cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نری رنځ
داسې اټکل کېږي چې د نړۍ نژدې درېمه برخه وگړي د ميکوباکټېريم توبرکلوسېز په مېکروب اخته دي، او همداشان په هرې ثانيې کې يو روغ کس په دغه مېکروب اخته کېږي. د هغو خلکو تناسب چې په هر کال کې د توبرکلوسېز يا نري رنځ په ناروغۍ اخته کېږي ثابته دی او يا هم په نړېواله کچه مخ په ټيټه روان دی، خو د وگړو د شمېر ډېرېدل دا په ثبوت رسوي چې د نوو پېښو مطلقه شمېره لا تر اوسه پورې مخ په لوړه ده. په 2007 ز. کال کې نژدې 13.7 ميليونه وگړي د اوږدمهالي فعالې ناروغۍ پېژندل شوي، نژدې 9.3 ميليونه نوې پېښې، او نژدې 1.8 ميليونه مړينې چې ډېری يې د مخ په ودې هېوادونو کې و راپور ورکړ شوی. د دې تر څنگ د مخ په ودې هېوادونو کې ډېر خلک د نري رنځ په ناروغۍ اخته کېږي دا ځکه چې د هغوی د بدن معافيت د معافيت کمزوري کوونکي درملو، د مخدره موادو کارېدنه او يا هم د اېډز د ناروغۍ په سبب کمزوری وي. په نړېواله کچه د نري رنځ خپرېدا يوه منظمه پروسه نه ده، په ډېری آسيايي او افريقايي هېوادونو کې نژدې ۸۰٪ وگړي د توبرکلوز په معاينه کې مثبته نتيجه ښکاره کوي، خو د امريکا په متحده ايالاتو کې يوازې 5-10% وگړي د معاينې په وخت مثبته نتيجه ښيي.
سرچينې
‎
وېشنيزه:ساري ناروغۍ
27 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
امان الله سېلاب ساپی
امان الله سيلاب ساپی (زوکړه ۱۳۱۲ ل کال، د ننگرهار ولايت، کامه- مړينه ۱۳۵۸ ل کال کابل) د پښتو ژبې يو شاعر وو.
زده کړې
امان الله سيلاب ساپی د خدای بخښلي وکيل شهيد نصرالله خان ساپي زوى او د مرحوم مفتي عبدالغفور خان لمسى پر ۱۳۱۲ لېږديز لمريز کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ په غازي کلي کې زيږيدلى دی. ده لومړني درسونه په خپل کلي او کورنۍ کې ولوستل او بيا د اخوند کلي په ښوونځي کې شامل شو. پر ۱۳۲۵ ل کال يې لومړنۍ زده کړې په دغه ښوونځي کې په بري سره پاى ته ورسولې. تر دې وروسته يې شپږ کاله خصوصي زده کړې وکړې. په دې خصوصي زده کړو کې يې د فقهې اصول، تفسير، حديث، صرف، نحو، بديع، بيان، قافيه، منطق او حکمت کتابونه ولوستل.
امان الله سيلاب ساپی پر ۱۳۳۱ ل کال په کابل کې د قاضيانو مدرسې په دويم ټولگي کې شامل شو. بيا د همدې مدرسې له درېيم ټولگي څخه د عربي دارالعلوم نهم ټولگي ته ولاړ.
دندې
پر ۱۳۳۶ ل کال يې دا دارالعلوم په بري سره سرته ورساوه او بيا يې د هېواد په دولتي ادارو کې په کار پيل وکړ. د ده لومړنۍ دنده د افغانستان په عدليې وزارت کې وه. په دغه وزارت کې تر څه وخت کار نه وروسته د افغانستان د ترانسپورت رياست ته ولاړ. د دې رياست په مربوطاتو کې يې هم د عمومي مديريت تر رتبې پورې کار وکړ. له دې رياسته د قبايلو د مستقل رياست مربوطاتو ته ولاړ. په دې رياست کې هم څه موده بوخت وو. تر دې وروسته راډيو افغانستان ته ولاړ او بيا د ژوند تر پايه په راډيو کې پاتې شو.
ادبي ژوند
که څه هم سيلاب ساپي لــه پخوا نه په شعر ويلو پيل کړى و. په دارالعلوم کې يې د زده کړې په دوران کې ادبي استعداد غزونې وکړې. کله يې چې په کار پيل وکړ شعر يې د پخواني او هنري تابه پړاوونه ووهل او چې کله په راډيو افغانستان کې پر دنده وگومارل شو د افغانستان په فرهنگي حلقو کې د يو هنرمند غزلبول شاعر په توگه وپيژندل شو. په راډيو کې کار، د راديو افغانستان په ادبي پروگرامونو کې برخې اخيستنې او د موسيقۍ لــه څپو سره د خوږ ژبو هنرمندانو په غږونو کې دده د غزلو او ليريکو شعرونو خپرېدو د افغانستان او ورسره د نورو پښتنو په گڼو پرگنو او ولسونو کې دده له پيژندگلوۍ او شهرت سره ډېره مرسته وکړه.
دا وخت په پېښور او نورو ځايونو کې په فرهنگي او هنري غونډو کې برخه اخيسته. سيلاب ساپي دراډيو په څانگو کې د کار په دوران کې ځينې مشاعرې هم په کتابي شکل چاپ ته چمتو کړې. (د اجمل په ياد مشاعره) او (د خيبر آواز) د ده د دغه ډول کارونو نمونې دي.
دا هم د يادولو وړ ده چې د افغانستان يو گڼ شمېر سندرغاړو د امان الله سيلاب ساپي گڼ شمېر شعرونه کمپوز کړي او د ټنگ ټکور په څپو کې يې ترې سندرې جوړې کړې، چې د ملي راډيو په ارشيف کې خوندي دي. دا سندرغاړي استاد اولمير، صادق فطرت ناشناس، محمد ايوب، طلا محمد، احمد ولي، خديجه (مېرمن پروين)، حفيظ الله خيال، ژيلا، مېرمن ليلا، ازاده، گلشن، رخشانه، کمرگله، نعمت الله او يو شمېر نور دي.
مړينه
سيلاب ساپی د ۱۳۵۷ ل کال د ليندۍ پر ۱۶ د وخت د حاکمانو لــه خوا بې گناه ونيول شو او تر وهلو، ټکولو او شکنجو وروسته يې د دهمزنگ محبس ته بوت، پېنځه مياشتې يې په دې محبس کې تېرې کړې، تر دې وروسته يې بيا څوک په پته پوه نه شول او د ۱۳۵۸ ل کال په بهير کې د وحشي کمونستانو له خوا شهيد شو.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
د تودوخې کېښت
د تودوخې کېښت یا د تودوخې مقاومت د توکونو فزیکي ځانګړنه ده چې په چاپېریال کې د تودوخې د بدلېدو په وخت کې د توکونو د تودوخې د ساتلو کېښت څرګندوي. په فزیک کې په (R) باندې څرګندېږي. R = d /λ ًRt = R1+R2+R3...Rn
سرچينې
وېشنيزه: د توکونو ځانګړنه وېشنيزه:د ودانیز فیزیک
اس-۲۰۰
اس-۲۰۰ (په روسی کی: зенитно-ракетный комплекс C-200) د لېری پرواز ساخه د مځکې څخه هوا ته یو توغندی سیستم دی چی د الوتکو او توغندیو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږی. دغه راکتی سیستم کولای سی په شپه کی او د باران په وخت کی جگړه وکړی. د روسی سرچینو په مطابق د اس-۲۰۰ توغندی سیستم د مځکنی او بحری هدفونو په خلاف هم کارېدلای سی.
تاریخ
اس-۲۰۰ په ۱۹۶۵ کال کی طرح شو او شوروی پوځ دغه راکتی سیستم په رسمی ډول په ۱۹۶۷ کال کی کار واخیست. په ۱۹۷۰ کال کی د اس-۲۰۰ تر عصری کولو وروسته نورو هېوادونو ته صادر شو او په اوس وخت کی اس-۲۰۰ د نړی د بیلو بیلو وسلوالو ځواکونو په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی.
سرچینې
وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي توغندی
2015 د تورکيې لخوا د روس الوتکه ويشتل
د تورکيې هوایي ځواکونو د روسیې سکخوي نومې جنگي الوتکه په 24 نومبر 2015ز کال د تورکيې او سوريې په سرحدي سيمه کې وويشتله. د تورکيې په وينا چې موږ روس ته څو ځله ويلي ول چې زموږ د هوایي حدودو سرغړونې لاس واخلئ، خو روسیې بيا هم د زموږ هوایي حدودو کې خپلې الوتکې داخلې کړې.. د ناټو له خوا چې د فضايي قوانين جوړ شوي دي د هغو سره سم که يو هېواد د هوایي حدودو تېری وکړي نو لومړی به هغه ته اخطار ورکړ شي چې له سرغړونې لاس واخلي، او که بيا هم هغه هېواد سرغړونو ته دوام ورکوي نو بل هېواد کولای شي چې د خپلې دفاع لپاره د دوښمن الوتکه وولي او رانسکوره کړي.
ابو الاعلى مودودي
بټنوک| علامه مولانا مودودي مولانا سيد ابو الاعلی مودوديد شلمې پېړۍ په هغو نامتو روڼ آندو او اسلامپوهانو کې راځي، چا چې په خپل شپېته کلن پوهنیز، ادبي، دیني، ملي او ټولنیز ژوند په هر هړخ باندې رڼا اچولې، او څېړنیزه لیکنې یې پکې کړي دي.
2015 د تورکيې لخوا د روس الوتکه ويشتل
د تورکيې په وینا چې روسیې الوتکه ددې هېواد هوایي حریم ته ته 2 کيلو ميټره دننه راغلې وه خو روسيه وايي چې دا خبره ناسمه ده. مونږ د سوریې په سرحد کې دننه عملیات ترسره کړې دي.
