دافغانستان_ساتل_شوې_سېمې
داجردرې تاريخچه
داسيمه دډيروکلونولپاره دشاهي ښکارپه مناسب ساتل شوې وه. دلومړي ځل لپاره په کې په کال۱۹۹۷ م کې ښکارشروع شو. دافغانستان حکومت داسې قوانين وضع کړي وچې بايدپه دغه ساحه کې دډېروکلونولپاره شاهي ښکاروشي. اميرحبيب الله خان چې يومسلکې ښکاري وويوه مورچل يادښکارځاې يې دجوزري په سيمه کې چې سورخاب ته نږدې ووجوړکړه. وروسته يې ورته په کال ۱۹۰۰ م کال کې دتلوراتلويوه لاره جوړه کړه کوم چې اوس هم موجوده ده. دهغې وروسته دظاهرشاه دحکومت دبادشاهۍ پرمهال يووکيل ظاهرخان دې سيمې ته دعوت کړه ظاهرشاه ددغه ښکلې منظرې په ليدلوسره دغه ساحه ساتل شوې وګرځوله اودشاهي کورنۍ ښکارځاې يې اعلان کړه.په ۱۹۵۰ م کال کې يې ددې ساحې شاوخوا۲۰۰هکتاره ځمکه چې دخلکوملکېت ووپه بيه واخسته اوهلته يې يوځاې جوړکړه داسې پلان ووچې نوره ځمکه هم په جنوبي اوغربي ساحوکې (قلات ساحه کې )واخلي خودسيمې دهقانانولخوا ونه منل شوه.په دغه وخت کې يې دغوغاسارپه دره کې يوڅلورخونيزه تعميرجوړکړه چې دشاهي کورنۍ غړوورڅخه استفاده کوله دروښانه کولولپاره يې داوبو برېښنا دستګا هم ورته جوړه کړه .البته ديادولووړده چې دوخت بادشاه داقصدنه درلوده چې چې داسيمه دځان اوکورنۍ لپاره ځانګړې کړي بلکه دبادشاداقداماتوعمده دليل نوروخلکوته دچاپېريال اودطبعي زيرمودساتلوروحيه ورکول وو. د هغه کلي پرته چې ددې ساحې په مينځ کې موقعيت لري څلورنورکلي هم ددې ساحې په اطرافوکې موقعيت لري.زيات وګړي يې زراعت پيشه اوپه کرنه اومالدارۍ باندې تکېه لري چې تعداديې ۴۰۰ فاميله چې يا ۲۳۰۰ نفرو ته رسيږي.په وروستيوکلونوکې استوګنې بياخپل هيوادته په راستنيدوسره زياتې شوي دي چې په طبعي منابعواوپه موجود وحشي حيواناتواوددې په فزيکې حالت يې ډيرفشارواردکړی دی.ددې درې دتخريب يواځيني علت دفاميلونوموجوديت اوخرابه اقتصادي وضع ده پداسې حال کې چې داصلي خلکوشتون په ساتل شووسيموکې ددې ساحې اصلي رکن جوړوي.دامشکل به دوخت په تيريدوسره حل شي کله چې محلي زيرمواومارکېټ ته لاره پيداشي. د۱۳۵۲ هـ ش کال نه وروسته کله چې داساحه دساتل شوې ساحې په توګه اعلان شوه ځانګړي امنيتي تدابيرورته په نظرکې ونيول شو.ځانګړی محافظتي ګارډ دلته ګمارل شوی وو.له مخکې څخه يواندازه بهرني اوکورني سيلانيان دې سيمې ته راتلل.وروسته داسيمه دافغانتورسياحتي ارګان دنظرلاندې راغله اوځانګړي سياحتي تدابيريې په نظرکې ونيول. چې په کال کې به د۵۰۰ څخه زيات سيلانيان دې سيمې ته راتلل.دافغانتورارګان په جوړيدوسره دې سيمې ښکلا پيداکړه ډېرې اسانتياوې پکې برابرې شوې چې په سياليزه توګه ښکارکول پدې ساحه کې رامينځ ته شول. په هغه وخت کې دايبکس هوسۍ ديوسردښکار په مقابل کې( ۱۵۰۰ )امريکايي ډالرورکول کېده. البته دسياحت مسابقاتي ښکارلپاره به چې کله يوښکارکونکې ځانګړې جوازنامه اخسته نويواځې ديوفيرحق به ورکول کېده چې دخپلې خوښې حيوان ښکارکړي پدې شرط چې دغه حيوان حمل لرونکې نه وي ياکوچني بچي لرونکی نه وي.کله به چې غشی په نښه ولګيده اوذکرشوی حيوان به ووژل شونوښکارکونکی مکلف ووچې ذکرشوې روپۍ ورکړي.دې سيلانيانوبه خاص اوځانګړی ټکس ورکوو.دوۍ به دترانسپورتي،لارښوونيزه اوغذايي سهولتونوڅخه ګټه اخستله.په دغه ياده شوې ساحه کې ځينې تدبيرونه هم په نظرکې نيول شوي وولکه دخيمولګول چې نړيوال معياريې درلود،لاسي صنايع ،مارکېټونه اوهوټلونه ديادولووړدي سيلانيانوبه چې ددغه امکاناتوڅخه ګټه اخستله نومکلف ووچې مصارف ورکړي.دغې ساتل شوې ساحې لپاره جمهوري ګارډ ګمارل شوی وو. ددوۍ مسؤليت داووچې غيرمسؤل اشخاصودښکاراومداخلې څخه مخنيوی، دحيواناتو د څړځايونوتخريب اودنباتي فرش دقطعه کولومخنيوی وکړي. دمحمدداودخان دسلطنت پرمهال په ۱۳۵۵ هـ ش کال کې مخکني پاچا چې کومه ۲۰۰ هکتاره ځمکه په شخصي پيسواخستې وه رسماًاجردرې پورې وتړل شوه.بدبختانه دپخواني حکومت په له مينځه تللواوداخلي جنګونوپه وجه دغه ساحه چې دښه ايکولوژيکي اهميت لرونکې وه هيره کړی شوه اداره اوتنظيم يې دمشکلاتوسره مخ شو اوبلاخره. دساتنې دمشاهداتي ټيم دمطالعې په اساس چې دافغانستان چاپېريال ساتنې ادارې(SEA)په چوکاټ کې په ۱۳۷۸،۱۳۷۹ او۱۳۸۰ کلونوکې څېړنه وکړه داجرپه دره کې دټيټې کچې نباتي فرش څخه نيولې ترلويوونواووحشي حيوانات پورې چې دلته موجودوودخطرسره مخامخ شوي وو.چې په راتلونکي کې به دبيا راستنيدونکوخلکوپه استوګن ځايونوبدل شي. داجرسيندخواته هغه ساحې چې داجيردرې شاوخواکې واقع دي په ايکالوژيکې ډول دنوروافغاني څړځايونوپه پرتله ارامه دي اوددې ساحې زيات نفوس غرنی دی. داجردره په مجله کې دوحشي ژووداوسيدوځاي په توګه په ۱۹۷۷م کال دجون په مياشت کې (FAO 1981) تثبيت او(IUCN) نړۍ دساتل شووسيموپه ډاټابيس کې دساتل شووسيموپه څلورمه کټګورۍ کې په رسميت پيژندل شوې ده .خوښکاره يې کړه چې کوم رسمي سنددارې په سوابقودټاکلوپولودساتلولپاره موجودندی. په ۱۹۷۷م کې shan ketoal پيشنهادوکړچې داساتل شوې ساحه دې په اټکلي ډول باندې ۵۰۰۰۰ هکتاره شامله شي ليکن دنړۍ دساتل شووسيموډاټابيس۴۰۰۰۰ هکتاره لست کړه. په (۲۰۰۶ م) کال کې WCS داجردرې په اړه يوه ځمکنۍ سروې کړې وه اومحلي ټولنوسره يې کارکړی ووترڅودغه سيمه دوحشي حيواناتوقانوني ساتنځاې په حېث وپيژني.