cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د هسپانيې اقتصاد
تاريخچه
يو اروپايي کميسيون د هسپانيې په اړه وړاندوينه کړې ده، چې د ۲۰۰۸ ز کال په پای کې به د نړۍ د ۲۰۰۰ ز کالونو وروستي شاتګ ته ننوځي. په هغه وخت کې د دې هېواد د اقتصاد وزير له قوله ويل شوي دي: «هسپانيه په نيمه پېړۍ کې خپل تر ټولو ژور اقتصادي شاتګ سره مخامخ کېږي». د هېواد حکومت اټکل کوي، چې د بېکارۍ کچه به په ۲۰۰۹ ز کال کې ٪۱۶ ته پورته شي. «د سوداګرۍ، ادارې او مديريت عالي ښوونځي: Escola Superior d'Administració i Direcció d'Empreses» يا په لنډ ډول (ESADE) سوداګريز ښوونځي ياده کچه ٪۲۰ اټکل کړه. په ۲۰۱۷ زکال کې د هسپانيې د سړې سر ناخالص کورنی توليد بېرته د اروپايي ټولنې د اوسط ٪۹۵ ته غورځېدلی و.
اقتصادي او مالي کړکېچ، ۲۰۰۸-۲۰۱۲ز کالونه
هسپانيې په ۲۰۰۴ ز کال کې د اقتصادي ودې پر لاره خپل مزل ته دوام ورکړی و. دا هغه مهال و، چې واکمن ګوند بدل شو او که څه هم د هېواد اقتصاد کې ځينې ستونزې څرګندې وې، مګر د لومړي وزير Jose Luis Rodrigues Zapatero” د لومړۍ دورې پر مهال يې د ناخالص کورني توليد وده وساتله. د “Financial Times” د څرګندونو له مخې د سوداګريز کسر برخه کې د هسپانيې چټکه وده د ۲۰۰۸ ز کال په اوړي کې د هيواد د ناخالص کورني توليد ٪۱۰، د خپلو اصلي سوداګريزو ملګرو پر وړاندې د سيالۍ له لاسه ورکولو او همدا راز د وروستۍ برخې په توګه د انفلاسيون يوې کچې ته رسېدلې وه، چې په دوديز ډول د هېواد د اروپايي ملګرو په پرتله لوړه کچه وه. ياده کچه له ۱۹۹۸ ز کال څخه راوروسته د کور بيې د  ٪۱۵۰ زياتوالي او مخ پر وده کورني پور (۱۱۵٪) له امله په ځانګړي ډول اغېزمنه شوه، چې په ځانګړي ډول د هسپانيې د رښتينې ملکيت په ودې “Spanish Real Estate boom” او د تېلو په تېزو (لوړو) بيو پورې اړه لري.
ښی اپوزیسیون
ښی اپوزیسیون (په روسي ژبه: Правая оппозиция، Pravaya oppozitsiya) یا ښی لیدلوری (په روسي: Правый уклон، Praviy uklon) د شوروي اتحاد په کمونیست ګوند کې هغه مشروط لیبل اوعنوان و چې د ۱۹۲۸ زکال په مني کې د ستالین له خوا د پنځه کلن پلان په ګډون د یو شمېر شته اقداماتو پر وړاندې د نیکولای بوخارین، الکسي ریکوف، میخایل تامسکی او په شوروي اتحاد کې د ننه د هغوی د ملاتړو د اپوزیسیون لپاره چې له «ګوندي خط مش» یې پیروي نه کوله وکارول شو. همدارنګه دا هغه نوم دی چې په نړیواله کچه کمونیستي خوځښتونو کې په «ښي اړخ» نیوکې کوي او په ځانګړې توګه هغه کسانو ته کارول کېږي چې له نړیوال کمونیست اپوزیسیون سره مل دي، پرته له دې چې هغوی له بخارین یا ریکوف سره همغږي وبلل شي او یا هم نه.
رامنځته کېدل(ظهور)
د ولادمیر لینین له مړینې وروسته، په شوروي اتحاد کې د واک پر سر ناندرۍ په کمونېست ګوند کې د درېو مهمو لیدلورو د رامنځته کېدو لامل وګرځېدې. دغه لیدلوري د لئون تروتسکي له خوا کیڼ، ښي او مرکزي وبلل شول چې هر یو د یوې خاصې طبقې یا ډلې پر بنسټ و. تروتسکي استدلال وکړ چې د هغه لیدلوری، کیڼ اپوزیسیون، د کارګري طبقي د نړیوالو سنتونو استازولي کوي. د جوزف ستالین په مشرۍ لیدلوری بیا مرکزي هغه و، چې د دولتي او ګوندي بیروکراسی پر بنسټ و او هڅه یې کوله د ښي او کیڼ اړخ ترمنځ یې د اتحاد له بدلون سره لیوالتیا لرله. ښی لیدلوری د نیکولای بخارین او ریکوف د ملاتړو له مخې ځانګړی کېده. دا ادعا هم وشوه چې هغوی د بزګرانو د نفوذ استازولي کوي او دا ګواښ هم شتون لري چې کپیټلېزم را ژوندی کړي. د دوی پالیسي له نوې اقتصادي پالیسۍ سره د هغو د نږدیوالي له امله پېژندل کېدله، همدارنګه پخواني کیڼ اړخي کمونیست بخارین هم په کراره سره د بلشویکي ګوند ښي لوري ته حرکت وکړ او د ۱۹۲۱ زکال تر پیل پورې د نوې اقتصادي پالیسي په یو له کلکو ملاتړو واوښت. د ښي اپوزیسیون پالیسۍ چې کولاکان او د یادې پالیسۍ له مخې په ټیټه کچه سوداګر یې هڅول څو «ځانونه بډایه کړي» د ښي اپوزیسیون د ملاتړو له خوا د کولاکانو او ټیټې کچې سوداګرو هڅونکې بلل کېده څو له مخې یې سوسیالېزم ته وده ورکړي.
د روسي ښي اړخي اپوزیسیون برخلیک
ستالین او د هغه مرکزي څانګه د ۱۹۲۴ زکال په وروستیو کې له بخارین او د هغه له ښي اپوزیسیون سره یوځای شوه، چې له امله یې بخارین هم په یو هېواد کې د سوسیاليزم په نامه د ستالین تیوري ته وده ورکړه. دواړو په ګډه د ۱۹۲۷ زکال په ډسمبر میاشت کې تروتسکي، کامنف، زینووف او متحد اپوزیسیون له کمونیست ګوندنه وایستل. په دې سره، هغه مهال چې تروتسکي له ګوند وایستل شو او کیڼ اپوزیسیون غیرقانوني شو؛ ستالین ډېر ژر شوروي اتحاد ته د مخ پر ودې کولاکانو او د نوې اقتصادي پالیسۍ له مخې د سوداګرو له خوا چې د کیڼ اپوزیسیون د غیرقانوني کېدو له امله یې جرآت موندلی و، د مخ کېدونو ګواښونو څخه په وېره کې شو. ستالین له دغه ګواښ څخه په ویرې په ښي اپوزیسیون کې خپلو متحدینو ته مخه کړه. بخارین او د هغه ښی اپوزیسیون په نوبت سره له ۱۹۲۸ زکال څخه تر ۱۹۳۰ زکال پورې په شوروي دولت او کمونیست ګوند کې له مهمو ځایګیو څخه څنډې ته او ورپسې لرې کړای شو، ستالین نوې اقتصادي پالیسي له منځه یووړه او خپل لومړنی پنځه کلن پلان یې پیل کړ.
د ستالین پر وړاندې د ښي اړخو د مقاومت وروستۍ هڅه په ۱۹۳۲ زکال کې د ریوتین پېښه وه، چې په کې د شوروي د ټولیزوالي د پالیسۍ او ستالین پر وړاندې مانیفیست رامنځته شو. چې په ښکاره ډول یې «د ستالین او د هغه د ډلې د دیکتاتورۍ د له منځه وړو» غوښتنه کوله. وروسته بیا یو شمېر ښي اړخي له ستالین سره د مبارزې په موخه د لئون تروتسکي، زینوویف او کامنوف له محرم بلاک سره یوځای شول. تاریخ پوه پیري بروئه څرګندوي چې دغه بلاک د ۱۹۳۳ زکال په لومړیو کې له منځه لاړ.
بوخارین له هېواده بهر له خپلو متحدینو څخه ناهیلی شو او د ستالیني مخ پر زیاتېدونکي ځپلو سره د مخامخ والي له امله یې نور توان نه درلود څو د ستالین پر وړاندې پام وړ پایداره مبارزه ترسره کړي. بوخارین او د هغه متحدین د تروتسکي پر خلاف چې ستالین ضد خوځښت یې جوړ کړی و؛ ستالین ته تسلیم شول او په خپلو «آیډیالوژیکو تېروتنو» یې اعتراف وکړ. هغوی د لنډ مهال لپاره یوځل بیا وپالل شول، په داسې حال کې چې هغوی ته کوچني ځایګي وسپارل شول او هېڅکله یې خپل هغه پخوانی ځایګی وه نه موند. وروسته بخارین او د هغه متحدین د لویې تصفیې د محاکماتو پر مهال اعدام شول.
د نړیوال کمونیستي اپوزیسیون رامنځته کېدل
د ښي اړخي اپوزیسیون ګڼ شمېر ډلې چې له بوخارین سره په کمنټرن کې همغږې وې، اړ شوې څو خپل سازمانونه رامنځته کړي؛ چې بیا په نوبت سره د کمنټرن له ملي برخې څخه وویستل شوې. په اروپا کې د ددغو نوو بنسټونو تر ټولو مهم او تل پاتې بنسټ د جرمني د کمونستي ګوند اپوزیسیون (KPO) و چې هاینریش برانډلر یې مشري کوله. په متحده ایالاتو کې جې لاوسټون، بیرټرام ولف او د هغه ملاتړو کمونیست ګوند (اپوزیسیون) رامنځته کړ او د کارګرانو د دورې (Workers Age) په نامه خپله ورځپاڼه یې خپره کړه. په کاناډا کې مارکسي روزنیز لیګ د لاوستون CP(O) د برخې په توګه رامنځته شو او تعاوني مشترک المنافع فدراسیون ته اړوند شو. له دې سره د ۱۹۳۹ زکال په وروستیو کې د دغه سازمان دواړو تورنټو او مونتریال ډلو خپل فعالیت ودراوه.
د ښي اپوزیسیون پای
په ۱۹۳۳ زکال کې نړیوال کمونیستي اپوزیسیون (ICO) له پاشل کېدو سره مخامخ شو. د نازیانو په واکمنېدو سره جرمنی کمونیست ګوند اړ شو خپلې چارې په پټه ترسره کړي او په پاریس کې یې یوه جلا وطنه څانګه پرانیستله. پاریس همدارنګه د نړیوالو ICO مرکزونو نوی کور و، چې بیا د جرمنانو تر ولکې لاندې راغی. د همدغه کال په وروستیو کې نارویژي او سویډني ډلې د سوسیالیستي انقلابي اتحادیې له نړیوال نوي مرکزي بنسټ (یا د لندن ادارې) سره چې په اګست میاشت کې په پاریس کې رامنځته شوی و د یوځای کېدو په موخه ولاړې. چکسلواکیا ته اړونده ډله په ډسمبر میاشت کې د هغو د چکي غړو د مخ اړولو له امله کمزورې شوه او دغه ډله په چکسوالکیا کې میشتو جرمنانو ته په اړوندې ډلې واوښته هغه هم په داسې مهال کې چې په مخ پر زیاتېدوني ډول دغه ټولنه د نازیانو لوري ته جذب کېدله. د ۱۹۳۴ زکال په مارچ میاشت کې د دالفوس کودتا وروسته اطریشي ډله اړ شوه په پټه سره فعالیت کولو ته مخه کړي او د هغو لویه الزس برخه د همدغه کال په اوړي کې د نازي پلوه لیدلورو له امله وویستل شوه. سویس ته اړونده څانګه په ۱۹۳۶ زکال کې د سوسیال دیموکراتانو خوا ته ولاړه او M.N. Roy خپله سورپوستې ډله په ۱۹۳۷ زکال کې له هغو جلا کړه. له دې سربېره د ۱۹۳۷ زکال په مۍ میاشت کې د کارګرانو د مارکسیستي یووالي د ګوند (POUM) ځپلو او په شوروي اتحاد کې د بوخارین او یو شمېر نورو ښي اړخو اعدام کولو ډېری کسان دې ته متقاعد کړل چې نور کمونیست انټرنشنال د اصلاح کېدو وړ نه دی او په هغو کې د اپوزیسیون والي ادعا دفاع کېدونې نه ده.
د ۱۹۳۸ زکال په فبروري میاشت کې د یوه کنفرانس پرمهال نړیوال کمونیستي اپوزیسیون د لندن له دفتر سره یوځای شو. دغه چارې دا ګډوډي رامنځته کړه چې آیا ICO ته اړوند کسان هم د لندن دفتر ته د خپلو سازمانونو په توګه اړوند شوي او که نه. د دغه تداخل د حل کولو په موخه د ۱۹۳۹ زکال په اپرېل کې بل کنفرانس په پاریس کې جوړ شو چې په پایله کې له دواړو بنسټونو څخه د نړیوال انقلابي مارکسیستي مرکز (International Revolutionary Marxist Centre) په نوم نوی بنسټ رامنځته شو چې عمومي مرکز یې په پاریس کې و.
نصرت پارسا
نصرت پارسا (د فبروري ۲۲ ۱۹۶۹–مۍ ۸ ۲۰۰۵) يو افغان سندرغاړی وه. هغه تر خپلې مړينې پورې د هېواد نه دباندې د آلمان په هامبورگ کې موسيقي غږوله او کله ناکله به يې په نورو هېوادونو کې په کنسرټونو کې هم برخه اخيسته.
مخينه
نصرت پارسا د کابل ښار په يوې منځنۍ کورنۍ کې زېږېدلی و. د هغه کورنۍ د پخوا نه د موسيقي په چاپېريال کې تر يوې کچې پورې ښکېل وه او همدا سبب وه چې د ځوان نصرت هنري وړتيا وده وکړه او له ده نه يې يو بريالی سندرغاړی جوړ کړ. According to Nasrat's personal account, he was first discovered after singing the songs of Ahmad Zahir on a national radio broadcast. After the singer heard the renditions of his songs by the 7 year old Nasrat, he got in touch with the child and invited him to sing with him. Thus was Nasrat’s formal initiation into singing.
هندوستان ته مهاجرت
Due to Soviet occupation of Afghanistan and the ensuing disruptive guerrilla fighting, Nasrat Parsa and his family left Afghanistan in 1981 for Pakistan and subsequently to India. They took residence in the capital city of New Delhi, a popular destination for most Afghan war civilians. There the 12 year old émigré was said to delve into studying music to find comfort from the negative psychological effects of the war. He attended the school of music under the apprenticeship of classic Indian singer Daish Pandi. Although the classical music of Afghanistan and Indian classical music differ considerably in tone and rhythm, the training nonetheless gave Nasrat a foundation to prepare his voice and gave encouragement to the amateur to pursue his interest professionally. He also studied with Ustad Monawar Ali Khan, a leading authority in certain Indian music styles who taught him details of musical instruments and notes. He became one of the few Afghan singers who had a formal training in classical music. It was these lessons that would prepare him for performing the ghazals that he later became known for in Europe.
په جرمني کې يو ستوری
After a few transition years in India, Nasrat and his family immigrated to Germany. Establishing contact with other fellow countrymen in Hamburg, Nasrat became more involved in the music scene with the other exiled Afghan singers and musicians.
From his initial involvements in private parties to the formal weddings where strong singing background is considered, Nasrat's name ranked high on the choice list. At this time, he started working on recording professional albums as well. His initial works met with moderate notability; however, they were commercially steady in success.
At weddings he was acclaimed for the warm welcoming of the bride and groom with his number Maa Destmal Aawordaim (ما دستمال آورديم ) (Gohar Album) which roughly translates as “we‘ve brought our brother’s bride.” This album established Nasrat as a respected singer and also garnered him praise of critics. As a matter of fact, the monumentalizing of the bride and groom union following the entrance anthem of Ahesta Boro (آهسته برو) in weddings with the hit song of the Gohar Album is now a strong tradition of Afghan weddings.
His performances hereon became regular, and he often teamed with other singers to perform in various cities outside of Germany.
د سعودي عربستان فهد
فهد بن عبدالعزیزالسعود (په عربي ژبه فهد بن عبدالعزیز آل سعود، په لاتیني Fahd ibn ʿAbd al ʿAzīz Āl Suʿūd,، د عربي ژبې په النجدیه لهجه یې تلفظ: [fah(aː)d ben ˈʕabd alʕaˈziːz ʔaːl saˈʕuːd]؛ په ۱۹۲۱ یا ۱۹۲۳ ز کال کې زېږېدلی د ۲۰۰۵ ز کال د اګست په لومړۍ مړ شوی) د سعودي عربستان یو سیاستوال، چې د ۱۹۸۲ز کال د جون له دیارلسمې نېټې څخه د خپلې مړينې تر نېټې (۲۰۰۵ ز کال) پورې د سعودي عربستان پاچا و. د هغه تر رسم ګذشت مخکې، هغه د ۱۹۷۵ ز کال د مارچ  له ۲۵ څخه د ۱۹۸۲ ز کال د جون تر دیارلسمې نېټې پورې د سعودي عربستان ولیعهد و. هغه د معاصر سعودي عربستان د بنسټ اېښودونکي پاچا عبدالعزیز اتم زوی و. همدارنګه د عبدالعزیز له شپږو زامنو څخه څلورم زوی و چې پاچهي یې وکړه (نور یې سعود، فیصل، خالد، عبدالله او سلمان وو).
نصرت پارسا
د ونکوور غميزه
In 2005, Nasrat Parsa was invited to perform at a concert in Vancouver on the occasion of Mother’s Day, opening a comprehensive tour that was scheduled to include several cities in North America. At the height of his popularity, and on the occasion of promoting his upcoming album Dil, the singer flew to Canada where he performed to a large crowd of fans, some of whom saw him live on stage for the first time. Although the event itself went smoothly, the developments later on in the night was to etch a tragic mark. Shortly after reaching his hotel room after the performance, Nasrat was approached by a group of young men claiming to be his fans. There he was confronted by them about snubbing their request for singing fast songs that forced the drunken group to walk around idly instead of engaging them in festivity of dancing. Although the singer maintained he was being respectful to the attending mothers who came to his concert on the occasion of Mother’s Day, one of the infuriated men-a 19 year old Ahmad Saier Froogh-dissatisfied with the justification, unexpectedly punched the singer in the face. This caused him to slump in shock and lose his balance. Since Nasrat had the disadvantage of position over the stairs, he fell, hitting his head on one of the concrete cases in a severe blow that had gained force with the momentum of the full fall. Immediately unconscious, the singer didn't recover from his injuries. On Sunday, May 8 2005 at 11:15pm (Pacific Time) Nasrat Ali Parsa, 36, was pronounced dead at a Vancouver hospital.
