cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لوپامودرا
دې ښځې او مېړه ته د «مليټا ساهاسراناما» (د خدايي مور زر نومونه) د شهرت خپرولو امتياز هم ورکول کېږي. داسې باور هم شته چې «اګستيا» د «مليټا ساهاسراناما» سرود له «هاياګريوا» څخه زده کړی و، څوک چې د «ويشنو» خدای (اوتار) دی (اوتار د هندوانو د هغې عقيدې څرګندونه کوي، چې خدای په يو انسان کې منحل شوی او د هغه په شکل راڅرګندېږی).
په ریګویدا کې
په ریګویدا کې، کوم چې هغه نکلونه دي چې اوه ويشتو ښځینه ريشي يا «ريشکي» ليکلي دي، د ښځينه مفکرينو په توګه د دوی د بريا او پرمختګ څرګندونه کوي. دا سرودونه د درې سرليکونو لاندې وړاندې شوي دي. لومړۍ ټولګه يې هغه سرودونه دي چې نسبت يې يواځې ښځينه ريشيګانو ته کېږي،لکه: «ويشواوارا» او «اپالا»؛ د ويشواوارا سرود «اګني» ته وقف شوی، په داسې حال کې چې د «اپالا» سرود د «ايندرا» په اړه دی. په دويمه ټولګه کې يې ځينې ښځينه ريشيګانو ته منسوب دي، په ځانګړي ډول لوپامودرا او «ششياسي» ته، څوک چې د «تارانتا» مېرمن وه. د لوپامودرا سرود شپږ بندونه لري، په ځانګړي ډول هغه چې د نوموړې د نوم نښه لري او «راتي» ښځينه خدايې ته ډالۍ شوي دي. د هغې سرودونه د مېړه او ښځې په اړيکه رڼا اچوي، تر څو مجردوالی (لونډتوب/واده نه کول) تعقيب کړي. لوپامودرا ته دا امتياز ورکول کېږي چې د ریګویدا ۱۷۹يم شمېره سرود يې ليکلی دی. که څه هم د درېيمې ټولګې د سرودونو نسبت هم ښځينه رشيګانو ته کېږي، خو هېڅ ليکوال نه دي تشخيص کړي او تر ډېره بريده له افسانوي کردارونو او د نظري ظرفيتونو له وړاندې کولو سره سرورکار لري. په ریګویدا کې د اګستيا او لوپامودرا «مانترا ګراشتا» (هغه پيغمبران چې د مانتراګانو موندونکي دي) بلل شوي دي. په «ياجرويدا» کې (۱۷:۱۱ ۳۶:۲۰)، «بريهاډيوټاکارا» (۴:۵۷ -۵۹) کې او «اګیما ګرانتاس» کې هم د هغې یادونه شوې، او په ریګویدا کې د «مانتتراډريکا» (د منترونو په بندونو کې ښه ځای شوې) په توګه لوستل شوې ده.
د «رالف ټي.ايچ. ګريفت» (۱۸۹۶) له خوا د ریګویدا د سنسکريتي متن په ژباړه کې، دا سرودونه «شرعي حکمونه دي» چې تر اګستيا، لوپامودرا او يو شاګرد پورې اړه لري چې د «راتي» په نوم ياد شوی، او د نوم معنا يې ده مينه، کوم چې شپږ بندونه دي، دوه د لوپامودرا، دوه د اګستيا او وروستي دوه يې يا د شاګرد له خوا يا هم د اګستيا له خوا ويل شوي. «ايم. برګاګني» په خپله تبصره کې ويلي چې دې سرود عرفاني معناوې درلودې، اګستيا د اسماني/جنتي «سوما» په نوم پېژندل شوی، په داسې حال کې چې لوپامودرا د خپل ښځينه جذابيت استازولي کوي چې بريالۍ شوې ده اګستيا له خپل پټ استوګنځای څخه راوباسي. دا د مېرمنې او مېړه تر منځ د ډرامايي خبرو اترو په توګه وړاندې شوې چې شاګرد ورباندې د ستاينې په ډول تبصره کوي. لومړي دوه بندونه يې د خپل ميړه په اړوند د لوپامدرا د بشپړې لېوالتيا څرګندونې دي، کوم چې د هغه د زاړه عمر او د نوموړې د ښکلا په وړاندې د نوموړي د سوړ غبرګون څرګندونه کوي.
په مهابهارت کې
د لوپامودرا کیسه، څوک چې یوه افسانوي ښځه وه، د لوپامودرا او اګستيا داستان دی چې د مهابهارت د بوللې (حماسې) په «ارنيکاپروان» کې روايت شوې ده. د داستان د دې نسخې په اړه ويل کېږي چې «د کورني ژوند او کورنۍ سرلوړي ده او يواځې په رياضت د ولاړ ژوند نيمګړتيا ښيي».
د اوبو ښاپېرک
توصیف
وېشنيزه:ښاپېرکان
عدلي طبپوهنه
عدلي طبپوهنه د پخواني مالوماتو را ټولولو او ازموینې ساینسي میتود دی. په پخواني روم کې د خلکو د حضور پرته به محکمی ته د دوسیو په اړه مالومات لږدول کېدل او د طرفینو نه به پوښتنی گروېږنی کېدی. همدا میتود په معاصرې عدلي طبپوهنې کې کارېږي.
د عدلي طب تاریخ:
په عدلي طب کې د پوهې، تجربې او وسایلو د نشتوالي له وجې به اکثره مجرمین له سزا لرې پاتې کېدل؛ تحقیقات به د شکنجې په ذریعه کېدل؛ او اکثره وخت به جرم د شاهپوهو په ذریعه ثبوت کېده. په ۱۱۸۶ کال کې یو چېنایي چې سونگ سي نومیده یو کتاب له گناه د پاکېدو په نوم ولیکه؛ یو کس چې د وښو په لور مړ شوی د مرگ قضیه یې د څیړونکې له لوري داسې حل شوه چې ټولو خلکو لورونه یې راغونډ کړل او د یو حیوان پر مړ جسد یې وکارول د ټپونو ځایونه یې د انسان د ټپونو سره پرتله کړل او بلاخره یې قاتل وموند. د سنگ سي کتاب کې د نازکو هډوکو پر معاینې هم تاکېد شوی تر څو د حادثې، خپل مرگ او د وژل کېدو توپیر وشي.
په چېن او هند کې به یې د متهمو کسانو خوله له وریژو ډکوله بیا به یې وریژې پرې توکولی ترڅو د خولې لوند والی معلوم کړي. د دوی په آند داسې و چې د مجرم خوله ډېره وچه وي، همداسې په منځني ختیځ کې به یې گرمه وسپنه پر مشکوکو کسانو څټله، د چا به چې ژبه ډیره وسوزېده مجرم به گڼل کېده.
د عدلي طب د علم سرچینه:
په ۱۶ پیړۍ کې اروپا خپلو نظامي پوهنتونو کې دعدلي طب څانگه هم زیاته کړه تر څو د مرگونو یا د ټولنې د جرمونو د وجوهاتو او څرنگوالي په اړه څېړنې وکړي او په دې اړه مالومات راټول کړي. یو فرانسوي نظامي جراح "امبرایوزپاري" په اولني ځل په سیستماتیک ډول سره د وجود پر غړو د جنگ جگړې اثرات مطالعه کړل. دوه ایټالیوي جراحانو ځینې مرگونی وجوهات چې د انسان د بدن پر غړو اثر کوي عدلي طب ته اضافه کړل.
په ۱۸ پیړۍ کې فرانسی او جرمني په عدلي طب کې علمي پراخوالی رامنځ ته کړ چې په همدې وجې د تحقیقاتو نه د شکنجې نوم په ورکېدو شو او علمي میتودونو یې ځای ونیوه. یو سویډني کېمیا پوه "ویلهلم کارل" په ۱۷۷۳کې اکسید او ارزینک "زهرو" تشخیص طریقه د انسان په وجود کې پیدا کړه چې وروسته یو جرمني دی علم ته په ۱۸۰۶ کې توسعه ورکړه او دا طریقه په رسمي ډول په محکمه کې په ۱۸۳۲ کال کله چې جان بډل خپل نیکه ته په زهرو ورکولو تورن و, و کارول شوه.
د گوتو نښې:
په ۱۸۵۸ کې د گوتې نښې د لاسلیک پر ځای کارېدل پیل شول، په ۱۸۷۷ کې د گوتو نښې د تړونونو، د تقاوت پیسو اخیستلو او نورو کړنو لپاره وکارېد. په اولني ځل ویلم هیرسشیل د گوتو د نښې په ذریعه د دوه بچېانو قاتله مور یې پیدا کړه.
او په ۱۸۹۷ کې هند هم د مجرم پیژندلو لپاره د گوتو نښو کارونه رسمي کړه چې عزیز الحق او چاندرا د گوتو پیژندلو ماهرین وه. په ۱۹۰۱ کال کې د لندن او سکاټلند ښارونو هم د گوتو نښو استعمال شروع کړل. په ۱۹۰۹ کې په لومړي ځل د لوزام په نامه عدلي پوهنتون پرانسیتل شو. په ۱۹۱۰ کې د فرانسی لیون ښار کې د عدلی طب لابراتوار پرانستل شو او انگلستان په ۲۰ پیړۍ کې عدلي طب ته د ډي اېن اې ازموینه ورزیاته کړه.
د عدلي طب فرعي څانگې:
کېمیاوي عدلي طب پوهنه د نشه یي توکو قاچاق، په اور سوزېدنې، یا د مجرم نه د پاتې شوې مرمیو تشخیص کوي.
د عدلي طب انجینرۍ څانگه د هغو جوړښتونو یا تولیداتو چې د جرم ناکامۍ سبب شوی وي یا د دی په ذریعه یو څه یا چا زیان لیدلی وي.
انټيمولوژي د هغو حشراتو مطالعه کوي چې د جسد داخل، پر جسد یا د جسد اطرافو کې وي. انټيمولوژی د جرم ځای پیدا کونه کې هم مرسته کوي.
ډنټلو لوژي د غاښونو مطالعه کوي.
