cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د افغانستان او امریکا متحده ایالاتو ترمنځ اړیکې
سړه جګړه
د ۱۹۵۹ ز کال په ډسمبر میاشت کې، د امریکا متحده ایالاتو ولسمشر ایزنهاورله افغانستان څخه لیدنه وکړه، څود دغه هېواد له مشرانو سره وګوري. د نوموړي الوتکه د بګرام په هوايي ډګر کې کېناسته او له هغه ځایه د موټرو په کتار کې کابل ته ولاړ. نوموړي د افغانستان له پاچا محمد ظاهر، لومړي وزیر محمد داؤد خان او یو شمېر لوړپوړو دولتي چارواکو سره وکتل. دغه راز، نوموړی په کابل ښار کې وګرځېد. له دغې مهمې لیدنې وروسته، متحده ایالاتو احساس کړه چې افغانستان خوندي دی او هېڅکله د شوروي په یو جمهوریت نه بدلېږي. له ۱۹۵۰ تر ۱۹۷۹ ز لسیزې راهیسې، د امریکا متحده ایالاتو له افغانستان سره د پور، ډالۍ، لېږد رالېږد، کرنیزو وسایلو، کرنیزو محصولاتو زیاتوالي، روزنیز نظام پراختیا، صنعت فعالولو او د افغانستان ادارې د ښه والي په برخه کې د ۵۰۰ میلیون ډالرو مرسته وکړه.
د امریکا مرستیال ولسمشر اسپیرو اګنیو د اپولو ۱۰ ستور مزلو (فضا ته د انسان څلورم سفر) توماس استافورډ او یوجي سرنان سر له یوولسو اسیايي هېوادونو څخه د لیدنې پرمهال له کابل لیدنه وکړه. د شپې ډوډۍ پرمهال چې د شاهي کورنۍ له خوا یې کوربتوب کېده، امریکايي پلاوي له سپوږمۍ یوه تېږه، د افغانستان یو کوچنی بیرغ چې د اپولو ماموریت پرمهال فضا ته وړل شوي وو او د افغانستان یو عکس چې له فضا اخیستل شوی وو، شاه ته ډالۍ کړل. د ۱۹۷۰ ز لسیزې پورې زیات شمېر استادان، انجینیران، ډاکټران، پوهان، ډيپلوماټان او څېړونکي د افغانستان په نا هموارو سیمو کې چېرې یې چې کار کاوه وګرځېدل. د ۱۹۶۲ او ۱۹۷۲ ز کلونو ترمنځ د سولې سپاه په افغانستان کې فعال وو. څو نور امریکايي پروګرامونه هم په افغانستان کې فعال وو، لکه CARE، د امریکايي مخکښانو بهرنی ماموریت (د افغانستان څارندویانو مخکښه ټولنه) د نړیوالې پراختیا لپاره د امریکا متحده ایالاتو استازولي او داسې نور.
کیڼ اړخی حکومت، د شوروي نیواک او کورنۍ جګړه
د افغانستان او امریکا ترمنځ اړیکې د ۱۹۷۸ ز کال د غوا يي له انقلاب وروسته ترینګلې شوې. سره له دې چې ډموکراتیک رژیم په رسمي توګه بې پرې پاتې شو او د ۱۹۷۸ ز کال په جون کې یې له امریکا سره ډيپلوماټیکې اړیکې له سره ټینګې کړې، خو د وخت په تېرېدو سره شوروي ته د افغانستان نږدې والی په یوې اندېښنې بدل شو. هغه وخت د امریکا متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر سایروس ونس څرګنده کړه چې : «موږ باید په نوې رهبرۍ کې د ملت پالنې او کمونیزم ترمنځ اختلاط په پام کې ونیسو او هڅه وکړو، څو د شوروي اتحاد غېږې ته د رژیم له نږدې کېدو، مخکې له دې چې دوی غواړي، ډډه ورنه وکړو». د امریکا متحده ایالاتو نوي سفیر الفرد دابس د ۱۹۷۸ ز کال رسمي لیدنې په ترڅ کې یوه برخه وال ته وویل چې: د امریکا متحده ایالاتو له خوا یو مثبت چلند کولای شي، د شوروي اتحاد اغېز کم کړي. نوموړي زیاته کړه:  سره له دې چې افغانستان د شوروي پر لور لېواله دی، خو «دغه هېواد به د شوروي په یو ایالت، پوځ او یا بل څه بدل نه شي». دغه راز، دابس احساسوله چې، حفیظ الله امین «نه شي کولای د ټیټو یا حتی چائوشسکو په اندازه مخکې لاړ شي».
د ۱۹۷۹ ز کال په فبرورۍ کې سفیر دابس، کله چې افغان امنیتي ځواکونو په هغو کسانو چې دی یې تښتولی ؤ برید وکړ، ووژل شو. دا کار د اړیکو د خرابوالي لامل شو. وروسته د امریکا متحده ایالاتو دوه اړخیزې همکارۍ کمې کړې او د لنډو پوځي زده کړو روزنې پروګرام یې بند کړ. د افغانستان د کورني حالت بدتره کېدل د دې لامل شول، څو د امریکا متحده ایالات، شوروي اتحاد ته خبرداری ورکړي، څو په افغانستان کې لاسوهنه ونه کړي. وروسته له هغې چې امین د خلق ګوند منشي شو، ټولو ته یې اعلام کړه چې:  غواړي د امریکا له متحده ایالاتو سره دوستانه اړیکې ولري. د تاوتریخوالي له زیاتوالي او امنیتي حالت  له بدتره کېدو سره، د امریکا متحده ایالاتو چارواکو،  د ۱۹۷۹ز کال د جولای په ۲۳ پریکړه وکړه، څو د امریکايي وګړو کورنۍ له افغانستان نه وباسي.
د شوروي اتحاد له خوا د افغانستان اشغال، امریکا متحده ایالاتو ته په سرخوږي بدل شو او د امریکا متحده ایالاتو د وخت ولسمشر جیمي کارټر دغه پېښه  «سولې ته څرګند ګواښ» وباله. له نیواک وروسته، متحده ایالاتو د ډيپلوماټیکو هڅو ملاتړ وکړ، څو شوروي له افغانستان نه ووځي. په دې سربېره، په پاکستان کې د کډوالو له پروګرام سره د امریکا سخاوتمندانه مرستو هم له افغان کډوالو سره د همکارۍ په برخه کې مهمه ونډه لرله. د امریکا هڅې په افغانستان کې له مېشتو خلکو سره مرستې هم وې. د پولې دواړو خواوو ته د دغو بشردوستانه همکاریو موخه، د افغانانو ځان بسیاینه او د هېواد په لرو پرتو سیموکې چې تر ډېره د اورپکو په لاس کې وې، د خلکو د لرې کولو لپاره د شوروي د هڅو پروړاندې مقابله هم وه.
د شوروي له خوا د افغانستان د اشغال په ترڅ کې، د امریکا متحده ایالاتو نږدې ۳ میلیارد ډالره د مجاهدینو له ډلو سره چې په پاکستان کې مېشت وو، د پوځي او اقتصادي مرستې په توګه برابر کړل. په  ۱۹۸۹ ز کال کې، په کابل کې د امریکا متحده ایالاتو سفارت د امنیتي دلایلو له امله تړل شوی و.
د ۱۹۹۲ز کال په اپریل میاشت کې، متحده ایالاتو مخکیني حکومت، کوم چې د شورویانو له خوا یې ملاتړ کېده،  د را وروسته نوې اسلامي ادارې نه په کلکه ملاتړ وکړ. وروسته د مجاهدینو ډلې چې د جګړې ګټونکې وې، کورنیو جګړوته مخه کړه، خو هغه وخت امریکا له افغانستان نه خپل پام اړولی و.
د نږدې نورو هېوادونو په څېر، د امریکا متحده ایالاتو هم د نوي بنسټپال اسلامي حکومت چې د طالبانو له خوا جوړ شوی وو، له په رسميت پېژندلو ډډه وکړه او د شمال ائیتلاف څخه یې د مشروع حکومت په توګه ملاتړ ته دوام ورکړ. د امریکا متحده ایالاتو له طالبانو سره غیررسمي اړیکې لرلې، خو وروسته له هغې چې اسامه بن لادن د امریکا په  متحده ایالاتو باندې د جګړې فتوا ورکړه او په ۱۹۹۸ ز کال کې یې د امریکا سفارت کې بمونه کېښودل، دغه اړیکې ترینګلې شوې. د امریکا متحده ایالاتو له خوا د لایتناهي لاسرسي عملیاتو Operation Infinite Reach)) وروسته، ملا محمد عمر د ټیلیفون له لارې د امریکا متحده ایالاتو سره په اړیکه کې شو او د بېل کلنټن د استعفي غوښتنه یې وکړه. د امریکا متحده ایالاتو له طالبانو سره هر ډول همکاري او په رسمیت پېژندل ردول، څو طالبان بن لادن له افغانستان نه وباسي، خو طالبانو دغه کار د پښتونوالۍ دود له مخې چې باید مېلمه ته پناه ورکړل شي، ردکړ.
ناټو او د کرزي اداره
دامریکا په متحده ایالاتو کې د سپټمبر ۱۱ له بریدونو وروسته چې باور کېده، دغه بریدونه د اسامه بن لادن له خوا چې هغه وخت یې په افغانستان کې پناه اخیستې وه، شوي، د امریکا په مشرۍ د اوږد مهاله ازادۍ عملیات پيل شول. V
پيچکاري
د پیچکاری محلول (په انگرېزي کی: Injection) د استریل د مایع درمل شکل دی چی د پیچکاری آلت په مرسته د انسان بدن ته ورکول کېږی. د پیچکاری محلول د فیزیکی خصوصیت په مطابق محلول، سوسپانسیون او امولسیون دی
تاریخ
د وینو د گرځنده جهاز د کشفولو وروسته په ۱۶۱۶ کال کې ډاکترانو حیوان ته لمړی پیچکاری ورکړه. سکاټلاندی ډاکتر چه نوم یی ووډ وی په ۱۸۵۳ کال کې یو انسان ته پیچکاری ورکړه. په ۱۸۸۶ کال کې د فرانسی یو درمل جوړونکی د ښیښی آمپول د پیچکاری د محلول لپاره جوړکړ.
