cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ادراکي نقشه
ادراکي نقشه (په ناسمه توګه دې، «ذهني نقشه» یا «ذهني موډل» ونه‌انګېرل شي) د ذهني تمثیل یوه بڼه ده چې یوه وګړي ته، د هغه په ورځني یا استعاري مکاني چاپېریال کې د یوې ښکارندې د نسبي موقعیتونو او ځانګړنو په هکله د معلوماتو د ترلاسه کولو، کوډاېښودلو، زېرمه کولو، بیااخېستلو او کوډپرانېستلو په برخه کې مرسته کوي. دغه مفهوم په ۱۹۴۸ ز کې د ادوارد تولمن له‌خوا څرګند شو. دا مفهوم د لومړي ځل لپاره د موږکانو د چلند بیانولو په موخه وکارول شو چې د یوې کږې وږې لارې مکاني جوړښت او مسیر یې زده کاوه، وروسته د انسانانو په شمول د نورو ژویو لپاره هم پلي کړل شو. وروسته بیا، نوموړې ګړنه د ځینو څېړنکو له‌لورې، په ځانګړې توګه د عملیاتي څېړنو په برخه کې تعمیم وموند او داسې یوې معنایي شبکې ته ویل کېده چې د یوه وګړي شخصي پوهې یا شېماګانې یې ښودلې.
ټولیزه کتنه
ادراکي نقشې په بېلابېلو څانګو کې مطالعه شوې دي، لکه: ساپوهنه، ښوونه او روزنه، لرغونپوهنه، پلان‌جوړونه، جغرافیه، کارتوګرافي، مهندسي، د طبیعي‌منظر مهندسي، ښاري پلان‌جوړونه، مدیریت او تاریخ. له هغه ځایه چې ادراکي نقشې په پراخه توګه کارول کېږي، کابو د هر ذهني تمثیل یا موډل په اړه د ورځچلندژبې یوه ګړنه ګرځېدلې ده. په پایله کې، دغه ذهني موډلونه ډېري وخت، په بېلابېله توګه، د ادراکي نقشو، ذهني نقشو، لمېسنو (سکرېپټ)، شېماګانو او د مرجعو چوکاټونو په توګه پېژندل کېږي.
ادراکي نقشې د مکاني پوهې په جوړښت او راغونډېدنه کې کارول کېږي، او د «ذهن سترګې (انګېرنې)» ته مجال ورکوي ترڅو د معلوماتو د ادراکي بار راکمولو او په ښه توګه د هغو د بیااخېستلو او زده کولو په موخه، انځورونه مجسم کړي. د مکاني تفکر دغه ډول کېدای شي د غیرمکاني دندو لپاره هم د یوې استعارې په توګه وکارول شي، چېرې چې وګړي د مکاني پوهې په کارولو سره د دندې پرمخ بیولو په موخه، د حافظې او انځور اخېستنې په ګډون، غیرفضایي دندې ترسره کوي.
عصب‌پوهنیز بنسټ
باور پر دې دی چې ادراکي نقشه‌جوړونه، تر ډېره بریده، د هېپوکمپوس (د ماغزو آسګی) یوه کارکړنه ده. هېپوکمپوس د ماغزو له نورو برخو سره داسې تړل شوی دی چې هم د مکاني او غیرمکاني معلوماتو د یوځای کولو لپاره «اېډیال» دی. د دماغ شاتني قشر او منځني دنني قشر پیوستونونه هېپوکمپوس ته مکاني معلومات چمتو کوي. د دماغ مخکني قشر او اړخي دنني قشر پیوستونونه غیرمکاني معلومات راغونډوي. په هېپوکمپوس کې د دغو معلوماتو یوځای کېدلو په پایله کې، هېپوکمپوس د ادراکي نقشې‌جوړونې لپاره یو عملي ډګر ګرځي، چې په اړینه توګه، د یوه څیز د موقعیت او نورو ځانګړونو په هکله ترکیب شوي معلومات په کې شامل دي.
اوکیف او نادل لومړني کسان وو چې د هېپوکمپوس او ادراکي نقشې‌جوړونې ترمنځ اړیکه یې واُوډله. ګڼ‌شمېر نورو مطالعاتو لا زیات شواهد وښودل، چې دغه پایله یې لا پياوړې کوله. په ځانګړې توګه، هرم‌ډوله حجرې (مکاني حجرې، پوله‌ییزې حجرې او شبکه‌یی حجرې)، په هېپوکمپوسي سیسټم کې، د ادراکي نقشو لپاره د یوه عصبي بنسټ په توګه ښودل شوی دی.
د ادراکي نقشو پنځَونه
ادراکي نقشې له یوشمېر سرچینو څخه، هم له باصرې سیسټم او هم له نورو سیسټمونو څخه پنځول کېږي. ډېری ادراکي نقشې د خپل-پنځېدلو حرکتي نښو له‌لارې رامنځ‌ته کېږي. د لیدیز، ژوریز، شامه (بوی) او سامعه (اورېدا) حسونو له‌لارې واړه راغونډ شوي معلومات، په یوه چاپېریال کې د خوځېدو پر مهال د یوه وګړي د موقعیت نومېرلو لپاره کارول کېږي. په دې توګه، د لارو او یونونو اړوند د معلوماتو یوځای کولو ته دا مجال ورکول کېږي ترڅو د یوه چاپېریال دننه د یوه وګړي د موقعیت او لوري وړاندې کوونکی وکتور (په ځانګړې توګه، د یوې مخکېنۍ نسبي ټکي سره په پرتله کولو کې) رامنځ‌ته کړي. دغه ترلاسه شوی وکتور، هېپوکمپوسي مکاني حجرو ته لېږدېدلای شي، چېرې چې د ادراکي نقشو په محتوا کې د وګړي د چاپېریال او موقعیت په هکله د لا زیاتو معلوماتو چمتو کولو په موخه، نوموړی وکتور شنل کېږي.
د لوري نښې او د موقعیت نښانې هم د ادراکي نقشو په پنځولو کې کارول کېږي. د لوري اړوند نښو کې، هم څرګنده نښې (لکه، د قطب‌نما پر مخ نښه کول) او هم ځوَړُونه (لکه، سیوري یا مقناطیسي ساحې)، د ادراکي نقشو د رامنځ‌ته کولو لپاره، د لومړنیو ورکړل شویو معلوماتو په توګه کارول کېږي. لوري ته اړوند نښې کېدای شي هم په ولاړه توګه (کله چې یو وګړی د نښو د ژباړلو پر مهال په خپل چاپېریال کې نه‌خوځېږي) او هم په خوځنده توګه (کله چې د یوه ځوَړ په اوږدو کې له حرکت څخه، د شاوخوا چاپېریال د ماهیت په هکله د معلوماتو چمتو کولو په موخه ګټه اخېستل کېږي) وکارول شي. د موقعیت نښانې، د ځانګړو څیزونو د نسبي موقعیتونو د پرته کولو له‌لارې، د چاپېریال په هکله معلومات چمتو کوي، په داسې حال کې چې د لوري نښې، د خپله چاپېریال د شکل په هکله معلومات وړاندې کوي. دغه نښې، نښانې یوځای په هېپوکمپوس کې پروسس کېږي ترڅو د نسبي موقعیتونو له‌مخې، د چاپېریال یو ګراف وپنځول شي.
تاریخ
د ادراکي نقشو مفکوره د لومړي ځل لپاره د ادوارد چېس تولمن له‌خوا وپنځېدله. تولمن، د لومړنیو ادراکي ساپوهانو له ډلې څخه دی او دغه مفکوره یې د موږکانو او کږو وږو لارو د ازمایښت په ترڅ کې وړاندې کړه. د تولمن په ازمایښت کې، یو موږک پر یوه چلیپا ډوله کوږ وږ یون باندې خوشې شو ترڅو خپله لاره ومومي. وروسته له دغې لومړنۍ پلټنې څخه، موږک د چلیپا ډوله شکل پر یوه اړم او خوراکي توکی ښي خوا نږدې اړم باندې کېښودل شو. په دغه توګه، موږک اړ اېستل شو ترڅو د خوراکي توکي ترلاسه کولو لپاره، د چلیپا په تقاطع کې ښي خوا ته وګرځي. له هغه ځایه چې موږک د دغه چلیپا ډوله یون لومړنۍ ادراکي نقشه ځان ته جوړه کړې وه، نو کله چې موږک د چلیپا پر بېلابېلو اړمونو باندې خوشې کېده، د خوراکي توکي د لاس‌ته راوړلو لپاره به یې پر سم لوري باندې تګ کاوه. د موږک لپاره یې فرق نه‌کاوه چې د کږې وږې لارې کوم ټکي کې خوشې کېږي، هرې خواته چې به خوشې کېده، دا وړتیا یې موندلې وه چې د خوراکي توکي ترلاسه کولو لپاره سمه لاره ومومي.
له بده‌مرغه، د هغه وخت د ساپوهنې په څانګه کې د چلندپالونکو الواکونو له امله، په دغه هکله لا زیاتې څېړنې ترسره نه‌شوې. کلونه وروسته، اوکیف او نادِل د تولمن څېړنه هېپوکمپوس ته اړوند وګڼله او څرګنده یې کړه چې دغه [هېپوکمپوس]، له چاپېریال څخه د موږک د ذهني تمثیل راز ؤ. د دغو مشاهدو له کبله، په نوموړې برخه کې څېړنې لا زیاتې شوې او په پایله کې د هېپوکمپوس ډېري فعالیتونه د ادراکي نقشو جوړَونې له‌لارې بیانېدل.
د ذهني او ادراکي نقشو ترمنځ توپیر
ادراکي نقشه د هغې بهرنۍ نړۍ مکاني تمثیل دی چې په ذهن ساتل کېږي، تر هغو چې له دغه نومېرل شوې پوهې څخه یو واقعي څرَکِنده بېلګه (په ټولیز ډول، یوه نقاشي)، یعنې یوه ذهني نقشه وپنځول شي. ادراکي نقشه د یوه بهیر اړخیزه برخه او ذهني نقشه د ورته بهیر څرګنده برخه ده. په ډېري حالتونو کې، یوه ادراکي نقشه له ذهني نقشې څخه په خپلواکه توګه راڅرګندېږي؛ یوه لیکنه چې یوازې ادراکي نقشې رانغاړي، تیوریکي کتنو ته به محدوده وي.
