cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ادبي مکتب پېژندنه
ماخذونه
3)    روهي، محمد صديق ( څېړندوی ) : ( ۱۳۸۶ ل ) کال، ادبي څېړنې، دانش تخنيکي څانګه.
4)  روهي، محمد صديق ( څېړندوی ) : ( ۱۳۸۴ ل ) کال، پښتو ادبياتو تاريخ، دانش تخنيکي څانګه.
5)  شينواری، دوست ( سرمحقق ) : ( ۱۳۹۳ ل ) کال، ادب تيورۍ اساسونه، يار تخنيکي څانګه.
6)    ښکلی، اجمل :  ( ۱۳۹۰ ل ) کال، سبکپوهه، دانش تخنيکي څانګه.
7)  هاشمي، سيد محی الدين ( څېړنپوه ) : ( ۱۳۹۳ ل ) کال، ادبپوهنې څانګې، ميهن تخنيکي څانګه.
9)    هاشمي، سيد محی الدين ( څېړنپوه ) : ادبپوهنه، دانش تخنيکي څانګه، پېښور.
افغانکا
افغانکا (په روسي: Афганка) د روسي پوځي يونيفورم نوم دی چې د روسي پوځونو لخوا په ۱۹۸۰ ز. کالونو کې د افغانستان د ماموريت لپاره جوړ شوی. دا يونيفورم تر نن ورځې په روسي پوځونو کې کارېږي.
افغانايټ
افغانايت, (Na,Ca,K)8[Al6Si6O24](SO4,Cl2,CO3)3 · 0.5H2O, يو هايډروس سوډيم, کلسيم, پوټاشيم, سلفېټ, کلورايډ, کاربونېټ الومينو سېلېکېټ منرال دی. افغانايت يو شين رنگه يا بېرنگه کرسټالي معدن دی چې د هېکساگونال کرېسټالي سيستم په ډله کې شمېرل کېږي. د دې معدن د موهس کلکوالی له ۵.۵ - ۶ پورې او سپېسيفيک گرېويټي يې له ۲،۵۵ - ۲،۶۵ ده. د دغه منرال رېفلېکټيف انډېکس شمېره nω=1.523 او nε=1.529 ده.
افغانايټ په ۱۹۶۸ ز. کال کې د افغانستان د بدخشان ولايت د سر سنگ کان د لاجوردو په کان کې د لومړي ځل لپاره کشف شوی او له همدې کبله يې نوم دغه هېواد له نومه اشتقاق شوی.
وېشنيزه:سوډيم منرالونه
کتاب او کتابتون
احسان الله عابد
آزاده ترموډینامیکي انرژي
آزاده ترموډینامیکي انرژي هغه مفهوم دی چې په انجینرۍ او ساینس کې د کیمیاوي یا حرارتي بهیرونو کې په ترموډینامیک کې کارول کېږي. په آزاده انرژي کې بدلون د کار اعظمي مقدار دی چې یو ترموډینامیکي سیستم یې کولای شي، د تودوخې په ثابته درجه کې په یوه پروسه کې ترسره کړي او نښه یې څرګندوي چې آیا نوموړې پروسه د ترموډینامیک له نظره مطلوبه ده یا که منع ده. لکه څنګه چې آزاده انرژي معمولاً پوتنشیل انرژي لري، مطلقه نه ده، بلکې د صفري نقطې په ټاکلو پورې اړه لري، نو ځکه یوازې د آزادې انرژۍ نسبي ارزښتونه یا په آزاده انرژي کې بدلونونه د فزیک له نظره معنا لرونکي دي.
آزاده انرژي د ترموډینامیک لومړي قانون د هرې انرژۍ هغه برخه ده چې د تودوخې په ثابته درجه کې د ترموډینامیکي کار د ترسره کولو لپاره موجوده ده، یعنې هغه کار چې د تودوخې انرژي په منځګړیتوب ترسره کېږي. آزاده انرژي د داسې کار په اوږدو کې په نه بدلېدونکي زیان پورې تړاو لري. څرنګه چې د لومړي قانون انرژي تل ساتل کېږي، دا څرګنده ده چې آزاده انرژي یو ډول مصرفي او د دویم قانون انرژي ده. د آزادې انرژي ډېری توابع ممکن د سیستم د معیارونو پربنسټ فورمول بندي شي. د آزادې انرژی توابع د داخلي انرژۍ د لیجنډري (فرانسوي ریاضي پوه) بدلونونه دي.
د ګیبس آزاده انرژی په  سره ښودل کېږي، چې  انتالپي،  د تودوخې مطلقه درجه او  انتروپي دی. ، چې U داخلي انرژي،  فشار او  حجم دی. د هغو پروسو لپاره ډېره کارول کېږي چې د ثابت فشار  او د تودوخې درجې  سیستم په کې شامل وي، ځکه چې یوازې د تودوخې له امله د هر ډول انتروپي بدلون د شاملولو سربېره، په  کې بدلون د  کار مخه هم نیسي چې "اضافي مالیکولونو ته د ځای رامنځته کولو لپاره" اړین دی، هغه مالیکولونه چې د بېلابېلو پروسو له خوا رامنځ ته شوي. له همدې امله د ګیبس د آزادې انرژي بدلون د کار سره مساوي دی چې د تودوخې په ثابته درجه او فشار کې د سیستم د پراختیا یا تراکم سره تړاو نلري. (نو کاربرد یې د بایو کیمیاپوهانو په ګډون د محلول فاز په کېمیا کې دی).
له دې وړاندې د هلمولتز آزاده انرژي په  بڼه تعریف شوې ده. بدلون یې د راګرځېدونکي کار له مقدار سره مساوي دی، چې په ثابته  کې په سیستم کې ترسره کېږي یا له سیستم څخه حاصلیږي. نو ځکه یې نوم "د کار مقدار" دی او  د جرمني کلمه Arbeit څخه چې د کار به معنی ده، اخیستل شوې ده. لکه څنګه چې دا په کار کې ښکېلو ارزښتونو (لکه  او ) ته هېڅ اشاره نه کوي، نو د هلمولتز تابع په بشپړ ډول عمومي دی: کمښت یې د کار اعظمي مقدار دی چې  د تودوخې په ثابته درجه کې د سیستم له خوا ترسره کېږي او په سیسم کې د کار مقدار سره په ایزوترمي ډول حداکثر زیاتېدای شي. د هلمولتز آزاده انرژي یو ځانګړی تیوریکي اهمیت لري، ځکه چې په احصایوي میخانیک کې د کینینیکي ډلې لپاره د پارتېشن تابع لوګاریتم سره متناسبه ده. (لذا کاربرد یې د فزیک پوهانو، د ګاز فاز کیمیا پوهانو او انجینرانو ته دی چې نه غواړي د  کار څخه صرف نظر وکړي).
د آزادې انرژۍ اصطلاح، په تاریخي ډول د دواړو مقدارونو لپاره کارول شوې ده. په فزیک کې، آزاده انرژي اکثراً د هلمولتز آزادې انرژۍ ته چې په A یا F ښودل کېږي، اشاره کوي، پداسې حال کې چې په کیمیا کې، آزاده انرژي اکثراً د ګیبس آزادې انرژۍ ته اشاره کوي. د دواړو آزادو انرژیو مقدارونه معمولا بېخي ورته وي او د مطلوبې آزادې انرژي تابع اکثراً په لیکلو آثارو او پریزنټشنونو کې ښودل شوی دی.
د "آزاد" یا “free” معنا
په راګرځېدونکي پروسه کې تودوخه د مطلقه حرارت درجه 𝑇 او د جسم انتروپي د بدلون  حاصل ضرب دی ( انتروپي په یوه سیستم د جسم د ګډوډۍ مقدار دی). په داخلي انرژۍ کې د بدلون  او د حرارت په بڼه له لاسه تللې انرژۍ تر منځ توپیر دی چې د جسم "مؤثرې انرژي" په نوم یادیږي، یا د جسم هغه کار دی چې په یو شي باندې ترسره کېږي. په ترموډینامیک کې دې ته "آزاده انرژي" وايي. په بل عبارت، آزاده انرژي د کار مقدار (مؤثره انرژي) ده چې یو سیستم یې د تودوخې په ثابته حرارتي درجه کې ترسره کولای شي. په ریاضيکي ډول آزاده انرژي په لاندې ډول بیان کېږي:
آزاده انرژي   A=U-TS
dA=-SdT-PdV
په ۱۸ او ۱۹ پېړیو کې، د حرارت تیوري، یعنې دا چې حرارت اهتزازي حرکت ته ورته انررژي ده، هم یي د کالوریک تیوري، چې حرارت یې فلوید (سیاله ماده) ګڼه او هم یې د څلورو عناصرو تیوري، چې حرارت په کې د څلورو عناصرو تر ټولو سپک عنصر ؤ، ځای ونیو. په ورته ډول، د دې کلونو په اوږدو کې حرارت په بېلابېلو کتګوریو لکه "آزاد حرارت"، "ترکیبي حرارت"، "شعاعي حرارت"، ځانګړی حرارت، د حرارت ظرفیت، "مطلق حرارت"، "پټ کالوريک"، "آزاده" یا "محسوس" کالوريک (د احساس وړ کالوری) باندې طبقه بندي شو.
د بېلګې په توګه: په ۱۷۸۰ ز کال کې لاپلاس او لاوازیه څرګنده کړه: " په عمومي ډول کولای شو د آزاد حرارت، ترکیبي حرارت او آزاد شوي حرارت د کلمو په بدلولو سره، 'vis viva، (ژوندی ځواک) د vis viva ضایع کول  او د vis viva زیاتوالي ته لومړۍ فرضیه په دویمه بدله کړو. او په دې ډول، په جسم کې د کالوريک ټوله کتله چې مطلق حرارت بلل کېږي، د دوو اجزاوو مخلوط وګڼل شوه؛ آزاد یا محسوس کالوریک کولای شو په ترمامیتر اغیزه وکړي، پداسې حال کې چې بل جز، پټ کالوريک داسې نه شو کولای. د "پټ حرارت" د اصطلاح کارول په معمولي مفهوم کې د پټې تودوخې سره ورته والی ښود؛ د کیمیا له نظره دا د جسم په مالیکولونو پورې تړلی ګڼل کېد. د ګاز په ادیاباتیک (له حرارت له بایللو پرته) تراکم (فشار) کې، مطلق حرارت ثابت پاتې شو خو د ِحرارت لیدل شوی زیاتوالی په دې معنا و چې یو مقدار پټ کالوريک "آزاد" شوی یا محسوس شوی ؤ.
