cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرانسوي هند او چين
نولسمه پېړۍ
د فرانسې استعماري امپراتوري په نولسمه پېړۍ کې په شدید ډول په ویتنام کې ښکېله وه. په دې هېواد کې د فرانسې لا‌س‌وهنه تر ډېره د پاریس د بهرنیو ماموریتونو ټولنې د کارونو د خوندیتوب په موخه وه. د نېکویانو کرړې په‌خپل وار سره کاتولیک تبلیغیانو ته د مخ پر زیاتېدو سیاسي ګواښ په سترګه کتل؛  د مثال په ډول کورتېزانس (د اروپا په فیوډالي ټولنه کې د حکومت د مرکز درباریان، ژباړن) چې په سلسله‌يي نظام کې یو بانفوذه لوری و، د داسې یوې ټولنې تر اغېز لاندې له خپل وضعیت څخه وېرېدل چې پر یوښځمنۍ يې ټینګار کاوه.
څورالس توپ‌لرونکو بېړیو ۳۰۰۰ نارینه سرتېرو چې ۳۰۰ يې د اسپانویانو له‌خوا چمتو شوي فلیپيني سرتېري و، د ټوران پر بندر برید وکړ چې د پام‌وړ زیانونه يې پېښ او ښار يې اشغال کړ. له ويتناميانو سره تر درې مياشتنۍ جګړې وروسته په خاروه کې د ډېر پرمختګ نه وړتیا ډي جینیولي پر سایګون د یو بل ځای ناستي برید په لټه کړ او د هغې تاييدي يې ترلاسه کړه.
ډي جینیولي د ویتنام د سویل لور ته په حرکت کولو سره د سایګون ښار چې له کمزوري دفاعي سیستم څخه برخمند و د ۱۸۵۹ کال د فېبرورۍ په ۱۷مه ولکه کړ. په دې توګه جینیوالي او پوځ يې یو ځل بیا وکولی شوی چې د ښار له دفاعي محدودې څخه بهر خاوره قبضه کړي. ډي جينیولي د خپلو اقداماتو له امله له نیوکو سره مخ شو او د پوځي بېړيو مشر پېج يې د ۱۸۵۹ کال په نوامبر کې په ویتنام کې د کاتولیکانو د ايمان د خونديتوب تړون او په ورته حال کې د خاورې لاسته‌راوړنو ته د لاس‌رسي د مخنیوي پر بنسټ ځای‌ناستی وټاکل شو.
د سولې مذاکرات نابریالي وو او په سایګون کې جګړې دوام وکړ. په پای کې فرانسویانو په ۱۸۶۱ کال کې د سایګون لښکر‌لېږد ته ډېر پوځیان راوستل، چې له ښار څخه بهر يې پرمختګ وکړ او په ډېلتا مکونګ کې يې د ګڼ شمېر ښارونو په ولکه کولو پيل وکړ. ويتنامیانو د ۱۸۶۲ کال د جون په ۵مه د سایګون تړون ومانه او لاسلیک يې کړ، چې پر بنسټ يې د کاتولیک مذهب ازادۍ له قانوني کولو سره هوکړه وکړه؛ تر څو په دلتا مکونګ کې د سوداګرۍ او د ويتنام په شمال کې د سره سیند په خوله کې درې بندرونو پرانيزي؛ له بین هووا، ګېا ډېن او ډېن ټونګ سربېره د فرانسې د پاولو کانډور او ټاپو څخه تېر شي او د یو مليون ډالرو په برابر د خسارې جبران ورکړي.
په ۱۸۶۴ کال کې درې پورته یاد شوي ولایتونه فرانسې ته ورکړل شول، چې په رسمي ډول د فرانسې د کوچینچینا مستعمرې نوم ورکړل شو. وروسته په ۱۸۶۷ کال کې د فرانسې د سمندري بېړیو مشر پېيري ډي لا ګرنډایر ويتنامیان دې ته اړ کړل چې د چاوډاک، هاتين او وېن لانګ په نوم درې نور فرعي ولایتونه هم هغوی ته تسلیم کړي. له یادو درېیو الحاقاتو سره د ویتنام ټول سویل او دېلتامکونګ د فرانسې تر کنترول لاندې شول.
په ۱۸۶۳ کال کې د کمبوجیا پاچا په‌خپل هېواد کې فرانسې ته د یو تحت‌الحمایه د رامنځته کولو غوښتنه کړې وه. په ۱۸۶۷ کال کې سیام (اوسنی ټایلنډ) په کمبوجیا کې ملک‌الطوایفي پرېښوده او د باتامبانګ او سیم ريپ د کنترول په بدل کې چې په رسمي ډول د ټایلنډ برخه وو، په کامبوج کې يې د فرانسې د ۱۸۶۳ کال تحت‌الحمایه په رسمیت وپېژندله. (دا ولایتونه په ۱۹۰۶ کال کې د فرانسې او سیام تر منځ د پولو د وېش د یو تړون په ترڅ کې بېرته کمبوجیا ته ورکړل شول.)
باجوړ ايجنسي
باجوړ ايجنسي د پاکستان قبايلي سيمو يوه ايجنسي ده
فخر الدين رازي
د رازي نوم محمد کنيت ابو عبدالله او ابو الفضل، لقب يې فخر الدين ؤ، د نسب لړۍ يې پدې ډول ده: ابو عبدالله محمد بن عمر بن الحسين.
مخينه
رازي په ۵۴۴ هجري سپوږميز کال چې له ۱۱۵۰زېږيز کال سره سمون خوري په (رى) يا ننني هرات کې زېږېدلې دى. ځينې تاريخپوهان يې زوکړه د روژې په ۲۵مه ۵۴۳هـ س کال بولي. د پلار نوم يې عمر ابو القاسم او په ضياء الدين سره ملقب ؤ، دې د خپل وخت لوى صوفي، ويناوال، متکلم او محدثتوب سره سره يو ستر اديب هم ؤ. ده په خپله سيمه هرات) کې وعظ او نصيحت جاري وساتل. نو پدې ډول د خلکو لخوا په شېخ الاسلام او د (رى په خطيب) هم ونومول شو. او دده زوى (فخرالدين رازي) هم د خلکو لخوا د (ابن خطيب) د خطيب د زوى په نامه يادېده.
زده کړې
امام فخر الدين رازي لومړنۍ زده کړې له خپل پلار څخه د علم کلام او فقهې په څانگو کې پيل کړې، د پلار له مړينې څخه وروسته يې فلسفه او نور فقهي زده کړې له ممجدد الدين الجليلي او الکمال المسناني څخه ترلاسه کړې، کله چې د د زده کړو لړۍ پاى ته ورسېده، نو مخ په خوارز روان شو، هورې يې له معتزله و سره په مناظرو اخته شو. معتزليانو دې حده پورې تنگ کړ، چې اخر ملک پرېښودو ته اړ شو. کله چې ماورالنهر ت ورسېد. هورې هم په ارام کېنناست، او له هغه ځايه په گډه کولو يې د غزني له واکمن سره اړيکې ټينگې کړې.
په غزني کې يې ښه قدر او عزت وشو. د غزني واکمن ښۀ ونازاوه. ډالۍ، انعامونه يې ښۀ وربار کړه.
د خوارزمي واکمنو چې دده څومره قدر او عزت وکړ، نو د هغې له وجې يې د ځونۍ غربت وهلى وخت له ياده ووتو. د رازي په ځوانۍ کې دا حال ؤ،، چې يو وخت ناروغ شو، اودومره وس يې نه درلوده چې خپله درملنه وکړي، نو خپلو خپلوانو يې چنده راټوله کړه، ترڅو دده درملنه وکړي. غوري واکمن په خپل دربار کې يوه مدرسه جوړه کړې وه، چې له لېري څخه به خلک راتلل، او امام رازي به ورته دپوهې او حکمت درس ورکاوه.
ليکلي اثار
د امام فخر الرازی څخه ډیر آثار ذکر شوی دی چه مهمترین د هغو لاندی ذکر کوم.
او داسی یی نور هم الحمدالله ډیر کتابونه لیکلی دی.
علم کلام
فقه
اخځليکونه
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:افغاني فيلسوفان وېشنيزه:کلامپوهان وېشنيزه:علم کلام وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:مفسرین وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:متکلمین وېشنيزه:ختیځه فلسفه
اسلامي مذهبي لارښودان
امام شافعی - امام ابی حنیفه - امام احمد بن حنبل - امام مالک - ابن تیمیه - ابن قیم الجوزیه - عز ابن عبدالسلام
وېشنيزه:اسلام
خاجه نصیرالدین طوسی د ټیکنالوژۍ پوهنتون
خاجه ناصر طوسی د تکنالوژی پوهنتون ( KNTU ) (   د ټیکنالوژۍ د KN توسي پوهنتون په نوم هم پیژندل کیږي، په تهران ، ایران کې د عامه څیړنې پوهنتون دی. دا د منځنۍ دورې د پارسي عالم خاجه ناصر طوسي په نوم نومول شوی. دا پوهنتون په ایران کې د لوړو زده کړو یو له معتبرو موسسو څخه شمیرل کیږي. پوهنتون ته منل خورا رقابتي دي، د لیسانس او فراغت پروګرامونو ته د ننوتلو لپاره د ایران د پوهنتون د داخلې په ازموینه کې د 1٪ غوره زده کونکو ترمنځ نمرې اخیستلو ته اړتیا لري، چې د "کونکور" په نوم هم پیژندل کیږي، چې د فرانسوي کلمې 'کنکورس' څخه راځي، چې معنی یې سیالي ده..
