cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آصف علي زرداري
زرداري د سېندي مځکوال حکیم علي زرداري زوی دی، زرداري په ۱۹۸۷ کال کې له بېنظیر بوټو سره تر واده وروسته شهرت ترلاسه کړ، بوټو د پاکستان د ۱۹۸۸ کال په ملي ټاکنو کې د پاکستان لومړۍ وزیره وټاکل شوه. کله چې په ۱۹۹۰ کال کې د بوټو دولت د ولسمشر غلام اسحاق خان له‌خوا ړنګ شو، زرداري د اداري فساد په هغه قضیو کې د لاس لرلو په تور چې د واک د نسکورېدو لامل شوې له پراخو نیوکو سره مخ شو. کله چې په ۱۹۹۳ کال کې بوټو د دویم ځل لپاره وټاکل شوه زرداري د فېدرال د پانګونې وزیر او د پاکستان د چاپېریال ساتنې شورا د رئیس په توګه خدمت وکړ. د بوټو د ورور مرتضی او زرداري تر منځ د کړکېچونو په دوام مرتضی د ۱۹۹۶ کال د سېپټامبر په ۲۰مه په کراچۍ کې پولیسو وواژه. د بوټو دولت یوه میاشت وروسته د ولسمشر فاروق لغاري له‌خوا په داسې حال کې ړنګ شو چې زرداري د مرتضی د وژنې او اداري فساد په تورونو تورن او ونیول شو.
که څه هم هغه په بند کې و، خو په ۱۹۹۰ کال کې يې ملي اسامبلۍ ته او په ۱۹۹۷ کې يې سنا ته تر ټاکل کېدو وروسته په پارلمان کې په نامه خدمت وکړ. هغه په ۲۰۰۴ کال کې له بند څخه ازاد شو او په‌خپله خوښه يې په دوبۍ کې جلا وطني غوره کړه او د ۲۰۰۷ کال د ډېسمبر په ۲۷مه کله چې بوټو ترور شوه بېرته راستون شو. هغه د پاکستان د خلکو ګوند (PPP) د نوي مرستیال رئیس په توګه د ۲۰۰۸ کال په عمومي ټاکنو کې خپل ګوند بریا ته ورساوه. هغه د داسې پيوستون مشري پر غاړه لرله چې د ۲۰۰۸ کال د سېپټمبر په ۶مه يې پوځي واکمن پرويز مشرف استعفا ته اړ کړ او خپله ولسمشر وټاکل شو. هغه په هم‌هغه کال کې له ټولو جنايي تورونو څخه برات ترلاسه کړ. کله چې NAB  (د احتساب ملي دفتر) د اصف علي زرداري د پلار حکم علي زرداري د نیولو نیت درلود، هغه مرافع وکیل ایجاز حسین بطالوي ته مراجعه وکړه تر څو د NAB د قضايي تعقیب پر وړاندې د هغه د مدافع وکیل په توګه ښکېل شي او ښاغلي بطالوي په موسکا دې پوښتنې ته چمتو شو چې که هغه له خپلې نګور (بېنظیر بوټو) څخه اجازه واخلي او هغه هېڅ‌کله بېرته راستون نه شو، دا خبره د بطالوي د میراث لاروي مدافع اخترعلي کوروشي افشا کړه.
زرداري د ولسمشر په توګه په ۲۰۱۱ کال کې د ریمونډ الن ډیوس (د متحده ایالاتو پخوانی پوځي سرتېری، ژباړن) پېښې او د ناټو تر برید وروسته له متحده ایالاتو سره د عمومي مخالفت سره سره د افغانستان په جګړه کې د متحده ایالاتو کلک ملاتړ پاتې شو. زرداري په ۲۰۱۰ کال کې په کور دننه د ۱۸م تعدیل تصویب ترلاسه کړ چې د اساسي قانون له مخې يې د هغه ولسمشریز صلاحیتونه راکم کړل. د سترې محکمې د پرېکړې د بېرته اخیستلو لپاره د هغه هڅې د هغه د سیاسي سیال نواز شریف په مشرۍ د پراخو لاریونونو پر وړاندې له ماتې سره مخ شوې. رغېدلې سترې محکمې د خلکو ګوند منتخب لومړی وزیر یوسف رضا ګیلاني له دې امله ګوښه کړ چې په ۲۰۱۲ کې يې محکمې ته په سپکاوي د سویزرلنډ دولت ته د زرداري د اداري فساد قضیې د بیا پرانیستلو د لیک له استولو څخه ډده وکړه. د زرداري د واکمنۍ دوره په ۲۰۱۰ کال د عمومي سیلابونو د ناسم مدیریت او ترهګریزو تاوتریخوالو د زیات‌والي له امله له نیوکو سره مخ شوه. زرداري په ۲۰۱۳ کال کې په کویټه کې د هزاره‌ګانو د بېلابېلو بمي بریدونو له امله په بلوچستان کې خپل ایالتي دولت ړنګ کړ.
زرداري د خپلې دورې په پای کې د خلکو د رضایت په ټول‌پوښتنه کې تر ټولو ټيټه درجه چې د ۱۱ او ۱۴سلنو  تر منځ راتله ثبت کړه. د ۲۰۱۳ کال په عمومي ټاکنو کې د PPP  تر شدیدې ماتې وروسته زرداري د هېواد لومړی منختب ولسمشر شو چې خپله د اساسي قانون دوره يې د ۲۰۱۳ کال د سېپټمبر په ۹مه بشپړه کړه. د هغه میراث هم له نفاق سره مل دی او سیاسي څارونکي د هغه دولت په فساد او د دوستانه روابطو پر بنسټ ګومارنو تورونوي.
د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړې
زرداري د ۱۹۵۵ کال د جولای په ۲۶مه د کراچۍ په سېند ایالت کې د زرداري په کورنۍ کې نړۍ ته راغلی. هغه په اصل کې بلوچ او د سېندي ژبو له زرداري ټبر څخه دی. هغه د ټبر د مشر او مخکښ مځکوال حکیم علي زرداري او بېلکیس سلطانه زرداري یوازینی زوی دی. د هغه پلارنی نیکه عراقی الاصله و، حال دا چې مور يې د ښوونې او روزنې د متخصص او د سېند د اسلامي ښوونځي د بنسټ اېښودونکي حسن علي افندي لمسۍ وه.
په ځوانۍ کې يې له چوګان او بوکس سره مینه لرله. هغه د زرداري څلور په نوم د چوګان د یو ټيم مشري پر غاړه لرله. پلار يې په کراچۍ کې د بامبینو په نوم د نوموتي سینما څښتن و او د فلم وسایل يې ښوونځي ته ورکړل. هغه همدارانګه په ۱۹۶۹ کال کې د سالګیرا په نوم فلم کې د یو ماشوم په توګه راڅرګند شو. د زرداري د زده‌کړو مخینه یوه سوالیه پاتې ده. هغه خپلې لومړنۍ زده‌کړې د کراچۍ په ګرامر ښوونځي کې وکړې. د هغه رسمي ژوندلیک وايي چې هغه په ۱۹۷۲ کال کې د کاډت پتارو له کالج څخه فارغ شوی. هغه له ۱۹۷۳ تر ۱۹۷۴ پورې د کراچۍ سېنټ پاتریک ښوونځي ته لاړ، د ښوونځي یو مامور وايي چې هغه هلته په وروستۍ ازموینه کې ناکام شو. د ۲۰۰۸ کال په مارچ کې يې ادعا وکړه چې د لندن د سوداګریزو مطالعاتو له ښوونځي څخه يې په ۱۹۷۰ لسیزه کې د لیسانس سند ترلاسه کړی. د زرداري په رسمي ژوندلیک کې راغلي چې هغه د بریتانیا په پدینټون ښوونځي کې هم زده‌کړې کړې دي. په هر حال په بریتانیا کې د هغه زده‌کړې نه دي تایید شوې او همدارنګه څېړنو په لندن کې د پېډینټون په نوم کوم ښوونځی پیدا نه کړ. د هغه د دیپلوم پر موضوع  بحث و ځکه په ۲۰۰۲ کال کې یو قانون د نوماندانو د پوهنتون سند لرل لازمي اړتیا بلله خو دا قانون د ۲۰۰۸ کال په اپرېل کې د پاکستان سترې محکمې لغوه کړ.
لومړۍ سیاسي دنده او د بېنظیر بوټو د واکمنۍ دوره
د زرداري لومړني سیاسي فعالیتونه ناکام وو. هغه په ۱۹۸۳ کال کې د سېند ایالات په نوابشاه ښار کې چېرته چې د هغه کورنۍ زرګونه جریبه ځمکه لرله د والسوالۍ شورا په ټاکنو کې ماته وخوړه. وروسته د املاکو خواته لاړ.
هغه د ۱۹۸۷ کال د ډېسمبر په ۱۸مه له بېنظیر بوټو سره واده وکړ. له پاکستاني دود سره سم دا د کورنۍ په خوښه واده په لومړیو کې یو بې احتماله واده وبلل شو. په کراچۍ کې د لمر لوېدو تر شانداره مراسمو وروسته د شپې شانداره مراسم ترسره شول چې له ۱۰۰۰۰۰ څخه زیاتو خلکو په کې ګډون کړی و. په داسې یو هېواد کې چې نا واده شویو زړو ښځو ته په کې سپک نظر کېږي واده د بوټو سیاسي موقف ته وده ورکړه. زرداري د خپلې مېرمنې د غوښتنې په ځنډولو له سیاست څخه د لرې پاتې کېدو هوکړه وکړه.
په ۱۹۸۸ کال کې جنرال محمد ضیاءالحق د الوتکې د غورځېدو په یوه پېښه کې ومړ. څو میاشتې وروسته بوټو د پاکستان لومړنۍ ښځينه لومړۍ وزیره شوه چې ګوند يې د ۱۹۸۸ کال په ټاکنو کې له ۲۰۷ چوکیو څخه ۹۴ چوکۍ ترلاسه کړې.
