cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قيام الدين خادم
ځانگړی وړتوب
مرحوم خادم صاحب په اردو، انگرېزي او عربي ژبو بلد ؤ، د همدغو ژبو په مرسته هغه د يوه کنجکاو او پلټونکي انسان په توگه هڅه کوله او د ډيرؤ شيانو په راز يې ځان پوه کړی وه، کيداي شي د هغه د برياليتوبو د رازونو څخه يو هم همدا وبولو.
سياسي ژوند
د هېواد په سياسي ډگر کې هم قيام الدين خادم يوه فعاله ونډه درلوده. هغه د ويښ ځلميانو د غورځنگ د بنسټ ايښودونکو له ډلې څخه ؤ. د ۱۳۲۷ ل کال د جوزا د مياشتی په اوومه د ويښو ځلميانو د تدارک د کميسون د لارښوونی له مخې د کندهار، ننگرهار او کابل يو شمير ادبی او عرفانی ملگرو لکه عبدالرؤف بينوا، فيض محمد انگار، نورمحمد تره کی، قيام الدين خادم، صديق الله رښتين، گل پاچا الفت، نيک محمد پکتيانی، محمد ارسلان سليمی، عبدالقدوس پرهيز، ابو الحسن هزاره، پاينده محمد روهيلي، محمد ولی ځلمی، عطا محمد شېرزی، محمد طاهر تائب او ځينو نورو ليکوالانو او روښنفکرانو د موسسی کنگری غړو چې شمير يې دوه ويشتو تنو ته رسيدی د دارالامان په افشار وکې د عبدالمجيد زابلی دنوی تعمير په يوه سالون کې د ماسپښين پر دوو بجو د ويښو ځلميانو دگوند جوړولولپاره دبيلو بيلوولايتونو د نمايندگانو طرحي وړاندی شوی چې يوه يې د عبدالروف بينوا او نور محمد تره کی، بله يې د قيام الدين خادم او دريمه يې د صديق الله رشتين وه. لومړی يې مترقي او عصری، دوهمه يې ملی اوو طنی،دريمه يې مذهبی او کلتوری رنگ درلود. د زيات بحث وروسته د ټولو طرحو د مهمو مادو په گډون پر دغو ټوکودټولو موافقه راغله : د اسلام او مشروطه شاهی نظام او د پاچاد مقام درناوی، د دولت د دروگونو قواؤ ترمنځ لکه اجرئيه، مقنينه، قضائېه تفکيک او بيلوالی ، دهغوي د حقوقو او صلاحيتونو ټاکل، د ازادو انتخاباتوپر اساس درابلل شوي لويی جرگی د لاری د وخت دغوښتنو سره سم په اساسي قانون کې تعديلات او تغيرات راوستل ، داساسي قانون پلي کول، د علم او معارف خپرېدل او پراختيا، د مطبوعاتو، دفکر او بيان د آزادۍ تظمينول، د هر ډول نژادي، ژبني، او سيمه ايزو تعصب او لوړتيا غوښتنومخه نيول، د قانون په واسطه د افرادو طبيعی اوټولنيزو حقوقو تأ مينول، ظلم، رشوت، پټي سوداگری (قاچاق) او بی عدالتيو سره مبارزه کول، په ټولنيز ژوندکې د افراط او تفريط څخه ډډه کول، د تخنيک اوصنعت رواجول، په هېواد کې دهر چاله پاره د کار او تعليم د زميني برابرول، د کارگرو او بزگرو حقوق، اقتصادی او زراعتي اصلاحاتو ته پاملرل، د موهوماتو او مزخرفاتو سره مجادله کول، د ملی ژبی پښتو او پښتونستان د ملی خودارديت پرننگه درېدل، د بشر د حقوق د اعلاميې او بين المللي صلح او سلم غوښتل او په عملی صورت بې تطبيقول. بڅرکی صاحب په پورته يادشوي کتاب کې ليکلې چي دويښ زلميانو دجنبش لومړې مرام په ۱۳۲۷ او دوهم يي په ۱۳۲۸ لمريزکال دزمري دمياشتي په ۲۷ نيټه تصويب شوېدی. گران لوستونکي محمد علم بڅرکی (( ويښ ځلميان دافغانستان يو سياسي تحريک)) په نامه کتاب کښي دخادم صاحب او پښتو ادب دشپږو ستورو دسياسي فعاليت په اړوند معلومات تر لاسه کولاي شي. ارواښاد خادم دحقيقت دڅرگندولو سره مينه لرل ،تل يې هر څه بربنډ ويل. خادم صاحب په زيات شمير ادبي او علمي محافلو کې برخه اخيستې ده ،او کله کله ددولت اړونده ا رگانو لخوا په ستاين ليکونو او ډاليو سره نازول شوۍ او ستاينه يې شوېده. مرحوم خادم دفلسفي اند او علمي شخصيت څښتن و،هغه په رښتيا سره دخپل ولس سره مينه درلوده او دهغه خدمت يي په ډيره خوښۍ سره کاوه. هغه د هر ډول مشكلاتو او سختيو په مقابل كښي د مقاومت، صبر او حوصلې لارښوونه كول. استاد خادم دمعاسرو ادبياتو دهغو پنځو ستوروڅخه وچې دپښتو ادب او کلتور يي ځلولۍ دی ،اوديوه داسي ويښ زلمي په احساس يې دپښتو ادب چوپړ کړۍ چې دنن زلميان يې درناوۍ کوي.
بندي کېدل او مړينه
کله چې په ۱۳۵۷ ل. کال کې د خلق او د پرچم د گوندونو لخوا په افغانستان کې کودتا وشوه، او په افغانستان کې يو کمونستي رژيم واکمن شو. نو په همدغه کال کې قيام الدين خادم هم د کمونستي رژيم لخوا زنداني شو او په زندان کې تر ډېرو شکنجو او ځورونو وروسته په داسې حال کې له بنده خلاص شو چې لاسونه او پخښې يې د همدې ځورونو په سبب فلج شوي وې. د افغانستان دا لوی مفکر، ژورنالست، اديب، ليکوال، د فلسفي افکارو خاوند، د ټولنې طبيب، سياستپوه او ټولنيز شخصيت د ۱۳۵۸ ل. کال د وږي د مياشتې په ۵مه نېټه چې د هماغه کال د واړه اختر د ۵ ورځې سره سمون خوري د دوشنبې په ورځ د سهار په ۵ بجو د علي آباد په روغتون کې د ۷۴ کلونو په عمر له دې نړۍ نه سترگې پټې کړې او د هماغه کال د وږي د مياشتې په ۶مه نېټّه د کامې ولسوالۍ د زرشوی په کلي کې په خپله پلرنۍ هديره کې په ډېر درنښت خاورو ته وسپارل شو.
د نورو نظرونه
د قيام الدين خادم د شخصيت په اړه د افغاني ټولنې يو شمېر پېژندل شوؤ څېرو خپل بېل بېل نظرونه او اندونه څرگند کړي چې ځينې يې په دې توگه دي:
عبدالحی حبيبي او عبدالشکور رشاد دواړه د ادبي او تاريخي څيړنو سر لاري اوپه خپله برخه کښي دتبحر په لحاظ بې ساري دی. محترم استاد پوهاند رښتين هم په گرامر او ادبي تاريخ کې لوي لاس لري. الفت ،بينوا او خادم که څه هم ادبي څيړني تر سره کړي خو هغوي زياتره درښتيا ددورې دنامتو شاعرانو په توگه شهرت لري قيام الدين خادم په اوسني ليکوالو کې خپل ژوندليک خپور کړی دی، هغه په يوه برخه کې يې د زما پر حيات انتقادات تر سر ليک لاندې داسې ليکلي دي: روهي صاحب ليکې داپورته ليکنه دخادم صاحب دنثر نمونه هم کيداي شي ؛ دده په نثر کي ايجازليدل کيږي اودځينو ليکوالو په شان دحق الحمې دپاره خبره نه اوږدوي ،بلکه نيغ په نيغه خپل مطلب بيانوي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
نيکولای کارامزين
نيکولای ميخالوويچ کارامزين (Nikolay Mikhailovich Karamzin) (روسي: Николай Михайлович Карамзин زوکړه: ۱۷۶۶ ز کال د ډسمبر ۱۲ [زوړ نظام: د ډسمبر ۱]، مړينه: د ۱۸۲۶ ز کال د جون ۳ [زوړ سيستم: د می ۲۲]) د روسيې سترواک تاريخپوه، رومانتيک يا خيالي ليکوال، شاعر او کره کتونکی و. نوموړي (د روسي دولت تاريخ: History of the Russian State) په نوم د خپل بنسټيز ۱۲ ټوکه ملي تاريخ له امله خورا د يادونې وړ دی.
د ژوند لومړني وختونه
د نوموړي مور Ekaterina Petrovna karamzina (کورنی نوم: Pazukhina) هم د منځني عايد روسي شريفې کورنۍ څخه ده، چې د کورنۍ په ۱۶۲۰ ز کال کې هغه مهال رامنځته شوه، چې د Ivan Demidovich Pazukhin په نوم اوږد مهاله لوړ رتبه مامور ته د پولينډ او روسيې تر منځ جګړه کې د خپل خدمت په پار ځمکې او لقب ورکړل شول. د نوموړي دوو زامنو د کورنۍ دوه څانګې رامنځته کړې، چې يوه يې په Kostroma او بله يې په Simbirsk کې وه او Ekaterina Karamzina يې په دويمې څانګې پورې اړه لري. د هغې پلار Peter Pazukhin هم يو نامتو او ځلاند نظامي فعاليت وکړ او له Praporshchik څخه Colonel ته لاړه. نوموړي له ۱۷۳۳ ز کال راهيسې د Simbirsk پياده نظام کنډک کې خدمت کاوه. د يادې کورنۍ د آثارو او نښو له څېړلو څخه معلومېږي، چې د نوموړې کورنۍ بنسټګر د ليتوانيا د szlachta اوسېدونکی Fyodor Pazukh و، چې د روسيې د درېيم Ivan تر واکمنۍ لاندې د خدمت کولو په موخه يې په ۱۴۹۶ ز کال کې Mstislavl پرېښود. Ekaterina Petrovna د ۱۷۳۰ او ۱۷۳۵ ز کلونو تر منځ زېږېدلې او په ۱۷۶۹ ز کال کې هغه مهال مړه شوه، چې نيکولای يوازې له دوو کلونو ډېر عمر درلود. Mikhail Karamzin په ۱۷۷۰ ز کال کې د دويم ځل لپاره له Evdokia Gavrilovan Dmitrieva (۱۷۸۳-۱۷۲۴ز کلونه) سره واده وکړ، چې د نيکولای مېرنۍ مور شوه. نيکولای د Vasily، Fyodor او Ekaterina په نومونو درې مورني (سکه) ورونه او خويندې او دوه مورني وروڼه درلودل.
