cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اشرف غني
د اشرف غني له سقوط کابل وروسته له بي بي سي سره مرکه
جمهور رئيس غني: مننه، دا زما اساسي تشویش هم دی او تمرکز پرې لرم. لومړۍ موضوع د ترهګرۍ ده. لکه څنګه چې جمهور رئيس اوباما د نوبل جایزې اخیستو په مهال خپله وینا کې وویل، د سپتمبر د ۱۱ نېټې تراژيدي د څو کوچنیو سړیو کار و چې ژور نفرتونه يې زړه کې ساتلي و او د نوي تکنالوژي په استعمال یې یو زوړ تکتیک عملي کړه. ترهګري اوس يو ایکوسیستم دی. القاعده او داعش د يو سازمان په توګه ممکن تنزل کړی وي. مګر د يو ایکوسیستم په توګه موږ واقعاً له يو لوی ګواښ سره مخامخ یو. افغانان يوه اساسي پوښتنه لري: آیا طالبانو سره د امریکا هوکړه طالبانو او پاکستان ته د تروریزم په وړاندې د جګړې اوټسورس (outsource) کول و؟ یا آیا هدف دا و چې افغانستان څخه وتلو لپاره یوه لاره پیدا کول و؟ طالبان د امنیت راوستلو ادعا لري، مګر حقیقت دا دی چې امنیت ځکه راغی چې طالبانو خپله جګړه درولې. د وینې تویولو مسؤلین همدی و. دوی هېڅ ډول امنیت ندی راوستی، بلکې خپله جګړه یې درولې، خو له بلې خوا بل ډول تاوتریخوالي ته لاس اچولی: د امنیتي او دفاعي غړو وژل، د ښځو په وړاندې تاوتریخوالی، اجباري ودونه او نور چې خلک یې بیانوي. دا ډېره اساسي مسئله ده، ځیني درسونه ډېر مهم دي. ما د۲۰۰۱ کال سپتمبر په ۲۷ د فایننشل ټایمز په مجله کې یوه مقاله لیکلې (The Folly of Quick Action.) په یاده مقاله کې ما ویلي و چې افغانستان تګ باید د یو پلان په اساس وي، کنه ډېر څه د خطر سره مخ کېدی شي.‌ د تروریزم په وړاندې جګړه اعلان شوه او اردو ته مسؤلیت وسپارل شو او استخباراتي ادارو ته پراخ صلاحیتونو ورکړل شول. هغه مبارزه چې د عدالت تأمین لپاره پیل شوی و د انتقام په جګړې بدل شو. جګړه د ستراتیژیک پر ځای تکتیکي بڼه خپله کړه او ورځ په ورځ پراخېده. لومړۍ اساسي ستونزه دا وه چې تروریزم د اسلامي تروریزم په بڼه توضیح شو. تروریزم اسلام سره هېڅ اړیکه نه لري. سره له دې چې په تېرو ۲۰۰ کلونو د هر مذهب پیروان تروریستي تکتیکونه ته لاس اچولی، د هغوی تکتیکونه ته هېڅکله مذهبي بڼه ورنکړل شوه. یو دمي دغه ستونزه د یو میلیارد مسلمانانو ستونزه وبلل شوه، او پر عراق یرغل [د امریکا جګړه] د سیمه ییزې اجماع له منځه وړلو یوه اساسي مرحله وه. موږ سیمه ییزې اجماع ته اړتیا لرو، د اسلامي نړۍ اجماع ته اړتیا لرو. زما لومړۍ خبره دا ده چې اسلام او تروریزم باید سره جلا شي. د اسلام په وړاندې کرکه به ډېر لوړ قیمت ولري او د تاوتریخوالي د بیا بیا زېږېدو لامل ګرځي.‌ دویم، ډېر تمرکز باید په استخباراتو، پولیسي او اقتصادي او سیاسي عملیاتو وي تر څو مبارزه [تروریزم سره] اغېزمن وي. درېیم، اروپا او آسیا باید د دې مبارزې په سر کې وي، ځکه دوی تر تهدید لاندې دي او له همدې ځایونو سرچینه اخلي. د پاکستان ستونزه باید حل شي. یو منځمهاله پلان باید ایجاد شي تر څو پاکستان سره مرسته وکړي چې باثباته شي، هلته حالات خراب دي او پر دوی د هغه افراطیت چې دوی خپله زېږولی تأثیرات شوي.‌
جمهور رئیس غني:‌ بالکل زه هم دا تشویش لرم. ډېر کلونه ما د غربي استخباراتي ادارو څخه غوښتنه وکړه چې تروریزم ته د ایکو سیستم په نظر وکتل شي او یو همغږی ستراتیژي باید ایجاد شي تر څو دغې پدیدې سره مبارزه وشي.‌ ما ویل چې د داعش، القاعده او هغه وخت کې طالبانو په څېر پدیدې سره په تکتیکي ډول مبارزه نشي کېدی. د جګړې سنګرونو یو ترکیب د یوې مبارزې ستراتیژي نشي جوړولای. نو باید پدې موضوع تأمل وشي. داعش ځکه مخ په ځواکمنېدو دی چې دوی د طالبانو خپله وسله په بېرته په همدوی استعمالوي. داعش د طالبانو شاګردان دي، او د طالبانو څخه یې الهام اخیستی. له بده مرغه یو مکمل نسل پرته له تاوتریخوالي او انتحاري څخه بل څه نه دي زده کړي. ستاسې معلوماتو لپاره یې باید ووایم چې انتحاریان به په بازار کې خرڅېدل.‌ له بده مرغه طالبانو د افغانستان له تاریخه هېڅ زدکړه نه ده کړې. په زوره د قدرت نیول تل په زوره چپه کیږي هم. افغانانو څخه د یو ټولشمولې ملي سولې حق اخیستل د تاوتریخوالي د نوي څپې باعث شوی. له بده مرغه نړیواله ټولنه (د شوروي اتحاد او امریکا) افغانستان کې د دخیلیدو دواړو ځلو کې پر زور تاکید کوه او پدې فکر و چې د ځواک استعمال د حل لاره ده. افغانستان لپاره باید د سولې یو اساسي پلان موجود وي.‌ اوس طالبان واکمنان دي، دوی باید مسؤلیت هم واخلي.
جنرال کارټر: په بخښنې سره، مخکې له دې چې بشري بحران ته موضوع ته لاړ شو، ډېر خلک پدې بحث کوي چې آیا اوسني طالبان د ۲۰۰۱ کال څخه د مخه طالبانو څخه متفاوت دي؟ آیا ستاسې په نظر دوی په دې خبره پوه شوي چې افغانستان په تېرو ۲۰ کلونو کې بدل شوی؟
جمهور رئیس غني: له بده مرغه حالات ښه نه ښکاري. مخکې له دې چې د تغیر شاهدان واوسو، دوی باید لومړی پدې خبره پوه شي چې د دوی په اصطلاح بریا قیمت څه شی دی؟ دوی هېڅ مسؤلیت نه دی اخیستی. د بېلګې په ډول د ارغنداب درې پېښو ته وګورئ، سپین بولدک او نورو ځایونو کې د دوی وینې تویولو او د قتال کچې ته وګورئ. پدې کې شک نشته چې دوی هم د تاوتریخوالي څخه متضرر شوي و چې د دوی د زېږون باعث شو، پدې هم باید پوه واوسو. دویم، دوی مطلق انحصار ته مخه کړې، پرته له دې چې فکر وکړي چې دوی هغه مهارتونه نه لري چې هر څه وچلوي‌. درېیمه او او تر ټولو بوږنونکې د ملا حسن وینا، هغه هم صوتي، چې پکې ویلي یې دي چې دوی د اوسني بشري بحران، اقتصادي سقوط او خلکو د وتلو او مهاجرت مسؤلیت نه لري.‌ په زرګونو افغانانو طالبانو څخه د تېښتې په موخه مهاجرت ته مخه کړې. د کابل په هوایي ډګر کې ګډوډي ولې جوړه شوه؟ ولې ۲۰۰،۰۰۰ افغانان ووتل؟ که چېرې دوی په دې باوري‌ شوي و چې حالاتو تغیر کړی، افغانستان کې پاتې کېدل. طالبان باید د افغانستان تنوع ته درناوی ولري. دوی باید دا خبره ومني چې افغانستان په تېرو ۲۰ کلونو کې بدل شوی، دوی د بیان او نظر د اظهار آزادۍ حق ولري او دا هم ډېره مهمه ده چې غرب پر افغانانو د جنګسالارانو یوه ډله تحمیل نکړي.‌
جنرال کارټر: آیا فکر کوئ که چیرې تاسې پاتې شوي وی دوی مو دې ته اړ ویستلو شو چې په دغو خبرو ځان پوه کړي؟
جمهور رئیس غني: نه، له بده مرغه ما پسې ډېر منفي تبلیغات شوي ؤ، او موږ ته هېڅکله دا موقع مساعده نشوه چې دوی سره کېنو او خبرې وکړو. خلیلزاد دوی سره کېناسته. موضوع په بشپړ ډول امریکایي شوه او افغانان ترې حاشیې ته شول. زه پدې نظر یم چې اوس د حقیقي بحث امکان شته، ځکه دوی د دولت دارۍ تر ټولو اساسي فکتور څخه، چې مشروعیت، برخمن نه دي. طالبان داخلي او نړیوال مشروعیت نه لري. اوس نړیوالو او سیمې ته لازمه ده چې دوی ته د مشروعیت ورکولو په برخه کې په متفق ډول عمل وکړي. د سولې پروسه کې دوی په مختلفو لارو لاړل، د مشروعیت په برخه کې باید داسې ونکړي. ځکه زه په دې باور وم، جنرال کارټر، چې د افغانستان مسئله نظامي حل لاره نه لري. په همدې دلیل د جګړې زیاتېدو سره سره موږ تر آخره د یو سیاسي جوړجاړي لپاره هڅه کوله. طالبانو او د دوی ملاتړو، آی ایس آی، پدې باور و چې د حل لاره جګړه ده، او ټوله انرژي یې په جګړه ولګوله. د تاوتریخوالي او جګړې شدت ته یې هر اړخیزه او په میتودیک ډول کار وکړ.‌ دوی هېڅ ډول سیاسي جوړجاړي ته ژمن نه وو.