پېتالوژي د درملو د وجې پېښ شوی مرگ څېړي.
ټوکسي کولوژي د انسان په وجود کې د زهرو یا نشه یي موادو مطالعه ده.
معاصره عدلي طب پوهنه د گرځنده ټیلیفون د ډیلیټ شوي پیغام پیدا کونه؛ او غږیزو مکالمو له لارې هم د جرم مخنیوي کوښښ او د مجرم پلټنه کوي.
په عدلي طب کې مشکوک تخنیکونه:
د عدلي طب پر ځینو تخنیکونو فکر کېده چې علمي به وي خو د وخت په تېرېدو سره ثابته شوه چې بیخی علمي بڼه نلري. لکه د مرمیو د پوچکو پرتله کول؛ دا تخنیک د امریکا د ایف بي آی ادارې تر ۴۰ کالو زیات وکاروه خو کله چې د جان کېنیډي ترور وشو د مرمیو پوچک کې ځینو پوچکو د زهرو پوښ درلوده او په ۲۰۰۵ کې دا تخنیک له کارولو ولویده.
نړیوال نفوس:
د امریکا متحده ایالاتو په ۲۰۱۰ کال کې ۱۲۰۰۰ د عدلي طب کارپوهان لرل.
د قضایې دعوا پوه :
عدلي طب د هغو مالوماتو چې د خپلواکو څېړنو نه لاس ته راغلي وي څیړنه او تشریح کوي.
عدلي طب او انساني چارې:
د سره صلیب نړیواله اداره او دېته ورته نور سازمانونه د عدلي طب مالومات د انساني اهدافو لپاره کاروي، له وسلوال تضاد نه وروسته د ورکو شویو خلکو لټون او یا د مهاجرو شویو کورنیو چې له یو بل نه ورک شوی وي.
عدلي طب کې د بوټانو شواهد
په عدلي طب کې د بوټانو شواهد د گوتو د نښان په شان ډېر مهم رول لوبوي، چې د شواهدو پیدا کولو لپاره دوه تخنیکونه کاریږي؛ د وسایلو په ذریعه بصري یا په ډیټابیس کې د مقایسې په ذریعه؛ هر بوټ خپل مشخصات لري چې د مشخصاتو له مخې د بوټ اغوستونکي وزن په نظر کې نیولو سره د مجرم پېژندنه کېدلی شي.
عدلي طب د بوټانو ۳ اړخه څیړي: د بوټانو د تلي لاندې خوا، د تلي پاسه یا د بوټ دننه پر تلي د پښو نښان، د بوټونو نښانونه پر ځمکې دیوال، فرش خټه یا نورو ځایونو باندې.
د بوټونو د تلي داخلي حصه:
که چېرې بوټان بدل هم شي د مجرم د پښو نښانونه په بوټ کې پاتې کېږي.
په نرم ځای کې, خټه لرونکې ځای کې، په گرد او غبار لرونکي ځای کې ځینې وخت د انسان سترگو ته لیدل ستونزمن وي خو په عمومي شکل د بوټانو نښانونه د پلسټر کاسټ په ذریعه پیدا کېږي که چېرته خټه وي، نو اول د گرمې هوا په وسیله وچېږي، که اوبه ولري د اوبو وچولو لپاره ایروزول ریزین یا گلو کاریږي.
د یادولو عدلي طبپوهان
• 2
دا هم وگورئ
• 2
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:Applied sciences وېشنيزه:جرمپوهنه * وېشنيزه:Heuristics
پاول پيتروويچ رومانوف
له مور سره اړيكي
پاول د عمر په تېرېدو سره ورو ورو په دې پوه شو ، چې دده پلار درېيم پيوتر دده مور وژلى ، نو د دوى تر منځ اړيكي د لاخړپرتيا پر لور روان ول. دا اړيكي دې پايلې ته ورسېدل ، چې دويمه اېكاتېرينه دې ته اړوته ، چې په ۱۷۸۳ كال كې خپل زوى پاول ته له پلازمېنې نه لري د “ گاتچينا “ په نامه لوى جايداد ډالۍ كړي او په دې ډول پاول له پلازمېنې نه لري كړي. د گاتچينا په جايداد كې پاول له درباري ژوند نه گوښه اوسېده او خپله ټوله لېوالتيا يې د گاتچينا د يوه ځانگړي پوځ جوړولو او روزنې ته ځانگړې كړې وه ، چې د هغه په تشكيل كې څو كنډكه شامل ول. په ۱۷۹۴ ز كال كې امپراتورې وپتېيله ، چې خپل زوى له پلاز نه بې برخې او خپل مشر لمسى الكساندر پاولوويچ پرې كېنوي ، خو د جگپوړو دولتي مامورانو له خوا له مقاومت سره مخامخ شوه.
واك ته رسېدل
د پاول مور ټولواكمنه دويمه اېكاتېرينا د ۱۷۹۶ ز كال د نوامبر په ۶ مړه شوه او په دې ډول پاول وكړاى شول ، چې د روسي امپراتورۍ پر پلاز كېني. په دې اړه يوه بله كيسه هم شته هغه دا چې ، ويل كيږي چې اېكاتېرينې پخپلو يادښتونو كې په دې اړه ليكلي ، چې دې هڅې وكړي چې پلاز پاول ته ونه رسيږي او پر هغه باندې خپل لمسى الكساندر كېنوي. كله چې پاول خبر شو ، چې دده د مور امپراتورې حالت ښه نه دى او بې هوښه ده ، ده خپلو هغو وفادارو غونډونو ته ، چې له ده سره په گاتچينا كې ول ، امر وكړ ، هغوى دولتي ماڼۍ ونيوله ، پاول د خپل مور ټول لاسوندونه كولپ كړل او د اېكاتېرينې وصيت ليك يې د ماڼۍ په اورغالي ( بخارۍ ) كې وسوځاوه.
بدلونونه او سمونونه
پاول خپله واكمني د اېكاتېرينا د واكمنۍ د وختونو د دود له بدلولو نه پيل كړه. ده واك ته له رسېدو نه وروسته د لوړې د ترسره كولو په ورځ يو شمېر فرمانونه صادر كړل. له هغه شمېر نه پاول د پيتروفسكي هغه فرمان لغوه كړ ، چې د هغه له مخې د امپراتور له خوا پخپله دده ميراث خوړونكى او ځايناستى ټاكل كېده او د پلاز د ميراثي سلسلې نوى او ټاكلى سېستم يې وټاكه. له دې نه وروسته پر پلاز باندې يوازې د شاهي كورنۍ نارينه غړي كولاى شواى كېني. يانې د امپراتور له مړينې نه وروسته پر پلاز باندې بايد دده مشر زوى او يا هم دده كشر ورور كېني. ښځې يوازې د نارينه وو له سلسلې نه وروسته كولاى شواى ، چې پر پلاز كېني. لومړي پاول په خپل دې فرمان سره د شاهي كودتاوو مخنيوى وكړ. له دې نه مخكې په روسيه كې د پوځ په زور امپراتور راپرزول كېده او د هغه پر ځاى نوى واكمن پر پلاز كېناسته ، د پلاز د ميراث خوړونكي او ځايناستي توب كوم ټاكلي سېستم شتون نه درلود. ( پخپله لومړى پاول هم د همدې ډول كودتاه په بهير كې ، چې د ۱۸۰۱ ز كال د مارچ په ۲۴ ترسره شوه ، ووژل شو ). لومړي پاول هڅې وكړي چې په روسيه كې مالي حالت په پښو دوروي. د خانزاده كورنيو امتيازونه يې كم كړل ، په گاتچينا كې رامنځته كړى پوځي دود يې په ټول روسي پوځ كې خپور كړ .ټولواكمن پاول د ډېر سخت دسپلين پلوى وو ، دده ددې سختوالي لامله گڼ شمېر افسران له دندې نه لري كړاى شول ... بايد وويل شي چې پاول پوځي او ځينې نور سمونونه يوازې د خپل هوس له مخې نه ، بلكې له دې لامله ترسره كړل ، چې په پوځ كې پوځي دسپلين نه وو ، پوځي رتبې د خدمت او وړتيا له مخې نه وركول كېدې. د خانزاده كورنيو ماشومانو ته ان له زېږېدو نه وروسته سملاسي پوځي رتبه وركول كېده او د ټاكلي پوځي ټولگي او غونډ په تشكيل كې شامل گڼل كېده. گڼ شمېر كسانو پوځي رتبې درلودې ، معاش يې اخيست خو خدمت يې نه كاوه. په پوځ كې د گډوډۍ او له سرتېرو سره د افسرانو د سپكوونكى او ناوړه چلند په خاطر پاول په خپله پخپل لاس له افسرانو ، ان له جنرالانو نه رتبې او پليټونه شكول او هغوى يې سايبيريا ته لېږل. په ټوله كې پوځي سمونونو د پاول له مړينې وروسته هم په روسيه كې دوام درلود.
بهرنى سياست
د پاول بهرني سياست ناپرله پسې توب درلود. په ۱۷۹۸ ز كال كې روسيه په فرانسي ضد ايتلاف ، چې لويه برتانيا ، اتريش ، توركيه او د دواړو سيسيليې شاهۍ پكې وې ، شامله شوه. د روسي پوځونو لوى بولندوى ، نامتو سپاه سالار الكساندر واسيلېوويچ سووروف وټاكل شو. اتريشي پوځونه هم دده تر لاس لاندې راغلل. د سووروف تر قوماندانۍ لاندې روسي پوځونو د ايټاليا شمالي سيمې ونيولې او فرانسويان يې ترې وشړل. د ۱۷۹۹ ز كال په سپټمبر كې روسي پوځونه د الپ له غرونو نه تېر شول ، خو د همدغه كال په اكتوبر كې روسيې ، د اتحادي ژمنو د نه منلو او نه پلي كولو لامله له اتريش سره اتحادي اړيكي پرې كړل. له دې نه وروسته روسي پوځونه له اروپا نه راوغوښتل شول. پاول له مړينې نه لږ مخكې هند ته د لښكر كشۍ لپاره ۲۲۵۰۷ كسيز لښكر ولېږه. دغه لښكر كشي د لومړي پاول له مړينې نه وروسته د روسيې د نوي امپراتور لومړي الكساندر له فرمان سره سم بېرته راستنه كړاى شوه.
مړينه
لومړى داسې پلان شوې وه ، چې د روسيې امپراتور لومړى پاول راوپرزول شي او پر ځاى يې يو انگرېز د لنډ مهال لپاره پر پلاز كېنول شي ... لومړى پاول د ۱۸۰۱ ز كال د مارچ په ۱۱ د يوې كودتاه په ترڅ كې ، د سانت پيتربورگ د ميخايلوفسكي په كلا كې د خوب په كوټه كې خپه او ووژل شو.
محمد حسن بارق شفيعي
محمد حسن بارق شفيعي يو افغان شاعر دی چې د غويي د ۷مې د کودتا وروسته لومړی د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزير او يو څه وخت وروسته د ترانسپورت وزير و.
مخينه
شفيعي د لغمان ولايت په عمرزيو کې زېږېدلی. په غازي لېسه کې يې تر شپږم ټولگي زده کړې کړي بيا مدرسې ته تللی او يو څو کاله يې په ديني مدرسه کې زده کړې کړي. يو څه وخت په راډيو افغانستان کې د ديني خپرونو وياند و. له ۱۹۶۰ ز. تر ۱۹۶۷ ز. کال پورې د کانونو او صنايعو په وزارت کې د کارتوگرافي په انستېتيوت کې د زمک-انځوراخستنې د څانگې ريس و. په ۱۹۶۵ ز. کال کې د پښتون غږ مجلې مسول مدير و. بيا د پيغام روز د رسنۍ او تر دې وروسته په ۱۹۶۶ ز. کال کې د خلق رسنۍ مسول مدير و. په ۱۹۶۸ ز. کال کې د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور په وزارت کې دنده پيل کړه همداراز د افغانستان د خلق د مرکزي کوميټې غړی شو.
وېشنيزه:افغان وزيران
هولو کاسټ
هولوکاسټ چې د شوآ په نوم هم پېژندل کېږي، د دویمې نړيوالې جګړې پر مهال په اروپا کې د يهوديانو ټولوژنه وه. د ۱۹۴۱ زاو ۱۹۴۵ ز کلونو ترمنځ، نازي المان او د هغې مرسته کوونکو، د المان له خوا په نيول شوې اروپا کې شا اوخوا شپږ ميليونه يهوديان په منظم ډول ووژل، چې دا شمېره د اروپا د يهودي نفوس نژدې دوه په درې برخه جوړوي. دا وژنې د اجباري کار په کولو، د پوپناه کولو د تګلارې په عملي کولو سره د پناه کولو په پوځي مرکزونو، په ګاز خونو او د ګازو په موټرو کې د ډله یيزې وژنې او په ډله یيزه توګه په ډزو ويشتلو په توګه تر سره شوې وې، چې عمده ځايونه يې  د اشغال شوي پولنډ دا دي: آشوتیس، بیرکناو، بلژک، چلومنو، مایدانک، سوبیبور او تربلینکا.
المان دا ربړه په بېلا بېلو پړاوونو کې تر سره کړه. د ۱۹۳۳ ز کال د جنورۍ په دېرشمه نېټه، د المان د صدراعظم په توګه د اډولف هیټلر له ټاکل کېدور وروسته، حکومت په المان کې د سياسي مخالفينو او نامطلوبو کسانو لپاره د اجباري کار مرکزونه جوړ کړل، چې دا چاره د د ۱۹۳۳ زکال د مارچ له دوه وېشتمې نېټې څخه د خايو له سيمې پېل شوه. د مارچ په څلروېشتمه نېټه د توانمند کولو د قانون له تصويب وروسته، کوم چې هيټلر ته بشپړ واکونه ورکول، حکومت له مدني ټولنې څخه د يهوديانو تجريدول پيل کړل. د تجريد په دې بهير کې د ۱۹۳۳ ز کال د اپريل له مياشتې څخه د يهوديانو له سوداګريو سره پريکون او په ۱۹۳۵ ز کال کې د نورمبرګ قوانينو تصويبول شامل وو. د ۱۹۳۸ز کال په ۹-۱۰، له المان سره د اتريش له يو ځای کولو اته مياشتې وروسته، په ټول المان او اتريش کې د يهوديانو سوداګرۍ او نورې ودانې يا ولوټل شوې،  يا وسوځول شوې،کوم چې د (ماتې شوې شيشې) په توګه پېژندل کېږي. کله چې المان په ۱۹۳۹ ز کال کې پر پولنډ بريد وکړ او دویمه نړيواله جګړه يې پېل کړه، حکومت د يهوديانو د تجريد لپاره د يهودو کلي جوړ کړل. په پايله کې د المان له خوا په نيول شوې اروپا کې زرګونه پنډغالي او بندخونې جوړې شوې.
په دې پنډغالو کې د يهوديانو تجريدولو په پايله کې د پوپناه کولو تګلاره خپل اوج ته ورسېده چې نازيانو دې ته د يهوديانو د ستونزې حل لاره ويله. همدا موضوع په ۱۹۴۲ ز کال په جنورۍ کې د لوړ پوړو حکومتي چارواکو له خوا د برلين په وانژه کنفرانس کې تر بحث لاندې ونيوله. کله چې المانيانو په ختيځ کې ځينې سيمې لاندې کړې، د يهوديانو ضد ټولوکړنو د سخت دريځی حالت غوره کړ. د ايس ايس تر همغږۍ لاندې او د نازي ګوند د لوړپوړي مشرتابه په لارښوونه، په ټوله اشغال شوې اروپا، خپله المان او د المان د ايتلافيانو تر واک لاندې سيمو کې وژنې تر سره شوې. د ۱۹۴۱ زېږديژ کال په دوبي کې، وژونکې نيمه پوځي ځواک چې « Einsatzgruppen» يې باله، د الماني پوځ او سيمه یيزو همکارانو  سره په همغږۍ شا اوخوا يو اعشاريه درې ميليونه يهوديان په ډزله یيزه توګه په ډزو او ټولوژنې سره ووژل. د تجريد په مرکزونو کې د يهوديانو تجريد خپل وروستي حد  ته ورسېد. د ۱۹۴۲ ز کال په منځ کې، په ټوله اروپا کې له دا ډول پنډغالو څخه قربانيان په مهر شوو اورګاډو کې د وژنې مرکزونو ته وړل کېدل، که چېرې به هغوی له دې سفر څخه هم ژوندي راووتل، نو بيا په ګاز وژل کېدل، يا کار ته وړاندې کېدل او يا تر مرګه وهل کېدل، يا په ناروغيو، طبي تجربو يا په تدریجي مرګ وژل کېدل. دا وژنې په اروپا کې د ۱۹۴۵ ز کال د مۍ په مياشت کې د دویمې نړيوالې جګړې تر پای ته رسېدو روانې وې.
اصطلاحات
په اوسنۍ معنا د هولوکاسټ اصطلاح په لومړي ځل په ۱۸۹۵ ز کال کې د نيويارک ټايمز ورځپاڼې له خوا کارول شوې وه، تر څو د عثماني ځواکونو له خوا د ارمينيايي مسيحيانو ټولوژنه تشرېح کړي. د دې اصطلاح اصل په يوناني ژبه دی ، چې په «ټوله ويجاړي» سره ژباړل کېدای شي. په عبري ژبه کې (Shoah) بيا ويجاړۍ ته وايي چې همدا د عبري ژبې اصطلاح د اروپايي يهوديانو د وژنې لپاره وکارول شوه. د هارتز په وينا: شونې ده يهودا ارتز لومړی هغه څوک وي چې په المان کې رامنځ ته شوې پېښې يې (Shoah) وبللې. داور او وروسته بيا هارتز، همدا اصطلاح بيا د ۱۹۳۹ ز کال په سپتمبر کې وکاروله.
د ۱۹۴۱ ز کال د اکتوبر په درېیمه نېټه امريکايي عبري «له هولوکاسټ مخکې» اصطلاح وکاروله. په څرګند ډول په فرانسه کې روان حالت ته د اشارې لپاره او د ۱۹۴۳ ز کال د مۍ په مياشت کې، نيويارک ټايمز په داسې حال کې چې د برمودا کنفرانس  يې څېړه، د دې يادونه وکړه چې : «اوس هم سلګونه زره اروپايي يهوديان د نازيانو له هولوکاسټ څخه پاتې دي». په ۱۹۶۸ ز کال کې د کانګرس کتابتون جوړاو يوه نوې برخه یې جوړه کړه، چې نوم يې و«هولوکاسټ، يهودي (۱۹۳۹-۱۹۴۵ز».
دا اصطلاح د متحده ايالاتو د اين بي سي د کوچني سريال هالوکاسټ (۱۹۷۸ز) په واسطه لا مشهور شو، چې دا سريال د المان د يوې خيالي کورنۍ په اړه جوړ شوی و او د همدې کال د نومبر مياشت کې د هالوکاست په اړه د ولسمشر کميسيون جوړ شو. کله چې غير يهودي ډلو هم د هالوکاسټ په قربانيانو کې خپل ځانونه ننه ايستل پيل کړل، ډېرو يهودانو بيا د عبري ژبې ټکی کارول پيل کړل، چې هغه شوآ يا چوربان و. نازيانو به «د يهوديانو مسئلې ته وروستۍ حل لاره » اصطلاح کاروله.
پېژند(تعريف)
د هالوکاسټ تاريخ پوهان عموماً هالوکاسټ داسې تعريفوي چې هغه د ۱۹۴۱ زاو ۱۹۴۵ ز کلونو تر منځ د نازي المان او د هغوی د همکارانو له خوا د اروپايي يهودانو ټولوژنې ته ويل کېږي. ډونالډ نيوک او فرانسس نيکوزيا، د هالوکاسټ به اړه د کولمبيا په لارښود (۲۰۰۰) کې هغه تعريف غوره بللی چې په هغې کې يهوديان، رومانيايان او معيوب هم شامل وو: «د حکومت تر ملاتړ لاندې د ټولو هغو ډلو منظمه وژنه، چې د وراثت پر بنسټ ټاکل شوي وي».
