پښتو_نثر
ب- نثرد مانا په لحاظ په دوه ډوله دي: ١- ساده اوسليس نثرونه. ٢- شاعرانه دانشاء پردازى نثر. دې دريم ډول ته يې ادبي ، لطيف ، منشوراوادب هم ويل کيږي. ج – دلفظ په لحاظ نثر په دوه قسمه دى : ١. يوهغه دى ، چې دقافيي اوسجعې التزام په کې شوى وي ، دې قسم ته قافيه دار، مسجع او مرصع نثر ويل کيږي. ٢. بل هغه دى چې قافيه نه لري ، دې قسم ته ( ازاد نثر ) يعني بې قافيې نثر ويل کيږي په نن ورځ کې دادوهم ډول نثر غوره شوى دى اودموجوده وخت ټول ليکونه ، کتابونه اواخبارونه هم په دې نثر کې ليکل کيږي. پخوانى نثر : په پخواني مرصع نثرکې دسليمان ماکو ( تذکره الاوليا ء ) دحضرت اخون درويزه عليه الرحمه ( مخزن الاسلام  اودپيرروښان ( خيرالبيان ) ليکل شوي دي ، وروستى دافضل خان خټک د ( تاريخ مرصع ) نثر دى ، داد پخواني نثر داسي نمونې دي ، چې هم مرصع دي ، دمقتضى نثر رنګ لري ، اوهم دموجوده نثر په شان ترڅه حده ساده دي ، ددې پخوانې نثر نمونې دادي :    دسليمان ماکو دنثر نمونه: ځه غريب خاوري سليمان ، زوى دبارک خان ماکو ، چې په وياله دارغستان اوسيږم اوپه دې مزکو پائېږم ، په سن دولس شپږسوه ( ٦١٢ هـ ) تللې ومه اود( پښتنخا ، پشتونخوا په راغو اوکلو ګرزيدم او مراقد دواصلينو اواولياو مه پلټل اوپه هر لوري م کاملان موندل اوددوى په خدمت خاک پاى ومه ، اوهر کله په خدمت ورته ولاړ ، چې له دې سفر په کورکښيناستم ، اوتنړاکې م وچاودې دپښو ، بيا پاڅېدلمه اوله څښتن مه مرستون شوم ، چې احوال دهغه کاملانو وکاږم اودوى چې هغه ويناوې پاتې کړې دي اوپښتانه ئې لولي. ١- عبدالقادرخان خټک په (ګلدسته ) کې ليکي : يوبادشاه په کشتۍ کې ناست وو ، يو مريي عجمي هم ورسره په خدمت حاضروو ، ژړا ، زارۍ فريايې اغاز کړو. ٢ – محمد هوتک په پټه خزانه کې ليکي : ځه چې محمد هوتک يم اوپه اصل پښتون ، قندهار کې اوسم له ډېره ده چې په ويلو دداسي وينا ؤ ، بخت يم اوشپه او ورځ همدغه کاردى ، اوداډېرو وختونه وينا تېرشول. چې ماغوښته ، چې ځه دپښتودشاعرانو تذکره واږمه پخوانى نثر دلفظ لحاظ مسجع  اومقفي وو ، دافضل خان دنثر نه په دې کې راونى اوساده ګي شروع شوه ، ورپسې نثر لکونکو دغه ساده اوروان نثر له نورو نه هم ترقي ورکړه اونثر يې دوړاندې نه نورهم ساده ، روان ، خوږ په متلونو اومحاورو ښايسته اوخوند ناک کړو داسې چې په پريکړو ، لنډو ، لنډو جملو کې ليکلى شوى. نثر دادب يوه مهمه برخه ده اويوه ژبه هاله ترقي کولى شي ، چې نثر يې وسعت ومومي ارت اوپراخ شي ، اوهرقسم مضامينو نه ډک شي. ددې نثر مثالونه به وروسته راشي ، دهغې نه دامعلومه شوې ده ، چې دتېرو پنځو سو کالو نو نه په خصوصيت سره دى قسم نثر رواج موندلى دى ، او ورځ په ترقۍ کې دى ، اوهرقسم مضمونونه لکه تاريخ ، علمي ، ادبي ، اصلاحي ، اجتماعي ، سياسي اوداسي نور پکې ليکل شوي دي ، دصرف ، نحوه ، لغت ، قصواو افسانو په موضوع هم په دې نوي نثرکې ډېر څه ليکلى شوي دي. دپښتو نثر دلومړنۍ دورې په اوله برخه کې يوازې دڅوکتابونو نومونه مونږته رارسېدلي دي لکه : دسالو وږمه ، چې ابومحمد هاشم سرواني له خوا ددريمې پېړۍ په نيمايي کې دعربي شعرونو دفصاحت اوبلاغت په بيان کې ليکل شوې ده. بل کتاب تاريخ سوري دي چې محمد بن علي البستي له خوا دغور دسوريانو دتاريخ په باره کې ليکل شوى دى ، داکتاب دشيخ کټه دلرغوني پښتانه په واسطه دپټې خزانې دليکوال محمد هوتک يومهم ماخذ دى. پورتني ماخذ ددې دورې په دويمه برخه کې ترټولو مشهور کتاب دسليمان ماکو تذکرۀ الاولياده چې په ٦١٢ هـ کال دکندهار په ارغستان کې ليکل شوې ده چې له نيکه مرغه که ټول کتاب لاس ته نه دى راغلى يوازې يو څوپاڼې يې دعبدالحى حبيبي له خوا په کندهارکې موندل شوې دي ، ددې برخې نورکتابونه دادي : لرغوني پښتانه چې ليکوال يې شيخ کټه نوميږي – دشيخ ملي دفتر ، چې ديوسف زيوروحاني مشر شيخ ملي اکا زوي ليکلى دى دکيمو خان راڼې زي تاريخ ، چې پخپله ده ليکلى دى. مګر دغه درې واړه کتابونه دپښتوپلټونکو لاس ته نه دي ورغلي ، ددې دورې نثر چې يوازې دتذکرۀ الاوليا نثر يې استازيتوب کوي يو عادي اوروان نثر دى ، چې دپښتوسوچه لغات پکې ډېر دي اودعربي لغاتوزيات تائثيرپکې نه ليدل کيږي ، البته په معنوي لحاظ داسلام اومذهب اغيزه پکې څرګنده ده. دبايزيد روښان نثر پښتو نثردمنځۍ دورې په اوله برخه کې دمياروښان خيرالبيان اوداخون درويزه مخزن الاسلام مشهور کتابونه دي ، په دې سلسله کې داخون قاسم فوايد الشريعت دميا کريم داد تحفته الفــــــــــــــــــانيه ، دبابوجان ديني مجموعه ، دفقير حسين هراتي خلاصـــــــــــــــــــته الاسلام اونـورهم شامل دي. دې نثر ته قافيه وال اومسجع نثر وايي چې دځينو پوهــــــانو په اصطلاح فني نثر بلل کيږي ، په پښتوکې ددې قسم نثر موسس مياروښان دى ، په دې نثر کې دعربي اوفارسي ادب اودديني اومذهبي افکاروتاثير زيات ليدل کيږي، ددې تحـــــــــــول يولوى دليل دادى چې دغه قافيه وال اومسجع نثر دوعظونو اوديني تبليغونو دپاره ډېر اغيزناک و ، سربيره پردې بيادافعالوپه اخر کې دترنم دپاره د(نه ) زياتونه داهنګ دخوږ والي سره ډېره مرسته کوي. لکه لرينه ، داشينه ، اوداسي نور. ددې دورې په دويمه برخه کې په پښتونثر کې يولوى تحول راغلى دى اوهغه داچې دپښتو نثر دقافيه وال اومسجع نثر څخه بېرته عادي اوروان نثرته اوښتي اوددې ميدان دنثر پهلوان خوشحال خټک دى او دده زامنو عبدالقادر خټک اوګوهرخان هم پکې لويه برخه اخيستې ده ، په دې برخه کې دخوشحال دستارنامه ، بياض ، هدايه ، دعبدالقادرخټک ګل مظفر تاريخ اثم کوفي ، دمولانا عبدالحليم اختيارات بديعي ( ديوه طبي اثرترجمه ده) دپښتونثر مشهور کتابونه دي. ددې دورې يوبل مهم اثر دمحمد هوتک پټه خزانه ده چې دخپل وخت يوه غوره نثر ګڼل کيږي ، دغه شان دعبدالله احمدشاهي فتاوه ، دمحمد رسول بياض ، دمياا شرف پښتو عروض ، دنور محمد نافع المسلمين ، دميا معظم شاه تواريخ حافظ رحمت خاني ددې دورې نثر ددې لنډې يادونې څخه وروسته به دخوشحال دنثر په کتابونواونثري سبک لږه ډيره رڼا واچوو ، اوپه اصلي مطلب په خبرې وکړو. د خوشحال خان نثر خوشحال خټک څنګه چې دشعر په نړ‌‌ۍ کې دلوى نوم او شهرت خاوند دى ، دغسې دنثر په جهان کې هم يو غښتلى پهلوان ګڼل کيږي،په لسمه او يوولسمه پيړيو کې چې د پښتو نثر په باغ و بڼ دقافيه وال نثر کومه څپه راغلې وه،اوپښتو نثر يې له راونۍ او ساده ګۍويستلى ؤ،نو دخوشحال په وخت کې هغه باغ وبڼ بيا تازه ګي وموندله او دپښتو نثر له منځه دقافيي او سجع تکلف لرې شو، ددې کار لومړۍ بيرغ دخوشحال په لاس پورته شو ،په پخپلو آثارو کې دعادي او روان نثر ليک ډول بيا ميدان ته راويست اودميا روښان اواخون درويزه دنيم منظم نثر کړۍ يې وشلوله لکه څنګه چې خوشحال په منځنۍ دوره کې دپښتوشاعرۍ په تيره دعمومي اوملي شاعرۍ پيشوا ء اوپوميا ګڼل کيږي ، دغسې دنثر په ډګر کې هم ديوه پوه لارښوونکي اومشر په نامه ياديږي. د پښتو اوسنى نثر مخکې لدې څخه چې پښتوپه اوسني نثر باندې دغږيږو لازمه بولم چې اول دنثر په تعريف باندې ځان پوه کړو : نثر : نثر عربي کلمه ده په لغت کې شيندلو، پاشلو ته وايي اوپه اصطلاح کې نثر هغه کلمه ده، چې دوزن اوقافيي له قيد څخه ازاد وي. دپښتو ژبې اوسنى نثر دپخوانيو نثرونو ځينې توپيرونه لري ، لکه دسليمان ماکوتذګرته الاوليا ځينې دبايزيد روښان نثر خوبيخي فرق درلود اومسجع نثر و، بيا راشه خوشحال خان نثرته ،هغه خوکله چې موږ اوسني نثر دخوشحال دنثر سره پرتله کوو، هغه ترکيبات چې دخوشحال په نثر کې ليدل کيږي په اوسني نثر کې نشته اوياهغه جمله بندې چې سليمان ماکوکړې ده په اوسنې نثرکې نه ترسترګو کيږي دنثر دډولونوپه باره کې هم مختلف نظرونه ورکړل شوي پوهاند عبدالحى حبيبي دپښتو نثرونه دسليمان ماکو له وخته بيا دده ترزمانې پورې په اوو برخو باندې ويشلي دي. ديني نثرونه سياسي اوصحافتي نثرونه. تاريخي ، فلکوري نثرونه تعليمي نثرونه تحقيقي نثرونه هنري نثرونه قانوني نثرونه که دغې ويشنې ته ځير شو حبيبي حاصب دموضوعاتو په اساس باندې کړې ده .په دې باب باندې پوهنمل محمد نسيم نګهت هم نظرڅرګند کړى اونثر يې په دريو برخو باندې ويشلى : ساده نثرونه مصنوعي نثرونه مسجع نثرونه دغه ويش ملک الشعراپه معيار سبک پيژنده کې ترسره کړى دى. دعربي ژبې پوهانو هم دعربي نثر دويش لپاره بيلا بيل طرحې وړاندې کړې دي خوښکاره خبره داده چې دهر اولس ادبيات ځانته اوبيلا بيل خصلتونه اوځانګړتياوې لري ، دپښتو نثرهم په همدغه شکل دى چې دلفظ ځانګړونو په اساس دنورونثرونو سره توپير لري اوهغه ځانګړوتياوې چې پښتو نثر لري په نورونثرونوکې نشته مثﻻً دسيدبهاوالدين مجروح ځانځاني ښامار دنمونې په توګه وړاندې کولى شم. دپښتو اوسنى نثر روش يوه طرحه: دادب پېژندنې په اکثره متنونوکې نثر په دوه ډوله ويشل شوى : مرسل نثر. مسجع نثر. الف – مرسل نثر هغه ته وايي ، چې دوزن اوقافيي څخه ازاد وي. ب _ مسجع نثر هغه نثر ته وايي دسجعې مرعات پکې شوى وي. چې مسجع هم پخپله يوډول اهنګواله کلمات دي ، چې دجملو په اخرکې راوړل کيږي بعضې بيا دغه ويش پدې ډو ل باندې کوي: مرسل نثر مسجع نثر موخبرنثر خوداچې په موخبر نثر کې متوازي مسجع راوړل کيږي نوپدې لحاظ دغه موخبر نثر دمسجع نثر يوډول دى. په ادبياتوکې هرې کړې وړه خبرو ته نثر نه ويل کيږي بلکه يوډول اهنګ لري خودغه اهنګ بيا ټاکلي قاعده نه لري. ځيني ادب پيژندونکو دنثر ځانګړنې داسې ښودلې دي : باقاعده اومنظم نثر چې اهنګ نه لري اوبايد پکې رانه وړل شي. په نثر کې ګرامري قاعدې اومنطقي ارتباط بايد وساتل شي. نثر بايد دفصاحت اصول پلي کړي وي. لوديځ پېژندونکو بيا نثر په څلورو ډولونه ويشلى دى: .ستايني نثر. توصيفي نثر استدلالي نثر داستاني نثر ستايني نثر دجريانونو، مفکورو اوپرنسيپونوپه بيانولوسره اړه لري خو استدلالي نثر منطق اوبرهان په واسطه لوستونکو اوريدونکو دحکم په صحت اوبذلان قانع ولري حکم کوي ، ستاينز نثر بيا هغه نثر ته وايي چې يوه موخه په داسې حال بيان شي چې ليکونکيو حق بل ِطرف ته خپل احساس په داسې ډول انتقال کړي چې دهغې احساس درويا روى اوداستاني نثر کې خيال ياواقعي مېنې دزمان اومکان په ترتيب سره بيانږي.