cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دلرګیو په انتخاب کی اساسي فکتورونه
سرچینې
راټولوونکی محیب الله محیب سیدجمال الدین افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونوڅانګه ۱- امن، شاهدالله.(۱۳۹۲هـ ش).دلرګيوټکنالوژۍ لکچرنوټ.کنړسيدجمال الدين افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی. ۲- حميد،حميدالله. (۱۳۹۲هـ ش). دونوافتونه لکچرنوټ.کڼرسيدجمال الدين افغاني پوهنتون. ۳- کوشه، پی ير. (۱۳۸۲هـ ش). بررسی وپرورش جنګل ترجمه  داکتر بيرنګ نويده، داکتر جوانشير. عزيز، مجتهدی يوسف. دويم چاپ. تبريز. ۴- ناصري،غلام نقشبند.(۱۳۶۹هـ ش ).دلرګيو ټکنالوژي.کابل پوهنتون کرنې پوهنځی. 5- R A Z A, SAyed Baqer. (2011). Comprehensive forestry. (4th Edn). Ahatta shadarian,22 Urdu Bazar,Lahore. •	http://pages.swcp.com/~awa/characteristics_of_wood.htm. •	http://mff.dsisd.net/Balance/UseWood.htm. •	 WWW.google.com/search/wood charachter. •	WWW.google.com/search/pictures.
د بامیان ولایت ولسوالۍ
د بامیان ولایت اته ولسوالۍ لري چې عبارت دي له.
پر هندي هنر هلنستي اغېز
پر هندوستاني هنر او فن تعمير هلنستي اغېر د ستر سکندر له فتوحاتو وروسته، د څلورمې مخزېږدېزې پړۍ له وروستيو څخه نيولې، د شریک پړاو تر لومړيو پېړيو پورې، د هندوستان پر هنر د يونانيانو د فني او تعميراتي اغېر څرګندونه کوي. په حقيقت کې يونانيانو د هندوستان په دروازو او کله کله د هندوستان په داخل کې، تر لومړۍ زېږديزې پېړۍ پورې د يوناني-باختري پاچايۍ او هندو-يوناني پاچاييو تر څنګ، په ځانګړي ډول په موريه سترواکۍ (شا اوخوا 321-185مخزېږديز) د ډېرو څرګندو اغېزو سره سياسي شتون هم درلود. د یوناني-بودايي هنر په پړاو کې تر څو پېړيو پورې، په هندوستاني هنر هلنستي اغېز هم محسوسېدای شي.
له هلينستي پړاو مخکې اغېېز (518-327 مخزېږديز)
د کابل په زېرمه (خزانه) کې موندل شوې سکې یا په پشلاوتي کې د شيخان دهري له زېرمې څخه تر لاسه شوې د هخامنشي پړاو ګڼو سکو تر څنګ د پنځمې او څلورمې مخزېږدېزې پېړۍ ډېرې يوناني سکې هم په دې سيمه کې چلېدې، د هخامنشيانو د واکمنۍ پر مهال لږ تر لږه تر سند پورې، کومې سيمې چې تر ګندهارا پورې د چا په واک کې وې. په 2007ز کال کې، د پاکستان په لرغوني پشکلاوتي (شيخان دهري)  سيمه کې د سکو يوه کوچنۍ زېرمه وموندل شوه، په دې زېرمه کې د یونان يوه لرغونې سکه وه، چې د 500/490-485 مخزېږديز په شا او خوا کې جوړه شوې وه، تر څنګ يې يو شمېر د سيمه ييزو ډولونو او همدا شان د سپينو زرو د ويلې کولو قالبونه موجود وو. د اتن سکه د خپل ډول تر ټولو لرغونې پېژندل شوې بېلګه ده چې په لېرې ختيځ کې موندل شوې ده.
د « Joe Cribb» په وينا، دا ابتدايي يوناني سکې د هندوستاني سوک نښان لرونکې سکو اصل و، هغه لومړنې سکې چې په هندوستان کې جوړې شوې وې، په کومو کې چې له يوناني سکو څخه اخيستل شوې ټيکنالوژي کارول شوې وه. « Daniel Schlumberger» په دې باور هم دی چې دا د سوک نښې لرونکې پيسې، په شمال لوېديځ هندوستان کې موندل کېدونکو ګڼو د سوک نښان لرونکو پيسو سره ورته دي، په ابتدايي ډول په هخامنشي سترواکۍ کې پیدا شوي دي، نه د هندوستان په مرکزي سيمو کې. "د سوک نښان لرونکې پيسې تر اوسه هندوستاني بلل کېدې (...) خو د وزن معيار ته په کتنې سره ځينې پوهان دا فارسي بولي، او اوس کله چې موږ وينو چې دا د افغانستان په ځمکه هم موندل شوي، دې شونتيا ته په کتنې سره چې د هغې اصلي هېواد د سند له سيند څخه ورهاخوا نه شي کتل کېدای، بلکې بايد د هخامنشي سترواکۍ په ختيځو ولايتونتو کې ولټول شي".
«Daniel Schlumberger» له «résors Monétaires » پاڼه 42، څخه نقل کړی دی.
هلينستي پړاو (327 مخزېږديز څخه راپدېخوا)
د ستر سکندر تر مشرۍ لاندې په هندوستان کې يوناني مبارزې په وخت (327-326مخزېږديز) او پراختيا پورې محدودې وې، خو دوی پراخه اوږدمهالې اغېزې درلودې، ځکه يونانيان د پېړيو لپاره د هندوستان په دروازو کې اباد وو. د سکندر له تګ ډېر ژر وروسته، شونې ده چې يونانيانو (چې په هندوستاني سرچينو کې د يوناني ټکي "Ionian" څخه د يونا يا ياوانا په توګه ښودل شوي وي)له دې وروسته له نورو ډلو سره په شریکه د 322 مخزېږديز په شا او خوا کې د «ناندا» واکمنې کورنۍ پر ضد د چندرګپت موريا په وسله وال پاڅون کې برخه اخيستې وي، او له «ناندا» څخه د ښار د نيولو په موخه تر «پاټلي پترا» پورې تللي وي. د «Visakhadutta» د «Mudrarakshasa» تر څنګ د « Jaina» په اثر « Parisishtaparvan» کې د هماليه د پاچا « Parvatka» سره په همالیه کې د اتحاد خبره شوې ده، کوم چې عموماً د « Porus» په نوم پېژندل شوی دی. د دې روايتونو پر بنسټ، دې اتحاد چندرګپت ته يو جامع او پیاوړي پوځ ورکړ، چې د ياونا (يونانيانو)، کمبوجا، شاکا (ساکان)، کراتاس (نيپاليان)، پاراسيکا (فارسيان) او بهلکاس (باختريان) څخه جوړ و، چا چې پاټلي پترا ونيو.
له دې پېښو وروسته، يونانيان د سلوکي سترواکي او يوناني-باختري پاچايۍ په مټ، د هندو-يوناني پاچاييو تر زمانې پورې، کومې چې د لومړۍ زېږديزې پېړۍ په کوم وخت کې پای ته رسېدلې دي، نږدې تر درې پېړيو پورې د هندوستان په دروازو کې د خپل جوړښتي موجوديت پر ځای ساتلو کې بريالي شول. په دې موده کې، د ای خانم ښار، کوم چې د يوناني-باختري پاچايۍ پلازمېنه وه، او د هندو-يوناني پاچايۍ پلازمېنې، د سرکپ ښارونه، کوم چې په اوسني پاکستان کې د يوناني هيپوډامين شبکې په طرحه جوړ شوي دي، او ساګالا، چې اوس د هندوستان له پولې څخه لس کيلو متره لېرې په پاکستان کې موقعيت لري، د هند نيمې لويې وچې سره پراخه تعاملات درلودل. باور کېږي چې ای خانم او سرکپ په هندوستان کې د لوېديځ هنري اغېز په لېږدولو کې بنسټيزه ونډه درلودلې وي، د بېلګې په ډول، د نيمه يوني پاټلي پترا پلازمېنې په جوړولو يا د اشوکا د ستنو د ګلانو د سينګار نقشونه. د « Megasthenes، Deimachus» او « Dionysius» په څېر ګڼ یوناني سفيران په پاټلي پترا کې په موريايي دربار کې پاتې شول.
د خپلولو دايره يې، د دانو او کړيو په څېر نمونو، لمبې ته ورته د ونې مرکزي طرحې او نورو ډول ډول قالبونو له طرحو څخه نولې، د پاټلي پترا په ماڼۍ کې د ژويو د مجسمو جوړولو او يوني د څپرې پورته ډيزاين او فعاليت پورې رسېږی. له لومړۍ پېړۍ وروسته، هلستني اغېز د ګندهارا سره په يو وخت کې په یوناني-بودايي هنر کې، تر پنځمې زېږدېزې پېړۍ پورې دوام پيدا کړ. ويل کېدای شي، چې له دې وروسته تر پېړيو پورې په هندوستاني هنرونو کې په بالواسطه ډول هلنستي اغېز محسوسېدو.
د هندوستان په ډبرينو يادګاري ودانيو اغېز (268-180مخزېږديز)
د موريا په پړاو کې (شا او خوا 321-185مخزېږديز)، او په ځانګړي ډول د اشوکا سترواک د واکمنۍ پر مهال (شا اوخوا 268-232مخزېږديز)، هلنستي اغېز لېدل کېږي، چې د هندوستاني ډبرينې يادګاري معمارۍ په جوړولو کې يې ونډه درلودلې ده. د پاټلي پترا په لرغونې ماڼۍ کې کېندنو هلنستي مجسمه جوړولو اثار رابرسېره کړل، او په همدې پړاو کې د اشوکا په ستنو کې هلنستي اغېز څرګندېږي.
