cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د کاناډا تاریخ
وروستنی تاریخ (له ۱۹۹۲ز کال نه تر اوسمهاله)
په ۱۹۹۵ز کال کې، د کیوبیک حکومت، د حاکمیت په اړه دویمه ټولپوښتنه ترسره کړه چې د ۵۰سلنې او۴۹.۴سلنې په توپیر رد شوه. په ۱۹۹۸ز کال کې، د کاناډا سترې محکمې د یوه ولایت له خوا یو اړخیز جلا کېدل د اساسي قانون سره په ټکر کې وباله، په دې توګه پارلمان د وضاحت قانون تصویب کړ، چې د خبرو اترو له لارېیې د وتلو شرایط په ګوته کول. په دې دوره کې په کاناډا کې د چاپېریالې مسئلو ارزښت زیات شو، چې په پای کې یې په ۲۰۰۲ز کال کې د کاناډا د لیبرال حکومت له خوا د اقلیم د بدلون په اړه د کیوټو تړون لاسلیک کړ. دغه تړون په ۲۰۰۷ز کال کې د لومړي وزیر سټیفن هارپر د محافظه کار حکومت له خوا لغوه شو.
د کاناډا اتحاد او پي سي (PC) ګوند په ۲۰۰۳ز کال کې د کاناډا له محافظه کار ګوند سره یوځای شول،  چې د محافظه کارو رایو په پایله کې ۱۳کلن ویش پای ته ورسېد. دا ګوند دوه ځلې د ۲۰۰۶ز کال په فډرالي ټاکنو او د ۲۰۰۸ز کال په فډرالي ټاکنو کې د سټیفن هارپر په مشرۍ د اقلیت حکومت په توګه وټاکل شو. د هارپر محافظه کار ګوند د ۲۰۱۱ز کال په فډرالي ټاکنو کې د لومړي ځل لپاره د نوي ډیموکراټ ګوند د رسمي اپوزیسیون په جوړولو سره اکثریت وګاټه.
له ۲۰۰۲ز نه تر ۲۰۱۱ز کاله پورې کاناډا د افغانستان په جګړه کې د امریکا او ناټو تر قوماندې لاندې د نړیوالو سوله ساتو ځواکونو د یوې برخې په توګه ګډون کړی و. د ۲۰۱۰ز کال په جولای میاشت کې، د کاناډا په پوځي تاریخ کې ترټولو لوی پېرود، د ۹میلیارد ډالرو په ارزښت ۶۵اف-۳۵جنګي الوتکې وې. کاناډا یو له هغو هېوادونو نه ګڼل کېږي، چې د اف-۳۵ الوتکوپه پراختیا کې یې مرسته کړې او په دغه بهیر کې یې د ۱۶۸میلیون ډالرو پانګونه کړې ده.
د ۲۰۱۵ز  کال د اکټوبر په ۱۹مه د محافظه کارانو  ګوند چې سټیفن هارپر یې مشري کوله او د لیبرال ګوند له خواچې جسټین ټروډو یې مشري کوله، له ماتې سره مخ شو.
مامور موسي
مامور موسي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لېږد ۴
لېږد ۴ (انگلیسي: Expedition 4) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو څلورم ماموریت وو چې د ۲۰۰۱ د ډسمبر پر ۷مه پیل او د ۲۰۰۲ د جون پر ۱۵مه پای ته ورسېد.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
روحاني صیب
روحاني صیب زيارت؛
روحاني زيارت د پکتيا ولايت په زرمت ولسوالۍ کې شتون لري! او په دې ولسوالۍ کې خښ دی.
اړونده زيار سلګونو کلونو راهيسي په دې ولايت کې شتون لري ، قدامت يې تر ۵۰۰ کالو ته رسېږي
په دې سيمه کې تر ډېره پښتانه میشت او بیا ځدارڼ قبیله میشته ده.
ابوبکر رازي
ابوبکر محمد بن يحيى بن زکريا الرازي افغان عالم او طبيب (ح. 250 هـ/864 م - 5 شعبان 311هـ/19 نوفمبر 923 م)، چې د ری په ښار کې زېږېدلی. رازي د خپل پېر له نامتو او سترو انساني رنځپوهانو څخه گنل کېدو، لکه څرنگه چې زېگرېډ هونگ په خپل کتاب (د څښتن لمر چې په لودیځ وغوړېد) کې لیکي چې ده یو کتاب(الحاوي في الطب) لیکلی و چې د یونانیانو له پېره رانیولی تر دده وخته (925ز) پورې ټول طبي موضوعاتو اړوند علوم یې په کې رانغښتي وه. او له دې نیټې وروسته یې د ۴۰۰ کلونو لپاره په اروپایي هېوادونو د یوې سرچینې په توگه ځان وپېژانده چې په حقیقت کې ټوله اروپا دده د طبي پوهې څخه د پېړیو پېړیو لپاره گتندویه شوه.
د شمېرپوهنې، طب، فلسفه، ستورپوهنې، کيميا، منطق اوادب کې یې زده کړې وکړی.
دی په ری کې مشهور شو، ښارونو ته یې سفرونه وکړه، په ری ښار کې د روغتون رییس پاتې شو، او په مختلفو علومو او هنرونو کې یې کتابونه او کتابگي وکښل او خپل ځینې کتابونه یې لاتیني ژبې ته هم وژباړل چې دا کتابونه یې تر اوولسمې پېړۍ پورې د طب په څانگه کې معتبرې سرچینې گڼل کېدی چې له سترو کتابونو یې د طب تاریخ، المنصور کتابونه په طب کې او د "الأدوية المفردة" چې د انساني غړو د تشریح په اړه یې کښلی و، له سترو کتابونو څخه گنل کېږي. د جراحۍ په څانگه کې چې کوم انقلابي کارنامه د لومړي ځل لپاره وکړای شوه، او هغه د ټپونو او زخمونو گنډل وه، نو هغه هم د رازي په وسیله د جراحي طب نړۍ ته راوپېژندل شوه. له دې سره په څنگ کې یې د مرهم هم د لومړي ځل لپاره جوړ کړه چې د صیدلة په نامه یې /// چې د ... علم په پرمختگ کې چې یوه کیماوي ماده ده هم ژور او لومړنی رول لوبولی دی. له دې سترو کارنامو پرته یې تر ۲۰۰ ټوکو مختلف النوعه کتابونه په مختلفو فنونو او هنرونو کې کښلي دي.
کاريزکی
کاريزکی د پکتيا ولايت ګرده څېړۍ ولسوالۍ کې د يو کلي نوم دی ! کاريزکي کلي کې‌ د نفوسو احوالو شمېرني لمخې اوس هم پوره اټکل نه دی مالوم. خو تقريبا (۳۰۰۰) درې زره کسان میشت دي. په دې سيمه کې يوازې پښتانه ژوند کوي.
صالحه
صالحه د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
امر لالى
امر لالى د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
نرې سر غر
ترې سر غر موقعيت پکتيا ولايت زرمت ګرده څېړۍ کاريزکي کلي کې قرار لري.
دا غر تر ډېره د څنګل په شکل دی.
او پکې‌ مېوه. جلغوزه/ نختر لمنځي / څېړۍ ا پښۍ/ مرخېړی/ترخکی.
اوبه ياد غر په خپله خېټه کې چينې لري.
۷۸ (عدد)
۷۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۷ څخه  مخکي او د ۷۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۸:
په کلینډر کې
۷۸ کولاي سي:
په کیمیا کې
۷۸ د پلاټينيوم اټومي عدد ده
د مرګ سزا (اعدام)
اعدام چې د مرګ سزا په نوم هم پېژندل کېږي، د يو جرم د سزا په توګه له دولت څخه د يو چا د وژلو تاييد شوی عمل دی. هغه پرېکړه چې حکم کوي يو مجرم ته دې دا ډول سزا ورکړل شي، پر اعدام محکومېدل ويل کېږي او د دې حکم عملي کولو  چاره اعدام بلل کېږي. يو بندي چې په مرګ محکوم شوی او د اعدام لپاره انتظار باسي محکوميږي او عموماً «د اعدام په تمه» بلل کېږي.
هغه جرمونه چې سزا يې اعدام وي د سترو جرمونو، د اعدام د جرمونو يا د مرګ د جناياتو په توګه پېژندل کېږي او قضايي حوزې ته په کتنې سره بدلون مومي، خو عموماً د انسان پر ضد درانده جرمونه پکې شامل وي، لکه وژنه، ډله ييزه وژنه، د سخت جنسي تيري پېښې (عموماً پکې د ماشو جنسي ځورونې هم شاملې وي)، تروريزم، د الوتکې تښتول، جنګي جرمونه، بشريت ضد جرمونه او ټولوژنه، تر څنګ يې د دولت پر ضد جرمونه هم د دې برخه دي، لکه د حکومت د نسکورلو هڅه، خیانت، جاسوسي، بغاوت او بحري غلاوې يې د يادولو وړ دي. همدا راز په ځينو حالاتو کې، تکراري جرمونه، درندې غلاوې او انسان تښتونه، سربېره پر دې د نشه يې توکو قاچاق، د نشه يې توکو کاروبار او د نشه يې توکو ساتل، ستر جرمونه يا په جرمونو کې زياتوالی بلل کېږي.
له ژبني اړخه، په انګليسي کې د « capital» ټکی (کوم چې د «سر» په معنا دی، د لاتيني ټکو د « caput» څخه مشتق دی او د «سر» معنا ورکوي) د سر په پرې کولو سره د اعدام سزا ته ويل کېږي، خو اعدامونه په ډېرو طريقو تر سره کېږی، راځړول، په ټوپک وېشتل، مرګونی پيچکارۍ، په ډبرو ويشتل، په برېښنا وژل او په ګاز وژل پکې شامل دي.
تر ۲۰۲۲ز کال پورې، څلور پنځوسو هېوادونو کې لا هم د اعدام سزا شته، ۱۰۸ هېوادونو په قانوني ډول په بشپړه توګه د ټولو جرمونو لپاره دا سزا ختمه کړې، اوه هېوادونو د عادي جرمونو لپاره ختمه کړې (په داسې حال کې چې د ځانګړو شرايطو لپاره اوس هم پکې دا سزا شته لکه جنګي جرمونه) او ۲۶ هېوادونو په عملي ډول ختمه کړې ده. سره له دې چې ډېرو هېوادونو د اعدام سزا له منځه وړې، د نړۍ له ۶۰٪ څخه زيات وګړي په هغو هېوادونو کې ژوند کوي، چېرته چې د مرګ سزا په خپل ځای ده، لکه چين، هندوستان، د متحده ايالاتو ځينې برخې، سينګاپور، اندونيزيا، پاکستان، بنګله دېش، نايجيريا، مصر، سعودي عربستان، ايران، جاپان او تايوان.
په ګڼو هېوادونو او دولتونو کې د اعدام سزا د اختلاف موضوع ده او په کومه سياسي نظريه يا کلتوري سيمه کې دريځونه بدلېدای شي. د بښنې نړيوال سازمان اعلان کړی چې د مرګ سزا د بشري حقوقو څخه سرغړونه ده؛ زیاتوي چې «د ژوند حق او له شکنجې يا ظلم څخه ازاد، غېر انساني يا سپکاوی کوونکی چلند يا سزا څخه ازاد ژوند کولو حق شته». دا حقوق د بشري حقوقو د نړيوالې اعلامیې په مټ خوندي شوي دي، په ۱۹۴۸ز کال کې ملګرو متلونو منلي دي. په اروپايي ټولنه کې، د اروپايي ټولنې د بنسټيزو حقوقو په څپرکي کې دويمې مادې د اعدام سزا منع کړې ده. اروپايي شورا، کومه چې ۴۶ غړي هېوادونه لری، د انساني حقوقو اړوند اروپايي کنوانسيون د ۱۳ پروټوکول په مټ هڅه کړې چې په مطلق ډول په خپلو غړیو هېوادونو کې د اعدام سزا له منځه يوسي. په هر حال، دا يواځې په هغو غړیو هېوادونو اغېز پرېباسي، کومو چې په دې شورا لاسليک کړی او تايید کړې يې ده او په دوی کې ارمينيا او اذربايجان شامل نه دي. د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلۍ له ۲۰۰۷ز کال څخه تر ۲۰۲۰ز کال پورې، اته غېرلازمي قراردادونه تصويب کړي دي، کوم چې په نړيواله کچه د اعدام د ختمولو غوښتونکي دي چې موخه يې بالاخره په بشپړ ډول د اعدام لغوه کول دي.
تاريخچه
په ځمکه د مدنيت له پيل راهيسې په نږدې ټولو ټولنو کې د مجرمانو او مخالفينو اعدام تر سره شوی دی. تر نولسمې پېړۍ پورې، د پرمختللي زندان له نظام پرته، د مجرمانو د مخنيوي او له پښو غورځولو څخه ډاډ تر لاسه کولو لپاره ډېر ځله کوم د عمل وړ بديل نه و. له مودرن پړاو مخکې، خپله په اعدامونو کې ډېر ځله ظالمانه او دردناکو طريقو سره شکنجې شاملې وې، لکه ماتونکی څرخ، د کښتۍ پورې په اوبو کې کش کول، اره کول، راځړول، د اعدام ځای ته په اس پسې کش کول او د غړو پرې کول، په لکړه سوځول، په ژوندوني پوستکی ايستل، کرار کرار ټوټه ټوټه کول، په ژوندوني په اوبو کې جوشول، په بدن کې د تېرو الو ننويستل، په ګرز (پلک/غټ څټک) وهل، په توپ الوزول، په زوره د ناپاکو موادو څښل او د خځنده ګانو خوراک ته پرېښودل شامل وو. نورې طريقې چې يواځې په افسانو کې شته هغه د وینې باز او برونزي غويی دي (د وينې باز په طريقه وژل په دې ډول کېدل چې د انسان له بدن به په ژوندوني ځينې غړي و ايستل شول، او د باز شکل پرې جوړېدو، او د غويي ډول يې په دې توګه چې له برونزو د يو غويي په خېټه کې به انسان ايسار او بيا به لاندې ترې اور بل شو، څو انسان به هلته وريت شو).
د رسمي اعدام تاريخ د ثبت شوي تاريخ تر پيل پورې رسېږي. ډيری تاريخي شواهد او بېلا بېلو لرغونو قبايلي طريقو څخه روښانه کېږي چې د مرګ سزا د دوی د عدلي نظام يوه برخه وه. د ټولنيزو ناسمو کارونو لپاره عموماً د غلطي کونکي له خوا د وینې په بدل کې پيسې ورکول (ديت)، بدني سزا، شړل، تبعيد کول او اعدام شامل وو. په قبايلي ټولنو کې، بد ورکول (د تاوان په توګه پيسې ورکول/ديت) او شړل عموماً د انصاف د يوې بڼې په توګه پوره بلل کېدل. د ګاونډيو قبايلو، قبيلو يا ټولنو له خوا د تر سره شويو جرمونو په ځواب کې رسمي معافي غوښتل، بدل ورکول، غچ اخستل او قبيلوي جګړې شاملې وې.
د غچ جګړې يا بدل اخستل هغه مهال منځ ته راځي، کله چې د کورنيو يا قبيلو تر منځ منځګړيتوب له ناکامۍ سره مخ کېږي يا د منځګړيتوب نظام بیخي وي نه. د عدالت دا بڼه د دولت يا منظم مذهب پر بنسټ د منځګړيتوب نظام له راڅرګندېدو مخکې ډېره عامه وه. شونې ده چې د جرم، د ځمکې پر سر شخړې يا ناموسي اصولو څخه راپيدا شوی وای. «د غچ اخستلو کارونه له خپل ځان څخه د دفاع لپاره د ټولنيزې مجمتع وړتيا راڅرګندوي او دوښمنانو ته ثابتوي (همدا راز بالقوه متحدينو ته) چې شتمنۍ، حقوق يا شخص ته زيان رسول به له سزا پرته پاتې نه شي.
په ډېريو هغو هېوادونو کې چې د مرګ سزاوې عملي کوي، اوس مهال يواځې د قتل، تروريزم، جنګي جرايمو، جاسوسۍ خيانت او يا د پوځي عدالت د برخې په توګه خوندي شوي دي. په ځینو هېوادونو کې جنسي جرمونه، لکه جنسي تيری، د مجردانو زنا (د غېر محصنو زنا)، د متاهلو زنا (د محصنو زنا)، له محرمو سره زنا، لواطت (لواطت یا د خولې له لارې جنسي عمل) او له ژويو سره جنسي اړيکه نيولو ته د مرګ سزا ورکول کېږي، همدا راز مذهبي جرمونه لکه حدود او زنا او د قصاص جرمونه لکه ارتداد (په رسمي ډول د دولت دين پرېښودل)، د خدای يا رسول سپکاوی (د ديني شعايرو سپکاوی کول)، محاربة (په ځمکه کې فساد کول)، حرابة (لارې شکول)، فساد، مفسد في الارض او جادو کول (جادو يا کوډې کول). په ډېرو هغو هېوادونو کې چې د مرګ سزا اوس هم عملي کوي، د نشه يي توکو قاچاق او د نشه يې توکو ساتل هم پکې درانده جرمونه دي. په چین کې، د انسانانو قاچاق، د فساد جدي قضيې او مالي جرمونو ته د مرګ سزا ورکول کېږي. د نړۍ په پوځونو کې پوځي محکمو د بزدلۍ، له پوځ تېښته، سرکښۍ يا بغاوت په څېر جرمونو لپاره د مرګ سزاوې ورکړي دي.
لرغونی تاريخ
د مخالفتونو په قبايلي منځګړيتوبونو په څرګندونو کې سوله ييزه روغه جوړه شامله ده، عموماً په مذهبي طريقه او د بد ورکولو (تاوان ګاللو) په نظام تر سره کېږي. بدل ورکول د بديل د اصولو پر بنسټ تر سره کېدل په کومو کې چې توکي (د بېلګې په توګه کورني څاروي، مریان او ځمکې)، تاوان، د ناويانو يا زومانو ادلون بدلون، يا د وينې تاوان ورکول شاملېدای شي. د روغې جوړې اوصولو کولای شول اجازه ورکړي چې د انسان د وینې ځای د څاروي وينه ونيسي، یا شتمني يا د وينې پيسې انتقال کړي يا په ځينو حالاتو کې يو تن د اعدام لپاره وړاندې کړي. هغه څوک چې د اعدام لپاره وړاندې کېدو، هغه په اصل کې د جرم مرتکب نه و، ځکه چې ټولنيز نظام په افرادو نه، بلکې په قبيلو او قبايلو ولاړ و. د وینې جګړې په ناستو کې تنظمېدای شوې، لکه «نارسيمن» شيان. د وينې له جګړو څخه منځ ته راغلی نظام له ډېرو نويو قانوني نظامونو سره يو ځای پاتې کېدای شي، يا د محکمو له خوا هغوی منل کېدای شي (د بېلګې په ډول د جګړې یا وینې د پيسو «ديت» له مخې محاکمه کول). د وینې د جګړو تر ټولو نوي جوړجاړي کې يو په يو مقابله کول دي.