پیچکاری
د پیچکاری ورکول تر ټولو اغیزمنده طریقه ده. پیچکاری د بې هوښی په حالت کې ور کول کېدلای شی. پیچکاری هم د جراخی تر عملیاتو وروسته ورکول کېږی. پیچکاري د عضلې ته، تر پوستکي لاندي یا مراندې ته ورکولای شي. = د بیچکاری محلول جوړول = د پیچکاری محلول په صنعت کې جوړېږی. درمل جوړونکی پیچکاری د محلولاتو د جوړولو لپاره له اوبو، تیل او الکوهول څخه کار اخلی لازم دی چی د پیچکاري محلول بې میکروب واوسی.
وېشنيزه:ددرمل شکل
چپرهار ولسوالۍ
اداري وېش
ددې ولسوالۍ کلي عبارت دي له:
للمه، ډاگو، کنډیباغ، هدیاخیل، لونگپور، بانډه، شولانه، سره کلا، کلاشیخ، دولتزي، تریلۍ، څلوزي، پتري، حافظانو کلي، ماڼو، ګراتک، اسلم کلی، سنګینه او داسې نور.
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
بیدار بخت
داد کال ۱۹۷۰ خبره ده چې کله په پښتو کې اولنی فلم یوسف خان شیر بانو جوړ شو ، نو خلکو دومره خوښ کړو چې ددغه فلم په هیرو بدرمنیر بیا د فلمسازانو وار نه ؤ ، هر چا به ورله سفارشونه کتل چې باید دهغه فلم کې مخکې کار وکړي ، خو بدرمنیر هم بیا چاسره  په کچه تیشڼ(اسټیشن) خبرې نه کولې.
فلمونو ته د ورتګ علت
اؤ بیا یو ځل د پېښور سره نزدې باغوانانو ډیرۍ سیمه کې د عزیز تبسم نظر دخپل کور تر څنګ په یو ښکلي لوړ،دنګ ،سور،سپین . خوش لباسه اؤ خوش ګفتاره زلمي ولګیدلو، دغه زلمي نو بیخي دخپل قد ،قامت، اؤ‌ ټیش ټپاش نه داسې بریښیدلو لکه چې د کوم مملکت شهزاده وي.
د ۷۰م په لسیزه کې چې ډیرو کمو خلکو سره خپلې موټرې وې ، دغه ځوان پسې به هر وخت خپل موټر، ډرائیور اؤ نوکران لاس په نامه ګرځیدل ، خو عزیز تبسم زړه کې وپائیله چې دې زلمي سره به ګپ شپ اؤ تعلق جوړوي اؤ بیا به هم په ده بدرمنیر ته ماتې ورکوي.
دغه تعلیم یافته زلمي‌ انجنئیر بیدار بخت ؤ، چې دپیښور  داطلاعاتو په محکمه کې یې د انجنئیر په صفت خپله دنده پرمخ وړله.
خاندانی پس منظر
بیدار بخت چې دیوشتمن پلار عبدالله جان په کور کې یې په کال ۱۹۴۹ کې د قبائیلي سیمې کرمې ایجنسۍ په سرښار پاړه چنار کې سترګې پرانستې وې ، دقران پاک حافظ ، بې کچه دینداره، خوش اخلاقه ، دمطالعې شوقي اؤ سنجیده انسان ؤ.
دهغه پلار عبدالله جان په بنیادي توګه د پښتونخوا د مانسهرې سیمې سره تعلق لرلو اؤ دمانسهرې په سواتیانو کې هم د هغوئ‌ کورنۍ بې کچه شتمنه اؤ اثر لرونکې وه.
دپاکستان پخوانی چیف جسټس یا د سترې محکمې مشر قاضي ښاغلي بشیر جهانګیري د بیدار بخت تره ؤ اؤ دغسې د پوځ په لوړو ، لوړو عهدو هم د هغه د کورنۍ خلک فائز وؤ خو بیدار بخت د انجنئرنګ تعلیم وکړو اؤ وروستو پیښور کې په سرکاري نوکرۍ ولګیدلو
بیدار بخت پخپلو اوو وروڼو اؤ دوؤ خویندو کې تر ټولو مشری ؤ همدغه وجه وه چې پخپل پلار ډیر ګران ؤ اؤ هغه ته یې د ژوند هر اسائش برابر کړی ؤ.
دبیدار بخت پلار یو سرکاري افسر ؤ اؤ چې کله د بیدار بخت نوکري په پېښور کې ولګیدله نو هغه له یې په باغوانانو ډیرۍ کې بیل کور جوړ کړو.
فلسماز عزیز تبسم هم دغلته اوسیدلو ، یوه ورځ یې بیدار بخت په نظر شو ، اؤ بیا یې رو په رو هغه سره اړیکې جوړول پیل کړل.
فلمي نړۍ ته ننوتل
د بیدار بخت مرحوم د کشر رور صابر جهانګیري ترمخه بیا یو وخت داسې هم راغلو چې عزیز تبسم بیدار بخت ته افر وکړو چې باید هغه سره په فلم کې د هیرو په توګه کار وکړي.
دغه افر بیدار بخت ته په داسې وخت کې شوی چې هر خوا د بدرمنیر دشهرت چرچې خورې وې اؤ بیدار بخت پخپله هم د بدرمنیر دغه فلم کتلی ؤ نو که هرڅو یې ددغه افر یا وړاندیز رد کولو ته زړه نه کیدلو  خو بیا یې هم دخپل پلار د سخت خوئ له ویرې فلمساز عزیز تبسم ته وویل چې هغه په فلمونو کې کار نه شي‌کولی.
خو عزیز تبسم چې ضد یې نیولی ؤ په هر حال کې به بیدار بخت فلمي نړۍ ته راولي اخر یې هغه دې ته مجبوره کړو چې دپلار نه په پټه فلم انډسټرۍ ته لاړ شي ،
دا هم د اویایم لسېزه وه اؤ په لاهور کې “ارمان “فلم جوړیدولو ، عزیز تبسم په دغه فلم کې بیدار بخت ته دهیرو مرکزي کردار ورکړو.
کله چې فلم جوړ شو اؤ په سینیما نندارې ته وړاندې شو نو په پېښور اؤ کراچۍ کې به چې په کومه سینیما دغه فلم لګیدلی ؤ هغې کې به د پښې ایښودلو ځائ نه ؤ.
دغه فلم دومره سپرهټ لاړو چې دپېښور په یو سینیما خو په مسلسل ډول خواوشا یو نیم کال چلیدلی ؤ.
د فلم ارمان سره د بیدار بخت د شهرت چرچې هم خورې شوې اؤ چې کله د هغه پلار ته معلومه شوه چې زوئ یې فلم کې کار کړی دی ، نو دومره غصې ونیولو چې بیدار بخت یې په دغه عمل دخپل ګور نه وویستو.
خو د بیدار بخت رور صابر جهانګیري وایي چې بیا د هغوئ دکورنۍ مشران د بیدار بخت په پلار جرګه شول اؤ هغه یې دې ته رضا کړو چې بیدار بخت کور کې هم پریږدي اؤ په فلمونو کې دکار کولو اجازت هم ورکړي.
څومره اؤ کومو فلمونو کې کار کړی ؤ؟
بیدار بخت خواوشا ۳۵۰ فلمونو کې د هیرو په توګه کار کړی ، په دغو فلمونو کې زیاتره داسې هم دي چې هغه پکې بدرمینر سره د غبرګ هیرو په توګه خپل صلاحیتونه ښکاره کړي دي.
د هغه په مشهورو فلمونو کې ارمان، احسان،قیدي ، اجرتي قاتل، دښمن،دا ګز دا میدان، امتحان، شرافت ،لمبې، انګار، بندیوان ، خیر به شي ، دانصاف تله، قانون اؤ داسې ګڼ نور فلمونه شامل دي.
د ژوند وروستۍ وختونه
په زیاترو فلمونو کې  به بیدار بخت د پولیس افسر رول ترسره کولو اؤ دپولیس افسرۍ دغه رول د بیدار بخت د ژوند ختمیدو سبب هم ګرځیدلی .
بیدار بخت مرحوم د ژوند په روستۍ برخه کې په پوډرو یا هیروئنو روږدي شوی ؤ اؤ پخپل ژوند یې ددې کرښو لیکونکي ته ویلي وؤ” دا پوډر مې داسې شورو کړي وؤ چې ما به کله فلم کې د پولیس افسر رول کولو نو خېټه به مې یونیفارم کې بهر راوتلې وه، هغې ډیر پریشانه کړی وم ، یو دوست مې راته یو ځل دا شی (پوډر) راوړل اؤ راته یې وې دا څکه خېټه به دې ختمه شي”
بیدار بخت ویل هغه ساده کلیوال سړی ؤ، پوډر ، موډر یې چرته پیژندل ، اؤ چې کله یې دهغې په استعمال خېټه لږه کمه شوه نو بیا یې سم زور ورکړو اؤ ښه ډیر یې استعمالول.
وروستو د پوډرو نشې په کټ وغورځولو اؤ بیابیلې ناروغۍ ورپغاړه شوې ،
په نهم اکتوبر کال ۱۹۹۶ کې هغه خپلې سترګې د مدام دپاره ددې فانې دنیا نه پټې کړې اؤ د مانسهرې په صفدر روډ بانډه لال خان کې خپلې پلرنۍ مقبره کې خاورو ته وسپارل شوږ
۲۱۴ (عدد)
۲۱۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۱۳ څخه  مخکي او د ۲۱۵ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۴:
په کلینډر کې
۲۱۴ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۱۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
اشکاشم ولسوالۍ
د اشکاشم ولسوالۍ د افغانستان د بدخشان ولایت د ۲۹ ولسوالیو له ډلې څخه یوه ولسوالۍ ده. د دې سیمې خلک ډیرې تاجکان دی خو ځینې یی په اشکاشمي ژبې باندې خبرې کوي او د دې ولسوالۍ د اوسیدونکو شمیر 000’110 تنو کسانو ته رسیږي.
