cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ونې مارفولوژی
هغه ونې چې مايکوريزاپه کې موندل کېږي په لاندې ډول دي:
دزيات شمېرنباتاتواوونوريښې کوچني ناجيولونه(غوټې)لري کومې چې زيات شمېرسره درايزوبيم بکتريالري.په خاوره کې موجودې داډول بکترياوې دبکترياوي فلامنټ په شکل د Root Hairs له لارې ريښوته ننوځي.ترننوتلووروسته فلامنټ په چټکۍ سره ښاخونه منځته راوړي اوداخلي کارټيکس ته ننوځي چېرته چې دادفعال حجروي ويش له لارې دناجيولونودتشکيل سبب کېږي.نوموړي ناجيولونه دشکل اوسايزله مخې زيات توپېرکوي.هغه بکترياچې دريښې په ناجيول کې ژوندکوي(نه هغه چې په خاوره کې موجودوي)دنايتريتونوپه شکل دهوادازادنايتروجن په نصب کې مرسته کوي.نبات دهمدې نايتريتونوڅخه استفاده کوي اوپه بدل کې بکترياته کاربوهايدريتونه برابروي.په دې ډول يوه دوه اړخيزه ګټوره اړيکه منځته راځي چې ګډژوند(Symbiosis)بلل کېږي.
دريښوناجيولونه دتقريباً(۸) فاميلونه په تقريباً(۶۵)انواعوکې موندل کېږي.ډېره عامه يې دليګيوم کورنۍ په Dalbergia،Bauhinia،Acacia.Albizzia.Erythrina،Tephrosia،CarotolariaاوLeucaena کې موندل کېږي خوپه Cassia tora کې نه ليدل کېږي.درايزوبيم پرته نورې بکترياوې هم شته کوم چې کولای شي نايتروجن نصب اوناجيولونه منځته راوړي.
دګلانوتوليد(Production of Flowers)
ټولې ونې ګلان توليدوي.په ونوکې دګل کولودپيل عمردنوعې يادهغې دحالت له مخې توپيرکوي.ونې عموماًهغه وخت ګلان توليدوي کله چې عمودې وده تکميليدوته نژدې شي خويولړاستثناوې هم شته دبيلګې په توګه Sissoo په عادي ډول د(۳ـــ۴) کلونوپه عمرکې دګلانوپه توليدپيل کوي اوپه ځينې وختونوکې  Teak د(۱ــ۲)کلونوپه عمرکې ګلان توليدوي.دونوحالت هم دګلانوپه توليداغيزه کوي په ازادوساحوکې زياتره ونې دګڼوځنګلونودونوپه پرتله دعمرپه لومړيوکې ګلان توليدوي.
دونوګل توليدونه دداخلي اوخارجي فکتورونوتراغيزې لاندې راځي.داخلي فکتورونه په خپله په ونه کې ديولړشرايطوسره اړيکي لري لکه دځانګړوهورمونونو يا  Florigin منځته راتګ اوپه زيات غلظت سره کاربوهايدريتونوشتوالی.
خارجي فکتورونه په محيطې شرايطوپورې اړه لري چې ترټولومهم يې رڼااوتودوخه ده.دتودوخې اورڼاپه زړه پورې شرايط ضيايې ترکيب چټکوي اودکاربوهايدريتونو توليدزياتوي کوم چې دګلانودزياتوالي لامل ګرځي.دTeak په اړه ترسره شوې مشاهدې دا څرګندوي چې دتاج په هغه برخه کې کومه چې دسېوري لاندې وي،ګلان نه توليديږي.په هغه صورت کې چې ونې جسمي طريقوپواسطه توليدشوي وي داسې راپورورکړل شوی چې دګلانوتوليددريښودشاخه برۍ،دتنې شاوخوادتاريافلزي پټۍ تړل اوپه افقي حالت کې دښاخونودروزنې پواسطه هڅول کېږي.ديوې عمومې قاعدې په توګه ويلی شوچې داسې يوکړنلاره کومه چې دودې اوښکته خواته دغذايي موادودانتقال مخه نيسي اويا يې بندوي،دګلانووختي توليدته لاره هواروي مګرداقاعده دتخم څخه ترلاسه شووونولپاره صدق نه کوي.ناروغه ونې ژرله منځه ځي اوځينې وختونه دخپلې نوعې دزياتوالي په منظورديوې وروستۍ هڅې په توګه په زياته اندازه ګلان اوتخمونه توليدوي.(۳)
Periodicity
دباڼس(Bamboo ) اوStrobilanthus ونې دزياتوکلونولپاره ګلان نه توليدوي.په ناڅاپي شکل ونې په ګل کولوشروع کوي اودګلانودتوليدڅخه وروسته دوۍ مري.ددې څخه چې کوم نوی نبات کرل کېږي دېته Periodicity وايي.
مثلاً:- فرض کړۍ چې باڼس ونې دهندڅخه تربنګله دېش پورې کرل شوي دې دوۍ دزياتوکلونوپورې ګلان توليدنه کړه او(۲۰ــ۳۰ـ۶۰ )کلونوڅخه وروسته دوۍ دګلانوپه توليدشروع وکړه.دهندڅخه دبنګله ديش په لورې دعمرتفاوت څخه پرته دوۍ ټول په يوصف اوقطارکې ګلان موجودوو.په هر حال چې عمراواندازه يې هرڅه وي خوټولوونوګلان توليدکړل اودګلانودتوليدڅخه وروسته ټول نباتات له مينځه ولاړل اويا هم مړه شول.اودوباره نوې نباتات لاسته راغلل اوحاصل شول.اودغه دګل کونه په هيڅ يوميتوداوطريقې سره نه ودريږي اومختلفې نوعې مختلف دګل کولودوران لري.
۲:ـ Bambusa arundinata ونه د(۳۰ـــ۴۰ ) کلونو څخه وروسته ګلان توليدوي.
۳:- Strobilanthus ونه د(۱۲)کلونو څخه وروسته ګلان توليدوي.
څنګه کولاي شوګل اوتخم کول وهڅوو(How to Induce Flowers and Stimulation of Flowering and Seedling)
ونه دفوتوسنتيزيس دعمليې دسرته رسولوپه نتيجه کې غذاتوليدوي.اوددوۍ غذا(C،H،O ) جوړوي اوونه د(C،H،O ) ځينې برخې دفزيالوژيکي وظايفولپاره،يوڅه برخه دوۍ دګلانودتوليدلپاره اودتخمونودتوليدلپاره په مصرف رسوي.په مناسبه اندازه د(C،H،O ) اوغذاتيارول دتاج پورتنۍ برخې اندازه متکې کوي اودزيات( C،H،O )په نتيجه کې دتاج اندازه غټوي.اوتاج د (C،H،O) په لږه اندازه اوبرخه کې وړوکې پاتې کېږي اويا هم د (C،H،O) په کم توليداوزيات مصرف سره دودې لپاره مشکل جوړوي.اوپه دې سره ګلان اوتخمونه هم نه راشنه کېږي.اوکله چې تاج غټ شکل ولري نوزياته اندازه (C،H،O ) توليدوي کوم چې دګلانواوتخمونودتوليدلپاره کافې وي اوهمدارنګه دودې اوبقالپاره هم پريمانه وي.که چېري غواړې چې ګل کول په ونوکې تحريک کړي نودونې وده بايدکنترول شي.څرنګه چې مونږپوهيږوچې وده په ريښواوتنه کې صورت نيسې نوټول غذايې مواددتاج پواسطه تياريږي اودريښواوتنې پواسطه په مصرف رسيږي.نوددې وجې ګلان اوتخمونه نه رامينځته کېږي.ددې مشکل په رامينځته کېدوسره که مونږدپوستکي کومه کړۍ قطع کړونودغذايې موادوانتقال دتاج څخه ريښوته به ودريږي اويا به هم توقف شي.پدې حالت کې به ==ګلان اوتخمونه لاسته رانه وړي مګرم ونه به هم له مينځه ولاړه شي.
۱:ـGirdling Method
دحلقي ياکړۍ په شکل دونې دتنې څخه دپوستکي لري کول د Girdling په نوم ياديږي.
۲:ـ ًRoot Pruning
که چېرته مونږديوې ونې دريښودسيستم شاخه بري وکړودريښووده به يې ودريږي اونور به دوام ونه مومې.هغه کوم موادچې دتاج پواسطه جوړشوي وي هغه په پاڼوکې پاتې کېږي کوم چې دګلانواوتخمونودرامينځته کېدوباعث ګرځي خوپدې حالت کې نبات له مينځه ځي اومري ځکه چې دريښودبرخونسبت يوشان نه پاتې کېږي.
۳:ـ Tighting a Wire
که چېرته مونږيوپړۍ اوياهم يوسيم دونې دتنې څخه ګردچاپيره وتړودابه هم دغذاتوليد دتاج څخه ريښوته راکم کړي لکه څنګه چې تخمونه وروسته په ګلانو بدليږي.
۴:ـ Tying a Knot
که چېرته مونږ يو ځوان وده کوونکې نبات په يوبنداش سره کلک وتړونوپدې سره به هم ونه زيات ګلان زرتوليدکړي چې پدې سره ونه له مينځه ځي اوياهم مري.
۵:- Changing The Position of Branches
۶:ـ Grafting
پيوند هم ددې باعث ګرځي چې لږمواددنيله بوټي څخه پيوندبوټې ته دزايلم اوفلويم انساجودجدايې ياهم دصحيح وصل دنه موجوديت په اساس حرکت وکړي.
