cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیکوزیا
لیکوزیا د شمالي قبرس (ترکي قبرس) پلازمینه ده. نیکوزیا د ۸۰۰۰'۲۰ وګړو سره لومړنی ټاپوییز لوی ښار دی، او همداسی یوازینی عیر ساحلی ښار په قبرس کې شمیرل کیږی.
نیکوسیا د قبرس پلازمېنه او تر تولو ستر ښار دی. دا ښار د میسوریا دښتې مرکز ته نږدې د پیدیوس سیند پر غاړه پروت دی.
د یوناني داستانونو له مخې، نیکوسیا (چې په یوناني کې ورته Lefkosia ویل کېږي) یوه سمندري حوره او د اکیلوس او میلپومیني لور وه چې نوم یې د «سپین ایالت» یا د سپینو خدایانو د ښار په توګه ژباړل شوی دی.
نیکوسیا د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو یوه له تر ټولو زیاته په سویل ختیځ کې پرته پلازمېنه ګڼل کېږي. څه باندې ۴۵۰۰ کلونه کېږي چې په پر له پسې ډول سره هلته خلک ژوند کوي او له لسمې پېړۍ راهیسې د قبرس پلازمېنه ده. په ۱۹۶۴ ز کال کې وروسته له هغه چې په دې ښار کې له ۱۹۶۳ تر ۱۹۶۴ ز کلونو پورې جګړې ونښتې نو د نیکوسیا د ښار د یوناني  قبرس او ترکي قبرس ټولنې د دې ښار په شمال او سویل برخو کې سره بېل شول. دغه بېلتون د قبرس جمهوریت او د شمالي قبرس تر منځ هغه وخت پوځي سرحد وګرځېد کله چې په ۱۹۷۴ ز کال کې ترکیې پر قبرس برید وکړ او په پایله کې یې د دغې جزیرې شمالي برخه د شمالي نیکوسیا په ګډون تر خپل واک لاندې راوستل. نن ورځ شمالي نیکوسیا د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت پلازمېنه ده چې دا هېواد یوازې د ترکیې له خوا په رسمیت پیژندل شوی ده.
نیکوسیا له خپلو قانوني او اداري دندو ور هاخوا، خپل ځان د همدې جزیرې د مالي پلازمېنې او نړیوالې سوداګرۍ د اصلي مرکز په توګه تثبیت کړی ده. په ۲۰۱۸ ز کال کې، نیکوسیا په نړۍ کې د نسبي خرید د ځواک له اړخه ۳۲ بډایه ښار و.
لرغونې زمانې
په نیکوسیا کې له میلاد نه ۲۵۰۰ کاله وړاندې د برونزو د عصر په پیلیدو سره انسانانو ژوند کړی ده، هغه وخت کله چې لومړني اوسېدونکي دلته د میسورای په حاصلخیزه دښته کې ځای پر ځای شول. نیکوسیا بیا وروسته د Ledra یا  Ledrae په یوه نوموتي ښار باندې بدل شو، چې د تروجن جګړې له پای ته رسېدو وروسته د اخیانو یو له ۱۲ لرغونو قبرسي پاچاهیو څخه و. د زاړه Ledra ښار پاتې شونې کولای شو د ننني سویل ختیځ ښار د Ayia Paraskevi په غوڼدۍ کې ومومو. د Ledra  یوازې یو پاچا مشهور دی چې نوم یې دی: Onasagoras. د Ledra سلطنت پخوا لا له منځه ولاړ. کله چې قبرس د اشوریانو تر کنترول لاندې و، Onasagoras له میلاد نه ۶۷۲ کاله وړاندې د اشوریانو اسرحدون ته د خپلو مراتبو په وړاندې کولو سره ثبت شوی دی. له میلاد نه ۳۳۰ کاله وړاندې، Ledra د یوه کوچني غیرمهم ښار په توګه ثبت شوی دی. داسې ګومان کېده چې د دې ښار اوسېدونکي له اقتصادي او سیاسي اړخه د خپل نږدې ښار Chytri باندې متکي و. د دې ښار د اوسېدونکو اصلي فعالیت کرهڼه وه. په دغه عصر کې، Ledra هومره ستره وده و نه کړه لکه څومره چې نورو قبرسي ساحلي ښارونو وکړه، چې هغوی زیاتره د سوداګرۍ پر چارو باندې بوخت و.
سیاسي جریان
سیاسي جریان یو سیسټم دی چې یوبل سره په اړیکه کې بېلابېل سیاسي موقعیتونه توصیف او طبقه بندي کوي. دا موقفونه د یو یا څو هندسي محورونو په اساس ولاړ دي چې خپلواک سیاسي اړخونه ښکاروي. د سیاسي کمپاس او سیاسي نقشې عبارتونه سیاسي جریان ته د اشارې لپاره او همدارنګه، په ځانګړې توګه د هغه دوه اړخیز نامتو موډلونو لپاره کارول کېږي.
ډېری پخواني جریانونو کې د کین – ښي اړخونه شامل دي چې په لومړیو کې له انقلاب وروسته د فرانسې په پارلمان (۱۷۸۹ – ۱۷۹۹) کې په کین اړخ کې راډیکالانو او ښي اړخ کې د اشرافو د څوکیو ترتیباتو ته اشاره درلودله. په داسې حال کې چې کمونیزم او سوسیالیزم په نړیواله کچه د کین اړخو په توګه ګڼل کېږي، محافظه کاري او غبرګوني سیاست په عموم کې د ښي اړخ په توګه په پام کې نیول کېږي. لېبرالیزم کولی شي په بېلابېلو شرایطو کې بېلابېلې معناوې ولري، کله په کین اړخ کې (ټولنیز لېبرالیزم) او کله هم په ښي اړخ کې (محافظه کار لېبرالیزم یا کلاسیک لېبرالیزم) شاملېږي. هغوی چې منځنی لیدلوری لري کله کله د مرکزګرا په توګه طبقه بندي کېږي. هغه سیاستونه چې د کین – ښي اړخونو دودیز جریان ردوي، ډېری د همغږي سیاستونو په توګه پېژندل کېږي، که څه هم دا لیبل تمایل لري هغه موقعیتونه چې په دوه اړخیز جریان کې د یو منطقي ځای خاوندان دي، په غلطه توصیف کړي، ځکه داسې ښکاري چې په تصادفي ډول د کین – ښي محور په جریان کې سره راټول شوي دي.
د سیاسي علومو کارپوهانو په مکرر ډول یادونه کړې چې یوازې د کین – ښي محور په سیاسي باورونو کې د شته تنوع او نورو محورونو د توصیف او لپاره ډېر ساده او ناکافي دی. که څه هم توصیفي کلمې په متضادو قطبونو کې کېدای شي متفاوتې وي، د محبوبو دوه اړخیز جریانونو محورونه په معمول ډول په اقتصادي مسایلو (په کین – ښي اړخ کې) او ټولنیزو – کلتوري مسایلو (د اقتدار – آزادۍ په اړخ کې) باندې وېشل کېږي.
د اصطلاحاتو تاریخي اصل
د ښي او کین اصطلاحات سیاسي تړاوونو ته اشاره لري چې په ۱۷۹۹ – ۱۷۸۹ کلونو کې د فرانسې انقلاب دوران له لومړیو څخه یې سرچینه واخیسته او په اصل کې یې د فرانسې په بېلابېلو قانون جوړونو نهادونو کې د څوکیو ترتیباتو ته اشاره لرله. لکه څنګه چې د رئیس څوکۍ په منځ کې ښکارېده، اشراف په ښي خوا کې (په دودیز ډول د ویاړ څوکۍ) او عادي خلک په کین اړخ کې ناست وو، له همدې کبله د ښي اړخه سیاست او کین اړخه سیاست اصطلاح ګانې هم رامنځته شوې.
په اصل کې د آیډیولوژیک جریان کې ټاکونکی ټکی، لرغونی رژیم («پخوانی نظم») وو. له همدې کبله، «ښي» د اشرافي یا سلطنتي او کلیسا ګټو څخه د ملاتړ په معنا وو، په داسې حال کې چې «کین» د جمهوري غوښتنې، سیکولاریزم او مدني آزادیو د ملاتړ تضمین کوونکی وو. له هغه ځایه چې د انقلاب په پیل کې د سیاسي امتیاز حق محدود وو، اصلي «کین» په عمده ډول د بورژوېزي ګټو، د ودې په حال کې د شتمنې طبقې، د پام وړ استثنا ګانو لکه پروتو کمونیست فرانسوا-نوئل بابوف استازیتوب کوي. له آزادې سوداګرۍ او آزادو بازارونو څخه ملاتړ د هغو سیاستوالو لخوا وړاندې کېده چې په کین خوا کې ناست وو، ځکه چې دې سیاستوالو د اشرافیت پرځای، د شتمنو په ګټه سیاستونه ښکارول، خو له پارلماني سیاست څخه بهر، دا لیدلوری اکثراً د ښي اړخ په توګه توصیف کېږي.
د دې ښکاره تضاد لامل په دې واقعیت کې نغښتی دی چې هغوی چې د کین پارلماني کین خوا کې دي، د رسمي پارلماني جوړښتونو بهر (لکه د فرانسې انقلاب sans-culottes)، په معمول ډول د ډېرې کارګرې طبقې استازی، غریب بزګران او اوزګاران دي. د فرانسې په انقلاب کې د هغوی ګټه اشرافو سره په مخالفت کې وه او له همدې کبله هغوی خپل ځانونو له لومړنیو شتمنو سره متحد کړل؛ په هرحال، دا په دې معنا نده چې د هغوی اقتصادي ګټه د هغو کسانو په آزاد بازار پالیسیو کې ده چې له سیاسي اړخه د دوی استازیتوب کوي.
