cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د کاناډا اقتصاد
په ۲۰۲۱ز کال کې، په توکو او خدماتو کې د کاناډا سوداګري ۲.۰۱۶ تريليونه کاناډايي ډالرو ته رسېده. د کاناډا مجموعي صادرات له ۶۳۷ میلیارده کاناډايي ډالرو څخه زيات دي، په داسې حال کې چې د دې هېواد د واردو شويو توکيو ارزښت له ۶۳۱ میلیارده کاناډايي ډالرو څخه زيات دی، د کوم له ډلې چې نږدې ۳۹۱ میلیارده کاناډايي ډالر له متحده ايالاتو څخه، ۲۱۶ میلیارده کاناډايي ډالر له غېر امريکايي سرچينو څخه تر لاسه شوي. په ۲۰۱۸ز کال کې، د کاناډا د سوداګريز کسر ۲۲ میلیارده کاناډايي ډالر او په خدماتو کې سوداګريز کسر ۲۵ میلیارده کاناډايي ډالر و.
د ابتدايي سکتور داهميت له اړخه په پرمختلليو هېوادونو کې کاناډا غېرمعمولي هېواد دی، په داسې حال کې چې د لرګيو او انرژۍ صنعتونه د کاناډا دوه مهم صنعتونه دي. په کاناډا کې د وسايلو جوړولو (توليد) يوه ستره برخه هم شته چې مرکز يې په مرکزي کاناډا کې دی، په داسې حال کې چې د موټر جوړولو او الوتکو جوړولو صنعتونه يې هم په ځانګړي ډول له اهميت څخه برخمن دي. په داسې حال کې چې کاناډا د نړۍ تر ټولو اوږدې ساحلي ليکې لري، دا هېواد په نړۍ کې په اتمه درجه سوداګريز کب نيونې او سمندري خوراکونو صنعت هم لري. کاناډا همدا راز د تفریحي سافټوير صنعت کې هم یو نړيوال مخکښ هېواد دی. دا هېواد د « APEC, G7, G20, OECD» او « WTO» غړی دی، له دې وړاندې د « NAFTA » غړی هېواد هم و، تر دې چې په ۲۰۲۰ز کال کې «USMCA» عملاً پلی شو. په کاناډا کې «USMCA» په رسمي ډول د کاناډا-متحده ايالاتو-مکسيکو د تړون په نوم پېژندل کېږي چې په انګريزي ژبه کې (CUSMA) او په فرانسوي ژبه کې د «Canada–États-Unis–Mexique » (ACEUM) په توګه پېژندل کېږي.
لنډه ارزونه
په کارابين کې د څو ټاپوګانو له هېوادونو پرته، کاناډا يواځینی ستر شمالي امريکايي هېواد دی چې د حکومت پارلماني نظام کاروي. د پايلې په توګه کاناډا خپلې ټولنيزې او سياسي ادارې جوړې کړي چې په نړۍ کې د ډېرو نورو هېوادونو څخه توپير لري. که څه هم د کاناډا اقتصاد له امريکايي اقتصاد سره نژدې اړيکه لري، بيا يې هم بې ساري اقتصادي ادراې جوړې کړي.
د کاناډا نږدې ۸۹٪ ځمکه «کراون لینډ یا شاهي ځمکه» ده. کاناډا په نړۍ کې يو له لوړې کچې سوداګریزې ازادۍ لرونکی هېواد دی. اوسمهال کاناډا د خپل بازار محوره اقتصادي نظام او توليد په طريقه کې له متحده ايالاتو سره ورته والی لري. تر ۲۰۱۹ز کال پورې، د کاناډا د « Forbes Global» په فهرست کې شپږ پنځوس شرکتونه شته، کوم چې له سويلي کوريا څخه وروسته او له سعودي عربستان څخه مخکې په نهم شمېره کې ځای لري.
نړیواله سوداګري د کاناډا د اقتصاد يوه ستره برخه جوړوي، په ځانګړي ډول د دې هېواد طبيعي زېرمې. په ۲۰۰۹ز کال کې، کرنه، انرژي، ځنګلونه او کان کيندنې صادرات د کاناډا د ټولو صادراتو نږدې ۵۸٪ برخه جوړوله. په ۲۰۰۹ز کال کې ماشینونه، سامان الات، د موټرو تولیدات او نورو تولیداتو صادراتو کې ۳۸٪ زياتوالی راغی. په ۲۰۰۹ز کال کې، صادرات د کاناډا د نږدې ۳۰٪ جي ډي پي و. متحده ايالات تراوسه د دې هېواد تر تولو لوی سوداګريز شريک دی، کوم چې تر ۲۰۰۹ز کال پورې نږدې ۷۳٪ صادرات او ۶۳٪ واردات رانغاړي. د کاناډا شريکو صادراتو او وارداتو په ۲۰۰۶ز کال کې په ټولو هېوادونو کې په اتم شمېره کې ځای درلود.
شا اوخوا ۴٪ کاناډايان د بنسټيزو سرچينو په څانګو کې نېغ په نېغه په کار ګومارل شوي او دوی په «جي ډي پي» کې ۶.۲٪ ونډه لري. دوی لا هم د هېواد په ډېرو برخو کې خورا مهم دي. په کاناډا کې که اکثريت نه وي، خو ډيری ښارونه، چېرته چې کرنه ستونزمنه ده، د نژدې کانونو او لرګيو له امله شتون لري. کاناډا د سرو زرو، نکل، يورانيمو، الماسو او سرپو په تولید کې په نړيواله کچه مخکښ هېواد دی، همدا راز په وروستيو کلونو کې د خامو نفتو له اړخه هم چې په نړیواله کچه د تيلو زېرمو  ته په کتنې سره دويمه درجه ځای لري، دا هېواد په چټکتيا سره د طبيعي سرچينو په استخراج کې څرګند مقام لري. د کاناډا ډېر ستر شرکتونه د طبيعي سرچينو صنعت کې ځای پر ځای شوي دي، لکه « Encana, Cameco, Goldcorp» او «Barrick Gold». د دې تولیداتو غوڅ اکثريت يې صادريږي او صادرات يې په بنسټيز ډول متحده ايالتو ته دي. په کاناډا کې ډيری د دويمې درجې او خدماتي صنعتونه هم شته، کوم چې نېغ په نېغه له بنسټيزو صنعتونو سره تړلي دي. د بېلګې په ډول، د کاناډا د تر ټولو سترو سامان جوړونکو صنعتونو څخه يو يې د کاغذ جوړولو مواد او کاغذ سکتور دی، کوم چې نېغ په نېغه د لرګي له سوداګرۍ سره تړلی دی.
په طبيعي سرچينو تکيه د کاناډا په اقتصاد او کاناډايي ټولنې يو لړ اغېزې لري. په داسې حال کې چې د توليد او خدماتو صنعتونه په اسانۍ سره معیاري کېږي، طبيعي سرچيني يې د سيمې له پلوه يو له بل سره توپير لري. دې چارې د کاناډا په هره سیمه کې مختلف اقتصادي جوړښتونو جوړېدل ډاډمن کړي دي او د کاناډا په پیاوړي سیمه ييز والي کې خپله ونډه لري. په یو وخت کې د دې سرچينو غوڅ اکثريت صادريږي او کاناډا ته له نړيوال اقتصاد سره نږدې تړاو ورکوي. «هاوليټ» او «رميش» په دې باور دي چې د دا ډول صنعتونو ميراثي بې ثباتي هم په اقتصاد کې د حکومت د زياتې مداخلې لامل ګرځي، تر څو وکولای شي د بازار د بدولون اغېزې کمې کړي.
د طبيعي سرچينو صنعتونو هم د پايښت په اړوند مهمې پوښتنې راپورته کوي. سره له دې چې د څو لسيزو لپاره يو مخکښ تولیدونکی دی، د منابعو کمښت ګواښ يې بيا هم کم دی. په پرله پسې ډول سترې موندنې تر سره کېږي، لکه په «وايسي بي» کې په ستره پیمانه د نکل موندل. سربېره پر دې، لرې شمال يې تر ډېره بريده پرمختللی نه دی، ځکه چې توليدونکي د لوړو قيمتونو يا نويو ټيکنالوژيو انتظار باسي، دا ځکه چې په دې سيمه کې ډېری فعالیتونه تر اوسه د لګښتونو تر اغېز لاندې نه دي راغلي. په وروستیو لسيزو کې کاناډايان د طبيعي سرچينو څخه د ګټې اخستنې سره اړوند چاپيرياليزو ويجاړيو منلو ته ډېر کم چمتو شوي دي. لوړ مزد او د دې سيمو د اصلي اوسېدونکو پر ځمکه ادعاوو هم دا پراختيا درولې ده. د دې پر ځای، ډېرو کاناډايي شرکتونو خپلې لټونې، ګټه اخستل او پر پراختيايي چارو توجه له هيواده بهر متمرکزه کړې، چېرته چې نرخونه ښکته دي او حکومتونه زیات ځواب ویونکي دي. کاناډايي شرکتونه په لاتيني امریکا، سويل ختيځه اسيا او افريقا کې په چټکۍ سره مهم کردار تر سره کوي.
اسقف
بشپ په انګليسي:Bishop د لوړ پادري د عیسويت ترټولو لوړ روحاني موقف دی چې عموما د حکومت او نظارت په چارو کې ګمارل کیږي. په عیسویت کې، بشپ د کلیسا او پادریانو د نظارت او رهبرۍ مسولیت لري. په کاتولیک کلیسا کې، د ارتودوکس کلیسا ، د ارمنیایي کلیسا، د انګلیکن کلیسا ، د ختیځ اسوریانو کلیسا ، په خپلواکه کاتولیک کلیساونو کې، بشپان د مستقیم تاریخي لارې له مخې چې د اپوستولیک خلافت په نوم یادیږي بیرته د مسیح دولسو رسولانو ته ځي. . بشپ باید د 3 نورو بشپانو لخوا وټاکل شي چې د اپوستولیک او یونیورسل کلیسا څخه دي. هر بشپ د خپل سپارلو یو نسب لري چې کولی شي د هغه سپارل ثابت کړي او د هغه نسب په اساس بیرته رسولانو او مسیح ته لاړ شي او خپل رسولي خلافت ثابت کړي. په دې کلیساګانو کې، بشپ کولی شي مذهبي پوستونه ولري، په شمول د نورو بشپانو او پادریانو او ډیکون. په ځینو پروتوسټنټ کلیساګانو کې، پادریان چې د ډیری کلیساونو مشري کوي ځانونه بشپان بولي، په دې توپیر سره چې دوی د رسولانو مستقیم جانشین نه ګڼل کیږي ځکه چې دوی نشي کولی خپل وزارت د رسولانو او مسیح سره د نړیوالو او رسولانو کلیسا د دود سره سم وصل کړي. .
Bishop یوه انګليسي کلمه ده چې (به  کې   او په فرانسوي کې ورته Évêque او په عربي ژبه کې ورته اسقف ویل کیږي، او دا د کلمې څخه راځي (به   کې  او همدغه  د ایرانیانو له سریاني ژبې څخه اخیستل شوې او سوکوبا نومیږي او په شاهنامې کې ورته مانا لري.
د کليسا رتبې
د واک د لومړیتوب له مخې کلیسايي چارواکي په لاندې ډول دي:
سرچینې
وېشنيزه:عيسويت وېشنيزه:مسيحيت وېشنيزه:کليسا
وینا ته د متن اړول
په مصنوعي ډول باندې د وینا تولید کېدای شي په یوه ډیټابېس کې د خبرو د ثبت شوو بېلګو د یوځای کېدو پر بنسټ وشي. سیسټمونه د ثبت شوو بېلګو د اندازو له مخې له یو بل سره توپیر لري؛ هغه سیسټمونه چې فونټیک غږونه او یا د هغو سمبولونه په کې ذخیره شوي وي د تولید لوړه کچه لري خو کېدای شي وضاحت یې لږ وي. د ځانګړو ګټنو په موخه د ټولو کلماتو یا جملاتو ثبت لوړ کیفیت لرونکي تولید ته لار برابروي. په متناوب ډول یو وینا تولید کوونکی سیسټم کولای شي د وینا تولید کوونکې دستګاه موډلونه او د انسان د غږ نورې ځانګړنې په بشپړه توګه د یو مصنوعي غږ د تولید لپاره سره ترکیب کړي.
د وینا تولید کوونکې یوې دستګاه کیفیت د انسان له غږ سره د هغو د ورته والي او همدارنګه د واضحې درک کېدونې وینا د وړاندې کولو له مخې ارزول کېږي. د درک وړ وینا تولید کوونکي پروګرامونه مرسته کوي څو د بصري ستونزو لرونکي او همدارنګه په لوستلو کې ناتوانه کسان وکولای شي د خپلو کمپیوټرونو پر مټ په لیکلو متنونو وپوهېږي. له ۱۹۹۰مې لسیزې راهیسې ډېری کمپیوټرونه په ځان کې وینا تولید کوونکي پروګرامونه لري.
په وینا باندې متن اړونکی سیسټم (یا «ماشین») تل له دوه برخو څخه جوړېږي: متن واردېدونکې برخه او وینا تولید کوونکې برخه. د متن واردېدونکې برخه دوه اصلي دندې لري؛ لومړۍ دا چې د خام متن سمبولونه لکه اعداد او لنډیزونه په معادلو لیکل شوو کلماتو بدلوي. دغه بهیر ته تر ډېره پورې د متن عادي کول، له وړاندې برابرول یا ټوکنایزېشن ویل کېږي. تولیدونکې برخه بیا فونټیکي نښانونو ته اړوند کلمات مشخص کوي او متن په غږیزو واحدونو لکه عباراتو، بندونو او جملاتو ویشي او هغه په نښه کوي.
تاریخچه
د الکتریکي سیګنال د تولیدکوونکي له اختراع ډېر وړاندې خلکو هڅه کوله داسې ماشینونه جوړ کړي څو د انساني وینا تقلید وکړي. د دغه ډول چارو یادونې په «برېزن هیډز» افسانو کې شوې چې پاپ دویم سلوسټر (۱۰۰۳ کال)، البرټ مګنوس (۱۱۹۸- ۱۲۸۰ زکال) او راجر بېکون (۱۲۱۴- ۱۲۹۴ زکال) په کې ونډه لرلې.
په ۱۷۷۹ زکال کې جرمني الاصله ډنمارکي ساینس پوه کریسټین ګوتلیب کراتزنشتاین د هغې سیالۍ لومړۍ جایزه وګټله چې د روسیې د سترواکۍ د علومو او هنر اکاډمۍ له خوا د داسې انساني غږ تولید کوونکې دستګاه د جوړولو لپاره ټاکل شوې وه چې کولای یې شو په لوړ غږ پنځه غږ لرونکي حروف (واول) تولید کړي (د نړیوالې فونټیک الفبا له مخې: [aː]، [eː]، [iː]، [oː] او [uː]). له دې وروسته د هنګري د پرسبورګ سیمې څخه د ساینس پوه ولفګانګ فون کمپلن «د وینا میخانیکي – اکوستیک ماشین» په ۱۷۹۱ زکال کې د یوې مقالې په خپرېدو تشرېح شو. په دغه دستګاه کې د ژبې او شونډو موډلونه اضافه شوي و او پر مټ یې کولای شو غږیز او بې غږه حروف تولید کړي. په ۱۸۳۷ زکال کې چارلز ویټسټون یو «خبرې کوونکی ماشین» د فون کمپلن د طرحې پر بنسټ جوړ کړ او په ۱۸۴۶ زکال کې جوزف فبر د «ایفونیا» دستګاه نندارې ته وړاندې کړه. په ۱۹۲۳ زکال کې پګېټ د ویټسټون طراحي بېرته ورغوله.
په ۱۹۳۰مه لسیزه کې د بېل لابراتوارونو د وکوډور (vocoder) په نامه دستګاه ته پراختیا ورکړه چې په اتوماتیک ډول یې کولای شو وینا د هغو د جوړ شوي ټون او وزن پر بنسټ تجزیه او تحلیل کړي. په وکوډر باندې په کار کولو هومر ډاډلی له کیبورډ څخه په ګټنه کوونکي ووډر (The Voder، د غږ وړاندې کوونکی) باندې کار وکړ او په ۱۹۳۹ زکال کې یې د نیویارک په نړیوال نندارتون کې نندارې ته وړاندې وکړ.
ډاکټر فرانکلین اس. کوپر او همکارانو یې د ۱۹۴۰مې لسیزې په وروستیو کې په هاسکینز لابراتوارونو کې د غږ بېرته خپرونکی (Pattern playback) ماشین رامنځته او په ۱۹۵۰ زکال کې یې بشپړ کړ. د دغې دستګاه بېلابېلو جوړښتونو (هارډوېرونو) شتون درلود؛ چې اوس مهال یې یوازې یوه نمونه پاتې ده. دغې دستګاه د خبرو د اکوستیک نمونو له انځورونو څخه په کار اخیستو د یو طیف جوړونکي په قالب کې هغه په غږونو اړول. له دغې دستګاه څخه په ګټنې آلوین لیبرمن او همکارانو یې د فونوټیکي جوړښتونو (بې غږه او غږ لرونکو حروفو) غږیز ډول ته لاسرسی وموند.
برېښنايي وسایل
د کمپیوټر پر بنسټ د وینا تولیدونکي لومړني سیسټم مخینه د ۱۹۵۰مې لسیزې وروستیو ته اړوندېږي. نوریکو اومدا او همکارانو یې په ۱۹۶۸ زکال کې د جاپان په الکتروتخنیکي لابراتوار کې له انګلیسي متن څخه وینا جوړونکی لومړنی سیسټم رامنځته کړ. په ۱۹۶۱ زکال کې فزیک پوه جان لري کلي جونیر او همکار یې لوئیس ګرسټمن له یو آی بي م ۷۰۴ (IBM 704) کمپیوټر څخه د وینا جوړولو په موخه ګټنه وکړه؛ هغه چاره چې د بېل لابراتوارونو په تاریخ کې له پام وړ لاسته راوړنو څخه ګڼل کېږي. د کلي غږ ثبت کوونکي او وینا تولیدونکي (ویکوډر) د «ډیزي بل» سندره د مکس ماتیوز له موسیقۍ سره ګډه کړه. ارتور سی. کلارکي چې په ناڅاپي توګه په ماري هیل کې د بېل لابراتوارونو څانګې ته د خپل ملګري جان پیرس لیدو ته ورغلی تر دې کچې د دغې نندارې تر اغېز لاندې راغی چې له هغو څخه یې د خپل ناول 2001: A Space Odyssey د فیلمنامې په اوج کې ګټنه وکړه؛ چېرې چې له HAL 9000 کمپیوټر څخه په ګټنې همدغه سندره خپرېږي او ستورمزلی ډېو بومن ته خوب ورولي. د برېښنايي وینا تولید کوونکو وسایلو د بریالي کېدو سربېره لا هم د میخانیکي وینا تولید کوونکو وسایلو اړوند هڅې روانې دي.
وړاندوینه کوونکې خطي کوډ جوړونې (Linear predictive coding) چې د وینا د کوډ کولو ډول دی په ۱۹۶۶ زکال کې په ناګویا پوهنتون کې د فومیتادا ایتاکورا او په نیپون ټلګراف او ټلیفون شرکت کې د شوزو سایټو په هڅو سره یې پراختیا ومونده. د LPC ټکنالوژۍ په برخه کې لا زیاتې لاسته راوړنې د ۱۹۷۰مې لسیزې په اوږدو کې په بېل لابراتوراونو کې د بیشو اس اتل او مانفرد آر ریچارډ له خوا ترلاسه شوې.
وینا ته د متن بدلونکي سیسټمونه
وینا ته د متن بدلونکي سیسټمونه په لوړ غږ باندې د متن لوستلو کمپیوټري وړتیا ته اشاره لري. د TTS یو ماشین لیکل شوی متن په غږیزو اشکالو اړوي او بیا دغه اشکال د څپې په بڼه برابروي چې کېدلای شي د غږ په توګه هغه تولید کړي.
اندروید
د اندرویډ سیسټم په ۱.۶مه نسخه کې د وینا د تولید (TTS) وړتیا اضافه شوه.
انټرنټ
اوس مهال ګڼ شمېر اپلیکېشنونه، پلاګېنونه او داسې نورې لارې چارې شتون لري چې کولای شي پیغامونه په مستقیم ډول د برېښنالیک له سیسټم، د انټرنټ له پرانیستونکو سیسټمونو (web browser) او یا هم ګوګل ټولبار څخخه ولولي. یو شمېر ځانګړي نور سافټ ویرونه بیا کولای شي ار اس اس – فیډ (RSS-feeds) ولولي.
د حقوقو فلسفه
د حقوقو علم په دوو فرعي برخو؛ تحلیلي او اصولي وېشل کېدای شي. د حقوقو د تحلیلي علم موخه د دې خبرې تعریفول دي چې حقوق څه دي او څه نه دي؟ دا کار د حقوقو د اساسي خصوصیاتو د مشخصولو له لارې کوي. د حقوقو اصولي علم هم پر نا قانوني اصولو، چې حقوق جوړوي، بحث کوي او هم پر قانوني اصولو، چې له حقوقو راوتلي او د انسان عمل رهبري کوي.
د حقوقو تحلیلي علم (تحلیلي فقه)
کله چې په دې برخه کې په دودیز ډول د حقوقو د ماهیت پر شرحه تمرکز وشو، ځینې پوهانو د حقوقو د ننه د نورو حوزو پر تشرېح پیل وکړ؛ لکه د زیان حقوق، د قرارداد حقوق او جنایي حقوق. دغه پوهان پر هغه څه تمرکز کوي چې د حقوقو ځینې حوزې متمایزې کوي او دا چې څنګه یوه حوزه له بلې توپیر لري. د څېړنې یوه لویه برخه د زیان حقوقو او جنایي حقوقو تر منځ توپیر دی چې ډېر د مدني او جنایي حقوقو په توپیر پورې اړه لري.
ګڼو پوهانو د قانون او حقوقو د ماهیت بحث پراخ کړی چې تر ټولو ډېر نفوذ لرونکي یې دا دي:
د انګلستان دویم ویلیام
دویم ویلیام (انګلو-نورمن: ویلیام، د ۱۰۵۶ ز کال له فبرورۍ څخه د ۱۱۰۰ ز کال تر اګست پورې)، چې د ۱۰۸۷ ز کال د سپتمبر میاشتې له ۲۶مې نېټې څخه تر مړینې پورې یې یعنې تر ۱۱۰۰ ز کاله پورې د انګلستان پادشاه و، چې د نورماندي او اسکاتلند واک یې په لاس کې و. هغه په ویلز باندې د خپل کنترول د ودې او پراختیا په برخه کې ډېر کامیاب نه و. هغه د ویلیام فاتح درېیم زوی و، او معمولاً د ویلیام روفس په نامه یادېده (روفس په لاتیني ژبه کې «سور رنګ» معنی لري). ښایي دا نوم یې د ظاهري څېرې یا تر ډېره په ماشومتوب کې د هغه د سرو ویښتانو له امله و، چې د ژوند په تېرېدو سره یې بیا وده کړې وه.
ویلیام یو ډول پیچلی او مبهم طبیعت لرونکی شخصیت و، چې هم ډېر جنګي او جګړه مار او هم یو ځلانده شخص اوسېدای شو. هغه هیڅکله واده و نه کړ او نه هم د اولادونو صاحب شو، له همدې امله معاصر روایات داسې هم بیان شوي، چې تاریخپوهان د هغه د همجنس ګرایۍ یا دوجنسه اوسېدو په هکله اټکلونه وکړي. هغه د ښکار په وخت د یوې نیزې یا تیر په وسیله د لږېدلو له امله په داسې شرایطو کې وفات شو، چې تراوسه هم سم روښانه نه دي. د هغه د اطرفیانو او خپلوانو اړوند کړنو په برخه کې موجوده شواهد په غیر مستقیم ډول د هغه د مړینې د څرنګوالي په هکله ځینې شکونه او اټکلونه رامنځته کوي، خو هیڅ یو یې ثابت شوی نه دی. د ویلیام تر مړینې وروسته د هغه کوچنی ورور لومړی هانري سمدلاسه د هغه ځایناستی او د پادشاه په توګه وټاکل شو.
د فرانک بارلو په نامه تاریخ لیکونکي داسې څرګنده کړه چې: «ویلیام یو بداخلاقه او زړه سوانده شیطان و، هیڅ ډول طبیعي حیثیت یا ټولنیز ارزښتونه او نعمتونه یې نه لرل، هیڅ ډول تزکیه شوی ذوق ی نه درلود او په کمه اندازه تقوا یا مذهبي اخلاق یې درلودل، په اصل کې د ویلیام د منتقدینو په وینا هغه په هرډول رذیلتونو او په ځانګړې توګه په شهوت او لواطت روږدی شخص و..» دغه راز یو پوه حاکم او بریالی پادشاه و. بارلو دغه راز څرګندوي چې: «د هغه د ځوانۍ او کاکګۍ فضیلتونه او لاسته راوړنې ډېرې زیاتې او روښانه وې، هغه په انګلستان کې ښه نظم او د منلو وړ عدالت ساتلی و، او نورماندي ته یې ښه سوله او سوکالي راوګرځوله. هغه په ولز کې د انګلو نورمن حاکمیت ته وده ورکړه، د اسکاتلند یې په ښه او مضبوطه توګه تر خپلې رهبرۍ او مشرۍ لاندې راوست، مېن سیمه یې په سمه توګه وارزوله او په ویکسین باندې فشارونو ته دوام ورکړ».
لومړي کلونه
ویلیام پنځه یا شپږ خویندې درلودې، چې په دې ډله کې د آدلیزا او ماتلیدا خویندو موجودیت یې قطعي نه ده؛ خو څلور خویندې یې په اطمینان سره تایید شوي:
د مالمزبري ویلیام په وینا، چې په ۱۲مه پېړۍ کې لیکي ویلیام روفوس: «ښه جوړ و، د څېرې رنګ یې ګلداره و، ويښتان یې ژېړ و، څېره یې خلاصه وه، سترګې یې مختلف رنګ لرونکې وې او ځانګړې لکې یې لرلي، د حیرانتیا وړ ځواک او قدرت یې درلود، که څه هم ډېر لوړ قد یې نه و او خېټه یې تر ډېره بیرون راوتلې وه».
انګلستان او فرانسه
په دوه برخو باندې د ویلیام فاتح ځمکو وېشل د هغو مشرانو یا اشرافو لپاره ستونزې جوړې کړې، چې د انګلیسي کانال دوه لورو ته یې ځمکې لرلې. دا چې کوچنی ویلیام او د هغه ورور رابرت په خپل منځ کې طبیعي رقیبان و، له همدې امله دا اشراف اندېښمن و، چې دوی دا امید نشي لرلای، چې دواړه حاکمان دې راضي کړي او دا ویره یې له ځانه سره درلود، چې هرومرو د یو حاکم توجه یا د بل حاکم توجه او یا هم د دواړو توجه له لاسه ورکوي. یوازینۍ حل لاره چې دوی ته په فکر ورتله هغه د انګلستان او نورماندي اتحاد او یووالی و، چې دا دواړه باید یو ځل بیا د یو حاکم تر واکمنۍ لاندې راشي. د دې موخې تعقیبول د دې لامل شو، چې د ۱۰۸۸ ز کال په ناورین کې دا اشراف او مشران د بایو اړوند اودو په نامه د ویلیام فاتح ناسکه ورور او ځواکمن اشقف یا مذهبي مشر په رهبري سره د ویلیام په ضد د رابرت په پلوۍ سره بغاوت وکړ؛ خو دا چې رابرت په دې و نه توانېد ترڅو په انګلستان کې راڅرګند شي او خپل پلویان راټول کړي؛ خو ویلیام خلکو ته د سپینو زرو او دغه راز ښې حکومتولۍ په ژمنې ورکولو سره د انګلیسانو ملاتړ ترلاسه کړ او په دې توګه یې یاد ناورین مدیریت او د خپل ناسکه ورور په مشرۍ رامنځته شوی بغاوت مات کړ او په پایله کې یې خپل اقتدار او واکمني تضمین کړه. ویلیام په ۱۰۹۱ ز کال کې په نورماندي باندې حمله وکړه او د رابرت ځواکونو په ځپلو سره یې هغه دېته اړ کړ، ترڅو د خپلې اراضۍ ځینې برخې ویلیام ته ورکړي. دې دواړو خپل اختلافات جبران کړل او ویلیام بیا له دې سره توافق وکړ، ترڅو له رابرت سره مرسته وکړي، چې فرانسې ته بایللې ځمکې په تېره بیا د مېن سیمه بېرته ترلاسه کړي. دا طرحه وروسته بیا له پامه وغورځول شوه؛ خو ویلیام د خپل عمر ترپایه پورې د خپلو شتمنیو او فرانسوي ګټو په برخه کې خپلې ژورې جنګي دفاع ته دوام ورکړ، چې په ۱۰۹۹ ز کال په فرانسه کې د لومان نیولو لپاره د مېن واکدار الیاس لافلاش هلو ځلو ته د هغه د ځواب بېلګه وه.
له همدې امله ویلیام روفس په خپله پادشاهۍ کې ډېر خوندي او هوسا و. لکه څنګه چې په نورماندي کې د هغه مذهبي مشران او عیسوي ملایان یا راهبان د یو شمېر فیوډالي ژمنو په وسیله هغه پورې تړلي و، دغه راز په نورمني دود او دستور کې د سرمایه ګذارۍ د شخړو او جنجال په دوره کې د هغه د سرمایه ګذارۍ حق، چې د هغه په پادشاهۍ کې د کلونو سترواک څلورم هنري د تکفیر لامل شو ټول یې د هغه په پادشاهۍ کې غالب او واکمن و. د پادشاه شخصي ځواک د اغېزمن، ګټور او وفاداره صدارت له لارې تر هغې کچې پورې په سیمه ییزه کچه وده وکړه، چې په فرانسه کې د پرتلې وړ نه و. دې وخت کې د پادشاه ښې ادارې او قانون یاد قلمرو په سمه توګه متحد کړ او هغه یې د پاپ یا مذهبي سرلاري په وړاندې د مقاومت او درېدا په خاطر تر یو حده پورې یې د ننفوذ وړ څخه نفوذي حالت ته ورساوه. هغه په ۱۰۹۷ ز کال کې هغه د وست مییشر په شیطانت اړم کړ: چې «د خپل رعیت تر اغېز لاندې راوستلو له خپل د خپلو مشرانو سره د نسبي ډول د اقتدار له قدرت او عظمت» باندې د د ډېرو نیوکول لامل کېي.
دین
له پادشاهۍ څخه څه کم دوه کاله وروسته دویم ویلیام د خپل بلار مشاور او باوري معتمد ایټالیایي ـ نورمن ښاغلی لانفرانک د کانتري بري ستر او لوړ پوړی مذهبي مشر یا ستر اشقف له لاسه ورکړ. په ۱۰۸۹ ز کال کې د لانفرانک له مړینې وروسته پادشاه د کلونو لپاره د نوي لوړ پوړي مذهبي مشر یا ستر اشقف ګومارل یې وځنډول او په دې موده کې یې کلیسایي عواید راټول کړل. ویلیام په بېړه او وېره کې په ۱۰۹۳ ز کال کې د شدیدې ناروغۍ له امله د آنسلېم په نامه یو بل نورمن ـ ایټالیایي شخص د لوړ پوړي مذهبي مشر یا ستر اشقف اوسېدو برخې ته نوماند کړ، چې د خپل نسل تر ټولو ستر دینپوه یا الهیات پوه شخص بلل کېده؛ خو دا ټاکنه د کلیسا او دولت تر منځ د یوې اوږدمهاله دښمنۍ رامنځته کېدو دورې لامل شوه او آنسلېم د کلیسا او دولت د ځواکمنو او قوي ملاتړو څخه و، چې په کلیسا کې یې د لانفرانک په پرتله یو څه اندازه اصلاحات راوستل. ویلیام او آنسلېم د ګڼ شمېر کلیسایي مسایلو په هکله له یو بل سره اختلافات درلودل، چې د دې اختلافاتو په لړ کې پادشاه د آنسلېم په هکله داسې اعلان وکړ، چې «پرون مې له هغه ډېر بد راتلل، نن په لا ډېره کچه له هغه څخه کرکه لرم او هغه کولای شي په دې ډاډه اوسي، چې سبا او تر سبا وروسته په همدې توګه به له هغه څخه زما کرکه لا زیاته او ژوره شي».
هومولوژي (بیولوژي)
په بیولوژي کې، هومولوژي د اصل او نسب له امله په بېلابېلو ډولونو کې د جېنونو یا جوړښتونو د جوړو ترمنځ ورته والی دی. د هومولوګ جوړښتونو یوه عامه بېلګه د فقاري حیواناتو مخکېني اندامونه دي، چېرته چې د چمګون او مرغانو وزرونه، د پریمیټ لاسونه، د نهنګانو مخکېني بالونه او د فقاري حیواناتو لکه سپیانو او تمساح ګانو مخکېنۍ پښې ټولې د نیکونو څلورپښېز جوړښت څخه اخیستل شوي دي. تکاملي بیولوژي هومولوګ جوړښتونه توضیح کوي چې د بېلابېلو موخو لپاره د ګډ نیکه څخه د بدلونونو په پایله کې سازګار شوي دي. دا اصطلاح د لومړي ځل لپاره په ۱۸۴۳م کال کې د اناټومي پوه ریچارډ اوون لخوا په بیولوژي کې په غیر تکاملي بڼه وکارول شوه. هومولوژي وروسته په ۱۸۵۹م کال کې د چارلز ډاروین په تکاملي نظریه کې توضیح کړل شو، خو مخکې له دې، له ارسطو وروسته لیدل شوې وه، او په ښکاره ډول په ۱۵۵۵م کال کې د پیره بېلون لخوا تجزیه او تحلیل کړل شوې وه.
په تکاملي بیولوژي کې، هغه اندامونه چې په جنین کې یې په ورته ډول او له ورته سرچینو څخه وده کړې ده، د بېلګې په توګه د یوه حیوان په متوالي برخو کې د نیکونو له تطبیق څخه، په متوالي ډول هومولوګ دي. د بېلګې په توګه د یوه سل پښیز پښو، د یوه حشرې مکزیلاري پالپ او لابیال پالپ، او د فقاري حیواناتو د ملا په تیر کې اغزي لرونکو راوتنو ته اشاره وکړو. د نر او ښځې تناسلي اعضاوې هومولوګ دي که هغوی دواړه له ورته جنیني نسج څخه وده وکړي، چې په هغه کې د انسانانو په شمول د تی لرونکو تخمدانونه او خصیان شامل دي.
د ګډ نسب له مخې د پروټین او DNA ترتیب ترمنځ ترتیبي هومولوژي په ورته ډول تعریف کېږي. د DNA دوه برخې کېدای شي د زېږون پېښې (ارټولوګان) یا یو تکراري پېښې (پارالوګان) له امله یو ګډ نسب ولري. د پروټینونو یا DNA ترمنځ هومولوژي د ترتیب ورته والي له امله رامنځته کېږي. د پام وړ ورته والی پیاوړی شاهد دی چې دوه ترتیبه له یوه ګډ نیکه څخه په متفاوت تکامل سره له یوبل سره په اړیکه کې دي. د ګڼو ترتیبونو سمون د هومولوګ سیمو کشف لپاره کارول کېږي.
د حیواناتو په چلند کې هومولوژي د بحث وړ موضوع ده، خو د بېلګې په توګه داسې شواهد شتون لري لکه د تسلط سلسله مراتب په تی لرونکو کې هومولوګي دي.
تاریخ
هومولوژي ته د ارسطو لخوا (له میلاد څخه کابو ۳۵۰ کاله وړاندې) پام شو، او په صراحت سره په ۱۵۵۵م کال کې د پیر بلون لخوا د هغه د مرغانو په کتاب کې تجزیه او تحلیل شوه، چېرته چې هغه په سیسټماټیک ډول د مرغانو او انسانانو سکلېټونه سره پرتله کړل. د ورته والي بڼه په منځنیو پېړیو او لومړنیو مډرنو دورو کې د اوسېدو لوی ځنځیر یوې برخې په توګه تفسیر شوه: په هغه وخت کې د تکاملي بدلون په مانا نه ګڼل کېده. د آلمان طبیعت فلسفې په دود کې، هومولوژي په طبیعت کې د یووالي ښکارولو په توګه په ځانګړې توګه د پام وړ وه. په ۱۷۹۰م کال کې، ګوېټه په خپله «د نباتاتو مټامورفوزس» په توګه خپله مقاله کې د پاڼو شیندلو نظریه بیان کړه او څرګنده یې کړه چې د ګل برخه له پاڼو څخه اخیستل شوی دی. د اندامونو سیریال هومولوژي د ۱۸مې پېړۍ په وروستیو کې توصیف شوه. فرانسوي ژوپوه اټین جیوفروی سینټ هیلایر په ۱۸۱۸م کال کې په خپله انالوګ ټیوري کې («د هومولوګانو نظریه») څرګنده کړه چې د کبانو، خزندګانو، مرغانو او تی لرونکو ترمنځ جوړښتونه ګډ دي. کله چې جیوفروی لا مخته لاړ او غوښتل یې د جورجس کوویر بندونو، لکه فقاري حیواناتو او مولسکانو، ترمنځ ورته والی پیدا کړي، د هغه ادعاګانې په ۱۸۳۰م کال کې د کوویر-جیوفروی بحث رامنځته کېدو لامل شوې.
جیوفروی د اړیکو اصل بیان کړ، یعنې هغه څه چې مهم دي هغه د بېلابېلو جوړښتونو نسبي موقعیت او یو له بل سره د هغوی اړیکې دي. اسټونیایي امبریولوژیسټ کارل ارنسټ فون بایر، هغه څه چې نن ورځ د فون بائر قوانینو په نوم یادېږي، په ۱۸۲۸م کال کې بیان کړل او یادونه یې وکړه چې اړوند حیوانات له ورته جنینونو سره خپل تکامل پیل کوي او وروسته بیا له یوبل څخه جلا کېږي: له همدې کبله د یوې کورنۍ حیوانات له یوبل سره ډېر ورته والی لري او د هغو حیواناتو په پرتله چې په ورته نظم کې دي او لږ هومولوژي لري څخه، په ځنډ له یوبل څخه جلا کېږي. د فون بائر نظریه تشخیصوي چې هر ټاکسون (لکه یوه کورنۍ) د ګډو ځانګړو شریک شویو خصوصیاتو لرونکي دي، او جنیني تکامل له سلسله مراتبو سره په موازي ډول طبقه بندي کېږي: البته د تکرار نظریې ته ورته نه وي. په بیولوژي کې د «هومولوژي» اصطلاح د لومړي ځل لپاره په ۱۸۴۳م کال کې د اناټومیسټ ریچارډ اوون لخوا د فقاري حیواناتو د اندامونو او وزرونو د ورته والي مطالعې په وخت کې وکارول شوه، او هغه یې د «په بېلابېلو حیواناتو کې له هرشکل او کړنې سره د یوشان غړي» په توګه تعریف کړه او هغه یې د تطبیقي «قیاس» اصطلاح سره په ټکر کې وکاروله چې هغه د یوشان کړنو سره د مختلفو جوړښتونو لپاره کارولې وه. اوون د خصوصیتونو د هومولوګ توب تعیینولو لپاره ۳ اصلي معیارونه تدوین کړل: موعقیت، تکامل او ترکیب. په ۱۸۵۹م کال کې، چارلز ډاروین هومولوګ جوړښتونه په دې مانا توضیح کړل چې اړوند ارګانیزمونه له یوه ګډ نیکه څخه بدني طرحه لري او ډولونه د ژوند د واحدې ونې شاخونه دي.
تعریف
د هومولوژي کلمه چې کابو په ۱۶۵۶م کال کې رامنځته شوه، له یوناني ὁμόλογος homologos چې له ὁμός homos «ورته» او λόγος logos «اړیکې» څخه اخیستل شوې ده.
ورته بیولوژيکي جوړښتونه یا ترکیبونه په بېلابېلو ګروپونو کې هومولوګ دي په هغه صورت کې چې له ګډو نیکونو څخه مشتق شوي وي. له همدې کبله هومولوژي پر متنوع تکامل دلالت کوي. د بېلګې په توګه، ډېری حشرات (لکه دراګون فلای) دوه جوړه د پرواز وزرونه لري. په سوسکانو کې، د وزرونو لومړۍ جوړه په کلکو وزري پوښونو بدل شوي دي، په داسې حال کې چې په ډیپټران مچانو کې د وزرونو دوهمه جوړه د کوچنیو هالټرونو په توګه چې د تعادل لپاره کارول کېږي، تکامل موندلی دی.
په همدې ترتیب، د فقاري حیواناتو نیکونو مخکېني اندامونه د نهنګانو په مخکېني بالونو، د مرغانو په وزرونو، د سپیانو، هوسۍ او اسانو په مخکېني پښو، د چونګښو او مارمولکانو په لنډو پښو او د انسانانو په شمول د پرایمېټانو په لاسونو بدل شوي دي. د بازو هماغه اصلي هډوکي (هومروس، راډیوس او اولنا) د ایوستینوپتېرون په شان بال داره کبانو په فوسیلونو کې پیدا کېږي.
هومولوژي او انالوګي
د هومولوګ غړو مقابل ته انالوګ غړي شتون لري چې ورته کارونه په هغو دوه ډولونو کې ترسره کوي چې د هغوی په ګډ وروستي نیکه کې یې شتون نه درلود، بلکې په جلا ډول یې تکامل موندلی دی. د بېلګې په توګه، د حشراتو او مرغانو وزرونه په خپلواک ډول له یوبل څخه په بشپړه توګه جلا ډلو کې تکامل موندلی دی او د کړنو له اړخه د پیاوړي پرواز ملاتړ لپاره سره یوځای شوي دي، نو ځکه دوی انالوګ دي. په ورته ډول، د سیکامور بوټي تخم وزرونه او د یوه مارغه وزرونه انالوګ دي خو هومولوګ ندي، ځکه چې هغوی په بشپړ ډول جلا جوړښت څخه وده کوي. یو جوړښت کېدای شي په یوه سطحه کې هومولوګ وي خو په بله سطحه کې یوازې انالوګ وي. د پتروسور، مرغانو او خفاش وزرونه د وزرونو په توګه انالوګ دي خو د مخکني اندامونو په توګه هومولوګ دي ځکه چې دا اندام د څلورپښیزو په ګډ وروستي نیکه کې د بازو (نه وزر) په توګه عمل کاوه او په درې ډلو کې یې په بېلابېل روش تکامل وموند. له همدې کبله، په پټروسارانو کې، «وزر» دواړه هم مخکېنی اندام او هم شاتنی اندام شاملوي. په کلاډسټیک کې انالوګي ته هوموپلاسي هم وايي او په تکاملي بیولوژي کې ورته متقابل یا موازي تکامل وایي.
ضرت علي د حضرت ابوبكر(رض) له نظره
= حضرت علي د حضرت ابوبكر(رض) له نظره : =
= ٭ حضرت ابوبكر (رض) وايي:څښتن او رسول يې رښتيا وويل؛د څښتن رسول له غاره دباندې پر هغه شپه،چې مدينې ته د تګ اراده موكړې وه، وويل:(( زما او د علي  لاس په عدالت او مساوات كې يو شان دى. )) =
= وګورئ : 1 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 438مخ، 953حديث. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : باب مناقب السبعون؛ 277مخ، 17حديث، 300مخ. 3 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ 11ټوك، 604مخ، پينځم ټوك د بيروت چاپ. =
=   =
= ٭  ام المومنين عايشه وايي:پلار مې (حضرت ابوبكر ) ليده،چې ډېر  د علي  څېرې ته ګوري. ورته مې وويل : پلار جانه ! ولې د علي  څېرې ته ډېر ګورې؟ =
= راته يې وويل : لورجانې!د څښتن له رسوله مې واورېدل چې: (( د علي  څېرې ته كتل عبادت دى. )) =
= وګورئ : 1 _ ابن كثير، البدايه والنهايه؛ 7ټوك، 358مخ. 2 _ سيوطي ، تاريخ الخلفاء؛ 172مخ. 3 _ابن مغازلي؛ مناقب؛210مخ، 252حديث، لومړى چاپ. 4 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 391مخ، 895حديث ( دمحمودي شرحه) =
= ٭ له حضرت ابن عمر نه روايت دى،چې حضرت ابوبكر ويلي دي:د اهلبيتو په هکله  د حضرت محمد عليه السلام د خبرو خيال ساتئ او په اهلبيتوكې يې درناوى وکړئ او اهلبيت يې مۀ ازاروئ. =
= ٭ له حضرت حارث بن اعور نه روايت دى، چې يوه ورځ پېغمبر اکرم  پخپلو يارانو كې ولاړ و،چې ويې ويل:(( هغه سړى درته وښيم، چې په علم كې د حضرت آدم (ع)،په پوهه كې د حضرت نوح (ع) او په حكمت كې د حضرت ابراهيم (ع) غوندې دى؟)) ډېر وخت لا تېر شوى نۀ و،چې حضرت ابوبكر وويل:دا سړى څومره نېكمرغه دى،چې له درېو پېغمبرانو سره دې برابر كړ؛ نو هغه څوك دى؟پېغمبر اکرم ورته وويل:((ابابكره! آيا هغه نۀ پېژنې؟))  ابوبكر وويل:څښتن او استازى يې ښه پوهېږي.پېغمبر اکرم وويل:((هغه "ابالحسن علي  بن ابيطالب" دى.))بيا حضرت ابوبكر وويل: وا وا ابالحسنه! ستا جوړه به پېدا نشي. =
= وګورئ : سيد هاشم حسيني تهرانى، بوستان معرفت؛ 447مخ، د خوارزمي  د مناقبو له 7فصل، 45مخه راخېستى دى. =
= ٭ شعبي وويل: يوه ورځ حضرت ابوبكر ناست و،چې له ورايه يې پر حضرت علي يې سترګې ولګېدې او و يې وويل:كه څوك غواړي، چې تر ټولو  د ستر مقام نوم او منزلت خاوند او تر ټولو پېغمبر (ص) ته نږدې ووينئ؛نو دا هغه دى چې را روان دى. =
= وګورئ : بوستان معرفت،650مخ، چې له ابن عساكر (تاريخ اميرالمومنين، 3ټوك، 70مخ، 100حديث) او خوارزمي (مناقب، 14فصل، 98مخ) يې راخېستې دى. =
= وګورئ : كنزالعمال؛ 12ټوك، 489مخ (موسسه الرساله بيروت – پينځم چاپ) =
= ٭ له معقل بن سيار مزني روايت دى:له حضرت ابوبكر نه مې اورېدلي دي چې و يې ويل:علي  بن ابيطالب د پېغمبر اکرم  له اهلبيتو دى. =
= وګورئ : كنزالعمال؛ 13ټوك، 115مخ. =
= د رياض النضره د2ټوك په 163مخ كې راغلي:حضرت ابوبكر او حضرت علي د پېغمبر اکرم تر وفات وروسته د هغه قبر ته ولاړل،چې حضرت علي  حضرت ابوبكر ته وويل:مخكې شئ !حضرت ابوبكر ورته وويل: زه به كله هم  تر هغه چا مخكې قدم وانۀ خلم،چې خپله مې له رسول الله،د هغه په هکله  اورېدلي:((علي له ما سره هغه مقام او منزلت لري؛لكه زه يې چې له څښتن سره لرم. )) =
= وګورئ : آثارالصادقين؛ 14ټوك، 277مخ، له فضايل الخمسه، لومړى ټوك، 297حديث يې راخېستې دى. =
= ٭ له معقل ابن سيار مزني روايت دى:وا مې ورېدل،چې حضرت ابوبكر حضرت علي ته ويل:((عقدة رسول الله))؛يعنې هغه چې د مسلمانانو له پېغمبر سره يې بيعت وكړ. =
= وګورئ : العقده :كحرمه، والجمع عقد كحرم، الولايه، البيعه المعقوده او همداسې : ابن عساكر، شرح حال امام علي من تاريخ دمشق؛ 3ټوك، 54مخ، 1092حديث. =
= ٭ له حضرت قيس بن حازم نه روايت دى:حضرت ابوبكر له حضرت علي  سره وكتل. حضرت ابوبكر د حضرت علي څېرې ته وكتل او په موسكا شو؛ حضرت علي ورته وويل: ولى موسكى شوې.حضرت ابوبكر وويل: له پېغمبر اکرم نه مې واورېدل چې ويې ويل:(( هغه به له پُل صراطه تېرېږي، چې علي  ورته اجازه وركړى وي. )) =
= دا روايت د ډاكټر تيجانى سماوي د" آنګاه هدايت شدم" د كتاب په 2مخ كې راغلى چې هغه هم له لاندې كتابونو راخېستې دى : 1 _ ابان السمان په الموافقه كې 137مخ. 2 _ ابن حجر ، الصواعق المحرقه؛ 126مخ،3 _ ابن مغازلي  شافعي، مناقب علي ؛ 119مخ. =
= ٭ حضرت ابوبكر پر منبر وويل:ما پريږدئ! ما پريږدئ! علي چې وي؛نو زه په تاسې كې غوره نۀ يم. =
= وګورئ : "چرا شيعه شدم" ، محمد رازى؛ 332مخ چې له لاندې  كتابونو نه چې راخېستى دى : فخر رازي، نهايه العقول. طبري پخپل تاريخ كې. بلاذري په انساب الاشراف كې. سمعاني په فضايل كې غزالي په سرالعالمين كې. سبط بن جوزي په تذكره كې. قاضي فضل ابن روز بهان او ابن ابي الحديد. =
په متحده ایالاتو کې د ملکي خدماتو اصلاحات
په متحده ایالاتو کې د ملکي خدماتو اصلاحات د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې په ملي کچه او د شلمې پېړۍ په پیل کې په دولتي کچه یوه لویه موضوع ګڼل کېده. ملاتړو د ټاکنو د ګټونکو له خوا خپلو پلويانو ته د دولتي دفترونو - "سیاسي وېش" - په فساد او بې کفايتۍ  محکوم کړ. دوی غوښتنه وکړه چې د ملکي مامورینو په ټاکلو کې د بې طرفه علمي تګلارې او اسناد وکارول شي. د ملکي خدماتو پنځه اړین اصلاحات د ۱۸۲۰ او ۱۸۶۷ کلونو د دفتر د تصدی قوانین، د ۱۸۸۳ کال د پېنډلټون د ملکي خدماتو د اصلاحاتو قانون، د هچ (دریچه) قانون (۱۹۳۹ او ۱۹۴۰ کلونه) او د ۱۹۷۸ کال د ملکي خدماتو د اصلاحاتو قانون یا CSRA وو. د دې ترڅنګ، د ۱۸۸۸ کال د ملکي خدماتو قانون چې د ولسمشر ګروور کلیولنډ له لوري لاسلیک شو، د ملکي خدماتو سیستم ته زیاته پراختیا ور وبښه.
د ملکي خدماتو د اصلاحاتو لومړۍ جدي غوښتنې، چې په ځانګړې توګه د ډیموکراتانو له شخړو را پورته شوې، د سپین پوستو د لومړیتوب سره یې تړاو درلود او د سیاسي وېش له لارې د تورپوستو د اقتصادي او ټولنیزو لاسته راوړنو سره مخالف و چې د مدني حقونو پلوي جمهوري غوښتونکي "ستالوارټس" د بیارغونې او زرینې دورې په اوږدو کې په هوښیارۍ له هغوی ګټه پورته کړه. تاریخ لیکونکی ایریک فونر لیکي چې د بیارغونې د دورې په اوږدو کې، تور پوستو وموندله چې د ملکي خدماتو د سیستم رامنځ ته کول به "ټول نور-رنګه نژادي نفوس" د عامه دفترو د لاسته راوړلو نه لرې وساتي.
د متحده ایالاتو د ملکي خدماتو په سیستم د معاصرو نیوکو په لړۍ کې ځینې استدلال کوي چې د پېندلټون قانو احکام د فدرالي اجرایوي ګام له لارې د ملکي خدماتو د خوندیتوب خپل سرې پراختیا ته اجازه ورکوي چې په پایله کې یوه لوی بیوروکراسي رامنځ ته کوي چې مسئولیت له منځه وړي.
د ګندونو تر منځ د وېش سیستم
ولسمشر توماس جیفرسن په ۱۸۰۱ کال کې اندېښنه څرګنده کړه چې فدراليستان په ملکي خدماتو او پوځ حاکم دي، د ګوند اړیکې یې د دفترونو له متصدیانو سره په ګوته کړ او په سیستماتیک ډول یې دیموکرات جمهوري غوښتونکي وټاکل. په ۱۸۲۹ کال انډریو جیکسن په له څلورو کلونو وروسته د دفترونو د متصدیانو منظمې تبدیلۍ پیل کړې او د دوی په یو جنجالي ګام کې یې د خپل ګوند غړي و ټاکل. په ۱۸۳۰ کلونو کې د "وېش سیستم" د متصدیانو د اصولي تبدیلۍ په معنی و چې دولت د ګوند لاس لڼداوه.
د اصلاحاتو هڅې
د ملکي خدمتونو د اصلاحاتو لومړی کوډ (قانون) د دې لپاره طرح شوی و چې د حمایت شوي کسان پرځای بې طرفه اهل کارمندان د مهارتونو پر نسټ وټاکي.
یولیسېس اس. ګرنټ
ولسمشر یولیسېس اس ګرنټ (۱۸۶۹-۱۸۷۷) د ملکي خدمتونو د اصلاحاتو په موخه غږ پورته کړاو د ۱۸۷۲ کال په وروستیو کې یې د قوانینو د وځنډ او د حمایت شوو ګمارنو په برخه کې د پنسلوانیا د سناتور سیمون کیمرون او والي جان هارټرانفټ غوښتنې رد کړې.
د ګرنټ د ادارې د ملکي خدمتونو د اصلاحاتو کمېسیون محدود بریالیتوب درلود، ځکه چې د هغه کابینې د استعداد یو سیستم پلي کړ چې د وړ نوماندانو شمېر یې زیات کړ او د کانګرس تر ملاتړ لاندې په کارکوونکو یې لږ تکیه وکړه. خو د کورنیو چارو وزیر کولمبوس دیلانو خپله څانګه د رقابتي ازموینې څخه مستثنی کړه، او کانګرس د ملکي خدماتو د دایمي اصلاحاتو پلي کولو څخه انکار وکړ. زکریا چاندلر چې د دیلانو ځای ناستی شو، د کورنیو چارو په ټوله څانګه کې پراخ اصلاحات راوستل؛ ګرنټ چاندلر ته امر وکړ چې د هند د چارو په اداره کې ټول فاسد مامورین له دندو ګوښه کړي. ګرنټ په ترتیب سره اصلاح غوښتونکي اډوارډ پییرپونټ او مارشال جیول د لوی څارنوال او د پست د ادارې لوی رئیس په توګه وګمارل چې د بریسټو له څېړنو یې ملاتړ وکړ. په ۱۸۷۵ کال کې، پییرپونټ په سوېل کې د متحده ایالاتو د څارنوالانو او مارشالانو ترمنځ فساد پاک کړ.
ګرنټ چې د لیبرال اصلاح غوښتونکو ذهنیت یې له ځانه سره نه درلود، په فدرالي حکومت کې اصلاحاتو د هڅو سربېره د ۱۸۷۲ کال د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د بلواګر لیبرال جمهوري غوښتونکي ګوند له مخالفت سره لاس او ګرېوان شو. لیبرال جمهوري غوښتونکو د چارلس سمنر، بی ګریټز براون، او کارل شورز تر مشرۍ لاندې، هوریس ګریلي نوماند کړ، چې نوموړي په ټول ټاکنو کې ګرنټ بایلوده.
د پېنډلتون قانون
د ملکي خدمتونو د اصلاحاتو قانون (چې د "پېنډلتون قانون" په نوم یادېده) د ۱۸۸۳ کال فدرالي قانون دی چې د متحده ایالاتو د ملکي خدماتو کمېسیون ترتیب کړ. بلآخره د دې قانون پر بنسټ ډېری فدرالي کارکوونکي د استعداد د سیستم له مخکې ځای په ځای شول او د "وېش تر نوم لاندې سیستم" ته یې د پای ټکی کېښود. پېنډلټون قانون چې د چیسټر اې. آرتر د ادارې په اوږدو کې مسوده شو، د یو ناهیلي دنده پالونکي له لوري د ولسمشر جېمز ګارفیلډ وژنې ته د ځواب په توګه کارول کېده. دا سند د ۱۸۸۳ کال په جنوري کې په رسمي بڼه تصویب شو، چې د اوهایو د دیموکرات سناتور جورج ایچ پېنډلتون له لوري یې ملاتړ کېده. دا قانون د ډورمن بریګمن ایټن له خوا مسوده شوی و چې یو مخکښ اصلاح غوښتونکی او د متحده ایالاتو د ملکي خدماتو کمېسیون لومړی رئیس شو. د دې کمېسیون ترټولو نامتو کمېشنر تیوډور روزویلټ (۱۸۸۹ – ۱۸۹۵) و.
د فساد ضد جمهوري غوښتونکي
سیاسي حمایت، چې د "وېش سیستم" په نوم هم یادېږي، هغه موضوع وه چې زیاتره اصالح کونکي جمهوري غوښتونکي یې په غوسه کړل او د دې لامل شوه چې د بلین نوماندي رد کړي. د وېش په سیستم کې ګټونکي نوماند هغو کسانو ته دولتي څوکۍ ورکولې چې له ټاکنو مخکې یې د هغه د سیاسي ګوند ملاتړ کړی و. که څه هم د ۱۸۸۳ کال د پېنډلتون قانون د دولتي بستونو لپاره د استعداد او وړتیا شرایط را منځ ته کړل، د هغې عملي تطبیق سوکه و. سیاسي اړیګې په زیاتره پوستونو کې د ګمارنې بنسټ و.
د ۱۸۸۰ کلونو په لومړیو کې، د سیاسي حمایت موضوع د کانګرس د څو پرله پسې غونډو په اوږدو کې جمهوري غوښتونکی ګوند په دوه برخو ووېش. ګوند په دوو قهرجنو ډلو ووېشل شو، چې هرې یوې یې نوښتګر نومونه خپل کړل. هغه اړخ چې په شمېر او ولسي ملاتړ کې برلاسی و د دورګه په نوم یادېد چې له ۱۸۸۰ کال راهیسې یې مشري یې د مېن ایالت سناتور جیمز جی بلین کوله. دورګه د ملکي خدماتو د اصلاحاتو ملاتړ کاوه او ډېری وختونه یې د قانون جوړونې او سیاسي ګمارنې مخه نیولې او په ګانګریس کې د وفادارانو په نوم د خپلو اصلي مخالفینو، چې د نیویارک استازي روسکو کانکلنګ یې مشري کوله، مخالف کېده.
له بده مرغه، سره له دې چې د بلین دریځ د ملکي خدماتو د اصلاحاتو د "دورګه" ملاتړي ته بدل شو، د فساد ضد جمهوري غوښتونکو د هغه نوماندي اساساً له د فساد له امله رد کړه. په غیر رسمي ډول د دوی په لیکو کې د ورمونټ جمهوري غوښتونکی جورج ایف ایډمونډز یوځای شوي. نوموړی یو وفادا دورګه و چې هېڅکله یې بلین ته یو ریښتیني بدل شوي په سترګه نه کتل او د مین د سناتور د نوماندۍ مخالفت یې کړی. د کمپاین په اوږدو کې، اډمونډ وویل: "دا زما آګاهانه نظر دی چې سناتور بلین د جې ګولډ د وکیل په توګه کار کوي. هرکله چې ما او [ایلن جی تورمن] د حکومت سره د پسیفیک ریل پټلۍ د مساوي شرایطو لپاره قانون جوړ کړ، د ښاغلي جیمز جی بلین ټوپک په لاس کې د جې ګولډ د لابي د سنګر له شاته را پورته شو تر څو زمونږ مخه و نیسي."ښایي د جمهوري غوښتونکو ترمنځ دې وېش په ۱۸۸۴ کال کې د ګروور کلیولنډ په بریا کې مرسته کړې وي، چې له کورنۍ جګړې ورسته د دیموکرات ګوند لومړی ولسمشر شو. د ۱۸۷۶ او ۱۸۹۲ کلونو د دورې په اوږدو کې، په ولسي کچه ولسمشریزې ټاکنې په نږدې سیالۍ کې وې، خو ایالتونه زیاتره د یو ګوند تر واک لاندې وو، چې په سوېل کې دیموکراتان او په شمال ختیځ کې جمهوري غوښتونکي واکمن وو. که څه هم د فساد ضد جمهوري غوښتونکو ستونزو ښایي په نیویارک کې، چې د نږدې سیالو له ایالتونو څخه و، د کلیولنډ په ګټلو کې مرسته کړې وي، خو تاریخ پوهان په ملي کچه د کلیولنډ بریا د ښاري کډوالو رایه ورکونکو د پراخېدونکي ځواک سره اړوند بولي.
د پرمختګ دوره
د ۱۸۸۳ کال قانون یوازې په فدرالي دندو کې پلي کیږي: نه په ایالتي او سیمه ییزو دندو کې چې د سیاسي ماشینونو اصلي هسته وه. د پرمختګ په دوره کې اخلاقي فساد د ملکي خدمتونو او د ښاروالیو د اصلاحاتو له لارې ودرول شو، چې په اداري څانګو کې د ساختاري بدلونونو او د دولت د عامه چارو د ادارې په تګلاره  کې د بدلونونو لامل شو.
د جورج ډبلیو بوش د ادارې هڅې
د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱ بریدونو جورج ډبلیو بوش ته سیاسي ملاتړ ورکړ ترڅو د متحده ایالاتو د ملي امنیت اړوند ادارو کې د ملکي خدماتو اصلاحات په لاره واچوي. په لومړیو کې دې هڅو اساساً د کورني امنیت د هغه وخت نوی وزارت (Department of Homeland Security (DHS)) په نښه کړه، خو د دفاع په وزارت کې هم د اصلاحاتو لویې هڅې وشوې. د کیلوف، نیګرو، او بریور په وینا، په دې هڅو کې "په ډله ایزو چنه وهنو باندې محدودیتونه شامل وو، لکه وزیرانو ته (د دفاع وزارت په قضیه کې، همدارنګه نور لوړ پوړي چارواکي) په یو اړخیزه توګه ورکړل شوي واکونه تر څو هوکړه شوې پرېکړې او په ناوړه کړنو د کارکوونکي په حقوقو وضع محدودیتونه [لغوه] کړي." خو بالآخره د ملکي خدماتو د اصلاحاتو هڅې ناکامې شوې. د ۲۰۰۸ کال د اکتوبر په ۱ نېټه DHS اعلان وکړ چې د ملکي خدماتو نوي سیستم پرېږدي او بېرته پخواني سیستم ته ستنېږي.
د بارک اوباما د ادارې هڅې
د ولسمشر بارک اوباما د ادارې په اوږدو کې، د متحده ایالاتو د پرسونل د مدیریت ادارې (OPM) زیات تمرکز دا و چې هغه تګلاره عصري کړي چې څرنګه OPM له ادارو، اوسنیو او پخوانیو فدرالي کارکوونکي او د هغوی له کورنیو سره مرسته کولای شي ترڅو فدرالي کاري ځواک د متحده ایالاتو وګړو ته غوره چوپړتیاوې وړاندې کړي.
د ډونالډ ترمپ د ادارې هڅې
ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ۲۰۱۸ کال د مې په میاشت کې "د درګونه اجرایوي فرمانونو په لاسلیک کولو سره د ملکي خدماتو د اصلاحاتو په برخه کې ګام پورته کړ چې د یو علت له امله د قراداد فسخه ګړندۍ، د اتحادیې د قراردادونو نوي کول او په ادارو کې د مالیه ورکوونکو له خوا د تمویل شوو اتحادیو کار محدود کړي". د ۲۰۲۰ کال په اکتوبر کې، ټرمپ یو بل اجرایوي فرمان لاسلیک کړ چې لږترلږه ۱۰۰۰۰۰ دولتي دندې د "رقابتي خدمت" څخه "استثنا خدمت" ته واړولې، چې دا ګام د پنډلټون د قانون سره په ټکر کې وګڼل شو.
د جاپان اقتصادي تاريخ
د جاپان اقتصادي تاريخ په ۱۸۰۰ ز کالونو کې له “Meiji Restoration” څخه وروسته د پام وړ ټولنيزې او اقتصادي ودې لپاره خورا څېړل شوی دی. جاپان په دويمه نړيواله جګړه کې لومړنۍ نا لويديځ ستر ځواک شو او تر خپلې ماتې پورې يې په ثابت ډول پراختيا وکړه. کله چې دا هېواد له متحده ايالتونو څخه وروسته او همدارنګه له ۲۰۱۰ څخه وروسته د چين تر شا د نړۍ د دويم لوی اقتصاد جوړېدلو په موخه له ويجاړتيا ورغېد [؟]. پوهانو د سړې جګړې پر مهال د هېواد بې ساری اقتصادي دريځ ارزولی دی، چې صادرات يې متحده ايالتونو د شوروي اتحاد دواړو ځواکونو ته ځي او د جاپان له لاسه د وتلو پېړيو له سړې جګړې څخه د وروسته دورې په اړه يې پرېکنده لېوالتيا غوره کړې ده.
“Yayoi” دوره
“Yayoi” دورې نېټه له عامې دورې څخه مخکې له ۳۰۰ څخه د عامې دورې تر ۳۰۰ کال پورې منل شوې ده. که څه هم د راډيو کاربن ثبوت له عامې دورې څخه مخکې د ۱۰۰۰ او ۸۰۰ کالونو تر منځ د ۵۰۰ کالونو پخوانۍ نېټې وړانديز کوي. د دې دورې پر مهال جاپان پر يوې ثابتې کرنيزې ټولنې باندې بدل شو. د “Yayoi” د نفوس په زياتېدلو سره ټولنه يو څه زياته پېچلې شوه. دوی ټوکر واوبد، په تل پاتې کرنيزو کلو کې يې ژوند وکړ او له تيږو او لرګيو څخه يې ودانۍ جوړې کړې. دوی همدرانګه د غلو دانو د زېرمې او ځمکو لرلو له لارې شتمنۍ راټولې کړې. دې ډول عواملو د بېلابېلو ټولګيو پرمختګ ته وده ورکړه. د “Yayoi” او په ځينو برخو کې د “Kyushu” مشران داسې ښکارېدل، چې د برونز او نورو قيمتي شيانو سوداګري يې په غاړه اخيستې او په سياسي ډول په ښه توګه اداره کړې ده. دا د “Ryukyu” ټاپوګانو او کوريايي ټاپو وزمې “Korean Peninsula” له لارې په سويلي چين کې له “Yangtze” څخه د وچې وريجې د يوې خړوب شوې کرنې د پېژندنې په واسطه شوني شوې وه.
Kofun دوره (۲۵۰ – ۵۳۸)
د “Kufun” دورې د جاپان لرغونی سياسي مرکزيت ثبت کړ. دا هغه مهال و، چې په سويل لويديځ جاپان کې د “Yamato” قبيله واک ته ورسېده، سترواکه جرګه يې رامنځته کړه او په ټوله سيمه کې يې د سوداګريزو لارو چارو په اداره کولو کې مرسته وکړه. د “Kufun” دورې د مادي کلتور ډېره برخه څرګندوي، چې جاپان د کوريايي ټاپو وزمې له لارې له اسيا لويې وچې سره نږدې سياسي او اقتصادي اړيکه درلوده، چې د سوشيما تنګي “Tsushima Strait” په دواړو څنډو کې د ورته چوکاټ يا قالب د برونزي ښيښو ټوټې هم موندل شوي دي. جاپان ته د چينايي کډوالو له لورې خړوبونه، Sericulture او د اوبدلو کسبونه راوړل شول، چې د يادو کډوالو په اړه د جاپان په لرغونو تاريخونو کې يادونه شوې ده. چينايي “Hata” قبيلې sericulture او د اوبدلو ځانګړي ډولونه وړاندې کړل.
“Asuka” دوره (۵۳۸ – ۷۱۰)
په ۶۴۵ کال کې د سوګا “Soga” قبيله په يو کودتا کې له منځه لاړه، چې د شهزاده ناکا نو اوي “Prince Naka no Oe” او فيوجيوارا نو کاماټاري “Fujiwara no Kamatari” له لورې تر سره شوه، چې د “Fujiwara” قبيلې بنسټګر و. د دوی حکومت د تايکا پراخه سمونونه “Taika Reforms” رامنځته او پلي کړل، چې د چينايي کنفوسي “Confucian” نظريو او فلسفو پر بنسټ د ځمکې په سمون سره پيل شول. د بزګرانو په منځ کې په برابر ډول د وېش په موخه يې په جاپان کې ټوله ځمکه ملي کړه او د ماليه ټاکنې د نوي نظام لپاره د بنسټ په توګه يې د کورنيو د ثبت امر وکړ. هغه څه چې يو وخت خصوصي ځمکې او خصوصي خلک ګڼل کېدل، عامو ځمکو او عامو خلکو باندې بدل شول، ځکه چې محکمې اوسمهال غوښتل، چې پر ټول جاپان باندې واک څرګند او خلک د پاچاهۍ مستقيم تابع کړي. ځمکه له دې څخه وورسته ميراثي نه وه، مګر د ځمکې د څښتن په مړينې سره دولت ته ورګرځېده. پر حاصلاتو، ورېښمو، پنبې، جامو، تار او نورو توليداتو باندې ماليې کېښودل شول. د يو کارکونکي ماليه د فوځي خدمت او عامه کارونو د جوړولو لپاره رامنځته شوه.
واډوکايچين “Wadokaichin” تر ټولو لرغونې رسمي جاپانۍ سکه وهنه ده، چې د سترواکې جينمي “Empress Genmei” په امر د ۷۰۸ ز کال د اګسټ پر ۲۹ نېټه وهل شوې ده. واډوکايچين چې د چينايي “Tang” کورنۍ له “Kaiyuan Tongbao” سکه وهنې څخه يې الهام اخېستی دی، د ۸ پېړۍ د لومړيو پر مهال يې په جاپان کې د مسو د پراخه زېرمو له موندنې څخه وروسته توليدېدل پيل کړل.
نارا “Nara” دوره (۷۱۰ – ۷۹۴)
مخکې له مې چې د تايهو په نوم د قوانينو ټولګه “Taiho Code” رامنځته شي، پلازمېنه د يو سترواک له مړينې څخه وروسته په دوديز ډول د هغه لرغوني باور له امله ولېږدول شوه، چې د مړينې ځای ککړ شوی و. د حکومت سمونونو او بيوروکراسي کېدنه په ۷۱۰ ز کال کې په هيجو کيو “Heijo-kyo” يا نارا “Nara” کې د تل پاتې سترواک پلازمېنې د منځته راتګ لامل شول. پلازمېنه په لند وخت (۷۴۰ – ۷۴۴) کې  کوني کيو “Kuni-kyo” يا ننۍ “Kizugawa” ته (په دې برخه کې د وروسته بيان شويو لاملونو له مخې)، په ۷۴۴-۷۴۵ کې “Naniwa-kyo” يا ننۍ اوساکا، په ۷۴۵ ز کال کې “Shigarakinomiya” (نني “Shigaraki”) او په ۷۴۵ ز کال کې بېرته نارا ته ولېږدول شوه. نارا د جاپان لومړنی رښتينی ښاري مرکز و، چې په لږه موده کې يې ۲۰۰۰۰۰ تنه وګړي (چې د هېواد د نفوس ٪۷ برابروي) درلودل او نږدې ۱۰۰۰۰ تنو په دولتي دندو کې کار وکړ.
د نارا دورې پر مهال اقتصادي او اداري فعاليت زيات شو. سړکونو نارا له ولايتي پلازمېنو سره ونښلوه او ماليې په زيات ګټور او منظم ډول ټولېدلې. سکې ووهل شوې، که څه هم په پراخه ډول نه کارول کېدې. که څه هم د نارا له سيمې څخه د باندې لږ سوداګريز فعاليت و او په ولايتونو کې د پخواني شوټوکو “Shotoku” د ځمکې سمون نظامونه له منځه لاړل. د اتمې پېړۍ په نيمايي کې ځمکنۍ شتمنۍ يا شوين “Shoen” چې د له تاريخ څخه مخکې جاپان کې يو له خورا مهمو اقتصادي بنسټونو څخه وې، د ځمکې لرلو د يو څه زيات ادارې وړ بڼې لپاره د څېړنې د پايلې په توګه وده پيل کړه. سيمه ييز يا ځايي اداره په وار وار پر ځان بسيا شوه، په داسې حال کې چې د ځمکې د وېش د پخواني نظام له منځه تلل او د ماليو لوړوالی د زياتو خلکو له لورې د ځمکې له لاسه ورکولو يا ورڅخه د ډډې کولو لامل شول، چې همدا خلک «څپه خلک» شول. ځيني هغه خلک چې وار له مخه «عمومي خلک» وو، د لويو ځمکوالو له لورې په خصوصي ډول دندې ورکړل شوې او عمومي يا دولتي ځمکې په زياتېدونکي ډول بېرته شوين يا ځمکنۍ شتمنۍ ته ورکړل شوې.
بشپ
بشپ په انګليسي:Bishop د لوړ پادري د عیسويت ترټولو لوړ روحاني موقف دی چې عموما د حکومت او نظارت په چارو کې ګمارل کیږي. په عیسویت کې، بشپ د کلیسا او پادریانو د نظارت او رهبرۍ مسولیت لري. په کاتولیک کلیسا کې، د ارتودوکس کلیسا ، د ارمنیایي کلیسا، د انګلیکن کلیسا ، د ختیځ اسوریانو کلیسا ، په خپلواکه کاتولیک کلیساونو کې، بشپان د مستقیم تاریخي لارې له مخې چې د اپوستولیک خلافت په نوم یادیږي بیرته د مسیح دولسو رسولانو ته ځي. . بشپ باید د 3 نورو بشپانو لخوا وټاکل شي چې د اپوستولیک او یونیورسل کلیسا څخه دي. هر بشپ د خپل سپارلو یو نسب لري چې کولی شي د هغه سپارل ثابت کړي او د هغه نسب په اساس بیرته رسولانو او مسیح ته لاړ شي او خپل رسولي خلافت ثابت کړي. په دې کلیساګانو کې، بشپ کولی شي مذهبي پوستونه ولري، په شمول د نورو بشپانو او پادریانو او ډیکون. په ځینو پروتوسټنټ کلیساګانو کې، پادریان چې د ډیری کلیساونو مشري کوي ځانونه بشپان بولي، په دې توپیر سره چې دوی د رسولانو مستقیم جانشین نه ګڼل کیږي ځکه چې دوی نشي کولی خپل وزارت د رسولانو او مسیح سره د نړیوالو او رسولانو کلیسا د دود سره سم وصل کړي. .
Bishop یوه انګليسي کلمه ده چې (به  کې   او په فرانسوي کې ورته Évêque او په عربي ژبه کې ورته اسقف ویل کیږي، او دا د کلمې څخه راځي (به   کې  او همدغه  د ایرانیانو له سریاني ژبې څخه اخیستل شوې او سوکوبا نومیږي او په شاهنامې کې ورته مانا لري.
د کليسا رتبې
د واک د لومړیتوب له مخې کلیسايي چارواکي په لاندې ډول دي:
سرچینې
وېشنيزه:عيسويت وېشنيزه:مسيحيت وېشنيزه:کليسا
ميډلين ميک ډاويل بريکنريج
ميډلين (ميج) ميک ډاويل بريکنريج (د مۍ ۲۰مه، ۱۸۷۲ ز کال – د نومبر ۲۵مه، ۱۹۲۰ ز کال) په کينټاکي کې د ښځو د رايې ورکولو د حق يوه امريکايي پلوې وه. هغې له «ديشا بريکنريج» سره واده کړی و، څوک چې د «ليکسنګټن هيرالډ» (يوه ورځپاڼه وه) مدير و، کومې چې د ښځو له حقوقو دفاع کوله او هغې وکولای شول چې په ۱۹۲۰ز کال کې په لومړي ځل په ولسمشريزو ټولټاکنو کې په کينټاکي کې د ښځو د رايې ورکولو بهير په خپل ژوند وويني. هغې ښوونځي ته د ماشومانو د لازمي تګ او ماشوم د مزدورۍ په برخه کې پرمختګيز سمونونه هم پيل کړي وو. هغې د ډېرو مدني سازمانونو بنسټ کېښود، د يادولو وړ يې د نري رنځ ناروغۍ د مخنیوي او درملنې لپاره د کينټاکي ټولنه ده، دا هغه رنځ و چې خپله هم پرې اخته شوې وه. نوموړې د ماشومانو او بالغانو لپاره د بېلګه ييزو ښوونځيو، پارکونو او تفريحي اسانتياوو او روزنيزو پروګرامونو د جوړولو هلو ځلو مشري هم کړې ده.
لويل ايچ. هاريسن او جيمز سي. کلوټر په خپل کتاب « A New History of Kentucky» کې وايي چې بريکنريج په ټول ايالت کې تر ټولو بانفوذه مېرمن وه. هغې ته په ۱۹۹۶ز کال کې د کينټاکي له مېرمنو څخه د يوې نوم ورکړل شوی و او د هغې انځور د تل لپاره په ايالتي پلازمېنه کې راځوړند کړای شوی و.
د ژوند لومړي کلونه او کورنۍ
هغه د کينټاکي په «وډ لیک» کې زېږېدلې او په «اشلينډ» کې ستره شوې وه، دا هغه کروندځای و، کوم چې د هغې غور نېکه د نولسمې پېړۍ شتمن «هينري کلي» جوړ کړی و. د هغې مور « انا کلی ميکډويل» نومېده چې د «هينری کلي جونير»  لور وه، پلار يې «ميجر هينری کلی ميکډويل» و (د هغه نوم د هينری کلی په نوم اېښودل شوی و)، چا چې د امريکا په کورنۍ جګړه کې د اتحاديانو په پلوۍ خدمت کړی و. دوی په ۱۸۸۲ز کال کې د «اشلينډ» ځمکه رانيولې وه.
هغې اووه خوېندې او وروڼه درلودل. څلور يې هلکان هر يو «هينری کلی، وليام اداير، تاماس کلی او بالارډ» وو. دوه خوېندې يې «نانيټا او جوليا» وې. هينری فدرالي قاضي او توماس د مشهور نسل د اسونو څښتن، بريډر او ټرينر د ۱۹۰۲ز کال د کينټاکي د ډربي (د اسونو د ځغاست يوه لوبه) ګټونکي وو.