cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امریکایي فلسفه
امریکایي فلسفه (انګلیسي: American philosophy) له متحده ایالاتو سره د تړلو فیلسوفانو فعالیت، اثار او دودونه دي. د فلسفې انټرنېټي دایرة المعارف کاږي چې که څه هم د امریکایي فلسفې "اصلي تعریفوونکې ځانګړنې نشته، خو بیا هم امریکایي فلسفې ته د دغه ملت د تاریخ په اوږدو کې د متحده ایالاتو ډله‌ییز هویت ته د انعکاس او بڼې ورکولو په توګه کتل کېدای شي."
۱۷مه پېړۍ
د جان وینتروپ په څېر مفکرینو د شخصي ژوند په پرتله پر عامه ژوند ټینګار کاوه. باور یې دا و، چې پخواني د وروستیو په پرتله لومړیتوب لري، په داسې حال کې چې نور لیکوالان لکه راجر ویلیامز (د روډ آیسلنډ ایالت یو بنسټګر) په دې اند وو، چې مذهبي زغم په یوه ټولنه کې مذهبي تجانس او یووالي ته د رسېدو د هڅې په پرتله خورا اړین دی.
۱۸مه پېړۍ
د ۱۸مې پېړۍ امریکایي فلسفه پر دوو برخو وېشل کېدای شي، لومړۍ نیمایي یې د اصلاح شوي پیوریټان کالوینیزم د الهیاتو په وسیله مشخصېږي چې د لویې بیدارۍ یا ویښتابه او هم د روشنګرۍ د طبیعي فلسفې تر اغېزې لاندې وو ، او دویمه برخه یې بیا د امریکا د روشنګرۍ د طبیعي اخلاقي فلسفې په وسیله مشخصېږي چې په امریکایي کالجونو یا پوهنتونونو کې تدرسېده. دوی "د ۱۷۵۰ او ۱۷۷۰ لسیزو د ګډوډیو په کلونو کې" د "متحده ایالاتو لپاره د یوه نوي فکري کلتور د جعل او تحریف" لپاره کارول شوي وو، کوم چې د اروپایي روشنګرۍ د امریکايي بڼې لامل شو چې د بنسټ ایښودونکو پلرونو له سیاسي فکر سره یې تړاو لري.
په امریکا کې د روشنګرۍ د دورې پیل
په امریکايي مستعمرو کې د پوهنتوني زده‌کړو لومړني ۱۰۰ کلونه په نیو انګلنډ ایالتونو کې د ویلیم ایمز د پیوریتان الهیاتو او "د پیټروس راموس د شپاړسمې پېړۍ منطقي مېتودونو" تر تسلط لاندې وو. وروسته بیا په ۱۷۱۴م کال کې له انګلستان څخه د ۸۰۰ ټوکه کتابونو مرسته، چې د انګلیس استعمار د رسمي استازي جیرمیاح ډامر لخوا راټول شوي وو، یېل پوهنتون ته ورسېده. دغو کتابونو هغه موضوعات هم رانغاړل چې د "نوې زده‌کړې" په نوم مشهور شول، چې پکې د "لاک، دیکارت، نیوټن، بویل، او شکسپیر اثار" او د روشنګرۍ دورې د نورو هغو لیکوالانو اثار شامل وو، چې د پیوریتان یېل او هاروارډ پوهنتونونو استادانو او فارغانو تر هغه وخت نه پېژندل. د کنیکټیکټ ایالت د ګیلفورډ ښارګوټي یوه اتلس کلن فارغ شوي محصل او ځوان امریکايي سامویل جانسون، چې تازه یې د لارډ فرانسیس بیکن د "زده‌کړې یا علم پرمختګ" اثر موندلی او لوستی و، په لومړي ځل دا کتابونه پرانیستل او مطالعه یې کړل. جانسون په خپله بیوګرافي کې لیکلي: "دا ټول پر وچو ځمکو د سېلاب د راتللو په څېر وو" او "هغه ځان داسې وموند لکه یو څوک چې د ماښام له پیکه رڼا څخه ناڅاپه د لمرینې ورځې بشپړې رڼا ته راووځي." هغه اوس هغه څه چې په یېل پوهنتون کې یې زده کړي وو، داسې ګڼل چې "د یو څو کوچنیو انګلیسي او هالنډي سیستمونو له زده‌کړه‌ییزو یا مکتبي جالونو پرته چې اوس په کوڅو کې په سختۍ سره راټولېدای شي، نور هېڅ هم نه وو."
جانسن بیا په ۱۷۱۶م کال کې په یېل پوهنتون کې استاد وټاکل شو. هغه هلته د روشنګرۍ د ښوونیز نصاب تدریس پیل کړ او په دې توګه په امریکا کې روشنګري پیل شوه. د یوې لنډې مودې لپاره د هغه یو زده کوونکی یو پنځلس کلن ځوان جاناتن اډوارډز و. په دغو کلونو کې د یېل پوهنتون دغو دوو تکړه او نامتو محصلینو، چې دواړه یې پام وړ مفکرین او بیا د پوهنتونو رئیسان هم شول، د زړو زده‌کړو او نوو زده‌کړو ترمنځ د سازګارۍ د نشتوالي د ستونزې بنسټیز ماهیت روښانه کړ. خو هر یوه یې د ارادې د آزادۍ په مقابل کې د قضا او قدر، د پرهېزګارۍ له لارې د نېکبختۍ په مقابل کې د ازلي یا موروثي ګناه، او د ماشومانو د زده‌کړو په مسایلو کې خورا متفاوت نظرونه لرل.
۱۹مه پېړۍ
په ۱۹مه پېړۍ کې په امریکا کې رومانتیزم وده وکړه. د رومانتیزم امریکايي بڼه ټرانسنډنټلیزم وه او دا یو ستر امریکایي نوښت ګڼل کېږي. په ۱۹مه پېړۍ کې همدا راز د پراګماتېزم د مکتب وده هم ولیدل شوه، او ترڅنګ یې د جورج هولمز هاویسون په مشرۍ یوه کوچني هېګیلي فلسفي غورځنګ هم وده وکړه چې مرکزیت یې په لویس ښار کې و، که څه هم د امریکايي پراګماتېزم نفوذ له دغه کوچني هېګیلي غورځنګ څخه خورا زیات و.
د ماديزم په اړه په نورو غبرګونونو کې د جوسیا رایس "هدفي یا عیني ایډیالیزم"، او د بورډن پارکر بوون "شخصیتیزم یا شخصیت‌پالنه" چې کله کله "بوسټن شخصیتېزم" هم بلل کېږي، شامل دي.
داروینېزم په امریکا کې
د چارلس داروین "د موجوداتو د انواعو ریښې" تر نوم لاندې اثر کې چې په ۱۸۵۹م کال کې خپور شو، د تکامل د تیورۍ خپرېدو پر امریکايي فلسفه خورا زیاته اغېزه وکړه. جان فیسک او چانسي رایټ دواړو له تکاملي لیدلوري څخه د فلسفې د بیا پراختیا او درک لپاره لیکل او استدلال کړی. دوی دواړو غوښتل چې په دارویني اصطلاحاتو کې پر اخلاقو او ذهن پوه شي او د تکاملي ارواپوهنې او تکاملي اخلاقیاتو لپاره یوه الګو وټاکي.
۲۰مه پېړۍ
پاراګماتېزم چې په ۱۹مه پېړۍ کې په امريکا کې پيل شو، د ۲۰مې پېړۍ په پيل کې له نورو فلسفي مکتبونو سره مل شو او بالاخره د یوې مودې لپاره د هغوی تر سیوري لاندې راغی. په ۲۰مه پېړۍ کې پروسس فلسفه (process philosophy) راښکاره شوه، چې د ساینسي نړۍ-لید او د البرټ انشټاین د نسبیت تیورۍ تر اغېزې لاندې وه. د ۲۰مې پېړۍ په منځ کې بیا په امریکا کې د ژبې د فلسفې او تحلیلي فلسفې د شهرت زیاتوالی ولیدل شو. وجودېزم (Existentialism) او ښکارند-پوهنه (phenomenology)، چې په ۲۰مه پېړۍ کې په اروپا کې خورا مشهورې وې، په امریکا کې یې هغسې شهرت​​ ترلاسه نه کړ لکه څنګه یې چې د اروپا په اصلي ټاټوبي (continental Europe) کې درلود.
د افغانستان د اورشني غرونو لړليک
وېشنيزه:افغانستان
عبدالعزيز
عبدالعزيز د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
محب الرحمان هوسا
محب الرحمان هوسا (زوکړه ؟ د کونړ ولايت - مړینه؟) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر، لیکوال او ژورنالیست وو.
مخينه
خدای بښلی استاد محب الرحمان هوسا د مولوي عبدالرحمان زوی، د کونړ ولایت د نورگل ولسوالۍ اوسېدونکی د افغانستان د اوسني ژورنالیزم او ادبیاتو يو ښه استازی وو. هغه په ټبر (قوم) مومند وو. لومړنۍ زده کړې یې له خپل عالم پلاره ترلاسه کړې. په فقهه، صرف و نحوه او د وخت په نورو مروجه علومو یې ځان تر ډېره بريده پوه کړ. په هغه وخت کې په ټول کونړ او په ځانگړې توگه د هغوی په ولسوالۍ کې د ماشومانو او ځوانانو لپاره د یو ښوونځي ډېره اړتیا لیدل کېده چې دغه تشه د دغه علم پروره ځوان ښاغلي محب الرحمن هوسا په هڅو ډکه شوه. خدای بښلي هوسا د کونړ ولایت د نورگل او مزار درې لپاره د لومړني ښوونځي باني او بنسټگر دی چې تر اوسه د مزار درې د لیسې په نوم یادېږي.
استاد هوسا سربیره پر دې، چې د هغه وخت د فرهنگپالو کړیو او ويښو مترقي زلميانو کارند غړی وو، د پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د « خیبر » په نامه د یوې ملي مهالنۍ (جریدې) بنسټ هم کېښود او ويي چلوله. نوموړي د افغانستان په یو شمېر ولايتونو کې د مطبوعاتو د مدیر او د یو شمیر ورځپاڼو د پازوال مدیر په توگه هم په ښه ډول دنده ترسره کړې ده. هغه يوه موده په راډيو افغانستان کې د لیکوال په توگه کار وکړ. نوموړی ښه شاعر هم وو چې يو گڼ شمېر شعرونه یې د هماغه وخت په رسنيو کې چاپ شوي دي. د هوسا صاحب شعرونه په ساده ژبه خو د لوړو پیغامونو درلودونکي دي.
مدني اکر
ارواښاد محب الرحمان هوسا د فرهنگپالو وروڼو او خویندو تر څنگ په علمي جامه سمبال اولادونه هم لري. په ډنمارک کې د خپلواکۍ جریدې مسول مدیر او د افغان غږ راډیو چلوونکې او ويانده اغلې فیضیه هوسا یې لور ده. د نورو علم پروره بچیانو په څنگ کې يې ښاغلی دکتور فیض الرحمان هوسا زوی دی چې په یوه روغتون کې ډاکټر دی. نور بچیان يې هم ټول د لوړو زده کړو خاوندان دي.
اخځليک
۱- د افغان غږ راډيو فېسبوک پاڼه، ډنمارک.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
فوزيه کوفي
فوزيه کوفي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لویه جرګه
جرگه یوه دوديزه قبايلي غونډه ده چې پښتانه قبايل د خپلو ستونزو د هوارۍ لپاره ېې جوړوي. دا چې د افغانستان د ټولنې سیاسي ، او ټولنيز جوړښت په قبايلي لرغونو دودونو سمبال دی نو د همدې لپاره د پېړيو پېړيو راهيسې دغه دوديزه لويه جرگه په افغانستان کې د هر اړخيزو زده کړنځايونو (انسټيټيوشنونو) لکه کورنۍ او ټولنې کې يو اړين رول گرځېدلی.
لویه جرگه
لویه جرگه په پښتو ژبې کې له دوه تورو چې یو ېې لویه د ستر په مانا او بل ېې جرگه چې دغونډې او عربي کې د شورا په مانا ده جوړه شوې. په دې وروسته لسو کلونو کې په افغانستان کې له لویو جرگو څخه د سياسي کړکېچونو د ختمولو لپاره په فرمايشي توگه کار اخيستل کېږي ، خو د څېړونکو له څېړنې داسې ښکاري چې باید د لويې جرگې دوديزه بڼه په نوې غربي الوزمه لبراله توگه ونه کارېږي ، ځکه د افغانستان په ټولنه کې پردی سياست ، پردی دود دستور او مافيايي پېښې ناکامه شوي ځکه خلک پرې اعتبار نشي کولی. د لويې جرگې د دود له مخې ټول د لويې جرگې غړي باید چې د افغانستان د کليو او بانډو څخه پوهياله روحاني سپين روبي مشران وي. همدا رنگه ېې تر څنگ د ټولنې بې پرې افغان قانونپوهان ، استادان او د کړکېچ او ستونزې عاملين په بشپړه توگه د ټولنې د دود له مخې خپل د استازو سره يوځای شتون ولري. په حق او سپينو ويناو کولو سره په پای کې د مرکو هرې پرېکړې ته چمتو او سر کېږدي. دا دود له نړېوال سياسي دود او د هغوی مدني چوکاټ څخه پدې توپیر لري چې لويې جرگې کې ټول غړي او عاملين او موغزين ېې سپينې ويناوې ، سپين ويل او بې ډاره يا خاطردارۍ د پښتونولي او اسلامي اخلاقو په چوکاټ کې په نېغه خپلې خبرې کوي ، کوم چې په سياسي لحاظ ورته پوله ايښودل شوې. دا پدې چې لويې جرگې کې پرېکړې د دود سره سم د حل د را ايستلو په موخه د نياومنتيا عملي ژمنې ته په پام سره ترسره کېږي. په لويې جرگې کې د شتمن يا نېستمن په پلوۍ او خاطردارۍ هېڅ داسې څه په پام کې نه نيول کېږي .لویه جرگه په افغانستان کې اوږد تاریخ لري.افغانان کله چې افغانان ملي ستونزو سره مخامخیږي یا هم په ملي کچه پریکړې کوي نو د لويې جرگی جوړولو غوښتنه رامنځته کېږي. دغه دود په نړۍ کې نورو هېوادونو کې نه پلي کېده ، خو نن سبا د اروپا په هر يو هېواد کې دېته ورته غونډال د ټولنې د ارواپوهنې پر بنسټ رغول شوی. دا چې لويه جرگه افغاني بڼه لري ، افغانستان کې ېې سرچينه اخيتسې، ځکه هم د جرگې او مرکې د دود ټاټوبی په نړېواله کچه افغانستان بلل کېږي. که د غربي مشرانو جرگې کور (پارلمان) کې د يوې ټولنيزې يا سیاسي کړکېچ په هکله خبرې کېږي نو تر ډېره د کړکېچ د نسبيوالي او د غربي گروهې د حقوق بشر تر څپرۍ لاندې قانونيت ته پام نیول کېږي. همدا ډول پخوا په افغانستان کې سپين روبيو د هېواد پر کچه د هرډول ستونزو د هوارۍ پخاطر سره راغونډېدل او کومه پرېکړه چې به ېې وکړه د هېواد سياسي مشرانو ته د منلو وړ وه ، خو اوس په لويې جرگې کې فرمايشي له سره تر پای جرگې پورې سياسي غړي ، حکومتي پوځيان ، ټوپکوال د ټوپک په زور خپل سره ځانچاري خبرې او پرېکړې کوي. په دودیزه توگه په لویی جرگې کې قومي مشران برخه اخلي او سياسي څېرې ېې کوربه توب او ترجماني په غاړه اخلي. افغانان پر خپلو روحاني مشرانو د ډیرو تجربو درلودلو په خاطر بشپړ باور لري. د افغانستان ټولې ستونزې د قبايلي اړخونو د نه يووالي په ترڅ کې رامنځته شوي او د همدې لپاره د جرگې لار غوره شوې. د تاريخ په اوږدو کې دغې خواته د افغانستان حکومتوالو پام نه درلود. تل ېې قبايلي سټې ځپلي او فرمايشي پردي قانون واکانو ته ېې د ټولنې واگي په لاس ورکړي چې تر ننه د افغانستان سوله ، ثبات او ټولنيز چوکاټ ېې ټکنی کړی. قومي مشران او دکلیواو بانډو مشران دخپلو اوږدو خدمتونو، عمراو دکورنیو پخاطر په لویو جرگو کې ټاکل کیږي.
اوسينۍ لويه جرگه په افغانستان کې
لویه جرگه دافغانستان دخلکود غوښتنو او ارادو غوره ښکارندويي کوي چې په لاندی توگه جوړیږي. لویه جرگه له ټول هیواد څخه ۵۰۰ غړي لري.چې له دی شمیری څخه ۵۰ تنه ېې د ولسمشر لخوا ټاکل کیږي او له پاتې برخې څخه نیمايی ېې ښځې دي چې دا شمیرې دبدلون وړ هم دی. دلویې جرگې غړي دخپلواکۍ، ملي حاکمیت، ملي یووالې او دهیواد لوړو گټو په اړه پریکړی کوی. باید ووییل شي چې همدا لویه جرگه د اساسي قانون په موادو کې بدلون هم راولي. لویه جرگه په خپل لومړي غونډې کې خپل مشر ، مرستیال او دوه دارالانشاء ټاکی. درایی په وخت کې باید د لویی جرگې زیاتي برخه شتون ولري.لویه جرگه خپل ټولې غونډې او پحثونه په ډاگه توگه ترسره کوي خو که له پنځمې برخې څخه یوه برخه ېې د سري بحث غوښتنه وکړي او دپاتې غړو لخوا تصویب شي نو دا بحثونه به په سري توگه ترسره شي. د ولسی جرگې غړي ، د مشرانو جرگې غړي همدا رنگه د ولایتي او ولسوالیو شوراگانو مشران، دکابینې غړي ، د ستری محکمې مشر او غړي همدا راز دلوی څارنوالې غړي کوالای شي په لویه جرگه کې برخه واخلي خو د رای ورکولو حق نلري
۱۹۸۷ز کال د نومبر ۲۹ - کابل د پولېتخنیک پوهنتون
وېشنيزه:د افغانستان حکومت وېشنيزه:افغاني هڅوب
امان الله پيمان
امان الله پيمان عضو سابق پارلمان افغانستان.
محمدو ایسوفو
محمدو ایسوفو په انګلیسي Mahamadou Issoufou) زوکړه ۱۹۵۲م کال) له ۲۰۱۱م کال راهیسې تر اوسه د نایجر هیواد ولسمشر دی.
امان الله پيمان
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لوی پانډا
لوي پانډا (په لاتين:Ailuropoda melanoleuca په چينايي: 大熊貓-  da xiong mao) د يږانو څخه یو بوټي خوړونکی ژوي دي چې په مرکزي چين کې په غرونو سیمو کې ژوند کوي. نوموړی یږ د چين د خلکو جمهوريت ملی ځناور دي او د دي ژوي ښکار او وژل منع دي.
وېشنيزه:يږان
پُستي کوډ
په استرالیا هیواد کې د یو پُستي مرکز نښه.
پُستي پته پوستي کوډ یاهم پُستي ادرس هغه څو عده دیزه شمارې ته ویل کیږی د کومې له مخې چې په نړۍ پُستي پاکټونه (پوستونه) اړوندو ادرسونو ته رسیږي.
محمدزی هشتنغر
م
محمدزيی یامحمیدزي یا مامنزي یا مهمنزي نور) یؤ سړبنی پښتون قوم . بايد سره اشتباه نه شی دهمحمدزيد بارکزي دراني ، چې د ډیرو کلونو لپاره د افغانستان د واکمن کورنۍ وو. ده محمدزي دا ډله په (چارسدې) عصري ورځ پاکستان کې موقعيت لري، د زامند دریم د زوی د یو بيخي توپير د پښتنو نسب، زوی خرشب‌ؤن.
اصليتونه
د پښتني نسل له مخې ، محمدزۍ د قیس عبد الرشید څخه د هغه د زوی سرباني او زوی خیربون له لارې اوسیږي. افغان محمدزى (بارکزى) د شارخون زامن دي او خاشبن د هغه ورور دی. Kharshbun درې زامن، Kand، زاماند، کاسي درلود. محمد د زمانډ (جماند) زوی و نو دوی د محمدزي قبیلې سره مشهور دي (لاندې چارټ وګورئ).
ځای او تنظیم
محمدزئی د پاکستان د خیبر پښتونخواه د چارسدې ولسوالۍ په هشتنګر کې په عمده توګه موندل کیږي چې د سوات سیند کی left اړخ ته سره پوله لري. دوی په اصل کې ویل شوي چې د ژوب سیمه استوګنه لري ، مګر چارسده سیمې ته تللی او د یوسفزي لخوا هشت نگر ورکړل شوی. د دوی جغرافیه د قبیلې داخلي سازمان سره اړینه ده ، ځکه چې د قبیلې څانګې او کلي چې هر یو پکې اوسیږي ورته نومونه لري. دغه لانديني ویش پر هغه څه چې د پيښور په بيا برخه وه یوه 1878 راپور څخه راځي: د تنګي (Barazai او Nasratzai)، شیرپاو ، Umarzai ، Turangzai ، اتمانزو ، Dargai Rajjar ، کوټ Tarnab Dargai د دغو ټولو قومونو په ژوند چارسدې ، او پراګ. د ګل قبیلوي قاموس اضافه کوي چې "د دوی سره د محمد ورو brothersو څو اولادونه میشته دي ، چې له هغې څخه د خشګي ، د دوی یو اصلي کلي نومول شوی دی." د سوات سیند په اوږدو کې د دوی اوبه خور ، د وريجو وړونکې ځمکې د ټیټو ځمکو یا شولګیرا په توګه پیژندل شوي ، پداسې حال کې چې لوړې ځمکې د مایرا په نوم یادیږي. د محمدزي هشت نگر یوه فرعي څانګه د ضلع شنګله د غوربند وادې ته ورسیده او هلته میشته.
سیاست
د محمدزيو دوه مشهور قبيلوي پښتانه مشران ډاکټر خان صاحب او د هغه ورور عبدالغفار خان او د هغه لمسی اسفنديار ولي خان وو. دوی په اصل کې د اتمانزۍ اوسیدونکي دي ، چیرې چې د هغه پلار یو ښه ځمکه وال او د کلي خان و.
محبت شاه
محبت شاه د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
۱۶۴ (عدد)
۱۶۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۶۳ څخه  مخکي او د ۱۶۵ وروسته موجود دي.
محبت شاه
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
۱۶۴ (عدد)
په کلینډر کې
۱۶۴ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۶۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
آسيايي تور اېږ
آسيايي تور اېږ (په لاتين: Ursus thibetanus) د اېږو څخه دی چې په سوېلي، منځنۍ او ختیځې آسيا کې په غرییزو سیمو کې ژوند کوي. نوموړې ژوې په ځانگړي ډول مېوې، خوځندکې (لکه مېږي) او گبين خوري. ددې اېږ تريخی په چين کې د درمل په توگه کارېږي.
وېشنيزه:يږان
حیات الله حیات
حیات الله حیات په ١٩٧٣ کال کي په خوګياڼو ولسوالۍ، ننګرهار کي زېږېدلی وو، هغه تر ۴ فبروري ٢٠١٩ پورې د ننګرهار او بيا په ١۴ فبروري ٢٠١٩ کي د کندهار د والي په توګه وټاکل سو.
فعالیت په کندهار کې
هغه ته د کندهار فېسبوکي والي ويل کېده.
لومړی
''د ولایت مقام سره د سل ميليونه افغانيو د مرستې غوښتنه سوې، خوپیسې لا تراوسه نه دي راغلي. دا پیسې د ډوډۍ او غذایي موادو لپاره نه بلکې د روغتون د سامان الاتو او د مريضانو لپاره دي''
(يادونه؛ په همدې ځای کې د حيات الله حيات ورور حاجي عارف يو کندهاری معلول (په سترګو ړوند) شخص د ولايت مقام ته په زوره کش کړ، د حيات الله حيات وروڼو تر دی وړاندی په ننګرهار ولايت کې هم دغه ډول فعالیتونه ترسره کړې وه، او يو ملي پولیس یی وهلی وو)
دوهم
دده د واليتوب په دوران کې د کندهار په صحت عامه کي د نادر عسکر په نامه یو کس هم محاله پر يوه وخت شپږ رسمي دندي درلودې:
له دې هرڅه موندلو څخه څو ورځي مخکي د همدې رسمي دندو تر څنګ د ۲۵ ورځو له پاره په البلال انسټیوټوټ کي د نسایي او ولادي برخه کي ټرېنر هم و. چي په دغه پروګرام کي نوري ټولي خویندي ټرېنراني وې، یوازي دئ پکښې نارینه و، او خویندو شکایت هم ترې کړی و.
د محمد یعقوب په نوم یو کس دوې دندي لرلې:
د زبیح الله فیضي په نوم یو بل کس هم دوې دندي لرلې:
د افغان وسله والو ځواکونو تاریخچه (۲۰۰۲- ۲۰۲۱ زکال)
د ۲۰۰۱ زکال په وروستیو کې د حامد کرزي تر مشرۍ لاندې د افغان دولت له جوړېدو وروسته د افغانستان وسله وال پوځ په تدریجي بڼه د متحده ایالاتو او د هغو د نورو بهرنیو متحدینو له خوا بېرته تاسیس شو.
په پیل کې نوی ځمکنی ځواک یا د افغانستان ملي اردو (ANA) رامنځته شوه؛ په ۲۰۰۲ زکال کې پلان دا و چې د دغه پوځ شمېر ۷۰ زره تنه وي، خو د ۲۰۱۱ زکال په نیمايي کې دغه شمېره ۱۹۴۰۰۰ ته زیاته شوه. د افغان وسله وال پوځ هوايي برخه یا د افغانستان ملي هوايي پوځ وروسته د افغان هوايي ځواک (AAF) په نامه په یو جلا جوړښت واوښت. د افغانستان ملي اردو او هوايي ځواک دواړه د افغانستان د ملي دفاع وزارت تر کنټرول لاندې و. د دغو ځواکونه روزنه په پیل کې په افغانستان کې د متحده ایالاتو د پوځي همکارۍ د فتر (۲۰۰۲- ۲۰۰۵ زکال)؛ ورپسې له افغانستان سره د امنیتي همکاریو دفتر (۲۰۰۵- ۲۰۰۶ زکال)؛ له دې وروسته د امنیتي مسئولیتونو د انتقال ګډې قوماندانۍ (۲۰۰۶ زکال)؛ په ۲۰۰۹ زکال کې په افغانستان کې د ناټو روزنیز ماموریت او بالاخره په ۲۰۱۴ زکال کې د پرېکنده ملاتړ ماموریت ته وسپارل شوه. د سدرا په خبره د اصلاحاتو په بهیر کې دغو دوامداره بدلونونو د بنسټي شیزوفرني (ګډوډۍ) رامنځته کېدو ته لار برابره او پراختیا یې ومونده. ورته مهال د متحده ایالاتو د هغه پوځي پرسونل دوامداره تغیر او تبدیل هم مرسته نه کوله چې په روزنیزو پروګرامونو یې څارنه کوله.
تر ۲۰۰۶ زکال پورې په ټول هېواد کې شاوخوا ۶۰ زره پخواني وسله وال بې وسلې کړای شول. په ۲۰۰۷ زکال کې راپور ورکړل شو چې د ډي ډي آر په بهیر کې ۲۷۴ ملیشه جوړښتونه منحل شوی، له ۶۲ زره زیات غړي یې بېرته په ملکي ژوند کې ګډ شوي او همدارنګه له ۸۴ زرو میلو زیاتې سپکې او درنې وسلې راغونډې شوې دي. له دې سره نیویارک ټایمز راپورونه خپاره کړل چې د وسلو په برخه کې احتکار شوی او آن د هېواد په شمال کې هم د طالبانو ګواښونه مخ پر زیاتېدو دي. په ۲۰۰۸ زکال کې د افغانستان د ملي پراختیا ستراتیژۍ څرګنده کړه چې د ناقانونه وسله والو ډلو د بې وسلې کولو د پروګرام موخه دا ده چې د هېواد په ټولو برخو کې ناقانونه وسله والې ډلې له فعالیت څخه راوګرځول شي. نږدې ۲۰۰۰ دغه ډول ډلې تثبیت شوې چې د دوی ډېرو یې خپلې وسلې افغان دولت ته تسلیم کړې او یا هم له نویو جوړو شوو وسله والو ځواکونو سره مل شول.
هوايي ځواک
افغان هوايي ځواک د ۱۹۸۰مې لسیزې پر مهال او له هغو وړاندې نسبتا پیاوړی و، خو د ۲۰۰۱ کال تر پایه پورې د دغه پوځ د عملیاتي الوتکو شمېر تر ټولو لږ کچې ته راکم شو. متحده ایالاتو او د هغو متحدینو په ډېرې چټکۍ سره د هوايي عملیاتو په برخه کې د طالبانو پاتې وړتیاوې د جګړې په لومړیو کې له منځه یووړې. د امریکايي ځواکونو له خوا د افغانستان د هوايي اډو له نیولو وروسته مالومه شوه چې د افغانستان هوايي ځواک د شوري اتحاد له وتو وروسته څومره کمزوری شوی و. ډېری الوتکې یوازې د هغو اوسپنو په توګه وې چې د یوې لسیزې راهیسې یې زنګ وهلی و. ګڼ شمېر نورې هم د ساتنې په موخه ګاونډیو هېوادونو ته لېږدول شوې وې او یا هم پلورل شوې وې. د افغان هوايي پوځ شمېر هم د کورنۍ جګړې د اغېز له امله ډیر کم شوی و. دغه ځواکونه په تدریجي بڼه د ناټو تر مشرۍ لاندې د څو ملیتي هوايي ځواکونو له خوا پیاوړي شول.
افغان هوايي ځواک څه باندې ۲۰۰ بېرته رغول شوې الوتکې لرلې چې په دغو کې اې-۲۹ سوپرټوکانو جټ الوتکې؛ لاکهیډ سي-۱۳۰ هرکولس او پیلاټوس پي سي- ۱۲ پوځي ټرانسپورټي الوتکې؛ یواچ-۶۰ بلک هاوک، میل مي -۱۷، مي- ۲۴ او همدارنګه بېلابېل ډوله نورې چورلکې شاملېدلې. ورته مهال یې ائرو ال-۳۹ الباتروس او سسنا ۱۸۲ روزنیزې الوتکې هم لرلې. په دې سره د افغان هوايي پوځ د پرسونل شمېر ۷۰۰۰ تنو ته ورسېد چې د محدود شمېر ښځینه پیلوټانو په ګډون یې ۴۵۰ پیلوټان لرل.
په شمېر کې زیاتوالی
متحده ایالاتو د ۲۰۰۲ زکال په اپرېل میاشت کې یوه خیالي موخه لرله، چې وه به وکولای شي د ۲۰۰۳ زکال تر اپرېل میاشتې پورې ۱۲۰۰۰ روزل شوي چمتو افغان سرتېري ولري. څو میاشتې وروسته مالومه شوه چې دغه ډول موخه په دومره لږ وخت کې نه شي پوره کېدلای. همدا و چې د ۲۰۰۳ زکال تر نومبر میاشتې پورې یې د ۹۰۰۰ سرتېرو په روزنیز پروګرام پیل وکړ.
په لومړنیو طرحو کې د ۳۱ کنډکونو یا لوا ګانو جوړول شامل و. له دغو ۳۱ لواګانو څخه ۲۸ لوا ګانې جوړې او جګړې ته چمتو شوې. په پیل کې څلور منطقوي قول اردو ګانې رامنځته شوې چې په ۲۰۱۹ زکال کې یې شمېر اوو ته زیات شو.
د متحده ایالاتو پالیسي دا وه چې د پوځ شمېر د ۲۰۱۰ زکال تر اکتوبر میاشتې پورې ۱۳۴۰۰۰ تنو ته ورسېږي. د افغانستان پوځ دغې موخې ته د ۲۰۱۰ زکال په می میاشت کې لاسرسی وموند او تر ۲۰۱۱ زکال پورې یې خپلې وروستۍ موخې یعنې ۱۷۱ زرو تنو ته د پوځ د شمېر د زیاتولو پر لور ګام واخیست. واقعي شمېره (د پلان شوې شمېرې پر خلاف) د ۲۰۱۱ زکال په مۍ میاشت کې شاوخوا ۱۶۴۰۰۰ تنو ته ورسېده. د پوځ د شمېر دغه زیاتوالي لار برابره کړه څو متحده ایالات وکولای شي د ۲۰۱۱ زکال په جولای میاشت کې په افغانستان کې د خپلو ځواکونو په کمولو لاس پورې کړي.
د ۲۰۱۰مې لسیزې په وروستیو کې د افغان پوځ تاسیسات او اډې
د ۲۰۱۰مې لسیزې تر پایه پورې په ټول هېواد کې ګڼ شمېر پوځي اډې جوړې شوې چې په دغو کې په بلخ، فراه، غزني، هرات، کابل، کندهار، میدان وردګ، ننګرهار، پکتیا، پکتیکا او پروان ولایتونو کې مهمې پوځي اډې شاملې وې. یو شمېر له دغو څخه د متحده ایالاتو د پوځ د انجینرۍ د برخې (USACE) او نورې یې د ایساف او خپله د افغان ځواکونو له خوا جوړې شوې وې. په ۲۰۱۰ زکال کې راپور خپور شو چې په افغانستان کې شاوخوا ۷۰۰ پوځي مرکزونه شتون لري؛ له دغو څخه ۴۰۰ یې د ایساف ځواکونو او پاتې نور ۳۰۰ یې د افغان ملي امنیتي ځواکونو په واک کې وو.
د افغان پوځ د افسرانو د روزنې په موخه د افغانستان ملي نظامي اکاډمي د متحده ایالاتو د پوځي اکاډمۍ څخه په تقلید جوړه شوه. د مارشال فهیم ملي نظامي پوهنتون په کابل کې جوړ شو چې د قوماندانۍ ودانۍ، درسي ټولګي، خوړنځای، کتابتون او روغتیايي مرکز یې درلود. له دې سربېره د مرکزي قوماندې یو مرکز د ۸۰ میلیون ډالرو په لګښت د حامد کرزي د نړیوال هوايي ډګر (د کابل هوايي ډګر) په خوا کې جوړ شو. په دغه مرکز کې د سرتېرو د روزنې ډېری چارې د ویرجینیا د ملي ګارد د سرتېرو له خوا پر مخ وړل کېدې.
ورته مهال پام وړ شمېر افغان افسران په هند کې وروزل شول؛ دغو افسرانو په دېره دون کې د هند په پوځي اکاډمۍ، پونې ته څېرمه په ملي دفاعي اکاډمۍ او یا هم په چنای کې د افسرانو د روزنې په اکاډمي کې زده کړې کولې. د افسرانو د روزنې اکاډمي به دغو افغان سرتېرو ته ۴۹ اونۍ زده کړې ورکولې او هغوی به یې افسرۍ ته د نوماندانو په توګه فارغ کول. بل پلو د هند پوځي اکاډمۍ بیا افغان افسرانو ته د زده کړو څلور کلن پروګرام وړاندې کاوه، په داسې حال کې چې ملي دفاعي اکاډمۍ بیا هغوی ته د دریو کلونو زده کړې سند ورکاوه او یو کال نور به یې هغوی په خپله تخصصي برخه کې روزل. په  ۲۰۱۴ زکال کې په هند کې په زده کړو باندې د بوختو افغان افسرانو شمېر شاوخوا ۱۱۰۰ تنه و.
مهاتا ګاندي
موهنداس کرمچند گاندهي چي وروسته د مهاتما گاندهي په نوم مشهوره شو، د هند له مهمو سياستوالو گڼل کېږي، چې د عدم تشدد د سياست پلوى و.
مېرمن
د گاندهي مور او پلار هغه وخت گاندهي ته واده وروکړی چي د ده عمر ١٣ کاله و. د گاندهي مېرمنه کاستوربه نکانجي هم د واده پر وخت ١٣ کلنه وه.
حياتي فکتورونه
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپيريال ساتنې او ځنګلونوڅانګه
مهاتا ګاندي
زدکړي او مسلک
همدا و چي په سويلي افريکا کښي گاندهي د هنديانو د حقوقو لپاره مبارزه پېل کړه. گاندهي د ناټال انډين کانگرېس په نامه ي غورځنگ جوړ کړی. دغه غورځنگ په سويلي افريکا کښي د هنديانو سره د ناوړه او تعاصبي چلن په وړاندي مبارزه کوله.
حياتي فکتورونه
حیاتی فکتورونه
Biotic Factors حیاتی فکتورونه یا Biotic Factors د هغه عواملو څخه عبارت دی چه د یو ژوندی موجود پواسطه د چاپیریال په نورو عناصرو او اجزاوو باندی تاثیرات واردیږی او یا هغه عوامل چه حیاتی منشا لری حیاتی یا بیولوژیکی فکتورونه په لاندی دریو گروپونو تقسیم شویدی. •	د انسانانو تاثیرات 		2- د حیواناتو تاثیرات 	3- د نباتاتو تاثیرات
مهاتا ګاندي
سياست
د ١٩٤٢ مېلادي کال د جون په دريمه نېټه گاندهي په ډاگه د برطانيې نه د هند دخپلواکۍ غوښتنه وکړه. همدا و چي انگرېزانو گاندهي زنداني کړ. خو د ناروغۍ له امله گاندهي د دو کالو بند وروسته بېرته خوشي کړل شو. په سويلي افريکا او همدا ډول په هند کښي گاندهي د انگرېزانو له خوا په څو څو ځله زنداني کړل شو. گاندهي خپل د ژوند مجموعا ٨ کاله په زندان کښی تېر کړل.
حياتي فکتورونه
د انساناتو تاثیرات Human Factors
انسان د یو مهم حیاتی فکتور یا عامل په توگه په ټولنه باندی مثبتی او منفی اغیزی لری د انسان د کړنو په واسطه په طبیعت کی راښی تغیرات منځ ته راځی چه د ژوند یو موجوداتو محیط ته تغیر ورکوی انسانانو د خپل تکامل په پروسه کی لمړی ښکار کولو چه دغه کارهم په غیږ نسی او وحشیانه ډول سرته رسیدلو چه خپله دغه کار د طبعت د توازن خرابوالی سبب گرځی ځکه وحشی ژوی د طبیعت د ایکووسیستم یو جز دی او ددی کړی ماتیدل د طبعت ټول توازن گډوډوی او ځنی تر اوسه پوری انسانان د دغه ناوړه عمل څخه لاس په سر شوی ندی او په لری کی په سلگونو ارقام اوو اقسام د ژوندیو اعوامو (وحشی ژویو) له منځه تللی دی او لا هم یی له منځه تگ ادا نقراض دوام لری. د ښکار څخه وروسته انسانانو په زراعت لاس پوری کړ که څه هم چه دغه کار ته یو ضرورت لیدل کیده او یو لږ سیگنی د انسانانو او نورو ژوندیو موجوداتو په برخه کی شویدی ولی د کرهنی پدغه پروسه کی انسانانو د خپلو ضرورتونو د اتباع په خاطر په طبیعت کی په افراطی ډول مداخله کړی او د طبیعت د نظام د خرابوالی سبب گرځیدلی دی او پدی لړ کی یی قوی خاوری له منځه وړی څر ځایونه یی د کښت او کړ پخاطر تخریب کړی او داسی نور. د زراعت او زراعتی انقلاب څخه وروسته انسانانو د ځینو پر مختگونو او تجاربوو په نتیجه کی صنعتی انقلاب منځ ته راوړ او صنعت دومره پرمختگ وکړ او داسی اسباب او وسایل را منځ ته شول چه استعمال یی انسانانو ته د سهولتونو تر څنگ منفی اغیزی هم لری. او زمونږ د محیط اوبه یی ککړی کړیدی هوا یی کثیفه او چټله کړیده ، ځنگلونه تخریب او څړ ځایونه محوه شویدی دننی ورځی او عصر تمدنی انسان د یو مهم فکتور په صفت د بیولوژیکی توازن په خرابوالی لاس لری او د خپلو غیری علمی فعالیتونو په نتیجه کی ایکو سیستم تخریب او محوه کوی که دننی عصر کیمیاوی او بیولوژیکی اسلحو ته ننظر وکړو چه د انسانانو د فعالیتونو او د ساینس او تکنالوژی د انکشاف مسئله ده نو وژونکی او تیاه کووونکی حیثیت لری. او استعمال یی د تاریخ په اوږدو کی د مختلفو ژوندیو موجوداتو د مرگ باعث شویدی او د غیری ژوندی چاپیریال یی داسی تخریب کړی چه بیرته جزایی یی د انسان توان څخه وتلی دی او یو نا ممکن عمل ښکاری د دغه اسلحو د استعمال په نتیجه کی په سلگونو زره هکتاره ځمکه او په میلیونونو ټنه خاوره تخریب شویدی چه د دغه مقدار خاوری جوړښت او تشکیل په طبعی ډول زرگونو کلونو ته ضرورت لری او د اقتصاد او وخت له نقطه نظره یو نا ممکن عمل بر یښی او همدارنگه نور په لس گونومثالونه شته دی چه شاید تشریح کی د یو مستقل کتاب متن تشکیل کړی. •	د حیواناتو اغیری انسانان د طبیعت د نظام یوه بله پوره کوونکی کړی شمیرل کیږی چه د طبیعت د نورو اجزاو په شان په محیط او چاپیریال باندی تاثیرات لری او په یوه محیط کی اساسی تاثیرات منځ ته راوری چه د دغه اثراتو په نتیجه کی د حینو نورو ژوندیو اجسامو ژوند تامین او په بله برخه کی بعضی وخت د نورو ژوندیو اجسامو ژوند تهدید وی.
مهاتا ګاندي
سياست
د ١٩٤٧ مېلادي کال د جون په ٣ يمي نېټي د برطانيې لوی وزير کلېمنټ اټلي د هند د خپلواک کولو او په دو برخو ياني هندوستان او پاکستان کښي د وېشلو اعلان وکړی. گاندهي د ستر هند د ويشلو مخالف و. خو کله چي د هند د تقسيم پر وخت کورني جگړې ته ورته حالت را منځ ته شو يوازي د گاندهي هلي ځلې وې چي دغه اخ وډب يه ډېر ژر قرار کړی.
حياتي فکتورونه
د نباتاتو تاثیرات
نباتات په طبیعت کی د نورو ټولو اجزاوو په نسبت یوه مهمه کړی شمیرل کیږی او دغه نباتات د ټولو ژوندیو موجوداتو لپاره نوری انرژی په کیمیاوی انرژی باندی تبدیلوی او ټولو ژوندیو موجوداتو ته غذا تهیه کوی او د نورو ټولو ژوندیو موجوداتو د پاره د غذاو فابریکی حیثیت لری روحی تر څنگ نباتات د هوا د پاکوالی او تصفیی سبب گرځی او په میلیونونو ټنه گرد او غبار او نور مضر گازات د هوا څخه جذبوی او د هوا پاکوالی سبب گرځی نباتات دی چه شعیفه خاوری قوی او حاصلخیزه کوی او د خاوری حاصلخیزی بیرته په غیری مستقیم ډول د انسانانو ، حیواناتو او نورو نباتاتو په ژوند باندی تاثیر لری. د نباتاتو د عمر او ژوند مختلفی مرحلی د هغوی د نا مساعدو شرایطو په مقابل کی مقاومت سره توپیر لری لکه د یوی هفتی د رطوبت عدم موجودیت په صورت کی د ځوانو او کم عمره ساقو او هغو تخمونو چه نوی شنه شوی وی له منځه ځی لکن پورته حالت پورته حالت د همدی نوعی په لوړ عمرو نباتاتو کی فرق کوی. ځینی وخت نباتات یو پر بل اثر لری او د غذایی موادو په اخستلو کی رقابت کوی او ځینی نباتات د ځینو نورو تر تاثیر لاندی راځی او ځینی لوړ قدی او ځینی ټیټ قدی منځ ته راځی چه دغه په مستقیم او غیری مستقیم ډول د ژوندیو موجوداتو ژوند تهدید وی.
مهاتا ګاندي
مړينه
څو سخت دريځه ملتپال هنديان د مهاتما گاندهي د صلحي دپاليسۍ نه ناخوښه وه. د دغو سخت دريځو په آند بايد د خپلواکۍ لپاره او بيا وروسته د پاکستان سره د کشمير په مسله د واک او توپک نه کار اخيستل شوی وای. په دغو سخت دريځو کښي ناتو رام گودسه هم و. دغه کس پر مهاتما گاندهي باندي هغه وخت په دهلي کښي د توپنچې درې ډزي وکړي چي مهاتما گاندهي د بيانيې ورکول لپاره د خلکو د ډلي په مېنځ کښي روان و. درې واړه مردکي د گاندهي پر سينه ولگېدل او گاندهي خپل ژوند دلاسه ورکړی.
حياتي فکتورونه
بیولوژیکی محیط
Biological Environment هر ژوندی موجود د خپلو فعالیتونو د پاره فزیکی او بیولوژیکی محیط سره مستقیم ارتباط لری هیڅ ژوندی موجود په تنهایی ډول سره ژوند نشی کولی بلکه د خپل ژوند د تامین پخاطر په نورو ژوندیو اجسامو پوری تړلی دی او د خپلو ضرورتونو د رفع کولو په خاطر د یو سیستم څخه استفاده کوی چه دغه ډول رابطه او سیستم د Bioceonosis پنوم یادیږی او د یوی یا څو نوعو څخه تشکیلیږی چه د حیواناتو او نباتاتو تعداد چه په هره اندازه په یوه ایکو سیستم کی زیاتیږی په همغه اندازه د خپلو ضرورتونو د دفع کولو په خاطر رقابت کوی د دو مختلفو نوعو تر منځ اړیکی او ارتباط په لاندی دوو گروپونو ویشل کیږی. -a همزیستی                           -b خصومت یا جگړه چه همزیستی لاندی ډولونه لری : •	Commenalism 2- Mutalism   3- Neutralism چه هر یو یی په مفصل ډول تر څیرنی لاندی نیسو : •	Commenalism دغه د همزیستی د هغه ارتباط څخه عبارت دی چه د تل لپاره د یوی نوع په گټه تمامیږی پداسی حال کی چه بلی نوعی ته تاوان او ضررونه بلیږی لکه د یو حیوان د پاتی شونی غذا څخه چه بل حیوان گټه اخلی او یا هغه نباتات چه دونو د پاسه نسلی لاکن خپله غذا په خپله تهیه کوی او ونو ته کوم ضرر او تاوان نه رسوی. •	Mutalism دا هغه ارتباط او اړیکو څخه عبارت دی چه دوه مختلفی نوعی یو د بل څخه مستفیدی کیږی او یو د بل څخه غیر په طبعیت کی ژوند نشی کولی بلکه گل سنگونه چی د الحر او فنجی د ټولنی څخه عبارت دی چه پدی ټولنه کی الحر د غذا د تهیی او ترتیب وظیفه پر غاړه لری او فنجی د ساتنی او د محافظت وظیفه پر غاړه لری. •	Neutralism پدغه ډول اړیکو کی هیځ د دوی څخه یو د بل څخه نه متاثره کیږی د دغه ډول همزیسی مثال په طبیعت کی ډیر کم موندل کیږی د ایکالوژی له نظره د خاص ارزښت ور نه شمیرل کیږی. خصومت یا Antogonism خصومت یا Antogonism په لاندی گروپونو ویشل شویدی. •	رقابت یاCompetation : د دوو یا زیاتو ژوندیو موجوداتو تر منځ د حیاتی او ضروری موادو د لاس ته راورلو  لپاره کشمکش او د جنجال ته رقابت یا Competition ویل کیږی. چه دغه رقابت د غذایی موادو ، پنا گاه ، ځای ، او نورو لپاره وی په هغه صورت کی چه غذایی مواد زیات رقابت کم واقع کیږی او کچیری غذایی مواد کم وی نو پدی صورت کی رقابت دایر قوی وی او ضعیفه ژوندی موجودات د دی رقابت په نتیجه کی یا محیط پریږدی او یا شاید مړه شی رقابت معمولا په دوو شکلونو سره صورت نیسی په مستقیم او غیر مستقیم ډول. مستقیم رقابت هغه وخت واقع کیږی چه حدی محاربه یا مجادله موجوده وی او د دوو نوعو تر منځ واقع وی او غیری مستقیم رقابت د غذایی موادو د کموالی یا د ځای په اساس د قوی ژوندیو اجسامو پوسیله واقع کیږی. •	ښکار کوونکی یا Prodition : حقیقی ښکار کوونکی هغه آزاد حیوانات دی چه نور حیوانات د غذا په منظور او یا هم د خصومت او دشمنی له مخی په ښکار او قتل رسوی ښکار کوونکی عموما حیوانات دی او ښکاری حیوانات د غوښو خوړونکو او حشرو خوړونکو څخه عبارت دی. •	Antibiosis : ځینی ژوندی موجودات ځینی مواد ترشح کوی چه نور ژوند اجسام متاثره کوی لکه Co2 او ځینی عضوی تیزابونه او نور مواد. •	انتفاع Exploitation : د یوی نوعی گټه اخستنه ابلی نوعی څخه د انتفاع پنوم یادیږی د دی بڼه اربره شمال د یو نومه میږی څخه عبارت دی چه دغه میږی د یو تعداد نورو میږیانو کورونه د ژوند په اوایلو کی تر خپلی حملی لاندی راولی او د هغوی زیات شمیر لاروا او پیوپا تر خپل اسارت لاندی راولی چه بیا د دغه لاروا او پیوپا د بلوغیت څخه وروسته د خپلو با دارانو لپاره کورونه جوړوی او هغوی ته غذایی مواد برابر وی.
مهاتا ګاندي
نور
د هند ستره وزيره ايندرا گاندهي او د هغې زوی چي هم د هند ستر وزير و په آر کښي د مهاتما گاندهي سره هيڅ خپلوي نه درلوده. ډېر خلک فکر کوي چي دغه د گاندهي د کورنۍ وه خو دغه خبره ناسمه ده.
حياتي فکتورونه
د محیط یا چاپیریال ککړتیا
Pollution ککړتیا Webstarcolligiate Dictionary مطابق (چاپ 1982) د ککړولو یا چټلولو په معنی دی او د محیط او چاپیریال ساتنی د اداری په وینا ککړتیا د هغه نا مساعده تغیراتو څخه چه د انسانی فعالیتونو او د هغوی د فرعی محصولاتو په نتیجه کی طبعیت باندی واردیږی او یا هم کله نا کله خپلی طبعی پیسی د محیط د ککړتیا باعث شویدی د چاپیریال د ککړتیا موضوع کومه نوی مسئله نده چه خلکو ته تازه والی ولری بلکه د ډیری پخوا څخه یعنی 750 کلونو څخه د مخه دورو را پدیخوا وجود لری چه په هغه وختونو کی ځنگلونو د %90 څخه زیاته برخه د شنه پوښ په صفت پوښلی وه او د چین او غربی افریقا او شرقی اسیا (فلپانی ، مالیزیا ، انندونیزیا ، کمبوریا ، تایلند ، ویتنام او نور) اکثره برخی یی پوښلی وی. د هغه وخت انسانانو د اور لگولو په سبب اور غیری فنیی او نا معقوله گټو اخستلو او نا پوهی له امله د ځنگلونو هغه شین پوښ د نړی په اکثره منطقو کی له منځه یوړ د انسانانو د اولنی حملی آثار او ښیی اوس هم د Savana په شکل په غربی افریقا کی او جنوب شرقی آسیا کی پاتی دی. د چاپیریال د ککړتیا عوامل یا طبعی نشا لری او یا د شر د لاس کړنی او محصولات دی هغه گازونه جه د اتش فشانی غرونه څخه خارجیږی او یا هم هغه گرد او غبار چه د بارانو د لگیو په اثر د صحرای اداسپی مناطقو څخه الوزی د طبعت زیړ نده دی لکی انسانانو هم له ډیری پخوا څخه د فلزاتو په ویلی کولو او بالخصوص د 19 قرن څخه را پدیخوا د صفت په انکشاف سره د چاپیریال په ککړولو کی مهم نقش درلود تر څو چه د 19 قرن په وسط کی د تکنالوژی په انکشاف او زیاتو اختراعاتو په نتیجه کی مجهزو وسایلو په منځ ته راتگ سره انسانانو په بی رحمانه توگه په طبعت حمله وکړه او په نتیجه کی د صنعتی هیوادونو تر منځ یو رقابت رامنځ ته شو او غوښتل یی چه د دغه تجهیزاتو او وسایلو او طبعی منابعو ته په گټی اخستنی سره یو پر بل حاکمیت پیدا کړی چه دغه کار نوره هم په طبعت حمله زیاته کړه د دغه ثابت اوبه کوونکی راښی وحشتناکه لوبه وکړه چه انجام او نتیجه یی د دواړو طرفونو اخستگی څخه غیر بل څه نه وو هغه ستړیاوی چه مونږیی نن ورځ حسن کوو د هغه بشری ټولنی سره د هغه ټولنی سره او د هغه طب سره چه مخکی موجود کاملا فرق کوی او علت یی د دغه اعمالو پواسط د چاپیریال ککړتیا ده چه په ډیره چټکه توگه یی صورت نیولی دی ، هغه څه چه مونږ کی خورو ، هغه څه مونږ یی اغوندو او هغه څه چه مونږ یی د زندگی د عنوان په صفت ادیا کوو د ښایست په منظور استعمالوو او د هغه مواد ډیره کوچنی برخه ده چه د ډیری انرژی مصرف څخه وروسته او د ډیر وخت د تیریدو څخه وروسته مونږ ته رسیدلی دی چه په نتیجه کی یی زمونږ په روزانه زندگی کی د دغه موادو زیاته برخه د فاضله موادو په صفت سیندونو ته علاوه کیږی او هلته د اوبو د ککړتیا باعث گرځی او یا په کوڅو او جادو کی انبار او غورځول کیږی او د فضا د ککړتیا باعث گرځی او بالاخره پای کی د یوو تعداد مختلفو سیمی گازونو په شکل هوا او فضا ککړتیا باعث گرځی د 20 قرن د مادرنی زندگی نه یواځی دوی موجب شویده چه طبعی منابع د بایو سفید تخریب او تهدید کړی بلکه په زیات مقدار فاضله مواد ئی طبعت ته علاوه کړی چه دغه کړنو د بشریت آینده د لوی گواښ سره مخامخ کړی.
د ککړتیا انواع Kind of Pollution
د ککړتیا څخه د مخنیوی پخاطر باید تر هر څه اول د ککړونکو توکو نشاء او منابع وپیژنو او بیا وروسته یی د مخنیوی لپاره تدابیر د نجوو البته باد آوری کول لازم چه د ککړتیا په برخه کی د طبعی عواملو اثرات کم اړنا چیزه گنل کیږی مثال د آتش فشان غرونه د دنیا په ډیرو برخو کی لیدل کیږی لکن د انسانی فعالیتونو لمن پراخه ده او مخصوصا د صنعتی کیدلو پالیسی او د صنعت چټک پرمختگ راټول چاپیریال او په خصوصی توگه د هوا د ککړتیا په برخه کی رول لری دا دی په لاندی توگه د بعضو آلوده گیو (ککړتیاو) او د هغوی د عواملو او په انسانانو او چاپیریال باندی د هغه ناوړه تاثیرات تر بحث لاندی نیسو.
مهاتا ګاندي
سرچينې
وېشنيزه:هندي سياستوال وېشنيزه:د هند سياستوال
حياتي فکتورونه
گرد او غبار
گر او غبار د سمنت جوړونی فابریکی ، چونه جوړونی ، د فلزاتو د ویلی کولو ، د نفتو سوځولو ، پطرولو ، د خارو تیلو ، د ډبر سکرو سوځولو څخه په کورونو او یا هم د نباتی پوښ د له منځه وړلو په اثر د قوی یا درنو پواسطه د خاوری تخریب په اثر را منځ ته کیږی همدارنگه په موټرو کی د تیلو د استعمال له امله واړه ذرات په هوا کی په معلق ډول پاتی کیږی. یوو د دغه عناصرو څخه چه گرد او غبار تشکیلوی هغه سرب Pb څخه عبارت دی چه په موټرو کی د پطرولو د سوخت له امله محیط ته آزادیږی که په خپل هیواد کی ځینی پر نفوسه ښارونو لکه کابل ته نظر وکړو نو گورو چه د موټرو د تراکم له امله په کلنی په زرگونو گرامه سرب Pb هوا ته ازادیږی د هر لیتر تیلو د سوځولو څخه 0.2-0.6 gr سرب هووا ته آزادیږی. چه بیا دغه سرب یا په مستقیم ډول د تنفس د لاری او یا د هغه میوه جاتو او سبزیجاتو د لاری چاری د پارکونو او سرکونو تر څنگ په آزادانه ډول څرڅیړی د هغی د لاری د انسان بدن ته داخلیږی هر کله چی د صنعتی ځایونو تر څنگ د حیواناتو د تری مرکزونه او حیوانی فارمونه موجود وی نو د هغوی علوفه جاتو د موم کیدلو له لاری د حیواناتو بدن ته Pb داخلیږی او بیا د شیدو له لاری د انسان بدن ته داخلیږی د همدغه شکل په اساس په 1964 میلادی کال کی د آلمان د برمن په ښار کی په هغه نرعه کی چه منفی پارک ته نیږدی یی موقعیت درلود په سر پو د ککړو خوړوله امله مړی شوی لدی څخه علاوه د %20-10 د لمر وړانگی د گرد او غبار پواسطه منع کیږی چه دغه وړانگی د ویتامین D اصلی عامل گڼل کیږی د کابل د ښار په شاوخوا او اطراف کی د نباتی پوښ د منځه تلو په اساس اکثره وخت گرد او غبار د کابل په ښار باندی سیوری نیولی وی او دغه اثرات کیدای شی د ورځی په آخرنی برخه یعنی مازدیگر کی ښه مشاهده شی دغه گرد او غبار  کابل د ښار اوسیدونکی د همیشه لپاره تهدید کوی.
گازات
په کلنی ډول په میلیونونه ټنه So2, Co2 , Co د نفت اوو ډبرو سکرو د سوخت له امله کارخانو او کورونو د دود کثونو خارجیږی او هوا ته آزادیږی او  محیط د خرابوالی سبب گرځی. نن ورځ 7,2X16 ټنه د Co گاز 7X10 ټنه د Co2 گاز او 4,5X10 ټنه د اوبو بخارات په کلنی ډول د طبعی عواملو او پدیدو پواسطه اتوموسفیر ته ازادیږی چه په ترتیب سره د دی په مقابل کی یعنی د دی تر څنگ 1,5X10 ټنه Co گاز 1,8X10 ټنه Co2 او 9X10 ټنه د اوبو بخارات د صنعتی فعالیتونو پواسطه چه د لاس محصول دی اتوموسفیر ته آزادیږی په لاندی څو مثالونو کی د چاپیریال ککړتیا او د هغی ضرورتونه چه د دنیا په بعضی ښارونو کی واقع شویدی نظر کوو او هغه دا چه : په 1930 میلای کال کی لوسیس په ښار کی 60 نفره د زهری مواد د تراکم له امله تلف شول. په 1948میلادی کال کی دامریکا دمکسیکو په ایالت کی20 نفره د هوا د ککړتیا له امله مړه شول. په1950م کال کی دامریکادمکسیکوپه ایالت کی دگازپایپ لاین دخلاصیدوله امله22نفرمړه شول. په1952م کال کی د لندی په ښار کی دزهری موادو د غلظت له امله 4000 نفره مړه شول. په 1969م کال کی د لونیځ په ښار کی 34 نفره د هوا د ککړتیا له امله تلف شول. او د دوی ښار اکثره اوسیدونکی د سرو په امراضو مبتلا شول او همدارنگه د شو شقو راپورنو مطابق په 1980 لیزه کی په سلگونو نفره د نیو یارک ، لندن ، توکیو ، کی د هوا د ککړتیا له امله مړه شول د پروفیسور د شمک د مطالعاتو له مخی چه د المان د السن په ښار کی د هوا د ککړتیا سره د مبارزی د انجمن رئیس اور د اطفالو تخصص و داسی ویل کیږی چه د هوا ککړتیا په کوچنیانو باندی د بدنی رشد د کموالی سبب گرځی او په لویانو کی د سرو د سرطان باعث گرځی. مطالعاتو ښودلی ده چه د غیری صنعتی سیمی ماشومان د صنعتی سیمی د ماشومانوو څخه 6 میاشتی فکری وی او بدنی نمو له مخی فرق لری د هوا ککړتیا د روانی ناراحتیو ، د سترگوو تخریش ، د سر درد
سرچینې
لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپيریال ساتنې او ځنګلونوڅانګه –
کبراه دهقان
کبراه دهقان د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
۱۶۵ (عدد)
۱۶۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۶۴ څخه  مخکي او د ۱۶۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۶۵:
په کلینډر کې
۱۶۵ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۶۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
محمد اورنگ
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
سپاره عسکر / سمبال پوځ
د سمبال پوځ کلمه یا کلاویري په تاریخي لحاظ (د فرانسوي ژبې له cavalerie کلمې څخه اخیستل شوې، چې دا کلمه خپله د «شووال Cheval» له کلمې جوړه شوې، چې د «آس» په معنی ده) هغو سرتېرو یا جنګیالیو ته ویل کېږي، چې په «آس» باندې سپاره وي او بیا جنګېږي. د سپاره جنګیاليو اړوند پوځ د جنګي وسلو لرونکو تر ټولو لویه ګرځنده ډله وه، چې دې سمبال پوځیانو به د هوایي ځواک، عملیاتي پوځ او قوي جنګیالیو په توګه ډیرو لښکرو کې د قوي سپاره پوځ، څارونکې ډلې او عملیاتي ډلو په رول کې کار کاوه، دغه راز دې ډلې به نورو لښکرو کې د پرېکنده شوک اړوندو بریدونو لپاره د درانه سپاره نظام په توګه کار کاوه. د سمبال پوځ په برخه کې هر پوځي یا هرسرتیری د خپلې نظامي دورې او پوځي تخنیکونو په اساس مخته ځي او د یو شمېر ځانګړو نومونو لکه سپروس مین، آس سوار، سرتیری، کاتافراکت، شوالیه، هوسر، اوهلان، مملوک، کویراسیر، لنسر، ښامار، یا د آس غشي ویشتونکی له مخې پیژندل کیږي. دغه راز هغه پوځیان یا نظامي ډلې چې له آس پرته له نورو حیواناتو لکه اوښ، فیل یا نورو حیواناتو څخه د غره لپاره استفاده کوله، هغو پوځیانو ته د سپاره یا سمبال پوځ نوم نه ورکول کېده. او هغه پوځیان چې په آسونو باندې به یې حرکت کاوه؛ خو بیا د جګړې په مهال به پیاده کېدل او بیا به یې پیاده جنګ کاوه، هغه به د ۱۷مې پېړۍ له لومړیو څخه د ۱۸مې پېړۍ تر لومړیو پورې د ښامارانو په نامه پېژندل کېدل. دا هغه ډله نظامیان و، چې پیاده نظامیان بلل کېدل او وروسته بیا په زیاتره نظامي لښکرو کې په معیاري سپاره نظامیانو بدل شول او خپل تاریخي نوم یې بیا هم وساته.
سپاره یا سمبال پوځ د ګټور تحرک له ښېګڼې څخه برخمن و او دغه راز هغه پوځیان چې په آس سپاره به جنګېدل هغوی به د خپلو هغو پیاده جنګېدونکو حریفانو او پوځیانو په پرتله د لوړوالي، ښه سرعت او د  سپوږمکۍ د ښه خوځښت ګټه درلوده، او یو سرتیری چې د آس څخه جنګیده هم د پیاده مخالف په پرتله د لوړ لوړوالی، سرعت او ځواکمنې قوا له ګټې څخه برخمن و. په آسونو د سپارو پوځیانو د اړوند جګړو یو بل عنصر هغه رواني اغېز ده، چې سمبال یا سپاره پوځیان یې په خپلو حریفانو راوستلای او پرېښودلای شي.
د وسله والو پوځونو په برخه کې په لرغونو او منځنیو پېړیو کې د سپاره پوځ یا سمبال پوځ سرعت، تحرک او د شاک ارزښت ډېر د پام وړ ګرځېدلی او کارول شوی و.یو شمېر ځواکونه تر ډېره سمبال یا سپاره پوځیان و، په تېره بیا د آسیا په کوچیاني ټولنو کې او بلخصوص د آتیلا هونېان او د مغول نور وروستي پوځیان. سپاره پوځیان په زیاتېدونکې توګه په اروپا کې زغره وال (درانه پوځیان) شول او بالاخره د منځنیو پېړیو اړوند په سمبال شویو یا سپرو شوالیه وو بدل شول. په اروپا کې سپاره پوځیانو د اولسمې پېړۍ په لړ کې خپل زیاتره زغره وال تجهیزات له منځه یوړل، ځکه چې د هغو ټوپکونو او توپونو په وړاندې بې ګټې او بې اثره و، چې په دې وخت کې کارېدل او دغه راز د ۱۸مې پېړۍ تر نیمایي پورې زغره وال تجهیزات په لویه کچه له منځه لاړل، که څه هم ځینې نظامونو یو شمېر ډبل او ضخیم زغره‌ وال تجهیزات وساتل. لکه کویراس چې د تورو، نیزو، او سرنیزو په وړاندې د ساتونکې برخې په توګه لکه له لرې لارې د ترسره شویو ډزونو په وړاندې د ساتونکې برخې په توګه کارول کېده.
د دوه جګړو تر منځ دوره کې، سره له دې چې یو شمېر سپاره پوځیان د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې (په تېره بیا په سرو لښکرو، د مغولستان د خلکو لښکر، د ایتالیا سلطنتي لښکر، رومانیایي لښکر، د لهستان ځمکني ځواک او د وافین ډبل اس په برخه کې یې د سپکو جاسوسي واحدونو په برخه کې خدمت کاوه). په دې وخت کې زیاتره د سپاره پوځ اړوند برخې په موټر لرونکو پیاده پوځونو او میکانیزه پیاده برخو باندې بدلې شوې، یا دا چې د ټانک لرونکو ځواکونو په ډلو اصلاح شول. د سپاره پوځیانو اړوند ټانک یا جنګي قوي ټانک د پیاده پوځیانو اړوند ټانکونو له هدف او سرعت څخه په لوړه کچه ترتیب او جوړ شوي وي، چې وروسته بیا د جګړې په اصلي ټانګونو بدلېدل.
د سپاره پوځیانو یا سمبال پوځ زیاتره برخې، چې په عصري او ماډرنو پوځیانو کې په آس سپاره وي، هغوی یوازې د تشریفاتي نقشونو یا په سختو ځمکو لکه غرونو یا ځنګلونو کې د پیاده سرتیرو په توګه کار کوي. له دې اصطلاح څخه د ماډرن په توګه کار اخیستل په عمومي توګه هغو واحدونو پورې اړوند وي، چې د هدف (د تاریخي سپاره پوځ په څېر) د پېژندنې، څارنې او ترلاسه کولو، یا د جګړې د اصلي ټانک اړوند واحدونو (د درانه تاریخي سپاره یا سمبال پوځ په څېر) رول لوبولي.
نقش، رول
سپاره پوځیان یا سواره نظام له تاریخي پلوه په سپک سپاره پوځ او درانه سپاره پوځ ویشل کېده، چې توپیرونه یې په جګړه کې د هغو د رول په برخه، د هغو د تجهیزاتو د اندازې په برخه او دغه راز هغه برخې پورې اړوند و، چې څومره تجهیزات او سورېدونکې برخې یې د ډیپو یا د وسلو د ذخیرې په وسیله پوښل شوي دي. ‎
درانه سپاره پوځیان لکه په اروپا کې د منځنیو پېړیو شوالیې او بیزانسي سرتیري د شوک اړوند ځواکونو په توګه کارول کېدل او د دښمن په اصلي برخه یې د جګړې په اوج او لوړه مرتبه کې حمله کوله. په زیاتره برخو کې د دوی حملو او کړنو به د جګړې پایله ټاکله، له همدې امله د جګړې د سپاره پوځ بله اصطلاح یعنې سپک او آرام پوځ لکه د آس کومانډویان، هوساریان او قزاقي سپاره پوځیانو ټول هغه بېلابېل نقشونه دې ډلې ته ځانګړي کړي، چې د کمې اندازې تمرکز لرونکو درانه سپاره پوځیانو لپاره ډېر مناسب نه و. چې دې نقشونو کې څارنې، د دښمن د څارونکو ډلو مخنیوي،د خوړو لټون، یرغل کول، چاپه وهل، نښته رامنځته کېدل، د شاتګ په وخت کې د دښمن د ځواکونو تعقیبول، د شاتګ په وخت د ملګرو ځواکونو له یو بل سره نښلول او په دې ټولو نقشونو او رولونو کې د دښمن له سپکو ځواکونو سره مقابله کول دي.
په لومړنیو عصري جګړو کې د سپکو او درنو سپاره پوځیانو رول دوام وکړ؛ خو زغره وال تجهیزات کم شول او سپک سپاره پوځیان تر ډېره بې زغرې ول. په دې توګه د سپاره پوځ زیاتره پوځیانو بیا هم خپلې زغرې او ساتونکې خولۍ د تورې او د نیزو د سر په وړاندې د محافظتي ارزښت په توګه وساتلې او دې تجهیزاتو به د هغوی روحیه قوي کوله. سره له دې چې د ګرمو وسلو په وړاندې یې کم مقاومت درلود. په دې وخت کې د درانه او سپک سپاره پوځیانو تر منځ اصلي توپیر د هغو زده‌ کړې وې. لومړني به یې د ځورونې او څارنې او دغه راز پېژندنې لپاره،  تر ټولو غوره په پام کې نیول کېدل، حال دا چې دویم به یې د نېږدې غوره امر اړوند تورونو لپاره په پام کې نیول کېده. د شلمې پېړۍ په پیل او د جګړې د میدان ټول ځواک په زیاتېدو سره ټول سپاره پوځیان په عملي ډګر کې په ښامارانو بدل شول، په جګړو کې به راپورته کېدل؛ خو بیا به پیاده کېدل ترڅو د هرې جګړې په لړ کې د نظام د پیاده په توګه عمل وکړي، حتی که د هغوی ګڼ شمېر به یې خپل ځانګړی نوم هم ساتلو، چې د دې رول ښودونکی و، چې هغوی لرغوني سپاره یا سمبال پوځیان دي.
د زغره والې جګړې په پراختیا سره د شوک ټاکونکو ځواکونو د درانه سپاره پوځیانو رول د ځینې زغره والو برخو په وسیله د متوسطه او درنو ټانکونو او بیا د اصلي ټانکونو په وسیله جګړه په غاړه واخیستل شوه. د ګڼ شمېر اسپ زېږېدونکو سپاره پوځیانو د منسوخ کېدو سربېره د سپاره پوځیانو اړوند کلمه بیا هم کارول کېږي او په عصري زمانه کې هغو برخو ته اشاره کوي، چې بیا هم د سپک دودیز سپاره پوځ نقش ترسره کوي او ځواکمن زغره وال موټرونه کاروي. سپک ټانکونه او دغه راز د آس په ځای پیاده جنګي موټرونه د پیاده پوځیانو په وسیله کارول کېږي، حال دا چې هوایي سپاره پوځیان له هوایي هلیکوپټرو یا چورلکو څخه کار اخلي.
ریښې، مخینه
په لومړیو کې د سپاره شویو واحدونو په وسیله یو محرک ځواک تشخیص شو؛ خو د درنو زغرو د لېږد په برخه کې د لویو ځواکونو د زیاتېدلو په سختۍ او دغه راز د آسونو په ناتوانۍ (چې هغه وخت کې تر ډېره کوچني و) سره جبران شول. سره له دې داسې نښې موجود دي، چې له میلاده مخکې ۱۵مې لسیزې څخه وروسته د لرغونې زمانې ته نېږدې لویو دولتونو د نظامي نخبګانو تر منځ د آسونو سورېدل تمرین کېده په تېره د مصر، آشور، هیتي سترواکۍ او میسني یونان هېوادونو اړوند پوځي اشرافو تر منځ به د آس ځغلونې لوبې ترسره کېدلې.
سړې هوا ته دميوه جاتو اړتیا
راټولوونکی عبدالله امینیار غزنوي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی باغدارۍ څانګه
دميوه جاتوطبقه بندي
طبقه بندي دنباتاتو دپيژندلو اسانه لاره ده ترڅو د نبات يو ډول دبل ډول څخه د ځينو ځانکړتياو د لرلو په اساس وپيژندل شي چې د نوموړو ځانکړتياوو په لرلو سره نباتات يو دبل څخه جلا کېږي.
دپخوالي له پلوه
۱ـ Climacteric Fruits : هغه ميوې دي چې دپخوالي دمرحلي څخه مخکې د وني څخه ټوليږي چې د ټولولو څخه وروسته يي د تنفس عمليه چټکه په مخ ځي او دايتلين ګاز ازادوې او پخيږي داډول ميوې په مصنوعي ډول سره هم پخيدي شي لکه ام ،امروت،کليه ...
۲ـ Non Climacteric Fruits هغه ميوې دي چې په پوره پخوالي او سايز کې ټوليږيږ مخکې لدي چې استعمال شي نوبايد په ونه کې پخه شوې اوسي په عمومي ډول سره په دي ډول مېوو کې خوند،کېفيت او جوس زيات وې لکه: ستروس،انګور،انار او داسي نور... (م۵.ص۹)
بوتانيکې طبقه بندي
Botanical Classification : دا ډول ډلبندي دمېوو دبوتانيکې اړيکو،مارفولوژيکې خصوصياتو،ورته والي ،سرچېني او بيولوژيکې خواصوپه اساس تر سره کېږي. ميوې د نباتاتو په علم (Kingdom)او د (Angiospermae) په ډوېژن پوري اړه لري .داډوېژن يا فايلم په دوو مهمو صنفونو کې (Manocotyledaneae)او (Dicotyledoneae)وېشل شوې دي. ميوې اکثراً د (Dicotyledoneae)په صنف پوري مربوطي دي. دبيلګي په ډول دانګورو او مڼو عملي بوټانيکې ډلبندي په لاندي ډول ده: مڼي انګور
دخاوري دزراتو دمشخصوالي له پلوه
۱ـ شګلنه خاوره:ددي لپاره مناسب ميوه جات عبارت دي له:الوچې،خرما،مڼه،انځر او دځيني نور... ۲ـ مټينه خاوره:داخاوره دميوه جاتو لپاره مناسبه نده دمېوو ډير کم نباتات کولاي شي چې په دي خاوره کې تحمل وکړي لکه:جامن،انځر،هاک پلانټ،جک پروټ او ستروس. ۳ـ لوم خاوره:داخاروه دټولو ميوه جاتو لپاره مناسبه ښودل شوې ده پدي خاوره کې ميوه جاتو ريښي ډير ښه نفوذ کولاي شي او ډيرميوه جاتو په دي خاوره کې کرل کېږي، او ښه نتيجه ورکوې لکه،انګور،مڼه،ام،نارنج،کېله،ساپوټا،پاپايه. (م۲.ص۱۹)
اوبوته داړتيا له پلوه
داوبو داړتيا په اساس ميوه جات په دريو برخو باندي وېشل شوې دي: ۱ـ Hydrophytes : هغه نباتات يا ميوې دي چې دډيرو اوبو په موجوديت کې ژوندکوې لکه:کېلي. ۲ـ Mesophytes : هغه نباتات ياميوې دي چې په هغه ځاي کې ژوند کوې چېرته چې داوبو اندازه مناسبه يعني اوبه نه ډيري وې اونه کمي لکه ستروس،امروت،آم،مڼي ،ناک،الوچې او شفتالو. ۳ـ Xerophytes: هغه نباتات دي چې دډيرو کمو اوبو په حالت کې ژوندکوې لکه بيري اوkair. (م۵.ص۹)