تاریخ
دا پوهنتون په 1928 کې د رضا شاه پهلوي د واکمنۍ پر مهال په تهران کې تاسیس شو او د "د مخابراتو انسټیټیوټ". له همدې امله دا په ټول هیواد کې ترټولو زوړ ژوندي اکادمیک بنسټ ګڼل کیږي. (ایران له ۸۰۰ تر ۲۰۰۰ کاله وړاندې پوهنتونونه درلودل چې یوازې نوم، کنډوالې او علمي تاریخ یې پاتې دی. )
دا انستیتیوت وروسته د بریښنایی او بریښنایی بریښنا انجینرۍ څانګې سره پراخه شو. د دغه اکاډمیک انسټیټیوټ د تاسیس 50مه کلیزه په 1978 کې ولمانځل شوه.
د ملکي انجینرۍ څانګه په 1955 کې د سروې کولو انسټیټیوټ په توګه تاسیس شوه. دا انستیتیوت وروسته د هایدرولیک انجینرۍ او ساختماني انجینرۍ انستیتیوت سره یوځای شو. د میخانیکي انجینرۍ څانګه په 1973 کې تاسیس شوه. د لوړو زده کړو دغه انستیتیوتونه په ۱۹۸۰ کال کې په رسمي توګه مدغم شول او د "تخنیکي او انجینري پوهنتون کمپلیکس" په نوم ونومول شول. د ملت علمي او علمي شخصیتونو ته د درناوي د عمومي عمل په توګه، پوهنتون په 1984 کې د "خاجه ناصرالدین توسي (KN توسي) د ټیکنالوژۍ پوهنتون" په نوم بدل شو. دا د ایران د ساینس، څیړنې او ټیکنالوژۍ وزارت پورې تړلی دی.
تر 2012 پورې ، پوهنتون د لوړ ټیک پروژې پلان لري ، پشمول د 'سار' (سټارلینګ) په نوم د نوي سپوږمکۍ تولید او همدارنګه د الوتکو لپاره رادار - تیریدونکي کوټینګ
درجه بندي
د 2016 په سپتمبر کې د ټایمز لوړو زده کړو ضمیمه لخوا اعلان شوي د پوهنتون په وروستي درجه بندي کې، د KN توسي ټیکنالوژۍ پوهنتون په ایران کې د 5 غوره پوهنتونونو او د نړۍ له 601 څخه تر 800 غوره پوهنتونونو کې ځای درلود.
همدارنګه د بریښنا او میخانیکي انجینرۍ په برخه کې د QS نړیوال پوهنتون په درجه بندۍ کې 400-450th درجه لري.
د 2020 دورې پوهنتون درجه بندي کې - کلاریویټ اعلان وکړ چې د KN توسي ټیکنالوژۍ پوهنتون په ټوله نړۍ کې 470 ځای ترلاسه کړی.
پوهنځی
د دې پوهنتون پوهنځي په لاندې ډول تاسیس شوي :
هر پوهنځی خپل کمپیوټر مرکز، کتابتون او د ښوونې او روزنې د خدمتونو دفتر لري. ټول کتابتونونه د سیمرغ کتابتون له شبکې سره وصل دي. د کور اسانتیاوې د نارینه وو، میرمنو او جوړه لپاره شتون لري. په ټولو کمپونو کې د سپورت اسانتیاوې شتون لري. دا پوهنتون په وینزویلا کې د یوې څانګې پراختیا او په تهران کې د څیړنې مرکزونو پروګرام کوي.
د تهران په میرداد اډه کې مرکزي ودانۍ د پوهنتون مدیریت اداره ده او په دې ودانۍ کې صدارت، ټول مرستیالان، مرکزي علمي خدمات او د راجستر دفتر شتون لري. د تعلیمي خدماتو مدیریت د ګلستان تعلیمي مدیریت سیسټم له لارې ترسره کیږي، پداسې حال کې چې څیړنه د سیپډ څیړنې مدیریت سیسټم له لارې اداره کیږي.
پروګرامونه
دا پوهنتون له 20 څخه په ډیرو کې د لیسانس (BS) درجې او په 50 اکادمیک برخو کې د ماسټرۍ (MS) درجې وړاندې کوي. دا د پی ایچ ډی 28 برنامې هم لري. دا په BS کې له پنځو څخه ډیر ګډ تعلیمي برنامې کوربه توب کوي. او M.S. کچې کورسونه په پراخه کچه صنعتي تمایل لري. پوهنتون 250 بشپړ وخت پوهنځي غړي لري. د زده کونکو ټولټال شمیر شاوخوا 7,000 دی.
صنوبر حسين مومند کاکاجي
کاکاجى صنوبر حسين مومند ( ١٨٩٧ ز کال - د ۱۹۶۳ ز کال د جنوري ۳) سياسي مبارز، ليکوال، شاعر، انقلابي شخصيت، او د خدايي خدمتگارانو يو غړی هم وو.
عادل ریان
عادل ریان (عربي: عادل ريان) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
صنوبر حسين مومند کاکاجي
مخينه
کاکاجي چې اصلي نوم يې صنوبر حسين مومند وو، پر ١٨٩٧ زېږديز کال پېښور ته نژدې په (کږه وله) نومي کلي کې زېږېدلی دی. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې هم دغلته کړې وې. د لسم ټولگي نه تر فارغېدو وروسته يې په يوه ښوونځي کې د استاد په توگه دنده ترسره کړې، خو د خپل انقلابى فکر او انگريز دوښمنۍ په سبب دندې پرېښودلو ته اړوتی وو. له دندې څخه تر گوښه کېدو وروسته په سيمه کې د کروندگرو، بزگرانو او مزدورانو تنظيم سازۍ سره سره د وطن د ازادۍ هلې ځلې يې پيل کړې. عملي سياست يې د خدايي خدمتگار او بيا د کانگرس گوند له کاريال نه پيل کړې، خو د خپل تيز او انقلابي طبيعت په سبب دلته پاتې نه شو او فارورډ بلاک کې شامل شو. کاکاجي د عدم تشدد سياست د وخت او حالاتو مطابق نه گڼلو او هم د خپلې انتها پسندۍ په وجه له «نوجوان بهارت سبها» او له «انجمن نوجوانان سرحد» سره ملگری شو. د دين ستر عالم مولانا عبدالرحيم پوپلزی ددغه انجمن مشر وو. علامه عبدالرحيم پوپلزی د يو لوی انقلابى او سامراج دوښمن ليډر په حيث شهرت موندلی وو.
عادل ریان
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
چغچران ولسوالۍ
چغچران ولسوالۍ د افغانستان د غور ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۰،۰۷۹ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د سمنگان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
صنوبر حسين مومند کاکاجي
مړينه
کاکاجي صنوبر حسين مومند دا لوی ملي مبارز له زندان څخه تر خوشي کېدو لږه موده وروسته د ۱۹۶۳ ز کال د جنوري پر ۳ په خپل کلي کږه واله کې وفات او هماغلته خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده جنت يې ځای.
چاپ شوي اثار
کاکا صنوبر ۱۳ کتابونه لیکلي، تالیف کړي او ژباړلي دي:
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال
چېکيان
چېکيان (په چېکی ژبې کې:Češi) یو د لویدیځی سلاوی قوم دی چې په ځانگړی ډول په مرکزی اروپا کې ژوند کوی. دغه قوم په چیکی ژبې خبری کوی او ۱۲ میلیونه تنه لری. چېکیان په ځانگړی ډول مسیحیان دي.
تاریخ
د تاریخ پوهانو په نظر چېکیان د لوېدېځ د سلاوی قبایلو څخه دی چې په پنځمه پېړۍ کی د آسیا څخه منځنی اروپا ته راغللې. په لسه پېړۍ کی د پښيميسل حکمرانان چېکی قبایل توحید کړ او د موراوا تر نیولو وروسته یی په مرکزی اروپا کی قوی دولت جوړ کړ. په ۱۳ پېړۍ کې د پښيميسل اوتاکار ۱ د حکومت په وخت کې د چېک حکمراني د چېک په پاچایی تبدیل شو. په دی وخت کی د چېک د پاچایی لوېدېځی سیمې د آلمانیانو لخوا هم آبادې شوې. د دی په سبب تقریپا ۱۰،۰۰۰ چېکیان آلمانی ټبره دي. د پښيميسل اوتاکار ۲ د حکومت په وخت کی د چېک پاچایی اوج ته ورسېده. پښيميسل اوتاکار ۲ د چېک امپراطوری پراخه کړه او په مرکزي اروپا کې یی قوی او لوی دولت جوړ کړ. په ۱۴ پېړۍ کې چېک پاچایی د لوکسنبورگ د حکمرانانو په لاس کې وه. د هغو حکمرانانو څخه پاچا کارل ۴ تر ټولو مشهور حکمران وو. د پاچا کارل ۴ د حکومت په وخت کی د پراگ پایتخت ثقافتی تعلیمی او سیاسی مهم مرکز وو. د ۱۶ پېړۍ څخه تر ۱۹۱۸ کال پورې د چېک پاچایی د هابسبورگ د حکمرانانو په لاس کې وو. د هابسبورگ حکمرانان پر چېکیانو باندی ډېر ظلمونه کول او په دی وخت کې آلمانی ژبه رسمی ژبه وه. د هابسبورگ حکمرانان کاتولیکیان ول او غوښتل چی د چېک په پاچایی کی د کاتولیک دین پراخه وکړي. په ۱۷ پېړۍ کې په اروپا کې د کاتولیکی حکمرانانو او د پروتستان د حکمرانانو په منځ کې مذهبی جگړې پېل شول. په ۱۶۲۰ کال کی د چېک په پاچایی کې د پروتستان اشرافان د هابسبورگ د حکمرانانو پر ضد قیام وکړ. مگر د بیلا هورا په جگړې کی ( په پښتو کې: د سپین غر جگړه) د پروتستانو اردو ماته وخورله. تر جگړې وروسته د چېک اشرافان ووژل شول او نورو دینی عالمان مجبور شول چی د چېک د پاچایی څخه تېښته وکړي. په ۱۹ پېړۍ کی د چیکی ژبی ترقی بیا پېل شوه. په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا جمهوریت تاسیس شو او توماش گاریگ ماساریک د چکوسلواکیا لمړني ولسمشر شو. دغه هېواد تر څو کلو وروسته صنعتی او بدایی هېواد شو. په ۱۹۳۸ کال کې د چکوسلواکیا د لوېدېځ برخې چې د آلمانیانو لخوا آبادې شوې د چکوسلواکیا څخه بیل شوې او د آلمان سره یوځای شوې. په ۱۹۳۹ کال کې سلواکیا خپلواکی علان کړه او چېک د آلمان د پوځ لخوا ونیول شو. په ۱۹۴۵ کال کې د نړۍ تر دویمې جگړې وروسته د چکوسلواک جمهوریت بیا جوړ شو. په ۱۹۴۸ کال کی چکوسلواکیا سوسیالیستی هېواد شو. په دی وخت کی تقریبًا ۳۰،۰۰۰ چېکیان مجبور شول د چکوسلواکیا څخه نورو غربي هېوادو ته کډه وکړي.