نيکولای د سويسي الاصله الماني ښوونکي Johann Matthias Schaden تر لارښوونې لاندې د زده کړو کولو په موخه مسکو ته ولېږل شو. وروسته سينټ پيټرزبرګ ته لاړه، چې هملته له Ivan Dmitriev سره اشنا شو. Dmitriev يو څه د ستاينې وړ روسي شاعر و او خپلې ژبې ته د باندنيو ليکوالو د مقالو ژباړلو ته يې ځان ځانګړی (وقف) کړی و. نيکولای په سينټ پيټرزبرګ کې له څحه مودې استوګنې څخه وروسته Simbirsk ته لاړه، چې هلته يې متقاعد حالت کې تر هغې ژوند وکړ، چې د مسکو بيا کتنې ته وهڅول شو. هلته يې ځان د پوه خلکو د ټولنې په منځ کې وليد، نو يو ځل بيا يې ادبي کار غوره کړ.
نوموړي په ۱۷۸۹ ز کال کې د المان، فرانسې، سويس او انګليستان د کتنې په موخه د يون هوډ وکړ. په بېرته راستنېدنه کې يې «د يوه روسي مسافر ليکونه» په نوم خپل کتاب چاپ کړ، چې ستره بريا يې تر لاسه کړه. ياد ليکونه وروسته له هغې نمونه شول، چې د ايرلينډي زيږيدلي ناول ليکونکي Laurence Sterne «د فرانسې او ايټاليا يو احساساتي يون» په لومړي ځل د مسکو ژورنال کې چاپ شول، چې نوموړي هغه کره کړل، مګر وروسته (۱۸۰۱-۱۷۹۷ز کلونه) راټول او په شپږو ټوکونو کې خپاره شول.
په ورته وخت کې کارامزين له فرانسوي څخه ژباړې او د «بې وسه Liza او Natalia د Boyar لوڼې (دواړه ۱۷۹۲ ز کال کې) په ګډون ځيني اصلي کیسې چاپ کړې. يادو کیسو روسي لوستونکو ته احساس پالنه وروپېژندله او کارامزېن ته د «روسي Sterne» په توګه هر کلی وشو.
د يوه ليکوال په توګه
کارامزين په ۱۷۹۴ ز کال کې له خپل ادبي ژورنال څخه تېر شو او د “Aglai” تر سرليک لاندې د ليکنو يوه ټولګه يې په دوو ټوکو کې چاپ کړه، چې د نورو کیسو له منځه «د Bornlolg ټاپو او Ilya Muromets» کیسې په لړ کې راڅرګندې شوې. لومړنۍ کیسه د لومړني روسي Gothic ناول و او دويمه هغه يې په غوره ډول د يوه روسي پېژندل شوي اتل د پېښې پر بنسټ کیسه وه. نوموړي له ۱۷۹۷ څخه تر ۱۷۹۹ ز کال پورې له Derzhavin او Dmitriev سره په ورته وخت، د Aonides په نوم يوه بله ټولګه يا شعري کالمۍ (جنتري) خپره کړه. په ۱۷۹۸ ز کال کې يې “The Pantheon” کتاب وليکه، چې د لرغونو او معاصرو تر ټولو زيات نمانځل شويو ليکوالانو د ادبي ټوټو روسي ژبې ته ژباړل شوې ټولګه وه. د نوموړي زيات روښانه تولیدات په وروستيو کې د هغه له لورې د “My Trifles” په نوم يو ټوک کې چاپ شول. د نوموړي د ليکنې سبک چې د Alexander Pushkin او Vladimir Nabokov له لورې ستايل شوی و، خوږ ژبی او روان سبک دی، چې د پخواني Slavonic مکتب د اوږدې دورې پراګرافونو په پرتله د فرانسې د ساده ژبې ليکوالانو د مقالې پر غونډلو باندې نمونه او موډل شو. د نوموړي بېلګې د روسي ادبې ژبې د رامنځته کېدنې لپاره ګټورتوب ثابت کړ، چې دا د روسي ادبياتو د تاريخ لپاره يوه ستره مرسته وه.
کارامزين په ۱۸۰۲  و ۱۸۰۳ زکلونو کې «د اروپا استازی (Vestnik Evropy)» په نوم ژورنال [ورځنی يادښت] کره او سم کړ. ياده چاره وروسته له هغې تر سره شوه، چې نوموړي د خپلې پياوړتيا پته درک کړه او «د روسي دولت تاريخ:History of the Russian State » تر سرليک لاندې يې خپل ۱۲ ټوکه کتاب پيل کړ. د يادې دندې د بشپړولو په موخه يې خپل ځان د دوو کلونو لپاره په Simbirk کې ګوښه او ځانله کړ.
هغه وخت چې سترواک الکساندر د نوموړی د تقاعد په لامل وپوهېده، کارامزين يې Tver ته راوباله، چې هملته يې سترواک ته د خپل تاريخ [کتاب] لومړي اته ټوکونه ولوستل. کارامزين د روسي سترواکۍ د پولینډ ضد تګلارو پياوړی ملاتړ کوونکی و او دا هيله يې څرګنده کړه، چې:«تر هيڅ بڼې يا نوم لاندې به هيڅ پولينډ نه وي». نوموړی په ۱۸۱۶ ز کال کې بېرته سينت پيټرزبرګ ته ستون شو، چې د خپل ژوند او کار تر ټولو خوږې ورځې يې په کې تېرې کړې. د يادو ورځو په اړه د Tsarskoye Selo د ماڼۍ په باغچو کې سترواک له کارامزين سره تر پايه ولوستل.
نوموړي که څه هم هڅه وکړه، مګر خپل کتاب يې له يوولس ټوکونو څخه زيات نه شول کړای او په ۱۶۱۳ ز کال کې د Michael Romanov واک ته په رسېدنه يې پای ته ورساوه. کارامزين د لرغوني دود له مخې د ۱۸۲۶ ز کال د می پر ۲۲ مه نېټه په Tauride ماڼۍ کې وفات شو. د نوموړي په ياد په ۱۸۴۵ ز کال په Simbirsk کې يو څلی اباد شو.
د يوه ژبپوه او ژبپوهاند په توګه
له ۱۷۹۵ ز کال څخه يو څه وروسته، د روسي ژبې الفبا ته د (Ë/ë) توري د ورپېژندلو امتياز کارامزين ته ورکول کېږي، چې د هغې پخوانۍ بڼې ځايناستی شو، چې  له شته يا نامتو توري (Ю/ю) څخه وروسته نمونه شوې وه. په تاريخي ډول د يادې بڼې کارونه په عمومي ډول بده ګڼل کېږي، چې په نمونه يي ډول د قاموسونو او د روسي ښوونځيو د زده کوونکو د لوست لومړنيو کتابونو په پرتله،په  نورو کتابونو کې يوازې د (E/e) په توګه راڅرګندېږي.
په ۲۰۲۱ ز کال کې په کابل هوايي ډګر برید
د ۲۰۲۱ ز کال د اګست په ۲۶ مه نېټه له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د تخلیې د عملیاتو پر مهال په سیمه ییز وخت ۱۷:۵۰ بجو (د نړیوال همغږي وخت په ۱۳:۲۰ بجو) د افغانستان په کابل ښار کې د حامد کرزي په نړیوال هوايي ډګر کې ځانمرګی برید ترسره شو. د ۱۷۰ افغان ملکي وګړو او ۱۳ امریکايي ځواکونو په ګډون لږ تر لږه ۱۸۳ کسان ووژل شول، دا د ۲۰۲۰ ز کال له فبروري میاشتې وروسته د افغانستان په جګړه کې لومړني پوځي امریکايي تلفات و. د اسلامي دولت د خراسان ولایت د دغه برید مسئولیت پر غاړه واخیست.
مخینه
د ۲۰۲۱ ز کال د اګست په ۱۵ مه نېټه طالبانو ته د کابل له لاسته ورتلو وروسته، د حامد کرزي نړیوال هوايي ډګر له افغانستان نه د وتو یوازنۍ لار وه. امنیتي اندېښنو وروسته له هغې وده وکړه چې له بګرام او پلچرخي بندخونو نه د اسلامي دولت د خراسان ولایت په سلګونو بندیان وتښتېدل. د اګست په ۱۶ مه پنټاګون د متحده ایالاتو کانګرس ته د کابل له سقوط وروسته په راتلونکو ورځو کې د داعش د بریدونو په اړه خبرداری ورکړ. د متحده ایالاتو ولسمشر جوبایډن له برید نه اونۍ وړاندې د دغه احتمالي برید په اړه ګڼ شمېر راپورونه ترلاسه کړي و، هغه د اګست په ۲۲ مه نېټه په سپینه مانۍ کې د خبرو پرمهال خبرداری ورکړ چې هر څومره چې د متحده ایالاتو ځواکونه په هغه هېواد (افغانستان) کې پاتې کېږي، هوايي ډګر ته څېرمه د امریکايي ځواکونو او وګړو پر وړاندې د داعش د بریدونو ګواښ زیاتېږي.
