cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د هسپانیې ــ امریکې جګړه
د هسپانیې – امریکې جګړه (د ۱۸۹۸ کال د اپریل ۲۱ – د اګست میاشتې ۱۳) د هسپانیې او متحده ایالاتو ترمنځ د وسله والې جګړې دوره وه. دا دښمني هله پیل شوه کله چې د کیوبا په هاوانا بندر کې د USS Maine داخلي چاودنه وشوه، او همدا ددې لامل شو چې متحده ایالاتو د کیوبا د خپلواکۍ په جګړې کې مداخله یا منځګړیتوب وکړي. جګړه د دې لامل شوه چې د کارابین په سیمه کې متحده ایالات ځای ونیسي، او همدارنګه ددې لامل شوه چې په ارام سمندر کې د هسپانیې ملکیتونه او شتمنۍ د متحده ایالاتو له خوا ونیول شي. دا ددې لامل هم شو چې متحده ایالات د فیلیپین په انقلاب کې او وروسته د فلیپین ــ امریکې جګړې کې ښکیل شي.
د هسپانیې سترواکۍ لپاره نولسمه پیړۍ د یوه روښانه سقوط یا زوال پیلامه وه، په داسې حال کې چې متحده ایالات د یوه نوي تاسیس شوي هیواد پر ځای په منځني سیمه ییز ځواک بدل شو. د هسپانیې سقوط چې له تېرو پېړیو یې زمینه برابره شوې وه، لومړی یې د ناپلیون له یرغل سره چټکتیا ومونده، چې وروسته د امریکې د مستعمراتو د لویې برخې خپلواکۍ، او وروسته هم سیاسي ناټیکاوي (اعلامیې، انقلابونه او کورنۍ جګړې ...) له ټولنیز او اقتصادي اړخه هېواد ویجاړ کړ. بل خوا، متحده ایالاتو د دې پیړۍ په اوږدو کې د لوزیانا او الاسکا په څیر سیمو د پیرودلو له لارې، او له نظامي اړخه د میکسیکو-امریکې جګړې او د ګڼ شمېر کډوالو په منلو سره اقتصادي وده وکړه. یوازې د څو کلونو لپاره دا پروسه د امریکا د کورنۍ جګړې او بیارغونې لپاره درول شوې وه.
د سوداګرۍ ټولنه له ژورې اقتصادي لوېدنې یا رکود څخه نوې رغېدلې وه او دا ویره ورسره وه چې جګړه ددوی لاسته راوړنې بېرته وانخلي. پر دې بنسټ، ډیریو سوداګریزو منافعو د جګړې پر وړاندې په کلکه مبارزه وکړه. ولسمشر ویلیم مک کینلي له مبالغو ډکو خبرونو نه سترګې پټې کړې او د سوله ییزې حل لارې په لټه کې شو. په هرحال، وروسته له هغه چې د متحده ایالاتو سمندري زغره لرونکي کروزر ماین کښتۍ د ۱۸۹۸ کال د فبروري په ۱۵ نېټه په پټه توګه د هاوانا په بندر کې چاودنه وکړه او ډوبه شوه، مک کینلي د ډیموکراتیک ګوند سیاسي فشارونو هغه یوې داسې جګړې ته اړ کړ چې هغه غوښتل ترې ډډه وکړي.
مک کینلي د ۱۸۹۸ کال د اپریل میاشتې په ۲۰، د کانګرس یو ګډ پریکړه لیک لاسلیک کړ چې د هسپانیې د شاتګ غوښتونکی شو او ولسمشر ته یې واک ورکړ چې د کیوبا د خپلواکۍ په ترلاسه کولو کې د مرستې لپاره پوځي ځواک وکاروي. هسپانیې په ځواب کې د اپریل میاشتې په ۲۱ نېټه له امریکې سره ډیپلوماتیکې اړیکې پرې کړې او د امریکا سمندري ځواکونو په همدې ورځ د کیوبا محاصره کول پیل کړه. دواړو خواوو په داسې حال کې د جګړې اعلان وکړ چې یوه لوري هم متحدین نه درلودل.
د خپلو مستعمراتو پر وړاندې د هسپانیې چلند
د هسپانیې استعمار د کینووس په اند د نورو اروپایی استعماري ځواکونو پر پرتله ډیر «خیر غوښتونکی» و. تر جګړې دمخه په هسپانیې کې عام نظر د «تمدن» او عیسویت خپراوی و او ددوی په اند دا د نوې نړۍ لپاره د هسپانیې اصلي موخه او یوه مرسته وه. د کیوبا لپاره د کلتوري یووالي مفهوم چې څه د پاسه څلور سوه کاله هسپانیوي وه او د هسپانیې ولس لپاره د نه بېلېدونکې برخې په توګه ګڼل کېده، ځانګړی ارزښت ورکړ.
د امریکا غبرګون
د کیوبا د پاڅون راپارېدنه، د ویلر اقدامات، او د هغهو خلکو غوسه کومو چې دا پیښې رمنځته کړې، د ورځپاڼو د صنعت لپاره په نیویارک ښار کې ښه زمینه برابره کړه. جوزف پولیټزر له New York World  نه او ویلیم رانډولف هیرسټ له New York Journal   نه د لویو سرلیکونو او غورو کیسو د پلورل شویو کاپیانو لپاره یو پټ بالقوه سیسټم رامنځته کړ. دواړو ورځپاڼو هسپانیه وغندله خو دې ورځپاڼو له نیویارک نه بهر لږ نفوذ درلود. د امریکایانو له نظره هسپانیه ډېری یو وروسته پاتې او ناهیلی ځواک و چې له کیوبا سره د عادلانه چلند په برخه کې پاتې راغلی و. د جګړې له پیل نه دمخه امریکایی کاتولیکان سره ویشل شوي وو خو کله چې جګړه پیل شوه نو په ډېرې لیوالتیا سره یې له یو او بل نه ملاتړ وکړ.
متحده ایالاتو مهمې اقتصادي ګټې درلودې چې دا ګټې یې د اوږدې مودې جګړې او د کیوبا د راتلونکي د ژورې ناڅرګندتیا له امله زیانمنې کېدې. هغه د کښتۍ چلونې شرکتونو چې له کیوبا سره یې پر سوداګرۍ باندې ډیره تکیه درلودله اوسمهال د جګړې د ناڅرګندتیا له امله له زیان سره مخ شوې وې. دغو شرکتونو کانګرس او مک کینلي باندې فشار راووست ترڅو چې د بغاوت پای ته رسېدو لپاره کوښښ وکړي. د امریکا د نورو سوداګریزو اندیښنو له ډلې، په ځانګړې توګه هغه کسانو چې د کیوبا د بورې په برخه کې یې پانګونه کړې وه، له هسپانیویانو یې تمه درلوده چې بېرته نظم ټینګ کړي. د دواړو خواوو موخه (ثبات، جګړه نه) وه. ثبات ته لاسرسی تر ډېره د هسپانيې او متحده ایالاتو له وړتیاوو پورې تړاو درلود ترڅو چې دوی په دې توانېدلي وای چې خپل مسایل یې له ډیپلوماتیکو لارو حل کړي وای.
د المان د بزګرانو جګړه
د المان د بزګرانو جګړه، د بزګرانو ستره جګړه يا د بزګرانو ستر پاڅون له ۱۵۲۴ز څخه تر ۱۵۲۵ز کال پورې د مرکزي اروپا په يو څه الماني ژبو سيمو کې په پراخه کچه نامتو پاڅون و. پاڅون د اشرافو د سخت مخالفت له امله بې پايلې شو؛ اشرافو د ۳۰۰۰۰۰ بې وسه وسله والو بزرګانو او کروندګو له ډلې تر ۱۰۰۰۰۰ تنو پورې ووژل. ژوندي پاتې شوي يې جريمه شول او د خپلو موخو څخه يې (که کومه يوه وي) لږې تر لاسه کړې. دا جګړه هم لکه د مخکيني “Bundschuh” خوځښت او هوسايټ جګړو “Hussite Wars” په څېر د اقتصادي او مذهبي دواړو پاڅونو له يوې لړۍ څخه جوړه شوې وه، چې کروندګر او بزګرانو په کې مشري غوره کړه، چې زياتره وخت يې د انابابتيست روحانني له لورې يې ملاتړ کېده. د المان د بزګرانو جګړه د ۱۷۸۹ز کال د فرانسې له اوښتون څخه مخکې د اروپا تر ټولو ستره او په پراخه کچه نامتو پاڅون و. جګړه د ۱۵۲۵ز کال په منځ کې خورا لوړ حالت کې وه.
ياده جګړه په بېلابېلو الو ګولو سره پيل شوه، چې د نني المان او الزاس په سويل لويديځه برخه کې پيل شول او په وروستيو الو ګولو کې د المان مرکزي او ختيځو سيمو او نني اتريش ته خپره شوه. المان کې د پاڅون له ټکولو څخه وروسته په لنډ ډول ځينو سويسي سيمو کې راپورته شو.
بزګران د خپل پاڅون په راپورته کولو کې د نه له منځه تلونکو خنډونو سره مخامخ شول. د دوی د خوځښت ديموکراتيک طبيعت دوی له يو منظم جوړښت څخه پرته پرېښودل او د توپخانه او سپاره ځواکونه يې نه درلودل. ډېری غړو يې د شونتيا په حالت کې لږه فوځي تجربه درلوده. د دوی مخالفت [مخالفې ډلې] تجربه لرونکي فوځي مشران، په ښه ډول سمبال شوي او منظم ځواکونه او پراخه تمويل درلود.
ياد پاڅون له راپورته کېدونکي پروتستانت سمون “Protestant Reformation” څخه ځيني اصول او فصاحت او بلاغت خپل کړل، چې بزګرانو يې په واسطه نفوذ او ازادي غوښته. د بنسټيز سمون غوښتونکو “Radical Reformers” او اناباپتيستانو په خورا نامتو ډول توماس مونتزر پاڅون وپاروه او ملاتړ يې وکړ. د دوی په خلاف مارتين لوتر او نورو اجرايي سمون پالو پاڅون وغنده او په څرګند ډول يې د اشرافو پلوي وکړه. په “Against the Murderous, Thieving Hordes of Peasants” کې لوتر تاوتريخوالی د شيطاني کار په توګه وغنده او له اشرافو څخه يې وغوښتل، چې سرکښان د ساده يا ليونو سپيانو په څېر وځپي. الرېچ زوېنګلي “Ulrich Zwingli” هم د خوځښت ملاتړ کاوه، مګر د مارتين لوتر له لورې غندنه د جګړې په ماته کې مرسته وکړه.
شاليد
په شپاړلسمه پېړۍ کې د اروپا زياتره برخو د روم مقدسې سترواکۍ کې سياسي اړيکې درلودې، چې يوه نامتمرکز هستي وه چې د مقدس روم خپل سترواک په کې په خپله د خپلې کورنۍ له ځمکو څخه پرته لږ واک درلود او د ټولې ډلې يوازې يوه کوچنۍ هغه يې راونغاړله. د بزګرانو د جګړې په وخت کې د هسپانيې پاچا پينځم چارلس د مقدس روم د سترواک دنده درلوده، چې په ۱۵۲۰ز کال کې ورته ټاکل شوی و. اشرافي يا ارستوکراتيک کورنيو د سترواکۍ په چارچوکاټ کې په سلګونو پراخه خپلواکو بې دينه او کليسايي دواړو سيمو باندې واکمني وکړه او څو ډلې نورو د نيمه خپلواکو ښاري دولتونو په توګه عمل وکړ. د دې کورنيو شهزاده ګانو ته د رومي کاتوليک کليسا له لورې ماليه ورکول کېده. شهزادګان له رومي کليسا څخه د پرېکون پر مهال په اقتصادي ډول د ګټو تر لاسه کولو په موخه مقاومت وکړ او تر خپل واک لاندې الماني کليسا يې رامنځته کړه، چې هغه وخت يې دوی ته د رومي کليسا په څېر ماليه نه شوه ورکولی. زياتره الماني شهزاده ګانو د «المانۍ پيسې د المانۍ کليسا لپاره» ملتپال شعار په کارونې سره له روم سره اړيکې پرې کړې.
د روم مدني قانون
شهزاده ګانو ډېری وخت د ماليې زياتولو او د روم د مدني قانون په ورپېژندلو سره هڅه وکړه، ازاد بزګران غلامۍ ته اړ کړي. د روم مدني قانون هغو شهزاده ګانو ته ګټه ورسوله، چې د خپل واک د ټينګولو هڅه کې وو او دا کار يې ځکه کاوه، چې دې قانون ټوله ځمکه شخصي مالکيت ته راوړه او د مالک او بزګر تر منځ د باور په توګه يې د ځمکې هغه فيوډالي مفکوره له منځه وېوړه، چې پر وروستي [بزرګر] باندې يې حقونه او مکلفيتونه لګولي دي. د لرغوني قانون د پاتې شونو په ساتنې سره چې د دوی حکومت ته يې مشروعيت ورکړ، دوی د ټولې شتمنۍ او عايد د نيونې (ضبط) له لارې سترواکۍ د خپلې شتمنۍ او دريځ د پورته کولو تر څنګ پر خپل بزګر رعيت باندې خپل واک هم زيات کړ.
لوتر او مونتزر “Luther and Muntzer”
مارتين لوتر چې المان کې د سمون واکمن مشر و، د بزګرانو جګړې په لومړيو کې منځنۍ تګلاره غوره کړه، چې پر بزګرانو باندې د لګول شويو بې عدالتيو او پر وړاندې يې جګړې کولو سره د بزګرانو بې پروايۍ دواړو باندې يې نيوکې وکړې. نوموړي د اقتصاد د مرکزي کولو او ښارې کېدنې د ملاتړ هڅه هم وکړه. دې دريځ نوموړي له ټيټو اشرافو سره دښمني کې واچوه، مګر د ښار له اوسېدونکو سره يې د نوموړي دريځ پياوړی کړ. لوتر استدلال وکړ، چې کار د ځمکې پر مخ اصلي دنده ده، د بزګرانو دنده د کروندې کار دی او د واکمنو ډلو دنده د سولې ساتل دي. نوموړي د بزګر جګړې ملاتړ ځکه نه شو کولی، چې سوله يې ماته کړه او د نوموړي په اند د هغو شيطانانو په پرتله ستر شيطان و، چې بزګرانو يې پر وړاندې سرکښي کوله. په ۱۵۲۵ز کال کې تر ټولو لوړ ټکي ته د سرکښۍ په پورته کېدنه کې د لوتر دريځ د بې دينه يا سيکولر پاچاهيو د واکمنانو او د دوی د رومن کاتوليک ملګرو ملاتړ ته په بشپړ ډول بدل شو. په “Against the Robbing Murderous Hordes of Peasants” [کتاب] کې نوموړي اشراف وهڅول، چې په تېزۍ او بې رحمۍ سره سرکښه بزګران له منځه وړلو يوسي. نوموړي وويل چې بزګران بايد په پټ او ښکاره ډول د وړ خلکو له لورې داسې ټوټه ټوټه، زنۍ يا تربت او ټپي کړای شي، لکه يو څوک چې بايد يو لېونی سپی وژني. د بزګرانو د جګړې له پايلې څخه وروسته نوموړي باندې د واکمنې ډلې له لورې د توندو عملونو د ملاتړ برخه کې د خپلو ليکنو له امله نيوکې وشوې. نوموړي کاسپار مولر “Caspar Mullar” ته د يو پرانيستې ليک په واسطه د نيوکو ځواب ووايه او د خپل دریځ ګټندويي (دفاع) يې وکړه. که څه هم نوموړي سره له دې چې په خپل پخواني کتاب کې يې د سخت تاوتريخوالي غوښتنه کړې وه، مګر دا يې څرګنده کړه چې اشراف د سرکښۍ په ځپلو کې بې کچې سخت زړي وو.
د مساوي حقونو تعدیل
د مساوي حقونو تعدیل (Equal Rights Amendment) د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې د تعدیل هغه وړاندیز شوې طرحه ده چې جنسیت ته له پام پرته د متحده ایالاتو ټولو وګړو ته د مساوي حقونو وړکړه تضمین کوي. پلویان یې ادعا کوي چې دغه تعدیل د طلاق، ملکیت، استخدام او نورو برخو په ګډون کولای شي د ښځینه او نارینه و ترمنځ حقوقي توپیرونو ته پای ټکی کېږدي. د دغه تعدیل لومړنۍ نسخه د الیس پاول او کریسټال ایسټمن له خوا ولیکل شوه او د ۱۹۲۳ زکال په ډسمبر میاشت کې کانګرس ته وړاندې شوه.
له دغې اصلاحیې څخه په لومړیو کې تر ډېره د منځنۍ طبقې ښځو ملاتړ کاوه، په داسې حال کې چې تر ډېره هغه کسان ورسره مخالف و چې د کارګري طبقې اړوند یې څرګندونې کولې، دوی اشاره کوله چې کارکوونکې ښځې د کاري شرایطو او ساعتونو اړوند ځانګړي ملاتړ ته اړتیا لري. د ۱۹۶۰مې لسیزې پر مهال په متحده ایالاتو د ښځو د خوځښت په رامنځته کېدو سره دغه تعدیل پام وړ ملاتړ وموند او هغه مهال چې استازې مارتا ګریفیث بیاځلي په ۱۹۷۱ زکال کې کانګرس ته وړاندې کړ د کانګرس د استازو جرګې د ۱۹۷۱ زکال د اکتوبر په ۱۲مه او ورپسې د متحده ایالاتو سنا جرګې د ۱۹۷۲ زکال د مارچ په ۲۲ مه نېټه تائید کړ، همدا و چې د متحده ایالاتو د اساسي قانون د ۵مې مادې له مخې ایالتي تصویب ته وړاندې شو.
کانګرس په پیل کې د دغه تعدیل د تصویب په موخه د ۱۹۷۹ زکال د مارچ تر ۲۲ مې وخت ورکړی و چې باید ایالتي قانون جوړونکي یې تر دې مهاله تصویب کړي، خو دغه تعدیل تر ۱۹۷۷ زکال پورې د ۳۸ اړتیا وړ ایالتونو له ډلې د ۳۵ له خوا تصویب شو. د پراخ او دوه ګوندي ملاتړ سره (چې د متحده ایالاتو دواړه لوی سیاسي ګوندونه، د کانګرس دواړې جرګې او ولسمشران ریچارډ نېکسون، جرالډ فورډ او جیمي کارتر په کې شامل و) داسې ښکارېده چې ستونزمنه ده تعدیل دې تصویب شي، ځکه چې محافظه کارې فیلیس شلفلی ښځې له هغو سره مخالفت ته راوبللې، دې استدلال کاوه چې دغه تعدیل په کور کې ناستو ښځو ته زیان اړوي، دا لامل ګرځي چې هغوی پوځي خدمت ته وغوښتل شي او همدارنګه د نفقې په څېر ملاتړونه له لاسه ورکړي همدارنګه نور به میندې نه شي کولای د طلاق په قضیو کې د ماشومانو مسئولیت اخیستنې ته زړه ښه کړي. ګڼ شمېر کارګرو فیمینېستانو هم له همدې امله له دغه تعدیل سره مخالفت وکړ او باور یې درلود چې دغه تعدیل د کار په قانون کې د ښځو تضمین شوي خوندیتوبونه له منځه وړي په داسې حال کې چې د وخت په تېرېدو سره د کارګري فیمینېستانو ګڼ شمېر اتحادیو او مشرانو له هغو څخه ملاتړ ته مخه کړه.