مېټوټرکسات
مېټوټرکسات (په انگرېزي:Methotrexate) د آنتی متابولیتوت د درملونو څخه دی چی د سرطان او خپل امونټي رنځونو د علاج لپاره کارېږي. دغه درمل د لنفوسارکوم، ستئوسارکوم، پسوریازیس او ريوماتايډ ارترايټس د علاج لپاره او د امیدواری د انقطاع لپاره کارېدلای سی.
تاریخ
مېټوټرکسات په ۱۹۵۰ کال کی په امريکا کی د هندی پوه Yellapragada Subbarow لخوا جوړ شو او په Dana–Farber Cancer Institute کی د داکټر Sidney Farber لخوا ازمایش شو.
د مېټوټرکسات اغېره
مېټوټرکسات د آنالوگ آنتی نئوپلاستیک د فولیک اسید دی چی د ناروغ په بدن کی د دهیدروفولات ریدوکتاس د اېنزیم اغېزه بندوی او د ډي آکسي رابونيوکليک اسيد د جوړول (سینټېز) بندوی.
جانبي عوارض
مېټوټرکسات په هغو کسانو کی چی د معدې پیپټیک زخم، پښتورگی رنځ، اينې رنځ، نری رنځ او اېډز لري مضاد استطباب دی. امیدوارو ښځو ته اجازه نه ده چی مېټوټرکسات وخوری. که ناروغ د مېټوټرکسات حساسیت ولري نو په دی صورت کی ور کول ئې هم مضاد استطباب دی. د دغو درملو جانبي عوارض لوست، سټوماتیت، د پوستکي تشوشات او نېمونيا دي.
اندازه
ريوماتايډ ارترايټس او پسوریازیس: ددی درملو تعقیبیه اندازه په هفته کې د ۷،۵ میلیگرامو څخه تر ۲۵ میلیگرامو پورې دی خو د علاج عکس العمل تر ۶ - ۸ هفتو وروسته لیدل کېږي.
سرچینې
‎ وېشنيزه:درمل
کاسوآري
کاسوآريان (په لاتين: Casuarius) د لویو مرغانو څخه دي چې د Casuariidae او د کاسوآری په جنس اړه لري. کاسوآريان په حارو ځنگلونو کې په ختیځي اسټرېليا او نوی گيانا کې ژوند کوي. اوږدوالی یی ۱،۵ - ۱،۸ متره دي وزن یی تقریبا ۷۰ کیلوگرامه وي. غاړه یی ژیړ، ارغواني یا سور رنگ لري. نوموړی مرغان په ځانگړی ډول مېوې او بوټي خوري. کاسوآريان په درو ډولو تقسیم کېږي:
وېشنيزه:کاسوآريان
محمد عبدالوهاب
سرچینه: تعلیم الاسلام ویب پاڼه
حاجي عبدالوهاب صاحب چي د نړیوال تبلیغي جماعت امیر وو، تر اوږدې مریضۍ وروسته د ۲۰۱۸ کال د نومبر پر ۱۸ وفات سو.
حاجي عبدالوهاب صاحب په کال ۱۹۲۳م کي د هندوستان په ډهلي ښار کي پیدا سوی او د اسلامیه کالج لاهور څخه یې د تحصیل سند ترلاسه کړی او د هند د دیوبند د عالم او د طریقت د شیخ مولانا عبدالقادر رايپوري رحمه الله څخه متاثره وو.
حاجي عبدالوهاب صاحب په ځوانۍ کي د هند په "مجلس احرار اسلام" ګوند کي کار کاوه او ویل کیږي چي وروسته د همدې ګوند رئیس هم پاته سوی دی. دې ګوند په هند کي د انګریزانو پر خلاف سیاسي او مذهبي مبارزه کول او د محمد علي جناح د پاکستان د نظریې همدارنګه د قادیاني فرقې مخالف وو. د قادیاني فرقې خلاف یې زیاته مبارزه وکړه تردې چي په رسمي شکل یې دوی د وخت په حکومت کافران اعلان کړل.
حاجي عبدالوهاب صاحب د تبلیغي جماعت د لومړني مؤسس حضرت مولانا محمد الیاس رحمه الله په ژوند کي د تبلیغي جماعت سره یو ځای سو او خپل ژوند يې دعوت الی الله ته وقف کړ او د هند د عالمي شورا غړی هم وو.
حاجي عبدالوهاب صاحب په کال۲۰۱۵، ۲۰۱۶ او ۲۰۱۷ میلادي کي د نړۍ د ۵۰۰ اغیزمنو ترینو مسلمانانو په لسم مقام کي شمېرل سوی وو او په کال ۲۰۱۸م کي د نړۍ څوارلسم اغیزمن ترین مسلمان بلل سوی دی.
د حاجي عبدالوهاب صاحب یو څو ویناوي:
۱: د الله پرته بل هیچا ته امید مه کوئ.
۲: دا چي موږ د ټول انسانیت د هدایت نیت نه دی کړی نو پر دې استغفار ووایاست.
۳: لا حول ولا قوة الا بالله وایاست.
ګرانو وروڼو! الله تعالی په خپل یوه حکم سره اوه اسمانونه، مځکي او ستوري پيدا کړل نو د همدغه الله پاک څخه به هر څه غواړو او ددې طریقه موږ ته نبي کریم صلی الله علیه وسلم را ښوولې ده.
نو ډير کوښښ به پر دې کوو چي الله عزوجل سته، هر څه د هغه په قدرت کي دي. یو خو دا خبره په خوله کول دي، بل دا خبره په زړه منل دي. همدا فکر به هر ګړی کوو چي الله عزوجل زموږ څخه څه غواړي هغه به پوره کوو او د ټولي نړۍ انسانان به د هغه ترسره کولو ته اماده کوو، همدا زموږ دنده ده!
حاجي عبدالوهاب صاحب د ۹۵ کالو په عمر وفات سو او د ژوند ۷۴ کاله یې د دعوت کار ترسره کړی.
الله تعالی دي د ټولو اسلامي داعیانو اسلامي خدمات قبول کړي.
د کندهار د تبلیغي اجتماع یو څو ویناوي
وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:ديوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:د پاکستان اسلامي علماء وېشنيزه:تبليغي جماعت
حصارک ولسوالۍ
حصارك ولسوالۍ د ننگرهار ولايت د لویديزو ولسوالېو څخه ده او د وګړو شمیر یې په ۲۰۰۶ کال کې ۲۸۳۷۶ نفره اټکل شوی وو. د یادې ولسوالۍ شمال ته لغمان او کابل ولایتونه ختیځ ته یې د ننګرهار شیرزاد ولسوالۍ لویدیځ ته لوګر او پکتیکا ولایتونه او سویل ته یې د پاکستان هیواد قبایلي سیمي پرتي دي.
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
واسلين
واسلین (په انگرېزي:Petroleum jelly) د هیدروکربن د نیمې جامد ترکیب دی چی د نفت څخه لاس ته راځی. په اوس وخت کې واسلین په ځانکړی ډول په درملتون کی د ملهم د جوړولو لپاره کارېږی.
تاریخ
واسلین په ۱۸۵۹ کال کی کشف شو. په دی وخت کی خلکو واسلین د سوځېدلو لپاره کارول. واسلین د سوځېدونکی، بې څکه، بې وږم یو ماده ده چی ژیږ یا سپین رنگ درلودلای سی. دغه ماده یوازي په کلروفرم،بنزن، کربن دی‌سولفید او ترپنتين کی حلېږی.
وېشنيزه:نفتی توکي
سهیلي کاسوآري
سهیلي کاسوآري(په لاتين: Casuarius casuarius)
وېشنيزه:کاسوآريان
نور احمد نور
نور احمد نور د افغانستان يو پخوانی وزير او ديپلومات و.
وېشنيزه:افغان وزيران
شکیله ناز
دپښتو وتلې سندرغاړې شکیله ناز په دریم مارچ کال ۱۹۶۹ کې دپښتونخوا دمردان په پورې هوتي سیمه کې دفقیرمحمد خان په کور کې زیږیدلې ده.
هغې تر څوارلسم ټولګي زده کړې کړې دي،
لمړۍ زده کړې یې پخپل کلي اؤ منځنۍ زده کړې یې په پيښور کې کړي دي.
دهغې کورنۍ یوه فني کورنۍ وه اؤ دشکیله ناز نه وړاندې دهغې په ټبر کې چشتي چمن جان اؤ مهرالنساء د سندرو د فن سره تړلې نامتو هنرمندانې تیرې شوې وې.
دشکیله ناز دریوؤ نورو خویندو فریده خان،اقبال بانو اؤ ثمینه ناز هم سندرې ویلي چې پکې په تیرو وختونو کې د فریده خان سندرې دریډیو پاکستان نه ډیرې زیاتې مشهورې شوې دي.
کله چې دشکیله ناز دفن دعروج دور ؤ نو په دغه مهال دهغې کشره خور ثمینه ناز هم په ریډیو پاکستان اؤ پي ټي وي راڅرګنده شوه اؤ په لږه موده کې یې ډیر زیات شهرت وموندلو خو د واده کیدو له امله هغه هم ډیره زر د سندرو د نړۍ نه په کور کښیناسته.
فني سفر
شکیله ناز دخپل فني سفر پیل په کال ۱۹۸۴ کې دپاکستان دسرکاري ټي وي څخه له دې سندرې کړی ؤ
هغه چې به دټي وي په شیشه به راښکاره شوه نو دخلکو نظرونه به دټي وي په شیشه باندې ښخ پاتي شول.
چې په ریډیو به یې غږ راپورته شو نو په ماحول به داسې خاموشي خوره شوه لکه چې ټول کائنات دهغې دځنګیدلي اؤ خمار غږ په نشه کې ډوب نشه پروت وي اؤ دخبرو چل ترې هیر شوی وي.
نازونو د هغې دناز نه وجود موندلو اؤ سُرونو دهغې د سُر په مملکت کې ګدائي کوله.
دا شکیله ناز وه، هغه ناز چې دکال ۱۹۸۴نه تر ۱۹۹۱ یې دپښتو په سندریزه نړۍ دفن دیوې راڼۍ په توګه خپل راج قائم ساتلی ؤ.
واده اؤ کورنی ژوند یې
دکره اؤ باوري معلوماتو له مخې شکیله ناز چې کله واده شوه نو په کال ۱۹۹۱ کې یې دسندرو نړۍ ته په مخه ښه وویل اؤ‌ په کور یې لکه دیوې عادي پښتنې میرمنې ژوند شروع کړو.
وروستو یې په کورني ژوند کې ځینې تراخه واقعات راپیدا شول، پلار یې (استاد فقیرمحمد )خپل ژوند دلاسه ورکړو اؤ شکیله ناز هم دپاکستان په پریښودو مجبوره شوه.
دهغې د اوږدې غیرموجودګۍ په موده کې که هر څو فني اؤ نشریاتي ادارو دهغې دژوند اؤ فن په هکله دپروګرامونو جوړولو هڅه کړې ده خو بریالي شوي ځکه نه دي چې یو خو شکیله ناز دمیډیا مخې ته د راتلو نه ډډه کړې ده اؤ بل هغې پخپل ټول فني ژوند کې یوازې دوه مرکې کړي دي چې دهغې ریکارډ هم اوس نشته ،
نو هیچا ته معلومه نه وه چې شکیله ناز څوک وه ، چرته پیدا شوې وه ، دې فن ته څنګه راغله ، څومره سندرې یې ویلي ، دچا شاګردي یې کړې ده اؤ داسې نور ….
شکیله ناز دخپل فني سفر پیل په کال ۱۹۸۴ کې دپاکستان دسرکاري ټي وي څخه له دې سندرې کړی ؤ چې !
ګل بشرې دغه ګل دې بس دی ، نور مه شکوه ګل
همدغه ګل دې بس دی نور مه شکوه ګل
هغې ته دسندرو دغه پروګرام دهاغه وخت د پي ټي وي پروډیو سر ښاعلي فرمان الله جان ورکړی ؤ اؤ فرمان الله جان وایي‌ “شکیله ناز په لمړي ځل پلار سره ټي وي ته راغلې وه ، ما پرې څلور سندرې کړې وې اؤ هره سندره یې دیوې بلې نه زیاته مشهوره شوې وه”.
فرمان الله جان وایي شکیله ناز له یوازې الله دغاړې خواږه نه وؤ ورکړي بلکې دهغې ښائیست اؤ ځواني هم داسې وه چې د ټي وي په سکرین به راښکاره شوه نو په هرچا به یې خامخا اثر کولو.
فني زده کړې یې چا نه کړې وې
شکیله ناز فني زده کړې دخپل پلار استاد فقیر محمد څخه کړې وې ، استاد فقیرمحمد پخپله د هارمونیم ډیر وتلی استاد ؤ خو وروستو چې بیا کله شکیله ناز مشهوره شوه نو دوخت دستروموسیقارانو ارواښاد رفیق شینواري اؤ ارواښاد راحدت حسین سره ورته د کار کولو اؤ نزدې ناستې پاستې موقعې په لاس ورغلې اؤ دهغوئ نه یې هم ډیرې زده کړې وکړې.
شکیله ناز پخپل فني ژوند کې اووه سندریز البمونه ریکارډ کړي اؤ ددې ترڅنګ یې خورې ورې سندرې هم په شلګونو دي خو ویډیو البم یې نه دی ریکارډ کړی.
شمس الزمان شمس یې دخوښې شاعر ، رفیق شینواری یې دخوښې موسیقار ، استاد خیال محمد، ګلناربیګم اؤ کشور سلطان یې دخوښې سندرغاړي دي.
خو په نن دور کې یې د هارون باچا، کرن خان اؤ ګل پاڼې اوازونه هم ډیر خوښیږي.
دشکیله ناز مشهورې سندرې اؤ غزلې په لاندې ډول دي:
بیا کډې باریږي، پړي یې واچول اوښانو کې
څه وکړمه خدایه زړه مې بند دی په کوچیانو کې
بغیر له تا وختونه نه تیریږي
سترګو دجانان کې زما ښکلي جهانونه دي
وا دې خله دنیا زه اوږی ستا ددنیا نه یمه
مه کوئ مانه تپوسونه
نه کړم یاري نه په یارۍ پوهیږم عالمه، مه کړئ تپوسونه
ګل بشرې دغه ګل دې واخله نور مه شکوه ګل
زهوب
زهوب د ټپ يا هم د تسپودي ساحې نه راوتلي اوبلن چرک ته وييل کېږي. دا نوم د زهرجنې اوبه يو لنډون دی چې د زهرجن له زهـ - او د اوبه له -وب نه اشتقاق شوی.
فاتح الملک ننگ يوسفزی
فاتح الملک ننگ يوسفزی (۱۹۳۰ ز. - ۲ د مۍ، ۲۰۱۲ ز.) يو پښتون ډرامه ليکونکی، شاعر، اديب او ليکوال و. د هغه يو شمېر ډرامې په راډيو افغانستان کې خپرې شوي، همداراز ځينې نورې يې د کابل د پوهنې نندارې په دريځ ښوول شوي. د هغه ليکنې او شعرونه زيات د پښتو د اجتماعي او سياسي ژوند په شاوخوا کې دي، چې زياتره يې په پښتني اخبارو، مجلو او د افغانستان په راډيو کې خپاره شوي دي.
مخينه
په آر کې ننگ يوسفزی د خيبر پښتونخوا د سوات د سيمې وه خو ډېر پخوا افغانستان ته کډه شوی و او په کندوز کې مېشت شوی و. بيا کابل ته راغی او هلته يې د قبايلو په وزارت کې دندې ترسره کړي. د دې تر څنگ يې ليکوالي او شاعرۍ کړې خو په ډرامو کې يې ښه نوم وېستلی وه. چې له همدې کبله يې راډيو افغانستان کې لار ومونده او بيا د افغانستان تر کورنيو جگړو پورې هلته په کار بوخت و.
دندې
په کابل کې، د قبايلو د مستقل رياست د تبليغاتو عضو، او د کابل راډيو او د مطبوعاتو د مستقل رياست قلمي ملگری پاتې شوی. په ۱۹۷۵ ز کې د مطبوعاتو د مستقل رياست، له خوا د ال انډيا راډيو د پښتو څانگې د پاره د نطاق او ادبي سوپروايزر په حيث ټاکل شوی. هلته څلور کاله په ډلي کې د پاتې کېدو نه وروسته په ۱۹۶۱ کې د ال انډيا راډيو سره د ځينو اُصولي اختلافاتو په بناء باندې استعفا کړې، او بېرته افغانستان ته ستون شوی. د افغانستان په بېلابېلو ورځپاڼو، مجلو کې او همدا ډول له کابل راډيو، او ال انډيا راډيو نه يې په سلگونو مضامين، اشعار، لنډې کيسې، فيچرونه او ډرامې خپرې شوي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
۲۱۵ (عدد)
۲۱۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۱۴ څخه  مخکي او د ۲۱۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۵:
په کلینډر کې
۲۱۵ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۱۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
اتمان خیل
اتمانخيل د پښتونخوا يوه مشهوره قبېله ده چې د پښتنو په کر لاڼي ټو لنيز گروپ کې شامل دي اودوی ته ددوی دپلار اتمان بابادنوم په وجه اتمانخيل وايي٠اتمانخيل په يوه وا حده سېمه کې استو گنه لري ،خو په درې اداري وا حدونو يعنې باجوړ ايجنسۍ،مو مندو ايجنسۍاو ملکنډ ايجنسۍ پورې اړه لري٠
اتمانخيل د څوارلسمې عيسوي پېړۍ په پيل کې د يو سفزيو قبېلې په گډون دټاک او گو مل د غرونو نه د کابل او ننگرهار له لارې پېښور ته لاړل او له هغه ځايه په دو ابه او اشنغر کې ديو سفزيويو سره يو ځای په غم او ښادۍ کې شريک شول٠کله چې د دلازاکو ، يو سفزيو او نورو قبيلو تر مينځ د لنگر کوټ په ميره يا گړي کپوره کې جگړه پېښه شوه ،نو په دغه وخت کې دغه قبيله سره له دې چې د لازاک د دوی سره د قبيلوي خپلوۍ له کبله نږدې و د يو سفزيو پر خوا ودريدل او په دې تو گه يې دلازاکو ته ماتې ورکړه ،خو يو سفزيو ددوی سره کو مه ښېگڼه و نکړه٠وروسته اتمانخيل له هغه ځا يه  تېراه ته ولېږدېدل او کله يې چې له هغه ځايه هم لاسونه لنډ شول نو بيا د اړنگ بړنگ سېمې ته لاړل چې لا تر او سه هم په همدې سېمې کې مېشته دي٠
د اتمانخيلو سېمه په عمومي ډول غرنۍ ده چې د لويو او کو چنيو درو نه جوړه شوې ده چې واړه(کوچني) سېندونه يې دسوات په سېند کې چې په دغه سېمه کې د ابزو په سېند مشهور دی توئېږي٠ددوی دسېمې شمال ته د باجوړ سېند بهېږي چې تر کلاڼي او اتمانخيل سره جلاکوي٠ داتمانخيلو هغه سېمه چې په ملکنډ ايجنسۍ پورې اړه لري د سوات د سيند له خوا خړوبېږي٠
دباجوړ او مو مندو ايجنسۍ پورې اړوند اتمانخيل په عمو مي توگه د کرنې او مالدارۍ په چارو بوخت دي چې د شمو زيو،عليزيو،ماندل او اصېل ښا خونه يي په با جوړ ايجنسي او د ميا، ملا او بوټ کور ښاخونه يې په مومندو ايجنسۍ پورې اړه لري٠ اتمانخيل د نورو پښتنو په څېر ډېر غيرتمن او تو ريالي خلک دي او اولسي تړي،نرخونه او څلي يې دباجوړ خلکو ته ورته دي٠اتمانخيل په عمومي تو گه بزگران او ځينې يې په انفرادي توگه په سو داگرۍ بوخت دي٠همداراز د اتمانخيلو لاسي صنايع په دغه سېمه کې ډېر شهرت لري٠لکه چې د مخه وويل شول اتمانخيل په يو ه غرنۍ سېمه کې ژوند کوي چې غرونه يې په ځنگلونو پټ دي٠ددوی د مشهورو غر ونو نه يو هم د کيمور غردی چې مرکزي برخه يې د اصيلو ،عليزو او ماندلو د سيمو تر منځ پرته ده٠ددوی په غرونو کې څېړۍ،گورگورې،ښون او ځنگلي انځرډېر پيدا کيږي٠
داتمانخېلو په جنو بي خو اکې ددېر له لوري د پنج کوړې په نا مه يو سېند بهيږي چې د اتمانخيلو سېمې ته د غر شموزو په بر خه کې راننوزي او ددوی ډېرې سېمې خړوبوي٠همداراز دغر شموزو د لر غاو نه هم يو سېند را بهېږي چې د پنجکوړې دسېند سره يو ځای کيږي ٠همداراز د پو رتنيو يادو شو سېندونو سر بېره په اتمانخيلو کې ډېر شمېر رڼې چېنې شته چې خلک يې د څښلو داوبو نه گټه اخلي ٠داتمانخيلو په تندوبي (ابي) ځمکو کې جوار،غنم او اوربشې کرل کيږي او په وچوبو(للمي) ځمکو کې غنم،اوربشي،شړشم،نسک او مشنگ کرل کيږي٠ددوی د سېمې صادرات نسک،شړشم،غوړي او دودانيو لرگي دي٠همداراز د انگورو،مالټو،الو چو او شفتالو ډېر باغونه هم لري٠ داتمانخيلو مشهور خيلون دادي: شموزي،ماندل،بو ټ خيل،اصېل،عليزي،با ئيزي،اسماعيل خيل ،سه صده،مياملا،کيدوخيل، کمپل خيل،سر ني خيل، عمر خيل،خمار خيل، بلو خيل،مامد خيل ، عمر خيل او نور٠  شموزي داتما نخيلو په شمال ختېز کې کې او سيږي او دباجوړ،سوات او دېر سر ه پو له لري٠
ماندل: داتمانخېلو په شمال لويديز کې مو قعيت لري او داسې ويل کيږي چې ماندل په اصل کې د اتمان با با مشر زوی و٠
بوټ خيل: چې د اتمان خېلو لويدېز ته موقعيت لري٠ اصيل:دا ښاخ هم داتمانخيلو لويديځ ته پروت دی ٠ عليزي:داتمانخيلو په شمالي بر خه کې پروت دی٠ مياگان او ملايان هم د اتمان بابا اولاده ده چې په اتمانخيلو کې په خوره واره ډول سره ا ستو گنه لري٠ داتمان خيلو مشهورکلي خرکی،مياخان،سنگاو او کوه بر مول دي ٠
په هغه سر شميرنه کې چې په ١٣٦١لمريز کال په دې سېمه کې شوې وه داتمان خېلو ټول شمېر ١٨٥٦٠ تنه ښودل شوی و چې له هغې نه ١٢٩٧٠ تنه په با جوړ،٤٨٠٠تنه په مو مندو او ٦٨٦٠تنه په ملکنډ کې استو گنه لري٠کېدای شي چې اوس په دې شمېر کې زياتوالی راغلی وي٠
۲۱۶ (عدد)
۲۱۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۱۵ څخه  مخکي او د ۲۱۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۶:
په کلینډر کې
۲۱۶ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۱۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
په پاکستان کې د بې پیلوټه الوتکو بریدونه
د پاکستان پخواني لومړي وزیر نواز شریف په مکرر ډول د دې بریدونو د پای غوښتنه وکړه او ویې ویلي: "د بې پیلوټه الوتکو کارول نه یوازې زموږ په ځمکنۍ بشپړتیا پرله پسې تېری ده، بلکې زموږ له هېواده د ترهګرۍ د له منځه وړلو په برخه کې زموږ هوډ او هڅو ته هم زیان رسوي". خو د پاکستاني چارواکو د عامه مخالفت ترڅنګ، زیاتره پخوانیو لومړیو وزیرانو، متحده ایالاتو ته د دې بریدونو پټه اجازه ورکړې وه. د پېښور سترې محکمې په یو حکم کې دا بریدونه غیرقانوني، غیر انساني، د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې سرغړونه او جنګي جرم وګڼل.خو د اوباما اداره له دې سره موافقه نه وه، او ادعا یې وکړه چې دا بریدونه له نړیوال قانون سره په ټکر کې نه دي او د برید تګلاره کره او اغېرمنه وه. د پاکستاني طالبانو مشر بیت الله محسود (چې د ۲۰۰۹ کال د اګست په ۵ نېټه په سوېلي وزیرستان کې په یوه بريد کې ووژل شو)، د محسود ځای ناستی حکیم الله محسود (چې د ۲۰۱۳ کال د نومبر په لومړۍ نېټه ووژل شو) او د افغان طالبانو مشر اختر منصور (د ۲۰۱۶ کال د مې په ۲۱ مه د پاکستان په احمد وال کې ووژل شو) د بریدونو له مهمو هدفونو څخه وو.
په افغانستان کې د بې پیلوټه الوتکو بریدونو د پاکستان په خاوره کې له بریدونو سره، چې د همدې پولې په اوږدو کې وو، نږدې تړاو درلود. په دې بریدونو کې ۳۷۹۸–۵۰۵۹ وسله وال او ۱۶۱–۴۷۳ ملکي وګړي ووژل شول. په وژل شوو اورپکو کې د افغان طالبانو، پاکستاني طالبانو، اسلامي دولت، القاعدې، حقاني شبکې او نورو سازمانونو سلګونه لوړ پوړي مشران شامل وو، چې یوازې د ۲۰۱۷ کال د مې میاشتې په یوه لس ورځنۍ موده کې ۷۰ طالب مشران ووژل شول.
شالید
په عامه بڼه، د پاکستان حکومت دا بریدونه غندلي دي. خو دا اعا هم شوې چې بې پیلوټه الوتکو ته اجازه ورکړل شوې ترڅو د پاکستان له شمسي هوايي ډګر څخه د ۲۰۱۱ کال د اپرېل تر ۲۱ کار واخلي. د ویکي لیکس له خوا د افشا شوو ډیپلوماټیکو اسنادو پربنسټ، د پاکستان د پوځ مشر اشفاق پرویز کیاني نه یوازې په پټه توګه د بې پیلوټه الوتکو له الوتنو سره هوکړه کړې وه، بلکې په ۲۰۰۸ کال کې یې د امریکایانو څخه غوښتنه کړې وه چې دا بریدونه زیات کړي. خو د پاکستان د کورنیو چارو وزیر رحمان ملک وویل، "د بې پیلوټه الوتکو توغنديو مالي خسارات اړولي. یو څو وسله وال وژل کېږي، خو زیاتره قربانیان بې ګناه وګړي دي." دا بریدونه زیاتره په پاکستان کې د امریکا ضد احساساتو د راپارولو لامل ګڼل کېږي او په پاکستان کې د سي آی اې د پراخو فعالیتونو په اړه یې پوښتنې را پورته کړې.
د ملکي مرګ ژوبلې او د اورپکو مرګ ژوبلې د شمېرو په اړه ريپوټونه توپیر لري. په عمومي ډول، سي آی اې او نورو امریکایی ادارو د اورپکو د لوړې کچې مرګ ژوبلې ادعا کړې. خو دا ادعا د سنجش په یوه لانجمنه تګلاره ولاړه ده چې "د برید په سیمه کې ټول پوځي عمر لرونکي نارینه جنګیالي شمېرل کېږي ... مګر دا چې په ښکاره ټوګه استخبارات وروسته دوی بې ګناه ثابت کړي." د بېلګې په توګه، سي آی اې ادعا وکړه چې د ۲۰۱۰ کال له مې د ۲۰۱۱ کال تر اګست پورې بریدونو کې له ۶۰۰ زیات وسله وال پرته له کومې ملکي مرګ ژوبلې وژل شوي، چې له دې ادعا سره زیاتره موافق نه دي. د نیو امریکا بنسټ اټکل کړی چې په بریدونو کې د وژل شویو کسانو ۸۰ سلنه وسله وال وو. له بلې خوا يو شمېر کارپوهانو ويلي چې په حقيقت کې ډېر کم وسله وال او ډېر زیات ملکي وګړي وژل شوي دي. د بروکینګز انستېتیوټ غړي، ډینیل ایل بایمن د ۲۰۰۹ کال په یوه نظري مقاله کې لیکلي چې د ډرون بریدونو ښایي د هر اورپکي د وژلو په سر "۱۰ یا ډېر ملکي وګړي" وژلي وي. د پاکستان پوځ ویلي دي چې په وژل شویو کې زیاتره د القاعدې او طالبانو وسله وال وو. د څېړنیز ژورنالیزم بنسټ موندلې چې له ۲۴۹۷ څخه تر ۳۹۹۹ پورې په وژل شوو کسانو کې له ۱۷۲ څخه تر ۲۰۷ پورې ماشومان او له ۴۲۳ څخه تر ۹۶۵ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي. نوموړي بنسټ دا ادعا هم کړې چې د اوباما له واک ته رسېدو سر سم، لږ تر لږه ۵۰ ملکي وګړي په ورپسې بریدونو کې، چې د قربانیانو مرستې ته یې وردانګلې، وژل شوي دي. له ۲۰ څخه ډیر ملکي وګړي هم په جنازو او د غمشریکۍ په بریدونو کې وژل شوي چې دا عمل د حقوقي کارپوهانو له لوري غندل شوی هم دی.