۷:- By Thinning
که چېرته مونږيوه ساحه رنګړي کړونوپدغه ساحه کې داوبو،رڼا،غذايې موادواوخاورې ترمينځ رقابت ياهم جذب ديوبل سره کم وي چې په نتيجه کې زيات( C،H،O)توليديږي چې پدې سره ګلان اوتخمونه رامينځ ته کېږي اوياهم توليديږي.
۸:ـ‌By Addition of Fertilizers
دوه لاملونودي چې نايتروجن خاوري ته اضافه کېږي.
A: - که چېرته داسې يوې خاوري ته نايتروجن اضافه شي چې د نايتروجن دموجوديت له امله ډېره ضعيفه اوغريبه وي.نوهغه نبات چې په خاوره کې کرل شوي وي په تخم کولوشروع کوي.
B:-که چېرته ډېرمقدار نايتروجن يوي خاوري ته ورکړل شي کوم چې د نايتروجن دموجوديت دکموالي سره مخ وي.نوپدې حالت کې به يوه قوي وده يزه وده رامينځته شي.نوځکه دازمونږپه ځنګلې سيموکې ډېره مفيده ده چې استعمال شي ځکه دوې د نايتروجن دقلت سره مخامخ دي.
استراحت(Dormancy)
دايوفزيالوژيکې حالت دي په کوم کې چې يوژوندی تخم په درسته توګه ټوکېدنه نشي کولای که څه هم ټول شرايط ورته برابرهم شي.استراحت(Dormancy)دخپل ځان ساتنې يوميکانيزم دی کوم چې دتخم ژوندي پاتې کېدل په خرابواقليمي شرايطوکې ساتي.لکه کلني وچ فصلونه،تباه کونکې اور،حشراتواوامراضوته ښکاره کول.
داميکانيزم دتخم دټوکېدنې څخه تريولنډوخت پورې درطوبت دجذب په مخنيوي اوياپه نوروفزيالوژيکي پروسوسره مخنيوي کوي.(۱)
دادتخمونونه ټوکېدنه ددرې عواملوپورې اړه لري.
۱) دتخم پوښ(Seed Coat):-اکثره وخت دتخم دټوکېدنې ځنډيدل دتخم دپوښ له وجي وي.پدې حالت کې دتخم پوښ ډېر سخت وي اوتخم ته داکسيجن اواوبودداخليدومخنيوي کوي چې په نتيجه کې تخم داستراحت په حالت کې پاتي کېږي.
۲) نامکمل جنين(Immature Embryo):-ځينې وخت جنين پخوالي اومکمليدوته نه وي رسيدلې چې له امله يې تخم ټوکېدنه نه کوي.
۳) غيرمنحله غذا(Insoluble Food):-بعضي وخت په تخم کې ذخيره شوي غذاغيرمنحل پاتې کېږي اوپه منحله موادو نه بدليږي .څرنګه چې جنين دمنحله موادوداخيستوپه نتيجه کې ټوکېدنه کوي نودبعضې کيمياوي موادودشتون له وجې دغيرمنحله موادونه تبديليدل په منحله موادوله امله تخم ټوکېدنه نه کوي چې داکيمياوي موادپخپله په جنين اوغذاکې موجودوي.
استراحت دحالت ګټي(Advantages of Dormancy)
زياتره انواع دکرلوپه موسم کې تخمونه توليدوي(March to August to September)نواستراحت تخم ته دژمې دسختيودتيرولوپه مقابل کې مقاومت ورکوي.
استراحت دحالت زيانونه(Disadvantages of Dormancy)
بعضې وخت په يوه ډېرې کې دعينونوعو تخمونه ځينې دزيات وخت لپاره داستراحت په حالت کې پاتې کېږي اوځينې دکم وخت لپاره چې په نتيجه کې دمتفاوت عمر لرونکې نباتات منځته راوړي.که چېرته د تخمونودکرلوڅخه وروسته زرټوکېدنه ونه کړي نودوې به دحشراتودحملې لاندې راشي.اوامکان لري چې دموږکانواومرغانوپواسطه وخوړل شي.
داستراحت دحالت دماتولوميتودونه(Methods Breaking of Dormancy)
۱) Weathering Method:-دامعمولاً په هنداوبنګله ديش کې استعماليږي ځکه چې دايواځينې لاره ده په نوموړو هېوادونوکې چې دتخمونواستراحت له مينځه يوسي.پدې حالت کې تخمونه د هواحالت ته ايښودل کېږي(Rainfall، Sunlight، Dryness)ترڅودتخم دپوښ دکمزورتياباعث شي اوتخم ټوکېدوته اماده شي.
۲) ميخانيکې طريقه(Mechanical Method):-داطريقه هغه وخت استعماليږي کله چې دتخم مقدارکم وي.پدې حالت کې دتخم پوښونه دتخم څخه دچاقوپه وسيله سره لري کېږي خوپدې کې بايددتخم دداخلي برخي سره احتياط وشي ترڅوله مينځه ولاړه نشي.
۳) داورپه واسطه معالجه(Fire Treatment):-عموماًدTeakدونې تخمونه ددې پواسطه معامله کېږي پدې طريقه کې معمولاً تخمونه دلرګيودپاسه په ځمکه اچول کېږي اولرګوته اوراچول کېږي ترڅواوردتخمونوله پاسه تيرشي چې پدې سره اکثره دتخم پوښونه سوځي.خودايوه خطرناکه طريقه ده ځکه داوردموجوديت له امله زياتره تخمونه مړه کېږي.
۴) داوبوسره معامله کول(Water Treatment):-بعضې وخت داستراحت دله مينځه وړلولپاره داوبوڅخه استفاده کېږي.که چېرته ديخواوبوڅخه استفاده کوونود(۲۴ـــ۲۸)ساعتونولپاره بايدتخمونه په اوبوکې خيشته شي اوبياوکرل شي.اوکه دګرمواوبوڅخه استفاده کوونولاندې مراحل طې کوو:
¡:-دومره اوبه بايداستعمال شي چې تخم په کې خيشت شي.
¡¡:-تخم داوبودجوشيدلوپه حالت کې واچوي.
¡¡¡:-وروسته له دې چې تخمونه په جوش اوبوکې واچول شي سمدستې لوښی دبخارورکونکې څخه لرې کړي اوتخمونه د۴۸ ساعتونولپاره په همدې اوبوکې پاتې کېږي اووروسته له هغې کرل کېږي چې داعموماً دليګومې نباتاتوپه تخمونوکې صورت نيسي.(۵)
۵) Stratification:-داميتودځانته په غوزه لرونکوانواعو کې استعماليږي(Kail، Fir Spruce، Deodar) په دې حالت کې په ځمکه کې يوکنده ويستل کېږي چې د(۲ـــ۳) سانتي ګراددحرارت درجه ولري پدې حالت کې اول په کنده کې دتخمونويوه طبقه جوړيږي بياورباندې دسکرواوشګويوه طبقه جوړيږي اودې ته ترهغه دوام ورکول کېږي ترڅوچې کنده ډکه شي شګه اوسکاره بايددلمده بل په حالت کې وساتل شي.(۱)
۶) دکيمياوي موادوسره معامله(Chemical Treatment):-داميتوددليګومې نباتاتودتخمونولپاره استعماليږي په دې کې تخمونه دتيزابو،القلي اوچونې سره معامله کېږي.کله چې مونږتخمونه دتيزابواوالقلي سره معامله کوونود(۱ــ۲)دقيقووروسته تخمونه دمحلول څخه لرې کوواوسمدستې يې پريمينځو.
۸) Passing through Animals:-بعضې وخت دونوغوزې دحيواناتوپه واسطه دپښولاندې کېږي اووروسته مروړل شوي تخمونه دځمکې څخه راټوليږي چې پدې حالت کې دتخم پوښ نرميږي اودکرلووړګرځي.لکه Acacia nilotica
9) Period after Ripening:-دتخم دپخوالي څخه وروسته جنين خام پاتي کېږي اورسيدلې حالت ته نه وي رسيدلی.بعضې وخت غيرمنحله غذايې موادپه منحله شکل نه وي تبديل شوي نوددې لپاره کومه طريقه نشته چې خام جنين په رسيدلې جنين تبديل کړونوددې لپاره تخمونه ديوڅه وخت لپاره پريږدوترڅوداستراحت دحالت په ختمولوکې مرسته وکړي.
Lopping:-په غيرې منظمه ياغيرې سيستيماتيکه طريقه دښاخونوله مينځه وړلوته وايې.
Pruning:-په منظمه اوسيستيماتيکه طريقه دښاخونوشاخه بري ته Pruning وايې.
Stand :-دځنګلونوفرعې تقسيم بندې دعمر،ترکيب اوګڼوالي اونوروحالاتوپه اساس.(۵)
پریون
پریونونه په اشتباه بڼه تاو شوي پروتینونه دي چې خپله نا سمه بڼه د هماغه پروتین معمولي ډولونو ته ور انتقالولی شي. پریونونه په انسانانو او زیاترو حیواناتو کې د یو شمېر وژونکو او د انتقال وړ مخربو ناروغیو اعراض او علایم ګڼل کېږي. دا معلومه نه ده چې څه شی د یو نارمل پروتین د اشتباه تاوېدو لامل کېږي، اما حاصل شوی غیر نورما درۍ بعدي جوړښت، په عین بڼه د نږدې پروتینوني مالیکولونو د تخریب له کبله عفوني بوی ورکوي.
د پریون کلیمه له "proteinaceous infectious particle" (یعنې پروتیني انتاني ذراتو) څخه مشتق شوې ده. له نورو ټولو انتاني عواملو لکه ویرویدونو، ویروسونو، بکتریاوو، فنجیو او پرازیټونو سره پرتله، له کومو څخه چې هر یو یې هستوي تېزابونه (ډي ان اې، آر ان اې، یا دواړه) لري، د پروتین فرضي رول د یو انتاني عامل په توګه په تضاد کې دی.
د پریون پروتین (PrP) پریوني اېزوفورمونه، د کومو چې مشخصه دنده معلومه نه ده، د انتقال وړ سفنج ډوله انسفالوپاتي (TSEs) د لامل په توګه فرض کېږي، چې په پسونو کې د پوست scrapie ، په ګوزه کې مزمنه تلفاتي ناروغي (CWD)، په غوا ګانو کې سفنجي شکله انسفالوپاتي (BSE)(چې په عمومي ډول د لیوني غوایه په ناروغۍ مشهوره ده) او په انسانانو کې د کرتسفېلډ-جاکوب ناروغي (CJD) شاملوي.
په تي لرونکو حیواناتو کې د پریون ټولې ناروغۍ د مغز یا نورو عصبي انساجو جوړښت اغېزمنوي؛ نوموړې ناروغۍ ټولې پر مختلونکې دي، هېڅ پېژندل شوې اغېزمنه درملنه نه لري، او تل وژونکې دي. تر ۲۰۱۵ز کال پورې په تي لرونکو کې د پریون د ټولو پېژندل شویو ناروغيو لامل د پریون پروتین (PrP) و؛ په هر ترتیب، په ۲۰۱۵ز کال کې داسې فرض کړای شوه چې د څو ګونو سېستمونو اتروفي (MSA) د یو پریون د الفا-ساینوکلئین بڼې په واسطه رامنځته کېده.
پریونونه د ذاتاً بې نظمو پروتینونو یو ډول دی، چې خپل جوړښت ته بدلون ورکوي، مګر په هغه صورت کې چې نوموړي له یو ځانګړي شریک لکه یو بل پروتین سره ونښلي. له یوه پریون سره، په هغه صورت کې چې یو له بل سره په عین ترکیب کې یو ځای شي دوه پروتیني ځنځیرونه تثبیتېږي. د دغسې پېښېدو احتمال لږ دی، خو کله چې واقع کېږي نو د دواړو ترکیب ډېر پایدار وي. چې بیا نور واحدونه د یو ډول "رشتو" (fibril) د جوړولو په پار ور اضافه کېدای شي. پریونونه د پروتینونو غیر نورمالې مجموعې رامنځته کوي چې امایلوئیدونه بلل کېږي کوم چې په منتن نسج کې تراکم کوي او د نسج له تخریب او د حجرې له مړینې سره تړلي دي. امائیلویدونه د یو شمېر نورو عصبي ناروغیو لکه د الزایمر ناروغۍ او پارکینسون ناروغۍ لپاره مسئول ګڼل کېږي.
د پریون ناروغي د پروتئوپاتي یا د جوړښت له پلوه د غیر نورمالو پروتینونو یوه ناروغي ده. په انسانانو کې، د پریونونو په اړه باور دا دی چې د کریوتسفېلډ-جاکوب ناروغۍ (CJD) لاملونه دي، چې نوع یې (vCJD)، ګرستمن-ستراوسلر-شاینکر سندروم GSS))، وژونکی فامیلي بي خوبي (FFI)، او کورو (kuru) دي. داسې شواهد هم شتون لري چې د دې ښودنه کوي چې پریونونه ښایي د الزایمر ناروغۍ، پاکینسون ناروغۍ، او امایوترافیک جانبي تصلب (ALS) په پروسه کې رول لوبوي؛ د دغو ناروغیو لپاره د پریون-ډوله ناروغیو اصطلاح کارول کېږي. یو څو مخمر پروتینونه د پریون د تولید ځانګړتیاوې لري، او همداراز د هغه پروتینونو په توګه تشخیص شوي دي چې د یادونو د تشکیلولو پر مهال د ساینپس په اصلاح کې ښکېل دی (د اریک کنډل لیکنې: د زده کړې پر مهال مالیکولي تغییراتو ته مراجعه وکړئ). د پریون کاپي کېدنه کټ مټ د نسخه بردارۍ د نورو ډولونو په څېر له باندیني وراثتي بدلون (epimutation) او طبیعي انتخاب سره تړاو لري، او جوړښت یې د نوعو تر منځ لږ تفاوت لري.
د پریون مجموعې مقاومې وي، او د هغوی ساختماني پایداري په دې معنا ده چې پریونونه د کېمیاوي او فزيکي عواملو په واسطه د بڼې د بدلولو پر وړاندې مقاوم دي: نوموړي د معمولي ضد عفوني کولو او پخولو په واسطه نه تخریبېږي. چې دا امر د یادو ذراتو دفع او مخنیوی سختوي.
رېښه او تلفظ
د پریون کلیمه، چې په ۱۹۸۲ز کال کې د ستانلي بي. پروسینر له خوا ابداع شوه، له protein (پروتین) او infection (انتان) څخه رامنځته شوې ده، نو ځکه ورته prion (پریون) ویل کېږي، او ځاني تکثیر او نورو پروتینونو ته د خپلې بڼې د لېږدولو وړتیا ته یې په کتو سره د "proteinaceous infectious particle" (پروتیني انتاني ذرې) لپاره لنډیز دی. د نوموړي اصلي تلفظ /ˈpriːɒn/ (واورئ) دی، که څه هم چې د یو الوتونکي (پریون یا نهنګ ډوله مرغه) سره یې املا یو شان ده چې /ˈpraɪɒn/ تلفظ کېږي، هم اوریدل شوی دی. پروسینر د ۱۸۸۲ز کال په خپله یوه مقاله کې چې دغه اصطلاح یې پکې تعریف کړېده، وضاحت ورکوي چې پریون د "پري-اون (pree-on) په بڼه تلفظ کېږي"''. ''
جوړښت
هغه پروتین چې پریونونه ورڅخه جوړېږي (PrP) په ټول بدن کې موندل کېږي، حتی په روغو انسانانو او حیواناتو کې هم لیدل کېږي. په هر حال هغه PrP چې په منتنو مادو کې موندل کېږي د پروتیئز انزایمونو، یعنې په بدن کې د هغو انزایمونو پر وړاندې کوم چې په معمول ډول پروتینونه تجزیه کوي، مقاوم دي. د نوموړو پروتینونو نورمال حالت PrPC بلل کېږي، په داسې حال کې چې منتن حالت یې PrPSc بلل کېږی چې ـــ C  حجروي PrP ته اشاره ده، په داسې صورت کې چې Sc  سکراپي (د پوستکي د تخریش یو ډول ناروغۍ) ته اشاره ده، کومه چې په پسونو کې پېښېدونکې د پریون اولیه ناروغي ده. څرنګه چې PrPC  له ساختماني پلوه په ښه توګه تعریف شوې ده، PrPSc په یقیني ډول زیاته ټوټه شوې او په نسبتاً کمزورې کچې سره تعریف شوې ده. PrP دې ته اړ ایستل کېدی شي تر څو له نورو لږ او ډېرو تعریف شویو ایزوفورمونو سره په لابراتواري شرایطو کې تاو شي او له هغو فورمونو سره یې اړیکه، کوم چې د بدن په داخل کې ناروغي زیږوونکي دي، تر اوسه مشخصه شوې نه ده.
PrPC
PrPC یو نورمال پروتین دی چې "د وینې د څو اجزاوو په ګډون کومې چې په انسانانو کې د دمویه صفحاتو تر ټولو لویې ذخیرې تشکیلوي"، د حجرو په غشاوو کې موندل کېږي. نوموړی پروتین ۲۰۹ امینو اسیدونه (البته په انسانانو کې)، یوه د ډای سلفایډ رابطه، د ۳۵ څخه تر ۳۶ کیلو ډالټونه (kDa) کتله او یو عمدتاً د الفا مارپېچ جوړښت لري. څو توپولوژیکې بڼې یې موجودې دي؛ د حجرې د سطحې یوې بڼې د ګلایکو لیپیډ او دوو ترانسممبران بڼو سره ځان نښلولی دی. نورمال پروتین د رسوب وړ نه دي؛ په دې معنا چې د سنتریفوژي تخنیکونو په واسطه د بېلېدو وړ نه دي. دنده یې یوه پېچلې موضوع ده چې لا یې هم په اړه څېړنې روانې دي. PrPC  د مس (II) ایونونه په لوړې رابطې سره نښلوي.
د دغې موندنې اهمیت واضح نه دی، اما په اړه یې داسې فرض کېږي چې د PrP له جوړښت یا دندې سره تړاو لري. PrPC  په اسانۍ سره د پروتیناز K (proteinase K) په واسطه هضمېږي او په لابراتواري شرایطو کې د فاسفوینوستاید فاسفولیپاز سي (PI-PLC) انزایم په واسطه، کوم چې د ګلایکوفاسفېټیډایلینوسیتول (GPI) رابطه ماتوي، ازادېدای شي. د PrP په اړه داسې ویل کېږي چې د انسان په بدن کې له یو بل سره د مجاورو حجرو په سرېښناک والي او د حجرو د ننه په سګنال لېږدولو کې مهم رولونه لوبوي، او ښایي له همدې امله په مغز کې د حجري ــ تر حجرې اړیکو کې ښکېل وي.
PrPres
د پروتیز پر وړاندې مقاوم PrPSc-ډوله پروتین یا PrPres هغه نوم دی چې د PrPc  هر هغه اېزوفورم ته ورکول کېږي کوم چې له ساختماني پلوه په لابراتواري شرایطو کې په یوه غیر منظم ډول تاو شوې د پروتیناز K پر وړاندې مقاومې بڼې باندې بدلېږي. د دې لپاره چې په لابراتواري شرایطو کې په PrPSc  باندې دPrPC  بدلېدل نمونه برداري کړل شي، سابوریو او ملګرو یې د یو داسې پروسیجر له لارې چې د پروتین د نا سمې تاوېدنې حلقوي تقویت پکې شامل و په چټکۍ سره PrPC په PrPres  باندې بدله کړه. د "PrPres" اصطلاح د دې لپاره کارول کېږي چې د PrPres او PrPSc تر منځ تمایز رامنځته شي، کوم چې له منتن نسج څخه جلا کېږي او د انتقال وړ سفنجي ډوله انسفالوفاتي عامل سره تړاو لري. د بېلګې په توګه، د PrPSc پر خلاف، PrPres  ښایي په حتمي ډول منتن نه وي.
د خبریالۍ په ډګر کې ښځې
د خبریالۍ په ډګر کې ښځې له هغې ډلې کسانو څخه دي چې په رسنیزو چارو کې برخه اخلي. وروسته له هغه چې خبریالي په یوه مسلک واوښته، د ښځو پر وړاندې د یو شمېر دودونو له امله رسنیزو دندو ته د لاسرسي په برخه کې محدودیتونه رامنځته شول او د دغه مسلک اړوند له پام وړ تبعیض سره مخ شوې. له دې سره بیا هم ښځو وکولای شول په یو شمېر هېوادونو کې له ۱۸۹۰مې لسیزې وړاندې او آن په ۱۸مه پېړۍ کې د مدیر مسئولینو، خبریالانو او ورزشي تحلیل کوونکو په توګه دندې ترسره کړي.
اوس مهال د خبریالۍ په ډګر کې د ښځو ونډه
په ۲۰۱۷ زکال کې یو شمېر مخکښې ښځینه ژورنالېستانې د #زه هم (#MeToo) له خوځښت یا مبارزې سره مل شوې څو په خپلو کاري چاپېریالونو کې د جنسي ځورونې راپورونه ورکړي.
په ۲۰۱۸ زکال کې د خبریالۍ په ډګر کې د ښځو لپاره د ائتلاف (The Coalition For Women In Journalism) په نامه نړیوال ملاتړیز سازمان په بېلابېلو هېوادونو کې د ښځینه خبریالانو پر وړاندې ستونزو ته د رسېدګۍ په موخه رامنځته شو. د دغه ائتلاف د بنسټګرې پاکستانۍ خبریالې کرن نازش په خبره، «په سنتي بڼه ښځینه خبریالانې دغه کار په یوازې توګه ترسره کوي، خو داسې یو بنسټیز کار ته اړتیا لري چې له هغوی سره د هغوی په مسلکي چارو کې مرسته وکړي». هغې د یوې مرکې په ترڅ کې وویل چې «دا له دې امله نه ده چې ښځې په دغه برخه کې په کافي کچه شتون نه لري او یا یې هم استعداد نه لري، بلکې یوازې له دې امله ده چې دوی اړتیا لري له یوبل سره مرسته وکړي. له همدې امله ده موږ غواړو په دغه مسلک کې د بوختو ټولو کسانو څخه زیات ملاتړ ترلاسه کړو».
د څېړنیزې خبریالې او همدارنګه د ښځو رسنیز مرکز ته اړوند د کلابندو ښځو د پروګرام (Women Under Siege program) د مشرې لورن وولف په خبره، ښځینه خبریالانې د خپلو نارینه همکارانو په پرتله له یو لړ ځانګړو ګواښونو سره مخ دي او تر ډېره د دندې پر مهال په آنلاین بڼه ځورونه یا جنسي تاوتریخوالی تجربه کوي.
د هغه راپور پر بنسټ چې د ۲۰۱۷ زکال د ډسمبر په ۲۰مه د خبریالانو څخه د ملاتړ کمېټې خپور کړ، په ۲۰۱۷ زکال کې په نړیواله کچه ۴۲ خبریالان د خپلو دندو له امله وژل شوي و چې د دغو وژل شوو خبریالانو ۸۱ سلنه برخه نارینه خبریالان و. دغه کچه د نارینه خبریالانو د وژنې له هغې اوسط ۹۳ سلنه تاریخي کچې ډېره لږ کمه وه چې په یو کال کې د خپلو رسنیزو چارو له امله وژل شوي و، د انټرسېپټ خبري ویب پاڼې د تحلیل له مخې دغه کمښت په ډېر احتمال سره له دې امله و چې ښځینه خبریالانې تر ډېره پورې ګواښمنو ځایونو ته د دندې لپاره لېږل کېږي.
تر ۲۰۱۹ زکال پورې د خبریالۍ په ډګر کې د جنسیتي تعادل نشتوالي او همدارنګه په لوړو ځایګیو کې د ښځو نشتون دوام درلود. په ۲۰۱۹ زکال کې په بریتانیا کې د خبریالۍ د جوایزو د ویش پر مهال د دغو جوایزو د ترلاسه کوونکو په کتار کې د ښځو لږ شتون یو لړ ناندرۍ راوپارولې چې له امله یې لاریون رامنځته او بالاخره د ورډز بای وومن (Words By Women Awards) تر عنوان لاندې د جوایزو د ویش پروګرام بېرته پیل شو.
خوندیتوب
د خبریالانو خوندیتوب له فزیکي یا اخلاقي ګواښونو پرته د اطلاعاتو د ترلاسه کولو، تولید او شریکولو په برخه کې د خبریالانو او رسنیزو متخصصینو وړتیا ته ویل کېږي. له دې سره ښځینه خبریالانې له مخ پر زیاتوالي ګواښونو لکه د جنسي تېریو له ګواښ سره مخ دي، «دا که د هغوی د چارو په غبرګون کې د موخه ییز جنسي تېري په ډول وي؛ د هغو خبریالانو پر وړاندې د کوڅه ډبو له خوا وي چې عمومي پېښې تر رسنیز پوښښ لاندې راولي یا هم په بند کې د بندي خبریالانو جنسي ځورونه وي. د ګڼ شمېردغه ډول جنایتونو راپورونه په پیاوړې کچه د کلتوري یا مسلکي ننګ ګڼلو له امله نه ورکول کېږي».
ګواښونه
ښځینه خبریالانې که چېرې هغوی په یو ناخوندي چاپېریال او یا هم دخبر په خونې کې کار کوي د فزیکي تاوتریخوالي، جنسي ځورونې، جنسي تېري او آن د وژنې له ګواښ سره مخ دي. دوی نه یوازې د هغو کسانو له خوا له ګواښ سره مخ دي چې هڅه کوي ورته د اړوندو موضوعاتو له رسنیز پوښښ مخه ونیسي بلکې د خبر ورکوونکو سرچینو، همکارانو او نورو له اړخه هم زیان منونکې دي. په ۲۰۱۴ زکال کې یوې نړیوالې نظر پوښتنې چې دخبري خوندیتوب د نړیوال انستیتیوت (INSI) له خوا د یونسکو په ملاتړ او د ښځو د رسنیز نړیوال بنسټ (IWMF) په همکارۍ ترسره شوه، وښووله چې یو په دریمه برخه ګډون کوونکو په کاري چاپېریال کې د ځورونې، ګواښنې یا ناوړه ګټنې تجربه لرله.
د یونسکو د سازمان عمومي مشر له ۲۰۱۲ زکال څخه تر ۲۰۱۶ زکال پورې مهالیزه دوره کې د ۳۸ ښځینه خبریالانو وژنه غندلې، چې دغه کچه د وژل شویو ټولو خبریالانو ۷ سلنه برخه جوړوي. د ښځینه وژل شویو خبریالانو فیصدي په پام وړ کچه په رسنیز ډګر کې د هغوی د ټولیزې کچې څخه ډېره لږ ده. همدارنګه په رسنیز ډګر کې لوی جنسیتي توپیر احتمالا په دوامداره توګه د هغو ښځینه کارکوونکو د نه ښکاره کولو له امله دی چې مهمې پېښې تر پوښښ لاندې راولي او د نښتو، جنګي سیمو، پاڅونونو یا هم د سیاستونو او جنایاتو په څېر موضوعاتو خبرونه جوړوي.
د ۲۰۱۷ زکال په سپټمبر میاشت کې د ملګرو ملتونو د عمومي منشي د دفتر راپور د ښځینه خبریالانو د خوندیتابه د پیاوړتیا په موخه حساسه جنسیتي کړنلار ترسیم کړه. په ۲۰۱۶ زکال کې د اروپايي شورا د وزیرانونو کمېټې له خبریالۍ او د خبریالانو او نورو رسنیزو کارکوونکو د خوندیتوب اړوند CM/Rec(۲۰۱۶)۴ ګڼه پرېکړه لیک تصویب کړ چې په هغو کې یې جنسي ګواښونو ته ځانګړې اشاره کړې وه، چې ډېری خبریالان ورسره مخ دي او د هغو اړوند یې د چټکو، پرېکنده او سیستماتیکو غبرګونونو غوښتنه وکړه. همدغه کال د IPDC شورا د یونسکو له عمومي مشر وغوښتل په خپل راپور کې جنسیتي اطلاعات هم درج کړي.
د خبریالۍ په ډګر کې د ښځو لپاره د ائتلاف په راپور کې دا څرګنده شوې وه چې د ۲۰۱۹ زکال په لومړیو شپږو میاشتو کې ښځینه خبریالانې د کال په اوږدو کې یو ورځ ترمنځ له برید سره مخ شوې دي. دغه راپور په ښځینه خبریالانو د برید ۸۵ موارد ثبت کړي و چې درې په کې د وژنې موارد و. همدارنګه یې څرګنده کړه چې د همدغه کال په لومړیو شپږو میاشتې کې د ټولې نړۍ په کچه ۳۵ خبریالانې بندیانې وې. له دې سره د مستندو شوو مواردو شاوخوا ۲۰ سلنه یې آنلاین ځورونې ته اړوند و.
آنلاین ځورونه
د فیو څېړنیز مرکز (Pew Research Center) له خوا ترسره شوو څېړنو وښووله چې په متحده ایالاتو کې د انټرنټ ۷۳ سلنه لویان کاروونکي له دې سره مخ شوي چې یو کس په یو ډول نه یو ډول له انلاین ځورونې سره مخ شوی، همدارنګه ۴۰ سلنه نورو په خپله دا تجربه لرله چې له دې ډلې څخه ځوانې ښځې په ځانګړې توګه د جنسي ځورونې او تعقیب له ګواښ څخه زیان منونکې دي.
د ډیموس په نامه څېړنیز مرکز (think tank Demos) د دوه میلیونو ټویټونو له تحلیل څخه وموندله چې ښځینه خبریالانې په ټویټر کې له خپلو نارینه سیالانو څخه درې ځله زیات د سپکاوي کوونکو کمنټونو (نظریاتو) سره مخ شوې دي.
ګارډین له ۱۹۹۹ زکال څخه تر ۲۰۱۶ زکال پورې په خپله ویب پاڼه کې د ثبت شوو ۷۰ میلیونو کامنټونو (یوازې ۲۲۰۰۰ کامنټونه له ۲۰۰۶ زکال وړاندې ورکړل شوي و) سروې ترسره کړه. د دغو کامنټونو څخه شاوخوا ۱.۴ میلیونه یې (چې د ټولې کچې نږدې دوه سلنه کېږي) د سپکاوي کوونکي یا اخلال کوونکي چلن لرلو له امله بلاک شوي و. د دغې رسنۍ له ۱۰ خبریالانو څخه چې تر ټولو ډېر له ځورونکو او له ښکنځلو ډکو کمنټونو سره مخ شوي و، اته یې ښځینه خبریالانې وې.
د اروپا د امنیت او همکاریو سازمان (OSCE) په دې اړوند «د بیان د آزادۍ پر وړاندې نوې ننګونې: د ښځینه خبریالانو د آنلاین ځورونې سره مقابله» تر عنوان لاندې تخصصي غونډه جوړه کړه او تر همدې نامه لاندې یې یوه نشریه هم خپره کړه چې په کې د ښځینه خبریالانو پر وړاندې د آنلاین ځورونې د واقعیتونو او له هغو سره د مبارزې د ډول اړوند د خبریالانو او پوهانو نظریات وړاندې شوي و.
نالاندا
نالندا ( Nalanda  ) د هند په بهار ولایت کې د بودا معبد او زیارت دی.
دا خانقاه چې د مګدا سلطنت په خاوره کې موقعیت لري، په 5 پېړۍ کې جوړه شوې او تر 13 پیړۍ پورې کارول کېده، نالندا په 2016 کې د یونیسکو نړیوال میراث ځای په توګه وټاکل شو.
د بختیار خلجي له خوا د نالندا کتابتون وېجاړول
د نالندا کتابتون او لرغونی پوهنتون د بختیار خلجي په یرغل کې چې د خلجي نسل یوه پښتون و، چې د اسلام د سپېڅلي دين پیرو، په يو يرغل کې وېجاړ شو او په هغه کې موجود کتابونه، لیکنې او متنونه د بختیار خلجي په لاس په بشپړه توګه وسوځول شول. ویل کیږي چې د نالندا پوهنتون کتابتون له دریو میاشتو راهیسې اور لګېدلی و.
د چلند ایپي‌جینیټيک
د چلند ايپي‌جینټيک یوه څېړنیزه څانګه ده چې (د انسان په ګډون) د حیواناتو په چلند کې د ايپي‌جینیټيک رول څېړي. دغه څانګه د دې تشرېح په لټه کې ده چې روزنه څه ډول طبیعت رامنځته کوي یا جوړوي. دلته طبیعت بیولوژيکي وراثت ته ویل کېږي او روزنه کابو هر هغه څه ته ویل کېږي چې د عمر په اوږدو کې رامنځته کېږي (چې ټولنیزه تجربه، خوراکي رژیم او تغذیه او له زهرو سره مخ کېدل یې د بېلګې په توګه یادولی شو). د چلند ايپي‌جینيټيک هڅه کوي داسې چوکاټ رامنځته کړي چې په چلند، درک، شخصیت او رواني روغتیا کې د فردي توپيرونو د رامنځته کولو لپاره له تجربو او چاپېریال څخه د جینونو د اغېزمنېدو څرنګوالی څرګند کړي.
د ايپي‌جینیټيک جین په تنظیم کې د ډي.اېن.اې له تسلسل پرته نور بدلونونه شامل دي او د هیسټونونو (هغه پروتینونه چې ډي.اېن.اې یې په شاوخوا راتاو دي) او د ډي.اېن.اې میتلېشن هم په کې راځي. دغه ايپي‌جینیټیک بدلونونه کولای شي په مخ پر وده مغز کې د عصبي حجرو یا نیورونونو پر وده اغېز وکړي او د لویانو په مغز کې د عصبي حجرو فعالیت بدل کړي. د عصبي حجرو په جوړښت او فعالیت کې دغه ايپي‌جینیټيک بدلونونه د ارګانېزم پر چلند پام وړ اغېز کولی شي.
مخینه
په بیولوژۍ په ځانګړي ډول په جینیټيک کې ايپي‌جینیټیک د جین په فعالیت کې د هغو ارثي بدلونونو څېړنه ده چې د رامنځته کېدو لامل یې د ډي.اېن.اې په تسلسل کې بدلونونه نه دي؛ دغه اصطلاح د یوې داسې حجرې د ټرانسکرېپشن په وړتیا کې د پایدارو او اوږدمهالو بدلونونو د څېړنې لپاره هم کارول کېږي چې د وراثت وړ نه وي.
د دغه ډول بدلونونو د رامنځته کوونکو میکانیزمونو په بېلګو کې د ډي.اېن.اې متلېشن او د هیسټون اصلاح یادولی شو چې دا هر یو د جینونو د څرګندونې ډول د ډي.اېن.اې په تسلسل کې له بدلون پرته بدلوي. د جین څرګندونه د هغو مانع کوونکو پروتینونو د عمل له لارې کنترولېدای شي چې د ډي.اېن.اې له خاموشوونکو ځایونو سره نښلېږي.
د ډي.اېن.اې متلېشن جینونه خاموشوي – یعنې د ډي.اېن.اې د متلېشن له امله له ډي.اېن.اې څخه جنیټيک معلومات نه‌شي لوستل کېدای؛ د مېتل (methyl) په حذفېدو یا لرې کېدو سره جین بیاځلي روښانېږي.
د هیسټون اصلاح په کروموزومونو کې د ډي.اېن.اې د بنډل‌بندۍ ډول بدلوي. دغه بدلونونه د جینونو د څرګندېدو پر بڼه اغېز کوي.
ايپي‌‌جینیټیک د یوه ارګانېزم پر وده ډېر اغېز لري او کولای شي د فردي ځانګړنو څرګندېدنه بدله کړي. ايپي‌جینیټیک بدلونونه نه یوازې په مخ پر وده جنین کې، بلکې د انسان د عمر په ټوله دوره کې پېښېږي. دا چې ځینې ايپي‌جینیټیکي بدلونونه له یوه نسل څخه بل نسل ته لېږدېدای شي، له همدې امله ښايي راتلونکي نسلونه د هغو ايپي‌جینیټیکي بدلونونو تر اغېز لاندې راشي چې په میندو او پلرونو کې یې پېښ شوي دي.
محدودیتونه او راتلونکی مسیر
ډېری څېړونکي د انساني ايپي‌جینوم له ټولنې یا کنسرسیوم سره د معلوماتو په شریکولو کې همکاري کوي. د راتلونکو څېړنو موخه دا ده چې له اعتیاد، رواني ناروغیو، د سن له اړوندو بدلونونو، د حافظې له کمښت او نورو موضوعاتو سره د مرستې لپاره ايپي‌جینټیک بدلونونو ته پروګرام جوړ شي. له دې سره سره، د کنسرسیوم اړونده اکثریت ډېټا تحلیلونه ستونزمنوي. ډېری څېړنې هم پر یوه جین متمرکزې دي. ډېری جینونه او د هغوی تر منځ تعاملات په شخصیت، چلند او روغتیا کې له فردي توپیرونو سره مرسته کوي. دا چې د ټولنیزو علومو پوهان له ګڼو متغیراتو سره کار کوي، د زیانمنو جینونو د شمېر ټاکنه هم مېتودولوژيکي ننګونې رامنځته کوي. په دې څېړنیزه برخه کې د پوهې د ډېرېدو لپاره د طب، جنیټيک او ټولنیزو علومو د پوهانو تر منځ د لا ډېرې همکارۍ سپارښتنه شوې ده.
د انسان د مغز نسج ته محدود لاسرسی په دې برخه کې انساني څېړنې له ننګونو سره مخ کوي. لا هم نه پوهېږو چې په وینه او (غیر مغزي) نسجونو کې ايپي‌جینیټیکي بدلونونه په مغز کې له موازي تعدیلاتو سره کېږي که نه. که څه هم د ځینو ايپي‌جینټيکو څېړنو په پایله کې موندنې له حیواناتو څخه انسانانو ته را اړول شوې دي، خو ځینې څېړونکي د انسانانو په مورد کې د حیواني څېړنو د کارولو په اړه خبرداری ورکوي. یو لیدلوری څرګندوي چې کله حیواني څېړنې له چاپېریالي اغېزو سره د حجرو دننه برخو، غړو او ټول شخص د تعامل ډول په پام کې نه نیسي، د چلند د تشرېح لپاره پایلې تر حد ډېرې نیمګړې کېږي.
ځینې څېړونکي وايي چې د ايپي‌جینيټيک لیدلوري ښايي په فارمکولوژيکو درملنو کې شامل شي. ځینې نور خبرداری ورکوي چې په دې برخه کې لا ډېرو څېړنو ته اړتیا ده، ځکه چې درمل د ګڼو جینونو د فعالیت د بدلولو یا اصلاح لپاره پېژندل شوي دي او له دې امله ښايي جانبي عوارض رامنځته کړي. له دې سره سره، اصلي موخه د ايپي‌جینیټيکي بدلونونو د داسې بېلګو پیدا کول دي چې د رواني ناروغیو د درملنې لپاره هدف ګرځېدای شي؛ د بېلګې په توګه داسې بېلګې چې د ماشومتوب د دوران د سټرېس زیږوونکو عواملو اغېزې معکوسې کړي. که دغسې د درملنې وړ بېلګې په ښه ډول تثبیت شي، د ژوندیو انسانانو مغزونو ته د پېژندنې په موخه په لاسرسي کې پاتې راتګ د درملیزو درملنو لپاره خنډ رامنځته کوي. راتلونکې څېړنې ښايي پر هغو ايپي‌جینيټيکي بدلونونو تمرکز وکړي چې پر شخصیت او چلند د روان‌درملیزې اغېزې منځګړتوب کوي.
ارستو اړوند شننې
ارستو اړوند شننې د ارستو د اثارو د تشریح او روښانه کولو لپاره په ځانګړې توګه په لرغونې او منځنۍ پیړۍ کې تولید شوي ادبیاتو لوی ډله ته اشاره کوي. د ارستو شاګردانو لومړی کس و چې د هغه په لیکنو یې تبصره وکړه، یو دود چې د پیریپیټیک ښوونځي لخوا د هیلینیسټیک دورې او رومن دورې په اوږدو کې دوام درلود. د وروستي روم امپراتورۍ نیوپلاټونیسټانو د ارستو په اړه ډیری تبصرې لیکلي، هڅه یې کوله چې هغه په خپله فلسفه کې شامل کړي. که څه هم د لرغوني یونان تبصرې تر ټولو ګټورې ګڼل کیږي، خو بیا هم د بازنطین امپراتورۍ د عیسوي پوهانو لخوا او د ډیرو اسلامي فیلسوفانو او لویدیځ پوهانو لخوا چې د هغه متنونه یې په میراث کې درلودل، تبصرې دوام لري.
یوناني مبصرین
د ارستو لومړنیو شاګردانو د هغه په لیکنو تبصره وکړه، مګر ډیری وختونه د هغه د کار پراخولو په نظر کې نیولو سره. په دې توګه تیوفراستس د ارستو لخوا اختراع شوي څلورو سربیره په لومړي شکل کې د سیلوژیزم پنځه مزاجونه اختراع کړل او د فرضي سیلوژیزم اصول یې په ډیر دقت سره بیان کړل. هغه اکثرا د خپل مالک سره هم اختلاف درلود، د حیواناتو او طبیعي پیښو په اړه د ډیرو معلوماتو راټولولو په شمول، کوم چې ارستو له پامه غورځولی و.
د رومي امپراتورۍ په لومړیو کې موږ د پیریپیټیک فیلسوفانو په منځ کې لږ مشهور نومونه موندلي. د دمشق نیکولاس د ارستو د فلسفې په اړه څو اثار لیکلي. او د Aegae سکندر هم د ارستو په اړه تبصرې لیکلي. لومړنۍ تبصرې چې ژوندي پاتې دي، هغه دي چې په دوهمه پیړۍ کې د ادراستس او اسپاسیوس لخوا لیکل شوي. د Aphrodisias الکساندر (په 200) کې د وروستیو ارستو لخوا د یونانیانو، لاتینانو او مسلمانانو په منځ کې د ارستو ترټولو غوره ژباړونکي ګڼل کیده. د خپلو تبصرو د شمېر او ارزښت له امله، هغه د "تبصره" په نامه یادېږي. د هغه ډیری اثار لاهم پاتې دي، چې په منځ کې یې د قسمت په اړه یوه مقاله ده، په کوم کې چې هغه د الهی عقیدې ملاتړ کوي.
ډېری نیوپلاټونیسټانو د ارستو د لیکنو تشریح او توضیح کولو دنده ترسره کړې، په ځانګړې توګه د ډیلیکیک په موضوع کې، کوم چې افلاطون نیمګړی پاتې شوی و. پورفیري (دریمه پیړۍ) د کټګوریو په اړه یو کتاب ولیکه، کوم چې د ارستو د کټګوریو بشپړولو لپاره دومره مناسب و، چې معمولا د دې مقالې سره مخ کېده. پورفیري هڅه وکړه چې وښيي چې افلاطون او ارستو یو له بل سره همغږي دي، په ځانګړې توګه د ارستو د کټګوریو د مطابقت په اړه د افلاطون د تیوري د فورمو سره. د پورفیري شاګرد Iamblichus د افلاطون او ارستو د همغږي کولو دې پروسې ته دوام ورکړ، او ډیکسیپس ، د امبلیچس شاګرد، د ارستو د کټګوریو په وړاندې د پلاټینوس اعتراضونو ته ځواب ولیکه، کوم چې لاهم دوام لري. تیمستیوس (څلورم پیړۍ)، چې په قسطنطنیه کې یې په خورا بریالیتوب سره تدریس کاوه، د ارستو ډیری اثار یې تشریح کړل، په ځانګړې توګه د پوستر تحلیل ، فزیک ، او د روح په اړه کتاب. په پنځمه پیړۍ کې، امونیس هرمیا د افلاطون او ارستو استازیتوب وکړ په دې موافقه کې چې خدای د بې پیلوټه کائنات مصنوعي جوړونکی دی. اولمپیوډورس ، د الکساندریا فیلسوف، د ارستو د هوا او کټګوریو په اړه تبصرې لیکلي. د کلیسیا سیمپلیسیوس (شپږمه پیړۍ) د ارستو په اړه پراخې تبصرې لیکلي، او د ډیرو نورو نیوپلاتونستانو په څیر یې هڅه وکړه چې د پیتاګوریانو ، د افلاطون ، افلاطون او سټوکس نظریات د ارستو سره پخلا کړي. هغه د نړۍ د ابدیت په اړه د ارستو له نظریې څخه هم په کلکه دفاع وکړه.
په شپږمه پیړۍ کې، بویتیوس ، چې د ارستو د منطقي کارونو په اړه تبصرې په لاتیني ژبه کې د لویدیځ لپاره یوازینۍ تبصرې وې، د ارستو او افلاطون د ټولو اثارو په لاتین کې د ژباړلو طرحه جوړه کړه، او د دوی موافقت یې څرګند کړ. یو لوی پلان، چې هیڅکله یې نه دی عملي کړی. نورو خپل ځانونه د هغه ګډوډۍ په لرې کولو کې ګمارلي چې دا ډول هڅو رامینځته کړي، لکه جان فیلوپونس ، چې په شپږمه پیړۍ کې یې ټینګار وکړ چې ارستو په بشپړ ډول د پورفیري او پروکلوس لخوا د نیوپلاتونستانو په نظریو کې د هغه د عقیدې په شاملولو کې، یا حتی د افلاطون سره د پخلاینې په برخه کې غلط پوه شوی و. پخپله د نظرونو په موضوع کې، د ارستو د کارپس د عیسوي تفسیر وړاندیز کوي. نورو بیا اختصار، مرکبات، لنډیزونه لیکلي دي. او هڅه یې وکړه چې د ارستو اثار یو څه ساده او په ښکاره ډول منظم شکل ته واړوي لکه د دمشق جان د اتمې پیړۍ په مینځ کې چې د ارستو د ځینو اثارو لنډیز یې جوړ کړ او د لیکوال مطالعه یې د دیني زده کړې لپاره معرفي کړه. د دمشق جان د عربانو تر سرپرستۍ لاندې ژوند کاوه او په لومړي سر کې د خلیفه منشي و، خو وروسته یوې خانقا ته ستون شو.
اسلامي مفسرین
الکندي ، چې د ارستو منطق باندې یې تبصره لیکلې، په نهمه پیړۍ کې د مامون په مشرۍ کې ژوند کاوه. الفارابي ( لسمه پېړۍ ) د ارستو د اورګانون په اړه تبصرې ليکلې، چې د پوهانو له خوا ترې ډېره ګټه پورته شوه. د هغه په اړه داسې ویل کیږي چې هغه د ارستو د اوریدلو په اړه مقاله څلویښت ځله لوستلې، او د هغه بیان دوه سوه ځله، پرته له دې چې ستړي شي. ډاکټرانو د فلسفې مطالعه وکړه، او نظریات یې جوړ کړل. په دوی کې Avicenna (c. 980-1037) وه، چې له بخارا څخه د کسپین سمندر ختیځ ته راغلې وه. هغه د ارستو په اړه تبصره لیکلې ده. الغزالي (1058-1111) د منطق او مابعدالطبیعاتو مجموعه لیکلې ده. Averroes (1126-1198)، کله ناکله په ساده ډول د "تبصره کوونکي" په نوم یادیږي، په ځانګړې توګه د ارستو د تبصرې په توګه پیژندل شوی. هغه ډیری وختونه د ورته کار په اړه دوه یا درې بیلابیل تبصرې لیکلي، او د ارستو په کارونو کې د ایورویس لخوا شاوخوا 38 تبصرې پیژندل شوي. که څه هم د هغه لیکنو یوازې په اسلامي هیوادونو کې لږ اغیز درلود، د 12 او 13 پیړیو د لاتیني ژباړې وروسته د هغه اثارو په لاتیني لویدیځ کې خورا لوی اغیز درلود.
بازنتینی شنونکي
د ارستو مفسرینو لړۍ د بازنطین امپراتورۍ تر وروستیو کلونو پورې دوام درلود. په 12 پیړۍ کې انا کامنینا د پوهانو یوه ډله جوړه کړه چې پکې د افیسس مفسرین مایکل ، او د نیکیا یوستراتیس شامل وو چې ځان یې په ډیلیکټیک او اخلاقي تړونونو کې کار کاوه او د کوم لپاره چې هغه د سټوکس او افلاطونانو څخه پورته پورته کولو څخه ډډه کوي. په فلسفي بحثونو کې د هغه استعداد. نیکفورس بلیمایډس د جان III دوکاس واتزیز د کارونې لپاره منطقي او فزیکي نسخې لیکلي؛ جورج پچیمیرس د ارستو د فلسفې یوه نمونه، او د هغه د منطق یوه مجموعه جوړه کړه: تیوډور میتوکایټس ، چې په خپل وخت کې د هغه د فصاحت او زده کړې لپاره مشهور و، د ارستو د کتابونو یو تمثیل د فزیک ، روح په اړه پریښودلی دی. په اسمانونو او داسې نور په همدې دوره کې د سوفونياس تبصرې او تمثيلونه وليدل شول. د بازنطین څخه وروسته دوره کې، یو له خورا مهم ارستو مفسرینو څخه تیوفیلوس کوریډالیس دی.
د بازنطیني دورې یو مفسر، الینوس ، یوازې په عربي سرچینو کې د حوالو او اقتباساتو څخه پیژندل شوی.
په لوېديځ لاتين کې شنونکي
په لاتیني لویدیځ کې علمي فلسفه په قاطع ډول هغه وخت رامینځته شوه کله چې د ارستو اثار په پراخه کچه شتون درلود ، په لومړي سر کې د مبصرینو د ژباړې له لارې او د دوی اساس متن له عربي څخه ، او وروسته د ارستو اصلي متن د یوناني ژباړې له لارې (په ځانګړي توګه د موربیک ویلیم لخوا) او د یوناني مبصرین. البرتوس مګنوس ، توماس اکیناس ، ډنس سکوتس ، او د اوکام ویلیم ، د ډیرو نورو په منځ کې، د ارستو د تبصرو په بڼه مهم فلسفي اثار لیکلي. پر همدې بنسټ د څوارلسمې پېړۍ پوه نیکول اوریسمې د ارستو اخلاقي اثار په فرانسوي ژبه ژباړلي او په اړه یې پراخې تبصرې لیکلي دي.
د شننو نوملړ
د ارستو د ټولو اثارو په اړه د منځنیو پیړیو او رینسانس تبصرو لیست د چارلس ایچ لوهر لخوا ترتیب شوی دی:
مقالې په لاندې ټوکونو کې د چارلس ایچ لوهر لخوا بیا چاپ شوي:
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي تانبې وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
هېلیوسفیر
لمریز باد چې له لمریزې منظومې څخه په میلیاردونو کيلومتره لرې هم رسېږي، ان د پلوټو له ساحې هم وړاندې ځي او تر هغه ځایه رسېږي چې د پای ټکان یې بولي، هلته یې د فضايي سیاروي محدودې د بیروني فشار له امله حرکت ناڅاپه اغېزمنېږي. هېلیوسفیر د پای د ټکان او د هېلیوسفیر د بېرنۍ څنډې «هېلیوپاز» تر منځ یوه پراخه انتقالي سیمه ده. په ټول کې د هېلیوسفير بڼه له لکۍ لرونکو ستورو څخه جوړه شوې ده چې له یوه لوري کروي ده او له مخالف اړخه اوږده لکۍ ورپسې ښکاري چې هېلیوټېل بلل کېږي.
د وایجر پروګرام فضایي بېړۍ د هېلیوسفېر هغه بېرنۍ برخې وپلټلې چې د پای د ټکان او هېلیوزهیت تر منځ تېرېږي. «وایجر ۱» فضايي بېړۍ د ۲۰۱۲ کال د اګست میاشتې په ۲۵مه نېټه له هېلیوپاز سره مخ شوه، دغه مهال فضایي بېړۍ د پلازما څلوېښت برابره ناڅاپي دروندوالی او تراکم ثبت کړ. «وایجر ۲» د ۲۰۱۸ کال د نومبر میاشتې په ۵مه نېټه له هېلیوپاز څخه تېره شوه. دا چې هېلیوپاز له لمر څخه د پیدا شوې مادې او له نور کهکشان څخه د راپورته شوې مادې تر منځ پوله په نښه کوي، هغه فضایي بېړۍ چې له هېلیوسسفیر څخه وځي (لکه د وایجر په دوو پروګرامونو کې) په انټرسټیلر یا ستور منځي فضا کې دي.
لنډيز
هېلیوسفیر د لمر تر اغېز لاندې ساحه ده؛ دوه عمده عناصر چې پولې يې مشخصوي هغه هېلیوسفیري مقناطيسي ساحه او د لمر لمریز باد دی. له هېلیوسفیر نیولې د هغه تر څنډې پورې درې عمده برخې يې د پای ټکان، هېلیوزهیت او هېلیوپاز دي. پنځو فضايي بېړیو يې د تر ټولو لرې څنډو په تړاو ډېر معلومات را استولي دي چې په دې کې «پیونیر ۱۰» (د ۱۹۷۲-۱۹۷۹ کلونو تر منځ)، «پیونیر ۱۱» (د ۱۹۷۳-۱۹۹۵ کلونو تر منځ) او «وایجر ۱» او «وایجر ۲» چې له ۱۹۷۷ کال وروسته پیل شول او لا هم دوام لري. تر ټولو نوی یې «نیوهورایزنز» دی چې په ۲۰۰۶ کال کې پیل شو. د انرژیټيک شنډ اتوم په نامه یو ډول ماده هم پېژندل شوې چې د هېلیوسفير له څنډو څخه تولید شوې ده.
د سیارو او لکۍ لرونکو ستورو په څېر نږدې موانعو ته له څېرمه ساحو پرته هېلیوسفير له لمر څخه له راپیدا کېدونکو موادو ډک دی. که څه هم کیهاني وړانګې، چټک خوځېدونکي شنډ اتومونه او د کیهان ګرد له بېرون څخه هم هېلیوسفیر ته لاره ورموندلی شي. د لمریز باد هغه ذرات چې د کورونا پر مخ له ډېرې سختې ګرمې سطحې څخه سرچینه اخلي، د تېښتې په سرعت حرکت کوي او د بهر په لور د ۳۰۰ تر ۸۰۰ کيلومترو (۶۷۱ زره تر ۱.۷۹ ميلیونه مایل پر ساعت یا یو تر ۲.۹ ميلیونه کیلومتره پر ساعت) په اندازه چټکي لري. کله چې منځنۍ فضايي سیاروي ساحې ته ننوځي نو سرعت د درېدو په اندازه کمېږي. په هغه ځای کې چې د لمریز باد سرعت د غږ د سرعت اندازې ته راکمېږي، د پای ټکان ساحه یې بولي. د لمر د باد سرعت کمېدل تر هغې دوام کوي چې هیلوزهیت ته رسېږي او د هیلوپاز څنډو ته ځان رسوي چې هلته د منځنۍ سیاروي ساحې او لمریزې ساحې فشارونه انډولېږي. د پای ټکان په ۲۰۰۴ کال کې د «وایجر ۱» او په ۲۰۰۷ کال کې د «وایجر ۲» له ماموریتونو تېر شو.
فکر کېده چې له هیلیوپاز وروسته یو کمېدونکی ټکان هم موجود و، خو د سیاروي ساحې د څنډو پلټونکو معلوماتو وښوده چې په دې ساحه کې د لمر سرعت ډېر کم دی او د داسې یو څه د واقع کېدو لپاره کافي نه دی. دا ښايي تر دې ډېره نرمه د کمېدو څپه وي.
د وایجر معلومات د یوې نوې تیورۍ د رامنځته کېدو لامل شول، دې تیورۍ ویل چې هیلوزهیت مقناطیسي پوقانې لري او یوه داسې ساحه ده چې پر خپل ځای ولاړه ده. د هیلیوزهیت دننه هم د یوې ثابتې ساحې د شتون راپورونه شته چې د «وایجر ۱» په مرسته په ۲۰۱۰ کال کې ثبت شوي او د ۱۱۳ نجومي واحدونو په سرعت سره پیلېږي. هلته د لمریز باد سرعت صفر ته ټيټېږي، د مقناطيسي ساحې کثافت یا تراکم دوه برابره کېږي او له کهکشان د لوړې انرژۍ الکترونونه سل برابره ډېرېږي.
د ۲۰۱۲ کال په مې میاشت کې پیل شوي «وایجر ۱» پروګرام په کیهاني وړانګو کې ۱۲۰ نجومي واحده ناڅاپي ډېروالی ثبت کړ چې دا هیلیوپاز ته د هغه د نږدې کېدو یوه ظاهري نښه وه. د ۲۰۱۳ کال په اوړي کې ناسا وویل چې «وایجر ۱» د ۲۰۱۲ کال د اګست میاشتې په ۲۵مه نېټه د سیاروي ساحې منځ ته رسېدلی دی.
د ۲۰۱۲ کال په ډسمبر میاشت کې ناسا وویل چې د همدغه کال د اګست په پای کې به «وایجر ۱» د ۱۲۲ نجومي واحدونو په سرعت له لمر څخه یوې داسې نوې ساحې ته داخل شي چې د مقناطيسي لویې لارې په نامه یادېږي؛ دغه ساحه لا هم د لمر تر اغېز لاندې ده خو یو څه حیرانوونکي بدلونونه په کې شته.
«پیونیر ۱۰» فضايي بېړۍ د ۱۹۷۲ کال په مارچ کې وتوغول شوه او په لسو ساعتونو کې دننه له سپوږمۍ تېره شوه؛ دا به په راتلونکو شاوخوا ۳۵ کلونو کې لومړنی ماموریت وي چې د هېلیوسفیر او د مشتري د طبيعت او اغېزو په تړاو ډېرې موندنې شریکې کړي. «پیونیر ۱۰» لومړنۍ فضايي بېړۍ وه چې په لمریز باد کې یې سودیم او المونیم او په داخلي لمریزه منظومه کې یې هیلیوم کشف کړ. د ۱۹۷۲ کال په نومبر میاشت کې «پیونیر ۱۰» د مشتري له لوی مګنتوسفیر سره ټکر وکړ او ۱۷ ځله یې له دننه او بهر هیلوسفیر تېر شو او له لمریز باد سره یې تعامل وکړ. «پیونیر ۱۰» د ۱۹۹۷ کال تر مارچ میاشتې پورې علمي معلومات رالېږل چې د لمریز باد په اړه ۶۷ نجومي واده معلومات یې د بېلګې په توګه یادولی شو. په ۲۰۰۳ کال کې کله چې له ځمکې څخه ۷.۶ میلیارد مایله لرې و، وصل شو خو په هغه وخت کې یې د لمریز باد په اړه هېڅ معلومات وړاندې نه کړل.
جوړښت
له دغه نوم سره سره، د هېلیوسفیر شکل یوه بشپړه کُره نه ده. شکل یې د درېیو فکتورونو له لارې ټاکل کېږي چې د  سیارې منځنۍ ماده، لمریز باد او د سیارې له منځنۍ ماې څخه د تېرېدو پر مهال د لمر او هېلیوسفیر عمومي حرکت دي. دا چې لمریز باد او د سیارې منځنۍ ماده  دواړه مایع دي، له دې امله د هېلیوسفیر شکل او اندازه هم مایع دي. په لمریز باد کې بدلونونه په لنډ وخت کې (له ساعتونو څخه تر څو کلونو) د سرحدونو د بدلون حالت په کلکه بدلوي. د لمریز باد فشار په هر ځای کې د سیارې د منځنۍ مادې د بېروني فشار په پرتله خورا ډېر توپیر لري. په ځانګړې توګه د ۱۱ کلنې لمریزې دورې اغېزه ډېره د پام وړ ده چې د لمریز باد د فعالیت اعظمي او لږ تر لږه حالتونه ګوري.
دا چې د دغو جوړښتونو په اړه معلومات کم دي او ماهیت یې پوره څرګند نه دی، د شکل په اړه یې ډېری تیورۍ رامنځته شوې دي. په ۲۰۲۰ کال کې «میرو اوفر» د څېړونکو د یوه ټیم مشري وکړه او دا یې څرګنده کړه چې د هېلیوسفیر شکل د نوې راختلې میاشتې غوندې دی او د خالي شوي کروسینټ په توګه تشرېح کېدای شي.
لمریز باد
لمریز باد له ذراتو څخه جوړ دی او د مقناطیسي ساحې په څېر ساحې دي چې له لمر څخه تولیدېږي او فضا ته تېرېږي. دا چې لمر کابو په هرو ۲۵ ورځو کې یو ځل تاوېږي، له دې امله د هېلیوسفیر مقناطیسي ساحه د لمریز باد په مرسته لېږدول کېږي. لمریز باد د لمریزې منظومې پر نورو سیستمونو اغېزه کوي؛ د بېلګې په توګه د لمر په خپله مقناطیسي ساحه کې بدلونونه د لمر د باد په مرسته بهر ته لېږدول کېږي چې په دې توګه د ځمکې په مقناطیسي ساحه کې جیو مقناطیسي توپانونه تولیدوي.
د کنفدراسیون له لاسه وتلی لامل
د کنفدراسیون له لاسه وتلی لامل (یا په ساده ډول له لاسه وتلی لامل) یو امریکایي جعلي تاریخي افسانه ده چې ادعا کوي چې د امریکا د کورنۍ جګړې پرمهال د کنفدراسیون ایالتونو لامل عادلانه او اتل و او د غلامۍ پر بنسټ نه و، چې دا په لومړي ځل په ۱۸۶۶ز کال کې اعلان شو او تر نن ورځې پورې په سویل کې د نژاد پرستۍ، جنسیت رول او مذهبي چلندونو باندې اغېزه لري.
د ورک شوي لامل پلويان په عموم ډول مخکې له جګړې نه د سویل د ویاړ او اتلولي دودیز کلتور ستاینه کوي. دغه راز دوی استدلال کوي چې له غلامانو سره ښه چلند شوی او دا ردوي چې د دوی حالت د جګړې لوی لامل و، د کنفدراسیون مشرانو د څرګندونو برعکس لکه د کارنسټون وینا او پرځای یې دوی د جګړې لامل د دولتونو د حقونو د دفاع او د شمالي تیري په وړاندې د دوی د کرنیز اقتصاد ساتنه ګڼي. په دې توګه د اتحادیې بریا د هغې د لوی صنعتي شتمنۍ او پراخوالۍ په پایله کې تشریح شوې، پداسې حال کې چې د کنفدراسیون اړخ د لوړ اخلاق او پوځي مهارتونو درلودونکي و، خو عصري تاریخپوهان بیا تر ډېره بریده له دې توضیحاتو سره موافق نه دي او د جګړې اصلي لامل غلامۍ په ګوته کوي.
د ورک شوي لامل د فعالیتونو دوه سخت پړاونه د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو کې وه او د هغه مهال و چې دوی د پخوانیو مړه شوي سرتېرو د یادونو تلپاتې کولو لپاره او د ١٩٥٠ او ١٩٦٠ ز کلونو کې د مدنی حقونو د غورځنګ په ترڅ کې د نژادی برابرۍ لپاره د خلکو د ملاتړ د زیاتولو په غبرګون کې هڅې روانې کړې، چې د ځینو کړنو له لارې لکه د کنفدراسیون یادګارونه جوړول، د تاریخ درسي کتابونو لیکل، د ورک شوي لامل سازمانونه (د کنفدراسیون د متحده لورګانې او د کنفدراسیون تجربه لرونکو زامنو په ګډون) هڅه وکړه تر څو ډاډ ترلاسه کړي چې سپین پوسته سویلي خلک په هغه څه پوهېږي چې دوی یې د کورنۍ جګړې ریښتیني لامل په توګه ګڼي او په دې توګه د سپین پوستو د سترتوب تګلارو لکه د جیم کرو قوانینو ملاتړ ته دوام ورکوي. په دې مانا چې سپین پوسته سترتوب د له لاسه تللي لامل د داستان یو له مهمو ځانګړتیاوو نه دی.
اصول
که څه هم د ورک شوي لامل مفکوره له یو نه ډېر لاملونه لري، خو دوی زیاتره دا استدلال لري چې غلامي اصلي لامل او یا د کورنۍ جګړې علت نه و. دغه راز ورک شوي لامل د شمالي ګواښ په وړاندې د سویلي ژوند کړنلارې ته د دفاع په توګه د جلا کېدو په نظر ټینګار کاوه او استدلال کوي چې دا ګواښ د ایالتونو له حقوقو نه چې د اساسي قانون له خوا تضمین شوي سرغړونه کوي همدارنګه دا څرګندونې ټینګار کوي چې هر هېواد د جلا کېدو حق لري، چې شمال یې په کلکه ردوي.
له لاسه وتلی لامل سویل شمال په پرتله ډیر عیسوی پلوه ښیي او غلامي د بې رحمه په پرتله خورا خیرغوښتونکي په توګه انځوروي. دغه راز د خوشحاله غلامانو کیسې زیاتره د غلامۍ د دفاع په هڅو کې د پروپاګند په توګه کارول کیږي، چې د کنفدراسیون متحده لورګانو سازمان د «وفادار غلام یادګار کمیټه» درلوده او په دې ډول د لوېدیځ ویرجینیا په هارپر فیری سیمه کې د هیوارډ شیپرډ یادګار یې جوړ کړ. دغه راز دا کیسې شمالي ته د غلامۍ تشریح کولو لپاره کارول کیږي، چې له لاسه وتلی لامل د غلام مالکین د خپلو غلامانو سره مهربانه ښیي.
له شلمې پیړۍ نه تر نن ورځې پورې
د ورک شوي لامل بنسټیز انګیرنې په عصري سویل کې د ډیری لپاره تلپاتې ثابت شوي. د له لاسه وتلی لامل اصول زیاتره د شخړو په ترڅ کې د کنفدارسیون بیرغ او د بېلابېلو ایالتي بیرغونو د عامه نندارې په شاوخوا کې راپورته کېږي.