cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
احساساتو ته رجوع
وېره او اندېښنه
د تحریک او ترغیب په برخه کې یوازینی ډېر څېړل شوی احساس، وېره ده. وېره داسې څه ده چې افراد اړباسي چې «له ورځني ژونده وتښتي او بهرنۍ نړۍ ته ژور پام وکړي»، همداراز تحریک کوونکو پیغامونو ته. سربېره پر دې، وېره په سیاست کې دخیلېدو ته هڅول کوي."« خلک هغه وخت غواړي د سیاست په برخه کې ځان ګډ کړي چې د نوماندانو په اړه اندېښنه ولري. د لاسرسي وړ سیاسي انتخابونو کې پېچلتیا د دې سبب کېږي چې خلک سیاسي چاپېریال ته ډېر پام وکړي. [...] خلک چې کله اندېښنه ولري د نوماندانو په اړه ډېر څه زده کوي (دا چې دوی نوې او کره پوهه ترلاسه کوي)؛ خو کله چې په سیاسي ډګر کې د دوی د خوښې نوماندان برلاسي وي نو دغه کار نه کوي."په عمومي توګه، « وېره د وضعیت او چلند دواړو له بدلون سره تړلې ده». په هر حال« څلور متغیرونه چې ښايي د وېرې د تحریکوونکي پیغام د نفوذ د پروسس کولو پر عمق اغېز وکړي، دا دي: (الف) د وېرې ډول ( اوږده د چټکې پر وړاندې)، (پ) د یوه داسې پیغام تمه چې یو کس بېرته اراموي، (ج) د ملاتړ سلوک بڼه ( لکه، د ناروغۍ کشف د روغتیايي ودې پر وړاندې) او (د) د موضوع پېژندګلوي.
ګناه
د ګناه احساس هغه وخت راپورته کېږي چې کله یو کس یو منل شوی، معنوي، اخلاقي یا دیني قانون مات کړي. پر تحریک او ترغیب د ګناه اغېز یوازې سرسري څېړل شوی. وېرې ته د رجوع په شان، ادبیات وايي چې ګناه که په معتدلو کچو وشوه، د تحریکوونکو موخو لاسته راوړل زیاتوي. په داسې حال کې هغه پیغامونه چې د لوړې کچې ګناهونو لامل کېږي، کولی شي د ډېرې غوسې راپارېدو لامل شي چې د تحریکوونکې بریا مخه نیسي.
غوسه
پر هڅولو د غوسې اغېز هم لږ څېړل شوی. ځینې څېړنې که څه هم « وایي چې د غوسې او چلند د بدلون تر منځ یوه مثبته اړیکه شته.» په ځانګړي ډول، څېړونکو موندلې چې « کومه غوسه چې د نویو ځوانانو د جرم او کورنۍ ترهګرۍ د ستونزو په غبرګون کې راپارېدلې، د قانون جوړولو له هغو نوښتونو سره تړلې چې د دغو ستونزو د حل په موخه وړاندیز شوې.» وېرې ته ورته، غوسه د هڅوونکو پیغامونو په ګډون، د نږدې (مرکزي) معلوماتو له پروسس سره تړلې. په ورته وخت کې، «د فرضي ګناه او وېرې د غوښتنو په غبرګون کې په نا قصدي توګه راپارېدلې غوسه داسې ښودل شوې چې له چلند او سلوک سره په منفي بڼه وتړل شي.» د غوسې تحریکوونکې کارونه په سیاسي کمپاینونو کې هم څېړل شوې، دا چې غوسه په سټراټېژیکه بڼه د سیاستوالو له لوري راپارېږي چې د خپلو پلویانو ګډون او انګېزه زیاته کړي؛ که څه هم تاریخپوه، نیکول هېمر ویلي چې د یوه امریکایي نوماند لپاره په اغېزناکه توګه د غوسې کارولو پوتانشیل ډېر د دوی په هویت او شخصیت پورې مشروط دی.
خپګان
د خپلګان پارېدل د ایډز، ممنوعه درملو او د نویو ځوانانو د جرمونو په برخه کې د چلند او سلوک له بدلون سره تړلي دي.
کرکه
د کرکې پارېدل د ژوو د ازمیښتونو د مخالفو پیغامونو په برخه کې په منفي بڼه د چلند له بدلون سره تړلی. دا له هغه نظر سره سمه ده چې کرکه د خپلې سرچینې د ردولو لامل کېږي.
خواخوږي او زړه سوی
یو شمېر وروستۍ څېړنې د اخلاقي قضاوت په کږولو کې د زړه سوي د رول ملاتړ کوي. د څېړونکو موندنې ښيي چې د اخلاقي قضاوت او په ځانګړي ډول د خواخوږۍ د اندېښنې تر منځ یوه مهمه اړیکه ده، په مشخصه توګه د یوه خپه کس په غبرګون کې د زړه سوي او نرمۍ احساسات.
د هغو ماشومانو انځورونه چې په سخت حالت کې دي، د دغه غریزوي زړه سوي ښه محرکونه دي.
کله چې یو څوک تحریک شي، زړه سوی د دې لامل کېږي چې خلک هغو لږ کسانو ته چې په بد وضعیت کې یې وینې د هغو ډېرو کسانو په پرتله ډېر پام کوي چې دوی پوهېږي په بد وضعیت کې دي خو وینې یې نه. « هغه خلک چې بل کس ته چې مرستې ته اړتیا لري، ورته احساس کوي؛ لیدل شوې چې دوی هغه کس ته د هغو نورو کسانو په پرتله ډېرزړه سوی او خواخوږي لري چې بل ته ورته احساس نه شي کولی.»
ډن اریلي وایي هغه جذبې چې موږ په بصري لارښوونه یا بله بڼه دې ته اړباسي چې پر ځانګړو او فردي قربانیانو تمرکز وکړي، زموږ پر چلند او سلوک اغېز کوي او د دې لامل کېږي چې اقدام وکړو، په داسې حال کې « که چېرې خبره د ډېرو کسانو وي نو دغه دا کار نه کوو. یوه سړه محاسبه د لویو ستونزو پر وړاندې زموږ اندېښنه نه زیاتوي، بلکې د زړه مخه مو نیسي.» "«له ګڼو لارو، دا ډېره د خپلګان خبره ده چې د بد حالت پر وړاندې د خلکو د غبرګون یوازینۍ اغېزناکه لار احساساتو ته د دوی رجوع او توسل دی؛ د دې پر ځای چې د لویو اړتیاوو هدفي مطالعه وکړي. مثبت اړخ یې دا دی چې کله زموږ احساسات راپارېږي، ډېر زیات مهربانه او خواخوږي کېږو. کله چې وګورو چې یو کس له ناوړه حالت سره مخ دی، مرستې ته ډېر لېواله کېږو او له هغه څه ډېر لرې ځو چې اقتصادپوهان یې له منطقي، ځان غوښتوونکو او مامورینو تمه لري. »"
غرور
« د ټولنیزنفوذ په برخه کې لږ څېړل شوی دی؛ د غرور او تحریک یوې روښانه د پېژندنې وړ څېړنې تبلیغاتو ته په غبرګون کې د فرهنګ رول ته پام کړی او دې پایلې ته رسېدلي چې د جمعي فرهنګ (چین) غړو، د غرور پر بنسټ رجوع یا توسل ته ډېر مثبت غبرګون ښودلی، په داسې حال کې چې د فردي فرهنګ (امریکا) غړو د خواخوږي پر بنسټ رجوع یا توسل ته ډېر مثبت غبرګون ښودلی.»
راحتي
ځینې څېړونکي وایي، په کومه اندېښنه پسې چې راحتي وي، د وېرې په پرتله د یوې غوښتنې د ډېر اجابت لامل کېږي؛ ځکه چې راحتي د لارورکۍ د لنډ مهاله حالت لامل کېږي او خلک د وړاندیز پر وړاندې زیان منوونکي کوي. وړاندیز دا دی چې د راحتۍ پر بنسټ تحریک له لږ پام سره د معلوماتو د پروسس عمل دی.
هیله
تجربو ښودلې چې هیلې ته توسل یا رجوع اصلاً د هغو مفعولینو لپاره بریالۍ وې څو ځان داسې وښيي چې د ویرې تجربه کولو پر وړاندې حساس دي.
محمد جولده جالو
محمد جولده جالو د افریقا په لویدیځ کې د پروت کوچینی هیواد سیرالیون د ولسمشر لومړی مرستیال دی.
غلام محي الدين زرملوال
غلام محي الدين زرملوال (زوکړه ۱۲۹۸ لمريز لېږدي کال، پکتيا ولايت، زرمل - مړینه د ۱۳۸۹ ل ل کال د زمري ۲۲، کاناډا) (په انگرېزي: Ghulam Muhaiudeen Zarmalwal) يو افغان پښتو ژبی ليکوال او د ويښ ځلميانو د غورځنگ پخوانی غړی ؤ.
مخينه
غلام محی الدين زرملوال په ۱۲۹۸ ل ل کال کې د پکتيا ولايت د زرمل ولسوالۍ د محال د کلالگو په کلي کې زېږېدلی دی. د پلار نوم يې عبدالصمد او د نيکه نوم يې عطا محمد دی. ښاغلی زرملوال لومړی هندوستان ته مهاجر شو او بيا په ۱۹۹۱ م کال کې د کاناډا په لور مهاجرت ته اړوت او د اټاوا په ښار کې له خپلې کورنۍ سره يو ځاي مېشت شو. هغه څلور زامن، څلور لوڼې او پېنځه لمسيان لري. زرملوال د فکري استقلاليت غوره سمبول وو؛ د خپل پلرني ټاټوبي افغانستان خپلواکۍ ته د گواښ په وخت کې يې تر هر چا ډېرې چيغې وهلې دي. هغه د عمر له پلوه يو بوډا خو په خورا مېړانه او پوره انرژۍ سره يې د افغانستان د ملي گټو قلمي سنگر تود وساته.
دندې
ښاغلی زرملوال د ۱۳۲۰ ل ل کال د ليندۍ مياشتې په لومړۍ نېټه د اقتصاد وزارت د انطباعاتو په لوی مديريت کې د اقتصاد د مياشتنۍ مجلې د محرر په توگه او پر ۱۳۲۲ ل ل کال د اقتصاد مجلې د سرمحرر په توگه وگومارل شو. پر ۱۳۲۳ ل ل کال کې په ټولگټو وزارت کې د پلټنې د مدير په توگه او پر ۱۳۲۴ ل ل کال د قلم مخصوص مدير په توگه په کار وگومارل شو. پر ۱۳۲۵ کال د همدغه وزارت د قلم مخصوص او ارتباط مدير او پر ۱۳۲۷ ل ل کال د ټولگټو وزارت د پلټنې د مدير دنده وروسپارل شوه.
زرملوال پر ۱۳۳۰ ل کال د ماليې وزارت د مالياتو او عايداتو لوی مدير او پر ۱۳۳۲ لمريز کال د احصائيې او املاکو د لوی مدير په توگه وگومارل شو؛ تر يو کال وروسته پر ۱۳۳۳ کال د پکتيا ولايت د مستوفي دنده وروسپارل شوه. پر ۱۳۳۴ ل کال له پکتيا نه تبديل او د شمالي ولايتونو د مستوفي په توگه وگومارل شو. پر ۱۳۳۵ کال د وزيرانو شورا د محاسباتو د تفتيش د څانگې د سروال (رئيس) په توگه وگومارل شو. پر ۱۳۴۴ ل ل کال د کابل ولايت د املاکو د تصفيې د سروال په توگه وگومارل شو. د همدغه کال په غبرگولي مياشت کې يې له سروالۍ (رياسته) استعفا وکړه او د پکتيا ولايت په زرمل ولسوالۍ کې د ولسي جرگې| د غړيتوب لپاره نوماند شو.
غلام محي الدين زرملوال د رسمي دندو په دوام کې د ۱۳۴۵ لمريز لېږدي کال د وږي په مياشت کې په ماليې وزارت کې د تقاعد رياست د سروال او د ۱۳۴۶ ل ل کال د زمري مياشتې پر ۱۵ نېټه د ماليې وزارت د پلټنې د سروال په توگه وگومارل شو. د ۱۳۴۶ ل ل کال په وري مياشت کې يې له دې کاره هم ډډه وکړه. زرملوال صاحب تر څه مودې وروسته پر ۱۳۴۹ ل کال د صکوکو د مطبعې د سروال په توگه دنده ترسره کړه.
سياسي هاند و هڅه
غلام محی الدين زرملوال د ويښ ځلميانو د غورځنگ د بنسټ ايښودونکو له ډلې نه دی. نوموړی د افغانستان د ولسي جرگې د غړيتوب لپاره څو ځله ځان کانديد کړی، خو د خپلو سياسي اندونو او د وخت د رژيم سره د بډوالي (مخالفت) له لامله يې د ولسي جرگې غړيتوب نه دی ترلاسه کړی. .
زرملوال يو له هغو سياسي شخصيتونو څخه وو چې تر انفرادي مبارزې يې په يوه سياسي سازمان کي د وطن لپاره خدمت ته ارزښت ورکاوه.
ارواښاد زرملوال نه يوازي په کاناډا بلکې د ټولو حقپالو افغانانو په منځ کې د قدر وړ مشر او د يو غښتلي پوه په توگه دروند ځای لري. هغه د مهاجرت له ټولو ستونزمنو شرايطو او سپين ږيرتوب سره، په ټولو هغو کنفرانسونو او غونډو کې فعاله برخه اخيسته، چې د افغانستان په اړه به د نړۍ په بېلابېلو هيوادونو کې جوړېدلې. د زرملوال ليکنې او ژباړې په افغان رساله، آئينه افغانستان مجله، دعوت اونيزه، روزگان ملي مهالنۍ خپرونه او دننه په هېواد کې هم په گڼ شمير ورځپاڼو او مجلو کې خپرې شوې دي. د دې ترڅنگ د نوموړي يو شمير ليکنې په انترنت ويب پاڼو کې هم وخت پر وخت خپرېدلې.
ځانگړې وړتياوې
زرملوال په څلورو ژبو يعني پښتو، دري، اردو او انگليسي ښه لوست ليک او خبرې کولای شوې او د دې تر څنگ يې پر ۱۳۴۰ ل ل کال د روسي ژبې هغه کورس، چې د ښوونې او روزنې وزارت له لوري جوړ شوی وو، دوه نيم کاله ولوست او په لوړه پوړۍ (درجه) يې د فراغت سند ترلاسه کړ.
په پښتو او دري ژبه د ښاغلي زرملوال ليکنې او ژباړي د هغه وخت په ډله ييزو رسنيو لکه اقتصاد، انگار، زيری، آريانا دايرۀ المعارف په جغرافيايي قاموس او د کابل په نورو مجلو کې خپرې شوې دي.
ستاينې او وياړنې
غلام محي الدين زرملوال ته پر ۲۰۰۸ ز کال د کاناډا د آنتريو د والي ښاغلي ډيويد اونلي لخوا د تورانتو د پارلمان په ودانۍ کې د بشر د حقوقو، د ادب او فرهنگ مډال او ستاينليک ورکړ شو.
مدني اکر
غلام محي الدين زرملوال واده کړی وو چې څلور زامن لري او نومونه يې نجیب الله زرملوال، نقیب الله زرملوال، بېټنی زرملوال او توراڼی زرملوال دي.
مړینه
د هېواد ملي مبارز، ملي، ټولنيز شخصیت او لیکوال الحاج غلام محي الدین زرملوال د ۱۳۸۹ لمريز لېږدي کال د زمري پر ۲۲ نېټه د ورپېښې ناروغۍ له کبله د کاناډا په مرکز اوټاوا کې ومړ. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپي نښيرونه يې
ښاغلی زرملوال په ليکوالۍ کې هم لاس درلود او د يو يو شمېر چاپو شويو کتابونو نومونه يې دا دي:
۱- د ويښ زلميانو مبارزه او د استبداد عکس العمل. ۲- پر «افغانستان در پنج قرن اخير» کتاب له نويو زياتونو سره د انتقادي مقالو مجموعه. ۳- افغانستان تر وروستي افغانه (په سياسي تاريخ کې لنډه څېړنه). د دې کتاب پر لومړي مخ ښاغلي زرملوال داسې کښلي: «دا کتاب د هېواد هغو نوميالو زامنو او لوڼو ته وړاندې کوم چي د هغوی په سپېڅلو وينو باندې خپل او پردي دواړو لوبې کړې دي او کوي يې.»
سرچينې
‎
باندنۍ تړنې
۱- دا څېرې د هېرېدو نه دي - د حبيب الله غمخور د ليکنو لړۍ - د غلام محی الدين زرملوال ژوندليک
۲- https://larawbar.net/20617.html#.X3qeltSF5kg
۳- https://www.tolafghan.com/articles/15240
۴- https://larawbar.net/20617.html#.X3qq29SF5kg
وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
نابغه
د هوش ضریب (ای.‌کیو) ټولې هغه نمرې دي چې د هغو معیاري یا فرعي ازموینو له یوې ټولګې څخه ترلاسه کېږي چې د انسان د هوش د ارزولو لپاره ډیزاین شوي دي. دای‌کیو (IQ) لنډیز د ارواپوه «ویلیم سټرن» له‌خوا د جرمني ژبې د «Intelligenzquotient» اصطلاح لپاره رامنځته شو. هغه دا اصطلاح په بریسلاو پوهنتون کې د هوش ازموینو ته د نمرو کولو د مېتود په موخه په ۱۹۱۲ کال کې په یوه کتاب کې وکاروله او د کارولو دفاع یې وکړه.
د هوش د ازموینو نمرې د هوش اټکلونه دي. د ای.‌کیو نمرې د تغذیې، د والدینو د ټولنیز اقتصادي حالت، ناروغتیا او مړینې، د والدینو د ټولنیز حالت او د زیږون د چاپېریال له فکتورونو سره تړاو لري. په داسې حال کې چې د ای‌کیو وراثت له نږدې یوې پېړۍ راهیسې څېړل کېږي، خو لا یې هم د وراثت د اټکلونو د اهمیت او د وراثت د میکانیزمونو په اړه بحث موجود دی. ډېری څېړنې او د اې‌.پي.اې راپور ښیي چې د ای‌کیو د وراثت وړتیا په ځوانانو او لویانو کې شاوخوا ۰.۷۵ ده خو د ماشومانو لپاره بیا دغه شمېره ټيټه ښودل شوې ده.
د ای.‌کیو تر ازموینې مخکې هڅې
له تاریخي پلوه ان د ای.کیو د ازموینو له جوړېدو مخکې هڅه شوې وه چې خلک په ورځني ژوند کې د خپل چلند له مخې د هوش په کټګوریو کې ډلبندي شي. د چلند د مشاهدې نور ډولونه لا هم د ای.کیو ازموینې د نمرو پر اساس د طبقه‌بندۍ له مخې د اعتبار ورکولو لپاره ډېر مهم دي. د ازمونیې له خونې بهر هم د چلند د مشاهدې له لارې د هوش طبقه بندي او هم د ای.کیو ازموینې طبقه بندي په یوه ځانګړي مورد کې کارول شوې چې د "هوش" په تعریف او د طبقه بندۍ په کړنلاره کې د اندازه کولو په اعتبار او غلطۍ پورې اړه لري.
د احصایې متخصص فرانسېس ګالټون (۱۸۲۲-۱۹۱۱) د یوه شخص د هوش د درجه بندي کولو لپاره د معیاري ازموینې په جوړولو کې لومړنۍ هڅه وکړه. دی چې د ارواپوهنې او د انساني بېلابېلوالي په څېړنه او د انساني خواصو د وراثت په څېړنه کې د احصایوي مېتودونو د کارولو مخکښ و، په ​​دې باور و چې هوش په لویه کچه کې د وراثت محصول دی. ده وویل چې د هوش او نورو لیدل لېدونکو ځانګړنو تر منځ باید اړیکه موجوده وي چې په دغو ځانګړنو کې یې غیر ارادي غبرګون، د عضلاتو او سر اندازې د بېلګې په توګه یادې کړې دي. ده په ۱۸۸۲ کال کې په نړۍ کې د ذهني ازموینې لومړنی مرکز جوړ کړ او په ۱۸۸۳ کال کې یې خپل کتاب خپور کړ او خپل نظریات یې په کې وړاندې کړل. د بېلابېلو فزیکي بدلونونو په اړه د معلوماتو له راټولولو وروسته ونه توانېد چې دا ډول اړیکه وښيي او بالاخره یې دا څېړنه پرېښوده.
د ډلو تر منځ توپيرونه
د هوش په څېړنه پورې اړونده جنجالي موضوع دا ده چې د ای.کیو نمرې په اوسط ډول د قومي او نژادي ډلو تر منځ توپیر لري، که څه هم دا توپیرونه د وخت په تېرېدو سره بدل شوي او په ډېرو مواردو کې په دوامدار ډول کم شوي دي. د دغو توپیرونو د دوام د شتون په اړه لږ علمي بحثونه موجود دي، اوسنۍ علمي اجماع دا ده چې دا د جینیټيکي لاملونو پر ځای چاپېریالي لاملونو لري. د جنسیتونو تر منځ په ای.کیو کې د توپیر موجودیت لا هم لانجمن پاتې دی او تر ډېره په دې پورې اړه لري چې کومې ازموینې اجرا شي.
نژاد
دا چې د "نژاد" مفهوم یو ټولنیز جوړښت دی، د نژاد او هوش تر منځ د مطلوبو اړیکو بحثونه او د نژادي کرښو په اوږدو کې په هوش کې د جینیټیکي توپیرونو ادعاوې په دواړو مشهورو علمي او ​​اکاډمیکو څېړنو کې هغه وخت څرګندې شوې چې کله په لومړي ځل د نسل عصري مفهوم معرفي شو. سره له دې چې د موضوع په اړه پراخې څېړنې شوې دي، خو هېڅ داسې علمي شواهد نه دي ترلاسه شوي چې د خلکو د بېلابېلو ډلو اوسطې ای.کیو نمرې د دغو ډلو تر منځ جینیټيکي توپیرونو ته منسوبې کړي. مخ پر ودې شواهد ښیي چې جینیټيکي لاملونه، بلکې چاپېریالي لاملونه د نژادي ای.کیو تشه تشرېح کوي.
د هوش په اړه په ۱۹۹۶ کال کې د یوه کاري ځواک څېړنه چې د امریکا د رواني انجمن له‌خوا تمویل شوې وه، دې پایلې ته ورسېده چې د نژادونو په ای.کیو کې پام وړ توپیرونه شته. د «ویلیم ډیکنز» او «جیمز فلین» له‌خوا یوه سیستماتیک تحلیل وښوده چې د تور پوستو او سپین پوستو امریکایانو تر منځ دا تشه په ډراماتیک ډول د ۱۹۷۲ او ۲۰۰۲ کلونو تر منځ موده کې کمه شوې او وايي چې "د تور پوستو او سپین پوستو د ای.کیو د تشې ثابتول یوه افسانه ده".
جنسیت
د عمومي هوش د مفهوم په راتګ سره ډېری څېړونکو استدلال کړی چې په عمومي هوش کې پام وړ جنسیتي توپیر نه‌شته، که څه هم د هوش په ځانګړو ډولونو کې وړتیا توپیر لري. که څه هم ځینې ازموینې په نرینه‌وو کې یو څه ډېر هوش ښیي، خو ځینې نورې بیا داسې دي چې په ښځو کې د هوش کچه لوړه څرګندوي. څېړنو ښودلې چې ښځې په لفظي وړتیا پورې په اړوندو کارونو کې ښه فعالیت لري او نرینه بیا په فضا کې د شیانو د ګرځېدو جریان په اړوندو کارونو کې ښه دي چې ډېری وختونه د فضايي وړتیا په توګه طبقه بندي کېږي.
روګر سکروتن
روګز ويرنن سکروتن “Sir Roger Vernon Scruton” (؛ ژوند: ۱۹۴۴ فبروري ۲۷ څخه د ۲۰۲۰ جنوري تر ۱۲) يو انګرېز فيلسوف او ليکوال و، چې په ښکلا پېژندنه او سياسي فلسفله په تېره د دوديز پلويو محافظه کارو نظرياتو په زياتونه يا پرمختګ کې يې ځانګړې زده کړې (تخصص) وکړ.
سکروټن په فرانسه کې د ۱۹۶۸ز کال د می مياشت د زده کوونکو د لاريونونو له کتلو څخه وروسته محافظه کاري غوره کړه. نوموړی له ۱۹۷۱ ز کال څخه تر ۱۹۹۲ ز کال پورې د لندن په “Birkbeck College” کې د ښکلا پېژندنې استاد او پروفيسور و، چې ورڅخه وروسته يې د متحده ايالتونو په ګډون د نيمه ورځې بېلابېلې پوهنيزې دندې هم درلودې. په ۱۹۸۰ لسيزه کې يې د شوروي تر واک لاندې ختيځه اروپا کې د پټو پوهنيزو شبکو په رامنځته کولو کې مرسته وکړه، چې له امله يې په ۱۹۹۸ ز کال کې د ولسمشر “Vaclav Havel” له لورې د چک جمهوريت د درنښت انعام (Czech Republic’s Medal of Merit) (لومړۍ درجه) ورکړل شو. سکروټن ته د ۲۰۱۶ ز کال د زوکړې درنښتونو [د نوموړي د زوکړې ورځ] کې د نوموړي د فلسفې، استادۍ او عامه زده کړو برخو کې د خدمت له امله د درنښت وړ نوم ورکړل شو.
کورنی شاليد
روګر سکروټن د ليکلنشاير (Lincolnshire) په بسلېنګتروپ (Buslingthrope) کې زېږېدلی دی. پلار يې جان سکروټن (John “Jack” Scruton) نومېده، چې د مانچسټر (Manchester) يو ښوونکی و او مور يې بيرايل کلارېس سکروټن (Beryl Claris Scruton) وه، چې کورنی نوم يې “Haynes” و. سکروټن د “Marlow” په “High Wycombe” کې له خپلو دوه خويندو سره لوی شو. د نوموړي کورنی نوم په وروستيو کې يو څه پلټل شوی دی. د “Jack” د پلار د زيږېدنې سند نوموړی د “Matthew Lowe” په نوم څرګند کړ، چې د “Matthew” له مور يا د سکروټن د سترې نيا (Margaret Lowe) څخه نومول شوی دی، مګر ياد سند د پلار يادونه نه ده کړې. که څه هم مارګرېت لووي (Margaret Lowe) د ناڅرګندو دلايلو له امله پرېکړه کړې وه، چې خپل زوی “Matthew Lowe” پر ځای د “Matthew Scruton” په نوم لوی کړي. سکروټن حيرانه شوه، چې ايا هغه د “Scruton” په پخواني سکروټن لويه خونه “Scruton Hall” کې کارکوونکې وه او دا چې کوچنيوالی يې چېرته درک شوی دی.
“Jack” د “Upper Cyrus Street” شا په شا “Ancoats” کې لوی شو، چې د ماچستر د ښار دننه سيمه وه او د «مانچستر عالي ښوونځي» (Manchester High School) په نوم د ګرامر ښوونځي ته يې د زده کړو موکه تر لاسه کړه. سکروټن “The Guardian” ورځپاڼې ته وويل چې “Jack” د لوړ پوړ وګړو څخه کرکه کوله او د هېواد له ګوښې يا کليوالي سيمو سره يې مينه درلوده، په داسې حال کې چې “Beryl” له "blue-rinsed" [په ټولنيز ډول فعالې او د محافظه کار نظر لرونکې پوخ عمره ښځينه] ملګرو سره وخت تېر کړ او د خيالي يا رومانتې کيې مينه واله وه. نوموړي خپله مور ..... چې پلار يې د پام وړ لېوالتيا سره د له منځه وړلو لارې چارې برابرې کړې.
زده کړې
د سکروټن کورنۍ د High Wycombe په Hammersley کې له شګو څخه جوړ نيمه ړنګ کور کې ژوند وکړ. که څه هم مور او پلار يې عيسويان وروزل شول، مګر ځانونه يې انسان پلوي وګڼل، چې له امله يې کور «له مذهب څخه خپلواکه سيمه» وه. له پلار سره يې د سکروټن او په حقيقت کې د ټولې کورنۍ اړيکې ستونزمنې وې. نوموړي په «مهربانه پښېمانيو (۲۰۱۵)ز کال» کې وليکل: ملګري راځي او ځي، ذوقونه او رخصتۍ د روحونو څوکې داسې ټپي ټپي کوي لکه د اوړي په باد کې د لمر رڼا ځغلنده تېرېدنه او احساس لپاره لوږه د قضاوت د ډار په واسطه په هر ټکي کېږي».
د خپل (11-plus) له پای ته رسولو څخه وروسته يې له ۱۹۵۴ ز کال څخه تر ۱۹۶۲ز کال  پورې په (Royal Grammar School High Wycombe) کې ګډون وکړ، چې له سوچه او تطبيقي رياضياتو، فزيک او کيميا برخو څخه د ښه والي بريا په تر لاسه کولو سره يې د درې «الف کچو» يا درجو په درلودلو سره پرېښود. يادو پايلو نوموړي ته په طبيعي پوهو کې د کمبرېج “Jesus College” ته د زده کړې يوه پرانيستې موکې (سکالرشيپ) او يو دولتي سکالرشيپ ورپه برخه کړ. سکروټن ليکي چې: له دې څخه لږه موده وروسته هغه مهال له ښوونځي څځه وشړل شو، چې د نوموړي د لوبو پر مهال د ښوونځي سرښوونکي وکتل چې د ښوونځي درېځ اوراخيستی دی او يوه نيمه بربنډه نجلۍ د اورلمبې بلوي. کله يې چې خپلې کورنۍ ته په کمبرېج پوهنتون کې د ګټلي مقام په اړه وويل، پلار يې ورسره خبرې کول بند کړل.
سکروټن په کمبرېج کې د طبيعي پوهو د زده کړې اراده درلوده، که څه هم (لکه په رښتيانو د ګرامر ښوونځي د هر زده کوونکي غوندې) په ټولنيز ډول يې ځان نا اشنا او په معنوي ډول په کور کې حس کړ؛ په لومړۍ ورځ اخلاقي پوهې (فلسفه) غوره کړې، چې لارښود  يا څارونکی استاد يې A. C. Ewing و. په ۱۹۶۵ ز کال کې د دوه ګوني لومړي په ګټلو سره فارغ شو او بيا یې له هېواده د باندې وخت تېر کړ، چې يو څه موده يې د فرانسې “Pau” کې د “Pau and Pays de I’Adour” پوهنتون کې تدريس وکړ. په ياد پوهنتون کې د تدريس پر مهال يې له خپلې لومړنۍ مېرمنې “Danielle Laffitte” سره وکتل. نوموړي په روم کې هم ژوند وکړ. موږ يې نږدې همدې وخت کې وفات شوه، چې د سينې سرطان يې درلود او کمبرېج ته د سکروټن له تګ څخه لږه موده مخکې يې “mastectomy” ناروغي تېره کړې وه.
په ۱۹۶۷ ز کال کې يې په (Jesus College) کې د خپلې دوکتورا زده کړې پيل کړې او بيا له ۱۹۶۹ز کال څخه تر ۱۹۷۱ ز کال پورې د کمبرېج په پيټر هوس (Peterhouse) کې څېړونکی ملګری شو، چې هملته يې له “Laffitte” سره ژوند وکړ. دا هغه مهال و چې په فرانسه کې د ۱۹۶۸ ز کال د می مياشتې د زده کوونکي لاريونونو کې يې له هغې سره وکتل او سکروټن په لومړي ځل محافظه کاري غوره کړه. نوموړي د پاريس په «Latin Quarter» سيمه کې و او زده کوونکي يې کتل چې موټران په بل مخ اړوي، کړکۍ ماتوي او په ژوند کې په لومړي ځل يې «د سياسې غوصې يوه څپه» حس کړه. "ما په ناڅاپي ډول درک کړه، چې پر بل اړخ باندې يم. هغه څه چې ما حس کړ، د منځني پوړ مجرمانو د ځاني نه مخالفت يوه غاړه غړونکې ګڼه ګوڼه وه. کله مې چې له خپلو ملګرو څخه وپوښتل چې دوی څه غوښتل او د څه د ترلاسه کولو هڅه يې کوله، ټول هغه څه مې چې تر لاسه کړل د خندا وړ بې مفهومه مارکس پلوې خبرې وې. زه له دې حالت څخه بېزاره وم او فکر مې وکړ، چې د دې شيانو پر وړاندې د لويديځ تمدن د ساتنې په موخه بايد د بېرته تګ يوه لاره وي. دا همغه وخت و چې زه محافظه کار شوم. زه پوهېږم چې ما د شيانو د غورځولو په پرتله د هغوی ساتل غوښتل."
Birkbeck، لومړی واده
سکروټون وويل چې نوموړی په Birkbeck کې له هغو ښځو څخه پرته يوازينی محافظه کار و، چې د مشرانو عمومي خونې ته به يې خواړه راوړل. هلته کار کولو
احساسات
د احساساتو مسئله يوه معمايي مسئله ده چې ورته يو دقیق تعريف نه وړاندي شوي. خو په عامې معنی کې د حس کولو په ډول معنی کېږي. خو د حس کولو پروسه په بيلابيلو شرايطو کې تغير کوي.
داوید ج. فرانسز
'''داوید ج. فرانسیز''' په انګلیسي Davide J. Francis) د سیرالیون هیواد لومړی وزیر دی.
ريحانه بنت زيد قرظي
ريحانه بنت زيد قرظي د اسلام د وروستني پيغمبر مېرمن وه.
دا هم وگوري
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام
د حقارت احساس
د حقارت احساس (په انگرېزي: inferiority feeling) ټولو هغو احساساتو ته ويل کېږي چې پکې ځان، ټولنه يا کوم بل شخص حقير تر سترگو کېږي.
د گناه احساس
د گناه احساس (په انگرېزي: Sin feeling) چې د بې ارزښتۍ احساس هم يادېږي، پکې يو شخص د خپلې گناوې ډېری غټې گڼي او بالاخره منزوي(گوښه گير) کېږي. په دغه وضيعيت کې د دې ډار هم وي چې گواکې شخص به د ټولنيزې گوښه گېرۍ په اروايي اختلال هم اخته شي.
حاجي زمان
حاجي زمان يو پخوانی جهادی او جنگسالار و چې پروسږکال په افغانستان کې ووژل شو. نوموړی د پاکستان د استخباراتي شبکې آی اس آی لخوا روزل شوی و.
سرچینې
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
افغان کورنۍ جګړه (۱۸۶۳- ۱۸۶۹ زکال)
د افغانستان دریمه کورنۍ جګړه د ۱۸۶۳ زکال د جون له ۹مې نېټې څخه د ۱۸۶۹ زکال تر جنوري میاشتې ترسره شوه. دغه جګړه د ۱۸۶۳ زکال د جون په ۹مه نېټه د امیر دوست محمد خان له مړینې وروسته د واک پر سر د هغه د زامنو ترمنځ د جنجالونو له امله پیل شوه. دوست محمد خان د خپلې واکمنۍ په دویمه نیمايي کې واک خپلې کورنۍ ته اړوند کړ. د هغه زامن د ولایتونو د والیانو په توګه وټاکل شول او د مرکزي دولت څخه یې په خپلواکه بڼه چارې مخته وړې. دغه چاره لامل وګرځېده د نوموړي له مړینې وروسته د هغه زامن د واک پر سر له یوبل سره ښکېل شي.
د دوست محمد خان له مړینې وروسته امیر شیرعلي خان له خپلو نورو وروڼو وړاندې کابل ته راورسېد او د امیر په توګه پر تخت کښېناست. د هغه میرنیو وروڼو، محمد افضل خان (دغه مهال د افغاني ترکستان والي و) او محمد اعظم خان په ګډه سره د هغه پر وړاندې توطئه وکړه او هڅه یې وکړه چې واک ترې ونیسي. د ۱۸۶۴ زکال په پسرلي کې شیرعلي خان د دوی دواړو ترمنځ تبادله شوي لیکونه ترلاسه کړل؛ همدا و چې د هغوی سره یې د مبارزې په موخه شمال لوري ته لښکرې ولېږلې. اعظم خان په خوست کې ماته وخوړه او هند ته وتښتېد، خو شیرعلي خان په خپل هوډ کې بدلون راوست او د ۱۸۶۴ زکال د پسرلي په وروستیو کې یې د باجګاه له جګړې وروسته له محمد افضل خان سره روغه وکړه.
له دې سره هغه مهال چې د محمد افضل خان زوی، عبدالرحمن خان د شیرعلي خان د واکمنۍ د راپرځولو په موخه پلان جوړ کړ د دوی دواړو ترمنځ د سولې فضا له منځه ولاړه. افضل خان بند ته واچول شو او عبدالرحمن هم له جزا څخه د خلاصون په موخه بخارا ته وتښتېد. په ۱۸۶۵ زکال کې شیرعلي خان د کندهار پر لور حرکت وکړ څو خپل سکه یاغي ورور محمد امین خان ته ماته ورکړي. په داسې حال کې چې شیرعلي خان هغه ته اړوند پاڅون وځپه او وه یې شو کولای محمد امین خان ووژني، خو په دغه جګړه کې د شیرعلي وارث هم ووژل شو او د نوموړي په اروايي حالت یې پام وړ اغېز وکړ چې بیا د هغه د ګوښه کېدو لامل هم وګرځېد. د افضل خان ځواکونو له دغه فرصت څخه په ګټنې د ۱۸۶۶ زکال په پسرلي کې د شیرعلي خان ځواکونو ته ماته ورکړه او کابل یې ونیو. شیرعلي خان د پرله پسې ماتو وروسته هم وروسته له هغه یو لړ بریاوو ته لاسرسی وموند چې د ترکستان نوي والي او د وزیر محمد اکبر خان زوی، فیض محمد خان پناه ور وړه.
د ۱۸۶۷ زکال په سپټمبر میاشت کې فیض محمد خان جبل السراج ته څېرمه ماته وخوړه او د جګړې پر مهال د توپ د یوې مرمۍ د لګېدو له امله ومړ. ورته مهال له دغې چارې لږ وروسته افضل خان په کولرا وبا اخته شو او له دې وروسته عبدالرحمن خان او محمد اعظم خان د ځای ناستوب پر سر له یوبل سره جګړې وکړې. دغې چارې شیرعلي خان ته فرصت برابر کړ څو بېرته واک خپل کړي. هغه داسې طرحه برابره کړه چې پر بنسټ یې د ترکستان سیمه ییز حاکمان د امکان تر بریده له عبدالرحمن خان سره مقاومت وکړي او دی خپله د کندهار له نیولو وروسته د کابل پر لور حرکت وکړي. د هغه پلان کار ورکړ او د ۱۸۶۸ زکال په مۍ میاشت کې یې ځواکونو په بریالۍ توګه کندهار ونیو او د کابل پر لور یې حرکت وکړ؛ په داسې حال کې چې عبدالرحمن خان په میمنه کې بند پاتې و. همدا و چې اعظم خان په چټکۍ ماته وخوړه. د هغه ځواکونه مات شول او شیرعلي خان په بریالۍ توګه وکولای شول د ۱۸۶۸ زکال د سپټمبر په اتمه کابل ته ننوزي. محمد اعظم ایران ته وتښتېد او همالته ومړ، ورته مهال عبدالرحمن خان سمرقند ته وتښتېد او د افغان – انګلیس تر دویمې جګړې پورې یې همالته په تبعید کې ژوند تېر کړ. د دغې جګړې په اوږدو کې د هلمند درانۍ قبیلې د شیرعلي خان په خوا کې ودرېدې.
کورنۍ جګړه
دوست محمد خان د هرات له نیولو ۱۲ ورځې وروسته د ۱۸۶۳ زکال د جون په ۹مه ومړ. له مړینې لږ وړاندې یې د شیرعلي پر سر پګړۍ کېښوده او هغه یې د «علي زمری» وباله. له دې سره هم د هغه وروڼو د نوموړي له ځای ناستوب سره مخالفت وکړ. د راپورونو پر بنسټ آن د دوست محمد خان له خښولو وړاندې د شیرعلي خان کوچني ورور، محمد اسلم خان هوډ درلود هغه په تفنګچې ووژني. افضل خان هغه د شیرعلي له وژنې منع کړ، خو له دې سره یې واک ته د شیرعلي خان د رسېدو څخه د مخنیوي په موخه پلان جوړ کړ.
شیرعلي خان درې ورځې د خپل پلار په مړینه ویر وکړ او د ۱۸۶۳ زکال د جون په ۱۲مه د هرات په جامع جومات کې پر تخت کښېناست. اعظم خان جومات ته له راغلو کسانو څخه د شیرعلي خان لپاره بیعت واخیست. ورته مهال هغه په بلخ کې افضل خان ته لیک ولېږه او هغه ته یې زارۍ وکړې چې کابل ته لښکرې ولېږي او د شیرعلي خان له رسېدو وړاندې کابل ښار ونیسي.
په افغاني ترکستان کې پاڅون
محمد افضل خان د شیرعلي خان له واک ته رسېدو سره مخالفت وکړ او د سیمه ییزو ازبک حاکمانو څخه یې مرسته ترلاسه کړه. د ۱۸۶۳ زکال په جولای میاشت کې نوموړي د افغانستان پلازمېنې ته د لښکرکشۍ څخه د ملاتړ کولو په صورت هغوی ته د خودمختارۍ ژمنه ورکړه. ورته مهال نوموړی د یو څه وخت لپاره د افغاني ترکستان والي و چې په واقعیت کې د دغې سیمې د ازبکو خاناتو (حاکمانو) د له منځه وړو اصلي محرک و. په پایله کې سیمه ییزو حاکمانو پاڅون وکړ او د دغې جګړې په ډېرو برخو کې د شیرعلي خان په خوا کې ودرېدل.
په څلورو ولایتونو کې پېښې
د میمنې واکمن، حسین خان مینګ له شیرعلي خان سره مخالف شو او د خیرآباد او دولت آباد په شاوخوا کې پوستو باندې یې بریدونه پیل کړل. د بخارا امیر مظفرخان هغه وهڅاوه او ژمنه یې ورکړه چې بخارايي ځواکونه به د آمو له سیند څخه په تېرېدو د هغه مرستې ته ودانګي او دغه سیمه به له افغانانو څخه آزادوي. ورته مهال افضل خان خپل استازي د بخارا امیر ته د احتمالي مرستې د ترلاسه کولو په موخه ولېږل. د ۱۸۶۳ زکال د اګست په لومړیو کې بخارا خپل استازي د اتحاد اړوند بحث په موخه تخت پل ته راولېږل. د دوی خبرو ماته وخوړه او افضل خان هم په سیمه کې د پراخو بغاوتونو له دې ډلې د خان آباد د پوځي قلا د بغاوت له امله ازبکانو ته د خودمختارۍ د ورکولو اړوند خپله ژمنه ماته کړه. د سراج التواریخ پر بنسټ له دغې قلا څخه د عبدالرحمن خان د کور دروازه وویشتل شوه او په ښار کې یې نور ملکیتونه چور کړل؛ ښار ته د عبدالرحمن د ځواکونو په رارسېدو سره د دوی پاڅونونه وځپل شول.
افضل خان د اندخوی حاکم غضنفر خان اړ کړ چې پر میمنه باندې په برید کې یې ملتیا وکړي او په دې سره یې بخارا ته د تلونکو کاروانونو مسیر بند کړ. ورته مهال د افغان او میمنګي ځواکونو ترمنځ د نښتو سربېره هېڅ اړخ کومه ګټه ترلاسه نه کړه. افضل خان په څلور ولایتونو کې خپل قلمرونه له لاسه ورکړل. د شبرغان قوماندان فیض محمد خان او د سرپل قوماندان محمد زمان خان د شیرعلي خان خوا ته وتښتېدل. له دې لږ وروسته د اندخوی غضنفر خان خپلواکي اعلان کړه او افغان ځواکونه یې له ښاره وویستل. افضل خان اړ شو خپل ټول ځواکونه آقچې ته راوغواړي څو د ازبکانو د بریدونو پر وړاندې د بلخ څخه دفاع وکړي. هغه ډېر ژر په قطغن کې له پاڅون سره مخ شو.
قطغني پاڅون او د بدخشان فتح
د کندز میر عطالیق چې له ډېرې مودې راهیسې په تبعید کې و، کورنۍ جګړه یې له افغانانو څخه د قطغن د نیولو لپاره فرصت وباله. په داسې حال کې چې شیرعلي خان لا په هرات کې و، نوموړي خپل زوی سلطان مراد سیمې ته د پاڅون د ترسره کولو په موخه ولېږه. عبدالرحمن خان درې پیاده ډلګۍ، ۱۰۰۰ سواره سرتېري، ۱۲ توپونه او ۲۰۰۰ قبیلوي کسان د محمد علم خان او د غلام محمد خان تر مشرۍ لاندې قطغن ته ولېږل څو دغه پاڅون وځپي. محمد علم خان له خپلو ځواکونو مخکې ولاړ او د نور لښکر څخه وړاندې نهرین ته ورسېد. دغه مهال نوموړی او د هغه ۲۰۰ اسپ لرونکي سرتېري په یوه کمین کې ګیر راغلل. ۲۰۰۰ ازبک جنګیالیو په هغوی برید وکړ؛ د محمد علم خان سواره پوځ نوموړی له خپلو نورو ۲۰ کسانو سره یوازې پرېښود او دوی ټول د ازبکانو په تورو ووژل شو. دوی هڅه وکړه چې د محمد علم خان سر له ځان سره واخلي، خو وروسته له هغه چې نور افغان پوځونه سیمې ته راورسېدل د ازبک جنګیالیو ۳۰۰ تنه یې ووژل.
راتلونکې ورځ افغان ځواکونو له ۴۰ زره قطغني سرتېرو سره جګړه وکړه. دغې خونړۍ جګړې تر ماښامه دوام وکړ؛ افغان ځواکونو په جګړه کې د پیاده سرتېرو د حلقې په نامه (infantry square) له انګلیسي تاکتیک څخه کار واخیست او د قطغني ځواکونو لیکې یې ماتې کړې. د دغې جګړې په پایله کې ۱۰۰۰۰ قطغني سرتېري مړه او ټپیان شول په داسې حال کې چې د افغان لوري له خوا ۲۱ تنه (د محمد علم خان او د هغه د ملتیا کوونکو په ګډون) مړه او ۱۰ تنه نور ټپیان شول. د نهرین جګړې پاڅون له منځه یووړ او سیمه ییز وګړي اړ شول تسلیم شي. سلطان مراد له ۶۰۰۰ کسانو سره (چې ۳۰۰۰ تنه ورته د بدخشان د میرانو له خوا د مرستې په موخه را لېږل شوي و) وتښتېد او ۳۰۰۰ تنه نور قطغني سرتېري ونیول شول. افضل خان دغه سیمه ۱۲ لکه (۱.۲ میلیون) روپۍ جریمه کړه. د بدخشاني پاڅون یو شمېر پاتې غړو ځانونه د سوداګرو په بڼه جوړ کړل او په پوځي مرکزونو کې یې افغان سرتېرو ته یو شمېر تلفات واړول. بالاخره هغوی د توپونو په واسطه اعدام شول. سراج التواریخ هغوی په غلا تورنوي، خو د تاریخ لیکونکي لي په خبره، هغوی په ډېر احتمال سره د دغه پاڅون چریکي رهبران و.
د هغوی له اعدام ۲۰ ورځې وروسته د بدخشان امیر جهانداد خان د هغوی له نیولو خبر شو او د هغوی د آزادۍ په موخه یې قاصد ولېږده. له دې سره دغه قاصد په ډېر بد حالت کې بېرته بدخشان ته ولېږل شو. عبدالرحمن خان ۳۶۰۰ پیاده او ۳۰۰۰ سواره سرتېري د جهانداد خان پر وړاندې د جګړې په موخه ولېږل؛ دوی لومړی تالقانو ته ورسېدل او د فرخار ښار یې ونیو. جهانداد خان له بخارا څخه مرسته وغوښته چې د بخارا تحت الحمایه وبلل شي، خو هغه ته خبر ورکړل شو چې بدخشان د کابل د نفوذ په حوزه کې شامل دی او باید تسلیم شي، خو که چېرې ورسره په کابل کې ظلم وشي، د بخارا دولت به مداخله وکړي. جهانداد خان اړ شو ځان تسلیم کړي او د میرعطالیق له برخلیک څخه د ځان ساتنې په موخه یې افغانانو ته باج ورکړ.
