cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د غربت کمښت
اقتصادي ازادۍ
د سوداګرۍ آزادي د سوداګريزو ملتونو ټول يا مجموعي زياتوالی زياتوي. غريبو هېوادونو ،لکه: هند ته ورلېږل شوي تاديات ځيني وختونه د باندنۍ مستقيمې پانګه اچونې په پرتله پراخ دي او ټول تاديات د OECD هېوادونو له لورې د کړو مرستو د بهيرونو له دوه برابره نه زيات دي. باندينۍ پانګه اچونه او صادراتي صنعتونو له سون توکو سره مرسته وکړه، چې د چټک مخ پر وده اسيايي هېوادونو اقتصادي پراختيا ده. که څه هم د سوداګرۍ قوانين زياتره ځکه نابرابر دي، چې د شتمنو ملتونو مارکېټونو ته د لاسرسي مخنيوی کوي او غريب ملتونه د خپلو صنعتونو له ملاتړ نه منع کوي. د غريبو ملتونو پروسس شوي توليدات د اوموتوکوبرعکس، د شتمنو هېوادونو په بندرونو کې په پراخ ډول لوړې تعرفې تر لاسه کوي. د Toronto پوهنتون يوې څېړنې له افريقايي ملتونو نه پر زرګونو توليداتو باندې د لګښتونو د دندې لوېدنه وموندله، ځکه چې د افريقايي ودې او موکې قانون، له افريقا نه په وارداتو کې د «د حيرانتيا په ډول پراخ» زياتوالي لپاره په مستقيم ډول ځواب ويونکی و. د راکړې ورکړې په اړه ځيني وختونه، د مخ پر وده هېوادونو، لکه: په چين کې د مرستې په موخه خبرې اترې کېدلی شي، چې قوانين په کې بانديني څو مليتي شرکتونه مجبوري، چې په ستراتيژيکو صنعتونو کې د دوی راتلونکي چينايي سيالان وروزي او په اوږد مهال کې دوی خپل ځانونه ....... کړي. په تايلنډ کې ۵۱ سلنه قانون هغه ګڼ مليتي شرکتونه چې په تايلنډ کې عمليات پيلوي مجبوروي، چې په يوه ګډه پروژه کې ۵۱ سلنه واک يوه تايلنډي شرکت ته ورکړي. د دې تر څنګ، د ملګرو ملتونو د همېشني پرمختګ ۱۷ مه موخه د هېوادونو مشرۍ ته احترام کوي، چې د غربت د له منځه وړنې او همېشني پرمختګ لپاره کړنلارې عملي کړي.
سږي
انسانان دوه سږي لري، يو چپ اړخ او بل ښي اړخ ته دي. دواړه د سينې د پنجرې په تشه کې پراته دي. ښی سږی له چپ سږي غټ دی، په سينه کې د تشې يوه برخه د چپ سږي او زړه سره شریکه ده. دواړه سږي نږدې يو اعشاريه درې کيلو ګرامه (۲.۹ پاونډه) وزن لري؛ خو ښي لور ته سږی يو څه دروند دی. سږي د ښکتني تنفسي ماشين برخه ده، هغه ماشين چې د ساه اخستلو له پايپ سره پيليږي او بيا يې څانګې په سترو او کوچنيو څانګو (برونش او برونشيول) کې سږو ته رسېږي او د تنفس هوا د رسوونکې سيمې په مټ تر لاسه کوي. د رسولو سيمه، د برونشيو په پای کې ختمیږي. دا د تنفسي سيمې په تنفسي برونشيول وېشل کېږي، کوم چې بيا په «الويولي» لارو وېشل کېږي، له دې بيا الويلي کڅوړې جوړېږي، په کومو کې چې اليولي (الويل کوچنۍ کڅوړه ډوله موجود دی) وي، په همدې ځای کې د ګازونو تبادله منځ ته راځي. اليولي د ساه اخستلو د برونشيولونو او اليولر د ويالو په دېوالونو باندې ډېر کم موجود وي. دواړه سږي په شريکه سره نږدې د ۲،۴۰۰ کيلو متره (۱،۵۰۰ ميله) په اندازه د هوا لارې او له درې سوه نه تر پنځه سوه ميليونه پورې اليولي لري. له هر سږي د دوه پردوه لرونکې يوه کڅوړه چاپيره ده چې د څنډې په پرده يادېږي؛ دواړه پردې د اړخيزو مايعاتو د يوې پردې په مټ بېلې شوې دي، کوم چې بهرنیو او داخلي پردو ته اجازه ورکوي چې له زيات سولېدو پرته د تنفس پر مهال یو د بل دپاسه وښوېږي. داخلي پرده هر سږی په برخو وېشي، چې «لوب» بلل کېږي. ښي سږی درې «لوب» او چپ سږی دوه لري. دا لوبونه بيا په « bronchopulmonary» برخو او د سږو په کوچنیو لوبونو وېشل شوي دي. سږي د وينې يوه بې سارې وړاندې کول لري، د اکسيجن د تر لاسه کولو او د کاربن ډای اکسايډ د خوشې کولو په موخه، د سږي د وينې په جريان کې له زړه نه له اکسيجن خالي وينه تر لاسه کوي او د وينې د برونشي دوران پر مهال د سږو نسجونو ته  اکسيجن لرونکې وینه په جلا ډول رسېږي.
شونې ده چې د سږو نسج د ډېرو تنفسي ناروغيو تر اغېز لاندې راشي، لکه: د سږو نمونيا او د سږو سرطان. د سږو په اوږدمهالو خنډي ناروغيو کې اوږدمهاله برونشيت او «امفيزم» (د سږو پړسېدل) شامل دي، شونې ده چې لامل يې نشه کول (د لوګي نشه) يا د زيان رسونکو موادو په وړاندې ښکاره کېدل وي. له يو مسلک سره د اړوندو خلکو د سږو ډېرې ناروغۍ د ځينو توکو له امله منځ ته راغلې دي، لکه د ډبرو سکرو ګرد، اسبيسټوس فايبرونه (ناسوځ مالوچ يا پاغونده) يا د ډبرو دوړې. د برونکايټس په څېر ناروغۍ کولای شي ،د ساه اخستلو پر نالۍ اغېزې وکړي. د سږو سره اړوند طبي اصطلاحګانې ډېر ځله په پلمو « pulmo» سره پيليږي، دا ټکی له لاتيني pulmonarius نه اخستل شوی (چې معنا يې ده سږي)، لکه پلمونولوژي،يا نيمومو سره پيليږي (چې له لاتيني ټکي « πνεύμων» نه اخستل شوی او معنا يې ده سږی) لکه په نمونيا (سينه بغل) کې.
په جنيني وده کې، سږي بهر لور ته د يوې بهرنۍ کڅوړې په څېر په جوړېدو پيل کوي، دا يوه داسې نالۍ ده چې د هاضمې د نظام د پورته برخې د جوړولو دنده پر مخ وړي. کله چې دواړه سږي جوړ شي، جنين له مايعاتو په يوې ډکې امينيټک (يوه کڅوړه ده چې منځ يې خالي او له مايعاتو ډکه وي) کڅوړې کې اېښودل کيږی او له همدې امله دوی د ساه اخستلو لپاره کار نه کوي. وینه هم د شریاني لارو په مټ له سږو بل لور ته اوړي. په همدې بنسټ، د زېږد پر مهال د سږو له لارې د هوا رسېدل پيليږي او هغه لاره بنديږي چې وينه يې بل لور ته اړوله، تر څو سږي وکولای شي، تنفس پیل کړي. سږي يوازې د کوچنیوالي په لومړيو کې بشپړه وده کوي.
اناتومي
سږي په سيمه کې د زړه  دواړو غاړو ته د پوښتيو په پنجره کې پراته دي. سږي په مخروطي بڼه وي چې پورته سر يې ګرد او نازک وي، پراخه مقعر (ګرد تش منځی) بېخ لري چې د ډيافراګم په محدبه سطحه پراته وي. د سږو څوکه د غاړې تر بېخ پورې غځېدلې وي، چې د لومړۍ پوښتۍ له هغې کچې نه لږ پورته ځای ته رسېږي، په کومه نقطه کې چې پوښتۍ د سينې له منځني هډوکې سره وصل کېږي. سږي د پوښتيو په پنجره کې د ملا تير سره له نژدې ځای نه د سينې تر مخې پورې او د «تراشيا» (وچه مرۍ) د ښکتنۍ برخې نه تر ديافراګم پورې غځېدلي دي. په سینه کې يو څه سيمه د کيڼ سږي او زړه تر منځ شريکه ده، همدا سږی په خپله څنډه کې يوه نښه(کنده) لري چې د چپ سږي  د زړه د کندې (cardiac notch) په نامه يادېږي، همدا نښه د دې لپاره ده، چې زړه ته يې ځای ورکړی. د سږو مخامخ او بهرنۍ څنډې پوښتيو ته مخامخ دي چې د دوی په سطحو باندې کوچنۍ کندې يا نښې جوړوي. د سږو منځنۍ سطحې د سينې د مرکز پر لور وي، د زړه، سترو وريدونو (غټو رګونو) او کارينا په مقابل لوري کې پرتې وي، چېرې چې «ټريشيا» په دوو مهمو برونشونو وېشل کېږي. د زړه اغېز يوه کنده يا نښه ده، چې د سږو په سطحه په هغه سيمه کې جوړه شوې چې د زړه په مقابل کې موقعيت لري.
دواړه سږي داخل لور (د خپل ځان اړخ ته) ته مرکزي تاوېدل لري، چې «هليوم» بلل کېږي، چېرې چې د وينې لرګونه او د هوا لارې تر سږو رسېږي چې د سږو رېښې جوړوي. د هيليوم دپاسه « bronchopulmonary» «لمف» غوټې هم شته.
