cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ويټامن سي
تعريف
ويټامن سي په ژويو (د انسانانو په ګډون) کې په ډېرو انزايمټيک غبرګون کې د يو شریک عامل په توګه کار کوي، کوم چې په بېلا بېل ډول اړينو بيالوژيکي فعاليتونو کې مداخله کوي، په دې کې د ټپ رغېدل او کوليجين ترکيب شامل دي. په انسانانو کې د ويټامن سي له کمښت څخه د کوليجن جوړېدل خرابېږي او له دې څخه د سکوروي ډېرې سختې نښې پيدا کېږي. د ويټامين سي يوه بله بيالوژيکي کيمياوي دنده په بېلا بېلو انزيميټک او غېر انزيميټيک غبرګون کې د اليکترونونو په ورکولو سره د اکسيډنټ ضد (يو کمونکی عامل) په توګه دنده تر سره کول دي. په دې ډول ويټامن سي يو اکسيډايز شوي حالت ته بدلون مومي – يا د نيمه هايډرواسکوربيک اسيد يا ډيهايډرواسکوربيک اسيد په توګه. دا مرکبات د ګلوتاتيون او NADPH-متکي انزيميټيک طريقې په مټ په کم حالت کې بېرته تر لاسه کېدای شي.
په بوټو کې، ويټامن سي د اسکوربيټ پروکسيډاز لپاره يوه پرته ماده ده. دا انزايم اسکوربيټ په اوبو (H2O) او اکسيجن باندې بدلولو سره اضافي هايډروجن پيرو اکسايډ (H2O2) د بې اغېزې کولو لپاره استعمالوي.
د ويټامين
د ويټامين سي د وينې سيروم کچه تر > 65 μmol/L (1.1 mg/dL) کچې پورې اشباع شوې بلل کېږي، کوم چې د وړانديز شوي غذايي مصرف په اندازه، يا له هغې څخه زياتې اندازې استعمال څخه تر لاسه کېږي، په داسې حال کې چې مناسبه کچه يې په ≥ 50 μmol/L ډول بيان شوي دي. د ويټامن سي په حالت کې د ويټامن کمښت تعريف د ≤ 23 μmol/L په ډول شوی دی او کمي يې په ≤ 11.4 μmol/L کې منځ ته راځي. د هغو لپاره چې عمرونه يې شل کاله يا له دې څخه زيات وي، د متحده ايالاتو د ۲۰۰۳-۰۴ د NHANES سروی شمېرو په ترتيب سره ۴۹.۰ او ۵۴.۴ μmol/L (μmol/L یعنې په يو لیتر کې مايکرومول) د اوسط او منځني سيروم شمېرې ښودلي دي. د هغو خلکو سلنه چې د دې ويټامن کمي يې ښودلې وه ۷.۱٪ ښودل شوې وه.
په انګلستان کې د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال، د جګړې په مخالفو اعتراض کوونکو او د ۱۹۶۰ز لسيزې له وروستيو څخه د ۱۹۸۰ز لسيزې تر وروستيو پورې د ايووا ايالت په بنديانو په تجربوي ډول د تحريکونکي سکوروي د پام وړ انساني غذايي رژيم مطالعات تر سره شول. په زندان کې د مطالعې پر مهال په نارينه وو کې د سکوروي لمړۍ نښې د ويټامن سي څخه د پاک خوراک د پيل څخه نږدې څلور اونۍ وروسته راڅرګندې شوې، په داسې حال کې چې له دې مخکې په برتانوي څېړنه کې له شپږو څخه تر اوو مياشتو وخت ته اړتيا وه، شونې ده لامل يې د سکروبيټيک خوراک له ورکولو مخکې، د شپږو اونيو لپاره دې ډلې ته په يوه ورځ کې د ۷۰ ملي ګرامه مکمل خوراک ورکول و. په دواړو مطالعو کې د نارينه وو په وينه کې د اسکروبيک اسید کچه ډېره کمه وه، تر هغه وخته چې په دوی کې د سکوروي نښې پيدا شوې، دا په سمه توګه نه شوې اندازه کېدای. دې دواړو مطالعاتو وښودله چې سکوروي د ټولو روښانه نښو يواځې لس ملي ګرامه په يوه ورځ کې د مکملو خوراکونو په خوراک سره بدلېدای شي.
په انتان يا انتان صدمې مبتلا خلکو کې د ویټامن سي د کمې کچې تر څنګ د مايکرو نيوټرينټ کمي هم کېدای شي.
سکوروي
د سکوروي ناروغي د ويټامن سي د کمۍ له امله منځ ته راځي او د ويټامن سي لرونکو خوراکونو يا خوراکي مکملاتو په مټ د دې درملنه کېدای شي. د نښو له راڅرګندېدو څخه مخکې لږ تر لږه يوې مياشتې لپاره د ويټامن سي لږ يا بېخي نه استعمال تر سره شوی وي. په لومړيو نښو کې يې نا ارامي او ستوماني، په ساه اخيستلو کې ستونزه، د هډوکو درد، له وريو وينې بهېدل، د ټپي کېدو حساسيت، د زخم نه رغېدل او بالاخره تبه، جټکه او په پايله کې مرګ شامل دي. په ناروغۍ کې تر ډېره وخته پاتې کېدلو زيان د بیا رغېدو وړ وي، ځکه چې د ناروغه کوليجن ځای په ويټامن سي ډک روغ کوليجن نيسي. درملنه يې د خولې له لارې دويټامن تجويز سره کېدای شي، يا په عضله کې يا په رګ کې د ستنې لګولو په مټ. په کلاسيکي پړاو کې سکوروي بقرات پېژندلې وه. په ۱۷۴۷ز کال کې، د سمندري ځواک جراح «جيمز لينډ» د « HMS Salisbury» بېړۍ په سپريو يو ابتدايي مديریت شوي ازموينه کې د سيټروس ميوو په مټ د دې ناروغۍ مخه نيولې وه. له ۱۷۹۶ز کال څخه وروسته، ټولو شاهي سمندري ځواکونو کارمندانو ته د سيټروس زوښه ورکړل شوې وه.
کيڼ اړخی سياست
کيڼ اړخی سياست د سياسي نظريو هغه لړۍ روښانه کوي، چې د ټولنيزې برابرۍ او پر برابرۍ باندې د باور ملاتړ او د تر لاسه کولو هڅه کوي، چې زياتره وخت د روحانيونو د ټولنيزې لړۍ مخالف دی. کيڼ اړخی سياست په عمومي ډول ټولنه کې د هغو خلکو په اړه اندېښنه رانغاړي، چې د دې سياست پيروان يې د نورو په پرتله د زيانمنو په توګه پېژني او همدا راز هغه باور هم رانغاړي، چې ټولنو کې ناعادلانه نابرابرۍ شته چې کمولو يا له منځه وړلو ته اړتيا لري. د اقتصاد د متقاعد پروفيسور باري کلارک “Barry Clark” په وينا د کيڼ اړخي سياست پيروان ادعا کوي، چې انساني وده هغه وخت وغوړېده چې ګډې مرستې او د دوه اړخيزو درناوي اړيکو کې ښکېل شول او دا ډول اړيکې يوازې هغه وخت وده کولی شي، چې په دريځ، واک او شتمنۍ برخو کې پراخه توپيرونه له منځه وېوړل شول.
د کيڼ اړخي سياست د طيف دننه کيڼ او ښي اصطلاحات د فرانسوي اوښتون پر مهال رامنځته شول، چې د فرانسوي املاکو په عمومي رياست کې د ناستې ترتيب يا نظم ته ويل کېږي. هغوی چې کيڼ اړخ ته کېناستل، په عمومي ډول د لرغوني رژيم يا نظام او بوربون “Bourbon” پاچاهۍ مخالف وو او د فرانسوي اوښتون، د ديموکراتيک جمهوريت د رامنځته کېدنې او د ټولنې د ماديت يا سيکولري کولو ملاتړ يې وکړ، په داسې حال کې هغوی چې په ښي اړخ کې وو، د لرغوني نظام د دوديزو بنسټونو پلوي وو. د کيڼ اړخي اصطلاح په ۱۸۱۵ز کال کې د فرانسوي پاچاهۍ له بيارغونې څخه وروسته هغه مهال خورا نامتو شوه، چې د خپلواکانو لپاره وکارول (تطبيق) شوه. د څانګې يا وزر “wing” ويی په لومړي ځل د ۱۹ پېړۍ په وروستيو کې په عمومي ډول د سپکاوي په نيت له کيڼ او ښي اصطلاتو سره ونښلول (ضميمه) شو او کيڼ اړخی “left-wing” د هغو خلکو لپاره پلی شو، چې د خپلو مذهبي يا سياسي نظريو له مخې ارتودوکس [په خپله عقيده ټينګ ولاړ] نه وو.
دريځونه
لاندې دريځونه په عمومي ډول کيڼ اړخي سياست پورې تړلي دي.
اقتصاد
کيڼ پلوي اقتصادي باورونه د صنعتي ديموکراسۍ او ټولنيز بازار له لارې د کينز له اقتصاد او مرستندويه بنسټونو څخه د اقتصاد او مرکزي پلان جوړونې تر ملي کولو او د شورا او جرګې پر بنسټ د ځاني اداره شوي انارشيست کمونيزم تر انارکو-سنډيکلېست [د انارشيزم او د صنفي اتحاديو د اصولو اصالت تر منځ ګډ ترکيب] پلوۍ پورې لړۍ جوړوي. د صنعتي اوښتون پر مهال کيڼ اړخو د سوداګريو اتحاديو ملاتړ وکړ. د ۲۰ پېړۍ په پيل کې يې د نړيوالتوب په درک کړي استثماري طبيعت، د ټيټ نژاد او د کارګرو پر ناعادلانه ګوښه کولو او ورڅخه ګټې پورته کولو باندې نيوکه کولو ته دوام ورکړ. د ۲۰ پېړۍ په وروستۍ څلورمه کې هغه باور د خلکو له ګټو سره سم واکمن حکومت ته په کار دي، چې د اقتصاد په ورځنيو کارونو کې په مستقيم ډول ښکېل شي، د مرکزي کيڼ اړخو او په ځانګړي ډول د هغو سوسيال ديموکراتانو په منځ کې خپل باور له لاسه ورکړ، چې له ښي او کيڼ اړخو سياستونو څخه پرته يې درېيمه لاره “Third Way” غوره کړه.
نور کيڼ اړخي د مارکس پر اقتصادي اصولو باندې باور لري، چې د کارل مارکس په نوم نومول شوي دي. ځيني کيڼ اړخي د مارکس اقتصادي نظريې د نومو ړي له سياسي فلسفې څخه بېلوي او استدلال کوي، چې پر اقتصاد د پوهېدنې په موخه د مارکس تګلاره د اوښتونيز سوسياليزم څخه د نوموړي د ګټندويۍ يا د کارګرۍ يا پروليتاري اوښتون په ناچارۍ يا لازميت کې د نوموړي له باور څخه بېله ده. مارکسي اقتصاد په څرګند ډول پر مارکس باندې تکيه نه کوي او له مارکس پلويو او ناپلويو سرچينو له يوې لړۍ څخه رامنځته کېږي. د کارګرې ډلې او کارګرو دولت د زورواکۍ اصطلاحات د ځينو مارکسيستانو او په ځانګړي ډول د لينن پلويو او د مارکس او لينن د ګډ اصالت د پلويانو له لورې د هغه څه د روښانه کولو په موخه کارول شوي دي، چې دوی يې د چارو د پانګوال دولت او کمونيست ټولنې تر منځ د لنډ‌مهالي دولت په توګه بولي. مارکس د پروليتاريات په نوم کارګر د معاش لرونکو کارګرو په توګه راوپېژندل او هغوی يې د له خپل پوړ څخه د بېلو شويو کارګرانو څخه بېل وګڼل او دا ډول کارګران يې له ټولنې څخه د وېستلو وړ وګړو په توګه ياد کړل. لکه: سوالګر، غولونکي وګړي يا چلبازان، وخت تېرونکي، ټوکماران، مجرمان او بدکاران. د بزګرانو سياسي تړاو کیڼ اړخی سياست وېشلی دی. په ډاس کاپيټل “Das Kapital” کې مارکس په کمه اندازې د دې موضوع يادونه وکړه. ميخايل باکونين “Mikhail Bakunin” فکر وکړ، چې له خپل پوړ څخه بېله شوې کارګره ډله يو اوښتونيز ټولګی و، په داسې حال کې چې ماو زيدنګ “Mao Zedong” باور درلود چې دا به کليوالي بزګران وو، نه ښاري کارګران چې ښايي پروليتاري [کارګر] اوښتون به رامنځته کړي.
کيڼ اړخي ازادي غوښتونکي، ازادي غوښتونکي سوسياليستان او انارشيستان پر نامتمرکز اقتصاد باندې باور لري، چې د سوداګريزو اتحاديو، د کارګرو د شوراګانو، اشتراکيت، ښارواليو او ټولنو له لورې پر مخ ځي، پر اقتصاد د دولت او خصوصي واک مخالفت کوي، ټولنيز ملکيت او سيمه ييز واک ته لومړيتوب ورکوي، چې د نامتمرکز سيمو ملت په کې په يو ګډ اتحاد يا کنفدراسيون کې سره متحد دی. د عدالت نړيوال خوځښت چې د نړيوالتوب ضد خوځښت او د سمون وړ نړيوالتوب ضد خوځښت په نومونو هم پېژندل کېږي، بېوزله، کارګرانو، چاپيريال او کوچنيو سوداګريو لپاره د ګډ يا اشتراکي اقتصاد د منفي پايلو له امله د هغې مخالفت کوي.
چاپيريال
يو له لومړنيو کيڼ اړخو ګټندويانو څخه توماس پاين “Thomas Paine” و، چې له هغه وخت راهيسې يو له لومړنيو اشخاصو څخه دی، چې د نړۍ د انساني اشتراکي ملکيت د تشرېح کولو په موخه کيڼ او ښي سياسي اصطلاحګانې شوې، چې نوموړی يې په اړه “Agrarian Justice” نومي کتاب کې يادونه کوي. دا چې د چاپيريال ساتنې اصالت ته په پام سره زياتره کيڼ اړخی فکر او ادبيات د ملکيت له دې دندې څخه سرچينه اخلي او د اشتراکي مالکيت مخکينۍ ذکر شوې بڼه په دې معنا ده، چې انسانيت بايد د ځمکې ساتنه وکړي. دا اصل چې وروسته رامنځته شو، د کيڼ اړخي د تاريخي فکر او ادبياتو په ډېری برخه کې منعکس شوی دی، که څه هم په دې اړه د نظر مخالفتونو وو، چې دا څه رانغاړي. کارل مارکس او لرغوني سوسياليست فيلسوف او پوه ويليم موريس په حقيقت کې د چاپيريالي مسايلو په اړه اندېښنه درلوده. د مارکس له نظره ان يوه بشپړه ټولنه، يو ملت يا په ورته وخت کې ټولې شته ټولنې د ځمکې څښتنانې نه دي. دوی يوازې د ځمکې او د هغې د ګټو خاوندان دي او بايد راتلونکو نسلونو ته يې بايد په يو منل شوي دولت کې په ميراث پرېږدي. د روسيې له اوښتون څخه وروسته د اوښتونيز يا انقلابي الکساندر بوګدانوف “Alexander Bogdanov” په څېر د چاپيريال پوهانو او پورليټکلټ “Proletkult” سازمان د شوروي واکمنۍ په لومړۍ لسيزه کې بولشويزم سره د چاپيريال ساتنې اصالت او طبيعي قوانينو او بريدونو سره د توليد د يو ځای کولو هڅې وکړې. د دوی يادې هڅې مخکې له هغې تر سره شوې، چې جوزف سټالين پر چاپيريال پوهانو او د چاپيريال پر پوهې بريد وکړ، د چاپيريال ساتنې پلويان يې له مخې لرې کړل او په ۱۹۵۳ زکال تر خپلې مړينې پورې يې د واکمنۍ پر مهال د تروفيم لايسينکو “Trofim Lysenko” درواغجنې پوهې ته وده ورکړه. په ورته ډول ماو زيډنګ هم د چاپيريال ساتني پلوي ونه منله او باور يې درلود، چې د تاريخي ماديت (مادي اصالت) د قوانينو پر بنسټ بايد ټول طبيعت د اوښتون په خدمت کې کېښودل شي.
ايډيت کاوون
ايډيت ډارکيسکي کاوون OBE (د ۱۸۶۱ز کال د اګست په دوېمه نېټه زېږېدلې – ۱۹۳۲ز کال، د جون ۹) استراليايي تبعه د ټولنیزو چارو اصلاحګره وه چې د ښځو او ماشومانو د ښېګڼې او حقوقو لپاره يې کار کړی. هغه له دې امله زيات شهرت لري چې د لومړۍ استراليايۍ په توګه يې د پارلمان د غړې په توګه کار کړی. له ۱۹۹۵ز کال راهيسې د استراليا د پنځوس ډالري نوټ په شا د هغې انځور کښل شوی دی.
کاوون د لويديځې استراليا د «ګيرالډټن» سره نژدې په «ګلينډګيري سټيشن» کې زېږېدلې وه. نوموړې د  دې مستعمرې د دوو لومړيو اوسېدونکو هر يو تاماس براون او جان ويټنوم لمسۍ وه. کله چې هغه اووه کلنه وه، مور يې مړه شوه او بيا هغه په «پرت» کې ښوونځي ته واستول شوه. کله چې کاوون پنځلس کلنه وه، پلار «کينيت براون» يې د خپلې ميرنۍ مور د وژلو په جرم اعدام شو او هغه يتيمه شوه. وروسته هغه د ختيځې استراليا په «ګيلفورډ» کې له خپلې نيا سره و اوسېده، تر څو په اتلس کلنۍ کې واده شوه. هغې پنځه بچيان  درلودل چې کله به د «ويست پرت» او کله به د «کوتسلو» په کور کې اوسېدل.
کاوون د «ښځو لپاره د کينګ ايډوارډ يادګاري روغتون» په جوړېدو کې مهمه څېره وه او کله چې دا روغتون په ۱۹۱۶ز کال کې پرانيستل شو، نوموړې يې د سلاکاري پلاوي غړې شوه. نوموړې په ۱۹۱۵ز کال کې د ماشومانو د محکمې قاضۍ وټاکل شوه او په ۱۹۲۰ز کال کې د سولې قاضۍ وټاکل شوه (justice of the peace يا د سولې قاضي يا محکمه هغه وي چې کوچنۍ قضيې او به عمومي توګه د کورنۍ اړوند مسئلې اخلي او پرېکړه کوي). په ۱۹۲۱ز کال کې، کاوون د ملتپال ګوند د يوې غړې په توګه د لويديځې استراليا د قانون جوړونکي مجلس ته وټاکل شوه او په دې ډول په استراليا کې د پارلمان لومړۍ غړې وګرځېده. له يوې دورې وروسته يې په ټاکنو کې ماتې وخوړه، خو د خپلې کاري مودې پر مهال يې لوړ مقام درلود او د يوه غړي په وړانديز د ګڼو مقررو په تصويب بريالۍ شوه (د يو غړي وړانديز دا معنا چې د کوم قانون وړانديز د پارلمان يو غړی وکړي او ومنل شي).
د ژوند لومړي کلونه
کاوون د ۱۸۶۱ز کال د اګست مياشتې په دويمه نېټه په «ګلينډګيري» کې زېږېدلې وه، کوم چې د لوېديځې استراليا د «ګيرالډټن» سره نژدې د پسونو د رمې يو پنډغالی و. هغه د «کينيت براون» دويم بچی و، پلار يې يو شپون او د يارک د لومړيو استوګنو هر یو «تاماس» او «اليز براون» زوی و، مور يې د «کينت براون» لومړۍ مېرمنه وه چې «ميری اليزا ډيرسکسي ويټنوم» نومېده، مور يې ښوونکې او د استعماري پادري «جی. بي. ويټينوم» لور وه. د هغې مور په ۱۸۶۸ز کال کې هغه مهال مړه شوه، کله چې هغه يواځې اووه کلنه وه. هغه د «پرت» ښوونځي ته ولاړه چې د «ميسيس کاوون» له خوا پر مخ وړل کېده، نوموړې د کاوون د راتلونکي مېړه خور وه. د هغې پېغلتوب په ۱۸۷۶ز کال کې د خپلې دويمې مېرمنې د قتل په جرم کې د هغې د پلار د محاکمو او بيا په همدې کال کې د هغه د اعدام له امله ويجاړه شوه. نوموړي خپله مېرمنه داسې مهال په ډزو  ووژله، کله چې دوی د سامان په ټولولو بوخت وو. کاوون يو ځانله شوی شخص و، له دې سره سره د ټولنيزو سمونونو لپاره ژمنه وه، کومو چې د ښځو درنښت او مسئوليت ته وده ورکړه او د مېندو او ماشومانو لپاره يې مناسبه پاملرنه تر لاسه کړه.
ټولنيز کارونه
کاوون په ټولنيزو موضوعاتو او حقوقي نظام کې د بې عدالتيو (ظلمونو) اړوندو موضوعاتو کې ښکېله وه، په ځانګړي ډول د ښځو او مېرمنو په اړه. په ۱۸۹۴ز کال کې، هغې د «کاراکاټا ټولنې» د جوړولو په برخه کې مرسته وکړه، دا یوه ډله وه، په کومه کې چې «ښځو د داسې ژوند لپاره خپل ځان په ښوونه سمبال کړی و چې دوی باور درلود، کولای شي دا ډول ژوند ولري». يو مهال نوموړې د دې ټولنې مشره، د ټول عمر لپاره غړې او امانتداره شوه. «کاراکاټا ټولنه» د ښځو د رايې د حق په مبارزاتو کې ښکېله وه او په برياليتوب سره يې په  ۱۸۹۹ ز کال کې ښځو ته د رايې ورکولو حق وګاټه.
د پېړۍ په بدليدو سره، هغې د ښېګڼې د موضوعاتو  لور ته مخه کړه. هغې د ښځو د روغتيا او هغو ډلو د ښېګڼې په اړه په ځانګړې ډول اندېښنې درلودې، چې له نظره غورځول شوي، لکه له پامه غورځول شوي ماشومان او فاحشې. هغه په فوق العاده ډول د ښځو او ښېګڼو په سازمانونو کې فعاله شوه او په ګڼو کميټو کې يې خدمات وړاندې کول. په ۱۹۱۶ز کال کې د «ښځو لپاره د پرټ کينګ ايډوارډ يادګاري روغتون» تر ډېره بريده د هغې د هڅو پايله وه. هغې په ۱۹۰۹ز کال کې د ښځو د خدماتو له ټولنې څخه مرسته وکړه او د لوېديځې استرالیا د ښځو ملي شورا شريکه بنسټګره وه، له ۱۹۳۱ ز کال څخه په ۱۹۲۱ز کال کې تر مرګه يې د دې ټولنې د مشرې او مرستيالې مشرې په توګه کار وکړ. کاوون همدا راز د نولسو کلونو لپاره ولسي جرګې ته د لويديځې استراليا استازي وه.
په ۱۹۱۶ز کال کې هغه ماسوني شوه (د فري ميسن غړې) او د استراليا «ډرويټ هومين» فدراسيون ته ومنل شوه.
هغې باور درلود، چې ماشومان بايد د بالغانو په څېر ونه ازمايل شي او په همدې بنسټ يې د ماشومانو د خونديتابه ټولنه جوړه کړه. دې ټولنې د ماشومانو د محکمو په جوړولو کې مهمه ونډه درلوده. په ۱۹۱۵ز کال کې، هغه د يوې نوې محکمې په پلاوي کې وټاکل شوه او د اتلسو کلونو لپاره يې په دې دنده کار وکړ. په ۱۹۲۰ز کال کې، هغه د سولې له لومړيو ښځينه قاضيانو يوه شوه. د هغې د لمسي لمسی «ډايويډ مالکولم» د هغې په قدم قدم کېښود او د ۱۹۸۸ز کال کې د لويديځې استراليا د سترې محکمې قاضي القضات شو.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال، هغې د لومړۍ ليکې سرتېرو ته خوراک او لباس راټولول او داسې هڅې يې کولې، څو د راستنو شويو سرتېرو پالنه وکړي. هغه د سره صليب د استئناف کميټې رئيسه وټاکل شوه او په ۱۹۲۰ز کال کې هغه مهال په جايزه ونازول شوه، کله چې هغه د بیرتانوي سترواکۍ د نظم (OBE) د افسرې په توګه وټاکل شوه.
د ژوند په وروستيو کلونو کې، هغه په ۱۹۲۵ز کال کې په متحده ايالاتو کې د ښځو نړيوال کنفرانس ته د استراليا له خوا استازې وه. هغې په ۱۹۲۶ز کال کې د لويديځې استراليا شاهي تاریخي ټولنې په جوړولو کې مرسته وکړه او په ۱۹۲۹ز کال کې يې د لوېدېځې استراليا د سلمې کليزې د لمانځلو لپاره نقشه جوړه کړه. که څه هم هغه په ټولنيزو مسائلو کې ښکېله پاتې شوه، ناروغۍ اړ کړه چې د ژوند په وروستيو کلونو کې د څه وخت لپاره له عام ژوند څخه ګوښه شي.
د افغانستان دموکراتیک جمهوریت
د افغانستان ډموکراټيک جمهوريت، د ۱۳۵۷ څخه تر ۱۳۶۶ لمريز کال پورې د افغانستان حکومت وو، چې د خلق ډموکراتيک ګوند تر حاکميت لاندې وو. په ۱۳۶۶ لمريز کال کې د اساسي قانون د بدلون په خاطر د دې حکومت رسمي نوم « افغانستان جمهوريت» شو. دا نظام د ۱۳۵۷ لمريز کال د کمونيسټي انقلاب وروسته واک ته ورسېد. د دې انقلاب په لړ کې واک د سردار محمد داود خان لاس ته ولوېد.
«ايکولټي ناو» (اوسمهال برابري)
ايکولټي ناو يو نادولتي سازمان دی چې په ۱۹۹۲ز کال کې يې په دې موخه بنسټ اېښودل شوی، تر څو د ښځو او نجونو د بشري حقوقو له ساتنې او ودې څخه دفاع وکړي. د سيمه ييز ګډون، ټولنيز خوځښت او قانوني وکالت د ګډولې په مټ، دا سازمان حکومت د داسې قوانينو خپلولو، رغولو او نافذولو لور ته هڅولو لپاره کار کوي، کوم قوانين چې په ټوله نړۍ کې د ښځو او نجونو د حقوقو ساتنه کوي او خپروي يې.
د ايکوليټي ناو څلور بنستيزې سيمې د جنسي تاوتریخوالي ختمول، د زيان رسوونکو کارونو ختمول، لکه: د ماشومانو واده او د ښځو د جنسي اعضاوو پرې کول، د ښځو او ماشومانو د قاچاق په ګډون د جنسي ناوړه ګټې اخستل ختمول او په متحده ايالاتو کې د برابرو حقوقو د تعديل (ERA) د تصويب په ګډون په قانون کې د توپيري چلند ختمول دي.
«ګلوريا سټينيم» په افتخاري ډول د دې پلاوي د متقاعدې مشرې په توګه دنده تر سره کوي.
مخینه او تاريخچه
د متحده ايالاتو«جسيکا نيوريت»، د سويلي افريقا «ناوانيتم پيلي» او «فريال ګراهي» په نومونو څارنوالانو په ۱۹۹۲ز کال کې په نيويارک کې د «ايکواليټي ناو» بنسټ کېښود. د دې سازمان بنسټ اېښودونکو باور درلود چې د ښځو په وړاندې تاوتریخوالی د بشري حقوقو له بنسټيزو حقوقو سرغړونه ده، د کومو تضمين چې د ۱۹۴۸ز کال د بشري حقوقو په نړيواله اعلاميه کې شوی او دا چې تر دې بريده د بشري حقوقو خوځښت د ښځو حقوق له نظره غورځولي او دا سرغړونې يې د کلتوري او شخصي اقداماتو په نوم رد کړې دي. هغه مهال د کورني تاوتریخوالي، جنسي تيري، د ښځو د جنسي غړو پرې کول، قاچاق او د بيا توليد حقوقو په څېر موضوعات د بشري حقوقو د جوړو شويو سازمانونو په کاري موخو کې نه وو شامل.
نيورت، پيليا او ګراهي د داسې يو سازمان مفکوره درلوده چې د نړۍ په هره سيمه کې د ښځو د ډېرو بنسټيزو سازمانونو سره له نژدې څخه کار وکړ، د ښځو د حيثيت او د دوی د حقوقو څخه د سرغړونې راپورونه شريک او تر لاسه کړي او په ځواب کې يې عام اعتراضونه په خوځښت راولي. په نيويارک کې د دې سازمان د لومړي دفتر له پرانيستل کېدو سمدستي وروسته، ايکواليټي ناو د هغو ډلو په تشخيص پيل وکړ، د کومو کار چې د دې سازمان له موخو سره برابرښت درولود او په دې اړوند يې فکر کاوه چې څه ډول هغه کارونه پلي او ملاتړ يې وکړي چې له مخکې څخه دې ډلو پيل کړي دي.
«ايکوالټي ناو» د بشري حقوقو په توګه د ښځو د حقوقو په اړوند عامه بيدارۍ پیدا کولو کې مرسته وکړه، تر څنګ يې د ښځو د عمل شبکې په مټ يې ستراتيژيکي اندېښنې په عمل کې راوستې، د ښځو عمل شبکه د سازمانونو يو تړون دی چې د خپلو شريکو موخو د تر لاسه کولو لپاره کار کوي. هغو ملاتړو چې له دې شبکې سره يو ځای شول، د دې مبارزې په اړوند معلومات تر لاسه کړل او وهڅول شول چې د ښځو او نجونو د بشري حقوقو څخه د سرغړونو په وړاندې نېغ په نېغه دولتي مسئولينو ته د اعتراضي ليکونو له لارې اقدامات وکړي، د سرغړونو په اړوند دا معلومات په خپلو ټولنو کې شريک کړي او نور هغه اقدامات وکړي، تر څو د ښځو په وړاندې د تاوتريخوالي اوتوپيري چلند ته د پای اېښودلو څخه ملاتړ وکړي.
د دې سازمان بنسټګرو همدا راز هيله دلوده چې د نړۍ په بيلا پيلو سيمو کې د دفترونو په پرانيستلو سره به د سازمان شتون ثابت کړي. دوی هيله مند وو چې دا چاره به د سيمه ييزو ډلو سره د پياوړو اړيکو پیدا کولو کې اسانتيا منځ ته راوړي، تر څو په خپلو ټولنو کې د ښځو او انجونو پر ضد د تاوتريخوالي او توپيري چلند د پای ته رسولو لپار له اغېزناکو اقداماتو څخه خبر شي. «ايکوالټي ناو» په ۲۰۰۰ز کال کې په افريقا کې خپل سيمه ييز دفتر د کینيا په نايروبي کې پرانيست. په ۲۰۰۴ز کال کې يې په لندن کې دفتر پرانيست او په ۲۰۱۹ز کال کې يې په بيروت کې څلورم دفتر پرانيست. دا سازمان د اردن په عمان، د جورجيا په تبليس، د هندوستان په ډيلي او واشنګټن کې نور مرکزونه هم لري.
ليد او ماموريت
د «ايکوالټي ناو» ليد «د يوې داسې نړۍ ليد دی، په کومه کې چې ښځې او نارینه د قانون سره سم برابر حقوق ولري او له خپلو بشري حقوقو څخه بشپړه ګټه واخلي».
د دوی ماموريت دا دی چې «حقوقي او منظم بدلون تر لاسه کړي، کوم چې په ټوله نړۍ کې د ښځو او نجونو په وړاندې تاوتريخوالي او توپيري چلند ته ځواب وايي».
د کار سيمې
«ايکوالټي ناو» په دې موخه کار کوي چې په ټوله نړۍ کې په څلورو پراخو برخو کې د هر عمر ښځو او نجونو په وړاندې د تاوتریخوالي او توپيري چلندد ختمولو خپل هدف ته تر لاسه کړي:
جنسي تاوتريخوالی
په نړۍ کې د هر عمر او هر ډول شالید لرونکو ښځو او نجونو په وړاندې جنسي تاوتریخوالی تر سره کېږي. په ځانګړي ډول جوړښتي او منظمه نابرابري ښځې او نجونې د جنسي تاوتريخوالي لپاره په اسانۍ د بريد موخه ګرځوي. په ډېرو هېوادونو کې د جنسي تاوتریخوالي په اړه توپيري قوانين شته، چې لاندې موارد په کې شامل دي:
«ایکوالټي ناو» د پياوړو قوانينو او د نړيوالو معيارونو سره سم د دا ډول تاوتريخوالي د مخنيوي لپاره کار کوي، دا چاره د ناتوپيري چلند د پلي کولو تر څنګ، د حقوقي نظامونو په مټ تر سره کوي، کوم چې د تاوتريخوالي د ښکار شوي ملاتړ او د بيا قرباني کېدو مخنیوی کوي.
مضر کارونه
په زيان رسونکو کارونو کې د تاوتریخوالي يو لړهغه کارونه يا د مذهبي توپيري چلند بېلګې رانغښتي دي، کوم چې په اساسي ډول د ښځو اونجونو په وړاندې تر سره شوي وي او له کلتوري اړخه ساده بلل شوي وي. د هغو زيان رسونکو کارونو په منځ کې چې «ايکوالټي ناو» مؤسسه يې د ختمولو لپاره کارکوي لاندې شامل دي:
د ماشوم واده د اتلس کلنۍ له عمر څخه مخکې رسمي واده يا نارسمي يو ځای کېدل دي او په نړۍ کې په نامتناسب ډول په نجونو اغېز کوي. هر کال دولس ميليونه نجونې له اتلس کلنۍ څخه مخکې ودېږي. دا له بشري حقوقو څخه سرغړونه ده، کوم چې ناوړه چلند ته مشروعيت ورکوي او د کلتور، غيرت، دود او دين تر پوښښ لاندې له نجونو څخه د هغوی خپلواکي اخلي. کله چې ځوانې نجونې واده ته اړه کولای شي، نو دوی په بنسټيز ډول د دولت له خوا د منل شوي جنسي تيري موخه ګرځي او د زيات کورني تاوتریخوالي، په زور بلاربولو او منفي روغتيايي پايلو له ګواښ سره مخامخ کېږي، په داسې حال کې چې د زده کړې او اقتصادي فرصتونو څخه هم بې برخې پاتې کېږي.
د اټکل له مخې، په ټوله نړۍ کې له دوه سوه ميلیونه څخه د زياتو نجونو او ښځو جنسي غړي پرې شوي دي. لږ تر لږه هر کال دوه ميلیونه نجونې له دې ګواښ سره مخامخ دي. د دې غړو پرې کول چې عموماً بې له نشې ورکولو تر سره کېږي، شونې ده چې د عمر تر پايه د تلپاتې عفونت (ناروغۍ)، د متيازو، حيض، جنسي اړيکې او ماشوم د زېږون پر مهال سخت درد او رواني صدمې په ګډون ناوړه روغتيايي پايلې ولري. ځينې نجونې د پرې کولو له امله مري، عموماً د زياتې وېنې بهېدو يا عفونت له امله.
د ۲۰۱۳ز کال د نومبر په مياشت کې د رايل کالج، سوداګريزو اتحاديو او «ايکوالټي ناو» ائتلاف د عوامو مجلس ته یو راپور وړاندې کړ چې عنوان يې و، «په بریتانيا کې د ايف.جي.ایم (د ښځو سنتول) سره مبارزه: د تشخيص، ثبت او راپور ورکولو لپاره د کالجونو تر منځ سپارښتنې».
په ۲۰۱۹ز کال کې، «ايکوالټي ناو» د FGM/C د ختمولو په موخه د يو نړيوال دريځ د پيلولو لپاره په «ومين ډيليور» (ومن ډيليور د ښځو د حقوقو يو خوځښت دی) کنفرانس کې د FGM د پای ته رسولو په هدف د کار کوونکو نورو سازمانونو سره يو ځای شو.
ايکوالټي ناو، د ښځو د سنتولود ختمولو لپاره د متحده ايالاتو د رهبرۍ په شبکه کې هم شتون لري.
د تورس هاګنون
د تورس هاګنون ( يوناني ژبه:Ἅγνων, دوهمه پېړۍ مخزېږديز) یو پخوانی یوناني بیان پوه ، د شکيانو د ښوونځي فیلسوف ، او د کارنیډز شاګرد و. کوینټیلیان هغه ته د یو کتاب لیکلو له امله چې د بیاناتو تورونه ( د بیاناتو محاکمه ) نومیږي په هغه کې هغه رد کړ چې بیانیه یو هنر دی.
ایتینیوس هغه ته د یوه زړه پورې معلوماتو لپاره اشاره کوي چې "د سپارتانانو په مینځ کې دا دود دی چې د انجونو سره د واده دمخه د دوی د خوښې هلکانو په څیر چلند کیږي ( پیډیکویس )" (یعنې جنسي). پلوتارک هغه د یوه هاتین په اړه د یوې کیسې د سرچینې په توګه نقلوي چې د ساتونکي لخوا یې خواړه غلا کول: "هاګنون په سوریه کې د یوه هاتین کیسه کوي، چې په یوه کور کې پالل شوی و، هغه ولیدل چې ساتونکي یې د هغه د وربشو نيمه پیمانه هره ورځ له ځانه سره وړي او خیانت کوي. یوازې یو ځل، چې مالک حاضر و او خپل ساتونکي ته يې کتل ساتونکي ټوله اندازه توی کړه. که څه هم ژر تر ژره ترسره نه شو، خو هاتین، خپل پروبوسکیس پراخ کړ، وربشې یې جلا کړې او په دوه مساوي برخو یې ووېشلې، په دې توګه یې په هوښیارۍ سره د هغه د ساتونکي بې انصافي وموندله."هاګنون هم د سیسرو لخوا یاد شوی.
ځینو عصري پوهانو دا هاګنون د ډیماګوګ اګنونایډس په څیر ورته سړی ګڼلی دی، د فوکیون معاصر، لکه څنګه چې وروستی د کورنیلیس نیپوس په ځینو نسخو کې د "اګنون" په نوم یادیږي. مګر هغه طریقه چې اګنون د Quintilian لخوا یاد شوی دا ښیي چې هغه یو بیانپوه دی، چې د څلورم پیړۍ څخه ډیر وروسته دوره کې ژوند کاوه چې د اګنونایډز سره د پیژندنې لخوا وړاندیز شوی. ایا هغه د اکاډمیک فیلسوف په څیر دی چې د ایتینیوس لخوا ذکر شوی دی اوس هم د ځینو بحثونو مسله ده.
د پوهنتون په استوګنځايونو کې جنسي ځورونه
په ليليو يا د پوهنتونونو په استوګنځايونو کې جنسي ځورونه د زده کونکي/ زده کړيال هر ډول جنسي ځورونه ده چې په ښوونځي یا پوهنتون کې د زده کړې پرمهال ورسره مخامخ کيږي.
د دې نوم برعکس، د 40٪ څخه کم راپور شوې قضیې د پوهنتونونو په استوګنځايونو کې واقع کیږي.
عموما، نجونې له زياتې جنسي ځورونې سره مخامخ کيږي، مګر د هر جنس، نژاد او ټولنیزې طبقې خلک ممکن د هغې قربانیان وي.
نظريات
څېړونکي په دې باور دي چې د جنسي ځورونې ډېری قضیې نه ثبتيږي. د دې لامل کېدای شي شرم او حیا وي یا د شکایت په اغېزمنتوب بې باوري يا د وارد شوې ځورونه غير جدي ګڼل وي.
څېړنه په 2015 کې ترسره شوې
په 2015 کې ، د امریکایی پوهنتونونو ټولنې (AAU) د امریکا په 27 پوهنتونونو او 15,000 خلکو کې د جنسي ځورونې یوه پراخه سروې ترسره کړه. پدې پوهنتونونو کې شامل دي: د کالیفورنیا د ټیکنالوژۍ انسټیټیوټ ، د ټیکساس A&amp;M پوهنتون ، د آیوا ایالت پوهنتون ، د ټیکساس پوهنتون، د فلوریډا پوهنتون ، د پیټسبورګ ایالت پوهنتون، د اریزونا پوهنتون، د کولمبیا پوهنتون ، کارنیل پوهنتون ، د واشنګټن پوهنتون په سینټ لوئس کې ، د اوهایو ایالت پوهنتون ، د مینیسوټا شمالي کارولینا پوهنتون د اوریګون ایالت پوهنتون، د ویرجینیا پوهنتون ، براون پوهنتون ، هارورډ پوهنتون، د میسوري پوهنتون ، د پنسلوانیا پوهنتون ، ډارټموت کالج ، د ویسکانسن پوهنتون ، ییل پوهنتون ، د سویلي کالیفورنیا پوهنتون ، او د میشیګان پوهنتون کور دی.
د دغې څېړنې له مخې تر ۲۰ سلنه ډېرې نجونې او ۵ سلنه هلکان په یو ډول نه یو ډول د جنسي ځورونې قرباني شوي دي.
سرچينې
وېشنيزه:جنسي ځورونه وېشنيزه:سيکس او قانون وېشنيزه:جنسي تېری
براهمي ليکدود
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" براهمي ليکدود د رسم الخطونو یوه ټولګه ده چې په هند او ګاونډیو هېوادونو کې د ژبو لیکلو لپاره کارول کیږي. او دوی یوه کورنۍ جوړوي. دوی په ټوله برصغير ، سوېل ختیځه آسیا او د ختیځې آسیا په ځينو برخو کې کارول کیږي، او حتی په جاپان کې دوی د سيددهام په بڼه کارول کیږي.
شاه ليد
د براهمي ليکدود نوم د برهما او برهمن څخه اخیستل شوی چې مانا یې دا ده چې دا ليکدود د هندوانو د خدای برهما له خوا رامینځته شوی. لومړنی براهمي ليکدود د آرامي ليکدود څخه اخیستل شوی او له هغه ځایه د فينيقي ليکدود څخه اخیستل شوی. دا ليکدود د دېوناګري ليکدود دی چې د هندي لیکلو لپاره کارول کیږي. د براهمي ليکدود لومړني شواهد په پاکستان کې د سېند د سیند په تمدن کې وموندل شول.
ځانګړتياوې
براهمي ليکدود د ابوګيدا ليکدود يو ډول دی.
ځینې ځانګړتیاوې، چې په ډېری تورو کې شتون لري، مګر په ټولو کې نه، په لاندې ډول دي:
پرتلنه
وينګ سورونه شمېرې
د براهمي ليکدودونو نوملړ
شمالي براهمي ليکدود
ګورمکي ليکدود
شاردا ليکدود
سیددهام ليکدود
دېوناګري ليکدود
ګوجراتي ليکدود
اسامي
بنګالي
کیتي
تبتي
نیپالي
جنوبي براهمي
جاویاني الفبا
سينهالا ليکدود
مليالم ليکدود
تامیل
خمیر
تايي
تېلوګو
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:ليکدود وېشنيزه:رسم الخ وېشنيزه:خطي معادلی وېشنيزه:ليک وېشنيزه:سامي ژبې وېشنيزه:بنګالي ژبه وېشنيزه:سېنهالي ژ وېشنيزه:سنهال وېشنيزه:دېوناګري وېشنيزه:هندي ژبه
د کېمبريج اپلاتوني ښوونځی
د کیمبرج اپلاتونيان د کیمبرج په پوهنتون کې د اپلاتوني فیلسوفانو او عیسوي علوم پوهانو یوه اغېزمنه ډله وه چې د 17 پېړۍ په اوږدو کې موجوده وه. مخکښ شخصیتونه يې رالف کوډورت او هینري مور وو.
ډله او د هغې نوم
مارک گولډي ، د اکسفورډ قاموس ملي بیوګرافي کې لیکي، چې د "کیمبرج اپلاتونيان" اصطلاح په 19 پېړۍ کې ورکړل شوې او کېدای شي دا خبره ناسمه وي. په عمومي توګه د ګروپ او لیټیوډینرانو ترمنځ هیڅ واضح توپیر شتون نلري.
تاریخپوهنه
د کیمبرج اپلاتونيان کټګورۍ او تفسیر د وخت په تېرېدو سره بدل شوی. فرانسیس یتس دوی د هغو پوهانو په توګه تشریح کړل چې د عیسوي کبالا سره ښکېل وو، مګر د اسحاق کاسابون د هرمیتیک کورپس د ریډیټ کولو وروسته هرمیټیزم رد کړ. هغه استدلال کوي چې کوډسورت او نور په نوي علمي شرایطو کې د هرمیټیزم د لومړنیو ډولونو پراخه همغږي په ګډون د رینیسانس نوې اپلاتوني فلسفې ته دوام ورکوي.
دیمتري لیویتین د کیمبرج پلوتونیسټانو هر ډول طبقه بندي د یو همغږي فلسفي ډلې په توګه ننګولې. پداسې حال کې چې هغه دا مني چې دا ډله " د ښوونکي اړیکو لخوا تړل شوي د پیژندګلوۍ د یوې نرمې سیټ په توګه شتون لري،" هغه استدلال کوي چې دوی په افلاطونیت کې د دوی په علاقه کې ځانګړي ندي، او نه یې ډیری یې په کوم همغږي یا prisca theologia / philosophia perennis باور درلود. لیویتین یادونه کوي چې د کیمبرج افلاطونستانو څخه، یوازې مور ځان د فیلسوف یا الهیات پوه په ځای د یو فیلسوف په توګه لیدلی او هغه د تاریخي توضیحاتو ته د نه پاملرنې له امله د کډورت په ګډون د نورو لخوا د انتقاد سره مخ شو. برسېره پر دې، هغه فیلسوفان چې په دودیز ډول "کیمبرج افلاطونیسټان" نه ګڼل کیږي د افلاطون او د لرغونو ساینس نظریاتو کې تاریخي او فلسفي دلچسپي درلوده. د دې پایلو پر بنسټ لیویتین د فلسفې نظریاتو له مخې د تاریخي پلوه بې بنسټه په توګه د کیمبرج افلاطونستانو هر ډول طبقه بندي د یوې همغږې ډلې په توګه ردوي.
لیدونه
د کیمبرج افلاطون پوهانو د اګسټینو سټیوکو د فیلسوفیا پیرینیس چوکاټ کارولی و، او له هغې څخه یې د اعتدال لپاره استدلال کاوه. دوی باور درلود چې دلیل د اختلاف مناسب قضاوت دی، او له همدې امله دوی د پیوریتان او لودیان دودونو ترمنځ د خبرو اترو پلوي کوله. د هغه وخت ارتودوکس انګلیسي کالوینیسټانو په خپلو افکارو کې یو نامناسب برید وموند ، لکه څنګه چې دا د عقیدې په واسطه د کفارو او توجیه کولو اساسی دیني مسایل ترسره کړي. د پیوریتان کالجونو لکه سیډني سسیکس کالج، کیمبرج او ایمانویل کالج، کیمبرج کې د حلقې د کیمبرج پس منظر ته په پام سره، کمزوری کول په فکري توګه خورا اغیزمن وو. جان بنیان په دې شرایطو کې د اډوارډ فولر په اړه شکایت وکړ، یو نږدې لیټیوډیرین پیرو.
د دوی د دلیل پوهه د "د څښتن شمعې" په توګه وه، د انسان په روح کې د الهی الهام او په انسان کې د خدای نښه. دوی باور درلود چې دلیل کولی شي د پیوریتان داستان شخصي افشااتو قضاوت وکړي ، او د انګلستان د کلیسا د جنجالي دودونو او دودونو پلټنه وکړي. د دې تګلارې لپاره دوی د "تقریبا" په نوم یادیدل.
د پیوریتان الهی توکمپالنه، د دوی د منطق ضد غوښتنو سره، دوی احساس کاوه، غلط وو. دوی دا هم احساس کړه چې د انفرادي وحی په اړه د کالونیسټ اصرار خدای د ډیری انسانانو سره بې تړاوه پریښوده. په ورته وخت کې، دوی د توماس هوبس د کمولو مادي لیکنو په وړاندې غبرګون و. دوی احساس کاوه چې وروستنی، په داسې حال کې چې عقلپاله، د ایډیالوژیک څخه انکار کوي  د کائنات یوه برخه.
د کیمبریج افلاطونانو لپاره، دین او دلیل همغږي وو، او حقیقت یوازې د فزیکي احساس په واسطه نه پیژندل کیده، بلکې د عقلي شکلونو په ادراک سره چې د ورځني احساس د مادي نړۍ تر شا شتون لري. یونیورسل، مثالی بڼې مادې ته خبر ورکوي، او فزیکي حواس د دوی واقعیت ته د باور وړ لارښود دي. د میخانیکي فلسفې په ځواب کې، نور د "هیلاریک اصول" وړاندیز وکړ، او کوډورت د "پلاستیک فطرت" مفهوم وړاندې کړ.
استازي
که څه هم وروسته راځي او په عموم کې پخپله د کیمبرج پلوتونیسټ نه ګڼل کیږي، انتوني ایشلي کوپر، د شافټسبري دریم ارل (1671-1713) د حرکت څخه ډیر اغیزمن و.
مخ پر وړاندی لوستل
وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفه
کارولينګين کورنۍ
کارولينګين کورنۍ (چې په بېلابېل ډول د کارولينګينس، کارولينګس، کارولينګس، کارولينګر يا کارلينګس په توګه پېژندل کېږي) د ښاروال چارلس مارتيل په وياړ نومول شوې فرنګي “Frankish” اشرافي کورنۍ ده، چې د ۷ ز پېړۍ د ارنلفينګ او پېپېنيد “Arnulfing and Pippinid” قبيلو اولاد و. دې کورنۍ په ۸ پېړۍ کې خپل واک پياوړی کړ او په پای کې يې د ماڼۍ د ښاروال دندې او ‘dux et princeps Francorum’ ميراثي کړل او د ميرووينګين “Merovingian” تخت شاته د رښتينو واکونو په توګه د فرانکيانو واقعي واکمنان شول. په ۷۵۱زکال کې د ميرووېنګين کورنۍ چې جرمنيک فرانکيانو باندې يې حکومت وکړ، د پاپ او اشرافيت په خوښې سره ړنګه شوې وه او د مارتيل زوی لنډي پيپين “Pepin the Short” ته د فرانکس د پاچا په توګه تاج پر سر کړای شو. کارولينګين کورنۍ په ۸۰۰ ز کال کې له درې پېړيو څخه په زياته موده کې لويديځ کې د روميانو د لومړي سترواک په توګه د چارليماګني په تاج په سر کولو سره د خپل ځواک لوړو پوړيو ته ورسېده. په ۸۱۴ز کال کې د نوموړي مړينې کارولينګي سترواکۍ د ټوټه کېدنې او زوال يوه پراخه دوره پيل کړه، چې په پای کې به د فرانسې پاچاهۍ او د روم د مقدسې سترواکۍ د تکامل لامل کېږي.
نوم
کارولينګين کورنۍ خپل نوم له کارولس “Carolus” ويي څخه اخلي، چې د چارلس مارتيل د نوم لاتيني بڼه ده، چې له ۷۱۸ز کال څخه تر خپلې مړينې پورې د فرانسيا “Francia” رښتينی واکمن و. د کارولينګين “Carolingian” نوم (د منځنيو پېړيو لاتيني کارولينګي “Karolingi”، د ناثابت شوې لرغونې لوړې الماني د karling يا Kerling بدله شوې بڼه، چې «د چارلس اولاد» معنا لري) «د چارلس کورنۍ» معنا لري.
لومړی پيپين او د ميتز ارنولف (۶۱۳ – ۶۴۵ز کال)
د کارولينګين د نسب لړۍ په لومړيو کې د “Pippinids” او “Arnulfings” په نومونو دوه مهمو سيالو فرنګي کورنيو سره پيل کېږي، چې برخليکونه يې د ۷ پېړۍ په لومړيو کې سره يو ځای شول. دواړه اشخاص د ليج “Liege” شمال ته د ميوسي او موسيلي سيندونو تر منځ د استراشيا “Austrasia” سيمې پر لويديځو پولو له اشرافي شاليدونو څخه وو.
لومړي دوه شخصيتونه د لاندين لومړی پيپين “” او د ميتز ارنولف “”، چې تاريخپوهانو ورڅخه د کورنۍ نومونه تر لاسه کړي دي، دواړه په لومړي ځل د نيوستريا د دويم کلوتار “Chlotar II of Neustia” د سلاکارانو په توګه د “Continuations of Fredegar” څلورم کتاب کې راڅرګند شول؛ کلوتار په ۶۱۳ ز کال کې د پاچا دويم تيوديريک او د استراشيا برنهېلد “Brunhild of Austrasai” په خلاف پاڅون وهڅوه. پيپين او ارنولف د ګډو ګټو له مخې د پيپين د لور بيګا “Begga” او د ارنولف د زوی انسيګېسيل “Ansegisel” د واده له لارې خپلې کورنۍ سره يو ځای يا متحد کړې.
د استراشيا په بريا کې د دوی د مرستې د بېرته اداينې په موخه کلوتار دواړو اشخاصو ته استراشيا کې د واک مهمې دندې ورکړې. که څه هم ارنولف لومړنی شخص و، چې دنده تر لاسه کوي. نوموړي ته په ۶۱۴ز کال کې د ميتز د کليسا د يوې برخې مشري ورکړل شوه او د استراسي پلازمېنې د مديريت او د کلوتار د زوی (راتلونکي لومړي داګوبيرت) د روزلو دندې وروسپارل شوې. نوموړي خپله دا دنده په ۶۲۹ز کال کې له دندې څخه د لاس اخېستنې يا تقاعد پورې وساتله؛ دا هغه وخت و چې کلوتار مړ شوی و او ارنولف هابيندم “Habendum” ته نږدې يوې کوچنۍ عيسوي کورنۍ ته لاړه. نوموړی په ۶۴۵ز کال کې له مړينې څخه وروسته د ريمېرمونت “Remiremont” صومعه يا خانقاه کې ښخ شو.
لومړی پيپين (۶۲۴ – ۶۴۰زکال)
پيپين ته په سمدستي ډول د خپلې نېکۍ بدله ورنه کړل شوه، مګر په پای کې په ۶۲۴زکال کې د اتريش د «ماڼۍ ښاروال» يا “maior palatti” دنده ورکړل شوې وه. دا بدله په نه منونکي ډول [خورا] مهمه ځکه وه، چې پيپين ته يې له ميرووينګين شاهي محکمې سره د غوره هميت دريځ ورپه برخه کړ. د ماڼۍ ښاروال به په اړين ډول پاچا او د پاچاهۍ د مخورو وګړو تر منځ د منځګړي په توګه عمل کاوه؛ لکه څرنګه چې پاول فوراکر يې په لنډ ډول څرګندوي، دوی ته پاچاهۍ کې د خورا مهم نا شاهي شخص په سترګه کتل کېدل. دا چې پيپين ته ولې ژر بدله ورنه کړل شوه، لامل يې ناڅرګند دی، مګر باور دا دی چې دوه ښاروالان راډو (۶۱۳ – ۶۱۷ز) او چوکس (۶۱۷ – ۶۲۴ز کال) له نوموړي څځه مخکې وو او د اټکل له مخې سياسي سيالان وو، چې د ملګري اتریشي ګنډويننګس “Gundoinings” اشرافي کورنۍ پورې تړلي وو. پيپين چې يو ځل وټاکل شو، ۶۲۹ز کال کې د کلوتار تر مړينې پورې يې د نوموړي په مشرۍ په ژمنتيا سره خدمت وکړ او د کلوتار د زوی داګوبيرت په ملاتړ سره يې استراشيا کې دننه د واک د پيپيني کورنۍ دريځ کلک کړ؛ اګوبيرت په ۶۲۳ز کال کې د استراشيا پاچا شو. پيپين د ارنولف او نورو استراسي مخورو په ملاتړ سره ان د اګېلولفينګ د واکمن کروډولډ ‘Chrodoald’ (چې مهم سياسي سيال و) د وژنې د ملاتړ له موکې څخه ګټه پورته کړه.
۶۲۹ز کال کې تخت ته د پاچا لومړي داګوبيرت له پورته کېدلو څخه وروسته، نوموړي بېرته فرنګي سياست ته راوګرځېد او د پاريس نيوستريا ته راغی او دا هغه ځای و، چې په ۶۱۳ز کال کې د کلوتار له لورې ورڅخه شړل شوی و. په پايله کې پيپين د ښاروال په توګه دنده او د استراسي مخورو ملاتړ له لاسه ورکړ؛ داسې ښکاري چې دوی له دې امله خفه وو، چې پيپين د پاچا د هڅولو وړتيا نه درلوده چې سياسي مرکز بېرته استراسيا ته راوړي. داګوبيرت د دې پر ځای د پيپينيد سياسي سيالې کورنۍ ګندوېنينګس ته مخه وکړه، چې د کنېبيرت په ادامګيسېل سيمه کې د کولوګني له ستر پادري اوتو او رادولف (چې وروسته به ۶۴۲ز کال کې پاڅون کوي) سره اړيکو يې د استراشيا جرګو کې يو ځل بيا د پيپين او ارنولف نفوذ له منځه وېوړ.
پيپين په ۶۳۸ز کال کې د داګوبيرت تر مړينې پورې تاريخي سند يا ثبت کې بيا ځل راڅرګند نه شو؛ ښکاري چې نوموړی په همدې کال د استراشيا د ښاروال په توګه ځای پر ځای او د نوي ځوان پاچا درېيم سېګيبيرت ملاتړ يې پيل کړ. د “Continuations” له نظره پيپين له خپل سيال ستر پادري کنېبيرت سره د لس کلن پاچا درېيم سې؛ ېبيرت لپاره د استراشيايي ملاتړ د تر لاسه کولو په موخه ترتيبات ونيول، چې په داسې حال کې يې استراشيا باندې واکمني وکړه، چې ورور يې دويم کلووېس پر نيوستريا او برګنډي سيمو باندې واکمني وکړه. يو ځل بيا د خپلې دندې له خپلولو څخه وروسته نوموړی ۶۴۰ز کال کې په ناڅاپي ډول مړ شو.
ګرېمولد (۶۴۰ – ۶۵۶ز کال)
د پيپين له ناڅاپي مړينې څخه وروسته پيپينيد کورنۍ د خپل دريځ د خپلولو په موخه په چټکۍ سره کار وکړ. د پيپين لور ګيرتريودی او مېرمن ايتا “Itta” نايويليس خانقاه “Nivelles Abbey” جوړه او ورننوتل او يوازيني زوی يې ګرېمولد د ماڼۍ د ښار په توګه د خپل پلار د دندې خپلولو لپاره کار وکړ. ياده دنده ميراثي نه وه، نو د همدې له امله د اوتو په نوم يو بل استراشیايي شريف ته ورکړل شوه، چې د درېيم سېګيبيرت روزونکی و. د “Continuations” له نظره ګرېمولد د خپل پلار له ملګري کنېبيرت سره په ګډه له دندې څخه د اوتو د لرې کولو په موخه کار پيل کړ او په پای کې ۶۴۱ ز کال کې بريالی شو او دا هغه مهال و، چې د الامانس ديوک ليوتر “Leuthar, Duke of Alamans” د ګرېمولد او د «موږ بايد د کنيبيرت امرونه ومنو» له مخې اوتو وواژه. ګرېمولد له دې څخه وروسته د استراشيا ښاروال شو. په دې وخت کې يې واک يوتريخت، نېجميګين، تونګيرين او ماسترېخت کې د شتمنيو په درلودلو سره پراخه و؛ نوموړی ان په ۶۴۳ز کال کې د کاهورس د ډيسايدريس “Desiderius of Cahors” له لورې «د پاچاهۍ واکمن» بلل کېده.
سيکولر حکومت
يو سيکولر دولت یا سيکولر هېواد په (انګرېزي: Secular State) هغه نظریه ده چې په سیکولاریزم پورې اړوند ده، چې له مخې یې یو دولت په رسمي بڼه په مذهبي مسایلو کې بې پلوه وي او له دین او بې دیني څخه ملاتړ نه کوي. یو سیکولار دولت دا ادعا لري چې له خپلو ټولو اتباعو سره د هغوی د مذهب په پام کې نیولو نه پرته په مساویانه ډول چلند کوي او مدعي وي چې د مذهبي اعتقاداتو، تړاو یا د کومو نورو ځانګړنو لرونکو وګړو پر وړاندې له ترجیحي کړنو ډډه کوي.
سیکولار دولتونه کوم دولتي دین/ترجیحي دین (د بېلګې په توګه یو رسمي دین) یا د هغه معادل نه لري، که څه هم د دولتي رسمي دین نشتوالی په دې معنی نه ده چې یو دولت له هره اړخه په بشپړه توګه سیکولار یا مساوات غوښتونکی دی. د بېلګې په توګه، ځینې دولتونه کوم چې خپل ځان سیکولار بولي خو بیا هم په خپلو ملي سرودونو او بیرغونو کې مذهبي ارجاعات لري یا هم داسې قوانین لري چې تر نورو دینونو یوه دین ته پکې ترجیح ورکړل شوې وي.
مبدا او تمرین
سیکولاریزم کېدای شي د یوه دولت په جوړولو (د بېلګې په توګه، د شوروي جمهوریتونو اتحاد، متحده ایالات، هند) یا وروسته سیکولاریز کېدو سره (لکه فرانسه یا نیپال) رامنځته شي. په فرانسه کې د laïcité خوځښتونه او په متحده ایالتونو کې د کلیسا او دولت بېلتون د سیکولاریزم عصري مفاهیم تعریف کړل. د امریکا متحده ایالات په لویدیځ او ټوله نړۍ کې لومړنی سیکولار ملت دی. له تاریخي اړخه، د سیکولاریزم بهیر په معمول ډول د مذهبي ازادیو ورکړه، د دولتي دینونو له منځه وړل، د دین لپاره د عامه سرچینو د کارولو درول، له مذهبي کنټرول څخه د حقوقي نظام خلاصیدل او د روزنیز سیستم ازادیدل پکې شاملیږي او د هغو اتباعو زغمل چې خپل دین ته تغییر ورکوي یا خپل دین پریږدي او سیاسي مشرانو ته دا اجازه ورکوي څو پرته له دیني عقایدو څخه واک ته ورسیږي.
د بېلګې په توګه په فرانسې، ایټالیا او هسپانیا کې د دولتي ادارو لپاره د رسمي رخصتیو ورځې، د مسیحیانو د جشن ورځې دي. په فرانسه کې هر خصوصي ښوونځی چې د دې هېواد له ملي زده کړو سره قرارداد کوي دا په دې معنی ده چې ښوونکو ته یې د دولت له خوا معاش ورکول کېږي، چې زیاتره کاتولیک ښوونځي په دغه وضعیت کې دي او له تاریخي اړخه هغوی په اکثریت کې دي. له دې سره، نور مذهبي یا غیرمذهبي ښوونځي هم په دې ډول قرارداد کوي. په ځینو اروپايي هېوادونو کې چې سیکولاریزم له تک فرهنګي خیرغوښتنې سره مخ وي، ځینې اصلي مسیحي فرقې او د نورو ادیانو فرقې د خپلو ځینو مذهبي خیریه مالي سرچینو له اړخه په دولت پورې تړلي دي. په شراکتي قانون او د خیریه چارو په قانون کې دا خبره عامه ده چې باید د همدې پیسو له استعمال څخه سازمان شوی مذهب باید د عبادت په یوه بېل ځای کې د مذهبي عبادت یا د دین د بدلولو لپاره کار اخیستل ممنوع دي؛ مذهبي پلاوی باید په خپله مذهبي محتوی، تحصیل یافته روحانیون او غیرمذهبي کسان باید د خپلو دندو د تر سره کولو په موخه وړاندې کړي او کېدای شي خپل ځینې وختونه بېلابېلو خیریه چارو ته ځانګړی کړي. په دې اړه، ځینو خیریه موسساتو سیکولار سازمانونه جوړ کړي دي چې د مذهبي پلاوو له خوا ټول یا ځینې مالي مرستې مدیریت کوي.
مذهبي او غیرمذهبي موسسات کولای شي دولت ته د برابرو پیسو د ترلاسه کولو لپاره غوښتنه وړاندې کړي او د ارزول شویو ټولنیزو پایلو له مخې چې د مذهبي غیرمستقیمې دولتي بودیجې شتون په صورت کې یا هم یوازې د هغو سازمانونو د ذینفعانو د شمېر له مخې سب سایډي ترلاسه کړي. دا د متحده ایالاتو د خیریه انتخاب په څیر دی. دا خبره شکمنه ده چې ایا دولتي مذهبي بودیجه د بشر د حقونو په اړه د اروپايي کنوانسیون سره په مطابقت کې ده که نه؟. په ظاهره توګه، پر دې موضوع باندې تر اوسه د ECHR د قوانینو له مخې په ګڼ هېوادیزه توګه سره تصمیم نه دی نیول شوی کوم چې د مدني او سیاسي حقونو د نړیوال میثاق له حقونو څخه رامنځته شوی، چې په خپلو ګډو ټولنیزو بنسټیزو حقونو په تامین کې تبعیض نه لرل الزامي ګڼي. په ځانګړې توګه، د ځینو مشخصو خدماتو تمویل د دولت د عدم تبعیض له اعمالو سره مطابقت نه لري.
زیاتره هغه دولتونه چې اوسمهال په عمل کې سیکولار دي ښايي د هغو داسې قانوني لارې چارې ولري چې په هغو کې پخواني مذهبي اثار موجود وي. سیکولاریزم په خپله بېلابېل ډولونه لري چې ښايي له رسمي دین سره تر یوې اندازې پورې ورته وي. په بریتانیا کې د دولت مشر اوس هم اړ دی چې د تاج اېښودنې لوړه تر سره کړي کوم چې دا قانون په ۱۶۸۸ کې تصویب شوی و او په دې مراسمو کې لوړه کوي چې د پروتیستانت اصلاح شوی دین او د انګلستان رسمي کلیسا به ساتي. همداشان بریتانیا د انګلستان د کلیسا ۲۶ لوړپوړو روحانیونو ته د لارډونو په شورا کې څوکۍ لري چې د Lords Spiritual په نوم پیژندل کېږي. په کاناډا کې د حقونو او ازادیو کاناډايي منشور بیا د وجدان او مذهب، افکارو، عقایدو، نظریاتو او بیان په نوم سیکولار ازادي وړاندې کوي، چې د بیان په برخه کې ارتباطات، اجتماعات او ټولنې شاملیږي، خو د همدې منشور سریزه بیا د «خدای د برتري» مفهوم ساتلی چې دا د هغو کسانو لپاره چې پر بې خدايي اعتقاد لري یا پر څو خدایانو باندې اعتقاد لري له هغې ډلې الحاد او بودایزم لپاره مضر تمامیږي. ایټالیا په ۱۹۴۸ کال کې د اساسي قانون له تصویب وروسته یو سیکولار دولت دی (کوم چې په ۱۹۸۵ کال کې د اساسي قانون د محکمې له خوا پرې ټینګار شوی)، خو بیا هم د کاتولیک کلیسا لپاره یو ځانګړی حالت په رسمیت پیژني. سره له دې، معکوس پرمختګ هم ممکن رامنځته شي، ځکه چې یو دولت کولای شي له سیکولار حالت څخه یو مذهبي دولت ته ولاړ شي، لکه څرنګه چې دا کار په ایران کې رامنځته شو، چیرې چې د ایران سیکولار شاهنشاهي دولت د ایران پر اسلامي جمهوریت باندې بدل شو (لاندې لیست وګورئ). خو بیا هم، په تیرو ۲۵۰ کلونو کې د سیکولاریزم بهیر ډېر تر سترګو شوی دی.
پېژندنه
په يو سيکولر هېواد کې د هېواد دولت او قانون د دين له اړخه بې طرفه عمل کوي. او هېڅ رسمي يا مسلکي قانون يا ټينګار نه لري، چې د دين له خوا مطرح وي يا دين ورسره ګډ وي.
سيکولر په دې معنا نه دی چې اسلام ته درناوی نه لري، يا د اسلام مخالف دي. بلکې دا يوه مفکوره او روشنفکري ده چې دين په عبادت ځای، او سياست په حکومت کې وي.
د بېلګې په ډول: يو سيکولري نظام د مذهب پر اساس سياست مخته نه وړي، او هغه کسان چې غواړي اسلام ته ارزښت ورکړي، اجازه لري دوی کار نه پرې لري. که چېرې يوه مسلمانه مېرمن په يوه سيکولري هېواد کې حجاب ولري، که يې ونه لري، سيکولري نظام هېڅ قانون ورته نه لري، او کار نه پرې لري.
فرانسه
د فراسنې دولت د قانوني لحاظه د دين په رسميت پېژندلو څخه منع شوی. يوازې هغه مهال ديني اشخاصو ته د فعاليت اجازه ورکړل کېږي چې:
فرانسويان مذهب يوه شخصي وسيله ګڼي، او هېڅکله دې موضوعاتو کې مداخله او لاسوهنه نه کوي. او د يو بل سره د دين پر موضوعاتو اختلاف نه لري.
د وچو (قارو) له مخې د سیکولار دولتونو لړلیک
دا د هغو هېوادونو لړلیک دی چې یا په خپل اساسي قانون یا هم په خپلو نورو دولتي اسنادو کې په واضح توګه خپل ځان سیکولار بیان کړي دي.
مېترودوروس ستراتونسيايي
مېترودوروس ستراتونسيايي ( Μητρόδωρος τῆς Στρατονικείας  ) په لومړي سر کې د ایپیکورینیزم شاګرد و، مګر وروسته یې ځان د کارنیډېس سره وصل کړ. د ایپیکورین ښوونځي څخه د هغه انحراف تقریبا بې ساري دی. دا د سیسرو لخوا د هغه د تیورۍ له امله تشریح شوی چې د کارنیاډېس فلسفي شکاکيت یوازې په خپله ځمکه کې د سټوکس برید کولو وسیله وه. میټروډورس باور درلود چې کارنیډز په حقیقت کې د افلاطون وفادار پیروان و. سیسرو د هغه په اړه د لوی اور او خوارځواکۍ ویناوال په توګه خبرې کوي. هغه شاوخوا 110 BC ته وده ورکړه.
حوالې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
پر نرانو جنسي تېری
پر نرانو جنسي تېری د جنسي تېري یو ډول دی چې قرباني یې نارینه وي. د ټولنې له نظره په عمومي ډول د ښځو پر وړاندې جنسي تېری جرم ګڼل کیږي، خو په دې وروستیو کې د نارینه وو پر وړاندې د جنسي تېري لوړه کچه د ټولنیزو بحثونو موضوع ګرځیدلې ده. جنسي تېری کوونکی کېدای شي نارینه یا ښځینه وي. اکثره نارینه چې جنسي تېري پرې کیږي دا پټوي ځکه چې که چېرې د یو سړي لخوا جنسي تېري وشي، نو د ټولنې لخوا پرې ملنډې وهل کیږي او د همجنسبازانو په توګه نښه کیږي او که چېرې جنسي تېری کوونکې ښځينه وي، نو د شکایت په صورت کې نارینه قرباني کیږي. جنسي تیری کوونکی د بریالیتوب لږ چانس لري.
په ټولیز ډول
پر نرانو د جنسي تېري په اړه څېړنې یوازې په تېرو 31 کلونو کې پیل شوي او ډېری یې د هلکانو جنسي تېري ته وقف شوي دي. ډېری سرچینې یوازې د ښځو په جنسي تېري تمرکز کوي او نارینه قربانیان له پامه غورځوي.
نر په نر جنسي تېري
کله چې یو سړی د بل سړي لخوا تر جنسي تېري لاندې نيول کيږي. په اسلام کې دې عمل ته لواط ویل کیږي.
د ارواپوه ډاکټر سارا کرم د څېړنې له مخې، د نارینه وو څخه د جنسي تېري پېښې له لسمې برخې څخه کمې راپور شوي. هغه نارینه چې جنسي تېري پرې کیږي په ندرت سره محافظت ترلاسه کوي، او د عدلي سیسټم دومره اغېزمن نه دی چې د دوی ساتنه وکړي. د بشري حقونو د څار سازمان په وینا، د امریکا په زندانونو کې له 100,000 څخه تر 140,000 پورې نارینه باندې د جنسي تېري پیښې رامنځ ته کیږي، په داسې حال کې چې د امریکا د فدرالي پولیسو د شمېرو له مخې، په متحده ایالاتو کې پر ښځو جنسي تېري شمېر شاوخوا 90,000 دی. په همدې ډول نارينه هم د جګړې پرمهال د جنسي تېري قربانيان دي.
ښځه په نر جنسي تېری
د نارینه وو په وړاندې د ښځو جنسي تېري د جنسي تېري د نورو قضیو په پرتله لږ څیړل شوي. د دې ډول جنسي تیري په اړه احصایې مختلف دي. هغه نارینه چې د ښځو لخوا جنسي تیري کیږي معمولا د ټولنې، سیاست او قانون له خولی پالیسي سره مخ دي. د جنسي تیري قربانیان په محکمه کې د ګټلو لږ چانس لري که دوی دعوی وکړي. د بیلګې په توګه، دیبرا لافا یوه ښځینه ښوونکې وه چې د خپل زوی زده کونکي یې جنسي تیری کړی. محکمې په پای کې د هغه په ګټه پریکړه وکړه. د غیر رسمي شمېرو له مخې له ۲۰۱۱ څخه تر ۲۰۱۸ پورې په کالیفورنیا ایالت کې پر ۲۳۰۰۰ نجونو جنسي تېری شوی دی. ډیری داسې پیښې لیدل شوي چې کله ښځه په یو سړي جنسي تیري وکړي او ښځه حامله شي، نارینه د فطر په ورکولو مکلف دی، او دا پیښې حتی د نارینه قربانیانو سره چې د قانوني عمر څخه کم وي.
سرچينې
وېشنيزه:سيکس او قانون وېشنيزه:جنسي تېری وېشنيزه:جنسي ځورونه
سکاټ لينډ
سکاټلینډ د انګلستان غړی هېواد دی. دا هېواد د برېتانیا ټاپوګانو په دریمه برخه کې موقعیت لري. دا په سویل کې د انګلستان ، ختیځ ته شمالي بحر ، لویدیځ او شمال ته د شمالي چینل او آیرلینډ بحر سره ګډه پوله لري. د اصلي اصلي ځمکې سربیره، 790 کوچني ټاپوګان هم د سکاټلینډ برخه ده.
اډینبورګ د سکاټلینډ پلازمینه او دوهم لوی ښار دی. دا ښار د اروپا یو له مهمو سوداګریزو مرکزونو څخه دی. اډینبورګ پخوا د سکاټلینډ مرکز و خو اوس دا د سکاټلینډ ترټولو لوی ښار ګالسکو څخه تیر شوی دی. د ارکټیک سمندر یوه لویه برخه هم د سکاټلینډ په ځمکنیو اوبو کې راځي. سکاټلینډ په اروپایی اتحادیه کې د تیلو ترټولو لوی زیرمې لري. د سکاټلینډ دریم لوی ښار ابرډین دی چې د اروپا د تیلو پلازمینه بلل کیږي.
د سکاټلینډ سلطنت تر 1707 پورې یو خپلواک دولت و چې وروسته د شخصي غوره توب له امله انګلستان او ایرلینډ سره یوځای شو. دا ځکه چې د سکاټلینډ شپږم جیمز هم په ورته وخت کې د دې دوه سلطنتونو پاچا و. د ۱۷۰۷ کال د مې په ۱۷ نېټه سکاټلنډ هم له دې اتحادیې سره یو ځای شو او دا ټول ایالتونه یو هېواد شول. په دې اړه په ۱۷۰۶ کال کې د دواړو ایالتونو پارلمانونو یو قانون تصویب کړ. په هرصورت، په سکاټلینډ کې د دې ضمیمې پروړاندې عمومي لاریونونه شوي. حتی نن ورځ، د سکاټلینډ قضایی او حقوقي سیسټم او جرم او مجازات د انګلستان او ویلز او شمالي ایرلینډ څخه توپیر لري.