د سعودي عربستان فهد
هغه د اووه سدیریونو (په سعودي عربستان کې د پاچا عبدالعزیز ۷ زامن چې سکه وروڼه دي او د هغه مېرمنې حسې ته ویل کېږي ) تر ټولو مشر و، چې د حسه بنت احمد السدیري څخه د پاچا عبدالعزیز زامن وو. هغه د پاچا سعود د واکمنۍ پر مهال له ۱۹۵۳ ز کال څخه تر ۱۹۶۲ ز کال پورې د پوهنې د وزیر په توګه خدمت وکړ. تر هغه وروسته د پاچا سعود د واکمنۍ تر پایه او د پاچا فیصل د واکمنۍ په ټوله دوره کې له ۱۹۶۲ ز کال څخه تر ۱۹۷۵ ز کال پورې د کورنیو چارو وزیر و. کله چې په ۱۹۷۵ ز کال کې د پاچا فیصل تر ترور وروسته، د هغه ناسکه ورور خالد واک ته ورسېده، نوموړی ولیعهد وټاکل شو. فهد د خالد د واکمنۍ په بهیر کې د هغه د وروستي ناسم روغتیايي حالت له امله د عربستان اصلي واکمن و.
نصرت پارسا
د خښولو لمانځنې
On May 12 2005, Nasrat Parsa’s body was flown back to Germany for burial. The grief-stricken bereaved family members and fans around the world individually held services to honor the late singer. Notably, the funeral held at Sayed Jamaladen Masjid by Habib Qaderi on May 15, 2005 in Orange, USA, drew thousands of sorrowful fans. Other cities, in the USA, Canada, Europe, Australia, and Afghanistan also held similar mourning sessions.
د سعودي عربستان فهد
فهد په ۱۹۸۲ ز کال کې، د پاچا خالد تر مړینې وروسته واک ته ورسېده. هغه په ۱۹۹۲ ز کال کې د سعودي عربستان د اساسي قانون د معرفي کولو امتیاز لري. هغه په ۱۹۹۵ ز کال کې له ناتوانوونکې مغزي سکتې سره مخامخ شو او تر هغې وروسته یې ونه شو کولی ،په بشپړ ډول خپلو رسمي دندو ته دوام ورکړي. د هغه ناسکه ورور ولیعهد شهزاده عبدالله د نایب السلطنه په توګه په دې پاچهۍ کې خدمت وکړ او په ۲۰۰۵ز کال، د هغه تر مړینې وروسته ځای ناستی پاچا شو. فهد له ۲۳ کاله پاچهۍ سره تر ټولو اوږد مهال لپاره  د سعودي عربستان پاچا پاتې شوی دی.
نصرت پارسا
Laguna Beach vigil
On May 13 2005, a candle light vigil was held in memory of the late singer in Laguna Beach, USA. The event, which drew many fans and sympathizers called for a conscious effort to respect all Afghan singers. Furthermore, it called for active action against violence in future concert events to protect the other musical assets of Afghanistan. The vigil was held with an Islamic theme to honor his family’s religious tradition. Similar ceremonies were also held thereafter in various cities around the world in honor of the singer.
Quotes
“We are deeply saddened and deeply touched by Nasrat Parsa’s death. Singers are the moral property of a society.” Gholam Mohamed Yosufzai (Acting Deputy Minister of Information of Afghanistan in Agence France-Presse, May 10 2005)
د سعودي عربستان فهد
لومړنی ژوند او زده‌کړې
فهد بن عبدالعزیز په ۱۹۲۱ یا ۱۹۲۳ ز کال کې په سعودي کې زېږېدلی. هغه د عبدالعزیز اتم زوی او تر خپلې مور حسه بنت احمد السدیري وروسته د وروڼو تر ټولو مشر دی چې په اووه سویدري مشهور دي. فهد د هغې دویم زوی و، د هغه مشر ناسکه ورور عبدالله بن محمد د شهزاده محمد بن عبدالرحمن سره د هغه د مور له لومړني واده څخه د هغې یوازینی زوی و.
نصرت پارسا
Quotes
"The death of Parsa on Mother's Day must have been heart-stopping news for his mother and family." Salim Alim (Music Retailer, CBC.CA News, May 10 2005)
“He never smiled in any of his pictures….perhaps he had sensed his life's tragic end at the hands of his countrymen beforehand.” Ozair ( Nasrat Parsa Vigil, Laguna Beach, CA. May 13, 2005)
Discography
INDIAN MUSIC
د سعودي عربستان فهد
لومړني سیاسي رولونه
شهزاده فهد د خپلې مور په ټینګار سره د سلطنتي مشورتي پلاوي غړی شو. د ۱۹۴۵ ز کال په بهیر کې يې د سعودي د وخت د بهرنیو چارو وزیر شهزاده فیصل تر امر لاندې خدمت وکړ او په خپل لومړني رسمي سفر کې يې د ملګرو ملتونو د منشور د لاسلیک لپاره سانفرانسیسکو ته سفر وکړ. فهد خپل لومړنی رسمي دولتي سفر، په ۱۹۵۳ ز کال کې تر سره کړ او د دویمې ملکې الېزابیت د تاج اېښودلو په مراسمو کې يې د السعود په استازیتوب ګډون وکړ. د ۱۹۵۳ز کال د ډېسمبر په ۲۴ مه، هغه د سعودي عربستان د پوهنې د لومړني وزیر په توګه وټاکل شو.
نصرت پارسا
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:د ۱۹۶۹ زېږېدنې وېشنيزه:د ۲۰۰۵ مړينې
د سعودي عربستان فهد
لومړني سیاسي رولونه
شهزاده فهد، په ۱۹۵۹ ز کال کې په عربي هېوادونو کې د سعودي پلوي مشري پر غاړه لرله، چې د سعود په کورنۍ کې د هغه ورځ تر بلې زیاتېدونکي ارزښت او په راتلونکي کې د اړین رول لپاره د هغه تیاری ښيي. په ۱۹۶۲ ز کال کې د کورنیو چارو د وزارت مهم پوست ورته ورکړل شو. په ۱۹۶۵ز کال کې يې  د کورنیو چارو د وزیر په توګه په مصر کې د عربي هېوادونو د مشرانو تر منځ د سعودي پلاوي ریاست پر غاړه و. د ملک فیصل د سلطنت په پيل کې، فیصل د هغې شورا غړیتوب ترلاسه کړ چې د پاچا له خوا د ځای ناستۍ مسائلو د لارښوونې  لپاره رامنځته شوې وه.
شهزاده فهد، د ۱۹۶۷ ز کال د جنوري په دویمه له یو وژونکي بمي برید څخه چې د وزارت د ننه د هغه په دفتر کې یې چاودنه وکړه، وژغورل شو. هغه د پېښې پر مهال په خپل دفتر کې نه وو، خو چاودنې د وزارت د دفتر نږدې ۴۰ کارکوونکي ټپیان کړل.
فهد په ۱۹۶۷ ز کال کې، کله چې پاچا فیصل دفتر رامنځته کړ، د لومړي وزیر دویم مرستیال وټاکل شو. دا پوست د وخت د ولیعهد شهزاده خالد په غوښتنه د وزیرانو شورا دوام ته د هغه د نه تمایل له امله رامنځته شو. پاچا فیصل د یاد پوست لپاره د شهزاده فهد انتصاب ته چندان شوقمن نه و. د ۱۹۶۹ ز کال د اکتوبر او د ۱۹۷۰ ز کال د مې میاشتې تر منځ شهزاده فهد په هغه رخصتۍ کې و چې د نداف صفران له خوا په دولت کې د یوې لویې نښتې نښه ګڼل کېده. شهزاده فهد، د خپل نشتوالي په موده کې چې د چارواکو له خوا د طبي رخصتۍ په توګه راپور شوې وه، په لندن او بیا په هسپانیا کې پاتې شو او خپل وخت یې په قمار او تفرېح(هوساینه) کې تېر کړ. پاچا فیصل، په هغه پسې هم خپل سیاسي استازی عمر ثاقف او هم ګڼ شمېر لیکونه ورولېږل، تر څو بېرته خپل هېواد ته راستون شي، خو شهزاده فهد د هغه غوښتنه ونه منله.
د ۱۹۷۳ ز کال په مارچ میاشت کې، کله چې د تېلو عالي شورا د پاچا فیصل له خوا رامنځته شوه، شهزاده فهد يې ریاست ته منصوب شو.
ولیعهد
په ۱۹۷۵ز کال کې د پاچا فیصل تر مړینې او د پاچا خالد تر واک ته رسېدو وروسته، فهد د لومړي وزیر مرستیال او په ورته وخت کې وليعهد ونومول شو. فهد د پاچا خالد سربېره درې نور ناسکه وروڼه لرل: محمد، ناصر او سعد. په هر حال شهزاده محمد یوه لسیزه وړاندې د پاچا فیصل له خوا د ولیعهدۍ انتصاب رد کړی و، په داسې حال کې چې شهزاده ناصر او سعد دواړه د ولیعهدۍ لپاره وړ کسان نه وو. په مقابل کې شهزاده فهد له ۱۹۵۴ ز څخه تر ۱۹۶۲ ز کال پورې د پوهنې د وزیر او له ۱۹۶۲ز څخه تر ۱۹۷۵ ز کال پورې، د کورنیو چارو د وزیر په توګه خدمت کړی و.