له سږو نه د سږو د څنډو پرده چاپېره ده. دا څنډه دوه «سيروسي» پردې دي؛ بهرنۍ دېوالي پردې د سينې د پنجرې داخلي دېوال پوښلی او د دخلي کولمو پردې نېغ په نېغه د سږو سطحه پوښلې ده. د دواړو څنډو تر منځ یوه ممکنه سيمه شته چې د څنډې يا تشې (خالیګاه) په نوم ياديږی، په کوم کې چې د څنډو غوړونکی يو نری پوړ پروت دی.
لوبز
هر سږی په برخو وېشل شوی دی چې «لوبز» بلل کېږي، دا وېش داخل ته د کولمو د تاويدونکې څنډې د پردې په مټ د کات یا درز په بڼه شوی دی. لوبز په څو برخو وېشل کېږي او همدا برخې بيا په نورو څانګو وېشل شوې چې فرعي څانګو ته يې «لوبولس» وايي. په ښي سږي کې درې او په چپ سږي کې دوه لوبونه دي.
له زېږد مخکې د ودې په لومړيو کې دا درزونه د کولمو د پوښ په بېرته تاوېدو سره جوړيږي، کوم چې د مرۍ غاړې سره وېشي او سږي په لوبونو وېشي چې د سږو په پراخېدو کې مرسته کوي. ښي سږی د يو افقي درز او يو مايل درز په مټ په درې لوبونو وېشل شوی دی. کيڼ سږی د يو رېونده درز په مټ په دوو لوبونو وېشل شوی دی، کوم چې په ښي سږي کې له رېونده درز سره پر ليکه دی. په ښی سږي کې لوړ افقي درز، لوړ (پورتنی) لوب له منځني لوب څخه جلا کوي. ښکتنه رېونده درز،د  درز ښکتنی لور له منځني او پورتني لوبونو نه جلا کوي.
د سا اخيستنې کړنې
اېنرژي په بدن کې د اېروبيک سااخيستنې په پايله کې جوړېږي. اېروبيک سااخيستنه يا سااخيستنې ته آکسيجن ډېر اهم عنصر دی او په دغه کړنه کې کاربون ډای آکسايډ يو درېيم گړی جوړښت دی، سلولونو ته د آکسيجن سمه لېږدېدنه او د سلولونو نه د کاربون ډای آکسايډ وېستنه، دا ټول د اېروبيکې سااخيستنې برخې دي. د لاروچارو د کتلو لپاره
د سا نه اخيستنې کړنې
د سااخيستنې د کړنو، لکه دگازونو بدلون او د هايډروجن آيون د غلاظت د مننظمولو سره سره سږي دا لانديني کړنې هم ترسره کوي:
د تيورو ژوؤ سږي
د تيورو ژويو سږي د مچيو ځالې ته ورته سفنجي بڼه لري. ددوي د سږو سطحه په لويه کچه د ايپيتېليم ووب نه جوړه ده. د انسانانو سږي د دغه ډول سږو ښه بېلگه ده. د سااخيستنې کړنه په لويه اندازه د عضلي پرين په مرسته ترسره کېږي. پرين د ټټر او خېټې غړي هم سره بېلوي. کله چې پرين مخ په ښکته ځان راغونجوي نو په همدغه وخت کې هغه تشه چې سږي پکې پراته دي هم لويېږي. هوا د پزې او خولې له لارې بدن ته ننوځي، بيا همدا هوا د ستونې نه تېرېږي او کرنکې ته ورننوځي، کرنکه په خپلې لاندنۍ برخه کې په څانگو وېشل شوې چې دغه څانگې د برونکي په نامه يادېږي، همدا شان هوا هم په همدغو څانگو کې ورننوځي او په دې وخت کې بيا سږي د هوا نه ډک شي او د ټټر د تشې لويوالی، سږو کې د هوا د ننوتلو آسانتيا راولي. د پرين آرامه حالت بيا يو برعکس عمل ترسره کوي، کله چې سږي په آرامه حالت کې وي نو همدا سږي بېرته مخپورته راټولېږي چې په دې سره په سږو کې دننه هوا دباندې راوځي. د ورځښت او سپورټ په وخت کې پرين په چټکۍ سره خپل کار ترسره کوي.
سرچينې
وېشنيزه:غړي وېشنيزه:سااخيستنيز غونډال وېشنيزه:ټټر وېشنيزه:اناتومي
لمونځ
دبخارى شريف په يو حديث کښې دى چې دنبى عليه السلام داعادت ؤ چې دسحر مانځه نه پس به ئې دصحابه کرامو نه پوښتنه وکړه چې که چاڅه خوب ليدلی وى هغه دې ووائى ؟ چاچې به خوب ليدلی ؤ بيان به ئې کړو يوځلى نبى عليه السلام دخپل معمول مطابق پوښتنه وکړه بيائې ارشاد وفرمائيلو چې مايو خوب ليدلی دی چې دوه کسان راغلل او زۀ ئې ځان سره بوتلم دې نه پس ئې ډير اوږد خوب بيان کړو چې په هغې کښې ئې جنت دوزخ او مختلف قسم عذابونو کښې خلق وليدل دهغې ټولونه ئې په هغې کښې يوکس وليدو چې دهغې سر په کاڼى داسې په زور سره ويشتلی شو چې سربه ئې دزمکې سره اوار شو اوکاڼى به واپس لرى پريوتو بيابه ئې هغه کاڼى راوچت کړو نوددۀ سر به بيا روغ شوی ؤ بيا به ئې وويشتلو حتى چې بار بار به ئې ويشتلو اوسربه ئې بيا روغيدو او دغسې هغه سره دامعامله کيدله. نبى عليه السلام دخپلو دواړو ملگرونه تپوس وکړو چې داسړی څوک دی ؟ هغوى جواب کښې وويل چې دې کس قران شريف وئيلی ؤ اوبيا ئې پريښی ؤ او فرض مونځ به ئې پريښودو اوده به شو په يوبل حديث کښې داقسم قيصه راغلې ده په هغې کښې دى چې نبى عليه السلام يوې ډلې سره دامعامله وليده نو خپلو ملگرو نه ئې تپوس وکړو چې داڅوک دى هغوى ورته وويل چې داهغه خلق دى چې په مانځه کښې به ئې سستى کوله ( ترغيب) مجاهد ليکى چې کوم خلق دمونځونو دوختونو معلومولو کوشش کوى په هغوى کښې به داسې برکت وى څنگه چې په ابراهيم عليه السلام اودهغه اولاد کښې ؤ ( درمنشور)
حضرت انس (رض) نه نقل شوى دى چې دنبى عليه سلام ارشاد دی چې څوک دنيا نه په داسې حالت کښې لاړو چې په اخلاص سره ايمان لرى ، عبادت کوى مونځ زکات اداکوى نوهغه به په داسې حالات کښې دنيانه رخصتيږى چې الله تعالى به دۀ نه راضى وى
حضرت ابودرداء (رض) حضرت سليمان (رض) ته يو خط وليکلو په هغې کښې ئې ورته وليکل چې په جومات کښې اکثروخت تيروه مادنبى عليه السلام نه اوريدلى دى چې جومات دمتقى کور دی اوالله ددې وعده کړې ده چې څوک په جومات کښې ډير وسيږى په هغه به رحم کوم هغه ته به ارام ورکوم اوپه قيامت کښې به ورته دپل صراط لاره اسانه کړم اوخپله رضا به ورته نصيب کړم
حضرت عبدالله بن مسعود (رض) وائى چې مادنبي عليه السلام نه اوريدلى دى چې جوماتونه دالله تعالى کورونه دى اوکورته دراتلونکو اکرام خوضرور کولی شى نوپه الله تعالى باندې ددوى اکرام ضرورى دی څوک چې جوماتونو کښې حاضريږى حضرت ابوسعيد خدرى (رض) نبى عليه السلام نه نقل کوى چې څوک جومات سره محبت ساتى الله تعالى (ج) هغه سره محبت ساتى
حضرت ابوهريره (رض) دنبى عليه السلام نه نقل کوى چې کله مړى په قبرکښې کيښودلی شى نوکوم خلق چې قبر پورې ورسره تلى وو هغوى لا واپس شوى نه وى چې فرښتې دهغه دامتحان دپاره راشى دغه وخت که چيرې هغه مٶمن وى نو مونځ دهغه سرته ودريږى او زکات ښى طرفته او روژه گس طرفته اوباقى چې څومره دنيکئ کارونه وى هغه پښو طرف ته شى او دهرطرف نه ددۀ نه چاپيره شى چې هغه ته نزدې څوک نه شى راغلى فرښتې لرى ودريږى اوسوال ترى کوې (درمنشور)
حضرت اسما (رض) فرمائى مادنبى عليه السلام نه اوريدلى دى چې دقيامت په ورځ به ټول خلق يوځائې کښې جمع وى او فرښته چې کوم اواز کوى ټول خلق به اورى هغه وخت به اعلان وشى کوم دى هغه خلق چې خوشحالۍاو تکليف کښې په هرحال ئې دالله حمد وثنا کوله دا چې واورى يوه ډله به راپاسى اوبې حسابه کتابه به جنت کښې داخل شى بيابه اعلان وشى کوم دى هغه خلق چې په شپو کښې به عبادت کښې مشغول وسيدل اودهغوى اړخونه به دبسترونه لرى وو بيا به يوه ډله راپاسى اوبې حسابه کتابه به جنت کښې داخل کړئ شى بيابه اعلان وشى کوم دى هغه خلق چې هغوى به تجارت ( اخستو خرڅولو) دالله تعالى ذکر نه غافله کول بيابه يوه ډله راپاسى اوبې حسابه کتاب به جنت کښې داخله کړئ شى
وائى چې پخوازمانې کښې به شيطان خلقو ليدو يوسړى ورته وويل چې څه داسې طريقه راته وښايه چې زۀ هم ستا په شان شم شيطان وويل چې داسې غوښتنه خو تراوسه پورې مانه هيچا نه ده کړې تاته ددې څه ضرورت پيښ شو هغه وويل چې زما زړۀ غواړى شيطان وويل ددې طريقه داده چې په لمانځه کښې سستى کوه اوقسم خوړلو کښې هيڅ قسمه پرواه مۀ کوه د درغو ريښتياو هرقسم قسمونه کوه هغه سړى ووئېل چې زۀ الله تعالى سره وعده کوم چې هيڅکله به مونځ نه پريږدم اوهيڅکله به قسم ونه خورم شيطان وويل چې تانه سيوا مانه په چل سره چاڅه نه دى اخستى ماهم وعده وکړه چې چاته به هيڅکله نصيحت نه کوم
حضرت ابى (رض) وائى چې نبى عليه السلام ارشاد دی چې دې امت ته داوچتوالى اوعزت اوددين دترقۍ زيرى ورکړه خو چې څوک ددين څۀ کار ددنيا دپاره وکړى اخرت کښې دهغه هيڅ نشته ( ترغيب) تنبية الغافلين کښې يو حديث ليکلی چې مونځ دالله تعالى درضا سبب دی دفرښتو محبوب څيز دی دانبياء عليهم السلام سنت دی دې سره دالله تعالى دپيژندگلو رڼا پيدا کيږى دعا پرې قبليږى په رزق کښې پرې برکت کيږى داد ايمان جرړه ده دبدن راحت دی ددښمن خلاف وسله ده دمونځ گزار دپاره سفارشى دى قبرکښې ډيوه ده اودقبر په ويره کښې زړۀ مشغولونکی دی دمنکير نکير دسوال جواب دى اودقيامت په غرموکښې سوری دی اوپه تياره کښې رڼاده د دوزخ داور دپاره پرده ده دعملونو دتلى دروندوالی دی پل صراط باندې په جلتى سره تيرونکی دی دجنت کنجى ده
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:مذهب
آداما بارو
اداما بارو په انګلیسي Adama Barrow) زوکړه ۱۶ فبروري ۱۹۶۵م کال) د ګامبیا هیواد ولسمشر دی.
