cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پر اوکراين باندې د روسيې د ۲۰۲۲ز کال يرغل پېژندګلوي
مخینه
له ۱۹۹۱ ز کال راهيسې د خپلواک هېواد په توګه د رسمي پېژندنې سره سره د شوروي اتحاد د سوسياليست جمهوريت د پخواني جموريت د يو جوړونکي په توګه؛ اکراين د روسيې د مشرتابه له لوري د خپل نفوذ د سيمې په توګه ګڼل شوې وه. په ۲۰۰۸ ز کال  کې روسي ولسمشر ولاديمير پوتين په ناټو کې د اکراين د غړيتوب پر وړاندې وينا وکړه. په ۲۰۰۹ ز کال کې روماني شنونکي lulian Chifu او مرستندويه ليکوالانو يې نظر ورکړ، چې د روسيې د اوکراين په اړه د بريژنيف د اصولو (Brezhnev Doctrine) يوې تازه نسخې ته دوام ورکړی دی. ياده نسخه په ګوته کوي چې د اوکراين حاکميت د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړيو او د ۱۹۸۰ ز لسيزې د وروستيو پر مهال د شوروي د نفوذ سيمې له ړنګېدلو څخه مخکې، د وارسا تړون د غړو دولتونو له حاکميت څخه نه شي زياتېدلی. دا نظريه د هغې منطق پر بنسټ جوړه شوې ده، چې د ۱۹۹۰ز  لسيزې په لومړيو کې د لويديځ د پخلا کولو په موخه د روسيې عملونه بايد د لوېديځ له لورې، د روسيې پر پوله د ناټو له پراختيا څخه پرته، له غبرګون سره مخامخ شوي وی.
په (۲۰۱۴-۲۰۱۳ز کلونو)کې د Euromaidan خوځښت د برخې په توګه د اونيو لاريونونو څخه وروسته، روسي پلوي اوکرايني ولسمشر Victor Yanukovych او د اوکراين د پارلماني مخالفت (اپوزيسيون) مشرانو د ۲۰۱۴ ز کال د فبروري پر ۲۱ مه د ځای پر ځای کېدنې يو تړون لاسليک کړ، چې له وخته مخکې د ټاکنو غوښتنه يې وکړه. په سبا ورځ يې Yanukovych د استيضاح له رايې څخه مخکې له کيف څخه وتښتېد، چې د ولسمشر په توګه يې د نوموړي واکونه واخيستل. د اکريان د ختيځو سيمو د روسي ژبې مشرانو Yanukovych ته خپله تل پاتې ژمنتيا اعلان کړه، چې همدا په اکراين کې د ۲۰۱۴ ز کال روسي پلوې ګډوډۍ لامل شو. دا ګډوډي د روسيې له لورې د اکراين پر وړاندې د ګډې ترتيب شوې سياسي او نظامي مبارزې د برخې په توګه وهڅول شوه، چې په پای کې روسيې بريد وکړ او د ۲۰۱۴ ز کال په مارچ کې يې کريميا په خپلې خاورې پورې وتړله. د کريميا ياده تړلتيا په Donbas کې له جګړې څخه وروسته پېښه شوه، چې د ډونيتسک او لوهانسک د خلکو جمهوريتونو په نوم د روسيې له لورې د جوړو شويو نيمه دولتونو په رامنځته کېدنې سره د ۲۰۱۴ ز کال په اپرېل کې پيل شوه. د Minsk تړونونو جګړې ته اجازه ورکړه، چې په Donbas کې ښکته شي [پاتې شي يا رسوب وکړي] او د سيمې نږدې درېيمه برخه يې د بېلتون غوښتونکو په واک کې پرېښوده. دا کړکېچ جګړې ته د «کنګل شوې شخړې» د نوم ورکولو لامل شو.
له ۲۰۱۹ ز کال راهيسې روسيې د يو ناتاييد شوي ټول نفوس له منځه له ۶۵۰۰۰۰ څخه زيات کورني روسي پاسپورتونه خپاره کړي دي، چې اوکرايني حکومت د سيمې د تړلتيا پر لور يو ګام وګڼه. د ۲۰۲۰ ز کال د سپټمبر په ۱۴ مه اوکرايني ولسمشر ولاديمير زيلينسکي (Volodymyr Zelenskyy د اوکراين د امنيت نوې ملې تګلاره (National Security Strategy) تصويب کړه، چې په ناټو کې د غړيتوب په نښه کولو سره، NATO سره د څرګندې ملګرتيا د پرمختګ لپاره اصول برابروي. زيلينسکي د کريميا د خپلواکه جمهوريت او د Sevastopol ښار په لنډ مهالي ډول د نيول شوې سيمې د ..... او بيا بشپړونې په تصويبولو سره؛ د ۲۰۲۱ ز کال مارچ په ۲۴ مه نېټه ۲۰۲۱/۱۱۷ ګڼه فرمان لاسليک کړ، چې ياد فرمان د کريميا د منشور يا دريځ (Crimean Platform) د فعاليتونو بشپړونکی دی.
د ۲۰۲۱ ز کال په جولای کې پوټين د «د روسانو او اکراينيانو د تاريخي يووالي په اړه: On the Historical Unity of Russians and Ukrainians) تر سرليک لاندې يوه مقاله خپره کړه، چې نوموړي په کې خپل هغه نظر يو ځل بيا تاييد کړ، چې روسان او اوکراينيان «يو ولس» دی. امريکايي تاريخپوه Timothy Snyder د پوټين نظريه د امپرياليزم په توګه بيان کړه. بریتانوي ژورنالېست Edward Lucas ياده نظريه د تاريخي بياکتنې اصالت په توګه بيان کړه. نورو کتونکو يادونه کړې ده، چې روسي مشرتابه د معاصر اوکراين او تاريخ په اړه يې يو بل ډول [بې ډوله] نظر لري.
بشري حقونه په افغانستان کې
وېشنيزه:افغاني ټولنه
LI
LI کیدای شي چې وي:
په افغانستان کې د انرژۍ سرچينې
وېشنيزه:افغانستان
له ۲۰۰۲ز تر ۲۰۱۰ز کلونو پورې کندهار کې هدفي وژنې
د کندهار ښار او ولسوالیو اړوند د يوې سروې له مخي له ۲۰۰۲څخه تر ۲۰۱۰ کال پوري د مرموزو هدفي وژنو شمېر تر ۱۲۰۰ اوړي. د کندهار په ولایت کي له ۲۰۰۲ م کال څخه بیا تر ۲۰۱۰ پوري ترور سو دیني عالمانو نومونه:
اسېن (لوبگره)
اسېن یو هندۍ فلم ستورې ده، هغې د ٢٠٠١- ٢٠١٥ کاله پورې په هندي او تر ډېره په مراټي ژبي فلمونو کې کار وکړ. اسېن او اکشی کمار په کیلاړي ۷۸۶ فلم کي د یو بل سره کار وکړ، نوموړی فلم د کال د کامیابو فلمونو په لړلیک کی مهم او ډېر لوړ ځای درلود.
له ۲۰۰۲ز تر ۲۰۱۰ز کلونو پورې کندهار کې هدفي وژنې
کندهار ښار
نوم او وظیفه
پنجوایې ولسوالۍ
نوم کلي قوم
بولدک ولسوالۍ
نوم کلي قوم 1. محمد معصوم ماشینګزی نورزی 2. غلام دستګیر ماشینګزی نورزی 3. شکر دین ماشینګزی نورزی 4. عبدالجلیل ماشینګزی نورزی 5. حبیب الله شیرو اوبو نورزی 6. رحمت الله شیرو اوبو نورزی 7. عبدالرشید سرکار واله اڅکزی 8. محمد قاسم ویش نوی کلي اڅکزی 9. ندا محمد خان سرکار واله اڅکزی 10. باز محمد سرکار واله اڅکزی 11. قادر خان سرکار واله حاجي محمد کلی اڅکزی 12. عبدالصمد سرکار واله اڅکزی 13. حبیب الله خان حاجي فضل کرم اڅکزی 14. امین الله حاجي فضل کرم نورزی 15. حاجي باز محمد خان حسین زی نورزی 16. حاجي فیض الله او باډیګارډ یې محمد ابراهیم ربات نورزی 17. حاجي طالب د زوی محمد داود سره په کور کي ووژل سو لوی کاریز نورزی 18. تور جان کنجسو کاریز اڅکزی 19. راز محمد کنجسو کاریز اڅکزی 20. سید خان کنجسو کاریز اڅکزی 21. د ولسي شورا د غړی عبدالرزیق خان دوه ورونه حفیظ ظاهر او عبدالناصر او د اکازوی لالا خان محمد رفیق خان یې یو ځای ووژل سول اڅکزی 22. عبدالقادر سرکار واله اڅکزی 23. جمعه ګل سرکار واله اڅکزی 24. خواجه محمد خان سرکار واله اڅکزی 25. حاجي عبدالحمد ملا عبدالحکم اڅکزی 26. برات خان ملا عبدالحکم اڅکزی 27. عبدالوهاب خان بیان زی اڅکزی 28. ګلاب بیان زی اڅکزی 29. حاجي فیض محمد جاجي داد محمد اڅکزی 30. رحمت لله قوماندان حاجي محمد خیر اڅکزی 31. عبدالجبار بولدک اڅکزی 32. محمد رفیق اغا ملا تر دې وروسته ملایان بولدک اڅکزی 33. حفیظ عبدالبصیر بولدک اڅکزی 34. مولوی تاج محمد بولدک اڅکزی 35. حفیظ تور جان حاجي محمد رفیق اڅکزی 36. مولوی احمد الله حاجي محمد رفیق اڅکزی
د همدې ولسوالۍ ټپیان سوې قومي مشران چي زیات یې د شورا غړي دي
1. حاجي داد الله خان د شیرو اوبو په قوم نورزی په ځانمرګي برید کي دی ټپي سو او دوه زامن یې مړه سول. 2. حاجي عزیز الله پهلوان د ګلان په قوم نورزي دوه باډیګارډان یې شیر محمد او بور محمد ووژل سول او دی ټپي سو. 3. حاجي ذکریا خان او حاجي غلام نبي خان د مرغه په قوم اڅکزی ځانمرګي برید پر وسو او عبدالله ، محمد میر، عبدالطیف او عبدالظاهر ور سره ووژل سول. 4. ولي جان سورکي لیزۍ نورزی 5. حاجي لعل جان د شهرا قوماندان په ځانمرګي برید کي مړ سو او څلور ۵ نفره دده د ورور عبدالله او وراره فیض الله په شمول ور سره مړه سول. 6. ملا اختر جان د شورا معاون جمالزی نورزی 7. حاجي محمد عمر خان لوی کاریز نورزی 8. حاجي نعمت الله سرحدي پولیسو قوماندان د سپین کي په قوم اڅکزی دده کور ته یې بمونه ور وغورځل چي دی زخمي سو او دده وراره عبدالله مړ سو او یو بل وراره یې جان محمد سخت زخمي سو. 9. حاجي ولي شاه خان د شورا رییس د ریګ د سکان کان په قوم اڅکزی دی په کمین کي وختۍ زوی یې علي شاه او باډیګارډان یې ګل جانان او محمد یوسف ور سره مړه سول. 10. حاجي فدا محمد خان د سرحدې لوا قوماندان ځانمرګي برید پر وسو او اسدالله، لعل محمد، خان محمد اڅکزي د سره کلي ور سره مړه سول.