د مرستیال لومړي وزیر او ولیعهد په توګه د شهزاده فهد انتصاب، هغه د پاچا خالد د موقف په پرتله چې د پاچا فیصل د واکمنۍ پر مهال ولیعهد و، ډېر پیاوړی شخصیت کړ. دا چې ملک خالد د فهد پر فعالیتونو نفوذ درلود او د هغه واک یې محدود کړ، ښايي دا د ایران او د سعودي عربستان د شیعه ټولنو پر ضد د فهد د دښمنانه چلند او روښانه لوېديځ پلوه ليدلوري له امله و. فهد په دغه دوره کې، د کورنۍ د داخلي شورا یو غړی و، چې مشري يې د پاچا خالد پر غاړه وه او د فهد وروڼه محمد، عبدالله، سلطان او عبدالمحسن او د هغه ترونه احمد او مسعید په کې شامل وو.
فلاینګ فیش کاو
فلاینګ فیش کاو په انګلیسي Flying Fish Cove) په معنی د (د الوتونکې ماهي پنډغالی) ده د استرالیا، کریسمس ټاپو پلازمینه په سویل لویدیځه آسیا د هند په سمندر کې ده. یاده سیمه په ۱۸۸۸م کال کې د بریتانوي پادشاهي برخه شوه، زیاتره نقشي دا سیمه د The Settlement په نوم ښيې.
برغټ
برغټ (په انگرېزي: Pallas's cat) يو ډول ځنگلي پيش او برغټه يو ډول ځنگلي پيشو ده.
وېشنيزه:پيشيان
څارمن
څارمن د افغانستان د ملي پوليسو اتمه رتبه ده چې له لمړۍ څارن څخه وروسته او له سرڅارمن نه مخکې راځي.
13 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مصطفی کاظمي
سید مصطفی کاظمي د افغانستان د ولسي جرگې یو غړی وو.
ژوندلیک
مصطفی کاظمي د سيد گل زوى په ۱۳۴۲ هجري لمريز كال كې د پروان ولايت د سرخ پارساپه ولسوالۍ كې زيږيدلى دى.
زده كړې
د ايران هيواد څخه د ټولنيزو علومو ليسانس.
پخواني دندې
د لومړني ملي امنيت د شورى غړى، دمؤقتې ادارې اوانتتقالي دورې د سوداگرۍ وزير اود اسلامي دولت د عالي شورى غړى، د ولسي جرگې غړى او د ملي اقتصاد د كميسيون رئيس.
سياسي سابقه
د اسلامي وحدت گوند دمركزي شورى غړى، د ملي اقتدار د گوند رئيس، د سياسي كميټې رئيس او د ملي جبهې وياند.
مړینه
نوموړې په ۱۳۸۶ هجري لمريز كال د عقرب د مياشتې په پنځلسمه نيټه كې د دندې د ترسره كولو په وخت كې د يوې ترهگریز برید له امله د بغلان په ولايت كې ووژل شو.
سرڅارمن
سرڅارمن د افغانستان د ملي پوليسو نهمه رتبه ده چې له څارمن څخه وروسته او له سمونیار څخه مخکې راځي.
وېشنيزه:پوځي وييونه
لرغونې کولمبيا
پای ليکونه
وېشنيزه:امريکا لويه وچه وېشنيزه:بشريت تاريخ وېشنيزه:بشريت تاريخ څنګپټه وېشنيزه:بشرِی حقوق
پنسلوانیا
پنسلوانیا آیالات په انګلیسي Pennsylvania) د امریکا متحده آیالاتون ختیځ کې پروت آیالات دی.
ادراک پوهنه
مېتاکوګنېشن یا ادراک پوهنه یا هم د پوهېدو پوهنه (انګلیسي: Metacognition) د خپل فکر د پروسو په اړه پوهاوی او د دوی تر شا د شته الګو ګانو پوهه ده. د دغې اصطلاح د ریښې کلمه مېتا (meta) ده، چې معنا یې "هاخوا"، یا "ترې پورته" ده. مېتاکوګنېشن یا مېتاپېژندنه ښایي ډېرې بڼې ولري، لکه د خپل فکر کولو د لارو چارو منعکسول او پر دې پوهېدل چې کله او څنګه د ستونزې د هواري لپاره ځانګړې ستراتیژۍ وکارول شي. مېتاکوګنېشن یا ادراک پوهنه عموما دوې برخې لري: (۱) د د ادراک یا پوهېدو په اړه پوهه او (۲) د ادراک تنظیم.
مېتامیموري، چې د حافظې او یادولو یا حفظ د ستراتیژیو په اړه د پوهېدو په توګه تعریف شوې، د مېتاکوګنېشن یوه ځانګړې مهمه بڼه ده. په کلتورونو کې د مېتاادراکي (metacognitive) پروسس کولو په اړه علمي څېړنې په لومړیو پړاوونو کې دي، مګر داسې نښې نښانې شته چې په دې تړاو لا ډېر کار ممکن د ښوونکو او زده کوونکو ترمنځ د بین-کلتوري زده کړو په برخه کې غوره پایلې وړاندې کړي.
د مېتاکوګنېشن په اړه لیکنې لږ تر لږه د یوناني فیلسوف ارسطو (۳۸۴-۳۲۲ ق م) دوو اثارو ته رسېږي: د روح په اړه (On the Soul) او پاروا نچرالیا (Parva Naturalia).
14 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ادراک پوهنه
تعریفونه
د مېتاکوګنېشن اصطلاح په لفظي ډول 'له ادراک پورته' معنا لري او د ادراک په اړه د ادراک یا د پوهېدو په اړه د پوهېدنې د څرګندولو لپاره کارېږي، یا هم په لا زیاته غیررسمي بڼه د فکر کولو په اړه فکر ته وایي. فلاویل مېتاکوګنېشن د ادراک او د ادراک د کنټرول په اړه د پوهې په توګه تعریف کړی. د مثال په توګه، که یو څوک متوجه شي چې د B په پرتله د A په زده کړه کې ډېره ستونزه لري، یا دا چې که متوجه شي چې C باید د حقیقت په توګه له منلو وړاندې بیا چېک کړي، نو دا شخص په مېتاکوګنېشن کې ښکېل دی. جان ایچ فلاویل (۱۹۷۶، مخ ۲۳۲). د اندریس ډیمیټریو تیوري (د ادراکي پراختیا یوه له نوو-پیاجي تیوریو څخه یوه) د ځان څارنې، د ځان استازیتوب، او د ځان تنظیمولو پروسو ته د راجع کولو لپاره د هایپر-کوګنیشن اصطلاح کارولې، کومې پروسې چې د انسان د ذهن نه بېلېدونکي یا بشپړوونکې برخې ګڼل کېږي. پردې سربېره، هغه او همکارانو یې وښوده چې دا پروسې د پروسس له موثریت او استدلال سره یو ځای، چې په دودیز ډول د روان هوش یا هوښیارۍ ترکیبوونکي ګڼل کېږي، په عمومي هوش کې برخه اخلي.
ادراک پوهنه د یو چا د خپلو ادراکي پروسو او د زده کړې اعظمي کچې ته د رسولو لپاره د دغو پروسو د تنظیم د څرنګوالي په اړه پوهه ده.
مېتاکوګنېشن یوه عمومي اصطلاح ده چې د حافظې د څارنې او د ځان د تنظیم، مېتا-استدلال، شعور/پوهاوی او د تېر او راتلونکي د تشخیص شعور/ځان-پوهاوی مطالعه کوي. په عمل کې دا وړتیاوې د یو چا د خپل ادراک تنظیمولو لپاره کارېږي، چې د فکر کولو، زده کړې او د مناسبو اخلاقي قواعدو د ارزونې وړتیا زیاتول یې موخه وي. دا د لوړ پوهاوي په پایله کې د یوه ځانګړي وضعیت لپاره د غبرګون د وخت کمولو لامل هم کېدای شي، او هم په بالقوه توګه د ستونزو یا دندو د بشپړولو وخت راکموي.
ټولنیز مېتاکوګنېشن
که څه هم تر اوسه خپله د مېتاکوګنېشن په اړه بحث شوی، خو په دې برخه کې وروستیو څېړنو ښودلې چې دا نظر خورا محدودوونکی دی. پرځای یې، دا استدلال کېږي چې د مېتاکوګنېشن یا ادراک پوهنې په څېړنه کې باید د نورو د ذهني پروسو په اړه باورونه، پر دغو باورونو د کلتور اغېزې، او د ځان په اړه پر باورونو د کلتور اغېزې هم شامل وي. دا "پراختیا پاله نظریه" وایي چې د وضعیتي نورمونو او کلتوري توقعاتو په پام کې نیولو پرته چې پر هماغو مفاهیمو اغېزې ښندي، د مېتاکوګنېشن په بشپړ ډول پوهېدل ناشوني دي. د ټولنیزې ارواپوهنې او مېتاکوګنېشن دا ترکیب د ټولنیز مېتاکوګنېشن یا ټولنیزې ادراک پوهنې په نوم یادېږي.