شاري سیند
شاری سیند د چاد او کامرون هیوادونو ترمنځ پروت سیند چې د چاد هیواد پلازمینه انجامنا هم د یاد سیند پرغاړه پروت دی.
صلاح الدين رباني
صلاح الدین رباني د۱۳۵۰ لمریز کال د غويي یا ثور د میاشتې په ۲۰ نېټه په کابل کې زېږېدلی دی. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په پاکستان کې کړي دي. هغه د لوړو زده کړو لپاره سعودي عربستان ته ولاړ او خپل د لیسانس سند یې له شاه فهد پوهنتون څخه په ادارې او بازار موندې (مارکېټنگ او منجمنټ) په څانگه کې تر لاسه کړ. وروسته له فراغته هغه د سعودي د تېلو په یوه لوی شرکت ارامکو (ARAMCO) کې خپله لومړۍ دنده پیل کړه. وروسته له څو کلنو صلاح الدین د متحده عربي اماراتو د شارجې ښار ته ولاړ او هملته تر ۱۹۹۸ زېږديز کال پورې پاتې شو.
صلاح الدین وروسته افغانستان ته ولاړ او له خپل پلار برهان الدین رباني سره یې د ژباړونکي او سلاکار په توگه کار پیل کړ. له لږ څه کار وروسته په ۱۹۹۹ زېږديز کال کې لندن ته ولاړ او له کنگسټن پوهنتون څخه یې د سوداگرۍ او ادارې (Business Administration) په څانگه کې خپله ماستري پیل کړه. هغه په ۲۰۰۱ زېږديز کې له پوهنتون نه فارغ شو او کله چې د طالبانو دولت ړنگ شو نو هغه هم کابل ته راغی او په بهرنیو چارو وزارت کې یې د سلاکار په توگه کار پیل کړ.
صلاح الدین رباني په له ۲۰۰۳ نه تر ۲۰۰۶ زېږدیز کلنو پورې په نیویارک ښار کې د ملگرو ملتونو لپاره د افغانستان په نمایندگۍ کې د سیاسي سلاکار په توگه پر دنده بوخت و. په ۲۰۰۶ زېږدیز کال کې یې د امریکا د کولمبیا په پوهنتون کې ځان شامل کړ او په ۲۰۰۸ زېږدیز کال کې یې له نوموړي پوهنتون څخه په نړیوالو اړیکو کې (International Relations) خپله دوهمه ماستري تر لاسه کړه او بېرته افغانستان ته ستون شو او د خپل پلار په سیاسي گوند، جمعیت اسلامي کې یې په کار پیل وکړ.
وېشنيزه:د جميعت گوند غړي وېشنيزه:د شورای نظارر غړي
فائل:Sardar Ahmed khan Noorzai.jpg
200px|تصغیر|دائیں|Sardar Ahmed khan Noorzai
ادریس دبی
ادریس دبي (ادریس دبی اتنو) په فرانسوي Idriss Déby) زوکړه ۱۸ جون ۱۹۵۲م کال) له ۱۹۹۰م کال راهیسی تر اوسه د چاد هیواد ولسمشر دی.
کومور فرانک
کوموریان فرانک (د قمر ټاپوګانو فرانک) په انګلیسي Comorian franc) د افریقایي هیواد قمر ټاپوګانو د پیسو واحد دی.
تعلیم القرآن اسلامي راډیو
تعلیم القرآن راډیو یوه خپلواکه، شخصي، بې طرفه اسلامي اداره ده چي په کندهار کې فعالیت لري او په سیمه  مشهوره  اسلامي اداره بلل کیږي. دتعلیم القرآن راډیو د ژوندي نشراتو په ذریعه د نړۍ په ګوټ ګوټ کي میشت افغانان خپلي دیني او تربیتي تنده ماتولای شی.
تمویلي اړخ يې
تعلیم القرآن  راډیو د سیمي د سلګونو بانفوذو او ولسي علماء کرامو او پوهانو پرمخ بیول کیږي او په مالي برخه کي د ولس په صدقاتو او مشروع تجارتي اعلاناتو تمویلیږي.
خپروني يې:
تعلیم القرآن راډیو بیلا بیلو او په اونۍ کې په لسګونه بیلا بیلې خپرونې لرې چي دویب پاڼې پر مخ یی دبعضو یادونه کوو.
غزالی عثمانی
اځالی آسوماني په انګلیسي Azali Assoumani) د افریقایي ټاپوییز هیواد قمر متحده ټاپو ګانو منتخب ولسمشر دی.
د کانګو فرانک
د کانګو هیواد فرانک په انګلیسي Congolese franc) ایزو کوډ CDF) د افریقایي هیواد کانګو دمکراتیک جمهوریت د پیسو واحد دی. د یادو اسعارو کنټرول د کانګو دیمکراتې ولسمشریزې د مرکزی بانک پر غاړه دی.
هارون الافغاني
اسد الله هارون ګل چې عموماً د هارون الافغاني (افغان) په نوم يادېږي، يو افغاني الاصله پاکستانی تبعه دی، څوک چې په کيوبا کې د متحده ايالاتو د ګوانتنامو بی بنديخانو په پنډغالو کې په غېر قانوني ډول د بندي په توګه ساتل شوی و.
هارون الافغاني د 2007ز کال د جون د مياشتې په دوه ويشتمه نېټه د ګوانتنامو توقيفي کمپونو ته ولېږدول شو، او هلته د پنځلسو کلونو لپاره وساتل شو. د 2007ز کال د جون په دوه ويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د دفاع وزارت ومنله چې هارون الافغاني يې ګوانتنامو ته لېږدولی دی. له 2016ز کال مخکې، د هغه د مخينې او فعالیتونو په اړه کره هېڅ نه و معلوم. نوموړی له اتو کلونو څخه د زياتې مودې لپاره له کومو تورونو پرته مخکې له دې په بند کې ساتل شوی و چې د قانوني استازولۍ اجازه ورکړل شي (د کوم له امله چې الجزېرې هغه ته د تل لپاره د زنداني نوم ورکړ)، د کومې غوښتنه چې په برياليتوب سره د « Reprieve US» له خوا تر سره شوه.
د امریکا د دفاع وزارت نوموړی په دې تور ونيو چې هغه د القاعده پیغام رسونکی (قاصد) او د ګلبدين د حزب اسلامي لوړ پوړی قوماندان و، چې د دې ادعا پر بنسټ هغه د ګلبدين د حزب اسلامي د ګڼو تروريستي ډلګيو مشري کوله، په ننګرهار ولايت کې يې د ماينونو بريدونه تر سره کړي، او د القاعده او ګلبدين د حزب اسلامي له لوړ پوړي مشرتابه سره يې منظمې اړيکې درلودې. د هغه د نیولو دليل دا و چې شونې ده له هغه سره د القاعده پر ضد روانو عملياتو په اړوند اضافي معلومات وي، او شونې ده داسې معلومات ولري چې د دوی لپاره د راتلونکو بريدونو په مخنيوي کې ګټور وي.
په هر حال، د هغه خپلوانو دا کيسه رد کړه، څوک چې د نوموړي د ناڅاپي نيول کېدو څخه وروسته د هغه له ځای څخه ناخبره وو، او ويې ويل چې دا تورونه بې بنسټه دي. «Reprieve US» او د هغه وکيل باور لري، کوم چې د الجيزيرې له څېړنې هم تاييدېږي، دا چې الافغاني د نا سمې پېژندګلو قرباني شوی دی، او هېڅکله هم نه د طالبانو او نه د القاعده غړی و، نه يې کله امريکايي اشخاصو يا ملکيتونو ته زيان رسولی او نه يې د زيان رسولو هڅه کړې ده، او کله يې هم د تاو تریخوالي باورونو ملاتړ نه دی کړی.
د «جيفري کايي» په وينا، هغه وېره درلوده چې نور بنديان به هغه د امريکا جاسوس وګڼي.
د شریکې ارزونې کارډله
د 2009ز کال د جنورۍ په يو ويشتمه نېټه، په کومه ورځ چې دا کارډله پرانيستل شوه، ولسمشر بارک اوباما په ګوانتنامو کې د بندي افرادو د بند په اړوند درې اجرائيوي فرمانونه صادر کړل. نوموړي د شپږو ډيپارټمنټونو له چارواکو څخه جوړ د ارزونې يو نوی سيستم جوړ کړ، چېرته چې د OARDEC ارزونې په بشپړ ډول د دفاع وزارت له خوا تر سره کېدې. کله چې دې کارډلې يو کال وروسته بېرته خپر راپور ورکړ، د شريکې ارزونې کار ډلې ځينې افراد له ګوانتنامو څخه د لېږدولو لپاره د ډېرو خطرناکو په ډول ډلبندي کړل، سره له دې چې د هغوی پر ضد د تورونو لګولو کوم ثبوت هم نه و. د 2013ز کال د اپريل په نهمه نېټه، د معلوماتو ازادۍ قانون د غوښتنې څخه وروسته دا سند نشر کړای شو. هارون الافغاني د هغو يواويا افرادو له ډلې يو و، کوم چې د تورنېدو لپاره ډېر بې ګناه؛ خو د خوشې کولو لپاره ډېر خطرناک بلل کېدل. اوباما وويل هغه افراد چې د تورنېدو لپاره ډېر بې ګناه، خو د خوشې کولو لپاره ډېر خطرناک بلل شوي دي، د دوره يي ارزونې پلاوي به د دوی ارزونې پيل کړي.
د دوره يي ارزونې پلاوی
لومړۍ ارزونه د 2013ز کال د نومبر تر شلمې نېټې نه وه بیل شوې. د 2012ز کال د اکتوبر په اومه نېټه د هارون لېږدول تاييد کړای شول.