له برید څو ساعته وړاندې، په کابل کې د متحده ایالاتو دیپلماتانو امریکايي وګړو ته خبرداری ورکړ چې د امنیتي ګواښونو له امله هوايي ډګر پرېږدي. د بریتانیا د وسله والو ځواکونو وزیر جمیس هایپي په هوايي ډګر باندې د داعش وسله والو د برید د سخت ګواښ خبرداری ورکړ. د متحده ایالاتو، بریتانیا او اسټرالیا سفارتونو هم د هوايي ډګر اړوند لوړو امنیتي ګواښونو په اړه خبرداری ورکړ.
برید
دغه چاودنه د چټلو اوبو په هغه ویاله کې وشوه، چېرې چې امریکايي ځواکونو د تخلیې په موخه پاسپورټونه، ویزې او نور اسناد هوايي ډګر ته د ننوتو د اجازې ورکولو په موخه کتل. یوه عیني شاهد وویل چې: د چاودنې له امله یې حس وکړ چې چا یې له پښو لاندې ځمکه لرې کړې او ومې لیدل چې نور هغه کسان چې د وتو په تمه وو، د چاودنې د زور له امله هوا ته پورته شول. لومړنیو راپورونو په تېروتنې سره څرګنده کړه چې دویمه چاودنه د بارون هوټل ته څېرمه ترسره شوې، خو په سبا ورځ یې څرګنده شوه چې دویمه چاودنه هېڅ نه ده ترسره شوې.
دغه برید د داعش خراسان ډلې ترسره کړ، چې مسئولیت یې هم پر غاړه واخیست او د ځانمرګي بریدګر نوم یې عبدالرحمن الغوري اعلان کړ. طالبان له وړاندې د داعش د خراسان ډلې سره ښکېل و. کله چې پوښتنه وشوه چې ترهګرو څه ډول وکولای شول، د طالبانو د څارنې له ځایونو یا چک پاینټونو تېر شي، د متحده ایالاتو د مرکزي قوماندانۍ مشر جنرال کنټ مکنزي وویل: «دا چې آیا هغوی [طالبانو] اجازه ورکړې، دغه برید ترسره شي، زه نه پوهېږم. ... زه فکر نه کوم چې داسې څه دې شتون ولري چې ما متقاعد کړي چې هغوی دې اجازه ورکړې وي چې داسې وشي».
قربانیان
په دغه برید کې د تخلیې له عملیاتو نه د متحده ایالاتو د ملاتړ کوونکو ۱۳ امریکايي سرتېرو او ۱۶۹ افغان ملکي وګړو په ګډون لږ تر لږه ۱۸۲ کسان ووژل شول. په وژل شوو ملکیانو کې دوه بریتانوي دوه تابعیته وګړي هم و چې یو یې د یو بریتانوي وګړي ماشوم و. په پیل کې د دې راپور هم ورکړل شو چې ۲۸ طالب جنګیالي هم په دغه برید کې وژل شوي، خو وروسته طالب ویاند ذبیح الله مجاهد د آزادې اروپا له راډیو(آزادي راډیو) سره په مرکه کې دغه خبره رد کړه. په وژل شوو امریکایانو کې ۱۱ وسله وال سرتېري، د اروايي عملیاتو د اتمې ډلې یو سرتېری او د سمندري ځواکونو یو سرتېری وښودل شول. د امریکايي ځواکونو دغه تلفات د ۲۰۲۰ ز کال له فبروري میاشتې وروسته لومړني تلفات او په ۲۰۱۱ ز کال په افغانستان کې د بوینګ شینوک الوتکې له رانسکورېدو وروسته د امریکايي ځواکونو یوځلي په لویه کچه پوځي تلفات وو.
په دغه برید کې د ۱۸ امریکايي پوځیانو او یو شمېر طالبانو په ګډون لږ تر لږه ۱۵۰ کسان ټپیان شوي وو.
غبرګونونه او ځواب
طالبانو دغه برید د خپل ویاند د یوه ټویټ په واسطه وغانده او څرګنده یې کړه چې: «شیطاني کړۍ به په سختي سره ودروي». طالبانو وروسته اعلان وکړ چې دوی به د داعش د خراسان ډلې د مشر شهاب المهاجر د نیولو په موخې له هرې ممکنې لارې چارې کار واخلي. د افغانستان پخواني اجرائیوي مشر او د افغانستان د ملي ائتلاف مشر عبدالله عبدالله هم دغه برید وغانده. یو شمېر ملکي وګړو خبریالانو ته څرګنده کړه چې: دغه برید له افغانستان نه د وتو په موخه د دوی هوډ د نورو بریدونو نه د وېرې له امله لا کلک کړی دی.
د متحده ایالاتو ولسمشر جوبایډن له برید وروسته یوه عمومي وینا وکړه. هغه په دغه برید کې په وژل شویو امریکايي سرتېرو ویاړ وکړ او دوی یې «اتلان» وبلل، هغه وویل چې: دوی خپل ژوند «آزادۍ ته د خدمت په لار» کې ورکړی او له افغان قربانیانو سره  یې ژوره خواشیني څرګنده کړه. بایډن هغو کسانو ته چې متحده ایالاتو ته د زیان رسولو په هڅه کې دي وویل:«موږ تاسو تعقیب کوو او تاسو به د دې تاوان ورکړئ». د بریتانیا دولت هم څرګنده کړه چې: دوی به له افغانستان نه د وتو عملیاتو ته دوام ورکړي.
ګڼ شمېر هېوادونو د کابل په هوايي ډګر برید وغانده، د قربانیانو او په هوايي ډګر کې د وتلو د عملیاتو ترسره کوونکو سرتېرو سره یې خپله همغږي اعلان کړه. دغه برید د اروپايي کمیسیون او ملګرو ملتونو له خوا هم وغندل شو. د جرمني لومړۍ وزیرې انګلا مرکل اسرائیلو ته خپل سفر لغوه کړ او د جرمني د ځواکونو د وتلو د بهیر څارلو په موخه په جرمني کې پاتې شوه. بایدڼ هم د اسرائیلو له لومړي وزیر نفتالي بنت سره د برید له امله د خپلې لیدنې مهال وځنډاوه. بریتانیا وویل چې: دوی به له دغه برید سره د ملکي وګړو ایستلو ته دوام ورکړي.
د متحده ایالاتو هوايي بریدونه
د اګست په ۲۹ مه، د کابل له هوايي ډګر نه څو کیلومتره لرې یو موټر د متحده ایالاتو د بې پیلوټه الوتکې په برید کې په نښه شو. د قربانیانو د خپلوانو په خبره په دغه برید کې د اووه ماشومانو په ګډون ۱۰ ملکي وګړي ووژل شول.
اسماني کتابونه او صحيفې
همداراز دوتلي مفسر علامه آلوسي بغدادي رحمه الله له وينا سره سم د صحيفو شميره سل ده چې پنځوس يې په حضرت شيث عليه السلام نازلې شوې وې. ديرش يې په ادريس عليه السلام نازلې شوې وې .لس يې په حضرت ابراهيم عليه السلام نازلې شوې اونورې لس يې په حضرت موسى عليه السلام دتورات تر نزوله مخکې نازلې شوې وې. والله تعالى اعلم باالصواب.
سرچنه
ټول افغان ويبپاڼه
وېشنيزه:اسلام
کورټيکوسټېرويډ
وېشنيزه:درمل
غلام محمد خان طرزي
سردار حاجي غلام محمد خان طرزي (۳۰ د اپرېل، ۱۸۳۰ ز. کابل - ۸ د ډېسمبر، ۱۹۰۰ ز. دمشق، سوريه) (په انگرېزي: Sardar Haji Ghulam Muhammad Khan) د امير دوست محمد خان د دربار يو پياوړی شاعر، ليکوال او خطاط و او د طرزي افغان تخلص يې کاراوه.
مخينه
هغه د سردار رحيمدل خان او هوا بېگم درېيم زوی و. هغه په کور کې دوديزې زده کړې ترلاسه کړي بيا د امير دوست محمد خان دربار کې يې کار پيل کړ او د امير لخوا ورته د دانشمند او ارجمند لقبونه ورکړل شول اوپه ۱۸۸۱ ز. کال کې هغه د هېواد نه په زوره وشړل شو.
هغه د سردار پاينده خان ورېرې بوبو جان سره واده کړی و، دويم واده يې د خپل د تره (سردار مهردل خان) لور مرواريد بېگم (بي بي کو) سره واده کړی و، درېيم واده يې د نارنج بېگم (يوه کوهستانۍ ښځې) سره کړی و، څلورم واده يې د شهزاده مداد دراني د لور شهزادي سلطنت بېگم سره کړی و، پينځم واده يې يوې الجيريايۍ ښځې نظيرې سره کړی و، شپږم واده يې يوې سوريانۍ ښځې ياسمين بي بي سره کړی و.
ليکلي آثار
وېشنيزه:افغانان
خولم ولسوالۍ
د خولم ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۹،۲۰۷ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
سلوانیا
سلوانیا په سلوانیایي Slovenija) اروپا لویه وچه کې پروت یو هیواد دی. د سلوانیا پلازمینه او لړی ښار لیوبلیانا او مساحت یې ۲۷۳'۲۰ کیلومتره مربع دی، د وګړو شمیر یې ۳۵۵'۰۵۳'۲ میلیونه ولسمشر یې دانیلو تورک لومړی وزیر بوروت پاهور او د پیسو واحد یې یورو ده، یاد هیواد په ۱۹۹۱م کال کې له پخوانۍ یوګسلاویا څخه خپله خپلواکې ترلاسه کړی ده.