د سرمایه دارۍ اقتصاد له ودې سره، اشرافو ته پام کم شو او په عمده ډول د هغو ځای د سرمایه دارۍ استازو ونیوه. د سرمایه دارۍ له ودې سره د کارګرې طبقې کچه زیاته شوه او تر ډېره حده د اصلي کین لخوا بیان شوي سرمایه دارۍ سیاستونو ته محدودېدو پرځای د اتحاد، سوسیالیسټي، انارشیسټي او کمونیسټي سیاستونو له لارې بیان شول. دې تحول اکثره پارلماني سیاستوال له اقتصادي سیاستونو څخه بهر کړي دي، که څه هم دا کار په بېلابېلو هېوادونو کې په بېلابېلو درجو ترسره شوی دی، په ځانګړې توګه هغه هېوادونه چې له کین اړخه واکمن هېوادونو سره د مسایلو ډېره مخینه لري، لکه د شوروي اتحاد یا د مائو زیډونک په وخت کې چین. له همدې کبله، د «کین» ویی کېدای شي د امریکا سیاسي اصطلاح کې «لېبرالیزم» ته اشاره ولري او له ډیموکراټ ګوند سره یوشان وي، په داسې حال کې چې د فرانسې په شان هېواد کې دا موقفونه نسبتاً ښي اړخه یا په ټوله کې مرکزګرا ګڼل کېږي، او «کین» د «لېبرال» په نسبت ډېر د «سوسیالیسټ» یا «سوسیال ډیموکراټیک» موقعیتونو ته اشاره لري.
علمي څېړنه
کابو د یوې پېړۍ لپاره، د ټولنیزو عالمانو دا ستونزه په پام کې نېولې ده چې سیاسي تنوع څنګه په ښې بڼې سره تعریف کړي.
لئونارډ ډبلیو. فرګوسون
په ۱۹۵۰م کال کې، لئونارډ ډبلیو فرګوسن د اندازه کولو لسو چلندونو په کارونې سره سیاسي ارزښتونه په لاندې ډول تحلیل کړل: د زېږدون کنټرول، د اعدام زا، سانسور، کمونیزم، تکامل، قانون، هېوادپالنه، توحید، د مجرمینو درملنه او جګړه. کله چې یې پایلې د فکټورونو تحلیل ته وسپارلې، بریالی شو چې درې فکټورونه وپېژني چې هغو ته یې د دین ګرایي، بشردوستۍ او ملت پالنې نومونه ورکړل. هغه دین ګرایي په خدای باندې د باور او تکامل او د زېږدون کنټرول ته د منفي لید په توګه تعریف کړ؛ بشردوستي یې له جګړې، اعدام سزا او له مجرمینو سره د بد چلند مخالف لیدلوري په توګه تعریف کړ؛ او ملت‌ پالنه یې د سانسور، قانون، هېوادپالنې او کمونیزم نظرونو د تنوع توصیف کوونکي په توګه تعریف کړ.
دا سیسټم په تجربي ډول رامنځته شوی وو، ځکه چې د نظري مباني په اساس د یوه نوي سیاسي موډل جوړول او د هغه آزمېښت کولو پرځای، د فرګوسون څېړنه سپړنیزه وه. د دې میټوډ په پایله کې، باید د فرګوسون درې ګونو عواملو په تفسیر کې دقت وکړو، ځکه چې عاملي څېړنه یو لنډیز عامل رابهر کوي چې آیا یو رښتینی معقول عامل شتون لري که نه. که څه هم د ملت پالنې عامل تکرار متضاد وو، خو د دین ګرایۍ او بشردوستۍ موندنو د فرګوسون او نورو لخوا څو څو ځلې تکرار شوې.
هانس ایزنک
له هغه لږ څه وروسته، هانس ایزنک په بریټانیا کې د سیاسي چلندونو په هکله په څېړنه پیل وکړ. هغه باور درلود چې د کین – ښي محور کې د هغوی متضادو موقفونو سربېره،  د ملت پاله سوسیالیستانو (نازیان) ته ورته یوڅه له یوې خوا او کمونیسټان له بلې خوا شتون لري. لکه څنګه چې هانس ایزنک په ۱۹۵۶م کال کې په خپل کتاب، په ارواپوهنه کې عقل او ناپوهي، کې توضیح کړه، ایزنک په ورځپاڼو او سیاسي ټرکټونو کې شته سیاسي اظهاراتو یو لړلیک جوړ کړ او له خلکو یې وغوښتل چې له هر یوه سره خپل موافقت یا مخالفت ارزیابي کړي. ایزنک د دې پوښتنلیک په وړاندې کولو سره د فرګوسون هماغې عاملي څېړنې ته ورته، دوه عامله رسم کړل چې هغو ته یې د «راډیکالیزم» (R عامل) او «نرم ذهنیت» (T عامل) نومونه ورکړل.
داسې تحلیل یو فکټور رامنځته کوي چې ایا د رښتینې نړۍ له پدیدې سره همغږي لري او که نه، له همدې کبله باید د هغه په تفسیر کې احتیاط وشي. په داسې حال کې چې د ایزنک R عامل د «کین-ښي» کلاسیک اړخ په توګه پېژندل کېږي، د T عامل (R عامل ته په ښي اړخ کې کښل شوي عامل استازیتوب کوي) لږ شعوري دی، ځکه چې د لوړو امتیازاتو لرونکي خلک له آرامتیا، نژادي برابرتیا، دیني زده‌کړې او د سقط محدودیت څخه ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې د ټیټ امتیاز لرونکي بیا له ملېشه توب، سختې سزا، د طلاق آسانه قوانینو او د ملګرتیا واده څخه ملاتړ کوي.
پوهنتون جامی
جامي پوهنتون ۴۹ پوهنځي لري چې ۴۲ یې نارینه او ۷ یې ښځینه دي. اوس مهال، 4000 زده کونکي لري چې 2500 نارینه او 1500 ښځینه دي.
تاسیس
جامي پوهنتون یو خصوصي علمي او اکاډمیکه موسسه ده چې د لوړو زده کړو په برخه کې د خدمتونو وړاندې کولو، د ساینس او ​​ټکنالوژۍ د تولید او د خلکو د پوهې او بصیرت د کچې د لوړولو په هدف جوړه شوې او د پوهنې په وزارت کې ثبت شوې ده. په 2009 کال کې لوړې زده کړې وکړې او په رسمي توګه یې خپل لیسانس ترلاسه کړ. دغه پوهنتون د هېواد د لوړو زده کړو د قانون او د هېواد د لوړو زده کړو د قانون له اصولو سره سم د محصلانو او پوهانو لپاره خپل تحصيلي پروګرامونه وړاندې کوي او هڅه کوي، چې د هېواد ځوانانو او نوي نسل ته د ساينس او ​​ټکنالوژۍ په برخه کې نوې زمينه برابره کړي. د دغه پوهنتون اوږدمهاله موخه د افغانستان نورو ولایتونو ته د کار او فعالیت ساحه پراخه کول دي. د دې کار لپاره د هرات ښار په شمالي څنډه کې په یوه مناسب ځای کې پنځوس جریبه موازي ځمکه چمتو او ثبت شوې او هیله لرو چې په نږدې راتلونکي کې به د دې کمپلیکس د جوړولو کار پیل شي.
احصایې او حقایق
جامي پوهنتون اوس مهال ۶ علمي څانګې لري..
لاسته راوړنې
له جامي پوهنتون د باکیفیته او متوازنو ښوونیزو خدمتونو د وړاندې کولو مسوولیت پر غاړه لري او له خپل تاسیس راهیسې یې د دغه علمي او اکاډمیک مرکز د پراختیا، پراختیا او پراختیا په برخه کې بنسټیز ګامونه پورته کړي او د رهبرۍ او سم مدیریت له لارې یې وړاندې کول خپله دنده ګڼي. په ټولنه کې د لا زیاتو خدمتونو سرچینه باید ځای پر ځای شي او د ویاړ خبره ده چې تر اوسه پورې د پوهنتون د علمي او اداري کارکوونکو د هڅو او هڅو په پایله کې په بېلابېلو علمي، فرهنګي او ورزشي برخو کې د پام وړ پايلې او لاسته راوړنې يې تر لاسه کړي دي، چې يوه برخه يې کېدای شي، دلته يې يادونه وشوه.
منابع
وېشنيزه:هرات وېشنيزه:پوهنتون وېشنيزه:تعلیمي ادارې وېشنيزه:د هرات پوهنتونونه
بانکنوټ
وېشنيزه:بانکنوټونه
4 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
بانکي گڼون
بانکي گڼون یو مالي کڼون دی چې په کې د بانک او پېرودونکي تر منځ مالي لېږدونې خوندي کيږي، چې په ترڅ کې یې د پېرودونکي مالي پوړ له بانک سره رامنځ ته کوي.
وېشنيزه:بانکوالی
کلات ولسوالۍ (بلوچستان)
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
5 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
محمد ابراهيم خواخوږى
بټنوک|ارواښاد استاد محمد ابراهيم خواخوږی محمد ابراهيم خواخوږى (په انگرېزي: Mohammad Ibraheem Khwakhuzhi) د درمحمد خان زوى په ۱۹۲۰م كال د فبروري پر ۲۸مه د كندهار ولايت په ماله جات كې وزېږېد.
زده كړه
په جومات او كاله كې د زده كړو تر څنگ په ۱۹۲۶م كال ښوونځي ته شامل او د منځنۍ دورې تر زده كړو وروسته د لوړو زده كړو لپاره دارالمعلمين ته شامل شو او په ۱۹۳۸ع كال كې فارغ او د حبيبيې په عالي لېسه كې يې د ښوونكي په توگه په دنده پيل وكړ.