هراره
هراره په انګلیسي Harare) د زیمبابوی هیواد پلازمینه چې په افریقا لویه وچه کې موقیعت لری. یاد ښار کابو ۲۰۵ میلیونه وګړي لری.
یساتو تورای
یساتو تورای د ګامبیا هیواد د ولسنشر آداما بارو د ولسمشریزې دورې لومړی وزیر دی.
12 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
وسله
وسله یا د جگړې اوزار په ټوليز ډول هغه وسيله ده چې د وژلو او یا تخريب کولو لپاره کارول کيږي. او له ډېرو وسلو څخه په ناپوځی او ورزشي ډگرونو کې هم گټه اخيستل کیږي.
وېشنيزه:وسلې وېشنيزه:پوځي توکي وېشنيزه:امنيت
ايسپن ټاور
ايسپن ټاور متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 60 منزلونه دي او ددې لوړوالی  250 ميټر (820 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
زي نړیواله جگړه (فلم)
د دې فلم لوبغاړی براډ پیټ دی. وېشنيزه:امریکایی فلمونه
لومړی ویلیام، جرمنی سترواک
لومړی ویلیام یا لومړی ویلهلم (په جرمني کې: ویلهلم فریدریش لوډویګ ۲۲ مارچ ۱۷۹۷- ۹ مارچ ۱۸۸۸ زکال) د ۱۸۶۱ زکال د جنوري له دویمې نیټې څخه د پروس او د ۱۸۷۱ زکال د جنوري له اتلسمې نېټې څخه د جرمني سترواک و چې په ۱۸۸۸ زکال کې یې تر خپلې مړینې واکمني وکړه. هغه د هوهنزولرن د کورنی غړی او د یو موټي جرمني لومړنی واکمن و. نوموړی همدارنګه د ۱۸۵۸ زکال راهیسې هغه مهال چې د خپل ورور څلورم فریدریک ویلیام پرځای نایب السلطنت شو د پروس ډي فکټو/عملي واکمن و او له دریو کلونو وروسته هغه مهال چې ورور یې ومړ؛ پاچا شو.
د ویلیام او د هغه د وزیرانو د شورا د مشر اوټو فون بسمارک تر مشرۍ لاندې پروس وکولای شول جرمني یو موټی کړي او د جرمني سترواکي رامنځته کړي. له دې سره چې ویلیام د لومړي وزیر په توګه له بسمارک څخه اوږد مهاله ملاتړ کاوه، هغه د بسمارک د یو شمېر غبرګون پارونکو پالیسیو لکه کاتولېزم ضد او تر ولکې لاندې کسانو سره له شدید چلن کولو ډډه کوله. د واک غوښتونکي بسمارک پر خلاف ویلیام یو مودبه اشرافي او د خپل لمسي دویم ویلهلم په پرتله د کلاسیک لیبرال نظریاتو پر وړاندې ډېر محافظه کار و، هغه چې (دویم ویلهلم) د خپلې واکمنۍ پر مهال د لوی ویلهلم (Wilhelm the Great «German: der Große ») په نوم هم پېژندل کېده.
د ژوند لومړي کلونه او پوځي مسلک
د پروس راتلونکی پاچا او سترواک ویلیام فریدریک لوئیس (ویلهلم فریدریش فون پریسن) د ۱۷۹۷ زکال د مارچ په ۲۲ مه نېټه د برلین په Kronprinzenpalais کې وزېږېد. هغه د لوئیس مکلنبورګ ستریلتس او شاهزاده فریدریک ویلیام دویم زوی و. خپله د پاچا زوی دویم فریدریک ویلیام دا باور نه درلود چې ویلیام به په تخت کښیني. نیکه یې هماغه کال (۱۷۹۷ زکال) چې دی وزېږید د ۵۳ کلونو په عمر ومړ، پلار یې دریم فریدریک ویلیام پاچا شو. هغه له ۱۸۰۱ زکال څخه تر ۱۸۰۹ ز کال پورې له جان فریدریش ګوتلیب ډلبروک سره زده کړې وکړې، چې د ده د ورور ولیعهد فریدریک ویلیام د زده کړو مسئولیت یې هم پر غاړه درلود. په دولس کلنۍ کې د هغه پلار نوموړی د پروس په پوځ کې وګماره. هغه په ۱۸۰۶ زکال کې د فرانسې له خوا د پروس د ماتې او د مقدس روم د سترواکۍ د له منځه تلو شاهد و.
ویلیام له ۱۸۱۴ زکال وروسته په پوځ کې خدمت وکړ. د خپل پلار په څېر هغه د فرانسې له لومړي ناپلیون سره د ناپیلیوني جګړو پر مهال چې چې په جرمني کې د Befreiungskriege په نوم («د آزادۍ جګړې» یا هم «د شپږم ایتلاف جګړې») پېژندل کېدې؛ جګړه وکړه او د یو زړه ور پوځي په توګه یې شهرت وموند. هغه کپتانۍ (تورنۍ رتبې) ته ورسېد او د بار-سور- اوبې په جګړه کې یې د خپلو وړتیاوو په څرګندولو وسپنیز صلیب ترلاسه کړ. له فرانسې سره جګړې او مبارزې په هغه تل پاتې اغېز وکړ او د خپل عمر په اوږدو کې یې د فرانسویانو پر وړاندې مخالفت درلود.
په ۱۸۱۵ زکال کې هغه جګړنۍ ته ارتقا وکړه او د Garderegiment د لومړۍ ډلګۍ مشر شو. هغه د ګبهارد لبرشت فون بلوچر تر قوماندې لاندې په لیګني او واټرلو جګړو کې جګړه وکړه. له دې وروسته هغه دیپلمات شو او له ۱۸۱۵ زکال وروسته یې دیپلماتیک ماموریت مخته ووړ. ویلیام د روسیې د ملکې الکساندار فیودوروفنا (کورنی نوم یې شارلوت پروس و) ورور و. په ۱۸۱۷ زکال کې وروسته له هغه چې خور یې د روسي سترواک لومړي نیکولاس سره واده وکړ، سن پترزبرګ ته لاړ.
سورة الشعراء
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
لومړی ویلیام، جرمنی سترواک
د ژوند لومړي کلونه او پوځي مسلک
په ۱۸۱۶ زکال کې ویلیام د Stettiner Gardelandwehrbataillon قوماندان شو او په ۱۸۱۸ ز کال کې یې تورن جنرالۍ ته ارتقا وکړه. راتلونکی کال هغه د VII او VIII پوځي قطعاتو د څارونکي په توګه وګمارل شو. دغې چارې له هغه څخه په هوهنزولرن کورنۍ د پروسي پوځ ویاند جوړ کړ. هغه د پیاوړي، ښه روزل شوي او ښه سمبال پوځ په موخه استدلال کاوه. په ۱۸۲۰ زکال کې ویلیام د Gardedivision عمومي قوماندان او په ۱۸۲۵ ز کال کې د III. Army Corps عمومی قوماندان شو.
په ۱۸۲۶ ز کال کې ویلیام اړ شو، څو له پولنډۍ اشرافي نجلۍ ایلیسا رادزیویل سره چې د ده د عمه لور وه او پرې مین و؛ له دې امله اړیکه پرې کړي چې پلار یې هغه د ده لپاره مناسبه نه بلله. داسې هم ویل کېږي چې الیسیا له ویلیام څخه یوه نامشروع لور هم لرله چې په برلین کې د کرول اوپرا د مالک جوزف او د هغه د میرمنې کارولین کرول له خوا لویه شوه او هغوی پرې نوم اګنس کرول ایښی و. هغې له کارل فریدریش لوډویګ ډټمن (چې په لوئیس پېژندل کېده) سره واده وکړ او په ۱۸۴۹ زکال کې یې د اسټرالیا سیډني ته کډه وکړه. هغې درې زامن او دوه لوڼې لرلې. اګنس په ۱۹۰۴ زکال کې مړه شوه.
په ۱۸۲۹ زکال کې ویلیام له شهزادګۍ اګوستا سره چې د وایمار د ایزناخ د کارل فریدریش اپ ساکس او ماریا پاولونا لور او د لومړي نیکولاس خور وه واده وکړ. له ظاهري پلوه د هغوی جوړې له یو بل سره وخت تېر کړ خو خوشاله جوړه نه وه.
په ۱۸۴۰ زکال کې د هغه مشر ورور د پروس پاچا شو. له دې امله چې هغه بچیان نه لرل؛ ویلیام د هغه د ځای ناستوب په کتار کې لومړی ځایګی درلود او هغه ته د Prinz von Preußen لقب ورکړل شو. ویلیام د خپلو باورنو پر خلاف او خپل ورور ته د وفاداراۍ له امله د پروس د پارلمان د جوړولو لایحه په ۱۸۴۷ زکال کې لاسلیک کړه او د هغو په مشرانو جرګه (Herrenhaus) کې یې څوکۍ ونیوله.
په ۱۸۴۸ زکال کې د انقلابونو پر مهال ویلیام په بریالي ډول وکولای شول د خپل ورور څلورم فریدریک ویلیام پر ضد په برلین کې رامنځته شوی انقلاب له منځه یوسي. له توپونو څخه ګټې اخیستنې هغه مهال د نوموړي شهرت ته زیان واړوه او په هغه Kartätschenprinz یا (د ګریپ شاټ مرمیو د شاهزاده) مستعار نوم کېښودل شو. په واقعیت که هغه اړ شو د لنډ مهال لپاره د سوداګر په بڼه انګلستان ته وتښتي. هغه بېرته راوګرځېد او په بادن کې چېرې چې هغه د پروس د پوځ قومانداني پر غاړه لرله؛ د مقاومت ځپلو په برخه کې مرسته وکړه. د ۱۸۴۹ زکال په اکتوبر میاشت کې هغه د راینلنډ او ویسټفالیا ګورنر جنرال شو او په کوبلنز ټاکنیزه ماڼۍ کې کښېناست.
هغه مهال چې دوی په کوبلنز کې وو، ویلیام او د هغه مېرمنې د یو شمېر لیبرال پوهانو لکه تاریخ پوه مکسیمیلیان ولفګنګ ډنکر، اګوست فون بټمن- هولوېګ او کلیمنس تیوډر پرتس کوربه توب وکړ. له همدې امله له لیبرال نظریاتو سره د ویلیام مخالفت په تدریجي ډول راکم شو.
په ۱۸۵۴ زکال کې شاهزاده د فیلډ مارشال رتبه ترلاسه کړه او د ماینز فدرال قلعې ګورنر وټاکل شو. په ۱۸۵۷ زکال کې د هغه ورور څلورم فریدریک ویلیام مغزي سکته وکړه او په خپل ټول پاتې ژوند کې یې ذهني وړتیا له لاسه ورکړه. د ۱۸۵۸ زکال په جنوري میاشت کې ویلیام د خپل ورور نایب السلطنت شو؛ په پیل کې د لنډ مهال لپاره خو له اکتوبر وروسته د تل لپاره یې دغه ځایګی ونیو. د خپل ورور د مشورې پر خلاف هغه د لوړې په دفتر کې د پروس په اساسي قانون لوړه وکړه او ژمنه یې وکړه چې هغه به «پیاوړی او له تعرض لرې ساتي». ویلیام لیبرالیست، کارل انتون فون هوهنزولرن – زیګمارینګن د لومړي وزیر په توګه وټاکه او هغه دوره یې چې د پروس په تاریخ کې د نوې دورې په توګه پېژندل کېږي پیل کړه، په داسې حال کې چې په لنډټاګ کې د ویلیام او لیبرال اکثریت ترمنځ د وسله والو ځواکونو په اصلاح کولو باندې یو شمېر جنجالونو هم شتون درلود.
13 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
توره (وسله)
وېشنيزه:لرغونې وسلې
ليکبڼه
لیکبڼه چې په انگریزي کې ور ته Font وايي، د ټاپلو او یا ټایپ کولو یو مشخص شکل دی چې مشخصه اندازه او مشخصه بڼه لري. د کمپیوټر لیکبڼې مختلفې اندازې او مختلف رنگونه او مخونه لري.
مختلفو شرکتونو مختلفې لیکبڼې جوړې کړې دي چې ډېری یې د انگریزي ژبې لپاره جوړ شوي دي.
د پښتو لیکبڼو مختلف ډولونه د ۱۹۹۱ کال راهیسي جوړ شوي دي، خو په دې وروستیو کې ښاغلي دوکتور عبدالحمید بهیج یو پنډ لیکبڼې جوړې کړې دي چې په پښتو معیار برابرې دي او هر څوک یې په وړیا توگه د دې لاندې لینکونو څخه را ښکته کولای شي.
http://sourceforge.net/projects/pashtostandardf/
کردي ژبې
کردي ژبې ايرانۍ ژبې ده چې عراق او ايران او ترکي او سوريه کې کرديان خلک پکې خبرې کوي. په دې کې شمالي (کورمانجی)، مرکزي (سۆرانی) او جنوبي (کوردی باشووری، کوردی خوارگ) کردي ژبې شامل دي.
سرچينې
Freij, Hanna Y. "KURDISH ETHNONATIONALISM: BY NADER ENTESSAR. BOULDER & LONDON: LYNNE RIENNER PUBLISHERS, 1992. VIII+ 169 PAGES. NOTES TO P. 191, BIBLIOGRAPHY TO P. 207. $32.50." The Muslim World 83.3‐4 (1993): 324-328.‏ وېشنيزه:د نړۍ ژبې
جوين ولسوالي
جوين ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان جوین)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د نقاب ښار دی. دا ولسوالي ۵۴٬۴۸۸ تنه نفوس لري. د جوين ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
چنای ایکسپریس
چنای ایکسپریس (Chennai Express) یو عشقي، جنگي او کمېدي هندي فلم دی چې په ۲۰۱۳ کال کې جوړ شوی دی. د دې فلم ډایرکټر ښاغلي روهیت شیټي دی او تولیدوونکې یې ښاغلې گوري خان ده. دا د هندي سینما د وتلي ستوري شاه رخ خان فلم دی چې په ۲۰۱۳ کال کې یې د ټولو پخوانیو هندي فلمونو ریکارډونه مات کړل. دا فلم د شاه رخ خان د فلم جوړولو شرکت " رډ چیلیس انټرټینمینټ" له خوا خپور شوی دی.
د دې فلم لوبغاړي دي: شاه رخ خان، ديپیکا پاډکون، کامېني کوشل، ستیا راج او نیکیتن دهیر.
وېشنيزه:هندي فلمونه
د تورکيې اساسي قانون
د ترکي اساسي قانون د ترکي هېواد د ټولونه اوچت قانون دې کوم چي دترکي ولسي اسمبلۍ جوړوي۔
درمندر
درمندر (۸ د ډسمبر، ۱۹۳۵ ز.) (هندي: धर्मेंद्र सिंह देओल ، پنجابي: ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਉਲ)، چې پوره نوم يې درمېندرا سنگ ډیول دی، یو وتلي هندي فلم لوبغاړی دی. هغه تر ۲۰۱۱ ع کال پورې يې تر ۲۴۷ فلمونو کې کار کړی.
پخواني وختونه
درمندر د ۱۹۳۵ ع کال د ډسمبر په اتمه د هند د پنجاب ايالت په یوه جټ سیک کورنۍ کې زیږیدلی. د هغه پلار، کیوال کېشن سنگ ډیول نومیده چې یو سرښوونکی وو.
سياسي ژوند
درمندر په سیاست کې هم برخه اخیستې. هغه د ۲۰۰۴ ع کال په عمومي انتخاباتو کې د هند د خلق گوند له خوا د هند پارلمان ته کامیابه شو.
شخصي ژوند
د خپلي لومړنۍ ښځې څخه درمندر دوه زامن، سني ډيول او بوبي ډیول، لري چي دواړه وتلي فلمي لوبغاړي دي او دوي لوڼي چې یوه يې ویجیتا او بله یې اجیتا نومیږي لري. د خپل دوهم واده څخه درمندر دوي نوري لوڼي اېشا ډيول، چي دا هم په فلمونو کي کار کوي، او آهانا ډیول لري. د درمندر د عشق کیسې د هغه د پهول اور پتهر د فلم ښځینه لوبغاړي مینا کماري سره هم مشهوري وي.
جهان آرا بېگم
جهان آرا بېگم د مغولي پاچا شاه جهان د دورې د دري ژبې يوه شاعره وه.
