cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لومړی مانوئل کومننوس
د قونیې پر وړاندې لښکرلېږد
په ۱۱۴۶ کال کې مانوئل خپل لښکر د لوپاډیون (Lopadion) په نظامي اډه کې راټول کړ او د روم د سلطان مسعود په وړاندې یې د جزايي لښکر لېږد پيل کړ، چې په وار وار یې په لوېدیځه آناتولي او سیسیلي کې د سترواکۍ له پولو سرغړونه کوله. د خاورې د منظمې فتحې هڅه نه وه، خو د مانوئل پوځ په اکروینوس (at Acroënus) کې ترکانو ته ماتې ورکړه، د فیلوملیون (Philomelion) د پياوړی ښارګوټی د ونیلو او وېجاړولو څخه مخکې یې د دې ځای پاتې عیسوي نفوس له منځه یوړ. بیزانسي ځواکونه د مسعود پلازمېنې، قونيې ته راورسېدل او د ښار شاوخوا سيمې يې ورانې کړې، خو پر دېوالونو يې بريد ونه شو کړای. د مانوئل د دې برید (razzia) د ترسره کولو په انګیزو کې یوه هیله دا وه چې په لوېدیځ کې د صلیبي جګړې آیډیال فعال ملاتړی ولیدل شي؛ کیناموس هم مانوئل ته لېوالتیا درلوده چې خپلې نوې ناوې ته خپله نظامي زړورتیا وښیې. د دې لښکرلېږد په جریان کې مانوئل د فرانسې د اووم لوئس څخه یو لیک ترلاسه کړ چې د صلیبی دولتونو د مرستې لپاره یې د یوه پوځ د رهبري کولو اراده اعلان کړه.
د جوهر ابوبکر
نور هېوادونه
ابوبکر په ۱۸۶۶ زکال کې د خپل اروپايي سفر پر مهال له عثماني ترکیې څخه هم لیدنه وکړه او هلته یې له سلطان عبدالعزیز سره وکتل. سلطان ورته په ډالۍ کې قفقازي شهزادګۍ رقیه خانم ورکړه. هغه مهال چې دوی جوهر ته ورسېدل، رقیې خانم د ابوبکر له کشر ورور عبدالمجید سره واده وکړ؛ د مجید له مړینې وروسته یې بیا له داتو جعفر سره (چې د ۱۸۶۶ زکال په سفر کې له ابوبکر سره یوخای و) واده وکړ. انګلستان ته د ۱۸۷۸ زکال په اګست میاشت کې د دویم سفر پر مهال هغه په سویلي کنزینګتون کې ډګروال آنسون ته په یوه لیک کې ولیکل چې هیله لري په پاریس، وین او ایټالیا کې له سلطنتي کورنیو سره وویني. هغه پاریس او وین ته لاړ او جوهر ته له بېرته ګرځېدو وړاندې د لیختن شتاین د شهزاده هنري له خوا یې تود هرکلی وشو. درې کاله وروسته نوموړی پروس ته ولاړ او هلته ورته د پروس سلطنتي نښان ورکړل شو.
چارلز بابېج
یو شمېر کسان بابېج د «کمپیوټر پلار» بولي. بابېج د تفاوت ماشین (Difference Engine) په نوم د لومړني میخانیکي کمپیوټر (حساب ماشین) د اختراع اعتبار لري چې له امله یې د هغو پېچلي برېښنايي ډولونه هم رامنځته شول؛ ورته مهال د معاصرو کمپیوټرونو ټول اړین نظریات د بابېج په تحلیلي ماشین کې موندل کېدای شي چې د ژاکارد د اوبدلو د ماشین د پروګرام له بنسټیزې نظریې څخه په کې کار اخیستل شوی. بابېج په کمپیوټرونو باندې د لا زیات کار کولو سره ډېره لېوالتیا لرله هماغه ډول چې هغه د صنایعو او ماشینونو د اقتصاد (Economy of Manufactures and Machinery ) په نامه خپل اثر کې توضیح کړې. په نورو برخو کې د هغه متنوعه چارې لامل ګرځېدلې چې نوموړی د خپلې پېړۍ د ریاضیاتو په برخه کې د «تر ټولو مخکښو» پوهانو په کتار کې توصیف شي.
بابېج د خپلو ډېرو طرحو له بشپړولو وړاندې چې د تفاوت ماشین او همدارنګه تحلیلي ماشین په کې شاملېږي ومړ او په دې سره نوموړي د محاسباتو په برخه کې د پام وړ نظریه ورکوونکو ترمنځ ځای وموند. د بابېج د یو شمېر نا بشپړو میکانیزمونو نمونې د لندن د علومو په موزیم کې نندارې ته اېښودل شوې. په ۱۹۹۱ زکال کې د تفاوت عمل کوونکی ماشین د بابېج د لومړنۍ طرحې پر بنسټ جوړ شو. لاسته راتلونکي تلورانس ته په پام د ۱۹ مې پېړۍ پر مهال د رامنځته شوي دغه ماشین بریا د دې څرګندويي کوله چې د بابېج ماشین په سمه توګه کار کوه.
لومړنی ژوند
د بابېج د زیږون ځای اړوند بحثونه شتون لري، خو د اکسفورډ د ملي بیوګرافي قاموس ته په پام نوموړی په ډېر احتمال سره د انګلستان د لندن ښار د والورث واټ په ۴۴مه کراسبي رو کوڅه کې زېږېدلی. د لارکوم کوڅې او والورث واټ په تقاطع ځای کې یوه آبي لوحه د همدغه مورد څرګندويي کوي.
د نوموړي د زیږون نېټه د ټایمز په مجله کې د هغه د مړینې په اعلان کې د ۱۷۹۲ زکال د ډسمبر ۲۶ مه ښوول شوې؛ خو وروسته یې یوه وراره لیکلي چې بابېج له دغې نیټې یو کال وړاندې په ۱۷۹۱ زکال کې زېږېدلی. د لندن د نیونګټون د سنت مري کلیسا د ثبت راجستر ښيي چې بابېج ته د ۱۷۹۲ زکال د جنوري په ۶ مه د تعمید غسل ورکړل شوی او د زیږون کال یې هم ۱۷۹۱ زکال دی.
بابېج د بنجامین بابېج او بتسی پلاملی تیپ له څلورو ماشومانو څخه یو و. د هغه پلار په ۱۸۰۱ زکال کې د لندن په فلیت کوڅه کې د پریډز کمپنۍ په پرانیستو کې د ویلیام پرید شریک و. په ۱۸۰۸ زکال کې د بابېج کورنۍ په ختیځ تیګنموث کې خپل پخواني رودنز کور ته کډه وکړه. د اته کلنۍ په عمر بابېج اکستر ته څېرمه په الفینګتون کې دولتي ښوونځي ته ولېږل شو څو د ژوندانه له ګواښوونکې تبې څخه خلاص شي. هغه د لنډ مهال لپاره په توتنز کې د پاچا شپږم اډوارډ ګرامر ښوونځي (په بریتانیا کې د ښوونځي یو ډول دی) ته ولاړ، خو روغتیايي حالت یې اړ کړ څو د یو مهال لپاره د خصوصي ښوونکو سره زده کړې وکړي.
له دې وروسته بابېج د میډلسکس، انفیلډ په بېکر واټ کې د ۳۰ زده کوونکو لرونکې هولمووډ اکاډمۍ ته لاړ او د کشیش سټیفن فریمن تر نظر یې لاندې زده کړې پیل کړې. دغې اکاډمۍ کتابتون درلود او له ریاضیاتو سره د بابېج د لیوالتیا لامل وګرځېد. د دغې اکاډمۍ له پرېښودو وروستو هغه له دوه نورو خصوصي ښوونکو سره زده کړې وکړې. لومړنی یې کامبرېج ته څېرمه یو روحاني و؛ د هغه له لارې بابېج له چارلز سیمئون او د هغه له انجیلي نورو پیروانو سره ولیدل خو فیس یې دومره لوړ و چې نور یې وس ورته نه رسېد. هغه خپل کورته راوګرځول شو څو په توتنس ښوونځي کې زده کړې وکړي؛ دغه مهال نوموړی ۱۶ یا ۱۷ کلن و. دویم خصوصي ښوونکی یې د اکسفورډ ښوونکی و چې د هغه تر نظر لاندې بابېج تر هغې کچې کلاسیک زده کړې وکړې چې په کمبرېج پوهنتون کې د شمولیت لپاره کافي وې.
په کمبرېج پوهنتون کې
بابېج د ۱۸۱۰ زکال په اکتوبر میاشت کې د کمبرېج په ترینیتي کالج کې شامل شو. هغه له وړاندې څخه د معاصرو ریاضیاتو اړوند له ځانه سره زده کړې کړې وې؛ هغه د رابرټ ووډهاوس، ژوزف لوئیس لاګرانژ او ماري اګنسي آثار لوستي و. په پایله کې نوموړی په پوهنتون کې د ریاضي له معیاري تدریس څخه ناهیلی شو.
په ۱۸۱۲ زکال کې بابېج، جان هرشل، جورج پیکاک او څو تنو نورو ملګرو یې په ګډه تحلیلي ټولنه رامنځته کړه؛ دوی همدارنګه اډوارډ رایان ته نږدې و. د یو زده کړیال په توګه بابېج همدارنګه د نورو ټولنو لکه د ګوسټ کلب غړیتوب هم درلود چې د ماورا طبیعت پېښو اړوند یې څېړنې کولې؛ له دې سربېره نوموړي د استخراج کوونکو د ګروپ غړیتوب درلود چې له میډهاوس (دارالمجانین) څخه یې د خپلو هغو غړو د خوشي کولو هڅې کولې چې دوی ته ژمن و.
په ۱۸۱۲ زکال کې بابېج د کمبرېج پیټرهاوس کالج ته ځان تبدیل کړ. نوموړی په دغه کالج کې له مخکښو ریاضي پوهانو څخه و خو په عالي درجه ترې فارغ نه شو. نوموړي په ۱۸۱۴ زکال کې له ازموینې پرته سند ترلاسه کړ. ده له داسې پای لیکنې دفاع وکړه چې په عمومي مقدماتي بحث کې سپکاوي کوونکی بلل کېده، خو دا څرګنده نه ده چې آیا دغه واقعیت په ازموینه کې د هغه نه ګډون ته اړوندېږي او که بل لامل لري.