بالاخره د ۱۸۶۳ زکال د سپټمبر په میاشت کې افضل خان اړ شو شیرعلي خان ته تسلیم شي، ځکه چې د څلور ولایتونو له لاسه ورکولو وضعیت معلوم کاوه. هغه اړ شو چې امر وکړي د شېرعلي خان نوم په خطبو کې وویل شي او د هغه په نامه یې سکه ووهله.
کابل ته د شېرعلي خان حرکت
شیرعلي خان کابل ته له تګ وړاندې څو میاشتې په هرات کې پاتې شو او خپل زوی محمد یعقوب خان یې د هرات والي وټاکه. محمد اعظم خان چې له امیر څخه ناخوښه و خپله قرارګاه یې پرېښوده او د کابل پر لور یې حرکت وکړ؛ په دې سره هغه د لوګر برکي راجان ته ورسېد. د کابل والي، محمد علي خان د هغه د نیولو لپاره پوځ ولېږه. هغه مهال چې د لوګر ولایت خلکو له شیرعلي خان سره بیعت ته مخه کړه، اعظم خان خپلې جاګیرې سیمې (د خوست، زرمت او کورمې ولسوالۍ په کې شاملېدلې) ته شاتګ غوره کړ. د هغه د نیولو په موخه لېږل شوي سرتېري تر بل امر پورې په لوګر کې پاتې شول.
محمد اسلم خان چې هوډ یې درلود په خپل جاګیره سیمه (هغه سیمې چې په پخوانیو حکومتونو کې سیمه ییزو واکمنانو کې ته ورکول کېدې او د امتیازاتو د ترلاسه کولو په ځای یې د هماغه سیمو له عوایدو ګټنه کوله) هزاره جات کې تقاعد شي، له خپلو سلطنتي اطرافیانو څخه یې ځان جلا کړ. خو نوموړی د لارې په اوږدو کې ونیول شو او امیر ته بوتلل شو. شیرعلي خان په پیل کې نوموړي ته غصه شو، خو ډېر ژر یې هغه وبخښه او بېرته یې ورته خپل امتیازات ورکړل. له څلورو ورځو وروسته محمد اسلم خان وتښتېد او له خپل ورور سردار محمد حسین خان سره مل شو.
ورته مهال اسلم خان په هزاره جات کې خپل جاګیر ته تللی و. هغه ډېر ژر دې ته متوجه شو چې د هغه یوه پوځ چې ۸۰۰ تنه په کې شامل و د نجم الدین په مشرۍ یې د بامیانو ولسوالۍ چور کړې او له هغه څخه یې بغاوت کړی. ورور یې محمد حسن ورته مشوره ورکړه چې امیر ته تسلیم شي؛ اسلم خان په دې شرط هوکړه وکړه چې د هغه له اړخه له امیر سره خبرې وکړي. شیرعلي خان له هغه سره جوړه وه نه کړه او په سیمه کې دوه پاتې پوځونو اسلم خان ته شا کړه. د اسلم خان د اوضاع په خرابېدو سره هزاره ګانو د هغه پر ضد پاڅون وکړ او هغه اړ شو څو له افضل خان څخه مرسته وغواړي. افضل خان د اسلم خان او د هغه د کورنۍ د ساتلو په موخه ۱۰۰۰ تنه ور ولېږل او اجازه یې ورکړه څو هغه ترکستان ته وسپارل شي. له دې سره چې عبدالرحمن خان په اسلم خان باور نه درلود او هیله یې لرله چې وویني هغه له سیمې وتلی، افضل خان تر دې پوښښ لاندې له هغه سره مرسته وکړه چې هغه پناه غوښتې او دا ظلم دی چې هغه وشړي.
د سلطان محمد خان د پاڅون سره هم مهاله د نجیل عطا محمد خان هم پاڅون وکړ او خپل سنګرونه یې پیاوړي کړل. د جلال آباد والي سردار محمد علي خان چې د شیرعلي خان زوی و لغمان ته یې سرتېري ولېږل. دوی د عطا محمد خان قلا ړنګه کړه او هغه یې ونیو.
۲۰۲ (عدد)
۲۰۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۱ څخه  مخکي او د ۲۰۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۲:
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د شهابو طوفان
د_شهابو_طوفان  Meteor_Storm
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ★
لکه څرنګه چې زموږ په لمریز نظام کې زموږ ځمکه زموږ پر لمر راڅرخي، دغسې نورې سیارې هم پر لمر راګرځي. یوازې سیارې نه بلکې کومېټ comet هم زموږ پر لمر راګرځي.
دغسې یو کومېټ ☄️ چې د‌ 109P/Swift-Tuttle په نوم ياديږي، زموږ پر لمر په 133 کلونو کې یوځل راګرځي. د دغه کومېټ منځنۍ قطر 26 کيلومتره دی. دغه کومېټ په یو ثانيه کې شاوخوا 42 کيلومتره رفتار لري او د دغه کومېټ مدار بيضوي دی. نو ځکه کله چې زموږ ځمکه پر لمر په کال کې یوځل راګرځي، نو د دغه کومېټ comet له مدار‌ سره نژدې تېرېږي.‌
دغه کومېټ د وخت له تېرېدو سره په خپل مدار کې بېخي ډېر ذرات او یا ګرد غبار پاشلي دي. چې کله زموږ ځمکه ‌د جولای او د اګست په میاشت کې د دغه کومېټ له مدار سره تېرېږي، نو دغه پاشل شوي ذرات یا ګرد‌ او غبار، چې د 0,1 ملي متر څخه تر 1 ملي متر پوري دي، د ځمکې د اتموسفير له ګازونو سره ټکر کېږي. داچې د دا ذراتو رفتار ډېر لوړ دی، شاوخوا په ساعت ‌کې 147600 کيلومتره دی، نو ډېر په تېزوالي سره د ځمکې د اتموسفير له ګازونو سره جنګېږي، چې خپله دغه ذره هم ډېره ګرم کېږي او ټکر کړي ماليکيولونه هم   رڼا کوي، چې موږ ته لمبه غوندې ښکاري. دغه ذرات یوازې په یوې یا په دوو ثانیو کې  په مکمله توګه وپاشل شي. کله ناکله خو کم وخت دا شهاب Meteor که غټ وي، نو تر اتموسفير تېرېږي او پر ځمکه راغورځي.‌ دغه شهاب چې هرڅومره غټ وي، هغومره تاوان و ځمکې او شاوخوا سيمې ته رسوي.
دغسې لکه 109P/Swift-Tuttle کومېټ، نور کومېټونه هم شته، چې پر لمر راګرځي او خپل پر مدار یې دا ګرد او غبار یا ذرات پاشلي دي. چې هرکله زموږ ځمکه له داسې مدارو سره نژدې تېرېږي، نو دا طبيعي پېښې موږ لیدلی شو.
د اګست پر دولسمه او دیارلسمه بېخي د شهابونو باران وي. په یو ساعت کې چې تیاره وي او هوا روښانه وي، نو سړی شاوخوا تر 200 پورې شهابونه ليدلی شي، ځکه خو یې ورته د شهابو طوفان نوم ورکړی دی.
د راتلونکي اګسټ پر دوولسمه او دیارلسمه که سړی د شپې له خوا څخه دباندې   ورته کښېني،
پرمختګ پالنه
پرمختګ پالنه یوه سیاسي فلسفه ده چې له ټولنیزو اصلاحاتو ملاتړ کوي. د پرمختګ پر بنسټ دا مفکوره چې د بشري شرایطو د لاښه والي لپاره د ساینس، ټکنالوژۍ، اقتصادي پرمختګ او ټولنیز جوړښت پیشرفت مهم بولي، پرمختګ پالنه په اروپا کې د روښنايۍ په عصر کې زښته د پام وړ وګرځېده، ځکه باور دا و چې اروپا کولای شي د ټولنې د بنسټ په توګه د تجربوي پوهې او علم له لارې له بې تمدنه شرایطو څخه متمدن ژوند ته مدنیتي پرمختګ ولري. د روښنايي مخکښانو باور درلود چې دا پرمختګ په نړیواله کچه په ټولو ټولنو کې د عملي کېدو وړ دی او ښايي چې دا مفکورې له اروپا څخه ټولې نړۍ ته پراختیا ومومي.
د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د پرمختګ پالنې مفهوم د سترو ټولنیزو بدلونونو څخه چې د صنعتي کېدو او د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې د دویم صنعتي انقلاب له امله رامنځته شوي وو، سرچینه اخیسته. پرمختګ پال پدې اند و چې د سترې اقتصادي ناانډولۍ، د ډېر لږ تنظیمېدونکو انحصاري شرکتونو او د کارګرانو او اقتصادي نخبګانو تر منځ د شدیدې او ځینې مهال تاوجنې شخړې له کبله د پرمختګ مخه ډب شوې ده، او استدلال يې کاوه چې د دې ستونزو د هواري لپاره اقداماتو ته اړتیا شته.
د وخت په تېرېدو سره د پرمختګ پالنې مانا بدله شوې او بېلابېل اندونه موجود دي. د ۲۰مې پېړۍ د لومړي سر پرمختګ پالنه کې د انسانانو د نژاد د لاښه کولو او الکولي څښاک د بندولو خوځښت ملاتړ شامل و، چې په دواړو قضیو کې د عامې روغتیا خبره کېده او دا کار د پرمختګ پالنې اړوند نوښتونو کې ګڼل کېده. په ۲۱مه پېړۍ کې، پرمختګ پال خوځښت داسې تعریف لري: "دا هغه ټولنیز یا سیاسي خوځښت دی چې موخه يې د سیاسي بدلون او حکومتی کړنو د ملاتړ له لارې د عامو خلکو د ګټو استازولي دي." په ننني سیاست کې، پرمختګ پالنه په عمومي توګه د کيڼ-لیبرالیزم سنت برخه بلل کېږي.
له روښنايي پالنې څخه تر صنعتي انقلابه پورې
اېمانوېل کانت له بربریت څخه د تمدن په لوري خوځښت پرمختګ بولي. د ۱۸مې پېړۍ فیلسوف او سیاسي عالم مارکوس دې کوندورسېت وړاندوېنه کړې وه چې په سیاسي پرمختګ کې د غلامۍ له منځه تلل، د سواد او پوهې ډېرېدل، د جنسي ناانډولۍ کمېدل، د زندانونو سمون چې هغه وخت يې وضعیت خراب و او د بېوزلۍ کمېدل راځي.
عصریتوب (Modernity) یا عصري کېده (modernization) د هغه پرمختګ د مفکورې کلیدي بڼه وه چې د ۱۹مې او ۲۰مې پېړۍ کلاسیک لېبرالانو غوښتل په چټک ډول اقتصاد او تولنه عصري کړي تر څو د آزاد بازار او خلکو د آزاد تګ راتګ پر وړاندې دودیز خنډونه لري شي. د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې، په لویدیځه نړۍ کې یوه سیاسي مفکوره ډېره مشهوره شوه چې ویل یې پرمختګ د د شتمتن او بېوزلي تر منځ د سترې اقتصادي ناانډولۍ، د ډېر لږ تنظیمېدونکو کپيټالیسټي انحصاري شرکتونو او د کارګرانو او کپيټلېسټانو تر منځ د شدیدې او ډېری مهال تاوجنې شخړې له کبله د پرمختګ مخه ډب شوې ده، نو د دې ستونزو د هواري لپاره اقداماتو ته اړتیا شته. پرمختګ پالنې پر ګڼو سیاسي خوځښتونو اغېز درلود. ټولنیز لیبرالیزم د برطانوي لیبرال فیلسوف جان سټوراټ مېل د خلکو د مفهوم څخه "پرمختګ پال موجودات" يې بلل، اغېزمن و. برطانوي لومړي وزیر بېنجامین ډیزرائیلي د یوه ولس محافظه کارۍ (Toryism) تر نامه لاندې پرمختګ پاله محافظه کاري رامنځته کړه.
په فرانسه کې، د ټولنیز انقلاب او د دولت له مداخلې پرته مرکزي-ښي ټولنیزې-محافظه کارۍ تر منځ تشه د راډېکالیزم په راپورته کېدو سره چې فکر يې کاوه ټولنیز پرمختګ ملا-ضد، انسانیت او جمهوریت پالنې ته اړتیا لري، ډکه شوه. د شلمې پېړۍ تر نیمايي پورې په ډېری فرانسوي او روماني ژبو هېوادونو کې په ځانګړې توګه د ملاپالنې او اخوندګرايۍ ضد خوځښتونو اغېز پر مرکزي-کیڼ اړخو جوت و. په امپراطوري جرمني کې، صدراعظم اوتو وان بیسمارک د پلارسالارۍ محافظه کارو انګېزو له مخې پرمختګ پال ټولنیز رفاهي اقدامات وکړل تر څو کارګرانه له د هغه وخت له سوسیالیسټو خوځښتونو څخه لرې وساتې او هم د صنعتي انقلاب له خوندیتوب سره له انساني لارو مرسته وکړي.
په ۱۸۹۱م کال کې، د رومن کاتولیک کلیسا پاپ دیارلسم لیو یو لیک Rerum novarum خپور کړ او په هغې کې يې د کارګرانو څخه ناوړه ګټه اخیستنه وغندله او له کارګري اتحادیو او حکومتونو څخه يې وغوښتل چې د مالکیت د حق په پام کې نیولو او د سوسیالیزم په غندلو سره د ټولنیز عدالت په نفعه سوداګریزې چارې تنظیم کړي. د پروتستان عیسویانو پرمختګ پال فکر په شمالي امریکا کې د ټولنیز مرام (Social Gospel) غږ وکړ چې پام يې د اقتصادي استثمار او بېوزلۍ پر ننګولو ورټول و او همدا و چې د ۱۹۸۰مو کلونو په نیمايي کې دا فکر د امریکا متحده ایالتونو په ډېری پروتستان دیني مدرسو کې مروج و.
معاصره اصلي سیاسي فلسفه
په امریکا کې پرمختګ پال فکر د مشروطیت سیاسي فلسفې پر ضد د فکري بغاوت په توګه چې د جان لاک او د امریکا جمهوریت د بنسټګرو لخوا بیان شو، پیل او له مخې يې د دولت اقتدار په عادلانه واکونو کې د محدودیتونو په رعایت پورې تړاو لري. هغه څه چې په ۱۸۹۰مو کلونو کې د ټولنیز خوځښت په توګه پیل شول، وروسته په مشهور سیاسي خوځښت بدل شول چې پرمختګ پاله دوران يې باله. د ۱۹۱۲م کال په ولسمشریزو ټاکنو کې، د امریکا درې واړو ولسمشریزو نوماندانو وویل چې پرمختګ پال دي. بداسې حال کې د پرمختګ پالنې اصطلاح د فشار د بېلابېلو سیاسي ډلو استازولي کوي چې تل سره یولاس نه دي. پرمختګ پال د ټولنیز ډاوینیزم نظریه ردوي او په دې باور دي چې ټولنیزې ستونزې لکه طبقاتي جګړه، حرص، بېوزلي، توکم پالنه او تاوتریخوالی، د ښه تعلیم، خوندي چاپېریال او اغېزمن کارځاي په برابرولو سره حل هوارېدلی شي. پرمختګ پال عموماً په ښارونو کې اوسېږي ځکه هلته يې کالجونه/پوهنتونونه لوستي او پدې اند دي چې حکومت د بدلون یوه وسیله کېدلای شي. د جهوري غوښتونکو او وروسته د پرمختګ پالو ګوند ولسشمر تیودور روزولت په ډاګه کړه: "هغه تل پدې باور لري چې ځیرکه پرمختګ پالنه او ځیرکه محافظه کاري سره څنګ په څنګ روان دي". ولسمشر وودرو ویلسن په ډموکراټیک ګوند کې دننه د امریکا د پرمختګ پال خوځښت غړی و. د پرمختګ پالو دریځونو د وخت په تېرېدو سره تکامل موندلی دی. امپریالیزم، په ځانګړې توګه په امریکا کې، د ۱۹مې پېړۍ په پای او د ۲۰مې پېړۍ په پیل کې په پرمختګ پالنه کې دننه یوه جنجالي مسله وه، ځکع پرمختګ پالو د امریکايي امپریالیزم ملاتړ کاوه خو نور خوځښتونه يې بیا مخالف و. په لومړۍ نړیواله جګړه کې د غبرګون مهال، ولسمشر وودرو ویلسن یوه څوارلس ماده يي اعلامیه خپره کړه جط په هغې کې د ملي خودارادیت مفهوم ځای پر ځای شوی او امپریالیسټي سیالي او استعماري بې عدالتۍ پکې غندل شوې وې. په نړۍ کې هغه سیمو د دې امپریالیزم ضد څرګندونو ملاتړ وکړ چې د امپریال حاکمیت پر وړاندې یې مقاومت کاوه.
د اقتصادي کنیسینیزم (۱۹۳۰-۱۹۷۰م کلونه) د منلو د دورې په بهیر کې، ډېری هېوادونو په ستره کچه په اقتصاد کې د دولتونو مداخله ومنله. په ۱۹۷۰مو او ۱۹۷۰مو کلونو کې د نیولیبرالیزم او د دولت د مداخلې د پالیسیو پر وړاندې د ننګونو په رابرسېره کېدو سره، منځنیو-کین اړخو پرمختګ پالو خوځښتونو په غبرګون کې درېیمه لاره ونیوله او د بازار اقتصاد (آزاد بازار) په ستر نقش یې ټینګار وکړ. سوسیال ډموکراټانو د دریېمې لارې د تېرېدو څخه سوسیال ډموکراټانو د سوسیال-ډموکراټیک خوځښت لپاره غږ پورته کړ. د برطانیې محافظه کار ګوند کې وتلیو پرمختګ پاله محافظه کارو عناصرو پر نیولیبرالیزم نیوکه کړې ده.
په ۲۱مه پېړۍ کې، پرمختګ پالو د هغو عامه پالیسیو پلوي وګړه چې د اقتصادي نااڼدولۍ او سیسټماټیک تبعیض لکه بنسټي توکم پالنې ضرري اغېزې راکمې یا بهترې کړې.
K
K کیدای شي چې وي:
اسکېزوفيرنيا
اسکېزوفيرنيا (په انگرېزي: Schizophrenia disorder) يوه اروايي ناروغي ده چې د څو اروايي اختلالاتو مجموعه هم ورته وايي. په دغې ناروغۍ کې ناروغ د يو عجیب او غريب رفتار او کړنې لرونکی وي. ناروغ همېشه پرېشانه او د واقعیتونو څخه فرار کوونکی وي.
تحريف
وېشنيزه:فران
الفا
(انګليسي alpha)ː د يوناني الفبا لومړی توری چې ليکني شکلونه یې Αα دي او زیاتره په ساینسي نومونو او معادلو کې کارېږي. دا توری (په تېره د دې توري کوچنۍ بڼه "α") زیاتره د يوه اسماني صورت [= constellation] د روښانه يا کليدي ستورو له نامه سره راځي.
بېټا
(انګليسي beta)ː د يوناني الفبا دويم توری چې ليکني شکلونه یې Ββ دي او زیاتره په ساینسي نومونو او معادلو کې کارېږي. دا توری (په تېره د دې توري کوچنۍ بڼه "β") زیاتره د يوه اسماني صورت [= constellation] د روښانه يا کليدي ستورو له نامه سره راځي.
عبدالطيف اپريدی
عبدالطيف اپريدی د پېښور د سترې محکمې پخوانی مشر دی.
مرزا اسلم بېگ
جنرال مرزا اسلم بېگ د پاکستان د پوځ سر اعلی قومندان او د آی اس آی مشر پاتې شوی. هغه دم مهال تقاعدي پوځي جنرال دی چې په اسلام آباد کې اوسېږي.
وېشنيزه:پاکستاني جنرالان وېشنيزه:پاکستاني پوځيان وېشنيزه:د آی اس آی غړي
حزب
وېشنيزه:قرآن وېشنيزه:اسلام
اوستایي جغرافیه
د اوستا جغرافيه په اوستا کتاب کې د سیمو د نومونو د پلټنې په اړه او د نړۍ له اصلي جغرافیایي ځایونو سره د هغوی د نښلولو د هڅو په اړه معلومات وړاندې کوي. له همدې امله په اوستا کې د نړۍ پېژندنې (د نړۍ د پیدایښت) ډول ډول بڼې وړاندې وشوې، چې په کې د ځای نومونه، افسانوي پېښو یا د نړۍ د پیدایښت نظم ته اشاره کوي.
د دې ډول اړیکو پېژندل د اوستایي خکو په اړه مهمې دي او له همدې امله د زردشتیزم او ایراني خلکو د لومړني تاریخ د پوهېدو لپاره خورا ارزښتناک ګڼل کېږي. د دې ډول جغرافيايي سرچینو منابع په ځانګړې توګه اوستایي ژبې د نوې برخې په متن کې، په ځانګړي ډول په وينديداد او څو نورو ياشتي سرودونو کې موندل شوې. له اصلي ځایونو سره د دې اوستایي ځایونو د نومونو تشخیص زیاتره په وروستیو ایراني منابعو کې د راوړل شوو سرچینو سره په مقایسه ملاتړ کېږي.
د دې اړیکو د رامنځ ته کولو پر وړاندې یو لوی خڼډ دا دی چې ایرانیان زیاتره ورته نومونه د نورو ځایونو لپاره کاروي. په پایله کې، د ټولو اوستایي ځایونو نومونه د اوسنیو ځایونو لپاره په کره ټوګه نه شي تشخیص کېدای او له همدې امله لانجمنه موضوع پاتې کېږي. خو معاصره پوهه په دې هوکړه لري چې په اوستا کې د ځایونو نومونه د لوی ایران په ختیځو سیمو کې د هند-ایران تر پولې متمرکز دي.
وېندیداد سرچینې
د جغرافیایي ګټو اصلي اوستایې متن د ویندیداد لومړی څپرکی دی (په اوستایي ژبه: vi.daēwa.dāta، چې معنی یې 'د دیواس د رد قانوندی'). په دې کې د شپاړسو غوره ځمکو (اساه) او هېوادونو (سویرا) نوملړ دی چې د آهورا مزدا له خوا رامنځ ته شوی. هر هېواد په یو کرښه کې معرفي کېږي چې د هغه د آهورامزدیا ځانګړنه بیانوي، ورپسې، د انګرا مینیو له خوا د ورته نوم ضد (پیتیارا) وړاندې کېږي. په نوملړ کې یوازینۍ استثنا لومړی او یوولسم هېواد دي چې دوه کرښې د دوی اهریمانیک متضاد تشریح کوي: لومړی هغه غوره ځمکې او هېوادونه چې ما، آهورا مزدا رامنځ ته کړل د دایتیا د غوره سیند په غاړه ایریانیم ویجه و.
ورپسې انګرا مینیو راځي، چې ټول مرګ دی، او هغه په متضاد کې په سیند او ژمي کې لوی مار وړاندې کوي، چې د دیوا اثر دی.
هلته د ژمي لس میاشتې دي، دوه د اوړي میاشتې؛ او دا د اوبو لپاره سړې دي، د ځمکې لپاره سړې دي، د ونو لپاره سړې دي.
هلته ژمی له ټولو کړاوونو سره راځی.
دوهم هغه غوره ځمکې او هېوادونه چې ما آهورا مزدا رامنځ ته کړل هغه ګاوا وه چې  سوګدیان په کې مېشت وو.
ورپسې انګرا مینیو راځي، چې ټول مرګ دی، او هغه  په متضاد ډول ملخان رامنځ ته کوي، چې څارویو او نباتاتو ته مرګ راوړي.
ورپسې انګرا مینیو راځي، چې ټول مرګ دی، او هغه د ژمي متضاد راوړي، چې د دیوا اثر دی.
— وېندیداد ۱.۲ – ۱.۴، ۱.۱۹ (د جېمز دارمستر له خوا ژباړل شوی)
موره او رومسدال
مور او رومسډال په ناروژي: Møre og Romsdal) د ناروې هیواد له ولایتونو څخه یو دی. یاد ولایت د ناروې د لویدیځ په شمالي برخه کې موقیعت لري.
ګاما
(انګليسي gamma)ː د يوناني الفبا درېيم توری چې ليکني شکلونه یې Γγ دي او زیاتره په ساینسي نومونو او معادلو کې کارېږي. دا توری (په تېره د دې توري کوچنۍ بڼه "γ") زیاتره د يوه اسماني صورت [= constellation] د روښانه يا کليدي ستورو له نامه سره راځي.
ډېلټا
(انګليسي delta)ː د يوناني الفبا څلورم توری چې ليکني شکلونه یې Δδ دي او زیاتره په ساینسي نومونو او معادلو کې کارېږي. دا توری (په تېره د دې توري کوچنۍ بڼه "δ") زیاتره د يوه اسماني صورت [= constellation] د روښانه يا کليدي ستورو له نامه سره راځي.
مخزېږد
مخزېږد په عربۍ: (قبل التاریخ) هغه تاریخ گڼل کېږي چې د عیسی علیه السلام له زوکړې مخکې پېر پېښو سره تړاو لري، چې په پښتو کې م.ز لندیز سره لیکل کېږي، عربۍ کې ق.م او په انگریزۍ کې په (BC).
او همدارنگه (AD) د لاتیني اصطلاحاتو چې معنی یې ده (Anno Domini) یعنی د عیسی علیه السلام کال او په عربۍ کې میلادي (م) او پښتو کې زېږد (ز) د لنډیز لپاره لیکل کېږي.
سرچینې
وېشنيزه:پېښلیک وېشنيزه:مخزېږد وېشنيزه:تاریخ وېشنيزه:عیسویت وېشنيزه:وخت
جولیوز مادال بیو
جولیوز مادال بی جولیو مدال بیو) په انګلیسي Julius Maada Bio) زوکړه ۱۲ مې ۱۹۶۴م کال) له ۴ د مې ۲۰۱۸م کال راهیسې د سیرالیون هیواد ولسمشر دی.
نانسي دوپري
نانسي هاچ دوپري د لويېس دوپري مېرمن، يوه امريکايي افغانستان پېژندونکې ده چې د خپل خاوند سره يې يوځای د افغانستان بېلابېلو سيمو کې سفرونه کړي او پر افغانستان يې تر يو شمېر تاريخي څېړنو وروسته کتابونه ليکلي.
وېشنيزه:امريکايي لرغونپوهان
۲۰۳ (عدد)
۲۰۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۲ څخه  مخکي او د ۲۰۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۳:
په کلینډر کې
۲۰۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
درېيمه نړيواله جګړه
World War III يا درېيمه نړيواله جګړه چې زياتره د WWIII يا WW3 په توګه لنډول کېږي، د لومړۍ او دويمې نړيوالو جګړو څخه وروسته يوې انګېرل شوې درېيمې نړيوالې پراخه کچه نظامي شخړې ته ورکړل شوي نومونه دي. ياده اصطلاح لږ تر لږه د ۱۹۴۱ز کال له لومړيو راهيسې کارول کېږي. ځيني [پوهان] د درېيمې نړيوالې جګړې اصطلاح په ناتړلي ډول ټاکلو يا يو څه کوچنيو شخړو لکه سړې جګړې يا د سيمې پر سر شخړو ته کارول کېږی. د يادو پوهانو خلاف ځيني نور ادعا کوي، چې دا ډول شخړه ښايي په پراختيا او ويجاړونکي اغېز کې له نړيوالو جګړو څخه مخکې وي.
د دويمې نړيوالې جګړې پای ته نږدې د هستوي وسلو د پرمختګ او کارونې او د زياتو هېوادونو له لورې يې د وروستۍ لاسته راوړنې او خپرونې له امله؛ د هستوي الهام شونی ګواښ د درېيمې نړيوالې جګړې په اړه په ګومانونو کې يوه عامه موضوع ده، چې د ځمکې د مدنيت او ژوند د پراخه ويجاړونې سبب کېږي. يوه بله بنسټيزه اندېښنه دا ده، چې بيولوژيکي جګړه د زياتو زیانونو سبب کېدلی شي. ياده جګړه په ارادي ډول يا پاملرنې سره د يو بيولوژيکي عامل په ناڅاپي خوشې کولو، د يو عامل په ارث کې د تمې خلاف بدلون يا له کارونې څخه وروسته له نورو نوعو سره يې د سمون په واسطه پېښېدلی شي. د ويجاړۍ په موخه د پرمختللې تيکنالوژۍ د کارونې له امله لکه دا ډول د پراخه کچې کتابي؟ پېښې؛ کولی شي د ځمکې سطحه د استوګنې نا وړ کړي.