cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د مدني دعوې د حکم د صدرو اسباب
دوهم جز – د اقرار اهميت :
د اقرار اهميت په دې کې دی چې کله يو ازاد، بالغ او عاقل انسان د يو يو معالوم يا نامعلوم شي په اړه په پوره بيدارۍ او خوشحالۍ سره يانې له اکراه پرته اقرار وکړي، نو دغه څيز د ده په ذمه لازم شو او دی يې په سپارلو يا ادا کولو مکلف شو.
درېم جز – د اقرار شرايط :
د اقرار د شرايطو تر عنوان لاندې به لومړی د مقر شرايط ، له هغې وروسته د مقر له شرايط او په پر له پسې توګه به ورپسې په درېم عنوان کې به د مقر به شرايط وليکو لومړی پراګراف – د مقر ( اقرار کوونکي ) شرايط : مقربه بايد دا لاندې شرايط ولري : 1)   اقرار کوونکی بايد عاقل : يانې اقرار کوونکي به لېونی، معتوه او صغير اشخاص نه وي. 2)    د مقر رضا او رغبت موجوديت : اقرار کوونکی به دغه اقرار په پوره رضايت او خپلې خوښې سره کوي او هيڅ قسم زجر، زور او اکراه به پکې موجوده نه وي، بلکې په پوره هوش او حواسو به نوموړي دا اقرار کوي. 3)   د مقر له معلوم والی : اقرار کوونکی به دا څرګندوي چې زه د پلانکي شخص يانې شخص به ښيي چې د احمد يا محمود زه پوره وړی يم يا دا چې د نوموړي پر ما دا حق دی. 4)    د مقر د ظاهر الحال نه کذب والی : يانې د مقر ظاهري حالت به د هغه د اقرار سره متغير او بدل نه وي مثلاً د يو ماشوم په بلوغ باندې حکم او اقرار کول  چې نوموړی بالغ دی په داسې حالت کې چې د نوموړي ظاهري قيافه او صورت د دې تصديق ونکړي،چې نوموړی دې بالغ واوسي. 5)   د اقرار کوونکي رشيد والی يانې که چېرته اقرار د اقرار کوونکي په مالي او غير مالي حقوقو پورې اړه ولري، نو په دې حالت کې د اقرار کوونکي رشيد والی شرط ګڼل کيږی.
درېم پراګراف – د مقر به شرايط :
1)   د عقل او عادت له مخې امکان والی يانې شخص به په داسې شي اقرار نه کوي چې هغه د عادت او عقل خلاف وي چې په دې حالت کې د نوموړي اقرار باطل ګڼل کيږي مثلا يو پنځه ويشت کلن زلمی داسې اقرار کوي چې محمود چې دا مهال د هغه عمر شل کاله دی زما زوی دی، دا اقرار باطل ګڼل کيږی ځکه دا د عادت او عقل خلاف خبره ده چې يو څوک دې په پنځه کلنۍ کې واده وکړي او يا د دې وړتيا ولري چې د زوجيت اړيکه وساتلی شي. 2)    د قانون پر وړاندې درست والی  يانې اقرار کوونکی به په داسې شيانو اقرار کوي چې قانوناً هغه شيان او حقوق د منلو وړ وي مثلاً داسې به نه وي چې يو شخص د محکمې پر وړاندې اقرار وکړي چې زه د پلانکي شخص نه دومره ليتره شراب پوره وړی يم  ځکه دا ډول شيان شرعاً او قانوناً جواز نه لري، نو د ده اقرار هم نه صحيح کيږي. 3)   د مقربه معلوم والی يانې مقر يا اقرار کوونکی به په خپل اقرار کې دا څرګندوي چې مقر به دغه څيز يا حق چې دومره اندازه يا تعداد دی زه له پلاني شخص نه پوره وړی يم.
څلورم جز – د اقرار حقوقي اثار :
کله چې په يوه حقوقي دعوه کې مقر د مقرله لپاره په يو حق اقرار وکړي، نو د اقرار کوونکی ( مقر ) دغه اقرار يو لړ حقوقي اثار رامنځته کوي چې په لاندې ډوله ترې يادونه کولای شو. لومړی پراګراف – د اقرار د قاطع والي له حيثه : کله چې د محکمې پر وړاندې مقر د مقرله لپاره په يو حق باندې اقرار وکړ، نو دغه اقرار د قاطع دعوې په مقابل کې يو قاطع اقرار ګڼل کيږي او الزامي شمېرل کيږي او مقر نشي کولای چې بېرته له خپل اقرار څخه واوړي، خو که چېرته له محکمې پرته يو شخص د مقرله لپاره اقرار وکړي، نو دغه اقرار قاطع نه ګڼل کيږي او نه هم الزامي بڼه پيدا کوي او د مقر له اقراره د ګرځېدو په صورت کې محکمه د هغې په اقرار حکم نشي کولای.
دوهم پراګراف – د محدود حقوقي اثر له حيثه :
اقرار يو محدود حقوقي اثر ګڼل کيږي په دې مانا چې اثرات يې يوازې د مقر او مقر له لپاره دي او نورو ته سرايت نه کوي، يانې که چېرته يو څوک د چا په ورورولۍ اقرار وکړي، نو دغه اقرار د دې سبب نه ګرځي چې مقرله دې د مقر له نورې کورنۍ هم ميراث يوسي.( مدني محاکمو اصول : ۱۶۰)[21]
درېم پراګراف – د مقر د وارث د نه موجوديت له حيثه :
اقرار کوونکی بايد د اقرار پرمهال معلوم وارث ونلري، ځکه د نسب څخه نفي د بل شخص په زيان باندې تماميږي او د وارث د ميراث د کمښت سبب ګرځي.
څلورم پراګراف – په حق العبدي دعوه کې د مقر عدم رجوع اصل له حيثه :
په حق العبدي دعوه کې که يو ځلې يو څوک د محکمې پر وړاندې د بل چا په حق اقرار وکړي او وروسته ترې بېرته وګرځي د ده دغه بېرته ګرځېدنه د اعتبار وړ نه ده.
پنځم جز – د اقرار ډولونه :
اقرار د مختلفو کته ګوريو له مخې بېلابېلو ډولونو باندې وېشل کيږي چې دلته يې مونږ له څو ډولونو څخه يادونه کوو :
لومړی پراګراف – د شکل او صورت له مخې د اقرار ډولونه :
د شکل او صورت له مخې اقرار په صريحه او او ضمني اقرار وېشل کيږې چې هر يو يې دلته په لنډ ډول در پېژنو.
لومړۍ فقره – صريحه اقرار :
صريحه يا ښکاره اقرار هغه اقرار دی چې مقر په ښکاره او صريحه توګه د يو کار اجرا کول قبول کړي يا دا چې هغه ښکاره اقرار دی چې مقر يې په صريحه توګه سره د بل حق په نفي او ګټې وجود باندې او په خپل ضرر باندې اقرار وکړي.
دوهمه فقره – ضمني اقرار :
دا هغه اقرار دی چې د يو شخص وينا، کردار او کيفيت داسې وي چې د يو کار په قبلولو دلالت وکړی او په محکمه کې يې د يو دليل په توګه هغه قبول کړي. البته هېره دې نه وي چې دا ډول اقرار د قانون له مخې د اعتبار وړ نه دی.
دوهم پراګراف – د قضايي والي او غير قضايي والي له حيثه :
د قضايي والي او غير قضايي والي له حيثه هم اقرار په دوه ډولونو وېشل کيږي
لومړۍ فقره – قضايي اقرار :
هغه اقرار دی چې په غوښتن پاڼه کې او يا هم په قضايي مباحثو او مذاکراتو کې ترسره شي او په شفاهي توګه په محکمه کې قيد، ثبت او وليکل شي.
دوهمه فقره – غير قضايي اقرار :
دا هغه اقرار دی چې د محکمې او قضايي مجلس پر وړاندې داسې عبارات او الفاظ استعمال نه شي چې په مستند ډول ترې قاطع اقرار ثابت شي [22] له دې پرته د اقرار نور ډولونه هم شتون لري لکه د قاطع او غير قاطع والي له حيثه او تقيد او عدم تقيد له حيثه چې دلته يې له ذکر کولو څخه صرف نظر کوو.
دوهم مبحث – اسناد :
په اسلامي شريعت او اسلامي فقه کې د يوې مدني دعوې په اړه يو بل سبب چې قضات او محاکم د هغې له کبله له طرفينو د يوه په نفعه حکم کولای شي هغه اسناد دي چې دلته به مونږ په لومړي جز کې اسناد تعريف کړو او په دوهم جز کې به د اسنادو په مشروعيت وغږېږو او په دې به بحث وکړو چې ايا اسناد د يوې مدني دعوې د حکم د صدور سبب ګرځېدلای شي؟ يا نه ؟
لومړی جز – د اسنادو پېژندنه :
اسناد د سند جمع ده او د لغت له مخې هر هغه څيز ته ويل کيږي چې په هغې باندې باور او اعتماد وشي لکه د تيږې ټوټه، فلزي سکه، لباس او نور. په اصطلاح کې سند هر هغه ليکنه ده چې د دعوې په وخت کې او يا هم د دعوې په دفاع کې د استناد وړ وي.