د پنځو ایالتونو (ایداهو، کنټاکی، نبراسکا، ټنسی او سویلي ډاکوټا) قانون جوړونکو جرګو د دغه تعدیل د لغو کولو اړوند رایه ورکړه. د تصویب له لومړني ورکړل شوي مهلت (د ۱۹۷۹ زکال د مارچ ۲۲مه) څخه وړاندې د دغه تعدیل څلور لومړني موارد لغو شول، په داسې حال کې چې سویلي ډاکوټا د هغو د تصویب لپاره د ټاکل شوي مهلت په وروستیو شیبو کې د هغو د رد کولو رایه ورکړه. په دې سره دا یوه نا حل شوې حقوقي پوښتنه پاتې شوه چې آیا یو ایالت کولای شي د فدرال اساسي قانون د اصلاحیې تصویب کېدل لغو کړي.
په ۱۹۷۸ زکال کې کانګرس (د دواړو جرګو د ساده اکثریت پر مټ) د دغه تعدیل د تصویب موده د ۱۹۸۲ زکال د جون تر ۳۰مې نېټې وغځوله او ولسمشر کارتر هم د دغې پرېکړې اړوند ګډه اعلامیه لاسلیک کړه. له دې امله چې هېڅ ایالتي قانون جوړونکې جرګې دغه تعدیل د ۱۹۷۹ زکال د مارچ د ۲۲مې او د ۱۹۸۲ زکال د جون تر ۳۰مې تصویب نکړ، د هغو د تمدید اعتبار د بحثونو موضوع وګرځېد. له ۱۹۷۸ زکال راهیسې کانګرس ګڼې هڅې وکړې د هغو د تصویب په موخه ټاکل شوی مهلت تمدید او یا هم دغه ضرب الاجل له منځه یوسي.
په ۲۰۱۰مه لسیزه کې تر یوه بریده د فیمینېزم د څلورمې څپې او همدارنګه د مي ټو (Me Too) خوځښت له امله د مساوي حقونو د تعدیل د منلو اړوند بیاځلي لیوالتیا را پیدا شوه. په ۲۰۱۷ زکال کې نواډا لومړنی ایالت و چې دغه تعدیل یې د دواړو مهلتونو د اعتبار له پای ته رسېدو وروسته تصویب کړ؛ ایلینوی هم په ۲۰۱۸ زکال کې دغه چاره ترسره کړه. په ۲۰۲۰ زکال کې د ویرجینیا عمومي اسمبلۍ د یاد تعدیل د تصویب کولو په موخه یو پرېکړه لیک تصویب کړ او ادعا یې وکړه چې دوی به د اړتیا وړ تصویب کوونکو ۳۸ ایالتونو شمېر پوره کړي. له دې سره یو شمېر کارپوهان او مدافعین د ویرجنیا له خوا د دغه تعدیل په تصویب کېدو سره بیا هم د هغو اړوند د قانوني ډاډ د نشتون څرګندونه کوي ځکه چې د تصویب مهلتونه یې پای ته رسېدلي او پنځو ایالتونو آن لغو کړی دی.
ملاتړ
د مساوي حقونو د تعدیل ملاتړي د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې د جنسیت پر بنسټ د مساوي حقونو اړوند د کوم ځانګړي تضمین نه شتون ته نغوته کوي. په ۱۹۷۳ زکال کې روث بیدر ګینزبورګ چې بیا د سترې محکمې قاضي شوه د امریکايي وکیلانو د ټولنې په مجله کې یې د مساوي حقونو د تعدیل اړوند داسې ملاتړیز استدلال وړاندې کړ: "د مساوي حقونو تعدیل، په لنډو ټکو کې، وګړو ته د ښځو او نارینه و د حقونو او مسئولیتونو اړوند یو نوی لیدلوری ورکوي. په پرېکنده بڼه د دواړو جنسونو ترمنځ جلا کوونکې قانوني کرښې له منځه وړي او هغه د اساسي قانون پر بنسټ زغمل کېدونې کوي. پر ځای یې داسې یو حقوقي نظام رامنځته کوي چې په هغو کې هر کس د فردي وړتیاوو له مخې تر قضاوت لاندې نیول کېږي نه د زیږون د تغیر نه منونکې ځانګړنې پر مټ چې د اړتیاوو یا وړتیاوو سره هېڅ ضروري اړیکه نه لري."د ۱۹۴۰مې لسیزې په لومړیو کې دواړو دیموکرات او جمهوري غوښتونکو ګوندونو د مساوي حقونو له تعدیل څخه ملاتړ په خپلو کاري پروګرامونو کې شامل کړ.
د ښځو ملي سازمان (NOW) او همدارنګه اي آر اې امریکا (ERAmerica) د مساوي حقونو د تعدیل څخه د ۸۰ سازمانو د ائتلاف هڅې رهبري کړې. له ۱۹۷۲ زکال څخه تر ۱۹۸۲ زکال پورې د مساوي حقونو د تعدیل پلویانو غونډې جوړې کړې، شعارونه یې ورکړل، د نه خوړو اعتصابونه یې وکړل او د مدني نافرمانیو چارې یې ترسره کړې. د ۱۹۷۸ زکال د جولای په ۹مه د ښځو ملي سازمان او نورو سازمانونو په واشنګټن ډي سي کې د لاریون کوونکو کوربه توب وکړ د لاریون په موخه د مساوي حقونو د تعدیل څه باندې ۱۰۰ زره ملاتړي راغونډ شوي و او راتلونکې ورځ یعنې د جون په ۱۰مه یې هغو ته لابي ګري وکړه. د ۱۹۸۲ زکال د جون په ۶مه د ښځو ملي سازمان په هغو ایالتونو کې لاریونونه سپانسر کړل چې دغه تعدیل یې نه و تصویب کړی په دغو کې د فلوریډا، ایلینوي، شمالي کارولینا او اوکلاهاما ایالتونه شامل و. د هغه مهال مخکښو فیمینېستانو لکه ګلوریا ستاینم د مساوي حقونو د تعدیل په ګټه څرګندونې وکړې او استدلال یې وکړ چې له دغه تعدیل سره مخالفت د جنسیتي افسانو پر بنسټ دی چې له کچې څخه پر زیاتو توپیرونو ټینګار کوي او د ښځو او نارینه و ترمنځ د نابرابرو چلنونو اړوند شواهد له پامه غورځوي.
مخالفتونه
د مساوي حقونو د تعدیل مخالفین په سنتي جنسیتي رولونو تمرکز لري، د بېلګې په توګه دا چې نارینه څه ډول د جګړې پر مهال مبارزه کوي. هغوی استدلال کاوه چې دغه تعدیل دا امکان تضمین کوي چې د تصویب په صورت کې به یې ښځې په جبري پوځي خدمت کې شاملېږي او اړې به وي چې په راتلونکو جګړو کې پوځي رولونه ترسره کړي. له سنتي جنسیتي رولونو څخه دفاع یو ګټمن تاکتیک و. په ایلینوي کې د محافظه کارې جمهوري غوښتنکې فیلیس شلفلی ملاتړو په کور کې د ناستو ښځو له سنتي سمبولونو ګټنه کوله. هغوی په دې باندې په ټینګار کاوه چې دغه تعدیل ملاتړیز قوانین لکه د نفقې ترلاسه کول باطل کوي او د طلاق په قضایاوو کې به بیا میندې د ماشومانو د مسئولیت اخیستو ته زړه نه ښه کوي. همدارنګه یې څرګندوله چې د دغه تعدیل په تصویب سره به تک جنسیتي ودونه له منځه ولاړ شي او همجنسه جوړې به کولای شي واده وکړي. په دې سره هغو ښځو چې له سنتي رولونو څخه یې ملاتړ کاوه د مساوي حقونو له تعدیل سره یې مخالفت ته مخه کړه. شلفلي وویل چې د دغه تعدیل تصویب په کور کې د ناستو ښځو ټولنیز خوندیتوبونه ګواښي. د دغه تعدیل مخالفینو همدارنګه دا استدلال کاوه چې په ۱۹۶۳ زکال کې د برابرو امتیازاتو د قانون او همدارنګه په ۱۹۶۴ زکال کې د مدني حقونو د قانون تصویب د ښځو او نارینه وو حقونه تر ډېره د مساواتو کچې ته رسولي دي.
په ۱۹۸۰ زکال کې د جمهوري غوښتونکو په ملي کنوانسیون کې د جمهوري غوښتونکي ګوند کاري پروګرام ته بدلون ورکړل شو څو د مساوي حقونو له تعدیل څخه خپل ملاتړ ته پای ټکی کېږدي.
ARG
ارجنټاين
تبلیغات په چین کې
تبلیغات په چین کې د چین د کمونیست ګوند (CCP) یا له (تاریخي اړخه) کومینټانګ (KMT) ته راجع کېږي، تر څو کورني او نړیوال افکارد خپلو تګلارو په ګټه تر اغېزلاندې راولي. په چین کې دننه، د ممنوعه لیدلورو سانسوراو د هغو لیدلورو لپاره فعالانه تبلیغ شاملېږي چې د دولت په ګټه دي. تبلیغات د چین د کمونیست ګوند د حکومت د فعالیتونو لپاره مرکزي حیثیت لري. د ژوانچوان (xuanchuan) اصطلاح، د دولت په رسمي چوکاټ کې د بې پلوه او په غیررسمي چوکاټ کې تحقیرونکې معنا لري. د ژوانچوان ځینې نورترتیبونه بیا تبلیغاتو (د بېلګې په توګه: xuānchuánzhàn تبلیغاتي جګړې) او ځینې یې (xuānchuán méijiè  ډله ییزو رسنیو یا تبلیغاتي وسایلو) ته اشاره کوي، خو یو شمېر نور یې بیا مبهم دي ( xuānchuányuán  تبلیغچي، مبلغ).
تبلیغاتي لارې چارې، د چین د تاریخ په لومړیو دورو کې هم پلټلای شو، خو په شلمه او یووېشتمه پېړۍ کې د ډله يیزو رسنیو او مستبد حکومت له امله، ډېراغېزناک و. د کومینټانګ (د چین نشنلیست ګوند) په کنټرول کې د چین د تبلیغاتو پخوانۍ وسیله، د چین جمهوري حکومت ته د مشروعیت ورکولو په برخه کې هم یوه مهمه وسیله وه، چې په ۱۹۴۹ز کال کې یې د چین له اصلي خاورې ټایوان ته په شاتګ وکړ. کله چې د چین کمونیست ګوند په چین کې واک تر لاسه کړ، نو د ماوو په وخت کې تبلیغات، حکومت او د رهبرانو تګلارو ته د مشروعیت ورکولو لپاره د خلکو د کمپاینونو له لارې کارېده. دا لومړی ځل و چې د چین کمونیست ګوند په بریالۍ توګه او په عصري بڼه، د خلکو د تبلیغاتو له تکنیکونو څخه کار واخیست او هغه یې د هېواد له اړتیاوو سره چې زیاتره وګړي یې کلیوالي او نالوستي وو، پلی کړ.
نن ورځ تبلیغات په چین کې، په معمول ډول د اقتصادي پراختیا او د چینايي ملتپالنې له لارې ښودل کېږي.
د جمهوريت غوښتنې دوره
دا چې په دغه وخت کې ملي حکومت کمزوری و، نو په اغېزمنه توګه سره سانسور یا د تبلیغاتي کارونو تر سره کول ستونزمن کار و، خو بیا هم، په چین کې د فلم د تولید او خپرولو د کنټرول لپاره یو دفترجوړشوې و. همداشان، هغه ورځپاڼې چې د مرکزي حکومت لپاره مطلوبې نه وي، د هغو مسؤلین به په قصدي توګه سره ځورول کېدل. د شمال پر لورې له لشکرکشي وروسته، د مرکزي حکومت ځواک یو دم زیات شو او تبلیغاتي کمپاینونه لا ډېراغېزمن شول. د چین د کورنۍ جګړې په مهال تبلیغات، ټول د چین د کمونیست ګوند او جاپانیانو په خلاف تر سره کېدل.
د ماوو دوره
د چین د کمونیست ګوند د تبلیغاتو سیستم کولای شو، د یانان د سمون په غورځنګ او هلته په تر سره شوو اصلاحي حرکتونو کې وپلټو، چې له هغه وروسته دا د ګوند په کمپاینونو کې پر کلیدي میکانیزم باندې واوښت. ماوو په صراحت سره په ۱۹۴۲ز کال کې د « یانان هنراو ادبیاتو په ټولنه کې د خپلو خبرو په مهال» د کلتور سیاسي رول بیان کړ. تبلیغاتي سیستم چې د چین د کمونیست ګوند د« کنټرول سیستم» مرکزي برخه ګڼل کېږي، زیاتره د شوروي، نازیانو او نورو مستبدو حکومتونو له تبلیغاتي لارو چارو کار اخلي. دا د خلکو د منظم کولو او تلقین لپاره د لینینیستي افکارو« د لېږد کمربند» و. ډېوېډ شامباغ وايي چې: تبلیغات او تلقین د ماوویسټ چین یوه له تر ټولو مهمو ځانګړنو څخه ګڼل کېږي؛ د چین کمونیست ګوند د «فکر کنټرول» له بېلابېلو تکنیکونو څخه کار اخیستی، له هغې ډلې« دافکارو اصلاح»، د داسې الګوګانو جوړول، تر څو هغه خلک خپل سرمشق وګرځوي، د خلکو د منظم کولو کمپاینونه، د روزنیز سیستم او رسنیو کنټرول، د لاوډسپیکرونو له لارې تبلیغات او داسې نور. په داسې حال کې چې په ښکاره یې د یوه « خیالي کمونیست» ارمانونه لرل، خو زیاتره تمرکز یې پر دې و، تر څو د خلکو په منځ کې خپل دښمنان وپلټي. د هڅوونې یا قناعت ورکولو وسیلې، زیاتره ډېرې له تاوتریخوالې ډکې وي.«داسې دقیق اعمال چې له طبقاتي مبارزې څخه لري وي».
د کانټربیري پوهنتون د سیاسي علومو او اړیکو د پوهنځي د ښوونکي، پوهنوالې اني- ماري براډي په وینا: د چین د کمونیست ګوند تبلیغات او فکري کار (sīxiǎng gōngzuò 思想工作) له دودیزه اړخه تر هغه څه چې د رسنیو د کارپوهانو له خوا تعریف کېږي، یو ډېر پراخ تصور لري. چینايي مبلغینو له ۱۹۴۹ز کال راهیسې په چین کې له هر ډول د لاسرسي وړ ارتباطي سرچینو څخه کار اخیستی، چې له هغې ډلې کولای شو، فلم او تلویزیون، ښوونیز نصاب او څېړنې، چاپي رسنۍ، لکه: ورځپاڼو او پوسټرونو، کلتوري هنرونو، لکه نندارې او موسیقي، شفاهي رسنۍ ،لکه د ماوو د خبرو یادول او همداشان د افکارو ا صلاح او د سیاسي مطالعې ټولګي یاد کړو.
د چین مرکزي تلویزیون په دودیزه توګه، د تلویزیوني تبلیغاتو لپاره د یوه ملي اصلي کانال په توګه عمل کاوه، په داسې حال کې چې د
( Daily People ) ورځپاڼې بیا په چاپی تبلیغاتو کې فعالیت درلود. د مېرمن براډي په وینا: د ماوو په دوره کې د تبلیغاتو او فکري کار یوه ځانګړې ځانګړنه،« د لیکونکي پلاوي واکمني» وه. په( Daily People ) ورځپاڼه کې سیاسي کمپاینونه، د مقالو او سرلیکنو له لارې ترسره کېدل چې نورې ورځپاڼې به هم په دې ډول سره چاپېدلې. کاري واحدونو او نورو سازماني سیاسي څېړندویو ډلو به دغه مقالې د سیاسي مطالعو د سرچینو په توګه لوستې او په چین کې هغه مهال د ورځپاڼې لوستل« سیاسي مکلفیت» ګرځېدلی و. ماوو د رسنیو لپاره د لینین ماډل کاراوه، چې له هغو څخه به یې د خلکو د تبلیغاتو، اندېښنو او سازماندهي لپاره کار اخیست.
د کلتوري انقلاب په درشل کې، د چین د خلکو د جمهوريت تبلیغات د ماوو تسه تونګ د شخصیت د لوړاوي او په ملي کمپاینونو کې د خلکو د پراخ ګډون د منظم کولولپاره ډېر زیات مهم و. پخوانیو تبلیغاتو هم د چین خلک هڅول، تر څو د حکومت له خوا د منل شوو ماډل کارګرانو او سرتیرو تقلید وکړي، لکه لي فینګ، د چین د کورنۍ جګړې اتل ډونګ کونروی، د کوریا د جګړې اتل یانګ جنسي او کاناډايي ډاکتر نورمان بیتون چا چې د چین د کمونیست ګوند له اتمې لارې پوځ (Eighth Route Army) سره د چین او جاپان په دویمه جګړه کې مرسته وکړه. همداشان د درېیمې نړۍ انقلابیان او نږدې بهرني متحدین لکه البانیا او شمالي کوریا به یې ستایله، په داسې حال کې چې امریکايي «امپریالیستان» او شوروي «تجدیدنظر غوښتونکي» (چې د چین او شوروي په بېلیدو سره د هغو کسانو په سترګه ورته کتل کېدل، چا چې مارکسیزم-لینینیزم ته خیانت کړی و) به یې تحقیرول.
د باربارا میتلر په وینا: د ماوو تبلیغاتو د زیاترو چینایانو لپاره له تاوتریخوالې او تور نه ډکې خاطرې پرېیښې دي او د هغوی رواني فشارونو، زیاتره د جنون او مرګ تر کندې ورسول، خو نن ورځ د ماوو تبلیغات د چین د کمونیست ګوند له خوا نه کارول کېږي، بلکې په پراخه کچه د سوداګریزو نوستالژي مقاصدو لپاره کارول کېږي.
عصري دوره
په ۱۹۷۶ز کال کې د ماوو په مړینې سره، تبلیغاتو د څلورم بانډ د شخصیت پر بد معرفي کولو پیل وکړ، چې د کلتوري انقلاب په برخه کې په افراط کولو باندې ګرم پېژندل شوي وو. د ډنګ شیاوپینګ له خوا د اقتصادي سمونونو او عصري کېدو د دورې په پیلیدو سره، تبلیغاتو « د چینايي ځانګړنو لرونکي سوسیالیزم» پر دودولو کار پیل کړ. له ماوو څخه وروسته، لومړنی کمپاین په ۱۹۸۳ز کال کې د معنويانو ضد ککړتیا کمپاین و.
په ۱۹۸۹ز کال کې د تیانمین ډګرلاریونونه، د چین د کمونیست ګوند د زیاترو مشرانو لپاره اشاره وه چې د تبلیغاتو په سکټور کې لیبرالیزاسیون ډېر وړاندې تللی دی او ګوند باید چې پر خپله ایډیالوژي او د تبلیغاتو پر سیستم باندې له سره کتنه وکړي.
له تشدد پرته مقاومت
له تشدد پرته مقاومت، یا له تشدد پرته اعمال، د ټولنیز بدلون په څېر د موخو د ترلاسه کولو لارې چارې دي چې له تاوتریخوالي پرته د سمبولیکو اعتراضونو، مدني سرغړونو، په سیاسي او اقتصادي برخو کې د نه مرسته کولو، په یو حقیقت ټینګار او یا هم د داسې نورو لارو چارو په واسطه ترسره کېږي. دغه ډول چارې فردي او یا هم ټولیزې غوښتنې څرګندوي، چې احساس کېږي د مقاومت کوونکي کس یا ډلې د اوسني وضعیت د ښه کېدو لپاره باید ترسره شي.