لېږد ۵
لېږد ۵ (انگلیسي: Expedition 5) نړیوال تشیال تمځی (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو پنځم اوږد-مهاله ماموریت وو چې د ۲۰۰۲ د جون پر ۷مه پیل او د ۲۰۰۲ د ډسمبر پر ۲مه پای ته ورسېد. د دې ماموریت ستورمزلو په تشیال کې ۱۸۴ ورځې، ۲۲ ساعته او ۱۴ دقیقې تېرې کړې – چې په دې کې يې ۱۷۸ ورځې، ۳ ساعته او ۱۰ دقیقې په نړیوال تشیال تمځای کې او پاتې یې په تگ راتگ کې تېر کړل. لېږد ۵ په تشیال او نړیوال تشیال تمځای کې د انسانانو د پرله‌پسې شتون یوه لړۍ وه چې لېږد ۱ يې په ۲۰۰۰ او ۲۰۰۱ کلونو کې بنسټ ایښی وو.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
لاوا
لاوا ويلې شوې يا نيمه ويلې شوې ګاره (ماګما) ده، کومه چې د ځمکه لورنکې سياري (لکه ځمکه) يا سپوږمۍ له  داخل څخه د هغې سطحې ته راوتلې وي. شونې ده چې لاوا له اورشېندي يا په قشر کې له چاودونو څخه راووځي، يا ځمکې ته راوځي يا له اوبو لاندې راوځي، عموماً له ۸۰۰ څخه تر ۱۲۰۰ سانتيګراد (۱۴۷۰ څخه تر ۱۱۹۰ فارنهايت) په تودوخه کې چاودنه کوي. له دې وروسته د منځ ته راغلي يخوالي په پايله کې جوړ شوی اورشېندې ګارې ته هم لاوا ويل کېږي.
د يوې لاوا بهېدل د يوې خوټکېدونکې چاودنې پر مهال د لاوا دباندې بهېدل دي. انفجاري چاودنه د اورشيندي د ايرو او نورو ټوټو ګډوله منځ ته راوړي چې د لاوا د بهېدو پر ځای «ټيفرا» بلل کېږي. د ډېريو لاواګانو ټينګوالی (غلظت/سرېښناکوالی) د روب (شيره/زوښه) په اندازه وي، له اوبو څخه له شا اوخوا ۱۰۰۰۰ څخه تر ۱۰۰۰۰۰ پورې زیات. له يخېدو مخکې چې د سختېدو لامل ګرځي، لاوا تر ډېر واټن پورې بهېدای شي، ځکه چې د هوا په وړاندې لوڅه شوې لاوا په تېزۍ سره يو سخت قشر جوړوي، کوم چې پاتې مايعه لاوا سره جلا کوي، په ګرمه ساتلو کې له هغې سره مرسته کوي او په هومره اندازه يې نرمه ساتي، څو بهېدو ته دوام ورکړي.
لاوا ټکی له ايټاليې ژبې اخيستل شوی دی او احتمالاً د لاتيني ژبې له « labes» ټکي څخه ايستل شوی دی، د کوم معنا چې ده غورځېدل يا ښوېدل. د سطحې له لاندې څخه د «ماګما» د راوتلو په اړوند د دې ټکي لومړۍ پېژندل شوې کارونه په يو لنډ روايت کې شوي چې د ۱۷۳۷ز کال د «وزويوس» د چاودنې په اړه و، دا روايت «فرانچسکو سرايو» ليکلی، چا چې «د اور لرونکې لاوا بهېدل»، له سخت باران څخه وروسته د اورشېندي په شا اوخوا کې (لهر) د اوبو او خټو له لاندې بهېدو سره د تشبيه په توګه تشریح کړی و.
ترکيب (جوړېدل)
د ځمکې په قشر سخته شوې لاوا غالباً له «سليکيټ» (د سليک اسيد مالګه) کاني موادو څخه جوړه شوې: تر ډېره بريده فيلډسپارس، فيلډپاتويډس، اوليواين، پاروګسينس، امفيبوليس، ميکاس او کوارټس. ډېرې کمې هغه ماګماګانې چې سليکيټ نه لري، شونې ده چې د سليکيټ نه لرونکو کاني سيمه ييزو زېرمو له ويلې کېدو څخه جوړه شي، يا په دې ډول چې ماګما په جلا جلا ډول په نه ګډېدونکو سليکيټي او غېر سلکيټي مايعاتو برخو کې ووېشل شي.
سليکيټ لاواګانې
سليکيټ لاواګان ويلې شوې ګډولې دي چې اکسيجن يا «سليکن» (يوه فلزي ماده ده) پکې پياوړی وي، همدا راز د ځمکې تر ټولو زيات کيمياوي عناصر، يوه کمه اندازه المونيم، کلسيم، ماګنيسيم، وسپنه، سوډيم او پوټاشيم لري، په ډېر کم مقدار کې د نورو عناصرو لرونکې هم ده. ګاره پېژندونکي عموماً د سليکيټ لاوا جوړښت د وزن د سترو عناصرو د اکسايډونو (له اکسيجن پرته) د اوبه شوې مادې د برخې واحد ته په کتنې سره څرګندوي، کوم چې په لاوا کې موجود وي.
د سليکيټ ماګما فزيکي خصويت د «سليکا» (بلوري ډبره) د اجزاوو تر غلبې لاندې ده. په لاوا کې «سليکون ايونونه» (ايون یو ډول اتوم دی) په څلور ضلعي ترتيب کې له څلورو اکسیجن ايون سره په پياوړي ډول تړلي دي. که يو اکسيجن ايون په ويلې کېدلو کې له دوه سلیکون ايونونو سره تړلی وي، دا د پول اکسجين په توګه تشريح کېږی او د اکسجين د اینونو د پل په مټ سره نښتي سلکان ايون ډېرې ډلو یا ځنځيرونو لرونکې لاوا تر يو بريده د يو ځای شوې په توګه تشريح کېږي. له الکلي فلز اکسايډز (سوډيم او پوټاشيم) سره يو ځای شوي المونيم هم د لاوا د يو ځای کولو طبيعيت لري. د وسپنيزه وسپنه، کلشيم او ميګنيشم په څېر نور کيشنونه (مثبت ايون)، له اکسيجن سره ډېر زيات کمزوري نښلي او د يو ځای کېدو خصوصيت کموي. نيمه يو ځای کېدل لاوا ټينګه ګرځوي، په همدې بنسټ هغه لاوا چې زیاته سلیکا لري، له هغې لاوا څخه ډېره زياته ټينګه وی، چې کمه سلیکا لري.
له دې امله چې سليکا د ټينګوالي په ټاکنه کې ونډه لري او له دې امله چې د لاوا نور زيات خصوصيات (لکه د هغې تودوخه) ليدل شوي چې د سليکا له اجزاوو سره اړيکه لري، سليکيټ لاواګانې په څلورو کیمياوي بڼو وېشل شوي چې د سلیکا د اجزاوو پر بنسټ دا وېش ورکړل شوی دی: فلزيک، انټرميډيټ، مافيک او الټرا مفک.
فلشيک لاوا
فلشيک يا سليسي لاواګانې د سليکا اجزا لري چې اندازه يې له ۶۳٪ څځه زياته وي. په دوی کې «ريهوليټ» او «ډيسايټ» لاواګانې شاملې دي. د سليکا له دومره سترې محتوا سره، دا لاواګانې ډېرې زياتې ټينګې وی، ټينګوالی د تودې «ريهوليټ» لاوا لپاره چې په ۱،۲۰۰ سانتيګراد تودوخې درجه (۲،۱۹۰ فارنهايت) وي له 108 cP (105 Pa⋅s) څخه نيولې، بيا په ۸۰۰ سانتيګراد (۱،۴۷۰ فارنهايت) تودوخه کې د يخې «ريهوليټ» لاوار لپاره يې ټينګوالی  1011 cP (108 Pa⋅s) ته رسېږي. د پرتلې لپاره، اوبه نږدې 1 cP (0.001 Pa⋅s) ټينګوالی لري. د دې زيات ټينګوالي له امله، فلشيک لاواګانې عموماً د انفجار په ډول چاودنه کوي، څو ټوټه ټوټه کېدونکې (تيت پرک شوی/ټّوټه ټوټه شوي) زېرمې اخراج کړي. په هر حال، «ريهوليت» لاواګانې کله کله په سختۍ سره چاودنې کوي، تر څو د لاوا ستنې، د لاوا ګومبدې، يا تنګې درې جوړوي (کوم چې د لاوا ډبل او لنډ جريان وي). څومره چې لاوا بهر راوځي، هومره په ټوټو وېشل کېږي، او د بلاکونو په ډول د لاوا جريان توليدوي. دا چارې عموماً ابسيډين لري.
فلشيک ماګماګانې د ۸۰۰ درجه سانتيګارد (۱،۴۷۰ فارنهايت) په تودوخه کې هم چاودنه کولای شي. عموماً توده (>950 °C; >1,740 °F) ريهوليتي لاواګانې، شونې ده چې لسګونه کيلومتره لرې واټن پورې وبهېږي، لکه د شمال لوېديځو متحده ايالاتو د «سنيک ريور پلين» په سيمه کې.
مافيکي لاوا
په مافيکي يا بسالتي لاواګانې په پرتليز ډول د لوړ مګنيشيم اکسايډ او وسپنې اکسايډ موادو له اړخه وېشل کېږی (د کومو ماليکولي فارمولا چې په مافيک کې موافقت وړاندې کوي) او د سليکا پکې له ۵۲٪ څځه تر ۴۵٪ پورې محدوده وي. دا لاواګانې عموماً د ۱۱۰۰ څخه تر ۱۲۰۰ سانتيګراد (۲۰۱۰ څخه تر ۲۱۹۰ فارنهايت) تودوخې درجه کې چاودنه کوي او په پرتليز ډول په کم ټینګوالي کې وي له 104  څخه نيولې تر 105 cP (10 to 100 Pa⋅s) پورې. دا د روب په اندازه ټينګوالی دی،  په داسې حال کې چې دا ټينګوالی اوس هم له اوبو څخه زيات سختوالي ترتيب لري. مافيک لاواګانې د ښکته شاخص د سپر ډوله اورشېندي يا بهېدونکي بسالت پيدا کوي، دا ځکه چې مايع لاوا په اوږد واټن کې له سوريو (درزونو او چاودونو) څخه بهېږي. د بسالتي سختې لاوا ډبلوالی بهېدل، په ځانګړي ډول په کم پيچومي کې، شونې ده چې په يو وخت کې د خوځنده بهېدونکې لاوا څخه يې ډبلوالی خورا زيات وي، ځکه چې بسالتي لاواګانې د يو سخت قشر لاندې د لاوا په مهيا کولو سره «پړسېدای» شي. ډېری بسالتي لاواګانې د بلاک د لاوا پر ځای يا خو «aʻā» او يا « pāhoehoe» ډوله وي. د اوبو لاندې دوی «پيلو» لاوا (هغه لاوا چې بڼه يې بالښت ته ورته وي) پیدا کولای شي، کومې چې په ځمکه له «اينټريل» ډول «پاهوهو» لاواګانو سره يو شان دي.
د بوټي ژونکه
ژونکه د ژوند جوړښتيز او وظیفوي واحد ته وېل کيږي چې د یو قابل نفو‌‌ذ دېوال پواسط احاط او د خپل مثل د جوړولو قابلیت لري. د راز راز ژوندیو ارگانیزمونو ژونکې ځان ته ځانگړې قابلیت لري. ټول ارگانییزمونه په د وه ډ لو وېشل شوي :
د یو ارگانیزم په جوړښت کې د شاملو ژونکو تر منځ د پام وړ توپیرونه موجود وي. په کثیرالحجروي ارگانیزمونو کې لوړ ې اختصاصی شوې حجرې شتون لري چې ځانگرې دندې تر سره کوي د بېلگې په ډول د جرړو(Root ( د جرړو د وېښتو(Root hair) ژونکې د فلویم یا د پاڼې د مېزوفیل د ژونکو سره یو شان نه دي. په هر حال د ژونکو مطالعه نباید د هغو د توپیرونو په څرگندولو سره شروع کړو بلکه د هغو په ورته والي باید ځان پوه کړو. د ټولو ژونکو لپاره یوشان دندې ځانگړې شوي کوم چې د هغوپه واسط په ټولیز ډول ژوند مشخصېږي. ټولې ژونکې د خپل مثل په تولید،د انرژي په کارولو او بدلولو ، د سترو او پېچلو مالیکولونو په جوړولو قادر دي. ژونکه لکه ټول ژوندي موجودات د اوږد مهال د تکامل پايله ده چې د خپل لوړ انتظام لرونکې جوړښت له وجې مشخصېږي. د حجروي جوړښت کشف نېغ په نېغه د مایکروسکوپ د اختراع سره تړاو لري. په 1965 کال هالندي پوه روبرت گوک ساده مایکروسکوپ ته نوی شکل ور کړ او دهغه په مرسته يې د کاک ټوټه مطالعه کړه هغه ددې ټوټې پر مخ ځانگړی جوړښتونه تر سترگو کړل چې وروسته يې د ژونکې په نوم یاد کړل. د ډېرو څېړنو وروسته د م. .
شلېدن (1838) بوتانیک ، او زولوگ ت. شوان (1839) لخوا د ارگانیزم د حجريي جوړښت تیوري ترتیب شوه. د دې تیوري پر بنسټ ټول ژوندي موجودات د ژونکې او د هغه د مشتقاتو څخه جوړشوی. د ا رگانیزم د حجريي جوړښت تیوري څو اړخيز ارزښت لري. ددې تیوري په رڼا کې دهغو اندونه یووالې کوم چې د ژوندیو موجوداتو د منځ ته راتک په اړوند وړاندی شوي وه خپل سموالی تر لاسه کوي اود ژوندیو موجوداتو د مطالعې لپاره د ژونکې په کچه د څېړنو امکان برابروي. د کثیرالحجروی ارگانیزمو د مطالعې په وخت کې باید هېر نکړو چې هره ژونکه د بلې سره په ټینگ ،نیژدې او متقابل ارتباط کې عمل کوي یعنې ارگانیزم د مفرداتو کل دی نه دا چې د ژونکو مجموعه.
د وراثت ساتنې او دهغه دمعلوماتو د لېږد مالیکولي بنسټ
د موادو د راکړی ورکړی د انتظام ځانکړتیا د اوبو لېږد نباتي ژونکې ته : 1)	Diffusion and Osmosis خپرېدل او ازموس 2)	ژونکه لکه ازموتیک سیستم
په نباتي ژونکه کې د موادو لېږد را لېږد :
1)	اکتیف او پاسیف لېږد 2)	د لېږد را لېږد پړاونه
د نباتي ژونکې جوړښت
ډېره موده داسی انگېرنه وه چې ژونکه د سیتوپلازم یوه کتله ده ، چې د حجري دېوال پواسط احاط او د هستې لرونکې ده. دا انگېرنې د میکروسکوپي مېتود د څېړنو د نوښت څخه د مخه شتون درلود. د نوري ځواکمن میکروسکوپ د لید ځواک 150ـ200 نانومتره ده چې نشي کولای ډېری برخې وښي او د هغو جوړښت را په گوته کړي دا امکانات د برېښنايي میکروسکوپ اختراع برابر کړل. ددې میکروسکوپ لید ځواک د نوري میکروسکوپ پر تله 2-3 برابره لوړ دی چې د0.1-1 نانومتره رسېږي .د برېښنايي میکروسکوپ په مټ وښودل شوه چې ژونکه د یو پېچلي جوړښتیز سازمان په دلودو سره داسی یو سیستم دی چې په ځانگړو غړو وېشل شوې.
د نباتی حجری اورگانیلونه
نباتي ژونکه د حجري ديوال او دهغې د محتویاتو څخه جوړه شوې. د ژوند اساسي ځانگړتیا په حجري محتویاتو یعنې پروتوپلاست پورې تړلې ده. یوه بالغه نباتي ژونکه د واکول ( vacuoles) یا تشې لرونکې ده چې په حجري عصاره یا شربت ډکه شوې. پروتوپلاست د هستې ،سیتوپلازم او په هغه کې د نغښتو غړو : پلاستید او میتوکاندریا څخه چې د نوري میکروسکوپ په واسط د لید وړتیا لري جوړشوی. مگر سیتوپلازم د يو پېچلي سیستم په درلودو سره په ځان کې یوشمېر ممبران لرونکې جوړښتونه لکه گولجي اپارات ،اندوپلازماتیک رېتیکولم ،لېزوزوم او غېر ممبران لرونکي جوړښتونه لکه میکروتروبلسونه،ریبوزوم او داسی نور رانغښتي ، دا ټول نومول شوی غړي د سیتوپلارم په ماتریکس یا په اساسي پلازما کې غوټه شوي. ټول دا یاد شوي غړي ځان ته جوړښتونه او اولتراسترکچرونه لري. اولتراسترکچر ـــ په فضا کې د هغو ما لیکولونو د ځای په ځای کېدو موقیعت ته وايي چې نوموړی غړې ورڅخه جوړ شوی. د ډېرو کوچنیو غړو(ریبوزوم) اولتراسترکچر ليدل هم د برېښنايي میکروسکوپ پواسط ممکن نه دي. د علم د تکامل سره سم نور نوي جوړښتونه په سیتوپلازم پېدا کېږي ، زمونږ اوسنې معلومات د ژونکې د جوړښت په اړوند په هېڅ ډول پوره نه دي. د ژونکې او دهغې د ځینو غړو تقریبي اندازې په لاندې ډول اټکل شويدي : ژونکه 10، هسته 5ــ30 ، کلوروپلاست 2ـ 6 ، میتوکاندریا 0،5ــ 5 میکرومترو او ريبوسوم 25 نانومتره اټکل شوي دي. د ژونکې د غړو( organelles ) په supramolecular Structures کې د ضعیفو کېمیايي اړیکو (weak chemical bonds) په نوم جوړښت تر ټولو ستر رول لوبوي. دلته تر ټولو مهم رول هاېدروجني ، وا ن دروالس (van der Waals) او ایوني اړیکي تر سره کوي. ددې اړیکو څخه د رامنځ ته شوې انرژي مهمه ځانگړتیا په دې کې ده چې هغه د مالیکول د حرارتي خوځښت کېنیتکې انرژي په لږه اندازه لوړوي. له همدې وجې ضعیف کېمیایې اړیکې ژر رامنځه ته کېږي او بېرته ژر له منځه ځي. ددې اړیکو د ژوند پاېښت یواځې یوه ثانیه ده. ددي اړیکو په څنگ کې hydrophobic interactions د ستر ارزښت لرونکي دي. دا په دې وجه چې په اوبلن چاپېریال کې هاېدروفوبیک مالیکول یا دهغه یوه برخه داسی ځای نیسي چې ونشي کولای د اوبو سره په تماس شي. په دې حالت کې د اوبو مالیکولونه داسې یو بل سره یوځای کېږي چې غېر قطبي گروپونه سره تمبوی او هغوی سره نژدې نژدې کوي. همدا weak chemical bonds تر ډېرې کچې د داسی ماکرومالیکولونو لکه پروتین او نیوکلیک اسید شکل ټاکي په همدا شان د مالیکولو د متقابل عمل او د subcellular جوړښت د self-assembly او جوړو منجمله د ژونکې د غړو په بنسټ کې قرار لری. سیتوپلازم د خپل پېچلي جوړښت د ساتنې لپاره انرژي ضرورت لري د ترموډېنامیک د دوهم قانون پر بنسټ ټول سیستمونه د ترتیب اوتنظیم د کمښت په لور مېلان کوي یعنی د انتروپيي په لور. Entropyــــ د سیستم بي نظمي ته وېل کيږي. له همدې وجې د مالیکول هر با ترتیبه موقیعت د انرژي یو باندني جریان ته ضرورت لري. د ځانگړو organelles د فیزیالوژیکو دندو تشریح د ژونکو څخه د هغو د بیلولو ( insulation ) د میتود په ودې پورې اړه لري. دا میتود د دیفرنسیال سا نتریفوژ(differential centrifugation) په نامه یادېږي چې د پروتوپلاست د ځانکړو برخو په وېشلو بنا شوی دی. د برېښنايي میکروسکوپي او دیفرنسیال سا نتریفوژ یوځای کارونې ددې امکان برابر کړ څو د ځانگړو organelles د جوړښت او دندو تر منځ اړیکي را وسپړو.
