cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شمالي قطبي سمندر
سرچینه
وېشنيزه:سمندرونه
سوخوي سو-۷ (الوتکه)
د شمالي کوریا پوځ یې تر اوسه کاروي. افغانستان ۲۴ د پوځي خدمت لپاره او ۱۶ د پیلوټانو روزنې لپاره پېرلې وې، الجیریا، چکسلواکیا، مصر، هند، عراق، پولنډ، د شوروي اتحاد او سوریې هم ترلاسه کړې وې.
طرحه او پرمختګ اومعلومات
پیلوټان : یو
اوږدوالی : ۱۶.۸ متره
لوړوالی : ۴.۹۹ متره
د وزرو پراخوالی : ۹.۳۱ متره
د وزرو سطحه : ۳۴ متر مربع
بې وسایلو وزن : ۸۹۴۰ کیلو ګرامه
له وسایلو سره وزن : ۱۳۵۷۰ کیلو ګرامه
د الوتنې لپاره زیات نه زیات وزن : ۱۳۵۷۰ کیلو ګرامه
په ټانکیو کې د تیلو ظرفیت : ۳۲۲۰ کیلو ګرامه
زیات نه زیات سرعت : په ساعت کې ۱۱۵۰ کیلو متره
د پورته ختنې نرخ : په ثانیه کې ۱۶۰ متره
په وزرو کې د وزن ظرفیت : په متر مربع کې ۴۳۴ کیلو ګرامه
وسلې :
دوه ( 30 mm Nudelman-Rikhter NR-30 autocannons) ماشیندارې هره یوه کې ۷۰ مرمۍ
توغندي
له هوا څخه هوا ته توغول کېدونکي توغندي
K-13M
R-60
R-73A
له هوا څخه ځمکې ته توغول کېدونکي توغندي Kh-25ML
Kh-29
د وړانګې ضد توغندي
Kh-58
راکټونه
UB-16-57U rocket pods for S-5 rockets
بمونه
د عامې موخې لپاره
FAB-250
FAB-500
FAB-750
لاندې یاد شوی اټومي بم
8U69
سرچینې
https://rahimiz.com/2020/07/24/18531/
آند
د فکر په اړه ګڼې نظريې وړاندې شوې دي. د دوی موخه د فکر د خاصيت بڼو نيول دي. د اپلاتون پلويان باور لري چې فکر په پوه او اپلاتوني تحقيقي بڼو او د دوی په مناسباتو کې شامل دي. دا هغه وړتيا رانغاړي چې په خپله د خالص اپلاتوني بڼو او يوازې تقليدونو تر منځ چې په حسي نړۍ کې موندل شوي دي؛ توپير وکړي. د ارستو د مکتب له مخې، د کوم څه په اړه فکر کول، د يو چا په مغز کې د فکر د مفعول د طبيعي موجوديت ناڅاپي توليدول دي. دا کليات د حس له تجربې څخه بېل شوي دي او په يوه بې اعتراضه ښکاره نړۍ کې د اپلاتوني مکتب برعکس د موجوديت په توګه نه دي درک شوي. ادراکي مکتب د ارستو له مکتب سره نږدې اړيکه لری. دا مکتب فکر د ناڅاپي توليدولو د ماهيتونو پر ځای د ذهني پارونې په مفاهيمو سره مشخص کوي. د داخلي کلام نظريې ادعا کوي چې فکر د داخلي کلام يو شکل دی چې کليمې په کې د فکر کوونکي په ذهن کې په چپ ډول څرګندېږي. د ځينو دلايلو له مخې دا په يوه باقاعده ژبه لکه انګليسي يا فرانسوي کې واقع کېږي. له بله طرفه د فکر د فرضيې ژبه باوري کوي چې، دا د يو بې ساري ذهني ژبې (Mentalese) په منځ کې واقع کېږي. دې د دې نظریې اساسي موخه دا ده چې د ادبياتو نيابتي سيستمونه له اتومي او ترکيبي نښو يا علامو څخه جوړ شوي دي او دا چې دا ساختمان په فکر کې هم موندل شوی دی. د ملتيا يا اتحاد پالونکي فکر د نظريې يا انځورونو د پرله پسې والي په توګه درک کوي. دوی د ملتيا يا اتحاد په قوانينو کې لېوال دي، چې د فکر د لړۍ د سپړلو څرنګوالی سنبالوي. د سلوک پالونکي له دې څخه په توپير فکر له سلوکي ترتيب سره مشخص کوي، چې ځانګړي بېروني محرک يا انګېزې ته د يو عکس العمل په توګه په عام ذکاوت کې بوخت شي. محاسبه پالونکي يا د محاسبې مکتب د نظرياتو تر ټولو وروستۍ نظريه ده. دا مکتب فکر په قياس کې ويني، چې کمپيوټرونه څه ډول د حافظې، لېږد او د معلوماتو د اوښتون يا پروسس په اصطلاحاتو کې کار کوي.
په اپلاتوني ادبياتو کې د فکر بېلابېل ډولونه بحث شوي دي. قضاوت يوه ذهني عمليه ده چې يوه مسئله په کې پارول شوې یا رابلل شوې ده او وروسته یا تاييد شوې او يا رد شوې ده. له بله اړخه، استدلال له ثابتو قضيو يا ثبوتونو څخه د پایلو د رسمولو پروسه ده. قضاوت او استدلال دواړه د مربوطه مفاهيمو په ملکيت باندې تکيه کوي، چې د مفهوم د جوړښت په پروسه کې تر لاسه شوي دي. د ستونزې د حل په حالت کې، فکر په ټاکلو خنډونو باندې غالب کېدلو په واسطه وار له مخه يوې تعريف شوې موخې ته د رسېدو موخه نيسي. غور او فکر يا سلا مشوره د عملي فکر يو مهم شکل دی چې د عمل په ممکنه دورو جوړولو کې شاملېږي او د دوی لپاره يا يې پر ضد دليلونه ارزوي. دا کېدای شي د تر ټولو د خوښې اختيار د ټاکلو په واسطه د يوې پریکړې لارښوونه وکړي. نه هېرېدونکي او خيالي حافظې دواړه څيزونه او حالتونه په داخلي ډول په يوه هڅه کې چې وار له مخه تجربه شوي يا په درنښت سره د يوې وړيا بيا تنظيم او ترتيب په توګه وړاندې کوي. غير ادراکي فکر هغه دی چې په مستقيم ډول له تجربې پرته واقع کېږي. دا ځينې وختونه ثابت شوي دي چې په هغو حالتونو کې د سختو پوښتنو د حل څرنګوالی تشرېح کړي، چې هېڅ ادراکي فکر په کې نه دی ګمارل شوی.
فکر په بېلابېلو علمي تنظيمونو کې بحث شوی دی. پديده پوهنه د فکر په تجربه کې لېوالتيا لري. په دې ډګر کې يوه مهمه پوښتنه د فکر له تجربي خاصيت سره او د حسي تجربو په اصطلاحاتو کې د دې خاصيت په څومره والي کې تشرېح کېدلی شي. د نورو شيانو له منځه ميتافزيک يا له طبيعت پورته علم دی، چې د ذهن او مادې تر منځ په اړيکه کې لېوالتيا لري. دا له دې پوښتنې سره اړيکه يا علاقه لري، لکه څرنګه چې د طبيعي علومو په واسطه تشرېح شوي دي، فکر څرنګه کولی شي، په مادي نړۍ کې برابرېدلی شي. شناختې روانپوهنه موخه لري چې فکر د معلوماتو د پروسس يا اوښتون د بڼې په توګه درک کړي. له بله طرفه انکشافي روانپوهنه له زېږېدو څخه تر بلوغ پورې د فکر وده يا انکشاف څېړي او پوښتي چې دا وده د کومو عواملو پر بنا ده. تحليلي روانپوهنه (Pshychoanalysis)  په ذهني ژوند کې غير ادراک په ونډه ټينګار کوي. د ادبياتو، د عصب علم، مصنوعي ذکاوت، بيولوژي او ټولنپوهنې په ګډون نور علوم يا برخې هم له فکر سره اړيکه او علاقه لري. بېلابېل مفاهيم او نظريات د فکر له موضوع سره نږدې تړلي دي. د فکر قانون «Law of thought» اصطلاح د منطق درې بنسټيزو قوانينو ته راجع کېږي. ۱: د مغايرت قانون، ۲) د محروم وسط قانون او ۳) د هويت اصل. د واقعیت ضد فکر (Counterfactual thinking) د غير واقعي حالتونو او پېښو ذهني نښې او علامې شاملوي، چې فکر کوونکی په کې هڅه کوي وارزوي چې که چېرې شيان بېلابېل وي، نو حالت به څه وي. د فکر ازمېښتونه ډېر ځله د واقعيت ضد فکر ټاکي، تر څو نظريې تشرېح او د ظاهري معقوليت يې وازمايي. جدي فکر د فکر يوه بڼه ده، چې مناسب ا نعکاس دی او د دې په مشخص کولو تمرکز کوي، چې په څه بايد باور يا څه ډول عمل وکړي. مثبت فکر د يو چا د حالت په مثبتو اړخونو باندې د يوه شخص د پاملرنې تمرکز شاملوي او په څرګند ډول د نيک بينۍ له فلسفې (Optimism) سره تړلی دی.