جغرافیه
سلوانیا ۲۷۳'۲۰ کیلومتره مساحت لري چې د اروپا په مرکزي برخه کې د آلپ غرونو او ادریاتیک سمندر ته څیرمه موقیعت لري.
ایداري وېش
د سلوانیا هیواد لیداري وېش (د سلوانیا هیواد ښارونه) لیوبلیانا ماریبور تسلیه کراني کپر
بيت الله محسود
وېشنيزه:طالبان وېشنيزه:پاکستاني طالبان
مارټين، بلغاريا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> مارټین د بلغاریا په روسه کې یو ښار دی چې په 2001 مېلادي کال کې يې 3,759 تنه وګړي درلودل.
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريايي ژ وېشنيزه:بلغارستان وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بلغاري وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي تولنه
بولیوار آیالات
بولیوار ولایت یاهم (بولیوار آیالات) په اسپانیایي ژبه Estado Bolívar) د ونزویلا هیواد له ۲۳ آیالاتونو څخه یو دی چې د یاد هیواد په ختیځ کې موقیعت لري. د بولیوار مرکز د سیوداد بولیوار ښار دی.
ميا غلام محمد هندى
د افغانستان د نوميالي پادشاه اعليحضرت شاه زمان د واكمنۍ پر مهال انگليسانو د روحانيونو په جامه كې خپل څارگران ( جاسوسان ) افغانستان ته رالېږل ، چې د اسلام تر پردې لاندې به يې هم دسيسې جوړولې او هم به يې خپلو انگرېزي بادارانو ته پټ رپوټونه وركول. يو له دغو كسانو نه ميا غلام محمد هندى وو. په ۱۷۹۹ ز كال كې ميا غلام محمد هندى كندهار ته راغلى وو او د اسلام په جامه كې لكه د يوه روحاني په توگه په دغه ښار كې پټ اوسېده. دى د انگرېزانو پټ سړى وو ، چې غوښتل يې د يوې بلې دسيسې كار تر سره كړي. له ده سره نورو ملگرو كسانو لكه پاينده باركزي ، عظيم الكوزي ، رحيم عليزايي ، نورالله بابري ، اسلام پوپلزي ، حكمت سركاني ، سلطان نورزي ، خضر عليزي ، زمان پوپلزي ، جوانشير ارسلان ، جعفر جوان شير ، شريف قزلباش د ميا غلام محمد هندي په كور كې د شاه زمان د غورځولو دسيسه جوړه كړه. دغو افغانانو د هندوستان د خلكو د خلاصون ، د لوى افغانستان د تامين او د ايران دسيسو ته فكر ونه كړ او د يو فعال او نه ستړي كېدونكي پادشاه پر وړاندې راجگ شول. خو دغه دسيسه كوونكي افشاه او اعدام شول. د وزير فتح خان پلار سردار پاينده خان هم د همدغې دسيسه كوونكې ډلې غړى وو او له دوى سره يو ځاى اعدام شو. انگليس جان ملكم ، چې دا مهال په ايران كې ناست وو او د ايران د پادشاه سلاكار هم وو ، په خپلو ليكونو كې خوشالي وښوده ، چې افغاني قومي مشران ، د هغې دسيسې په اثر ، چې د ميا غلام محمد هندي په وسيله ترتيب شوې وه ، وژل شوي او اوس ټول مربوط خلك د شاه زمان پرضد راپاڅېدلي دي.
رېښتينيزم (هنر)
په بصري هنرونو او ادبياتو کې رياليزم يا رېښتينيزم د هغه څيزونو استازيتوب کوي چې په ورځني ژوند کې پېښیږي، پرته له کوم زياتي جوړښت یا تشریح، دا اصطلاح د هنر د کارونو د بیانولو لپاره هم کارول کیږي چې د حقیقت د څرګندولو لپاره د بدۍ او بدمرغۍ په څېر شیان تایید کړي.ریالیزم د نولسمې پیړۍ په مینځ کې کلتوري خوځښت ته هم اشاره کوي چې په فرانسه کې رامینځته شوی او د 19 پیړۍ تر وروستیو پورې د هنر یو مشهور شکل و. د عکاسۍ په معرفي کولو سره، دې نوې بصري سرچینې د واقعیت په څیر د شیانو د جوړولو لپاره د خلکو لېوالتيا راژوندۍ کړه، او دا هنري حرکت وده وکړه. ریالیزم د رومانتیزم سخت مخالف و.
ادبيات
د ادبي مکتب يا ادبي ښوونځي په توګه دا لومړی ځل په فرانسه کې د 18پېړۍ په وروستو کې او د 19 پیړۍ په پیل کې راڅرګند شو، او اصلي بنسټ ایښودونکي هغه مشهور لیکوالان نه وو چې موږ یې نن پیژنو، مګر دوی اوسط لیکوالان وو چې اوس دومره مشهور نه دي.
چنفلوري ، مورج او دورانتي له دې ډلې څخه دي او دا هغه ليکوالان وو چې د خپلې دورې (د نولسمې پېړۍ) د ادبي خوځښت په وده او وده کې یې لوی نفوذ درلود.
په دوی کې تر ټولو لوی ریښتیني لیکوال ګوستاو فلوبرټ دی، او د هغه مشهور ناول مادام بووری دی. د فلوبرټ په وینا، ناول لیکونکی تر بل هر څه ډیر هنرمند دی چې هدف یې د بشپړ کار رامینځته کول دي. خو دا کمال تر هغه وخته نه رسيږي چې ليکوال خپل داخلي عواطف او شخصي احساسات له خپل کار څخه جلا نکړي. له همدې امله ناول لیکونکی باید یو غير شخصي کار رامنځته کړي، هغه څوک چې خپل احساسات په خپلو اثارو کې راوړي د رېښتيني هنرمند د نوم وړ نه دی ، فلوبرټ له داسې ليکوالانو کرکه درلوده.
د باور وړ حقیقت
په واقعيتونو باور د ژوند د واقعيتونو دقيقه مشاهده او ليدنه ، د هغو د علتونو او عواملو سمه تشخیص او د هغوی بیان، بیان او لیدلوری دی. د واقعيت باور د بهرني ښوونځي رومانتيزم ، يعنې هدف سره مخالف دى، او ريښتيني ليکوال د کار د رامنځته کولو پر مهال ډېر ليدونکي وي او د کيسې په بهير کې خپل فکر او احساسات نه څرګندوي، البته بايد يادونه وشي چې په رياليستي ناول کې ليکوال چاپېريال او ټولنه داسې بيانوي، چې د تشريح او پرمختګ لپاره يې تشريح د تخصيص او تشريح د مخنيوي لپاره مناسب وي. يا د وضاحت لپاره په رېښتيني ناول کې توضیحات نه دي بحث شوي.
غوره لیکوالان او کارونه
د بشري طنز تر عنوان لاندې د خپلو اثارو د لړۍ په لیکلو سره، بالزاک د حقیقي ليکوالانو بې بنسټه مشر شو.
ګوستاو فلوبرټ ، چارلس ډیکنز ، هیزي جیمز ، لیون تولستوی ، دوستوفسکي ، ماکسیم ګورکي ، د رېښتينيزم ښوونځي د لومړي ټولګي ليکوالان دی.
بابا ګوریو ، یوجیني ګرانډي ، لوی ارمانونه ، قیامت ، جنګ او سوله هم د دې ښوونځي له مهمو اثارو څخه شمېرل کيږي.
طبیعت
نیچرالیزم د هنر په تاریخ او هنر تنقید کې یوه اصطلاح ده چې د هنر یو سټایل تشریح کوي په کوم کې چې طبیعت لکه څنګه چې ښکاري څرګندیږي. په دې تعریف کې - کوم چې د رسمي اړخ څخه ډیر معتبر دی - طبیعيزم یو مفهوم دی چې د خلاصې نقاشۍ مخالف دی. که یوناني کلاسیک هنر د طبیعيزم کامل مظهر وګڼل شي او د ایټالوي رینسانس هنر د هغه بیا ژوندي کول وګڼل شي، نو دا د داسې دلیل پراساس دی چې په پورتنیو هنرونو کې د هنر کار د عکس په څیر طبیعي ښکلا منعکس کوي. په دې معنی، طبیعيزم د ایډیالیزم سره په ټکر کې نه دی. په هرصورت، په فلسفه کې د طبیعيزم مفهوم، او د هنري میتود په توګه، د دې برعکس دی.
د (طبیعي جمالیات ) اصطلاح د یوې فلسفي تیورۍ سره تړاو لري چې د 19 پیړۍ له مثبتیت څخه راوتلی او د فرانسوي لیکوال زولا په ادبي تیوري کې خپل اوج ته رسیدلی. په دې ډول جمالیات کې، د واقعیت لیدلو ساینسي میتودونه کارول شوي.
د نولسمې پیړۍ په دویمه نیمایي کې طبیعي پوهانو د یو ځانګړي پلان له مخې او د یو ډول بې طرفۍ او لیوالتیا سره د دوی شاوخوا نړۍ او ژوند توضیحات وړاندې کړل او ډیری وختونه یې د خیال نړۍ له دودولو څخه ډډه کوله، په هغه شیانو باور کول چې د پام وړ نه وي، په شیانو کې پټ معنی وپیژني، د ناخوښۍ او بې رحمه ژوند مخه ونیسي. دا د ایډیالیزم مخالف چلند و، او د رومانتیزم پر وړاندې غبرګون و. د طبیعي اصطالح اصطلاح، په انځورګرۍ کې د ځانګړي ښوونځي په توګه، لومړی د بلوری لخوا د کاراوګیو پیروانو په اړه کارول کیده. د هغه په وینا، دوی په وفادارۍ سره د طبیعت تقلید کاوه (دا بدصورت یا ښکلی). همدارنګه، یو فرانسوی نقاد کاستیانیاری ، د طبیعي علومو اصطلاح د ریالیزم اصطلاح سره بدله کړه، ترڅو د طبیعي علومو د فعالیت او اعتراض کولو ټینګار وکړي. د دې دوو اصطلاحاتو په خپل سري کارونې د دوی معنی روښانه نه کړه.
