cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روژه- فقهي مسایل
احنافو ويلي دي: د تشريق د ورځو روژه مكروه ده نږدې حرامو ته .
سره يوه خوله دې ې كه د ښځې د مستحبې روژې پۀ نيولو سره د ميړه حق له منځه ولاړ شي، روا ندي، چې د ميړه بې اجازې مستحبه روژه ونيسي، بې له احنافو چې ويلي يې دي: مكروه ده او حرامه نده.
شكمنه روژه:
سره يوه خولۀ دي: چې هر چا په شكمنه ورځ كې ( چې نده معلومه د شعبان وروستۍ ده يا د روژې لومړۍ) روژه وخوړه او بيا معلومه شي چې د روژى لومړۍ ورځ وه، واجبه ده چې له همغه لحظې روژه شي او بيا وروسته يې قضا پر ځاى كړي،او سره مخالف شويدي چې هر چا د شكمې ورځې روژه ونيوله او بيامعلومه شي چې د روژې اصلي ورځ وه، اّيا دا روژه كافي ده او قضا يې واجبه ده كه نه؟
شافعيانو،مالكيانو او حنبليانو ويلي دي: هغه روژه چې نيولې يې ده، نده بس او پرې د هغې روژې قضا شته.
احنافو ويلي دي: قضا يې نده واجبه، خو كۀ د روژې د مياشتې پۀ نيت يې روژه نيولې وي بيا يې قضا ورباندې واجبه ده.
مستحبه روژه:
د كال په ټولو ورځو كې روژه نيول بې له هغو ورځو چې روژه نيول پۀ مخ كې منع شويدي، مستحب دي؛خو پۀ ځانګړيو ورځو كې ټينګار شوى، لكه د هغې غوره مياشتې له ورځو درى ورځې روژه چې د البيض پۀ ورځو كې وي او هغه د قهري مياشتو ديارلسم او څوارلسم او پنځلسم ورځې دي او هم د ذيحجې نهمه چې د عرفې ورځ ده، له دې اّخوا د رجب او د شعبان د مياشتو روژه او دوشنبې (ګل) ورځ او پنجشنبې ورځ او پرته لدې هغه څه چې پۀ كتابونو كې پۀ مفصله توګه راغلې دي او په نوموړيو ورځو كې د روژې مستحب والى چې د ټولو مذهبونو پۀ نزد پۀ يوه خوله منل شويدي.
مكروه روژه:
د څلورګونو مذهبونو د فقې په كتاب كې راغلې دي چې په لاندې ورځو كې روژه نيول مكروه دي، يواځې د جمعې،شنبې (خالي) او د نوروز (نوي كال) د پيليدو پۀ ورځو كې، بې له شافعيانو د نورو پۀ نزد د روژې تر مياشتې يوه يا دوې ورځې دمخه نۀ چې ډېرې ورځې دمخه وي.
او د اماميانو د فقې په كتاب كې راغلې دې چې د ميلمانۀ روژه نيول د ميلمه پال تر اجازې پرته او د اولادونو د پلار له خوښې پرته او د ذيحجې د مياشتې پۀ لومړي سر كې شك كول او د اختر د ورځې د شتون له ويرې مكروه ده.
د مياشتې ثبوت:
ټول مسلمانان پدې سره سلا شوي چې هر چا يواځې ځانته مياشت وليدله كه د روژې مياشت وه يا دشوال بايد پۀ خپل علم عمل وكړي؛نو كه چا د روژې پۀ لومړۍ شپه مياشت وليدله پرې روژه واجبه ده، كۀ څه هم ټولو خلكو خوړلې وي.(2) او چا چې د شوال پۀ لومړۍ شپه،مياشت وليدله پرې واجبه ده چې روژه ماته كړي،كۀ څه هم د ځمكې دمخ د ټولې نړۍ خلكو روژه نيولې وي،بې له څه توپيره د هغه څه ترمنځ چې ليدونكى عادل وي يا غير عادل، نر وي يا ښځه پۀ لاندې مسْلو كې مذهبونه سره مخالفت لري:
'''1_ احنافو،مالكيانو او حنبليانو ويلي دي: كۀ هر وخت پۀ كومه سيمه كې د نوې مياشتې ليدل ثابت شول پر ټولو سيمو كۀ هغه لرې وي يا نږدې واجبه ده چې له هغه سره سم عمل وكړي ( روژه ونيسي او ويې خوري). او د سپوږمي راختو د ځاى په توجه كولو كې سره مخالفت ونكړي.'''
اماميانو او شافعيانو ويلي دي: كه يې په يو ښار كې د هلال مياشت وليدله او پۀ بل ښار كې يې ونۀ ليدله، كه د هلال راختو پۀ وخت هغه دوه ښارونه يو بل ته سره نږدې وو، د هغو دوو ښارونو حكم يو دى،او كه پۀ راختو كې سره مخالف وو، بيا هر ښار ځانګړى حكم لري.
2_ كه تر زوال دمخه يا وروسته له زوال پۀ ديرشمه ورځ د شعبان د مياشتې مياشت وليدل شوه اّيا هغه ورځ د شعبان اّخره ورځ ده او روژه نده واجب او يا د روژې لومړۍ نېټه ده او روژه يې واجبه ده او همدارنګه كۀ د روژې پۀ ديرشمه ورځ مياشت وليدله شي اّيا هغه ورځ د روژې د مياشتې ده يا د شوال، لنډه دا چې هغه ورځ د تيرې مياشتې ده ياد راتلونكې؟
اماميانو،شافعيانو،مالكيانواواحنافوويلي دي: هغه ورځ د تيرې مياشتې دۀ نۀ د راتلونكې، پر همدې بنا كه مياشت د شعبان پۀ اّخر كې راښكاره شي،د مياشتې تر ليدلو وروسته ورځ روژه ده بايد ونيول شي، كه مياشت د روژې پۀ اّخر كې وليدله شي، د مياشتې تر ليدلو يوه ورځ وروسته بايد روژه وخوړل شي.
'''3_ سره يوه خوله دې د مياشتې لومړۍ نېټه د مياشتې پۀ ليدو سره ثابتېږي، ځكه دخدای رسول (ص) وفرمايل: “صوموا للرويه و افطروا للرويه” يعنې د مياشتې پۀ ليدو سره روژه ونيسۍ او پر ليدو سره يې وخورئ. خو د نۀ ليدلو پۀ برخه كې سره مخالف شوېدی.'''
اماميانو ويلي دي: د روژې او شوال مياشتې پۀ تواتر او د دوو عادلو نرانو په شهادت ثابتېږي، بې له توپېره ددې ترمنځ چې اّسمان صاف وي يا وريځ او بل دا چې هغه دوه شاهدان د يوه ښار وي، يا دواړه ښارونه يو بل ته سره نږدې وي، پدې شرط چې كوم توپير د مياشتې دليدو پۀ اړه پۀ كې نۀ وي او دښځو،ماشومانو او فاسقو او مجهول الحاله خلكو شهادت نۀ منل كيږي.
احنافو د روژې د هلال او د شوال د هلال ترمنځ توپير ايښى دى،ځكه ويلي يې دي: د روژې هلال د يوۀ نر او يوې ښځې په شهادت سره د اسلام ،عقل او عدالت پۀ شرط ثابتېږي، خو د شوال هلال د دوو تنو نرانو او يا يوۀ نر او دوو ښځو له شهادت پرته نۀ ثابتېږي،دا هغه وخت دى چې په اّسمان كې د هلال د ليدلو مانع موجوده وي؛خو كه اّسمان صاف وي بې له شهادت وركولو ګڼ شمير نور چې پۀ خبر يې باور راشي نۀ ثابتېږي، څو د روژې د هلال او شوال د هلال ترمنځ توپير ونشي.
شافعيانو ويلي دي: د روژې د مياشتې اود شوال د مياشتې هلال هر يو د يوۀ مسلمان، عادل او عاقل نر پۀ شهادت سره ثابتېږي،او دهغه څه ترمنځ چې اّسمان صاف وي يا وريځ توپير نشته.
مالكيانو ويلي دي: هلال نه ثابتېږي،څو دوه تنه مسلمان،عادل نران بې له څه توپيره چې دا د روژې مياشت ده يا دشوال اّسمان صاف دى او كه خړپړ، شهادت ورنكړي.
حنبليانو ويلي دي: د روژې د مياشتې هلال (مياشت) د يوۀ عادل پۀ شهادت سره ثابتېږي كۀ هغه نر وي يا ښځه، خو د شوال مياشت بې له دوو تنو عادلو نورانو نۀ ثابتېږي.
4_ كۀ څوك د روژې د مياشتې پۀ ليدلو كې حاضر نشول،شعبان بشپړې ديرش ورځې شمېرل كيږي، او ترې وروسته ورځ د مذهبونو پۀ اتفاق د روژې نيولو ورځ ده (واجبه ده) پرته له احنافو ځكه ويلي يې دي: د شعبان تر نۀ ويشتم وروسته روژه واجبه ده نۀ له ديرشم وروسته، دا د روژې مياشتې ته نسبت ؤ، خو د شوال د مياشتې په اړه احنافو او مالكيانو ويلي دي: كۀ اّسمان وريځ وي روژه بشپړه ديرش ورځې نيول كېږي او تر هغه وروسته بايد روژه ماته كړي او كۀ اّسمان وريځ نۀ وي روژه تر ديرشم وروسته تكذيبېږي.
شافعيانو ويلي دي: تر ديرشو ورځو وروسته روژه خوړل واجب دى، كۀ څه هم د روژې د مياشتې د ليدلو ثبوت پۀ يوۀ شاهد سره شوى وي او د صاف او وريځ اّسمان ترمنځ څه توپير نشته.
حنبليانو ويلي دي: كۀ روژه د دوو عادلو شاهدانو پۀ شهادت وركولو سره ثابته شوه تر ديرشو ورځو وروسته روژه خوړل واجب دي او كۀ د يوۀ عادل پۀ شهادت ثابته شوه بايد يو ديرشمه روژه ونيسي.
اماميانو ويلي دي: د روژې او شوال له هرې مياشتې د ديرشو ورځو پۀ پوره كېدو سره ثابتېږي بې لدې چې هوا صافه يا ګردجنه وي او ثبوت يې په شرعي لاره صحيح دى.
نوې مياشت او د ستورو پيژندلو عالمان:
په 1960 مسيحي كال كې د پاكستان او تونس حكومتونه سره ژمن شول چې د نوې مياشتې پۀ ثبوتولو كې د اختلافونو لرې كولو ته او د خلكو (2) د ستونزو او كړاوونو د له منځه تلو په خاطر بايد د ستورو پيژندونكو او نجوميانو پۀ قول باور ولري.ځكه اختر ته تيارى نيسي او بيا هغه پر څټ غورځوي، پۀ محفلونو او غونډو كې مخالفينو شورماشور جوړ كړ او د هغه څه پر خوا شا چې دوو نوموړو حكومتونو ټاكلي وو دواړه ډلې يو پر بل اخته شول؛خو هغه چې د ستورو پېژندلو پلويان وو علمي بنسټ يې درلود روښانه يې كړه چې پۀ دين كې داسې څۀ نشته چې د ستور پېژندلو له وينا سره په ټكر كې وي، بلكې د نحل د سورت په (16) اّيت كې راغلې چې ” و علامات و بالنجم هم يهتدون” دغه اّيت د هغوى په سر خبرو د باوري كېدو او د كلكېدو يو سببي سند دي، مخالفانو وويل: دا حكم د “صوموا للرويه و افطرو اللرويه” له حديث سره مخالفت لري، يعنې د مياشتې پۀ ليدو روژه ونيسۍ او د مياشتې په ليدو يې وخورۍ، ځكه له ليدو موخه د سترګو ليدل دي چې د رسول الله (ص) پۀ زمانه كې بۀ خلكو كې رواج وه، خو پۀ تلسكوپ سره د مياشتې ليدل او پر شمېرلو او منزلونو باور د حديث له لفظ ډير لري پريښى.
'''حقيقت دا چې دواړو خواوو كوم دليل ندى راوړى او د اّيت موخه له ستورو هدايت او د ښارونو او بحري لارو پېژندل دي، نۀ د ورځو او مياشتو پېژندنه، او د مياشتې د ليدو حديث له علم سره ټكر نلري،ځكه ليدل، دعلم وسيله ده اوپخپله هدف ندى، لكه څنګه چې نن ورځ هره وسيله چې واقعيت ته يې رسوي همغه سمه ده؛خو موږ وايو چې د ستورو پېژندونكو قولونه قطعي علم ته دومره ګڼه نلري چې هر شك له زړۀ وباسي لكه څومره چې پۀ سترګو ليدلې شيان شكونه له منځه وړي،ځكه د ستورو پېژندونكو خبرې د تقريب پر بناء ولاړې دې نۀ دتحقيق، پردې دليل چې پخپله دوى مخالفت سره كوي او قولونه يې يو د بل ضد دي،د ساري پۀ ډول،دهغې شپې په اړه چې د مياشتې په سر كې ليدل كېږي او پۀ ساعت او د بقا پۀ موده كې يې د نظر اختلاف سره لري، او هر وخت چې تېرېږي د ستورو پېژندونكو علماوو دقيقو پيژندلو ته چې كورټ بس وي، ډيرېږي داسې چې د كلمې اتفاق سره مومي او هر ځل له مخكې د هغوى پر خپل قول ثابت او قطعي صدق پيدا كوي لكه دا وونۍ ورځې او دا چې سبا ته شنبه (خالي)او يا يكشنبه ده، په هغه صورت كي امكان لري چې پرې باور، او پۀ خبرو يې عمل ترسره شي او هر څه چې د هغوى پر خلاف وي مطرح كړي. (2)'''
'''(1)_ ځينې خلك په رنګ هم سترګې توروي او هغه د دماغ له لارې ستوني ته ځې چې دا هم روژه ماتوي. (پښتو ژباړن)'''
(2)_ خو احنافو ويلي دي:كۀ شهادت يې د قاضي په مخ كې رد شو، بې له كفارې پرې قضا واجبه ده (الفقه على المذاهب الاربعه).
(3)_ په 1939 كال كې لوى اختر په مصر كې د دوشنبې په ورځ او په سعودي كې د سه شنبې په ورځ او پۀ بمبئي كې د چارشنبې پۀ ورځ ؤ.
(4)_ د دې موضوع بحث ته د “فقه امام جعفر صادق (ع) ” د كتاب لومړۍ ټوك د هلال د ثبوت فصل د روژې د باب وروستۍ برخې ته مراجعه وكړۍ.
قرآن بنسټ
= د قرآن بنسټ پیژندنه =
قران بنسټ په (۱۳۸۴) هجري لمریز کال د مفتي عبدالهادي حماد   له لوري د  کندهار په لرغوني ښار کي تأسیس سو، د ټولو مسلمانانو لپاره یې د نشر و اشاعت، تعلیم و وتربیه او د دعوت په لاره کي یې زیات شمېر خدمات کړي.
په یاد بنسټ کي دخدمت ډېري شعبې دي چي ځيني یې په لاندي ډول دي:
۱:جامعه اسلاميه حمادیه:
یاده جامعه د زرو شاګردانو لپاره نهاریه او لیلیه داخله ، تر شپاړسم ټولګۍ (دورة الحدیث) پوري شاګردان لري.
۲: دارالافتاء.
۴: مجله. (نداء القران)
۵: د مدرسې سایټ د سایټ کتل
۶: تعلیم القران راډیو ( ۹ . ۹۲ Fm)   قندهار.
۷: د تعلیم القران رادیو سایټ چي ۲۴ ساعته پر ټوله نړۍ نشرات لري. د سایټ کتل
۸: تعلیم القران رادیو هلمند ( ۹ . ۹۲ Fm)
۹: تعلیم القران راډيو هرات (۶ . ۹۲ Fm)
۱۰: دتالیف او ترجمې څانګه.
۱۱: حماديه دارالعلوم د واټساف او ټلیګرام له لاري.
نوموړی بنسټ یو ولسي بنسټ دئ چي دهیڅ ډول سیاسي او رسمي ارګان سره تعلق نه لري یوازي دخلکو په صدقاتو خپل خدمات مخ په وړاندي بیايي.
<mapframe latitude="31.637178" longitude="65.740278" zoom="16" width="415" height="275" align="center" />
کیتوبا ژبه
کیتوبه ژبه په انګلیسي Kituba language) په مرکزی افریقا کې د بانتو ژبو له کورنۍ څخه ده, چې په کانګو جمهوریت او کانګو دمکراتیک جمهوریت رسمیت لري.
پیټر کروپوتکین
پیټر الکسیوېچ کروپوتکین (۱۸۴۲- ۱۹۲۱ زکال) روسي انارشېست او جغرافیه پوه و چې د انارشېستي کمونېزم د پلوي په توګه شهرت لري.
کروپوتکین د ځمکو لرونکو په اشرافي کورنۍ کې وزیږېد، په پوځي ښوونځي کې یې زده کړې وکړې او وروسته یې په سایبریا کې د پوځي افسر په توګه خدمت وکړ، همدلته و چې نوموړي د ځمک پوهنې اړوند څو کشفي سفرونه وکړل. نوموړی په ۱۸۷۴ زکال کې د خپلو سیاسي فعالیتونو له امله بند ته واچول شو او دوه کاله وروسته وتوانېد له بند څخه وتښتي. هغه په سویس، فرانسې (هلته هم شاوخوا څلور کاله بندي و) او انګلستان کې ۴۱ کاله په تبعید کې تېر کړل. د تبعید پر مهال هغه د انارشېزم او جغرافیا اړوند پریمانه لکچرونه ورکړل. کروپوتکین په ۱۹۱۷ زکال کې د روسیې له انقلاب وروسته روسیې ته راوګرځېد، خو له بلشویکي دولت څخه ناهیلی شو.
کروپوتکین له مرکزي دولت څخه د آزادې او په خودمختاره داوطلبه ټولنو او کارګري شرکتونو باندې د اتکا لرونکې یوې غیرمتمرکزې کمونېستي ټولنې پلوي و. هغه ګڼ شمېر کتابونه، رسالې او مقالې ولیکلې چې تر ټولو مشهور یې د ډوډۍ، کروندو، کارخونو او ورکشاپونو د فتح کولو (The Conquest of Bread and Fields, Factories, and Workshops)، او متقابله مرسته: د تکامل فکتور (Mutual Aid: A Factor of Evolution) په نومونو وو. هغه د بریتانیکا پوهنغونډ یوولسمې نسخې ته د انارشېزم اړوند مقاله ولیکله او د انارشېستي اخلاقو د فلسفې په برخه کې یې نابشپړ کار له ځانه پرېښود.
لومړنی ژوند
کروپوتکین د ۱۸۴۲ زکال د ډسمبر په ۹مه د مسکو په کونیوشنایا سیمې کې وزېږېد. د هغه پلار، الکساندر سلطنتي افسر و چې په دریو ولایتونو کې یې ترلاس لاندې مامورین لرل او کورنۍ یې د سمولنسک د لویو شهزاده ګانو له اولادې څخه وه. د هغه مور اکاترینا سولیما د جنرال نیکولای سولیما لور او د زاپوروژیان قزاقانو د یو رهبر لمسۍ وه. پیټر د هغې له څلور ماشومانو څخه تر ټولو کوچنی و او د هغه د درې کلنۍ په عمر د سل ناروغۍ له امله مړه شوه. د کروپوتکین پلار دوه کاله وروسته واده وکړ. میرنۍ مور د ماشومانو سره کینه لرله او هڅه یې کوله د دوی د مور خاطرات له منځه یوسي.
سایبریا
کروپوتکین په ۱۸۶۲ زکال کې د دندې ترسره کولو په موخه په ختیځه سایبریا کې د آمور قزاق سیمه غوره کړه ځکه چې هغه هلته کولای شول د توپخانې تخنیکي ریاضیات ولولي، سفرونه وکړي، په طبیعت کې ژوند وکړي او له مالي پلوه پلار ته له احتیاج څخه ځان خلاص کړي. هغه له بې وزلو سره د مرستې اړوند پیاوړی نړیوال لید رامنځته کړ او د یومن ځمکې لرونکو بزګرانو غرور او حیثیت یې د عامو وګړو له خواریو سره پرتله کړ. هغه د ترابایکان ګورنر جنرال، بولسلار کازیمیروویچ کوکل ته چې دی ورته ځواب ویونکی و؛ د تمدني کارونو د ترسره کولو ولیکل چې تائید یې ترلاسه کړ. کوکل، کروپوتکین د بندخونې په اصلاحي او د ښار د خپلې حکومتولۍ په پروژو کې بوخت کړ چې بالاخره دغه پروژې مرکزي دولت رد کړې. تبعیدي شاعر او سیاسي بندي میخایل لاریوونوېچ میخائیلوف، کروپوتکین ته د پیر جوزف پردون د یوې مقالې د لوستلو وویل او همدا و چې له انارشېزم سره بلد شو. ورور یې هم خوا ته راغی څو داوړه یوځای په ایرکوتکسک کې ژوند وکړي.
په سایبیریا کې د پنځه کاله استوګنې وروسته کروپوتکین او ورور یې سن پترزبورګ ته کډه وکړه او هلته یې خپلو زده کړو او علمي چارو ته دوام ورکړ. کروپوتکین د روسیې په کورنۍ چارو وزارت کې د کوم مسئولیت لرلو پرته دنده واخیسته. هغه په پوهنتون کې فزیک، ریاضي او جغرافیه ولوستل. کروپوتکین وروسته له هغه چې د خپل ویتیم اکتشافي سفر موندنې یې وړاندې کړې د روسیې په جغرافیايي ټولنه کې یې د نیم مهاله مامور په توګه د دغې ټولنې د فزیکي جغرافیې د برخې منشي توب ومانه. کروپوتکین د لا زیات عاید ترلاسه کولو لپاره د هربرت سپېنسر اثار وژباړل. هغه د خپلې تیوري پراختیا ته دوام ورکړ او هغه یې خپل تر ټولو غوره علمي کار وباله؛ د دغې تیوري له مخې د ختیځې سایبریا غرونه د یوه لوی فلات برخه دي نه دا چې جلا راوتلي دي. کروپوتکین په ۱۸۷۰ زکال کې د قطبي کشفي سفر په طرحې جوړولو کې ونډه واخیسته او غوښتل یې هغه برخه کشف کړي چې وروسته د شمالي قطب په مجمع الجزایرو کې د فرانتس یوزف د سیمې په نامه کشف شوه.
د ۱۸۷۱ زکال په لومړیو کې نوموړي د سکنډنیویا په جغرافیه کې د یخبندان د دورې په مطالعې پیل وکړ، چې په هغو کې کروپوتکین د اروپا د یخبندان او د شمال ختیځ د یخي زیرمو اړوند تئوري ګانو ته پراختیا ورکړه. د نوموړي پلار د همدغه کال په وروستیو کې ومړ او کروپوتکین ته په تامبوف کې یو ارزښتمن ملکیت په ارث ورسېد. کروپوتکین د عمومي منشي توب د څوکۍ لپاره د جغرافیايي ټولنې وړاندیز رد کړ او پر ځای یې نوموړي د یخبندانو د دورې پر معلوماتو او همدارنګه د بزګرانو په ژوندانه کې د ښه توب راوستو په برخه کې کار ته مخه کړه.
انارشېزم
په داسې حال کې چې کروپوتکین په مخ پر زیاتوالي ډول انقلابي لیکنې کولې، خو د سیاسي فعالیتونو په ډګر کې یې شهرت نه درلود. نوموړی په ۱۸۷۱زکال کې د پاریس د کمون او د سرګئی نچایف د محاکمې له امله تحریک شو. هغه او ورور یې د فرانسې او پروس د جګړې او همدارنګه انقلاب ته اړوندو ناستو کې ګډون کاوه. کروپوتکین په ډېر احتمال سره د یوې لویې سویسي کورنۍ د یوه غړي په هڅونه او د خپلې لیوالتیا له امله چې غوښتل یې سوسیالیستي کارګري خوځښتونه وویني، د ۱۸۷۲ زکال په فبروري میاشت کې سویس او لویدیځې اروپا ته ولاړ. په دریو میاشتو کې نوموړي په زوریخ کې له میخائیل ساژین سره ولیدل، په جینوا کې د نیکولای یوتین له مارکسېستي ډلې سره بلد شو او کار یې ورسره وکړ؛ سربېره پر دې یې د ژورا فدراسیون له غړو، جیمز ګوالیم او ادهیمر شویتزګیوبل سره وپېژندل. ژورا د مخائیل باکونین د پیرو بنسټ په توګه د مارکسېستانو تر کنټرول لاندې د لومړني انټرنېشنل اصلي داخلي مخالفین و. کروپوتکین په چټکۍ سره د دغې ډلې د برابرۍ غوښتنې او د بیان د آزادۍ تر اغېز لاندې راغی او په دې سره انارشېزم ته واوښت، خو دا چانس یې له لاسه ورکړ چې له مخکښ انارشېست باکونین سره دلته وګوري.
ویانا
ویانا (الماني: Wien; انگريزي Vienna) چې په جرمني کې ورته وین وايي، د اطریش هېواد پلازمینه، تر ټولو ستر ښار او یو له نهو ایالتونو څخه ګڼل کېږي. ویانا د اطریش تر ټولو زیات جمعیت لرونکی ښار دی، چې شاوخوا دوه میلیونه وګړي په کې ژوند کوي (۲.۹ میلیونه وګړي یې په میتروپولیټن سیمه کې ژوند کوي، چې د هېواد د وګړو نږدې یو پر درېیمه برخه جوړوي)، چې د دې هېواد کلتوري، اقتصادي او سیاسي مرکز دی. دا ښار په اروپايي ټولنه کې د وګړو د تناسب له مخې شپږم ستر ښار او د دونوب د سیند په ښارونو کې تر ټولو ستر ښار دی.
د شلمې پېړۍ تر پیلیدو پورې، ویانا په نړۍ کې د جرمني ژبې د ویونکو تر ټولو ستر ښار و، چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې د اطریش-هنګري سترواکۍ په بېلیدو سره، دې ښار دوه میلیونه وګړي درلودل. دا ښار نن ورځ له برلین وروسته په نړۍ کې د جرمني ژبې د ویونکو د شمېر له امله په دویمه درجه کې راځي. ویانا د سترو نړیوالو موسسو له هغې ډلې د ملګرو ملتونو، اوپیک او OSCE کوربه دی. دغه ښار د اطریش په ختیځه برخه کې پروت دی چې د چیک جمهوریت، سلواک او هنګري سره نږدې پوله لري. دغه سیمې په ګډه سره د اروپايي سنټراپ سرحدي سیمه کې کار کوي. له نږدې تراتیسلاوا سره، ویانا د ۳ میلیونه وګړو میتروپولیټن سیمه تشکیلوي. په ۲۰۰۱ ز کال کې، د ښار مرکز د یونیسکو له خوا د نړیوال میراث په لړلیک کې راغی. د ۲۰۱۷ ز کال په جولای کې، بیا دا سیمه له خطر سره د مخ نړیوال میراث په لړلیک کې اضافه شوه. سربېره پر دې، ویانا د «موسیقي د ښار» په توګه پیژندل کېږي، هغه هم د دې ښار د موسیقي میراث له امله، ځکه چې زیاترو مشهورو کلاسیک موسیقي پوهانو لکه بیتووین او موزارت ویانا ته خپل کور ویلی و. ویانا ته همدا راز د «خیالونو ښار» ویل کېږي، ځکه چې دلته د نړۍ لومړني روان پیژندونکي زیګمونډ فوریډ ژوند کاوه. د ویانا اجدادي ریښې په لرغوني سیلتیک او رومي سکونت ځایونو ته ورګرځي چې د منځنیو پېړیو په یوه ښار او باروک باندې بدل شوی و. دغه ښار د خپل هغه محوري نقش له امله چې د اروپا د پرمختلونکط موسیقې د مرکز په توګه یې ادا کړی، د ویانا د کلاسیک پالنې له عصر څخه د شلمې پېړۍ تر لومړیو پورې پیژندل شوی دی. د ویانا تاریخي مرکز یو لړ معماري، د باروک ماڼۍ او باغونه او د نوولسمې پېړۍ په وروستو پورې اړوند Ringstraße لري چې یو شمېر ودانۍ، تاریخي ودانۍ او ستر پارکونه لري.
ویانا د خپل ژوند د کچې د لوړ کیفیت له امله هم مشهور دی. په ۲۰۰۵ ز کال کې، د نړۍ د ۱۲۷ ښارونو په یوه څېړنه کې،  د ایکانومیسټ د ذکاوت واحد (Economist Intelligence Unit) دا ښار د نړۍ په کچه د ژوند کولو لپاره تر ټولو غورو ښارونو په لومړي کتار کې راوست (چې په دویم او درېیم کتار کې وانکوور او سان فرانسیسکو ښارونه و). د ۲۰۱۱ او ۲۰۱۵ ز کلونو تر منځ، ویانا بیا له میلبورن نه وروسته دویم مقام خپل کړ. د مونوکل د «ژوند د کیفیت څېړنې» په ۲۰۱۵ ز کال کې ویانا د نړۍ د غوره ۲۵ ښارونو په منځ کې د «کور جوړولو او ژوند کولو» له اړخه په څلورم کتار کې راوست (چې د ۲۰۱۱ کال په پرتله شپږ درجې را پورته شو او د ۲۰۱۰ کال په پرتله بیا اته درجې را پورته شو). د ملګرو ملتونو د هبیټاټ سازمان ویانا په ۲۰۱۲ – ۲۰۱۳ کلونو کې د نړۍ تر ټولو هوسا ښار په توګه ډلبندي کړ. دا ښار په ۲۰۰۷ او ۲۰۰۸ ز کلونو کې د کلتوري نوښتونو له امله لومړی مقام وګاټه او د ۲۰۱۴ ز کال د نوښتي ښارونو د شاخص له مخې چې ۱۶۲ شاخصونه یې د کلتور، زیربینا او بازارونو له مخې تر پوښښ لاندې لرل په نړیواله کچه (د ۲۵۶ ښارونو تر منځ په شپږم مقام باندې راغی. ویانا په منظمه توګه د ښاري پلان جوړونې د کنفرانسونو کوربه وي او زیاتره د ښاري پلان جوړونکو له خوا د موردي مطالعې په توګه کارول کېږي. د ۲۰۰۵ او ۲۰۱۰ ز کلونو تر منځ، ویانا د نړیوالو کانګریسونو او کنوانسیونونو لپاره لومړی درجه مقصد ښار و. دا ښار هر کال څه باندې ۶.۸ میلیونه سیلانیان ځان ته را جذبوي. *
ایتمولوژي
د ویانا انګریزې نوم Vienna، له ایټالیايي همنومه نوم څخه را اخیستل شوی ده. د همدې ښار د نوم ریښه پیژندنه لا تر اوسه پورې د علماو تر مناقشې لاندې ده. ځینې ادعا کوي چې دا نوم له vedunia څخه را اخیستل شوی دی چې معنی یې ده «ځنګلي بیاله»، چې له هغه وروسته دا په زړه عالي الماني ژبه کې uuenia شوی (په عصري لیکنو کې wenia)، په نوي عالي الماني ژبه کې wien او د هغه د ویلو ډول wean دی.
لرغونی تاریخ
داسې شواهد موندل شوي دي چې په ویانا کې له میلاد نه ۵۰۰ کاله وړاندې کله چې سیلتیان د دانوب شاوخوا مېشت شول، نو خلکو په پرله پسې ژوند کړی دی. له میلاد نه ۱۵ کاله وړاندې، رومیانو دغه سرحدي ښار چې دوی ورته Vindobona ویل هغه مهال له جنګي اړخه ښه مستحکم کړ تر څو وکولای شي خپله سترواکي په شمال کې د جرمني قبیلو له بریدونو خوندي وساتي.
له نورو سیلټي خلکو سره نږدې اړیکې په راوروستیو پېړیو کې دوام وموند. ایرلنډي راهب سنټ کولمن (یا کولومن، په ایرلنډي کې کولمن، چې له کولم «قمري مرغه» نه اخیستل شوی دی) په میلک ابي کې خښ شوی دی او سنټ فیرجیل بیا په سلزبورګ کې د څلویښتو کلونو لپاره د بایشاپ په توګه خدمت کړی دی. ایرلنډي بینډیکټانو د دولمسې پېړۍ رهباني د اوسېدو ځایونه جوړ کړل؛ د همدې پیوندونو په اړه شواهد د ویانا د سترې صومعې Schottenstift (سکاټلندي ابي) په توګه شته، چې یو مهال د زیات شمېر ایرلنډي راهبانو کور و.
په ۹۷۶ ز کال کې، د بابنبرګ لومړی لیوپولډ، د ختیځ مارچ کاونټ شو، هغه سیمه چې د باوریا په ختیځه پوله کې د دانوب سیند پر سر یې مرکز و. دا لومړنۍ ولسوالۍ د اطریش په دوک بدله شوه. د بابنبرګ هر وروستي حکمران د دانوب په لړ کې ختیځې خوا ته خپله سیمه پراخه کړه او بالاخره ویانا او نورو ختیځو سیمو ته یې لړۍ ورسېده. په ۱۱۴۵ ز کال کې، دویم هینري دوک یا سومیرګوټ د بابنبرګ د کورنۍ د اوسېدو ځای له ښکتني اطریش یعنې کلوسترنوبورګ نه ویانا ته یوړه. له هغه وخته راهیسې، ویانا د بابنبرګ د سلسلې مرکز پاتې شو.
په ۱۴۴۰ ز کال کې، ویانا د هابسبورګ د سلسلې مقیم ښار شو. بالاخره دا ښار له ۸۰۰ نه تر ۱۸۰۶ ز کال پورې د سپیڅلي روم د سترواکۍ ریښتینې پلازمینه شوه او په ۱۴۳۷ ز کال کې د هنر، علم، موسیقي او ښو خوړو پر یوه کلتوري مرکز بدل شو. هنګري له ۱۴۸۵ تر ۱۴۹۰ ز کلونو پورې دا ښار ونیو.
په ۱۶ او ۱۷مه پېړۍ کې، د ۱۵۲۹ ز کال او ۱۶۸۳ ز کال په جګړو کې مسیحي ځواکونو دوه ځله د عثماني سترواکۍ پوځ له ویانا بهر تم کړ. په ۱۶۷۹ ز کال کې د طاعون سترې اوبا دا ښار وران کړ او د دې ښار یو پر درېیمه برخه وګړي یې مړه کړل.
اطریشي سترواکي او د ۲۰مې پېړۍ لومړي کلونه
په ۱۸۰۴ ز کال کې، د ناپلیون د جګړو په درشل کې، ویانا د نوي جوړې شوې اطریشي سترواکۍ پلازمینه شوه. دغه ښار د اروپا او نړۍ په سیاستونو کې له هغې ډلې د له ۱۸۱۴تر ۱۸۱۵ کلونو پورې د ویانا د کانګریس د کوربه توب له امله ستر رول لوبولی دی. دغه ښار همداشان په ۱۸۴۸ ز کال کې د هابسبورګ د حکومت پر وړاندې ستر بغاوتونه درلودل، چې دا ټول بغاوتونه له منځه یوړل شول. په ۱۸۶۷ کال کې د اطریش-هنګري له روغې جوړې وروسته دا ښار د همدې نوې اطریش-هنګري سترواکۍ پلازمینه پاتې شوه. دغه ښار د کلاسیکي موسیقۍ د مرکز په توګه فعالیت درلود، چې کله نا کله ورته د (هایدن، موزارت/بیتووین) نومونه هم کارول کېږي.
د ۱۹مې پېړۍ د دویمې نیمايي په وروستیو کې، ویانا چې پخوا د Ringstraße د سنګرونو او یخبندان له امله مشهور و، نوې جادې په کې جوړي شوي او تاریخي ښار یې ټول پکې را نغاړلی و او یوه ستره معتبره پروژه یې عملي کړه، چې له امله یې پخوانۍ څنډې هم پکې را دننه شوي او د ویانا ښار د پام وړ وده ومونده. په ۱۹۱۸ ز کال کې، له نړیوالې لومړۍ جګړې نه وروسته، ویانا د المان-اطریش د جمهوریت پلازمینه وه او بیا په ۱۹۱۹ ز کال کې د اطریش لومړنی جمهوریت ترې رامنځته شو.
د ۱۹مې پېړۍ له وروستیو تر ۱۸۳۸ ز کال پورې، دغه ښار د لومړ کلتور او عصریتوب مرکز پاتې شو. د نړۍ د موسیقۍ د پلازمینې په توګه، ویانا په خپل ځان کې مشهور کمپوزران لکه براهمس، بروکنر، مهلر او ریچارډ سټراس وروزل. د شلمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي کې د دې ښار کلتوري مرستو کې لاندې موارد شاملیږي: په هنرونو کې د ویانا د بېلتون خوځښت، روان پیژندنه، د ویانا دویم ښوونځی (شوینبرګ، بیرګ، ویبرین)، د اډولف لوز معماري او د لوډویګ ویتګنسټاین فلسفه او د ویانا دایره. په ۱۹۱۳ ز کال کې اډولف هټلر، لیون تروتڅکي، جوزیف بروز ټیټو، زیګمونډ فرویډ او جوزیف سټالین ټولو د دې ښار په مرکز کې له یوه بل سره په څو کیلومتري کې ژوند کاوه، چې ځینې یې په ورته کافي شاپونو کې سره اشنایان شوي هم و. اطریشیانو به ویانا د سوسیالیستي سیاستونو مرکز باله او کله نا کله به یې ورته (سره ویانا یا Das rote Wien) هم وایه. په ۱۹۳۴ ز کال کې د اطریش په کورنۍ جګړه کې، لومړي وزیر انګلبرت ډالفوس اطریشي لښکر د سوسیالیستي ملیشو له خوا د ملکیانو او د کارل مارکس هوف په څېر کسانو د اشغال شوو کورونو، د بمبار لپاره ور ولیږل.
انځورونه
وېشنيزه:د اروپا د هېوادونو پلازمېنې
تعلیم القرآن راډیو(تعلیم القران راډیو)
د تعلیم القرآن راډیو پیژندنه
تعلیم القرآن راډیو د قران بنسټ د نشر او اشاعت څانګه ده ،چي  په  ۱۳۹۴  هـ.ش کال کي  د مفتي عبدالهادي حماد په هڅو او زیار د خپلو هیوادوالو لپاره تاسیس سوه.
تعلیم القرآن راډیو د کندهار ښار تر څنګ د هیواد په ځینو نورو ولایتونو کې هم د ولس د غوښتنې او دینې تندې د خړوبولو په موخه خپلې څانګې فعاله کړي او ان شاء الله د هیواد ټولو ولایتونو ته به خپل خدمات و رسوي.
د قرآن بنسټ یاده څانګه هم  د سیمي د سلګونو بانفوذو او ولسي علماء کرامو او پوهانو پرمخ بیول کیږي او په مالي برخه کي د ولس په صدقاتو او مشروع تجارتي اعلاناتو تمویلیږي.
د تعلیم القرآن راډیو څانګې او خدمات:
۱: تعلیم القران راډیو قندهار، چي په ښار او ولسوالیو کي شپاړس ساعته پر ایف ایم باندي، دیني ، اجتماعي ، صحي، تاریخي او ادبي موضوعاتو اړونده نشرات کوي(۹ . ۹۲).
۲: تعلیم القران راډیو هرات، چي د هرات په ښار او شاوخوا ولسوالیو کي شپاړس ساعته پر ایف ایم باندي، دیني ، اجتماعي ، صحي، تاریخي او ادبي موضوعاتو اړونده نشرات کوي(۶. ۹۲).
۳: تعلیم القران راډیو هلمند، چي دګریشک ولسوالۍ په ښار او شاخوا ولسوالیو کي شپاړس ساعته پر ایف ایم باندي، دیني ، اجتماعي ، صحي، تاریخي او ادبي موضوعاتو اړونده نشرات کوي(۹ . ۹۲).
۴: د تعلیم القران راډیو زابل تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده).
۵: د تعلیم القران راډیو بولدک تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده).
۴:  تعلیم القران راډیو اپلیکیشن  په زیرک ټلیفون کي ددغه اپلیکشن په ډانلوډېډو سره څلرویشت ساعت په ټولنه نړۍ د تعلیم القران رآډیو اسلامي ، اجتماعي او ادبي موضوعاتو نشرات اورېدل کېدای سي.
۵: تعلیم القران ویب پاټه ، چي پکښي تفسیر، آنلاین دارالافتاء، ږغیزې خپرونې، لمونځ زده کړه، سیرت سوالونو او جوابونو او داسي نور اړین موضوعات پکښې نشریږي.
۶: د تعليم القران فيسبوک پاڼه باندي ديني، اجتماعي، ټولنيزي اواسلامي معلومات په لیکلي او ویډیویي بڼه خپروي.
کوم خدمتونه چي مو ذکر کړل دا خدمتونه د قرآن بنسټ  د کندهار  متدین ، مېړني او په دین مین مسلمان ولس او د ځینو مخلصو تجارانو د هڅو او خدمت نتیجه ده، له دوی څخه هیله کېږي چي لا هم خپلي هڅي په دیني خدماتو کي جاري وساتي او په ژوند کي يې د برکت غوښتونکي یو.
د افغانستان پستي نښانونه او پستي تاریخچه
د افغانستان پستي نښانونه او پستي تاریخچه
لومړي نښانونه
په افغانستان کې لومړني پستي نښانونه په ۱۸۷۱ زکال کې را څرګند شول. دغه نښانونه په دایروي ډول و، په منظمه توګه یې د جلا کېدو سیسټم نه درلود او په تور رنګ چاپ شوي و. په منځ کې یې د کوچني زمري د سر انځور درلود او په چاپېر باندې یې عربي متن لیکلی و چې ټولو دغو یوه معنی وړاندې کوله؛ زمری، شېر، چې د افغانستان د دولت مشر شیرعلي خان ته یې اشاره لرله او د شجاعت له امله ورته د شېر یا زمري کلمه کارول شوې وه. ډیری کلکسیون لرونکو او کتلوګ جوړونکو دغه انځور په تېروتنې سره د پړانګ انځور بللی. د دغه پستي نښان د لغو کولو چاره د یاد نښان په غوڅولو او یا هم د هغو د یوې برخې د له منځه وړو په واسطه ترسره کېدله. د پستي نښان په واسطه د لغو کولو چارې تر ۱۸۹۱ زکال پورې شتون نه درلود. په پیل کې دغه نښانونه تر یوې کچې لوی و او راتلونکو نسخو یې هم د هماغې لومړنۍ طرحې پیروي کوله، خو هر کال مخ پر کوچني کېدو و او د هغو په ډول وروستیو نښانونو تر ۱۸۷۸ زکال پورې شتون درلود. له ۱۸۷۶ زکال را وروسته په رنګي ډول نښانونه چاپ شول چې هر رنګ د پېښور – کابل او خلم په مسیر کې د پوستې د اصلي دفاترو څخه د یوه استازولي کوله. هر نښان په یوه جلا پاڼه کې حکاکي شوی و، له همدې امله دغو نښانونو له ظاهري پلوه پام وړ توپیرونه لرل. د شیرعلي د دورې د پستي نښانونو ګڼ شمېر ډولونه په اسانۍ سره لاسرسي وړ دي، په داسې حال کې چې یو شمېر نور په سلګونو ډالرو پلورل کېږي.
د انګلیسانو پر وړاندې د شیرعلي خان ماته لامل وګرځېده عبدالرحمن خان په ۱۸۸۰ زکال کې واک ته ورسېږي، همدا و چې نوموړي راتلونکی کال نوي پستي نښانونه جوړ کړل. دغه پستي نښانونه لا هم په ګردي ډول و خو په مابین کې یې د زمري د سر پر ځای لیکنه شوې وه. د ګردو نښانونو طرحې تر ۱۸۹۱ زکال پورې دوام درلود هغه مهال چې د افغانستان د پاچاهۍ پر مهال مستطیلي نښانونه چاپ شول. دغه درې طرحې په بشپړه توګه په عربي لیک وې او په آبي رنګ چاپ کېدلې. د ۱۸۹۲ زکال په ګڼه کې یې د مسجد له دروازې او متقاطعو توپونو څخه جوړ نښان شتون درلود؛ دغه نښان په تور رنګ په رنګین کاغذ کې چاپ شو؛ د دغه پستي نښان په چاپ کې لږ تر لږه له ۱۰ رنګه پاڼو کار واخیستل شو چې پریمانه سیوری یې درلود په داسې حال کې چې د ټولو رنګونو کچه هم په کې یو شان وه. په ۱۸۹۴ زکال کې د دغې طرحې ساده شوې بڼه په شین رنګي کاغذ چاپ شوه. سربېره پر دې د دغه ملي نښان د ۱۸۹۸ زکال بڼه په رنګي کاغذونو باندې په منظم ډول نه کښل کېده.
په ۱۹۰۷ زکال کې لومړني رولي ډوله پستي نښانونه چاپ شول چې په کې د یو بشپړ جومات انځور د هغو له مختلفو تزئیناتو سره راغلی و. د ۱۹۰۹ زکال په بڼه کې یې بیا جومات د یو اته ستوریز جوړښت دننه ښوول شوی و.
خپلواکي
د افغانستان د خپلواکۍ وروسته لومړني پوستي نښانونه د ۱۹۲۰ زکال د اګست په ۲۴مه چاپ شول، چې په هغو کې د غازي امان الله خان سلطنتي ستوری انځور شوی و. د دغو پوستي نښانونو لومړني درې یې د افغانستان لومړني هغه پستي نښانونه و چې د اعدادو لپاره په کې د عربي سربېره له لاتیني لیک دود کار اخیستل شوی و. د ۱۹۲۴ زکال را وروسته هر کال په فبروري میاشت کې حد اقل یو پستي نښان د خپلواکۍ د ستایلو په موخه چاپېده چې بڼې یې تر ۱۹۶۰مې لسیزې پورې ډېر لږ بدلون وکړ.
افغانستان په ۱۹۲۸زکال کې د پست له نړیوالې اتحادیې سره یوځای شو؛ له دې وړاندې له افغانستان څخه نړیوال پست د بریتانوي هند پستي نښانونو ته اړتیا لرله. په ۱۹۲۷ زکال کې لومړني رومي حروف د افغانستان په پستي نښانونو کې څرګند شول چې په کې لیکل شوي وو « AFGHAN POSTAGE». دغې لیکنې په ۱۹۲۸ زکال کې د هغو فرانسوي بڼې « POSTES AFGHANES» ته بدلون وکړ چې بیا تر ۱۹۸۹ زکال پورې په همدې ډول پاتې شوه (یوازې ډېر لږ بدلون په کې د ۱۹۳۹ زکال پر مهال رامنځته شو».
د ۱۹۶۰مې لسیزې پر مهال ګڼ شمېر نور پوستي نښانونه چاپ شول. له دې امله چې د افغان پست ادارې دغه نښانونه د پستي لګښت څخه په ډېر کم لګښت چاپول؛ دغه طرحه د پستي نښانونو له غونډونکو څخه د عواید د راټولولو په موخه په پام کې ونیول شوه. له ۱۹۶۰مې لسیزې وروسته دغه مسایل نور په ځانګړې بڼه پام وړ نه و. دغه مهال د سیاسي پالیسیو پر بنسټ یو شمېر پستي نښانونه چاپ شول چې له پښتونستان څخه یې د ملاتړ څرګندویي کوله، هغه سیاسي موضوع چې په دغه لسیزه کې د څو کلونو لپاره له پاکستان سره د اړیکو د پرې کېدو لامل وګرځېده.
د ۱۹۸۰مې لسیزې له نیمايي وروسته ګڼ شمېر دغه پوستي نښانونه د لویدیځو نښان ټولونکو لپاره تولید شول؛ د بېلګې په توګه ۱۹۸۶ زکال ته اړوند د بېړۍ انځور لرونکي پوستي نښانونه په ځانګړې توګه په وچه کې راګیرو هېوادونو ته نه اړوندېدل.
کورنۍ جګړه او له هغو وروسته
د ۱۹۸۰مې لسیزې په وروستیو او د ۱۹۹۰مې لسیزې په لومړیو کې په حکومتي چارو کې د کورنیو شخړو له امله رامنځته شوی اختلال او همدارنګه واک ته د افغانستان د اسلامي امارت رسېدل لامل وګرځېدل څو له ۱۹۸۹ زکال څخه تر ۲۰۰۱ زکال پورې د پستي نښانونو چاپ ودرېږي، په داسې حال کې چې پستي خدمتونو دوام درلود خو له شته پستي نښانونو یې ګټنه کوله. ورته مهال له ۱۹۹۶ زکال څخه تر ۲۰۰۱ زکال پورې ډېر لږ پستي لېږد را لېږد شتون درلود. په دغه لنډ مهالې دوره کې ګڼ شمېر غیررسمي پستي نښانونه چاپ او وویشل شول، چې په ۲۰۰۰ زکال کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د افغان پستي خدمتونو د ادارې او همدارنګه په ۲۰۰۳ زکال کې د کرزي د ادارې له خوا ناچله وبلل شول.
هغه مهال چې د طالبانو رژیم را وپرځول شو او د افغان پست اداره بیرته ورغول شوه، د پستي نښانونو تولید له سره پیل شو. له دغې وقفې وروسته لومړنی پستي نښان د ۲۰۰۲ زکال په مۍ میاشت کې چاپ شو چې د احمدشاه مسعود انځور په کې و، احمدشاه مسعود د شمالي ټلوالې پوځي قومندان و چې د ۱۹۸۰مې لسیزې پر مهال یې د شوروي اتحاد پر وړاندې جګړه کې ونډه لرله او وروسته یې د طالبانو پر وړاندې د مقاومت مشري وکړه.
له ۲۰۰۴ زکال څخه تر ۲۰۲۱ زکال پورې د افغانستان د اسلامي جمهوریت د واکمنۍ پر مهال پستي خدمتونو د افغان پست ادارې په اډانه کې د پستي دفترونو د شبکې په جوړولو سره بېرته وده وکړه. په داسې حال کې چې دغه ودې له ۲۰۱۷ زکال وروسته چټکتیا ومونده، هغه مهال چې احمد وحید ویس د دغه ادارې نوی مشر وټاکل شو. تر دغه مهاله پورې د دولتي پستي خدمتونو اصلي چارې د توکو او پستونو لېږد را لېږد و. د ۲۰۲۰مې لسیزې تر لومړیو پورې خلکو ته د خدمت رسونې په موخه شاوخوا ۳۰۰۰ پستي دفترونه جوړ شول. ویس د افغان پست چارې د توکو د انتقال سربېره الکترونیکې سوداګرۍ ته پراخه کړې.
له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۱۷ زکال پورې پستي چارې ډېرې منظمې نه وې؛ همدارنګه له ۲۰۰۸ زکال څخه تر ۲۰۱۷ زکال پورې یوازې درې ډوله پستي نښانونو شتون درلود. ورته مهال د لا زیاتو پوستي نښانونو د خپرولو هیلې د داخلي امکاناتو له امله له محدودیت سره مخ وې. ولسمشر محمد اشرف غني هیله لرله چې دولتي اسناد په افغانستان کې دننه چاپ شي، خو تر ۲۰۱۷ زکال پورې د افغانستان دولتي مطبعې د چاپ داسې ماشین نه درلود چې پستي نښانونه چاپ او هغه پرې کړي.
په ۲۰۱۹ زکال د پستي نښانونو د چاپ کیفیت په بهرنیو چاپ خونو کې د چاپ کولو پر مټ زیاتوالی وموند. د افغانستان د خپلواکۍ د سلمې کلیزې پستي نښان چې د غازي امان الله خان انځور په کې شتون درلود، په چین کې چاپ شو او په کابل کې د چین د سفارت له خوا افغان دولت ته وسپارل شول. د ګاندي د ۱۵۰ مې کالېزې او د افغان هند د دوستۍ پستي نښان په کابل کې د هند سفارت په مرسته د هند د دولتي پوځي مطبعې له خوا په حیدرآباد کې چاپ شو خو د نورو په څېر یې ډېر لږ شمېر درلود (شاوخوا ۵۰۰۰ دانې و). د طالبانو له واکمنېدو وړاندې، وروستی دولتي پستي نښان د ۲۰۲۱ زکال په جنوري میاشت کې د کابل په دولتي مطبعه کې د بشرپالونکي جاپاني تتسو ناکامورا د ستاینې په موخه چې په ۲۰۱۹ زکال کې په جلال آباد کې ووژل شو؛ چاپ شو. دغه پستي نښان ډیری بهرنیو او جاپاني چارواکو ته ورکړل شو.
جامعه اسلامیه حمادیه
د حماديه مدرسې پېژندګلوي:
جامعه اسلامیه حمادیه دقران بنسټ یوه علمي څانګه ده ،چي  په  ۱۳۹۰  هـ.ش کال کي  د مفتي عبدالهادي حماد په هڅو او زیار تاسیس سوې ده او له  نېکه مرغه یې تر تاسیس وروسته  د اسلام د عقېدې وروڼو علمي خدمتونه کړي دي.
۲: دارالافتاء:
چي د عامو خلکو لپاره پکښي د عقایدو، عباداتو ، معاملاتو خصوصا حقوقي مسائلي جوابیږي او په ځانګړي ډول د خلکو د خپل منځیو شخړو دله منځه وړلو لپاره یوه ځانګړې اداره، چي تر دې مهاله په زرګونو سوالونه پکښي جواب سوي دي.
۳: دارالحفاظ:
د قرانکریم د حفظ کولو ځانګړې څانګه.
۴: لیلیه:
د هغو شاګردانو لپاره دشپې تېرولو انتظام، یعني خوراک ،  څیښاک، لباس او داسي نور اسباب برابرول، کوم ، چي د ښار څخه د لیري پرتو ولسوالیو یا نورو ولایاتو څخه مدرسې ته د زده کړو لپاره راغلي د ي.
۵: جامعه اسلامیه حمادیه ویب پاڼه:
چي بېلابیل اسلامي معلومات، فتواوې، اصلاحي بیانونه او نور اړین معلومات په ږغیز او لکنیزه بڼه کتونکو او لوستونکو ته وړاندې کوي.
۶: جامعه اسلامیه حمادیه فیسبوک فیج:
چي اړیني مسائلي او نور اړین موضوعات په ږغیږ او ويډويي شکل باندي نشریږي.
۷: حمادیه دارالعلوم د وآتساف له لاري:
د همدې څانګي خادمانو تر پنځه څلویښت  ګروفونه جوړ کړي دي، چي دنړۍ د بېلابيلو هیوادونو څخه متدین وروڼه پکښي دي او په دې ګروپونو کي ترجمه، تفسیر، اصلاحي بیانونه، د ګډون والو سوالونو او جوابونه نشریږي.
۸: د حمادیه دارالعلوم ټیلیګرام چینل:
د ترجمې او تفسیر لپاره.
۹: د حمادیه دارالعلوم ټيلیګرام چینل:
دسیرت لپاره.
۱۰: دحمادیه دارالعلوم ټیلیګرام چینل:
د اصلاحي بیانونه لپاره.
۱۱: د حمادیه دارالعلوم ټیلیګرام چینل:
د روژې، اختر، حج  او داسي نورو مسائلو د درسونو او سوال جواب لپاره.
۱۲: د تالیف او ترجمې څانګه:
چي ددې څانګي له لاري دهمدې مدرسې د استادانو او نورو وتلو علماوو په پښتو ، فارسي او عربي ژبو باندي تالیف سوي او ژباړل سوي کتابونه چاپیږي.
شونا ژبه
شونا ژبه یوه افریقایي ژبه ده چې د بانتو ژبې له کورنۍ څخه شمیرل کیږي. یاده ژبه په زیمبابوی هیواد کې رسمي ده.
بانتو ژبې
د بانتو ژبو کورنۍ په انګلیسي Bantu language) د افریقا لوې وچې په لویه برخه کې له ۵۰۰ ژبو جوړه کورنۍ ده. یاده ژبه د نیجر کانګویي ژبې له کورنۍ څخه شمیرل کیږي. د بانتو ژبو له کورنۍ څخه د سواحلي ژبې ویونکي ترټولو زیات دي.
د بانتو کورنۍ مهمې ژبې
په افغانستان کې جنسي تېری
جنسي تېری په افغانستان کې یوه مهمه مسئله ده. د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو په دې هېواد کې د جنسي تېري پر قوانینو او د هغوی په پلي کېدو نیوکه کړې دي.
تعریف
جنسي تېری یو ډول جنسي برید دی چې معمولاً جنسي نږدې‌والی یا د جنسي یوځای‌والي نور ډولونه په کې شاملیږي چې د فرد له رضایت پرته له فرد سره تر سره کېږي. دا چاره ښايي له فزیکي زرو، زیاتي، له واک څخه د ناوړې ګټې اخیستنې په‌واسطه یا هم له داسې فرد سره ترسره شي چې د معتبر رضایت د ورکړې وړتیا ونه لري. په دې کې هغه افراد شاملیږي چې بې شعوره، ناتوان، د ذهني معلولیت لرونکي او یا يې عمر د رضایت له قانوني عمر څخه ټیټ وي. جنسي تېری ځینې وختونه د رضایت د قانوني عمر د بدیل په توګه کارول کېږي.
افغاني قانون
جنسي تېری په افغانستان کې جرم دی.
د جنسي اړیکو لپاره تر قانوني عمر لاندې نجونو رضایت د افغانستان په قوانینو کې نه شاملېږي. خو جبري ودونه، زور زیاتی، جنسي تېری، «بد» (د یوې بدۍ یا اختلاف د له‌منځه وړلو لپاره بلې کورنۍ ته د خپلې کورنۍ د یوې ښځې ورکول) سپکاوی، ګواښ او له خوړو څخه انکار د حامد کرزي د ولسمشرۍ پر مهال ناقانونه وو.
کله چې یوې ښځې د خپل لېور له‌خوا د جنسي تېري پېښه روښانه کړه د زنا په تور د سنګسار په مړینه محکومه شوه؛ قاضي د هغې امیندواري د زنا لپاره یو دلیل وباله او دا چې هغه مهال د هغې خاوند په زندان کې و هغه ونه شو کولی چې د جنسي تېري لپاره شاهد راولي.
اسلامي قوانین (شریعت) چې په سیمه‌ییزه محتوا کې تفسیر شوي او د توکمي دود او دستور څخه اغېزمن شوي، که څه هم رسمي تصویب شوي نه دي، په هېواد کې يې د جنسي تېري د ځينو قضیو بریالی تعقیب درولی. قرانکریم د جنسي تېري لپاره ځانګړې سزا نه ده ذکر کړې، خو ښايي سیمه‌ییزو مشرانو د یو شرعي تفسیر په رڼا کې جنسي تېری یو ډول زنا بللې چې سزا یې سنګسار یا ۱۰۰ دُرې وهل دي، که څه هم د کال په بهیر کې د داسې کومې پېښې راپور نه دی ورکړل شوی.
زنا، جنسي تېری او اخلاقي جنایات ښايي د ناموسي قتلونو لامل شي که چېرې کورنۍ داسې احساس وکړي چې ګواکي خپل عزت يې له لاسه ورکړی او چارواکي ځینې وختونه ادعا کوي چې تورنې ښځې دوی ځکه نیسي تر څو له هغوی څخه ملاتړ وکړي ځکه له دې حالت پرته به هغوی ووژل شي.
افغانستان په ۲۰۰۹ کال کې د حامد کرزي د ولسمشرۍ پر مهال د شعیه کورنیو شخصي قانون هم تصویب کړ. د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو پراختیايي صندوق، ناټو، کاناډا، متحده ایالاتو، المان او ګڼو نورو هېوادونو د قانون د ظالمانه طبیعت پر وړاندې خپله اندېښنه څرکنده کړې. د شیعه کورنیو شخصي قانون ښځې د واده له حقونو بې برخې کوي او دې ته ځانګړی شوی چې شیعه مېرمنې باید د خپل خاوند غوښتنو ته تسلیم شي. ان دا تصرېح کوي چې له ناروغتیا پرته باید لږ تر لږه په هرو څلورو ورځو کې یو ځل له خپل خاوند سره جنسي اړیکه ولري. دا قانون یوازې د شیعه مېرمنو لپاره دی چې په افغانستان شاوخوا ۶ میلیونه نفوس لري. د دې قانون په ګټه داسې استدلال کېږي چې مخکې وضع شوي سیمه‌ییز مذهبي قانون سموي.
شته پېغور او احصایې
په افغانستان کې جنسي تېری هغه جنایت دی چې په قانوني توګه تعقیبېدلی شي، خو په عملي ډول ډېر لږ راپور ورکول کېږي او د جنسي تېري ډېری قوانین نه پلي کېږي، له همدې امله يې د راپور ورکولو په حالت کې ښځې له ډېرو ګواښونو سره مخ کېږي. د جنسي تېري قربانیان په هېواد کې له تاوتریخوالي سره د مخامختیا له دوه‌ګوني خطر سره مخ دي: له یوې خوا دوی د خپلو کورنیو له‌خوا د ناموسي وژنو او له بلې خوا هم د هېواد د قوانینو قرباني کېدای شي. ښځې د خپل ټولنیز وضعیت او ورځني ژوند له امله کوچنيو شخصي ګواښونو ته هم غاړه ږدي: هغوی د زنا په تور تورنېدای شي، هغه جرم چې سزا يې مړینه ده. سربېره پر دې دوی د خپلو کورنیو له‌خوا دې ته اړ کېږي چې له خپل تېري کوونکي سره واده وکړي په ځانګړې توګه که دوی امیندواره شي. په لوړه کچه یو شمېر بېلګو ته له پام سره د زنا لپاره د محکمه کېدو خطر اوس په افغانستان کې ښځو ته پیاوړې انګېزه ورکوي تر څو د جنسي تېري د پېښو راپور ورنه کړي.
په ۲۰۱۲ کال کې په افغانستان کې د ناموسي وژنو ۲۴۰ پېښې او ۱۶۰ د جنسي تېري پېښې ثبت شوې دي، خو د ناموسي وژنو او جنسي تېري پېښې تر دې ډېرې لوړې دي او راپور يې نه دی ورکړل شوي په ځانګړې ډول په لرې کلیوالو سیمو کې.
په افغانستان کې په ۲۰۱۳ کال کې د هغې ښځې کیسه د نړیوالو د ډېرې غوسې او علاقې له امله په نړیوال خبر بدله شوه چې یو سړي پرې جنسي تېری کړی و او د زنا په تور بندي وه او خپل ماشوم يې په بند کې نړۍ ته راوړ او وروسته د افغانستان ولسمشر حامد کرزي ورته عفوه وکړه، خو دولتي چارواکو هغه  له خپل تېري کوونکي سره واده ته اړ کړه، چې له واده کولو سره يې له شرم څخه د هغې د خلاصون ادعا لرله. په ۲۰۱۳ کال کې د غزني په ختيځ کې یو سړي په یوه ښځه د تیري په نیت برید وکړ چې په پایله کې د دې ښځې خپلوانو ښځه او سړي په ناموسي وژنه کې ووژل. په افغانستان کې د زنا، جنسي تېري او قاچاق په څېر جنایتونه معمولاً له یو بل سره ټکر کېږي او په ټوله کې د یوې ښځې او نر یوازېتوب (له هغه پرته چې مېرمن او خاوند او یا هم کورنۍ اړیکې ولري) د منلو وړ نه دی او که داسې وشي نو ځواب یې له خورا ډېر تاوتریخوالي سره مل کېدای شي. یو افغان ډاکتر له خپلې ښځینه ناروغې سره وروسته له هغې چې د معاینې په خصوصي اتاق کې د پېغلې له مل/ساتونکي پرته ولیدل شو له یو ډله‌ییز او غوسه‌ناک برید سره مخ شو او د هغوی پر لور د تېږو ګذارونه وشول.
دنیس ساسو نګسو
د نیس ساسو نګسو په انګلیسي Denis Sassou Nguesso) زوکړه ۲۳ نوامبر ۱۹۴۳م کال) د کانګو ولسمشریزې ولسمشر دی.
کلیمنټ موامبا
کلیمنت موامبا د کانګو جمهوریت د ولسمشر دنیس ساسو نګسو لومړی مرستیال دی.
د ټلیفون کوډ
د تلیفون شپول (د مبایل شپول) د هیوادونو د مخابراتي سیستم شپول دی. کله چې له یو هیواد به ته زنګ وښی بایید د هغه هیواد د شمارې مخکنی شپول اول ووښی. د افغانستان د تلیفون شپول ۹۳+) دی.
بینګ کروسبي
هیري لیلیس کراسبي جونیر (ټاکوما ، متحده ایالات ، د می 3 ، 1903 - الکوبینډا ، هسپانیه ، اکتوبر 14 ، 1977) ، په مسلکي توګه د بینګ کروسبي په نوم پیژندل شوی، یو امریکایی سندرغاړی او لوبغاړی و. لومړی ملټي میډیا ستوری، هغه د نړۍ په کچه د شلمې پیړۍ ترټولو مشهور او اغیزمن موسیقي هنرمند و. هغه د 1926 څخه تر 1977 پورې د ریکارډ پلورلو، د راډیو درجه بندي، او د حرکت انځورونو په برخه کې مخکښ و. هغه له 70 څخه ډیر فیچر فلمونه جوړ کړل او له 1,600 څخه ډیر سندرې یې ثبت کړې.
مفتي عبدالهادي حماد
نوم: مفتي عبدالهادي حماد.
د پلار نوم:
شیخ الحدیث مولوي بخت محمد رحمه الله.
د پیدایښت ځای او نېټه:
۱۳۵۸  جدي، قندهار، پنځمه ناحیه، چي اوس مهال په ۱۲ ناحیه یادیږي، دلوی ویالې سیمه.
زده کړې
فراغت:
درالعلوم حقانیة، اکوړه خټک پاکستان.
علمي منصب:
۱: مفتي (په فقه حنفي کي ماسټري  [تخصص]).
۲:  شیخ الحدیث، (د حدیثو دلوي دورې استاد).
د زده کړي فنون:
فقه، عربي صرف ، عربي نحو، عربي معاني ، عربي بدیع وبیان، عربي  عروض ، منطق، فلسفه، حکمت، ریاضي، علم حسباب ، هندسه، علم میراث، تفسیر، حدیث، عربي ادبیات، فارسیات، یوناني طب. تجوید. پښتو ادبیات، ژورنالیزم، مدیریت اموزي، تدریس اموزي.
قندهار افغانستان، بلوچستان خیبر پښتونخوا پاکستان.
هغه استادان، چي ځانګړی تاثر یې ځني اخستی دئ:
۱: شیخ الحدیث والتفسیر مولوي بخت محمد جندي رحمه الله
۲: شیخ الحدیث مغفور الله بابا
۴: شیخ ا لحدیث دکتور شیرعلي شاه رحمه الله
افتخاري اجازه نامې:
۱: له:  شیخ الحدیث مولانا نعمت الله الاعظمي ادام الله ظلالهم العالیة څخه، دارالعلوم دیوبند، هندوستان.
۲:  له : شیخ الحدیث مولانا افتخار الحسن رحمه الله رحمة واسعة  څخه، کاندهلو، هندوستان.
۳: له:   شیخ الحدیث مولانا محمد عاقل اطال الله عمره څخه، سهارنپور، هندوستان.
دندي او مسئوليتونه:
۱: د قندهار ښار د مشهوري مدرسې یعني جامعه اسلامیه حمادیه ، مؤسس او رئیس.
۲: د افغانستان د مشهوري اسلامي راډیو تعلیم القران ، چي په څو ولایتونو کي فعالیت لري مؤسس او رئیس.
۴: د اشرفیې مدرسې د تالیف او ترجمې مؤسس او مدیر.
۶: د اشرفیه مدرسې نائب مهتمم.
۷: په پاکستان او افغانستان کي دځینو مسجد جامع ګانو  دخطیب  په حیث.
۸: د تعلیم الاسلام راډیو دمجلې لنډمهالی مسؤل  او د همدې مجلې لومړنی ډیزاینر.
۹: د اشرفیه مدرسې د تخصص في الفقه لومړنی مدرب او استاد.
۱۰: په ځینو مشهور لېسو کي لکه حاجي میرویس خان نېکه عالي لېسه، البیروني لېسه او داسي نورو د عصري علومو مراکزو کي د استاد په حیث.
چاپ سوي اثار:
۱: اړینه پوهه
۲: لوی ګناهونه  ددوزخ لمبې
۳: سپېڅلي ورځي
۴: موسیقي او نوی لیکوالان
۵: تجوید (درسي کتاب)
۶: داسلامي نړۍ مظلومیت او دخلاصون لاري چاري
۸: دتلاوت لارښود
۹: دماشومانو لمونځ (درسي کتاب)
۱۰: پښتو او حساب (درسي کتاب)
۱۱: نبوي کورنۍ
۱۳: نبوي غزاوي
۱۴: دسپېڅلي پیغمبر سپېڅلی ژوند
۱۵: اسلامي اداب (درسي کتاب)
۱۶: دتقلید شرعي حیثیت
۱۷: ښوونه، چي ور زده کړو
۱۸: په اسلام کي حرام دید
۱۹: خپل ځانونه وپېژنئ
۲۰: دنبوت او انبیاوو تاریخ
۲۱: ددوزخ اودوزخیانو حالات
۲۲: یوولس ګناهکاري ډلي
۲۳: په سروتیارو کي سرې لمبې
۲۴: کوډي جادوګري او ناروا تعویذونه داسلام له نظره
۲۵: فضائل اعمال
۲۶: فکري جګړه
۲۷: دامام اعظم رح وصیتونه
۲۸: شپږ ګناهګاري ډلی
۲۹: دزکاة احکام
۳۰: اسلام میشتي سیمي اودهغوی برخلیک
۳۱: قول الفهام في قرائت خلف الامام
۳۲: دانبیاوو علیهم السلام ژوندلیکونه
۳۳: ایا زموږ په هیواد کي دجمعې لمونځ سته؟
۳۴: حنفي مذهب زموږ  ښکلی مذهب دئ
۳۵: مواعظ العلماء عربي دوه جلده
۳۶: تفهیم التفاسیر ۱۲ جلده
۳۷: د کرونا اړونده شرعي احکام او هدایات
۳۹: په لس ګونه مقالې، چي په داخلي او خارجي ویب پاڼو او مجلو کي نشر سوي دي.
نا چاپ اثار:
۱: تفهیم الفتاوی
۲: مسلمان لږکي په چین کي
۳: ریشتنی تصوف
۴: له بدره بدر
۵: د شل رکعتیزه تراووح اثبات
۶: په مذهب کي دننه اختلاف وهابیت او که بریلویت دئ؟
۷: مبادي الاصول في علم الاصول(عربی)
۹: قم فانذر (عربي)
۱۰ : اصلاح زندګي (فارسي)
۱۱ : یوولس شپې درې هیواد
۱۲: یوه اونۍ په هند کي
۱۳: له جنوبه تر شماله
۱۴: د نړۍ انځور
تاسیسات او ابتکارات:
۲:د  تعلیم القران راډیو قندهار تاسیس
۳: د تعلیم القران راډیو زابل تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده)
۴: د تعلیم القران راډیو هرات تاسیس
۵: د تعلیم القران راډیو هلمند تاسیس
۶: د تعلیم القران راډیو بولدک تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده)
۸: دجامعه اسلامیه حمادیه د دارالافتاء تاسیس
۹: دحمادیه مدرسې دویب سایټ تاسیس
۱۰: دنداء القرآن مجلې تاسیس.
۱۱: د افغان مواقیت په نامه د لمانځه وختونو، قبله نماء او د دین زده کړې درسونو جامع اپلکیشن د نړۍ ګوټ ګوټ مسلمانانو لپاره تهیه او ترتیب.
۱۲: په اشرفیه مدرسې دلومړۍ ټولګۍ څخه تر پنځم ټولګۍ پوري دنصاب کتابونه کمپیوټر کول، او دټولني دکتلور مطابق مدرسو ته عرضه کول.
۱۳: داشرفیه مدرسې دادارې دبهبود لپاره دشاګردانو تعلیمي نتایج ابتکارول، دشاګردانو، استادانو ، امتحانونو ، ادارې، دارالافتاء ، پښتونکو لپاره اصول ابتکارول او یو میکانیزم ورته جوړول،چي یاد شیان پخوا په مدرسه کي نه وه.
۱۴: داشرفیه مدرسې دتالیف او ترجمې څانګه فعالول او له لاري یې زیات شمېر نشرات کول که څه هم په یاده اداره په لږ عدد کتابونه مخکي چاپ سوی وه.
۱۵:دطالبانو دحکومت تر سقوط وروسته یوه نوې مدرسه  دهادیه مدرسې په نوم تاسیسول،چي بیا دسیمی د پولیسو له خوا بنده سوه.
سفرونه:
شیخ الحدیث والتفسیر مفتي عبدالهادي حماد (حفظه الله) د نړۍ لاندي بېلا بیلو هیوادونو ته سفرونه کړي دي.
الحسن واتارا
آلحسن آواتارا (الحسن عبدارلرحمن اواتارا) په انګلیسي Alassane Ouattara) د عاج ساحل هیواد ولسمشر دی.
ابیجان
ابیدجان (آبیجان) په انګلیسي Abidjan) د افریقایي هیواد عاج ساحل پخوانې پلازمینه او اوسنی لوی ښار دی.