د نباتي ژونکې حجريي دېوال Cell wall of plant cells
په عمومی ډول سره نباتی حجری دیوی مستحکمی او کلکی غشاءْ لرونکی دی چی د غه غشا‌‌‌‌‌ء یا پرده د حجری دداخلی موادو د محافظت او کنترول وظیفه اجرآ کوی .همدارنگه دحجری داخل ته د تلوونکو موادو د تنظیم او هغه محیطی تاثیرات چه دحجری په داخل کی گ‌ډوډی رامینځته کوی مخنیوی کوی.
په حقیقت کی Cell wall دیوی نباتی حجری معین حجم احاطه کوی چه دخاصو کیمیاوی موادولرونکی دی. دنبات حجروی دیوال یوډبل اوکلک دیوال دی چی دڅو قیمته کاربوهایدریتونو(سلولوز )څخه جوړشویدی دا دیوال کوچنی سوری لری چی دهغی څخه اوبه اومنحله مواد دحجری داخل ته تیریږی .دحجروی دیوال سلولوز چه دo5 )n (C6H10 فورمول لرونکی دی دتجزئی څخه ئی گلوکوز جوړیږی.
نباتي ژونکه د یو کلک حجريي د ېوال په لرلو سره ځانگړې شوې ده. حجريي د ېوال د ژونکې شکل ټاکي ، نباتي ژونکو او انساجو ته میخانیکي ټینگوالی او اتکا ورکوې ،د ژونکې دننه د ډېرېدونکي هاېدروستاتیک فشار د تخریب څخه د سیتوپلازماتیک پوښ ساتنه کوي. په هر حال نشو کولای چې دا د ېوال ته یواځې د میخانیکي چوکاټ په سترگه وگورو. نوموړی د ېوال د داسې خواصو لرونکې دی چې کولای شي د حجري دننه د اوبو د فشار په وړاندې مقاومت وکړي اوپه عېن زمان کې د ودې او پراختیا د خاصیت لرونکې دی. هغه د یو انتي انفکشن د ېوال په شان د منرالي موادو په جذب کې برخه اخلي او د یو خاص ایون بدلونکي په څېر دنده سرته رسوي.
داسی معلومات تر لاسه شوی ،چې د حجريي د ېوال د کاربوهایدریدي برخو تعامل د هارمونونو سره دیو لړ فیزیالوزیکو بدلونو د رامنځ ته کېدو سبب گرځي. د ځوانو وده کونکو ژونکو لپاره لمړنی حجریی د ېوال یوه ځانگړتیا ښودل شوې د هغو د زړېدو سره سم دوهم حجريي دېوال رامنځ ته کېږي. لمړنی حجريي دېوال د قاېده سره سم لږه اختصاصي شوې بڼه لري د دوهمي د ېوال په انډول ساده جوړښت او لږ پنډوالی لري. د حجريي د ېوال په جوړښت کې سلولوز ، هیموسلولوز ، پکتیني مواد ، شحمونه او یوه اندازه پروتینونه شامل دي. د حجريي د ېوال اجزاوې د ژونکې د حیاتی فعالیت محصولات شمېرل کېږي. هغوی د سیتوپلازم څخه ترشح کېږي او د پلازمالیم پر مخ بدلون مومي .د لمړنی حجريي د ېوال د موادو ترکیب په لاندی ډول سره ښودل وی:
25سلمه سلولوز ،25سلمه هیموسلولوز ، 35سلمه پېکتیني مواد د 1ــ8 سلمې جوړښتیز پروتینونه. په دوهمي حجریی دېوال کې د سلولوز اندازه ډېره ده اود حجريي د ېوال اسکلیټ له تړل شوو میکرو او ماکروفبریلونه څخه جوړ شوی. سلولوز (С6Н10О5)n د اوږد او غېر شاخ شاخ شوي ذ نځیر په شان جوړښت لري چې له 3ــ10 زره د ډی ــ گلوکوز له بقایاو څخه چې د b-1 ، 4 ــ glycosides په شان نښتي دی جوړشوی. د سلولوز مالیکولونه د micelle سره او هغه بیا له میکروفبریل سره او وروستی بیا له ماکروفبریل سره نښتی دی دا درې واړه د یوې هاېدروجني اړیکې پواسط یوځای شوي. د میسلونو قطر 5نانومتره،د میکروفبریلونو 25ــ30نانومتره او ماکروفبریلونو 0.5 میکرومتره ټاکل شوی دی. د میکروفبریلونو او ماکروفبریلونو جوړښت یو شان نه دی. د ښه کرستال شوو منظمو برخو په څنگ کې غېر کرستالي (امورف ) برخې هم شتون لري.
میکرو او ماکروفبریل سلولوزونه د حجريي غشا په ژلاتیني امورف کتله ـــ ماتریکس کې غوټه شوی دي. ماتریکس له هیموسلولوز ، پېکتیني موادو او پروتین څخه جوړ شوی دی. هیموسلولوز د پنتوزpentose او هکسوز hexose له مشتقاتو څخه شمېرل کېږي. د نوموړو مرکبونو د پولیمیریزشن درجه د سلولوز په انډول لږه ده (150ـ300 مونومېره د b-1,3 او b-1,4 گلوکوزید د اړیکو په شان ). د هیموسلولوز له جملې څخه تر ټولو زیات اهمیت گلوکان اسید لري چې د لمړني حجريي د ېوال په جوړښت کې شامل دی. گلوکان اسید د ډيـی ــ گلوکوز بقایا او د b-1,4 گلوکوزید رابط لری چې د گلوکوز د شپږم کاربن څخه يي جانبي ذ نجیر راوځی په خاص ډول د ډي ــ کیسلوز له بقایاو څخه. د کیسلوز سره کولای شي د گلکتوز او فوکوز بقایاوې یو ځای شي. هیموسلولوز د سلولوز سره د نښتلو وړتیا لري نو له همدې وجې هغوی د میکروفبریل په شا اوخوا سلولوزي پوښ جوړوي او هغه په یو پېجلي ذ نځیر پورې تړي.
پېکتین
پېکتیني مواد د کاربن هاېدرید له ټیپ څخه پولیمري مرکباتو ته وېل کېږي. دا مرکبات د حجريي غشا د لوړ ې کچې د اوبو ساتنې وړتیا لري. د پېکتینی موادو تر ټولو مهم استازی ramnogalakturonan دی چې د oc-D-galacturonic acidد بقایا پر بنیاد منځ ته راغلې او ځنې وخت د هغو سره رامنوز یو ځای کېږي. رامنوز (С6Н1205) ــ گلوکوز دمشتقات شمېرل کېږي. د رامنوز د شاملېدو له وجې د نوموړي polysaccharide اساسي ذ نځیر ذیگزاکس شکل غوره کوي .ځنې وختونه د رامنوز د کاربن څلورم اتوم د گلاکتوز ځای نیسی. پېکتیني مواد په ډېره کچه د کاربوکسیل د گروپ لرونکي دي چې کولای شي د دوه ولا نسه فلزاتو ایونونه سره یوځای کړي د بېلگې په ډول Са+2 چې د حجريي دېوال د غړو په یو ځای کولو کې مهم رول لوبوي. Са+2 ایون کولای شي د К+ او Н+ ایون سره تعویض شي او په دې شان د کاتیون د تعویض وړتیا تامین کړي.حجريي دېوال تر10سلمې د protein extensions لرونکی دی. دا گلیکوپروتید دی چې تر 30سلمې يي ټوله امینو اسیدي برخه د پروتین په اوکسي پرولین تبدیله شوې. د اوکسي پرولین سره د کاربوهایدرید ذ نځیر چې د ارابینوز د مونو ساکارید له څلور بقایاو څخه جوړ شوی یو ځای کېږي. د D. Lamport د څېړنو پر بنیاد همدا د ارابینوز ذنځیر دی چې د extensin جوړښت ته ثبات وربښي. او په همداشان extensional چې د پولی ساکاریدونو تر منځ د اتصال د یوې کړۍ په شان دنده سر ته رسوي د حجريي دېوال په جوړښت کې شتون لري دا ټول په یو واحد اسکلیت سره یو ځای کوي. ددې په څنگ کې د حجريي دېوال په جوړښت کې ځانگړی کاربوهایدراید چې پروتین او پېکتین سره نښلوي شتون لري ، چې د معاصرو معلوماتو له مخې د ژونکو د متقابل عمل د پېژندنې په تامینولو ، اخستونکوو خواصو (receptor properties ) او له انفکشن څخه د ساتنې په برخه ونډه اخلی. په حجريي دېوال کې یو لړ انزایمونه په خاص ډول hydrolases (گلوکوزید ، گلیکوزید او نور ) ځای په ځای شوي. دا انزاېمونه اړونده اړیکي را خلاصوي او کولای شی حجريي دېوال تر فشار لاندې راولي.
حجريي دېوال د خپل پنډوالي او بڼې د بدلولو وړتیا لري،چې له همدې وجې د هغه دوهم جوړښت رامنځ ته کېږي .د حجريي د ېوال پنډوالی د لمړنی د ېوال پر مخ د نوو پوړونو(قشرونو) په راوتلو تر سره کېږي. په دې معـنی چې دا راوتل د یو کلک پوړ پر مخ رامنځ ته کېږي، سلولوزي فبریلونه(الیاف) په هر پوړ کې په موازي ډول ځای په ځای شوی او په گاونډي پوړ کې یوبل سره په یو زاویه کې موقیعت نیسی .داسی اټکل کېږی چې microtubules د سلولوزي الیافو د لوري دټاکلو دنده په غاړه لري ، چې تر ډېرې کچې دا حالت د دوهمي د ېوال د کلکوالي له وجې رامنخ ته کېږي. په هر اندازه چې د سلولوزي پوړونو تعداد ډېرېږي په هغه اندازه د ېوال پنډوالی زیاتېږي ، هغه خپله الاستیکي او د ودې وړتیا له لاسه ورکوي. په دوهمي حجريي دېوال کې د سلولوز اندازه زیاتېدونکې حالت غوره کوی ځنې وختونه تر 60 سلمې رسېږي. د حجريي دېوال ماتریکس د ژونکې په زړېدو سره د راز راز موادو لکه لیگنین او سوبرین Lignin, suberin پواسط ډکېږي.
لیگنین
Lignin ــ دا هغه پولیمیر دی چې د معطرو الکولو دcondensation پواسط تر لاسه کيږي. د لیگنین منځ ته راتگ د لرگیکېدو د کلکوالي د زیاتېدو او د هغه د اوږدښت د کمېدو سره ملتیا لري. د سوبېرین مونومېرونه عبارت دي له مشبوع او غېر مشبوع oxo fatty acids څخه. په سوبېرین لړلې حجريي دېوالونه (د غشا کاک کېدل) د اوبو او محلولونو د نفوذ په وړاندې خپله وړتیا لږه وي. د حجریي دېوال پر مخ کېدای شي کوتین او شحم را پېدا شي .کوتین له oxo fatty acids او د هغه له مالگو څخه جوړه شوی ماده ده چې له حجريي دېوال څخه د اپیدرميس د ژونکو پر مخ راوزي او د کیوتیکل په جوړولو کې برخه اخلي .د کیوتیکل په جوړښت کې شحم ( wax) چې له سیتوپلازم څخه راوځي شامل دی. د کیوتیکل ماده د اوبو له تبخیر څخه مخنیوی کوي او د نباتي انساجو د اوبو او تودوخې رژیم تنظیموي. څېړنو په حجريي دېوال کې د ټولو پورته یادوشوو مواد متقابل موقیعت او اثر د یو احتمالي مودل په وړاندې کولو سره تثبت کړ. د دې مودل پربنسټ په لمړني حجريي دېوال کې سلولوزي الیاف په بې ترتیب ډول او یا خو اساساً عمود د ژونکې د اوږد محور. د سلولوزي الیافو تر منځ د هیموسلولوز مالیکولونه چې په خپل وار سره د پېکتیني مواد پواسط له پروتینو سره نښتي ځای پر ځای شوي. لدې ځايه کولای شو چې د دې موادو تسلسل په لاندی ډول وړاندې کړو :
سلولوزـــ هیموسلولوزــ پېکتیني مواد ــ پروتین ــ پېکتیني مواد ــ هیموسلولوزــ سلولوز.
سلولوزي الیاف او د حجريي غشا د ماتریکس مواد په خپل منځ کې سره اړیکې لري. د سلولوزي الیافو او هیموسلولوز تر منځ هایدروجني رابط یواځنې غېر کوولا نسي رابط شمېرل کېږي(تر ډېرې کچې ksiloglyukan ). د کیسلوگلوکان او پېکتیني موادو او همداشان د پېکتیني موادو او پروتینی extensin تر منځ کووالا نسي رابط رامنخ ته کېږی.
1)	سلولوزي میکروفبریل 2)	هیموسلولوز 3)	Ramnogalakturonan 4)	پروتینی extensin 5)	پېکتیني مواد
د نباتي ژونکې حجريی دېوال د پلاسمودسمونو پواسط د نفوذ وړتیا لري. هغوی په حجري دېوال کې په متساوي یا گروپي ډول موقیعت اختیاروی .پلاسمو د سمونه د نباتاتو د ټولو گروپونو په ژونکو کې پېدا شوي غېر له هغو چې reproductive ژونکې لري. په هر мкм2100د حجريي دېوال کې له 10ــ 30 پورې پلاسمودسمونه اټکل شوي. پلاسمودسم د یو کانال په شان چې 1MKM سور لري د پلازمالیما پواسط ډک شوی. د دې کانال په مرکز کې دسموتروبکا چې د اندوپلازماتیک جال د گاونډ یو ژونکو د ممبران څخه جوړ شوی شتون لري. دسموتروبکا د پروتینو او سیتوپلازم د پوړونو پواسط احاط شوې چې په خپل وار سره د گاونډیو ژونکو دسیتوپلازم سره یوځای کېږي. د پلاسمودسم له برکته ټول سیتوپلازم په یو واحد یعنې symplast کې را نغښتې دی. د حجريي دېوالونو د متقابلو اړیکو سیستم او بین الجروي خلا د apoplast (ازاده فضا ) په نامه یادوي. سیمپلاست او اپوپلاست د ژونکو تر منځ د اوبو او منرالي موادو د لېږد را لېږد مهمه لاره شمېرل کېږي. د اپوپلاست حجم او د پلاسمودسم خوځنده جوړښت (U. V Gamaley) د ترانسپورتي د ندو د انتظام لپاره مناسبه لار شمېرل کېږي. د حجريي دېوال پنډوالی په راز راز نباتاتو کې د یوې لسمې څخه تر 10 мкм پورې متغېر دی. د cortical parenchyma یا د پوټکي د پارنشیما ژونکو تر ډېرې کچې نري مگر د اپیدرمس د اختصاصي ژونکو ، xylem, phloem او نور یو اندازه پنډ دي. د ژونکې د حجريي دېوال اړخونه کېدای شي د پلاسمودسم د شمېر او پنډوالی له مخې یو شان نه وي. د اپیدرمس د ژونکې د حجريي دېوال باندنی اړخ د هغه د دننني (داخلي) اړخ پر تله پنډ او د لږ پلاسمودسم لرونکې دی. د دوو گاونډ یو ژونکو د حجریی دېوال ترمنځ د هغو د تماس په برخه کې د منځنۍ صفحې په نوم صفحه شتون لري چې د هغې په جوړښت کې پېکتیني مواد د کلسیم د pectates ( د پېکتین اسید کلسیمي مالگې ) په شان شامل دي. دا مواد وده کوونکي حجري کلک او سره جوته کوی. د کلسیم په کمښت سره پېکتیني مواد په slime (بلغم) بدلېږي او ددې سره جوخت د انساجو osliznenie او د ژونکو ټوټه کېدل tissue maceration تر سترگو کېږي. د مېوې د پخېد لو په صورت کې د ژونکو تر منځ د منځنۍ صفحې پېکتینی مواد چې ژونکې سره جوته وي ځان ته محلولي بڼه (مایع) نیسي له همدې وجې میوه نرمېږي. د ژونکې د انقسام په وخت کې لمړی د منخنې صفحې پوړ جوړېږی. حجريي دېوال د الاستیکي (بېرته گرځېدونکی) او پلاستېکي (بېرته نه گرځېدونکی) کشش وړتیا لري. الاستېکي کشش په ژونکه کې د اوبو د زیاتېدونکي فشا ر (د تورگر د فشار) له وجې را منخ ته کېږي .د سلولوز ماکروفېبریلونه په خپل منخ کې یو بل سره اړیکی نه لري هغه یواځې د ماتریکس سره نښتي دي.
دغه فبریلونه د فشار له وجې یو د بل څخه جلا کېږی او په دا شان حجريي د ېوال خان نری کوي.
پلاستیکي بېرته نه گرځېدونکی کشش په حقیقت کې د حجريي دېوال وده شمېرل کېږي. د حجريي د ېوال وده د هغه د نرمېدلو سره شروع کېږي. میکروفبریلونه عملاٌ په اوږدوالي کشش نه لري ، ددې لپاره چې د غشا کشش رامنځ ته شې هغوی باید د کشش د محور په شا او خوا وخوځي تر څو یو له بل څخه جلا شي .د میکروفبریلونه خوځښت د یو بل تر څنگ د کشش د ودې د تامین لپاره خورا مهم شمېرل کېږي. هر څومره چې دا خوځېد نه اسانه رامنځ ته شي هغومره د حجريي دېوال پلاستیکي وړتیا ډېرېږي. هایدروجني رابطې د میکروفبریلونو او د کیسلوگلوکان (پېکتیني مواد) تر منځ د خوخښت اسانتیا رامنځ ته کوي. ددغو رابطو ځانگړتیا د هغو په lability یعنې اسان تخریب او تعمیر کې ده چې د انرژي ډېره کارونه په کې نه پکارېږي. وروسته له هغه چې د حجري کشش رامنځ ته شو د نوو جوړو شوو سلولوزي میکروفبریلونو د ماتریکس د موادو تر منځ رابط رامنځ ته کېږي. تېزابیکېدل د ژونکو کشش زیاتوي ، دلته extension. مهم رول تر سره کوي دا څرگنده شوې چې دغه پروتین د حجريي دېوال د کشش مربوط рН کاتالیز کوي. د گلوکاناز glucanase enzymes انزایم چې د کیسلوگلوکان د تجزيې سبب گرځي د حجريي دېوال په نرمولو اغېزه کوی. حجريي دېوالونه غېر فعال او په پوره اندازه استوار دي چې د میخانیکي او دفاعي دندود سره ته رسولو په تامین کې ونډه اخلي. مگر د پاتوجنو د اغېزې په صورت کې هغوی کولای شي په یوه ثانیه کې نوې بڼه غوره کړي. غېر لدې د حجريي دېوال د مواد د تجزيې څخه لاسته راغلی مالیکول د یو سگنال رول لوبوي ، چې نباتی ارگان ته د انفکشن په وړاندې د دفاعي دندو د سرته رسولو معلومات رسوي. څرگنده شوې چې د حجريي دېوال تحریب کېدای شي د هغو الیگوساکاریدو د را ټولېدو سبب وگرځي ،کوم چې د سگنالي مالیکول (فیتو الېکسن ،اتلین اونور) د جوړولود تحریک وړتیا لري او د پاتوجن سره په گډه د ځنو نورو جلا شوو برخو د نورو سیگنالو، ودې او مورفوجنوس سبب گرځي A Tarchevsky ) I. ).
د نباتي ژونکې سیتوپلازم
سیتوپلازم یو پېچلې څو برخه ایز ، شکل بدلونکی ، دېفرنسیال سیستم دی چې یو لړ ممبران لرونکي او غېر ممبران لرونکي جوړښتونه يي په ځان کې رانغښتي دي. د میتابولیزم ټول اساسي جریانات په سیتوپلازم کې تر سره کېږي. د سنتریفوگېشن په مرسته کولای شو سیتوپلازم په دوه برابرو برخو ووېشو. ټول یو اندازه درانده organelles د رسوب په شان په لاندنۍ برخه کې لیدل کېږي او د سیتوپلازم اساسي ماده hyaloplasm د یوې مایع په شان په پورتنې برخه کې تر سترگو کېږی. هیالوپلازم یا اساسي پلازما هغه برخه ده چې هلته د ژونکې ټول organelle ځای پر ځای شوي دي. د ژونکو ترمنځ د موادو د لېږد را لېږد او همدا شان د یو لړ organelles تر منځ داړیکو ټول بهیر په سیتوپلازم کې دننه او یا دهغه له طریقه تر سره کېږي. دلته ډېر مهم بیوشیمک جریانات تر سره کېږي او یو لړ انزایمونه هم شتون لري.
سایتوپلازم د پروتوپلازم هغه برخه ده چه د هستی څخه دباندی واقع وی اودحجری دجسم دکتنی وړبرخه تشکیلوی.سایتوپلازم نیمه مایع صاف اوشفاف جسم دی چی غلظت ئی په مختلفو حجروکی مختلف دی .دسایتوپلازم اصطلاح ټوله هغه ژوندی برخه یوی حجری چی دهستی په اطراف کی واقع وی استعمالیږی.داحیاتی ماده دحجروی دیوال پواسطه احاطه شوی ده.اود حجری دضرورت له مخی په مختلفووختونوکی دهغی کیفی حالات تغیرکوی چه داتغیرات دغلظت(Gel)اورقیقوالی(Sol)له امله وی یعنی په غلیظ والی اورقیقوالی کی تغیرراځی.کله چی ژونکه په ابتدائی حالت کی وی نوسایتوپلازم دحجری ټولی خالیگاوی ډکوی.نوخپله حجروی شیره دسایتوپلازم څخه اخلی.په کامله اوبالغه ژونکه  کی حجروی شیره یوه لویه خالیگاه (Vacuole)جوړه وی.که چیری سایتوپلازم دمعمولی مایکروسکوپ پواسطه ولیدل شی نو یواندازه پردی ئی پکی لیدل کیږی.همدرانگه هغه کوچنی اجزاوی چه دسایتوپلازم دمایع په محیط کی د تعلیق په حالت کی په نظرراځی په وضاحت سره لیدل کیږی.
دEndoplasmic Reticulumپه نوم جال ماننده ساختمانونه دسایتوپلازم په مینځ کی موجود وی چی یوه خوائی دحجروی غشاء سره اخروی برخه ئی حتی د هستوی غشاء سره ارتباط لری چی دانه داری برخی (Granular)او بی دانی برخی ئی (A granular) ددی جوړښت سره یودبل سره فرق یاتوپیرلری.چی انډوپلازمیک ریتکولم دجوړشوو غذائی موادو دانتقال یوسیستم دی.یعنی داسیستم دغذائی موادو دانتقال وظیفه په غاړه لری.اودحجری دپروتنی موادو په جوړیدوکی عمده رول لری.چه دانی په دانه لرونکی اندوپلازمیک ریتکولم کی وجود لری دریبوزمونویا سفیروزومونو یعنی(Ribosome’s or Spherosomes )په نومونو یادیږی.چی دجسامت له لحاظه دادانی یود بل سره فرق لری. اوامکان لری چی ځینی دهغوی پروتینونه جوړکړی.
ځینی وظیفه نلری اوځینی ئی ددی دانو څخه په سایتوپلازم کی په ازاد شکل قرار لری. د یوی نباتی حجری دسایتوپلازم کیمیاوی جوړښت په لاندی ډول دی.
۱- اوبه 80- 87 %     ۲- پروتین 15 %      ۳- شحمیات 13 %   ۴- قندونه 1%  ۵- معدنی مواد 4 %.
لوی اومغلق مالیکولونه دپروتینو اوشحمیاتو دسایتوپلازم په کیمیاوی جوړښت کی عمده اوحیاتی رول لری. دسایتوپلازم غیری ثابت جوړښت دحرارت 50C` تیزابو لکه الکول اوداسی نورکیمیاوی موادو پواسطه په اسانی سره متضرره کیږی. یعنی محیط ورته تیزابی کیږی اوتودوخه هم ورته زیاته شی نود سایتوپلازم جوړښت چی غیرثابت دی ډیر متضره کیږی په داسی حال کی چی حرارت درجه ورته لوړه شی او محیط روته تیزابی شی.
پروتینونه د امینواسیدومغلق کیمیاوی مرکبات دی اوشحمیات دشحمی تیزابو اوگلسرین د مرکباتو څخه عبارت دی چی داسټرپه گروپ ( Ester Group ) کی شامل دی. شحمیات په اوبوکی غیرمنحل دی اود اوبو جذبوونکی ندی، له همدی کبله شحمیاتو ته Hydrophob وائی.
Hyaloplasm هیالوپلازم
دا یوه بې سترکچره کتله نه ده. هغه پېچلی دېفرنسیال مگر اسانه بیا رغوو نکی جوړښت لري چې د حیاتي فعالیت داسی جریانات لکه د vesicle او organelle بین الحجريي ترانسپورت ، د انزایمي جریاناتو ځواکمنتوب او دهغو مېشته کېدل دا ټول د هیالوپلازم د حالت سره تړاو لري.
سایتوپلازمی غشا
سایتوپلازمی غشاء یوه نیمه قابل نفوذ پرده ده ( Semi permeable ) چی دشحمیاتو اوپروتینو دطبقو څخه جوړشویدی. دسایتوپلازم محتویات ئی احاطه کړیدی. د غشاء په نباتی حجروکی دحجروی دیوال سره دومره ضخیم اونښتی وی چه په ډیر مشکل سره د تشخیص کیږی. دسایتوپلازمیک غشاء عمده وظیفه حجری ته دضرورت په اساس دداخلیدونکو اوخارجیدونکو موادو تنظیم دی. چی دانتخابی نفوذ (Selected Permeability ) په واسطه داکارصورت نیسی. انتخابی نفوذ په سایتوپلازمی غشاء کی په نورمال حالت کی صورت نیسی.مگرپه غیرنورمال اوغیرمتراقبه حالاتو کی دحجری دداخلی اوضاع اودمحیطی شرائطولاندی اجراء کیږی.
دمثال په ډول که چیری دیونبات پاڼی په گلدان کی په نظرکی ونیسو که گلدان ته اوبه ورکړل شی.
پاڼی تازه او شاداب کیږی په داسی حال کی چه که گلدان ته اوبه ورنکړل شی نود نبات پاڼی مری اورژیږی.
پلاستیدونه
پلاستيدونه د سايتوپلازم داساسی ساختما نونو له جملی څخه دی چه په خاص ډول دنباتاتو په شنو برخو کی پيدا کيږی.
پلاستيدونه کوچنی بيضوی شکله پروتينی اجسا م دیچه په نباتی ژونکو کی په وضاحت سره ليدل کيږی. پلاستيدونه نورته انعکاس ورکوی ا وشمير ئی زيات دی نوځکه په وضا حت سره ليدل کيږی. دپلاستيدونو مارفولوجيکی مطالعاتو ښودلی ده چه پلاستيدونه کروی اوپياله ډوله اويا بيضوی شکله غليظ جسمونه دی چی د خارجی غشاء پواسطه احاطه شويدی.
دپلاستيدونو طبقه بندی د مختلفو پگمنټونو Pigments په درلودلو سره کيږی. هغه پلاستيدونه چه دپگمنتو لرونکی دی ا و دهغوی رنگونه تعين کوی درنگه پلاستيدونه په نوم ياديږی. په داسی حال کی چه بی رنگه پلاستيدونه هم وجود لری. پاخه اورسيدلی پلاستيدونه د هغوی د اهميت او داداخلی محتوياتو په لحاظ په پينځه ډولونو ويشل شويدی.