ملکیت
په دې توګه، جمالیات د ساینسي میتودونو او د واقعیت د مشاهدې پر بنسټ جوړیږي.
د فطرت انځورګران
ایوان شیشکین (روسی انځورګر)
ویلینټین سیرف (روسی انځورګر)
سرچينې
<references group="" responsive="1">
وېشنيزه:هنر تاريخ وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
شکیبا هاشمي
شکیبا هاشمي (د ۱۹۴۷ ز کال د مۍ په ۲۰مه زېږېدلې) یوه افغان فیمینیسټ او لیکونکې ده. نوموړې لومړنۍ افغانه مېرمن وه چې په ۲۰۰۱ز کال کې یې د ډیپلومات لقب خپل کړ. نوموړې د ازاد افغانستان د نادولتي سازمان مشره او بنسټ اېښودونکې ده.
وړکتوب او لوړې زده کړې
شکیبا هاشمي په ۱۹۴۷ز کال کې په کابل کې زېږېدلې. نوموړې په ۱۹۸۶ز کال کې د شوروي له خوا د افغانستان د اشغال په درشل کې له افغانستان څخه مهاجره شوه او په ۱۱ کلنۍ کې فرانسې ته ولاړه. نوموړې خپلې لوړې زده کړې په پاریس کې په سوداګریز پوهنتون École supérieure de commerce کې پای ته ورسولې.
د ښځو د حقونو فعاله او ډيپلوماته
شکیبا هاشمي، په ۱۹۹۶ ز کال کې د طالبانو د رژیم تر چتر لاندې د افغان ښځو او جنکیو د حقونو د وضعیت د خرابوالې په غبرګون کې د آزاد افغانستان سازمان جوړ کړ. په تیرو څه باندې ۲۰ کلونو کې د آزاد افغانستان د سازمان موخه دا وه تر څو په کلیوالي سیمو کې د زده کړې، روغتیا او مسلکي زده کړو ته د افغان ښځو او جنکیو لاسرسی اسانه کړي تر څو هغوی وکولای شي په خپل ژوند کې خپلواکې واوسي او همداشان وکولای شي چې نړۍ د افغان ښځو د ژوندانه له حالت څخه خبره کړي. دغه سازمان همداشان د ۱۰ کلونو لپاره د روز تر نوم لاندې یوه مجله چاپوله، چې د هېواد په کچه لومړنۍ ښځینه خپرونه وه.
شکیبا هاشمي په اروپا او د امریکا په متحده ایالاتو کې د افغانستان په اړه د لاندنیو ګڼو فعالیتونو د پر مخ وړلو په حال کې ده: رسنیز کمپاینونه، له شرکتونو، سیاسي څېرو او نهادونو (د ملګرو ملتونو د وخت له عمومي منشي کوفي عنان سره کاري ډلې، په ILO او UNHCR کې په جینیوا کې د ښځې په ورځ افتخاري میلمنه) سره لابي ګري کول.
د افغانستان په لنډمهاله حکومت کې لومړنۍ ښځینه افغانه ډيپلوماته، نوموړې د ۲۰۰۲ ز کال په جنوري کې په اروپايي ټولنه کې د افغانستان د لومړنۍ سفیرې په توګه وګومارل شوه. نوموړې د کابل حکومت له خوا د ۲۰۰۵ ز کال د جولای په میاشت کې د ولسمشرۍ د لومړي مرستیال د ځانګړې سلاکارې او د ملي اولویت لرونکو پروژو د مسوولې په توګه وګومارل شوه. نوموړې د ۲۰۰۷ ز کال په مارچ کې د ولسمشر حامد کرزي له خوا په پاریس کې د سفیرسلاکارې په توګه وټاکل شوه. په ۲۰۰۹ز کال کې د افغانستان په حکومت کې د روان فساد له امله له خپلې دندې استعفا ورکړه.
نوموړې په ۲۰۰۹ ز کال کې له ماري فرانسواز کولومباني سره د ایپوک کونسل (Epoke Consel) په نوم مشورتي شرکت جوړ کړ، تر څو په فرانسه کې د ښځو او نارینه وو تر منځ برابري دود کړي. مېرمن شکیبا همداشان د CH په نوم مشورتي شرکت جوړ کړ چې په شرکتونو کې یې د ښځو د دریځ اړوند ټولنیزې پروژې په تخصصي بڼه سره طراحي او مطالعه کولې. نوموړې همداشان د ۲۰۱۹ ز کال د مارچ په میاشت کې د لوګزامبورګ د ستر دوشس (Grand Duchess of Luxembourg) سره د «ودریږئ، خبرې وکړئ او جګې شئ» تر نوم لاندې په یوه نړیوال کنفرانس کې د ستراتیژئ د سلاکارې په توګه دنده تر سره کړې، تر څو د لوګزامبورګ په ماتیدونکې چاپېریال کې جنسي زورزیاتي ته د پای ټکی کېږدي. دغه کنفرانس د موږ د جګړې وسله نه یو او د ډینیس مکویګي د بنسټ په همکارۍ تر سره شو.
آثار
مېرمن شکیبا هاشمی د بېچاره کابل د خاطراتو (L'Insolente de Kaboul) د کتاب لیکواله ده چې په ۲۰۱۲ ز کال کې چاپ شو. نوموړې له صدیقې مسعود سره په ګډه د احمدشاه مسعود؛ د صدیقه مسعود روایت (Pour l'Amour de Massoud) کتاب لیکواله ده چې په ۲۰۰۵ ز کال کې چاپ شو او د پریکس ویریټي (Prix Vérité) جایزه یې تر لاسه کړه. نوموړې همداشان له لطیفې سره د Visage volé, avoir 20 ans à Kaboul  کتاب په ګډه لیکلی دی.
شکیبا هاشمي د خپل مسلک په ترڅ کې د ښځو او بشر د حقونو پر وړاندې د خپل کار له امله ګڼ شمېر جایزې تر لاسه کړې دي:
ايمان
ايمان په لغت کې باور ، يقين ، تصديق او امن ته وېلی کيږي ، ډاډ او اطمېنان ته وېلی کيږي ، او په شرعي اصطلاح کې فقهاو د ايمان جامخ تعريف داسې کړی دی:
«ايمان پر زړه باندې باور، تصدق او يقين او پر ژبه باندې اقرار ، او په اندامونو باندې شرعي عمل ته ويل کيږي ، په طاعت او نورو نېکو اعمالو سره ايمان زياتيږي ، په معصيت او گناه کولو سره کميږي .»
وېشنيزه:مذهب
د چین او شوروي وېش
د چین او شوروي وېش د چین د خلق جمهوریت او شوروي اتحاد تر منځ د سیاسي اړیکو ماتول وو چې د مارکېسیزم - لینېنیزم له بېلابېلو تفسیرونو او عملي غوښتنلیکونو څخه د نظر د اختلاف له امله د سړې جګړې په بهیر کې له  ۱۹۴۵ څخه تر ۱۹۹۱ کال پورې د هغوی له اړونده جیوپولیټېک اغیز لاندې رامنځته شو. د ۱۹۵۰ مې لسیزې په وروستیو او د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې د مارکیسیزم اورټوډوکس د تفسیر په اړه د چین او شوروي اتحاد تر منځ بحثونه د ملي سټالینېلرې کولو او له لویدیځ بلوک سره د نړیوال سوله ییز ګډ ژوند پر بنسټ  د شوروي اتحاد د سیاستونو په اړه پر خاصو مناقشو بدل شول. چې د یو مارکېسست په توګه بنسټ ګر چیني پلار مایوزیډونګ د مارکېسسټ رېوېژن (مارکیسسټي بیاکتنه) په توګه تشرېح کړ. د دغه اېډیولوژيک شالید پر وړاندې چین د لویديځې نړۍ پر وړاندې غلیمانه دريځ خپل کړ او د ختيخ بلوک او لوېديځ بلوک تر منځ يې د سوله‌ييز ګډ ژوند پر بنسټ د شوروي اتحاد سیاست په ښکاره ډول رد کړ. پر دې سربېره پيکېن له هند سره د شوروي اتحاد د ودې په حال کې اړیکو لپاره د هند او چين د سرحدي اختلافاتو له امله ناخوښ و او مسکو وېره لرله چې مایو د اتومي جګړې له وحشت څخه له اندازې زیاته بې پروايي وکړي.
د واشنگټن څلی
د واشنگټن څلی د امریکا د لومړي ولسمشر جورج واشنگټن په یاد جوړ شوی دی. دا څلی په واشنگټن ډي سي ښار کې موقعيت لري.
د چین او شوروي وېش
د شوروي اتحاد د کمونیستي ګوند لومړي منشي نیکیتا خروشچف په ۱۹۵۶ کال کې د نيکونو د شخصیت پالنې او د هغې د پایلو په ويناوالۍ کې سټالین او سټالینیزم محکوم کړ او له شوروي اتحاد څخه یې سټالين لرې‌کول پيل کړل. مایو او د چين مشرتابه له دې څخه چې په ورو ورو چين او شوروي اتحاد د لنینېستي تيوریو د تفسیرونو او کارونې په برخه کې له یو بل څخه جلا شول په ډار کې شول. په ۱۹۶۱ کال کې د هغوی نه‌حل کېدونکي اېډیولوژیک اختلافات د چين د خلق جمهوریت له خوا  په شوروي اتحاد کې د «درغلګرو بیاکتونکو» د کار په توګه د شوري کمونیزم د رسمي محکومیت لامل شو. د چين د خلق جمهوریت هم شوروي اتحاد سوشل امپریالیست (ټولنیز امپریالیزم) اعلام کړ. د ختيځ بلوک هېوادونو لپاره د چين او شوروي وېش دا پوښتنه وه چې څوک به د نړیوال کمونیزم لپاره د انقلاب مشري وکړي او نړیوال مخکښ ګوندونه به چا سره (چين یا شوروي اتحاد) سیاسي مشوره، مالي ملاتړ او پوځي مرسته وکړي. دواړه هېوادونه په دغه برخه کې د خپلې نفوذي حوزې هېوادونو د مخکښو ګوندونو له لارې د سیالۍ ډګر ته ووتل.
