cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په لودیځ کې د دهریت د مفکورې لاملونه
الف- ديني سركشي :
كليسا د مقدسو غونډو او مجالسو له لارې ځان خپلو پيروانو او ټولنو ته اله وړاندي كړو په دې سره دوي ځان د إله په شان مقدس او پاك وروپيژندلو او هم يې په احكامو او معاملاتو كې د حلال والي او حرام والي  زيادت او كموالي حق ځانته وركړو هيچاته ددي اجازه نه وه چې دكليسا په كارونوكوت نيونه وكړي آن چې د خپل نظر او رایې د ښكاره كولو حق یې هم نه وركولو اګر كه به هغه لوړ او پوه شخصيتونو څخه هم وو، هرچا چې به يې اطاعت او خبره ونه منله نو هغه به دټولو شيانو څخه محروم وو په هغه باندې به لعنت وو ځكه هغه په خپل دي كار سره ددين څخه وتلي ګڼل كيده او كافرانو څخه شمېرل كيدلو. دهغو كړنو څخه چې كليسا په خپل سر په خلكو حلال او حرام وګرځول څه هغه شيان هم وه چې مخکي حلال وه خو دوي حرام وګرځول اويا به حرام وه دوي حلال وګرځول د لا وضاحت په خاطر به يې څو بيلګي څرګنديې كړو: د ماشوم سنت كول مخکي واجب وه نو وروسته بيا حرام وګرځيدل ، مرداره مخکي حرامه وه اوس یې حلاله وګرځوله ، بتان ساتل او جوړول مخکي شرك او وثنيت وو او اوس د پرهيزګاري ښه تعبيروګرځيدلو، همدارنګه دديني عالمانو ته مخکي واده كول حلال وو اوس ورڅخه منعه راغلي ده ، مخکي كليسا د خپلو پيروانو څخه مالونه اخستل حرام ګڼل خو اوس یې په خپلو اتباعو باندې فرض او لازم وګرځول او لازمه ئې كړه چې كليسا ته بايد ماليه وركړي ، او ديته ورته نور زيات كارونه او اوامرونه پرته ددينه چې دالله تعالى د طرف كوم دليل یې په حل او حرمت باندې وي دغو غونډو د حلال والي څخه حرام وګرځول او دحراموالي څخه یې حلال وګرځول، ددي سره سره  كليسا د تثليث يا دري ګوني خدايي سره داسې عقايد يوځای كړل چې له امكان څخه لري وه مګر پرته ددينه چې دغه پيروان یې پري  ايمان راوړي بله چاره او دخلاصون لاره  یې نه وه او ددي په شرعي كېدلو به هغسي اقرار اوايمان راوړي كوم قسم چې د كليسا د خپلې نفسي غوښتني سره موافق وي. او په دي كې د خپل دين زاړه احكام او اوامر هېڅ ارزښت نه لري او نه دا حق لري چې زړو احكام اونظرياتو ته مراجعه وكړي.
دكليسا يو شمېر هغه شعائر او مقدسات چې كليسا پري خپل پيروان پابند ګرځولي د وثنيت اويولړ نورو خرافي عقايدو سره تړاو لري دهغي جملي نه ځيني لاندى ډول دي: 1- التعميد (كليسائې بڼه خپلول): ددي طريقه داسې ده چې د كليسا مشر به اوبه راواخلي او كوم كس چې نوي په مسيحي دين كې داخل شوي وي د هغه تندي باندې به یې ور واچوي، او يا دا چې دغه كس ته به په اوبو كې غوپه وركړي د تثليث د عقيدي په بنياد چې د پلار،زوی او جبرائل په نامه به غوپه وركړي خو لازمه داده چې د كليسا مشر به دا كار كوي خو كه هغه نه وي نو بيا به یې بل څوك كوي البته دېته بيا تعميد الضروره ويلای شي په دې معنى چې د ضرورت په اساس بل چا ترسره كړل. پرته له دې هېڅ شخص پوره په مسيحيت كې نه شو داخلېدای په مسيحيت كې د داخلېدو دا لومړۍ نښه ده او د غوپې په وركړې سره په مسيحيت كې دا خل شولو او دا د نورو مسيحيانو په شان مسيحي وګرځيد، او كه داسې به نه وه شوي نو تر هغې به مسيحي نه ګڼل كېدو.
2- العشاء الرباني:
(الهي ماښامنی) هغې ماښامنۍ ډوډي ته اشاره ده چې عيسي عليه السلام د خپل ژوند (د مسیحیانو په آند) په وروستي وخت کې له خپلو حواریونو سره خوړلې وه. په هغه ماښامني كې وچه ډوډۍ او شربت ول. اوس دوي د هغې نه دا مقصد اخلي چې د ډوډۍ څخه مقصد او اشاره د عيسی عليه السلام بدن ته ده  ځكه هغه د بشريت د خلاصون لپاره خپل ځان قربان كړو. شربت او شراب بیا د هغه وینو ته اشاره ده، چې د همدې مقصد او غرض په خاطر توى شوي، نو په دې رباني ماښامني كې لږه لږه پتيره ډوډۍ خوړل شربت او شراب څښل لازمي ګرځول شوي چې په دې ډول د عيسى عليه السلام ياد پری وشي او هم د مسيحيانو لپاره دا يو روحاني خواړه دي نو كوم كس چې دا ماښامنۍ وخوړه نو ددغه خوړونكي او د عيسى عليه السلام او د هغه د لارښوونو منځ كې كډوالی راغی.
مقصد دا شو چې چا په دغه ماښامني كې ګډون وكړ، په هغه كې د عيسی عليه السلام لارښوونې ځای نيسي او ددې ماښامني له خوړلو پرته هېڅ هم نه وي ځكه ددې څخه هغه ايثار او قرباني موخه ده چې هغه (عیسی علیه السلام) د بشريت لپاره وركړې او ځان یې ورڅخه قربان كړی دی، نو په دوي لازمي ده چې په دې نيت دغه ماښامنی ډوډي او شراب وڅكي.
3==- تقديس الصليب وحمله:== ( د صليب نښان عزت او قدر كول او د ځان سره یې وړل)  دغه د مسيحيانو د هغو پاتو او غلطو رواياتو او عنعناتوڅخه دي په كوم سره چې دوي د ثواب او اجر غوښتونكې دي او په دي باندې ځان د عيسي عليه السلام پيروان كڼي او دا وايي چې دا دهغه امر دي چې مونږ ته یې كړي. دا عقيده داسې ده چې دوي وايي مخکي له دينه چې عيسي عليه السلام ځان دار ته وړاندي كړلو او په دار وختلو، د هغه نه دا امر هم راغلي دي چې هغه ويلي دي:
كه څوك له تاسي څخه دا وغواړي چې ما پسي دي راشي نو په هغه لازمه ده چې خپل ځان او كار پريږدي او دغه ددار نښان په خپلو اوږو راواخلي او ما پسي راشي. دغه د صليب او دار نښان د ځان سره اخستل د مسيحيانو په نزد يې معني داده چې ژوند بد ګڼل او بد مرګ ته هم تياراوسيدل كوم چې ددار مرګ دي ځكه چې مجرمين په دار خيژول كېږي، دغه مفكوره په عيسويانو كې د ددوي په نظر او كومان د عيسي عليه السلام په دار كېدلو نه وروسته قوي او سپيڅلې وګرځيده ، او دا ددوي په نيزد د عيسي عليه السلام د يادښت او دهغه د هغي غټي قرباني قدر كول دي كومه چې هغه  د بشريت په خاطروركړي ده   دا مفكوره چې عيسي عليه السلام په دار ځړول شوي او يا يهودو مړ كړي اسلام باطله ګرځولي ده الله تعالي د دوي د شمنانو څخه ژوندي بره وړي دي الله تعالى پدي هكله داسې فرمايلي دي :
 وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكيمًا    ژباړه : او په سبب د ويلو او وينا ددوي يعنې يهودو داسې چې بيشكه وژلي دي مونږ مسيح عيسي زوى د مريمي رسول دالله ، حال دا چې نه وو وژلي دوي دغه عيسي عليه السلام او نه یې پر دار كړي وو دا  ليكن مشتبه كړي شوي دو او په شبه كې اچول شوي دي دوي ، او بيشكه هغه كسان چې اختلاف یې كړي دي په حق د عيسي عليه السلام كې خامخا په شك كې دي ،او نشته دي دوي ته په شان دده كې هېڅ علم مګر تش متابعت او پيروي د ګومان خپل ، او نه وو وژلي دوي عيسي عليه السلام  بلكه پورته كړي وو دي الله طرف خپل ته ، او دي الله ښه قوي غالب او د ښه حكمت والا. 4- عقيدة الخطيئة الموروثة :
( په ميراث كې بل ته ګناه پاتي كيدل) په دى معني چې پلار يوه ګناه وكړي نو اولاد به یې هم د هغي ګناه جزا څكې، ددي موضوع اساس او تهداب د مسيحيانو په عقيده كې دادي چې وايي:
ادم عليه السلام ګناه كړي او د هغي سزا خو هغه ته وركړل شوه خو دهغه اولاد ته نه ده وركړل شوى نو پكار دا وه چې دهغه اولاد ته هم د هغه د ګناه سزا وركړل شي خو دالله تعالى د صفاتو نه يو صفت د عدل او رحمت دي او د عدل غوښتنه داده چې الله پاك د ادم عليه السلام په خطا باندې كومه چې د هغه نه شوي او د هغي په سبب او سزا باندې د جنت څخه ويستل شوي دي  د هغه اولاد هم په عذاب كړي او جزا يې وركړي د هماغي خطا په سبب باندې ادم عليه السلام او دهغه اولاد د الله څخه د لري والي وړ ګرځيدلي دي ، خو دا چې د الله تعالى د رحمت غوښتنه داده چې خپل بشر ته بښنه او مغفرت وكړي ، نو ددي دواړو صفاتو جمعه والي ممكن نه وو مګر په مينځ والي او واسطه راتلو د خپل يواځيني ځوي ( والعياذ بالله ) مينځ ته په راوړلو سره چې د بشر په شكل یې راوليږلو  داسې ژوند وكړي لكه ځنګه یې چې انسان كوي او بيا په ظلم سره ووژل شي ترڅو د بشر د ګناه جبيره شي.
په عهد الجديد كې راغلي دي چې عبارت یې په لاندي ډول دي: دالله تعالى د محبت او رحمت په بنياد د بشريت د پخواني خطا د جبيره كېدلو په خاطر دا لاره جوړه كړه ترڅو د بشر اولاد د هغي خطا د سزاء نه بچ شي كومه یې چې پلار كړي وه نو لدي كبله عیسی عليه السلام ددي لپاره را وليږل شو چې د بشريت څخه خطا الله وبخښي او د الله تعالى د محبت عدل او رحمت ترمينځ همدا مينځكړي او واسطه ده ، ځكه د عدل غوښتنه همدا وه چې بشر به په سبب د هماغي خطا چې ددوي پلار كړي وه د الله د رحمت نه همداسې لري وي خو د عدل رحمت غوښتنه داده چې دوي معاف كړي نو له دي امله  یې خپل ځوي ( والعياذ بالله ) مينځګړي كړلو او قربان یې كړلو تر څو د بشريت دا ګناه ورباندې معاف كړي او بشريت دده د قرباني نه وروسته يوځل بيا الله ته نيزدي شولو. قران پاك دا مفكوره ردوي او دا ښكاره كوي چې ادم عليه السلام خپل رب ته رجوع وكړه او د هغه څخه یې د هغي خطا بخښنه وغوښتله چې له ده څخه شوي وه ،الله ورته بخښنه وكړه ، نور یې د هيچا واسطو او مينځكړتوب ته ضرورت او اړتيا نه شته دي ،الله په خپل فضل او رحمت سره هغه ته د هغي اجتهادي خطا معافي كړي د كومي په هكله چې الله پاك په خپله داسې فرمايي :
 فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ    ژباړه : پس زده كړي ادم عليه السلام له پروردګار خپل څخه څو كليمي ، پس رجوع وكړه الله په هغه باندې په رحمت سره ، بيشكه هم دي دي ښه توبه قبلوونكې ښه مهرباني كوونكې. او په بل ځای كې يې په اړه داسې فرمايي:
داهم ناسمه ده چې الله تعالي د يوكس د ګناه او خطا سزا بل كس ته وركړي بلكې هر كس د هرقسمه سزا د عمل په خپله هماغه عمل كوونكې ته وي نه بل چاته ځكه الله پاك فرمايي :  وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى     ژباړه :  او نه اخلي هېڅ نفس ګناهګار بار د ګناهونو د بل كس. په بل ځای كې داسې فرمايي  أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى        ژباړه : نه پورته كوي هېڅ نفس پورته كوونكې بار او پيټي د بل نفس ، او بل دا چې نشته هېڅ انسان لره مګر جزا د هغه شي چې كړي یې دي.
ددي نه معلوميږي چې كوم كس هرعمل وكړي د هغي بد ل هماغه ته وركول كېږي او د هغه بدل بل چاته وركول ظلم تجاوز او ناروا دي.
دا پداسې ډول وه چې اول به دغه كس په ځانته وخت او پټ حالت كې يوازي د پادري سره پاتي شولو نو اول به یې ورباندې ټوله د خپل كړي جرم قصه وكړله او وروسته به یې بيا د هغه د ب ښني قيمت ورته وويلوهغه به یې ورڅخه واخستلى، چې كله به كومي ښځي اوانجوني او كم عمر هلكانو څخه څه قسم ګناه وشوله نو ده ته به په داسې حالت كې راغلل ده به اول ورڅخه خپله د ګناه قصي اوريدلي اووروسته به یې بيا خپله برخه مال تر لاسه كړلو، بيا به یې ورسره بدفعلي هم وكړله او هغه داسې چې هغه به د كړو ګناهونو بښنه غوښتله ده به نوره هم ورباندې وكړله ، له تير څخه بد تر به وګرځيدلو.
ابن كثير رحمه الله د فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا په تفسير كې وايي : چې دوي پري ونه دريدل هغه چې دوي په خپل ځان لازم كړي وو، دا خپله ددوي په حق كې ملامتيا او بدي ده او هغه دوه  وجهوسره لومړي : د الله په دين كې نوي شي رايستل كوم چې الله پري امر نه وو كړي،  دویم :بيا په هغو نه ودريدل پدي معنى چې هغه څه دوي په ځان لازمي ګرځولي دوي پر هغو ونه دريدل په دي ګمان وو چې دا الله تعالى ته د نيزديكت لاره ده او سړى پري هغه ته نيزدي كېږي. د رهبانيت ژوند په حقيقت كې د ژوند دټولو اقسامو سره پريكون كول دي چې په هغي كې واده كول دي د نرانو او ښځينو دواړو لپاره ، دوي دواړه يوځای اوسيدل ، د ژوند هر فطري كار ته په سپكه كتل او هغه منعه كول، همدا يو اصل یې د فسق او اخلاقي بد كاري لپاره كافي دي دوي د يوي خوا وادونه نه كوي خو له بلي خوا بيا هغه اعمال سرته رسوي چې ټولو دينونو هغه حرام ګرځولي او منعه يې ورڅخه كړي، په اوسني وخت كې مونږ ددوي د كليساګانو د راهبانو او پادريانو حالات هم واوريدل چې لويان خو څه كوي چې واړه ماشومانو څخه یې هم د خپل جنسي خواهش لپاره كار اخستي دي، دا هغه عمل دي چې ددوي مشر پاپ هم پري بخښنه وغوښتله نو چې د ماشومانو سره يې دا كارونه كړي او كوي یې د لويانو سره به یې څه حال وي، په خوله د رهبانيت دعوي كوي په دي معنى چې ددنيا څخه بيزاره او دفطرت د ټولو كړنو مخالف دي خو بيا داسې اعمال سرته رسوي چې ټوله دنيا ورته ګوته په غاښ پاتي شي، بهتره به دا وه  چې درهبانيت نوم یې نه وي اخستي او خپل كار یې په خپل شكل كولي دا چې درهبانيت نوم د لاندى دا اعمال سرته رسوى دا بيا په خپله ددوي دعقيدي روسته والي او كمزورتيا ښي ، دوى وايي يو څه او كوي بيا بل څه ، نودا چې په خپله یې په ځان عملي كولي نه شي بيا نور ولي ورته رابولي. پورته بيان شوي عقايد او ګړني او ددي نه غير نور زيات بي كاره او غلط عقايد او ګړني وي چې كليسا په خپلو پيروانو لازمي ګرځولي وي، هغه چې ټولنې ته يې هېڅ راز سوكالي او غوره والي نه شو راوړلي، او دپورتنيو ټولو عقايدو او ګړنو ناكار والي او باطل والي په اسلامي عقيده كې واضح او ښكاره دي، دپورتنيو عقايدو خاوندان هېڅ ددي حق نه لري چې په دغه مترقي او علمي وخت كې د خلكو او ټولنو مشري وكړي او د انسانانو په عقلونو باندې حكمونه وچلوي دغه عقيدي د هېڅ سماوي دين سره توافق او اړخ نه لګوي بلكې د خپل خواهش او هوس د پوره كېدلو لپاره ورڅخه د يوي الي او كارندي په شكل كار اخستل شوي يوازي نوم یې د مقدسي او پاكې عقيدي وركړي.
ب – مالي سركشي :
كليسا په ديني اړخ كې خپل تعليمات او لارښودني پريښودلي وى همدارنګه یې په مالي اړخ كې هم پريښي او په كتابونو كې یې يوڅه راوړي او عمل یې په بل ډول وى ،سره ددي نه چې اوسني انجيلونه ټول سره محرف دي او په خپل حال نه دي پاتي خو بيا هم په دي كې د مال او مال ساتني څخه سخته منعه راغلي ده كومه چې د بل هېڅ شي څخه په دومره سخته اندازه كې منعه نه ده راغلي د مثال په ډول به د انجيلونو څخه هغه عبارت رانقل كړو كوم چې په هغي كې د مال ساتني په باره كې منعه راغلي ده : په - انجيل متى- كې راغلي دي : تاسي د ځان سره سره زر سپين زر مس مه ساتي ، نه دخپلي لاري لپاره ځان سره څه توښه ، نه دوه جوړه جامي بوټان او امسا ، په - انجيل مرقص- كې راغلي : تيريدنه د اوښ  دستني دسوري څخه ډېره اسانه ده له دينه چې يو مالدار كس د الله ملكوتو او رحمتونو ته داخل شي.
په -انجيل لوقا- كې راغلي :
دخپل ژوند لپاره د خوراك اهتمام مه كوي، نه د بدن لپاره د جامو، ځكه د خوراك څخه ژوند غوره دي ، او بدن د جامو او كاليو څخه غوره دي ، فكر وكړي د كارغه په ژوند باندې ځكه دا نه كرل كوي او نه ريبل او نه ورسره د ساتني او حفاظت كوم ځای شته خو ددي سره سره یې هم الله ساتي او تاسي د مرغانو څخه څومره غوره یې.
خو دبده مرغه په ورستيو پيړيو كې ددي تعليماتولارښودنو او ددوي د عملي او واقعي ژوند ترمينځ يو عجيب جلاوالي راغلي دى ، تر دي چې د مال جمعه كول او زياتوالي ددوي اخرني مقصد دي او د كليسا مشران خو د مال په جمعه كولو او په شهواتو او هر قسم خواهشاتو كې داسې ډوب شول چې خپل هرڅه یې خراب او دهلاكت كندي ته وغورځول ځكه ديني تعليمات یې يو څه وه او ددوي كار بل ډول وو، په لاندى نقطو كې به د كليسا د مالي سركشي يو څو نموني وړاندي كړو :
ملي گټې
ملي (دولتي) گټې د يوه هېواد سياسي خپلواكي ، د دولت په كورني ژوند كې له بهر نه د هر ډول لاسوهنو مخنيوى ، د هغه د پولو ساتنه او داسې نور دي. همدا راز د يوه هېواد دولتي ( ملي ) گټې ددغه دولت زېرمو ته وده وركول ، د هغوى پر بنسټ د هېواد د وټندويې ، پوځي ، مالي ، پوهنيزو-تخنيكي او نورو ځواكونو پياوړي كول ، د هېواد د جيوپوليتيك اغېز پياوړي كول ،د وگړو د سوكالۍ ، كولتوري ، اخلاقي كچې لوړول ، او د ټولنې ذهني وده.
کلکته
کلکته د هند هېواد یو له سترو ښارونو او د لوېدېځ بنگال ايالت پلازمېنه ده.
وېشنيزه:کلکته وېشنيزه:د هند ښارونه
23 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
کوالالامپور
کوالالامپور د ماليزيا هېواد پلازمېنه او ستر ښارونو څخه دی.
وېشنيزه:کوالالامپور
23 اگسټ
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
22 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
گراش ولسوالي
گراش ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گراش)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د گراش ښار دی. دا ولسوالي ۵۳٬۹۰۷ تنه نفوس لري. د گراش ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
محمد دين زاخېل
محمد دين زاخېل (په انگرېزي: Mohammad Din Zakhil) يو افغان موسيقي پوه او سندرغاړی او کمپوز جوړونکی وه.د تر ۷۰۰ زیاتې سندرې کمپوز کړې چې د ګڼ شمر افغاني سندرغاړو په غږ کې خبرې شوې دي.دده میرمنې،محترمې میرمن قمرګلې هم دده کمپوزونه او شعرونه د افغانستان په راډویتلویزیون کې ثپت کړي.
د استاد زاخبل یو ډیر مشهور کمپوز،په رو رو رو ږده قدمونه، هالیود په یوه فلم The Passion of Christ کې هم خبره شوې ده.
د حجرې مجلس هغه خبرونه وه چې کلونه کاونه د استاد زاخیل په مشرۍ او لارښونه په راډیو افغانستان کې خبریده.
استاد زاخیل ګڼ شمیر شاګرادان روزلي دي چې استاد شاولي افغان او میرمن قمرګله د هغه د شاګردانوسترې نمونې دي.الله دې وبښي.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
کامپالا
کامپالا په انګلیسي Kampala) د اوګاندا هیواد پلازمینه ده چې په افریقا لویه وچه کې موقیعت لري.
دوه مخي او منافق
لیکونکی: شاهد شفق وردګ
نيها شرما
نيها شارما (Neha Sharma؛ زادهٔ November 21, 1987) د [[هندي ماډلونو څخه يو ماډله ده ده. هغه له ٢٠٠٧ کال  راهیسې په کار شروع کړي ده.
د هغي د فلمونو یا ټلویزیون پروګرامونو څخه کولای شي ووايو: کراک.
جرمنی سترواک، دویم ویلهلم
دویم ویلهلم (فریدریش ویلهلم ویکټور البرټ؛ ۲۷ جنوري ۱۸۵۹ – ۴ جون ۱۹۴۱ زکال) په انګلیسي بڼه دویم ویلیام، وروستی جرمنی سترواک (په جرمني ژبه کې: قیصر) او د پروس پاچا و، چې د ۱۸۸۸ زکال د جون له ۱۵ نېټې څخه یې د ۱۹۱۸ زکال د نومبر تر ۹ مې نېټې پورې تر هغه مهاله چې له واکه ګوښه کړای شو؛ واکمني وکړه. د یو پیاوړي سمندریز ځواک په جوړولو سره د یو لوی ځواک په توګه د جرمني د سترواکۍ د څرګندولو په خوا کې د هغه د بې تدبیره عامه ویناوو او نامنظم بهرني سیاست له امله د نړیوالې ټولنې له شدیدو مخالفتونو سره مخامخ شو او آن د یو شمېر کسانو له نظره د لومړۍ نړیوالې جګړې لامل وګرځېد. په لویدیځه جبهه کې له ډېرو هڅو سره له یو لړ ماتو خوړولو وروسته بالاخره په ۱۹۱۸ زکال کې مات شو او اړ شو څو واک پرېږدي، همدا و چې د جرمني سترواکي او په پروس کې د هوهنزولرن کورنۍ ۳۰۰ کلنه واکمني پای ته ورسېده.
دویم ویلهلم د پروس د شاهزاده فریدریک ویلیام او د سلطنتي شاهزادګۍ ویکټوریا زوی و. د هغه پلار د جرمني سترواک لومړي ویلهلم زوی و او مور یې د بریتانیا د ملکې ویکټوریا او شهزاده آلبرت ساکس کوبورگ او گوتا لور وه. د ویلهلم نیکه لومړی ویلهلم د ۱۸۸۸ زکال په مارچ کې مړ شو. د هغه پلار دریم فریدریک سترواک شو، خو یوازې ۹۹ ورځې وروسته مړ شو. له همدې امله په هغه کال کې چې د دریو سترواکانو د کال په نامه یادېږي، دویم ویلهلم د ۱۸۸۸ زکال په جون میاشت کې د دویم رایش (جرمني سترواکۍ) په تخت کښېناست.
د ۱۸۹۰ زکال په مارچ میاشت کې دویم ویلهلم د جرمني سترواکۍ اوږد مهاله ځواکمن لومړی وزیر اوټو فون بسمارک له واکه ګوښه کړ او د هېواد سیاستونه یې په مستقیم ډول تر خپل کنټرول لاندې راوستل او د یو نړیوال ځواک په توګه د خپل ځایګي د ثابتولو په موخه یې جګړه غوښتونکی نوی مسیر انتخاب کړ. د هغه د واکمنۍ پر مهال د جرمني استعماري سترواکۍ په چین او آرام سمندرګي کې نوي قلمرونه (لکه کیاتشاو خلیج، شمالي ماریانا ټاپوګان او کارولین ټاپوګان) خپل کړل او د اروپا په لوی تولیدونکي هېواد واوښت. له دې سره ویلهلم تر ډېره د یو شمېر بې تدبیره ویناوو او نورو هېوادونو ته د ګواښونو په کولو سره پرته له دې چې له خپلو وزیرانو سره مشوره وکړي؛ دغه پرمختګ کمزوری کاوه. هغه مهال چې قیصر په لویه کچه د جرمني د سمندریز ځواک پراخول پیل کړل، بریتانیا د جرمني یو له اصلي دښمنانو څخه شوه. تر ۱۹۱۰ زکال پورې جرمني دوه ملاتړي له ځان سره لرل: کمزوری اطریش- هنګري او مخ پر زوال عثماني سترواکي.
بیوګرافي
ویلهلم د ۱۸۵۹ زکال د جنوري په ۲۷ مه د برلین په سلطنتي ماڼۍ کې – د بریتانیا د ملکې د مشرې لور، شهزادګۍ ویکټوریا «ویکي» او د پروس د شهزاده فریدریک ویلیام («فریتز»- راتلونکی دریم فریدریک) په کورنۍ کې وزېږېد. د هغه د زیږون پر مهال د هغه مشر تره څلورم فریدریک ویلیام د پروس پاچا و. څلورم فریدریک ویلیام د مغزي سکتې له امله فعالیت نه شو کولای او د هغه ځوان ورور ویلهلم د نایب السلطنت په توګه دنده مخته وړه. ماشوم ویلهلم د خپلې مورنۍ نیا او نیکه (ملکې ویکټوریا او شاهزاده البرټ) مشر لمسی و، خو له دې مهمه دا چې هغه د پروس د ولیعد مشر زوی هم و. د ۱۸۶۱ زکال په جنوري میاشت کې د څلورم فریدریک ویلیام له مړینې وروسته د ویلهلم پلرنی نیکه (مشر ویلهلم) پاچا شو او دوه کلن ماشوم ویلهلم د پروس د پاچهۍ په نوبت کې دویم ځایګی درلود. له ۱۸۷۱ زکال وروسته ویلهلم همدارنګه د جرمني د نوې رامنځته شوې سترواکۍ لپاره هم په دویم نوبت کې و، ځکه چې د جرمني د سترواکۍ د اساسي قانون له مخې باید د پروس پاچا سترواک وي. د هغه د زیږون پر مهال، نوموړی همدارنګه د بریتانیا د پاچهۍ په نوبت کې د خپلو ماما ګانو او مور وروسته شپږم ځایګی درلود.
بهرنۍ چارې
د دویم ویلهلم د واکمنۍ پر مهال د جرمني بهرنۍ پالیسي له پام وړ ستونزو سره مخامخ و. تر ټولو واضح لامل یې هم دا و چې ویلهلم یو بې حوصلې سړې و او په خپلو ذهني غبرګونونو کې تر ډېره د احساساتو او انګېزو تر اغېز لاندې و. هغه په شخصي ډول د جرمني د بهرنۍ پالیسي د مخته وړو لپاره کافي وړتیا نه لرله. اوس مهال په پراخ ډول دا منل شوې چې په نړیوال ډګر کې د ویلهلم له خوا ترسره شوې بېلابېلې چارې تر ډېره د جرمني د بهرني سیاست د یو شمېر مخکښانو له خوا ستایل کېدلې. په دې اړه ګڼ شمېر مثالونه شتون لري، د بېلګې په توګه په ۱۸۹۶ زکال کې کروګر ټلګرام چې په کې ویلهلم، ولسمشر پاول کروګر ته د دې مبارکي ورکړه چې مخه یې ونیوله په جیمسون برید کې بریتانوي سترواکي ترانسوال جمهوریت ځانته الحاق کړي.
د قیصر د واکمنۍ په لومړیو دولسو کلونو کې د بریتانویانو عامه افکار د هغه په ګټه و، خو د ۱۸۹۰ مې لسیزې په وروستیو کې یې بدلون وکړ. د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال هغه د جرمنانو پر خلاف د بریتانوي پروپاګند اصلي موخه وه او ورته د کرکجن دښمن په سترګه کتل کېدل.
ویلهلم ژېړ ګواښ اختراع کړ او له هغو یې ویره خپروله؛ ده هڅه کوله څو نور اروپايي واکمنان له هغه ګواښ سره چې د چین د برید له امله بلل کېده لیوالتیا پیدا کړي؛ چې یوازې ډېرو کمو رهبرانو ورته پام وکړ. ویلهلم د روس- جاپان په جګړه کې د جاپان بریا ته په نغوتې کولو هڅه کوله چې لویدیځ د دغه زیړ ګواښ پر وړاندې چې د جاپان په ظهور سره رامنځته شوی و بیدار کړي، ویلهلم ادعا کوله چې هغه به له چین سره لاس یو کړي او پر لویدیځ به واک ترلاسه کړي. د ویلهلم تر مشرۍ لاندې جرمني په افریقا او آرام سمندر کې د خپلو مستعمراتو په پیاوړي کولو پانګونه وکړه، خو یوازې ډېرو کمو یې ورته ګټه وکړه او نورې یې د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال له لاسه ووتې. په سویل لویدیځه افریقا (معاصره نامیبیا) کې د جرمني واکمن پر ضد بغاوت د هیریرو او ناماکوا عام وژنې لامل وګرځېد، په داسې حال کې چې بالاخره ویلهلم د هغو د درولو امر وکړ.
د هغه د شخصي دیپلوماسۍ یو له محدودو بریالو مواردو دا و چې په ۱۹۰۰ زکال کې نوموړي د اطریش د لومړي فرانس جوزف د تمې پر خلاف د اطریش د آرشیدوک فرانس فردیناند او سوفي خوتک له واده ملاتړ وکړ.
ایمانویل مکرون
اېمانوېل ژان میشل فرېډریک مکرون (په فرانسوي ژبه: [emanɥɛl ʒɑ̃ miʃɛl fʁedeʁik makʁɔ̃]؛ چې د ۱۹۷۷م کال د ډسمبر پر ۲۱مه زیږېدلی) یو فرانسوی سیاستوال دی او د ۲۰۱۷م کال د مې له ۱۴مې راهیسې د فرانسې ولسمشر دی.
مکرون د فرانسې په امینس ښار کې زیږېدلی. نوموړي په 'پاریس نانتر پوهنتون' کې فلسفه لوستې او وروسته یې بیا په 'ساینس پو' پوهنتون کې په عامه چارو کې ماسټري کړې او په ۲۰۰۴م کال کې د ادارې له ملي پوهنتون (École nationale d'administration) څخه فارغ شوی. هغه د مالیې عمومي پلټونکې یا تفتیش اداره کې د لوړپوړي ملکي مامور په توګه کار وکړ او وروسته بیا په روتسچایلډ (Rothschild & Co) کمپنۍ کې د پانګونې د برخې بانکي مامور و.
کله چې د ۲۰۱۲م کال په مې میاشت کې فرانسوا اولاند د فرانسې ولسمشر وټاکل شو، له ټاکل کېدو لږ وروسته یې مکرون د ولسمشرۍ د سرمنشي مرستیال وټاکه او په دې توګه نوموړی د ولسمشر اولاند یو لوړپوړی سلاکار شو. وروسته بیا د لومړي وزیر مانوېل والز له خوا د ۲۰۱۴م کال په اګست کې د اقتصاد، صنعت او ډیجیټل چارو د وزیر په توګه د فرانسې په کابینه کې وټاکل شو. په دغه رول کې، مکرون د یو شمېر سوداګرۍ-خوښو اصلاحاتو ملاتړ وکړ. هغه د ۲۰۱۶م کال په اګست میاشت کې له کابینې څخه استعفا وکړه او د فرانسې د ۲۰۱۷م کال د ولسمشرۍ د ټاکنو لپاره یې کمپاین پیل کړ. که څه هم مکرون له ۲۰۰۶م څخه تر ۲۰۰۹م کال پورې د سوسیالیست ګوند غړی و، خو د 'لا ریپبلیک این مارچې' (La République En Marche!) تر بیرغ لاندې یې په ټاکنو کې برخه واخیسته، چې یو منځلاری او اروپایي اتحاد پلوه سیاسي غورځنګ دی او نوموړي د ۲۰۱۶م کال په اپریل کې جوړ کړ.
تر یوې کچې د فیلون افېر (Fillon affair) د قضیې له کبله هم وه چې ماکرون د رایې اچونې په لومړي پړاو کې تر نورو مخکې و، او بالاخره یې د ټاکنو په دویم پړاو کې له ۶۶.۱ سلنه رایو سره مارین لي پین ته ماتې ورکړه او د ۲۰۱۷م کال د مې په ۷مه د فرانسې ولسمشر وټاکل شو. مکرون د ولسمشر کېدو پر مهال ۳۹ کلن و او په دې توګه د فرانسې په تاریخ کې تر ټولو ځوان ولسمشر شو. نوموړي ایډوارډ فیلیپ د لومړي وزیر په توګه وټاکه او یوه میاشت وروسته د فرانسې د ۲۰۱۷م کال په پارلماني ټاکنو کې د مکرون ګوند، لا ریپبلیک این مارچې (LREM)، په ملي شورا کې اکثریت څوکۍ وګټلې. مکرون د خپلې ولسمشرۍ پر مهال د کار په قوانینو او مالیاتو کې د څو اصلاحاتو څارنه کړې ده. د هغه د اصلاحاتو مخالفت، په ځانګړې توګه د تېلو اړوند وړاندیز شوې مالیې پر وړاندې، د ۲۰۱۸م کال د ژېړ واسکټو په لاریونونو او ځینو نورو لاریونونو سره پای ته ورسېد. په ۲۰۲۰م کال کې، نوموړي د فیلیپ تر استعفا وروسته جین کاسټیکس د لومړي وزیر په توګه وټاکه. له ۲۰۲۰م کال راهیسې نوموړي له کووید-۱۹ وبا سره د فرانسې د مبارزې او د واکسین بهیر رهبري پر غاړه لرلې ده.
د فرانسې ولسمشر
مکرون د ۲۰۱۷ کال د اپرېل په ۲۳مه د ټاکنو له لومړي پړاو وروسته دویم پړاو ټاکنو ته ځان نوماند کړ. هغه د مې پر ۷مه د ولسمشرۍ دویم پړاو ټاکنې د لومړنیو پایلو له مخې په پراخه کچه وګټلې او د ملي جبهې نوماندې مارین لي پین پکې خپله ماتې ومنله. په ۳۹ کلنۍ عمر کې له ولسمشر کېدو سره، هغه د فرانسې په تاریخ کې ترټولو ځوان ولسمشر او تر ناپلیون وروسته د فرانسې ترټولو ځوان د دولت مشر شو. نوموړی همدا راز د فرانسې لومړنی هغه ولسمشر هم دی چې په ۱۹۵۸ کال کې د پنځم جمهوریت له جوړېدو وروسته زېږېدلی دی.
مکرون په رسمي توګه د مې پر ۱۴مه ولسمشر شو. نوموړي پیټریک سټرزودا د خپل دفتر د مشر په توګه او اسماعیل ایمیلین د ستراتیژۍ، اړیکو او ویناوو په برخه کې د خپل ځانګړي سلاکار په توګه وټاکه. د مې پر ۱۵مه یې د جمهوري غوښتونکو ایډوارډ فیلیپ د لومړي وزیر په توګه وټاکه. په همدې ورځ یې خپل لومړی رسمي بهرنی سفر هم وکړ او په برلين کې یې د جرمني له صدراعظمې انګلا مېرکل سره وکتل. دواړو مشرانو د اروپایي اتحادیې لپاره د فرانسې او جرمني د اړیکو پر اهمیت ټینګار وکړ. دوی همدا راز د اروپا لپاره د یوې "مشترکې لار نقشې" پر چمتو کولو هم سره سلا شول او ټینګار یې وکړ چې یو یې هم د اروپایي اتحادیې په تړونونو کې د بدلون مخالف نه دی.
د ۲۰۱۷ کال په پارلماني ټاکنو کې د مکرون ګوند ‘لا ریپبلیک این مارچې’ او د هغه د دیموکراتیک غورځنګ متحدینو اکثریت ترلاسه کړ او له ۵۷۷ څوکیو څخه یې ۳۵۰ هغه وګټلې. خو کله چې جمهوري غوښتونکي د سنا په ټاکنو کې د ګټونکو په توګه راڅرګند شول، د حکومت ویاند کریسټوف کاسټنر وویل چې ټاکنې د هغه د ګوند لپاره یوه "ناکامي" وه.
د ۲۰۲۰ کال د جولای په ۳مه، مکرون ښي اړخی منځلاری ژان کاسټیکس د فرانسې د لومړي وزیر په توګه وټاکه. کاسټیکس یو سوسیال محافظه کار بلل کېږي او د جمهوري غوښتونکو د ګوند غړی و. دغه ټاکنه "د هغه مسیر دوه چنده کول وبلل شول چې په پراخه کچه په اقتصادي شرایطو کې د ښي اړخي منځلاري په توګه لیدل کیږي".
کورنی سیاست
مکرون د ولسمشر په توګه په خپلو لومړیو څو میاشتو کې د عامه اخلاقیاتو، د کار قوانینو، مالیاتو، او د قانون پلي کوونکو ادارو په واکونو کې د اصلاحاتو د یوې ټولګې د تصویب لپاره فشار راوړ.
سیاسي دریځونه
مکرون ته تر ډېره بریده د یوه منځلاري په سترګه کتل کېږي. ځینې کتونکي هغه یو سوسیال لیبرال بولي او نور یې بیا یو سوسیال ډیموکرات ګڼي. د فرانسې په سوسیالست ګوند کې د غړیتوب پر مهال، نوموړي د ګوند د منځدریځې څانګې ملاتړ وکړ، چې سیاسي دریځ یې د بل کلنټن، ټوني بلیر، او ګیرارډ شروډر له خوا پر مخ وړونکي دریمې لارې سیاست سره تړاو لري او مخکښ ویاند یې پخوانی لومړی وزیر مانویل والز و.
اقتصاد
مکرون د آزاد بازار او د عمومي بودجې د کسر کمولو ملاتړ کړی دی. هغه لومړی ځل په ډاګه له لي مونډ (Le Monde) سره د ۲۰۱۵ کال په یوه مرکه کې د ځان لپاره د لیبرال کلمه وکاروله. هغه وویل چې "نه ښي اړخی او نه هم کیڼ اړخی" دی او دا چې هغه د "ټولنیز پیوستون" پلوي کوي. د ۲۰۱۶ کال په اګست کې له فیلیپ ډي ویلیرز سره په وېنډي کې د پوی دو فو د لیدنې پرمهال، هغه وویل: "صداقت ما دې ته اړ باسي چې ووایم زه سوسیالیست نه یم." مکرون څرګنده کړه چې هغه د "کیڼ اړخي حکومت" برخه و، ځکه چې هغه غوښتل د هر وزیر په څېر "د خلکو ګټو ته کار وکړي." په خپل کتاب انقلاب کې، چې د ۲۰۱۶ کال په نومبر کې خپور شوی، مکرون خپل ځان هم "کیڼ اړخي" او هم "لیبرال... که د لیبرالیزم معنا یو څوک پر انسان باندې باور ګڼي" بللی دی.
بهرنی سیاست
مکرون په ۲۰۱۷ کال کې د فرانسې له لوري د الجزایر استعمار د "بشریت ضد جرم" وباله. هغه دا هم وویل: "دا واقعیا وحشیانه ده او دا د هغه تېر تاریخ برخه ده چې له کبله یې موږ باید له هغو کسانو بښنه وغواړو پر کومو چې موږ دا کړنې ترسره کړې دي." د ۲۰۲۱ کال په جنوري کې، مکرون وویل چې د فرانسې له لوري د الجزایر د استعمار، استعماري سرغړونو یا د الجزایر د خپلواکۍ په جګړه کې د فرانسې د ښکیلتیا له کبله "هېڅ پښېماني او بښنه" نشته. پرځای به یې هڅې د پخلاینې لپاره وي.
شخصي ژوند
ماکرون له بریګیټ تروګنیکس (Brigitte Trogneux) سره واده کړی، چې ۲۴ کاله تر هغه مشره او په امینس کې د هغه د لا پروویډنس عالي لیسې پخوانۍ ښوونکې وه. دوی دواړو د تیاتر په یوه ورکشاپ، چې د نوموړې له لوري وړاندې کېده، سره ولیدل چې هغه مهال نوموړی ۱۵ کلن زده کوونکی و او نوموړې ۳۹ کلنه ښوونکې وه، او کله چې نوموړی ۱۸ کلن شو، سره جوړه شول. د هغه مور او پلار په پیل کې هڅه وکړه چې دوی سره جلا کړي او په همدې موخه یې نوموړی پاریس ته ولېږه چې د زده کړو وروستی کال بشپړ کړي، ځکه دوی احساس کاوه چې د نوموړي د کم عمرۍ او ځوانۍ له کبله دا یوه نامناسبه اړیکه جوړه شوې ده. خو بیا هم، دا جوړه د مکرون له فراغت وروسته بېرته سره یوځای شوه او بالاخره یې په ۲۰۰۷ کال کې واده وکړ. د نوموړي مېرمن له پخواني واده څخه درې ماشومان لري خو نوموړی بیا خپل اولاد نه ترې لري. د ۲۰۱۷ کال د ولسمشرۍ په کمپاین کې د تروګنیکس رول خورا مهم وګڼل شو او د مکرون د نږدې متحدینو په وینا، ټروګنیکس له ماکرون سره د وینا کولو په څېر مهارتونو په وده کې مرسته کړې ده.
د ستوري ماڼۍ
د ستوري مانۍ د ارگ په لویدیزه څنډه کې ودانه شوې چې بیا وروسته دبهرنیو چارو وزارت ته و سپارل شوه چې اوس مهال ددغه وزارت یو شمېر څانگې په دغه ماڼۍ کې دفترونه لري.
وېشنيزه:د افغانستان ماڼۍ گانې
24 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
حميديه ولسوالي
حميديه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان حمیدیه)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۵۳٬۷۶۲ تنه نفوس لري. د حميديه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۹۱ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
هاډرون
هاډرونونه (په یوناني: Hadron) د اټومو ذرو څخه یوه لویه ډله ده چې د کوارکونو څخه جوړې شوې دي. د هاډرونونو هره ذره دوه یا درې یا څلور یا پینځه کوارکونه درلودلای شي، چې په هاډرون کې د قوي ذرو ځواکونو په مرسته نیول شوي دي.
د نايجيریا اقتصاد
نايجيریا د منځني عايد، مخلوط اقتصاد او مخ پر وده بازار اقتصاد لري چې د تولیداتو، مالي، چوپړتياوو، مخابراتو، ټيکنالوژۍ او تفريح (سات تېرۍ) برخې يې د پراخېدو په حال کې دی. د اسمي جي ډي پي تر مخې نايجيریا ته په نړيواله کچه د اوه ويشتم ستر اقتصاد او د رانيولو د ځواک برابرۍ پر بنسټ څلور ويشتم ځای ورکړل شوی. نايجيریا په افريقا کې تر ټولو ستر اقتصاد لري. په ۲۰۱۳ز کال کې د دې هېواد تر پرمختګ لاندې توليدي سکتور په ټوله لويه وچه کې تر ټولو ستر سکتور دی او دا هېواد د لوېديځې افريقا لپاره د توکو او خدماتو تر ټولو ستره برخه توليدوي. سربېره پر دې، د جي ډي پي په مقابل کې د دې هېواد د دولتي پورونو تناسب په ۲۰۱۹ز کال کې ۱۶.۰۷۵٪ و.
په ۲۰۰۰ز کال کې د نايجيريا د رانيولو د ځواک برابرۍ (PPP) کې،  جي ډي پي ۱۷۰ ميليارده امريکايي ډالره وه چې په ۲۰۱۲ز کال کې ۴۵۱ ميليارده امريکايي ډالرو ته په رسېدو سره درې برابره لوړه شوه، که څه هم د نارسمي برخې (کومې چې په رسمي شمېرو کې نه دي شاملې شوي) د اندازې اټکل يې حقيقي شمېره ۶۳۰ ميلياره امریکايي ډالرو ته نژدې کوي. په ورته توګه په ۲۰۰۰ز کال کې د سړي سر جي ډي پي ۱۵۰۰ امريکايي ډالره وه چې په ۲۰۱۳ز کال کې دوه برابره لوړه او د سړي سر جي ډي پي ۲۸۰۰ امریکايي ډالره اټکل شوې ده. يو ځل بيا،  که  نارسمي برخه ورسره يو ځای کړای شي، اټکل دا شوی چې د سړي سر جي ډي پي يې د يو تن لپاره شا اوخوا  ۳۹۰۰ امریکايي ډالره ده. په ۲۰۰۰ز کال کې د دې هېواد د وګړو شمېر ۱۲۰ ميليونه و چې په ۲۰۱۰ز کال کې دا شمېره لوړه او ۱۶۰ ميلیونه وګړو ته ورسېده. د ۲۰۱۴ز کال د اپريل په مياشت کې د اقتصاد له بيا رغېدو وروسته د معيارونو د بیا محاسبې پر مهال، بايد د جي ډي پي شمېرې تر ۸۰٪ (سلنه) پورته کېدو کې کره کړای شوې وای.
که څه هم د تيلو عايد د هېواد په عايداتو کې ۲/۳ برخه وڼده درلودلې وه، تيل په جي ډي پي کې يواځې ۹٪ ونډه لري. نايجيريا د ټولې نړۍ د تيلو مهيا کولو يواځې ۲.۷٪ (سلنه) تولیدوي. سره له دې چې د نفتو برخه يې مهمه ده، په داسې حال کې چې د حکومت عايدات لا هم په دې برخه متکي دي، بيا هم دا سکتور د هېواد د ټول اقتصاد يوه کوچنۍ برخه ده.
د کرنې برخه چې په زياته اندازه خواړه مهيا کوي، د هېواد په چټکۍ سره ډېرېدونکی نفوس سره برابره نه ده. يو وخت نايجيريا د خوراکونو يو ستر خالص صادرونکی هېواد و، خو اوسمهال ځينې خوارکونه خپله واردوي. د ماشیني کېدلو بهير د خوراک څښاک تولیداتو په چمتوالي او صادراتو کې د بيا راڅرګندېدو لامل ګرځېدلی او د دې په پايله کې هېواد د خوراک په برخه کې د پر ځان بسيا کېدو پر لور روان شوی دی. په ۲۰۰۶ز کال کې، نايجیريا له «پاريس کلب» سره يو تړون وکړ، څو د نږدې دولس ميليارده امریکايي ډالرو نقدې تاديې په بدل کې، له دوی څخه د خپل واجب الاداء پور ستره برخه بېرته وپيري.
د «سيټي ګروپ» د ۲۰۱۱ز کال د فبرورۍ مياشتې د راپور تر مخې، نايجيريا به د ۲۰۱۰ او ۲۰۵۰ز کلونو تر منځ کلونو کې په نړیواله کچه په جي ډي پي کې تر ټولو زياته منځنۍ کچې وده تر لاسه کړي. نايجيريا د يوولسو نړيوالې ودې تر لاسه کوونکو هېوادونو په منځ کې له دوه افريقايي هېوادونو څخه يو دی.
ټولکتنه (لنډه ارزونه)
په ۲۰۱۴ز کال کې نايجيریا په خپله جي ډي پي کې په چټکۍ سره زیاتېدونکو ونډه لرونکو، لکه مخابرات، بانکداري او فلمي صنعت له حسابه خپل اقتصادي تحليل ته بدلون ورکړ. بشري پانګه تر ودې لاندې ده – د ملګرو ملتونو د۲۰۱۹ز کال د پرمختګ شاخص کې نايجيریا په ۱۸۹ هېوادونو کې ۱۶۱ مقام لري – او هغه زېربناوې بسنه نه کوي چې له انرژۍ پرته نورو سره اړه لري.
نايجيریا د نړيوالو لومړنيو زده کړو (يعنې د ښوونځي د عمر ټول ماشومان ښوونځي کې داخلول) وړاندې کولو او د چاپېريال ساتنې برخه کې پرمختللې هڅې کړي دي.
د ډېرو موخو د تر لاسه کولو لپاره د اصلي فساد کمول شرط دي، کوم څه چې د ودې په مخ کې خنډ واقع کېږي او د نايجيريا د سوداګرۍ چاپېريال داغدار ګرځوي. په هر حال، په داسې حال کې چې پراخ بنسټه پرمختګ کرار شوی دی، دا هڅې د فساد په اړه په نړيوالو نظرپوښتنو کې ليدل کېدای شي. د روڼتيا څار نړيوال سازمان د ۲۰۲۱ز کال د فساد د درک په شاخص کې، د ۱۸۰ هېوادونو له منځه نايجيريا ۱۵۴ ځای لري چې په دې سره له ۲۰۰۱ز کال راهيسې د نايجيريا په درجه بندۍ کې ښه والی رغلی.
د نايجيريا اقتصاد د برېښنا د مهيا کولو په برخه کې د پرله پسې بحران سره مخ دی. سره له دې چې اقتصاد يې په چټکۍ سره مخ پر وده دی، د نړۍ په کچه د ډبرو سکرو، تيلو او ګازو ځينو سترو زېرمو درلودلو او د افريقا په سطحه د تيلو د ستر تولیدونکي هېواد په توګه، د نايجيريا اوسېدونکي بيا بيا د برېښنا وړاندې کېدو په برخه کې ستونزې تجربه کړي دي.
د نايجيریا دوه په درې برخه اوسېدونکي هيله لري چې په راتلونکو لسيزو کې به د ژوند شرايط ښه شي.
اقتصادي تاريخ
دا د بازار په نرخ د نايجيريا د ناخالص کورني عايد د بهير يو جدول دی چې د پيسو نړيوال صندوق له خوا يې اټکل شوی دی او شمېرې يې د امريکايي ډالرو په ميلياردونو کې دي. له ۲۰۰۰ز کال څخه مخکې شمېرې د ۲۰۰۰-۲۰۱۲ کلونو له شمېرو څخه وروسته پاتې اټکلونه دي، کوم چې د تاریخي ودې د اندازې پر بنسټ ولاړې دي او هغه مهال به بدلون وموي چې دا شمېرې تر لاسه شي. د ۲۰۱۴ز کال شمېرې، د همدې کال په پيل کې د اقتصادي فعاليتونو له رغېدو څخه اخستل شوي دي.
يادونې:
د امریکايي ډالر د تبادلې نرخ د يو کال په اوږدو کې د رسمي نرخ په منځنۍ کچه اټکل شوي دي او د هغه متوازي بازار د نرخ څرګندونه نه کوي، په کوم نرخ چې عام ولس د پيسو بهرنۍ تبادلې ته لاسرسی لري. دا اندازه د ۲۰۱۷ز کال د مارچ په مياشت کې د ۵۲۰ لوړې اندازې څخه نيولې بیا د ۲۰۱۷ز کال د اګست په مياشت کې تر۳۵۰ ښکته اندازې پورې رسېږي، دليل يې د بهرنۍ پيسې کمښت (د تيلو ګټه نيمايي ته راغورځېدلې ده) او اټکلي فعاليتونه دي، څه ډول چې مرکزي بانک ادعا کړې. په دې موده کې رسمي نرخ په ۳۶۰ ثابت پاتې و.
د سړي سر عايد (د امریکا د ٪ په ډول) د پورته PPP تړوني (لينک) د اټکلونو د معلوماتو او د سرشمېرنې اټکلونه، د سرشمېرنې د پړاونو تر منځ د ودې د اندازې پر بنسټ تر سره کېږي. د بېلګې په ډول، د ۲۰۱۷ز کال جي ډي پي ۱۱۲۵ ميليارده (نايجيریا) و په مقابل کې يې ۱۹۴۱۷ (متحده ايالات) ، همدا راز د وګړو شمېر د ۳۲۰ ميليونه په مقابل کې ۱۹۰ ميليونه اټکل شوی و. په همدې بنسټ تناسب بيا (۱۱۲۵/۱۹۴۱۷) / (۱۹۰/۳۲۰) دی، کوم چې نږدې ۰.۰۹۷۵ ته رسېږي. دا اټکلونه دي او د پرتليزې شتمنۍ او ژوند د معيار او همدا راز د منځنۍ طبقې د بازار وړتيا د موندلو لپاره په نظر کې نيول شوي دي.
دا د نايجيریا د اقتصاد د نړيوالې ډلبندۍ د بهير يو جدول دی چې د نړۍ له نورو هېوادونو سره پرتله شوی دی، دا معلومات د جي ډي پي (PPP) پر بنسټ د هېوادونو له تاریخي نوملړ څخه اخيستل شوي دي.
دا جدول د تبادلې په موازي (برابر) نرخ کې توپير روښانه کوي، په کوم نرخ چې په لاګوس کې د «نايره» په مقابل کې ډالر تر لاسه کېدای شي، په کوم کې چې د يو نايجيريايي لپاره «تر ټولو غوره» يې ارازانه دی (يعنې پياوړې نايرا).
د رانيولو د ځواک برابرۍ د پرتلې لپاره، يو امریکايي ډالر د ۳۱۴.۲۷ نايجيریايي «نايرا» په مقابل کې بدلېږي (په ۲۰۱۷ز کال کې).
د نايجيریا اوسنۍ د سړي سر جي ډي پي د شپيتمو په لسيزه کې ۱۳۲٪ پورې پراخه شوه او د اويايمو په لسيزه کې خپل اوج ته په رسېدو ۲۸۳٪ ته ورسېده. خو دې پايښت ونه موند او په پايله کې په ۱۹۸۰ز لسيزه کې کوچنۍ او ۶۶٪ پورې کمښت پکې راغی. په ۱۹۹۰ز لسيزه کې، بالاخره د تنوع نوښتونه پيل کړای شول او د لسيزو د ودې اندازه تر ۱۰٪ پورې راورسېده. که څه هم د PPP پر بنسټ جي ډي پي تر ۲۰۰۰ز لسيزې پورې زياته نه شوه.
په ۲۰۱۲ز کال کې، جي ډي پي له لاندې برخو جوړه شوې وه: کرنه: ۴۰٪، چوپړتياوې: ۳۰٪، توليد: ۱۵٪، تيل: ۱۴٪. تر ۲۰۱۵ز کال پورې، جي ډي پي له لاندې برخو جوړه وه: کرنه: ۱۸٪، چوپړتياوې: ۵۵٪، توليد: ۱۶٪، تيل: ۱۸٪.
په ۲۰۰۵ز کال کې د نايجيريا د پيسو پړسوب اندازه ۱۵.۶٪ اټکل شوې وه. د ملي اقتصادي پیاوړتيا پرمختګ تګلارې (NEEDS) پروګرام تر مخې د نايجيريا موخه دا ده چې د پيسو پړسوب تر يوې هندسې راکم کړي (يوه هندسه يعنې چې د شمېر پر حساب له يو څخه تر نهه وي). تر ۲۰۱۵ز کال پورې د  نايجیريا د پيسو پړسوب په ۹٪ ودرېد. په ۲۰۰۵ز کال کې، فدرالي حکومت د ۱۳.۵۴ ميليارده امریکايي ډالر مصارف درلودل، خو عايد يې یواځې ۱۲.۸۶ ميليارده امريکايي ډالر و، په دې ډول يې په بوديجه کې ۵٪ کسر منځ ته راغی. تر ۲۰۱۲ز کال پورې، مصارف په ۳۱.۶۱ ميليارده امريکايي ډالرو ودرېدل، په داسې حال کې چې عايد ۵۴.۴۸ ميليارده امریکايي ډالر و.
پوهنه
د علم تر ټولو لومړۍ ريښې له ميلاد شاوخوا ۳۰۰ تر ۱۲۰۰ کلونو مخکې په پخواني مصر او بين النهرين کې موندل شوي دي. د رياضياتو، ستورپېژندنې او طب په برخه کې د دوی کار د يونان د لرغونې زمانې په طبيعي فلسفه کې داخل او هغې ته يې بڼه ورکړه. چې په کايناتو کې د طبيعي لاملونو له مخې یې د پېښو په اړه د توضحياتو په ورکولو سره رسمي هڅې پیل شوې. د لويديځې رومي سترواکۍ له ړنګېدو وروسته، د منځني عصر د لومړيو پېړيو (۴۰۰ تر ۱۰۰۰)  په اوږدو کې په لويديځه اروپا کې د نړۍ په اړه د يوناني تصور پوهه له منځه لاړه؛ خو د اسلامي زرين عصر پر مهال په اسلامي نړۍ کې وساتل شوه. له لسمې پېړۍ تر ديارلسمې پېړۍ پورې په لوېديځه اروپا کې د يوناني کارونو او اسلامي څېړنو تر لاسه کېدو او جذب کېدو سره "طبيعي فلسفه" راژوندۍ کړه، چې وروسته په پوهنيز انقلاب سره بدله شوه او په شپاړسمه پېړۍ کې د پخواني يوناني تصور او رواياتو څخه په جلا کېدو د نويو نظرياتو او کشفياتو په ډول پیل شو. پوهنيزې طريقې ډېر ژر د پوهې د رامنځ ته کولو  په برخه کې ستر نقش اداء کړ او تر نولسمې پېړۍ پورې "طبيعي فلسفه" په "طبيعي پوهه" بدله شوه، تر څنګ يې د پوهې ډېرې مسلکي ځانګړتیاووې رامنځته شوي.
په علم کې نوې پوهه د ساينس پوهانو د څېړنو په مټ پرمختیا موندلې کوم چې د نړۍ په اړه د پلټنې او د ستونزو د هواري لپاره انګیزه لري. اوسنی علمي تحقيق تر ډېره بريده د ګډ کار له لارې کېدونکی دی او په عمومي توګه په اکاډميکو او څېړنيزو مرکزونو، حکومتي ادارو او شرکتونو کې د يوې ډلې له خوا تر سره کيږي. د دوی  د کار عملي اغېز د پوهنيزو تګلارو رامنځ ته کېدو ته لاره هواره کړه، کومې چې هڅه کوي د سوداګريزو توليداتو، وسلو، روغتيايي وسايلو، عامه زېربناوو او چاپېريال ساتنې پرمختګونو ته په لومړيتوب ورکولو سره په پوهنيزه دستګاه کې نفوذ وکړي.
تاريخچه
په پراخ مفهوم کې پوهه له اوسني عصر څخه مخکې او په ډېرو تاريخي تمدنونو کې موجوده وه. اوسنی علم په خپل مفهوم کې بدل او پايلو ته په کتنې سره بريالی دی، اوس د کلیمې په دقيقه معنی د علم تعريف کوي. په اصل مفهوم کې علم کلمه د پوهې يو ډول ته کارېده، نه د پوهې د يو مسلک لپاره د ځانګړي شوي لفظ په توګه. په مشخص ډول، لرغونې پوهه يو ډول پوهه وه چې خلکو کولای شول له يو بل سره پرې بحث وکړي او شريکه يې کړي. د بېلګې په ډول، د طبيعي شيانو د فعاليت په اړه پوهه له تاريخ څخه ډېر مخکې وخت کې ثبت شوې ده چې له همدې څخه پېچلي استنباطي فکر وده وکړه. دا پوهه د پېچلو تقويمونو، د خوراک لهپاره د زهري وښو د برابرولو طريقو، په ملي کچه عمومي کارونو، لکه هغه کارونه چې يانګتسه سيلابي دښتې يې د اوبو د زېرمې لپاره برابرې کړې، د اوبو بندونو او ډنډونو او لکه د اهرامونو د جوړولو په څېر کارونو په تر سره کولو ښودل شوې ده. خو بیا هم، د دا ډول شیانو د پوهو تر منځ کوم ثابت توپیر نه و، کوم چې په هره ټولنه کې رښتیا دي او لکه د ډله ییزې پوهې نور ډولونه لکه اسطورې او حقوقي نظامونه. د فلزاتو علم له تاريخ څخه وړاندې معلوم و او د وينکا کلتور لومړی هغه و چې ژېړو ته ورته مخلوط فلز به يې توليداوه. داسې فکر کيږي چې د مادو د ګرمولو او ګډولو لومړۍ تجربه د وخت په تېرېدو سره د کيميا په علم بدله شوه.
لومړۍ رېښې
د پوهې تر ټولو لومړۍ رېښې له میلاد څخه شا خوا ۳۰۰ تر ۱۲۰۰ کلونو وړاندې په پخواني مصر او بين النهرين کې موندل کېدای شي. که څه هم هغه مهال د «علم» او «طبيعيت» الفاظ او مفاهيم د خيالي ليد برخه نه وه، پخوانيو مصريانو او د بين النهرين خلکو په دې لړ کې کار وکړ چې وروسته يې بيا په يونان او د منځنيو پېړيو په علومو کې ځای پيدا کړ لکه رياضيات، ستورپېژندنه او طب. له میلاد څخه ۳۰۰۰ کاله وړاندې، لرغونو مصريانو د شمېر يو نظام رامنځته کړ چې په خاصيت کې اشارې وې او د دوی د هندسې د پوهې لاره يې پيدا کړه تر څو خپلې عملي ستونزې پرې هوارې کړي لکه د ناپ کوونکو او معمارانو ستونزې. ان دوی يوه رسمي جنتري هم رامنځته کړه چې دولس مياشتې، په هره مياشت کې دېرش ورځې او د کال په اخر کې يې پنځه ورځې درلودي. د طبي پاپيروس (يو ډول کاغذ دی) چې له میلاد څخه په ۲۵۰۰ -۱۲۰۰ مخکې کلونو کې ليکل شوي دي، لرغونو مصريانو باور درلود چې د ناروغيو اصلي لامل په بدن کې د شيطاني ځواک يا روحونو ننوتل دي. په همدې اساس، پر طبي درملنه سربېره، د روغولو په درملنه کې به دعاوې، جادو او مذهبي لارې چارې شاملې وې.
د بين النهرين لرغونو خلکو د بېلا بېلو طبيعي کيمياوي موادو د ځانګړتياو په اړه پوهه وکاروله تر څو خاورين لوښي، حلبي لوښي، ښېښه، صابون، فلزات، څرېښناک پلاستر او د اوبو ضد څيزونه جوړ کړي؛ دوی همدا راز د څارويو بدن پېژندنه، د بدن جوړښت او چلند د وړاندوينې د موخو لپاره مطالعه کړل. دوی همدا راز د ستورپېژندنې د مطالعې لپاره  د اسماني شيانو د خوځښت يو ډېر پراخ اسناد جوړ کړل. د بين النهرين اوسېدونکو په درملو کې ژوره لېوالتيا درلودله او د درملو لومړۍ نسخه د يور د درېيمې سلسلې پاچاهۍ پر مهال (۲۱۱۲ – ۲۰۰۴) په سومريانو کې راڅرګنده شوه. سربېره پر دې، داسې ښکاري چې د بين النهرين خلکو د طبيعي نړۍ په اړه په معلوماتو راټولولو کې لږه لېوالتيا درلودله او عمدتاً يې علمي موضوعات مطالعه کول کوم به چې د دوی په مذهبي نظام کې د عملي کېدو وړ و يا به يې ورسره مستقيمه اړيکه درلودله.
پخوانۍ لرغونې زمانه
په پخوانۍ لرغونې زمانه کې، د اوسنيو عالمانو کوم حقيقي لرغونی سيال نه شته. د دې پر ځای، لوستي، عموماً د لوړې طبقې او په نړيواله کچه نارينه افرادو چې کله هم وخت موندلی په طبيعيت کې يې بېلا بېلې څېړنې کړي. له سقراط څخه د مخکېنيو فيلسوفانو له خوا د «طبيعيت» (لرغونې يوناني طبيعيت) د تصور د اختراع يا ايجاد څخه مخکې همدا الفاظ  د هغې طبيعي طريقې د تشریح له پاره کارول کېدل په کومه کې چې نباتات لوييږي، يا د مثال په ډول د هغې طرېقې لپاره په کومه چې يوه قبيله د خپل ځانګړي خدای عبادت کوي. له همدې امله، ادعا کيږي چې په دقيق مفهوم کې دا خلک لومړي فيلسوفان وو او همدا راز هغه لومړني خلک وو چا چې د طبيعيت او دود تر منځ څرګند توپير وکړ. له طبيعي پوهې څخه مخکې رامنځ ته شوې د طبيعيت فلسفه د طبيعت او شيانو د پوهې په توګه وپېژندل شوه، چې د هرې ټولنې له پاره سم دي. د دا ډول پوهې د ځانګړي مسلک نوم فلسفه و – د لومړي فيلسوف حوزه – فزيک پوهان. اصلاً دوی اټکل کوونکي او اند ورکوونکي و چې په ځانګړي ډول يې په علم نجوم کې ليوالتيا درلودله. په مقابل کې، لرغونو پوهانو، د طبعيت د تقليد لپاره په طبيعت د پوهېدو څخه د ګټې اخیستلو هڅه (مصنوعي يا تيکنالوژيکي) د ټيتې ټولنيزې طبقې د صنعتکارانو لپاره  زياته مناسبه بلله.
سرچينې
وېشنيزه:پوهنه
اکشې کمار
اکشې کمار (۹ د سپټمبر، ۱۹۶۷ ز.) (هندي: अक्षय कुमार)، چې اصلي نوم يې راجيو هاری اوم بهاتيا دی، یو وتلي هندي فلم لوبغاړی دی.
پخواني وختونه
اکشې کمار د هند هېواد د پنجاب ايالت د امرستر په یوه پنجابي کورنۍ کې د ۱۹۶۷ ع کال د سیپتامبر د میاشتې په ۹ مه زېږېدلی دی. د هغه پلار یو دولتي مامور وو. اکشې کمار د کوچنیوالی څخه د یو هنرمند په توگه په ځانگړي ډول د یو نڅاگر په توگه مشهور وو.
د دې نه وړاندې چې کمار د ممبی ښار ته ولاړ شي هغه د ډهلي د چاندني چوک (چیرته چې گڼ شمېر پنجابیان اوسي) په گاونډ کې اوسیده. هغه خپلي لومړنۍ زده کړې په ډان بوسکو ښوونځي کې ترسره کړې چي وروسته بیا د گورو نانک خالسا کالج ته ولاړ او په هغه ځای کې د جنپال سنگ سره په سپورتي ډگر کې برخه واخيسته. د تېکواندو په بخش کې د تور کمربند تر لاسه کولو وروسته ، کمار د تايلنډ هیواد بنکاک ښار ته ولاړ او هلته یې د مارشل آرټ زده کړه تر لاسه کړه. هغه په تايلنډ کې د اشپز او گارسون په ډول کار کاوه.
سرچينې
وېشنيزه:هندي لوبگران وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
ابن زهر
وېشنيزه:فيلسوفان
د خپلواکۍ اتل شهيد جنرال عبدالرازق اڅکزی واټ
د خپلواکۍ اتل شهيد جنرال عبدالرازق اڅکزی واټ چي په راتلونکي کې ورته شايد يوازې د جنرال رازق واټ وويل سي، يو واټ دی چې اوږدوالی یې د کندهار د بولدک اډې څخه بيا تر کندهار نړيوال هوايي ډګره پورې دي. دا واټ د کندهار ښاروالۍ لخوا د کندهار د مرستيال والي عبدالحنان منيب په اجازه د کندهار د تکړه او نوميالي امنيه قومندان ستر پاسوال جنرال عبدالرازق په نامه ونومول سو.
25 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
منگل
تاریخ نسب شجرې د لیدلو څخه څخه څرگندیږي چی منگل په اصل کې کرلاڼي پښتانه دي. منگل د پکتیا ولایت د سترو قبیلو له جملې څخه شمېرل کیږي، شمال ته یې ځاځی، شمال ختیځ ته یې څمکنی او مقبل، لوېدیځ ته یې توتاخېل او احمدزی او جنوب ته یې ځدراڼ او دخوست قبایل او ختیځ ته یې سبری او مقبل پراته دي.د ځینو روایتونو له مخې دوی تقریبآ شپږ اووه سوه کاله د مخه دهنی د قبیلې سره یو ځای د بنو په سیمه کې اوسېدل او د شیتکو د غلبې په وجه یې د بنو سیمه پرېښوده او دخوست او د کورمې لوېدیځو غرنیو سیمو ته راغلل او هلته مېشته شول چې تر اوسه پورې هماغلته استوگنه لري. منگل اکثره د کرنې او مالداری په چاور بوخت ديږ ددې لپاره چی ځمکې یې لږی دی نو کرنه هم پکې لږه ده. منگل عمومآ د خپل ژوندانه اړتیاوې د لرگو د سوداگرۍ او موټرونو چلولو له لارې تامینوي. منگل د پکتیا ولایت د موسي خېلو او جانی خېلو په ولسوالیو او دی قلندر د علاقه داری کې استوگنه لري، خوددوی یو شمیر په سیدکرم، ځاځیو، څمکنیو، ځاځی میدان او خوست په ولایت کې هم ژوند کوي. همدا راز د دوی تقریبآ (1000) کورنۍ د ډیورنډ د کرښې نه پورې خواته په ترې منگلو او کورتری منگل کې چې په کورمې ایجنسی پورې مربوط دي مېشته دي چی یې تقریبآ (7068) تنه دي (خو دغه شمیر موسق او دقیق ندی) او د افغانستان د منگلو سره نږدې اړیکې لري.منگل د کرنې او مالدارۍ نه پرته عمومټ د چارتراشو دلرگیو تجارت هم کوي.منگل او دمیرزکې .جاني خیل،قلندر،لجې،پټان،څمکنی، او دخوسب ځینې ولسوالیو کې مېشت دي.هیره د نه وي چې دمنگلو نرخ په پکیتا کې ځانکړي اهمیت او مشور دي.نرخ نه لیکل شوی دودیز قانون دې چې زیاتره حقوقی دغوې د منگلو دنرخ په برکت خلاصیږی
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:افغانان
هېموسېدرين
بټنوک|دا د پښتورگي د ووب يو مايکروسکوپي انځور دی چې په کې هېموسېډرين هم ليدل کېږي. په همدې انځور کې نسواري رنگه توکي د هېموسېډرين زېرمې دي. بټنوک|[[هېم. وسپنه د همدغه ماليکيول په مرکز کې ده.]] هېموسېدرين (په انگرېزي: Hemosiderin) په وينه کې د وسپنې د ذخيروي بڼې يو پېچلی مالېکيول (بل يې فېرېټين دی) دی. دا تل په سلولونو (خو په اکرنۍ وينې کې نه وي) کې موجود وي او داسې ښکاري چې دا به د فېرېټين يوه پېچلې بڼه، يا هم د فېرېټين او يا د نورو توکو يو بې طبيعي بڼه وي. په هېموسېډرين کې چې د وسپنې کومه زېرمه ده نو دا د وسپنې اړتيا ته په ښه توگه ځواب نه شي وييلای.
په ووبونو کې د وسپنې(III) آکسايډ هايډروآکسايډ د ناحل کېدونکې بڼې د توکو راغونډېدنه د گڼ شمېر ناروغيو سبب گرځي. همدا زېرمې د هېموسېډرين په نامه يادېږي. که څه هم چې ددغو توکو راغونډېدنه هېڅ ډول نښې نښانې نه ښکاره کوي، خو څېړنو ښودلې چې دا د بدن د غړو ويجاړۍ ته لاره هواروي.
په عامه توگه هېموسېډرين په ماکروفېجېز کې موندل کېږي او همدا توکي په ځانگړې توگه په هغو ځايونو کې چې ډېر وي کوم ځای چې د وينې بهېدنې په پروسې اخته وي، او دا پخپله د دې دليل هم کېدای شي چې موږ داسې وانگېرو، چې د دغو توکو جوړېدنه کېدای شي چې د وينې د سره توکو او هېموگلوبينو د فاگوسايټوسز سره تړاو ولري. هېموسېدرين د بدن په بېلابېلو غړو کې د گڼ شمېر ناروغيو په نتيجه کې راغونډېدلای شي.
په بدن کې د ډېريو کيميايي تعاملونو (د ساري په توگه. آکسيډېشن-ريډکشن تعاملونه) په پرمختللو کې وسپنې ته اړتيا ده، نو په همدې خاطر بدن هم د وسپنې د جوړولو لپاره يو شمېر چلندلارې لري. خو که په سمه توگه و نه کارېږي بيا هدغه وسپنه بدن زهرجن کولای شي.
وسپنه د انسانانو په بدن کې په وينې او په ځيگر کې په يو ډول پروټين چې فېرېټين نومېږي زېرمه کېږي. په فېرېټين کې چې کوم ډول وسپنه موندل کېږي هغه د وسپنې(III) آکسايډ-هايډروآکسايډ په نامه يادېږي. کله چې وسپنه د فېرېټين په بڼه وي نو هغه په اوبو کې د حل کېدو وړتيا لري.
هغه ناروغۍ چې د هېموسېډرين د راغونډېدو سبب گرځي
د بدن په هغه ناروغيو کې چې وسپنه له نورمالې کچې لوړېږي د هېموسېډرين د راغونډېدو شونتيا ډېروي. دا داسې اوږدمهالې ناروغۍ دي چې اکثراً د وينې د ورکړې اړتيا په کې وي، لکه د سېکل سلول د وينې د کمښت ناروغۍ او تالاسېميا.
خټنه
خټنه (خټه ټوب) د توکونو فزیکي ځانگړنه ده. دغه ځانگړنه د یوه توکي کلک توب د ټېل وهلو په وړاندې ښیي. هر څومره چې خټنه ډېره وي همدومره به هغه توکي کې د نورو توکونو بهیدنه لږ وي. د بېلگه په توگه د اوبو خټنه تر شاتو لږ ده. که چېرته په اوبو کې څه شی ولوېږي ډېر ژر به په کې ډوب شی او که هماغه شی په شاتو کې واچوو تر ډېره به د شاتو پر سر پاتې شي.
دورنه خط
دورنه خط يوه لوبه ده چې په کندهار، هلمند او اروزګان ولایتونو يا په بله اصطلاح په لوی کندهار کې ترسره کېږي. د لوبې د کولو ترتیب په لاندې توګه دی؛
سرچينې
وېشنيزه:کندهار
چهارصدوبيست ( ٤٢٠)
خلګ ټول عمر وايي، چي دا سړي ډیر چهارصدوبيست انسان دى، او يا پلانکى سړى بيخي( ٤٢٠) ماډل کوسمادر دى، ددي مطلب خبره اصلاً داسي ده، چي انګرېزانو په هندوستان کي په ١٨٦٠م کال کي خپل مدني قانون جوړ کئ، چي د هغه قانون په مادو کي د هرې مادي د پاره يوه دفعه هم جوړه سوه، چي د قتل د مادې د دفعي نمبر ٣٠٢ؤ، او د خيانت، کوسمادرۍ، فريب د جزا د قانوني مادې د دفعي نمبر بيا ٤٢٠ ؤ. ورتا په ١٩٤٧ کال کي انګرېزان د هندوستان څخه ووتل خو دا قانوني (٤٢٠) نمبر کرار- کرار د خلګو خولو ته ولېدئ،او هند، پاکستان، بنګله دېش او برما او بيا افغانستان ته راغى. او په هندوستان کي پر دې ٤٢٠ نمبر باندي دوه فلمونه د“شري ۴۲۰” او “چاچي ۴۲۰” په نامه هم جوړ سوي دي.
سرچینه
لیکونکي: سيف لودین
له جز څخه کل د قیا (استقرا) مسئله
د استقرا مسئله د توجیو په اړه، که چېرې شتون ولري، د هرې پوهې د ودې لپاره چې د فلسفې په کلاسیکې مفهوم کې لاس ته راشي، یوه فلسفي پوښتنه ده – یعني هغه پوهه چې د  مشاهدو د یوازینۍ ټولګې له پولې څخه وړاندې ځي – او توجیه له ځانه سره نه لرې، په ځانګړې توګه: