ککړتیا
ښاري ککړتيا
د سکرو او لروګیو سوزولو او په ډېر ځایونو کې د اسانو شتون له ښارونو د ککړتیا مرکز جوړ کړی. صنعتي انقلاب د کیمیاوي موادو داسې توکي له ځان سره راوړل چې بې درملنې وو او د اوبو په پایپونو کې وکارول. په انګلستان کې چې کله د سمندر د سکرو سوزول مضر وګڼل شول نود انګلستان پاچا لمړی ایډوارډ د سمندر سکاره سوزول په کال ۱۲۷۲کې بند کړل. خو د ککړتیا دزېږون لامل چې نن ېې مونږ د تودوخې په نامه پیژنو صنعتي انقلاب وو. انګلستان هم همداسې مخکې په ۱۸۵۸ کې د ګریټ سټینک (بد بوی ) په نامه په دیمس سیند کې ککړتیا لویه کچه ثبت کړې چې وروسته ېې سم د لاسه د خپلې ابادي لپاره د فاضله اوبو کانالونه او سیستم جوړ کړ. د ککرټیا یو بل لامل په تېزی سره د نفوس زېاتوالی او د کثافاتو یا اضافي توکو لپاره مناسب سیستم نشتون ده. نو په دې وخت کې اصلاح غوښتونکو د فاضله اوبو لپاره د سیستم او پاکو اوبو ته د لاس رسي غوښتنه وکړه. په کال ۱۸۷۰ کې برلین د ککړتیا له مخې په خورا بد وضعیت کې وه او اوګوست بېبل مخکې له دې چې د فاضله اوبو سیستم په کال ۱۸۷۰ کې جوړ شي د شرایطو یادونه وکړه. په هغه وخت کې به د کورونو فاضله اوبه به د کورونو تر څنګ په ذخیرو کې راټولیدې چې ډېر بد بوی ېې کاوه او همداسې په لارو کوڅو او نورو عامه ځایونو کې عمومي تشنابونه نه وو. د دې ترڅنګ په عمومي تعمیرونو کې صحي لارې چارې او سهولتونه په نظر کې نه وو نیول شوي. برلین تر ۱۸۷۰ پورې له بنسټیزو انساني ضروریاتو بې برخې وو دغه وضعیت خلکوته نور د زغم نه وو په همدې وجه جرمني خپل ساینس پوهان، د ښار پلان جوړونکي او انجنیران راغونډ کړل تر څو نه یوازې بنسټیزې اسانتیاوې برابرې کړي بلکه د برلین نه د نړۍ د خورا پرمختللو ښارونو یوه نمونه جوړه کړي. په ۱۹۰۶ کال کې انګریز ماهر دې پایلې ته ورسېد چې په برلین کې ساینس په بشپړ توګه کارېدلی ترڅو د خلکو د ژوند میتود بدل کړي. د غټو فکټریو را څرګندېدل او د سکرو کارونې هوا ډېره ککړه کړه، همداسې اضافي کیمیاوي موادو هم په ککړتیا کې پوره ونډه واخیسته. په ۱۸۸۱ کې شیکا ګو انسیانتي د امریکا دوه اولني ښارونه وو چې د پاکې هوا لرلو قوانین ېې وضع کړل. په کال ۱۹۰۰ کې د امریکا د کوڅو او لارو د ککړتیا لامل د اسانو کارونه، د هوا د ککړتیا لامل د سکرو سوزول او د اوبو د ککړتیا لوی لامل د فاضله اوبو لپاره د سیستم نشتوالی وه. په کال ۱۹۴۰ کې د لاس انجلس د هوا د ککړتیا لوی لامل د موټرو لوګي وو. کله چې په لاس انجلس، دونارا، پنسلوانیا کې د هوا ککړتیا خپل اوج ته ورسېده نو د امریکا د کورنیو چارو وزارت یو بخش خلاص کړ تر څو د ککړتیا مخه ډب کړي. په انګلستان کې چې ککړتیا د صنعتي انقلاب سره زېاته شوې وه په ۱۹۵۲ کې خپل اوج ته