cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
دویم شرط داچې حضرت علي علیه السلام به هغوی ته د حضرت عثمان قاتلین ورکوي،چې هغوی یې قصاص کړي.
بنو (ښار)
پخوا به بنو د افغانستان یو ولایت و، خو له مرکزه لرې پروت و. بنو د افغانستان او هند په سنگم کې موقعيت درلود، د افغانستان په ختيځ کې او د هند په لويديځه څنډه کې پروت و، لکه څنګه چې په ټولو دورو کې بنو له مرکز څخه لرې و، نو ځکه بنو يوه ليرې دره ګڼل کېده. دا د بهرنيو لښکرو اډه وه، د تېرېدو تر نفوذ لاندې وه او په هره دوره کې له منځه تللې وه. د تمدن او سوداګریز پرمختګ څخه لیرې پاتې کیدل تل خپلواک وو. یا نیمه خپلواکه پاتې شول، نو دلته خلکو د خپلو دودونو او دودونو سره سم ژوند ته دوام ورکړ. مخکې له دې چې تاج د برتانوي واکمنۍ لاندې راشي، باختر د افغانستان یو ولایت و چې د پنجاب یوه برخه پکې شامله وه. بنو یوازینۍ ولسوالي ده چې د خیبر لویې لارې په څیر لویدیځ ته لویه لار نشته. خو اوس د اکرم خان دراني په هلو ځلو تر غلام خان فاتک پورې د لویې لارې د جوړولو کار روان دی. د دې لويې لارې په جوړېدو سره به له کابل سره د خيبر په پرتله څو سوه کيلومتره واټن کم شي. د اډوارډز او بنو تر منځ اړیکي په ۱۸۴۷ کال کې رامنځ ته شوې، هغه د عصري بنو بنسټ کېښود، په بنو کې مېشت شو، هاکي د بنو ځانګړنه ده او د قاضي محب، سعید خان او بریګیډیر حمیدي په ګډون ګڼ لوبغاړي نه یوازې په ملي سطحه بلکې په ملي سطحه هم شهرت لري. په نړیواله کچه یې د بنو او هیواد نوم روښانه کړ
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''حضرت علي علیه السلام له خپلو زامنو سره د هغوی مقابلې ته ورغی او دښمن یې مات کړ. په دې جګړه کې حضرت زبیر او حضرت طلحه ووژل شول او حضرت عایشه اسیره شوه. حضرت علي علیه السلام د عایشې بي بي له ګناه تېر شو او هغه یې په درناوي مدینې ته راواستوله؛ خو حضرت عایشې له پخوا له حضرت علي علیه السلام سره کنیه درلوده او د همدې کینې له امله یې د عمر تر پایه د حضرت علي پر خلاف خلک راپاڅول او خلک یې بې لارې کول.'''
بنو (ښار)
د نوم لامل یې تسمیه ده
کيڼ|بټنوک| اکرا په ځينو كتابونو كې راغلي دي چې د بنو د نوم علت دا دى چې امجد شاه فريد (شاتك) د بنويانو نيكه وه چې درې مېرمنې يې درلودې، چې يوه يې بنو نومېږي. په داسې حال کې چې د نورو دوو تنو نومونه نه دي په ډاګه شوي. ځینې تاریخپوهان د بنو نوم یوې ښځې ته منسوبوي. دا په بشپړه توګه ناسمه ده، ځکه افغاني ټولنه هېڅکله نه غواړي چې د یوې ښځې نوم خپور کړي بلکې تل کوښښ کوي چې تل یې پټ وساتي. او که يو څوک د چا مور يا مېرمن ته منسوب شي نو ډېر بد ګڼل کيږي. او که وګورو، کله چې شتک دلته د اشغال لپاره راغی، د منګل او هاني قومونه له پخوا څخه دلته مېشت وو. او هغې د خپلې قبیلې نور خلک هم راوستل. نو دا خبره په بشپړه توګه غلطه ده چې ووایو ټولې ښځې یوازې د یوې ښځې اولاد دی ( البته دا جوته نه ده چې بنو به پخوا کومه قبيله وه يا کوم ځای ځکه په افغانستان او په ځانګړې توګه په جلال اباد کې د يوې پراخي سيمې نوم اوس هم بنوغر (بنيغر ) او د بل کلي بيا بنيګاه دی ).
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
دا جګړه په تاریخ کې په جمل جګړه مشهوره ده او د حضرت علي علیه السلام دښمنانو ته ناکثین؛ یعنې ژمن ماتي وویل شول.
'''بل کال حضرت علي له معاویه سره جګړې ته ووت.معاویه ۱۶ کاله ول، چې پر شام یې واکمني کوله. هغه حضرت عمر په دې مقام هلته کېنولی و او حضرت عثمان هم هغه هلته پر همدې مقام پرېښود. معاویه بن ابي سفیان له هماغه پیله د حکومت په فکر کې و او دې چار ته یې نقشې هم کښلې وې.د حضرت عثمان قصاص یې پلمه کړ او په همدې پلمه د آنحضرت پر وړاندې یې بغاوت پیل کړ،حال داچې په خپله حضرت عثمان په څو څو ځل د خپلې کلابندۍ پر مهال له معاویه مرسته غوښتې وه؛خو مرستې ته يې ورنغی او هغه یې په ښورښیانو کې یوازې پرېښود او مرګ ته یې په تمه شو.حضرت علي علیه السلام ،معاویه د شام له حکومته عزل او ګوښي کړ او معاویه د مسلمانانو د خلیفه له حکمه سرغړونه وکړه او هغه او سرتېرو یې د خلکو په کړولو پسې راواخسته، د معاویه سرتېرو به پر عراق حملې کولې او د حضرت علي علیه السلام پلویان او یاران به یې وژل،پټو ته به یې اورونه اچول او د خلکو شتمنۍ به یې لوټلې.'''
'''دوه لښکرې جګړې ته چمتو شوې او په صفین نومي ځای کې د فرات سیند تر غاړې سره مخ شوې.د حضرت علي علیه السلام لښکرمشر حضرت مالک اشتر او د معاویه لښکر مشر ابوالاعور و. هغه ناځواني وکړه او د فرات شریعه یې ونیوه.شریعه یو ټیټ ځای و،چې خلکو به ترې اوبه وړلې. د حضرت علي علیه السلام لښکر د اوبو له پلوه په تنګسه کې شو. معاویه او لښکر یې خوشحاله ول او ویل یې چې د علي او یارانو کار یې پای ته رسېدلی دی .یوازې عمروعاص د معاویه ستر مشاور او سلاکار ددې کار مخالف و او دا چار یې په مصلحت نه ګاڼه .امام علي علیه السلام یو لیک وکښه او د خپل یوپتمن ملګري؛صعصه په لاس یې معاویه ته واستاوه، چې پکې راغلي ول :موږ دلته راغلي یو؛خو لېواله نه یم، چې جګړه وشي او د مسلمانانو ترمنځ ورور وژنه وشي. هیلمن یم وکولای شم،چې په مذاکره ستونزه هواره کړو.....خو تا او یارانو دې زما او زما د یارانو د اوبو مخه نیولې ده؛نو سرتېرو ته دې ووایه،چې له دې کاره دې لاس پر سر شي،چې مذاکره پیل شي؛خو که ته یوازې په جګړه خوشحالېږې؛نو بیا زه هم له جګړې وېره نه لرم......'''
بنو (ښار)
د نوم لامل یې تسمیه ده
تاریخ شاهد دی چې بنو ته د شتک د اولادې د راتګ نه مخکې د بنو په نوم سیمه موجوده وه. چې تاریخي نوم یې بانا و. چې وروسته شو. اوس هم که د بنو له خلکو وپوښتل شي، دوی تل د خپل تلفظ له مخې بنو ته بانا وايي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''معاویه ورته منفي ځواب ورکړ او حضرت علي علیه السلام خپلو سرتېرو ته یې یوه جذباتي خطبه وویله: دوی ظلم پیل کړی او د جګړې لار یې پرانستې ده،دوی لکه وږي،چې د خوړو غوښتونکي دي،د جګړې غوښتونکي دي او د اوبو مخه یې نیولې ده، اوس دوه لارې لرئ او درېیمه یې نشته. یا بې برخېتوب او ذلت ته غاړه کېږدو او تږي پاتې شئ او یا مو تورې د هغوی په چټلو وینو خړوبې کړئ،تر څو ځانونه پر اوبو خړوب کړئ.ژوندي پاتېدل دادي،چې غالب او بریالي شئ،ان که د مړینې په بیه مو پای ته ورسي او مرګ دادی،چې مغلوب او خوار شئ،که څه ژوندي پاتې شئ......'''
د اسلام لښکرو پر دښمن برید وکړ او د دښمن لښکر یې دړي وړي کړ او  شریعه یې ونیوله او هوډ یې وکړ،چې له دښمن سره ورته اقدام وکړي او د معاویه لښکر له اوبو بې برخې کړي؛خو امام علي علیه السلام د هغوی له دې هوډ سره مخالفت وکړ او ویې ویل :زه په داسې چارو،چې د جاهلانو چارې دي،لاس نه پورې کوم.
جګړه پیل شوه او دواړو لوریو خورا تلفات ورکړل؛ خو بری د اسلام د لښکرو په نصیب و او نږدې ول،چې حضرت مالک اشتر د هغوی کار پای ته ورسوي؛نو په دې وخت کې عمروعاص یو چل وکړ او خپل لښکر ته یې وویل،چې قرآنونه پر نېزو کړئ او وویاست،چې ولې دې د مسلمانانو دوه ډلې سره جګړه وکړي او راځئ، چې د خدای کتاب مو ترمنځ حکم او قاضي کړو.