باربرا الیاس-سنبورن هم ادعا  کړې چې "تر هغې کچې چې د ډرون په اړه لیکنې وړاندیز کوي، دا ډول وژنې معمولا د جګړې لپاره د اورپکو هوډ ځواکمن کوي، د هر ډول احتمالي خبرو اترو او جوړجاړي مخه نیسي." خو د رنډ کارپوریشن (RAND Corporation) شننه وړاندیز کوي چې " ډرون بریدونه په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو د پېښېدو او ځواکمنتیا سره تړاو لري.
په ۲۰۱۰ کال کې د ټایمز سکویر د موټر بم د انګېزې په اړه بریدګر فیصل شهزاد وایې چې دا برید یې خپل پلرني ټاټوبي، پاکستان کې د سي آی اې د بې پیلوټه الوتکو د تکراري بریدونو له امله کړی و.
د ۲۰۱۱ کال په نومبر کې د ډرون بریدونه وروسته له هغه ودرول شول چې د سلاله په پېښه کې ناټو ځواکونو ۲۴ پاکستاني پوځیان ووژل. د ۲۰۱۱ کال په ډسمبر کې شمسي هوايي ډګر له امریکایانو تش شو او پاکستانیانو یې کنترول په لاس کې واخیست. دې پیښې نږدې دوه میاشتې د ډرون بریدونو ودرول چې د ۲۰۱۲ کال د جنوري په ۱۰ بېرته پیل شو.
د ۲۰۱۴ کال په مې میاشت کې، د هدفي وژنو پروګرام په " په اساسي ډول ختم" وګڼل شو، چې د ۲۰۱۳ کال له ډسمبر وروسته هېڅ برید نه دی شوی. د بریدونو کمښت د اوباما د ادارې له نوي سیاست سره سمون خوري چې په کې "نږدې ډاډ" ته اړتیا وه چې ملکي وګړو ته به زیان نه رسېږي. همدارنګه، په دې سیاست کې د قانون جوړونکو څخه غوښتنه شوې وه چې د ډرون پروګرام (د کانګرس د ښه نظارت لپاره) د دفاع وزارت تر عملیاتي کنټرول لاندې راولي. د بریدونو کموالي همدارنګه په افغانستان کې د امریکا د پوځ او سي آی اې د حضور له کمښت، په پاکستان کې د القاعدې د حضور له کمښت، او د بې پیلوټه الوتکو په بریدونو کې د پوځ د رول (د سي آی اې په لګښت) له زیاتوالي سره سمون درلود.
شمېرې
د څېړنیز ژورنالیزم پر بنسټ د متحده ایالاتو د بې پيلوټه بریدونو په اړه د لاندې مجموعي شمېرې اټکل کوي (د ۲۰۱۷ کال د سپټمبر ۱۷ اټکل)
د ۲۰۱۳ کال د جولای په میاشت کې څېړنیز ژورنالیزم له خوا د پاکستان حکومت یو پخوانی ترلاسه شوی محرم راپور د ۲۰۰۶ او ۲۰۰۹ کلونو ترمنځ د بې پیلوټه الوتکو د ۷۵ بریدونو جزیات ښيي. د دې ۱۲ مخیز راپور پر بنسټ، په دې موده کې د وژل شویو ۷۴۶ کسانو له ډلې ۱۷۶ یې ملکي وګړي ښودل شوي دي. د لانګ وار ژورنال (د اوږدې جګړې ژورنال)، د څېړنیز ژورنالیزم بنسټ، او د نوې امریکا بنسټ په وینا، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷، ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو د نورو کلونو په پرتله د ملکي مرګ ژوبلې ترټولو لوړه کچه درلوده.
مريم گلي
مريم گلي (په لاتين: Salvia officinalis) د نعناعیانو څخه د څو كلنه یو درملي بوټي دي چې په اروپا او آسيا کې شنه کېږي. نوموړي درملي بوټي په طب کې کارېږي او خواړو ته د مسالې په توگه هم ورکول کېږي.
چمپانزي (د شاديانو يو نسل دی)
چمپانزي (Pan troglodytes)، په ساده ډول د «چيمپ» په نوم هم پېژندل کېږي، د سترو شاديانو يو نسل دی، کوم چې د استوايي افريقا له ځنګلونو او «سوانا» سره اړيکه لري. دا نسل څلور تاييد شوي فرعي انواع او پنځم وړانديز شوې نوع لرري. چمپانزي او د هغې سره نژدې اړیکه لرونکی «بونوبو» په «پين جينس» کې ډلبندي کړای شوي دي. د پاتې شونو او د ډي اين ای له ترتيب شويو شواهدو څخه روښانه شوې ده چې «پين» د انساني نسل يوه خور صنف او د انسانانو نژدې ژوندی اړوند دی. چمپانزي په تورو ډبلو ويښتانو پوښلی دی، خو مخ، ګوتې، د پښو ګوتې، د لاسونو ورغوي او د پښو تلې يې لغړې دي. دا له «بونوبو» څخه ستر او زيات پیاوړی دی، د نارينه وزن يې ۴۰-۷- کيلو ګرامه (۸۸-۱۵۴پونډه) اود ښځينه وزن يې  ۲۷-۵۰ کيلو ګرامه (۶۰-۱۱۰پونډه) دی، په ولاړه يې اوږدوالی له ۱۲۰ څخه تر ۱۵۰ سانتي متره (له ۳ فوټه ۱۱ څخه تر ۴ فوټه ۱۱ انچه بورې).
مريم گلي
تاريخ
مريم گلي په لرغوني مصر او روم کې ۲۰۰۰ کاله مخکې د علاج لپاره کار شوي وو. دغه بوټي په ۹ پېړی کې په اروپا کې په جنوبو سیمو کې پراخ شو. نوموړي بوټي په ځانگړي ډول د قومو خلکو په روغتيا کې کارېده او قومو غوښو خواړو ته پر ځای دڼيا هم زیاتېده. په اوس وخت کې اسپانیا او بلغاریا د دي بوټي تر ټولو لوي کرل کوونکي او صادرکوونکي هېوادونه دي.
چمپانزي (د شاديانو يو نسل دی)
چمپانزي په داسې ډله ييز ډول ژوند کوي چې د دې ډلو شمېر له ۱۵ څخه تر ۱۵۰ غړو پورې رسېږي، که څه هم د ورځې له مخې په انفرادي ډول او کوچنیو ډلو کې هم سفر او د خوراک لټون کوي. دا نوع په سخت نارینه واکمن ډلبندۍ کې ژوند کوی، په داسې حال کې چې شخړې يې په عام ډول تاوتریخوالي ته له اړتيا پرته حل کېږي. د چمپانزي نږدې ټول يې د وسايلو، ډنډو جوړولو، ډبرو، وښو او پاڼو جوړولو په کارولو کې ثبت شوي دي او دا وسايل د شاتو، وزر لرونکو خځنده ګانو، ميږيانو، مغز لرونکو پليو او اوبو د موندلو او تر لاسه کولو لپاره کاروي. دې انواعو همدا راز د تېرو څوکو لرونکو لکړو جوړولو چل زده کړی، تر څو کوچني تي لرونکي پرې ووهي. د حمل موده يې اته مياشتې وي. تر ټولو کوچني (شېده خوړونکي) ته نږدې تر درې کلونو شېدې ورکول کېږي، خو عموماً يې له مور سره د څو کلونو لپاره اړيکه موجوده وي.
مريم گلي
توصيف
مريم گلي یا روغتيايي سلوي د نعناعیانو په کورني او د سلوي په جنس پورې اړه لري یو قوي بوی لرونکي پوټي دي چی د لمریزو ځایونو سره میننه لري. نوموړي بوټي یوازې په مځکه کی چی د کلسیم محتوي لري، کرل کېدلای شی. د ساقې اوږدوالي یی ۳۰ - ۷۰ سانتیمتره وي، گلونه یی بانجڼي رنگ لري او گل ا‌ذین یی د ۴ گلونو څخه تر ۱۰ گلونو پورې لري او د مې څخه تر جولاي پړوې گل کوي. مريم گلي یو شمېر طبيعي توکې لکه اسانسونه Thujon, کافور، اوکالیپتول، salviol، borneol،  ټانينونه  ساپونينونه هورمونونه،  ژاولې، د نيکوتين اميډ او د B ویټامینونه لري. د دي پوټي رنځونو څخه Erysiphe salviae او Puccinia salviae   تر ټولو مشهور دي او د حشرو څخه Eupteryx atropunctata  او سپږۍ تر ټولو خطرناک دښمن دي.
چمپانزي (د شاديانو يو نسل دی)
ريښه پیژندنه
د انګريزي ژبې « chimpanze» ټکی په لومړي ځل په ۱۷۳۸ز کال کې ثبت شوی دی. دا له « Vili ci-mpenze» ټکي څخه اخستل شوی، يا د «چلوبا» ژبې له « chimpenze» ټکی اخستل شوی دی چې معنا يې ده شادي. ډېره شونتيا داده چې په عامه محاوره کې د « chimp» ټکی په ۱۸۷۰ز لسيزه کې جوړ شوی وی. جينيس نوم « Pan» له يوناني ټکي «خدای» څخه اخستل وشی، په داسې حال کې چې خاص نوم « troglodytes » له « Troglodytae» څخه اخستل شوی و، کوم چې په غارونو کې اوسېدونکی افسانوي نسل و.