استاد خواخوږي له شعر و شاعرۍ سره مينه درلوده، همدغې مينې د شعر پر سيند ورگډ كړ، چې لومړنى شعر په ۱۹۳۴م كال د كندهار په طلوع افغان ورځپاڼه كې خپور شو. خواږخوږى د خپلو دندو د لړ په بهير كې په 1946م كال د كندهار د كوكران د ليليې ښوونځي د ښوونكي او تدريسي امر په حيث وټاكل شو. چې بيا وروسته په ۱۹۴۸م كال د كندهار د احمدشاه بابا ليسې د مدير په حيث مقرر شو.
سياسي فعاليتونه
استاد خواخوږي سياست هم كړى چې په دغه لړ كې يې د ويښ زلميانو د سياسي تحريك له پيل څخه په سياسي مبارزه كې فعال گډون درلود، د ده د سياسي څېرې په اړه ښاغلى زرملوال وايي: ”تر ټولو دمخه دغو كسانو د ويښ زلميانو تحريك پيل كړ. له كندهار او فراه څخه پوهاند عبدالحى حبيبي، استاد عبدالروف بېنوا، محروم فيض محمد انگار، مرحوم محمد رسول خان پښتون، پوهاند عبدالشكور رشاد، استاد محمد ابراهيم خواخوږي او مرحوم عبدالرزاق فراهي.
له ننگرهار څخه استاد گل پاچا الفت، استاد قيام الدين خادم، پوهاند صديق الله رښتين او مرحوم غلام حسن خان ساپي، له غزني نور محمد تره كي. له پكتيا څخه ښاغلي نېك محمد پكتياني او ښاغلى غلام محى الدين زرملوال چې هغه وخت يې تخلص روښان و.
دا چې سياسي فعاليتونه له كړاوه ډك بهير لري، چې د زندان او شكنجې خوند هم په كې څكل كېږي، خواخوږي هم دا خوند څكلى چې په ۱۹۵۰م كال د دولت له خوا د ويښ زلميانو د سياسي فعاليت په تور ونيول شو او زنداني شو. په دې اړه ارواښاد مدير غلام جيلاني خان د ويښ زلميانو په كتاب كې چې د ښاغلي محمد علم بڅركي ليكنه او په ۲۰۰۰م كال كې د نېدرلنډ د افغاني ټولنې له خوا چاپ شوى دى، ليكي: په ۱۹۵۰م كال كې د ويښ زليمانو فعاليت په كندهار كې چټك شوى و. لكه څنگه چې زموږ يو ملگرى مرحوم محمد ابراهيم خان خواخوږى چې د كندهار د پوهنې مدير و، د كندهار د نائب الحكومه يونس خان له خوا گرفتار كړل شو. دا زموږ د ډلې لومړنى بندي و چې د حكومت له خوا ونيول شو.
خواخوږى له زندان څخه تر خلاصېدو وروسته په شخصي كار شروع وكړه او په 1956 كال كې جبراً كابل ته واستول شو او په پښتو اكاډمۍ كې د مسلكي غړي په حيث مقرر شو. بيا وروسته په ۱۹۵۷م كال كې د راډيو افغانستان د نشرياتو د مراقبت د څانگې د مدير په حيث او د حبيبيې په عالي ليسه كې د پښتو استاد په حيث تعيين شو.
په ۱۹۵۹كې د راډيو افغانستان د رياست د معاون او په استقلال لېسه كې د تاريخ د ښوونكي په حيث مقرر شو.
دندى
فاضل استاد اكاډمېسين پوهاند عبدالشكور رشاد د مرحوم خواخوږي په باره كې ليكي: ((ارواښاد خواخوږى په رښتيا د هېواد او د هېواد د خلكو خواخوږى و. د ده تخلص په حق سره د ده د شخصيت نماينده گي كوله. دى د وفا، صداقت، عاطفې او اخلاص مجسمه وه. ده په رښتيا د قوم درد درلود او له زړه يې د ولس د ويښتابه مينه درلوده. د ده شاعري د دغه درد او مينې ژبه وه.
ښاغلي خواخوږي له خپل هېواد سره اخلاص او مينه درلوده او د عمر تر پايه پورې په دغه هوډ ټينگ پاتې شوى و.
په ۱۹۶۰م كال كې د پوهنې نندارې د رياست د معاون په حيث او په نادريه ليسه كې يې د تاريخ د ښوونكي په حيث خپلې دندې ته ادامه وركړه.
تر دې وروسته يې د تر سره كړو دندو لړ په دې ډول دى:
په ۱۹۶۳ كال كې د مطبوعاتو د وزرات د ادبياتو د لوى امر په حيث وټاكل شو.
په ۱۹۶۶ع كال كې د اطلاعاتو اوكلتور وزارت د كتاب خپرولو موسسې د رئيس په حيث وتاكل شو.
خواخوږى په ۱۹۶۶م كال كې له مرحوم ښاغلي محمد هاشم ميوندوال سره په مترقي دېموكرات حزب كې خپل سياسي فعاليت ته دوام وركړ.
په ۱۹۶۷كال كې د افغانستان د عامه كتابتونونو د رئيس په حيث مقرر شو.
په ۱۹۷۱ كال كې د افغانستان د اكاډمۍ د پښتو د تقويې او پرمختيا د رئيس په حيث مقرر شو.
ارواښاد خواخوږى په 1942ع كال كې د تعليم او تربيې مسلكي كورس اوپه 1962ع كال كې د ژورنالېستانو كورس موفقانه سرته ورساوه.
په ۱۹۶۱ ع كال كې د افغان - چين د دوستۍ ټولنې غړى، په ۱۹۶۹ع كال كې په افغانستان كې د يونيسكو دملي كمېسيون د غړي په حيث انتخاب شو.
استاد خواخوږى نه يوازې بادرده شاعر، ليكوال او ژورنالېست و، بلكې د وطن د نوي نسل په روزنه او ويښتابه كې يې هم برخه اخېستې وه.
مرحوم خواخوږى د افغانستان د فرهنگ ستايلى كارمند او (پوهنپال) عالي درجه يې تر لاسه كړې وه.
مرحوم په ۱۹۴۶ع كال كې د پښتو اوله درجه ادبي جايزه او په ۱۹۵۹ع كال يې په شعر كې د رحمان بابا ادبي جايزه اخېستې وه.
ارواښاد خواخوږي ته په ۱۹۶۵م كال كې د اعليحضرت همايوني محمد ظاهرشاه د حضور له خوا د مينه پال دويمه درجه نښان او په ۱۹۶۹ع كال كې د مينه پال د طلا نشان وركړ شوى و.
شکری ډوله مرغان
شکری ډوله مرغان (علمي نوم: Accipitridae)د باز ډوله مرغانو څخه یوه کورنۍ ده. د هغو کورنيو څخه عقابان، ټپوسان، کجيران او ماله کښان تر ټولو مشهور مرغان دي.
محمد ابراهيم خواخوږى
دندى
مرحوم خواخوږى ۱۹۷۳ع كال د سعودي عرب د پادشاه مرحوم ملك فيصل په دعوت د حج مباركه فريضه ادا كړه.
كله چې په ۱۳۷۱هـ ل كال په كابل ښار كې د خپل منځني جگړې لمن پراخه شوه، نو د ژوند شرايط ورځ په ورځ خرابېدل. د ښاغلي خواخوږي زوى غرزى خواخوږى چې په پاكستان كې مهاجر و، د يو ليك په ذريعه له خپل پلار څخه غوښتنه وكړه چې پاكستان ته راشي نو مرحوم خواخوږي په ځواب كې ورته وليكل:
مړينه
مرحوم استاد محمدابراهيم خواخوږى د ۱۹۹۲ كال د اكتوبر په ۲۴مه نېټه د هغې ناروغۍ له امله چې ورپېښه شوې وه په كابل كې وفات شو.
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان
خضدار ولسوالۍ
خضدار ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۵۲۵،۰۰۰ و.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
ټانکو
ټانکو کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
ویلیام اډوارډ دوبوییس
ویلیام اېډوارډ برګرډټ دو بوییس William Edward Burghardt Du Bois (۱۸۶۸-۱۹۶۳) ټولنپېژندونکی، سوسالیست، تاریخپوه، د مدني حقونو فعال، پان افریقایی، مولف، لیکوال او ایډيټر دی. هغه د ماساچوسټ ایالت د ګریټ بارینګټون سیمه کې زېږېدلی او په یوه نسبتاً ارامه او صمیمي ټولنه کې رالوی شوی دی. د برلین له پوهنتون څخه يې ماسټري اخیستې او لومړنی افریقایی الاصله امریکایي دی چې له هاروارډ پوهنتون څخه يې ډوکټورا اخیستې ده. ویلیام اېډوارډ د اتلانتا په پوهنتون کې د تاریخ، ټولنپوهنې او اقتصاد پروفیسور و. دو بوییس په ۱۹۰۹ز کال کې د رنګین پوست لرونکو وګړو د پرمختګ د ملي ټولنې (NAACP) له بنسټګرو څخه دی.
دو بوییس د نیاګارا خوځښت یو مخکښ ملي مشر دی. دغه خوځښت د هغه افریقایي الاصله امریکايي فعالانو یوه ډله ده چې د تورپوستانو لپاره يې مساوي حقونه غوښتل. دو بوییس او ملاتړو يې د اتلانتا جوړجاړي مخالفت وکړ. یاد جوړجاړی د بوکرټ واشنګټن له لوري جوړه شوې داسې هوکړه وه چې له مخې به يې د سوېلي سیمو تورپوستانو د حاکمو سپین پوستانو لپاره کاروله او غاړه به يې ورته اېښوده، نو د سويلي سیمو سپین پوستانو به بیا دغو تورپوستانو ته اساسي تعلیمي او اقتصادي فرصتونه ورکول. د دې پر ځای، دو بوییس پر بشپړو مدني حقونو او ډېرې سیاسي استازولۍ ټینګار درلود او په دې ګروهه و چې افریقايي الاصله امریکایي نخبګان به ورسره ودرېږي. هغه دې ډلې ته د ذهین لسم خطاب کاوه، د نژادي لوړتیا د چتر لاندې یو مفهوم. دو بوییس باور درلود چې افریقایي امریکاییان د خپل مشرتابه د رامنځته کولو لپاره د تعلیم د پرمختګ چانسونو ته اړتیا لري.