کډې غلیمانه ښکېلې خواوې
د چين او جاپان د دویمې جګړې په بهیر کې د چين کمونیست ګوند (CCP) او کومېنټانګ ملت پال ګوند (KMT) خپله کورنۍ جګره یوې خواته پرېښوده تر څو د جاپان امپراتوري د چين له جمهوریت څخه بهر کړي. په پای کې له دې امله د شوروي مشر جوزف استالین د سي سي پي (CCP) مشر مایو زيډونګ ته امر وکړ تر څو د KMT مشر جنرال سیمو چیانګ کای‌شاک سره د جاپانیانو خلاف مبارزه کې همکاري وکړي. د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې د جاپان تر تسلیمېدو وروسته دواړو ګوندونو خپله مورنۍ جکړه له سره پيل کړه چې تر ۱۹۴۹ کال پورې کمونیست ګوند ګټونکی شو.
د جګړې په پای کې سټالین مایو ته سپارښتنه وکړه چې هغه مهال سیاسي واک ترلاسه نه‌کړي او په بدل کې يې د شوروي اتحاد - کومېنټانګ ملت پال ګوند (KMT) د ۱۹۴۵ د ملګرتیا او همکارۍ تړون له امله له چیانګ سره همکاري وکړه. مایو د اسټالین له کمونیستي پيوستون څخه ملاتړ وکړ. په دې توګه د ۱۹۴۵ کال په نوامبر کې د جاپان تر تسلېمېدو درې میاشتې وروسته کله چې چیانګ له شوروي اتحاد سره د تانویوریانخای (منګولیا/مغولستان) له یو ځای کېدو سره مخالفت وکړ، اسټالین هغه تړون مات کړ چې له منچوري (د مایو د سیمو کنترول په لاس کې ورکول) څخه یې د سره پوځ شاتګ ته اړتیا لرله او جنرال رودیون مالینوفسکي ته یې امر وکړ چې د جاپان پاتې وسلې چینايي کمونیستانو ته ورکړي.
تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته په پنځه کلنه دوره کې متحده ایالاتو تر یوې کچې له چیانګ، د هغه له ملت‌پال سیاسي ګوند او له ملي انقلابي پوځ څخه مالي ملاتړ وکړ. په دې توګه واشنګټن له کمونیستانو سره د یو ګډ دولت د رامنځته کولو لپاره پر چيانګ ډېر فشار راوړ. د متحده ایالاتو استازي جورج مارشال په متحده ایالاتو کې ۱۳ میاشتې تېرې کړې او د سولې د منځکړیتوب لپاره يې نابریالۍ هڅه وکړه. د چين د کورنۍ جګړې د درې کلنې دورې په پای کې د چين کمونیست ګوند، کومېنټانګ ملت پال ګوند ته ماته ورکړه او د چين له اصلي خاورې څخه یې بهر کړ. په پایله کې کومېنټانګ ملت پال ګوند د ۱۹۴۹ کال په ډېسمبر کې ټایوان ته شاتګ وکړ.
د چين کمونیستي انقلاب
مایو د کمونیزم د یو انقلابي نظریه پرداز/مفکر په توګه په چين کې د یو سوسیالیستي دولت د ریښتیا کولو په لټه کې و، د اورټوډوکس مارکېسیزم ښاري اېډیولوژۍ ته یې د چين په ارضي شرایطو کې د عملي کارونې لپاره د چین تر خلکو او صنعت مخکې پراختیا ورکړه او پلې يې کړه. د مایو زېډونک د مارکېسیزم – لیننیزم تفکر، د یو هېواد او خلکو د چټک مدرن کېدو لپاره سیاسي عمل پالنې ته لومړیتوب ورکړ او اېډیولوژیک اورټوډوکس یې خپل ثانوي لومړیتوب وټاکه، ځکه چې اورټودوکس مارکیسېزم په ټولنیزو – اقتصادي شرایطو کې د عملي پلي کولو لپاره په ۱۹مه پېړۍ کې له لویديځې صنعتي اروپا څخه سرچینه اخیستې.
په ۱۹۴۷ کال کې د چین د کورنۍ جګړې په بهیر کې، مایو یوې امریکايي خبریالې انالویز سټرانګ له سیاسي اسنادو سره چې د چين راتلونکې يې تشرېح کوله لویديځ ته ولېږه او له هغې څخه يې وغوښتل چې «یاد اسناد په متحده ایالاتو او اروپا کې د ګوند مشرانو ته وروښيي» تر څو د چين له کمونیستي انقلاب څخه غوره درک ولري، خو «دا اړینه نه وه چې هغه دې مسکو ته یوړل شي.»
مایو د هغه په اړه د کمونیزم د یو مفکر په توګه د «مایو تېسه ټونګ مفکوره» په نوم مقاله کې د مثبت راپور له امله او د «سپېده چاوده لکه برېښنا داسې له چین څخه راپورته کېږي» په نوم کتاب کې چې په ۱۹۴۸ کال کې د چین د کمونیست انقلاب په اړه خپور شوی، پر سټرانک باور وکړ: دا په چين کې د ازادو شویو سیمو په اړه یو کره حساب و، داسې راپور ورکوي؛ چې د مایو فکري لاسته راوړنه «په داسې توګه له اروپايي بڼې څخه اسیايي بڼې ته د مارکسیزم بدلول وو... چې نه مارکس او نه لینن د هغه خوب هم نه شوی لیدلی.»
ده دادي ولسوالۍ
د ده دادي ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۶۶،۰۰۹ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
جورج برکلي
برکلي په ۱۷۰۹م کال کې خپل لومړی مهم اثر، "د لید د یوې نوې تیورۍ په اړه یوه مقاله" خپره کړه، چې هغه پکې د انسان د لید د محدودیتونو په اړه بحث وکړ او دا تیوري یې پراخه کړه چې د لید وړ شیان مادي توکي نه دي، بلکې رڼا او رنګ دي. دا مقاله د هغه د اصلي فلسفي اثر لپاره یو بنسټ هم شو، چې په ۱۷۱۰م کال کې "د بشري پوهې د اصولو په اړه بحث" تر نوم لاندې خپور شو او له کمزوري هرکلي وروسته نوموړي بیاځلې د ډیالوګ په بڼه ولیکه او په ۱۷۱۳م کال کې د "هیلاس او فیلونوس ترمنځ درې ډیالوګونه" تر سرلیک لاندې خپور شو. په دغه کتاب کې د برکلي نظریات د فیلونوس (یوناني معنا یې: "د ذهن مینه‌وال") له لوري وړاندې شوي وو، او هیلاس ("hyle"، یوناني معنا یې: "ماده") د آیرلنډي مفکر د مخالفینو، په ځانګړې توګه جان لاک، په توګه مجسم شوی و.
برکلي بیا د ډي موټو De Motu (د خوځښت په اړه) تر نوم لاندې مقاله کې، چې په ۱۷۲۱م کال کې خپره شوه، د مطلقې فضا یا ځای، وخت او حرکت په اړه د اسحاق نیوټن د نظریې پر ضد استدلال وکړ. د هغه استدلال بیا د ارنست ماخ او انشټاین د نظرونو مخکېنی یا سلف نظر (precursor) هم شو. په ۱۷۳۲م کال کې هغه بیا خپل السیفرون (Alciphron) یا کوچنی فیلسوف نومی اثر خپور کړ، چې د آزادخیالو یا آزاد فکر کوونکو پر وړاندې یوه عیسوي دفاع وه، او په ۱۷۳۴م کال کې هغه خپل تحلیلګر (The Analyst) نومی اثر خپور کړ، چې د تفاضل او تکامل حساب یا ډیفرانشیل او انټګرال پر بنسټونو یو انتقاد و، او د ریاضیاتو په پراختیا کې خورا اغېزناک ثابت شو.
د برکلي له اثارو سره لېوالتیا له دویمې نړیوالې جګړې وروسته زیاته شوه ځکه هغه د ​​۲۰مې پېړۍ د فلسفې پر ډېری مهمو مسایلو بحث کړی و، د بېلګې په توګه د درک او فهم مسایل، د لومړنیو او ثانوي ځانګړتیاو یا څرنګوالیو ترمنځ توپیر، او د ژبې اهمیت.
ایرلنډ
برکلي په خپل کورني کور ډیسارټ کلا (Dysart Castle) کې زیږېدلی و، چې د ایرلنډ د کیلکني ولایت توماسټاون ښارګوټي ته نږدې پرته ده. نوموړی د ویلیم برکلي مشر زوی و، او د برکلي د اشرافي کورنۍ کېډېټ یا کشری (cadet) و، چې ریښه یې د انګلو-ساکسون دورې ته رسېږي، چا چې د انګلستان په ګلوسټر کې د فیوډال اشرافو او اربابانو په توګه خدمت کړی و. د هغه د مور په اړه ډېر لږ معلومات شته دي. نوموړي په ​​کیلکني ثانوي ښوونځي کې زده‌کړې وکړې او بیا یې په ډوبلین ښار کې د تثلیث یا ټرینیټي کالج لوستی، چېرته چې نوموړی په ​​​​۱۷۰۲م کال کې د دغه کالج د سکالرانو په نوملړ کې هم شامل کړای شو. نوموړي په ۱۷۰۴م کال کې د لیسانس سند ترلاسه کړ او په ۱۷۰۷م کال کې یې د ماسټرۍ او فیلوشپ سندونه ترلاسه کړل. نوموړی د خپلو زده‌کړو تر بشپړولو وروسته هم د استاد او یوناني ژبې د لیکچرر په توګه په دغه کالج کې پاتې شو.