د « John Boardman» په وينا، د هندوستان د ډبرينې معمارۍ پر هنر هلنستي اغېزې موجودې وې. په هر حال، د دې اغېزو سيمې او سرچينې تر اوسه په سم ډول نه دي پېژندل شوي، يا تر اوسه د پېژندل کېدو وړ نه دي. درې پراخه اندونه وړانديز شوي دي. يو اند يې د « Percy Brown» په څېر لومړيو پوهانو خپل کړی، په کوم کې چې په هندوستاني تعميري هنر کې د ډبرو کډوال هنرمندان کارول شوي وو، چا چې د فارسي هخامنشي شاهي بڼه کې تجربه درلوده، په کومو کې چې ډېره یوناني ونډه شامله وه، او نېغ په نېغه نور ډېر هلنستي اغېز ورزيات کړای شوی و. دويم اند يې وروستيو پوهانو خپل کړی لکه « John Irwin»، څوک چې تر ډېره د سيمه ييز هندوستاني اغېز پلوی و، او درېیم اند يې « S.P. Gupta » خپل کړی، څوک چې د دواړو د امتزاج پلوی و.
د باد غیس ولایت ولسوالۍ
باغیس ولایت اووه ولسوالۍ لري چې په لاندی ډول دي.
لېبراله سوسیالیزم
لېبراله سوسیالیزم یوه سیاسي فلسفه ده چې لېبرالي اصول له سوسیالیزم سره ګډوي. دا ترکیب لېبرالیزم یوه داسې سیاسي نظریه بولي چې د انسان د اروا داخلي آزادي یو ورکړل شوی امر او آزادي د ګډ بشري ژوند یوه موخه، وسیله او قانون ګڼي. سوسیالیزم د خپلواکې سیاسي، اقتصادي او له مادي اړتیاوو څخه د خلاصون له لارې د آزادۍ داسې رسمیت پېژندنې ته د رسېدو لپاره یوه طریقه ده.
د یان هانټ په وینا، لېبراله سوسیالیزم یو بدیله ټولنیزه بېلګه ده چې هم د کارل مارکس په سوسیالیستي او هم د جان رالز په لېبرالي کې ځای پرځای شوې. هغه اصول چې کولی شو ورته لېبرال سوسیالیسټ ووایو د لېبرال، کین اړخه لېبرال، رادیکال، سوسیالیست او آنارشیست اقتصادپوهانو او فیلسوفانو لکه روبرټو آردیګو، اډوارډ برنشټاین، هنري چارلس کاري، جي ډي اچ کول، جین هیپولیټ کولین دې هام (فرانسوی)، جان ډیوي، ایوګن ډوهرېنګ، فرانکوس هوټ (فرانسوی)، جان سټوارټ میل، د پیتنسار ویلیام اوګیلوي، ټوماس پاین، کارل پولانی، پیره – جوزف پروډون، کارلو روسلي، ټوماس سپنس، هربرټ سپنسر او لېون والراس په کارونو پورې تړلې دي. نورې مهمې لېبراله سوسیالیستي څېرې عبارت دي له: نوربرټو بابیو، ګویډو کالوګېرو (ایټالیوی)، آنټوني کراسلنډ، پیرو ګابټي، ټېوډور هرتزکا، لېونارډ هابهوز، اوسکار جاسزي، جوزف ماسېک، چانتال موفې، فرانز اوپن هایمر، جان راولس او آر اچ ټاوني. د هنري جورج او آدام سمېټ په شان اقتصادپوهان او فیلسوفان چې، که څه هم لېبراله سوسیالیستان نه وو خو د هغوی نظریو په لېبراله سوسیالیستي دود باندې اغیزه وکړه. د پولاني له نظره، د لېبرال سوسیالیزم موخه د ځمکې خاوندانو څخه د مالکیت د اخیستلو له لارې د سرمایه دارۍ په استثماري اړخ باندې برلاسي کېدل او د ځمکې د مالکیت لپاره د فرصت پیدا کول دي. دا د دودونو د پای ښکارندویي کوي چې له نورو څخه زیات د فیزیوکراټانو له لورې پیل شوي.
ارژنټاین
د ملي خودمختاره ګوند دولتونو په لړ کې، لېبراله سوسیالیزم د آرژنټاین په سیاست کې حاکم د خولیو آرژنټینو روکا د محافظه کاره لېبرالیزم په وړاندې راښکاره شو، که څه هم ولسمشر دومینګو فاوستینو سارمینتو مخکې له دې د جان اسټوارټ میل د لیکنو تر اغیز لاندې یوه آجنډا پلي کړې وه. د دې نوي خوځښټ ویاند لیانډرو ان آلم، د رادیکالې مدني اتحادیې بنسټګر، وو. لېبراله سوسیالیستانو هیڅکله په ارژنټاین کې حکومت ندی کړی، خو هغوی له ۱۸۸۰ تر ۱۹۱۴م کال پورې او بیاځلې د ۱۹۳۰م کال نه د پرونیسم تر ظهور پورې، اصلي اپوزیسیون جوړ کړی وو. آډولفو ډیکمان، انریکه ډیکمان، جوزه اینګنیروس، خوان بي جوسټو، مویزس لبنسون، آلیسیا مورایو دې جوسټو، او نیکولاس رپېټو د Decada infame په لړ او په ۱۹۳۰مې لسیزې کې د رادیکالې مدني اتحادیې یا سوسیالیست ګوند د برخې په توګه د دې خوځښت د استازو له ډلې څخه وو.
د Ingenieros کار په ټوله لاتینه امریکا کې خپور شوی. د ارژنټاین د ۲۰۰۳م کال په عمومي ټاکنو کې، ریکارډو لوپز مورفي (چې د خوان باوتیستا آلبردي او آلم په دود کې یې ځان یو لېبراله سوسیالیسټ معرفي کړی) د خلکو له ۱۶.۳ سلنه رایو سره یې دریم ځای خپل کړ. ارژنټایني معاصر لېبراله سوسیالیسټان عبارت دي له ماریو بونګه، کارلوس فایټ او خوان خوزه سبرېلي.
بلجیم
شانتال موفه د لېبراله سوسیالیزم له نوم وتو بلجیمي مدافعانو څخه ده. هغه لېبراله سوسیالیزم داسې تعریفوي:"د لېبرال سوسیالیزم د کثرت ګرایانه فتوحاتو د ژورولو او غني کولو لپاره، د فردګرایۍ او سیاسي لېبرالیزم ترمنځ اړیکه باید له منځه لاړه شي ترڅو د انفرادیت لپاره د یوې نوې لارې رامنځته کېدو لاره هواره شي او وکولی شي د هغه ټولنیز طبیعت پرته له دې چې د ارګانیک ټولیز یو ساده جز شي، ترلاسه کړي. دا هغه ځای دی چې ښکاري سوسیالیستي فکري دود کېدای شي د ډیموکراسۍ‌ پروژې سره د مرستې لپاره یو څه ولري او دلته د یوه لېبراله سوسیالیزم زیری شته دی."
جان سټوارټ میل
د جان سټوارټ میل، اصلي لېبراله انګلیسی متفکر، لومړۍ اقتصادي فلسفه د آزادو بازارونو څخه یوه وه. په همدې حال کې، هغه په اقتصاد کې مداخلې ومنلې. هغه همدارنګه د حیواناتو د هوساینې لپاره د قانوني مداخلې اصل ومانه. میل په اصل کې باور درلود چې د مالیاتو برابري د قربانۍ برابري په مانا ده او پرمختللي مالیات، هغه کسان چې ډېر کار کوي او ډېرې پیسې ساتي، جریمه کوي او له همدې کبله «د غلا خفیفه بڼه» ده.
پرته له دې چې عاید په پام کې ونیول شي د مساوي مالیاتو نرخ ته په کتو سره، میل ومنل چې له میراث څخه باید مالیه واخیستل شي. یوه ګټوره ټولنه باید ومني چې ټول باید له یوبل سره په یوه شکل د اشکالو برابر وي. له همدې کبله، د میراث اخیستل د دې لامل کېږي چې کس له ټولنې څخه مخته شي، مګر دا چې له میراث نه مالیه واخیستل شي. هغه کسان چې مالي مرستې کوي باید پام وکړي او په دقت وټاکي چې د هغوی پیسې چېرته ځي – ځینې خیریه موسسې له نورو څخه ډېرې مستحقې دي. د عامه خیریه موسسو هیاتونه لکه دولت (یعنې ټولنیزه هوساینه) دا پیسې په مساویانه ډول توزیع کوي. په داسې حال کې چې، د خصوصي خیریه موسسو هیات لکه یوه کلیسا، دا پیسې په عادلانه ډول هغو کسانو ته چې د نورو په پرتله ډېره اړتیا لري، توزیع کوي.
میل وروسته خپل لیدلوري د سوسیالیستي نظر په لور بدل کړل او د سوسیالیستي لیدلوري د دفاع او د ځینو سوسیالیستي موخو څخه د دفاع لپاره یې خپل د سیاسي اقتصاد اصولو کې ځینې څپرکي ور زیات کړل. په دې اصلاح شوي کار کې، هغه همدارنګه یو بنسټیزه سپارښتنه وړاندې کړه چې د معاش ټول سیسټم دې لغوه شي او پرځای دې یې د کوپراتیف معاش سیسټم جوړ شي. سره له دې، د مالیاتو نظریې په هکله د هغه ځینې لیدلوري ثابت پاتې شول، که څه هم د سیاسي اقتصاد اصولو په دریمه نسخه کې یې بدلون وموند ترڅو د نه ترلاسه شوي عاید په اړه چې د هغه د خوښې وړ وو، او د ترلاسه شوي عاید په اړه چې هغه ورسره علاقه نه درلودله، د محدودیتونو تفکیک ښکاره کړي.
دافغانستان داوبو سرچینې او د اوبو حوزې
دسيندونو لنډه پيژندنه
دافغانستان داوبو سرچني او اوبه اخستونکي حوزي دهندوکش لړي او دهغه لوړي  څوکي تشکيلوي په تيره بيا هغه هميشنۍ واوري چي دواخان ،پامير ،ختيځ او لويديځ هندوکش او د بابا په غره باندي کلونه کلونه يو پر بل پرتي وي. په پسرلي او دوبي کي ويلي کيږي او په بيلا بيلو حوزو بهيدونکي اوبه منځته راوړي ، همدا اوبه او سيندونه په پسرلي او دوبي په موسم کي دومره زياني او طوفاني کيږي چي دکافي نباتاتو د نه موجوديت له وجي دځمکي د ويجاړۍ او ښويدني سبب ګرځي  چي کرنيزي ځمکي هم له ځانه سره خرابوي. په عمومي ډول دافغانستان د سيندونه داوبو بهيدنه تونده ده چي داصلي سيندونه مرستيالان دلوړو څوکو څخه سر چينه اخلي  او په کږو وږو لارو  مخ په ځوړو رابهيږي او له بله پلوه دسيندونو بست (تل) په عمومي توگه کوچني او تنګي بڼه لري چي له همدي امله د ځمکو د تخريب سبب گرځي. د مثال په توګه : داموسيند پامير او خم ياب سيمي ترمينځ دلوړتيا دتوپير له مخي چي( ٢٧٠٠ ) مترڅخه زيات دى چي په کال کي د (٢٥٠) مليونو متره مکعبو په اندازه خاوره او رسوبي مواد له ځان سره وړي (1 . دافغانستان دروانو اوبو له جملي څخه %١١ دپاکستان خاوري ته %١٠ د ازبکستان او ترکمنستان خاوري ته %٧٩ دهيواد پولو په دننه کي ولاړو اوبو دښتو او هامونونو (جهيلونو ) ته ورتوئيږي.
لمړۍ حوزه
د هندوکش دغرونو شمالي سيمه چي په هغه کي دامو سيند او دهغه مرستيـــــــالان د کــــــــوکچي سينـــــد د واخــــــــان او بدخشــــان سيند او دکندوسيند پکي شامـــــل دي ،چي دافغانستــــــــان دمځـکي %١٤.٢ ساحه ئي نيولي ده.
دوهمه حوزه
دهندوکش دغرونو جنوبي سيمي چي په هغه کي دکابل سيند او د هغه مرستيالان دکنړ ،علينګار ،پنجشير او لوګر سيندونه شامل دي چي د مځکي %٨٢ ساحه ئي نيولي ده.
دريمه حوزه
د بابا دغره مرکزي او شمالي سيمي او دسفيد کو ه د غره شمالي او جنوبي سيمي چي په هغي کي د تاشقرغان (خلم) بلخ آب (عشق اباد) داندخوي آب سفيد (ميرآباد) د مرغاب او هريرود سيندونه شامل  دي چي د مځکي %٢١.١ ساحه ئي نيولي ده.
د امو سيند
داموسيند دلرغوني بلخ او دهيواد دشمالي سيمو دسيند مدنيت شاهد دي چي ديونانيانو لخوا داوکس او د عربانو لخوا د جيحون په نوم ياد شوي ده ،دامو سيـــــند دپامير دلوړي سطــــــحي څخه چي دزکول په نوم ياديږي او لوړوالي ئي (٤١٢٥) مترو ته رسيږي سرچينه اخلــــــي چي د ارال تــــر بحيري (٢٥٠٠) کيـــــلو متــــره اوږدوالي لري (1. د(١٢٠٠ )کيلو متره په اندازه دافغانستان او دمر کزي اسيا دهيوادونو (تاجکستان،ازبکستان ، ترکمنستان) ترمنځ سياسي سرحد تشکيلوي ، دامو سيند ته دکيڼي او ښي خواڅخه پو شمير مرستيال سيندونه  رادرومي چي( %٣٠)  اوبه  دکيڼي خوا سيندونه چي افغانستان پوري اړه لري  رارواني دي . دامو دسيند دښي خوا مرستيال سيندونه  چي دمرکزي اسيـــــا هيوادونو پوري ارتبــــــــاط پيداکــوي  دکونډ (cond ) ،چک (  chak  ) ،قزل سو ( qizal so ) ،وخش( wakhsh  )     ،کافرنهان او سرخان څخه عبارت دي . هغه سيندونه چي دافغانستان څخه دامو سيند ته رادرومي د واخان ،کوکچي او کندز د سيندونو څخه عبارت دي او نور سيندونه دامو سيند ته تر رسيدو څخه مخکي په ريګستانونو کي وچيږي  چي دخلم ،بلخ آب ،اندخوي او قيصار له سيندونو څخه عبارت دي دامو سيند د سرچني څخه تر کوکچي سيند پوري ډير تيز او سرعت يي زيات دي او زياتي خړوبي او د يخ  غټي ،غټي ټوټي له ځان سره راوړي. دامو سيند داوبو اندازه د کرکي ( kerki ) په سيمه کي په في ثانيه کي (٢٠٥٠ ) متره مکعب ته رسيږي ،مګر کله چي د ارال سمندرګي ته توئيږي داوبو دبت يا اندازه (١٤٩٠ ) متره مکعب ته رسيږي ځکه چي نوري اوبه دکرني لپاره او نورو اقتصادي فعاليتونو لپاره په مصرف رسيږي. د امو سيند چي پخوا د خم اب له سيمي څخه تيريده د دواړو غاړو زياتي برخي يي تخريبولي مګر اوس څه ناڅه کنترول شوي دي ،دامو سيند چي دافغانستان او مرکزي اسيا هيوادونو ترمنځ يو سيسي سرحدجوړوي بين المللي سيندونه ورته وايي او دامو سيند مربوطه هيوادونه کولي شي د ټاکلو شرايطو مطابق ورڅخه لازمه ګټه پورته کړي ،مګر داچي دامو سيند کيڼ لوري (افغانستان) مناسب شرايط او وسايل په لاس کي نه لري نو ډيره کمه ګټه ورڅخه اخستل کيږي. دافغانستان شمال کي چي کرهڼي او مالداري ته يي زيات انکشاف ورکړي دى هغه دامو سيند مرستيالان سيندونه ( کندز او کوکچي سيندونه) دي دکندز د سيند څخه دبريښناپه توليد او دپلخمري دنساجۍ په فابريکه کي ور څخه کار اخستل کيږي چي په في ساعت کي( ٤٦٠) کيلو واټه بريښنا توليدوي دامو سيند د پاسه مهم تجارتي بندرونه جوړشوي چي د تاش ګذر ،کلن او قزل قلع (شيرخان ) په نامه ياديږي. ==د هريرود سيند=- د بابا د لويديځو لمنو څخه دوه سيندونه د سنګل اب او سر جنګل په نوم سرچينه اخلی چی ددولت يار په سيمه کی سره يوځاي کيږي د هريرود سيند جوړوي د هريرد دسيند د( ۴۰۰ )کليو مترو په اندازه د کاسه مرغ اوسفيدکو د غرونو تر منځ بهيږی. د هريرود د سيند لوی مرستيال تکاويشان نوميږي چی د( ۲۰۰ ) ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎کليو مترو په اوږدوالی د سياه کوه دغره په جنوبي لمنو کی بهيږی چی وروسته د هريرود د سره يوځا ی کيږی د( ۵۰۰ ) کليو مترو په اوږدوالی د هرات ښار او دهغی شااو خوا سيمی زرغونوی دهغی وروسته د افغانستان او ايران ترمنځ او دهغی وروسته د ايران او ترکمنستان ترمنځ سياسی سرحد جوړوی. د هريرود دسيند د( ۲/۳ ) په افغانستان  پوری اړه لری ،د هرات دښار تاريخی شهرت دهريرود د سيند سره مستقيم ارتباط لری ،د هريرود دسيند  د بهر له سطحی څخه د( ۴۰۰۰ )مترو په اندازه لوړوالی لری په همدی اساس  د کلو او باډو پوری یی د اوبو سرعت زېات دی او وروسته يی لوړوالی کميږی چی (۲۵۰۰ )مترو ته رسيږی
د هلمند سيند
دهلمند سيند دافغانستان دډيرو لويو سيندونو څخه ګڼل کيږی ،له شروع څخه تر پايه پوری ټول دافغانستان په خاوره کی بهيږي دبهر له سطحی څخه( ۳۸۰۰ ) مترو به جګوالي سره د هزاره جان د غرونو څخه سرچینه اخلی او د (۱۴۰۰ ) کيلو مترو په اوږوالی  دافغانستان جنوب او جنوب لويديزو سيمو ته بهيږی ، دهلمند سيند د شروع څخه تر ګرشک پوری زياتی ځمکی خړوبوی او سرعت یی ډیر زیات دی د ګر شک څخه وروسته لوړوالی يی( ۸۰۰ ) مترو ته راکميږی عرض يی زياتيږی دقلعه بست په سيمه کی دارغنداب سيند ورسره يوځای کيږی. دهلمند دسيند اوبه غير منظمی دی او داوبو اندازه يی دکال په جريان کی د ۱۵۰ څخه تر ۲۰۰۰ متر مکعب بور تغير خوری ،دغه تغيرات کله کله ځمکی تراوبو لاندی کوی او کله هم په يوه کوچنی سيمه کی محدودی وی  دهلمند دسيند شااوخوا سيمی وچی او سحرايی اقليم لری او دخلکو ژوند  دسينداوبو پوری تړلی ده نو د سينددغه تغيرات د خلکو ژوند دستونزو سره مخامخ کړيده. دهلمند دسيند دپاسه دکجکی به سيمه کی او دګرشک په سيمه کی دبريښنا اتوليد لپاره استفاده کيږی او د بغيز د نهر هم دهلمند دسيندڅخه سرچينه اخلی دکجکی بند دبريښنا ظرفيت په يوه ساعت کی ۳۳۰۰۰ او د ګرشک د  بريښنا ظرفيت ۲۸۰۰ ګيلواټه فی ساعت به رسيږی دهلمند دسيندڅخه د نهرونواو ويالو پواسطه ۱۴۰۰۰ هکتاره ځمکه خړوبيږی دهلمند دسيند مرستيالان په ارزګان کی کميان او ترين او دسيندونو په برين کوټ کی يوځای کيږی او په هرات کی هلمند سيند ته تويږی ،د موسی قلعه او دتو پانی رود د سنګين په سيمه کی ورسره يوځای کيږی
د کابل سيند
دکابل دسيند دپغمان دغرونو له دري څخه چي دبهرله سطحي څخه (٣٥٠٠)متره لوړوالي لري سرچينه اخلي چي د سرچيني څخه تر پايه پوري( ٧٠٠ )کيلومتره اوږوالي لري  دکابل سيند د( ٥٦٠ )کيلو متره په اندازه د افغانستان په خاوره او د( ١٤٠ )کيلومتره  په اندازه د پاکستان په خاوره کي بهيږي. د کابل سيند په پورتني برخه کي ابشارونه لري چي د لويديځ څخه ختيځ لور ته د پراخو سيمو او تنګو درو څخه تيريږي ، دکابل سيند کله چي دللندر د تنګي  دري څخه تير شي د چهاردهي د سيمي څخه وروسته  دکابل ښار ته ورننووځي کله چي  دکابل له ښار څخه تيريږي د تينۍ په سيمه کي د لوګر سيند ور سره  يوځاي کيږي  او بيادتنګي غا ر د تنګي ته داخليږي  چي  نغلو په ساحه کي د پنجشير سيند ورسره يوځاي کيږي د سروبي نه وروسته وريښمين تنګي ته داخليږي. د علينګار او عليشنګ سيندونه دلغمان د ځمکو د خړوبولو وروسته د عزيز خان کڅ په سيمه کي دکابل د سيند سره يو ځاي کيږي ،د ننګرهار د درونټي په جنو ب کي سرخاب  اوبه ورسره يوځاي کيږي. دکابل سيند د ننګرهار پراخه سيمه د کانالونو پواسطه خړوبوي کله چي دغه سيند د جلال اباد ښار د شمال ختيځ د بهسو د ساحي څخه تير شي د کامي  دزاخيلو  دکلي په سرکي دکنړ سيند ورسره يوځاي کيږي او بﻻخره د لعلپوري  دتنګي له لاري د پيښور سيمي ته او بيا د اټک په ساحه کي د سند له سيند سره يوځاي کيږي ،د کابل سيند داقتصادي نقطي نظره ډير زيات د اهميت وړ دي چي ددي سيند ګټوري او اقتصادي نقطي په راتلوونکو پاڼوکي ذکر کوو هيله ده چي دلوستونکو د توجع  وړ و ګرځي.