د الجزيرې معلومات
د الجزيرې خبري سرويس د 2016ز کال د جنورۍ په شلمه نېټه د الافغاني په اړه لنډ معلومات چمتو کړل، نوموړی یې د داسې يو شخص په توګه تشریح کړ، د چا په اړه چې نږدې هېڅ کره څه معلوم نه دي. دوی نوموړي ته د دايمي بندي نوم ورکړ – یو له هغو څخه، د چا په اړه چې په 2009ز کال کې د ګوانتنامو ارزونې کارډلې ويلي و چې د خوشې کولو لپاره ډېر خطرناک دي – بیا هم په نوموړي د هېڅ جرم تور نه و پورې شوی.
باور کېږي چې افغاني د 1981زپه شا اوخوا کې زېږېدلی و او د افغانستان د ننګرهار ولايت د شيرزاد ولسوالۍ اوسېدونکی دی. د الجزيرې د يو راپور پر بنسټ هغه يوازې یو عادي ځوان هلک و. د طالبانو د واکمنۍ پر مهال الافغاني زده کونکی و. نوموړي د پاکستان د پېښور ښار د حيات اباد ساينس په پوهنتون کې اقتصاديات لوستلي و.
افغانستان کې د هغه شخصي پېژندنه
د بشري حقوقو Reprieve ډلې هڅه کړې وه چې د هارون لپاره په افغانستان کې یو اشنا نوم جوړ کړي، تر څو د هغه د خوشې کولو لپاره ولسي فشار پيدا کړي. د بنسټګر «کلايو سټافورډ سمت» په وينا "د هغه په پلوۍ د عامو افغانانو څخه کېدای شي هغه فشار راوړي چې موږ ورته په داسې وخت کې اړتيا لرو، چې امریکايان له طالبانو سره د سولې په خبرو بوخت دي".
«سټافورډ سميت» يادونه کړې چې تر اوسه افغان چارواکو له هارون سره نه دي کتلي.
سپين زر
سپين زر یو کمېاوې توکی دی. کمېاوې نښه یې (Ag) ده چې د لاتین (Argentum) څخه اخیستل شوی او اتومي شمېر یې ۴۷ دی. دغه توکی کلک او سپین رنګ لري. د اېشېدو ټکی یې ۹۳۰ درجه د سانټيګرید او ګڼوالى یې ۱۰،۵ [g/см³] دی. سپين زر له نجيبه فلزاتو څخه شمېرل کېږي چې په غرونو او په پنځ کې په سپېځلي توګه او د کاڼو، كوټ، سره زر او سرپو سره ګډ پيدا کيږي. له استخراج وروسته دغه ګډ توکي په بټيو کې سره بېلېږي. کانونه یې په يونان ،سپانيا، آلما ن، امریکا، مکسېک, ټایلند، هند او د افغانستان په ځينې غرونو کې موندل کېږي.
د سپینو زرو پېښلیک
د موندل شوو لرغونو قبرونو څخه څرگنده شوې چې سپین زر ۳۵۰۰ – ۴۰۰۰ د زېږېدیز تر مخه د مدیترانې او اناتولي (نننۍ ترکیه) کې د سرپو څخه جلا او په لاس راوړل شوی دی. پخوا دغه ټوکی د سپوږمۍ، سمندر او د عبادت ځایونو سره تړاو درلود. په هغه وخت کې په کیمیا کې د سپینو زرو نښه سپوږمۍ وه. تر ډېره کیمیاپوهان په دې اند ول چې سیماب هم سپین زر دي او د ژوندي سپینو زرو په نامه یې یادول. دا نوم په څه هېوادو کې لا تر اوسه هم سیماب ته کارېږي. وروسته ښکاره شوه چې سیماب چورلټ بل توکی دی او سپينو زرو هیڅ تړاو نه لري. سپین زر د زېږیدیز کال په پيل کې د ښایست او لکه پیسې د شیانو د پلورینې او اخیستنې د پاره وکارول شول.
د سپینو زرو کارونه
د سپینو زرو څخه تر ډېره هندارې جوړېدې. وروسته د لوړې بیې له وجې د المونیم څخه کار واخیستل شو. تر نولسمې بېړۍ د شیانو د پلورینې او اخیستنې د پاره کارېده. نن ورځ سپین زر د انځور ایستلو کمرو کې، په طب او درملنه کې لکه انتی بیوتیک ، په کیمیا کې لکه کتلیزاتر، د ډوډۍ د خوړلو په لوښيو کې لکه کاچوغې او ښاخۍ، زرگران يوڅه مس ورسره گډوي زيورات او نور ښکلي شیان ورځنې جوړوي.
سرچينې
وېشنيزه:سپين زر وېشنيزه:نجيبه فلزات
کومييز سرطان
کومييز سرطان چې د کومي سرطان هم بلل کېږي د سکواموس ژونکو سرطان دی چې د سکواموس ژونکو نه منشا اخلي او نورو ژونکو ته غځېږي. د کومي اېپيتېليم اکثره ژونکې، سکواموس ژونکې دي. سرطان د کومي په هره برخه کې وده کولی شي، خو د درملنې او رغېدو کچه د تومور په موقعيت پورې اړه لري. د تومور د موقعيت له مخې کومييز سرطان د اناتوميک موقعيت پر بنسټ په درې برخو وېشل شوی: گلوټس (سم غږيز تارونه، مخکيني او شاتني کومېشرونه)؛ سوپراگلوټس يا پورتنی گلوټس (ايپيگلوټس، ارېټېنويډونه او ارېپيگلوټېک قاتونه، او ناسم غږيز تارونه)؛ او ښکتنی گلوټس.
کومييز سرطان په مستقيم ډول څېرمه اناتوميکو برخو ته د غاړې د لمفاوي غدودو د مېټاسټاسېز او يا هم لرې اناتوميکو برخو ته د وينې له لارې ورغځېدی شي. په لرو اناتوميکو مېټاسټاسونو کې تر ټولو عام غړي سږي دي چې سرطان ورته غځېږي.
د پېښېدو عاملين
بټنوک|کيڼ|د کومييز سرطان اېنډوسکوپي انځور لوگی څښل (د سېگرېټ، چلم، غېرمستقيم سگرېټ څښنه، د هوا د ککړتيا په سبب او نور) د کومييز سرطان د پېښېدو تر ټولو عمده عامل دی. د کومييز سرطان سره د مړينې پېښه د سگرېټ ناڅښونکي کسانو په پرتله په هغو کسانو کې چې سگرېټ څښي ډېر دی. د الکولو ډېر څښل او په ځانگړي توگه د هغو الکولي څښاکونو چې د الکولو کچه يې ډېره وي، لکه سپريټ هم د کومي سرطان يو اهم عامل دی. کله چې دا دواړه عاملين، لوگی څښل او الکول څښل يوځای کېږي نو دا دواړه د ځواکمنو عاملينو په توگه ډېر ژر کومييز سرطان پېښولی شي.
هغه خلک چې د سر او غاړې سرطان تاريخچه لري په هغو کې د سر او غاړې او يا هم د سږو د دوهم ځلي سرطان د پېښېدو وېره ډېره ده (نژدې ۲۵٪). دا پدې خاطر چې په داسې ناروغانو کې د سا او هاضمې نلکې او د سږو ايپيتېليوم د يوې اوږدې مودې راهيسې د الکولو او تمباکوو د سرطانزېږنو اغېزو سره مخامخ وي. په داسې يو حالت کې د نومېدلو غړو په سطح کې سيمه ايز بدلونونه رامېنځ ته کېږي، د داسې برخو ايپيتېليوم ووب په غيرنورمال توگه وده کوي او د نورمال لورې بدلون يې په ډېره لږه کچه پېښېدی شي. خو د الکولو او تمباکو د نه څښلو سره دا خطر کمېدلی شي او کېدای شي اغېزمن شوی ووب بېرته نورمال حالت ځان ته غوره کړي.
نښې نښانې
د کومييز سرطان نښې نښانې د دغې ناروغۍ په موقعيت او کچې پورې اړه لري. د دغې ناروغۍ په نښو نښانو کې:
پېښېدنه
په امريکا کې په هرو 100,000 وگړو کې پينځه کسه پرې اخته کېږي (12,500 پېښې په يوه کال کې). د امريکا د سرطان د ټولنې له اټکل سره سم په ۲۰۰۶ کال کې 9,510 نارينه او ښځې (7,700 نارينه او 1,810 ښځې) د کومي په سرطان سره پېژندل شوي او 3,740 نارينه او ښځې د همدغه سرطان له کبله مړه شوي.
د نېشنل هېلت انسټېټيوت (NIH) د لږپېښېدونکو ناروغيو څانگې لخوا کومييز سرطان په "لږ پېښېدونکو ناروغيو" کې شمېرلی. دا په دې مانا ده چې په امريکا کې له ۲۰۰۰۰۰ وگړو نه لږ خلک په کومييز سرطان اخته کېږي.
پهه برتانيه کې هر کال ۲۲۰۰ ناروغان د کومييز سرطان په ناروغۍ اخته پېژندل کېږي.
په کانادا کې دا ناروغي ډېره لږه پېښېږي. په ۲۰۰۹ کال کې د برېټېش کولمبيا په ولايت کې ۱۲۸ ناروغان پدې ناروغۍ اخته پېژندل شوي چې لويه برخه يې نارينه وه.
پېژندنه
دا ناروغي د ناروغ د ناروغيو د تاريخچې، فيزيکي معاينې او ځينو ځانگړو څېړنو لکه د ټټر اکسرې، سي ټي، ام آر آی او د ووبونو د اخيستلو وروسته پېژندل کېږي. د کومي معاينه بايد د کارپوه ډاکټر لخوا ترسره شي نو په دې خاطر ناروغ بايد اړونده څانگوال ته وروپېژندل شي.