د ۱۹ مې پېړۍ په اوږدو کې د محسوس او آزاد کالوریک مفهوم، آزاد حرارت یا آزاد شوي حرارت ته اشاره کوله. مثلا فرانسوي فزیک پوه سادي کارناټ په ۱۸۲۴ کال په خپل مشهور کتاب ”د اور محرک ځواک په اړه غور“ کې د حرارت د مقدارونو په اړه چې په ډول ډول بدلونو کې جذب یا آزاد کېږي، یادونه کوي. آلماني فزیک پوه او فیزیولوجیست هرمان هلمولتز په ۱۸۸۲ کال کې د عبارت لپاره د ’آزدې انرژۍ‘ عبارت رامنځته کړ، چې په A (یا G) کې بدلون تر ورکړل شوو شرایطو لاندې په ځانګړې توګه د حرارت ثابته درجه کې د کار لپاره د آزادې انرژۍ مقدار مشخص کوي.
په زیات شمېر کتابونو او ژورنال مقالو کې د  "آزاد" ضمیمه شامله نه ده او G یوازې د ګیبس انرژي (او همدارنګه د هلمولټز انرژي) بولي. دا د ۱۹۸۸ ز کال د IUPAC غونډې پایله ده چې د نړیوالې ساینسي ټولنې لپاره یې واحد اصطلاحات ترتیب کړل، په دې غونډه کې یې ظاهراً د "آزاد" ستاینوم حذف کړ، خو دا معیار تر اوسه په نړیواله کچه نه دی منل شوی او په ګڼ شمېر خپرو شوو مقالو او کتابونو کې لاهم توصیفي ستاینوم 'آزاد' لیکل کېږي.
ملک بهار شیراني
بریتانوي استعمار او خپلواکي خوښي
کله چې ملک بهار خان شیراني دې نړۍ ته سترګې پرانستې هغه وخت ټوله پښتونخوا د بریتانوي استعمارګرو په منګولو کې شکنجه وه او ولس د مریتوب ژوند کاوه ، ښاغلی ملک بهار د خپلې قبیلې کړمانزیي مشر وو ځکه له لومړی ورځې څخه له بریتانیوي دولتي مامورینو سره پر قامي ستونزو باندې جرګو مرکو کولو ته اړو وو خو نوموړی کله هم فرنګي ښکیلاکګرو ته په درنه سترګه ونه کتل تل به یې کرکه زینې کوله او د وړ وخت په انتظار وو ترڅو د وطن د استقلال لپاره له فرنګي اسعمارګرو سره جګړه وکړي او ظلم او جبر د فرنګي نظام له منځه لاړ شي دا کار ډېر وخت ونه نیو او ډېر ژر د ډیورنډ لیکې دواړو لورو ته د استقلال جګړه پیل شوه او د نوموړي نیمګړۍ ارمان بشپړ شو چې اوس به د ولس په ننګ جهګړه پیل کوو.
د ملي خپلواکۍ جګړه
۱. د موسیٰٰ خیل تحصیل جګړه: نوموړي د موسا خیل تحصیل په مشهوره جګړه کې ھم له نورو شیراني مبارزینو سره فعاله برخه یې درلوده او فرنگي ته یې درنه مرګ ژوبله واړوله او ډېر دې غنیمت مال یې چې ډېری پکې وسله وه لاس ته راغله او وروسته یې په غازیانو کې ووېشله.
۳. د سلیازي جګړه: د شیراني قبایلو او فرنګي وروستۍ جګړه د سهېلي پښتونخوا د ژوب په سیلاني ځای سیلیازي کې د جولای میاشتې پر ۱۶مه ۱۹۱۹ میلادي نېټه د بریتانوي استعمارګرو خلاف شیراني قبایلو هم یوه تاریخي جګړه وکړه، په یاده جګړه کې ملک بهار شیراني د خپلې قبیلې کړمانزئی له لښکر سره په ګډه برخه درلوده، په دغه څو ورځنۍ جګړه کې دواړو لورو ته درنه مرګ ژوبله واویښته او وروسته فرنګي ځواکونه پر شا وتمبېدل او شیراني ځوانانو د سر په بیه له خپلې منطقې څخه ساتنه وکړه.
مړینه
دا نوموړی غازي له لنډې ناروغۍ وروسته په کال ۱۹۳۵ز په شاخوا کې په خدایي مرګ مړ شو او خپل پلرني ټاټوبي کړمه کې خاورو ته وسپارل شو.
حواله جات
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Sherani_District
تاریخ شیراني (کتاب) از اطلس خان
Dawat media24group Norway
https://dawatmedia24.com/?p=150272
کاتالونیا
کاتالونیا نیمه خپلواکه سیمه د اسپانیا هیواد اړوند خپلواکه سیمه ده چې د ایبري ټاپو وزمې په شمال ختیځ کې موقیعت لري.
د افغانستان د علومو اکاډمي
د افغانستان د علومو اكاډمۍ پر ۱۳۵۷ ل ( ۱۹۷۸ م) كال د پښتو ټو لنې، د تاريخ ټولنې، د پښتو څېړنو نړيوال مركز او د دايرة المعارف ټولنې څخه د هغه وخت د وزيرانو شورا په چوكاټ كې جوړه شوه.
د افغانستان د علومو اكاډمۍ په تركيب كې اكاډميسنان، د كاډميسنانو كانديدان او افتخاري غړي شامل دي. د علومو اكاډمي د لاندنيو څلورگونو علمي رتبو لرونكې ده:
د علومو په بېلابېلو برخو كې د علمي څېړنو سرته رسول، په هېواد كې د ملي اقتصاد د پياوړتيا او د فرهنگي بډاينې په مقصد د اوږدې مودې علمي تحقيقاتو پرمخ بيول، د اوبو د سرچينو، خاورې، تودوخې ، انرژۍ، منرالي موادو، او د نورو طبيعي منابعو څېړنه او ارزيابي كول، د زېرمو ټاكنه او له هغو نه د اغېزمنې گټې د لارو چارو لټول، په ملي اقتصاد كې د ډېرو نويو علمي تخنيكي لاسته راوړنو او پرمختگونو نه د گټې د امكاناتو او لارو چارو لټول، د هېواد د اقتصادي، ټولنيزې ودې، د لنډې او اوږدې مودې د پلانونو جوړول او څېړنه، د هېواد د اقتصادي بنسټونو د پياوړتيا او فرهنگي بډاينې په مقصد د اسلامي هدفونو په لاره كې فعاليت او ونډ ه اخيستل، په افغانستان كې د علم او پوهې د سطحې لوړوالى، د علومو په ډېرو سترو برخو كې د څېړنو ټاكنه او رهبري كول، په هېواد كې د علمي او څېړنيزو چارو سمون، يووالى او د تجربه يي څېړنيزو مسالو د پرمخبيولو لپاره د مادي او تخنيكي امكاناتو د برابرولو په لاره كې هڅه او هاند د افغانستان د علومو اكاډمۍ ستر هدفونه دي.
د افغانستان د علومو اكاډمۍ د همدغو هدفونو د پوره كولو لپاره كاميابي او بريمنې هڅې كړې دي. په كورنۍ كچه يې يو زيات شمېر څېړونكي او پوهان روزلي او د هغو د كار ثمرې يې ټولنې ته وړاندې كړې دي. يوازې د بشري علومو په برخه كې يې تر 1357 ل كال پورې د كتابونو او رسالو په گډون ( دوه سوه پنځه شپې ته پروژې ) برابرې كړې دي. په كورنۍ سطحه يې په لسگونو لويې او وړې علمي او ادبي غونډې او سيمينارونه جوړ كړي او په لسگونو عنوانه بېلابېل څېړنيز، تاريخي، علمي او ادبي كتابونه، چې عمومي شمېر يې لكونو ټوكو ته رسېږي، په ډېره ښه بڼه او كچه چاپ او خپاره كړي دي. د افغانستان د علومو اكاډمۍ په كورنۍ سطحه د هېواد د فرهنگ په بډاينه كې خپله ونډه اخيستې ده. د علومو اكاډمۍ ځينو غړو په نړيوالو سيمينارونو او غونډو كې د افغانستان نماينده گي كړې او هلته يې د خپل هېواد علمي پرستيژ ساتلى دى. په خپله د علومو اكاډمۍ له خوا هم تر لسو زيات علمي نړيوال سيمينارونه او كنفرانسونه جوړ شوي چې د كوشانيانو په اړه، د پښتو د نړيوالو څېړنو د مركز د لسمې كاليزې، د ابو علي سينا بلخي، خوشحال خان خټک، امير کروړ سوري او ناصر خسرو بلخي نړيوال سيمينارونه د يادونې وړ دي. په دې سيمينارونو كې د نړۍ له نورو هې و ادونو نه هم گڼ شمېر پوهانو گډون كړى و.
