په_نباتاتو_د_بهرنيو_عواملو_اغیزې
١_ اقليم(climate) اقليم دفزيکي عواملو څخه يو داسې جز دې چې دنباتاتو د ودې اونمو (growth) اساس تشکيلوي يعنې که چېرې اقليم ديونبات د ودې او نمو لپاره مساعدوي.نونبات په کې په اسانۍ سره وده اونمو کوي اوکه اقليم مساعد نه وي نو دنبات وده څه کوې چې دنبات تخم تېغ هم نه وهي.مختلف نباتات په مختلفو اقليمونوکې وده کوي بعضې نباتات وچ اقليم خوښوي،بعضې نباتات معتدل اقليم،بعضې بيالونداقليم خوښوي که موږ چېرې دوچ اقليم نباتات په معتدل او لوند اقليم لرونکي سيمو کې وکرو نودابه په مشکله سره راشين شي اوکه چېرې شين هم شي خو وروسته به دانباتات وده ونه کړي اوکمزوري به پاتې شي. اقليم په مختلف برخو ويشل شوى چې لاندې ترې يادون کوو. الف_ (Tropical region) ،(ګرمه سيمه ) داهغه سيمې دي چېرته چې هغه نباتات شنه کېږي او وده کو چې ګرم اقليم خوښونکي دي، پاپه بل عبارت هغه سيموته ويل کېږي چې دژمي او دوبي ترمنځ په ښاره ډول توپيرنه ليدل کېږي چې اوړى ګرم اوژمى معتدل دى په دې سيموکې دشپې او ورځې په تودوخه کې خاص توپيرنه شته داډېرې باراني سيمې دي او لنده بل هم کپې زيات دى دتودوخې منځنۍ اندازه يې (22_25c) پورې ده. دبحردسطحې نه لوړوال(300-900m) دى په ېد سيمو کې تل شنې مېوې وي لکه ام ،کېله اوداسې نور. ب_ نيمه ګرمه سيمې (Sub tropical region) : داهغه سيمې دي چېرته جې معتدل اقليم خوښوونکي نباتات کرل کېږي.ددې سيمو دوبى وچ او ګرم وي خوژمى يې يخ دى خوشديدنه دى ،دلته د دوبي اوژمي توپير پهښکاره د،ل ليدل کيږي اودشپې او ورځې توپير هم په ښکار ډول ليدل کېږي دلته باران کم وي دتودخې منځنۍ اندازه (25-30c)پورې وي.او100% رطوبت هم پکې وي.په ېد سيمو کې تل شنې اوپاڼې رژونکې مېوې روزل کېږي لکه ستروس ،الوکاټ،زېتون اوداسې نور. ج _ معتدلې سيمې (Temperate region): داهغه سيمې دي چېرته چې معتدل خوښوونکې نباتات کرل کېږي په دې سيموکې دتودوخې درجه ديخ نيونې څخه هم ښکته راځي. نباتات پکې دځان ساتنې لپاره پاڼې رژوي او (3-5) مياشتو واورې دځمکې مخ پوښلى وي او(10-14c) اوړي کې منځنۍ تودوخه وي او درطوبت احتمال د(80-100%)پورې وي اودبحر دسطحې نه يې لوړوالى (1000-3500m) پورې دى معمولاً پاڼې رژونکې مېوې لکه:چارمغز،بادام،الوبالو،ناک،مڼې پکې روزل کېږي اقليم يومهم فکتور دى بايد ديونبات دکر څخه مخکې موږ داښه پوره معلومات وکړواوځان ښه باوري کړو چې دانبات په دې اقليم کې وده وکړي اوکه نه ،اوکه وده وکړي حاصل به ورکړي اوکه نه اودحاصل اندازه به يې اعضمي وي اوکه څنگه؟موږ ته معلومه ده چې يونبات مختلفې ..............لري کېداى شي چې ديونبات يو..........په يوه سيمه کې ښه نتيجه ورکړي اوښايسته حاصل ترې لاسته راشي خوکه دهمدې نبات يوه بله ........موږ په همدې سيمه کې وکرو نو ښه نتيجه به ورکړنه کړي،داځکه چې کېداى شي ديونبات يوه.........کېداى شي ګرم اقليم خوښوونکي وي اوبله معتدل اقليم خوښوونکې وي،لکه:قيسي زردالو په ننګرهار کې ښه نتيجه ورکويد اخيري زردالو په نسبت له بله پلوه اميري زردالوپه کابل او شاوخوا نورو سيمو کې ښه پوره حاصل ورکوي. داقليم پېژندنه دباغونو په جوړولو کې ډېر مهمه ده،که موږ چېرې سبزيجات په يوه سيمه کې کرو اودهغې سيمې داقليم سره اشنانه يو کېداى شي داسبزي ښه حاصل ورنه کړي ،نوڅه خبره نه ده په بل فصل کې به پکې بله سبزي وکرو،خو که چېرته موږ باغ جوړووواودهغې سيمې اقليم سره اشنا نه يو ياديونبات ډول سره بلدنه يو نو داپه راتلونکې کې زموږ دغټ زيان سبب ګرځي،يعنې څلور پنځه کاله وروسته کله چې باغ ورسيږي او دونو حاصل ډاډمن نه وي نو زموږ دا دومره کلونه خواري به بې ځايه لاړه شي. دستروسو کورنۍ مېوه جات لکه: نارنج ،مالټه، کينو،ليمواوداسې نور په شرقي زون اوخصوصاً په ننګرهار کې ښه نتيجه ورکوي خو دامېوه جات که په کابل،وردګ اوپکتياکې وکرو هيڅ نتيجه نه ورکوي،له بله پلوه مڼې چې دکابل او وردګو مشهروه مېوه ده که په ننګرار ياکونړکې وکرو نتيجه به ښه نه وي،ځکه چې مڼې ډېر يخ اليم خوښوونکې مېوه ده،او دننګرهار اوکونړ اقليم دومره يخ نه دى چې مڼې په کې ښه حاصل ورکړي. تودوخه،(Temperature) تودوخه هم يو خارجي عامل دى چې په نباتاتو اغېزې لري،هر نبات يو خاصې تودوخې کې تېغ وهي ،نمو او وده کوي اوحاصل ورکوي يعنې دمختلفو نباتاتو دودې لپاره مختلفې تودوخې پکاردي،يونبات کېداى شي په يوه تودوخه کې تېغ ووهي،په بله تودخه ک ېښه وده وکړي.اوپه بله تودوخه کې ښه خاصل ورکړي .عموماُنباتات درې ډوله تودوخې ته اړتيالري. الف:_ اصغري تودوخه،(Minimum Temperature) ب:_ منځنۍ تودوخه،(Optimum Temperature) ج:_ اعظمي تودوخه،(Maximum Temperature)