له کمبرېج وروسته
له هرشل سره یوځای بابېج د آراګو څرخېدو په الکټروډینامیکونو باندې کار وکړ او په ۱۸۲۵ زکال کې یې د کار پایله خپره شوه. د هغوی توضیحات یوازې انتقالي و چې د مایکل فارادي له خوا یې پراختیا ومونده. دغه پدیده نن ورځ د ګردابي جریانونو د نظریې برخه ده او بابېج او هرشل د الکترومقناطیسي نظریې د یو موټي کولو یو شمېر لومړنۍ نښې له لاسه ورکړې او د آمپر د قوې قانون ته نږدې پاتې شول.
بابېج د جورج بارت، آکچوئري جدولونه او له هغه پاتې شوي نه خپاره شوي آثار په ۱۸۲۱ زکال کې د هغه له مړینې وروسته وپېرل او په ۱۸۲۶ زکال کې یې د ژوندانه د تضمین په موخه د مختلفو بنسټونو په پرتله ئیز لیدلوري (Comparative View of the Various Institutions for the Assurance of Lives) نومي اثر کې د هغو اړوند سروې ګانې ترسره کړې. د هغه دغه لېوالتیا د بیمې د یوه شرکت د جوړولو لپاره د هغې پروژې را وروسته وه چې فرانسس بیلي یې په ۱۸۲۴ زکال کې طرحه وړاندې کړه خو په جوړولو کې یې پاتې راغی. بابېج د دغې چارې په موخه د اکچوئري جدولونو له مخې په ۱۷۶۲ زکال کې د عدالت ټولنې (Equitable Society) د مړینو له شمېرو څخه په ګټنې محاسبه ترسره کړه.
په ټوله دغه دوره کې بابېج د خپل پلار هغه غوښتنې ته په پام چې باید ژر واده وکړي په زړه نا زړه توګه یې په ۱۸۱۴ زکال کې واده وکړ ځکه هغه د خپل پلار ملاتړ ته اړ و؛ هغه او اډوارډ رایان د ویتمور له خویندو سره واده وکړ. هغه د لندن په مریلبون کې ځانته کور جوړ کړ او د لویې کورنۍ بنسټ یې کېښود. په ۱۸۲۷ زکال کې د پلار له مړینې وروسته ورته پریمانه شتمني په میراث پاتې شوه (د ۱۰۰ زره پونډه په ارزښت چې اوس مهال له ۹.۲۱ میلیونه پونډه او یا هم ۱۲.۶ میلیونه ډالرو سره برابرېږي) او په دې توګه هغه له مالي پلوه خپلواک شو. همدغه کال د خپلې مېرمنې له مړینې وروسته هغه یو مهال سفر کولو ته ځانګړی کړ. هغه په ایټالیا کې د توسکاني له لوی دوک دویم لئوپولډ سره ولیدل چې پیمونټ ته د هغه د راتلونکي سفر لپاره یې زمینه برابره کړه. په ۱۸۲۸ زکال کې هغه مهال چې په روم کې و او له هرشل سره یې د تفاوت د ماشین په پروژه کار کاوه؛ خبر شو چې په کمبرېج کې د ښوونکي په توګه منل شوی، هغه ځایګی چې نوموړی ورته درې ځله (۱۸۲۰، ۱۸۲۳ او ۱۸۲۶ زکال) هڅه کړې وه خو پاتې راغلی و.
د فډرال زېرمو سيستم
د متحده ايالتونو کانګرس په فډرال زېرمو سیستم کې د پولي تګلارې لپاره درې مهمې موخې رامنځته کړې: د ګومارنې لوړول، د بيو ثابت ساتل او د اوږد مهاله ګټې د بيو برابرول. لومړنيو دوه موخو ته ځيني وختونه د فډرال زېرمو دوه ګونی قيموميت هم ويل کېږي. د دې سيستم دندو د کالونو په اوږدو کې پراختيا موندلې ده او اوسمهال هم د بانکونو څارل او منظم کول، د مالي سيستم د ثبات ساتل او بهرني رسمي بنسټونه رانغاړي. دا سيستم په اقتصادي برخه کې څېړنې هم تر سره کوي او د بييج بوک “Beige Book” او “FRED database” په څېر يو لړ خپرونې هم برابروي.
د فډرال زېرمو سيستم له څو پرتونو څخه جوړ شوی دی او د ولسمشر له لورې د اداره کونکو د ټاکل شوي هئيت يا د فډرال زېرمو هئيت “Federal Reserve Board (FRB)” له لورې اداره کېږي. د فډرال زېرمو دولس سيمه ييز بانکونه د ټول هېواد په ښارونو کې شته، چې د خصوصي سوداګريزو بانکونو چارې منظموي او ورڅخه څارنه کوي. په ملي کچه له قانوني سوداګريزو بانکونو څخه غوښتل کېږي، چې د خپلې سيمې د فډرال زېرمو بانک کې ونډه ولري او د فډرال زېرمو بانک د هئيت ځيني غړي هم غوره کولی شي.
د پرانيستي بازار فدرالي کمېټه “Federal Open Market Committee (FOMC)” پولي سياست يا تګلاره برابروي. دا کمېټه د اداره کونکو د هئيت له ټولو اوه غړو او د فډرال زېرمو بانک له دولس سيمه ييزو مشرانو څخه جوړه شوې ده، که څه هم په يو وخت کې يوازې د پينځو بانکونو مشران رايه کاروي، چې په عمومي ډول؛ يو يې د نيويارک د څانګې او څلور نور هغه مشران وي، چې د رايې کارونې د يو کلنو دورو په اوږدو کې په خپل وار رايه کاروي. د سپما سيستم اړوند بېلابېلې سلاکارې شوراګانې هم شته. دا د مرکزي بانکونو په منځ کې يو بې ساري جوړښت لري او د متحده ايالتونو د خزانې له څانګې سره هم توپير لري، چې له مرکزي بانک څخه د باندې اداره ده او کارول کېدونکی پولي واحد چاپوي.
فدرالي حکومت د هئيت د اوه غړو معاشات ټاکي او د غړو بانکونو د پانګونې ونډو له ورکولو څخه وروسته، د سيستم ټوله کلنۍ ګټه ترلاسه کوي او يو اضافي بانکي حساب ساتل کېږي. په ۲۰۱۵ز کال کې د فډرال زېرمو ادارې ۱۰۰،۲ بيليون خالص عايد تر لاسه کړ او ۹۷،۷ بيليون ډالر يې د متحده ايالتونو خزانې ته ولېږدول؛ د ۲۰۲۰ ز کال لاسته راوړنې ۸۸،۶ بيليون ډالر وې، چې د هېواد خزانې ته يې ۸۶،۹ بيليون ډالر سپارلي وو. که څه هم د متحده ايالتونو د حکومت يوه وسيله (د فډرال زېرمو سيستم) له دې امله خپل ځان خپلواک مرکزي بانک بولي، چې اړينه نه ده چې د پولي تګلارې پرېکړې يې د ولسمشر يا د حکومت په اجرائيه يا مقننه څانګو کې د کوم بل شخص له لورې تاييد شي. دا اداره د کانګرس له لورې ځانګړی شوی تمويل نه ترلاسه کوي او د اداره کونکو د هئيت د غړو دورې ګڼې ولسمشريزې او پارلماني دورې نيسي.
موخه
د فډرال زېرمو سيستم د جوړولو لومړنۍ روښانه انګېزه د بانکي وېرو په نښه کول وه. نورې موخې يې د فډرال زېرمو قانون “Federal Reserve Act” کې بيان شوي دي. لکه: د بدلون منونکي يا ارتجاعي پولي واحد برابرول، د سوداګريزې پاڼې د بيو د بيا لږولو چارو چمتمو کول يا زغمل، په متحده ايالتونو کې د بانکدارۍ يو څه ګټوره څارنه رامنځته کول او داسې نور. د فدرالي سيما سيستم له بنسټ ايښودنې څخه وړاندې، متحده ايالتونو ګڼ مالي کړکېچونو تېر کړل. په ۱۹۰۷ ز کال کې په ځانګړي ډول سخت کړکېچ د دې لامل شو، چې کانګرس په ۱۹۱۳ ز کال کې د فډرال زېرمو قانون تصويب کړي. نن ورځ دا سيستم د مالي سيستم د ثابت ساتلو تر څنګ، نورې ځواب وينې يا مسووليتونه هم لري.
د فډرال زېرمو سيستم اوسنۍ دندې په لاندې ډول دي:
د بانکې ګواښونو د ستونزې په نښه کول
په متحده ايالتونو کې بانکي ادارې اړ دي، چې سپما يا زېرمې (نورو بانکونو کې يو اندازه پولي واحد او امانتونه) ولری، چې کچه يې پېرودونکي ته د بانک د امانت د ورکول کېدونکې اندازې له يوې برخې سره برابره ده. دې چارې ته د کسري سپما بانکداري ويل کېږي. په پايله کې، بانکونه په عمومي ډول د امانت ورکونکو له لورې د ترلاسه شوي تمويل ډېری برخه باندې پانګونه کوي. په خورا لږو موکو کې به د بانک خورا زيات شمېر مشتريان خپلې سپماوې بېرته واخلي او بانک به خپل فعاليت ته د دوام ورکولو په موخه، له يوې بلې ادارې څخه مرستې ته اړتيا ولري، چې دې حالت ته د بانک ګواښ ګالل يا بهېدل وايي. د بانک د فعاليت په دې ډول پر مخ وړل د ګڼو ټولنيزو او اقتصادي ستونزو لامل کېږي. د فډرال زېرمو سيستم د بانک بهېدلو حالت د پېښېدلو د مخنيوي يا کمولو په موخه، د يوې هڅې په توګه جوړ شوی و او د بانک بهېدنې پر مهال د لاچاره پور ورکونکي شوني قانون په توګه عمل کوي. د نوبل جايزې ګټونکي مېلټن فريدمېن څخه وروسته زياتره اقتصادپوهان باور لري، چې فډرال زېرمو د ۱۹۲۹ زکال د بانکې دېوالي کېدنې يا بهېدنو پر مهال، کوچنيو بانکونو ته په نامناسب ډول د پور ورکولو څخه مخ وګرځوه؛ فريدمېن استدلال وکړ، چې دې چارې له ستر اقتصادي کړکېچ يا خفګان په پېښېدلو کې مرسته وکړه.
د بانکي چک د تصفيه کولو سيستم
دا چې د اقتصادي بې ثباتۍ پر مهال، ځينو بانکونو له ځينو نورو بانکونو څخه د بانکي چکونو له تصفيه کولو څخه انکار وکړ، له امله يې فډرال زېرمو سيستم کې د چک د تصفيې سيستم جوړ شو. دا سيستم په فډرال زېرمو سيستم کې په لنډ ډول د «موخې او دندې» تر سرليک لاندې، په لاندې ډول روښانه شوی دی: "د فډرال زېرمو سيستم په جوړولو سره، کانګرس غوښتل هغه سخت مالي کړکېچونه له منځه يوسي، چې په دوره يي ډول يې هېواد زيانمن کړی دی؛ په ځانګړي ډول د هغه مالي وېرې لړۍ چې په ۱۹۰۷ز کال کې پېښه شوه. د يادې دورې پر مهال ټول هېواد کې اداينې ځکه ماتې شوې، چې زياتره بانکونو او د تصفيې ادارو د نورو بانکونو په اړه د صادر شويو چکونو له تصفيې څخه مخ وګرځوه او همدې چارې د نورو رڼو بانکونو په بې پايلېتوب کې مرسته وکړه. د دې ستونزو په نښه کولو لپاره، کانګرس د فډرال زېرمو سيستم ته واک ورکوي، چې په ملي کچه د چک د تصفيې يو سيستم رامنځته کړي. ياد سيستم د بېرته راګرځېدونکي (ارتجاعي) پولي واحد [هغه پولي واحد، چې د اقتصادي حالتونو د ډاډمنېدلو په حالت کې د کچې له مخې انبساط (پراختيا مومي) يا انقباض (راټولېږي) کوي] د برابرولو تر څنګ، د چک ټولولو يو ګټور او عادلانه سيستم هم برابروه."
ايس پي جي گلوبل ټاور 1
ايس پي جي گلوبل ټاور 1 چين په ښار  سوژوو کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 54 منزلونه دي او ددې لوړوالی  286 ميټر (938 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2010 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د انګلستان کلتور
د برتانيې کلتور د شریکو ملتونو له تاريخ څخه اغېزمن شوی دی، له تاریخي اړخه د دې هېواد له مسيحي مذهبي ژوند، د اروپا له کلتورونو سره يې تعامل، د انګلستان، ويلز، سکاټلينډ او ايرلينډ دودونه او د برتانوي سترواکۍ له اغېز څخه. سره له دې چې د برتانيې کلتور يوه جلا هسته ده، د انګلستان، سکاټلينډ، ويلز او شمالي ايرلينډ انفرادي کلتورونه سره توپير او د همغاړيتوب او جلا والي جلا جلا درجې لري.
د برتانيې ادبيات په ځانګړي ډول د درناوي وړ دي. عصري ناول په برتانيه کې ايجاد شوی و او ډرامه ليکونکي، شاعران او ليکوالان د دې هېواد د تر ټولو پیاوړي کلتوري څېرو له منځه يو دي. برتانويانو همدا راز په موسيقۍ، سينما، هنر، د معمارۍ فن او تلويزيون کې د پام وړ ونډې درلودلې دي. انګلستان همدا راز د انګلستان د کليسا کور دی، کومه چې دولتي کليسا او د انجليکي ټولنې مور ده کومه چې درېیمه ستره مسيحي فرقه ده. برتانيه د نړۍ د يو شمېر لرغونو پوهنتونونو لرونکی هېواد دی، د فلسفې، ساينس، ټيکنالوژۍ او طب سره يې زياتې مرستې کړي او د ګڼو نومياليو ساينسپوهانو او مخترعينو د زېږېدو ځای دی. صنعتي انقلاب په برتانيه کې پيل شو او د نړۍ په کورني ټولنيز اقتصادي او کلتوري حالاتو يې ژور اغېز پرېښود. د برتانوي سترواکۍ د پايلې په توګه، د دې هېواد د پخوانيو مستعمرو په ژبه، قانون، کلتور او ادارو کې د برتانيې د پام وړ اغېز ليدل کېږي چې د دې مستعمرو ډېری يې د ټولګټو دولتونو غړي دي. د دې دولتونو يوه فرعي ډله «انګلوسفير» جوړوي او د برتانيې د نژدې متحدينو څخه دي. په مقابل کې د برتانيې مستعمرو او واکمنيو هم د برتانيې په کلتور اغېز شيندلی، په ځانګړي ډول په برتانوي خوراکونو. لوبې د برتانوي کلتور يوه مهمه برخه ده، د کرکټ، فوټبال او رګبي په ګډون ګڼې لوبې په دې هېواد کې پيل شوي دي.
برتانيه د کلتوري زبرځواک په توګه تعريف شوی هېواد دی او لندن د نړۍ د کلتوري پلازمينې په توګه تعريف شوی دی. د بي بي سي لپاره يوه نړيواله ټولپوښتنه کې ولیدل شول چې برتانيه په ۲۰۱۳ او ۲۰۱۴ز کلونو کې په نړۍ کې (له المان او کاناډا وروسته) په درېيم شمېره کې هغه هېواد و چې تر ټولو زیات ورته په مثبت نظر کتل کېږي.
ژبه
هغه انګليسي ژبه چې د منځنيو پېړيو په لومړيو کې ورباندې خبرې کېدې د انګلستان بالفعل رسمي ژبه ده او د  اټکل تر مخې د برتانيې ۹۵٪ وګړي ورباندې د يوې ژبې په توګه خبرې کوي. د سیمه ييزو او لږکيو د ژبو د اروپايي منشور تر مخې د برتانيې حکومت اوه نورې ژبې په رسميت پېژندلي  چې هغه دا دي: ويلزي، سکاټلينډي ګيلک، سکاټ، کورنيش، ايرلينډي، السټر سکاټس او برتانوي د اشارو ژبه.
په ويلز کې، په دولتي ښوونځيو کې ټولو زده کوونکو ته يا خو بايد د ويلزي ژبې په واسطه تدريس وشي يا بايد ورته تر شپاړس کلنۍ پورې دا ژبه د يوې اضافي ژبې په توګه وښودل شي، همدا راز د ويلزي ژبې قانون ۱۹۹۳ او د ويلز حکومت قانون ۱۹۹۸ وايي چې ويلزي او انګليسي ژبو سره بايد په دولتي برخه کې برابر چلند وشي، تر هغې اندازې چې مناسب او د عمل وړ وي. ايرلينډي او السټر سکاټس په شمالي ايرلينډ کې د انګليسي تر څنګ په محدوده اندازه کارول کېږي، په بنسټيز ډول په هغو ژباړو کې چې په عام ډول سپارل شوي دي. ګيلک ژبې (سکاټلينډ) قانون، کوم چې په ۲۰۰۵ز کال کې د سکاټلينډ د پارلمان لخوا تصويب شوی، ګيلک ژبه د سکاټلينډ د رسمي ژبې په توګه منلې ده او د ګيلک ژبې د ودې لپاره د ستراتيژيک لوري د برابرولو په موخه د يوې ملي طرحې جوړولو غوښتنه يې کړې. کورنش ژبه يوه ژوندۍ شوې ژبه ده، کومه چې د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې په «کارن وال» کې د لومړۍ ورکې شوې ژبې په توګه پېژندل کېږي.
سيمه ييزې لهجې
د انګلستان د څلورو هېوادونو په منځ کې او خپله د هېوادونو په داخل کې لهجې او سيمه ييزې لهجې ډېرې مختلفې دي. دا په ځانګړي ډول انګلستان ته د کډوالۍ د اوږد تاريخ پايله ده، د بېلګې په ډول، د شمالي انګليسي ژبې لهجې د زړې نارس رېښو لرونکي ډېر ويي لري. سکاټلينډي انګليسي، ويلزي انګليسي او هايبرنو-ايرلينډي، د انګليسي او د دې هېوادونو د اصلي ژبو دواړو څخه د مختلفې انګليسي ژبې بڼې دي. معياري تلفظ په انګلستان او ويلز کې معياري انګليسي ده، په داسې حال کې چې په سکاټلينډ کې سکاټلينډي معياري انګليسي يوه جلا لهجه ده. که څه هم دا لهجې له لوړ ټولنيز درناوي څخه برخمنې دي، له ۱۹۶۰ز لسيزې وروسته، د سيمه ييزې انګليسي ژبې په اړوند په زده کړه کې زياته اسانتيا لېدل شوې ده.
د برتانوي لهجو زيات تنوع د پام وړ ګرځېدلی دی، په نژدې سيمو کې ډېر ځل زياتې جلا جلا لهجې موجودې وي، د بېلګې په ډول، د ليور پول او مانچيسټر تر منځ يواځې پنځه دېرش ميله (۵۶ کيلو متره) واټن سره سره د سکاوس او مانکونين تر منځ زيات توپير شته. لهجوي انګليسي ډېر ځله په ادب کې موندل کېږي، د بېلګې په ډول، د « Wuthering Heights»  په نوم د «ايملي بروټني» ناول کې د يارکشاير لهجه شامله ده.
ادب
برتانيې ته د انګلستان، سکاټلينډ او ويلز ادبي دودونه په ميراث کې پاتې شوي دي. په دې کې «ارتوري» ادب او د هغې ويلزي اصليت، د نورس تر اغېز لاندې زوړ انګليسي ادب، د انګليسي ليکوالانو «جيفري چوسر» او «وليام شکسپير»  اثار او د جان باربور « The Brus» په څېر سکاټلينډي اثار شامل دي.
د برتانوي ادب د اتلسمې پېړۍ د لومړيو پړاو د «اګسټن» عصر په نوم يادېږي او په دې کې د ناول پرمختګ شامل دی. د «ډانيل ډيفو» «Robinson Crusoe» (۱۷۱۹) او «مول فلانډرزس» (۱۷۲۲) ته د لومړيو انګليسي ناولونو په سترګه کتل کېږي، په هر حال، د ناول پرمختګ په يو پراخه ادبي ليدلوري کې منځ ته راغی، په کوم کې چې د نثري طنز (کيسۍ) عروج هم شامل دی – کوم چې د «ګليور» په «ټرول» سره خپلې لوړې درجې ته ورسېد – او له دې مخکې بهرني اثار لکه اسپانوي «ډان کويکسوټ». د «سمويل جانسن» د انګريزي ژبې يو قاموس هم د «اګسټن» پړاو سره اړوند دی. په ۱۷۵۵ز کال کې خپور شوی، دې قاموس ته يو سل او پنځوس کاله وروسته د اکسفورډ انګليسي قاموس تر بشپړېدو پورې د يو مخکښ برتانوي قاموس په سترګه کتل کېدل.
له دې وروسته رومانوي پړاو د ۲۰۰ کاله مخکې رنسانس په پرتله د شاعرۍ غوړېدا وليده او په سیمه ييز ادب کې يې لېوالتيا بيا راژوندۍ کړه. په سکاټلينډ کې د «رابرټ برنز» شاعرۍ په سکاټلينډي ادب کې لېوالتيا بيا ژوندۍ کړه او د «السټر» «ويور» شاعران د سکاټلينډ له ادب څخه اغېزمن و. په ويلز کې، د اتلسمې پېړۍ وروستي وختونه له «Iolo Morganwg» څخه په اغېزمن کېدو سره د « eisteddfod» روايت بیا راژوندی شو. په دې پړاو کې د «ميري ولسټون کرافټ» له خوا د ښځو له حقوقو څخه د دفاع کتاب هم خپور شو (۱۷۹۲)، کوم چې د ښځمنپالنې د فلسفې يو له لومړيو اثارو څخه دی.
د جورجي او ويکټوري پړاو پای پر ناول د نوې توجه د تمرکز شاهد و. د دې ناولونو مهمه موضوع ټولنيزه تبصره وه. د دې پړاو په لومړيو کې «جين اسټن» د اشرافو او نخبه ګانو د ژوند پر طرز او طريقه طنز کاوه، په داسې حال کې چې «چالس ډکنز» په وروستيو ناولونو کې پر بې وزلۍ او ټولنيزې ډلبندۍ نيوکې کولو لپاره ډېر ځله له ظرافت او ژورو مشاهدانو کار اخيستی. درې «Brontë » خوېندو او «جارج ايليټ» په ترتيب سره په شمالي انګلستان او مډلينډز تبصره کړې، په داسې حال کې چې دې څلورواړو مېرمنو د خپل ژوند په اوږدو کې د نارينه په مستعارو نومونو ليکل کړي دي، تر يو بريده د دې لپاره چې د ښځو پر حقوقو د نيوکو مخه ونيسي. له دې سره سره، په پرانيستي ډول ښځينه لیکوالانو په دې پړاو کې د پام وړ برياوې تر لاسه کړې، لکه د «البت بيرټ براوننګ» او «کرسټينا روزيټي» په بنسټيز ډول مذهبي شعرونه.
ايس پي جي گلوبل ټاور 2
ايس پي جي گلوبل ټاور 2 چين په ښار  سوژوو کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 54 منزلونه دي او ددې لوړوالی  286 ميټر (938 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2010 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
پاکستاني
د پاکستاني کلمې مانا په اصل کې د پاکستان لپاره کارول کيږي. د پاکستاني کليمې ډېرې ماناګانې دي، ستاسې هدف کېدای شي یو له لاندې سرليکونو څخه وي.
وېشنيزه:پاکستان تانبې وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:پاکستان وېشنيزه:پاکستان او اسلام وېشنيزه:پاکستان او افغانستان
د سوریې کورنۍ جګړه
د سوریې کورنۍ جګړه ( عربي : الكريسة السورية) هغه کورنۍ جګړه ده چې اوس مهال په سوريه کې د بشارالاسد د حکومت پر ضد روانه ده، دې ته د سوريې انقلاب هم ويل کېږي.
پر باغیانو نیوکې
که په اسلامي نړۍ کې د هغو دولت ضد جنګیالیو چې په دې جګړه کې یې برخه اخیستې، ملاتړ شوی وای، خو وروسته یې مخالفت کړی، چې لاملونه یې په لاندې ډول دي. د امریکا مداخله. * ډېری تونېسۍ او پاکستانۍ مېرمنې سوریې ته تللې چې د "جنسي جهاد" لپاره په سوریه کې د رژیم په وړاندې جنګېدونکو جنګیالیو سره وخت تېر کړي، دغو مېرمنو په سوریه کې له شلو، دېرشو یا سلو جنګیالیو سره جنسي تېری کړی. جنس د جهاد النکاح په توګه ترسره کیږي او هغه امیندواره تونس ته راستنیږي
د عامه شتمنیو په غلا او زیانمنولو تورن دي.
د کفر په نوم د سوریايي ځوانانو وژل.
سولومن نارتپ
غلام سوداګر جیمز ایچ برچ په واشنګټن کې بندي کړل شو او سزا یې ورکړه؛ خو وروسته بېرته ازاد کړل شو، لامل یې دا و، چې نارتپ تور پوستی و، نو د کولمبیا د ولسوالۍ قانون هغه وخت نوموړی د سپین پوستو پر وړاندې له شاهدۍ ورکولو منع کړی و. وروسته بیا په نیویارک ایالت کې د نوموړي شمالي تښتونکي ونیول شول او تورن شول؛ خو دا چې قضیه له قضايي خنډونو سره مخ وه، له همدې امله په محکمه کې د دوو کلونو لپاره تړل شوې وه، بالاخره د واشنګټن ډي سي د واکمنۍ پر وخت باطله شوه. کله چې د ډي سي حکومت شو، نو د دې قضیې په اړه یې ډېره پلټنه ونه کړه. کوم شخص چې نارتپ تښتولی و او غلام یې ترې جوړ کړی و، دې شخص ته هیڅ سزا ور نه کړل شوه.
نارتپ د خپلواکۍ په لومړي کال د «دولس کاله یو غلام» (۱۸۵۳)  په نوم یو یادښت ولیکه او خپور یې کړ. نوموړي یو لکچر ورکړ، چې د غلامۍ ختمولو د غورځنګ استازیتوب یې کاوه، په شمال ختیځ کې یې ډېرې ویناوې وکړې، چې خپلې تجربې يې پکې راخیستې وې، دا وینا یې ددې لپاره وکړه، چې د غلامۍ د ختمولو په موخه یو حرکت ایجاد کړي. نوموړی له ۱۸۵۷ کال وروسته تر ډېره په تاریخي ریکارډ کې راڅرګند نه شو؛ خو د ۱۸۶۳ ز کال په لومړیو کې یې په یوه لیک کې د ژوندي ياتې کېدو خبر ورکړل شو، ځینو شنونکو داسې فکر کاوه چې نوموړی بیا اختطاف شوی و؛ خو تاریخپوهان دا کار ناشونی ګڼي او دا دلیل وړاندې کوي، چې نوموړی دا وخت ډېر زوړ شوی و او د غلامۍ لوړ قېمت یې نه پوره کاوه. د نوموړي د مړینې په اړه تر اوسه کوم مستند معلومات نه دي خپاره شوي.
په ۱۹۸۴ کال کې د نارتپ یادښت د تلویزیوني فلم سولومن نارتپ اوډیسي په نامه جوړ او خپور شو، بیا په  ۲۰۱۳ کال کې د فیچر فلم « ۱۲کاله یو غلام » په توګه تولید شو. کله چې د ۸۶مې اکاډمۍ د ‌ډالیو د وېش بهیر روان و، نو په دې پروګرام کې یې د غوره عکس په ګډون د اکاډمۍ درې ډالۍ په خپل نامه کړلې.
لومړنی ژوند
د ۱۸۰۷ ز کال د جولای ۱۰مه یا د ۱۸۰۸ ز کال د جولای ۱۰مه نېټه وه، چې سولومن نارتپ د نیویارک په ایسکس کاونټي کې د مینروا په ښار کې زېږېدلی و. د نوموړي مور غلامه نه وه، بلکې ازاده رنګه ښځه وه، دا په دې معنا چې زامن یې سولومن او د هغه مشر ورور جوزف د پارټوس سکټور وینټرم د اصولو پر اساس ازاد زېږېدلی و. سولومن خپله مور داسې تشریح کړه، چې د سپین او تور توکم دواړه لري او ددې خبرې مطلب یې دا و، چې نوموړې یوه برخه افریقايي او درې برخې اروپايي وه.
د هغه پلار مینټس یو ازاد کس و، چې د خپل لومړني ژوند په اوږدو کې د نارتوپ کورنۍ په خدمت کې و، د دوی غلامي یې کوله او په روډ ایسلېنډ کې زېږېدلی، کله چې په رینسیلیر هېواد کې هوسیک نیویارک ته لاړه، هلته له نارتوپس سره یوځای شو. د نوموړي ماسټرهنري نارتروپ په خپل وصیت کې مینټس ته لارښوونه وکړه، دا لارښوونه یې د مینټوس د نارتپ د تخلص له غوره کولو وروسته وکړ. په ځینو ریکارډونو کې د نوموړي تخلص نارتروپ لیکل شوی و. مینټس د ازادۍ له ترلاسه کولو وروسته واده وکړ او له خپلې مېرمنې سره مېنروا ته ولاړ.
د نارتپ په وینا د نوموړي پلار « هغه څوک و، چې د هغه د صنعت او صداقت له امله یې عزت شوی و». مینټس چې یو کروندګر و، د ځمکې په لرلو بریالی شو او په دې ډول یې د رایې ورکولو د حق لپاره د دولت د ملکیت اړتیاوې پوره کړې. د نوموړي زامنو هغو غوره زده کړو ته لاسرسی وموند، چې په هغه وخت کې د تور پوستو لپاره وړیا وې. نارتپ او د هغه ورور چې کله هلکان وو، د خپلې کورنۍ په کرونده کې یې کار کاوه. نوموړي به په تفریحي وخت کې وایلین  غږاوه او کتابونوبه یې مطالعه کول.
زوړ فورټ کور هغه تاریخي کور دی، چې د نیویارک په فورټ اډوارډ ښار کې واقع دی، چې د نیویارک په واشنګټن کاونټي کې ترټولو زوړ کور دی او د ځايي تاریخي میوزیم په ډول ترې ګټه اخیستل کېږي. سولومن نارتپ چې کله ماشوم و، نو په فورټ اډوارډ کې اوسېده، هغه هلته واده کړی و او په ​​ښار کې یې ګډ ژوند پیل کړ.
منټس خپله کورنۍ د واشنګټن کاونټي نیویارک ته انتقال کړه او د نارتپس په ډېرو هغو کروندو کې یې کار وکړ، چې د نارترپس ملکیت و. دوی له مینروا نه د واشنګټن کاونټي په ګرانویل کې سلیبوروف (سلیبورو) ته نږدې د کلارک نارتپ فارم ته لاړل، چې هلته یې څو کلونه تېر کړل. وروسته د فور کورنۍ په الډن فارم کې اوسېده، چې له شمال نه سنډې هیل سره نږدې دی (اوس د هډسن فالس په نوم یادېږي). وروسته یې کورنۍ له فورټ اډوارډ نه ارګیل ته د سړک په اوږدو کې یوې سیمې ته لاړل، دا سیمه د فورټ اډوارډ په ختیځ کې وه او مینټس د هغه تر مړینې پورې په دې سیمه کې اوسېده. منټس په فورټ اډوارډ کې د ۱۸۲۹ ز کال د نومبر په ۲۲مه مړ شو او د هډسن فالس بیکر په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو. مور یې د نارتپ د غلامۍ پر مهال مړه شوه (۱۸۴۱ تر ۱۸۵۲). د هغې د لور اني او نیکولاس سي نارتپ په وینا هغه د ۱۸۴۶ یا ۱۸۴۷ په شاوخوا کې د نیویارک په اوسویګو کاونټي کې مړه شوه.
واده او کورنۍ
د ۱۸۲۸ ز کال د ډسمبر په ۲۵مه د سولومن نارتپ پلار وفات شو، د پلار له مړینې یې یوه میاشت وروسته د ۱۸۲۹ ز کال د ډسمبر په ۲۵مه له این هیمپټون سره واده وکړ، دا واده یې د اني نارتپ، جوشیا هینډ او تیموتي ایډي له خوا د سوګندي شاهدۍ له مخې وکړ، تیموتي ایډي د سولی د انصاف مشر و. دوی په فورټ اډوارډ کې واده کړی و. ایني د ویلیم هیمپټون لور وه او د ۱۸۰۸ ز کال د مارچ په ۱۴مه زېږېدلې وه. هغه په ​​سینډي هیل کې لویه شوې وه. نوموړې یوه «رنګه ښځه» وه، چې له افریقایي، اروپایی او د امریکا له اصلي توکم نه وه. دوی درې ماشومان لرل: الیزابت (په ۱۸۳۱ ز کال )، مارګریټ (۱۸۳۳ ز کال) او الونزو (۱۸۳۵ ز کال) کې زېږېدلې وه.
کله چې یې د واده لومړي وختونه وو، نو د واده جوړو په فورټ هاوس کې ژوند کاوه. فورټ هاوس یو «زوړ ژېړ کور» و او د فورټ اډوارډ د سویل په اخر کې پروت و. دوی په ۱۸۳۰ کې کنگسبري ته لاړل، چې دواړه د واشنګټن کاونټي په نیویارک کې کوچنۍ ټولنې وې. په ۱۸۳۴ ز کال کې یې خپل فارم وپلوره، له دې وروسته نارتروپس د کارموندنې لپاره سراتوګا سپرینګز، نیویارک ته لاړل، چې ۲۰ میله لرې و.
ایني د اشپزۍ ښه مهارت درلود او له دې امله مشهوره وه. نوموړي په ځایي او د امریکا متحده ایالاتو په هوټل کې کار کاوه او خواړه او څښاک یې چمتو کول. کله چې محکمې د فورټ اډوارډ په کاونټي څوکۍ کې ناسته لرله، نوموړې په سنډي هیل کې په شیریل کافي هاوس کې کار کاوه.
د مدیترانې سمندرګی
د مدیترانې سمندرګی له اتلانتیک سمندر سره نښلېدلی سمندرګی دی چې د مدیترانې د حوضې یا منطقې له خوا چاپېر کېږي او تر ډېره، ان په بشپړ ډول په وچه کې را ایسار دی: له شمالي لوري څخه د لویدیځې او سویلي اروپا او اناتولیا، له سویل څخه د شمالي افریقا او له ختیځ څخه د شام له لوري. دغه سمندرګي د لویدیځ تمدن په تاریخ کې مرکزي رول لرلی. په داسې حال کې چې ځینې مهال دغه سمندرګۍ د اتلانتیک سمندر برخه بلل کېږي، خو په معمول ډول هغه د جلا اوبو په توګه یادېږي. د ځمک پوهنې شواهد ښيي چې نږدې ۵.۹ میلیونه کاله وړاندې د مدیترانې سمندرګی له اتلانتیک سمندر څخه جلا شوی چې نږدې ۵.۳ میلیونه کاله وړاندې د زنکلین بیاځلي ډکېدو تر مهاله د مسینین کړکېچ/پېښې له امله د ۶۰۰۰۰۰ کلونو دورې لپاره وچ پاتې شوی.
د مدیترانې سمندرګی نږدې ۲۵۰۰۰۰۰ کیلومتر مربع (۹۷۰۰۰۰ مایل مربع) سیمه پوښي چې د نړیوالې سمندریزې سطحې ۰.۷ سلنه کېږي، خو له اتلانتیک سمندرګي سره په نښلېدونکي جبل الطارق تنګي کې – هغه تنګ تنګی چې د مدیترانې سمندرګۍ له اتلانتیک سمندر سره وصلوي او د اروپا ایبري ټاپووزمه د افریقا له مراکش جلا کوي – یوازې ۱۴ کیلومتره (۹ مایله) پراخوالی لري. په سمندر پېژندنه کې ځینې مهال ورته ایروافریقن مدیترانې سمندرګی، د اروپا د مدیترانې سمندرګی یا د افریقا د مدیترانې سمندرګی، ویل کېږي څو په نورو ځایونو کې د مدیترانې له سیندونو سره یې توپیر وشي.
د مدیترانې سمندرګی په منځني ډول ۱۵۰۰ متره (۴۹۰۰ فوټه) ژوروالی لري چې تر ټولو ژوره نقطه یې په ایوني سین کې د کالیپسو ژوره نقطه ده چې ۵۲۶۷ متره (۱۷۲۸۰ فوټه) ژوروالی لري.
په لرغونې زمانه کې دغه سمندرګی د سوداګرو او مسافرو لپاره مهمه لار وه چې د سیمې د وګړو ترمنځ یې سوداګرۍ او کلتوري راکړې ورکړې ته لار برابروله. د مدیترانې د سیمې تاریخ د ګڼ شمېر معاصرو ټولنو د سرچینې او پراختیا اړوند پوهې په برخه کې ډېر مهم دی. د روم سترواکۍ د پېړیو لپاره په دغه سمندرګي باندې واک درلود.
د ساعت د عقربې د خوځښت پر بنسټ، د مدیترانې سمندرګي څخه چاپېر هېوادونه هسپانیه، فرانسه، موناکو، ایټالیا، سلوانیا، کرواسیا، بوسنیا او هرزګوینا، مونتینګرو، البانیا، یونان، ترکیه، سوریه، لبنان، اسرائیل، مصر، لیبیا، تونس، الجزایر او مراکش دي؛ مالتا او قبرس په دغه سمندرګي کې ټاپوییز هېوادونه دي. په دې سربېره د غزې تړانګه او د بریتانیا بهرني قلمرونه جبل الطارق او اکلتاري او داکیلیا په دغه سمندر کې سواحلي کرښې لري.
لرغوني تمدنونه
د نړۍ یو شمېر لویو لرغونو تمدنونو چې په بشپړه توګه یې د لویدیځ کلتوري بنسټ جوړ کړی، د مدیترانې د سواحلو په نږدې کې موقعیت درلود چې د دغه سمندرګي نږدیوالي ورباندې د پام وړ اغیز درلود. دغه سمندرګي د اوږد مهال لپاره ګڼ شمېر ټولنو ته د سوداګرۍ، استعمار او جګړې لار او همدارنګه یې ورته خوراکي توکي (له کب نیونې او نورو سمندریزو خوړولو د ټول کولو له لاري) برابر کړي.
په لرغونې کلاسیکه دوره کې د مدیترانې سمندرګي دوه د پام وړ تمدنونه د یونان ښاري دولتونه او کنعانیان وو، دواړو په پراخه کچه د مدیترانې سواحل خپلې مستعمرې وګرځولې. وروسته کله چې اګوستوس د روم سترواکي رامنځته کړه، رومیانو د مدیترانې سمندرګی Mare Nostrum یا «زموږ سمندرګی» وباله. له دې وروسته د ۴۰۰ کلونو لپاره د روم سترواکۍ په بشپړ ډول په مدیترانې سمندرګي او له جبل الطارق څخه تر شام پورې یې د دغه سمندرګي په نږدې ټولو سواحلو کنټرول درلود.
د فارس لومړي داریوش، کله چې لرغونی مصر ونیو، هغه کانال یې جوړ کړ چې د مدیترانې سمندرګی یې له سره سمندرګي سره نښلوه. د داریوش دغه کانال دومره پراخوالی درلود چې د لرغوني یونان او روم دوه بېړۍ به د پرانیستي پاروګانو سره په یو مهال کې په کې تېریدلی شوې، همدارنګه په اوږدوالي یې څلور ورځې وخت نیو، څو له دغه کانال تېرې شي.
منځنۍ دوره او سترواکۍ
د لویدیځ روم سترواکي په ۴۷۶ ز کال کې وپاشل شوه. د لنډ مهال لپاره ختیځ یو ځل بیا واکمن شو، ځکه دروم ځواک په بیزانس سترواکۍ چې په ۴ مه پېړۍ کې د رومي سترواکۍ له ختیځې نیمايي څخه رامنځته شوې وه، دوام وموند. په اوومه پېړۍ کې بل ځواک رامنځته شو او د هغو دین، اسلام، ډېر ژر ټول ختیځ ته لار ومونده د امویانو تر واکمنۍ لاندې عربو د مدیترانې سیمې په ډېره برخه واک درلود او د هغو په ختیځ او سویلي سواحلو کې یې خپلې تلپاتې نښانې پرېښودې.
د عربو بریدونو د ختیځې او لویدیځې اروپا ترمنځ سوداګریزې اړیکې او د ختیځو آسیایي سترواکیو سوداګریز مسیرونه اخلال کړل. دغې چارې په غیر مستقیم ډول د کسپین/خزر سمندرګي له لارې د سوداګریزې راکړې ورکړې په وده کې اغېز درلود. له مصر څخه ختیځې نړۍ ته د غله جاتو صادراتو یوځل بیا لار ومونده. د ختیځې آسیا د سترواکیو تولیدات، لکه: ورېښم او درمل، له مصر څخه د یهودي سوداګرو او بېړۍ چلوونکو له خوا بندرونو لکه وینز او قسطنطنیې ته وړل کېدل. د وایکنګانو برید نور هم د لویدیځې اروپا سوداګرۍ له ستونزو سره مخ کړه او آن په ټپه یې ودروله. ورته مهال نورسمنانو بیا له ناروې څخه تر سپین سمندرګي پورې سوداګرۍ ته وده ورکړه او له هسپانیې او مدیترانې څخه یې د لوکسو توکو سوداګري هم وکړه. بیزانسانو د اتمې پېړۍ په نیمايي کې د مدیترانې د شمال ختیځې برخې کنټرول یوځل بیا ترلاسه کړ.
په اناتولیا کې د عثماني سترواکۍ ودې دوام درلود او په ۱۴۵۳ ز کال کې د قسطنطنیې په فتح کولو سره یې بیزانسي سترواکي له منځه یووړه. عثمانیانو په ۱۶ مه پېړۍ کې په دغه سمندرګي ډېر کنټرول ترلاسه کړ او او د فرانسې په سویل (۱۵۴۳-۱۵۴۴ز کلونو)، الجزایر او تونس کې یې خپلې پوځي اډې خوندي وساتې. باربروسا، مشهور عثماني بېړۍ چلوونکی چې پروزا جګړه یې وګټله د دغې واکمنۍ نښان بلل کېږي. د جربا جګړه(۱۵۶۰ زکال) په مدیترانې سمندرګي کې د عثماني سترواکۍ د واک اوج و. د اروپايي هېوادونو د سمندریز ځواک په زیاتېدو سره هغوی د عثمانیانو د پراختیا مخه ونیوله او په لپانتو جګړې (۱۵۷۱ ز کال) سره یې د عثماني سترواکۍ سمندري ځواک وارزوه. دا وروستۍ سمندري جګړه وه چې د ګالي بېړیو (لرغونې جنګي بېړۍ وې) ترمنځ ترسره شوه.
یووېشتمه پېړۍ او کډوالي
ایټالیا له نورو اروپايي هېوادونو څخه ډېر د اروپايي کډوالو له کړکېچ اغېزمنه ده. له ۲۰۱۳ ز کال راهیسې له ۷۰۰۰۰۰ زیاتو کډوالو ځان ایټالیا ته رسولی، چې ډېری یې د افریقا د سویلي صحرا وګړي دي.
ينگلي ټاور
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
چارلز جیمز فاکس
چارلز جیمز فاکس (۲۴ جنوري ۱۷۴۹- ۱۳ سپټمبر ۱۸۰۶ زکال) د بریتانیا د ویګ ګوند مخکښ سیاستوال و چې د ۱۸ مې پېړۍ له وروستیو څخه یې د ۱۹ مې پېړۍ تر لومړیو پورې د ۳۸ کلونو لپاره د دغه هېواد د پارلمان غړی و. نوموړی د محافظه کاره ځوان سیاستوال ویلیام پیټ کلک مخالف سیال و؛ د هغه پلار هنری فاکس د هالنډ لومړنی بارون او د خپل مهال مخکښ ویګ و او هغه ته په ورته ډول د هغه د سخت سري سیال پیټ د پلار، لومړي چتم ارل ویلیامم پیټ («مشر پیټ») سیال و.
د قطر ملي ورځ
د قطر ملي ورځ په 1878 کې د قطر د يووالي ملي يادګاري ورځ ده. دا هر کال د دسمبر په 18 لمانځل کیږي. دا رخصتي د 2007 کال د جون په 21 نېټه د هغه وخت د ولیعهد او وارث ظاهر شیخ تمیم بن حمد ال ثاني د فرمان له مخې رسمي شوه. دا د قطر د بنسټ د ورځې په نوم هم پېژندل کیږي.
چارلز جیمز فاکس
فاکس د عوامو په جرګه کې د یو پیاوړي او فصاحت لرونکي ویناوال په توګه چې بدنام او ګډوډ شخصي ژوند یې درلود په داسې حال کې شهرت وموند چې هغه مهال یې نسبتا محافظه کارانه او په قواعدو برابر لیدلوری درلود. له دې سره د امریکا د خپلواکۍ د جګړې په را رسېدو او د اډمونډ بورک د نفوذ په زیاتوالي سره د فاکس نظریات په تر ټولو راډیکال نظریاتو واوښتل او د هغه په دوره کې یې د بریتانیا تر پارلمان هم لار ومونده.
د قطر ملي ورځ
ليدنه
رخصتي هر کال د دسمبر په 18 لمانځل کیږي. دا ملي رخصتي ده او ډېری خلکو ته ورځ له ښوونځي او کار څخه رخصت ورکول کیږي. د ۲۰۰۷ کال د جون په میاشت کې د امیري فرمان له مخې، د قطر ملي ورځ هر کال د سپتمبر په ۳ نېټې ته ولېږدول شوه او د قطر د خپلواکۍ ورځې سره يو ځای ولمانځل شوه.
چارلز جیمز فاکس
فاکس د پاچا دریم جورج کلک مخالف شو او هغه یې یو مشتاق ظالم باله. نوموړي له امریکايي وطن پرستانو ملاتړ کاوه او آن د جورج واشنګټن د پوځ د یونیفورم په څېر یې جامې اغوستې. هغه په ۱۷۸۲ زکال کې د لنډ مهال لپاره د مارکوېس راکینګهام د لومړي وزارت پر مهال د بهرنیو چارو د وزیر په توګه خدمت وکړ خو په ۱۷۸۳ زکال کې یې له خپل پخواني دښمن لارډ نورث سره د ایتلافي حکومت په جوړولو بیا دغه ځایګی خپل کړ. له دې سره پاچا؛ فاکس او نورث دواړه وړاندې له دې چې د واکمنۍ یې یو کال پوره شي له واکه ګوښه کېدو ته اړ کړل او ۲۴ کلن ځوان پیټ یې د هغوی پر ځای وګماره. له دې وروسته فاکس د ۲۲ کلونو لپاره په عوامو جرګه کې د دولت له مخالفو څوکیو څخه د پیټ او دولت پر ضد کار واخیست.
د قطر ملي ورځ
لوبې
ډېری لوبې د اوونۍ په جریان کې تنظیم شوي. په دې کې شامل دي:
د 2022 فیفا نړیوال جام پای لوبه به د 2022 کال د دسمبر په 18 نیټه ترسره شي.
چارلز جیمز فاکس
په داسې حال کې چې پیټ له واک سره چندان لیوالتیا نه لرله او د خپل سیاسي ژوند نږدې ټوله برخه یې په اپوزیسیون کې تېره کړه، خو د غلامۍ ضد د یوه مبارز، د فرانسې د انقلاب د ملاتړي او همدارنګه د مذهبي چارو او فردي آزادیو څخه د پارلماني ملاتړ د کلک مدافع په توګه پېژندل کېږي. له خپل روزونکي بورک سره د هغه ملګرتیا او همدارنګه یې پارلماني اعتبار دواړه د فرانسې له انقلابي جګړو څخه د فاکس د ملاتړ قرباني شول، خو له دې سره فاکس د جګړې پر مهال د پیټ پر قوانینو نیوکې کولې او د مذهبي لږکیو او سیاسي راډیکالانو له آزادیو یې ملاتړ کاوه. د ۱۸۰۶ زکال په جنوري میاشت کې د پیټ له مرګ وروسته یې د لنډ مهال لپاره وړاندې له دې چې د ۵۷ کلونو په عمر د ۱۸۰۶ زکال د سپټمبر په ۱۳ ومري د ویلیام ګرنوېل د «استعدادونو په کابینه کې» د بهرنیو چارو د وزیر په توګه خدمت وکړ.
د قطر ملي ورځ
موخه او اهمیت
جاسم بن محمد الثاني د ۱۸۷۸ کال د ډسمبر په ۱۸ نېټه له خپل پلار محمد بن ثاني وروسته د قطر د ټاپووزمې واکمن شو. داسې انګیرل کیږي چې هغه ټول محلي قومونه د بهرنیو ځواکونو لکه انګلیسانو پروړاندې متحد کړي دي. دې د ټاپووزمې د قومونو لپاره د پام وړ خودمختاري هم ترلاسه کړه.
چارلز جیمز فاکس
لومړنی ژوند: ۱۷۴۹ – ۱۷۵۸ زکال
فاکس د لندن په ۹م کانډوېټ واټ کې وزېږېد؛ هغه د هالنډ د لومړي بارون هنري فاکس او مېرمن کارولین لنوکس دویم ژوندی پاتی شوی زوی و. مور یې د ریچمونډ د دویم دوک چارلس لنوکس لور وه. هنري فاکس (۱۷۰۵ – ۱۷۷۴ زکال) د رابرت والپول متحد او د مشر پیټ مخالف و چې د ځواکونو د عمومي مدیر په توګه یې پام وړ شتمني ترلاسه کړې وه. د چارلز جیمز فاکس مشر ورور سټیفن (۱۷۴۵ – ۱۷۷۴ زکال) د هالنډ دویم بارون شو او تر ټولو کوچنی ورور یې هنری (۱۷۵۵-۱۸۱۱ زکال) په پوځ کې مخکښ منصبدار و.
