cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامي افراطیت
خوارج
اسلامي افراطیت، د اسلام په لومړي تاریخ پورې اړه لري، یعنې هغه مهال چې په ۷مه پېړۍ کې خوارج راڅرګند شول. د خوارجو، سنیانو او شیعه ګانو تر منځ اصلي اختلاف د پیغمبر اکرم (ص) تر وفات وروسته رامنځته شول، چې د اسلامي امت د لارښوونې لپاره د سیاسي او مذهبي ځایناستي پر سر شخړه وه. خوارجو له خپل اصلي سیاسي درېځ نه افراطي عقیدو ته وده ورکړه، چې دوی یې له سني او شیعه مسلمانانو نه جلا کړل. شیعه ګان په دې باور دي، چې علي ابن ابي طالب د محمد (ص) ریښتینی ځایناستی دی، خو سنیان وایي، چې ابوبکر (رض) د دغه مقام وړ دی. خوارج د لومړۍ فتنې ( لومړۍ اسلامي کورنۍ جګړې) پر مهال له شیعه او سني نه بېل شول، دوی په ځانګړي ډول د تکفیر په اړه افراطي درېځ خپل کړی و، چې سني او شیعه مسلمانان یې کافر یا دروغجن مسلمانان (منافقین) اعلان کړل او له همدې امله یې دوی له دین نه د اوښتنې لپاره د وژلو وړ ګڼل.
اسلامي سنت د خوارجو اصل په ۶۵۷ز کال کې د علي( رض) او معاویه تر منځ په صفین کې د جګړې پر مهال ګڼي. کله چې علي (رض) له پوځي کړکېچ سره مخامخ شو او موافقه یې وکړه، چې دا لانجه به منځګړیتوب ته سپاري؛ خو له دې سره یې د ګوند ځینې غړي له ملاتړه په شا شول. قضاوت یوازې د الله (ج) په لاس کې دی (لاَ حُكْم إلَا لِلّهِ) دا د دغو بېلتون غوښتونکو شعار وګرځېد. دوی ځان ته الشورات (پلورونکي) وویل، تر څو شهادت ته د لېوالتیا لپاره د خپل ژوند پلورل ښکاره کړي.
لومړیو خوارجو د علي (رض) او معاویه (رض) مخالفت وکړ او خپل مشران یې وټاکل. علي (رض) دوی ته کلکه ماتې ورکړه، چې په پایله کې د یوه خوارج له خوا شهید شو. خوارج د امویانو پر وړاندې په چریکي جګړو کې ښکېل وو، خو یوازې د دویمې فتنې (دویمې اسلامي کورنۍ جګړې) په لړ کې هغه مهال پر یو خوځښت بدل شو، چې دوی په یوه وخت کې د خپلو سیالانو په پرتله ډېرې سیمې نیولې وې. خوارج د ابن الزبیر د خلافت لپاره اصلي ګواښ و، دوی په دې موده کې یمامه او د سویلي عربستان ډېرې سیمې تر خپل کنټرول لاندې راوستې او د الطایف ښار یې ونیو.
اذریقه د خوارجو افراطي ډله ګڼل کېږي، چې د ایران د لوېدیځ ځینې برخې یې د امویانو تر واکمنۍ لاندې نیولې وې، تر دې چې په ۶۹۹ز کال کې له واکه وغورځول شوه. ډېرو معتدلو اباضیه خوارجو په عباسي دوره کې په شمالي او ختیځه افریقا او په ختیځ عربستان کې سیاسي واک ته دوام ورکړ. افراطي خوارجو هر مخالف مرتد اعلاناوه؛ نو له دې امله یې غوښتل چې پر کوچنیو ډلو ووېشل شي. څو ګډ ټکي چې د خوارجو وېشل شوو ډلو لرل ،هغه د خلافت په اړه د دوی نظر و، چې په دوو ټکو کې یې د نورو مسلمانانو له نظرونو سره توپیر درلود.
تر هغه مهاله، چې ابن المقفع د عباسي دورې په لومړیو کې خپله سیاسي رساله ولیکله، نو تر هغه را وروسته خوارج نور د اسلام مرکزي سیمو ته مهم سیاسي ګواښ نه و.
سلفیت او وهابیت
سلفیه په سني اسلام کې یو محافظه کار خوځښت دی، چې د ۱۹مې پېړۍ په دویمه نیمایي کې راڅرګند شو. دوی د پرهېزګارو نیکونو (سلف الصالح) سنت ته بېرته ورګرځي او دفاع ترې کوي. دا د تر ټولو چټک او مخ پر ودې خوځښت په نامه یاد شوی. هر عالم په ټولنیز، دیني او سیاسي ډګر کې بېلابېل نظرونه وړاندې کوي. سلفیان پر یوې عقیدې باور کوي، چې لنډیز یې دا دی: د اسلام لپاره بنسټپال چلند، د حضرت محمد (ص) او د هغه د لومړیو پیروانو «سلف الصالح» تقلید کول.... دوی دیني ابداع یا بداعت ردوي او د شریعت (اسلامي قانون) له تطبیق نه ملاتړ کوي. سلفي خوځښت پر درېیو ډلو وېشل کېږي: لومړۍ لویه ډله تر ټولو پاک پالونکي (خاموش) دي، چې له سیاست نه ډډه کوي. دویمه لویه ډله مبارز فعالان دي، چې په سیاست کې ونډه لري او درېیمه او وروستۍ ډله جهادیان دي، چې لږه کي جوړوي. زیاتره توندې اسلامي ډلې، د سلفي جهادي خوځښت او له فرعي ډلو نه یې سرچینه اخلي. دویمه لویه ډله سلفي فعالان دي، چې د سیاسي فعالیت اوږد دود لري، لکه: هغوی چې د اخوان المسلیمن په څېر سازمانونو کې فعالیت کوي، اخوان المسلمین د عربي نړۍ لوی اسلامي خوځښت دی. د دوی لویه ډله ارام پالونکي دي، چې له سیاست نه په جلا کېدو باور لري او له فتنې (ګډوډۍ) نه د مخنیوي لپاره د مسلمانانو له حکومتونو سره بیعت کوي، که هر څومره استبدادي هم وي.
وهابي خوځښت، د حنبلي عالم محمد ابن عبدالوهاب له خوا رامنځته او رهبري شو، محمد ابن عبدالوهاب په مرکزي عربستان کې د نجد سیمې دیني مبلغ او په عربي ټاپووزمه کې یې د ال سعود د واکمنۍ په رامنځته کولو کې مهمه ونډه لرله. ابن عبدالوهاب هڅه وکړه، ترڅو د اسلامي دین بنسټیز اصول چې د ده په باور دي، بېرته را وګرځوي او دین له غیر اسلامي باورونو او مذهبي اعمالو نه پاک کړي. د هغه آثار لنډ دي او د قرآن کریم له اقتباسونو او حدیثي ادبیاتو نه ډک دي، لکه د هغه اصلي او غوره الهیاتي رساله؛ کتاب التوحید (د توحید کتاب) دی.
وهابیت د سني اسلام د یوې محافظه کارې، سختې او بنسټپالې څانګې په توګه تشرېح شوی، چې پر پاکو نظریو او د قرآن پر تحت اللفظي تفسیر باور لري. د «وهابیت» او «سلفیت» اصطلاحات، کله ناکله له یو بل سره بدلېږي، که څه هم د «وهابي» نوم په ځانګړې توګه، د محمد ابن عبدالوهاب پیروانو او د هغه د اصلاحي نظریو لپاره کارول کېږي.
معاصر اسلام
معاصره دوره، له ۱۹۲۴ز کال نه وروسته پیلېږي، د عثماني سترواکۍ (۱۹۰۸ز- ۱۹۲۲ز) له ماتې سره عثماني خلافت هم ړنګ شو. دې پېښې په عمومي ډول پر اسلامي فکر ډېره اغېزه وکړه، په ځانګړي ډول، په هغه څه یې ډېره اغېزه درلوده، چې وروسته د افراطي اسلامي فکر په توګه رامنځته شو.
مایکروټېک
مايکروټېک په (انګلیسي: Mikrotik) مايکروټېک يو device ده چې څو دندې پر مخ وړي لکه د مثال په ډول د انټرنېټ اداره کول او د دوو مختلفو شبکو  connect کول د سوېچ په حيث استعماليدل د Access point په حيث استعماليدل د firewall په حېث استعماليدلو لپاره کارول کيږي.
مايکروټېک په دوو موډونو کې راځي چې يو ته CLI او بل ته GUI وايي. CLI د کمانډ په شکل وي او GUI دګرافيک په شکل کې وي. خو په دې کې اختيارات ستاسو دي چې په کوم موډ کې پکې Configuration کول غواړی.
په مايکروټېک کې مختلف پورټونه راځي لکه 5 پورټونه 8 پورټونه 10 پورټونه 16 پورټونه 28 پورټونه 64 پورټونه او داسې نور. خو چې څومره يې پورټونه زيات وي نو قېمت به يې هم لوړ وي.
د Mikrotik سېټپ چې کله خلاصوو نو په دوه طرېقو يې خلاصولی شو اول د ځانګړي سافټوير په واسطه چې winbox يې نوم ده.
اوس پوښتنه پيدا کيږي چې د MCSE د Practice لپاره مونږ Wmware استفاده کوو د CCNA د Practice لپاره Packet tracer  ،GNS3 او Eve-NG استعمالوو نو د mikrotik د Practice لپاره به له کوم سافټوير استفاده کوو؟ ځکه يو څوک خو ډيوايس نشي اخيستی قيمت وي يا که قيمت هم واخيستل شی نو څوک يې ځان سره هر ځای ته نشي انتقال کولای.
لکه څنګه چې تاسو د MCSE د practice لپاره Wmware استفاده کوی نو د Mikrotik د Practice لپاره هم له Wmware څخه استفاده کولای شو يوازې به تاسو ددې CD image له ګوګل څخه ډاونلوډ کړی او ورسته به يې په wmware کې انسټال کړی. خو ستاسو ټول کار به logical يا خيالي کيږي فزيکل نه.
کله چې تاسو غواړی چې د Mikrotik سېټپ ته دننه شی اول دخپل کمپيوټر LAN Card اپټېن کړی تر څو ستاسو مايکروټېک ډيوايس په Automatic شکل سره IP address واخلي ځکه په مايکروټېک ډيوايس کې مخکې نه مخکې DHCP کنفګر شوی وي او کولای شی چې Manual يې هم ورکړی که چېرته يې د DHCP په مرسته نه ورکول غواړی.
کله چې تاسو د Mikrotik ډيوايس سره د winbox سافټوير په مرسته وصل شوی نو په اتوماتيک شکل به د مايکروټېک ډيوايس Physical address همدارنکه IP address  نوم او Updation ورژن راشي تاسو ته به په سافټوير باندې وښودل شي.
په mikrotik کې دوه ډوله Configuration کيږي چې عبارت ده له
اول. Automatic Configuration: په دې ډول کنفګرېشن کې IP address, DHCP, DNS, Name, LAN IP, DHCP Scope, PC IP, Firewall, او داسې نور په خپله کنفګر کيږي تاسو ته ضرورت نشته چې تاسې يې Configured کړی.
دوهم. Manual Configuration: دغه کنفګرېشن د Automatic برعکس ده يعنې پورته چې کوم څه ياد شول ددې هر څه set کول په Automatic کنفګرېشن کې ستاسو مسوليت ده يعنې که چېرته په Automatic ډول ستاسو ډيوايس ته پورته کنفګرېشن شوی وي خو لېکن ستاسو خوښ نه شو او تغيرول يې غواړی نو بيا يې د Manual کنفګرېشن له لارې کولای شی خو لومړی به تاسو Automatic کنفګرېشن Reset کوی چې په دوه طرېقو يې Reset کولای شی يو د بټن له لارې چې په مايکروټېک ډيواېس کې د Power بټن تر څنګ موجود ده او بل يې د Reset Configuration کمانډ له لارې چې په winbox سافټوير کې دغه کمانډ موجود ده.
سولومون ټاپوګان
سلیمان ټاپوګان په انګلیسي Solomon Islands) په آرام سمندر له کابو ۱۰۰۰ لوی او واړه ټاپون دي. د یاد ټاپویز هیواد پلازمینه هونیارا او رسمي ژبه یې انګلیسي ده.
د انټرسېکس/ نرښځیو انساني حقوق
نرښځي د جنسي ځانګړونو لکه کروموزوم، جنسي غدواتو او جنسي غړو سره نړی ته راځي، د ملګرو ملتونو د انساني حقونو د عالي کمېشنرۍ د دفتر په وینا دوی د نارينه يا ښځينه د بدن له دوه‌ګوني عام تصور سره مطابقت نه لري.
نرښځي له زیږون څخه د توپيريز چلند او ټولنيزې بدنامۍ سره مخ دي، په ځانګړې توګه کله چې د انټرسکېس/نرښځي کومه څرګنده نښه وليدل شي. په ډېری هېوادونو په ځانګړي ډول اسیايي او افریقايي هېوادنو کې دا ښايي د ماشوم د پرېښودلو او  وژلو لامل شي او دکورنيو لپاره یوه بدنامي وي. د افريقا په ختيځ کې ميندې  ښايي د جادوګرانو خواته ورشي. د یو نر ښځي ماشوم زیږېدنه ښايي يوه خدايي بلا  وګڼل شي.
انټرسېکس / نرښځي ماشومان کوم چې خارجي تناسلي غړي یې پټ وي، ښايي د جراحي يا هورموني پلوه  بدلون ومومي چې په ټولنه کې له منل شویو جنسي ځانګړنو سره درک کړل شي. په هر حال دا د بحث وړ ده ځکه د ښو  پایلو په هکله یې هېڅ کره شواهد نشته. دا ډول درملنې ښايي له شنډوالي/عقامت سره مل وي. د لویانو له ډلې ښځینه نوموتو ورزشکارانو هم دا ډول درملنه کړې وې. دا ډول موضوعات او بیانیې د ملګرو ملتونو نړیوال سازمان، د استرالیا پارلمان، د جرمني او سویس اخلاقي مؤسساتو دانساني حقونو د تر پښو لاندې کوونکو په توګه پېژندلي. د نرښځیو اړوندو سازمانونو هم د څو کلونو په لړ کې بېلابېلې بیانیې خپرې کړې، له دې ډلې یې د مالتا بیانیه یادولی شو چې د انټرسېکس درېيمې نړیوالې مجمع خپره کړه. د انساني حقونو د ملاتړ قوانینو او مقرراتو پلي کېدلو کمزورې وده کړې. په ۲۰۱۱ کال کې کرېسټين او وولېنګ / Christiane Völlingلومړنۍ هغه قضیه وګټله چې له رضایت پرته جراحۍ په وجه د یوه جراح خلاف مطرح شوه. په ۲۰۱۵ کال کې د اروپا شورا د لومړي ځل لپاره د انټرسېکس کسانو لپاره دا قانون په رسیمت وپېژانده چې تر تحمیلي جنسي درملنې لاندې ونه نيول شي. د ۲۰۱۵ کال اپرېل مياشت کې مالتا (اروپایي هېواد) لومړنی هېواد و چې  د جنسي اصلاح په برخه کې یې ناقانونه طبي مداخلې لکه د نرښځیو اناتومیکي اصلاح ناقانونه اعلان کړه.
ګڼ شمېر نور حقوقي مسایل او انساني حقونه لکه د ژوند کولو حق، له تبعيض څخه خوندیتوب، د زیان جبرانول، معلوماتو ته لاس‌رسی او قانوني پېژندنه. لا تر اوسه ډېرو لږو هېوادونو له توپيریز چلند/تبعیض څخه د نر ښځیو خونديتوب ته پام کړی.
نرښځي او انساني حقوق
د نر ښځیو د بدن بېلابېلو او طبیعي بڼو  اړوندې څېړنې مخ په زیاتېدو دي که څه هم د انساني بیولوژي نادره بڼه ده. له نرښځیو سره توپيریز چلند او طبی تطبیقات  د انساني حقونو د مؤسساتو تر پراخې څارنې لاندې دي. په ۲۰۱۳ کال کې لومړنۍ آزمويښتي څېړنې چې د ډان کرېسټین ګاټس/Dan Christian Ghattas له خوا وشوې موندلې چې نر ښځي په ټوله نړۍ کې له توپیریز چلند/تبعیض سره مخ دي.
نرښځيتوب په انفرادي ډول په ټولو هغو  برخو کې چې لويديځ طب په کې وده کړې د یوې ګدوډۍ/اختلال په توګه پېژندل کېږي. له نرښځیو سره لږ او زیات د یو ناروغ یا غیر طبیعي کس په توګه چلند کېږي او دا له اړوندې ټولنې سره تړاو لري.
د اروپا شورا د اندېښنې وړ څو برخې په ګوته کوي:
د هم‌جنس پالونکو او نر ښځیو تر منځ تړاو
ګن شمېر موسساتو د هم‌جنس پالونکو د رسمي پېژندلو پر غوښتنلیکونو ټینګار کړی، خو د نرښځیو ماشومانو د غیر ضروري درملنې يا عادي کولو موضوع ته څه ځواب نه ورکوي او له پېنک واشېنګ/ pinkwashing (یوه اصطلاح چې د عامه اذهانو دمنحرف کولو لپاره د هم‌جنس پالونکو د حقوقو د دفاع او بازار موندنې په پار کارېږي) پالیسۍ څخه کار اخلي. د ۲۰۱۶ کال  په جون مياشت کې د استراليا د انټرسېکس سازمان د استراليا  دولت له خوا د ځينې متناقضو څرګندونو ادعا وکړه، چې  د LGBTI (لېزبین، هم‌جنس پاله، دوه‌جنس پالونکي، ترانس جنډر او اېنټرسېکس)  افرادو د حيثیت او حقوقو په رسميت پېژندل ښيي، خو په عمل کې بیا دا د هغو کړنو سره په ټکر کې دي چې له ترانس جنډر ماشومانو سره ترسره کېږي.
د ۲۰۱۶ کال په اګېست میاشت کې زېوېژنګېسټ‌چلک/ Zwischengeschlecht  (د جنسونو تر منځ په معنا، د انساني حقونو د دفاع یوه ډله ده چې د نرښځیو د بدني خپلواکۍ اړوند مسایلو ته کمپاین کوي) د برابرۍ د ودې لپاره ځینې اقدامات وکړل او د نرښځیو د خصي کولو د منعې قانون پرته یې د مدني وضعيت قوانین  یو ډول pinkwashing (یوه اصطلاح چې د عامه اذهانو دمنحرف کولو لپاره د هم‌جنس پالونکو د حقوقو د دفاع او بازار موندنې په پار کاريږي) یاد کړل. یاد سازمان له پخوا د دولت غولوونکې بیانیې د ملګرو ملتونو د تړونونو ادارې ته په نښه کړې او پر ماشومانو د مضرو/زیان رسوونکو کړنو د مخنيوي په ځای يې نور مسايل لکه هم‌جنس پالونکي، ټرانس جنډر او نرښځي له یو بل سره یوځای کړي.
فزیکي یوالی او بدني خپلواکي
نرښځي کسان له زیږون څخه د توپيريز چلند او  ټولنيزې  بدنامۍ سره مخ دي، په ځینو هېوادونو په ځانګړي ډول اسیايي او افریقايي هېوادنو کې دا ښايي د ماشوم د پرېښودلو او  وژلو لامل شي او دکورنيو لپاره یوه بدنامي وي. د افريقا په ختيځ کې ميندې  ښايي د جادوګرانو خواته ورشي. د یو نر ښځي ماشوم زېږدنه ښايي يوه خدايي بلا  وګڼل شي. د ماشوم وژلو او پرېښودلو پېښې په اوګاندا، کينيا، د اسیا سویلي برخې او  چین کې راپور ورکړل شوی. په ۲۰۱۵ کال کې راپور ورکړل شوی چې د محاد اسمعیل په نوم یو کينايي نرښځي ځوان لومړی معیوب (جنسي اندام غڅول) کړل شو او وروسته مړ شو هغه له وړاندې خپلې کورنۍ ته دبدنامۍ لکه یاد شوی و.
د  نرښځیو له رضایت پرته د جنسي ځانګړنو د سمولو په موخه طبي مداخله په ټولو هغو هېوادونو کې کېږي چې د نرښځیو انساني حقونه په کې ارزول شوي. دا ډول مداخلې د روغتيا نړیوال سازمان او د ملګرو ملتونو دګڼو نورو سازمانونو لکه د انساني حقونو د عالي کمېشنرۍ دفتر او ګڼ شمېر نورو سيمه‌يیزو او ملي ادارو له نيوکې سره مخ دي. په ټيټو او منځنيو عاید لرونکو هېوادونو کې اړینو روغتیايي خدماتو ته دلاس‌رسي بیه ښايي محدوده شي، په ورته وخت کې نور کسان اجباري طبي مداخلې تجربه کوي.
په ماشومانو کې د ټولنيزې بدنامۍ او اجباري طبي مداخلو تر اغېز لاندې څوګوني حقوق بیان شوي:
د انساني حقونو راپورونه
په وروستيو کلونو کې د نرښځیو حقونه د څو سيمه‌ييزو او نړیوالو بنسټونو د راپورونو موضوع وه. ياد بنسټونه په دغه ډول دي: د سويس د ملي مشاورې کمېسیون (۲۰۱۲ کال)، د شکنجې او ګڼو نورو  ظالمانه، غیر انساني او سپکاوي وړچلندونو  په اړه دملګرو ملتونوځانګړی خبریال/راپورتر  (۲۰۱۳ کال) او د استراليا پارلمان (۲۰۱۳ کال) په ۲۰۱۵ کال کې د اروپا شورا، د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ دفتر او د روغتيا نړيوال سازمان دې موضوع ته پاملرنه وکړه. د ۲۰۱۵ په اپرېل میاشت کې مالتا لومړنی هېواد و چې جبري طبي مداخلې یې ناقانونه اعلان کړې. په همدغه کال کې د اروپا شورا لومړنۍ بنسټ و چې اعلان یې وکړ چې نرښځي باید د جنسيتي تایئد له مداخلې سره مخ نه شي.
کڅوک
کڅوک  (په انګلیسي: Chickenpox) د پوستکي ساري ویروسي ناروغي ده. دغه ناروغۍ کې پوستکي او مخ باندې سرې دانۍ راپيدا کيږي، د وخت له تېرېدو سره دغه دانې خارښت پېداکوي او همدا ډول ځيني وخت درد هم کوي.
داهم وګورئ
شیري
سويکا ۳
سويکا ۳ (په چېکي: Sojka 3) د چېک د جمهوريت یوه پوځي څارونکي بې پيلوټه الوتکه ده چی د ۱۹۹۹ کال څخه تر ۱۰۱۰ کال پورې د چېک وساله والو ځواکونو لخوا کارېدله.
وېشنيزه:بې پيلوته الوتکې
وانواتو
د وانواتو ولسمشریزه د آرام سمندر په سویل کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ کوچینی هیواد دی. د وانواتو پلازمینه د پورت ویلا ښار دی. وانواتو هیواد ۱۲,۱۸۹ کیلومتره مربع مساحت او د ۲۰۱۶م کال د سرشمیرنې له مخی ۲۷۲,۴۵۹ وګړي وګړي لري.
هندي پښتو قاموس
هندي پښتو قاموس يو دوه ژبنی سيند دی چې روشن لال ملوترا ليکلی دی.
وېشنيزه:پښتو سيندونه
په ټولنه کې د اقتصادي او غير اقتصادي فعاليتونو اهميت
= سريزه = کله چې موږ خپل چاپيرياته وګورو نووبه وينوچې ټول انسانان په مختلفو کارونو بوخت دي اودخپل ژوند دبقاپه خاطرماديات لاسته راوړي او مختلفې دندې ترسره کوي د مثال په ډول بزګر په خپله بزګرۍ کې مشغول دی او غواړي چې د خپلو ضرورتونو د رفع کولو په منظور کرنيز توليدات وکړي او په همدې ترتيب دوکاندار په خپله دوکاندارۍ کې مشغول دی ترڅو وکولای شي چې د زيات عايد د لاسته راوړلو په منظور تجارتي فعاليتونه ترسره کړي.
ددې نه علاوه  انسانان يوډول نورفعاليتونه هم سرته رسوي چې دا فعاليتونه دمادياتود لاسته راوړلو په خاطرنه بلکې دانساني همدردۍ،محبت،رسم اورواج،اخلاق ،دين او داسې نورو احساساتو په منظور لکه عابد ددې لپاره چې د الله (ج) رضا حاصله کړي د خپل رب په عبادت کې مشغول وي مطلب دا چې د انسان طبعي جوړښت داسې دی چې هميشه د يو هدف په خاطر په مختلفو فعاليتونو بوخت وي.
نو د همدې فعاليتونو په نظر کې نيولو سره  انساني فعاليتونه په دوه برخوويشل شوي دي چې عبارت دي له( الف) اقتصادي فعاليتونه (ب) غيراقتصادي فعاليتونه .
دغه دواړه فعاليتونه دانسان په ټولنيزژوند کې دزيات اهميت درلودونکې دي اود دې فعاليتونو دنشتوالې په صورت کې نشي کولاې چې خپل ژوندته په سمه توګه ادامه ورکړي ،نوځکه اړينه مو وګڼله چې په ټولنه کې د اقتصادي او غيري اقتصادي فعاليتونو د اهميت تر عنوان لاندې موضوع د ادارې او تجارت پوهنځي د محترمو استادانو په مشوره غوره کړم چې ددې په ترتيب کې راسره لارښود محترم استاد امرالدين (حسن) نه ستړي کېدونکې هلې ځلې کړي چې د لوي الله (ج) د دربار څخه ورته د اجر عظيم غوښتونکی يم.
په درناوي
= لومړى فصل = انساني فعا ليتونه
که مونږ خپل  چاپيريال ته نظر وکړو نووبه وينوچې هر شخص په يوکار کښې مصروف دى دوکاندار خپله دوکانداري کوي، مزدورپه تعمير کـې کار کوي ، ذاهد د خداى عبادت کې مشغول دى ، ډاکتر مريض  معاينه کـوي ، استاد شاګردانو ته تدريس کوي انسان چې په دې دنيا کې کوم کار کوي هغه انساني فعاليت ګڼل کيږي  انسان چې کوم فعاليتونه تر سره کوي هغه هسې  نه اجرا کوي بلکه په هغوې کې ځانګړي اهداف نغښتي وي ځيني خلک يې د نو م او شهرت د حاصلولو او ځيني يې د خداى د رضا د حاصلولو او ځيني بيا د مادي ګټو د تر لاسه کولو د پاره ترسره کوي  انسان چې کوم فعاليتونه د مختلفو اهدافو د تر لاسه کولو لپاره ترسره کوي هغه په دوه ګروپونو ويشل شوي دي .
'''١ .اقتصادي فعاليتونه               ٢. غير اقتصادي فعاليتونه'''
١ =  اقتصادي فعاليتونه :
اقتصادي فعاليتونه عبارت د هغه فعاليتونو څخه دي چي د مادي ګټو دحاصلولو دپاره تر سره کيږي  چې د هغې په وجه اجناس او خدمات تر لاسه کيږي  مثلا  د وکيل وکالت ، د تاجر  تجارت ، د دهقان  دهقاني ، د استاد  تدريس ، د نجار نجاري  او داسې نور چې مادي بدله حاصلوي
اقتصادي فعاليتونه په دوه ډوله دي چې عبارت دي له
'''١ =   غيرى کارو باري فعاليتونه. ٢ =  کارو باري فعاليتونه .'''
١ =  غيرى کاروىباري فعاليتونه
-ټول هغه انسا ني فعاليتو نه چې د هغوې مادي معاوضه ( بدله)  د مخکې څخه تعين شوي وي   ديته غيرى کاروباري فعاليتونه ويل کيږي د مثال په توګه مامورين ، صنعتي او تجارتي کارکونکي همدارنګه ملازمين په خپلو شعباتو کې کار کوي او داسې نور چې د هغوې مادي معاوضه د مخکې څخه تعين شوي وي .
٢ =  کاروباري فعاليتونه
د کارو بار تعريف : د کارو بار په اړه علماؤ مختلف تعريفونه کړيدي مونږيې دلته د ځينوڅخه يادونه کوو .
١ =  ټول هغه توليدي فعاليونه چې د هغې مقصد د اجناسو او خدماتو په وجه ددولت حاصلول وي کارو بار بلل کيږي .
٢ = په کارو بار کې ټول هغه فعاليتونه شامل دي چې په هغې کې يو فرد يا اشخاص په شريکه د اجناسو او خدماتو په توليداو خرڅلاو کې د ګتې د حاصلولو د پاره ونډه اخلي .
٣ = د کارو بارنه مراد ټول هغه فعاليتونه دي چې مقصد يې د اجناسو او خدماتو په واسطه ددولت لاسته راوړل وي.
٤ =  د انسان هرهغه فعاليت او هڅه چې د هغې په واسطه انسان خپله روزي پيداکوي دکارو بارڅخه عبارت دى .
٥ =  ددولت د لاسته راوړلو دپاره هر ډول فعاليت اختيارو ل  کارو بار بلل کيږي.
دا خبره بايد په ياد ولرو چې په کارو بار کې د انسان يواځې هغه فعاليتونه شامليږي چې د اخلاقي او قانوني غو ښتنو سره سمون ولري همدارنګ د ممنوعه اجناسو کارو بار لکه قاچاق و د اجناسو ذخيره کول او داسې نور په کارو بار کې نه شامليږي .
د  کارو بار هدفونه :
کارو بار  لاندې هدفونه لري.
١ =  د ګټې ترلاسه کول .
٢ =  د روزګار زمينه برابرول .
٣ =  د پانګې اچونې له پاره زمينه برابرول .
٤ =  د ټولنې دپاره د خدماتو تر سره کول .
٥ =  اقتصادي پرمختګ .
کاروبارپه دوو برخو ويشل کيږي.
١: صنعت                      ٢:کامــــــــــرس (Commerce)
هغه ټول فعاليتونه په صنعت کې شاميلږي چې دهغې تعلق داجناسواوخدماتوتوليد وي همدغه شان زراعت ، دکانونو راويستل ، ماهي گيري ،کارخانه داري اوداسې نورپه صنعت کې شامل دي.
صنعت په دوه ډوله دى چې عبارت دى له.
١   ابتدايې يا استخراجي صنعت       ٢  ثانوي صنعت
١:ا بتدايې يا استخراجي صنعت: په استخراجي صنعت کې ټول هغه صنعتونه شامل دي چې دهغه تعلق خامو موادو توليد وي لکه :زراعت ،کان راويستل ،ماهي ګيري اوداسې نور ابتدايې صنعتونه دي. په ابتدايې صنعت کې انسان خپله کوم شى نه توليدوي بلکې هغه ديو مخصوص عمل په ذريعه قدرتي وسايل او پټې خزانې حاصلوي مثال:يو دهقان په ځمکه کې دزراعت يو مخصوص عمل تر سره کوي چې دهغې په نتيجه کې فصل حاصل کيږي.
٢:ثانوي صنعت :ثانوي صنعت څخه مراد هغه عمل دى چې په هغوې کې خام موادزيات مفيد شکل باندې تبديليږي داعمل په هغه ټولو شکلونو باندې مشتمل دى چيرته چې دخامو موادو څخه مختلف ډوله اجناس او خدمات توليديږي چې دې عمل ته کار خانه داري هم ويل کيږي.
دمثال په ډول غنم  دزراعت په مرحله کې دابتدايې صنعت توليد دى مګر کله چې ددې څخه د سيلو په فابريکه کې ډوډۍ اوډبل ډوډۍ جوړيږي نو دې عمل ته ثانوي صنعت ويل کيږي.
کامرس(Commerce):
کامرس نه مراد ټول هغه اقتصادي مصروفيتونه دي چې اجناس دتوليد دځاى نه ترمصرف کوونکو پورې په رسيدوکې مرسته کوي. په دغه فعاليتونوکې داجناسوخريداوفروش ،دحمل اونقل وسايل ،بينکاري ، بيمه ، گودام داري ، اشتهاراوهمداسې نورشامل دي.
دکامرس تعريف مونږ په يومثال کې هم کولاي شوواضيح کړو.
فرض کوويوعمده فروش درخت کاروبارشروع کوي درخت داخيستلولپاره سرمايې ته ضرورت دى، دغه سرمايه دادخپل ذاتي سرمايې څخه هم اخيستلاې شي اويادبانک اونورومالياتي اداروڅخه يې هم اخيستلاې شي دسرمايې دبندوبست نه وروسته هغه رخت دمختلفومارکيټونوڅخه  اخلي اودرخت دپيرودلولپاره د دلالانواوايجنټانوڅخه مرسته ترلاسه کوي اودمختلفومارکيټونوڅخه رخت خپل دوکان ته په راوړلوکې دحمل اونقل دوسيلې څخه استفاده کوي اوهغه دحمل اونقل دوسيلې دنقصان نه دحفاظت لپاره يې سفري بيمه  کوي اوکله چې ددې دوکان ته رخت ورسيږي داضروري نده چې سم دستي دې وپلورل شي کيداې شي چې پدغه وخت کې رخت ته ضرورت نه وي نودڅه وخت لپاره ددې رخت ذخېره کول پکاردي .
درخت دپيردولوټول مراحل يعنې عمده فروش ته درخت داخيستلولپاره سرمايې حاصلول، درخت داخيستلولپاره ددلال خدمت حاصلول اوداخيستل شوي رخت خپل دوکان ته په راوړلو کې دحمل اونقل دوسيلې استمعالول اود حمل اونقل دنقصاناتو اوپه ګودام کې دذخيره شوي رخت دنقصان څخه دبچکيدو لپاره دبيمې څخه ګټه اخستل اوپه لوړ قيمت د خرڅولولپاره يې يو څه موده ذخيره کوي او بيايې په پرچون فروش باندي پلوري او پرچون فروش بيارخت په عام صارفينو باندي پلوري چې داټول دکامرس مثال دى.
دکامرس مختلف تعريفونه:
١:-کامرس داقتصادي فعاليتونو مجموعه ده چې اجناس دتو ليد،تقسيم اونقل لپاره توليد کوونکي اومصرف کوونکي ترمنځ رابطه قا يموي.
کامرس ددې ټولو کارونو مجموعه ده چې داجنا سو تبادله کښې انساني،وختي اوفاصلې تر منځ دمشکلاتو په لرې کولوکې کيږي.
کامرس په دوه ډوله دى چې عبارت دى له:
١: تجارت.
٢ : دتجارت معاونين.
يا په بل عبارت تجارت د منقولو اجناسو او اموالو د خريد او فروش څخه عبارت دى چې د ګټې په منظورپه دوا مداره توګه دشغل او پيشې په ډول وي
تجارت لفظي مانا داجناسو تبادله ده ليکن په کامرس کې تجار ت څخه مراددموُلد اومشتري ترمنځ داجناسوتبادله ده.
دتجارت ډولونه:
الف: داخلي تجارت                                   ب: خارجي تجارت
پرچون فروشي        عمده فروشي                    واردات                  صادرات
الف: داخلي تجارت:
داخلي تجارت عبارت دهغه تجارت څخه دى چې ديو ملک دسر حداتو په داخل کې ټولې معاملې سرته رسوي.
داخلي تجارت په دوه ډوله دى.
·       عمده فروشي
·       پرچون فروشي
پرچون فروشي:پرچون فروشي عبارت دهغه کاروبارڅخه ده چې اجناس لږ لږ د ضرورت مطابق په خلکو باندې پلوري .او کوم شخص چې دغه کا ر سرته رسوي هغې ته مونږ پرچون فروش ويلاې شو..پر چون فروش دا جنا سو په تقسيم کې مثبت رول آداکوي. پرچون فروش په مستقيم ډول اجناس په مصرف کوونکو باندې پلوري نو لدې کبله د يته  دخلکو د خوا هش ،تقاضا او خوښې معلومات وي. پرچون فروش اجناس دعمده فروش څخه اخلي او په مصرف کوونکو باندې  يې پلوري .اوپرچون فروش دعمده فروش او مصرف کوونکو ترمنځ رابطه قا يموي.
= دداخلي تجارت خصوصيات = ١: دهيواد په داخل کې : دغه تجارت  يواځې ديو هيواد په داخل کې صورت نيسي.
٢: محد وديت  ددې تجارت  دايره يواځې دملک داخلي مارکيټو نو پورې محدوده ده
٥: يوشان سهولت  په داخلي تجارت کې ټو لو تاجرانو ته يوشان دولتي سهولتونه ورکول کيږي
٦: ترانسپورت مصارف: په داخلي  تجارت  کې دترانسپورت مصارف کم وي
٧: پوره قبضه : په داخلي تجارت  کې پيردونکوته په اجناسو باندې قبضه ورکول کيږي.
٨: عدم مداخلت:  په داخلي تجارت کې حکومت مداخله نه کوي داجناسو دخريداو فروش لپاره خلک ترزياتې اندازي پورې ازاد وي
= ب: خارجي تجارت = '''دتاريخ په ابتدايې دوره کې دانسان ضرورتونه ډيرمحدوداوساده وو اوهغوې په يوه سلسله کې ترډيره حده خودکفاوو. څه وخت چې انسان ترقي اوپرمختگ وکړو دهغې سره سم يې په ضرورتونوکې هم زياتوالې رامنځته شواوبالاخره يو ې داسې مرحلې ته ورسيدل چې  دخپلو ضرورتونودرفع کولوپه خاطردنورومحتاج شو.دغې محتاجۍ تجارت رامنځته کړو دا تجارت دکورنيوڅخه شروع اوقبيلوته ورسيده دوخت په تيريدوسره يې په انساني ضرورتونوکې دومره زياتوالي راوستو چې اوس يوه قبيله او يايوهيوادکه هرڅومره پرمختللې هم وي په اقتصادي لحاظ په خپلوټولوضرورتونوکې خودکفاکيداې نشي پدې اساس دخپل ضرورت وړډيرشيان دنوروهيوادوڅخه لاسته راوړي اوخپل احتياجات پري رفع کوي ددغه احتياج په وجه دمختلفوهيوادونوترمنځ تجارت رامنځته شوچې دغه تجارت ته خارجي تجارت يا نړيوال تجارت وايي.'''
دخارجي تجارت تعريف: خارجي تجارت عبارت دهغه تجارت څخه دى چې په هغې کې ددوو مختلفوهيوادونو د وسيدونکوتجارانواوسوداګرانوترمنځ داجناسواوخدماتوتبادله صورت نيسي.ياپه بل عبارت ټولې هغه تجارتي اړيکــــې چې ديوهيواددســـرحداتوڅخه دباندې صورت نيسي عبارت دخارجي تجارت څخه دي.
١ : واردات    ٢:  صادرات.
ټول هغه توکي او خدمات چې له نورروهيوادونو څخه يوهيواد ته داخليږي دوارداتوڅخه عبارت دي.
د مثال په ډول افغانستان له نوروهيوادونونه خوراکي مواد ،لباس او داسې نورشيان واردوي.
٢ : صادرات:ټول هغه اجناس چې ديوهيوادپه داخل کې توليديږي اونوروهيوادونو ته يې انتقال صورت نيسي صادرات بلل کيږي.اوکوم هيوادچې دغه اموال يااجناس صادروي هغې ته صادرونکې هيواد وايي .
دمثال په ډول لکه افغانستان چې وچه ميوه، پوستکي صادروي.
دخارجي تجارت درامنځته کيدودلايل :
په قدرتي وسايلوکې فرق : خداى(ج) ټولوملکونوته يوشان ځمکه نده ورکړې  دکوم ملک ځمکه دزراعت لپاره ډيره ښه ده اودځينوملکونوځمکه دمعدن لپاره ډيره گټوره وي  نولدي وجې خارجي تجارت رامنځته کيږي .
په مصارفو کې فرق : که چيرته يوملک يوجنس دبل ملک دجنس په نسبت په کم مصارفوتوليدوي نوهغه ملک په نړيوال بازارکې ځان داخلوي.
= مرسته کوونکې فعاليتونه. = Ø     بانک
Ø     بيمه
Ø     گودام (ذخيره)
Ø     تجارتي دلال (ايجنټ )
Ø     اشتهار
Ø     دحمل اونقل وسايل
= بانک = سرمايه چې په تجارت کې بنيادي رول لوبوي ددې څخه بغيرڅوک نشي کولاې چې اجناسوخريد اوفروش وکړي  د نن سباپه نوي عصرکې تجارت ډيره پراختيا کړيده نودکارخانې مالک اوتجار نشي کولاې چې په زياته اندازه پيسې لاسته راوړي نودوې کولاې شي چې دبانک ياکومې بلې مالي ادارې څخه پيسې لاسته راوړي اوبانک يواځې دانه چې دويته پيسې ورکوي بلکې نوروهيوادونوته ددوې پيسې په اسانۍ سره استوي.
ترانسپورتي وسايل
په نن سبا پرمختللي دورکې اجناس په يوځاي کې نه توليد کيږي ،توليد په يوځاې کې اومصرف په بل ځاې کې صورت نيسي نونن سبا کې دترانسپورت  پرمختللي وسايل پيداشوي دي چې داجناسوپه حمل اونقل کې ډيرگټورتماميږي اواجناس دتوليد ځاې څخه ترمستهلک پورې په اسانۍ سره رسيږي  کوم ملک سره چې پرمختللي دحمل اونقل وسايل موجود وي نوکولاې شي چې په ډيره پيمانه اجناس توليد اونوروهيوادونوته يې واستوي اوخرڅ  يې کړي نو کوم مشکل ورته نه پيښيږي.
= بيمه = دا جناسودتوليد څخه نيولې تر خر څلاو پورې ډير خطرونه مو جود او منځ ته نو دهغې نقصان ټول کاروبار يواندازه  خطرات د بيمې شرکت ته انتقاليږي.
= ګودام(ذخيره) = اجناس چې کله دتوليد دځاې څخه مار کيټ ته رسيږي نو ضروري نده چې سم دستي دې خرڅ شي ددې لپاره بعضې وخت اجناس د منا سب قيمت لپاره او داجنا سو په تقاضا کې د توازن برابرولو لپاره ذخيره کيږي دا جناسود ذخيري په وخت کې دا خبره بايد په نظر کې ونيول شي چې هغه داسې محفوظ وساتل شي چې ضا يع نشي او دګټي په ځاې تاوان ونکړي.
= دلال = تجا رتي دلالان دا جناسو په ليږدولو کې ډيراهم کردار ادآکوي په نن صبا صنعتي دور کې په ډيره زياته پيمانه اجناس تو ليديږي او مؤلدين نشي کولاې چې ټول اجنا س په اسا نۍسره چيرته انتقال کړي نوددې لپاره مختلف خلک خپل دلالان مقرره وي دغه دلال دمولد اومصرف کوونکې ترمنځ رابطه قايموي داد مولدمال په مصرف کوونکې باندې خرڅوي اودخپل خدمت معاوضه (کميشن) اوصول کوي ديته تجارتي دلال وايي اوددوې په وجه په زياته پيمانه خريد اوفروش ممکن کيږي.
= تشهيراودهغې موخې     Advertising)) = دايډورډټايزنګ کليمه له لاتيني ژبې څخه اخستل شوې چې مانا يـې  کوم شى ته پام وراړول دي.دتشهيردځانګړتياوواصلي تصورڅخه دخبرتيا لپاره ددې لاندې پيژندل شويو تعريفونه ضروري دي:
دتشهير تعريفونه ډير دي خو زه دهغې څخه يوڅوپه لاندې ډول ذکرکوم.
١:-دامريکن مآرکټنګ آنجمن دتشهير((Advertisingتعريف په لاندې ډول کړيدى.
دکومې معروفې ادارې لخواله تاديه کولووروسته ،په غيرشخصې ډول اويامشخصې طريقې سره دخيالاتو،شيانواوخدماتوڅرگندولوته تشهيروايي.
٢:-ويليم سټايټن دتشهيرتعريف داسې کړيدى:
تشهيرهغه ډول ټول فعاليتونه په خپل لمن کې رانغاړي چې ترمخه يې دخلکوپه وړاندې غيرشخصي،ژبني اوتصويري ډول ،دشيانو،خدماتواوخيالاتودکوم معروف سپانسر-لخواله تاديه کولووروسته څرګندونې وشي.
ډمچردتشهيرتعريف داسې کړيدى:
تشهيردشيانو،خدماتواوخيالاتوپه اړونددمطلقواطلاعاتوبرابرول،له تاديه کولووروسته دشيانودخرڅلاواويادمناسب ملاتړدلاسته راوړلولپاره کيږي.
دتشهيرلپاره ضروري وسايل :
'''دتشهيرلپاره دلاندې وسايلوڅخه کاراخستل کيږي:لکه ورځپاڼو ،تلويزونونو،راډيوګانو،مجلواوداسې نورو وسايلو څخه. دتشهيرموخې (Objective of Advertising)   '''
١:-اطلاع ورکول اوپلورل.
٢:-په مستقيم ډول په پلورلوکې مرسته کول.
٤:-دويش د چينلونو منظم کول.
٥:-دکمپنۍ لپاره ښه تصورپيداکو ل.
= د کوپراتيف پيژندنه = د کوپراتيف ( cooperative ) کليمه يو ه انګليسي کليمه ده ، چې د (cooperation  ) څخه اخستل شويده، چې لغوي مانا يې مرسته، تعاون او همکاري ده. او په پراخ مفهوم سره د ګډو اقتصادي او ټولنيزو موخو دلاس ته راوړلو په منظور د ګډو هلو ځلو او مشترک کوشش او تلاش مانا ورکوي د کوپراتيف په اړه يو لړ تعريفو نه وړاندې شوي ، چې ټول يې په لږ توپير سره يو بل ته ورته والې لري او په لاندې ډول دي.
۱: هغه مرسته او تعاون کوم چې د کوپراتيف د غړو له پاره او د يوې ټولنې د غړو د ستونزو د رفع کولو لپاره رامنځته کيږي کوپراتيف څخه عبارت دی.
۲: کوپراتيف د هغه داوطلبانه سازمان څخه عبارت دی ، چې د کوپراتيف د غړو د اقتصادي، ټولنيزو او کلتوري ستونزو د حل او د دوې د ګډو اميدونو او غوښتنو لپاره تاسيس او په د يموکراتيک ډول سره اداره کيږي.
۳: کوپراتيف يو داسې ټولنه ده، چې د ګډو علايقو خاوندان دټاکلو مقصدونو لپاره ، چې د يوې ښې او مرفوع اقتصادي وضعې راوستل دي. ديمو کراتيکي ادارې پراساس د پانګې په پوره کولو کې ورته ونډه اخيستنې له لارې او د ګټې او تاوان په منلو سره هغه جوړوي.
د پورتني تعريف څخه څرګنديږي چې د يو لړ خصوصياتو درلودونکي دي دا خصوصيات عبارت دي له :
لمړی: داچې کوپراتيف د داسې کسانو لخوا جوړيږي ، چې په خپلو هدفونو او مقصد ونو کې سره يو وي او يو ډول اړتيا وې لري.
دريم : کوپراتيف کې د استثمار مسله نشته او د ديمو کراتيک نورمونو په وسيله اداره کيږي.
= د حمل او نقل وسايل = په پخوا وختونو کښې د اموال په انتقال کښې زيات مشکلات موجود وو. سوداګرو به په اوښانو ، اسونو او نورو حيواناتو باندې اجناس او اموال د يو ځاې څخه بل ځاې ته انتقالول .د بحري کښتيو او بادباني کښتيو څخه هم استفاده کوله .چې اکثره وخت به د باد لپاره انتظار کولو .د حمل او نقل دغه وساېل نه يوازې دا چې ډير ورو وو ،بلکه غير محفوظ هم وو. نو په همدې وجه اموال د يو ځاى څخه بل ځاى ته په اسانۍ سره نشو منتقل کيدلاې .نو همدا وجه وه چې د نړۍ هيوادونو به ونکو او مصرف کوونکو تر مينځ فاصله له مينځه تللې  کوم اجناس چې دنړۍ په هر هيواد کښې توليديږي هغه سيمو ته چې ضرورت ورته وې په اسانۍ سره لــــيــــږدول کيږې. د همدې لپاره موجوده دورکښې د حمل او نقل وسايل د يو هيواد په صنعت ، تجارت ، او اقتصادې انکشاف او پرمختګ کښې مهم رول اجرا کوي.
انساني فعاليتونه
افتصادي فعاليتونه                                          غيرافتصادي فعاليتونه
کاروباري فعاليتونه         غيري کاروباري فعاليتونه
کامرس                                                                               صنعت
تجارت                              دتجارت معاونين
داخلي تجارت        خارجي تجارت
عمده فروشي      پرچون فروشي
صادرات                                  واردات
ترانسپورت   بانک     بيمه    ذخيره     ايجنټ     اشتهار
ابتدايي صنعت                                                                                 ثانوي صنعت
دکان راويستل              زراعت                 ماهي گيري
دستکاري                  تعميراتوجوړول           دکان راويستل              دمصنوعاتوجوړول
= دويم فصل =
= په ټولنه  کې دتجارت اهميت = په پخواوختونوکې به اکثره توکي دخپل ځان ياديوې کورنې لپاره توليديدل خودوخت په تيريدودنفوس دزياتوالې سره د جنس سيستم منځته راغې  يانې دخلکوترمنځ تبادلې صورت ونيواشيابه ديوبل په مقابل کې په مناسب ارزښت تبادله کيدل خودغه سيستم دخلکوترمنځ مشکلات رامنځته کړل يعني که يوچا چې يوڅه غوښتل نودهغه شي دلاسته راوړلوپه مقابل کې بايدبل شخص ته په څه امتيازاتوقايل وي ، نوهمدامشکلات ددې سبب شول چي خلک ديوداسې شي په تلاش کې شول چې دخلکوترمنځ په تبادله کې دمنځګړيتوب رول ولوبوي همداوجه وه چې پيسې منځته راغلې اوتبادلې په پيسوصورت ونيو،تجارت يې کليوالي اوښاري سيموته وغځوه اوهمدارازدټرانسپورټ داسانتيا په اساس دملتونو ترمنځ صادراتواووارداتوصورت ونيوکله چې په اتلسمه پيړۍ کې صنعتي انقلاب رامنځته شونوتوليداتوته يې لا پراختيا ورکړه.
دکلونوپه تيريدوسره دکارګرانوويش،داجناسومشخص کيدل اومعياري کيدل،دماشينونومنځته راتلل اوهمدارنګه دتجارتي فعاليتونو کمپيوټري کيدل هغه عوامل وچې تجارته يې رونق ورکړ.
اوهمدارنګه دتجارت اهميت دامکان په صورت کې دهغه فعاليتونو څخه چې دهغې سره تړاولري ترلاسه کيدلاې شي اوپه لاندې ډول يې روښانه کوو.
١: دمارکيټ پراخيدل:په اوسنۍ نړۍ کې اشيااوخدمات دمشتريانود غوښتنواوضرورتونوپه اساس توليديږي اشيااوخدامات يعنې هلته مشتريانوته په خپل وخت په اعلې درجه اومناسب قيمت سره برابريږي اوپه همدې ډول داوسنۍ زمانې سوداګرکوښښ کوي ترڅودهيواددننه اوبهرمشتريانوته ددوې دخوښې مطابق اجناس اوخدمات وړاندې کړي.
اوپه مارکيټ کې مناسب ځاى پيداکړي.
٢:نوښتونه اوابتکارات: اوسنې تجارت دنويواوعصري توليداتو په مټ پرمختګ کوي مثلاَ دکريډيټ کارډمنځته راتلل،دموبايل ټليفون اسانتياوې هغه سهولتونه دي چې داجناسواوخدماتوپه ويش کې يې عمده مرسته کړې ده په همدې ډول داجناسوپه توليد کې دنويوموادوڅخه کار اخستل کيږي.
٤:دبانکي قرضونوتيارول:په اوسنۍ نړۍ کې تجارتي بانکونه اونورې مشخصې ادارې وجودلري چې بزګرانو،تجارانواوتوليدوونکوته قرضې ورکوي،ترڅواجناس اوخدامات توليد تجارت دحالا تو څخه معلومات  داخلي تجارته دداسې مقاماتو معلومات  وي چې کوم ځاى نه هغه مال په کم قيمت  سره واخلي  علاوه لدينه دهغه مارکيټونومعلومات هم وي چې هغه هلته په جګ (لوړ) قيمت خرڅ کړي.
٢: دمصرف کوونکو خوښه: داخلي تجار ته دمصرف کوونکوخوښه هم معلومه وي نوددې لپاره داخلي تجار دهغوې دخوښې مطا بق مال لاس ته راوړي او ددوې حضورته يې وړاندې کوي  يواځې دمصرف کوونکو لپاره خدمات نه بلکې خپل کارو بار ته هم ترقي ورکوي
٣: دپيسو په ورکړه کې استحکام په داخلي تجارت کې ټولې پيسې داخلي استعماليږي نو له دې کبله دپيسو په ورکړه کې دتوازن استحکام ته ضرورت نشته اونه کوم خطر واقع کيږي.
٤:دحمل اونقل مصارف:په داخلي تجارت کې خريد او فروش په يو هيواد کې دننه کيږي ما ل دنيژدي علا قو څخه اخيستل کيږي اوپه نيژدي علاقو کې بيرته په مصرف رسيږي نو لدې امله په داخلي تجارت کې د ترانسپورت مصارف کم وي.
٥ دتجارت آزادي: دداخلي تجارت لپاره دحکومت څخه داجازې ضرورت نه وي اونه داسعارو تبادلې ته ضرورت وي نو په تجارتي آزادۍ سره داخلي تجارت پراختيا پيداکوي.
٦ يوشان دولتي سهولتونه:په داخلي تجارت کې ټولو تجارانو ته يو شان اسانتياوې برابريږي لکه دعايد ټيکس ديوې اندازې سره نا فذ کيږي ،دبيمې يو شان اسانتياوې برابريږي.
٧ معمولي ماليه:په داخلي تجارت  کې تاجرډيره معمولي ماليه ادآکوي ليکن په خارجي تجارت کې يو تاجر په زيات مقدارکې وارداتي او صادراتي ما ليه اداکوي.
٨ داجناسوموجوديت:دداخلي تجارت په وجه يوه علاقه يا ښار کې هغه اجناس چي هلته نه پيداکيږي دنورو علاقو دي ددې لپاره تجارانوته دوارداتي ياصادراتي لايسنس دحاصلولو ضرورت نه پيښيږي.
١٤ صنعتي پرمختګ: دداخلي تجارت په وجه صنعتي توليدات ډيرژر پلورل کيږي مؤلد ته دخپلو اجناسو دپلورلو لپاره دزيات انتظار ضرورت نه وي هغه ته دتو ليداتو پيسې ژر لاسته ورځي چې هغه دغه پيسې خپل کا روبارته د پراختيا ورکولو لپاره استعمالوي پدې ډول په هيواد کې دننه په صنعتي پر مختګ کې زياتوالې راځي.
١٥ دبيمې اخراجات: په داخلي تجارت کې په عام ډول داجناسو بيمه نه کيږي پدې ترتيب دحمل ا ونقل مصارف کميږي او مصرف کوونکو ته ازدانه اجناس لا سته ورځي.
١٦ سيمه ايزه ازادي:په داخلي تجارت کې تاجر د سيمه ايزو پا بنديوڅخه آزاد وي هغه که د هيواد هرې سيمې ته لاړشي هلته داجناسو خريد او فروش کولاې شي پدې ترتيب هغه ته دخپل کاروبار په پراختياکې مرسته حاصليږي.
= دخارجي تجارت اهميت: = دخارجي تجارت اهميت په لاندې ټکو کې بيانولې شو.
په قحط باندې کنترول: دقحط اومصيبتونوپه وخت کې يوملک دبل ملک څخه اجناس اخلي اودغه شان خپل ضرورتونه رفع کوي نوځکه خارجي تجارت ډيرگټوردى.
دوسايلوبهتراستعمال : دخارجي تجارت په موجودگۍ  کې هرهيواد خپل وسايل اوتوليدات دنوروتوليداتولپاره په کاراچوي اودغه شان دوسايلوبهتراستعمال رامنځته کيږي.
داجناسولاسته راوړل: دخارجي تجارت په موجودګۍ کې يوهواد داسې اجناس د نورو هيوادونو څخه په داخل ددې هيوادکې موجود نه وي اوکه موجودهم وي نوهغه په کم مقدارسره وي اويابه يې تمام شوي مصارف  لوړوي.مثلا افغانستان د پاکستان څخه خوراکي مواد،لباس اوداسې نورلاسته راوړي.
درسم اورواج څخه خبرتيا: دخارجي تجارت په وجه تجاران د يوهيواد څخه بل هيواد ته تګ او راتګ کوي همدغه شان يودبل دژبې ،مذهب ،رواج ،ادب اوداسې نورومسايلوڅخه ځان خبروي اوخپل تجارت ته ترقي ورکوي .
دمارکيټ پراختيا: په خارجي تجارت کې څه هيوادونه شيان واردوي اوڅه شيان صادروي نوداجناسوتبادله په ډيروسيع پيمانې سره صورت نيسي نوپدې سره مارکيټ هم پراختيا پيداکوي.
داضافه توليداتو څخه استفاده صورت نيسي:په هغه صورت کې چې يوهيواد ځينوتوکوپه توليدکې زياتوالې ولري نودخارجي تجارت په موجوديت کې هغه اضافي توکي بل هيوادته صادروي چې په نتجه کې داضافي توليداتوڅخه په مناسب ډول استفاده صورت نيسي.
ارزان بيه توکي ترلاسه کيږي:.دخارجي تجارت په اساس دډيروهيوادونوترمنځ ازادرقابت رامنځته کيږي اوهرهيوادغواړي چې دنوروهيوادونوپه نسبت دنړۍ په مارکيټونوکې دخپلوتوليداتولپاره په زياته اندازه دخرڅلاو زمينه مساعده کړي .نوددې لپاره چې يوهيواددخپلوتوليداتولپاره په زياته اندازه دخرڅلاؤزمينه مساعده کړي نودوې خپل توليدات مارکيټ ته په ارزان ډول اوپه ښه کفيت سره وړاندې کوي نوپدې ترتيب سره مصرف کونکي په ارزان ډول خپل دضرودت وړاجناس په لاس راوړي.
نړيوال تجارت دوروسته پاتې هيوادونو دپرمختګ سبب کيږي:کوم هيوادچې په اقتصادي لحاظ روسته پاتې وي اويوازې خام موادتوليدوي دغه هيوادخپل خام موادنوروهيوادونوته صادروي اوپه مقابل کې خپل د ضرورت وړاجناس اوتوکي دنوروهيوادونوڅخه خپل هيوادته واردوي ترڅوخپل ـاقتصادي پرمختګ ته تيزوالې ورکړي.
نړيوال تجارت په نړيوال امن کې مهم رول لوبوي:څرنګه چې دخارجي تجارت په اساس يوهيواددبل هيوادڅخه خپل دضرورت وړاجناس او توکي ترلاسه کوي نوهيوادونه ددې ارزښت په نظرکې نيولوسره دنوروهيوادونوپه خلاف دهرډول تيري څخه ډډه کوي چې په نتجه کې دنړيوال امن په تامېن کې موثرتماميږي.
دنړيوال تجارت په جريان کې دکارکونکولپاره يې لوړوي.نوپدې ترتيب سره خلکوته باکيفيته توليدات په کم قيمت سره وړاندې کيږي اوپه نتيجه کې دژونددسطحې دلوړوالي باعث کيږي.
نړيوال تجارت په نتيجه کې دنوې ټيکنالوژي داستعمال سبب کيږي:دنړيوال تجارت په نتيجه کې دنوې ټيکنالوژي انتقال ديوهيواد څخه بل هيوادته په اسانۍ سره صورت نيسي اوروسته پاتې هيوادونه د نوې ټيکنالوژۍ په استعمال سره دغربت اوافلاس په له منځه وړلو سره قادريږي.
= بانک اودهغي اهميت = د بانک  تعريف:دبانک په باره کې دوه مختف نظرونو وجودلري ،يونظر دادى چې بانک دايټالوي ژبې(Banqu)څخه اخستل شوې چې مانايې Bench(ميز)دى اودوهم نظردادى چې بانک د الماني ژبې د(Bance)څخه اخستل شويدى چې مفهوم يې دونډودشرکت څخه عبارت دى.
دبانک تعريف په برخه کې مختلفواقتصادپوهانومختلف تعريفونه کړيدي خوزه دلته يوازې يوتعريف دهغې څخه ذکرکووم.بانک دهغه اعتمادوړمالي ادارې څخه عبارت دى چې يوګروپ خلکوڅخه پيسې دامانت په توګه ترلاسه کوي اودوهم ګروپ خلکوته يې په قرض ورکوي .
د بانک اهميت
بانک په نني عصرکې دبشرداقتصادي تبادلې يوه مهمه لاسته راوړنه ده په خپل سرپه يوه وخت کې ندې رامنځته شوې بلکه په همغه ډول چې پيسې دتبادلې دتکامل له امله اود ورځنۍ اړتيا او پراختيا له امله راڅرګندې شوي بانک هم پدې جريان کې خپله اړتيا او اهميت څرګند کړې.
څرنګه چې له يوې خوا دتجارتي بانکونوعمده هدف او مقصد داعظمي ګټې لاسته راوړل وي نوددې ډيرکوشش پدې برخه کې دى چې خپلو مشتريانوته ډيرآسانه سهولت رامنځته کړي.
تجارتي بانکونه ديوهيوادپه اقتصادي پرمختګ کې فعاله اوپه زړه پورې ونډه لري.که چيرې ديوه هيوادبانکي سيستم موثر.پياوړې اوپه ښه توګه منظم وي،نوپه نتيجه کې يې په اقتصادي وده کې البته په ځانګړواقتصادي سکتورونوکې چټک پرمختګ ترلاسه کيږي اودنوموړي هيواداقتصادي پرمختګ په منظمه توګه رشدکوي،ترڅودښه بانکي سيستم په درلودلوسره د امکان وړبدلون ترسترګوشي اوپه ضمن کې اقتصادي پرمختګ وده وکړي.
دتجارتي بانکونواقتصادي اهميت اوهمدارنګه دهغوې رول په لاندې نقطوکې تربحث لانې نيول کيږي.
١:بانک دسرمايې جوړولوته وده ورکوي:-تجارتي بانک دمالي منابعوپه تهيه اوبرابرولوکې دپام وړاوپه زړه پورې رول لري،ترڅونوموړې بانک دپس اندازعادت ته په ځانګړي امتيازاتوورکولوسره قايل شي اوهغه ته تشويقي بڼه ورکوي .اوهمداشان تجارتي بانک ديوهيواد په ښاراو اطرافوکې خپلې څانګې فعالوي ترڅوله دې لارې ذخيره شوې پيسې په اقتصادي جريان راولي اوحتى په لرې پرتوسيموکې هم دپس اندزپيسوته وده ورکوي اوهغويې په کاراچوي.
نوموړى پس اندازدغه تجارتي بانک بيادنوروتجارتي ارګانونوپه واک  اوخدمت کې ورکوي.چې هغوې يې په هيواکې دتجارتي اوتوليدي موخواوهدفونولپاه وکاروي،چې له يوې خواتجارتي بانک خپله ګټه ترلاسه کړي اودبلې خواڅخه دغه ارګانونوته دخپلوفعاليتونودپرمخ بيولولپاره سرمايه تهيه کړي،نوله دې وجهې ويلاې شوچې بانکونه نه يوازې دهيواددشتمنۍ دساتنې په توګه کارکوي،بلکې دهيوادداقتصادي پرمختګ په لاره کې دمالي منابعودپيداکولويوه مهمه سرچينه ګرځي.ترڅوداقتصادي پرمختګ لپاره دپام وړمالي اوپولي منابع تهيه کړي.
په نوې فعال شوې تجارتي مرکزونو کې سرمايه ګزاري:-په عامه توګه تاجران دزياتوخطرونو سره مخامخ کيږي اوپه خپله تصدۍ کې دسرمايې په باب ويره لري،پداسې حالاتوکې تجارتي بانکونه نوموړې تصدۍ ته منځ مهاله اولنډ مهاله قرضونه ورکوي، ترڅودوې په دغه پورونوسره پدې وتوانيږي،چې نوموړې پيسې دخپلوتوليداتو دتوليد لپاره په کارواچوي اوهغې څخه په مستقيمه توګه په توليد کې کارواخلي. دټاکلې مودې په موخه دقرضونوترلاسه کول داقتصادپه توليدي ظرفيت کې زياتوالې رامنځ ته کوي،کله چې توليدي ظرفيت لوړشي نوپدې صورت کې داستخدام سطحه لوړيږي.داستخدام دسطحې په لوړيدوسره دخلکوپه عايداتوکې لوړوالى راځي،چې طبعادعايدپه لوړيدوسره موازي ددوې مصارف هم لوړوالې پيداکوي،کله چې ديوې ټولنې وګړي زيات مصارف ترسره کړي، نوپدې صورت کې هم ددوې دژوندسطحه لوړيږي،اصلاداقتصاد عمده هدف همدغه دى ترڅو دخلکودژوند سطحه لوړه کړي.
سوداګرۍ اوصنعت ته وده ورکول:-په ١٩او٢٠پيړۍ کې په تجارتي بانکي سيستم کې د ودې سره سم دسوداګرۍ اوصنعت په څانګوکې هم په بې دريغه توګه پرمختګ رامنځ ته شواودبانکي سيستم په ودې سره دسوداګرۍ اوصنعت په برخه کې هم دپام وړبدلون ترسترګوشو دبانکي حوالو،دبانکي چکونواوهمدارازدتبادلې بيلونواواعتباري کارټونوپه هيوادکې دننه اودهيوادڅخه بهرپه سوداګۍ اوصنعت کې مثبت بدلون ترسره کړ.