'''ځینې احمق او ساده او ظاهربینه وګړي وغولېدل او حضرت علي علیه السلام ته ورغلل، چې باید ژر تر ژره جګړې ته د پای ټکي کېږدو. حضرت علي علیه السلام ورته وویل،چې دا دښمن چل دی او غولوي مو؛ خو ساده او ظاهر بینه وګړیو ورته وویل،چې تردې روسته له هغوی سره جګړه، له قرآن سره زموږ جګړه ده او که سملاسي د جګړې د درېدو حکم و نه کړې؛نو همدلته دې په توره ټوټه ټوټه کوو.'''
بنو (ښار)
د نوم لامل یې تسمیه ده
کابو یو نیم زره کاله مخکې یو چینایي مسافر هین سانګ دا لیکنه کړې وه. د فتح البلوان لیکوال البلزاري په ۴۴ هجري کې د بنو ذکر کړی دی. د اکرا ښار په کنډوالو کې کشف شوي سکې د ګواهي لپاره کافي دي. دا د بنو شتکاس له راتګ څخه مخکې یو مهم تاریخي ځای و. هغه خپل یو نوم درلود. او دا بې نومه ځای نه و. په تزک بابري کې په 1005 کې بنو د بنو په نوم لیکل شوی دی. او دا چې غربي لیکوالان بنو ته د حنا (سرحد) په نوم یادوي. یو وخت حنا د لویدیځ (کابل) ولایت وو. تر ۱۷۲۳ میلادي کال پورې د افغانستان په خاوره کې شامل وو. لکه څنګه چې دا سیمه د افغانستان او هند په سنگم کې موقعیت لري، نو د خپل جغرافیایي موقعیت له امله، دا سیمه د بنو په نوم یادیږي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''حضرت علي علیه السلام د ناچارۍ له مخې مالک اشتر ته د راستنېدو حکم ورکړ. د حکمیت ژمنه کېښوول شوه او داسې هوکړه وشوه، چې له دواړه لوریو استازي وټاکل شي،چې مذاکره وکړي. معاویه خپل مشاور عمرو عاص استازی کړ او امام علي علیه السلام غوښتل،چې مالک اشتر یا ابن عباس خپل استازی وټاکي؛خو ورته وویل شول، چې استازی باید بېطرفه وي.مالک اشتر د علي همفکره او ابن عباس یې خپل دی .'''
بنو (ښار)
د نوم لامل یې تسمیه ده
بل احتمال دا دی چې د بنو د نومونې لامل د تسمیا ځنګلونو کثرت دی. ځکه د بنو جمع (بان) دی. ایډروډ لیکي چې په بنو کې باران د ټول هند په پرتله په مکرر ډول کیږي ، او د ګلابو او توتانو پراخه ځنګلونه شتون لري. بنو د سنسکرت کلمه ده چې معنی یې ځنګل دی. د بنو لرغونی نفوس هندوان وو. د بنو د ځينو کليو نومونه هم له سنسکرت څخه اخستل شوي لکه کاکي او بهارت او داسې نور، ښايي پخوانيو اوسېدونکو د ځنګلونو د ډېروالي له امله د بنو نوم پرې ايښی وي. په بنو کې د اوسېدو له امله دلته مېشت خلک د اردو ژبې خلک بنوچي بولي. مګر په دې نوم کې د سپکاوي اړخ شتون لري. دا غوره ده که دا نوم بنوزی نومیږي او د خپل نوم سره لیکل کیږي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''په پای کې خوارجو په خپل ځېلونو او اېنډو خپل  هوډ پر کرسۍ کېناوه او ابوموسی اشعري یې  استازی وټاکه. ابوموسی یو ساده او احمق سړی و او له پیله یې له حضرت علي علیه السلام سره دښمني  درلوده؛ خو په زړه کې یې پټه ساتلې وه. په مذاکراتو کې عمروعاص یو بل چل وکړ او ابوموسی ته یې وویل :راځه چې هم علي او هم معاویه له واکمنۍ ګوښي کړو،چې دا کیسه همدلته پای ته ورسوو.'''
ابوموسی حضرت علي علیه السلام، له حکومته ګوښي کړ او عمروعاص معاویه له حکومته ګوښي نه کړ؛خو کله چې خوارج پوه شول، چې غلطي یې کړې ده؛نو حضرت علي علیه السلام ته یې وویل،چې موږ په خپله تېروتنه اعتراف او منښته وکړه او توبه مو وکړه او ته هم باید په خپله تېروتنه اعتراف وکړې او توبه وکړې.
بنو (ښار)
ژبه
بنو 100% پښتانه دي. له همدې امله په بنو کې پښتو خبرې کيږي او ټول وګړي يې پښتو پوهېږي. د بنو پښتو د خوست او کندهار له پښتو سره ډېر ورته والی لري. د بنو خلک له پښتو ژبې سره ډېره مینه او محبت لري. او د پښتو لپاره د خپل ژوند پروا هم نه لري.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
په تاریخ کې د معاویه بن ابي سفیان پلویان په قاسطینو؛ یعنې ظالمانو او خوارج په مارقینو؛ یعنې له دینه د وتلیو په نامه مشهور شول.
امام علي بل کال هوډ درلود،چې له یوه لښکر سره د معاویه بن ابي سفیان جګړې ته ورشي؛خو د یو خوارج له خوا شهید شو.(۵۲)
بنو (ښار)
جومات
کيڼ|بټنوک| د بنو مميش خېلو کلی جومات د مسلمانانو کلتوري ميراث دی، کله چې رسول الله صلی الله عليه وسلم له مکې مکرمې څخه مدينې منورې ته هجرت وکړ، نو د نبوي جومات د جوړولو کار په لومړي ځل ترسره شو، نو ځکه د جومات اهميت په مسلمانانو کې دی، چې مسلمانان پکې يوازې لمونځ نه کوي. بلکې جومات د ملي یووالي غوره سرچینه ده.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
= د حضرت علي علیه السلام شهادت = '''پر څلوېښتم هجري کال،یوه ډله خوارج په مکه کې سره راټول شول او یوه دسیسه یې جوړه کړه،چې په یوه ټاکلي وخت کې، حضرت علي سره ، معاویه او عمروعاص په کوفه،شام او مصر کې ووژني .د رمضان د میاشتې نولسمه شپه د حضرت علي سره د وژنې شپه وټاکل شوه او عبدالرحمن بن ملجم د همدې موخې په پار کوفې ته ولاړ؛خو هېڅ څوک یې هم له خپل چټل او شوم نیته خبر نه کړل. تردې چې یوه ورځ د یوه خوارج په کور کې له یوې مکارې او چلۍ ښځې سره،چې نامه یې قطامه وه،آشنا شو او ابن ملجم پرې زړه بایلود او په دې هڅه کې شو،چې واده ورسره وکړي او چې پر قطامه یې مرکه وکړه؛نو قطامه ورته وویل، چې مهریه یې درې زره درهم،یو مریی،یوه وینځه او همداراز د علي  بن ابیطالب وژل دي. د قطامه ورور او پلار په نهروان جګړه کې د حضرت علي سره د لښکر له لوري وژل شوي او دواړه له خوارجو ځنې ول؛نو ځکه قطامه له حضرت علي سره په زړه کې کینه درلوده او تل د غچ اخستنې په هڅه کې وه او ددې چار لپاره د مناسب فرصت په لټه کې وه.'''
ابن ملجم خپل راز او خواله قطامه ته بربنډ کړ او ورته یې وویل،چې د همدې موخې لپاره کوفې ته راغلی دی؛نو له قطامه سره د واده لېوالیتا یې د حضرت علي د وژلو هوډ لاپسې نور هم پیاوړی کړ.
بنو (ښار)
جومات
په پخوا زمانو کې د بنو هر ښارګوټی د لوړ دیوال په واسطه محاصره شوی و، چې د دفاعی موخو لپاره هم اړین وو، خو زیان یې دا و، چې هر ښارګوټی خپل جومات او خپله قبله درلوده، او یوازې د دې سیمې بالغ مسلمانان په کې وو. په دې جومات کې دوی د لمانځه ادا کول زغمل چې ملي یووالي ته زیان رسوي.د اوږدې غلامۍ له امله وجدان او مزاج دومره بدل شوی چې اوس په توهر بست کې ګڼ جوماتونه دي او د ملي وحدت او یووالي روحیه په بده توګه له منځه تللې او ملت منتشر شوی دی. اوس چې موږ آزاد یو، باید په خپلو چلندونو کې انقلابي بدلون راشي او خپل یو نیم خښته جوماتونه په یووالي سره یوځای کړو او لږ تر لږه په یوه کلي کې باید یو جومات او یو امام ولرو.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
د رمضان میاشتې نولسمه راورسېده.
'''ابن ملجم له خپلو دوو ملګرو سره د رمضان میاشتې پر نوولسمه شپه د ددې ناولې نقشې پلي کولو ته د کوفې په جومات کې پاتې شول. (۵۳)'''
حضرت علي به هره شپه د جماعت لمونځ ورکاوه.