ابو الاعلى مودودي
مولانا مودودي یو عبقري، د ډول، ډول صلاحیتونو څښتن، د معاصرو اسلامي غورځنگونو لارښود او سرچینه او د اسلام سم او ژور پوه او عالم ؤ. ده ته څښتن تعالی داسې وړتياوې ورکړي وې چې د اسلامی غورځنگ د لارښوونې لپاره داسې پالېسۍ او لارې جوړې کړي، چې دگوتو په شمېر کلونو کې لوړو درجو ته ورسېږي.
د ژوند لومړي حالات
د یوه انسان عبقریت او لوړوالي نښې له هماغه کوشنیتوب څخه ښکاري، نو په همدې ډول د علامه مودودي دسې ستر او اریانوونکي کارونه ترسره کړه، چې دا ډول کارونه د نورو کوشنیانو له وسې بهر خبره وي.
باندنيو هېوادو ته سفرونه
د ۱۹۵۶ز او ۱۹۷۴ز کلونو ترمنځ علامه مودودي د نړۍ کوټ، کوټ ته سفرونه وکړل،او په خپلو مختلفو سفرونو کې قاهرې، دمشق، عمان، مکه معظمه، مدینه منوره، کویټ، ربات، استنبول، لندن، نیویارک، ټورنټو او نورو ښارونو سره سره، ډېرو نړیوالو مرکزونو کې لېکچرونه ورکړي، په همدې کلونو کې یې په لسو نړیوالو کانفرانسونو کې گډون وکړ، او
په نورو ژبو کې د مولانا د لیکنو ژباړې
د علامه مودودي لیکنې د نړۍ ډېرو ژبو ته ژباړل شوي، چې ددې ډلې څڅه پښتو، عربي، انگرېزي، پاړسي، ترکي، بنگالي، جرمني،فرانسوي، هندي، جاپاني، سواحلي، تاملي، تېلگو په گډون ۲۲ څخه زیاتو ژبو ته ژباړل شوي دي. د یادولو وړ ده، چې د علامه مودودي کتابونه د مدینې منورې، ریاض، سوډان، مصر او نورو اسلامي هېوادونو په پوهنتونو په ښوونیز نصاب کې شامل کړای شوي دي.
مړینه
په ۱۹۷۹ز کال علامه مودوي د گردې او زړه ل رنځ څخه سخت په تکلیف کې شو، نو دده زوی (چې په امریکا کې رنځپوه) ؤ څنگ ته ولېږل شو. د څو جراحي عملیاتو کولو څخه وروسته هم ونه رغېد، او د نوموړو ټپونو څخه په همدې کال د ستمبر په ۲۲مه نیټه د ۷۶ کلونو په عمر ومړ. لومړنۍ جنازه یې د نیویارک په بفیلو ښارگوټي کې وشوه، او بیا پاکستان ته په راوړو سره یې د لاهور ښار په قذافي لوبغالي کې د قتر پوهنتون مرستیال رییس (د شام هېواد د اخوان المسلمون پخوانې لارښود) علامه یوسف قرضاوي لخوا د زرگونو مسلمانانو په شتون کې وشوه، او هورې په منصوره کې خاورو ته وسپارل شو.
د انسان پیداېښت
د انسان د پېداېښت په اړه هر پیر کې ډول، ډول نظریات وړاندې شوې دي. چا انسان د نور نظام په څېر یو حادثه او پېښه وگڼله، او هغه دا، چې انسان په خپل سر پیدا شو، او دده په پیداېښت کې د څښتن هېڅ سر و کار نه ؤ.
د انسان د پیداېښت په اړه مودودي یو ځانگړې نظریه لري. دې وایی، چې انسان له کومې مادې څخه په خپل سرهېڅکله هم نشي پیداکېدای.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان وېشنيزه:هندي فيلسوفان وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:اسلامي روڼ اندي وېشنيزه:د اسلامی غورځنگ لارښودان وېشنيزه:مفسرين وېشنيزه:پاکستاني ليکوال وېشنيزه:جماعت اسلامي وېشنيزه:پاکستاني سياستپوهان وېشنيزه:فيلسوفان
د تکاملي نظریې مخینه
تکاملي نظریه، د دې منل دي چې نوعې د وخت په تېریدلو سره بدلون کوي او د داسې يوې پروسې د سرته رسېدلو د څرنګوالي په اړه د پام وړ هوښیارتیا له لرغونې زمانې را پدیخوا پیل شوې – د لرغونو یونانیانو، رومیانو او چینایانو په نظریو کې او همدارنګه د منځنیو پېړیو په اسلامي ساینس کې په دې اړه یادښتونه شته دي. په 17 مه پیړې کې د عصري بیالوژیکي تکسانومې په رامنځته کېدو سره، دوو متضادو مفکورو د غرب په بیالوژیکي بهیر باندې اغېز وکړ: ازنشیالیزم یا ارزښتګرايی، دا عقیده چې هرنوعه  یولړ داسې ځانګړټیاوې لري، چې بدلون نه منونکې دي، یو مفهوم چې د منځنیو پېړیو له ارستویي ماوراطبیعه یا میتافزیک څخه رامنځته شوی او د طبیعي خدای پېژندنې سره خورا په انډول کې ده او بله هغه عصري علومو ته د ارستو ضد لید لوري پراختیا ده: په داسې حال کې چې رونډ اندي پرمختګ کاوه، تکاملي کیهان پېژندنې او میخانیکي فلسفه له فزیکي علومو څخه طبیعي تاریخ ته خپرې شوې. طبیعت پېژندونکو د نوعو بدلون منلو وړتیا ته پام اړولو باندې پیل وکړ، د فسیل پېژندنې ظهور په ځانګړې توګه د انقراض له مفهوم سره د طبیعت په اړه ستاتیکې نظریې لا پسې پیکه کړې. د 19 مې پېړې په لومړيو کې جان-باپټیستې لامارک Jean-Baptiste Lamarck(1744-1829)  خپله د نوعو د بڼې د بدلون نظریه وړاندې کړه، چې د تکامل په اړه لومړنۍ په بشپړه توګه جوړه شوې تیوري ده.
په 1858 کې چارلس ډاروین (Charles Darwin) او الفرد راسل والاس(Alfred Russel Wallace) یوه نوې تکاملي تیوري خپره کړه، چې د ډاروین د نوعو په سرچینه کې(1859) په کتاب کې په مفصل ډول تشرېح شوې ده. د لامارک پرخلاف، ډاروین د ګډ وراثت او د ژوند د یوې ښاخ لرونکې ونې وړاندیز وکړ، په دې معنا چې کېدلای شي ،دوه کاملاٌ جلا نوعې د یوه ګډ نیکه لرونکې وي. د ډاروین تیوري د طبیعي ټاکنې پر بنسټ ولاړه ده: په یاده تیوري کې په پراخه کچه شواهد له مالدارۍ، بایوجغرافيې، ځمک پېژندنې، مورفولوژي او ایمبریلوژي څخه را ټول شوي دي. د ډاروین د کار په اړه مباحثه د تکامل د عمومي مفهوم ګړندي منلو ته لاره هواره کړه، مګر د هغه د لوري وړاندې شوی ټاکلې میکانیزم، طبیعي ټاکنه، تر هغه مهاله په پراخه کچه نه وه منل شوې، چې د 1920 نه تر 1940 کلونو ترمنځ په بیالوژي کې د واقع شوو پرمختیاوو په واسطه بیا را ژوندی شوه. له هغه وخت څخه د مخه بیالوژي پوهانو نور عوامل د تکامل لپاره مسؤل ګڼل. د طبیعي ټاکنې پرځای متناوبې حل لارې چې د ډاروینیزم د پيکه کېدو پرمهال (1880 تر 1920) په جریان کې وړاندیز شوې، د ترلاسه شوو ځانګړتیاوو میراث (نیو-لامارکیزم)، بدلون لپاره یو ذاتي محرک (اورتوجینیسس) او ناڅاپي لوی بدلونونه (سالټاشینیزم) په کې شامل وو. منډلي جینیتک، د 19 پېړۍ د ازمایښتونو یوه لړۍ ده، چې د نخود په بوټي ترسره شوې، په 1900 کې بیا وموندل شو، د رونالد فیشر(Ronald Fisher)، جی.بی.اس هالډاين (J. B. S. Haldane) او سیوال رایټ (Sewall Wright) د طبیعي ټاکنې سره د 1910 تر 1930 کې یو ځای شو، چې په پایله کي يې د جمعیت جینیتک نوی ډسپلین رامنځته شو. د 1930 او 1940 کلونو په اوږدو کې د جمعیت جینیتک د نورو بیولوژیکي څانګو سره یوځای شوی، پایله يې په پراخه کچه د تطبیق وړ د تکامل تیوري ده چې د بیالوژي ډېرۍ برخه رانغاړي- چې عصري ترکیب بلل کېږي.
د تکاملي بیالوژۍ د رامنځته کېدو په تعقیب، په طبیعي جمعیتونو کې د بدلون او جینیتک تنوع مطالعې، د بایو جغرافيې او سیستماتیک سره یوځای، د پېچلو ریاضیکي او سببي موډلونو د رامنځته کېدو لامل شو. لرغون پېژندنې او تطبیقي اناتومۍ د ژوند د تکاملي تاریخ د تفصیلي بیارغونې اجازه ورکړه. په 1950 کې د مالیکولي جینیتیک له ودې وروسته، د مالیکولي تکامل څانګې پراختیا و مونده، چې بنسټ يې د پروټيڼ پړاوونه او معافیتي ازمایښتونه دي او وروسته  یې د RNA او DNA مطالعات هم ورسره يوځای کړل. د تکامل جین محوره نظریه، په 1960 لسیزې کې د پام وړ ودې ته ورسئده، هم مهاله ورسره د مالیکولي تکامل شنډه تیوري وه، چې د تکامل د لامل په توګه د طبیعي ټاکنې په مقابل کې د تطابق، د ټاکنې د واحد او د جنتیک انحراف د نسبي  ارزښت په اړه یې بحثونه را وپارول. د 20 پېړۍ په وروستیو کې، د DNA  ترتیب ګذاري د مالیکولر فیلوژینیتیک او د کارل وویز(Carl Woese) په واسطه د ژوند د ونې په درې ډومین سیستم کې د بیا تنظیم لامل شوی ده. پردې سربېره، د سیمبایوجینیسس او په افقي ډول د جین لېږد نوو پېژندل شویو فکتورونو تکاملې تیوري ته لا ډېرې پېچلتیاوې معرفي کړې. په تکاملي بیولوژي کې کشفیاتو نه یواځې د بیالوژي په دودیزو څانګو کې، بلکې همدارنګه په نورو اکاډمیکو څانګو (د بېلګي په توګه: انتروپولوژي او روانپوهنه) او په ټوله کې په ټولنه باندې د پام وړ اغېزه کړې ده.