دوهم جز – د اسنادو مشروعيت :
په دې برخه کې په دې غږيږو چې ايا په اسلامي شريعت او اسلامي فقه کې د مدني دعوو د حکم د صدور پرمهال اسنادو ته ارزښت او ترجېح ور کول کيږي يا نه ؟ يا دا چې که په لنډ ډول ووايو چې ايا د اسلامي فقهې له نظره اسناد يا سند د يوې مدني دعوې د حکم د صدور سبب ګرځېدای شي يا نه ؟ په ځواب کې بايد ووايو چې هو ، د اسلامي فقهې له نظره سندونه د يوې مدني دعوې د حکم د صدرو سبب ګرځېدای شي دليل يې دا لاندې ايت کريمه ده : (( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ))[1] ژباړه : ای مومنانو، کله چې د کومې ټاکلې نېټې لپاره تاسې په خپلو منځونو کې د پور راکړې ور کړې معامله کوئ، نو هغه وليکئ د دواړو خواو ترمنځ دې يو څوک چې هغه ته الله تعالی د ليکلو اهليت ور کړی وي په انصاف سره سند وليکئ هغه دې له ليکلو نه انکار نه کوي ليکنه او املاء دې هغه څوک وکړي چې حق ور باندې دی     ( يانې پور اخيستونکی ) او هغه دې له الله، خپل رب نه ووېريږي چې څه معامله شوې وي په هغه کې دې کمی نه کوي، خو که پور اخيستونکی په خپله ناپوه يا کمزوری وي، يا املاء نشي کولای، نو د هغه ولي دې په انصاف سره املاء وکړي بيا له خپلو نارينه و دوه تنه پرې شاهدان ونيسئ او که دوه سړي نه وي نو يو سړی او دوه ښځې دې وي چې که يوه يې هېره کړي، نو هغه بله به يې ور په زړه کړي دا شاهدان دې له داسې خلکو څخه وي چې د هغو شاهدي ستاسې په منځ کې قبلېدونکې وي شاهدانو ته چې کله د شاهدۍ ويلو وويل شي نو هغوی دې انکار نه کوي، که معامله وړه وي او که غټه، د هغې نېټه ټاکل او سند ليکل  بې اهميته مه ګڼئ، د الله تعالی په وړاندې دا چلن ستاسې لپاره ښه د انصاف کار دی، په دې سره شاهدي تېرولو کې ښه اسانتيا راځي او په شکونو او شبهو کې ستاسې د اخته کېدو امکان کميږي، هو که تاسې په خپلو منخونو کې لاس په لاس تجارتي راکړه ور کړه کوئ، نو د هغه د نه ليکلو هيڅ پروا نشته، خو د سوداګرۍ د راکړې ور کړې په وخت کې شاهدان ونيسئ، ليکونکی او شاهد دې نه ځورول کيږي که داسې وکړئ نو ګناه کوئ د الله له قهره ووېرېږئ الله تاسې ته د عمل سمه لاره در ښيي او الله په هر څه پوه دی.
درېم مبحث – شهادت ( ګواهي ) :
په اسلامي فقه کې د يوې مدني دعوې په اړه د حکم د صدور له اسبابو څخه يو هم شهادت دی چې دلته يې به يې مونږ په مسلسله توګه پېژندنه، مشروعيت، ارکان، د شهادت شرايط، د شهادت عمومي شرايط، د شهادت د اداء شرايط، د شهادت د اعتبار شرايط، د شهادت د مستقيم والي او غير مستقيم والي له حيثه د شهادت شرايط او بالاخره د شهادت ارزښت او د شهودو تزکيه په عنوانو په پرله پسې توګه وغږېږو. لومړی جز – د شهادت پېژندنه : شهادت يوه عربي کلمه ده چې د قاطع، رېښتوني او شرعي خبر څخه عبارت ده چې د قضاء په مجلس کې د اشهدو په لفظ سره يې شاهد د حق د اثبات لپاره وايي. يا شهادت هر هغه څيز چې په سترګو ليدل شوی وي، بيان ور کول دي ، که د شخص په ګټه وي يا تاوان سره وي [23] د فقهاو په اصطلاح کې شهادت ( انها اخبار بحق للغير علی الغير بلفظ اشهد) يانې شهادت عبارت له هغه عمل څخه دی چې يو شخص د دعوې د طرفينو څخه د يوه په ګټه او د بل په زيان د اشهدو په لفظ سره د يو رامنځ ته شوي محسوس کار په اړه خبرتيا او اعلام وکړي. په شرح مجلة الاحکام العدليه (۱۶۸۴) ماده کې شهادت داسې تعريف شوی دی: الشهادة هی الاخبار بلفظ الشهادة يعنې بقول اشهد باثبات الحق احد هو فی ذمة الاخر فی حضور الحاکم. [24] ژباړه : شهادت عبارت له دې څخه دی چې يو شخص د يوې موضوع په اړه د شهادت په لفظ سره خبر ور کړي، په دې مانا چې د قاضي په وړاندې د دعوې د لوريو په شتون کې ووايي چې د فلاني شخص د حق اثبات چې د بل چا په ذمه دی ، ګواهي ور کوم. دوهم جز – د شهادت مشروعيت : شهادت د اسلامي شريعت او فقهې له مخې د حق د ثبوت د وسايلو څخه دی چې د شهادت مشروعيت به مونږ دلته د قرانکريم او نبوي احاديثو په رڼا کې وکړو :
لومړی پراګراف – قرانکريم :
الله تعالی په خپل سپېڅلي کلام قرانکريم د سورت بقرې په (۲۸۲) ايت کې داسې فرمايي : (( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ)) ژباړه : ای مومنانو، کله چې د کومې ټاکلې نېټې لپاره تاسې په خپلو منځونو کې د پوره راکړې ور کړې معامله کوئ، نو هغه وليکئ د دواړو خواو ترمنځ دې يو څوک چې هغه ته الله تعالی د ليکلو اهليت ور کړی وي په انصاف سره سند وليکئ هغه دې له ليکلو نه انکار نه کوي ليکنه او املاء دې هغه څوک وکړي چې حق ور باندې دی     ( يانې پور اخيستونکی ) او هغه دې له الله، خپل رب نه ووېريږي چې څه معامله شوې وي په هغه کې دې کمی نه کوي، خو که پور اخيستونکی په خپله ناپوه يا کمزوری وي، يا املاء نشي کولای، نو د هغه ولي دې په انصاف سره املاء وکړي بيا له خپلو نارينه و دوه تنه پرې شاهدان ونيسئ او که دوه سړي نه وي نو يو سړی او دوه ښځې دې وي چې که يوه يې هېره کړي، نو هغه بله به يې ور په زړه کړي دا شاهدان دې له داسې خلکو څخه وي چې د هغو شاهدي ستاسې په منځ کې قبلېدونکې وي شاهدانو ته چې کله د شاهدۍ ويلو وويل شي نو هغوی دې انکار نهکوي، که معامله وړه وي او که غټه، د هغې نېټه ټاکل او سند ليکل  بې اهميته مه ګڼئ، د الله تعالی په وړاندې دا چلن ستاسې لپاره ښه د انصاف کار دی، په دې سره شاهدي تېرولو کې ښه اسانتيا راځي او په شکونو او شبهو کې ستاسې د اخته کېدو امکان کميږي، هو که تاسې په خپلو منخونو کې لاس په لاس تجارتي راکړه ور کړه کوئ، نو د هغه د نه ليکلو هيڅ پروا نشته، خو د سوداګرۍ د راکړې ور کړې په وخت کې شاهدان ونيسئ، ليکونکی او شاهد دې نه ځورول کيږي که داسې وکړئ نو ګناه کوئ د الله له قهره ووېرېږئ الله تاسې ته د عمل سمه لاره در ښيي او الله په هر څه پوه دی. [25]
دوهم پراګراف – سنت :
په يو حديث شريف کې چې له اشعث بن قيس څخه روايت دی راځي چې د يو سړي سره زما دعوه وه او پېغمبر صلی الله عليه وسلم خوا ته راغلم، نو رسول اکرم صلی الله عليه وسلم راته وفرمايل : شاهداک او يمينه، قلت : انه اذا يحلف ولايبالی ، فقال رسوال الله صلی الله عليه وسلم : من حلف علی يمين يستحق بها مالا، وهو فيها فاجر، لقی الله وهو عليه غضبان ( صحيح البخاري ) ژباړه : دوه ګواهان حاضر کړه او يا هم مقابل لوری دې قسم وکړي، ما وويل چې جانب مقابل قسم کوي او هيڅ پروا نشته دی، نو رسول الله صلی الله عليه وسلم بيا وويل : هر څوک چې د يو داسې مال چې حق يې نه وي د ترلاسه کولو لپاره قسم وکړي، نو الله تعالی سره به د قهر او غضب په حالت کې مخامخ شي. [26] په همدې ډول په يو بل حديث شريف کې رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايي : البينة علی من ادعی واليمين علی من انکر ( سنن دارالقطني ) ژباړه : ګواهان په دعوه کوونکي دي او قسم منکر ته راجع کيږی.
