دهوا_ککړتيا
دهوادککړتيا تاريخچه
هوادژوند توښه ده اودهغي ضرورت اواړتيا داوبو اوغذا څخه زياته ده. دهوا داهميت په هکله دومره بس ده چې انسان کولاي شي دغذاپرته څوهفتي (تقريبآپنځه هفتي) اوداوبو پرته څوورځې (تقريبآڅلورورځي) په معتدله اب هوا کې ژوند وکړي ولې دهوا پرته زيات له څو دقيقو نه شي کولاي ژوندي پاتې شي. دهوا ګرموالي اوسوړوالي ،رطوبت اوحرکت ئي دباد په شکل وي چې دجوي اثارو اصلي عوامل دي. دضرورت وړ هوا يو له مهمو خصوصياتو څخه دهغې پا کي ده دتيرو زمانو څخه دهوا دپاکي اونظافت دتوجه وړدي دمثال په توګه بقراط پا که هوا د عمومي صحت تر ټولو مهم اومؤثر اصل پيژانده .يو مشهور عالم ابوعلي سينا په هوا کي دګرد اوغبار شته والي دعمر دکموالي يو له مهمو عواملو څخه باله. الماني ډاکترانو په ۱۵ او ۱۶ پيړيو کې هم دهوا پاکوالي موضوع ته ډيره زياته پاملرنه درلودله په ۱۸۴۷ کال کې الماني حکيم اوعالم پتن کوفر عمومي روغتيا دهوا په پاکوالي کې پيژانده اوهغه ته ئئ خاصه پاملرنه کوله او هغه يئ دانسان دژوند لپاره تر ټولو مهم ضرورت اواړتيا بلله. دلومړي ځل لپاره دانګلستان بادشاه دخپل بادشاهي په وخت کې دډبرو دسکرو سوځول دلندن په ښارکې ددود اوبوي رامينځته کيدو په خاطر منعه کړي وؤ. نوځکه دلرګيو له حد څخه زيادسوځول دانګلستان دځنګلونو په چټکې سره کم شول خودپادشاه دحکم خلاف دډبروسکرو سوځول نور هم زيات شول. دلومړي ځل لپاره  په  ۱۶۶۱م کال کې (جان اولين ) دهوادککړتيا اوناخوالو په اړه کتاب وليکه چې دغه کتاب نوي چاپ په  ۱۷۷۲م کال کې وښوده چې دجان اولين لارښووني دقبول وړوې. دهغه پيشنهادونه عبارت وؤله دفابريکوانتقال دښار څخه بهر ته اودښار په شاوخوا کې دشنه کمربندو رامنځته کيدل چې دنوموړي وړانديزونه تر اوسه هم دګټې اخستني وړ دې په ۱۸۱۹م کال کې يوځانګړي کميټه دمسالې دمطالعې لپاره وګمارل شوه په ۱۸۴۲م کال دوهمه اوپه ۱۸۴۵م کال کې دريمه کميټه دچاپيريال ساتنې دناخوالو دڅيړنې په موخه وګمارل شوه هوا چې دانسان دژوند لپاره ضروري ده او اغيزه يئ پر صحت باندې غير قابل انکار ده چې په پرلپسې ډول دطبعي عواملو اوانساني فعاليتونو په پايله کې ککړيږي. دهوا ککړتيا يو نوي مطلب نه دي ، لرګي، څنګلونه سوزيدل ، اتشفشانونه ،کورنې سوزيدنې يا بدبويونه چې دحيوانانو دجسدونو دورستيدو څخه اودنباتاتو پاتې شوني ، هميشه دهوا دککړتيا سبب کيږي چې دانسان لپاره مزاحمت کوي اوحتي په ځينو مواردو کې وژونکې هم ده ، لاکن دککړتيا مقدار عمومآ دتوجه وړ اومحسوس نه دي ځکه طبيعت په خپل سر هوا تصفيه کوي ککړتيا له هغه وخته محسوس شوه چې انسان دثابتو ټولنو په شکل په مختلفو نقطو کې ژوند غوره کړ. ولې هيڅکله ککړتيا پدې شکل چې زموږ په پيړي کې دهغې سره مخامخ يونده مطرح شوي.