اصطلاحات
د (thought) او (thinking) اصطلاحات، د روانپوهنيزو فعاليتونو يو پراخه ډول ته راجع کېږی. د دوی په تر ټولو عام حس کې دوی د ادراکي اوښتون يا پړاوونو په توګه درک شوي دي، چې کولی شي د حسي انګېزې يا تحريک په خپلواک ډول واقع شي. دا بېلابېل ذهني پړاوونه، لکه: د يوې نظريې يا ورته والي په نظر کې نيول يا د ښه اوسېدلو قضاوت شاملوي. په دې حس کې حافظه او تصور د فکر بڼې دي، مګر ادراک يې بڼه نه ده. په يو زيات محدود حس کې، يوازې تر ټولو زيات نمونه يي حالتونه د فکر په توګه په نظر کې نيول شوي دي. دا ادراکي پړاوونه شاملوي چې د منلو وړ يا ادبياتي او په کافي ډول ذهني دي. لکه: قضاوت، استنباطول يا اشاره کول ورته، د ستونزې حل، غور او فکر. ځيني وختونه د (thought) او (thinking) اصطلاحات، د ذهني پړاو، ادراکي يا غير ادراکي هرې بڼې ته د استنباطوونکي په توګه په يو پراخه حس کې درک کېږي. په دې حس کې دا کېدای شي په مترادف ډول د «ذهن» له اصطلاح سره وکارول شی. دا کارونه مخامخ شوې ده. د بېلګې په ډول: په کارتيسيني (Cartesian) رواج کې او شناختي علومو کې چې ذهنونه په کې د فکر کولو د شيانو په توګه درک شوي دي، مګر دا حس کېدای شي هغه محدوديت شامل کړي، چې دغه پړاوونه يا اوښتون يې بايد د فکر په توګه په نظر کې نيولو لپاره ذهين سلوک ته لارښوونه وکړي. په علمي ادبياتو کې ځيني وختونه د فکر او احساس تر منځ يو توپير موندل شوی دی. په دې برخه کې فکر له بې غرضۍ، بې طرفۍ او خپلې موضوع ته د مغزي رسېدنې سره ملګری دی، په داسې حال کې چې احساس يوه مستقيمه احساساتي بوختيا رانغاړي.
د (thought) او (thinking) اصطلاحګانې، همدارنګه استعمالېدلی شي چې نه يوازې ذهني اوښتون يا پړاوونو ته؛ بلکې ذهني حالتونو يا د دې پړاوونو په واسطه د راغلو نظرياتو سيستمونو ته راجع شي. په دې حس کې (thought) او (thinking) اصطلاحات ډېر کله د باور «Belief» له اصطلاح او له شناخت سره يې مترادف ده او کېدای شي، هغو ذهني حالتونو ته راجع شي، چې يا په يوه شخص پورې اړه لري او يا د خلکو د يوې ځانګړې ډلې تر منځ عام دي. په علمي او اپلاتوني ادبياتو کې د فکر بحثونه، ډېرځله دا په ضمني ډول پرېږدي، چې په ذهن کې د نوموړې اصطلاح کوم حس لري.
د (thought) وییکی(لغت)، له لرغوني انګليسي (þoht) يا (geþoht) نه دی، چې د(þencan) له رېښې نه اخېستل شوی دی او په ذهن کې د درک کولو او ملاحظه کولو معنا لري.
سرچينې
وېشنيزه:اند
هینریک سانیلیویسي
سانیلیویسي له ۱۹۲۰ کال راهیسې په چپ اړخ کې یوه منزوي څېره و، چې د کورنتول نو تازه نسخه یې سموله او یوازې د ادوارل له پېژندل شوې مجلې سره یې تړاو درلود. هغه له ادبي نظریې څخه ځان لرې کړ او د انسانپوهنې اړوند د خپلو اټکلونو په دوام يې لامارکیزم او علمي توکم‌پالنه ورغوله تر څو خپل ټولنیز-نژادي سیستم جوړ کړي. په‌خپله یو یهودي رومانیايی و، سنیلیویسي هڅه وکړه چې د نازي ایډیالوژستانو سیمه‌ییزو فاشیستانو انګیرنې کمزورې کړي.
کله چې په ۱۹۴۰مه لسیزه کې واکمنو فاشیستانو د هغه اثار تورن کړل او وروسته د کمونیستي رژیم له‌خوا پاک شول، لیکوال په تتوالي کې ورک شو.
لومړي کلونه
سانیلیوینسي د مولداوي په تاریخي سیمه کې د بوتوشاني ښار اوسېدونکی و. پلار یې په رسمي ډول د ليون سانیلیویچي په نوم پېژندل کېږي، یو سوداګر او مور يې ربکا د کور مېرمن وه. دواړه د یهودیانو د ټولنې د مخکښو مشرانو له څانګې څخه وو- د لیون پلار د سویلي رومانیا د کرایووا د یهودانو ربي (یهودی ملا) و – حال دا چې ربکا خپله د بوتوشاني د ربي لور وه – چې نیکونه یې د روسیې په سترواکۍ کې له ټول‌وژنې څخه د تېښتې په موخه د دانوب په سلطنتي سیمه کې مېشت شوي وو. د لیون نږدې ټول بچیان داسې لوی شول چې نامتو هنرمندان او روښانفکران شي: سیمون ژاک او ماکسیمیلیان ریاضي‌پوهان وو، سلیمان انځورګر؛ یوسف یو اقتصادپوه او امیل یو ژوپوه و.
هغه کورنۍ چې ادبي تاریخ‌لیکونکی جورج کالینسکو یې د رومانیا په فرهنګ «په بشپړ ډول جذب شوې» کورنۍ په توګه تشرېح کوي، په حقیقت کې له خلاصون څخه نه وه برخه‌منه: د هغه دور د ډېری نورویهودیانو په څېر سانیلیوینسي ته د زېږون پر مهال تابعیت نه و ورکړل شوی. له دې سره چې سانیلیویسي په‌خپله ځان ملحد باله، وروسته يې په رضاکار ډول په ډله‌ییزه توګه د یهودیانو د تمعید سپارښتنه وکړه. هغه د یو نړیوال ښار په ګاوندیتوب کې د رومانیایانو او امریکایانو تر څنګ لوی شو؛ د ای‌سي‌ای نامعلومې وروستاړې چې د هنریک د نیکونو له‌خوا غوره شوې وه، ځینې په دې باور ګمراه کړي چې دا کورنۍ په اصل کې صربیان وو.
هنریک د خپل ماشومتوب ډېره برخه په بوتوشاني او د مولداوي په کلیوالو سیمو لکه کوسټستی، دولاسکا او پوډریګا کې تېره کړه. هغه په لیکلې بڼه دا په یاد راوړي چې کلیوالې سیمې د فزیکي او فرهنګي توپیرونو د سرچینې په توګه د انسان د تغذیې اړوند د هغه لیدلوری جوړ کړ: «په هر ځای کې د هر کور لپاره یو د منتخبو میوو باغ موجود و. [...] پرته له دې چې څوک لږ تر لږه د مڼو یا ناکو د شرابو د جوړولو لپاره ځان په زحمت کړي، پریمانه میوې به پر ځمکه پرتې وې. د کلیوالې سیمې بامبوټۍ به د مڼو په اندازه د سپینو او شنو شفتالو له لویو امبارونو څخه ډکې وې [...]. تر ۱۵ کلنی پورې خپل انځور یواځې ټوله ورځ د میوې د خوړلو په حال کې په یاد راوړم.» همدارنګه دې چاپېریال د کورنیو الوتونکو (هغه مالداوي چرګانې په ځانګړې توګه جګې او نرۍ او په ولاړو اوبو کې الوتلو ته مایلې یادې کړې)، وحشي الوتونکو او ان غڼو په اړه د هغه طبیعت‌پاله کتنو ته الهام ورکړ.
هغه د تخنیکي پوهنتون له زده‌کړیال سیمون سره یوځای د کنستانتین دوبروژانو -ګریا په مشرۍ د بخارست د سوتیر تالار په مارکسیستي ټولنه کې برخه واخیسته او د رومانیايي کاریګرانو له سوسیال دیموکراتیک ګوند (PSDMR) سره یوځای شو. هینریک په ځانګړې توګه له PSDMR سره تر يوځای کېدو وروسته په سوتیر ښار کې د کاریګرانو لپاره عامه اوونیز لکچرونه وړاندې کول او هلته د حسن په نوم پېژندل کېده. هغه مهال دواړه وروڼه د ادیورال په نوم د یوې سوسیالیستي ورځپاڼې ګدونوال وو چې د ګېړیس شاګرد کانسټنټین مېل سموله او د ۱۸۹۶ کال په شاوخوا کې يې د لنډمهاله ادبي ضمیمو لپاره هم لیکنې کړې. د هنریک مقالې په نورو سوسیالیستو او منځنیو چپ اړخو ورځپاڼو لکه: لومیانووا، مونکا، اوانتول او د پيتشت ښار په پووېستېیا ووربې ادبي مجله کې هم خپرې شوې.
د یو کره‌کتونکي په توګه د سانیلیویسي د لومړني کار تمرکز د جونیمیا محافطه‌کارې ادبي ټولنې پروړاندې د ډوبروګیانو – ګیریا د مارکسي ادبي تیوري پر دفاع و. فرهنګي تاریخ‌پوه زیډ. اورنیا د شلمې پېړۍ په وروستیو کې دا تشرېح کړه چې د ګیریا د غلي پاتې کېدو پر مهال سانیلیویسي، ګارابیت، ابرایلیانو، ټریان ډیمیترسکو، انتون باکالباسا، ایمیل فاګورا او نورو ځوان سوسیالیستانو څنګه مبارزه پیل کړه او د [1]جونیمیست پر مخالف حرکت يې «ځوابي یرغل» وکړ. مخکښ جنیمیستي تیوریست او فرهنګي کره‌کتونکي تیتو مایورسکو رسمي ځوابونه وړاندې کړل او د سانیولیوینسي له‌خوا مطرح شویو ځانګړو خبرو ته یې ځواب ورکړ. له دې سره ځوان سوسیالیست پوځي مبارز هم د جونیمیا په مجله کانووربېری لېتړړي کې مقالې خپرې کړې. پر دې سربېره هغه د نووا ریویسټا رومانا منخباتي مجلې له اصلي همکارانو څخه و چې د پخواني جونیمیسټ فلیسوف کانسټنټین رادولیسکو - موټرو له خوا پرمخ وړل کېده او د یوې مودې لپاره یې کتنپلاوی هم و. دا هغه ځای و چې نوموړې په‌کې د دکتکیزم (ښوونې او روزنې) پر دفاع یوه لړۍ مقالات پیل کړل او له هغه سره یې خپل شهرت د یو فرهنګي ژورنالیست په توګه ثبت کړ. نووا ریویسټا رومانا هم هغه ځای و چې سانیلیویسي څو کاله وروسته د خپل همکار خبریال کانسټنټین بیلیدي سره ولیدل او ملګری یې شو.
د کندهار ولایت مقام
د کندهار ولايت مقام د کندهار ولايت د والي د کار ځاي دی. دا ځاي د احمدشاه بابا په وخت کي جوړ سو؛ او په افغانستان کي د لومړی ارګ همدغه وو. دا ځاي د افغانستان د اسلامي امارت پر مهال بيا د افغانستان د ارګ په توګه و پېژندل سو. دا ځاي د عبدلرحمان خان په وخت کي بيا ورغول سو، او وروسته بيا د همایون عزیزی په وخت کي دا مقام د بيا ځلې لپاره نوی کړل سو او رنګ ورکول سو.
د کندهار ولایت مقام د خلقې شريفي و بغل ته د سړک پر هغه بله غاړه باندې پروت دی، دا ځای د احمدشاه بابا په وخت کې د باچا د ناستې ځای(د ولسمشرۍ ماڼۍ) هم وو. او دا ځای تراوسه پورې هم په هغه پخوانی نخشه باندې پروت دی.
د بارکزیو لړۍ
د بارکزیو لړۍ چې د محمدزیو د لړۍ په توګه هم پېژندل کېږي له ۱۸۲۳ زکال څخه یې تر ۱۹۷۸ زکال پورې هغه مهال چې د محمد ظاهرشاه او د هغه د تره زوی سردار محمد داوود خان واکمني په عملي بڼه پای ته ورسېده په افغانستان واکمني وکړه. د بارکزیو لړۍ، احمدشاه دراني ته د اړوندې دراني لړۍ د واکمنۍ له راپرځولو وروسته واک ته ورسېده.
د بارکزیو د لړۍ له خوا د دراني سترواکۍ له تسخیر وړاندې لوی کندهار د دل وروڼو؛ سردار پردل خان، سرادر کهن دل خان، سردار شیردل خان، سردار میردل خان او سردار رحیم دل خان له خوا په ۱۸۱۸ زکال کې ونیول شو او د خپلواکۍ اعلان یې وکړ؛ په دې سره په کندهار کې تر ۱۸۵۵ زکال پورې، هغه مهال چې امیر دوست محمد خان کندهار له کابل سره یوځای کړ یوې جلا ادارې شتون درلود. د ۱۸۲۳ زکال په مارچ میاشت کې په کابل کې بارکزیانو ته اړوند د افغانستان امارت رامنځته شو. د دغه حکومت په پیل کې افغانانو د رنجیت سنګ تر مشرۍ لاندې سک ځواکونو سره د نوښار جګړه وکړه او له امله یې په پېښور دره کې خپل سنګرونه له لاسه ورکړل. په دغه جګړه کې د افغان ځواکونو مشري د دوست محمد خان میرني ورور سردار محمد عظیم خان کوله. د بارکزیانو د حکومتولۍ پر مهال افغانستان په سویل او ختیځ کې خپل پریمانه قلمرو بریتانیا، په لویدیځ کې فارس او په شمال کې روس ته بایلود. له دې سره دغه مهال په معاصر افغانستان کې دننه هم پریمانه جګړې وشوې چې په دغو جګړو کې د افغان او انګلیس دوه مهمې جګړې او له ۱۹۲۸ زکال څخه تر ۱۹۲۹ زکال پورې کورنۍ جګړه شاملېږي.
سیاسي مخینه
د بارکزیانو لړۍ په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې په افغانستان واکمني وکړه. په ۱۸۲۳ زکال کې د دراني سترواکۍ له سقوط وروسته د افغانستان د سترواکۍ په قلمرونو کې یو شمېر ګډوډۍ رامنځته شوې، ځکه چې د تیمورشاه زامنو د واک پر سر له یو بل سره لاس او ګرېوان شول. له همدې امله د افغانستان سترواکۍ د یو ملي دولت په توګه شتون نه درلود او د لنډ مهال لپاره د کوچنیو واحدونو په یوې ټولګې واوښته. دوست محمد خان له خپل ورور سلطان محمد خان سره یوځای په ۱۸۲۳ زکال کې د واک ګدۍ ونیوله. هغه د ۱۸۳۷ زکال په شاوخوا کې د بارکزیانو لړۍ تاسیس کړه. له دغه مهال را وروسته د هغه اولادې تر ۱۹۲۹ زکال پورې په افغانستان باندې په مستقیمه بڼه حکومت وکړ؛ تر هغه مهاله چې غازي امان الله خان له واکه لاس واخیست او د هغه د تره زوی محمد نادر خان منتخب پاچا شو. د بارکزیو پښتنو تر ټوله پام وړ او پیاوړې کورنۍ محمدزیان و چې له ۱۸۲۳ زکال څخه تر ۱۹۷۳ زکال پورې یې په افغانستان واک وچلاوه.
محمدزیان
محمدزیان د بارکزیانو قبیلې ته اړونده تر ټولو مخکښه او پیاوړې کورنۍ وه چې دراني ټبر ته اړوندېږي او اصلي مرکزیت یې په کندهار کې دی. دغه کورنۍ ته اړوند وګړي د افغانستان په ټولو ولایتونو او همدارنګه د پاکستان په بلوچستان ایالت کې شتون لري.
د تیمورشاه دراني او شاه زمان دراني د واکمنیو پر مهال بارکزیو ته د اړوندو محمدزیانو مشر پاینده محمد خان و چې پاینده خیل د هغه له اولادې څخه دي؛ دوی د سدوزیانو د واکمنۍ له پاشل کېدو وروسته د افغانستان واکمنان شول. طرزیان له مشهورو پاینده خېلو څخه دي چې د غازي امان الله خان مېرمن ملکه سریا طرزۍ هم له دغې کورنۍ څخه وه.
مصاحبین یا طلایي خېل د دوست محمد خان د ورور سلطان محمد خان طلایي له اولادې څخه دي چې د پېښور واکمن و. د نادر خان او ظاهرشاه کورنۍ هم د امان الله خان له کورنۍ سره د خېښیو لرلو له امله نږدې اړیکې لرلې. د طلایي خېلو بله ډله چې د افغانستان په پوځ کې یې ډېر زیات قدرت درلود اعلیحضرت سردار عبدالعزیز خان طلایي او د هغه اولادونه و. شاهزاده عبدالعزیز طلایي د سلطان محمد خان طلایي زوی و او د افغانستان د پوځ د سپهسالار او همدارنګه یې د کندهار او بدخشان د والي په توګه فعالیت کاوه.
د هغه مشر زوی شاهزاده عبدالقیوم خان و چې د افغانستان د ګڼ شمېر مرکزي ولایتونو د والي په توګه یې کار کاوه. د شاهزاده عبدالقیوم خان زوی شاهزاده عبدالخالق خان طلایي د سفیر په توګه فعالیت کاوه چې اولاده یې د دقیق یا دکیک کورنۍ په نوم یادېږي. د شاهزاده عبدالعزیز خان بل مشهور زوی جنرال سردار امیرمحمد خان و چې د غازي امان الله خان پر ضد کودتا کې یې د افغان انګلیس د دریمې جګړې پر مهال له بریتانویانو سره لاس یو کړ او ځان ته یې خپله د امیر لقب وټاکه. د هغه زوی اسدالله چې مستعار نوم یې شرزا و، د امریکا په هوايي ځواک کې جنرال شو او په واشنګټن کې یې د طلایي کورنۍ د ګټو استازولي کوله. د شاهزاده عبدالعزیز بل پېژندل شوی زوی برید جنرال سردار عبدالغفار نومېده چې د خپل تربور نادرخان د شخصي سلطنتي ګارد د قوماندان په توګه یې دنده ترسره کوله. دا شهزاده عبدالغفار خان و چې امانېست (اماني پلوه) څرخي کورنۍ یې اعدام کړه هغه چې د نادر خان پر ضد یې په توطئه کې لاس درلود. په دغه اعدامونو کې شاهزاده عبدالغفار خان د غلام نبي خان چرخي لور هم اعدام کړه چې له امله یې یو بل امانېست عبدالخالق هزاره اړ شو د څرخي کورنۍ غچ د نادرخان په ترور سره واخلي.
ژبې
د بارکزیانو اصلي ژبه پښتو ده. له دې سره هم له دري ژبې څخه د رسمي او مکاتباتي ژبې په توګه ګټنه کېدله؛ آن تر دې چې د ۱۹مې پېړۍ تر وروستیو پورې د قبرونو ډبرې یې هم په دري ژبه لیکل کېدلې. په پښین، کوټه، ګلستان او دوکي (د لورلایي سیمه) کې استوګنې بارکزیي کورنۍ د پښتو ژبې په کندهارۍ لهجه خبرې کوي. له پښین لرې نورو میشتو بارکزیانو بیا له پښتو سربېره په نورو ژبو، لکه په ملتان کې یې په ملتاني او سرائیکي، په هزارستان کې په هندکو، په بوپال کې په اردو او سند کې په سندي خبرې کولې.
دین
بارکزیان د سني اسلام د صوفيانو د څانګې پیروان دي چې تر ډېره پورې د حنفي فقهي مکتب او د ماتریدي الهیاتي مکتب څخه پیروي کوي. په تاریخ کې راغلي چې د سلطان محمد خان طلایي بل ورور سردار عطا محمد خان بارکزايي چې د شاه شجاع د واکمنۍ پر مهال د کشمیر والي و د صوفي روحاني نوند ریشي په ویاړ یې سکه ووهله او د هغه زیارت یې ورغاوه. یو شمېر بارکزیانو له دې ډلې دقیق کورنۍ د حنبلي فقهې او اطهري الهیاتي مکتب څخه په پیروۍ د اسلامي علماوو په توګه عمل کړی دی. د دقیق کورنۍ د تصوفي چارو د ترسره کولو او همدارنګه روحانیونو ته د پام وړ درناوي له کبله د قادریې او نقشبندیې صوفيانه سلسلو د لویو استادانو په توګه پېژندل کېږي.
کریپټوکرنسي (مجازي پیسې)
کریپټو کرنسي، کریپټو یا سیکه هغه ډیجیټل یا مجازي پیسې دي چې د کمپیوټري شبکو له لارې د تبادلې د وسیلې په توګه د کار په موخه طراحي شوې او د ساتنې او یا هم خوندیتوب له مخې هېڅ مرکزي ادارې لکه دولت یا بانک ته اړوندې نه دي.
ډیجیټل یا مجازي پیسې په فزیکي توګه (د کاغذي هغو په څېر) شتون نه لري او معمولاً د یوې مرجع له لوري نه صادرېږي. دغه ډول پیسې په معمول ډول د مرکزي بانک د ډیجیټل پیسو (central bank digital currency) پر خلاف د غیر متمرکز کنټرول څخه ګټنه کوي. هغه مهال چې دغه کوډ لرونکې پیسې لا جوړه شوې نه وي او یا هم د یو خپرونکي له خوا صادرې شوې نه وي، په ټولیز ډول متمرکزې په پام کې نیول کېږي. هغه مهال چې د نا متمرکز کنټرول له مخې اجرایي حالت خپلوي، بیا نو هره یوه ځانته د خپل ویشل شوي لیچر د تکنالوژۍ له مخې عمل کوي، چې په معمول ډول د هغه بلاکي ځنځیر له مخې د راکړې ورکړې د عامه مالي ډیټابیس په توګه کار کوي. د سنتي شتمنۍ ډولونه چې د لوی اقتصاد عوامل دي لکه پیسې، توکي او اسهام په لږ کچه د مجازي پیسو یا کریپټو کرنسیو له خوا وړاندې کېږي.
کریپټوکرنسي د تبادل وړ ډیجیټل شتمني یا د ډیجیټل پیسو هغه ډول دی چې د بلاکي زنځیر د تکنالوژۍ پر بنسټ رامنځته کېږي او په آنلاین ډول شتون لري. دغه ډول پیسې له کوډونو څخه د خپل هویت او د راکړې ورکړې په برخه کې د خوندیتوب په موخه کار اخلي او نوم یې هم له همدې امله ورته ټاکل شوی. اوس مهال په نړۍ کې له زرو زیاتې بېلابېل ډوله مجازي پیسې یا کریپټو کرنسۍ شتون لري.
په وروستیو څو کلونو کې د ډیجیټل پیسو ارزښت، کله هم زیاتوالی موندلی او کله یې هم خپل ارزښت له لاسه ورکړی. د کریپټو بازارونه دا نه تضیمن کوي، چې پانګوال پېر یا معامله په سمه بیه ترسره کوي او که نه. له همدې امله ګڼ شمېر پانګوال په څو بازارونو کې د قیمت موندلو په موخه له اربیتراژ څخه په ګټنې له دغې ښېګڼې کار اخلي.
لومړنۍ ډیجیټل غیرمتمرکزه کریپټو کرنسي چې د لومړي ځل لپاره په ۲۰۰۹ زکال کې د پرانیستي سرچینې لرونکي سافټوېر په توګه رامنځته شوه بیټ کوین وه. د بیټ کوین له رامنځته کېدو وروسته ګڼ شمېر نورې کوډ لرونکې پیسې/کریپټو کرنسۍ هم رامنځته شوې.
بلاکي ګټه
د کریپټوکرنسۍ اوسنی ارزښت نه د هغو اوږد مهالی ارزښت د لګښتمن استخراج په برخو کې د استخراج کوونکو د هڅونې په موخه د ګټې ورکولو له طرحې ملاتړ کوي. یو شمېر سرچینې ادعا کوي چې د بیټ کوین اوسنۍ طراحي ډېره بې کاره ده چې د نغذي اغېزمن سیسټم په نسبت د هوساینې په رامنځته کولو کې ۱.۴ سلنه کمښت له ځانه سره لري. د دغه بېکارتوب اصلي لامل هم د استخراج لوړ لګښت دی چې په کلنۍ توګه ۳۶۰ میلیون ډالر کېږي. دا په دې معنی دی چې کاروونکي یې د دې پر ځای چې له بیټ کوین څخه د تادیاتو ورکونکي په توګه ګټنه وکړي د ۲۳۰ سلنه پړسوب(انفلاسیون) په منلو سره د هغو له نغدي سیسټم سره لېوالتیا لري. له دې سره کېدای شي د بیټ کوین د سیسټم موثریت په پام وړ توګه د هغو په جوړولو کې د لګښت راکمولو او د لېږد را لېږد د فیس په کمولو سره پرمختګ وکړي.
د راکړې ورکړې لګښت
د کریپټو کرنسۍ د راکړې ورکړې لګښت په اړوند مهال کې د چټک انتقال په موخه د هغو د لرونکي د غوښتنې پر وړاندې د شبکې وړتیا ته اړوندېږي. په داسې حال کې چې د شبکې بنسټونه انتقالات په ترتیب سره د هغو د لوړفیس څخه تر کم پورې اجرا کوي؛ د دغو پیسو مالک کولای شي د انتقال ځانګړي فیس وټاکي. د کریپټوکرنسۍ صرافۍ کولای شوي هغو مالکینو ته لومړیتوب ورکړي چې د فیس له مخې یې اړتیا مالومېږي چې باید په غوښتل شوي وخت کې ترسره شي.
یو شمېر دغه کریپټوکرنسۍ د راکړې ورکړې هېڅ فیس نه لري او انتقالات یې د کار د اثبات او همدارنګه د سپم ضد میکانېزم له مخې لومړیتوب مومي.
تبادله
د کریپټوکرنسۍ صرافۍ پیرودونکو ته د دې شونتیا برابروي چې خپلې کوډ لرونکې پیسې په نور ډول شتمنیو، لکه حکمي پیسو (طلا، نقره...) واړوي او یا یې هم په بدل کې نور ډوله ډیجیټل پیسې واخلي.
اټومي مبادله (نه تجزیه کېدونکې مبادله)
اټومي مبادله هغه میکانېزم دی چې له مخې یې یوه کریپټوکرنسي په مستقیم ډول په بله ډیجیټل کرنسي تبادله کېږي. په دغه ډول مبادله کې درېیم ګړي باور وړ کس یا صرافیو ته اړتیا نه پېښېږي.
د صرافۍ اتومات ماشینونه
د روبوکوین بنسټ اېښودونکي د ۲۰۱۴ زکال د فبروري په شلمه د بیټ کوین لومړنۍ د صرافۍ اتومات ماشین فعال کړ. په آسټین او تکزاس کې نصب شوي دغه اتومات ماشینونه د بانکونو د صرافۍ اتومات ماشینونو ته ورته دي، خو د دولت له خوا د صادر شوو پیژندپاڼو لکه د پاسپورت یا ډرایوري د لایسنس د سکن په موخه سکنرونه لري څو د ګټه اخیستونکو هویت تائید کړي.
ورک کېدل، غلا او چل ول
د ۲۰۱۴ زکال په فبروري میاشت کې د نړۍ د بیټ کوین تر ټولو لویې صرافۍ Mt. Gox اعلان وکړ چې له سقوط سره مخامخ شوې. په ډېر احتمال سره د غلا له امله چې د دغه شرکت د ادعا له مخې د خپلو پېرودونکو نږدې ۷۵۰۰۰۰ بیټ کوینونه یې له لاسه وتلي. دغه شمېر د ټولو موجودو بیټ کوینونو نږدې ۷ سلنه جوړاوه چې په ټولیزه بڼه یې ۴۷۳ میلیون ډالر ارزښت درلود. Mt. Gox هکران د انتقالاتو د لوګاریتمونو په برخه کې د ستونزو جوړولو له امله د دغې چارې مسئول وبلل. له دغې پېښې ورسته د بیټ کوین قیمت د هغه له لوړې کچې څخه چې په ډسمبر میاشت کې ۱۱۶۰ ډالر وه په فبروري کې ۴۰۰ ډالرو ته راولوېده.
کوډ لرونکو پیسو ته اړوندې ځان وژنې
هغه مهال چې د ۲۰۱۸ زکال په اګست میاشت کې د کریپټوکرنسۍ بازار سقوط وکړ، دغه بازار ته د اړوندو پانګوالو د ځان وژنې کچه لوړه شوه. دغه وضعیت په ځانګړې توګه په کوریا کې د کړکېچ کچې ته ورسېد، ځکه د کریپټو سوداګر د «ځان وژنو» شاهد و. په ریډېټ کې د کریپټوکرنسۍ یوې ټولنې آن له زیان من شوو پانګوالو سره د هغوی د ځان وژنې څخه د مخنیوي په موخه په مرستې کولو پیل وکړ.
اي اې ډي اس ۳ سیګما
په ۱۹۸۷ کال کې تاسیس شوی شرکت دی، په دې وخت کې یې مرکزي دفتر په اتن ښار کې وو خو تولید یې د کریتي په چانیا کې کوه. په ۲۰۰۲ کال کې یې نوم (EADS 3 Sigma) ته بدل شو په نوم کې یې د اروپا (EADS) ګروپ هم ورګډ شو. مختلف ډوله ډرون الوتکې تولیدوي او نورو هیوادونو ته یې صادروي. د کشف الوتکې او الکترونیکي الوتکې هم تولیدوي. د یونان ځینې پوهنتونو په څېړنو کې له شرکت سره د دې لپاره همکاري کړې چې الوتکو ته انجن جوړ کړي او د ریموټ کنټرول ټکنالوجۍ کې مرسته ورسره وکړي. په ۲۰۱۲ کال کې یې د فعالیت لپاره کافي بودیجه نلرله تر څو خپل فعالیت ته ادامه ورکړي.
حوالې اوسرچینې
https://rahimiz.com/2020/07/04/eads-3-sigma/
ارواښاد مظفر خان
د پښتو ژبې یو پخوانی سندرغاړي ارواښاد مظفر خان
(سل په لالي پورې دا یو ه یې  دبنګړو )
ارواښاد مظفر خان دپښتو ژبې یو پخوانی او مشهور سندرغاړی و. نوموړی دپښتونخوا مر کز پېښور ته نږدې د(پاوه کي) په کلي کې په ۱۹۰۳ زیږدیز /میلادي کال کې دې  نړۍ ته سترګې پرانیستلې وې.
ارواښاد مظفر خان په یوه سترګه ړوند و او دوې میرمنې یې درلودلې. مظفرخان دهغه وخت د موسیقۍ دبل مشهور استاد او سندرغاړي انځرگل چې د ماشوخېلو اوسیدونکی و شاگرد و. په هغه وخت کې چې مظفر خان سندرې ویلې نو دهغه وخت  مشهور سندر غاړي دبډه بهیرې زرخا ن ، غبد الجبار ، نور رحمن ، خانزاده ، سبز علی خان ، د صوابۍ ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ او دپبۍ عباد خان پکې ډیر مشهور ول.
دپښتو نامتو سندرغاړې ارواښادې گلنار بیگم د مظفر خان سره نږدې کورنۍ خپلوي درلوده. کله به چې ګلنار بیګم دخپلو سندرو دثبتولو لپاره د بيښور راډیو ته را تله نو په پیښور کې به دمظفر خان په کور کې اوسیدله.
دمظفر خان ډیرې سندرې دپیښورپه ریډیو  او آل انډیا ریديو ډیلي دپښتو څانګې نه هم خبرې شوي دي.
مظفر خان په ۱۹۶۹ زیږدیز /میلادي  کال کې په پيښور کې وفات شو. الله دې وبخښي.
دادي په لاندیني لینک کې دده یوه سندره اوریدلی شئ !
پــــه کــــــــر ښــــــــه کـــونـکـی: رازمحمد محمدی
خوشال بابا او درنتهمبور جیل
خوشال بابا په فراقنانه کې ددغه جیل حال داسې بیانوي او داورنګزیب دظلمونو نه شکایت کوي :
یک تنها په کټ کې پروت یم
بندیوان دهند دکوټ یم
دامې حال دامې احوال دی
که وایه شي ډیر مقال دی
چې په ما باندې داحال دی
څه دپاسه یو نیم کال دی
په داکوټ کې بندیوان دي
مسلمان دي که هندوان دي
لږتر دوه سوه نه کم نه دي
بند په ظلم په ستم دي
چې یې وخت دپلار نیکه و
هومره بند په داځای نه و
چې بادشاه دهند اورنګ شو
بیدادي شوه جهان تنګ شو
دکوټونو بندیان ډیر شول
تر حسابه تر شمار تیر شول
هم راڼۍ هم راجاګان بنددي
شیرخواره هلکا ن بند دي
په هر سن د ماسره دي
راته واړه تله راتله کا
واړه کار زماپه زړه کا
راته لولي کتابونه
راته وایي خپل خوابونه
په شطرنج مې ړه بېر بېر کا
چې که غم له دله هېر کا
که کیسې که افسانې دي
داهمه انې بانې دي
زړه مې سود په هیچا نه کا
اورچې بل وي اوبه څه کا
وایم درد رالره راوړي
چې شطرنج رالره راوړي
ګویا رنج رالره راوړي
هغه زړونه چې رنځور دي
بې دلداره که ګلزاروي
دعاشق دسترګو خار وي
بې یارانو که بهشت وي
وحوشال وته به زشت وي
چې دسرای له لوریه راشي
چې غه باد دما دغره دی
دا د دهند په جنوب دکن کې دبیجاپور دکلا (فورټ ) انځوردی چې د ستر خوشال بابا زوی اشرف خان هجري (۱۶۳۴-۱۶۹۴ زیږدیز) پکې دمغولي اورنګزیب له خوا په قید کې شپې او ورځې تیرولې. اشرف خان هجري دمغولو په قید کې د ګوا لیار او بیجاپور په جیلخانو کې ۱۴ کاله بند تیر کړ او هماغلته په بیجاپور کې په بردیسۍ کې وفات شو. دده د جیلخانې شعرونه چې د  پښتو نخوا ( روه )په فراق کې یې ویلي دي هر پا احساسه پښتون ژړوي. زه به دلته د بیجاپور د کلا په جیلخانه کې دده د هغو شعرونو بیلګې راوړم چې د وطن په یاد کې یې ویلي دي :
بیجاپور هجري په خوب لیدلی نه و--- آخر پیښ شي هغه کار چې یې قضا کا
په بل ځای کې وایې:
یو هجري دهجر غم تر لمن ونیوـــ نور همه دیار په وصل تل اختر کا
په بل ځای کې اشرف خان هجري داسې ویلې :
ما هله ماتم دځان وکړ په وینو
چې اټک وته مې شا شوه په ژړا شوم
اوس به څه دو طن کاڼې بو ټې ژاړم
درخصت سلام مې وکړ ترې جداشوم
او بیا دپښتو نخوا یا روه په فراق کې داسې وایې:
جدایې له یاره یو نفس ماتم دي
چې فرقت شي په کلونو خوستم دی
دوصال په تمه باد غوندې چلیږي
ګڼه لږهجر له قرنه سره سم دی
بې وطنه تنها پروت یم په غربت کې
نن له ماسره همدم دصنم غم دی
قاصدان له روهه نه راځي مدت شو
سلام باد رارسوي منت یې تم دی
فیلیپ نیوسی
فیلیپ نیوسی (فیلیپ نیوسي) په انګلیسي Filipe Nyusi) یو موزامبیقی سیاستوال او له ۲۰۱۵م کال راهیسې د موزامبیق هیواد ولسمشر دی.
چارلز سامنر
چارلز سامنر (د ۱۸۱۱ز کال، د جنورۍ ۶مه – د ۱۸۷۴ ز کال د مارچ ۱۱مه) یو امریکایی سیاستوال او د متحدو ایالتونو په سنا( مشرانو جرګه) کې د ماساچوسټ ایالت سناتور و. سامنر د یوه لوستي حقوق‌پوه او پیاوړي ویناوال په توګه د غلامۍ ضد ځواکونو مشر او د امریکا د کورنۍ جګړې په جریان کې د متحدو ایالتونو په مشرانو جرګه کې د راډیکالو جمهوري‌غوښتونکو رهبر و. سامنر د بیارغونې په جریان کې د پخوانیو کنفدراسیونونو د واک راکمولو او ټولو آزادو شویو اشخاصو د برابرو حقونو د تضمین لپاره مبارزه وکړه. له ولسمشر «اولیس ګرانټ» سره یې د «سانټو ډومینګو» د کنټرول پر سر اختلاف راغی ،چې له همدې امله یې په سنا کې واک له لاسه ورکړ او پرله‌پسې هڅو یې، د «ګرانټ» د بیا ټاکل کېدو مخه ډپ کړه.
د ژوند لومړي وختونه، زده‌کړې او حقوقي مخینه
سامنر د ۱۸۱۱ ز کال د جنورۍ میاشتې په ۶مه نېټه په بوسټون ښار کې وزېږېد. پلار یې «چارلز پینکني سامنر» نومېده، چې لېبرال وکیل و، په هاروارډ کې یې زده‌کړې کړې وې، د ګډ توکمو ښوونځیو لومړنی پلوی و او په ۱۹مه پېړۍ کې یې له هغو قوانینو سره کلک مخالفت وکړ ،چې د بېلو یا جلا توکمونو تر منځ د واده ضد وو.
د سامنر پلار له غلامۍ نه کرکه لرله او سامنر ته یې وویل چې: د غلامانو آزادول «موږ ته هېڅ ګټه نه‌لري»، یوازې دا چې ټولنه له دوی سره برابر چلند وکړي. سامنر په بوسټون کې د نفوذ لرونکي توحیدپالي راهب«ویلیم الري چانینګ» نږدې ملګری و. چانینګ په دې باور و چې انسانان د خپل ځان د ښه کولو لپاره بې‌حده ډېر ځواک لري. په دغه استدلال سره دې پایلې ته ورسېد چې، چاپېریال د اشخاصو په جوړولو کې ډېر مهم رول لري. د داسې یوې ټولنې په جوړولو سره چې هلته پوهه، دین او فضلیت لومړیتوب وي، تر ټولو بې‌چاره خلک هم د ځواک او ښکلا پر نه منونکو بېلګو بدلېدلی شي. دی په دې باور و چې اخلاقي قانون د دولتونو لپاره همدومره مهم دی، لکه د افرادو لپاره چې مهم دی او هغه قانوني بنسټونه ډېر بد دي چې د افرادو وړتیاوې ودې ته نه پرېږدي؛ لکه توکمیز چلند او غلامي.
کله چې د سامنر پلار د ښار حاکم شو او عاید یې لوړ شو، د خپلو بچیانو لپاره د لوړو زده‌کړو د لګښتونو پر برابرولو بریالی شو. چارلز سامنر په «بوسټون لاټین ښوونځي» کې زده‌کړې وکړې او دا هغه ځای و چې «رابرټ چارلز وینټروپ»،«جېمز فریمن کلارک»،«ساموېل فرانسېس سمېت» او «ونډل فیلیپس» یې په کې تر ټولو نږدې ملګري شول. سامنر په هاروارډ کالج کې تحصیلات وکړل، په «هالیس هال» کې یې ژوند کاوه او د «پورسلین کلب» غړی و. په ۱۸۳۰ ز کال کې تر فارغېدو وروسته د هاروارډ د حقوقو پوهنځي ته ورغی، هلته د «جوزف سټوري» له لارښوونو نه برخمن شو او د حقوقو د نظري علومو لوستلو ته یې لېوالتیا پیدا شوه.
د امریکا تر کورنۍ جګړې وړاندې کاري مخینه
سامنر د ۱۸۵۱ ز کال په وروستیو کې د یوه «فري سویل ډیموکراټ» په توګه د سنا جرګې پر چوکۍ کېناست. په لومړیو څو ناستو کې یې د خپلو لانجمنو موخو په اړه هېڅ ونه ویل. د ۱۸۵۲ ز کال د اګسټ میاشتې په ۲۶مه نېټه یې خپله لومړنۍ مهمه وینا واوروله. ښاغلي سامنر په دې وینا کې «د تښتېدلي غلام د ۱۸۵۰ ز کال قانون» تر نیوکو لاندې ونیو. تر وینا وروسته یې د «الاباما»  په نامه یوه سناتور ته وویل: "د لېوني احساسات کله ناکله خطرناک وي، خو د کوچني سپي غپېدو کوم زیان نه درلود." سامنر له غلامۍ سره د مخالفت له امله په سنا مجلس کې ډېر کم ملګري لرل.
که څه هم د دواړو اصلي ګوندونو کنوانسیونونو د ۱۸۵۰ ز کال د روغې جوړې هره ماده تایید کړې وه چې د تښتېدلي غلام قانون هم په کې شامل و، خو سامنر د دغه قانون د لغوه کېدو غوښتنه وکړه. دغه قانون سامنر څه باندې درې ساعته د اساسي قانون د نقضولو، عمومي وجدان او الهي قانون ته د سپکاوي په توګه وغانده.
مړینه
چارلز سامنر چې له ډېرې مودې راهیسې ناروغ و، په سنا مجلس کې تر کابو ۲۳ کاله خدمت وروسته د ۱۸۷۴ ز کال د مارچ میاشتې په ۱۱مه نېټه د ۶۳ کلونو په عمر په خپل کور کې د زړه د حملې له امله مړ شو. د سامنر له مړي سره د مخه ښې او درناوي مراسم ترسره شول، دویم سناتور (لومړی سناتور په ۱۸۵۲ ز کال کې «هنري کلي» و) او څلورم کس و چې دغه ویاړ ورکړل شو. د مارچ په ۱۶مه نېټه یې د «ماساچوسټ» ایالت په «مونټ ابرن» هدیره کې د تدفین مراسم ترسره شول، چې «هنري واډسورت لانګفلو»، «الیور ونډل هولمز»، «رالف والډو امرسون» او «جان ګرین‌وېلف ویټیر» هم ګډون په کې کړی و.
واده
سامنر د خپل ژوند ډېره برخه په مجردۍ کې تېره کړې ده. په ۱۸۶۶ ز کال کې یې له «الیس میسون هوپر» سره خپله مینه څرګنده کړه او د همدغه کال په اکتوبر میاشت کې یې واده وکړ. د دوی دواړو واده نېکمرغه نه و. سامنر د خپلې مېرمنې له طبیعت سره جوړ نه و، ځکه ډېره تندخویه وه. د همدغه کال په ژمي کې «الیس» له پړوسي دیپلومات «فرډریش فون هلشټاین» سره عمومي محفلونو ته تګ پیل کړ. دغه کار په واشنګټن کې د بېلابېلو اوازو د خپرېدو لامل شو او «الیس» له «هلشټاین» سره لیدنې بس کړې. کله چې په ۱۸۶۷ ز کال کې «هلشټاین» بېرته «پروس» ته وبلل شو، سامنر د خپلې مېرمنې «الیس» له‌خوا د دغه اقدام په طرحه کولو تورن شو، خو سامنر هېڅکله دا تور ونه‌مانه. دوی دواړه د بل کال په سپټمبر میاشت کې سره جلا شول. دښمنانو یې دغه اړیکه د «سامنر» د نارینتوب پر خلاف وکاروله او «لوی جنسي کمزوری» یې وباله. دغه حالت سامنر ډېر خواشینی کړ. سامنر د ۱۸۷۳ ز کال د مې میاشتې په ۱۰مه نېټه د بې‌وفایۍ په دلیل توافقي طلاق واخیست.
ټاټوبی نیوز
ټاټوبی رسنیز ګروپ د افغانستان د نافذه قوانینو سره سم له تېرو ۱۵ کلونو راهيسي په هيواد کي د رسنيز پوښښ او ولس ته د حقايقو رسوني په موخه چاپي او برېښنايي نشرات وړاندي کوي.
ټاټوبی (اونيزه)
ياده اوونيزه په پيل کې په ۴ ورقو او ۸ مخونو کې په مسلسل ډول هره اوونۍ يکشنبه له چاپه راوته، چې وروسته په ۲۰۰۸م کال کې يې د ورقو شمېر ۶ او د مخونو شمېر ۱۲ ته ورسېد.
د ۲۰۱۴م کال په پيل کې يې بيرته د ورقو او مخونو شمېر د پخوا حالت ته ستون سو، يعني ۴ ورقي او ۸ مخونه، چې وروسته بيرته د ۲۰۱۸م کال په اوايلو کې يې بياځلي د ورقو شمېر ۶ او د مخونو شمېر ۱۲ ته ورسېد.
ټاټوبی اوونيزه د هیواد په دوو ملي ژبو پښتو او دري په ۱۶ مخونو کې هره اوونۍ یکشنبه په لوړ کيفيت او ښکلي صحافت له چاپه راوځي او د هيواد پر پلازمېنه کابل، کندهار، هلمند، زابل، غزني او روزګان ولايتونو سربېره د کرښي هاغاړي په چمن او کویټه ښارونو کې هم خپرېږي؛ د انټرنيټ له لارې يې هره اوونۍ یکشنبه دغه اوونیزه په PDF بڼه پر ټاټوبي نيوز ويب پاڼه لوستلای او کتلای شئ.
د لوستونکو او مينه والو په غوښتنه او مينه او د ټاټوبي اوونيزي ادارې د مشرتابه عبدالحليم حلميار په ځانګړې لارښوونه او پاملرنه او دغه راز د ټاټوبي اوونيزي د زيارکښ کاري ټيم په هڅو نن ټاټوبی اوونيزه ۱۱ کلنه سوه.
ټاټوبي اوونيزي پخپله تېره ۱۰ کلنه دوره کې هم خپل چاپي نشرات د هيواد د مطبوعاتي قانون په رڼا او د نافذه قوانينو په چوکاټ کې ترسره کړي او لاهم په دې هڅه کې ده، چې خپلي ټولي خپروني د هيواد د ملي منافعو، ملي ارزښتونو، ملي دود او کلتور او لوستونکو د ذوق سره سمي عيار کړي.
ښايي ټاټوبی اوونيزه هم د خپل تېر ۱۰ کلن مطبوعاتي سفر په جريان کې د ډېرو ستونزو او کړاوونو سره مخ شوې وي، خو بيا يې هم هڅه کړې، چې لوستونکو او مينه والو ته تازه، کره او موثق معلومات خپاره کړي.
ټاټوبي اوونيزي پخپله تېره ۱۰ کلنه دوره کې دا درک کړه، چې زموږ د هيواد ډېری سيمي لاهم له رسنيزو فعاليتونو او چاپي خپرونو بې برخي دي، په ځانګړي ډول د هيواد جنوبي زون، نو ځکه يې په چاپي برخه کې زياته تکيه هم د هيواد پر پلازمېنه کابل سربېره پر جنوبي زون کړې ده.
ټاټوبی نیوز
دغه راز ټاټوبي رسنيز ګروپ د ۲۰۱۴م کال په اپريل کې د Tatobaynews.com په نوم د تازه او سرېع خبرونو يوه ويب پاڼه هم پرانيستل، چې ياده ويب پاڼه اوسمهال د تازه پېښو په يوه کره او موثقه خبري شبکې بدله سوې او د ليدونکو اوسنی شمېر يې شاوخوا ۹ ميليونو تنو ته رسيږي.
