cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغانستان پېژندنه
د افغانستان تاریخ ته کتنه
د افغانستان څمکپېژندنې ته کتنه
د افغانستان رسنیز بهیر
افغاني کلتور او دودونه
د افغانستان صنایع(لاسي پنڅونې جوړونې)
د افغانستان مشهوره شخصیتونه
د افغانستان طبعي زېرمې
کبان
کبان (په لاتين: Osteichthyes)د شمزۍ لرونکو ژویو څخه دی چی هم په خوږو او هم په تروو يا مالگينو اوبو کې ژوند کوي. کبان ۵۰۰ میلیونه کاله په نړی کی ژوند کړي دی.
وېشنيزه: کبان
افغانستان پېژندنه
په افغانستان کې ښوونه او روزنه اړوند په څپرکیو ویشل شوی همدا اثر چې لیکوال ېې اورنگزېب ارشاد نومېږي
وېشنيزه:افغانستان
تاج محمد مجاهد
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
اسمان تير ۳۱ (الوتکه)
د طرحې دنوي شرکت مالک یې په وزرو کې د تیلو لویې ټانکۍ اضافه کړې، ایروډاینامیک سیستم یې پکښي پر مختللی کړ، برېښنایي سیستم او جوړښتي عناصر یې پکښي بدل کړل. اوسمهال کې د څلورو کسانو د کابین جوړولو طرحه باندې هم کار روان دی. ځینې خلک یې د سپورت لپاره ترلاسه کوي. د پولو د څارنې لپاره هم کاریږي. د مختلفو موخو لپاره مختلف ډولونه لري
طرحه او جوړښت
پیلوټان : دوه
اوږدوالی : ۷.۶۰ متره
د وزرو پراخوالی : ۹.۶۸ متره
لوړوالی : ۲.۵۶ متره
د وزرو سطحه : ۱۳.۵ مترمربع
زیات نه زیات سرعت : په ساعت کې ۱۹۴ کیلو متره
د پورته ختنې نرخ : په ثانیه کې ۴.۳ متره یا ۸۴۰ فټه
پاور پلنټ : Rotax 912 F2, 73.5 kW (98 hp)
سرچیني
https://rahimiz.com/2020/07/04/3i-sky-arrow/
عرفان الله عرفان
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
بیل نېلسون
دویم کلارنس ویلیام بیل نېلسون (Clarence William Nelson II) (زېږون ۱۹۴۲ ز کال، د سپتمبر ۲۹ مه) امریکايي سیاستوال او وکیل دی چې د هوانوردۍ او فضايي څېړنو د ملي ادارې (NASA) د مدیر په توګه خدمت کوي. له دې وړاندې نېلسون له ۲۰۰۱ ز کال نه تر ۲۰۱۹ ز کال پورې له فلوریدا ایالت نه د امریکا د سناتور په توګه خدمت کړی. د دیموکرات ګوند غړی دی چې له ۱۹۷۲ ز کال نه یې تر ۱۹۷۸ ز کال پورې د فلوریدا د استازو په جرګه ګۍ او له ۱۹۷۹ ز کال نه تر ۱۹۹۱ ز کال پورې د امریکا د متحده ایالاتو په کانګرس کې خدمت کړی. د ۱۹۸۶ ز کال په جنوري میاشت کې، له جک ګارن وروسته چې د کلمبیا په فضايي شاتل کې یې د بار د برخې د متخصص په توګه خدمت وکړ، د کانګرس دویم برحاله غړی و چې فضا ته یې سفر وکړ. نوموړی وړاندې له دې چې سیاست ته مخه کړي، د ویتنام د جګړې پر مهال یې د امریکا د متحده ایالاتو د پوځ په ریزرف ځواکونو کې خدمت وکړ.
نېلسون په ۱۹۹۰ ز کال کې له کانګرس نه تقاعد شو، څو د فلوریډا ایالت ولایت ته ځان نوماند کړي، خو بریالی نه شو. وروسته له دې هغه د فلوریډا ایالت د خزانه دار، د بیمې د کمیشنر او د اور وژنې ادارې د مشر په توګه وټاکل شو، چې له ۱۹۹۵ ز کال نه تر ۲۰۰۱ ز کال پورې یې په دغه چوکیو خدمت وکړ. په ۲۰۰۰ ز کال کې نېلسون، د امریکا د متحده ایالاتو د سنا چوکۍ ته چې د جمهوري غوښتونکي سناتور درېم کاني مک په تقاعد سره تشه شوې وه، په ۵۱ سلنه رایو وټاکل شو. هغه بیاځلي په ۲۰۰۶ ز کال کې په ۶۰ سلنه رایو او په ۲۰۱۲ ز کال کې په ۵۰ سلنه رایو دغه چوکۍ ترلاسه کړه. نېلسون په ۲۰۱۸ ز کال کې، د څلورم ځل لپاره هم ځان نوماند کړ، خو په عمومي ټاکنو کې  یې د وخت د والي ریک سټاک له خوا په ډېر لږ توپیر ماته وخوړه. د ۲۰۱۹ ز کال په مۍ میاشت کې نېلسون د ناسا په مشورتي شورا کې د خدمت په موخه وټاکل شو.
د امریکا په سنا جرګه کې، نوموړی په عام ډول د یوه منځلاري دیموکرات په توګه پېژندل کېده. نېلسون د همجنس ګرایانو له ودونو، د منځنۍ او ټیټې کچې په کورنیو د مالیاتو له راکمولو، د چاپېریال ساتنې د پروګرامونو او مقرارتو له پراختیا، د ناروغانو نه د پالنې او ساتنې له کم لګښت لرونکې لایحې ملاتړ وکړ. نېلسون له ۲۰۱۳ ز کال نه تر ۲۰۱۵ ز کال پورې د سنا لوړ عمر لرونکو وګړو ته د اړوندې کمېټې د مشر او له ۲۰۱۵ ز کال نه تر ۲۰۱۹ ز کال پورې د سنا د سوداګریزې کمېټې د لوړ پوړي غړي په توګه خدمت وکړ.
د ۲۰۲۱ ز کال په مارچ میاشت کې ولسمشر جوبایډن اعلان وکړ چې، هوډ لري نېلسون د ناسا د مدیر په توګه وټاکي. د ۲۰۲۱ ز کال د اپریل په ۲۹ مه د سنا له خوا تایید شو او د ۲۰۲۱ ز کال د مۍ په ۳ مه نېټه یې د ولسمشر د مرستیالې کاملا هریس په وړاندې لوړه وکړه.
لومړنی ژوند او زده کړې
نېلسون د ۱۹۴۲ ز کال د سپتمبر په ۲۹ مه د فلوریډا ایالت په میامي کې وزېږېد. هغه د ناني مرلي (ني نېلسون) او کلارنس ویلیام نېلسون یوازنی ماشوم و. هغه له سکاټلنډي، آیرلنډي، انګلیسي او ډنمارکي نسل نه دی. هغه مهال چې نېلسون ۱۴ کلن و، پلار یې د زړه د حملې له امله مړ شو او مور یې د ده د ۲۴ کلنۍ پر مهال د لوګرېګ مغزي ناروغۍ (Lou Gehrig's disease) له امله مړه شوه. نېلسون د فلوریډا په ملبرون کې را لوی شو، چېرې چې نوموړی ملبرون عالی ښوونځي ته ولاړ. .
نېلسون د فلوریډا په پوهنتون کې شامل شو، همالته هغه د محصلینو اتحادیې (Florida Blue Key) غړی و او بیتا تیتا پي (Beta Theta Pi) ټولنیزې ډلې ته ولاړ. نوموړی یئل پوهنتون ته ولاړ او هلته د کتاب او مار (Book and Snake) پټې ټولنې غړی شو. نېسلون په ۱۹۶۵ ز کال د سیاسي علومو لېسانس ترلاسه کړ او په ۱۹۶۸ ز کال کې د ویرجینا د حقوقو له ښوونځي نه د حقوقو دوکتورا لاسته راوړه.
په ۱۹۶۵ ز کال کې، د ویتنام د جګړې پر مهال هغه د امریکا د متحده ایالاتو د پوځ له ریزرف برخې سره یوځای شو. او له ۱۹۶۸ ز کال نه یې تر ۱۹۷۰ ز کال پورې فعاله دنده ترسره کړه چې د کېپټان تر رتبې پورې ورسېد او تر ۱۹۷۱ ز کال پورې په پوځ کې پاتې شو. نېلسون په ۱۹۶۸ ز کال کې فلوریډا بار(هغه بنسټ چې د وکیلانو په مقرراتو او دسپلین جوړولو کار کوي) ته شامل شو او په ۱۹۷۰ ز کال کې یې په ملبورن کې وکالت پیل کړ. په ۱۹۷۱ ز کال کې هغه د قانون جوړونې په برخه کې د والي روبین سکیو د یاور په توګه دنده ترسره کړه.
د ۲۰۰۰ ز کال ټاکنې
په ۲۰۰۰ ز کال کې نېلسون، ځان د یوه دیموکرات په توګه د تقاعد شوي جمهوري غوښتونکي سناتور درېم کاني مک تشې شوې چوکۍ ته نوماند کړ. هغه ټاکنې وګټلې او جمهوري غوښتونکي نوماند بېل مک کولم ته یې چې د امریکا د کانګرس غړی و، ماتې ورکړه.
د ۲۰۰۶ ز کال ټاکنې
د ۲۰۰۴ ز کال له ولسمشریزو ټاکنو وروسته، چې جمهوري غوښتونکي جورج ډبلیو بوش یو ځل بیا د امریکا د ولسمشرۍ ټاکنې وګټلې او جمهوري غوښتونکي ګوند په کانګرس او سنا دواړو کې اکثریت ترلاسه کړ. نېلسون د زیان منونکي په توګه وپېژندل شو، ځکه هغه له هغه ایالت نه دیموکرات و چېرې چې بوش ټاکنې وګټلې، هغه هم یوازې د ۵ سلنه رایو په اکثریت.
د فلوریډا ایالت د بهرنیو اړیکو پخوانۍ وزیرې او د امریکا په کانګرس د دوو دورو غړې کاترین هاریس د جمهوري غوښتونکي ګوند په لومړنیو ټاکنو کې درې نورو نوماندانو ته ماتې ورکړه. د ۲۰۰۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو د هاریس ونډې هغې ته یو قطبي شخصیت وربښلی و. د فلوریډا ګڼ شمېر جمهوري غوښتونکي لېواله وو چې هغې ته د بوش- الګور په ټاکنو کې د هغې د وفادارۍ انعام ورکړي، په داسې حال کې چې د فلوریدا ګڼ شمېر دیموکراتان له همدې امله د هغې پر خلاف رایې ورکولو ته چمتو و. په مۍ میاشت کې هغه مهال چې ګوند ونه شو کولای نوماند وټاکي او په لومړنیو ټاکنو کې هاریس ته ماته ورکړي، ګڼ شمېر جمهوري غوښتونکو فعالانو اعتراف وکړ چې دغې سیالي له وړاندې ماتې خوړلې ده.
نېلسون په خوندي مسئلو تمرکز وکړ او ځان یې دوه ګوندیز ستونزه حل کوونکي په توګه څرګند کړ. هغه د فلوریډا د ټولو ۲۲ ورځپاڼو تائید خپل کړ. هریس ونشو کولای د جیب بوش ملاتړ خپل کړي او په عام ډول یې څرګنده کړه (جیب بوش څرګنده کړه) چې نوموړې بریالۍ کېدلای نشي؛ د امریکا د متحده ایالاتو د سوداګرۍ خونې هم چې له نوموړې یې د کانګرس په مبارزاتو کې ملاتړ کړی و، داځل یې له هغې ملاتړ ونکړ.
د ټاکنو په رانږدې کېدو، یوې نظرپوښتنې څرګنده کړه چې هاریس له نېلسون نه له ۲۶ تر ۳۵ امتیازه شاته ده. نېلسون د ټاکنیزو مبارزو نږدې ۱۶.۵ میلیون ډالر بودیجه نورو دیموکراتو نوماندانو ته ولېږدوله او د ۲ میلیون  ۹۰۰۰۰ نوي زره ۵۴۸۸ رایو په ترلاسه کولو چې هاریس ۱ میلیون ۸۲۶ زره ۱۲۷ رایې خپلې کړې وې، ټاکنې وګټلې.
د ۲۰۱۲ ز کال ټاکنې
مرستیال ولسمشر جوبایډن په ۲۰۱۲ ز کال کې په فلوریډا ایالت کې نېلسون د ولسمشر اوباما د بریا د چانس لپاره مهم وباله. د ۲۰۱۱ ز کال په مارچ میاشت کې بایډن څرګنده کړه، که چېرې نېلسون په ۲۰۱۲ ز کال کې ټاکنې وبایللې، «په دې معنا دی چې ولسمشر بارک اوباما او دیموکرات ولسمشریز ټکټ به د ایالت د سیالۍ په کلیدي ډګر کې بریالی نه شي». د کانګرس غړی څلورم کاني مک چې د نېلسون د سنا چوکۍ د پخواني سناتور زوی و، د جمهوري غوښتونکي ګوند نوماندي وګټله. په پایله کې نېلسون مک ته د  ۵۵.۲ سلنه رایو په ګټلوسره  د مک ۴۲.۲ سلنه رایو په لرلو ماتې ورکړه.
د ۲۰۱۸ ز کال ټاکنې
نېلسون د بیاځلي ټاکل کېدو په موخه په ۲۰۱۸ ز کال کې نوماند شو. هغه د دیموکرات ګوند په لومړنیو ټاکنو کې چې د ۲۰۱۸ ز کال د اګست په ۲۸ مه ترسره شوې، له کومې سیالۍ پرته نوماند وټاکل شو. هغه د ۲۰۱۸ ز کال د نومبر د ۶ مې نېټې په عمومي ټاکنو د فلوریډا له برحاله والي ریک سکاټ (جمهوري غوښتونکی) سره مخامخ شو. سیالي ډېره سخته وه ، یوازې د ۰.۲۵ سلنه توپیر د دوی دواړو ترمنځ و، دغه چاره د دې لامل شوه چې، د ایالتي قانون له مخې رایې په لاسي ډول بېرته وشمېرل شي. بیا شمېرنې څرګنده کړه چې، سکاټ؛ نېلسون ته په۱۰۰۰۰ لس زره او ۳۳ رایو ماته ورکړې.
د ناسا مدیریت ته نوماندي
د ۲۰۲۱ ز کال د فبروي په ۲۲ مه، داسې راپورونه خپاره شول چې ولسمشر بایډن په پام کې لري، نېلسون د ناسا د مدیر په توګه وګماري. وروسته له هغه د ۲۰۲۱ ز کال د مارچ په ۱۸ مه نېټه، راپور خپور شو چې بایدڼ نېلسون د دغې چوکۍ لپاره ټاکلی او په راتلونکې ورځ بایډن په رسمي ډول د هغه په اړه خپله پریکړه اعلان کړه. د امریکا د متحده ایالاتو سنا د ۲۰۲۱ ز کال د اپریل په ۲۹ مه د ناسا د مدیر په توګه نېلسون د رایو په اکثریت تایید شو. نېلسون ته مرستیال ولسمشرې کاملا هریس ، د ۲۰۲۱ ز کال د مۍ په ۳ مه نېټه لوړه ورکړه.
بسم الله افغانمل
بسم الله افغانمل چي په کندهار کې زيږيدلي دي، هغه د کندهار د ولايتي شورا غړي او د زابل والۍ وو. . نوموړۍ د ﺯابل د يو بېخې بې باکه او ظالم والي په توګه پېژندل کېږې.
سرچينې
وېشنيزه:د زابل ولايت واليان وېشنيزه:کندهاریان
کولمبيا
کولمبيا چې رسمي نوم يې د کولمبيا جمهوريت دی، په سويلي امریکا کې پروت هېواد دی چې په شمالي امريکا کې ټاپو ته ورته سيمه لري. شمال ته يې کرابيين سمندر، ختيځ ته يې وينزويلا، سويل ختيځ ته يې برازيل، سويل ته يې ايکوادور او پيرو، لويديځ تهيې ارام سمندر او شمال لويديځ ته يې پاناما موقعيت لري. کولمبيا له ۳۲ سيمو جوړ هېواد دی، مرکزي ولسوالۍ يې بوګوټا ده، دا د دې هېواد تر ټولو ستر ښار هم دی. مساحت يې ۱،۱۴۱، ۷۴۸ کيلو متر مربع (۴۴۰،۸۳۱ ميل مربع) دی، د وګړو شمېر يې پنځوس ميليونه دی. د کولمبيا شتمن کلتوري ميراث د بېلا بېلو امریکايي مدنيتونو، اروپايي مېشتېدنو، افريقايي مريانو او له اروپا او منځني ختيځ څخه د کډوالۍ ښودنه کوي. اسپانوي يې د هېواد رسمي ژبه ده، د دې تر څنګ پکې له اويا ژبو څخه په زیاتو ژبو خبرې کېږي.
له لږ تر لږه ۱۲۰۰۰ مخزېږديز راهيسې په کولمبيا کې بېلا بېل اصلي اوسېدونکي ژوند کوی چې په دوی کې ميوسکا، کويمبایا او ټيرونا شامل دي. اسپانويان په لومړي ځل په ۱۴۹۹ز کال کې  « La Guajira»  ته ورسېدل او د شپاړسمې پېړۍ تر نيمايي پورې يې د دې سيمې ځينې برخې ونیولې، د ګراناډا نوې پاچايي يې جوړه کړه چې پلازمېنه يې « Santa Fé de Bogotá » و. په ۱۸۱۹زکال کې يې له اسپانوي سترواکۍ څخه خپلواکي تر لاسه کړه، له کوم څخه چې اوس کولمبيا د نويو ګريناډا د متحدو ولايتونو په توګه منځ ته راځي. دا نوی ملت د ګريناډايي کانفدراسيون (۱۸۵۸ز کال او بيا د کولمبيا متحدو ايالتونو (۱۸۶۳) له تجربو څخه تېر شوی دی، او دا مخکې له هغې چې په ۱۸۸۶ز کال کې د کولمبيا د جمهوريت اعلان وشي. په ۱۹۰۳ز کال کې ورڅخه پاناما جلا شوه او د کولمبيا اوسنۍ پولې منځ ته راغلې. د ۱۹۶۰ز لسيزې په پيل کې، دا هېواد د يو څه وسله وال ټکر او سياسي تاوتریخوالي سره مخ شو چې دواړه په ۱۹۹۰ز کال کې خورا زيات شول. له ۲۰۰۵ز کال څخه راهيسې، د امنيت، ثبات او قانون د حاکميت په برخه کې د پام وړ پرمختګ او بې مخينې اقتصادي وده او پرمختګ شوی دی.
کولمبيا د نړۍ يو له اولسو هغو هېوادونو څخه دی چې ډېر تنوع لري، په نړۍ کې د ژونديو موجوداتو د تنوع پر بنسټ دويم ستر هېواد دی. د دې هېواد ځمکه د امازون ځنګلي ورښتونو، غره ييزو سيمو، شنو ځمکو او ساراګانو نيولې ده، دا په سويلي امریکا کې یواځينی هېواد دی چې هم له اتلانتيک او هم له ارام سمندر سره ساحلي سيمې او ټاپوګان لري.
رېښه
کله چې وينزويلا، ايکوادور او کنډينامارکا د خپلواکو دولتونو په توګه منځ ته راغلل، نو د کنډيمارکا پخوانۍ برخې د «نوي ګرناډا جمهوريت» نوم خپل کړ. په ۱۸۵۸ز کال کې نوې ګراناډا خپل نوم په رسمي ډول په ګرناډايي کنفدراسيون بدل کړل. په ۱۸۶۳ز کال کې دا نوم يو ځل بيا بدل شو، دا ځل يې د کولمبيا متحده ايالات نوم خپل کړ، دا په ۱۸۸۶ز کال کې د خپل اوسني نوم – د کولمبيا جمهوريت -  له خپلولو مخکې وه.
د دې هېواد د يادولو پر مهال د کولمبيا حکومت د کولمبيا او « República de Colombia» اصطلاحات کاروي.
له کولمبيايي پړاو مخکې
د دې موقعيت له امله، د کولمبيا اوسنۍ سيمه د ميسوامريکا او کرابيين څخه نيولې تر اينډيز او امازون حوزې پورې د لومړي انساني تمدن لپاره يو دهليز و. تر ټولو پخواني لرغوني اثار له بوګوټا څخه سل کيلو متره (۶۲ ميله) لرې سويل لويديځ د مګدالينا په Pubenza او El Totumo سيمو کې شته. دا سيمې د پاليوانډين پړاو (۱۸،۰۰۰ – ۸۰۰۰ مخزېږېديز) پورې ا ړه لري. په پورټو هورميګا او نورو سيمو کې، د لرغوني پړاو (۲۰۰۰ – ۸۰۰۰ مخزېږديز) اثار موندل شوي دي. دا اثار ښيي چې په کنډيمارکا کې د El Abra او Tequendama په سيمو کې هم لومړی نيواک منځ ته راغلی دی. په امريکاګانو کې تر ټولو لرغوني موندل شوي د خاورې لوښي، په سان جيکنټو کې موندل شوي، کوم چې د ۴۰۰۰ – ۵۰۰۰ مخزېږديز څخه دي.
په هغه سيمه کې چې اوس د کولمبيا په نوم پېژندل کېږي، اصلي اوسېدونکو يې تر ۱۲۵۰۰مخزېږديز پورې ژوندی کړی. د اوسنۍ بوګوټا سره نژدې په ال ابرا، تبيټو او ټيکونډاما په سيمو کې کوچي ښکاري راټولېدونکې قبيلې یو له بل سره او د ميګډالينا د درې د نورو کلتورونو سره سوداګري کوله. یوه سيمه په کومه کې چې اته ميله (۱۳ کيلو متره) انځوريز کګراف شامل دی، کوم چې په « Serranía de la Lindosa» کې تر څېړنې لاندی دی، د ۲۰۲۰ز کال د نومبر په مياشت کې وموندل شو. په دې سيمه کار کوونکي د بشري حقوقو پوهانو له منځه تللیو انځور شويو زونديو موجوداتو له امله د هغې عمر ۱۲۵۰۰ (له زېږد مخکې شا اوخوا ۱۰۴۸۰) کاله پخوانی  اټکل کړی دی. دا به په دې سيمه د تر ټولو لرغوني انساني نيواک د پړاو پر مهال شوي وي، کومې سيمې ته چې اوس کولمبيا وايي.
له زېږد مخکې د ۵۰۰۰ او ۱۰۰۰ کرونو تر منځ، ښکاري راټولېدونکې قبيلې په کرنيزو ټولنو بدلې شوې؛ ټاکلي استوګنځايونه منځ ته راوړل شوي وو او د خټينو لوښو جوړېدل راڅرګند شول. له زېږد مخکې د لومړۍ زريزې په پيل سره، د مويسيکا، زنو، کويمبایا او تايرونا په ګډون امريانډين دلو د cacicazgos سياسي نظام جوړ کړ، کوم چې د ځواک يو اهرامي جوړښت و او مشري يې caciques کوله. ميوسکا په بنسټيز ډول په هغه سيمه کې اباد و چې اوسمهال د «Boyacá » برخه او د کواندینامارکا لوړې سیمې بلل کېږي (Altiplano Cundiboyacense)، چېرته چې دوی د ميوسکا کانفدراسيون جوړ کړ. دوی جوار، الوګان، کوينو او پمبه کرل او له ګاونډيو هېوادونو سره يې د سرو زرو، زمردو، شړيو، سراميکي لاسي جوړو توکو، کوکا او په ځانګړي ډول د ډبرينو مالګو سوداګري کوله. ټايرونا په شمالي کولمبيا کې د «Sierra Nevada de Santa Marta» د يو منزوي غره غرونو په لړۍ کې اباد وو. کويمبیا د کولمبیا د اينډيز لويديځې او منځنۍ لړۍ منځنۍ سمندري کاکا درې سيمه کې ژوند کاوه. ډيری امرياينډینز په کرنه کې مصروف و او د هرې اصلي ټولنې ټولنيز جوړښت يو له بل څخه بدل و. د کارايب په څېر د ځينو اصلي اوسېدونکو ډلې د هميشنۍ جګړې په حالت کې ژوند کاوه؛ خو ځينو نورو يې بيا کم جنګي سلوک درلود.
اروپايي يو ځای کېدل (ضميمه کول)
الونسو ډي اوجيدا (چا چې له کولمبس سره سمندري سفر کړی و) په ۱۴۹۹زکال کې د ګوجيرا ټاپوزمې ته ورسېد. د «Rodrigo de Bastidas» په مشرۍ  اسپانوي مکتشفينو په ۱۵۰۰ز کال کې د کراباين ساحل په لومړي خل کشف کړ. کرسټوفر کولمبس په ۱۵۰۲ز کال کې د کرابيين سره نژدې سفر وکړ. په ۱۵۰۸ز کال کې، «Vasco Núñez de Balboa» په يو  پلاوي په ملګرتيا د اورابا خليج له سيمې څخه تېر شو او هغه به ۱۵۱۰ز کال کې «Santa María la Antigua del Darién» د نيولو بنسټ کېښود، کومه چې د دې لويې وچې لومړی باثباته مېشت ځای و.
ښه ویناوال
که غواړۍ ښه ویناوال شئ!!!
برنت لیسي په نوم امریکایي ویناوال وایي: زه کلفورنیا کې یوې غونډې ته بلل شوی ووم، زما د خبرو وخت پاو کم یو ساعت وو خو زه په دریمه دقیقه کې بند شوم، مرۍ مې وچه شوه، خولې راباندې رامات شوې ایله په خوارو مې ځان چوکۍ ته ورساوه. زه ډېر شرمنده شوم خو حوصله مې له لاسه ورنکړه، تمرین مې پېل کړ، اوس دا دی د ویناوالۍ له لارې د کال یو میلیون عاید لرم
دا خبره مې ځکه وکړه چې هر انسان د خبرو کولو وړتیا لري خو چې زیار وګالي، نن درته هغه چارې در په ګوته کوم چې تاسې سره په ښې ویناوالۍ کې مرسته کوي
موضوع: هر کله چې کومې غونډې ته ځۍ ځان پوهه کړئ چې د څه غونډه ده بېلګې: ځان سره د موضوع په تړاو ځینې کیسې، ټوکې او بېلګې یوسئ او که ممکنه وه مخکې له خبرو یوه ټوکه ووایئ چې د خلکو توجه راجلب کړئ مهم ټکي: ځان سره مهم ټکي ولیکئ که چېرته خبرې درنه هېرې هم شي دغو لنډو ټکو ته په کتو درته خبرې درياديږې او هیڅکله به چپ پاتې نشۍ، په ځان مو باور هم پیدا کوي تمرین: بار بار تمرین وکړئ، ځیرک ټلیفونونه خو لرۍ پخپله ثبت کوئ خپلې غلطیانې پخپله پیدا کولی شۍ، همدا راز د کلماتو ادا کولو سره اشنا کېږۍ د ګډونوالو په نظر ځان ته کتل: چې زه د ددې غونډې اوریدونکی وی ما څه اورېدل خوښول؟ بیا تاسې هماغسې خبرو کولو ته هڅېږئ مایک ته ودرېدل: د خبرو کولو نه وړاندې اوږده ساه واخلئ دا مو د زړه ضربان سموي او که رېږدېدلۍ لاسونه مو ومروړۍ او ټقې ترې وباسئ څارنه: د خبرو نه وړاندې دوه درې ځل ستېج ته لاړ شئ هلته وګرځئ راوګرځئ او د غونډې برخوال وڅارئ، تاسې له چاپیریال سره اشنا کوي او ویره مو ختموي کتل: د خبرو په مهال هغه چا ته ډېر ګورئ چې ډېر درته ګران وي یا په زړه پورې قواره ولري مناسب لباس: داسې لباس مه اغوندئ چې خلک مو د خبرو اورېدو په ځای لباس ته ګوري او پرې تبصري کوي، ستاسې توجه خرابوي داخليدل: له تشریفاتو نه تېرېږئ، موضوع ته داخيلېږئ او تل هڅه کوئ چې لنډې خبرې وکړئ بدني ژبه: شخ مه ودرېږئ، د بدن د غړو حرکت نه کار واخلئ اوریدونکي پرې ځان سره ساتلی شئ تسلسل: دا ډېر مهم اصل دی تر څو خپل پیغام په ښه شکل ګډونوالو ته ورسوۍ، نه به مو وخت ضایع کړی وي او نه به مو خلک قید کړې وي مننه: د خبرو پای کې مننه اړینه ده چې د اوريدونکو د غوږ نیونې قدردانې وشي بیا بار بار غونډو ته راځي
نورایل کلیوال
داوود هاشمي
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
۱۶۲ (عدد)
۱۶۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۶۱ څخه  مخکي او د ۱۶۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۶۲:
په کلینډر کې
۱۶۲ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۶۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د افریقايي الاصله - امریکایي مېرمنو د رايې ورکولو غورځنګ
له کورنۍ جګړې څخه وروسته د ښځو د حقونو فعالانو په دې اړه اختلاف درلود، چې ایا د پينځه لسم تعدیل د تصویب ملاتړ وکړي، چې د نژاد په پام کې نیولو پرته د رايې ورکولو حقونه چمتو کوي، مګر په ښکاره توګه د ښځو حق نه ورکوي؟ د ښځو په غورځنګ کې د پاشل کېدلو پایله د افریقايي الاصله - امریکایي مېرمنو په محرومتیا سره پای ته ورسیده، چې بیا يې هم د رايې ورکولو فعالیت ته دوام ورکړ. په ۱۸۹۰ لسیزه کې د ښځو د رايې ورکولو غورځنګ په زیاتیدونکې توګه توکم پال او جلاوطنه شو او افریقایي الاصله-امریکایي مېرمنې په جلا توګه د محلي مېرمنو کلبونو او د رنګ لرونکو مېرمنو ملي اتحادیې له لارې تنظیم شوې. ښځو په ۱۹۱۰ لسیزه کې په لسګونو ایالتونو کې رايې وګټلې او افریقايي الاصله - امریکایي مېرمنې د رايې ورکولو یو پیاوړی بلاک شو.
د رايې ورکولو مبارزه په ۱۹۲۰ کې د نولسم تعدیل په تصویب سره پای ته ونه رسیده، چې د راېې ورکولو حقونه یې په پراخه کچه پراخ کړل، مګر د توکمیز تروریزم په اړه يې کوم څه ونه ويل چې په سويلي ایالتونو کې یې د جنس په پام کې نیولو پرته افریقايي الاصله-امریکایانو ته د رايې ورکولو مخه ونیوله. مېرمنو لکه فاني لو هامر(Fannie Lou Hamer)، ایلا بیکر (Ella Baker)، او ډیان نیش (Diane Nash) د ټولو لپاره د رايې ورکولو د حقونو لپاره مبارزې ته دوام ورکړ، چې د ۱۹۶۵ کال د رايې ورکولو د حقونو د قانون په تصویب سره پای ته ورسید.
د غورځنګ منشاء
د ښځو د رايې ورکولو د غورځنګ اصلیت په «د غلامۍ د له منځه وړونکي غورځنګ» (Abolitionist Movement) پورې تړلی دی. د لوړې طبقې سپين پوستو مېرمنو په تېره بيا د غلامۍ له استعارې څخه په ګټې اخيستنې سره په لومړي ځل په واده او شخصي ډګر کې خپل ظلمونه څرګند کړل او په لومړي ځل يې د غلامۍ د له منځه وړلو په ملاتړ د حرکت په کولو سره سياسي شعور ته وده ورکړه. لوکريشا موټ (Lucretia Mott)، الیزابیت کیډي سټینټون (Elizabeth Cady Stanton) او ماریا ویسټون چپمن (Maria Weston Chapman) د غلامۍ د له منځه وړونکو لومړنیو ښځو له ډلې څخه وې. د غلامۍ د له منځه وړلو غورځنګ د دې لامل شو تر څو ښځې چې مخکې به یې د مېرمنو او میندو په توګه ژوند کاوه، په عامه توګه د جنسیت ننګونه وکړي او زده کړي چې څنګه په سیاسي ډګر کې د فعالینو په توګه ښکېل شي. که څه هم د افریقايي الاصله ـ امریکایي مېرمنو د رايې ورکولو غورځنګ د ښځو د رايې مختلف رګ يا بهير و. د غلامۍ د له منځه وړونکو فعالینو چې د مساوي حقونو ټولنې مشري یې کوله لکه الیزابیت کیډي سټینټون (Elizabeth Cady Stanton)) او سوسن بی انتوني (Susan B. Anthony) په لومړيو کی یې سپینه يانې واضحه اجنډا درلوده. له کورنۍ جګړې وروسته څرګنده شوه چې تور پوستې او سپین پوستې ښځې په دې اړه بېل نظرونه لري چې ولې د رايې ورکولو حق اړین دی. د سپینو پوستو رايه ورکوونکو برعکس، تورپوستې مېرمنې د ځان او نارینه وو له پاره د رايې ورکولو په لټه کې وي ترڅو تور پوستې ټولنې غښتلې کړي، څوک چې د ۱۸۰۰یمې لسیزې په وروستیو کې له ازادۍ څخه وروسته په یو ډول توکمیز ترهګرۍ کې را اېسار شوي و.
د غورځنګ پاشل کېدل
توکم پالنه چې د شلمې پیړۍ په پیل کې یې تعریف شوی و، تور پوستې ښځې له هر اړخ څخه مظلومې وې: لومړی د ښځو په توګه د دوی د حیثیت له پاره او بیا د دوی د نسل له پاره. ډېری سیاسي ښکیلې افریقایي الاصله - امریکایی مېرمنې په ابتدايي توګه د نژادي مساوات په مسئلو کې پانګونه شوې وې، البته د دويمې موخې په توګه د رايې ورکولو په حق سره. د سینیکا فالس (Seneca Falls) کنوانسیون چې په پراخه کچه د ښځو د حقونو د لومړي کنوانسیون په توګه ستایل شوی دی، ډېری وختونه د ښځو د رايې ورکولو په غورځنګ کې د نژادي توپیر مخکینۍ تشکيل شوی حسابېږي. د سینیکا فالس (Seneca Falls) اعالمیه د لوړې طبقې واده شوو مېرمنو د سياسي حالت تحلیل وړاندې کوي، مګر د کارګرې طبقې سپین پوستو مېرمنو یا تور پوستو مېرمنو مبارزې ته یې اشاره نه ده کړې. په شلمې پیړۍ کې د جلا شوي سیاسي فعالیت یوه بېلګه راڅرګنده شوه. لکه څنګه چې تورپوستې او سپین پوستې ښځې په ټولیز غورځنګ کې د طبقاتي او نژادي تاوتریخوالي له امله جلا او د غورځنګ په موخو او سیاسي شعور کې يې بنسټیز توپیر تنظیم شوې.
تورپوستې ښځې په څو اړخیزو فعالیتونو کې ښکیلې وې. ځکه چې دوی ډېری وخت د مدني حقونو د لاسته راوړلو موخه له نورو موخو څخه نه جلا کوله، او په پراخه کچه توکم پالنه د دوی د څو اړخیز فعالیت بیړنۍ اړتیا ته وده ورکړه. ډېری تورپوستې مېرمنې چې د قانوني حق د پراختیا ملاتړ یې کاوه د تورپوستو نارینه او ماشومانو تر څنګ د تورپوستو مېرمنو ژوند ښه کولو په لټه کې وې، چې دوی یې په بنسټیز ډول د خپلو سپین پوستو سیالانو څخه بېل کړل. په داسې حال کې چې سپین پوستې مېرمنې د حق العبور په ترلاسه کولو متمرکزې وې، تورپوستې مېرمنې په ځانګړې توګه د ښځو په توګه د دوی د انفرادي ښه والي په پرتله په ټولیزه توګه د خپلو ټولنو د ښه والي په لټه کې وې. د ښځو د نسل او طبقې په برخه کې انګیلا ډیوس (Angela Davis) تشرېح کوي چې: "تورپوستې مېرمنې د خپلو نارینه وو سره په هغه ظلم کې مساوي وې چې دوی ورسره مخ دي ... او دوی د غلامۍ پر ضد د دوی د نارینه وو سره په مساوي جذبې مقاومت وکړ"، چې د دوی د ډېر ټوليز فعالیت سرچینه په ګوته کوي. له کورنۍ جګړې څخه وروسته ډېری افریقایي الاصله-امریکایي مېرمنو د سیاسي ډګر په سر کې د خپلو ګټو د ساتلو له پاره مبارزه وکړه. ځکه چې ډېری اصلاح کوونکو په خپلو بیانونو کې داسې انګیرله چې "تور باید نارینه وي او ښځه سپینه وي".
د افریقايي الاصله - امریکایي مېرمنو محرومیت
په ۱۸۹۰ کې دوه سیال سازمانونه «د ښځو د رايې ورکوونکو ملي ټولنه» او «د امریکا د ښځو د رايې ورکولو ټولنه» سره یوځای شول، چې د امریکا د ښځو د رايې ورکولو ملي ټولنه (NAWSA) جوړه کړي. لکه څرنګه چې NAWSA د خپلې موخې له پاره ملاتړ ترلاسه کول پیل کړل، د هغې غړي پوهیدل چې د افریقايي الاصله - امریکایي مېرمنو بېلوالی به ډېر ملاتړ ترلاسه کړي. په پایله کې د ښځو د رايې ورکولو د پخوا په پرتله ډېر تنګ نظر غوره کړ. NAWSA یوازې د سپین پوستو مېرمنو له پاره د حق په ورکولو تمرکز درلود. افريقايي-امريکايي ښځو د "تور ضد" يانې تور پوستو پر ضد ښځو د رايې ورکولو د غورځنګ تجربه پيل کړه. د ښځو د رايې ورکولو ملي اتحادیې د شمال ختیځ د رنګینو مېرمنو کلبونو فدراسیون د دې وړ وباله چې د تورپوستو مېرمنو په اړه د سویلي سپین پوستو مېرمنو چلند له کبله د دې ټولنې غړیتوب تر لاسه کړي. د سویلي سپین پوستو ویره درلوده، چې افریقایي الاصله امریکایان به ډېرې سیاسي ګټې ترلاسه کړي، په دې توګه به واک ترلاسه کړي او افریقايي الاصله - امریکایي ښځینه رايې ورکوونکي به د دې بدلون په ترلاسه کولو کې مرسته وکړي.
د ښځو د رايې ورکولو غورځنګ د هیریټ توبمن (Harriet Tubman) او سوجورنر ټروت (Sojourner Truth) په شان مېرمنو سره پیل شو او د ایډا بی ویلز (Ida B. Wells)، مریم چرچ ټیریل (Mary Church Terrell)، ایلا بیکر (Ella Baker)، روزا پارکس (Rosa Parks)، انګیلا ډیوس (Angela Davis) او ډېرو نورو ښځو ته يې وده ورکړه. دې ټولو ښځو خورا مهم رول لوبولی. لکه: د مخ پر ودې پرمختګ او هڅو کې د افريقايي الاصله - امریکایي ښځو د بې برخې کولو پای ته رسولو کې مرسته. له دغو ښځو سره د سپین پوستو سویلي او شمالي ښځو له خوا تبعیض شوی، ځورول شوې او جنسي ځورول شوې وې، مګر بیا هم پیاوړې او ثابتې پاتې وي او دا ځواک له یوه نسل بل نسل ته لیږدول شوی. دا نن ورځ يانې اوس هم په افریقایي الاصله - امریکایي کورنیو کې ترسره کیږي، چې "افریقايي الاصله ـ امریکایي مېرمنې د امریکا په لویدیځ کې د خپل ټول تاریخ په برخه کې سیاسي فعالې وې، مګر د اوږدې مودې لپاره یې د رايې ورکولو او دفتر ساتلو حق په ردولو سره غير دودیزو سياستونو ته ورګرځېدلې دي.
په ۱۹۷۰ کې د انجیلا ډیوس (Angela Davis) له نیول کېدو څخه وروسته، نوموړې یوه سیاسي زندانۍ شوه. د انګیلا د خوشې کولو لپاره په ټوله نړۍ کې ملي او نړیوال لاریونونه وشول. د دوو کلونو په جریان کې چې هغې په زندان کې تیر کړل، مېرمن ډیوس (Davis) د بې عدالتۍ په اړه مقالې ولوستلې او لیکلې او د هغې د دفاع له پاره يې ځان د همکار مشاور په توګه چمتو کړ. بالاخره ډیوس (Davis) په ۱۹۷۲ کې په ضمانت خوشې شوه او وروسته ورته په محاکمه کې له ټولو جنایي تورونو څخه برائت ورکړل شو.
سیاسي جبر
سیاسي جبر د یو دولتي ارګان هغه عمل دی، چې د سیاسي دلایلو لپاره په زور اتباع کنټرولوي، په ځانګړې توګه د ټولنې په سیاسي ژوند کې د ونډې اخیستو په موخه د اتباعو د وړتیا د محدودولو یا مخنیوي لپاره، په دې توګه د دوی د هېوادوالو ترمنځ د دوی موقف کموي. دا ډېری وخت د پالیسیو له لارې څرګندېږي، لکه د سیاسي فعالینو، مخالفینو یا له بشري حقونو نه عامو خلکو سرغړونې، له څارنې ناوړه ګټه اخیستنه، د پولیسو وحشت، زندان، په خپله خوښه تصفیه، د اتباعو له حقونو محرومیت، لېوالتیا او تاوتریخوالی یا ترهګري لکه قتل، اعدام، شکنجه، جبري ورکېدل او نور غیر قضایي مجازات. سیاسي جبر هم له لیکلې پالیسۍ نه بهر د وسیلو له لارې لکه د عامه او خصوصي رسنیو مالکیت او په خلکو کې د ځان سانسور له خوا تقویه کېدای شي.
چېرې چې سیاسي جبر د دولت له خوا تصویب او تنظیم شوی وي، دا ښايي دولتي تروریزم، نسل وژنه، سیاسي وژنې یا د انسانیت پر وړاندې جرمونه وي. سیستماتیک او له تاوتریخوالي ډک سیاسي جبر د زورواکو، استبدادي دولتونو او ورته رژیمونو یوه خاصه ځانګړنه ده. د سیاسي جبر عمل ښايي د پټو پولیسو ځواکونو، اردو، نیمه نظامي ډلو یا د مرګ ډلې له خوا ترسره شي. په ډیموکراټیکو شرایطو کې هم د جبر کولو فعالیتونه موندل شوي دي. په دې کې حتا د داسې شرایطو رامنځته کول هم شامل دي، چې د جبر د هدف وروستۍ پایله مرګ وي. که سیاسي جبر د دولت په منظورۍ ترسره نه شي، د حکومت یوه برخه بیا هم مسؤله وي. یوه بېلګه په متحده ایالاتو کې د ۱۹۵۶ او ۱۹۷۱ ز کلونو ترمنځ د FBI COINTELPRO عملیات دي.
په ځینو ایالتونو کې «جبر» ښايي رسمي اصطلاح وي، چې په قانون جوړونې یا د دولتي ادارو په نومونو کې کارول کېږي. شوروي اتحاد پر سیاسي اپوزیسیون د جبر کولو قانوني پالیسي درلوده، چې د جزا په کوډ کې تعریف شوې او کیوبا د فولګینسیو باټیستا په مشرۍ د پولیسو یوه پټه اداره درلوده، چې په رسمي ډول یې د کمونیستي فعالیتونو د جبران ادارې په نوم نومول شوې وه. د شوروي او کمونیستي مطالعاتو کارپوه سټیفن ویټکرافټ په وینا د شوروي اتحاد په قضیه کې د «ترور»، «پاکولو» او «جبر» په څېر ورته پېښو ته اشاره کېږي. هغه په دې باور دی چې ترټولو بې طرفه اصطلاحات جبر او ډله‌ییزې وژنې دي، که څه هم په روسیه کې د جبر پراخ مفهوم په عامه توګه د ډله‌ییزو وژنو په شمول اخیستل کېږي او کله ناکله له هغه سره مترادف ګڼل کېږي، چې دا بیا په نورو ژبو کې مفهوم نه ورکوي.
په سیاسي شخړه کې
سیاسي شخړې په کلکه د دولتي جبر احتمال زیاتوي. دا په حقیقت کې د سیاسي جبر په اړه د ټولنیزو علومو په څېړنې کې ترټولو قوي موندنه ده. کورنۍ جګړې د زورواکو فعالیت یو پیاوړی اټکلوونکی دی، څرنګه چې د غیر دولتي لوبغاړو له خوا د ننګونو نور ډولونه دي. دولتونه د کورنیو شخړو په لړ کې ډېری وختونه په جبري چلند کې ښکېل دي، چې د دې دوو پیښو ترمنځ اړیکه د « جبري غبرګون قانون» په نوم یادېږي. کله چې د دوی واک یا مشروعیت له ګواښ سره مخ شي، رژیمونه د چلند ګواښ د له منځه وړلو لپاره په ښکاره یا پټه توګه د مخالفانو د ځپلو له لارې ځواب ورکوي. د دولت جبر وروسته د مخالفانو پر تحرک اغېز کوي، سره له دې چې د دې اغېز لوری لاهم یوه پرانیستې پوښتنه ده. ځینې قوي شواهد دا په ګوته کوي، چې جبر د تنظیمولو لپاره د ننګونو د ظرفیت په کمولو سره د مخالفو تحرکاتو مخه نیسي؛ خو دا هم امکان لري، چې ننګونکي د دولت پر وړاندې د نوي شکایت په توګه د جبر په جوړولو سره د خواخوږو ترمنځ د تحرک د هڅولو لپاره د دولت له جبري چلند نه ګټه پورته کړي.
تاوتریخوالی
د ښي اړخي لاپوا غورځنګ غړو د فنلېنډ په واسا کې د ۱۹۳۰ ز کال د جون په ۴مه د واسا په بلوا کې پر یوه پخوانی سور افسر او د کمونیسټ ورځپاڼې پر خپروونکي برید وکړ.
سیاسي جبر تر ډېره له تاوتریخوالي سره مل وي، چې ښايي د کورني قانون له مخې قانوني یا غیر قانوني وي. تاوتریخوالی کولای شي، چې په مستقیم ډول د اپوزیسیون د غړو په وژلو سره سیاسي اپوزیسیون له منځه یوسي یا په غیر مستقیم ډول وېره رامنځته کړي.
نه زغم
سیاسي جبر ځینې وختونه له نه زغملو سره مل وي. دا نه زغم د تبعیض پالیسي، د بشري حقونو سرغړونو، د پولیسو د ظلمونو، زنداني کولو، تبعیض، جلاوطنۍ، زورونې، تروریزم، غیر قضایي وژنې، بې ځنډه اعدام، شکنجه، جبري ورکېدلو او د سیاسي فعالینو، مخالفانو او په عمومي توګه د خلکو پر وړاندې د نورو مجازاتو له لارې څرګندېږي.
دولتي ترهګري
کله چې سیاسي جبر د دولت له خوا تصویب او تنظیم شي، نو د دولتي تروریزم، نسل وژنې او د انسانیت پروړاندې جرمونو حالت ته رسېدلی شي. سیستماتیک او د تاوتریخوالي سیاسي جبر د دیکتاتورۍ، استبدادي رژیمونو او ورته رژیمونو یوه خاصه ځانګړنه ده. په دې رژیمونو کې د سیاسي جبر کړنې د پولیسو او پټو پولیسو، اردو، نیمه پوځي ډلو او د مرګ ډلې له خوا ترسره کېدای شي. ځینې وختونه رژیمونه د ډیموکراټیک تمرین په توګه د نورو دولتونو لپاره سیاسي جبر او دولتي تروریزم د خپلې امنیتي پالیسۍ برخه ګڼي.
ایروستات
په اتموسفیر کې افقي خوځښت نه کوي او له همدې امله پرې ایروستات نوم کېښودل شوی او همدا یې د هوا په پرتله درندو الوتکو سره کومې چې د الوتنې لپاره اېروډانامیک ځواک کاروي توپیر دی.
بېتي وایټ
بېتي ماریون وایټ (د ۱۹۲۲ کال د جنوري له ۱۷ – د ۲۰۲۱ کال د ډسمبر تر ۳۱) یوه امریکایي ممثله او کمېډینه وه. نوموړې چې د پخواني ټلویزیون مخکښه وه او له تلویزیوني ژوند سره یې له اوو لسیزو زیاته ښکېلتیا درلوده، د وختېرۍ (سرګرمۍ) په صنعت کې د خپل پراخه کار پر مټ پېژندل شوې وه او له لومړیو مېرمنو وه چې د کمرې مخې او شاته ته یې کار وکړ. هغه لومړنۍ ښځه وه چې په متحده ایالاتو کې یې له حالت سره سم کمېډ (له الیزابېت سره ژوند یا Life with Elizabeth) تولید کړ چې دې کار نوموړې ته په ۱۹۵۵ کال کې د هالیووډ د ویاړلې ښاروالې نوم ورکړ. وایټ زیاتره د "لومړۍ ټلویزیوني مېرمنې" په نوم یادېږي، چې دا لقب د ۲۰۱۸ کال د مستند فلم د سرلیک لپاره وکارول شو چې د نوموړې د ژوند او مسلک په اړه معلومات وړاندې کوي.
وایټ له راډیو څخه ټلویزیون ته له لېږد وروسته، د امریکایي لوبو پروګرامونو، لکه پسورډ، نښلولو یا جوړه کولو لوبې (Match Game)، چوغلګرۍ (Tattletales)، ریښتیا ویل (To Tell the Truth)، د هالیوډ څلورلارو (The Hollywood Squares)، او د ۲۵۰۰۰ ډالرو هرم (The $25,000 Pyramid) اصلې څېره وه. وایټ چې د "د لوبو د نندارې د لومړۍ مېرمنې" په نوم یاده شوه، لومړۍ ښځه شوه چې په ۱۹۸۳ کال یې د "یوازې سړیو! یا Just Men! " نندارې لپاره د غوره لوبې نندارې د کوربه لپاره د ورځنۍ ایمي جایزه ترلاسه کړه. هغه د بېباکه او ښایسته (The Bold and the Beautiful)، د بوسټن قانون (Boston Legal)، او کرول برنیټ (The Carol Burnett Show) په ننداره کې د څرګندېدو له اړخه شهرت درلود. د نوموړې ترټولو لویې ونډې په سی بی ایس (CBS) کې د ماري تایلر مور ننداره (۱۹۷۳ – ۱۹۷۷) کې د سو آن نیوېنز له حالت سره سم کمېډ، په ان بي سي کې د زرینو نجونو یا Golden Girls  (۱۹۸۵ – ۱۹۹۲) کې د روز نېلنډ له حالت سر سم کومېډ، او په ټی وي لنډ کې په کلېولنډ کې جذابه (Hot in Cleveland) (۲۰۱۰ – ۲۰۱۵) کې د ایلکا اوستروسکي په ونډه کې له حالت سره سم کمېډ وې. هغې د ۲۰۰۹ کال په پروپوزل (The Proposal ) (۲۰۰۹) رومانتيک کميډي فلم کې له راڅرګندېدو وروسته نوي شهرت ترلاسه کړ او وروسته په ۲۰۱۰ کال کې د شنبې شپې په فسبوکي ژوندۍ خپرونه کې د کوربتوب له امله د بريالي کمپاين موضوع وه، چې هغې ته يې په کمېډي لړۍ کې د غوره مېلمه ممثلې لپاره د پرائم ټايم ايمي جايزه وړاندې کړه.
وایټ په ۲۰۱۴ کال کې "په تفریحی ونډه کې (ښځینه) د ترټولو اوږد تلویزیوني کار" له اړخه او په ۲۰۱۸ کال کې په راډیو، تلویزیون او فلم کې د خپل د اوږد کار له اړخه د ګینیس نړیوال ریکارډ ترلاسه کړ. وایټ په بېلابېلو برخو کې د ایمې اته جایزې، د امریکایي کمېډي دری جایزې، د پردې د مخ د ممثلو ګیلډ دری جایزې او د ګرامي جایزه ترلاسه کړې. نوموړې د هالیوو د مشهورو څېرو د پیاده تګ ستوری لري او په ۱۹۵۵ کال کې د ټلویزیون د شهرت د تالار غړې شوه.
لومړی ژوند
بېتي ماریون وایټ د ۱۹۲۲ کال د جنورۍ په ۱۷ نیټه د الینوس په اوک پارک کې نړې ته سترګې خلاصې کړې. نوموړې وایي چې بېتي د هغې قانوني نوم و او د الیزابیت لنډه بڼه نه وه. هغه د کریسټین ټیس (اصلي نوم: کاچیکیس)، چې د کور مېرمن وه، او هورېس لوګن وایټ، چې یو میشګان مېشته او د برېښنا د کمپنۍ اجرایوي رئیس و، یوازینۍ ماشومه وه. د نوموړې مورنی نيکه ډنمارکي و او پلارنی نيکه يې يوناني و او د هغې نورې ريښې انګلیسي او او ويلزي دي (د هغې دواړه اناګانې کاناډايي اصله وې چې ريښې يې په اونټاريو کې وې).
د وایټ کورنۍ په ۱۹۲۳ کال کې د کالیفورنیا الامبرا ته هغه وخت کډه شوه چې نوموړې تر یو کال کم عمر درلود او وروسته د ستر ناورین په وخت کې لاس انجلس ته لاړه. د ډېرو پیسو د ګټلو لپاره، د هغې پلار کرسټالي راډیوګانې جوړل پیل کړل او هرځای یې د پلور هڅې کولې. لکه څرنګه چې دا وخت د ناورین لوړه کچه وه او لږ کسانو لوړ عاید درلود، هغه په ځینو وختونو کې د سپو په ګډون د نورو توکو په بدل راډیوګانې تبادله کولې.
وایټ د بیورلي هیلز په هورس من لومړنۍ ښونځۍ او د بیورلي هیلز په عالي لیسه کې کې زده کړې وکړې او په ۱۹۳۹ کال کې فارغه شوه. د وحش ژوند سره د هغې لېوالتیا سیرا نیواډا ته د نوموړې د کورنۍ د رخصتیو له امله رامنځ ته شوه. هغې په پیل کې د ځنګل د ساتونکې په توګه کار ته لېواله وه، خو دا شونې نه وه ځکه په هغه وخت کې ښځو ته اجازه نه وه چې د ساتونکي په توګه خدمت وکړي. پرځای یې نوموړې له لیکنو سره لېوالتیا پر مخ یوړه. نوموړې د هورس مان په ښوونځۍ کې د فراغت د نندارې لیکلنه او مشري وکړه او په دې کار یې له تمثیل سره لېوالتیا وموندله. نوموړې چې د خپلو الګو جینټ مکډونالډ او نیلسن ایډي تر اغېز لاندې راغلې وه، پرېکړه یې وکړه چې د یوې ممثلې په توګه خپل مسلک پر مخ یوسي.
د لیسې له فراغت څخه یوه میاشت وروسته، هغې او یوې ټولګیوالې یې په یوه آزمایشي تلویزیوني خپرونه کې، چې د دې تلویزیون خپرونې د پراختیا په حال کې وې، د ماري کونډې سندرې وویلې وایټ د کار بڼه ومونده  او د هغې لومړۍ مسلکي تمثیلي دنده د بلیس هیډن په کوچني تیاتر کې وه.
کله چې په ۱۹۴۱ کال کې متحده ایالات په دوهمه نړیواله جګړه کې ښکېل شول، وایټ د امریکایی مېرمنو د رضاکاره پوځي خدمت په برخه کې رضاکاره خدمت وکړ. د هغې دنده د هالیوډ غونډیو ته د پوځي اکمالاتو د PX د یوې لارۍ چلول وو. نوموړې په هغو مجلسونو کې هم ګډون کاوه چې بهر ته د استول کېدو وړاندې د سرتیرو لپاره په لاره اچول کېدل. وایټ د د جګړې په وخت کې د خدمت په اړه تبصره کې وایي "دا یو عجیب وخت و او هېڅ څه انډول نه درلود."
ساه
انکسار کله چې نور له یو شفاف محیط څخه بل شفاف محیط ته دا خل شي مسیر یې تغیر کوي چې دغۀ تغیر کولو ته انکسار ویل کیږي
غفورشه
شهېن
پاکستان
لاهور
قدريه يزدان پرست
قدريه يزدان پرست د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
هیفیکپونی لوکاس پوهامبا
هیفیکپونی پوهامبا Hifikepunye Pohamba) زوکړه ۱۸ اکتوبر ۱۹۳۵م کال) له ۲۰۰۵ تر ۲۰۱۵م کال د نامیبیا هیواد ولسمشر وو.
د افريقا اقتصاد
د افريقا اقتصاد د دې لويې وچې له سوداګرۍ، صنعت، کرنې او بشري سرچينو څخه جوړ دی. تر ۲۰۱۹ز کال پورې، نږدې ۱.۳ ميليارده خلکو د فريقا په څلور پنځوسو هېوادونو کې ژوند کاوه. افريقا په سرچينو غني لويه وچه ده. وروستۍ وده يې د توکو، چوپړتياوو او توليداتو په پلور کې د ياتوالي پايله ده. په ځانګړي ډول د لوېديځې افريقا، ختيځې افريقا، مرکزي افريقا او سويلي افريقا په اړوند اټکل دا دی چې تر ۲۰۵۰ز کال پورې به يې «جي ډي پي» ۲۹ تريليونه امريکايي ډالرو ته ورسېږي.
د ۲۰۱۳ز کال په مارچ مياشت کې، افريقا د تر ټولو بې وزله اوسېدونکو د لويې وچې په توګه پېندل کېده، خو نړيوال بانک اټکل کوي، که د ودې اوسنۍ کچه دوام پیدا کړي، نو ډيری افريقايي هېوادونه به تر ۲۰۲۵ز کال پورې «د منځنۍ کچې عايد» حيثيت (يعنې په کلني ډول د يو تن پر سر لږ تر لږه ۱،۰۲۵ امريکايي ډالره عايد) ته ورسېږي. د افريقا د کمزوري اقتصاد يو لړ لاملونه شته: له تاريخي اړخه، که څه هم افريقا يو شمېر سترواکۍ درلودې چې د نړۍ له ډېرو برخو سره يې سوداګرۍ درلودلې، بیا يې هم ډېری وګړو په قبايلي کلیوالو ټولنو کې ژوند کړی؛ سربېره پر دې، اروپايي نيواک او وروسته بيا سړې جګړې سياسي، اقتصادي او ټولنيزې بې ثباتۍ زېږولې دي.
خو بيا هم، تر ۲۰۱۳ز کال پورې، افريقا په يو کال کې د ۵.۶٪ ودې په درلودلو سره تر ټولو زياته مخ پر وده لويه وچه وه او اټکل دی چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۳ز کلونو تر منځ به یې «جي ډي پي» له ۶٪ منځنۍ کچې هم لوړه شي. په ۲۰۱۷ز کال کې، افريقايي پرمختيايی بانک راپور ورکړ چې افريقا به د نړۍ دويم چټک وده کونکی اقتصاد ولري او اټکل يې وکړ چې په ۲۰۱۷ز کال کې به د ودې منځنۍ کچه شا اوخوا ۳.۴٪ وي، په داسې حال کې چې په ۲۰۱۸ز کال کې تر ۴.۳٪ پورې د ودې د زياتېدو تمه شته. په دې ټوله لويه وچه کې وده شته، په داسې حال کې چې يو په درې افريقايی هېوادونه  ۶٪ يا له دې څخه د لوړې ودې کچه لري، ۴۰٪ يې په کلني ډول د ۴٪ څخه تر ۶٪ پورې وده کوي. ډېرو نړيوالو سوداګريزو څارونکو همدا راز افريقا ته د نړۍ د راتلونکي اقتصادي ودې د ماشين نوم ورکړی.
تاريخ
د يوې زريزې لپاره، د افريقا اقتصاد ډول ډول و، د پراخو سوداګريزو لارو په مټ پر مخ وړل کېدو، کومې چې د ښارونو او پاچايو تر منځ جوړې شوې وې. ځينې سوداګريزې لارې په وچه کې وې، خو په ځينو کې بيا په سمندر کې سفر ښکېل و، اوس هم ځينې يې د سمندرونو په څنډو ابادو ښارونو کې جوړې شوي دي. لويې افريقايي سترواکۍ د خپلو سوداګريزو شبکو له امله شتمنې شوې وې، د بېلګې په ډول، لرغونی مصر، نوبيا، مالي، اشانټي، اویو سترواکي او لرغوني کارتيج.
د اقتصادي ودې په اړوند يو مهم عامل د خواصو له خوا د بشري پانګې (د باتجربه او ماهو کارګرو څخه ګټه اخستل) تر لاسه کول و. د څوارلسمې او شلمې پېړۍ تر منځ ليدل شوي چې د خواصو د يات تاوتريخوالي او په همدې بنسټ په کم عمرۍ کې د مړينې د زيات احتمال له امله، خواصو په زده کړه کې زیاته پانګونه ونه کړه. په همدې بنسټ د دوی وړتیا (د بشري پانګې د اندازې په څېر) له هغو هېوادونو څخه هم کمه وه چې کم خوندي وه، او په همدې ډول بالعکس. همدا چاره د افريقايي سيمو تر منځ د اقتصادي ودې توپير تشریح کولای شي.
د شلمې پېړۍ اوښتون
د افريقايي اقتصادي ودې راپورته کېدل (کوم چې له ۲۰۰۰ز لسيزې څخه پيل شوی دی) د چين د اقتصادي ودې سره پرتله شوي دي، کوم چې له ۱۹۷۰ز لسيزې راهيسې په اسيا کې سر راپورته کړی دی. په ۲۰۱۳ز کال کې، افريقا د نړۍ د اوو چټکو مخ پر وده اقتصادونو کور و.
تر ۲۰۱۸ز کال پورې، نايجيريا د اسمي «جي ډي پي» پر بنسټ د افريقا تر ټولو ستر اقتصاد دی؛ له هغې وروسته سويلي افريقا لوړ ځای لري، د «پي پي پي» له نظره له نايجيريا وروسته مصر دويم مقام لري. استوايي «ګيني» د سړي سر تر ټولو لوړ «جي ډي پي» لري، په داسې حال کې چې په دې هېواد له بشري حقوقو څخه د سرغړونې تورونه هم شته. د الجزاير، ليبيا او ګبون په څېر په تيلو غني هيوادونه او په کانونو غني «بوټسوانا» له يو ويشتمې پېړۍ راهيسې د سترو اقتصادونو په څېر راڅرګند شول، په داسې حال کې چې زمبابوی او د کانګو ديموکراتيک جمهوريت په بالقوه ډول په طبيعي زېرمو د نړۍ له غني هېوادونو څخه دي،  خو د دوامدار سياسي فساد، جګړې او کډوالۍ له امله د نړۍ د تر ټولو بې وزله هېوادونو په لست کې ځای ورکړل شوی. بوټسوانا له خپلواکۍ وروسته د دوامدار پياوړي او با ثباته ودې له امله له دې لست څخه دباندې پاتې هېواد دی.
اوسني شرايط
ملګري ملتونه وړانديز کوي چې په ۲۰۱۸ز کال کې به د افريقا اقتصاد ۳.۵٪ ته او په ۲۰۱۹ز کال کې به ۳.۷٪ ته ورسېږي. تر ۲۰۰۷ز کال پورې، د افريقا اقتصاد له ختيځې اسيا څخه لوړ و. معلومات څرګندوي چې د دې لويې وچې ځېنې برخې اوس چټکه وده تجربه کوي، لامل يې د دې هېوادونو سرچينې او مخ پر وده سياسي ثبات دی او له ۲۰۰۷ز کال راهيسې يې کرار کرار د سوله ييز والي کچې هم لوړې کړې دي. نړيږوال بانک راپور ورکړی چې د نيمه سهارايي افريقايي هېوادونو اقتصاد په داسې کچه وده کړې، کومه چې له نړيوالې کچې سره برابره يا ترې زیاته ده. د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنيزو چارو د ډيپارټمنټ په وينا، د دې سيمې په ټوليزه وده کې تر ټولو زياته ونډه په مصر، نايجيريا او سويلي افريقا کې بيا رغېدنه ده، کوم چې د افريقا درې ستر اقتصادونه دي.
د چټکو مخ پر وده افريقايي هېوادونو اقتصادونو د نړيوالې منځنۍ کچې څخه د پام وړ زياته وده تجربه کړې. د لومړي کتار په هېوادونو کې موريتانيا چې د ودې اندازه يې ۱۹.۸٪ ده، انګولا ۱۷.۶٪، سوډان ۹.۶٪، موزمبيق ۷.۹٪ او مالاوي د ۷.۸٪ ودې په درلودلو سره دي. په نورو مخ پر وده هېوادونو کې راوانډا، موزمبيق، چاد، نيجر، بورکينا فاسو، ايتوپيا شامل دي. په هر حال، د زمبابوي، د کانګو ديموکراتيک جمهوريت، د کانګو جمهوريت او «برونډي» په ګډون د افريقا د ډېرې برخې وده ناهيلې کوونکې، منفي يا سسته ده. ډېرې نړيوالې ادارې په مخ پر وده افريقايي اقتصادونو کې پانګونې ته زياته لېوالتيا لري، په ځانګړي ډول په داسې حال کې چې افريقا د نړيوال اقتصادي سوړبازارۍ سره سره د لوړ اقتصاد کچه پر ځای ساتلې ده. په مخ پر وده نړۍ کې په افريقا کې د پانګونې عايد تر ټولو لوړ دی.
د ځينو نړيوالو ادارو له خوا په افريقا کې د اقتصادي پرمختګ په برخه کې د ليوالتيا لپاره په پورنو کې اسانتيا ته پاملرنه شوې ده. په ۱۹۹۶ز کال کې، ملګرو ملتونو د درندو پورونو لرونکي بې وزله هېواودنو له نوښت (HIPC) څخه مالي ملاتړ وکړ، کوم چې وروسته د پيسو نړيوال صندوق، نړيوال بانک او افريقايي پرمختيايي بانک د ګڼ اړخيز پور اسانتيا نوښت (MDRI) په توګه په غاړه واخيست. تر ۲۰۱۳ز کال پورې، دې نوښت دېرشو افريقايي هېوادونو ته تر يو حده د پورې اسانتيا ورکړې وه.
يږ
يږ (په لاتين: Ursidae) د تی لرونکو ژويو څخه تر ټولو لوی غوښه خوړونکی ژوي دي چې په امریکا، اروپا او آسيا کې په ځنگلونو کې ژوند کوي. یږان غوښه او نباتات خوری خو د دي ژوي څو ډولونه یوازې غوشې یا یوازې بوټي خوري. د بېلگی په توگه: قطبي یږ چې په شمالی قطب کې ژوند کوي یوازې کبان ښکار کوي. د دي غوښه خوړونکی ژوي په مقابله کې لوی پانډا چې په چین کې ژوند کوي، په اصلي توگه بوټي خوړونکی ژوي دي. وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي وېشنيزه:يږان
طاهره ميرزاد
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ګل پاڼه
ګل پاڼه د پاکستان يوه ډيره مشهوره پښتنه سندرغاړي ده ۔ګل پانړي خپل دنده فلمونو ته د موزيک او سندرو ورکولو څخه پيل کړه، هغي خپلي غزلې د پښتو ژبي فلمونو ته ورکولي. ګل پانړي خپل تعلیم په پيښور جامعه څخه په سوشل ورک کي يي هم ځانته ډګري يا اسناد واخیستل.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:پښتونخوا سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پاکستانۍ سندرغاړې وېشنيزه:سندرغاړي
سامعه سادات
سامعه سادات د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
ارمان لوڼی
ارمان لوڼی (پیدايښت ۱۹۸۳، سنځاوۍ) د پښتون ژغورنې غورځنګ د مرکزي کمېټې غړی، او د همدې غورځنګ د وتلې غړې وړانګې لوڼۍ ورور وو. د ارمان لوڼي نوم محمد ابراهیم و، خو د شاعرۍ پیلولو سره یې ځان ارمان لوڼی کړ. نوموړی دا مهال په کالج کې د پښتو ادبیاتو استاد هم و.
د وژنې دوسيه او نور څه
ابراهیم ارمان لوڼی د یکشنبې په ماسخوتن (٣ فبروري ٢٠١٩) په کلاسیف الله کې خاورو ته وسپارل سو. نوموړی د شنبې په ورځ (٢ فبروري ٢٠١٩) په لورلایي سیمه کې له پاکستاني پولیسو سره د اخ و ډب پر وخت پر سر د ضربې له کبله ووژل سو.
د هغه په جنازه کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران لکه منظور پښتین، محسن دوړ او علي وزیر د غورځنګ د وژل سوي غړي ارمان لوڼي په جنازه کې د ګډون لپاره کلا سیف الله ته تللي وو. ددې سره سره په زرګونه نور کسان هم په جنازې کې د ګډون لپاره هلته راټول سوي وو.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د جنازې ګډونوالو ته په ٣ فبروري ٢٠١٩ کي وویل، سبا دوشنبه (۴ فبروري ٢٠١٩) به په ټوله نړۍ کې د ارمان لوڼي غیبي جنازه او د سه شنبې پر ورځ (۵ فبروري ٢٠١٩) به د هغه د وژنې پر ضد نړیوال احتجاج کېږي.
نوموړي ژمنه وکړه چې په راتلونکو درېیو ورځو کې (۴-۵-۶ فبروري ٢٠١٩) به د دې پېښې په اړه د خپل راتلونکی پلان او تګلاره اعلان کړي.
له سیمې رپوټونه وويل، د ارمان لوڼي خور وړانګې لوڼۍ هم د خپل ورور په جنازه کې ګډون وکړ، او د جنازې ګډونوالو ته یې وینا هم وکړه. له دې سره سره د بلوچستان صوبې په ژوب سیمه کې هغو خلکو د امنیتي ځواکونو له پوستو سره د حکومت ضد احتجاج وکړ چې د ارمان لوڼي جنازې ته نه پرېښودل کېدل.
امنیتي سرتېرو د دوی د مخنیوي لپاره د ژوب او کوټې لویه لار د ټولو موټرو په مخ تړلې وه.
په ویډیو کې مشران او نور ملګري یې په پښو روانېږي او ګاډي پسې له شا ځي. امنیتي ځواکونو یې د مخنیوي هڅه کول او ویډیو کې غږ کېږي چې په ګاډو ډزې وکړه یو دې وواژه بل هم ووژنه
منظور غوښتل د ورکو بلوڅانو د مېرمنو په مظاهره کې ګډون وکړي.
غلجي
غلجیان له ډېری پخوا زمانې څخه د افغانستان په خاوره کي اوسېږي او په ډېرو پخوانیو وختونو کي یې له ګرمسېر او سیستان څخه نیولې تر غور، غزني، زابلستان او د کابل تر شاوخوا سیمو پوري مځکي نیولي وې. د خلجیانو له نامه سره، څوځله، د اصطخري په کتاب مسالک و ممالک کي مخامخ کېږو، چي د لسمي میلادي پېړۍ په نیمايي کلونو کي یې لیکلی دی او دا یوله تر ټولو پخوانیو آثارو څخه دی چي د خلجیانو یادونه کوي. دی لیکي « خلج د ترکانو قوم وو او په ډېره پخوانۍ زمانه کي دغو سیمو ته راغلي دي. د هندوستان او د سیستان په سیمو کي یې هستوګنه غوره کړه. دوی د ترکانو په شکل دي او د ترکانو په څېر لباسونه اغوندي او ټول په ترکي ژبه خبري کوي.»  اصطخري ص ۱۹۶
دا چي خلجیان به څه وخت افغانستان ته کوچېدلي وي، تاریخي متون چنداني څه نه وايي، خو اصطخري خپل کتاب د غزنویانو له پاچهی او امپراطوری څخه مخکي لیکلی دی او موږ ته وايی چي دوی په قدیمو زمانو کي دې سیمي ته راکوچېدلي دي.
د خلجیانو د کوچ او د هغه وخت د تاریخي پېښو په باب بیا هم معلومات نه لرو او که سړی دا خبره په یقین سره ومني چي دوی له بلي سیمي څخه را کوچېدلي دي نو سړی ویلای سي چي ښايي د شمال څخه یې په سوله ایز ډول له خپلو رمو او څارویو سره کوچ را کړی وي. بیا هم تاریخي متون دونه راته وايي چي خلجیانو او نورو کوچي قومونو په پراخو دښتونو کي ځایونه نیولي او رمې یې څرولې. هغه کتاب ص ۲۱۶
بوسورټ هم وايی چي د اسلام په لومړیو کلونو کي ترکانو، خلجیانو او غوزانو په  اوسني ختیځ افغانستان کي د کابل، غزني او بُست ترمنځ اورشوګانو کي مالونه څرول. بوسورټ ص ۲۰۶
بل ځای لیکي چي اوغوز او خَلَج تر کان، چي د اسلام په اوایلو کي له ترکستان او بدخشان څخه له شمال څخه تر بُست پوري سیمو ته تللي دي ښايي د هغو ترکي خلکو بقایا وي چي د اکسوس له شمال څخه د یفتلیانو د قومي اتحاد د یوه ګروپ په څېر را کوچېدلي او وروسته د افغانستان په شرقي سیمو کي پاته سوي وي. بوسورټ لیکي چي خلج، د یوه قومي اتحاد په توګه، څو قرنونه په خپل قوت پاته سول؛ تر څو چي سبکتګین غلبه ورباندي وکړه او دوی یې په خپل پوځ کي برتۍ کړل. دوی وروسته د غزنویانو، غوریانو او خوارزمشاهیانو د پوځو نو یوه مهمه برخه سوه. بوسورټ وروسته ادعا کوي چي همدغه خلج د ډهلي د لودي سلطانانو ( ۱۴۵۱- ۱۵۲۶) نیکونه دي او نن ورځ په افغانستان کي د غلجیانو په نوم اوسیږي.
البته نه بوسورټ او نه اصطخري موږ ته وايی چي خلجیانو کله او چیري په تُرکي ژبه خبري کړي او په دې باره کي کوم تاریخي شواهد موجود دي. له بلي خوا اکثر پخواني تاریخي متون، چي د افغانستان په پراخو سیمو کي د دې قوم یادونه کوي، نو د خلجیانو سره د تُرکانو نوم هم یادوي. د دې معنی دا ده چي ان د اسلام په لومړیو کلونو او پېړیو کي دا دوه قومونه سره بېل ول او په مهمو تاریخي حوادثو او جنګونو کي یې څنګ پر څنګ برخه اخیستې ده. دغه راز هیڅ تاریخي متن، د اوسني افغانستان له پراخو اورشوګانو او ښارونو څخه دباندي، په بله سیمه کي د خلجیانو د وجود په باره کي موږ ته څه نه وايي. دغه راز پخواني تاریخي متون، چي وروسته به اشاره ورته وکړو، له سیستان څخه د کابل تر شاوخوا سیمو پوري، د خلجیانو د پراخو اولسونو، لښکرو او جنګیالیو مېړنو په باره کي، موږ ته اطلاع راکوي؛ او له دې څخه موږ په څرګنده قضاوت کولای سو چي دونه لوی قوم، چي ان د اسلام څخه مخکي راهیسي، په دونه پراخه سیمه کي اوسېدلی وي، باید د دې سیمي ځايی او بومي اوسېدونکي وي. ځکه هیڅ تاریخي متن موږ ته نه وايی چي دونه لوی قوم، چي له سیستان څخه تر کابل پوري سیمي یې نیولي او د عربو له جنرالانو څخه نیولې، تر یعقوب بن لیث، سبکتګین او سلطان محمود په څېر غښتلو جنرالانو او پاچاهانو سره مقاومتونه کوي، کله او په کومه زمانه کي له تُرکانو څخه ځانونه بېل کړي دي چي وروسته تقریبا ټول تاریخي متون د خلجیانو، تُرکانو او غوزانو نومونه بېل بېل یادوي.
مسعودي، چي د دریمي هجري پېړۍ تر نیمايي پوري یې ژوند کړی دی، او لوېدیځ مورخین یې د عربي نړی هیرودوتس بولي، لومړنی اسلامي مورخ دی چي د خلجیانو او د هغوی د اوسېدلو د سیمي په باب معلومات راکوي. مسعودي لیکي چي حجاج د سیستان او بست او رُخَج حکومت عبدالرحمن بن محمد بن اشعث ته سپارلی وو او هغه د ترک، غوز او خلج له طایفو سره چي هلته اوسېدل او هم یې د هند له ملوکو سره، چي د دوی په ګاونډ کي پراته ول، لکه رتبیل او نور، جنګونه وکړل. مسعودي ص ۱۳۴
عبدالرحمن بن اشعث په دې سیمه کي له خوارجو سره ډېر سخت جنګونه وکړل، هغوی ته یې پرله پسې ماتي ورکړې او دونه قدرت یې پیدا کړ چي د خلیفه څخه یې بغاوت وکړ او د هغه نوم یې له خطبې څخه لیري کړ. له ابن اشعث سره دونه لښکر ملګری وو چي حجاج له خلیفه عبدالملک څخه مرسته وغوښتله او هغه ته یې ولیکل چي یا خدایه کومک! یا خدایه کومک! یا خدایه کومک! او خلیفه هم مرستي ور ولېږلي او په جواب کي یې ورته ولیکل چي یا لبیک! یالبیک! یا لبیک!
د حجاج او ابن اشعث لښکري په ۸۲ هجري قمري یا ۷۰۰ میلادي کي د کوفې د ښار په شاوخوا کي د دیرالجماجم په سیمه کي سره مخامخ سوې او څو اتیا جنګونه یې سره وکړل. په دې جنګونو کي بالاخره ابن اشعث ماته وکړه او د هند د ملوکو خواته ورغی. حجاج بالاخره هغه له منځه یووړ او سر یې خلیفه ته واستاوه. هغه کتاب ص ۱۳۵
لېوه
لېوه يا خاکي لېوه (په لاتين: Canis lupus)د تی لرونکو ژويو څخه یو غوښه خوړونکی ژوي دي چې په امریکا، اروپا او آسيا کې ژوند کوي.
غلجي
له ټولو تاریخي متونو څخه  قضاوت کولای سو چي خلجیان غښتلي او جنګي خلک ول او د غزنویانو، غوریانو او د ډهلي د لومړنیو مسلمانو سلطانانو په لښکرکښیو کي یې ډېره زیاته ونډه اخیستې ده. بوسورټ لیکي چي د خَلَج قام ډېري نوري پېړی خپل قومي هویت وساتی؛ سبکتګین د هغوی مقاومتونه مات کړل؛ په خپل پوځ کي یې برتی کړل او هغوی وروسته د غزنویانو، غوریانو او خوارزمشاهانو د پوځونو ډېره مهمه برخه سوه. دوی د ډهلي د لودي پاچاهانو نیکونه دي او نوم یې اوس د غلجي افغانانو په حیث ژوندی پاته سوی دی. بوسورټ ص ۳۶
لېوه
وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي
غلجي
البته موږ د سبکتګین څخه څه باندي سل کاله مخکي د یعقوب بن لیث( ۸۴۰- ۸۷۹) د پاچهی په وخت کي له هغه سره د خلجیانو د زورور مقاومت او پراخو لښکرو سره مخامخ کیږو. په تاریخ سیستان کي لولو چي یعقوب بن لیث د رُخد نیژدې شاوخوا ته ورسیدی او د زنبیل زوی ماته وکړه او وتښتېدی او کابل ته پرشا سو. یعقوب د هغه په تعقیب تر حاساب( د تاریخ سیستان له متن څخه د حاساب موقعیت نه څرګندیږی ج) پوري ولاړ؛ مګر څرنګه چي لاري د واورو له لاسه بندي وې نو بیرته سیستان ته ستون سو. یعقوب په لاره کي ډېر زیات خلج او ترکان قتل کړل او له هغوی څخه یې  ډېر زیات غلامان ونیول، چي سُبکري یو له هغو غلامانو څخه وو. تاریخ سیستان ص ۲۱۵