په ۱۹۳۳ ز کال کې د المان د صدر اعظم په توګه د هیټلر تر ټاکل کېدو وروسته، نورې هغه ډلې چې په نښه شوې وې، هغه دي چې نازيانو هغوی ته ذاتاً په سپک نظر کتل(ځينې اسلاويان، په ځانګړي ډول پولنډيان او روسان، رومانيايان او معيوب خلک) او ځينې هغه چې د دوی د عقايدو يا چلند له امله په نښه شوي (لکه د يهودو شاهدان، کمونستان او همجنسبازان). پيټر هيز ليکي چې: د يهوديانو په پرتله، د دې ډلو ربړول لږ منظم و. د بېلګې په ډول: له اسلاويانو سره د نازيانو په چلند کې «مرييتوب او تدريجي غورځول» شامل و، خو د ځينو اسلاويانو ملاتړ کېده. هيز د هغوی  په نوملړ کې ليکي چې: هغوی بلغاريايان، کروشيايان، سلواکيان او یو شمېر يوکرانيان شامل وو. په مقابل کې، هیټلر يهوديان هماغه څه بلل، چې ډن سټون وايي: «يو ګيګنريس: د توکم ضد.... هغه چې هېڅ انسان نه دی».
ټولوژونکی حالت
د ټولوژنې منطقيت، المان په داسې يو حالت بدل کړ، لکه چې مايکل برنبام ورته «د نسل وژنې هېواد» نوم ورکړ. ابرهارد جيکل په ۱۹۸۶ ز کال کې وليکل:  دا لومړی ځل و چې يو هېواد خپل ټول ځواک په دې نظريې پسې پرلار واچاوه چې، ټول خلک بايد له منځه ولاړ شي. په ټوليز ډول ۱۶۵۲۰۰ الماني يهودان وژل شوي وو. هر هغه څوک چې درې يا څلور نېکونه يا نياګانې يې يهوديان وو، بايد له منځه تللي وای، داسې پېچلي قوانين چمتو کړای شوي وو، تر څو له ميشلينګه«ګډو توکمونو» سره مقابله وشي. حکومتي مسئولينو به د يهوديانو پېژندنه کوله، مالونه يې مصادره شول او د دوی د ايستلو لپاره يې اورګاډي منظم کړل. د يهوديانو شرکتونه يې و ايستل او بيا يې دوی د مريي مزدورانو په توګه وکارول. له پوهنتونونو یې د يهودو پوهنځي او محصلين وايستل. د المان د درمل جوړولو کارخانو په بنديخانو کې درمل و ازمايل او نورو شرکتونو د انسانانو د سوځولو مرکزونه جوړ کړل. د مرګ مرکزونو ته د بنديانو له ننوتلو سره سم، دوی خپلې ټولې شخصي شتمنۍ وسپارلې، چې د بيا کارولو يا بيا جوړولو په موخه المان ته له استولو مخکې به يې لیکلړ جوړېده او مهر کېده. د يو پټ بانکي حساب له لارې، د المان ملي بانک له قربانيانو څخه د غلا شوو ارزښتمنو شيانو په پاکولو کې مرسته وکړه.
پروټينيوريا
پروټينيوريا (په انگرېزي: Proteinuria) په متيازو کې د پروټينو راوتلو ته وييل کېږي. پروټينيوريا د پښتورگو د ناروغيو يوه علامه ده.
صاحب جان صحرايي
وېشنيزه:افغان وزيران
هېماټويوريا
هېماټوريا (په انگرېزي: Haematuria) په متيازو کې د وينې ښکاره کېدلو ته وييل کېږي. هېماټوريا د پښتورگو د ناروغيو تر څنگ د سپوخسې او د پروستات او د متيازو د مجرا په هرې برخې کې د ناروغۍ او يا هم جراحت په سبب راڅرگندېږي.
۸۰۱ (عدد)
۸۰۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۸۰۰ څخه  مخکي او د ۸۰۲ وروسته موجود دي.
تبليغي ډله
د دعوت او تبليغ جماعت يو دیني خوځښت دی.
۸۰۱ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۸۰۱:
تبليغي ډله
دا حرکت په 1927ء کال کي د مولانا محمد الياس کاندهلوي رحمة الله علیه په واسطه جوړ شو ، تبليغي جماعت خلک په قران کريم او نبوي احاديثو عمل کولو ته رابلي دوۍ د خپلو ملاتړو هيڅ کوم رسمي راجستر نلري. تبليغي جماعت دا وخت د اسلامي نړۍ تر ټولو ستره ډله ده، تبليغي جماعت د نړۍ په 150-200 هيوادو کي 12-150ميليونه ملاتړكوونكى او غړي لري د امريكا په متحده ايالاتو کي 50000 فعاله غړي لري، تبليغي جماعت د خپلو غړو لپاره شپږ نمبري ټاکلي دي دوئ خپلوهغو غړو ته چي علما نه وي په دغو شپږو نمبرو کي د وعظ توصيه کوي ددې جماعت يو فعاله غړى هغه څوک ده چي په دې جماعت کي يې څلور مياشتي وخت لګولى وي د تبليغي جماعت اوسنى امير مولانا محمد سعد د مولانا محمد الياس لمسى ده.
۸۰۱ (عدد)
په کلینډر کې
۸۰۱ کولاي سي:
تبليغي ډله
د دعوت او تبلیغ تائید دعلماو لخوا: اکثره خلک داسي فکر کوي چي تبلیغي نظام د عوامو په لاس کي دي او د علماؤ هیڅ همکاري نسته ورسره حتی تأئید یې لا هم نه کوي، خو دغه خبره سل فیصده غلطه ده. ټول علماء دیوبند چي هغوي اوسنی دعوت تبلیغ نظام لیدلي دي د هغه تائید یې کړي دي او هغه یې د امت مسلمه لپاره مؤثره بللي دي. موږ چي کوم علماء کرام یادوو د هغو تائید تبلیغ ثبوت زموږ سره سته. کنې په زرهاؤ علماء سته چي د تبلیغ تائید کوي، ځکه د هغو هیڅ ډول ثبوت زموږ سره نسته نو ځکه د هغوي نومونه مو نه دي ذکر کړي. لاندي هغه علماء دي: ۱.حکیم الامت مولانا اشرف علي تهانوي (رحمه الله) ۲.شیخ العرب والعجم مولانا حسین احمد مدني (رحمه الله) ۳. مفتي کفایت الله دهلوي (رحمه الله) ۴.مولانا عبدالقادر رائپوري (رحمه الله) ۵. شیخ الحدیث مولانا زکریا کاندهلوي (رحمه الله) ۶. مفتي اعظم محمد شفیع عثماني (رحمه الله) ۷. مفتي اعظم مولانا حسن ګنګوهي (رحمه الله) ۸. مولانا ابوالحسن ندوي (رحمه الله) ۹. محدث مولانا منظور نعماني (رحمه الله) ۱۰. مولانا عمر پالنپوري (رحمه الله) ۱۱. شیخ الحدیث مولانا شیخ حسن جان مدني (رحمه الله) ۱۲. شیخ الحدیث ډاکټر شیر علي شاه (رحمه الله) ۱۳. مولانا محمد امیر بجلي ګهر (رحمه الله) ۱۵. مولانا شیهد یوسف لدهیانوي (رحمه الله) ۱۶. شیخ حماد (مدینه) رحمه الله ۱۷. مفتي اعظم افغانستان مولانا عبدالعلی دیوبندي (رحمه الله) (ژوندي علماء) ۱۸. شیخ الاسلام مفتي محمد تقي عثماني حفظه الله ۱۹.مفتي اعظم محمد رفیع عثماني حفظه الله ۲۰.شیخ الحدیث ډاکټر عبدالرزاق اسکنر حفظه الله ۲۱. شیخ الحدیث مفتي سعید احمد پالنپوري (اوسني شیخ الحدیث دارالعلوم دیوبند) حفظه الله ۲۲. مولانا ارشد مدني حفظه الله ۲۳. مولانا مکي الحجازي حفظه الله ۲۴. مفتي زرولي خان صاحب حفظه الله ۲۵. متکلم اسلام مولانا محمد الیاس ګهمن حفظه الله.
۸۰۱ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۸۰۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
تبليغي ډله
تړلې لیکنې
دعوت اسلامي دعوت
پینځه بنده صافه لکۍ لرونکی لړم
پینځه بند صافه لکۍ لرونکی لړم چې علمي نوم یې (Leiurus quinquestriatus) دی؛ د بوتهیدېانو د لړمانو څخه تر ټولو زهرجن لړم دی چې په شمالي آفریقا ، نږدی ختيځ او منځنۍ آسیا په صحرایي سيمو کې ژوند کوي. رنگ یې ژیړ او اوږدوالی یې ۳۰ - ۷۷ میلیمتره دی. نوموړی لړم اغېزمن عصبي زهر لري چې ماشومان او ناروغ انسانان وژلای شي. دغه زهر د څلورو پېپټیډونو توکو څخه جوړ شوي دي. د هغو توکو څخه کلوروتوکسین تر ټولو اغیزمنه ماده ده چې د ماغزو تومور د علاج لپار هم کارېدلای شي.
وېشنيزه:بوتهیدېان وېشنيزه:لړمان
ارمني ژبه
ارمني ژبه ( Հայերեն  ; Hieren) د اندو-اروپايي ژبو څخه یوه ده چې د قفقاز په سیمه کې ویل کیږي، په ځانګړې توګه د ارمنستان په هیواد او ارمنستان او نورو هیوادونو کې چیرې چې ارمنیان د ویشل شویو ارمنیانو په توګه پیژندل کیږي. ارمنیانو د څلورمې پیړۍ تر پایه پورې سریاني یا یوناني رسم الخط کارولی او له همدې امله د دوی ادبیات او تاریخ په غیر ارمني رسم الخط او ژبه لیکل شوی دی. وروسته له دې چې په ارمنستان کې د مسیح دین په رسمیت وپیژندل شو او ارمنیان مسیحیان شول، ځکه چې د دې مذهب سپیڅلي کتاب په یوناني یا سریاني ژبو کې و، نو دا ژبې د کلیساګانو په مذهبي مراسمو کې ویل کیدل. په ځینو کلیساګانو کې، انجیل د مراسمو په جریان کې په ارمني ژبه ژباړل شوي او تشریح شوي او لیدونکو ته بیان شوي.
د ارمني ليکدود ليکونه د لومړي ځل لپاره د میسوروب ماشتوس په نوم د یوه ارمني پادری په هڅو اختراع شول، چې له یوناني، پارتیانو او منځنيو پارسي ژبو(پهلوي ژبه ) (ساسانیانو په دوره کې) پوره بلد و.
ارمني ژبه
په تېرو وختونو کې د ارمني ژبې دریځ ناڅرګند و، او د "رابرټ افکس" د ساینس پوهانو لویه تېروتنه دا وه چې دوی یوازې د دې ژبې په لغتونو تکیه کوله ترڅو په ارمني ژبه کې د ارمني ژبې موقف معلوم کړي. د ژبو کورنۍ د هغه وخت مشهوره نظريه دا وه چې ارمني ژبه يوه له ايراني ژبو څخه ده.
ژبني تکامل مختلف عوامل لري، چې د ارمني ژبې په اړه په لاندې ډول دي:
د ارمني ژبې دغه درې پرمختګونه د ملي تګلارو په تاريخ، د ادبياتو له تاريخ او د ارمنستان د ملت له سياسي تاريخ سره تړاو لري.
د ارمني ژبې د ايراني ژبې تيوري د نولسمې پيړۍ په لومړيو دريو ربعو کې په اروپا کې غالبه شوه او پوهانو لکه راسموس راسک ، " اګسټ شليشر " (چې البته وروسته يې دغه تيوري پرېښوده. )، او " فرانز بیپ " دوی دا وړاندیز کړی و او " هینریچ هوبشمن "، یو مشهور ساینس پوه او ژبپوه ، دا نظریه په یوه مقاله کې بدله کړه چې "د هند-اروپایي ژبو ترمنځ د ارمني ژبې موقعیت" نومیږي. (چې هغه په 1877 کې خپور کړ).
"هغه چا چې د دوو ژبو د کلمو ترمنځ ورته والی په ګوته کړ، فکر نه کاوه چې دا ممکنه ده چې دا ورته والی د کلمو د پور اخیستلو پایله وي، او په عملي توګه دوی د دې احتمال د څیړلو لپاره کومه طریقه وړاندیز نه کړه. په جدولونو کې د ایراني او ارمني ژبو د فونیټیک سیسټمونو د بنسټیزو ځانګړتیاوو په وړاندې کولو سره، هوبشمان وتوانید چې روښانه کړي چې د ارمنیایي کلمه چې په پوښتنه ک ده یو مستند ارمنیایي یا د ایران پور کلمه ده.
د هوبشمن وروستۍ پایله دا وه چې ارمني ژبه ایراني ژبه نه ده، بلکې د هند-اروپايي ژبې د ډلې یوه خپلواکه څانګه ده. په بل عبارت ارمني ژبه د ایراني ژبو په شان د مورنۍ ژبې یوه بیله څانګه ده او نن سبا دا نظریه د ټولو هغو پوهانو له خوا منل شوې ده چې د نسبي ژبپوهنې په برخه کې څیړنې کوي. »
ارمني ژبه په دوو عمومي دورو وېشل کېدی شي:
د وینا کورس په اړه ډیر معلومات نشته. د لیکلو کورس په دریو اصلي کورسونو او څو فرعي کورسونو ویشل شوی. درې اصلي کورسونه دي: لرغونې دوره یا "ګرابر"، منځنۍ دوره یا کلیسیا ، او نوې معاصره دوره یا "اشخبار". په دې ټولو دورو کې، ادبي ژبه، د ارمني ژبې د تر ټولو لوی ډول په توګه، د اهمیت په لومړۍ درجه کې ده.
په دې دوره کې، د ویلو او لیکلو ډولونه یو شان دي، او د پادیه په ژبه کې د اسوري (سیریاک) طرز ته تمایل شتون لري، چې د اسوري او ارمني پادریانو تر منځ د نږدې اړیکو له امله دی، د ځینو اسوریانو ژباړه. په ارمني ژبه کې متنونه، د کلتوري او مذهبي اړیکو نږدېوالی، او د پادریانو لیږل د لوړو زده کړو لپاره دې ځمکې ته تللي دي. د دې دورې په کارونو کې، موږ کولی شو د ارمنستان تاریخ د ماس خرناتسي او د ارمنستان تاریخ د کازار پاربتسي لخوا ذکر کړو.
د لرغونې ارمنستان دوره یا "ګرابر"
دا کورس په دریو فرعي کورسونو ویشل شوی دی.
د دې کورس د ګرابر ژبه په دوو برخو وېشل کېدی شي:
په دې دوره کې ادبي ژانر له ژبني ژانر څخه ډېر لرې دی، خو له خپل اثر نه لرې کېږي. د دې تشې لامل له یوې خوا د یوناني ادبي مکتب او طرز په لور تمایل او له بلې خوا په مورنۍ ژبه د لیکلې ژبې د نفوذ کمزوري کېدل دي. د دې دورې د کارونو په منځ کې، موږ کولی شو د د "Sebeus" تاریخ یادونه وکړو،
په دې دوره کې د ادبي ژبې او د مورنۍ ژبې تر منځ واټن زيات شوی او ليکوال هڅه کوي چې د مورنۍ ژبې څخه ډډه وکړي او د "ګربر" ادبي ژبې اصليت وساتي چې دا د دوی د پوهاوي نښه ده. په دې دوره کې په ارمنستان کې د دوو پېړيو (له اوومې څخه تر نهمې پېړۍ پورې) د عربو د مېشتېدو او فتحې له امله، عربي کلمې ارمني ژبې ته ننوتلې، خو د يوناني کلمو د کارولو تمايل او يوناني طرز لا هم په کې ليدل کېږي. د لیکوالانو کارونه. په دې موده کې د ارمني ژبې د ډولونو تر منځ توپير ژور شوی دی.
منځنۍ دوره
په دې دوره کې، خبرې شوې ژبه د ادبي ژبې معادل کیږي. د منځنۍ دورې د ادبي ژبو بنسټ د کلیسیا سیمې ارمنی ژبی دی، مګر نورو ژبو هم په هغې اغیزه درلوده. البته، په دې موده کې، ګربر هم خپل اهمیت ساتلی دی. په دې توګه د منځنیو پیړیو ژبه د رسمي مکتوبونو، دولتي فرمانونو، علمي، هنري، تاریخي لیکنو د ژبې په توګه کارول کیږي او د ګرابر ژبه په مذهبي مراسمو او ځینو علمي څیړنو کې د لیکلو د ژبې په توګه کارول کیږي. فلسفه او منطق. د دې دورې د طرز د مثالونو په منځ کې، موږ کولی شو د "میټیس اوریتسي" کار یادونه وکړو. د دې دورې ژبه د اشخبار په نامه یادیږي او د هغې ادبي ژبه نوې ادبي ژبه یا "ادبي اشخبار" بلل کیږي. په دې دوره کې ګربر تر مذهبي کتابونو او مذهبي مراسمو پورې محدود دی. مسروپ تغادیان د دې دورې یو له لیکوالانو څخه دی او د هغه یو اثار د ایران تاریخ دی.
نوې دوره
ارمني رسم الخط له چپ څخه ښي خوا ته لیکل کیږي. د ارمني الفبا له اختراع وروسته، د یوناني او اسوري متنونو ژباړه پیل شوه، او لومړنۍ ژباړې هم د انجیل ژباړې وې. د انجیل یوه ژباړه، چې د هغه وخت د دېرشو ژباړونکو او ژبپوهانو په مرسته جوړه شوې وه، د بشپړتیا او وضاحت له امله په لوړه کچه کېښودل شوه او د ژباړې ملکه وبلل شوه.
د انجیل د ژباړې سره یو ځای، ډیری ژباړې له یوناني او سریاني څخه ارمني ته شوي، چې د ځینو اصلي متن نن ورځ شتون نلري او ورک شوی، پداسې حال کې چې د دوی ارمني ژباړه شتون لري.
په 1920 کې، ارمني ژبپوهانو فکر وکړ چې د دې ژبې املا بدل کړي او د ارمني املا ساده کولو لپاره رسم الخط یا تلفظ تطابق کړي.
د لرغوني ارمني حروفو لرغونتوب هم له یوې نقطې څخه خورا مهم دی او هغه دا چې د لرغوني فارسي، پهلوي او پارتیایي کلمو د سم تلفظ ساتل دي چې د ارمني کلمو سره هم ریښې لري. دا د ایراني ژبپوهانو لپاره چې د پخوانیو فارسي یا پهلوي او پارتیایي کلمو د سم تلفظ موندلو په لټه کې دي یوه لویه مرسته ده چې اوسني فارسي ته نه دي رسیدلي او یا یې بڼه بدله شوې ده.
له ایراني ژبو څخه د ارمني ژبې تطابق
له ايراني ژبو څخه د ارمني ژبې تطابق زياتره د پارتيان په دوره کې د پارتيان پهلوي ژبې ته ځي. ځینې پارتیان یا ساسانیان پهلوي کلمې په ارمني ژبه کې ساتل شوي او اوس هم کارول کیږي. همدارنګه، دا کلمې او د ارمني ژبې ورته والی د ورته کورنۍ په ژبو کې لیدل کیدی شي لکه پارتیان ژبه. په ارمني ژبه کې یو شمېر داسې کلمې شته چې په پهلوي ژبه کې ورته کلمې لري، چې په پهلوي ژبه ( پارتي ) پورې اړوندو ژبو کې هم لیدل کېږي. د دې اصلي کلمو لپاره د امانت دار صدیقي ارمني ژبه پهلوي وه.
ارمني نومونه
یو شمېر ارمني نومونه یا په ایراني ژبو کې ریښې لري یا د مستند ایراني نومونو څخه اخیستل شوي چې د اچمینید، پارتیان او ساسانیانو سلطنتونو په وخت کې کارول شوي. ارمنیانو د مستند ایراني نومونو په ټاکلو او خپلو ماشومانو ته د دغو نومونو په ورکولو سره د دغو نومونو د ورکېدو او هېرېدو مخه نیولې ده.
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:د ايران ژبې وېشنيزه:ايراني ژبې وېشنيزه:ارمني ژبه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
منفي آزادي
منفي آزادي د نورو خلکو له لاسوهنې څخه آزادي ده. په بنسټيز ډول د منفي آزادي اړیکه د بهرنيو بنديزونو څخه آزادي ده او له مثبتې آزادي (د ځواک او سرچينو په لاس کې نیول، څو يو څوک وکولای شي خپلې وړتياوې تر سره کړي) سره په ټکر کې ده. توپير يې د «يشعيا برلن» د ۱۹۵۸ز کال په درس کې چې د «د آزادي دوه تصورونه» په نوم روښانه کړ.
تولکتنه
"«د آزادي منفي تصور ... تر ټولو زیات په عموم ډول د آزادو جمهوري ټولنو په ځانګړو قانوني آزاديو په ازاده دفاع کې اټکل شوی دی، لکه د حرکت آزادي، د دين ازدي او د بيان ازادی او یا د پلار پاله يا اخلاق پاله دولت پر ضد په استدلال کې. همدا راز ډېر ځله ړ شخصي ملکيت حق څخه د دفاع په برخه کې هم کار ځينې اخستل کېږي، که څه هم ځينو د دې ادعا مخالفت کړی چې ګوندې شخصي شتمني خامخا منفي آزادي پیاوړي کوې»."«چارلس ټيلر» روښانه کړې چې منفي آزادي داسې یو تصور دی، کوم چې ډېر ځله په سیاسي فلسفه کې کارول کېږي. دا هغه اند دی چې وايي آزادي دا معنا چې څه دې زړه غواړي، بې له بهرنيو خنډونو څخه يې تر سره کولای شې. په دې تصور له دې امله نيوکه شوې چې دا ډېر ساده دی او د فرد خپل-ځان پېژندنې اهميت په محاسبه کې نه نيسي. له همدې امله، «ټيلر» وړانديز کړی چې منفي آزادي له يوې فلسفي اصطلاح څخه لږ څه زیات اند دی او حقيقي آزادي هغه مهال تر لاسه کېدای شي، کله چې مهمې ټولنيزې او اقتصاي نابرابرۍ هم په نظر کې ونيول شي. هغه منطقي مثبته آزادي د منفي او مثبتې دواړو آزاديو د تر لاسه کولو د يوې وسيلې په توګه وړانديز کړې ده او دا په دې ډول چې په هغو نابرابريو غلبه پیدا شي چې موږ يې سره وېشلي يو. د ټيلر په باور، منفي آزادي هغه وړتیا ده چې يو څوک وکولای شي خپلې موخې تر سره کړي. منفي آزادي د نورو له لاسوهنې څخه آزادي ده.
تاريخچه
د «تاماس هوبس» په باور: «آزاد انسان هغه څوک دی، چې په هغو کارونو کې چې د خپل ځواک او عقل په مټ يې کولای شي، د هغې په کولو کې خنډ پیدا نه شي چې د هغه خوښه ده» (ليويتن، ۲ برخه، XXI څپرکی؛ په دې ډول هغه په منفي معنا سره د آزادي پر لور اشاره کوي).
«کلون اډرين هيلوټيوس» په روښانه ډول لاندې نقطې څرګندې کړي: «خپلواک انسان هغه دی، څوک چې په اوسپنه کې بند نه وي، نه په زندان کې بندي و، نه د يو مريي په توګه د سزا له وېرې د چا له خوا وېرل شوی وي ... دا یواځې د آزادي کمښت نه دی، نه هغه څوک دی چې د يو شاهين په توګه الوت وکړي يا د يو وهيل ماهي په توګه ولامبي». سربېره پر دې، جان جای، په ۲ شمېره فدرالي لیکنه کې ويلي چې: «د حکومت د حتمي اړتيا څخه زيات هېڅ شی يقيني نه دی او دا تر دې بريده مسلم حقيقت دی چې په څه ډول او کله هم منځ ته راوړل شي، خلک بايد خپل ځینې طبيعي حقوق وسپاري، تر څو په هغوی کې مطلوبه اختيارات ځای کړای شي». د جای موخه په دې ډول ښه روښانه شي چې د «طبيعي حقوقو»  ځای «منفي آزادي» ونيسي، ځکه په دې ځای کې دليل دا دی چې د يو مشروع حکومت اختياران او واکونه تر يو بريده زموږ په منفي آزادي د لګول شويو محدودیتونو د منلو څخه تر لاسه کېږي.
يو اند چې د منفي او مثبتې آزادي تر منځ د توپير اټکل کوي، د «جی ايف ډبليو هيګل» د «د يواځې حق دايره» په نوم ليکنه وه (د د حق فلسفې عناصر په نوم لیکنه کې يې دا اند غزولی دی)، کوم چې هغه څه منځ ته راوړی چې اوسمهال ورته منفي آزادي ويل کېږی او د هغې په پايله کې د هغه د «یواځې» او «منفي آزادي» تر منځ توپير.
د «اينګلوفون» په تحليلي روايت کې، د منفي او مثبتې آزادي تر منځ توپير د «اشعيا برلين» له خوا د نوموړي د ۱۹۸۵ز کال د «د آزادي دوه تصورات» په نوم درک کې وړاندې شوی و. د برلن په اند، توپير يې تر ډېره بريد هپه سياسي روايت کې اېښودل شوی دی. د برلين په ټکو، «په منفي معنا سره آزادي کې دې پوښتنې ته ځواب ويل شامل دي چې: هغه کوم حدود دي، په کوم کې چې موخه کس – يو څوک يا د خلکو یوه ډله – دی يا په هغې کې پرېښودل شي یا هغه څه کولای شي يا هغه بايد څه وي، بې له دې چې نور خلک په کې مداخله وکړي».په منفي آزادي باندې محدوديتونه د يو شخص له خوا تپل کېږي، نه د طبيعي لاملونو يا ناوړتيا په مټ.
د فراکفورټ ښوونځي روانپوه او بشرپال فلسفي «ايرک فورم» په ۱۹۴۱ز کال کې د «د آزادي وېره» په نوم خپل تصنيف کې د منفي او مثبتې آزادي تر منځ داسې توپیر وړاندې کړل، کوم چې د برلين له ليکنې څخه له يوې لسيزې هم مخکې دی. فروم د انسانيت د ارتقا تر څنګ راپورته کېدونکې آزادي دوه ډولونو تر منځ توپير له داسې شعوري فعاليت څخه لرې بولي، کوم چې د ژويو ښکته بڼو ته توپير ورکوي. هغه استدلال کوي چې د آزادي دا اړخ «په دې ځای کې د آزادي لپاره د آزادي په منفي معنا سره نه دی کارول شوی، بلکې د آزادي اخستلو په منفي معنا سره کارول شوی د، د معنا چې د هغه د کارونو د شعوري ارادې څخه آزادي». د فروم په باور، بيا نو منفي آزادي د بشريت د پيل ښودنه د یوې داسې نوعې په توګه کوي، کوم چې د خپل شون په اړه پوهه لري او له بنسټيز شعور څخه ازاد دی.
د منفي او مثبتې آزادي تر منځ توپير ځینو ټولنپالو او مارکسيستانو فيلسوفانو ظاهري بللی دی، څوک چې دا دليل وړاندې کوي چې مثبت او منفي آزادي په عملي ډول سره نه شي بېلېدای، يا دا چې يو له بل پرته نه شي موجودېدای. خو هغه نه ټولنپال دی او نه مارکسيست دی، برلين وړاندې استدلال کوي:"له دې وروسته بايد د شخصي ژوند او دولتي واکمنۍ تر منځ ليکه راکاږل شي. دا لیکه بايد چېرته راکاږل شي، دا د بحث مووضع ده، په حقيقت کې دا چنې وهل دي. خلک تر ډېره يو تر بل پورې تړلي دي او د هېڅ انسان کار تر دې بريده شخصي نه ده چې کله هم د نورو په ژوند کې خنډ پیدا نه کړي. د پايک ماهي آزادي د ماینو ماهي لپاره مرګ دی؛ د ځينو خپلواکي بايد د نورو تر محدوديتونو پورې وتړل شي."انارکو-پانګوال انديال «تبور مچان» د منفي ازدۍ په دفاع کې وايي چې «دا د اخلاقي غوراوي او په دې ډول د انسان د غوړېدو (ودې) لپاره اړينه ده»، ادعا کوي چې «دا هغه مهال خوندي وي، کله چې انساني ټولنې فردي غړيو ژوند، د رضاکارانه کار (یا آزادي) او شتمنۍ درلودلو حقوق، هغه ډول تر لاسه شي، څنګه چې په نړيواله کچه منل شوي، څار شوي او دفاع ځينې شوې ده».
منفي آزادي او واک: هوبز او لاک
شونې ده، څوک پوښتنه کړي «د خلکو د آزادي هيله د واک د اټکلي اړتيا سره څنګه يو ځای کېدای شي؟» د دې پوښځتنې ځواب د بېلا بېلو انديالانو له خوا د آزادي په اړوند د هغوی د نظريې د پوهېدو لپاره د وېش يوه لیکه وړاندې کوي، بلکې همدا راز د په زړه پورې تصوراتو يوه ټولګه لکه واک، برابري او انصاف.
هوبز او لاک د دې پوښتنې لپاره يو اغېزناک او استازی حل وړانې کوي. د پيل د نقطې په توګه، دواړه په دې متفق دي چې بايد یوه کرښه راکاږل شي او په څرګند ډول داسې يوه سيمه وټاکل شي، چېرته چې هر څکو د خپلې خوښې، هيلو او ارزوګانو سره سم، بې له کوم خنډ څخه کار وکړای شي. دا سيمه د آزادي سپېڅلی خای روښانه کوي. خو دوی باور لري چې هېڅ ټولنه له ځينې اختياراتو څخه پرته ممکنه نه ده، په کوم ځای کې چې د اختياراتو څخه موخه د بېلا بېلو پايلو تر منځ د ټکر مخه نيول وي او په همدې بنسټ، د دې لپاره چې د هر فرد آزادي د سيمې تر منځ پولې وټاکل شي، چېرته چې د هغه د آزادي سيمه پيل او پای ته رسېږي. د هوبز او لاک تر منځ اختلاف د سیمې د حد په برخه کې دی. هوبز چې د انساني طبيعيت په اړه يې منفي اند خپل کړی دی، دليل وړاندې کوي چې د انسانانو په داخل کې د ځنګلي، وحشي او فاسدو غوښتنو د مخنیوي لپاره د يو پياوړي اختيار اړتيا ده. يواځې يو پیاوړی اختيار کولای شي د همېښنۍ او دايمي ګډوډۍ د څرګندېدونکي ګواښ مخه نیولی شي. خو له بلې خوا لاک باور درلود چې: په ټوله کې انسانان له بديو څخه ډېر ښه دی او په همدې بنسټ د انفرادي آزادي لپاره په پراخه کچه سيمه پرېښودل کېدای شي.
بيدار جريده
بيدار جريده د بلخ ولايت د مرکز مزار شريف نه په ۱۳۰۰ هـ. ل. کال کې پيل شوې. دا جريده د عبدالصمد خان جاهد لخوا تاسيس شوې وه.
اتفاق اسلام ورځپاڼه
اتفاق اسلام جريده د هرات ولايت نه خپرېدونکې چاپي افغاني رسنۍ وه. دا جريده په ۱۲۹۹ هـ. ل. کال کې د مير محمد عثمان خان لخوا تاسيس شوه.
رېبز
رېبز (په انگرېزي: Broom) يا جارو د پاک کارۍ يو اوزار دی چې د دوړې د لرې کولو په مقصد کارېږي.
سواد
سواد د خپلې پراخې معنا له مخې «ځانته د فکري لیدلوري او د لیک لوست وړتیا لرلو» ته اړوندېږي چې له هغو څخه د ځانګړو مواردو اړوند د افکارو یا عقایدو د څرګندولو په موخه ګټنه کېږي. په بل عبارت په باسواده ټولنو کې وګړي د لیکلو د تولید او مصرف ټولګې لري او د دغو اعمالو اړوند یو لړ باورونه لري. د دغه لیدلوري له مخې لوستل تل د یوې موخې لپاره لوستلو او لیکل تل د یوې ځانګړې موخې  لپاره یو چاته لیکلو ته ویل کېږي. د یوې ټولنې او د هغو د اشخاصو لپاره د لیک لوست او د هغو د ارزښت اړوند باورونه تل د سواد د ښوونې، زده کولو او له هغو د ګټنې په لارو چارو اغېز لري.
یو شمېر څېړونکي وړاندیز کوي چې د «سواد» له مفهوم سره د لیوالتیا تاریخچه کېدلای شي په دوه دورو وویشل شي. لومړۍ دوره یې له ۱۹۵۰ زکال وړاندې ده، هغه مهال چې سواد یوازې د الفبايي سواد (د کلماتو او حروفو د پېژندنې) په توګه پېژندل کېده. دویمه دوره یې بیا له ۱۹۵۰ زکال وروسته ده چې سواد په تدریج سره د یو مفهوم او پراخ بهیر په توګه له دې ډلې د لیک لوست د ټولنیزو او کلتوري اړخونو او عملي سواد په توګه په پام کې ونیول شو (Dijanošić، ۲۰۰۹ زکال).
د شلمې پېړۍ له نیمايي وروسته د سواد پراختیا
د یونسکو سازمان له خوا د باسوادۍ اړوند خپرې شوې شمېرې ښيي چې له ۱۹۵۰ زکال وروسته د نړۍ په کچه د لویانو ترمنځ د باسوادۍ کچه په هره لسیزه کې په منځنۍ کچه ۵ سلنه لوړه شوې چې له مخې یې د ۱۹۵۰ زکال د ۵۵.۷ سلنه څخه په ۲۰۱۵ زکال کې ۸۶.۲ سلنه ته لوړوالی لری. ورته مهال د څلورو لسیزو لپاره د نفوسو وده په دومره کچه چټکه وه چې له امله یې د بېسوادو لویانو شمېر مخ پر زیاتوالي شو او د ۱۹۵۰ زکال له ۷۰۰ میلیونو تنو بیسوادو وګړو څخه یې شمېر په ۱۹۹۰ زکال کې ۸۷۸ میلیون تنو ته ورسېد؛ دغه کچه په داسې حال کې له ۱۹۵۰ زکال څخه لوړه شوه چې د لسیزو لپاره د زده کړو نړیوالو سیاستونو، په روزنیو چارو کې مداخلاتو، چاپي توکو او همدارنګه ارتباطي او اطلاعاتي ټکنالوژیو هم شتون درلود. خو دغه موارد په ټولو سیمو کې په یو ډول نه و.
سیمه ئیزې نابرابرۍ
شته نړیوال معلومات ښيي چې د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د سواد په کچه کې بېلابېل توپيرونه شتون لري. شمالي امریکا، اروپا، لویدیځه آسیا او مرکزي آسیا د ښځو او نارینه وو لویانو (له ۱۵ کلنو څخه د لویانو) د سواد نږدې بشپړې کچې ته رسېدلي. د ختیځې اسیا او ارام سمندر په ډېری هېوادونو او همدارنګه د لاتین امریکا او کارابین په هېوادونو کې د لویانو د سواد کچه له ۹۰ سلنه څخه لوړه ده. ورته مهال په نور سیمو کې بېسوادي بیا په پام وړ بڼه شتون لري: د یونسکو د احصایوي انستیتیوت د ۲۰۱۳ زکال شمېرې ښيي چې په سویلي آسیا او شمالي افریقا کې په لویانو کې د باسوادۍ کچه یوازې ۶۷ سلنه او د افریقا د صحرا په سویل کې بیا ۵۹.۷۶ سلنه ده.
د نړۍ په ډېرو برخو کې د ځوانانو د سواد لوړه کچه ښيي چې دغه ځوانو نسلونو د خپلو مشرانو په ځای نیولو سره په تدریجي بڼه د بېسوادۍ کچه له راکمولو سره مخ کړې. له دې سره د افریقا د صحرا په سویل او سویلي اسیا کې چېرې په زیاته کچه ځوان بېسواده وګړي شتون لري؛ په ابتدايي ښوونځیو کې د نوم ثبتونې بهیر څرګندوي چې په دغه سیمو کې به بیسوادي تر ډېر مهاله دوام ولري. په ۲۰۱۳ زکال کې د یونسکو د شمېرو له مخې په سویلي آسیا او شمالي افریقا کې د ځوانانو (له ۱۵ کلنۍ څخه تر ۲۴ کلنۍ) د باسوادۍ کچه ۸۴.۰۳ سلنه او د افریقا د صحرا په سویل کې ۷۰.۰۶ سلنه وه.
جنسیتي نابرابري
د افریقا د صحرا سویلي هېوادونه هغه هېوادونه دي چې په ټولیزه کچه د سواد ټیټه کچه لري او همدارنګه په کې د سواد په برخه کې جنسیتي نابرابري لوړه ده: یوازې ۵۲ سلنه بالغې ښځې یې باسواده دي چې دغه کچه د نارینه و ترمنځ ۶۸ سلنه ده. ورته جنسیتي نابرابري په دوه نورو سیمو کې هم شتون لري چې شمالي افریقا او سویلي اسیا دي؛ په شمالي افریقا کې ۸۶ بالغ نارینه او ۷۰ سلنه بالغې ښځې او همدارنګه په سویلي اسیا کې ۷۷ سلنه بالغ نارینه او ۵۸ سلنه بالغې ښځې باسواده دي.
د ټولو لپاره د زده کړو په موخه د ۱۹۹۰ زکال نړیوال کنفرانس چې د تایلنډ په جومتین کې ترسره شو د باسواده وګړو ترمنځ جنیستي توپیر ته یې پام وکړ او مخ پر ودې ډېری هېوادونه یې مکلف وګڼل چې د ښځو سواد ته په خپلو لومړیتوبونو کې ځای ورکړي.
پښتونولي
پښتونوالی هغه قاعده ده چی په پخوانی وخت کی د پښتنو لخوا جوړه شوې ده او يا په بل عبارت يې چې ووايو پښتونوالي هغه دود او دستورونه دي چې پښتنو د خپل ټولنيز ژوند لپاره يې ځانگړي کړي دي. د دې مانا دا راووځي چی پښتون هغه وخت پښتون دی کله چی په خپلې پښتونوالې ولاړ وي او د پښتونوالې دستورونه او دود په ټولنيز ژوند کې مراعت کړي. د پښتونولي پېښليک اووه زره کاله مخزېږدي پېړيو ته رسېږي. د ځينو څېړونکو په آند پښتونولي د پخوانيو افغانانو يو دوديزه تگلاره وه چې د هغوی د ژوند د گروهو په څېر گڼل شوې.
سواد
جنسیتي نابرابري
په ډېرو برخو کې د ښځو د بېسوادۍ موضوع د جنسیتي نابرابرۍ له نور اړخونو سره هم اړیکه لري. مارتا نوسبام څرګندوي چې دې ته په پام چې بیسوادي نه یوازې د ښځو کاري فرصتونه محدود کوي او په کور د ننه د هغو ناندرۍ کوونکي ځایګی له منځه وړي هغوی تر ډېره د یو ځورونکي واده سره هم مخ کوي. له دې سربېره نوسبام د ښځو لپاره سواد هغې قوه بولي چې پر مټ یې په اغېزمنه توګه کولای شي «د سیاسي بدلونو لپاره په یوه لوی خوځښت کې» له یوبل سره اغېزمنې اړیکې او همکارۍ رامنځته کړي.
پښتونولي
اساسي دودونه
پښتانه یو شمیر دودونه او اصول لري چې د پښتونوالي په نامه یادېږي. کوم دودونه او اصول چې په حقیقت کې د پښتونوالي ستنې جوړوي، هغه مېلمه پانه، بدل او ننواتې دي.
مېلمه پانه
مېلمه په پښتنو کې دومره قدر لري چې وایی: مېلمه د خدای دوست دي. که مېلمه دښمن څه چې نامسلمان هم وي پښتون یی اقدر کوي. ځینی پښتانه مشران د نامسلمان مېلمه د خوشخاله ساتلو لپاره په کور کې د ځینو خاصو شیانو د ساتلو سپارښتنه هم کوي. پښتانه بنگو، تریاکو او مفرح ته په بده سترگه گوري. مگر د پښتنو یو لوي مشر او د پښتو ژبې ستر شاعر او لیکوال خوشحال خان خټک په دستارنامه کې لیکي چې سړۍ دغه شایان په کور کې باید ولري. ځکه دی وایی ښایی کوم کافر مېلمه په سړۍ ورپېښ شی او و یی غواړي. پښتون مېلمه ته ډېر زیات مصرف هم کوي او معمولا داسی ښه ډوډۍ ورته پخوي چې خپله یی د جوړولو توان نه لري. ددي متل معنی دا ده چې سړۍ باید په مېلمه سختي ونگړي او په ورین تندی یی په خپل کور کې وساتي.
سواد
د ښځو د سواد کچې د لوړېدو پر وړاندې ننګونې
ټولنیزې ستونزې د ښځو او نجونو د زده کړو پر وړاندې ننګونې رامنځته کوي. د سواد زده کړو د ټولګیو جوړول هغه مهال اغېز نه لري چې د ښځو او نجونو د با ارزښته محدود وخت سره په ټکر کې وي. د ښوونځي په عمر کې نجونې په ډېری برخو کې د خپلو نارینه سیالانو په پرتله د کور د چارو د سمبالښت او له خپلو کوچنیو خویندو او وروڼو څخه د پالنې له تمې سره مخ دي. نسلي تحرک هم کېدای شي دغه نابرابریو ته دوام ورکړي: بې سواده والدین کېدلای شي د خپلو لوڼو لپاره د سواد ارزښت په اسانۍ درک نه کړي؛ په ځانګړې توګه په سنتي او کلیوالي ټولنو کې چې تمه لري نجونې په کور کې پاتې شي.
پښتونولي
بدل
د بدل کلمه دوه معناوي لري. کله چې یو سړۍ خپله لور د چا زوي ته ورکوي، دې ته بدل وایی. د بدو په مقابله کې بد کول هم بدل بلل کېږي. مثال په توگه که یو څوک بل څوک مړکړي او د مړي د کورنۍ کوم بل غړي قاتل ووژني، نو ویل کېږي چې دغه شخص د خپلې کورنۍ د غړي بدل واخیست.
سواد
د ښځو د سواد کچې د لوړېدو پر وړاندې ننګونې
په ۲۰۱۵ زکال کې نړیوال بانک او په ښځو باندې د څېړنو نړیوال مرکز په علمي ادبیاتو باندې په بیا کتنې سره دا وموندله چې د ماشومانو واده تر ډېره په نجونو کې د سواد سره د هغوی د لیوالتیا د کچې پر کمښت اغېز کوي. په ۲۰۰۸ زکال کې په بنګلادیش کې د دغې موضوع تجزیې او تحلیل و ښووله چې د یوې نجلۍ په واده کې په هر یو کال ځنډ سره د هغو د سواد احتمال ۵.۶ سلنه لوړېږي. په همدغه توګه په ۲۰۱۴ زکال کې یوې څېړنې وښووله چې د افریقا د صحرا په سویلي هېوادونو کې ژر واده کولو په پام وړ توګه د نجونو د سواد کچې پر کمښت اغېز لرلی.
په پرمختللو هېوادنو کې د هلکانو لپاره جنسیتي نابرابري
په داسې حال کې چې ښځې اونجونې د نړۍ د بیسواده وګړو لویه برخه جوړوي، په یو شمېر پرمختللو هېوادونو کې د سواد جنسیتي نابرابري په مخالف لوري کې شتون لري. د نړیوالو زده کوونکو د ارزونې د پروګرام (PISA) موندنو په پرلپسې د اقتصادي همکاریو او پراختیا د سازمان په ډېری غړوهېوادونو کې د سواد په برخه کې د هلکانو لږ بریا ته اشاره کړې. دغو موندنو ته په پام د زده کړو د برخې ډېری متخصصینو د زده کړو په ټولګیو کې د درسي میتودونو د بدلون لارښوونه کړې څو د هلکانو د زده کړې کولو سبکونه په ښه توګه پلي کړي او هر ډول جنسیتي کلیشې چې لیک لوست د ښځینه فعالیتونو په توګه بولي له منځه یوسي.
پښتونولي
عزت
پښتنو ته خپل عزت ډېر اهمیت لري هیچا ته دا حق نه ورکوي چې تېری پرې وکړي.
وېشنيزه:پښتني هڅوب وېشنيزه:افغاني هڅوب وېشنيزه:پاکستاني هڅوب
تبر
تبر د لرگو ماتولو يو اوزار دی چې په پخوانيو وختونو کې د وسلې په توگه هم کارېدلی.
وېشنيزه:اوزارونه
د تاراین دویمه جګړه
د تاراین دویمه جګړه په ۱۱۹۲ ز کال کې د غوریانو له خوا د چاهامنانو او د هغوی د متحدینو په وړاندې د تاراین (د هندوستان د هاریانا ایالت نننۍ تراوري) سیمه کې پیل شو. د غوریانو پاچا معزالدین محمد غوري، د چاهامنانو پاچا پریتویراج چوهان مغلوب کړ تر څو د تاراین د لومړۍ جګړې د ماتې غچ ترې واخلي.
شالید
د پریتویراج چوهان ځواکونو غوري ځواکونو ته په ۱۱۹۱ ز کال کې د تاراین په لومړۍ جګړه کې ماتې ورکړې وه. د غوریانو پاچا معزالدین چې د جګړې په درشل کې په کلکه سره ټپي شوی و، غزني ته راغی او د خپلې ماتې د غچ اخیستنې لپاره یې چمتووالی ونیو.
د ځواکونو اندازه
د شپاړسمې او اولسمې پېړۍ د تاریخ لیکونکي، محمد قاسم فرشته له خولې، په دغه جګړه کې «د چونان په پوځ کې ۳۰۰۰ فیلان، ۳۰۰۰۰۰ سواره او پیاده نظام و»، که څه هم دغه شمېرې د ننني عصر د تاریخ لیکونکو له انده ډېر اغراق امیزه ګڼل کېږي. خو د ساتیش جنتدرا له قوله، دا شمېرې په دې خاطر ډېر له اغراقه ډکې دي تر څو وکولای شي د غوري پاچا بریا لویه وښیې. کاشیک رای هم وايي چې مسلمانو تاریخ لیکونکو تل د هندوانو د پوځ شمېر په اغراق امیزه توګه لوړه ښوده تر څو مسلمان پاچاهان وستايي او د ۳۰۰۰۰۰ شمېره د تیوري له اړخه احتمال لري چې په هغه وخت کې د راجپوټ ټولې شاهي هومره شمېر سرتیري نه وای را ټول کړي.
د منهاج الدین سراج له قوله، معزالدین ۱۲۰۰۰۰ په بشپړ ډول سره زره لرونکي پوځ له ځانه سره راوستی و او په خپله یې د ۴۰۰۰۰ تکړه سواره نظام مشري کوله. د کوشیک رای له قوله، که څه هم د پوځونو ریښتینی قدرت مشخص نه دی، خو کولای شو دا اټکل وکړو چې د پریتویراج پوځ به د شمېرو له مخې زیات و.
جګړه
د منهاج د خبرو له مخې، معزالدین د ۱۰۰۰۰ کمان لرونکو سواره نظام مشري کوله او خپل نور پوځ یې پر څلورو برخو وېشلی و تر څو وکولای شي له څلورو خواو پر دښمن برید وکړي. هغه خپلو سرتیرو ته امر وکړ چې کله د دښمن ځواکونه د برید لپاره مخته تګ کوي، نو نه باید ورسره وجنګیږي، بلکې تاسې په شا تګ وکړئ تر څو د هغوی فیلان، اسان او پیاده نظام ستړي شي.
معزالدین په دې هیله چې د دښمن کرښې ماتې شي، نو خپل پنځم لښکر ته یې د په شا تګ امر وکړ. د چاهامنا ځواکونو د غوریانو له تمې سره سم تښتیدلي غوریان تعقیب کړل. وروسته غوریانو ۱۲۰۰۰ تازه نفس لرونکی سواره نظام ور مخکې کړ او هغو وکولای شول چې د دښمن مخ ته تګ ودروي. له هغه وروسته د غوریانو پاتې لښکر پرې برید وکړ او د چاهامنا ځواکونه وحشت واخیستل او وتښتیدل. د منهاج له مخې، د معزالدین ستراتیژي «بې دینه خلک ستړي او له کاره واچول» او په پایله کې «اسلام بریالی شو».
له جګړې وروسته
منهاج وايي چې پریتویراج («رای پیتورا») له خپل فیل څخه راښکته شو او پر یوه اسپ باندې یې د جګړې له ډګره تیښته وکړه. که څه هم هغه د جګړې ډګر ته په نږدې سیمه کې ونیول شو ا و بیا وروسته «دوزخ ته ولیږل شو». د منځنیو پېړیو زیاتره سرچینې وايي چې پریتویراج د چاهامنا پلازمېنې اجمیر ته یوړل شو او محمد غوري پلان درلود تر څو هغه د غوریانو د لاس ناستې په توګه هلته په خپله چوکۍ کېنوي. پریتویراج څه موده وروسته د محمد غوري پر وړاندې بغاوت وکړ او بیا وروسته د «خیانت» په جرم ووژل شو.