ټولنیز مېتاکوګنېشن یا ادراک پوهنه هغه نظرونه او مفکورې رانغاړي چې له ټولنیز ادراک سره تړاو لري. پردې سربېره، په ټولنیز مېتاکوګنېشن کې د نورو د ادراک یا پوهېدنې په اړه د قضاوت کول هم شاملېدای شي، لکه د نورو د ادراکاتو او احساساتي حالتونو په اړه قضاوت کول. دا تر یوه بریده له دې کبله ده چې د نورو په اړه د قضاوت کولو پروسه د ځان په اړه قضاوت کولو ته ورته ده. که څه هم، افراد د هغو خلکو په اړه لږ معلومات لري چې دوی یې په اړه قضاوت کوي. له همدې امله، د نورو په اړه قضاوت کول تر ډېره ناسم ثابتېږي. د ورته ادراکاتو لرل کولی شي د دې غلطۍ پروړاندې محافظت او ساتنه وکړي او ښایي د ډلو یا سازمانونو او همدارنګه د خپلمنځي اړیکو لپاره ګټور وي.
ټولنیز مېتاکوګنېشن او کلیشې
خلک د خپلو کلیشه‌اي باورونو د مناسب‌والي، توجیه کولو، او ټولنیز قضاوت په اړه ثانوي پوهه لري. خلک پوهېږي چې چې کلیشه‌اي قضاوتونه او د هغو د نه کولو لپاره شعوري هڅه د منلو وړ نه ده. ظریفې ټولنیزې نښې کولی شي پر دغو شعوري هڅو اغیزه وکړي. د مثال په توګه، کله چې د نورو اړوند د قضاوت کولو د وړتیا په اړه د اعتماد پر نفس غلط احساس ورکړل شي، خلک به بېرته په ټولنیزو کلیشو تکیه وکړي. کلتوري شالیدونه د کلیشو په شمول په ټولنیز مېتاکوګنېټیو انګیرنو اغیزه کوي. د بېلګې په توګه، هغه کلتورونه چې دا کلیشه نه لري چې حافظه د عمر له لوړېدو سره کمېږي د حافظې په فعالیت کې د عمر د توپیر ښودنه نه کوي.
کله چې د نورو خلکو په اړه د قضاوت کولو خبره راځي، د ثبات په اړه د انسان د ځانګړنو د انعطاف په اړه ضمني تیورۍ هم په ټولنیزه کلیشه کې د توپیرونو وړاندوینه کوي. د ځانګړتیاوو د شتون تیوري د خلکو دا تمایل زیاتوي چې د ګروپ د غړو ترمنځ ورته والی وګوري او له کلیشه‌اي قضاوتونو څخه کار واخلي. د مثال په توګه، د هغو کسانو په پرتله چې زیاتیدونکې عقیدې لري، هغه خلک چې د ځانګړتیاوو د شتون عقاید لري د توکمیزو او شغلي ډلو په اړه د ځانګړتیاوو ډېر کلیشه‌اي قضاوتونه کاروي او همدارنګه د نویو ډلو په اړه د لا ډېرو تندو ځانګړتیاوو قضاوتونه رامنځته کوي. کله چې د یوې ډلې په اړه د یوه فرد انګیرنې د هغوی له ضمني نظریو سره یوځای شي، خورا کلیشه‌اي قضاوتونه رامنځته کېدای شي. هغه کلیشې چې یو څوک باور لري چې نور یې د دوی په اړه لري د مېتاکلیشو په نوم یادېږي.
شهيد زين العابدين پردېس
شهيد زين العابدين پردېس
زين العابدين پردېس د حاجي سعدالدين خوږياڼي ځوى په ۱۳۰۷ لمريز كال كې د ننګرهار ولايت د چپرهار ولسوالۍ د ماڼو د كمانګرو د كلي په يوه روحاني كورنۍ كې وزېږېد او په ۱۳۱۵ كال كې له خپلې كورنۍ سره د كندز ولايت چاردرې ته راغى، خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده كړې يې د دغې ولسوالۍ د جميعت لېسه كې بشپړې كړې او ثانوي زده كړې يې د كرهنې برخه كې بغلان ولايت كې چې هغه مهال د قطغن مركز و سر ته ورسولې او دېرش كاله يې بيا په نوموړې څانګه كې د هېواد په بېلابېلو سيمو كې دندې ترسره كړې.
نوموړي له شعر او ادب سره بې كچې مينه درلوده او د خپل ژوند بهير كې يې په سلهاو ملي رياليستيكي او ولسي شعرونه وويل، له بده مرغه د دغه شعرونو ډېره برخه د وخت د طوفانونو په څپو كې لاهو شوه، خو له نېكه مرغه د ده كورنۍ په دې وتوانېده چې د ارواښاد پردېس ځينې خواره واره اشعار راټول او د چاپ په ګاڼه سينګار كړي. د پردېس لومړنۍ شعري ټولګه (ولسي هېنداره) په كال ۱۳۸۹ كې د ۳۴۲ پاڼو په لرلو سره خپره شوه او بله شعري ټولګه يې د (ولسي هېندارې دويم ټوک) تر نامه لاندې په ۱۳۹۰ کال کې چاپ شوه.
د پردېس صيب ټوله شاعري پر ولسي واقيعتونو باندې ولاړه شاعري ده او د ده په کلام کې رياليزم يا واقيعت ګرايي له ورايه برېـښي، هر کله چې يې کومې ولسي نادودې او د وخت د چارواکو ناروا کړنې د خپلو خلکو پر وړانـدې ليدلي او يا اوريدلي دي نو پر وړاندې يې درېدلى دى او له دغـه حالاتو نه يې نور اولس د شعر په ژبه خبر کړى دى چې څو وارې د همداسې صفا وينا او انتقادي شعرونو له امله د زمان او مکان چارواکو او زورورو لخوا نه بندي او وګواښل شو خو هغه له خپل ملي هوډ نه په څنګ نه شو.
زين العابدين پردېس د هغه مهال يو له لومړنيو شاعرانو څخه وو چې د خپل ادبي بانډار له نورو ملګرو سره يې په ډېرو شمالي ولايتونو کې لکه : کندز، بغلان ، سمنګان، بدخـشان او ځيـنو نورو سـيمو کې د يو ادبې بهير بڼسټ کېښود، موږ همدا او دده نور ملګري لکه: مرحوم سيد عبدالقيوم (عسکر)، ارواښاد کشمير(خروټ) ارواښاد حاجي وزير احمد (حسين خيل)، ارواښاد زمرى (حسن)، ارواښاد محمداسماعيل ( ملزم )، ارواښاد ډاکټر طلا محمد (خادم )، ارواښاد نظرمحمد (کامياب)، ارواښاد اسدالله (جميلي) ارواښاد عصمت الله (شرقي)، ارواښاد محمد صديق (پـسرلى) او ځيـنې نـور… په دغه سيمو کې د پښتو او د دري ادب د معاصرې دورې سـرلاري بللى شوو.
ولسي هنداره – لومړی ټوک همدوى ول چې د وخت په هرې تودې موضوع او تازه پېښو باندې يې غونډې او مشاعرې جوړې کړې او د ولس غوښتنې يې پکې منعکس کړې، همدا کسان وه چې په شمال کې يې د هغه وخت ځينې چاپي خپرونې لکه: سپين زر جريده، د سپين زر بولتن، اتحاد جريده او د بدخشان تر نامه لاندې خپرونې يې پخپلو علمي او ادبي ليکنو او شعرونو ښکلې او غښتلې کړې، هـمدغه راز يې د هېواد د نورو سيمو شاعران او اديبان خپلو مشاعرو ته را وو بلل او دوى هم د نارنج ګل تر دوديزې مشاعرې ورورسېدل، چې پدې توګه يې د هېواد له نورو اديبانو سره هم ادبي اوعلمي اړيکې ټينګې شوې.
د زمان او مکان ظالمانو او مفسدانو خپلې کمۍ او نيمګړتياوې نور د پردېس صيب په کلام کې ونه شوې زغملاى او بالاخره يو څو بدرنګه تور مخو د فرهنګ او د ادب وژونکو څېرو دغه هستې نوره په خپل ولـس ونه لوروله او هغه يې د ۱۳۵۹ لمريز کال د سلواغې په اتمه شپه له خپل کور نه ترور او بيا يې په شهادت ورسولو. ځاى دې يې جنت فردوس وي.
د شهيد زين العابدين پردېس د ګډ ژوند ثمره ۸ زامن او ۵ لوڼې دي، چې څلور زامن يې د انقلاب په څپو کې د دين او هېواد په لاره کې قرباني شول.
د شهيد پردېس اولادونو وشو کولی چې د نوموړي پاتې او خواره واره اثار راټول کړي، چې تر دې دمه يې دوه شعري ټولګې د چاپ ګانه سينګار شوي.
همدارنګه د شهيد پردېس اولادنو او ځينو با احساسه فرهنګپالو لخوا په کال ۱۳۸۹ کې د پردېس کلتوري او ادبي ټولنېتر عنوان لاندې په کندز کې د يو ادبي بهير د بنسټ کېښودل شوه چې تر دې دمه د ادب او فرهنګ په برخه کې په کندز کې د نورو فرهنګي ټولنو ترڅتګ د پام کارونه کړي دي.
هېره دې نه وي چې د شهيد زين العابدين پردېس په نامه د کندز د چاردرې ولسوالۍ په خوږياڼيو کلي کې يو دولتي ښوونځی هم جوړ شوی دی چې دمګړۍ پکې په سلهاو تنه انجونې او هلکان په زده کړو بوخت دي.
۱- ولسي هېنداره، لومړی ټوک (اشعار)
۲- ولسي هېنداره، دويم ټوک (اشعار)
په درنښت محمد اسلم رشيدي
سمونوال
سمونوال د افغانستان په ملي پوليسو کې پوځي رتبه ده چې له سمونمل څخه وروسته او له مل پاسوال نه مخکې راځي. او په پوځ کې د ډگروال له رتبې سره سمون خوري.