معروف ولسوالۍ
نوم د پلار نوم کلي قوم 1. ملک دلبر خان حاجي ملک نجا خان ګدای شیرغزۍ علیزی 2. عبدالغفار ملک عبدالرحمان خان محمدزی محمدزی 3. الله محمد اغا محمد خان محمدزی محمدزی 4. عبدالمجید سقاو دلخیرزی علیزی 5. حکمت الله عبدالمالک خان بلخیرزی علیزی 6. ګل محمد ملک سخي محمد اناخیل بارکزی 7. حمدالله حاجي فتح جان ادېزی علیزی 8. دارو خان سدو خان ادېزی علیزی 9. مطیع الله نور محمد چورمۍ علیزی 10. محمد الروف عبدالغفار بېله علیزی 11. نیک محمد بهرام چورمۍ علیزی 12. عبدالمنان ملا ذولفقار چورمۍ علیزی 13. ظریف خان حاجي ښادي خان اوربشۍ بارکزی 14. ساقي جان فتح جان ادیزی علیزی 15. نقیب الله نور محمد سوروان بارکزی 16. عبدالصمد خوږوکی ابتو بارکزی 17. تورجان محمد علي اناخیل بارکزی 18. نادر جان عبدالسلام توغړه الکوزی 19. نعمت الله عبدالجلیل کڅ علیزی 20. عبدالله عبدالاحد توغړه الکوزی 21. سردار خان احمد الله پاڼ علیزی 22. حمیدالله سلیمان شاهین تنګۍ کاکړ 23. امیر محمد عبدالله زیارت علیزی 24. امان لله عبدالحمید اباتو بارکزی 25. ګل محمد عبدالظاهر کوچنی ګینګر اسحاقزی 26. رسول جان حمدالله اسحاقزی اسحاقزی 27. شاه ولي محمد نبي ابو کلا بارکزی 28. هوتک پاینده خان تپی هوتک 29. میرا جان سعدالله چودۍ علیزی شاه محمد عطا محمد مستان کاریز بارکزی یار محمد حاجي شیخان چورمۍ علیزی نور الله داد محمد توغړه الکوزی
میوند ولسوالۍ
نوم کلي قوم 1. خیر محمد دین محمد نورزی 2. غلام حیدر شاهي کاریز یوسفزی 3. توریالي شاهي کاریز محمدزی 4. اکبر جان میراب خور نورزی 5. محمد ګل مزرعه ساکزی 6. صنم ګل چولاوک ساکزی 7. نعمت الله کوړیزۍ کاریز نورزی 8. قاري راز محمد سفوزیې نورزی 9. استي محمد چل ګزی نورزی 10. ګل احمد خوګیاڼي اڅکزی 11. حیات الله خوګیاڼي اڅکزی 12. محمد یوسف چشمه اڅکزی 13. الله داد مزرعه اڅکزی 14. ملا نافع بندتیمور ساکزی 15. عزت الله مزرعه بارکزی 16. رمضان اغا لوي کاریز سید 17. ګل محمد خواجه خالق خوګیاڼی 18. محمد ګرماوک چینه خوګیاڼی 19. عبدالسلام بازار ترین 20. عبدالقادر سنګبر خوګیاڼي 21. بشیر احمد خواجه خالق خوګیاڼي 22. علي احمد خواجه خالق خوګیاڼي 23. احمد شاه بازار خوګیاڼي 24. ګل محمد حسن اباد کلي ترین 25. لالا حسن اباد کلي ترین 26. سردار حسن اباد کلي ترین 27. قدرت الله محمدزی 28. عبدالاحد نورزی 29. امان الله خان محمدزی
ژړۍ ولسوالۍ
نوم قوم کلی 1. عبدالباری اغا علیزی سنځری 2. عبدالرحیم علیزی سنځری 3. کو اغا علیزی سنځری 4. باز محمد بارکزی سنګسار 5. حاجی اغا محمد پوپلزی سولغی 6. حاجی جمال اکا پوپلزی د سولغی 7. حاجی باز محمد پوپلزی سولغی 8. نواب خان الکوزی پاشمول 9. حاجي محمد یعقوب بلوڅ بابغدی 10. سردار محمد بارکزی سنګسار د ژړۍ امنیه قوماندان 11. یعقوب نورزی سنګسار 12. رفیع الله نورزی سنګسار 13. حاجی خیرالدین خان پوپلزی کولک د ژړی ولسوال ولی محمد او بشر احمد د خیر الدین زامن او لور اقرا یې له ده سره یو ځای په شهادت ورسول سول. ډاکټر خلیل او ورور یې الکوزي پاشمول توریالی سردار محمدزی نهری کاریز اختر محمد بارکزی نهري کاریز مستري احمد سنځری شھید مطیع اللہ ولد حاجی سید محمد بارکزئ نھرکاریز
ډنډ ولسوالۍ
نوم کلي قوم 1. حاجي ګل د کرز پوپلزی 2. احمد شاه خان چپلاني بارکزی 3. حاجي باچا مرد کلا بارکزی 4. حاجي علي احمد خان اکا او زوی یې رورباد بارکزی 5. د سردار ملنګ ذاکر پوپلزی 6. ملا مجید اخند د تیموریان بارکزی 7. حیات الله انګوریان بارکزی د پولیسو مامور 8. عبدالله جان ده غلامان بارکزی 9. معلم رحمت الله بالا کرز پوپلزی 10. سلطان محمد ماشور پوپلزی 11. انجیر داود شمشیر کاریز بارکزی 12. باچا ماشور پوپلزي 13. وزیر منصور غونډۍ بارکزی 14. حیات الله کاریزک محمدزی 15. نعمت الله محمدزی لوی کاریزک
ارغنداو ولسوالۍ
نوم کلي قوم
خاکریز ولسوالۍ
نوم د پلار نوم کلي قوم 1. حاجي وهاب خان حاجي حیدر خان اروغ پوپلزی 2. اغا ولي عبدالباقي اروغ پوپلزی 3. باز محمد حاجي خدای الرحیم خوشداد علیزی 4. قدرت الله اغا ګل کرزالی پوپلزی 5. جانان حاجي نور محمد زیلا اباد اسحاقزی 6. حاجي میر عبدالرزاق ټیک پوپلزی 7. څارنوال عبدالغني محمدزی 8. معلم محمد اکبر الکوزی 9. محمد اکرم خاکریزوال الکوزی
شاه ولیکوټ
نوم کلي قوم 1. مولوی الولا صاحب (د شاه ولیکوټ قاضی) تپلغ پوپلزی 2. معلم صاحب شفیع (د ولسوالۍ اداري) سوزنیان بابړ 3. حاجي هاشم خان اکا قومي مشر دهله پوپلزی 4. ملا محمد عیسی اخند چیناره پوپلزی 5. خامان چینار پوپلزی 6. اختر محمد ( د شاه ولیکوټ امنیه قوماندان) پریان پوپلزی 7. روزی خان زمتو پوپلزی 8. عبدالاحمد کاریز پوپلزی
ارغسان ولسوالۍ
نوم د پلار نوم کلي پوپلزی 1. عبدالقیوم خان د پایندي سپینه ګاره پوپلزی 2. خدای رحیم خان الکوزی خان د پوپلزو د لويي دې پوپلزی 3. حاجي پایاو محمد ابراهیم غبرګه پوپلزی 4. ملا نصر الله کریم الله شنخته بارکزی 5. سلطان محمد خان سید محمد خوګاڼی خوګاڼي 6. حاجي پایاو پوپلزی
میانشین ولسوالۍ
نوم د پلار نوم کلی قوم 1. عبدالغفار حاجي والي دیراسکو بارکزی 2. نعمت الله ثناالله پردېس پوپلزی 3. احمد الله ملک لعل پردیس پوپلزی 4. عبدالکریم نور محمد خان پردیس پوپلزی
دامان ولسوالۍ
نوم کلي قوم 1. حاجي عبدالمنان خوشاب ترین 2. عبدالعزیز منډحصار مومند 3. عبدالله مدزی پوپلزی 4. د عبدالله پلار مدزی پوپلزی...... وېشنيزه:کندهاریان
د ایلخانانو واکمني
د ایلخانانو واکمني چینایي 伊利汗国په فارسي: ایلخانان‎ په مغولي: Хүлэгийн улс) د ۱۲۵۶ کال څخه تر ۱۳۳۵ کال پورې په منځني او لویدیځي آسيا کی د مغولي ټولواکمني په ترڅ کې یو خانات وو چې مرکز یی په ایران کې پروت وو. په دی وخت کی عراق، ترکمنستان، افغانستان، ترکيه، ارمنستان او آ‌ذربايجان د ايلخانانو د حکمرانانو په لاس کې هم وو.