یونانیان
هغه وړاندیز شوې طرحې، چې د حیواناتو یوه نمونه، حتی انسانان کېدای شي، د حیواناتو له نورو نمونو څخه رامنځته شوې وي، داسې برېښي چې د سقراط دمخه یوناني فیلسوفانو ته ورګرځي. د ملیتوس اناګزیماندر Anaximander(610 – 546 ق.م) داسې طرحه وړاندې کړې، چې د ځمکې د تېرو وختونو د یو لوند پړاو په جریان کې، لومړنیو حیواناتو په اوبو کې ژوند کړی دی او داچې د انسانانو لومړني د وچې استوګن نیکونه به هرومرو په اوبو کې زېږېدلي وي او یواځې د ژوند یوه برخه یې په وچه کې تېره کړې ده. هغه همدارنګه دا استدلال هم کړی دی، چې د نننۍ پېژندل شوې بڼې لومړنۍ انسان به حتماً د حیواناتو د یوې جلا نمونې (ښایې یو کب) بچی وي، ځکه چې انسان د ژوند کولو لپاره اوږد مهاله پرستارۍ ته اړتیا لري. د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې، اناګزیماندر د “لومړنی ډاروین پوه” په حیث و پېژندل شو، مګر د یوه شخصیت دا ډول توصیف نور په عامه توګه نه منل کېږي. د Anaximander فرضیه په یوه معنا کې "تکامل" ګڼل کېدلایشي، که څه هم یو ډاروینین نه وي. v
ایمپیډوکلیس Empedocles ( 490 – 430ق.م) استدلال کړی، هغه څه چې موږ یې په حیواناتو کې زېږون او مرګ بولو، یواځې د عناصرو یوځای والی او جلا والی ده، کوم چې د بې شمېره “له منځه تلونکو شیانو د قبیلو” لامل ګرځي. په ځانګړې توګه، لومړني حیوانات او نباتات د هغو چې موږ یې نن په کومه بڼه ګورو، له یو بله د جلا شوو برخو په څېر ول، چې ځینې يې په مختلفو ترکیبونو کې په یو ځای کېدلو سره بقا موندلې او بیا د جنین د پراختیا پرمهال سره ګډ شوي دي، او چېرته چې “ هر څه داسې وګرځېدل، لکه: څرنګه چې باید وای، که چېرې په قصدي توګه ترسره شوې وه، موجوداتو هلته بقا کړې چې په ناڅاپي توګه په یوه مناسب ډول سره یوځای شول.” نور فیلسوفان چې هغه مهال د ډېر نفوذ خاوندان شول، په ګډون د پلاتو Plato(428/427 – 348/347)، ارستوAristotle  (384 – 322) او د سټویک (Stoic) د فلسفې ښوونځۍ غړي، په دې باور وو چې، د ټولو شیانو نمونې، نه یواځې ژوندي شیان، د الهي ډيزاین په واسطه جوړ شوي دي.
پلاتو، د بیولوژي پوه ارنست مایر(Ernest Mayer) له خوا “د تکامل پلوه ضد ستر اتل” وبلل شو، ځکه چې هغه د بنسټ پلوي باور ته وده ورکړې ده، کوم چې ورته د جوړښتونو نظریه هم ویل کېږي. دا نظریه بیانوي چې، په مشاهده شوې نړۍ کې د شي هره طبیعي نمونه، د بشپړ(مطلوب) یوه نیمګړې ښکارندویی ده، جوړښت یا  “نوعې” چې هماغه نمونه تعینوي. د بېلګي په توګه:  د هغه په ټیمایوس(Timaeus) کې، پلاتو یو کرکټر لري، یوه کیسه بیانوي، دا چې ډیمیورج(Demiurge) کاینات او هر څه چې په کې دي رامنځته کړي ،ځکه، ښه وه او له همدې امله، “... له کینې څخه پاک، هغه غوښتل چې ټول شیان باید تر هغه بریده چې کولای شي، د هغه په څېر وي.“ خالق (ج) د تصور وړد ژوند ټول ډولونه رامنځته کړي، له هغه مهاله” ...له دوی پرته به کاینات نیمګړي وي، ځکه چې دا به هر هغه حیوان و نه لري، کوم چې باید ولري، که چېرې دا غواړي بشپړ وي. د “کثرت اصل” – دا فکر چې د یوه بشپړ تخلیق لپاره د ژوند ټول بالقوه ډولونه اړین دي – عیسوي عقیده خورا اغېزمنه کړې ده. په هر حال، ځینو تاریخ پوهانو دا چې د پلاتو بنسټ پلوي په طبیعي فلسفه باندې څومره اغېز لرلی، تر پوښتنې لاندې راوستی. هغوی د دې په بیانولو سره چې له پلاتو وروسته ډېری فیلسوفان په دې باور وو چې نوعې ښایي د بدلون وړتیا ولري او دا فکر چې بیولوژیکي نوعې ثابتې وې او د نه بدلېدونکو اړینو ځانګړتیاوو څخه برخمنې دي، په 17مو او 18مو پېړیو کې د بیالوژیکي تکسانومۍ تر پيله ارزښت و نه موند.
ارستو، په اروپا کې د یونانیانو تر ټولو اغېزناک فیلسوف، د پلاتو له شاګردانو څخه و او تر ټولو مخکینی طبیعي تاریخ پوه دی، د چا څېړنې چې په رښتینې توضیحاتو کې ساتل شوې دي. د بیولوژي په اړوند د هغه لیکنې د هغو څېړنو پایله ده چې، هغه په طبیعي تاریخ کې د لیسبوس ټاپو او د هغې په شاوخوا کې ترسره کړي او د څلورو کتابونو په بڼه خوندي پاتې شوې دي، چې معمولاً د دوی په لاتیني نومونو پېژندل کېږي، دی انیما De anima (د روح په اړوند)، حیستوریا انیمالیم Historia animalium(د حیواناتو تاریخ)، ډی جینیریشن انیمالیم De generatione animalium(د حیواناتو نسل) او ډی پارټیبس انیمالیم De partibus animalium  (د حیواناتو د غړو اړوند). د ارستو څېړنې دقیقې کتنې لري، چې د هغه په خپلو د بدن د میکانیزمونو په نظریو کې ځای پر ځای شوي دي. په هر حال، د چارلس سنګر(Charles singer) لپاره، “هېڅ شی پرته له دې هڅو څخه چې د [ارستو] د ژوندیو شیانو ترمنځ اړیکه، د طبیعت یا کایناتو زینه (scala naturae) په توګه [څرګنده] کړې د پام وړ نه دي.“ دا سکالا ناټوریا، چې په د حیواناتو تاریخ (Historia animalium) کې تشرېح شوې، ژوندي موجودات یوه مرتبه یې، مګر ثابت “د ژوند زینه” یا “د وجود لوی ځنځیر” ته په تړاو کې طبقه بندي کړي دي، چې د جوړښټ د پېچلتیا او فعالیت سره مطابق يې ځای پر ځای کوي، هغه ژوندي موجودات، چې د تحرک ډېره وړتیا او حیاتي توان یې ښکاره کړی، د “لوړو ژوندیو موجوداتو” په توګه تشرېح شوي دي. ارستو په دې باور وو چې، د ژوندیو موجوداتو ځانګړتیاوو په روښانه توګه ښودلې ده چې ،دوی یو څه لري چې هغه یې وروستۍ علت بولي، یعني دا چې د دوی بڼه د دوی له فعالیت سره سمون لري. هغه په ښکاره ډول، د ایمپیډوکلیس دا نظریه، چې ژوندي موجودات ښایي په ناڅاپي توګه را منځته شوي وي، رد کړه.
نورو یوناني فیلسوفانو،لکه: د سیټیوم زینو Zeno (334 – 262 ز) د رواقي فلسفې د مکتب بنسټګر، له ارستو او نورو پخوانیو فیلسوفانو سره په دې اړه همغږې وه. روښانه شواهدو ښودلې ده چې، دا طبیعت د یوې موخې لپاره ډیزاین شوې دي، دا نظریه د ټیلیولوژي(Teleology) په نامه یادېږي. سیسرو(Cicero) رومي شکګرا فیلسوف (106-43 ق.ز) لیکلي دي چې، زینو د سټویک فزیک د مرکز د نظریې په درلودلو سره مشهوره وه، دا چې طبیعت اساساً “ متمرکز او هدایت شوی دی... د نړۍ د خوندي کولو لپاره...داسې جوړښټ، چې د پایښت لپاره خورا مناسب دی.”
الماني ژبه
الماني ژبه (په المانی:Deutsche Sprache ) د لویدیځ د جرمنی ژبو څخه یوه ژبه ده چی په المان، اتریش، سویس او لوگزامبورگ کې ویل کیږي اوټول وگړي یي تقریبا 130 مليونه دي. جرمني ژبه دالفبا 26 توري لري اوله تاریخي پلوه هغه مهال وغوړېدل کله چي په دویمه نړیواله جګړه کي دهټلر فوځونه دشاوخوا هیوادونو دنیولو لپاره په خوځښت راغله.
وېشنيزه:ژبې
اراکوزیا
اراکوزیا يوه لرغوني سیمه وه چه دا نوم مقدونې سکندر 323 قبل الميلاد ورباندي کښيښودى چې د کندهار سره سره د پاکستان د کوټې سيمه چي په هغه وخت کي هم د اراکوزيا يا اوسني کندهار يوه برخه وه نو شموليت يي ددي لحاظه په اراکوزيا کي کيدي، او ددي ځاي مرکز لومړى معروف او ارغسان وو وروسته د هغه سيمي خلګ ارغنداب ته راغلل ارغنداب ناوي ته ويل کيدل.
اراکوزيا کوم ځاې و؟
په ۳۲۷ ق م کې سکندر مقدوني د هرات د لارې ترکمانستان، ورپسې باختر، پنجشېر او بيا د بگرام نه اراکوزيا ته ولاړو. په ځينو تاريخونو کې دا د ” اسکندريه” يوه بڼه بلل شوې ده. اروپايي تاريخ ليکونکو د اسکندر د قهرمان ثابتولو لپاره دا هم ليکلي دي چې د هغه په نوم ښارونه جوړيدل او ممکن دا د هغه يو ښار وي. حقيقت دا دی چې اسکندر پخپله يو ښار هم نه دې اباد کړې او په مصر کې د اسکندريه ښار نورو جوړ کړې و چې د ده نوم يې ورله ورکړو. اسکندرد خپلو صوبو (ستراپي) وېش په هم هغو نومونو کوو چې پخوا راهيسې پېژندل شوي وو. دا صوبې د ښارونو هومره لوې وې او په ځينو کې د وگړو شمېره د څو زرو شا و خوا وه. د اراکوزيا په نوم خپلواکه ملک په ۶۰۰ ق م کې (د اسکندر نه درې سوه کاله پخوا) موجود و چې يوباچاهي يې لرله. د دې ملک اوسېدونکي د “اراکوزيايي” په نوم ياديدل. په ۵۱۸ ق م کې د پارس واکمن داريوش د باج د ورکولو لپاره يو نوې سيسټم جوړ کړو چې هره صوبه سپينو زرو(نقره) په شکل خپل باج ورکوي. يوناني هېروډوټس د دې تفصيل ليکلې دی او وايي چې د باج لپاره ستيگيدا( سنده) ، گندهارا او اراکوزيا نه په گډه ۱۷۰ ټېلنټ ( يو ټېلنټ ۳۰ کيلوگرام وزن لرلو) اخيستل کيده. اسکندر د اراکوزيا ستراپي د سيستان نه بېله کړه او هغې ستراپي ته يې يواځې غرونه پرېښودل چې وروستو بيا د ” پارتهي ستراپي” په نوم پاتي شوه. خو هغه وخت دا د حکومت لپاره يو پياوړې مرکز پاتې نشو او ښايي ورو ورو اهميت يې هم کم شو. اسکندر د سيستان د اداره کولو لپاره په “هامون” کې يوه چاوڼۍ جوړه کړه چې ځينو تاريخ ليکونکو هغه ته هم ” اسکندريه” ليکلي دي. دا سيمه اوس د ايران په خاوره سيستان نومېږي. د اراکوزيا اوسيدونکي ” هنديان ” هم بلل شوي دي او له دې کبله ځينې ليکونکي وايي چې دا د غزني سيمه وه. هسپانوي تاريخ ليکونکې ” ايسوډور” د اراکوزيا ستراپي په اړه واي چې د دې ځاې خلک ” سپين هنديان” وو. دا خبره پخه ده چې اراکوزياس هغه وخت د هند په پله و. يوناني مورخ سټرابو د اراکوزيا په اړه ليکي چې دا د “هند” يو ښار و. په يوناني تاريخونو کې د ” اراکوزياس او کوفين” نومونه يو ځاې هم ياد شوي دي. کوفين د کابل د سيند نوم و او يو بل مورخ پلايني د کوفين سيند پر غاړه يو ښار “اراکوزياس” بللې دی. د کابل نوم هغه وخت د پارس واکمنو ” اورتسپانه” يادوو. د “ساکستين” (سيستان) يو بل ښار هم د اسکندريه په نوم ياد شوې دی چې زيات گومان کېږي کندهار و. د دې د نوم په اړه بېلا بېلې نظريې دي چې يا خو دا د ” گندهار” نه راوتلې دې، يا د هند پارس يو باچا ” گنډوفارس” په نوم جوړ شوې و. د اسکندر د ژوند او د فتوحاتو په اړه نامتو الماني تاريخ پوهه ” گوسټاو ډرويسن” دا ثابته کړه او په باور سره ليکي چې ” اراکوزيانس” د کلات غلزي سره نږدې و. دا د پارس د ستراپي لپاره هغه طبعي ځاې و چې يوې خوا ته يې د سيستان مېدانونه او بلې خوا شمال او ختيځ ته يې غرونه دي. يوناني تاريخ ليکونکو کوينټن کرټيس او ارين د ” اراکوزيا”خلک ډېر مېړني بللي دي چې شمېره يې زياته وه. د مرکزي اېشيا نورو څېړونکو هم ” اراکوزيا” د غزني سيمه بللې ده. د دې ځاې د باج ورکوونکو نقش د ايران د نامتو ” بهستون” په ډبرليک ښکاري. سرچينې ۱. يونانيان په باختر او هند کې. ډبيلو. ډبليو. ټارن. کېمبرج پوهنتون چاپ. ۱۹۵۱. ۴۷۰ او ۴۷۱ مخ. ۲. د مرکزي اېشيا د تمدن تاريخ. ( درېم ټوک) ميديا او هخانيني ايران. اېم – اې- دندا مايوف ۶۹ مخ. اسکندر او په مرکزي اېشيا کې د هغه ځاې نيونکي. اې – اېچ – داني او پي – برنارډ ۷۰ مخ. ۳. هېروډوتس. تاريخونه. انگرېزي ژباړه ټام گريفتس. د نړۍ د ادبياتو ورډزورت کلاسيک. ۱۹۹۶ م. درېم کتاب. - See more at: http://www.safiahaleem.com/?p=2642#sthash.ae2dXzRe.dpuf
دا هم وګوره
وېشنيزه:د کندهار تاریخي سيمي او ودانۍ وېشنيزه:کندهار
گبين مچۍ
گبين مچۍ يا د گبينو مچۍ يو ډول خزدکه ده چې په گلانو گرځي او گبين جوړوي.
حاجي‌آباد ولسوالي
حاجي‌آباد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان حاجی‌آباد)  د ايران د هرمزگان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د حاجي‌آباد ښار دی. دا ولسوالي ۶۹٬۶۲۵ تنه نفوس لري. د حاجي‌آباد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۲ کېښودل.
د افغان اتباعو په ښار کې ممانعت
د احمدي نژاد په دوره کې د هرمزګان ولایت او د ایران په نورو ولایتونو کې د حاجي آباد په ګډون په یو شمیر ښارونو کې په ګرځیدو بندیز ولګول شو او ویې ویل چې اتباع نشي کولی دغه ښار ته ننوځي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرمزگان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
مولوي گل رحمن ديوبندي
thumb|220px|مولوي گل رحمن ديوبندي مولوي گل رحمن دیوبندي (۱۹۳۲ ز. - ۱۹۹۶ ز.) (انگرېزي:Mawlawi Gul Rahman Dewbandi) د افغانستان يو ديني مخور عالم، پښتون مجاهد، د افغانستان د اسلامي گوند د علماؤ غړی، شاعر او ليکوال ؤ.
مخينه
نوموړی د غلام رسول خان زوی د ننگرهار د روداتو د ولسوالۍ د مرکز حصارشاهي په شاه رسول نومي (کوچیانو) کلي کې په ۱۹۳۲ زیږیز کال کې زیږیدلي دی. په قوم نته خیل (مومند) او په خټه پښتون دی.
زده کړې
مولوې گل رحمن خپله لمړنۍ ښوونه د پیښور په دیني مدرسو کې تر سره کړي. خپلې لوړې زده کړې یې د هند په مشهورې مدرسې دیوبند کې سر ته رسولي او بیا ېې خپله پیژندنه د همدې مدرسې پورې اړونده کړې او د مولوي گل رحمن دیوبندي په نامه شهرت و موند. نوموړی په خپل کلي کې د کلي (د کوچیانو د مولوي صاحب) په نامه هم یادیده.
دندې
مولوي گلرحمن دیوبندي د دیوبند نه د فراغت وروسته په خپلې ولسوالۍ کې د یو ښه مدرس په څیر دیني زده کونکو طالبانو ته د درس او تدریس لړۍ پیل کړه خو د وخت د غوښتنو او اقتصادي ستونزو د حل په خاطر یې د روداتو د ولسوالۍ په بازار کې یو کتاب پلورنځی پرانست او تر څنگ یې د یوناني طب دنده هم پیل کړه. همدا راز یې د ولسوالۍ د ستر مرکزي جومات په خطابت او امامت کې هم پوره بسپنه کوله.
په ۱۹۷۸ زیږیز کال کې یې د کمونستي رژیم د بربریت نه د خلاصون په خاطر پاکستان ته لیږد وکړ او دلته یې د مجاهدینو په صفوفو کې هم د جنوب شرق د حوزي د مجاهد په څیر او هم یې د حزب اسلامي افغانستان د علماؤ په منځ کې د مفتي په حیث کار وکړ.
دخپل ژوند په آخري وختونو کې یې د اتحاد العلماء افغانستان د شوری غړی او د هغوي د فتوی د څانگې مشر و.
ستونزې او بندي خانې
د دیوبند په مدرسه کې د فلسفي د زده کړې  او هلته د سوسیالیزم او اسلام  تر منځ  د مقایسوي  مطالعې  وروسته  ، کله  چې په هیواد کې د خلق او پرچم د ډلو له  خوا د سوسیالیزم  له  پاره تبلیغات  پیل  شول نو ښاغلي  مولوي گلر حمن  د نورو  دیني علماؤ  په  پرتله  د اسلام  له  آنده  د سوسیالیزم  او کمونیز  م په هکله دپوره  معلوماتو  په درلودلو او داسلام پر خلاف  د هغوې د منفی تبلیغاتو د مخنیوی  په جرم   د وخت  دکمونستې رژیم  له  اړخه  بندی او تري تم  شو. ان تردې  چې دنوروترې تم شوو بندیانو په  څیریې  دشهادت  دعا  هم واخستل  شوه. خو د ددووکالو نه پس په داسې حال کې ددننگرهار  د یولسمې فرقي د پلیگون   څخه  را خوشي کړل شو چې کالي یې  په  تن کې رژیدلې او  د ډیرې کمزورتیا  له لاسه یې  د تگ  وړتیا  یې  له لاسه ورکړې وه. او بیا هلته د ولسوالۍ  په مرکز کې یې د لږې دمې وروسته د خپلې پاته  کورنۍ  سره  دپاکستان په لور لیږد  وکړ
کورنۍ
کورنۍ یې د کمونست رژیم لخوا د هغه د نیولو او تري تم کولو سره سم د هغه درې نور زامن، هر یو خلیل الرحمن ( پي، ایچ ډي)، جمیل الرحمن (د اقتصاد ماسټر)، حفیظ الرحمن د انجینرۍ د پوهنځي د آخري سمسټر محصل هم د کمونست رژیم د واکدارانو لخوا ونیول شول. خو خلیل الرحمن او جمیل الرحمن د یوه کال او شپږ میاشتو د بندي کیدو وروسته را پریښول شول اما انجنیر حفیظ الرحمن د کمونستانو لخوا د اسلامي غورځنگ د زیات شمیر نورو فعالینو سره یو ځای په نامالومه ځاې کې په ډله ایزه توگه په شهادت ورسېد.
مولوي گل رحمن دیوبندې  پنڅه  زامن  لري  چې د هغې له ډلې څخه یې مشر زوې قريب الرحمن سعيد نومېږي چې د جهاد په لیکو کې  او هم په فرهنگي امورو کې ځانگړی  ځای لري او تر ټولو کشر یې د اقتصاد دیپلوم لرونکی سلیم الرحمن «مولوي زاده» دی چې په هغه وخت کې د عمر د کمښت له امله د کمونسټانو د رژیم د نیولو څخه په امن  پاتې شوی.
ليکنې
مولوي گلر حمن دیوبندې  ددینې او فلسفي  علومو  تر څنگ د لیکوالۍ  او شاعرۍ وړتیا هم درلوده. خپلې زیاتې لیکنې به یې ،چې د ادبي او دیني  کیسو په  څیر ترتیبولې ، د هغه وخت  د ننگرهار  ورځپاڼې ته ېې لیږلي. د مولوي گل رحمن د اشعارو ټولگه  چې  په  یوې سترې لیکچه کې یې  پخپله  لیکلي و هلته په روداتو کې د نوموړي په کور  دبمباريؤ  له کبله بې درکه  شوه. خو هغه خپل دکډوالۍ ژوند د مجاهدینو په خدمت  او دهغوې د پوښتنو په ځوابولو  کې تیر کړ. په کډوالۍ کې ېې د سنگر دمفتي (مفتي سنگر)  ترنامه  دوه  ټوکه  کتابونه په دواړو پښتو او دري  ژبو  ولیکل   چې  ډیر زیات  د مجاهدینو او مهاجرینو  په  منځ  کې  خپاره او شهرت ېې وموند.
مړينه
مولوي گلرحمن دیوبندې  هملته د هجرت  په دیار کې  په  ۱۹۹۶زیږدیز کال د اپریل د میاشتې په ۲۷مه د ورپیښې ناروغۍ  له امله  ددې فانې  نړۍ د ژوند څخه سترگې  پټې کړې  او  د الله ج  درحمت  غیږې ته ورستون شو. اوبیا دهغه د دینې وصیت  سره  سم هملته د هجرت په دیار کې  خاورو ته  وسپارل  شو.
دشعر نمونه یې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
اي اينډ ډبلیو رسټورانټ
اي اينډ ډبلیو رسټورانټ (په انگریزی:A & W Dining) د ګازو او ایروټیس لخوا غوره شوی د چټکو تيزو خوړو دوکان دی. اي اينډ ډبلیو رسټورانټ( A & W) د مالي بریالیتوب له خوا لمړی شرکت وو چي په : فرنچیزیزس کیلیفورنیا کي په ١٩٢١ کال کې پیل شو. د شرکت ملکیت د شریکو کارکوونکو رویټرز ډېوېډ او فرانک رائټ څخه اخیستل شوی دي. د دې رسټورانټ لپاره په مینو (خوړنليسټ) کې ډير سه شامل دي، خو تر همبرگر پورې محدود نه دی، فرانسوی خوند او رسپی يي ډير مشهوره دي، او د ډوډۍ مينوال يي ډير دي نو ځکه  يي د نړۍ په ډيرو سیمو کې ددي رسټورانټ څانګې سته مطلب دا رسټورانټ ډير زيات موقعیتونه لر، چي ډير يي په امریکا کي دي.
سرچينې
وېشنيزه: امريکايې چټک خوراکي رسټورانټونه
28 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
بخارا
اخځونه
وېشنيزه:د اوزبکستان ښارونه
برګين
برګين د ناروې هيواد يو ښار دي چې بنسټ ايښودنه يي په ١٠٧٠ کال کې ترسره سوه. ددي سيمي نفوس ۲۷۸٬۵۵۶ دي او اوږدوالي يي ۴۶۵٬۵۶۰٬۰۰۰۰ متره مربع دي.
سرچینې
وېشنيزه:د ناروۍ ښارونه
29 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
۱۹۵۱
پخوا د تیر سوئ عیسوي کال نوم دئ
وجود معنی
وجود معنی ترلاسه کوال لغوي معنا او اصتطلاح کې د ذات شخصیت ژوند هستي او مجازي کې بدن یا جسم ته هم وئیلې شي
پي بي کوم ټاور
پي بي کوم ټاور فلپاین په ښار  مکاتي کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 55 منزلونه دي او ددې لوړوالی  259 ميټر (850 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2000 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
هريس ولسوالي
هريس ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان هریس)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د هريس ښار دی. دا ولسوالي ۶۹٬۰۹۳ تنه نفوس لري. د هريس ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
خړپړ
خړپړ (په فرانسوۍ: grisaille - ګریزیې) هغه ټکی دی چې د (gris - خړ) څخه اخیستل شوی دی. د انځور ګرۍ یو ډول دی چې پنځیزه رنګونه نه په کې کاریږي او ټول انځور له یوه یا دوو رنګونو څخه جوړ وي. خړپړ، څو محدوده او په حد کې راګیر رنګونه لري. رنګونه: خړ، نسواري او د سپین څخه تر تور وزمه وي. په دغه رنګونو نه یوازې په انځور کې کرښې څکوي خو د توکي په مرسته موجونه (سیوره) هم په کې جوړوي. د خړپړ تخنیک نه یوازې په انځوروونه کې خو په څلي (مجسمه) جوړونه او د ښیښو په رنګولو او څکولو کې هم کارېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د انځورونې توکونه
اس ـ ۳۰۰
توصیف
د اس- ۳۰۰ د توغندی د سیستم یو ډله د لس تقلیه وسیلو څخه جوړېږی. په هغه کې یو د قومندان موټر، یو لوی تعقیب کونکی رادر، یو برید کونکی رادر، یو محلی څارنکی رادر او شپږ د توغندی وړونکی موټرونه دی. د قومندان موټر د څارنکی د رادر څخه معلومات ټولوی.لوی تعقیب کونکی رادر کولای سی ۲۰۰ هدفونه وڅاری. بریدکونکی رادر کولای سی ۱۲ هدفونه وڅاری او پر شپږ هدفونو د توغندیو په مرسته برید وکړی.
د اس-۳۰۰ استعمالونکی هېوادونه
وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي توغندی
خاک
خاک معنی:فارسي لفظ دې خورې ته وئیلې شي خلکیان د خورو جوړ (فګارشینواري)
عصمت څاروان
عصمت څاروان (په انگرېزي: Esmat Sarwan) يو افغان خبريال، ژباړن، ليکوال او سيندکښونکی دی. نوموړی د آزادۍ راډيو د پښتو څانگې د خبريال او وياند په توگه دنده پرمخ بيايي.
مخينه
عصمت الله څاروان د کندز ولايت په چهاردرې ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. نوموړی د افغان ليکوال او شاعر، محمد صديق پسرلي زوى، د بي بي سي خبريال او کيسه ليکونکو اېمل پسرلي، اجمل پسرلي او د کره کتونکي او ادبپوه اسدالله غضنفر ورور دی. هغه زيات وخت په ايران، کابل او اروپا کې تېر کړى دى.
زده کړې
څاروان خپلې لومړنۍ زده کړې د کندز په ولايت کې کړي دي، دوولسم ټولگی يې د کابل له غازي لېسې او د ليسانس سند يې د پېښور له پوهنتونه ترلاسه کړی دی. په ژورناليزم کې ماسټري لري.
دندې
عصمت الله څاروان ډېر کلونه په پېښور کې په هېواد اوونيزه کې د مرستيال چلوونکي دنده ترسره کړه ، ورپسې يې د ايران په تهران راډيو کې کار کاوۀ. اوس د چېک جمهوريت په پلازمېنه پراگ کې له ازادي راديو سره په کار بوخت دی.
