cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فارس خلیج
معاصر تاریخ
په فارس خلیج کې د متحده ایالاتو رول د شلمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې وده وکړه. د ۱۹۸۸ ز کال د جولای په درېیمه نېټه د متحده ایالاتو پوځي ځواکونو د ایران ایر ۶۵۵ پرواز (چې د ایربس اې ۳۰۰ ملکي الوتکې پرواز یې د F-14 Tomcat له پرواز سره غلط کړی و) هغه مهال چې د فارس خلیج پر سر یې الوتنه کوله، په نښه شو، چې له امله یې د دغې الوتنې ۲۹۰ مسافر ووژل شول. بریتانیا هم په سیمه کې خپل ځایګی ساتلی؛ یوازې په ۲۰۰۶ ز کال کې له یو میلیون نه زیاتو بریتانوي وګړو دوبۍ ته سفر کړی. په ۲۰۱۸ ز کال کې بریتانیا د HMS Jufair په نوم دایمي پوځي اډه په فارس خلیج کې پرانیسته، چې د سوئز کانال له ختیځ نه په ۱۹۷۱ ز کال کې د هغوی له وتو وروسته لومړۍ پوځي ګام او په عمان کې د ملاتړیز مرکز وده ده.
ښارونه او نفوس
اته هېوادونه په فارس خلیج کې سواحل لري: بحرین، ایران، عراق، کویټ، عمان، قطر، سعودي عربستان او عربي متحده امارات. د وخت په اوږدو کې د فارس خلیج ستراتیژیک موقعیت هغه د انساني ودې لپاره په آیډیال ځای اړولی. اوس مهال، د منځني ختیځ ډېری لوی ښارونه په دغه سیمه کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:خليجونه
بېروت
بېروت د لبنان پلازمېنه او ترټولو لوی ښار دی. له ۲۰۱۴م کال راهیسې بیروت د ۲.۴ میلیون کسانو نفوس درلودونکی دی چې د شام په سیمه کې هغه په دریم لوی ښار بدلوي. دا ښار د لبنان مدیترانې ساحل په منځنۍ ټکي کې واقع ضوی دی. بېروت له ۵۰۰۰ کالو څخه ډېر وخت راهیسې مېشت ځای پاتې شوی او د فوئنیشیا یو له ډېرو غوره ښارونو څخه دی چې هغه یې په نړۍ کې یو له لرغونو ښارونو باندې بدل کړی دی (بریټوس ته مراجعه وکړئ). د بېروت لومړنۍ یادونه د مصر نوې پاچاهۍ د عمارنا لیکونو کې موندل کېږي چې له میلاد څخه مخکې ۱۴مې پېړۍ پورې اړوند دي.
بېروت د لبنان دولت مرکز دی او د لبنان په اقتصاد کې مرکزي رول لوبوي او ګڼ شمېر بانکونه او شرکتونه په دې ښار کې میشت دي. بېروت د هېواد او سیمې لپاره یو مهم سمندري بندر دی او د نړیوال کېدو څېړنیزې شبلې او د نړۍ ښارونو لخوا د بېتا + ښار په توګه درجه بندي شوی دی. بېروت د لبنان کورنۍ جګړې او د بېروت په بندر کې لویې چاودنې له امله خورا زیان ولید. د ښار کلتوري منظره په اساسي ډول له سره ورغول شوه.
نومونه
د انګلیسي بېروت نوم د عربي بایروت (بیروت) لومړنۍ مخ‌لیکنه ده. د همدې نوم مخ‌لیکنه په فرانسوي کې Beyrouth ده چې ځینې وختونه د فرانسې لخوا د لبنان اشغال وخت کې کارېده. دا عربي نوم له فوئنیشیایي bēʾrūt څخه اخیستل شوی دی. دا د کنعاني او فوئنیشیایي کلمې bīʾrōt وروسته بیا bēʾrūt بدلون وو چې د «څاه» په معنا وه چې په سیمه کې د لاسرسۍ وړ اوبو جدول ته اشاره کوي. دا نوم د لومړي ځل لپاره له میلاد څخه مخکې په څوارلسمه پېړۍ کې ثابت شوی دی، چې د آمارنا لیکونو په میخي اکاډي درې ټابلو ګانو کې، هغه لیکونه چې د پاچا آمونېرا له بېروتا څخه د مصر دریم آمن هوتپ یا څلورم آمن هوتپ ته لېږل شوي دي، ذکر شوی دی. بیروتا د بېبلوس پاچا ریب-هډا په آمارنا لیکنو کې هم ذکر شوی دی.
یونانیانو دا نوم د Bērytós (په لرغونې یوناني کې: Βηρυτός) په توګه یوناني ته بدل کړ چې رومیانو بیا هغه لاتین Berytus ته بدل کړ. کله چې دا د رومي مستعمرې وضعیت ته ورسېد، په فکري توګه بیاځلې تاسیس شو او د هغه رسمي نوم Colonia Iulia Augusta Felix Berytus ته اصلاح شو ترڅو د خپلې امپراتورۍ ملاتړي هم په کې شامل کړي.
د صلیبیانو په وخت کې، دا ښار په فرانسوي کې د Barut یا Baruth په توګه پېژندل کېده.
مخکې تاریخ
بېروت له ۵۰۰۰ کلونو پخوا څخه آباد شوی وو او له ډېر وخت راهیسې په دې سیمه کې مېشت ځایونو شتون درلود. د مخکې تاریخي ګڼ شمېر ځایونه د بېروت په ښاري سیمه کې کشف شوي دي چې د چقمک ډبرې ابزار په متوالي دورو کې څرګندوي چې د هغو مخینه منځنۍ پالئولیټیک او پورتنۍ پالئولیټیک دورې ته او آن د برونز دورې نیولیټیک دورې ته رسېږي.
لومړی بېروت (مینة الحُسن) د لوئیس بورخالتر لخوا د «بېروت ښار» (په فرانسوي کې: Beyrouth ville) په توګه لسټ شو او ویل کېږي چې د بېروت په مرکز د فرانسې سړک کې د اورینټ او باسول هوټلونو ته نږدې ساحل کې قرار لري. دا سایټ د لورټېټ لخوا په ۱۸۹۴م کال کې کشف شوه او د ګوډفروی زوموفن لخوا په ۱۹۰۰م کال کې پرې بحث وشو. له دې سایټ څخه د چقمک دبرې صنعت د Mousterain په توګه توصیف شو او د لیون د ښکلو هنرونو موزیم لخوا ساتل کېږي.
د دوهم بېروت (ام الخطیب) سپارښتنه د بورکلټر لخوا وشوه چې د تاریک الجدیده سوېل کې وي، چېرته چې پي اي ګیګوس مس دورې د چقمک ډبرې صنعت کابو ۱۰۰ متره (۳۲۸ فوټه) د سمندر له کچې څخه پورته کشف کړ. دا سایټ په ۱۹۸۴ کې جوړ او تخریب شوی وو.
دریم بېروت (فورن اش-شباک) چې د Plateau Tabet په توګه ذکر شوی، ویل کېږي چې د بېروت سیند کین ساحل کې واقع شوی دی. بورکلټر سپارښتنه وکړه چې دا د دمشق سړک په لوېدیځ کې ده، که څه هم دا پرېکړه د لورین کوپلنډ له لورې تر نیوکې لاندې راغلې ده. پي اي ګیګوس په سطحه کې د نیولیټیک دورې چقمک ډبرې ابزارو یوې لړۍ سره د یوې ودانۍ پاتې شوني کشف کړل، چې د کوټې حلقې ښکارندویي کوي. آګوسټ برګي د پالش شویو تبرونو په هکله خبرې وکړې چې په دې سیمه کې هم‌ پیدا کېږي چې اوس د سیمې جوړېدو او ښاري کېدو له امله په بشپړ ډول ورک شوي‌ دي.
څلورم بېروت (فورن اش-شبک، د سیند ساحل) هم د سیند کین ساحل کې او د سړک په دواړو خواوو کې د فورن اش-شباک پولیسو مرکز خوا ته د سیند په مسیر کې پروت دی چې د ښار محدوده یې مشخصه کوله. دا سیمه په سور رېګ پوښلې وه چې د کواترنر سیند د رسوباتو ښکارندویي کوي. دا سایټ د جېسویټ پلار ډیلنزېګر لخوا پیدا او د همکارو جیسویټانو ګوډېفرای زوموفېن، رائول دسکرایبس او آګوسټ برګي لخوا خپره شوه. د دې سایټ ټولګې د برګي، ډسکرایبس او بل جیسویټ پاول بوویر-لاپیر لخوا جوړې شوې دي. د منځنۍ پالیولیټيک دورې د چقمک ډبرې ډېری ابزار په سطحه او د څنګ په کندو کې چې سیند ته لوېږي، پیدا شول. هغو کې کابو ۵۰ ډوله بېلابېل دوه مخي شامل وو چې د آشیولي دورې پورې تړاو لري، ځینې له خورا ځلا سره، چې اوس د لبنان مخکني تاریخ په موزیم کې ساتل کېږي. هانري فلیش همدارنګه د Emireh یو ټکی په سایټ کې شته موادو کې پیدا کړ چې اوس د ودانیو لاندې ورک شوی دی.
پنځم بېروت (نهر بېروت، د بېروت سیند) د ډیلنزېګر لخوا کشف شو او ویل کېږي چې د سیند کین ساحل کې د توتانو ونو په یوه باغ کې، د سیند خولې ته نږدې او د ټرابلس پله او رېل پټلۍ ته نږدې پروت دی. په ماتو شویو رسوباتو کې د لېوالویئس چقمک ډبرې او هډوکي او سطحي ورته مواد موندل شوي. دا سیمه اوس د هغو پر سر جوړه شوې ده.
اووم بېروت، د ریوولي سینما او بیبلوس سینما سایټونه چې د روه العرض سیمه کې برج ته نږدې واقع دي، دوه سیمې دي چې د لوراین کوپلنډ، پېټر وېسکامب او مارینا هایک لخوا په ۱۹۶۴م کال کې کشف شوې او د دیانا کېرکبرایډ او راجر سعیده لخوا وڅېړل شوې. یو سایټ د بیبلوس سینما موټرو تم‌ځای شاته وو او نړېدلي دیوالنه، کندې، پوړونه، سکارو ډبرې، لوښي او چقمک ډبرې یې څرګندولې. بل سایټ، د ریوولي سینما په لوېدیځ کې یوه ډبره وه، چې له درې طبقو څخه جوړه شوې وه چې د چونې ډبرې پر سر یې قرار درلود. د تیغ ټوټې او ډبلې ټوټې د تورې خاورې له لومړۍ طبقې څخه لاس ته راغلې چې د هغو په سر د برونز دورې لوښي د خړې طبقې خاورې څخه لاس ته راغلل. په پورتنۍ طبقه کې د رومي او موزائیک دورې لوښي وموندل شول. په دې سیمه کې د برونز منځنۍ دورې قبرونه وموندل شول او اټکل کېږي چې د بېروت لرغونې کیسه به د برج په سیمه کې وي.
کريم صادق
کريم خان صادق (۱۸ د فېبروري، ۱۹۸۴ ز. - ) د افغانستان د کريکټ د ملي لوبډلې له تکړه او با استعداده لوبغاړو نه دی چې ددی لوبډلی له پیله تر ۲۰۱۳ کال پورې د دې لوبډلې کپټان وو. له ده نه وروسته محمد نبی عيسی خېل د نوموړی لوبډلی کپټان شو.
د ملي لوبډلې ويکټ ساتونکى او تکړه منډه جوړونکى ، دى هم ښى لاسى دى. کريم صادق په ٢٠٠٤ کال کې هغه وخت په نړيوالو لوبو کې خپل اهميت په ډاگه کړ چې له بحرين سره يې په يوه لوبه کې سل مندې وکړې. دۀ په دې وروستيو کې له بوتسوانا او جرسي سره هم تر پنځوسو ډيرې مندې لرلې .کريم صادق په ويکت ساتلو کې هم ډيره مهمه ونډه ترسره کوي او د لوبغاړو او روزونکي پوره ډاډ ورسره دى .کريم صادق تر اوسه د افغانستان لپاره ٧٤٢ مندې کړي دي او د منډو اوسط يې ٢٥.٥٨ دى.
اسماعيل
اسماعيل عليه السلام د الله تعالی پيغمبر، د ابراهيم عليه السلام مشر زوی ؤ چې د مور نوم يې هاجره ده. کله چې ابراهيم عليه السلام له سارا سره نکاح وکړه، ابراهيم عليه السلام د کافرانو او بت پرستانو سره چې نمرود د هغوی په سر کې ځای درلود، له مقابلې نه وروسته حران څخه شام ته هجرت وکړ. څه مودې له خپلې مېرمن سارا او د هغې وينځې هاجرې سره مل له مصر نه فلسطين ته راغی. ابراهيم له الله تعالی نه د نېک زوی غوښتنه وکړه لکه په قران کريم کې چې راغلي:
رب هب لي من الصالحين
الله تعالی ما ته نېک زوی وبخښې
سارا چې د ابراهيم عليه السلام له هيلې خبره شوه خپله وينځه يې هغه ته په نکاح ورکړه ابراهيم د ۸۷ کالو ؤ چې اسماعيل عليه السلام وزېږېد، ابراهيم د الله تعالی په حکم خپله مېرمن هاجره او اسماعيل مکې ته بوتلل او هلته يې پرېښودل. له ابراهيم نه هاجرې پوښتنه وکړه چې موږ چا ته پرېږدې، هغه ځواب ورکړ، الله تعالی ته مو سپارم، هغې وويل چې موږ نه ضايع کېږو، کله چې اسماعيل تږی شو، هاجره د صفا غونډۍ ته وخته، تر څو اوبه پيدا کړي، اوبه يې و نه موندلې د مروه غونډۍ ته پورته شوله، اووه ځله يې دا عمل تکرار کړ، نو له دې کبله حاجيان د صفا او مروه تر منځ اووه ځله سعی کوي. ځينې تاريخ ليکونکي د اسماعيل عمر اووه کاله او ځينې نور وايي اسماعيل شيدې رودلې چې ابراهيم د ځان سره مکې ته بوتلل، هغه مکه چې هلته هېڅوک نه اوسېدل. کله چې د الله تعالی په امر له مځکې نه د زم زم اوبه راپورته شوې، هاجره ډېره خوشحاله شوه. هغه و چې د جرهم په نوم قبيلې په مکه کې سکونت غوره کړ، دوی په عربي ژبه خبرې کولې، کله چې اسماعيل داسې عمر ته ورسېده چې له خپل پلار سره مرسته کولی شي، نو الله تعالی ورته حکم کوي چې خپل زوی اسماعيل قرباني کړي، لکه په قران کې چې په دې اړه راغلي:
فلما بلغ معه السعی قال يا بني اني اری في المنام اني اذبحک فانظر ماذا يری قال يا ابت افعل ما تؤمر ستجدني ان شاء الله من الصابرين
ژباړه
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
نبیل الرفاعي
نبیل الرفاعي (عربي: نبيل الرفاعي) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
ډيلوکسنايډ فورواېټ
ډيلوکسنايډ فورواېټ (په انگرېزي: Diloxanide furoate) د پروټوزوا ضد يو درمل دی چې د اېنټاميبيا هېسټوليټيکا او د ځينو نورو پروټوزويي انتانونو په درملنه کې کارېږي. همداراز د اميبياسېز، مزمنه اميبيا د امېب په بې نخښو نښانو اعراضو کې کارېږي.
سرچينې
‎
وېشنيزه:درمل
ميهېل کوګالنيسيانيو
ميهېل کوګالنيسيانيو د ميهېل کوګالنيسيانيو، مايکل ډي کوګالنيچن په نوم هم يادېږي، چې د ژوند موده يې د ۱۸۱۷ ز کال د سپټمبر له ۶ څخه د ۱۸۹۱ ز کال د جولای تر لومړۍ نېټې پورې وه. نوموړی د رومانيا د ليبرال دولتي چارو پوه، وکيل، تاريخپوه او ورځپاڼه ليکونکی و، چې د ډومنېټور الکساندريا لون کيوزا (Domnitor Alexandru Ioan Cuza) تر مشرۍ لاندې د دانيوب د شهزاده تر واک لاندې سيمو د ۱۸۵۹ ز کال له اتحاديې څخه وروسته د ۱۸۶۳ ز کال د اکتوبر پر ۱۱ نېته د رومانيا لومړی وزير شو او وروسته يې د لومړي کارل “Carol I” تر مشرۍ لاندې د باندنيو چارو د وزیر په توګه خدمت وکړ. هغه د کيوزا او کارول تر مشرۍ لاندې څو ځله د کورنيو چارو وزير و. د خپلې دورې له خورا نفوذ لرونکو روښانفکرانو څخه و. کوګالنيسيانيو د خپل ژوند د ډېرې مودې لپاره د منځلاري ليبرال يا خپلواکي غوښتونکي بهير تر څنګ د شهزاده ميهېل سټورډزا “Prince Mihail Sturdza” د ياور په توګه خپل سياسي مسلک پيل کړ. په داسې حال کې چې د “Iasi” نندارځي د مشر په توګه يې خدمت کاوه او له شاعر واسيل الکساندري “Vasile Alecsandri” او فعال ايون ګيکا “Ion Ghica” سره يې په ګډه ډېرې خپرونې خپرولې. د “Dacia Literara” په نوم د لوړ نفوذ لرونکې مجلې له مديريت کولو او “Academia Mihaileana” کې د پروفيسور په توګه له خدمت وروسته د ۱۸۴۳ ز کال د خپلې رومانتيک ملتپالنې د پرانېستې وينا پر سر له چارواکو سره په شخړه کې ښکېل شو. نوموړی د ۱۸۴۸ ز کال مالداويايي نيمګړي يا شنډ اوښتون “1848 Moldavian revolution” ايډيالوګ و او د “Dorințele partidei naționale din Moldova” په نوم خپل اصلي سند يې تاليف کړ.
نوموړي يوه پېړۍ وروسته مخکې له دې چې د روسيې او ترکيې تر منځ له ۱۸۷۷ څخه تر ۱۸۷۸ ز کال پورې جګړې ته د رومانيا د ننوتلو پرېکړه کې مهمه ونډه ولوبوي، د خپلواکي غوښتونکي ملي ګوند “National Liberal Party” په جوړولو کې يې مرسته وکړه. په ياده جګړه کې د رومنيا د ښکېل کېدلو غوراوي د هېواد خپلواکي سپېڅلې کړه. کوګالنيسيانيو د شمالي ډوبروجا “Northern Dobruja” سيمې په لاس ته راوړنه او وروسته يې استعمار کې هم لوی لاس درلود. نوموړی د خپلو وروستيو کالونو پر مهال د رومانيا اکاډمۍ “Romanian Academy” نامتو غړی او یو وخت ولسمشر و او د لنډې مودې لپاره يې فرانسې لپاره د رومانيا د استازي په توګه هم خدمت وکړ.
د ژوند لومړي وختونه
کوګالنيسيانيو په “Iasi” نومي سيمه کې زېږېدلی دی، چې د مولډاوي بويرانو د کوګالنيسيانيو په کورنۍ پورې اړه لري. د “Vornic llie Kogalniceanu” زوی او د “Constantin Kogalniceanu” لمسی و (د ۱۹۴۷ ز کال په يو سند کې د خپل نوم د لاسليک کولو له امله د يادونې وړ دی، چې د شهزاده کونسټانټين ماوروکورډېټس “Prince Constantin Mavrocordatos” له لورې صادر شوی و او د همدې سند له لارې په مولداويا “Moldavia” کې د غلامۍ بنسټ له منځه ويوړ). د ميلهېل مور کاټينکا “Catinca” چې کورنی نوم يې سټاويلا يا “Stavilla” دی د نوموي په وينا «بيسربيا “Bessarabia” کې له يوې روماني کورنۍ څخه وه». ليکوال په دې وينا وياړي، چې: «زما کورنۍ هيڅکله په باندنيو هېوادونو يا ولسونو کې د خپل اصليت په اړه پلټنه نه ده کړې». سره له دې هم کوګالنيسيانيو په يوه وينا کې چې له خپلې مړينې څخه لږه موده مخکې کې يې ورکړه، يادونه وکړه چې مور يې د ژنوايي “Genoese” کورنۍ له نسب څخه وه، چې د “Cetatea Alba” يا “Akerman” په ژنوايي مستعمره کې د پېړيو لپاره واوسېدل او وروسته بيا په بيساربيا کې خپره شوه.
د ميلهېل کوګالنيسيانيو “Milhail Kogalniceanu” د ژوند په جريان کې د نوموړې د زوکړې د کره کال په اړه ټولمنلې نېټه نه وه او ډېری سرچينې په تېروتنې سره ۱۸۰۶ ز کال يادوي. نوموړي “Romanian Academy” ته په خپله وينا کې ياده ګډوډتيا ومنله او د خپلې زوکړې د کره نېټې په اړه يې وويل، چې د هغه د مور له لورې په يو خوندي شوي ثبت کې شته. دا همغه وخت و چې نوموړي يادونه وکړه، چې مذهبي مور يې مارګيوالا کاليماچ “Marighioala Carlimach” وه. نوموړې يوه کاليماچۍ بويره وه، چې په سټرډزا “Sturdza” کورنۍ کې واده شوه او د ميهېل سټرډزا “Hihail Sturdza” (چې د کوګالنيسيانيو شونی دښمنه يا ساتونکې وه) مور وه.
نوموړي د شهزاد سټردزا په مرسته له هېواد څخه د باندې زده کړو ته دوام ورکړ، چې زياتره يې د “Luneville” په فرانسوي ښار (چې دلته پرې د شهزاده سټرډزا د پخواني روزونکي “abbe Lhomme” له لورې پام کېده) او وروسته د برلين پوهنتون “University of Berlin” کې وې. د کوګالنيسيانيو د همکارانو په منځ کې يو هم راتلونکی فيلسوف ګيريګوري سټرډزا “Grigore Sturdza” و، چې د مالدويايي پاچا زوی و. په “Luneville” کې پاتې کېدنه يې لږه موده وروسته د روسي چارواکو د لاسوهنې په واسطه پای ته ورسېده. يادو روسي چارواکو د مالداويا سيمه د “Regulamentul Organic” نظام د مقرراتو له مخې څاره او باور يې درلود، چې د “Lhomme” (چې د فرانسې اوښتون ګډونوال و) د نفوذ له لارې زده کوونکو کې سرکښه نظريات خپاره شوي دي. د دوی د همدې فکر پر بنسټ د سټرډزا او نورو شريفو خلکو د زامنو په ګډون ټول مالداوي زده کوونکي د ۱۸۳۵ ز کال په وروستيو کې له ښوونځي څخه وشړل او بېرته د زده کړو اړوند پروسي بنسټونو کې شامل شول.
په برلين کې
نوموړی په برلين کې د خپلې دورې پر مهال له فردريک کارل اون ساويګني “Friedrich Carl von Savigny”، الکساندر اون همبولټ “Alexander von Humboldt” او ايډوارډ ګېنس “Eduard Gans” او په ځانګړي ډول له پروفيسور ليوپولډ اون رېنکي “Leopold von Ranke” سره په اړيکه او له همدوی څخه زيات اغېزمن شوی و. سیاسینو له تاريخي پوهې سره د اشنايۍ د اړتيا په اړه د يادو پوهانو نظريات کوګالنيسيانيو وار له مخه منلي وو. په هغو پاڼو کې چې نوموړي د روماني فکر په اړه د جورج ويلهيم فريدريک هيګل “Georg Wilhelm Friedrich Hegel” له لورې د تمرين شوي اغېز لپاره ځانګړې کړې، ټيودور ويانيو “Tudor Vianu” يادونه وکړه، چې د هيګل اړوند ځانګړي اصول د کوګالنيسيانيو د پاتې کېدلو پر مهال د برلين پوهنځي عامې ځانګړتياوې وې. نوموړي يادونه وکړه، چې په وروستيو کالونو کې سياست هغه نظریات خپل کړل، چې د هيګل له نظرياتو سره همغږي وو، چې هغه اصل يې ډېر د يادونې وړ دی چې مقننه قوې د ملتونو له انفرادي روح يا روان سره سم د قوانين تصويب ته اړتيا درلوده.
کوګالنيسيانيو وروسته په وياړ سره يادونه وکړه، چې هغه د رانکي لومړنی روماني زده کوونکی و او ادعا يې وکړه، چې له همبولټ سره په خبرو اترو کې لومړنی شخص و، چې د “Moldavia (n)” او “Wallachia (n)” او همدارنګه له دې څخه وړاندې د روڼ اندي “Gheorghe Asachi" له لورې کارول شويو نسخو ته د ورګرځېدونو پر ځای يې د “Romanian” او “Romania” ويوکو د معاصرې فرانسوي ژبې کټ مټ “roumain” او “Roumanie” ويوکي وکارول. تاريخپوه نیکولای لورګا “Nicolae Lorga” هم د هغې ونډې يادونه وکړه، چې کوګالنيسيانيو د معياري په توګه دې ورګرځوونو يا ماخذونو د عامولو به برخه کې ولوبوله.
فورسټ ګمپ
فورسټ ګمپ (انګليسي: Forrest Gump) دا امريکايي فلم په ۱۹۹۴ کال په همدغه نامه د وينسټن ګروم د يوه ناول پر بنسټ جوړ شوی چې رابرټ زيميکیس (Robert Zemeckis) يې لارښود دی. په فلم کې د فورسټ ګمپ (مرکزي لوبغاړي) رول ښاغلي ټام هانکس Tom Hanks لوبولی دی.
فورسټ ګمپ پڅ‌ذهنه او ساده‌ګل وي مګر د خپلو هڅو او کلک هوډ پر مټ د ژوند په بېلابېلو ډګرونو کې له ډېرو برياوو برخمن شي او يو لړ تاريخي پېښې وپنځوي. په دې فلم کې د اخلاص، فداکارۍ، لوړ همت، کلک هوډ، زغم او مينې ګڼ درسونه شته. ګمپ د خپلې ټمبلۍ له امله په ښوونځي کې نه پرېښودل کېږي، ماشومان تل ملنډې ورباندې وهي، چې ځوان شي هم يې همدغه حال وي مګر ګمپ د خپل ژوند په بېلابېلو پړاوونو کې د خپلو لاسته‌راوړنو په خاطر څو ځله د امريکا له ولسمشرانو سره وويني.
ګمپ له ماشومتوبه پر خپلې يوې ګاونډۍ مکتبۍ "جيني" –(روبین ګيل رايټ) مين وي خو "جيني" د خپل غربت او د ګمپ د غُلتوبۍ له امله له هغه سره واده ته زړه نه ښه کوي. جيني بيا په ژوند کې له ګڼو کړاوونو او دردونو سره مخامخ شي، زړه يې مات شي او څو ځله د ځانوژنې هڅه هم وکړي.
ګمپ ميليونر شي خو د جيني په مينه کې ببر سر او غته ږيره لکه ليونی د امريکا ټولې کوڅې ګښت کړي.
پر دې فلم باندې ۵۵ ميلونه ډالر لګښت راغلی او ۶۷۷.۹ ميلونه ډالره يې بيرته جوړې کړي دي. د ناول د فلم کولو لپاره د ناول ليکوال وينسټن ګروم ته ۳۵۰,۰۰۰ ډالر نغدې او د فلم
د خالصې ګټې ۳سلنه ورکړل شوې.
هنريالان
ټام هانکس د فورسټ ګمپ په رول کې
روبين رايټ د جيني په رول کې
ميکيټي وليمسن د بنجامين بفورډ (ببو) په رول کې
کيسه
فورسټ ګمپ پڅ‌ذهنه او ساده‌ګل وي مګر د خپلو هڅو او کلک هوډ پر مټ د ژوند په بېلابېلو ډګرونو کې له ډېرو برياوو برخمن شي او يو لړ تاريخي پېښې وپنځوي. په دې فلم کې د اخلاص، فداکارۍ، لوړ همت، کلک هوډ، زغم او مينې ګڼ درسونه شته.
ګمپ د خپلې ټمبلۍ له امله په ښوونځي کې نه پرېښودل کېږي، ماشومان تل ملنډې ورباندې وهي، چې ځوان شي هم يې همدغه حال وي مګر ګمپ د خپل ژوند په بېلابېلو پړاوونو کې د خپلو لاسته‌راوړنو په خاطر څو ځله د امريکا له ولسمشرانو سره وويني.
عکاسي
د فلم عکاسي په جورجيه، شمالي کرولينا، او سويلي کرولينا کې شوې ده.
https://en.wikipedia.org/wiki/Forrest_Gump وېشنيزه:فلم وېشنيزه:امریکایی فلمونه
لوري ژبه
لوري د ایران سيمه ييزو او لږکيو ژبو څخه, د لوري وګړو ویوونکې ژبه ده، لوري ژبه بېلابېل ګړدودونه لري، چې په لاندې ډول دي:
۱. بختیاري: چهار محال او بختیاري ولسوالۍ، د خوزستان ډېری سیمې، د لرستان ختیځ او د سوېلي او لویدځ اصفهان ولسوالۍ سیمې.
۲.لکی: لرستان، ایلام، قزوین او د کرمانشاه ولایت ځینې سیمې.
۴. سوېلي لوري: کهگیلویه او بوير احمد ولسوالۍ : گناوه، دیلم او دشتستان تر رامهرمز, نورآباد ممسنی، سپیدان، کازرون او د مرودشت ځینې برخې.
۵. لوري مینجایی: خرم‌آباد، دورود، پلدختر، دوره، اندیمشک، شوش، دره شهر، دهلران، ملکشاهی او دقزوین ولسوالۍ ځینې سیمې
۶. د کمزاري لوريان: د عمان هېواد او د مسندم ټاپووزمه.
پېښليک
دا ژبه د لویدیځ څانګې یوه نوې ایراني ژبو ده او د اتبکان د محکمې غير رسمي کوچنۍ ژبه وه.
سرچینې
وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:آریاني ژبې
اسحاق
اسحاق علیه السلام د ابراهيم علیه السلام زوئ وو، او مور يې سارا نومېده. اسحاق علیه السلام دابراهيم علیه السلام دوهم زوئ وو چي ملائکو په ده سره ابراهيم علیه السلام ته زېرئ ورکړي وو. داسحاق علیه السلام دنسل څخه دبني اسرائيلو انبياء راغلي دي.
سرچينې
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
بالا بلوک ولسوالۍ
بالا بلوک ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۷۲،۴۶۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
احمد بن محمد الحواشي
احمد بن محمد الحواشي (عربي: احمد بن محمد الحواشي) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
ډيلټيازيم
ډيلټيازيم (په انگرېزي: Diltiazem) د کلسيم چينل بندونکو يو غير ډای هايډروپيريډين د ډلې درمل دی چې د لوړ فشار، انجاينا پېکټورېس او د ارېتميا د ځيني ډولونو په درملنه کې کارېږي. دا درمل د نيم سرخوږي په درملنه او مخنيوي کې هم اغېزمن څرگند شوي. دا درمل د انجاينا ضد درملونو په ۳ ټولگي کې او د ارېتميا ضد په ۴ ټولگي کې شمېرل کېږي.
ډيلټيازيم د CYP3A4 اېنزايم د بنديزگر په توگه اغېزې له ځان نه ښکاره کوي.
وېشنيزه:درمل
دولت احمدزی
مخينه
د ١٩٨٤ کال د سپتمبر په پنځمه نېټه په لوگر کې زيږيدلى دى
دولت احمدزى عمومآ د بالينگ پر وخت د افغانستان له خوا لوبه پيلوي.
دى په ساعت کې تر ١٣٠ کيلومترو پورې بالينگ کوي. د دۀ د بالينگ بل خصوصيت دا دى چې توپ ښوروي يا سوينگ کوي.
تر اوسه دولت خان احمدزي د ٢١.٣٣ په اوسط کې ٢٤ لوبغاړي سوځولي د دۀ تر ټولو ښه بالينگ د ١٨ منډو په بدل کې د درو لوبغاړو سوځول و.
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
د سنت کیتس او نویس هیواد د ولایتونو نوملړ
د سنت کیتس او نویس هیواد د آیالاتونو نوملړ د سنت کیتس او نویس هیواد ولایتونه.
جنرال سردار احمد خان نورزی
200px|تصغیر|دائیں|Sardar Ahmed khan Noorzai
‏(۲۰۰ × ۲۴۶ پېکسل, د دوتنې کچه: ۴۳ کيلوبايټ, MIME بڼه: image/jpeg)
سردار احمد خان نورزی چی ده افغانستان ده فوج جنرال ؤ د سردار احمد خان نورزی سره ١٧٦٥ء کی ٤٠ زره لشکر ورسره ؤ چی ده کندھار بیا تر ملتان پوری دا ټوله علاقه جنرال احمد خان نورزی فتح کړه احمد خان نورزی، د دراني امپراتورۍ مشر جنرال سردار احمد خان نورزی په 65 1765. کال کې د سردار احمد خان نورزي سره د افغان پښتون لښکرو څلویښت زره سرتیري سره یو افغان قوماندان و. د احمد خان نورزي په تاریخ کې ، سردار احمد خان نورزی د افغانستان په تاریخ کې ترټولو درناوی سره لیدل کیږي.
نور ولولئ
حاجی خان مندواني ، د هغه زوی او ورور به څرګند شي او اطاعت وکړي. د ګیري آپټ خان کلا کې یو دیوال ویجاړ شي او حاجي خان به د جګړې په بدل کې دوه لکه روپۍ ورکوي. د هغه یو زوی به د نواب په محکمه کې یرغمل پاتې شي. د ګاري اختيار خان د ټاکلو واک به له نواب سره پاتې وي او د هغه استملاک به په مساوي ډول وويشل شي. حاجی خان په پیل کې دا شرایط رد کړل مګر په نهایت کې ناصر خان هغه ونیولو او د فتح قلعه کې یې بندي کړ. فضل علي خان هلاني او نور مشران د جګړې ډګر پریښود او د رمضان په 29 29 مه ناصر خان د ګره یختیار قلعه وتړله او بیا یې احمد پور نور / احمد اشخاص د احمد خان نورزي وروسته نوم ورکړ او بیرته راستون شو. په دې توګه د ګذري اختيار سيمه د نواب احمد خان نورزي د سيمې يوه برخه شوه.
سرچينې
200px|تصغیر|دائیں|Sardar Ahmed khan Noorzai
بي بي مبارکه
پايڅوړ
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
عبدالله بن علي بصفر
عبدالله بن علي بصفر (عربي: عبد الله بن علي بصفر) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
محمد آغې ولسوالۍ
د محمد اغې ولسوالۍ د لوگر لومړنۍ ولسوالۍ ده چې له پلازمینې کابل سره ۴۰ کیلو متره واټن لري. ددې سیمې تسمیه په دې ډول ده، چې له غزني څخه دوه وروڼه د محمد اغا او جمال اغا په نامه لوگر ته راغلل.
محمد اغا یې په لوگر کې مېشت شو او جمال اغا یې په شمالي کې، چې اوس هم د شمالي په کاپيسا کې د جمال اغه په نامه د یوه ځای نوم دی. محمد اغه د همدغه لومړني ورور نوم دی چې اوس د لوگر یوه لویه ولسوالۍ په ده پورې مربوطه ده. د لوگر دغه تاریخي سیمه او ولسوالۍ له کولتوري پلوه ډېره بډایه سیمه ده. لکه د سلطان صیب غر، زرغون ښار، شاهي کلا، مغل خېل، گمران او داسې نور د فرهنگي ارزښتونو له پلوه ډېرې زېرمې لري. همداډول په دغه سیمه کې طبیعي کانونه ډېر زیات دي؛ د بېلگې په توکه د عینکو مس، د سليمان د غرونو لړلۍ چې په لوگر کې ده. دغه غره ته تور غر وايي چې ډېرې ارزښناکې ډبرې لري، چې دې ډبرو کې ۶۰ سلنه اوسپنه او کرومیت گډ دي. ددې ډبرو را ایستنه اوس په ناقانونه توگه دوام لري. دغه سیمه د روسانو د یرغل پر مهال سخته ځپل شوې او خلک ېې تر دې مهاله له اقتصادي ستونزو سره لاس و گریوان دي، خو بیا هم له مدني او کولتوری ژوند څخه برخمن دي.
د محمد آغې ولسوالۍ کلي
وېشنيزه:ولسوالۍ وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:محمد اغې ولسوالۍ وېشنيزه:د لوگر ولسوالۍ
يحيی
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
وړانديز (سوداگري)
سرچینې
‎
وېشنيزه:بازارموندنه
احمد شاه احمدي
کيڼ احمد شاه احمدي کيڼ لاسى منډه جوړونکى او ورو بالر دىد ١٩٨٣ کال د اکتوبر په ٢٠ نېټه په پکتيکا ولايت کې زيږيدلى دى احمد شاه احمدي چې د حاجي په نامۀ په خپله لوبډله کې مشهور دى په بيټينگ کې لومړى راوځي. دى په اوسنۍ ملي لوبډله کې يوازينى کيڼ لاسى بيټسمن دى. په کيڼ لاس د دۀ ورو بالينگ هم افغانستان ته د ديرو لوبو د گټلو موقع ورکړې ده. په څلورم پړاو کې احمد شاه له ايټاليا سره ٥٢ منډې وکړې خو په لوبيز ژوند کې يې تر ټولو ډيرې منډې ٧٣ دي. احمد شاه احمدي په ٢٠٠٤ کال کې له نيپال سره په يوه لوبه کې پنځه لوبغاړي هم سوځلي و. احمد شاه احمدي تر اوسه د افغانستان لپاره ٤٠٩ منډې د ٢٤.٠٥ په اوسط کې کړي دي. دۀ د ١٤.٥٠ په اوسط ٢٦ کسان هم سوځولي دي ، د احمد شاه تر ټولو غوره بالينگ د ١٧ منډو په بدل کې د درو کسانو سوځول و.
وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
ايوانا اينی ډي لا کروز
«ډونا اينيس ډي ازبا جی وای ريمیرز ډی سانتالينا» چې شهرت يې د «Sor Juana Inés de la Cruz[a] OSH» په نوم موندلی و (۱۲ نومبر ۱۶۴۸ – ۱۷ اپريل ۱۶۹۵ز کال) يوه مکسيکويي ليکواله، فيلسوفه، کمپوزره او د «باروک» د پړاو شاعره وه، همدا راز د «هيرونوميتي» راهبه وه. د هسپانيې د زرين پير د واقعي استادې په توګه هغې د «The Tenth Muse» (لسمه الهام ورکونکې) يا «د امريکا عنقا» لقبونه خپل کړل، دا ځکه چې اټکلاً نوموړې د هسپانوي امریکا په ټول تاريخ کې تر ټولو بريالۍ ليکواله او د «مذهبي امريت» له ايرو څخه راپورته شوې لمبه وه.