توکم پالنه د دو بوییس د جروبحث اصلي هدف و او هغه په کلکه له محکمې پرته سزا ورکولو یا وژلو، د کراو (Crow) د قوانینو او په زده کړه او کار کې د تبعیض مخالفت کاوه. د هغه په داعیه کې په هر ځای کې د ټولو رنګونو وګړي شامل وو. خو په ځانګړې توګه، په مستعمرو کې افریقایان اواسیايي. هغه د پان افریقانیزم پلوی و او د ګڼو پان افریقایي کنګرو په تنظیم کې یې مرسته وکړه څو له اروپايي قدرتونو څخه د افریقايي مستعمرو د خپلواکۍ لپاره مبارزه وکړي. دو بوییس اروپا، افریقا او اسیا ته ګڼ سفرونه وکړل. له لومړۍ نړیوالې جګړې  وروسته، هغه په فرانسه کې د تورپوستو امریکايي سرتېرو د تجربو سروې وکړه او د امریکا متحده ایالاتو په پوځ کې يې پراخ توپیری چلند او توکمپالنه مستنده کړه.
دو بوییس د ډېرو اثارو مولف دی. د هغو د مقالو ټولګه د تورو وګړو ارواوې (The Souls of Black Folk) په افریقايي الاصله امریکايي ادبیاتو کې یو اغېزناک کتاب دی. او په ۱۹۳۵ز کال کې د هغه شهکار په امریکا کې توره بیارغونه (Black Reconstruction in America)، هغه شته باور وننګولو چې د بیارغونې د پېر په ناکامۍ کې تورپوستان مسول وو. د فریدریک دګلاس په خبره، دو بوییس د رنګینې کرښې اصطلاح کارول ځکه عام کړل چې په امریکايي ټولنه او سیاسي ژوند کې د دود شوې بې عدالتۍ د جلا خو یوشان ډکټورین ښودنه وکړي. هغه په خپل کتاب د تورو وګړو ارواوو کې وايي: "د شلمې پېړۍ ستونزه د رنګینې کرښې (color-line) ستونزه ده.
ماشومتوب او ځواني
ویلیام اېډوارډ برګرډټ دو بوییس William Edward Burghardt Du Bois دو بوییس د زکال د فبرورۍ میاشتې په ۲۳ نېټه د ماساچوسټ ایالت په ګرېټ بارینګټن سیمه کې له الفرېډ او ماری سیلوینا (چې برګرډټ ېې بلله) دو بوییس یې زېږولی دی. د ماري سیلوینا برګرډټ کورنۍ د ګرېټ بارینګټن سیمې د ډېر کوچني تورپوستي نفوس برخه وه او له ډېر پخوا يې په دې ایالت کې ځمکه درلوده. هغه د هالنډي، افریقايي او انګلیسي نیکونو له نسل څخه وو. د ویلیام دو بوییس مورنی غورنیکه ټام بور برګرډټ نومیده چې غلام ؤ. (د ۱۷۳۰ز کال شاوخوا په لوېدیځه افریقا کې زېږېدلی ؤ) او هالنډي ښکېلاګر کانرېډ بور برګرډټ په ذمه و. ټام د لنډ مهال لپاره د امریکايي انقلابي جګړې پر مهال په امریکایي پوځ کې خدمت وکړ او د ۱۸مې پېړۍ وروستیو کې ازاد شو. د هغه زوی جک برګرډټ د اوتېلو برګرډټ پلار و چې دی بیا د ماري سیلوینا برګرډټ پلارؤ.
ویلیام دو بوییس ادعا کوله چې الیزابیت فریمن يې خپلوانه ده؛ هغه ولیکل چې دې له غورنیکه جک برګرډټ سره واده کړی دی. خو فریمن د برګرډټ څخه ۲۰ کاله مشره وه او د دې واده هیڅ کوم سند نشته. ښايي د فریمن لور، بېټسي همفري هغه مهال د برګرډټ سره واده کړی وي چې خپل لومړني میړه يې، جونا همفري، د ۱۸۱۱ ز کال شاوخوا پرېښوده. هغه مهال د برګرډټ لومړنۍ ښځه هم مړه شوې وه (۱۸۱۰). که کیسه داسې وي نو فریمن بیا د ویلیام دو بوییس ناسکه غور غورنیکه راځي. د کیسو له مخې ډېر احتمال شته چې له برګرډټ سره د همفري د واده له امله یو ډول نږدې اړیکه وي.
د ویلیام دو بوییس پلرنی غورنیکه د نیویارک ښار د پوګیپسی سیمې Poughkeepsie, New York جېمز دو بوییس و. جېمز د هوګوناټ نسب لرونکی یو فرانسوی الاصله امریکايي و چې پلار يې له وینځو ګڼ اولادونه درلودل. د جېمز یو دو رګه زوی الکسانډر و چې په ۱۸۰۳ ز کال کې د باهاماس ایالت په لانګ کې سیمه کې زېږېدلی و. په ۱۸۱۰ز کال کې هغه له خپل پلار سره یوځای امریکا متحده ایالاتو ته کډه شو. الکساندر دو بوییس هایتي ته ولاړ او کار یې وکړ هلته یې له خپلې معشوقې د الفرډ په نامه یو زوی وزېږولو. الکساندر کنیکټیکټ ایالت ته ولاړ او الفرد يې په هایتي کې له خپلې مور سره پرېښود.
له ۱۸۶۰ ز کال څخه لږ څه وړاندې، الفرد دو بوییس د امریکا متحده ایالاتو ته کډه او هلته په ماساچوسټ ایالت کې مېشت شو. هغه له ماري سیلوینا برګرډټ سره د ۱۸۶۷ز کال د فبرورۍ میاشتې په ۵ نېټه د ګرېټ بارینګټون سیمې په هاوزاټونیک کلي کې واده وکړ. الفرډ په ۱۸۷۰ ز کال کې دوه کاله وروسته له هغې چې ماري یې پرېښوده ویلیام وزېږېد. ماري دو بوییس له خپل زوی سره یو ځای په ګریټ بارینګټون سیمه کې د خپل پلار کور ته ولاړه او هلته د ویلیام تر ۵ کلنۍ واوسېده. هغې د خپلې کورنۍ د خرڅ خوراک لپاره کار کاوه (له خپل ورور او ګاونډیانو څخه یې یو څه مرسته ترلاسه کوله)، تر دې چې د ۱۸۸۰ کال په لومړیو کې یې سکته وکړه او په  په ۱۸۸۵ز کال کې مړه شوه.
په ګریټ بارینګټون سیمه کې د اروپايي امریکايي وګړو ټولنې اکثریت وه او ټولو يې له دو بوییس سره ښه کول. هغه ځايي ادغام شوي دولتي ښوونځي ته تللو او له خپلو سپینو ټولګیوالو سره يې لوبې کولې. کله چې ځوان شو، هغه د توکمپالنې په اړه داسې لیکلي هغه په دې ښارګوټي کې ځان بې پلاره ماشوم احساسوي او لږکی ښکاري.
سکرټر ډوله مرغه
سکرټر ډوله مرغه (علمي نوم: Sagittarius serpentarius) یو لوي غوښه خوړونکي مرغه دي چې په افريقا کې ژوند کوي.
وېشنيزه:باز ډوله مرغان
مونتانا
مونتانا آیالات په انګلیسي Montana) د امریکا متحده آیالاتونو یو آیالات دی.
افغان تلويزيون
افغان تلویزیون یو سوداگریز تلویزیوني چينل دی چې له کابل څخه خپریږي دغه چينل په کال ۲۰۰۴ د مې په ۲۱مه نيټه باندې جوړ شوي.
وېشنيزه:افغاني رسنۍ
نوشکي ولسوالۍ
نوشکي ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
زرغونه انا
زرغونه انا  د  لوی  احمد شاه بابا  مور  وه. زرغونه انا په  خټه  الوکوزۍ   وه. د خپل  وخت  يوه  پوهه  او  هوښياره  مېرمن  وه. د دې د  پاره  دا  وياړ  بس  وو  چي  نه  يوازي  يې  د  احمد  شاه  بابا  روزنه   په  کوچني  والي  کي  کړې  وه  بلکي  په  لويوالي  کي  يې  هم  کله  چي  احمد  شاه  بابا  د  يوې  لويي  جرگې  له  خوا  زموږ  د  هيواد  د  مشر  او  ساتونکي  په  توگه  و  ټاکل  شو  د  يوې  لويي  مشاوري  په  توگه  د  هغه  سره  مرسته  کوله.
وايي کله  چي  په  ١١٧٤ هـ  ق  يا  ١٧٦١ م  کال  کي  احمد  شاه  بابا  د  دولت  مشران  راټول  کړه  څو  د  کندهار  د  نوی  ښار  جوړ  کړي  او  د  دښمن  د  احتمالي  حملې  د  مخنيوي  د  پاره  لازمي  چاري  و  سنجوي  نو  تر  ډېر و  خبرو  وروسته  دا  خبره  و  منل  سوه  چي  د  ښار  پر  شا  و  خوا  دي  اوه  دېوالونه  او  اوه  خندقونه  را  و  گرځول  شي  څو  لدې  لاري  د  ښار  خلک  د  دښمن  د  حملې  څخه  و  ژغورل  سي.
کله چي  زرغونه  انا  له  دې  حاله  خبره  سوه  نو  سمدستي  يې  احمد  شاه  بابا  را  وغوښت  او  ورته  و  يې  ويل :
” زويه! دا خبره  ټينگه  په  غوږ  کي  و  نيسه ،  چي  افغانان  هيڅکله  د  خاورو  په  دېوالونو  او  د  اوبو  په  خندقونو  ځانونه  نه  ساتي.
پدې خندقونو  او  دېوالونو  به  يوازي  زه  او  ته  و  ژغورل  شو ،  هغه  ستا  نور  وروڼه  او  خويندي  چي  تر  دې  دېوالونو  او  خندقونو  څخه  د  باندي  پاتي  دي  ايا  هغه  له  تا  څخه  ساتنه  نه  غواړي  او  نه  هغه  افغانان  دي ؟  او  بل  دا  چي  ته  بايد  دومره  انتظار  و  نه  باسې  چي  دښمن  د  ملک  تر  سرحدونو  راتېر  شي  او  ستا  ښار  ته  را  و  رسيږي ”.
د زرغونې  انا د مړيني کال  نه  دئ  معلوم ،  داسي  ويل  کيږي  چي  د  ١١٧٤ هـ ق  او
١١٨٦ هـ ق  کلونو  تر  منځ  به  وفات  شوې  وي. قبر يې  د  کندهار  د  ښار  د  کوهک  په  کلي  کي  دئ.
ښاغلى بېنوا يې داسې راپېژني
استاد عبدالروف بېنوا په دې باب په خپل کتاب (پښتنې مېرمنې) کې ليکي:
زرغونه انا د اعليحضرت احمد شاه بابا مور وه، چې دا پښتنه مېرمن د دې هسكو غرو په لمنو كي د پښتونوالي يوه ښه محركه بلله كيږي. زرغونې انا د دې پاكي خاوري د خدمت او لوړ والي دپاره يو داسي نابغه زوى لكه احمد شاه بابا د پښتانه و ملت ته تقديم كړ.
او لكه احمد شاه بابا چې د "بابا" لقب وړى دى هم دغه رنگه دې پښتنې مېرمني د "انا" لقب گټلى دى. او تر اوسه پوري يې په پښتني دنيا كي نوم ژوندى دى.
زرغونې انا تل د خپل نابغه زوى سره په ښو ښو افكارو كي مرسته كوله لكه په خپلو پاكو شيدو كي چې يې د پښتونوالي غذا وركوله، هم دا شان يې د پښتونوالي او غيرت درس په خوله ورښووه.
په (1174 هـ) چې احمد شاه بابا د پښتنو مشران او نور اركان را وبلل چې د كندهار د نوي ښار د جوړولو دپاره يوه سمه صحيحه نقشه طرحه كړي، تر ډېرو نظريو وروسته دا نظريه خوښه شوه چې ښار بايد اوه ديوالونه او څو خندقونه ولري چې د دښمن له حملې څخه خوندي سي. دا نظريه ټولو و منله مگر په دې حال كي "زرغونه انا" خبره سوه، اعليحضرت احمد شاه بابا يې كور ته و غوښت ورته وې ويل: _ "زويه! دا خبره ټينگه په غوږ كي ونيسه . . . چې پښتون هيڅكله د خاورو دېوالو ته پناه نه وړي، او نه په خندق ځان له غليمه خوندي كوي. پښتون د خداى(ج) په مرسته او په خپل وچ موټ ځان او وطن ساتي.
كه ته پښتون وې _ او په حقيقت كي د پښتانه د غيرته ډكي ويني تر تا پوري را رسېدلي وې، نو په خپل پښتني همت او استقامت به ځان، پښتون او وطن وساتې. . . خوشي دېوالونه او خندقونه مه جوړوه!!
په دې دېوالونو او خندقونو به يوازي زه او ته خوندي شو هغه پښتنې ورېندارگاني او پښتانه وروڼه چې د دې خندقونو او دېوالونو و ها خوا ته دي هغه نو له تا څخه ساتنه نه غواړي؟ او زموږ پښتانه نه باله كېږي؟؟ او ته هم بايد دومره انتظار و نه باسې چې دښمن تر ښاره پوري را ورسېږي!"
هغه و، چې د احمد شاه بابا له مغزو څخه هغه دباندينۍ مفكوره وو تله، او يوه معمولي كلا يې جوړه كړه.
همدا شان نقل كوي چي: _ په 1174 هـ كال د احمد شاه بابا د ماتي ږغ په درواغو (خلاف له واقع) كندهار ته را ورسېد، خلك د احمد شاه بابا له ماتي او د عسكرو د پو پنا كېدو له آوازې څخه وارخطا ښكارېده، څو دا خبره زرغونې انا ته ورسېده، دې مېرمني وويل: _ "برى او ماتې د تقدير په لاس دى، مگر "احمد" ځان وژني او ماتې نه كوي!"
زرغونه انا د الكوزو ټبر ته منسوبه وه كه څه هم د دې انا د مړيني او اوفات تاريخ څرگند نه دى، خو دوني ښكارېږي چې تر(1174 هـ د كندهار ښار د جوړولو تر تاريخ) وروسته او د احمد شاه بابا په ژوند وفات سوې ده. څنگه چې احمد شاه بابا په (1186 هـ) وفات سوى دى نو د دې مېرمني وفات د (1174هـ او 1186 هـ) كلونو تر منځ واقع سوى دى. او د ارغنداو د رود پر غاړه د كوهك په كلي كي يې مزار دى _ (خداى دې وبخښي)
نو كه زرغونه انا د دې د ننگيالي زوى احمد شاه بابا د زېږېدو په وخت (1135 هـ) د شلو كالو و بولو او مرگ يې هم مثلاً د 1180 هجري په حدودو كي و گڼو، نو ويلاى شو چې د دې پښتنې انا ژوند د شپېتو، او د اويا كالو په منځ كي و.
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه:تاريخي پښتنې مېرمنې
کيشکره
کيشکره (علمي نوم: Nucifraga) د کارغه ډوله مرغانو یو جنس دي چې په اروپا، آسیا او امريکا کې ژوند کوي. د دي مرغانو جنس درې ډوله مرغان لري. اوږدالي یې لکه جي جاق غوندي (۳۵ سانتیمتره) دي. کيشکره په غوزه لرونکو ځنگلونو کې ژوند کوي او جنغوزې خوري.
د کيشکرې ډولونه
وېشنيزه:کارغان وېشنيزه:کيشکرې
د بریتانیا تاریخ
د متحدې پاچهي (بریتانیا یا United Kingdom) تاریخ د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کې د اتحادیې د تړون او د اتحادیې د قانون په رامنځته کېدو پیل شو. د لویې بریتانیا د تاریخ بنسټ د یوه متحد دولت په توګه په ۱۷۰۷ ز کال کې د یوه نوي متحد دولت په بڼه د انګلستان او سکاټلنډ د سیاسي یووالي په پایله کې رامنځته شو، چې د لویې بریتانیا په نامه یادېده. د لویې بریتانیا د دې نوي دولت په اړه تاریخ پوه سایمون شاما وايي: هغه څه چې د یوه خصمانه ګډون په توګه رامنځته شول، د نړۍ په پیاوړي فعاله شرکت کې په بشپړ مشارکت یې پای وموند... دا د اروپا په تاریخ کې تر ټولو حیرانوونکی بدلون و.
لومړۍ لسیزې د یعقوب پالنې (Jacobite risings) خوځښت په رامنځته کېدو سره مشخصې کېږي، چې په ۱۷۴۶ ز کال کې د کلودن په جګړه کې د ستورات په ماتې سره پای ته ورسېدې. په ۱۷۶۳ ز کال کې، په اووه کلنه جګړه کې بریا لار برابره کړه، څو لومړۍ بریتانوي سترواکي وده وکړي. د امریکا د خپلواکۍ په جګړه کې د فرانسې، هسپانیې او د متحده ایالاتو له خوا د ماتې خوړولو له امله، بریتانیا خپلې ۱۳ امریکايي مستعمرې له لاسه ورکړې، خو په آسیا او افریقا کې یې خپله دویمه سترواکي رامنځته کړه. له امله یې بریتانوي کلتور، د هغوی تخنیکي، سیاسي، قانوني او ژبنی اغېز په ټوله نړۍ کې خپور شو. له سیاسي اړخه بنسټیزه پېښه د ۱۷۹۳ او ۱۸۱۵ ز کلونو ترمنځ د فرانسې انقلاب او له هغې وروسته د ناپیلیون واک و چې بریتانوي اشرافو هغه د ځان پر وړاندې لوی ګواښ باله او په فعاله توګه یې د څو ائتلافونو د رامنځته کولو هڅه وکړه، چې په پایله کې یې په ۱۸۱۵ ز کال کې ناپیلیون له ماتې سره مخامخ کړ.
د توري ګوند چې په ۱۷۸۳ ز کال کې واک ته ورسېد، تر ۱۸۳۹ ز کال پورې (یوازې له یوې لنډې مودې پرته) په واک کې پاتې شو. د اصلاحاتو ځواکونه، چې تر ډېره یې د انجیل له دیني عناصرو سرچینه اخیسته، د لسیزو لپاره یې سیاسي اصلاحاتو ته لار برابره او د رایو ورکولو حقونو او د آزادۍ سوداګرۍ اقتصاد ته یې پراختیا ورکړه. د نولسمې پېړۍ د پام وړ سیاسي مشرانو په ډله کې پالمرسټن، ډیزایرلي، ګلاډسټون، او سیلسبري شاملېږي. له کلتوري پلوه، د ویکټوریا دوره د سوکالۍ او د منځنۍ طبقې د ارزښتونو د برلاسۍ مهال و، دغه مهال انګلستان د نړۍ اقتصادي واکمن و او له ۱۸۱۵ ز کال نه یې تر ۱۹۱۴ ز کال پورې په عمومي بڼه پېړۍ سوله ییزه وساتله. په لومړۍ نړیواله جګړه کې (۱۹۱۴-۱۹۱۸ ز کال) بریتانیا له فرانسې، روسیې او د امریکا له متحده ایالاتو سره متحده وه، چې د المان پر وړاندې یې له غصې ډکه او بریالۍ جګړه وکړه. د دواړو نړیوالو جګړو ترمنځ بریتانیا لپاره د نړیوالې ټولنې رامنځته کېدل یوه مناسبه پروژه ګڼل کېده. په داسې حال کې چې د بریتانیا سترواکي د لندن د مالي مارکېټونو په څېر پیاوړې پاتې وه، خو صنعتي زېربناوې یې له المان او په ځانګړې توګه له متحده ایالاتو نه شاته پاتې شوې. د سولې پر وړاندې احساسات دومره پیاوړي و چې دغه ملت د ۱۹۳۰ مې لسیزې په وروستیو کې د هټلر تر واک لاندې جرمني د ځپوونکو چارو ملاتړ وکړ، تر هغه مهاله چې نازیانو په ۱۹۳۹ ز کال کې په پولنډ برید وکړ او دویمه نړیواله جګړه پیل شوه. په دویمه نړیواله جګړه کې شوروي اتحاد او امریکا له بریتانیا سره د اصلي متحدینو په توګه یوځای شول.
په ۱۹۲۲ ز کال کې، کاتولیک آیرلنډ، د یوه آزاد دولت په توګه جلا شو؛ خو یوه ورځ وروسته، شمالي آیرلنډ د یوه آزاد دولت په توګه د بریتانیا له اتحاد سره یوځای شو. په ۱۹۲۷ ز کال کې United Kingdom خپل رسمي نوم د لویې بریتانیا او شمالي آیرلنډ متحده پاچاهیو (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) ته بدل کړ، چې په لنډه توګه ورته بریتانیا، او (له ۱۹۴۵ ز کال ) وروسته ورته United Kingdom  یا ''UK ویل کېږي. ''
په افغانستان او عراق کې جګړې او د ۲۰۰۵ ز کال بریدونه
د ۲۰۰۱ ز کال په عمومي ټاکنو کې، په داسې حال کې چې د تېرو ۸۰ کلونو راهیسې د رایو ورکوونکو شمېر خپلې ټیټې کچې ته رسېدلی و، کارګر ګوند یوځل بیا بريا ته لار ومونده. د همدغه کال په وروستیو کې، د امریکا په متحده ایالاتو باندې د سپټمبر د ۱۱ مې بریدونه د دې لامل شول چې امریکايي ولسمشر جورج ډبلیو بوش د ۲۰۰۱ ز کال په اکتوبر میاشت کې په افغانستان باندې د بریتانوي ځواکونو په مرسته په برید کولو سره د تروریزم پر وړاندې جګړه پیل کړي. له هغې وروسته عراق ته د امریکا د متحده ایالاتو په پام اوښتو، بریتانوي لومړي وزیر ټوني بلېر د کارګر او محافظه کاره ګوندونو غړي دې ته متقاعد کړل چې په عراق باندې د ۲۰۰۳ ز کال د برید اړوند مثبته رایه ورکړي، په داسې حال کې چې په لندن او ګلاسګو کې د جګړې پر ضد پراخ لاریونونه هم ترسره شول. ۴۶ زره بریتانوي پوځیان چې د بریتانیا د ځمکني پوځ یو دریمه برخه یې جوړوله، په عراق باندې په برید کې د امریکا له متحده ایالاتو سره مرسته وکړه چې وروسته له هغې بریتانوي وسله والو ځواکونو د سویلي عراق د امنیت مسئولیت پر غاړه درلود. له دغه هېواد نه ټول بریتانوي ځواکونه په ۲۰۱۰ ز کال کې ووتل.
د ۲۰۰۵ ز کال په عمومي ټاکنو کې د کارګر ګوند لومړي وزیر ټوني بلېر د دریمې پرله پسې دورې لپاره ټاکنې وګټلې. د ۲۰۰۵ ز کال د جولای په اوومه نېټه په لندن کې د څلورو ځانمرګو بریدونو یوه لړۍ ترسره شوه، چې له امله یې د څلورو ځانمرګو په ګډون ۵۲ مسافر ووژل شول او په سلګونو نورو ټپیان شول.
په ۲۰۱۴ ز کال کې د سکاټلنډ د خپلواکۍ ټول پوښتنه
د ۲۰۱۴ ز کال د سپټمبر په ۱۸ مه، په سکاټلنډ کې له بریتانیا نه د وتو او د یوه خپلواک هېواد په توګه د یاد هېواد د رامنځته کېدو اړوند ټول پوښتنه وشوه. په ټوله بریتانیا کې درېيو مخکښو سیاسي ګوندونو – کارګر، محافظه کار او لیبرال دیموکرات- د یو ځای والي په ګټه (Better Together) کمپاین وکړ، په داسې حال کې چې د سکاټلنډ د خپلواکۍ پلوی ملي ګوند، د سکاټلنډ شین یا ګرین ګوند او د سکاټلنډ سوسیالیست ګوند په ګډه سره د هو سکاټلنډ (Yes Scotland) کمپاین یا د سکاټلنډ د خپلواکۍ لپاره مبارزه کوله. له رایو ورکوونې څو ورځې وړاندې، د نظر پوښتنې په پای ته رسېدو، د یو ځای والي پلویانو درې ګوندونو مشترکه اعلامیه خپره کړه او ژمنه یې وکړه چې د جلا کېدو پر وړاندې د منفي رایې په ورکولو سره به سکاټلنډ ته ډېر واکونه ورکړي. دغه نظر پوښتنې په سکاټلنډ کې د رایې ورکوونې لامل وګرځېدې، چې ۵۵ سلنه رایې له بریتانیا نه د وتو په ګټه او ۴۵ سلنه نورې د بریتانیا د برخې په توګه د سکاټلنډ د پاتې کېدو په ګټه وې.
ارتودوکس مارکسيزم
د ارتودوکس مارکسیزم فلسفه استدلال کوي چې مادي پرمختګ (په اقتصادي تولیدي ځواکونو کې تخنیکي پرمختګ) د ټولنې په جوړښت کې د بدلون اصلي لامل دی. ارتودوکس مارکسيستان په دې اند دي چې ځینې ټولنیز سیسټمونه (لکه فیوډالیزم ، پانګوالیزم ، او نور) د تولیدي ځواکونو له ودې سره په تضاد کې واقع کیږي، او په پایله کې ټولنیز انقلابونه د دې ډیریدونکي تضادونو په ځواب کې واقع کیږي. دا انقلابي بدلون د ټولنې په کچه د ټولنيزو بدلونونو لپاره يو لاروی دی، چې بالاخره د نویو اقتصادي نظامونو د رامنځته کېدو لامل ګرځي
د ارتودوکس مارکسیزم په اصطلاح کې، د "اورتودوکسي" کلمه د تاریخي مادیالیزم او ډیلیکټیک مادیالیزم میتودونو ته اشاره کوي - نه د کلاسیک مارکسیزم نورم او اصلي اړخونه. ارتودوکس مارکسیزم د مارکس د څیړنو پایلو ته د عقیدوي پیروی معنی نه ورکوي.
د ارتودوکس مارکسیزم یو له خورا مشهور تاریخي ملاتړو څخه د چک - اتریش تیوریست کارل کاټسکي و.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:مارکسيزم وېشنيزه:مارکسيستي اقتصاد
تياره ماده
تياره ماده د مادې يوه فرضي بڼه ده، چې فکر کېږي په نړۍ کې د ٪۸۵ ماده جوړوي. تياره مادې ته تياره ځکه وايي، چې له الکترومقناطيسي برخې سره تعامل کوونکی نه ښکاري. دا په دې معنا چې تياره ماده الکترومقناطيسي وړانګه (لکه رڼا) نه زغمي، نه يې منعکس کوي او نه يې خپروي او له همدې امله يې موندل ستونزمن دي. د جاذبي اغېزو په ګډون د ستورو فزيک ګڼې کتنې چې د جاذبې قوې د اوسنيو منل شويو نظرياتو له مخې نه شي روښانه کېدلی، تر هغې چې د ليدلو په پرتله زياته ماده شتون لري، د تياره مادې شتون باندې دلالت کوي. د دې سبب له مخې: زياتره ماهران فکر کوي، چې تياره ماده په نړۍ کې خورا ډېره ده او پر خپل جوړښت او تکامل باندې يې پياوړې اغېزه لرلې ده.
د تياره مادې لپاره لومړنی دليل له هغو ګڼلو (محاسبو) څخه تر لاسه کېږي، چې ښيي زيات کهکشانونه که چېرې په زياته پيمانه ناليدلې توره ماده ونه لري؛ په بشپړ بېل ډول به سلوک وکړي. ځيني کهکشانونه به هيڅ رامنخته شوي نه وو او ځيني نورو به لکه اوس حرکت نه وی کړی. په نورو شواهدو کې د جاذبي عدسيو کې مشاهدې او د کهکشانونو د جوړښت او تکامل، د کهکشاني اختلافونو يا ټکر پر مهال د کتلې د موقعيت او د کهکشان په خوشو (غونچو) کې دننه د کهکشانونو د حرکت تر څنګ د دنيايي کوچنۍ څپې شاليد شاملېږي. د نړۍ پېژندنې په Lambda-CDM معياري موډل کې د نړۍ د ټولې کتلي او انرژي اندازه ٪۵ عادي ماده او انرژي، ٪۲۷ تياره ماده او د تياره انرژي په نوم ٪۶۸ انرژي لري. په دې ډول تياره ماده د ټولې انرژي او کتلې ٪۸۵ برابروي، په داسې حال کې چې تياره انرژي او تياره ماده په ګډه د انرژي او کتلې د ټولې اندازې ٪۹۵ برابروي.
دا چې تر اوسه کوم چا په سيده ډول تياره ماده نه ده مشاهده کړې او يوازې د شتون اټکل يې کوي، نو بايد چې يوازې له عادي baryonic مادې او وړانګې سره د جاذبې له قوې پرته تعامل وکړي. فکر کېږي چې زياتره تياره ماده non-baryonic ده او کېدای شي له اتوم څخه د کوچنيو ذرو څخه (چې تر اوسه نه دي کشف شوي) جوړه شوې وي. د تياره مادې لپاره لومړنی نوماند د ساده ذرې يو څه نوی ډول او په ځانګړي ډول کمزوري تعامل کوونکي سترې ذرې (WIMPs) دي، چې تر اوسه نه دی موندل شوی. په سيده ډول د تياره مادې د ذرو د موندلو او څېړلو په موخه زيات ازمېښتونه په فعال ډول شوي دي، مګر هېڅ يو يې تر اوسه نه دی بريالی شوی. تياره ماده، د هغې د چټکتيا له مخې (په خورا کره ډول د تياره مادې د ازاد بړاس کولو د اوږدوالي له مخې) په سړې، تړمې يا معتدلې او تودې باندې ډلبندي کېږي. اوسنۍ نمونې يا موډلونه د سړې تياره مادې له برخې سره لېوالتيا لري، چې جوړښتونه په کې د ذراتو له تدريجي راټولېدنې څخه راپورته کېږي.
که څه هم علمي ټولنه په عمومي ډول د تياره مادې شتون مني، مګر د ستورو فزيک ځيني پوهان چې د عادي تياره مادې په واسطه د نابيان شويو ځانګړو کتنو له مخې په فتنه کې دي، د عمومي نسبيت د معياري قوانينو د بېلابېلو بدلونونو لپاره بحث کوي. دا د نيوټن سم شوی يا اصلاح شوی ډيناميک، د tensor-vector-scalar جاذبه، يا entropic gravity رانغاړي. دا موډلونه د متمم non-baryonic مادې له غوښتلو پرته د ټولو کتنو لپاره د ځواب ويلو هڅه کوي.
تاريخچه
د تياره مادې انګېرنه يو پراخ تاريخ لري. Lord Kelvin په ۱۸۸۴ ز کال يو ورکړل شوې څرګندونه کې د کهکشان د مرکز شا او خوا څرخېدونکو ستورو له کتل شوې وېشنې څخه د شيدو لار کهکشان کې د تياره جسمونو شمېر اټکل کړ. نوموړي د دې انازو په کارولو سره د کهکشان کتله اټکل کړه، چې د نوموړي د تشخيص له مخې د ښکاره [ليدلو وړ] ستورو له کتلې سره توپير لري. ښاغلي Kelvin په دې ډول پايله تر لاسه کړه چې: «زموږ ډېر ستوري، کېدای شي د دوی خورا ډېر يې تياره جسمونه وي». Henri Poincare په ۱۹۰۶ ز کې د Kelvin د کار په اړه بحث کولو کې «د شيدو لاره او د ګازونو نظريه The Milky Way and Theory of Gases» تر سرليک لاندې بحث کې فرانسوي اصطلاح (matière obscure) وکاروله چې د “dark matter” يا تياره مادې معنا لري.
هغه څوک چې په لومړي ځل يې د ستورو چټکتياوو په کارولو سره د تياره مادې شتون وړانديز کړ، په ۱۹۲۲ ز کال کې هالنډي ستورپوه Jacobus Kapteyn و. د ۱۹۳۰ ز کال يوه خپرونه سويډني عالم Knut Lundmark ته د لومړني هغه شننونکي شخص په توګه اشاره کوي، چې نړۍ بايد د هغې کتلې په پرتله زياته ولري، چې موږ کتلی شو. هالنډي شخص او د بې سيم ستورپوه مخکښ Jan Oort هم په ۱۹۳۲ ز کې د تياره مادې شتون فرض کړی دی. Oort په محلي کهکشاني ګاونډيتوب کې د ستورو حرکتونه څېړل او وپوهېده، چې په کهکشاني سطحه کې کتله، بايد د ليدل شوې په پرتله لويه وي، مګر دا اندازه وروسته ناسمه څرګنده شوه.
د ستورو سويسي فزيک پوه Fritz Zwicky چې د کليفورنيا د ټکنالوژۍ انسټيټيوټ کې يې د کار کولو پر مهال د کهکشان ټولګې (غونچې يا ډلې) وڅېړلې، په ۱۹۳۳ ز کې يوه ورته پايله تر لاسه کړه. نوموړي virial theorem په Coma Cluster باندې پلی کړ او د ناليدلې کتلې ثبوت يې تر لاسه کړ، چې نوموړي Dunkle materie يا تياره ماده ونوموله. هغه د کهکشانو څنډو ته نږدې د هغوی د حرکتونو پر بنسټ يې کتله اټکل کړه او هغه يې د کهکشانونو د روښنايي او شمېر پر بنسټ له اټکل سره پرتله کړه. Zwicky اټکل کړه چې کلسټر يا د ستورو ټولګې د کتل شوې کتلې په پرتله ۴۰۰ برابره زياته کتله لرله. د څرګندو کهکشانونو د جاذبې اغېز د دې ډول چټکو مدارونو لپاره خورا کوچنی و، چې د همدې له امله بايد کتله له نظر څخه پټه وي. نوموړي د دې پايلو پر بنسټ يو څه د کتلې چمتو کوونکې ماده او د ستورو د ټولګې د نيولو په اړه ورسره د مل جاذبي راښکون ته اشاره وکړه. د هغه اټکلونه د پراخوالي له ترتيب څخه په ځانګړي ډول د هبل ثابت (Hubble constant) له کاره لويدلي يو ارزښت له امله کم و. دې ته ورته محاسبه نن ورځ يو که کوچنۍ ماتېدنه يا کسر ښيي، چې د روښانه کتلې لپاره ستر ارزښتونه [اندازې] کاروي. سره له دې چې Zwicky له خپلې محاسبې څخه سمه پايله واخيستله، چې د مادې جسم تياره و.
له کتلې څخه رڼا ته د نسبت د ګډوډيو نورې نښې د کهکشان د تاوېدلو د کږليکې له اندازو څخه په لاس راغلی. Horace W. Babcock په ۱۹۳۹ ز کې د Andromeda نيبولا په اړه د څرخېدلو کږليکه (منحني) راپور ورکړ، چې له کتلې څخه په وړانګيز ډول د نورانيت نسبت زياتوالی يې وړانديز کړ. نوموړي د دې نسبت د هغه له خوا د ناموندل شوې له لاسې وتلې مادې په خلاف، د کهکشان په دننه کې د رڼا جذب يا د مارپېچ باندينۍ برخه کې مشخص شوي ډيناميک ته ورکړ. د Babcock له راپور (د Androma کهکشان په باندينيو څنډو کې په نامتوقع ډول د تېزې څرخېدنې او له کتلې څخه رڼا ته د ۵۰ نسبت) څخه وروسته په ۱۹۴۰ ز کې Jan Oort د NGC 3115 نه ليدونکی پراخه شپول يا کړۍ کشف او په اړه يې وليکل.
۱۹۶۰ ز لسيزه
د بې سيم ستورپوهنې لومړنۍ کتنې د Seth Shostak له لوري، چې وروسته د SETI انسټيټيوټ مشر ستورپوه شو، د تيارېمادې شتون ته په اشارې کولو سره نيم درجن کهکشانونه وښودل، چې په خپلو باندينيو برخو کې خورا په چټکۍ څرخېدل. «"Superstars of Astronomy podcast"(PDF)».
۱۹۷۰ ز لسيزه
په ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ ز لسيزو کې د Vera Rubin، Kent Ford او Ken Freeman فعاليتونو نور پياوړي شواهد چمتو او د کهکشان د تاوېدلو منحني يې هم کاروله. Rubin او Ford پر مارپېچ کهکشانونو باندې د څنډو د چټکتيا کږليکې د اندازه کولو په موخه (له يو څه دقت سره) په يو نوي Spectrograph [طيف معلومونکي] سره کار وکړ. ياده پايله په ۱۹۷۸ ز کې تاييد شوه. يوې اغېزناکې مقالې په ۱۹۸۰ ز کې د روبين او فورډ پايلې وړاندې کړې. دوی وښودل چې زياتره کهکشانونه بايد د ښکاره کېدونکې کتلې په پرتله شپږ برابره زياته کتله ولري، په دې ډول په نږدې ۱۹۸۰ز کال کې د تياره مادې لپاره د ښکاره کېدنې اړتيا په ستورپوهنه کې د يوې سترې ناحل شوې ستونزې په توګه پېژندل شوی وه.
باښه ډوله مرغان
باښه ډوله مرغان (علمي نوم: Falconidae) د غوښه خوړونکو مرغانو څخه یوه کورنۍ ده چې په ۱۲ جنسو او ۶۷ ډولو تقسيمېږي.
وېشنيزه:باز ډوله مرغان وېشنيزه:باښه ډوله مرغان
سونالی بيندره
سونالی بيندره (پيدايښت ١ جنوري ١٩٧۵ ) یو هندي فلمی لوبګره ده چې تر ډیره په هندی ژبه  فلمونو کې کار کوي، هغي همدارنګه په ټيلګو فلمونو کې هم کار کړی دی.
امریکایي ډالر
د متحده ایالاتو ډالر (چې سمبول یې $ دی؛ کوډ یې USD؛ او همدارنګه د US$ یا امریکایي ډالر په بڼه هم اختصار کېږي، ترڅو د نورو ډالر-نومو پولي واحدونو څخه یې توپير وشي؛ همدارنګه د ډالر، امریکایي ډالر او په عامه ژبه کې د buck په نوم هم یادېږي) د متحده ایالاتو او د هغه د اړوند قلمرو د پیسو واحد دی. د ۱۷۹۲ز کال د پیسو د ضرب قانون امریکایي ډالر د هسپانوي د سپینو زرو له ډالر سره د ورته ارزښت معرفي کړ، چې په ۱۰۰ سنټونو وېشل شوی و او د ډالرو او سکو ضرب ته یې هم اجازه ورکړه. د متحده ایالاتو بانکنوټونه د فدرالي زیرمو د نوټونو په بڼه چاپېږي، چې له تاریخي اړخه د شنه رنګ د شتون له امله د کاغذي شنو پیسو په نوم هم یادېږي.