ډلبندي او جنيات (علم الميراث)
په اولسمه پېړۍ کې په لوېديځ ساينس سره پېژندل شوی لومړی ستر شادي « orang-outang» (genus Pongo) و، کوم چې سيمه ييز مالايي نوم و او په «جاوا» کې د هالنډي ډاکټر «جيکبس بونټيس» له خوا ثبت شوی وی. په ۱۶۴۱ز کال کې، هالنډي اناتومي پوه «نکولس ټلپ» هالنډ ته له انګولا څخه په راوړل شوي يو يې د چمپانزي يا بونوبو نوم کېښود. یو بل هالنډي اناتومي پوه «پيټر کيمپر» په ۱۷۷۰ز لسيزه کې د منځنۍ افريقا او سويل ختيځې اسيا ډولونه سره جلا کړل، چا چې د افريقايي او اسيايي شاديانو ترمنځ توپير ليدلی و. الماني طبيعيات پوه«جوهان فريډريک بلومين باخ» تر ۱۷۷۵ز کال پورې چمپانزي د « Simia troglodytes» په توګه ډلبندي کړل. يو بل الماني طبيعيت پوه «لورينز اوکن» په ۱۸۱۶ز کال کې د «پان» نسل ټاکنه وکړه. تر ۱۹۳۳ز کال پورې بونوبو له چمپانزي څخه جلا کړای شوی و.
تکامل
په زیات شمېر د انساني پاتې شونو له موندل کېدو سره سره، تر ۲۰۰۵ز کال پورې د «پين» پاتې شونې نه و تشریح شوي. په لويديځه او منځنۍ افريقا کې د چمپانزي شته نفوس په ختيځه افريقا کې د انساني پاتې شونو ډېرې سيمې په ځان کې نه رانغاړي، خو اوس له کينيا څخه د چمپانزي د پاتې شونو خبر ورکړل شوی دی. دا د دې ښودنه کوي چې هم انسانان او هم د «پين» غړي د ختیځې افريقايي په ښکته دره کې د منځنۍ «پلايسټوسن» پړاو پر مهال موجود وو.
مريم گلي
مریم گلي په سینگار کی
مريم گلي د انسانانو پر پوستکی باندي ښه آغېزه لري او د دي لپاره حمام ته زياتېږي. دغه بوټي د سر پخو او آکنو پر ضد هم کارېدلای شی. د مريم گلي په خوله کی التهاب علاج کوي او بد بو هم کم کوي.
سرچینې
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
چمپانزي (د شاديانو يو نسل دی)
تکامل
د «ډي اين ای DNA» شواهد ښيي چې د چمپانزي او بونونو ډولونه له يو ميلیون کاله څخه هم کم وخت مخکې يو له بل څخه جلا شوي دي (د انساني انواعو او نيندرتال تر منځ د اړيکې په څېر). د ۲۰۱۷ز کال یوه جنياتي مطالعه له ۲۰۰ څخه تر ۵۵۰ زره کلونو پورې مخکې له بونوبو څخه د منځني او ختيځ چمپانزي پلرونه او نيکونو (نسل) پخواني جين بهېدلو (داخلېدل/راجلا کېدو) ښودنه کوي. د چمپانزي لیکه (د نسب ليکه) شا اوخوا شپږ ميليونه کاله څخه مخکې له انساني لیکې د وروستيو شريکو نيکونو څخه جلا شوي دي. له دې امله چې د انساني «سيپينز» پرته هېڅ کوم بل نسل له دې څانګې د انساني ليکې څخه ژوندی نه دی پاتې، د چمپانزي  دواړه انواع د انسانانو تر ټولو نژدې ژوندی پاتې اړوند دی، د انسانانو او چمپانزي نسب شا اوخوا اوه ميلیونه کاله مخکې  له ګوريلا (جينس ګوريلا) څخه جلا شوی دی. د ۲۰۰۳ز کال يوه مطالعه دليل وړاندې کوي چې چمپانزي بايد د انسان په څانګه کې د «هومو ټروګلوډايټس» په توګه شامل کړای شي او «پوهان وايي چې شونې ده ډيری ساينسپوهان به د نوې ډلبندۍ په وړاندې مخالفت وښيي، په ځانګړي ډول احساساتي  شويو او ډېر ځله د انسان پېژندنې په اختلافي ډګر کې».
فرعي ډولونه او د نفوس وضعيت
د چمپانزي څلور فرعي ډولونه پېژندل شوي دي، د پنځم شونتيا يې هم شته:
جينوم
د انسان او چمپانزي «ډي اين ای» سره ډېر نژدې ورته والی لري. د بشري جينوم پروژې له بشپړېدو وروسته د چمپانزي جينوم پروژه پيل شوې وه. د ۲۰۰۳ز کال د ديسمبر په مياشت کې، د دوه جينومونو تر منځ شریک ۷۶۰۰ جينو لومړي تحليل تاييد کړه چې ځينې جينونه، لکه « forkhead-box P2» د تنسيخ عامل (تنسيخ عامل چې په نسل کې د DNA د لړۍ د ساتلو او لېږدولو دنده پر مخ وړي)، کوم چې د خبرو په وده کې ښکېل دی، په انساني نسب کې په تېزۍ سره د تکامل له پروسې تېر شوی دی. د چمپانزي جينوم يوه مسوده نسخه د ۲۰۰۵ز کال د سپتمبر په لومړۍ نېټه د چمپانزي د ترتيب او تحليل کنسرشيم له خوا خپره شوې وه.
نایجر
نایجیر چې په رسمي توګه د نایجېر ولسمشریزه ده د افریقا په ختیځ کې پروت یو هیواد دی. د نایجیر رسمی ژبه فرانسوي او پلازمینه یې د نیامی ښار،  یاد هیواد ۰۰۰'۲۶۷'۱ کیلومتره مربع مساحت او کابو ۲۲ میلیونه وګړي لري، د پیسو واحد یې د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک (CFA) او خپلواکی یې په ۳ د اګست ۱۹۶۰م کال له فرانسه نه ترلاسه کړی.
نايجير (Niger) (/niːˈʒɛər/ or /ˈnaɪdʒər/؛ فرانسوي: [niʒɛʁ]) په رسمي ډول د نايجير جمهوريت، (هاوسا ژبه: Jamhuriyar Hijar، زرما/سونغای ژبه: Niger Laabo، Tamajaq: ⵜⴰⴶⴷⵓⴷⴰ ⵏ ⵏⵉⵌⵢⵔ، عربي: جمهورية النيجر) په لويديځه افريقا کې په وچه کې راایسار هېواد دی، چې نوم يې له نايجير سيند څخه وروسته پرې ايښودل شوی دی. نايجير يو ناوېشلی دولت دی، چې شمال ختيځ ته له ليبيا، ختيځ ته له چاد، سوېل ته له نايجيريا، سويل لويديځ له بينين او بورکينا، لويديځ ته له مالي او شمال لويديځ ته له الجيريا سره پوله لري. نايجير د نږدې ۱۲۷۰۰۰۰ کېلو متر مربع (۴۹۰۰۰۰ ميل مربع) وچې سيمې په پوښلو سره له چاد څخه وروسته، د لويديځې افريقا دويم په وچه کې حصار ستر هېواد دی. د هېواد له ٪۸۰ څخه زياته سيمه د افريقا په ستره دښته (Sahahra) کې پرته ده. د ياد هېواد نږدې ۲۲ ميليونه مسلمان وګړي د هېواد په لرې سوېل او لويديځ کې زياتره په ډلو [ټولنو] کې ژوند کوي. پلازمېنه او تر ټولو ستر ښار يې نيامي “Niamey” دی، چې د هېواد په سويل ختيځه څنډه کې پروت دی.
نايجير د نړۍ يو له خورا وروسته پاتې هېوادونو څخه دی. دا هېواد د ملګرو ملتونو د انساني پرمختګ په لړ کې په ثابت ډول بېخ يا تل ته نږدې ځای لري، چې د ۲۰۱۵ ز کال لپاره د ۱۸۸ هېوادونو ۱۸۷ او د ۲۰۱۸ او ۲۰۱۹ ز کال راپور کې د ۱۸۹ هېوادونو له ډلې ۱۸۹ هېواد و. د ياد هېواد له دښتې څخه پرته زياتې برخې د دوره يي وچکالۍ او پر دښته باندې د بدلېدنې په واسطه ګواښل کېږی. اقتصاد يې نږدې پر پايښت کرنه باندې متمرکز دی. د لېږد ځينې توکي يې له يو څه حاصلخېزې سويلي برخې کرنيز توکي او اومه مواد په ځانګړي ډول د يورانيم کاڼي دي. نايجير د پرمختګ په برخه کې له سختو ننګونو سره مخامخ کېږي، چې د پام وړ لاملونه يې دا دي: په وچه کې را ایساردرک، وچو او شاړو دښتو، ناکافي کرنې، د زېږون له اداره کولو پرته د ښېرازۍ لوړې اندازې چې د نفوس د زياتوالي لامل کېږي، د هېواد د اوسېدونکو د زده کړو کچې ټيټوالی او بې وسي يا غريبي، د جوړښت يا زېربنا کمښت، کمزورې روغتيايي پاملرنه او چاپېريالي ګډوډي دي.
رېښه
د هېواد نوم له نايجير سيند (Niger River) څخه اخيستل شوی دی، چې د هېواد په لويديځ کې بهېږي. د ياد سيند د نوم اصليت نامعلوم دی، که څه هم يوه نامتو نظريه دا ده، چې نوم يې د “Tuareg” [ژبې] له (n’eghirren) څخه اخيستل شوی دی، چې د «بهېدونکو اوبو» معنا لري. تر ټولو عام تلفظ يې د فرانسوي ژبې (/niːˈʒɛər/) دی، که څه هم په Anglphone رسنۍ کې د (/ˈnaɪdʒər/) تلفظ هم کله ناکله کارول کېږي.