اموي خلافت
لومړی برخه اموي کورنی دقريشو لس لويي او کوچنی څانگي وې بني هاشم، بني اميه، بني نوفل، بني عبدالدار، بني اسد، بني تميم، بني مخزوم، بني عدي، بني جمح او بني سهم. بني اميه خپل نيکه اميه بن عبد شمس ته منسوب دي. دجاهليت په زمانه کي د قريشو له سردارانو څخه وه. او په عبد مناف کي له بنو هاشم سره يو ځای کيږي. اميه په شرف او عزت کي له خپل تره هاشم بن عبدمناف سره برابر ؤ. او د تجارت له امله د زيات مال څښتن ؤ. دفجار په جگړه کي د وژل شوو کسانو ديت حرب بن اميه له ځانه ورکړ. ځکه يې نو د بني هاشم له کورنۍ سره سيالي کول. او هري قبېلې له بلي نه د وړاندي کېدو هڅه کول. تر اميه وروسته دهغه زوی حرب بن اميه ددې کورنی مشر وټاکل شو. په مکه کي د دندو تر وېشلو وروسته حرب بن اميه ته د جنگ دقوماندې دنده وسپارل شوه. چي بيا د فجار، ذات نکيف او د جاهليت په نوروجگړو کي حرب بن اميه د قريشو د لښکر مشر ؤ. تر حرب وروسته دهغه زوی ابو سفيان د بنو اميه د کورنی مشر وټاکل شو. کله چي رسول (ص) په پيغمبری وټاکل شو. نو په نسبي لحاظ يې بنو هاشمو مرسته وکړه. په امويانو کي ځينو کسانو لکه عثمان بن عفان ايمان راوړ. خو زياتو يې له دې امله چي له بني هاشم سره يې سيالي درلوده ايمان رانه وړ. د بدر په غزا کي چي ابو سفيان دشام د تجارتي قافلې سره تللی ؤ، پر ځای يې مشرتوب د عتبه بن ربيعه پر غاړه ؤ .تر دې وروسته د احد، احزاب او نورو جگړو مشري ابوسفيان کوله. د مکې په فتحه کي چي زيات کسان په اسلام مشرف شوه. عباس (ض) ابوسفيان محمد (ص) ته راووست ابوسفيان مسلمان شو. او کورنی يې هم په اسلام مشرفه شوه. ابوسفيان درې کاله د رسول (ص) په ملتيا کي تېر کړل. د ابوسفيان زوی معاويه (رض) د محمد (ص) د وحي کاتب ؤ. د ابوبکر صديق (رض) د خلافت پر مهال چي د شام خواته کومي لښکري لېږل کېدې، د يو لښکر مشري د يزيد بن ابي سفيان پر غاړه وه. او ورور معاويه يې هم ورسره ملگری ؤ. دعمر (رض) په وخت کي معاويه د شام والي ؤ. د عثمان (ض) د خلافت پر مهال هم د شام اختيارات دمعاويه (ض) په لاس کي وه. کله چي عثمان (ض) په شهادت ورسېد. نو د علي (ض) او معاويه تر منځ دعثمان (ض) د قاتلينو څخه دقصاص اخيستو پر سر مخالفت رامنځ ته شو. چي په پايله کې د جگړو باعث شو. د علي (ض) تر شهادت وروسته د حسن او معاويه (ض) تر منځ صلحه وشوه. او معاويه (ض) د مسلمانانو خليفه وټاکل شو. تر معاويه وروسته په اموي کورنی کي (۱۲) نورو خليفه گانو د (۹۲) کلنو لپاره خلافت وکړ. اخيرنی خليفه يې مروان بن محمد ؤ. تر څو چي واک ته يې دعباسيانو له خوا په (۱۳۲هـ ق) کال د پای ټکی کېښودل شو.
د اموي خليفه ګانو نومونه
دوهم مطلب:داموي خليفه ګانو ژوند ليک لومړی خليفه امير معاويه (ض):-
معاويه (ض) د ابوسفيان زوی او دحرب لمسی دی. د هجرت څخه پنځلس کاله مخکي په مکه معظمه کي زيږيدلی دی. معاويه د بني اميه کورنی څخه و. د هجرت په اتم کال کله چي مکه معظمه د مسلمانانو له خوا فتحه شوه. معاويه د خپل پلار ابو سفيان سره يوځای په اسلام مشرف شو. داسلام راوړلو په وخت کي معاويه پنځه ويشت کلن ؤ. په معاويه کي له پخوا څخه داسي نښي موجودي وې، چي خلکو به د عربو کسری باله. هغه باسواده ځوان ؤ. ليکل او لوستل يې زده وه. له همدې کله چي په اسلام مشرف شو، د محمد (ص) سره مدينې ته ولاړ او هلته د وحي د کاتب په توگه وټاکل شو.
واک ته د معاويه (رض) رسېدل :- د ابوبکر صديق (رض) د خلافت موده کي معاويه د خپل ورور يزيد بن ابي سفيان سره شام ته ولېږ شو. د هغه سره يې د معاون په حيث کار کاوه. د فلسطين او شام په نورو فتوحاتو کي يې برخه دروده. د عمر (رض) د خلافت په وخت کي د اردن حاکم وټاکل شو کله يي چي ورور کله يزيد بن ابي سفيران (رض) وفات شو، معاويه (رض)  د هغه پرځای د دمشق والي وټاکل شو. د نورو فتوحاتو لپاره معاويه (رض) د عمر (رض) څخه غوښتنه کړه، تر څو د بحر له لاري پر قسطنطينيه حمله وکړي،  خو اجازه ورنه کړل شوه. د عثمان (رض) د خلافت پر مهال د شام ټول اختيارات معا(رض) ته وسپارل شوه. او تر څنگ يې د بحري پوځ د جوړولو اجازه  هم ورکړل. د عثمان (رض) د خلافت تر پايه پر خپله وظيفه پاتي ؤ. او شاوخوا شل کاله يې د شام د والي په حيث تېر کړل. د عثمان (رض) تر شهادت وروسته چي علي (رض) خليفه وټاکل شو. معاويه بيعت ورسره و نکړ. او د عثمان (رض) د قاتلينو څخه د قصاص اخيستلو پر سر يې د علي (رض) سره مخالفت پيدا شو چي د دوی تر منځ د ځينو جنګونو د رامنځ ته کېدو سګب وګرځېد. د علي (ض) تر شهادت وروسته چي کله حسن (ض) خليفه و. د حسن او معاويه (رض) تر منځ صلحه وشوه. حسن (ض) تر خلافت تېر شو، او ټولي اسلامي نړۍ د معاويه سره بيعت وکړ. په ۴۱ھ ق کال معاويه د مسلمانانو خليفه وټاک شو. او دمشق يې خپله پلازمېنه وټاکله. هغه په هر ولايت کي خپل واليان مقررکړل. او هغه کسان چي د خطر احساس ور څخه کېده له دندو څخه ګوښه کړل. د معاويه د خلافت څخه نيولې بيا تر وروسته پوري په کراره کراره خلافت د خپل اصلي شکل څخه تغير کاوه او د امپراتورۍ شکل يې ځانته غور کاوه. کله چي مشهور صحابي سعد بن ابي وقاص د معاويه ملاقات ته ورغی، هغه ته يې وويل : السلام عليکم ايُها المّلِک (يعني ای بادشاه السلام عليکم) او خپله معاويه په همدې اعتراف کاوه چي دي د مسلمانانو لومړی بادشاه دي.
د يزيد وليعهدي : په ۵۰ هـ ق کال کې ځينو کسانو لکه ابوموسي اشعري (رض) او نورو معاويه ته مشوره ورکړل، چی ترځان وروسته خپل زوی وليعهد وټاکه. معاويه (ض) په دمشق کي يو مجلس جوړ کړ. په هغه کي يې خپل زوی يزيد وليعهد وټاکه، او له خلگو څخه يې د هغه لپاره بيعت واخيسته. په دې کار سره د راشده خلافت هغه طريقې ته چی خليفه به يې د شوری له لاري ټاکه تغير ورکړل شو. د خليفه د ټاکلو دغه طريقې تر اخيره همداسي دوام وکړ. د امير معاويه دا کار يو سياسي بدعت او د ملوکيت خواته يو بل گام ؤ. معاويه د شل کاله خلافت نه وروسته په ۵۰ ھ ق کال کي د ۷۷ کلونو په عمر دمشق کي وفات اوهلته  خاوروته وسپارل شو. دوهم خليفه يزيد بن معاويه :- يزيد د معاويه زوی او د ابو سفيان لمسی دی. په ۲۵هـ ق کال چي معاويه (رض) د شام والي ؤ وزيږېدی. يزيد زيات غوښن او پر بدن يې زيات وېښتان موجود وه. د ښکار سره يې زياته مينه درلوده. او په ليک او لوست هم پوهېده. واک ته د يزيد رسېدل:- معاويه (رض) په خپل ژوند کي د يزيد لپاره بيعت اخيستی ؤ. د معاويه (رض) تر وفات وروسته د شام خلکو په پاک زړه د يزيد سره بيعت وکړ. خو د حجاز ځيني کسانو لکه : عبد الله بن عمر، عبد الله بن عباس، حسين (رض)، عبدالله بن زبير، عبدالرحمن بن ابوبکر او نورو بيعت ونه کړ. دوی په دې خاطر بيعت ونه کړ چي دوی د خلافت دغه طريقه چي تر پلار وروسته زوی واک ته رسيږي اسلامي طريقه نه بلکي د کسری او قيصر طريقه بلله. او دوهم دا چي د يزيد اخلاق او کړه وړه دومره ښه نه وه چي هغه دي د مسلمانانو خليفه جوړ شي. يزيد غوښتل د زور له لاري دهغه کسانوڅخه چي بيعت يې نه وو کړي بيعت واخلي. حسين او عبد الله بن زبير (ض) دواړه په پټه له مدينې څخه ووتل او مکې ته ولاړل. هلته هم زياتو کسانو د يزيد له بيعت څخه انکار وکړ او د عبد الله بن زبير سره يې خپل بيعت اعلان کړ.
د عبدالله بن زبير پر وړاندي د مروان بن حکم بغاوت :- مروان بن حکم بن ابي العاص بن اميه په ۲ هـ ق کال کي زيږيدلی دی. او د بني اميه کورنی سره يې تعلق درلود. مروان او د هغه پلار حکم د محمد (ص) په امر له مدينې منورې څخه شړل شوي وه. حضرت ابوبکر صديق او حضرت عمر (ض) هم دواړه مدينې ته پرېنښودل. عثمان (ض) چي کله خليفه شو، مروان يې مدينې ته راوغوښت او د خپلوی له مخي يې د هغه سره احسان وکړ او خپل منشي يې وټاکه. د معاويه (رض) د خلافت په موده کي څو ځله د مدينې د والي په توگه وټاکل شو. کله چي ټولي اسلامي نړی د عبدالله بن زبير (رض) سره بيعت وکړ. د مروان بن الحکم څخه پرته په اموي کورنی کي کوم بل څوک د خلافت مدعي نه ؤ. مروان د شام خلک پرځان راټول کړل او په ۶۴ هـ ق کال د ذي القعدې په مياشت کي د مرج راهط په سيمه کي د عبدالله بن زبير او مروان تر منځ جگړه ونښته چي په پايله کي يې عبدالله بن زبير ماته وخوړه. شام او مصر د دوهم ځل لپاره د امويانو لاس ته ولوېده. د عبدالله بن زبير او عبدالملک بن مروان ترمنځ د څو جگړو په نتېجه کي عراق او نوري سيمي د عبدالله بن زبير له لاسه ووتې. او خلافت يې يوازي تر حجاز پوري منحصر پاته شو. مروان بن الحکم تر ځان وروسته خپل دوه زامن عبدالملک او عبدالعزيز د وليعهد په توگه وټاکل .او تر ۹ مياشتي حکومت وروسته په ۶۵هـ ق کال د ۶۳ کلنۍ په عمرمړ شو. (۱) دکتور ابراهيم الشريفي   داسلام تاريخ    ژباړن: مولوي احمد الله ابو البدر     ۱۳۹۳هـ ش   (ص ۱۳۰)     صداقت خپرندويه ټولنه (۲) جلال الدين السيوطي   د اسلام د خلفاوو تاريخ    ژباړن: مولوي احمدالله ابو البدر  (۱۳۹۱هـ ش )  (ص ۹۸) صداقت خپرندويه ټولنه (۳) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن:  فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۶۰)    پېغام خپرندويه مرکز (۴) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ        ژباړن: فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۱ص۴۰۲)    پېغام خپرندويه مرکز څلورم خليفه عبدالملک بن مروان :-
د سليمان له خوا د عمر بن عبدالعزيز وليعهدي :- سليمان ترځان وروسته خپل زوی ايوب وليعهدوټاکی. خوايوب په (۹۸هـ ق) کال کي وفات شو.سليمان درجاه بن حيوة سره مشوره وکړه ،دهغه په غوښتنه يې لومړی دخپل تره زوی عمربن عبدالعزيز اوبيا ورپسي خپل وروريزيدبن عبدالملک دوليعهدپه توکه وټاکل. سليمان په (۹۸هـ ق) کالدقسطنطينيې دفتحي په نيت ووت. اود وابق په سيمه کي هستوگن شو. خودفتحي هيله يې ترسره نه شوه. (۲)کاله او(۹) مياشتی يې خلافت وکړ. اود (۹۹هـ ق) کال د صفرالمظفرد مياشتي په (۱۰) لسمه دوابق په سيمه کي وفات شو(۲).
د عمر بن عبدالعزيز خطبه:- تر بيعت وروسته عمربن عبدالعزيز ممبر وختي او په لاندي ټکو يې خلگو ته خطبه وکړه :- خلگو ترقران وروسته بل کتاب نشته. او تر محمد (ص) وروسته بل نبي نشته .الله (ج) چي څه حلال کړی هغه تر قيامته پوري حلال دي اوڅه چي يې حرام کړي هغه تر قيامته پوری حرام دي. زه مبتدع نه يم بلکي متبع يم. زه په هيڅ صورت له تاسي نه غوره نه يم. البته زما بار تر تاسي دروند دی. ياد ساتی چي دالهي احکامو پر خلاف دهيچا اطاعت روا نه دی. په الله سوگند چاته به په باطله توگه څه ورنه کړم. اونه به دچا روا حق وځنډوم(۳).
د عمر بن عبدالعزيز اصلاحات:- عمربن عبدالعزيز ټول هغه واليان چي ظلم يې کاوه ليري کړل. او پر ځاي يې تقواداره اشخاص مقرر کړل. کوم احکام چی اموي حاکمانو له ځانه صادرکړي وه هغه يې لغوه اعلان کړل. هغه مالونه چي عمر بن عبدالعزيز ته په ناروا توگه په ميراث پاته شوي وه ټول يې بيت المال ته تسليم کړه. دخپلي ښځي زيورات او جواهر يې هم بيت المال ته وسپارل .په اموي دور کي بيت المال يوه دولتي خزانه گرځېدلې وه. چي دعوايدو ډېره برخه يې د خليفه پر شخصي اړتياوولگېده. دشاهي کورنی غړوته به خاص تنخواگاني ورکول کېدې. او ټول بيت المال دامويانولپاره وقف ؤ.عمربن عبدالعزيزدغه بدعتونه له منځه يووړل.دشاهي کورنی دغړو ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) ابو الأعلی مودوي      خلافت او ملوکيت     ژباړن: قريب الرحمن سعيد     (۱۴۲۸هـ ق)      (ص ۲۰۸)     پېغام خپرندويه مرکز (۲) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن: فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۵۴)    پېغام خپرندويه مرکز (۳) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ     ژباړن:  فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۵۶)    پېغام خپرندويه مرکز تنخواگاني يې بندي کړې.دشاهي طبېلې ټول اسونه يې وپلورل ،اوپيسې يې بيت المال ته تسليم کړې. دعمربن عبدالعزيزپه وخت کي که څه هم دناروا عوايدو مخنيوی وشو،خو بيا هم ددولت حاصلات دنورو کلوپه نسبت زيات وه. مثلا دحجاج په وخت کي دعراق ټول عوايد (۲۰۰۰۰۰۰۰) ميليونه ؤ،خو دعمربن عبدالعزيز په وخت کي (۱۰۰۶۰۰۰۰۰۰) ميليونه ؤ(۱).په بنو اميه کي دا يو دود گرځيدلی وو چي دجمعې د ورځي په خطبه کي به يې دعلي (ض) په اړه ناوړه الفاظ استعمالول. عمر بن عبدالعزيز دغه ناوړه دود له منخه يووړ. اعلان يې وکړ چي څوک د اموي کورني په وړاندي دعوه لري ، خپله دعوه دي وړاندي کړي. دخلافت د درانه پيټي د اخيستو له امله به يې همېشه ژړل .عمر بن عبدالعزيز دخلفای راشدينوپه څېر ځانته يوه اندازه کمه تنخوا مقرره کړې وه.چي يوازي دژوند دضروري اړتياوو لپاره يې بس وه.(۲).
د عمر بن عبدالعزيز فضيلتونه :- عمربن عبدالعزيز دخپل وخت وتلی عالم ؤ. که دسياسي حالاتو له کبله پر تخت نه وای کښېنستلی نو په علم کي به يې نوم موندلی وای. دوتلي تابعي عالم مجاهد(رح) وينا ده چي موږ دعمر بن عبدالعزيز ښووني ته ورغلي ؤ خو څو ورځي وروسته مو دهغه څخه په زده کړه پيل وکړ(۳).په دربار کي يې دشاعرانو پر ځای عالمان او فقهاء کښېنستل. ددولت په چارو کي يې دهغوی څخه مشوره اخيستل. ددولتي مالونو څخه يې په خپل شخصي ژوند کي استفاده نه کول. يو ځل عمربن عبدالعزيز دڅراغ په رڼا کي په يو سرکاري کار مشغوله ؤ. په دې وخت کي يو نفر دهغه ليدو ته راغی او غوښتل چي خپل يو شخصي کار دعمربن عبدالعزيزسره مطرح کړي. عمربن عبدالعزيز څراغ مړ کړ ،اوپه تياره کي دهغه سره په خبرو کولو مصروف شو. هغه سړی دڅراغ دمړکولو سبب وپوښتی؟ عمر بن عبدالعزيز جواب ورکړ:- چي دا دولتي څراغ دی او زه ستا سره شخصي خبري کوم. په همدې خاطر مي څراغ مړکړ. ځکه چي موږدبيت المال روپی په شخصي کار کي نه مصرفوو. مالک بن دينار وايي :- چي کله عمر بن ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) پروفيسر محمد نعيم صديقي     داسلامي نړۍ تاريخ       (۲۰۱۴م)        (ج۲ ص۱۶۳)       عمريه کنب خانه (۲)  ډاکټر ثروت صولت    ملت اسلاميه کي مختصر تاريخ     (۱۹۷۹م)     (ج۱ص ۱۵۰)  پرينټينگ  پريس  لاهور (۳)  پروفيسر محمد نعيم صديقي     داسلامي نړۍ تاريخ       (۲۰۱۴م)        (ج۲ ص۱۶۳)       عمريه کنب خانه عبدالعزيز خليفه شو. نو شپنو پوښتنه وکړه چي دا څوک خليفه دی چي څيروونکي حيوانات زموږ رمو ته زيان نه رسوي. د عمر بن عبد العزيز له زوی نه ابو جعفرمنصور پوښتنه وکړه چي ستا دپلار دوفات په وخت کي ستاسي څه حال وو؟ هغه وويل :- چي ټول (۴۰۰) څلورسوه ديناره ورڅخه پاته وه. که يو څو ورځي نور هم ژوندی واي تر دې به هم کم شوي واي. دخليفه په دربار کي چوکيداران موجود وه. عمر بن عبدالعزيز هغو ته وويل: چي زما لپاره قضا او قدر او اجل کافي دي ، تاسو ته اړتيا نه لرم (۲). کوم شان او شوکت چي امويانو ته دنورو حاکمانو په وخت کي حاصل وو دعمربن عبدالعزيز په وخت کي يې نه درلود. له همدې امله يې يوه دسيسه په کار واچول او عمر بن عبدالعزيز ته يې دهغه دغلام په لاس زهر ورکړل. چي د هغه زهرو له امله د (۱۰۱هـ ق) د رجب په ۲۵ تر (۲)کاله او (۵) مياشتي خلافت وروسته د(۳۹) کلنۍ په عمر د حمص په دېرسمعان کي وفات شو(۳). (انا لله وانا اليه راجعون)
اتم خليفه يزيد بن عبدالملک:- يزيد دعبدالملک زوی او دمروان لمسی دی ، په (۷۱هـ ق)کال کي زېږېدلی دی. دسليمان بن عبدالملک په وصيتنامه کي تر عمربن عبدالعزيز وروسته وليعهد تاکل شوی ؤ(۴). واک ته د يزيد بن عبدالملک رسيدل:- دعمر بن عبدالعزيز تر وفات وروسته د يزيد بن عبدالملک سره بيعت وشو اوخليفه وټاکل شو. عمر بن عبدالعزيز دوفات پر وخت ديزيد لپاره يو ليک ليکلی ؤ، چی په دې ډول وو:            بسم الله الرحمن الرحيم دالله (ج) دبنده عمر بن عبدالعزيز له لوري ! يزيد ته دي معلومه وي چي زه دالله (ج) ستاينه کوم چي له هغه پرته بل خدای نشته. زه تاته دغه ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) ډاکټر ثروت صولت    ملت اسلاميه کي مختصر تاريخ     (۱۹۷۹م)     (ج۱ص ۱۴۴)  پرينټينگ  پريس  لاهور (۲) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن: فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۶۶)    پېغام خپرندويه مرکز (۳) ډاکټر ثروت صولت    ملت اسلاميه کي مختصر تاريخ     (۱۹۷۹م)     (ج۱ص ۱۵۳)  پرينټينگ  پريس  لاهور (۴) جلال الدين السيوطي   د اسلام د خلفاوو تاريخ      ژباړن: مولوي احمدالله ابو البدر  (۱۳۹۱ه ش )   (ص ۱۱۳) صداقت خپرندويه ټولنه ليک دخپل غم په حالت کي ليکم. زه پوهېږم چي زما څخه به الله تعالی دخپل حکومت په هکله پوښتنه کوي. او دا امکان نه لري چي کوم عمل دهغه څخه پټ کړم. که هغه زما څخه راضي شو زه به خلاصون پيدا کړم. اوکه راڅخه ناراضه شو نو تباه شوم. دعا کوم چي هغه مي په خپل رحمت سره وبخښي. اورا څخه راضي شي. پر تا باندي هم لازم دي چي دالله تعالی څخه ووېرېږې. او د رعيت رعايت وکړې. تر ما وروسته ته هم زياتي ورځي دلته نشې اوسېدای (۱). يزيد بن عبدالملک تر څلوېښتو ورځو پوري د عمربن عبدالعزيز پر پله روان ؤ. تر هغه وروسته يې خپلي کړنلاري ته تغير ورکړ ،او دنورو اموي حاکمانو په څېر يې خپل کارونه سرته رسول. يزيد بن عبدالملک تر ځان وروسته خپل ورورهشام بن عبدالملک او ورپسې خپل زوی وليد بن يزيد دوليعهد په توگه وټاکل. (۴) کاله او يوه مياشت يې حکومت وکړ. او د(۱۰۵هـ ق) کال دشعبان په (۲۵) د(۳۴) کلو په عمر د بلقاء په سيمه کي وفات شو(۲).
واک ته د هشام بن عبدالملک رسېدل:- ديزيد بن عبدالملک تر وفات وروسته هشام خلافت ته ورسېدی. هشام په تدبر او حوصله کي دخپل پلار په څېر ؤ، ځکه نو دده تر واکمن کېدو وروسته اموي حکومت يو ځل بيا په حرکت راغی. او ساه په کي پيدا شوه. دهشام دوره دبهرنيو عملياتو ، فتوحاتو او په کور دننه بېلابيلو انقلابونو او پيښو له کبله ډېره پاروونکې وه. هشام ديزيد دوخت فسادونه تر يوې اندازې له منځه يووړل. او اموي حکومت يې پر پښو ودراوه. هشام دخپل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۶۹)    پېغام خپرندويه مرکز (۳) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۷۴)    پېغام خپرندويه مرکز (۳) دکتور ابراهيم الشريفي   داسلام تاريخ   مولوي احمد الله ابو البدر     ۱۳۹۳هـ ش   (ص ۱۵۸)     صداقت خپرندويه ټولنه حکومت پر وړاندي راپورته شوي بغاوتونه له منځه يووړل. دده دحکومت په دوران کی دعباسيانو پټ سازشونه گړندي شوي وه. چي ددغه سازشونوزياته برخه يې په خراسان کي وه(۱).
د هشام بن عبدالملک مړينه :- هشام په دې هڅه کي ؤ چي وليد بن يزيد له وليعهدی څخه ليري کړي او پر ځای يې خپل زوی وليعهد وټاکي. خو په دې هڅه کی کامياب نه شو. هشام (۱۹) کاله او(۶) مياشتي حکومت وکړ.اوپه (۱۲۵هـ ق) کال د(۵۳) کلوپه عمر وفات شو(۲). لسم خليفه وليد بن يزيد بن عبدالملک:- وليد ديزيد زوی او دعبدالملک لمسی دی. په (۹۰هـ ق) کال کي زېږېدلی دی. مور يې دحجاج بن يوسف ورېره وه. دپلار دوفات په وخت کي دوليد عمر کم ؤ. د کوچنيوالي څخه يې کړه وړه خراب وه. او په خلگو کي په عيش او عشرت سره مشهور ؤ(۳). واک ته دوليد بن يزيد رسېدل:-په (۱۲۵هـ ق) کال د هشام تر مړينی وروسته وليد واک ته ورسېدی. کوم کسان چي دهشام سره دوليدپه برطرف کولو کي همږغي وه. د ټولو څخه يې انتقام واخيست. وليد سخت شرابی وو او په ډېره بې باکه توگه يې حرام کارونه تر سره کول. خلافت ته تر رسېدو وروسته يې هم زيات وخت په ښکار تېراوه. دوليدبن يزيد حکومت د اموي خلافت دسقوط لپاره يوه دروازه وه. د(۱۲۶هـ ق) کال د جمادی الثاني په (۲۷) دجمعې په ورځ يزيد بن وليد بن عبدالملک دخپل تره د زوی وليدبن يزيدبن عبدالملک په وړاندي قيام وکړ. کله چي خلگ دوليد دوژلو لپاره دهغه ځای ته ورداخل شوه وليد ځان دقران کريم په تلاوت مصروف کړ.او ويې ويل : زه غواړم چي دعثمان(ض) په شان دقران دتلاوت په حال کي مړ شم. په پايله کي وليد ديو کال او درې مياشتي حکومت کولووروسته ووژل شو(۴). ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن: فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۷۹)    پېغام خپرندويه مرکز (۲) دکتور ابراهيم الشريفي   داسلام تاريخ   ژباړن: مولوي احمد الله ابو البدر     ۱۳۹۳هـ ش   (ص ۱۶۲)     صداقت خپرندويه ټولنه (۳) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۸۸)    پېغام خپرندويه مرکز (۴) ډاکټر ثروت صولت    ملت اسلاميه کي مختصر تاريخ     (۱۹۷۹م)     (ج۱ص ۱۵۶)  پرينټينگ  پريس  لاهور
يوولسم خليفه يزيد بن وليد بن عبدالملک:- يزيددلومړي وليدبن عبدالملک زوی دی. په (۹۱هـ ق) کال کي زېږېدلی دی. د مورنوم يې فرند او د فارس دباچا شېرويه لمسی وه. دی په يزيد ثالث او يزيد ناقص هم مشهور ؤ. هغه دوليد په وخت کي دپوځ ډېره شوې تنخوه کمه کړل ځکه نو يزيد الناقص ورته وايي(۱).
واک ته د يزيد بن وليد رسېدل:- يزيد په خپل وخت کي په اموي کورنی کي تر ټولو متقي شخص گڼل کېده. ځکه نوکله چي يې دوليد په وړاندي قيام وکړ ټول خلگ ورسره ملگري شوه. دقيام په نتېجه کي وليد ووژل شو اويزيد واک ته ورسېدی. يزيد ددې لپاره چی خپل حکومت ته شرعي بڼه ورکړي خلگ يې راجمع کړل او لاندي خطبه يې ورته واورول: ) اي خلگو !   وليد بد کاره سړی ؤ، او ووژل شو. زه ددنيايې حرص لپاره نه يم راوتلي .که الله (ج) رحم راباندي ونه کړي مابه دځان سره ظلم کړی وي .زه دالله (ج) دکتاب اود محمد (ص) دسنتو لوري ته بلنه کوم . زه به له تاسي سره ښه رويه کوم ، عدل او انصاف به کوم ، که مي غلط چلند غوره کړاوپه خپلو وعدو مي وفا ونه کړه عزل مي کړی ، اوله کوم بل چا سره بيعت وکړی.  تر ټولو مخکي به زه بيعت ورسره وکړم، او امر به يې ومنم. تاسوته به خپل معاش بر خپل وخت درکول کيږي(۲). (  يزيد داخلاقو اوپوهي له لحاظه بد نه ؤ. دښو کارونومينه وال ؤ له بدو څخه يې بد کېدل. عادل او متواضع شخص ؤ. خلگ يې دين ته دعوتول. خپلو واليانو ته به يې حکم کاوه ،چي دخلگو مرسته وکړي اودشپې له خوا يې احوال واخلي .خوددې سره سره ديزيدحکومت د اصلاحاتو په برخه زيات مؤثر نه ؤ، ځکه دا وخت دامويانو تر منځ په زياته اندازه خپل منځي اختلافات رامنځ ته شوي وه. ديزيدسره عمر وفا ونه کړه. زيات وکم (۶) شپږ مياشتي يې حکومت وکړ. او د(۳۵) کلنی په عمر په (۱۲۶هـ ق) کال د ذوالحجې په (۱۰) دوبا دناروغی له امله وفات شو(۳). ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) دکتور ابراهيم الشريفي   داسلام تاريخ   ژباړن: مولوي احمد الله ابو البدر     ۱۳۹۳هـ ش   (ص ۱۶۳)     صداقت خپرندويه ټولنه (۲)   جلال الدين السيوطي   د اسلام د خلفاوو تاريخ    ژباړن: مولوي احمدالله ابو البدر  (۱۳۹۱ه ش )   (ص ۱۱۶) صداقت خپرندويه ټولنه (۳) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن: فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۹۵)    پېغام خپرندويه مرکز دولسم خليفه ابراهيم بن وليد بن عبدالملک:-
ابراهيم دلومړي وليد زوی او دعبدالملک لمسی دی. دمخکنی خليفه يزيدالناقص ورور دی. يزيد تر خپلي مړيني مخکي دابراهيم لپاره ددمشق داوسېدونکو او فوجي افسرانو څخه بيعت اخيستی ؤ. خوکله چي يزيد مړ شو دابراهيم سره عمومي بيعت ونه شو. ځينو خلگو يې دبيعت څخه انکار وکړ. له همدي امله دارمينيا والی مروان بن محمد بن مروان بن الحکم پر دمشق حمله وکړه. ددمشق تر نيولو وروسته مروان له خلگو څخه دځان لپاره بيعت واخيست. ابراهيم هم له مخالفت څخه تېر شو.او دمروان سره يې بيعت وکړ ، ابراهيم يوازي دوې مياشتي حکومت وکړ(۱). ديارلسم خليفه مروان بن محمد بن مروان بن حکم (مروان حمار):- مروان دمحمد زوی او د مروان بن حکم لمسی دی.په(۷۰هـ ق) کال کي زيږيدلی دی. هغه وخت دمروان پلار محمد دالجزيرې والي ؤ. دده مور دکردستان له خلگو څخه وه. مروان په عربو کي د صبر او زغم يوه بېلگه وه. د همدې له امله ورته مروان حمار وايي(۲). واک ته د مروان بن حکم رسېدل:- ديزيد بن وليد په وخت کي مروان د ارمينيا والی ؤ. ديزيد تر مرگ وروسته چي کله ابراهيم واک ته ورسېد. مروان پر دمشق حمله وکړه. ابراهيم ته يې ماتي ورکړه او دخلگو څخه يې بيعت واخيست. مروان په داسي وخت کي واک ته ورسېدی چي اسلامي نړی د زياتو گډوډيو سره مخامخ وه. دمروان دخلافت په وخت کي دهغه په وړاندي زيات بغاوتونه راپورته شول. په اسلامي نړی کي دعباسيانو تحريک په زياته اندازه خپور شو. په (۱۳۱هـ ق) کال کي ابو مسلم ټول خراسان ونيو. په (۱۳۲هـ ق) کال کي دجمادی الثانی په ۱۱د زاب دسيند پر غاړه دعبدالله بن علي او مروان تر منځ جگړه وشوه. چي د مروان په ماته پای ته ورسېده(۳. د(۱۳۲هـ ق) ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱) اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن: فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۱۹۵)    پېغام خپرندويه مرکز (۲)  جلال الدين السيوطي   د اسلام د خلفاوو تاريخ   ژباړن:  مولوي احمدالله ابو البدر  (۱۳۹۱ه ش )  (ص ۱۱۸) صداقت خپرندويه ټولنه (۳)  اکبرشاه نجيب ابادي    د اسلام تاريخ      ژباړن:  فضل مولا لټون    (۱۴۲۵هـ ق )   (ج ۲ص۲۰۲)    پېغام خپرندويه مرکز د روژې په (۵) دمشق د عبدالله بن علي لاس ته ولوېده . مروان (۶) کاله حکومت وکړ. او(۱۳۲هـ ق)کال د ذي الحجې په ۲۸ په فلسطين کي مروان د عبدالله  بن علي له خوا ووژل شو . او سر يې ابوالعباس ته ولېږل شو(۱).                                                             امــوي خليفــه گان گڼه	نوم	دحکومت موده	 دپيل اوپای نېټه ۱	معاوية بن أبي سفيان	۲۰کاله	(۴۱ـــــ۶۰هـ ق) ۲	يزيد بن معاوية	۳کاله ۸مياشتي	(۶۰ـــــ۶۴هـ ق) ۳	معاوية بن يزيد بن معاوية	۴۰ورځي	(۶۴ـــــ۶۴هـ ق) ۴	عبد الملك بن مروان	۲۰کاله	(۶۵ـــــ۸۶هـ ق) ۵	وليد بن عبد الملك بن مروان	۹کاله ۸مياشتي	(۸۶ـــــ۹۶هـ ق) ۶	سليمان بن عبد الملك بن مروان	۲کاله ۹مياشتي 	(۹۶ـــــ۹۹هـ ق) ۷	عمر بن عبد العزيز بن مروان	۲کاله ۵مياشتي	(۹۹ـــــ۱۰۱هـ ق) ۸	يزيد بن عبد الملك بن مروان	۴کاله ۱مياشت	(۱۰۱ـــــ۱۰۵هـ ق) ۹	هشام بن عبد الملك بن مروان	۱۹کاله ۶مياشتي	(۱۰۵ـــــ۱۲۵هـ ق) ۱۰	وليد بن يزيد بن عبد الملك	۱کال ۳مياشتي	(۱۲۵ـــــ۱۲۶هـ ق) ۱۱	يزيد بن وليد بن عبد الملك	۶مياشتي	(۱۲۶ـــــ۱۲۶هـ ق) ۱۲	ابراهيم بن وليد بن عبد الملك	۲مياشتي	(۱۲۶ـــــ۱۲۷هـ ق) ۱۳	مروان بن محمد بن مروان	۶کاله	(۱۲۷ـــــ۱۳۲هـ ق)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱)  عبدالمالک همت        دحق او باطل جگړې     (۱۳۸۸هـ ش)    (ص۳۳۵)    مستقبل خپرندويه ټولنه (۳) اکبرشاه نجيب ابادي      داسلام تاريخ      فضل مولا لټون       ۱۴۲۵هـ ق      (ج۳ ص ۳۷)     پيغام خپرندويه مرکز شپږم مطلب:- دځينو کوچنيو ټاپوگانو فتحه:- روډس،ارواډ،سيسله او دحريه ټاپوگان دشام ساحل ته څيرمه دمديترانې په بحيره کي پراته دي.دمعاويه (ض) دخلافت پر مهال په (۴۱هـ ق) کال کي رويفع بن ثابت انصاري دحريه په نوم يو ټاپو ونيو. په (۵۲هـ ق) کال کي جندب بن اميه ديوې بحري حملې په ترڅ کي د روډس ټاپو فتحه کړ. په (۵۴هـ ق) کال د ارواډ جزيره ونيول شوه او دکرېټ پر ټاپو حمله وشوه. دسيسلې ټاپو چي دزياتی مودې راهيسي محاصره ؤ، بلاخره اوسېدونکي يې دزياتي اوږدې محاصرې څخه په تنگ راغلل او دمسلمانانو سره يې صلحه وکړه. دا ټاپو دهشام بن عبدالملک په وخت کي فتحه شو.په (۱۱۷هـ ق) کال حبيب بن ابي عبيدهدسردانيې پر ټاپو حمله وکړه او فتحه يې کړ(۱).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱)  شاه معين الدين ندوی    تاريخ اسلام    (۱۴۴۹هـق)       (ج۲، ص۲۴۲)     دار المصنفين هعظم گړهـ هندوستان دريم برخه د اموي خلافت تشکيلات لومړی مطلب:-اداري ويش:- اموي خلافت دفتوحاتو له امله زياته پراختيا ميندلې وه. چي Fه دومره اندازه پراخ دولت چا په دنيا کي نه وو رامنځ ته کړی. فارسي او رومي دولتونه دخپل انتهايي عروج په زمانه کي هم دومره پراخ نه وه. د دومره پراخي سيمي داداره کولو لپاره امويانو خپل دولت په مختلفواداري واحدونو وېشلی ؤ. ځيني يې لوی ولايتونه وه او ځيني يې کوچني ،دهر ولايت په سر کي به والي شتون درلود. چي په خپل ولايت کي يې دخليفه دنماينده په حيث دنده اجرا کول. واليان دخليفه له لوري ټاکل کېدل. خو کله کله به دکوچنيو ولايتو واليان دلويو ولايتو دواليانو له خوا ټاکل کېدل(۱). امويانو دولايتونوواليان ژر ژر بدلول ،تر څو دبغاوت او پاڅون لپاره زمينه ورته مساعده نه شي. خو ځيني وفاداره واليان لکه حجاج ، عبدالعزيز او نور ..... دمرگ تر وخته پر خپله دنده پاته وه. دکومو ولايتونو اوسېدونکي چي به سرکښه او ياغيان وه ، پر هغوی يې جابر او ظالم کسان مقررول تر څو په ښه ډول يې کنټرول کړي. هر ولايت په مختلفو برخو وېشل شوی ؤ.چي په سر کي به يې حاکم موجود ؤ(۲). حجاز:- په لومړي سرکي مکه او مدينه بېل بېل ولايتونه وه ، خو وروسته دحجاز دولايت په تشکيل کي راغله .چي دمکې ، مدينې ،طائف او دعربستان دټاپوزمي نوري سيمي په کي شاملي وې. والي به په مدينه کي اوسېده(۳).