cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د بشقاب الوتونکو شیانو(UFO) د توطیې تیورۍ
هغه کسان چې په ښکاره یې ویلي چې د ناپېژاندو الوتونکو شیانو شواهد له منځه وړل کېږي، دا دي: سناتور بري ګولډواټر، د برېتانیا د سمندري ځواکونو مشر لارډ هېل‌نارټن (د ناټو پخوانی مشر او د برېتانیا د دفاعي ځواک مشر)، د بریټانیا د سمندري ځواکونو د مشر مرستیال راسکو اچ. هېلېنکوېټر (د سي‌ای‌اې لومړنی مشر)، اسرائیلی ډګر جنرال خائیم اشد (د اسرائیلو د دفاع وزارت د فضايي پروګرام پخوانی مشر)، ستور مزلو ګارډن کوپر او اېډګر میچل او همدا راز د کاناډا د دفاع پخوانی وزیر پاول هلیر. دوی له خپلو شواهدو او راپورونو ور هاخوا داسې شواهد نه دي وړاندې کړي چې د دوی څرګندونې او ادعاوې ثابتې کړي. د شکمنو پلټنو کمېټه وايي چې د دې موضوع په اړه د غیر حکومتي علمي ادارو د پام وړ څېړنو له شتون سربېره د دوی د ملاتړ لپاره کم اسناد موجود دي یا هېڅ سند نشته.
دیني څېړونکو د بشقاب ډوله الوتونکو د توطیې د تیوریو د پلویانو تر منځ ځینې نوي دیني خوځښتونه پېژندلي چې مهم یې د جنت دروازه، اسلامي ملت او ساینټولوژي دي. د بشقاب ډوله الوتونکو د توطیو بېلابېلې تیورۍ په انټرنیټ کې مشهورې شوې دي چې ډېری یې د ارټ بېلز Art Bell's په کاسټ ټو کاسټ Coast to Coast AM اې‌اېم پروګرام کې ښودل شوې دي.
1930 لسیزه
په 1938 کال کې تر هالووین یوه شپه وړاندې اورسن ویلز د اچ. جي. وېلز د (The War of the Worlds) یا «د نړیو جګړه» ناول (په ۱۸۹۷ ز کال کې خپور شوی) چې له مخې یې ژوندی رادیویي پروګرام وړاندې کړ. د خبري خپرونو په تقلید، دغه پروګرام هغه مهال ډېر ريښتینی ښکارېده. ځينې اورېدونکي تېر وتل او فکر یې وکړ چې د امریکا متحد ایالات له یوه مریخي تیري سره مخ دي. په دغه حالت کې د نظرونو له اختلاف او غوسې وروسته پراخه ګونګتیا واکمنه وه. وروسته ځینو څېړنو هم وښوده چې د وېرې د اندازې په اړه اوسنیو مطبوعاتو ډېره مبالغه کړې خو دا روښانه ده چې ځینې خلک تر یوې کچې له دغه ګونګ حالت سره مخ وو.
د امریکا متحدو ایالاتو د هوايي ځواکونو د مشر اډوارډ جي. روپیلټ په وینا د هوايي ځواکونو دوسیو په ډېرو مواردو کې د ۱۹۳۸ ز کال د نړیو جګړې ناول تر خپرېدو وروسته ښودل شوی غبرګون یاد کړی او هغه یې د بشقاب ډوله  الوتونکو د تایید شویو اسنادو په اړه د خلکو ممکنه غبرګون بللی. که څه هم دغه دوسیې د ادعاوو د تثبیت لپاره د لاس‌ رسي وړ نه دي.
۱۹۴۰ لسیزه
ډونالډ کیهو وروسته د ټرو (True) مجلې لپاره د بشقاب ډوله الوتونکو په اړه څېړنې پیل کړې. کیهو د توطیې له لومړنیو مهمو تیوریسنانو څخه و چې ادعا یې وکړه بشقاب ډوله الوتونکي د بېروني فضا اړوند وو او یو ډول جاسوسي ماموریت یې درلود. کیهو ادعا وکړه چې خپله تیوري یې په هوايي او سمندري ځواک کې د خپلو اړیکو له اطلاعاتو څخه را ایستلې ده. د Project Sign چې د رايټ-پټرسون Wright-Patterson Air Force Base  د هوايي ځواکونو په هډه کې د هوايي تخنیکي استخباراتو په قومندانۍ کې Project Grudge ځای پر ځای وه او همدا راز له هغه وروسته پروژې ګراج او بلو بوک Project Blue Book د الوتونکو بشقاب ډوله الوتونکو د رسمي څېړنو لپاره وګومارل شوې. اېډوارډ روپلټ Edward Ruppelt په خپل کتاب (The Report on Unidentified Flying Objects) کې وايي چې په دغو څېړونکو ډلو کې ډېری خلک د دې فرضیې ملاتړ کوي چې بشقاب ډوله الوتونکي د بیرونۍ فضا اړوند وو.
کیهو وروسته د هوايي پدیدو (ښکارندو) په اړه د څېړنو ملي کمېټه (NICAP) جوړه کړه. دا یوه ملکي څېړنیزه ډله وه او ادعا یې کوله چې د متحدو  ایالاتو د بشقاب ډوله الوتونکو په اړه درواغ وايي او هغه معلومات چې باید له خلکو سره شریک شي، دوی یې پټوي. NICAP د سي ‌آی ‌اې د لومړني مشر راسکو هېلېنکوېټرRoscoe H. Hillenkoetter په ګډون د بورډ ګڼ اغېزناک غړي یې لرل. تر دې مهاله له حکایتي راپورونو او پر اوازو ولاړو سندونو ورهاخوا د NICAP د څرګندونو لپاره هېڅ کوم ثابت شواهد نه دي وړاندې شوي.
د لاس انجلس لوی هوايي برید
"د لاس انجلس لوی هوايي برید" چې "د لاس انجلس جګړه" هم بلل کېږي، هغه نوم دی چې معاصرو سرچینو په کلفورنیا کې پر لاس انجلس د دښمن پیریاني برید او ورپسې د الوتکو ضد درنو ډزو ته ورکړی دی چې د ۱۹۴۲ ز کال د فبرورۍ میاشتې په ۲۴مه نېټه ناوخته پیل شو او د فبرورۍ پر ۲۵مه نېټه وختي پای ته ورسېد.
په لومړیو کې فکر کېده چې د هوايي پرلپسو ډزو موخه، د جاپان یو بریدګر ځواک و، خو د سمندري ځواک وزیر فرانک ناکس په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې دغه پېښه یو "ناسم خبرداری" وباله. د بشقاب ډوله الوتونکو کم شمېر اوسني پوهان په دې اند دي چې ښودل شوې موخې غیر ځمکنۍ فضايي بېړۍ وې.
په ۱۹۸۳ ز کال کې د دغې پېښې د مستند کولو پر مهال د متحدو ایالاتو د هوايي ځواک د تاریخ  دفتر دغه پېښه "د جګړې د اعصابو" له یوه مورد سره تړلې وبلله چې تر ډېره د هوايي بالون په وسیله رامنځته شوې او د پوښونو الوتل او د وړو بېټریو چاودنې ورسره مل وې.
د پیریانو راکټونه
په ۱۹۴۶ او ۱۹۴۷ کلونو کې ګڼ راپورونه خپاره شول چې د سکانډيناوي هېوادونو په تېره د سویډن هېواد پر سر په اصطلاح پیریاني راکټونه څرګند شول چې وروسته په نورو اروپايي هېوادونو کې هم ولیدل شول. په ۱۹۴۸ ز کال کې د USAF یوه ډېر محرم سند وښود چې د سویډن د هوايي ځواکونو استخباراتو دوی ته ویلي وو چې د دوی ځینې څېړونکي احساس کوي هغه شیان چې راپور یې ورکړل شوی، نه یوازې ريښتیني نه دي بلکې اصلیت یې هم له ځمکې سره تړلی نه ‌شي بلل کېدای. دغه راز، ۲۰ کاله وروسته یوناني فزیک‌پوه ډاکټر پاول سانټوریني په څرګنده وویل چې زه په ۱۹۴۷ ز کال کې د یونان پر سر د لیدل شویو پیریاني راکټونو د راپورونو په اړه د یونان د پوځي څېړنو مسؤل شوم. [ټیموټي ګوډ، ۱۹۸۸، ص ۲۳؛ ډونالډ کیهو،  ۱۴۲مخ]. بیا هم دوی په چټکۍ سره دې پایلې ته ورسېدل چې دغه شیان ريښتیني دي او منشأ یې معمولي نه ده. سانټوریني ادعا وکړه چې د دوی څېړنې د هغو امریکايي پوهانو او لوړ پوړو پوځي چارواکو له ‌خوا له منځه وړل شوې دي چې مخکې دې پایلې ته رسېدلي وو چې دا غیر ځمکنۍ منشأ لري او یوه عمومي وېره لري، ځکه چې هېڅ دفاع یې نشي کېدای.
سینت مارتن
سینت مارتن په هالنډي Sint Maarten) د فیلیپسبورګ هیواد چې د هالند پادشاهي اړوند دی پلازمینه ده یاده سیمه د سن مارتن ټاپو نیمه برخه جوړوی او نیمه شمالي برخه یې د فرانسه ترواک لاندی ده. سنت مارتن ۳۴ کیلومتره مساحت او ۴۲۹'۳۷ وګړي لري.
اکرام الله گران
اکرام الله گران (۱۹۳۸ - ۲۰۱۴ ز کال (۱۳۹۳ لمريز) د ډيسمبر ۱۱) يو افغان شاعر وو، چې په پښتو ژبه يې شعرونه ليکل.
مخينه
اکرام الله گران پر ۱۹۳۸ ز کال د خيبر پښتونخوا د پېښور د چارسدې د پړانگ په ياسين زو سيمه کې د ساداتو په یوه علمي کورنۍ کښې د ميا فضل رحيم کره زيږيدلى دی. خپلې لومړنۍ زده کړې يې د چارسدې تحصيل بازار په ښوونځي کې وکړې، خو  د حالاتو له کبله يې خپلو نورو زده کړو ته دوام ور نه کړاى شو.
نوموړي له کوشنيوالي څخه له شعر او شاعرۍ سره مينه درلوده. د ۱۹۶۰ ز کال پر شاوخوا چې کله ارواښاد سيد جلال مضطرب د چارسدې د پښتو ادبي محفل جوړ کړ،  نو ارواښاد اکرام الله گران به يې هرې ادبي غونډي ته راباله. د اکرام الله گران په وينا «کله مې چې په رائټرز گلډ پښتو اجلاسونو کې له قلندر مومند، حمزه شينواري او نورو ملگرو سره ناسته پاسته پيل شوه نو زما ادبي تنده ماته شوه.» سيد جلال مضطرب، غني خان، حمزه شينواری د اکرام الله گران نزدې دوستان ول.
اکرام الله گران په شاعرۍ کې ډېره پاملرنه غزل ته کړې او نظم يې ډير کم ليکلي. دی وايي چې مراد صيب به راته ويل چې غزل او نظم دواړه ليکه، خو حمزه صيب به راته وېل چې غزل ليکه. د اکرام الله گران ډير شعرونه د وخت نامتو سندرغاړو په خپلو غږونو کې هم ويلي چې نږدې ټول نامتو شوي دي.
مړينه
اکرام الله گران په كوزه پښتونخوا كې د ۱۳۹۳ لمريز (۲۰۱۴ ز کال) د ډيسمبر د میاشتې پر ۱۱ نېټه د پېنځه نۍ (زيارت) په ورځ له دې فاني نړۍ د تل لپاره سترگې پټې کړې.
د شعر څو بېلگې
چې زما مينه ستا پــه كـار نه راځي - ماله جــــــــانانه! بلــــه لار نه راځي
زما د زړه په چينه خـــوله دې كېږدي - كه ميخانه كې د چــــــا وار نه راځي
د پوهو سترگو مې تـــا لوست ونه كړ - ماله په خوله چـــل د اظهار نه راځي
د لېونو هوښيـــــــــــــــــاري هم ومنه - په مېرو گرځي، خو په ښار نه راځي
د فن د خرڅ هنـــــــر مو زده نه كړلو - د دغې گټــــــــــــې كاروبار نه راځي
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران
پټرول
پټرول په انګرېزۍ کې (gasolene) هم لیکل کیږي او د (gas or petrol) په نومونه هم یادیږي. امریکایان ورته ګاسولین او انګرېزان ورته پټرول وایي. د الوتونکو توکو مخلوط د اور اخیستو وړ هایدروکاربن مایع ده. له خامو تیلو تر لاسه کیږي د تیلو په توګه د سوزېدو لپاره او یا د ماشین په داخل کې د احتراق لپاره کاریږي. د محللې مایع او غوړو په توګه هم کار ترې اخیستل کیږي. د خامو تیلو په صنعت کې د خاور تیل اساسي تولید ده او پټرول د موټرو لپاره غوره شوي تیل دي ځکه چې د پټرلو احتراق لوړه انرژي تولیدوي او په کاربیورېټر کې له هوا سره په اسانۍ مخلوط کیږي - کاربیورېټر (carburetor) د ماشین په داخل کې یې اله ده چې هوا له پټرولو سره مخلوط کوي معمولا په هغو ماشینونو کې وي کوم چې داخل کې احتراق کوي.
د تقطیر په لمړیو طریقو کې په ساده توګه الوتونکی تولید له خامو تیلو جلا کېده کوم چې د خامو تیلو ترټولو با ارزښته تولید ګڼل کېده خو وروسته د زیات محصول او ګټې لپاره دغټو مالیکولونه تجزیه یا د ماتونې طریقه رامنځته شوه دا بهیرونه د (cracking and thermal cracking) په نامه پېژندل کیږي. په کال ۱۹۱۳ کې دا طریقه د تودوخې او لوړ فشار په ذریعه ترسره کېده خو په ۱۹۳۷ کې د (catalytic cracking) طریقه پیل شوه تر څو زیات پټرول ترلاسه شي په دې بهیر کې کتالیسټونه کاریږي کوم چې پرته له کوم تغیره کیمیاوي تعامل اسانه کوي. نورې طریقې د پټرولو د کیفیت ښه کولو لپاره وکارېدې چې یوه طریقه یې (polymerization) ده کوم کې چې د ګاز اولیفین (gaseous olefins) لکه پروپیلین (propylene) او بیوتیلین (butylene) په غټو مالیکولو بدلیږي؛ بله طریقه (alkylation) ده کومه کې چې اولیفین (olefin) او پارافین (paraffin) سره یو ځای کیږي لکه ایزوبوټېن (isobutane)؛ بله طریقه (isomerization) ده په کومه کې چې د سیده یا نېغې کړۍ هایدرو کاربنونه د څانګو په کړۍ بدلیږي؛ د اصلاح کېدو لپاره یې یا تودوخه او یا کتلایسټ کاریږي تر څو د مالیکولونو جوړښت ته بیا ځلې ترتیب ورکړي.
پټرول د سلګونو مختلفوهایدروکاربونونو پېچلی مخلوط ده. زیات یې مشبوع شوي (saturated) او په هر مالیکول کې له ۴ تر ۱۲ پورې د کاربن اتومونه لري. کوم پټرول چې په موټرو کې کاریږي د ۳۰° او ۲۰۰° C ترمنځ وېشیږي. کوم پټرول چې په الوتکو کې اچول کیږي د موټرو د پټرولو په پرتله زیات دواړه کم الوتونکي او ژر الوتونکي توکي پکې شامل وي.
په ۲۰ پېړۍ کې کله چې د پټرولو قیمت لوړ شو ډېرو خلکو د (gasohol) کارونه پیل کړه کوم چې ۹۰ % سرب نلرونکي پټرول او ۱۰ % د ایتانول مخلوط ده. ګازهول د پټرولو په ماشین کې ښه سوزي. ډېر خلک یې خوښوي او په نورو چارو کې هم کاروي او لامل یې د ایتانول په اسانۍ لاسته راوړنه ده: ایتانول له کچالو، غلې او د بوټو له نورو توکو هم ترلاسه کېدای شي.
تړلې لیکنې
سونتوکي اقتصاد
سرچینې
رحیمي فیسبوک پاڼه
سنت مارتین فرانسه
سنت مارتین فرانسه Saint Martin) رسمي نوم یې د سنت مارتین سیمه ده دا سیمه ۱۵ جون ۲۰۰۷م کال د فرانسه لخوا د یاد هیواد سیمه اعلان شوه. یاده سیمه ۵۳ کیلومتره مربع مساحت او ۶۶۱'۳۶ وګړي لري.
پیس ټی وی
پیس تی وی
د ویکیپېډیا وړیا پوهنغوند له خوا
پیس تی وی ورته په انګلیسی ژبه کې ورته وایی د یو اسلامي شبکه ده او د دوبی متحیده عربي امارات نه شپه او ورځ د نړۍ په سطحه نشرت کوي دا تلویزیون په انګلیسی په برنامي لري اوپه آزاده شکل FTA) نشریږي.
پیس ټی وی په ژوندي بنه خبرې د لویانو او ځوانانو او د ماشومانو د زده کړي برنامې لري او شاو خوا ۵۰ میلیونه لیدوونکي لري
جک سپارو
کیپټن جیک سپیرو د کیريبین سمندري غلو د فلم په لړۍ کې د یو افسانوي کرداری نوم دی. دا کردار د سکرین لیکونکي ټید ایلیوټ او ټیری روزیو لخوا جوړ سو, او کردار ترسره کونه د کیريبین سمندري غلو په فلم کې د جونی دیپ لخوا ترسره سوه.
داروا پوهنې موضوع
د اروا پوهنې اصلې موضوع د انسان ذهن بلل کیږي ؛ انسان د خپلې خارجي نړۍ او چاپېریال کارونه او څېزونو د ذهني فعالیتونو په واسطه درک کولای شی یا اروا پوهنې موضوع روانې ژوند دی  په اروا پوهنې کې انسانانو او نورو ژویو روانې ژوند لکه لذتونه احساسات تصورات خاطرات عادات ارادی تصمیمات استدلالات احکام افکار او عواطف  په سمه توګه څېړل کیږي.
ويټامين اې
کيڼ|بټنوک|360px|د [[ريټانول جوړښتبڼه، په خواو کې د وېټامين اې تر ټولو عامه بڼه]] ويټامين اې (په انگرېزي: Vitamin A) يو دوه قطبي ماليکيول دی چې د کاربون او هايډروجن تر مېنځ يو دوه قطبي کوولنټ بانډ لري. دا د هم بڼو ماليکيولونو د کورنۍ، رېټنايډز پورې تړلی دی. رېټنايډز د دغه وېټامين پاتې سلسله بشپړه کوي. د رېټنايډز اهمه برخه د ريټانيل ډله ده چې په گڼو بڼو موندل کېږي. د حيواني اصل نه جوړو خواړو کې د وېټامين اې لويه برخه يو اېسټز، يو لومړنی ريټانيل پالميټېټ دی چې په وړه کولمه کې په الکول (ريټينول) بدلېږي. ويټامين اې د يو الډهيډ (ريټينال) په بڼه او يا هم د يو اسيد (ريټينوېک اسيد) په توگه هم وي. د دې وېټامين مختلوني (پرووېټامينونه) د بوټو نه لاس ته راغلو خوړو کې دي لکه هغه بوټي چې د کاروټېنويډ د کورنۍ په تړنگونو پورې تړاو لري شته.
د ويټامين اې هر ډول بڼه د بيټا آيونون يوه کړۍ لري چې همدغې کړۍ سره د آيسوپرېنويډ زنځير تړلی دی. دا جوړښت د وېټامين اې په کړنو کې ډېر ضروري دی. د گازرو نارنجي زېړ رنگ بيټا کاروټين نومېږي. دا رنگ د دوه ريټانيل ډلې د د خپلمنځي نښلون په توگه راڅرگند شوی چې په بدن کې د ويټامين اې د کچې په لوړولو کې مرسته کوي. کله چې د ريټانيل ډله د يو ډول ځانگړي پروټين سره ونښلي بيا همدا د ليدنې د حس په درک کې لومړنۍ نور جذبونکې ماده ده او په همدې توگه د دغه مرکب نوم د سترگې د ريټينا سره هم اړيکې لري.
وېټامين اې په گڼ شمېر بڼو کې موندلی شو:
د ويټامين اې اېجاد
ويټامين اې په ۱۹۰۶ ز کال کې د يوې څېړنې په پايله کې وپېژندل شو، او دا په ډاگه شوه چې د کاربوهايډرېټو، پروټينو او شهمياتو تر څنگ داسې نور عاملين هم شته چې د څارويو په روغتيا کې اهم رول لري. په ۱۹۱۷ ز. کال کې اېلمر مککولم په وېسکونسين ماډېسون پوهنتون کې وېټامين اې کشف کړ او بيا لافايټ مېنډېل او توماس اوسبورن په دويم ځل د يېل په پوهنتون کې همدا وېټامين وپېژانده. دا چې په هغه وخت کې په اوبو کې حل کېدونکی عامل بي (وېټامين بي) نوی پېژندل شوی ؤ، نو په لومړي سر کې څېړونکو هم همدا وېټامين په شهمياتو کې حل کېدونکي عامل اې (ويټامين اې) په نامه ونوماوه.. په ۱۹۴۷ ز. کال کې د لومړي ځل لپاره، وېټامين اې په آزمېنتون کې د يوه هالنډي کيمياگرو، ډاوېډ ادريان وان دورپ او يوزف فېردېناند آرېنس لخوا جوړ شو.
د مدني حقوقو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶)
د مدني حقوقو د خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶ز) موخه په متحده ايالاتو کې د مریيتوب له پای ته رسولو سملاسي وروسته، د افريقايي الاصله امريکايانو په وړاندې د توکميز توپير چلند له منځه وړل، د دوی د زده کړې او دندو فرصتونو ته وده ورکول او د دوی د ټاکنيز ځواک منځ ته راوړل و. له ۱۸۶۵ز کال څخه تر ۱۸۹۵ز کال پورې د مريیتوب له لغوه کېدو وروسته په سويل کې د تور پوستو ټولنو په بخت کې د پام وړ بدلون وليدل شو.
ويټامين اې
د ويټامين اې سرچينه
ويټامين اې په طبيعي ډول په گڼ شمېر خوړو کې موندل کېږي:
د مدني حقوقو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶)
د امريکا له کورنۍ جګړې سملاسي وروسته، فدرالي حکومت د بيا رغونې په نوم يو پروګرام پيل کړ، د کوم موخه چې د پخواني کانفدراسي ايالتونو (اتحادي ايالتونو) بيا ابادول و. فدرالي پروګرامونو همدا راز پخوانيو مريانو ته مرستې برابرې کړې او هڅه يې وکړه چې دوی د اتباعو په څېر په ټولنه کې مدغم کړي. د دې پړاو پر مهال او له دې پړاو وروسته په دواړو مرحلو کې، تور پوستو د پام وړ سياسي ځواک تر لاسه کړ او د دوی له منځه ډېر يې وتوانيدل چې له ډېرې سپکې بې وزلۍ څخه راووځي او د ځمکو څښتنان شي. په همدې وخت کې له دې لاسته راوړنو څخه د ډېرو سپين پوستو خوابدي د دې لامل شوه چې د تاوتريخوالي يو بې مخينې هلې ځلې پيل شي، کومې چې د (Ku Klux Klan) د سيمه ييزو څانګو له خوا پر مخ وړل کېدې او په ۱۸۷۰ز کال کې همدا هڅې «سره کميسونه Red Shirts» او «سپين تړون White League» په څېر  نيمه پوځي ډلو پر مخ وړلې.
۱۹×۹ مرمی
۹x۱۹ پارابېلوم مرمئ (په انگرېزي:9 × 19 Parabellum) د اور لاسي وسلو د مرمیو څخه په د نړی تر ټولو گڼ شمېر لرونکی مرمی ده چی په تومانچو، ماشیندارونو او ټوپکونو کی کارېږي. نوموړي مرمی په ۱۹۰۲ کال کی په آلمان کی د Georg Luger لخوا د Deutsche Waffen und Munitionsfabriken د وسلو جوړونکی صنعت لپاره جوړه شوه. د پاراپېلوم په لاتینی ژبه کی د Si vis pacem, para bellum معنی لري چی په پښتو کی که سوله غواړی نو د جگړه لپاره تیار شه ورته وایی. دغه مرمی د لمړنی نړېواله جگړه او دويمه نړېواله جگړه په وخت کی په تومانچو او ماشیندارونو کی کارېدله. تر دويمې نړېوالې جگړې وروسته د مرمی وزن ۸ گرامو ته ورسېده. په اوس وخت کی پارابېلوم مرمی په بیلا بیلو وسله والو ځواکونو او پولیسو کی کارېږی او په ۸۰ هېوادونو کی جوړېږی.
د مدني حقوقو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶)
په ۱۸۹۶ز کال کې سترې محکمې د «فرګسن» په وړاندې د «پلسي»، ۱۶۳ يو.ايس.۵۳۷  قضيه کې پرېکړه وکړه، دې پرېکړې د «جلا خو مساوي» پر بنسټ توکميز بېلتون په قانوني ډول په خپل ځای وساته. دا پرېکړه د مدني حقوقو لپاره يوه ستره ماتې وه، ځکه چې د تور پوستو اتباعو قانوني، ټولنيز او سياسي حيثيت تر ټولو ښکته کچې ته ورسېد. له ۱۸۹۰ز کال څخه تر ۱۹۰۸ز کال پورې، له ميسيپي څخه په پيل کېدو، سويلي ايالتونو داسې نوي اساسي قوانين او قوانين تصويب کړل چې ډيری تور پوستي يې د رايې ورکولو له حق څخه بې برخې او له سياسي نظام څخه ايستل، دا هغه حالت و چې تر ۱۹۶۰ز لسيزې پورې په ډېرو قضيو کې په خپل حال پاتې و.
۱۹×۹ مرمی
سرچینې
‎
ويټامين اې
د ويټامين اې سرچينه
يادونه: هغه گڼ چې په ليندکيو کې کښل شوی هغه په هر ۱۰۰ گرامو کې د رېټانول کچه او د ويټامين اې د سلنې هغه کچه ښودل شوې چې غذايي کارپوهان يې يوه بالغه نارينه ته سپارښتنه کوي.
د مدني حقوقو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶)
په دې پړاو کې د لومړيو اصلاحي خوځښتونو د ډېرو مشري يې جمهوري غوښتونکې ډلې يوې څانګې کوله چې سخت دريځي جمهوري خواه بلل کېدل. د نولسمې پېړۍ تر پايه، په داسې حال کې چې په بشپړ ډول له سياسي نظام څخه تورپوستو د بهر ايستلو په موخه د رايې ورکولو له حق څخه محروميت مخ په وده کې و، د «ليلي وايټ lily-white » په نوم خوځښت هم د دې لپاره کار وکړ چې په ګوند کې د پاتې تور پوستو ځواک تر ډېره بريده کمزوری کړي. د دې پړاو د مدني حقوقو تر ټولو مشهور مشران «فريډريک ډوګلاس (۱۸۱۸-۱۸۹۵ز) او بوکر ټي. واشنګټن (۱۸۵۶-۱۹۱۵ز) وو.
ويټامين اې
د ويټامين اې سرچينه
خو د کاروټين او رېټانول دغه کچې له يوه وگړي نه تر بل وگړي پورې د هغوی د ژونپوهنيزې بېلابېلوالي په سبب او د خوړو د بېلابېلوالي په سبب توپير يو له بل سره توپير لري.
د مدني حقوقو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶)
بيارغونه
د بيا رغونې پړاو د ۱۸۶۳ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه د لينکلن له خوا له مرییتوب څخه د آزادۍ له اعلاميې پيل، بيا د ۱۸۷۷ز کال  تر جوړجاړي پورې دوام پيدا کړ.
د ولسمشر ابراهم لینکلن په وړاندې تر ټولو سترې ستونزې دا وې: د پخوانيو مريانو حيثيت (چې د آزادو خلکو په نوم پېژندل کېدل)، د پخوانیو باغيانو وفاداري او مدني حقوق، د پخوانيو يوولسو کانفدرالي ايالتونو حيثيت، د فدرالي حکومت لپاره هغه اړين ځواک چې په راتلونکي کې د کورنۍ جګړې مخه ونيسي او دا پوښتنه ځوابول، چې ايا سترې پرېکړې به کانګريس کوي او که ولسمشر.
د لوږې او د بې روزګاره آزادو شويو خلکو د کډوالۍ د سختو ګواښونو مقابله لومړۍ سترې مرستندويه فدرالي ادارې وکړه چې د آزادو شويو خلکو ادارې په نوم پېژندل کېده او د پوځ له خوا پر مخ وړل کېده.
د «بيارغولو درې سمونونه» په دې موخه تصويب شول، تر څو تورپوستو امريکايانو ته هم مدني حقوق ورسوي: ديارلسم سمون مريتوب ناقانونه کړ، څوارلسم سمون د ټولو لپاره برابر حقوق او د تور پوستو لپاره تابعيت تضمين کړ، پنځلسم سمون د توکم پر بنسټ د رايې ورکولو له حق څخه محروميت پای ته ورساوه.
د اساسي قانون له سمونونو څخه د هغو قوانينو سملاسي ګټې زياتې وې، کومې چې د کانګريس له خوا تصويب شوې وې، څو د عدليې وزارت او فدرالي محکمو په مټ فدرالي حکومت ته اجازه ورکړي چې هغوی کولای شي، نوي مدني حقوق عملي کړي، ان تر دې که چېرې ايالتي حکومت دا ستونزه له نظره هم وغورځوي. په دې کې د ۱۸۷۰-۷۱ز کال د نفاذ قانون او د ۱۸۷۵ز کال د مدني حقوقو قانون هم شامل وو.
پخوانی کانفردراسيون له دوو کلونو څخه د زیات وخت لپاره د سويلي ايالتونو په واک کې پاتې شو، خو دا حالت هغه مهال بدل شول، کله چې سخت درېځو جمهوري غوښتونکو د ۱۸۶۶ز کال په ټولټاکنو کې د کانګريس واک په لاس کې واخيست. ولسمشر «انډريو جانسن» په عملي ډول بې واکه و، چا چې د پخوانيو باغيانو سره د بيا يو ځای کېدو لپاره د اسانه شرايطو هڅه کوله، هغه په يوې رايې سره له استيضاح وژغورل شو. کانګريس تورپوستي د رايې ورکولو له حق څخه بې برخې کړل او د لنډ مهال لپاره يې د پخواني کانفدراسيون ډېری مشران د دندو له اشغال څخه منع کړل. نويو جمهوري غوښتونکو حکومتونو، له آزادو خلکو او «کارپيټ بيګر» (له شمال څخه نوي رارسېدلي) او «سکالاوګس» (اصلي سويلي سپين پوستو) سره په ائتلاف کولو واک په لاس کې واخيست. د متحده ايالاتو پوځ د دوی ملاتړ کاوه. د دوی مخالفنو ويل چې دوی فاسد او د سپين پوستو حقوق يې تر پښو لاندې کړي. ايالت په ايالت دوی خپل واک د محافظه کارو-ديموکراتانو ائتلاف ته وبايله، کوم ائتلاف چې تر ۱۸۷۷ز کال پورې په ټول سويل کې د تاوتریخوالي او درغلۍ په مټ واکمني قايمه کړه. د سخت دريځي بيارغونې په غبرګون کې په ۱۸۶۷ز کال کې «Ku Klux Klan» (KKK) د سپين پوستو د برلاسۍ د پلوي او تور پوستو د مدني حقوقو او جمهوري غوښتونکو د واکمنۍ مخالف سازمان په توګه سر راپورته کړ. د ولسمشر «يوليسس ګرانټ» د ۱۸۷۰ز کال د Ku Klux Klan قانون د بشپيړ عملي کېدو سره «klan» بند او دا خوځښت وپاشل شو. خو له ۱۸۶۸ز کال راهيسې په ډېرو سويلي ايالتونو کې ټولټاکنې په مخ په زياتېدونکي تاوتريخوالي سره مل وې، تر څو تور پوستي رايه ورکونکي وځپي. رايفل کلبونو زرګونه غړي درلودل. په ۱۸۷۴ز کال کې، نيمه پوځي ډلو، لکه «وايټ ليګ» او «ريډ شرټس» راپورته شوې، کومو چې د تور پوستو د رايې ورکولو د ځپلو او د هغوی د وېرولو او په وړاندې يې تاوتريخوالي څرګندونو لپاره په څرګند ډول کار وکړ او په سويلي ايالتونو کې يې د سپين پوستو د واک د بیا تر لاسه کولو لپاره د جمهوري غوښتونکي ګوند مخه ونيوله. باغيانو خپل ځانونه د «ديموکراتيک ګوند د پوځي څانګې» په توګه معرفي کاوه.
په ۱۸۷۶ز کال کې د ديموکراتانو د نوماند «سامويل جی. ټيلډن» او جمهوري غوښتونکو د نوماند «رودر فورډ بي. هايس» تر منځ د لانجمنو ټولټاکنو څخه وروسته بيا رغونه پای ته ورسېده. د يو جورجاړي په پايله کې «هايس» سپينې ماڼۍ ته لار ومونده، فدرالي حکومت له سويل څخه خپل سرتيري و ايستل، ازاد شوي خلک يې سپين پوستو محافظه کارو ديموکراتانو ته وسپارل، کومو چې په ايالتي حکومتونو کې بيا واک تر لاسه کړ.
د کانزس کډوالي
د بيا رغونې د پړاو له پای ته رسېدو وروسته، ډېری تورپوستو له «Ku Klux Klan»، «White League» او د «جیم کرو» له قوانينو څخه وېره درلوده، کومو چې اوس هم هڅه کوله، دوی دويمه درجه اتباع وګرځوي. د «بينجمين پاپ سنګلټن» په څېر مهمو څېرو له خوا په هڅول کېدو سره، نږدې ۴۰۰۰۰ کډوالو سويل پرېښود، تر څو په کانزس، اوکلاهاما او کولاراډو کې مېشت شي. دا له کورنۍ جګړې وروسته د تورپوستو لومړی عمومي کوچ و. په ۱۸۸۰ز لسيزه کې، تور پوستو په کانزس کې له ۲۰۰۰۰ جريبه (۸۱ کيلو متر مربع) څخه زياته ځمکه په پيسو راونيوله او په همدې موده کې ګڼ مېشت ځايونه جوړ شول (د بېلګې په ډول: Nicodemus، کانزس، د کوم د بنسټ ډبره چې په ۱۸۷۷ز کال کې اېښودل شوې وه) او تر اوسه شته. ډېرو تورپوستو په دې باور سويل پرېښود چې دوی د کانزس پر لور وړیا لاره تر لاسه کوي، خو يواځې چې په سينټ لويس، مسوري کې بند پاتې شول. په سينټ. لويس کې د تور پوستو کليساوو د ختيځ له بشردوستانو سره يو ځای، د کانزس د ازادو خلکو په مرستندويه ټولنه کې د تورپوستو د مرستې پلاوی جوړ کړ، تر څو په سينټ. لويس کې له ايسارو شويو خلکو سره کانزس ته په رسېدو کې مرسته وکړي.
یوه ځانګړې ډله يې «کانزس فيور ايکسوډس» وه، دا ډله له ۶۰۰۰ پوستو څخه جوړه وه چې له ميسيپي، لوزيانا او ټيکساس څخه د کانزس پر لور خوځېدلي وو. په لوزيانا کې ډېری خلک د دې ايالت پرېښودلو ته هغه مهال وهڅول شول، کله چې په ۱۸۷۹ز کال کې د لوزيانا قانوني جرګې پرېکړه وکړه چې د رايې ورکولو د حق موضوع په ايالت پورې اړه لري، نه په مرکزي حکومت پورې، په دې ډول د لوزيانا د تور پوستو اوسېدونکو د رايې ورکولو له حق څخه  د محروميت په وړاندې لاره پاکه شوه.
مایکل کولینز
مایکل کولینز ستورمزلی (مایکل کالینز) Michael collins) زوکړه ۳۱ اکتوبر ۱۹۳۰م کال روم، ایټالیا) یو امریکایي ستورمزلی دی چې یو له دري اولنیو ستورمزلو نه وو چې د آپولو ۱۱ ماموریت کې یې د لومړی انسان په توګه په سپوږمۍ قدم کیښود.
خاورو تېل
د خاورو تېل Kerosene په انګرېزۍ کې (kerosine) هم لیکل کیږي او د (paraffin or paraffin oil) په نومونو هم پېژندل کیږي. د اور اخیستنې وړ هایدروکاربن مایع ده او په اساسي توګه د تېلو په توګه کاریږي. زېړ یا بې رنګه رنګ لري او بد بوی کوي. له خامو تیلو ترلاسه کیږي او په کورونو کې په څراغونو، تنورونو او نورو وسایلو کې د سوزېدو لپاره کاریږي. له دې پرته په حشره وژونکو کیمیاوي توکو، د جیټ په ماشین او محلل په توګه په ګریسو کې کاریږي.
په کیمیاوي توګه د خاورو تیل د هایدرو کاربونونو مخلوط ده. کیمیاوي ترکیب یې له سرچینې سره تړاو لري خومعمولا تر ۱۰ پورې مختلف هایدرو کاربونونه پکې شامل وي او په هر مالیکول کې یې له ۱۰ تر ۱۶ پورې د کاربن اتومونه موجود وي.
په ۱۸۴۰ لسیزه کې د کاناډا ډاکټر ابراهم ګېزنر (Abraham Gesner) کشف کړي. په اساسي توګه له (coal tar) او (shale oils) څخه جوړېدل خو په کال ۱۸۵۹ کې په پنسلوانیا کې چې کله (E.L. Drake) کان وکینده نو ډېر ژر د خاورو د تېلو د لاسته راوړنو سرچینه خام تېل شو. د څو لسیزو لپاره یې ځکه ارزښت لره چې په ډیوه او څراغ کې کارېدل خو کله چې برېښنایي ګروپ اختراع شو خپل ارزښت یې له لاسه ورکړ. خو کله چې د پټرولو ماشینونه جوړ شول ارزښت یې ترکچې زیات کم شو خو د نړۍ په زیاتو برخو کې چې ډېر وروسته پاتي تر اوسه په څراغونو کې او سوزېدو لپاره د خاورو تیل کاروي.
۳۹×۷،۶۲ مرمی
۳۹×۷،۶۲  مرمی د ټوپک د مرمياتو څخه تر ټولو مشهور او گڼ شمير لرونکي مرمی ده چې په شوروي اتحاد کې په ۱۹۴۳ کال کې د پوځي ټوپک SKS لپاره طرح او جوړه شوه. نوموړي مرمی تر جگړې وروسته د وارشاف تړون د معیاري مرمی په توگه وټاکل شوه. په اوس وخت کې نوموړی مرمی د نړی تر ټولو استعمالوړ مرمی ده چې په کلاشېنکوف اې کې ۴۷ او ټوپک مادل ٥٨ کی کار اخیستل کېږي.
توصيف
دغه مرمی د پولاد څخه جوړ شوی دی چی د سرپ او ټومباک لخوا پوښ شوي دي. ټوله مرمی د بوټل شکل لري.
سرچینې
‎
افغان فیلسوفان
دا مخ د افغان فیلسوفانو لپاره ټاکل سوی دی دهغو یو څو مثالونه لکه: سید بهاوالدین او مجروح غورياخيل
گراڅ
گراڅ (آلمانی:Graz) د اتریش دویم لوی ښار دئ او د شتایرمارک ولایت پلازمېنه ده.
وېشنيزه:د اتريش ښارونه
د ژبو مړینه
ژبه ولې مړه کیږي ؟ تاسې به څرنګه احساس کوی چې که اخري کس په نړۍ کې ته اوسې چې خپله ژبه وایې ؟ داسې احساس چې له ما وروسته دا ژبه نه وېل کیږي او نوره به مړه شي ؟ همداسې هغه خلک چې په نړۍ کې یې میلیونونه خلک ژبه وایي برعکس فکر کوي. خو ځینې وخت یې پاېله برعکس وي. په انساني تاریخ کې تر اوسه ډېرې ژبې ژوندی شوي او مړې شوې دي او همداسې د ژبې ژوندي کېدل او مړه کېدل اوس هم دوام لري. اوسمهال ژبپوهان وایي چې په نړۍ کې ۶۹۰۰ ژوندی ژبې موجودې دي او داسې اټکل کوي چې د ۲۱ پېړۍ تر پایه به د دې ژبو ۵۰% مړې شوې وي.
ځینې وخت ژبه ډېره ژر مړه کیږي او د ژر مړه کېدو لامل یې د وړو ټولنو په جګړه یا هم طبیعي پېښو کې له منځه تلل دي. د برازیل په سلوادور کې ځایي هندیانو قیام وکړ او د قیام د مخنیوي لپاره د سلوادور پوځ په کال ۱۹۳۲ کې د بزګرو هندیانو ټول وژنه پېل کړه او په ډېر کم وخت کې یې لسګونه زره هندیا مړه کړل. هندیانو له وېرې خپله ژبه وېل بس کړل تر څو د پوځ لخوا ونه پېژندل شي.
د ژبې مړه کېدو دوېم لامل په یوه سیمه کې په دوه ژبو خبرې کول دي او د یوې ټولنې خلک چې په دوه ژبو خبرې پېل کړي کومه ژبه چې پرې غالبه وي نو مغلوبه ژبه د وخت په تېرېدو سره افهام او تفهیم لپاره نا کافي شي او په تدریجي ډول علم، مسلک او ورځنۍ کارېدونکې کلیمې یې دبلې ژبې کلیمې ځای ونیسي لکه په افغانستان کې پښتو چې له سیستم، کتاب، پوهنتون، ادارې او عریضې څخه په ورکېدو ده د اړتیا لپاره پښتانه اردو او ایراني کتابونه او پاڼې ګوري.
ولې خلک په یوه ټولنه کې په دوه ژبو خبرې پېل کوي ؟ د دې دوه لاملونه دي د تعصب مخه نیول او دوېم لامل یې په خپله ژبه کې د کافي علم نشتوالی او داسې خلک دې ته اړ شي چې معتبره ژبې زده کړي او یا په ټولنه کې غالبه ژبه زده کړي تر څو اقتصادي او ټولنیزې اړتیاوې پرې پوره کړي لکه په پښتونخوا کې مېشت پښتانه چې اردو زده کوي. همدا کیسه په مصر کې وشوه په تدریجي ډول د کوپتیکي (coptic) خلکو ژبه په ۷ پېړۍ کې عربي شوه. خو نړیوالتوب او عصریتوب د وروسته پاتې ژبو مړه کېدو ته په ۲۱ پېړۍ کې لا زېاته لار هواره کړې او له همدې امله اټکل شوې چې د نړۍ ۵۰% وروسته پاتې ژبې به د ۲۱ پېړۍ تر پایه مړې شوې وي او د دې ژبو خلک به په هغو ژبو خبرې کوي چې په حکومت، سوداګرۍ، ټکنالوجۍ، د سرګرمۍ په فعالیتونو او دیپلوماسي کې کاریږي.
خو د هوښیارو خلکو ژبه که د خبرو اترو د ژبې په توګه (colloquial language) مړه شوې هم وي خپله ژبه بیا هم ساتلی شي لکه د یهودانو عبري ژبه چې د خبرو اترو د ژبې په توګه په دویمه پېړۍ کې مړه شوې خو تر اوسه یې د خپلې پېژندنې لپاره ژوندۍ ساتلې. Zakria Rahimi
د روسيې جنګي جرمونه
د روسې جنګی جرمونه د د ۱۸۹۹ او ۱۹۰۷ز کلونو د Hague تړونونو يا کنوانسيونونو او جينوا کنوانسيونونو په ګډون د جګړې له قانون څخه سرغړونې دي، چې له جګړې پرته جرمونه او د انسانيت پر وړاندې جرمونه په کې شاملېږي. دا هغه جرمونه دي چې د روسي فدراسيون (Russian Federation) رسمي وسله وال او پوځي وزمه ځواکونه يې په ۱۹۹۱ ز کې د شوروي اتحاد له ړنګېدلو څخه راپدېخوا په تر سره کولو تورن دي. دا موضوع د اصلي دولتونو يا لاسپوڅي دولتونو سره په مرستې کولو او جرمونو ته په هڅولو سره نوره هم غځېږي، د روسيې له لورې وسله وال  او تمويل شوي دي؛ له ډلې يې د لوهانسک د خلکو جمهوريت او ډونيټسک د خلکو جمهوريت يادولی شو. دې جنګي جرمونو کې د دښمن د نيول شويو جنګياليو لنډ بې ځنډه اعدام، د پلټنې پر مهال د اسيرانو سره ناسم چلند (ځورونه) او د جنسي تېري په ګډون د ملکي نا جنګياليو پر وړاندې له تاوتريخوالي څخه کار اخيستل شامل دي.
د بخښنې نړيوال سازمان (Amnesty International) او د بشر حقونو د څار کميسيون (Human Rights Watch) په چيچنيا (Chechnya)، جورجيا (Georgia)، اوکراين (Ukraine) او سوريه (Syria) کې د روسيې جنګي جرمونه ثبت کړي دي. (Médecins Sans Frontières) هم په چيچنيا کې جنګي جرمونه مستند کړي دي. په ۲۰۱۷ ز کې د بشر حقونو لپاره د ملګرو ملتونو عالي استازولۍ دفتر (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)) راپور ورکړی دی، چې روسيې په سوريه کې ډله ييز او اورينې وسلې کارولې دي، چې دا کړنه يې په ملکي هستوګن سيمه کې د بې توپيره بريدونو جنګي جرم جوړوي.
به ۲۰۰۹ ز کې د بشر حقونو اروپايي محکمې (European Court of Human Rights (ECHR)) ۱۱۵ پرېکړې خپرې کړې (د Baysayeva v. Russia  قضيې په ګډون) ، چې له مخې يې د روسيې حکومت د زور ورکوونو (غايب کولو)، قتل، ځورونې يا شکنجې او په چيچنيا کې د دې جرمونو په سمه توګه څېړلو کې د پاتې راتللو له امله مجرم وباله. په ۲۰۲۱ ز کې يادې محکمې روسيه په ځانګړي ډول په ګرجستان کې د قتل، ځورونې، لوټ کولو او د کورونو د ويجاړۍ او د ۲۰۰۰۰ بې ځايه شويو ګرجستانيانو مجرمه وګڼله. ياد بې ځايه شوي بېرته خپلې سيمې ته ستنېد،ل مګر روسيې يې مخنيوی کاوه.
په ختيځ اوکراين کې د روسيې د ښکېلتيا د يوې پايلې په توګه د بېلابېلو هېوادونو له لورې په ۲۰۱۴ ز کې د روسي چارواکو پر وړاندې پراخه کچه نړيوال بنديزونه لګول شوي دي. هغه مهال چې د جرم نړيوالې محکمې (International Criminal Court (ICC)) د نړيوال قانون د شونو سرغړونو لپاره د روسيې له لورې د کريميا د تړلتیا په اړه پلټنې پيل کړې، روسيې په ناڅاپي ډول په ۲۰۱۶ ز کې خپل غړيتوب بېرته واخيست.
چيچنيا
په ۱۹۹۱ ز کال کې د پخواني شوروي اتحاد له ړنګېدلو څخه وروسته، چيچنيا له روسي فدراسيون څخه خپله خپلواکي اعلان کړه. روسي چارواکو د دوی د خپلواکۍ اعلاميه ونه منله، چې د کړکېچونو لامل شوه. دا حالت په پای کې هغه مهال يوې بشپړې جګړې ته واوښت، چې ۲۵۰۰۰ روسي سرتېري د ۱۹۹۴ ز کال  د ډسمبر پر ۱۱ چيچنيا ته ننوتل. جګړه په ۱۹۹۶ ز کال کې د چيچين په ريښتيني خپلواکۍ او د روسي پوځ په شاتګ پای ته ورسېده. يو ځل بيا په ۱۹۹۹ ز کال کې دويمه نښته پراخه شوه او تر ۲۰۰۹ ز کال پورې يې د سرغړونې ضد جګړه پرمخ لاړه. ياد نښته د روسيې له لورې د چيچنيا بشپړ واک تر لاسه کولو او په کې د روسي پلوي حکومت په رامنځته کولو سره پای ته ورسېده. ګڼ جنګي جرمونه ثبت شوي دي، چې زياتره د روسيې وسله والو ځواکونو کړي دي.
د دوو جګړو پر مهال د چيچنيان د روسيې د تبليغاتو له مخې د «تور [تور پوستو»، «داړه مارانو»، «تروريستانو»، «يو ډول خزنده: cockroaches» او «خسک» په توګه نا انساني انځور شوي وو. د روسيې وسله والو ځواکونو ګڼ جنګي جرمونه کړي دي.
د روسيې وسله والو ځواکونو د خلا بمونو په نوم (د تېلو هوايي چاودېدونکي: Fuel-Air Explosive) ناڅرګند بمونه هم وکارول، چې پناه ځايونه، ودانې او سنګرونه ويجاړوي او په دې ډول د هستوګنې سيمه کې د ملکيانو له وېجاړونکي طبيعت څخه د هغوی ساتنه ناشونې کوي. د دې بمونود فشار څپه د «خلا يا تشې» په نوم د يو وروستي تدقيق له لارې انسانان وژني، چې سږې شکوي يا د خلکو د زندۍ کولو سبب کېږي. نوموړي بمونه د چيچنيا په سويلي غرونو کې وکارول شول.
د ۱۹۹۶ ز کال د ډسمبر پر ۱۷مه  د سره صليب نړيوالې کمېټې شپږ استازي ګروزني (Grozny) ته نږدې په Novye Atagi کې د يادې کمېټې په روغتون کې د مخ پټو وسله والو له لورې په بريد کې ووژل شول. په ۲۰۱۰ ز کال کې د روسيې د ځانګړو ځواکونو لوړ رتبه مامور تورن Aleksi Potyomkin ادعا وکړه، چې يادې وژنې د FSB جاسوسانو له لورې شوې وې. د ۲۰۰۴ز کال يوه راپور د چينچنيانو د ځورونې په موخه پر هغوی د روسي ځواکونو له لورې جنسي بريدونه په ګوته کوي. په چيچنيا کې د ۴۲۸ کليو له ډلې ۳۸۰ يې په نښو کې بمبار شوي وو، چې تر شا يې د ٪۷۰ کورونو ويجاړي پرېښوده.
د بښنې نړيوال سازمان اټکل کړی دي، چې يوازې د چيچين په لومړۍ جګړه کې له ۲۰۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي، چې زياتره يې د روسي ځواکونو له لورې د ګڼې ګوڼې مېشت سيمو باندې د بې توپيره بريدونو له امله وژل شوي دي. ۲۵۰۰۰ نورملکيان د چيچنيا په دويمه جګړه کې ووژل شول. يوه بله سرچينه انګېري چې په دويمه نښته کې له ۴۰۰۰۰ څخه تر ۴۵۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي. په ورته وخت کې په ۱۹۹۶ کې د روسيې د ملي امنيت رئيس Aleksandr Lebed وويل چې په لومړۍ جګړه کې ۸۰۰۰۰ خلک ووژل شول. تاريخپوهان اټکل کوي، چې د نظامي ځواکونو په ګډون په لومړۍ جګړه کې د چينچنيا د نفوس لسمه برخه (د يو ميليون نفوس له ډلې ۱۰۰۰۰۰ تنه) ووژل شوه. د محافظه کارانو اټکلونه ادعا کوي، چې په دواړو جګړو کې لږ تر لږه له ۱۰۰۰۰۰ څخه تر ۱۵۰۰۰۰ پورې خلک ووژل شول. د چيچنيا د چارواکو او اتباعو له لورې لوړ اټکلونه فرض کوي، چې په دواړو جګړو کې له ۲۰۰۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰۰۰ تنو پورې ووژل شول. د نښتو د پيل له راهيسې په چيچنيا کې ۵۷ ډله یيز قبرونه ثبت شوي دي.
د بشري حقونو څار ادارې د ۱۹۹۹ او ۲۰۰۵ ز کلونو تر منځ په چيچنيا کې له ۳۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰ پورې د زور ورکولو (غايب کولو) پېښې ثبت کړي دي او دا يې د انسانيت پر وړاندې د جرم په توګه ډلبندي کړی دی.
ډیزل
ډیزل Diesel fuel په انګرېزۍ کې ورته (diesel oil) نوم هم اخلي. داحتراق وړ مایع ده کومه چې په ډیزل انجن کې کاریږي. د خامو تیلو د تصفیې پر وخت هغه تیل یا تقریبي جلا کېدنه ده کومه چې له پټرولو یا ګاسولین څخه کمه الوتونکې وي. په ډیزل ماشینونو کې لکه د پټرولو د ماشین په څېر ډیزل په سپرغیو نه لمبه کیږي بلکې په سلینډر کې یې د فشار لاندې توده شوې هوا سوزوي او سوزېدنه یې د فشار لاندې نیول شوې تودې هوا برخې ته تیل د شیندنې له لارې سوزي - کومه برخه کې چې هوا د فشار لاندې تودیږي کامپرېسر یا کاپرېسډ اېر ورته وېل کیږي. د ډیزل او پټرولو یا ګاسولین برابر حجم د پټرولو په پرتله زیاته انرژي تولیدوي او له همدې امله ډیزلي ماشینونه د پټرولي ماشین په پرتله زیات اقتصادي دي. همداسې ډیزل د پټرولو په پرتله په تصفیه کې د کمو پروسو له لارې ترلاسه کیږي او له همدې امله یې تر پټرولو قیمت کم ده خو قیمت یې له موقیعت، فصل، مالیې او د سوداګرو ترمنځ یو بل لاس ته کېدو سره تړاو لري.
د تصفیې پر وخت د ډیزل مختلفې درجې تر لاسه کیږي. کوم ډیزل چې منځنۍ او سپکه منځنۍ کچه لري د لوړ سرعت په ماشینونو کې کاریږي کوم ماشینونه چې زیات بار وړي او په دوامداره توګه کار کوي لکه د ټیلر ماشینونه؛ کوم ډیزل چې درنده درجه لري د کم سرعت په ماشینونو کې کاریږي لکه کیشۍ، اورګاډی. کوم ډیزل چې لوړه درجه لري او وړو موټرو او ټیلرونو کې کاریږي زیات الوتونکي دي او کوم چې ټیټه درجه لري، د کم سرعت ماشینونو کې لکه کیشتۍ اچول کیږي کم الوتونکي دي، همداسې د ټیټې درجې ډیزل زیات د کاربن پاتې شونې پرېږدي, او زیات سلفر لري او هوا ککړوي.
ډیزل له خامو تیلو تر لاسه کیږي خوله دې پرته امکان لري چې له طبیعي ګاز څخه او له هغه ترکیبي ګاز څخه کوم چې له سکرو ترلاسه کیږي هم ډیزل ترلاسه شي کوم ته چې ترکیبي ډیزل (synthetic diesel) یا هم (Fischer-Tropsch diesel) نوم اخلي. همداسې بیولوجیکي ډیزل هم شته کوم د بیولوجیکي توکو له انبارونو ترلاسه کیږي. د سویابین لوبیا او د خرما د بوټو له تېلو څخه هم ډیزل جوړیږي کوم چې له خامو تیلو ترلاسه شوو ډیزلو سره یو ځای کیږي او یا یوازې په ماشینونو کې کاریږي دا ډول ډیزل د سلفر ډېره کمه کچه لري.
په متحده ایالتونو کې کوم ډیزل چې د های وې سرکونو لپاره کاریږي باید د سلفر تر ټولو ټیټه کچه ولري او ټیټه کچه یې (15 ppm) ده، په اروپا کې ډیزل باید د سلفر صفر کچه ولري او صفر کچه یې (10 ppm) ده. کوم ډیزل چې د سلفر کمه کچه لري ماشین ته د کنټرول ښه وړتیا ورکوي او که چېرې سلفر یې زیات وي نو د سلفر زیات غلظت د هوا ککړونې تر څنګ ماشین هم له منځه وړي. تر اوسه د اورګاډي او کیشتیو لپاره چې کوم ډیزل کاریږي زیات سلفر لري خو داسې هیلې ښودل شوي چې باید د سلفرو کچه یې کمه شي.
ټاپوګی
ټاپوګی يوه کوشني ټاپو ته وايي. دا ډول ټاپوګان تر ډېره د سمندري هيوادونو د ځمکي شاوخوا او د دﺭياب په منځني اوبو کې موندل کيږي.
د سیسټمونو نظریه
د يو سيستم د يوې برخې بدلون شونې ده چې د ټول سيستم نورې برخې هم اغېزمنې کړي. دا هم شونې ده چې د فعالیت په طريقه کې د دې بدلونونو اټکل وکړای شي. هغه سيستمونه چې زده کړه کوي او سمون مومي، د دې ودې او سمون اندازه په دې پورې تړلې ده چې دا سيستم له خپل چايريال سره څومره ښکېل دی.
ځينې سيستمونه د نورو سيستمونو ملاتړ کوي او د نورو سيستمونو د ناکامۍ د مخنيوي په موخه د هغې ساتنه کوي. د سيستمونو د نظريې موخې د يو سيستم د محرکاتو، خنډونو او شرايط د يوې نمونې جوړول او د هغو اصولو (لکه موخه، اقدامات، طريقې او لارې چارې) روښانه کول دي چې ممکنه ده همدا نمونې دې ته د ورته ټولو نورو سيستمونو په هره کچه د توپير او عملي کولو وړ وي، همدا راز د برابر اغېز د تر لاسه کولو لپاره په ډېرو برخو کې د عملي کېدو وړ وي.
لنډه کتنه
د سيستمونو نظريه د جلا جلا برخو د کار کوونکو په اثارو کې څرګنده شوې ده، د بېلګې په ډول، د بيالوژي پوه Ludwig von Bertalanffy او  linguist Béla H. Bánáthy کارونه، د ټولنپېژندونکي Talcott Parsons اثار؛ د Howard T. Odum, Eugene Odum له خوا د چاپيريالي نظام په څېړنه کې کار؛ د Peter Senge له خوا د ادارې په څېړنه کې اثار؛ د ډېرو څانګو تر منځ لکه د بشري سرچينو د ودې په برخه کې د Richard A. Swanson څېړنې او د روزونکو هر يو Debora Hammond او Alfonso Montuori په اثارو کې موندل کېږي.
د يوې لېږدونکې، د څو ځانګو او ډېر نظرياتي هڅې په توګه، د سيستمونو نظريه د علم الوجود، د علم فلسفه، فيزيک، کمپيوټري علوم، بيالوژي او انجنيري، د دې تر څنګ جغرافيه، ټولنپوهنه، سياسي علوم، رواني درملنه (په ځانګړي ډول د کورنۍ د سيستمونو چاره کول) او اقتصاد، سره رايوځای کوي.
د سيستمونو نظريه د څېړنې د خپلواکو ډګرونو او همدا راز د سيستمونو د علومو تر منځ اړيکو ته وده ورکوي. له دې نظره، او د ناسمو تفسيرونو د شونتيا تر څنګ، «وان برټلانفي» په دې باور دی چې د سيستمونو يوه عمومي نظريه «بايد په علم کې يوه مهمه تنظيمونکې وسيله و اوسي»، تر څو له سرسري ورته والو څخه مخنوی وشي کوم چې «په علم کې بې ګټې او په عملي پايلو کې زيان رسوونکي دي».
له لومړۍ نړيوالې جګړې وروسته د سيستمونو  د نوې عمومي نظريې بنسټ ايښودلو سره، د « Bertalanffy» د کتاب « Perspectives on General System Theory» په سریزه کې « Ervin László» دې ته اشاره کړې چې له الماني ژبې څخه انګليسي ته د «د عمومي سيستم نظريې» په ژباړې سره «یوه اندازه خرابي رامنځ ته شوې»: "د شبه علم په ډول د (د سيستم په عمومي نظريې) نيوکې شوي او ويل شوي چې دا نظريه شيانو ته په يو جامع نظر کتلو اړوند له يو نصيحت پرته بل هېڅ نه دي. که چېرته دا ومنل شي چې د «وان برټلانفي) د عمومي سيستم نظريه يو ليد يا يوه نمونه ده، او دا چې دا ډول بنسټيز تصوراتي چوکاټونه د ټاکلو علمي نظرياتو په وده کې مهمه دنده تر سره کوي...د الګماين سيستم نظريه له دې تفسير او تشريح سره نېغ په نېغه سمون نه خوري، کومه چې عموماً د «عمومي سيستم نظريې» په اړوند تر سره کېږي، په دې معنا چې دا د عامو سيستمونو لپاره يوه (علمي) نظريه ده. په دې نيوکه کول داسې دي لکه د خټو په سړي ډزې کول. «ون برتالانفي» له يوې نظريې (کوم چې اوس موږ پوهېږو چې د تل لپاره ناسم ثابتېدای شي او په عام ډودل يو عارضي شتون لري) څخه زيات پراخه او زيات ستر اهميت لرونکی څه پرانيستی دی: هغه د نظرياتو د ودې لپاره يوه نوې نمونه جوړه کړې ده."نظريه (يا Lehre)، په الماني ژبه کې د انګليسي د « theory» او « science» له نژدې ټکو څخه ډېره پراخه معنا لري،  لکه د « Wissenschaft» (يا Science) تر منځ توپير. په دې نظرياتو سره د پوهې يوې منظمې ټولګې او «د هر ډول منظمې طريقې په مټ وړاندې شويو تصوراتو ټولګې ته اشاره کېږي، که هغه په تجرباتي ډول وي، که په محوري ډول وي يا په فلسفي ډول وي» په داسې حال کې چې ډيری پوهان Lehre  د عمومي سيستمونو په رېښه پېژندلو کې له نظريې او علم سره تړلي بولي، که څه هم دا له الماني ژبې څخه هم په سم ډول نه ژباړل کېږي؛ له دې سره تر ټولو نژدې برابر ژباړه د «زده کړې» په توګه کېږي خو دا بې معمنا  او له موخې څخه لرې ښکاري.
د اتریش د کار گوند
د اتریش د کار گوند (په آلمانی: Partei der Arbeit Österreichs) یو کمنونیست گوند دئ. دی د اتریش له کمونیست گونده بېل شو. د ۲۰۱۳م ع کال د اکتوبر په ۱۲مه نېټه د اتريش د کار گوند جوړ شو. مشر ئې اوتّو بروکّنر دئ. د کار ګوند غواړي چې اتریش له اروپایي اتحادیې ووزي او بیا خپلواک شي.
وېشنيزه:کمونيزم وېشنيزه:اتريش
شمالي افريقا
شمالي افریقا )د افریقا شمال( هغه سیمه ده چې د افریقا لویې وچې شمال برخه رانغاړي. د دغې سیمې لپاره کومه ځانګړې محدوده نشته او ځینې وختونه له لویدیځ لوري، د اطلس سمندر د موریتانیا د سواحلو او له ختیځ نه د مصر، سوئز کانال او سور سمندرګي په اوږدوالي تعریف کېږي.
بېلابېلې سرچینې هغه الجزایر، لیبیا، موراکو او تونس ته محدود کوي، هغه سیمه چې د استعمار پر مهال فرانسویانو "Afrique du Nord" بلله او عربو د المغرب («لویدیځ» د عربي نړۍ لویدیځ برخه) په نوم یادوله.
د ملګرو ملتونو سازمان د تعریف له مخې په شمالي افریقا کې موراکو، الجیریا، تونس، لیبیا، مصر، سوډان، لویدیځه صحرا او د موراکو او صحراوي جمهوریت ترمنځ تر دعوی لاندې قلمرو شاملېږي. د افریقايي ټولنې له خوا په کړي تعریف کې بیا لویديځه صحرا او له سوډان پرته موریتانیا په کې شاملېږي. خو د منځني ختیځ او شمالي افریقا په اړونده اصطلاح ((MENA کې بیا یوازې مغرب په کې شاملېږي.
په شمالي افریقا کې د هسپانیا مالکیت سوئتا، ملیلا او پلاساس دسبرینا شاملېږي، کولای شو د هسپانیې، پرتګال او ایتالیا نور ملکیتونه ، لکه: قناري ټاپوګان، مادیرا، لامپدوازه او لامپیونه هم په کې شامل وګڼو.
د شمالي افریقا هېوادونه د منځني ختیځ ( لویدیځې آسیا) له هېوادنو سره ګډ قومي، کلتوري او ژبنی هویت لري، چې د افریقا د سویلي صحرا هېوادونو په پرتله، دې سیمې ته ځانګړی دی.
د ثبت شوي تاریخ له پیل نه په شمال لویدیځه افریقا کې بربر وګړي مېشت دي، په داسې حال کې چې د شمالي افریقا ختیځه برخه بیا د مصریانو کور دی. د ۶۰۰ یمې میلادي لسیزې او ۱۰۰۰ مې میلادي لسیزې ترمنځ د اسلامي فتوحاتو په ترڅ کې د منځني ختیځ عربو دغه سیمه ونیوله. دغه وګړو په ډېرو برخو کې واحده ټولنه رامنځته کړه، ځکه بربریان او مصریان په عربي او اسلامي کلتور کې ورګډ شول. د عربي کېدلو او مسلمان کېدلو دغه بهیرونه، باید له هغه مهاله د شمالي افریقا کلتوري ډول څرګند کړی.
ساحل«د افریقا سوداګریز زون» د شمالي افریقا په تاریخ کې د لرغونو رومیانو له استعمار، ورپسې عربي پراختیا او عثماني سترواکۍ له خوا تر اشغال پورې د ګڼ شمېر دورو تر اغېز لاندې راغلی. له همدې امله د معاصرې افریقا ګڼ شمېر دولتونه، هغه ملتونه چې په ساحل کې موقعیت لري، د خپلو شمالي افریقايي ګاونډیو سره کلتوري ورته والی او تاریخي مشترکات لري. اوس مهال شمالي افریقا له لویدیځې آسیا سره په جیوپولیټیک حوزه کې یوځای دي او د منځني ختیځ- شمالي افریقا (منا) جوړوي. په دغه سیمه کې د اسلام اغېز د پام وړ دی او شمالي افریقا د اسلامي نړۍ لویه برخه جوړوي.
جغرافیه
شمالي افریقا درې اصلي جغرافیايي ځانګړنې لري: په سویل کې د صحرا دښته، په لویدیځ کې اطلس غرونه او په ختیځ کې نیل سیند او دلتا. اطلس غرونه تر شمالي الجزایر، موراکو او تونس پورې غځېدلي ده. دغه غرونه د چین خوړولو غرونو (fold mountain) د سیسټم برخه ده، چې د سویلي اروپا له زیاتو برخو هم تېرېږي. دغه غرونه د سویل او ختیځ لورې ته راټیټېږي او صحرا دښتې ته له رسېدو وړاندې چې د دغې ساحې نږدې ۷۵ سلنه پوښي، سټپي (steppe) (په ازغیو لرونکو او لنډو بوټو پوښلې ځمکې) بڼه اخلي. د اطلس غرونو تر ټولو لوړه څوکه د موراکو د مرکز په سویل کې موقعیت لري چې په واورو پوښلې ګڼ شمېر نورې چوکې هم لري.
د اطلس غرونو سویل ته د صحرا دښتې وچه او بې ثمره لمن پرته ده، چې په نړۍ کې تر ټولو لویه شګنه دښته ده. په ځینو ځایونو کې دغه دښته د نامنظمو اوبو په واسطه چې ورته وادي هم وايي قطع کېږي؛ هغه د اوبو خوړونه چې یوازې د باران د اورېدو پر مهال جاري کېږي او نور ډېر وخت وچ وي. د دغې صحرا په اصلي ځمکنیو ډولونو کې په پراخه کچه شګه (ergs)، لوی شګلن سیندونه چې ځینې مهال په لویو تپو بدلېږي، په شګو او ریګ باندې پوښل شوي ډبرین جوړښتونه (hamada)، له شګو او خاورې پرته ډبرینې سطحې او د کوچنیو ډبرو یا ریګ هموارې برخې شاملېږي. صحرا د الجیریا سویلي برخه، موراکو، تونس او د لیبیا ډېره برخه پوښي. د لیبیا یوازې دوه برخې له صحرا بهر دي: په شمال لویدیځ کې ټریپلویتانیا او په شمال ختیځ کې د برقه سیمې. د نیل سیند او د هغو په سواحلو کې له ځمکو پرته د مصر ډېره برخه هم په صحرا کې شاملېږي. د نیل دره یوه نرۍ حاصلخیزه سیمه جوړوي چې د مصر په اوږدوالي کې موقعیت کې لري.
په اطلس غرونو کې پوښل شوې درې، د نیل دره او دلتا او د مدیترانې سواحل د کرنیزو حاصل ورکوونکو ځمکو اصلي سرچینه جوړوي. د دغو ځمکو په ارزښتمنو حاصلاتو کې غلات او حبوبات، وریجې او پنبه شاملېږي، همدارنګه په کې د ناجو او پنبې لرګي وده کوي. د مدیترانې معمولي محصولات لکه زیتون، انځر، خرما او ستروس مېوه هم په دغو سیمو کې وده کوي. په دغه سیمه کې د نیل دره په ځانګړې توګه حاصلخیزه ده او د مصر ډېری وګړي دغه سیند ته نږدې ژوند کوي.
وګړي
د شمالي افریقا وګړي د شمالي افریقا د سیمو له جغرافیايي وېش سره په یو شان ډول وېشل شوي: المغرب (لویدیځ)، د نیل دره او ساحل. باور په دې دی چې د شمالي افریقا په لویدیځ یا مغرب کې له میلاد ۱۰ زره کاله وړاندې بربر وګړي استوګن و، په داسې حال کې چې د شمالي افریقا ختیځه برخه یا نیل دره په بشپړ ډول د مصریانو کور و. لرغونومصریانو ته اړوند ثبت شوي اسناد ښيي چې ،دوی په لویدیځه صحرا کې له وګړو سره چې ښکاري بربریان او له هغو وړاندې کسان وو، پراخې اړیکې لرلې دي. هماغه ډول چې Tassili n'Ajjer او په صحرا کې نور ډبرین موندل شوي هنري آثار یې څرګندوي. صحرا هم له چټکې دښتې کېدو وړاندې له میلاد نه ۳۵۰۰ کاله مخکې، د بېلابېلو وګړو کور وه، چې ان نن ورځ هم د یو شمېر کوچنیو وګړیزو ډلو یا د بربر قوم د کوچنۍ ډلې چې طوارق وګړي (nomadic trans-Saharan peoples) ورته ویل کېږي کوربه ده.
د مغرب په جوړونکو هېوادونو کې رسمي ژبه عربي ده، په الجزایر او موراکو کې تامازیت ژبه او په سئویتا او ملیلا کې هسپانوي ژبه دویمه رسمي ژبه ده. فرانسوي ژبه په الجزایر، موراکو او تونس کې د اداري ژبې په توګه کارول کېږي. تر ټولو ډېره ویل کېدونې ژبه یې مغربي عربي ده، چې د لرغونې عربي ژبې یو ډول دی چې لرغونتیا یې اتمې میلادي پېړۍ ته اړوندېږي او د بربر ژبې له ګرامر او نحوي جوړښت نه پیروي کوي. د شمالي افریقا په پاتې نورو هېوادونو کې رسمي ژبه عربي ده. د شمالي افریقا تر ټولو لوی قومي جوړښتونه عربان جوړوي، بربریان په شمالي افریقا او لویدیځه افریقا کې تر ټولو لوی قومي جوړښت دی او په شرق کې بیا ډېری شمېرعرب دي، چې منځني ختیځ ته نږدې کېږي. د دغې سیمې وګړي، تر ډېره مسلمانان دي، خو په موراکو، الجزایر او تونس کې یهودي لږه کي شته، په مصر،الجزایر، موراکو او تونس کې عیسوي او قبطي د پام وړ لږه کي هم شتون لري.
سرچینې
وېشنيزه:شمالي افريقا
د هانګ کانګ اقتصاد
هانګ کانګ زيات پرمختللی او د ازاد بازار اقتصاد لري. د هانګ کانګ اقتصاد د کمې ماليې، د نږدې ازاد سمندري بندر سوداګري او پیاوړي نړيوال مالي مارکيټ ځانګړتيا لري. دودپيسه يې د هانګ کانګ ډالر ده، دا دودپيسه په قانوني ډول د درې سترو نړيوالو سوداګريزو بانکونو له خوا صادريږي او د متحده ايالاتو تر ډالر پورې تړلې ده. په هانګ کانګ کې د سود کچې پرېکړه له دې امله د انفرادي بانکونو له خوا کېږي، څو ډاډ حاصل شي چې د بازار پر مټ مخکې وړل کېږي. هانګ کانګ کې د بانکدارۍ رسمي پېژندل شوی مرکزي نظام نه شته، که څه هم د هانګ کانګ مالي اداره د مالي تنظيمونکې ادارې په توګه فعاليت کوي.
د هانګ کانګ اقتصاد د مثبت غېر مداخلت تر اصولو لاندې اداره کېږي او په نړيوالې سوداګرۍ او مالي تمويل پورې ډېر تړلی دی. له همدې امله، هانګ کانګ د يو شرکت د پيل کولو لپاره ډېر غوره ځای بلل کېږي. په حقيقت کې، يوه وروستۍ څېړنه ښيي چې هانګ کانګ په ۲۰۱۴ز کال کې د ۹۹۸ ثبت شويو شرکتونو څخه په ۲۰۱۸ز کال کې ۲۸۰۰ څخه زياتو ثبت شويو شرکتونو ته ورسېد، په دې کې برېښنايي سوداګري (۲۲٪)، مالي ټیکنالوژۍ (۱۲٪)، سافټوير (۱۲٪) او اشتهاراتو (۱۱٪) شرکتونه يې اکثريت برخه جوړوي. د اقتصادي ازادۍ نړيوال شاخص هانګ د لومړۍ درجې سيمې په توګه په خپل نوملړ کې شامل کړی چې په ۲۰۱۹ز کال کې يې ۸.۹۱ نمرې اخستي دي.
هندوکش زلزله 2015
هندوکش زلزله 2015 په 26 اکتوبر 2015ء کې د افغانستان د وخت مطابق په 1:39 او دپاکستان د وخت مطابق په 2:09 بجو رامخې ته شوه ، دې زلزلې په پاکستان،افغانستان،تاجکستان او هند کې گڼ شمېر سيمې ولړزولې۔ د زلزلې مرکز د افغانستان بدخشان ولايت وو هم پدې سبب د افغانستان بدخشان ،ننگرهار،تخار او نور ډېر ولايتونه دې زلزلې ولړزول، بلخوا له ټولو څخه زيات نقصان د پاکستان په شمال-مغربي برخه کې شوې کوم کې چې د 250 څخه زيات کسان صرف په خيبر پښتونخوا ولايت کې مړ شوي دي، د پښتونخوا څخه علاوه   فدرالي قبايلي سيمې اور گلگت بلتستان کې هم ډېر زيات نقصانونه شوي دي۔
د هانګ کانګ اقتصاد
د هانګ کانګ په اقتصادي پیاوړتياوو کې د پياوړې بانکدارۍ يو نظام، په عملي ډول غېر دولتي پورونه، يو پياوړی حقوقي نظام، په زيات شمېر کې د بهرنيو شتمنيو زېرمې چې اوسمهال دا شتمنۍ ۴۸۱.۶ ميليارده امريکايي ډالرو ته رسېږي او اوسمهال په دوران کې د شته پيسو څخه شپږ ځلې زیاتې دي يا د ۲۰۲۲ز کال د مارچ مياشتې تر پايه پورې د هانګ کانګ ډالر M3 نږدې شپږ څلوېښت سلنه ته رسېږي، د فساد ضد سخت اقدامات او د چين د مرکزي حکومت تر واک لاندې سيمو سره نژدې اړيکې، شامل دي. د هانګ کانګ د ونډو بازار د نړیوالو شرکتونو او د چين د شرکتونو لپاره د خوښې وړ ځای دی، دا ځکه چې د هانګ صنعت زيات عصري شوی او نړيوال شوی دی. په نورو غوره والو (ښېګڼو) کې يې په اسيا کې د ښار د پانګې بازار، د دې هېواد سیمه، مقررات او د مالي وسايلو شتون شامل دي، کوم چې له لندن او نيويارک ښار سره د پرتلې وړ دي.
هندوکش زلزله 2015
ځپل او اثرات
27 اکتوبر 2015 پورې چې کوم معلومات ترلاسه شوي دي د هغو له مخې 248 څخه زيات کسان په پاکستان او 115 څخه زيات په افغانستان کې مړه شوي دي په کومو کې چې 5 کسان په جلال آباد او 12 ماشومان په تخار کې مړه شوي دي۔بلخوا پاکستان کې 194 څخه زيات ټپيان کسان صرف سوات او 100 څخه زيات پېښور هسپتال ته راوړی شوي دي۔ په ډېر زياتو ځپلو سيمو کې لر دير،بر دير،شنگله او چترال شامل دي۔
د هانګ کانګ اقتصاد
د هانګ کانګ کورنی ناخالص توليد د ۱۹۶۱ او ۱۹۹۷ز کلونو تر منځ ۱۸۰ ځلې وده کړې ده. همدا راز په همدې موده کې د سړي سر «جي ډي پي» يې ۸۷ ځلې وده کړې. د دې هېواد اقتصاد له اسرائيلو يا ايرلينډ څخه يو څه لوی دی او په ۲۰۱۱ز کال کې د هانګ کانګ د سړي سر د رانيولو ځواک برابرۍ جي ډي پي پر بنسټ په ټوله نړۍ کې شپږم شمېره لوړه وه. د وروستيو اقداماتو له امله، د هانګ کانګ د سړي سر «جي ډي پي» د متحده ايالاتو او هالنډ څخه لوړه وه او له برونای څخه يو څه کمه وه. په ۲۰۰۹ز کال کې، د هانګ کانګ حقيقي اقتصادي وده تر ۲.۸٪ پورې راوغورځېده، لامل يې ستره سوړبازاري وه.
د شلمې پېړۍ په وروستيو کې، هانګ کانګ په نړۍ کې اوم ستر سمندري بندر و او د سوداګريزو توکو د لېږد ځای له نظره له نيويارک ښار او روټرډيم څخه وروسته دويم مرکز و. هانګ کانګ د نړيوال سوداګريز سازمان بشپړ غړی دی. د «کوای چينګ» د کانتينرونو مرکز په اسيا کې تر ټولو ستر و، په داسې حال کې چې د هانګ کانګ د بېړۍ په مټ د لېږدولو مالکان د مجموعي بار وړلو له نظره له يونان وروسته په نړۍ کې دويم ځای درلود. د هانګ کانګ د ونډو بازار په نړۍ کې شپږم ستر بازار دی، په داسې حال کې چې په بازار کې يې ۳.۷۳۲ تريليونه امريکايي ډالره پانګونه شوې ده.
هانګ کانګ ته همدا راز له نږدې سیمو څخه يات کارګر هم ورځي. د ماهرو کارګرو ځواک د نوي برتانوي/لوېديځ سوداګرۍ لارو چارو او ټيکنالوژيو سره په يو ځای کېدو سره د بهرنۍ سوداګرۍ، پانګونې او استخدام لپاره د فرصتونو ياتېدل ډاډمن کړي. په هانګ کانګ کې نرخونه او مزدورۍ په پرتليز ډول په اسانۍ سره د بدلېدو وړ دي چې د هانګ کانګ د اقتصاد په ثبات او فعاليت پورې اړه لري.