فرهنگي فعاليت
ښاغلي څاروان ډيرې ژباړې کړي او گن شمير کتابونه يې چاپ شوي دي. د دوی انگليسي پښتو جيبي ډکشنري چې په ١٩٩٠ کال کې په لومړي ځل چاپ شوې وه تر اوسه څو ځلې په بيا بيا چاپ شوې ده. دغه راز ځينې کيسې او د انگريزي ژبلوست کتابونه يې په پېښور کې چاپ شوي دي. دوی د نژدې ١٠٠ زرو انگريزي پښتو پر ډکشنرۍ هم کار بشپړ کړی چې لا چاپ شوې نه ده. ښاغلي څاروان يو ناول هم له انگريزي پښتو ته ژباړلی چې په لنډ وخت کې چاپيدونکی دی.
سرچينه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغان ليکوال
استهبان ولسوالي
استهبان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان استهبان)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د استهبان ښار دی. دا ولسوالي ۶۸٬۸۵۰ تنه نفوس لري. د استهبان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سانت پيتر بورگ
سانت پيتر بورگ د روسيې د فدراسيون يو پخواننى ښار دى ، چې ددغه هېواد د شمال لوېديزې فدارلي حوزې او د لېنينگراد ايالت منځۍ ده. دغه ښار له اتلسمې زېږديزې پېړۍ نه د شلمې پېړۍ تر لومړيو پورې د روسيې پلازمېنه وه. د سانت پيتربورگ تاريخي نومونه : دغه ښار د خلكو تر منځ په خبرو كې د (( پيتر )) او (( پيتربورگ )) په بڼه هم ياديږي.
د بختيارانو باورونه
د نورو قومونو په څېر د بختيارانو په منځ کې عقيدې هم د خلکو له ژوند سره تړلې دي او د هغوى ټولې ورځنۍ چارې او معاملې پر همدې باورونو ولاړې دي. عقیدې ( توحید یا غیر توحید) د هر ملت د کلتور برخه او د حرکت اصل دی او د خلکو د ژوند لاره ښیي.
د باورونو سرچينه
د ډېری باورونو اصل نامعلوم دی. ځینې یې له دیني عقایدو څخه اخیستل شوي دي چې د خلکو د ناپوهۍ له امله بدل شوي دي او ځینې یې د پخوانیو دیني عقایدو سره د ورته والي له کبله دي.
بختیاران او د هغوی عقیده
عطا محمد رادمنش د بختیارانو او د هغوی د عقایدو په اړه ليکي:
د باورونو ساتل( پرعقيده کلک درېدل )
باورونه له یو نسل څخه بل نسل ته لېږدول کیږي او په دې لېږد کې دوی د چاپیریال له خوا اغېزمن کیږي، بدلیږي او حتا هېر شوي وي. د خلکو په ژوند کې د ټیکنالوژۍ معرفي کول د دې لامل کیږي چې دوی خپل باورونه هېر کړي، او ډېری یې اوس یوازې په یاد دي. د دغو باورونو څخه ډېری یې د ټولنیزو بدلونونو، ښارونو ته د مهاجرت ، د نورو ښارونو او سیمو د خلکو سره د اړیکو او د خلکو ترمنځ د ټولنیزو اړیکو د کمزورتیا له امله ورک شوي او هېر شوي دي.
له زېږون وروسته
٤- زاوى حق نه لري چې د بل زوى يا نوي واده شوي زوى کور ته تر څلوېښتو ورځو پورې لاړ شي، ځکه چې د هغه چله بېرته هغوى ته ځي.
د ماشومانو په اړه
- دوی د ماشوم په چپ اوږه مالګه اچوي. - د هغه د جامو په آستین کې مچۍ او سپینه المارۍ ګنډل کیږي. - سپینه بادرنګ ته اور واچول شي تر څو هغه وخوري او د سترګو په څیر ښکاري چې هغه یې وویشتله. - دوی د ماشوم ویښتو ته مالګه تړل.
سرچینې
وېشنيزه:بخي وېشنيزه:بختياري وګړي وېشنيزه:بختياران وېشنيزه:ايران وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:پښتانه
مصیر
مصیر معنی. اخېر خاتمه قسمت انجام
ختیځ پروس
ختیځ پروس (په جرمني: Ostpreußen، داسې تلفط کېږي [ˈɔstˌpʁɔʏsn̩]، پولنډي: Prusy Wschodnie؛ لیتوانیايي: Rytų Prūsija؛ لاتیني: Borussia orientalis؛ روسي: Восточная Пруссия؛ رومانیایايي: Vostóchnaya Prússiya) د ۱۷۷۳ او ۱۸۲۹ او بیا له ۱۸۷۸ ز څخه د پروس پاچهۍ یو ولایت و. له ۱۸۷۱ ز کال څخه راپه دېخوا دا پاچهي په خپله د جرمني ټولواکۍ یوه برخه وه. ختیځ پروس د لومړۍ نړیوالې جګړې څخه بیا تر ۱۹۴۵ز کال پورې د وېمار جمهوریت "د پروس آزاد آیالت" و. د دېپلازمېنه کانېکسبرګ (نننی کالینینګراد) و. ختیځ پروس د پروس سیمې او سوېل ختیځ بالتیک ساحل اصلي برخه وه.
د بالیتیک پخوانیو پروسانو ډېری پلرنۍ ځمکې په ختیځ پروس کې وې. د ۱۳مې پېړۍ په بهیر کې، ځایی پروسان د صلیبي تیوټانیک شوالیوله خوا فتح کړای شول. د ځایی بالت اوسېدونکي د فتحې څخه وروسته ورو ورو عیسویت ته اوښتل. په راتلونکو پېړیو کې د جرمني کولو او مستعمره کولو له لارې، جرمنيان پدې سیمه کې لاسبرې قومي ډله وه، او ماسوریان او لیتوانیایان بیا لږکي وو. د ۱۳مې پېړۍ څخه راوروسته ختیځ پروس د تیوتانیک شوالیو رهباني آیالت و. په ۱۴۶۶ز کال کې د تارن له دویمې سولې وروسته، دا سیمه د پولنډ پاچا، ملکیت وګرځېده. په ۱۵۲۵ز کال کې، له پروس سره په بیعت سره، دا ولایت د پروس دوک مېشتې شوه. زړه پروسۍ ژبه په ۱۷مه پېړۍ یا د ۱۸مې پېړۍ به پیل کې له منځه ولاړه.
دا چې دوک مېشتې د سپېڅلې رومي ټولواکی د واک له دایرې څخه بهر وه، نو د براندېنبورګ شاهزاده ټاکوونکو دا توان درلود چې خپل ځانونه په ۱۷۰۱ ز کال کې "پاچا" وبولي. په ۱۷۷۲ز کال کې د پولنډ-لیتوانیا مشترک المنافع په لومړي وېش کې د لوېدیځ شاهي پروس د ضمیمه کولو څخه وروسته، ختیځ (دوک مېشتي) پروس د پروس دولت له پاتې سیمو سره د ځمکې له لارې نښلېدلی و چې بیا په راتلونکي کال (۱۷۷۳م) کې د ولایت په توګه په رسمیت وپېژندل شول. د ۱۸۲۹ او ۱۸۷۸ ز کلونو تر منځ، د ختیځ پروس ولایت د لویدیځ پروس سره یوځای شو او پدې توګه یې د پروس ولایت رامنځته کړ.
د پروس پاچهي په ۱۸۷۱ ز کال کې له جوړېدو وروسته د جرمني ټولواکۍ مخکښ دولت شو. د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته، د وارسای تړون لویدیځ پروس، پولنډ ته وروبښلو او ختيځ پرون یې د ویمار جرمني برخه کړ (د نوي پولنډ دهلیز ختیځ پروس له نور جرمني څخه جلا کړ، او ورپسې د مېېمل سیمه په ۱۹۲۳ ز کال کې لیتوانیا راجلا او له ځان سره یوځای کړه. په ۱۹۴۵م کال کې په دویمه نړیواله جګړه کې د نازي جرمني له ماتې وروسته، د جوزف سټالین په ټینګار، جنګ ځپلی پروس د شوروي اتحاد او د پولنډ ولسی جمهوریت (وارمیان-ماسوریان سلطنت) تر منځ ووېشل شو. داسې چې په شوروی اتحاد کې کالیننګراد ابلاست د روسیې شوروي فډراټیف سوسیالیست جمهوریت او د لیتوانیا د کلېپېدا سیمې برخه شوه. د پایتخت نوم چې کونېسبرګ و، په ۱۹۴۶زکال کې کالینینګراد ته واړول شو. د جرمني ډېری وګړي د جګړې پر مهال له دې ولایت څخه تخلیه شول او نور چې پاتې وو بیا د دویمې نړیوالې جګړې څخه لنډمهال وروسته له دې ځایه وشړل شول. د اټکل له مخې، ۳۰۰۰۰۰ کسان د جکړې پر مهال د بمباریو، په جګړه کې له ولایت څخه د دفاع پر مهال او یا هم د سره پوځ له ناوړه چلند او یا له لوږې، یخنۍ او ناروغیو مړه شول.
مخینه
د ماسویا د لومړي دوک کونارډ په هڅونه، ټیوټانیک شوالیو په ۱۳مه پېړۍ کې پروس لاندې کړ او هلته یې د زړو پروسانو د ادارې په موخه رهباني دولت رامنځته کړ. په شمال کې د سیمو زاړه پروسي او په سوېل کې پولنډي نومونه ورو ورو په جرمني واوړول شول. د پولنډي پومېراینا او کدانسک/دانزیک او لویدیځې لیوانتیا د اشغال په ګډون، د شوالیو پراختیاپاله سیاستونو دوی د پولنډ له پاچاهۍ سره په شخړه واړول او په ګڼو جګړو کې یې راونښلول چې په پایله کې یې د پولنډ-لیتوانیا-ټیوټانیک جګړه رامنځته شوه. پدې جګړه کې د پولنډ او لیتوانیا متحدو لښکرو په ۱۴۱۰ ز کال د ګرونوالډ (تانېنبرګ) په جګړه کې ټیوټانیک نظم ته ماتې ورکړه. دې ماتې د ۱۴۶۶ز کال د تارن په دویم تړون کې رسمیت وموند، دیارلس کلنې جګړې ته یې د پای ټکی کېښود او د پومېرانیا/پومېرېلیا پخوانۍ پولنډۍ سیمه د پولنډ تر کنټرول لاندې پاتې شوه. له وارمیا سره یوځای، دوی د شاهي پروس ولایت رامنځته کړ. ختيځ پروس د شوالیو تر واکمنۍ لاندې پاتې شو خو ملکیت یې له پولنډ سره و. د پولنډ د پاچاهانو له لوري د ۱۴۶۶ او ۱۵۲۵ ز کال ترتیبتوبه د سپېڅلې رومي ټولواکۍ له لوري ونه منل شول، او همدا شان د ټیوټانیک شوالیو مخکینۍ لاسته راوړنې هم تایید نشوې.
