cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سيد شريف الجرجاني
زوكړه ، لمړۍ زده كړي او علمي سفرونه یې
خوتقديردمسافرسيدپه هكله نورڅه ليكلي وو، دعلامه مبارك شاه دكوردروازه دمدرسي په انگړ كي راخلاصه وه ،دنوموړي داعادت وو چې كله ناكله به دشپي ناوخته دطالبانو دمطالعي دجاج اخستلولپاره له كور ه راووت ،يوه شپه چې طالبان ټول ويده وو، ده دهغه حجري لوري ته گامونه وراوچت كړه، چيري چې ميرصاحب په كي ديره وو،حجري ته په نزدي كيدوسره یې يوأوآزترغوږ شو،چې ښه ورنږدي شونومير صاحب دځانه سره دكتاب په تكراربوخت وو، اووایې: دكتاب مؤلف ددي عبارت په هكله داسي وایې، اودشارح نظريه بياداده، استاد دلته داتوجيه وكړه ،خوزه بياددي تورو په اړه داسي وایم  او... نور
علامه مبارك شاه چې دميرصاحب ددي زړه راكښو نكي تكرارچې تنهاله ځانه سره پري گړيده واروريده نوډير خوند یې وركړ. دمفتاح السعادة مصنف ليكي : چې علامه مبارك شاه ته دميرصاحب دي تقريردومره مزه اوخوند وركړ،چې همدلته دحجري ترڅنگ په گډيداشو‏[ لحقه البهجة والسرو ر بحيث رقص في فناء المدرسة ‏] اوبيا په خپله وړاندينۍ فيصله پښيمانه شو، اوسم له سهاره یې مير صاحب ته  په مستقل ډول دهغه دخوښي سره سم كتابونه ورشروع كړل ، ميرصاحب قطبي ، مطالع اوځيني نوركتابونه هم دلته په مبارك شاه باندي ولوستل ،
اوبيا وروسته یې دفقهي ،اصولو اونوروعلومولپاره دسيمي نورو مشايخو اونامتوعالمانوته تشريف يووړ،چې دهغه مهال په مشهورواستاذانوكي یې يوهم شيخ اكمل الدين محمدبن محمودحنفي وو،چې دعناية شرح هدايه مصنف ده ،اوبل علامه شمس الدين محمدفناري چې دوخت يوبل سترعالم وو،اوهمدارازیې دوخت له نورونامتوعلماووڅخه هم زده كړه وكړه ، وروسته یې چې كله دعلامه جمال الدين اسقراني ‏[ چې دموجزمصنف ده ] شهرت اوصفت واوريدو نوله قاهري څخه دقرمان په لوروخوځيد ،ددي سفرپه دوران كي یې چې كله په يوه علاقه كي دعلامه جمال الدين يوتصنيف شرح الايضاح وليده نوخوښه یې نه شوه اوددي شرح په هكله یې وويل : انه كلحم البقرعليه ذباب. داځكه چي ايضاح خپله يومفصل اواسانه كتاب دی نورتفصيل اوايضاح ته اړتيانه لري ،له دي سره دميرصاحب په ايراده كي بدلون راغى اونه یې غوښتل چې علامه جمال الدين ته ورشي ،خويوه طالب ورته وويل : چې دهغه له تحريرنه تقريرډير ښه اومفيددی میرصاحب دطالب خبره ومنله. دوړاندينۍ ارادي په تعقيب یې دقرمان سفربياپيل كړ،خوپه قسمت كي یې دنوموړي شيخ دليدو برخه نه وه كله چې دعلامه جمال الدين ښارته ورسيد نوهغه ددي نړۍ سره مخه ښه كړي وه ،.
ميرصاحب دتصوفوپه سلسله كي
ميرصاحب په مذهبي لحاظ كلك حنفي وو،خودمذهبي علومو درسوخ سره سره یې دباطني علوموسلسلي ته هم لاس وراوږدكړاوپه دي ډول یې دسلوك اوطريقت په لاره كي دشيخ خواجه علاء الدين محمدبن محمدعطاء البخاري چې دخواجه بهاووالدين نقشبندي رحمه الله خاص خليفه وو بيعت وكړ،ويل كيږي چې كله سيد رحمه الله  دخواجه علاء الدين سره بيعت وكړنوله هغه وروسته به یې ډيرويل :لكه څرنگه چې ښایېده چې موږلوي خداي جلّ جلاله پيژندلى واى نوهغه ډول مونه پيژانده ، څوچې دخواجه علاءالدين په وړاندي حاضرشوو.
دوخت بادشاه شجاع الدين سره دميرصاحب لمړۍ ليدنه
علامه غياث الدين ليكي : چې په كال ۷۷۰هـ كي چې كله بادشاه شجاع الدين مظفر دقلعة زردپه سيمه كي مقيم وو نو دميرصاحب په زړه كي راغله چې كه دهغوي سره په يوډول وويني نوښه به وي ، وروسته یې په دي ترځ كي يوه عسكري دريشي واغوستله اودقلعه زردپه لاره كي يوځاي ودريده او ناڅاپي په دي لاره نامتوعالم علامه تفتازاني چې دپادشاه سره یې نزدي اړيكي درلودي ،دبادشاه حضورته روان وو ،ميرصاحب هغه ته وويل زه يوغريب سړى يم په غيشي اونښه ويشتلوكي ډيرمهارت لرم كه تاسودبادشاه په وړاندي زماسفارش وكړۍ نوښه به وي څوپه دي سره دخپل اقتصاديوه لاره ومومم علامه تفتازاني ميرصاحب له ځانه سره ملگرى كړ،كله چې دبادشاه استوگن ځاى ته ورسيده نوميرصاحب یې په دروازه كي ودرول اوعلامه تفتازاني صاحب دننه ولاړ،اوهلته یې دبادشاه څخه دميرصاحب دورتلوايجازه وغوښته ، بادشاه اجازه وركړه اوميرصاحب دبادشاه حضورته ورغى ، بادشاه له هغه څخه دنښي دويشتلو دكمال په اړه وپوښتل ، ميرصاحب له جيبونوڅخه ډير كاغذونه راويستل چې په هغه كي هغه اعتراضونه وو چې ده په مصنيفونواوعلماو باندي كړي وو،بادشاه ته یې وړاندي كړل اوورته ویې ويل  :دازماغشي دي اودا زماكاردى ، بادشاه چې خپله هم عالم وو ددي پاڼوپه مطالعه كولوسره دميرصاحب علمي كمال اوپوهي ډيرخوندوركړ اوبيایې ميرصاحب له ځانه سره شيرازته بوت ،اوهلته یې دشيرازپه لويه مدرسه دارالشفاء كي مدرس وټاكل ،ميرصاحب په دي مدرسه كي لس كاله تدريس وكړچې ډيرغښتلي اوسترسترعالمان یې وروزل دميرصاحب ددي مدرسي په نامتوشاگردانوكي دعلامه جلال الدين دواني ‏[چې دملاجلال مصنف دى ‏] پلارسعدالدين الدواني ،خواجه حسن شاه بقال، مظهرالدين گارزوني ،فتح الله شيرازي ، شريف نورالدين علي ، اوفخرالدين العجم او.......... شامل وو..
دميرصاحب اوعلامه تفتازاني په مينځ كي علمي مباحثي
علامه تفتازاني رحمه الله اوعلامه سيدسند رحمه الله دواړه  ديوه عصروو ، دوﺉ دواړه دوخت نامتوعالمان دي اوپه علومو اوفنونوكي دواړو  سارى نه درلود، خوڅرنگه چې دوﺉ دواړه دتيمو ريانودبادشاه شجاع الدين مظفردمجلس غړي وو نوله دي سره به دوى په خپل مينځ كي كله ناكله په يوه بل باندي اعتر اضونه كول اوكله به لادمناظري  اوعلمي مباحثي وارهم رارسيده.
رحلت اووفات یې
كله چې شاه تيمورلنگ په كال ۷۸۹هـ كي شيرازترخپلي واكمني لاندي راوست نوميرصاحب یې له ځانه سره سمرقندته راوستل ، دامهال علامه تفتازاني رحمه الله په سمرقندكي صدرالصدورټاكل شوي وو،تيموردعلامه مير صاحب رحمه الله  ډيراحترام كاوه،له همدي امله ميرصاحب دشاه تيمورلنگ ترمرگه پوري په سمرقندكي پاته شوخو بيا دتيمورله مړيني وروسته بيرته شيرازته راستون شو اوهم دلته په شيرازكي په كال ۷۱۶هــ كي دچهارشنبي په ورځ چې دربيع الاول دمياشتي اومه ۷  وه خپله مقدسه روح دكائناتو خالق ته وسپارله ده دخپل عمر۸۶ سپرلي ليدلي وو. علامه آسي دعلامه سيد رحمه الله دوفات تاريخ ته په دي بيتونوكي داسي اشاره كړي.
چهارشنبه هفتم ازماه ربـــــــــــــــــــيع آخراو
كــردگلـــــــــــــــــگشـــــت ربيع اول باغ جنان
چونكه بوداوسرور اقران فن درقرن خويش
سرورقرن آمـــــــــده تاريخش اى آسي ازان
دميرصاحب روستۍ توصيه دوخت دارزښت په اړه
ويل كيږي چې ميرصاحب خپل زوي محمدته ‏[چې بيادوخت لوى عالم وو ] داسي توصيه ليكلي وه  :
نصيحت همين اســــت جان پدر
كه عمرت عزيزاست ضائع مكن
دميرصاحب څخه پاته علمي يادښتونه
دميرصاحب علمي كمال يواځي ترده پوري محدود نه وو، بلكه دده فيض داولاد اوتصنيفونوله لاري له ختيځه تر لويديځه پوري ورسيد، له ده څخه يوزوى محمدپاته شو، علامه سيوطي رحمه الله په بغية الوعاة كي ليكلي چې محمدډيري زده كړي له خپل پلارڅخه كړيدي دارشاد،كافية
متوسط اونوروډيروكتابونوحاشیې یې ليكلي دي ،اوبياله محمدڅخه يوزوى ميرمرتضي شريفي پاته شوى ،علامه عبدالقادر بدايوني دنوموړي په هكله ليكلي چې علامه ميرمرتضى شريفي په رياضي اودفلسفي په ټولوعلوموكي داسي مهارت درلودچې سارى یې نه ليدل كيده ،هغه په مكه مكرمه كي له شيخ ابن حجر څخه حديث ولوستل اوبياله هغه ځايه هندوستان ته راغى ، اوبياهم هلته لمړى په دكن اوبياپه اگره كي استوگن شو،.
دمیرصاحب څخه پاته اثار
دكتابونوپه هكله هم علامه سيد رحمه الله علمي نړۍ په خپلوليكنوښه شتمنه كړي ده ،بي شميره غوره كتابونه یې ليكلي چې تردي دمه پوري یې له زياتره كتابونوڅخه پوهان اوزده كونكي استفاده كوي ،چې دبيلگي په ډول  یې دڅونومونه دلته ليكو،شرح مفتاح العلوم ،شرح مواقف، شرح كافيه ،شرح ايساغوجي ،تفسيرالزهرادين ،تعريفات العلوم ،شريفيه شرح سراجي ، صغرى في المنطق ،كبرى في المنطق ،حاشية مشكوة، حاشية بيضاوي،حاشيه هدايه ، حاشيه شرح وقايه، شرح چغمني ،كتاب الموجودات ،الانس والآفاق،تقسيم العلوم ،ميرقطبي ،شرح طوالع ،حاشيه مطول ،تعليق رضي،او...................
همدارازسيد رحمه الله نورډيرتعليقات اوحاشیې‏[چې په حالات المصنفين كي یې په تفصيل سره يادونه شوې ده] علمي نړۍ ته ديوي ارزښتمني پانگي په ډول پري ايښي دي چې له دي سره به دسيد رحمه الله  دژونداويادښت پاڼه اوړي را  اوړي، اولابه یې ډيرنيكان له نامه سره وایې : رحمه الله.
طبيعي ناورين
طبيعي ناورين يوه ستره زيانمنه پېښه ده چې د ځمکې د طبيعي جريان په پايله کې منځ ته راځي، په بېلګو کې يې د اور توپانونه، د ګرد توپانونه، سيلابونه، سمندري توپانونه، بړبوکۍ، اورويشتونکو راپورته کېدل، زلزلې، سونامي، توپان او نور جيولوژيکي حالات شامل دي. طبيعي ناورين ځاني او مالي زيانونه اړولای شي، ځينې اقتصادي ويجاړې هم تر شا پرېږدي، د کومو ويجاړيو سختوالی چې د اغېزمنو شويو خلکو بېرته خپل عادي حالت ته د راتګ تر وړتیا او شته زېربناوو پورې اړه لري.
په نوې زمانه کې، د طبيعي، انسان له خوا جوړ شوي او د انسان له خوا ګړندي تر منځ وېش انځورول خورا ستونزمن دي، په دې چاره کې د انسان له خوا د معمارۍ، اور، د سرچينو اداره کول او ان اقلیمي بدلون انتخاب په بالقوه ډول ونډه لري. یوه منفي پېښه به تر هغه وخته د ناورین کچې ته پورته نه شي، که چېرې په داسې یوه سيمه کې منځ ته راشي، د کومې سيمې اوسېدونکي چې خوندي او په اسانۍ زيانمنېدای شي، خو په يوه غېر خوندي سيمه کې، لکه د ۲۰۱۵ز کال د زلزلې پر مهال نيپال، يوه منفي پېښه کولای شي، ناوريني پايلې ولري او تلپاتې ويجاړۍ تر شا پرېږدي، چې بېرته ځای ته راتلل يې کلونه وخت اخستلای شي. ناوريني پايلې د اغېزمن شويو ټولنو پر رواني روغتيا هم اغېزې لري، کومې چې ډېر ځله له صدمې وروسته د نښو لامل ګرځي. د ټوليزو لارو چارو په مټ د دې زياتو شويو عاطفي ازمېښتونو ملاتړ کېدای شي، کومې لارې چې د زغم او ټولنې د ګډون د زياتېدو لامل ګرځي.
راشې (برفکوچ) او د ځمکو ښوېدل
د ځمکې ښوېدل په ډېر شمېر کې د رېونده حالت جوړوونکو موادو بهر او ښکته لور ته مخ په ځوړ خوځښت ته ويل کيږي، په دې توکو کې ډبرې، خاوره، مصنوعي توکي، يا د دې ټولو ټولګه شامل دي. د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال، د اطريش-ايټاليې پر محاذ په الپ کې د غره ييزو عملياتو پر مهال د راشو له کبله اټکلاً له څلوېښت زره نه تر اتيا زره سرتيري مړه شول. د ډېرو راشو لامل د توپونو اور و.
زلزلې
د زلزلې لامل د ځمکې په قشر کې په ناڅاپي ډول د انرژۍ خوشې کېدلی دی، کومې چې لړزانده څپې منځ ته راوړي. د ځمکې په سطحه باندې زلزله د لړزې، جټکې او کله ناکله د ځمکې د بې ځايه کولو په بڼه خپل ځان ښيي. زلزلې په جيولوژيکي درزونو (خرابيو) کې د د ښوېدو له امله منځ ته راځي. تر ځمکې لاندې د زلزلې د پيل نقطې ته زلزله يي مرکز وايي. د همدې مرکز په مقابل کې نېغ په نېغه د ځمکې په سطحه نقطه «ايپيسنټر» بلل کېږي. زلزلې په خپله ډېر کم وخت خلک يا وحشي ژوي وژني – په عمومي توګه دا هغه دويمې ثانوي وي چې د زلزلو له امله پېښېږي، لکه د ودانيو نړېدل، اورونه، سونامي او د اورويشتونکو منځ ته راتلل، کوم چې د مرګونو لامل ګرځي. شونې ده چې د داسې ډېرو حالاتو مخه د ښې ودانۍ، خونديتابه نظام، له مخکې نه خبرتيا او له مخکې نه پلان لرلو په مټ مخه ونيول شي.
ډوبوونکې کندې
کله چې طبيعي توږل کېدل، د انسانانو له خوا د کانونو کېندل يا تر ځمکې لاندې کېندنې ځمکه ډېره کمزورې کړي او نه شي کولای، چې په دې ځمکه ولاړه ودانۍ وساتي، شونې ده چې دا ځمکه کېني او يوه ډوبوونکې کنده جوړه کړي. د بېلګې په ډول: په ۲۰۱۰ز کال کې د ګواتمالا ښار ډوبوونکې کنده، په کوم کې چې پنځلس انسانان ووژل شول، لامل يې دا و چې د استوايي توپان «اګاتا» نه د زياتو بارانونو، د پايپونو د سوري کېدو له لارې يوې سپنجي ډبرې ته ورسېدې او په ناڅاپي ډول د يوې کارخانې لاندې ځمکه کېناسته.
د اور شېندونکې چاودېدل
شونې ده چې اور شېندونکي په بېلا بېلو طريقو د پراخې ويجاړۍ او په پايله کې د ناورين لامل وګرځي. يو ګواښ خپله د اورشېندونکي چاودېدل دي، د چاودنې ځواک او د ډبرو راغورځېدل کېدای شي، چې زيان ورسوي. د يوه اورشېندونکي د چاودنې پر مهال کېدای شي لاوا هم خوشې شي، کله چې لاوا له اورشېدنکي نه راوځي، د خپلې زياتې تودوخې له امله ودانۍ، بوټي او خاروي له منځه وړي. سربېره پر دې، د اورشېدونکي ايرې کېدای شي وريځ جوړه کړي (په عمومي توګه له يخېدو وروسته) او په نژدې سيمو په زياته اندازه کېني. کله چې له اوبو سره ګډه شي، دا د کانکريټ (سيمټي ډبرو) په څېر توکي جوړوي. د خپل زيات وزن له امله دا ايرې تر خپل وزن لاندې د بامونو د غورځېدو لامل ګرځېدای شي. ان د ساه اخستلو پر مهال يې لږه اندازه هم انسانانو ته زيان اړولی شي – په دې کې د ميده شوې شيشې پياوړتيا شته او په همدې سبب د ستوني او سږو د زخم لامل ګرځي. د اورشېدونکي ايرې له چليدونکو ماشينونو سره د سولېدو له لارې زيان رسولای شي، لکه انجنونو ته. د اورشېندونکي له چاودېدو وروسته په نژدې چاپېريال کې د انسانانو اصلي وژونکی د دوړې جريان دی، کوم چې د تودې ايرې وريځې لري، چې د اورشېندونکي د پاسه هوا کې جوړېږي او بیا هغه مهال په ښکته لور راځي، کله چې خوټکېدل نور د ګازونو په پورته کېدو کې مرسته نه شي کولای. باور کېږي چې «پومپي» د دوړې د جريان له امله له منځه تللی و. «لاهار» د خټې اورشېندونکی جريان يا د ځمکې ښوېدل دي. د ۱۹۵۳ز کال د «تانګوای» ناورين د لاهار له امله پېښ شوی و، د ۱۹۸۵ز کال د «ارميرو» ناورين، په کوم کې چې د ارميرو ښار خښ شوی وو او د اټکل تر مخې دروېشت زره خلک په کې وژل شوي وو.
اورشيندونکي د اورشيندنې د چاودنې په اندازه کې په اتمه درجه (تر ټولو لوړه کچه) کې ډلبندي شوي دي او د سوپرولکانو (پياوړي اورشېدونکي) په نامه پېژندل کېږی. د ټوبا ناورين د اند له مخې، له پنځه اويا زره نه تر اتيا زره کلونو مخکې پورې، په سماټرا کې چېرې چې اوس د ټوبا جهيل دی، د يوه پیاوړي اورشېندونکي (سوپرولکانو) د چاودنې له امله د انسانانو نفوس تر لس زره يا ان تر زرو پورې توليد کوونکې جوړې پرېښوې، د انسانانو په تکامل کې يې خنډ پیدا کړ او په شمالي نيمه کره کې د ټولې سيارې د ژونديو موجوداتو له څلورو نه درې برخې يې ووژلې. خو بيا هم، د دې اند د ريښتينولۍ په اړه ډېر بحثونه لا هم شته. له پیاوړي اورشېدونکي نه تر ټولو ستر ګواښ د ډېرو غټو ايرو نه دی، کوم چې پر اقليم او تودوخې د ډېرو کلونو لپاره په نړيواله کچه ناورين زېږوونکې اغېزې لرلای شي.
د ګرد توپان
د ګرد توپان په شاړو سيمو کې د ګرد خپرېدل دي.
سيلابونه
سيلاب د اوبو زيات بهېدل دي چې ځمکه لاندې کوي. د اروپايي اتحاديې د سيلابونو لارښود د سيلاب تعريف په دې ډول کړی چې سيلاب د لنډ مهال لپاره د اوبو په مټ د هغې ځمکې پوښل دي، چې په عمومي توګه وچه وی. د بهانده اوبو په مفهوم سره شونې ده چې دا ټکی د مد او جزر په جريان هم تطبيق شي. شونې ده چې د سيلاب لامل د اوبو د يوې هستې حجم وي، لکه سيند يا جهيل، کله چې د دې هستې اوبه له معمول نه لوړې شي او په دې توګه ځينې اوبه له خپلو پولو نه بهر ووځي. که څه هم د اورښت او واورې د وېلې کېدو پر مهال د موسمي بدلونونو له امله د يوه جهيل يا اوبو د يوې بلې هستې اندازه بدلون مومي، سيلاب بيا هم تر هغه مهاله مهم نه بلل کېږي، تر کومه وخته چې اوبه د انسانانو تر کارېدو لاندې ځمکې، لکه کلی، ښار يا نورې هستوګنيزې سيمې، سړکونه يا کرنيزې ځمکې پوښلې نه وي.
سونامي
سونامي (د جاپاني ژبې له «津波» ټکي نه اخیستل شوی دی، معنا يې ده روښانه. «د بندر څپه») د سمندر لړزانده څپه يا د مد او جزر څپه هم بلل کېږي، د اوبو په يوه هسته کې د څپو يوه لړۍ ده چې لامل يې د اوبو د زيات حجم بې ځايه کېدل دي. په عمومي توګه په يوه سمندر يا يو ستر جهيل کې منځ ته راځي. شونې ده چې سونامي د سمندر لاندې زلزلې له امله منځ ته راشي، لکه د ۲۰۰۴ز کال د بوکسنګ ورځې سونامي، يا د ځمکې د ښوېدو له امله، لکه: د ۱۹۵۸ز کال د الاسکا ليتويا ابنا، يا د اورشېندونکي د چاودنې له امله، لکه: د سانتوريني لرغونې چاودنه. د ۲۰۱۱ز کال د مارچ په يوولسمه نېټه د جاپان له فوکوشيما سره نژدې سونامي پېښه شوه او په ټول ارام سمندرګي (پاسيفيک) کې خپره شوه.
دلبر جان ارمان شينواری
دلبر جان ارمان شينواری د بادغيس ولايت والي دی.
وېشنيزه:افغان واليان
۲۶۰ (عدد)
۲۶۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۵۹ څخه  مخکي او د ۲۶۱ وروسته موجود دي.
په کلینډر کې
۲۶۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۶۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
جومات
جومات د مسلمانانو د عبادت ځای دی. په ازاده فضا یا نارسمي ځایونو کې عبادت کولو ته مصلا(عیدګاه) ویل کېږي، هغه جوماتونه چې د جمعې لمونځ په کې تر سره کېږي، د جامع جوماتونو په نامه یادېږي.
د جوماتونو په ودانیو کې معمولا دا ډول ځایونه شته: تزئیني ځای (محراب) چې د مکې (قبله) لوری معلوموي، د اودس کولو اسانتیاوې، منارونه چې د اذان لپاره کارول کېږي، منبر چې د جمعې خطبه په کې ویل کېږي او په پخوانیو وختونو کې دا د مرکزي ښار د جوماتونو ځانګړتیاوې بلل کېږي، خو دا ځانګرتیاوې وروسته بیا په کوچنیو جوماتونو کې هم دود شوې. جوماتونه معمولا د نارینه او ښځینه وو لپاره جلا جلا ځایونه هم لري.
جوماتونه په عمومي توګه د لمانځه، د روژې میاشت د عبادتونو، د جنازې مراسمو، د واده او سوداګریزو تړونونو، د صدقې ټولولو او وېشلو او د بې کوره خلکو لپاره د سرپناه په توګه او په تاریخي توګه ټولنیزمرکز، دیني ښوونځي او د یوې محکمې په توګه کارول کېږي. اوسمهال، جوماتونه په مذهبي لارښوونو او بحثونو کې هم ونډه لري. په اسلامي نړۍ کې د مکې لوی جومات (حج)، په مدینه کې د رسول اکرم (ص)جومات (د محمد (ص) د دفن ځای) او په بیت المقدس کې د الاقصی جومات ( اسمان ته د حضرت محمد (ص) د پورته کېدو ځای) ته ځانګړی ارزښت ورکول کېږي.
د اسلام له خپرېدو سره سم په ټوله اسلامي نړۍ کې د جوماتونه شمېر هم ډېر شو. ځینې ​​​​وختونه کلیساګانې او بتخانې په جوماتونو بدلې شوې،  چې په دې توګه یې د اسلامي معمارۍ طرزونه اغېزمن کړل. په جوماتونو کې د حاضرېدو کچه د سیمې په خلکو پورې اړه لري چې له یوې سیمې نه تر بلې سیمې پورې په پراخه کچه توپیر لري.
سرچینه
د نامسلمانو پوهانو په وینا: لکه څنګه چې اسلام په اوومه پیړۍ کې د حضرت محمد (ص) په ژوند کې پیل شو، د جوماتونو د معمارۍ برخې هم هماغه وخت رامنځته شوې.
په صحیح البخاري کې په یوه حدیث کې راغلي دي چې: د ځمکې پر مخ لومړنی جومات د کعبې حرم و او دویم جومات په بیت المقدس کې د الاقصی جومات و، چې له ابراهیم (ع) سره  تړاو لري. له ۶۳۸ ز کال راهیسې، د مکې سپېڅلی جومات په څو برخو کې پراخ شوی، ترڅو د هغو زیاتېدونکو مسلمانانو د شمېر لپاره ځای پراخ شي چې دغه ښار ته د حج په نامه کلني زیارت ته راځي.
په هر حال، له قبا جومات وروسته، حضرت محمد (ص) په مدینه منوره کې  د خپل کور په سیمه کې یو بل جومات هم جوړ کړ، چې اوس د مسجد نبوي په نامه یادېږي. محمد (ص)  په خپله د جومات په جوړولو کې برخه او ونډه اخیستې وه او د اسلامي ښار د مرکزي نقطې په توګه د جومات د مفکورې په وړاندې کولو کې يې مرسته وکړه. د پېغمبراکرم(ص) جومات ځینې ځانګړتیاوې درلودې، چې اوس هم په جوماتونو کې عامې دي، لکه د لمانځه د ځای مخې ته د تاخچې جوړول، چې د محراب په نامه یادېږياو د پوړیو جوړول، چې د منبر په نامه یادېږي، له جومات سره د لوی انګړ جوړول، چې له هغه وخت راهیسې په جوماتونو کې هم عام دي.
خپرېدل او تکامل
په اوسني تونس کې د قروان لوی جومات د راپورونو له مخې لومړی جومات و چې په شمال لوېديځه افریقا کې جوړ شوی و او لومړی جومات و چې یو مربع منار یې درلود ( د دایرې منارونو په توپیر) دا ځانګړتیاوې د اندلس په جوماتونو کې هم موندل کېدای شي.
د راپور له مخې: په ختيځه اسيا کې لومړی جومات په اتمه پيړۍ کې په شيان (Xi'an) ښار کې جوړ شو, چې د شیان جامع جومات هغه ځانګړتیاوې نه لري، چې په نورو جوماتونو کې شته. د بېلګې په ډول: منارونه په پیل کې د دولت له خوا منع شوي وو. د چين د عنعنوي معمارۍ له مخې، د شیان لوی جومات د ختيځ چين د نورو جوماتونو په څېر بتخانو ته ورته دی.
د عثماني دورې د جوماتونو ځانګړتیاوې اوس هم په ختیځه اروپا کې موندل کېږی، خو په اروپا کې د جوماتونو په شمېر کې ترټولو چټکه وده په تېره پېړۍ کې رامنځته شوه؛ ځکه چې ډېر مسلمانان لوېدیځ ته کډوال شوي دي. په ډېرو لویو اروپایي ښارونو کې جوماتونهجوړ شوي دي، لکه: د پاریس لوی جومات، چې ګنبتې، منارونه او هغه نورې ځانګړتیاوې په کې شاملې دي چې  د اکثریت مسلمانو هېوادونو په جوماتونو کې موندل کېږي. په شمالي امریکا کې لومړنی جومات په ۱۹۱۵ز کال کې د البانیايي امریکایانو له خوا جوړ شو. د اروپا په څېر په وروستیو لسیزو کې په امریکا کې د جوماتونو شمېر په چټکۍ سره زیات شوی دی. مسلمان کډوال، په ځانګړې توګه له جنوبي اسیا نه، متحده ایالتو ته راغلي دي. په متحده ایالاتو کې تر څلوېښت سلنې ډېر جوماتونه، له ۲۰۰۰ز کال نه وروسته جوړ شوي دي.