«سور جوانا» د مکسيکو د استعماري پړاو پر مهال ژوند کړی، له همدې امله يې هم د لومړيو هسپانوي ادبياتو او تر څنګ يې د هسپانوي زرين پړاو له پراخوادبياتو سره مرسته کړې. له دې امله چې په کم عمرۍ کې يې په مطالعه پيل کړی و، «سور جوانا» په لاتيني ښه پوهېده او په «ناهواټل» کې يې ليکنې کړي، په لس کلنۍ کې د خپلو فلسفيانه اندونو له امله مشهوره شوه. سور جوانا په خپل کتابتون کې په خپله زده کړې وکړې چې تر ډېره بريده يې دا کتابتون له خپل نېکه په ميراث وړی و. په ۱۶۶۷ز کال کې د راهبۍ د چارو له پيلولو وروسته، سور جوانا د شعر او نثر په ليکلو پيل وکړ، د هغې په موضوعاتو کې مينه، ښځمنپالنه او دين شامل و. هغې د خپل رهبانيت ځای په يو تالار بدل کړ چې د نوې هسپانیې ښځينه نخبه پوهانې به ورته راتلې، په دې پوهانو کې «ډونا الينورا ډيل کاريټو»، «د مانسيرا مارچيونيس» او د «پايډيس ډي ناوا» «کاونټيس»  «ډونا ماريا لويس ګونزاګا» چې د نيو سپين د نائيب الحکومة (وایسرای) مېرمن هم وه په دوی کې شاملې وې. له ښځو څخه د سړيو په کرکه او د سړيو په دوه مخکې د هغې نيکې د دې لامل ګرځېده چې د «پيوذلا» پادري هغه وغندي، په ۱۶۹۴ز کال کې هغه اړ کړای شوه چې د خپلو کتابونو ټولګه وپلوري او خپله توجه له بې وزلو سره مرستې ته واړوي. يو کال وروسته مړه شوه، هغه مهال چې د خپلې خور درملنه یې کوله په وبا اخته شوې وه.
له اکاډميکو بحثونو څخه د سلګونو کلونو لپاره له وتلو وروسته، د نوبل جايزې ګټونکي «اوکټاوي پاز» په عصري وختونو کې يو ځل بيا د «سور جوانا» اهميت پر ځای کړ. اوسمهال پوهان نوموړې د «پروټو فيمينسټ» (د ښځمنپالنې د حقيقي پړاو له پيل کېدو مخکې د ښځمنپالنې پلوۍ) په توګه معرفي کوي او نوموړې د نيواک، زده کړې د حقوقو، ښځو د مذهبي واک او ليکوالي د ښځمنپالنې د پلوۍ د بېلګو په موضوعاتو په اړند د ژونديو بحثونو موضوع ده.
د ژوند لومړي کلونه
ډونا اينيس ډي ازبا جی وای ريمیرز ډی سانتالينا د مکسيکو د ښار سره نژدې د «سان ميګويل نيپانټلا» کې زېږېدلې وه (اوس دا سيمه د نيپانټلا ډي سور جوانا اينيس ډي لا کروز په نوم يادېږي). د پلار نسب يې هسپانوي او د مور يې مکسيکويي و، «اينس» په همدې سبب «کريوالا» بلل کېږي. نوموړې د «Don Pedro Manuel de Asuaje y Vargas-Machuca » نامشروع بچی و، څوک چې يو اسپانوي افسر و، مور يې «Doña Isabel Ramírez de Santillana y Rendón » يوه شتمنه «کريوالا» وه، څوک چې د مکسيکو ښار سره نژدې د «پانويا» په هغه سيمه کې اوسېده چې تر ټولو زيات اسپانوي ژبي پکې ژوند کوي. نوموړې ته د ۱۶۵۱ز کال د ديسمبر په دویمه نېټه د تعميد غسل ورکړل شو او د «اينيس» نوم پرې کېښودل شو (جوانا يې له نوم سره هغه مهال زيات کړای شو، کله چې هغه د راهبۍ پړاو ته داخله شوه)، د تعميدي غسل په سجل کې د کليسا د لور په توګه معرفي شوې ده. د هغې نوم «اينيس» د هغې د مورنۍ ترور « Doña Inés Ramírez de Santillana » له نوم څخه اخستل شوی دی، چا چې بيا په خپل وار سره دا نوم د خپلې اندلسي نيا « Doña Inés de Brenes » څخه اخستی و. اينس نوم د دوی په ترلو کې هم موجود و « cousin Doña Inés de Brenes y Mendoza »، هغې د لومړي امريکايي الاصله شاعر «Antonio de Saavedra Guzmán» سره واده کړی و، هغه لومړی امريکايي شاعر و چې آثار يې چاپ شوي وو.
حسن البکر
البکر او ګوند وروسته تر ځمکې لاندې فعالیتونه وڅارل او د دولت په سرسختو منتقدانو بدل شول. د دغه پړاو په بهیر کې البکر د بعث ګوند د عراقي څانګې عمومي منشي (مشر) وټاکل شو او د خپل تره زوی صدام حسین یې د ګوند د څانګې مرسیتال وټاکه. البکر او بعث ګوند د ۱۹۶۸ ز کال په کودتا کې واک ترلاسه کړ، چې وروسته د جولای د اوولسمې نېټې د انقلاب په نوم ونومول شو. د کودتا په پایله کې هغه د انقلابي قوماندې د شورا رئیس او ولسمشر وټاکل شو. هغه وروسته لومړی وزیر وټاکل شو. صدام د بعث ګوند مرستیال، د انقلابي قوماندې د شورا مرستیال او مرستیال ولسمشر وټاکل شو او د عراق د امنیتي خدمتونو مسؤلیت يې پر غاړه و.
ايوانا اينی ډي لا کروز
د ژوند لومړي کلونه
د ټولو روايتونو پر بنسټ، د هغې بيالوژيکي پلار (اصلي پلار) په بشپړ ډول د هغې له ژوند څخه بهرو، خو د هغې د مورني نېکه د پاملرنې له امله چې په «اميکامیکا» کې يې حاصلخيزه شتمني درلوده، اينس د هغه په جايداد «پانويا» له خپلې مور سره سوکاله ژوند وکړ، له دوی سره د دوی د نومياليو خپلوانو يوه ډله ملګرې وه چې په پرله پسې ډول به يې له هغوی څخه ليدنه کوله، يا به يې د دوی د شا او خوا جايدادونو څخه لیدنه کوله.
حسن البکر
لومړنی ژوند او دنده
البکر د ۱۹۱۴ز کال د جولای میاشتې په لومړۍ نېټه د عثماني عراق په تېکرېت کې زېږېدلی. هغه د ابوبکر کورنۍ د البجات څانګې له ناصر ټبر نه و. هغه په لومړني ښوونځي کې تر شپږ کلنې استادۍ وروسته، په ۱۹۳۸ ز کال کې د عراق پوځي اکادمۍ ته ولاړ. هغه د خپل نظامي دوران په لومړیو کې په ۱۹۴۱ ز کال کې د بریتانیا خلاف د رشیدالګیلاني په ناکام پاڅون کې برخه واخیسته، چې له امله یې لومړی زنداني او وروسته له پوځ نه وشړل شو. البکر د خپل حیثیت د اعادې تر ۱۵ کلنې هڅې وروسته، په ۱۹۵۶ ز کال کې د عراق پوځ ته راستون شو، په هم‌هغه کال کې يې د عربو د سوسیالست بعث ګوند د عراقي څانګې غړیتوب ترلاسه کړ. په ۱۹۵۷ ز کال کې يې د ډګرجنرالۍ رتبې ته ارتقاع وکړه. البکر په همدې مهال کې د خپلواکو افسرانو او غیرنظامیانو له غورځنګ سره په اړیکه کې شو. هغه د جولای د څوارلسمې نېټې د انقلاب په بهیر کې د عبدالکریم قاسم په واک ته رسېدو کې د هاشمیانو د سلطنتي رژيم له نسکورلو سره مرسته وکړه. هغه د قاسم د حکومت په دوران کې په عامه روښنايۍ کې لنډمهاله برخه درلوده، عراق یې د بغداد له تړون نه بهر کړ او له شوروي اتحاد سره یې د عراق په دوه اړخیزو اړیکو کې د پام وړ اغېزدرلود. البکر تر کودتا یو کال وروسته، په ۱۹۵۹ز کال کې په موصل کې د دولت خلاف بغاوت کې د متحده عربي جمهوریت سره د نږدې اړیکو په پلوۍ  د افسرانو د مشرۍ په تور له پوځ نه تقاعد ته اړ شو. د دې پړاو په بهیر کې د بعث ګوند غړی شو. البکر له دې سره د عرب سوسیالست بعث ګوند په عراقي څانګه کې خپل ځای خوندي کړ.
د ۱۹۵۰مې لسیزې په وروستیو کې، کله چې صدام د بعث ګوند غړیتوب ترلاسه کړ، دوی دواړو له یو بل سره اړیکه جوړه کړه. په راتلونکي کې د دوی نږدې اړیکې د صدام د تره خیرالله طلفاح له امله شونې شوې. صدام په لومړیو کې یوازې د بعث ګوند یو غړی و، نه د ګوند فعال کس.
ايوانا اينی ډي لا کروز
د ژوند لومړي کلونه
په ماشومتوب کې به اينيس د کروندې په کليسا کې پټېده، څو له نژدې کتابتون څخه د خپل نیکه هغه کتابونه ولولي، چې کله ناکله به يې نجونو ته لوستل منع و. په درې کلنۍ کې هغې د لاتیني ژبې لوستل او ليکل زده کړي وو. د معلوماتو پر بنسټ په پنځه کلنۍ کې هغې محاسبه کولای شوه. په اته کلنۍ کې د مذهبي شکريې او نمانځلې په ورځ هغې يو شعر ولیکه. په تنکۍ ځوانۍ کې اينيس په يوناني منطقو کې پوره پوهه تر لاسه کړې وه او په ديارلس کلنۍ کې يې کوچنيو ماشومانو ته لاتيني ژبه تدريسوله. هغې همدا راز د «ناهواټل» «ازټيک» ژبه هم زده کړه او په دې ژبه يې ځينې لنډ شعرونه وليکل.
بکوا ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
حسن البکر
لومړنی ژوند او دنده
د اپوزیسیون پر وړاندې د قاسم د حکومت د ظالمانه پالیسۍ له امله، د عرب سوسیالست بعث ګوند د عراقي څانګې منشي (مشر) علي صالح السعدي بیاځلي د ګوند دوسیه او دسیسه ترتیب کړه او د ۱۹۶۲ ز کال د دسمبر میاشتې په ۲۴ مه یې د قاسم د حکومت خلاف په ټول هېواد کې د لاریون له لارې په لار واچوله. له مخالفانو سره د دولت چلند نرم نه شو او تر ۱۹۶۳ ز کال پورې د قاسم د دولت خلاف د کودتا د طرحې په موخه د عراقي بعثیت څو مشرانو بیروت ته سفر وکړ. طرحه ساده وه: په پوځ کې د یوې ملاتړې شبکې رامنځته کول. په عمل کې د دغو طرحو د پلي کولو لپاره یو پوځي دفتر رامنځته شو. البکر یې رئیس وټاکل شو. یاد دفتر د افسرانو د مخ پر زیاتېدونکي شمېر په ګومارلو بریالی شو، چې زیاتره له ځانګړو افرادو سره د شخصي اړیکو له لارې وو، د مثال په ډول: ځیني افسران له یاد دفتر سره ځکه یو ځای شول، چې له البکر سره یې اړیکه لرله. البکر د عراق د ۱۹۶۳ ز کال د کودتا مشري پر غاړه درلوده، چې وروسته د روژې د انقلاب په نوم یاد شو او د قاسم دولت یې نسکور کړ.
ايوانا اينی ډي لا کروز
د ژوند لومړي کلونه
په ۱۶۶۴ز کال کې، کله چې هغه شپاړس کلنه وه، په مکسيکو ښار کې اوسېدو ته واستول شوه. ان هغې له خپلې مور څخه د دې اجازه غوښتې وه چې په پوهنتون کې د داخلې لپاره د نارينه وو په څېر ځان جوړ کړي، خو بريالۍ نه شوه. پرته له دې چې د رسمي تعليم وړتيا يې تر لاسه کړه، جوانا په شخصي ډول خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. د هغې د کورنۍ اغېزناک دریځ د هغې لپاره د وايسرای په دربار کې د خادمې دنده تر لاسه کړه، دلته د وايسرای د مېرمنې « Donna Eleonora del Carretto» تر سرپرستۍ لاندې راغله، څوک چې د ايټاليې د يوې نوميالۍ کورنۍ غړې او د نيو سپين د وايسرای (نايب الحکومة) « Don Antonio Sebastián de Toledo, Marquis of Mancera» مېرمنه وه. وايسرای « Marquis de Mancera » هيله درلوده چې د دې اولس کلنې نجلۍ زده کړه او ذهانت و ا زمايي، د الاهياتو ګڼ پوهان، وکيلان، فلسفيان او شاعران يې يوې ناستې ته راوغوښتل، هغې بايد له چمتوالي پرته په دې ناسته کې ګڼو پوښتنو ته ځواب ويلای وای او د ګڼو علمي او ادبي مضامينو په اړوند يې زياتې بېلا بېلې نکتې تشریح کړې وای. په کومه طريقه چې هغه له دې حالت څخه بريالۍ راووته، ټول حاضر يې حيران او په دې ډول  د دې شهرت زيات شو. د هغې ادبي لاسته راوړنو په ټول نوي سپين کې د هغې شهرت خوندي کړ. د وايسرای په دربار کې د هغې ډېره ستاينه وشوه، د واده لپاره يې ګڼ وړانديزونه تر لاسه کړل چې هغې رد کړل.
حسن البکر
لومړی وزیرتوب
تر کودتا وروسته، عبدالسلام عارف چې یو خپلواک و، د ولسمشر په توګه وټاکل شو. البکر د ولسمشر لومړی مرستیال او لومړی وزیر، السعدي د لومړي وزیر مرستیال او د کورنیو چارو وزیراو طاهر یحیی د دفتر رئیس وټاکل شو. تر واک اخیستو وروسته دوه ډلې رامنځته شوې؛ رادیکالیان(سخت درېځي) چې تر ډېره پوځیان وو او د سوسیالستو پالیسیو غوښتونکي وو او بله ډله منځ‌لاري و، چې مشري يې د طالب شبیب پر غاړه وه، چې غوښتل يې په دولت کې د غیر بعثیانو له ځای پر ځای کولو سره د دولت دودیز ملاتړ پراخ کړي. البکر یو منځلاری(معتدل) و او خپل ډېر وخت یې د دواړو ډلو تر منځ د جوړجاړي په هڅه کې تېر کړ، خو کومه پایله یې نه درلوده.
البکرد ګوند د ډلو تر منځ د اېډیولوژیکو اختلافونو د حل لپاره د بعث ګوند د مشرتابه له  ارګان او ملي قوماندې سره یوه غونډه راوبلله. دا لېدنه څرنګه چې البکر پلان کړې، پرمخ نه ولاړه. د ملي قوماندې سرمنشي مېشل افلاق (د بعث ګوند مشر) وړاندیز وکړ چې، ملي قومانده باید د عراق د بعث ګوند هسته په واک کې ولري. دغې غونډې ولسمشرعارف ته لار پرانیست،ه چې په عراق کې د ۱۹۶۳ زکال د نومبر میاشتې د کودتا  مشري وکړي.
پل علم ولسوالۍ
د پل علم ولسوالۍ د افغانستان د لوگر د ولايت منځې دی چې د دې ښار د اوسیدونکو شمیر د 108.000 وگړو په شاوخوا کې اټکل شوی دی.
وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ
وېشنيزه:د لوگر ولسوالۍ
امین الغنام
امین الغنام (عربي: أمين الغنام) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
نام حق زيرک
نام حق زيرک سهاک (په انگرېزي: Naam-e-Haq Zeerak Sahak) يو افغان کيسه ليکوال دی.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې يې په لمبر اول ښوونځي کې، منځنۍ زده کړې يې د لغمان د روښان په لېسه کې ترسره کړي. په ۱۳۵۰ کال يې د همدغې ليسې څخه خپل بريليک اخيستی او وروسته د ادبياتو او بشري علومو په پوهنځي کې زده کړې پيل کړې او په ۱۳۵۴ لمريز کال کې د ژورناليزم له څانگې څخه د لېسانس بريليک ترلاسه کړی.
دندې
د پوهنتون څخه د فراغېدو وروسته يې لومړنۍ دنده د راډيو افغانستان د پښتو ډرامو او داستانونو د پروډيوسرۍ څخه پيل کړې. په ۱۳۵۷ لمريز کال کې د راډيو د پروگرامونو د انسجام مدير و، په ۱۳۵۸ لمريز کال کې د افغانستان د ملي تلويزون راپورتر شو. تر دې وروسته يې د خپرونو ډايرکټر، د تلويزون د اطلاعاتو ادارې لوی مدير، د تلويزون د خپرونو د رياست مرستيال، د انيس په ورځپاڼې کې د اطلاعاتو د لوی مدير او بيا وروسته په پېښور کې د کډوالۍ په وخت د بي بي سي د نوي کور او نوي ژوند په تعليمي ډرامو کې د ليکوال او ممثل په حيث دندې سر ته رسولي دي.
چاپ شوي آثار
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه
هستي گل عابد
thumb| ښى لاسى تيد بالر دى د ١٩٨٤ کال د فبروري په ٩ نېټه په ننگرهار کې زيږيدلى دى هستي گل عابد له دولت خان احمدزي سره عمومآ په گډه د بالينگ پيل کوي.
هستي گل عابد د ١٢٠ څخه تر ١٣٠ کيلومتره في ساعت پورې بالينگ کوي. دى هم د توپ د سوينگ کولو يا خوځولو توان لري.
هستي گل عابد د پنځم پړاو په پايلوبه کې تر ټولو ډير وځليد او په حقيقت کې يې هغه لوبه په يوازې سر وگټله.
په هغه پايلوبه کې هستي گل لومړى د جرسي درې لوبغاړي په بالينگ او يو په منډه وسوځاوۀ وروسته يې ٢٩ مندې وکړې او د پايلوبې غوره لوبغاړى وبلل شو.
پر چمن ولسوالۍ
پر چمن ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه تاجیک ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۱،۶۲۶ وگړو ته رسېږي.
هستي گل عابد
دۀ له تنزانيا سره هم په يوه لوبه کې درې لوبغاړي وسوځل.
مېگ ۶
مېگ ۶ МиГ-6 یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
هستي گل عابد
دۀ تر اوسه د ١٦.١٦ په اوسط ٣٦ لوبغاړي هم سوځولي چې تر ټولو غوره بالين يې د ١٧ منډو په بدل کې د درو لوبغاړو سوځول و.
وېشنيزه:د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:لوبغاړي
څوکه ور لکۍ لرونکې ژوې
څوکه ور لکۍ لرونکې ژوې (په لاتين: Xiphosura) د نوسی لرونکو ژويو څخه دي چې په سمندرونو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي تقريبا ۴۳۰ میلیونه کاله مخکې د سيلورين په دوره کې رامنځ ته شوې وي.
توصيف
که چې هم د اوسنيو څوکه ور لکۍ لرونکو ژوېو اوږدوالي ۶۰ سانتيمتره دي. خو د دي ژويو د سیلورين ډولونو اوږدالي یوازې څو سانتیمتره وو.د څوکه ور لکۍ لرونکې ژوېو ټول بدن د کلک پوستکی چې د کیتین محتوی لري، پوښ شوي دي. وينه یې آسماني (شین) رنگ لري. نوموړي ژوي کوچنۍ سمندري ژوي خوري. په اوس وخت کې د دي ژوي ۴۲ ډوله( د هغو ډولونو څخه ۳۸ فوسيلي ډوله شته) ژوي پېږندل شوي دي
د څوکه ور لکۍ لرونکو ژوېو ډولونه
د هغو ژويو څخه دي چې د مکسيکو په خليج کې او د اتلانتيک سمندر په شمالي سیمو کې ژوند کوي. د هغو ژويو څخه دي چې په جنوب ختيځي آسیا کې چين، جاپان او سوېلي کوريا ته نژدي ژوند کوي. د هغو ژويو څخه دي چې په جنوب ختيځي آسیا کې په گرمو سمندرونو کي ژوند کوي. اوږدوالي یې ۳۹ سانتيمتره دي. د هغو ژويو څخه دي چې په جنوب ختيځي او جنوبي آسیا کې ژوند کوي. وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې وېشنيزه:ورون خوله ژوي
الېفتریوس ونیزېلوس
الېفتریوس کېړیاکو (په یوناني ژبه Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος، په رومي: Elefthérios Kyriákou Venizélos، تلفظ یې [اېلېف تیتاري.اوس سېراکي وېني زیلوس/ elefˈθeri.os cirˈʝaku veniˈzelos]، د ۱۸۶۴ ز کال د اګست په ۲۳ [د تاریخ لیکلو په پخواني سیستم/ O.S. د اګست په ۱۱] زېږېدلی او د ۱۹۳۶ ز کال د مارچ په ۱۸ مړ شوی دی. یو نامتو یونانی سیاستوال چې د یونان د آزادي غوښتنې د ملي غورځنګ وتلی مشر و. هغه په یونان کې د لېبرال- دیموکراتیک سیاستونو او دود له امله د نورو پام ځانته اړولی. هغه د لېبرال ګوند د مشر په توګه ۸ ځلې د یونان د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو چې له ۱۹۱۰ ز کال څخه تر ۱۹۲۰ ز کال او له ۱۹۲۸ ز کال څخه تر ۱۹۳۳ ز کال پورې يې خدمت وکړ. ونزېلوس د یونان پر کورنیو او بهرنیو چارو دومره ژوره اغېزه لرله چې د مډرن یونان جوړوونکی یې بولي او لا هم په پراخ ډول د اېتنارک (د یوې قومي ډلې والي چې پاچا نه وي) په نوم پېژندل کېږي.
نړیوالې صحنې ته د هغه لومړی ځل د ننه کېدل د کريټ ایالت په کورواکۍ کې د هغه د پام وړ رول او وروسته له یونان سره د کريټ په اتحاد کې د هغه رول و. په ۱۹۰۹ ز کال کې د اتن د ټکني شوي سیاسي حالت لپاره وبلل شو او د دې هېواد لومړی وزیر شو. هغه نه یوازې د اساسي قانون او د یوناني ټولنې د مدرن کولو بنسټیزې اقتصادي سموونې پیل کړې، بلکې سمندري ځواکونه او پوځ يې د راتلونکو نښتو د تیاري په موخه تنظیم کړل. د بالکان اتحادیې ته د یونان له ننه کېدو سره یې د عثماني سترواکۍ پر ضد د بالکان هېوادونو په اتحاد کې مرسته وکړه. یونان د خپلې دیپلوماتيکې ځيرکتیا له لارې د مقدونیې، اپيروس او د اېجين ټاپووزمې د ډېرو برخو له آزادولو سره خپل مساحت او نفوس دوه برابره کړ.
په دویمه نړیواله جګړه کې (۱۹۱۴-۱۹۱۸ز کال) هغه یونان د متفقینو تر څنګ ودراوه او د یونان پولې يې لا وغځولې. په دې توګه د متفقینو په پلوۍ بهرني سیاست هغه د یونان له اول کنستانتین سره په مستقیم تضاد کې ښکېل کړ او د ملي درز د رامنځته کېدو لامل شو. نفوس یې د سلطنت غوښتونکو او قطبي ونزیلیستیانو تر منځ ووېشه او د دغو ډلو تر منځ د واک پر سر مبارزې د څو لسیزو لپاره د یونان پر سیاسي او ټولنیز ژوند اغېز پرېښود. د متفقینو تر بریا وروسته ونزېلوس نوې ارضي لاسته راوړنې په ځانګړي ډول په اناتولي کې تر لاسه کړې او د مګالي د نظریې تحقق ته نږدې شو. هغه د خپلو لاسته راوړنو سره سره د ۱۹۲۰ ز کال په عمومي ټاکنو کې ماته وخوړه چې د یونان او ترکیې په جګړه کې يې ( ۱۹۱۹ –۱۹۲۲ ز کال) د یونان له وروستۍ ماتې سره مرسته وکړه. ونزېلوس په خپل ځان تپل شوي تبعید کې د یونان او ترکیې تر منځ د نفوس د متقابل وېش پرېکړې او لوزان تړون د لاسلیکولو په مذاکراتو د یونان په استازیتوب ګډون وکړ.
ونزېلوس د خپلې ولسمشرۍ په نورو دورو کې د یونان له ګاونډیانو سره خپلې عادي اړیکې ورغولې او د اقتصاد او اساسي قانون په برخه کې يې خپلو سموونواواصلاحاتو ته پراختیا ورکړه. په ۱۹۳۵ ز کال کې د یوې پوځي کودتا په ملاتړ له تقاعد څخه وروسته بیا راڅرګند شو. د کودتا ماتې د دویم هلني جمهوریت سخت کمزوری کړ.
ټبر(خټه)
یوه تيوري دا تاییدوي چې د ونیزېلوس اجداد په اتلسمه پېړۍ کې د کروواتاس په نوم د پلوپونز په سویل کې په میستراس سیمه کې ژوند کاوه. په ۱۷۷۰ ز کال کې پر ټاپووزمه د عثمانیانو د بریدونو په بهیر کې د کروواتاس د کورنۍ یو غړی (ونزېلوس کروواتاس) چې د څو وروڼو تر ټولو کشری ورور و، کريټ ته په تېښته بریالی شو، چېرې چې هغه ځان مېشت کړ. د هغه زامنو خپل پلرنی نوم شاته پرېښود او ځانونه يې ونیزېلوس ونومول. دې کورنۍ لاکوني، مانیوتي او کريټي رېښه لرله.
له دې سره د ملي نفاق په بهیر کې سیاستوال کنستانتیوس کرواتاس له ونیزېلوس سره د خپلې کورنۍ اړیکه رد کړه. ونیزېلوس خپل کریټي شریک ته په یوه لیک کې ولیکل چې پلار يې کېړیاکوس او ورور یې هاتزینیکولوس ونیزلوس له درېیو نورو وروڼو سره په ۱۸۲۱ ز کال کې د مونواسیا په محاصره کې ګډون کړی. نیکه يې احتمالاً یو کيتیرا‌يایی سوداګر هاتزیپتروس بنیزلوس و.
کورنۍ او زده‌‌کړې
الفتریوس حانیا ته څېرمه (چې مخکې د کانېيا په نوم یادېده) په مورنیس کې د هغه مهال په عثماني کريټ کې د کريټي انقلابي او سوداګرکېړیاکوس ونیزېلوس او استیلیاني پلومیداکي په کورنۍ کې زېږېدلی. هغه مهال چې په ۱۸۶۶ ز کال کې د کريټ انقلاب پيل شو، د ونیزېلوس کورنۍ په انقلاب کې د خپل پلار د ګډون له امله د سیروس ټاپووزمې ته وتښتېده. هغوی کريټ ته د بېرته راستنېدو اجازه نه لرله او تر ۱۸۷۲ ز کال پورې تر هغه مهال چې عبدالعزیز عمومي بښنه اعلان کړه، په سیروس کې پاتې شول.
هغه د خپلو زده‌کړو وروستی کال د اېرموپولیس په سیروس کې په یوه ښوونځي کې تېر کړاو په ۱۸۸۰ ز کال کې يې خپل بریلیک ترلاسه کړ. په ۱۸۸۱ز کال کې د اتن پوهنتون د حقوقو په څانګه کې نوم‌لیکنه وکړه او په عالي درجه یې له حقوقو څخه خپل سند ترلاسه کړ.هغه په ۱۸۸۶ ز کال کې کريت ته راستون شو او په حانیا کې يې د وکیل په توګه دنده ترلاسه کړه. هغه د خپل ژوند په بهیر کې له لوستلو سره زیاته مینه لرله او په پرله پسې ډول د انګلیسي، ايټالوي، جرمني او فرانسوي ژبو په برخه کې د خپلو مهارتونو د ښه کولو په حال کې و.
سیاست ته د ننه کېدل
د ونیزېلوس په لومړنیو کلونو کې د کريټ حالت سیال و. عثماني سترواکي د هغو سمونونو د کمزوري کولو په حال کې وه چې د نړیوال فشار تر اغېېز لاندې ترسره شوي وو. حال دا چې کرېټیانو هيله لرله چې دویم سلطان عبدالحمید وویني چې «ناخوښه کفار» آزاد کړي. ونیزېلوس په دغو نامناسبو شرایطو کې د ۱۸۸۶ ز کال د اپرېل د ۲ په ټاکنو کې د ټاپووزمې د لېبرال غړي په توګه سیاست ته دننه شو. هغه د مرستیال په توګه د خپلو رادیکال اوسخت درېځو نظریو او فصاحت له امله له نورو سره توپیر درلود.
مخینه
د یونان د خپلواکۍ د جګړې په بهیر کې او تر هغه وروسته (۱۸۲۱، ۱۸۲۳، ۱۸۴۱، ۱۸۵۸، ۱۸۶۶، ۱۸۸۷، ۱۸۸۹، ۱۸۹۵، ۱۸۹۷ز کلونو کې) په کريټ کې بېلابېل پاڅونونه له یونان – انوزس سره د اتحاد لپاره د کريټیانو د غوښتنې پایله وه. د کريټ د ۱۸۶۶ ز کال په پاڅون کې دواړه غاړې د لویو ځواکونو تر فشار لاندې يوې پرېکړې ته ورسېدې چې د کلېپا په پرېکړه‌لیک کې نهايي شوې. دا تړون وروسته د برلین تړون په ګټه کې ځای پر ځای شو، چې د هغو مخکینیو امتیازاتو بشپړوونکی و چې کريټیانو ته ورکړل شوي و، د مثال په ډول: د اورګانیکو حقونو اساسي قانون (۱۸۶۸ز کال) چې د وېليم جیمز استیلمن له خوا طراحي شوی و. په لنډ ډول دې تړون په کريټ کې یونانیانو ته په لویه کچه خپل دولت ورکاوه، تر څو د عثماني بادارانو پر وړاندې سر راپورته نه کړي. که څه هم د کريټ مسلمانانو چې ځانونه یې له عثماني امپراتورۍ سره تړلي بلل، له دغو سموونو څخه خوښ نه وو، ځکه هغوی د ټاپووزمې د واک له پلوه یوناني عیسویانو ته وسپارل شول. عثماني امپراتورۍ په عمل کې ونه شو کولی، چې له تړون څخه ګټه پورته کړي او په دې توګه یې د دواړو ټولنو تر منځ شته کړکېچ ته لمن ووهله، په بدل کې يې عثماني چارواکو هڅه وکړه د ۱۸۸۰ او ۱۸۹۶ ز کلونو تر منځ د پام‌وړ مرستندویه ځواکونو له لېږلو سره نظم خوندي وساتي. په هغه ټوله دوره کې د کريټ موضوع له عثماني امپراتورۍ سره د خپلواک یونان په اړیکو کې د اصطحکاک اصلي موضوع وه.
د ۱۸۹۷ ز کال په جنورۍ کې په ټاپووزمې کې تاوتریخوالي او ګډوډۍ زور واخیست چې په پایله کې يې نفوس قطبي شو. په حانیا او رېثېمنو کې د عیسویانو ټول‌وژنه پېښه شوه. د یونان دولت د عمومي افکارو، ناسموسیاسي عناصرو، ملي پاله افراطي ډلو او د لاس‌وهنې لپاره د لویو ځواکونو د نه لېوالتیا او له یونانیانو څخه د کريټ د دفاع لپاره د پوځي پرسونل او جنګي بېړیو د لېږلو تر فشار لاندې و. هغه مهال سترو ځواکونو د ټاپووزمې د اشغال له دوام پرته بله چاره نه لرله، خو ځنډني شول. د ۱۸۹۷ ز کال د فبرورۍ په درېیمه یو ۲۰۰۰ کسیز یوناني پوځ کولمباري ته ورسېد، چې د قوماندې افسر یې ډګروال تیموليون واسوس و. هغه څرګندونه وکړه چې: د «هلېنیانو پاچا» په نوم به ټاپووزمه فتحه کړي او له یونان سره به د کريټ اتحاد اعلان کړي.
ګانميډ
ګانميډ (انګليسي: Ganymede) د مشتري او شمسي نظام تر ټولو لويه سپوږمۍ ده چې په کابو 7.155 ورځو کې پر مشتري راڅرخي. دا سپوږمۍ چې له مشتري څخه کابو 1,070,400 کيلوميټره واټن لري [= يعنې د واټن له مخې مشتري ته اوومه نيژدې سپوږمۍ ده] د ګلېليو ګلېلي Galileo Galilei په نامه ايتالوي ستورپوه په 1610 کې کشف کړه. ګانميډ کابو 5,262 کيلوميټره قطر او کروي شکل لري. ګانميډ په يوناني اساطيرو کې د اسمان او تالندې د خدای زيوس Zeus ساقي و.
مېگ ۲۷
مېگ ۲۷ МиГ-27 یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
العوجا
العوجا ښار په عربي العوجا) په انګلیسي Al-Awja ) د عراق هیواد په صلاح الدین ولایت کې پروت ښار. یاد ښار په ۲۰۰۸م کال کې ۸،۳۸۳ وګړي لرل، العوجا (العوجه) د عراق د پخوانی ولسمشر صدام حسین د زوکړې سیمه ده.
پشت رود ولسوالۍ
پشت رود ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۶،۳۱۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
احمد علي الحذیفي
الشيخ أحمد الحذیفي (عربي: أحمد الحذيفي) د سعودي عربستان د القرآن الكريم عظیم الشأن له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
لوط
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
بهرام خان خټک
بهرام خان خټک (زېږېدنه: ۱۰۵۳ هـ س = ۱۶۴۳ زېږيز) د خوشحال خان خټک هغه نااهله زوی و، چې د خپل ستر پلار په وړاندې پاڅېد او د خپلو شخصي غرض او خودخوانی دپاره يې د خپل پلار د ملي مبارزو په لاره خنډونه اچول.
بهرام د(زېږېدنه: ۱۰۵۳ هـ س = ۱۶۴۳ زېږيز) په لومړۍ خور زېږېدلی و، چې پلار يې دده د زېږېدو نېټه پر نېکمرغه نيولې وه او د زېږېدو کال يې د «بخت باباآمد» له جملې څخه راايستلی و، لکه چې ويلي يې دي:
خو له بده مرغه د بابا د بدبختۍ سبب شو، او چې خوشحال خان مړ کېده نو خپلو فرزندانو ته يې وصيت وکړ چې: که مو بهرام وړاندې وروستو په لاس کښېوزي مړ يې کړی، نيمايي يې د ما سر ته، نيمايي يې د ما پښتو ته وسېځۍ، هاله به د ما روح له تاسو خوشنود شي. بهرام له يوې خوا په خپله د قوم د سردارۍ او خانۍ لېونی و او له بلې خوا د هند مغولي حکمران مهابت خان د بهرام خان له دې خودخواهۍ څخه گټه وکړه او دی يې د خپل پلار خوشحال خان په وړاندې وپاراوه، نو ځکه بهرام هم د خپل پلار او هم د خپل ورور اشرف خان ځکه مخالف و، چې د خوشحال خان د بنديگرت په وخت د اولس سرداري اشرف خان ته سپارل شوې وه، او خوشحال خان هم هغه د مشرتوب وړ باله.
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
مېگ ۲۵آر
مېگ ۲۵ МиГ-25 یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
ابراهیم العسیري
ابراهیم العسیري (عربي: إبراهيم العسيري) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
مېگ آتی
مېگ آتی МиГ- یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
خاک سفېد ولسوالۍ
خاک سفېد ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۴،۶۰۰ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
د فيلسوفانو لړليک
د ابېڅو له مخې د فيلسوفانو لړليک ډېر اوږد لړليک و او بايد چې په وړو مخونو وېشل شوی او لنډ شوی وای. ددې لپاره چې د يو داسې فيلسوف نوم وگوری کوم چې تاسو يې پېژنی، نو د هماغه فيلسوف د وروستي-نوم په لومړۍ ابېڅې وټوکۍ. ددې لپاره چې د توکم له مخې، د موضوع يا هم د وخت او زمان له مخې فيلسوفان ومومۍ، نو دا لاندې سرليکونو کې يې وگورۍ.
دا هم وگورئ
فيلسوفان  وېشنيزه:فيلسوفان
ادریس ابکر
ادریس ابکر (عربي: إدريس أبكر) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
د جوبایډن د لوړې مراسم
د متحده ایالاتو د ۴۶م ولسمشر په توګه د جوبایډن د لوړې مراسم د چهار شنبې په ورځ د ۲۰۲۱ز کال د جنورۍ په ۲۰مه نېټه ترسره شول، چې د ولسمشر په توګه د جو بایډن د څلور کلنې دورې پیل او د مرستیالې ولسمشر په توګه د کاملا هاریس د کار پیل په ګوته کوي. د ۵۹مې ولسمشریزې لوړې مراسم په واشنګټن ډي سي کې د متحده ایالاتو د پلازمېنې په لوېدیځه څنډه کې ترسره شول، چې لومړی کاملا هریس د مرستیالې ولسمشرې په توګه لوړه وکړه او وروسته بایډن د ولسمشرۍ لوړه وکړه.
د لوړې دغه مراسم په داسې حل کې تر سره شول چې امریکا له یو لړ سیاسي، روغتیايي، امنیتي، د کوویډ - ۱۹وبا، اواقتصادي کړکېچونو سره لاس او ګریوان وه. د پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ هڅې چې د متحده ایالاتو د ۲۰۲۰ز کال د ولسمشرۍ ټاکنې یې ګواښولې او تر څنګ یې خلک هڅول، چې د کانګرس پر ودانۍ برید وکړي. د ټرمپ دویمېاستیضاح او پراخېمدني ناکرارۍ، د ۲۰۲۰ز کال له ګواښونو نه ګڼل کېدل. په مراسمو کې د ګډونوالو د ساتنې لپاره د عامې روغتیا ځینې اقدامات، لکه: ماسک کارول، د کوویډـ۱۹ټیسټ، او ټولنیز واټن اړین ګڼل شوي وو.