درېم جز – د شهادت ارکان :
د احنافو علماوو له نظره شهادت يو رکن لري او هغه عبارت دی د شهادت له صيغې څخه ، خو جمهور علماء بيا د شهادت ارکان پنځه ښيي چې په لاندې ډول دي : 1)    شاهد : هغه څوک دی چې په اوس يا تېره زمانه کې د يو کار د وقوع څخه خبر ور کوي. 2)     صيغه :د شهادت له لفظ څخه عبارت دی چې د شاهد له خوا ويل کيږي. 3)    مشهود به : هغه کار دی چې شاهد په اوس يا تېره زمانه کې د هغه د وقوع خبر ور کړی. 4)     مشهود له : د چا په ګټه چې شاهدي ويل شوې. 5)    مشهود عليه : هغه څوک چې په زيان يې شاهدي ويل شوې. (مدني محاکمو اصول : ۱۷۶)[27]
څلورم جز – د شهادت شرايط :
د شهادت شرايط د مستقيم والي اوغير مستقيم والي له حيثه په دوه برخو وېشل کيږي چې يو يې د شهادت عمومي شرايط دي او بل يې د شهادت خصوصي شرايط دي چې په لاندې ډول ترې يادونه کوو. لومړی پراګراف – د شهادت عمومي شرايط : د شهادت عمومي شرايط هغه شرايط دي چې د ټولو ګواهانو لپاره اړين دي او په لاندې درې برخو وېشل شوي دي :
لومړۍ فقره – د تحمل شرايط :
هغه شرايط دي چې د شهادت ور کولو پرمهال بايد په شاهد کې موجود وي او که موجود نه وي شهادت يې صحيح نه دي چې په لاندې ډول دي : 1)   اسلام : د ټولو فقهاوو په نظر ګواهي ور کوونکی يا شاهد بايد مسلمان او د کافر ګواهي د منلو وړ نه ده، خو احناف او حنابله بيا د سفر او وصيت پرمهال د کافر ګواهي د منلو وړ بولي البته په نورو ټولو حالاتو کې دکافر ګواهي صحت نه لري. 2)    عقل : ګواهي ور کوونکی يا شاهد بايد عاقل او بالغ شخص وي، د لېوني او معتوه شخص ګواهي په محکمه کې د منلو وړ نه ده ځکه رسول الله صلی الله عليم وسلم فرمايي :  ( رفع القلم عن ثلاثه، عن الصبی حتی يبلغ، وعن النائم حتی يفيق ( سنن النسايي ) ژباړه : پورته شوی دی قلم له ماشوم څخه تر څو چې بالغ شوی نه وي او له ويده څخه تر څو چې ويښ شوی نه وي او له لېوني څخه تر څو چې لېونتوب يې ختم شوی نه وي. 3)     غلامي : د احنافو، مالکيانو او شوافعو له نظره د ګواهي کوونکي د شرايطو څخه ازادي اوحريت دی ، نو په دې سبب غلام اورقيق ګواهي د منلو وړ نه ده. 4)   ليدل : امام ابو حنيفه او امام شافعي د شاهد په شرايطو کې دا شرط ګڼي چې شاهد به په سترګو وړوند نه وي او هر څه به يې ليدلي وي. دوهمه فقره – د شهادت د ادا شرايط :  ګواهي ور کوونکی بايد د شهادت ور کولو پرمهال لاندې شرايط ولري : 1)    بلوغ : د ګواهۍ ور کولو پرمهال بايد ګواهي  ور کوونکي د بلوغ سن ته رسېدلی وي. 2)   خبرې کول : د احنافو له نظره ګواه بايد د خبرو کولو وړتيا ولري، د ګونګي شهادت سم او درست نه دی. 3)    د قذف په حد نه محکوميت : هغه څوک چې د قذف په حد محکوم شوی وي تل ترتله ګواهي نشي ور کولای او د محکمې پر وړاندې د هغه ګواهي اعتبار نه لري. 4)   د شهادت ور کوونکي موخه به د ګټو جلبول او د زيان له منځه وړل نه وي : يانې که چېرته د ګواه ګواهي د مشهود له لپاره د ګټو جلبول وي، نو په دې حالت کې د قضاء پر وړاندې د نوموړي شهادت صحيح او د منلو وړ نه دی. درېمه فقره – د شهادت د اعتبار شرايط :  شهادت هغه وخت معتبر ګڼل کيږي چې لاندې درې شرايط ولري : 1)    شاهد بايد عادل شخص وي او فاسق او فاجر نه وي په ټولنه کې بايد په عدل سره شهرت ولري. 2)   د ګواهانو د شمېر له مخې په مختلفو قضيو کې د شاهدانو شمېر توپير لري لکه د حدودو په اجراء کې د دوه نارينه وو ګواهي ضرور ده، خو د زنا په حد کې بيا د څلورو نارينه شاهدانو شاهدي ضرور ده. 3)    د ګواهانو ګواهي او شهادت به د محکمې پر وړاندې وي او له محکمې څخه بېرون د شاهدانو شهادت د اعتبار وړ نه دی.[28]
دوهم پراګراف – د شهادت خصوصي شرايط :
د حدودو، قصاص او ديت پورې د شهادت ځانګړيو شويو شرايطو ته د شهادت خصوصي شرايط وايي چې دلته يې د موضوع د زياتوالي له کبله له ذکر کولو څخه ډډه کوو.
لومړی پراګراف – ښکاره تزکيه :
د شرح مجلة الاحکام العدليه د (۱۷۲۲) مادې ښکاره تزکيه داسې تعريف کړې ده : التزکية العلانية من قبيل الشهادة و تعتبر فيها شروط الشهادة و نصابها ولکن لا يلزم علی المزکين ذکر لفظ الشهادة .[30] ژباړه : علني تزکيه هغه ګواهي ده چې د شهادت شرايط او نصاب پکې اعتبار لري، خو تزکيه کوونکي باندې لازم نه ده چې د ګواهۍ لفظ په خوله واخلي. دوهم پراګراف – پټه تزکيه : پټه تزکيه شرح مجلة الاحکام العدليه په خپله (۱۷۱۸) ماده کې داسې تعريفوي : التزکية فی السر تجری بورقة تعبر عنها بالمستورة فی اصطلاح الفقهاء والقاضي بان يکتب فی تلک الورقة اسم المدعی والمدعی عليه والمدعی به واسما الشهود وشهرتهم وصنعتهم واشکالهم و محلهم واسماء ابائهم واجدادهم او ان يحرر اسماء هم وشهرتهم ان کانوا مشهودين، وان يعرفهم ويبينهم بوجه يتميزون به من غيرهم وبعد وضعها في ظرف وختم فهما، يرسلها الی لاذين انتخبوا مزکين ثم عند وردوها يفتحها المزکون ويفرئونها فان کان الشهود المحررة اسمائهم فيها عدولا کتبوا تحت اسم کل منهم عدل ومقبول الشهادة وان لم يکونوا عدولا کتبوا ليسوا بعدو وامضوا بدون ان يوقفوا علی مضمونها احدا وختموا فوق الظرف واعادوها الی الحاکم. ژباړه : پټه تزکيه عبارت د هغه ليکلې پاڼې څخه ده چې د فقهاو په اصطلاح کې د ( مستوره ) په نوم سره ياديږي ، چې قاضضي او حاکم په دغه ورقه کې د مدعی ، مدعی عليه او ګواهانو د مدعی بها په اړه بشپړه شهرت ليکلی وي او هم د دندې ظاهري بڼې، استوګنځي، د پلار نيکه په اړه شهرت يادونه کيږي، که چېرې د پېژندل شويو څېرو څخه وي ، نو د نورو سره د توپير په اړه معلومات ليکل کيږي او هم مهر او نشان پرې لګول کيږي ، ټاکلي تزکيه کوونکي ته لېږل کيږی ، کله چې تزکيه کوونکي ته پاکټ ورسيږي ، نو د شهودو د عدالت او نه عدالت په اړه پت معلومات اړوند مرجع ته ور کوي، چې د لاسليک کولو وروسته پاکټ بېرته مهر کيږی او په محفوظ ډول سره قاضي ته سپارل کيږي. څلورم مبحث – قراين او علايم: قراين او علايم په مدني موضوعاتو کې يوه بله داثبات وسيله ده چې د دعوې طرفين کولای شي په هغې سره خپله حق ترلاسه کړي چې دلته به مونږ لومړی د قرينې په لغوي پېژندنه، په دوهم جز کې د قرينې په اصطلاحي پېژندنې او په درېم جز کې د قرينې په ډولونو په لنډ ډول رڼا واچوو.
لومړی جز – د قرينې لغوي پېژندنه :
قراين د قرينې جمع ده چې قرينه د قرين تانيث دی په وزن د فعيل او مفاعله په مانا سره دی په عربي ژبه کې هغه امر او چاره ده چې اصلي موخې ته اشاره کوي يا په بله عبارت د يو شي په اثبات باندې دلالت کوي چې په هغه کې استعمال شوی نه وي، خو د مقدم او موخر مطلوب او غوښتونکي څخه په لاس راغلی وي.[31] دوهم جز – د قرينې اصطلاحي پېژندنه : قرينه هغه ښکاره چاره او امر دی چې د نص اجتهاد او يا هم د يوې ځانګړې پوهې په اساس د يوه داسې پټې چارې باندې چې د ښکاره کارونو سره پيوسته او نږدې وي دلالت وکړي ، نو د يو پټ کار دعوه پرې ثابتيږي.
درېم جز – د قراينو ډولونه :
اسلامي فقهاوو د قراينو بېلابېل ډولونه ذکر کړي دي چې دلته به مونږ د څو علماوو نظريات د قراينو د ډولونو په هکله ذکر کړو : لومړی پراګراف – د دوکتور عبدالعادل عطوه له نظره د قراينو ډولونه : دوکتور عبدالعادل عطوه قراينو په دوه ډوله وېشي : لومړی ډول يې هغه قرينه ده چې په يو څيز باندې داسې دلالت وکړي چې د يقين تر حده يې ورسوي، مثلاً يو شخص له يوه کوره په داسې حالت کې راووځي چې جامې او لاسونه يې په وينو وي او په منډه له کوره تښتي، خو کله چې خلک کور ته ننوځي نو ګوري چې يو شخص مړ پروت دی، نو په دې وخت کې دا يو قاطع او يقيني قرينه ده چې قتل به هماغه شخص کړی وي چې جامې او لاسونه يې په وينو سره وي، ځکه دلته نور هيڅوک نشته چې د قتل د کولو شک پرې وشي. دوهم ډول يې هغه قرينه ده چې د يوشي په شتون او موجوديت باندې په ډېر کمزوزي توګه دلالت وکړي او د لرې احتمالاتو لرونکي وي چې دا ډول قرينېد قبول وړ نه دي،لکه د شکايت کوونکي ژړا او فرياد د شاکي د محکوميت سبب نشي ګرځېدلای. دوهم پراګراف – د دکتور عبدالسميع اما له نظره د قراينو ډولونه : لومړی هغه قرينه د چې په مدلولو باندې دلالت يې يقيني علم او پوهه رامنځته کړي لکه څو تنه د يو شخص په مړينه يا وژنه شاهدي ووايي، خووروسته نوموړی شخص ژوندی وموندل شي، نو د دغه شخص ژوندي پيدا کېدل د نوموړو شاهدانو د دروغو شاهدۍ باندې يوه قاطع قرينه ده. دوهم هغه قرينه ده چې په غالب ګومان سره په يو څيز باندې چې د يقين حد ته نژدې وي او په مدلول باندې دلالت وکړي لکه د نجلۍ يا د کونډې د حمل څرګندېدل د هغې په زنا باندې يوه قرينه ده. درېم هغه ډول قرينه ده چې يوازې عادي ګومان منځته راوړي او د پياوړي والي او نفي لپاره يې کوم دليل نه وي لکه يو موټروان چې د يو زخمي ترڅنګ ودريږي، نو داسې ګومان رامنځته کيږي چې دغه شخص به همدې موټروان وهلی وي.
پنځم مبحث – قسم او نکول :
د اسلامي شريعت او اسلامي فقهې له مخې کله چې مدعي په يوه مدني دعوه کې د بينې له وړاندې کولوڅخه عاجز شي، نو له مدعی عليه د قسم مطالبه کولای شي ، چې په دې حالت کې په مدعي عليه قسم کول واجب ګرځي، چې د قسم په کولو يا نکول سره د دعوې په اړه حکم صادريږي، چې دلته به مونږ په لومړي جز کې قسم او په دوهم جز کې په نکول وغږيږو او په ضمن کې به يې ورسره ځينې نور کوچني عناوين هم وي چې ټول به په ترتيب سره دلته ذکر کړو
لومړی جز – قسم ( لوړه ) :
په دې برخه کې به مونږ د قسم پېژندنه، د قسم ډولونه او د قسم د ادا کولو ترتيبات او طريقه په ترتيب سره په بېلابېلو عنوانو کې تربحث لاندې ونيسو.
لومړی پراګراف – د قسم پېژندنه :
قسم يا يمين يوه مونثه کلمه ده چې د خلف، سوګند او لوړې کولو په مانا ده او په اصطلاح کې د يو څيز يا يوې خبرې د اثبات او نفي لپاره د لوی څښتن تعالی په نوم يا صفاتو توکيد کولو ته وايي. يا په بله اصطلاح د يو شخص د ارادې د اعلام څخه عبارت دی چې د هغې په سبب يو فرد لوی الله جل جلاله د ګواه په توګه نيسي چې خپل رېښتيني اظهارات او التزامات بيان کړي.[32]
دوهم پراګراف – د قسم ډلونه :
په عمومي ډول قسم په دوه ډولونو وېشل کيږي چې يو يې دنده ايز قسم دی او بل يې قضايي قسم دی چې دواړه يې دلته په لنډ ډول در پېژنو.
دوهمه فقره – قضايي قسم :
هغه قسم يا لوړه ده چې د اسلامي شريعت د احکامو سره سم د دعوې د ثبوت لپاره د قضاء په حضور کې اداء کړای شي او قضات هغه د اعتبار وړ وګڼي. د امام ابوحنيفه رحمة الله عليه په نزد په ټولو هغو شخړو کې چې اقرار او بزل پکې صحت ولري، قسم راجع کول جايز دي، مګر د نکاح په رجعت ، ايلاء، رجوع او استيلاء کې جواز نه لري.
درېم پراګراف – د قسم اداء کولو طريقه او ترتيب :
کله چې مدعي د دعوې په اړه د بينې د وړاندې کولو څخه ناتواني وښيي، نو په دې حالت کې له محکمې څخه غوښتنه کولای شي، ترڅو مدعي عليه ته قسم راجع کړي، محکمه په دې حالت کې د مدعي په غوښتنې مدعي عليه ته قسم راجع کوي البته د قسم په کولو کې دا شرط ده چې قسم به د الله ج په نو او صفاتو سره کيږي چې په دې اړه حضرت محمد صلی الله عليه وسلم فرمايي په تاسې کې چې کوم سړی قسم کوي، نو هغه دې د الله جل جلاله په نوم قسم وکړي يا دا چې هغه دې پرېږدي، په همدې ډول په ترمذي شريف کې حديث شريف دی چې چا د الله جل جلاله نه پرته د بل چا په نوم سره قسم وخوړلو، نو هغه شرک وکړو. [33] البته کله چې مدعي عليه د قسم اراده وکړي، نو په دې حالت کې د مجلة الاحکام العدليه د (۱۷۷۳) مادې له مخې نوموړي ته په يو ځل بېدون له تکرار څخه په ( والله ) يا ( بالله ) سره قسم ور کول کيږي.
دوهم جز – نکول :
د فقهاو له نظره د قسم څخه نکول د مدني دعوې د اثبات دليل کڼل کيږي، يانې کله چې مدعي د بينې له وړاندې کولو څخه عاجز شي، نو له محکمې غوښتنه کوي چې مدعي ته قسم راجع کړي، که چېرته په دې حالت کې مدعي له قسم کولو انکار وکړي ، نو دغه حالت نکول ګڼل کيږي، چې محکمه دلته د مدعي عليه په زيات حکم کوي او د مدعي په اړه خپل حکم صادروي، چې په دې برخه کې به د نکول په پېژندنه، ډولونو په لنډ ډول وغږېږو.
لومړۍ فقره – حقيقي نکول :
هغه نکول دی چې مدعی عليه په ښکاره توګه ووايي چې قسم نه کوم.
دوهمه فقره – حکمي نکول :
هغه نکول دی چې يو شخص د سوګند له اداء کولو نه ځان وژغوري په داسې حال کې چې داسې کومه ناروغي ونلري، چې د قاضي خبرې وا نه وري، د فقهاو له له نظره له قسمه يو ځل امتناع نکول ګڼل کيږي، خو غوره دا ده چې مدعي عليه ته د درېو ورځو لپاره د محکمې په داخل کې د قسم اداء راجع کړي.
د افغانستان د قوانينو له نظره په مدني دعواو کې د حکم د صدرو اسباب
دافغانستان مدني قانون د حق ثابتولو لپاره سربېره په عمومي قاعدو پنځه نورې لارې چارې ښودلي چې عبارت دي له اقرار، سندونه، قسم، شاهدان او قرينې ښودلي دي، خو د مدني محاکمو اصولو قانون په خپل پنځه لسم فصل کې د حکم سببونه ( د ثبوت وسيلې ) څلور ګڼي چې دوه سوه دوه اويايمه ماده يې داسې صراحت لري ( د ثبوت وسيلې چې د حکم سببونه جوړوي په لاندې ډول دي : 1)   اقرار 2)   بينه ( سندونه، شاهدان، قاطعه او مستنبطه قرينې ) 3)    يمين ( لوړه ) 4)   نکول        [35] چې دلته په دې فصل کې به مونږ په همدې څلورو موضوعاتو په لنډ ډول رڼا واچوو.
لومړی مبحث – اقرار :
د افغانستان د مدني محاکمو اصولو قانون په خپله دوه سوه درې اويايمه ماده کې اقرار داسې تعريفوي ( اقرار په محکمه کې په هغې چارې باندې له اخبار څخه عبارت دی چې د دعوې د لوري د حق پاتې کېدل يا د اقرار کوونکي پر خلاف يو حالت ثابتوي ) [36] يانې اقرار هغه حالت دی چې يو شخص په خپل ځان باندې په محکمه کې شاهدي ور کوي چې د بل شخص يو معلوم حق له ده سره دی، يانې که چېرته يو شخص د محکمې پر وړاندې داسې شاهدي ور کړي چې د بل شخص حق په يو درېمګړي شخص باندې ثابت کړي، نوموړی خبر او اقرار اقرار نه بلکې شاهدي ګڼل کيږي يانې اقرار يوازې په خپل ځان باندې د بل چا د حق لازمول يا د محکمې پر وړاندې د بل چا د حق اعتراف کول دي چې د ده په غاړه دی، تر څو دی يې بېرته ور وسپاري. په همدې ډول مدني قانون په خپله يو زرو يو ماده کې اقرار داسې راپېژني ( اقرار، د جګړه کوونکي له داسې اعتراف څخه عبارت دی چې په محکمې کې يې د بل په حق، چې په ده دی ، کوي.) (د افغانستان مدني قانون ،۱۰۰۱ ماده ) دلته ځينې مهمې پوښتنې مطرح کيږي چې ايا هر اقرار د محکمې پر وړاندې د اعتبار وړ دی او که نه؟ د دې پوښتنې په ځواب کې بايد ووايو چې د اقرار کوونکی بايد يو سلسله شرايط ولري، تر څو د ده اقرار صحيح وګڼل شي مثلا د مدني محاکمو اصولو قانون په خپله دوه سوه څلور اويايمه ماده کې داسې وايي ( د محکمې پر وړاندې د حقوقي او قانوني اهليت لرونکي مقر اقرار په هغه صورت کې د اعتبار وړ دی چې ظاهر الحال يې مکذب نه وي ) [37] په همدې ډول بيا په دوه سوه پنځه اويايمه ماده کې اقرار په په حاضر مقر له پورې مقيد نه بولي خو د رد صلاحيت يې بيا حاضر مقرله صلاحيت ګڼلی. بله پوښتنه دلته دا راپيدا کيږی چې د غايب په هکله اقرار څه وخت نافذيږي ؟ دافغانستان د مدني محاکمو اصولو قانون دوه سوه شپږ اويايمه ماده په دې اړه داسې صراحت لري ( د غايب پر حق باندې اقرار د مقر له اقرار څخه د غايب د خبرېدو او تصديق پورې نه نافذيږي ) يانې کله چې غايب خبر شي پلاني زما پر حق اقرار کړی ، نو د محکمې پر وړاندې يا د خپل حق غوښتنه کوي يا يې رد کوي. دا چې د اقرار په هکله مو په تېر فصل کې بحث کړی دی، نو دلته يې له ډېرو توضيحاتو ډډه کوو او يوازې په همدې تعريف يې بسنه کوو.
دوهم مبحث – بينه :
بينه د حقوقي اصطلاحاتو د قاموس له مخې ( بينه هغه دليل دی چې د حقيقت پر تبين او اظهار دلالت وکړي او د قضاء پر وړاندې د ثبوت د دليل په توګه ومنل شي.) [38] د مدني محاکمو اصولو قانون د دوه سوه درې اويايمې مادې دوهم بند له مخې قرينه درې برخو ته شامله ده چې عبارت دي له سندونه، شاهدان، او قرينې څخه، چې ياده موضوع د همدې قانون په دوه سوه يو اتيايمه ماده کې هم په همدې ډول ذکر شوې ده چې هر يو به يې دلته په ترتيب سره په لنډه توګه توضيح کړو.
لومړی جز – سندونه :
سندونه يا اسناد د سند جمع ده او سند د حقوقي اصطلاحاتو د قاموس له مخې ( هره سند ليکنه چې د دعوې او دفاع په مقام کې د اعتبار وړ وي سند بلل کيږي )[39] د افغانستان په مدني قانون او مدني محاکمو اصولو قانون کې د سند لپاره کوم ځانګړی تعريف نه دی شوی، بلکې مخکې له دې چې سند تعريف کړي، سندونه په دوه ډولونو وېشي چې يو يې رسمي سند او بل يې عرفي سند دی، چې البته د دواړو د تعريف څخه د پورتني تعريف مفهوم رابرسېره کيږي چې دواړه ډولونه به يې دلته په ترتيب سره ذکر کړو.
لومړی پراګراف – رسمي سند :
د حقوقي اصطلاحاتو قاموس رسمي سند داسې راپېژني ( يوه پانه ده چې عمومي خدمتونو کارکوونکی د قانون د حکمونو په اساس د خپل اختصاصي واک په حدودو کې کوم شی چې د هغوی په حضور کې يې صورت موندلی وي يا يې د علاقې لرونکو اشخاصو څخه ترلاسه کوي پکې درج او ثبت کړي يا په بل عبارت د سياسي، حقوقي، اقتصادي ، قضايي، ټولنيزو، تاريخي، فرهنګي، حسابي يا اداري ارزښت لرونکي رسمي مدارکو مجموعه او د اثبات وړ وي )[40] خو مدني قانون بيا رسمي سند داسې تعريفوي ( رسمي سند يوه پاڼه ده چې عمومي موظف يا د عمومي خدمتونو کار کوونکی د قانون د حکمونو په اساس د خپل اختصاصي واک په حدودو کې کوم شی چې د هغوی په حضور کې پای ته رسېدلی يايې د علاقې لرونکو اشخاصو څخه ترلاسه کوي په کې يې درج او ثبت کړی وي. ( مدني قانون :۹۹۱ ماده لومړی بند)[41]
انجينير عبدالمتين
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د مدني دعوې د حکم د صدرو اسباب
دوهم پراګراف – عرفي سند :
هغه سند دی چې متعاقدينو ( عقد کوونکو ) هغه لاسليک، مهر او په ګوته نښه کړی وي، خو رسمي بڼه يې نه وي پيدا کړې عرفي سند بلل کيږي يا ( عبارت له هغه ليکل شوې پاڼې څخه دی چې د دووخواوو له خوا ترتيب او په خپل منځ کې مبادله کړي لک د رسمي پاڼې په بڼه ځانګړي تشريفات و نه لري او يوازې د دواړو خواوو توافق د هغې په منځته راتللو کې موثر وي )[42] چې يادې موضوع ته د مدني قانون ۹۹۱ مادې دوهم بند په دې ډول اشاره کړې ده ( که ذکر شوې پاڼه د رسمي سند صفت پيدا نه کړي، مګر علاقه لرونکو اشخاصو هغه امضاء، مهر يا په ګوته نښه کړې وي د عرفي سند حيثيت لري )
تسيرانگ ولسوالۍ
تسيرانگ د بوټان د 20 ولسوالو څخه يوه ولسوالۍ ده۔
د مدني دعوې د حکم د صدرو اسباب
دوهم جز– شاهدان :
د مدني محاکمو اصولو قانون درې سوه يو شپېتمې مادې درېم بند له مخې شهادت وروسته له سند څخه د اثباتيه توان په دوهمه درجه کې ځای لري. لومړی پراګراف – د شاهد پېژندنه : شاهد هغه چاته ويل کيږي چې د يو امر د وقوع او يا پر يو بل شخص باندې د يو چا د حق له شتون څخه خبر وي او د قضاء په مجلس کې په خپله خوښه ( عندالمطالبه ) هغه بيان کړي يا دا چې د شاهدانو شهادت د قضاء په مجلس کې د اشهد په لفظ سره په حق باندې له اخبار څخه عبارت دی.
دوهم پراګراف– د شهادت شرايط :
د مدني محاکمو اصولو قانون په خپلې درې سوه يو شپېتمې مادې څلورم بند کې داسې وايي ( د شهادت نصاب او شرايط يې د اسلامي شريعت د حکمونو تابع دي )[43] دا چې په تېر فصل کې مو د شهادت شرايط وويل نو دلته يې له بيا تکرار څخه ډډه کوو.
درېم جز – قرينې :
قرينه د يو مجهول امر استنباطول دي د يو معلوم امر څخه [44]
لومړی پراګراف –قاطعه قرينه :
قاطعه قرينه هغه ده چې د هغې د خلاف ثبوت جواز ونلري يا دا چې ( قاطعه قرينه هغه قرينه ده چې د هغې په دلالت د يو مجهول امر وجود معلوميږي دا دلالت قرينه د يقين تر حد پورې رسوي د هغې له ظاهر څخه د متنازع فيها موضوع په اصل کې ګټه اخيستل کيږي ) [45] دوهم پراګراف – مستنبطه قرينه : هغه قرينه ده چې د هغې د خلاف اثبات جواز ولري يا دا چې ( مستنبطه قرينه هغه قرينه ده چې محکمه يې د دعوې د اړوند حالتونو او د محاکمې له بهير څخه استنباطوي او وروسته په خپل حکم کې د دليل په توګه ورباندې اتکاء کوي ) [46] البته دلته يوه خبره ډېره مهمه ده چې بايد ذکر شي او هغه دا چې که چېرته په قانون کې د مستنبطه قرينې ضد صريح نص موجود وي نو بيا مستنبطه قرينه باندې اتکاء جواز نه لري.
درېم مبحث – قسم يا لوړه کول :
سوګند په مدني دعوه کې د اثبات له وسيلو څخه يوه وسيله ده چې له مخې يې مدعي د محکمې پر وړاندې په ځانګړو الفاظو د خپل حق غوښتنه کوي چې د ده په ګټه او د بل په زيان وي. مدني قانون په مدني موضوعاتو کې قسم په دوه ډوله وېشي :
لومړی پراګراف – قاطع قسم :
په يوې مدني موضوع کې که چېرته د محکمې په اجازه د قضاء په مجلس کې يو له طرفينو بل ته قسم راجع کړي او هغه داسې قسم وکړي چې دغه عمل نوموړي ترسره کړی دی، قاطع قسم ګڼل کيږي په دې شرط چې قسم راجع کول د عمومي ادابو مخالف نه وي.
دوهم پراګراف – پوره کوونکی قسم :
هغه قسم دی چې د محکمې له لوري د نورو اثباتيه مدارکو د نه شتون په صورت کې د دعوې له طرفينو يوه ته د قسم متوجه کول عبارت دي له پوره کوونکي قسم څخه. څلورم مبحث – نکول يا له لوړې ډډه کول : نکول د محکمې پر وړاندې د لوړې له کولو څخه انکار ته وايي، چې په مدني موضوعاتو کې د حکم د صدور سبب ګرځي چې يادې موضوع ته د مدني محاکمو د اصولو قانون په دې ډول اشاره کوي ( لوړه او له لوړې څخه نکول : که مدعي په محکمه کې د نورو وسيلو او اثباتيه مدارکو له وړاندې کولو څخه عاجز شي کولای شي چې مدعی عليه ته لوړه متوجه کړي په دغه صورت کې محکمه د مدعی د غوښتنې له کبله مدعی عليه ته قسم ور کوي .)[47] که مدعی عليه په محکمه کې لوړه وکړه د مدعي دعوه رد کيږی او اوسنی خصومت له منځه ځي او د هغې په قطع کېدو حکم صادريږي.
سوخوی سو ٣٧
سوخوی سو-۳۷ (په روسی:Су-37, په انگریزی: Su-37 Terminator) د سوخوی سو-۳۵ عصری شوی یوه ښکاری الوتکه ده چی د نوی هوایی تکنولوژی د آزمویلو لپاره طرح شوه. د سوخوی شرکت په ۱۹۹۶ کی د سو-۳۷ دوی الوتکې جوړې شوې مگر یوه الوتکه په ۱۹۹۸ کال کی په نندارتون کی د الوتنې په وخت کی د نقص په سبب خراب شوه.
د مدني دعوې د حکم د صدرو اسباب
پايله
مدني دعوې د ټولنيز ژوندانه د شخړو يوه لويه برخه تشکيلوي چې حل و فصل يې طبعاً د ټولنيز عدالت د تامين او د انسانانو د خپلمنځي ژوندانه او اړيکو د ښه والي، باور، ډاډ او په پايله کې د يوې سالمې ټولنې د رامنځته کېدو سبب ګرځي، په همدې سبب دا ډېره مهمه او ضروري موضوع ده چې قضات او محاکمو د مدني دعوو د پرېکړو پرمهال ډېر دقيق واوسي او د هغه چا په حق کې حکم وکړي، چې د حق حقدار وي، ترڅو له يوې خوا حق حقدار ته ورسي او له بلې خوا د ټولنې عامه امنيت تامين شي. دا چې په مدني دعوو کې څو مسايل ډېر مهم دي، ترڅو قضات او محاکم يې د پرېکړې پرمهال په پام کې ونيسي او د هغې په سبب حکم وکړي، چې دغه اسباب د اسلامي فقهې له نظره د اقرار، اسنادو، شهادت، قراينو، قسم او نکول څخه عبارت دي چې له مخې يې محاکم او قضات کولای شي د يوې مدني دعوې په اړه حکم وکړي او دغه اسباب چې له طرفينو د هر يو په ګټه و، قضات او محاکم حکم هم د هغوی په نفعه او ګټې سره کوي. له بلې خوا د افغانستان قوانينو هم يو لړ اسباب د مدني دعوې د حکم د صدرو په هکله وړاندې کړي دي چې ټول يې هماغه د اسلامي فقهې له اسبابو سره مطابق دي، خو يوازې په وېش کې يې په بېلابېلو برخو وېشلي دي چې هغه عبارت دي له اقرار، بينه، يمين او نکول څخه عبارت دي چې شهود، اسناد او قراين درې واړه يې د بينې تر عنوان لاندې رايو ځای کړي او بيان کړي دي چې دوهمه درجه کې اهميت يې ورته ور کړی دی يانې که چېرته له طرفينو يو يې د بل په حق اقرار ونکړي، نو بيا بينې (اسناد، شاهدان، قراين ) ته مراجعه کيږي او د بينې په شتون کې په هغې پرېکړه کيږي او که چېرته بينه موجوده نه وي، بيا په درېمه درجه کې قسم ته اهميت ور کول کيږي، که چېرته مدعي عليه قسم وکړ، نو د مدعي عليه په ګټه حکم کيږي، خو که چېرته مدعي عليه انکار وکړي، نو دغه عمل نکول يا له لوړې ( قسم ) کولو څخه انکار ګڼل کيږي چې په دې صورت کې د مدعي په ګټه حکم کيږي.
سوخوی سو ٣٧
سرچینې
وېشنيزه:سوخوی الوتکې
داد محمد خان
داد محمد خان د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
وانگدو پھودرانگ ولسوالۍ
وانگدو پھودرانگ د بوټان د 20 ولسوالو څخه يوه ولسوالۍ ده۔
د رسول الله د اوداسه
۱  ::  درې ځله لاس پرېولل ۲  :: بیا درې ځله خوله او پوزه پرېولل او پوزه سوڼ کول ۳  :: بيا دري ځله مخ پرېولل ۴  :: بیا دوه ځله دواړه لاسونه تر څینګلو پرېولل لومړی راسته بیا چپه ۵  :: بیا د ټوله سر مسحه کول د سر د مخ د طرفه پیلول بیا تر څټه پوري بیا بېرته د سر د مخ خواته راتلل ۶ :: بیا دواړي پښې پرېولل لومړی راسته بیا چپه
سټرېپټومايسين
سترېپتومیسین (په انگرېزي:Streptomycin) د امینوگلیکوسید د انتي بيوتيکونو څخه دي چې د نری رنځ د علاج لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي.
د رسول الله د اوداسه
!!!!!!!!!!!!!!
پاڼه ډول جال اوبدونکې غڼې
د پاڼې په څېر ځاله جوړونکې غڼې – Sheet-web weaver د کورنۍ نوم ېې لیني فیدای ده، وړې غڼې دي او تقریبا ۲۰۰۰ ډولونه ېې تر اوس پورې. د بدن اوږدوالی ېې تر ۶ ملي متره پورې رسیږي. د ځاله ېې د سطحې په څېر وي. د پاڼې شکل لري. د خپلې ځالې په لاندې برخې کې ژوند کوي.
د رسول الله د اوداسه
بَاب الْوُضُوءِ مِنْ التَّوْرِ
سټرېپټومايسين
تاریخ
سترېپتومیسین دقوي انتي بيوتيکونو دجملى څخه گڼل کيږي چې د واکسمان او دهغه دهمکارانو په واسطه په ۱۹۴۲ کال کې د ستېپتومیسیس گریسېوس (streptomyces griseus ) څخه لاس ته راوړل چې په گرام منفى باکترياو باندې تاثير لري نو په همدي لحاظ دهغه انتي بيوتيکونو سره چې په گرام مثبت اثر لري په يو ځايی توگه استعماليږي او دقوي انتي بيوتيک اثرات څرگندوی لکه که دپنسلينو سره یی يو ځاي استعمال کړو نو قوي سینېرگیستیک ( synergistic)اثرات منځته راوړي.
پاڼه ډول جال اوبدونکې غڼې
تړلې لیکنې
غڼه
سټرېپټومايسين
تاریخ
وېشنيزه:نری رنځ وېشنيزه:د امينوگلايکوسايډ انتي بيوتيکونه
د رسول الله د اوداسه
اخرجه الامام البخاري
محمد انورخان
محمد انورخان د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
محمد انعام واک
بټنوک|289px|انجنير محمد انعام واک بټنوک|289px|انجنير محمد انعام واک انجنير محمد انعام واک (زوکړه د ۱۳۳۳ ل ل کال ليندۍ، د ننگرهار ولايت)، د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او څېړونکی دی.
سيد شمس الدين مجروح
مخينه
سيد شمس الدين مجروح پر ۱۲۸۹ لمريز لېږدي کال د افغانستان د کونړ د اسمار ولسوالۍ په شينکوړک کلي کې زېږېدلی دی. پلار يې سيد حضرت شاه نومېد، چې د تيرگړيو په پاچا صاحب مشهور وو. مجروح په ۳ کلنۍ کې د خپل پلار له سيوري بې برخې شو، روزنه او پالنه يې يوازې د مور پر غاړه پاتې شوه، چې له برکته يې د هېواد يو ستر علمي، سياسي او ادبي شخصيت شو.
