تنقيدي_فېصلې_۔۔۔فېصل_فاران
25کله چې ورس لبرا انګرېزي ادب ته راغلو نو دې ته فري ورس نامه ورکړے شوه او بله دا چې د یو بحر بندېز ختم شو ـ یو نظم کښې د بیلا بیل بحرونو پکارونه پېل شوه خو وزن هغه پۀ ځاے پاتې شو ــ نثرم يوخوا د غزل ټرون لري بلخوا د آزاد نظم خصوصاً توسیع کوي دې کښې بیانیه عنصر (نيريټيو ايليمنټ) د آزاد نظم نه هم سېوا وي خو د نثرم مخاطبه خودکلامي کښې حدیث نفس (انټيرئيرمونولاګ)  دے ـ دا هم ځکه پۀ نثرم کښې د شاعر ذات زیات ملوث وي او آزاد نظم کښې ئې  شخصیت  وي ځکه حدیث نفس دبنيادم ځان سره خاموش  خبرې دي يو کيتهارسس (تشفيه نفس)دےـ دې کښې هر رنګ هر صورت هره موضوع باندې سوچ راتلے شي ـ بنیادم ځان نه پرده نۀ کوي خو د بل نه ستر نه ماتوي ځکه نثرم هغه تخلیقي ژانر دے چې دا د شاعر د خلوت څهره (پرائيوټ فېس) رامخامخ کوي ـ د دۀ د جلوت څهر(پبلک فېس) یا شخصیت يوګوټ ته کوي ـ ځکه نثرم ډېر پۀ سهولت مونږ شاعر سره پۀ توګه د بنیادم متعارف کوي ـ د دې یوه بنیادي وجه نثرم د صنف د تخلیقي غېر رسمي صنف کېدۀ دي چې مروجه او فرسوده هیئتي او فني لوازماتو ته زیاته پاملرنه نۀ کوي ـ هم دلته نثرم باندې د یو اعتراض فحاشۍ نیوکه باندې هم زمونږ سر خلاصېږي ـ 26 دې ته هم کتل پکار دي چې شعر یواځې متن نۀ وي دا تناظر هم وي ځکه هر کله چې مونږ شعر ته یواځې د متن (ټيکسټ) پۀ حواله ګورو او تناظر (کانټيکسټ) پکښې نۀ شاملوو نو بیا خو تنقیدي مغالطه هم پېدا کېږي ـ لکه مونږ داسې شاعري هم اورو چې هغه د شعریت یا تغزل پۀ پېمانه پوره نۀ وي او بیا هم بې کچه خوښېږي ـ د دې وجه دا وي چې د شعریت تړون متن سره دے او تناظر سماجي، تاریخي، نظریاتي وغېره کېدے شي ـ زمونږ تنقید لا تراوسه د متن او تناظر دې نکتې ته پام نۀ کوي ځکه روايتي شاعران پۀ دې پرېشانه شي چې بخت زاده دانش ولې مشهور شوے دے خو ملاکنډۍ شاعري نۀ کوي او روايتي تنقيدنګاران وائي ممتاز اورکزے ولې ومنلے شو د دۀ شاعري خو شاعري پۀ صفت موصوف نۀ ده ـ دا خو" لا شاعري "ده ـ دې کښې شک نشته چې تناظر د شعر معنویت بدلوي ـ تغزل او شعریت له هم ډغره ورکوي ـ خو دې کښې هم شک نشته چې تناظر شعر له یو پراخوالے هم ورکوي او دا یو خاص ټولنې،ډلې، نظریې، عقیدې سره هم مختص کوي ـ یعني د تاریخیت برخه ځي جوړوي ـ بل خوا د شعر فرسوده تصور کښې بدلاؤ هم راولي. نثرم سره د متن او تناظر دا کشاله هم ده ـ زمونږ ټولنه کښې د احساس ، جذبې، انګېخت او مهيج د یو خاص حسیاتي نظام رواج موندلے او د ځینې بندېزونو لۀ کبله د حدبندیانو لۀ سوبه زمونږ د ذوق تربيه پۀ ټاکلي معیارونو باندې کېږي ـ دغه معیارونه زمونږ وجدان جوړوي او بیا دغه جوړ شوے وجدان زمونږ د ذوق پرېکړه کوي ـ مونږ ټول عمر پۀ دغه پېمانو باندې بیا د ښائست او بدرنګۍ جاج اخلو ـ چونکې ذوق موسم وخت او فېشن سره بدليدونکےوي ځکه ذوق ته دا اجازه نۀ ده پکار چې هغه دې د ښۀ ايست او بد ايست پرېکړه وکړي ـ د ښۀ او بد ايستون د پاره خپل فني چوکاټونه شته دے.. څومره پورې چې د نثرم د هئیت مسئله ده نو د دې هيئت بې هيئتي ده او ماهيئت ئې ډرامائي شعري روایت دےهسې خو سندره هم یو منلے هيئت نۀ لري خو نثرم دې سره سره د هيئتونو بې شمېره امکانات لري ـ بې هئیتي هم د ډيسنټرلائیزېشن، انټرټيکسچولټي غوندې د پس جدیدیت د هغه نهو توکیو یو توکے دے چې [اهاب حسن] خپل کتاب ' ډس ممبرمنټ اف ارفيوس کښې پۀ ګوته کړے ـ پۀ دې بنیاد باندې پۀ نثرم د روایتي تنقید نیوکه لۀ مینځه ځکه ځي چې د نثرم/پوئم ان پروز لۀ سره جدیدیت سره نۀ دے نو د جدیدیت یا روایت ضابطوقواعدو سره تړون لرونکے اعتراض پۀ دې لۀ سره نۀ قائیمېږي. . نثرم کښې د هئیت جوړښت رسمي جوړښت څخه نه دے ولې ژبنیزه پېرایه او د بیانييت دے ـ دغسې د جذبې تاؤدښت کوم چې د مترقي شاعرۍ د نظم یوه بنیادي خوبي وه دلته د حسیت بدلښبدلښت او نوښت اخلي ـ د سرمایه دارانه نظام راوړي تمدن بنیاد لۀ وخته سره پۀ حواسو دے ـ ځکه دا مادیت ته اولیت ورکوي ـ مادې ته د اولیت نتیجه د جاګیردارانه او قبائلي اخلاقیات باندې ولاړه ټولنه وشلوله چې هغې کښې بنیادم د ټولنې سره پۀ څو څو رشتو پۀ څو څو کرته تړلے ؤ ـ د دې شلون غږ د رېنے ډیکارټ(1650/1596ز) فلسفه کښې لومړي د فرد او فردیت پۀ مفکوره موندل کېږي ـ د فردیت دا تصور د صنعتي سرمایې پۀ سر ته رسېدو کښې د وجوديت او د وجود پۀ مفکوره د مارټن هائیډګر فلسفه کښې رامینځ ته شو ـ هم دغه زمانه کښې چې سرمایه خورېږي نثرم د شعري صنف پۀ توګه رامینځ ته شوے دےهر ادبي صنف د زماني چاپيرچل نفسياتي نمونه وي او دژوند دکوم خاص اړخ آئينه دارهم وي دا ئې د ماهيئت رغاوڼه کښې کردار لوبوي ځکه هرادبي صنف خپل جوازخپله دے چې دربارختم شو نو قصيده ختمه شوه چې حجره ختمه نو چاربيته ورکه شوه چې مدرسې زيارتونه جماتونه شته نونعت منقبت شتون لري نو اصناف د ژوند يوخاص اړخ ښائي او خاص سماجي ادارې ئې ژوندي ساتي دژوند يو خاص اړخ که دصنف سره مختص شي نو ماهيئت کښې شامل شي کائنات کښې د بے هيئته هيئت مثال خلاده چې د مادې څلورمه حالت پلازما دے داسې بې هيئتي صنعتي سرمايې ټولنې ته راوړې چې ټولنه ته ئې هغه چوکاټ /هيئت مات کړوکوم چې زړو اقدارو اوصافو تعقلاتو په يو خاص کلک اخلاقي،نفسياتي صورت سانچه کړے ؤ او مرکزيت پکـښې خدائې ته و او بنيادم ئې مقدس نائب او اشرف المخلوقات و دې ټولنيزې بې هيئتې چې کوم ذهني انتشار راڅرګندکړو نثرم کښې په ماهيئت دا روحاني اذيت، دتنهائي يوازيتوب ، مرګ پسندي، شهوت خوښے هم ددې توکي دي ځکه دې کښې د فرد د جبلت او د وجود د لایعنیت ښودنه ماهئیت کښې وي جديدحسيت د روح عصر نه بيل شے دے د جديدحسيت مطلب دسرمايه دارانه ټولنې د يو وګړي په توګه دليکوال شاعرد خارجي انګيختونو او مهيجونو نه سمدستي اغيزه اغستل بيا دا اغيزه شعري تجربې کښې ورننباسل دي او تجربه د پنځو حسونوپه لار راغلې خارجي ليدنه کتنه کښې د ذهن اغيزه وي او خام مواد هم دغه وي چې تخيل تري رغښت مومي او چې تخيل فکرنه تېرشي نو معني ومومي شعري تجربه بياد ذات په لمس تخليقي واردات کښې بدله کړي دذات لمس مفهوم موجود ته دکتلو زاويه او دې زاويې نه اغستې د سوچ ځانګړې طريقه ده چې جذبه ورسره هم وي لکه ددې نوي نظم دځوځښت نوښتګر د روح روان آفتاب ګلبڼ نثرمونوکښې د ډراميټک پيټرن، مونولاګ، سيلف ايکسپريشن، کرټيکل ويوز او پوئيټکل کوټيشنز ډير ښکاره وي هم دا ئې د ذات لمس(ټچ اف سيلف) دے چې شعري تجربه ئې تخليقي واردات جوړوي لکه (۱) ___یو تمثیل ــ ① شاعر خپل لاش پۀ ځان پسې راکاږي او ورپسې د دادونو لوے جلوس روان دے ــ ② شاعر بیرته راګرځي پۀ جلوس پسې او اعلان کړي د خاموشۍ،تنهائۍ ____ (۲)___کافور بېډ شیټ سره دواړه بالښتونه مې څنډ وهل پۀ درازونو او د کتابونو مینځ کښې چې څومره کاغذونه وو هغه مې هم وکتېدل بېټري څۀ شوه؟ د بېډ د لاندې ګورم ـ ـ ـ هن؟ نو دا بويي ولې دے؟ (ښه ښه! یاد شو) نظم نۀ دے مړ زما پۀ جېب کښې کافور دي _____ (۳)__د نالیکلې ډائرۍ یو مخ