وېشنيزه:خاناتونه وېشنيزه:د مغولو امپراتوري
هولي
د هولي فيستوال په هندوستان کې یو دودیز لوی جشن دی چې تل د نوي کال په پيل کې ترسره کیږي او د هندي کلیزې لپاره یې لمانځنه کیږي، او د طبیعت د بیا ځلې ښکلي کیدا ښودنه کوي. د هندي خلکو ترمنځ د رنگ دا شنیدل د خوښي بیا ځلې ژوند او پر بدیو د ښگیڼو د بریا ښودنه کوي. د رنگ، له اوبو څخه د ډکو سطلونو شیندل د دې دودیز جشن ښودنه کوي. دا فیستوال د هولي، د رنگ جشن او د پسرلي د جسن په نوم هم یادیږي او د هند یو پخوانی فیستوال دی چې گڼې کیسې او افسانې هم پورې تړلي دي، د هولي جشن چې د دوی په پخوانیو پورې تړاو لري پکې ځوانان، سپين ږیري او ماشومان گډون کوياو غیر هندو کسان هم د دوستي لپاره په دې جشن کې گډون کوي. نن سبا ډيری کم ځوان هندي نسل د هولي له ریښې څخه خبر دي او دوی دا یوازې د خوښي لپاره یو بهانه بولي. دا جشن چې دوه ورځې دوام کوي په ټول هند کې رخصتي وي.
هولي په هندي ژبه کې سوځولو ته وايي او په اصل کې هولي پر بدو د ښو د بریا مانا ورکوي او په دوه ورځو کې د هولي او دولتي په نوم یانې وړه هولي او غټې هولي په نوم جوړیږي، وروسته تر دې چې دوی د کریشنا او رادا پر مجسمو باندې خپلې نښي ږدي له مایعاتو څخه په ډکو سطلونو کې رنگول شوې اوبو او رنگونه په یو بل شیندي. په اصل کې کیدی شي دا جشن یو رنگین جشن وبولو، ځکه ډول ډول رنگونه پکې کارول کیږي هندیان عقیده لري چې روښانه رنگونه خوښي ورکونکي دي.
د روایاتو سره سم دا جشن د ځمکې د حاصلاتو د ښه والي په موخه په لاره اچول کیږي او دا جشن د کریشنا او رادا د مینې لپاره هم به لاره اچول کیږي او په دې جشن کې د رنگ شیندنې ترڅنگ موسیقي هم غږول کیږي او گډا هم وي، او په هره موڅه او سیمه کې اورلوبې هم کیږي دوی په دې اند دي چې اور کولای شي فضا له شیطاني روحونو څخه پاکولای شي او دا د دوی په اند د کریشنا او رادا د دښمن هولیکا د سوځونې یوه نښه هم ده او د هولي د رسم نوم هم له دې نوم څخه اخیستل شوی دی. په دې جشن کې هغه رنگونه چې کارول کیږي د نیمه گیاه، کومکوم، هالدي او نورو بوټو څخه جوړیږي، او ځينې رنگونه هم د هغو ونو له گلونو څخه جوړیږي کوم چې په پسرلي کې غوټۍ کوي نو هندیان عقیده لري چې دا پوډر کولای شي د پسرلي په موسم کې د زکام او نورو ناروغیو څخه هم مخنیوی وکړي. د هولي رنگ، شور ځوږ او اواز یوازې یوه مانا رسوي او یو پیغام لري: یوځای والی، یووالی، مساوات او برابري! د هندیانو په اند بل داسې جشن به نه وي چې د دیني او مذهبي درس ترڅنگ دوی ته ټولنیز یو والی هم ور زده کړي.
وېشنيزه:هندي فیستیوالونه وېشنيزه:هولي
ليتيوم
ليتيوم (په انگرېزي: Lithium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Li سمبول او ۳ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
مشخصات
طبقه بندي,کیمیاوي سیسټم,لقب,نومول شوی ولټاژ,
تاریخچه
عنصر په ځمکه کې په 1817 کې د جوهان اګست ارفیوډسن (1792-1841) لخوا په سټاکهولم کې کشف شو کله چې هغه د پیټالیټ په اړه تحقیق وکړ ، یو له لومړني لیتیم منرالونو څخه چې کشف شوی
مرکبات
لیتیم,اکسایډ,پولیمایډز,پوتاشیم.
د استعمال ځایونه
لیتیم ډیری صنعتي کارونې لري. دا شیشې ، سیرامیک ، درملو ، او المونیم او مګنیزیم الیاژونو ته کارول کیږی
سرچينې
<!doctype html><html itemscope="" itemtype="http://schema.org/SearchResultsPage" lang="en"> <meta charset="UTF-8"><meta content="origin" name="referrer"><meta content="Anb2GUnhMjfTIX0D2a4a6NPAqPI5GaxxRAiF81XTjHJ2qK4E3Hw3VFM4eaJBgRzz45CNPt624audv+wHOJwfAAEAAABieyJvcmlnaW4iOiJodHRwczovL2dvb2dsZS5jb206NDQzIiwiZmVhdHVyZSI6IlRydXN0VG9rZW5zIiwiZXhwaXJ5IjoxNjI2MjIwNzk5LCJpc1N1YmRvbWFpbiI6dHJ1ZX0=" http-equiv="origin-trial"><meta content="/images/branding/googleg/1x/googleg_standard_color_128dp.png" itemprop="image"> where does lithium used - Google Search <script nonce="iyQPfzBA1i/ut2AOshdluQ==">(function{window.google={kEI:'ARwoYd7sAamt0PEPg8KdiAY',kEXPI:'31',u:'b81a95e8',kBL:'2n4T'};google.sn='web';google.kHL='en';});(function{
وېشنيزه:کيمياوي توکي
د خوارزمشاهیانو واکمني
د خوارزميانو سترواکي يوه ترکي- پارسي سني اسلامي سترواکي وه چې د اټکل له مخې له ۱۰۷۷ نه تر ۱۲۳۱ز کلونو تر منځه موده کې يې د اوسنۍ مرکزي اسيا، افغانستان او ايران په ډېرو برخو واکمني کړې، په لومړي سر کې دوی د سلجوقي سترواکۍ د اتباعو په توګه حکمراني کوله، بيا د قره خيتايي (ختيځ ليو واکمنه لړۍ) د اتباعو په ډول او بيا د مغولو تر نېواک پورې خپلواک واکمن وو. د اټکل له مخې، دا سترواکي د ديارلسمې پېړۍ په پيل کې له دوه اعشاريه درې ميليونه کيلو متر مربع نه نیولې، بيا تر درې اعشاريه شپږ ميليونه کيلو متر مربع سيمه خپره وه، چې په عملي ډول په تاريخ کې د مساحت له پلوه يوه له سترو سترواکيو نه وه.
د خوارزميانو د دولت د جوړېدو د نېټې په اړه اختلاف دی. د هغې واکمنې سلسلې بنسټ انوش تګين (د قره چای په نوم هم پېژندل کېږي) اېښی و، چې په دې سترواکۍ يې واکمني کړې، په پيل کې هغه د غرچستان د حاکمانو مریی و او بيا د سلجوقيانو په خدمت کې يو مملوک شو، خو دا د انوش تګين په لمسيانو کې يو تن علاوالدين اتسيز و چې له ګاونډيانو نه يې د خوارزميانو خپلواکي واخسته. په ۱۲۲۰ز کال کې د چنګيز خان په مشرۍ مغولو په خوارزمي سترواکۍ يرغل وکړ او ټوله سترواکي يې له دوو کلونو په کم وخت کې ونيوله. مغولو په دې سترواکۍ کې د شته کمزروۍ او مخالفتونو نه ګټه پورته کړه، شتمن ښارونه یې کلابند او بيا لوټ کړل، په داسې حال کې  چې د تاريخ په يوه خونړۍ جګړه کې يې د دې ښارونو اوسېدونکي ووژل.
د تاريخ لومړي کلونه
د خوارزمشاه لقب له زېږد وروسته په ۳۰۵ز کال کې د افريغي سلسلې واکمنۍ د بنسټګر له خوا رامنځ ته شوی او تر ۹۹۵ز کال پورې شته و. له يوه لنډ ځنډ وروسته، دا لقب يو ځل بيا ورغول شو. په ۱۰۱۷ز کال کې په خوارزم کې د پاڅون پر مهال، باغايانو د هغه مهال د خوارزميانو واکمن ابو العباس مامون او د هغه مېرمنه خراجي ووژل، څوک چې د خوارزمي پاچا سلطان محمود خور وه. په ځواب کې محمود د پاڅون د ځپلو په موخه په سيمه بريد وکړ. هغه وروسته دې ځای ته نوی واکمن وټاکه او د خوارزم يوه برخه يې له خپلې واکمنۍ سره يو ځای کړه. په دې توګه، خوارزم د غزني د سترواکۍ يو ولايت وګرځېد او تر ۱۰۳۴ز کال پورې يې د برخې په توګه پاتې شو.
په ۱۰۷۷ز کال کې، دا سيمه چې له ۱۰۴۲ نه تر ۱۰۴۳ز کال پورې د سلجوقيانو اړوند وه، واک يې د انوش تګين قره چای لاسونو ته ورغی، څوک چې د سلجوقيانو ترکي مملوک (د مريانو يوه طبقه وه، چې په پوځ کې لوړې رتبې ورکول کېدې) قوماندان و. په ۱۰۹۷ز کال کې، د خوارزم ترکي الاصله واکمن اکينچي بن قوچار له سلجوقيانو نه د خپلواکې اعلان وکړ او خپل ځان يې د خوارزم د پاچا په توګه اعلان کړ، خو له لنډې مودې وروسته، هغه د يوه پاڅون په ترڅ کې د ګڼو سلجوقي اميرانو له خوا ووژل شو. سلجوقيانو چې دا سيمه يې بېرته نيولې وه، د انوش تګين قره چای زوی قطب الدين محمد د هغه د ځای ناستي په توګه وټاکه. په دې ډول قطب الدين لومړی ميراثي خوارزمشاه شو.
انوش تګين قره چای
انوش تګين قره چای، د سلجوقيانو يو ترکي مملوک قوماندان او له شا او خوا ۱۰۷۷ نه تر ۱۰۹۷ز کال پورې  د خوارزم والي و. هغه د خپلې کورنۍ لومړی غړی و چې په خوارزم يې واکمني وکړه، د هغې واکمنۍ سلسلې همنومی و، چې د دولسمې او ديارلسمې پېړۍ لپاره به يې په دې ولايت حکومت کاوه.
په ۱۰۷۳ز کال کې سلجوقي سلطان، لومړي ملکشاه انوش تګين او د هغه لارښود ګومشتګين بېلګه بيګ ته يو ځای دنده وسپارله، چې د لوی خراسان هغه سيمې بېرته ونيسي، کومې چې غزنويانو نيولې وې. وروسته هغه د سلطان طشت دار وټاکل شو (د شاهي لوښو ساتونکی)، له دې امله، چې د خوارزم ماليات د دې منصب د لګښتونو لپاره لګول کېدل، هغه د همدې ولايت والي وټاکل شو. د هغه ولايت د مودې تفصيلات نه دي معلوم، خو هغه په ۱۰۹۷ز کال کې مړ شو او د لنډې مودې لپاره دا منصب اکينچي بن قوچار ته ورکړل شو او له دې لارې بيا د هغه زوی قطب الدين محمد ته ورسېد.
علاو الدين اتسز
په ۱۱۲۷ز کال کې د قطب الدين تر مړينې وروسته د هغه زوی اتسز، دا منصب تر لاسه کړ. د هغه د واکمنۍ په لومړيو کې، هغه د کوچيانو د بريدونو په وړاندې د خوارزم ساتنې ته پاملرنه زياته کړه. په ۱۱۳۸ز کال کې، هغه د خپل بادار سلجوقي سلطان احمد سنجر په وړاندې بغاوت وکړ، خو په هزاراسپ سيمه کې ماتې ورکړل شوه او تېښتې ته اړ شو. سنجر خپل وراره سليمان شاه د خوارزم د واکمن په توګه وټاکه او بېرته مروې ته ستون شو. اتسيز بيا راستون شو، خو سليمان شاه ونه شو کولای، چې خوارزم وساتي. اتسيز له دې وروسته په بخارا بريد وکړ، خو په ۱۱۴۱ز کال کې بيا سنجر ته تسليم شو، سنجر هغه ته بښنه وکړه او په رسمي ډول  یې يو ځل بيا هغه ته د خوارزم واکمني وسپارله. هماغه کال چې سنجر اتسيز ته بښنه وکړه، د يلو داشي په مشرۍ کاراختيايانو له سمرقند سره نژدې په قطوان کې سلجوقيانو ته ماتې ورکړه. اتسيز د دې ماتې نه ګټه واخسته او په خراسان يې يرغل وکړ، مروه او نيشاپور يې ونيول، خو يلوداشي د خوارزم د لوټ لپاره ځواکونه واستول او اتسيز يې اړ کړ، چې کلنی  باج  ورکړي. په ۱۱۴۲ز کال کې، سنجر اتسيز له خراسان نه وشاړه، چا چې يو کال وروسته په خوارزم بريد وکړ او اتسيز يې اړ کړ، چې د هغه متابعت ومني، خو بيا يې هم تر خپل مرګه کارا ختايانو ته باج ورکاوه. سنجر په ۱۱۴۷ز کل کې د اتسيز په وړاندې بيا پوځونه واستول، دا هغه مهال و چې اتسيز يو ځل بيا بغاوت کړی و.
۱۷۵ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۵:
د خوارزمشاهیانو واکمني
علاو الدين اتسز
اتسيز يو نرم سياستمدار او واکمن و، هغه کولای شول چې د ځواکمن سلطان سنجر او د هغه په اندازه د يوه بل ځواکمن يلوداشي تر منځ په مهارت سره توازن وساتي. هغه د خپلو اسلافو له خوا پيل شوې د ځمکې زياتولو تګلاره جاري وساتله، جند او منګيشليک يې له خوارزم سره يو ځای کړل. ډېری کوچي قبيلې تر خوارزمشاه پورې تړلې وې. اتسيز د خپل عمر په وروستيو کې د مرکزي اسیا ټوله شمال لوېديځه برخه تر خپل واک لاندې راوستې وه، په حقيقت کې يې د هغې له ګاونډيانو نه د هغې خپلواکي تر لاسه کړې وه.
ايل ارسلان او تاکيش
ايل ارسلان له ۱۱۵۶ز نه تر ۱۱۷۲ز کال پورې د خوارزم شاه و. هغه د اتسيز زوی و. په لومړيو کې ايل ارسلان د جند والي ټاکل شوی و، دا يو مرکز و چې په وروستيو کې د هغه پلار نيولی و. په ۱۱۵۶ز کال کې، اتسيز مړ شو او ايل ارسلان د خوارزمشاه په توګه د هغه ځای ناستی شو. د خپل پلار په څېر هغه هم پرېکړه وکړه، چې هم سلجوقي سلطان سنجر او هم قره ختايي ګورخان ته باج ورکړي.
۱۷۵ (عدد)
په کلینډر کې
۱۷۵ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د خوارزمشاهیانو واکمني
ايل ارسلان او تاکيش
د ايل ارسلان واک ته له رسېدو يواځې څو مياشتې وروسته سنجر مړ شو او په سلجوقي خراسان کې ګډوډي جوړه شوه. دې حالت له ايل ارسلان سره مرسته وکړه، چې په عملي توګه د سلجوقيانو پاچهي له منځه يوسي، خو د سنجر له ځای ناستي مسعود سره يې دوستانه اړيکې پاتې شوې. د خپل پلار په څېر ايل ارسلان هم په خراسان  کې د خپل نفوذ د پراخولو په هڅه کې و.
په ۱۱۵۸ز کال کې، ايل ارسلان د قره خيتايي د يو بل تابع دولت د سمرقند قراخانيانو په چارو کې ښکېل شو. قراخاني چاغري خان په خپل قلمرو کې قرلوقيان ځورول، ډېری قرلق مشران خوارزم ته وتښتېدل او له ايل ارسلان نه د مرستې غوښتونکي شول. ايل ارسلان د هغوی غوښتنو ته د قراخانيانو پر سيمو يرغل کولو سره ځواب ووايه، بخارا يې ونيو او سمرقند يې کلابند کړ، هغه ځای چې چاغري خان هلته پناه اخستې وه. چاغري خان د سيردريا له ترکانو او قره ختايانو نه مرسته وغوښته، ګورخان يو لښکر واستاوه، خو د دې پوځ قوماندان، له خوارزميانو سره په جګړه کې له ښکېلتيا نه دوه زړی و.
سرچينې
وېشنيزه:د ایران امپراتورۍ او پاچاهۍ وېشنيزه:د خوارزمشاهیانو کورني
د پاکستاني تلويزوني چينلونو لړليک
دا د پاکستاني تلويزوني چينلونو لړليک دی. د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۴ ز. کال کې د پاکستان د ملي تلويزون شبکه جوړه شوه او دا په دغه هېواد کې لومړنۍ تلويزوني رسنۍ وه.
سرچينې
وېشنيزه:پاکستان وېشنيزه:پاکستاني تلويزوني چينلونه پاکستان
د واکسينو په اړه دوه زړي توب
د واکسين د  تطبيق په اړه دوه زړي توب د واکسينو د خدماتو د شتون پر مهال د واکسينو په منلو کې ځنډ او يا يې رد کولو ته ويل کېږي. معنا دا چې په بشپړ ډول د واکسينو نه منل، د واکسينو ځنډول، د واکسينو منل، خو د کارولو په اړه يې غير باوري کېدل يا د ځينو واکسينو کارول او د ځينو نه کارول دوه زړي توب دی. د «واکسين ضد» معنا دا چې، د واکسينو بشپړ مخالفت، په وروستيو کلونو کې، واکسين ضد کسان د "anti-vaxxers"  يا "anti-vax" په نوم پېژندل شوي دي. د واکسين په اړه دوه زړي توب پېچلی او په ځانګړي ځای پورې اړوند دي، د وخت، ځای او واکسينو په اړوند دا معنا بدلېږي. کېدای شي چې، د واکسينو په اړه دوه زړه توب د بېلا بېلو لاملونو تر اغېز لاندې راشي، لکه : د واکسينو د جوړښت د څرنګوالي په اړه د سمې علمي پوهې نشتوالی يا د واکسينو د عملي کولو طريقه، قناعت، هوساينه يا ان له ستنې څخه وېره.
يوه پرېکنده علمي موافقه شته، چې واکسين خوندي او اغېزناک دي. د واکسينو په اړه دوه زړی والی ډېر وخت د ناروغيو د خپرېدو او له هغو ناروغيو څخه د مرګ لامل ګرځي، چې په واکسين يې مخه نيول کېدای شي. په همدې بنسټ، د روغتيا نړيوال سازمان د واکسينو په اړه تردد يا دوه زړی والی د روغتيا په وړاندې د لسو نړيوالو ګواښونو له منځه يو بللی دی.
دوه زړه والی، عموماً له طبي، اخلاقي او حقوقي مسائلو سره تړلو واکسينو په اړوند له عامه بحثونو څخه راولاړېږي. د واکسينو په اړه دوه زړی والی، له ګڼو مهمو لاملونو څخه راوځي، چې په هغو کې د يو شخص د باور کمښت (يو شخص واکسين ته اړتيا نه ويني يا د واکسين ارزښت نه پېژني) او رضايت (يعنې واکسينو ته لاسرسی). دا چاره د واکسين د اختراع له وخته او د «واکسين» او «واکسيناسيون» د اصطلاح له رامنځ ته کېدو نږدې اتيا کاله مخکې شته وه. د واکسين ضد پلويانو له خوا وړاندې شوې فرضيې وخت په وخت بدلون مومي.
اغېزناکتيا
په پراخه کچه د واکسينو د اغېزناکتيا لپاره علمي شواهد په ښه ډول ثابت شوي دي. هر کال د واکسينو په وسیله، په ټوله نړۍ کې له دوه څخه تر درې ميليونه مرګونو مخه نيول شوې، همدا راز د يو نيم ميليون نورو مرګونو مخه هم نیول کېدای شي، که چېرته ټول وړانديز شوي واکسين تطبيق شي. د واکسينو کمپاين کولای شي، د ننکيو ناروغي له بېخه وباسي، کومې ناروغۍ چې يو مهال په اروپا کې په هرو اوو ماشومانو کې يو واژه، او ګوزڼ ناروغي يې هم نږدې له منځه وړې ده. د لا زياتې اسانه بېلګې په ډول، د هموفيلوس انفلوينزا له لارې په ناروغۍ اخته کېدل، کوم چې په ماشومانو کې د باکتريايي ناروغۍ او نورو ناروغيو ستر علت دی، له هغه وخته چې په ۱۹۸۸ ز کال کې يې واکسين وړاندې شوي، په متحده ايالاتو کې يې دا ناروغي له نهه نوي سلنه څخه زياته کمه کړې ده. اټکل کېږي چې له کوچنيوالي څخه تر ځوانۍ پورې د ټولو واکسينو تطبيق به په متحده ايالاتو کې په يو کال کې د دري دېرش زره کسانو ژوند وژغوري او د څوارلس ميليونه کسانو د ناروغۍ مخه به ونيسي.
د واکسين ضد ادبيات هم شته، چې استدلال کوي چې د ناروغيو کمښت (د واکسين پر ځای) د ناروغيو د مخنيوي او روغتيا ساتنې له لارې شوی، يا دا چې دوی وايي:  دا ناروغۍ د ځانګړي واکسين له وړاندې کېدو مخکې لا د کمښت په حال کې وې. علمي معلوماتو له دې ادعاوو څخه ملاتړ نه دی کړی، د هغو ناروغيو پېښې، چې د واکسين په واسطه يې مخه نيول کېده، د وخت په تېرېدو سره د بدلون په حال کې وې، تر دې چې يو ځانګړي واکسين يې معرفي شول او له دې نقطې وروسته دا پېښې نژدې صفر ته راښکته شوې. د واکسين په اړه د ناسمو خپرو شوو فکرونو سره د مقابلې په موخه جوړ شوي د ناروغيو د مخنيوي يوې ويبپاڼې ويلي: «سم په هغه وخت کې، کله چې د يوې ناروغۍ لپاره واکسين وړاندې شي، ايا له موږ نه په همدې وخت کې هيله کېږي، چې باور ولرو، چې په غوره توګه د ناورغيو د مخنيوي چاره د هرې ناروغۍ د کمېدو لامل ګرځېدلی؟».
د واکسين ضد يو بل خوځښت شعار د کلينيکي ازموينو ناټاکلي کول دي، په کومه کې به چې د تجربې لپاره يوه ډله کوچنيانو ته واکسين کېږي او يوې کنترول ډلې ته واکسين نه کېږي. دا ډول مطالعه به کله هم تاييد نه شي، ځکه چې د کوچنيانو د معياري طبي پاملرنې څخه قصدي انکار دی او دا څېړنه او کتنه به، غیر اخلاقي وي. د واکسين شوو او ناواکسين شوو خلکو تر منځ پرتله تر سره شوې، خو دا څېړنه تصادفي نه وه. سربېره پر دې، داسې لیکنې شته، چې د واکسينو د خونديتابه ثبوت وړاندې او دا څېړنې په نورو تجربوي طريقو تر سره شوې دي.
ځينې نور نيوکه کوونکي دليل راوړي، چې د واکسين له لارې ورکړل شوی خونديتوب لنډ مهاله دی او زيات ځواکمنولو ته اړتيا لري، په داسې حال کې چې، هغه څوک چې له ناروغۍ خوندي يا ژغورل کېږي، هغه د تل لپاره خوندي وي. لکه چې وړاندې پرې بحث شوی، د ځينو روغتيا پالانو بديلې فلسفې، له دې نظريې سره نه دې سمې، چې ګوندې واکسين اغېزناک دي.
ډله ييزه روغتيا
د واکسينو نيمګړی پوښښ، د ټول نفوس لپاره پر ناروغيو اخته کېدو ګواښ زياتوي، ان د هغو په ګډون هم، چا چې واکسين کړي، ځکه چې په دې ډول، د دې ډلې خونديتوب هم کمېږي. د بېلګې په ډول: د شري(سري) واکسين، له نهو تر دولسو مياشتو پورې ماشومانو ته ورکول کېږي او د مورد انټي باډي له منځه تللو (احتمالاً له هغې مخکې واکسين په سيرون بدلېږي) او طبيعي ناروغۍ تر منځ لنډ واټن په دې معنا دی چې، واکسين شوي ماشومان اوس هم د ناروغۍ تر بريد لاندې راتلای شي. د ناروغيو تر بريد لاندې د راتلو دا وړتيا، په ډله یيز خونديتابه سره کمېدای شي، خو په هغه حالت کې، که چېرې ټول ماشومان واکسين شي. د عامې وبا يا د وبا د ګواښ پر مهال عامه خونديتوب زياتول کېدای شي، د ټولو د واکسين کولو لپاره پراخه منل شوې توجيه وي. کله چې نوي واکسين وړاندې شي، عام واکسين د دې واکسين د چټک پوښښ له زياتېدو سره مرسته کوي.
که په پوره شمېر نفوس ته واکسين ورکړل شي، ډله ييز خونديتوب اغېز کوي، د هغو خلکو ګواښ کموي، څوک چې د ډېر کم عمر يا ډېر زيات عمر درلودلو يا د کمزوري خونديتابه د نظام لرلو، يا په واکسين کې له شته موادو سره سخت حساسيت لرلو له امله، واکسين نه شي کولای. هغه کسان چې د خونديتابه کمزوری نظام لري او بيا په ناروغۍ اخته کېږي، پايله يې د عامو خلکو په نسبت د ده لپاره ډېره ناوړه وي.
د کم لګښت اغېزمنتيا
د سختو يا اوږدمهالو ناروغيو د درملنې په پرتله عام واکسين د کم لګښت او د روغتيا خونديتابه فعاله وسيله ده. په ۲۰۰۱ ز کال کې په متحده ايالاتو کې، د اوو ناروغيو په وړاندې د ماشومتوب پر مهال عادي واکسينونه د اټکل له مخې د زېږد د يو کال په موده او د ټوليز لګښت په منځ کې څلوېښت ميليارده ډالر سپما کړې وه، کوم لګښت چې د روغتيا له لښګتونو سره نېغ په نېغه اړيکه لرله، د دې واکسينو لپاره د ټولنيز لګښت ګټه شپاړس اعشاريه پنځه وه.
اړتيا
کله چې د واکسينو يو پروګرام په برياليتوب سره د ناروغيو ګواښ کموي، شونې ده چې په ناروغۍ د اخته کېدو ګواښ هم کم کړي، ځکه چې په همدې ډول د يادې ناروغۍ کلتوري اغېزې هم کمېږي. په دې برخه کې، موراوپلار فکر کوي، که چېرې دوی خپل بچيان واکسين نه کړي، نو هېڅ شی به هم له لاسه ورنه کړي. که ډېر خلک فکر کوي، چې وړيا ګټه وړونکي واوسي، بې له واکسين کولو له مجموعي خونديتابه څخه به ګټه واخلي، نو د واکسين کچه به هم دومره راښکته شي ، چې بیا به ټولنيز خونديتوب اغېزناک نه وي. جنيفر رايچ وايي: هغه والدين چې فکر کوي، واکسين به تر يو بريده اغېزناک وي، خو بيا هم غوره ګڼي، چې خپلو بچيانو ته واکسين ونه کړي، دا هغه خلک دي چې تر هغه وخته پورې چې، له دوی سره په یو ډول چلند وشي، شونې ده چې باور يې بدلون ومومي.
آیت الله سيستاني
آیت الله سيستاني د 1349ه کال د ربيع الاول په نهمه نيټه د مشهد په ښار کې وزیږید. د پلار نوم يې محمد باقر او نيکه يې سيد علي ناميدۀ، هغوي په نجف کې د مولی علي نهاوندي له شاگردانو څخه، او په سامراء کې د مجدد شيرازي له شاگردانو څخه بيا د مرحوم سيد اسماعيل صدر له خصوصي شاگردانو څخه وگرځيدل او د 1308ه کال په خوا و شا کې د مشهد ښار ته راستون شول او په همدې ځاي کې پاتې شول او د شيخ محمد رضا ال ياسين له شاگردانو څخه سول.
د دوي کورنی د صفويانو په دور کې په اصفهان کې وسيدل چې د حسين صفوي له اړخه د دوي نيکه سيد محمد په سيستان کې د شيخ الاسلامي په منصب ولگيد، هغوي هلته لاړل او سره د کورنۍ هماغه ځاي پاتی شول.
د ابتدايي علومو مقدمات او سطح د زده کړې نه وروسته ځينې معلمانو او ښوونکو سره د عقلي علومو په زده کړې بوخت شو، بيا په 1328 کال کې يې د قم ښار ته مهاجرت وکړ او د بروجردي(ر) نه يې په فقه او اصول کې ډيره گټه اوچته کړه ، همدارنگ د فقيه او عالم فاضل سيد حجت کوهکمري (ر) او گڼ شمېر نورو مشهورو عالمانو سره په درسونو کې گډون وکړ.
په 1371ﻫ کال کې له قم نه نجف ته مهاجرت وکړ چې د صفر د مياشتې په شلمه نيټه کربلا ته ننوت. بيا يې نجف ته سفر وکړ او د بخارائي مدرسې ته ورغې او همدلته ايسار شو چې د لويو معلمانو د اصول او فقه په درسونو کې يې گډون.
په 1380ﻫ کال کې يې خپل وطن مشهد ته د بېرته ستنيدو اراده وکړه او له دې کبله چې هلته يې د پاتې کيدو اراده درلوده نو د هغوي معلمانو ايت الله خوئي او شيخ حسين عاملي هغوي ته د مجتهد شونې گواهي ورکړه او همداراز لوي محدث اقا بزرگ طهراني هم، په علم رجال او حديث کې د هغه په پوهې گواهي وليکه.
هغوي په 1381ﻫ کال کې نجف اشرف ته ستانه شول او سره د راتلو يې د شيخ انصاري د کتاب مکاسب په ښودنې شورو وکړه او ورپسې يې د طهارت باب له شرح عروه څخه او ډير يې د نمانځه کتاب وښوده او په 1480ﻫ کال کې چې کتاب صوم يې تر پاي رسولې ؤ د اعتکاف کتاب په شرح يې شورو وکړه.
علمي غوره والې
ايت الله سيستاني به هميشه د خپلو معلمانو په درسونو کې خپل هوش او اوښيارتيا ښودله او د خپلو جماتيانو نه به وړاندې ؤ هغه په نيوکو، بيدارې، د فقې او رجال په مسئلو کې ډير تحقيق او لټون او د زده کړې د کار په دوام کې او د ډيرو نظريو په پيژنگلو، د حوزې په بيلا بيلو علمي ډگرونو کې بيلگه مهارت وښودۀ، د ويلو وړ دې چې سيستاني او شهيد صدر تر مينځ په حوزې کې علمي غوره والې او ډير رقابت ؤ، دې خبرې ته د هغوي د دوو معلمانو ابوالقاسم خوئي او علامه حسين حلي ليکلي شويو اجتهادي گواهې نه رسيږو.
د هغوي ليکل شوي کتابونه
تقريباً 34 کاله وړاندې ايت الله سيستانيد فقه اصول او رجال د درسونو په ښودنې شورو وکړه او د مکاسب، طهارت، صلوة، قضاء او خمس ځينې بحثونه او د فقې ځينې قواعد، لکه ربا، تقيه او الزام، يې هم ترسره کړل. هغوي د اصول درس په درې دورو کې ترسره کړ چې د دورې ځينې بحثونه لکه د اصول علمي او د تعادل او تراجيح بحث او همدارنگ د فقې ځينې بحثونه او د نمانځه د بحث ځينې سپرکي او د الزام او د تقيې قاعده د چاپ لپاره تيار دي. همداراز هغوي د خپلو معلمانو ټول تقريرات وليکل.
د هغوي فکري اثرات:
ايت الله سيستاني صرف د فقې عالم نه ؤ بلکه هغه يو هوښيار او عاقل کس ؤ چې د سياست او اقتصاد په ميدان کې يې يو بيلگه نظر درلود. هغوي د جامعه شناسې په علم کې گټه ورې نظريې لري او هميشه د اوسني دور د حالاتو نه چې په اسلامي غونډې حکومت کوي خبر لري. د ويلو وړ دې چې هغوي کله د 1409هـ کال په 29 نيټه د خپل معلم مرحوم ايت الله سيد ابوالقاسم خوئي پوختنې ته تللي ؤ نو استاد ړرته وفرمايل چې زما په ځاي په مسجد حضراء کې امامتي کوه خو هغوي قبوله نه کړه، خو استاد پرې ټينگار وکړ او وي فرمايل:"که ما کولی شوی نو لکه څنگه چې مرحوم حاج اقا حسين قمي حکم کولو ته مې مجبورولې" خو بيا هم هغوي څو ورځې وخت وغوښتل او د 1409هـ کال د جمادي الاول د پينځمې نيټې نه يې امامتي شورو کړه او 1414هـ کال تر اخري جمعې پورې چې کله مسجد خضراء بند شو امامتي ورکوله. هغوي حج په ځاي راوړلو لپاره په 1384هـ کال او دوه ځله په 1450هـ او 1406هـ کال کې بيت الله الحرام ته تللي دي.
د هغوی مرجعيت
وېشنيزه:مولويان وېشنيزه:شيعه وېشنيزه:شيعه مسلمانان
د واکمنۍ د کابو کونې لارې چارې
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
د لوراند او لورین الله په نامه
د واکمنۍ د کابو کونې لارې چارې
څېړنه : اجرالدین اقبال
سریزه:
په ټولنې کې سیاسي قدرت یوه مهمه مساله ده چې له لرغونې زمانې راهیسې د فیلسوفانو او اندیالانو ورته پام دی او په اړه یې تیورۍ رامنځ ته شوي دي. دا چې سیاسي قدرت څنگه کابو کړای شو او له یو واکمنه بوت جوړ نشي او سیاسي استبداد رادبره نشي په سیاست پورې اړوند کارپوهانو د سیاسي قدرت د کابو کونې لارې چارې راښوولي دي؛ موږ دلته د یوه دیني اندیال شننې پښتو ژباړه دروړاندې کوو چې د پوهنتون زده کړیالان، د سیاسي او ټولنیزو سازمانو غړي په خپلو درسي ناستو پاستو کې گټنه ترې کړای شي.
« دلته له اخلاقو سره د سیاسي قدرت په تړاو خبرې کوو په ټولنه کې ډېر قدرتونه شته: دیني – روحاني قدرت، تبلیغي قدرت، علمي قدرت، د تکنالوژۍ قدرت (واکمنۍ) چې دا قدرتونه یو له بل سره په تعامل او انډول (تعادل) کې دي.
سیاسي قدرت داسې دی چې کله پر ټولو قدرتونو – لږ تر لږه په ښکاره ـ سیوری اچوي، برلاسي مومي او نور تر خپلې ولکې لاندې کوي؛ نو په همدې پار سیاسي قدرت تل تر نورو قدرتونو حساسیت زیږی دی. فیلسوفانو، اندیالانو، لیکوالو او شاعرانو په ټولنه کې تر شتو قدرتونو ډېر د سیاسي قدرت په اړه خبرې کړي او بې پاره هم نه ده، چې د فلسفې یوه ستره څانگه د سیاسي فلسفې په نامې شتون لري، چې آریزه موضوع یې د «قدرت تیوري = نظریه» ده. ددې فلسفې یو له مهمو ویینو ځنې د سیاسي قدرت د کابو کونې څرنگوالی دی او دا ځکه چې سیاسي قدرت په خپل ذات کې پراختیا غواړی دی، ځان ته پوله نه پېژني او که کابو نشي، ډېرې فاجعې رادبره کوي؛ نو ځکه، د قدرت کابو کونه تل د هرې بریالي تیورۍ یوه له اجزاوو ده، چې د قدرت او عدالت په باب وړاندې کېږي.
د قدرت په باب ذهن ته ړومبی دا مطلب راځي چې څنگه یې کابو کولای شو؟ له کومې لارې د قدرت کره کونه او کابو اسانه ده؟ او دا په واقع کې سیاسي قدرت ته اخلاقي مخامخېدنه ده. قدرت فاجعې زیږولو ته، ذاتي څوبتیا لري، داسې فجایع چې له یو لړ اړخونو سل په سلو کې اخلاقي فجایع دي؛ نو ځکه د سیاسي قدرت کابو کونه، پوره اخلاقي کار دی؛ نو په دې پار دلته اخلاق او ارزښتونه خبرې ویلو او ونډې لوبولو ته چمتو دي.
قدرت، ډېر وسوسه گر دی. عادلترین وگړي که پر واک کېنوئ او د قدرت پر آس یې ورسپاره کړئ، ژر یا روسته یې عدالت څپڅپاندېږي او رورو یې له لاسه وځي. د وگړیو د ازمېښت ښه ډگر دادی چې دوی ته واک ورکړئ او له سیاسي ځواکمنی یې برخمن کړئ او روسته ووینئ چې له دې واکمنۍ سره څنگه چلېږي او واک یې له ځان او ذهن سره څه کوي.