د پروس واکمن، د تیوتانیک نظم (Teutonic Order) ستر استاد درېیم ماکسیمیلین، د ټولواک دویم ماکسیمیلین زوی په ۱۶۱۸ز کال کې مړ شو. کله چې ماکسیمیلین مړ شو، د البرټ سلسلسه له منځه ولاړه او د پروس دوک مېشتې د برندېنبرګ ټاکوونکو ته ورسېده او براندېنبورګ-پروس یې رامنځته کړ. په ۱۶۵۵ز کال کې د سویډن لخوا د پولنډ له اشغال څخه په ګټې اخیستنې، او د سیمې د واکمن په توګه د پولنډۍ پاچاهۍ پر وړاندې د خپل مکلفیت د ترسره کولو پر ځای، ټاکوونکي او ډوک فرېډرېک ویلیم له سويډنی لښکرو او ورپسې د وېهلاو، لابیئاو او اولیویا تړونونو سره یوځای شو او پدې ترتیب یې په ۱۶۶۰م کال کې د پروس پر دوک مېشتې د پولنډ پاچا حاکمیت له منځه یووړ. دې زورواک پلوه ټاکوونکي (شهزاده) د پروس لوړې شتمنۍ هم تر خپل واک لاندې راوستې.
د پروس پاچهي
که څه هم برندېنبورګ د سپېڅلې رومي ټولواکۍ یوه برخه وه، خو د پروس ځمکې په دې ټولواکۍ کې نه راتللې او د تیوتانیک نظم د لویو استادانو (Teutonic Order grandmasters) له لوري چې د ټولواک تر صلاحیت لاندې ول، اداره کېدې. د هسپانیې د ځایناستۍ په جګړه کې د ټولواک لومړي لیوپولډ د ملاتړ په بدل کې، درېیم الکټور فریډرېک ته اجازه ورکړل شوه چې په ۱۷۰۱ کال کې ځان "د پروس پاچا" وټاکي. دا نوې پاچاهي چې د هوهېنزولرن کورنۍ لخوا اداره کېده، د پروس د پاچاهۍ په توګه وپېژندل شوه. د "پروس پاچاهۍ" نوم کرار کرار د براندېنبورګ-پروس د ډېری سیمو لپاره وکارول شو. د لاستر حقوقي شخصیت د توپیر په پار، د پروس پخوانی دوک مېشتې Altpreußen ("زوړ پروس")، د پروس ولایت، او یا "ختیځ پروس" وبلل شو.
د ۱۷۰۹-۱۷۱۱ په وبا طاعون او قحطۍ کې د زړې پروسۍ ژبې د وروستیو ویوونکو په ګډون، د ختیځ پروس نږدې یوه پر درېیمه برخه خلک مړه شول.
ويکيپيډيا:نيمگړې ليکنه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" په ويکيپيډيا کې نيمگړې ليکنه هغې ليکنې ته ويل کېږي چي یا ډېر مالومات ونه لري، يا ليکنه نه وي ورگډه شوي. تاسې هم په ويکي لیکنه کې مرسته کولای شئ.
کليوفيس
کليوفيس (سانسيکرېت: کريپا?) د سکندر مقدوني په وخت کې د آساکېنوس يا آساکانوس چې د آساکېنوی يا آساکاني خلکو يو حاکم او د جگړو سردار و، د هغه مور وه. آساکېنوی (سانسيکرېت اشوکاس: له اشوه = آس جوړ شوی) آزاده خلک و (ولسمشريزه) چې د پاروپاميسېد د کمبوجاس يو وړه برخه يې جوړوله او د سکندر د يرغل په وخت کې د سوات او بونير په درو کې اوسېدل. د آسيکېنوی د خلکو د چاپېريال بيان د اوسني کافرستان سره سر نه لگوي. (Dr R. K. Mukerjee). دا چې دا سيمه د نورو سيمو په نسبت د ايراني ژبې او دود په پرتله ډېره هندو اريايي سيمه وه، نو په همدې دليل د آريايانو لخوا د اسيکېنوی خلک هندوان بلل کېږدل. د دوی سيمه ختيځ کې تر اباسيند پورې غځېدلې وه او د دوی د سيمې پلازمېنه مساگا (سنسيکرېت ماشاکاوتي) چې د اوسني ملاکنډ په شمالي پاس کې يوه ډبرينه قلا وه تشکيلوي. په نوي عصر کې د مشکين سره نسبت لرونکې سيمه د پنجکوره او کونړ د رودونو تر مېنځ سيمه ده چې د باجوړ نه نژدې ۲۴ ميله واټن کې پرته ده. د آسيکېنوی خلک د اسونو د روزلو او د سواره گانو بهترين ماهرين وه. چې خپل سپاره پوځيان يې د باړې په بدل کې په خدمت گومارل (لکه د پيسو په بدل کې گومارلي سرتېري), او په همدې خاطر د اشواکا په نوم شهرت موندلی و چې مانا يې ماهره سپرلی کوونکي يا ماهره سپاره عسکر دی. دغو خلکو ته چې اشواکايانا په پانيني کې اشتادهيايا هم بلل کېدل. د دغو خلکو واکمن سکې هم لگولي وې چې د واتاشواکا په نوم يادېدلې او دا سکې يې خپلو خلکو ته منسوب کړې وې. د اشواکاس د خلکو يوه ډله په لوېديځ کې د اليشنگ او کونړ رودونو ته نژدې سيمو کې هم مېشت وه. هغوی د کلاسيک ليکدود اسپاسويي وه. د هغوی ژبه د کامبوجاس د ايراني ژبو د ډلې په کلاسيکو متنونو کې د اسپاسويي (له پښتو نه اسپه = آس) په نامه پېژندل کېېده. هغوی په اشوايانا په پانيني ژبه اشتاديايا هم پېژندل کېدل. په هغه وخت کې د هند او ايران پوله د پنجکوره رود گڼل کېد.
سرچينې
‎
گوزگان
گوزگان (گوزگانان يا قوزگان, په عربي کې جوزجان) د منځني پېر اصطلاح ده چې د اوسيني گورزيوان، فارياب ولايت په مرکز پورې منسوب دی. په تاريخي لحاظ گوزگان د نني فارياب او جوزجان ولايت نه غځېدلې سيمې لور ته اشاره وه چې آن تر سرپل غځېدلې وه. د لسمې پېړۍ تاريخي اثر حدود العالم بيا دا نوم د ساماني امپراتورۍ يو سيمه ايزه شهزادگۍ گڼي.
خو دا نوم د گوزگان ښار ته هم اشاره شوی چې د نن عصر ميمنه بلل کېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فارياب ولايت تاريخ
جیودوزي د سپوږمکۍ په واسطه
د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي د مصنوعي سپوږکیو له لارې جیودوزي ده، یعنې د مصنوعي سپوږمکۍ د تخنیکونو پر مټ د ځمکې د شکل او ابعادو سنجش، د هغې په سطحه باندې د شیانو موقعیت او د ځمکې د جاذبې د ساحې شکل سنجش دی. دا د فضايي جیودوزي د پراخې څانګې یوه برخه ده. دودیزه نجومي جیودوزي په عمومي توګه د سپوږمکۍ پر مټ د جیودوزي برخه نه ګڼل کېږي، که څه هم د تخنیکونو ترمنځ د پام وړ ورته والی ليدل کېږي.
د سپوږمکۍ پر مټ د جیودوزي اصلي موخې په لاندې ډول دي:
د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزیکه ډېټا او تګلارې په بېلابېلو برخو کې، لکه مسیر موندل، هایدروګرافي (د اوبو نقشه اخیستل)، سمندر ګرافي (د سمندر نقشه اخیستل) او جیو فزیک (د ځمکې فزیکي څېړنه)، کارول کېدای شي. د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي په پراخه کچه په مداري میخانیکونو تکیه کوي.
لومړي ګامونه (۱۹۵۷ – ز کلونه)
د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي په ۱۹۵۷ ز کال کې د سپوتنیک له توغولو لږ وروسته پیل شوه. په ۱۹۵۸ز کال کې د اکسپلورر ۱ او سپوتنیک ۲ مشاهداتو د ځمکې د اوارېدنې کُرې تشخیص ته لاره هواره کړه. ۱۹۶۰ ز لسیزه د ترانزیت -۱بي د ډاپلر د سپوږمکۍ او د ایکو ۱ ، ایکو ۲ بالون سپوږمکیو او د پجیوس د توغولو شاهده وه. جیوډیزیک برخې ته لومړنۍ وقف شوې سپوږمکۍ ANNA-1B وه، چې د ناسا، دفاع وزارت او نورو ملکي ادارو تر منځ ګډه هڅه وه. دا ماموریتونه د جیو پوټینشیل د مخکښ کُروی همغږو کوونکو د ضریب، د جیوډ د عمومي شکل، د کره ټاکلو لامل او د نړۍ جیودوزیک معلوماتي سیستمونه یې ونیښلول.
د شوروي پوځي سپوږمکۍ د ۱۹۶۰ ز کلونو په وروستیو او د ۱۹۷۰ ز کلونو په لومړیو کې د وچه ویشتونو توغوندیو د نښه کولو لپاره د مرستې لپاره جیوډوزیک ماموریتونه ترسره کړل.
د نړیوال جیودوزیک سیستم پر لور (۱۹۷۰ – ۱۹۹۰ز کلونه)
د ټرانزیټ سپوږمکۍ سیسټم د ډوپلر د سروې، مسیر موندنې، او موقعیت موندنې لپاره په پراخه کچه کارول کېده. د نړۍ په کچه د مثلث وېشلو د شبکو له خوا په ۱۹۷۰ ز کلونو کې د سپوږمکۍ مشاهدو د نړیوال جیودوزیک سیسټم رامنځ ته کېدو ته لاره هواره کړه. په ۱۹۸۰ ز کلونو کې د متحده ایالاتو له خوا د GPS پراختیا د کره مسیر موندنې او موقعیت موندنې لپاره لاره هواره کړه او په چټکۍ سره د سروې معیاري وسیله شوه. په ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ لسیزو کې د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي، د جیوډینامیک پیښو، لکه د ځمکې د قشر حرکت، د ځمکې څرخېدل او قطبي حرکت، د څارنې لپاره کارول پیل کړل.
عصري زمانه (۱۹۹۰ ز کال – تر اوسه)
۱۹۹۰ ز کلونه د دایمي جیوډوزیکو شبکو او د مبنا اصولو په پراختیا تمرکز درلود. په ۲۰۰۰ز  کلونو کې ځانګړې سپوږمکۍ، لکه CHAMP، GRACE، او GOCE، د ځمکې د جاذبې د ساحې د سنجش لپاره  وتوغول شوې.
د سنجش تخنیکونه
د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزیک تخنیکونه ښایي د وسیلې بڼې پر بنسټ ډلبندي شي. سپوږمکۍ کولای شي:
د هند بهرنۍ اړیکې
د هند جمهوریت په ټوله نړۍ کې له ۲۰۱ هېوادونو سره دیپلوماتیکې اړیکې لري، د نړۍ په کچه د ۱۹۹ ماموریتونه او پوستونه لري، په داسې حال کې چې پلان لري، د ۲۰۲۰ز او ۲۰۲۱ زکلونو تر منځ د ملګرو ملتونو د یوولسوغړو هېوادونو په کوربه‌توب خپل نوي ماموریتونه پرانیزي.
د هند د بهرنیو چارو وزارت (MEA) چې د خارجه وزارت په نوم هم پېژندل کېږي، دولتي اداره ده، چې د هند د بهرنیو اړیکو مسؤلیت پر غاړه لري.
د نظامي لګښتونو له پلوه درېیم لوی هېواد، څلورم لوی وسله‌وال ځواک، د داخلي ناخالص تولید (GDP) د نومول شویو نرخونو له پلوه درېیم لوی اقتصاد دی، هند یو اړین سیمه‌ییز ځواک، اتومي ځواک، نوی راولاړ شوی نړیوال ځواک او یو بالقوه زبرځواک هېواد دی. هند د مخ پر ودې نړیوال نفوذ لرونکی او په نړیوالو چارو کې یو نومیالی غږ دی.
هند د بریتانیا د پخوانۍ مستعمرې په توګه د مشترک المناقع هېوادونو غړی دی او د ګڼو نورو مشترک المنافع هېوادونو سره خپلو اړیکو ته دوام ورکوي. په ۱۹۴۷ ز کال کې له بریتانیا نه د خپلواکۍ د اخیستلو راهیسې، هند اوس مهال د یوه تازه صنعتي هېواد په توګه طبقه‌بندي شوی او له بهرنیو هېوادونو سره یې د اړیکو پراخه شبکه رامنځته کړې ده. د ظهور په حال کې لویو اقتصادونو د ټولګې – د برېکس/BRICS (برازیل، روسیې، هند، چین او سویلي افریقا) هېوادونو غړی دی، هند د ناپېيلي غورځنګ د بنسټ اېښودونکي غړي په توګه د پام وړ نفوذ لري. په وروستیو لسیزو کې، هند پراخ بهرنی سیاست خپل کړی دی چې د سارک/SAARC (د سیمه‌ییزو همکاریو لپاره د سویلي اسیا ټولنه) له خوا د ګاونډیتوب لومړۍ پالیسي او د ختیځ لید پالیسي په کې شامله ده، چې له نورو اسیايي هېوداونو سره د پراخو اقتصادي او ستراتیژيکو اړیکو د جوړولو مسؤلیت پر غاړه لري. سربېره پر دې، هند د څو نړیوالو سازمانونو(ملګرو ملتونو، د اسیايي پراختیا بانک، د برېکس/ BRICS  د نوي پرمختګ بانک او جي ۲۰/ G-20,) بنسټ اېښودونکی و، چې په پراخ ډول د پرمختللو او نو ظهوره هېوادونو د اصلي اقتصادي سرچینې په توګه په پام کې نیول کېږي. هند په ګنو نورو نړیوالو سازمانونو، لکه : د ختیځې اسیا د مشرانو غونډه، د نړیوالې سوداګرۍ سازمان، د پيسو نړیوال صندوق (IMF) جي ۸+۵ (G8+5)[1]  او د IBSA (د هند، برازیل،سویلي افریقا تر منځ د درېيو اړخیزو همکاریو نړیوال ګروپ) د خبرو اترو ځای کې هم د پام‌وړ اغېزمن رول لوبولی. هند د شانګهای د همکارۍ سازمان او داسیا د بېخبینا د پانګونې بانک غړی دی.
له سیمه‌ییز پلوه، هند د سارک او بېم‌ستیک( BIMSTEC )(د څوګونو تخنیکي او اقتصادي همکاریو لپاره د بنګال خلیج نوښت) برخه دی. هند د ملکرو ملتونو د سولې د خوندیتوب په څو ماموریتونو کې ګډون کړی او د ۲۰۲۰ز کال د جون راهیسې د پوځ پنځم لوی ګډونوال دی. اوس‌مهال هند له ګڼو نورو جي ۴ (G4 ) هېوادونو سره د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د دایمي چوکۍ په لټه کې دی.
هند په نړیوالو چارو کې خورا ډېر نفوذ لري او د ظهور په حال کې زبر ځواک هېواد په توګه طبقه‌بندي کېدی شي.
تاریخچه
له نړۍ سره د هند اړیکې د بریتانیا د راج راهیسې (۱۸۵۷-۱۹۴۷ز) کله چې د بریتانیا سترواکي د هند د بهرنیو او دفاعي اړیکو مسؤلیت پر غاړه واخیست رامنځته شوې دي. په ۱۹۴۷ ز کال کې، کله چې هند خپلواکي ترلاسه کړه، هندیانو د بهرني سیاست په رامنځته کولو یا پلي کولو کې لږ تجربه لرله. له دې سره سره په ۱۹۲۵ز کال کې د هېواد تر ټولو پخواني سیاسي ګوند د هند ملي کنګره د کوچنۍ بهرنۍ برخې په توګه د خپلواکۍ غوښتلو د تبلیغاتو د مبارزې او بهرنیو اړیکو د جوړولو لپاره رامنځته کړه. د ۱۹۲۰مې ز لسیزې له وروستیو نه جواهر لعل نهرو چې د خپلواکۍ د مشرانو تر منځ یې له نړیوالو چارو سره پخوانۍ علاقه وه، د کنګرې درېځ د نړیوالو مسائلو په اړه تنظیم کړ. نهرو له ۱۹۴۷زکال نه د هند د لومړي وزیر او بهرنیو چارو د وزیر په توګه د هند کړنلاره نړیوالو ته تشرېح کړه.
تر خپلواکۍ وروسته، د هند نړیوال نفوذ د کلونو په بهیر کې توپیر درلود. په ۱۹۵۰ز لسیزه کې د هند باور او اخلاقي واک لوړ و،  چې له ختیځ او لویدیځ دواړو نه یې د پرمختیايي مرستو د ترلاسه کولو اسانتیا برابره کړه. که څه هم  دا باور د هند د ناپېيلي درېځ له امله رامنځته شوی و، یاد هېواد ونه شو کولی، په سویلي اسیا کې د دولتونو تر منځ اړیکو په مرسته د سړې جګړې مخه ونیسي. هند له پاکستان سره د کشمیر په اړه د تند بحث په اړه، د مناقشې وړ سیمې اړوند د ملګرو ملتونو د ټول‌پوښتنې د مطرح کولو د غوښتنې له ردولو سره خپل باور له لاسه ورکړ.
په ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰مو ز لسیزو کې له چین او پاکستان سره د جګړې او د منځنۍ اسیا له ګڼو نورو هېوادونو سره د اختلافونو او له متحده ایالتونو او چین نه د پاکستان د ملاتړ په ځواب کې د ۱۹۷۱ز کال په اګست میاشت کې د هند او شوروي اتحاد د ملګرتیا او همکارۍ تړون له لاس‌لیکولو سره، د پرمختللو او مخ پر ودې هېوادونو تر منځ د هند نړیوال دررېځ کم‌رنګی شو. هند که څه هم له شوري نه د پام‌وړ پوځي او اقتصادي مرستې تر لاسه کړې، چې د ملت په پیاوړتیا کې يې مرسته وکړه، خو د دې انګېرنې له امله چې له شوري سره د هند ملګرتیا، په افغانستان کې د شوري د حضور د بې‌ځنډه محکومیت مخه ونیوه، د هند سیمه‌ييز او نړیوال نفوذ له خاورو سره خاورې شو. د ۱۹۸۰مې ز لسیزې په وروستیو کې، هند خپلې اړیکې له متحده ایالتونو، چين او ګڼو نورو پرمختللو هېوادونو سره ښې کړې او په ورته حال کې يې له شوروي اتحاد سره خپلو نږدې اړیکو ته دوام ورکړ. د بهرنیو چارو وزارت ډېره انرژي په سویلي اسیا کې له ګاونډیو، په ځانګړي ډول پاکستان، سریلانکا او نیپال سره د اړیکوو لپاره ځانګړې شوه.