په فيزيکي معاينه کې د ټول ناروغ صحي حالت معاينه کېږي او يا هم د مېټاسټاسېز په وخت کې اړونده علايمو ته پاملرنه کېږي. د غاړې او گروې پورتنۍ برخه د سرويکال اډېنوپاتي يا د غاړې د غدودو او نورو کتلو د موندلو په خاطر لمس کېږي، همداراز د کومي غږونه هم په پام کې نيول کېږي. خوله او ستونی د مستقيمې کتنې لاندې نيول کېږي. کومی د لارينگوسکوپ په مرسته هم معاينه کېږي. په ځينو کلينيکونو کې د نوري-فايبر پر بنسټ د جوړ اېنډوسکوپ په مرسته د پزې له لارې ټول ستونی، کومی د تلويزوني معايناتو په توگه څارل کېږي. د پزې له لارې اېنډوسکوپي يوه چټکه او آسانه پروسه ده چې د سيمه ايزې انستيزيا وروسته ترسره کېږي.
که چېرته د اېنډوسکوپي د کتنې پر مهال په يوې برخې د سرطان شک وشي نو د هماغې برخې نه بايوپسي يا د ستنې په مرسته د ژونکو سامپلونه اخيستل کېږي. دا چاره د سرطان د تثبيت له پاره ډېره اغېزمنه ده او د سرطان د شتون په وخت کې هسټولوجيکي ثبوت او د سرطان د کچې د مالومولو په خاطر ترسره کېږي. که چېرته تخريب وړوکی او په سيمه ايزه توگه جوت وي، نو په دې وخت کې جراح کولی شي چې غونډ ټپ له نورمال ووب نه پرې کړي او يا هم د لومړنۍ بايوپسي په وخت کې د ټول تومور د ليرې کولو هڅه وکړي. په داسې يو حال کې دا د رنځپوهانو دنده ده چې نه يوازې د ناروغۍ پېژندنه تثبيت کړي بلکه دا هم ووايي چې آيا غونډ تومور له بدنه اېستل شوی که نه. د اېنډوسکوپي په وخت کې اکثراً د کومي، کرنکې او د خوړو د نلۍ بشپړه کتنه ترسره کېږي او د اړتيا په وخت کې ترې بايوپسي اخيستل کېږي.
د يوه وړوکي گلوټيک تومور د شتون په وخت کې نورو انځورونو ته هم اړتیا شته. په اکثرو پېښو کې د سر او غاړې د سکېن کولو وروسته د تومور د پړاوونو او د تومور کچه همداراز د لمفاوي غدودو د لويوالي کچه څرگندېږي.
وروستي تدابير بيا د سرطان د موقعيت، پړاو (د تومور کچه، غدودي غځېدنې، ليرې غځېدنې) او هسټولوجيکي بڼې له مخې په نظر کې نيول کېږي. د ناروغ د صحت يو بشپړ حالت او د ناروغ هيلې هم په پام کې نيولو سره نور تدابير وضع کېږي. د ناروغۍ د وړاندوينې لپاره د څوجينونو ډلبندۍ د کومييز سرطان د بياپېښېدنې د لوړ خطر او ټيټ خطر په پېژندلو کې گټور دی او دا چاره د راتلونکي درملنې په پروسو کې اغېزمن کېدای شي.
درملنه
ځانگړې درملنه د سرطان موقعيت، ډول، او د تومور د پړاوونو پورې اړه لري. خو په عام ډول د دې ډول سرطان درملنه د جراحۍ، وړانگدرملنې يا کيمودرملنې (په يوازې توگه او يا هم په دواړو) په مرسته ترسره کېږي. دا يو ځانگړې څانگه ده چې د غوږونو، د پزې او ستونې د کارپوهانو او د ستونې، غوږونو او پزې د جراحانو او سرطانپوهانو په مرسته او هماهنگۍ ترسره کېږي.
دا هم ولولۍ
وېشنيزه:ناروغۍ
انجینر محمد علي میرزا
انجینر محمد علي میرزا (زیږېدنه: ١٩٧٧) یو پاکستانی عالم دی چې د یوټیوب له لارې درس ورکوي. هغه د مسلک له مخې میخانیکي انجنیر دی او داسلامی تعلیماتو پر بنسټ بیانات ورکوي.
ژوندلیک
هغه په ​​کال 1977  کې د پنجاب په جهیلم کې زیږیدلی دی. هغه د جهیلم د ماشین محل نمبر لمبر اوسیدونکی دی. هغه په ​​حکومتي څانګه کې د 19 مې کچې انجنیر دی. دوی آنلاین دین ښوونه کوي ، چیرې چې دوی په بیلابیلو ټولنیزو او مذهبي موضوعاتو بحث کوي. د هغه درسونه په ټولنیزو شبکو سایټونو کې مشهور دي او په ملیونونه ځله لیدل شوي. د هغه د شهرت یو اصلي دلیل دا دی چې هغه په ​​حساس موضوعاتو باندې په ښکاره ډول خبرې کوي ، پداسې حال کې چې هغه څوک چې د هغه له نظر سره موافق نه وي د هغه بیان کولو طرز انتقاد کوي. د هغه په ​​ډیری ویناوو کې ډیر تناقض شتون لري ، مګر هغه ښه پیژندل شوی ، په ځانګړي توګه د ځوان نسل په مینځ کې.
انتقاد
په خپله یوه ویډیو کې ، علي د قادیانیانو پروړاندې د یهودانو او نورو مذهبونو څخه بدتر په توګه لاریون وکړ ، چې بیا وروسته هغه د قاديانيت په ملاتړ تورن شو. د دیني حلقو لخوا عکس العملونه د هغه پروړاندې راپورته کیږي. هغه د ملګرو ، سنتو او عالمانو سپکاوی باندې تورن دی. علي وايي چې د هغه لیکچرونه له سیاق څخه بهر وړاندې شوي دي. علي ادعا کوي چې د هغه د دریځ په ملاتړ کې ، د حدیث کتابونه هم له قران څخه نقل شوي ، او نقاد یې په ځواب کې له قرآن او حدیث نه نقلوي.
نیول او عکس العمل
په می 2020 کې ، د جهلم پولیسو هغه د آنلاین مذهبي لیک ورکولو په تور ونیولو کله چې د هغه یوه زړه ویډیو ویروس شوه. هغه وروسته د 153A برخې د تور له مخې ونیول شو (د یو چا په وړاندې تور چې د یو بل په وړاندې د کرکې څرګندونې او تبلیغات کوي). په هرصورت ، هغه ژر تر ژره محکمې ته حاضر شو او د می په 6 مه یې ضمانت ورکړ. هغه دوه ورځې توقیف وروسته خوشې شو. د علي دریځ دا و چې د هغه لیکچر له سیاق څخه بهر وړاندې شوی و. وروسته هغه د خپل دریځ په ملاتړ کې کتابونه او قرانونه هم ذکر کړل. د محمد علي میرزا د نیولو وروسته د هغه نیول او ویډیو ویډیو په ټولنیزو رسنیو کې تر بحث لاندې راغلې ، ورپسې په ټویټر کې. مګر دا رجحان د هغه د نوم سره هم پیل شو او د محمد علي میرزا د نیولو په اړه د خلکو عکس العمل ، په بیله بیا د یو شمیر نورو نامتو شخصیتونو ټویټونه هم مخې ته راغلل. لوبغاړی حمزه علي عباسي د هغه د نیول کیدو په اړه لیکلي: "په یاد ولرئ ، موږ باید د دوی د باورونو له امله د نورو د فشارولو لپاره الله ته ځواب ووایو ، پداسې حال کې چې د محمد علي میرزا نیول د پاکستانیو عکاسانو یوه شیبه ده." علي په خپل ټویټر اکاونټ کې د محمد علي میرزا نیول وغندل. پداسې حال کې چې یو شمیر خلکو په ټولنیزو رسنیو کې د هغه په ​​حق کې لیکلي ، له بلې خوا ، د محمد علي میرزا نیول د یو شمیر خلکو لخوا د ستاینې او انتقاد وړ و.
فلیکس تشیسکدی
فلیکس تشیسکدي په انګلیسي Félix Tshisekedi) زوکړه ۱۳ جون ۱۹۶۳ د کانګو دمکراتیک جمهوریت (ولسمشریزې) منتخب ولسمشر دی.
سیلفستر یونګا
سیل پستر یونګا د کانګو دمکراتیکې ولسمشریزې د ولسمشر لومړی مرستیال (معاون) دی.
حمادیه اسلامیه مدرسه کندهار
جامعه اسلامیه حمادیه اصلاً د قران بنسټ یوه څانګه ده او قران بنسټ په (۱۳۸۴) هجري لمریز کال د مفتي عبدالهادي حماد له لوري د  کندهار په لرغوني ښار کي تأسیس سو، د ټولو مسلمانانو لپاره یې د نشر و اشاعت، تعلیم و وتربیه او د دعوت په لاره کي یې زیات شمېر خدمات کړي.
۱:جامعه اسلاميه حمادیه:
یاده جامعه د افغانستان د بېلابېلو سیمو څخه  نهاریه او لیلیه  شاګردانو ته داخله ورکوي د لومړۍ ټولګۍ څخه تر اتلسم ټولګۍ پوري يعني د دورة الحديث او تخصص في الفقه سره شاګردان لري.
۷:مجله. (نداء القران)
چي دیني او ټولنیز خدمات پکښي وړاندي کیږي.
۸: د مدرسې سایټ.
د حمادیه اسلامي مدرسې په ویب سایټ کي کتابتون، دارالافتاء، ږغیږ درسونو،  په ږغیږ او لیکنیږ ډول د قرآنکریم ترجمه، د احادیثو درس،  مقالې او داسي نور خپریږي.
(www.hammadia.org)
۹: د تالیف او ترجمې څانګه.
چي د مسلمانو وروڼو او خوندیو د علمي سویې لوړولو لپاره ډول ډول تالیفات، تصنیفات او ژباړي په ښه کیفیت چاپ او ټولني ته وړاندي کوي.
۱۰: جامعه اسلامیه حماديه د واټساف او ټلیګرام له لاري.
چي د نړۍ د ډېرو هیوادونو په لس ګونه زره شاګردان لري، پکښي دارالافتاء، درسونه، وعظونه اوداسي نور نشریږي.
۱۱: جامعه اسلامیه حمادیه پر لاندي اجتماعي پاڼو نشرات لري:
ب: ټویټر.
ج: انسټګرام.
د: یوتیوب چینل ، چي د واتساف او ټیلیګرام په څېر خدمات لري.
۱۱: تعلیم القرآن راډیو :
"تعلیم القرآن راډیو په نوره نړۍ کې."نوموړی بنسټ یو ولسي بنسټ دئ چي دهیڅ ډول سیاسي او رسمي ارګان سره تعلق نه لري یوازي د خلکو په صدقاتو خپل خدمات مخ په وړاندي بیايي.
والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
جزائل
جزائل یو ساده، ارزانه او په لاسي لاس جوړ سوی افغان ټوپک وو؛ جزائل ته چي مرمۍ دانه دانه وراچول کېدې. د قلاب، زنبورک او جزائل وسلې په جوړولو سره افغانانو هم هم په سوېلي کې خپل مقام ژوندی وساته.
د جزائل تاريخ
په افغان ـ انګلیس لومړۍ (۱۸۴۲-۱۸۳۹)، دويمې (۱۸۸۰- ۱۸۷۸) او درېیمې (۱۹۱۹) جګړې کې یوازینی شی چې د انګریزانو خوب یې تښتولی وو؛ جزائل (Jezanil) ټوپک و. "افغانان به له جګړو ستړې نه شي او جزائل له ډزو"
- وېليم حې مېکناټن
شاوخوا دوه سوه کاله دمخه زموږ نیکونو (افغانانو) د دښمن مقابله په خپل لاس جوړ کړو ټوپکونو (جزائل) کوله، زیات یې د کابل په اهنګرخانه کې جوړېدل او یو شمېر نور بیا په مختلفو ډولونو او شکلونو د هېواد په نورو برخو کې. دا ټوپکونه طبیعتاً د افغانانو له جثې (بدني جوړښت) سره سمون درلود؛ اوږده، ظریف، رسا نښه ویشتونکي، ساده او په عین حال کې خطرناکه هم وه.
له جزائل څخه د انګریزانو وېره
Behind the Khyber Pass د جان ویلر لیکل شوی کتاب دی چې د افغان جزائل په اړه پکې په پوره تفصیل خبرې شوي ویلر د مېرمن ليډي سیل (د ډګرمن رابرټ باب مېرمن وه چې د انګریزانو سره د یرغل پر مهال یې افغانستان ته سفرونه کړي) له قوله په خپل کتاب کې لیکي؛ داسې لیدل کېږي چې انګریزي مسکټ ټوپک اغېزمن نه دي او په قشله کې پراته دي، انګریزان له زړو ټوپکو کار اخلي چې دواړه د افغان جزائلو سره سیالي نه شي کولای، انګریزانو باید د افغان جزائلو بېخ ایستلای وای.
کله چې د کابل بي بي مهرو غونډۍ کې جګړې شدت واخېست او له هرې لورې افغاني غازیانو حملې پیل کړې دا داسې وخت و چې جګړې خودجوشه حالت غوره کړی و نه کوم قوماندان موجود و او نه هم په دې جګړه ایز حالت کې چا سره ددې فکر و او نه هم په داسې احساساتي وخت کې چا، د چا خبره اورېدله، له انګریزانو لار ورکه وه د دوی کوښښ دا و چې له هرې ممکنه لارې په استفادې خپل ژوند و ژغوري، د همدغه کتاب په ۲۲۲ مخ کې ليکل شوي؛ ډګرمن ټامس اوليور غوښتل خپل ډار شوي عسکر د بي بي مهرو د غونډۍ سرته و خېژوي، هیچا د هغه خبره و نه منله او په همدې کشمکش کې د جزائل د ګولۍ ښکار شو، دا د هغه د خولې وروستۍ خبره وه؛ خپلو خلکو پرې برباد کړم.
په بي بي مهرو کې له افغان-انگرېز لومړۍ جگړه وروسته انګریزانو د خپلې ماتې په دلایلو وغږيدل، د ماتې په دې دلایلو کې پنځه هغه یې تخنیکي او شپږم هغه یې چې د انګریزانو په ماتې کې یې اساسي رول لوبولی جزائل ټوپک و.
د جزائل او انګرېزي وسلو توپیر
معمولاً انګریزي مسکټ ټوپکونو له ۵۰ څخه تر ۷۵ متره پورې هدف ویشته، انګریزي ټوپکونه په کارخانو کې تولیدېدل، او د شکل او ډيزاین له مخې یو شان و، جزائل بیا لاسي جوړ ټوپکونه و هر اهنګر او استاد پکې خپله سلیقه پاللي وه؛ دا له انګریزي ټوپکونو څخه اوږده وو حتی اوږدوالی یې تر ۱۸۰ سانتي متره پورې رسيږي او د همدې اوږد میل برکت و چې تر ۱۵۰ مترو پورې یې رسا نښه ويشته.
د جزانل مختلف ډولونه او د جوړښت
جزائل اوږد میل لاره او د میل دننه جوړښت یې شپږ او اووه ضلعې لرلې، د میل په امتداد یې په لاندې برخه کې د باروتو د ډکولو او د میل د پاکولو لپاره اوږد سیخ لاره چې په میل کې د داخلېدو لپاره استعمالیږي، د میل په لاندينۍ برخه کې له لرګي استفاده شوې چې دا لرګی بیا د میل سره د یوې حلقې اوسپنې په واسطه تړل شوی د لرګي او میل د اوږدوالي له امله د اوسپنې دا حلقې حتی تر څلورو پورې رسيږي.
د جزائل بله برخه د کنداغ ده چې د څو موخو لپاره استعمالېږي، کله چې د پروت په حالت کې ترې استفاده کوئ نو کنداغ د ورمېږ او اوږې د منځ برخې ته برابريږي، کله چې په ولاړ حالت کې استفاده کېږي دا کنداغ داسې ډيزاین شوی چې په تخرګ کې نیول کېږي او هم د لاس مټ ته برابرېده.
جزائل د میل د خولې له لارې له باروتو ډکېږي او ورپسې له اوسپنې جوړ مردکی ور ايښودل کېږی او بیا په دې ټوپک کې د نصب سیخ په مرسته برابریږي. کله چې دا پروسه ختمه شي نو د جزائل کولنګ شا لور ته کش کېږي له دې وروسته جزائل ډز/ټک او نښې ویشتلو لپاره تیار دی.
افغانان طبیعتاً ښکلا خوښوونکي خلک دي، او دا ذوق یې حتی په ټوپکو کې هم پاللی و؛ د جزائل ظاهري ښکلا او تزئین هم د بحث وړ موضوع ده، د هر جزائل کنداغ او د ميل د لرګي برخې په دومره ظرافت جوړې شوې او تزئین شوي چې په اوسني عصر کې د اتلسمې پېړۍ دې هنر ته سړی ګوته په غاښ کړي.
مکناټن په جزائل وژل شوی
د افغان ملي تاریخ ليکوال ښاغلی قدرت الله حداد د افغان ـ انګلیس جګړو ډېرې تاریخې واقعې شنلي، او ځیني هغه مسایل چې موږ د ښوونځیو په تاریخونو کې لوستي تنقيد کړي، مثلاً موږ د ښوونځیو په کتاب کې لوستي چې مکناټن د وزیر اکبر خان په لاس وژل شوی خو ښاغلی حداد دا خبره نه مني؛ "په افغانستان کې په ټولو تاریخونو کې لیکي چې وزیر اکبر خان مکناټن وژلی حال دا چې خبره غلطه ده مکناټن یوه سپاهي وژلی دی."
- قدرت الله حداد
د فرهاد بابا په علوي سفر کتاب کې لیکل شوي چې مکناټن د میدان د ټکانې اوسېدونکي چې نوم یې رجب خان و وژلی دی؛ "غازي رجب خان هغه وخت مکناټن و واژه چې د وزیر اکبر خان او مکناټن جګړه وه، وزیر اکبر خان غوښتل هغه ژوندی و نیسي رجب خان د وزیر اکبر خان له تخرګ د ټوپک میل تېر کړ او هغه یې و واژه"
- غلام محمد فرهاد
د علوي سفر کتاب د همدې متن په اوږدو کې راغلي چې اکبر خان نه غوښتل مکناټن و وژني؛ هغه نیت درلوده چې مکناټن له ځانه سره بندي کړي او د خپل پلار په بدل کې چې په هند کې له انګریزانو سره په تبعید کې ژوند کاوه معامله وکړي.
اکبر خان، محمد شاه خان ببرکخېل ته وویل ویې نیسئ، ویې نیسئ.
د جزائل څخه استفاده
کله چې انګریزان د افغان ـ انګلیس درېواړو جګړو کې مات شول نو جزائل خورا مشهور شو، د جزائل د شهرت اوازې مرکزي اسیا، هند او حتی منځني ختیځ ته ورسېدې، زما په فکر د جزائل د شهرت یوه مهمه وجه دا هم کېدای شي چې د جزائل پر مټ داسې یو قوت مات شو چې لمر یې په واکمنۍ کې نه ډوبېده او په خپله انګرېزانو د جزائل په قوت اعتراف کاوه، بله وجه دا هم ده چې جزائل د داسې یوې ډلې تولید و چې په خپل فکر یې اختراع کړی و او دا فکر یې بیا د جګړې په میدان کې په عمل کې هم پلی کړ.
د جزائل ټوپکونو کاپي او نقل په هند کې بیخي عام شو مرکزي اسیا او حتی تر منځني ختیځ یې نقلونه ورسېدل، یو ځل بیا باید یادونه وکړو چې افغان جزائل ټول د افغانانو له لورې لاسي جوړېدل، دا د کومې فابریکې تولید نه و چې خپاره شي او یا ډېر تولید شي همدا وجه وه چې په نورو سیمو کې ددې ټوپک نقل یا کاپي استعمالېده. دا هم د هېرولو نه ده چې د افغان ـ روس جګړې په لومړي سرکې د همدې جزائلو او تبرونو استفاده شوې وه چې وروسته بیا د مجاهدینو سره د امریکې مرسته هم وشوه.
د انګرېز لخوا جزائل د ختمولو کوښښ
انګریزانو چې کله د جزائل زور ولېده نو بیا یې د کاسبینو او اهنګرانو پسې تبلیغ پیل کړ چې دا د اصیلو خلکو کار نه دی. د ټولنې ټيټه طبقه او هر هغه څوک چې اصل و نسب نه لري؛ دا کارونه کوي او له هغې وروسته نه بیا چا جزائل ولیده او نه هم خپل توليد.
جزائل څو نومه وسله
جزائل اصلاً عربي کلمه ده لغت نامه ده خدا یې په دې ډول مانا کوي: تازی، شمخال. که له تازي موخه (تازي سپی) وي نو هغه اوږد اندام لري، خورا چالاکه وي او د ښکار لپاره ترې استفاده کېږي، جزایل هم د ښکار او جنګ لپاره استعمالیږي او له نورو وسلو ډېر اوږد دی. شمخال وزن لرونکي او دروند ټوپک ته وايي.
همدا رنګه په ويکيپډيا کې دجزائل نوم پر وړاندې د اوږده میل لرونکي ټوپک ذکر شته. جزائل په پښتو لنډيو او شفاهي ادبیاتو کې په مختلفو نومونو یاد شوی تور ټوپک، بوړی، پیتی، سه رخ او عامیانه نوم ټوپک.
په دې اړه ډېرې لنډۍ مشهورې دي:
تر دې بوړي ټوپک دې ځار شم
په اوږه ستا دی کږه زه درسره ځمه
په تور ټوپک مې وله یاره
داسې خو مه وایه چې خوله نه درکومه
په تور ټوپک ویشتلی جوړ شو
د سپینې خولې ویشتلی وینې تویونه
د ښو ځوانانو خون به ستا په غاړه وینه
چاوڼۍ په توپو نه ورانېږي
تکړه زلمیان یې په ټوپکو ورانوینه
د استعماري جګړو پر مهال جزائل هغه یوازينی ټوپک دی چې انګليسي ادبیاتو کې یې یادونه شوې، دا لاندې شعر روډيارډ کيپلنګ انګریز شاعر په ۱۸۸۶ کال ویلی:
A scrimmage in a Border Station
Two thousand pounds of education
Drops to a ten-rupee jezail
The Crammer’s boast, the Squadron’s pride
Shot like a rabbit in a ride!
په سرحدي پړاو غوغا وه
آسونو په خپله ځغاسته فضا خړه کړې وه
د دوه زره پاونډه تعلیم
د لسو روپیو جزائل ته ټیټ شو
د يووالي تيغ، د نظم و ضبط غرور
د پورته شعر لنډ مفهوم دا دی چې هغه مهال د انګلیس حکومت پوځ د نړۍ تر ټولو روزل شوی، بانظمه او مجهز پوځ وو چې په هر تن یې لا همهغه مهال زرګونه پونډه مصرف شوی؛ اما د لسو روپو په ارزښت جزائل ټوپک داسې ښکار کړل لکه څوک چې په منډه کې سوۍ (خرګوش) ښکار کوي.
داهم وګورئ
دوه سوه کاله پخوا افغانانو خپله اهنګرخانه او د ټوپکونو د تولید ځایونه لرل او په هماغه وسله يې د نړۍ داسې قوت درې ځل مات کړ چې لمر یې په واکمنۍ کې نه ډوبېده.
کله چې دښمن پوه شو چې د افغانانو وسلې دوی تباه کوي نو په تبلیغ یې لاس پورې کړ، کسبونه یې د بې نسبو او ټیټو خلکو کار وباله او حتی تر اوسه موږ کسب و کار ته لاس نه ور وړو.
انګریزانو دجزائل د تولید د ختمولو لپاره د تبلیغ حربه د غازي امان الله خان پر وړاندې هم وکاروله که جزائلو انګریزان مات کړل په سیاسي میدان کې د خپلواکۍ اعلان غازي امان الله خان وکړ او بیا انګریزانو د پیرانو، ملایانو او مذهبي اشخاصو په نوم د غازي امان الله خان پر وړاندې د بې دینۍ تبلیغ وکړ او د هغه واکمني یې د بچه سقاو په واسطه ړنګه کړه.
دا سلسله له هغې دمه تر دې دمه په یوه او بل نوم روانه ده او ډېرئ افغانان په دې باور دي چې تر څو زده کړې ونکړي، له فکر کار وا نخلي او پخپله پخپل ځان کې تغیر را نه ولي او د خپلواکۍ له اخېستلو وړاندې د خپلواکۍ په ساتلو فکر و نکړي تاریخونه به تکراریږي خو ددوی وضعیت او حالت به همهغه وي.
عبدالقادر
ډګرجنرال عبدالقادر (۱۳۱۳ ل کال د غور ولايت - ۱۳۹۳ ل کال د غويي ۲، کابل)، د نور محمد تره کي د واکمنۍ پر مهال د لنډ مهال لپاره او دويم ځل د ببرک کارمل د واکمنۍ پر مهال د افغانستان د دفاع وزير وو.
مخینه
عبدالقادر پر ۱۳۱۳ لمريز (۱۹۳۴ ز) کال د افغانستان په غور ولايت کې زېږېدلی وو. دی په قوم چارايماق وو. د ده پلار محمد اکرم نومېد چې شپون وو او مور يې د برناباد له سيمې څخه وه. د شپږم ټولگي تر پای ته رسولو وروسته کابل ته ولاړ او هلته د کابل په لويديځ کې د مهتاب قلعه په نامه ښوونځي کې شامل شو. نوموړی د افغانستان د حربي پوهنتون په هوايي پوهنځي کې زده کړې وکړې او پيلوټ شو او بيا د پيلوټۍ په څانگه کې د شوروي اتحاد د قرغزستان جمهوريت د کانټ ښار د «فرونزه» په نامه پوځي هوايي پوهنتون ته واستول شو، هلته يې نورې لوړې زده کړې وکړې او بريليک يې واخيست. قادر پر ۱۳۵۲ لمريز کال د داود خان په کودتا کې برخه درلوده.
دندې
عبدالقادر د دواد خان واک و ځواک ته تر رسېدو وروسته د افغانستان د پوځي هوايي ځواکونو د بولندوی په توگه وټاکل شو، خو پر ۱۹۷۴ ز کال له داود خان سره د اختلافونو د لرلو لامله له دغې دندې گوښه او د مسلخ د مشر په توگه وټاکل شو. نوموړی پر ۱۳۵۷ لمريز کال د غويي پر ۷ نېټه د داود خان د واکمنۍ پرضد کودتا کې لوی رول ولوباوه او په اصل کې ددغې کودتا پوځي مشر وو. د غويي د ۷ نېټې د کودتاه تر بري او واک و ځواک ته د افغانستان د خلق دموکراتیک گوند تر رسېدو وروسته نوموړی د ملي دفاع د وزير په توگه وټاکل شو او له ډگروالۍ رتبې څخه د بريدجنرالۍ رتبه لوړ شو. عبدالقادر د گوند د مرکزی کومېټې غړیتوب ته لوړ نه کړای شو، د گوند د خلق جنا له مشرانو سره يې ډېر ژر ځان په لانجه کې ښکېل کړ او د گوند پرچم جنا ته نږدې شو. نوموړي د پرچم ډلې له مشرانو سره په پټه د یوې بلې داسې کودتا پلان جوړ کړ، چې په پایله کې يې خلقيان له واک و ځواکه گوښه کړي. د ۱۹۷۸ ز کال د اگسټ پر ۱۹ د کودتا د پلان د جوړولو په تور ونيول شو او د اعدام امر پرې صادر شو، خو د شوروي اتحاد د سفارت په ټينگار يې د اعدام سزا په ۱۵ کاله بند بدله شوه، نو هغه وو چې د څرخي پله په زندان کې واچول شو.
په داسې حال کې چې د شوروي اتحاد د کې جي بي استازيو د پرچم ډلې باندې ډېر حساب کاوه، خو د عبدالقادر په وړاندې يې بې باوري هم څرگندوله. د شوروي اتحاد د بهرنۍ څارگرۍ مشر ليونيد شېبارشين وروسته په خپل کتاب «د ماسکو لاس» کې وليکل : «پر راتلونکي لنډ مهال څرگنده شوه، چې د عبدالقادر ځاني (شخصي) موټروان له احمد شاه مسعود سره پټ اړیکي او همکاري لرله. کله چې له دندې گوښه شو نو یې یوه ورځ خپل ملگري ته وويل، چې دی تل د اسلامي جميعت یانې د برهان الدين رباني د گوند پلوی وو». د عبدالقادر دريځ تل له دې کبله کمزوری کېده چې دی نه د پرچم او نه هم د خلق په ډلې پورې تړلی وو. داسې برېښېده، چې عبدالقادر ته تر هر څه د څوکۍ او لوړ مقام لاس ته راوړل مهم وو، او دا لوړ مقام چې په هر ډول وو او په هر قيمت چې ده ته تمامېده د ده لپاره يې ارزښت درلود. د ۱۹۸۴ ز کال په رانږدې کېدو سره د شوروي اتحاد د پوځي مشرتابه له عبدالقادر څخه زړه سوړ شو، ځکه چې له مجاهدینو سره يې په هاند او هڅه کې کوم بری نه درلود، نو يې پرېکړه وکړه، چې د دفاع وزارت ته د «خلق» له ډلې څخه کوم څوک وړاندې کړي. عبدالقادر د ۱۹۸۴ ز کال د ډيسمبر پر ۴ د دفاع وزارت له څوکۍ څخه لري او د افغانستان د انقلابي شورا د رئيس د مرستیال په توگه وټاکل شو، خو د ۱۹۸۵ ز کال د می پر ۲۱ د مشرتابه له ټولو څوکيو څخه لری کړای شو.
د محمد نجيب الله د واکمنۍ پر مهال
ډگرجنرال عبدالقادر د ۱۹۸۶ ز کال په سيپټمبر کې په پولېنډ کې د افغانستان د سفير په توگه وټاکل شو، خو د نوي هېوادمشر ډاکتر نجيب الله له سياست سره يې د اختلاف لرلو لامله له دندې استعفا ورکړه. دی په بلغاریا کې اوسېده. داسې مالومات هم شته چې دی پر ۱۹۹۰ زېږدي کلونو د احمد شاه مسعود د بولنتون (قرارگاه) يو غير رسمي سلاکار وو. قادر وروسته روسيې ته راغی. پر ۲۰۰۴ ز کال په روسيه کې د افغانستان سفير احمد ضيا مسعود څرگنده کړه چې : «اوسمهال په روسيه کې نږدې له ۴۰ تر ۵۰ زرو افغانان ژوند کوي، چې نږدې نيمايي يې په مسکو کې اوسيږي. له دې سره سره چې ځينو يې د افغانستان د خلق دموکراتيک گوند د واکمنۍ پر مهال په مشرتابه کې څوکۍ هم لرلې، خو موږ له دوی سره ډېر ښه اړيکي لرو. د ساري په توگه د کورنیو چارو پخوانی وزير ښاغلی گلابزوی، يا د دفاع پخوانی وزير ښاغلی قادر. موږ له دوی سره ډېر ښه اړيکي لرو او دوی ټول کولای شي چې په ازادانه ډول افغانستان ته ولاړ شي.»
جنرال عبدالقادر ډېر کلونه په مسکو کې ژوند کاوه، خو په دې وروستيو وختو کې هېواد ته ستون شو او په کابل کې اوسېده. نوموړي د «خاطرات سياسي جنرال عبدالقادر» په نامه یو کتاب هم ليکلی چې چاپ شوی هم دی.
سرچینې
وېشنيزه:افغان وزيران
د بګرام هوايي ډګر
د بګرام هوايي ډګر چې د بګرام د هوايي اډې په نوم هم پېژندل کېږي (د IATA له مخې یې کوډ: OAI، د ICAO له مخې یې کوډ: OAIX)، د افغانستان د پروان ولایت د چاریکار ښار سویل ختیځ لوري ته په ۱۱ کیلومتره (۶.۸ مایله) فاصله کې موقعیت لري. دغه هوايي ډګر اوس مهال د افغانستان د ملي دفاع وزارت تر کنټرول لاندې دی. یاد هوايي ډګر د الوتکو دوه کانکرېټي ځغاست لیکې لري چې د بګرام په لرغونې سیمه کې د سمندر له سطحې څخه په ۴۸۹۵ فوټه (۱۴۹۲ متره) لوړوالي موقعیت لري. د اصلي ځغاست لیکې اوږدوالی یې ۱۱۸۱۹ فوټه او پلنوالی یې ۱۵۱ فوټه (۳۶۰۲ متره × ۴۶ متره) دی چې په دې سره د لاک هېډ مارټین سي-۵ ګلکسي لویو الوتکو په ګډون د هر ډول لویې پوځي الوتکې د ناستې وړتیا لري. دویمه ځغاست لیکه یې ۹۶۸۷ فوټه اوږدوالی او ۸۵ فوټه پلنوالی (۲۹۵۳ متره × ۲۶ متره) لري. دغه هوايي اډه همدارنګه درې لوی هنګرونه، د رادار د کنټرول ټاور، ګڼ شمېر نورې ودانۍ او د استوګنې ځایونه لري. له دې سربېره څه باندې ۱۳ هکتاره (۳۲ جریبه) د رمپ فضا او د الوتکو د پارک کولو جلا پنځه ځایونه لري چې په ټولیزه کچه په کې ۱۱۰ الوتکې په خوندي بڼه پارک کېدلای شي.
د بګرام هوايي اډه په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو د حضور پر مهال دغو ځواکونو ته اړونده تر ټولو لویه هوايي اډه وه چې په کې د متحده ایالاتو د هوايي ځواک ۴۵۵مه هوايي لوا او ورسره یو شمېر نور امریکايي او ائتلافي ځواکونه ځای پر ځای شوي و. دغه اډې ته د امریکایانو له خوا پراختیا ورکړل شوه او په یو شمېر عصري وسایلو یې سمبال کړه (په داسې حال کې چې له افغانستان څخه یې د وتو پر مهال ډیری وسایل په کې تخریب کړل). په دغه اډه کې یو ۵۰ بستریز روغتون شتون درلود چې درې عملیات خونې او د غاښونو د درملنې یو پرمختللی کلنیک یې درلود. د کابل نړیوال هوايي ډګر د بګرام سویل لوري ته په شاوخوا ۴۰ کیلومتره (۲۵ مایله) فاصله کې موقعیت لري چې دواړه د دوه جلا سړکونو پر مټ سره نښلي.
د ۲۰۲۱ زکال د اګست په ۱۵مه وروسته له هغه چې طالبان کابل ته ننوتل او د ناټو له خوا روزل شوي افغان ځواکونه وپاشل شول، دغه اډه هم د طالبانو لاس ته ورغله. طالبانو د بګرام په هوايي اډه کې د شته بندخونې یا د پروان د بندخونې ټول بندیان خوشي کړل.
تاریخچه
د بګرام هوايي ډګر د سړې جګړې په لومړیو کې هغه مهال چې متحده ایالاتو او د افغانستان ګاونډي شوروي اتحاد په افغانستان کې د خپل نفوذ د پراختیا هڅې کولې جوړ شو. په داسې حال کې چې متحده ایالاتو په افغانستان تمرکز درلود، شوروي اتحاد په کیوبا کې د فیډل کاسټرو له رژیم سره خپلې اړیکې پیاوړې کړې. متحده ایالاتو ته د افغانستان د لومړي وزیر شهید سردار محمد داوود خان له سفر یو کال وروسته په ۱۹۵۹ زکال کې د متحده ایالاتو ولسمشر ډوایټ ایزونهاور هم افغانستان ته راغی او لېږدونکې الوتکه یې په بګرام هوايي ډګر کې راښکته شوه چې هرکلي ته یې د نورو افغان چارواکو سربېره پاچا محمد ظاهر شاه او لومړی وزیر محمد داوود خان هم ورغلي و.
په بګرام کې د شوروي اتحاد په ځای پر ځای شوو ځمکنیو ځواکونو کې د زغروالو موټرو لرونکې ۱۰۸مه ډلګۍ او د هوايي دفاع د ۱۰۵مې لوا ۳۴۵مه خپلواکه ډلګۍ شاملې وې. وروسته له هغه چې د شوروي اتحاد ځواکونه له افغانستان څخه ووتل د لویدیځ له خوا سمبال شوې او د پاکستان له خوا روزل شوې د مجاهدینو ډلې له یو بل سره ونښتې او افغانستان په کورنۍ جګړه کې ښکېل شو. د شوروي له وتو وروسته د دغې اډې ډیری هغه تاسیسات چې شوروي اتحاد جوړ کړي و د بېلابېلو افغان ډلو ترمنځ د جګړو له امله ونړېدل.
له ۱۹۹۹ زکال را وروسته به دغه اډه کله د شمالي ټلوالې او کله به د طالبانو لاس ته ولوېده، چې تر ډېره پورې د دواړو لور قلمرو د اډې یوې او بلې غاړې ته اړوند کېده. د طالبانو ځواکونه تر ډېره پورې د دغې اډې د توپخانې او راکټونو له محدودې څخه لرې و، خو په دغه اډه باندې یې د شمالي ټلوالې بشپړه واکمني هم رد کوله. مطبوعاتي راپورونو بیا څرګندوله چې دغه مهال د شمالي ټلوالې یو قوماندان د هغو د کنټرول له بمبارد شوي برج څخه د څارنې او همدارنګه خبریالانو ته د معلوماتو د ورکړې په موخه ګټنه کوله او سنګرونه یې هم همدلته نږدې و.
راپورونو همدارنګه څرګندوله چې په کابل باندې د شمالي ټلوالې توغندوییز بریدونه له بګرام څخه کېدل چې تر ډېره یې له روسي لونا (FROG-7) توغندیو ګټنه کوله. په ۲۰۰۰ زکال کې طالبانو د دغې اډې بشپړ واک خپل کړ او د شمالي ټلوالې ځواکونه یې اړ کړل شمال لور ته شاتګ وکړي.
۲۱مه پېړۍ
په افغانستان باندې د متحده ایالاتو په مشرۍ د ائتلافي ځواکونو د برید پر مهال دغه اډه د بریتانیا د ځانګړو سمندري ځواکونو له خوا ونیول شوه. د ۲۰۰۱ زکال د ډسمبر میاشتې په لومړیو کې په دغه اډه کې د ۱۰مې غرنۍ ډلګۍ د ځواکونو سربېره په فلوریډا کې د مک ډیل هوايي اډې د ځانګړو عملیاتو د قومندانۍ افسران، د فورټ برګ اډې څخه د ۸۲مې هوايي لوا چتر بازان، او د فورټ هوچاچو اډې د مخابرې د ۱۱مې لوا ۲۶۹مه ډلګۍ ځای پر ځای شوه. په بریتانوي ځواکونو کې د بریتانیا د کومانډو ځواکونو او سلطنتي سمندري ځواکونو سرتېري شامل و. د ۲۰۰۱ زکال د ډسمبر میاشتې تر نیمايي پورې د متحده ایالاتو څه باندې ۳۰۰ سرتېرو د دغې اډې د ساتنې مسئولیت پر غاړه واخیست چې تر ډېره په کې د ۱۰مې غرنۍ ډلګۍ سرتېري شامل و. دغو ځواکونو په اډه کې ګزمه پیل کړه، له دروازې یې ساتنه پیل کړه او د هوايي ډګر ځغاست لیکه یې له چاودېدونکو توکو څخه پاکه کړه. د ۲۰۰۲ زکال د جنوري په لومړیو کې د دغې غرنۍ ډلګۍ د سرتېرو شمېر ۴۰۰ تنو ته زیات شو.
د ۲۰۰۲ زکال د جنوري میاشتې تر وروستیو پورې شاوخوا ۴۰۰۰ امریکايي سرتېري افغانستان ته راغلل چې له دغو څخه ۳۰۰۰ یې د کندهار په هوايي ډګر او شاوخوا ۵۰۰ نور په بګرام اډه کې ځای پر ځای شول. د دغه هوايي ډګر د ځغاست لیکې د بیارغونې چارې امریکايي، ایټالوي او پولنډي سرتېرو پیل کړې.
د دغې هوايي اډې دویمه ځغاست لیکه د ۳۵۰۰ متره (۱۱۵۰۰ فوټه) په اوږدوالي سره د ۲۰۰۶ زکال په وروستیو کې د متحده ایالاتو له خوا د ۶۸ میلیون ډالرو په لګښت جوړه شوه. دغه نوې ځغاست لیکه له پخوانۍ ځغاست لیکې څخه ۴۹۷ متره (۱۶۳۱ فوټه) اوږده او ۲۸۰ ملي متره (۱۱ انچه) نازکه وه چې د سي-۵ ګلکسي (C-5 Galaxy)، سي- ۱۷ ګلوب ماسټر III (C-17 Globemaster III)، Il-۷۶ (Il-76)، اې ان – ۱۲۴ (An-124)، اې ان- ۲۲۵ (An-225) او بوینګ ۷۴۷ (د ملکي کارګو هوايي شرکتونو له خوا کارول کېږي) په ګډون یې د لویو الوتکو د ناستې وړتیا لرله.
تر ۲۰۰۷ زکال پورې بګرام په یوه واړه ښار واوښت چې پریمانه ټرافیکي ګڼه ګوڼه یې لرله او همدارنګه یې له جامو نیولې تر خوراکي توکو پورې هټۍ لرلې. دغه اډه چې غرنی موقعیت لري په ژمي کې یې د تودوخې کچه تر منفي ۲۹ سانتي ګراد درجو (منفي ۲۰ فارنهایت درجو) را کښته کېږي. د لوړوالي او واورینو طوفانونو له امله د ژمي پر مهال په دغه اډه کې د سوداګریزو الوتکو ناسته له ستونزو سره مخ کېږي چې له امله یې پخوانۍ الوتکو یوازې د باتجربه خدمو په لرلو کولای شول هلته را ښکته شي. تر ۲۰۰۹ زکال پورې په دغه اډه کې ۱۰ زره سرتېري ځای پر ځای شول.
په ۲۰۰۷ زکال کې په بګرام هوايي اډه ځانمرګی برید وشو؛ دغه برید افغانستان ته د متحده ایالاتو د مرستیال ولسمشر ډیک چیني له سفر سره هم مهاله و، په دغه برید کې ۲۳ تنه ووژل شول او ۲۰ نور ټپیان شول. برید د اډې د یوې دروازې دننه چې شدید امنیتي تدابیر یې لرل ترسره شو. طالب ویاند قاري یوسف احمدي د دغه مسئولیت پړه پرغاړه واخیسته او څرګنده یې کړه چې موخه یې ډیک چیني و. بل طالب ویاند وروسته وویل چې دغه برید اسامه بن لادن طراحي کړی و او موخه یې هم د ډیک چیني وژل و. په برید کې ډیک چیني ته زیان وه نه رسېد. په وژل شویو کې یو امریکايي سرتېری، یو امریکايي قرار دادي، د سویلي کوریا یو سرتېرې او ۲۰ افغان کارکوونکي شامل و.
په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو له نږدې شل کلن حضور وروسته د متحده ایالاتو د ځواکونو د وتلو د برخې په توګه د متحده ایالاتو ځواکونه د ۲۰۲۱ زکال د جولای په لومړۍ نېټه د شپې پر مهال په پټ ډول له بګرام هوايي ډګر ووتل او په دې سره د جولای په ۲مه نېټه دغه اډه د افغان دولت لاس ته ورغله. د متحده ایالاتو ځواکونه په شپه کې له دغې اډې ووتل او د افغانستان وسله والو ځواکونو ته یې د هغو اړوند هېڅ خبر نه و ورکړی؛ له اډې وروستي وتونکي سرتېري د اډې برېښنا قطع کړه او څراغونه یې مړه شول. دغه اډه د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته د سیمه ییزو وګړو له خوا په څو ساعتونو کې لوټ شوه. هغه مهال چې افغان ملي ځواکونه اډې ته ورسېدل د اډې کنټرول یې په لاس کې واخیست او یو شمېر لوټ کوونکي یې ونیول.
د ۲۰۲۱ زکال د اګست په ۱۵مه په دغه اډه کې میشتو افغان ځواکونو خپل سنګرونه پرېښودل او اډه یې طالبانو ته وسپارله او په دې سره د دغې اډې واک یو ځل بیا د طالبانو لاس ته ورغی.
غازی حسن نیکہ نورزی
سپین بولدک رباط 1757ء دہ غازی حسن نیکہ گورگ (نورزئی) تاریخ
حسن ابدال ، اټک ولسوالۍ ، یوه تاریخي ښار دی چې د پاکستان د پنجاب ایالت شمالي پولې ته څېرمه موقعیت لري. د هغه قبیلې د حسن ابدال د فتح کولو لپاره ترټولو غوره هڅه وکړه او په پای کې حسن ابدال فتح کړ. احمدشاه ابدالي له دې بریا خوښ شو چې سیمه یې حسن نیکا ته وسپارله او په خپله یې په هند برید وکړ. . دا د جی ټي روډ د قراقرم لویې لارې په پیل کې موقعیت لري. د راولپنډۍ شمال لوېديځ ته شاوخوا km 40 کيلومتره کې موقعيت لري ، دا ښار اوس مهال د ،000 50،000 over over نفوس لري. حسن ابدال د خپل ښکلي تاریخي ځایونو او ګوردوار پنجا صاحب لپاره مشهور دی ، چې د سک مذهب لپاره د عبادت یو مهم ځای دی. هرکال د نړۍ له بیلابیلو برخو څخه زرګونه سکهان زیارت کونکي د کرکچ په جشن کې په ګوردوزه پنجا صاحب کې خپل مذهبي مراسم ترسره کوي. په نورو تاریخي ځایونو کې د مغل عصر مقاله ، لالارخ او د بابا حسن ابدال هجره شامل دي. مقبره د مربع انګړ کې قبر او د تازه اوبو تازه اوبو حوض لري. د حسن ابدال ښار د غونډۍ په فوټ کې موقعیت لري. د ځایی خلکو په وینا ، د دې غونډۍ په لوړو چوکیو کې د حسن نیکا په نوم د یوه سنت ځای دی. د تاریخي مآخذونو له مخې ، د دغه ولي اصلي نوم بابا حسن ابدال دی او د ښار نوم هم د هغه له نوم څخه اخیستل شوی [1].
نیټه دغه ښار (چې اوس په ښار بدل شوی دی) د حسن نیکا عرف (حسن ابدال) دی ، چې د حسن ګورګ (نورزي) په نوم نومول شوی ، چې د افغانستان د امپراتور احمدشاه ابدالي د اردو مشر دی. د پیړۍ پخوانی ایلپاترا ، یو سپیڅلی پسرلی ، د حسن ابدال اوسني موقعیت کې ، د ٹیکسلا شمال لویدیز ته 70 70 میله شمال لویدیز کې موقعیت لري. [2] علاءالدین دلته د ځان لپاره یوه مقبره جوړه کړې وه چې پکې حکیم ابو فتح ښخ دی. دا هم یادونه وشوه چې اکبر له کشمیر څخه د راستنیدو پرمهال دلته تیر شوی [2]. ویلیم فنچ ، هند ته د خپل سفر په اړه ، د 1808 او 1821 میلادي ښکلي ابدال تشریح کړی چې د سیند سره سیند لري او د پاکو اوبو په چینو کې د کب نیالګیو کې زرینه پوزه لري. . اوبه دومره پاکې وې چې حتی د پسرلي په پای کې پروت سکه په ښکاره ډول لیدل کیده [1]. د هغه ځای په اړه په تفصیل کې ، هغه د پسرلي خورا روښانه او تازه اوبه په ګوته کوي چې د کوچني غونډۍ له پښو څخه تیریږي [1]. د یادونې وړ ده چې بیلابیل مغل بادشاهان کشمیر ته د خپل سفر په جریان کې له دې ځای څخه تیر شوي. []] د سکه مذهب بنسټګر ، گرو نانک په 21 1521. کې حسن ابدال ته ورسېد. یو ګوردوارا وروسته د هغه په ​​یاد ځای کې د هغه د اوسیدو ځای کې جوړ شو. په گردوارا کې په یوه ډبره د لاسي لیکدود شتون لري چې ویل کیږي د بابا گرو نانک د معجزې پایله ده []]. د غازي حسن نیکه عرف حسن ابدال کلا ، د افغانستان د کندهار ولایت ، بولدک ولسوالۍ په رباط سیمه کې موقعیت لري ، چې اوس یوه خونه ده.