محمد انعام واک
مخينه
محمد انعام واک د محمداجان زوی د ١٣٣٣ لمريز کال په ليندۍ (١٩٥٤ ډسمبر) مياشت کې د ننگرهار ولايت د سره رود په ولسوالۍ کې زېږېدلی دی.
مڼه
مڼې د توپ په څېر ګرده يوه مشهوره، خوندوره، خوشبويه او خونده ډکه مېوه ده، چې د بېلا بېلو رنګونو او خوندونو څخه جوړه شوې ده.
محمد انعام واک
علمي او څېړنيز کارونه
په ټولنيزه او سياسي برخه کې:
سيد شمس الدين مجروح
مخينه
هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل کور و کلي کې ترسره کړې. څنگه چې هغه مهال د هېواد په هره سيمه کې ښوونځي نه ول، نو مجروح صاحب هم ونه شو کړاى چې ښوونځي ته ولاړ شي. په دې توگه يې ټولې زده کړې په خپل کور و کلي کې تر سره کړې. د مجروح د زده کړو څرک د هغه له خپلې دغې ليکنې، چې د خپل ځان په اړه کړې، ښه کېدای شي:
مڼه
پېژندنه
دا د ونې ترټولو پراخه کرل شوې مېوه ده - د دې مېوې ونې په لویدیځه آسیا کې رامینځته شوي - له مڼې څه د ډېری کلتورونو په رواياتو او کتابونو کې یادونه شوې - د مڼې کلمه، چې پخوانۍ انګلیسي کې æppel وه، د پروټو-جرماني ریښې *ap(a)laz څخه اخیستل شوې، چې په عمومي توګه د میوې معنی هم کولی شي. دا په نهایت کې د پروټو-هند-اروپایي *ab(e)l- څخه اخیستل شوی، مګر دقیق اصلي معنی او د دوو کلمو ترمنځ اړیکه ناڅرګنده ده.
د 17 پیړۍ په وروستیو کې، دا کلمه د ټولو میوو لپاره د عمومي اصطلاح په توګه هم کار کاوه پرته له بیر څخه مګر مغز لرونکي هم - لکه د 14 پیړۍ د منځني انګلیسي کلمه Apple of paradise، چې مانا یې کیله ده. دا کارول په فرانسوي کې د پومی کارولو ته ورته دی.
محمد انعام واک
دندې
ښاغلی واک په ١٩٨٢ زېږديز کال کې پاکستان ته مهاجر شو.
سيد شمس الدين مجروح
مخينه
که څه هم اروښاد مجروح رسمي زده کړې نه وې کړې، خو د خپل استعداد او وړتياوو له مخې ستره علمي خزانه وه؛ له پښتو او دري پرته په عربي، انگليسي او اردو ژبو هم پوهېده. نوموړی د ژبو د نړۍ تر څنگ د شعر و شاعرۍ په نړۍ کې هم دومره مخکې ولاړ چې شعر او نثر يې دومره خواږه دي چې ارواښاد استاد الفت د هغه د منتخبو اشعارو د ټولگې په سريزه کې داسې څرگندونه کړې: «د ښاغلي اديب سيد شمس الدين مجروح له لوړې قريحې او شعر روزونکي استعداد څخه ځينې داسې اشعار پيدا شوي دي چې که د اشعارو پېرل او پلورل رواج واى او د شعر په ورکړه راکړه د يوه شعر د بل کېدلى ما به خپل څو شعرونه د ده په يوه شعر ورکړي وو…»
مڼه
پېژندنه
مڼه یوه د خوړو وړ میوه ده چې د مڼې د ونې (مالوس دومیستیکا) لخوا تولیدیږي. د مڼې ونې په ټوله نړۍ کې کرل کیږي او د مالوس په نسل کې ترټولو پراخه کرل شوي ډولونه دي. دا ونه په منځنۍ آسیا کې پیدا شوې، چیرې چې د هغې وحشي پلار Malus seversi اوس هم موندل کیږي. مڼې د زرګونو کلونو لپاره په آسیا او اروپا کې کرل شوي او شمالي امریکا ته د اروپایی استعمار لخوا راوړل شوي. مڼې په ډیری کلتورونو کې مذهبي او افسانوي اهمیت لري، پشمول د نورس، یوناني او اروپایي عیسوي دودونو.
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
د مجروح صاحب د رسمي او دولتي دندو په اړه په دې ډول يادونه کوو:
محمد انعام واک
مقالې
په کلتوري ، ټولنيزو اوسياسي برخو کي ديو شمېر مقالو ليکونکی.
مڼه
پېژندنه
د مڼو 7,500 پیژندل شوي ډولونه شتون لري. کښت د مختلف خوندونو او کارولو لپاره نسل ورکول کیږي ، پشمول د پخلي ، خام خواړه او د سایډر تولید. ونې او میوې د ډیری فنګسي، باکتریا او حشراتو ستونزو لپاره حساس دي، کوم چې د یو شمیر عضوي او غیر عضوي وسیلو لخوا کنټرول کیدی شي. 2010 کې، د میوو جینوم د مڼو په تولید کې د ناروغیو کنټرول او انتخابي نسل په اړه د څیړنې برخې په توګه ترتیب شوی و.
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
سيد شمس الدين مجروح چې کله له کلي څخه کابل ته ولاړ، نو بيا ډېر ژر د محمد هاشم خان د صدارت په دوره، يانې پر ۱۳۱۳ ل ل کال د اعيانو د مجلس غړى وټاکل شو. پر ۱۳۱۷ ل ل کال د افغان ملي بانک د تفتيش د عمومي سروال (رئيس) او د حکومت استازى وټاکل شو او د همدې کال په پاى کې د قند جوړولو فابريکې او د پيترول شرکت د سروال په توگه وگومارل شو. تر دې وروسته يې د تعاوني ايپو او د دولتي انحصاراتو د سروالۍ (رياست) دندې هم ترسره کړې.
محمد انعام واک
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
د ۱۳۲۸ لمريز لېږدي کال په لړم مياشت کې د قبايلو د مستقل رياست مرستيال او کفيل او پر ۱۳۲۹ ل کال د کب پر ۱۶ د قبايلو د مستقل رئيس په توگه وگومارل شو. پر ۱۳۴۲ ل ل کال د ډاکټر محمد يوسف په کابينه کې د عدليې وزير او پر ۱۳۴۴ ل کال د صدارت مرستيال شو. د ديموکراسۍ په لسيزه کې د افغانستان د اساسي قانون د جوړولو د کمېټې مشر وو او پر ۱۳۴۶ ل کال په مصر کې د افغانستان لوى سفير وټاکل شو؛ بيا د مشرانو جرگې انتصابي غړى شو. مجروح پر ۱۳۵۲ ل کال کورناستی (متقاعد) شو.
مڼه
پېژندنه
په 2018 کې د نړۍ د مڼو تولید 86 ملیون ټنه و، چې چین د ټولټال نږدې نیمایي برخه جوړوي.
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
کله چې روسانو زموږ پر گران هېواد افغانستان يرغل وکړ، نو مجروح صاحب د ډېرو نورو افغانانو په څېر د خپل هېواد پرېښودو ته اړ شو او پر ۱۳۵۸ ل کال له خپلې کورنۍ سره پېښور ته کډوال شو. په پېښور کې يې د کنفرانسونو او نورو ديپلوماتيکو هلو ځلو له لارې د هېواد د خپلواکۍ په لار کې ډېرې هلې ځلې وکړې. مجروح څو کاله په پېښور کې وو، خو پر ۱۹۹۰ ز کال د امريکا متحدو ايالتونو ته ولاړ او د ژوند تر پايه يې هلته په جلاوطنۍ کې شپې ورځې سبا کولې.
مڼه
مشتق
مڼه یوه نرۍ ونې ده چې معمولا په کښت کې له 2 څخه تر 4.5 مترو (6 څخه تر 15 فټ) پورې لوړیږي او په ځنګل کې تر 9 مترو (30 فوټ) پورې وده کوي. کله چې کرل کیږي، د روټ سټاک انتخاب او د شاخه کولو طریقه اندازه، شکل او د څانګو کثافت ټاکي. تیاره شنه پاڼي په ساده بیضوي شکل کې د سیرت شوي حاشیو سره او یو څه اشاره شوي لاندې ترتیب شوي.  ګلونه په پسرلي کې د پاڼو د راڅرګندیدو سره په ورته وخت کې زیږیدلي دي او په سپینو او ځینو اوږده بوټو کې زیږیدلي دي. د 3 څخه تر 4 سانتي مترو (1 څخه تر 1+1⁄2 انچ) ګلونه ګلابي - سپین دي چې په تدریجي ډول تیاره کیږي، پنځه ګلونه لري، ګلونه د 4-6 ګلونو سره د سیم څخه جوړ شوي. د ګل اصلي ګل د "کنګ بلوم" په نوم یادیږي. دا دمخه غوړیږي او کولی شي لوی میوه تولید کړي.
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
ارواښاد استاد مجروح د خپلو دولتي بوختياوو تر څنگ د ادبي، ټولنيزو او مذهبي مسايلو په اړه د څېړنې چارې هم پر مخ بيولې او په دې لړ کې يې هم خورا په زړه پورې کارونه کړي دي. هغه به پر هغو کسانو سخت گوزارونه کول چې له اسلام څخه به يې د خپلو گټو لپاره استفاده کوله. د همدغې زوږيې له اړخه ښاغلى عبدالروف بېنوا د اروښاد مجروح په اړه ليکي:
مڼه
مشتق
میوه یو پوم دی چې د اوړي په وروستیو یا مني کې پخیږي، او کښت په مختلفو اندازو کې راځي. سوداګریز کروندګر موخه لري چې د بازار د غوره توبونو له امله د 7 څخه تر 8.5 سانتي مترو (2+3⁄4 څخه 3+1⁄4 انچ) په قطر کې مڼې تولید کړي. ځینې مصرف کوونکي، په ځانګړې توګه په جاپان کې، لویې مڼې غوره کوي، پداسې حال کې چې د 5.5 سانتي مترو څخه کم مڼې (2+1⁄4 انچ) معمولا د جوس لپاره کارول کیږي او د بازار لوړ ارزښت لري. د پخې مڼې پوستکي معمولا سور، ژیړ، شنه، ګلابي، یا خړ رنګه وي، که څه هم ډیری دوه یا درې رنګه ډولونه موندل کیدی شي. پوټکی کیدای شي په بشپړه توګه یا په جزوي توګه خړوب شي، د بیلګې په توګه خړ او نسواري. پوټکی د epicuticular موم په محافظتي طبقه پوښل شوی. Exocarp (غوښه) معمولا ژیړ ژیړ سپین وي، که څه هم ګلابي، ژیړ یا شنه exocarps هم موندل کیږي.
وحشي نسب
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
«ښاغلى مجروح د مطالعې ډېر شوق لري او د همدغه شوق اثر دى چې په اکثرو ادبي، اجتماعي، فلسفي او مذهبي سختو مسايلو کې د ښه تحقيق خاوند دى، په تېره بيا د روحياتو او فلسفې سره زياته دلچسپې لري… دا ښاغلى خنده رويه باوقاره سړى دى، ازاد طبيعت لري او په حق ويلو کې د چا پروا نه ساتي.»
مڼه
مشتق
د مالوس ډومیسټیکا اصلي وحشي ځناور Malus sieversii و، چې د مرکزي آسیا په غرونو کې په جنوبي قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او شمال لویدیځ چین کې ځنګلي وده کوي. د ډولونو کښت، شاید د تیانشان غرونو له ځنګلونو څخه سرچینه اخلي، د اوږدې مودې په اوږدو کې وده کړې او د نورو ډولونو څخه د جینونو ثانوي ننوتلو ته اجازه ورکوي په خلاص ګرده تخمونو کې. د مالوس سلویسټریس سره د پام وړ تبادله، د کریابپل، په پایله کې د مڼې اوسني نفوس د کریابپل د مورفولوژیکي پلوه ډیر ورته والی، Malus sieversii پورې تړاو لري. د وروستي ترکیب پرته په فشارونو کې، وروستنۍ ونډه غالبه ده.
سيد شمس الدين مجروح
رسمي دندې يې
اړينه ده وويل شي چې د هېواد يو بل لوی علمي شخصيت سيد بهاو الدين مجروح د ده زوی وو، چې د «ځانځاني ښامار» په نامه نامتو اٍثر يې کښلی دی. يو امريکايي ليکوال P.J.O'Rourke په خپل کتاب کې چې پر ۱۹۹۱ زېږدي کال په نيويارک کې چاپ شوى، د سيد بهاوالدين مجروح په اړه داسې ليکي: واشنگتن له «مج» يانې مجاهدينو سره د افغانستان د خپلواکۍ لپاره مرسته وکړه، خو افغانانو يوازې يو روښانفکر درلود چې هغه يې هم په جهاد کې له لاسه ورکړ.
مړينه
د هېواد دا علمي شخصيت سيد شمس الدين مجروح د ۱۳۸۱ لمريز کال د دونۍ (دوشنبې) پر ورځ (د ۲۰۰۲ ز کال د جون پر ۲۴) له هېواده لرې په امريکا متحدو ايالتونو کې له دې نړۍ سترگې پټې کړې. د هغه جنازه په درنښت افغانستان ته راوړل شوه او په کونړ ولايت کې په خپله پلرنۍ هديره کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي اثار يې
سيد شمس الدين مجروح په سلگونو مقالې ليکلې، چې د هېواد دننه او له هغه نه بهر په بېلا بېلو خپرونو کې چاپ شوې دي. نور اثار يې دادي: ۱- منتخب اشعار (د شعرونو غونډ) کابل چاپ. ۲- ياد فرياد (د شعرونو غونډ) د ۱۳۶۴ ل کال پېښور چاپ. ۳- د عمر خيام د رباعياتو پشتو ژباړه. ۴- پريشانه خوب.
اخځونه
۱- http://database-aryana-encyclopaedia.blogspot.com/2009/07/blog-post_8712.html
۲- http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/170/%D8%B3%DB%8C-%D8%AF-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AF-%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D9%88%D8%AD
۴- بشارت، محمد حکيم، سيد شمس الدين مجروح (ادبي مقالې او تحليلونه)، د ۱۳۹۴ لمريز کال چاپ، د ژوندليک برخه.
چهارمحال او بختياري ولایت
چهارمحال او بختياري (په انگرېزي کې: Chahar Mahaal and Ba khtiari) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی. مساحت یې 16,332 کيلوميټر2 (6,306 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 842,002 نفوس لري. د چار محل و بختياري د ولایت پلازمينه د شهر کرد ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 51.6 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (134 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.په دې ولايت کې ټول 11 ولسوالۍ (کومو ته چې په سيمه ايزه توگه شهرستان ويلی کېږي) دي.
سيد شمس الدين مجروح
اخځونه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان وزيران
چهارمحال او بختياري ولایت
نور ولولئ
وېشنيزه:د ایران ولایتونه
مڼه
تولید
په 2005 کې د نړۍ د مڼو تولید لږ تر لږه 5.5 ملیون ټنه و چې ارزښت یې شاوخوا 10 ملیارد ډالر و.
کارول
مڼې اکثرا خام خوړل کیږي مګر په ډیری خواړو کې هم کارول کیږي ، په ځانګړي توګه ډیسټریټ او مشروبات.
د مڼو خوړل په روغتیا باندې ډیرې ګټورې اغیزې لري پداسې حال کې چې تخمونه یې لږ زیانمن دي.
تاریخ
د اټکل له مخې، د دې اصلي مرکز ختیځ ترکیه ده، پداسې حال کې چې د زرګونو کلونو په اوږدو کې یې میوه بدله شوې ده.
مڼې په ۳۲۸ ق م کې قزاقستان ته د سکندر اعظم په سفر کې ذکر شوي دي.
Malus sieversii د کرل شوي مڼو د لوی ډول په توګه پیژندل کیږي او د مورفولوژیکي پلوه ورته دی. په منځنۍ اسیا کې د جنیټیکي توپیر له امله، دا سیمه په عمومي توګه د مڼو مرکز ګڼل کیږي. داسې انګیرل کیږي چې مڼې 4000-10000 کاله دمخه د تیانشان په غرونو کې پالل شوي او بیا د ورېښمو لارې په اوږدو کې اروپا ته خپریږي ، د سایبریا (M. baccata) ، قفقاز (M. baccata) څخه د ځنګلي کربپلونو د هایبرډیزیشن او مداخلې سره. . سفر څه وو؟ Orientalis)، او اروپا (M. sylvestris). یوازې د M. sieversii ونې چې د تیانشان غرونو په لویدیځ کې وده کوي په جینیکي ډول کورني مڼې سره مرسته کوي، نه په ختیځ لوري کې جلا شوي نفوس.
چینایي نرمې مڼې، لکه M. asiatica او M. prunifolia، په چین کې د 2000 کلونو راهیسې د خوږو مڼو په توګه کرل کیږي. دا په قزاقستان کې د M. baccata او M. sieversii ترمنځ هایبرډ ګڼل کیږي.
د ایټالیا په شمال ختیځ کې اوډین ته نږدې د سمارډینچیا - کټیس په ساحه کې، د مڼو د ځینې ډولونو تخمونه په مادی کاربن کې موندل شوي چې شاوخوا 4000 BCE تاریخ لري. جنتيکي تحلیل تر اوسه په بریالیتوب سره نه دی کارول شوی ترڅو معلومه کړي چې آیا دا ډول لرغونې مڼې د Malus sylvestris او یا د Malus seversi نسب سره د Malus domesticus وې. د لرغون پېژندنې په ریکارډ کې د ځنګلي مڼو او د مڼو د باغونو ترمنځ توپیر کول هم ډیری وختونه ستونزمن وي.
په منځني ختیځ کې د مڼو د کښت غیر مستقیم شواهد شتون لري لکه څنګه چې د دریمې پیړۍ BC په پیل کې. په اروپایی کلاسیک لرغونتوب کې د مڼو د پام وړ تولید شتون درلود، او قلم کول یقینا په هغه وخت کې مشهور وو. قلم کول د عصري کورني مڼو د تولید یوه اړینه برخه ده، ترڅو د غوره کښتونو تکثیر وکړي. دا څرګنده نده چې د مڼو د ونې قلم کول کله اختراع شوي.