بنو (ښار)
چوک، حجره، دېره
ټولنه ټولنیز مرکز دی. چوک دوه برخې لري چوک او دوهمه خونه. دا ډیره مهمه ده چې په هر کلي کې یو چوک شتون ولري. چوک د غم او واده په دواړو وختونو کې کارول کیږي، په ځانګړې توګه د جنازې لمونځ پخپله چوک کې ادا کیږي. په چوک کې د فاتحې تلاوت هم کیږي. پخوا به د فاتحې د تلاوت په وخت کې د حقه په نوم یو لوی پایپ په گردش کې کارول کیده. او خلکو د حق لپاره مبارزه کوله، د چوک په منځ کې د تمباکو څخه ډک سګرټ په میز کې ایښودل شوی و. اوس له چوک څخه هکه ورکه شوې ده، شاید خلک کفایت یا هوښیار شوي وي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''له دې شپې څه نا څه څلوردېرش کاله مخکې،حضرت علي علیه السلام له رسول الله اورېدلي ول،چې په رمضان میاشت کې به وژل کېږې او په خپله آنحضرت په دې باب وايي : ((.... او چې کله حضرت رسول الله د رمضان میاشتې په باب خپله مشهوره خطبه وویله؛نو ورپاڅېدم او و مې پوښت: ای رسول الله ! په دې شپه کې خورا ارزښتمن چار او کړنه کومه یوه ده؟))'''
راته یې وویل : له ګناهونو ځان ساتنه .
'''بیا رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم په ډک  زړه وژړل او په دې میاشت کې يې زما له شهادته خبر ورکړ. (۵۴)'''
د حضرت امام علي علیه السلام له کړنو او چلنه هم څرګنده وه،چې په دې میاشت کې به شهیدېږي او پر هماغه کال یې ویلي هم ول : ((سږ کال به په حج کې په تاسې کې نه یم))
او همداراز،چې کله یې آنحضرت ته وویل : ((ولې په روژه ماتي کې لږ خواړه خورئ))
بنو (ښار)
چوک، حجره، دېره
اوس راډیو ټلویزیون او VCR د دغو غونډو اهمیت له منځه وړی دی. پخوا به په چوک کې درنې تختې وې، د هر چوک د پاکولو لپاره یو صراف ټاکل شوی و، خو اوس دا کارونه عادي شوي دي. د چوکۍ احاطه محدوده شوه، په کونجونو کې نوې څوکۍ جوړې شوې، اوس ټولنه محدوده شوې، د تېر یادونه د خوبونو په څېر ښکاري، د انفرادیت ګرم بازار، هر سړی په خولۍ کې راګیر شوی دی. د انفرادیت.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
حضرت علي سره ورته وویل : ((غواړم په تش نس مې له پالونکي سره ووینم))(۵۵)
'''آنحضرت د رمضان پر نولسمه بيخی ویده نشو او پرله پسې یې ویل: (( پر خدای قسم ! نه دروغ وایم او نه راته دروغ ویل شوي دي،نن شپه هماغه له ماسره وعده کړای شوې شپه ده)) (۵۶)'''
بنو (ښار)
د حجاب کولو تمرین
د بنو خلک هم ښکلي دي. له همدې امله په بنو کې د حجاب کولو سخت دود دی، د کور مېرمنې له کوره بهر وتل نه زغمي، که بهر هم لاړه شي، په درنه، اوږده او پراخه حجاب کې ځان ښه پټوي، په داسې حال کې چې له کوره بهر نارینه کوي. ټول کار. په افغاني ټولنه کې د حجاب دومره سخت دود په بله هیڅ ټولنه کې نه لیدل کیږي. لکه په بنس کې. په دې معنی چې بنوسیان په تیرو وختونو کې د سپینو بادارانو لخوا تورن کیدل، لکه څنګه چې د بنوسیان دا کیفیت نیمګړتیا ګڼل کیده. په هرصورت، د حجاب دا دود د مذهبي په پرتله ډیر کلتوري دی.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
په پای کې د هغې شپې پر سبايي،چې حضرت علي د سهار لمانځه لپاره جومات ته ولاړ؛نو ابن ملجم پرې په زهر لړلې تورې د مرګ ګوزار وکړ.
بنو (ښار)
هدیره
هر کلي ته څېرمه ځمکه د هديرې لپاره ځانګړې شوې ده او که د ځمکې دغه ټوټه د سړک پر غاړه وي، نوره هم د انتخاب لپاره په پام کې نيول کېږي. په دې توګه د هديرې لپاره غوره کرنيزه او سوداګريزه ځمکه وقف شوې ده، که نه نو د وزيرانو په قبايلو کې د هديرې لپاره کرنيزې او کرنيزې ځمکې او ډبرينې ځمکې مناسبې ګڼل کېږي. داور قوم هم د بنوزي تقليد کوي. په بنوزي کې هم د نورو افغاني ټولنو په څېر غم او خوشالۍ، جنازې او جنازې د همکارۍ له لارې ترسره کېږي. که څوک د کوم دلیل له امله ګډون ونه کړي، جریمه کیږي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''او دو ورځې روسته د رمضان پر ۲۱ شپه پر ۴۰ هجري کال په ۶۳ کلنۍ کې يې د عمر لمر د تل لپاره ډوب شو. (۵۷)'''
هغه بختور یې په نجف کې خاورو ته وسپاره،چې نن د شیعیانو د زړه کعبه ده .
بنو (ښار)
په بنو کې مختلف قومونه اوسیدل
په پیل کې، بنو د هندوانو او آریایانو لخوا میشته و. لومړني افغانان چې په بنو کې مېشت شول بارکزي او منګل قومونه وو. ویل کیږي چې دا خلک په شلمه پیړۍ کې د سلطان محمد غوري سره دلته راغلي او دلته میشت شوي دي. دغو خلکو د کرم له سیند څخه د کچکوت کانال ایستلی او کرنه یې پیل کړې ده. لږ تر لږه نیمه پیړۍ به تیرې شوې وي چې د دوی په مینځ کې بې عزتي او بې عزتي راپورته شوې. او خپل مرشد او مرشد شیخ محمد روحاني ته یې د عشر ورکولو څخه انکار وکړ، نو په غوسه شو. او دوی د شوال سیمې ته لاړل او د سیمې سردار شاه فرید عرف شیتک ته یې چې پخوا د هغه د ګاونډۍ قبیلې د وزیرانو له خوا په کړاو کې وه، بلنه ورکړه چې پر بنو برید وکړي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
لکه څنګه چې امام علي علیه السلام ټول د خدای په یاد تېر کړ،د ددې ناورین پر مهال هم د خدای په یاد کې و.
بنو (ښار)
په بنو کې مختلف قومونه اوسیدل
له موقع څخه يې ګټه پورته کړه او لښکر يې جوړ کړ او د شاه زامنو هم د هغه ملاتړ وکړ. نو له شلو زرو کسانو سره بنو ته ولاړ. کیوی، سوری زوی شیتک او د شاه محمد روحانی زوی شاه بن د پوځ قربانۍ وکړې او دغه لښکر د توچی سیند په جنوبی څنډه کې ځای پر ځای شو. او له دې ځايه يې د بارکزيو او منګل د قومونو مشرانو ته پېغامونه ولېږل او ورته يې پېغام ورکړ، چې يا دې له جګړې او وينې پرته ووځي او که په بنو کې پاتې کېدل غواړي، نو له خپلو اساسي حقونو دې محروم شي. او که مقاومت وکړي نو ووژل شي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
د ابن ملجم د زهرلړلې تورې ګوزار،چې پرې وشو؛نو پر هغه مهال یې هم وویل : ((دکعبې  پر څښتن قسم،چې بختور او نېکمرغه شوم))
'''بیا یې امام علي علیه السلام په خپلو پاکو وینو کې لړلی خپل کور ته بوتلو او دوه ورځې د شهادت په بستره کې پروت و او په دې شېبو کې بیا هم د خلکو د نېکمرغۍ په فکر کې و. سره له دې، چې تر حضرت امام علي علیه السلام روسته، د حضرت امام حسن او تر هغه روسته د حضرت امام حسین او تر هغه روسته تر دولسم امام؛ حضرت امام مهدي پورې د امامت مسله حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم څو څو ځل اوڅار ا مطرح کړې وه؛خو پر خلکود غاړه خلاصونې لپاره یې بیا هم تکرار کړه. (۵۹)'''
بنو (ښار)
په بنو کې مختلف قومونه اوسیدل
د بارکزو او منګل قومونو لومړی بڼه ومنله او په دې توګه د پارا چنار او بیا د تال له لارې خوست ته ولاړل. ځينې د شيتک د اولادې له خوا ووژل شول او ځينې يې هند ته لاړل. ځینو ته د پاتې کیدو اجازه ورکړل شوه. څوک چې اوس هم په بنو کې ژوند کوي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
عبدالرحمن ابن ملجم یې چې ورته راووړ، ورته یې وویل : آیا له تاسره مې خورا نېکۍ نه وې کړې؟
عبدالرحمن بن ملجم : ولې نه !
'''تر اخبرو اترو روسته،حضرت علي سره د خپلې بسترې شاوخوا خپلوانو ته وکتل او ورته یې وویل :  د عبدالمطلب ځوځاته ! هڅې نه په خلکو پسې ووځئ او زما وژنه پلمه کړئ او خلک زما په وژنه کې شریک او تور پرې ولګوئ او وینه تویې کړئ.'''
بنو (ښار)
عصري قبیلې
قومونه ميشت دي.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
'''خپل زوی حضرت امام حسن علیه السلام ته یې وویل : زویه ! که ژوندی پاتې شوم، په خپله پوهېږم،چې له عبدالرحمن بن ملجم سره څه وکړم او که مړ شوم؛نو یوازې یو ګوزار پرې وکړئ؛ځکه پر ما یې هم یو ګوزار کړی دی ......'''
بنو (ښار)
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:پښتانه درملگران وېشنيزه:بنو وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
= د حضرت علي علیه السلام روستۍ ویناوې = د ژوند په روستیو شېبو کې یې خپلو زامنو، خپلوانو او ټولو مسلمانانو ته داسې وصیت وکړ :
.....د تقوا سپارښتنه درته کوم او داچې هر چار مو منظم کړئ.تل د مسلمانانو د چارو د سمون او اصلاح په فکر کې وسئ؛ځکه رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ویلي دي : (( په مسلمانانو کې اصلاح تر مستحبي روژو او لمونځونو غوره دي)) او هغه څه چې دین له منځ وړي، فساد،تفرقه او اختلاف دی .
خپلوان او دوستان مو له یاده مه باسئ، صله رحم وکړئ، چې صله رحم له انسان سره د خدای حساب اسانوي .
'''پلامړي او یتمیان مه هېروئ،هسې نه بې پالندویه او وږي پاتې شي. د ګاونډیو د حقوقو خیال وساتئ. رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم د ګاونډیان په باب دومره سپارښتنه کړې،چې ګومان مو وکړ،چې میراث او پاتوړی راځنې وړي.'''
لمونځ ته ځانګړې پاملرنه وکړئ،چې د دین ستنه ده.
حج مه هېروئ،هسې نه حج کول هېر شي او که حج هېر شي؛نو مهلت به در نه کړای شي او د نورو د خوړو مړۍ به شئ.
د خدای په لار کې په شتمنۍ،ځان او بیان جهاد او سرښندنه وکړئ او زکات ورکړئ،چې زکات د الهي غوسې سړونکی دی او بېوزلي او نشتمن په خپل ژوند کې شریک کړئ.هغه کار تر سره کړئ،چې دخدای خوښي پکې وي او په دې باب د خلکو خبرو ته غوږ مه ږدئ.
'''پر نېکیو امر او له بدیو منع مه هېروئ؛ ځکه که له دې الهي دندې سرغړونه وکړئ؛نو د ټولنې چټل وګړي به درباندې واکمن شي او بیا چې هر څومره ښېراوې ورته وکړئ؛نو خدای به مو دعا نه قبلوي او له خدایه وډار شئ، چې د خدای سزا خورا سخته ده..... (۶۰)'''
د خدای، پاکانو او نېکانو درود دې پر هغه ستر او پاک وي،چې هېښنده وزيږېد،هېښنده ژوند یې وکړ او ولاړ .
= پایلیکونه = ۱-علامه محمد باقر مجلسي،بحارالانوار،۳۵ ټوک،۸ مخ.
۲-شیخ مفید، ارشاد،۳ مخ .
۳-نهج البلاغه،د فیض الاسلام ژباړه،د ۲۳۴ خطبې روستۍ برخه،۸۰۲ مخ.
۴-د ابن هشام سیره،لومړی ټوک،۲۴۵ مخ او همداراز الغدیر،درېیم ټوک،۲۲۰-۲۴۰ مخونو په دې باب د اهلسنتو له خورا ډېرو کتابونو سندونه او روایتونه رانقل کړي دي .
۵-قرآن کریم،د شعرا سورت،۲۱۴ آیت .
۷-د ابن هشام سیره،لومړی ټوک،۴۸۰-۴۸۳ مخونه .
۸-قرآن کریم،بقره سورت،۲۰۷ مخ .
۱۰-شیخ مفید،ارشاد،۲۲-۲۳ مخونه.
۱۱- شیخ مفید،ارشاد،۴۳-۴۵مخونه.
۱۳- شیخ مفید،ارشاد،۵۷-۵۸ مخونه.
۱۴- شیخ مفید،ارشاد،۱۵-۱۶مخونه.
۱۵-قرآن کریم،مایده سورت، درېیم آیت،چې له الغدیر،لومړي ټوک،۹-۱۱ مخ نه اخستل شوی دی .
۱۶- مسعودي،مروج الذهب،دویم ټوک،۲۹۸ مخ .
۱۷- مسعودي،مروج الذهب،دویم ټوک،۳۰۴ مخ .
۱۸- مسعودي،مروج الذهب،دویم ټوک،۳۳۱ مخ .
۱۹-علامه مجلسي،بحارالانوار،۴۰ ټوک،۱۴۹ مخ.
۲۰-طبرسي،احتجاج،نوی چاپ،لومړي ټوک،۳۱۲ مخ.
۲۱-قرآن کریم،مایده سورت،۹۳ آیت .
۲۳-قضاوتهای حضرت امیرالمؤمنین علي،د دکتر شیخ ژباړه،۲۲ مخ.
۲۶-شیخ حر عاملي،وسایل الشیعه،۱۱ ټوک،۷۹ مخ.
۲۷- شیخ حر عاملي،وسایل الشیعه،۱۱ ټوک،۸۰ مخ.
۲۸-شیخ عباس قمي،سفینه البحار،لومړی ټوک،۶۷۱-۶۷۲ مخونه.
۲۹-اسلام در قلب اجتماع،۱۷۵ مخ.
۳۰-علامه مجلسي،بحارالانوار،اووم ټوک،۵۹۷ مخ .
۳۱-علامه مجلسي،عیون الحیوة،۵۸۱ مخ .
۳۲-شیخ کلیني،اصول کافي،درېیم ټوک،۹۶ مخ.
۳۳-شیخ عباس قمي،سفینة البحار،لومړی ټوک،۴۱۳ مخ.
۳۵-شیخ عباس قمي،سفینة البحار،لومړی ټوک،۵۷۰ مخ.
۳۶-د ابن ابي الحدید معتزلي شافعي د مقدمې د شرح فارسي ژباړه،جیبي چاپ،تهران.
۳۷-مهدي آذر یزدي،قصه های خوب برای بچه های خوب،اتم ټوک،۸۸ مخ.
۳۸-اسلام در قلب اجتماع،۶۸ مخ.
ویلیام هرشل
فریدریک ویلیام هرشل (په جرمني ژبه : فریدریش ویلهلم هرشل؛ زوکړه: د ۱۷۳۸ زکال د نومبر ۱۵ مه – مړینه: د ۱۸۲۲ زکال د اګست ۲۵ مه) جرمني الاصله بریتانوی ستور پوه او کمپوز جوړونکی و. هغه تر ډېره پورې له خپلې کوچنې خور، ستور پوهې کارولین هرشل (زوکړه:۱۷۵۰ زکال – مړینه: ۱۸۴۸ زکال) سره همکاري لرله. ویلیام هرشل د هانوفر په انتخابګر مېشته سیمه کې وزېږېد؛ نوموړی وړاندې له هغه چې د ۱۹ کلنۍ په عمر په ۱۷۵۷ زکال کې لویې بریتانیا ته کډوال شي له خپل پلار وروسته د هانوفر د پوځ په ارکستر کې شامل شو.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
۴۰- شیخ عباس قمي، سفینة البحار،لومړی ټوک،۵۷۰ مخ.
۴۱-شیخ کلیني،اصول کافي،دویم ټوک،۶۷۰ مخ.
ویلیام هرشل
هرشل خپل لومړنی لوی تلسکوپ په ۱۷۷۴ زکال کې جوړ کړ او له هغو وروسته یې ۹ کاله د آسمان په مشاهده تېر کړل څو د جوړه یي ستورو اړوند څېړنه وکړي. هرشل په ۱۸۰۲ زکال کې د سحابي (د ستورو ترمنځ د ګازاتو او پلازما څخه د جوړ ګرد) کتلوګ خپور کړ چې ۲۵۰۰ نمونو په کې شتون درلود؛ ورپسې یې په ۱۸۲۰ زکال کې د ۵۰۰۰ نمونو لرونکی بل کتلوګ خپور کړ. د هرشل د تلسکوپ د تفکیک وړتیا وښووله چې د مسیه د اجرامو په کتلوګ کې هغه اجرام چې سحابي ورته ویل کېږي په واقعیت کې د ستورو اړوندې کوچنې ټوټې دي. د ۱۷۸۱ زکال د مارچ په ۱۳ مه هغه مهال چې نوموړي د آسمان مشاهده کوله د جوزا په فلکي جوړښت کې یې نوي جسم ته پام شو. له نورو ستور پوهانو سره له اونیو بحثونو او د هغوی د هوکړې له لاسته راوړو وروسته یې څرګنده کړه چې دا نوې سیاره ده چې بیا بالاخره ورباندې د اورانوس نوم کېښودل شو. دا لومړنۍ سیاره وه چې له لرغونې زمانې وروسته کشف شوه او په دې سره هرشل په یوه شپه کې شهرت ته ورسېد. د دغه کشف په پایله کې دریم جورج نوموړی د دربار نجومي وټاکه. هغه د سلطنتي ټولنې غړی وټاکل شو او د نوي تلسکوپ جوړولو په موخه ورسره مالي مرستې وشوې.
هرشل د نجومي طیف سنجۍ څخه د ګټې اخیستنې په برخه کې مخکښ و؛ هغه د تودوخې سنجونکو وسایلو او منشورنو (بلورونو) څخه په ګټڼې کولای شول د ستورو د امواجو د طیف اوږدوالی وسنجوي. د دغو څېړنو پر مهال هر شل ماورا بنفش وړانګه کشف کړه. د نوموړي په نورو چارو کې د مریخ د دوران د مهال کره توضیح، دا چې د مریخ قطبي سرونه په فصل کې تغیر مومي، د تیتانیا او اوبرون (د اورانوس سپوږمۍ دي) او همدارنګه د انسلادوس او میماس (د زهل سپوږمۍ) کشفول شاملېږي. هرشل په ۱۸۱۶ زکال کې د سلطنتي ولفي بنسټ د شوالیه (مخکښ) ځایګی خپل کړ. نوموړی په ۱۸۲۰ زکال کې د ستورپوهنې د سلطنتي ټولنې له تاسیس وروسته د هغو لومړی مشر وټاکل شو. هرشل د ۱۸۲۲ زکال په اګست میاشت کې ومړ او چارو ته یې د هغه یوازني زوی جان هرشل دوام ورکړ.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
۴۲-ابن ابي الحدید،شرح نهج البلاغه،۳ ټوک،۱۹مخ او همداراز نهج البلاغه، ۲۰۷ خطبه.
۴۳-علامه مجلسي،بحارالانوار،۹ټوک،پخوانی چاپ،۶۱۳ مخ.
۴۴- علامه مجلسي،بحارالانوار،۹ټوک،پخوانی چاپ،۵۹۹مخ.
ویلیام هرشل
لومړی ژوند او موسیقاري چارې
هرشل د جرمني په انتخابګر نشینه هانوفر سیمه کې وزېږېد چې هغه مهال د روم د مقدسې سترواکۍ برخه و. نوموړی د ایزاک هرشل او د هغه د مېرمنې انا ایلسه موریتزن له لسو ماشومانو څخه و چې لوتري جرمني اجدا یې لرل. د نوموړي اجداد له پیرنا څخه ساکسوني ته راکډه شوي و. دغه لیدلوری چې نوموړی د بوهمیا له پروتستانتانو څخه و د هامل له خوا له پوښتنې سره مخ شوي، ځکه د هرشل کورنی نوم له یوې پېړۍ راهیسې په هغه سیمه کې شتون درلود چېرې چې د نوموړي کورنۍ ژوند کاوه.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
۴۶-علامه مجلسي،بحارالانوار،۹ ټوک،پخوانی چاپ،۵۹۸ مخ.
۴۷-شیخ حر عاملي،وسایل الشیعه،۳ ټوک،۳۹۵ مخ.
۴۸-علامه مجلسي،بحارالانوار،۹ټوک،پخوانی چاپ،۵۸۹ مخ.
ویلیام هرشل
لومړی ژوند او موسیقاري چارې
د هرشل پلار په هانوفر پوځي جوړښت کې ترومپېت غږونکی و. په ۱۷۵۵ زکال کې د هانوفر ګارد چې ویلهلم یا ویلیام او د هغه ورور ژاکوب په کې د ترامپیت غږونکو په توګه کار کوه انګلستان ته وغوښتل شو. دغه مهال د لویې بریتانا او هانوفر پاچاهۍ د د پاچا دویم جورج تر واکمنۍ لاندې یو موټی شوې وې. له فرانسې سره د جګړې د ګواښ په زیاتېدو سره هانوفري ګارد له هانوفر څخه د دفاع په موخه له انګلستان راوغوښتل شو. په هاسټنبک جګړه کې د هغوی له ماتې وروسته، د ۱۷۵۷ زکال په وروستیو کې د هرشل پلارایزاک خپل دوه زامن د کډوالۍ په موخه انګلستان ته ولېږل. په داسې حال کې چې د نوموړي مشر ورور ژاکوب له هانوفري ګارد څخه ترخیص اخیستی و او ویلهلم له خدمت څخه په تېښته تورن شو خو بیا ورته دریم جورج په ۱۷۸۲ زکال کې بخښنه وکړه.
دغه مهال ویلهلم ۱۹ کاله عمر درلود او د انګلیسي ژبې تکړه زده کوونکی و. نوموړی په انګلستان کې د خپل نوم په انګلیسي ډول یا فریدریک ویلیام هرشل باندې خپلو چارو ته دوام ورکړ.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
۴۹- شیخ حر عاملي،وسایل الشیعه،۲ ټوک،۴۲۵مخ.
۵۰- علامه مجلسي،بحارالانوار،۹ټوک،پخوانی چاپ،۲۴-۲۵ مخونه.
۵۱-ابن ابي الحدید،شرح نهج البلاغه،۲ ټوک،۲۷۱-۲۷۳ مخ.
۵۲-استاد شهید مطهري،داستان راستان،۲ ټوک،۱۶۶-۱۹۲ مخونه.
ویلیام هرشل
لومړی ژوند او موسیقاري چارې
نوموړي د ترومپېت سربېره ویلون، هارپسیکورد او وروسته ارګن هم غږولی شو. نوموړي د ګڼ شمېر موسیقاری اثارو کمپوزونه جوړ کړي و چې ۲۴ سمپونيک اثار، ګڼ شمېر یو غږ لرونکي اثار او یو شمېر کلیسايي موسیقۍ په کې شاملېږي. شپږ سمپونيک آثار یې د ۲۰۰۲ زکال په اپرېل میاشت کې د لندن موزارت موسیقۍ غږونکو (London Mozart Players) له خوا د ماتیاس بامرت تر رهبرۍ لاندې ثبت شول.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
۵۳-شیخ مفید،ارشاد،۹ ټوک.
۵۴-شیخ صدوق،عیون اخبار الرضا،لومړی ټوک،۲۹۷ مخ.
۵۵-شیخ مفید،ارشاد،۱۵۱ مخ.
ویلیام هرشل
لومړی ژوند او موسیقاري چارې
هرشل په ۱۷۶۱ زکال کې سانډرلنډ ته کډه وکړه چېرې چې چارلز آویزون هغه د خپل نیوکسل ارکستر د تکنوازه ویلون غږونکي په توګه وګماره او د یو فصل لپاره یې هلته کار وکړ.
حضرت علي کرم الله وجهه
ج)د درېیم خلیفه پر مهال
۵۶- شیخ مفید،ارشاد،۸ مخ.
۵۷- شیخ مفید،ارشاد،۵ مخ او همداراز، بحارالانواز،۴۲-۲۸۱ مخونه.
۵۸-شیخ کلیني،اصول کافي،لومړی ټوک،۲۹۸ مخ.
۵۹-نهج البلاغه،د دمشق چاپ،۲ ټوک،۴۷ مخ.
ویلیام هرشل
لومړی ژوند او موسیقاري چارې
په ۱۷۶۶ زکال کې هرشل په باث ښار کې د اته ضلعي سالون ارګن غږونکی شو؛ هغه ښکلې ودانۍ چې په ارامښت ځای یې شهرت درلود او هرشل هم د دغه ښار د عامه کنسرتونو مدیر و. نوموړی په ۱۷۶۶ زکال کې د ښار ارګن غږونکی وټاکل شو او خپل پیلنی کنسرت یې د ۱۷۶۷ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه ترسره کړ. له دې امله چې تر دغه مهاله د ارګن جوړښت لا بشپړه وده نه وه کړې نوموړي د ویلون کنسرتو، ترامپیت کنسرتو او هارپسیکورد سوناتا په ګډون د خپلو کمپوزونو په وړاندې کولو سره خپله وړتیا وښوله.
د نوموړي خور کارولین د ۱۷۷۲ زکال د اګست په ۲۴ مه انګلستان ته راغله څو له ویلیام سره د باث ښار په نیوکېنګ واټ کې ژوند وکړي. دغه مهال د هر شل وروڼه دیتریش، الکساندر او ژاکوب (۱۷۳۴- ۱۷۹۲ زکال) د باث ښار د موسیقۍ غږونکو په توګه پېژندل کېدل. په ۱۷۸۰ زکال کې هرشل د باث ښار د ارکستر مدیر وټاکل شو او خور به یې هم تر ډېره د زیر غږ لرونکې تک نوازې په توګه راڅرګندېده.
کورنۍ او مړینه
د ۱۷۸۸ زکال د مۍ میاشتې په ۸ مه، ویلیام هرشل له کونډې ماري پیت (کورنی نوم یې بالدوین و) سره د سلاو د آپتون سیمې په سنت لورانس کلیسا کې واده وکړ. هغوی د جان په نوم یو زوی درلود چې د ۱۷۹۲ زکال د مارچ په ۷ مه رصد خانې ته په اړوند کور کې وزېږېد. د ویلیام مخینې او د یو عالم په توګه د نوموړي څرګندېدو د هغه د ماشومانو او لمسیانو پر لویوالي پام وړ اغېز درلود. نوموړی په ۱۷۸۸ زکال کې د امریکا د علومو او هنرونو د اکاډمۍ د بهرني افتخاري غړي په توګه وټاکل شو. په ۱۸۱۶ زکال کې ویلیام د ولیعهد شهزاده له خوا د ولفي سلطنتي ټولنې شوالیه (مخکښ) وټاکل شو او د «ښاغلي» افتخاري لقب ورکړل شو، په داسې حال کې چې د بریتانیا د رسمي شوالیه و له ځایګي سره برابر نه و. نوموړي مرسته وکړه څو په ۱۸۲۰ زکال کې د لندن د ستورپوهنې ټولنه رامنځته شي؛ دغې ټولنې په ۱۸۳۱ زکال کې سلطنتي فرمان ترلاسه کړ او د ستور پوهنې په سلطنتي ټولنې واوښته. نوموړی په ۱۸۱۳ زکال کې د سویډن د علومو د سلطنتي اکاډمۍ د بهرني غړي په توګه وټاکل شو.
هرشل د ۱۸۲۲ زکال د اګست په ۲۵ مه له یوې اوږد مهالې ناروغۍ وروسته د سلاو د وینزر واټ په رصد خانه کې ومړ. نوموړی د سلاو په آپتون سیمه کې د سنت لورنس کلیسا ته څېرمه خښ کړای شو. د هغه د قبر په ډبره لیکل شوي چې؛ هغه د اسمانانو له دیوالونو تېر شوی (Coelorum perrupit claustra).