کلوروپلاست
داپلاستيدونه په نباتی شنو ژونکو کی ليدل کيږی ، شين رنگ لری ا و ديوی شين رنگه مادی يعنی(Chlorophylls )  لرونکی دی .چی دشنو نباتاتو دژونکو په سايتوپلازم کی پيدا کيږی. دکلوروپلاستونو معمولی قطر 5µ ميکرون دی او دشمير د نقطی له نظره په 1mm2 ساحه کی د ۴۰۰۰۰۰ په اندازه کلوزوپلاستونه وجود لری. د کلوروپلاستونو مهمه وظيفه په نباتاتو کی د انرژی جذب او په کيمياوی انرژی باندی د نوری انرژی بدلون دی. دکلوروفېل ماليکولونه دلمر انرژی د جذب په اثر په حرکت راځی او دانرژی د ذخيره کولو عمليه يانوری عمليه چی دهغی وروسته درڼادترکيب لپاره عمل شروع کيږی. هغه حجرات چه دغذائی موادو دترکيب او جوړيدلو وظيفه لری.
نو کلوروپلاستونه دهغوی سره يو ځای وی د کلوروپلاست مقطع ښائی چی د کلوروپلاست جوړښت ډير مغلق دی ا وډير ی غشاوی لری چی هر يو ددی شبکی د Grana په نوم ياديږی د دوو گرانا و غير منظم ساختمانونه Stroma په نوم ياديږی. تجربو ښودلی ده چه کلورفيل سره Carotinoid   په گرانا کی موقيعت لری. د کيمياوی جوړښت د نقطی له نظره کلورپلاست د کلورفيل ،پروتين شحميات ،کروتين او د RNA د يوی  برخی څخه جوړشويدی. برسيره پر مگنيشيم چه د کلورفيل په سا ختمان کی شامل دی پوتا شيم کلسيم ،مگنيزم ، اوداسی نور هم پکی ليدل کيږی.
د وچ وزن په اساس کلوروپلاست 50 % پروتين ، 35 %   شحم او پاتی برخه پگمينتونه دی. د الکترونی مايکروسکوپ څخه په استفادی سره دعالی نباتاتو کلوروپلاست تر مطالعی لاندی نيول شويدی. پرمخ تللی کلوروپلاست د يوی دوه طبقئ غشاء پواسطه احاطه شويدی. چه نيمه قابل نفوذ دی يا په بل عبارت چه نفوذ قابليت ئی انتخابی دی. دهغی په داخل کی بی رنگه پروتين جوړښت د Stroma په نوم موقيعت لری.په سټروما کی برسيره پر ډسک ډوله ساختمانونه چه د Grana  په نوم ياديږی نازک جدارونه دنشايستی دانی RNA  او DNA انزايمونه او داسی نور هم پيداکيږی.
[[Image:Chloroplast.svg|thumb|300px|right|دکلوروپلاست ساختمان:
1. outer membrane
3. inner membrane (1+2+3: envelope)
4. stroma (aqueous fluid)
5. thylakoid lumen (inside of thylakoid)
6. thylakoid membrane
7. granum (stack of thylakoids)
8. thylakoid (lamella)
9. starch
10. ribosome
11. plastidial DNA
12. plastoglobule (drop of lipids) ]] ډسک ډوله ساختمانونه چه دوه طبقه ئی نازک جدارونه لری دشحم اوپروتين څخه جوړشويدی. اوکلوروفيل لری. هغه کلورفيل چه پدی ساختمانونوکی واقع وی دلمر رڼا جذبوی او ضيائی ترکيب ته امکانات برابروی.
کروموپلاست : Chromoplast
دکرموپلاسټونه د ضيائی ترکيب توانائی نلری سره اوژيړ رنگونه لری په هغوی کی مهم حياتی مواد چه د Carotinoid  څخه عبارت دی ذخيره کيږی کروموپلاسټونه د مارفولوجی له لحاظه دکلوروپلاسټونو سره ورتوالی لری.
مگر دگلانو مختلف رنگونه دکروموپلاسټونو پواسطه تعين کيږی.يعنی کروموپلاسټونه مختلف رنگونه لری. اوهر رنگ چی تياری وکړی نوهمغه رنگ دگل وی.
ليکو پلاسټونه يا لوکوپلاسټونه ( Leucoplasts )
دنشايستی د اجزاءو دتجمع په توگه دنبات په هغو برخو کی موجودوی چه شنی نه وی .لوکوپلاستونه په عمومی ډول دځمکی لاندی دريشو او ساقو په ژونکو کی چی په سيوری کی موقيعت لری پيدا کيږی.
لوکوپلاسټونه کرستلونه نلری اودهغوی په عوض دنشايستی دانی خپل ځان کی ذخيره کوی چه له همدی کبله لوکوپلاسټونه د (Amyloplasts ) په نوم ياديږی.
اميلوپلاستونه دنباتاتو په حجروکی ذخيره وی برخو کی لکه کچالوپه ضخيم ريشو اود ځمکی لاندی ساقو کی پيدا کيږی.
پروتينوپلاستونه يا (Proteinoplasts )
پدی نوع پلاسټونو کی معمولآ پروتين ذخيره کيږی.
اليوپلاستونه ( Alioplasts )
داپلاسټيدونه د شحمياتو د زيرمه ځائی په توگه عمل کوی عقيده پردی ده چه پورتنی ذکر شوی پلاستيدونه مشترکه مبدآ لری چه مبدآ د Proplastids په نوم ياديږی. ديو حالت څخه بل حالت ته د پلاستيدنو تبديليدل په تجربو ثابته شويدی او معلومه شويده چه داحالت د ژونکو د وخت په تيريدو سره ديوحالت څخه بل حالت ته تغير کوی. او بيا دوباره رجوع کولی شی .مثلآ رومی بانجان شين رنگ په سوررنگ اوکه کچالو لمرته کيښودل شی دوباره شين رنگ اختياره وی. په لمړنی تغيرکی د رومی بانجانو کلوروپلاسټونه په کروپلاستونو بدليږی. اوپه دوهم حالت کی د کچالو لوکوپلاستونه په کلوروپلاستونو تبديل شوه ځينی وختونه ليدل شويدی چه که چيری نارنج چه نارنجی رنگ لری که ديوکال لپاره په ونه يا بوټی کی پريښودل شی نو دنارنج نارنجی رنگ دوباره شين کيږی. يعنی دوباره خپل اولنی رنگ غوره کوی چه شين رنگ ئی درلوده.په دی معنی چه نارنج کروموپلاستونه دوباره په شين کلوروپلاستونو بدليږ/ی.
مايتو کاندريا (Mitochondria )
دنباتی ژونکو په سايتوپلازم کی د ميلی او تار په شکل ساختمانونه ليدل کيږی.چه طول ئی 0,5 - 7 mm  او عرض ئی د 0,5 – 1mm  پوری رسيږی. دپروتين، شحمياتو،DNA او RNA څخه مايتو کاندريا جوړه شوی دی د وظيفی له لحاظه مايتوکاندريا دحجری د تنفس د مرکز په نوم ياديږی.
دموادو تبادله اودانرژی ذخيره هم په مايتوکاندريا کی صورت نيسی. په ما يتوکاندريا کی ATP جوړيږی له همدی امله مايتوکاندريا د انرژی د توليدونکی دستگاه په نوم باندی ياديږی. دوروستيو کلونو څيړونو ښودلی ده چه مايتوکاندريا او پلاستيدونه سره اړيکی لری اودپيدايښت مبدائی Proplatsids گڼل شوی دی.
مايتوکاندريا په ۱۹۰۰ ميلادی کال کی په نباتی او حيوانی حجروکی وليدل شوه. مايتوکاندريا د Chondriosome په نوم باندی هم ياديږی .دمايتوکاندريا په کيمياوی ترکيب کی 90 % فاسفوپيدونه وجود لری. مايتوکاندريا دحجری په سايتوپلازم کی پراگنده اود تعليق په شکل ليدل کيږی.
مایتو کاندریا ننی او باندنی غشا لری چی د دوه پوړیزه فاسفولیپدی طبقی او پروټین څخه جوړه شوی ده ، مایتوکاندریا دلانید برخو څخه جوړه شوی ده.
د مایتوکاندریا یوه ترټولو مهمه دنده دا ده چی انرژی تولید کړی. انرژی یی معمولا د ATP په شکل سره وی چی د حجری د تنفش په ترځ کی منځ‌ ته راځی.
پلیفلیا
پلیفلیا په روسي د مونتینګرو هیواد اړوند یو ولایت دی.
حبيب الله
حبيب الله د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لېږد ۶
لېږد ۶ (انگلیسي: Expedition 6) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو شپږم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
ملالۍ اسحق زۍ
ملالۍ اسحق زۍ د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
داور خان داوود
داور خان داوود (د ۱۹۴۰ زېږدي کال د فبرورۍ ۱۴ يا ۱۶، پېښور - د ۲۰۱۸ ز کال د جون ۳، پېښور) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر، لیکوال، څېړونکی او فلکلور پوه وو.
مخینه
د پښتو ژبې وتلی څیړنکار،شاعر، لیکوال او فولکلورپوه پروفیسر داورخان داود د ۱۹۴۰ زېږدي کال د فبروروۍ پر ۱۶ یا ۱۴ نېټه د پېښور په ارباب لنډۍ سیمه کې د عبدالمجید خان کره زیږیدلی وو. لومړنۍ زده کړې یې د پېښور لنډي ارباب په ښوونځي کې تر ۶ ټولگی پورې وکړې. پر ۱۹۴۵ ز کال د پېښور ښار د ۳ شمېرې گورنمنټ های سکول په اووم ټولگي مې شامل شو او پر ۱۹۵۷ ز کال يې د دغه ښوونځي ۱۰ ټولگی پای ته ورساوه. هغه پر همدغه ۱۹۵۷ ز کال د پېښور په گورنمنټ کالج کې شامل شو او په يوولسم دولسم کې يې د انټر ارټس مضامين رياضي او اکنامکس يې وويل۔ د هغه د وېنا له مخې، هغه له رياضي سره ډېره لېوالتيا درلوده او غوښتل يې چې په رياضۍ کې ماسټري وکړي، خو الله پاک ته دا منظوره وه چې د هغه نه د ادب خدمت واخلي۔