۱۵۹ (عدد)
۱۵۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۵۸ څخه  مخکي او د ۱۶۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۵۹:
په کلینډر کې
۱۵۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۵۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
دریوس کوارلِس
دریوس کوارلِسمتشبث/ کار ګومارونکی، د بشري حقونو ټولنیز فعال، سندر غاړی او لیکوال دی. هغه په ۱۹۹۰ ز کال کې د شیکاګو په سویل کې وزېږېد او د بریاکس کپیټال (BREAUX Capital) شرکت یو بنسټ اېښودونکی او د میلیون ډالري عالم(Million Dollar Scholar) کتاب لیکوال او دغه راز د ډي. کیو شرکت شرکت لوړ پوړی مدیر او د (DQ Partners) شرکت شریک دی.
دریوس په ۲۰۱۳ ز کال کې سپینې ماڼۍ ته ور وبلل شو او د «میلیون ډالري عالم» کتاب له لارې یې چې کوم روزنیز تعلیمي فعالیتونو پیل کړي وو، د ولسمشر باراک اوباما له خوا ورته Points of Light جایزه ورکړل شوه.
نوموړی په ۲۰۱۷ ز کال کې د تور پوستو شرکت په ۱۰۰ مدرنه نارینه وو کې راغی او د تډ TED پروګرام له لارې د سکونت په برخه کې د متشبث په توګه معرفي شو. هغه د کار ګومارنې د یوې برخې په توګه د «څرنګه  بانکونه افریقايي ـ امریکايي ته ماتې ورکوي» یو مطلب ولیکه او هغه یې په تد کې خپور کړ. د دې سربېره، په ۲۰۱۸ ز کال کې دریوس کوارلس او د بریا کپیال شرکت یې Inc. په مجله کې له ۳۰ کلونو ښکته د ۳۰ بریالیو شرکتونو په نوملړ کې راغی.
دریوس له ۲۵ زیاتو ایالتونو کې وینا وکړه، په ګردي میز کې یې برخه واخیسته او د ورکشاپونو جوړول یې اسانه کړل. هغه څو هېوادونو ته سفرونه وکړل او د بېلابېلو موضوعاتو په اړه لکه: توکم او د تورپوستو فرهنګ، د کالج تمویل او لوړې زده کړې، د ځوانانو د رهبرۍ پراختیا، ټولنیز عدالت او سوداګریزه تقاطع، مالي ګټه او د ماشومانو له هوساینې د ملاتړ په اړه یې خبرې وکړې. نوموړي په ډېرو نړیوالو سازمانونو او جوړېدونکو ځایونو لکه: هاروارډ پوهنتون، ملګروملتونو او د امریکا مالي خدمتونو کالج کې ویناوې کړې دي. اسوشتید پریس، هاف پست، ټایم، بیت او نورو ورځپاڼو او خبري آژانسونو د دریوس نوښتي فعالیتونه او څېړنې خپرې کړې.
میلیون ډالري عالم
وروسته له هغې چې کوارلس د میلینیوم ګېټس پروګرام د عالم په توګه معرفي شو او رقابتي پروګرام یې په ۲۰۰۹ ز کال کې د کنود عالي اکاډمۍ نه له فارغېدو مخکې دڅه باندې ۱.۱ میلیون ډالرو جایزې یې لګښت پوره کړ، نو میلیون ډالري عالم یې جوړ کړ. نوموړی د شیکاګو ورځپاڼې د روزنیز خبریال استیفن بانچیرو له خوا «میلیون ډالري عالم» ونومول شو. د کالج د لومړني نسل محصل په توګه، د مورهاوز کالج کې شامل شو او له هغه نه په بریالیتوب سره فارغ شو. دریوس په مورهاوز کې د شاملېدو پرمهال د ټولنپيژندنې او روغتیا په برخه کې موضوع ګانې مطالعه کړې او خپل تیزس/ مونوګراف یې د «د درزونو له لارې ماتې» تر عنوان لاندې ولیکه چې د امریکا متحده ایالاتو د ماشومانو د هوساینې سیستم او د بې سرپرستو تور پوستو پر وړاندې نا برابرۍ یې په کې وڅېړلې. هغه او یو له بنسټ اېښودونکو راس اسان اولوګینګا په ټوله امریکا کې د میلیون ډالري عالم ډېری کلنۍ پانګې د معتبره او رقابتي کارګومارنې د ځینو سیالیو د ترسره کولو، د سوداګریزې روزنې (Education Business Plan) سیالۍ د طرحه کولو شمول د یل مدیریتي ښوونځي، د ټولنیز نوښت چلنج (Social Innovation Challenge) د تویس سمایلي او راتلونکې سیالۍ له لارې ترلاسه کړې چې د (Tap the Future ) د میلر لټ له خوا یې مالي ملاتړ وشو. میلیون ډالري عالم پروګرام تراوسه توانېدلی چې د انلاین پروګرام له لارې د ۵،۵۰۰،۰۰۰ ډالرو ترلاسه کولو په برخه کې، د بورسیو او د منځنۍ دورې تحصیل د دوام لپاره مرسته وکړي چې په امریکا کې یې د ۵۵ زره لږ عوایدو لرونکو محصلینو اغېز کړی دی.
بریاکس کپیټال
دریوس تور پوستو ته د مالي خدمتونو او ټکنالوژۍ په برخه کې د بریا کس کپیټال شرکت له بنسټ اېښودونکو او اجرايي مدیرانو نه دی. دغه شرکت «د مالي صحت زمینه برابروي، چې غړي یې کولای شي خپلې پانګې په کې زېرمه کړي، په ډله ییزه توګه په کې پانګونه وکړي او د همتا مالي شرکت له لارې خپله مالي پوهه زیاته کړي»، د بریا کس کپیتال شرکت د مالي روغتیا په برخه کې، ۷۰ سلنه تورپوستو ( تورپوستو سره پيلېږي) سره مرسته کوي چې تور پوستي د هغه سافټ ویر له لارې چې د بسپنې فعالیت، د همتا او فرهنګ راټولول په اتومات ثبت کړي، دغه شرکت ته راپور ورکوي چې په ښه وضعیت کې نه دي. د بریاکس کپیټال شرکت د هغو څېړنو له مخې جوړ شوی چې د پنسیلوانیا پوهنتون روزنیز ښوونځي کې د کارګومارنې په برخه کې د تحصیل په ترڅ کې جوړ شوی دی.
د بریاکس کپیټال شرکت د ۲۰۱۶ ز کال په مې میاشت کې، د علومو د ملي بنسټ د ای- کورپس پروګرام له لارې یوه مرسته ترلاسه کړه څو د بازار مطالعه تر سره او د زریزې تور پوستو (Black Millennials) د نسل مالي بشپړې روغتیا په اړه یې معلومات او هغه عوامل چې د تورپوستو په مالي وړتیاوو اغېز کوي، راټول کړل. د ۲۰۱۸ ز کال په اپریل میاشت کې د Inc. مجلې دریوس او د بریاکس کپیتال شرکت یوه بنسټ اېښودونکي راس اسان، له ۳۰ کلنۍ ښکته د ۳۰ کارګومارونکو په نوملړکې راغی او د زریزه تورپوستو نارینه نسل د ښکېل کولو سوداګریز نوښتي موډل یې د اوږد مهاله پانګې د زېرمه کولو د بسپنې لپاره خپور کړ.
د تشبث نور فعالیتونه
د دې سربېره دریوس د میلیون ډالري عالم او د بریاکس کپیټال یو له اصلي بنسټګرو دی. په تشبثي فعالیتونو کې د DQ and Partners شرکت د بنسټګر په توګه کار کول دي چې د بازار موندنې یوه ډیجیټلي اداره ده چې له رنګه نوښتونو سره، هغه شرکتونه چې په لومړني پړاو کې دي ( لږ عواید لري) همکاري لري او له غیرانتفاعي موسساتو سره د ویبپاڼې جوړولو او برانډ پراختیا کې د سوداګرۍ او ډیجیټلي بازارموندندې د تبلیغاتي ستراتیژۍ سره ګډ کار کوي.
عبدالوكيل
دوكتور عبدالوكيل د افغانستان د کرهڼې پخوانی وزير و. هغه اصلا د ميدان وردگو ولايت دنرخ ولسوالۍ دی.دی د(۱۳۰۲) هـ ش كال دحمل په مياشت كې په كابل كې زيږيدلى دى. لومړنۍ زده كړې يې دكابل ښار په استقلال او غازي ليسو په ښونځيو كې كړيدي اود غازي ليسې ددولسم ټولگي څخه فارغ شو دغه مهال دويمه له نړيواله جگړه روانه وه ، همدغه وخت دښونې او روزنې دوزارت لخوا هندوستان ته وليږل شو.
لوري زده كري
او دفنصل آباد په پوهنتون كې شامل شو ليسانس يې له همدغه پوهنتون څخه تر لاسه كړ اووروسته پيا کابل ته راغي او دښوونكي په توگه دكابل په دارالمعلمين كې دنده وروسپارل شوه او دوه كاله يې دښوونكي دنده تر سره كړه. ارواښاد ډاكټر عبدالوكيل (۱۹۴۸) م كال چې (۱۳۲۷) هـ ش سره سمون خوري لندن ته ولاړ او هلته يې دكرنې په برخه دكتورا واخستله
دندې
کله چې په (۱۹۵۲)م كال چې (۱۳۳۱)هـ ش سره برابره ده كابل ته راغى او دهلمند په ولايت كې دزراعت رئيس وټاكل شو او (۱۲)كاله يې په دې ولايت كې دنده تر سره كړه او وروسته بيا ددې ولايت والي وټاكل شو او بيا څه موده وروسته بيا دمشرانو دجرگې انتصابي غړي شو چې (۲) كاله يې همدا دنده تر سره كړه ، يو څه موده وزگار پاتې شو او بيا وروسته دكرنې وزارت دمشاورپه توگه مقررشو او دوه نيم كاله يې دا دنده تر سره كړه وروسته بيا دكرنې دوزير په توگه مقررشو او دوه نيم كاله دوزارت چارې پر مخ بوتلې. ارواښاد ډاكټر وكيل دهغو څيرو او شخصيتونو څخه دى چې هيوادته يې ښيرازي ورپه برخه كړې خدمت يې كړى او په زرگونوهيوادوال يې پر خدمت شاهدان دى.
ډاټر وكيل په ډير هنر او ښكلي انداز خپل اولس (( دنرخ ولسوالۍ )) خلك مڼو نيالگيو ايښودلوته وهڅول. په دې اړه ويل كيږي چې كله ارواښاد ډاكټر وكيل دنرخ ولسوالۍ خاوره دمڼو لپاره مناسبه تشخيص كړه ، له بيروت څخه يې دمڼو اصلاح شويو ډولونو نيالگي راوړل خلكوته يې توصيه وكړه چې دغه نيالگي كښينوي ، خو هغوي حاضر نه شول ، بالاخره ډاكتر وكيل په خپلو ځمكو كې نيالگي كيښودل ، چې كله دغه باغونه ورسيدل دنرخ دولسوالۍ مشران او سپين ږيري يې چې دغه اصلاح شوې ميوې وليدې په خونديې وپوهيدل ټول دې ته چمتو شول چې باغونه وكري او نن نرخ دمڼو ديوه لوي بڼ په څير په يو ه سمسوره دره بدل دى. وروسته دډاكتر وكيل په هيواد ددغه صادق بچي دابتكار او خدمت په بركت په ښكليو او سمسورو بڼونو بدلې دي.
ډاكتر وكيل چې دعمر په وروستيو كلونو كې له هيواده وتلوته اړشوى ؤ ، او په بهر كې اوسيده بياهم دخپل هيواددآبادۍ او ښيرازۍ په غم كې ؤ ، يو وخت چې په بهر كې ډاكتران دده دژوند له دوام څخه مايوسه شول ده ته يې دغه زړه  بوږنونكى پيغام واوراوه ، ډاكتر بيا هم دخپل هيواد دسوكالۍ په غم كې ؤ. چې كله دوروستي ځل لپاره خپل هيواد ته راستنيدو ، له كانډا څخه يې دانوروديوه الى جنس څو قلمۍ ورسره راوړې او غوښتل يې په مزارشريف كې يې چې دارواښاد ډاكتر وكيل وروستى وصيت هم دهمغو انگورودپالنې په باب ؤ. دهوښيار انو خبره ده چې ميړونه مري او بادونه يې پاتې كيږي ، ارواښاد ډاكتر عبدالوكيل وفات شو خو ياد يې دزرگونو هيوادوالو په زړونو كې ژوندى دى
وېشنيزه:افغان وزيران
هايدروسفير
د ځمکې د هايدروسفير ټوله کتله نږدې ۱۰۱۸ x ۱،۴ ټنه ده، چې د ځمکې د ټولې کتلې نږدې ٪۰،۰۲۳ ده. په هر ورکړل شوي وخت کې د دې نږدې ۱۰۱۳ x ۲ د ځمکې په اتموسفير کې د اوبو د بخار په بڼه ده، چې د عملي موخو لپاره د اوبو يو متر مکعب يو ټن وزن کېږي. د ځمکې د مخ نږدې ٪۷۱ چې نږدې ۳۶۱ ميليون کېلو متر مربع (۱۳۹،۵ ميل مربع) سيمه کېږي، د سمندر په واسطه پوښل شوې ده. د ځمکې د سمندرونو د مالګينتوب منځنۍ کچه يا اوسط مالګينتوب د سمندر اوبو په يو ګرام کې د مالګې نږدې ۳۵ ګرامه (٪۳،۵) دی.
تاريخچه
د ميريم ويبسټر “Merriam Webster” امريکايي شرکت له نظره د هايدروسفير ويی په ۱۸۸۷ ز کال کې د ايډوارډ سويس “Eduard Suess” له لورې د الماني “Hydrophare” اصطلاح د ژباړې له مخې انګليسي ته راوړل شو.
د اوبو دوران
مارک ډي وېليرز “Marq de Villiers” هايدروسفير د يو تړلي اوبه لرونکي نظام په توګه بيان کړی دی. هايدروسفير يو سخت، پېچلی، يو پر بل تکيه، هر اړخيز، ثابت او د ژوند د برابرولو په موخه جوړ شوی سيستم ښکاري. ډي ويليرز ادعا کوي، چې پر ځمکې باندې د اوبو ټولې اندازې له جيولوژيکي وختونو راهيسې نږدې په معلوم ډول هيڅ بدلون نه دی کړی او هغومره اوبه چې موږ هغه وخت درلودې، اوس يې هم لرو. اوبه ککړېدلې او ناوړه او بېځايه کارېدلی شي، مګر نه جوړې شوې دي او نه له منځه تللي او يوازې له يوې سيمې بلې ته ځي. داسې هيڅ ثبوت نشته، چې د اوبو بخار فضا تېرېږي. "هر کال پر ځمکه باندې د اوبو بدلون ۵۷۷۰۰۰ کېلومتر مکعب اوبه رانغاړي. دا هغه اوبه دي چې له ۵۰۲۸۰۰ کېلو متر مکعب سمندري سطحې او ۷۴۲۰۰ کېلومتر مکعب ځمکې څخه تبخيرېږي. د اوبو ورته اندازه يعنې ۴۵۸۰۰۰ کېلومتر مکعب پر سمندر باندې او ۱۱۹۰۰۰ کېلومتر مکعب پر ځمکه باندې د اتموسفيري اورښت په بڼه غورځېږي. د ځمکې له سطحې څخه د اورښت او تبخير تر منځ توپير (چې په يو کال کې ۴۴۸۰۰ = ۷۴۲۰۰ – ۱۱۹۰۰۰ کېلو متر مربع دی) د ځمکې د سيندونو ټول جريان (په يو کال کې ۴۲۷۰۰ کېلو متر مکعب) او سمندر ته تر ځمکې لاندې اوبو سيده جريان (په يو کال کې ۲۱۰۰ کېلومتر مکعب) وړاندې کوي. دا د ژوند اړتياوو او د انساني اقتصادي فعاليتونو د ملاتړ لپاره د تازه اوبو اصلي سرچينې دي."اوبه د ژوند يوه بنسټيزه اړتيا ده. دا چې د ځمکې دوه پر درې برخه اوبو پوښلې ده، د همدې له امله ځمکې ته هم نيلي يا اسماني رنګه او د اوبو سياره وايي. هايدروسفير په ننۍ بڼه د اتموسفير شتون کې مهمه ونډه لوبوي. سمندرونه دې برخه کې مهم دي. کله چې ځمکه جوړه شوه، د عطارد د اوسني اتموسفير غوندې له هيليم او هايدروجن څخه بډايه او يوازې يو نری پوړ اتموسفير يې درلود. وروسته له اتموسفير څخه د هيليوم او هايدروجن ګازونه ووېستل شول. ګازونه او اوبه د ځمکې له سړېدنې سره سم د هغې اوسنی اتموسفير شو. د اورغورځونکو غرونو له لورې خوشې شوي ګازونه او د اوبو بخار هم اتموسفير ته ننوت. د ځمکې له سړېدلو سره سم په اتموسفير کې د اوبو بخار ټينګ شو او د باران په بڼه وورېد. همدا چې د باران اوبو کې د اتموسفير کاربن ډای اکسايد حل شو، اتموسفير نور هم سوړ شو. د سړښت دا زياتوالی په خپل وار د دې لامل شو، چې د اوبو بخار ټينګ شي او د باران په بڼه وورېږي. د باران دې اوبو د ځمکې پر مخ باندې خفګان يا خوابدي ډېره کړه او سمندرونه يې جوړ کړل. اټکل شوې ده چې دا حالت نږدې ۴۰۰۰ ميليون کالونه پخوا پېښ شو. په سمندرونو کې د ژوند لومړنۍ بڼې پيل شوې. دې ژونديو موجوداتو اکسيجن نه تنفس کاوه. وروسته هغه وخت چې د سيانوبکتريا (cyanobacteria) په نوم ګرام منفي بکتريا تکامل وکړ، خوړو او اکسيجن باندې د کاربن ډای اکسايد د بدليدلو بهير پيل شو. د پايلې په توګه د ځمکې اتموسفير د نورو سيارو په پرتله په ځانګړي ډول بېل جوړښت يا ترکيب لري او پر ځمکه باندې يې د ژوند کولو اجازه ورکړې ده.
انساني فعاليت د اوبو پر دوران باندې اغېز لرلی دی. د اوبو بندونو په شان زېربنا د اوبو د تګ لارو په مخنيوي او بيا لار ښودلو له امله پر اوبو باندې څرګند او مستقيم اغېز لری. د انسانانو له امله ککړتيا د اوبو د ځينو سيستمونو حياتي کيمياوي دورانونو کې بدلون راوړی دی او د اقليم بدلون په څرګند ډول د هوا د حالت نمونې بدلې کړي دي. د اوبو کمښت يا شاتګ د کرنې، دولتي يا کورنۍ کارونې او زېربنا له امله په څرګند ډول زيات شوی دی.