د هغه لومړنۍ خپرونه د ریاضیاتو په اړه وه، مګر کوم چې لومړی یې هغه ته پام راوګرځاوه "د لید یوې نوې تیورۍ په اړه مقاله" وه، چې په لومړي ځل په ۱۷۰۹م کال کې خپره شوه. په دې مقاله کې برکلي د لید پر واټن، پراخوالي، موقعیت او د لیدلو او لمس پر ستونزو بحث کړی و. په داسې حال کې چې دغه اثر هغه مهال ډېر اختلافات او بحثونه هم راوټوکول، خو پایلې یې اوسمهال د بصریاتو یا د لیدو د پوهې د تیورۍ د یوې ثابتې برخې په توګه منل شوې دي.
بله خپرونه یې په ۱۷۱۰م کال کې "د بشر د پوهې د اصولو په اړه بحث" و، چې په پراخه کچه یو بریالی اثر و او هغه ته یې تلپاتې شهرت ورکړ، که څه هم کمو خلکو د هغه دا نظریه ومنله چې له ذهن څخه بهر هېڅ شی نشته. له هغه وروسته یې بیا په ۱۷۱۳م کال کې "د هایلاس او فیلونوس ترمنځ درې ډیالوګونه" اثر خپور شو، چې هغه پکې خپل فلسفي سیستم مطرح کړ او بنسټیز اصل یې دا دی چې شاوخوا نړۍ، هماغسې چې زموږ حواس یې ښيي، شتون یې له درک کېدو یا پوهېدو سره تړاو لري.
د "انساني پوهې د اصولو په اړه بحث"د دغې تیورۍ تشرېح وړاندې کوي او "د هیلاس او فیلونوس ترمنځ درې محاورې یا ډیالوګونه" یې بیا دفاع کوي. د هغه یو بنسټیز هدف د هغه وخت له موجوده ماديزم سره مبارزه وه. دا تیوري تر ډېره حده له تمسخر سره مخ شوه، په داسې حال کې چې حتی هغه کسان لکه سامویل کلارک او ویلیم ویسټون، چې د هغه "فوق العاده استعداد" یې هم منلی و، بیا هم په دې اند وو چې د هغه لومړني اصول غلط او ناسم دي.
انګلستان او اروپا
لږ وروسته، برکلي انګلستان ته ولاړ او د اډیسون، پوپ او سټیل په ټولنیزه حلقه کې یې هرکلی وشو. د ۱۷۱۴م او ۱۷۲۰م ترمنځ دوره کې هغه خپلې اکاډمیکې هڅې په اروپا کې د پراخو سفرونو له دورو سره یوځای کړې، چې په سراسر ایټالیا کې د هغه ترټولو پراخ سفرونه (Grand Tours) چې تر هغه وخته یې ساری نه لیدل کېده د یادولو وړ دي. په ۱۷۲۱م کې هغه د ایرلنډ په کلیسا کې کشیشي رتبې (Holy Orders) واخیستې او د الهیاتو په برخه کې یې خپله دوکتورا ترلاسه کړه، او یو ځل بیا یې د ډوبلین په تثلیث کالج (Trinity College Dublin) کې پاتې کېدل غوره کړل، خو دا ځل یې په الهیاتو او عبراني ژبه کې لیکچرونه ورکول. په ۲/۱۷۲۱ کې هغه د ډرومور کلیسا سرکشیش او په ۱۷۲۴م کال کې د ډیري کلیسا سرکشیش وټاکل شو.
په فلسفه کې یې ونډه
د برکلي په وینا یوازې دوه ډوله څیزونه شته دي: روح او نظریه یا ایډیا. ارواح ساده، فعال موجودات دي چې نظریې تولیدوي او درک کوي. نظریې یا ایډیاوې بیا غیر فعال یا منفعل مخلوقات دي چې تولیدېږي او درک کېږي.
د "روح" او "ایډیا" د مفاهیمو کارول د برکلي په فلسفه کې محوري ځای لري. هغسې چې نوموړي دا مفاهیم کارولي، په عصري اصطلاحاتو یې ژباړل ستونزمن دي. د هغه د "روح" مفهوم د "شعوري موضوع" یا "ذهن" مفهوم ته نږدې دی، او د "ایډیا" مفهوم یې بیا د "احساس" یا "د ذهن حالت" یا د "شعوري تجربې" مفهوم ته نږدې دی.
په دې توګه برکلي د مادې موجودیت د میټافزیکي ماهیت په توګه رد کړ، مګر د فزیکي شیانو شتون لکه مڼې یا غرونه یې رد نه کړل ("زه د هېڅ هغه څیز د شتون پرضد استدلال نه کوم چې موږ یې د حواسو یا تأمل او تفکر له لارې درک کولی شو. دا چې هغه څیزونه چې زه یې په خپلو سترګو وینم او په خپلو لاسونو یې لمس کوم، شته دي، واقعا شته دي، او زه یې په اړه لږ تر لږه پوښتنه هم نه مطرح کوم. یوازینی شی چې موږ یې له شتون څخه انکار کوو، هغه څه دي چې فیلسوفان یې ماده یا جسماني جوهر بولي. او په دې کار سره، د نورو انسانانو لپاره هېڅ زیان نه دی رسېدلی، هغه چې زه یې په جرئت وایم، هېڅکله به یې له لاسه ورنه کړي."، اصول ۳۵# ګڼه).
د برکلي د فکر دا بنسټیزه ادعا، یعني د هغه "ایډیالیزم یا خیال پردازي"، کله ناکله او څه نا څه د تمسخر په انداز "غیر ماديزم" یا هم کله ناکله ذاتي یا ذهني ایډیالیزم بلل کېږي. د هغه د اصولو په ۳مه ګڼه اصل کې هغه لیکي، د لاتیني او انګلیسي ترکیب په کارولو سره شتون یا بودن درک کېدل دي (esse is percipi) که په یو څه ناسم ډول برکلي ته د خالصې لاتیني جملې په توګه منسوبه شي نو (esse est percipi) به وي. دا جمله په معتبرو فلسفي سرچینو کې له هغه سره تړلې ښکاري، د بېلګې په توګه، "برکلي پر دې باور دی چې هېڅ داسې فکرا خپلواک شیان نشته چې دا مشهوره جمله یې راونه نغاړي esse est percipi (aut percipere) – شتون درک کېدل دي (یا درک شي)."
د ریاضیاتو فلسفه
په فلسفه کې د هغه پر ونډې سربېره، برکلي د ریاضیاتو په پراختیا کې هم اغېزناک رول لرلی دی. که څه هم په یو څه غیرمستقیم مفهوم سره. "برکلي د خپل فکري ژوند له لومړیو پړاوونو څخه له ریاضیاتو او د هغو له فلسفي تفسیر سره تړاو درلود." د برکلي "فلسفي تبصرې" (۱۷۰۷ – ۱۷۰۸) "په ریاضیاتو کې د هغه د لېوالتیا ښکارندويي کوي."
عيسی منگل
عیسی منگل په انګرېزۍ کې (Essa Mangal) يو افغان انځورگر دی، چې اوس په جرمني کې مېشت دی.
مخينه
هغه د سردار منگل زوی په ۱۳۳۴لمریز کال په کابل کې په یوه متدینه،روشنفکره او هنرپروره کورنی کې زیږیدلی دی. پلار یی سردار محمد منگل د غښتلی قلم څښتن او څلورویشت کاله یی د علمي پروژې دایرة المعارف د ریس په توگه دنده ترسره کړه. پلار یی په خپل زوی کی خاص استعداد لیدو، ځکه یی خپل زوی ته زمینه برابره کړه چې خپلو زده کړو ته ادامه ورکړي او خپله علمی پانگه زیاته کړي. د دی تر څنگ هنر ته وده ورکړي.
عیسی منگل په۱۳۵۳ل کال له حبیبیې لیسې نه فارغ شو او له هغه یوکال وروسته یی د عسکرۍ د مکلفیت دوره بشپړه کړه. عیسی منگل خپلی لوړی زده کړی د ښکلو هنرونو په پوهنځی کی بشپړی کړې او بیا یی د اطلاعاتو او کلتور وزارت د یوه مامور په توگه دنده پیل کړه.
=هنري هڅې= ښاغلی منگل د ښوونځی په دوره کی هم نقاشی او انځورگری کوله او څیری (پورټریټونه) یی ښکلي رسمول. د وخت په تیریدو سره د میناتوری له ظریف هنر سره اشنا شو او ځانگړی مینه یی ورسره پیدا کړه. په لومړیو کی یی میناتوری پر بیلابیلو پاڼو کوله، خو وروسته یی د استاد مشعل هروي له اثارو سره اشنایی پیدا کړه او د هغه په مرسته یی خپل هنر ته وده ورکړه. د وخت په تیریدو سره عیسی منگل مهارت زیات شو او ځینی ښکلی تابلوگانی یی رسم کړی چی په خپل میناتوری هنر کی د محترم کمال الدین بهزاد مکتب رهرو دی او ساړه رنگونه د تودو (گرمو) رنگونو اتحاد په مهارت سره ترکیبوی. د ده ځینی اثار په یوه نندارتون کی ننداری ته کیښودل شول، خلکو یی هنری کارونه وستایل.
په کابل، هند او جرمني کی یی هم اثار ننداری ته وړانې شوی او ځینی جایزی یی هم گټلی دی. د عیسی منگل یوه له لویو هنری پروژو چی ده ورباندی د میناتوری ظریف کار کړی دی، پر یوه لوی خُم د میناتوری رسامی ده، چی دری انځورونه بیانوی، د کوچیانو ژوند، وزلوبه (بزکشی) او شپون چی خپله رمه پیايي. د میناتوری او انځورگری تر څنگ عیسی منگل په موسیقی کی هم اوږد لاس لری او د څه مودی لپاره یی د ځوانانو د کلوپ د موسیقی برخه کی هم دنده ترسره کړی ده.
ښاغلی منگل د موسیقی د پیژندل شوی استاد ډاکټر صادق فطرت ناشناس شاگردی هم کړی ده. عیسی منگل ۴ کاله په هند کې تېر کړي او له ۲۸ کلونو راهیسی د جرمني په فرانکفورټ ښار کې ژوند کوی، د پښتو تر څنگ په دری، اردو او جرمني ژبو لاسبری دی.
=سرچینه=
وېشنيزه:افغان انځورگران
د ازادۍ څلی
د ازادۍ څلی د امریکا په نیویارک ښار کې موقعيت لري.
لارا آیالات
لارا ولایت په اسپانیایي ژبه Lara) د ونزویلا هیواد له ۲۳ ګونو آیالاتونو څخه یو دی چې ددی هیواد په شمال لویدیځ کې موقیعت لري.
دولت آباد ولسوالۍ
د دولت آباد ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۶۹،۶۳۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
سلیم صافی
سليم صافی يو پاکستانی خبريال دی. هغه د جيونيوز او خيبر تلويزون د بېلابېلو خپرونو چلوونکی او وياند پاتې شوی. له يوې اوږدې مودې راپدېخوا په اردو ژبه کالمونه هم ليکي. هغه د افغانستان په اړه يو کتاب هم لیکلی دی.
کونټرن
کونټرن چې په لوګزامبورګي ژبه کېConter ليکل کيږي،د لوګزامبورګ هېواد د لوګزامبورګ په ولایت کې ښاروالي ده چې مساحت یې 20.55 مربع کیلومتره دی او په 2009 مېلادي کال کې یې د وګړو شمېر 3226 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:لوګزامبورګ ښارونه وېشنيزه:لوګزامبورګ وېشنيزه:لوګزامبروګ سيمې وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي سيم وېشنيزه:اروپايي تولنه وېشنيزه:اروپايي ت وېشنيزه:اروپايي وېشنيزه:اروپا او کډوالي وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:اروپايي اتحاديه
داسلام كلمې
اولــه : كلـمـهْ طـيبـه
لااِلـهَ اِلااللهُ مـُحَمّـَدٌ رَّسُـولُ اللهِ له خداى تعالى نه پرته بل دعبادت وړ (معبود) نشته محمدeدالله رسو ل دى.
پنـځـمـه كلـمـه : د استـغـفا ر كلـمـه
په تحقيق سره خدايه ! په پټو رازونو خبر يې ! دعيبونو پټوونكى، دگناوو بښونكى يې ! له گناڅخه دساتنې اوښوكارونودكولو توفيق يواځې ته وركوې! په تحقيق سره دلويي اوشوكت څښتن يې !
زاري ولسوالۍ
د زاري ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۲،۳۶۷ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
بوینگ ۷۴۷
بوينک ۷۴۷ (په انگرېزي: Boeing 747 Jumbo Jet) یو امریکایی مسافروړونکي الوتکه ده چی د بوينگ د جوړونکي شرکت لخوا په ۱۹۶۹ کال کی جوړه شوه. تر اوسه پورې ۱۴۰۰ الوتکې جوړې شوې. د بوینگ ۷۴۷ الوتکه درې عرشې لري او په دي الوتکې کی ۱۰۵۰ کسان سپرېدلای شی.
وېشنيزه:مسافروړونکي الوتکې
زينت کرزۍ
ډاکټره زينت کرزۍ د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي میرمن ده.
میرمن کرزۍ د ښځو روغتیا په برخه کې زده کړی کړې نوموړی د یو ټولنیز کارپوه لور او د کندهار ولایت اوسیدونکی ده د لومړنیو زده کړو وروسته په کابل پوهنتون کې د لا نورو زده کړو لپاره دهغي کورنۍ کابل ته کډه شوه د خپل منځی جګړو په پایله کې نوموړی د خپلی کورنۍ سره د بلوچستان ، کویټه ته مهاجرت وکړ او هلته د حامد کرزی سره اشنا شوه مرمن کرزۍ له ۲۰۰۱ کال نه تر ۲۰۱۴ پوری د افغانستان لومړۍ میرمن وه.
کاري ژوند
وېشنيزه:کندهاریان
خلاص هنر
واحد هنر یا خلاص هنر یا انتزاعي هنر يا خلاصونيزم  هغه هنر ته ویل کیږي چې په نړۍ کې هیڅ طبیعي بڼه یا شکل نشي پېژندل کېدی او یوازې د خپل مفکورې د څرګندولو لپاره غیر طبیعي تمثيل او غیر طبیعي رنګونه او شکلونه کاروي. دا اصطلاح معمولا د انځورګري هنر پر وړاندې کارول کیږي، او په پراخه مانا کې، دا هر ډول هنر ته ویل کېدی شي چې د پیژندلو وړ [شیانو] او پېښو استازیتوب نه کوي، مګر دا په عمومي توګه د عصري هنرونو تخلیق ته ویل کیږي چې د طبیعت یا د هغې د تقلید څخه د اروپا په هنر کې دودیز مفهوم ته مخه کوي.
جوچه
جوچه (په انګلیسي: /ˈdʒuːtʃeɪ/ JOO-chay)، په رسمي ډول جوچه آیډیا (په کوریايي ژبه: 주체사상; RR: Juche sasang) چې د جوچه تفکر او جوچیزم په توګه هم ژباړل شوې، د شمالي کوریا دولتي آیډیا ده چې د دغه هېواد د دولت له خوا «د ملي او نړیوال تفکر په توګه د کیم ایل سونګ اصلي، ځلېدونکی او انقلابي لیدلوری» بلل شوی. د دغې نظریې له مخې «انسان د خپل برخلیک واکمن دی»، وګړیزې ټولګې باید د «انقلاب او رغاونې» د ماسټرانو په توګه چلن وکړي او همدارنګه یو ملت په ځان باندې د بسیا کېدو او پیاوړي کېدو په حالت کې کولای شي، واقعي سوسیالیزم ته لاسرسی ومومي.
خلاص هنر
خلاص هنر غیر واقعیت دی، هیڅ سرحد نه لري او په ځانګړو اصولو او قواعدو کې ښکیل ندي.
جوچه
کیم ایل سونګ دغې ایدیالوژي ته چې په اصل کې د مارکسېزم- لینېنزم ډول بلل کېده، تر هغه مهاله وده ورکړه، کله چې د هغه د ځای ناستي زوی کیم جونګ ایل له خوا د شمالي کوریا لپاره جلا ایدیالوژي اعلان شوه؛ د شمالي کوریا دولت جوچه د سیاسي خپلواکۍ، اقتصادي پرځان بساینې او په پوځي برخه کې د پرځان باور په برخو کې د ګټه اخیستونکو اصولو په توګه ومنله.
افغانستان په ۱۹۳۲ ز کال کې
هغه پېښې چې په ۱۹۳۲ ز کال کې په افغانستان کې رامنځته شوې دي، په لاندې ډول سره بیانیږي.
خلاص هنر
تاریخ
د شلمې پېړۍ په پيل کې دا اصطلاحتر ډېره د هنر ښوونځیو لکه کیوبزم او فیوچریزم لپاره کارول کیده، ځکه چې د طبیعت په داسې ښوونځیو کې، یوازې د اصلي طبیعي موضوع مفکوره په ساده یا مبالغه بڼه بیان شوې. د دې سټایلونو په نقاشیو کې، هدف عموما د شیانو حقیقت ثبتول او بیانول وو، نه دا چې د دوی بڼه. د عصري هنر تاریخ پوهانو په وینا، کنډینسکي لومړنی انځورګر دی چې د 1910 په شاوخوا کې یې لومړی بشپړ غیر نمایشي نقاشي وړاندې کړه، او له هغه وخت راهیسې عصري لنډیز هنر په ډیری بیلابیلو هنرونو او ښوونځیو کې وده کړې.
جوچه
په جوچه کې د مارکسېزم- لینینېزم تاریخي ماتریالیستي نظریات شاملېږي، خو په کلکه سره په فردیت، ملي دولت او د هغو پر حاکمیت ټینګار لري. هماغه ډول چې په ۱۹۷۰ مه لسیزه کې کیم جونګ ایل د کیم د احتمالي ځای ناستي په توګه وبلل شو، رهبر ته وفاداري د جوچه د اساسي برخې په توګه هماغه ډول چې د یو موټي ایډیالوژیک سیسټم د ټینګښت په لسو اصولو کې بیان شوې وه، د تایید وړ وګرځېده.
خلاص هنر
خلاصونيزم
Abstractionism د تجرید د اصولو او عملي اړخونو مشاهده ته اشاره کوي ترڅو د هنر کار له یوې خوا د امکان تر حده ساده کړي او له بلې خوا ژبه او بيان يې د امکان تر حده څرګند او بډايه کړي.
افغانستان په ۱۹۳۲ ز کال کې
د کابل پوهنتون جوړ شو او د دې پوهنتون د جوړولو په مهال یوازې د طب پوهنځی موجود و.
خلاص هنر
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
جوچه
جوچه آیډیالوژي د هغو د منتقدینو له خوا افراطي ملت پالنه او همدارنګه له مارکسېزم – لینینېزم څخه انحراف بلل شوی.