وېشنيزه:پوځي وييونه
15 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مونتسرات
مونتسرات په انګلیسي Motserrat) په کارایب سمندر کې د آنتیګوا او باربودا هیواد جنوب او د دومینیکن لویدیځ ته پروت نیمه خپلواک ټاپو دی. د مونتسرات پلازمینه پلیمون رسمي ژبه انګلیسي او مساحت یې ۱۰۲ کیلومتره مربع دی، یاد هیواد ۴۸۸'۴ وګړي لري او په ۱۶۳۲م کال کې له بریتانیا نه خپلواکی ترلاسه کړي ده.
جامنو
جامنو (په انگرېزي: Syzygium cumini) يو ډول بوټی دی چې د کورني درملو په جوړولو کې کارېږي.
داود هاشمي
سید داود هاشمي د افغانستان د ولسي جرگې یو غړی دی.
ژوندلیک
داود هاشمي په ۱۳۳۸ هجری لمريز كال كې د کابل په ولايت كې زيږيدلى دى. اصلي او اوسنى ځاى يې د کابل ښار دى.
یارگل
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
لویدیځ آیسلنډ
لویدیځ آیسلنډ یاهم وست آیلنډ په انګلیسي West Island د کوکوس ټاپوګان (نو) پلازمینه ده دا سیمه د استرالیا هیواد برخه ده چې ۱۹۰ تنه وګړي لري.
مل پاسوال
مل پاسوال د افغانستان د ملي پولیسو رتبه ده چې له سمونوال نه وروسته او له پاسوال نه مخکې راځي. او په ملي پوځ کې د بريد جنرال له رتبه سره برابره ده.
وېشنيزه:پوځي وييونه
د امریکا متحده آیالاتونو ویرجین ټاپوګان
د امریکا ویرجین ټاپوګان په انګلیسي United States Virgin Islands) د کارایب سمندر کې پورتوریکو ختیځ او د بریتانیا ویرجین ټاپوګانو جنوب لویدیځ کې د امریکا هیواد خپلواکه سیمه ده. د یاد هیواد رسمي ژبه انګلیسي پلازمینه شارلوت آمالی او مساحت یې ۳۶'۳۴۶ کیلومتر مربع دی. د یادی سیمي نفوس ۴۴۸'۱۰۸ تنوته رسیږی کله چې په ۱۹۱۷م کال امریکا له ډنمارک نه داسیمه وپیرله د یاد هیواد برخه شوه.
ټانگتوره
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
ابخازيا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
د ابخازیا سیاسي وضعیت د ګرجستان او ابخازیا ترمنځ د شخړې اصلي مسئله او همدارنګه د ګرجستان او روسیې ترمنځ د اړیکو د کړکیچ یو لامل دی. په داسې حال کې چې ګرجستان د ابخازیا کنټرول له لاسه ورکړی، د ګرجستان حکومت او د ملګرو ملتونو ډېری غړي هېوادونه ابخازیا په قانوني توګه د ګرجستان برخه ګڼي. د ګرجستان اساسي قانون ابخازیا د ابخازیا د خپلواکه جمهوریت په توګه تعریفوي. په همدې حال کې ابخازیا د روسیې، وینزوېلا، نیکاراګوا، ناورو او سوریې له خوا د یوه خپلواک هېواد په توګه په رسمیت پیژندل شوی دی.
د ابخازیا جمهوریت پلازمېنه د سوخومي بندر دی چې د تور سمندرګي په ساحل کې موقعیت لري.
د ابخازیا ۶۰ سلنه وګړي مسیحیان دي، ۱۸ سلنه یې مسلمانان دي، ۸ سلنه یې د ابخازیا د پخوانیو دودونو پیروان دي او ۸ سلنه یې غیر مذهبي او لادينه دي. د ابخازیا پيسې روبل دی او خلک نورو هېوادونو ته د تګ لپاره روسي پاسپورټونه کاروي.
د ابخاز سیمه په ۱۹۹۲ او ۱۹۹۳ کلونو کې د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته په جګړه کې له ګرجستان څخه جلا شوه او په ۱۹۹۹ کال کې یې په رسمي توګه خپله خپلواکي اعلان کړه. دې اقدام ابخاز له نړیوالو بندیزونو سره مخ کړ. په ۲۰۰۸ کال کې د روسیې او ګرجستان پوځي ځواکونو د ابخازیا او جنوبي اوسیتیا د بېلتون غوښتونکو سیمو پر سر پوځي شخړه وکړه او د دواړو هېوادونو ترمنځ ترینګلتیا لا هم لوړه ده.
نوم
په فارسي او عربي متنونو کې د ابخاز نوم د ابخازیا او ابخازستان په نوم لیکل شوی دی. په فارس کې د قاجار په زمانه کې دې ته ابخيزستان هم ویل کېده. د اسيا کوچنيو خلکو ورته ابازه ويله، په لرغونو سرچينو کې د ابخاز نوم د اپسو، اباسکو او اباسګي په نومونو ليکل شوی دی. دا سیمه په روسي ژبه کې ابخازیا بلل کیږي.
د ابخاز کلمه د دې سیمې له محلي ژبې څخه اخیستل شوې چې د ( مړو ځمکه ) مانا لري "د ابخاز په عامه ادب کې، د ابخاز نوم "د ارواوو ځمکه" په توګه ژباړې ته ارزښت ورکوي.
تاریخ
په دوهمه پېړۍ کې، ابخاز د پونتوس واکمن ، مهرداد شپږم تابع شو. د لومړۍ پېړۍ په پای کې رومیانو پر ابخازیا برید وکړ. د څلورمې څخه تر شپږمې پېړۍ پورې، د ختیځ روم حکومت په تدریجي ډول ابخازیا ته ننوت. د رومي تاریخ پوهانو د لیکنو له مخې، ابخاز د لازستان یوه برخه وه. د ابخازیا د غلامانو خصي کول د رومیانو یو له بدو کارونو څخه ګڼل کېده. ابخازیا، لکه د ګرجستان د نورو سیمو په څېر، د ختیځ روم او ساساني ایران د حکومتونو د جګړو مرکز و. د روميانو فشار او بده رويه د دې سبب ګرځېده چې د ابخاز خلک د ساساني پاچاهانو ترڅنګ ودريږي.
د ۵۴۲ میلادي کال د سپټمبر په ۲۳ مه او د خسرو انوشیروان د واکمنۍ پر مهال د ایران پوځ د ابخازیا د سوخومي بندري ښار له رومیانو څخه ونیوه. روميانو، چې د دې ښار نوم يې په سيباستوپوليس بدل کړی و، له ښار څخه د وتلو دمخه د کلا په ګډون زياتې ودانۍ ويجاړې کړې. د ښار ویجاړه کلا ، چې وروسته د سمندر د پرمختګ له امله ډوب شوه، په دې وروستیو کې د لرغونپوهانو لخوا پېژندل شوې.
په 643 مېلادي کال د 22 هجري کال په شاوخوا کې عمر بن الخطاب سراقه بن عمرو ته دنده وسپارله چې قفقاز فتح کړي. سراقہ جبیب بن مسلم کهري د ګرجستان استازی وټاکه او د ابخاز په ګډون د ګرجستان خلک یې د جزیه ورکولو لپاره مکلف کړل. په 118-120 هجري کلونو کې اموي لښکرو د سخومي ښار وران کړ. ابخاز په 339-336 هجري کلونو کې ډېره سوکالي درلوده.
له دې وخت راهیسې د ګرجستان د باګراتيوني کورنۍ په ابخازیا واکمنه وه.
له پنځمې تر اوومې هجري پېړۍ پورې ګرجستان کلتور، ژبې او خطاطۍ د بازنتيني کلتور ځای ونيو. د منګولیانو تر وخته پورې، د مغولانو کورنۍ د ابخاز واکمن و. د څه مودې لپاره په ګرجستان کې سلطان جلال الدین منکبرني یا خوارزمشاه د شاه ابخاز لقب درلود چې د ملک الملوک ابخاز او ګرجستان په نوم لیکل کیږي.
د نهمې پېړۍ په منځ کې عثماني دولت ابخازیا ته مخه کړه او د ابخازیا ساحلي ځمکې په ځانګړې توګه سخومي ښار د عثماني حکومت پوځي مرکز شو. د عثماني پوځونو په راتګ سره، اسلام د ابخازیانو په منځ کې خپور شو، مګر عیسویت هم خپل شتون ته دوام ورکړ. په دولسمه پېړۍ کې ابخاز د عثماني حکومت پر ضد پاڅون وکړ او ترکي پوځيان يې د سخوم له کلا څخه وشړل.
د ابخازیا سیمه په ۱۹۹۲ او ۱۹۹۳ کلونو کې د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته په جګړه کې له ګرجستان څخه جلا شوه او په ۱۹۹۹ کال کې یې په رسمي توګه خپله خپلواکي اعلان کړه. هغه عمل چې د ابخاز سیمه یې له نړیوالو بندیزونو سره مخ کړه. د ابخاز چارواکو بالاخره په ۲۰۰۸ کال کې د ګرجستان د پوځ له خوا د جنوبي اوسیتیا د اشغال او د جنوبي اوسیتیا د خپلواکۍ په ملاتړ کې د روسیې د مداخلې وروسته د رامنځته شوې فضا په کارولو سره خپلواکي اعلان کړه. له دې پیښې وروسته، روسیې د ابخازیا د خپلواکۍ ملاتړ وکړ او د ابخازیا سره د خپلو باثباته اړیکو په پراختیا سره د ابخازیا اصلي شریک او متحد شو. له همدې کبله، د ابخاز سیمې اقتصاد په بشپړه توګه په روسیه پورې تړلی دی.
جغرافيه
د ابخازیا جمهوریت مساحت ۸۷۰۰ کیلومتره مربع دی. ابخازیا د <a href="./%D9%82%D9%81%D9%82%D8%A7%D8%B2" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&quot;userAdded&quot;:true,&quot;adapted&quot;:true}">قفقاز</a> له غرونو څخه د تورې بحیرې تر څنډو پورې غرنۍ سیمې لري، چې د انګوري سیند له سنگم څخه تر ګاګرا سیمې پورې غځیږي.
خلک
د ابخازیا توکمیز جوړښت متنوع دی. ابخازیان 50.7٪، ګرجستانيان 19.2٪؛ ارمنیان د ابخازیا د نفوس 17.4٪ او روسیان 9.1٪ جوړوي. د اوبو د شمېر په اړه د نظر اختلاف شته. اکینر د دوی شمیر 83,097 او بیننګسن 91,000 لیکلی (د 1979 احصایې له مخې). ابخازی ژبه د شمال لوېدیځ قفقاز د ژبو په ډلې پورې اړه لري او دوه ژبې لري، بیزیب او ګواټا. د ابخازیانو یوه برخه مسلمانان او سني دي او ځینې یې په ترکیه کې ژوند کوي او کډوال ګڼل کیږي. په دې سیمه کې له لرغونو زمانو راهیسې د ګرجستان یوه لویه برخه توکمه اوسیږي، خو د شوروي اتحاد له ړنګیدو وروسته په دې سیمه کې د ابخازیان د بیلتون غوښتونکو او د ګرجستان د مرکزي حکومت د ځواکونو ترمنځ نښتې وشوې. د ګرجستان د توکمونو اوسیدونکي اړ شول چې د ابخاز خاوره پریږدي. روسیې تل هڅه کړې چې دغه سیمه له ګرجستان څخه جلا کړي.
سیاست
په 1370 (1991) کې د ګرجستان له خپلواکۍ وروسته، د پخواني شوروي اتحاد د بهرنیو چارو وزیر اډوارډ شیوارډناډز د ګرجستان د لومړي ولسمشر په توګه واک واخیست. د ګرجستان له خپلواکۍ سمدستي وروسته، د جنوبي اوسیتیا او ابخازیا د خپلواکو جمهوریتونو د حاکمیت پر سر د روسیې او ګرجستان ترمنځ شخړه رامنځ ته شوه.
روسیې ګرجستان ته اجازه نه ده ورکړې چې پر دغو دوو ځمکو خپل حاکمیت عملي کړي. د ګرجستان کمزورتیا او د هغه وخت حکومت - په ځانګړې توګه روسیې ته د شیورډناډز نږدې والی، د دې لامل شو چې د ګرجستان حکومت د روسیې له حکومت سره جوړجاړی وکړي. ګرجستان هم منلې چې په دغو دوو سیمو کې به د روسي ځواکونو له حضور سره مخالفت نه کوي.
اقتصاد
په ۲۰۰۸ کال کې د ابخازیا د خپلواکۍ له اعلان وروسته روسیې د ابخازیا د خپلواکۍ ملاتړ وکړ او د ابخازیا اصلي ملګری او متحد شو. له همدې امله، د ابخاز سیمې اقتصاد په بشپړه توګه په روسیې پورې تړلی دی، او د ابخازیا اسعار روبل دی.
د ابخازیا اقتصاد له روسیې سره مختلفې اړیکې لري. ابخاز د خپل ښکلي ساحل له امله د روسیې لپاره د تفریح ځای ګڼل کیږي. ابخازیا د سوچي وروسته د روسیې لپاره د استوګنې دوهم ځای دی، او دا د ارزانه هوټل قیمتونو له امله د تفریح لپاره یو ښه ځای دی.
کلتور
د ابخاز یو له لیکوالو څخه چې څو ځله یې د شوروي په دوره کې او بیا په روسیه کې دولتي ادبي جایزې ترلاسه کړې فضل اسکندر و. فضل عبدلوویچ اسکندر په ۱۹۲۹ کال کې د سوخومي په بندر کې له یوه ایراني پلار او ابخازیايي مور څخه زېږېدلی و. اسکندر چې د شوروي د رژیم پر مهال د طنز په لیکلو مشهور شو، د کمونیستي رژیم ډېری سیاسي بندیزونه یې مات کړل. د هغه ډېری کارونه په قفقاز کې د ورځني ژوند په اړه مزاحیه لیکنې وې.
اړوند پوښتنې
وېشنيزه:ابخازيا وېشنيزه:ګرجستان وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:شوروي اتحاد وېشنيزه:ترکيه وېشنيزه:عثماني خلافت وېشنيزه:عثماني وېشنيزه:بايزيد يلدرم وېشنيزه:سلطان عبدالحمد وېشنيزه:سلطان مراد وېشنيزه:سلطان محمد فاتح وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
پاسوال
پاسوال د افغانستان د ملي پوليسو رتبه ده چې له مل پاسوال نه وروسته او له لوی پاسوال نه مخکې راځي او په ملي پوځ کې د تورن جنرال له رتبه سره برابره ده.
وېشنيزه:پوځي وييونه
عصري دوره
عصري تاریخ يا عصري دوره عصري دوره یا عصري دوره د نړۍ په تاریخ کې د وخت دوره ده چې د اروپا په تاریخ کې د کلاسیک دورې وروسته دورې سره معامله کوي ( د منځنۍ دورې په نوم پېژندل کیږي).
معاصر تاریخ د تاریخي پیښو مجموعه ده چې سمدستي د اوسني سره تړاو لري.
حوالې
وېشنيزه:بشريت تاريخ وېشنيزه:بشريت تاريخ څنګپټه
عزت الله ځواب
عزت الله ځواب (په انگرېزي: Ezzatullah Zawab) يو افغان شاعر او رسنوال دی.
ګینا رینیهارټ
ګینا یوه اسټرالیایی ده .هغه داسې يوه ښځه ده، چې په هره ثانيه کې ٦٠٠ډالره ګټي او شنوونکي اټکل کوي چې ښايي ډېر ژر يې شتمنۍ له ١٠٠ميليارد ډالرو واوړي او د نړۍ تر ټولو شتمنه شي. دا داسې يوه مېرمن ده چې شپه او ورځ په خپل کار بوخته وي له همدې امله په خپل هېواد کې تر ټولو پر کاره ښځه بلل کېږي. نه له شخصي اړيکو سره کومه مينه لري او نه هم چاسره له ناستې خوند اخلي بلکه وايي چې غواړم هره ثانيه مې د پرمختګ ثانيه وي. يوه کوچنۍ شېبه مې هم بې ځايه نه وي تېره شوې. د فوربس د ۲۰۱۶ شمېرو له مخې ګینا د یولس ميليارد ډالرو په لرلو په اسټراليا کې لومړۍ او په نړۍ کې ۱۲۷ مه لويه شتمنه ده. نوموړې همدارنګه په ۲۰۱۶ م کال کې د نړۍ یو پنځوسمه پیاوړې ښځه بلل شوې ده. سيټي ګروپ هغه د نړۍ تر ټولو شتمنه ښځه ګڼي،ځکه وايي نورې ميلياردرانې ښځې چې له هغه ډېره شتمني لري هغوى په شريک کار کې ګټلې، خو ګيناراينهارت بيا شريک نه لري او پيسې يې په خپله ګټلې دي. د ګيناراينهارت د برياليتوب راز له دې هم ښکاري چې د نړۍ د نني اقتصادي بحران سره سره هغه په هره ثانيه کې په سلګونو ډالره ګټي. د ګینا اصلي کسب و کار د اوسپنو د کانونو په برخه دى يعنې د اوسپنې کانونه را باسي، تر څنګ يې د ١٠تلويزيوني چينل ونډه واله هم ده چې د اسټراليا د دريو سترو تلويزيوني شبکو څخه يوه ده. همدارنګه په فيرفکس ميډيا کې هم ونډه لري،فيرفکس په اسټراليا کې د ورځپاڼو د خپرولو دويمه لويه خپرونکې اداره ده،خو په وروستيو کې يې په دې ادارې کې ونډه کمه شوې ده. دا چې هغه ته کمپنۍ په ميراث پاتې شوې، خو هغه له دې خبرو سخته بده وړي وايي دا پيسې يې په خپل زيار پيداکړې ځکه د پلار له مرګه وروسته يې کمپنۍ ته خپله پراختيا ور کړې ده. هغه اوس په اسټراليا او نورو هيوادونو کې ښځو ته د نمونه مبتکرې او با استعداده ښځې په توګه مشهوره ده.
شخصی ژوند
ګینا په ١٩٥٤کې د اسټراليا په پرت کې زيږيدلى، د فرانک راينهارت په نوم له يوه وکيل سره يې واده وکړ. اوس يې طلاق اخيستى او څلور بچيان لري. کمپنۍ يې ((هنکوک پراسپيکټينګ))نوميږي چې په ١٩٩٢کې د پلار له مرګه وروسته ورته پاتې شوې ده. شنونکي د پلار تر مرګ وروسته د کانونو په برخه کې د هغې پانګونې ته د يوې بريالۍ پانګونکي په سترګه ګوري وايي په رښتيا چې لور له پلاره تکړه وه.
نوظهوره ټیکنالوژۍ
نو ظهوره یا مخ پر ودې ټیکنالوژۍ (انګلیسي: Emerging technologies) هغه ټیکنالوژۍ دي چې پراختیا او عملي تطبیق او یا دواړو یې لاهم تر ډېره بریده د عمل جامه نه ده اغوستې، داسې چې د نه شتون یا ابهام له شالید څخه په مجازي توګه د ظهور یا څرګندېدو په حال کې دي. دا ټیکنالوژۍ عموما نوې دي، مګر زړې ټیکنالوژۍ هم په کې  شاملې دي. نوظهوره ټیکنالوژۍ اکثرا د موجود وضعیت بدلوونکې بلل کېږي.
د نوظهوره ټیکنالوژیو ځانګړنې بنسټیز نوښت یا تازه‌ګي (د تطبیق له اړخه، ان که له بنسټه نوې هم نه وي)، نسبتا چټکه وده، همغږي او انسجام، پام وړ اغېزه، او ناڅرګندتیا او ابهام ګڼل کېږي. په بل عبارت، یوه نوظهوره ټیکنالوژي ښایي داسې تعریف شي: "یوه بشپړه نوې او نسبتا ګړندۍ وده کوونکي ټیکنالوژي چې د یوې ټاکلې درجې همغږۍ او انسجام ځانګړنه لري او د وخت په تېرېدو سره دوام راوړي او پر هغو ټولنیزو-اقتصادي ساحو د پام وړ اغېزو ښندلو وړتیا لري، چې د فعالینو، بنسټونو او د دوی ترمنځ د تعامل د نمونو د ترکیب له مخې د ورسره تړلې پوهې د تولید له پروسو سره لیدل کېږي. که څه هم، مهم اغېز یې په راتلونکي کې نغښتی وي او د ظهور په مرحله کې لاهم یو څه ناڅرګنده او مبهمه وي."
په نوظهوره ټیکنالوژيو کې بېلابېلې ټیکنالوژۍ شاملېږي لکه تعلیمي ټیکنالوژي، معلوماتي ټیکنالوژي، نانو ټیکنالوژي، بایو ټیکنالوژي، روباټیک، او مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا.
نوي ټیکنالوژیک ډګرونه ممکن د مشابه اهدافو په لور د تکامل په حال کې بېلابېلو سیستمونو د تخنیکي نږدېوالي پایله وي. نږدېوالی یا تقارب پخوانۍ جلا ټیکنالوژۍ لکه غږ (او تلیفوني ځانګړنې)، ډاټا یا معلومات (او د ګټورتیا اپلیکېشنونه) او ویډیو سره رایوځای کوي ترڅو د دوی ترمنځ سرچینې سره شریکې شي او له یو بل سره تعامل وکړي او په دې توګه نوي موثریتونه رامنځته کړي.
نوظهوره ټیکنالوژۍ هغه تخنیکي نوښتونه دي چې د رقابتي ګټې لپاره په یوه مشخص ډګر کې د مخ پر ودې پرمختګونو ښودنه کوي. رایوځای کېدونکې ټیکنالوژۍ د پخوانیو جلا ډګرونو ښودنه کوي کوم چې په یو ډول د پیاوړې خپلمنځي اړیکې او مشابه اهدافو په لور د حرکت په حال کې وي. که څه هم د ګڼو نوظهوره او سره نږدې کېدونکو ټیکنالوژیو د اغېزو، وضعیت او اقتصادي وړتیا د کچې په اړه نظرونه متفاوت دي.
د نوظهوره ټیکنالوژیو تاریخچه
د ټیکنالوژۍ په تاریخ کې، نوظهوره ټیکنالوژۍ د ټیکنالوژۍ په بېلابېلو ډګرونو کې معاصر پرمختګونه او نوښتونه دي.
له پېړیو راهیسې نوي مېتودونه او نوې ټیکنالوژۍ رامنځته شوې او پرانیستل شوې دي. ځینې دا ټیکنالوژۍ د تیوریکي څېړنو له کبله، او ځینې یې د سوداګریزو څېړنو او پراختیا له کبله دي.
په ټیکنالوژیکي وده کې تدریجي زیاتیدونکي پرمختګونه او تحول راوستونکې ټیکنالوژۍ شاملې دي. د لومړي هغه بېلګه یې د یوه داسې پرمختګ په توګه د ډي وي ډي DVD (ډیجیټل ویډیو ډیسک) تدریجي راوتل وو چې هدف یې د مخکینۍ آپټیکل ټیکنالوژۍ کمپکټ ډیسک تعقیب و. په بل اړخ کې، تحول راوستونکې ټیکنالوژۍ هغه څه دي چې کله یو نوی مېتود د پخوانۍ ټیکنالوژۍ ځای نیسي او هغه بې کاره کوي، د بېلګې په توګه، د آسونو د بګیو ځای موټرو او نورو وسایطو نیولی دی.
د نوظهوره ټیکنالوژۍ په اړه شته بحثونه
د کمپیوټر د عالم بېل جوی په ګډون ډېری لیکوالانو د ټیکنالوژیو داسې کلسترونه یا ډلې معرفي کړې دي، چې دوی یې د بشریت د راتلونکي لپاره مهمې ګڼي. جوی خبرداری ورکوي چې ټیکنالوژي د اشرافو لخوا د ښه یا بد هدف لپاره کارول کېدای شي. دوی کولی شي دا د نورو انسانانو لپاره د "ښو شپنو" په توګه وکاروي او یا پر دې فکر چې نور ټول بې ګټې او اضافي دي او د هغو خلکو، چې د ټیکنالوژۍ له لوري غیر ضروري شوي، د ډله‌ییز له منځه وړلو هڅه وکړي.
د ټیکنالوژیکي بدلون د ګټو مدافعین په ټولیز ډول نوظهوره او سره یوځای کېدونکې ټیکنالوژۍ د بشري وضعیت د ښه‌والي لپاره یوه هیله ګڼي. سایبر فیلسوفان الکساندر بارډ او جان سوډرکویست په "فیوچریکا ترایولوژي" اثر کې استدلال کوي چې که څه هم انسان خپله د انساني تاریخ په اوږدو کې اساسا ثابت دی (جینونه خورا ورو بدلون مومي)، خو بیا هم ټول اړوند بدلونونه د ټیکنالوژیکي نوښت مستقیمه یا غیر مستقیمه پایله ده (میمونه خورا ګړندی بدلون مومي) ځکه نوي نظرونه تل د ټیکنالوژۍ له کارولو څخه راوتلي، نه برعکس. په دې توګه انسان باید د تاریخ اصلي ثابت او ټیکنالوژي یې اصلي متغیر وګڼل شي. که څه هم، د ټیکنالوژیکي بدلون د خطرونو منتقدین، او حتی ځینې مدافعین یې لکه ترانسمانیسټ فیلسوف نیک بوسټروم، خبرداری ورکوي چې ځینې دا ټیکنالوژۍ کولی شي ګواښونه او خطرونه راوټوکوي، حتی شاید خپله د انسانیت په له منځه وړلو کې ونډه ولري؛ د بېلګې په توګه، ځینې یې ممکن بیخي هستۍ ته خطرونه ولري.
د مخ پر ودې یا نوظهوره ټیکنالوژیو نمونې
مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا (Artificial intelligence) هغه فرعي هوښ دی چې د ماشینونو یا سافټویر لخوا نندارې ته وړاندې کېږي، او کمپیوټر ساینس هغه څانګه ده چې د حیوان په څېر هوښ او ځیرکۍ سره ماشینونه او سافټویر رامنځته کوي. د مصنوعي هوښ (AI) ستر څېړونکي او درسي کتابونه دا ډګر "د هوښیارو عواملو د مطالعې او ډیزاین" په توګه تعریفوي، چې هوښیار عامل په کې  هغه سیستم دی چې خپل چاپېریال درک کوي او داسې اقدامات کوي چې د بریا چانس یې تر ټولو لوړې کچې ته رسوي. جان مک کارتي، چې په ۱۹۵۶ ز کال کې یې دا اصطلاح جوړه کړه، دا څانګه د "ځیرکو ماشینونو جوړولو د مطالعې" په توګه تعریفوي.
د مصنوعي ځیرکۍ (AI) د څېړنو په اصلي دندو (یا موخو) کې استدلال، پوهه، پلان جوړونه، زده کړه، د طبیعي ژبې پروسس (اړیکې)، درک او د شیانو د حرکت او سمبالولو وړتیا شاملېږي. عمومي هوښ (یا "قوی مصنوعي هوښ") لاهم د دغې ساحې له اوږدمهاله اهدافو څخه دی. اوسمهال یې په مشهورو لارو چارو کې ژورې زده کړې، احصایوي میتودونه، کمپیوټري ځیرکتیا او دودیز سمبولیک مصنوعي هوښ شامل دي. په مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا (AI) کې ګڼ وسایل کارول کېږي، چې د لټون او ریاضياتي سمون نسخې، منطق، پر احتمال او اقتصاد ولاړ میتودونه، او ګڼ نور په کې  د یادولو وړ دي.
د سرطان واکسین
د سرطان واکسین هغه واکسین دی چې د موجوده سرطان درملنه کوي یا په لوړ خطر لرونکو اشخاصو کې د سرطان د پراختیا مخه نیسي. ټول هغه واکسینونه چې د موجوده سرطان درملنه کوي د سرطان د درملنیزو واکسینونو په نوم پېژندل کېږي. په ټوله کې تراوسه هېڅ داسې واکسین نشته چې د سرطان مخه ونیسي.