جنرال کارټر:‌ زما پوښتنه هم همدا وه چې ستاسې مشوره نړیوالو ته څه ده چې څه ډول طالبانو سره تعامل وکړي، ستاسې نظر دا دی چې دوی مشروعیت ته اړتیا لري.
جمهور رئیس غني: داسې یوه اجنډا باید موجوده وي چې پر سولې، هیله مندۍ، مشروعیت، فرصت او تعلق متمرکز وي. مشروعیت تر ټولو اساسي موضوع ده، مګر پدې باید پوه واوسو چې په یوه ورځ نشي تر لاسه کېدی. موږ باید دا پنځه بعدي پروسه همزمانه پر مخ یوسو. هیله مندي د ټولو په سر کې راځي. د افغانستان نفوس ۴۱.۵ میلیونو ته رسیږي. د ۲۰۲۲ کال مارچ میاشتې پورې شاوخوا ۹۰٪ وګړي قحطۍ او ولږې سره مخ کیږي. اقتصاد سقوط شوی، د دې دلیل دا نه دی چې سیاسیونو او د تخنیکي برخې پوهانو وطن پرېښی، بلکې دلیل یې دا دی چې دوی شته جوړښتونه له منځه وړي. ما تر آخرو شېبو خلکو ته خواړه رسول، او باید یې مې کړی وی ځکه د افغان ولس په وړاندې زه مسؤل وم. طالبانو سره د نړیوال تعامل په برخه کې ځینې مهم موضوعات دي چې باید ذکر شي.‌ لومړی، افغانستان کې بشري بحران د هېڅ چا په ګټه نه دی، په ځانګړې توګه اروپا او آسیا ته. دا به د یو مهاجرت د یوې لویې څپې باعث شي. دویم، ستونزه یواځې افغانستان کې دننه ۴۱.۵ میلیونه خلکو پورې نه محدودیږي بلکې ۸۰ میلیونو ته رسیږي،‌ د کرښې هاخوا پښتانه هم افغانان دي او د کرښې دې غاړه خپلو وطندارانو سره شریک تاریخ لري، همدارنګه ۶ میلیونه دیاسپورا او مهاجر افغانان پدې کې شامل دي، دغه موضوع عاجلې پاملرنې ته اړتیا لري. دوې د حل لارې موجودې دي: لومړی دا چې خلکو سره کار وشي او د طالبانو حکومت باید دا مرسته تسهیل کړي تر څو ستونزې ته د حل لاره پیدا شي.‌ له بده مرغه په دویم کال کې د اقلیمي وړاندوینو په اساس موږ به د یوې ډېرې شدیدې وچکالۍ ښکار کیږو، زه دعا کوم چې خدای ج موږ له دې وچکالۍ څخه وساتي. پر زراعتي ثبات کار اړین دی.‌ ښارمیشتی نفوس له کلک بحران سره مخ دی، ځکه هېڅ ډول دنده او د عایداتي سرچینه نه لري. د دې حل لپاره زه په لسګونو د حل لارې وړاندیز کولی شم. دویمه موضوع د سیمې د خلکو د ګټو موضوع ده. موږ مخکې د کوویډ تاثیرات کنترول کړي و. خو د کوویډ څلورمه او پنځمه څپه یوه نړیواله ستونزه ده. ځینې مسئلې دي چې منطقوي تاثیرات لري لکه د خلکو مهاجرت، جرمي ګروپونه، د مخدره موادو قاچاق او نور، په بل عبارت طالبانو سره باید د بحث یوه اجنډا ترتیب شي چې دوی پدې برخه کې څه کولی شي. غواړم بیا یې توپیر ته اشاره وکړم چې یوه برخه بشري بحران دی او بله برخه یې انکشافي، په همدې دلیل یواځې د ملګرو ملتونو په اداراتو اتکا کول د وخت ضیاع ده. افغانستان کې ډېر منابع شته چې انسجام ته اړتیا لري. زه کولی شم پدې برخه کې مشخص بحث ولرم. که خلکو ته هیله مندي پیدا شوه، ستونزو ته د حل لاره هم پیدا کیږي. فرصت هغو ګروپونو پورې مربوط کیږي چې معاش نه ورکول کیږي. نه د ملکي خدماتو مامورینو او نه هم د امنیتي سکتور معاش لري، په ځانګړي ډول ښځې هېڅ ډول عاید نه لري او له شدیدې ولږې سره مواجه دي. څنګه کولی شو چې دغې توپیر ته متوجه شو؟ ځکه دلته موضوع باید مشروطه وي. مشروعیت تر هغې نشي تر لاسه کېدی تر څو چې سوله نه وي شوي. زما وړاندیز نړیوالې ټولنې ته دا دی چې د دې انتخاب څخه اجتناب وکړي چې څوک ګټونکي او بایلونکي دي.‌ پرېږدئ چې یوه پروسه پر مخ لاړه شي. لویه جرګه یوه ډېره مؤثره ملي پروسه ده. د یو څو کلونو لپاره باید وخت پورې محدود ځینې شرایط موجود وي.
جنرال کارټر: لطفا لویه جرګه زموږ اوریدونکو ته تشریح کړئ؟ څنګه ترتیبیږي او څه نتیجه ورکولی شي؟
جنرال کارټر: بالکل، موږ او تاسې له ډېره پخوا سره اړیکه کې یو. تاسې د یو ډېر اوږد مهال لپاره خاموشه وئ، ۱۰۰ ورځې پدې فکر که به وئ چې څه وشول، حکومت او افغانستان سره ستاسې تړاو، آیا تاسې کومه پښېمانتیا لرئ؟ څنګه احساس لرئ؟ موږ غواړو پوه شو، چې ستاسې تعهد ته په کتو په تاسو څه تیریږي؟
جمهور رئیس غني: زما د ټول ژوند کار له منځه یوړل شو. زما ټول ارزښتونه تر پښو لاندې شول او د هر څه پړه پر ما واچول شو. زه افغانستان پداسې حال کې راګرځېدم چې له خپله مرګه ښه خبر وم. ما په ۱۹۹۶ کال کې د خپلې ګېډې ۹۸٪ برخه د کنسر له امله لاسه ورکړه. زه خپلې خاورې او خپل ولس ته پرته له خدمت څخه بل هېڅ ارمان نه لرم. ما خپل ټول ژوند د افغانستان او سیمې د تاریخ په مطالعه تېر کړ او پدې فکر وم چې داسې یو لید مې پنځولی چې کېدی شي زموږ بنیادي ستونزه حل کړي. د امریکا متحده ایالات او زموږ غربي همکارانو یو انتخاب درلود، یا دې د تروریزم پر وړاندې د خپلې مبارزې بڼه بدل کړي یا دې ووځي. مګر موږ په تمامه مانا ملي استقلالیت تر هغې نشو لرلای تر څو چې د تروریزم پر وړاندې جګړه روانه وه. ځکه خپلې خاورې لپاره زموږ هر فکر د یادې جګړې قرباني کېده.
جنرال کارټر: هو، زه تاسې شخصا پېژنم  او ستاسې پر تعهد خبر یم. تاسې په عام محضر کې ویلي و چې تاسې به تر مرګه درېږئ، د جمهور رئیس په صفت تاسې پړ کوي او مسؤل ګڼي. ستاسې ځواب ورته څه دی؟
جمهور رئیس غني:‌ بالکل، د دوی غوسه کاملا قابل درک ده. دوی دا حق لري چې ما مسؤل وګڼي، په ځانګړي ډول زموږ پر نړیوالو شریکانو تر آخر زما اعتماد او هېڅکله پر دوی انتقاد نه کول [زما څخه د مخه جمهور رئیس په څېر]. تاسې ته مالومه ده چې ما ټول فشارونه پر ځان تېر کړل تر څو د اوسنۍ نتجې مخه ونیسم. خلک حق لري چې په دې هم پوه شي چې پر ما د خارجیانو دوامداره تحمیل فرصتونه او زما واک محدود کړل.‌ موږ مجبورا ۵۰٪ کابینه ډاکټر عبدالله او د هغو ملګرو ته ورکړ. امنیتي سکتور کې اصلاحات او د فرصتونو ایجاد په برخه کې موږ مقاومت او اختلاف سره مخ و. د اوس لپاره زما غوښتنه زما د افغان خویندو او ورونو څه دا دی چې پدې فکر وکړي آیا دا زموږ د وسعې څه پوره وه چې آیا دا شونې وه چې یوه خوا د جګړې اور بل وي او بله خوا موږ داسې بنیادي اصلاحات راوستی وی چې د هغه په اساس مو جګړه ګټلی وی. جمهوریت سیاسي ملاتړ له لاسه ورکړی و. زموږ نړیوالو همکارانو زموږ سیمه ییزې اړیکې متأثره کړې وې. زموږ ټولو ګاونډیانو غوښتل چې امریکا له افغانستان څخه ووځي. زه پدې هیله یم چې د وخت په تېرېدو سره درک زیات شي، مګر د خلکو غوسه بالکل د درک وړ ده ځکه زه خپله هم د خپل ولس په څېر غوسه او آزار شوی یم. دا چې زه اوس هم تمرکز لرم دلیل یې دا دی چې غواړم راتلونکي لپاره داسې یوه لاره تعقیب کړو چې موږ آبادۍ ته ورسوي، زه هېڅ کومه شخصي اجنډا نه لرم بلکې غواړم افغانستان سره مرسته چې په سم لور روان شي. دلته هم نړیوالې ټولنې ته یو درس پروت دی. یو بې طرفه افغانستان به ټولو ته ګټور وي نسبت هغه افغانستان ته چې د بهرنیو د جګړې ډګر وي. یواځې یو بې طرفه افغانستان سره کولی شي چې سیمه او نړیواله ټولنه اړ باسو چې په راشي او صداقت سره مرسته وکړي. اوس موږ د خبرپاڼو په سرلیکونو کې نه یو، او تر ډېره وخته به د نړۍ په یاد کې نه یو. ما همدغه خبره په کراتو کراتو د خلکو د توجه وړ وګرځوله. آیا موږ ډېر څه کولی شو؟ بالکل مو کولی شو. په اوسط ډول ما د ورځې له ۱۴ څخه ۱۶ ساعته کار کوه. د جمهور رئیس په توګه ما یواځې دوه ځلې بامیان ولایت کې ۴ ساعته تفرېح کړې،‌ له دې پرته نور ټول کار، کار و. خو که چېرې موږ پدې پوه شوي وی چې د پوځیانو خروج به لویه مسئله وي، او زما د۲۰۱ کال لیک ته مثبت ځواب ورکړل شوی وی، پایله به یې بل ډول وه.‌ مګر موږ ته ډاډ راکړل شوی و چې سوله کې به موږ سره مرسته کیږي.‌ له بده مرغه چې هغسې نشول. خو دا هم د نړۍ د نظم برخه ده. زموږ د ټولو لویه ستونزه دا وه چې موږ پدې فکر و چې موږ سره د نړیوالې ټولنې زغم دوام کوي. دلته درس دا دی چې موږ داسې یوه لاره پیدا کړه چې موږ ملي روغې جوړې او استقلالیت ته ورسوي او حسابدهي رامنځته کړي تر څو موږ ټول یو، بل سره بیا یو ځای ژوند وکړو.
جنرال کارټر: ډېره مننه ښاغلی جمهور رئیس. دې مکالمه کې ډېر درسونه شته. ډېره مننه چې ما سره مو دا مرکه وکړه.‌ موږ ټول افغانستان ته تر ټولو ښه راتلونکی غواړو. زما په اند طالبانو سره د تعامل په برخه کې ستاسې مشورې ګټورې دي.‌ ډېره مننه چې نن سهار له موږ سره پاتې شوې.
جمهور رئیس غني: مننه جنرال کارټر لومړی له تاسو او له بي بي سي هم مننه.
بياتي
بياتي (په انگرېزي: Scissors) د غوڅنده اوزارونو يوه آله ده.
وېشنيزه:غوڅنده اوزارونه
محمود مرحوم
استاد محمود مرحوم د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځی استاد دی.
شگموښی
بټنوک|د شگموښي د بېلابېلو بڼو [[پاڼه|پاڼې (40, 80, 150, 240, 600).]]
پښتو ژبه د نړۍ په 32 هېوادونو رېښې لري. لږ يا ډېر ويل کېږي.
# پښتو💪
پښتو ژبه د نړۍ په 32 هېوادونو رېښې لري.
لږ يا ډېر ويل کېږي.
د چيک هېواد يو ستر ژبپوهه له څېړنې وروسته  ښودلې  چې پښتو ژبه په 32 هېوادونو کې څه ډېر يا کم  په نوع ويل کېږي. په دې اکثرو هېوادونو کې پښتانه شتون او اکثره د جنګونو له کبله دغو سیمو ته کډه شوې او هلته ميشت شوې دي.
دا ژبه ډېره پخوانۍ ژبه ده چې لغاتونه يې په مقدوني ،سربيا  یوناني  بلغاریايي، کوراسي، آلباني سلووانیايي ژبو کې ښه په زغرده معلومېږي.
همدا شان د پولند  يو پروفيسر اوس پلوسکو په کال 2003 کې ويلي وو   چې ډېری ژبې له پښتو ژبې څخه زېږیدلي دي.
فيصل خان
فيصل خان (انګرېزي: Faisal Khan)، په ​​پیښور، خیبر پښتونخواه کې ده سيکاس پوهنتون کې یو معاون پروفیسور دے. ډاکټر خان ده خپل ډاکټرئے سند اکسفورډ پوهنتون برطانيه نه په 2013 کې ترلاسه کړے دے. هغه د پېښور ٢.٠ بنسټ ایښودونکی هم دے.
پښتو ژبه د نړۍ په 32 هېوادونو رېښې لري. لږ يا ډېر ويل کېږي.
که چېرې ټينکالوژۍ مخته لاړه شي د ژبو پېژندل هم آسانه کېږي.
فيصل خان
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه
ویلیام موریس
موریس د اسکس(Essex) په والتهامستو(Walthamstow) کې د منځنۍ طبقې په یوه بډایه کورنۍ کې وزېږېد. هغه مهال چې نوموړي په اکسفورډ پوهنتون کې په کلاسیک څانګه کې زده کړې کولې، د مېډولېزم تر شدید اغېز لاندې راغی او د بېرمنګهم له ټولګې سره یوځای شو. له پوهنتون څخه له فراغت وروسته ، هغه له جین باردن سره وداه وکړ او له رافائلي وړاندې (Pre-Raphaelite) هنرمندانو لکه اډوارد بورن جونز، دانټه ګابریل روسیټي او همدارنګه له نیوګوتیک هنرمند فیلیپ وب سره یې نږدې ملګرتیا جوړه کړه. وب او موریس په کنټ کې سور کور (Red House) طراحي کړ، هغه ځای چې د لندن مرکز بلومزبري ته له کډه کولو وړاندې موریس له ۱۸۵۹ زکال څخه تر ۱۸۶۵ زکال پورې هلته ژوند وکړ. په ۱۸۶۱ زکال کې موریس له بورن جونز، روسیټي، وب او نورو سره په ګډه د Morris, Marshall, Faulkner & Co په نامه د ښکلو هنرونو شرکت جوړ کړ چې د ورځې په سټایل برابر و او په پریمانه کچه تقاضا ورته شتون درلود. دغه شرکت په کلکه توګه د ویکتوریا دورې پر مهال په داخلي ډیزاین اغېز وکړ او موریس هم نقش لرونکې پردې، دیوالي کاغذونه/منظرې، فرنیچر، او رنګي ښیښه یي کړکۍ طراحي کړې. په ۱۸۷۵ زکال نوموړي د شرکت بشپړ کنټرول په لاس کې واخیست او د هغو نوم یې Morris & Co ته واړوه.
موریس له ۱۸۷۱ زکال ورسته د اکسفورډ شایر په کلمسکاټ منور کې ځانته یو آرام ځای په کرایه کړ، په داسې حال کې چې په لندن کې یې هم خپل اصلي کور وساته. ایسلنډ ته به له Eiríkr Magnússon سره تګ په هغه ډېر اغېز کاوه او د آیسلنډي حماسو د انګلیسي ژباړو ټولګه یې جوړه کړه. هغه همدارنګه د خپلو اشعارو او حماسي ناولونو په خپرولو بریا ته لاسرسی وموند چې The Earthly Paradise (۱۸۶۸ – ۱۸۷۰ زکال)، A Dream of John Ball (۱۸۸۸ زکال)، the Utopian News from Nowhere (۱۸۹۰ زکال) او فانتزي ناول The Well at the World's End (۱۸۹۶ زکال) وو. په ۱۸۷۷ زکال کې نوموړي د لرغونو ودانیو د ساتنې بنسټ، د معمارۍ د بیارغنیزو چارو د زیانونو څخه د مخنیوي په موخه تاسیس کړ.
هغه مارکسېزم ومانه او په ۱۸۸۰ مه لسیزه کې د انارشېزم تر اغېز لاندې راغی او په یو فعال ژمن انقلابي سوسیالېست واوښت. نوموړي په سوسیال دیموکرات فدراسیون کې له ګډون وروسته په ۱۸۸۴ زکال کې سوسالیستي ډله تاسیس کړه، خو په ۱۸۹۰ زکال کې له هغو جلا شو. په ۱۸۹۱ زکال کې هغه کلیموسکات خپرندویه ټولنه د روښانه سټایل لرونکو کتابو د محدود چاپ په موخه رامنځته کړه او د خپل ژوند وروستي کلونه یې هغې ته ځانګړي کړل.
موریس د ویکتوریا بریتانوي دورې د مخکښې کلتوري څېرې په توګه پېژندل کېږي. هغه د خپل ژوند پر مهال د خپلې شاعرۍ له مخې ډېر پیژندل کېده خو له مړینې وروسته بیا هغه د خپلو طراحیو له مخې مشهور شو. د ویلیام موریس بنسټ چې په ۱۹۵۵ زکال کې تاسیس شو د هغه میراث ته ځانګړی دی په داسې حال کې چې د ده اړوند ګڼ شمېر ژوند لیکونه او د ده د آثارو په اړه ګڼ شمېر څېړنې خپرې شوي دي. د هغه ژوندانه ته اړوندې ودانۍ د لیدونکو پر مخ پرانیستې دي، ډېری آثار یې په هنري ګالریو او موزیمونو کې شتون لري او طرحې یې لا تر اوسه تولید کېږي.
ځواني: ۱۸۳۴ – ۱۸۵۲ زکال
په ماشومتوب کې موریس د هغې د مور له خوا ډېر وخت د هغوی د انارو د باغ په کور (Elm House) ساتل کېده، دلته به هغه ډېر وخت په لوستلو تیراوه او د والټر سکاټ له رومانونو سره یې لیوالتیا لرله. موریس په ۶ کلنۍ کې د خپلې کورنۍ سره د اسکس د وودفورد په وودفورد هال سیمه کې ګرجي ایټالوي ماڼۍ ته لاړ چې د اپینګ ځنګل په خوا کې په۵۰ هکتاره ځمکه کې جوړه شوې وه. هغه له خپلو وروڼو سره د کب نیولو او د دغې ماڼۍ په هویلي کې له باغوانۍ سره لیوالتیا پیداکړه او په ځنګل کې یې ډېر وخت د شیانو په پلټلو تېر کاوه چېرې چې هغه په لوتون کمپ او امبرسبری بانک کې د اوسپنې د دورې له خاورینو جوړښتنو او همدانګه د چینګفور د ښکار په لوژ کې له لومړیو معاصرو چارو سره لیوالتیا پیدا کړه. هغه همدارنګه په خپل اس یا یابو باندې په سورلۍ د اسکس ښار په لرې پرتو سیمو وګرځېد او له ګڼ شمېر کلیساو او جامعو کلیساو څخه یې په ټول هېواد کې لیدنه وکړه او د هغو د معمارۍ ډول ته به حیران و. پلار یې هغه له ښاره بهر یو شمېر ځایونو لکه د کانتربري جامعې کلیسا، د چیزویک کلتوري باغ او د وایټ ټاپو Blackgang Chine پارک ته چې د هغو ستاینه یې ورته کړې وه بوتله. په ۹ کلنۍ کې همالته نږدې د هلکانو لپاره د میس آروندیل په ابتدايي ښوونځي کې شامل شو؛ په پیل کې به له یو آس چلونکي سره تله خو وروسته یې خپله په اس تګ پیل کړ خو په کلکه سره له دغې تجربې پښیمانه شو.
په ۱۸۴۷ زکال کې د موریس پلار په ناببره توګه ومړ. له دې ورځې وروسته د هغه کورنۍ په Devon Great Consols کې د مسو د کانونو څخه په عاید تکیه وکړه، وودفورد تالار یې وپېره او خپل کوچني واټر هاوس کورته لاړل. د ۱۸۴۸ زکال په فبروري میاشت کې موریس خپل تحصیلات د د ویلتشایر (Wiltshire) د مارلبروو (Marlborough) په مارلبروو کالج کې پیل کړل. چېرې چې هغه د یو عجیب او غریب کس په توګه د (خرچنګ) په مستعار نوم شهرت وموند. هغه مهال ده ځان هلته تحقیر کاوه او د ځان ځورونې، بې حوصلګئ او زړه تنګۍ سره به مخ و. هغه له دغه فرصت څخه په ګټنې د ولت شایر د تاریخ وړاندې ځایونو لکه Avebury او Silbury Hill څخه لیدنه کوله او دی یې ځانته جلب کړی و. دغه ښوونځی له اعتقادي پلوه انګلیکان و چې د ۱۸۴۹ زکال په مارچ میاشت کې موریس د سالزبری بایشاپ له خوا د کالج کوچنۍ کلیسا ته ومنل شو او د انګلیسي – کاتولیک او رمانتېزم ښکلا پېژندنې د خوځښت په لار کې یې مشتاقانه جذابیت رامنځته کړ. د ۱۸۵۱ زکال په کریسمیس کې موریس له ښوونځي وویستل شو او بېرته واټر هاوس ته راوګرځېد، چېرې چې هغه په خصوصي توګه په نږدې پورسټ ښوونځي کې د ریورانډ فریدریک بي. ګای په نامه مرستیال ښوونکي له خوا وروزل شو.
د خوراکي توکو او درملو تاريخچه
دا مقاله په متحده ايالاتو کې د خوراکي توکو او درملو په اړوند ده.
د خوراکي توکو د تنظيم فدرالي بنسټ
تا قرن بیستم، قوانین اندکی در ایالات متحده وجود داشت که، به استثنای یک مورد، قانون کوتاه مدت واکسین در سال 1813 میلادی، محتویات و فروش مواد غذایی و دوایی تولید داخلی را تنظیم کند. مجموعه‌ی از قوانین ایالتی درجه‌های مختلفی از محافظت را در برابر شیوه‌های فروش غیراخلاقی مانند ارائه نادرست مواد تشکیل‌دهنده محصولات غذایی یا مواد درمانی، ارائه می‌کرد. تاریخچه FDA را می‌توان در اواخر قرن نوزدهم و بخش کیمیای وزارت زراعت ایالات متحده (بعدها اداره کیمیا – Bureau of Chemistry) دنبال کرد. تحت رهبری هاروی واشنگتن وایلی، که در سال 1883 میلادی به عنوان کیمیادان ارشد منصوب شد، بخش کیمیا تحقیقاتی را در مورد تقلب و نام تجاری نادرست غذا و دوا در بازار آمریکا آغاز نمود. اگرچه آن‌ها هیچ قدرت تنظیمی نداشتند، این بخش یافته‌های خود را از سال 1887 تا 1902 میلادی در یک مجموعه ده قسمتی با عنوان غذاها و متقلبین غذایی منتشر کرد. وایلی از این یافته‌ها و اتحاد با سازمان‌های مختلف مانند تنظیم‌کننده‌های ایالتی، فدراسیون عمومی باشگاه‌های زنان و انجمن‌های ملی پزشکان و فارمسیست‌ها برای لابی‌کردن به قانون جدید فدرال به منظور تعیین استانداردهای یک‌سان برای غذا و دواها برای ورود به تجارت بین‌ایالتی استفاده کرد. مدافع وایلی، زمانی صورت گرفت که عموم مردم در برابر اضرار بازار توسط روزنامه‌نگاران کودکاو مانند آپتون سینکلر برانگیخته شده بودند و بخشی از روند عمومی افزایش مقررهای فدرال را در مسائل مربوط به امنیت عمومی در عصر ترقی‌خواهی شد. قانون کنترل بیولوژیک در سال 1902 میلادی پس از جمع‌آوری آنتی توکسین دیفتری از اسبی به نام جیم که به تیتانوس مبتلا بود و منجر به مرگ چند تن شد، وضع گردید. مرگ بسیاری از مردم در دهه 1930 میلادی، از جمله مرگ ایبن بایرز در سال 1932 در اثر مصرف رادیتور و بسیاری از زنان، که برخی از آن‌ها به نام دختران رادیوم شناخته می‌شوند، سبب شد تا اداره غذا و دوا به سازمان بسیار قدرت‌مندتری که امروزه می‌شناسیم، تبدیل گردد.
تر شلمې پېړۍ پورې، له يو قانون څخه پرته چې په ۱۸۱۳ز کال کې د واکسين لنډ مهالی قانون و، په متحده ايالتو کې ډېر کم داسې قوانين وو چې د خوراکي توکو او درملو د داخلي توليد د محتوياتو پير او پلور منظم کړي. د ايالتي قوانينو يو ټولګې د نا اخلاقي پلور په وړاندې يوه اندازه خونديتوب برابر کړی و، لکه  د هغو موادو ناسم وړاندې کول له کومو چې خوراکي يا درمليز توکي جوړېږي. د FDA تاريخچه د نولسمې پېړۍ وروستيو او د متحده ايالاتو د کيميايي کرنيزې برخې ادارې ته ورګرځي (چې وروسته يې نوم د کيميا په اداره واوښت). د هاروي واشنګټن وايلي د مشرتابه پر مهال، څوک چې په ۱۸۸۳ز کال کې مشر کيمياپوه ټاکل شوی و، دې ادارې د امريکا په بازار کې د خوراکي توکو او درملو په برخه کې د جعلکارۍ او ناسم سوداګريز نوم په اړه څېړنې پيل کړې. که څه هم دوی تنظيمونکی ځواک نه درلود، دې برخې له ۱۸۸۷ز کال څخه تر ۱۹۰۲ز کال پورې په لسو برخو کې يو لړ موندنې خپرې کړې چې نوم يې خوراکي توکي او د خوراکي توکو سرغړوونکي و. وايلي دا موندنې له ډول ډول ادارو سره په شريکه وکاورلې لکه ايالتي منظموونکي، د ښځو د کلبونو عمومي فدراسيون او د ډاکټرانو او درمل جوړوونکو ملي ټولنې، چې د نوي فدرالي قانون لپاره تبليغات وکړي، تر څو د ايالتونو تر منځ د خوراکي توکو او درملو لپاره يو شان معيارونه کېږدي. د ويلی وکالت په داسې حال کې پيل وکړ چې ولس په بازار کې د اپټون سينکنلير په څېر رسوا کوونکو ژورنالستانو په و اسطه راپارول شوي وو او د پرمختګ په پړاو کې د عومي  خونديتابه اړوند د فدرالي تنظيم لپاره د عمومي ميلان برخه وګرځېد. په ۱۹۰۲ز کال کې د بيالوژيکي کنترول قانون هه مهال کېښودل شو کله چې د جيم په نوم له يو اس څخه انتي توکسين ديفتري تر لاسه شول چې په تيتانوس اخته شوی و او بيا له همدې څخه ومړ. په هغه ځواکمن سازمان د FDA د بدلېدو په برخه کې چې نن ورځ يې موږ پېژنو، ډېره ونډه په ۱۹۳۰ز  کلونو کې د ډېری خلکو مرګونو درلودله،، په ۱۹۳۲ز کال کې د ايبن بايرس د مرګ په ګډون چې د راډيټور د مصرف له کبله و او ډېرې  ښځې چې ځينې يې د راډيوم انجونو په نوم پېژندل کېږي.
په ۱۹۰۶کال کې د سوچه خوراکي توکو او درملو قانون او د FDA رامنځ ته کېدل
د ۱۹۰۶ز کال د جون په میاشت کې ولسمشر تيودور روزولټ د خوراکي توکو او درملو قانون لاسليک کړ، چې د دې قانوني د اصلي مدافع په نوم «د وايلي قانون» په نوم هم پېژندل کېږي. دې قانون د توکو د ضبط تر جرمانې لاندې، د ايالتونو تر منځ د خوراکي توکو انتقال چې «په جعل لړلي» و بند کړل، په دې ډول چې دا اصطلاح د کم «معيار او  ځواک» ډکوونکو توکو، يا رنګه کولو ته اشاره کوي تر څو «زيان يا کموالی» پټ کړي، له زياتېدونکي سره د جوړولو کوم چې «د روغتيا لپاره زيان لري»، يا له «خوسا، تجزيه شويو يا خرابو شويو» توکو څخه ګټه اخستل. دې قانون همدې ته ورته جريمه د ايالتونو ترمنځ د «جعلي» درملو لپاره پر بازاز موندنو هم لګولې وه، په کوم چې د فعالو موادو «د ځواک، څرنګوالي يا پاکۍ معيار» ته يا په نښه کې څرګند ځای نه و ورکړل شوی، يا د متحده ايالاتو د د رملو جوړولو يا ملي نوملړ کې يې يادونه شوې وه. دې قانون همدا راز د خوراکي توکو او درملو «ناسم سوداګريز ن وم» بند کړ. د خوراکي توکو او درملو د داسې «جعلکارۍ» يا «ناسم سوداګريز نوم» د ازمويلو مسئوليت د وايلي د USDA د کيميا ادارې ته ورکړل شوی و.
د ۱۹۳۸ کال د خوراکي توکو، درملو او سينګار توکو قانون
په ۱۹۳۰ لسیزه کې، پارونکو ژورنالستانو، د مصرف کوونکو د خونديتابه سازمانونو او فدرالي ترتيبوونکو د زيان رسوونکو توليداتو د يو نوملړ په خپرولو سره چې د ۱۹۰۶ز کال د قانون سره سم اجازه ورکړل شوې وه، د پياوړي تنظيمونکي ځواک د جوړولو لپاره کار پيل کړ، په دې توکو کې راډيو اکټيو د څښاک توکي، او د بڼو رنګ چې د ړندېدو لامل ګرځېدو او د شوګر او تبرکلوز لپاره بې ارزښته درملنه شامل وو. په پايله کې وړاندې شوي قانون ونه شول کولای چې د پنځو کلونو لپاره د متحده ايالاتو له کانګريس څخه تصويب شي، خو په ۱۹۳۷ز کال کې د اليکساير سولفانيل اميد د ناورين څخه وروسته د اعتراضونو له کبله چې له سلو زيات کسان پکې د زهري موادو څخه د جوړو شوو درملو له کارولو وروسته مړه شول، دا قانون ډېر ژر تصويب شو، دا مواد يو ډول مايع و چې ازمويل شوي نه و. يوازينۍ لاره چې FDA کولای شول  توليدات ضبط کړي د ناسم سوداګريژ نوم کارولو ستونزه وه: يو «Elixir» د يو ډول درملنې په توګه تعريف شوې وه چې په ايتانول کې حل شوي، نه هغه ډياتيلين ګليکول له کومو چې په اليکسير سولفانيل اميډ کې ګټه اخستل شوې وه. ويل کېږي که چېرې دې ته «حل» وويل شي، نو دې ادارې به هيڅ اقدام نه شو کولای تر څو هغه درمل تعقيب او ضبط کړي کوم چې د عامو خلکو په لاس کې پاتې دي.
د FD&C قانون لومړی تعديل: ۱۹۳۸-۱۹۵۸
د ۱۹۳۸ز کال د قانون تر تصويب وروسته، FDA ځينې ځانګړي درمل يوازې د يو متختصص ډاکټر تر څارنې لاندې د کارولو لپاره خوندي وبلل او د «يوازې د نسخې» د درملو ډله په ۱۹۵۱ز کال کې د ډورهام-همفري په تعديل کې په قانون کې ځای ورکړل شو. په داسې حال کې چې د FD&C د قانون تر مخې له بازار څخه مخکې د درملو د اغېزمنتيا ازمېشت ته اجازه نه وه ورکړل شوې، وروستي تعديلات لکه د انسولين سمونه او د پنسيلين سمونه، د ژوند د ژغورلو ځانګړو درمل جوړولو د تشکيل لپاره د ځواک ازمېښت لازمي وګرځولو. FDA د درمل جوړونکو په وړاندې د خپلو نوو واکونو پر عملي کولو پيل وکړ، چا چې ونه شول کولای چې د خپلو جوړو کړو درملو د اغېزمتيا ادعاوې ثابتې کړي او د متحده ايالاتو په وړاندې د اربرټي د خوراکي توکو د توليد شرکت (۱۹۵۰) په نهمه دايره کې د متحده ايالاتو د استئناف محکمې وموندله چې د درملو دا توليدونکي نه شي کولای چې د ۱۹۳۸ز کال د قاون د «ناسمو درملنو ادعاوو» له مقررو څخه يوازې په دې دليل وتښتي چې د درملو له نښې څخه يوازې موخه کارول ړنګ کړي. دې پرمختګونو د FDA لپاره پراخه واکونه تاييد کړل تر څو وکولای شي له بازار موندنې مخکې بې اغېزې درمل بېرته راوغواړي. په دې پير کې د FDA ډېری تنظيمونکې څارنې د ايمفتامين او باربيتورات ناسم کارولو ته متوجه وې، خو دې ادارې د ۱۹۳۸ز او ۱۹۶۲ز کلونو تر منځ نږدې ۱۳،۰۰۰ نوي درملو عملي کېدلو ارزونه هم وکړه. په داسې حال کې چې د دې پړاو په پيل کې د زهري موادو د پېژندنې علم په لومړيو کې و، په دې پړاو کې د FDA تنظيموونکو او نورو له خوا د خوراکي موادو په محتوياتو او درملو د خونديتابه په ازموينه کې په تېزۍ سره تجرباتي پرمختګ وکړ.
په ۱۹۴۰ز کال کې FDA د کرنې له وزارت څخه د فدرالي خونديتابه ادارې ته متقل کړای شو او کله چې په ۱۹۵۳ز کال کې د روغتيا، زده کړې او سوکالۍ وزارت رامنځ ته شو، بيا د دې وزارت برخه پاتې شوه.
ماریا توتاخیل
میرمن ماریا توتاخیل یوه پښتمه مدني فعال ده.
سکول اف راک (ټلویزیوني سریال)
سکول اف روک د امریکا د متحده ایالاتو یو ډیره مشهوره شو يا خپرونه ده چی د نیکیلودیون نیټورک لخوا اداره کیږی .او ددی خپرونی بنسټ په کال 2003 کی د (مایک وایټ: مایک سپین) لخوا کښیښودل سو.
بانک
بانک يو وټه ايز بنسټ دی چې د اعتباري توکو، مالي راکړې ورکړې، د گرانو توکو د پېر پلور، د پيسو د لېږد رالېږد، گاکانو د غوښتل شويو لاسوندونو او د ونډو د سود اخيستنه، د گاکانو مالي بړياينه، د امانتونو د منلو، ساتلو او د ارزښتمنو پاڼو او توکو ساتنه، تجهيز او توزېع کول يې په عامو دندو کې شمېرل کېږي.
بانک په يويشتمه  پيـړۍ کې داقتصاد په هرم تکيه وهلې ده او په نني دور کي دخلکو ترمنځ داقتصادي کړنو د تبادلي يوه مهمه لاسته راوړنه بلل کيږي. خوسره ددي هم  بانک  په خپل سرپه يوه وخت کي منځ ته نه دي راغلي بلکه په همغه ډول چي پيسو دتبادلي دپښوالي  دوره تيره کړي ده اود ورځني ژوندانه داړتياوه  او ودۍ له امله منځ ته راغلې دي. بانک هم پدي بهير کي خپله اړتيا او اهميت څرګند کړي دې اودځينو اړتياو پربنسټ چي دسوداګريزو کړنو د ودۍ له امله منځ ته راغلي وي  نو اړشو چي د يوداسي موسسي بنسټ کيږدي ترڅو دهغي له لاري وکولاي شي چي دلږښتنو دادايني او په خاصه توګه  د لري او نږدي اخيستونکو د ادايني وړ پيسي بي له کومي ويري اوډارڅخه ترلاسه کړي چي دا موسسي اوس  د  بانک په نامه ياديږي. (سيد، پوهنوال مسعود، بانکداري، چاپ ‍‍۱۳۹۶، مطبعه کابل).
بانک څه شي دي؟
ماهرين په دې نظر دي چې د بانک لفظ د جرمني ژبيBack  (بيک) څخه اخيستل شوي دي کله چي جرمني د ايټاليا په زياتره برخو قبضه کړي وو نو جرمني د Back لفظ ته ايټالوي رنګ ورکړو او په Banco بدل شو چي دميز په معني دي او وروسته دا لفظ په انګليسي کي Bank وټاکل شوو.
دبانک پيدايښت ته يوه ځغلنده  کتنه:
د بانکوالي  نني  بڼه په ۱۷پيړي کې دود پيدا کړو مګر د بانکي کړنو پيدايښت د ډ يرتيري مودي څخه سرته رسيدي چي مونږ يي په لاندي ډول ځينو کړنو ته چي د ډيرتير مهاله تر سره کيدي يوه لنډه کتنه کوه
.
دبابل شــاهانو په دې هکله ډېر د پام وړکارونه تــرسره کړې دي. حامورابي شــپږم ساســاني  پاچا  د ســود قانون او د سوداګريزو پورونو قانون  بنسټ کيښود چي په حقيقت کې لومړني بانکي قوانين ګڼل کيـږي.
په يونان کې  دبانکــوالي کړني معابدو ترسره کولي اود خلکو داما نتونو دساتني لپاره معابد ډير ډاډمن ځاي کڼل کيده.
په يونان کي دسکو دتبادلي کار صرافانو په مخ وړو نو دوي به خپلي سکي دصرافانو سره په لږ څه ګټه بدلولي په همدي ډول دصرافانو ګټه مخ په ودي وه او لوي لويۍ صرافياني يي جوړي کړي دوي د دي لپاره چي خپلي ګټي ډيري کړي نو خلکو ته يي دسود په بدل کي دپور ورکول پيل کړل چي په همدي ترتيب ديوانان لومړي بانک دصرافانو لخوا جوړ شو. ديونان دملي بانک بنسټ په کال ۱۸۷۴ميلادي کي کيښودل شو چي يو له  لرغونو بانکونو څخه دي.
په چين کي  هم بانکي کړني دډيري تيري مودي  څخه دود وي. چين د بشري مدنيت په وده کې لوړ مقام لري اوهـم يې داقتصاد په هکله ترنن ورځې پورې ډيرڅه سرته رســولي  دي. دې لرغونې هيواد  د ميلاد څخه  شــپـږ پيـړۍ مخکې  بانکـــوالي تجربــه کړي ده. که څه هم چينايان تر ننه پورې پــه دې هکله داورپايانو په پرتله غږ نه دي پورته کړي. ولې څه چې اړين  دې هغه دادي چې په دې هيواد کې بانکوالي پــه همغــه زمانه کې دود وه اوپه همدې ترتيب کولاي شــو ووايو چې ختيځ  په لومړي ځل د پولي وســايلو په تبادله او د پولي وســايلو په تنظيم کې بانکـوالي دود کړي ده.
په منځنيوپيړيو کې يهـوديان د بانک چلوونکې وه ولې يهـوديانو په دې برخه  کې مخکښـې  دي دغه ټبرله ډير پخوا څخه په ګټواوسوداګرۍ باندي بوخت و. ايدلوژيکي اومذهبي مما نعت    يې نه درلود او برعکس د داســې کار په پياوړيتوب کې يې مرســته کوله اوکــړې يې ده که څه هم د تورات په څــوځايونوکې منع کړاي شوي وه  خو د ګټې تحريم يوازې د يهـودو لپاره راغلي وه (( له هغه ورور څخه دې ســود اوګـټـه مه اخلــه اوله خپله خدايه  و ويـريـږه ترڅو دا ورور له تاسره ژوند وکـړي)).
داسلام مبارک دين کي هم دپور ورکولولپاره ډيرايتونه راغلي دي. او سود يي په ټوليزه توګه  بند کړي دي اوسود اخيستونکي اوسود ورکونکي يې دواړه ته ددوزخ زيري ورکــــــړي دي.
خداي تعالي دبقري سورت په۲۷۵ ايت کي خپلوبندګانو ته دسود په اړه داسي ويلي دي:
ژباړه: کوم خلک چي سود خوري دهغوي حال به دهغه چا غوندي وي چي پيريانو نيولي وي او پردي حال دهغوداخته کيدو دليل دادي چي وايي «سوداګري هو هم لکه سود غوندي شي دي » په داسي حال کي چي الله (ج) سوداګري روا او سود ناروا کړي دي. نو چا ته چي د هغه د رب له لوري دا نصيحت ورسيده او په راتلونکي  کي يې د سود له خوړلو څخه ډډه وکړه نو څه چي يي مخکي خوړلي هغه خو يي خوړلي دي  دهغه معامله له خداي سره ده او څوک چي له دي حکم څخه وروسته بيا هم همداسي کار کوي هغوي دوږخيان دي تل به پکي اوسيږي.
دبقري سورت په ۲۷۶ ايت کي الله تعالي  خپلوبندګانو ته دسود بديل ورپه ګوته کوي:
ژباړه: الله سود له منځه وړي اوخيراتونو ته وده  اوښيرازي ورکوي او الله هيڅ ناشکره بد عمله انسان نه خوښوي.
نو زمونږ په سپيڅلي دين کي دسود ناوړه اغيزوته په کتو سره دسود په اړه الله تعالي دنورو اسماني کتابونو په پرتله قوانين سخت کړي دي او سود يي په ټوليزه توګه دمسلمانانوترمنځ بند کړي دي
۱- قرض الحسنه  ۲- وديعه   ۳ - مشارکت  ۴- مضاربت  ۵ - مرابحه
دا هغه څه دي چي قرانکريم او احاديثو کي راغلي دي چي اوس په اسلامي بانکوالي کي تري کټه پورته کيږي او اوس دنړي په بيلابيلو هيوادونو کي اسلامي بانکونه شتون لري.
ددو يمي پيړي په لومړيو کي د کاغذ په اختراع سره په بانکي نظام کې پولي بدلون  رامنځته  شو.اودکاغذي پيسو درامنځته کيدلوسره ډيري اسانتياوي رامنځته شوي. دلومړي ځل لپاره دبانک کلمه په ۱۱۷۱ميلادي کال کي دمديتراني په کڅ د(ونيز) په ښارکي په کار يوړل شوه  او لومړني بانک د(ونيز )په نوم وه چي  بنسټ يې کيښودل شوه. وروسته بيا نورو بانکونه هم په کار پيل وکړو په ځينو هيوادونو کي چي په لاندي ډول يي يادولاي شوبانکونه منځ ته راغلل.
۲ - دامستردام بانک په ۱۶۰۹ميلادي کال
۳- دانګلستان بانک ۱۶۹۴ميلادي کال
لومړني پرمختللي اوخصوصي بانک فرانسه کي په ۱۷۱۶ ميلادي کال کي ددولتي جوازپه ترلاسه کولو په کار پيل وکړ  چي خلکوته يي لانديني برخو کي چوپړتياوي برابري کړي وي.
۱- دپورونوورکول
۲ـ دپيسوچاپول
۳- داماناتو قبلول
ددي بانک سهم  په ۱۷۱۸ميلادي کال کي ددولت لخوا وپيرل شول او دا بانک په يو دولتي بانک بدل شو.
دبانک تعريف:
د بانـک په اړه ځينو علمآوو بيلابيل تعريفونه وړاندې کړي دي چې هغه په لاندې ډول دي.
♣  پروفيسور کروتهر له نظره : بانک دخلکو څخه پور اخلي او اړمندو خلکو ته ئې په پور  ورکوي.
♣    دپروفيسور دينالدز له نطره: بانک داسې اداره ده  چې د پيسو کاروبار کوي دهغو خلکو سره چې اضافه  پيسې ورسره وي پور اخلي او هغو ته چې په کاروبار کې د پانګې اچونې غوښتنه لري په پور ورکوي.
په ټوليزه توګه ويلي شو بانک داسې اداره ده چې د باوري پيسو کاروبار کوي  دخلکو دسپما پيسي دامانت  په توګه ځان سره ټولي کوي په توليدي او  غير تو ليدي ساحو کې اړمندوخلکو ته دپورپه ډول ورکوي په ډيرکم سود د پور اخستوونکي نه او په ډير سود دپور  ورکولو په نتيجه کې ګټــه حاصلوي. (سيد، پوهنوال مسعود، بانکداري، چاپ ‍‍۱۳۹۶، مطبعه کابل).
په۲۱ پيړي کې دتخصص او د کار ويش را مخکې  شوه. او هر بانک بايد په يوي څانګه کي کړني سرته ورسوي اوخلکوته  اسانتياوي برابري کړي. همدا لامل  وه چي بيلا بيل  بانکونه  په ټوله نړي کي منځ ته راغلل او  په بيلابيلوڅانګو کي يۍ کړني ترسره کوي چي په لومړي ګام کي بانک په دوو برخو وويشل شو.
۱:مرکزي بانک  ۲:سوداګريزبانک
مرکزي بانک
مرکزي بانک دهيواد ترټولو مهمه اداره بلل کيږي کومه چي دټولوسوداګريزو بانکونو يا  commercial څارنه کوي اودهيواد د مالي نظام په ښه والي کي لوي لاس لري دغي اداره ته  مرکزي بانک اوپه عربي ژپه کي ورته (البنک الريس) اوپه انګريزي  کي ورته central ban وايۍ.
مرکزي بانک دهر هيواد په اقتصاد کي  داسي رول لوبوي  لکه زړه چي يۍ دانسان په بدن کي لري.
پل سامويلسن په دي اړه داسي وايي: انسانان تردي مهاله په دريو لويو اختراعاتو بريالي شوي دي. اور، څرخ او مرکزي بانک.
هاوتري (haw trey):اخرينه منبع دپوراخيستلو مرکزي بانک بولي.
په ټوليزه توګه ويلي شو مرکزي بانک عبارت له هغه څخه دي چي ديوه هيواد د اقتصادي اومالي استخدام په غاړه لري دهغه بانک د نوروبانکونو رهبر او لارښوددي.
دنړي لمړني مرکزي بانک دريکزيک په نوم په سويډن کي منځ ته راغي په کال ۱۶۶۸ميلادي کي. په انګلستان کي په کال  ۱۶۹۴ميلادي کي مرکزي بانک منځ ته راغي  چي يو له تاريخي بانکونو له ډلي څخه شميرلي شو، دفرانسي بانک مرکزي بانک په ۱۸۰۰ ميلادي کال کي ،دهالنډ بانک په۱۸۱۴ ميلادي او په ۱۳۳۹ هجري لمريزکال کي دافغانستان مرکزي بانک دبنسټ ډبره کيښودل شوه.
دمرکزي بانک دندو ته يوه لنډه کتنه:
په هر هيواد کي مرکزي بانک بيلا بيلي دندي سرته رسوي  او ترډيره بريده دغه دندي نړي په ټولو هيوادونو کي يو شان دي. ځيني مهمي دندي يي په لاندي ډول دي.
1- دبانکي کړنو ترسره کول د دولت لپاره:  په عمومي ډول مرکزي بانک ددولت بانک دي. ددولت عايدات  په مرکزي بانک کي په چلند کي دي او ددولت مصارف له همدي کوډونو څخه  وضع کيږي. برسيره پر دي چي ددولت عوايد اومصارف له دي لاري څخه وورت نيسي  مرکز بانک  داړتيا په وخت کي دولت ته پور هم ورکوي.
2- دبانک نوټونو چاپول اوخپرول:
په تيره موده کي په ځينو هيوادونو کي دبانک نوټونو دچاپ حق سودګريزو بانکونو ته ورکړل شوي وه. په دي وخت کي دولت نه شو کولي چي  دپيسوپه حجم کنټرول ولري او هم تردي چي يوډول پيسي نه چاپيدل په هرهيواد کي به څو ډوله پيسي په چلند کي وي. همغه وه چي مرکزي بانک اړشو چي دپيسو حجم په خپل کنټرول کي راولي چي يواځيني لاره يي همدا وه چي دپيسو چاپول په خپل لاس کي ونيسي چي اوس په ټوله نړي کي دپيسو دچاپولو او خپرولو دنده مرکزي بانک لري.
3 - اخيرني پور ورکونکي دي:
دمرکزي بانک له دندو څخه دا هم ډيره مهمه دنده ده. کله چي سوداګريزبانکونه دکسرسره مخامخ شي نو مرکزي بانک هغوي ته پور ورکوي. په ځينو هيوادونوکي سوداګريزبانکـــــــــــــونه داړتيا په وخت کي په مستقيمه توګه دمرکزي بانک څخه پور اخلي. په انګلستان کي کله چي يوبانک دکسر سره مخامخ شي نولومړي many market څخه دپورغوښتنه کوي که چيري ونه منل شوه بيا مرکزي بانک ته ورځي نو له همدي امله ويلي شو چي اخيرينه منبع دپور اخيستلو سوداګريزوبانکونو ته مرکزي بانک دي. (حميدي،ماري يوسفزي نورالله حقمل،بانکي محاسبه،۱۳۹۲ لمريزکال.).
4 - دپولي سياستونو پلي کونکي:
نن ورځ مرکزي بانکونه دوه ډوله  پولي سياستونه پلي کوي او دهمدي لاري څخه دپيسو ارزښت ټاکي چي داسياستونه يي دپيسودخپرولو(انبساطي سياست) او د پيسو دغونډولو(انقباظي سياست) له لياري ترسره کيږي.
5 - دنورو بانکونو په کړنو کنټرول:
مرکزي بانک  دټولو خصووي ،دولتي اوخارجي بانکونو څخه دڅارني دنده لري او ددهغوي کړني کنټرولوي. ټول دولتي خصووي او خارجي بانکونه چي په يوه هيواد کي کړني ترسره کوي بايد خپل کلني راپور جوړ او مرکزي بانک ته يي وروليږي. (سيد، پوهنوال مسعود، بانکداري، چاپ ‍‍۱۳۹۶، مطبعه کابل).
6- ديوه هيواد د ذيرمو دساتل اومديريت يي :
7- خصوصي او خارجي بانکونو ته دجواز ليکونو ورکول :
د مرکزي بانک له ډيرو مهمو دندوڅخه يوه خصووي او خارجي بانکونو ته د کړنو دترسره کولو دجواز ورکول دي په يوه هيواد کي دمرکزي بانک داجازي پرته هيڅ بانک کړني نه شي ترسره کولي  او هر بانک چي غواړي په يوه هيواد کي کړني ترسره کړي بايد چي دمرکزي بانک څخه جواز ترلاسه کړي او دهغه هيواد قوانينو ترلاندي په کړنو پيل وکړي.
8- په اقتصادي کړنو کي دولت ته مشوره ورکول :
دمرکزي بانک مشوره ديو هيواد په اقتصادي وده کي ډيره لويه ونډه لري ځکه چي مرکزي بانک ديوه هيواد دپولي او مالي تلنلاري دپلي کولو لوي مرکزدي له همدي کبله دولتونه دمرکزي بانک څخه په اقتصادي کړنو کي مشوره اخلي. (حليم،قاري محمد،حميدي،عبدالمتين،بانکي تصدي لمړۍ چاپ ۱۳۹۲ لمريزکال).
۲-سوداګريزبانک:
سوداګريزبانک هغه بانک ته ويل کيږي چي د ګتي دلاسته راورلولپاره کړني ترسره کوي. سوداګريز بانکونه د مرکزي بانک دلاس لاندي دندي سرته رسوي او بايد دپرانيستو لپاره د مرکزي بانک څخه اجازه ليک واخلي.
دسوداګريزبانکونه ډولونه:
صنعتي بانک :  Industrial Bank
په يوه هيواد کې د صنعتي پرمختګ لپاره اوږد مهاله پورونوته اړتيا ده .سوداګريز بانکونه اوږد مهاله پورونه  نه ورکوي اوډيري  کاروبار يې د لنډ وخت لپاره وي  نود دې لپاره چه د يوهيواد صنعت وده وکړي منځني اواوږد مهاله پورونو  ته اړتيا ده چي د صنعتي بانکونوپه رامنځته کيدلوسره دغه خاليګاه پوره شوه.
کرنيز بانکونه Agricultural Bank
هغه بانک ته وايي چه په يوهيوادکې کروندګروته دکرني  پرمختيا اوپرمختګ  لپاره اوږد مهاله ، منځ مهاله  او لنډ مهاله پورونه  ورکوي .دغه بانکونه کروندګروته سرې ،تخم اوزراعتي ماشين الات اولوازم په پور ورکوي.
۳- دتبادلې بانک Exchange Bank
هغه بانک ته وايي چه دبهرنيواسعاروکاروبارکوي دغه بانکونه دهيواد کورنى پيسې په بهرنيو پيسوباندې تبادله کوي. کله چه يوهيواد  دبل هيواد اجناس اخلي نو دا بايد دهمغه هيواد پيسې له ځان سره ولري نو د دې لپاره سوداګر بايد خپلې داخلي پيسې په خارجي پيسوباندې تبادله کړي  سوداګريز بانک کولاي شي چه دتبادلې دبانک وظيفه هم اجرا کړي چه په هغه کې دتبادلې لپاره يوبيله څانګه  وجود لري اودغه ډول بانکونه بايد دمرکزي بانک څخه اجازه واخلي.
۴ - دسپمابانک  Saving Bank
دغه ډول بانکونه دخلکوپيسې دسپما په ډول سره له ځان سره ساتي اودخلکو د سپما واړه واړه رقمونه اخلي اوهغوي ته يې په بدل کې سود ورکوي دغه ډول بانکي چوپړتياوي  په مستقله  توګه
نشي جوړيدلاي بلکه دمرکزي بانک پرته نورټول بانکونه ددغه ډول چوپړتياوو يوه څانګه  لري ترڅو خلک په کې خپله سپما کړي پيسي ټولي کړي.
۵- ذخيروي بانک Deposit bank
ذخيروي بانک يوله مهموبانکونو څخه دي. دابانک دخلکو څخه پور اخلي او اړو کسانو ته يي په پور پوري ورکوي څخه له همدي امله دا بانکونه لنډ مهاله پورونه ورکوي چي موده يي۳ څخه تر۶ مياشتو ده. دابانکونه اوږدمهاله پورونه سره علاقه نه ښايي او دابانکونه دسوداګرو طبقه سره نخلوي.
۶- داړتيا په اساس بانک Miscellaneous bank
دا بانکونه يو له خاصو بانکونو څخه دي چي دژوند په بيلا بيلو دورو کي داړتياپه اساس منځ ته راځي چي په هر هيواد کي دا بانکونه د اړتيا سره سم  منځ ته راځي د دي بانکونو له ټولي  څخه په انګلستان او امريکا کي دپانګه وني نوم اخيستلاي شو.
په افغانستان کي دبانک لرغونتيا ته يوه ځغلنده کتنه:
افغانستان يو اسلامي هيواد دي چي سود يا ربا کول پيسو له طريقه پيسو سره حرام او د اسلامي شريعت خلاف گڼل کيږي نو په همدي سبب د شلمي پيړي تر لومړيو پوري هيڅ رسمي بانک په افغانستان کي وجود نه درلود او شاهي مال به په شاهي خزانو کي ساتل کيده خلکو به خپله پانګه پخپله ساتله او ځينو ښارونو کي به د باور وړ کورنيو له خوا امانت ځايونه  جوړيدل بي له سود او گټي د خلکو امانت ساتنه يي کوله په ټولنه کي چي يو شمير صرافانو وجود درلوده د سود خور او دوزخي په نوم ورته  کتل کيدل. (حليم،قاري محمد،حميدي،عبدالمتين،بانکي تصدي لمړۍ چاپ ۱۳۹۲ لمريزکال).
کله چي انگليسان افغانستان ته داخل شول يو شيمر هندي صرافانو په هند او افغانستان کي فعاليت درلوده د وخت ارزښت لرونکو پيسو لکه اشرفي سکه(عربي طلا )، هندي روپي، انگليسي پوند او داسي نور د سوداګريزو موخو لپاره تبادله کيدل. دافغانستان دولت په ۱۳۰۷ه ش کال کي يوه موسسه د سهامي شرکت په نوم تا سيس کړه چي د افغانيو ارز ښت د  خارجي اسعارو په مقابل کي وساتي
لومړني شرکت و چي پانګه اچونه باندي يي تمرکز وکړو او په۱۳۰۹  ه ش کال پانګه۵ مليون افغانيو ته ورسيده وروسته بيا دغه سهامي شرکت په بانک بدل شو.
د بانکوالي عصري تاريخي بهير په ا فغانستا ن کي د ۱۳۱۱ ه ش کال څخه وروسته دهيواد ملي سوداگر عبدالمجيد خان زابلي په زيار او مرسته پيل شو. له دي څخه مخکي کريدتي معاملات او د اسعارو تبادله د خارجي صرافانو په واسطه چي په کابل او قندهار ښارونو کي فعاليتونه درلودل سر ته رسول حتي د دولت لپاره خارجي اسعار به هم له همدغو صرافانو په مرسته تهيه کيدل. دهيواد   ملي شخصيت او سوداگر عبدالمجيد خان زابلي لمړي ځل لپاره په  ۱۳۱۲هجري لمريز کال کي د لمړني بانک جوړيدو ډبره په افغانستان کي کيښوده، چي دافغان ملي بانک(Afghan National Bank) په نوم ونومول شو ټوله سرمايه يي ۹،۶مليون افغاني وه چي د خصوصي سکتور ونډه پکي٪۷۲ فيصده  او د دولت ونډه پکي٪ ۲۸ فيصده وه.
په افغانستان کې دبانکونوډولونه
۱- دولتي بانکونه  :دافغانستان بانک،پښتني بانک،دافغان ملي بانک،کابل بانک                                                      ۲- خصوصي بانکونه :دافغانستان بين اللمللي بانک،د وړووپورونو لومړني بانک،عزيزي بانک،باختر بانک او داسي نور...
۳-خارجي بانکونه: پنجاب بانک ، حبيب بانک ، ، الفلاح بانک، وسټندردچارټربانک ،  ارين بانک ، پاکستان نشنل بانک اوداسې نور.)..                                                                                                                                           ۴- اختصاصي بانکونه:دزراعت دودې بانک ، دصنعت دودې بانک ،رهايشي اوتعميراتي  بانکونه
وېشنيزه:بانک
هندي
هندي ژبه د هندو اروپايي ژبو د کورنۍ یوه ژبه ده چې ټولټال ۴۹۰ ميليونه ويونکي لري او همدارنگه هندي ژبه د هندوستان د جمهوريت زسمي ژبه هم ده.
وېشنيزه:ژبې
سورلنډی
سورلنډی (په لاتين: Canis) د سپيو تی لرونکو ژويو څخه یو غوښه خوړونکی ځناور دي چې په شمالي افریقا او منځنی آسیا کې ژوند کوي.
د سورلنډی ډولونه
وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي
شي جین پنګ
شی جن پنګ یاهم (شي جین پنګ/شیجنپنګ) په چینایي ژبه 习近平) یوچینایي سیاستوال او چین د خلکو جمهوریت ولسمشر د چین  کمونست ګوند عمومي منشي او  د چین د پوځ د مرکزي کمیسون ریس دی چې دا په چین کې ترټولو لوړ سیاسي مقام ګڼل کیږی.
قذافي او کورنۍ يې
قذافي او کورنۍ يې
د قذافي کورنۍ په ليبيا باندې د خپل ٤٢ کلن حکومت په لړ کې په سياسي چارو کې ډېر فعال وه، تر دې چې تراوسه  لکه د نورو عربو پاچاهانو په ډول په دې فکر کې وو ،چې د خپل ځان له مرگ وروسته پادشاهي ميراثي کړي او واک خپل زوى سيف الاسلام ته وسپاري.
معمر القذافي په ١٩٤٢ زېږدي کال کې د ليبيا هېواد د (سرت) ښار د جهنم په نامه يوه کلي کې زېږېدلى دى ، لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې سرته ورسولې ، او وروسته د (سبها) ښار ته چې د ليبيا په سويل کې دى ،تللى، او په دې ښار کې يې له خپلې لومړنۍ مېرمنې سره واده وکړ. د محمد قذافي له زوکړې وروسته له خپلې دې مېرمنې څخه جلا شو، او له (صفيه پرکاش) نومې سره يې واده وکړ، له دې مېرمنې څخه د اوو ماشومانو پلار شو، چې مشر يې سيف الاسلام قذافي دى.
د ويکي ليکس د اسنادو له مخې (جين کريتز) د امريکا سفير په ليبيا کې په ٢٠٠٩ زېږدي کال کې د معمر قذافي د فردي او اخلاقي ځانگړنوپه باره کې ويلي دي : نوموړى ډېر عجيبه شخصيت اوچال چلند لري ، په داسې ډول چې په بل شخص کې وېره پيدا کوي ، د اس سورلۍ ډېر شوقي دى ، د اسپانيا د فلامينگو نڅا خوند ورکوي، او دوستان او دښمنان يې په يوه کچه ترې ځورېږي.
د اسنادو له مخې د ليبيا دا ديکتاتور مشر په غير ارادي توگه له جگ او لوړ ځاى څخه ډارېږي او غوره بولي چې د اوبو په سر په الوتکه کې سفر ونکړي، او د جامو په اغوستلو او د خپلو ساتونکو ښځو باډيگارډانو په ساتلو کې خورا مشهور دى حتى تر دې چې په ځلونو ليدل شوي دي ،چې معمر القذافي د ښځو په شان سينگار کړى وي.
د معمر القذافي زامن:
سيف الاسلام:
نوموړى د معمر القذافي د دويمې مېرمنې لومړنى او پرلپسې دويم زوى دى ،چې قذافي د خپل ځاى ناستي په توگه غوره کړى دى ، نوموړي له لندن پوهنتون څخه د اقتصاد په څانگه کې زده کړې کړې دي او اوس د دوکتورا د بشپړولو په حال کې دى، دۀ هر وخت په ليبيا کې د سياسي او اقتصادي اصلاحاتو چيغې وهلې دي او د قذافي نړيوالې خيريه موسسې مشر هم دى.
نوموړى د (عبدالباسط المقرحي) د لاکربي د چاودنې د اصلي تورن نږدې ملگرى دى.
او ويل کېږي چې له خپلو وروڼو سره د قدرت په تر لاسه کولو کې هم ستر اختلاف لري.
الساعدي:
د الساعدي قذافي درېيم زوى دى چې په ناوړه چلند، د نشه يي توکو او الکولي څښاک په استعمال ، په عياشو او چټي ميلمستياوو او بهر ته په سفر کولو کې نوم لري. پلار يې که څه هم رامنع کوي خو دى يې چندان پروا نه ساتي.نوموړى هم زياتره وخت د اروپا  په ځانگړي ډول د ايټاليا هېواد (چې نوموړى ډېر ورځي) د پوليسو لپاره سردرد وي.
ويل کېږي چې د بنغازي د شورش په سرکوبولو کې يې ستر نقش درلود او د انجينري په څانگه يې لوړې زده کړې کړې دي.
معتصم:
د فذافي ځلورم زوى دى او همدارنگه د معمر قذافي د ملي امنيت مشاور هم دى ، ډېرى خلک وايي چې يو کم عقل سړى دى او له خپل ورور سيف الاسلام سره دروند اختلاف لري.
هانيبال:
د فذافي پنځم زوى دى نوموړى يو چل باز او جنجالي سړى دى ،هر ځل په اروپايي هېوادونو کې ددې هېواد له چارواکو سره لاس وگرېوان وي او په رواني او روحي ناروغيو اخته دى.
نوموړي د سويس د جينيواښار په يوه هوټل کې خپله خدمت گاره وهلې ټکولې وه ، چې له امله يې د سويس هېواد پوليسو د خدمت گارې د وهلو په تور بندي کړ، نو د معمر قذافي له خبرېدو وروسته د سويس او ليبيا تر منځ اړيکې تر دې حده ترينگلې شوې،چې معمر قذافي د سويس سفير وروشاړه، خپل  هغه يې رواغوښت، د سويس له بانکونو څخه يې ځينې سرمايه رواکيښه ، خپل تېل يې په سويس بند کړل، اوويې ويل چې سويس په نامه هېواد په رسميت نه پېژنم بايد خپلو گآونډيو هېوادونو له خوا تجزيه شي، او همدارنگه يې د سويس هېواد پر ضد د جهاد اعلان وکړ، بالاخره سويس اړ شو او دده زوى يې ورپرېښود.
خميس:
نوموړى د معمر القذافي شپږم زوى دى او د ليبيا د ځانگړو ځواکونو مشر ، په روسيه کې يې نظامي زده کړې کړې دي او ويل کېږي چې ددۀ ځواکونه د بنغازي د شورش په نسکورولو کې ستر رول لري.
عايشه:
د فذافي دا لور چې دده د کورنۍ په زياترو اختلافونو او ستونزو په حل کې يې ستر رول لوبولى دى په غير دولتي سازمانونو کې کار کوي.
هناء:
دا هم د القذافي له لورگانو څخه وه، چې په ١٩٨٦ زېږدي کال کې په طرابلس باندې په امريکايي بمبار کې ووژل شوه.
سیف العرب
سيف العرب:
دده په اړه دومره ډېر معلومات نشته ،خو ويل کېږي چې خپل ډېر وخت په مېلمستياوواو جشنونو کې تېروي ، د ډيلي ټيليگراف ورځپاڼے له مخې په ٢٠٠٨ زېږدي کال کې د جرمني په مونيخ کې د زده کړې پر مهال پوليسو په دې بهانه ونيو ،چې د خپل  موټر سلنگسر يې سورى کړى واو ډېر شور يې کاوه.خو اوس ويل کېږي چې د ناټو ځواکونو په بمبارۍ کې وژل شوى دى
ميلاد:
نوموړى معمر القذافي په زويگلوي نيولى و او ويل کېږي چې په ١٩٨٦ زېږدي کال کې قذافي د استوگنې پر ځاى د امريکايي ځواکونو له خوا په بمبار کې وژل شوى وي.
عايل
وېشنيزه:معمر القذافي
د موس مقياس
د موس مقياس (په انگرېزي Mohs scale )
وېشنيزه:کاني پوهنه
سانده (سندارا)
سانده غمچنو سندرو ، ارماني غږونو ته وايي.
سپی
سپی (په انگرېزي: Dog) يو اهلي ژوی دی. سپي د ډېر پخوا څخه د څار او ښکار لپاره ساتل کېږي.
وېشنيزه:سپيان
حمیدالله فاروقی
حمیدالله فاروقي د کابل پوهنتون ریس او په علمي چارو کې د ولسمشر سلار دی. زوکړه ۱۳۳۳ کال هرات) لومړنې زده کړې یې د کابل په سید جماالدین افغان ښونځی او خبیبیه لیسه کې کړي دي، دیپلوم یې د تجارت او اقصادی لپرمختیا په برخه د کابل پوهنتون نه ترلاسه کړی دی او د ماسټری سند یې د ملي اقتصاد په برخه کې د نیویارک ښار له دولتی پوهنتون نه ترلاسه کړی دی.
۲۰۰۰ (عدد)
۲۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۹۹۹ څخه  مخکي او د ۲۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۰۰:
په کلینډر کې
۲۰۰۰ کولاي سي: