cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتراکس
د ناروغۍ لاملونه
ليدل کېږي په رنځوره غوا کې د کپسول شکل دميکروب کا مل مشخص وي ولي په عا دي محيط کې کپسول نه جوړوي که چيري دا نترکس ميکروب په ازاده هوا کې وکرل شي نو سپور زيا ت توليدوي خو د بدن په داخل کې سپور نه تو ليدوي ځکه چې هلته د آکسيجن نشتوا لی همدا رنگه د تور ټپ ناروغي عامل د c 6 څخه ټيټ او د c 42 څخه پورته سپور نه توليدوي د انتراکس عامل گرام مثبت باکټريا ده او د انلين په ټولو رنگونو يې رنگول په اسانۍ سره کېږي په عادي لابراتواري محيط کې په اسانۍ وده کوي او غټيږي او د محيط غني کول د ميکروب په وده کوم تاثير نه لري او د تودوخې درجه بايد c37 وي خو c 44-14 کې کمه وده کوي يو هوازي ميکروب دی خو په غيرهوازي شرايطو کې هم وده کوي د انترکس ميکروب کالوني د اگر په سطحه کې سطحي وي او د ميده شوي شيشې په شکل وي په همدې بنسټ فرانسويانو دا د اس د څټ له ويښتانو سره مشابه کړی د انترکس ميکروب د ژوند موده مستقيما د کپسول او سپور جوړښت پورې اړه لري هرکله چې ميکروب د سپور د جوړښت قدرت د لاسه ورکوي او له منځه ځي د دې ميکروب مقاومت د نورو با کترياو پرته پا ستولايزيشن معمولي ضد عفو ني موا د مقابل کې کم دي خو دغه ميکروب سپور د عادي شرايطو لاندې تر کلونو ژوندي پاتې کېږي او کله چې ورته شرايط برابر شي نو فعال شي د انترکس سپور په مرطوب حرا رت کې تر 10 دقيقو له منځه ځي خو د وچ حرارت په وړاندې °c 140 درجه کې تر 3 ساعتو مقاومت کولای شي. د فارملين په 10 فيصده محلول کې تر c40 تودوخه لاندي د انترکس باکټريا سپور 15 دقيقو کې له منځه ځي خو په کمه تودوخه کې ډېر وخت ته اړتيا لري اکسايد کونکي مواد د ټولو ضد عفوني موادو په پرتله د انترکس سپور باندې زياته اغېزه لري چې په 3 فيصده هايدروجن پر اکسايد H2O2 په ظرف د يو ساعت کې 4 فيصده محلول پو تاشيم پرمنگنات په ظرف د 15 دقيقو کې له منځه ځي خو هغه ژوي چې د دغې ناروغۍ له امله مړه شوي دي رشتوي شکل يې ظرف د 72 سا عتو کې او سپور داره شکل يې په ظرف د نهو مياشتو کې لږ تر لږه له منځه ځي.
رنځېږېدنه
انترا کس يو ډيره تيزه per acute سيرکونکي نا روغي ده چه په شکل د septicemia سيرکوي او نا څا پي مړينه په کورني او وحشي وا ښه خوړونکوکي منځ ته را ځي انسا ن په غيري مستقيم ډول ا و ند رتاً په اتفا قي ډول دنا روغ ژوی سره په تماس په وسيله يادرنځور څا روي اضا في شيا نو يا ککړپوستکي ويښتو او وړيو په وسيله اخته کېږي چر گا ن په استثنا د فيل مرغانو مقا وم دي په څا روي کې غوا گا ني په تجربو څا رويوکي هندي خوگ چه د حسا س ترينو حيوا نا تو دډلي څخه دي.
Stress: چه ولږه استر س دوره او ځيني نور عوا مل دحسا سيت د زيا توا لي سبب گرځي اصلي انزوتيک سا حي د انترکس لپا ره گرمي او نيمه گرمي سا حي دي چه دوا کسين په وسيله په انديمک ډول کنترول شوي که چيرته وا کسين ونشي نو موړي نا روغي به په سرعت سره خپره شي په مختلفو هيوا دو کې انترکس اوس مها ل د يو ي خطر نا کې په حيث نه پيژندل کېږي چه لا مل يي منا سب کنترول دي په هر حال نړيوا ل خپريدني لري او وا قع کيدنه يي په اب و هوا او خاورې پورې اړه لري په لومړۍ درجه کې په اروپا کې اوبه دوهمه درجه په اسيا کې ميځ ته راځي هغه سپورونه چي څړ ځايي ککړ کړي او دڅا روي په وسيله وخوړل شي نو د څاروي په رنځورتيا کې لوي لاس لري چه قلوي خا وري لوړي تودوخي او کم رطوبت ٫کي په صورت کې چي کله غوا گا ني د غه ککړ وا ښ وخوري نوپه انترکس اخته کېږي چه اخته کيدنه دحشرا تو په وسيله ککړوخوړو دخوراک پوسيله څکلو اوبو پوسيله او تنفس په زريعه صورت نيسي او دزخم په وسيله انتقا ل مو مي چه دتنفس په زريعه انتقا ل يي غواگانوکي دومره رول نلري کپسول دها گ دککړو وښوسره يوځاي هضمي سيستم ته دا خليږي او په فعا ل شکل بد ليږي چي ځا ن کلمو ته رسوي او يا دحلق دلا ري ځا ن حجرا تو او انسا جو ته رسوي په انسا جو کې او لين سيستم چي د ميکرو ب سره مقا بله کوي هغه سيستم ده چي اجنبي اجسم خوري کپسول لرونکي برخي اجنبي خوړونکي سيستم سره مقا ومت او مقا بله کوي او په نتجه کې ميکروب دحملي په نقطه کې په وده شرو ع کو ي او دلمفا وي کا نا لو نو دلا ري ځا ن لمفا وي غده واتو ته رسوي او هلته دميکروب زيا تيدنه صورت مومي پس ميکروب دا خل دويني کېږي توري يا طحا ل ترکومه حده چي مقا ومت لر ي مقا بله کوي او با کتريا کنترو لو ي ولي څرنگه چي زيا توالي دميکروب په وينه کې جريا ن لر ي غواگا ني مړي کېږي او يا لمنځه ځي چي دغه مهال ميکروب 80 فيصذه په وينه کې او شل فيصده په توري کې وجو د لري پخوا وختونو کې دا سي فکر کيده چي غوا گا ني د شعر يه عرو قو بندښت او شد يد تکثر له امله مړي کېږي ولي او س معلو مه شوي چي غو اگا ني د انترکس دبا کتريا د توکسين د تو ليد په اثر مړ ي کېږي چه د تو کسين تا ثيرا تو په اثر بلع کونکي حجرات دحيوا ن د بدن په دا خل کې زيا نمن کېږي همدا رنگه دشعريه عروقود نفوذ زياتوالي او دويني لخته کيد ني سيستم زيانمن کيدل دمکروب باکتريو سيدا ل خواصو له جملي څخه دي د توکسين يا زهرو د توليد په وجه په شعريه عر و قو کې ترومبوز منځ ته را ځي ا و پلا زما د شعريه عروقو دزيا نمني شو ي اندو تيليوم څخه بهر ته جريا ن پيدا کوي او سبب دلويد لو د ويني د فشا ر گرځي چي مرگ د انوکسي شوک او دپښتورگو دعدمي کفا يي په وجه منځ ته را ځي چي وروسته له مرگ څخه په وينه کې ميکروب کم وي په پلا زما کې دتوکسين مقدا ر زيا ت وي
لېږدېدنه
دلا ري بدن ته دا خليږي معمو لا تصور کېږي چي د ککړ و او بو څکلو يا د ککړو غذايي موا دو په خوړلو بدن ته دا خليږي مگر په تجربوي ډول د سپو ردخوړلو په وسيله زيا تره حا لا تو کې مو فقيت نلري اوددي نا روغي عا مل دزخمو نو د لا ري انتقا ليږي يا بدن ته دا خليږي دنا رو غي خپريدل هغه څړ ځا يو نه ته چي دعا مل څخه پاک وي ممکن دککړ و خا ورو دخوړلو پوا سطه ا و د مخا طي جر ا حا تو پوا سطه صورت نيسي همدا رنگه دککړو وښو او مکرو بو نو حمله هم رول لري يا دهډو کو په وړو يا پرو تين کې مو جودوي يا دغذا يي موادويا اوبو پوا سطه داخته حيوا ن ترشحات لکه وينه او الو ده مواد واوبه ممکن فضله موا دفضله او بو يا داخته حيوا ن داسکليټ يا په ځمکه کې د انترکس عا مل عبو ر په وسيله دا نا روغي دککړو سا حو څخه نوي منطقو ته نا روغي ا نتقا ل شي احتمالا دا نا رو غي د تنفسي سيستم د لا ري هم په حيو انا تو کې انتقا ليږي چي کم اهميت لري دگرد او غبا رپوا سطه با يدپه نظرکي ونيول شي چي د انترکس نا روغي په انسا نا نو کې د استنشا ق دلا ري د وړيو او د ويښتو پواسطه چي سپور کې وجود لري منځ ته را ځي چيچو نکي ما شي او دټو لو حشرا تو پو سيله ممکن ميخا نکي ډول ميکرو ب نا روغ ژوی څخه روغ حيوا ن ته انتقا ليږي دچيچني په سا حه کې يو طريقه دموضو عي التها ب (local ) ده په الو ده سا حه کې په او ړي مو سم کې دما شو دډ ير وا لي له امله زيا ت صورت نيسي نو ويلاي شو چي په عمو مي ډول انتقا ل دنو مو ړي نا رو غي په دري طريقو صورت نيسي هضمي سيستم ،پو ستکي او تنفس دي دپو ستکي او تنفس لا رو څخه دحيوان اخته کيد نه سا ده طريقي دي ليکن دهضمي طريقي لا ري يي امکا ن لري چي زيا ت طبعي انفکشنو نه دهمدي هضمي طريقي له لا ري صو رت نيسي.
حساس څاروي
په طبعي ډول واښه خوړونکي څاروي له دې ناروغي سره حساس دي خو شخوند وهونکي ژوي لکه : غواگانې ، پسونه او وزې لدې ناروغې سره فوق العاده ډول حساس دي خو که چېرته غواگانوکې فوق العاده شکل واقع شي نو زياته مړينه رامنځ ته کوي او يو سمه ژوي وروسته دشخوندوهونکو ژويو څخه لکه : آسونه ، کچرې ، خره او خوگان هم پدې ناروغي اخته کېږي. وحشي واښه خوړونکي لکه : فيل ، هوسي او غواگانې د انترکس سره حساس او سبب يي دوامداره غفونت گرځي خو په ککړ و ساحوکې غوښه خوړونکي ژوي د انترکس په مقابل کې حساسيت لري او دا ژوي په استثنايي ډول پدې ناروغي اخته کېږي ولي اکثره الوتونکي دنوموړې ناروغۍ په مقابل کې مقاوم دي انسانان ددي ناروغۍ په مقابل کې حساس دي غالباً دا ناروغۍ په انسانان کې موضعي جلدزخمونوله لارې منځته راځي ولې وژونکي او (Sepicemia ) شکلونه يي په انسانانو کې ليدل کېږي د ژويو نژادونه هم تاثير کوي لدې ناروغۍ سره افريقايي غواگانو نسبت نورټولو نژادونو ته مقاومت لري همدارنگه ځوان ژوي نسبت زوړ ژوی داکتسابي معافيت دلرلو په اساس زيات معافيت او مقاومت لري مساعد کونکي عوامل يي تنده ، نو تيغ وهلي واښه ،ستړيا ،گرمي وهنه او مو ضعي عوارض لکه خرابه موضعي وينه ،بهيدنه او مختلف مسمومونکي عوامل کولاي شي چې ناروغي ته شرايط برابرکړي لابراتوار ي ژوي لکه : هندي خوگڅه ، سوي او موږکان اخته کوي چې هندي خوگچه ، ترټولو حساسه او صحرايي موږکان ترټولومقاوم دي او خپريدنه کې دومره رول نه لري.
د ناروغۍ کلينکي نښې
ددې ژوی پټه دوره دحيوان په حساسيت ددخول په لاري اودميکروبونو په تعدادپورې اړه لري.
پټه دوره په غواگانو او آسونوکې درې ورځو(٣)او په پسونو کې له يوې نه تر دوه ورځواو په خوگانو کې تريوې اونۍ پوري ده د دې ناروغۍ تظاهرات دميکروب د دخول په لارې پوري اړه لري او هغه مواردوکې چې انفکشن دداخلي اندامونو دلاري منځ ته راشي نو رنځ په ناڅاپي ډول او په سرعت سره دحيوان دمړينې باعث گرځي.
د انترکس ناروغۍ دومره خطرناکه ده چې په بغير دعلايمو او نښو دڅرگنديدوڅخه وژني
پټه دوره (Incubation Period )
په عمومي ډول ديوې اونۍ څخه تر دوه اونيو پورې دوام کوي مگر دسير له نقطې نظره په څلورو شکلونو سره ليدل کيږي
1- فوق حاده يا ډېرتيز (Per acut )
2- حاد يا تيز ((Acut
3- نيمه حاديا نيمه تيز (Sub acute )
4-دومداره يامزمن (Chronic )
چې دper acute او acute په شکل سير کوي او دحاد په شکل سير په وخت کې دناروغۍ نښې په مړه ژوی نښې ليدل کېږي چې دټولو طبعي سوريو څخه وينه ډوله (وينه لرونکې) افرازات خارجيږي.
په غواگانو کې ناروغۍ
پدې ژويو کې ناروغي په شکل دډېر تيز او تيز ( Acute -Peracute) ښکاره کېږي ډېرتيز Per acute شکل ناروغۍ غالباً په شروع کې ايپديمک شکل او معمولاً دلومړيو علايمو دښکاره کيدوڅخه پرته مړ کېږي د دې شکل ناروغۍ سير معمولاً د (2-1) ساعتونو پورې وي ولې تبه ، دعضلاتو رپيدل ، نفس تنگي او وينه ډوله مخاط ممکن وليدل شي. مبتلا ژوي ډېر ژر متشنج کېږي او وروسته د تشنج څخه مري وروسته دمرگ څخه د مقعد ا و فرج څخه وينه خارجيږي او حاد شکل د ناروغي سير په حدود د 48-24 ) ) ساعتونو پو رې دې ستړيتا او فوق السعاده بې قرارې په ابتداکې وجود لري د حرارت درجه 42c0 سانتې گريد پورې لوړه ځي تنفس يي ژور او ضعيف نه بلکې شديدوي او مخاطي افسرازات يي وينه لرونکي وي او دزړه ضربان زياتوالي کوي دغذاخوړل او شخوند قطع کوي هغه غواگانې چي بلاربې وي ممکن سقط وکړي دشيدو غواگانې دشيدوپه توليد کې هم فوقو العا ده کموا لي راځي او کيدا شي چي په شيدو کې وينه هم وليدل شي او يا ژيړ رنگ په نظر راشي اسهال ورسره موجودوي او اسهال ورسره وينه ډوله وې او ممکن ژبه يا ستوني کې زخم يا غو ټه وليدل شي.
پېژندنه
ددې ناروغۍ تشخيص د اپيديمولوژي او لابراتواري معايناتو په ذريعه اجراکيږي دباکتريالوژيکي معايناتو لپاره نظر دناروغۍ په شکل سره نمونه اخستل کېږي لکه : محتوياتو کرنکل غوږ څخه وينه استفرق او مواد غايطه او همدا رنگه لکۍ څخه نمونه اخستل کېږي او لابراتوار ته ليږدول کېږي او همدارنگه دناروغ ژوی دځيگر او توري څخه سيمپل اخستل کېږي او درنگ څخه وروسته تشخيص کېږي چې ناروغۍ د انترکس مثبت ( +) دى که منفي (-)
همدارنگه سير لوژيکي تشخيص پواسطه هم د انترکس دتشخيص په موخه د مريض غواگانې دوينې سيروم درنځ د انتي سيروم سره يوځاى تعامل ورکول کېږي کچيرته تعامل په نتجه کې انتي سيروم او انتي جن سپينه حلقه منځ ته راوړي نو د انترکس په موجوديت دلالت کوي او هم دارنگه نو موړې ناروغۍ دځينو نورو ناروغيو سره ورته والي لري لکه : يليک ليگ ، مليگ نانټ او ډيما او تو بر کو لو زيسس سره ځکه چې دغه ټول رنځونه په همدې ډول ناڅاپي مړينه منځ ته راځي او پرته لدې چې ناروغ کلينکي نښې وښي مړ کېږي چې دغه رنځونه دلابراتواري معايناتو پواسطه يودبل څخه تفريق کيږي.
توپيريزه پېژندنه
ناڅاپي مړينه چې ژويو کې په سترگوکيږي بې شميره عوامل لري چې يو دبل څخه بيلول زيات سخت دي چې معمو لاً دو يښتانو تو ئيدو سره يو ځآى او همدارنگه هوا توپاني والي په وجه د انترکس دناروغۍ سره توپير کيدالي شي ممکن دتورلنگي ناروغي حاد شکلونه د انترکس دناروغۍ سره ورته والي لري خو دغه ناروغي زياتره په ځوانو ژويو کې تر سترگو کېږي همدارنگه چې گاز لرونکي پړسوب چې په تورلنگي کې ترسترگوکيږي بيادانترکس په ناروغۍ کې نه ترسترگو کېږي نور گلو ستريدي افستونه په خاصه توگه په خوگ کې کيدايشي انترکس ته ورته وي هغه نور ځينې رنځونه چې انترکس د ناروغۍ سره شبا هت لري يعنې ناڅاپي مړينې منځ ته راوړي عبارت دي له
دليپتوسپيروزس حاد شکلونه معمولاً په انفرادي ډول منځ ته راځي او دهيموگلوبين يوريا په وسيله مشخص کېږي با سيلي هيمو گلوبين يوريا دځيگر دانفر اکتوز درلودونکي وي دوينې کلچر د ناروغۍ لپاره ډېر موثر دي سربو حاد تسمم او دمگنيشسيم دکمبود په وجه معمولاً دواضحو عصبي نښو او جسد خلاصو لو په ذريعه تشخيص کيداي شي دمار چيچينيې په واقعاتو کې موضعي پړسوب دغاښ وهنې په شا وخواکې ليدل کېږي نو پدي حا لاتو کې بايد د انترکس مو جوديت دنظره ونه غورځول شي چې په شکمنو حالاتو بايد دلابراتواري معانياتو پواسطه تشخيص صورت نسي.
له مړينې څخه وروسته نښې (Postmortem)
هغه نښې چې جسد کې ليدل کېږي عبارت دي له :
انترکس دعامې روغتياله نظره
دتورټپ ناروغي انسانانو ته هم ورځي. او کيدايشي دمړينې سبب شي له همدې امله بايد پدي ناروغۍ د اخته ژوی غوښه ونه خوړل شي او ډډه تري وشي دا ناروغې په انسانانو کې ټپونه په تيره بيادپوستکي ، مخ ،لاس ، غاړې ، پښو او سر په برخه کې منځ ته راځي چې انسانانو ته دگردوغبار او استنشاق پوسيله کارگرانو ته دوړيو او ويښتو پوسيله چې دمکروب سپور لرونکي شکل لري انتقاليږي ولي په منځ د دې کسانو کې دپو ستکي انترکس خپريدنه زياته ده.
همدارنگه دچيچونکو ماشو او حشرو په وسيله ممکن ده چې انترکس مکروب دککړيدو وروسته ناروغۍ انتقاليږي چې په انسانانو کې ريوې او هضمې انترکس منځ ته داځي چې انسانانو ته عموماً په لاندې طريقو انتقاليږي
د پوستکي انترکس
پوستکى يا جلد انترکس ته Malignant Pustala هم وايي ميکروب يا دمکروب سپور داخل کيدل پوستکي ته دجلدي انترکس باعث گرځي دناقلو حشراتو رول لکه شنه او ابي مچان دپو ستکي په انترکس کې رول لري چيچونکي حشرات حتا کنه هم د دې ناروغۍ دانتثقال باعث گرځي دتورټپ اکثره دغاړې په ناحيه او همدارنگه دلاس په ناحيه کې ليدل کېږي او معمولاً علايم يي وروسته ديو پټې دورې (١-٢) ورځو څخه ښکاريږي په لومړي مرحله کې سخت خارښت احساس کېږي او په تدريج سر ه داوړوکې طاول يا Pnstula چې دخاورې په رنگ يو مايع څخه ډک وي شکل او دډ ېر خارښت په واسطه ژر چوي او پدې ځاي تور رنگ زخم پيد اکيږي او هم داشان يو څو واړه پستول ډوله جوړښتونه چې اولې پستولونه دي ښکا ريږي او زياتر ه وخت د(٢-٣) ورځو کلينکي نښود ښکاره کيدونه جلدي زحمونه دتوجو وړگرځي دزخم شاوخوا انساج په تدريح سره سخت او قرميزي او کله کله پړسيږي ي ولي بعضي وختونه زخم زياتوالي کوي او لمفا وي غدوته هم سر ايت کوي دغه پړ سوب هميشه نرم او سپين رنگي وي او د دي دپا سه ممکن ده چې پسټول ډوله جوړښت تشکيل شي چې اوبه لرونکې زيړډوله مايع ورڅخه خارجيږي چې بلاخره دپښواولاسونو ناحيه او اويادغاړې اوسينې ناحيه گيروي اودخيټي تربرخې پورې رسيږي چې دغه مهال تنفس مشکل وي اومخ رنگ يې توريږي عمومي علايم يې متغيراواکثره وختونه لنډوي ولې بعضې وختونه ممکن وي چې د بدن تودوخه د٣٨،٥-٣٩،٥درجې سانتي گيراداوحتي ٤٠درجې سانتي گيرادپورې رسيږي .او سردرد،رپيدنه، استفراق ،او اسها ل هم ورسره وي او د7-5 وروځو پوري مړينه منځ ته را وړي رپيدنه انترکس ممکن ده چي نا روغي دهلا کت په طرف يوسي دپو ستکي انترکس کو لا ي شي چي دميکرو ب په کرلو او ليد لو با ندي تشخيص شي.
په انسانانو کې د سږو انترکس
دا ډول ناروغي د انترکس په سپور باندې ککړ گرد و غبار په مرسته منځ ته راځي او په دې علت باندې غالباً په کار خانو کې د ويښتو د وړيو د تهيه کولو په نتجه کې ليدل کېږي او مکمل عوامل يي لکه زخمونه داستنشاق پواسطه دگردونو په مرسته منځ ته راځي پدې شکل دناروغي کې د انترکس دميکروب سپورونه وروسته دداخليدو درگونو څخه دمگروفا ژونو په وسيله خوړل کېږي اوپه خپله لمفاوي غدو مډ ياستنيال او يرانشنيال ته رسيږي او وروسته په رشتوي شکل باندې وده کوي او زهرترشح کوي دوينې نه ډگ اولمفاوي غوټې پړسيږي او په تدريج سره دا ميکروب د لمفاوي غوټو په مرسته د وينې جريان ته داخليږي او عمومي ناروغي سبب گرځي او ناروغۍ د دوري په اخر کې دناروغ مخ تور رنگه ، اسهال او استفراق دخېټې پړسوپ او همدارنگه خوله هم ورسره خارجيږي او اخته کسان د 80%-75% ) ) مړه کېږي.
په انسانانو کې د هضمې سيستم انترکس
داشکل دناروغي دککړو خوراکي موادو په نتجه کې دخوړلو لکه انترکس توليدوي د انترکس ميکروب دکولمو په پو ښونو تکثير او زهر توليدوي او دخيري اونکروز تو ليد باعث گرځي او وروسته لمفاوي غوټو او ميزنتريک ته ځي او (septiceamia) توليدوي په شکل دناروغۍ کې نښي يي د کو لمو او معدې پړسوپ استفراق دگيډې درد او وينه لرونکي اسهال په ناڅاپي ډول ښکاريږي او گيډه باد اخلي اوبلا خره مړکيږي
د انترکس په ضد معافيت
طبعي معا فيت او يا مقاومت دحيواناتو په ځينو ډلو کې فوق العاده لوړوي او دغه حالت تر ډېره حده پورې دانساجو دمرگ وني فعاليت پورې چې دباسيل په وړاندې لري اړه لري نو دغه خاصيت دهستون دپروتيني چې د پولي پيپتايد شکل دې پورې اړه لري.
د عفونت څخه وروسته حساسو ژويو جوړيدل دمعافيت دمنځ ته دراتلو سبب گرځي او دهغې سيروم دلوړ انتي کوردر لودو لو په وجه ژوی ته حفاظت ورپه برخه کوي د دې سره کولالي شو د هغه واکسين په زرقولو سره چې دمړشو باکترياو څخه په لاس راغلي ولې معا فيت منځ ته را وړو پاستو رپه 1881 م کال دا وښودل که چيرته د انترکس باسيل د (٤٢-٥٢) سانتي گريد تو دخي لاندي دڅو مياشتو لپاره وکرل شي نو دناروغي دمنځ ته لاوړني قدرت دلاسه ورکوي او کو لاي شو ددغې مادې څخه ژويو ته دواکسين په حيث کار واخلو او معا فيت منځ ته راوړو دلومړنيو فعاليتو نو په تعقيب دايمنو لوژيک فعا ليت په نظرکې نيو لو سره د انترکس باسيل يو ډول معا فيتي پروتيني انتي جن شکل تهيه شوي او تر ډېره حده تر مطالعې لاندې نيول شوې د انترکس دباسيلونو پواسطه بې ويرولانسه کپسول نلرونکي شکلونه دنمو په حالت کې ازاديږي دغه تو کسينونه دگرمۍ سره حساس دي او پايداري نلري خو کولاي شوچې هغه دLipid پارچه کولو پو اسطه وساتو دمعافيت موثر ډول دساتونکو انتي جنو دترزيق پوسيله ژوی اوانسان کې منځته راتلالي شي دغه ډول معافيت ضعيفه کړاي شو مکروبو نو پو سيله څوځله زيات دي په يو ډول خالص انتي ژنيک شکل د واکسين د هغه ارزښت په وجه چې لري هغه کسانو ته چې دشغل په ډول د انترکس د رنځ د خطر په مقابل کې واقع دي په کار وړل کېږي.
درملنه
تورټپ ناروغي خلاف معمولاً د انتي بيوتيکو نو څخه او هم د انترکس سيروم څخه استفاده کېږي هغه غو اگانې چې په ډېر تيز (Peracut ) شکل سره په مکروب اخته شوي وي نو مخکي لدې چې ي تداوي يا درملنې ته ضرورت پيښ شي غواگانې له منځه ځي ولي په تيز Acut شکل کې مخکې لدې چې ټولې کلينکې نښې ښکاره شي او در ملنه اجرا شي شايد گټور وي څرنگه چي انترکس خطرناکه وژونکې باکتريايي ناروغي ده او لنډه دوره لري نو مشکل به وي چه لمړۍ مرحله کې تشخيص شي نو قوي انتي بيو تيکو نو پوا سطه درملنه کيږي.
د ناروغۍ وقايه او مخنيوی
پخوا له دې چې نوموړې ناروغۍ په ساحه کې ښکاره شي بايد واکسين د تورټپ په پسرلي کې کله چې ژوي څړځايو ته ځي بايد تطبيق شي د دې معافيت دوره يو کال ده ټک دناروغي واکسين د تطبق څخه تر (١٤) ورځو پورې دناروغۍ په مقابل کې معافيت حاصلوي بايد محترم مالدار ن پدې وپوهيږي چې کله غواگاني ته واکسين تطبق وي نو اخته يا شکمن ځاي ته تر دوه هفتو پورې خپل څاروي انتقال نه کړي که چېر ته گلې ته واکسين تطبق شي نو مالدار ن وپوهول شي چې تر ( ٤ ) و ورځو پورې مو جوددي هغه واکسين چې د دې  ناروغۍ نه دوقايي په منظور زمونږ په گران هيواد افغانستان کې ترې استفاده کېږي (Anthrax Sporvacciue ) په نوم ياديږي.
دمارچ او اپريل په مياشتو کې غواگانو ته يوميلي ( 1 ml ) او په واړو ژويو کې 0.5 ml تطبيق کېږي البته دپو ستکي لاندې
بايد په ياد ولروچې د دې واکسين تطبق حامله غواگانو ته ښه نه دى ځکه چې دنوموړي واکسين څخه ورسته په ژوی سخته تبه راځي او همغه اندازه پروجسترون چې جنين لپاره کفايت کوي هغه دکميدو سره مخامخ کېږي د انترکس د سپور ونو پواسطه چاپيريال ککړيدو دمخنيو ي لپاره بآيد اخته جسد يا وسوځول شي يا په دوه متره ژوره څاه کې چې چونه ورباندي وي واچول شي او خښ شي. دناروغ په وړاندې د بدن قوت ډېر زيات رول لري که ناروغۍ په گله کې خپره وي نو بايد روغ له ناروغ څخه جلا او روغو ته بايد واکسين او ناروغ ته انتي بيوتيکو نه ورکړل شي يعنې هر کال په مني کې چې اورښت نوي شوي کارول کېږي څرنگه چې انتي بايوتيک په ما فيتي سيستم کې مداخله کوي نو بايد هغه څارويو ته چې انتي بيو تيکونه ورکړ شوي وي بايد ددوه ونيو پورې بايد واکسين نه شي نو لازمه ده هغه واکسين چې دپوستکو په کاروبار او تجارت کې لوي لاس لري نو بايد ي پاملرنه دهغې خفظ العمي ته وشي ځکه چې انترکس د(50-100 ) کلونو پورې په خپل سپور کې ژوندى پاتې کيدي شي همدارنگه هغه کسان چې قالينو په جوړونه کې لاس لري نو دوړيو څخه په استفادې کولو کې بايد دډيراحتياظڅخه کار واخستل شي او کافي حفظ الصحه بايد مراعت شي.
پاستور واکسين
پاستور په کال ١٨٧٩م کې اولين واکسين جوړ کړ پاستور او د هغه ملگري متوجې شول که چېرته د انترکس مکروب د تودوخي په - او د هغه ٤٢-٤٣ سانتيگريد کې په دومداره ډول وکرل شي نو سپور منځ ته راوړي شي رشتويي شکل هم تدريج سره کم شي هغه داسې چې 23-30 ورځوپوري دکلچر کرل په متوالي ډول د هندي خوگچي لپاره هم بې ضرره دي او د ١٠-١٢ ورځو کلچر کرل په متوال ډول د دې قدرت نلري چې غواگانې مړې کړي دپاستور په طريقه کې دمعافيت منځ ته راوړنې په خاطر ميکروب د دوه مختلفو سويو د ترزيق کولو په وسيله چې په مختلفو مراحلو کې وي استفاده کېږي.
لومړني شماره واکسين چي د هغه مدت په مکمل ډول کم شوي وي هندي خوگچه او سوي نه وژني او دغواگانو لپاره هم بې ضرره دي او دوهمه شماره واکسين چې زيات مدت لري موږک او هندي خوگچه وژني او غواگاني هم دحرارت شديد عکس العمل منځ ته راوړي چې په نادرډول دمرگ سبب کيداي شي دپاستور واکسين دلومړي ځل لپاره په ١٨٨١ م کال کې فارس ته نيږدې په يو کلي کې په يو تعداد غواگانو او پسونو باندې وازمايُل شو او دوهمه شماره واکسينونه د دولسو ورځو په فاصله سر دپوستکى لاندې ذرق کړاي شول او دوه ونۍ وروسته په ژويو باندې د انترکس ميکروب په خاصه پيمانه وازمايل شوه ددغې ازموينې نتجه دڅيړنې دکميسون دمامورينو لپاره دحيرانۍ سبب شو دا په داسې حال کې چې ټولې هغه غواگانې چې نه وې واکسين شوې هغه مړې او هغه چې واکسين شوې وې يوه يي هم مړه نه شوه نوپه دې توگه د دغه کار اجرا اصلي اهميت څرگند شو د پاستور طريقه ډېر ژر د عمل ډگر ته داخل او ثابته شوه چې واکسين شوي ژوي په طبعي شرايطو کې هم ميکروب په وړاندې مقاومت کوي دمعافيت دوره دنهو (٩) مياشتو څخه زيات او دمړينې شمير يي د هغو ژويو په پرتله چې نوي واکسين شوي وي معافيت د واکسين څخه وروسته د 10 ورځو په موده کې اکثره منځ ته راځي نو پدې اساس په ککړ محيط کې هغوحيواناتو ته چې ناروغۍ دکمون په دوره کې ده. که دغه واکسين ورته زرق کړى شي کيداي شي چې مړ شي اوزياتره وختونه دواکسين کولو څخه 10 ورځو پورې مړينه وليدل شي.
دپاستور طريقه دتيرې پيړۍ په ورستيو کې شروع او تراوسه هم رواج لري چې د دې نارغۍ په مړينه کې دپام وړ کموالى راوړي او په تدريجي ډول معلومه شويده په خاصه تو گه لومړى دا چې دا وکسينو نه زياتر ه وختونه د زيات شدت په وجه په ژويو کې مختلف عکس الملونه منځ ته راوړي آن تردې چې ځينې مړه کېږي دوهم دا چې پاستور واکسين د ميکروب درشتوي برخې دغوښې په محيط کې منځ ته راځي او خارجي محيط او نور مختلف عوملو له کبله خپل شدت هغه اندازه دلاسه ورکړي چې هيڅ ډول عکس العمل په ژوی کې منځ ته رانه وړي اوپه عين وخت کې معافيت هم منځ ته رانه وړي نوپدې اساس دپاستور واکسين دلابراتوار څخه بيرون ساتل مشکل دي نو بايد ژرترژره واکسنين کړاى شي.
سايونين لرونکي واکسين
سايونين يو ډول صابون لرونکي مواد دي چې نه پريږدي واکسين راساً جذب شي او ووځي له بدن څخه په اثر د واکسين کولو ( مخلو ط ) کولو دسايونين او د سپور څخه تهيه شوي واکسين چې پاستور شماره (2) په نوم ياديږي حاصل شوي دي زرق په ساحه کې تخريش منځ ته راوړي او د بدن دفاعي قوه سخته وي او پدې ډول معافيت قوي کوي دسايونين مقدار بايد له 10% فيصدو څخه تيري ونه کړي په غير له دې نه که چېرته تحريک شديد وي دپوستکي دتخريش او دحيوان لپاره هم خطرناک وي.
د انترکس پر ضد سيروم
هغه ژوي چې په شدت سره به په دغه ناروغۍ اخته وه دتداوي په برخه کې به دسيروم دزرق کولو څخه وروسته څو دقيقي دناروغۍ نښې کميدلې خو په دوهمه او دريمه ورځ دتداوي په ځينو حا لاتو کې نښې نښانې بيا رابرسيره کيدې چې په داسې حالاتو کې بيا سيروم تطبيق کيدل ترسره کيدل. هغه ژوي چې په شدت سره به په ناروغۍ اخته و او يا د هغوي په وينه کې به انترکس ميکروب ليدل شوي و ځينې وختونه به دسيروم په وسيله تداوي کيده پدې وروستيو و ختونوکې هغه برياوي او پرمختگونه چې دواکسين جوړولو په برخه کې ترلاسه شوي دي او دبيلا بيلو انتي بيوتيک دجوړيدو په وجه دانتر کس سيروم څخه استفاده نه کېږي.
سرچينې
وېشنيزه:ناروغۍ
بوټی
بوټی يا بوټي هغه ژوندی اورگانیزمونه دی چی د Plantae اړوند دی. بوټي خپله انرژی د د لمړ د وړانگو څخه د یو پروسی په ترځ کی چی فوتوسنتیز نومیږی اخلی. پدی برخه کی په خاصه توگه یو اورگانیل د کلوروفیل په نامه فعالیت کوی، چی کلوروپلاست لری او دهغه له کبله د پانو ته شین رنگ ورکوی. ځینی بوټي پرازیتی دی او په کافی اندازه کلوروفیل نلری ، او دپرازیتو بوټيو په ډله کی راځی.
هغه علم چی بوټي مطالعه کوی د بوتانی په نامه سره یادیږی.‌
د بوټيو احصایه په دقیقه توگه سره ستونزمنه ده مگر په ۲۰۱۲ کی داسی ویل کیده چی د بوټي سپشزونه ۳۰۰ څخه تر ۳۱۵ زرو پوری رسیږی چی پدی ډله کی تر ټولو ډیره برخه یی تخم لرړنکو بوټیو نیولی ده. چی تعداد یی ۲۶۰ څخه تر ۲۹۰ زره ته رسږی.
د بوټی لپاره معاصر تعریفونه
نباتات د ژوندیو موجوداتو د ډلی څخه ډیر مهم جز بلل کیږی او د تاریخ په اوږدو کی د حیواناتو سره جوغت یوځای گروپ بندی شوی دی.‌ البته د لمړی ځل لپاره دا طبقه بندی ارسطو د میلاد څخه ۳۸۴ کاله د مخه کړی وه. او پدی نژدی وختونو کی د لینس لخوا د یو عالم په ډول وپیژندل شول،
کله چی د نبات په هکله غږیږو نو د اورگانیزمونو په یو خاص گروپ یا ټکسون باندی دلالت کوی چی معمولا یو له لاندی حالاتو ځانته غوره کولی شی:
فنگسونه
فنگسونه چې د قارچونو،پنجیانو په نومونو سره هم یادیږي تر دې مهاله تر سل زره زیاتې نوعې Species پیژندل شوي دي چې تقریباً د نړۍ په ټولو برخو کښې ژوند کوي. زیات شمیریې په وچ چاپیریال کښې يواځې ځولومړني (ابتدايي) ډولونه یې په اوبو کښې ژوند کوي. د فنگسونو په هکله د ډیرو معلوماتو په خا‍طر په فنگوسونه باندی ټک کیکاږۍ.
تنوع
ژوندی موجودات په یو لوړ تعداد سره تنوع لرونکی دی. نباتات یو دهغه ژوندیو موجوداتو له ډلی څخه دی چی ډیره تنوع لری. د ویریدی پلانتی گروپ تقریبا ۳۰۰۰۰۰ نوعی تخمین کړی دی. چی پدی برخه کی ۸۵ څخه تر ۹۰ سلنه یی گل کوونکی نباتات دی.‌په لاندی جدول کی ځینی آمار د نباتاتو دتنوع په هکله
تدريجي بشپړتابه
داسی ویل کیږی چی نباتاتو د الجی څخه د انکشاف او تکامل په ترځ کی منځ ته راغلی دی. چی الجی په برایوفایت ،‌لایکوپوډ ، فرن او بلاخره په مغلفو جمنو سپرمو او انحیو سپرمو باندی اوښتنی دی. داسی ثبوته شته چی د الجی نښنی ښی او ۱۲۰۰ میلیونه کاله پخوا پدی خاوره کی اوسیدل.
امبريوفايت
هغه نباتاتو چی تر ټولو زموږ لپاره پیژندل شوی دی هغه کثیرالحجروی د خاوری په سر ژوندی موجودات دی چی امبریو فایت په نوم سره یادیږی. دا نباتات د پاڼو ،‌ساقی او ریښی د یو تکمیل او بشپړ سیستم څخه منځ ته راغلی دی.‌ددی گروپ ډیر کمی غړی د برایو فایت په نوم سره هم یادیږی.
فوسيل
په نباتی فوسیلونوکی چی تر اوسه پیدا شوی دی د نبات ریښی ،‌پانی،‌ تخمونه ، پولن ،‌سپور او فایتولیتس او امبر چی فوسیلی ریزن ته وایی پیدا شوی دی.‌ دا فوسیلونه په خاوره ، ریگونو او بحری ترسباتو کی موندل شوی دی.
جوړښت،‌ وده او برار
نبات اکثره جامده د اتموسفیر څخه تشکیل شوی ده. نباتات د لمر د انرژۍ څخه استفاده کوی چی کاربن دای اکساید اخلی او په نتیجه کی اکسیجن آزادوی. اوبه د خاوری څخه اخلی اوپه پایله کی ساده قندونه جوړوی چی د نبات د ساختمان د تشکیل لامل گرځی.
نباتات کیدای چی پرازیت هم وی چی ځبله د فوتوسنتیر عملیه نشی تر سره کولی او د نورو نباتاتو څخه خپل خواړه اخلی. د نبات غذا معمولا د خاوری له لاری صورت نیسی.
هغه فکتورونه چی وده متاثره کوی
د بوټی وده هوا، لمر،‌ اوبه ، په خاوره کی موجود عناصر، دخاوری جوړښت، بوټیی هورمونونه او داسی نور متاثره کوی. د نبات جینوټایپ هم د نبات وده متاثره کوی. د مثال په ډول د غنمو خاصی ورایتۍ ښه وده کوی او په ۱۱۰ ورځو کی رسیږی حال دا چی نوری وراتیی په معمول ډول سره په ۱۵۵ ورځو کی خپله وده تکمیلوی.
بوټیی حجره
بوټیی حجره ډیر کوچنی او وړه ده ، او د حیوانی حجری سره یی معمولا توپیر پدی دی چی دا کلوروپلاست لری او حیوانی حجره یی نه لری. نور بجث ته د بوټیی حجری پانی ته رماجعه وکړی.
سرچينې
‎
وېشنيزه:بوټي
د شهید محمد عارف عالي لېسه
د شهید محمد عارف عالي لېسه عالي لېسه د ننگرهار ولایت، د جلال اباد ښار لودیخ لور ته، د اوومې ویالې په سیمه کې د ننگرهار عالي دار المعلمین ترڅنگ واقع ده. دا لېسه په .... کال کې د دولت په چوکاټ کې په رسمي ډول جوړه او د زده کوونکو پرمخ پرانېستل شوه. دا لېسه محمد عارف په نامه چې د چپرهار اوسېدونکی او په ۱۳۷۲ کې د پوهنې رییس و، له وژنې څخه وروسته د هغه په نامه ونومول شوه. دې لېسې څخه تردې دمه په زرگونو زده کوونکي له ۱۲ ټولگي څخه فارغان کړي دي.
تړلې لیکنې
د ننگرهار عالي لېسه جلالکوټ ننگرهار لغمان کونړ بنغر قلعه علي میران قلعه غولا قلعه سرگینک ولایتي قلعه جانان خان قاسم اباد
وېشنيزه:ښوونځي وېشنيزه:د افغانستان ښوونځي وېشنيزه:د ننگرهار ښوونځي وېشنيزه:د نړۍ ښوونځي وېشنيزه:د افغانستان لېسې وېشنيزه:د ننگرهار لېسې
حاجي دوست محمد کندهارى
خواجه حاجي دوست محمد کندهارى د نولسمې پېړۍ يو افغان صوفي وو.
مخينه
دوست محمد کندهاری د افغانستان په کندهار ولايت کي وزېږېد، لومړنۍ زده كړي يې په کندهار ولايت کې ترسره کړې، په ځوانۍ کې يې د هند له ستر نقشبندي عالم غلام علي دهلوي سره په مدينه منوره کې وليدل. هغه وويل چې د غلام علي روحاني انرژي (فيض) دومره قوي ده چي دده د ناراحتۍ سبب شوې ده؛ هندوستان ته په بيرته راگرځېدلو هغه ډېر خوشال وو. غلام علي مخکې له دې چي دوست محمد د هغه مريد شي وفات شو، نو دوست محمد د هغه له ځايناستي ابو سعيد مجددي رامپوري نه وظيفه واخيستله.
د خپل شيخ سره د ١٤ مياشتو تېرولو وروسته حاجي دوست محمدپه کندهار کي د احمد سعيد خليفه شو.په دې وخت کي د انګرېزانو غلام شاه شجاع د افغانستان پاچا وو، دوست محمد مجبوره شو ترڅو هيواد پرېږدي. احمد سعيد هغه ته لارښوونه وکړه چي په داسي ځاى کي استوګنه غوره کړي چي هلته په دواړو پښتو او پنجابي ژبه خبري کېږي. ددې لارښووني په تعقيب دوست محمد ديره اسماعيل خان ته نږدې د موسازئ شريف په کلي کي استوګنه غوره کړه.
وفات او ځاى ناستى
د دوست محمد ځاى ناستى خواجه محمد عثمان داماني وو، چاته چي ده د نقشبنديه، مجدديه، چشتيه، معصوميه، مظهريه، قاديريه، سهرورديه، کوبراويه، شتريه، مداريه، قلندريه او نورو تصوفي طريقو کي د وظيفې ورکولو اجازت کړى وو.
حاجي دوست محمد د ١٢٨٤ ه ق کال د شوال په ٢٢(١٧د فبروري ١٨٦٨) وفات شو، او د دېره اسماعيل خان په موسى زئ شريفه کي خاورو ته وسپارل شو.
د تصوف سلسله
خواجه دوست محمد کندهارى. شيخ احمد سعيد فاروقي مجددي. شيخ ابو سعيد فاروقی مجددي. شاه غلام علي دهلوي. ميرزا مظهر جان جانان. سید نور محمد باديوني. حافظ محمد محسن. محمد سيف الدین فاروقی مجددي. محمد معصوم سرهندي. شيخ احمد فاروقي سرهندي. شيخ محمد باقي بلال. شيخ محمد امكنگي. له دي نه وروسته تر محمد صلى الله عليه وسلم پوری د مجدد الف ثاني رحمة الله عليه له سلسلي سره مطابق
د هغه خلفاء
خواجه محمد عثمان داماني  مولانا رحيم بخش پنجابي مولانا امان الله هراتى  مولانا احمد  مولانا محمد عادل  مولانا نظام الدين وېشنيزه:1868 مړينې وېشنيزه:افغان صوفیان وېشنيزه:کندهاریان
شملي کوریا
شمالي کوریا، په رسمي توګه د کوریا د خلکو ديموکراتيک جمهوريت دی، چې په ختيځه آسيا کې پروت هېواد دی. دا د کوریا ټاپووزمې شمالي نیمه برخه جوړوي. په شمال کې د چین او روسیې سره، د یالو (امنوک) او تومین سیندونو سره او د سویلي کوریا په سویل کې د کوریا بې وسلې شوي قلمرو سره ګډه پوله لري. د هیواد لویدیځ سرحد د ژيړ سمندرله خوا رامنځ ته شوی ، پداسې حال کې چې ختیځ سرحد یې د جاپان سمندر لخوا تعين شوی دی. شمالي کوریا، د خپل جنوبي سیال په څیر، د ټولې ټاپو وزمې او نږدې ټاپوګانو د مشروع حکومت ادعا کوي چې پیونګ یانګ يې پلازمېنه او لوی ښار دی.
کوريا په ۱۹۱۰ ز کال کې، د جاپان امپراتورۍ سره یوځای شوه. په ۱۹۴۵ ز کال کې، د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې د جاپان له تسلیمیدو وروسته، کوریا د ۳۸ موازي په اوږدو کې په دوو منطقو وېشل شوی ده، چې د شوروي اتحاد له خوا يی شمال او د متحده ايالاتو لخوا يې سويلي برخه اشغال شوی و. د بیا یوځای کیدو په اړه خبرې اترې ناکامې شوې دي، په ۱۹۴۸ ز کال کې، جلا جلا حکومتونه رامنځ ته شول: په شمال کې سوسیالیست ،شوروي اتحاد او د کوريا د خلګو دیموکراتيک جمهوريت په سويل کې کپيټالست او له ختيځ سره يوځای شوی د کوريا جمهوريت و. په ۱۹۵۰ ز کال کې د کوریا جګړه د شمالي کوریا په برید سره پیل شوه، او تر ۱۹۵۳ ز کال پورې یې دوام وکړ. د کوریا د اوربند تړون یو اوربند رامنځ ته کړ، او یوغیر پوځي سیمه یی تاسيس کړه. مګر د سولې تړون هيڅکله لاسليک شوی نه دی.
د دولتي اساسي قانون د لومړۍ مادې له مخې، شمالي کوریا یو "خپلواک سوسیالیستي دولت دی."
ټولټاکنې ترسره کوي، مګر د خپلواکو څارونکو له خوا د شرمونکو ټاکنو په توګه نومول شوي دي، ځکه چې شمالي کوریا د کيم کورنۍ په شاوخوا کې د خپل مشروح کلتور سره یو استبدادي دیکتاتور دولت دی.
د کوریا د کارګرانو ګوند، چې مشري یې د واکمنې کورنۍ د غړي په غاړه ده، يو واکمن ګوند دی او د کوریا د بیا یوځای کیدو لپاره د دیموکراتیک جبهې مشري کوي، چی یوازینی قانوني سیاسي حرکت دی. د اساسي قانون د دریمې مادې له مخې، جوچ د شمالي کوریا رسمي ایډیالوژي ده. د دولت لخوا پرمخ وړل شوي تصدۍ او راټول شوي فارمونو له لارې د توليد وسيلې د دولت ملکيت دی. ډیری خدمتونه لکه روغتیا پاملرنې، تعلیم، کور، او د خوړو تولید د دولت لخوا تمویل شوي دي. له ۱۹۹۴ ز کال څخه تر ۱۹۹۸ ز کال پورې، شمالي کوریا له قحطۍ سره مخ شوه چې په پایله کې یې د ۲۴۰۰۰۰ او ۴۲۰۰۰۰ ترمنځ خلک مړه شول او  اوس لا هم خلک خوارځواکۍ سره مخامخ دي.
شمالي کوریا د کوریا د خلکو د اردو لپاره سونګون، یا "پوځي لومړی" پالیسي تعقیبوي. اټومي وسلې لري، شمالي کوريا هغه هیواد دی چې د پوځي او نیمه پوځي پرسونل دوهم لوړ شمیر لري، په ټولیز ډول د ۷.۷۶۹ ميلیون فعال، ریزرو، او نیمه پوځي پرسونل، یا د دې نفوس نږدې ۳۰٪  سره د ۱،۲۸ ملیون سرتیرو فعال ماموریت اردو په نړۍ کې څلورم لوی پوځ دی چې د نفوس ۵٪ جوړوي. په شمالي کوریا کې د بشري حقونو څخه د سرغړونې په اړه د ملګرو ملتونو له خوا د ۲۰۱۴ ز کال تحقیقاتو پایله داسې اعلان کړه چې: "د دې سرغړونو شدت، پیمانه او ماهیت داسې یو دولت څرګندوي چې په معاصره نړۍ کې هیڅ موازي نه لري،" د بښنې نړیوال سازمان او د بشري حقونو د څار اداره ورته نظرونه لري. د شمالي کوریا حکومت دغه سرغړونې ردوي. شمالي کوریا له ۱۹۹۱ ز کال راهیسې د ملګرو ملتونوغړیتوب سربیره، د بې طرفه حرکت  جي ۷۷ او د آسيان د سيمه ییزو ټولنو غړيتوب هم لري.‌
کيږي
اټکل کيږي چې د شمالي کوریا وسله وال ځواکونه، یا د‌ کوريا د خلکو پوځ ۱۲۸۰۰۰۰ فعال او ۶۳۰۰۰۰۰۰ احتياط او نيمه پوځي ځواکونه لري. چې په نړۍ کې يوه ستره پوځي اداره جوړوي. د‌ يوه فعال ماموريت اردو په لرلو سره چی ۵٪ نفوس جوړوي د کوريا د خلکو پوځ له چين هند او متحده ايالاتو وروسته په نړۍ کې څلورم لوی فعال پوځي ځواک دی. شاوخوا ۲۰ سلنه نارینه چې عمرونه یې ۱۷ـ۵۴ کالو پورې دي په منظمو وسله والو ځواکونو کې خدمت کوي، او نږدې په هرو ۲۵ اتباعو کې یو یې په لست کې شامل عسکر دی.
په شمالي کوریا باندې د ملګرو ملتونو بندیزونو د کوریا د خلکو اردو ته د عصري تجهیزاتو پیرود یا پراختیا ستونزمنه کړې ده، چې په پراخه کچه د سړې جګړې د وخت په پخوانیو موادو تکیه کوي. له بلې خوا، په یوه برخه کې د شمالي کوریا د سونګون، یا "پوځي لومړي" پالیسي، او په ​​وسله والو ځواکونو کې د ډير شمير پرسونل له امله د یوه پیاوړي پوځي ځواک په توګه لیدل کیږي.
د کوریا د خلکو پوځ په پنځو څانګو ویشل شوی دی: ځمکنی ځواک، سمندری ځواک، هوایی ځواک، د ځانګړو عملیاتو ځواک، او  د راکټ ځواک. د کوریا د خلکو د پوځ فرماندهي د کوریا د کارګرانو د ګوند دپوځ مرکزي کمېسيون او د دولت د چارو خپلواک کمیسیون کې موقعیت لري، چې د خلکو د وسله والو ځواکونو وزارت کنټرولوي.
د کوريا د خلکو د پوځ په ټولو څانګو کې، ځمکنۍ ځواک تر ټولو لوی ځواک دی، چې شاوخوا يو ميليون پرسونل لري چې په ۸۰ پياده لوا، ۳۰ توپخانې لوا، ۲۵ ځانګړي جنګي لوا، ۲۰ ميخانيکي لوا، ۱۰ ټانک لوا او په ۷ ټانک کنډکونو وېشل شوي دي. دا په ۳،۷۰۰ ټانکونو، ۲۱۰۰ زغره والو پرسونل او د پياده جنګي وسایطو، ۱۷،۹۰۰ توپخانې، ۱۱۰۰۰ د الوتکې ضد ټوپک او شاوخوا ۱۰،۰۰۰ مين پیدونه او د ټانک ضد توغنديو باندې سمبال دي. اټکل کیږي چې هوایي ځواک (د ۵۴۵ - ۸۱۰ ترمنځ د جنګي مبارزينو سره)، شاوخوا ۱،۶۰۰ الوتکې لري. پداسې حال کې چې سمندري ځواک يې په نړۍ کې تر ټولو لويی تحت السمندري بيړۍ په شمول نږدې ۸۰۰ بېړۍ چلوي. د کوریا د خلکو د پوځ د ځانګړو عملیاتو ځواک هم د نړۍ تر ټولو لوی ځانګړی ځواک دی.
شمالي کوریا یو اټومي وسله لرونکی دولت دی، که څه هم د دې وسلو ډول او ځواک ناڅرګند دی. د ۲۰۱۸ ز کال په جنورۍ کې، د هايدروجن د بمونو په شمول د شمالي کوریا د اټومي وسلو اټکل د ۱۵ او ۶۰ بمونو ترمنځ و، د راکټ ځواک له خوا د سپارلو وړتیاوې  چمتو شوي دي، کوم چې شاوخوا ۱۰۰۰ بالستیک توغندي لري، چې تر ۱۱۹۰۰ کیلومترو (۷۴۰۰ میل) پورې واټن لري.
شمالي کوريا د ۲۰۰۴ ز کال د سویلي کوریا د ارزونې له مخې، د کیمیاوي وسلو زیرمه هم لري. چې د ۲،۵۰۰-۵۰۰۰ ټنو ترمنځ اټکل کیږي. د اعصابو، ټوخی، وینی، او التهاب کولو ایجنټان،د بیولوژیکي وسلو په شمول د انتراکس او د ټوخي کولريا د تولید توان لري. شمالي کوریا د خپلو اټومي او توغندیو ازموینو په پایله کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۶۹۵ ز کال پریکړې له مخې د ۲۰۰۶ ز کال د جولای، ۱۷۱۸ ز کال د اکتوبر، ۲۰۰۶ ز کال، د ۱۸۷۴ ز کال د جون، ۲۰۰۹ ز کال، د ۲۰۸۷ ز کال د جنورۍ، د ۲۰۱۳ ز کال او د ۲۰۱۷ ز کال په ډسمبر کې ۲۳۹۷ بندیزونه ولګول.
ډیری تجهیزات چې د کوریا د خلکو اردو لخوا کارول کیږي د کورني دفاعي صنعت لخوا ډيزاين او تولید شوې دي. په ټول هېواد کې شاوخوا ۱۸۰۰ وسلې د  ځمکې لاندې د دفاعي صنعت په فابریکو کې تولیدیږي. چې ډیری یې په چګنګ ولایت کې موقعیت لري. دفاعي صنعت د دې وړتیا لري چې د مستقلې او د کنټرول لاندې وسلې، توپخانې، زغره وال وسایط، ټانکونه، توغندي، چورلکې، سب میرینونه، د ځمکې لاندې کولو او نفوذي الوتکې او یاک ۱۸ روزونکي تولید کړي، تر دی چې د جیټ الوتکو د تولید محدود ظرفیت لري. د شمالي کوریا د دولتي رسنیو په وینا، په ۲۰۱۰ ز کال کې پوځي لګښتونه د دولتي بودیجې ۱۵،۸ سلنه وو. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت اټکل کړی چې، د شمالي کوریا نظامي لګښتونه د ۲۰۰۴ ز کال څخه تر ۲۰۱۴ ز کال پورې خپل  ناخالص کورني محصول ۲۳٪ په اوسط ډول مصرف کړی دی چې په نړۍ کې ترټولو لوړه کچه ده. شمالي کوریا د ۲۰۲۱ ز کال د اکټوبر په ۱۹ نېټه په بریالیتوب سره د اوبتل په واسطه یو نوی ډول بالستیک توغندی ازمویلی دی.
شمالي کوریا د توغندیو سیسټمونو پراختیا لپاره د متحده ایالاتو تر بندیزونو لاندې ده، که څه هم له ۲۰۱۹ ز کال راهیسې ، د شمالي کوریا سویل ختیځ ساحل ته نږدې د السوم ټاپوګانو ("السوم" معنا "د هیڅ سړي ځمکه") په نښه کولو له ۲۵ څخه ډېرې ازموینې شوې.
پولي
• دا هېواد چې خپلې پولې په ډېر دقيق ډول کنترول کوي، دولت یې په اساني سره څوک باندنی وګړی نه ورپرېږدي او نه هم په اسانه خپل وګړي ته اجازه ورکوي چې بهرني هېواد ته سفر وکړي. • هغه کم کسان چې شمالي کوريا ورته د ورتګ اجازه ورکړې ده د خپل سفر د خاطرو په لړ کې وايي ، کله چې شمالي کوريا ته ورسېدې ، نو مجبور يې چې موبايل دې بند کړې ځکه چې نه پکې رومينګ شبکه کار کوي او نه هم ددې هېواد يوازينی دولتي مخابراتي شرکت بهر ته د زنګ وهلو اسانتيا لري. ==انټرنټ کارونه== • تاسې به هېڅوک هم په موبايل کې د خبرو کولو او يا هم انټرنيټ کارولو پر  وخت ونه وينئ، ځکه په دې هېواد کې يوازې اويوازې  لوړ رتبه دولتي چارواکي ، د هغوی کورنۍ او ماشومان، د دولتي ميډيا ژورناليستان او هېکران چې شمېر يې تر يوولس سوه زيات نه دی د انټرنيټ اسانتيا لري ، نور نه پکې انټرنيټ شته اونه هم څوک انټرنيټ پېژني. لپ ټاپ ، اې پېډ او سمارټ فون درلودل خو پکې بېخي لرې خبره ده.
امنیتی اندیښني
• کله مو بخت کار وکړ او شمالي کوريا دولت خپل هېواد ته د ننوتلو اجازه درکړه، تاسې ته يو لارښود او يو موټر چلوونکی چې ددې هېواد د امنيت کسان دي، ځانګړی کېږي، او تر هغو به له تاسې سره وي چې بیرته یې په پوله نه وئ را اړولي. تاسې نه شئ کولای د لارښود له خبراوي ماسوا له هوټل څخه راووځئ. تاسې هره ورځ يوازې دوه تر دريو د سيل ځايونه ليدلی شئ ، چې په زياتره ځايونو کې یې عکس اخيستل ممنوع دي. ==رسنۍ== • په هوټل کې (چې د بهرنيانو لپاره وي)يوازې بي بي سي، د چين څو تلويزيوني شبکې  او د روسيې (اين ټي وي) کتلی شئ. ==ترانسپورټ== • د عام ولس لپاره یې په ډېر کمه اندازه د موټرو او موټر سايکلو لپاره ډيزل او پترول پيدا کېږي، نو ځکه پکې ډېر کارونه له انساني ځواک څخه په کار اخيستلو تر سره کېږي. ==ساحلونه== • د شمالي کوريا په ساحلونو باندې برېښنا لرونکی اغزن سیم راګرځول شوی دی چې پر امنيت سربېره یې وګړي د لامبو وهلو جرائت ونه کړي او تاسې د داسې ځايونو څخه د عکس اخيستلو اجازه هم نه لرئ. ==عسکری== • د نفوس ۱۰ سلنه خلک یې په پوځ کې خدمت کوي هر يو اوسېدونکی یې د عادت له مخې ځان د جنرال په لقب سره یادوي دا ځکه چې کله ،کله پکې عسکري اجباري خدمت تر ۱۰ کلونو هم اوړي. ==له سویلي کوریا سره پوله== • له سويلي کوريا سره په پوله یې د پُل پر سر د دښمن د حملې او يرغل لپاره داسې سترې ،سترې ډبرې تيارې اماده ايښي دي چې لارې ته په راغورځولو سره به د دښمن د ټانکونو مخه پرې ونيسي. • د شمالي کوريا هر وګړی مجبور دی د هېواد د اوسني رهبر کېم جونګ اون د نېکه (کيم جونګ سونګ)  نښه پر خپله سينه ښکاره وټومبي، او سرغړونه ترې قانوني جرم دی، يوازې کوچني ماشومان او هغه خدمتګاران چې په خپلو اصلي جامو نورې جامې اغوندي ترې مستثنی دی. خو بهرنی وګړی نشي کولای دا نښان وپېري. • تاسې نشئ کولای په شمالي کوريا کې ازادنه وګرځئ، هر ځای چيک پوسټونه، پراته دي، ستاسې د موټر پر سر به ځانګړې نښه وي چې ددې ښکارندوي کوي چې تاسې بهرنیان يئ. • په ښارونو او سړکونو يې چې ډېر پاک او سوتره ساتل کېږي کم  خلک او موټر ليدل کېږي، خلک يې پياده ،او په بايسکلونو ګرځي، ځينې ځينې وخت له ملي بسونو څخه هم کار اخلي. • پر لارو باندې ټرافيکي برېښنايي نښې نه لري ، کار ټول د ټرافيک پر غاړه دی. • د شمالي کوريا زياتره خلک په لاره د تګ پر مهال لاسونه شاته قات کوي؛ ډېر کم خلک یې روښانه رنګ لرونکي جامې اغوندي. • ټول باندني وګړي د نندارې او سيل لپاره د دوی اصلي پارک ته بيول کېږي، چې خپل خلک یې هلته د ورتللو اجازه نه لري.
د کور بدلول
• د شمالي کوريا هر وګړی چې په کوم ولايت کې اوسي د ژوند تر پايه باید هلته ګوزاره وکړي، د خپل اوسېدنې له سيمې څخه بلې سيمې ته د تګ حق نه لري خو که یې په خپل هېواد کې بلې سيمې ته د تګ لپاره زړه وشو، بايد حکومتي اجازه ولري ، له هغه ماسوا قانوني مجازات کېږي.
• د شمالي کوريا اوسېدونکي اړ دي چې هر سهار د ورځني کار له پيل مخکې ددې هېواد د ستر لارښود کيم جونګ سونګ اود هغه د زوی کيم جونګ اېل  مجسمو ته د درناوي مراتب وړاندې او خپل سرونه ټيټ کړي. او دوی بايد هر سهار په خپلو رسمي جامو کې له کوره راووځي ، په خپلو سينو بايد د پورته دواړو يادو شويو رهبرانو ډيزاين شوي نښې چپ طرف ته د زړه په خوا کې راځوړندې کړي.خو يوازې دا هم نه ده، کار ته بايد له ټاکلي وخت لس دقيقې مخکې ورسېږئ، او په هغه سرلين کې برخه واخلئ ،چې ۵ دقيقې پکې جذباتي ويناوې اورول کېږي، له وينا اورېدو وروسته بايد ۵ دقيقې د شمالي کوريا د دښمنانو پر ضد شعار ورکړئ. له هغه بعد مو ورځنی کار پیل کولای شئ. • د شمالي کوريا په پلازمېنه پيونګ يانګ کې هر دوه ساعته وروسته د سترو سترو لاسپيکرونو په واسطه چې ډېر قوي او هر ځای ځای پر ځای شوي دي، د نظامي مارش چيغې (ارام سئ !او تيارسئ!) اورېدل کېږي، تر څو د هېواد د پوځي جنرالانو د ځواک او دبدبې زور  په خلکو کې تل پاتې وي. • هېڅ کورنۍ پکې د خوب ليدلو حق نه لري، د مثال په ډول که چېرته يو مور او پلار د شپې لخوا کوم خوب وويني او سهار یې يو بل ته ووايي، د دوی زوی يا لور اړه ده چې د مور او پلار په ليدلي خوب سربېره خپل خوب هم هغه کس ته ووايې چې د دوی په ښوونځي کې د امنيت لخوا ګومارل شوی دی.
یوسیپ بروز تیتو
یوسیپ بروز (زوکړه: ۷ می ۱۸۹۲ زکال – مړینه: ۴ مۍ ۱۹۸۰ زکال) چې په عام ډول د تیتو په نوم پېژندل کېږي؛ یوګوسلاوي انقلابي او دولتي چارواکی و چې له ۱۹۴۳ زکال څخه یې په ۱۹۸۰ زکال کې تر خپلې مړینې پورې په بېلابېلو څوکیو خدمت وکړ. د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د یوګسلاوي پارتیزنانو رهبر و چې د جرمني له خوا په اشغال شوې اروپا کې د تر ټولو اغېزمن مقاومت ګر خوځښت په توګه په پام کې نیول کېږي. نوموړي د ۱۹۵۳ زکال د جنوري له ۱۴ مې نېټې څخه د ۱۹۸۰ زکال د مۍ میاشتې په څلورمه نېټه تر خپلې مړینې پورې د یوګوسلاویا د فدرال سوسیالیستي جمهوریت د ولسمشر په توګه خدمت وکړ.
شملي کوریا
د کور بدلول
• په شمالي کوريا کې هېڅ خصوصي رسنۍ نش
یوسیپ بروز تیتو
بروز د اطریش – هنګري په کومروویچ کلي کې (اوس مهال په کرواسیا کې موقعیت لري) د کرواسیايي پلار او سلواکي مور څخه وزېږېد. عسکرۍ خدمت ته په وربللو سره، هغه ځان له نور جلا څرګند کړ او د هغه مهال د اطریش – هنګري په پوځ کې په تر ټولو ځوان بریدمن واوښت. په لومړۍ نړیواله جګړه کې له شدید ټپي کېدو او د روسانو له خوا له نیول کېدو وروسته هغه په اورال غرونو کې د اجباري کار کمپ ته ولېږل شو. نوموړي د روسیې د ۱۹۱۷ زکال د انقلاب په یو شمېر پېښو او وروسته له هغه د روسیې په کورنۍ جګړه کې ونډه لرله. په ۱۹۱۸ زکال کې یې بالکان ته په بېرته راګرځېدو سره د یوګوسلاویا په نوې تاسیس شوې پاچاهۍ کې ځانته ځای وموند او له همدغه ځایه د یوګوسلاویا له کمونیست ګوند سره مل شو. له دې وروسته د ګوند عمومي منشي او بیا د یوګوسلاویا د کمونیستانو د اتحادیې مشر شو (۱۹۳۰-۱۹۸۰ زکال). د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال په سیمه باندې د نازیانو له برید وروسته نوموړي د پارتیزانانو په نوم د یوګوسلاویا ګوریلایي خوځښت رهبري وکړه (۱۹۴۱-۱۹۴۵ زکال). د جګړې په پای کې پارتیزانانو – د بریدګر شوري په ملاتړ – په یوګوسلاویا واک ترلاسه کړ.
شملي کوریا
نور ولولی
وېشنيزه:شمالي کوريا
یوسیپ بروز تیتو
له جګړې وروسته نوموړی د یوګوسلاویا د فدرال سوسیالیستي جمهوریت (SFRY) اصلي بنسټ اېښودونکی شو چې د لومړي وزیر (۱۹۴۴- ۱۹۶۳ زکال)، ولسمشر (وروسته د ټول عمر لپاره د ولسمشر) (۱۹۵۳-۱۹۸۰ زکال) او همدارنګه د یوګوسلاویا د مارشال په توګه یې خدمت وکړ؛ مارشالي د یوګوسلاویا د خلکو په پوځ (JNA) کې تر ټولو لوړه پوځي رتبه وه. په داسې حال کې چې د کمینفرم یو له بنسټګرو څخه و، خو د کمینفرم لومړنی غړی و چې په ۱۹۴۸ زکال کې یې د شوري د اقتدار څخه بغاوت وکړ. نوموړی د جوزف ستالین د واکمنۍ پر مهال یوازنی رهبر و چې کمینفرم یې پرېښود اود خپل هېواد سوسیالیستي پروګرامونه یې پیل کړل چې د سوسیالیستي بازار/اقتصاد عناصر یې لرل. په چک کې د زېږېدلي یاروسلاو وانک (Jaroslav Vanek) او په یوګوسلاویا کې د زېږېدلي برانکو هوروات (Branko Horvat) په ګډون د پخوانۍ یوګوسلاویا اقتصاد پوهانو د سوسیالیستي بازار داسې موډل ترویج کړ چې ایلیاتي موډل ورته ویل کېده. شرکتونه له ټولنیز پلوه د هغو د کارکوونکو تر مالکیت لاندې و او جوړښت یې هم د کارګرانو د خپل مدیریت له مخې و؛ دوی په آزاده توګه په آزادو بازارونو کې سیالي کوله. تیتو هر جمهوریت ته په حد اکثر کچه د واکونو د ورکولو پر بنسټ وکولای شول قومي ترینګلتیاوې تر کنټرول لاندې راولي.
د یوګوسلاویا د ۱۹۷۴ زکال اساسي قانون د یوګوسلاویا سوسیالیستي فدرالي جمهوریت «د برابرو ملتونو او ملیتونو د لرونکي او همدارنګه د ځانګړو او ملي ګټو د ترلاسه کولو په موخه د ورورولۍ او یووالي د اصولو پر بنسټ د آزاد او یو موټي فدرال جمهوریت» په توګه تعریف کړ. هر جمهوریت ته له قانوني لارې څخه د خپل برخلیک ټاکلو او یا جلا کېدو واک ورکړل شو. له دې سربېره تیتو کوسوو او ویوودینا ته چې د سربیا جوړونکي دوه ایالتونه و؛ زیات واکونه تفویض کړل چې د سربیا په پارلمان کې په عملي توګه د ویټو کولو حق هم په کې شامل و. تیتو په خپل چاپېر کې پیاوړی شخصیتي ځایګي جوړ کړ چې د هغه له مړینې وروسته هم د یوګوسلاویا د کمونیستانو اتحادیې وساته. د هغه له مړینې ۲۰ کاله وروسته په ختیځه اروپا کې د کمونېزم په راپرځېدو سره یوګوسلاویا منحل شوه او یو لړ قومي جګړې په کې پیل شوې.
په داسې حال کې چې یو شمېر تاریخ پوهان د هغه ولسمشري د یوې دیکتاتوري واکمنۍ په توګه بولي، خو یو شمېر نور هغه ته د یو خیرغوښتونکي دیکتاتور په سترګه ګوري. نوموړي په یوګوسلاویا او له هغو بهر ځانګړی محبوبیت درلود چې د ملي یووالي د سمبول په توګه بلل کېږي. د هغه داخلي سیاستونو د یوګوسلاویا په فدراسیون کې د ټولو قومي ډلو ترمنځ سوله ئیز ژوند ته لار برابره کړه. نوموړي د هند د جواهر لعل نهرو، د مصر د جمال عبدالناصر او د ګانا د قوام نکرومه په خوا کې د ناپیلي خوځښت د اصلي مشر په توګه نړیوال پام ځانته واړوه.
د ژوند وروستي کلونه
په اساسي قانون کې د ۱۹۷۴ زکال له بدلونونو وروسته، تیتو په دولتي چارو کې ورځ تر بلې خپله ونډه راکمه کړه. هغه له هېواده بهر سفرونو ته مخه کړه او همدارنګه به یې د بهرنیو میلمنو کوربه توب کاوه؛ په ۱۹۷۷ زکال کې یې بیجنګ ته سفر وکړ او د چین له مشرتابه سره یې روغه وکړه، هغو چې وړاندې یې نوموړی تجدید پلوی بللی و. همدا و چې په ۱۹۷۹ زکال کې هوا ګوئوفنګ (د چین په کمونیست ګوند کې د مائوتسه ځای ناستی و) هم یوګوسلاویا ته سفر وکړ. په ۱۹۷۸ زکال کې تیتو متحده ایالاتو ته په داسې حال کې سفر وکړ چې په واشنګټن ډي سي کې د کمونیست ضد کرواسي، سربیايي او البانیايي ډلو له خوا د لاریونو په کولو سره شدید امنیتي تدابیر نیول شوي و.
په ۱۹۷۹ زکال کې تیتو په مخ پر زیاتېدونکي ډول ناروغ شو. دغه مهال د نوموړي لپاره مورویچ ته څېرمه د سرنا په نوم ویلا جوړه شوه. د ۱۹۸۰ زکال د جنوري په ۷ مه او بیاځلي د جنوري په ۱۲ مه نوموړی د سلوانیا د سوسیالیست جمهوریت په پلازمینه کې د لیوبلیانا په نوم روغتیايي مرکز کې پښو ته د وینې د جریان د نه رسېدو له امله بستر شو. د تیتو سخت زړي توب او همدارنګه ډاکټرانو ته د ګانګرین شوې خپلې چپې پښې د غوڅولو د اجازې نه ورکولو د هغه په مړینه کې رول درلود. د هغه یاور وروسته اعتراف وکړ چې تیتو ګواښ کړی و چې که پښه یې غوڅه شي ځان وژنه کوي، همدا و چې هغه اړ شو له تیتو څخه له دې امله چې دغه چاره ترسره نه کړي تمانچه یې ترې پټه کړې وه. د هغه له دوه زامنو ژراکو او میشو بروز سره له پټو خبرو وروسته هغه بالاخره هوکړه وکړه څو چپه پښه یې د وینې د بندېدو له امله پرې شي. هغه ډېر ناوخته دغه اجازه ورکړه او همدا و چې د ۱۹۸۰ زکال د مۍ په څلورمه یې له خپلې ۸۸ مې کالیزې درې ورځې وړاندې د لیوبلیانا په روغتیايي مرکز کې ساه ورکړه. د هغه د جنازې په مراسمو کې د ۱۲۹ هېوادونو چارواکو ونډه لرله.
د انګلستان دوم چارلز
دویم چارلز (د ۱۶۳۰ ز کال د مې له ۲۹مې – د ۱۶۸۵ ز کال د فبروري تر ۶ مې) له ۱۶۴۹ کال نه تر ۱۶۵۱ ز کال پورې د سکاتلنډ پاچا او د ۱۶۶۰ز د شاهي نظام د بیا رغېدو نه په ۱۶۸۵ ز کال کې تر خپلې مړینې پورې د سکاتلنډ، انګلستان او آیرلنډ پاچا و.
دویم چارلز، د انګلستان، سکاتلنډ او آیرلنډ د لومړي چارلز او د فرانسوي هینریتا ماریا ترټولو مشر ژوندی پاتې زوی و. د ۱۶۴۹ ز کال د جنورۍ په ۳۰ مه په وایټ هال کې د لومړي چارلز تر اعدام وروسته او د انګلستان د کورنۍ جګړې په اوج کې، د ۱۶۴۹ز کال د فبروري په ۵  مه نېټه د سکاتلنډ پارلمان دویم چارلز د پاچا په توګه اعلان کړ، خو انګلستان د لنډ مهاله واک یا د مشترک المنافع تر نامه لاندې یوې دورې ته ننوت چې په حقیقت کې د اولیور کروم ویل تر مشرۍ لاندې یو جمهوریت را منځ ته شو. د ۱۶۵۱ ز کال د سپټمبر د ۳ نېټې د ورسیسټر په جګړه کې، کروم ویل دویم چارلز ته ماتې ورکړه او چارلز د اروپا وچې ته وتښتید او کرومویل د انګلستان، سکاتلنډ او آیرلنډ بالقوه دیکتاتور شو. چارلز نهه راتلونکي کلونه په فرانسه، د هالنډ جمهوریت او هسپانوي هالنډ کې په جلاوطنۍ کې تېر کړل. په ۱۶۵۸ ز کال کې د کروم ویل مړینه چې د سیاسي ناورین نه وروسته را منځ ته شوه، د شاهي نظام د بیا درېدو لامل شو او چارلز ته بلنه ورکړل شوه چې بریتانیا ته راستون شي. د ۱۶۶۰ز کال د مې د میاشتې په ۲۹ مه نېټه، چې د هغه د ۳۰ کلیزې له ورځې سره سمون خوري، نوموړي په ​​​​لندن کې د خلکو له ښه راغلاست سره مخامخ شو. له ۱۶۶۰ ز کال وروسته، ټول قانوني اسناد چې د واکمنۍ کال بیانوي، داسې وړاندې شول چې ګواکې نوموړی په ۱۶۴۹ز کال کې د خپل پلار ځای ناستی شوی دی.
د چارلز د واکمنۍ انګلیسي پارلمان د کلرینډن کوډ په نوم قوانین تصویب کړل چې د انګلستان د بیا تاسیس شوې کلیسا د دریځ د لوړولو لپاره طرح شوي وو. چارلز د کلرینډن کوډ ته غاړه کېښوده که څه هم نوموړي د مذهبي زغم سیاست غوره ګاڼه. د هغه د واکمنۍ په لومړیو کې د بهرني سیاست لویه ستونزه د انګلیس - هالنډ دویمه جګړه وه. نوموړي په ۱۶۷۰ز کال کې، د ډوور له تړون سره هوکړه وکړه، چې د هغه د تره له زوی د فرانسې پاچا څورلسم لویز (څورلسم لویي) سره یووالی و. لویز هوکړه وکړه چې د انګلیس - هالنډ په درېیمه جګړه کې له نوموړي سره مرسته کوي او له هغه نه به مالي ملاتړ کوي او چارلز په پټه توګه ژمنه وکړه چې په ناڅرګنده راتلونکي نېټه کې خپل دین کاتولیکزم ته اړووي. چارلز هڅه وکړه چې د ۱۶۷۲ ز کال د زغم د شاهي اعلامیې له لارې د کاتولیکانو او پروتستانتو ناراضو لپاره دیني آزادي وړاندې کړي، خو انګلیسي پارلمان نوموړی دې ته اړ کړ چې له خپل هوډ نه په شا شي. په ۱۶۷۹ ز کال کې، د تایټس اوتس د سیسې له خوا د رازونو را برسېره کولو هغه وخت د ایستن (محرومیت) ناورین رامنځته کړ چې دا څرګنده شوه چې د چارلز ورور د یارک ډوک او احتمالي وارث جیمز، رومي کاتولیک دین ته اوښتی. دا ناورین د جلاوطنۍ پلوه وېګ ګوند او د جلاوطنۍ ضد توري ګوند د را منځ ته کېدو لامل شو. چارلز د توري ګوند سره یو ځای شو او په ۱۶۶۳ ز کال کې د چارلز او جیمز د وژلو د رای هاوز د سیسي له را برسېره کېدو وروسته، د ویګ ځینې مشران اعدام یا جلاوطنۍ ته اړ شول. چارلز انګلیسي پارلمان په ۱۶۸۱ ز کال کې منحل کړ او په ۱۶۸۵ز کال کې تر خپلې مړینې پورې نوموړی یوازې حکومت وکړ. ویل کېږي چې د مړینې په بستر کې نوموړی د کاتولیک کلیسا ته اوښتی و.
چارلز چې په دودیز ډول له خورا مشهورو انګلیسي پاچاینو نه ګڼل کېږي، د میري پاچا په نوم هم پېژندل کیږي ، چې د هغه د دربار ژوندیتوب او خوښي پلوه لیدلوري ته اشاره کوي. نوموړي د بېلابېلو معشوقو نه لږ تر لږه په ۱۲ نامشروع ماشومان منلي وو، مګر هېڅ مشروع بچی یې نه درلود او ورور یې، جیمز ځای ناستی شو.