د متحده ایالاتو پولي سیاست د فدرالي خزانې د سیسټم له خوا پر مخ وړل کېږي، چې د هېواد مرکزي بانک په توګه دنده ترسره کوي.
د متحده ایالاتو د ډالر ارزښت په اصل کې د دوه فلزه معیار د ۳۱۷.۲۵ دانو (۲۴.۰۵۷ ګرامه) خالص سپین زرو، یا ۱۸۳۷۲۳.۲۲ دانو (۱.۵۰۵ ګرامه) خالص سره زرو، یا د ۲۰.۶۷ ډالره د یو ترای اونس سرو زرو معادل په بنسټ تعریف شو. د ۱۹۰۰ کال د د سرو زرو د معیار قانون ډالر یوازې له سرو زرو سره ونښلولو. له ۱۹۳۴ کال څخه ورسته د سرو زرو سره د هغه انډول ۳۵ ډالره في ترای اونس ته له سره وټاکل شو. له ۱۹۷۱ څخه وروسته له سرو زرو سره ټولې اړیکې لغوه شوې.
له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د متحده ایالاتو ډالر د اسعارو د ارزښتناکه زېرمو په توګه ساتل کېږي او د دویمې نړیوالې جګړې په پای ته رسېدو یې د بریټن وډز د تړون پر بنسټ د سټرلینګ پونډ ځای ونیو چې مخکې په نړۍ کې د اسعارو په زېرمو کې د مخکښو اسعارو په توګه کارول کېده. په نړیوالو راکړه ورکړه کې ډالر تر ټولو پراخه کارول کېدونکې سعر دی، همدارنګه په څو هېوادونو کې رسمي پولي واحد دی او په ډیرو نورو کې د غیر رسمي (حقیقي) سعر په توګه ګڼل کېږي، چې د فدرالي خزانې د نوټونو (او په ځینو حالاتو کې د سکو) په بڼه په جریان کې دی.
د ۲۰۲۱ ز کال د فبروري د ۱۰ نېټي راهیسې، په جریان کې د اسعارو کچه ۲.۱۰ تریلیون ډالرو ته رسېږي، چې له دې څخه ۲.۰۵ تریلیون ډالر یې د فدرال زېرمو نوټونو دي (پاتې ۵۰ میلیارد ډالر د سکې او د متحده ایالاتو د پخوانیو نوټونو په بڼه دي).
= لنډه کتنه =
په اساسي قانون کې
د متحده ایالاتو د اساسي قانون لومړی ماده، ۸ مه برخه حکم کوي چې کانګریس واک لري چې پیسي ضرب کړي. هغه قانون چې دا صلاحیت پلی کوي، اوس مهال د متحده ایالاتو په کوډ کې تر ۳۱ سرلیک لاندې په ۵۱۱۲ برخه کې راوړل شوی دی، چی د متحده ایالاتو د ډالر د صدور بڼه هم تشرېح کوي. دا سکې د پورونو د ورکړې په برخه کې د "قانوني پیسو" په توګه ټاکل شوې دي. ساکاګاوا ډالر یا د سرو زرو ډالر، د امریکایی د سپینو زرو د ایګل (لسو ډالرو) د سکې چې خالص سپین زر دی، برعکس دی او د  فلزي یا مسي الیاژو د ډالر یوه بېلګه ګڼل کېږي. ۵۱۱۲ برخه همدارنګه د نورو مسکوکاتو، چې ارزښت یې له یو سنټ څخه تر ۱۰۰ ډالرو پورې دی، د ضرب او صدور په اړه احکام وړاندې کوي. دا نورې سکې د متحده ایالاتو د ډالر د مسکوکاتو په برخه کې په بشپړ ډول تشرېح شوي.
د اساسي قانون لومړۍ ماده، نهمه برخه حکم کوي چې "باید د ټولو عامه پیسو د رسیدونو او لګښتونو منظمه اظهارنامه او حساب وخت په وخت خپور شي،" چې د متحده ایالاتو د کوډ تر ۳۱ سرلیک لاندې په ۳۳۱ برخه لا زیات مشخص شوی دی. د هغه پیسو مبلغ چې په "اظهارنامه" کې راپور ورکول کېږي، اوس مهال په امریکایي ډالرو کې ښودل کېږي، په دې توګه د متحده ایالاتو ډالر د متحده ایالاتو د محاسبې د واحد په نوم یادېږي. په نهمه برخه کې "ډالر" له لومړیو کلیماتو څخه دي، چې په کې دا اصطلاح هسپانوي ډالر یا د اتو هسپانوي ریالونو په ارزښت سکې ته اشاره کوي.
اعشاري واحدات
د هسپانوي ډالر پرخلاف، او د متحده ایالاتو قاره یي کانګریس او د مسکوکاتو د ضرب قانون د واحداتو اعشاري سیسټم وړاندې کړی ترڅو د ډالر له واحد سره مل وي چې په لاندې ډول دی: میل: د یو ډالر زرمه برخه؛ سنټ، د یو ډالر سلمه برخه؛ ډایم، د یو ډالر لسمه برخه او ایګل، یا لس ډالره. د دې واحداتو اوسنی تړاو:
هسپانوي پیسو (peso) یا ډالر له تاریخي اړخه په اتو ریالونو (په عامیانه ډول، ټوټو) وېشل شوی و - چې له همدې امله اته ټوټې هم ورته ویل کېږي. امریکایانو هم د ۱۸۵۷ ز کال څخه وړاندې کله چې مکسیکويې ټوټې د امریکایی سینټ په پرتله ډېر مشهور وو، د  سینټ په غیر اعشاریه ټوټو کې شمېرل زده کړل؛ په حقیقت کې دا کار د نیویارک د اسهامو د بازار په نرخونو کې تر ۲۰۰۱ کال پورې پاتې شو.
د خزانې وزیر جیمز ګوتری په ۱۸۵۴ کال کې وړاندیز وکړ چې د ۱۰۰ ډالر، ۵۰ ډالر او ۲۵ ډالرو د سرو زرو سکې رامنځ ته کړي چې په ترتیب سره د یونین (union)، هاف یونین (half union) او کوارتر یونین (quarter union) په نوم یادېدې، چې پدې توګه د ۱ یونین = ۱۰۰ ډالرو سره مساوي ارزښت درلوده. خو دا ډول مسکوکات ضرب نه شول، او یوازې د ۵۰ ډالر هاف یونین بېلګه شته.
کله چې اوس د جریان په ترڅ کې سکې صادر شي، له یو ډالر څخه کم یا مساوي ارزښت د متحده ایالاتو د سکو په بڼه حذف کېږي، په داسې حال کې چې د یو ډالر څخه ډېر یا مساوي ارزښت د فدرالي خزانې د نوټونو په بڼه حذف کېږي، پرته د لاندې ځانګړو حالاتو څخه:
ریښه پېژندنه
په شپاړسمه پېړۍ کې، د بوهیمیا اشراف زاده هیرونیموس د یواخیمستالر (joachimstalers) په نوم چې د یواخیمستال (Joachimstal) له نوم څخه اخستل شوی و او د سرو زو د کان کېندنې یوه دره وه، د سکو نشر پیل کړ. همدارنګه د دې درې نوم د سینټ یواخیم له نوم څخه اخستل شوی و چې په دې کې د انګلیسي ریښې تال (tal) له dale څخه اخستل شوی چې په جرمني ژبه کې درې ته ویل کېږي. یواخیمستالر وروسته په جرمني ژبه کې تالر (taler) ته لنډ شو، چې دې کلیمې بلاخره څو ژبو ته خپله لاره و موندله، لکه: تولار (tolar) په چکي او سکواکي ژبه کې، ډېلر (daler) په دنمارکي او سویډني ژبه کې ډالار او ډېلر (dalar  او daler) په نارویژي ژبه کې، ډېلر یا ډالار (daler او daalder ) په هالنډي ژبه کې تالاري (talari) په ایتوپیایي ژبه کې تالېر (taller) په هنګري ژبه کې، تالیرو (tallero) په ایټالوي ژبه کې او دولار په عربي ژبه کې.
که څه هم هالنډیانو په ۱۷ پېړۍ کې په اوسني نیویارک کې مخکښ وو او د الماني - هالنډي ریخسټالرانو (reichsthalers) او اصلي هالنډي لیووینډالډرز ('د زمري ډالر') د سپینو زرو د ډالرو په کارولو او محاسبه یې پیل وکړ، دا ډالر د عامو هسپانوي-امریکایی د اته-ریالو سکې وې چې په ځانګړې توګه د ۱۸ پېړۍ وروسته د ډالر په نوم مشهورې شوې.
ستاینومونه
Greenback یا شين ډالر بل ستاینوم دی چې په اصل کې په ۱۹مه پېړۍ کې په مشخصه توګه د امریکایي ډالر نوټونو ته کارول کېده چې په یو اړخ تور او په بل اړخ په شنه رنګ چاپ کېدل او د ابراهام لینکن له خوا په شمال کې د جګړې د ملاتړ لپاره منځ ته راغئ. دا اصطلاح تر اوسه هم امریکايي ډالر ته کارول کېږي (خو د نورو هېوادونو ډالر ته نه کارول کېږي). د greenback اصطلاح همدارنګه د مالي مطبوعاتو په برخه کې په نورو هېوادونو کې لکه، آسترالیا، نیوزیلانډ، سویلي افریقا او اهند کې کارول کېږي.