د افغانستان د علومو اكاډمۍ د خپلو علمي پروژو د چاپ او خپراوي ترڅنگ په بېلابېلو وختونو كې د آريانا، خراسان، كابل، پښتو، لرغونپوهنه، طبيعت او ځينې نورې مجلې هم خپرې كړې دي او د زېري جريده هم. دغه راز يې په لسگونو خطي نسخې چې د اكاډمۍ لاسته ورغلي، بيا پرې كوم څېړونكي كار كړى او چاپ شوې دي او په دې ډول يې له مرگه ژغورلي دي. خو اوس راځو دېته چې ايا اكاډمي هم چا خپل كار ته پرېښوده؟ او كه پر هغې يې هم د سكروټو او قهر اورونه وورول؟
كله چې پر ۱۳۷۱ ل كال د يوې غميزې له پاسه بله غميزه راغله، نو د اكاډمۍ پر ودانيو هم لوى ناتار خور شو. د اكاډمۍ اكثره ودانيو ته درانه زيانونه واړول شول. د پښتو څېړنو د نړيوال مركز ودانۍ او د پښتو ژبې او ادبياتو، همدارنگه د كابل مجلې دفتر او يو شمېر نورې ادارې پر پوځي اډې واړول شوې. له كتابونو نه د سون د موادو په توگه كار واخيستل شو او د نوموړو مركزونو زياتره علمي اثار او كړي كارونه له منځه يوړل شول. د علومو اكاډمۍ د خپلو ادارو ترڅنگ د كتاب ساتنې او كتاب پلورنې مركزونه هم درلودل. ټول هغه كتابونه چې په كتاب ساتنځايونو او كتاب پلورنځيو كې موجود وو، هغه يا چور شول او يا له منځه لاړل. د علومو اكاډمۍ په هغو ودانيو كې چې پوځي چوڼۍ جوړې شوې وې كتابونه د هغو د ملېشو د ډوډۍ پخولو لپاره د سون مواد گرځېدلي وو. هغوى به يو لوى دېگ ايښى و او يو يو كتاب به يې تر دېگ لاندې لمبو ته غورځاوه. كله چې د كتابونو زېرمې پاى ته ورسېدې بيا نو د ودانيو پ ر كړكيو او دروازو پيل وشو. وايي چې د افغانستان مشهور عالم مرحوم دوست شينواري د كتابونو د سون همداسې يو حالت وليد. هغه د خپل عمر يو مهم څېړنيز كار پسې د علومو اكاډمۍ ته تللىو. هغه كار پسې دى ډېر سرگردانه شوى و او د د ه د كلونو د زيار پايله وه، كله چې دى خپل دفتر ته ورنږدې شو، نو گوري چې يو ټوپكي د ده د پروژې د كړي كار او كتاب يوه يوه پاڼه راشكوي او د اور كومي ته يې گوزاروي. كله چې ده ټوپكى له دې كار څخه منع كولو ته دعوت كړ، نو هغه په تونده ژبه له دې ځايه ده ته د وتلو امر وكړ او ستغې سپورې خبرې يې هم ورپسې زياتې كړې. كله چې دوست صيب له داسې يوې صحنې سره مخامخ شو، نو تاب يې رانه وړ، زړه كې يې يو تاو پيدا شو او كله چې كور ته لاړ څو شېبې روغ و بيا پرې د زړه يوه حمله راغله، تر روغتون پورې يې ساه يوړه، خو بيا يې بېرته تر خپل كور او دفتره رڼې سترگې رانه وړې.
پر يو شمېر نورو ليكوالو هم د زړه حملې راغلې او ډول ډول كړاوونو يې د ژوند ستوني او لاسونه ومروړل. په دې ډول د اكاډمۍ په زرگونو ټوكه كتابونه او په لسگونو عنوانه پروژې، خطي نسخې او تر لاس لاندې كړي او ( كېدونكي كارونه له منځه يوړل شول. ( 15 د علومو اكاډمۍ مركزي كتابتون سره له دې چې له فزيكي پلوه روغ ښكاري، خو بيا هم ځينې مهم كتابونه او خطي نسخې يې په بازارونو كې ليدل شوې دي. د علومو اكاډمۍ د ټولو څېړونكو څېړنيزې پروژې او نور علمي كارونه تقريباً د څلورو كلونو پ ه واټن كې پ ر ټپه ودرېدل. د كتابونو او ودانيو د فزيكي زيان د محاسبې له مخې نوموړې اكاډمۍ ته په مليونونو ډالره زيان اړول شوى دى.
سرچينې
وېشنيزه:ټولنې
کاتالونیایي ژبه
کاتالونیایي په کاتالوني Català) د آندورا هیواد او د اسپانیا شمال نیمه خپلواکی سیمي کاتالونیا رسمي ژبه ده، کابو ۹ میلیونه وګړي په یاده ژبه خبري کوي.
آرتور بالفور
آرتر جیمز بالفور، د بالفور لومړی ارل، د جورابو د بند د اتلولۍ نښان (Knight of the Garter)، د وړتیا نښان (Order of Merit)، د بریتانیا د ځانګړې شورا غړی (Privy Council)، د شاهي ټولنې یاور (Fellow of the Royal Society)، د بریتانیا د اکاډمۍ غړی (Fellow of the British Academy)، د تورن د مرستیال ویاړ (Deputy lieutenant)، درلودونکی ( د ۱۸۴۸ ز کال د جولای ۲۵مه  د ۱۹۳۰ ز کال د مارچ ۱۹) چې د مشر بالفور په نوم یادېږي د برېتانیې محافظه کار ګوند سیاسي مشر و چې له ۱۹۰۲ز کال نه تر ۱۹۰۵ ز کال پورې یې د برېتانیې د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ. نوموړي د لویډ جورج د حکومت د بهرنیو چارو وزیر په توګه په ۱۹۱۷ ز کال کې د کابینې په استازیتوب د بالفور اعلامیه صادر کړه.
بالفور په ۱۸۷۴ ز کال کې پارلمان ته په لاره موندلو سره د آیرلنډ په چارو کې د لوی وزیر په توګه شهرت ترلاسه کړ، په دې دنده کې یې کره نیزې ناکرارۍ وځپلې او د ځمکو د غایبو څښتنانو په وړاندې یې ګامونه واخیستل. هغه د آیرلنډ د کورني واک مخالفت وکړ او ویې ویل چې: په برېتانیا کې د آیرلنډ د پاتې کېدو یا خپلواک اوسېدو تر منځ هېڅ هوکړه نشته. له ۱۸۹۱ ز کال راهیسې یې په ولسي جرګه کې د محافظه کار ګوند مشري په غاړه لرله او د خپل تره مشر سالسبري تر مشرۍ لاندې چې حکومت یې په ۱۸۹۵ز کال او ۱۹۰۰ ز کال کې لوی اکثریت خپل کړ، دنده ترسره کوله. نوموړی چې یو دروند مناظره کوونکۍ و، د ګوند د ادارې ورځنیو کارونو ستړی کړی و.
بالفور د سمندري ځواکونو د لومړي لارد په توګه د اسکوېث په ائتلافي حکومت (۱۹۱۵-۱۶ز)کې راستون شو. نوموړی د ۱۹۱۶ ز کال په دسمبر کې د ډیویډ لویډ جورج په ائتلاف کې د بهرنیو چارو وزیر شو. هغه زیاتره د بهرني سیاست له کورنیو کارونو لرې ساتل کېده، که څه هم د یهودي ټاټوبي په اړه د بالفور اعلامیه د ده په نامه ده. نوموړي د ۱۹۲۰ ز کلونو په اوږدو کې په لوړو چوکیو کې خدمت وکړ او د ۱۹۳۰ ز کال د مارچ په ۱۹ مه نېټه د ۸۱ کلونو په عمر مړ شو او په میراث پاتې پراخه شتمني یې خرڅه کړې وه. نوموړي واده ونه کړ. بالفور چې یو فیلسوف روزل شوی و - د دې باور په وړاندې یو دلیل رامنځته کړ چې بشري عقل کولی شي، حقیقت مشخص کړي او داسې ښکارېده چې، هغه د ژوند په اړه جلا لید ولري. نوموړي ته منسوب د یادښت په نمونه کې څرګند شوی: "هېڅ شی ډېر مهم نه دی او یوازې څو شیان مهم دي".
مخینه او لومړنی ژوند
آرتور بالفور چې د جېمز مېتلنډ بالفور (۱۸۲۰-۱۸۵۶ز) او آغلې بلانچ ګاسکوین-سېسیل (۱۸۲۵-۱۸۷۲ز) مشر زوی و، د سکاټلنډ د ایست لوتیان په وېتېنګهم کلي کې زېږېدلی. پلار یې د نیکه (جېمز) په څېر د سکاټلنډ پارلمان استازی و، مور یې چې د سېسیل کورنۍ چې د رابرټ سېسیل، د سالسبري د لومړي ارل اولادې نه وه، غړې وه او د سالسبري د دویم مارکېز لور او د راتلونکي لومړي وزیر، درېیم مارکېز خور وه. د نوموړي منلی پلار د وېلنګټن دوک و، چې د هغه نوم یې په ده اېښودی دی. د وروڼو تر منځ تر ټولو مشر زوی و، په اتو اولادونو کې درېیم و چې څلور وروڼه او درې خویندې یې لرلې. آرتور بالفور د هرتفوردشایر په هاډسدن کې د ګرینج ابتدایه ښوونځۍ (۱۸۵۹-۱۸۶۱ز ) کې زده کړې وکړې او په ایتون کالج (۱۸۶۱-۱۸۶۶ز ) کې یې د نفوذ لرونکي ښوونکي، وېلیم جانسن کوري سره زده کړې وکړې. وروسته د کمبرج پوهنتون ته ولاړ، چې هلته یې په ترېنتي کالج (۱۸۶۶-۱۸۶۹ز) کې اخلاقي علوم ولوستل او په دویمه درجه یې د فراغت سند ترلاسه کړ. کوچنی ورور یې فرانسیس مېټلنډ بالفور په کمبرج کې جنین پوه و.
شخصي ژوند
بالفور په ۱۸۷۰ ز کال کې د خپل تره لور مې لېټلټون سره هغه وخت  ولیدل چې هغه ۱۹ کلنه وه. وروسته له هغه چې خپل دوه مخکني مهم مینان یې مړه شول، ویل کېږي چې بالفور د ۱۸۷۴ ز کال په دسمبر کې هغې ته خپله مینه څرګنده کړه. هغه د نخل (خرما) یکشنبې په ورځ، د ۱۸۷۵ ز کال د مارچ په ۲۱ د ټایفوس ناروغۍ له امله مړه شوه. بالفور د زمرد ګوتمۍ ته چمتووالی ونیو چې د هغې تابوت سره ښخه شي. د مې مشره خور، لیوینیا تالبوټ په دې اند وه چې کوژده نږدې وه، خو د بالفور د خواشینۍ په اړه د هغې یادونه (په هغه باندې لاره ورکه وه) تر دېرش کاله وروسته لیکل شوې نه و. تاریخ لیکونکی آر. جې. کیو. آدمز څرګندوي چې: د مې لیکونه د هغې د مینتوب ژوند مفصلا  تر بحث لاندې نیسي، خو داسې هېڅ شواهد په کې نشته چې هغې د بالفور سره مینه درلوده، نه یې د هغې سره د واده په اړه خبرې کړې دي. نوموړی یوازې یو ځل د هغې د سختې دری میاشتنۍ ناروغۍ په موده کې د هغې لیدلو ته ورغی او د هغې له مړینې نه یوه میاشت مخکې یې بیا ډېر ژر په ټولنیزو غونډو کې ګډون کاوه. د آدمز په آند: که څه هم ښایي هغه به یوازې ډېر شرمېده چې خپل احساسات په بشپړ ډول څرګند کړي، بالفور د واده د لېوالتیا لپاره ښایي د ځوانۍ ویرجنې کیسې تر خپل اغېز لاندې راوستی وي؛ دا موضوع  په غوڅه توګه ثابتېدای نه شي. رسنیو په وروستیو کلونو کې ادعا وکړه چې، د هغې پیغامونو ته یې لاس رسی موندلی. د نورو معلوماتو لپاره "متقابلو مکاتبو" ته مراجعه وکړئ.
بالفور په ټول عمر کې مجرد پاتې شو. مارګوت ټینانټ (وروسته مارګوت اسکوېث) غوښتل له ده سره واده وکړي، خو بالفور وویل: "نه، داسې نه ده. خو زه د خپل مسلک په وده فکر کوم." کورنۍ کارونه یې د مجردې خور، الیس له خوا ترسره کېدل. بالفور په منځني عمر کې د ماري چارترس (اصلي نوم یې وېندهام دی) مېرمن ایلچو، وروسته د وېمېس او مارچ اشراف زاده سره ۴۰ کاله ملګری و. که څه هم یو ژوندلیک لیکونکی لیکي چې: " ستونزمنه ده چې ووایو چې هغه اړیکه څومره پرمخ تللې وه"، اندریو نومان ویلسن ادها کوي چې د هغې لیکونه څرګندوي چې دوی ممکن په ۱۸۸۷ کال کې مین شوي وي او ممکن په ځان-ځورونه کې ښکېل شوي وي. یو بل ژوندلیک لیکونکی په دې باور دی چې دوی "هېڅ مخامخ فزیکي اړیکه نه درلوده"، سره له دې هغه احتمالي وړاندیزونه ردوي چې ګواکي بالفور همجنسباز و، یا د بویر د جګړې پرمهال، هغه وخت ته په پام سره کله چې هغه له حمام وروسته د ځان وچولو په وخت کې لیدل شوی، چې یوه پیغام ته یې ځواب لیکه. مشر بیوربروک ادعا وکړه چې: هغه " یو نرښځۍ" و، چې هېچا بربنډ نه و لیدلی.
بالفون د ارواح ټولنیزې او فکري ډلې مخکښ غړی و.
لومړنۍ تجربه
بالفور په ۱۸۷۴ ز کال کې د هرتفورد په استازیتوب، تر ۱۸۸۵ ز کال پورې د پارلمان محافظه کار غړی و. نوموړي له ۱۸۸۵ ز کال نه تر ۱۹۰۶ ز کال پورې د ایست مانچسټر په استازیتوب د پارلمان د غړي په توګه خدمت وکړ. هغه د ۱۸۷۸ ز کال په پسرلي کې د خپل تره مشر سالسبري ځانګړی منشي شو. د برلین کانګرس کې د سالسبري (هغه وخت د بهرنیو چارو وزیر) سره مل و او د روسي - ترکي شخړې د حل په تړاو یې په نړیوال سیاست کې خپله لومړۍ تجربه لاسته راوړه. په همدې وخت کې په علمي برخه کې مشهور شو. د نوموړي د فلسفې شک نه دفاع (۱۸۷۹ز) علمي ځیرکتیا او ادبي لاسته راوړنو وښودله چې، ممکن د یوه فیلسوف په توګه شهرت ترلاسه کړي.
بالفور خپل وخت د سیاست او علمي کړنو ترمنځ ووېشه. ژوندلیک لیکونکي سیډني زېبل څرګنده کړه چې: بالفور په عامه چارو کې بې له کومئ هیلې او سیاسي موضوعاتو هاخوا، غوښتل آماتور یا شوقي څرګند شي، خو هغه په حقیقت کې په یوه ډېر ښکېل سیاستوال، په پراخه کچه بدل شو. د زېبل په وینا: د نوموړي په ځانګرتیاوو کې پياوړې هیلې، چې هغه پټې ساتلې وې، هوښیار سیاسي قضاوت، د خبرو اترو وړتیا، د دسیسې سلیقه او د نفاق نه د مخنیوي ځېرکتیا ګډون درلود. تر ټولو مهمه دا چې، د خپل تره مشر سالسبري سره یې خپلې نږدې اړیکې پراخې کړې. د ډیزرایلي، ګلاډسټون او نورو ملي مشرانو سره یې هم ښې اړیکې وساتلې.
اکبر خان
اکبر خان د هندي فلمونو يو لوبگر، ديالوگ ليکوال، جوړونکی او ډايرکټر دی. هغه په خټه پښتون او د هندي لوبگر، پروډيوسر، ايډيټر او ډايرکټر فېروز خان او عباس خان چې د سنجۍ خان په نامه هم يادېږي ورور دی.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران وېشنيزه:پښتانه
ويکيليکس
سرچينې
وېشنيزه:نړيوالې وېبپاڼې
د انسان د پوستکي رنګ
د انسان د پوستکي رنګ له زيات نصواري رنګه تور څخه نيولې تر روښانه رنګونو پورې وي. د افرادو تر منځ د رنګ توپير د رنګ ورکونکې مادې د توپیر، کومه چې د جنیټیکونو (د یو چا د بيالوژيکي «خپلو» مور او پلار څخه ميراثي وي)، لمر ته د لوڅېدو، يا دواړو پايله ده. په چاپېريال کې د توپيرونو او ماوراء بنفش وړانګو هغه بايوکيمياوي اغیزو د تنظيم له امله چې پوټکي ته ننوځي، د طبيعي غوراوي په پايله کې د خلکو تر منځ توپيرونه تکامل ته رسېدلي دي.
که څه هم یواځینۍ تر ټولو مهمه ماده یی د رنګ جوړولو «میلانین» ماده ده، بيا هم د بېلا بېلو انسانانو د پوستکي واقعي رنګ د ډیرو موادو تر اغېز لاندې راغلی. «میلانین» ماده د پوستکی دننه په «میلانوسایت» حجرو کې پيدا کېږي او دا د تور پوستو انسانانو د پوستکي د رنګ اصلي ټاکونکې ماده ده. د سپین پوستو د پوستکي رنګ په بنسټيز ډول د شین بخون-سپين (شين ته نژدې سپين) نښلونکی نسج لاندې د «ډیرمیس» او د «ډیرمیس» (د پوستکي داخلي پوړ) په رګونو کې د «هوموګلوبین» د جریان په مټ ټاکل کیږی. د فزیکی تمرین یا جنسی پاریدنې، یا د عصبي سیستم د تحريک (غوسه، خجالت)، د شیریانونو پراختیا په پایله کې د پوستکی لاندې سور رنګ په ځانګړي ډول په مخ کې لا زيات راڅرګندېږي. رنګ د یو چا په ټول پوستکی کی په بشپړ ډول يو شان نه وي، د بېلګې په ډول، د ورغوي او د پښو د تلې رنګ د نور پوستکي په پرتله روښانه وي، او دا په په ځانګړي ډول په تور پوستو کې ډېر د پام وړ وي.
لکه چې له ټولنيز حيثيت او توپيري چلند څخه معلومېږي، همدا شان د پوستکي په رنګ کې ټولنيز اهميت د کلتورونو او له وخت سره بدلون مومي.
میلانین او جینونه
«میلانین» د «میلانوجینیسیس» پړاو د «میلانوسایت» حجرې په مټ توليديږي. «میلانین» د کوچنیو پردو پورې تړليو کڅوړو کې جوړیږي چې د «میلانوسومز» په نوم یادېږی. کله چې دا کڅوړې له «میلانین» څخه ډکې شي، بيا د «میلانوسایت» نازکو لاسونو ته رسېږي، له کومه ځايه چی بيا «کیراتینوسایتونو» ته لیږدول کیږي. په عادي شرايطو کې، «میلانوسومز» د «کیراتینوسایتونو» (د پوستکۍ پاسنۍ برخه) پاسنۍ برخه پوښي او هغوی د جینیټیکی زيان څخه ژغوري. د «کیراتینوسایتونو» له اشارو سره سم یو «میلانوسایت» شپږدیرش «کیراتینوسایتونو» ته «میلانین» چمتو کوي. دوی همداراز د «میلانین» تولید او د «میلانوسایت» نقل ايستل تنظیموي. خلک د پوستکی بېلا بېل رنګونه لري، بنسټيز لامل يې دا دی چې د دوی «میلانوسایتونه» په جلا جلا اندازو او بڼو «ميلانين» تولیدوي.
د انسان د پوستکي د رنګ تر شا جنیټیکي تګلاره، په بنسټيز ډول د «انزایم ټیروسیناز» له خوا منظميږي، کوم چې د پوستکي رنګ، سترګو او ويښتو رنګونه جوړوي. د پوستکی د رنګ د توپیرونو نسبت په پوستکي کې د «میلانوسومز» اندازې او وېش ته هم کېږی. «میلانوسومز» دوه ډوله «میلانین» تولیدوي. د بیولوژیکي «میلانین» تر ټولو عام ډول «ایومیلانین» دی، کوم چې د «ډایهایډروایسانډول کاربوکسیل» تیزابو یو نصواري رنګه تور پولیمیر (پولیمیر، يو کيمياوي مرکب دی) او د دوی کمه شوې بڼه ده. ډیری یې له «امینواسید ټایروسین» څخه راوتلي دي. «ایومیلانین» په ویښتو، ایرولا (د انسان د تي په شا او خوا کې د پوستکې توره سره برخه) او پوستکي کې پیدا کېږي او د ویښتو رنګونه خړ، تور، سپینخون (سپينچک) او نصواري وي. په هغو انسانانو کې زیات موندل کېږي چې تور رنګ ولري. «فیومیلانین» چې یو ګلابي ته ورته سور رنګ دی، په ځانګړي ډول په سرو ویښتو، شونډو، د تي سرونو، د تناسلي آلې په سرونو، او د ښځې د تناسلي آلې دننه نل کې په زياته اندازه موندل کېږي.
د تولید شوي «میلانین» اندازه او ډول دواړه د یو اندازه جینونو په مټ اداره کیږي، کوم چې د نيمګړې واکمنۍ تر مخې عمل کوي. د بېلا بېلو جينونو هر يو يوه کاپي له مور او پلار څخه په مېراث وړل کېږي. هر «جین» په څو «الیلونو» کې راځی او په پایله کې د انسان د پوستکي رنګ ته ستر بدلونونه ورکوي. «میلانین» له لمر څخه د ماوراء بنفش (UV) وړانګو اندازه مديريت کوي، کومې چې پوستکي ته د جذب له لارې ننوځی. په داسې حال کې چې ماوراء بنفش وړانګې کولای شي د ویټامین ډی په تولید کې مرسته وکړي، له ماوراء بنفش وړانګو سره ډیره اړیکه کولای شي روغتیا ته زیان ورسوي.
د پوستکي د رنګ تکامل
انګېرنه دا ده چې په «هومیني» انواعو کې د بدن د ویښتو له لاسه ورکول شاوخوا ۵ څخه تر ۷ ملیونه کاله دمخه په دوه پښو د ګرځېدو له منځ ته راتګ سره تړاو لري. شونې ده چې د په دوه پښو ولاړ «هومینین» د بدن ویښتان کرار کرار ورک شوي وي، څو د خولو (عرق) په مټ په ښه طريقې سره د تودوخې تيت پرک کولو سره مرسته وکړي. د پوستکي د رنګونو د راڅرګندېدو تاريخ نږدې يو اعشاريه دوه ميليونه کلونو مخکې ته رسېږي، دا د یوې لويې وچکالۍ د شرایطو پر مهال، کومې چې لومړني انسانان وچو او پرانيستو سيمو ته پر مخ یوړل. شونې ده چې دا ډول حالات د « UV-B » وړانګو لامل ګرځېدلي وي. دې حالت د پوستکې د رنګ په راڅرګندېدو کې مرسته وکړه، څو د لمر وړانګو په وړاندې د زياتو لوڅېدو له امله د «فولیټ» (يوه ماده ده) د کمښت مخه ونیسي. هغه نظريه رد شوې چې ګوندې د رنګ جوړېدلو په پوستکې کې د ننوتلو وړتیا د خنډ په زیاتولو سره، له «زیریک» (ډېر وچ/غېر مرطوب) فشار سره مبارزه کې مرسته کړې.
لومړيو انسانانو کولای شول چې د بې ویښتو پوستکي، د خولو ډیرو غدو او په «ميلانين» بډايه پوستکي په مرسته د تاوده لمر لاندې د اوږدې مودې لپاره وګرځي، منډه ووهي، او د خوراک لټون وکړي، بې له دې چې د زیاتې تودوخې له امله يې دماغو ته زيان ورسېږي، همدې چارې انسانانو ته په نورو انواعو تکاملي غوراوی ورکاوه. نږدې یو اعشاريه دوه ميلیونه کاله مخکې، د «هومو ارګاسټر» د وخت په شا اوخوا کې، لرغونو انسانانو (د هومو سیپینز د پلرونو په ګډون) کټ مټ هغه شان تر لاسه کونکي پروټين درلودل، څنګه يې چې اوس عصري نيمه سهارايي افريقايان لري.
دا هغه «جینوټایپ» (د یو جين پېژندل شوې نوعه) و چې د اناتومي له پلوه عصري انسانانو په میراث وړي و، خو د اوسنيو انسانانو يوې برخې له ځانه سره ساتلي دي، په همدې بنسټ د انساني جنټيکي تنوع يو اړخ منځ ته راوړي. شاوخوا ۷۰۰۰۰-۱۰۰۰۰۰ کاله وړاندې، له اناتوميکي پلوه ځينو پرمختلليو انسانانو (هومو ساپینس) د استوایی سیمو څخه شمال ته کوچ پیل کړ، چیرته چې دوی د لږ شدت لرونکو لمر وړانګو سره مخامخ شول. شونې ده تر يو بريد يې لامل دا و چې د ساړه اقليم څخه د خونديتابه لپاره د کاليو زیاتو کارولو ته اړتيا وه. په دې شرایطو کې د «فولیټ» د وړانګو کمه ويجاړي موجوده وه او له همدې امله د تکامل هغه فشار کم شوی و چې د روښانه پوستکي جين ډولونو د پاتې کېدو په وړاندې کار کوي. سربېره پر دې، روښانه پوستکي د تور پوستکي په پرتله ډیر ویټامین ډي (کولیکالسیفیرول) تولیدوي، نو دې به د لمر په کمه رڼا کې د روغتیايي ګټې استازیتوب کړی وای، که چیرې د ویټامین ډي محدودې سرچینې موجودې وای.
د جاذبې قوه
د جاذبې قوه(Gravity) د لاتيني ويی gravitas څخه اخېستل شوی دی، چې د وزن معنا لري يا هم د gravitation ویی دی چې «د جاذبې قوه» معنا لري. د جاذبې قوه يوه طبيعي ښکارنده ده، چې په واسطه يې د سيارو، ستورو، کهکشانونو او ان رڼا په ګډون ټوله کتله يا انرژي لرونکي شيان يو بل ته راښکل کېږي يا د يو بل پر لور ورجذبېږي. د جاذبې قوه پر ځمکه باندې فزيکي شيانو ته وزن ورکوي او د سپوږمۍ د جاذبې قوه د سمندرونو د مد او جذر (څپې) سبب کېږي. په نړۍ کې د اصلي ګازي مادې د جاذبي راښکون له يو بل سره د يو ځای کېدلو او ستورو جوړولو سبب شوی دی او ستوري يې د سبب کړي دي چې يو له بله سره ډله او کهکشانونه جوړ کړي، نو له همدې امله د جاذبې قوه په نړۍ کې د زياتره سترو جوړښتونو لامل يا ځواب ويونکې ده. ياده قوه يوه ناتړلې سيمه لري، که څه هم له ځمکې څخه د شيانو د لرې کېدلو په حالت کې يې اغېزې کمزوري کېږي.
د جاذبې قوه، د فزيک له څلورو بنسټيزو تعاملونو (جوړ) له ډلې تر ټولو کمزوری تعامل دی؛ يانې د پياوړي تعامل په پرتله نږدې ۱۰۳۸ ځله کمزورې ده، د اکترومقناطيسي قوې په پرتله ۱۰۳۶ ځله او د کمزوري تعامل په پرتله ۱۰۲۹ ځله کمزورې ده. د پايلې په ډول د جاذبې قوه له اتوم تر کوچنۍ کچې ذراتو کې د پام وړ اغېزه نه لري، چې له دې خلاف ياده قوه په مکروسکوپيک کچه کې حاکم تعامل او د ستوريز (نجومي) جسمونو په جوړښت، بڼه ورکولو او مسير يا مدار ټاکنې سبب ده.
د ذروي فزيک اوسني موډلونه دلالت کوي، چې په نړۍ کې د جاذبې قوې تر ټولو لومړنۍ بېلګه چې کېدای شي د عادي فضا او وخت تر څنګ د کوانتم (د انرژي اساسي واحد) جاذبې، لوړې جاذبې يا جاذبي يووالي (مفرديت) په بڼه کې وه؛ د Planck د دورې پر مهال وده وکړه (د نړۍ له پيدايښت څخه تر ۴۳-۱۰ ثانيو وروسته). ياده وده کېدای شي په اوسني ډول پېژندل شوي دود يا ډول کې لکه د يوې ناسمې خلا، کوانټم خلا يا رښتيني ذرې له يو لرغوني حالت څخه وه. د انرژي د اساسي واحد په ميخانيک سره ثابت د جاذبې قوې يوې نظريې ته د ودې ورکولو په موخه هڅې د څېړنې اوسنۍ ساحه ده، چې د جاذبې قوې ته به په يو عام رياضيکي چارچوکاټ کې د فزيک له نورو بنسټيزو تعاملونو سره د متحد (يو ځای) اوسېدلو لاره هواره کړي (د هر شي نظريه).
لرغونې نړۍ
لرغوني يوناني فيلسوف Archimedes د يوه مثلث د جاذبې مرکز وموند. نوموړي همداراز وګڼل چې که چېرې دوه برابر وزنونو د جاذبې ورته مرکز نه لرلی، د دواړو وزنونو د جاذبې مرکز به په ګډه د هغه ليکې په منځ کې وي چې د دوی د جاذبې مرکزونه سره نښلوي.
په De Architectura کې رومي معمار او انجنير Vitruvius فرض کړل، چې د يو جسم جاذبه د هغې په طبيعت پورې اړه لري، نه د هغې په وزن پورې.
هندي Aryabhata چې د رياضي او ستورو پوه دی، د جاذبې قوه د دې پوښتنې د تشرېح کولو په موخه څرګنده کړه، چې ولې د ځمکې د څرخېدلو پر مهال شيان له مدار څخه نه ووځي. د Brahamagupta په نوم بل هندي پوه د جاذبې قوه د يو راښکونکي ځواک په توګه روښانه کړه او د gravity لپاره يې د (gurutvākarṣaṇ) اصطلاح وکاروله.
د پوهې اوښتون
د ۱۶ مې پېړۍ په نيمايي کې بېلابېلو اروپايانو په ازمېښتي ډول هغه ارستويي نظر ناسم ثابت کړ، چې يو څه درانده شيان په تېزۍ سره غورځېږي (ځمکې خواته ځي). د يادو وختونو ايټالوي فزيکپوه (Giambattista Benedetti) ځيني مقالې خپرې کړې، چې په کې يې ادعا کوله چې د معلومې جاذبې قوې له امله د ورته مادې او بېلابېلو وزنونو شيان به په ورته چټکتيا سره وغورځېږي. د Delft برج، د ۱۵۸۶ ز کال په ازمېښت سره فلمنکي فزيکپوه Simon Stevin څرګنده کړه، چې کله له برج څخه دوه بېلابېلې اندازې او وزن لرونکي توپونه را وغورځول شي؛ په حقيقت کې په ورته وخت کې د ځمکې سطحې ته رسېږي. د ۱۶ مې پېړۍ په وروستيو کې ګاليله هغه منطق (د ازمېښت د فکر په توګه انګېرنې) څرګند کړ، چې د بېلابېلو وزنونو لرونکي دوه بالونه، چې کله له برج څخه راوغورځول شي، په ورته وخت کې ځمکې ته رسېږي. د توپونو د مخ ښکته څرخېدلو میلان په دقيقو اندازو سره د دې پوهې د يو ځای کولو له مخې ګاليله په ټينګه وټاکله، چې جاذبي چټکتيا د ټولو شيانو لپاره يو ډول ده. ګاليله وانګېرله چې د هوا مقاومت هغه سبب دی، چې د ټيټ غلظت او لوړې سطحې سيمې لرونکي شيان په فضا کې په خورا بطي ډول غورځېږي. ګاليله په ۱۶۰۴ ز کې په سم ډول فرض کړل، چې د يوه غورځېدونکي جسم واټن د تېر شوي وخت له مربع سره متناسب دی.
د نيول شوي وخت مربع ته په آزاده غورځېدنه کې د شيانو د واټن اړيکه، د ۱۶۴۰ او ۱۶۵۰ ز کالونو تر منځ د دوه ايټالويانو (Jesuits Grimaldi) او (Riccioli) له خوا تاييد شوه. دوی د يوې نڅاګرې د خوځېدنې په ثبتولو سره د ځمکې د جاذبې قوې يوه محاسبه هم وکړه.
د نيوټن د جاذبې قوې نظريه
Robert Hooke په ۱۶۷۹ز کې انګرېز رياضيپوه اسحق نيوټن ته د مدار حرکت په اړه د خپلې فرضیې په اړه وليکل چې: پر سرچپه مربع باندې يو څه تکيه کوي. په ۱۶۸۴ ز کې Hooke او نيوټن دواړو Edmond Halley ته وويل چې: دوی دواړو د سياروي حرکت د سرچپه مربع قانون ثابت کړی و. Hooke د خپلو ثبوتونو له وړاندې کولو یې ډډه وکړه، مګر نيوټن تر (De motu corporum in gyrum ('On the motion of bodies in an orbit')) يعنې په يوه مدار کې د جسمونو حرکت تر سرليک لاندې خپل ثبوت وړاندې کړ، چې نوموړي په کې د سياريو حرکت په اړه د Kepler قوانين تر لاسه کوي (استنباطوي). Halley د طبيعي فلسفې رياضيکي اصولو (Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Mathematical Principles of Natural Philosophy)) ته د نيوټن د کار پراختيا ملاتړ وکړ، چې نوموړی په کې د طبيعي جاذبې سرچپه مربع قانون فرض کوي.
نيوټن له خپله نظره نتيجه واخيستله: «هغه قوې چې سيارې په خپلو مدارونو کې ساتي، بايد په متقابل ډول له هغو مرکزونو څخه د خپلو واټنونو د مربع ګانو په توګه وي، چې ورڅخه تکامل کوي او له همدې امله د ځمکې په سطحه کې د ځمکې د جاذبې په قوې سره په خپل مدار کې د سپوږمۍ د ساتنې په موخه يې ضروري ځواک يا قوه پرتله او د برابر نږدې ځواب لپاره يې تمويل کړه. معادله يې په لاندې ډول ده:
چې F په کې قوه، m1 او m2 په کې د تعامل کوونکو جسمونو کتلې، r د کتلو د مرکزونو تر منځ واټن او G جاذبي ثابت دی.
د نيوټن نظريې هغه وخت د خپلې سترې بريا څخه خوند واخيست، چې د اورانوس د حرکتونو پر بنسټ د نيپتون د شتون اټکلولو په موخه وکارول شوه، چې د نورو سيارو د عملونو په واسطه ځواب ويوونکې نه شوه اوسېدلی. د John Couch Adams او Urbain le Verreir دواړو له لوري محاسبو، د سيارې عمومي حالت اټکل کړ او د Le Varrier محاسبې هغه څه دي، چې Johann Gottfried Galle ته يې د نيپتون موندلو (کشف کولو) لاره هواره کړه.
کیم جونګ اون
کیم جونگ اون (پيدايښت ۸ جنوري ۱۹۸۳) د کوریا د ډموکراټیک جمهوریت (شمالي کوریا) رهبر دي. ښاغلي کیم د ۲۰۱۱ م کال په ډیسمبر میاشت کې د خپل پلار کیم جونګ ایل له مړینې وروسته د شمالي کوریا رهبر سو.
ایبري ټاپووزمه
لیبري ټاپو وزمه د اروپا په سویل لویدیځ کې موقیعت لري چې د اسپانیا، پرتګال، جبل الطارق، او آندورا هیوادونه پکي میشت دي.
سليم عزيز دراني
سليم عزيز دوراني (۱۱ د ډېسمبر، ۱۹۳۴ ز. کابل، افغانستان - ) د هند د کرکټ د ملي لوبډلې يو پخوانی لوبغاړی دی چې له ۱۹۶۰ ز. - ۱۹۷۳ ز. يې په ۲۹ ټېسټ لوبو کې يې گډون کړی. دراني يو ورو توپ اچوونکی او تېز کيڼ لاسی توپوهونکی يابېټسمن و چې د خپلو شپږيزو په خاطر يې نوم وېستلی و. هغه د ټېسټ کرېکټ لومړنی لوبغاړی دی چې په افغانستان کې زېږېدلی او په ټېسټ لوبو کې يې گډون کړی.
ایلبرېج ګېري
ایلبرېج ګېري (د ۱۷۴۴ ز کال د جولای له ۱۷ مې(د تاریخ په پخوانۍ بڼه د ۱۷۴۴ ز کال د جولای له ۶مې) نه د ۱۸۱۴ ز کال د نومبر تر ۲۳ مې پورې) د متحده ایالاتو له بنسټ اېښودونکو، سیاستوال او ډیپلومات و چې له ۱۸۱۳ ز کال نه تر ۱۸۱۴ ز کال پورې تر خپلې مړینې یې د پنځم ولسمشر مرستیال په توګه د جیمز مدیسون تر واک لاندې دنده ترسره کړه. د gerrymandering سیاسي اصطلاح(د ټاکنیزو حوزو غیر عادلانه وېش) د نوموړي له نامه نه اخیستل شوې ده. هغه د ولسمشر د مرستیال په توګه دویم کس و چې د دندې پر مهال له نړۍ سترګې پټوي.
ګېري چې په یوه بډایه سوداګره کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې، په ۱۷۶۰ ز کلونو کې د بریتانوي استعمار د سیاست پر وړاندې په کلکه ودرېد او د امریکا په انقلابي جګړه کې د مقاومت د لیکو د سمبالولو په لومړیو پړاوونو کې کارنده کس و. کله چې ګېري دویم کانټینینټل کانګرس ته لاره و موندله، هم یې د خپلواکۍ اعلامیه او هم یې د کنفدراسیون مادې لاسلیک کړې. نوموړی له هغو درېیو کسانو نه وو چې په ۱۷۸۷ ز کال کې یې د اساسي قانون په کنوانسیون کې ګډون کړی و او د متحده ایالاتو د اساسي قانون له لاسلیک کولو نه یې ډډه وکړه، ځکه چې نوموړی قانون د لاسلیک پر مهال د حقونو قانون له ځانه سره نه درلود. د قانون له تصویب وروسته، نوموړي د متحده ایالاتو کانګرس ته لاره و موندله، چې په هغه ځای کې نوموړی د انفرادي او دولتي آزادیو د ملاتړي په توګه د حقوقو د قانون د مسودې په ترتیب او تصویب کې کارنده ونډه درلوده.
په لومړیو کې ګېري د سیاسي ګوندونو د را منځ ته کېدو د نظر مخالف و او د سیاسي وېش په دواړو خواوو کې یې د فدراليستانو او دیموکرات-جمهوریت غوښتونکو ترمنځ پرله پسې ملګرتیا ته وده ورکوله. نوموړی د یو ډیپلوماتیک پلاوي د غړی په توګه فرانسې ته ولاړ او د XYZ په قضیه کې فدرالیسټانو هغه د خبرو اترو د ناکامۍ پړ و ګڼلو، چې له نا سم چلند سره مخامخ شو. له هغې وروسته ګېري دیموکرات جمهوري غوښتونکی شو، په ۱۸۱۰ ز کال د چوکۍ له ګټلو نه وړاندې څو ځله د ماساچوسټس د والي د چوکۍ په سیالۍ کې پاتی راغی. د نوموړي په دویمه دوره کې، مقننه قوې د سنا لپاره نوې ایالتي ولسوالۍ تصویب کړې چې د gerrymandering سیاسي اصطلاح(د ټاکنیزو حوزو غیر عادلانه وېش) د رامنځ ته کېدو لامل شو، ، که څه هم د سنا مجلس دیموکراتیک جمهوریت پاتې شو، هغه ​​​​راتلونکې ټاکنې له لاسه ورکړې. وروسته ګېري د دیموکراتیک جمهوریت غوښتونکي ګوند نوماند شو او د ۱۸۱۲ ز په ټاکنو کې د مرستیال ولسمشر په توګه وټاکل شو. ګېري چې په عمر کې زوړ او له ناسم روغتیايي حالت سره مخامخ و، تر مړینې دمخه د په دفتر کې خپلې دورې ۲۰ میاشتې خدمت ترسره کړ. نوموړی د خپلواکۍ د اعلامیې یوازینی لاسلیک کوونکی دی چې په واشنګټن ډي سي کې خاورو ته سپارل شوی دی.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړې
ګېري د ۱۷۴۴ ز کال د جولای په ۱۷مه نېټه د ماساچوسټس د ماربل هیډ ښار په شمالي ساحلي سیمه کې نړۍ ته سترګې خلاصې کړې. د نوموړي پلار توماس ګېري، د ماربل هیډ نه بهر د بېړۍ چلولو سوداګر و او مور یې الیزابیت (ګرینلیف) ګېري، د بوسټن د مشهور سوداګر لور وه. د ګېري لومړی نوم د جان ایلبرېج له نامه نه اخستل شوی چې د هغه د مور له نیکونو نه و. د ګېري مور او پلار په ټولیز ډول ۱۱ ماشومان درلودل، که څه هم یوازې پنځه یې تر ځوانۍ پورې ژوندي پاتې شول چې له دې ډلې نه ایلبرېج درېیم و. په لومړیو کې هغه د خصوصي ښوونکو له خوا تر روزنې لاندې ونیول شو او د ۱۴ کلنۍ سره سم د هارورډ کالج ته ولاړ. نوموړي په ۱۷۷۶ ز کال کې د ټولنیزو علومو لېسانس او په ۱۷۶۵ ز کال کې د ټولنیزو علومو ماسټري ترلاسه کړه، چې  وروسته له خپل پلار سره د سوداګرۍ په چارو کې بوخت شو. د ګېري کورنۍ په ۱۷۷۰ ز کلونو کې، د ماساچوسټس د ډېرو بډایه سوداګرو نه ګڼل کېده، چې له هسپانې، وېست انډیز او د شمالي امریکا له ساحلي سیمو سره یې سوداګریزې اړیکې درلودې. د ګېري پلار چې په ۱۷۳۰ ز کال کې له انګلستان نه کډه شوی و، په سیمه ییز سیاست کې کارنده څېره وه او په سیمه ییزو اربکیو کې یې مخکښه ونډه درلود.
لومړنۍ سیاسي تجربه
نوموړي د ۱۷۷۲ز کال د مې په میاشت کې، د ماساچوسټس د خلیج ولایت د سترې او عمومي محکمې (د هغې د تقنیني شورا) لپاره ټاکنې وګټلې. په دې ځای کې هغه له سامویل آډمز سره نږدې کار وکړ، ترڅو د پارلماني استعماري سیاستونو په وړاندې استعماري مخالفت ته پراختیا ورو بښي. نوموړی د ماربل هیډ د اړیکو د کمیټې د بنسټ مسئولیت په غاړه درلود، چې د بوستون له کمېټې نه وروسته، له لومړنیو کمیټو نه ګڼل کېده. خو د یوې ډلو وګړو له خوا د یوه ګام په پایله کې دې ته اړ کړ چې راتلونکی کال له کمیټې نه ګوښه شی. ګېري او د ماربل هېد له نورو مشهور مشرانو سره د کټ په ټاپو کې د چیچک د واکسین لپاره د یوه روغتون بنسټ کېښود، ځکه چې په هغه وخت کې د ناروغۍ د لېږد لامل څرګند نه و او د ځایی خلکو په منځ کې وېره د لاریونونو لامل شوه، چې په تاوتریخوالي واوښتل او تاسیسات یې ویجاړ کړل او نور ملکیتونه یې له ګواښ سره مخامخ کړل.
وروسته له هغه چې په ۱۷۷۴ ز کال کې د بوسټن د بندر د قانون پر بنسټ د دې ښار بندر و تړل شو، ګېري بېرته سیاست ته راستون شو او د ماربل هیډ بندر یوه بدیله لاره شوه چې د نورو مستعمېرو نه د مرستو په رسولو کې کارو کېده. ګېرې چې د ښار د یو مخکښ سوداګر او وطن پالونکي په توګه ګڼل کېده، د توکو د ذخیره کولو او له ماربل هیډ نه بوستون ته اکمالاتو د رسولو په برخه کې لویه ونډه و لوبوله، چې دا کړنې یوازې د هغه د پلار د مړینې له امله وځنډېدې. نوموړی د ز۱۷۷۴ کال په سپتمبر کې د لومړي کانټینینټل کانګرس لپاره د استازي په توګه وټاکل شو، خو د خپل پلار د لاسه ورکولو د ویر له امله ترې په شا شو.
کانګرس او انقلاب
د ځینو نورو سوداګرو برعکس، هېڅ داسې شواهد شتون نلري چې ګېري په مستقیمه توګه د جګړو نه ګټه پورته کړې وي (نوموړي د بیو د لوړولي پر ضد او د نرخونو د کنټرول په ملاتړ خبرې وکړې)، که څه هم د جګړې اړوند سوداګریزو کړنو په ځانګړې توګه د هغه د کورنۍ شتمني زیاته کړه. د هغه شمتني تر یوې کچې د کاغذي اسعارو په ارزښت کې چې هغه په ​​لویه کچه ساتلي او احتکار کړي وو، د ناڅاپي کمښت له امله راټیټه شوه.
ګېري د ۱۷۷۶ ز کال له  فبروري نه تر ۱۷۸۰ ز کال تر هغه وخت پورې په دویم کانټینینټل کانګریس کې خدمت وکړ، چې د روانې جګړې ستونزو د هغه پام ځانته را واړاوه. د ۱۷۷۶ ز کال د اوړي په بحثونو کې نوموړي د خپلواکۍ د اعلامیې د تصویب لپاره د څو استازو په قانع کولو کې اغېز درلود. جان ‌آډمز د هغه په اړه لیکي: "که دلته هر سړی ګېري وي، د امریکا آزادي به د ځمکې او دوزخ د دروازو پر وړاندې خوندي وي." داسې انګېرل کېده چې، نوموړي د کانوي کبل غړی و چې د " د ۱۷۷۷ ز کال د پوځي خوځښتونو په اوږدود کې د کانګرس او پوځي افسرانو یوه ډله وه چې د جنرال جورج واشنګټن له کړنو نه ناراضه وه، خو ګېري د پنسلوانیا مشر توماس میفلین، چې د واشنګټن له نیوکه کوونکو نه و، د پېښې په پیل کې لاس په کار کړ او په ځانګړې توګه یې د ۱۷۷۸ ز کال د فبروري په میاشت کې د واشنګټن په وړاندې د هر ډول دسیسې په اړه د خبرتیا نه انکار وکړ.
نوموړي په ۱۷۸۰ ز کال کې، د کانټینینټل کانګریس نه د دې ستونزې له امله استعفا ورکړه او ګانګریس ته د بېرته راتګ لپاره یې د ایالتي مقننه قوې وړاندیزونه رد کړل. هغه ایالتي سنا ته له غړیتوب نه هم انکار وکړ او څرګنده یې کړه چې، هغه به د دولت په ټیټه خونه کې ډېر اغېزمن وي او د والي جان هانکوک د وړاندیز په پرتله یې د شاهي ګومارل شوو واليانو وړاندیز، چې د خپلو سیاسي متحدینو په ګټه یې کار کاوه، د ولسوالۍ د قاضي له چوکۍ نه یې هم انکار وکړ. هغه په ۱۷۸۱ز کال کې د امریکا د هنرونو او علومو اکاډمۍ یاور وټاکل شو.
کله چې مقننه قوې د اړینو اصلاحاتو لپاره د ګېري له غوښتنو سره هوکړه وکړه، هغه قانع شو چې په ۱۷۸۳ کال کې د کنفدراسیون له کانګرس سره یوځای شي. هغه د ۱۷۸۵ کال تر سپتمبر پورې په دې ډله کې خدمت وکړ، چې په دې وخت کې له نیویار ښار نه لیدنه وکړه. یوکال وروسته یې د نیویارک د یوه شتمن سوداګر چې شکل کاله د هغه مرستیال و، له لور ان تامپسن سره واده وکړ. د هغه تر ټولو ښه ملګری جیمز مونرو و. نوموړي د ۱۷۸۷ کال نه تر ۱۸۰۱ کال پورې لس ماشومان درلودل، چې دې کار د ان روغتیا له ستونزو سره مخ کړه.
ګېري د جګړې له امله دومره شتمن شوی و چې کله جګړه پای ته ورسېده، هغه خپلې سوداګریزې ګټې په ارزیانه بیه و پلورلې او په ځمکه کې یې پانګونه پیل کړه. نوموړي په ۱۷۸۷ کال کې، د کیمبرج، ماساچوسټس، چې د ماساچوسټس د وروستي شاهي تورن والي، توماس اولیور، ملکیت و او د دولت لخوا ضبط شوی و، و پېرود. دا ۱۰۰ جریبه (۴۰ هکتاره) ملکیت چې د ایلم ووډ په نوم یادېده، د ګېري د پاتې ژوند لپاره کور شو. نوموړي په ماربل هیډ کې د ملکیت پېرودلو ته دوام ورکړ او د ماساچوسټس په نورو ټولنو کې یې ډېر ملکیتونه وپېرل. هغه د اوهایو په شرکت کې هم سهم درلود، چې دې کار ځینې سیاسي مخالفین وهڅول چې هغه د لوېدیځ د پراخو ځمکو د مالک په توګه په ګوته کړي.
سمندري انجینري
سمندري انجینري د بېړیو، اوبتلونو او بل هر ډول سمندري وسیلې انجینري ته ویل کېږي. په دغه انجینري کې هر ډول سمندري سیستمونه او جوړښتونه شاملېږي – چې په علمي غونډو کې د هغو ځانګړي مسلک ته «سمندري انجینري» ویل کېږي.
په سمندري انجینري کې د انجینري علومو له ګڼ شمېر څانګو څخه چې میخانیکي انجینري، برېښنايي انجینري، الکترونیک انجینری او کمپیوټر ساینس په کې شاملېږي؛ د بېړیو او نورو سمندریزو سیسسټمونو په پراختیا، طراحي او ګټه اخیستنه کې کار اخیستل کېږي.
سمندري معماري
د سمندري وسایلو په انجینري کې سمندري معماري د بېړیو ټولیز ډیزاین او په اوبو کې د هغو د ګرځېدنې ډول ته اړوندېږي، ورته مهال سمندري انجینري دا تضمین کوي چې د بېړۍ سیسټمونه د طراحۍ مطابق عمل کوي. په داسې حال کې چې دا دواړې له یو بل جلا برخې دي خو تر ډېره پورې سمندري معماران او سمندري انجینران د یو بل په څنګ کې کار کوي.
سمندري انجینري
سمندري انجینري په سمندرونو کې هغو کاریدونکو جوړښتونو او سیسټمونو ته اړوندېږي چې د نفتو د استخراج جوړښتونه، سواحلي جوړښتونه لکه اسکله (هغه جوړښتونه چې سواحل د اوبو تر عمیقې ساحې پورې د تلو راتلو په موخه وصلوي) او بندرونه، نور سیسټمونه لکه د اوبو د موج د انرژۍ را کم کوونکي او همدارنګه په اوبو کې د ژوندانه ملاتړیز وسایل په کې شاملېږي. دغه موارد په واقعیت کې سمندري انجینري له سمندری معمارۍ څخه په جلا څانګه بدلوي چې په ځانګړې توګه د بېړیو د کارکولو د سیسټمونو له ډیزاین سره اړیکه لري.
سمندر پېژندنه
سمندر پېژندنه هغه علمي څانګه ده چې د سمندرونو د توصیف په موخه د معلوماتو له راغونډونې او تحلیل سره سروکار لري. له دې سره د سمندري انجینرۍ او سمندر پېژندنې جلا څانګې په یو بل کې سره داخلې دي: سمندریز انجینران تر ډېره د سمندر پوهانو له راغونډو شوو معلوماتو څخه د خپلو طراحیو او څېړنو په موخه ګټنه کوي او همدارنګه سمندر پېژندونکي (په ځانګړې توګه د سمندرپوهنې انجینران) بیا د سمندر د انجینرانو له خوا د طراحي شوو وسایلو څخه د خپلو څېړنو او کشفیاتو په برخه کې کار اخلي.
میخانیکي انجینري
په سمندري انجینري کې د میخانیکي انجینرۍ ډېری اړخونه شاملېږي. یو له دغو اړیکو څخه هم د بېړۍ په محرکه سیسټم کې څرګندېږي. میخانیکي انجینران د بېړیو د محرکه قوې اصلي بنسټ ځای، قوه برابرول او نور میخانیکي اړخونه لکه شترینګ، لنګر اچول، د بار وړل، ګرمېدل، د هوا سیسټم، داخلي او خارجي ارتباطات او نورې اړتیاوې طراحي کوي. د برېښنا د تولید سیسټم او د برېښنا ویش تر ډېره پورې د هغو د تولید کوونکو له خوا طراحي کېږي؛ د طراحۍ په برخه کې د سمندري انجینرۍ مسئولیت یوازې نصب کول دي.
له دې سربېره د یو سمندري انجینر په وړتیاو کې د یو شمېر انجینري مواردو لکه د مایعاتو د ډینامیک، مایعاتو د میخانیک، د خطي موج تیوري، د توکو مقاومت، جوړښتي میخانیک او جوړښتي ډینامیک اړوند؛ پوهه اړینه ده. دغه موضوعات او د میخانیکي انجینرۍ نور موضوعات د سمندري انجینرۍ په نصاب کې د نه جلا کېدونې برخې په توګه خدمت کوي.
ساختماني انجینري
د ساختماني انجینري مفاهیم د سمندري انجینرۍ په ډېری پروژو لکه د سمندري جوړښتونو په ډیزاین او جوړولو، سمندري پلونو، تونلونو او همدارنګه د بنادرو په طراحي کې مهم رول لري.
برېښنایي او روباټیک
سمندري انجینري تر ډېره هم په ځانګړې توګه د سمندر لاندې کیبلونو او UUV په برخو کې له برېښنايي او روباټیک انجینرۍ سره سروکار لري.
د سمندر په لاندنۍ برخه کې کیبلونه
د سمندرونو په لاندنۍ برخه کې د نوري فایبر د کیبلونو ټولګه د اینټرنټ له لارې د نړیوالو ارتباطاتو مسئولیت پر غاړه لري چې د نړیوال انټرنټي او سیګنالي ترافیک ۹۹ سلنه برخه لېږدوي. دغه کیبلونه باید په داسې ډول طراحي شي چې د سمندر په تر ټولو لاندې برخو کې چې د لاسرسي وړ نه دي له فشار، تودوخې او همدارنګه د کب نیونې، جال اچونې او همدارنګه نور سمندریز ژوند سربېره مقاومت وکړي.
د نفتو انجینري
د سمندري انجینري پوهه د نفتي انجینري په برخه کې کارول کېدونې ده ځکه چې هایدروډینامیک او د سمندر په تل کې د مختلفو عناصرو شتون د سمندریزو نفت ویستونکو جوړښتونو په طراحي او خوندي پاتې کېدو کې د کلیدي عناصرو په توګه رول لوبوي.
صنعت
سمندري انجینران د متنوعې انجینري مخینې په لرلو د بېلابېلو صنعتي چارو په برخه کې چې ریاضي، ساینس، ټکنالوژي او انجینري په کې شاملېږي کار کوي. یو شمېر شرکتونه لکه Oceaneering International او Van Oord د سمندري انجینري په برخه کې تخصصي شرکتونه دي، په داسې حال کې چې ډېری نور شرکتونه د ځانګړو پروژو په برخه کې له سمندري انجینرانو سره مشوره کوي. دغه ډول مشورې تر ډېره پورې د نفتو په صنعت کې دي؛ یو شمېر شرکتونه لکه Exxon Mobil او برېتش پټرولیم سمندري انجینران د خپلو سمندري کنستو لپاره استخدام کوي.
پوځي
سمندري انجینران تر ډېره پورې په یو شمېر پوځي چارو – تر ډېره پورې په سمندریزو ځواکونو کې په کار بوخت دي. د متحده ایالاتو د سمندري ځواک ساختماني برخه، د ساختماني انجینرانو ډله او د انجینري وظایفو لرونکي افسران تر ډېره پورې د سمندري اینجینرۍ چارې ترسره کوي. پوځي قراردادیان (په ځانګړې توګه هغه چې د سمندریز ځواک د بېړیو جوړولو په کارخونو کې دي) او د پوځ د انجینرانو ډلګۍ تر ډېره پورې د انجینرۍ په ځانګړو سمندري پروژو کې ونډه لري.
تمه کېدونې وده
په ۲۰۱۲ زکال کې په متحده ایالاتو کې د سمندري انجینرانو د کلني عاید منځنۍ کچه ۹۶۱۴۰ ډالر وه چې په ساعتي ډول یې عاید ۴۶.۲۲ ډالر کېده. وړاندوینه شوې چې سمندري انجینري به له ۲۰۱۶ زکال څخه تر ۲۰۲۶ زکال پورې ۱۲ سلنه وده وکړي. اوس مهال نږدې ۸۲۰۰ سمندري انجینران په کار بوخت دي چې تمه کېږي دغه شمېر به تر ۲۰۲۶ زکال پورې ۹۲۰۰ تنو ته ورسېږي (BLS, 2017). دغه چاره هم تر یوه بریده د نړیوال بازار د اړتیاو پوره کولو په برخه کې د بېړۍ چلونې د صنعت د حیاتي رول له امله ده؛ د نړۍ ۸۰٪ سوداګري د نږدې ۵۰ زره کشتیو په مټ ترسره کېږي چې ټولې دغې راکړې وکړې په سواحلو او سواحلو ته څېرمه برخو کې سمندري انجینرانو ته اړتیا لري(ICS, 2017). له دې سربېره فراساحلي انرژي ودې ته دوام ورکوي او د سمندرونو د سطحې په زیاتوالي سره سواحلي حل لارو ته اړتیا لا پسې زیاتېږي.
زده کړې
د سمندري چلن پوهنتونونه د سمندري مسلک په برخه کې د زده کړیالانو روزنې ته ځانګړي دي. سمندریز انجینران په ټولیز ډول د سمندري انجینرۍ، سمندري تکنالوژۍ او یا هم سمندري سیسټمونو په برخه کې د لیسانس تر کچې زده کړې لري. کار ورکوونکي د لیسانس سند په خوا کې عملي زده کړو ته هم ارزښت ورکوي.
آندورا لاولا
آندورا لاولا یاهم (اندورا لاولا) Andorra la vella) د اندورا هیواد پلازنینه ده.
الابا ولایت
آلابا ولایت (الابا آیالات) په اسپانیایي Álava) د اسپانیا هیواد یو ولایت دی.