مالاتیه
مالاتیه (ملطیه) په ترکي Malatya) ارمني Մալադիա) په ترکیه د مالاتیه ولایت مرکز دی.
ادراکي نقشه
د ذهني او ادراکي نقشو ترمنځ توپیر
ذهني نقشه‌جوړونه ډېري وخت له نښانو، موقعیتونو او جغرافیې سره په ملتیا کې ښودل کېږي. د ذهني نقشو رامنځ‌ته کېدنه، وګړو او د هغو نومېرنو پورې تړاو لري چې ایا د رسنیو، رښتیني ژوند یا نورو سرچینو له‌لورې اغېزمنېدلای شي او که نه. د هغوی د واقعي زېرمې له امله، ذهني نقشې د لوري او موقعیت موندلو پر مهال ګټورې تمامېږي. څرنګه چې مخکې وویل شول، کله چې [ادراکي او ذهني نقشو ته] کابو یوشان تعریف وړاندې شي، نو پېژندل یې ستونزمن برېښي، خو سره له‌دې بیا هم یو توپیر شتون لري.
په ځینو کارَونو کې، ذهني نقشې د هغې کړنې په توګه پېژندل کېږي چې د ښاري تیوري‌پوهانو له‌لورې ترسره کېږي او د هغې په ترڅ کې د ښار له استوګنو وګړو څخه غوښتل کېږي ترڅو د خپل اوسېدو ځای یا ښار نقشه وکاږي. په دې سره، تیوري‌پوه دا مجال مومي ترڅو پوه شي چې د ښار یا استوګنځي کومې برخې د اټکل یا تصور وړ دي. دغه کړنه، په خپل وار سره، د ښاري پلان‌جوړونې د پلي کولو څرنګوالي په هکله یوه پرېکړه‌ییزه مفکوره رامنځ‌ته کوي.
مهرداد عثماني
مهرداد عثماني (په جولای کې ۱۶ ، ۱۹۶۷ په تهران کې زیږیدلی) یو ایراني سندرغاړی ، کمپوزر او چمتو کوونکی دی چې په لاس انجلس کې میشته دی.
کابل بانک
کابل بانک د افغانستان له لومړنيو خصوصي بانکونو گڼل کېږي.
مخينه
کابل بانک په افغانستان کې يو ستر سوداگريز بانک دى چې د ٢٠٠٤ کال د جون د مياشتې په ٢٧ نيټه يې په کار پيل کړى دى. کابل بانک د بانکي خدمتونو، د پېرودونکو شمېر، کارکونکو، نمايندگيو او نور اسانتياوو په برخه کې کار کوي.
ښاغلى شير خان فرنود د کابل بانک مديره هيئت او خليل الله فروزي د دې بانک د عامل هيئت رئيس وو.
کابل بانک په دی موده کې خپلې ۶۸ نمايندگۍ په۳۴ ولایاتوکی پرانستي ، چې ۲۸ څانگې په مرکز کې او ۴۰ نمايندگۍ په ولاياتو کې دي.
په پام کې ده په نږدې راتلونکي کې کابل بانک خپلې ۱۱ نمايندگۍ د هېواد په ولاياتو کې پرانيزي، چې پدې توگه کابل بانک تل د پراختيا په حال کې دى او په پام کې لري چې ډير زر به د هېواد ټول ولايات خپل پوښښ لاندې راولي. او د بانکدارۍ فرهنگ يا دود د هېواد ټولو گليو او بانډو ته ورسوي تر څو د هېواد د اقتصاد دودې په برخه کې تل مخکښ وي.
بالکان
بالکان سیمه (بالکان ټاپو وزمه) د اروپا په سویل ختیځ کې له یوشمیر هیوادونو جوړه جغرافي سياسي سيمه ده. یاده سیمه ۰۰۰'۷۲۸ کیلومتره مساحت او کابو ۶۰ میلیونه وګړي لري، پدي سیمه کې میشت هیوادونه بلغاریا، یونان، شمالي مقدونیه، البانیا، د ترکي اروپایي برخه ، رومانیا، مونتینګرو، سربیا، سلوانیا، کرواسیا، بوسنیا او هرزګوینا، او هنګری دي.
کابل بانک
مخينه
کابل بانک به په نږدې راتلونکي کې د POS ماشينونو له لارې خدمتونه د پلاستيکي مسکوکاتو را نيولو په موخه پېل کړي. چې پېرودونکو ته به پرته له لگــښت څخه ډول ډول خدمتونه په لاندې توله ترسره شي.
تر ٢٠١٠ز کاله پورې يې شېرخان فرنود د کابل بانک مشر و، وروسته تر هغه چې په بانک کې د مليونونو ډالرو په ارزښت د پراخو مالي درغليو او ناقانونه پورونو مسئله رسوا شوه، دغه خصوصي بانک د افغانستان بانک په کنټرول کې راوستل شو. د بانک په دياليه کېدو کې د ولسمشر د ورور محمود کرزي، د ولسمشر د مرستيال حسين فهيم او ځينو نورو کسانو نومونه هم اخيستل شوي دي.
بالکان
بلکانونه چې د بلکان ټاپووزمې په نوم هم یادیږي، د مختلفو جفرفیایي او تاریخي تعریفونو سره په سويل ختیځه اروپا کې یوه جفرافیایي سیمه ده. دې سیمې خپل نوم د بلکان له غرونو اخيستی، کوم چې په ټوله بلغاریا کې غځیدلي دي. د بالکان ټاپووزمه په شمال لوېدیځ کې د اډریاټیک سیند سره، په سويل لوېدیځ کې د لونین سیند، په سويل کې د ایجین سیند، په ختیځ کې د ترکیې تنګي او په شمال ختیځ کې د بالکان سیند سره پوله لري. د دې جزیرې شمالي پوله په مختلفو ډولونو تعریف شوې ده. د بالکانونو لوړه څوکه په بلغاریا کې د «رایلا» غرونو حدودو کې  د «موسالا» غر دی چې لوړوالی یې ۲۹۲۵ متره (۹۵۹۶ فوټه) دی.
کابل بانک
د پيسو نړيوال صندوق اندېښنې
د پيسو نړيوال صندوق يا IMF وايي تر هغو چې د کابل بانک ستونزه د افغان دولت له لوري اواره شوې نه وي، دغه مرستندوى صندوق له افغان دولت سره خپلې زياتې مالي مرستې ځنډوي.
بالکان
د بالکان د ټاپووزمې مفهوم په ۱۸۰۸ز کال کې د الماني جفرافیه پوه «اګسټ زینیو» له خوا جوړ شوی دی، چا چې په تېروتنې سره د بالکان غرونه د سويل ختیځې اروپا یو غالب غرنی نظام ګڼلی و، کوم چې د «اډریاټیک» سیند څخه تور سمندرګي ته غځیدلي دي. په نولسمه پیړۍ کې «رومیلیا» د بالکان ټاپوزمې د اصطلاح مرادفه اصطلاح وه چې د عثماني سترواکۍ اروپایي ايالت و. دې سيمې د جغرافیایي پر ځای جیو سیاسي تعریف درلود، کوم ته چې د شلمې پیړۍ په لومړیو کې د یوګسلاویا د سلطنت د جوړیدو په جریان کې نوره وده هم ورکړل شوه. د بالکان د ټاپووزمې د طبیعي پولو تعریف د ټاپووزمې د تخنیکي تعریف سره سمون نه خوري؛ نو له دې امله اوسني جفرافیه پوهان د بالکان د ټاپووزمې نظریه ردوي، په داسې حال کې چې تاریخي پوهان معمولا بالکان د سیمې په توګه یادوي. دې اصطلاح د بالکان جوړونې په پروسه کې یو شرمناکه او سپکه معنی تر لاسه کړه. د دې سیمې لپاره بدیله اصطلاح سويل ختیځه اروپا کارول کیږي.
د نوم رېښې
د بالکان ټکي اصل ناڅرګند دی؛ کېدای شي د ترکي ټکي «بلک» "خټه" (د پروټو-ترکیک بال *خټه، خاوره، پنډه یا سریښناکه ماده*، سی ایف. همدرانګه ترکی بال *شهد*)، او د ترکي وروستاړي «ان» «جبه زار ځنګل»، یا فارسي بالاخانه «لوی پورته کور» پورې اړوند وي. په ترکي ژبو کې دې سره اړوند ټکي هم موندل شوي دي: کراخاني balčɨq/balɨq، ترکي balčɨk، تاتاري balčɨq، منځنۍ ترکي balčɨq/palčɨq، ازبکي balčiq، يوغور balčuq، اذربايجاني palčɨg، ترکمني palčɨq، خاکساني palčax، اوريات bal-qaš، خلاج palčoq، چوواش pɨlǯk، یاکوت bɨlɨ̄k، تواني balɣaš/malɣaš، توفالار balxaš، قزاقي balšɨq/balqaš، نوغای balšɨq، باشکير balsɨq، کرايم balčɨq، سالار palčɨx، کومايک balčɨq. . دا په عمده توګه د عثماني سترواکۍ د دورې په وخت کې کاریدله. په معاصره ترکي ژبه کې بالکان د «لرګی د غرونو ځنځیر» معنی لري.
کابل بانک
د پيسو نړيوال صندوق اندېښنې
په داسې حال کې چې پر افغان چارواکو د کابل بانک د درغلیو د نه تصفیې له کبله چې په یو شمیرسیاستوالو پورې تړي کسان یې له شریکباڼو او پوروړو څه دي انتقادونه روان دي ، ددې هیواد د یو بل خصوصي بانک په اړه اندېښنې نوې دي. وال سټریټ ژورنال ورځپاڼه د یو شمیر داسې کسانو له خولې چې وايي له دې مسلې خبر دي وايي افغان چارواکي د دویم بانک په وړاندې د قانوني چلن پرسر نه دي موافق شوي. له هغې وروسته چې د پیسو نړیوال صندوق د تیر یوکال راهېسې افغانستان سره د کابل بانکي درغلیو پر سر د مرستو پروگرام ځنډولي ددې پروگرام د بیا پیل په هڅو کې د افغان حکومت بې غوري په ډاگه کوي. که چیرې د پیسو نړېوال صندوق د افغانستان سره د مرستو پروگرام پيل نه کړي د ډیرو مرستندویه هیوادونو پیسې افغانستان ته نه رسیږي ، ځکه هیوادونه د پیسو د نړېوال وجهي صندوق له پروگرام پرته په انفرادي توگه پیسې نه شي ورکولی. وال ستریټ ژورنال ورځپاڼه د نړيوال وجهي صندوق د یو ویاند له خولې وايي : (( په لنډه موده کې ، تمرکز د کابل بانک د ورکړیو پورونو پر راټولولو دی ، او ددې مطمینه کول دي چې د مرستو اضافي پیسې په نا پرې شويو پورونو کې ولاړې نه شي ، همدارنگه د مالي سیستم پر پیاوړتیا تمرکز دی چې هغه ستونزې بیا پېښې نه شي چې کابل بانک یې د ماتیدلو پولې ته ورسوه. )) خو افغان حکومت بیا د پیسو د نړېوال صندوق ددې غوښتونو ځواب ددې ادارې په تورنولو ورکړی او ویلي یې دي ، دا اداره له مالي مسایلو ډيره په سیاسي مسلو کې لیوالتیا لري.
بالکان
د منځنيو پېړيو وروستی او عثماني پړاو
تر ټولو لومړی نوم د څوارلسمې پیړۍ په لومړیو کې په عرب نقشه کې ښکاري، په کومه کې چې د هایموس غرونو ته بالکان ویل شوي دي. لومړی ثابت شوی وخت چې په لوېديځ کې د بالکان نوم د بلغاريې د غرونو لړۍ لپاره کارول شوی دی په يو ليک کې و چې په ۱۴۹۰ز کال کې «پاپ انوسینټ ۵۳ » ته د یو ایټالوي بشرپال، لیکوال او ډیپلوماټ «Buonaccorsi Callimaco» له خوا استول شوی و. عثمانیانو دا نوم په لومړي ځل د ۱۵۶۵ز کال په یو سند کې استعمال کړی و. له دې مخکې په کوم بل مستند کې دې سیمې ته د اشارې په توګه دا کلمه نه ده کارول شوې، که څه هم نورې ترکي قبیلې په دې سیمه کې میشتې شوي یا ورڅخه تریدلې. په بلغاریه کې د دې کلمې د یو پخواني بلغاریایي ترکي اصل په اړه هم ادعا شته، په هر صورت دا یوه غیرعالمانه ادعا ده. دا کلمه د عثمانیانو له خوا په «رومیلیا» کې کارول شوې چې عمومي معنی یې غر دی، لکه په (Kod̲j̲a-Balkan)، (Čatal-Balkan) او (Ungurus-Balkani̊) کې، خو په ځانګړي ډول دا نوم د «هایموس» غر ته اخيستل کېدو. دا نوم تر اوسه په مرکزي اسیا کې د بالکان داګلري (بالکان غرونه) او د ترکمنستان د بالکان سیمې سره ساتل شوی دی. انګرېز سفر کوونکي «جان باکون ساوري موریټ» دا اصطلاح انګلیسي ادبیاتو ته د اتلسمې پیړۍ په وروستیو کې وروپیژندله او نورو لیکوالانو دا نوم د «اډریاټیک» او تور سمندرګي تر منځ په پراخه سیمه عملي کړ. د «بلکانس» مفهوم د الماني جغرافیه پوه «اګسټ زینیو« له خوا په ۱۸۰۸ کې جوړ شو، چا چې په تېروتنې سره د بالکان غرونه د سويل ختیځې اروپا یو غالب غرنی نظام ګڼلی و، کوم چې د «اډریاټیک» سیند څخه تور سمندرګي ته غځیدلي دي. د ۱۸۲۰ز لسیزې په اوږدو کې، «بالکان ته ترجيح ورکول شوه، که څه هم د هایموس سره په خوا کې تر اوسه د برتانوي سفر کوونکو په منځ کې یوه ځانګړې اصطلاح نه ده... د روسي سفر کوونکو په منځ کې کلاسیکي جغرافيايي نومونه کوم ځانګړی ثقل نه لري، بالکان غوره شوې اصطلاح وه). د ۱۸۰۰ز لسیزې وروستیو پورې چاپ شویو اروپایی کتابونو کې دا په المان کې د «ایلیرین» ټاپو یا «ایلیریسچي هالبینسیل» په نوم یادیږي.
په نولسمه او شلمه پېړۍ کې د معنا تکامل
د نولسمې پیړۍ ترنیمایي پورې دا اصطلاح په جغرافیایي ادب کې په عامه توګه نه کارول کیده، ځکه چې لا دمخه د «کارل ریټر» په څیر ساینس پوهانو خبرداری ورکړی و چې یواځې د بالکان د غرونو سويلي برخه د ټاپووزمې په توګه ګڼل کیدای شي او د "یوناني ټاپووزمې" په نوم نومول کیږي. نور نوميالي جغرافیه پوهان هر یو «هرمن واګنر، تیوبالډ فیسچر، ماریون نیوبیګین، البریټ پینک» د «زینیو» سره موافق نه وو، په داسې حال کې چې اتریشي دیپلومات «جوهان جورج وان هاهن» په ۱۸۶۹ز مکال کې د ورته سیمې لپاره د « Südostereuropäische Halbinsel » (سويل ختیځه اروپایي ټاپووزمه) اصطلاح وکاروله. بل لامل چې عموماً منل شوی نه دی دا و چې د هغه مهال اروپايي ترکيې ورته ځمکنۍ پراختيا درلوده. په هر حال، د برلین له کانګرس (۱۸۷۸) وروسته، د نوې اصطلاح لپاره سیاسي اړتيا وه او کرار کرار "بالکان" بیا راژوندۍ شوه، خو په نقشو کې، شمالي پوله له یونان پرته په سربیا او مونټینیګرو کې وه (دا یواځې د عثمانيانو له خوا د اروپا د اشغال شويو برخو ښکارندويي کوي)، په داسې حال کې چې د یوګوسلاویا په نقشو کې کروشیا او بوسنیا هم شامل دي. د بالکان ټاپووزمه اصطلاح د اروپايي ترکیې لپاره مترادفه وه چې د پخوانۍ عثماني سترواکۍ د ايالتونو سیاسي سرحدونه وو.
سرچينې
وېشنيزه:بالکان وېشنيزه:د اروپا سيمې
اهر ولسوالي
اهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان اهر)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د اهر ښار دی. دا ولسوالي ۱۵۴٬۵۳۰ تنه نفوس لري. د اهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
دومینیکن جمهوریت
دومینیکن ولسمشریزه په اسپانیایي República Dominikana د کارایب سمندر او هیسپانیولا ټاپو په ختیځ کې پروت هیواد دی. پلازمینه یې سانتو دومینګو رسمي ژبه یې اسپانیایي او د پیسو واحد یې د دومینیکن جمهوریت پزو ده. د دومینیکن جمهوریت ۰۰۰'۰۹۰'۱۰ وګړي او ۴۴۲'۴۸ کیلومتره مربع مساحت لري، ولسمشر یې دانیلو مدینا د حکومت ډول دیمکراتیک جمهوریت او د خپلواکی کال ۱ ډسمبر ۱۸۲۱ له اسپانیا او ۲۷ د فیبروری ۱۸۴۴ له هایتي نه خپله خپل واکی ترلاسه کړې ده.
پرمختګ
د پرمختګ مفهوم د نولسمې پېړۍ د لومړیو وختونو په ټولنیزو تیوریو کې را څرګند شو، په ځانګړې توګه د ټولنیزې بشپړتیا تیوري چې اګوست کنت او هربرټ سپنسر وړاندې کړې ده، همدا راز د روڼ‌اندۍ د دورې د تاریخ په فلسفو کې هم دغه مفهوم شته و. د سیاسي ایډیولوژیو په بېلابېلو برخو کې د یوې موخې په توګه د ټولنیز پرمختګ ملاتړ شوی او دغه راز بېلابېلو تیوریو پر دې تمرکز کړی، چې دغه موخه څه ډول ترلاسه کېدای شي.
د پرمختګ کچه معلومول
د پرمختګ د اندازه کولو لپاره ځانګړي شاخصونه ښايي له اقتصادي اطلاعاتو، تخنیکي نوښتونو، په سیاسي یا حقوقي سیستم کې له بدلون او د فردي ژوند د فرصتونو د اړوندو پوښتنو تر کچې پورې وي، لکه ژوند ته هیله‌مندي او د ناروغۍ او ناتوانۍ ګواښ.
د ناخالص داخلي تولید وده د سیاست پر یوه مهمه مشخصه بدله شوې او د سیاستوالو د کړنو د ارزونې لپاره د یوې مهمې الګو په توګه په پام کې نیول کېږي. سره له دې، ناخالص داخلي تولید ځینې نیمګړتیاوې لري چې د هغو له امله د پرمختګ د اندازه کولو لپاره پر یوه ناوړه معیار بدلېږي، په ځانګړې توګه د پرمختللو هېوادونو لپاره؛ د نمونې په توګه: چاپېریالي زیان ته پام نه کېږي او نه هم د اقتصادي فعالیتونو پایښت په پام کې نیول کېږي. Wikiprogress [د ټولنیز، اقتصادي او چاپېریالي پرمختګ د اندازو په اړه د معلوماتو شریکولو پرلیکه پلټ‌فارم دی چې اوس نشته] د ټولنیز پرمختګ د ارزونې په اړه د معلوماتو د شریکولو لپاره جوړ شوی و. موخه یې د تیوریو، نوښتونو او پوهې تبادله وه. HumanProgress.org یوه بله پرلیکه سرچینه ده، چې د ټولنیز پرمختګ د معیارونو په اړه معلومات راټولوي.
زموږ نړۍ په اطلاعاتو کې (Our World in Data) په اکسفورډ پوهنتون کې یوه آنلاین علمي خپرنۍ ده، چې د لویو نړیوالو ستونزو، لکه:  بېوزلۍ، ناروغۍ، لوږې، اقلیمي بدلون، جګړې، شته خطرونو او نابرابریو پر وړاندې د پرمختګ د څرنګوالي په اړه څېړنې کوي. د «زموږ نړۍ په اطلاعاتو کې» ماموریت،« د نړۍ د لویو ستونزو پر وړاندې د پرمختګ لپاره څېړنه او معلومات» وړاندې کول دي.
د ټولنیز پرمختګ شاخص هغه وسیله ده چې، «د اړین ټولنیز پرمختګ نړیوالې ادارې» له‌خوا جوړ شوی، تر څو وښيي، کوم هېوادونه د خپلو خلکو ټولنیزو او چاپېریالي اړتیاوو ته د لاسرسي کچه اندازه کوي. په درېیو حوزو یا ابعادو کې ۵۲ شاخصونه شته دي: د انسان لومړنۍ اړتیاوې او د هوساینې او فرصتونو بنسټونه، چې د هېوادونو اړوند کړنې ښيي.
علمي پرمختګ
علمي پرمختګ یوه داسې نظریه ده چې ګواکي علمي ټولنه د پرمختګ په حال کې ده او دغه چاره د علمي پوهې د ډېرېدو لامل کېږي. د نولسمې پېړۍ کیمیاپوهان د شلمې پېړۍ د کیمیاپوهانو په پرتله پر کیمیا کم پوهېدل او د شلمې پېړۍ کیمیاپوهان د یووېشتمې پېړۍ د کمیا‌پوهانو په پرتله لږ پوهېدل. راتلونکي ته په کتو، دا منطقي ده چې اوسني کیمیاپوهان هم تمه لري، چې د راتلونکو پېړیو کیمیاپوهان به تر دوی ډېر پوهېږي.
دغې پروسې له نا علمي څانګو، لکه: انساني ژبو یا تاریخ سره توپیر لري: کولای شو ووایو: هغه کسان چې په متروکو ژبو خبرې کوي یا یې د تاریخ په یوه دوره کې ژوند کاوه، پر بېلابېلو هغو شیانو پوهېدل، چې تر دوی وروسته پوهانو مطالعه کړل، خو دا نه شو ویلی چې: هغوی د معاصرو پوهانو په پرتله، د خپل ژوند په اړه کم پوهېدل. ځينې معتبرې پوهې د وخت په تېرېدو سره له منځه ځي او نورې پوهې ترلاسه کېږي او په پایله کې غیر علمي څانګې، د خپلو موضوعي برخو په پېژندلو کې علمي پرمختګ نه کوي. [7]
له اتلسمې پېړۍ نه د شلمې پېړۍ تر وروستیو پورې، د علم تاریخ، په ځانګړې توګه فزیکي او بیولوژيکي علمونه، تر ډېره د پوهې د ډېرېدو په توګه وړاندې کېدل، چې په هغو کې رښتینو تیوریو د ناسمو باورونو ځای‌ ونیو. ځینې اوسني تاریخي تعبیرونه، لکه: د توماس کوهن تعبیر، تر ډېره هڅه کوي چې د علم تاریخ د سیالو علمي او نظري ټولګو او تر ډېره د مفهومي،  فکري، فرهنګي، اقتصادي او سیاسي تمایلاتو یوه ټولګه وښيي. که څه هم دغه تعبیرونه، له مخالفتونو سره مخامخ شوي دي، ځکه د علم تاریخ هم د یوه ناهمغږي نظام په توګه هغه بېلګې بیانوي، چې د اندازې وړ نه دي، دا د علمي پرمختګ لامل نه کېږي، بلکې یوازې د پرمختګ د تصور په توګه پاتې کېږي.
ټولنیز پرمختګ
د ټولنیز پرمختګ اړخونه، لکه څرنګه چې د کونډورسېټ له‌خوا بیان شوي، د غلامۍ نیولو د دود له منځه تلل، د سواد لوړېدل، د جنسیتي نابرابرۍ کمېدل، په سختو زندانونو کې اصلاحات او د بېوزلۍ کمېدل په‌کې شامل دي. د یوې ټولنې ټولنیز پرمختګ د هغو فکټورونو پر بنسټ اندازه کېدای شي، لکه د لومړنیو انساني اړتیاوو پوره کول، د ژوند د کیفیت په ښه کولو کې له خلکو سره مرسته او د خلکو د بریالیتوب لپاره د فرصتونو برابرول.
ټولنیز پرمختګ تر ډېره د ناخالص داخلي تولید په لوړېدو وده کوي، که څه هم نور لاملونه رول په کې لري. د اقتصادي او ټولنیز پرمختګ تر منځ تعادل د لا ډېر اقتصادي پرمختګ خنډ کېږي او ښايي د سیاسي بې‌‌ثباتۍ لامل شي. چېرې چې د اقتصادي ودې او ټولنیز پرمختګ تر منځ تعادل نه وي موجود، سیاسي بې‌ثباتي او ناکرارۍ رامنځته کېږي. د ټولنیز پرمختګ شاته پاتې کېدل ،همدا راز په دغو هېوادونو او نورو هغو هېوادونو  کې د اقتصادي ودې خنډ ګرځي ،چې د انساني اړتیاوو په پوره کولو، د ټولنیزې پانګې په رامنځته کولو او د خپلو خلکو لپاره د فرصتونو په رامنځته کولو کې پاتې راځي.
د ښځو حالت
کلاسیکو متخصصینو په لرغونې نړۍ کې د ښځو حالت څېړلی او دې پایلې ته رسېدلي چې د روم په امپراتورۍ کې د دوی غوره ټولنیزې ادارې، داخلي سولې او د قانون واکمنۍ ښځو ته دا اجازه ورکوله چې د لرغوني یونان چې ښځې پکې ښکاره بې اهمیته وې، په پرتله ښه ځای ولري. په پخواني چین کې د ښځو دغه حالت دا موضوع مطرح کړې چې ایا د پرمختګ نظریه د دود پالنې بشپړ رد ته اړتیا لري، هغه باور چې ډېری چینايي اصلاح غوښتونکو د شلمې پېړۍ په لومړیو کې درلود.
مؤرخین لیو مارکس او بروس مازلېش پوښتنه کوي: «ایا په حقیقت کې موږ باید د پرمختګ نظریه د تېر په ډول پرېږدو؟» په ځواب کې وايي چې: له شک پرته په هغو فرهنګونو کې چې د پرمختګ د روڼ‌اندۍ نظریه یې منلې ده، «د ښځو حالت په پام وړ توګه ښه شوی دی».
سټارلینک
سټارلینک (په انګلیسي: Starlink) یو نړیوال انټرنټي غونډال دی، چې د امریکایي پانګوال ایلان ماسک لخوا په لاره اچول شوی. د سټارلینک پروژه چې د بشپړولو سره به د نړۍ ټولې برخې بغیر له انټرنټي پایو (انټر نټي سیګنالي ستنې) د لاسرسي وړ وي. یاد انټر نټي غونډال چې په کې به د ۴۰،۰۰۰ زره سپوږمکیو له لارې د ځمکې ټولو برخو ته د سیګنالي قابونو له لارې انټرنټ لیږدول کیږي د ۲۰۱۹ م کال د مې په ۲۴ نیټه په خپله لومړنې عملي چاره کې د یوه فضایي راکټ په واسطه ۶۰ سپوږمکۍ فضاته ولیږدولې. ددې کال (۲۰۲۱) په لومړیو کې د یادې پروژې له لارې په شمالي امریکا او د بریتانیا په ځینو برخو خلک ګټه اخلي. د پروژي طراح ښاعلی ماسک ژکنه کړې چې د ۲۰۲۲م کال تر پایه به له یادې پروژې ټوله نړۍ ګټه واخلي.
د ایلان ماسک په وینا د یاد انټرنټ سرعت او قیمت به له نورو ټولو هغه انټرنټونو څخه آرزانه وي، کوم چې اوسمهال په نړیواله توګه وړاندی میږي. د سټارلینک پروژه چې د اسپیس اکس شرکت لخوا وړاندې کیږي ۱۰ میلیارده ډالر لګښت لري، اما د پروژې د اتمام وروسته د کال ۳۰ میلیارده ډالره ګټه لري.
ماگنوس کارلسن
ماگنوس کارلسن په ناروېژي ژبې (Sven Magnus Øen Carlsen)(زېږوننېټه ː ۳۰م د نوېمبر ۱۹۹۰م ز ) يو ځوان ناروېژی چې د نړۍ د شطرنج لوبې بې ساری او مخکښ اتل دی. تر اوسه دی په لومړي مقام ولاړ دی. دی په کال ۲۰۰۴م ز کې په ديارلس کلنۍ کې د نړۍ تکړه شطرنج لوبغاړی وپېژاندل شو. د کارلسن د لوبې د پړاؤ رېکارډ ۲۸۸۲ تېزواله ده چې د شطرنج لوبې په بهیر کې د نړۍ تر ټولو لمړی او لوړ ريکارډ دی. د شطرنج مکښ ماگنوس کارلسن په کال ۲۰۰۴م زېږديز کې د شطرنج لوبې په نړېوالو لوبو کې ۲م مقام ترلاسه کړ. وروسته په کال ۲۰۱۰م زېږديز کې د ۳۲ ورځو په بهیر کې دشطرنج نړېوالو لوبو کې په لومړي ځل د ۱۹ کالو په عمر د نړۍ لومړی مقام وگاټه. همدارنگه کارلسن په ۲۰۱۳م زېږديز کې د نړۍ په لوبو کې د پايلوبې راوتونکي هندي لوبغاړي ویسوانات آنند څخه بيا د نړۍ لومړی مقام په شطرنج کې ترلاسه کړ ، يو کال وروسته ۲۰۱۴م زېږديز کې د نومبر په مياشت کې خپل مقام بيا وژغوره او په نړۍ کې لومړی شو. کارلسن د شطرنج په ميدان کې ځانگړې ځانتيا لري چې له څو اړخونو رامخته کېږي له مخې یې خپل سيال په فکر کې ډوبوي او د لوبې پړاؤ ستونزمنوي.
مخينه
ماگنوس کارلسن د ناروې هېواد په تونسبرگ ښار کې د سیگرون او هېنرک آلبرټ کارلسن په کور کې زېږېدلی. دواړه مور او پلار يې د ودانيو انجنيران دي. کورنۍ يې يو کال په فينلنډ هېواد کې او بیلجیم هېواد کې اوسېدلي.
هينري وارډ بيچر
هينري وارډ بيچر (۲۴ جون ۱۸۱۳ – ۸ مارچ ۱۸۸۷) يو امريکايي ټولنپال مذهبي مشر، ټولنيز سمونپال او ويناوال و چې د مريتوب د ختمولو د خوځښت په ملاتړ، د خدای پر مينه ټينګار او په ۱۸۷۵ز کال کې د زنا د محاکمې له امله يې شهرت موندلی و. له عيسی مسيح سره پر مينه د هغه بلاغي (ويناوالۍ) ټينګار هغه څه دي چې تر اوسه يې د مسيحيت مرکزي جريان تر اغېز لاندې دی.
هنري وارډ بيچر د «لايمين بيچر» زوی و، پلار يې يو کالوينيسټ (مسيحي مذهبي فرقه ده) مذهبي مشر و چې په خپل وخت کې يو له مشهورو مبشرينو (د مسيحيت مبلغ) وګرځېد، د هغه ګڼ ورونه خوېندې مشهور استادان او فعالين شول. تر ټولو زيات د يادولو وړ يې «بيچر سټو» ده، چا چې د مريتوب د ختمولو په اړوند د خپل ناول « Uncle Tom's Cabin» له امله شهرت تر لاسه کړ. هينري وارډ بيچر د «انډيانا» په «انډياناپولس» او «لارنسبرګ» کې د پادري په توګه تر خدمت مخکې، په ۱۸۳۴ز کال کې د «ايمهرسټ» کالج څخه فارغ او په ۱۸۳۷ز کال کې د «لين» الاهياتو له ښوونځي فارغ شو.
په ۱۸۴۷ز کال کې، بيچر د نيويارک د بروکلين په «پلای ماوت» کليسا کې لومړی کشيش وټاکل شو. هغه ډېر ژر د ويناوالۍ په حلقه کې د خپلې نا اشنا ويناوالۍ طريقې له امله شهرت خپل کړ، په کوم څه کې چې هغه طنز، لهجې او عاميانه ژبې څخه کار اخيست. د کيشيش د دندې په اوږدو کې، هغه د الاهياتو داسې اند درلود چې د خدای پر مينه يې پر هر څه د پاسه ټينګار کاوه. په ټولنيز سمون، په ځانګړي ډول د مريتوب د ختمولو په خوځښت کې هم د هغه لېوالتيا وده وکړه. په هغو کلونو کې چې کورنۍ جګړې ته يې لاره هواره کړه، هغه د دې لپاره پيسې راټولولې چې زنداني مريان وپيري او وسلې – کوم ته چې د بيچر اینجيلونو نوم ورکړل شوی و، د مريتوب ختمولو هغو پلويانو ته واستوي چې په کنساس کې يې جګړه کوله. هغه د کورنۍ جګړې پر مهال اروپا ته ولاړ او د اتحاديې په ملاتړ يې ويناوې کولې.
په ۱۸۶۳ز کال کې د هغه د پلار له مړينې وروسته، بيچر بې شکه «په ټول هېواد کې تر ټولو زیات مشهور مبلغ» و. د ولسي پاملرنې په برخه کې د بيچر د اوږدې مودې دندې له امله ژوندليک ليکونکې «ډيبي ايپل ګيټ» د هغه ژوندليک ته چې دې ليکلی و، د امريکا تر ټولو مشهور سړي نوم ورکړ.
د ژوند لومړي کلونه
بيچر د کانکټيکټ په «ليچفيلډ» کې زېږېدلی و، د بوسټن د يو پريسبيټرين مبشر د ۱۳ بچيانو څخه په اتم شمېره کې و. د هغه په خوېندو وروڼو کې لیکواله هيريټ بيچر سټو، تعليم پوهه کاترين بيچر او توماس کي. بيچر، همدا راز فعالين هر يو چارليس بيچر او ايزابيلا بيچر هوکر شامل وو، د هغه پلار «په امریکا کې له بل هر سړي د زياتو دماغ پلار» په نوم شهرت پيدا کړ. د بيچر مور «روکسانا× هغه مهال مړه شو چې هينري درې کلن و او د هغه پلار له «هيريټ پوټر» سره واده وکړ، څوک چې هينري د «سختې» او د خفګان د بريدونو ښکار شوې په توګه تشريح کړې ده. بيچر همدا راز د ماساچوسټ په «ويتينزويل» کې د يو څه وخت لپاره د ښوونځي استادي هم کړې.
د بيچر کور د «د ټوکو ټکالو او جديت يو نا اشنا او په زړه پورې ګډوله وه». دا کورنۍ بې وزله وه او لايمين بيچرد سينما، نڅا، ډېرو افسانو او د کليزو يا کرسمس په مراسمو بنديزونو لګولو سره خپلو بچيانو ته «د دعاييه ناستو، درسونو او مذهبي خدماتو يو دروند مهال ويش» ورکړی و. د دې کورنۍ په مصروفيتونو کې د کيسو ويل او پلار ته غوږ اېښودل شامل وو، کله به چې هغه سرينده غږوله.
له ماشومتوب څخه په خبرو کې د بيچر ژبه بندېده. هغه د ځيرکو «بچير» ماشومانو په منځ کې يو کم هوښیار او کم ژمن بلل کېدو. هغه ته د کمزوري فعالیت له امله سزاوې ورکول شوې وې، لکه دې ته اړ کېدل چې د انجونو په برخه کې د څو ساعتونو لپاره کېني او د «ډنس» خولۍ په سر کړي (ښونځيو کې له کاغذ جوړه خولۍ چې د سپکاوي لپاره کارېده). په څوارلس کلنۍ کې، هغه د «ماونټ پليسنټ کلاسيکل انسټيټيوټ» کې د ويناوالۍ روزنه پيل کړه، کومه چې د «مساچوسټس» په «ايمهرسټ» کې د ليليې يو ښوونځی و، په دې ځای کې نوموړي له يو سمايرنا يوناني «کانسټينټاين فونډولایک نيول» سره وليدل. دوی يو ځای په ایمهرسټ کالج کې زده کړې وکړې، دلته يې د ژوند تر پايه د ملګرتيا او ورورولۍ د مينې پاللو د ژمنې تړون لاسلیک کړ. د ۱۸۴۸ز کال د اکتوبر په شا او خوا کې يونان ته له ستنېدو وروسته فونډولايک د کولرا ناروغۍ له امله مړ شو او بيچر په خپل درېيم زوی د هغه نوم کېښود.
په ايمهرست کې د خپلو کلونو د تېرولو پر مهال، بيچر د خپلې عامې وينا لومړۍ ازموينه درلوده او هغه سمندر ته د تګ خپل لومړی خوب څنډې ته کېښود او په مذهبي اړخ کې شامل شو. نوموړي د خپلې راتلونکې مېرمنې «یونس بلارډ» سره وليدل، څوک چې د يو مشهور ډاکټر لور وه او دوی د ۱۸۳۲ز کال د جنورۍ په دويمه نېټه کوژدن وکړه. هغه د «فرينولوجي» (هغه علم چې د دماغو د پیاوړتيا د معلومولو لپاره انساني کوپړۍ مطالعه کوي) په شبهه علم کې هم ليوالتيا پيدا کړه، دا هغه هڅه وه چې د شخصيت خصوصيات د انسان د کوپړۍ له ځانګړتياوو سره وتړي، نوموړي له «اورسن سکواير فاولر» سره ملګرتيا پیدا کړه، څوک چې د دې اند تر ټولو مشهور امريکايي ملاتړی شو.
د مذهبي چارو لومړي وختونه
د ۱۸۳۷ز کال د اګست په درېیمه نېټه، بيچر له «يونس بلارډ» سره واده وکړ او دواړه د انډيانا کوچني او بې وزله ښار «لانسبرګ» ته وکوچېدل، په دې ځای کې بېچر ته د پريسبيټيرين کليسا د لومړي کشيش د دنندې پر مخ وړلو وړانديز شوی و. نوموړي په ملي کچه په لومړي ځل خپل شهرت هغه مهال تر لاسه کړ، کله چې هغه د پريسبيټيرينزم د «نوي مکتب فکر» او «زاړه مکتب فکر» تر منځ د درز په پيدا کولو کې ښکېل شو، کوم چې د اصلي ګناه او مريتوب د موضوع پر سر سره وېشل شوي وو؛ د هينري پلار لیمن د نوي مکتب فکر يو مخکښ ملاتړی و. له دې امله چې هينري د نوي مکتب فکر پر دريځ ولاړ و، د زاړه مکتب فکر واکمنو پريسبيټريانو د کشيش په توګه د هغه له ټاکلو سره مخالفت وکړ، د دې لانجې په پايله کې لويديځ پريسبيټيرين کليسا په سيالو مذهبي ټولنو ووېشله.
که څه هم د هنري بيچر «لارنسبرګ» کليسا له ساينوډ (مذهبي ټولنه) څخه خپله خپلواکي اعلان کړه، څو هغه د دې کليسا د کشيش په توګه راستون کړي، د ۱۸۳۷ز کال له بحران وروسته بې وزلۍ هغه اړ کړ چې نوې دنده وګوري. په ۱۸۳۹ز کال کې «بينکر سمويل ميرل» «بيچر» ته د انډيانابولس څخه د ليدنې بلنه ورکړه، او هغه ته د ۱۸۳۹ز کال د مۍ مياشتې په ديارلسمه نېټه د پريسبيټرين دويمې کليسا د پادري د دندې وړانديز وشو. د خپل مهال د نورو ليکوالانو لپاره غېر عادي وه، خو بيچر به د دعوت پر مهال په خپلو ويناوو کې له طنز، ټوکو او غېر رسمي ژبې کار اخيست، تر څنګ يې کليواله ژبه او لهجه هم کاروله. د هغه تبليغ ستره بريا وه، له دويمې پريسبيټيرين څخه يې د ښار ستره کليسا جوړه کړه، هغه همدا راز په نږدې «ټيري هوټ» کې د تبليغ د يوې بريالۍ مذهبي غونډې (هغه غونډه چې خلک مسيحي دين منلو او د ګناه اعتراف ته رابولي) مشري وکړه. په هر حال، د زیات پور له امله بيچر يو ځل بيا اړ شو چې په ۱۸۴۷ز کال کې د نوې دندې په لټه کې شي، هغه د سوداګر «هينري باون» دا بلنه ومنله چې د نيويارک په بروکلين کې د يوې نوې «پلای ماوت» ټولنيزې کليسا مشري ومني. په ملي کچه د بيچر شهرت مخ په وده و هغه د درسونو حلقې ته لاره پیدا کړه، په هېواد کې يو له تر ټولو مشهورو ويناوالو وګرځېد او په دې اړوند يې زيات فيس (مزد) تر لاسه کاوه.
فرامرز آصف
فرامرز آصف د فرامرز اصف له هنري نوم سره (په ۱۳۲۹ کال په ابدان کې زیږیدلی ،خوزستان) یو پخوانی ایرانی پاپ سندرغاړی،کمپوزر او سندرې لیکونکی او ورزشکار دی. هغه په ۱۹۷۴ کال کې په تهران کې د آسیایی لوبو په درې مرحلو کې د برونزو میډال ترلاسه کړ ، او د هغه-۱۶ متره او-سانتي متره کوټه د رکورد۳۳ کلونو لپاره د ایران درې قدمه کودتا ریکارډ وه.
سپارتا
سپارتا د لرغوني يونان د يوه رياستي ښار نوم و.
وېشنيزه:د يونان ښارونه
د اقليمي بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د کاري چوکاټ توافق
د اقليمي بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د کاري چوکاټ توافق (United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)) له اقليمي سيستم سره د انسان د خطرناکې لاسوهنې پر وړاندې د مبارزې په موخه يو نړيوال چاپيريالي تړون په فضا کې د ګلخانه يې ګاز د ورګډېدنو (تغليظ) د ثابت ساتنې په واسطه رامنځته کړ. یاده هوکړه د چاپيريال او پرمختګ په اړه د ملګرو ملتونو په کنفرانس کې د ۱۵۴ دولتونو له خوا لاسليک شوه، چې په غير رسمي ډول د ځمکې د انتها(اوج) په توګه پېژندل کېږي او په ۱۹۹۲ ز کې د جون له ۳ نه تر ۱۴ پورې په Rio de Janeiro کې داير شو. په بن کې يې يو د دارالنشاء مرکز رامنځ ته کړ او د ۱۹۹۴ز کال د مارچ په ۲۱ ځواک ته داخل (تطبيق يې پيل) شو. ذکر شوی تړون د روانې علمي څېړنې او باقاعده ليدنو، خبرواترو او د راتلونکې کړنلارې د هوکړو غوښتنه کوي، چې د ايکوسيستمونو لپاره طرحه شوي دي، چې له اقليمي بدلون سره په طبيعي ډول سمون ولري او دا اطمیناني کړي چې د خوړو توليد نه دی ګواښل شوی او اقتصادي ودې ته په يوه ثابت ډول يا سلوک کې د پرمخ تلنې توانايي ورکړي.
د (Kyoto Protocol) چې په ۱۹۹۷ز کې لاسليک شو او له ۲۰۰۵ ز نه تر ۲۰۲۰ ز پورې يې دوام  وکړ، د UNFCCC تر چتر لاندې د معيارونو لومړنی تطبيق و. د پاريس توافق چې په ۲۰۱۶ ز کې د تطبيق ساحې ته راووت، د کيوټو پروتوکول ځايناستی شو. تر ۲۰۲۰ ز پورې UNFCCC ۱۹۷ دولتي غړي يا ډلې درلودې. د دې ستره پرېکړه نيوونکې برخه (د ډلو يا غړو کنفرانس Conference of the Parties) د اقليمي بدلون په اړه د پرمختګ ارزونې په موخه په کلني ډول سره ويني.
یاد تړون د لاسليک کوونکو درې ډلې دولتونو لپاره بېلابېل مسووليتونه رامنځته کړل. نوموړي درې ډلې پرمختللي هېوادونه، پرمختللي هېوادونه چې ځانګړي مالي مسؤليتونه لري او مخ پر وده هېوادونه دي. پرمختللو هېوادونو ته لومړی ضميمه هېوادونه هم وايي، چې په اصل کې له ۳۸ دولتونو نه تشکيل شوي و، چې له هغې ډلې ۱۳ يې په ديموکراسۍ کې د لېږد او د مارکېټ اقتصاد او اروپايي اتحاديه کې د ختيځي اروپا دولتونه وو. ټول يې (د اقتصادي مرستې او پرمختګ لپاره سازمان) پورې اړه لري. د لومړۍ ضميمې هېوادونو باندې غوښتنه کېږي چې ملي کړنلارو سره توافق وکړي او د ګلخانه يي ګازونو د خپل زيان رسوونکو انتشاراتو په محدودولو سره د اقليمي بدلون د لږونې په برخه کې ځواب ويونکي معيارونه په پام کې ونيسي او پر هغو ګامونو باندې په انفرادي ډول د بېرته ورګرځېدلو د موخې يا په ګډه  سره د ۱۹۹۰ ز د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدو د کچې په اړه راپور ورکړي. د ځانګړی مالي مسؤليت لرونکي پرمختللو هېوادونو ته دويمه ضميمه دولتونه هم وايي. دوی د اولې ضميمې ټول هېوادونه رانغاړي، په استثنا د هغو هېوادونو چې ديموکراسۍ ته په لېږد يا مارکېټ اقتصاد کې دي. دويمه ضميمه هېوادونه غوښتنه کوي چې د هغو بيو د پوره کولو په موخه نوې او اضافي مالي سرچينې چمتو کړي، چې د مخ پر وده هېوادونو په واسطه د هغوی په مجبوريت سره په قانع کولو کې، تر څو د سرچينې او د نزول په واسطه د دوی له منځه وړنې د ټولو ګلخانه يي ګازونو لپاره چې د Montreal Protocol له مخې نه دي اداره شوي. ابهام شته دی. له مخ پر ودې هېوادونو نه بيا دا غوښتنه کېږي، چې د خپلې شته لړليکونه د UNFCCC دارالانشاء ته وسپاري. د دې لپاره چې کليدي لاسليک کوونکي دولتونه، خپلو انفرادي ژمنو ته معتقد نه دي، نو UNFCCC د تصويب له راهيسې د کاربن ډای اکسايد د خپرېدونې په کمولو کې د نابرياليتوب له امله نقد شوی دی.
تړون
د کاري چوکاټ د تړون متن په نيويارک کې د حکومتونو تر منځ د مذاکراتي کمېټو په يوه ناسته کې د ۱۹۹۲ ز کال د اپريل له ۳۰ نه د می تر ۹ پورې چمتو شوی دی. ذکر شوی تړون د ۱۹۹۲ ز د می په ۹ تصويب شو او د ۱۹۹۲ ز د جون په ۴ د چاپېريال او پرمختګ په اړه د ملګرو ملتونو په کنفرانس کې (Rio de Jeneiro کې، چې د خپل مشهور عنوان (د نړۍ څوکه) په نوم پېژندل کېږي) د لاسليک لپاره خلاص شو. د ۱۹۹۲ ز د جون په ۱۲ مه نېټه ۱۵۴ دولتونوUNFCCC لاسليک کړ، چې د تصويب له مخې د لاسليک کوونکو حکومتونه بايد «د ځمکې د اقليمي سيستم پر وړاندې د زيان رسوونکې زهري لاسوهنې مخنيوي» په موخې سره د ګلخانه يي ګازونو فضايي يا اتموسفيريک غلظت کم کړي. دا ژمنتيا به ممکن د ګلخانه يي ګازونو په خپرېدنه کې د ثابت کمښت غوښتنه وکړي. د تړون ډلې يا ګوندونو په کلني ډول له ۱۹۹۵ز راهيسې د ډلو يا غړو په کنفرانسونو کې د اقليمي بدلون اړوند د پرمختګ اروزنې په پار سره کتلي دي.
د تړون ۳ (۱) بند بيانوي چې، غړي بايد د عامو مګر بېلو مسؤليتونو او د پام وړ وړتياوو پر بنسټ د اقليمي سيستم د ساتنې لپاره عمل وکړي او دا چې پرمختللي هېوادونه بايد د اقليمي بدلون په نښه کولو کې مشري په غاړه واخلي. تر څلورم بند لاندې ټولې ډلې د اقليمي بدلون د مخاطب کولو په موخه عمومي ژمنې کوي. د بېلګې په ډول: د اقليمي بدلون کمښت او د اقليمي بدلون وروستيو اغېزو سره توافق کوونه. ۴ (۷) بند بيانوي چې:  "هغه برخه چې د مخ پر ودې هېوادونو ډلې به په کې په ګټور ډول د تړون له مخې خپلې ژمنې عملي کړي، د پرمختللو هېوادونو د ډلو په واسطه د تړون له مخې د دوی پر ژمنو باندې تکيه کوي، چې د مالي سرچينو او د تکنالوژي د لېږد اړوند دي او په بشپړ ډول به مسؤل وګڼل شي، چې اقتصادي او ټولنيز پرمختګ او د فقر له منځه وړل د مخ پر وده هېوادونو د ډلو لومړني او مهم لومړیتوبونه دي."د ياد کاري چوکاټ تړون د لومړۍ ضميمې ډلو موخه مشخص کوي، چې هغه د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدونې (کاربن ډای اکسايد) ثابتې ساتنې او د نور زيان رسوونکي ګلخانه يي ګازونه دي، چې تر ۲۰۰۰ ز پورې د ۱۹۹۰ ز کال په کچه د Montreal Protocol تر چتر لاندې نه دي تنظيم شوي.
UNFCCC د ملګرو ملتونو د دارلانشاء يا سکرتريت نوم هم دی چې په Haus Carstanjen کې د دفترونو او د جرمني په بن کې د ملګرو ملتونو د Campus (چې د Langer Eugen په توګه پېژندل کېږي) په لرلو سره د تړون د ملاتړ مسؤلیت  لري. له ۲۰۱۰ز نه تر ۲۰۱۶ ز پورې د دارالانشاء امیره (Christiana Figueres) وه. د ۲۰۱۶ په جولای کې (Patricia Espinosa) په (Figueres) بريالۍ شوه. ذکر شوې دارلانشاء د اقليمي بدلون په اړه د حکومتونو خپلمنځي منصفه پلاوي د برابرو هڅو په واسطه بشپړ شو، چې د ليدنو او د بېلابېلو کړنلاړو د بحث په وسیله د اجماع د ترلاسه کولو موخه لري. د UNFCCC د تړون له لاسليک نه راپدېخوا د ډلو کنفرانسونو د تړون د موخو د ترلاسه کولو څرنګوالي په اړه بحث کړی دی.
د ګوندونو لومړني
د Kyoto Protocol د ګوندونو لومړني کنفرانس پرېکړه وکړه چې د لومړۍ ضميمې ګوندونو موخه، چې تر ۲۰۰۰ ز کال پورې د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدنې کچه تر ۱۹۹۰ز پورې ثابت ساتل دي، وړ موخه نه وه او په وروستيو کنفرانسونو کې نورو بحثونو په ۱۹۹۷ ز کې د Kyoto Protocol ته زمينه برابره کړه. د Kyoto Protocol تر نړيوال قانون لاندې په قانوني ډول د پرمختللو هېوادونو لپاره تړلي مجبوريتونه شامل او رامنځته کړل، چې د ۲۰۱۲ – ۲۰۰۸ ز په موده کې د خپلو ګلخانه يي ګازونو خپرېدنه راکمه کړي. د ملګرو ملتونو د اقليمي بدلون د ۲۰۱۰ ز کال کنفرانس يو توافق رامنځته کړ، چې له مخې يې راتلونکې نړيواله تودوخه بايد له صنعتي نه د مخکې کچې اړوند تر 2 °C (3.6 °F) ټيټې پورې محدوده وي.
د( Kyoto Protocol) دوه تعهدي دورې لرلې، چې لومړنۍ يې له ۲۰۰۸ ز نه تر ۲۰۱۲ ز پورې دوام وکړ. نوموړی پروتوکول يا تړون په ۲۰۱۲ز کې تعديل شو ، چې دويمه دوره يې د دوحې په تعديل کې له ۲۰۱۳ ز نه تر ۲۰۲۰ ز پورې رانغاړي.
يو له تر ټولو لومړنۍ دندې نه چې د UNFCCC له خوا تنظيم شو، د لاسليک کوونکو ملتونو لپاره و، چې د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدو او له منځه وړنو د ملي ګلخانه يي ګاز شته لړليک جوړ کړي، چې د لومړۍ ضميمې هېوادونو د رسېدنې لپاره د ۱۹۹۰ ز کال د نښې جوړولو په موخه د Kyoto Protocol او د ګلخانه يي ګاز د کمښت اړوند د هغو هېوادونو د ژمنتيا لپاره کارېده. تازه شوي لړليکونه بايد په کلني ډول د لومړۍ ضميمه هېوادونو له خوا تسليم شي.
نعمت‌الله آغاسی
نعمت الله اجموده،د هنري آګسي (جولای ۲، ۱۳۱۸، اهواز -نومبر ،۲۰۰۵،کارج) د اسلامي انقلاب نه دمخه د مشهور میوزیک مشهور بازار و او مشهور بازار و ، چې د لله زاري یو له سندرغاړو څخه و.
ویسوانات آنند
وېسوانات آنند په کال ۱۹۶۹م زېږديز کې د ډسمبر په ۱۱مه هند کې زېږېدلی. دی د هند تر ټولو مخکښه د شطرنج لوبغاړی دی.
ګرنادا
ګرنادا په انګلیسي Grenada د کارایب سمندر په ختیځ کې پروت یو ټاوییز هیواد دی پلازمینه یې د سینت جورجس ښار دی. یاد هیواد ۳۴۴ کیلومتره مساحت او ۰۰۰'۱۱۰ وګړي لري رسمي ژبي یې انګلیسي او عوامي ژبه ده او ۷ د فیبروری ۱۹۷۴ له بریتانیا نه خپلواکی ترلاسه کړی ، د ګرنادا د پیسو واحد د ختیځ کارایب ډالر دی.
مخ (اناتومي)
مخ (په انگرېزي: face) د سر هغه برخه ده چې خوله، پزه، سترگې او غوږونه پکې څرگند ښکاري. مخ د شا بډنوم هم دی.
محسن ابراهیم‌زاده
محسن ابراهیمزاده (په سپټمبر۷، ۱۹۸۷. زیږدیز کال کې په توربا حیدریه کې زیږیدلی) یو ایراني سندرغاړی ، کمپوزر او پاپ سندرغاړی دی.
عبدالله ګل اخلاص يار او د هغه شاعري
سريزه
د ګران هېواد په تېر خونړي اوښتون او بدلون کې چې له يوې خوا يې زمونږ ټاټوبی د نشت پر پاڼ ودراوه، پوهان، ليکوال او تکړه شاعران مو له يوې مخې د پوليګونونو تورو خاورو وخوړل او يا هم پرديو هېوادونو ته پردېس شول او ځينې ځوانان مو د روسي تاړاک په وړاندې د هسکو غرونو سرونو کې دېره شول او ځينې په جګړو کې رالوی شول، ځينو قلمونه راواخيستل او د خپلې ټولنې دردونه او ناخوالې يې د قلم په ژبه وکښلې، ليکوال او شاعران شول.
د ښاغلي عبدالله ګل (اخلاص يار) شاعري هم د همداسې حالاتو انځور وړاندې کوي يانې د هېواد د تېر شوي ناتار او ناورين روان حالات يې په شعر کې په سمبوليکه بڼه د تشبيه او نورو بديعي ښکلاوو په بڼه کارولي دي همدارنګه د ده په شاعرۍ کې ادبي ښکلاوې هم په خورا ښه انداز استعمال شوي دي. په دې پايليک ( مونوګراف ) کې ما هم له خپلې وسې سره سم د ډاکتر عبدالله گل ( اخلاص يار ) پر پېژندنه سربيره  د ده  د شاعرۍ په بديعي ښکلاوو او تشبيه کار کړى دى ، چې له يوې خوا به د ياد شاعر پېژندنه او شاعري د ورکيدو څخه ژغورل شوي وي او له بلې خوا به  د ده  د شاعرۍ بديعي ښکلاوې او تشبيه هم رابرسيره شوي وي او نورو ليکوونکو ته به  نوي لارې په گوته شوي وي ، چې دوى هم  د ډاکتر اخلاس يار د شعر او شاعرۍ په  نور برخو کار وکړي.
په پای کې بايد ووايم ،څومره ، چې د موضوع حق دى ښايي هغسې ما نه وي اداء کړى ، او يا داچې زما دا ليکنه به  له تيروتنو او نېمگړتياوو خالي نه وي  له همدې کبله له گرانو لوستونکو څخه هيله کوم ، چې که د لوستلو پر مهال له نيمگړتياوو او تيروتنو سره مخامخ شي نو د خپلې بزرگوارۍ له مخې دې ما وبخښي او که شونې وه ماته تېروتنې او نيمگړتياوې راپه گوته کړي چې په راتلونکي کې اصلاح او کره شي.
په پاى کې يو ځل بيا د خپل لارښود استاد پوهنمل سيدغني (غني ) څخه د زړه له تله مننه کوم چې د خپلو ټولو بوختياوو سره سره يې زما د ددې ليکنې لارښوونه په غاړه واخيسته او زه يې له خپلو نيکو لارښوونو مستفيد کړم
د عبدالله ګل لنډه پېژندنه
زوکړه
الحاج ډاکټر عبدالله ګل (اخلاص يار ) د ارواښاد خيرګل زوی او د ارواښاد اسيم خان لمسی دی چې په ( ۱۳۳۹ هـ ش ) کال کې  د پکتيا ولايت د څمکنيو ولسوالۍ د تنګي د منده خېلو په سيمه کې په يوې ديندارې او بې وزلې کورنۍ کې دې نړۍ ته  سترګې غړولې دي.
زده کړې
عبدالله ګل چې کله پنځه کلن شو، نو پلار يې د خپل کلي په جومات کې سبق او درس  ته کښېناوه، لومړی يې بغدادي سيپاره ولوسته ور پسې يې د قرانکريم په زده کړه پيل وکړ، وروسته له هغې يې بيا په ښوونځي کې شامل کړ، چې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د څمکنيو په لېسه کې وکړې او ثانوي زده کړې يې په پېښور کې د سيد جمال الدين افغان په لېسه کې بشپړې کړې.
اخلاص يار صيب خپلې  لوړې زده کړې  د پېښورپه ( A – M – D – C  )   مؤسسه کې د منځني
Afghanistan Medical and Development Commitee
طب په برخه کې بشپړې کړي دي،  د دې ترڅنګ يې يو شمېر ديني، طبي او نور ټولنيزو کورسونه او ورکشاپونه هم لوستي دي.
دندې
ډاکټر عبدالله ګل( اخلاص يار)  خلکو ته د خدمت په موخه يو شمېر دندې ترسره کړي دي چې په لاندې توگه د ده  دندې په دوو برخو ويشو :  لومړی هغه دندې چې د ( ۱۳۷۱ – ۱۳۸۰ هـ ش) کال پورې او دويم يې هغه دندې چې له  (۱۳۸۰ هـ ش )  کال څخه راپه دې خوا  تراوسه يې يې ترسره کوي په دوه برخو يې وېشو:
الف : د ۱۳۷۱ – ۱۳۸۰ هـ ش ) کال پورې د ښاغلي اخلاص يار دندې په دې ډول دي :
د شهيد محمد ابراهيم د حوزې روغتيايي مسئول، د لښکر ايثار د روغتون مسئول، د سما فرقې د لومړي پلي کنډک روغتيايي چارو مسئول، د څمکنيو ولسوالۍ د شهيد محمد عارف د قرارګاه روغتيايي مسئول او د څمکنيو د ښوونې او روزنې د مشر په توګه يې دندې ترسره کړي دي.
ب :  هغه دندې چې اخلاص يار صيب  د (۱۳۸۰ هـ ش )  کال راپه دې خوا چې د موقتې ادارې سره سم يې پيل کړي دي په دې ډول دي : د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې مشر، د سليمان غره د دوه مياشتنۍ مجلې مسئول مدير، د ملي پيوستون د پروګرام د کليوالي شورا مشر، د څمکنيو ولسوالۍ د ځوانانو د ټولنې مرستيال ، خو اوس مهال کومه ځانګړې دنده نه لري، او په خپل ځانګړي کتنځي کې د خپلو هېوادوالو روغتيا ته د پاملرنې په موخه په خدمت بوخت دی.
د اخلاص يار  اثار
اخلاص يار صيب يو شمېر اثار او اشعار ليکلي دي چې يو شمېر يې چاپ  او يو شمېر د چاپ انتظار باسي ، چې په لاندې ډول يې يادونه کوو : الف : چاپي اثار
۲ ) سلګۍ (شعري ټولګه) (۱۳۸۴ هـ ش) کال. کې چاپ
ب :  ناچاپ اثار
۱ ) بدخويه زوی ( لنډې کيسې)
۲ ) د پېښور عالمي ادبي کنونشن ته زمونږ ادبي سفرونه (يونليک)
۳ ) ودونه او دودونه (څېړنيز اثر)
۴ ) زړې عنعنې ( د سيمې په لرغونو دودونو څېړنه)
۵ ) داتصوير د چا دی ( لنډې کيسې )
۶ ) کيسه د ژوند مې ده چې څنګه به وي ( شعري ټولګه )
سربېره پر دې يو شمېر نورې مقالې يې هم د هېواد دننه او بهر په يو شمېر رسنيو کې خپرې شوي دي.
ادبي هڅې
ښاغلی عبدالله ګل په ( ۱۳۷۷ هـ ش ) کال کې د ټولې پکتيا په کچه د لومړي ځل لپاره په څمکنيو ولسوالۍ کې د سهار ادبي او فرهنګي ټولنې بنسټ کېښود، چې له کبله يې د پکتيا لرې پرتو غرنيو سيمو يو شمېر شاعران او ليکوالان سره منظم کړل، همدارنګه يې په ادبي ډګر کې د روزلو وروسته يې د ټولنې او پښتو ادب خدمت ته وړاندې کړل، د پکتيا ولايت د ازادو چاپي او خپرنيزو رسنيو له شمېره يې د نښتر مجلې وروسته د سليمان غر مجلې خپرول پيل کړل، چې د ټولې پکتيا په کچه د خپرنيزو رسنيو دوهم ګام بلل کيږي، د څمکنيو په ولسوالۍ کې يې د لومړي ځل لپاره د رسنيو يو نماينده ګي جوړه کړه، بل دا چې په سيمه کې يې يوه خپلواکه FM راډيو د     ( څمکني غږ )  په نوم جوړه کړه.
بل  کار يې په ياده  ولسوالۍ کې د يوه کتابتون بنسټ ايښودل وو، چې ټولو خلکو به ترې  استفاده کولاى شوه  ، چې دا يې د څمکنيو د خلکو لپاره يو ستر علمي خدمت گڼل کيږي ، له دې سربېره يې د پکتيا ولايت په درې نورو ولسواليو( جاني خېل، لژه منګل او ډنډ پټان ) کې د ادبي ټولنو بنسټ کېښود، همدارنګه ښاغلي عبدالله ګل اخلاص يار په (  ۲۰۰۵ زېږديز ) کال په پېښور کې د پښتو ژبي ادبي نړۍ وال کنونشن کې د پکتيا ولايت د ليکوالانو او شاعرانو ګډون ته لاره برابره کړې وه، دا وې د ښاغلي عبدالله ګل اخلاص يار ادبي هلې ځلې چې تاسې ته په لنډه توګه وړاندې شوې.
د اخلاص يار شاعري د نور و په نظر
د اخلاص يار د شاعرۍ په اړه ډېرى شاعرانو او ليکوالو خپل نظرونه وړاندې کړي دي ، چې ځينې يې په لاندې ډول دي :
سليم بنگښ
د خېبر پښتونخوا نوميالي ليکوال او شاعر سليم بنګښ د عبدالله ګل اخلاص يار د شاعرۍ په اړه ليکلي دي  : (( د اخلاص يار په شاعرۍ کې هم د خپل وران ويجاړ وطن ساندې دي ‎، نظم دی که غزل که لوبه کله کله يې صفا او کله کله يې استعاراتي يا رمزيه شکل کې د وطن خبره ضرور کړې ده، د ده  د شاعرۍ په موضوعاتو کې وينې، اوښکې ، ژړا، شهيد، مجاهد، قبر، کونډه، کنډوالې، خزان، نفاق، ورور د ورور سره په جنګ، د پرديو لمسون، سور سېلاب او مذهب شامل دي ، خو اخلاص يار له په دغو  موضوعاتو ډېر شمير نظمونه ليکلي دي))
دپکتيا ولايت داطلاعاتو او فرهنگ رئيس
دين محمد درويش
ليکوال او شاعر دين محمد دروېش د عبدالله ګل اخلاص يار د شعر او شاعرۍ په اړه خپل د نظر په لاندې الفاظو وړاندې کوي : ((اخلاص يار په خپل شعر کې درد، احساس، مينه، تخيل، تجسم، ترسيم او سوز راوړى دى ، د شاعرۍ  ټول احساسات و عواطف يې په هغه محور چورلي چې د زمانې د ناخوالو څخه عينې تصوير راکاږي، د اخلاص يار صاحب د شعرونو دغه پانګه چې هغه هم مالګه لري او هم مصاله هم عرک لري او هم حکايات،دا د وطن د جګو غرونو د نښترونو ، انځورونو ، د ازادي غوښتونکو او ازادي بخښوونکو د سپېڅلو قربانيو او د در  په درو او لالهاندو مهاجرو انسانانو د آهونو، فريادونو، د خوړينو زړونو بړاس او د اسوېليو ښه او په زړه پورې اوازونه  او نارې سورې  دي.))
علي خيل صديق  جلا ل منگل
شاعر او ليکوال ښاغلی علي خېل صديق جلال منګل د اخلاص يار د شعر او شاعرۍ په اړه خپل نظر په دې الفاظو څرګندوي : (( د اخلاص يار د شعرونو په ځولۍ کې رنګا رنګ موضوعات شته دي چې پکې حمد، نعتونه، حماسې، صوفيانه، انقلابي، عشقي او د مينې شعرونه شته، چې داټول اشعار يې په خپل په خپل خپل ځای کې داسې لګولي لکه يو کروندګر چې بزغلی په خپل مناسب ځای ولګوي او ترې د ښه حاصل تمه کوي .))
هاشم خيل هاشمي منگل
نياز الله اصيل ځاځى
ليکوال او ژورنالست نياز الله اصيل ځاځی د ښاغلي عبدالله ګل اخلاص يار د شعر په اړه ليکلي دي : (( اخلاص يار صاحب په ګران هېواد افغانستان باندې د تېر شوې، ناورينونو او د افغان ولس له خوا د کلکې مبارزې او د ځان تېرېدنې او ځان ځارونې ډېر ښه انځورونه  د شعر په ژبه بيان کړی دی.... خپل ګران وطن د ويرونو او ماتمونو په حال کې نشي ليدلای، نو د شعر په ژبه د خپل وطن له ليلی سره تشبيه کوي.))
فهيم الله فهيم
شاعر فهيم الله فهيم د اخلاص يار د  ( سلګۍ ) پر شعري ټولګې باندې  ( زما خوږ دوست ) تر سرليک لاندې خپله رايه او نظر د هغه د شعرونو په اړه داسې څرګندکړى : (( الله تعالی په اخلاص يار باندې ډېر مهربانه دی چې د هغه په زړه کې يې خلوص، مينه، درد او جذبه اچولې ده او هغه خلوص، مينه، درد د زړه د اخلاصه د زړه نه د شعرونو په ژبه  رابهر کړي دي او دومره محنت او محبت سره يې ليکل کړي دي چې هر کتونکی د هغه شاعري په بيا بيا لوستل غواړي، د هغه په شاعرۍ کې د وطن مينه، سوز، درد او وفا ډېره زياته ده او  د وطن په مينه ډېر مست دی.))
د عبدالله گل اخلاصيار په اشعارو کې تشبيه
د تشبيه پېژندنه
تشبيه په لغت کې تمثيل او ورته ګڼلو ته ويل کيږي او په اصطلاح کې د ورته والي هغه اړيکې دي چې د يو ځانګړي غرض لپاره يې ويونکی د دوه يا ډېرو ترمنځ د يوه يا ډېرو مشترکو صفتونو له امله د برخېزونو ( د تشبيه اداتو ) په واسطه څرګندوي. (۵: ۴۶)