cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمود الحسن ګنګوهي
مفتي طاهر غازي ابادي.
مولانا نور حسين قاسمي.
==سرچينې
^ "Archived copy". Archived from the original on 2012-10-31. Retrieved2012-11-05.
^ "Archived copy". Archived from the original on 2013-07-03. Retrieved2013-06-04.
^ "Archived copy". Archived from the original on 2016-07-03. Retrieved2013-06-04.
داوودي گل
داودي گل (په انگلیسي: Chrysanthemum) ( علمي نوم morifolium Chrysanthemum) دی او د Compositae په نباتي کورنۍ پورې اړه لري. دپیدایښت اصلی ټاټوبی یې اسيا او شمال ختیځه اروپا گڼل کیږي. د گل ۲۰۰ډولونه چې د وده ایز فصل له مخې یوکلن او څوکلن دی،شتون لري داودي گل یوکلنې تنې لري چې په ژمي کې وچیږي او پسرلي کې بیا له سره رازرغونیږي. دتنې لاندنی برخه لرکینه ، دپاڼې رنک تیاره شین ، گل یې پرک لرونکی چې سپین، بانجانی ، شیرچایی ، زیړ ،بنفشي رنگونو سره دي. معمولادمني موسم او ځینې ډولونه یې دوبي کې گل باسي.په کورنوکې د زورنې لپاره ټیټ قدي گڼ بوټی لرونکي ډولونه ته ترجیع ورکول کیږي.
کرنه:
دکرنې په زړه پوره وخت دپسرلي په پیل کې چې د یخ وهنې ویره نه وي مناسب گڼل کیږي. ولې هر وخت چې د یخ وهنې او دزیاتې تودوخې په واسطه د لمنځه تللو امکان نه وی کرنه ترسره کیدای شي. دکرنې لپاره له هغوبوټو څخه چې باغچو کې له وړاندې موجود وي یوه برخه له ریښې سره راجدا او په نوې ځای کې کینول کيږي ، دبوټو د کینولولپاره سوري باید د رښې د اندازې دوه برابره لوی ویستل شوي وي، مناسبه خاوره چې د کمپوست گډوله ولري باید استفاده شي. له کرنې ورسته بوټې ته د اوبو د راټولیدو او ډنډ کیدو څخه باید مخنیوی وشي. دبوټو ترمنځ دکرنې فاصله ۱۸-۲۴ انجه بپه نظرکې نیول کیږي.
خاوره:
دباغچې خاوره چې حیواني سره اونباتي پاتې شوڼي او دتعامل له اړخه لږقلوي خاصیت ولري دنبات دروزولو لپاره په زړه پورې ده. داودي گل کیمیاوی سرو ته زیاته اړتیانلري ، که دسرې زیاته اندازه ولگول شي د بوټی د لمنځه تللو سبب گرځي.
تودوخه او روښنایي:
داودي د لنډې ورځې بوټی دی په همدې سبب ډیر وروسته د اوړي په وروستیو او د منی په پیل کې گلان باسي. ولې کولای شو د بوټې د گل باسلو وخت کې د روښانې په تغییر سره بدلون راولو یعنې که وغواړو چې بوټی وختي گلان تولید کړي، نو پرته له شپې د ورځې هم داگل تریوڅه وخته په تیاروکې ساتو که چیرې په گل لوښو کې روزل کیږي دې حالت کې کولای شو گل لوښې د ورځې هم تر یو څه وخت پورې تیاره ځایونوکې وساتو. او د ورسته گل کولولپاره هم کیدای شی د شپې له خوا د گل لپاره روښنایي چمتو شي چې په دې سره به دگل کولو وخت کې ځنډ راشي. داودي گل عادي تودوخه ۲۵ سانتی گراد او د لمر متوسطې روښنایې ته اړتیا لری. زیاته تودوخه دنبات پاڼې او تنې ته زیان اړوي. دسحر لمخه دلمر بشپړې روښنایې بوټي ته ددې لپاره اړینه ده ترڅو دبوټی څخه لندبل(شبنم) لرې کړي څکه دابوتي د mildew فنگسی ناروغیۍ په پروړاندې دیر حساس دی په دې اساس بوټی باید تل وچ وساتل شي.
تکثیر
داودي گل دتخم، قلمو او دبوټې دویش په طریقه سره ډیریږي. معمولا بوټی د ویش په واسطه سره زیاتیږي، نوی کینول شوی بوټی د زاړه په پرتله ښه وده کوي، په پسرلي کې کله چې بوټي نوې وده پیل کړي وي ،د بوټی اړخونه په ډیره پاملرنه سره کیندل کيږي او له بوټي څخه نوی بوټی له ریښو سره رابیلیږي ، وچې شوې تنې یې ورنه جدا او یواځې روغ بوټي یې کرل کیږي. دبوټی د کینولو وخت کې باید یوه اندازه فاسفورس لرونکې سره او عضوی مواد له خاوره سره گډ شي. تازه کینول شوی بوټی له ۳-۵ کلونو پورې غوره وده کوي او وروسته د ناروغیودمنځ راتلو د مخنیوی لپاره بیا سره جدا او نوی ځای کې کینول کیږي. دقلمې په واسطه ډیرونه له تنې څخه د ۵-۸ سانتی مترو په اوږدوالی قلمې اخستل کیږي، پاڼې ورنه پریکو او بیا ی په ریښه ایستونکي هورمون کې غوټه کیږي، په شنه خونه کې دننه په چمتوشویو بسترونوکې چې دلمر روښنایې موجوده وي کرو ترڅو ریښې وباسي. دتخم په واسطه کرنه تخمونه دوې ترلومړي یخوهنې دوه میاشتې پخوا کرل کیږي، یا دژمي په اوږدوکې په تودو ځایونو کې کرل کیږيو دکرنې دځای تودوخه باید ۲۰-۲۴ سانتي گراد درجې وساتل شي، تخمونه د ۱-۳ اونیو موده کې راټوکیږي.
اوبه لگونه:
له نږدې کتنې وروسته که څرگنده شوه چې د گل غنچې سره نه دي خلاصې شوې اوځینې یې وچې شوې وي باید پوه شو چې بوټی ډیر تږی دی، باید اوبه لگونه ترسره شي، مناسب لندبل دنبات د ودې او روغیتا لپاره اړین دی، کله چې د نبات پاڼې د لاس په واسطه لمس شي که پاڼې نرمې او دمړاو یتوب نښې پکې څرگندې شوې نبات اوبو ته بیړنۍ اړتیا لري باید په بیړه اوبه لگونه ترسره شي. که تر مړاوې کیدو مرحلې پورې اوبه ورنه کړل شي د نبات د عمر د کمیدو سبب گرځي.
گل باسنه:
ددې لپاره چې بوټی لوی گلان وباسي دبوټي دپاسه ۳-۴ ځانگې انتخاب او نور ورځینې پرې کیږي. اود هر ځانگې دپاسه دگلانو یوه غنچه پریښودل کیږي. غوره بریښي چې وچې شوې پاڼې او گلان ورنه پرې شي ترڅو نورې څانگې غښتلې شي.
ناروغي او افتونه:
که چیرې دبوټی دپاڼو لاندنۍ برخه دغڼې تارونو پواسطه پوښلی شوې وي چې د کوچینۍ کنې په واسطه منځ ته راځي باید د لند ټوکر په واسطه پاک شي، اویا په هر دوو اونیو کې یوځل کنه وژونکي درمل پرې وشیندل شي. مناسب لندبل دآفت دسطحې په راکمیدوکې اغیزمن دي.
Species
• 2
تړلې لیکنې
گلان زینتي بوټي
سرچینې
لیکوال: رحمت Rahmat Rhn
وېشنيزه:داوودي گل وېشنيزه:د بڼ بوټي وېشنيزه:پاڼه لرونکي سبزیجات داودي، گل داودي، گل وېشنيزه:د جاپان ملي نښې
نړيوالي جګړې
نړيوالي_جګړي_کله_اوڅنګه_پيښي_سوي ؟ تر لومړۍ نړيوالي جګړي مخکي اروپا شاوخوا دوې پيړۍ د جګړو مرکز ګرځيدلي وه المان ، فرانس ، انګليس پکښي مهم ځاى خپل کړى وواو کله ناکله نور هيوادونه هم ددوى له اړودوړ څخه هم متاثره کيدل لومړۍ نړيوالي جګړي ته هغه وخت لاره هواره سوه چه جرمني خپل فوځونه المغرب ته د مسلمانانو د ملاتړ ترشعار لاندي د فرانسي پر ضد ننه ايستل دا مهال د استريا اوسنى اتريش د امپراطور وليعهد او وراره ارشيدوک فريناند د خپلي ميرمني سره يوځاى د يو ګوسلاوى غورځنګ د يو غړى لخوا د بوسني په پايتخت سرايو کښي د موتر د تيريدو پر مهال په ډزو سره مړه سول اودا پړه پرسربيا واچوله د اسټريا امپراطور داکړنه دځان سپکاوى وګاڼه جرمني هم جګړي ته يو پلمه لټوله اتريش يې وهڅاوه ترڅو دسربيا پر ضد د جګړي اعلان وکړي او ډاډ يې ورکړ چه که روس دسربيا ملاتړ وکړ موږ به د اسټريا ملاتړ وکړو دجرمني په دي کار سره روس ، سربيا فرانسه وروسته بيا بيلجم ، جاپان ، انګليستان او ايټاليا په پاى کښي امريکا د جرمني پر ضد سره متحد سول جرمنى اسټريا ، ترکيه او بلغاريه د محوري هيوادونو تر نوم لاندي څلور کاله او دري مياشتي له 1914-1918 پوري د جګړو شاهدان وو لومړى جرمني عسکرو انګريزان او فرانسويان د مارين ترسينده وځغلول وروسته يې دوى پرشاکړل پدى جنګ کي دوه ميلونه انسانان ووژل سول ترکانو د المان سره د نږدي اړيکو درلودلو په خاطر جګړي ته داخل سو دا مهال د حجاز (مکه اومدينه شريفه ،طايف ،بيت المقدس، عراق او سوريه) مقدس ځايونو والي حسين شريف د عثماني خلافت څخه بغاوت وکړ او نوموړي سيمي يې د انګريزانو او فرانسويانو په ذمه ورکړي امريکا په 1917م کي د خپل قوت ښودلو د هدف سره تردي شعار لاندى چه د ازادو ملتونو حقوق ساتي د يو ميليون په عصري سمبال فوځ فرانسي ته راداخله سوه او د متحدو قواوو قوماندان يې فرانسوى مارشال فوس وټاکه جرمنيانو په هغسى ځواکمن نيت حملي شروع کړى امريکا سخت ګذارونه ورکړل او جرمنيان يې له فرانسي او بلجيم په زوره وايستل ، په 1918 کښي المان او ملګرو يې خپله ماته ومنله او په فرانس کښي د سولي کنفرانس جوړ سو په دي کنفرانس د جګړه ګټونکو ايټاليا ، فرانس ، انګلستان او امريکا خبرى چليدي پر المان يې نه مننونکى بارونه کښيښودل المان کوښښ کاوه چه نرمي ورسره وسي خو د امريکا پرته نورو سرټمبګي کوله المان مجبور سو چه دا تړون مات کړى او دوهمي نړيوالى جګړى ته لار پرانيستل سي
په نومړى کنفرانس کښي لاندى قيودات او پورونه پر المان ايښودل سوى وو. 1-دالمان فوځ يو لک ته راکښته سو او افسران يې 4000ته راکښته سو. 2-جنګي جهازونه يې نه جوړولاى او نه رانيولاى سي 3-نظامي تربيه به هيڅ الماني ته نه ورکول کيږي 4-اوبتلونه به نه کاروى او بحرى قوتونه به هم راکموى. 5- د جګړي زيان به جبرانوي پداسى حال کي چه ددي حساب کول لا ګرانه مسله وه چه څومره تاوان رسيدلى دى تنها 9 ميليونه فوځيان وژل سوى وو او 15ميليونه ټپيان سوى وو ښارونه دخاورو سره برابر سوى وو او ځيني بنديزونه چه هټلر او المان ته د قبول وړ نه وو او دوهمى جګړي ځيني نور عوامل هم درلودل لکه دځينو هيوادونو يرغلونه پر نورو هيوادونو دوهمه جګړه کښي د ملتونو ټولنه له منځه ولاړه او د ملګرو ملتونو سازمان دګټونکو متحدينو هيوادونو لخوا ايجاد سو دوهمه جګړه تر 6 کلن دوام وروسته په 1944 کښي د امريکا په بريا هغه مهال پاى ته ورسيده چه پرچاپان اټومي سلاح وکارول سوه او دي جګړي هم ميليونونه ککرۍ ترخاورو لاندي کړي چه ددواړو جګړو ملکي تلفات 60 ميليونه اونظامي تلفات 15 ميليونونه انسانان ته ورسيدل تردي وروسته د روس او امريکا سيالو هيوادونو شاوخوا 50کاله سړه جګړه جارى وساتل سوه اونړۍ يې دوه قطبي وساتله چه بياهم د امريکا په ګټه تمامه سوه او اوس نوي هيوادونه په اقتصادى او سياسي پرمختګونو کښي دنوى سياست هڅي پيلوى
انا کوپر
انا جولیا هیووډ کوپر (د ۱۸۵۸ کال د اګسټ ۱۰مه – د ۱۹۶۴ کال د فبرورۍ ۲۷مه) یوه امریکايۍ لیکواله، روزونکې، ټولن‌پېژندونکې، ویناواله، د تور پوستانو د ازادۍ فعاله او د متحدو ایالتونو په تاریخ کې یوه وتلې افریقايي‌الاصله امریکایۍ عالمه وه.
کوپر په ۱۸۵۸ کال کې د غلامۍ په حالت کې وزیږېده. د نړیوالې کچې زده‌کړې یې وکړې او په علمي او ټولنیزو محفلونو کې یې د ځواک او برم ادعا وکړه. په ۱۹۲۴ کال کې یې د تاریخ په برخه کې له «سوبن پاریس» پوهنتون څخه دوکتورا ترلاسه کړه. کوپر څلورمه افریقايي‌الاصله امریکایۍ ښځه وه چې د دوکتورا سند یې واخیست. اغلې کوپر د واشنګټن ډي سي د افریقايي‌الاصله امریکايانو د ټولنې یوه مخکښه غړې او د الفا کوپا الفا ټولنې غړې هم وه.
کوپر د ټولنیزو علومو په برخو په ځانګړي ډول په ټولن‌پېژندنه کې ښکېله وه. لومړنی کتاب یې «له سوېله یو غږ: له سوېل څخه د یوې تور پوستې ښځې له‌خوا» نومېده چې د تور پوستي فیمینېزم لومړنۍ چیغه بلل کېږي او کوپر ته «د تور فیمینېزم مور» لقب ورکوي.
زده‌کړې
په ۱۸۶۸ کال کې چې کوپر ۹ کلنه وه، تحصیلي بورس یې ترلاسه کړ او په «رالي» کې یې په نوي جوړ شوي ښوونځي او مؤسسه «سنټ اګوسټین» کې زده‌کړې پیل کړې. دغه ښوونیزه مؤسسه د کلیسا له‌خوا په دې موخه جوړه شوې وه چې د غلامانو او د هغوی د کورنیو د زده‌کړو لپاره ښوونکي وروزي. کشیش «برنټون» له کوپر سره د لګښتونو د مرستې لپاره هغې ته د تحصیلي بورس وړاندیز وکړ. د کوپر د ژوندلیک لیکوال «مارک ګیلز» وايي: "په سنټ اګوسټین کې د زده‌کړو کچې له ابتدايي څخه تر لېسې پورې بېلابېلې وې چې د سوداګریزو مهارتونو زده‌کړې هم په کې شاملې وې." په سنټ اګوسټین کې د ۱۴ کلنو تحصیلاتو په جریان کې کوپر ځان د یوې ځیرکې زده‌کړیالې په توګه ثابت کړ چې هم یې په هنرونو کې خپله وړتیا وښوده او هم یې د ریاضیاتو او ساینس په څېر په تحلیلي برخو کې. دې چې کوم مضامین لوستل هغه «لاتین، فرانسوي او یوناني» ژبې، د انګلیسي ژبې ادبیات، ریاضیات او ساینسي علوم وو. که څه هم ښوونځي د ښځو لپاره یوه جلا برخه لرله چې «د ښځو کورس» نومېده او دولت په لوی لاس ښځې په لوړو کورسونو کې له زده‌کړو څخه را ګرځولې، کوپر د خپلو تحصیلي وړتیاوو په ښودلو سره د هغو ځانګړو کورسونو د لوستلو لپاره مبارزه وکړه چې یوازې د نرینه‌وو لپاره وو. په دې دوره کې د سنټ اګوسټین د زده‌کړو ټینګار پر دې و چې ځوان نرینه د منسټرانو یا راهبانو په توګه وروزي او په څلور کلنو پوهنتونونو کې یې لوړو زده‌کړو ته چمتو کړي. په دې کې یو کس «جورج کوپر» و چې وروسته یې له دې سره واده وکړ، خو تر واده یوازې دوه کاله وروسته مړ شو.
کوپر د خپلې علمي وړتیا له امله وکولای شول چې د کوچنیو ماشومانو لپاره د خصوصي ښوونکې په توګه کار وکړي او دغه کار مرسته ورسره وکړه چې د خپلو زده‌کړو لګښتونه هم چمتو کړای شي. اغلې کوپر د زده‌کړو تر بشپړولو وروسته په دې مؤسسه کې د روزونکې په توګه پاتې شوه. په ۱۸۸۳-۱۸۸۴ ښوونیز کال کې یې د لاتیني او یوناني ژبو ادبیات، معاصر تاریخ، د لوړې کچې انګلیسي او موسیقي تدریس کړل. په ۱۸۸۴-۱۸۸۵ کال کې د علمي کادر په نوملړ کې نه ده شامله شوې، خو په ۱۸۸۵-۱۸۸۶ کال کې «د لاتیني او یوناني ژبو د ادبیاتو، بلاغات او نورو مضامینو» د ښوونکې په توګه په کې شامله شوې ده. د مېړه ژر مړینې هم ښايي د تدریس لپاره د اغلې کوپر له وړتیاوو سره مرسته کړې وي. که متاهله پاتې شوې وای، ښايي د کور د کارونو لپاره له پوهنتونه را ګرځېدلې وای.
اغلې کوپر د خپل مېړه تر مړینې وروسته په اوهایو کې «اوبرلین کالج» ته شامله شوه. دلته یې هغه تحصیلي کورس ولوست چې د نرینه‌وو لپاره ځانګړی شوی و او په ۱۸۸۴ کال کې ترې فارغه شوه. کالج هر زده‌کړیال ته د درېیو ټولګیو د لوستلو اجازه ورکړې وه، خو دې هڅه کوله چې د درېیو پر ځای څلور ټولګي واخلي. اوبرلین د موسیقۍ په خاطر مشهور و او اغلې کوپر هم د همدې لپاره هلته ورغله، خو څنګه یې چې غوښتل هغسې یې د پیانو په ټولګیو کې ګډون ونه‌کړای شو. په ټولګیوالو کې یې نورې تور پوستې ښځې «ایډا ګیبس» چې وروسته یې نوم «هانټ» شو او «مري چرچ ټرل» هم وې. اغلې کوپر په اوبرلین کې د «LLS» غړې هم وه. دا د ښځو لپاره د هغو دوو ادبي ټولنو له ډلې وه چې منظم پروګرامونه یې لرل، مشهورو ویناوالو به ویناوې په کې کولې او سندرغاړي ورته راتلل. کوپر په «ویلبرفورس» کالج کې تر لنډو زده‌کړو وروسته په ۱۸۸۵ کال کې بېرته «سنټ اګوسټین» ته را وګرځېده. بیا اوبرلین ته لاړه او په ۱۸۸۸ کال کې یې د ریاضیاتو په برخه کې ماسټري وکړه. په ماسټرۍ سره کوپر د لومړنیو دوو تور پوستو له ډلې شوه چې د ماسټرۍ سند یې واخیست. بله ښځه «مري چرچ ټرل» وه چې په همدغه کال یې ماسټري کړې وه. په ۱۸۹۰-۱۸۹۱ کلونو کې یې «د ښځو د لوړو زده‌کړو» په اړه یوه مقاله خپره کړه چې په لرغونو ادبیاتو کې د ښځو د امتیاز په اړه وه، دې په خپلو بېلګو کې سقراط او سافو ته اشارې کړې وې او زده‌کړو ته یې د لاسرسي په اړه خپلې لېوالتیاوې څرګندې کړې وې چې د دې را وروسته مسلکي مخینه یې وښوده.
مړینه
کوپر د ۱۹۶۴ کال د فبرورۍ میاشتې په ۲۷مه نېټه د په واشنګټن ډي سي کې د ۱۰۵ کلونو په عمر مړه شوه. د یادګار مراسم یې د شمالي کارولینا په «رالي» سیمه کې په «سنټ اګوسټین» کالج کې ترسره شول. دا هغه ځای و چې خپل علمي فعالیتونه یې په کې پیل کړي وو. اغلې کوپر د «رالي» ښار په هدیره کې د خپل مېړه تر څنګ خاورو ته وسپارل شوه.
د افغانستان نړیواله درجه بندي
دا ليکنه د افغانستان د نړیوالې درجه بندې په هکله ده.
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال تړون
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال میثاق یا تړون (ICESCR) یو څو اړخیز تړون دی چې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ له خوا د ۱۹۶۶ز کال د ډسمبر پر ۱۶مه د عمومي اسمبلې د 2200A(XXI) شمېره پرېکړه‌لیک له لارې تصویب شو او د ۱۹۷۶ز کال د جنورۍ له ۳مې راوروسته نافذ دی. دغه تړون اړوند اړخونه اړباسي چې د کار حقونو او د روغتیا حق، د زده‌کړې حق او د ژوند مناسب معیار ته د رسېدو د حقونو په ګډون غیر کورواکو او باور لرونکو سیمو او افرادو ته د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو (ESCR) د ورکولو لپاره کار وکړي. د ۲۰۲۰ ز کال تر جولای پورې، دغه تړون د ۱۷۱ غړي لرل. د متحده ایالاتو په ګډون نورو څلورو هېوادونو هم دغه تړون لاسلیک کړی خو تصویب کړی یې نه دی.
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال تړون یا ICESCR (او اختیاري پروتوکول یې) د بشري حقونو د نړیوالې لایحې یوه برخه ده چې ترڅنګ یې د بشري حقونو نړیواله اعلامیه (UDHR) او د مدني او سیاسي حقونو نړیوال میثاق (ICCPR) او د هغه لومړی او دویم پروتوکولونه هم د دغې لایحې برخه دي.
دغه تړون د ملګرو ملتونو د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د کمېټې له خوا څارل کېږي.
پیدایښت او سرچینه یې
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د نړیوال تړون (ICESCR) ریښې هغه بهیر ته رسېږي چې د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې لامل شو. د ۱۹۴۵ز کال د سان فرانسیسکو په کنفرانس کې د «د بنسټیزو بشري حقونو په اړه اعلامیه» کې یې وړاندیز شوې ووه چې د ملګرو ملتونو د بنسټ اېښودلو لامل شوه او اقتصادي او ټولنیزې شورا ته یې د مسودې جوړولو دنده ورکړل شوه. د دغه بهیر په پیل کې، دغه سند پر یوه اعلامیه چې د بشري حقونو عمومي اصول یې بیانول او یوه کنوانسیون یا تړون چې الزامي ژمنې یې لرلې، ووېشل شو. لومړی هغه یې د بشري حقونو پر نړیواله اعلامیه (UDHR) بدله شوه او د ۱۹۴۸ د ډسمبر پر ۱۰مه تصویب شوه.
د کنوانسیون د مسودې جوړولو بهیر دوام وکړ خو د ملګرو ملتونو د غړو ترمنځ د منفي مدني او سیاسي او مثبتو اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د نسبي اهمیت په اړه پام‌وړ اختلافات وو. دغه اختلافات د دې لامل شول چې دغه کنوانسیون په دوو جلا میثاقونو ووېشل شي، "په یوه کې مدني او سیاسي حقونه او په بل کې یې اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه ځای شي." په دواړو تړونونو یا میثاقونو کې باید د امکان تر حده ورته احکام راغلي وای او په هم‌مهاله توګه د لاسلیک لپاره پرانیستل شوي وای. په هر یوه کې به د ټولو خلکو د خپلواکۍ د حق په اړه یوه ماده هم وه.
د اوسني میثاق یا تړون غړي هېوادونه به، د هغو غړو هېوادونو په شمول چې د غیر کورواکو او باور لرونکو سیمو د ادارې مسؤلیت لري، د خپلواکۍ د حق ترلاسه کېدو ملاتړ کوي او د ملګرو ملتونو د منشور له احکامو سره سم به د دغه حق درناوی کوي.
لومړی سند د مدني او سیاسي حقونو نړیوال میثاق او دویم یې د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال میثاق شو. د دواړو میثاقونو مسودې په ۱۹۵۴ ز کال کې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلې ته د بحث لپاره وړاندې شوې او په ۱۹۶۶ز کې تصویب شوې.
اختیاري پروتوکول
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د نړیوال تړون اختیاري پروتوکول د دغه میثاق یو جانبي تړون دی چې د تړون ټولو اړخونو ته اجازه ورکوي چې د افرادو د شکایتونو څېړلو لپاره د اقتصادي ټولنیزو او کلتوري حقونو د کمېټې صلاحیت په رسمیت وپېژني.
اختیاري پروتوکول د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ له خوا د ۲۰۰۸ کال د ډسمبر په ۱۰مه تصویب شو. دغه پروتوکول د ۲۰۰۹ ز کال د سپټمبر په ۲۴مه د لاسلیک لپاره پرانیستل شو او د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ تر میاشتې د ۴۵ اړخونو له لوري لاسلیک شو او د ۲۴ له لوري تصویب هم شو. د اړینو تصویبونو له درشل څخه په تېرېدو سره، دغه پروتوکول د ۲۰۱۳زکال د مې له ۵ مې نېټې راوروسته نافذ شوی دی.
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو کمېټه
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو کمېټه د بشري حقونو د کارپوهانو یا متخصصینو یوه اداره ده چې د دغه تړون پر پلي کېدو د څار دنده لري. دغه کمېټه د بشري حقونو له ۱۸ خپلواکو کارپوهانو جوړه ده چې د څلور کلنو دورو لپاره ټاکل کېږي او په هرو دوو کلونو کې یې نیمایي غړي ټاکل کېږي.
د بشري حقونو د نورو څارونکو بنسټونو خلاف، دا کمېټه د هغه تړون پر بنسټ نه ده جوړه شوې چې څارنه یې کوي بلکې دا د اقتصادي او ټولنیزې شورا له لوري د دوو پخوانیو څارونکو ادارو له ناکامۍ وروسته جوړه شوې ده.
ټول غړي دولتونه اړ دي چې دغې کمېټې ته منظم راپورونه وړاندې کړي چې په کې د دوی قانوني، قضایي، د پالیسي جوړونې اړوند او نور هغه ګامونه په تړون کې د منل شویو حقونو د پلي کولو لپاره یې اخیستي دي، په کې تشرېح شوي وي. لومړی راپور باید د دغه تړون یا میثاق له تصویب دوه کاله وروسته وړاندې شي؛ تر هغه وروسته په هرو پینځو کلونو کې راپورونه ورکول کېږي. کمېټه بیا هر راپور څېړي او خپلې اندېښنې او سپارښتنې د "وروستیو کتنو" په توګه غړي دولت ته رسوي.
دغه کمېټه معمولاً په هره مې او نومبر میاشت کې په جېنېوا کې سره جرګه کېږي.
روسان
روس قوم روس خلک (روسي قوم) له ختیځ اسلاویایي نژادونو له ډلی څخه یو دی. چې ددی نژاد ډیره یې وګړي په روسیه او ورڅیرمه هیوادونو کې میشت دي. د روس خلکو شمیر په روسیه کې ۱۱۶ او په ټوله نړۍ کې کابو ۱۵۰ میلیونو ته رسیږي.
ابي کلي
ابي کلي فاسټر (د ۱۸۱۱ ز کال د جنورۍ ۱۵مه – د ۱۸۸۷ز کال د جنورۍ ۱۴مه) یوه امریکایۍ ټولنیزه اصلاح‌غوښتونکې او د تور پوستانو د غلامۍ مخالفه وه چې له ۱۸۳۰مې لسیزې نه تر ۱۸۷۰یمې لسیزې پورې فعاله وه. اغلې کلي د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې لپاره د مالي مرستو راټولوونکې، ویناواله او د کمېټو تنظیموونکې شوه، چې دلته یې له «ویلیم لویډ ګریسون» او نورو راډیکالانو سره نږدې همکاري لرله. ابي کلي له «سټېفن سیمونډز فاسټر» سره واده وکړ او دوی دواړو د ښځو او هغو افریقايانو د برابرو حقونو لپاره کار وکړ چې د امریکا په لویه وچه کې غلامان وو.
د ژوند لومړي وختونه
ابي کلي د ۱۸۱۱ زکال د جنورۍ میاشتې په ۱۵مه نېټه، د «وینګ» او «لیډیا کلي» په کور کې وزېږېده. مور او پلار یې د «ماساچوسټ» ایالت په «پلهام» سیمه کې کروندګر وو. کلي په «ووسټر» کې له کورنیو کښت‌زارونو سره په مرسته کې لویه شوه او دا هغه ځای و چې په مینه‌ناکه فضا کې یې روزنه ترلاسه کړه. کلي او کورنۍ یې د «ماساچوسټ» ایالت «اکسبرېج» ته نږدې «د کواکور د میاشتنۍ ناستې» غړي وو. ابي کلي په «ووسټر» کې خپلې زده‌کړې پیل کړې. د فاسټر لور وروسته ولیکل: "ابي په ووسټر کې د نجونو په تر ټولو ښه خصوصي ښوونځي کې شامله شوه." دا چې په ووسټر کې د نجونو لېسه نه وه او د ابي مور او پلار د خصوصي ښوونځیو د لګښتونو وس نه درلود، ابي کلي هم په ۱۸۲۶ زکال کې د «روډ ایلنډ» ایالت د «پرویډنس» سیمې په «نیو انګلنډ فرېنډز بورډېنګ» ښوونځي کې زده‌کړو ته دوام ورکړ. کلي د ښوونځي تر لومړي کال وروسته دوه کاله تدریس وکړ او د زده‌کړو د دوام لپاره یې څه ناڅه پیسې برابرې کړې. په ۱۸۲۹ ز کال کې یې د خپلو زده‌کړو وروستی کال هم بشپړ کړ او په ډېره ښه کچه فارغه شوه.
ابي په ځايي ښوونځیو کې د تدریس لپاره خپل پلرني کور ته را وګرځېده. په ۱۸۳۵ ز کال کې یې له خپل مور او پلار سره مرسته وکړه، چې په «میلبري» کې خپل نوي کور ته ولېږدي. وروسته بیا په ۱۸۳۶ز کال کې ماساچوسټ ته لاړه او هلته یې په یوه ځايي ښوونځي کې تدریس وکړ. هلته یې له داسې کواکرانو سره وپېژندل، چې د اعتدال، سوله‌غوښتنې او غلامۍ ضد نظریو لپاره یې تبلیغ کاوه. اغلې ابي د «سیلوسټر ګراهام» د تیوریو لېواله شوه او کله یې چې د «لېبرېټر» د غلامۍ ضد ورځپاڼې د اېډېټر «ویلیم لویډ ګریسون» وینا واورېده، د غلامۍ د له منځه وړلو عمومي لېوالتیا ورسره پیدا شوه. کلي «د لین د غلامۍ ضد ښځینه ټولنې» سره یوځای شوه او هلته د داسې کمېټې غړې شوه، چې په کلمبیا کې د غلامۍ ختمولو په موخه فدرال دولت ته د غوښتنې لپاره د لاسلیکونو د راټولولو مسؤلیت ور په غاړه شو. کلي په ډېره لېوالتیا سره خپل ماموریت ترسره کړ او په ۱۸۳۷ ز کال کې یې د «لین» سیمې د کابو نیمايي ښځو لاسلیکونه راټول کړي وو.
د غلامۍ ضد فعالیت
ابي کلي په ۱۸۳۷ ز کال کې په متحدو ایالتونو کې تر اقتصادي ناورین وروسته «د لین د ښځو ټولنې» لپاره د مالي مرستو د را ټولولو مسؤلیت پر غاړه واخیست. د خپلو شخصي پیسو یوه برخه یې د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې ته وبښله. اغلې ابي د «انجلینا ګریمک» په هڅونې سره په نیویارک کې د غلامۍ ضد ټولنې په ملي کنوانسیون کې د لین د ښځو ټولنې د لومړنۍ استازې په توګه خدمت وکړ. هلته یې د مالي مرستو د را ټولولو په اړه خبرې وکړې او د غلامۍ لغوه کولو لپاره یې د دغې ټولنې د اعلامیې د مسودې په چمتو کولو کې ونډه واخیسته. ابي کلي تر دغه کنوانسیون وروسته په غلامۍ ضد ټولنه کې ډېره ښکېله شوه، غوښتن‌لیکونه یې ووېشل، مالي مرستې یې راټولې کړې او د عامه پوهاوي د لوړولو لپاره یې په کنفرانسونو کې ګډون وکړ.
کلي په ۱۸۳۸ ز کال کې، په «فیلاډلفیا» کې د امریکايي ښځو په لومړني غلامۍ ضد کنوانسیون کې خپله عمومي وینا واوروله، چې مخاطبین یې هم نارینه وو هم ښځینه. هغه مهال ښځو په عمومي ټولنو کې دغسې مخاطبینو ته وینا نه کوله. که څه هم معترضانو شور ماشور جوړ کړ، خو کلي په ډېر فصاحت سره د غلامۍ د لغوه کولو اصول واورول. اغلې ابي کلي په را وروسته میاشتو کې د نیو انګلینډ د غلامۍ ضد کنوانسیون په څېر ګډو(مختلطو) غونډو ته ویناوې وکړې او ځان یې د یوې پېژندل شوې څېرې په توګه ثابت کړ. د دې تر څنګ یې په یوه داسې کمېټه کې کار کاوه چې نارینه او ښځینه په کې ګډ وو.
په ۱۸۴۳ز کال کې یې د نیویارک ایالت په «بوفالو» ښار کې د لېبرال ګوند په کنوانسیون کې ګډونوالو ته وینا وکړه او په امریکا کې لومړنۍ ښځه شوه، چې په یوه ملي سیاسي کنوانسیون کې یې وینا وکړه.
د افغانستان غټ ټکي
عمومي سرچینې
وېشنيزه:افغانستان
ابي کلي
د غلامۍ ضد فعالیت
اغلې کلي په را وروسته کلونو کې د ویناوالې او مالي مرستو راټولوونکې په توګه له غلامۍ ضد ټولنې سره مرسته وکړه. که څه هم د یوې داسې ښځې په توګه تل له مخالفتونو سره مخامخ وه، چې له نرانو سره یې له نږدې کار کاوه او هغوی ته یې په عمومي ځایونو کې ویناوې کولې، خو له دې سره سره يې هم خپل کار ته دوام ورکړ. که څه هم د ځینو له مخالفت سره به مخامخ کېده، خو دې خپلې تګلارې، له هغو افریقایانو سره شریکولې چې مخکې غلامان وو. "زه خوشحاله یم چې په رنګین‌پوستانو سره پېژندل کېږم. که څوک غواړي چې، هغوی ته په سپکه وګوري، مدافعان یې هم باید د هغوی په څېر وي." د ۱۸۴۹ ز کال په اکتوبر میاشت کې یې خپل ملګري «مایلو ټاونسنډ» ته لیک ولېږه او د غلامۍ ضد ټولنې لپاره یې د خپل کار په اړه ورته وویل: "موږ پوهېږو چې زموږ موخه مخ پر وړاندې روانه ده".
د ښځو حقونه
د ښځو د حقونو لپاره مبارزه ډېر ژر د غلامۍ د سخت ‌درېځو مخالفینو لپاره نوی لومړیتوب شو او کلي هم په دې ډله کې وه چې د نیویارک ایالت په «سنکا فالز» ښار کې د «سنکا فالز کنوانسیون» تر جوړېدو پنځه کاله وړاندې یې دلته د ښځو د حقونو په اړه ویناوې کولې. اغلې کلي د «سوزن انتوني» او «لوسي سټون» په ګډون د ښځو د رایې حق غوښتونکې وهڅولې، چې په سیاسي فعالیتونو کې ونډه واخلي. اغلې کلي په ۱۸۵۰ ز کال کې د ماساچوسټ ایالت په ووسټر ښار کې د ښځو د حقونو د لومړني ملي کنوانسیون یوه مهمه ویناواله وه. (سنکا فالز د ښځو د حقونو لومړنی کنوانسیون و، چې په ۱۸۴۸ ز کال کې جوړ شو، خو ملي نه و).
ابي کلي د امریکا تر کورنۍ جګړې وروسته، د اساسي قانون د پنځلسم تعدیل د تصویب ملاتړ وکړ. ځینې ښځینه فعالانې د هر هغه تعدیل په مقابل کې پورته شوې، چې ښځو ته یې د رایې حق نه ورکاوه. «سوزن انټوني» او «الیزابېت کډي سټاټون» له دغه تعدیل سره کلک مخالفت څرګند کړ او کلي له همدې امله ترې جلا شوه. کله چې تعدیل تصویب شو او «ګریسون» د غلامۍ ضد ټولنه منحل کړه، کلي د افریقايي‌توکمو امریکایانو او ښځو لپاره د برابرو حقونو په برخه کې کار ته دوام ورکړ.
کلي او مېړه یې «سټېفن سیمونډز فاسټر» په ۱۸۷۲ ز کال کې د خپلې ګډې شتمنۍ د مالیاتو له ورکړې ډډه وکړه. دوی استدلال وکړ چې: کلي رایه نه‌شي ورکولی، استازی نه‌ لري او د مالیاتو قرباني ده. که څه هم د دوی کښت ‌زار مصادره شو، وپلورل شو او بېرته یې ملګرو ورته واخیست، خو کلي له مالي ستونزو او کمزورې روغتیا سره سره خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړ. ابي کلي په ۱۸۸۷ ز کال کې د مړینې تر وخته پورې خپلو راډیکالو ملګرو او نورو سیاسي شخصیتونو ته لیکونه ولیکل.
واده او کورنۍ
ابي کلي تر څلور کلن مینتوب وروسته، په ۱۸۴۵ ز کال کې له خپل غلامۍ ضد همکار «سټېفن سیمونډز فاسټر» سره واده وکړ. دوی دواړو په ۱۸۴۷ ز کال کې د ماساچوسټ ایالت د ووسټر ښار په «ټاټناک» سیمه کې یو کښت‌زار واخیست او «د آزادۍ کښت‌زار» یې ونوماوه. د دوی دواړو یوازنۍ لور په ۱۸۴۷ کال کې وزېږېده. کلي تر ۱۸۵۰ ز کال پورې د ویناوالې او مالي مرستو راټولوونکې په توګه په ټول شمال کې خپلو هڅو ته دوام ورکړ، تر هغه وخته چې روغتیايي کمزورۍ، د سفرونو کمولو ته اړ کړه.
ابي کلي فاسټر د ۱۸۸۷ ز کال د جنورۍ میاشتې په ۱۴مه نېټه تر خپلې ۷۶یمې زیږدکلیزې یوه ورځ وړاندې مړه شوه.
تاتاریان
تاتار خلک (تاتاریان خلک) په تاتاري ژبه Татарлар/Tatarlar) د ترکي قوم یوه برخه ده چې د روسي په لویدیځ تاتارستان نیمه خپلواک جمهوریت او منځنې آسیا کې میشت دي. یاد قوم د روسی کابو ۹'۳% وګړي جوړوي. د تاتارستان جمهوریت موقیعت. شهاب‌الدین مرجانی تاتار لیکوال. د سایبریا تاتاریان.
شیلا
د شیلا امپراطوري (شیلا ټولواکمني) 신라 (新羅) له میلاد نه ۵۷ کاله مخکی تر ۹۳۵م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه ,ګوګوریو او ګایا ترڅنګ یوه لویه ټولواکمنې (امپراطوي) وه.
جوالا
جوالا د بالېووډ د کال ١٩٧١ د فلمونو څخه دی، چې د ډایرکټر M.V. Raman لخوا جوړ سو. ددې فلم ستوري سنيل دت او مدهوبالا وه. نوموړی فلم د مدهوبالا د ژوند آخر فلم وو او د هغې تر مړينې دوه کاله وروسته په ١٩۶۹ کې د سېنما پر پرده راښکاره سو. دا فلم د کال ١٩۵۰ په اخر کې شوټ (جوړ) سو خو بیا نندارې ته وړاندې نسو او وځنډول سو. دا هغې يواځينی رنګه فلم وو.
ماري رابېنسن
رابېنسن په پراخه کچه په آیرلنډ کې د بدلون اغېزې درلودونکي څېرې په توګه پېژندل کېږي، چې د سناتور او وکیل په توګه یې په زیاتره لیبرالیستي مسئلو کې په بریالیتوب کمپاین وکړ. رابېنسن د همجنسبازۍ په قانوني کولو، د امیندوارۍ د مخنیوي په قانوني کولو، د طلاق په قانوني کولو، ښځو ته د قضاوت د وړتیا ورکولو، او په آیرلنډ کې په مدني حقوقي قضیو کې د قانوني مرستې د حق په خوندي کولو کې ښکېل وه. نوموړې د آیرلنډ ترټولو مشهوره ولسمشره وه، چې د رای ورکوونکو په منځ کې د ۹۳٪ محبوبیت کچه درلوده.
رابېنسن له ۱۹۹۸ کال څخه تر ۲۰۱۹ کال پورې د ډوبلین پوهنتون د رئیسې په توګه دنده ترسره کړه او له ۲۰۰۲ کال څخه تر ۲۰۱۲ کال پورې د اکسفام د افتخاري رئیسې وه.
نوموړې د ۲۰۱۰ کال په پای کې آیرلنډ ته راستنه شوه او له هغه وخته یې د ماري رابېنسن بنسټ - اقلیمي عدالت تاسیس کړ. رابېنسن په نړیواله کچه د مدني حقونو په برخه کې په مبارزه کې فعاله پاتې ده. نوموړې د محمد ابراهیم د بنسټ د بورډ مشره ده او د بنسټ د ابراهیم جایزې د کمېټې غړې ده. هغه همدارنګه  د B ټیم مشره هم ده او د پریټوریا په پوهنتون کې د بشري حقونو په مرکز او د جنسیت په مرکز، ایډز او جنډر په مرکز کې د غوره استادې په توګه ونومول شوه. هغه له ۲۰۰۵ کال راهیسې د اروپا د نړوال پوهنتون د بشري حقونو او ولسواکۍ د مرکز یا EIUC افتخاري رئیسه ده. نوموړې د چاپیریال او پراختیا نړیوال انسټیټیوټ پخوانۍ رئیسه ده او همدارنګه د ښځې د نړۍ مشران بنسټ د شورا بنسټ ایښودونکې غړې او رئیسه ده. نوموړې د اروپايي ټولنې د درې اړخیز کمیسیون غړې وه.
لومړی ژوند او سابقه (۱۹۴۴ – ۱۹۶۹)
نوموړې چې د مایو ښارګوټي په بالینا کې په ۱۹۴۴ کال کې وزیږېده، د دوو طبي ډاکټرانو لور ده. پلار یې اوبرې بورک د بالینا اوسیدونکی و، په داسې حال کې چې مور یې ټیسا بورک (د زیږون نوم: او ډونیل) د ډونیګال د انیشوین د کارنډوناګ اوسېدونکې وه. ماري د خپلو وروڼو سره یوځای د بالینا په مرکز کې په وېکتوریا هاوز (شماره ۱ او ۲ وېکتوریا ټیرس) کې لوی شوه چې د مور او پلار استوګنځی یې و. کورنۍ یې په آیرلنډ کې د بېلابېلو سیاسي کړیو سره اړیکې درلودې. له نیکونو یې یو د مایو د آیرلنډي ملي لیګ او د آیرلنډ جمهوریت د ورورولۍ مخکښ فعال و؛ یو تره یې، ښاغلی پیګیټ جان بورک، د استعمار پرمهال د قاضي په توګه له دندې وروسته د ملکې دوهمې الیزابت له لوري د اتل ویاړ ترلاسه کړ، پداسې حال کې چې یوه بله خپلوانه یې کاتولیک کشیشه وه. د کورنۍ ځینې څانګې یې د آیرلنډ د انګلیسي کلیسا غړي وو پداسې حال کې چې نور کاتولیکان وو. نورو لرې خپلوان یې ویلیم لیت ډی برګ، ټیبوټ مک والټر کیتاګ بورک، او چارلس بورک وو.
نوموړې په ډوبلین کې د ماونټ اینویل په منځنۍ ښوونځي کې زده کړې وکړې او د ډوبلین په ترینیټي کالج کې یې قانون ولوست (چې په دې ځای هغه په ۱۹۶۵ کال کې بورس لپاره و ټاکل شوه). لکه څنګه چې په ترینیټي کې د کاتولیکیانو په شمولیت د کاتولیک کلیسا بندیز د بورک د غوښتنلیک په وخت کې پر ځای و، د هغې مور او پلار باید لومړی د مشر کشیش مک کوایډ څخه د هغې د ګډون لپاره د اجازې غوښتنه کړي وی. هغه په ترینیټي کې د خپل ټولګي د دریو مېرمنو له ډلې وه او په ۱۹۶۷ کال کې د لومړي کچې په ویاړونو فارغه شوه. په ۱۹۶۷ کال کې د ډوبلین پوهنتون د قانون د ټولنې د پلټونکې په توګه د هغې د پرانیستې وینا د کاتولیکې کلیسا په ځینو لارښوونو څرګندې نیوکې وکړې او د آیرلنډ له اساسي قانون څخه د طلاق د منعې د لرې کولو، د امیندوارۍ د مخنیوي درملو کارولو د بندیز لرې کولو او د همجنسبازۍ او ځان وژنو د قانوني کولو غوښتنه وکړه. هغې خپلې زده کړې په کینګز انز کې پای ته ورسولې او په ۱۹۶۷ کې د آیرلنډ د مدافع وکیلانو ټولنې ته ور وبلل شوه.نوموړې ته د هارورډ د حقوقو په پوهنځي کې د ګډون لپاره فیلوشپ ورکړل شو چې په ۱۹۶۸ کال کې یې د حقوقو په برخه کې ماسټري ترلاسه کړه.
حقوقي مسلک او د آیرلنډ په سنا کې وخت (۱۹۶۷ – ۱۹۹۰)
په ۱۹۶۹ کال کې په ۲۵ کلنۍ کې، بورک په ترینیټي کالج کې د حقوقو ریډ پروفیسوره وټاکل شوه. په همدې کال، بورک د لومړي ځل لپاره د یوې خپلواکې سناتورې په توګه د آیرلنډ سنا مجلس ته لاره ومونده. د سناتورې په توګه د نوموړې موخې "په آیرلنډ کې آزادي او د جزا له قانون څخه د کاتولیکو لارښوونو جلا کول وو او له همدې امله د امیندوارۍ د مخنیوي قانون تعدیل، د همجنسبازۍ قانوني کول او په طلاق باندې د اساسي قانون د بندیز لرې کول وو". د دندې په اوږدو کې د هغې وخت له دې ستونزو، په بېله بیا د میرمنو لپاره د عدالت په برخه کې د خدمت کولو د حق خوندي کول او د ووډ کوې په لاریونونو کې د هغې له ښکېلتیا سره تړلی و.
نوموړې په ۱۹۷۹ کال کې، له نیکولاس رابېنسن سره واده وکړ، چې له هغه سره یې د زدکړې له وخته اړیکې درلودې او هغه بیا د وکیل په توګه کار پیل کړ. دوی په ګډه دری ماشومان لري.
د اروپا په اقتصادي ټولنه کې د آیرلنډ د ګډون پایله دا وه چې د رابېنسن دوه مهمې موخې پوره شوې: آیرلنډ اړ شو چې په عامه چوپرتیاوو کې مېرمنو ته د نارینه وو سره برابر معاش وړاندې کړي، چې د ۱۹۷۳ کال په جون میاشت کې کې نافذ شو؛ او د جولای په میاشت کې په ملکي چوپرړتیاوو کې د واده شوو ښځو په اړه قانون لرې شو.
رابېنسن د ۱۹۷۶ کال د جولای په وروستیو کې د کارګر ګوند سره یوځای شوه، که څه هم نوموړې وروسته په ۱۹۸۵ کال کې دا ګوند پرېښود. کله چې د ګوند غړې وه، نوموړې دوه ځله د ولسي جرګې لپاره سیالي وکړه، خو په دواړو سیالیو کې پاتې راغله.
رابېنسن د دندې پر مهال د محکمې زیاتره مهمې قضیې وګټلې. نوموړې لومړی ځل د خپل مېړه په استازیتوب د کار په محکمه کې د جندر په برخه کې قضیه پر مخ یوړه. په هغه وخت کې د سیاستوالو لپاره د تقاعد د پلان پر بنسټ، د سیاستوالو کونډې زیاتره د تقاعد حقدارې وې، خو کونډ (نارینه) دا حق نه درلود. د ۱۹۷۹ کال د می په ۱۲ نېټه محکمې د هغې په ګټه پرېکړه وکړه. د ۱۹۷۹ کال په جولای کې، هغه د یوې جوړې په استازیتوب محکمې ته راغله چې ادعا یې کړې وه چې د آیرلنډ د مالیاتو سیسټم تبعیض دی ځکه چې د جوړو لپاره د مالیاتو امتیازات د مجردو وګړو په پرتله له دوه برابره څخه کم وو. د اکتوبر په میاشت کې، د محکمې پرېکړه د دوی په ګټه وشوه، خو د آیرلنډ د حکومت د استیناف غوښتنه وکړه. بالاخره د ۱۹۸۰ کال د اپرېل په میاشت کې سترې محکمې د جوړو په ګټه پرېکړه وکړه. رابېنسن د اروپا د عدالت په محکمه کې یوه لویه قضیه له لاسه ورکړه، دا لومړۍ قضیه وه چې محکمې مدعی ته حقوقي مرسته ورکړه.
رابېنسن د ۱۹۸۹ کال د می په ۲۳ نېټه اعلان وکړ چې د بیا ټاکنو په لټه کې نه وه او د ۱۹۸۹ کال د جولای په ۵ نېټه، رابېنسن د په خپل سنا مسلک کې د وروستۍ ورځې لپاره د سناتور په توګه دنده ترسره کړه.
ډېسمونډ ټوټو
ډېسمونډ مپیلو ټوټو (زېږېدنه ۷ اکټوبر ۱۹۳۱-2021) د سویلي افریقا د انجیلیکان عیسوي فرقې ملا او د الهیاتو عالم دی چې د  خپلو اپارتاید ضد او بشري حقونو فعالیتونو له امله مشهور شوی دی. هغه له ۱۹۸۵ تر ۱۹۸۶ پورې د جانسبرګ سیمې راهب او له ۱۹۸۶ تر ۱۹۹۶ پورې د کېپ ټاون ښار ستر راهب پاتې شوی دی. په دې دواړو مواردو کې ډېسمونډ لومړنی تورپوستی دی چې دغه دنده يې ترلاسه کړې ده. د الهیاتو له اړخه، هغه په دې لټه کې و چې د تورو الهیاتو (black theology) او افریقايي الهیاتو (African theology) مفکورو ته یو له بل سره تړاو ورکړي.
ټوټو د سویلي افریقا د کلېرکس ډراپ په سیمه کې د خهوسا او موتسوانا په یوه دو رګه بېوزله کورنۍ کې زېږېدلی دی. په ځوانۍ کې ښوونکی و او د نومالیزو په نوم ښځې سره يې واده وکړ او له هغې یې ډېر اولادونه درلودل. په ۱۹۶۰ز کال کې، هغه د انګلیکان عیسوۍ فرقې پادري شو او په ۱۹۶۲ ز کال کې انګلستان ته ولاړ او هلته يې د لندن په کینګز کالج کې الهیات (دیني پوهنه) ولوستل. په ۱۹۶۶ز کال کې بېرته سویلي افریقا ته راستون شو او د الهیاتو په فډرالي مدرسه او وروسته يې په بوتسوانا پوهنتون، لیسوتو او سوازیلنډ کې استادي کوله. په ۱۹۷۲ ز کال کې د افریقا د الهیاتو تعلیمي صندوق مشر وټاکل شو. که څه هم دغه دنده يې په لندن کې وه خو باید د افریقا لویې وچې ته يې منظم سفرونه کړي وای. په ۱۹۷۵ز کال کې هغه په سویلي افریقا کې لومړی د جانسبرګ سیمې د سنټ ماري کلیسا رییس او وروسته د لیسوتو سیمې کلیسا راهب شو. هغه له ۱۹۷۸  ۱۹۸۵ ز کال پورې د سویلي افریقا د کلیساګانو شورا عمومي منشي وټاکل شو. هغه د سویلي افریقا د توکمیز تبعیض او د سپینو لږکي حکومت پر ضد د سرسختو مخالفینو په توګه راڅرګند شو. که څه هم هغه د "ملي ګوند" حکومت ته ګوتڅنډنه کړې وه چې د اپارتاید پر ضد غوسه د توکمیز تاوتریخوالي لامل کېږي خو د یوه فعال په توګه هغه په سوله ییزو لاریونونو او د رايې عمومي حق په تړاو پر بهرنیو اقتصادي فشارونو ټینګار درلود.
په ۱۹۸۵ز کال کې، ټوټو د جانسبرګ راهب وټاکل شو او ورپسې په ۱۹۸۶ز کال کې د کېپ ټاون ښار ستر راهب وټاکل شو چې دا په سویلي افریقا کې د انګلیکان کلیسا تر ټولو ستره چوکۍ وه. په دې دنده کې هغه د مشرتابه د ټولنې جوړولو پر موډل ټینګار وکړ او [ټولنې ته] د ښځینه پادریانو د ورپېژندلو د کار څارنه يې کوله. په همدې توګه هغه په ۱۹۸۶ز کال کې د افریقا د کلیساګانو کنفرانس رییس وټاکل شو چې په پایله کې يې دې لويې وچې ته سفرونه ډېر شول. له هغه وروسته چې ولسمشر اف ډبلیو ډو کلېرک په ۱۹۹۰ز کال کې د اپارتاید ضد فعال نېلسون منډېلا له زندان څخه خوشې کړ او دواړو د اپارټاید د له منځه وړلو او ګڼ-توکمیزې ولسواکۍ رامنځ ته کولو پر سر مذاکرات وکړل، ټوټو [له دې بهیر سره] د تورپوستو د سیالو ډلو تر منځ د منځګړي په توګه مرسته وکړه. له هغه وروسته چې  د ۱۹۹۴ ز کال کې د عمومي ټاکنو په پایله کې د منډېلا په مشرۍ ائتلافي حکومت جوړ شو، ټوټو د ریښتیا او پخلاینې کمېسیون مشر شو څو هم د اپارتاید پلویو او هم د اپارتاید ضد ډلو له خوا په تېر کې د بشري حقونو سرغړونو پلټنه وکړي. د اپارتاید له سقوط وروسته، ټوټو د نارینه همجنسګرایانو د حقونو لپاره کمپاین وکړ او په ګڼو موضوعاتو يې خبرې وکړې، لکه د اسراییلیانو-فلسطین شخړه، د عراق له جګړې سره مخالفت او د سویلي افریقا پر دوو ولسمشرانو هر یو تابو مبېکي او جاکوب زوما نیوکه کول. هغه په ۲۰۱۰ زکال کې له دولتي او عمومي چارو تقاعد شو او په کور کېناست.
ټوټو د خپلو ګډوډو مفکورو له امله په ۱۹۷۰مو کلونو کې ډېر مشهور شو. د اپارټایډ پلویانو سپین پوستو محافظه کارانو له هغه کرکه کوله، خو بیا ډېری سپینو لیبرالانو ده ته د ډېر سختدریځ خطاب کاوه. ډېرو سختدریځو تورپوستانو هغه ډېر نرم بللی و چې ټول پام يې د سپین پوستانو د ښه نیت په رامنځ ته کولو ورټول کړی و خو په ورته مهال مارکسیسټانو-لیننسټانو پر ده د کمونیسټي ضد دریځ له امله نیوکه درلوده. هغه د سویلي افریقا د اکثریت تورپوستانو تر منځ مشهور دی او په نړیواله کچه د اپارتاید ضد فعالیت له امله ستایل شوی او د نوبل د سولې جایزې په ګډون یې ډېری جایزې ګټلې دي. هغه د خپلو ویناوو او خطبو څخه ګڼ کتابونه تالیف کړي دي.
ماشومتوب: ۱۹۳۱-۱۹۵۰
ډېسمونډ مپېلو ټوټو د شمال لویدیځې سویلي افریقا په کلېرس ډراپ سیمه کې د ۱۹۳۱ز کال د اکټوبر میاشتې په ۷مه نېټه زېږېدلی دی. د هغه مور، الېن ډوروتیا ماوېرتسېک ماتلېر د بوکسبورګ سیمې په موتسوانا کورنۍ کې زیږېدلې وه. د هغه پلار، ذکریا زېلیلو ټوټو د خهوسا قبیلې په امافېنګو قوم کې زېږېدلی او د ختیځ کېپ په ګکووا سیمه کې لوی شوی دی. مور او پلار يې په کور کې په خهوسا ژپه خبرې کولې. دوی دواړو په بوکسبورګ سیمه کې واده کړی و او د  ۱۹۵۰مې لسیزې په وروستیو کلونو کې کلېرکس ډراپ سیمې ته راکډه شوي وو او هلته د سیمې په "اصلي موقعیت"، یا د تورپوستو د استوګنې په سیمه کې اوسېدل چې پر هغې يې د مکویتېنډ نوم اېښی و. ذکریا د مېتودیست کلیسا په لومړني ښوونځي کې مدیر و او له کورنۍ سره یوځای د همدې کلیسا د سر ښوونکي لپاره له خټو او خښتو جوړ شوي کور کې اوسېده. ټوټوخېل بېوزلي و او څرنګه چې وروسته ټوټو د خپلې کورنۍ په اړه لیکي: "نه ډېر ماړه وو او نه ډېر نېستمن وو". ټوټو د سیلویا فونیکا په نامه مشره خور درلوده چې دوی مپېلو یعنې "ژوند" بلله او دا نوم يې د خپلې انا پرې اېښی و. هغه د کور دویم اولاد و او لومړی زوی یې سییفو نومېده چې ماشومتوب کې مړ شوی و. د ټوټو بله خور ګلوریا لینډيوي نومېده چې له ده وروسته زېږېدلې وه. ټوټو پيدایښتي ناجوړه و او د پولیو له امله یې ښی لاس کوچنی پاتې شوی و او یو ځل د ډېرې شدیدې سوځېدا له امله په روغتون کې بستر شوی و. ټوټو له خپل پلار سره ډېرې نږدې اړیکې لرلې سره له دې چې د پلارله خوایې د ډېرو شرابو څښلو له امله په غوسه وو او کله نا کله به یې خپله ښځه وهله. دا کورنۍ میټوډیسټه عیسوۍ وه او ټوټو ته د ۱۹۳۲زکال د جون په میاشت کې میتوډيېستې کلیسا ته د اوښتلو په پار د تعمید غسل (د دین اړولو) ورکړل شو. دوی ورپسې نومونه هم ورته بدل کړل. لومړۍ یې د افریقا د میتوډېسټ د سترراهب کلیسا ونوموله او بیا يې د انګلیکان کلیسا نوم پرې کېښود.
په ۱۹۳۶ز کال کې، د ټوټو کورنۍ تشینګ ته کډه شوه او ذکریا د مېتوډیست ښوونځي مدیر وټاکل شو. ټوټو هلته خپلې لومړنۍ زده کړې پيل کړې او افریقايي ژبه یې زده کړه او د سنټ فرانسیس انګلیکان په کلیسا کې خدمتکار شو. هغه له مطالعې سره مینه پیدا کړه او د کارټون درلودونکي کتابونه او د اروپا د پیریانو او دېوانو کیسې يې خوښېدې. شاوخوا په ۱۹۴۱ ز کال کې د ټوټو مور وېټواټرسرنډ سیمې ته ولاړه څو هلته د جوهانسبورګ ښار د اېزېنزیلیني د ړندو په انسټیټوټ کې د آشپزې په توګه دنده ترسره کړي. په جوهانسبورګ کې هغه د مېتوډېست لومړني ښوونځي ته لاړ او بیا په سنټ اګنېس مېشن کې سوېډېش بورډېنګ ښوونځی ته تبدیل شو. شپږ میاشتې وروسته يې مور او پلار بېرته روډه پورټ وېسټ ته راستانه شول او ټوټو د سوېډېش بورډېنګ ښوونځي درسونه بیا پیل کړل. له عیسویت سره د هغه د لېوالتیا له امله، ټوټو په ۱۲ کلنۍ کې په رسمي توګه د روډه پورټ د سنټ ماري کلیسا رسمي غړی وپېژندل شو.
ټوټو په ۱۹۴۵ز کال کې د جوهانسبورګ د بانټو لیسه ولوسته او تل به یې نومره لوړه وه. هلته د ښوونځي د راګبي لوبې په ټیم کې شامل شو او ټول عمر يې له دې لوبې سره مینه وکړه.
کیم سورو
پاچا کیم سورو د کوریا په ټاپوزمه کې د ګایا نومې ټولواکنې بنسټ ایښودونکی وو چې له ۴۲ کاله مخکی له میلاده تر ۵۶۲م کاله یې دوام وکړ.
ګایا
د ګایا امپراطوري (د ګایا ټولواکمني) 가야) ۴۲ کاله مخکی له میلاده د کیم سورو له خوا جوړه ټولواکمني وه چې تر ۵۶۲م کاله یې دوام وکړ.
د فولکلور معنی
دیوې سیمې داوسېدونکو د ځانګړو عاداتو په ضمن کې پخوانیو فنونو، کیسو اوافسانوته فولکلور وايي چې په شفوي ډول له یوه نسله بل ته انتقالیږي. دوخت په تېرېدو سره پکې ځیني شیان زیات او ځیني نور له منځه وړل کیږي، خو دا کړنه دیوفرد کار نه بلکې دیوې ټولنې وي.
ګایا
د ګایا واکمنان
چایک ګای
پاچا چایک ګای (امپراطور چایک ګای) له ۲۸۶-۲۹۸م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه نومې ټولواکمنې واکمن وو.
د نسل وژنې کنوانسیون
د نسل وژنې له جرم څخه د مخنیوي او مجازاتو کنوانسیون (Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide) هغه نړیوال تړون دی چې نسل وژنه جرم بولي او ژمن هېوادونه موظف ګڼي چې څو د هغو د ممنوعیت څخه پیروي وکړي. دا لومړنی هغه قانوني سند دی چې نسل وژنه یې جنایت وبلله او همدارنګه د بشري حقونو لومړنۍ هوکړه ده چې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ له خوا په ۱۹۴۸ زکال کې د ملګرو ملتونو د دریمې عمومي غونډې پر مهال د رایو په اتفاق تصویب شوه. دغه کنوانسیون د ۱۹۵۱ زکال د جنوري په ۱۲ مه اجرا وړ وګرځېد او تر ۲۰۲۲ زکال پورې په دغه کنوانسیون کې د شاملو هېوادونو شمېر ۱۵۲ ته ورسېد.
د نسل وژنې کنوانسیون تر ډېره د دویمې نړیوالې جګړې په غبرګون کې رامنځته شو، هغه جګړه چې په کې د هلوکاسټ په څېر جنایت ترسره شول او د دغه جنایاتو اړوند کوم قانوني تعریف یا توضېح شتون نه درلود. د رافایل لمکین په نامه پولنډي یهودي وکیل د نسل وژنې کلمه په ۱۹۴۴ زکال کې په اشغال شوې اروپا کې د نازي سیاستونو او د ارمنیانو د نسل وژنې لپاره ابداع او هڅه یې وکړه څو دغه چاره د نړیوالو قوانینو له مخې د جنایت په توګه په رسمیت وپېژندل شي. دغې کلمې وروسته له هغه شهرت وموند چې د ۱۹۴۶ زکال پر مهال د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په پرېکړه لیک کې نسل وژنه د نړیوال جنایت په توګه په رسمیت وپېژندل شوه؛ همدارنګه یې غوښتنه وکړه چې د دغې ډول جنایت څخه د مخینوي او د ترسره کوونکو د مجازاتو لپاره یوه الزامي هوکړه رامنځته شي. د ملګرو ملتونو د غړو هیوادونو ترمنځ په دې اړوند د بحثونو او خبرو اترو په پایله کې د نسل وژنې کنوانسیون رامنځته شو.
د نسل وژنې کنوانسیون په ملي او نړیوالو قوانینو خپل اغېز لرلی. له نسل وژنې څخه د دغه کنوانسیون تعریف د جرمونو د نړیوالې محکمې په څېر د نړیوالو او څو ملیتي محاکمو له خوا منل شوی او د ګڼ شمېر هېوادونو په داخلي قوانینو کې ځای پر ځای شوی دی. د هغو مفاد په پراخه کچه د ټولو ملتونو د عرفي حقونو استازولي کوي، چې پر بنسټ یې که چېرې هغوی د دغه کنوانسیون ګډونوال وي او یا هم نه وي مفاد یې پرې الزامي ګڼل کېږي. د عدالت نړیوالې محکمې هم حکم ورکړی چې د دغه کنوانسیون بنسټیز اصول د نسل وژنې پر ضد هغه اجباري موارد دي چې هېڅ دولت نه شي کولای هغه تر پښو لاندې کړي. د نسل وژنې کنوانسیون اختلافي مواردو ته د عدالت د نړیوالې محکمې د رسیدګۍ اجباري صلاحیت مجاز بولي چې له امله یې د روهینګیا د نسل وژنې د قضیې او په ۲۰۲۲ زکال کې په اوکراین باندې د روسیې د برید اړوند د بحثونو په څېر یو شمېر نړیوالې ادعاوې رامنځته شوې دي.
متحده ایالات
وروسته له هغه چې د نسل وژنې کنوانسیون اجرایوي بڼه ومونده د دغه جرم اړوند لومړني هغه تورونه چې ملګرو ملتونو ته وړاندې شول له تورپوستو امریکایانو سره چلن ته اړوند و. په متحده ایالاتو کې د مدني حقونو د کانګرس په نامه بنسټ د ملګرو ملتونو سازمان ته ۲۳۷ پاڼې لرونکی شکایت وړاندې کړ چې په کې یې استدلال کړی و، متحده ایالاتو له ۱۹۴۵ زکال وروسته په سلګونو داسې وژنو کې لاس لرلی چې قانوني او غیرقانوني دواړې بڼې لري؛ همدارنګه یې ډیری داسې چارې ترسره کړې دي چې په څرګنده بڼه نسل وژنه ده. دغه شکایت د تورپوستو د ټولنې د مشرانو او همدارنګه د کیڼ اړخو فعالانو هریو، ویلیام پټرسون، پل رابسون او ډبلیو. اي. بي. ډوبیوس له خوا د ۱۹۵۱ زکال په ډسمبر میاشت کې ملګرو ملتونو ته وړاندې شو. دغه شکایت د معاهدې له مفاداتو څخه د ناسمې ګټنې په تور رد شو. یاد شکایت چې موږ د نسل وژنې پر وړاندې درېږو (We Charge Genocide) تر عنوان لاندې و په کې د څه باندې ۱۰ زرو افریقايي الاصله امریکايي وګړو د اعدام موارد یاد شوي و او په کال کې یې منځنۍ کچه له ۱۰۰ تنو څخه زیاته وه؛ په داسې حال کې چې د بې راپوره وژنو د مواردو له امله د هغو بشپر شمېر نه و تائید شوی.
پخوانۍ یوګوسلاویا
لومړنی دولت او ګوندونه چې د نسل وژنې کنوانسیون یې تر پښو لاندې کړ؛ صربستان، مونټی نګرو او د بوسنیا صربستاني رهبران په کې شامل و. د صربستان او مونټي نګرو پر وړاندې د بوسنیا او هرزګوینا په قضیه کې د عدالت نړیوالې محکمې خپله پرېکړه د ۲۰۰۷ زکال د فبروري په ۲۶مه اعلان کړه. دغې محکمې د بوسنیا په جګړه کې د مستقیمې مداخلې له تور څخه صربستان ته برائت وکړ. د نړیوالې محکمې موندنې د دغې نسل وژنې په دوه مواردو څرخېدې، د ۱۹۹۲ زکال پر مهال د بوسنیا په ټولو ښاروالیو کې د قومي تصفیې عملیات او د ۱۹۹۵ زکال پر مهال د سربرنیتسا د وژنې اړوند باورونه؛ د دغو له مخې محکمې وموندله چې «بوسنیايي صربي ځواکونو نسل وژنه کړې. ۴۰۰۰۰ بوسنیايي مسلمانان د دغې نسل وژنې پر مهال وژل شوي... محکمې دغو جنایاتو ته د هغو له مناسب نوم یا نسل وژنې څخه ګټنه وکړه...». ورته مهال د ۱۹۹۲ زکال په دغه قومي تصفیه کې فردي محکومیتونو ته کومه نغوته وه نه شوه. له دې سره یو شمېر داخلي محاکمو او قانون جوړونکو دغه چاره د نسل وژنې په معیارونو برابره وګڼله له همدې امله دغه نړیواله محکمه په دې باور شوه چې لا هم دغه قضیه د ملګرو ملتونو د جنګي جرمونو د محکمې پر وړاندې د ویجاړیو او نسل وژنې بحث وړ موضوعات لري، همدا و چې حکم یې ورکړ بلګراد په ۱۹۹۵ زکال کې د سربرنیتسا د نسل وژنې څخه په مخنیوي کې د ناتوانۍ له امله او همدارنګه له دې امله چې ښکېل کسان یې محاکمه کړي نه دي او یا یې هم د عدالت نړیوالې محکمې ته نه دي راکاږلي؛ د نسل وژنې د کنوانسیون د لومړۍ او شپږمې مادې د موادو مطابق یې د خپلو کړو ژمنو د نه ترسره کولو له مخې نړیوال قوانین تر پښو لاندې کړي په ځانګړې توګه له دې امله چې جنرال راتکو ملادیچ یې نه دی محاکمه کړی.
میانمار
میانمار په راخین ایالت کې د روهینګیايي وګړو په نسل وژنې وروسته له هغه تورن شو چې شاوخوا ۸۰۰ زره روهینګیايي وګړي د ۲۰۱۶ او ۲۰۱۷ زکلونو پر مهال د وژل کېدو له ډاره ګاونډي بنګلدېش هېواد ته وتښتېدل او د دوی اصلي کلي په سیستماتیکه بڼه وسوزول شول. د عدالت نړیوالې محکمې په ۲۰۱۸ زکال کې میانمار ته لارښوونه وکړه چې خپل روهینګیايي وګړي د نسل وژنې څخه وساتي. د میانمار ملکي دولت د ۲۰۲۱ زکال د فبروري په لومړۍ نېټه د پوځ له خوا را وپرځول شو؛ له دې امله چې پوځ د دغې نسل وژنې د اصلي عامل په توګه ګڼل کېده دغې کودتا د عدالت د نړیوالې محکمې لپاره بله ننګونه رامنځته کړه.
په اوکراین باندې د روسیې له خوا د نسل وژنې تورونه
د ۲۰۲۲ زکال په فبروري میاشت کې روسیې په اوکراین برید وکړ او ادعا یې وکړه چې د نورو لاملونو سربېره روسیې دغه چاره په اوکراین کې د روسي الاصله وګړو د نسل وژنې څخه د مخنیوی په موخه ترسره کړې. دغه بې بنسټه او ناسم تور چې په پراخه توګه وغندل شو او د نسل وژنې د کارپوهانو لپاره د هیندارې پر مټ تور وبلل شو (یعنې دا چې بالعکس یې وښود) چې د نسل وژنې د تحریک په موخه یو پیاوړی او تاریخي تکرار کېدونی دلیل و.
په اوکراین کې د روسیې جنایات
روسي ځواکونو په اوکراین کې ګڼ شمېر جنګي جرمونه او جنایت ترسره کړل. له دې ډلې د نسل وژنې په کنوانسیون کې د یادو شوو هرو پنځو اقداماتو څخه یې ټول ترسره کړل. کاناډا، چک، استونیا، ایرلنډ، لتوانیا، لتویا، پولنډ او اوکراین روسیه په نسل وژنې تورنه کړه.
بان سیو
پاچا بان سیو د باکچه د نهکم پاچا چایک ګای ځوی له ۲۹۸-۳۰۴م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه ټولواکمنې لسم واکمن وو.
بیریو
پاچا بیریو (امپراطور بیریو) د باکچه د شپږم واکمن ګاسو وروستی ځوی او د ووم پاچا سابان کوینی ورور وو چې له ۳۰۴-۳۴۴ کاله پوری په باکچه واکمنې کوله.
حوصله نه لرم لنډه کیسه
حوصله نه لرم ..... دا چی ځوان یم, 25 کلن یم , مور اوپلار په ښه ډول تربیه کړی او روزلی یم ,مینه یې راکړې ده ,زحمتونه یې راسره ایستلي دي , تعلیم یې راباندي کړی او حتي واده یی له غاړی دی یوازنۍ ستونزه چي موږ ټول ورسره مخ یو هغه زما طبیعت دی یعنی په نه څه خفه کیږم , چاته سمه خبره نه کوم ,روانی ستونزه یی بولم ځکه څومره چی زه د ګرځنده ځیرک تیلیفون څخه کار اخلم هغومره وختله کورنۍ سره نه تیروم ,دنده لرم په دنده کی هم کوم توپیر نه وینم یوازی می په کور کي د کورنۍ غړو ته حوصله ختمه سی پوهږئ چي ولي? ځکه د کور نۍ ترټولو کشر زه یم څه چي غواړم هغه رارسیږی بهر څوک ماته دوه ساعته دری ساعته وخت راکوي چی ځای پرځای کښینم او ګوته پورته او کښته کړم, خلک کار راڅخه غواړی خو په کورنۍ کی څوک ماته ږغ نه کوي ځکه فکر کوی چی ځوان یم خپله ښه پوهیږم ښه او بد پیژنم خو افسوس داسي نه ده , تاسو پوهیږی موږ او ستاسو سرونه اوس ټول له یو مخه له خپل سرونو څخه د لاسو د ګوتو پ څیر کار اخلو .تاسو دوې ورځی یوه هواره تخته د موبایل په اندازه پرې کړی او په تمثیلي ډول یې د ځانه سره وګرځوی یقین او باور لرم چی له ځانه مو بد راسی. بل مور اوپلار ته ډیر خوند ورکوی په ځانګړي ډول هغه وخت کله چی یې ماشوم په خبرو راځی نو ډیر خوشحاله وی ځکه اوس دوی کولی سی خپل کیسې او دردونه ,خوشحالۍ ورسره شریکي کړي.نو زه دومره وخت هم نه لرم چی خپل مور او پلار سره بحث وکړم تاسو داسی فکر مه کوی چی موضوع مو باید مخکی له مخکی ټاکلې وي هغوی مو مور اوپلار دی لږ تر لږه د یوه کوچنی شی په اړه هم هغوی غواړی له تاسو څخه یوڅه واوري نو ....... اوس زه لږ لږ له ځانه سره دا تحلیل کوم چی له ځانه دا عادت لیري کړم .... وخت ورکړی هغه چاته چاچي رښتینې مینه درسره لري...
د معروف ولسوالي
تاريخي مخينه
د افغانستان په وروستيو انقلابونو کې د ډول ډول پيښو شاهده وه نوموړې ولسوالي چې پخوا د ارغسان ولسوالۍ سره يو ځای وه ٣٢٣ قبل الميلاد کې د سکندر مقدونې لخوا د اراکوزيا په نوم ونومول سوه د اراکوزيا په اړه په عربي او يوناني تاريخونو کې زيات معلومات سته دا ولسوالې د درانيو پښتنو ويجي اصلی ټاټوبی ګڼل کيږي سړبن نيکه چې د قيس عبدالرشيد زوی وو د همدي ولسوالۍ پر شاوخوا د کسۍ په غره کي يي ژوند کړی دی د بارګزو ، عليزو ، او نورو اقوامو نيکه ګان هم پدي ولسوالۍ کي ښخ دي اراکوزیا يوه لرغوني سیمه وه چه دا نوم مقدونې سکندر 323 قبل الميلاد ورباندي کښيښودى چې د کندهار سره سره د پاکستان د کوټې سيمه چي په هغه وخت کي هم د اراکوزيا يا اوسني کندهار يوه برخه وه نو شموليت يي ددي لحاظه په اراکوزيا کي کيدي، او ددي ځاي مرکز لومړى معروف او ارغسان وو وروسته د هغه سيمي خلګ ارغنداب ته راغلل ارغنداب ناوي ته هم ويل کيدل.
د وانات جګړه
د وانات جګړه د ۲۰۰۸ زکال د جولای په ۱۳مه د افغانستان په ختیځ نورستان ولایت کې وروسته له هغه پیل شوه چې شاوخوا ۲۰۰ طالب وسله والو د وایګل ولسوالۍ کوام سیمې ته څېرمه د امریکايي ځواکونو په یوې اډې برید وکړ. له دغې اډې څخه په پیل کې د متحده ایالاتو د پوځ دویم بلوک (2nd Platoon)، چوزن ډلګۍ (Chosen Company)، ۲م ټولي (2nd Battalion)، ۵۰۳مې پیاده قطعې (503rd Infantry Regiment؛ هوايي ځواکونو ته اړوندې) او د هوايي ځواک ۱۷۳مې بریدګرې ډلې (173rd Airborne Brigade Combat Team) دفاع وکړه.
طالبانو دغې اډې ته نږدې د هغو څارونکې پوسته او د هغو برجونه کلابند کړل او بیا یې له کوام او شاوخوا کرنیزو ځکمو څخه په هغو بریدونه پیل کړل. هغوی د امریکايي ځواکونو ګڼ شمېر درنې وسلې له منځه یووړې، د هغوی د جګړې لیکې یې ماتې کړې او وړاندې له دې چې د هوايي ځواک له خوا په شا وتمبول شي د هغوی اصلي قرارګاه ته ننوتل. متحده ایالاتو ادعا وکړه چې د خپلو ۹ وژل شوو او د افغان ملي اردو د ۴ سرتېرو په ګډون د ۲۷ نورو سرتېرو د ټپي کېدو په بدل کې یې لږ تر لږه ۲۱ طالبان وژلي.
د امریکايي ځواکونو په مرکزونو باندې په بریدونو کې، د وانات جګړه له خونړیو جګړو بلل کېږي. د تېرو بریدونو پر خلاف د واټ ته څېرمه ماینونو د خښولو او همدارنګه د کمینونو په نیولو سره دغه برید په ډېرې ځیرکتیا طرح شوی و؛ بېلابېلو ډلو ته اړوندو جنګیالیو له لرې څخه د سیم پر مټ د شارت کېدونکو راکټونو په ویشتو سره په دقیقه توګه خپل اهداف په نښه کول.