References
وېشنيزه:سلاوی قومونه وېشنيزه:د چېک خلک
دولاينه ولسوالۍ
دولاینه ولسوالۍ د افغانستان د غور ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۸،۶۵۴ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غور ولسوالۍ
عامر المهلهل
عامر المهلهل (عربي: عامر المهلهل) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
سمپسنز
سمپسنز The Simpsons یو امریکایی انیمیشن سیټ کام دی چې د فاکس نشراتي شرکت لپاره د مټ ګریننګ لخوا رامینځته شوی. دا سلسله د امریکایی ژوند طنزیه انځور دی، چې د سمپسن کورنۍ لخوا انځور شوی، کوم چې هومر، مارج، بارټ، لیزا او میګي لري. دا خپرونه د پسرلي فیلډ په افسانوي ښارګوټي کې جوړه شوې او د امریکا کلتور او ټولنه، تلویزیون، او انساني حالت تمثیل کوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:کارتونونه
غورځولی
غورځولی په انګرېزی کې (Cast Away) يو امريکايي فلم دی چې په ۲۰۰۰ ميلادي کال کې د رابرټ زيميکيس په لارښوونه جوړ شوی دی. د فلم د مرکزي لوبغاړي "چک نولانډ" رول "ټام هانکس" لوبولی دی. دی د FedEx د ادارې سيسټم انجنير وي چې د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې د يادې ادارې څانګو ته ځي او هلته د مثمريت اړوند ستونزې اواروي. دا ځل دی ګمارل شوی وي چې د FedEx د ماليزيا دفتر ته ولاړ شي خو پر لارې يې الوتکه د شديد طوفان له کبله اقيانوس سمندر ته لوېږي. دی اوبه پر سر اخلي او يوې نامالومې جزيرې ته يې وړي. په درسته جزيره کې يوازې يو انسان تر کومه ژوندی پاتې کېږي؟ د چا لپاره ژوند کوي؟ خپل دردونه له چا سره شريکوي؟ څه خوري، څښي او له کومو زاره ترکيو سره مخامخ کېږي؟ دا ټول نو په فلم کې وګورئ... دا فلم د لوړهمت کيسه ده، د سوچه مينې داستان دی، او د وفادارۍ درس دی. دا فلم که دې ژړوي، خندوي دې هم. د فلم جوړېدو دوه کاله وخت ونيو. ډېر وخت يې ځکه واخېست چې د فلم د جوړولو پر مهال ټام هانکس بايد په اول سر کې ډېر چاغ وای او وروسته بيا ډنګر. هانکس ۲۳ کيلوګرامه ځان چاغ کړ او بيا يې بيرته کار وکړ چې وزن بايلي.
پر فلم باندې ۹۰ ميليونه ډالره لګښت راغی او ۴۲۹.۶ ميلونه ډالره بازار يې وکړ
سرچینۍ
وېشنيزه:امریکایی فلمونه
د اسلامي سياسي نظريو د پوهانو
په ۲۰۲۱ ز کال کې يو شمېر هغه هېوادونه چې ډېری يا اکثريت وګړي يې مسلمانان دي، اسلامي ديموکراسي هېوادونه دي. اندونيزيا اوسمهال په نړۍ کې تر ټولو لوی مسلمان اکثريت لرونکی ديموکراتيک هېواد دی.
ځيني معاصرو اسلامي مفکرينو چې نظريات يې په ځانګړي ډول په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ ز لسيزو کې نامتو وو، دا نظريه ونه منله چې ديموکراسي د يوې باندنۍ نظريې په توګه له اسلام سره جوړه يا متناسب نه ده. نورو مفکرينو استدلال کړی دی، چې دوديزې اسلامي نظريې لکه الشوری (سلا يا مشوره)، مصلحة (عامه ګټه) او عدل (عدالت) د حکومتي بنسټونو استازولي کوي، چې له لويديځې ديموکراسۍ سره ورته دي، مګر د لويديځ ليبرال ارزښتونو په پرتله اسلام منعکس کوي. سره له دې هم ځينو نورو د ګڼ ګونديز نظام او د فکر د خپلواکۍ پر بنسټ د اسلامي سياست ليبرالي ديموکراتيک موډلونو ته وده ورکړې ده. ځينو مسلمان مفکرينو د اسلام د مادې پلوۍ نظرياتو ساتندويي کړې ده.
د ديموکراسۍ اړوند يو شمېر بېلابېل کړه وړه په نظر معلومولو سره د عامو مسلمانانو تر منځ هم څرګندېږي، چې په ګوته کوي چې په اسلامي نړۍ کې ډيره کي د يو سياسي موډل هيله کوي، چې ديموکراتيک بنسټونه او ارزښتونه په کې د اسلام له ارزښتونو او اصولو سره يو ځای اوسېدلی شي او د دواړو تر منځ هيڅ اختلاف نه ويني. په عملي ډول د معاصري اسلامي نړۍ سياسي تاريخ زياتره وختونه د دنيايي (مادي) او مذهبي دواړو ځانګړتياوو دولتونو کې د ناديموکراتيک لارو چارو په واسطه په نښه شوي دي. شنونکو د دې لپاره د استعمار د ميراث، د تېلو شتمنۍ، د عرب او اسرايلو تر منځ د شخړې، د واک خوښونکي سيکولریست واکمنانو او اسلامي بنسټپالنې په ګډون، يو شمېر لاملونه وړاندې کړي دي.
قرانکريم
د احمد مصلي (د بېروت په امريکايي پوهنتون کې د سياسي علومو پروفيسور) په ګډون مسلمان ديموکراتان استدلال کوي، چې په قرانکريم کې ځيني مفاهيم يا مفکورې د ديموکراسۍ ځينې بڼې ته نغوته کوي يا لږ تر لږه له خپل سرۍ يا استبداد څخه لرې دي. ياد مفاهيم شوری (سلا يا مشوره)، اجماع (د نظريو سمون)، الحرية (خپلواکي يا ازادي) او الحقوق الشريعة (مشروع حقونه) دي. د بېلګې په ډول: شوری (ال عمران سورت – قرانکریم، درېيمه سيپاره ۱۵۹ ايت، يا قرانکريم کې د الشوری سورت ۴۲:۳۸) ښايي د ټولنې په استازولۍ د حکومت کولو يا استازولۍ کولو لپاره د مشرانو ټاکنه رانغاړي. د خلکو له لورې حکومت د همدې له امله په اړين ډول د اسلام له حکومت يا قانون سره سمون نه لري، په داسې حال کې چې داسې استدلال هم شوی دی، چې د مذهبي واک له لورې حکومت د خدای (ج) د استازي له لورې حکومت سره ورته نه دی. که څه هم دا نظريه د زياتو دوديزو مسلمانانو له لورې نه منل کېږي. مصلی استدلال کوي، چې ظالمانه اسلامي حکومتونو د خپلو موخو لپاره له قراني مفاهيمو څخه ناسمه ګټه پورته کړې ده. د بېلګې په ډول: شوری هغه اصل دی، چې د خپل حکومت د چارو پر مخ وړلو کې د ټولنې د ګډون غوښتنه کوي، مګر په حقيقت کې هغه اصل ګرځېدلی دی، چې د د سياسي او مذهبي روڼ اندو له لورې د ټولنې د نورو برخو په لګښت کې د خپلو اقتصادي، ټولنيزو او سياسي ګټو د خوندي کولو په موخه کارول شوی و.
سني اسلام
د خلافتونو بحثونه په ځانګړي ډول د خلفای راشدينو، په عصري معنا کې يو څه ديموکراتيک نه وو او د پرېکړې کولو واک د محمد (صلی الله عليه وسلم) د پام وړ او باوري ملګرو او بېلابېلو قبيلو د استازو (چې زياتره يې د دوی په خپلو قبيلو کې ټاکل شوي يا غوره شوي وو) له شورا سره و.
د اسلامي خلافت په لومړيو کې د دولت رئيس يا خليفه د محمد (صلی الله عليه وسلم) د سياسي واک د ځايناستي د نظريې پر بنسټ دريځ درلود، چې د سني مذهبو له لورې له هيلې سره سم د خلکو يا د خلکو د استازو له لورې ټاکل کېږي، چې د خليفه په توګه د ابوبکر صديق، عمر ابن الخطاب، عثمان (رض) او علي (رض) ټاکنه ورته حالت درلود. له خلفای راشدينو څخه وروسته د اسلام د سرو زرو دورې پر مهال وروستيو خلافتونو د ډله ییز ګډون خورا لږه کچه درلوده، مګر بيا هم په اسلام کې يو څوک يوازې د پرهېزګارۍ او تقوا له مخې له بل څخه غوره و او د محمد (صلی الله عليه وسلم) څخه وروسته اسلامي واکمنانو زياتره وخت په خپلو چارو کې له خلکو سره عمومي مشورې کولې.
د خليفه (چې وروسته سلطان يا پاچا ورته ويل کېده) قانوني ځواک تل د عالمانو ټولګي له لورې تل ټاکلی (محدود) و او عالمان هغه ډله ده، چې د اسلامي قوانينو ساتونکي ګڼل کېږي. دا چې قانون د حقوقي پوهانو له لورې رامنځته کېږي، دې حالت د حقوقي پايلو له حکم کولو څخه د خليفه مهنيوی وکړ. شرعي حکمونه د حقوقي پوهانو د اجماع (د نظريو د سمون) پر بنسټ د منل شويو يا مقتدر حکمونو به توګه رامنځته شول او يادو پوهانو په نظرياتي ډول د امت (اسلامي ټولنې) د استازو په توګه عمل وکړ. وروسته له هغې چې د ۱۱ او ۱۲ ز پېړيو په پيل کې د قانون پوهنځي (مدرسې) پراخه شوې، يو زده کوونکی اړ و چې بايد د قانوني حکمونو د خپرولو په موخه ډېری وختونه يوه اجازة التدريس والافتا (د تدريس او د قانوني نظرياتو د ورکولو اجازه) تر لاسه کړي. لرغوني اسلامي قانون په ډېرو مواردو کې د يو اساسي قانون په شان عمل وکړ.
شيعه اسلام
د شيعه درک له مخې محمد (صلی الله عليه وسلم) خپل زوم او د کاکا زوی علي (رض) خپل ځايناستی ونوماوه. د همدې له امله د څلورو ټاکل شويو ريښتينو لارښود خليفه ګانو له ډلې لومړني درې تنه يې چې د سنيانو له لورې پېژندل شوي دي (علي يې څلورم دی)، شيعه ګان يې په زور نيوونکي (د خلافت) ګڼي، سره له دې چې دوی د سلا د يو لړ بحث له لارې ټاکل شوي دي (چې شيعه ګان د هغه وخت د اسلامي ټولنې د استازو په توګه نه مني). د “۱۲امامه” څانګې په نوم د شيعه ګانو ډله د دولسو امامانو لړۍ پېژني، چې تر ټولو وروستی امام يې (پټ امام يانې محمد المهدي) يې تر اوسه ژوندی دی او شيعه ګان د هغه بيا راښکاره کېدلو ته انتظار کوي.
الفارابي
لومړني اسلامي فيلسوف الفارابي (۸۷۲-۹۵۰ ز) په خپل خورا د پام وړ اثارو «المدينة الفضيلة» کې د يو نظرياتي اسلامي دولت نظريه وړاندې کړه، چې نوموړي د اپلاتون له «جمهوريت» نظريې سره پرتله کړه. الفارابي له اپلاتوني نظريې سره دا توپير درلود، چې نوموړي د اپلاتون د تصور له مخې د فيلسوف پاچا پر ځای د پيغمبر له لورې د حکومت کولو نظرياتي دولت غوره ګڼه. الفارابي استدلال وکړ چې خيالي يا نظرياتي دولت هغه مهال د مدينې د ښار دولت و، چې د محمد (صلی الله عليه وسلم) له لورې اداره کېده او نوموړی په کې د دولت رئيس و، لکه څرنګه چې نوموړی له خدای سره په سيده اړيکه کې و او د خدای له لورې ورته قانون ورښودل کېده. فارابي د پيغمبر په نه شتون کې ديموکراسي نظرياتي دولت ته تر ټولو نږدې وګڼله او د خلفای راشدينو جمهوري نظم يې د مسلمانانو په لومړنيو تاريخونو کې د يوې بېلګې په توګه ياد کړ. که څه هم نوموړي دا نظر هم درلود، چې نيمګړي دولتونه له ديموکراسۍ څخه رامنځته شول. نوموړي همدار راز يادوونه وکړه چې څنګه د راشدينو خليفه ګانو د لرغوني اسلامي خلافت جمهوري نظم ځای د حکومت هغې بڼې ونيوه، چې د امويانو او عباسيانو د کورنيو تر واک لاندې يې له پاچاهۍ سره ورته والی درلود.
تفسير بيضاوي
انوار التنزيل و اسرار التاويل چي په تفسیر بيضاوي مشهور دی. د ۱۳ پېړۍ البيظاوي لخوا ليکل شوی دی. په غير عرب مسلمانانو کي زيات مشهور دی.(۱)  تفسير بيضاوي په قرآن کریم کي د عربي ژبي د ګرامر په اړه او د قرآن کریم معنوي او لغوي اعجاز په هکله ډېر جامع تحليل کړی دی. له دې امله د علماوو لخوا ډېر مهم ګڼل شوی دی.
سپين غر د لوړو زده کړو مرکز
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
تفسير بيضاوي
د تفسير بيضاوي د زيات شهرت او اغېز له امله پرې زياتي شرحي ليکل شوي دي. د معاصر عالم جبريل فواد حداد په وينا "تفسير بيضاوي اوو پېړۍ تر ټولو تفسيرونو زيات لوستل شوی دی او د اسلام په تاريخ کي د قرآن شريف ډېره مهمه شرحه ده"‌.(۲) په اسلامي نړۍ کي له معياري تفسيرونو څخه يو ده. زياتي شرحي پرې ليکل شوي دي او په مدرسو کي د تفسير په څانګه کي تدريس کېږي. د قرآن کریم لمړنی تفسير وو چي په اروپا کي په ۱۸۴۶ز کال چاپ شو.(۳)
تفسير په لنډه سريزه پيلېږي، چي په هغه کي ليکوال د قرآن کریم د تفسير او تاويل اهميت څرګندوي. او دا چي د تفسیر علم د ټولو علومو په سر کي ځای لري. بيا ددې کتاب د نوم په اړه غږيږي، مخکي له دې نه چي په سورت فاتحه پيل وکړي.(۴) دا کتاب د زمخشري د تفسير کشاف نه سرچينه اخلي کوم چي په معتزله مسلک ليکل شوی. امام بيضاوي ځيني له هغوی نه اصلاح کړي او ځيني يې پرې ايښي دي.(۵)
تفسير بيضاوي همدارنګه له الراغب الاصفهاني مفردات الفاظ القرآن او د هغه له تفسير او همدارنګه له التفسير الکبير نه سرچينه اخلي.(۶)
==شرحي
تفسير بيضاوي د مسلمانانو په منځ کي ډېر زيات اعتبار خپل کړی دی. په عربي ژبه کي د تفسیر بيضاوي له ۱۳۰ زياتي شرحي ليکل شوي دي. براکلمان (۱۸۹۸) له دغو نه د ۸۳ نومونه ليکلي دي، چي ډېره مشهوره يې چي په څو جلدونو کي ليکل شوي د شهاب الدين الخفجي (۱۰۶۹–۱۶۵۹) او د محمد بن مسلم الدين مصطفی الکوهي شرحه ده کوم چي د فخر الدين رازي د تفسير روايات هم لري.
تفسير البيضاوي په غير عرب سيمو کي شهرت ترلاسه کړی دی لکه په هندو–پاکستاني او سويل ختيځه اسيا کي. تفسير بيضاوي په ماليزيايي ژبه کي د عبدالروف السنګکيلي د تفسير ترجمان المستفيد لپاره د مهمي سرچينې په توګه کارول شوي ده. چي په ۱۰۸۵/۱۶۷۵ کلونو کي ليکل شوی دی. تفسير بيضاوي د پاکستان په شمال لويديځ، ماليزيا، اندونيزيا او نورو ګڼو ځايونو کي په مدرسو کي د تفسير د نصاب په حيث تدريسېږي.(۷)(۸)
==ليکوال
بيضاوي په تفسير، فقه او عقايدو کي متخصص وو.(۴) د فارس د شيراز ښار ته نژدې په بيضه کي زېږېدلی دی. په شافعي اشعري مذهب وو. امام بيضاوي يو قاضي يو صوفي او د قرآن کریم مفسر وو. امام بيضاوي په فقه کي د شافعي مذهب او په عقايدو کي د اشعري مذهب پيرو وو. د شيعه ګانو او معتزله ډلې مخالف وو. هغه په عقايدو، فقه، عربي ژبه او تاريخ کي کتابونه او رسالې ليکلي دي. په شيراز کي يې د قاضي په توګه دنده ترسره کړي، وروسته تبريز ته ولاړ، هلته په ۶۸۵ کال کي وفات شو.
د بيضاوي پلار د فارس قاضي القضات وو‌. د هغه نېکه فخر الدين علي البيضاوي هم د قاضي القضات دنده ترسره کړي ده. بيضاوي زياتي زده کړي له خپل پلار څخه کړي. هغه په دې عقيده وو چي دده استادان د هغو عالمانو پواسطه روزل شوي دي کومو چي له هغو عالمانو څخه زده کړه کړي چي د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم څخه يې مستقيما زده کړه کړي. د هغه په وينا د هغه پلرنی نېکه د ابو حامد الغزالي له شاګردانو څخه وو.(۹)
په بيضاوي باندي د کتاب د اختصار او ځينو اشتباهاتو له امله ځيني نيوکي شوي دي. ځيني علماء په هغه دا انتقاد کوي چي له زمخشري نه يې ځيني معتزلي نظريات راخيستي.(۱۰)
==سرچينې
انګلیسي ويکيپېډيا
^ Oliver Leaman The Qur'an: An Encyclopedia Taylor & Francis, 2006 ISBN 9780415326391 p. 118
^ ''Gibril Fouad Haddad. "Lights of Revelation & Secrets of Interpretation". Beacon Books.''
^ ''"Baydawi". Oxford Islamic Studies Online.''
^ Jump up to:a b al-Baydawi's "Anwar al-tanzil wa asrar al-ta'wil" with Frontispiece. World Digital Library. Retrieved October 2, 2017.
^ ''Imam al-Baydhawi. "Tafsir al-Baydawi - Anwar al-Tanzil wa Asrar al-Ta'wil". Looh Press; Islamic & African Studies.''
^ ''Dr. Gibril Fouad Haddad. "Tafsir al-Baydawi: First Hizb, English". UBD Press & Beacon Books.''
^ ''Gholamali Haddad Adel; Mohammad Jafat Elmi; Hassan Taromi-Rad (2012). Quar'anic Exegeses: Selected Entries from Encyclopaedia of the World of Islam. EWI Press Ltd. p. 122. ISBN 9781908433053 .''
^ ''Oliver Leaman (2006). The Qur'an: An Encyclopedia. Routledge. p. 118. ISBN 9781134339754 .''
^ ''"Dr. Gibril Fouad Haddad". University of Brunei Darussalam (UBD).''
^ ''Dr. Gibril Fouad Haddad. "Lights of Revelation & Secrets of Interpretation". Beacon Books.''
==بهرنۍ تړني
￼Arabic Wikisource has original text related to this article:
Tafsir al-Baydawi
Gibril Fouad Haddad - Universiti Brunei Darussalam
Dr. Gibril Fouad Haddad's presentation on Tafsir al-Baydawion YouTube
{{وېشنيزه: قرآن
{{وېشنيزه: تفسير
{{وېشنيزه:سني اسلام
{{وېشنيزه: اسلامي کتابونه
نړیوالتوب (سیاست)
نړیوالتوب یو سیاسي اصل دی، چې د دولتونو او ملتونو ترمنځ د لازیاتې سیاسي او اقتصادي همکارۍ پلوي کوي. له نورو سیاسي حرکتونو او ایډیالوژیو سره تړاو لري، خو په خپل ځان کې یومکتب، عقیدوي سیسټم یا حرکت منعکسولای شي.
د نړیوالتوب ملاتړي، د نړیوالتوب په نوم پېژندل کېږي او عموماً په دې باور دي، چې انسانان باید د ملي، سیاسي، کلتوري، نژادي او طبقاتي سرحدونو په اوږدو کې د خپلو ګډوګټو د پرمختګ لپاره سره یوموټی شي یا دا چې حکومتونه باید همکاري وکړي؛ ځکه چې د دوی متقابلې اوږدمهاله ګټې د دوی د لنډمهاله شخړو په پرتله خورا مهمې دي.
نړیوالتوب څو تعبیرونه او معناوې لري، خو معمولاً له ملتپالنې او ګوښه پالنې سره د مخالفت په معنا ده. د نړیوالو بنسټونو ملاتړ، لکه: ملګري ملتونه او یو کاسموپولیټان لید، چې نورو کلتورونو او دودونو ته وده ورکوياو درناوییې کوي.
دا اصطلاح ورته ده، خو له نړیوالتوب او کاسموپولیټانیزم نه جلا ده.
په ۱۹مه پېړۍ کې په لویه بریتانیا کې د سیاسي فکر یو لیبرال نړیوالتوب موجود و، چې د ریچارډ کوبډن او جان برایټ له خواڅرګند شوی و. کوبډن او برایټ د کارن د محافظه کاره قوانینو خلاف وو او د کوبډن د ۱۸۴۳ز کال د سپټمبر په ۲۸مه په کووینټګارډن کې په یوه وینا کې د نړیوالتوب خپل یوټوپیايي برانډ په ګوته کړ:"آزاده سوداګري څه ده؟ هغه خنډونه ولې ماتوي، چې ملتونه جلا کوي، هغه خنډونه چې تر شا یې د غرور، غچ اخیستنې، کرکې او د کینې احساسات ځای پر ځای دي، چې هر وخت خپل سرحدونه ماتوي او ټول هېوادونه په وینو لړي."کوبډن باور درلود چې: آزاده سوداګري به له یو بل سره د انحصار له لارې نړۍ ارامه کړي، دا نظر د ادم سمیټ له خوا د هغه په ملتونو شتمنۍ کې څرګند شوی او د هغه وخت ډېری لیبرالانو ته عام دی. د اخلاقي قانون په مفکوره باور او د انسان په طبیعت کې یوې اصلي نېکمرغۍ هم په نړیوالتوب کې د دوی باور هڅولی.
په هغه وخت کې د نړیوالتوب په لیبرال مفکورو د سوسیالیستانو او راډیکالوله خوا سختې نیوکې وشوې، چې د نړیوالې اقتصادي سیالۍ او امپریالیزم ترمنځ یې اړیکې په ګوته کړې او دا سیالۍ به د نړۍ د جګړې د اصلي لامل په توګهپېژني. په نړۍ کې د کارګرانو نړیواله ټولنهد لومړنیو نړیوالو سازمانونو له ډلې وه، چېپه ۱۸۶۴ز کال په لندن کې د کارګرې طبقېد سوسیالیستو او کمونیستو سیاسي فعالینو (د کارل مارکس په ګډون) له خوا جوړه شوه. د لومړي نړیوال سازمان په توګهپېژندل شوی، دا سازمان د ملي سرحدونو په اوږدو کې د کارګرې طبقې سیاسي ګټو ته د ودې ورکولو لپاره وقف شوی و او د لیبرال نړیوالیزم له فشارونو سره د مستقیمې ایډیالوژیکي مخالف و، چې د آزادې سوداګرۍ او پانګوالیزم ملاتړیې د نړۍ سولې او یو بل ته د رسېدو د وسیلې په توګه و.
په نورو نړیوالو سازمانونو کې بین الپارلماني اتحادیه شامله ده، چېپه ۱۸۸۹ز کال کې د فرانسې د فریدریک پاسي او د انګلستاند ویلیم رانډال کریمرله خوارامنځته شوه او د ملتونو لیګ، چې له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته رامنځته شوی و. تېر وخت د سیاسي هر اړخیزه خبرو اترو لپاره د خپلواک چوکاټ په توګه تصور شوی و، په داسې حال کې چې وروسته یې د نړیوال منځګړيتوب او خبرو اترو په وسیله د نړۍ د امنیتي ستونزو د حل هڅه کړې وه.
J.A  هابسنیو ګلیډ سټونین لیبرال، چې له لویې جګړې وروسته سوسیالیست شو، چې په خپل کتاب امپریالیزم (۱۹۰۲ز کال) کې یې د نړیوالو محکمو او کانګریسونو د ودې وړاندوینه کړې، چې تمه ده د ملتونو تر منځ نړیوالې شخړې په سوله ییزه توګه حل کړي. سر نارمن انګیل په خپل کتاب لوی خیال (۱۹۱۰ز کال) کې ادعا وکړه، چې نړۍ د سوداګرۍ، مالیې، صنعت او مخابراتو له لارې متحده ده او له همدې امله ملتپالنه یو انکرونیزم دی او دا جګړه به د هېچا په ګټه نه وي، خو پایله به یې یوازې بربادي وي.
لارډ لوتیانیو نړیوالپال او امپریالیست و، چې د ډسمبر په  ۱۹۱۴ز کال کې« دآزادو متمدنو هېوادونو داوطلبانه فدراسیون ته سترګې په لار و، چې په پای کې به د سیالي وسلو خیال له منځه یوسي او انسانانو ته به تلپاتې سوله ورکړي».
د ۱۹۱۵ز کال په سپتمبرکې هغه فکر کاوه، چې بریتانوي سترواکي« د نړۍ د عامو ګټو یوه غوره نمونه ده».
نړیوالتوب، په انګلستان کې د ګیلبرټ موري په څېر خلکو له خوا د ملګرو ملتونو د لیګ د تایید له لارې څرګند شو. لیبرال ګوند او کارګرګوند د کارګر لومړي وزیر رامسي مکډونالډ په شان نامتو نړیوال شخصیتونه لرل او په دې باور وو چې: « زموږرښتینی ملیت انسانیت دی».
سوسیالیزم
نړیوالتوب د سوسیالیستي سیاسي تیوري یوه مهمه برخه ده، د دې اصولو پر بنسټ چې د ټولو هېوادونو کارګره طبقه وګړي، باید د ملي سرحدونو په اوږدو کې سره یو موټی شي او د پانګوالۍ د رانسکورولو لپاره په فعاله توګه د ملتپالنې او جګړې مخالفت وکړي. په دې معنا د نړیوالیزم سوسیالیستي پوهه، د نړیوال یووالي له مفهوم سره نږدې تړاو لري.
سوسیالیست مفکرین، لکه: کارل مارکس، فریدریک انګلز او ولادیمیر لینین استدلال کوي چې: اقتصادي طبقه، د قومیت، نژادی یاکلتور پر ځای (یا سره تړلي) اصلي ځواک دی، چې خلک په ټولنه کېوېشي او دا ملتپاله ایډیالوژي د یوې ټولنې د برلاسې اقتصادي طبقې د تبلیغاتو وسیله ده. له دې نظره په یوه ټولنه کې په لوبه کې د موروثي طبقې د شخړو د پټولو لپاره ملتپالنې ته وده ورکول، د حاکمې طبقې په ګټه ده چې (لکه د ګټې لپاره د پانګوالوله خوا د کارګرانو استحصال). له همدې امله، سوسیالیست ملتپالنه د ایډیالوژیکي کنټرول د یوې بڼې په توګه ګوري، چې د یوې ټولنې له خوا د اقتصادي تولید له طریقې رامنځته کېږي (برلاسې نظریه وګورئ).
سوسیالیستي نړیوالتوب د امپریالیزم ضد دی او له همدې امله د ټولو ډولونو له استعمار او بهرني تسلط نه د خلکو د خلاصون او د ملتونو د خپلواکۍ د حق ملاتړ کوي. له همدې امله، سوسیالیستانو تر ډېره ځانونه په سیاسي توګه د خپلواکۍ له استعمار ضد خوځښتونو سره یوځای کړي او په فعاله توګه د یوه هېواد له خوا د بل هېواد د استحصال مخالفت کوي.
دا چې په سوسیالیستي تیورۍ کې جګړه د اقتصادي سیالۍ د قوانینو عمومي محصول ګڼل کېږي، چې له پانګوالۍ سره تړاو لري(د بېلګې په توګه: د طبیعي زېرمو او اقتصادي واکمنۍ لپاره د پانګوالو او د دوی د اړوندو ملي دولتونو ترمنځ سیالي)، لیبرال ایډیالوژي چې نړیوال پانګوالې ته وده ورکوي او «آزادې سوداګري» ان که دوی کله ناکله د نړیوالې همکارۍ په اړه په مثبتو شرایطو کې خبرې وکړي، د سوسیالیست له نظره، په اقتصادي ځواکونو کې رېښې لري، چې نړیوالې شخړې رامنځته کوي. په سوسیالیستي تیوري کې د نړۍ سوله یوازې هغه وخت راتلای شي، چې اقتصادي سیالي او په ټولنه کې طبقاتي وېش پای ته ورسېږي. دا مفکوره په ۱۸۴۸ز کال کې د کارل مارکس او فریدریک انګلزله خواپه کمونیست منشور کې څرګنده شوې ده: "دا چې د یوه کس له خوا د بل کس زبېښاک هم پای ته رسېږي، د یوه ملت له خوا د بل ملت استحصال به هم پای ته ورسېږي. څومره چې په ملت کې د طبقو ترمنځ دښمني له منځه ځي،همدومره به د یوه ملت ترمنځ دښمني پای ته ورسېږي."
لارا دتا
لارا دتا د هندي سينما باليووډ يوه ستورې او ماډله ده.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
عبدالرحمن حسن مرتع
عبدالرحمن حسن مرتع (عربي: عبد الرحمن حسن مرتع) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
افغانستان په ۱۹۰۰ زېږدیز کې
هغه پېښې چې په ۱۹۰۰ ز کال کې په افغانستان کې شوې، په لاندې ډول بیان شوې دي.
د کال په ترڅ کې د روسیې د یرغل په اړه ګنګوسې ډېرې اورېدل کېږي او د هغو مواردو له جملې نه دي چې د امیر عبدالرحمن خان د ځورونې لامل کېږي. نوموړی شکایت کوي چې د بریټانیا حکومت دده اندېښنو ته هېڅ لېوالتیا نه لري او هرځل چې دی د هندوستان له دولت نه غواړي، څو د روسیې د بریدونو په اړه څېړنه وکړي او دغه وړاندیزچې افغانستان په خپله خاوره کې د اوسپنې پټلۍ او تلګراف جوړولو ته لېوالتیا وښيي، په اصل کې ځواب نه ترلاسه کوي. نوموړی وايي چې:  دا ډول رضایت د یوه افغان له نظره ناشونی دی او یوازې د له منځه تلو پرلور حرکت دی. امیر څو کاله د خپل منظم پوځ د اغېز زیاتوالي لپاره ډېره پاملرنه کړې، چې د پولې شاوخوا قبایلو له خوا یې هم ملاتړ کېږي او دغه کار کولای شي، د هر چا لپاره چې وغواړي خاوره یې ونیسي، خطرناک وي. امیر هېڅکله خپل دفاعي چلند نه دی پرې اېښی او په همدې حال کې، د هغې هوکړې له مخې یې چې له انګلستان سره لري، کولای شي په خپله خاوره باندې د غیرموجه برید په حالت کې، د بریټانیا له دولت نه د مرستې غوښتونکی شي.
۱۹۰۰  ز جون
په جلال اباد او کابل ولایتونو کې وبا لګېدلې او د اګست میاشتې تر لومړیو پورې دوام کوي ، چې په کابل کې د ۵۰۰۰ کسو د مړینې لامل کېږي. د سرتوماس سالټرپاین له تلو وروسته، د افغانانو ترمدیریت لاندې دولتي کارخونې خپل ورځني کار ته دوام ورکوي.
۱۹۰۰ ز  سپتمبر
وزیر اومسعودو قبایل خپل واړه بریدونه له سره پیلوي. د دوی یوه ډله د اکتوبر په ۲۳ مه په نسران کې پریوې پوځي پوستې برید کوي، دوه کسه  وژني او د مجلې دفتر غلا کوي. بریدمل  سټوان هینیسي په دوی پسې ځي، خو د دوی د نیولو لپاره یې ځواک کافي نه وو او دوی یوې تنګې درې ته تښتي. یو مسعود چې ټپي و او پرځمکه اوږد پروت و، له دوه نیم متره واټن برید نه هینیسي په نښه کوي او وژني یې. د برید کوونکو له ډلې هم یو کس وژل کېږي او پينځه نور ټپیان کېږي.
۱۹۰۰ ز اکتوبر
په توچي پاس کې د مداخیلو پرضد د یوې وړې پوځي قطعې له خوا بریالي عملیات ترسره کېږي. د پښتنو څلور څارنیز برجونه د پوځي ځواکونو له خوا نړول کېږي او د پښتنو له خوا هېڅ مقاومت نه کېږي. دغه عملیات له دې امله ترسره کېږي، چې مداخیلو ونه منله، څو د اورپکو څو تنه قوماندانانو، چې په ۱۸۷۹ ز کال د میزار په خونړي برید کې تورن وو، وسپاري.
۱۹۰۰ ز نوامبر
امیر عبدالرحمن خان خپل ژوند لیک چاپوي، چې په کې د افغانستان په چارو کې د انګلستان سیاست بې ثباته او ښکته پورته والي له امله شکایت لري او له بريټانیا سره د مستقیمو ډيپلوماټیکواړیکو پراهمیت ټینګار کوي. نوموړی وايي چې:  انګلستان  باید افغانستان ته ډاډ ورکړي او ډېر مادي او معنوي ملاتړ وکړي، څو دغه هېواد وکړای شي، د پښتنو قبایلو ټاټوبی له ځان سره ضمیمه کړي او د ایران او ترکیې له مسلمانو دولتونو سره درې ګونی ائتلاف جوړ کړي. دغه راز، افغانستان باید سمندر ته ازاده لار ولري، څو د بخار بېړۍ یې په خپلو بندرونو کې بار واخلي او تخلیه شي. نوموړي فکر کاوه، چې د افغانستان سیاست باید د دوه قوي ګاونډیانو انګلستان او هند په اړه، له هغو ګاونډیانو سره چې لږ شخړې لري، دوستانه وي او د هغه ګاونډي په اړه چې غواړي، د دغه هېواد له خاورې تېر شي، که یې په خپلواکۍ کې لاسوهنه وکړي، دښمنانه وي.
۱۹۰۰ ز د نوامبر ۸
د مېرک. ډبلیو، آر، اچ ډيره جات قوماندان د مسعود وزیرو له ۵۰۰ تنو سره خبري کوي او دوی ته د دولت شرایط اعلاموي. د ۰،۱ میلیون جریمې ورکړې غوښتنه کېږي، نیمايي باید د نوامبر تر ۲۵ ورکړل شي، له دې پرته قبیله د ډسمبر له لومړۍ نېټې کلابند کېږي. مسعودو د کلابندۍ له وېرې، چې له جریمې پورته ده، هوکړه وکړه، څو جریمه ورکړي او ډاډ ورکوي ،چې بیا برید ونه کړي. ملا پونده چې د دوی متعصبه مشر دی، شخصاً په ډسمبر میاشت کې د جریمې په راټولولو کې مرسته کوي.
د جاپان اقتصاد
د جاپان اقتصاد د آزاد بازار یو ډېر پرمختللی اقتصاد دی. دا هېواد د نومول شوي ناخالص کورني تولید (GDP) له اړخه دریم او د اخېستلو برابري توان (PPP) له اړخه د نړۍ څلورم لوی هېواد دی. دا هېواد په نړۍ کې دوهم-لوی پرمختللی اقتصاد لري. جاپان د G7 او G20 له غړو څخه یو دی. د نړیوال بانک د رپوټ په اساس، د دې هېواد د هر کس په سر ناخالص کورنی تولید (PPP) ۴۰۱۹۳ ډالره (۲۰۲۰) وو. د اسعارو بې ثباته تبادلې له امله، د جاپان ناخالص کورني تولید چې په ډالرو اندازه کېږي، په چټکۍ سره تغیر کوي. د اطلس میټوډ په کارولو، د دې بې ثباتۍ محاسبې سره، په جاپان کې داسې اټکل کېږي چې د هر کس په سر د هغه ناخالص کورنی تولید کابو ۳۹۰۴۸ ډالره وي. د جاپان اقتصاد په هکله، د جاپان بانک لخوا ترسره شوې د تانکان سوداګریزو احساساتو درې میاشتنۍ سروې له لورې وړاندوینه کېږي. Nekkei 225 د بلو چیپ غوره اسعارو میاشتنی رپوټ د جاپان بورس په ډله کې وړاندې کوي، چې د بازار ارزښت په اساس په نړۍ کې پنځم لوی بورس دی. په ۲۰۱۸م کال کې، جاپان د نړۍ په کچه څلورم لوی واردوونکي او څلورم لوی صادروونکی وو. دا هېواد د ۱.۴ تریلیون ډالرو په ارزښت د نړۍ د بهرنیو اسعارو دوهم لویې زیرمې لرونکی دی. د کسب او کار د ترسره کولو د آسانتیا شاخص له نظره په ۲۹مه درجه او د نړیوال رقابت رپوټ کې ۵مه درجه لري. د سوداګریزې پېچلتیا شاخص کې په نړۍ کې لومړی ځای لري. جاپان همدارنګه د نړۍ څلورم لور مصرفوونکی بازار دی.
جاپان په نړۍ کې د موټرو تولیدوونکی دوهم لوی هېواد دی. دا هېواد ډېری وخت د نړۍ ترټولو نوښتګرو هېوادونو کې درجه بندي کېږي، او د نړیوالې اختراع د څو معیارونو په ثبت کې مخکښ دی. د چین او سویلي کوریا مخ په ډېرېدو سیالۍ ته په کتو سره، په اوسني وخت کې جاپان کې تولید له دقیق او پرمختللي ټکنالوژۍ لرونکي موادو لکه مجتمعه مدارونو، هایبرډ موټرونو او روباټونو په تولید باندې تمرکز لري. د کانټو سیمې سربېره، د کانسای سیمه د جاپان اقتصاد لپاره د صنعتي کلسټرونو او تولیدي مرکزونو مخکښه سیمه ده. جاپان د نړۍ ترټولو لوی پورورکوونکی هېواد دی. جاپان په عموم کې کلنی سوداګریز اضافه والی لري او د پام وړ نړیوالې خالصې پانګه اچونې اضافه والی هم لري. جاپان د نړۍ دریمې مالي پانګې ځان سره لري چې ارزښت یې تر ۲۰۲۰م کاله پورې ۱۲ تریلیون ډالرو یا د نړۍ ټولیز ناخالص کورني تولید ۸.۶ سلنې ته رسېږي. دا هېواد د ټولیزې شتمنۍ له اړخه په نړۍ کې دریم لوی هېواد دی.
جاپان پخوا دوهمه لویه دارایي او شتمني لرله او په دواړو برخو کې یې له متحده ایالتونو وروسته قرار درلود. په ۲۰۱۵م کال کې، هم د دارایي او هم د شتمنۍ له اړخه د چین تر سیوري لاندې راغی. جاپان همدارنګه له متحده ایالاتو وروسته د نومول شوي ناخالص کورني تولید له اړخه په نړۍ کې دوهم لوی اقتصاد درلود. په ۲۰۱۰م کال کې، د چین تر سیوري لاندې راغی.
جاپان کې د ۱۹۹۱م کال د شتمنۍ بیې د حبابو سقوط د «ورکې لسیزې» په نوم نامتو د اقتصادي رکود دورې لامل شو چې ځینې وختونه «ورک شل کلونه» یا له هغه څخه ډېر یې هم دوام کړی. له ۱۹۹۵م څخه تر ۲۰۰۷م کاله پورې نومول شوی ناخالص کورنی تولید له ۵.۳۳ ټریلیون ډالرو څخه ۴.۳۶ ټریلیون ډالرو ته راټيټ شو. د ۲۰۰۰مې لسیزې له لومړیو‌څخه، د جاپان مرکزي بانک پرېکړه وکړه چې د هوسا نوي سیاست له لورې اقتصادي وده لږ څه وهڅوي. د پور کچې، په ۲۰۰۷م کال کې د نړیوال مالي ناورین، په ۲۰۱۱م کال کې د توهوکو زلزلې او سونامي او د فوکوشیما هستوي ناورین او په ۲۰۲۰م کال کې د کوویډ-۱۹ وبا په غبرګون کې، خپل زیاتوالي ته دوام ورکړ. تر ۲۰۲۱م کاله پورې، جاپان د نورو ټولو پرمختللو هېوادونو په پرتله د عمومي پور په ډېره لوړه کچه کې قرار لري چې د ناخالص کورني تولید ۲۶۶ سلنه جوړوي. د دې پور ۴۵ سلنه د جاپان بانک په واک کې ده. د زړښت او نفوسو کموالي له امله د جاپان اقتصاد له جدي ننګونو سره مخ دی، ځکه چې په ۲۰۱۰م کال کې یې نفوس ۱۲۸ میلیونو ته رسېده او په ۲۰۲۲م کال کې ۱۲۵.۵ میلیونو ته راکته شوی. داسې انګېرل کېږي چې د دې هېواد نفوس به د ۲۱مې پېړۍ تر منځ پورې به له ۱۰۰ میلیونو څخه هم راټیټ شي.
وروسته
له ۱۹۶۰م کال وروسته په درې لسیزو کې، له جګړې وروسته د جاپان اقتصادي معجزې په نوم د جاپان اقتصاد چټکه وده رامنځته شوه. جاپان د اقتصاد، سوداګري او صنعت وزارت په لارښوونو سره په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د ۱۰سلنې، په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د ۵ سلنې او په ۱۹۸۰مه لسیزه کې د ۴ سلنې منځنۍ ودې سره وکړای شو چې له ۱۹۷۸ تر ۲۰۱۰م کاله پورې د نړۍ دوهم لوی اقتصاد په توګه ځان تثبیت او وساتي، وروسته له هغه د چین خلق جمهوري ترې مخته شو. تر ۱۹۹۰م کاله پورې، د هر کس په سر د جاپان عاید د ډېری لوېدیځو هېوادونو څخه لوړ یا برابر وو.
د ۱۹۸۰مې لسیزه په دوهمه نیمایي کې، د سټاک او املاکو بیې لوړېدو یو اقتصادي حباب رامنځته کړ. اقتصادي حباب په ناڅاپي توګه په ۱۹۹۰-۱۹۹۲م کالونو کې کله چې د توکیو د املاکو بدلولو سقوط وکړ، پای ته ورسېد او په ۱۹۹۱م کال کې د املاکو بیې ترټولو لوړې بیې ته ورسېدې. په ۱۹۹۰مه لسیزه کې د جاپان وده د نړیوالې ودې په پرتله ۱.۵ سلنه ورو وه او د ورکې لسیزې اصطلاح یې رامنځته کړه. د دې ټیټې ودې څخه د یوې لسیزې له تېرېدو وروسته یې د ورکو ۲۰ کلونو اصطلاح رامنځته کړه. سربېره پر دې، د هر کس په سر د ناخالص کورني تولید یې له ۲۰۰۱م تر ۲۰۱۰م کاله پورې لا هم توانېدلی دی چې له اروپا او متحده ایالاتو څخه مخکې شي.
د ودې له دې ټیټې کچې سره، د جاپان ملي پور، د مخ پر ټیټېدو مالیاتي پایې سره د زړښت په لور روانې ټولنه کې د ټولنیزې هوساینې لګښتونو په پام کې نیولو سره، زیات شوی دی. په جاپان کې د «پرېښودل شویو کورونو» سناریو له کلیوالو سیمو څخه ښاري سیمو ته د ودې په حال کې ده.
یو غرنی، آتش فشاني او جزیره یي هېواد، جاپان، د خپل مخ پر ودې اقتصاد او ډېر نفوس لپاره کافي طبیعي‌ سرچینې نلري، او له همدې کبله د پټرولیم او خامو موادو واردولو په بدل کې هغه مواد چې په هغو کې نسبي ګټه ولري لکه انجینیري، څېړنیز او پراختیایي صنعتي مواد صادروي. جاپان له اروپا او متحده ایالاتو وروسته په ټوله کې د خپل کورني کرنیزو لګښتونو د پوښښ له نظره، په نړۍ کې د کرنیزو محصولاتو دریم لوی واردکوونکی هېواد دی. د ټوکیو مېټروپولیټن عمده پلور بازار، د کبانو د Tsukiji نامتو بازار په شمول، په جاپان کې د لومړنیو محصولاتو ترټولو لوی عمده پلور بازار دی. د جاپاني نهنګ ښکار، په ښکاره توګه د څېړنیزو موخو لپاره د نړیوالو قوانینو له مخې غیر قانوني دی.
که څه هم د معدني موادو ډېری بڼې په ټول هېواد کې استخراج کېدې، خو بیا هم له جګړې وروسته دوره کې ډېری معدني سرچینې له بهر څخه واردېدې. د فلز لرونکو کانونو سیمه‌ییزې زېرمې د ټیټې درجې له امله په سختۍ سره پروسس کېدې. د دې هېواد لویې او متنوع ځنګلي سرچینې، چې د ۱۹۸۰مې لسیزې په وروستیو کې یې د هېواد ۷۰سلنه پوښلې وه، په پراخ ډول ونه کارول شوې. په سیمه ییزه، ولایتي او ملي کچه د سیاسي پرېکړو له کبله، جاپان پرېکړه وکړه چې د اقتصادي ګټو لپاره له خپلو ځنګلي سرچینو څخه کار وانخلي. کورنیو سرچینو د هېواد د لرګیو یوازې د ۲۵ تر ۳۰ سلنه اړتیاوې پوره کولې. کرنه او کب نیونه ترټولو ښې پرمختللې سرچینې وې، خو د کلونو په زحمت سره پانګې اچونې او زیار څخه وروسته. له همدې کبله، ملت، تولیدي او پروسس کولو صنایع جوړې کړې ترڅو له بهر څخه وارد شوي خام مواد تبدیل کړي. د اقتصادي ودې دې سټراټېژي لپاره د یوه پیاوړي اقتصادي زیربنا جوړول اړین وو چې اړینه انرژي، ټرانسپورټ، ارتباطات او مسلکي پوهه رامنځته کړي.
نفرتيتي
نفرتيتي ( ۱۳۷۰ م.ز. - ۱۳۳۰ م.ز.) (مصري ژبه Nfr.t-jy.tj) د لرغوني مصر د پاچا څلورم امېنهوتېپ (Amenhotep IV) (Akhenaten)چې وروسته ېې خپل نوم په آخناتون واړاؤه او ۱۷ کاله ېې د دغه ۱۳۳۶ م.ز. شاوخوا کې سلطنت پرمخ بووه ملکه ېې وه. دنفرتيتي د نوم مانا ( ښکلا راغله ) ده. د نفرتیتي د شالید او شتمني په هکله ډېر مالومات نشته ، يوازې داسې گڼل کېږي چې نفرتیتي د هغه وخت د يوه لوړپوړي پوځي بولندوی لور وه.
نفرتيتي ډېر ستايننومان درلودل له هغو ځينې پدې ډول دي ؛ له آره شهزادگۍ (iryt-p`t) ، د لوړو ستاینو مېرمن (wrt-hzwt) ، د لوړشان و شوکت مېرمن (nbt-im3t) ، د مينې خواږه (bnrt-mrwt) ، د دوه هېوادونومېرمن (nbt-t3wy) ، د ځانگړي باچا لور ، د هغې ميين (hmt-niswt-‘3t meryt.f) ، د لوی باچا لور ، د هغې میین (hmt-niswt-wrt meryt.f) ، د ټولو مېرمنو مېرمن (hnwt-hmwt-nbwt) ،او د لر او بر مصر لاسبرې مېرمن (nwt-Shm’w-mhw). د دې شهرت د همدې پژۍ له خوا پلاس راغی. همدا نيمه پژۍ د برلين په نيوس موزيم کې ښي اړخ ته پرته ده. دغه پژۍ د لرغوني مصر تر ټولو ډېره کاپي شوی اثر بلل کېږي. دغه پژۍ ېې د مشهوره پژۍ جوړوونکي تټموس کار بللی دی. او همدا پژۍ ېې د هغه په پژۍ کار ځای کې موندلې وه. ځينې څېړونکي په دې اند دي چې نفرتيتي د خپل د خاوند د مړينې څخه وروسته مخکې لدې چې يوولسم فرعون التوت عنخامون ېې لوړه واوري د مصر حاکمه د فرعوننفرتيتي تر نوم لاندې پاتې شوې وه. خو دا اند بیا هم د کتنې او څېړنې لاندې دی.
دولتيار ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د غور ولسوالۍ
رسول پولس
پولس یا پل (پخوا شائول طرسوسي بلل کېده؛ زوکړه: احتمالا له میلاد وړاندې یا وروسته ۵ کال – مړینه: له میلاد وروسته ۶۴/۶۵ کال) چې تر ډېره د رسول پولس او سېنټ پولس په نومونو هم پېژندل کېږي، د عیسويانو پر باور هغه رسول دی چې د عیسویت د لومړۍ پېړۍ پر مهال یې د عیسی(ع) لارښوونې ترویج کړې دي. نوموړی چې د حواریانو د دورې یو له مهمو شخصیتونو څخه ګڼل کېږي، په کوچنۍ آسیا او اروپا کې یې له ۴۰ مې لسیزې څخه تر ۵۰مې لسیزې پورې ګڼ شمېر عیسوي ټولنې رامنځته کړې دي.
د پولس د ژوندانه او اثارو اړوند د اطلاعاتو اصلي منبع نوي تړون ته اړوند د رسولانو د اعمالو کتاب (عیسویانو ته اړوند یو مذهبي کتاب) دی چې د دغه کتاب نږدې نیمه محتوا د هغه ژوند مستند کړی. د دغه کتاب پر بنسټ پولس د یو فریسي په توګه ژوند کړی او د عیسی د لومړنیو هغو زده کوونکو په ځورونه کې یې لاس لرلی چې په ډېر احتمال هغه هیلنېستي تښتېدلي یهودیان و چې له عیسویت منلو وړاندې په اورشلیم کې استوګن و. د سټیفان د اعدام له تائید لږ وروسته، پولس دمشق ته پر لار و چې هلته عیسویان ونیسي او هغوی لاس تړلي اورشلیم ته راولي. د غرمې پر مهال د لمر له رڼا روښانه رڼا د هغه او د هغه د ملګرو په چاپېر پرېوته چې له امله یې دوی پر ځمکه را پرېوتل او ګویا عروج کړي عیسی په شفاهي ډول هغه ته د خپلو پیروانو د ځورونې یادونه وکړه. له دې وروسته هغه ړوند شو او ښار ته د ننوتو په قوماندې سره د هغه د سترګو لید بېرته د دمشقي حنانیه له خوا جوړ شو. د دغو پېښو وروسته پولس د تعمید غسل وکړ او له ځنډ پرته یې اعلان وکړ چې عیسی د یهودیت مسیح او د خدای زوی دی (العیاذ بالله). هغه درې تبلیغي سفرونه وکړل څو د عیسویت پیغام په کوچنۍ آسیا، یونان، مقدونیې، قبرس، یهودیه او سوریه کې غیریهودي ټولنو ته ورسوي.
د نوي تړون له ۲۷ کتابونو څخه ۱۴ یې پولس ته اړوند بلل کېږي. د پولس اووه رسالې د نورو په پرتله د محققینو له خوا په مختلفو درجو د ډیر اعتبار لرلو له امله هېڅ تر بحث لاندې نه نیول کېږي. ورته مهال د پولس له خوا عبراني وګړو ته د رسالې تالیف خپله د پولس له خوا نه دی تائید شوی او له همدې امله په دویمه او دریمه پېړۍ کې دغه رساله له شک سره مخ شوې. ورته مهال له پنځمې پېړۍ څخه تر شپاړلسمې پېړۍ پورې دا بې له شکه منل شوې موضوع وه چې پولس د عبرانیانو د کتاب لیکوال دی، خو نن ورځ دغه لیدلوری په نږدې بشپړه توګه د څېړونکو له خوا رد شوی دی. یو شمېر څېړونکي باوري دي چې د هغه شپږ نورې رسالې د ده په نامه د ده څخه د پاتې شوو لیکونو او مطالبو څخه په ګټنې لیکل شوې هغه لیکنې چې اوس مهال شتون نه لري. دغه مستعار لیکوال د هغه د بحث سره مخ رسالو پر وړاندې ګڼ شمېر ستونزې رامنځته کړي.
نن ورځ د پولس رسالې د لویدیځ د لاتیني او پروتستانت سنتونو او همدارنګه د ختیځ د ختیځو کاتولیک او ارتدوکس سنتونو په الهیاتو، عباداتو او نورو چارو کې حیاتي ریښه لري.
لومړنی ژوند
د پولس د ژوندانه دوه اصلي اطلاعاتي منابع چې د هغه د ژوندانه د لومړنیو مهالونو اړوند معلومات وړاندې کوي د رسولانو د اعمالو کتاب او همدارنګه لومړنیو عیسوي ټولنو ته د پولس له خوا په لیکل شوو لیکونو کې هغه ته اړوند اټوبیوګرافیکي معلومات دي. پولس په ډېر احتمال سره له میلاد وړاندې ۵ کال یا هم له میلاد وروسته ۵ کال کې زېږېدلی. د رسولانو د اعمالو کتاب ښيي چې پولس په اصل کې رومي و، خو هلموت کوستر د وړاندې شوو شواهدو پر بنسټ د دغه متن سره مخالف دی.
نوموړی په طرسوس ښار کې د استوګنې یوې یهودي کورنۍ څخه و. طرسوس د مدیترانې په سواحلو کې د سوداګرۍ له لویو مراکزو څخه و چې د خپل پوهنتون له امله یې شهرت درلود. دغه ښار د مقدوني سکندر له مهاله چې له میلاد وړاندې ۳۲۳ کال کې مړ شوی، په کوچنۍ آسیا کې یو له اغېزمنو ښارونو څخه و.
پولس په خپله ځان «د اسرائیلو له ریښې، له بنیامین قبیلې، د عبرانیانو عبري، د شریعت پلوي او یو فریسي» بللی. په بیابل کې د پولس د کورنۍ اړوند ډېر کم معلومات راغلي. د رسولانو د اعمالو کتاب د هغه کورنۍ ته په اشارې څرګندوي چې هغه «یو فریسي دی او له فریسیانو زېږېدلی». د پولس وراره او همدارنګه یې د خور زوی د رسولانو د اعمالو په کتاب کې یاد شوي ۲۳: ۱۶. په رومن ۱۶: ۷ کې هغه څرګندوي چې د هغه خپلوان آندرونیکس او یونیا له ده وړاندې عیسویان شوي او د مخکښو رسولانو په ډله کې و.
دغه کورنۍ د دیني تقوا تاریخ لري. په ښکاره توګه د هغه کورنی نسب پریمانه فریسایي نسلونو، سنتونو او قواعدو ته اړوند دی. د اعمالو کتاب وايي چې هغه یو صنعتګر و چې د چرم ګرۍ او خېمو په جوړولو کې بوخت و. دغه چاره کېدای شي له پریسیلا او آکیلا سره د هغه ارتباط وښيي چې له هغو سره په خېمه جوړولو کې شریک و او وروسته د تبلیغ په ډله کې مهم تبلیغ کوونکي شول.
عبدالعزیز السویدان
عبدالعزیز السویدان (عربي: عبدالعزیز السویدان) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
رسول پولس
لومړنی ژوند
په داسې حال کې چې نوموړی لا ځوان و، اورشلیم ته ولېږل شو څو د جمالائیل په ښوونځي کې زده کړې وکړي؛ جمالائیل په تاریخ کې د یهودي قانون تر ټولو پام وړ ښوونکی پاتی شوی. ورته مهال معاصرې څېړنې هم دا تائید کوي چې پولس په اورشلیم کې له جمالائیل سره زده کړې کړې دي. نوموړی د یهودي قوانینو د یو څېړونکي په توګه جوړېدو ته چمتوالی نه نیو او په ډیر احتمال سره یې هیڅکله هم له هیللي ښوونځي سره اړیکه نه ده لرلې. د هغه د کورنۍ غړو هم کېدای شي په اورشلیم کې ژوند کاوه ځکه چې یو مهال یې خوریي د ده ژوند ژغورلی. له دې وروسته تر هغه مهاله د ده د ژوندانه اړوند نور زیات معلوت شتون نه لري، کله یې چې د تښتېدلي هلني شوي یهودي، سټیفان په شهادت کې فعاله ونډه واخیسته.
له دې سره دا څرګنده ده چې پولس کولای شو په آرامي ژبه خبرې وکړي، معاصرې څېړنې ښيي چې کوئینه یوناني د هغه لومړنۍ ژبه وه. پولس په خپلو لیکنو کې په کلکه سره د رواقي فلسفې اړوند خپلې پوهې څخه ګټنه کړې او تر ډېره یې رواقي اصطلاحات او استعارې کارولې دي څو عیسویت ته له تازه اوښتو غیریهودیانو سره د انجیل په درک او د عیسی پېژندنې په برخه کې مرسته وکړي.
تبو
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
نیکې میناژ
نیکی میناج یاهم (نیکی میناژ) په انګلیسي Nicki_Minaj_3) یوه امریکایی رپ سندر غاړی ده.