دافغانستان جهیلونه
( جهيلونه ) لکه څنګه چي سيندونه دافغانستان په ملي اقتصادکي رغنده رول لوبولي شي په همدا شان ولاړي اوبه هم دملي اقتصاد په پرمختياکي ستررول لوبولي شي نو لازم بو لم چي افغانستان ولاړي او بو (جهيلونه ) څخه بحث وکړم
دزرقول جهیل
دزرقول اوبه ديخچالي جهيل په نوم ياديږي ا وانګريزان يي دوکتوريا په نو م يادوي چي دسمندر له سطحي څخه (٣١٠٠ ) متره جګوالي لري عرضي (٤) کيلو متره ده طول يي په اوسط ډول (٨) کيلو مترو ته رسيږي دزرقول اوبه دامو سيند سرچينه ده او دتاجکستان او افغانستان تر منځ سيا سي سرحد تشکيلوي دزرقول اوبه دکال په اوږدو کي کنگل وي ولي داوړي په دوه نيمو مياشتو کي دغه خاصيت له لاسه ورکوي چي دمنطقي دقرغز قوم دخلکو لپاره دڅارويو دپووندي مناسب ځاي تشکيلوي
دچقمقتين جهيل
دچقمنتين جهيل دکوچني پاميرپه سيمه کي پروت دتراجمير غاښي ته مخامخ دکاروانونو لاره دهمدي جهيل تر څنګ تيره شوي ده دچقمنتين دجهيل دلويديځ څخه دواخان سيند څخه سرچينه واخلي (١٤) ددغه جهيل غظمي اوږدولي (١٧ ) کيلو متره او عرض يي (٢٠٥ ) کيلومتره دي او دسيمي دقرغز خلکو دحيواناتو څړ ځايي بلل کيږي
دشيوا جهيل
دشيوا جهيل لپاره که چيري شرايط مناسب شي نو په راتلونکي کي دتوريزم او سيلانيانو لپاره فوق العاده اقتصادي اهميت لري درڼو، پاکو او خوږو اوبو لرونکي ده چي دڅښلو لپاره ډيري مناسبي دي دشيوا جهيل دامو سيند ته نژدي دبدخشان ختيځ ته پروت دي په اوړي کي دري مياشتي يخچالي حالت له لاسه ورکوي او نورټول نه مياشتي کنګل وي دسمندر له سطحي څخه (٣٥٠) متره لوړ دي او ږوالي يي (١١) کيلومتره او عرض يي (٨) کيلو متره ده همدا ډول کوچني يخچالي جهيلونه چي عام خلک ورته حوض خاص وايي دسالنګ دکوتل دغاښي پرسر( دسالنګ دتونل دپاسه ) همدا شان دپغمان دره له پاسه او هم دکونړ او نورستان دلوړو لړيو دپاسه شته چي په سيمه يزو او محلي نومونو ياديږي
دسيستان جهيل
دافغانستان په جنوب لويديځه ګوښه کي دهلمند هامون ، صابري هامون ، دپوزګ هامون ،دکودزري هامو ن او نمروز ولايت دمحلي سيندونو داو بو تويدنه دسيستان هامون اوبه جوړوي ددغه جهيل داو حجم ثابت نه دي کله يي حجم زيات او کله يي حجم په کمه ساحه کي محدود وي دپوزک هامو ن (٢٤ ) کيلو متره او ږد (١٩ ) کيلو متره په اندزه عرض لري دصابري هامون (٥٨٤ ) کيلومتره مربع مساحت لري فراه او داو هاروت سيندونه همدلته تويږي ددغه هامو ن عمق ژوردي دشاوخواسيمو او به  همدلته راجمع کيږي ددغه نمد او نمکساز او بۀ دفغانستان دهرات په لويد يځ کي پرتي دي او به يي ماليګيني او شاوخوا سيمي يي جبه زار ده دنمک سار جهيل (کول ) دمالګي دتليد له پلو ه کولاي شي دتالوقانو دمالګي سره سيالي وکړي پدي شرط چي توليد يي دصنعتي او تخنيکي اساساتو له مخي تر سره شي
دکودزري جهيل
ګود زره دهلمند هامون په جنوب کي پرته ده طول ا وداوبو حجم کي دموسم دتغير سره سم تغير خوري که هغه زياتيږي او کله هم وچ او يا کمي اوبه لري دغه حالت دپيرو کلونو وچکاليو کي زيات ليدل شوي ده کله چي دهلمند دسيند او به زياتي وي دکمالخان په سيمه کي يوه اندازه او بۀ جدا کيږي او په ودزده کي تويږي ګودره دسمندر له سطحي څخه (٤٥ ) متر ه لوړوالي لري دناور ددښتي اوبه دغزني په ولايت کي دناو ر ولاړي او بو نژدي (٤٠٠ ) کيلو متره مربع ساحه نيولي ده دغزني له ښار څخه (٥٥ ) کيلو متره لري پرته سيمه د ه
دغزني جهيل
دغه اوبه ( جهيل ) نسبتا کوچني او دغزني دښار څخه (١٢٨) کيلو متره ليري پرتي دي او دغزني دسيند ابريزه بلل کيږي (١٥)
دافغانستان د سيندونواقتصادي ارزښت
لکه څنګه چي افغانستان دپرمختيا يي هيوادنو په قطارکي شمارل کيږي نو سيندونه يي ددي هيواد دملي اقتصاد دپرمختيا لپاره ځانګړي ارزښت لري هغه داچي که دنوي تکنالوژي او غلم په اساس او داسني ضرورتونو او غوښتنو په پام کي نيولو سره نوموړو سيندونو ته بندونه جوړ شي لانديني کټي ورڅخه پلاس راتلايي شي 1.	دبريښنا دانرژي توليد 2.	دکرهڼي دپراختيا لپاره دکانالونه کيندل 3.	دسيلابونو دځمکي دپخريب مخنيوي 4.	داوبوذخيره کيدل 5.	دماهيانو دفارمونو جوړول 6.	دباغونو او ځنګلونه پراختيا 7.	دتفريح ځاينو ،چمنونو ، زينتي ونو اوګلانو پراختيا ليدونکي (سيا حانو ) تو جوع راجلبوي که څه هم دځينو سيندونو څخه څه نا څه اقتصادي ګټي اخستل شوي خو دغه ګټه يا په سيمه يزي محلي توګه دي او که په ملي کچه هم دي نور زوړ تخنيک څخه کار اخستل شوي دي چي هغي ته توسعه او پراختيا خو لاڅه کو ي چي ددير ش کلن جنګ او ځينو نو ړو عواملو په اساس پخوا ني ظرفيت يي هم دلاسه ورکړي ده چي داو سنيو غوښتنواو ضرورتونو سره هيڅ مطابق نلري دبيلګي په توګه ددرونټي دبريښنا دستګاه چي په لومړيو وختونو کي توليد ي ظرفيت يي ( ٨٠٠٠) کيلو واټه دوته راټيټ شوي ده نو داسي نتيجه اخستل کيږي چي دسيندونو څخه کومه کټه اخستل  کيږي ډيري نا څيزه او يا هم په هيڅ حساب دي مو نږ دلته دهغه نا څيزه ګټو څخه هم يادونه کوو ي دلوستونکو نو جوع ورته غواړم
دکابل سيند اقتصادي ګټي
دکابل سيند دملي اقتصا د له پلو ه دځانګړي ارزښت لر ي دکابل سيند او دهغه مرستيالانو څخه چي دبرښنا په توليد او دکرنيزي ځمکو دخړوبولو لپاره کومه اقتصادي ګټه اخستل کيږي په لاندي ډول شرحه کوو دبريښنا په توليد کي داچي دکابل سيند او دهغي مرستيا لان دمخ لوړي څخه سرچينه اخلي او هميش واوري دهغي پرس پرتي دي ددي لامل شوي چي زيات بريښنا بندونه ورته جوړ شي چي دهغي جملي څخه دجبل السراج ، چيک وردګ ، سروبي ، نعلو ، ماهي پر ، اودننګرهار بريښنا بندو نو څخه يا دونه کوو دجبل السراج بريښنا بند دسالنګ په سيند دانګلسيا نو لخو په ( ١٣٠٠ ) ه ش ( ١٥٠٠ ) کيلو واټه جوړيدو برښنا څخه ګلبها ر دنساجي دچاريکارو دښآر په روښآنه کولو او دبآګرام دهوادي ډګر او ورکشاپونو کي ورڅخه کار اخستل کيږي دچيک وردګ بريښنا بند دالماني انجينرانو لخو په ( ١٩٤٠ ) م کال کي (٣٣٦٠)کيلو ودټو په ظر فيت جو ړ شو چي دوردګو داو سيدونکو خلکو ورڅخه کار واخسته مګر اوسني ظر فيت يي د(١٣٨٣ ) کال تر اخرو پوري ( ٨٠ ) کيلو واټو ته ړاټيټ شوي دي دسروبي بريښنا بند دالمانيانو لخو (١٩٧٥ ) م او په ( ١٣٨٦ ) ه ج (٢٠) کلونو کي (٢٢٠٠) کيلو واټو په ظر فيت جو ړشو دوه توربينه لري دبريښنا څخه يي دکابل ښار او ګل بها ر نساجي او ځني نوري صنعتي موسسي استفاده کوي دسروبئ بند داو بو ذخيره په او س وخت کي د٨٠ فيصده درسوب پواسطۀ له منځه تللي ده اوپه همد ي شان توليدي ظرفيت يي (٢٠٠) کيلو واټو ته راټيټ شوي دي دنعلو بريښنا بند دکابل او پنشيردسيندو نو ديو ځآي کيدو په ساحه کي جوړ شوي څلو ر توربئنه لري او بريښنا څخه يي د:کابل ښار په مختلفو ساحو  او صتعتي موسسا تو کي ورڅخه کار اخستل کيږئ دنعلو بند (١٠٤) متره جګوالي لري (٥٣٠) ميلونو متره مکعبو دذخيره کولو ظر فيت لري څنګه چي دعه بند دزياتو او بو دخيره کولو ظرفيت لري دسروبي او ننګرهار دبريښنا بندو نو او په اينده کي که نو ر بندونه جوړ شي ډيرهزياته ګټه ورڅخه اخستل کيږئ دماهي پر دبريښنا بند او دستګاه دالمانيانو لخو ا په (١٣٤٥) ه ش کال (٦٠٠٠٠) کيلو واټو په ظرفيت پيل وکړ دغه دستګاه موسمي دستګاه ده په ژمي کي ددي توربينونه کارکوي مګر په اوړي کي يو توربين دوامداره فعاليت کولي شي چي (٢٢٠٠٠) کيلوواټه برق توليدو ي دننګرهاردکانال دپروژي دبريښنا فعاليت داوسني انجينرانو په فعاليت پيل وکړ دعه بند (٢٢ ) متره جيګ او (١٤٠ ) متره او ږدوالي لري الي هدف ( ١٥٠٠٠) جريبه ځمکي خړوبوي چي دهغي تر څنګ ددريو توربينونو پواسطه (١١٠٠٠) کيلو واټه برق هم توليدو چي ددي بريښنا څخه دجلاباد ښآر داوکانال داوبو پمپونه دزينونو په فابريکه او دعازي ابآد فارم په مالټه خانه او مالداريو کي ورڅخه کټه اخستل کيده مګر اوسني توليدي ظرفيت يي (٨٠٠٠)کيلوواټوته راټيټ شوي دي او دبله طرفه دبله طرفه دبند دذخيره کولو ظرفيت يي درسوب پوسطه (  %٧٠    ) له منځه تللي ده په همدي شان دکابل دسيند لپاسه دغازي بند او قرغي بند ديادولو وړ دي چي د کرنيزو ځمکو دخړوبولو لپاره جوړ شوي دي دعازي بند (٣٠٠٠) جريبه ځمکه او دقرعي بند دبآعــــــــــــــــــــي بآلا دبآدام بـــــــــــــاع څخه علاوه خړوبوي
دغزني دسيند اقتصادي اهميت
دغزني په سيند داوبوګرځولو بندو نه دکرنيز فعاليت پراختيا لپاره جوړ شوي چي دسلطان بند او دسروبي بند او خروار بندو نو په نو م يادږي دسلطآن بند دغزنو ي سطان محود په وخت کي د(٥٠) مترو په جيګوالي او (٣٠٠) په اوږدولي جور شو علاوالدين عوړي جهان سوز په وخت کي ويجاړ شو (٨) پيړي ويجاړ پروت وه دامير حبيب الله خان په وخت کي دانګليسي انحينرانو لخوا جو ړ شو د(١٩) متر و مکعبو اوبو دذخيره کولوظرفيت لري دخواجه عمري دولسوالي او دغزني دمرکز (٥٠٠٠) جريبه ځمکهخروبوي دسروبي بند (١٣٤٨) ه ش کال جوړ او (٢٠٠)ميلونه متره مکعبه او بو دذخيره کولو ظرفيت لري ددي اوبو پوسطه (٨٥٠٠٠)جريبه ځمکه او (١٩) دسروبوي بند دغزني په کرنيز اقتصاد ستر رول څرګند کړي دي دخروار بند (١٩) مترو مکعبو او بو په ذخير ه کولو ظرفيت لري او (٣٠) متره لوړوالي لري او (٢٠٠٠٠) جريبه ځمکه خړوبوي
دهلمند او ارعنداب اقتصادي اهميت
لکه څنګه چي دکابل سيند دخپلي بهيدني په لاره کي دکرني او بريښنا دتوليد لپاره زيات اهميت لري په همداشان دهلمند سيند هم په خپل چاپيريال کي او هم جنو ب عرب ولايتونوته دکرنيزي ځمکي ا و دبريښنا په توليد کي زيات اهميت لري چي دملي اقتصاد په عښتلي کولو کي ستر رولو لوبوي دهلمند دسيند څخه دګټي اخستني پخاطرچي کومي پروژي دخړوبولو لپاره جوړ شوي دنادعلي پروژه مارجه ،شمالان ، درويشانه نهر سراج دپروژو څخه عبارت ده دنادعلي پروژه (٨٩٠٠) هکتاره ځمکه خړوبولو ظرفيت لري چي دنادعلي او دبآباجي دسيمو ځمکي خړوبو او دنهر او ويالي پوسطه يي دهلمند دسيند څخه يي او به اخستل شوي دمارجه پروژي څخه په(١٣٥٧) ه ش کال کي (٨١٠٠) هکتاره ځمکي دخړوبولو په ظرفيت کټه واخستل شو ه چي کانال يي (١٩٢) کيلو متره او ږدوالي لري دشمالان دپروژي کانال (٦٥) کيلو متره  او ږدولي لري او د(١٢٧٠٠) هکتاره ځمکي دخړوبولو ظرفيت که چيري په دعه پروژي ته وسعت ورکړل شي نو د(١٤٦٠٠) هکتاره ځمکي دخړوبولو ظرفيت نو هغه پيداکوي ددرويشانو پروژه ديو کانا ل پواسطه (٢٠٣٠٠) هکتاره ځمکه خړوبوي دنهر السراج پروژي دلشګرګاه په ختيځ کي (١٩٢٠) ميلادي کال د(٢٤٥٠٠٠) هکتاره ځمکي په خړوبولو پيل وکړ مګر او سني ظرفيت يي دطبعي او ځني نورو وسايلو په اساس (٦٧٠٠) هکتاره ځمکي ته راټيټ شوي دي بآيد وويل شي چي دګرشګ په سيمه کي دفرعي دکانالونو پواسطه دهلمند له سيند څخه (١٠٠٠) هکتاره ځمکه خړوبيږي (٢٠) په همداشان دهلمند دسيند څخه دبريښنا دتوليد لپار ه دکجکي بند جوړ شوي چي دهلمند په سيند باند دبريښنا بند توليدي پروژه کڼل کيږئ او توليدي ظرفيت  ( ٣٣٠٠٠) کيلو واټه ته رسيده او ټوله دکندهار دګرشک دښارونو په روښانولو او ځينو صنايعو کي په مصرف رسيږئ دګرشک دبريښنا بند او ارغنداب په سيند باند ي بريښنا بند هم ديادولو وړده چي دواړه يي د(١١٨٠٠) کيلو واټو بريښنا ظرفيت لري
لنډيز
دافغانستان په ټولو سيندونو کي مجمو عي اوبه ( ٥٥) څخه تر (٢٤) ميليارده متره مکعبه پوري تخمين شوي دي چي دهغي دجملي څخه (٢٨) فيصده او به داقتصادي فعاليتونو (کرنه دبريښنا او نورو ضرورتونو لپاره پکار وړل کيږي او (٧٢) فيصده او به بدون له کومي استفادي دافغانستان په خاوري خارجيږئ ا ويا هم په ريګستانونو کي وچيږي داستفاده شوو او بو څخه په مجموعي ډول د(١٣٤٥) ه ش تر اواخرو پوري (٣١١)ميګاواټه بريښنا توليد له  او له همدغه استفاده شو اوبو څخه دامو په سيدني حوزه په نو م هم يا ديږي په مجموعي ډول (١٨١٦٠٠٠)هکتاره دکرني وړ ځمکه خړوبيږي دامو په سيند حوزه کي دبدخشان ،تخار ،باميا ن، بغلان ، سمنګان ، بلخ ، جوزجان ،فارياب ، بادعيس ، او هرات ولايتونو شامل دي چي له سيندونو څخه يي (٤٠٢٠٠٠) هکتاره ځمکه خړوبيږي او (٢٤٠٠٠٠) هکتاره ځمکه داوبو کمښت سره مخامخ ده په همدي شان دکابل په سيندي حوزه کي لوګر ، کابل ، پروان ، لغمان ، ننګرهار ، کونړ ، تکتيا ، پکتيکا ، ولايتونو شامل دي چي (٣٧٤٠٠) هکتاره ځمکه دسيندونو له اوب، څخه خړوبيږي او (٤٠٠٠٠) زره هکتاره ځمکه داوب، دکمښټ سره مخامخ دهه دسيستان حوزهه دامو سيند حوزه کي داروزګان ، هلمند ، کندهار ، نمروز ، غور ، فراه ، غزني ، او ابل ولايتونه شامل دي چي (١٠٣٨٠٠٠) هکتاره ځمکه دسيندونو له او ب، څخه خړوبيږئ او د( ٣٢٣٠٠٠) هکتاره ځمکه ا وبه نلري بايد وويل شي چي داوبو کمښت سره مخامخ ده چي په مجموع ډول (١٣٨٦٠٠٠) هکتاره ځمکه په للمي ډول کرل کيږي (٢٢) نو بآيد وويل شي چي دافغانستان په ټولو جوو کي دسييندونو کنترول او بند جوړونه لازم ضروري ليدل کيږي
بوکان
بۆکان (په فارسی:  بۆکان) د ایران تر ټولو لوی ښار دی، مساحت یی ۱2 کلومتره مربع ده، دغه ښار په اوس وخت کې 207,000(2015) نفوس لری، بوکان د ایران ثقافتی او سیاسی کردستان مرکز هم دی.
وېشنيزه:د ایران ښارونه
فيمينېزم (Feminism) په روسيه کې
فيمينېزم يا د ښځينه وو او نارينوو د سياسي او ټولنيزو حقونو د برابرۍ د پلويتوب غورځنګ، په روسيه کې په اتلسمه پېړۍ کې نوی رامنځته شو. نوموړې مفکوره د لوېدېځې اروپا له روښانفکرانو څخه په اغېزمنېدو سره رامنځته او ډېری په اشرافي حکومت پورې محدوده شوه. د نولسمې پېړۍ پر مهال، د فيمينېزم نظريه په انقلابي سياستونو او ټولنيزو اصلاحتو پورې تړلې پاتې شوه. په شلمه پېړۍ کې روسي فيمينېسټانو (د روسيې فيمينېزم پلويانو) له سوسياليستي نظريو څخه په الهام اخېستلو سره خپل پام له خيريه کارونو څخه واړاوه او د بزګرانو او فابريکو د کارکوونکو تر منځ په تنظيم يې تمرکز وکړ.
د فيمينېزم پلويانو د ۱۹۱۷ز کال د فبروري له انقلاب څخه وروسته، د ښځو لپاره د رايې ورکولو او مساوات حق تر لاسه کړ. که څه هم په  ۱۹۶۰ زاو ۱۹۷۰يمو کلونو کې ښځينه وو کارکوونکو په خپلو کاري ساحو او د عاېداتو په نامساوي وېش کې توپيري چلند تجربه کاوه. سره له دې هم له فيمينېزم یعنې د ښځينه وو او نارينه وو د سياسي او ټولنيزو حقونو د برابرۍ سره علاقه هم راکمه شوه.
په ۱۹۹۱ زکال د شوروي اتحاد له ماتې وروسته، د مېرمنو د حقونو پلوې کړۍ د روښانفکرانو تر منځ راپورته شوې. که څه هم د فيمېنېزم اصطلاح د معاصرو روسانو تر منځ منفي افکار واردول. په ۲۱ پېړۍ کې ځينې روسي فيمېنېسټانو، لکه: پنک روک (Punk-rock) ډلې او  پوسي راېټ (Pussy Riot) ځانونه د حکومت ضد غورځنګونو سره يو ځای کړل. لکه: په ۲۰۱۲ زکال د ولسمشر ولاديمير پوتين (Vladimir Putin) پر وړاندې مظاهرې چې د روسي ارتودوکس کليسا يوه استازي، فيمينېزم يوه انساني وژونکې ګناه وبلله.
اتلسمه پېړۍ
فيمينېزم په روسيه کې په اتلسمه پېړۍ کې د لويديځې اروپا له روښانفکرانو او د فرانسې په انقلاب کې د ازادۍ او ديموکراسۍ د سمبول په توګه د مېرمنو د روښانه رول څخه په اغېزمنېدلو سره نوی رامنځته شو. د الکسندر پوشکين (Alexander Pushkin) او الکسندر هرزن (Alexander Herzen) په شان د نولسمې پېړۍ مشهورو څېرو په خپلو ټولنو کې د ښځو د زياتېدونکي ځواک او خپلواکۍ په اړه په مثبت ډول ليکنې وکړې او د جنسي مساوات لپاره د مخ پر ودې علاقې يې ملاتړ وکړ. د نوموړي په مبهم ناول: «څه به وشي؟» کې ليکوال نيکولای چرنيشفسکی (Nikolai Chernyshevski) د ناول د اتلې په رول کې د نوي فيمينيسټ نظريات انځورکړي دي. اتله په کې ويرا پاولوفنا (Vera Pavlovna) ده، چې په يوه خيالي ټولنه کې د ښځو او نارينه جنسونو تر منځ د مساوات خوبونه ويني.
په اشرافي روسي ټولنه کې لکه د کترين د ګريټ (Catherine the Great)، ماريا ناريشکينا (Maria Naryshkina) او کونډې ماريا رازوموسکيا (Maria Razumovskaya) په څېرمېرمنو ته یو څه ستره خپلواکي ورکول شوې ده، چې د مېرمنو د ځواک لوړوالی او په اجتماعي ډول سره تړلې مېرمنې رهبري کړي. د ليکوالۍ، شاعرۍ او خاطراتي برخو د روسي مېرمنو په شهرت تر لاسه کولو سره مېرمنو له نارينه وو سره سيالي پيل کړه.
نولسمه پېړۍ
مېرمنو ته په اتلسمه پېړۍ کې د پيټردي ګريټ (Peter the Great) له خوا د زده کړو او شخصي خپلواکۍ په برخو کې د محدوديتونو نرمښت چې په قانوني ډول يې تصويب کړل، د لوستو مېرمنو يو نوی باب پرانيست. د دې مېرمنو له ډلې کولی شو، د شهزادګۍ نتاليا شيريميټيوا (Princess Natalia Sheremeteva) يادونه وکړو، چې په ۱۷۶۷زکال د نوموړې يادښت د يوې روسۍ مېرمنې لومړنۍ اټوبيوګرافي وه. د دې ډلې نارينه غړي انقلاب خوښوونکي اشراف وو چې په ۱۸۲۵ز کال د سترواکې نيکولای (Nikol I) د امپراطورۍ د له منځه وړلو په تور محکومم وو، چې د دوی له ډلې ډېرو ته يې په سايبريا کې د کاريګرو په کمپونو کې د خدمت کولو سزا ورکړه. که څه هم د ډسمبريسټ Decembrist (د روسيې په ساينټ پټرسبرګ کې د يوې ډلې نوم دی)  پلوي نارينه وو خويندو، ميندو او مېرمنو د خپلو نارينه خپلوانو سره ورته (مشابه) خپلواک ديموکراتيک سياسي نظريات شريک کړل؛ دوی يوازې د ښځې توب له امله په درغلۍ محکومې نه شوې. د دې مېرمنو له ډلې د شيريميتيوا (Sheremeteva) او شهزادګۍ ماريا فولکانسکايا (Mariya Volkonskaya) په ګډون (۱۱) مېرمنې تر اوسه د کاريګرو کمپونو ته د خپلو مېړونو، وروڼو او زامنو ملګرتیا کوي. که څه هم په عام ډول دې مېرمنو ته د اتلو مېرمنو خطاب کېده، مګر دوی فکر کاوه چې يوازې د خپلو خپلوانو پر وړاندې خپل مسؤليت ادا کوي. دې مېرمنو په سايبريا کې نه يوازې د خپلو، بلکې نورو بنديانو خيال هم ساته. دوی هلته مهم بنسټونه، لکه: کتابتونونه او کلينيکونه جوړ کړل ، کنفرانسونونه او کنسرتونه يې هم په کې برابر کړل. د هغه وخت په تاريخي ليکنو کې د ښځينه Decembrist پلووعاجزي د اتلسمې پېړۍ د اشرافي مېرمنو د چل او دسيې څخه بېله شوه. لکه د سترې کترينا (Catherina the Great) بې اعتدالي چې د مېرمنو د ازادۍ د ډېر ناڅاپي خطر په توګه ښکاره کېده. که څه هم دوی په ښکاره د ښځو او سړو تر منځ د ټولنيزو او سياسي حقونو د برابرۍ ننګه کوله. ښځينه Decembrist پلوې د وروستيو نسلونو له خوا د روسي فيمينسټانو د سمبول په توګه يادېدلې، چې د جنسي مساوات سره د دوی علاقه هم په بدلېدونکي سياسي پروګرامونو پورې تړلې وه.
د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې ځينو نورو اشرافي مېرمنو هم د ښځو او نارينه وو د سياسي او ټولنيزو حقونو په برابرۍ تمرکز وکړ. د دوی له ډلې يوه يې انا پاولوفنا (Anna Pavlovna) وه چې د مسکو په يوې اشرافي کورنۍ پورې يې تړاو درلود اوله يوه لوړپوړي بيروکرات سره يې واده وکړ. یاد بيروکرات د ښځو په ګډون د ټولنې له غريبو وګړو سره د مرستې لپاره خپله انرژي مصرف کړه. آغلې انا (Anna) د ماريا تتروبنیکويا (Maria Trubnikoya) نديژدا سټوسووا (Nadezhda Stosova) او ايوجينيا کونرادي (Evgenia Konradi) سره په ګډه سترواکه (امپراطوره) تشويق کړه، چې د مېرمنو لپاره د لوړو زده کړو کورسونه جوړ او تمويل کړي. نوموړې د روسي مېرمنو د دوه اړخيزې خيريه ټولنې غړې هم وه. د ۱۹۰۸ زکال د ټولو مېرمنو کانګرس (جرګې) په تنظيمولو کې يې د مرستې کولو مسؤليت درلود. د پېړۍ په وروستيو کې ځينو باسواده نامتو روسي مېرمنو په خپلو کارونو کې په سياسي او ټولنيزو حقونو کې د جنسونو (نارينه – ښځينه) د برابرۍ په اصل تمرکز وکړ. په وروستيو کلونو کې ليو تولستوی (Leo Tolstoy) د واده اړوند عنعنوي وضع شوي پر وړاندې مبارزه وکړه او هغه يې د غلامۍ او په زور فحشا سره پرتله کړ، هغه موضوع چې هغه په خپل ناول انا کارنينا (Anna Karenina) کې حس کړه. انټون چيکنوف (anton Cheknov) په خپلو لنډو کيسو او ناولونو کې هغه نامتو او اتلې مېرمنې له اداکارۍ څخه تر حکومتولۍ پورې مجسم کړي، چې په ټولنه کې د خپل حيثيت تر لاسه کولو او مالي خپلواکۍ په برخو کې يې قرباني ورکړه. له دې قربانيو سره سره دا مېرمنې د هغو محدودو چيکوويين (Chekhovian) کرکترونو له ډلې څخه وې چې په خپل ژوند په رښتيني ډول قانع وې.
له انقلاب څخه مخکې
د نولسمې پېړۍ په وروستيو او د شلمې پېړۍ په پيل کې د روسي فيمينيزم (Feminism) تمرکز له اشرافو څخه واوښت او بزګرانو او کاريګرې طبقې ته يې پام وکړ. ځوانو مېرمنو د سوسياليستي نظريې څخه په الهام اخېستلو سره د فابريکو د هغو ښځينو کاريګرو تر منځ د ښځو د اتحاديو په جوړولو پيل وکړ، چې نه يې غوښتل د نارينه سوسيالیستانو له لورې په جهالت کې پاتې شي. د ۱۹۰۷ز او ۱۹۱۷ز کلونو تر منځ « د ښځو د مساوي حقونو اتحاديه» په روسيه کې تر ټولو مهم فيمينسټ سازمان و. د روسي مېرمنو د دوه اړخيزه خيريه ټولنې په شان، ياد سازمان د ښځو په زده کړواو ټولنيزو خيريه فعاليتونو تمرکز کاوه. د ښځو لپاره د رايې ورکولو، مساوي وراثت او د پاسپورټ اړوند محدوديتونو په ګډون د مساوي حقونو لپاره مبارزه کوله. د ۱۹۱۷ز کال انقلاب د ښځينه مظاهرو په برخه کې تیزوالی راوست او په ادارو کې يې د مېرمنو غړيتوب په څپو راوړ. په همدې کال د ټولنې د پرله پسې هڅو له امله روسيه د نړۍ تر ټولو لومړنی هغه ستر ځواک شو، چې مېرمنو ته يې د رايې کارونې حق ورکړ.
په امریکا کې نازیزم
په امریکا کې نازیزم له ۱۹۳۰ مې لسیزې راهیسې تر اوسه شته. په لومړنیو دغو ګروپونو کې غړیتوب د نازي آلمان سره د یو شمېر آلماني – امریکایانو او د لاتین امریکايي وګړو د هم فکر توب څرګندویي کوله، چې په اروپا کې یې د نیشنل سوسیالیزم فکر په منلو سره هغه په امریکا لویه وچه کې هم رامنځته کړ. د دواړو نړیوالو جګړو ترمنځ او د دویمې نړیوالې جګړې په پیل کې، امریکايي نازي ګوندونو د نازیانو اړوند تبلیغاتو، ورځپاڼو ته کلک پام او په هغو کې د نازیانو د فکر په ګټه مطالبو نشرولو او همدارنګه په غیر سیاسي سازمانونو کې د نفوذ په څېر فعالیتونه پیل کړل.
د دغه ګوندونو پر واړندې بېلابېل غبرګونونه و، له پراخ ملاتړ څخه تر ښکاره مقاومت، له دې ډلې په متحده ایالاتو کې د لومړني نازي ضد یهودي مقاومت جوړېدل، لکه له بشري حقونو څخه د دفاع په برخه کې د نازیانو ضد غیر فرقه یي ټولنه.
د جګړې پر مهال دوره
د ۱۹۳۳ ز کال د جنوري په ۳۰ مه آډولف هیټلر د آلمان لومړی وزیر شو. آلماني الاصله امریکایانو کلونه هڅه وکړه څو په متحده ایالاتو کې د نازیانو پلوي خوځښتونه رامنځته کړي، هغو تر ډېره مات صلیب او یونیفورم اغوست. دغو ډلو له نازي آلمان سره چندان اړیکه نه لرله او له بل پلوه د آلماني – امریکايي لویې ټولنې له خوا یې ملاتړ نه کېده. د ۱۹۳۳ ز کال په مۍ میاشت کې، هاینز اپانکنوبل د آلماني رهبر له مرستیال روډولف هس څخه په امریکا کې د نازي ګوند د رسمي څانګې د جوړولو اجازه ترلاسه کړه. دغه څانګه د نوي آلمان د ملګرو په توګه پېژندل کېده. نازي ګوند هغه د امریکا په متحده آیالاتو کې د آلماني کاریګرو د نیشنل سوسیالېست ګوند په توګه یادوه، په داسې حال کې چې دغه ګوند په شیکاګو کې پراخه حضور درلود، خو مرکزي دفتر یې په نیویارک ښار کې پاتې شو او په هغه ښار کې یې د آلمان له قونسل څخه ملاتړ ترلاسه کاوه. د سپانکنوبل بنسټ په ښکاره ډول د نازیانو پلوی و. غړو یې په نیویورکر استاتز-زیتونګ آلماني ورځپاڼه هجوم ور وړ او له هغې ورځپاڼې یې وغوښتل څو د نازیانو په همفکرۍ مقالې خپرې کړي. د سپانکنوبل مشري لنډ مهاله وه، ځکه نوموړی د ۱۹۳۳ ز کال په اکتوبر کې د بهرني جاسوس په توګه د نه ثبت له امله وویستل شو. یو شمېر امریکايي شرکتونو ورسره سوداګریزې اړیکې لرلې، چې آن د جګړې له اعلان وروسته یې هم دوام درلود.
دویمه نړیواله جګړه
د نوي آلمان ملګري په ۱۹۳۰ مه لسیزه کې وپاشل شول. د آلماني امریکایانو ډله یا بانډ (German American Bund) د فریتز کوهن په مشرۍ په ۱۹۳۵ ز کال کې جوړ شو او تر ۱۹۱۴ کاله پورې یې په دویمه نړیواله جګړه کې د امریکا تر رسمي مداخلې پورې دوام وموند. د دغې ډلې موخه امریکا او متحد نیشنل سوسیالیست آلمان و. دغه ډلې کمونیزم خپله اصلي موخه وټاکله او د یهودي ضد لیدلوري یې څرګند کړل. د هیټلر له ځوانانو څخه په الهام، یادې ډلې د ځوانانو څانګه جوړه کړه، چې په کې غړو «آلماني ژبه زده کوله، سواستیکا ته یې د درناوي کولو لارې چارې زده کولې او  "Horst Wessel Lied" سندره او نورې نازي سندرې یې زده کړې». دغه ډلې د دوهمې نړیوالې جګړې پر مهال د هیټلر او د هغه د خوځښتونو توجیه کولو او ستایلو ته دوام ورکړ. په ۱۹۳۹ ز کال کې په پولنډ باندې د آلمان له برید وروسته، د دغې ډلې مشرانو یوه وینا خپره کړه او له امریکا یې وغوښتل چې په راتلونکو نښتو کې بې پلوه پاتې شي او د آلمان له جګړه ییزو هڅو یې همغږي وښوده. دغه ډلې استدلال کاوه، چې د آلمان له جګړه ییزو هڅو دغه ملاتړ، د متحده ایالاتو سره د بې وفايي په معنی ندی، ځکه آلماني الاصله امریکایان په دې کلک ولاړ دي چې «د غیر یهودي او مارکسیست آتئیست یهودي عناصرو څخه د پاکې امریکا لپاره به مبارزې ته دوام ورکړي».
د ګڼ شمېر داخلي او د مشرتابه ترمنځ له اختلافاتو وروسته د دغې ډلې اجرایوي کمېټې د پرل هاربر له بمبارد وروسته د ګوند د انحلال پرېکړه وکړه. د ۱۹۴۱ ز کال د ډسمبر په ۱۱ مه متحده ایالاتو په رسمي ډول له متحدینو ځواکونو سره د جګړې اعلان وکړ او د دغې ډلې مرکزي دفتر د مالیې وزارت د کارکوونکو تر برید لاندې راغی. دغو مامورینو ټول اسناد ضبط او د دغې ډلې ۷۶ تنه مشران یې ونیول.
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته
د ځانګړو څېړنو دفتر اټکل وکړ، چې د نازي جګړو نږدې ۱۰ زره مجرمین د دویمې نړیوالې جګړې وروسته د اروپا له ختیځ څخه متحده ایالاتو ته ننوتلي.یو شمېر د پیپر کلیپ (Paperclip) عملیاتو په ترڅ کې، هغه پروژه چې د امریکا متحده ایالاتو ته یې آلماني پوهان راوړل ننوتلي و. ډېری نازي همکاران د بې ځایه شوو کسانو او له پناه غوښتونکو سره د ۱۹۴۸ او ۱۹۵۰ کلونو د مرستندویه قوانینو له مخې امریکا ته ننوتل. د دغو ګامونو ملاتړو یوازې په ډېره لږه کچه متحده ایالاتو ته د جنګي مجرمینو له ننوتو خبرتیا وښوده. د ملاتړو ډېره اندېښنه، د پېژندل شوو کمونېستانو د راتګ د ممنوعیت اړوند وه. د تمرکز دغه بدلون په احتمالي ډول له دویمې نړیوالې جګړې وروسته کلونو کې د سړې جګړې د فشار له امله و، هغه مهال چې متحده ایالاتو له نازیزم سره د مقابلې پر ځای د شوروي کمونېزم سره په مقابله تمرکز درلود.
د ۱۹۵۰ مې لسیزې په اوږدو کې، د کډوالۍ او تابعیت د خدمتونو له خوا د نازي جنګي مجرمینو اړوند څو څېړنې وشوې، خو د دغو څېړنو له مخې هېڅ رسمي محاکمه ترسره نه شوه. هولوکاست او په دغه هېواد کې د نازیانو د شریکانو د ژوند کولو د امکاناتو موضوعاتو ، په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې د آډولف آیشمن له محاکمې، د شوروي د جنګي جنایاتو د محکمو پر مهال د جنګي مجرمینو تورونه او د چارلز آر آلن له خوا د خپرو شوو مقالو په ټولګې سره چې په متحده ایالاتو کې یې د نازي جنګي مجرمینو د ژوند کولو جزیات لرل ملي بحث ته لار ومونده. فدرال دولت په هېواد کې د نازي جنګي مجرمینو په کشف تمرکز پیل کړ. په ۱۹۷۰ مه لسیزه کې د هولوکاسټ او نازي جنګي مجرمینو اړوند عامه پوهاوی زیات شو، ډیری موارد خبر جوړونکي شول. د هرمین براونشتاینررایان دوسیه، چې د نازي جګړې لومړنی جنګي مجرم و چې له متحده ایالاتو مسترد شوه. په رسنیو کې یې په پراخ ډول انعکاس وکړ. دغه دوسیه د دې لامل شوه څو د کډوالۍ او تابعیت خدمات د نازیانو ډېری همکاران پیدا کړي. د ۱۹۷۰ مې لسیزې په پای کې INS په زرګونو دوسیې وڅېړلې او د متحده ایالاتو دولت د ځانګړو څېړنو دفتر جوړ کړ، چې په متحده ایالاتو کې نازي جنګي مجرمینو ته ځانګړی شوی و.
نوی نازیزم د یوې نظریې په توګه په دغه دوران کې ظهور وکړ او د نازي نظریې د بیا جوړېدو او اجرا په لټه کې و. نویو نازیانو هڅه وکړه څو د خپلې نظریې څخه په ګټنې نفرت ته وده ورکړي، د سپین پوستو برتري رامنځته، په نژادي او قومي لږکیو برید او فاشیست حکومت رامنځته کړي. نوی نازیزم یوه نړیواله ښکارنده ده، چې په ډېری هېوادونو او نړیوالو شبکو کې سازمان یافته استازولۍ لري. له نازي دوکتورینو څخه یې خپل عناصر اخیستي چې په کې افراطي نشنلېزم (ultranationalism)، نژاد پرستي (racism)، پردي غندل ( xenophobia)، توانايي پالنه (ableism)، همجنس ګرایان غندل (homophobia)، رومانېزم ضد (anti-Romanyism)، یهودیت ضد (antisemitism)، کمونیزم ضد (anti-communism) او د څلورم رایش جوړېدل ( creating a Fourth Reich) په کې شاملېږي. له هلوکاسټ څخه انکار په نوي نازي کړیو کې عام دی.
د سویلي کوریا د فلمونو صنعت
د مشهورو کوریایي سریالونو نوملړ چې د نړۍ په مختلفو ژبو ژباړل شوي دي. د سویلي کوریا د فلم صنعت په ځانګړې توګه د تلویزیوني ډرامې یې د نړیواله کچه ځانګړی ځای لري.
سردار محمد داود خان
سردار محمد داود خان (د ۱۳۰۲ ل کال د چنگاښ ۲۶ - د ۱۳۵۷ ل کال د غويي ۷) د سردار محمد عزيز خان زوى ، پر ۱۲۷۸ هجري لمريز كال چې له ۱۹۰۹ زېږدي كال سره سمون خوري په كابل ښار كې وزېږېد. هغه د خپل يو کم اويا کلو ژوندانه خورا ډېره برخه په حکومت کې په کار کولو تېره کړې ده: له عادي افسر نه نيولې تر دفاع وزارت ، له ولايت نه نيولې تر نايب الحکومه گۍ او له صدارت نه نيولې تر هېوادمشرۍ پورې. محمد داود په دې ټوله موده کې چې څلوېښت کاله کېږي، نژدې هره شېبه د يوه فعال سياسي لوبغاړي په توگه په عامه انظارو کې و. يوازې د ١٩٦٠ مو کلونو له لومړيو نه د ١٩٧٠ مو کلونو تر لومړيو پورې، تر هغو يې چې د جمهوريت د تاسيس لپاره په کودتا لاس پورې کاوه، له هرڅه نه ځان گوښه ساتلى و.
د داود خان په اړه او د حکومت دوره
1953- 1963 محمد داود خان د سردار محمد عزيز خان زوی دی. په ۱۹۰۹ ز کال په کابل کې زېږېدلی دی. ده خپل منځيني تحصيلات په استقلال ليسې کې سر ته رسولي دي. په فرانسې کې ېې د کور جوړونې (مهندسۍ) په څانگه کې درس ویلی و او د کابل په حربي پوهنتون کې ېې نظامي زده کړه وکړه. دی په ۱۹۳۴ کال کې د مشرقي ولايت نايب الحکومه شو. په ۱۹۳۵ کال کې د کندهار ولايت نايب الحکومه په حيث مقرر شو. د ۱۹۳۹ کال څخه تر ۱۹۴۷ کال پورې د مرکزي قواؤو بولندوی و. پر ۱۹۴۸ کال د يوه کال لپاره د کورنيو چارو وزير شو. د څه مودې لپاره پاريس کې افغان سفيرو. د ۱۹۴۹ کال څخه تر ۱۹۵۳ کال پورې د شاه محمود خان په کابينې کې ددفاع وزير وو. محمد داود د ۱۹۵۳ کال د سپټمبر پر شپږمې نيټې د کابينې په جوړولو موظف کړای شو. دی يو وطنپال او د عياشۍ او رشوت خوړلو څخه يو مبرا افغان و. صادق مسلمان او ډېر با تقوا و. دی د رهبري شوي اقتصاد پلوی ښکارېده او په عين حال کې ېې زميداري (کروندگرۍ) او خصوصي پانگونه هم تقويه کوله. دی د هغو کسانو سره چې امتيازات ېې دځان له پاره غوښتل ښه نه و. ان ده د خپلې کورنۍ له امتيازاتو سره هم مخالفت کاوه. ده د خپل له نوم څخه رسمآ د والا حضرت لقب لرې کړ. محمد داود خان غوښتل چې له افغانستان څخه يو مترقي ، له سياسي ، وټه ييز او ټولنيز پلوه پر خپلو پښو ولاړ هېواد جوړ شي. ده غوښتل چې په هېواد کې دې افراط تفريط ورک شي او د ژوندانه په وسيلو کې د منظمو اقتصادي او سياسي پلانونو په جوړولو سره تعديلات منځ ته راشي. محمد داود خان د ۱۳۵۲ لمريز کال د چنگاښ د پر ۲۶ د سې شنبې پر سهار د راډيويي وينا په اورولو سره په هېواد كې جمهوري نظام اعلان کړ او هغه ته يې د قانونيت وركولو او استقرار لپاره د ۱۳۵۲ د زمري پر ۴ د رژيم د پاليسۍ پر بنسټ د سياسي، قضايي، اداري او وټه ييزو مسئلو په اړه تقنيني فرمانونه صادر كړل. دغه فرمانونه چې انفاذ يې د ۱۳۵۵ فصلونو او ۱۳۶ توکونو (مادو) كې اساسي قانون د هېواد له حقوقپوهانو څخه د جوړې كميټې په واسطه تسويد او د ۱۳۵۵ کال د سلواغې د مياشتې د لويې د اساسي قانون تر تصويب او توشېح پورې اعتبار درلود. لومړۍ گڼه فرمان يې په ۹ توکو (مادو) ، دوه يمه گڼه په ۴ توکو او درېيمه گڼه يې په ۱۸ توکو كې تنظيم شوى وو. وروسته يې په نورو قانوني نوښتونو هم لاس پورې كړ قوانين يې په تقنيني فرمان نافذ او ورپسې يې د ۱۳۴۳ كال د اساسي قانون له مخې په ۱۳ جرگې له خوا تصويب شو چې د هغه د ۱۲۴ مادې پر موجب يې د ملي جرگې جوړېدل د ۱۳۵۸ كال د ليندۍ په مياشت كې اټكل كړي و. د دې دورې تقنيني فعاليت د ژوند په مختلفو مواردو كې له ۲۶ قوانينو، ۱۲ تقنيني فرمانونو، ۳۰ اساسنامو، ۱۲ مقررو څخه عبارت و چې په ټوله كې كولاى شو د مترقي ماليې له قانون، د جزاء قانون په ۵۲۳ مادو كې او مدني كود په ۲۴۱۶ مادو كې، د ارضي اصلاحاتو قانون، د بانكونو قانون، د ځمكو (اراضۍ)، د سروې، تصفيى او ثبت قانون، د بيمې قانون، د كورنۍ او بهرنۍ پانگې اچونې قانون، د كوپراتيفونو قانون، د سوداگرۍ او صنايعو د اطاقونو قانون، د استهلاكي موادو د ماليې قانون، د سياحت قانون، د ترانسپورت او د جادې د ترانزېت قانون او د بېسيم د دستگاه له قانون څخه يادونه وكړو. نا ويلي دې پاته نه شي د جزاء او مدني قوانين چې د محمد داود خان په وخت كې د هېواد د قانونپوهانو له خوا د يو شمېر اسلامي هېوادونو له هغې شمېر څخه د مصر، الجزاير او عراق د هېواد د متخصصينو په همكارۍ تدوين شول، د هېواد د حقوقي اړيكيو په تنظيم كې اغيزمن سند گڼل كېږي.'''