cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بشیر احمد ریان
له وسله والو ترهگرو سره قلمي همکاري
يوې دولتي سرچينې چې نه يې غوښتل نوم يې خپور شي پژواک اژانس ته وويل چې بشيراحمد ريان د وسله والو طالبانو اړوند د "الامارة" وېبپاڼې سره همکاري لرله خو کورنۍ يي دا تور ردوي. اخوا بیا د خبریال ډاټ کام برښنایي رسنۍ چلوونکی میرویس افغان منلې چې بشیر احمد ریان له دوی سره د ژباړې په برخه کې همکاري در لوده. بشير احمد ریان چې ويل کیدل ژورناليست او لیکوال وو په مرموز ډول سره په کندهار کې ترور شو ددې ترور پړه طالب پلوي رسنیو او ځينو کړيو بر افغان حکومت ور واچاوو په دې مناسبت ډيرې غونډې هم ونیول شوې او د نن ټکي اسيا په نوم د طالب پلوه يوې قلمي کړۍ په دې اړه ډیر پراخ تبليغات وکړل او کوښښ يي دا وکړ چې يو ډول نه يو ډول افغان حکومت او خصوصا ملي امنيت رياست په دې پيښه کې په لاس لرلو تورن کړي. ان تر دې چې په دې مناسبت په جوړو شویو غونډو کې نوموړی په شخصي زندان کې بندي بلل شوی وو خو هيڅ ډول اسناد وړاندې نشول په طالب پلوو پاڼو کې ورته ځانگړې پاڼې جوړې شوې او له هرې شونې لارې کوښښ وشو چې ددې مرک پړه پر نورو ور واچوي خو باالاخره د پلار تر مرگ وروسته يي کیسه روښانه شوه چې طالبان څنگه هدفي او نسل وژنې کوي. د بشير ریان د مرموز مرگ ايله مياشت پوره شوې چې داده پرون يي پلار عبدالله گل ريان چې په کوټه کې د يوې مدرسې مسول وو د سرطان د ناروغۍ په پلمه و وژل شو او طالبانو بیا هم دده پر مړينه د تمساح اوښکې تويي کړې او خبرپاڼې يي ورکړې، خو دلته اوس څو پوښتنې دي چې که بشير ریان افغان حکومت و واژه نو پلار يي عبدالله گل ريان چا و واژه ځکه ډيری طالباني پټې او ښکاره سرچينې په روښانه تور پورې کوي چې نوموړي ته زهر ورکول شوي دي او وژل شوی دی. په ډيرو هغو اسنادو کې چې تر اوسه خپاره شوي دي ويل شوي دي چې عبدالله گل ريان تر دې مخکې هيڅ ډول ناروغي نه لرله او نه يي هم کله چاته د کومې ناروغۍ خبره کړې خو اوس اوس يو وار د نوموړي وژل کيدل او پر دې مرگ يي د طالبانو د مشر اخترمحمد منصور له اعلاميي داسې ښکاري چې څه خبره شته. عبدالله گل ریان چې د روسي يرغل پر مهال په افغانستان کې وو تر ډيره يي د جهاد په لیکو کې ونډه درلوده، هغه وخت ان يو وارې بندي شوی هم وو او بیا د طالبانو د واکمنۍ په وخت کې يي په يوه نيمه نظامي مدرسه کې په کوټه کې تدريس شروع کړ چې هم به يي درس ورکاوو هم به يي د طالبانو لیکو ته کسان جذبول. د صدر مولوي ابراهيم په نوم د طالبانو يو قومندان او د هغه پلویانو په ټولنیزو پاڼو کې ریان په تدريجي مرگ وژل شوی بللی دی او ويلي يي دي چې ريان ته زهر ورکول شوي وو او وژل شی دی دی. ډيری له منصور ناراضه کړۍ وايي چې ریان له منصور سره شخصي ستونزې درلودې او په ډيرو برخو کې دوی دواړه سره موافق نه وو نو له همدې امله يي د مرموزې او زهري وژنې هڅه وشوه او باالاخره په تدريجي مرگ له منځه يو وړل شو. د ريان او زوی مرگ يي يو ډول طالبانو او د منصور ډلې له هرې لارې تر خپل پوښښ لاندې را وست خو تر ده يي د زوی د وژل کيدو آوازه ډيره ځکه گرمه کړې وه چې شونې ده نني تدریجي مرگ ته يي ډول عامه ذهنیت سازي کړي وي او په دې ډول کړنو سره کوښښ وشي چې ددې مرگونو لپاره مشروعيت پیدا شي. عبدالله گل ریان د عبدالظاهر زوی وو او د غزني د قره باغ اوسیدونکی وو او ويل کيږي په انجينري برخه کې يي هم زده کړې وې په مبهم ډول سره يو دم يي خپل لوری بدل کړ او باالاخره يي هغه ورځ په شوکت خانم کې ساه ورکړه. خو له دې ټولو سره سره په لنډو کې ويلی شوو چې طالبانو په پټه هدفي وژنو ته زور ورکړی دی او له دې لارې کوښښ کوي په ټول کې شته انشعاب او بیلوالی په دې ډول وژنو سره ختم کړي خو دا به يوه بله سهوه وه ځکه په دې ډول کړنو سره نوره هم د غچ او بیلوالي تله درنیږي.
مړینه
د۱۳۹۵ کال د وري د میاشتې په نهمه نیټه له دې پاني نړۍ دشلو کالو په عمر و کوچېد.
سرچینه
وېشنيزه:غزنیوال لیکوال وېشنيزه:پښتانه لیکوال وېشنيزه:افغان لیکوال وېشنيزه:وژل شوي خلک وېشنيزه:مړه شوي خلک
د اسټرالیا لویه وچه
د استرالیا لویه وچه (اسټرالیا براعظم) په انګلیسي د نړۍ پرمخ پنځمه لویه مساحت لرونکې لویه وچه ده.
هیوادونه
ملانزي
میکرونزي پلینزي
د ودانیو جوړښت کې د پام وړ ټکي:
د ودانیو جوړښت کې د پام وړ ټکي د انجینیرۍ په اصولو که چېرې څوک کابل کې کور، اپارټمېنټ، او نورې ودانۍ جوړوي نو باید پام وکړي چې ددې جوړښتونو موقیعیت او اړخونه د شمال و جنوب پر لور اوسي. یانی مرستیال (کومکي) کوټی د شمال پر لور او بنسټیزې (اساسي) کوټی د جنوب پر لور جوړې کړای شي. په بل عبارت د ودانۍ او کوټور اوږدوالی (طول) باید له خیتځه د لویدیځ پر لور وغځول شي، ځکه چې د ودانۍ او کوټو داخلي برخه د لمر له اغیزمنو وړانگو څخه په اعظمي ډول گټه پورته کړای شي! د لمر وړانگې چې ځمکې ته را رسېږي؛ یواځې درې وړانگې یې په ودانیو کې ډېرې گټورې دي: ۱- نوري (رڼایي) وړانگه چې د رنگونو او اجسامو د لیدلو او تشخیص لپاره کارول کېږي. ۲- ماروای بنفش وړانگې چې د مکروبونو له منځه وړلو لپاره کارول کېږي. ۳- مادون قرمز وړانگې چې د ودانیو او کوټو د گرمولو لپاره کارول کېږي. د پورته ټکو په پام کې نیولو سره باید د ودانیو او کوټو دروازی او کړکۍ په داسې ډول او کچه جوړې کړای شي چې له یوه اړخه د لمر له انرژۍ په اغیزمنه توگه گټه واخېستل شي او له بل اړخه په اوړي کې د ودانیو او کوټو له حده ډېر گرمېدل د لمر د زیانمنو وړانگو په وسیله او په مختلفو فصلونو کې د رڼایۍ د تنظیم په ښه توگه سمبال کړای شي.
تړالې لیکنې
ودانۍ انجینیري
سرچینې
وېشنیزه:انجینیري وېشنیزه:ودانۍ وېشنیزه:جوړښتونه وېشنیزه:انجینیري
عبدالغفران بيکس
عبدالغفران بيکس په ۱۹۲۲ کال کې په ډاگۍ محله الداد خيل تحصيل و ضلع صوابۍ کې زيږيدلی ؤ. هغه خپلې زده کړې د خپل پلار نه په ډير کم عمر کې شروع کړې چې ډيره ډيره زر يي ترقي وکړه خو افسوس چې د لسم ټولگي په دوران کې پري داسي بيمارۍ حمله اوکړه چې آخر کارد دغي بيمارۍ په وجه دارالبقا ته رخصت شؤ. ولي سره د دي غټ مرضه هم دوي خپله زده کړې سلسه پري نۀ ښوده. او MAD ئي اوکړه.
دندې
د مرحوم ټول وخت د بچو په خدمت کې د استادۍ په شکل سکلونو کې تير شوي ؤ. مرحوم خپله ډيوټي ډيره په ايماندرۍ او محنت سره کړي وه. او حلق ئي اوس هم ستاينه کوي.
د مرحوم پلرنۍ دنده بزگري وه د دوئ اکثر خلک لوستي دي. هم دغه وجه ده چې په بيکس باندې د زده کړې اثر ؤ اگر چې د زميندارۍ په کاروبار د دوی ښه گوزاره کيگي او کيده، ليکن مرحوم په قوم هم مئن ؤ. او هغوي دا غوښتله چې پښتون قام دي هم د نورو ترقي يافته قامونو سره اوږه په اوږه شي پدي وجه هغوي د بچو خدمت خپل فرض گڼلو.
د مرحوم عمر تقريبا ۴۶ کاله ؤ. د قد قامت په لحاظ برابر ؤ او د ډيري بيمارۍ په وجه د بدن نه ډېر سپک ؤ. او د جوثي رنگ ئي تور والي ته مائل شوي ؤ.
د مرحوم اکثر وخت به پخپله خاموشی کې تيريدۀ. خبري به ئي ډيري کمي کولي د ضرورت خبري به ئي هم په ډير لنډ وخت کې تر سره کؤلي. د هغوي خندا په هيڅ وخت کې په بړق بړق نۀ وه کۀ ډيره د خندا خبره وه نو مسکی به شؤ. دغه شان د هغوي په لار تتل اؤ کتل هم ډېر عجيبه ؤ، داسي به روان ؤ چې زما په خيال به تري ميږي هم نۀ وي ازار شوي ......
شعر و شاعري
د ورکوټوالي نه د مرحوم د پښتو ادب سره مينه وه. اوس هم د هغوي په زوړ ليک کې د ورکوټوالي اشعار شته. د ورکوټوالي اشعار ئي هم په ډيره اعلي پيمانه صحيح دي او داسې معلوميږي لکه چې دا هم د پوخ عمر اشعار دي. د مرحوم نظم او نثر دواړه ځان له خپل اوچت مقام لري چې الله تعالي ډير کمو حلقو ته دا اعزاز ورکړي دي.
چاپ شوي آثار
د مرحوم دوه کتابونه چاپ دي چې دواړه اوس ناياب دي
ښځې په انجنیرۍ کې
د انجنیرۍ په علمي او مسلکي برخو کې د ښځو حضور تر ډېره کم‌رنګه دی، خو له دې سره سره ډېرو ښځو د انجنیرۍ په بېلابېلو برخو کې له تاریخي پلوه هم برخه لرله او دا مهال یې هم لري. د جنسیتي نابرابرۍ پر دغه دود د پوهېدو او غلبې لپاره یو شمېر ادارې او پروګرامونه جوړ شوي دي. ځینو دغه جنسیتي تشه غندلې ده او وايي چې:  دا د بالقوه وړتیا د نه شتون ښکارندویي کوي. که څه هم دغه جنسیتي تشه، په ټولیز ډول د کمېدو په حال کې ده، خو لا هم د خپلو سپین‌پوستو سیالانو په پرتله د یوه لږه کیو ښځو تر منځ یوه ډېرېدونکې تشه شته ده. جنسیتي کلیشې یا ناسم ټولنیز باورونه، په انجنیرۍ کې د ښځینه زده‌کوونکو ټیټه کچه او د انجنیرۍ فرهنګ هغه عوامل دي، چې په انجنیرۍ کې یې د نرینه‌وو د برلاسۍ له اوسني حالت سره مرسته کړې ده.
تاریخ
د ماشینونو او وسایلو د ډیزاینرانو او جوړوونکو په توګه د ښځو تاریخ ترهغه وړاندې زمانې ته ورګرځي، چې انجنیرۍ د یوه مسلک په توګه پرمختګ وکړ. په ۱۱مه پېړۍ کې د "انجنیر" اصطلاح تر رامنځته کېدو مخکې، ښځو په ټوله نړۍ کې د ټولنو په تکنالوژیک پرمختګ کې ونډه لرله. تر نولسمې پېړۍ پورې چې کومو ښځو د انجنیرۍ په اړوندو کارونو کې برخه اخیستې، تر ډېره یې په ریاضیاتو یا ساینس کې زده‌کړې کړې دي. ایډا لاولېس له چارلز بابېج سره په تحلیلي ماشین کې تر همکارۍ پیلولو وړاندې، چې آغلې لاولېس ته یې "د کمپیوتر د لومړنۍ پروګرام جوړوونکې" لقب ورکړ، په ریاضیاتو کې تحصیلات کړي وو. د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې د انجنیرۍ په پروګرامونو کې ډېر شمېر ښځې منل کېدې، خو نرینه‌وو په عمومي ډول، په خپلو څانګو کې دوی ته د ګډوډۍ په سترګه کتل.
په دې موده کې پر ښځینه انجنیرانو څو عام بریدونه وشول. دغه بریدونه تر ډېره په ادارو کې دننه پټ پاتې شول، ځکه ښځو د انجنیرۍ په برخه کې د نرینه‌وو او ښځینه‌وو تر منځ د جنسیتي تشې د بدلولو لپاره ډېر فشار نه وارداوه. د دغو "بریدونو" د پټ پاتې کېدو یو بل دلیل دا و چې، نرینه‌وو باور درلود، چې دا ناممکنه ده چې انجنیري دې نور یوه نرواکه برخه نه وي.
د کارکوونکو په توګه په تېره د انجنیرۍ په برخه کې د ښځو رول، تر دویمې نړیوالې جګړې په وروسته دوره کې ډېر بدل شو. څرنګه چې ښځو په لوړ سن کې ودونه کول، لږ بچیان به یې لرل، ډېریو به یې طلاق اخیست او د اقتصادي ملاتړ لپاره یې په نرینه عاید راوړنکو تکیه پرېښوده، که څه هم معاشونه یا امتیازات به یې د نرینه‌وو په نسبت لږ وو، خو بیا هم د انجنیرۍ په برخه کې د کاري ځواک په توګه لا زیاتې فعالې شوې.
کله چې د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې انیاک (ENIAC) جوړه شوه، له جوړېدو را وروسته یې تر څو لسیزو پورې په پروګرام جوړولو کې ښځو مهم اغېز درلود. د (ENIAC) ښځینه پروګرام جوړوونکو، چې په لومړیو کې په ۱۹۴۳ز کال کې د پوځ له‌خوا وګومارل شوې، د پروګرام جوړولو په تخنیکونو کې یې د پام وړ پرمختګونه وکړل، لکه: د لارغه ټکو (د پروګرام د درېدلو ځایونو) موندل، چې دا مهال د تېروتنو د لرې کولو یوه معیاري وسیله ده.
پر دې سربېره چې، د جګړې پر مهال د انجنیرانو کمی و، د انجنیرۍ په څانګو کې د ښځو شمېر په تدریجي توګه د هغو دولتي پوهنتونونو په زیاتېدلو سره زیات شو، چې ښځینه زده‌کوونکې يې منلې. د نمونې په توګه: د جورجیا ټېک یا جورجیا د ټیکنالوژي انستیتوت په ۱۹۵۲ ز کال کې، د انجنیرۍ په برخه کې د ښځینه زده‌کوونکو پر منلو پیل وکړ، په داسې حال کې چې په پاریس کې د پولي‌تخنیک ښوونځي، چې د انجنیرۍ په برخه کې یوه غوره فرانسوۍ مؤسسه ده، په ۱۹۷۲ ز کال کې د ښځینه زده‌کوونکو منل پیل کړل.
په پایله کې جنسیتي کلیشه‌يي رولونه، د صنعتي کېدو له امله بدل شول.
جنسیتي کلیشې
د کلیشې یا ټولینز ناسم باور ګواښ ښايي چې، په انجنیرۍ کې د ښځو د حضور له کم‌رنګه کېدو سره مرسته وکړي، ځکه انجنیري په دودیز ډول نرواکه څانګه ده، ښځې ښايي د خپلو وړتیاوو په باره کې پر ځان لږ باور ولري، ان که مساوي کار هم کوي. په کم عمر کې، نجونې د هلکانو په اندازه له انجنیرۍ سره لېوالتیا نه ښيي، ښایي تر یوه حده یې دلیل جنسیتي کلیشې وي. همدا راز له ښځینه انجنیرانو سره د پاتې ضمني یا ناڅرګند تعصب په اړه د پام وړ شواهد شته دي، ځکه دا باور موجود دی، چې نرینه په ریاضي کې ښه دي او د انجنیرۍ اړوندو کارونو ته وړ(مناسب) دي. د ۱۹۹۸ز او ۲۰۱۰ز کلونو تر منځ، په ټوله نړۍ کې د څه باندې نیم میلیون کسانو د پایلو پر بنسټ، د ناڅرګندې تداعي آزموینه (ITA) څرګندوي چې، خلک په ناخبره یا غیر شعوري ډول نرینه‌وو ته له ساینس او ښځینه‌وو ته له هنر سره اړیکه ورکوي. دغه ناخبره کلیشه، د ښځو پر کاراو کړنو منفي اغېز هم لري. هغه ښځې چې ټینګار کوي، پر دغو ستونزو برلاسې کېدای شي، هغوی ته قوت وربښي، چې د انجنیرۍ په مسلک کې ښې او ګټورې تجربې ترلاسه کړي.
دغه جنسیتي تبعیض ته په کتو سره، د پوهنځي لپاره د انجنیرۍ برخې ته په داخلېدو کې د ښځو غورچاڼ، د لېسې په دوره کې له ریاضیاتو او نورو ساینسي مضمونونو سره د هغوی په مخینه پورې تړلی دی. ډېری هغه ښځې چې انجنیري انتخابوي، ځانونه په دغسې مضمونونو او کورسونو کې ښه ګڼي او په پای کې فکر کوي چې، په نرسالاره برخه کې د زده‌کړو کولو وړتیا لري.
د ښځو پرخپلو وړتیاوو باور، له هغو جنسیتي کلیشو سره مرسته کوي چې، په انجنیرۍ کې د ښځو په کم حضور کې اغېز لري. د ښځو دا وړتیا، چې فکر وکړي بریالۍ کېدای شي او ښې کارکړنې لرلای شي، له هغو انتخابونو سره تړاو لري چې، د خپلې پوهنتوني دورې د خوښولو پر مهال یې کوي. هغه ښځې چې پر خپلو وړتیاوو ډېر باوري شخصیت لري، زیات احتمال لري چې، د انجنیرۍ په برخه کې زده‌کړې غوره کړي. پر خپلو وړتیاوو باور، له جنسیتي رولونو سره هم تړاو لري، ځکه د ښځو په پرتله په نرینه‌وو کې، پر خپلو وړتیاوو باور تر ډېره زیات دی، ښایي له همدې امله ډېری ښځې د تحصیلي څانګې د انتخاب پر مهال انجنیري نه انتخابوي.
ترناوا سیمه
ترناوا ولایت په سلواکي Trnava Region) د سلواکیا هیواد اړوند یو ولایت دی چې مرکز یې د ترناوا ښار دی.
د کانکریټو د اړینو وچو موادو محاسبه او برآورد
د کانکریټو د اړینو وچو مواد محاسبه او برآورد. ژوندی مثال : د یو متر مکعب کانکریټو چې مارک یې 250 دي د اړینو او لازمو وچو موادو (سمنټ ، ریگ ، جغل) مقدار په لاس راوړی : حل : د یوه متر مکعب کانکریټو د جوړولو د پاره باید یو نیم چند وچ مواد ولرو یا په بله معنې سره 50 سلنه (فیصده) اضافه وچ موادو ته اړتیا ده ، اوس راځو یو مترمکعب ضرب د 1.5 کوو : متر معکب ضرب د 1.5 مساوي کیږي په 1.5 متر مکعب په 250 مارک کې د سمنټو ، ریگ او جغل اندازې مساوي دي له (M250:1:1:2) : 1 برخه سمنټ ، 1 برخه ریگ او 2 برخې جغل اوس راځو ټولې برخې یا نسبتونه سره جمع کوو = 1+1+2= 4 اوس راځو یونیم یا 1.5 د سمنټو ، ریگ او جغل د نسبتونو په جمع سره چې 4 شوه تقسیموو یې. 1.5 تقسیم پر 4 باندې ، مساوي کیږي په 0.375 باندې اوس دغه قیمت 0.375 د هرو وچو مواد په برخو کې ضربوو نو د هماغه موادو اندازه په مترمکعب سره راکوي. اول : د سمنټو اندازه : سمنټ = (1 برخه سمنټ ) ضرب د (0.375) دا مساوي کیږي په 0.375 مترمکعب سمنټو سره. په کتابونو کې وایي چې د یو مترمکعب سمنټو وزن 1200 کیلوگرامه کیږي یا 24 کڅوړې 50 کیلوگرامه (په ځینوکتابونو کې بیا د یو متر مکعب سمنټو وزن 1440 کیلوگرامه ښودل شودی دی) اوس راځو دغه قیمت (0.375) په 24 کې ضربوو چې څو کڅوړې یا بوجی سمنټ کیږي. (0.375) ضرب د 24 مساوي کیږي په 9 کڅوړو سمنټو سره ، یا 450 کیلوگرامه سمنټو سره. که چیرې د سمنټو کثافت 1440 کیلوگرامه په پام کې ونیسو نو پدې صورت کې د سمنټو مقدار 540 کیلوگرامه یا تقریبا 11 کڅوړې سمنت راځي. دوهم : د ریگ اندازه په متر مکعب سره : ریگ = (1 برخه ریگ ) ضرب د (0.375) دا مساوي کیږي په 0.375 مترمکعب ریگ سره. دریم : د جغل اندازه په مترمکعب سره : جغل = (2 برخه ریگ ) ضرب د (0.375) دا مساوي کیږي په 0.75 مترمکعب جغل سره. څلورم : د اوبو اندازه : د ورکړل شوی مارک له مخې د اوبو اندازه باید د سمنټو د مقدار 62 فیصده وي. د اوبو مقدار = 450 ضرب د 0.62 مساوي کیږي په 280 لیتره اوبه یا 14 بوشکې 20 لیتره اوبه آخري ځواب داده چې د یو مترمکعب کانکریټو د پاره چې مارک یې 250 وي دغه مواد ضروري او اړین دي. سمنټ = 450 کیلوگرامه یا 9 کڅوړې ریگ = 0.375 مترمکعب جغل = 0.75 متر مکعب اوبه = 280 لیتره یا 14 بوشکې 20 لیتره
د یادونې وړ ده د کانکریټو مارک په ښه شکل سره د میکس ډیزاین له لارې ترلاسه کیدای شي ، لدې کړنلارې څخه کیدای شي د برآورد په برخه کې گټه واخلی. د ښه وضاحت د پاره مخکني پوست ته مراجعه وکړی
د تودوخې د لېږد وړتیا
دلته:
سرچينې
محمود علیمي وردگ: ښيښه په ودانۍ کې
وېشنيزه:د ودانۍ فیزیک وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
د ټولیزو مايعاتو اړتياوې
د يو نوي زيږيدلي ماشوم د وجود د مجموعي مايعاتو اړتياوې (Total fluid requirement) د هغه اندازه مايع څخه دی چې د يو نوي زيږيدلي ماشوم د ۲۴ ساعتونو لپاره ضرورت وي. مخکې د مايعاتو د اندازه کولو څخه د ماشوم په هکله لاندې معلومات بايد ثبت شي.
Gestation Age Term or preterm. Date of Birth for example 26/2/88. Weight : 3 kgفرضا Time of Birth 9: 00 AM فرضا
مثلا د نن ورځې تاريخ 29/2/88 ده نو د نــــوموړې ماشوم عمر + (Three day positive) day 3 څخه ده په دې معنی چې ماشوم درې ورځې بشپړ کړي دي او په څلورمه ورځ کې روان ده نو ماشوم ته د يو څلور ورځني ماشوم په ډول مايعات سنجول کېږي.
د نوي زيږيدلي ماشوم لپاره د ضرورت وړ مايعات
(Total fluid Requirement) د ټولو روغو په مودې (Well term) او ټولو بې مودې (Preterm) ماشومانو ته د مور د سينې شيدې څومره چې امکان لري يو اهم ضرورت ده.
Fluid Balance
د بدن عمومي مايعات د Fluid I.C.F, او E.C.F څخه عبارت دي په Neo born کې ۴۰٪ I.C.F او ۶۰٪ E.C.F او په Adult کې بېا I.C.F زيات او E.C.F کم وي او په Full term کې I.C.F ۵۰٪ وي نو په دې بنسټ Intake او Out put يې بايد برابر وي چې بېا دي ته Balance وايي.
چې په Out put کې ټول هغه مايعات چې د ادرار مواد غايطووو پوستکي او د تنفس له لارې خارجېږي شامل دي (Skin, Respiration, Stool ,Urine) او Intake کې I.V intake او Oral intake شامل دي. د پوستکي Out put په premature کې ډير مهم ده ځکه چې زيات مايعات له دې لارې ضايع کېږي او دلايل يې په لاندې ډول دي.
۱:څرمن يې ډيره نرۍ ده او او به ورڅخه ژر ژر خارجېږي. ۲: Subcutaneous fat موجود نه وي نو بېا هم د اوبو ضياع ورڅخه زياته وي. ۳:د پوستکي د سطحې اندازه (Surface area) يې نسبتا د وجود وزن (Body weight) ته زياته ده. د اخل وريدي مايعاتو ته په لاندې حالاتو کې ضرورت دي کله چې د ماشوم د تنفس شميره د نارمل حالت څخه زياته وي يعنې Tachypnic وي. کله چې ماشوم د تغذيې توان و نلري لکه Sepsis, Asphyxia, Prematurity, او نور د مايعاتو ضرورت د يو ماشوم نظر بل ماشوم ته فرق کوي.
د يو ماشوم د ضرورت وړ مايعات په لاندې حالاتو کې زياتېږي که چېرې ما شوم د Warmer لاندې وي. که چېرې ماشوم Tachypnea ولري. که ماشوم د Photo therapy لاندې وي. که د ماشوم تبه موجوده وي.
که د ماشوم وزن د داخلي رحمي ژوند په نسبت کم وي(Small for gestation Age (S.G.A) که د ماشوم د وينې د سيروم د سودېم اندازه د 150 mEq/Liter څخه زياته وي. د نوي زيږيدلي ماشوم د ضرورت وړ مايعات په لاندې حالاتو کې کمېږي که د ماشوم ادرار کم وي (Oliguria) چې دا اکثرا په IRDS کې واقع کېږي. که ماشوم په Asphyxia اخته وي په دې کې Stress پيدا او Stress په ماشوم کې د ADH او Cortisone افراز زياتوي او د مايعاتو د احتباس لامل گرځي نو Asphyxia او د مايعاتو احتباس په گډه سره د ماغي اذيما منځ ته راوړي. کله چې ماشوم په قلبي عدم کفايه اخته وي چې ممکن د نوي زيږيدلي ماشوم قلبې عدم کفايه تر Asphyxia, PDA او يا نورو ولادي قلبې ناروغيو پورې اړه ولري. که ماشوم په Hyponatremia ( 130 mEq/Liter ښکته وي) باندې اخته وي.
دريم جدول ـ
د نوو زيږيدلو ماشومانو د ضرورت وړ نارمل مايعات په لاندې ډول دي
بايد ووايو چې د ماشوم د ضرورت وړ مايعات نظر د ماشوم حالت او د ماشوم عمر ته فرق کوي لکه څرنگه چې پورته تشريح شوه. د نوو زيږيدلوو ماشومانو د ضرورت وړ مايعات د پورته چوکاټ په بنسټ سنجول کېږي او لاندې حالات د مايعاتو په سنجولو کې په نظر کې نيول کېږي. که چېرې ماشوم د گرم کوونکې بخاري (Warmer) لاندې وي او هوا هم گرمه وي نو د ټولو سنجول شوو مايعاتو څخه علاوه لس فيصده نور مايعات ورباندې علاوه کېږي.
که ماشوم د Phototherapy لاندې وي نو شل فيصده پرې علاوه کېږي. که ماشوم (Na+>150mEq/L) Hypernatremia ولري نو شل فيصده مايعات ور باندې علاوه کېږي. که ماشوم PDA ولري نو شل او يا د يرش فيصده مايعات د مجموعي مقدار څخه کمېږي. که ماشوم Birth Asphyxia ولري نو پنځلس څخه ترديرش فيصده مايعات کمېږي. که قلبي عدم کفايه موجوده وي نو ۴۰-۳۰ فيصدو پورې مايعات ور څخه کمېږي. که ماشوم Hyponatremia لري (Na+< 130 m Eq/L) نو ۲۰٪ فيصده مايعات د مجموعي مقدار څخه کمېږي.
نوټ
په لنډ ډول د قلبې عدم کفايي علامې د Tachypnea, tachycardia (که په ماشوم تهويه اجرا کېږي نو Tachypnea به موجوده نه وي) لوی او حساس جگر او د O2 د ضرورت د زياتوالی څخه ده. په عمومي ډول سره د مايعاتو ډول د لس فيصده گلوکوز څخه دی او ورسره د ضرورت وړ الکتروليت پرې علاوه کېږي که چېرې ماشوم Hypoglycemia ولري نو پدې صورت کې بېا لوړ غلظت درلودونکې گلوکوز ته ضرورت وي چې ځينې وخت نظر د ماشوم په ضرورت ۲۵٪ فيصده گلوکوز د لس فيصده گلوکوز سره مخلوط کېږي (لس فيصده گلوکوز يو گرام د يکستوز په لس سي سي او بو کې ده). پنځه ويشت فيصده گلوکوز دوه نيم گرامه ديکستوز په لس سي سي او بو کې لري. دولسم نيم فيصده ديکستروز 1,25 g گرامه د يکستروز په لس سي سي اوبو کې دی. نو په دې ډول د محلولاتو د جوړلو لپاره په دې پوهيدل ضروري دي چې څومره ديکستروز د څومره او بو سره يو ځای شي تر څو چې د ضرورت وړ فيصدي ديکستروز لاس ته راشي.
نظام دولتی
نظام الدین
له سیاق پرته نقل قول
له سیاق پرته نقل قول، ځیني وختونه د زمینې یا د نقل قول را ایستلو په نوم هم یادېږي. دا یوه غیر رسمي تېروتنه ده، چېرې چې د وینا یوه برخه د هغې د منحصرې شاوخوا څخه په داسې ډول لرې کېږي، چې د هغه توقع کېدونکې معنا ګډوډوي. دغه شرایط یا زمینې کېدلی شي، قصدي یا ناڅاپي وي، کېدلی شي ، یو څوک د هغه په مفهوم باندې په تېروتنې سره پوه شي او د هغه د روښانه کولو لپاره یو اړین شی لرې کړي، ځکه دی فکر کوي چې هغه ته اړتیا نه شته. د یوې تېروتنې په توګه د خبرو له سیاق پرته نقل قول، له نا سم انتصاب سره توپیر لري، ځکه له سیاق پرته نقل قول، په صحیح سرچینې پورې تړل کېږي.
د دغې تېروتنې پربنسټ استدلال معمولا ً دوې بڼې لري:
په اعلانونو کې
په اعلانونو کې له سیاق پرته د نقل قول یو تر ټولو نامتو مثال «بیا کتنه» ده. د یوې غټې سټوډیو له لوري د رسنیو د رسواکېدلو لالچ چې د هغوی له خرابېدلو سره تړاو لري، کېدلی شي ځینې نیوکه کوونکي وهڅوي، چې د منځنیو فلمونو په اړه مثبتې بیا کتنې ولیکي. په دې ډول، ان هغه وخت چې کله یوه نیوکه په بشپړه توګه منفي وي، نو سټوډیوګانې د هغه د اقتباس یا نقل قول د ناسم ښودلو په اړه لږې څرګندونې لري.
د بېلګې په ډول: د نوي لاین سینما د ۱۹۹۵ ز تریلر Se7en لپاره د اعلانونو کاپي اوین ګلیبرمن ته منسوب شوې، چې د Entertainment Weekly منتقد دی، ده د "یو کوچنی شاهکار" تبصره کارولې ده. ګلیبرمن په واقعیت کې Se7en په ټولیزه توګه B− یاد کړ او یوازې پرانیستی کریډیټ یې په خورا عالي بڼه وستایه، هغه وایي: "د کریډیټ لړۍ، د هغې د چټک چوکاټونو او د رواني وسایلو د نږدې جټکو سره، د ډیمنشیا (د عقل زوال) یو کوچنی شاهکار دی." په ورته ډول یونایټید هنرمندانو د خپل فلاپ هوډلم flop Hoodlum په اړه د نیوکه کوونکي کینیت توران په بیا کتنه کې، یوازې د هغه یوه کلیمه «د مقاومت نه وړ» د خپل فلم په اعلانونو کې تر څېړنې لاندې نیولې، ان د لارنس فشبرن لمبه (شغله) ورکوونکې کړنې نه شي کولی هوډلم روښانه کړي، دا به یوازې د ګنګسټر افسانه وي، چې د نکل سیګرټ په پرتله لږ تودوخه تولیدوي. فشبرن بمپي سخت، مقناطیس او حتی د مقاومت وړ نه دی، خو یوازې دغه ممثل په یوازې ځان ډېر څه کولی شي. د دغو سرغړونو په پایله کې ځینې نیوکه کوونکي اوس په قصدي ډول په خپلو بیاکتنو کې د رنګارنګ ژبې کارولو څخه ډډه کوي. په ۲۰۱۰ز کال کې د پاپ کلتوري مجلې وینټي فیئر راپور ورکړچې، یاده مجله د بې باکه کره کتنې قرباني وه. وروسته له هغې چې د Lost ټلویزیوني خپرونې "د ټول وخت تر ټولو ګډوډ، غیر معمولي، مسخره یي، خو بیا هم په یو ډول د روږدي کېدلو په څېر په زړه پورې تلویزیون خپرونه" بیاکتنه کې برخه اخیستې وه او په خپلو اعلاناتي موادو کې یې، یوازې خپلې تر ټولو عادی ټلویزیوني خپرونې ته ځای ورکړی و. کارل بیالیک په ۲۰۰۷ز کې Live Free or Die Hard (وړیا ژوند وکړه یا سخت مړ شه) په اعلان کې په مختلف ډول، د قید اطلاق نمونه په یوه متفاوت فعل باندې ثبت کړه، چېرې چې د نیویارک ډیلي نیوز اقتباس، د "هیسټریک ډول ډېر تولید او د حیرانتیا وړ ساتیري" ته راټیټ شوی و.
د تخلیق-تدریجي تکامل شخړه
ساینس پوهانو او د دوی ملاتړو د ۱۹۹۰ز لسیزې په نیمایي کې د نیوز ګروپ په پوسټونو کې د اقتباس نقل قول اصطلاح کارولې، ترڅو د ځینې تخلیق کوونکو د نقل قول کولو عمل تشرېح کړي. دغه اصطلاح، د علمي ټولنې د غړو له خوا د هغه مېتود د تشرېح کولو لپاره کارول کېږي، چې د تخلیق کوونکو له لوري د خپل استدلال د ملاتړ لپاره کارول کېږي، که څه هم دا کېدلی شي، ډېری وختونه د تخلیق – تدریجي تکامل څخه بهر کارول کېږي. د دغه عمل په اړه شکایتونه، په اصل کې د دغې اصطلاح د پېژندل شوې کارونې وړاندې مطرح کېدلې.
تیوډوسیس دوبزانسکي په ۱۹۷۳ز کې په خپله مشهوره مقاله کې لیکلي دي چې: "د تدریجي تکامل له رڼا پرته، په بیولوژي کې هېڅ شی مفهوم نه ورکوي""د دوی [تخلیقیانو] غوره سپورت په احتیاط سره د اقتباساتو یا نقل قولو سره یوځای کول دي او ځینې وختونه په ماهرانه توګه له محتوا څخه ایستل، ترڅو وښيي چې، هېڅ شی  په رښتیا چې د تدریجي تکامل د ملاتړو ترمنځ نه دی رامینځته شوی یا همغږي شوی نه دی. زما ځینې همکاران او زه په خپله، د ځینو نقل قولونو په لوستلو باندې حیران شوي یو، چې ښیي چې موږ په رښتیا سره تر خپل پوستکي لاندې د تدریجي تکامل خلاف یو."دا د متن د اثبات لپاره د عیسوي الاهیاتو له طریقې سره پرتله شوی دی: "په ظاهري توګه، ساینس پوهان زیاتره خپل ځان د ساینسي ادبیاتو په کارولو سره څرګندوي. د دوی د ساینسي څېړنو فکر یوازې د ساینسي مجلو او مونوګرافونو لوستل دي. دوی پر کلیمو باندې تمرکز کوي، نه په اصلي حقایقو او استدلال باندې. دوی د ساینس پوهانو یا عالمانو نظر یوازې ساینس یا علم بولي. د سیکولرانو لپاره ساینس، پر سپېڅلو ادبیاتو باندې بدلېږي. د هر ساینس پوه خبرې، د نورو خبرو او بیانونو لپاره تکیه او نقل قول جوړېږي. هره وینا مهمه ده او هره وینا د تفسیر وړ ده."
خپلواک سیاستوال
خپلواک سیاستوال په سیاسی دونیا کې هغه چاته ویل کیږي چې له هیڅ سیاسي ګوند ډلې اوحکومت سره اړیکې ونلري.
بریزبن
بریزبان په انګلیسي Brisbane) د اسټرالیا هیواد په کویزلنډ آیالات کې ګڼ نفوسه ښار دی.
د پوړیو سیخ بندي
د زینې سیخبندي (Stair Reinforcement) څرنگه چې پوهیږي په ودانیو کې د زینې شتون یوه اړتیا ده او په ټولو برخو کې تر ټولو مغلق او پیچیده کار د زینې په سمه توگه سره تطبیق او پلي کیدل دي شاید تاسو ډیره ځایه په ناسمه توگه سره د زینې د تطبق او جوړیده شاهدان اوسیدلی یاست، پدې معنی سره چې یا یې په سیخبندی کې ستونزې موجودې وي او اشتباه سیخبندي یې سرته رسیدلې وی او یاهم د زینو د پټو پلنوالی په یوه اندازه سره نه وي او یاهم لوړوالی یې کم او زیات وي.
تړلې لیکنې
ودانۍ د کانکریټو د اړینو وچو موادو محاسبه او برآورد
سمندر خان سمندر
سمندر خان سمندر (زوکړه د ۱۹۰۱ زېږدي کال د جنوري لومړۍ، نوښار - مړینه د ۱۹۹۰ زېږدي کال د جنوري ۱۷) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال وو.
مخينه
حاجي سمندر خان سمندر د ۱۹۰۱ ز کال د جنوري پر لومړۍ نېټه د نوښار په بدرشو كلي د منصور خان په كور کې دې نړۍ ته سترگې غړولې وې. سمندر خان د پښتو ادب ډېر خدمت کړی دی. د سمندر صيب كلام علم عروض په مطابق پوره دی. پر ۱۹۴۸ ز کال کې يوې ادبي ټولنې سرحد له طرفه سمندر صيب ته ملک الشعراء خطاب ورکړی وو.
سمندر خان سمندر د مسلمانو بد حالي او تنزل ته چې مشاهده وكړه نو داسې يې وويل:
شته هر چرته مسلمان خو سلمان نشته د يو حر ميړني غوندې ايمان نشته
اخځليک
۱- https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
فایز السراج
فائز آلسراجپه عربي Fayez al-Sarraj) زوکړه ۱۹۶۰م کال) د لیبیا هیواد اوسنی لومړی وزیر دی.
د مزلو د اړتیاوو د مرتبو سلسله
د مزلو د اړتیاوو د مرتبو سلسله یا په لنډ ډول د مزلو هرم هغه نظریه ده چې د امریکايي ارواپوه ابراهم مزلو له خوا په کال ۱۹۴۳ کې په یوې مقاله کې وړاندې شوه. دغه نظریه د انسانانو د اړتیاوو په هکله ده. د مزلو هرم پنځه پوړه لري او په هر پوړ کې یې د انسان غوښتنې له د مزلو په نظر د گېډې مړول او جنسي غوښتنې (فیزیولوژیکې اړتیاوې) د لومړي پوړ اړتیاوې دي. دا غوښتنې په حیوان او انسان کې شریکې دي، نامحدودې نه دي او لـه پوره کېدو څه موده وروسته یو ځل بیا راولاړېږي. د گېډې لـه مړېدلو وروسته بنیادم په امن پسې گرځي او د سلامتۍ په لټه کې وي. په دریم پوړ کې اجتماعي تعلقات ځاى لري. انسان غواړي یوازې نه وي، په یوه اجتماعي گروپ کې شامل وي. کلـه چې دا ټولې اړتیاوې لږې یا ډېرې پوره شي، بنیادم ته په ټولنه کې د امتیاز لرلو شوق ورولاړېږي. غواړي نور یې احترام وکړي او په درنه سترگه ورته وگورٍي. غواړي د ده  کور، د ده  جامې او د ده  موټر تر نورو زیات وي. په برلاسۍ پسې گرځي. خو انسان تر دې لوړه اړتیا هم لري. انسان د خپلو غوښتنو په تر ټولو لوړه مرحلـه کې یو ځل بیا په ځان کې ډوبېږي. د مین غوندې شي. د نورو ښو یا بدو تبصرو ته اهمیت نه ورکوي، یوازې پخپلو لوړو اجتماعي مقصدونو پسې گرځي. غواړي حقیقت ته ورسیږي، غواړي تلپاتې اثارو ولیکي، غواړي دنیا بدلـه کړي او په ټولنه کې نوى روح وپوکي.
وېشنيزه:شخصي ژوند
Bisogno
لاتین الفابټ
لاتیني الفابټ (لاتیني آ ب څ) یو تاریخي الفابټو څخه دي چې نن ورځ د نړۍ ګڼ شمیر ژبي تری ګټه اخلي.
کانبیرا
کانبرا انګلیسي Canberra) د اسټرالیا پلازمینه ده. کانبیرا د استرالیا د غیر سمندر غاړو ښارونو له ډلی ترټولو لوی چې د سیډني سویل لویدیځ لورته په ۳۰۰ کیلومترې کې پروت دی.
فلیپیني ژبه
تاګالوګ ژبه (فلیپیني) د انګلیسي ترڅنګ د فلیپین هیواد رسمي او ایداري ژبه ده. تاګالوګ د استرونزیایي ژبو له کورنۍ څخه ده چې کابو د ۲۲ میلیونه خلکو مورنۍ ژبه بلل کیږي او همدارنګه په یاده ژبه نږدی ۹۰ خلک خبرې کولی شي.
دعوت او بغاوت
دعوت او بغاوت
محمد اکبر خادم
محمد اکبر خادم (زوکړه ۱۸۸۸ زېږدي کال (ځينو سرچینو يې د زوکړې کال ۱۸۹۳ زېږدي راوړی دی)، پېښور چارسده - مړینه ۱۹۵۴ د جولای ۲۴، چارسده) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر او د خپلواکۍ مبارز وو.
مخينه
ښاغلى محمد اکبر خادم د ميرزا احمد جى زوى، د پښتونخوا مشهور شاعر او ليکوال پر ١٨٨٨ زېږدي کال د پېښور په چارسده کې زيږيدلى دى. د هغه پلار لومړى په اکوړه خټک کې اوسېده، خو پر ١٨٧٩ ز کال له اکوړې څخه چارسدې ته وکوچېد او هلته ميشت شو. پر ١٩١٩ ز کال، څه وخت چې د انگريزانو پرضد په پښتونخوا کې د آزادۍ غورځنگ پيل شو، نو خادم صاحب له دندې استعغا وکړه او په کړنيز ډول په ملي جهاد کې شريک شو. دغه شان هغه خپل ټول عمر په قومي بيدارۍ او استعماري قوت خلاف په جدوجهد صرف کړو.
د ښاغلي خادم سياسي ژوند هم تر ډيره حده بلکه ټول د همدې مذهبى جذبې لاندى تير شوى دى. يو وخت د (( سرخ پوشو )) ملگرى وو، چې وروسته د ((خدايى خدمتگار)) د حزب په نوم ياد شو. بل وخت په (( مسلم ليک )) کې شامل شو، خو په دې دواړو وختو کې يي لوى مقصد د اسلامى جذباتو په رڼا کې خدمت کول وو. څو چې د دواړو ډلو سره يي جوړه رانغله او له دواړو نه بيزاره شو.
محمد اکبر خادم د پښتو ژبى له مخکښو شاعرانو څخه دى. هغه په پښتو ژبه شعرونه ويل او ټولنيز نثرونه يې ليکل. د هغه د تاليفاتو او رسالو شمير ۱۴ څوارلسو ته رسيږي.
خادم صاحب د ځوانۍ د زمانې د پښتو شاعري کوي او د پښتو نثر هم ډير ښه ليکي. د پښتنو په بيدارولو کې د خادم صاحب ډير لوى لاس دى. خادم صاحب د خپلو تقريرونو او نظمونو په ذريعه د قوم ډير لوى خدمت کړى دى.
د شعر بېلگې يې
غزل مال و ملک عزت چې لاړ شي زياته ناچاري څه وي - قوم چې شي جاهل له دې نه زياته بيماري څه وي
نصاب چې د تعليم د غلام قوم شي د غير قوم په لاس - تل به غلامان وي ددې قوم به خود داري څه وي
لوست هميش ياديږي د بچو په خپله ژبه کې - یاد د پردۍ ژبې په دماغ کې پايداري څه وي
څوک چې امته داره وي بل قوم ته د یوې ستنې - زياته به له دې نه بيکاري د قوم خواري څه وي
څوک چې خون د ملک او قوم کوي په يو خطاب سره - زياته به قومي له دې نه نوره غداري څه وي
څوک چې بې ټکسه د مظلوم ژړا زارۍ نه اوري - زیاته به له دې نه د حاکم ستمگاري څه وي
څوک چې د خپل ملک وقوم خدمت په مال او ځان کوي - زياته به له دې نه د نامدارو نامداري څه وي
څوک چې په ژړا ددې خادم له خوبه ویښ نه شي - زياته به له دې ژړا قومي منت زاري څه وي
غزل
چې دې زړه لکه د کاڼي په شان سخت دی - په قیام لکه د بت عبث ولاړ یې
بې عمله تسپې داسې دې په لاس کې - لکه لال چې څوک اميل که د یواړې
چې نن ژاړي په کوڅو کې ستا د لاسه - بیا سبا به د هغو د لاسه ژاړې
ورورولي د پښتنو ولې ترخې شوې - د هر یو دي د خولې وچې بل ته لاړې
وازدې غوښې شوې خوراک د شرمښانو - دوی په تش هډوکي دي سره همغاړې
لمونځ گذار چې دعا غواړي ځان دپاره - د خادم دعا توکل وي ځانته لاړې
مړينه
ښاغلى محمد اکبر خادم د ۱۹۵۴ ز کال د جولای پر ۲۴ نېټه له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې او چارسدې ته مخامخ په مرجاگانو کلي کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
اخځليک
۱- https://www.tolafghan.com/articles/13505
۲-https://rohi.af/news/2445۳
۳- https://www.mashaalradio.com/a/27692434.html
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د سړک غاړې ونې
د سړک غاړې ونې له هغو ونو عبارت دي چې د سرک په دواړو غاړو او مځننی برخه کې بې ثمره شنې ونې او گلان کرل له یوې خوا د سرکونو د ښکلا سبب گرځي همدارنگه له بلې خوا د ورځې له خوا په سرک باندې سیوری کوي او د شپې لخوا د مقابل لوري د موټرو د چراغونو رڼا کموي او مقابل لوري موټر چلوونکي ته مزاحمت نه کوي او د هغه سترگې نه اخلې چې په نتیجه کې د سرک څخه د موټر د کیږیدو او چپه کیدو یا ټکر څخه مخنیوی کوي.
د سرک په دواړو غاړو او منځنی برخو کې ونې د لاندې موخو او هدافو د پاره ايښودل کیږي :
1- په سرک باندې سیوری کوي 2- د سرک د ښکلا سبب گرځي 3- د شپې لخوا مقابل لوري د موټر چراغونه مزاحمت نکوي یا کموالی پکې راځي 4- د خاورو او گرد څخه مخنیوی کوي 5- د باد پواسطه سره د خاورو او ریگ څخه مخنیوي کوي 6- د ښار دورنما ته ښایست ورکوي 7- د ونو له لرگیو څخه گټه اخیستل کیږي 8- د موټرو د غږ د امواجو د انعکاس او راتلو څخه مخنیوی کوي 9- د موټرو دود او گازات تصفیه کوي څه ډول ونې باید د سرک په غاړو کيښودل شي ؟
د سرک د غاړو د ونو انتخاب او ټاکنه په لاندې عواملو پورې اړه لري
1- د خاورې نوعیت 2- د اوبه کولو شرایط 3- موقعیت او ځای 4- اقلیمي شرایط
انتخاب شوې ونې باید څه ډول صفات ولري ؟
1- داسې ونې باید وي چې ډیر سیوری کوي 2- بې ثمره یا بې میوې لرونکې ونې وي 3- په آساني سره کرل یا ايښودل کیږي 4- په لږ وخت کې ډیرې غټې او لویې شي 5- ونې د شاخ بری ، ترتیب او تنظیم قابلیت ولري 6- داسې ونې وي چې عمر یې زیاد وي 7- داسې ونې وي چې تل شنې وي 8- داسې ونې وي چې له لرگي څخه یې گټه اخیستل کیږي 9- داسې ونې نه وی چې پرته له پاڼو او شاخونو څخه د چنار په شان ډیرې لوړیږي
تړلې لیکنې
ونه کرنه
اشرف مفتون
اشرف مفتون (زوکړه د ۱۹۱۵ زېږدي کال شاوخوا - مړینه؟) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی شاعر وو.
مخينه
اشرف مفتون په اول داپرېل د نهې (منګل) په ورڅ په ۱۹۲۴ زېږديز کال د پښتونخوا د چارسدې په سیمه کښې په رځړوکښې دقلندرخان په درنه اوپښتنه کورنۍ کښې زېږېدلے وو.قلندر خان د هشنغر د مخورخان اوغټ جاګيردارنورمحمد خان ځوے وواشرف مفتون په څلورم پښت کښې د خان ميرعالم خان په اولاد کښې راځي اؤپه قبيله (محمدزے ) کعنان خيل دے مير احمدخان دخان ميرعالم خان مشرځوے وو د ميراحمدخان دوه زامن وو نورمحمد خان اوفيض محمد خان ، نورمحمد خان د قلندرخان پلاراوداشرف مفتون نيکه وو. قلندرخان په کال ۱۹۵۸ کښې وفات شوے وو
فضل محمودروښان په خپل یو کالم ، روشني ، کښې داشرف مفتون په حواله ليکي هغه دچارسدې یوغټ جاګيرداردرهبرتحریک خان عبدالولي خان د ترور(دپلارخور)ځوئے اودپروفېسرجهان زېب نیازهم دترور(دمورخور) ځوئے وو(۲)
اشرف مفتون د شپږوخويندونيازبين اونازولے ورور وو درې خويندې امتري بي بي. محمدي بي بي. اونورجهان بي بي د اشرف مفتون نه مشرانې وې اومحل آرا بي بي. پکهراج بي بي او وجاهت بي بي د اشرف مفتون نه کشرانې وې
قلندر خان پخپله نالوستے ووولې د باچا خان بابا سوبت او خدایي خدمتګار تحريک ورته د شعور چينې پرانستلې وې نو په خپل ځوي اشرف مفتون ئې سبق ويلواشرف مفتون  د اسلاميه کالج نه څوارلسم پاس کړو په ايم اے فلسفه کښې ئې داخله هم واخستله ولې د ماسټرۍ  ډګري ئې نيمګړې پریښوده .اشرف مفتون د سکول د زمانې نه د شاعرۍ پېل کړے وو او چې کله  یې په اسلاميه کالج کښې داخله واخيسته نو يوه د شاعرۍ مجموعه ئې چاپ ته تياره وه اشرف مفتون يو شاعر ادیب اوډرامه نګاروو په ريډيو پاکستان کښې د پروګرام اسسټنټ په څير نوکرشو بیا وروسته ئې ترقي وکړه او د ريډيو پاکستان ريجنل اسسټنټ ډاريکټر شودويشت کاله وروستویې دغه نوکري پرېښوده
اشرف مفتون د خپل ترۀ شير محمد خان دلور حسندارې سره واده کړے وو حسن داره په صورت اوسیرت دواړوښائیسته اوتعليم يافته وه د حسن دارې نه د اشرف مفتون اووۀ اولادونه وويوخوراو ورور په ماشومتوب کښې مړۀ شوي وواو څلورخويندې فوزيه مفتون. نګينه مفتون. نئيرمفتون. زر څانګه مفتون او يو ورور زرک خان مفتون ژوندي وودبده مرغه زرک خان ځواني مرګ شواوداشرف مفتون دژوند نه خوږوګډه وکړه .اشرف مفتون د اتوارپه ورځ د مارچ په څوارلسمه نېټه په ۲۰۰۴م کښې په پېښورکښې د تل لپاره ددې فاني نړۍ نه سترګې پټې کړې روح یې ښاد اوګوریې رڼا
زما د معلوماتوترحده داشرف مفتون دشاعري اته کتابونه چاپ دي ۱، د شاعر دنيا ۲، د ژوند سندره ۳، تړمې اوښکې ۴، وږمې ۵، ترخې شکرې ۶، کاواکې ۷، څړيکې ۸، لوخړې، چې بیا په ، سکونډارې ، کښې ټول راغونډ کړے شوي دي.دغه کلیات اول ځل په ۱۹۸۱ کښې اوپه دوېم ځل په ۲۰۰۴ کښې د یونیورسټي بک ايجنسي له خوا په ۵۶۸ مخونومجلدچاپ اوخورشوے دے ،  ژوندي کردارونه ، د اشرف مفتون د ليکلوډرامومجموعه ده دپروفېسرجهانزېب نیاز دزیارسره په ۲۰۰۹ کښې چاپ ده ۱۲۰ مخونه لري (۳) دنثر یوبل کتاب ، دليل خبرې کوي ، یې په ۲۰۲۱ کښې چاپ شواوفکرکوم ډېراثاربه یې اوس هم ناچاپه وي
یو فلسفی شاعر دی. هغه د پښتو ادب د شلمې پېړۍ یو له سترو شاعرانو څخه دی، او په تېره بیا د دې پېړۍ په دوهمه نیمایي کی یې داسې آثار ولیکل چې د پښتو د شعر له تاریخ سره به د تل لپاره ژوندي پاته وي. د انسانیت، د غرور او عظمت مین دی. په پاکۍ او ایماندارۍ پسې سرې سترگې گرځي او د احساس په دنیا کې به داسې موضوع نه وي چې هغه د خپلو شعرونو قالب ته راوړې نه وي، او ورباندې غږېدلی نه وی. په دې سلسه کې یې هغه شعر د توجه وړ دی چی د بېلتون په نوم یې لیکلی دی.
میا سيد رسول رسا، چې پخپله هم شاعر او مشهور محقق لیکوال وو، د اشرف مفتون «د شاعر دنیا» په نوم شعري مجموعې باندی د مقدمې په ترڅ کی لیکي چې د مفتون صاحب دنیا د خوبونو دنیا ده. هغه د دې حقیقي زړه چاودي او زهره چاودي دنیا مردم ازار مخلوق نه بېزاره دی او چېرته خیالي دنیا کې په جنتي او معصومو خوبونو کې غرق، د دنیا له خلکو پټېدل غواړی، او د حسن او عشق په رڼینیو کې د آسماني نړۍ د دلفرېب منزلونو ترمنځ، د زړه د پټو ارمانونو پوره کېدل غواړی. دا یو کیفیت زموږ شاعر په شل رڼه رڼینو مختلفو شکلونو بیا بیا پېش کړی دی.
په هغه غزل کی چې اشرف مفتون خپل ځان د هر څه مالک بولي او فکر کوي او یا یقین لري چې د خوشالۍ انتها او هغه صحرا له ده سره ده چې ټوله نړۍ یې تلاښ کوي او یا په ډېر غرور سره وایي چی د خیال پرواز د زړه گداز او د ژوند ساز ټول له ده سره دي. د اشرف مفتون د کلام زور له ورایه ښکاري. هغه موږ ته نه وایي چی دا غزل یې کله لیکلی دی، خو څرنگه چې میا سید رسول رسا په دغه وخت کی هغه ته زلمی شاعر وایي، نو موږ ویلای شو چې دا به یې د پاخه زلمیتوب کلام وي. پوخ زلمیتوب هم ځکه ورته وایو چی هغه خپل کلام د مجموعې په توگه چاپ ته سپارلی او مشهورو لیکوالانو او څېړنکو د یوه ښه شاعر په توگه پېژندلی دی.
د اشرف مفتون شاعري د یوه ویښ وجدان ږغ دی. هغه د شعر په قلمرو کې هیڅ مسله نه ده پرې ایښې او چې په زړه کې یې هر سوال گرځېدلی دی نو هغه ته یې په ډېره بې پروایي د خپلې خوښې سره ځواب ورکړی دی. دی پخپله د «کاواکۍ» په نوم مجموعې په نوم مقدمه کې لیکي چې زه ژوند پرست او انسان پرست یم. زه انساني ژوند د هر قسمه غیر ضروري قید و بند، ظلم زیاتي نه ازاد او بې نیازه غواړم. که د انسان په سترگو مذهبي تعصب پردې خورې کړې وي، نو ما به یې ورته پام کړی وي. که په ده د خپل اقتدار د خاطره چا د مشرۍ کوښښ کړی وي، نو ما به سکونډلی وی. که ته په ځای د سپورو ریشتیاوو، ښایسته دروغو خوند ورکړی وي، نو ما به یې تعریف کړی وي. که دې د زر لالچ شمکوره کړې وي، نو ما به ورته د مینې ډېوه بله کړې وی. که دی مې د غلطو رسمونو رواجونو په زولنو کی لیدلی وي، نو ما به ورته د زولنو د شلولو تلقین کړی وی. او هم د دغو جذباتو احساساتو په رڼا کې ما کاواکي لیکلی دی او گرانو لوستونکو همدغو جذباتو احساساتو په رڼا کې به یې لولي.
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د اسلامي دولت د ډلې له خوا په ۲۰۱۴ زکال کې د عراق په شمالي برخې باندې د برید په پایله کې د چټکو قلمروي لاسته راوړونو، په نړیواله بڼه د غندل شوو اعدامونو، د بشري حقونو څخه د سرغړونو د راپورونو او نورو سیمو ته د سوریې د کورنۍ جګړې د خپرېدو له وېرې ډیری هېوادونه د سوریې په کورنۍ جګړه او د عراق په جګړه (۲۰۱۳- ۲۰۱۷ زکال) کې د مداخلې په موخه لاس په کار شول. وروسته بیا په نایجریا او لیبیا کې هم داعش ته د اړوندو ډلو پر وړاندې یو شمېر جزيي اقدامات ترسره شول.
اشرف مفتون
مخينه
د اشرف مفتون د شعر یو کمال کی فلسفی رڼ او ژور توب دی او بل کمال یې د ښایست سره سادگي ده. د هغه کلام د پښتو ژبې د نورو لویو شاعرانو په څېر هم له مفهومه ډک دی او هم یې پوهېدل نږدې هر لوستونکي ته اسان دی. د هغه شاعري فطري او طبیعي ده. هغه پخپله د وږمې په نوم ټولگه باندې د مقدمې په ترڅ کې لیکي چې زما په خیال شاعري د زور څیز نه دی؛ دا د تاثر څیز دی. د دې لپاره ما د وږمې په هر غزل باندې تاریخ لیکلی دی، ځکه چې لوستونکو ته مالومه شي چې نن کوم شعرونه ما لیکل هغه هفته وړاندی ما ولې نه لیکل. یا سږ کال چې زه څه لیکم دا دوه درې کاله مخکې ما ولې نه لیکل. خو تاثر او الهام نه وو، ځکه دا شعرونه هم نه ول. د اشرف مفتون شعر الهام دی او هغه له خلکو سره د دغه الهام په شریکولو کې هیڅ بدنیتي او تنگ نظري نه ده کړې.
د شعر بېلگه يې
څوک له وبا، څوک له طوفان ویرېږي
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د ۲۰۱۵ زکال په سپټمبر میاشت کې روسي ځواکونو له خپل متحد بشارالاسد څخه په ملاتړ په سوریه کې د اسلامي دولت د ډلې پر وړاندې جګړه پیل کړه. په داسې حال کې چې مسکو دغه مداخله د داعش ضد عملیات وبلل او په ښکاره توګه یې د سوریې له ملت پاله اپوزیسیون څخه ملاتړ اعلان کړ، خو په خپلو بمباریو کې یې تر ډېره د سوریې د پوځ د مخالفو وسله والو، د آزادې سوریې د پوځ او سویلي جبهې (د سوریې یاغي ډله) سنګرونه په نښه کړل. بل پلو متحده ایالاتو او د هغو لویدیځو متحدینو له ترهګرۍ څخه د ملاتړ، په تاوتریخوالي سره د سوریې د انقلاب د ځپلو او همدارنګه په پراخه کچه له کیمیاوي وسلو څخه د ګټنې (د ملګرو ملتونو په ګډون هېڅ بنسټ د خپلو څېړنو په راپورونو کې د کیمیاوي وسلو د کاروونکي اړخ نوم نه دی یاد کړی) د دلیل په وړاندې کولو سره له بعثي رژیم (د بشارالاسد له حکومت) سره مخالفت وکړ. د متحده ایالاتو په مشرۍ ائتلاف د اسد له رژیم سره په مخالفت د ازادې سوریې او کردانو ملیشه وسله وال د داعش ضد عملیاتو پر مهال و روزل، هغوی یې سمبال کړل او ملاتړ یې ترې وکړ. د دواړو هېوادونو (روسیې او امریکا) د هوايي عملیاتو له پیل څخه وروسته میاشتو کې داعش په عراق او سوریه کې خپل پریمانه قلمرو له لاسه ورکړ. ورته مهال د ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ زکال په هوايي بریدونو سره د ملکي وګړو تلفات زیات شول. د ۲۰۱۶ زکال په نیمايي کې متحده ایالاتو او روسیې هوکړه وکړه چې خپل هوايي بریدونه به په همغږۍ ترسره کوي، خو هېڅکله دغه همغږي رامنځته نه شوه.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
ویره د خر زړۀ کې له خره نشته
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د متحده ایالاتو په مشرۍ ائتلافونه
په ولز کې د ۲۰۱۴ زکال د سپټمبر په ۵مه نېټه د ناټو مشرانو د ناستې په څنډه کې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر جان کري د اسټرالیا، کاناډا، ډنمارک، فرانسې، جرمني، ایټالیا، ترکیې او بریتانیا د بهرنیو چارو وزیران یوې جلا ناستې ته راوبلل؛ په دغه غونډه کې نوموړی د دغو هېوادونو پر وزیرانو باندې له داعش سره د مبارزې په برخه کې د پوځي او مالي مرستې په کولو فشار راووړ. همدغه ورځ د جان کري او د متحده ایالاتو د دفاع وزیر هېګل له خوا په ګډه خپره شوې اعلامیه کې وویل شول چې دغو نهو هېوادونو ژمنه کړې چې په عراق او سوریه کې به له داعش ضد ځواکونو سره د تجهیزاتو مرستې کوي او له هغوی څخه به هوايي ملاتړ وکړي. د ۲۰۱۴ زکال په سپټمبر میاشت کې د اردن او عربستان هوايي ځواکونو هم له متحده ایالاتو سره مرسته پیل کړه او په عراق او سوریه کې یې د دغې ډلې په مرکزونو باندې په هوايي بریدونو کې ونډه واخیسته.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
دا خو انسان له بل انسان ویرېږي
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د متحده ایالاتو په مشرۍ ائتلافونه
د ۲۰۱۴ زکال د اکتوبر په ۱۷مه د متحده ایالاتو دفاع وزارت په رسمي ډول «په عراق او سوریه کې د داعش د مخ پر زیاتېدونکي ګواښ پر وړاندې پوځي اقداماتو ته د رسمیت ورکولو په موخه» یوه ضربتي ډله (Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve) جوړه کړه. د ۲۰۱۴ زکال د ډسمبر په ۱۳مه په بروکسل کې د ناټو په عمومي قوماندانۍ کې د ۵۹ هېوادونو دیپلوماتان او د بهرنیو چارو وزیران راغونډ شول څو د داعش د ګواښ پر وړاندې نقشه جوړه کړي. په دغه غونډه کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر جان کري وویل چې د دغه بحث اصلي موضوع باید د داعش د «ایډیالوژي، مالي امکاناتو او د ځواکونو د استخدام» له منځه وړل وي، چې د هر ډول هوايي برید او پوځي اقدام څخه مهم دي.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
وړاندې شېطان نۀ مسلمان ویرېدۀ
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د متحده ایالاتو په مشرۍ ائتلافونه
د ډسمبر د دریمې نېټې په غونډه کې د سپټمبر په ۵مه په ولز کې دپورته یاد شوي ائتلاف ۹ غړی هېوادونه؛ له روسیې او چین پرته د سپټمبر په ۱۵مه د فرانسې په پاریس کې د فرانسې په مشرې د ائتلاف غړي هېوادونه (لاندې یې یادونه شوې) او ۳۳ نور هېوادونه شامل وو: البانیا، اطریش، بوسنیا هرزګوینا، بلغاریا، کرواسیا، قبرس، استونیا، فنلنډ، ګرجستان، یونان، هنګري، ایسلنډ، ایرلنډ، کوسوو، لتویا، لتوانیا، لوکزامبورګ، مقدونیه، مولداویا، مونټینګرو، موراکو، نیوزلنډ، پرتګال، سویلي کوریا، رومانیا، سربیا، سنګاپور، سلواکیا، سلوانیا، سومالیا، سویډن، تایوان او اوکراین.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
اوس خو شېطان له مسلمان ویرېږي
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د متحده ایالاتو په مشرۍ ائتلافونه
دغو ټولو هېوادونو ځان د عراق او شام د اسلامي دولت (داعش) پر وړاندې نړیوال ائتلاف وباله او په داسې یوې ستراتیژي هوکړې ته ورسېدل چې لاندې موارد په کې شامل و:
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
زۀ منافق نۀ یم چې اویرېږم
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د فرانسې پر مشرۍ ائتلاف
د ۲۰۱۴ زکال د سپټمبر په ۱۵مه د ۲۶ هېوادونو په ګډون د عراق د سولې او امنیت په نړیوال کنفرانس کې چې کوربه توب یې په پاریس کې د فرانسې ولسمشر فرانسوا اولاند پر غاړه اخیستی و او له اسټرالیا او پولنډ پرته د سپټمبر په ۵مه په ولز کې د متحده ایالاتو په مشرۍ د جوړ شوي ائتلاف غړو هېوادونو؛ سربېره پر دې بحرین، مصر، عراق، اردن، کویټ، لبنان، عمان، قطر، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، بلجیم، چین، د چک جمهوریت، جاپان، هالنډ، ناروې، روسیې او هسپانیا په کې ګډون کړی و ژمنه یې وکړه چې له عراقي دولت سره به د پوځي مرستو په کولو د داعش پر وړاندې مبارزه کې د هغو ملاتړ وکړي او د اګست ۱۵مې نېټې ته اړوند د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ۲۱۷۰مه ګڼه پرېکړه لیک (له داعش سره د هر ډول سوداګرۍ د محکومیت او همدارنګه له داعش سره د هر ډول مرستې او هغوی ته د باج د ورکړې څخه د مخنیوي اړوند پرېکړه لیک) ته یې پر خپلې ژمنتیا ټینګار وکړ.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
خدایه! دوزخ نه به شېخان ویرېږي
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د روسیې پر مشرۍ ائتلاف
د ۲۰۱۵ زکال د سپټمبر په وروستیو کې روسیې، عراق، ایران او سوریې د سوریې او عراق پولې ته څېرمه د داعش ډلې اړوند د اطلاعاتو د راغونډولو او د هغو د تجزیې او تحلیل په موخه په بغداد کې د اطلاعاتو یو مشترک مرکز جوړ کړ. د ۲۰۱۵ زکال د سپټمبر په ۳۰مه روسیې د داعش ډلې پر ضد خپل هوايي عملیات د سوریې د دولت په ملاتړ پیل کړل.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
کۀ څه احساس، پوهه، اصول ولري
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د روسیې پر مشرۍ ائتلاف
ورته مهال داسې راپورونه خپاره شول چې روسیه د عملیاتو د همغږۍ اړوند له سوریې، اردن او اسرائیلو سره هم هوکړې ته رسېدلې وه.
اشرف مفتون
د شعر بېلگه يې
نۀ به په زر نۀ به په ځان یرېږي
د اسلامي دولت د ډلې پر ضد جګړه
د اسلامي هېوادونو ائتلاف
د ۲۰۱۵ زکال د ډسمبر په ۱۴مه د سعودي ولیعهد او د دفاع وزیر محمد بن سلمان اعلان وکړ چې ۳۴ هېوادونه به له اسلامي سخت دریځۍ سره په مبارزه کې یو بل ته لاس ورکړي؛ ده دغه سخت دریځي «ناروغي» وبلله. دغه ائتلاف د سعودي عربستان په مشرۍ د بحرین، بنګلادېش، بنین، چاد، د قمر جمهوریت، عاج ساحل، جیبوتي، مصر، ګابن، ګینه، اردن، کویټ، لبنان، لیبیا، مولداویا، مالي، مالیزیا، مراکش، موریتانیا، نیجر، نایجریا، پاکستان، قطر، سینګال، سیرالیون، سومالیا، سوډان، ترکیې، توګو، تونس، عربي متحده اماراتو او یمن په ګډون جوړ شو.
اشرف مفتون
چاپ شوي نښيرونه يې
داشرف مفتون دشاعرۍ اته کتابونه یوکلیات اودنثردوه کتابونه چاپ دي
۱، د شاعر دنيا  ( شعري ټولګه )
تعادل په ژوند او ادب کې
تعادل په ژوند او ادب کې
اشرف مفتون
چاپ شوي نښيرونه يې
۲، د ژوند سندره ( شعري ټولګه )
تعادل په ژوند او ادب کې
وېشنيزه:پښتو کتابونه
اشرف مفتون
چاپ شوي نښيرونه يې
۳، تړمې اوښکې ( شعري ټولګه )
۴، وږمې ( شعري ټولګه )
۵، ترخې شکرې ( شعري ټولګه )
۶، کاواکې ( شعري ټولګه )
۷، څړيکې ( شعري ټولګه )
۸، لوخړې ( شعري ټولګه )
۹،سکونډارې ( کلیات )دغه باندې اته واړه شعري ټولګې پکښې راغونډې کړے شوي دي
۱۰،ژوندي کردارونه ، دډراموټولګه
۱۱،دلیل خبرې کوي ، نثر
اخځليک
۱- https://www.tolafghan.com/articles/20220
۲- https://pashtonwriters.webs.com/
پشه يي پښتو متلونه
افغان
نبوغ او عبقريت
نبوغ او عبقريت
وېشنيزه:پښتو کتابونه
ایډلایډ
آډلایډ (ایډلیډ/ایدلید) په انګلیسي Adelaide's) د اسټرالیا په سویل کې د سویلي اسټرالیا آیالات مرکز دی. د ۲۰۱۷م کال د جون میاشتې د معلوماتو له مخی اډلیډ ښار ۱,۳۳۳,۹۲۷ وګړي لرل.
پېکسل
د پیکسیل کلمه د یوه تصویر د عنصر معنا ورکوي ، ټول دیجیتلی انځورونه د پیکسیلونو څخه جوړ شویدي. پیکسیل ډیر کوچني واحدونه دي چې معمولا گرد او مربع شکل لري او په دوه بعدي یا دوه اړخیز شکل سره اندازه کیږي. یعنې که په ساده ژبه سره وویل شي هر انځور د کوچنیو گردو یا چارکنجه واحدونو څخه تشکیلیږي. هر څومره چې په یوه انځور کې د پیکسیلونو شمیر زیاتیږي په هماغه اندازه سره انځور روښانه تشکیلیږي.
ژوندی مثال:
په خپل کمیپوټر یا آیفون کې مو یو عکس را خلاص کړی او بیا دغه عکس ښه غټ (Zoom) کړی وروسته له غټولو څخه به نوموړی عکس په کوچنیو مربعي یا گردو شکلونو سره پارچه پارچه ووینی چې همدغه کوچنی شکلونه د پیکسیل څخه عبارت دي، هر څومره چې په یوه سانتي متر مربع یا په بل واحد ساحه یا مساحت کې دغه گرد سطحي شکلونه یا مربع گانې ډیرې وي په هماغه اندازه سره تصویر روښانه وي چې د دغه پیکسیلونو ډیروالی او لږوالی د کمرې په ماډل او کیفیت پورې اړه لري یعنې هر څومره چې د کمرې د پیکسیلونو تعداد زیاتیږي په هماغه اندازه سره نوموړې کمره د ښه انځور اخیستلو وړتیا لري.
ریزولیشن (Resolution) څه ته وایي ؟
په یوه انځور کې د پیکسیلونو شمیر ته ریزولیشن وايي چې ځینې خلک د بیټ (bit) اصطلاح هم ورته کاروي.
ژوندی مثال:
مثلا د یوه کمپیوټر د مانیټور د سکرین ریزولیشن 1280 په 1024 کې دی، ددې معنا داده چې د یوه طرف نه بل طرف ته په هر قطارکې 1280 پیکسیلونه شتون لري او له پورته څخه کښته خواته 1024 پیکسیلونه په هر قطار کې شتون لري، که مو پام کړی وي هر څومره چې د سکرین د ریزولیشن اندازه کموو په هماغه اندازه سره سکرین خیره او غیر شفاف معلومیږی او برعکس، څرنگه چې دغه پیکسیلونه لکه د ضرب زباني خانې لري نو کله چې یو طرف په بل طرف کې ضرب شي نو د ټولو پیکسیلونو شمیر په لاس راځي اوس که 1280 په 1024 کې ضرب شي نو 1310720 پیکسیلونه یا 1.31 میگا پیکسل لاسته راځي. د پیکسیلونو د اندازه کولو د پاره یو انچ مربع یا یو سانتي متربع سطح ټاکل شوې ده او د هغه له مخې بیا د پیکسیل مقدار ټاکل کیږي. د مثال په ډول سره د یوه ښه کیفیت لرونکي پرنټ د پاره اړینه ده تر څو لږ تر لږه 240 پکسیل په هر یوه انچ بعد یا اړخ کې ولرو یعنې په یوه انچ مربع ساحه کې باید 57600 پیکسیل شتون ولري. هغه کمرې چې شفافیت یې 7 میگا پیکسیله دی په دواړو اړخونو کې د پیکسیلونو شمیر (3072 X 2304 =7077888 ) ته رسیږي یعنې 7 میگا پیکسیل لاسته راځي.
بل مثال:
یو انځور چې په یوه کمره باندې اخیستل شوی دي د تصویر په اوږدوالی باندې د پیکسیلونو شمیر 4000 او په لوړوالی باندې یې د پیکسیلونو شمیر 3000 ته ررسیږي ، د نوموړې کمرې د ریزولیشن مقدار څو پیکسیله ده پیدا یې کړی.
حل :
په ډیر آسانه ډول سره 3000 په 4000 کې ضربوو او 1200000 یا دوولس میلیونه پیکسیله یا 12 میگا پیکسیله لاسته راځي پس معلومه شوه چې د کمرې ریزولیشن 12 میگا پیکسیله ده.
پرت
پرت (اسټرالیا) په انګلیسي Perth) د اسټرالیا هیواد د لویدیځه اسټرالیا آیالات مرکز دی. پرت ښار د استرالیا هیواد څلورم لوی ښار دی چې د سیډني په ۳,۸۰۰ کیلومترې کې موقیعت لري.
پېکسل
آخري پایله :
هر پیکسیل یو کرد یا مربع ډیر کوچنی دوه اړخیر شکل دي چې له مجموعې یا یو ځای والی څخه یې انځور یا عکس لاسته راځي یعنې یو عکس د ډیرو پیکسیلونو د یوځای کیدو مجموعه ده.
د څاه هایډرولیک
د څاه هایډرولیک: تغذیه (Recharge) تغذیه یا (Recharge) د څآه د اوبو د تمویل کوونکو منابعو څخه عبارت ده چې دغه منابع کیدای شی د باران اوبه وي د په ځمکه کې د نفوذ څخه وروسته د ځمکنیو یا زیرزمیني اوبو د زیاتیدو سبب گرځي. د سیند اوبه وي چې د څاه سره نژدې جریان لري او د څآه ځمکنی یا زیرزمیني اوبه تامینوي کوم ځمکنی درز یا شکست وي چې ځمکنی اوبه د لرې واټن څخه څاه ته انتقالوي یا نورې د اوبو منابع