دیني دندې
جامع جومات یومرکزي جومات دی، چې په مذهبي فعالیتونو کې،لکه: د  قرآن تدریس او د راتلونکو امامانو په روزنه کې ونډه لري.
لمونځونه
په اسلامي جنترۍ کې دوه اخترونه شته چې یوه ته یې کوچنی او بل ته یې لوی اختر وايي، په دې ورځو کې په جوماتونو کې د سهار ځانګړي لمونځونه ادا کېږي. د اختر لمونځونه باید په لویو ډلو کې ادا شي او په دې توګه، د عیدګاه په نشتوالي کې، یو لوی جومات به معمولا د دوی د جماعتونو او د کوچنیو محلي جوماتونو د جماعتونو کوربه وي.
رمضان
د اسلام تر ټولو سپېڅلې میاشت چې رمضان (روژه) نومېږي، د ډېرو مراسموپه ادا کولو سره لمانځل کېږي؛ لکه څنګه چې مسلمانان باید د روژې په میاشت کې د ورځې په اوږدو کې روژه ونیسي، جوماتونه به د لمر له لوېدو وروسته د افطار (روژه ماتي) کوربه وي.
د تراویح اختیاري لمونځونه په لویو جوماتونو کې ادا کېږي. د روژې په وروستیو لسو ورځو کې، لوی جوماتونه به د لیلة القدر د لیدو لپاره د شپې له خوا دډېرو پروګرامونو کوربه وي، هغه شپه چې مسلمانان په دې باور دي ،چې پر محمد (ص) په لومړي ځل قرآن کریم نازل شوی.
د روژې په وروستیو لسو ورځو کې، د اسلامي ټولنې لوی جوماتونه به د اعتکاف کوربه وي، چې معتکف اړ دی،  لس ورځې په پرله پسې ډول په جومات کې پاتې شي، زیاتره یې په عبادت یا پر اسلام زده کړو بوخت وي. په پایله کې، د مسلمانې ټولنې پاتې خلک به د دوی د استوګنې په وخت کې د ډوډۍ، څښاک او نور څه چې دوی ورته اړتیا لري، د چمتو کولو مسؤلیت لري.
صدقه
د اسلام له پنځو رکنونو نه درېیم رکن وايي چې: مسلمانان اړ دي، ترڅو د خپلې شتمنۍ نږدې یو پرڅلوېښتمه برخه د زکات په توګه خيرات کړي، نو جوماتونه چې د اسلامي ټولنو مرکزګڼل کېږي، مسلمانان هلته ځي او که اړتيا وي، زکات ورکوي یایې راټولوي.
سرچینې
وېشنيزه:اسلامي معماري وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:جوماتونه
میترولوژي (د هوا د بدلون او څرګندوالي علم)
میترولوژي د فضايي علومو يوه څانګه ده (چې فضايي کيميا او فضايي فزيک په کې شامل دي)، چې زيات تمرکز يې د هوا په اټکل باندې دی. د میترولوژي څېړنه زرګونو کلونو پخوا ته ورګرځي، که څه هم تر ۱۸ پېړۍ پورې په میترولوژي کې ګټور پرمختګ ونه شو. ۱۹ پېړۍ په دې برخه کې وروسته له هغې د برابرې ودې شاهده وه، چې د هوا د مشاهدې شبکې په پراخه کچه تشکيل شوې. د هوا په اټکل کې لومړنۍ هڅو پر تاريخي ارقامو باندې تکيه درلوده. د شلمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې د اوبو او هوا د حالاتو په اړه د پام وړ پرمختګونه تر لاسه شول، تر دې چې د فزیک د قوانینو له روښانه کېدو او په تیره بیا د کمپیوټر په راتلو سره چې د اوبو او هوا د حالاتو زیاتره معادلې یې په اتومات ډول سره حلولي، مرسته یې وکړه چې د هغو موډل (بېلګه) جوړ کړي. د هوا د اټکل يوه مهمه څانګه د سمندري هوا اټکل (marine weather forecasting) دی، ځکه دا برخه د سمندري او ساحلي خونديتوب سره اړيکه لري، چې د هوا اغېزې په کې د اوبو له پراخو کتلو سره اتموسفیري غبرګونونه لري.
ميترولوژيکي ښکارندې د پام وړ هوا پېښې دي، چې د هوا پېژندنې د علم په واسطه تشرېح شوي دي. ميترولوژيکي ښکارندې د ځمکې د فضا (حرارت درجه، د هوا فشار، د اوبو تبخير، عمده بهير او د دې بدلونونو بې ثباتي يا بدلون او غبرګونونه او د وخت په مهال کې يې د بدلون څرنګوالی) د بدلونونو په واسطه تشرېح شوي او تعريف شوي دي. په سيمه یيزو، ملي او نړيوالو کچو د هوا د تشرېح او اټکل په موخه بېلابېلې فضايي تلې يا اندازې (spatial scales) کارول کېږي.
د هواپېژندنې علم، د اقليم پېژندې علم، فضايي فزيک او فضايي کيميا د فضايي علومو فرعي ډولونه دي. ميترولوژي (د هوا پېژندنې علم) او د اوبو پېژندنې علم د اوبو او هوا علم (hydrometeorology) ګډ ډول جوړوي. د ځمکې د فضا او د هغې د سمندر تر منځ غبرګونونه د يو بحري او فضايي ګډ يا تړلي سيستم برخې دي. میترولوژي په بېلابېلو لکه نظامي، د انرژي د توليد، ترانسپورت، کرنې او ودانیزو چارو په برخو کې کاريال لري.
د میترولوژي (meteorology) ويکی د لرغوني يونان (μετέωρος metéōros (meteor)) او (-λογία -logia (-(o)logy)) څخه اخيستل شوی دی، چې په هوا کې د پورته شيانو د څېړنې معنا لري.
تاريخچه
د کلنيو دورانونو پر بنسټ د بارانونو او سيلابونو د اټکل وړتيا که لرې نه وي، نو لږ تر لږه د کرنې د تنظيم له وختونو راهيسې د انسان په واسطه په ښکاره ډول وکارول شوه. د هوا د اټکل لومړنۍ طريقې د نجوم د علم له مخې وې او د روحاني کشيشانو په واسطه به اټکل کېدلې. د بابل پر تختو باندې د ميخي ليک ليکنو د تندر او باران تر منځ همغږي يا ملګرتيا ته اشاره وکړه. کلدانيانو (22°) او (°46) شپولونه [د لمر په شاوخوا ځلانده کړئ دي چې د تندر په وخت کې هم ليدل کېږي] سره بېل کړل.
د لرغوني هند (Upanishads) د ورېځو او موسمونو يادونه شته. (Samaveda) د هغو قربانيو يادونه کوي، چې د معلومو ښکارندو د پاملرنې پر مهال بايد تر سره شي. د (Varāhamihira) لرغونی کار (Brihatsamhita) چې ۵۰۰ ميلادي کال کې ليکل شوی دی؛ د هوا د مشاهدې ثبوت وړاندې کوي.
له ميلاد څخه ۳۵۰ کالونه مخکې ارستو ميترولوژي وليکله. ارستو د میترولوژي بنسټګر ګڼل کېږي. يو له تر ټولو اغېزناکو لاسته راوړنو څخه چې په میترولوژي کې تشرېح شوی دی، هغه څه دي چې اوس د هايدرولوژيکي (هوا پېژندنې) د دوران (hydrologic cycle) په توګه پېژندل کېږي.
د (De Mundo) کتاب (چې په ۲۵۰ ق م يا د ۳۵۰ او ۲۰۰ ق م کالونو تر منځ وليکل شو) يادونه کوي: "که چېرې يو ځلانده جسم پر اور باندې کېښودل شي او په ډېر پياوړي او توند ډول ځمکې ته خوشې شي (په ځمکه حمله وکړي، تندر ورته وايي. که چېرې دا يوازې د اور نيمايي وي، مګر پياوړی او لوی وي، نو بیا meteor ورته وايي. که چېرې هېڅ اور ونه لري، نو د لوګی ميله ورته وايي. دې ټولو ته «په چټکتيا سره لاندې راتلونکې نښلوونې يا ميلې» وايي، ځکه چې دوی پر ځمکه باندې په چټکۍ سره ښکته راځي. رڼاوې ځيني وختونه دود کوونکي وي او د همدې له پاره ورته پټه سوځېدونکې رڼا (smoldering lighting) وايي. ځيني وختونه دا په ډېرې تېزۍ سره ځانته حرکت کوي او په دې حالت ورته روښان يا تېز (vivid) وايي. په نورو وختونو کې دا په کږو ليکو کې حرکت يا سفر کوي او ښاخ لرونکې رڼا ورته وايي. کله چې مخ ښکته پر يو جسم باندې په تېزې سره راځي، نزولي چټکه رڼا ورته وايي."يوناني عالم (Theophrastus) د هوا د اټکل په اړه د نښو کتاب (Book of Signs) په نوم يو کتاب ولیکه. د (Theophrastus) چاره د هوا د څېړنې او اټکل په برخو کې د نږدې ۲۰۰۰ کالونو لپاره يوه ځواکمنه اغېزه پاتې شوه. په ۲۵ ميلادي پېړۍ کې د رومي سترواکۍ يو جغرافيه پوه (Pomponius Mela) د اقليم د برخې سيستم رسمي کړ. د توفيق فهد (Toufic Fahd) د نظر له مخې د ۹ پېړۍ په شاوخوا کې الديناوري (Al-Dinawari) د نباتاتو کتاب (Kitab al-Nabat) وليکه، چې نوموړی په کې د عرب کرنيز اوښتون (Arab Agricultural Revolution) په جريان کې د کرنې په برخه کې د میترولوژي کاریال سره سروکار لري. نوموړی د اسمان، د سيارو او د ستورو مجموعې (constellations)، لمر او سپوږمۍ او قمري پړاوونه چې موسمونه او باران په ګوته کوي، anwa (د باران اسماني جسمونه) او فضايي پديدو لکه: بادونو، تندر، برېښنا، واورې، سېلابونو، تنګيو، سيندونو او جهيلونو ميترالوژيکي خاصيت تشرېح کوي.
د هوا د اټکل په برخه کې لومړنۍ هڅې زياتره په نبوت او غيب وينې پورې تړلې وې او ځينې وختونه د نجومي نظرياتو پر بنسټ وې. (Admiral FitzRoy) له پيغمبري طريقو څخه د علمي طريقو د بېلولو هڅه وکړه.
د ليديز فضايي ښکارندو څېړنه
(Ptolemy) د نجومي مشاهداتو په برخه کې د رڼا د فضايي ماتېدنې په اړه وليکل. په ۱۰۲۱ کې (Alhazen) څرګنده کړه، چې فضايي ماتېدنه د سباوون لپاره هم ځواب ويونکې ده. نوموړي اټکل وکړ چې سباوون هغه وخت پيل کېږي، چې لمر له افق (د اسمان څنډه) څخه ۱۹ درجې ښکته وي او همدارنګه يې د همدې پر بنسټ له يو geometric وړانديز څخه کار واخيست، تر څو  د ۵۲۰۰۰ ټول (نږدې ۴۹ ميله يا ۷۹ کيلو متره) په اندازه د ځمکې د فضا اعظي ممکنه لوړوالی اټکل کړي.
ستر البرت (St. Albert the Great) لومړنی شخص و چې وړانديز يې وکړ چې د باران هر غورځېدونکي څاڅکي د يوې کوچنۍ کرې يا محيط بڼه لرله او دې بڼې د دې معنا لرله، چې د باران له هر څاڅکي سره د برېښنا د غبرګون په واسطه رنګين کمان توليدېده. (Roger Bacon) لومړنی شخص و چې د رنګين کمان زاويه لرونکې اندازه يې محاسبه کړه. نوموړي وويل چې د يو رنګين کمان څوکه له افق څخه پورته له ۴۲ درجو څخه لوړ نه شي ښکاره کېدلی. د ۱۳ پېړۍ په وروستيو او د ۱۴ پېړۍ په لومړيو کې کمال الدين الفارسي (Kamāl al-Dīn al-Fārisī) او د فريبيرګ (Theoderic) لومړني اشخاص وو، چې د بنسټيز رنګين کمان د پديدې لپاره يې سمه تشرېح وړاندې کړه. (Theoderic) مخکې ولاړ او منځنی رنګين کمان يې هم تشرېح کړ. په ۱۷۱۶ کې (Edmund Halley) وړانديز وکړ، چې لمر څرک يا سپيده داغ د مقناطيسي بهير (magnetic effluvia) له امله دی، چې د ځمکې د مقناطيسي برخې په ليکو کې حرکت کوي.
وسايل او د ډلبندۍ تلې (ميزان)
په ۱۴۴۱ کې د (King Sejong) زوی د کوريا شهزاده (Munjong) د باران لومړنی معياري مقياس يا پيمانه اختراع کړه. دا د کوريا (Joseon) کورنۍ ته د يوې رسمې وسيلې په توګه واستول شول، چې د يو بزګر د بالقوه حاصل پر بنسټ د ځمکې ماليات وټاکي. په ۱۴۵۰ کې (Leone Battista Alberti) يو نوساني پلېټ (swinging-plate) جوړ کړ او د لومړني anemometer په توګه پېژندل کېده. په ۱۶۰۷ کې ګاليله (Galileo Galilei) يو ترموسکوپ جوړ کړ. په ۱۶۱۱ کې (Johannes Kepler) د واروې د کرستالونو په اړه د (Strena Seu de Nive Sexangula يا A New Year's Gift of Hexagonal Snow) [د نوي کال د شپږ ضلعي واورې ډالۍ] تر سرليک لاندې لومړنی علمي رساله وليکله. په ۱۶۴۳ کې (Evangelista Torricelli) له سيماب څخه جوړ د اتموسفير د فشار سنجولو اله اختراع کړه. په ۱۶۶۲ کې (Christopher Wren) د باران د اندازه کولو ميخانيکي، تشه او رېونده سلواغه (tipping bucket rain gauge) اختراع کړه. په ۱۷۱۴ کې (Gabriel Fahrenheit) د يو سيماب ډوله ترماميتر (حرارت معلومونکې اله) په جوړولو سره د حرارت درجې د اندازه کولو لپاره يوه د باور وړ تله جوړه کړه. په ۱۷۴۲ کې (Anders Celsius) چې يو سويډني ستوري پېژندونکی دیو د سانتي ګريد حرارت درجې تله وړانديز کړه، چې د اوسني (Celsius) تلې مخنی (لومړنۍ بڼه) ده. په ۱۷۸۳ کې لومړنی (hygrometer) [هوا سنج] د (Horace-Bénédict de Saussure) په واسطه تشرېح شو. په ۱۸۰۳ – ۱۸۰۲ کې (Luke Howard) د ورېځو د تشخيص په اړه وليکل، چې نوموړی په کې د ورېځې ډولونه لاتيني نومونه ګڼي. په ۱۸۰۶ کې (Francis Beaufort) د باد د چټکياوو د وېشلو لپاره خپل سيستم معرفي کړ. د ۱۹ پېړۍ پای ته نږدې د ورېځ لومړني کتابونه (cloud atlases) خپاره شول. د نړيوالې ورېځې اطلس (International Cloud Atlas) هم په کې وو، چې په چاپي بڼه تر اوسه پاتې دی. د ۱۹۶۰ اپرېل د هوا د لومړنۍ بريالۍ سپوږمکۍ (TIROS-1) پر لاره اچونې د هغې دور پيل په نښه کړ، چې د هوا معلومات په کې په نړيوال ډول د لاسرسي وړ شول.
اسلامي ساينس
وېشنيزه:اسلام
پومراني
پومراني ولایت په پولنډي województwo pomorskie) د پولنډ هیواد له شپاړس ګونو ولایتونو څخه یو دی چې د یاد هیواد په شمال کې موقیعت لري. د پومراني ولایت مرکز د ګدانسک ښار دی.
محمد اکبر بارکزی
محمد اکبر بارکزی د بغلان ولايت پخوانی والي و.
وېشنيزه:افغان واليان
اسلام او نور مذهبونه
اسلام د نړی یو له سترو دينونو څخه دی چی خلگو د هغه د حقانیت په بناء منلی او اسلام خپلو پیروانو ته د زغم او صلحي دعوت ورکوی
لکه چی ښکاره مثال یی د غیر مسلمانو اقلیتو اوسیدل په اسلامی خلافتو کی او د اسلامي امپراتورۍ په اوج کی لکه د حضرت عمر رضی الله تعالى عنه خلافت
وېشنيزه:اسلام
پيشارافايلي ورورولي
پسارافیلي ورورولي   د پری رافیلیټ په نوم پېژندل شوې د برېتانوي انځورګرانو ، شاعرانو او نقادانو یوه ډله وه چې په 1848 کې د ویلیم هولمن هنټ ، جان ایورټ ملیس او دانت ګابریل روسټی لخوا جوړه شوې وه. له لنډې مودې وروسته ویلیم مایکل روسټي، جیمز کلینسن، فریډریک جورج سټیفنز او توماس ولنر هم د دې ډلې له بنسټ اېښودونکو سره يو ځای شول، چې په دې توګه د «ورورولۍ ټولنې» اووه غړي درلودل.
د ځوان برېتانوي انځورګرانو دا ډله د شاهي اکاډمۍ په وړاندې په غبرګون کې سره يوه شوه، هغه څه چې دوی د خالي او جعلي تاریخي انځورونو په توګه ولیدل، ترڅو د جدي او خالص روحانیت نوي بیان ترلاسه کړي.
والټر هاویل ډیوریل ، چې د ټولنې یو له فعالو غړو څخه و، د الیزابیت سیډیل کشف کونکی و، د دې دورې ترټولو مشهور نقاشي ماډل.
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
اساسي قانون
اساسي قانون د قواعدو يوه ټولگه ده چې د يو ليكلې لاسوند په توگه جوړ شوي دي او دا د يو هيواد د سياسي خپلواكې د ساتلو يو ستر لارښود هم بلل كيږي. اساسي قانون د يو هېواد او يا ټولنې د قانوني تگلارو د سمبالښت لپاره بنسټيزې طرحې يا رسمي لایحې بلل کېږي. دغه رولونه يا قوانين ملي دندې او شتمني گڼل کېږي .همدا تگلارې چې کله راټولې شي د يوې رسمي او قانوني لاسوند په توگه ېې د رسالې يا کتابگوټي په بڼه خوندي کوي.
اساسي قانون د راز رازو ټولنو ، خپلواکه هېوادونو او کمپنيو د سمبالښت اړتيا ورپوره کوي. همدا رنگه يو داسې تړون بلل کېږي چې د نړېوالو ټولنو د چارو رسمي کارونه پرې چلول کېږي. او له مخې ېې د ټولنو د رسمي يا حکومتي چارو بشپړه تشریح او پېژندگلوي روښانوي. همدې قوانینو سره د مختلفو حکومتونو که فډرالي وي يا بشپړه خپلواکه حکومتونه وي په واضح توگه روښانه کېږي او د قوانینو له بندونو او مادو څخه ېې دسالمې قانوني ټولنې د چارو ، دندو ، سمبالښت او د قانون د خپرولو د ادارې او کسانو لخوا خپاره شوي قوانینو څرک لږېږي.
وېشنيزه:رسمي لاسوندونه
اسلام او جاينيزم
وېشنيزه:اسلام او نور دينونه
چمبل
وېشنيزه:گلونه
د پساوند ولسوالۍ چاودنه
د غور ولایت ویاند عبدالحی خطیبي وایي چې دا خلک د حج فریضې اداکولو لپاره نوملیکنې ته تللي ول چې بېرته راگرځېدو پر مهال پرې چاودنه وشوه چې پایله کې یې ۸ تنه ووژل شول او دوه نور یې شدید ټپیان شول. هغه زیاته کړه چې: (دا ماین د طالبانو له خوا د نظامي وسیلو د له منځه وړلو لپاره کیښودل شوی و چې ددې هېوادوالو موټر پرې برابر شو او ټول یې ووژل). وسله والو طالبانو تردې دمه ددې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.
وېشنيزه:طالبان وېشنيزه:وسله وال طالبان وېشنيزه:افغان وژنه وېشنيزه:بمي چاودنې وېشنيزه:غور ولایت وېشنيزه:پساوند ولسوالۍ
چنجری
وېشنيزه:مارغان
نهنگی شارک
نهنگی شارک یا لوی شارک یا کوسه نهنگ (په لاتين:Rhincodon typus په انگرېزي: Whale shark) د پلانکټون خوړونکي شارکانو څخه تر ټولو لوی او عظيم شارک دي چی په استوائی سمندرونو کی ژوند کوي.
توصیف
نهنگي شارک د غضروف د کبونو څخه دی چی اوږدوالي یی د ۸ مترو څخه تر ۱۸ مترو پورې وی او عمر یی ۱۵۰ کلو ته رسېدلای سی. د نوموړي شارک پوستکي پنډوالي ۱۰ سانتيمتر دی او د حولې ارتوالى یی ۲ مترو ته رسېږي. د لمبو سرعت یی ۵ کیلومتره په ساعت کی ته رسېږي.
وېشنيزه:شارکان
RB
RB کیدای شي چې وي:
ليکتوکي
لیکتوکي ټولو هغه اوزارونو ته چې د لیکلو او لیکنو په چارو کې ځینې کار اخیستل کیږي لکه: لیکاڼۍ، وچکښ، د دوتر توکي، لیکچې، لیکپاڼې، سریښ او داسې نور..
وېشنيزه:د دوتر توکي وېشنيزه:ليکتوکي
۲۶۳ (عدد)
۲۶۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۶۲ څخه  مخکي او د ۲۶۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۶۳:
سرچينې
وېشنيزه:۲۶۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
دجامدو او طبي فضوله موادو مدیریت
'''راټولوونکی او پورته کوونکی. فیض الرحمن احمدي. لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپیریال ساتنې او ځنګلونوڅانګه''"
موخه
۱: په ملي سطحه د یو ملي څوګونو شریکانو د شبکې تاسیس تر څو کثافات او خطرلرونکي فضله مواد سمبال کړي (د جامدو او روغتیایي خدماتو د فضله موادو په ګډون)
کلیدي مداخلې:
د جامدو فضله موادو مدیریت:
د اړونده کاري شریکانو سره په همغږۍ کې د جامدو فضله موادو په ګډون د خطر لرونکو فضله موادو د مدیریت لپاره د مناسبو قوانینو، مقراراتو او لارښودونو رامنځ ته کول د خطر لرونکو فضله موادو د خطر د څارنې لپاره د وسایلو رامنځ ته کول د خطر لرونکو فضله موادو د روغتیایي خطر په اړه د عامه معلوماتو د لارښودونو رامنځ ته کول او ویشنه یې د خطر لرونکو طبي/کیمیاوي فضله موادو د بیا کارولو، کمولو، او بیا دوران (ریسایکل) په اړه د عامه پوهاوي لوړولو او ښاروالیو د فضله موادو د سمبالولو د کتلوي کمپاینونو له لارې د ټولنې ښکیلتیا ته وده ورکول د پاکو ټیکنالوجیو د خپلولو لپاره د ملاتړ جلب یا اډوکسی ( اینسینیریشن، د بایوګاز سیستم او ریسایکلینګ)
کورنۍ کاز
کورنۍ کاز (په لاتين: Anser anser domesticus) د خړ کاز یو اېل شوی (اهلي شوي) ډول دی چې په ځانگړي ډول په اروپا او آسیا کې روزل کېږي.
تاريخ
تاريخي سرچینې وایي چې کازان ۵۰۰۰ کاله مخکې په عراق کې او ۲۰۰۰ کاله مخکې په مصر، یونان او منځنۍ اروپا کې ایل شوي ول. د مثال په توگه: مصریانو کازان د غوښو لپاره روزل او د خپلو کورونو د ساتلو لپاره یې هم کارول. په لرغوني يونان او روم کې کاز مقدس مارغه و چې په خدایانو آفروډيټا او یونو تقدیس شوی و. د کېلټيانو او جرمانيانو قبیلو کازان په ځانگړی ډول د غوښو او بڼكو لپاره روزل. په منځنۍ پېړۍ کې کازانو په اقتصاد کې مهم رول لوبول. په دي وخت کې انسانانو د کازانو د مڼکو څخه د غشو، لیکاڼو او پتونود جوړولو لپاره کار اخيستل او کاز د ارزانو غوښو مهمه سرچِینه هم وه.
وېشنيزه:کازان
روبيډيوم
روبيډيوم (په انگرېزي: Rubidium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Rb سمبول او ۳v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
تاریخچه
روبیډیم په 1861 کې د رابرټ بنسن او ګوستاو کرچوف لخوا کشف شوo د دې د اخراج په طیف کې د روښانه سرې کرښو له امله ، دوی یو نوم غوره کړ چې د لاتین کلمې روبیډوس څخه اخیستل شوی ، معنی یې "ژور سور".
مرکبات
ځینې ​​عام روبیډیم مرکبات عبارت دي له: روبیډیم کلورایډ (RbCl) ، روبیډیم مونو اکسایډ (Rb2O) او روبیډیم مسو سلفیټ Rb2SO4 · CuSO4 · 6H20).
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
اوپوله ولایت
اوپوله په پولنډي województwo opolskie) د پولنډ هیواد په سویل کې پروت ولایت دی. د یاد ولایت مرکز د اوپوله ښار دی.
وېنسټون چرچل
وېنسټن لیونارد سپنسر چرچل (د ۱۸۷۴ز  کال د نومبر له ۳۰ نه د ۱۹۶۵ ز کال د جنوري تر ۲۴ مې پورې)، د جورابو د بند د اتلولۍ نښان (Knight of the Garter)، د وړتیا نښان (Order of Merit)، د اتلانو ویاړ نښان (Order of the Companions of Honour)، د خاورې د اتلولۍ نښان (Territorial Decoration)، د تورن د مرستیال ویاړ (Deputy lieutenant)، د شاهي ټولنې یاور (Fellow of the Royal Society)، د هنرونو د شاهي اکاډمۍ ویاړ (Royal Academy of Arts) درلودونکی یو بریتانوي سیاستوال و چې د دویمي جګړې په اوږدو کې یې له ۱۹۴۰زکال نه تر ۱۹۴۵ ز کال پورې او بیا له ۱۹۵۱ ز کال نه تر ۱۹۵۵ ز کال پورې د لویې بریتانیا د لومړي وزير په توګه دنده ترسره کړه. چرچل چې د لومړي وزیر په توګه د جګړې په اوږدو کې د مشرتابه له امله غوره شهرت لري، د سنډورسټ اکاډمۍ روزل شوی سرتېری، د سویلي افریقا د بویر د جګړې اتل، د نوبل جایزې ګټونکی لیکوال او تاریخ لیکونکی، تکړه انځورګر او د بریتانیا په تاریخ کې تر ټولو اوږد خدمت کوونکي سیاستوال ګڼل کېږي. د ۱۹۲۲ او ۱۹۲۴ کلونو ترمنځ له دوو کلونو پرته، نوموړی له ۱۹۰۰ ز کال نه تر ۱۹۶۴ ز کال پورې د پارلمان غړی و او په ټولیزه توګه یې د پنځو حوزو استازیتوب کاوه. نوموړی چې له فکري اړخه یو اقتصادي لیبرال او امپریالیست و، د خپلې تجربې په ډېره برخه کې د محافظه کار ګوند غړی و، چې له ۱۹۴۰ ز کال نه تر ۱۹۵۵ ز کال پورې د دې ګوند مشري هم وکړه. هغه د ۱۹۰۴ز کال نه تر ۱۹۲۴ ز کال پورې د لیبرال ګوند غړی و.
چرچل چې له انګلیسي او امریکایی ګډ نسب نه و، په اکسفورډشایر کې په یوه بډایه اشرافي کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې دي. په ۱۸۹۵ ز کال کې نوموړی د بریتانوي پوځ په لیکو کې ګډون وکړ او د بریتانوي هند، د انګلیس - سوډان جګړه او د بویر په دویمه جګړه کې یې ونډه واخیستله او د جګړې د ډګر د خبریال په توګه او د خپلو مبارزو په اړه د کتابونو د لیکلو له امله یې شهرت ترلاسه کړ. نوموړی چې په ۱۹۰۰ ز کال کې د محافظه کار ګوند استازی وټاکل شو، په ۱۹۰۴ ز کال کې یې لیبرال ګوند ته مخه کړه. چرچل د هربېرت هنري اسکویث په لیبراله واکمنۍ کې، د سوداګرۍ د بورډ مشر او کورنیو چارو د وزیر، د زندان د اصلاحاتو او د کارګرانو ټولنیز امنیت د مشر په توګه دنده ترسره کړه. د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې د سمندري ځواکونو د لوی مشر په توګه، نوموړي د ګالیپولي جګړې مشري و کړه ،خو کله چې دا جګړه د یوه ناورین په بڼه را څرګنده شوه، هغه د لانکاسټر د دوک مشرۍ ته د رتبې تنزیل شو. د ۱۹۱۵ ز کال په نومبر کې نوموړي استعفا ورکړه او د شپږومیاشتو لپاره په لوېیځه جبهه کې د شاهي سکاتلنډي فیوزیل وسلوال ځواک سره یوځای شو. چرچل په ۱۹۱۷ز کال د ډېوېډ لویډ جورج تر مشرۍ لاندې حکومت ته راستون شو او په پرله پسې توګه د سلاکوټونو د وزیر، د جګړې د چارو د وزیر، د هوایي ځواکونو د چارو د وزیر او د مستعمیرو د چارو د وزیر په توګه دنده ترسره کړه او د انګلیس – آیرلنډ د تړون او په منځنی ختیځ کې د بریتانیا د بهرني سیاست مشري یې وکړه. په پارلمان کې له دوو کلونو نه وروسته، نوموړي د سټینلي بالډوین په محافظه کار حکومت کې د خزانې د وزیر په توګه دنده ترسره کړه، چې په ۱۹۲۵ ز کال کې یې د سټرلینګ پونډ بېرته د جګړې نه وړاندې د سرو زرو معیار ته راستون کړ، چې یو انقباضي فشار او د بریتانیا په اقتصاد باندې محدود کوونکی سیاست ګڼل کېده.
د "بیابان کلونو" تر نامه لاندې، کله چې هغه په ۱۹۳۰ ز کلونو کې له حکومت نه بهر و، په نازي آلمان کې د پوځي ځواک له زیاتیدونکي ګواښ سره د مقابلې لپاره په وسلو باندې د بریتانویانو د سمبالولو غوښتنه وکړه. هغه بیا د دویمې نړیوالې جګړې په پیل کې د سمندري ځواکونو د لوی مشر په توګه وټاکل شو. د ۱۹۴۰ ز کال د مې په میاشت کې لومړی وزیر او د نیویل چیمبرلین ځایناستی شو. چرچل یو ولسي حکومت را منځ ته کړ او د روم - برلین محور ځواک په وړاندې یې د متحدینو په جګړه کې د بریتانوي ښکېلتیا مشري په غاړه درلوده، چې پایله که یې په ۱۹۴۵ ز کال کې بریا ترلاسه کړه. د ۱۹۴۵ کال په عمومي ټاکنو کې د محافظه کارانو له ماتې وروسته، هغه د اپوزیسیون مشر شو. نوموړي له شوروي اتحاد سره د سړې جګړې د پراختیا په ترڅ کې، په ​​عامه توګه په اروپا کې "د اوسپنیزې پردې" دې خوا ته د شوروي د نفوذ خبرداری ورکړ او د اروپا یووالي ته یې وده ورکړه. هغه د ۱۹۵۰ز کال ټاکنې بیا و بایللې، خو په ۱۹۵۱ ز کال کې بېرته واک ته راستون شو. د نوموړي دویمه دوره په بهرنیو چارو کې، په ځانګړې توګه د انګلیس - امریکا په اړیکو او د بریتانوي سترواکۍ په ساتنه کې را نغښتې وه. په کورنیو چارو کې، د هغه حکومت د کورونو په ودانولو ټینګار وکړ او د اټومي وسلو پراختیا (چې له هغه وړاندې پیل شوې وه) یې بشپړه کړه. چرچل د ناسم روغتیايي حالت له امله، په ۱۹۵۵ ز کال کې د لومړي وزیر له چوکۍ نه استعفا ورکړه، خو تر ۱۹۶۴ ز کال پورې د پارلمان غړی پاتې شو. هغه په ۱۹۶۵ ز کال کې له نړۍ سترګې پټې کړې او د نوموړي جنازه په دولتي مراسمو سره خاورو ته و سپارل شوه.
چرچل چې په پراخه کچه د شلمې پیړۍ له خورا اغېزناکو څېرو نه ګڼل کېږي، په انګلستان او لوېدیځه نړۍ کې د ډېر شهرت خاوند دی، چې په دې ځای کې د جګړې د ډګر د بریالي مشر په توګه شمېرل کېږي او د اروپا د لیبرال ولسواکۍ په دفاع کې یې د فاشیزم د خپرېدو په وړاندې ارزښتناکه ونډه لوبولې ده. نوموړی د یو ټولنیز اصلاح کوونکي په توګه هم ستایل کېږي، خو هغه د جګړې په وخت کې د ځینو پېښو له امله – په ځانګړې توګه  د جرمني ښارونو بمبارۍ او د بنګال لوږې ته د نوموړي د حکومت غبرګون او د امپریالیستي نظریاتو او د نژاد په اړه د تبصرو له امله تر نیوکو لاندې دی.
سرچینې
وېشنيزه:انگرېز سياستوال وېشنيزه:برتانوي سياستوال وېشنيزه:د برتانيې لومړي وزيران
ساواک
سازمان اطلاعات و امنیت کشور چې په ساواک پېژندل کېږي، د ایران هېواد څارگریزه اداره ده چې له ۱۳۳۵ تر ۱۳۵۷ کلونو پورې د ایران اطلاعاتي او امنیتي پولیسو اصلي سازمان یادېده. دا څارگر سازمان د رضا شاه پهلوي په پېر کې فعال و چې له خلکو څخه د پوښتنو گروېږنو لپاره له ډېر واک و ځواک څخه برخمن و. دا سازمان د ۱۳۵۰ هجري لمریز لسیزه او له هغې مخکې چې د خومېنۍ انقلاب سوبې ته ورسېږي، په خلکو کې رټل شوی او کرکه خپروونکی څارگریز سازمان په توگه پېژندل کېدو. د هغو نارامیو چې د انقلاب ۱۳۵۷ لامل وگرځېد، محمدرضا شاه ددې اداری د منحلولو حکم وکړ.
د ساواک پخوانۍ ودانۍ د تهران ښار په خواجه عبدالله انصاری واټ ودانه وه.
پېښلیک
د ۱۳۳۲ کال له کودتا درې کاله وروسته د ایران د اطلاعاتو او امنیت سازمان تاسیس شو. له دې مخکې د شهرباني په نامه چې اداره اطلاعات هربانی وه، د هېواد د امنیت ساتل پر غاړه لرل..
از سال ۱۳۴۲ بخش‌هایی تخصصی تشکیل و چارت سازمانی آن توسعه یافت، به‌طوریکه از ۵۳۰۰ افسر تمام‌وقت و تعداد بسیار اما نامعلومی از خبرچینان پاره‌وقت تشکیل شد. ساواک هم‌چنین با تاسیس اداره کل ضد جاسوسی، به مبارزه با فعالیت‌های جاسوسی و نفوذی بیگانگان در ایران مشغول شد.
ساواک در سرکوبی عناصر ضد نظام سلطنتی فعالیت گسترده‌ای داشت. به طور مشخص اداره کل سوم ساواک، به عنوان عامل «شکنجه» و «قتل» عناصر ضدسلطنتی شناخته می‌شد. چنان‌که بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵، تعداد ۳۶۸ تن از چریک‌های مسلح ضد حکومت سلطنتی را در درگیری‌های مسلحانه به قتل رسانده و در بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ (پیش از سرنگونی حکومت شاهنشاهی) حدود ۱۰۰ زندانی سیاسی را به قتل رسانده‌بود.
تورونه
زندانیان ساواک و سازمان‌های مدافع حقوق بشر، بارها بازجویان ساواک را به استفاده از تکنیک‌های شکنجه‌کردن متهم می‌کردند. برخی از شکنجه‌هایی که ساواک به اعمال آن متهم است، شامل واردآوردن شوک الکتریکی، شلاق‌زدن، کتک‌زدن، داخل نمودن خرده‌شیشه و یا آب جوش در مقعد، بستن وزنه‌های سنگین به بیضه و کندن و کشیدن دندان و ناخن می‌شد.
در آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در شب ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، صدها نفر کشته‌شدند. انقلابیون، ساواک را متهم کردند و سید روح‌الله خمینی واقعه سینما رکس را «شاهکار بزرگ شاه برای بدنام کردن انقلاب» خواند.
پس از پیروزی انقلاب، شواهدی از سوی حسين تكبلى‌زاده، متهم ردیف اول واقعه ارائه شد که نشان می‌داد، آتش‌سوزی سینما رکس كار دولتِ وقت و ساواک نبوده‌است.
سرانجام
با اوج گیری ناآرامیهای قبل از انقلاب در ایران، بختیار که تازه نخست وزیر شده بوده در یکی از اولین اقدامات دستور انحلال ساواک را داد و رئیس پیشین ساواک تیمسار نصیری که در آن زمان سفیر ایران در پاکستان بود به ایران فراخوانده شد و به زندان افتاد، که این اقدامات نتیجه‌ای در بر نداشت. با پیروزی انقلاب، نصیری دادگاهی شد و در نهایت دادگاه انقلاب رای به اعدام وی داد. اما با این حال آنان به همراه بسیاری از اعضای رده‌های میانی و پایینی سابق ساواک در تشکیل وزارت اطلاعات و سازماندهی آن با جمهوری اسلامی همکاری کردند.
د ساواک لوی مدیران
پرویز ثابتی، د ساواک د درېیمې اداری رییس و. حسینزاده او عضدي د ساواک د اداری نور رییسان له ۱۳۵۲ تر ایراني ووښتونه ول.
سرتیپ منوچهر هاشمی ریاست اداره کل هشتم ساواک (ضدجاسوسی) را برعهده داشت.
مرتضی موسوی، از سال ۱۳۵۲ تا انقلاب ایران، ریاست اداره سوم عملیات اداره کل ضدجاسوسی ساواک را برعهده داشت.
لیکاڼۍ
لیکاڼۍ یو اوزار د چې په سطح باندې د رنگ د کارولو لپاره کارول کیږي چې ډیری په پاڼې، د لیکلو او رسمولو لپاره.
قربان علي ارزگاني
قربان علي ارزگاني د دايکندي ولايت والي دی.
وېشنيزه:افغان واليان
عطا محمد نور
عطا محمد نور د افغانستان د ۱۹۹۲مو.ز کالونو څخه را پدېخوا يو سخت دريځی تاجک توکمه جنگسالار او د بلخ ولايت زورواکی او غیر قانوني والي دی. دی په کال ۱۹۶۰ م زېږدیز کې د بلخ ولایت په مزار شریف کې زېږېدلی.
مخینه
عطا محمد چې د نورمحمد ځوی دی چې مزار کې زېږېدلی په خټه تاجک دی او نیکونه یې د کولاب څخه راکډه شوي. دی د جنگي ډلې شمالي ټلوالې مهم غړی دی. ده په تېرو درو لسیزو کې ټوپک په غاړه جنگ جگړې کړي دي او د اوزبک ډلې عبدالرشید دوستم نه پخلا کېدونکی دښمن و. له ۱۹۹۲ م زېږديز کال څخه چې په افغانستان کې کورنۍ جگړې تودې شوې ښاغلی عطانور هم په ډېرو ولایتونو کې خلک ځورول او په کابل کې به یې بانکونه ، صنعتي مراکز او دولتي موسسات لوټل چې د جمعيت اسلامي ډلې مالي امکانات به یې وربرابرول. د ۱۹ کالو و چې ټوپک یې د برهان الدین رباني په مشرۍ اوچت کړ او د روسانو په مقابل نورو مجاهدینو سره ودرېده وروسته د کرزي په حکومت کې د شمالي ولایت بلخ والي مقرر شو. وېل کېږي چې د ولایت د والي دنده یې په ډالرو رانیولې او تر نن پورې دی د بلخ ولایت ځايناستی ځان گڼي. د کرزي د حکومت يوه تر ټولو بې مسولیته کړنه همدا وه چې دولتي دندې به یې په پیسو خرڅولې او يا به یې د روابطو او اړیکو په وجه وېشلې چې د نن ورځې افغانستان کې یې عمومي فساد عام او بې قانوني يې ډېره کړې.
کورنۍ
ښاغلی عطا محمد نور يو واده کړی او اووه ماشومان لري چې پينځه يې هلکان او دوه يې لوڼې دي.
زده کړې
ښاغلي عطا محمد نور تر دولسم ټولگي پورې زده کړې په مزار شریف کې کړي او په کال ۱۹۸۳م زېږديز کې فارغ شوی او نورې لوړې زده کړې نلري.
ځانگړتياوې
په کورنيو جگړو کې یې ونډه (۱۹۹۲ـ ۱۹۹۶) اخیستې د طالبانو پر وړاندې جگړه (۱۹۹۶ـ ۲۰۰۱)يو فعال غړی و. د کرزي حکومت والي او د ولایتي بوديجې څخه يې ډېرې پیسې سویس بانک او دوبۍ بانکونو کې خپل په نوم ذخیره کړي د همدې بیت المال په برکت اوس يو میلیونر دی.
سزچینې
وېشنيزه:افغان واليان وېشنيزه:جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:افغان واليان
تميم الداري
حضرت تمیم بن اوس الداري چې ابي رقية يې هم ورته ويل، له مسلمانیدو څخه وړاندې يو مسیحي راهب او مشهور عابد و چې د جنوبي فلسطين په بیت جبرین سیمه کې يې  ژوند کاوو. دا سیمه د حبرون يوه برخه ده او الخلیل يې هم بولي. تميم الداري د بني الدار له قبيلې څخه وو چې د بنو لخم د قبيلې يوه څانګه ده. نوموړی د لومړي ځل لپاره په ۶۲۸ میلادي کال کې هغه وخت له نبي کریم صلی الله علیه وسلم سره ولیدل چې د بنی الدارد قبیلي د يو لس کسیزه پلاوي مشري يې کوله. له دې وړاندې، د خيبر/تبوک له غزوې وروسته حضرت نبي کریم صلی الله علیه وسلم حضور ته راغلي وو او ځينې تحفې يې د الله رسول صلی الله عليه وسلم ته راوړې وې چې په ځواب کې يې د سل وسقه مال د ورکړې وصيت وکړ او هغوی ته يې د فلسطين له فتحې وروسته د دې ځای د ځينو برخو ژمنه له بني الدار قبیلي سره کړې وه چې حَبْرَى،بيت عَيْنونُ،حبرون،المرطوماو بيت إبراهيم په کې شامل وو.حضرت تمیم الداری د همدې سيمو د ترلاسه کولو لپاره د نبي کریم صلی الله علیه وسلم حضور ته راغلی وو. دوه کاله وروسته د يو لس کسيز وفد په مشرۍ په ۹هـ/ ۶۳۰م کال کې يو ځل بيا د نبي کریم صلی الله علیه وسلم حضور ته راغی، اسلام يې ومانه او په مدینه منوره کې میشت شو.
الحافظ ابن عساكر پخپل کتاب د "دمشق تاریخ" کې د زیاد بن فائد، هغه يې له پلار زیاد بن ابي هند او هغه بیا د ابي هند الداري په روایت لیکي چې موږ شپږ کسان تمیم بن اوس، ورور يې نعيم بن اوس، یزید بن قیس، ابوهند بن عبدالله (چې دا روایت يې کړی دی) او د هغه ورور الطیب بن عبدالله [چې نوم يې برا و او بیا يې رسول الله صلی الله علیه وسلم نوم عبدالرحمن ته بدل کړ] په مکه کې رسول الله صلی الله علیه وسلم حضور ته ورغلو چې په شام کې موږ ته يو ملکیت راکړي او بيا په مدينه کې د همدې ژمنې د تازه کولو لپاره تللي وو.
له حضرت تمیم الداري رضی الله عنه څخه ګڼو اصحابو لکه ابن عمر، ابن عباس، ابوهریرة، انس بن مالک، زرارة بن اوفي، روح بن زنباع، عبدالله بن موهب او عطا بن یزید رضی الله عنهم احادیث روایت کړي دي.له هغه ۱۸ احادیث روايت شوي دي چې په مسلم کې یې یوازې د الجساسة حدیث رانقل شوی دی. خو امام الطبرانی په المعجم الکبير دويم ټوک کې ټول هغه احاديث روایت کړي دي چې سند يې تميم الداري ته رسيږي او ټولټال ۲۹ روایته کيږي.
په سنن ابن ماجه کې د ابوسعید خدري رضی الله عنه له قوله راغلي دي چې لومړني کس چې په مساجدو کې يې څراغونهولګول حضرت تمیم الداري و. او همداراز له ابي هريرة رضی الله عنه څخه روايت دی لومړنی کس چې په مسجدونو کې يې څراغونه رواج کړل تميم الداري وواو دا چراغونه يې له شام څخه راوړل.سراج ابو مجاهد چې د تميم الداري له نوکرانو څخه وو، وايي د لومړي ځل لپاره یې په مسجد کې د تيلو څراغ روښانه کړ چې له هغې وړاندې به د کجورو لښتې د څراغ پر ځای سوزول کيدلې. رسول الله صلی الله عليه وسلم وفرمايل: مسجد کې چا څراغ روښانه کړی دی؟ تميم الداري رضی الله عنه وويل: زما دغه نوکر دا کار کړی دی. وې فرمايل: نوم يې څه دی؟ وې ويل: فتح.
نبي صلی الله علیه وسلم وفرمايل: د ده نوم سراج [څراغ] دی، نو دی وايي: چې رسول الله صلی الله علیه وسلم زما نوم سراج کيښود.
همداراز صحیح روایتونه شته چې بيانوي د شپې له خوا به يې تر سهاره قیام کاوه او يو ځل يې د الجاثية سورة ۲۱م آیت چې فرمايي:{اًمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أّن نَّجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ}، بيا بيا تکراروه او له ځانه سره يې ژړل.
تمیم الداري د سلمان او ابن سلام تر څنګ د اهل الکتابو له هغو ګوتو په شمير علماؤ څخه وو چې قتادةيې د {ومن عنده علم الكتاب} [الرعد: 45] مصداق بولي او ابن کثیر د هغه په قول د تعليق په توګه ويلي دي چې په دې آیت کې د اهل الکتابو هغه علما شامل دي چې په خپلو کتابونو کې د رسول الله صلی الله عليه وسلم نښې ويني
عمراخان جندولی
عمراخان جندولی په تن ورکوټې خو په زړه لکه زمرې د غیرت او میړانی ډک. غازی عمراخان په کال ۱۸۶۰ کې د دیر اولسولی د امان خان په کور کې وځیگیدو. امان خان د جندول نواب چې د مست خیل ټبر سره یی تعلق درلودو. مست خیل ټبر د افغانانو د قبیلې ترکلنۍ څانگۍ نه ده ترکلنۍ دا قبیله په میلادی کال ء1520 کې يوسفزو قبایلو کمک له د شیخ ملی بابا په درخواست د يوسفزو مدد له د دله زاکو خلاف جنگ له د لغمان افغانستان نه راغلې وه. عمراخان وړمبې علم په خپل کلی کې د قاضی عبدالجليل نه حاصل کړو او بیا یی د قران علم د حافظ عبدالمنان نه. دا هغه زمانه وه چې د دير سوات ـ بونیر کې د خانانو وړې وړې پاچاهي وی. د عمراخان پلار هغه زمانه کې د جندول نواب وو. د بدمرغه په ۱۷ پیړۍ کې دلته یو ناساپه قحط راغې او ددی سیمې پښتانه د ډیرو ستونزو سره مخ شو د خواوشا خلگ به راتلل او د یو بل کلی به یی لوټل. نو د علاقې پښتنو د یو پاچا فيصله وکړه او د عمراخان جندولی نیکه مست غلی خان بابا یی خپل پاچاه وټاکو.