په دې ویینه کې تېرو ته اشاره او د لید لوریو سنجونه یې یو گټور بحث دی. په شاعرانو کې، سعدي د قدرت په باب، حساس و، او د ناصح په توگه به یې پاچایانو او واکمنو ته نصیحت کاوه، چې له خپل قدرته ناوړه گټنه ونه کړي. په پوره مېړانه او په خپل تعبیر یې په گستاخۍ او سپین سترگتوب یې نصیحتونه کول:
نه هرکس حق تواند گفت گستاخ – سخن ملکی است سعدی را مسلّم
سعدي چې مخامخ پاچایانو ته توندې او سختې خبرې کړي او دوی ته یې «امر و نهې» کړې، ښايي بل هیڅ ناصح او شاعر نه وي کړي د سعدي نظریه دا وه، چې خپله پاچا ته نصیحت کړای شو چې البته دا نظریه له بېخه باطله ده یا لږ تر لږه نن داسې پوهېدلي یو، لکه چې ښايي بریالی نه ده. سعدي پاچا ته ویل:
تو بر تخت سلطانی خویش باش – به اخلاق پاکیزه درویش باش
نن د قدرت تیوري راته وايي چې دغسې یو څیز یعنې ملنگ خویه پاچا، علی الاغلب یا کله هم، شونی نه دی او دغسې یوه پېښه به رامنځ ته نشي. همدا چې څوک مو له بې پایه او بې مهاره قدرته برخمن کړ، یو قدرت ترې اخلئ، چې دا د عدالت پلي کولو قدرت او ملنگي کول دي. نو ځکه دا یو تناقض ډولی (پاراډوکسيکل) چار دی؛ ځکه له یوه تنه پوره متضاد، مانعه الجمع او په ټکر کې دوه څېزه غواړي. البته خپل سعدي هم پردې مطلب پوه و، او په «بوستان» کې یې په دې باب پرېمانه خبرې کړي دي. لکه د شام ښار په اړ و دوړ کې چې یو بوډا بندي کوي، بوډا وايي، ددې گردو مسایلو جرړه پاچا ته ور رسي:
بگفت: ار نه سلطان اشارت کند – که را زهره باشد که غارت کند
مطلب یې دادی چې په یوې استبداد او سر زورې ټولنې کې چې ټول واک له یوه تن سره وي، د گردو اړودوړونو د مشورې سر د مخروط له څوکي سره نښلېږي.
سعدي په ټولنه کې دا ناخوالې لیدې او پوهېده چې په راس کې یو لاسبری واکمن ناست دی او د پېښو سرلړی دی. مع الوصف پاچا ته یې ویل: ناکابو کېدونی هوس دې کابو کړه او له واکه ناوړه گټنه مه کوه؛ خو مهم ټکی دادی سعدي لیدل چې قدرت، بالقوه یا بالذات، ددې آفاتو مستعد او وړتیا درلودونکی دی او همدا چې د یوه تن په لاس کې شو، له دننه به یې فساد راووځي او د زور او قوت له صندوقه او له یو چا سره چې واک راغونډ کړای شوی وي، بې له لعنت او آفته بل څه نه راوځي.
حافظ البته له قدرته تښتېده؛ ځکه هم قدرت ته له ورنژدې کېدو ډارېده او هم یې قدرت له ډاډمنۍ سره ټکر باله:
سلطان و فکر لشکر و سودای تاج و گنج درویش و امن خاطر و کنج قلندري در شاهراه جاه و بزرگی خطر بسی است آن به کزین گر یوه سبکبار بگذری
او یا یې ویل:
شکوه تاج سلطانی که بیم جان در او درج است کلاهی دلکش است اما به ترک سر نمی ارزده. او په عین حال کې نصیحت یې کاوه: شاه را به بود از طاعت صد ساله و زهد قدرت یک ساعت عمری که در او داد کند
خو مولانا بلخي تر ټولو اوچت و. د قدرت آفت یې په ډاگه لیده او توصیه یې هم له قدرته څنډې ته کېدنه وه؛ خو نه په دې پار چې د ملنگۍ پر پل روان شي؛ بلکې په دې پار چې په قدرت کې د فساد زیږونې ذاتي وړتیا او استعداد شته:
اژدها را دار در برف فراق – هین مکش او را به خورشید عراع تا فسرده می بود آن اژدهات – لقمه ی او یې چو او پا بد نجات   (مثنوي)
مولانا ویل فکر مه کوئ که یو – دوه کپه د قدرت اژدها ته ورواچوئ؛ نو دا وحشي ځناور به، موړ، قانع او ارام شي؛ دغسې نه ده؛ بلکې ښه به وږی، اشتها به یې راولاړه او لا به حریص شي؛ نو ځکه څنډې ته شئ او هډو د قدرت خوا ته مه ورځئ؛ ځکه د قدرت کابو کونه او عدالت پلې کونه شونې نه ده. د مولانا له نظره غوره لار دا وه چې: مر بشر را پنجه و ناخن مباد – که نه دین اندیشد آن گه نه سداد  (مثنوي)
غوره ده چې د بشر نوکان تیز نه وي، ښه ده چې هډو کاري او تېره وسله ونه لري؛ نو غوره ده له بېخه انسان د قدرت خوا ته ولاړ نشي؛ ځکه دا اژدها لومړی خپله انسان او روسته نور ښوی تېروي.
لیدل کېږي چې ددې مشرانو سپارښتنه له قدرته څنډې ته کېدنه وه. دوی په قدرت کې دغسې ذاتي فساد زېږونه تشخیص کړې وه، او په همدې دلیل، له نظره یې د قدرت اخلاق له قدرته څنډې ته کېدنه او قدرت قدرت غواړیو ته ورپرېښوول و، چې څه غواړي او ویې کړي؛ نباید سترگور انسان په پټو سترگو د آفت او فساد ددې سرچینې خوا ته ورشي.
خو ولې قدرت فساد زیږی دی؟څرگنده ده چې قدرت په وگړي کې، ډېر فساد راولاړوي. په نړۍ کې کم کس به وي چې ددې ظرفیت ولري چې زیات قدرت ور وسپارل شي او دا بیا هم هماغه وي چې مخکې و. تاریخي څېړنې ښیي ډېری کسانو چې واک نیولی، د ډول ډول فسادونو سوړه پکې ده. هر قدرت همدغسې دی؛ یعنې یوازې سیاسي قدرت نه دی چې فساد راولاړوي، مالي قدرت او علمي قدرت هم فساد زیږی دي. ډېر کسان شته چې علم یې ډېرېږي انسانیت یې راټیټېږي؛ یعنې یو څیز په بل څیز بدلوي. مولانا د علم او وس مغرورانو ته د نوح علیه السلام د زوی قصه راوړي: کاشکی او آشنا ناموختی – تا طمع در نوح و کشتی دوختی  (مثنوي)
کاشکې د نوح علیه السلام زوی دا دومره ناڅیزه علم زده کړی نه وای، چې پر خپلې نیمگړې پوهې پر اتکا د نوح د ژغورنې له بېړۍ نه پاتېده او د خپل هلاکت موجبات یې نه رادبره کول. همدغسې ده:
بد گهر را علم و فن آموختن – دادن تیغی به دست راهزن  (مثنوي)
علمي قدرت او مالي قدرت، د توپان په څېر نیمگړي او کم ظرفیته انسانان د بوسو د ډکي په څېر له ځان سره وړي.
مر سفیهان را رباید هر هوا – ز آنک نبود شان گرانی قوا
هو؛ سیاسیي قدرت، له نورو قدرتونو سره توپیرونه لري او دا توپیرونه دي چې اړ کړي یو په اړه یې ډېر حساسیت او ننگېرنې وښیو. سیاسي قدرت اولا او بالذات ستروونکی دی؛ یعنې یو څیز په ډېرو لویو ضریبونو کې ضربوي. فرض کړئ خپل دوست ته یو دروغ ووایم، دا دروغ د همدې دوو تنو په برید کې پاتېږي؛ خو که د یو دولت رئیس، واکمن، پاچا یا جمهور رئیس یو دروغ ووايي؛ دا نو یوازې یو دروغ نه؛ بلکې میلیونو نه دروغ دي. په همدې دلیل مهم دي او له لامله یې فساد راولاړېږي. که تاسې یو تن یاست چې په ټولنه کې ټول غوږ درته ږدي یا باید غوږ کېدی؛ نو که یو دروغ ووائي، د ټولنې د وگړیو شمېر هومره مو دروغ ویلي دي. که کوم خیانت وکړئ ددې ټولنې د نفوسو هومره مو خیانت کړی دی؛ نو ځکه د کړنو عواقب او پایلې به مو ډېرې سترې وي. په هر ځای کې چې سیاست کارېږي همدغسې دی؛ نو ځکه د سیاست ذاتي خاصیت او ځانگړنه، ستروول دي داسې چې یوه بدي، ډېره سترېږي او البته یوه نیکي هم، ډېره سترېږي. سیاسي هوډونه هم، لویی لویی هوډونه دي چې په اسانۍ یې بدلولای نشو. لکه د جگړې یا سولې لپاره هوډونه.
مهمترین عنصر چې د سیاست فیلسوفانو د اپلاتون له وخته تر ننه د قدرت کابو کونې لپاره په سوچ کې نیولی، «عدالت» دی، چې یو ستر سپېڅلی «اخلاقي – سیاسي» مفهوم و. عدالت، یو ستر رانغاړونکی مفهوم دی چې د بشري «عمل» او «نظر» دوه سترې څانگې یې تر لاس لاندې دي:
د اخلاقو څانگه او د سیاست څانگه. کوم ارزښت او فضلیت چې هم پر سیاست حکم چلوي او هم د اخلاقو پر نړۍ، د عدالت ځانگړنه او فضلیت دی. عدالت، سیاسي قدرت کابو کوي او بلخوا اخلاقي فضایل تعریفوي او په همدې پار د اخلاقو یو شمېر عالمان گروهن دي، څه چې د اخلاقي فضایلو تر نامې لاندې لیکل کېږي، له عدالته راسپړل کېږي، په دې مانا چې هر نېک کار ته عادلانه ویلای شو او هر بد کار ته ناعادلانه، لکه خدمت، عادلانه دی او خیانت نا عادلانه او پر همدې پرتلنه.
ښه، عدالت څه دی؟ عدالت ډې تعریفونه لري؛ خو د عدالت دوه مهم عنصرونه دي چې ټول فیلسوفان پرې یوه خوله دي: لومړی یې «صدق» دی یا زما په تعبیر سم پوهي = درست داني ده؛ یعنې له پېښې سم مالومات درلودل. یوه محکمه په پام کې ونیسئ چې تورن او شاکي پکې د قاضي پر وړاندې دعوا مطرحوي. قاضي د عدالت لپاره لومړی دا کار کوي، چې ځان سم وپوهوي چې څه پېښ شوي دي؛ نو ځکه د سمو مالوماتو تر لاسه کولو لپاره، له شهودو، علمي ازمېښتونو، وکیل او لاسوندونو گټنه کوي، چې د بشري وس په برید کې ځان ته د پېښې انځور روښانه کړي. ولې؟ دا ځکه قاضي که غواړي په عدالت حکم وکړي، که پوه نه شي چې په رښتیا، څه پېښ شوي، شاکي او تورن، کوم یو رښتیا وايي؛ نو په دې حال کې د عدالت پلي کولو شونتیا ورته نه پاتېږي؛ نو د عدالت عملي کولو لپاره لازم لومړی شرط دادی چې له پېښې سمه پوهېدنه شتون ولري.
دویم عنصر « د رستگاري = سم چار» ده. لکه که یو قاضي یاست شونې ده پر حقیقت پوه شئ؛ خو له مخې یې پرېکړه ونه کړئ. شونې ده ځاني غوښتنې او تمې درباندې لاسبرې شي. او له خپلې پوهې سره سره د حق پر خلاف پرېکړه وکړئ؛ نو ځکه لږ تر لږه په عدالت کې دوه عناصر شته: سمه پوهېدنه او سمه کړنه؛ یو علم او بله تقوا او دا دواړه هغه حد اقل او لږ تر لږه دي چې په عدالت پلي کولو کې ورته اړمن یو.
هېوادوالو ته سیاسي آزادي لازم ده، نه یوازې په دې دلیل چې حق یې دی؛ بلکې په اوچت دلیل، دا ځکه په سیاسي آزادۍ کې، د ټولنې له پېښو سم مالومات تر لاسه کېږي چې د ازادۍ په نشتون کې، نه تر گوتو کېږي. دا یو مهم ټکی دی. یو بریالی حکومت ، سمو مالوماتوته اړتیا لري. باید پوه شي چې خلک څه غواړي، په زړونو کې یې څه تېرېږي او څه وايي. کافي نه ده یو شمېر وگوماري چې ولاړ شي او له خلکو مالومات راټول کړي، دا سمه نه ده. خپله خلک که ازاد وي، لږ و ډېر دا چارې څرگندوي او وايي چې څه فکر کوي. ازادي چې د خلکو د خوالو څرگندوونکې، ښودونکې او راسپړونکې ده تر ماښامنی یو حکومت ته خورا لازمي ده.
ازادي په عدالت کولو کې یو ستر عنصر دی. کوم واکمن چې وغواړي عدالت وکړي؛ خو سم مالوت ورسره نه وي، عدالت نشي پلی کولای. د یو عادلانه حکومت لومړی واجب شرط، سم مالومات درلودل دي، چې دا هم د خلکو د ازادی په ولکه کې دي؛ نو ځکه دا چې کله ویل کېږي ازادي د عدالت یوه برخه ده، یو مانا یې داده چې عدالت، د ټولو حقوقو ورکړه ده او ازادي هم د خلکو د حقوقو یوه برخه ده؛ نو ځکه باید ورکړه شي. خو دا چې ازادي د عدالت شرط دی په دې مانا ده چې عادل وگړي ته د عدالت کولو شونتیا ورکوي او د صدق او سمې پوهېدنې عنصر ورته تأمنیوي. په دې مانا، هره ټولنه چې عدالت غواړي، ازادي پکې ډېره مهمه ونډه پیدا کوي. البته ازادي هم مرتبې او درجې لري، له سیاسي ټیټې کچې پیلېږي او تر اوچتو مرتبو ورغځېږي ان د انساني نفس ډگرونو ته هم ورننوځي؛ خو په عمومي کچه او ټولنیز ډگر کې، البته سیاسي ازادي د عدالت کولو لپاره لازم شرط دی. دویم عنصر «سم چاري» وه چې روزنه دلته ستره ونډه لري. انسان ان که پوه شي چې کوم څیز سم دی او کوم کار حق دی، شونې ده د بېلابېلو دلایلو له مخې حق لتاړ کړي او نالیدلی یې وگڼي او ستمکار شي او د عدل پر خلاف وچلېږي. ټول راښیي چې د اخلاقو او سیاست اړیکه له کومه پیلېږي او څنگه کوشېرېږي.
له آره د قدرت کابو کونې لپاره، عدالت ته اړتیا لري. دا یو ټکی دی چې ټول فیلسوفان او اندیالان پرې یوه خوله دي او لکه چې مې وویل عدالت هم پوهې او ازادۍ ته اړتیا لري او همدغسې سم چارۍ لپاره روزنې او له مالوماتو سمې گټنې ته اړتیا لري؛ خو اوس پردې پوښتنې لگیا کېږو چې آیا عدالت یو دیني ارزښت دی که نه؟ دا هم د سوچ وړ یو ټکی دی. په نظر مې که ادیان د خلکو اخلاق تامین نه کړای شي، هیڅ نه په کارېږي؛ یعنې د دیني ښوونو نچوړ او د پېغمبرانو د موخو آریزه منځپانگه، د یوې اخلاقي ټولنې رادبره کول و. ټول آوامر او نواهي چې په شریعت کې راغلي، کوم خدای (الله) چې اوڅار دی چې ترې وډار شي، قیامت چې ویل شوی هلته خلک پکې د خپلو کړنو بدلې او سزا ویني، که دا راټول کړو، یو بنسټیز ټکی ترې راووځي او هغه دا چې دا ټول د وگړي او ټولنې د اخلاقي روزنې په چوپړ کې دي، داسې که یو دین د وگړیو په اخلاقي روزنې بریالی نشي، باید وویل شي چې دا دین، نابریالی او نه منونکی دی. که ادیان د انسانانو اخلاقي توب ته څه خدمت ونشي کړای؛ نو هیڅ خدمت یې نه دی کړی او یو مخې خپل ټولنیز اهمیت له لاسه ورکوي. دین، د اخلاقو چوپړیال دی او که د اخلاقو خادم نه وي؛ نو څه ونډه او گټه نه لري.
په ټولنو کې د اخلاقو ونډه تردې بریده ده چې مدني ټولنه په دې پار منو چې ښه اخلاقي ده. نامدني ټولنه د اخلاقو د تخم لپاره حاصل خیزه نه ده. موږ استبداد او سر زوري نه منو؛ ځکه غیر اخلاقي دي او په یوې استبداد ځپلې ټولنې کې اخلاقي وده ناشونې ده؛ په دې ټولنه کې د انسان وگړه نه غوړېږي او ټول مریان، نوکران، ذلیل او بې وگړې – بې شخصیته کېږي. په مقابل کې، غیر استبدادي ټولنه خوښوو او درانه ورته وینو؛ ځکه اخلاقي وده پکې اسانه ده. په اندېزو ټولنو کې چې کومې اخلاقي ژمني وینئ، دیني اړمونه لري؛ یعنې له تېرو یې په میراث کې ورپاتې دي او انسانان اړباسي چې د زړه له کومي یو اړخ ونیسي اوبل ته ورشا کړي او هر کار روا ونه بولي.
په ساده وینا اخلاق دادي: «داسې نه ده چې هر کار روا وي؛ بلکې ځینې چارې ناروا دي». که څوک گروهن و، چې هر چار روا دی او په رښتیا یې دغسې فلسفه درلوده، ددې نامه «بې اخلاقي» ده. اخلاق هغه دي چې وايي ځینې چارې جایز او ځینې جایز نه دي. دین د اخلاقو اړم او ملاتړ کېدای شي او تر اوسه یې د بشري ټولنو په تاریخ کې دا ونډه لوبولې ده. باید آگاهانه او په ځانخبرې ډول دا ونډه پیاوړې او څړبنه کړو؛ دا ځکه چې دین خپل آریز مقام پیدا کړي. داسې باید ونشي چې د دین او سیاست ترمنځ اړیکه له منځه ولاړه شي او مړه شي. دا اړیکه نه یوازې نه پرې کېدونی ده؛ بلکې نباید پرې شي، ځکه د اخلاقو اړمېدای شي او اخلاق د عدالت اړم دی او عدالت قدرت کابو کوي.»
د لویی خدای په کرم و فضل په هېواد کې «اسلامي جمهوري دولت» د یو غونډال - نظام په توگه چلېږي؛ له نړیوالو سره مو سیالي ده، چې نظام لرو، بهرنۍ اړیکې لرو، له نړیوالو سره راشه درشه لرو، په دننه کې هم دوه ځل پارلماني ټاکنې او درې ځل د جمهوري ریاست ټاکنې شوي؛ او په ټول کې د ملي، سیمه ییز او نړیوال هویت درلودونکي یو. اوس دې د گردو هېوادوالو، په تېره روښانفکرانو، عالمانو رسنیو او د مدني ټولنو فعالانو هڅه دا وي چې د نظام د پیاوړي کېدو لپاره او دا چې له ټولنې د بې عدالتۍ جرړې راوایستل شي، په مضبوط او گړندۍ فرهنگي مبارزې پیل وکړي، چې اولس مو د بی عدالتۍ له زولنو آزاد او په مړه خېټه اسلامي قوانین پلي او خدای ونمانځي. دغسې هغه عوامل چې په دننه کې د نظام د بې ثباته کولو لپاره په نامريی ډول غورځي پرځي کوي په دې مبارزې یې سوړي ټپولای شو.