له تشدد پرته مقاومت په پراخه کچه خو په غلطه توګه د مدني سرغړونې سره په مترادفه معنی کارول کېږي. د دغو اصطلاحاتو هر یو- له تشدد پرته مقاومت او مدني سرغړونه- ځانګړی مفهوم او شرایط له ځان سره لري. بېرل لانګ د تشدد پرته مقاومت او مدني سرغړونې د یوځای کېدو مخالف دی، د ده په باور په دې دلیل چې د مدني سرغړونې د یوې چارې لپاره اړین شرایط عبارت دي له: (1)دغه چاره باید د قانون سره په ټکر کې وي، (2) په قصدي ډول ترسره شي، او (3) فاعل د خپلې کړنې په مقابل کې د ځان لپاره د دولت تنبیهي اقدامات په پام کې نیولي وي او په ډېره خوښه سره هغه په ځان ومني. که چېرې له تشدد پرته سیاسي مقاومت دغه شرایط و نه لري، لانګ استدلال کوي چې د دغه دوه ډولو چارو توپیر یو له بل سره نشي کېدلای. له دې سربېره، مدني سرغړونه د سیاسي چارو هغه ډول دی چې په لازمي بڼه موخه یې اصلاحات دي نه انقلاب. هڅې یې هم ځانګړي قانون او یا هم د قوانینو یوې مجموعې ته اړوندېږي چې دولتي چارواکي یې په اړه مسئول بولي. خو په مقابل لوري کې، د تشدد پرته مقاومت سیاسي چارې کېدای شي انقلابي پای ولري. د لانګ په باور، په مدني سرغړونه کې اړتیا نشته څو له تاوتریخوالي پرته وي، په داسې حال کې چې د تاوتریخوالي کچه او شدت د هغه کسانو غیر انقلابي نیت ته اړوندېږې چې په مدني سرغړونو لاس پورې کوي. لانګ استدلال کوي چې له تاوتریخوالي ډک هغه هم د دولت د مامورینو په وړاندې له وژونکي تاوتریخوالي پرته مقاومت، یوازې هغه وګړي کولای شي چې په زوره بند (زندان) ته وړل کېږي، کېدلای شي دغه ډول مقاومت د مدني سرغړونې په توګه وبلل شي خو له تشدد پرته مقاومت یې نشو بللی.
مهاتما ګاندي ددغه ډول مقاومت تر ټولو مشهوره څېره ده؛ ملګري ملتونه د هغه د زیږون ورځ، د اکتوبر دویمه، له تشدد پرته نړیوالې ورځې په توګه لمانځي. هنري ډیوېډ تورییو، چارلس سټیوارت پارنیل، ټي وایټي او رونګومای، توهو کاکهی، لیو تولستوی، الیس پاول، مارتین لوترکېنګ، ډانیال بیراجن، پیلیپ بیراجن، جیمز بیوېل، واکلو هاول، آندری سکاروف، لیچ والسیا، ګینی شارپ، نیلسن مانډېلا، جوز ریزل او یو شمېر نور ددغه ډول مقاومت سرلاري دي. له ۱۹۶۶ کال څخه تر ۱۹۹۹ کال پورې، له تشدد پرته مقاومت د ۷۶ استبدادي حکومتونو څخه د ۵۶ په بدلون کې مهمه ونډه لرلې.
په ۱۹۹۱ کال کې په بالتیک هېوادونو کې د سندرو ویلو انقلاب د شوروي اتحاد د پاشل کېدو لامل شو. په وروستیو کې له تشدد پرته مقاومت په ګرجستان کې د ګل انقلاب (Rose Revolution) د رامنځته کېدو لامل شو. څېړنې ښيي چې له تشدد پرته مقاومت په فضايي ډول خپرېږي. په یو هېواد کې له تشدد پرته مقاومت په اړه معلومات کېدلای شي د نورو هېوادونو له تشدد پرته چارو باندې د پام وړ اغېز وکړي.
د عدم تشدد او سوله غوښتنې د فلسفې ډېری ترویج کوونکو خوځښتونو، خپلو سیاسي او ټولنیزو موخو ته د رسېدو لپاره سوله ییزې لارې چارې د اغېزمنو لارو په توګه غوره کړي. هغوی له تشدد پرته مقاومت له تکتیکونو کار اخیسته لکه: اطلاعاتي جګړه، د اعتصاب کول، لاریون، په وېښه د شپو تېرول، اعلامیې خپرول، په لاس د اعلامیو لیکل او یو تر بل رسول، د ویناوو او غږیزو پیغامونو کاپي کول، د هنر له مخې اعتراض کول لکه د سړک پر سر د تائتر اجرا کول، اعتراضي اشعار او سندرې ویل، ټولنې ته زده کړه ورکول او هغوی د سیاسي پوهې زیاتول، لابي ګري، د مالیاتو پر وړاندې مقاومت، مدني سرغړونې، تحریم کول، حقوقي یا دیپلماتیک زور وهل، د ځمکې لاندې پټه لار جوړول، د مډالونو له اخیستو ډډه او یا هم عمومي اعتصاب. اوس مهال له تشدد پرته مقاومت خوځښتونه عبارت دي له: په بېلاروس کې د جینس انقلاب، د امریکا په متحده ایالاتو کې (د تور پوستو ژوند مهم دی) تر نامه لاندې خوځښت، له کوبایي مخالفینو سره د مبارزې خوځښت، او د نړیوال چاپېریال ساتنې په موخه د Extinction Rebellion او School strike for climate په نامه خوځښتونه.
په داسې حال کې چې اعتراضي خوځښتونه کولای شي له تاوتریخوالي څخه په ځان ساتلو په پراخه کچه عامه مشروعیت خپل کړي، خو هغه مهال چې دغه خوځښتونه له خپلو ټولنیزو موخو سره مخالفت وکړي، د ټولنې یو شمېر ډلې هغه له خپلې اندازې څخه په زیاته کچه له تاوتریخوالي ډک فکر کوي. تر ډېره پورې په هغو فاکتورونو کار ته پام شوی کوم چې د تاوتریخوالي د رامنځته کېدو لامل کېږي، خو هغه څه ته ډېر کم پام شوی چې درک کړای شي ولې اختلافات له تاوتریخوالي ډک او یا هم له تاوتریخوالي پرته کېږي، کوم چې د دودیز سیاست د دوه ستراتیژیکو انتخابونو په توګه یې پرتله کېدای شي.
فیمینېستان او د هسپانیا کورنۍ جګړه
فیمینېستان د هسپانیا په کورنۍ جګړه کې ښکېل و، له دې سره چې په دغه جګړه کې د هغوی د ونډې لاملونه د هسپانیا له دویم جمهوریت څخه وړاندې مهال ته اړوندېږي.
په هسپانیا کې فیمینېستي خوځښت د نوولسمې پېړۍ پر مهال رامنځته شو، چې موخې یې د ښځو د حقونو خوندیتوب او د دې لپاره هڅه کول و چې ښځې وکولای شي له هغه حقونو څخه زیاتو حقونو ته لاسرسی ومومي چې دوی یې په کور کې د خپل ځایګي اړوند تمه لري. دغه خوځښت چې د ګڼ شمېر هسپانوي لیکوالانو ملاتړ ورسره و یو له هغو لومړنیو فیمینېستي خوځښتونو څخه و چې په فیمینېستي تفکر کې یې انارشېزم ور ګډ کړ. په نورو ځایونو کې د فیمینېزم د تحولاتو پر خلاف، ډیری هسپانوي فیمینېستان په دې هڅه کې و چې خپلو موخو ته د ښځو د زده کړو له لارې لاسرسی پیدا کړي. هغه مهال چې د دغو ډلو د فیمینېستي موخو او عامه هیلو اړوند سیاسي فعالیت پیل شو، لیوالتیا شتون درلود چې دغه هڅې خپله راپارېدلې او په داسې ډول وي چې په اسانۍ سره د نارینه و له خوا له پامه وغورځول شي په دې معنی چې هېڅ مخالفت ورسره وه نه شي. مارګاریتا نلکن، مایا مارتینز سیرا او کارمن ډي بورګس له جمهوریت وړاندې هغه مخکښې لیکوالانې وې چې د هسپانیا دننه یې په فیمینېستي تفکر اغېز وکړ.
د پریمو ده ریورا دیکتاتورۍ د هسپانیا په ولسي جرګه کې د ښځو په ګمارنې سره د ښځو لپاره د لا زیاتو فرصتونو لار برابره کړه چې له مخې یې هغوی وکولای شول په سیاسي ډګر کې ونډه پیدا کړي. ګمان کېده چې هغوی بریالۍ کېدای نه شي، خو په دغو چارو سره د ښځو د حقونو پر لور لومړني ګامونه واخیستل شول. د ښځو د خپلواکۍ غوښتنې چارې چې تر ډېره په مادرید کې د لیسیوم کلپ په شاوخوا کې تنظیم کېدلې د کاتولیک کلیسا د غړو له خوا وغندل شوې او هغه یې رسوايي وبللې. له دې سره ښځې منع وې په سیاسي او کارګري سازمانونو لکه د هسپانیا د کارګرانو په سوسیالېست ګوند او د هسپانیا د کار په ملي کنفدراسیون کې ونډه ولري.
د جمهوريت او کورنۍ جګړې په دورو کې فیمینېزم په معمول ډول د «دوه ګونو مخالفتونو» سره مخ و چې تر ډېره بریده د انارشېزم او د ټولنیزو تحولاتو د درک تر اغېز لاندې و. ورته مهال د ښځو د حقونو زیاتوالی په دوامداره بڼه د کیڼ اړخو د هڅو له خوا ګواښل کېده څو واک ته د رسېدو په برخه کې د خپلو مخالفینو مخه ونیسي. ډېری تر لاسه شوي پرمختګونه له دې ډلې د رایو د ورکړې حق، په مدني ډول واده کول، د جنین سقط ته قانونی لاسرسی او د زیږون د کنټرول حق د دویم جمهوریت له سقوط وړاندې د له منځه تلو له ګواښ سره مخ شول. په دغه دوره کې کلارا کامپوامور رودریګز د ښځو د رایو د ورکړې د حق له پیاوړو ملاتړو څخه وه.
ابینسک
ابیسنسک ( Аби́нск ) یو اداري مرکز دی چې په روسیه کې موقعیت لري. دا په ابینسکي ښار مېشته سیمه کې موقعیت لري.
فیمینېستان او د هسپانیا کورنۍ جګړه
د کورنۍ جګړې پر مهال د کیڼ اړخي فیمینېزم اصلي جریان تر ډېره د نابرابریو پر وړاندې فرد پالونکو کړنلارو ته مخه کړه په داسې توګه چې د ښځو خپلواکي باید شخصي یا سیاسي وي. د موخرس لیبرس په نامه د هسپانوي ښځو انارشیستي سازمان د ۱۹۳۶ زکال په می میاشت کې د لوسیا سانتشیز ساورنیل، مرسډس کوماپوسادا او امپارو پوتش وای جاسکون له خوا تاسیس شو چې د فیمینېستانو لپاره په تر ټولو مهم بنسټ واوښت. دولوریس ایباروری چې د لا پازیونوریا (La Pasionaria) مستعار نوم یې ګټلی و هېواد ته به یې سفر کاوه او د فرانکوئیست د ځواکونو په مخالفت به یې خبرې کولې چې له همدې امله په مهمې فیمینېستي غږ اوچتونکې واوښته.
ابینسک
حوالې
وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:روسي سیاستوال وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ښارونه
فیمینېستان او د هسپانیا کورنۍ جګړه
فرانسیسکو فرانکو او د هغه ځواکونو په ۱۹۳۹ زکال کې کورنۍ جګړه وګټله. په دې سره د فیمینېزم اصلي جریان له عامه بحث څخه ووت او په ښکاره توګه ظالمانه دولتي فیمینېزم د هغو ځای ونیو چې یوازې د ښځو له سنتي جنسیتي رول څخه یې ملاتړ  کاوه او په نورو برخو کې یې هغوی له سیاسي او شخصي آزادیو محرومې کړې. سنتي جنسیتي دودونه بېرته واکمن شول. له جګړې وروسته تر بندیزونو لاندې فیمینېستي لیکنو تر ډېره پورې د یو شمېر اشرافي ښځو لکه ماریا لافیت، د کامپو الانګا د کونټیسې او لیلي آلوارز له لیکنو سرچینه اخیسته. همدارنګه د جګړې وړاندې جمهوري غوښتونکو فیمینېستانو لکه د رسا چاچل او ماریا زامبرانو چارو په تبعید کې دوام درلود او لیکنې یې په قاچاق بڼه هسپانیې ته را رسېدلې. په پایله کې د کورنۍ جګړې پر مهال د ښځو او فیمینېستانو چارې تر ډېره له یاده ووتلې.
د پریمو ده ریورا دیکتاتوري (۱۹۲۳-۱۹۳۰ زکال)
د پریمو ده ریورا دیکتاتوري په ۱۹۲۳ زکال کې پیل شوه او تر ۱۹۲۹ زکال پورې یې دوام وموند، هغه مهال چې د ۱۹۳۱ زکال د جون په میاشت کې ټاکنې ترسره شوې.
په دغه دوره کې ډېر لږ فیمینېستي چارې په هسپانیا کې ترسره شوې. هغه مهال به چې د دغو چارو مدیریت د ښځو په لاس کېده، نارینه و به یې چارو ته د ریشخندۍ په توګه کتل. د ښځو د خپلواکۍ غوښتنې چارې چې تر ډېره په مادرید کې د لیسیوم کلپ په شاوخوا کې تنظیم کېدلې د کاتولیک کلیسا د غړو له خوا وغندل شوې او هغه یې رسوايي وبللې. یو شمېر نارینه وو بیا هغه د شته وضعیت پر وړاندې ګواښ باله. د دیکتاتورۍ په دغه دوره کې فیمینېستانو تر ډېره پورې محدودې هڅې لرلې، خو هوډمن و چې د ښځو له سنتي ځایګي سره د خپلو کړنلارو په نه همغږۍ ډېر تمرکز ولري. د هغوی په چارو کې تر ډېره د داسې داستاني اثارو تولید شاملېده چې په یو ډول نه یو ډول ټولنیز نقد و. همدارنګه یو شمېر نور فیمینېستي سازمانونه هم تر ۱۹۲۰ زکال پورې رامنځته شول؛ په داسې حال کې چې موخې یې تر ډېره څرګندې نه وې او په خپلو هڅو کې ډېر لږ بریالي و. په دغه سازمانونو کې په بارسلونا کې د ښځو د پرمختګ او راتلونکې سازمان، په والنسیا کې د کانثیپشیون ارینال سازمان او په مادرید کې د ښځینه ټولنیزو چارو سازمان شامل و.
د دویم جمهوریت او کورنۍ جګړې له پیل سره د منځنۍ طبقې او لوړې طبقې ډېری ښځې فیمینېستانې شوې؛ هغوی په شپنیو او ورځنیو ښوونځیو کې د زده کړو پر مټ اګاهي ترلاسه کړه او په دې سره یې والدینو نور نشو کولای د هغوی سیاسي افکارو ته په خپله خوښه وده ورکړي. هغه والدینو چې خپلې لوڼې سیاسي فکر لرلو ته هڅولې، دوی یې تر ډېره هغو روزنیزو ځایونو ته لېږلې چې موخه یې د ښځو د ټولنیزو جنسیتي معیارونو وده وه. کیڼ اړخو کورنیو بیا د هغه نفوذ له امله چې په خپلو لوڼو یې درلود هڅه یې کوله باورونه یې د فیمینېستاتو په توګه د لوڼو له خوا څرګند شي. ښي اړخې کورنۍ بیا تر ډېره د دې شاهدې وې چې لوڼې یې د سختو او انعطاف نه منونکو جنسیتي معیارونو له امله فیمینېزم ته اوښتې او له امله یې کورنۍ پاشل کېدلې.
سیاسي فعالیت
له جمهوریت غوښتنې څخه په وړاندې دوره کې هغه مهال چې د ښځو سیاسي فعالیتونه پیل شول تر ډېره خود جوشه و. ښځې تر ډېره د نارینه کیڼ اړخو سیاسي رهبرانو له خوا له پامه غورځول کېدې. له دې سره ترسره کېدونکو لاریونونو او اعتراضاتو د ښځو فعالیت ته د اړتیا اړوند د مخ پر ودې درک د رامنځته کېدو څرګندويي کوله؛ چې له مخې یې په سیاسي او ټولنیزو ډګرونو کې د دوی او د نور ښځو وضعیت د ښه توب پر لور هدایت کېده.
په ښاري سیمو کې منځنۍ طبقې ته اړوندې ښځې چې د کورنیو چارو له اجبار خلاصې شوې وې، د خپل ژوندانه د وضعیت د ښه کېدو په موخه یې لابي کولو ته مخه وکړه او د طلاق په قوانینو کې یې د بدلون، غوره زده کړو ته د لاسرسي او همدارنګه د برابرو امتیازاتو غوښتنه وکړه. هغه مهال چې سیاستوال له دغو غوښتنو سره مخ شول هغوی په دغو غوښتنو د «ښځینه مسایلو» نوم کېښود. په دې سره د پریمو ده ریورا د دیکتاتورۍ پر مهال هېڅ جدي اصلاحات رامنځته نه شول.
جامسا
جامسا په فينلنډي ژبه Jämsä د فېنلینډ ښاروالۍ او ښارګوټی دی چې په مرکزي فېنلینډ کې موقعیت لري.
انځورونه
وېشنيزه:فېنلينډ وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:روسيه
اچينسک
اچینسک ( А́чинск ) یو ښار دی چې په روسیه کې موقعیت لري.
سرچينې
وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سیاستوال وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ښارونه
ثابت عضوي ککړوونکی
ثابت عضوي ککړوونکي (Persistent organic pollutants) یا (POPs) چې کله کله د "د تلپاتې کیمیاوي توکو" په نوم بلل کېږي، عضوي مرکبات دي چې په کیمیاوي، بیولوژیکي او فوتولیک پروسو کې د چاپېریالي تخریب (تجزیې) په وړاندې مقاومت کوي. دا زهرجن کیمیاوي توکي دي، چې په ټوله نړۍ کې د انسان په روغتیا او په چاپېریال باندې منفي اغېزه کوي. لکه څنګه چې د باد او اوبو پر مټ د لېږد وړ دي، زیاتره ثابت عضوي ککړوونکي چې په یوه هېواد کې تولید کېږي، کولای شي له هغې ځایه چې کارول کېږي او خوشي کېږي، تر لېري ځایونو په انسانانو او وحشي حیواناتو باندې اغېزه وکړي. نړیوالې ټولنې په ۲۰۰۱ زکال د ثابتې عضوي ککړتیاو په هکله په سټاکهولم کنوانسیون کې د انسان او چاپېریال په سلامتۍ د ثابتو عضوي ککړوونکو په اغېزو باندې، د دوی د تولید د له منځه وړو یا په کلکه توګه محدودولو په اړه د بحث وکړ. متحده ایالاتو د ثابت عضوي ککړوونکو د خپرېدنې د کمولو لپاره پیاوړي کورني ګامونه اخیستي. د بېلګې په توګه، د سټاکهولم په کنوانسیون کې د ثابت عضوي ککړوونکو فهرست شوي اصلي حشره وژونکي هېڅ کوم نن ورځ په متحده ایالاتو کې د پلور او توزیع لپاره نه ثبت کېږي. کانګرس په ۱۹۷۸ زکال کې د پولي کلوریت بایفینل (polychlorinated biphenyl) یا (PCB) تولید منع کړ او د PCB د پاتې ذخیرو کارول یې په کلکه محدود کړل. د ۱۹۸۷ ز کال راهیسې د چاپېریال ساتنې ادارې او ایالتونو د متحده ایالاتو له سرچینو څخه ځمکې، هوا او اوبو ته د ډای اوکسینونو (dioxins) او فرانونو(furans) چاپېریالي خپرېدنې په اغېزمنه توګه کمې کړې دي.
ډېر ثابت عضوي ککړوونکي اوس مهال یا پخوا د حشره وژونکو، محلولونو، درملو او د صنعتي کیمیاوي توکو په توګه کارول کېدل. که څه هم ځینې ثابت عضوي ککړوونکي په طبیعي ډول رامنځته کېږي (مثلا له اور غورځوونې څخه)، خو زیاتره د انسان له خوا جوړ شوي دي.
د ثابت پاتې کېدو پایلې
ثابت عضوي ککړوونکي عموماً هلوجني عضوي مرکبات دي (لاندې نوملړ وګورئ) او له ځانه لوړ غوړ محلولیت (lipid solubility) څرګندوي. له همدې امله، دوی په غوړو نسجونو کې په بیولوژیکي ډول تراکم کوي. هلوجني مرکبات هم زیاته ټینګتیا ښيي، چې د هایدرولیز او د فوتولیک تجزیې په وړاندې د C-Cl اړیکو نه-غبرګون منعکس کوي. د عضوي مرکباتو ټینګتیا او لیپوفیلیت د خپلې هلوجني محتوا سره تړاو لري، پدې توګه پولي هلوجني عضوي مرکبات د ډېرې اندېښنې وړ دي. دوی د دوو پروسو له لارې په چاپېریال باندې خپل منفي اغېزې اچوي، د اوږده واټن انتقال، چې دوی ته اجازه ورکوي چې د خپلې سرچینې څخه لرې لاړ شي؛ بیولوژیکي تراکم، چې دا کیمیاوي مرکبات په احتمالي خطرناکو کچو باندې بیا تمرکز کوي. هغه مرکبات چې ثابت عضوي ککړوونکي جوړوي د PBTs (ثابت، بیولوژیکي تراکم کوونکي او زهرجن) یا TOMPs (زهرجن عضوي مایکرو ککړوونکي) په توګه طبقه بندي کېږي.
د اوږده واټن لېږد
ثابت عضوي ککړوونکي د چاپېریالي تودوخې په مشخصو درجو کې د ګاز پړاو ته بدلون مومي او د خاورې، د نباتاتو پوښښ او د اوبو له دنډو څخه فضا ته تبخیر کوي، په هوا کې د تجزیوي غبرګونونو پر وړاندې مقاومت کوي ترڅو د بیا رسوب کېدو څخه وړاندې اوږده واټنونه تېر کړي. دا له د دوی د کارونې یا خپرېدنې ځای څخه لرې سیمو کې د ثابت عضوي ککړوونکو د تراکم لامل کېږي، په ځانګړي توګه په هغو چاپېریالونو کې لکه انټرټیکا او د شمالي قطب مدار چې ثابت عضوي ککړوونکي هېڅکله ندي معرفي شوي. ثابت عضوي ککړوونکي کېدای شي په اتموسفیر کې د بخارونو په بڼه موجود وي یا د جامد ذراتو (آیروسلونو) په سطحه پورې تړلی وي. د اوږده واټن انتقال لپاره ټاکونکی فاکتور د ثابت عضوي ککړوونکي هغه برخه ده چې په آیروسلونو کې جذب کېږي. په جذب شوې بڼه کې، د ګاز مرحلې برعکس، د نوري اکسیډیشن، یعنې د مستقیم فوتولیز او همدارنګه د OH رادیکالونو یا اوزون په وسیله اکسیډیشن څخه خوندي دی.
ثابت عضوي ککړوونکي په اوبو کې د انحلال کمه وړتیا لري خو د جامد ذراتو له خوا په اسانۍ سره جذب کېږي او په عضوي مایعاتو (غوړو، شحم او مایع تېلو) کې حل کېږي. ثابت عضوي ککړوونکي په چاپېریال کې د دوی د ټنګنتیا او د تجزیې ټیټ سرعت له امله په اسانۍ سره نه تجزیه کېږي. د اوږده واټن انتقال لپاره د دې وړتیا له امله، د ثابت عضوي ککړوونکو چاپېریالي ککړتیا، حتی په هغو سیمو کې چې ثابت عضوي ککړوونکي هېڅکله نه دي کارول شوي، پراخه ده او د تجزیې په وړاندې د دوی مقاومت له امله د محدودیتونو د پلي کېدو له کلونو وروسته، به په دې چاپېریال کې پاتې کېږي.
بیولوژیکي تراکم
د ثابت عضوي ککړوونکو بیولوژیکي تراکم عموماً د غوړ لوړ انحلال او د اوږدې مودې لپاره د ژوندیو موجوداتو په غوړو نسجونو کې د تراکم وړتیا سره تړاو لري. ثابت کیمیاوي توکي د لوړ غلظت سره تمایل لري او په سوکه ډول له منځه ځي. د خوړو رژیم تراکم یا بیولوژیکي تراکم د ثابت عضوي ککړوونکو یوه بله مهمه ځانګړتیا ده، لکه څنګه چې ثابت عضوي ککړوونکي د خوړو ځنځیر ته پورته حرکت ورکوي، د ژونديو موجوداتو په ځینو نسجونو کې دوی د پروسس او میټابولیز له امله یې غلظت زیاتیږي. د کیمیاوي توکي د متمرکز لپار د ژوو د هضمي جهاز طبیعي وړتیا او ورسره د ثابت عضوي ککړوونکو ضعیف میټابولیزي او هایدروفوبیک طبیعت، دا ډول مرکبات د بیولوژیکي تراکم لپاره زیات مستعد کوي. لذا، ثابت عضوي ککړوونکي نه یوازې په چاپېریال کې دوام کوي، بلکې د ژوو له خوا چې دوی ته بیولوژیکي تراکم ودکوي خوړل کېږي او په چاپېریال کې خپل غلظت او زهریت زیاتوي. د غلظت دا زیاتوالی د بیولوژیکي لویونې (biomagnification) په نوم یادیږي، دا په هغه ځای کې دی چې د خوړو د ځنځیر په پورته کچه کې ژوندی موجودات ثابت عضوي ککړوونکي زیات متراکم کوي. بیولوژیکي تراکم او د اوږده واټن انتقال هغه لامل دی چې ولې ثابت عضوي ککړوونکي په ژوندي موجوداتو لکه په نهنګونو کې حتی په لېرې پرتو سیمو لکه انټرکټیکا کې، تراکم کولای شي.
د ثابت عضوي ککړوونکو په هکله د سټاکهولم کنوانسیون
د سټاکهولم کنوانسیون د ملګرو ملتونو د چاپېریال پروګرام (United Nations Environment Programme) یا (UNEP) له خوا د ۲۰۰۱ کال د مې میاشت په ۲۲ تصویب او عملي شو. UNEP پرېکړه وکړه چې د ثابت عضوي کړوونکي مقررات باید د راتلونکې لپاره د نړۍ په کچه په پام کې ونیول شي. د تړون د موخې بیانیه "د ثابت عضوي ککړوونکو څخه د انسان روغتیا او چاپېریال وساتل دي." د ۲۰۱۴ کال څخه ۱۷۹هېوادونه د سټاکهولم کنوانسیون پلویان دي. کنوانسیون او  ګډونوالو یې د ثابت عضوي ککړوونکو احتمالي انساني او چاپېریالي زهریت تصدیق کړی دی. دوی تصدیق کوي چې د ثابت عضوي ککړوونکو د اوږد واټن انتقال او بیولوژیکي تراکم او بیولوژیکي لویونې لپاره پوتنشیل لري. کنوانسیون هڅه کوي چې وڅېړي او بیا قضاوت وکړي چې آیا هغو یو شمېر کیمیاوي توکو چې د ټیکنالوژۍ او ساینس په پرمختګ سره یې وده کړې د ثابت عضوي ککړوونکو په توګه طبقه بندي کېدای شي یا نه. په ۲۰۰۱ کال کې لومړنۍ غونډې د "چټل درجن" کیمیاوي توکو په نوم یو ابتدایي لېست جوړ کړ، چې د ثابت عضوي ککړوونکو په توګه طبقه بندي کېږي. متحده ایالاتو د ۲۰۲۲ کال څخه د سټاکهولم کنوانسیون لاسلیک کړی، خو تصویب یې نه کړ. کم شمېر هېوادونه شته چې دا کنوانسیون یې نه دی تصویب کړی خو د نړۍ زیاتره هېوادونو دا کنوانسیون تصویب کړی دی.
لویه کډوالي (افریقایي امریکایان)
له ۱۷۸۰ز کال څخه تر ۱۹۱۰ ز کال پورې د متحده ایالاتو د نفوسو لومړنۍ احصایه ښيي چې:  د افریقايي - امریکایانو له ۹۰٪ څخه ډېر نفوس د امریکا په سویل کې استوګن و، چې په درېیو سویلي ایالتونو کې یې د نفوس زیاتره برخه جوړوله، یعنې لوئېزیانا (تقریباً تر ۱۸۹۰ ز کال پورې)، سویلي کارولینا (تر ۱۹۲۰ ز کلونو پورې) او مسیسیپي (تر ۱۹۳۰ ز کلونو پورې). خو د لویې کډوالي په پای کې، د افریقایي - امریکایانو له نیمایي څخه لږ ډېر نفوس په سویل کې استوګن و، په داسې حال کې چې د نیمایي څخه لږ کم په شمال او لوېدیځ کې اوسېدل. د دې تر څنګ، د افريقايي-امريکايانو نفوس په لوړه کچه ښاري شوی و. په ۱۹۰۰ز کال کې، په سویل کې د افريقايي امریکایانو یوازې پنځمه برخه په ښاري سیمو کې اوسېدل. تر ۱۹۶۰ ز کال پورې، په سویل کې نیمایي افریقایي امریکایانو په ښاري سیمو کې ژوند کاوه او تر ۱۹۷۰ ز کال پورې، په ټول هېواد کې له ۸۰٪ څخه ډېر افریقایي امریکایانو په ښارونو کې ژوند کاوه. په ۱۹۹۱ ز کال کې نیکولاس لیمن لیکلي:     "لویه کډوالي په تاریخ کې ترټولو لویې او ګړندۍ ډله ییزې کورنۍ کډې وې – ښايي داسې ترټولو لوی خوځښت وي چې د اعدام یا لوږې د مستقیم ګواښ له امله نه و رامنځته شوی.  خالصې شمېرې ښيي چې: دا کډوالي متحده ایالاتو ته د هرې بلې قومي ډلې - اېټالویانو یا آیرلنډیانو یا یهودانو یا قطبيانو له کډوالۍ څخه زیاته وه. تور پوستو خلکو ته کډوالي په دې معنا وه چې په امریکا کې خپله دایمي اقتصادي او ټولنیزه اډه خوشې کړي او یوه نوې اډه ولټوي."یو شمېر تاریخپوهان د دوو کډواليونو ترمنځ توپیر کوي، لومړي لویه کډوالي (۱۹۱۶-۱۹۴۰ز) چې د سویل اساساً کلیوالي سیمو څخه شاوخوا ‍۱،۶ میلیونه خلک شمالي صنعتي ښارونو ته کډه شول او دویم لویه کډوالي (۱۹۴۰-۱۹۷۰ز) چې له ستر ناورین وروسته پیل شوه او لږ تر لږه ۵ مېلیونه خلک یې، چې په ښاري وړتیاوو سمبال، ډېر ښاري خلک هم په کې شامل وو، شمال او لوېدیځ ته کډه کړل.
دا بهیر د مدني حقونو له غورځنګ وروسته برعکس شو او ډېرو افريقايي-امریکایانو، که څه هم ډېر سوکه، سویل ته کډه وکړه. دا کډې چې د نوي لویې کډوالي نوم وړکړل شوی، په عمومي توګه د متحده ایالاتو په شمال ختیځ او منځني لوېدیځ کې د ښارونو اقتصادي ستونزو، په "نوي سویل" کې د دندو د ودې او د ژوند د ټیټ لګښت، د کورنۍ او خپلوانو د اړیکو او د سپین پوستو خلکو له لوري د تبعیض د کمولو له امله وپارول شول.
لاملونه
بېلتون، قراردادي غلامي، د بندیانو اجاره کول، د توکمپالنې د آیدیالوژۍ په خپرېدو کې زیاتوالی، له محکمې پرته اعدام (د ۱۸۸۲ او ۱۹۶۸ ز کلونو ترمنځ نږدې ۳۵۰۰ افریقایي امریکایان پرته له محکمې اعدام شول) او د ټولنیزو او اقتصادي فرصتونو نشتوالی، د سویل افریقایي امریکایانو تر منځ د کډوالي لومړني لاملونه وو. ځینو لاملونو کډوال شمال ته جلب کړل، لکه:  په شمالي فابریکو کې د کار کمښت چې د لومړۍ نړیوالې جګړې له وجهې رامنځته شو او له امله یې د پولادو په کارخونو، د اورګاډي پټلۍ، د غوښې بسته بندی په کارخونو او د موټرو په صنعت کې زرګونه دندې رامنځته شوې. په شمال کې د کار استازو د هڅو له امله چې د شمالي سوداګرو له خوا د سویلي کارکوونکو د ګومارنې لپاره استول شوي وو، د دندو جلب پیاوړی شو. شمالي شرکتونو د وړیا ترانسپورت او د ټیټ لګښته کور په ګډون، ځانګړې هڅونې وړاندیز کړې، چې  تورپوستي کارکوونکي ګډه کولو ته وهڅوي.
اروپايي کډوال، د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې کم شول، چې دا د دې لامل شو چې د شمالي کارخونې د کاري ځواک د عرضې د کموالي اغېزه حس کړي. شاوخوا ۱،۲ میلیونه اروپايي کډوال په ۱۹۱۴ز کال کې راغلل، په داسې حال کې چې یوازې ۳۰۰۰۰۰ تنه په راتلونکي کال کې راغلل. په پوځ کې د کارکوونکو نوم لیکنې هم د کاري ځواک په عرضه اغېزه کړې وه. دې کار په شمال کې د افریقایي امریکایانو لپاره د جګړې د وخت موکه رامنځته کړ، ځکه چې په سویل کې شمالي صنعت، د کاري ځواک د نوې عرضې په لټه کې و.
د سویلي دندو په پرتله د شمالي دندو لپاره ډېرې ګټې وې، لکه: معاشونه چې ښایي دوه برابره یا ډېر وو. اجاره یي کرنه، کرهنیز ناورین، د غوزو ګونګټو پراخ یرغل او سېل هم افريقایي امریکایان وهڅول، چې شمالي ښارونو ته کډه وکړي. د جیم کرو قوانینو له وجهې د ټولنیزو فرصتونو نشتوالي هم افریقایي امریکایان وهڅول چې شمالي برخو ته کډه شي.
لومړی لویه کډوالي (۱۹۱۰-۱۹۴۰ ز کلونه)
کله چې د مرییانو د آزادۍ اعلامیه په ۱۸۶۳ ز کال کې لاسلیک شوه، د افريقايي - امریکایانو له اته سلنې څخه لږ نفوس د متحده ایالاتو په شمال ختیځ یا منځني لوېدیځ کې اوسېدل. دې په راتلونکې لسیزه کې بدلون وموند، کنزاس ته تر ۱۸۸۰ ز کال پورې کډوال روان و. د متحده ایالاتو سنا په دې اړه د څېړنو امر صادر کړ. نږدې ۹۰ سلنه تورپوستو امریکایانو، په ۱۹۰۰ ز کال کې لاهم په سویلي ایالتونو کې ژوند کاوه.
د ۱۹۱۰ او ۱۹۳۰ ز کلونو ترمنځ، په شمالي ایالتونو کې د کډوالۍ له امله د افريقايي-امریکایانو نفوس زیاتره په لویو ښارونو کې نږدې څلوېښت سلنه زیات شو. د فلادلفیا، دیترویټ، شیکاګو، کلیولنډ، بالتیمور او نیویارک سیټي ښارونو د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یو څه تر ټولو ډېر زیاتوالی درلود. په لسګونو زره تورپوستي کارکوونکي په صنعتي دندو کې، لکه: د پنسلوانیا د ریل پټلۍ د پراختیا په اړوند دندو کې وګومارل شول، ځکه چې بدلونونه په ښارونو کې متمرکز وو، چې په مېلیونونو نوي یا وروستي اروپایي کډوال یې هم جذب کړي وو، د دندو او کم پيدا کورونو لپاره د خلکو د سیالۍ له امله کړکېچونه زیات شول. زیاتره د توکمیز آیرلندیانو، چې د خپلو وروستیو ترلاسه شوو موقفونو او ولکې څخه یې دفاع کوله، د وروستيو کډوالو او تورپوستو خلکو تر منځ کړکېچونه ډېر سخت وو.
شـیخ زایـد پوهنتـون خوست
شیـخ زایـد پوهنتون خوست، یاد پوهنتون د افغانستان په ختیځ سرحدي ولایت یانې خوست کې پروت پوهنتون دی، چې په ۲۰۰۰ زیږدیز کال کې تاسیس شو، یاد پوهنتون له خپل پخواني ځای یانې پېښور پاکستان څخه رالیږدول شوي کوم چې هلته د افغان پوهنتون پېښور په نوم یادیده او دا لیږدونه د ولسمشر حامد کرزي په رسمی فرمان سره ترسره شو.
د وارسا تړون
د وارسا تړون (Warsaw Pact) یا د وارسا هوکړه چې په رسمي توګه د دوستۍ، همکارۍ او متقابلې مرستې د تړون په نوم پېژندل کېږي د ټولیزې دفاع هغه هوکړه وه چې د پولنډ په وارسا ښار کې د شوروي اتحاد او په مرکزي او ختیځه اروپا کې ختیځ بلاک ته د اړوندو اوو نورو سوسیالیستي هېوادونو ترمنځ لاسلیک شوه. د «وارسا تړون» اصطلاح هم دغې هوکړې او هم د دغې هوکړې په پایله کې رامنځته شوي دفاعي اتحاد یا د وارسا هوکړې سازمان (Warsaw Treaty Organization) ته اشاره کوي. د وارسا تړون په مرکزي او ختیځه اروپا کې د سوسیالیستي هېوادونو د سیمه یئزو اقتصادي همکاریو د شورا پوځي جوړښت رامنځته کړ. دغه تړون په ۱۹۵۴ زکال کې د لندن او پاریس د غونډو پر بنسټ په ۱۹۵۵ زکال کې له شمالي اتلانتیک سازمان (ناټو) سره د لویدیځ جرمني د یوځای کېدو په غبرګون کې رامنځته شو.
د وارسا تړون چې شوروي اتحاد یې په سر کې ځای درلود د ناټو پر وړاندې د پوځي قدرت د توازن ساتنې په موخه رامنځته شو. له دې سره چې د دغه دوه سازمانونو ترمنځ هېڅ مستقیمې پوځي نښتې شتون نه درلود، خو دواړه په ایډیالوژیک بنسټ باندې په نیابتي جګړو کې ښکېل و. ناټو او وراسا دواړه د پوځي ځواکونو د پراختیا او په دواړو تړونونو کې د زیاتو هېوادونو د ورګډ کېدو لامل وګرځېدل. د دغه تړون د غړو هېوادونو له خوا تر ټولو لوی پوځي اقدام د ۱۹۶۸ زکال په اګست میاشت کې په چکسلواکیا باندې برید و چې له البانیا او رومانیا پرته د دغه تړون د ټولو غړو هېوادونو ځواکونو په کې ونډه لرله؛ همدغه چاره لامل وګرځېده څو له یوې میاشتې څخه په کم وخت کې البانیا له دغه تړون وویستل شي. دغه تړون په ختیځ بلاک هېوادونو کې د ۱۹۸۹ زکال د انقلابونو له پراختیا را وروسته په پولنډ کې د یو موټي توب غوښتونکي خوځښت، د ۱۹۸۹ زکال په جون میاشت کې دپولنډ د قانون جوړونې د ټاکنو له بریا او د ۱۹۸۹ زکال په اګست میاشت کې د پان اروپايي روغې جوړې پر بنسټ له پاشل کېدو سره مخ شو.
غړي هېوادونه
د دغه تړون په لاسلیک کوونکو بنسټ اېښودونکو کې لاندې کمونیستي دولتونه شامل و: