cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مصنوعي پولي ميرونه
CH2= C- CH3 		CH2 = CH              CH2- CH   COCH3		OCCH3 O	O methyl methocrylate 	vinylactete	Styrene CH2=CH			CH2=CH CH=CH2	CL vinyl chloride 1,2 Butadiene Ocrylonitrlle CH2=CH N   په نورومرکباتوکي چي د هغوي له امله یو هو موجینیس مرکب په راډیکالي تعامل اوړي. په یو الکین کی دهغوي جوړه اړیکی د دریدلو له امله راډیکالي تعامل د پوليمرایزیشن د سر ته رسیدلو لپاره سرته رسیږي. په لاندی جدول کی څو پیل کونکی Radical Initiation راډیکلونه ښودل کیږي.
O			O 2K O SO		  K-O-S-O+OSOK O	           O
CH3	CH3 2CH3-CO	CH3-CO-O-CH3 CH3	CH3 O	O	O -C-O 	2		   -C-O-O-C-
CH3	CH3	CH3 N2	C+	 2CH3-		CH3- C- N=N- C -CH3 N 	CH3	CH3
CH3 	CH3 CH3	CH3	CH3 F3B-CH2-C-CH2-C-CH2-C 		F3B-CH2-C-CH2-C + CH2=C H3C                H3 C          CH3	CH3	CH3 کتیوني پولیمیرایزیشن د پروتون په د لاسه ورکولو سره د نوکیلو فیل په یو ځای کیدلو سره په یو بس کیدونکي برخه کې تر سره کیږي. زنځیر کیدی شي د یو X,Y په حلیدلو سره د يوه وړونکي تعامل په زنځیر کي حلیږي. CH3  	CH3	CH3 F3-B-CH2-C- CH2-C  - CH2-C CH3       	CH3	CH3 CH3	CH3	CH3 +	+H	F3B--CH2-C- CH2-C-CH=C CH3	CH3	CH3 Loss of operation Nu	CH3	 	CH3      	CH3    	CH3 F3B- CH2- C -H2- C -CH2 -C+ CH3             	CH3            CH3     CH3
Reaction with an Ncliophile CH3               		CH3	CH3             	   CH3 Nu-		F3B-- CH2- C -H2- C -CH2 -C+ CH3        n          CH3    CH3 XY	CH3	CH3	CH3 F3-B-CH2-C - CH2- C - CH2-C+ CH3	CH3	CH3
CH3	CH3	CH3 F3-B- CH2- C - CH2- C -CH2-C -X+Y CH3	CH3	CH3 Cniontrnsferrpection with the solvent اویا لکه ۲ .۶ـ د پولي میرد زنځیر د بشپړیدو لو دری لارې: کاربوکتیونی شکل د کتیونی پولیمرایزیشن په وخت کي رامنځته کیږيَ. کله نور هر یو کاربوکتیونی کیدی شي د Rearrangement  د قاعدی سره سم دیو پا یښتناکه کاربوکتیونی رهنما یی شي. د بیلګی په توګه: 1-butane او 3-Methyl دواړه د Un rearrangement او  rearrangement دواړی برخي لري. Unrearrangement بس کیدونکي  Site په دویمي کاربوکتیون کي رامنځته کیږي. چی د  rearrangementبس کیدونکي  Site د 1.2  Liydnite  څر ګندونکي دتودوخي په مقابل کي دي. چی کیمیاوی معادلي دادي : CH2= CH-CH-CH3 CH3 3-methyl-1- butene
CH3	CH3 CH2-CH2- C -CH2-CH-CH2-CH-CH2-C-CH2-CH+   , CH-CH3              		CH3            	CH-CH3        	CH	CH3-	CH3 CH3               		CH3  	CH3 Un rearranged propagating Site 	CH3 CH2- CH2-C+ CH3 arranged propagating site
په دي پولیمیرایزیشن کې مونومیر د یوکتیونې میخانکیت په وسیله پا یښتناکه وي دمو نومیر هغه بیلګي چی په کتیو ني پولیمیرایزیشن کي کارول کیږي. په لاندي جدول کی د الکینو د کتیوني پولیمرایزیشن بیلګي ښي.
CH2=CH    	CH2=C-CH3		CH2= CH O-C-CH3                      		CH3	CH3 O
vinyl acetate		  Isobutylene 	     	 Propylene
CH2=CH
C**H	Bu-CH2-		Bu** Li + CH2=CH N The Alkene monomer   reaction with a nuclieophile
Bu-CH2-C**H+    CH2=CH N Chain-propagating step
Bu- CH2 -CH- CH2 -C**H + CH2 = CH  N
Bu- CH2 - CH - CH2-CH C- H2- C**H+ N زنځیر به هغه وخت بشپړیږي چه ورته یو بل زنځیر په تعامل کي حل شي .او که چیری د حلیدو امکان نه وي نو د پروتون ورکول ددي ګډولي  تعامل د روی اویا به دتعامل بس کیده تر هغه وخته پایښت مومي چي په سیستم کي ټول مونومیرونه خلاص شي اوکه چیری داسی ونه شي اوتعامل هم داسي فعال پاتي شي نو دي ډول زنځیر ته ژوندی پولمیر Living Polymers  وایی. ځکه چی زنځیر تر هغه ژوندي وي تر څومړ اوفعالیت یی ونه دروي. ژوندی پولیمیرونه په معمولی توګه په انیوني پولیمیرایزیشنونوکي وي.ځکه په دي پولیمیرونوکي دپوتون د لاسه ورکولو سره لکه چی په کتیوني پولیمیرایزیشن کی تر سره کیږي اویا د Disproportion په وسیله اویا د یو بل راډیکال دبیا تر کیبد لو له امله لکه چی په راډ یکالي پولیمیرایزیشن کې کیږي تر سره نه شي. Super glue دCynaoacrylate   ∞ Methyl یو پولیمیردی ځکه چی  مونومیر یی دوه الکترونونه په فعالو ګروپونو لري. د دي لپاره اړ تیا ده چي یو ښه نو کلیوفیلي د انیوني پولیمیرایزیشن لپاره پیل شي دسلولوز د OH ګروپ او یا د یو پروتین يو نوکلیو فیل ګروپ د انشیاتور رول لوبولي شي .که تاسي چیرته د Superglue یو څاڅکي په خپلو ګوتوکي ولري د پروتین یو نکلیوفیل ګروپ د پوستکي په سر باندي دپو لیمرایزیشن تعامل پیل کوي. د الکینو د انیوني پولیمیرایزیشن بیلګي په لاندي ډول دي.
CH2=C-CH3	 	CH2=CH		CH2= CH	COCH3			C=N	CL O acrylonitrile         ,methacrylate	   , 	Vinyl Chloride CH2=CH
Styrene چی په پایله کي دوي ګوتی د دي سریښ په وسیله سره نښلي. د دي امکان داسی دي چي لکه یوه اشتراکي اړیکه چی د دي سریښ او د بدن د پوستکي د پروتین تر منځ جوړیږي.او په پای کي ښه قوي اوټینګیدای شي.لکه ایزو بیوتایل Butyl بیو تایل  Isobutylene اویا Octylestrens پولیمیرونه چې سریښیدونکي خاصیت لري د دي کبله په جراحې کې د ټپونو د یو ځای کیدلو لپاره کارول کیږي.
N      			       CH2- C	    C=O OCH3 hyle -cyanoacrylate
N CH2 - C- CH2-C- CH2-C- CH2-C- CH2 -C- CH2-C C=O	 C=O   	C=O	C=O     	 C=O	 C =O OCH3 OCH3         OCH3     OCH3     OCH3    OCH3 n		Super glue اویا لکه:
۲.۸- د پولیمیر جوړونې دمیخانیکیت ټاکوونکی څه شی دي؟ موږ و لیدل چي په الکین باندي دیوی معوضي میخانیکیت دپولیمیرایزیشن د پرمختګ لپاره ښه اغزمن دي. الکینونه د معوضوسره ښه پایښتناکه راډیکا لونه جوړوی چی دا راډ یکلونه بیا د پولمیرایزیشن عملیه په وړاندي وړی. الکینونه د الکترون ورکونکو معوضوسره کو لای شی چی پایښتناکه کیتونونه رامنځ ته کړي. تر څو د کیتیوني پولیمیرایزیشن عملیه مخ په وړاندي لاړه شي. اوهغه الکینونه د اخستونکوالکترونوسره کولای شي چي پایښتناکه انیونونه جوړکړي او دانیوني پولیمیرایزیشن عملیه اجرا کوي. ځیني الکینونه دپولیمیرایزیشن عملیه د میخانیکیت څخه په ډیروکې مخ په وړاندی وړي.د بیلګي په توګه سټیرین کولای شي چی په راډ یکالي کیتوني او انیوني میتودونوسره دپولیمیرایزیشن عملیي تر سره کړي. ځکه چې د فینایل ګروپ کولای شي د بنزایل پایښتناکه راډیکالونه ، کیتونونه، او انیونونه جوړکړي.
۲.۹- د پولیمیرایزیشن بیرته کوونکی ګړۍ اګر چي ایتیلین او تعویض شوي ایتیلینونه معمولي مونومیرونه دی چی د پولیمیرایزیشنی تعامل د زنځیر دلویوالي لپاره کارول کیږي. چی نور مرکبات َښه پولیمیري کوي. دبیلګې په توګه ایپو او اکساید یا اوکسیرانونه د پولیمیرایزیشن په وسیله زنځیر اوږدیږی. که انشیا تور یی د HO -   RO-اوپه شان یو نوکلیوفیل وي. پولیمیرایزیشن د یو انیوني میخانیکیت سره سم مخ په وړاندی ځي. که انشیا تور د لیویس اسید اویا پروتون ورکونکي تیزاب وي. ایپو اوکسایدونه د یو کتیوني میخانیکیت له مخي وړاندي ځي. دپولیمیرایزیشن تعامل د کړۍ خلاصونکي یا بیرته کوونکی تعاملونه دي داسی چي د پروپیلین اوکساید پولیمیرایزیشن ته دکړۍ بیرته کوونکي پولیمیرایزیشن Ring opening polymerization وایی.
دریم فصل ۳.۱ - مصنوعي پولیمیرونه:Syntactic Polymers  هغه پولیمیرونه دی چي دساینس پوهانو له خوا دکیمیاوي عملیو (پولیمرایزیشن ) په واسطه ترکیب شویدی. لکه : نایلون - پولی استرونه - پولی ایکریلونیتریل اوداسی نور. چی ځینی مثالونه یی په لاندی شیما کي معرفی کیږي. چی انشآالله په تفصیل سره به بحث ورباندی وشي.
دځینو مصنوعي پولي میرونو دنو مونو لنډیزونه او سمبولونه په لاندي ډول دي:
۲.۳ - جمعی پولي میرونه: که چیری د پولیمیرونو واحدونه (مونومیرونه) یوله بل سره یو ځای شی جمعی پولی میرونه لاس ته راځی. پولیمیرونه هغه مواد(توکی) دی چی د مالیکولونو تر منځ یی دوه ګونی رابطه (اړیکي) وجود لری او د پولیمرایزشن دعملیې په واسطه په یو ګونه (اړیکي) بد لیږی. اوپه لاندی جدول کی جمعی پولی میرونه - مونومیرونه - اود استعمال ځایونه ښوول شویدی. د کارولو(استعمال ځایونه) د مونومیر نوم اوفورمول	دپولیمیر فورمول 	د پولیمیر نوم 	شماره پایپونه	CH2=CH2 Ethylene -(CH2-CH2)n-	پولی اتلین 	۱ فرشونه٬ پلاستکی ٬ بوتلونه 	CH2=CH-CH3 Propylene - CH2-CH2-   - n   CH3 پولی پروپولین	۲ پاییپونه سرامیک٬ فرشونه٬ کالی ،	CH2=CHCL Venylchide - CH2-CH    - CL پولی وینایل کلوراید	۳ دقالینو داوبدلو دستګاه 	CH = CH        CN Acrylntryl - CH2-CH   - n             CN پولی اکریل نایتریل (PAN)	۴ نا سوز پوښونه 	CF2=CF2	-(CF2-CF2)n-	پولی تترافلورومیتلین	۵ بطری او دکور وسایل 	CH2=C(CH3)COOCH3 Methylmethagrilat	-(CH2-C(CH3)COOCH3)n	پولی میتایل اګریلت	۶ د تودوخی نه تیرونکی وسایل٬ د لوبوسامانونه مصنوعی ربړ٬	CH2=CH-CH=CH3 Butadiene CH2=C(CH3)
Styrene -(CH2-CH-CH-CH2)-
(- CH2- C(CH3)  n
پولی بیوتادین او پولی استیارین (SBR) 	۷
Some Common Addition Polymers Name(s)	Formula	Monomer	Properties	Uses Polyethylene low density (LDPE)	�(CH2-CH2)n�	ethylene CH2=CH2	soft, waxy solid	film wrap, plastic bags Polyethylene high density (HDPE)	�(CH2-CH2)n�	ethylene CH2=CH2	rigid, translucent solid	electrical insulation bottles, toys Polypropylene (PP) different grades	�[CH2-CH(CH3)]n�	propylene CH2=CHCH3	atactic: soft, elastic solid isotactic: hard, strong solid	similar to LDPE carpet, upholstery Poly(vinyl chloride) (PVC)	�(CH2-CHCl)n�	vinyl chloride CH2=CHCl	strong rigid solid	pipes, siding, flooring Poly(vinylidene chloride) (Saran A)	�(CH2-CCl2)n�	vinylidene chloride CH2=CCl2	dense, high-melting solid	seat covers, films Polystyrene (PS)	�[CH2-CH(C6H5)]n�	styrene CH2=CHC6H5	hard, rigid, clear solid soluble in organic solvents	toys, cabinets packaging (foamed) Polyacrylonitrile (PAN, Orlon, Acrilan)	�(CH2-CHCN)n�	acrylonitrile CH2=CHCN	high-melting solid soluble in organic solvents	rugs, blankets clothing Polytetrafluoroethylene (PTFE, Teflon)	�(CF2-CF2)n�	tetrafluoroethylene CF2=CF2	resistant, smooth solid	non-stick surfaces electrical insulation Poly(methyl methacrylate) (PMMA, Lucite, Plexiglas)	�[CH2-C(CH3)CO2CH3]n�	methyl methacrylate CH2=C(CH3)CO2CH3	hard, transparent solid	lighting covers, signs skylights Poly(vinyl acetate) (PVAc)	�(CH2-CHOCOCH3)n�	vinyl acetate CH2=CHOCOCH3	soft, sticky solid	latex paints, adhesives cis-Polyisoprene natural rubber	�[CH2-CH=C(CH3)-CH2]n�	isoprene CH2=CH-C(CH3)=CH2	soft, sticky solid	requires vulcanization for practical use Polychloroprene (cis + trans) (Neoprene)	�[CH2-CH=CCl-CH2]n�	chloroprene CH2=CH-CCl=CH2	tough, rubbery solid	synthetic rubber oil resistant
۳. ۳- پو لي ایتلین : که چیری د ایتلین مالیکولونه د تودوخی په ۲۵۰ سانتی ګرید او په ۱۰۰۰- ۳۰۰۰ داتوموسفیر فشار او دعضوي پر اوکسایدونوپه شتون کی پولي میرایزیشن شی٬ پولی ایتلین لاس ته راځی دهغوی د تعامل میخانیکیت داسی دی چی عضوي پر اوکسایدونو ته تودوخه ورکوي چی ښو ول کیږی بدلون مومي. د بیلګې په توګه : ښو ول کیږي. 2R*پایله کی په دوه راډیکالو نو باندی چی په )R-C-O-O-C-R) -> 2R- C  -O *>2R*
نوموړې راډیکالونه د ایتلین له مالیکولونوسره تعامل کوی په پایله کی په لاندی ډول نوی راډ یکالونه تر لاسه کوی. R*+CH2=CH2->R-CH2-CH2-CH2* له پورتنیوډولونوسره سم حاصل شوی راډیکالونه په ورستیو پړاونوکی د ایتلین له بل مالیکول سره تعامل کوی.او داعملیه پرله پسی دوام کوي.لکه R-(CH2=CH2)n-CH2=CH2*+R-(CH2=CH2)n- CH2=CH2* > R-(CH2-CH2)n-CH2-CH2-CH2-CH2- (CH2-CH2)n-R د اتیلین د مونومیرونود پولیمیر دپولیمرایزیشن معادله په لاندی ډ ول ده. n (CH2=CH2)--->(CH2-CH2) په دی فورمول کی د ( n ) قیمت ډیر لوی دی چی تر سلګونو پوری رسیږی پولی اتلین د همولوګ له ډلی څخه دی چه د یو دول مونومیرونو څخه جوړ شوي دی.
د هوموپولیمیرونو ځینې بیلګې په لاند ډول دی دی CH2=C-(CH3)
Poly Styrene	- (CF2-CF2) n- Poly tetra fluoride ethylene (Teflon) - CH2-CH    -      Polyvinyl chloride CL	       n ۳.۴ - د پولی ایتلین او د نښتو پولی میرونوبیلا بیل شکلونه: په لاندی شکل کی د پولی ایتلین بیلا بیلی بڼی ښودل شویدی چی د هغوی له ډ لې څخه پولي ایتلین د لوړ کثافت لرنکي ښودل شوی دی. دا پولیمیرونه اوږد ځنخیر او لوړ کثافت لری له د ي کبله HDPE دی اوپه Height- density poly  ethylene یی مالیکولونه یو د بل له پاسه په نښتی ډول شتون لري. دا پولي میر دشید و او جوس د پلاستکی قطیو په جوړولو کی کارول کیږی.ځکه داپولی میر کلک دی         Low- Density Poly ethylene  د دی ډلی څخه دی.دپولی اتیلین بل ډول Height- density poly  ethylene چه لږ کثافت لري او شاخو نه(څانګی) لرونکي ځنځیرونه لري اود پلا ستیکی کڅوړو په جوړولوکی په کار وړل کیږي .
په لاندی شکل کی د پولي ایتلین بیلا بیلی بڼی ښودل شویدی چی د هغوی له ډ لې څخه پولي ایتلین د لوړ کثافت لرنکي ښودل شوی دی. یو بل ډول پولي ایتلین هم شته د (CPE )Cross- Linked Poly ethylene په نوم یادیږی: دا پولي اتلین داسی جوړیږی چی د دوو څنګ پرڅنګ مالیکیولونو څخه د هایدروجن یو یو اتم جلا کیږی بیا دا دوه مالیکولونه یو له بل سره یو ځای کیږی. او دتړلی پولی میر په نوم یا دیږي. چی ډیر کلک او دلوړ کثافت لرونکي HDPE    نو ځکه کلک او غښتلي شیان ور څخه جوړیږي. ۵.۳ - ربړ : دمونومیرونوIsoprene د طبعی مهمو پولیمیرونو څخه یوهم ربړ دی چی د ایزو پرین دمالیکیولونو دراډیکالي تعامل په پایله کی لاس ته راځي. دایزوپرین دوه ډوله پولی میرونه شته چی دهغه د ایزومیرونو پوری نښتي دی. ایزومرونه دی چه د سیس او ترانس څخه عبارت دي ( ( cis and trans او په لاندی ډول په لاس را ځي. CH3	H 	H	CH2 g CH2 = CH-CH = CH2--->	C=C 	                            C = C	          n CH3  	CH2	CH2	CH3	CH2 Cis	                     trans (cis and trans ) دپولیمیرایزیشن په عملیه کي خو دواړه ایزومیری سیس اوترانس په مخلوطه بڼه حاصلیږی.طبعي ربړ دسیس ایزومیر پولیمیر دی چی د( هیوا) له ونې څخه لاس ته راځي. طبعي ربړ نښلیدونکی ماده ده چی ارتجاعي وړتیا یی لږ ده دهمدی کبله په فابریکو کي د هغه څخه ډیره ګټه نه ا خستل کیږي.
د بیوتاداین د پولي میر په لاس ته راوړلو سره د موټرونو د جوړولو صنعت پرمختګ وکړ چی تایرونه او د موټرو د ننه او باندینیو سامانونو په جوړولو کی له همدی ربړ څخه کار اخیستل کیړی د پولی سیتارین ـ بیوتاداین(Styrene- butadiene) بل مصنوعی ربړ دی چی په (SBR) ښودل شوی دی یو کو پولی میر دی دا ربړ له دوو بیلا بیلو مونومیرونو څخه جوړ شوی دی nCH2=CH+3nCH2=CH-CH=CH2> -  (CH2-CH=CH-CH2-CH2-CH-CH2-CH2-CH=CH-CH2-CH=CH-CH2)-
نیو پرین دمصنوعی ربړ بل ډول دی چی د طبعی ربړ په ځای ور څخه ګټه اخستل کیږی. دا ربړ د (۲- کلوروبیوتادین) له پو لیمرایزیشن څخه لاس ته راځي. او مونو میر یی ایزوپرین ته ورته دی. په دومره توپیر چی د میتایل د ګروپ په ځای کلورین تعویض شویدی.
CH2= C -CH =CH2         --->                 CH2= C -CH =CH2 CL							         			CH3 2-Chlorobutadine  		Isoprene په دی مو نو میرونو کی دکلورین شتون دغوړیو او عضوی محلو لونو په مقابل کی دهغه دغښتلوالی دزیاتیدلو لامل ګرځی او پولی میرایزیشن یی په لاندی ډول دی -n CH2= C - CH = CH2 	n CH2= C - CH = CH2 CL	CL
۶.۳- پولی ستیارین : که د اایتلین دها یدروجن یو اتم دبنزین په کړۍ با ندی تعویض شي. دستیارین مونومیر لاس ته راځي چي فورمول یی په لاندی ډول دي. چي دستیارین له پو لي میرایزیشن څخه دلاندي معادلی مطابق په لاس راځی. اود کور د اړتیا وړ پلا ستیکی لوښی ورڅخه جوړیږی.
n CH2 =  CH                              -  CH2  =  CH    -n
اویا لکه دلاندي معادلي په شان : څلورم فصل ۴.۱ - مترا کم شوي پولي میرونه : Condensation Polymers پو لی میرونه چی په تیرولوستونو کی مطالعه شول د جمعي پولي میرونو له ډولونوڅخه دي. چي په هغوی کی دمونومیرونو ټولی برخی پرته د کمښت شاملی دي .خو په متراکم شویو پولي میرونوکی د مونومیرونو ځینی برخی ونډه نه لری. دا جلا شوی برخی په عمومی توګه اوبه دی. چه د تراکم دعملیی (Condensation)په وا سطه منځ ته راځي. متراکم شوی پولي میر دهغو پو لي میرونو له ډولونو څخه دي چي دترکیبی تعاملونو په وا سطه تشکیلیږي ددی پولي میرونو مونومیرونه دوه وظیفوي ګروپونه لري. چي هر مونومیر د همدغوګروپونو له لاری له دوو نورومونومیرونوسره اړیکي جوړوی. متراکم شوی پولی میرونه دکو پولي میرونوله ډولونو څخه دی ( کو پولی میرونه هغه پولیمیرونه دی چی دبیلا بیلو مونومیرونو څخه جوړ شوي وي). ۴.۲ - پولي ایسترونه Dacron: پو لي ایسترونه لکه داکرون دمتراکم شوو پولیمیرونو له ډولونو څخه دي چی د ایتلین ګلا یکول او فتا لیک ا سید له تراکم څخه د لاندی معادلی سره سم لاس ته راغلی دي.
+ H2O 	-C-	-O- CH2-CH2-O-C-    	           CHOOH     	    n HO-CH2- CH2-OH + n HOOC- Ethylene glycol                           Tere phatalic Acid Dacron
Ethylene glycol                           Tere phatalic Acid Dacron د ایتلین ګلا یکول دها یدروکسیل ګروپ د ترای فتالیک اسید دکاربوکسیل له ګروپو نو سره تعامل کوی اوږد ځنځیر یی  د ایستری رابطو(اړیکو) د در لودلو سره جوړوی پولی اتلین فتالیک اسید په بیلا بیلو برخو کی کارول کیږ ی د ټیرونو ، قلمونو ، فلمونو ، بوتلونو په جوړولو کی په کاروړل کیږي .همدارنګه دهغه کالیو په جوړولوکی استعمالیږی چی اوتو کولو ته ضرورت نه لری. پورتني شکلونه نوموړی پولی ایستري تارونه ښیی. که چیري داسی پولي میرونه دفلم په بڼه جوړ شی د میلر ( ( Mylar په نوم یا دیږي .چي دټیپ ، ویډ یو په جوړولو کي په کاروړل کیږي. ۳.۴ ـ پولي امایدونه : پولي امایدونه دمتراکم شویو پولیمیرونو یو بل ډول دی چي دهغوی په مالیکولو نو کي د امایدي رابطه اړیکه (        ( -NH-CO شتون لري ، نو د دی ډول پولیمیرونو ښه بیلګه د (6,6 Nylon نیلون دی چی د اد یپک اسید او هګزا میتایل دای امین له مونومیرونوڅخه په لاس راځی . د دای ا یپیک اسید د کاربوکسیل ګروپ د هکزان د ای امین د امینو ګروپ سره تعامل کوی داوبومالیکولونه جداکیږي او دنایلون پولي میر لاس ته راځی. nH2N-(CH2-)2-NH2+nHOOC-(CH2)4-CHOOH-->  NH(CH2)6-NH-CO-(CHH2)4-CO-  n+nH2O	Nylon 6,6 لاس ته راغلی پولي میر د دوو بیلا بیلو مونومیرونولرونکي دي او هم یو کو پولي میر دی دا چی هر یو مونومیر شپږ شپږ اتومه کاربن لری نو له دی کبله)۶ ,۶( نیلون په نوم یادیږی نوموړی پولیمیر په ۱۹۳۵ - م کال ډاکتر والس کروتر په لاس راوړی چي د نیلون د کالیو په جوړولوکي ورڅخه کار اخستل کیږی. اوکه کلک اومتراکم شی د مرمی ضد واسکټونه ورڅخه جوړیږی.
پنځم فصل ۵.۱ - په ورځنی ژوند کی د مصنوعی پولي میرونو کارونه : مصنوعی پولیمیرونه د نن ورځی اوراتلونکي ژوند ډیر مهم توکی ور څخه جوړیږي چي په اوسنۍ زمانه کي داستعمال ډیر ځایونه لري. او په راتلونکي کي هم د پولي میرونو بیلا بیل ډولونه تر کیب او ورڅخه به ګټه واخستل شي په اوسني زمانه کي مهم پلاستیکونه ترکیب شوي چي سپک ،کلک ، او دبر ښنا تیرونکي دی چي مقاومت یی له هغه فولا دو سره یو شان دی کوم چي ورسره هم اندازه دي. ۲.۵ ـ په طبابت کی د پولي میرونو کارونه: که څه هم پلاستیکونو ځیني ستونزی رامنځ ته کړی خو دا ستونزی دومره زیاتی او دفام وړنه دی .په ننې طبابت کی د انسانانو دبدن ځنې غړې چی له هغوی دبدن اصلی غړې خپلی دندي تر سره کولی نه شي  اوله کاره لویدلې له مصنوعې غړو څخه چی دمصنوې پولی میرونو څخه جوړ کار اخلي. په راتلونکی کې کیدای شي چي داسی مصنوعې هډوکې جوړ کړی چی داصلې هډوکو سره اړیکي ور کړي تر څو دهغه د ودي لامل وګرځي کوم چي دهغوی سره اړیکی ورکړیده. همددارنګه زړه ؛ سږې؛ ځګر به هم دمصنوعې پولیمیرنوڅخه جوړ شي. دزړه مصنوعې والونه هم د مصنوعې پولیمرونو څخه جوړیږی. د انسانانو دبدن بیلا بیل غړې لکه پزه؛ غوږونه: پښي اوداسی نور غړې په دی ورستیو وختوکي د مصنوعې پولیمیرونو څخه جوړشویدي. دانسان بدن بیګانه مواد دبدن څخه لری کوي اوحساسیت ور سره ښی دی ستونزی هغه ډاکتران چی غواړی دانسان د بدن ننیو غړو ته دمصنوعې پولي میرونو څخه جوړشویو مواد پیوند ورکړی دلویو ستونزوسره مخامخ کړي دي. هغه مواد دبدن دمصنوعې غړو دجوړولولپاره مناسب دي چي د دې سیستمونو دلیری والی حالت د چمتو والی لامل ونه شي او دهغوسره توافق وکړی، دمصنوعې توکو لرونکي مواد و لویه ستونزه چی دهغه غړو همدا برخه دوینی د پرڼ کیدو لامل ګرځی. او دوینی عادی بهیر ګډوډکوی. د وینی د بهیر چټکتیا په پیوند شوی مصنوعی ډیزاین شوی برخی کی ډیر مهم دی. دوینی دغیر نورمال چټکتیا په دی برخه کی دوینی د پرڼ کیدو لامل کیږی. داصلې غړو دبرخي او د مصنوعې پیوندې برخی ډیره ښکاره ستونزه دمصنوعی پیوند شوی او دطبعي برخی د انساجو تر منځ اړیکو تړل دی هغه توکی  یامواد چی دخوړو په توګه بدن ته داخلیږی.
د طبعی انساجو د یوي برخي دهغوی دریشتوی نسجنو د ودی اوغټوالی لامل ګرځی. کوم چی مصنوعی نښلوول شویو غړو ته نږدی وی کلکه او ماتیدونکی وی. چی د درد او طبعی انساجو دشړیدلواو پړسوب لامل ګرځی. هغه مصنوعی پولیمیر چي په طبابت کي ډیر پکار وړل کیږي د سلیکان د ربړ څخه عبارت دی اود(سلیستیکSilastic ) په نوم یادیږی. چي کیمیاوي فورمول یی دادی. n	-O -Si -CH3 CH3 هغه غشاوې چي د Poly die methyl silotane څځه جوړیږي دمصنوعې پوستکی په توګه د سوزیدلو د قربانیا نو د درملني لپاره په کارول کیږي.
همدارنګه مصنو عې غاښونه ؛دسترګو لینزونه ؛مصنوعې پښی ؛ لاسونه ؛پزی اوغوږونه هم د مصنوعې پولیمرونو څخه جوړیږي. د وینی مصنوعې رګونه د دګرون یا  تیفلا ن) Teflon (  د پولي ایستر څخه جوړیږی. ۳.۵ ـ د کور جوړولو په صنعت د پولیمیرونو کا رول : د ابو پیپونه ؛ د دیوالونو پوښل ؛ دکړکیواو دروازو چوکاټونه ؛ د برق د سامانونو پوښل ؛ د تودوخی او يخنی د نه تیریدونکو دیوالونو پوښل اوجوړول. ۴.۵ ـ د ماشینون په صنعت د پولیمیرونو کا رول : دمصنوعی پولیمیرونو څخه د طیارو یا الوتکي د باډۍ په دننه برخه کی ګټه اخستل کیږی ؛ خو د طیا روپه وزرو کی هم دهغو پولیمیرونو څخه چی ترکیبی او دلږ وزن لرونکی دی د (کمپوزیت) په نوم یادیږی ا ستعمالیږی. په اوسنی پیړی کی دحمل ا ونقل په وسایلو لکه طیاره ؛ بیړی ؛ موټر اود راز راز ماشنونو پرزی د مصنوعی پولی میرونو څخه جوړیږی او د دی امکان هم شته چی په نږدی راتلونکی پیړی کی دموټرونو اسکلیټ هم دکلک پلاستیک چی د کمپوزیت په نوم یادیږی دمصنوعی پولی میرونو څخه جوړشی. هم دارنګه د برښنا دهادی پلاستیکو څخه د ماشینونو سپکی بطرۍ جوړی شی. ددی امکان هم شته چی یو شمیر داسی پولیمیرونه ترکیب شی کوم چه د ډیري حیران تیا وړ وی. د انسانانو دورځنی کار آمد شیان لکه موبایلونه؛ کمپیوترونه ؛ تلویزیونونه ؛ ټیپونه ؛ رادیوګانی ؛ سی ډی ؛ ودیو ګانی ؛ د اوبو‌ذخیری ؛ پیپونه ؛ بوټ ؛ چپلکی اکثرآ د پلاستیک یا مصنوعی پولیمیرونو څخه جوړیږی. دفوتوسنتیز عملی په پایله کی زمونږ داړتیا وړ غذایی مواد او آکسیجن منځ ته راځی چی په دی موادوکی د لمر انرژی ‌‌ذ خیره او له هغی څخه په ورځنیو حیاتی کیمیاوی تعا ملاتو کی ګټه اخستل کیږی. په دی ورستیو پیړیو کې کوښښ شوی چی تر څو داسی پولیمیرونه ډیزاین کړی چی د لمر انرژی په مستقیم ډول په کیمیاوی ګټوره انرژی تبد یل کړ‎ي. دیادولو وړ ده داچی زیاد مصنوعی پولیمیرونه د پطرولیم او طبعی ګاز څخه لاس ته راځی .چی ممکن د ۲۱پیړ‎ۍ تر پایه پوری دهغوی ټولی زیرمی په مصرف ورسیږی. پوهان کوښښ کو ی تر څو دهغه پر ځا ی د نور وشیانوڅخه ګته پورته کړی. د بیلګی په توګه که پلاستیک او پلاستیکي شیان بیرته را ټول شی ؛ پاک ومنځل شی ؛ وچ شی ا و په کارخانو کی نوی پلاستیکی شیان ور څخه جوړشی دیو خوابه دپطرولیم او طبعی ګاز ‌‌ذخیرو ته ضرر نه رسیږی او د بلی خوا به دچاپیریال دسالمتیا لپاره ګټور ثابت شی. هم به یی په راټولو کی؛ منځلو ؛او کارخانو ته رسولو کی دټولنی بیوزلو او بیی روزګا ره خلکوته د کارد پیداکیدلو زمینه برابره شی. او هم به د زړو ا و بیکاره پلاستیکونو چی د چاپیریال د ککړتیا سبب ګرځی  د تخریب اوتحلیل لپاره مناسبه طریقه اوهم  د نویو پلا ستیکي وسایلو او شیا نو جوړول په آسانه اوآرزانه طریقه سره په خپل هیواد کی تر ټولو ګټور کاردی. ۵.۵ ـ د مصنوعي پو لي میرونو په واسطه دهستوګني د چابیریال ککړتیا : دا چی پلاستیک اوپلاستیکي شیان اکثرآ دپولي میرونو څخه جوړیږي. چي داستعمال او مصرف څخه ورسته د کثا فاتو په جمله کي دښار والی په کثافات دانیو ی کي اچول کیږي او د ژوند دمحیط او چاپیریال دککړتیا سبب ګرځي او په عمومی ډول په پر مختللوهیوادونوکی ۹۰٪ دجامدو کثافاتو د کوټونو(‌ډیریو) حجم تشکیل کړی چی غټه ستونزه ی یی رامنځ ته کړی ده ځکه داکوټونه په ځمکه کی ښخ شویدی او ډیر ځای یی نیولی چی په ځمکه کی د ځای د کموالی سبب ګر ځید لی دی. داچی پلاستیکونه له کلکو موادویا توکو څخه جوړشویدی چی په ډیره موده کی نه تخریبیږی که چیری لري واچول شی له منځه نه ځی. پا رکونه ؛ دپلیوخلکو لاری ؛ لویی لاری ؛ سیندونه او حتی سمندرونه هم تړی .چی په سمندرونوکی  سمندری ژویو ته حیاتی ستونزی رامنځ ته کوی.
په عمومی ډول پلا ستیکونه په دوه ډوله دی چی دیو ډول بکتریا په واسطه تخریبیږی او د(Biodegradable) په نوم یادیږی. دوهم ډول پلاستیک د بکتریا په واسطه نه تخریبیږی او د( Non biodegradable )په نوم یادیږی. دی ډول پلاستیکو نو لکه: ( پولي اتیلین ؛ پولي اکریلیت؛ پولي ستارین ؛ او تفلان او پولي بیو تادین ) د اوسیدلو په چاپیریال ډیر ستونزي را منځ ته کړي. د دی ستونزي د حل لپاره باید د سره د دهم ځل لپاره دوران ور کړل شی. د بیلګی په توګه : که پلاستیک او پلاستیکی شیان بیرته را ټول شی ؛ پاک ومنځل شی ؛ وچ شی او په کارخانو کی نوی پلاستیکی شیان ور څخه جوړشی دیو خوابه د پطرولیم او طبعی ګاز ‌‌ذخیرو ته تاوان نه رسیږی او د بلی خوا دچاپیریال دسالمتیا لپاره ګټور ثابت شی. هم به یی په راټولو کی؛ منځلو ؛او کارخانوته رسولو ته دټولنی بیوزلو او بیی روزګا ره خلکوته د کار زمینه برابره شی. او هم به د زړو او بیکاره پلاستیکونو چی د چاپیریال دککړتیا سبب ګرځی  د تخریب اوحل کیدلو لپاره مناسبه طریقه ده  او د نویو پلا ستیکی وسایلو او شیا نو جوړول په آسانه اوآرزانه طریقه سره په خپل هیواد کی تر ټولولوی او ګټور کاردی. اوکه وسوزل شی نو( CO2,CO, SO2,HCL)د کاربن دای اوکساید ګاز؛ کاربن مونو اکساید ؛ سلفر دای اکساید او کلوریک اسید زهرجن مواد په چا پیریال کی خپروی چی دهوا د ککړتیا لامل ګرځی. د دی آزاد شو ګازونو څخه کله کله دباران دڅا څکو سره یو څای او مخلوط کیږی او دتیزابی بارانونودا وریدلو لامل ګرځی دلاندی تعاملاتو مطابق. SO2+ H2O ->H2SO3 CO2+H2O--> H2CO3 SO3+H2O->H2SO4 N2O5+H2O-> 2HNO3 دا تیزابی بارانونه اوبوته داخلیږی د سیندونو او سمندرونو دحیواناتو اونباتاتو د منځه تللو باعث ګرځی. نو ځکه په پرمخ تللو هیوادونوکی تیزابی اوبه د آهکو دپوډ ر د شند لو په واسط خنثی کوی. تر څو د سمندری حیواناتو اونباتا تو ژوند تیزابی محیط د تهدید څخه بچ او د ژوند مناسب محیط برابر کړی. همدارنګه تیزابی بارانونه په کرنیزه ځمکه هم تاثیر کوی چی تیزابی مالګی جوړوی په اوبو کی حل کیږی چی د ځمکنیو نباتاتو  په واسطه جذ ب اود نباتاتو اوحیواناتو په ژوند ناوړه اغیزه کوی او ژوند یی دجدی ستو نزو سره مخامخ کوی. چی د لاندی شکل سره ښول شوی دی. دا ګازونه عبارت دی له SO2,NO2, نایتروجن اوکساید ؛ سلفر دای اوکساید چی مځکی د راښکته کیږی ځکه وزن یی زیات دی او اکثرآ دهغه فابرکو څخه چی لوړ لوړ د لوګی نلونه لری هواته آزادیږي اوهمدارنګه د اوزن د طبقی دتخریب باعث هم کیداشی او ماورای بنفش وړانګو ځمکی ته د را تیرید لو لامل هم و ګرځي. اود ځمکی دمخ د ژوندیو موجودات ژوند د سخت ګواښ سره مخامخ کړی.
په لاندی شکل کی د پلاستیکونو یو ډیران لیدل کیږی چی حجم خورازیاد اود چاپیریال د ککړتیا سبب ګرځی
په لاندی شکل کی د پلاستیکونو یو ډیران لیدل کیږی چی دسمندري ژویو ژوند یی د ستونزو سره مخامخ کړی.
۶.۵ ـ د ژوندانه د چاپیریا ل د ککړ تیا مخنیوی: د ربړ او پلاستیکی موادو دسوزلو په ځای د تو دوخی د انرژی د حصول په خاطر دغیر مضرومودو څخه استفاده وکړی. دبیلګی په توګه : که د لرګیو ؛ د اوبو کوچنیو توربینو نو دبرق ؛ دلمر دانرژی څخه استفاده وکړی، اوهمدا رنګه که پلاستیک او پلاستیکی شیان بیرته را ټول شی ؛ پاک ومنځل شی ؛ وچ شی او په کارخانو کی ور څخه نوی پلاستیکی شیان ور څخه جوړشی دیو خوابه دپطرولیم او طبعی ګاز ‌‌ذخیرو ته او د بلی خوا دچاپیریال دسالمتیا لپاره ګټور ثابت شی. هم به یی په راټولو کی؛ منځلو ؛او کارخانوته رسولو ته دټولنی بیوزلو او بیی روزګا ره خلکوته د کار زمینه برابره شی.
اخستلیکونه 1- K. Peter, C.Vollhardt, Organic Chemistry, Fourth Edition ,2003, US 2- Ovorak, Schmutu.a. von der Chemier 2, 1996 by E.DORNER GmbH, 1010 wien, Austria. 3- Pribas, Hagenauer, Markl, Zadrazil Chemie,aktuell, 1. Auflage, 2006, Austria. 4- Dr. Franz Neufingerl, Otto Urban, Dr. Martina viehhauser, Chemie 2 5- Franz Neufingerl, Chemie istuberall 4, 2006 westermann wien,im Verlag E. DORNER GmbH, Austria. 6- ZANBAK YAYINLARI, Hydrocarbons, 2006, Chemistry series. 7- ZANBAK YAYINLARI, Oxygen and Nitrogen Containing, organic Compounds,2005, chemistry series. 8- KOYZ and TREICHEL, Chemistry and Chemical Reactivity, fourth Edition, 1999, USA. 9- Williams S.Seese, G. William Daub, Basic Chemistry, Fifth Edition, 1988, USA. 10- HOLT, RINEHART and WINSTON, MODERN Chmistry, 2002, USA. 11- Raymond Chang, General Chemistry, Third Edition, 2003, USA. 12- David E. Goldberg, Fundamentals of Chemistry, Ghird Edition, 2001, USA. 13- Steven S. Zumdahl, Chemistry, Third Edition, 1993, USA.
۱۴- وزارت آموزش و پرورش،عابد بنب منصور ،ودیګران آزمایشګاه و شیمی (۲)دوم. دبيرستان، ١٣٨٥ تهران کيميای عمومی. مولف: پوهندوی ديپلوم انجنير عبدالمحمد عزيز، کابل ۱۵ - د کا بل پوهنتون. ۱۶- د ننګرهار پوهنتون دښووني اوروزنې پوهنځي دکیمیا د څانګي د پولیمیرونو لکچر نوټ
مصنوعی پولي میرونه
مونت کارلو
مونت کارلو Monte Carlo) د موناکو ښاري هیواد یو ولایت (برخه) ده.
سفارتخانه
سفارت خانه (Embassy)
داټک تاریخي کلا
داټک تاریخي کلا چې دسند ددریاب پر غاړه پرته ده بنسټ یې دهندوستان ددریم مغولي واکمن جلا ل الدین محمد اکبر دواکمنۍ په وخت کې د ۱۵۸۱زیږدیز/میلادي کال دمی د میا شتې په ( ۳۰) نېټه کیښودل شو او داهغه وخت و چې اکبر خبل میرنی ورور میرزا حکیم چې په کابل کې ګورنر و او پر پنجاب یې برید کړی و او اکبر هغه ته ماتې ورکړې وه او بیرته کابل ته ور ستون شوی و.ددغې تاریخي کلا دبنسټ ایښودنې او ودانولو په اړوند داکبر ددربار نامتو تاریخپوه او دپیښو لیکونکی ابو الفضل علامي په اکبرنامه کې هرڅه په تفصیل اوبشپړه توګه لیکلي او بیان کړي دي .اټک په اصل کې یوه ترکي کلمه ده چې دغره لمنې ته ویل کیږي.
په پخوانیو تاریخي کتابونو کې ددغې کلا دجوړولوپه اړوند داسې راغلي دي :
" کله چې اکبر پاچا دې سیمې ته راغی نو دیوې کلا او ښار دجوړولو نیت او اراده یې وکړه ځکه ددغې سیمې په شمالي برخه کې نهه لکه یوسفزي افغانان ، لویدیز ته یې خټک افغانان ، جنوب ته یې بهنګي خیل پښتانه او ختیز ته یې متا ني ، ترین او غر غښتي پښتانه مېشته دي . داکبر پاچا دپوهې او ځیرکتیا له کبله داټک دکلا برج اوبو ته نږدې جوړشو چې د جګړې او ددښمنانو دبریدونو په وخت کې دکلا دننه خلک اوبو ته اړ او محتا جه نه وي ."
په اکبر نامه کې راغلي دي چې داټک کلا دخواجه شمس الدیبن خوافي تر څارنې لاندې د ( ۱۵۸۱ او ۱۵۸۳ میلادي کلونو تر مینځ ددووکلونو په موده کې جوړه شوه ،خواجه شمس الدین خوافي دایران دخواف له سیمې نه راغلی و او داکبرپاچا ددربار له نږدې او باوري کسانو نه شمیرل کیده.خواجه شمس الدین په اټک کې پنځه کلونه پاتې شو. اکبر باچا دهندوستان دبنارس له ښارنه ډیر پیړۍ چلوونکي اټک ته راوستل او دلته یې میشته کړل او دکښتیو یو دتلو راتلو یوبندر یې جوړ کړ.ده په دغه سیمه کې دغو کښتي وانانو ته ځمکې دجاګیرپه توګه ورکړې چې اولاده یې اوس هم هلته مېشته ده اوددوی کلی د(ملاحي نوله ) په نامه سره یادیږي .اکبر پاچا تر هغه وروسته خپل زوی شهزاده سلیم چې وروسته په نورالدین جهانګبر سره مشهورشوداټک دکلادار په توګه وټاکه ، خو سلیم یو عیاش انسان و او شپه اوورځ به دشرابو په نشو کې ډوب و. ورسته اکبر دغه کلا راجا مان سینګ ته وسپارله.
داکبر تر مړینې وروسته جهانګیر څو څو ځلې ددغه کلا دلیدلو لپاره اټک ته راغی چې لومړی ځل په (۱۰۱۶)لیږدیز /هجري کال او دویم ځل په ( ۱۶۲۶) زیږدیز /میلادي کال کې.
کله چې مهابت خان په (۱۶۲۸) زیږدیز/میلادي کال کې دجهانګیر پاچا پر خلاف دبغاوت جنډه پورته کړه په دغه وخت کې آصف خان او خواجه ابوالحسن د جهانګیر پاچا دپوځونو سره یوځای پر مهابت خان برید وکړ، خو راجپوتانو د هغوی دغه برید شنډ کړاو آصف خان دمها بت خان له خوا بندي شو.
کله چې شاه جهان دهندوستان واکمن شو نو پنځه ځلې داټک پر لارې کابل ته لاړ او هرځل دبیرته راتلو په وخت کې به داټک په کلا کې تم کیده .
دشاه جهان نامې په تاریخي کتاب کې راغلي دي چې شا جهان په (۱۶۷۴) زیږدیز /میلادي کال داکتوبر دمیاشتې په دویمه نېټه دسند له دریابه تیرشو او داټک کلا ته لاړ ، به دغه وخت کې دده زوی شهزاده داراشکوه دخپل زوی سلیمان شکوه سره دلاهور نه داټک کلا ته راغلل او شاه جهان ورته یو الماس او یولک روپۍ دانعام په توګه ورکړې.
تر شاه جهان وروسته داورنګزیب په وخت کې داټک کلادار کامل خان و، ده دیوسفزیو افغانانو سره ډیرې جګړې وکړې اوډیر شمیر یوسفزي پښتانه یې له تیغه تیرکړل او دهغو له سرونو نه یې منارې جوړې کړې.
اټک په ۱۷۵۲ زیږدیز/میلادي کال ددرانیوواکمنانو لا سته ورغی ، ددرانیو دواکمنۍ په وخت کې عطا محمد خان او دهغه ورور جهانداد خان دافغانستان دحکومت له خوا داټک او کشمیر دسیمو ګورنران وواو دواړو غوښتل چې د دراني حکومت پر خلاف بغاوت وکړي ،دشاه محمود دواکمنۍ په وخت کې دده وزیر فتح خان غوښتل چې دغو دوو ورونو ته سزا ورکړي.
جهانداد خان خو په ښکاره ډول ددراني حکومت اطاعت ته غاړه کیښودله. وزیر فتح خان دپنجاب له لارې پر کشمیر دبرید له پاره تیاري ونیوله او درنجیت سینګ نه یې مرسته وغوښتله او دهغه سره یې ژمنه وکړه که چیرې په کشمیر کې پر عطا محمد خان باندې بریالیتوب ترلاسه کړي نو دغنیمت دمالونو نه به دریمه برخه هغه ته هم ورکوي. دغه تړون دوزیر فتح خان او رنجیت سینګ تر مینځ په ( ۱۸۱۳) زیږدیز /میلادی کال درهتاس په تاریخي کلا کې چې په جهیلم کې پرته ده لاسلیک شو او ددغه تړون له مخې وزیرفتح خان پر کشمیر برید وکړ.ددغه تړون له مخې ددیوان محکم چند په مشرۍ دولس زره سرنیري هم وو ، څو دراجورۍ او پیر پنجال دسیمو نه دتیریدو په وخت کې افغان پوځونو ته هر ډول آسانتیاوې برابرې کړي. سیک پوځونو دواورو اوسوړ ژمي په وجه وړاندې تګ ونکړ ، خو افغاني پوځونه وړاندې لاړل اوپر کشمیریې برید وکړ او تریوې درنې جګړې وروسته عطا محمد خان ماتې وحوړه او ونیول شو او دغنیمت ډیر مالونه دافغاني لښکرو لاسته ورغلل .ددې لپاره چې سکهانو دافغاني پوځونو سره مرسته ونکړه نو دغنیمت دمالونو نه بې برخې شول. دغه خبره رنجیت سینګ زړه ته ورواچوله. جهانداد خان چې په ښکاره ځان ددراني حکومت پلوی ښکاره کاوه دخپل ورور عطا محمد خان سره یې خواخوږي درلودله او ددې لپاره چې دی هم ددراني حکومت له خوا ونه نیول شي نو درنجیت سینګ سره یې په پټه اړیکې ونیولې او داټک کلا یې د یولک روپیو په بدل کې پر رنجیت سیګ خرڅه کړه او دغه کلا دسیکهانو لاسته ورغله .که څه هم وزیر فتح خان بیا دیوه ستر لښکر سره هلته لاړ، خو په ( ۱۸۱۳) زیږدیز/میلادي کال کې دده لښکرو دسکهانو له لاسه ماتې وخوړله او داټک کلا په بشپړه توګه دسکهانو لاس ته ورغله.
تر هغه وروسته شهید سید احمد بریلوي ددغه کلا دنیولو لپاره ډیرې هڅې وکړې خو په خپلو هلو ځلو کې بریالی نه شو.
په دغه وخت کې چې چتر سینګ دسکهانو له خوا دهزاره دسیمې ګورنر واو انګریزي جیمزایبټ دده سلا کار و. چتر سیګ نه غوښتل چې په لاهور کې دسیکهانو حکومت دې دانګریزانو تر اغیزې لاندې وي. په دغه وخت کې داټک کلا دانګریزي افسر هربرټ په لاس کې وه .چتر سینګ له دانګریزانو نه کرکه درلودله، نو همدا وجه وه چې ده دکابل امیر دوست محمد خان ته يې بلنه ورکړه چې راشي اود دهزاره پر سیمې دې برید وکړي.دکابل امیر دوست محمد خان دیوه ستر لښکراوپوځونو سره پيښور ته لاړ او دپيښو رله لارې ېې ځان اټک ته ورساوه. دامیر دوست محمد خان او چتر سینګ پوځونو په ګډه سره د (۱۸۴۸) زیږدیز /میلادي کال دنوامبر په میاشت کې داټک کلا، کلابند ( محاصره ) کړه .په دغه وخت کې دانګریزانو له خوا هربرټ داټک دکلا ، کلادار(قلعه دار) و.دکابل دامیر ، امیر دوست محمد خان او سکهانو ترډیرې مودې پورې دغه کلا محاصره کړې وه او دوچې ټولې لارې یې پرې بندې کړې وې ، خو انګریزي میجر ایبټ دسیند له لارې ورته په کښتۍ کې دخوړو او نور سامان آلاتو دلیږلو بندو بست وکړ و ،خو دغه کښتۍ هم ددوومشهور و ډبروسره دټکر او لګیدو په وجه چې جلاله اوکماله نومیږي اوپه سیند کې پرتې دي ډوبه شوه .په پای کې انګریزي لیفټننټ هر برټ د۱۸۴۹زیږدیز کال دجنورۍ دمیاشتې په شپږمه نېټه په دې وتوانید چې ددریابپر لارې داټک له کلا نه وتښتي اوپه دې توګه داټک کلا دکابل دامیر ، دوست محمد خان لاسته ورغله.
په ۱۸۴۸ زیږدیز /میلادي کال دبرتانوي هند ګورنر جنرال لارډدلهوزي دسکهانو پر خلاف دجګړې اعلان وکړ .لومړي یې سکهانو ته دپنجاپ دامرتسر په جیلیانواله اوبیا دګجرات په سیمو کې ماتې ورکړه .ترهغه وروسته انګریزانو دامیر دوست محمد خان پر پوځونو هم بریدونه وکړل او دوی یې دحسن ابدال ، اکوړه خټک او نوښار نه پیښورته پر شا وتمبول.
ماخذونه :
۱- اکبرنامه ،دابوالفضل علامي لیکنه
۲- کشمیر ددرانیانو دامپراتورۍ په وخت کې ،دډاکټر لطیف یاد مقاله.
۳-شاه جهان نامه
۴- تاریخ حیات افغاني ، دډاکتر لطیف یاد ژباړه
۵- رنجیت سینګ ، دنریندر کرشن سهنا تالیف
۷- تذکرہ رؤسائے پنجاب
بنگش
که چيرې د بنگښو پښتنو د نسب شجره په ژوره تو گه تر څيړ نې لا ندې ونيسو، نوجو ته  به شي چې بنگښ کر لا ڼي پښتا نه دي. تاريخ حيات افغاني د بنگښو د لو مړ ني استو گنځي په اړوند داسي ليکي:" ددغې قبيلې لوی نيکه اسمعيل نو ميده چې د گر ديز د سيمې په زرمت(زرمله) کې او سيده. وروسته بيا ددغې قبيلې د غړو تر مينځ کو رنۍ جگړې پيل شوې چې په نتيجه کې دوی پر دوو گو ند ونو و ويشل شو ل چې يوه يې سمل او بله يې گاړه نو ميږي. هغه و خت چې په زرمت کې ددغې قبيلې د خلکو شمير مخ پر ډير يدو شو او له بلې خو ا يې د غلجي قبيلې زور او ځواک وليد نو تقر يبا ٦٥. کلونه دمخه يې دغه سيمه پر يښودله او وتلو ته اړ شول، چې وروسته بيا دوی په کورمې، پيواړ او شلوزان کې چې د سپين غره په سهيل کې مو قعيت لري خپله قبضه ټينگه کړه، خو داورکزيو او ددوی تر مينځ خوا بدي پيداشوه په هغه وخت کې خټکو هم د بنگښو سره مر سته وکړه او تر يوې سختې جگړې ورو سته يې د او رکز يو لاس له کو ها ټه لنډ کړ او خپلې واگې يې ور با ندې ټينگې کړې،څو په پای کې د بنگښو او او رکزيو تر مينځ سر حد وټا کل شو. ميدان او هغه دره چې اوس بنگښ پکې استو گن دي د بنگښو او د شمال  غر نيزه سيمه او رکزو ته ورسيده." د تا ريخي رو ايتو نو سره سم د اورکزيو  سيمې ته ددوی راتگ په کال ١٣٩٨ ع کال کې تر سره شوی دی،چې بيا ورو سته يې دکو هاټ سيمه يې هم له هغو نه ونيوله. د يوه افسانوي ر وايت له مخې ددوی تر مينځ دغه شخړه د دای په نا مه يوه تن اواره کړه. په دې تو گه چې يو ځل د بنگښو او اورکزيو ملکان د سيمو د ويش له پاره په در سمند نو مي ځای کې سره را غو نډ شوي وو او هرې يوې خوا غو ښتل چې زر خيزې سيمې تر لا سه کړي. له همدې کبله ددوی تر مينځ سوله ونه شوه او نږ دې و چې ددوی تر مينځ بيا جگړه ونښلي. په دغه وخت کې د دای په نامه يو سپور سړی له ليرې را ښکاره شو. څر نگه چې دواړه قبيلي يعني او رکزي او بنگښ له شخړو او لا نجو نه په تنگ شوي وو، نو دوی په دغې خبرې سره اتفاق وکړ که چيرې دغه سپور راشي ،نو دوی به ورته د بنگښو او اورکزيو د قبيلو تر مينځ د ځمکو او سيمو د ويش سؤ ال مطرح کړي او هر هغه نظر چې دای ورکړ دواړه خو اوې به يې مني. په د غه وخت کې دای نو می سپور را ور سيد او دواړو غا ړو ددغې شخړې د اوار ولو په سر له ده سره خبرې وکړې،دای په داسې حال کې چې پر اس سپور و په پښتو ژبه يې داسي وويل چې :
د ای خو داسي وايي ***  چې سمه د بنگښ، غر د او رکزي
ويل کيږي چې له هما غې ور ځې د دای ويش عملي شو چې تر او سه پو رې د چلند وړدی.
د بنگښو خيلونه
بنگښ په ډيرو خيلونو وېشل شوي دي چې دغه خيلونه په لاندې ډول دي: ميران زي بايزي سمل زي باده خېل (بډه خېل) حسن زي عمر خېل ايلم خېل، حسن خېل، لنډي خېل، مياوي، کاغذي، کمال خېل، مندو خېل، داؤد خېل، شادي خېل،دودا خېل، او داخېل،يو سف خېل، خاخېل، مير احمد خېل، علي شيرزي،عليزي، خدي زي،وردي خېل،ستوري زي، خواجه ا حمد خېل،بر ستوري زي، کوز ستوري زي،موزو خېل، نسيو خېل،تاتا خېل، کله سور خېل،وانک زي، لابي خېل، ازي خېل، شا هو خېل، لو دي خېل، شني خېل ،گل خان خېل،عزت خېل، دولت خېل، گل شاه خېل، متو خېل، فتح خېل بلند خېل، جمشېدي او نور.
دبگښو د سيمې مو قعيت
بنگښ په کو هاټ او هم په کو رمې ايجنسۍ کې استو گنه لري. د بنگښو سيمه ددرې په بڼه ده چې د ختيز نه لو يديځ ته د غرو نو تر مينځ پر ته ده چې لمر خاته او جنوب ختيز ته يې خټک،جنوب ته يې وزير او لو يد يز ته يې تو رې او سيږي.ددوی ميداني يا اواره سيمه زر خيزه او بډايه ده چې ورته کوز بنگښ وايي او غر نۍ سيمه يې د بر بنگښ په نا مه يا ديږي.
د بنگښو د استو گنې سيمې او ځا يو نه
بنگښ په کو هاټ، هنگو،ټل،کو رمې،پيواړ، شلوزان او پا ړه چنار کې استو گنه لري. هغه بنگښ چې په کو رمې ايجنسۍ کې او سيږي ،نو ددوی سيمه د پيواړ او پاړه چنار په نامه يا ديږي. همداراز بلند خيل، يو سف خيل او خا خيل بنگښ د ټل ښار ته نږدې د وزيرو په گا ونډ کې ا ستو گنه لري. مير احمد خيل او عليشیر زي په هنگو او د هغه په شا او خواکې استو گنه لري.
د بنگښو د مشهورو ځا يو نو او کليو نو مو نه په دې ډول دي: نرۍ اوبه،ټل، درسمند،هنگو،اوسترزي،کسا ئي،تر غه، توره وړۍ،کڅ او مد خوزه. په پو ر تنيو سيمو بر سيره ډير شمير بنگښ په پيښور،کر ا چۍ او اسلا م اباد کې هم ميشته دي. بايد وويل شي چې ددوی پر سيمه تل بهر نيو ير غلگرو لکه مغولي تيمور، بابر، سکهانو او انگر يز انو بر يد ونه کړيدي ، خو ددې ځای غير تي خلکو ور ته په ميړاني غا ښ ما توونکي ځو ابونه ور کړي دي.
په هندوستان کې ميشته بنگښ
نواب غضنفر جنگ محمد خان بنگښ بنگښو د هند د اتهرا پر اديش د ايا لت په فرخ اباد کې د پښتنو يو ځا نگړی رياست درلود، چې بنسټ ا يښو دونکی يې نواب غضنفر جنگ محمد خا ن بنگښ و. ده په پيل کې د ډيلي په شا هي پو ځ کې يوه کو چنۍ پو ځي دنده درلوده، خو د شهزاده فرخ سير په ملا تړ يې يو زريز منصب تر لا سه کړ، چې د خپلې پو هې او زړورتيا په وجه يې په کراره کراره اووه زريز منصب تر لا سه کړ چې په پای کې د٥٢ زريز منصب خاوند او د هندو ستان په خلکو کې يې په( باون هزاري) سره مشهور شو. کله چې ايراني نا درشاه د هند وستان نه بير ته خپل هيواد ته ستنيده،نو يو شمير يو سفزي پښتانه ور سره بند يان وو، خو نواب غضنفر جنگ محمد خان بنگښ د خپلو پښتنو ورو ڼو د ژغو رنې او خلا صون له پاره ايراني نا در شاه ته درې لکه رو پۍ ور وليږ لې چې نو موړي يو سفزي خو شي کړي چې همد اسې هم وشول. نواب صا حپ ډير با تد بيره، زړور او ښه اداره چي و چې دده تر واکمنۍ لا ندې خلک ور نه ډير خو شا له وو. دده تر مړ ينې وروسته يې زوی قا يم الد وله قا يم جنگ نواب قا يم خان د فر خ اباد د سيمې نواب شو.
نو موړی د ډيلي د واکمن له خوا د فرخ اباد د سيمې د نو ابۍ پر مسند و ټا کل شو ، خو وروسته د نواب منصور علي خان صفدر جنگ له خوا ووژل شو. نو موړي نواب د فر خ اباد د سيمې واگې په لاس کې و نيولې او خپل نا ئب رای نول ته يې د فر خ اباد سيمه وروسپا رله. په د غه و خت کې د نواب قا ئم خان مور خپل بل زوی نواب احمد خان چې د خپل ورور نه خپه شوی او په ډ هلي کې او سيده ور و غو ښت او نو موړې د مئو او نورو سيمو د ر ئيسا نو په ملا تړ رای نول وواژه او کله چې نواب صفدر جنگ د ر ای نو ل له و ژلو خبر شو ،نو د جگړې له پاره ور دمخه شو، خو نواب قا يم جنگ بنگښ هغه ته ما تې ور کړه. نواب صفدر جنگ مجبور شو چې د بهر تپور د واکمن را جا سورج مل نه مر سته و غواړي او هغه هم په دې شر ط چې نو موړي ته به د ورځې ٣٥ زره رو پۍ ورکوي، څو په فر خ اباد بر يد و کړي، خو په پای کې مر هټه وو ددوی تر مينځ سو له وکړه.
نواب تفضل حسين خان بنگښ: د نواب ا حمد خان تر مړ يني ورو سته نواب تفضل حسين خان د فر خ اباد دسيمي نواب شو، خو په ١٨٥٧ عيسوي کال کې هغه و خت چې د هند وستان ازادي غو ښتو نکو د انگريزي ير غلگرو پر خلاف عمو مي پا څون وکړ، نو پر نگيان د نواب تفضل حسين خان نه خپه شول. انگر يزانو د فرخ اباد ريا ست ضبط او نواب تفضل حسين خان بنگښ يې د خپل ريا ست او نو ابۍ نه بيو اکه کړ او مکې معظمې ته يې تبعيد کړ چې بيا هوري وفات شو.
علا مه رشا د بابا د حيات افغاني دپيښور چاپ په ٧٤٣ مخ کې د فرخ اباد د نوابانو په اړوند داسي ليکلي دي:"په شمالي هند وستان کې تر ټولولوی او مشهور سيند گنگا دی. ددغه سيند په لو يد يځه غاړه با ندې د فرخ اباد نوابي واقع ده. دفرخ اباد ښار په ١١٥٣هجري قمري کال غضنفر جنگ محمد خان بنگښ (مړ ١١٥٦ )هجري قمري کال ودان کړ او د وخت پا چا فرخ سير(١١٢٤-١١٣١هجري قمري) په نسبت يې فرخ اباد نوم پرې کيښود. د فرخ اباد د نوابۍ لو مړی نواب غضنفر جنگ محمد خا ن بنگښ واو په ١١٢٦ هجري قمري کال يې ددغې نوابۍ بنسټ ايښی دی.دې نوابۍ تر ١٢٧٤ هجري قمري کال پورې پا يښت وکړاو وروستی نواب يې تفضل حسين خان وچې د هندو ستان د ازادۍ په پا څون (١٨٥٧ عيسوي) کې د لاس لر لو په تور پر نگيا نو حجاز ته فرار کړ او هلته په ١٢٨٨ هجري قمري کال مړ شو. نواب غضنفر جنگ محمد خان،دهغه زامن نواب قا يم خان او نواب احمد خان ددغې کو رنۍ مشهوره نوابان تير شوي دي. نواب احمد خان د پاني پت په مشهوره غزاکې گډون درلود او د لوی احمد شاه بابا له ټينگو ملگرو نه و.نواب احمد خان چې په ١١٨٥ هجري قمري کال کې مړ شو پر ځای يې زوی مظفر جنگ دلير همت خان د فرخ اباد نواب شو، شپږ ويشت کا له يې نو ابي وکړه او ١٢١١ هجري کال مړ شو. د١٨٥٧ ع کال پا څون چې د هند وستان د ازادۍ له پاره نا کام شو، ددغې بنگښې کو رنۍ څو تنه په دغه پا څون کې دلاس لر لو په جرم پر نگيا نو په دار و ځړول." په فرخ اباد سر بيره په قايم جنگ،شاه جهانپور او په ډهلي کې هم بنگښ او سيږي. په ډهلي کې د بنگښو محله مشهوره ده.
همد اراز يو شمير بنگښ د ايران په ما زندران او خر اسان په ايا لت کې هم ميشته دي. يو زيا ت شمير بنگښ په سعودي عر بستان، کو يټ او د خليج په عر بي هيوادونو لکه دوبی، قطر، ابو ظبي، عمان،مسقط او شا ر جه کې هم استو گنه لري چې اکثره يي په ټکسي چلولو او نورو خواريو او غر يبيو  بو خت دي.
د بنگښو نا متو شخصيتونه:
د بنگښو قبيله په خپله غيږ کې ډير پو هان،سياسي مشران، نوابان،ليکوالان ، شا عران او هنر مندان روزلي دي چې د ځينو نومو نه يې دادي :نواب غضنفرجنگ محمد خان بنگښ،قايم ا لدوله قا يم جنگ نواب قايم خان بنگښ،نواب تفضل حسين خان،نواب احمد خان،مظفر جنگ دلير همت خان او نا صر جنگ امداد حسين خان چې دهند داترپراديش دفرخ اباد د سيمي بنگښ نوا بان وو. د اورنگزيب عالمگير د زماني مشهور پښتو شا عرخواجه محمدهم د بنگښ په قبيلي پورې اړه درلو ده. په سيا سي مشرانو کې دمزدور کسان پار ټۍ مشر افضل بنگښ چې په پښتو نخواکې يې د مزدورانو او خواريکښانو د حقو قو له پاره مبارزې کړي دي هم بنگښ پښتون و. د هند دمو سيقي ستر استاد ښا غلی امجد علي خان چې د سرود استاد دی او دهغه زامن ښا غلي امان او عيان هم بنگښ پښتا نه دي. په دوبی کې د بنگښ پرا پر ټيز چير مين ښا غلی عبد النبي بنگښ چې د پښتو ژبي او پښتنو سره ډيره مينه لري او په دوبی کې پښتانه پرې را ټول دي او په درنه ستر گه ور ته گوري هم پښتون بنگښ دی.
د بنگښو مجمو عي شمير
حيات افغاني ١٤١ کلونه و ړاندې د بنگښو مجمو عي شمير ١٨ زره کور ه ښو دلی دي. خو هغه ورو ستۍ سر شميرنې چې په دغه سيمه کې شوي دي په مجمو عي تو گه د ټو لو بنگښو شمير که هغه په کور مه ايجنسۍ کې اوسي او که په کو هاټ کې د ٣۰ زرو تنو په شا او خواکې ښودل شوي دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
جان والیس
جان والیس (۳ دسمبر ۱۶۱۶- ۸ نومبر ۱۷۰۳ ز کال) انګلیسي ریاضي پوه او روحاني شخصیت و چې ورته د بې نهایت حساب د پراختیا یوه اندازه کرېدت اړوندېږي. نوموړي د ۱۶۴۳ او ۱۶۸۹ ز کلونو ترمنځ د پارلمان د مشر کوډ لیکونکي (cryptographer) او وروسته په شاهي محکمه کې دنده ترسره کړې. نوموړۍ د بې نهایت مفهوم ته د اړوند سمبول ∞ د جوړولو کریدت لري. هغه په ورته ډول د بې نهایت وړې شمېرې لپاره 1/∞ وکاروه. جان والیس د نیوټن هم عصره او د ریاضیاتو د لومړني رنسانس له مخکښانونه یو و.
ژوند
جان والیس په اشفورد کېنت (Ashford, Kent) کې وزېږېد. هغه د پادري جان والیس (John Wallis) او جونانا چاپمن (Joanna Chapman) له پنځو بچیانو درېم و. هغه ابتدایي زده کړې په آشفورډ کې په یوه ښوونځي کې وکړې، خو په ۱۶۲۵ ز کال د وبا د لګېدو له امله په ټینټرډن کې د جیمز مواتس ښوونځي (James Movat's school in Tenterden) ته ولاړ. والیس د لومړي ځل لپاره په ۱۶۳۱ ز کال کې په فلسټېډ (Felsted) ښوونځي کې (چې په فلسټېډ کې د مارتین هولبیچ ښوونځي په نوم پېژندل کېږي) له ریاضیاتو سره مخامخ شو. هغه له ریاضیاتو خوند اخیست، خو د هغه زده کړې نامنظمې وې، "ځکه هغه مهال په اکاډمیک ډول ریاضیات لوستل ډېر کم و او تر ډېرې کچې په میخانیکي ډول و" (سکرایبا  ۱۹۷۰ز). په فلسټېډ کې په ښوونځي کې والیس زده کړل، چې څه ډول لاتین ولیکي. هغه مهال نوموړی په فرانسوي، یوناني او عبراني ژبو بلد و. له دې چې په پام کې وه، هغه باید ډاکټر شي، په ۱۶۳۲ ز کال کې د کمبرېج ایمانوئل کالج (Emmanuel College, Cambridge) ته ولېږل شو. نوموړی هغه مهال چې هلته و، د وینې د ګرځېدو (circulation of the blood) د ډول دکتورین یې زده کړل؛ ویل کېږي چې، دا په اروپا کې لومړی ځل و چې دغه نظریه په ښکاره ډول بحث ته وړاندې شوه، خو له دې سره، ده په ریاضیاتو تمرکز درلود. هغه په ۱۶۳۷ ز کال کې لېسانس (Bachelor of Arts) او په ۱۶۴۰ ز کال کې ماسټري واخیسته، چې له هغه وروسته یې پادریتوب (کشیش) پیل وکړ. له ۱۶۴۳ څخه تر ۱۶۴۹ ز کال پورې یې د ویسټ منېسټر په پارلمان (Westminster Assembly)  کې د بې رایې کاتب په توګه دنده ترسره کړه. په ۱۶۴۴ ز کال کې د کمبرېج په کوین کالج کې د غړي په توګه وټاکل شو، خو له واده وروسته اړ شو چې له هغه ځایه استعفا ورکړي.
والیس د لومړي چارلس د اعدامولو د لاسلیک پر ضد له معتدله پریسبیترینس (Presbyterians) سره ودرېده، چې له امله یې د خپلواکو پرله پسې دښمني په ځان ومنله. له دغو مخالفتونو سره، هغه په ۱۶۴۹ ز کال کې په اکسفورډ پوهنتون کې د هندسې په برخه کې د ساولیان په چوکۍ (Savilian Chair of Geometry) وګومارل شو، چېرې چې هغه تر خپل مرګه پورې، یعنې د ۱۷۰۳ ز کال د نومبر تر ۸ مې پاتې شو. په ۱۶۵۰ ز کې هغه د وزیر په توګه وټاکل شو. له هغه وروسته یې د دوو کلونو لپاره د ریچارد ډارلي (Richard Darley) او مېرمن وېري (Lady Vere) د خصوصي پادري په توګه دنده ترسره کړه. په ۱۶۶۱ ز کال کې، په ساوي کنفرانس (Savoy Conference) کې یو له دولسو پریسبیترینس استازو څخه و.
نوموړی، په ریاضي سربېره د الهیاتو، منطق، انګلیسي ژبې د ګرامر او فلسفې په برخو کې هم لیکنې لري، هغه ګڼو ماشومانو ته د خبرو زده کولو په داسې روزنیز پروګرام هم کار وکړ، چې وکولای شي، په لیټل کوټ هاوس کې (Littlecote House) خبرې وکړي. ویلیام هولډر (William Holder) وړاندې له دې چې کاڼه سړي الکساندر پوپهام (Alexander Popham) ته خبرې کول ور زده کړي، څو په " روښانه، واضحه او زړه راښکونکي ډول خبرې وکړي". وروسته له دې والیس ادعا وکړه چې: د دغه کار کرېدت ده ته اړوندېږي، چې له امله یې هولډر والیس تورن کړ، چې " خپل ګاونډی یې د ټوپک خولې ته برابر کړی او د هغو پر غنایمو یې ځان ښکلی کړی دی".
په اکسفورډ پوهنتون کې د ساولیان هندسې د پروفیسور په توګه د والیس ګومارل کېدل
په ۱۶۴۷ ز کال کې له اکسفورډ پوهنتون څخه د پارلمان د غړو لیدنه د دې لامل شوه چې، (د ۱۶۴۸ ز کال په نومبر کې) د ساولیان هندسې او ستور پېژندنې د پروفیسورانو په ګډون یو شمېر لوړ پوړي پوهان له دندې ګوښه شي. په ۱۶۴۹ ز کال کې والیس د ساولیان هندسې د پروفیسور په توګه وګمارل شو، خو داسې ښکارېده چې والیس د سیاسي لاملونو له امله ګومارل شوی و (ښایي هم له دې امله چې د شاهي کورنۍ اړوند مخکینی پروفیسور پیټر ټرنر(Peter Turner)، چې د استادۍ په دوو څوکیو د دندې په ترسره کولو سربېره، د ریاضي په برخه کې هېڅ اثر نه و لیکلی)، په داسې حال کې چې والیس د هېواد مخکښ کوډ جوړوونکی (cryptographer) او د ساینس پوهانو د نا رسمي ټولنې غړی و، چې وروسته په سلطنتي ټولنې بدله شوه، هغه د ریاضي پوه په توګه مشهور نه و، خو له دې سره د ساولیان پروفیسور په توګه د هغه ګومارل کېدل، چې ۵۴ کاله یې خدمت وکړ، ډېر پرځای ګڼل کېږي.
د حساب ماشین په څېر د والیس وړتیا
د ریاضي په برخه کې د والیس د وړتیاوو بل اړخ هم د ذهني حساب کولو وړتیا وه. هغه به په ستونزه ویده کېده او ډېر مهال به هغه وخت چې په خپل بستر کې به ویښ پروت و، ذهني حسابونه کول. یوه شپه، هغه د ۵۳ رقمي عدد جذري محاسبه کړې وه، چې پر سهار یې د هغه ۲۷ رقمي پایله په بشپړ ډول له خپل ذهن نه ولیکله. دا هغه شهکار و چې، د  پام وړ وګڼل شو او د سلطنتي ټولنې مشر هنري اودلنبرګ خپل یو همکار ولېږه، څو وڅېړي چې والیس په څه ډول دغه کار ترسره کړی دی. د ده دغه چاره، دومره مهمه وګڼل شوه چې، ان په ۱۶۸۵ ز کال کې د سلطنتي ټولنې په فلسفي معاملاتو کې د بحث وړ موضوع وګرځېده.
نور فعالیتونه
د هغه د منطق علم (Institutio logicae ) کتاب، چې په ۱۶۸۷ ز کال کې خپور شو، ډېر مشهور و. د هغه له خوا لیکل شوی انګلیسي ګرامر (Grammatica linguae Anglicanae) تر اتلسمې پېړۍ پورې چاپېده. هغه د الهیاتو په برخه کې هم لیکنې کړې دي.
۷۲ (عدد)
۷۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۱ څخه  مخکي او د ۷۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۲:
په کلینډر کې
۷۲ کولاي سي:
په کیمیا کې
۷۲ د هافنيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
آین رنډ
الیس اوکانر (الیسا زینوفیونا روزنبام، ۲ فبروري ۱۹۰۵ – ۶ مارچ ۱۹۸۲ زکال) چې تر ډېره په خپل مستعار نوم آین رنډ پېژندل کېږي روسي الاصله امریکايي لیکواله او فیلسوفه وه. نوموړې د خپلو داستانونو او د عینیت پالنې (Objectivism) په نوم د یو فلسفي سیسټم د پراختیا له امله شهرت وموند. په روسیه کې وزېږېده او همالته یې زده کړې وکړې، هغه په ۱۹۲۶ زکال کې متحده ایالاتو ته کډه شوه. له دوه ناولونو چې په پیل کې بریالي نه و او همدارنګه له دوه براډوې تیاترونو وروسته هغې په ۱۹۴۳ زکال کې د سرچینې (The Fountainhead) په نوم خپل بل ناول له امله شهرت وموند. په ۱۹۵۷ زکال کې رنډ خپل تر ټولو پېژندل شوی اثر، اطلس شراګډ خپور کړ. له دې وروسته نوموړې په ۱۹۸۲ زکال کې تر خپلې مړینې پورې د خپلې فلسفې د ترویج په موخه غیر داستاني ادبیاتو ته مخه کړه خپله periodicals فلسفي مجله او د مقالاتو ګڼ شمېر ټولګې یې خپرې کړې.