کارولین د هغه په مړینې سخته خواشینه شوه او د هغه له مړینې وروسته فورا هانوفر ته ستنه شوه؛ هغه پرېکړه چې وروسته پرې پښېمانه وه. هغې ۵۰ کاله په انګستان کې ژوند کړی و او علایق یې په شدیده توګه په هانوفر کې د خپلې کورنۍ پر ځای له خپل وراره جان هرشل سره یوشان و چې هغه هم ستور پوه و. هغې د سحابي ګانو د نوملړ په جوړولو خپل کار ته دوام ورکړ او هغه څه یې تولید کړل چې وروسته د سحابي ګانو په عامه نوي نوملړ واوښت. نوموړې د ۱۸۴۸ زکال د جنوري په ۹ مه مړه شوه.
د اوسپنې لوی
قیصه
د بل تمدن څخه بل چیرې د بهرني خلا په تور ځایونو کې لیږل شوی ، په ځمکه کې د فلزي اتوماتون لوی ناورین راښکته شوی ، د ۱۹۵۰ لسیزې په وروستیو کې د راکویل ، ماین له ناڅرګند ښار څخه بهر. مګر ، ډیر وخت دمخه ، د امریکا ترټولو بختور ماشوم ، یوولس کلن هلک هوګارتس ، د هغه ډول روبوټ سره پیژندګلوی وکړه ، چې ورته نه پیژندل شوی ، په هرصورت ، د متحده ایالاتو حکومت اجنټ ، کینټ مینسلي د موندلو په اړه خپل نظر ټاکلی دی. پراسرار بهرنی لیدونکی. اوس ، هوګارت په ماموریت کې دی چې د خپل نوي غوره ملګري او د هغه د زیږون ځای دواړه خوندي کړي ، ځکه چې لیواله کار کونکی په هر قیمت د حساس اندروید بندولو ته تیاره ده. ایا ویره او تعصب کولی شي د اوسپنې لوی د هغه ژوند له لاسه ورکړي؟
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
تنيشا مکرجي
تنیشا مکرجي (زېږون: 3 مارچ 1978) یوه هندي فلمي اداکاره ده چې په هندي سینما، بالیووډ، تېلوګو او تاميل فلمونو کې د هغې د کار له کبله مشهوره شوې. هغه د مکرجي-سمرات کورنۍ برخه ده او د فلم جوړوونکي شمو مکرجي او اداکارې تنوجا سمراټ لور او د بالیووډ اداکارې کاجول کوچنۍ خور ده. هغه په فلمي نړۍ کې په ۲۰۰۳ کال کې د هندي فلم سسیش… هغه مخکې د رام ګوپال ورما په سرکار کې لیدل شوې وه، چې امیتاب بچن او ابیشک بچن هم په ياد فلم کې کار کړی و. هغه په 2012 کې د ریالیټ شو بیګ باس په 7 فصل کې برخه اخیستې وه. نوموړې په ننداره کې دویم مقام خپل کړ.
لومړنی ژوند
تنیشا مکرجي د شمو مکرجي لور او د بالیووډ وتلې اداکاره تنوجا ده. هغه د بالیووډ د اداکارې کاجول کوچنۍ خور ده او د خپل پلار له اړخه بنګالي او د مور له اړخه مراټي ده.
سرچينې
وېشنيزه:1980 زېږېدنې وېشنيزه:1978 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هند وېشنيزه:هندوستان او پښتانه وېشنيزه:هندوستان وېشنيزه:هند او پاکستان
ایزاک فلورانسو اډیول
ایزاک فلورانسو اډیول (Isaac Folorunso Adewole؛ زوکړه: د ۱۹۵۴ زکال د مۍ ۵ مه) د نسایي ولادي ناروغیو په برخه کې نایجریايي ښوونکی و. نوموړی د ۲۰۱۵ زکال له نومبر میاشتې څخه د ۲۰۱۹ زکال تر می میاشتې پورې د ولسمشر محمد بوهاري په کابینه کې د نایجریا د عامې روغتیا وزیر و. نوموړی د ایبادان د پوهنتون پخوانی مرستیال او د سرطان ناروغۍ په برخه کې د څېړنیز او روزنیز بنسټ مشر و. د یاد پوهنتون د یوولسم مرستیال په توګه هغه د دغه پوهنتون د طب په پوهنځي کې د ښوونکي په توګه خدمت وکړ چې د نایجریا تر ټولو لوی او پخوانی طبي روزنیز بنسټ دی. د نوموړي څېړنو په انساني پاپیلومای، ایډز او ښځینه انکولوژي تمرکز لرلی؛ چې ښځینه انکولوژي هغه ځانګړې تخصصي طبي څانګه ده چې د تخمدان د سرطان، د رحم د سرطان، د واژن د سرطان، د رحم د خولې د سرطان او د فرج د سرطان په ګډون د ښځو د تناسلي آلې په سرطانونو تمرکز لري. اډیول د آدلکه پوهنتون د مشرتابه پلاوي غړی او همدارنګه د رحم د خولې د سرطانونو د کنټرول د ملي پالیسۍ د پلاوي مشري په غاړه لري. هغه یوازنی نایجریایي ښوونکی دی چې د ټولګټو پوهنتونونو د سازمان د شورا د غړي په توګه ټاکل شوی. نوموړی همدارنګه د افریقا د سرطانونو د انستیتوت د نړیوالو سلاکارانو د پلاوي غړی دی.
نوموړي په ۲۰۱۴ زکال کې خپله ۶۰ مه کالیزه ولمانځله. د ایبادان پوهنتون د نړیوالو کنفرانسونو په تالار کې د یوې عامه غونډې پر مهال یادونه وشوه چې په ۲۰۱۰ زکال کې څه ډول یو شمېر کسانو په بې وقفې ډول هڅه وکړه څو د دغه پوهنتون مرستیالۍ ته د ده لار موندنه سبوتاژ کړي. د هغه د ۶۰ مې کالېزې د لمانځونکې غونډې مشري ول اولانیپیکون پر غاړه لره چې د یو حقوقي شخصیت د لرلو سربېره د نایجریا مخکښ وکیل، د نایجریا د وکیلانو د ټولنې پخوانی مشر او د دغه پوهنتون له پخوانیو مشرانو څخه و. هغه اډیول، «د ۹ ځله ژوند لرونکې پشکې پر ځای د ۱۸ ځله ژوند لرونکې پشکې په توګه توصیف کړ چې د مخالفینو د هر ډول هڅو او توطئو څخه بریالی راوتلی». په ۲۰۱۲ زکال کې نوموړی د نایجریا د علومو اکاډمۍ د غړي په توګه چې په نایجریا کې مخکښ علمي بنسټ دی، وټاکل شو. نوموړي په لاګوس پوهنتون کې د کمپیوټر ساینس له ښوونکي مجید اولاید عباس او د لویدیځې افریقا د جراحۍ د کالج د مشر او په ایبادان پوهنتون کې د طبي کالج د پخواني ښوونکي اکینینکا اومیګبودون سره یوځای د علومو اکاډمۍ ته لار ومونده.
په ۲۰۱۴ زکال کې نوموړی د آدلکه پوهنتون د مدیره پلاوي او همدارنګه د ۲۰۱۵ زکال په جون میاشت کې د پان افریقايي پوهنتون د مدیره پلاوي د غړي په توګه وټاکل شو. پان افریقايي پوهنتون د دوکتورا په کچه د افریقا د پنځو برخو هغه مشترکه روزنیزه او څېړنیزه شبکه ده چې د افریقايي اتحادیې له خوا یې ملاتړ کېږي. د ۲۰۱۵ زکال د مارچ په ۲۸ مه د نایجریا د ۲۰۱۵ زکال په عمومي ټاکنو کې د لاګوس ایالت د ټاکنو د خپلواک ملي کمیسیون د مشر او همدارنګه د ۲۰۱۵ زکال د اپرېل په ۱۱ مه د لاګوس ایالت د ایالتي ټاکنو د ټاکنیز مشر په توګه وټاکل شو. د ۲۰۱۵ زکال د نومبر په ۱۱ مه نوموړی د نایجریا د فدرال جمهوریت د عامې روغتیا د وزیر په توګه وټاکل شو.
لومړی ژوند
اډیول د ۱۹۵۴ زکال د مۍ په ۵ د نایجریا د سویل لویدیځ اوسون ایالت په ایلیسا ښار کې وزېږېد. د هغه مور او پلار سوداګر و او هغه ته یې مسلک پلار ټاکلی و. پلار یې د یونایټد افریقا د کمپنۍ استازی و؛ هغه بریتانوي کمپنۍ چې د شلمې پېړۍ پر مهال یې تر ډېره پورې لویدیځي افریقا ته سوداګریزې چارې ترسره کولې.
د هغه لومړنی پلان دا و چې د هوانوردۍ مسلک په ځانګړې توګه د هوا فضا انجینري انتخاب کړي؛ په داسې حال کې چې په ښوونځي کې یې لارښود ورته د داسې موضوعاتو لارښوونه کړې وه چې د طبابت لپاره ګټمنې وې. په ۱۹۶۰ زکال کې هغه په ایلیسا کې میتودیست ابتدایه ښوونځي ته لاړ او هلته یو کال پاتې شو، ورپسې د ایبادان اوکه آدو میتودیست ښوونځي ته لاړ او هلته یې هم یو کال تېر کړ؛ هغه خپلې لومړنۍ زده کړې د اکوره په سنت ماتیاس ښوونځي کې بشپړې کړې. وروسته له هغه نوموړی د ایلیسا ګرامر ښوونځي ته لاړ او په ۱۹۷۰ زکال کې یې له هغه ځایه د لومړۍ درجې زده کوونکي سند او بیا یې په ۱۹۷۲ زکال کې له دغه ښوونځي څخه د فراغت سند هم ترلاسه کړ. د ۱۹۷۳ زکال په اکتوبر میاشت کې یې د ایبادان په طب پوهنځي کې داخله وکړه او په ۱۹۷۸ زکال کې یې له دغه ځایه د لیسانس سند ترلاسه او همدارنګه یې همدغه کال د ماشومانو په برخه کې د عالي درملنې له امله د ګلکسو النبری جایزه هم ترلاسه کړه.
مسلک
په ۱۹۷۸ زکال کې وروسته له هغه چې له ایبادان پوهنتون فارغ شو د ایبادان پوهنتون په تدریسي روغتون کې یې دنده پیل کړه. په ۱۹۷۹ زکال کې یې د ځوانانو د ملي سرتېرو په اډانه کې د یو کال اجباري خدمت د ترسره کولو په موخه روغتون د سوکوټو په هوډ پرېښود. د پوځي ډاکټر په توګه له یو کال خدمت وروسته وړاندې له دې چې د تدریسي روغتون د نسايي ولادي برخې مشر شي؛ هغه د ایبادان په ادئویو نسايي ولادي روغتون کې کار وکړ. نوموړی وړاندې له دې چې په ۱۹۸۲ زکال کې د نفوسو د ثبت د مدیر په توګه وټاکل شي د یوکال لپاره یې په دغه ځایګي کې خدمت وکړ.
په ۱۹۸۵ زکال کې هغه د لندن په چرینګ کراس روغتون کې د انکولوژي په څانګه کې د څېړنیز فیلوشیپ ترسره کولو په موخه نایجریا پرېښوده. د دغه فیلوشیپ پروګرام له بشپړولو وروسته هغه نایجریا ته راوګرځېد څو د ایبادان له سلطنتي تخصصي کالج سره یوځای شي چېرې چې نوموړي د پوهنتون تدریسي روغتون ته له بېرته ستنېدو څخه وړاندې د څلورو کلونو لپاره د نسایي ولادي برخې د سلاکار په توګه تېر کړل.
د ۲۰۰۲ زکال د اګست په لومړۍ نېټه د طبي کالج د مشر په توګه وټاکل شو او پروفیسور اکینینکا اومیګوبودون د هغه ځای ونیو. په دغه څوکۍ باندې د دندې ترسره کولو سربېره نوموړي د ښوونکو او د پوهنتونو د مشرانو د کمېټو غړیتوب او همدارنګه د پوهنتون دننه د ایډز د کمېټې مشري په غاړه لرله. نوموړي همدارنګه په ۲۰۰۴ زکال کې د پوهنتونونو د علمي پرسونل د ارزونې د کمېټې د مشر په توګه خدمت وکړ. د ۲۰۱۰ زکال د مۍ په لومړۍ نېټه د شیکاګو په شمال لویدیځ پوهنتون کې فرعي ښوونکی شو. د ۲۰۱۰ زکال د ډسمبر په میاشت کې د میخانیک انجینرۍ د ښوونکي او د نایجریا د انجینرۍ د اکاډمۍ د غړي اولوفمی بامیرو پر ځای د ایبادان پوهنتون علمي مرستیال شو.
ډيګلاس اينګلبارټ
ډيګلاس اينګلبارټ (جنوري ۳۰، ۱۹۲۵ – جولای ۲، ۲۰۱۳) یو انجینر، مخترع، د لومړني کمپیوټر او انټرنیټ مخکښ و. هغه د انسان-کمپیوټر تر منځ د تعامل د برخې پر بنسټ اېښودلو د خپل کار له امله شهرت لري، په ځانګړي ډول په SRI نړيوال کې د هغه د پياوړتيا څيړنيز مرکز لابراتوار کې د شتون پر مهال، د کوم په پایله کې چې د کمپیوټر ماوس جوړ شو او د هایپرټیکسټ، شبکه يي کمپیوټرونو او د ګرافيکي کارن اړيکې بنياد وده وکړه. دا په ۱۹۶۸ز کال کې «د ټولو ډیموګانو مور» کې وښودل شول. د اینګلبارټ قانون، يعنې دا اند چې د انسان د فعالیت واقعي کچه په چټکۍ سره زیاتیږي، د هغه په نوم ونومول شو.
په ۱۹۸۸ز کال کې، اینګلبارټ او د هغه لور کریسټینا د Bootstrap په نوم انستیتیوت پیل کړ – چې وروسته د ډاوګ اینګلبارټ انستیتیوت په نوم یاد شو – تر څو خپل لید  ته وده ورکړي، په ځانګړي ډول په سټانفورډ پوهنتون کې؛ دا هڅه د DARPA د يو څه مالي مرستې لامل وګرځېده، څو د «اګمینټ» د کارن اړيکه عصري کړي. د ۲۰۰۰ز په ډیسمبر مياشت کې، د متحده ایالاتو ولسمشر بیل کلینټن اینګلبارټ ته د ټیکنالوجۍ ملي نښان ورکړ چې د متحده ایالاتو تر ټولو لوړه جایزه ده. د ۲۰۰۸ز کال په ډیسمبر مياشت کې، اینګلبارټ د SRI له خوا د (د ټولو ډیموګانو مور) په څلویښتمه لمانځغونډه کې وستایل شو.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
اینګلبارټ د ۱۹۲۵ز کال د جنورۍ په ۳۰ نیټه د اوريګون په پورټلينډ کې زېږېږېدلی و، د پلار نوم یې «کارل لویس اینګلبارټ» او د مور نوم یی «ګلیډیس شارلیټ امیلیا مونسن اینګلبارټ» دی. د هغه پلرونه د الماني، سویډني او نارویژني توکم څخه وو.
هغه د خپل مور او پلار په درې بچيانو کې منځنس و، خور یې ډوریان (درې کاله مشره) او ورور يې ډیویډ (۱۴ میاشتې کشر) و. د هغه د ژوند  په لومړيو کلونو کې دا کورنۍ د اوريګون په پورټلينډ کې اوسیده او کله چې  جانسون کریک اته کلن و، نو دا کورنۍ شا او خوا کلیوالو سيمو ته وکوچېده. د هغه پلار یو کال وروسته ومړ. په ۱۹۴۲ز کې هغه د پورټلینډ د فرانکلین عالي لیسې څخه فارغ شو.
د اوریګن ایالت پوهنتون کې د هغه د لیسانس د دورې د کلونو پر مهال، هغه په فیلیپین کې د متحده ایالاتو سمندري ځواک کې د راډیو او رادار تخنیکي مسئول په توګه خدمت وکړ. هلته د لیټ په لیرې ټاپو کې، په پايو ولاړه یوه کوچنۍ دودیزه کوټنۍ کې يې د «As We May Think» په عنوان د «وینویربوش» مقاله ولوسته، کومې چې د هغه په فکر او کار تر اوږدې مودې اغېز درلود. هغه په ۱۹۴۸ز کال کې د اوریګون ایالت ته ستون شو او د لیسانس دوره یې په برېښنايي انجینرۍ کې سرته ورسوله. کله چې هغه د اوریګون په ایالت کې و، هغه د «Sigma Phi Epsilon» ټولنیزې ورورګلوۍ ټولنې غړی و. هغه په «امیس» څیړنیز مرکز کې د هوايي چلند ملي مشورتي کميټې له خوا په دنده وګمارل شو، چیرته چې هغه د هوا د تونل په پالنه کې کار کاوه. په نارسمي ساعتونو کې هغه د چکر وهلو، ګرځندويي سفر کولو او اولسي نڅا څخه خوند اخیست. په دې ځای کې هغه له «بلارډ فیش» (اګسټ ۱۸، ۱۹۲۸ – جون ۱۸، ۱۹۹۷) سره ولیدل، چا چې په دې ځای کې خپله روزنه بشپړوله، څو ډاکټره شي. هغوی په «پورټولا سټيټ پارک» کې د ۱۹۵۱ز کال د مۍ په پنځمه نیټه واده وکړ. ډېر ژر اینګلبارټ د کليفورنيا د بریکیلي په پوهتون کې د نورو زدکړو لپاره «امیس» پریښود. هلته يې په ۱۹۵۳ز کال کې په برېښنايي انجینرۍ کې ماسټري تر لاسه کړه او په ۱۹۵۵ز کال کې یې په همدې څانګه کې دوکتورا تر لاسه کړه.
د فلسفې لارښودنه
د اینګلبارټ مسلک په ۱۹۵۰ز کال د ډیسمبر په مياشت کې هغه مهال وهڅول شو، کله چې هغه کوژدن کړې وه او واده به یې کیده او  وپوهیده چې د «ثابتې دندې، واده کولو او د همیشني خوشحاله ژوند تیرولو» څخه پرته کومه بله مسلکي موخه نه لري. د ډېرو مياشتو په تېرېدو سره هغه د دې لپاره دلايل پيدا کړل چې:
په ۱۹۴۵ز کال کې، اینګلباررټ د « As We May Think » عنوان د «وینویر بوش» مقاله په لېوالتيا سره ولوسته چې دا د ملي امنيت پر مهال د سترې نګونې په توګه په پراخه کچه د علم او پوهې وړاندې کولو لپاره يوه غوښتنه او غږ و. هغه همدارنګه د کمپیوټر د ووستۍ ښکارندې په توګه هم څه لوستي وو، او د يو لوستونکي تخنيکي متخصص په توګه د يو لوستونکي د تجربې له مخې، هغه پوهېدو چې شونې ده معلومات تحليل او په سکرین (پرده) وښودل شي. هغه د نندارې «کارکونکو مرکزونو» د روڼ اندو کارکونکو د ناستې تصور وکړ چې د معلوماتو د فضا له لارې الوزي او په ډېرو ځواکمنو طريقو سره په يو ځای د  مهمو ستونزو حل کولو په موخه له خپلو ټوليزو فکري وړتياوو څخه کار اخلي. د ټوليز عقل څخه کار اخيستل، چې د ارتباطي کمپوتر مرسته ورسهر وي، د هغه د ژون موخه وګرځېده، دا هغه مهال و چې کمپيوټرونو ته د شمېرو د را ايستلو د وسيلې په سترګه کتل کېدل.
په بیرکیلي کې د فارغ محصل په توګه، هغه د کالډیک په جوړونه کې مرسته کړې وه. د هغه د فراغت کار د امتیاز اته حقوق تر لاسه کړل. د دوکتورا له پوره کولو وروسته، اینګلبارټ په بيرلکي کې د يو مرستيال پروفيسر په توګه د يو کال لپار پاتې شو او کله چې هغه ته جوته شوه چې هغه په دې ځای کې خپل کار پر مخ نه شي وړلای دا ځای يې خوشې کړ. اینګلبارټ وروسته د ډیجیټل تخنیکونو په نوم یو ابتدایی شرکت جوړ کړ، څو د هغه د دوکتورا ځینې څیړنې په زیرمه ایزو آلاتو کې د ګټې اخیستلو لپاره سوداګريزې کړي، خو یو کال وروسته يې د دې پر ځای پرېکړه وکړه چې هغه څېړنه پر مخ يوسي، چې ان له ۱۹۵۱ز کال راهيسې يې هيله لري.
SRI او پیاوړتیا څيړنيز مرکز
اينګلبارټ په ۱۹۵۷ز کې د میلانو پارک، کلیفورنیا په SRI نړیوال کې دنه تر لاسه کړه (په هغه وخت کې د سټانډفورډ څیړنیز انستیتوت په نوم پیژندل کیده). هغه د «هیویټ کرین» لپاره په میقناطیسي آلاتو او برېښنايي وسايلو په کوچني کولو کار وکړ؛ اینګلبارټ او «کرین» نږدې ملګري شول. په SRI کې، اینګلبارټ ژر یو درجن امتیازي حقونه تر لاسه کړل، او په ۱۹۶۲ز کال کې یې د خپل  لید په هکله یو راپور تولید کړ او د څیړنې اجندا یې وړاندې کړه چې د « Augmenting Human Intellect: A Conceptual Framework» په عنوان وه. د نورو روښانه برخو په منځ کې، دې لیکنې «د معلوماتي نمونې جوړول» هم وړاندې کړل، کوم چې په ۱۹۹۰ز لسيزه او له هغې وروسته د فني او انجنيرۍ د فعالیتونو له خوا هم ومنل (لومړی د پاراميټريک طراحۍ په بڼه) شوه..
دا د هغه د کار د پيل کولو لپاره د ARPA  له خواد تمويل لامل وګرځېد. اینګلبارټ د هغه په نوي د پیاوړي څيړنز مرکز کې (ARC دا هغه لابراتوار و چې په SRI کې يې جوړ کړی و) يوه څېړنيزه ډلګۍ په کار وګومارله. اینګلبارټ په خپل لابراتوار کې د اداره کولو د اصولو یو څو ټولګې نصب کړې وې، کومې ته چې هغه د «بوټسفريپنګ ستراتيژۍ» نوم ورکړی و. هغه دغه ستراتیژي د خپل  لابراتوار د نوښت د کچې د چټکتیا لپاره طرح کړې وه.
ګيورډانو برونو
ګيورډانو برونو چې د فلېپو برونو په نوم د ۱۵۴۸ زکال په جنوري يا فبروي کې زېږېدلی دی او د ۱۶۰۰ز کال د فبروري په ۱۷ نېټه مړ شو، يو ايټالوي فیلسوف، رياضيپوه، شاعر، د نړۍ پېژندنې د نظرياتو پوه او د کيمياوي يا جادويي رمز پوه و. نوموړی د نړۍ پېژندنه برخه کې د خپلو نظرياتو له امله پېژندل کېږي، چې په مفهومي ډول يې د هغه وخت کوپرنيکي غير عادي يا نوي موډل ته پراختيا ورکړه. نوموړي وړانديز وکړ چې ستورې بېل لمرونه وو، چې شا او خوا يې خپلو سيارو نيولې وه او نوموړي دا شونتيا رامنځته کړه، چې يادې سيارې ښايي خپل ژوند ته وده ورکړي؛ چې دا يو کاسمولوژيک دريځ دی، چې د نړيوال يا کاسميک د ګڼ اړخيز نظام په نوم پېژندل کېږي. نوموړي همدا راز ټينګار وکړ، چې کاينات نامحدود دي او هيڅ مرکز نه لري.
په داسې حال کې چې برونو د دومينيکي غړي په توګه پيل وکړ، مګر جينيوا کې د اوسېدلو پر مهال يې کالوينيزم ومنه. برونو وروسته د رومن پلټنې څانګې له لورې له ډېری اصلي کاتوليک اصولو (لکه: د تل پاتې محکوميت، تثليث، د عيسي عليه السلام خدايي، د بي بي مريم بکارت او د جسم بدلون په يو بل جسم باندي) څخه د سرغړونې په تور، د عقيدې د خرابوالي له امله محاکمه شوی و. د برونو له لورې د ټولې خدايۍ د شتون يووالي يا پانتييزم ته کليسا په سپکه ونه کتل او نه يې له يو شخص څخه د وتلي روح په بل شخص کې د داخلېدلو په اړه د هغه لارښوونې بدې وګڼلې. پلټونکې ډلې نوموړی ګنهګار ثابت کړ او په ۱۶۰۰ کال د روم په کامپو ډي فيوري د سوځولو لپاره د هغه وخت په ځانګړې ستنې يا پايې پورې وتړه او ويې سوځوه. نوموړي له خپلې مړينې څخه وروسته د پام وړ نامتووالی تر لاسه کړ، چې په ځانګړي ډول د ۱۹ پيړۍ او د ۲۰ پېړۍ د لومړيو متبصرينو له لورې وستايل شو، چې نوموړی يې د پوهې يا ساينس شهيد وګڼه، که څه هم زياتره تاريخپوهان مني، چې د نوموړي د عقيدې د خرابوالي (کفر) محاکمه د نوموړي د نړۍ پېژندنې اړوند نظرياتو له امله نه وه؛ بلکې د هغه د مذهبي او له ژوند څخه د وروسته نظرياتو په غبرګون تر سره شوه. که څه هم ځيني تاريخپوهان په دې اړه هيڅ مخالفت نه کوي، چې د برونو د مړينې اصلي لامل په اصل کې د هغه کاسمولوژيکي نظريات وو. د برونو قضيه لا هم د ازاد فکر او راتلونکو پوهو په تاريخ کې يوه د پام وړ نښه ګڼل کېږي.
د نړۍ پېژندنې سربېره، نوموړي د ياد يا حافظې هنر په اړه هم پراخه ليکنې وکړې، چې د ياد د لارو چارو او اصولو يوه نږدې ناتړلې منظمه ټولګه ده. تاريخپوه فرانسيس ياټيس استدلال کوي، چې برونو د امپدوکلس، د اپلاتون د نوي اصالت يا نيوپلاتونيزم، د نوي والي يا رنسانس دورې د هيرميتيسيزم يا جادو پلوۍ او د مصري خدای هرميس تريسمېګيسټس د يوناني کلتوري مفکورې له رانغاړونکې، لرغوني انجيل ته ورته افسانو تر ژور اغېز لاندې راغلی و. د برونو نورو څېړنو د رياضياتو برخه کې د نوموړي په کيفيتي چلند او ژبه کې د هندسې د فضايي مفکورو د کارونې برخې باندې تمرکز کړی دی.
د ژوند لومړي کالونه: ۱۵۴۸ – ۱۵۷۶ز کال
د فلېپو برونو په نوم ۱۵۴۸ز کال کې نولا سيمه (د کامپانيا په سويلي ايټالوي سيمه کې يوه کوچنۍ سيمه، چې هغه وخت د ناپل پاچاهۍ برخه و او اوسمهال ناپل ولايت کې پرته ده) کې زېږېدلی برونو د پوځي ګيوواني برونو او فراوليسا ساولېنو زوی و. نوموړي د ځوانۍ پر مهال ناپل ته د زده کړو کولو په موخه استول شوی و. هلته په اګسوټاني صومعه کې په خصوصي ډول روزل شوی و او د سټديوم جنرال “Studium Generale” ښوونځي په عمومي بيانونو کې يې ګډون وکړ. نوموړی د ۱۷ کلنۍ په عمر، ناپل کې د سان دومينيکو ماګيوري صومعه کې دومينينکي ترتيب ته ننوت او په لومړيو کې يې د ګيورانډو او وروسته د خپل ميتافزيک روزونکي ګيورانډو کرېسپو نوم خپل کړ. هلته يې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ او د زړه کړې تازه پړاو يې بشپړ کړ او په ۱۵۷۲ز کال د ۲۴ کلنۍ په عمر پادري وټاکل شو. ناپل کې د اوسېدنې پر مهال د ياد د هنر په اړه د خپل مهارت له امله وپېژندل شو او په يوه موکه يې روم ته سفر وکړ، چې د پينځم پاپ پيوس او کارډينل [له پاپ څخه ټيټ رتبه] ريبيبا پر وړاندې د ياد يا حافظې په اړه خپل سيستم ور وپېژني. نوموړي په خپلو وروستيو کالونو کې ادعا وکړه، چې پاپ په دې وخت کې د نوموړي له لورې «د نوح د بېړۍ په اړه “On the Ark of Noah”» د ورک شوي کتاب ډالۍ ومنله.