له ليکلي تاريخ څخه مخکې
د معاصر نايجير سيمه کې د زرونو کلونو لپاره انسانان استوګن شوي دي. ځيني ډبرين توکي چې له ميلاد څخه ۲۸۰۰۰۰ کلونه پخوا نېټه څرګندوي، د شمالي “Agadez” سيمې په “Adrar”، “Bous”، “Bilma” او “Djado” کې موندل شوي دي. يادې ځينې موندنې د منځنۍ Paleolithic دورې د Aterain او Mousterian توکي په کلتورونو سره اړيکه لري، چې له ميلاد څخه مخکې نږدې (۲۰۰۰۰-۹۰۰۰۰) کلونو تر منځ په شمالي افريقا کې وغوړېدل. فکر کېږي چې يادو لومړنيو انسانانو د ښکاري راټولېدونکو د ژوند ډول غوندې ژوند وکړ. له ليکلي تاريخ څخه پخوا وختونو کې د افريقا د سترې دښتې (Sahara) اقليم خورا لوند او د اوس په پرتله ښېرازه و؛ لرغون پېژندونکي نوموړې ښکارنده «ښېرازه يا شنه سهارا» بولي، چې د ښکار او وروسته د کرنې او کورنيو ژوو د ساتنې لپاره يې د خوښې وړ حالتونه چمتو کړل.
Niolithic دوره له ميلاد څخه نږدې ۱۰۰۰۰ کالونه مخکې پيل شوه، چې د يو شمېر مهمو بدلونونه شاهده وه. لکه: د کولالۍ پېژندنه (لکه څرنګه چې په Tagalagal، Temet او Tin Ouffadene کې ثبوت شوي دي)، د رمې ساتنې خپرېدل او د تېږو په تپو [مقبرو] کې د مړي ښخول. دا چې له ميلاد څخه مخکې په (۲۸۰۰-۴۰۰۰) دوره کې اقليم بدلون وکړ، “Sahara” دښتې په پرله پسې ډول وچېدل پيل کړل، چې د سويل او ختيځ د استوګنې نمونې يې بدلون ته اړ کړې. کرنه او په تېره د ږدن او “sorghum” او همدرانګه کولالي پراخه شوه. اوسپنيز او مسي توکي په “Azawagh”، “Takedda”، “Marendet” او “Termit Massif” سيمو کې د لومړنيو موندنو په ګډون، په لومړي ځل همدې دوره کې راڅرګندېږي. له ميلاد څخه مخکې نږدې (۶۰۰۰-۸۰۰۰) کې د Kaffian او وروسته له ميلاد څخه مخکې نږدې (۲۵۰۰-۵۰۰۰) کې د Tenerian کلتورونه چې په Adrar Bous او Gobero کې وو، ګڼ شمېر د هډوکو جوړښتونه (اسکليټونه) په کې څرګند شوي دي چې د يادې دورې پر مهال جوړ شوي دي.
د دې د پای پر لور تر لومړیو ميلادي پېړيو پورې، ټولنو په کرنه او د ښخولو دود کې د سيمه ییز توپير په لرلو سره، ودې کولو او يو څه پېچلې کېدلو ته دوام ورکړ. د دې وروستۍ دورې د يادونې وړ کلتور د Bura کلتور دی (نږدې ۱۳۰۰-۲۰۰ ميلادي)، چې د Bura لرغون پېژندنې سيمې له مخې نومول شوی دی. په ياده سيمه کې يوه کيندنه [قبر] وموندل شو، چې له اوسپنيزو او خاورينو مجسمو څخه ډک و. د Neolithic دوره د افريقا د سترې دښتې (Sahara) د ډبرين هنر د غوړېدلو شاهده هم وه، چې زياتره يې په Air Mountains، Termit massif، Djado Plateau، Iwenlene, Arakao, Tamakon, Tzerzait, Iferouane, Mammanet او Dabous سيمو کې و. نوموړی هنر له ميلاد څخه مخکې له ۱۰۰۰۰ کال څخه تر ۱۰۰ ز کال پورې دوره رانغاړي او د طبيعي منظرې له توپير لرونکو موسمي ژوو څخه د نېزې وهلو انځورونو تر تشرېحاتو پورې (چې د ليبي جنګياليو په توګه ژباړل شوی دی) د يو لړ موضوعګانو لړۍ انځوروي.
له استعمار څخه مخکې نايجير کې سترواکۍ او پاچهۍ
د ليکلو سرچينو د کمښت له امله د نايجير لومړني تاريخ پوه ټاکلې ده، که څه هم روښانه ده چې له ميلاد څخه مخکې تر ۵ پېړۍ پورې د معاصر نايجير سيمه د ترانس سهارا سوداګرۍ سيمه جوړه شوې وه. د لېږد رالېږد په سم ډول د روزل شويو وسايلو په توګه له اوښانو څخه ګټه پورته کېده، چې مشري يې د شمال Tuareg قبيلو کوله او له هغې سيمې څخه تېرېدل، چې اوس پراخه دښته ده. ياده خوځېدنه چې د څو پېړيو لپاره به په څپو کې دوام وکړي، سويل ته له زياتې کډوالۍ او د نيمه سهارايي افريقايي او شمالي افريقايي وګړو په ګډون [يو له بله] او همدارنګه په پرله پسې ډول د اسلام په خپرېدنې سره مل وه. له نايجير سره د اومې پېړۍ په پای کې د شمالي افريقا د عربي يرغل له لورې مرسته وشوه، چې سويل ته د وګړو د کډواليو يا خوځښتونو پايله يې درلوده. د دې دورې پر مهال په Sahel کې بېلابېلې سترواکۍ او پاچاهۍ وغوړېدې. د يادو سترواکيو او پاچاهيو تاريخ د نايجير د هغو معاصرو پولو په دننه کې په اسانۍ سره سمون نه کوي، چې د اروپايي استعمار پلوۍ د دورې پر مهال رامنځته شوې. لاندې سترواکۍ د اصلي سترواکيو نږدې تاريخي دليل غوره کوي.
د مالي سترواکي (1200s-1400s)
د مالي سترواکي يوه Mandinka سترواکي وه، چې نږدې ۱۲۳۰ ز کال کې د Sundiata Keita (r.1230-1255) له لورې رامنځته شوه او تر ۱۶۰۰ ز کال پورې يې دوام وکړ. لکه څرنګه يې چې په د سندياټا په جنګي بوله له یا حماسه (Epic of Sundiata) کې تفصيلي يادونه شوې ده، مالي “Mali” د Sosso سترواکۍ د لرې پرتې سيمې په توګه راڅرګنده شوه، چې په خپله د لرغونې غنا سترواکۍ څخه بېله شوې وه. له هغې څخه وروسته مالي په ۱۲۳۵ کې د Kirina جګړه کې “Sosso” سترواکۍ او په ۱۲۴۰ کې غانا سترواکۍ ته ماتې ورکړه. د مالي سترواکي د معاصر ګينه او مالي سرحدي سيمې ته نږدې له خپلې مرکزي خاورې څخه د پام وړ برياليو پاچاهانو په مشرۍ وغځېده او د “Trans-Saharan” سوداګريز لارو باندې واکمنه شوه، چې په (r. 1312-1337) کې د “Mansa Musa” د واکمنۍ پر مهال خپلې سترې پراختيا ته ورسېده. په دې مرکزي برخو کې چې اوس د نايجير د “Tillaberi” سيمه ده، تر ماليايي (Malian) واکمنۍ لاندې راغلې. مسلمان “Mansa Musa” په ۱۳۲۵-۱۳۲۴ کې حج ادا کړ او سترواکۍ کې يې د اسلام خپرول وهڅول، که څه هم داسې برېښي چې زياتره عادي اتباعو د نوي مذهب پر ځای يا يې تر څنګ د خپلو دوديزو عقيدو ساتنې ته دوام ورکړ. يادې سترواکۍ په ۱۵ پېړۍ کې پرېوتنه يا زوال پيل کړ، چې لاملونه يې د شاهي بريا پر سر د يو بل وژنه، کمزوري پاچایان، ساحل ته د اروپايي سوداګريزو لارو بدلون او د “Mossi”، “Wolof”، “Tuareg” او “Songhai” وګړو له لورې د سترواکۍ چاپيريال کې پاڅونونه وو. که څه هم د مالي پاچهۍ وروستۍ يا پاتې برخې د ۱۶۰۰ ز کال تر وروستيو پورې شتون ته دوام ورکړ.
جغرافیه
د نایجر هیواد نوم په یاد هیواد کې له بهیدونکی سیند نایجر څخه اخیستل شوی دی.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:نایجېر
بې سيم څپه
بې سيم څپې په برېښنايي مقناطيسي طيف کې د تر ټولو اوږدو څپو په لرلو سره د برېښنايي مقناطيسي وړانګه اچونې يو ډول دی، چې په نمونه  یي ډول د ۳۰۰ ګيګاهرتز (GHz) يا ورڅخه ټيټې پرله پسې پېښېدنې (فريکونسي) لري. په ۳۰۰ ګيګاهرتز کې د ځواب ويونکې څپې اوږدوالی ۱ ملي متر (د وريځې له يوې دانې څخه لنډ) او په ۳۰ ګيګاهرتز کې د ځواب ويونکې څپې اوږدوالی ۱۰۰۰۰ کیلو متره (د ځمکې له نيمې دايرې (شعاع) څخه اوږد) دی. د برېښنايي مقناطيسي د نورو څپو په څېر بې سيم څپې په يوه خلا کې د رڼا په چټکۍ او د ځمکې په اتموسفير کې د رڼا چټکۍ ته نږدې چټکۍ، مګر يو څه ټيټ يون کوي. بې سيم څپې د چارج لرونکو ذرو په واسطه رامنځته کېږي، چې لکه د وخت د بدلون برېښنايي بهيرونو ګړنديتوب زغمي. د بې سيم په طبيعي ډول پېښېدونکې څپې د برېښنا او ستوريزو شيانو په واسطه خپرېږي او د ټولو ګرمو شيانو له لوري د تور بدن (د هر ګرم جسم له لورې د خپرې شوې رڼا طيف:blackbody) د خپرې شوې وړانګې برخه دي.