ورسېده. کله چې دوېمه نړیواله جګړه پای ته ورسېده نو د هوا د ککړتیا په اړه راپورونه خپاره شول او د خپرېدو لامل وجه ېې د رادیو اکتیف موادو عواقب, هوا ککړول او اتومي ازموینې وې. له دې پرته د انګلستان په لندن ښار کې، د هوا ککړتیا په کال ۱۹۵۲ کې، د ۴۰۰۰ کسانو ژوند واخیست نو په همدې وجه د پاکې هوا قانون په نامه قوانین وضع شول. همداسې په امریکا کې کانګریس د غږ د مخ نیوي، د پاکې هوا قانون، د پاکو اوبو او د ملي محیط پالیسي په نامه قوانین تصویب کړل چې د خلکو پام ېې خپل کړ او د پاکې هوا ساتلو لپاره ېې هلې ځلې پېل کړې ځنې جدي پېښو د ککړتیا په اړه ډېر زېات پوهاوی رامنځ ته کړ لکه په کال ۱۹۷۴ کې د هډ سن په سیند کې د پي سي بي (داورګانیک کلورین ترکیب) اچونه د دې پاېله شوه چې اي پي اې (د متحده ایالاتو دمحیط د ساتنې اداره) د دې سیند ماهیانو په خوړولو باندې بندیز ولګاوه. لکه په کال ۱۹۴۷ کې د ډیوکسین ککړونکي توکي (د پولي هالي جینیټېډ عضوي ترکیب) د لف په کانال کې، په کال ۱۹۷۸ کې یو ملي رسنیز خبر وګرځېد او پاېله ېې د چاپېریال غبرګون ته د قانون جوړونې ځواب شو. همداسې صنعتي ک کړتیا خلکو ته یو لفظ برون فیلډ (هغه ځمکه چې د صنعت لپاره کارېدلې وي) ور وپېژانده چې اوس مهال د ښاروالۍ لخوا د ښار جوړونې پلان لپاره کاریږي. د اټومي یا هستوي ساینس پرمختګ د رادیو اکتیف ککړونکي توکي خلکو ته ورپه ګوته کړل دا وژونکي ککړونکي د زرګونو کلونو لپاره رادیو اکتیف پاتې کیږي. د روسې د کراچې تالاب کله چې په ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ لسیزو کې د نړۍ تر ټول ککړ تالاب شو نو د د ورلډ واچ انسټیټیوټ په نامه ونومول شو. همداسې د سړې جګړې پر مهال اتومي ازموینې وشوې چې د خلکو روغتیا ته ېې لوی تاوان واړوه او له هماغه وخته تر اوسه پورې پر اټومي ځواک بندیزونه ولګول شول. همداسې په دې انډسټري کې د احتیاط لارې چارې وټاکل شوې له دې وروسته دازموینې بندیز تړونونه وشول. تاسې کولای شې د تري مایل ټاپو او چېرن بوای انډسټریانو په اړه مالومات وګورئ. په کال ۱۹۷۸ کې د بریتاني او په کال ۱۹۸۴ کې د بوپال پېښې دا په ډاګه کړه چې طبعېت او اتومسفیر پولې یا سرحد نلري او د طبعیت ساتنې لپاره نړیوالو هڅو ته اړتیا ده. تر ټولو وروستۍ اصطلاح د پي او پي (مقاومت لرونکې عضوي) ککړتیا په نامه کیمیاوي ککړتیاوې په نښه کړي. لکه د پي بي ډي اي اېس ککړتیاوې او پي اېف سي اېس ککړتیا. تر ټولو وروستۍ ستونزه د اقیانوس پچ ده چې د پلاستیک فاضله، کیمیاوي سایبین اوپه نور فاضله توکو تمرکز کوي کوم چې په شمالي اقیانوس کې راغونډ شوي. د ۵ جاېر په نامه اداره د ځنې ککړتیاو په اړه لکه د ماریانا ککړتیا څېړنې کوي او پر اغیز ېې د راپور جوړلو لپاره بوخت دي.