ته ورکوي څومره چې سي آی اې ورکوي. هغه مهال به چې د سعودي په تادیاتو کې ځنډ راغی؛ چارلي ویلسون او د سي آی اې افسر ګوست اوراکوتوس به سعودي عربستان ته ولاړل څو سلطنت متقاعد کړي چې پر خپلو ژمنو عمل وکړي.
د افغان مجاهدینو له ډلو څخه د ملاتړ کچې له یو بل توپیر درلود. د پاکستان استخباراتي ادارې (ISI) د سخت دریځو اسلام پالو لکه د ګلبدین حکمتیار د اسلامي حزب او د جلال الدین حقاني له جنګیالیو ملاتړ کاوه، چې یو شمېر امریکایان هم ورسره یوه خوله و. له دې سره بیا یو شمېر نورو د احمدشاه مسعود په څېر له نسبتا منځلارو مجاهدینو ملاتړ کاوه.
د بریتانیا ملاتړ
د بریتانیا استخباراتي ادارې (MI6) بیا د احمدشاه مسعود تر قوماندې لاندې سخت دریځې اسلام پالې ډلې ملاتړ کاوه، چې د هغوی له نظره مسعود اغېزمن جنګیالی و. په داسې حال کې چې سي آی اې پر مسعود باندې چندان باور نه کاوه، خو هغه د MI6 پیاوړی متحد و؛ MI6 به هر کال خپل دوه نوي افسران او نور پوځي لارښوونکي د مسعود او د هغه د جنګیالیو د ملاتړ او روزنې په موخه لېږل. دوی مسعود ته د بریتانیا د پوځ پخواني لي- انفیلډ ټوپکونه ورکړل چې یو شمېر له دغو څخه د هند د پوځ له ډیپوګانو پیرل شوي وو او د مسعود د جنګیالیو ترمنځ یې ځانګړی محبوبیت درلود. سربېره پر دې یې لیمپټ ماینونه، چاودېدونکي توکي، مخابرې، اطلاعات او شاوخوا ۵۰ بلوپایف میزایل ویشتونکي د هغو له ۳۰۰ مرمیو سره افغانستان ته ولېږل. ورته مهال د بریتانیا د هوايي ځواک ځانګړو قطعاتو به د افغانستان د ننه او بهر د هغوی جنګیالیو ته زده کړې ورکولې.
پایلې
له افغانستان څخه د شوروي اتحاد د ځواکونو له وتلو وروسته متحده ایالاتو د افغانستان اړوند په خپلو سیاستونو کې بدلون راووړ. متحده ایالاتو له ځنډ پرته د حکمتیار او د هغه د اسلامي حزب له ګوند سره مالي مرستې بندې کړې.
د ۱۹۹۰ زکال په اکتوبر میاشت کې د متحده ایالاتو ولسمشر جورج. ایچ. ډبلیو. بوش په پاکستان کې د اټومي وسلو د نشتون له تائید ډډه وکړه او دغه چاره لامل وګرځېده چې د خارجي مرستو د قانون (۱۹۶۱ زکال) د پرسلر اصلاحیې (۱۹۸۵ زکال) له مخې په پاکستان بندیزونه ولګول شي. دغې چارې په ۱۹۸۷ زکال کې د مرستو د اعلان شوې دویمې ټولګې په ورکړه کې اخلال رامنځته کړ او یوازې له هغو اقتصادي مرستو پرته چې له وړاندې پاکستان ته پر لار وې نورې ټولې اقتصادي مرستې او په پاکستان د پوځي وسایلو پلور ودرول شو. د پوځي وسایلو د پلور او د روزنیزو پروګرامونو په درېدو سره له هغو پاکستاني پوځیانو څخه چې په متحده ایالاتو کې په زده کړو بوخت و، وغوښتل شول چې خپل هېواد ته ستانه شي.
د ۱۹۹۱ زکال په وروستیو کې چارلي ویلسون په کانګرس کې د استخباراتي چارو کمېټه دې ته متقاعده کړه چې له مجاهدینو سره مالي مرستو ته دوام ورکړي، له همدې امله کانګرس د ۱۹۹۲ زکال د مالي کال لپاره ۲۰۰ میلیون ډالر هغو ته ځانګړي کړل. ورته مهال افغان قبایلو ته هغې وسلې وسپارل شوې چې متحده ایالاتو د خلیج په جګړه کې له عراق څخه نیولې وې.
په ۱۹۹۸ زکال کې لو نوول اوبزرواتور مجلې په یوه مرکه کې له برژینسکي (د ولسمشر کارتر د ملي امنیت سلاکار) څخه وپوښتل چې آیا له دغو عملیاتو څخه پښېمانه دی چې راتلونکو ترهګرو ته یې وسلې او مشورې ورکړې دي. د برژنسکي په خپله خبره: «د نړۍ په تاریخ کې څه مهم دي؟ طالبان یا د شوروي د سترواکۍ پاشل کېدل؟ دا چې یو شمېر مسلمانان یې تحریک کړی که د مرکزي اروپا آزادي او د سړې جګړې پای؟». د متحده ایالاتو له خوا شوروي اتحاد ته د «دام» اېښودو اړوند د برژینسکي د بحث وړ څرګندونو اړوند، توبین څرګندوي چې «د یوې تاریخي منبع په توګه د [لو نوول اوبزرواتور مرکه] یو شمېر مهمې ستونزې لري. دغه څرګندونې تر ډېره تصحېح شوې دي او برژینسکي په ګڼ شمېر مواردو کې د مقالې صحت رد کړی او ادعا یې کړې چې دا یوه مرکه نه وه بلکې د هغه له یوې مرکې څخه انتخاب شوي موارد و چې په پام کې وه دغه مرکه په بشپړه توګه خپره شي، خو هغوی هېڅکله د هغو د دغه ډول خپرېدو اړوند له ما پوښتنه وه نه کړه. ورته مهال په دې کې د ژباړې ستونزې دي – چې په انګریزي مرکه شوې او بیا فرانسوي ته ژباړل شوې او چاپ شوې او همدارنګه بېرته انګریزي ته ژباړل شوې – له همدې امله د هغو په تصحېح او ژباړه کې اصلي عباراتو تغیر کړی او تحریف شوي دي».
ګډ رزمي هنرونه
'ګډ رزمي هنرونه’ (ام ام ای) په انګلیسي mixed martial arts) یوه رزمي ورزشي لوبه ده چې لوبغاړي په کې هراړخیزه ګوزارونه لکه سوک وهنه، زنګون وهنه، لغته، او غیږه میونه کولی شي. د یادو لوبو د برابرولو ترټولو لوی امریکایي یو اف سي سازمان (U F C ( Ultimate Fighting Championshi دی.
شوش ولسوالي
شوش ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان شوش)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د شوش ښار دی. دا ولسوالي ۲۰۵٬۷۲۰ تنه نفوس لري. د شوش ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د منځنۍ افریقا ولسمشریزه
د منځنۍ افریقا جمهوریت (CAR) (په سانګو ژبه کې: Ködörösêse tî Bêafrîka،په فرانسوي ژبه کې: République centrafricaine, RCA) په منځنۍ افریقا کې په وچه کې چاپېر هېواد دی. شمال لور ته یې چاد، شمال ختیځ لور ته یې سوډان، سویل ختیځ لور ته سویلي سوډان، سویل لور ته یې د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت، سویل لوېدیځ لور ته د کانګو جمهوریت او لویدیځ لور ته یې کامرون پراته دي.
د منځنۍ افریقا جمهوریت نږدې ۶۲۰۰۰۰ کیلومتره مربع (۲۴۰۰۰۰ مایل مربع) مساحت لري  پوښي. تر ۲۰۱۸ ز کال پورې، د دې هېواد نفوس نږدې ۴.۷ میلیونه وګړي اټکل شوی. تر ۲۰۲۲ ز کال پورې، د منځنۍ افریقا جمهوریت د کورنۍ جګړې شاهد دی چې له ۲۰۱۲ ز کال راهیسې روانه ده. د منځنۍ افریقا جمهوریت زیاتره برخه د سوډانو - ګیني چمنونو څخه جوړه ده، خو د دې هېواد په شمال کې د ساحل - سوډاني زون او په سویل کې د استوایی ځنګل زون څخه را منځ ته شوی دی. د هېواد دوه پر دریمه برخه د اوبنګي د سیند په حوزه کې ده (چې کانګو ته بهېږي)، په داسې حال کې چې پاتې دریمه برخه د چاري په حوزه کې ده، د چاد جهيل ته بهېږي.
دا خاوره چې نن ورځ د منځنۍ افریقا جمهوریت دی، د زرګونو کلونو په اوږدو کې تر استوګنې لاندې دی، خو د هېواد اوسنۍ پولې د فرانسې له لوري وټاکل شوې، چې د استعمار په توګه یې د ۱۹ پېړۍ په وروستیو کې په دې هېواد واکمني کوله. په ۱۹۶۰ زکال کې د فرانسې څخه د خپلواکۍ له ترلاسه کولو وروسته، د منځنۍ افریقا جمهوریت د یو شمېر استبدادي مشرانو، د شاهي نظام د ناکامه هڅې په ګډون تر واک لاندې راغئ.
په ۱۹۹۰ ز کال کې، ډیموکراسي غوښتنه په ۱۹۹۳ ز کال کې د لومړیو څو ګوندي ډیموکراتیکو ټاکنو لامل شوه. انګ فیلیکس پتاسې ولسمشر شو، خو وروسته د ۲۰۰۳ ز کال د جنرال فرانسوا بوزیزي په کودتا کې له واکه لرې شو. د منځنۍ افریقا جمهوریت د بوش جګړه په ۲۰۰۴ ز کال کې پیل شوه، خو په ۲۰۰۷ ز کال او بیا په ۲۰۱۱ ز  کال کې د سولې د تړونو تر څنګ، کورنۍ جګړه په ۲۰۱۲ ز کال  کې بېرته پیل شوه. کورنۍ جګړې د هېواد د بشري حقونو خراب ریکارډ ته دوام ورکړ. په دې کې د بېلابېلو ښکېلو وسله والو ډلو له لوري د پراخه او زیاتېدونکو سرغړونو، لکه په خپل سری زندان، شکنجه او د بیان پر ازادۍ او د خوځښت پر ازادۍ محدودیتونو ګډون درلود.
د دې هېواد د پام وړ معدني زیرمو او نورو زیرمو تر څنګه، لکه د یورانیمو زیرمې، خام نفت، سره زر، الماس، کوبالټ، چاتراش لرګي، او د اوبو بریښنا، او همدارنګه پراخه کرنیزه ځمکه، د منځنۍ افریقا جمهوریت د نړۍ د لسو بې وزلو هېوادونو له ډلې څخه دی چې په ۲۰۱۷ ز کال کې په نړۍ کې د پېرود د ځواک په برابرۍ کې د کس پر سر ټیټه GDP لري. په ۲۰۱۹ ز کال کې، د بشري پراختیا شاخص (HDI) پر بنسټ، دا هېواد د بشري پراختیا کې په دوهمه ټیټه کچه کې و (چې یوازې له نایجر څخه مخکې دی)، یعني له ۱۸۹ هېوادونو څخه ۱۸۸ ځای لري. نوموړی هېواد د تعدیل شوي-نابرابرۍ د بشري پراختیا تر ټولو ټیټ شاخص درلود، چې د ۱۵۰ هېوادونو له ډلې په ۱۵۰ ځای کې و. د منځنۍ افریقا جمهوریت د اټکل له مخې تر ټولو غیرصحي هېواد هم دی او د ځوانانو لپاره تر ټولو بد هېواد ګڼل کېږي. World Economic Outlook Database, January 2018, International Monetary Fund. Database updated on 12 April 2017. Accessed on 21 April 2017.
د منځنۍ افریقا جمهوریت د ملګرو ملتونو، افریقایي ټولنې، د منځنۍ افریقا د هېوادونو د اقتصادي ټولنې، د انترنیشنل دی لا فرانکوفوني سازمان او د غیروابسته غورځنګ غړیتوب لري.
ایداري وېش
د منځنۍ افریقا ولسمشریزه په څوارلس ولایتونو او دوه اقتصادي برخو ویشل وې ده.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:د منځی افریقا جمهوریت وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه
هستوي فزيک
هستوي فزيک د فزيک هغه څانګه ده، چې د هستوي مادې د نورو بڼو د څېړنې تر څنګ، اتومي هستې او د هغوی ترکيبوونکي او غبرګونونه څېړي.
هستوي فزيک بايد له اتومي فزيک سره ځکه ګډ نه شي، چې اتومي فزيک د اتوم د الکترونونو په ګډون په ټوله کې اتوم څېړي.
په هستوي فزيک کې موندنو په زياتو څانګو کې کاريالونو ته لاره هواره کړې ده، چې هستوي برېښنا ځواک، هستوي وسلې، هستوي درمل او مقناطيسي اهتزازي انځورول، صنعتي او کرنيز ايزوتوپونه، د موادو په جوړولو (انجنيرينګ) کې د ايون کښت يا القا کول او راډيو کاربن په کې شاملېږي، چې په جيولوژي [ځمکه پېژندنه] او لرغونپوهنه کې تاريخ يا سابقه لري. دا ډول کاريالونه، د هستوي جوړوونې (انجنيرينګ) په څانګه کې څېړل کېږي.
ذروي فزيک، له هستوي فزيک څخه وده وکړه او يادې دواړه څانګې په نمونه يې ډول په نږدې ټولنه کې تدريسېږي. هستوي اسټروفزيک [د ستورو اړوند فزيک] چې د اسټروفزيک په اړه د هستوي فزيک کاريال دی، د ستورو دننه کارونو او د کيمياوي عناصرو د اصليت په تشرېح کولو پرېکړه کوونکي (غوڅ) دی.
تاريخچه
له اتومي فزيک څخه بېل د يو سمون په توګه د هستوي فزيک تاريخ په ۱۸۹۶ز کې د Henri Becquerel له خوا د راډيواکتيف په کشف کولو سره پيل کېږي، چې په يورانيم مالګو کې يې له حرارت پرته د رڼا پيداکولو ځانګړتيا (لکه فاسفورس يې چې لري) پلټلو پر مهال جوړ شو. يو کال وروسته د J. J. Thomson له خوا د الکترون موندل د اتوم د داخلي جوړښت لرلو لپاره يوه نښه وه [يعنې دا چې اتوم داخلي جوړښت لري]. د شلمې پېړۍ په پيل کې د اتوم په اړه منل شوی موډل، د “plum pudding” په نوم د J. J. Thomson و، چې اتوم په کې په منفي چارج لرونکو کوچنيو الکترونونو په لرلو سره چې د هغې په دننه کې ځای پر ځای شوي دي؛ په مثبت ډول يو چارج لرونکی توپ [ذره] وه.