د قطر ملي ورځ
موخه او اهمیت
دا رخصتي د ځایی خلکو او بهرنیانو ترمنځ د ملي هویت احساس رامینځته کولو کې مهم رول لوبولی دی. دې د قطر د میراث په اړه د پوهې او ستاینې په ښه کولو کې هم مرسته کړې ده. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">]
چارلز جیمز فاکس
لومړنی ژوند: ۱۷۴۹ – ۱۷۵۸ زکال
فاکس په خپل پلار ډېر ګران و او هغه یې «بې کچې جذابه، ځیرک او ښکلی» باله او له هغه مهاله چې نوموړی درې کلن و د خوړو په مېز یې له نورو څخه د هغه ګډون ته ډېره ترجیح ورکوله. د خپل زړه سواند پلار پر وړاندې د چارلز د نافرمانیو قصې په افسانو اوښتې. ویل کېږي یو مهال چارلز د خپل پلار د ساعت د ماتولو پرېکړه کړې وه او هغه مهال چې د خپل پلار ساعت یې په ځمکه باندې کلک وویشت هېڅ یې هم ورته وه نه ویل. بل ځل هنري له فاکس سره ژمنه کړې وه چې په خپل ملکیت کې د یو دیوال د نړولو نندارې ته یې بیايي خو کله یې چې ولیدل دغه دیوال له وړاندې نړېدلی، کارکوونکو ته یې دنده ورکړه چې دیوار بېرته ورغوي او بیا یې د چارلز د سترګو په وړاندې بېرته ونړوي.
د قطر ملي ورځ
د قطري ځوانانو آنلاین نیوکه
په 2009 کې، هیواد د پام وړ انټرنیټي شخړې لامل شو کله چې یو بهرني پروفیسور چې په پریډ کې برخه اخیستې وه خپل غبرګون په آنلاین فورم کې خپور کړ. هغه د قطر د ملي ورځې په اړه په قطر کې د شرم خبره تر سرلیک لاندې په یوه مقاله کې د قطري ځوانانو پر کړنو نیوکه کړې، چې په عادي ډول د دوه ډوله موټرونو د ګرځولو او د لمانځلو پر مهال د ټکان ورکوونکو ماسکونو په اغوستلو بوخت دي. دې کار د نفوسو د حقونو په اړه ملي ډیالوګ پیل کړ چې په هیواد یې نیوکې وکړي. مناظره په تدریج سره په شهرت کې وده وکړه او د ټولنې له ټولو برخو څخه یې په سلګونو ګډونوال راجلب کړل.
چارلز جیمز فاکس
لومړنی ژوند: ۱۷۴۹ – ۱۷۵۸ زکال
فاکس د ۱۷۶۴ زکال په اکتوبر کې د اکسفورډ هرتفورډ کالج ته لار ومونده او له فراغت واړندې یې هغه ځای پرېښود او د هغه ځای یو شمېر چارې یې بې ځایه بللې او سپکاوی یې ورته کاوه. هغه اروپا ته په څو سفرونو ولاړ او د پاریس په لوی صالون کې په ښه توګه پېژندل کېده، له مخکښو څېرو لکه ولټېر، اډوارډ ګیبون، دوک اورلئان او مارکیوس ډي لفایتي سره یې ولیدل او د دوک د لوزان سره په ګډه د ګڼ شمېر سیالي کوونکو اسونو څښتن شو.
د قطر ملي ورځ
د 2016 لغوه کول
د ۲۰۱۶ کال د دسمبر په میاشت کې د سوریې په کورنۍ جګړه کې د حلب د جګړې له پای ته رسېدو وروسته، حکومت د ډسمبر په ۱۸ مه اعلان وکړ چې د حلب ښار له خلکو سره د پیوستون په خاطر به ټول جشنونه لغوه کړي.
چارلز جیمز فاکس
د پارلمان غړیتوب
د ۱۷۶۸ زکال په عمومي ټاکنو کې هنري فاکس د خپل زوی لپاره د میدهورست له ویسټ ساکس ټاکنیزې حوزې څخه د پارلمان یوه څوکۍ وپېرله؛ په داسې حال کې چې لا چارلز ۱۹ کلن نه و او د فني شرایطو له مخې د پارلمان لپاره په شرایطو برابر نه و. فاکس د ۱۷۶۸ زکال او ۱۷۷۴ زکال ترمنځ ۲۵۴ ځله د عوامو په جرګه کې وینا وکړه او ډېر ژر یې د یو عالي ویناوال په توګه شهرت وموند خو لا یې راډیکالي نظریات چې له امله یې شهرت وموند نه و موندلي. له همدې امله هغه په پارلمان کې د خپلو لومړیو کلونو پر مهال د خپلو مخالفینو لپاره په ناغوښتلې توګه په ده باندې د تورونو او ریاکارۍ د تور لګولو لپاره لار برابروله. فاکس چې د ګرافتون او نورث د لومړي وزارتونو ملاتړی و؛ د راډیکال جان ویلکس په تنبیه کولو کې چې د عوامو جرګه یې ننګولې وه پام وړ ونډه لرله. «له همدې امله نوموړي خپل کار د عوامو له اړخه وګړو او د هغو ټاکلو استازو ته په نغوته کولو پیل کړ». له همدې امله هم فاکس او هم یې ورور سټیفن ته د ویلکس د پلویانو له خوا په لندن کې سپکاوی وشو او هغوی یې په خټو وویشتل.
د ۱۷۷۰ او ۱۷۷۴ زکال ترمنځ په سیاسي چاپېریال کې د فاکس هیله بخښونکی فعالیت له ستونزو سره مخ شو. نوموړی د ۱۷۷۰ زکال په فبروري میاشت کې د لارډ نورث له خوا د سمندریز ځواک په پلاوي کې وټاکل شو، خو د همدغې میاشتې په ۱۵ مه نېټه د واده له سلطنتي قانون سره د شدید مخالفت له امله چې مفاداتو یې د هغه والدینو د واده مشروعیت تر پوښتنې لاندې راووست استعفا ورکړه. د ۱۷۷۲ زکال د ډسمبر په ۲۸ مه نورث هغه د خزانه دارۍ د مدیره پلاوي د غړي په توګه وټاکه. د ۱۷۷۴ زکال په فبروري میاشت کې فاکس دغه ځایګی هم پرېښود هغه هم د پارلماني بحثونو اړوند د سپکاوي کوونکو نشراتو او د هغو د عمومي ویش اړوند د دولت د ضعیف چلن له امله. د دغو ټولو پېښو لامل ارلدوم ته د هالنډ د باروني له ارتقا څخه د لارډ نورث د ډډه کولو له امله د هغوی د کورنۍ کرکې رامنځته کېدل و. خو دغه واقعیت ته چې دغسې ځوان دې وکولای شي په ښکاره توګه له لومړي وزارت سره دومره ساده چلن وکړي په محکمه کې پام وشو. د فاکس د شرارت څخه ډک خصوصي چلن له امله دریم جورج هم قضاوت وکړ چې نه شي کولای په فاکس باندې یو څه ته د جدي پام په برخه کې باور وکړي.
له ۱۷۷۴ زکال وروسته فاکس د اډمونډ بورک تر اغېز لاندې د خپل سیاسي ځایګي بیاکتنې ته په داسې حال کې پام وکړ چې په امریکا کې کې هم یو شمېر چارې د پېښېدو په حال کې وې – هغه چې د راتلونکي لرونکي ځوان ویګ په لټه کې و او د هغه لارښود شو. هغه له نسبتا غیرایډیالوژیکي کورنۍ محوره سیاست څخه د راکینګهام ویګ ګوند ته مخه کړه.
پاکستاني ژبې
پاکستاني ژبې په عمومي ډول په درېوو ډلو وېشل شوي دي.
مهمې ژبې
د پاکستان مهمې ژبې په لاندې ډول دي
وېشنيزه:د پاکستان ژبې وېشنيزه:پښتو وېشنيزه:پنجابي ژبه وېشنيزه:هندکو وېشنيزه:اردو ژبه
لاتیني کلیسا
لاتیني کلیسا (په لاتیني ژبه، Ecclesia Latina) د کاتولیکي کلیسا په برخه کې تر ټولو لویه ځانګړې کلیسا ده، چې د دې کلیسا زیاتره غړي یې په روم ښار کې د شاوخوا ۱،۳ میلیارده عیسویانو ټولګه جوړوي، چې پاب ورسره مرسته کوي. لاتیني کلیسا د پاب اړوند ۲۴ کلیساوو Sui iuris له ډلې نه یوه کلیسا ده غړي یې په روم کې له پاپ سره تړاو جوړوي، چې ۲۳ نورې کلیساوې یې د ختیځو کاتولیک کلیساوو په نامه پېژندل کېږي او ټولټال شاوخوا ۱۸ میلیونه غړي لري. لاتیني کلیسا په دودیزه توګه لاتیي مذهبي مراسم ترسره کوي، چې د نولسمې پېړۍ له منځنۍ دورې راهیسې تر ډېره په سیمه ییزه ژبه ژباړل کېږي. مذهبي مراسم زیاتره یې رومي رسم او رواجونه دي، چې عناصر یې له څلورمې پېړۍ راهیسې ترسره کېږي.
لاتیني کلیسا په مستقیمه توګه د پاپ په وسیله اداره کېږي، چې د روم مسیحي ملا یا مشر په توګه یې د رول اړوند دی، یعنې هغه چا په وسیله چې لویه او عمومي کلیسا یې د اسقف یا عیسوي مشر په توګه د ایټالیا د روم په Archbasilica Saint John Lateran کې واقع شوې ده. لاتیني کلیسا له تاریخي پلوه په خپل ځاني توګه وده کړې او غربي فرهنګ یې په ژوره توګه اغېزمن کړی دی. همدارنګه د غربي کلیسا (په لاتیني ژبه: Ecclesia Occidentalis) د رومي کلیسا  (په لاتین: Ecclesia Romana) او په ځینو مواردو کې د رومي کاتولیکي کلیسا په توګه پېژندل کېږي (سره له دې چې دا نوم کاتولیکي کلیسا ته هم کارول کېږي).
په ځینو برخو او متنونو کې د پاپ یو لوی دودیز لقب د غربي نړۍ سردار یا نېکه هم ویل شوی دی. کاتولیکي کلیسا داسې ښيي، چې د کلیسا اشقف یا عیسوي ملایان یې د عیسي(ع) ځایناستي دي او پاپ هم د سنت پیتر ځایناستی دي، چې حضرت عیسي مسیح(ع) هغه ته لومړیتوب ورکړی و. د لاتیني کلیسا په اساسي فرهنګي او الهیاتي وحدت په برخه کې ځایي دودونه په لرغوني وخت کې د بېلابېلو الهیاتي طریقو په وسیله وده وکړه، داسې چې څلور ستر او اساسي برخې یې د کلیسا د لاتیني ډاکټرانو په توګه پېژندل کېږي، چې له ۲مې تر ۷مې پېړۍ پورې یې په هغو سیمو کې ژوند کاوه، چې د افریقا د شمالی او فلسطین اړوند رومي برخو کې ژوند کړی دی.
د عبادت بېلابېلو ډولونو په هکله له ډېرو لرغونو زمانو راپدېخوا د لاتین بیلابېل مذهبي شعایر یا رواجونه موجود و او دي، چې تر ټولو پراخ او غالب یې رومي رسم دی. د نورو مذهبي او دیني کورنیو له ډلې اصلي پاتې شونې یې هغه څه دي، چې اوسمهال په رسمي توګه د د هیسپانوموزارابیک د شعایرو په توګه پېژندل کېږي او اوس هم په هیسپانیا کې په محدوده توګه کارول کيږي. د آمبروسیانو شعایر او رواجونه چې له جغرافیایي پلوه ایټالیا کې د میلان په اشقف یا رهبر کېدو باندې متمرکزه و، د شکل له پلوه که څه هم ځانګړې محتوا یې رومي شعایر او رواجونه ته ډېره نېږدې وه. دغه راز د کارتوسیانو شعایر او رواجونه، چې د کارتوسي رهباني سخت او ستونزمن رسم په برخه کې ترسره کېږي او په عمومي اصطلاحاتو کې هم د رومي شعایر او رسمونه ته ورته شکلونه کاروي؛ خو یو شمېر مهم توپیرونو سره مل وي، چې هغه د کارتوسیانو د ځانګړي او جلا ژوند سره تطبیق کړی دی، دا آیین یو وخت موجود و، چې د ګالیکن شعایر یا رسمونه په نامه یادېده او په ګوليش یا فرانکش سیمو کې کارول کېده. دا ټول د بېلابېلو بڼو او شکلونو یوه ټولګه وه، چې د اوسني هیسپانوي موزاربي شعایرو یا رسمونو سره یې شباهت درلود؛ خو هیڅکله په دقیق او کره توګه راټول او مدون نه شول او لږ تر لږه له اوومې پېړۍ راهیسې په تدریجي توګه یې دې شعایرو او رواجونو کې نفوذ وکړ ا بیا په زیاتره مواردو کې ګڼ شمېر مذهبي او عبادتي متنونه د هغه ځایناستي شول. هغه شکلونه او بېلابېلې بڼې چې د روم په اشقف یا عیسوي رهبرانو د استوګنې اړوند برخو پورې یې منشاء درلوده. نور لرغوني او قدیمي «شعایر یا رسمونه» چې په تېرو وختونو کې به یو شمېر مذهبي احکامو او مهمو ښارونو کې عملي او تطبیق کېدل په حقیقت کې د رومي دین یا تمدن جزیي برخې وې او اوسمهال سره له دې چې یو شمېر رومي چارواکو یې د یو شمېر بیا راوژندي کولو لپاره محدودې هڅې او هلې ځلې وکړې بیا هم ټول یې تقریباً په بشپړه توګه له کاره لوېدلي دي.
په ۱۰۵۴ ز کال کې د روم او قسطنطنیې او روم دواړو د ختیځ او لویدیځ وېش تر وخته پورې لاتیني کلیسا د ختیځ له ارتدوکس کلیسا سره بشپړې اړیکې درلودې. له هغه وخته او له هغه مخکې د یونانیانو او بیزانسیانو په وړاندې د لویدیځ مسیحیان په نړۍ کې د لاتینيانو په نامه مشهور شو. له اسلامي فتوحاتو وروسته د غربیانو په وسیله له ۱۰۹۵ تر ۱۲۹۱ ز کاله پورې صلیبي جګړې پیل شوې، چې موخه یې هم دا وه، ترڅو په سپېڅلې خاوره کې د عیسویانو او د هغو د اموالو ساتنه وکړي او دغه راز د هر ډول ځورونو په وړاندې د هغوی دفاع وکړي. صلیبیان په اوږدمهاله توګه په دې و نه توانېدل ترڅو د اسرائیلو او یهودیانو سیاسي او نظامي کنترول بیا رامنځټه کړي، چې د مخکیني مسیحي په څېر شمالي افریقا او پاتې نوره منځنۍ آسیا د اسلام تر واک او تسلط لاندې پاتې وه. د دې سیمې د زیاتره عیسوي ملایانو یا مشرانو نومونه تر اوسه هم د کاتولیک کلیسا په وسیله د کاتولیکیانو د مذهبي مرکزونو په توګه یوازې د مذهبي کورنیو له نظره کارول کېږي.
د «لاتنیانو او یونانیانو» تر منځ وېش د عیسویت اړوند ټولې لرغونې او دودیزې کلیساوې نه رانغاړي، ځکه د ختیځ اړوند کاتولیکي کلیساوې په جدي توګه له پامه غورځوي، چې له دې ډلې یو شمېر یې د بیزانس مذهبي شعایرو او دودونو پیروي کوي؛ خو یو شمېر نورې یې له بېلابېلو لرغونو ډولونو سره له پامه غورځوي. د کلسیدوني له مسیحیت څخه بهر کلیساوې، چې په مشترکه توګه د ختیځ اړوند ارتدوکس په توګه پیژندل کېږي او د روم سترواکۍ د پنتارشیکال له دولتي کلیسا څخه بهر د ختیځ لویې کلیسا په توګه پېژندل کېږي او له ډېرو بېلابېلو فرهنګي، معنوي او مذهبي شعایرو او دودونو لکه د ختیځ سیرو، د انتیوکېن سیرو، آرمانیایي مسیحیت او قطبي مسیحیت څخه پیروي کوي.
د لاتین کلیسا د عصري او ماډرن دورې په لومړیو او دغه راز له دې دورې وروسته یو شمېر ګټور او تبلیغاتي ماموریتونه آمریکا او د عصري دورې له وروستیو بیا د آفریقا لویې دښتې سویلي هېوادونو ته ترسره کړل. په شپاړسمه زېږدیزه پېړۍ کې پروتستاني اصلاحات د پروتستانتیسم د جدایۍ لامل شول او په پایله کې یې غربي مسیحیت هم وپاشل شو، چې یوازې د لاتیني کلیسا پروتستاني څانګې او برخې نه، بلکې د نولسمې پېړۍ د خپلواکو ډلو کوچنۍ څانګرې هم په کې شاملې وې.
نوم
په لویدیځ کې د کاتولیک کلیسا یوه برخه د لاتین کلیسا په نامه یادېږي، ترڅو په دې توګه د ختیځ کاتولیکي کلیساوو څخه یې توپیر وشي، چې هغه کلیساوې هم د پاپ په لومړیتوب کې راځي. په تاریخي لحاظ ۱۰۵۴ ز کال کې د ختیځ او لویدیځ ترمنځ د واټن رامنځته کېدو مخکې لاتین کلیسا کله وخت د غربي کلیسا په نامه پېژندل کېږي. د بېلابېلو پروتستاني ډلو اړوند لیکوالان کله وخت د لویدیځې کلیسا کلمه د یوې ضمني یا څرګندې ادعا په توګه د مشروعیت لپاره کارول.
د لاتین کاتولیک اصطلاح تر ډېره د لاتین مذهبي شعایرو اړوند پیروانو ته کارول کېږي، چې د هغو په ډله کې بیا رومي شعایر تر ډېره غالب او بریالي دي. د لاتین مذهب دیني مراسم تر ډېره د شرقي کلیساوو له مذهبي شعایرو سره په تضاد کې دي.
«کلیسا» او «مذهبي دود»
په ۱۹۹۰ ز کال کې د شرقي کلیساوو اړوند قانون د «کلیسا» او «مذهبي دود» اړوند کلمو کارول تعریفوي. د دې قانون اړوند تعریف پر بنسټ په شرقي کاتولیکي کلیساوو او لاتیني کلیسا باندې د حاکمو «مذهبي دودونو» یا شعایرو کارول د عیسوي مومنانو داسې یوه ډله ده، چې د یو شمېر بېلابېلو پړاوونو په وسیله متحد شوي او د کاتولیکي کلیسا د لوړ مقام په وسیله د یوې ځانګړې کلیسا Sui iuris په توګه پېژندل شوي دي.
خانتي مانسي په ځان بسيا ښار
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" خانتي مانسي په ځان بسيا ښارKhanty-Mansi Autonomous) Okrug) چې د یوګرا په نوم هم پېژندل کیږي (په روسي ژبه: Ханти-Мансийский автомнонный округ)، د روسیې فدرالي واحد (د تیومین ولايت یو په ځان بسيا ښار ) ده. نفوس يې د 2010 کال د سرشمېرنې له مخې: 1,532,243 تنه و.
احصايه
=== حیاتي احصایې === سرچینه: د روسیې فدرالي دولتي احصایوي خدمت
حوالې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:د روسيې ښارونه وېشنيزه:د روسيې وختونه وېشنيزه:د روسيې داخلي ج وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان