cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د چابهار ازاد سوداگریز-صنعتي زون
شرقی بلوچستان کې د چین پانګونه
بلخوا چین له مرکزي اسیا سره د خپلې پراخې سوداګرۍ د ځای پر ځای کولو لپاره پر ګوادر بندر باندې چې په ختیځ بلوچستان کې موقیعت لری، تکیه کوي. په ۲۰۰۲ کال کې چین د ګوادر بندر د جوړولو لپاره د مالي او تخنیکي زېرمو کارول پیل کړل. د پاکستان بلوچستان په خاوره او عربي خلیج کې یې د بندر جوړولو لپاره د ټولټال ۲۴۸ میليونه ډالرو د لګښت ۸۰ سلنه برخه یې پر غاړه واخيست. د یو بل په مقابل کې جوړ شوي چابهار او ګوادر بندرونه به دواړو یادو هېوادونو ته دا امکان برابر کړي تر څو له مرکزي اسیا نه طبيعي زېرمې وارد کړي او هم دغو بازارونو او اروپايي بازارونو ته خپل تولیدات صادر کړي.
افغانستان لپاره یې ګټي
افغانستان له طبيعي زېرمو ‌ډک هېواد دی، خو دا طبيعي زېرمې را ایستل او بیا نورو هېوادونو ته لېږدول یوې باوري لارې ته اړتیا لري. چابهار بندر به د افغانستان لپاره لارې پرانیزي تر څو خپل معدني توکي استخراج او صادر کړي او هم د دغه کار لپاره د اړینو ترانسپورټي زېربناوو د جوړولو امکانات برابر کړي. په بامیان ولایت کې د حاجیګک کان له زر ميلیارده ډالرو زیات ارزښت لرونکي اوسپنه او نور معدن لري. یو هندوستاني کنسرسیوم (د څو کمپنیو نه جوړه شوې کمپني) چې په راس کې يې د هندوستان سټېل اتهارټي اف انډیا لیمیټید کمپنۍ ده، د دغو معدنونو حقوق ترلاسه کړي دي. له دې سره یو ځای هندوستان پلان لري چې ۹۰۰ کیلومتره اوږده د رېل پټلۍ جوړه کړي چې حاجيګک کان به د چابهار له بندر سره ونښلوي، دا د رېل پټلۍ به د ۱.۸ ميلیارده ډالرو د اوسپنې/ پولادو پروژه فعاله کړي.
د چابهار بندري پروژې کامیابه پلې کېدل او فعاله کېدل به د افغانستان اقتصادي پرمختګ او له سیمې سره یو ځای کېدلو پر لور یو مهم ګام وي. د زېربنا دغه لویه پروژه ډېر پوټانسیال لري تر څو په سیمه کې د لوبې بدلولو او سوکالۍ لامل وګرځي. خو د افغانستان او سیمې سیاسي او امنیتي وضیعت کولی شي د کار د پرمختګ مخه ونیسي؛ ځکه اړتیا ده چې د سیمې او نړۍ هېوادونه په ګډه کار وکړي تر څو د پروژو پلان شوې ګټې په عمل کې ولیدلی شي.
سرچینې
وېشنيزه:بلوچستان سېمه کې اوبو د لارې بندرونه وېشنيزه:د ايران اقتصاد وېشنيزه:سيستان او بلوچستان ولايت وېشنيزه:ځانگړي صنعتي زون
AG
AG کیدای شي چې وي:
جېمز بوکانن
جېمز بوکانن (اپریل ۲۳ مه، ۱۷۹۱ – د جون ۱، ۱۸۶۸ ز) یو امریکایی حقوقپوه او سیاستوال دی، چې له ۱۸۵۷ څخه ۱۸۶۱ز پورې د امریکا ولسمشر پاتې شوی دی. هغه وړاندې له دې د ۱۸۴۵ ز څخه تر ۱۸۴۹ پورې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر په توګه کار کړی او په د امریکا د کانګرس په دواړو جرګو کې د پنسلوانیا د خلکو استازی و. هغه د ایالتونو د حقوقو حق غوښتونکی و او د ولس د غلامۍ په وروستیو کلونو کې يې د فډرال حکومت نقش تر ټولو ټېټې کچې ته راووست.
بوکانن د پنسلوانیا ایالت یو مخکښ وکیل و، چې د یوه فډرالیسټ په توګه يې د استازو جرګې ته ایالتي ټاکنې وګټلې. هغه په ۱۸۲۰ز کال کې د امریکا د استازو جرګې ته وټاکل شو او دا چوکۍ يې د ۱۱ کلونو لپاره وساتله او د دموګراټ ګوند له انډریو جکسون سره په یوه لیکه کې و. بوکانن د جکسون د روسيې سفیر په توګه خدمت وکړ (۱۸۳۲). هغه د امریکا د مشرانو جرګې (سنا) لپاره له پنسلوانیا څخه د ۱۸۳۴ز کال ټاکنې وګټلې او دا چوکۍ يې هم د ۱۱ کلونو لپاره وساتله. بوکانن په ۱۸۴۵ط کال کې د ولسمشر جېمز کې پالک د بهرنیو چارو وزیر مقرر شو او اته کاله وروسته د بریتانیې لپاره د ولسمشر فرانکلین پییرس سفیر وټاکل شو. په ۱۸۴۶ز کال کې، بوکانن د امریکا د فیلسوفانو د ټولنې غړی وټاکل شو.
په ۱۸۴۴ز کال کې او له هغه راوروسته بوکانن د دموکراټ ګوند د ولسمشریزو نوماندنو پر سر په ناندریو کې منظم ګډون درلود، چې بالاخره په ۱۸۵۶م کال کې يې د دموګراتانو په ملي غونډه کې د فرانکلین پییرس او سناتور سټېفن اې ډګلاس په ماتولو سره د خپل ګوند لخوا د ولسمشرۍ نوماندي ترلاسه کړه. له هېواده بهر اوسېدلو (په لندن کې د سفیر په توګه کار کولو) ګټه ورته وکړه او هغه دا چې، دی د غلامي په مسئلو کې ښکېل نه و. بوکانن او له کېنټاکي څخه د هغه مرستیال جان سي برېکېنرېج د مارلینډ څخه پرته د غلامۍ پلوي هر ایالت څخه رایه واخیسته او په دې توګه يې، د غلامۍ ضد جمهوري غوښتونکي جان سي فرېمونټ او د  Know-Nothing ګوند پخواني مشر ولسمشر میلارد فیلمورد په ماتولو سره، د ۱۸۵۶ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې.
د ولسمشر په توګه، بوکانن د رېډسکاټ په قضیه کې د سترې محکمې په چارو کې لاسوهنه وکړه، تر څو د غلامۍ په پلوۍ او د تورپوستو پر ضد پریکړې لپاره اکثریت ملاتړ راخپل کړي. بوکانن هغه څه ترسره کړل، چې د جنوب مشرانو يې غوښتنه کوله ،ځکه دوی د لېکومپتون اساسي قانون له مخې اتحاد ته د غلامۍ پلوي ایالت په توګه د کانساس ایالت په راګډولو کار کاوه. بوکانن یواځې یوه دوره خدمت وکړ او د ۱۸۶۰ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې يې د برېکېنرېج له نوماندۍ ملاتړ وکړ، خو بریالی نه شو. بوکانن له سټېفن ډاګلاس سره د کینې له امله ونه شو کولای، چې ټوټې شوی دموکراټیک ګوند سره راپخلا کړي، نو ځکه د دوی رايې په څلورو برخو ووېشل شوې او د جمهوري غوښتونکي او د کانګرس پخواني غړي ابراهام لینکلن بریالي کېدو ته یې لاره پرانیسته.
یو څو اونۍ وروسته له هغه چې لینکلن د بوکانن ځایناستی شو، جنوبي ایالتونو له اتحاد څخه په وتلو پیل وکړ، چې د امریکا کورنۍ جګړې ته يې چټکه مخه پرانیسته. د بوکانن د دورې په وروستیو کلونو کې د هغه د ګډوډې مشرۍ له امله، پر هغه ډېرې نیوکې وشوې. هغه هممهاله شمال په دې په غوصه کړ، چې ولې د جنوب بېلتون نه ودروي او جنوب يې بیا په دې په قهر کړ، چې ولې د دوی له بېلتون سره نه یوځای کېږي. هغه د کاروین له سپېره تعدیل څخه په دې هیله ملاتړ وکړ، چې هېواد سره پخلا کړم، خو دا کار ډېر کوچنی او ډېر ناوخته وشو. هغه همدا ډول یوه ناکامه هڅه وکړه چې، د فورټ سمټر دفاع کوونکي تقویه کړي، خو هغه بیا په بل ډول د پوځ د چمتوکولو لپاره له هر دول اقدام څخه ډډه وکړه. د کورنۍ جګړې په اړه د ژر ګام نه اخیستلو له امله، هغه بې کفایته بلل کېږي او یا هم دا چې په غیرفعال ډول يې جنوب منلی و. هغه خپل وروستي کلونه له خپل اعتبار څخه په دفاع کې تېر کړل. په شخصي ژوند کې، بوکانن هېڅکله واده ونه کړه او دا دی په ۲۰۲۱ ز کې هم، دی یواځینی ولسمشر دی چې ټول عمر مجرد پاتې شو. د هغه ژوندلیکونه بیانوي چې، دی یو مجرد، همجنسپاله یا وچ (عقیم) و. بوکانن په ۱۸۶۸ز کال کې د تنفسي سیستم د خرابۍ له امله مړ شو او د پنسلوانیا ایالت په لانکسټر سیمې کې خاورو ته وسپارل شو. ده په یاده سیمه کې نږدې ۶۰ کاله وړاندې ژوند کړی و. ننني تاریخپوهان او منتقدین، هغه په دې غندي چې، ولې يې د غلامۍ مسئله نه حل کوله او یا يې ولې د جنوبي ایالتونو بېلتون نه دراوه. تاریخپوهان او علما په توافق سره بوکانن د امریکا یو له تر ټولو ناوړه ولسمشرانو په کتار کې راولي.
ماشومتوب او ځواني
کشر جیمز بوکانن د ۱۷۹۱ز کال د اپریل میاشتې په ۲۳مه نېټه د پنلسوانیا ایالت د کوګپ سیمې په یوه کنډواله کې د مشر جېمز بوکانن (۱۷۶۱-۱۸۲۱) او الیزابیت سپییر (۱۷۶۷-۱۸۳۳ ز) پلار او مور څخه زېږېدلی دی. د هغه مور او پلار دواړه په خټه اولسټرسکاټ دي او پلار يې په ۱۷۸۳ز کال د ایرلنډ له رامېلټون سیمې څخه کډه کړې وه. د بوکانن له زوکړې څخه لږ وروسته، د دوی کورنۍ د پنسلوانیا ایالت په مېرسېرزبرګ سیمې نږدې فارم ته کډه شول او په ۱۷۹۴م کال کې دې کورنۍ ښار ته کډه وکړه. هلته يې پلار تر ټولو شتمن سړی و ځکه هم تجار و، هم ځمکوال او هم د ځمکو او کورونو پانګه اچوونکی.
بوکانن اولډسټون اکاډمي ولوسته او وروسته د پنسلوانیا ایالت د کارلیسل سیمې ډېکېنسن کالج ته ولاړ. نږدې و، چې هغه د خپل ناوړه چلند له امله راوباسي، خو د دویمې موکې غوښتنه يې وکړه او په پای کې، د ۱۸۰۹ز کال د سپټمبر میاشتې په ۱۹مه نېټه په ښو نمرو فارغ شو. په همدغه کال، دی بیا په لنکاسټر کې د ایالت پلازمېنې ته وکوچېد. جېمز هاپکینز، چې هلته یو مخکښ وکیل و، بوکانن د خپل شاګرد په توګه ومانه او په ۱۸۱۲ز کال کې، هغه د پنسلوانیا د مدافع وکیلانو او حقوقپوهانو ټولنې ته ومنل شو. ډېری وکیلان هغه مهال هارېسبورګ ته وکوچېدل، چې کله په ۱۸۱۲ز کال د ایالت پلازمېنه وټاکل شو، خو بوکانن د ټول عمر لپاره لنکاسټر خپل کور وباله. د خپل کاروبار په پیل کولو سره يې عاید په چټکۍ سره ډېر شو او په ز کال کې یې د کال ۱۱۰۰۰ ډالر ګټل (چې په ۲۰۲۰ز کال کې، د ۲۱۰۰۰۰ ډالرو معادل دي). هغه په بېلابېلو قضیو کار کاوه، یوه قضیه د جرم د اعلان محکمه ده، چې هلته يې په بریالۍ توګه د پنسلوانیا له قاضي والټر فرانکلین څخه دفاع کړې وه.
بکانن خپل سیاسي ژوند د فډرالیسټ ګوند د غړي په توګه پیل کړ، چې بیا وروسته د پنسلوانیا ایالت د استازو جرګې ته وټاکل شو (۱۸۱۴-۱۸۱۶ ز). جرګې به په کال کې یوازې درې میاشتې کار کاوه او د بوکانن خدمت له هغه سره مرسته وکړه، چې لا ډېر مراجعین پیداکړي. له سیاسي اړخه، هغه په فډرالي توګه تمویل کېدونکو داخلي پرمختګونو، لوړې تعرفې او ملي بانک څخه ملاتړ کاوه. هغه د ۱۸۱۲ز کال جګړې په بهیر کې د ډموکراټیک-جمهوري غوښتونکي ولسمشر جېمز ماډېسون یو سرسخت منتقد و.
هغه یو فراماسیوني و او لنکاسټر د ۴۳مې شمېرې ماسوني کډولې مشر و او د پنسلوانیا ایالت د سترې کډولې د ولسوالۍ مرستیال ستر مشر و.
پوځي خدمت
کله چې بریتانویانو په ۱۸۱۴ز کال کې ګاونډی مریلنډ اشغال کړ، نو ده د هېنري شېپن په کمپني کې د یوه عادي سرتېري په توګه له بالتیمور څخه دفاع وکړه. دی د پنسلوانیا ملیشو د څلورمې فرقې په لومړي غونډ(غنډ) کې و. بوکانن یوازینی ولسمشر دی، چې پوځي خدمت یې د یوه عادي عسکر په توګه کړی او صاحب منصب نه و. هغه همدا ډول وروستی ولسمشر دی، چې د ۱۸۱۲ز کال په جګړه کې يې خدمت وکړ.
ميرويس اشرف
ميرويس اشرف (په انگرېزي: Mirwais Ashraf) د کرېکټ د افغان ملي لوبډلې يو لوبغاړی دی.
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
ښي او چپه لاس ټرافيک
اسټرالیا په سره رنګ کې هغه هیوادونه دي چې ښوی لاس ته موټر چلوي. په آسماني رنګ کې د چپ لاس موټر چلونکي هیوادونه دي.
د موټروانۍ سمت د وخت په تیریدو سره د نړۍ مختلفو هیوادونو د تاریخ په اوږدو کې خپله یاهم د نورو ټولواکمنیو (هیوادونو) د کلتوري یرغل د تاثیر پر آساس خپل قانونونو ته تغیر ورکړی دی.
نجومي شی
نجومي شی په طبيعي ډول رامنځ ته کېدونکې فزيکي هسته، سره يو ځای شوی ترکيب يا جوړښت دی، کوم چې په کايناتو کې د ليدو وړ او موجود وي. د نجوم پېژندنې په علم کې د شي او جسم اصطلاحګانې يو د بل پر ځای کارول کېږي. په هر حال، نجومي جسم يا اسماني جسم يو کلک تړلی، يو له بل سره نښتې هسته ده، خو نجومي شی يو پېچلی په سختۍ سره نښتی جوړښت دی چې شونې ده، د ګڼو اجسامو يا آن له نورو شيانو نه جوړ وي چې فرعي جوړښت نه لري.
د ستوريزو شيانو په بېلګو کې سياروي نظامونه، د ستورو غونچې، نيبولا (يوه تته خړه چې اسمان کې لېدل کېږي) او کهکشانونه شامل دي، په داسې حال کې چې وړوکی ستوری ډوله جسم، سپوږمۍ، سيارې او ستوري ستوريز اجسام دي. شونې ده چې لکۍ لرونکي ستوري ته هم شی او هم جسم وويل شي: کله چې د يخ او ګرد کنګل شوي هستې ته اشاره کېږي نو دا يو جسم دی او هغه مهال يو شی بلل کېږي، کله چې ټول لکۍ لرونکی ستوری د خپل ټول شيندل شوي کوما او لکۍ په ګډون تشرېح کولای شي.
کهکشان او لا ستر
کايناتو ته د يوې ډلبندۍ د جوړښت په سترګه کتل کېدای شي. په پراخه کچه، د راټولېدو بنسټيزه برخه کهکشان دی. کهکشانونه په ډلو او د غونچو په بڼه سره برابر شوي دي او ډېر ځله په سترو پیاوړو غونچو کې، کوم چې د سترو رېښکيو په بڼه د نژدې تشو خايونو په منځ کې کتار شوي دي، داسې يو جال جوړوي چې د ليدو وړ کاينات پراخوي.
کهکشانونه ډول ډول بڼې لري، نامنظم، بيضوي او د ټيکلي ډوله بڼې چې د دوی د جوړېدو او بشپړېدو په تاریخونو پورې اړه لري، له نورو کهکشانونو سره د دوی د تعامل په ګډون چې دا تعامل يو له بل سره د ګډېدو لامل ګرځېدای شي. د ټيکلي ډوله کهکشانونو نه د لوبيا د دانې په څېر او کوږوږ (مارپېچ) کهکشانونه راچاپېر دي، د کږووږو مټو او يو جلا شپول په څېر ځانګړتيا لري. په بنسټيز ډول، ډېر کهکشانونه يو ستر بلیک هول (لويه توره څاه) لري، د کوم په پايله کې چې يوه فعاله کهکشاني هسته منځ ته راتلای شي. کهکشانونه د کوچنيو کهکشانونو او کوچني کهکشانونه د غونچو په بڼه سټلايټونه هم ولري.
په کهکشان کې دننه
هغه اجزاوې چې کهکشان ورنه منځ ته راغلی، له ګازي مادې نه جوړ شوي چې د درجه بندۍ په طريقه د خپلې راښکنې جاذبې په مټ راټولېږي. په دې کچه، په پايله کې منځ ته راتلونکي بنسټيز ا جزا ستوري دي، کوم چې عپه عمومي توګه له بېلا بېلو په مايع بدليدونکو نيبولا نه د غونچو په بڼه راټولېږي. ستورو ته د ورته ډېرو انواعو بڼې نږدې په بشپړ ډول د همدې ستورو د مادې، جوړښت او تکاملي حالت په مټ ټاکل کېږي. شونې ده چې ستوري د ګڼو ستورو په نظام کې و موندل شي، کوم چې په يو ډول پرله پسې نظم سره د يو بل شا اوخوا راڅرخي. شونې ده چې یو سیاروي نظام او ګڼ کوچني جسمونه، لکه: کوچنۍ سيارې، لکۍ لرونکي او نور پاتې شوني، د نويو جوړېدونکو سيارو په شا اوخوا کې د پروټوپلينيټري دړو نه د رابورته کېدونکې درجه بندۍ د عمل په پايله کې رامنځ ته کېدای شي.
د ستورو جلا جلا ډولونه، د هرتز سپرونګ-راسل د شکل (H–R diagram) په مټ ښودل شوي دي، کوم چې د سطحې د تودوخې درجې په مقابل کې په بشپړ ډول د ستوري د ځلېدو نقشه ده. په دې شکل کې هر ستوری د يوې وده کوونکې لارې پيروي کوي. که چېرې دا لاره يو ستوری داسې سيمې ته رسوي، په کوم کې چې يو داخلي بدلون موندی ډول موجود وي، نو د همدې فزيکي خانګړتياوې د دې لامل ګرځېدای شي چې، هغه په يو متغير ستوري بدل کړي. د دې يوه بېلګه د بې ثباتۍ مزی دی، د H-R diagram په سيمه کې Delta Scuti RR Lyrae او Cepheid variables شامل دی. د تکامل په حالت کې يو ستوری کولای شي چې د خپل اتموسفير ځينې برخې خارج کړي، تر څو يې نيبولا جوړ کړي، يا په ځانګړي دول د سيارو د نيبولا د جوړولو لپاره يا د يوې سترې چاودنې په واسطه چې خپل پاتې شوني ورنه پاتې شي. دا شونې ده چې يو ستوری د خپل ژوند وروستۍ برخه د يوه کېکاږل شوي جسم په توګه تېر کړي، يا د سپين کوچني کهکشان په ډول، د نيوټرون ستوري په ډول يا د تورې څاه په ډول، خو دا چاره د همدې ستوري د لومړۍ مادې او د بل ملګري په  شتون يا نه شتون پورې تړلې دی.
بڼه
د سيارو او کوچنيو سيارو IAU تعريفونه د دې غوښتنه کوي، چې د لمر په شا او خوا کې څرخېدونکی اسماني جسم د کروي شکل خپلولو ته د رسېدو نه مخکې د ګردې بڼې د خپلولو له پروسې نه تېر شوی دی، دا هغه لاسته راوړنه ده چې د هايډروسټيټيک برابرۍ په نوم پېژندل کېږي. همدا کروي بڼه، د مريخ په څېر د کوچنيو ډبرينو سيارو او د مشتري په څېر د سترو ګازي سيارو نه هم ليدل کېدای شي.
هر طبيعي جسم چې د لمر په شااو خوا کې څرخي او د هايډروسټيټيک برابرۍ ته رسېدلی وي، د IAU په واسطه د کوچني لمري نظام د جسم (SSB) په نوم ډلبندي شوی دی. همدا په ډېرو ناکروي بڼو کې هم شته، کوم چې د ګردو او سترو ډبرو د غورځېدو له امله د بې نظمي په شکل سره راټوليږي؛ د ګرد شکل د بشپړولو لپاره د اړتيا وړ تودوخې د پيدا کولو لپاره په ډېره اندازه کې نه وي. ځينې « SSSBs» يوازې د نسبي کوچنیو ډبرو يوه ټولګه وي، کوم چې د جاذبې قوې په مټ په کمزوري ډول يو له بل سره نښتې وي، خو په حقيقت کې په يو ستر ډبرين بستر کې ويلي شوي نه دي. ځينې ستر « SSSBs» نږدې ګرد دي، خو هايډروسټيټيک برابرۍ ته نه دي رسېدلي. د 4 Vesta په نامه د شمسي نظام کوچنی جسم بيا هم دومره ستر دی چې لږ تر لږه د جزئي سيارو له توپير نه تېر شوی دی.
د لمر په څېر سيارې هم د دوی په پلازما د جاذبې قوې د اغېزو له امله کروي وي، کوم چې ازاد-بهېدونکی مايع دی. د جوړېدو پر مهال خوشې کېدونکې لومړۍ تودوخې په پرتله د ستورو يو ځال کېدل د ستورو لپاره د تودوخې زياته ستره سرچينه ده.
شاهپور ځدراڼ
شاهپور ځدراڼ (په انگرېزي: Shapoor Zadran) د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې يو توپ اچوونکی دی.
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
روسیه
روسیه یا روس ياهم د روسې فدرال جمهوریت (په روسي: Российская Федерация ) د نړۍ تر ټولو لوي هیواد دی.دغه هیواد لویدیځي آسیا او اروپا  کې پروت دی چې پلازمینه یې د مسکو ښار دی. له بلي لوري د لویدیځ آرام سمندر، شمالي کنګل سمندر،د توره سمندرګی ،بالتیک سمندر او تور سمندرګی ته څیرمه پروت دی.روسیه د ۱۴ اسیايي او اوروپايي هیوادونو سره ځمکنۍ پوله لرې ،د اوبو له پلوه د جاپان سمندر، ،توره سمندرګی، او د بالیتک سمندر سره سره پوله لري. روسیه د کاناډا ،چین او یا هم د امریکا متحده آیالاتو دوه برابره مساحت لري. د ۲۰۱۳م کال د احصايي له مخې روسیه ۱۴۳ میلیونه وگړي لري. د وگړو له پلوه په نړۍ کې د ډیرو وگړو هیوادونو په نوملړ کې ۹ ځای لری.
په هر کلیومتر مربع کې د روسي ۸.۴ وگړي استوگن دي.د دغه هیواد د زیږدنې کچه منفې ده .د دغه هیواد ډیري وگړي په لویدیځه (اورپايي برخه) کې ژوند کوي. د روسی ۷۱% سلنه وګړي روسان دي، په ټوله کې په دغه هیواد کې ۱۲۰ قومونه ژوند کوي. ددی هیواد تر ټولو ستر لګکي (اقلیت) د تاتاریان قوم اړوند دي چې د هیواد په کچه ۷-۹ سلنه نفوس جوړوی. د یاد هیواد پاتی نور قومونه ،اوکراینیان، چواش، باشقیر، چیچنیان، ارمنیان ، قفقازیان، بلاروسیان، آسیان، آذربایجانیان، قزاقیان او داسی نور دي. د روسي رسمي ژبه روسي ده خو د روسی تر څنګ ۲۷ نوري ژبې هم ولایتي رسمي بڼه لري. روسیه ۸۱ فیدارالي واحدونه لري چې له دغو ۸۱ واحدونو څخه ۲۱ یي خپلواکه جمهوریتونه دي. روسیه یو ډیر بډایه فرهنګ لري، چې پوشکین لیو تولستوی او فیودور داستایفسکي يي نړۍ وال شهرت څخه برخمن دي. د روسي انترنیټ ځال RU دی.
اداري ویش
د روسې هیواد ایداري برخي.
د روسې هیواد ایداري وېش (د روسې هیواد د ولایتونو نوملړ) د روسیه هیواد فدرال آیالاتونه) روسیه په ۸۵ ایداري برخو ویشل شوې ده چې له دې جملې څخه یې ۴۶ ولایتونه (اوبلاست Область) او پاتي ۳۹ نورو ایداري برخو سره د روسې هیواد فدرال سوسیالیستي هیواد کوړوي، البته مخکې له دې چې کریمیا له روسیه سره یوځای شي یاد هیواد ۸۳ ایداري برخي لرلي.
انځورتون
وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه وېشنيزه:د آسیا هېوادونه وېشنيزه:د اروپا هېوادونه وېشنيزه:روسيه
شبير نوري
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
رحمت الله رحمت
رحمت الله رحمت د پکتيا ولايت پخوانی والي و.
وېشنيزه:افغان واليان
محمد کبير خان
محمد کبير خان (په انگرېزي: Mohammad Kabir Khan) د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې روزونکی دی.
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
د جنیټيکي انجنیرۍ تاریخچه
جنیټيکي انجنیري د یوه ژوندي موجود په جنیټيکي موادو کې د لاسوهنې علم دی. لومړنۍ مصنوعي جنیټيکي اصلاح ټرانس جین وه چې د بیوټکنالوژۍ په مرسته وشوه. ټرانس جین له یوه موجود څخه بل موجود ته د جینونو لېږد ته ویل کېږي او په لومړي ځل په ۱۹۷۳ ز کال کې «هربرټ بویر» او «سټنلي کوهن» وکړه. دا په هغو تخنیکونو کې د یو لړ پرمختګونو پایله وه چې د جینوم د مستقیمې اصلاح شونتیا یې برابره کړه. په مهمو پرمختګونو کې د محدودوونکو انزایمونو او د ډي.اېن.اې د لېګازونو کشف، د پلیمرېز د ځنځیزي غبرګون او تسلسل ټاکنې په څېر ټکنالوژیو او د پلازمېډونو د طراحۍ وړتیا شاملېږي. له جنیټیکي پلوه لومړنی اصلاح شوی حیوان هغه موږک و چې په ۱۹۷۴ ز کال کې «روډولف یانیش» جوړ کړ. په ۱۹۷۶ ز کال کې دا ټکنالوژي د داسې اصلاح شویو باکټریاوو په راوتلو سره سوداګریزه شوه چې سوماټوسټاټین یې تولیدول، ورپسې په ۱۹۷۸ کال کې انسولین تولید شول. په ۱۹۸۳ ز کال کې تمباکو ته د انټي بیوټیک مقاومت لرونکی جین داخل شو او په دې سره له جنیټیکي پلوه لومړنی اصلاح شوی نبات تولید شو. ورپسې داسې پرمختګونه وشول چې پوهانو ته یې د لاسوهنې او ژوندیو موجوداتو ته یې د جینونو د ور اضافه کولو شونتیا برابره کړه. نباتات د لومړي ځل لپاره د ویروس له مقاومت لرونکي تمباکو سره سوداګریز شول چې په ۱۹۹۲ ز کال کې په چین کې وړاندې شول. لومړني اصلاح شوي خواړه «فلاور ساور» بانجان وو چې په ۱۹۹۴ ز کال کې بازار ته وړاندې شول. تر ۲۰۱۰ ز کال پورې ۲۹ هېوادونو د بیوټکنالوژۍ سوداګریز محصولات وکرل. په ۲۰۰۰ ز کال کې په «ساینس» مجله کې یوې خپرې شوې مقالې طلايي وریژې معرفي کړې، دا لومړني خواړه وو چې لوړ غذايي ارزښت یې درلود.
کرنه
جنیټیکي انجنیري د بیوټکنالوژۍ د ځانګړو تخنیکونو په مرسته د یوه ژوندي موجود په جینوم کې مستقیمې لاسوهنې ته ویل کېږي چې یوازې له ۱۹۷۰یمې ز لسیزې را وروسته موجوده ده. د انسان له‌خوا جنیټیکي لاسوهنه ډېره پخوا کېده او د نباتاتو او حیواناتو په اهلي کولو سره د مصنوعي انتخاب له لارې پیل شوه. سپی لومړنی اهلي شوی حیوان بلل کېږي چې احتمالاً د لېوه له ګډو اجدادو یا نیکونو څخه را پیدا شوی او د لرغون‌پوهنې شواهد یې تر میلاد مخکې شاوخوا ۱۲۰۰۰ کال ته ور ګرځي. تر تاریخ په وړاندې دوران کې د نورو اهلي شویو غوښه خوړونکو حیواناتو په ډله کې پیشو یادولی شو چې ۹۵۰۰ کاله پخوا یې له انسان سره ژوند کاوه. د لرغون‌پوهنې شواهد ښيي چې مېږه، غوا، خوګ او وزه د ۹۰۰۰ او ۸۰۰۰ مخزېږدو کلونو تر منځ په ښېرازه هلال [د منځني ختیځ د یوې تاریخي برخې نوم دی] کې اهلي شوي دي.
په سوېل‌لوېديځه اسیا کې د نویو ډبرو د زمانې په کلیو کې د یو دانه‌يي او دوه دانه‌يي غنمو د اهلي کېدو اړوند موندل شوي لومړني شواهد د شاوخوا ۱۰۵۰۰ او ۱۰۱۰۰ مخزېږدو کلونو تر منځ مهال ته رسېږي. د لوېديځې اسیا ښېرازه هلال، مصر او هند په طبیعت کې د موجودو نباتاتو د کرنې لومړني ځایونه وو. کرنه په خپلواک ډول د چین په شمال او سوېل، د افریقا په ساحل، نیوګینه او د امریکا لویې وچې په ګڼو سیمو کې رامنځته شوه. د نویو ډبرو د دورې اته محصوله (دوه دانه‌يي غنم، یو دانه‌يي غنم، اوربشې، چڼې، نسک، ترخې مۍ، نخود او کتان) ټول تر میلاد شاوخوا ۷۰۰۰ کاله مخکې را څرګند شول. بڼوالي د لومړي ځل لپاره د شاوخوا ۶۸۰۰ او ۶۳۰۰ مخزېږدو کلونو تر منځ د مسو په دوره کې په شام کې پیل شوه. د نرمو نسجونو په دلیل د لومړنیو نباتاتو لرغوني شواهد کم دي. د نباتاتو تر ټولو پخواني پاتې‌شونې د مصر په غارونو کې موندل شوي دي چې لرغونوالی یې تر میلاد مخکې دویمې زریزې ته رسېږي.
جنیټیک
د جنیټیکي انجنیرۍ په پراختیا کې بېلابېل جنیټیکي اکتشافات اړین وو. جنیټیکي وراثت د لومړي ځل لپاره په ۱۸۶۵ ز کال کې د «ګریګور منډل» له‌خوا او پر چڼو له شویو ازمېښتونو وروسته کشف شو. که څه هم ۳۴ کاله ډېر له پامه لوېدلی و، خو ده د ارثي جلاوالي لومړني شواهد وړاندې کړل. په ۱۸۸۹ ز کال کې «هوګو ډو وریس» تر دې فرضیې وروسته چې ذرات د خصوصیاتو د وراثت مسؤول دي، د «جین» نوم وړاندې کړ او «جنیټیک» اصطلاح بیا په ۱۹۰۵ ز کال کې «ویلیم بیټسون» رامنځته کړه. په ۱۹۲۸ز کال کې «فرډریک ګریفیت» د یوه داسې «شکل بدلوونکي اصل» شتون ثابت کړ چې په وراثت کې ښکېل دی، وروسته بیا «اوېري»، «مک لیوډ» او «مک کارټي» دغه اصل ډي.اېن.اې وباله. «اډوارډ لوري ټاټوم» او «جورج ولز بیډل» په ۱۹۴۱ ز کال کې باور څرګند کړ چې جینونه د پروتینونو لپاره کودونه کوي. د ډي.اېن.اې غبرګ منحني جوړښت په ۱۹۵۳ ز کال کې «جېمز واټسون» او «فرانسېس کریک» وپېژانده.
د ډي.اېن.اې د کار د څرنګوالي پر کشف سربېره باید داسې وسایل هم جوړ شوي وای چې په ډي.اېن.اې کې یې د لاسوهنې شونتیا برابرولای. په ۱۹۷۰ ز کال کې «همېلټون سمېټ لابراتوار» داسې محدودوونکي انزایمونه کشف کړل چې له ډي.اېن.اې سره یې مرسته کوله تر څو په ځینو مشخصو ځایونو کې پرې شي. دغې چارې له ساینس‌پوهانو سره مرسته وکړه چې د یوه ژوندي موجود له جینوم څخه جینونه جلا کړي. د ډي.اېن.اې لیګازونه (DNA ligases) چې پرې شوې یا ماتې شوې ډي.اېن.اې ګانې سره نښلوي، مخکې له مخکې په ۱۹۶۷ کال کې کشف شوي وو او د دغو دوو انزایمونو په یوځای کېدو سره د ډي.اېن.اې د نوي ترکیب لپاره د ډي.اېن.اې د لړیو «پرې کول او نښلول» ممکن شول. پلازمېډونه (Plasmids) چې په ۱۹۵۲ ز کال کې کشف شول، د حجرو تر منځ د معلوماتو لېږدولو او د ډي.اېن.اې د لړیو د تکثیر لپاره پر مهمو وسایلو بدل شول. په ۱۹۷۷ ز کال کې «فرډریک سانګر» د ډي.اېن.اې د تسلسل ټاکنې لپاره یو مېتود جوړ کړ چې د څېړونکو د لاسرسي وړ جنیټيکي معلومات یې ډېر زیات کړل. پلیمرېز ځنځيري غبرګون (Polymerase chain reaction) چې په ۱۹۸۳ ز کال کې «کري مولیس» جوړ کړ، د ډي.اېن.اې کوچنیو برخو ته یې د تکثیر شونتیا برابره کړه او د جنیټيکي موادو له پېژندلو او جلا کولو سره یې مرسته وکړه.
له جنیټیکي پلوه لومړني اصلاح شوي ژوندي موجودات
په ۱۹۷۲ ز کال کې «پاول برګ» د نوترکیبې ډي.اېن.اې د لومړنیو مالیکونو د جوړولو لپاره محدودوونکي انزایمونه او د ډي.اېن.اې لېګازونه وکارول. ښاغلي برګ د بیزو د «اېس‌وي۴۰» (SV40) ویروس ډي.اېن.اې له «لامبډا» ویروس سره ترکیب کړه. «هربرټ بویر» او «سټنلي نورمن کوهن» د ښاغلي برګ کار یو ګام نور هم پراخ کړ او نوترکیبه ډي.اېن.اې یې باکټري حجرې ته ور ګډه کړه. کوهن پر پلازمېډونو څېړنه کوله، خو د بویر په څېړنو کې محدودوونکي انزایمونه هم شامل وو. دوی د خپل کار بشپړ ماهیت تشخیص کړ او په ۱۹۷۲ ز کال کې یې ګډ کار وکړ. دوی په ګډه یو محدودوونکی انزایم پیدا کړ چې «پي‌اېس‌سي۱۰۱» (pSC101) پلاسمېډ یې په یوه نقطه کې غوڅاوه او هغه جین یې درز ته ننویستلی او پیوندولی شوای چې له کانامایسین انټي بیوټیک سره یې مقاومت کاوه. کوهن تر دې مخکې داسې مېتود جوړ کړی و چې په هغه کې باکتریاوو کولی شوای چې پلازمېډ جذب کړي، دوی د همدغه مېتود په مرسته یوه داسې باکټریا جوړه کړای شوه چې د کانامایسین په شتون کې هم ژوندۍ پاتې کېدای شوای. دا له جنیټیکي پلوه لومړنی اصلاح شوی ژوندی موجود و.
لومړنی نبات تمباکو و چې جنیټيکي لاسوهنه په کې وشوه او په ۱۹۸۳ ز کال کې یې راپور ورکړل شو. دا بوټی د «مایکل بېوان»، «ریچارډ فلاول» او «مري-ډېل چیلټون» له‌خوا د یوه کایمریک جین په جوړولو سره پراخ شو چې له اګروباکټریوم څخه یې پلاسمېډ ټي۱ ته د انټي بیوټیک یو مقاومت لرونکی جین نښلاوه. په اګروباکټریوم بدل شوي تمباکو په دغه پلاسمېډ ککړ شول او بالاخره کایمریک جین بوټي ته دننه شو. د نسج کرنې د تخنیکونو له لارې یو حجروي تمباکو انتخاب شو چې یو جین او له هغه څخه یو جوړ شوی نبات یې درلود.
جمعه خان همدرد
جمعه خان همدرد د پکتيا ولايت والي دی.
وېشنيزه:افغان واليان
۳۱۳ (عدد)
۳۱۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۱۲ څخه  مخکي او د ۳۱۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۱۳:
په کلینډر کې
۳۱۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۳۱۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
پراکسيزم
جوړښت
دا دایمي برخې لري چې په ټولو پیروکسیزومونو او غیر دایمي برخو کې شتون لري. Peroxisome یو غشا تړل شوی جوړښت دی چې دنده یې د کسيجن د کمولو څخه د مختلف هایدروجن کیریرونو ته د اوبو تولید کول دي.
سرچینې
وېشنيزه:اکسي وېشنيزه:اترا پردېش گرځندوی وېشنيزه:شحم وېشنيزه:راد وېشنيزه:پراکسيزم وېشنيزه:غشاء وېشنيزه:ژوی وېشنيزه:ځناور وېشنيزه:بوټي وېشنيزه:حيوانات وېشنيزه:نباتات
د بریتانیا سترواکي، امپراتوري
د بریتانیا سترواکي له بېلابېلو واکمنیو، مستعمراتو، تر ملاتړ لاندې هېوادونو، واکمنیو او یو شمېر نورو هغو هېوادونو څخه جوړه شوې وه، چې د بریتانیا او دغه راز د بریتانیا د مخکنیو دولتونو په وسیله اداره کېدل. دا سترواکي د ۱۶ ز پېړۍ په وروستیو کلونو او د ۱۸مې ز پېړۍ په لومړیو کلونو کې د بریتانیا یا انګلستان هېواد په وسیله له دې هېواده د بهر شتمنو او سوداګریزو پوستونو په اساس پیل شوه. دا سترواکي د خپل عروج او اوج په وخت کې د تاریخ تر ټولو ستره او لویه سترواکي وه او له یوې پېړۍ څخه زیاته موده د نړۍ تر ټولو ستر ځواک بلل کېده. تر ۱۹۱۳ ز کاله پورې د بریتانیا سترواکي په ۴۱۲ میلیونه وګړو، یعنې په هغه وخت کې د نړۍ په ۲۳ سلنه نفوس باندې حاکمیت درلود او تر ۱۹۲۰ ز کاله پورې یې ۳۵،۵۰۰،۰۰۰ کیلومتره مربع (۱۳،۷۰۰،۰۰۰ مایل مربع) مساحت تر خپل پوښښ لاندې راوستی و، چې د ټولې ځمکې ۲۴ سلنه مساحت بلل کېږي. له همدې امله د بریتانیا سترواکۍ قانوني، حقوقي، ژبني او فرهنګي میراثونو شمېر ډېر زیات او ساحه یې پراخه ده. د بریتانیا سترواکي د خپل اوج په زمانه کې په داسې سترواکۍ ستایل شوې، چې «د بریتانیا سترواکي هومره پراخه وه، چې لمر به هېڅکله په دې سترواکۍ کې غروب نه کاوه» ځکه چې د ځمکې دومره پراخه برخه یې تر کنټرول لاندې وه، چې هرومرو به د دې سترواکۍ په یوه سیمه کې لمر ځلېده.
د اکتشافاتو او نوښتونو دورې یعنې د ۱۵مې او ۱۶مې پېړۍ په لړ کې پرتګال او هسپانیا په نړۍ کې د اروپایي کشفیاتو مخکښان او سرلاري و او په دې بهیر کې یې له خپلو هېوادونو بهر لویې سترواکۍ رامنځته کړې. انګلستان، فرانسې او هالند د دې سترواکیو په وسیله د تولید شوې پراخه اندازه شتمنۍ په وړاندې حسادت او بخیلي وکړه، چې له همدې امله یې د آمریکا او آسیا په قاره کې د مستعمرو او سوداګریزو شبکو رامنځته کول پیل کړل. په ۱۷مه او ۱۸مه ز پېړیو کې له هالنډ او فرانسې سره یو شمېر جګړو د شمالي آمریکا په برخه کې انګلستان (بریتانیا؛ په ۱۷۰۷ ز کال کې له سکاتلند سره د اتحادیې تر قانون وروسته) په ځواکمن او غالب استعماري ځواک بدل کړ. بریتانیا د شرقي هند اړوند کمپنۍ په وسیله د پلاسي Plassey جګړې په لړ کې د بنګال مغول تر فتح کولو وروسته په ۱۷۵۷ ز کال د هند په نیمه وچه کې په ځواکمن قدرت بدل شو.
د امریکا د خپلواکۍ جګړه د دې لامل شوه، چې آمریکا د شمالي آمریکا په برخه کې خپل یو شمېر تر ټولو لرغوني او ډېر نفوس لرونکي مستعمرات په ۱۷۸۳ ز کال کې له لاسه ورکړي. تر دې وروسته د بریتانیا پام د افریقا او آرام سمندر لور ته واوښت. د ناپلئون په جګړو (۱۸۰۳ – ۱۸۱۵ ز کلونه) کې د فرانسې له ماتې وروسته، بریتانیا د ۱۹مې پېړۍ د اصلي سترواکۍ او سمندریز ځواک په توګه راڅرګنده شوه او د خپلې سترواکۍ اړوند برخې او شتمنۍ یې پراخې کړې. له ۱۸۱۵ څخه تر ۱۹۱۴ ز کلونو پورې د نسبي سولې دوره وه، چې په دې موده کې د بریتانیا سترواکي په نړیواله واکمني او نړیواله هژموني بدله شوه او وروسته بیا دا هژموني د «پاکس بریتانیکا Pax Britannica – د بریتانیا سوله» په توګه تشریح شوه. هغه رسمي کنترول چې بریتانیا په خپلو مستعمراتو درلود د هغه رسمي کنترول ترڅنګ، دې سترواکۍ د نړیوالې سوداګرۍ په لویه برخه هم واکمني درلوده او دا په دې معنی و، چې دې سترواکۍ په ډېره مؤثره او اغېزمنه توګه د ګڼ شمېر سیمو لکه د آسیا او لاتیني آمریکا اقتصاد یې هم په خپل کنټرول کې درلود. د سپین پوستو کډوالو مستعمرو ته یې د خپلواکۍ لوړې درجې ورکړل شوې، چې یو شمېر یې د ډومنیون یا واک لرونکو مستعمراتو په توګه ډلبندي شول.
آلمان او د امریکې متحده ایالتونو د شلمې پېړۍ په پیل کې د بریتانیا د افتصادي پرمختګ مخنیوي هڅې پیل کړې وې. د بریتانیا او آلمان ترمنځ نظامي او اقتصادي کړکیچونه د لومړۍ نړیوالې جګړې د پیل اصلي لاملونو له ډلې څخه و، چې د دې په لړ کې بریتانیا ډېره زیاته په خپلې سترواکۍ باوري او ډاډه وه. دې جګړې د بریتانیا په نظامي او مالي سرچینو او دغه راز انساني ځواک باندې ډېر زیات فشار راوست. که څه هم دې سترواکۍ له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته سمدلاسه د خپلې ځمکنۍ پراختیا تر ټولو لویې کچې ته لاسرسي پیدا کړ او بریتانیا تر دې وروسته د نړۍ ځواکمن صنعتي یا نظامي قدرت و. په دویمه نړیواله جګړه کې، د آسیا په شرقي برخه او دغه راز جنوب ختیځه آسیا کې د بریتانیا مستعمرې د جاپانیانو اړوند سترواکۍ په وسیله اشغال شوې. د بریتانیا او د هغو اړوندو متحدینو وروستۍ بریا سربېره د بریتانیا اعتبار او نوم ته رسیدلي زیان د یادې سترواکۍ اړوند اصولو په له منځه وړو کې مرسته وکړه. هند چې د بریتانیا د سترواکۍ تر ټولو ارزښتمنه او ډېر نفوس لرونکې شتمني وه، دې وخت کې یې د استعمار له منځه وړو د یو لوی خوځښت په توګه یې خپلواکي ترلاسه کړه، چې بریتانیا پکې د سترواکۍ زیاتره سیمو ته خپلواکي ورکړه. په ۱۹۵۶ ز کال کې د سویز ناورین د یو نړیوال قدرت په توګه د بریتانیا نړېدل تایید کړل او د ۱۹۹۷ ز کال د جولای میاشتې په ۱ نېټه چین ته د هانګانګ لېږدېدو د زیاتره هېوادونو لپاره د بریتانیا د سترواکۍ د ختمېدو زیری ورکړ. شاوخوا ۱۴ بهرنۍ سیمې د بریتانیا تر حاکمیت لاندې پاتې دي. له خپلواکۍ وروسته د بریتانیا سترواکۍ زیاتره مخکینۍ مستعمرې له مشترک المنافع ټولنې یعنې د خپلواکو هېوادونو آزادې ټولنې سره یوځای شول او د بریتانیا په شمول ۱۵ پاتې هېوادونه یې یوه مشترک او عام پاچا ساتي، چې دویمه ملکه الیزابت ده.
سرچینه، اصل (۱۴۹۷ – ۱۵۸۳)
د بریتانیا د سترواکۍ سرچینه او اصل هغه وخت رامنځته شو، کله چې انګلستان او سکاټلند جلا پادشاهۍ وې. په ۱۴۹۶ ز کال کې د انګلستان پادشاه اووم هنري له هیواده بهر برخه کې د هسپانیا او پرتګال د بېلابېلو اکتشافاتو او بریالیتوبونو په لیدو سره، جان کابوت دېته وګوماره ترڅو د شمالي اتلانتیک له لارې آسیا ته شمال لویدیزه لاره کشف کړي. کابوت د کریستف کولمب له لومړي سفر څخه پنځه کاله وروسته ییعنې ۱۴۹۷ ز کال کې کیښتۍ واخیسته او د نیوفاندلند ساحل ته ورسېد، هغه فکر کاوه چې آسیا ته رسېدلی دی او د مستعمرې رامنځته کولو لپاره یې هیڅ کوښښ او هڅه و نه کړه. کابوت په بل کال بیا د امریکې قارې ته سفر وکړ؛ خو بیا هیڅکله له دې سفر څخه بېرته را و نه ګرځېد او هېڅ معلومه نه شوه چې په هغه او د هغه په کیښتیو باندې څه وشول.
د شهزادګۍ لومړۍ الیزابت د سلطنت تر وخته، یعنې د شپاړسمې پېړۍ په وروستیو لسیزو کې د امریکا په قاره کې د انګلیسي مستعمرو رامنځته کولو لپاره هیڅ ډول بله هڅه ترسره نه شوه. په همدې توګه په ۱۵۳۳ ز کال کې د اتم هنري قانون یا اساسنامې د استیناف د بندیز په هکله داسې اعلان کړی و، چې «دا د انګلستان واکمني یوه سترواکي ده». د پروتستان اړوندو اصلاحاتو انګلستان او کاتولیکي هسپانیا د یو بل په سترو دښمنانو بدل کړل. لومړۍ الیزابت په ۱۵۶۲ ز کال کې جان هاوکینز او فرانسس درېک دېته وهڅول، ترڅو د لویدیځې افریقا په اړوندو سواحلو کې د هسپانوي او پرتګالي کیښتیو په وړاندې د برده دارۍ یا غلام لرلو اړوند بریدونو کې په اتلانتیک سمندر کې د غلام لرلو یا برده دارۍ اړوند سوداګرۍ د رامنځته کولو په موخه ګډون وکړي. دا هلې ځلې رد شوې او وروسته بیا د انګلستان او  هسپانیې د جګړو په زیاتېدو سره په اتلانتیک سمندر کې د عامو خلکو او غلامانو د پلورلو یا برده دارۍ اړوندې سوداګرۍ د رامنځته کولو په موخه ګډون وکړي. دا هلې ځلې رد شوې او د انګلستان او هسپانیې د جګړو په زیاتېدو سره شهزادګۍ لومړۍ الیزابیت ځان د امریکا په قاره کې د موجوده هسپانیايي بندرونو باندې د لا ډېرو خصوصي حملاتو او دغه راز هغو کیښتیو لپاره چې د نوې نړۍ ګنج له آرام سمندر څخه د راګرځېدو په لړ کې و. په همدې ووخت کې یو شمېر اغېزمنو لیکوالانو لکه ریچارد هاکلوت او جان دي (چې لومړنی شخص و، چې د بریتانیا سترواکۍ اصطلاح یې وکاروله) دېته اقدام وکړ، ترڅو داسې فشارونه رامنځته کړي، چې خپله د انګلیسانو سترواکي رامنځته کړي. په دې وخت کې هسپانیا د امریکا په قاره کې په واکمن او قوي ځواک بدله شوې وه او د آرام سمندر د ارزونې او څېړنې په لټه کې وه، د افریقا او برازیل له سواحلو څخه تر چین پورې پرتګال یو شمېر پوستې او د نجارۍ اړوند کارخانې رامنځته کړې وې او فرانسې بیا وروسته په نوې فرانسې باندې د بدلېدو لپاره د سنت لارنس اړوند هستوګنیزه برخې ته اقدام کړی و.
په لومړیو کې بریتانیا که څه هم د خپلو بهرنیو مستعمرو په رامنځته کولو کې له پرتګال، هسپانیې او فرانسې هېوادونو څخه پیروي کوله؛ خو خپل لومړنی مدرن او عصري استعمال یې په ۱۶مه پېړۍ د ایرلند په اولستر کې د انګلیسي پروتستانیانو په هستوګن کولو سره ترسره کړ، چې د اولستر مزرعې په نامه یادېږي. په ۱۱۶۹ ز کال کې په ایرلند باندې د نورمنیانو تر یرغل وروسته، انګلستان یا بریتانیې د دې هېواد یوه برخه استعمار کړې وه. هغه څو تنو چې د اولستر اړوند مزرعو په رامنځته کولو کې یې مرسته کړې وه، وروسته بیا هغوی د شمالي آمریکا په استعمار کې هم رول درلود، په تېره بیا هغه ډله چې د غربي هېواد اړونده نارینه وو په نامه پېژندل کېږي.
نصرت الله نصرت
نصرت الله نصرت يد افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې يو لوبغاړی دی. هغه د ۲۰۱۰ ز. کال د کرېکټ په ۲۰ اوريزو نړېوالو لوبو کې گډون کړی و.
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
کادميوم
کادميوم (په انگرېزي: Cadmium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Cd سمبول او ۴۸ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
ستوبال
سیتوبال په پرتګالي په Setúbal) پرتګال هیواد کې د ساده سیند پر غاړه د لیسبون ښار په ۴۰ کیلومترې کې پروت ښار دی.
د جاپان اقتصادي معجزه
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، بیا د سړې جګړې تر پایه پورې د جاپان چټکه اقتصادي وده د جاپان د اقتصادي معجزې په توګه پيژندل کېږي. د یادې اقتصادي ودې په لړ کې، جاپان په چټکۍ سره د نړۍ په دویم لوی اقتصاد (له متحده ایالاتو نه وروسته) بدل شو. په۱۹۹۰ لسیزه کې، د جاپان نفوس په کمېدو پیل وکړ او کاري ځواک نور د تېرو لسیزو په څېر پراخه او پرېمانه نه و، که څه هم تر دې مهاله د هر کارګر تولید لا هم لوړ و.
مخینه
یاده اقتصادي معجزه تر ډېره د دویمې نړیوالې جګړې له پایلو پورې تړلې وه چې پر ترڅ کې یې جاپان او لوېدیځې جرمنی له سړې جګړې پوره ګټه پورته کړه. د امريکا حکومت د جاپان د اشغال پر مهال جاپاني ټولنه اصلاح او سياسي، اقتصادي او مدني بدلونونه يې پکې رامنځته کړل. دا تر ډېره د جاپان د حکومت د اقتصادي مداخلې او تر یوه حده په اسیا کی د امریکا د مرستو له امله وه. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، متحده ایالاتو په جاپان کې د پام وړ حضور پیدا کړ ترڅو په ارام سمندر کې د شوروي نفوذ پراختیا ورو کړي. متحده ایالات د جاپان د اقتصادي ودې په اړه هم اندېښمن و، ځکه چې د دې خطر شتون درلود چې د جاپان ناخوښه او بې وزله خلک به کمونیزم ته مخه کړي او په دې سره به په ارام سمندر کې د شوروي کنټرول لا پیاوړی کړي. د امریکا په مشرۍ د جاپان بیا جوړونې او بیارغونې دا په ګوته کړه، چې ډیموکراسۍ د لېږد وړ وه، تر څو ټولنې د ځان د بدلون لپاره وهڅول شي.
د «اقتصادي معجزې» کلونو په لړ کې د جاپاني اقتصاد توپیر لرونکي ځانګړتیاوې دا دی: د تولید کونکو، عرضه کوونکو، توزیع کوونکو او بانکونو سره په نږدې ګروپونو کې چې د کیریټسو په نوم یادیږي مرسته کول؛ د ځواکمنو اتحادیو رامنځته کول؛ د دولتي بیوروکراټانو سره ښې اړیکې او په لویو شرکتونو او متحد نیليغاره فابریکو(blue-collar factories) کې د ټول عمر لپاره د کارکولو تضمین.
په هرحال، ځینې پوهان استدلال کوي چې له جګړې وروسته د جاپان وده له متحده ایالاتو سره له اتحاد نه پرته ممکنه نه وه، ځکه چې متحده ایالاتو د جاپان صادرات جذب کړل، د جاپاني سوداګریزو اختلافي کړنلارې یې وزغملې، د جاپان اقتصاد ته یې سبسایډي ورکوله او جاپاني شرکتونو ته یې ټیکنالوژي لېږدوله چې په دې توګه یی د جاپان د سوداګرۍ تګلارې اغېزمنتوب زیات کړ.
دولتي ونډې
د جاپان مالي بیا رغونه آن د SCAP له وتلو وروسته هم دوام درلود، خو د کوریا د جګړې له امله اقتصادی وده ورو شوه. د جاپان اقتصاد د پوځي تدارکاتو لپاره د متحده ایالاتو د تادیاتو له لاسه ورکولو له امله له ژور ناورین نه ژوندی پاتې شو او خپلو لاسته راوړنو ته یې دوام ورکړ.د ۱۹۶۰ لسیزې په وروستیو کې، جاپان د دویمې نړیوالې جګړې له خاورو نه راپاڅېدلی و ترڅو چټک او بشپړ اقتصادي بیا رغونه ترلاسه کړي. د جاپان حکومت د خصوصي سکټور د ودې په هڅولو سره د جګړې وروسته د جاپان اقتصادي معجزې سره مرسته وکړه او په دې توګه یې لومړی د مقرراتو او محافظت پالنې په پلي کولو سره چې په مؤثره توګه یې اقتصادي ناورینونه اداره کول او وروسته د سوداګرۍ پراختیا باندې تمرکز وکړي.
کتنه
د جاپان اقتصادي معجزه د دویمې نړیوالې جګړې د پای او د سړې جګړې (۱۹۴۵-۱۹۹۲زکلونو) تر منځ موده کې د جاپاني اقتصادي ودې ته اشاره کوي .اقتصادي معجزه په څلورو مرحلو ویشل کېږي: بیا رغونه (۱۹۴۶-۱۹۵۴)، لوړ زیاتوالی (۱۹۵۵-۱۹۷۲)، ثابت زیاتوالی (۱۹۷۲-۱۹۹۲)، او ټیټ زیاتوالی (۱۹۹۲-۲۰۱۷).
د بیا رغونې پړاو (۱۹۴۶ـ۱۹۵۴ز کلونه)
جاپان په دویمه نړیواله جګړه کې سخت زیانمن شو. د بېلګې په توګه، د جګړې په وخت کې«د جاپان د پنبې صنعت د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې په ګونډو شو». د دوۍ د پنبې دوه پر درېیمه برخه د جګړې د وخت د مدیرانو له خوا له منځه ویوړل شوه او د ښاري سیمو بمبارۍ او ویجاړول د دې لامل شوي چې د پنبې صنعت زیانونه نورهم زیات شي. په سلو کې۲۰سلنه د اوبدلو او ۱۴ سلنه د اوبدلو د وړتیا له لاسه ورکړه. په هرحال، د جاپان د بیا رغونې وړتیا نړۍ حیرانه کړه او د «جاپاني اقتصادي معجزې» لقب یې ترلاسه کړ. په ټولیزه توګه، هر هېواد د جګړې وروسته یوڅه صنعتي وده تجربه کړې، هغه هېوادونه چې د جګړې د زیانونو له امله په صنعتي تولید کې د پام وړ کمښت ترلاسه کړی لکه جاپان، لوېدیځ جرمني او ایټالیا، خورا چټکه بیا رغونه یې هم ترلاسه کړې. د جاپان په قضیه کې، صنعتي تولید په ۱۹۴۶ز کال کې له جګړې د مخه ۲۷.۶ سلنې ته راټیټ شو، خو په ۱۹۶۰ز کال کې ۳۵۰سلنې ته ورسېد.
د جګړی له اغېزو نه د جاپان د چټک بیا رغېدو یو لامل د حکومت له خوا بریالی اقتصادی اصلاحات پلي کول و. یو له لویو اقتصادي اصلاحاتو نه د «متواضع تولید حالت» غوره کول و، چې د «متواضع تولید حالت» هغه متضاد تولید ته اشاره کوي چې په لومړي سر کې د فولادو، ډبرو سکرو او پنبې په شمول د خامو موادو تولید باندې تمرکز کوي. د ټوکر تولید د ټول صنعتي تولید ۲۳.۹ سلنه نه ډیره برخه جوړوله. سربیره پردې، د تولید هڅولو لپاره د جاپان حکومت د کارګرانو د نويو ګومارنو ملاتړ کاوه، په ځانګړې توګه د ښځینه کارګرانو. د ښځینه کارګرانو د استخدام په زیاتولو سره، جاپان وکولای شول چې د جګړی له زیانونو نه ځان وژغوري. د کارموندنې قانون درې برخې درلودي: د کارګرانو په سیمه ایز استخدام او ځای پرځای کولو محدودیتونه،د نویو فارغانو په مستقیم ګومارنې باندې بندیز، او د کار وزارت له خوا د واضح توضیحي مقرراتو سره سم د غیرښوونځينه د غیر مستقیم ګومارنه او د دویمې نړیوالې جګړې نه د جاپان د چټک بیا رغونې دویم لامل د کوریا د جګړې پیل و.د کوریا جګړه تر ۱۹۴۵ز کا لد چوسین خاوره کې ترسره شوه.
CD
CD کیدای شي چې وي:
پايښت (زغمل)
د ژوند په بېلا بېلو برخو کې یو څه په تلپاتي ډول د زغم وړتيا پايښت بلل کېږي. په يووېشتمه پېړۍ کې په یو ځای د ځمکې د کُرې او انساني تمدن د موجوديت وړتيا پايښت بلل کېږي. د ډېرو په باور، پايښت د چاپېريال، اقتصاد او ټولنې د تړل شويو برخو په مټ تعريفيږي. که څه هم د «پایښت» اصطلاح او استعمال يې ډېر مشهور شوی، خو د ژوند چاپېريال ويجاړېدو، ژونديو موجوداتو د تنوع له منځه تلل، اقليمي بدلون، له اندازې زيات لګښت، د نفوسو زياتېدل او په يو بند نظام کې په نامحدودې اقتصادي ودې پسې د ټولنو د لټون په رڼا کې د دې شونتيا چې انساني ټولنه به چاپيريالي پايښت تر لاسه کړي، تر شک لاندې وه او اوس هم ده.
له دې سره اړوند تصور، د «دايمي ودې» دی، کوم چې ډېر ځله د کلتور، تيکنالوژۍ د اقتصاد او سياست په برخو کې تر بحث لاندې نيول شوی دی. تلپاتې وده، د پايښت د منظم بنسټ په توګه بلل کېدای شي. زموږ د ګډ راتلونکي پر بنسټ (په ۱۹۸۷ز کې د «برونتلينډ راپور»)، دايمي وده هغه وده ده، «چې د اوسمهال غوښتنو ته ځواب ووايي، بې له دې چې د راتلونکي نسل هغه وړتياوې له ګواښ سره مخامخ کړي، د کومو تر مخې چې هغوی خپلې اړتياوې پوره کوي».
شونې ده چې د پايښت پر لور خوځښت کې ټولنيز ګواښونه ښکېل وي، لکه: د انفرادي ژوند طريقې او اخلاقي مصرف کول. د پاېدلي ژوند د تېرولو کړنلارې کولای شي، چاپېريالي اغېزې کمې کړي، دا په دې ډول، چې له مخکې جوړ شوی چاپېريال په يو زيات پايدونکي ښار بدل شي، هغه ښار، کوم چې د دايمي حمل و نقل او د صفر درجه لګښت مېشت ځای تر څنګ د دايمي ابادۍ فن او د دايروي جريان په مرسته، له ځمکې نه د ګټې اخستنې د اداره کولو نه ملاتړ کوي.
د پايښت فلسفي او تحليلي چوکاټ، پر ډېرو بېلا بېلو برخو او څانګو تکيه کوي او له هغوی سره اړيکه لري، دې ته د پايښت علم هم ويل کېږي.
تاريخچه
په بنسټيز ډول د پايښت معنا، د طبيعي او نويتابه منونکو سرچينو داسې کارولي دي چې خلک وکولای شي، په اوږده موده کې پر خپلو توليداتو متکي پاتې شي. د پايښت يا په الماني ژبه کې د « Nachhaltigkeit» تصور شونی دی چې « Hans Carl von Carlowitz» (۱۶۴۵-۱۷۱۴ز) ته وګرځول شي، چې دا تصور د ځنګلونو په پالنې عملي کړای شوی و. په هرحال، دا نظر، په خپله تر ډېرې پخوانې زمانې پورې رسېږي، ځکه چې ټولنې د تل لپاره د خپل چاپېريال د دې وړتيا په اړه اندېښمنې وې چې ايا دا چاپېريال کولای شي ،د اوږدې مودې لپاره د دوی پالنه وکړي. ډېريو لرغونو ټولنو، د طبيعي سرچينو د کارولو د محدودولو دود درلود، د بېلګې په ډول: د نيوزيلانډ موريان، د ساحلي بریتانوي کولمبيا امريکايان، د اندونيزيا، هندوستان او مالي اوسېدونکي.
رېښه
د پايښت (sustainability) اصطلاح، له لاتيني ټکي sustinere نه اخیستل شوې (tenere، ساتل، فرعي، لاندې). د پایښت معنا ساتل، ملاتړ، حمايه کول يا زغمل هم کېدای شي.
د برونډلينډ کميسيون (۱۹۸۷ز)
د چاپېريال او پرمختګ په اړه د ملګرو ملتونو له کميسيون سره يو ځای، په نوې معنا د «پايښت» د اصطلاح کارېدل هم پېل شول، چې دا کميسیون د « Brundtland Commission» په نامه هم پېژندل کېږي او په ۱۹۸۳ز کال کې جوړ شوی دی. زموږ د ګډ راتلوکي (د برونډلينډ د راپور په نامه هم پېژندل کېږي) تر مخې، پاييدونکی پرمختګ هغه دی «چې د اوسمهال غوښتنو ته ځواب ووايي، بې له دې چې د راتلونکي نسل هغه وړتياوې له ګواښ سره مخامخ کړي، د کومو تر مخې چې هغوی خپلې اړتياوې پوره کوي».
په دې راپور کې راغلي دي چې:  له پايېدلو نه موخه دا ده چې دا څرګنده کړي، چې چاپېريال او پرمختګ يو له بل نه، نه جلا کېدونکي (لازم او ملزوم) دي:"چاپېريال، يعنې هغه ځای چېرې چې موږ ژوند کوو او پرمختګ هغه څه دي چې موږ ټول په دې کور کې د خپل بخت د ودې کوښښ کوو. دا دواړه يو له بل نه، نه جلا کېدونکي دي. موږ ولېدل چې، د پرمختګ د يوې لارې اړتيا شته، داسې يوه لاره، چې نه يوازې په څو برخو کې د څو کلونو لپاره انساني پرمختګ وساتي، بلکې زموږ د ټولې سيارې، د اوږدې راتلونکي ساتنه وکړي. په همدې بنسټ، تلپاتې پرمختګ نه يوازې د وده کوونکو ملتونو لپاره په يوې موخې بدليږي، بلکې د صنعتي هېوادونو موخه هم ده."په نورو ټکو کې، دا راپور دايمي وده نړيوال مفهوم بولي، چې چاپيرياليز او ټولنيزمسایل يو له بل سره تړي، وده کوونکو هېوادونو او هم صنعتي هېوادونو ته ځواب وايي.
د اوسمهال کارول (درې اړخونه)
د ۱۹۹۰ز په لسيزه کې د پايښت يو ليد راڅرګند شو. دلته د چاپېريال له خوا د لګول شويو محدوديتونو تر څنګ د زياتې هوساينې لپاره د انسان له هيلو سره د مقابلې په نظر نه کتل کېږي، بلکې د دې هيلو د نظام د ليد له نظره چې چاپيرياليزې اندېښنې په کې شاملې وي، ورته کتل کېږي. د دې مفهوم له مخې، پايښت د دې يو له بل سره تړلو برخو يا ارکانو په مټ تعريفيږي، چې هغه دا دي: چاپيريالي، اقتصادي او ټولنيز. د دې ليد په اوومه(خامه) نسخه کې (چې «درې اړخيزه لیکه» هم بلل کېږي)، درې اړخونه يې برابر دي او موخه  یې دا ده چې، د دې درېيو واړو ترمنځ توازن رامنځ ته شي. ډېرې پېچلې نسخې يې مني، چې اقتصادي اړخ يې د ټولنيز اړخ لاندې دی (په دې معنا چې اقتصاد د ټولنې برخه ده)، او په چاپيريالي اړخ کې ټولنيز او اقتصادي دواړه اړخونه محدودوي. په حقيقت کې دا درې واړه رکنونه، يو په بل پورې تړلي دي او په اوږده موده کې، هېڅ يو يې له بل پرته نه شي پاتې کېدای. څومره چې نړۍ پر مخ ځي او نظرونه وده کوي، د پايښت اصطلاح او د هغې تعريف بدلون او سمون مومي.
د ټولنيزې ودې په اړه د ۲۰۰۵ز کال نړيوالې غونډې، د تلپاتې ودې موخې په دې ډول تعريف کړې، چې هغه اقتصادي پرمختګ، ټولنيز پرمختګ او چاپيرياليز خونديتوب دی. دا ليد د «واده کيک» د نمونې په ډول ښودل کېدای شي، په کوم کې چې د دايمي ودې د اولسو موخو له منځه هره موخه ،له دې درې اړخونو نه يوه ته ځانګړې کړای شوې ده.
دې درېیواړو ستنو د پايښت د ګڼو معيارونو او تاييد د نظام لپاره د ګډ بنسټ په توګه کار کړی دی، په ځانګړي ډول د خوراک په صنعت کې. هغه معيارونه چې اوسمهال په څرګند ډول درې اړخيزې ښکته ليکې ته اشاره کوي، هغه Rainforest Alliance, Fairtrade, UTZ Certified او GLOBALG.A.P دي. د پايښت له معيارونو نه د نړيوالې عرضه کوونې بهير، په بېلا بېلو برخو کې کار اخستل کېږي، لکه: کرنه، کانونه، ځنګل پالنه او کب نيونه. د ITC د معيارونو پر بنسټ، تر زيات پوښښ لاندې توليدات کرنيز محصولات دي او له دې وروسته بيا چمتو شوي خوراکونه دي.
اقتصاد د ټولنې د نظام يوه فرعي برخه ده، کوم چې بيا خپله د ژونديو د چاپيريال يو فرعي نظام دی، په همدې بنسټ په يوه برخه کې ګټه د بلې برخې زيان دی. دې ليد يو په بل کې ننوتې دايروي شکل رامنځ ته کړ (تر ټولو پورته يې) اقتصاد دی، د ټولنې په دننه کې او بيا دا د چاپېريال په داخل کې راځي.
په همدې بنسټ د پايښت ساده تعريف، کوم چې د پرمختګ مخه نيولی شي، د انسانانو د ژوند د معيار د ښه کولو لپاره په دې تعريف کې پراختيا راوستل شوې ده. په دې سره د پايښت د هغه نظر ښودنه کېږي چې حدود يې د اندازې وړ دي. له بلې خوا، پايښت د کار، د ودې په حالت کې د يوې دندې يا يو«سفر» غوښتنه ده او په همدې بنسټ، يو سياسي بهير دی چې له دې امله، د ځينو ګډو موخو تعريفونه او ارزښتونه بيانوي. د ځمکې منشور، د «پايدونکې نړيوالې ټولنې په اړه غږېږي چې طبيعيت، نړيوالو بشري حقوقو، اقتصادي عدالت او د سولې کلتور ته په کې درناوی کېږي». دا د پايښت یو زيات پېچلی انځور وړاندې کوي، چې د سياست برخې هم په کې شاملې دي. په بنسټيز ډول، پايښت د تمرکز، پاملرنې او کړنې(اقدام) د يوې لارې په مټ نه شي خوندي کېدای. د پايلو او شونتيا د ډاډمن کولو په موخه، بايد د هدف( مقصد)د بشپړ په نښه کولو له لارې وپالل شي.
۳۱۸ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۱۸:
په کلینډر کې
۳۱۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۳۱۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
نیټورک
د دوو یا هم له دوو څخه د زیاتو کمپیوټرونو یوځای کول تر څو هغه کمپیوټرونه یو له بل سره معلومات شریک کړی عبارت له شبکی(نیټور) څخه دی.
د شبکی ګټی!
د معلوماتو (Data) ګډه کارونه
د سامانونه ګډه کارونه
د پروګرامونو ګډه کارونه
د انټرنیټ ګډه کارونه
مرکزی کنټرول
د شبکی(نیټورک) ډولونه
شبکه (نیټورک) د جغرافیاوی پولو پر بنسټ دوه ډولونه لری.
1:سیمه ایزه شبه( Local Area Network)
2: پراخه سیمه ایزه شبکه (Wide Area network)
اروپایی زرغون څرموښکۍ
اروپایی زرغون څرموښکۍ (په لاتين: Lacerta viridis) د اروپایی څرموښکۍ څخه تر ټولو لوی خاپوړن دي چی په ځانگړي ډول په اتریش، سلووانیا، اوکراین،تورکيه کی او د تور سمندر تر نژدې ژوند کوي.
توصیف
وېشنيزه:شرمښکياني
پانګوال اقتصادي نظام
تړلې لیکنې
اقتصاد
د لوبتکه کیسه
د لوبتکه کیسه Toy Story د ۱۹۹۵ امریکایی کمپیوټر انیمیشن فلم دی چې د پیکسار انیمیشن سټوډیو لخوا تولید شوی او د والټ ډيسني پکچرز لخوا خپور شوی. د لوبتکه کیسه فرنچائز کې لومړی قسط، دا لومړی بشپړ کمپیوټر انیمیشن فیچر فلم و، او همدارنګه د پیکسار لومړی فیچر فلم و. دا فلم د جان لاسیټر لخوا لارښود شوی و (د هغه د فیچر ډایرکټر په لومړۍ برخه کې) او د جوس ویډن ، انډریو سټینټون ، جویل کوهن ، او الیک سوکولو لخوا د لاسیټر ، سټینټون ، پیټ دوکتور ، او جو رانفت لخوا د کیسې څخه لیکل شوی.
قیصه
د انډي په نوم یو کوچنی هلک خوښیږي چې په خپله خونه کې وي ، د خپلو لوبتکه سره لوبې کوي ، په ځانګړي توګه د هغه د "وډي" په نوم ګیډی. مګر، لوبې څه کوي کله چې انډي د دوی سره نه وي، دوی ژوند ته راځي. ووډي باور لري چې د هغه ژوند (د لوبتکه په توګه) ښه دی. په هرصورت، هغه باید د اندي د کورنۍ د حرکت په اړه اندیښنه ولري، او هغه څه چې ووډي نه پوهیږي د انډي د کلیزې د جشن په اړه دي. ووډي نه پوهیږي چې د انډي مور هغه ته د بز لایټیر په نوم د عمل شخصیت ورکړ، څوک چې باور نه کوي چې هغه یو لوبتکه دی، او ژر تر ژره د انډي نوې غوره لوبه کیږي. ووډي، چې اوس په حسد اخته شوی، هڅه کوي د بز څخه ځان خلاص کړي. بیا، ووډي او بز دواړه اوس ورک شوي دي. دوی باید انډي ته د بیرته راستنیدو لپاره لاره ومومي مخکې لدې چې هغه له دوی پرته حرکت وکړي ، مګر دوی باید د لوبتکه بې رحمه وژونکي ، سیډ فیلیپس څخه تیر شي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
د مسلمانانو لومړني فتوحات
اسلامي سترواکي د مرکزي آسیا تر یو شمېر برخو، د هند تر نیمې لویې وچې، منځني ختیځ، د افریقا شمال، قفقاز او تر شمالي اروپا (سیسلي او له آیبري ټاپو وزمې څخه تر پېنېنسولا) پورې غځېدلې وه. ادوارد ګیبون د رومي سترواکۍ د له منځه تلو او ړنګېدو د تاریخ په اړه داسې لیکي:"د امویانو د واکمنۍ په وروستیو کې عرب سترواکي له ختیځ څخه لویدیځ ته دوه سوه ورځنی سفر پیل کړ، د تارتاري سیمې او هند څخه پیل تر اتلانتیک سمندر یا اطلس اقیانوس پورې... موږ باید په بېهوده ډول د اګستوس او انتونیوس د دولتونو د نه جلاکېدونکي یووالي او اسانه پیروي په لټه کې وو، خو په دې پراخه فضا کې اسلام په بشپړ ډول درناوی او خپل باورونه تیت کړل. د عظیم الشان  قرآن ژبه او قانون، په سمرقند او سیول (Seville) کې په یو شان خلکو ته وښودل شول: موریانو او هندي وګړو، د مکې د زیارت په مراسمو (حج) کې د ورور او هېوادوال په توګ،ه یوبل په غېږ کې ونیول؛ عربي ژبه د دجلې د لویدیځ په ټولو برخو کې د دود شوې(مروجې) ژبې په توګه ومنل شوه."د مسلمانانو فتوحات، د ساساني سترواکۍ د پاشل کېدو او د بېزانسانو (Byzantine) د سترواکۍ د لویې برخې د جلا کېدو لامل شول. ستونزمنه ده چې د مسلمانانو د بریا لاملونه په بشپړه توګه روښانه شي، لومړی له دې امله چې، له هغه مهاله تر اوسه ډېر کم منابع پاتې دي. فرېدمک ګروډونر (Fred McGraw Donner) په دې باور دی چې، د عربستان په ټاپو وزمه کې په ایدیالوژیک (مذهبي) بنسټ ولاړ دولت رامنځته کېدل او د هغو منسجم کېدل لومړنی لامل و، چې مسلمانو ځواکونو د سلو کلونو په وخت کې وکولای شول، له عصري زمانې مخکې سترواکي تر دغه وخته جوړه کړي. اټکل کېږي چې د اسلامي خلافت تر واکمنۍ لاندې قلمرو مساحت، په ټولیز ډول له ۱۳ میلیونه کیلومتر مربع یا ۵ میلیونه مایل مربع څخه زیات و. ډېری تاریخ لیکونکي هم په دې باور لري چې د فارس ساساني سترواکي او د رومیانو بیزانس سترواکي، په خپلو کې د لسیزو پوځي او اقتصادي شخړو له امله ستړې شوې وې.
داسې هم انګېرل کېږي چې، په ساساني سترواکي کې یو شمېر یهود او عیسویان او په سوریه کې یهودان او مونوفیستان (Monophysites) د دواړو سترواکیو ترمنځ له جګړو څخه په ستړي کېدوسره، مسلمانو ځواکونو ته ښه راغلاست ووایه. بل مهال، لکه: د فیراز په جګړه (Battle of Firaz) کې عرب عیسویان، له فارسیانو او بیزانسانو سره په خوا کې د برید کوونکو پر وړاندې ودرېدل. د بیزانسي مصر، فلسطین او سوریې په اړه، دغه ځایونه یوازې څو کاله وړاندې له فارس سترواکي څخه نیول شوي وو.