نن دجمعيت چټک زياتوالي او دهغه تراکم دنړۍ په مختلفو برخو کې دصناعيو دتراکم په نتيجه کې دمختلفو انرژيو دمنابعو څخه زياته ګټه اخستنه چې دهوا دککړتيا عامل دي اوهغې حد څخه زياته دي کوم چي طبيعت وکولاي شي تصفيه يې کړي. په واقعت کې دهوا ککړتيا په نني شکل سره يو داسي پديده ده چې دماډرن ژوند څخه رامنځته شوي ده چې په تآصف سره انسان يي دهوا دککړتيا دستونزي سره مخامخ کړي دي. چې دسيمه ايز اومنطقوي شکل څخه خارج بلکه سياسي سرحدونو څخه عبور کړي دي اونړيوال اهميت ئي ځانته نيولي دي. داسي وړاندوينه شوي ده چې دنړۍ نفوس تر ۲۰۰۰ کال پوري نسبت ۱۹۷۰ کال ته سل په سلو کې زياتوالي کړيدي. که دهوا ککړکونکي مواد کنترول نشي دهواککړتيا به دري سوه (۳۰۰) په سلو کې (۱۰۰) زياتوالي وکړي. دښارونو په پراخوالي اونفوسو په زياتوالي سره اودهوا دککړتيا دکنترول نشتوالي په تدريج سره دهوا دککړکونکو موادو غلظت زياتيږي او داسې وخت به راورسيږي چې دهوا ککړتيا به دومره زياته شي چې هوا به نوره دتنفس وړنه وي اوداستر ناورين دي. دموضوع اهميت ته په پاملرني سره اودهوا دککړتيا دکنترول لزوم يونسکو اوهوا پيژندني نړيوال سازمان ، چاپيريال ساتنې نړيوال صحي سازمان ديو شمير نورو موسسو په همکاري سره په ځينو لويو ښارونوکې دهوا دککړونکو موادو پر غلظت دوامداره څارنې لپاره يو لړ فعاليتونه سرته رسولي دي په عمومي ډول ددې ډول بين المللي اقداماتو هدف دادي ، دهوا پر کيفيت باندې کنترول اونظارت دهوا دککړتيا دحرکت سنجش دارزيابي لپاره چې په نتيجه کې دهغه کنترول دي. په سيمه ايزواومنطقوي سطحو هم يولړ پراخ کارونه شروع شوي دي، دملګرو ملتونو دسازمان دارقامو له مخې د۱۹۷۱ کال تر سپتامبر پوري دهوادککړتيا دمخنيوي په خاطر قوانين تدوين شوي دي .ګرچې دځينو هيوادونو لکه انګلستان دداسې قانونګذاري اوږده سابقه لري .ولې په زياتو مواردو کې دغه اقدامات په اخيرو کلونو کې سرته رسيدلي دي تقريبآ په سلو کې ۹۰ دهواککړتيا ضد ملي قوانين په همدې کلونو کې تدوين شويدي. دمثال په توګه په ځينو ورځوکې کاربن مونواکسايد ۵۰ برخې په ميلون کې (ppm) ته رسيږي په داسې حال کې چې دco دستندرد تر ټولو لوړ حد 9ppm ده اوس دغه حياتې اومهم سوال مطرح کيږې چې ايا ددغه خطرناک اووحشتناک حالت څخه دنجات اوخلاصون لاره شته ؟ چې موږ به يئ په راتلونکو فصلونو کې دهوا دککړتيا دشرحي اودهغې مسائل ،دهغه دمخنيوي لارې اوخصوصآهغه لاري اوچارې چې سرته رسيدلي دي اوبايد سرته رسيدلي واي دبحث لاندې ونيسو. (مندوزي ،۱۳۹۰ ،