cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نوی-بابل سترواکي
دین
بابل، لکه د لرغوني بین النهرین د نورو برخو په څېر، د لرغوني بین النهرین د مذهب پیروي وکړه، چیرې چې د خدایانو او ځایی خدایانو عمومي منل شوې درجه بندۍ او کورنۍ شاملې وې چې د ځانګړو ښارونو لپاره د حامي خدایانو په توګه یې عمل کاوه. مردوک د بابل د ښار حامي خدای و، چې د بابل په لومړۍ کورنۍ کې د حمورابي (د ۱۸ پیړۍ) له واکمنۍ راهیسې دا مقام درلود. که څه هم د بابلیانو د مردوک عبادت هیڅکله د بین النهرین په پینتیون کې د نورو خدایانو له شتون څخه انکار کولو معنی نه درلوده، خو کله ناکله له توحید سره پرتله شوې ده.
عدالت
ژوندۍ پاتې شوې سرچینې دا ښيي چې د نوي بابل سترواکۍ قضایی سیسټم د زوړ بابل د سترواکۍ د قضايي سیسټم په پرتله چې زر کاله دمخه یې فعالیت کاوه لږ بدلون کړی. په ټول بابل کې محلي ټولنو (د پوهرو په نوم) او د ټولنې مشهورو مشرانو شتون درلود چې د نورو محلي برخو په منځ کې د عدالت محلي محکمو په توګه کار کاوه (که څه هم «شاهي» او «د معبد محکمو» ډېر لوی قانوني امتیازات درلودل). په دې محکمو کې به قاضیانو له لیکوالانو سره مرسته کوله او د څو سیمه ییزو محکمو مشري به د شاهي استازو له خوا ترسره کېده، چې معمولا sartennu یا šukallu نومېدې.
هنر
د نوي بابل د دورې هنرمندانو د پخوانۍ دورې هنري تمایلاتو ته دوام ورکړ، په ځانګړې توګه د نوې اشوري دورې هنري کارونو سره یې ورته والی ښوده. د دورې استونه يي مهرونه د تیرو وختونو په پرتله لږ تفصيلي دي او په انځور شوي موضوعاتو کې د اشوریانو مشخص نفوذ ښیې. یو له خورا عامو صحنو څخه چې په دې مهرونو کې ښودل شوي اتلان دي، ځینې وختونه د وزرونو سره انځور شوي، چې له خپلو منحني شویو تورو سره پر ژویو برید کوي.
اقتصاد
د نوي بابل سترواکۍ رامنځته کول په دې معنی و چې د لومړي ځل لپاره د اشور له فتحې وروسته ددې پر ځای چې له بابل څخه باج اخیستل شوی وای، بېرته بابل ته ورکول کېده. دې بدلون، د ودانیزو پروژو او د محکومو خلکو ځای پرځای کولو سره یوځای په سیمه کې نفوس او اقتصادي وده دواړه وهڅول. که څه هم په بین النهرین کې خاوره ښېرازه وه، په سیمه کې د اورښت منځنۍ کچه د منظمو فصلونو د ساتلو لپاره کافي نه و. په دې توګه، اوبه باید د اوبو لګولو لپاره د دوو لویو سیندونو، فرات او دجله څخه راویستل شوې وای. دا سیندونه په نامناسبو وختونو کې لکه د غلو د راټولولو په وخت کې د سیلابونو سره مخ وو.
پوځ
د نوي-بابل پاچاهانو لپاره، جګړه د خراج ترلاسه کولو وسیله وه، لوټ (په ځانګړي توګه د بېلابېلو فلزاتو او کیفیت لرونکو لرګيو په لټه کې وو) او د جګړو اسیران چې په معبدونو کې د غلامانو په توګه کار کولای شي. د خپلو پخوانیو په څیر، اشوریانو، نوی-بابل پاچاهانو هم جلاوطنۍ د کنټرول د یوې وسیلې په توګه کارولې. اشوریانو د خپلې پراخې سترواکۍ په اوږدو کې نفوس بې ځایه کړی و، خو د بابل پاچاهانو لاندې عمل ډیر محدود ښکاري، چې یواځې په خپله په بابل کې د نوي نفوس رامنځته کولو لپاره کارول کیده.
جورج ګورجيف
جورج ايوانووېچ ګورجيف “George Ivanovich Gurdjieff” (زوکړه: ۱۸۶۶ – ۱۸۷۷ ز، مړينه: ۱۹۴۹ د اکتوبر ۲۹) يو روسي فيلسوف، صوفي، معنوی ښوونکی او د ارمنستاني او يوناني نسل موسيقي جوړونکی و، چې د روسي سترواکۍ په الکساندروپول (د نني ارمنستان د ګيومري سيمه) کې زېږېدلی دی. ګورجيف تدريس کړل، چې ټول انسانان ورته يا يو ډول شعور نه لري او د همدې له امله د مصنوعي خوب راوړونکي «بيدار خوب» يو حالت کې خپل ژوند کوي، مګر شوني ده چې د شعور يو لوړ حالت ته بيدار شي او بشپړ انساني ځواک تر لاسه کړي. نوموړي د دې ډول تر سره کولو لپاره يو مېتود بيان کړ، چې د «کار» (په خپله کار کولو) يا «سيستم» معنا لري. د نوموړي د لارښوونو او اصولو له مخې د يو شخص د شعوريت راويښولو لپاره د ګورجيف مېتود د فقير، راهب او جوګي درې لارې چارې سره يو کوي او د همدې له امله يې «څلورمه لاره» بولي.
د ژوند لومړي کالونه
ګورجيف د قفقاز يوناني “Caucasus Greek” پلار يانيس جيورجياديس او ارمنستانۍ مور ايودوکيا (د ژوند ليک ليکونکي پاول بيکمان ټيلر په اند) څخه په ترانسقفقاز “Transcaucasus” کې د روسي سترواکۍ په الکساندروپول سيمه کې زېږېدلی دی. د ګورجيف نوم د پونتيک يوناني تخلص «جورجياديس: Geordgiades» روسي بڼه وړاندې کوي. يوناني – جورجيان هم تر تزاري حکومت لاندې په کارس اوبلاست او جورجيا کې خورا عام جوړښتونه وو، چې د نوموړي د تخلص يوه شونې ريښه هم ځکه ده، چې د جورجيا شا او خوا مسلمانان جورجيايي وګړو ته ګورجي “Gurdji” وايي، چې روسي بڼه يې په “-eff” وروستاړي سره پای ته رسېږي. د نوموړي د زوکړه کره کال تر اوسه نامعلوم دی، مګر له ۱۸۶۶ څخه تر ۱۸۷۷ز کال پورې اټکلونه ورکړل شوي دي. ځيني ليکوالان لکه جيمز مور د ۱۸۶۶ ز کال ادعا کوي. اولګا ډي هارتمان او لوئيس جوپفيرت مارچ باور درلود، چې ګورجيف په ۱۸۷۲ ز کال کې زېږېدلی و؛ هارتمان د ګورجيف په وينا د هغه د دنني ژوند لومړنۍ ملګرې وه او جوپفيرت د ۱۹۳۰ ز لسيزې په لومړيو کې د نوموړي ميرزا يا منشۍ وه. يو پاسپورت د زوکړې ورځ د ۱۸۷۷ ز کال د نومبر ۲۸ نېټه په ډاګه کړه، مګر ګورجيف يو ځل څرګنده کړه، چې نوموړی (د جوليان کليزې له مخې) د نوي کال د ورځې په پيل کې د نيمې شپې په بريد کې زېږېدلی و. که څه هم د نوموړي د زوکړې نېټې توپیر کوي، مګر د فرانسې د سيني –ايټ-مارني د اون “Avon, Seine-et-Marne, France” په کومه هديره کې چې د نوموړي جسد ښخ شوی و، د قبر پر يوه دړه باندې يې ۱۸۷۲ ز کال ليکل شوی دی.
ګورجيف خپل کوچنيوالی په کارس ‘Kars’ کې تېر کړ، چې له ۱۸۷۸ څخه تر ۱۹۱۸ ز کال پورې د روسيې تر واکمنۍ لاندې ترانسقفقاز ولايت د کارس اوبلاست اداري پلازمېنه او په وروستيو کې له عثماني سترواکۍ څخه نيول شوې سيمه وه. دې سيمې پراخه واښه ييزې لوړې سيمې او لوړ غرونه درلودل او ګڼ توکمي او ګڼ منونکي وګړي په کې استوګن شوي وو، چې د ګرځنده سفر کونکو صوفيانو او سپېڅلو خلکو او مذهبي تلفيق او له مذهب څخه د اوښتون له امله يې د درنښت تاريخچه درلوده. د کارس ښار او شا او خوا دواړه سيمې د خورا بېلابېل يا متنوع نفوس ټاټوبی و. که څه هم د کارس اوبلاست ارمنيايي لوړه سطحه “Armenian Plateau” د ارمنيايانو، روسانو، د قفقاز يونانيانو، جورجيانو، ترکانو، کردانو او د ختيځې او مرکزي اروپا د لږ شمېر عيسوي ټولنو لکه قفقازي المانيانو، استونيايانو او د روسيې اړوند ټولنو لکه مولوکانيانو، دوخوربوريانو، پرېګوني او سبوتنيکيانو د استوګنې ځای و. ګورجيف د يزيدي ټولنې ځانګړې يادونه کوي. نوموړی چې په يوه ګڼ توکميزه ټولنه کې يې وده کوله، ارمنيايي، پونتيک روسي او ترکي ژبو کې روان شو، چې په وروسته ژبه يې د ښه ذوق يا ښکلې عثماني او يو څه ځايي ژبې د ګډولې په بڼه خبرې کولې. نوموړي وروسته د بېلابېلو ژاروپايي ژبو د زده کړې له امله د کار کولو اسانتيا تر لاسه کړه. د نوموړي پر ژوند باندې لومړني اغېزناک شخصيتونه د هغه پلار او د ښارګوټي د روسي کليسا پادري ډين بورش “Dean Borsh” وو، چې پلار يې ترکاڼ او اماتور اشيک يا کلی په کلی ګرځېدونکی شاعر و او بورش يې د کورنۍ ملګری و. له دې ليکنو څخه د اغېزمنتيا او د ځينو هغو ښکارندو سره يې مخامخ کېدلو سره چې هغه نه شوې بيانولی، نوموړي دا باور جوړ کړ، چې يو داسې پټ حقيقت شته، چې په پوهه (ساينس) يا د مذهب اصلي بهير کې نه موندل کېږي.
سفرونه
د بلوغ په لومړيو کې د نوموړي په خپله وينا چې ليوالتيا يې د دې لامل شوه، چې مخکې له دې چې په ۱۹۱۲ ز کال کې د يو څو کالونو له لپاره بېرته روسيې ته راستون شي، مرکزي اسيا، مصر، ايران، هند، تبت او روم ته سفر وکړي. نوموړی هيڅکله د خپلو لارښوونو د سرچينو په اړه راتلونکی نه و. د هغه د ګرځېدنو يوازينی دليل د نوموړي په کتاب “Meeting with Remarkable Men” کې څرګندېږي. زياتره متبصرين د نوموړي شاليد ناڅرګند پرېږي او ليدنې “Meetings” په عموي ډول باوري يا مستقيم ژوندليک اوسېدل نه ګڼل کېږي. هر څپرکی له يو ځانګړي شخص سره د کتنې په نوم نومول شوی دی، چې زياتره يې په قلمي ډول د «حقيقت غوښتونکو» ټولنې غړي وو.
د ګورجيف له مړينې څخه وروسته جی جي بينيټ “J. G. Bennett” په پراخه کچه د نوموړي سرچينې وپلټلې او وړانديز يې وکړ، چې دا ځانګړتياوې د درې ډوله خلکو نښه ييزې ځانګړنې وې، چې ګورجيف په دې ډول په ګوته کړل: ۱: په خپل فزیکي بدن يا جسم باندې متمرکز، ۲: په خپلو احساساتو کې متمرکز او ۳: په خپلو ذهنونو باندې متمرکز. نوموړی څرګندوي چې له دروېشانو، فقيرانو او د ايرو شويو هستيو اولادونو سره مخامخ شوی دی، چې د ګورجيف په وينا تدريس يې د سارمونګ “Sarmoung” [سيمې] په صومعه کې سالت شوی و. ياد کتاب «له شګو څخه مخکې مصر» او د «سرمونګ ورورولۍ» (Sermoung Brotherhood) سره د مبارزې په پايله کې د يوې پراخه پلټنې کيسه هم رانغاړي.
جېمز لولاک
جېمز اېفرم لولاک (د نجابت د ملګري نښان، د برتانیا د سترواکۍ د فرمان د قوماندان نښان او د شاهي ټولنې همکار نښان لرونکی) (زوکړه: د ۱۹۱۹ ز کال جولای ۲۶، مړینه: د ۲۰۲۲ ز کال جولای ۲۶) یو برټانوی خپلواک ساینس پوه، چاپېریال پوه او د راتلونکې څېړونکی و. هغه د ګایا فرضیې په وړاندې کولو سره  چې ځمکه د خپل ځان تنظیم کوونکي سېسټم په توګه انګېري، خورا نامتو شو.
لولاک په طب کې دکتورا درلوده او خپل مسلک یې په داړونکو (ژوونکو) ژوو باندې د کرایوپرېزروېشن (د سړولو له لارې ساتنه) تجربې پیل کړې، چې په بریالیتوب سره یې د کنګل شوو نمونو وېلې کول هم ترسره کړل. د کریونیکس (د انسانانو ساړه ساتنې) نظریو اړوند د هغه کړنلارې خورا اغیزمنې او د اهمیت وړ وې. هغه د الکترون د جذب ښکارندویه یا ECD وسیله اختراع کړه او د هغې په کارولو سره لومړی کس و چې په اتموسفیر کې یې د کلوروفلوروکاربن (CFC) مالیکولونو پراخ شتون کشف کړ. هغه د ناسا لپاره د ساینسي وسایلو ډیزاین کولو پرمهال د ګایا فرضیه را منځ ته کړه.
هغه د ۲۰۰۰مې زېږدیزې لسیزې په اوږدو کې د اقلیم انجینرۍ یوه کړنلاره وړاندیز کړه چې له مخې یې د کاربن ډای اکسایډ مصرفوونکې اوبړۍ ګانې (الجي) بیا را منځته کولې. هغه د اټومي انرژۍ لپاره د چاپېریال پوهانو یو په زغرده ویونکی غړی و او ټینګار یې کاوه چې د فوسیلي سون توکو ګټې د اټومي انرژۍ سره د مخالفت تر شا دي او وېیل یې چې د کاربن ډای اکسایډ اغیزې او د شنو خونو اغیزې د نړیوالې تودوخې (اقلیمي بدلون) له امله چاپېریال ته خورا زیان رسوي. هغه د چاپېریالي علومو ګڼ شمېر کتابونه د ګایا فرضیې پر بنسټ (د ۱۹۷۰ ز کال لسیزې له وروستیو کلونو را په دې خوا)  لیکلي دي.
هغو د څو لسیزو لپاره د MI5 یا د برتانوي استخباراتو ادارې سره هم دنده ترسره کړه. براین اپلیارډ چې په سنډې ټایمز کې لیکني کوي، نوموړی د " جېمز بانډ په فلمونو کې د Q (افسانوي مهم کس)" په توګه بیان کړی دی.
د ژوند لومړني وختونه او زده کړې
جېمز لولاک په لېچوُرت ګارډن ښار کې زیږېدلی و چې پلار یې ټام آرتور لولاک او مور یې  نېلي د پلار دویمه مېرمن وه. د هغه مور نېل په بېرمنډسي کې زيږېدلې وه او د ژبې زده کړې ښوونځي ته یې بورسیه ترلاسه کړه مګر و نه شو کولای چې دا زده کړې تر سره کړي او په دیارلس کلنۍ یې د اچارو په یوه فابریکه کې کار پیل کړ. هغه د لولاک لخوا د یوې سوسیالیستې او د ښځو د رایې ورکولو حقونو د طرفدارې په توګه بیان شوې چې د واکسینو ضد وه او لولاک یې نه پرېښود تر څو په ماشومتوب کې د چیچک ناروغۍ واکسین وکړي. د هغه پلار ټام د برکشایر په فاولي سیمه کې زیږېدلی و، په ځوانۍ کې یې د غیرقانوني ښکار له امله شپږ میاشتې سخت کار ته اړ کړای شوی و او په تخنیکي ښوونتون (کالج) کې د زده کړې تر وخته نالوستی و چې وروسته یې د کتاب پلورنځی درلود. لولاک د یوه کوېکر (پروتستانت مذهبي ډله) په توګه روزل شوی و او داسې یوه عقیده ورکړل شوې وه چې "خدای په کائناتو کې د یو پټ او ناپېژندل شوي زوړ او نېک کس په خلاف، د انسان د ننه یو کوچینی او ارامه غږ دی" چې هغه فکر کاوه چې د مخترعانو لپاره د فکر کولو یوه ګټوره لاره وه  مګر په پای کې هغه یو بې دینه کس وګرځېد. د هغه کورنۍ لندن ته ولاړه چې د ده په وینا له چارواکو څخه د ده ناخوښۍ له مخې، د لندن په سویل کې د تُلس هېل سیمه کې د سټرنډ ښوونځي یو ناخوښه زده کوونکی شو. لولاک په لومړي سر کې د پوهنتون زده کړو لپاره مالي وړتیا نه درلوده چې د ده په باور دا هغه څه وو چې د ده ډېر مسلکي کېدو لپاره خنډ شو او د ګایا تیورۍ را منځ ته کېدلو کې یې مرسته وکړه.
مسلک
د ښوونځي پرېښودو نه وروسته لولاک د عکاسۍ په یوه شرکت کې کار کاوه او د ماښامه د بِرک بېک ښوونتون (کالج) کې شامل شو چې وروسته بیا په مانچسټر پوهنتون کې د کېمیا زده کړې ته ومنل شو او هلته د نوبل جایزې د ګټونکي پروفیسور الکسانډر ټاډ زده کوونکی شو. لولاک مخکې له دې چې د خپل پروفیسور لخوا د طبي څیړنې شورا څوکۍ ته وړاندیز شي چې د سرتیرو له سوځیدو څخه د ساتنې په لارو چارو یې کار کاوه د یوه کوېکر (پروتستانت مذهبي کس) په کرونده کې کار کاوه. لولاک په خپلو تجربو کې د خرېیل شوو او بې حسه شوو سویګانو چې د سوځیدلو قربانیانو په توګه ترې ګټه پورته کېده کارولو څخه انکار وکړ او پر ځای یې خپل پوستکی د تودوخې وړانګو ته ونیوه چې دی یې  د "ډېرې دردناکې" تجربې په توګه یادوي. د دویمې نړیوالې جګړې پرمهال هغه محصل و نو د عسکرۍ خدمت یې د لنډ وخت لپاره وځنډول شو مګر وروسته هغه د عسکرۍ خدمت پر وړاندې د یو اعتراض کوونکي په توګه ځان ښکاره کړ. د نازیانو د ظلمونو په ليدو سره هغه د عسکرۍ خدمت پر وړاندې خپل دريځ پرېښود او هڅه یې وکړه چې په وسله والو ځواکونو کې نوم لیکنه وکړي مګر ورته وویل شول چې د نوموړي طبي څیړنې خورا ارزښتناکه وې چې ورته وخت ورکړي.
لولاک په ۱۹۴۸ ز کال کې د لندن حفظ الصحې او تودو سیمو طب (د طب هغه څانګه چې له داسې ناروغیو سره سروکار لري کومې چې په بې ساري ډول پېښېږي، په پراخه ډول پېښېږي، لکه ملاریا، اېډز، نری رنځ، چې په تودو او نیمه تودو سیمو کې یې کنترول ګران دی) له پوهنتون څخه خپله دکتورا ترلاسه کړه. هغه راتلونکې دوه لسیزې د لندن د طبي څېړنو ملي انسټېټیوټ کې کار وکړ. په متحده ایالاتو کې هغه په یېل، د بېلور طبي زده کړو پوهنتون او هاروارډ پوهنتون کې څېړنې ترسره کړې.
د ۱۹۵۰ ز لسیزې په نیمایي کې لولاک د داړونکو (ژوونکو) ژوو د کرایوپرېزروېشن (د سړولو له لارې ساتنې) تجربه وکړه او دا یې څرګنده کړه چې هِمسټرونه (یو ډول غټ موږک ته ورته ژوی) کنګل کېدای شي او په بریالیتوب سره بیا ژوندي کیدای شي. هِمسټرونه په داسې ډول کنګل شوي وو چې په دماغ کې ٪۶۰ اوبو کرېسټالي حالت غوره کړی و او هېڅ ډول منفي اغیزې پکې ښکاره نه شوې. نور غړي د زیانمن کېدو پر وړاندې حساس او نازک وښودل شول. د یادو تجربو پایلې د کریونیکس (د انسانانو ساړه ساتنې)  په نظریو کې خورا اغېزناکې وې. د لولاک تجربې د ۲۰۲۱ ز کال په مې میاشت کې له ټام سکاټ په نوم یوټیوبر سره د مرکې له لارې خپرې شوې چې په هغه کې د دې احتمال په اړه بحث کېده چې کله چې لولاک د خپلو تجربو پرمهال وموندله چې یو څوک کولای شي تر څو د ده د مګنېټرون پر بنسټ جوړې شوې وړانګې خپروونکې وسیله کې کچالو پاخه کړي نو کېدای شي هغه په ناڅاپي ډول د مایکرووېو داش اختراع کړی وي.
لولاک په خپل ژوند کې ګڼ شمېر اختراعات وکړل او زیات شمېر علمي وسایل یې جوړ کړل چې ځینې یې د ناسا د سیارې پېژندنې پروګرام لپاره ډیزاین شوي وو. کله چې هغه د ناسا لپاره د مشاور په توګه کار کاوه نو د ګایا فرضیه یې رامینځته کړه، د کومې لپاره چې هغه خورا شهرت وموند.
د ۱۹۶۱ ز کال په لومړیو کې لولاک د ناسا لخوا دنده درلوده تر څو د ځمکې بهر ستورو او سیارو د څېړنې لپاره دقیق وسایل جوړ کړي. د وایکېنګ پروګرام چې د ۱۹۷۰ ز لسیزې په وروستیو کې یې له مریخ څخه لیدنه وکړه او موخه یې په مریخ کې د ژوند کولو د شونتیا اړوند څېړنه او د ځینې سېنسرونو څېړنه او تجربې وې چې په پای کې د دې موضوع د حل په موخه ترې کار واخيستل شو. لولاک د دې پروګرام په یوه مهمه برخه باندې د کار په جریان کې د مریخي اتموسفیر له جوړښت سره لېوالتیا پیدا کړه او لامل یې دا باله چې په مریخ کې د ژوند کوونکو موجوداتو ګڼ شمېر به د دې کارولو ته اړ وي (او پدې توګه به یې بدل کړي). په پایله کې اتموسفیر په یو باثباته حالت کې او د کیمیاوي توازن سره نږدې وموندل شو، د ډېر لږ اکسیجن، مېتان یا هایدروجن سره، مګر کاربن ډای اکسایډ په پراخه کچه شتون درلود. د لولاک لپاره د مریخ اتموسفیر او د ځمکې د بایوسفیر (د ځمکې هغه برخې چې ژوند پکې شونی دی) کېمیاوي خوځېدونکي مخلوط تر مینځ خورا توپیر په مریخ کې د ژوند نشتوالی په کلکه څرګند کړ. په هر صورت، کله چې دوی په پای کې مریخ ته واستول شول د وایکېنګ څېړنو بیا هم هلته د ژوند لپاره (ناکامه) پلټنه وکړه. په مریخ کې د ژوند د لټون په موخه نورې تجربې د نورو فضایی څېړنو له لارې تر سره شوې، د بیلګې په توګه د ناسا د استقامت نومي مریخ مزلي ( Perseverance rover) ماشین په وسیله چې په ۲۰۲۱ ز کال کې په مریخ کې ښکته شوی.
لولاک د الکترون د جذب ښکارندوی یا ECD وسیله اختراع کړه چې په پایله کې د کلوروفلوروکاربُنونو (CFCs) دوام او د سټراټوسفیر اوزون تخریب کې د دوی رول په اړه موندنو کې مرسته وکړه. د ځمکې د سلفر دورې د څرنګوالي له مطالعې وروسته، لولاک او د هغه همکارانو، رابرټ جې چارلسن، مینرات اندرِیا او سټیفن جی وارن د کلا (CLAW hypothesis) فرضیه د ځمکې د اقلیم د بیولوژیکي کنټرول احتمالي بېلګې په توګه رامنځته کړه.
ټوپوګرافي
ټوپوګرافي د ځمکې د سطحې د فورمونو او ځانګړنو څېړنه ده. د یوې سیمې ټوپوګرافي ښايي د هغې ځمکې ډولونو او ځانګړنو یا یوې تشرېح (په ځانګړي ډول په نقشو کې یې ترسیم) ته وویل شي.
ټوپوګرافي د ځمکنیو او سیاروي علومو یوه څانګه ده او په ټولیز ډول د سیمو پر جزئیاتو، نه یوازې برجسته نقشو بلکې د هغې سیمې پر طبیعي او مصنوعي ځانګړنو او حتا ځايي تاریخ او فرهنګ بحث کوي. دا معنا یې په متحدو ایالتونو کې ډېره معموله نه ده. په متحدو ایالتونو کې د ارتفاعي کرښو لرونکو ټوپوګرافي نقشو، ټوپوګرافي له نقش سره مترادفه کړې ده.
تخنیکونه
د ټوپوګرافیکې څېړنې لپاره بېلابېلې طریقې موجودې دي. دا چې کومه طریقه/طریقې وکارول شي، د څېړل کېدونکې سیمې په محدوده او اندازه، هغې ته د لاسرسي او د شته څېړنو په کیفیت پورې اړه لري.
ساحوي سروې
سروې د ځمکنیو یا درې اړخیزو فضايي موقعیتونو د نقطو او د هغوی تر منځ د واټنونو او زاویو له دقیقې ټاکنې سره مرسته کوي چې د ټيوډولیټونو او کلینومټرونو په څېر د تسطیح وسایل کاروي.
پر یوه لومړنۍ ټوپوګرافیکه نقشه کار د لومړي ځل لپاره په فرانسه کې د لوی ایټالوي ستور پېژندونکي «جوواني ډومینکو کاسیني» له‌خوا پیل شو.
که څه هم چې له لیرې څخه د معلوماتو راټولولو پروسې د معلوماتو راټولونه چټکه کړې ده او په اوږدو واټنونو کې یې د دقت د لا ډېر کنترول شونتیا برابره کړې ده، خو مستقیمه څېړنه د ټولو هغو ټوپوګرافیکو کارونو لپاره د کنټرول بنسټیز ټکي او چوکاټ برابروي چې هغه که لاسي وي یا د جي.ای.اېس په مرسته وي.
په کومو سیمو کې چې د نقشه اخیستنې او سروې ګڼ مستقیم پروګرامونه موجود دي (د بېلګې په توګه د اروپا او متحدو ایالتونو ډېری برخې)، راټول شوي معلومات یې د ډي.اي.اېم.یو.اېس.جي.اېس د معلوماتو په څېر د بنسټیزو ډيجیټلي ارتفاعي معلوماتو بنسټ جوړوي. دغه ډېټا یا معلومات باید تر ډېره تصفیه شي تر څو د نظرپوښتنو تر منځ شته اختلاف له منځه لاړ شي، خو له دې سره سره دغه معلومات بیا هم په لویه کچه کې د تحلیلونو لپاره ارزښتناک معلومات برابروي.
له لرې څخه کنترول
له لرې څخه کنترول له موخنې سیمې څخه په څه ناڅه واټن کې د جغرافيايي معلوماتو راټولولو ته یوه عمومي اصطلاح ده.
د غیر فعال ثبتوونکي مېتودولوژي
هوايي او سپوږمکیز تصویرونه نه یوازې دا چې په فوټوګرامټرۍ کې رول لري، بلکې کولای شو د ځمکنیو ځانګړنو د ترسیم او د ځمکې د پوښ د څه ناڅه عمومي ځانګړنو د پېژندنې لپاره هم کارېدای شي. بې له شکه دغه تصویرونه تر ډېره د جغرافیايي تصویر جوړونې برخه ګرځېدلي دي. هغه تصویر اخیستنه چې رنګونه یې کاذب وي او طیفونه یې نه لیدل کېدونکي وي، هم کولای شي د ځمکې د نباتي برخې د څه ناڅه څرګند تصویر او نورو کارندو معلوماتو له لارې د ځمکې له مکاني او سیمه‌ييزو شرایطو سره مرسته کوي. داسې هم کېدای شي چې تصویرونه بېلابېل لیدل کېدونکي رنګونه ولري  او په بېلو طیفونو کې وي.
په نورو څانګو کې د ټوپوګرافۍ استفاده
ټوپوګرافي په بېلابېلو علمي برخو کې کارول کېږي. په عصب‌پوهنه کې د عصبي عکس اخیستنې څانګه د مغز د نقشې اخیستنې لپاره د EEG د ټوپوګرافۍ په څېر تخنیکونه کاروي. د سترګو په طب کې د قرنیې ټوپوګرافي د داسې یوه تخنیک په توګه کارول کېږي چې په مرسته یې د قرنیې د سطحې انحنا ترسیمېږي. د نسجونو په انجنیرۍ کې د اتومي ځواک مایکروسکوپ د نانوټوپوګرافۍ د نقشې اخیستنې لپاره کارول کېږي.
د انسان په اناتومۍ کې ټوپوګرافي د انسان د ظاهري هیکل اناتومي ده.
په ریاضیاتو کې د ټوپوګرافۍ مفهوم د نقشو پر مخ د نمونو یا بېلګو او د تشکیل ټولیزو ځانګړنو د ښودنې لپاره د یوې داسې اصطلاح په توګه کارول کېږي چې په کې متغیرونه (یا د هغوی ارزښتونه) په یوه فضا کې وېشل کېږي.
د روسیې کورنۍ جګړه
د روسیې کورنۍ جګړه (په روسي ژبه: Гражданская война в России، تلفظ یې: Grazhdanskaya voyna v Rossii؛ د ۱۹۷۱ ز کال د نومبر له ۷ -  د ۱۹۲۳ ز کال د جون تر ۱۶) په پخواني روسي سترواکۍ کې څو ګوندي کورنۍ جګړه وه چې د شاهي نظام په نسکورېدو او د ثبات په ساتلو کې د نوي جمهوريت د پاتې راتلو له امله رامنځته شوه، ځکه چې زیاتره ډلو د روسیې د سیاسي راتلونکي د ټاکلو لپاره سیالي کوله، چې په پایله کې یې د روسیې د شوروي اتحاد سوسیالیستي جمهوریت یا RSFSR او وروسته د شوروي اتحاد په زیاتره برخه کې را منځته شو. د جګړې پای د روسیې انقلاب ته د پای ټکې کېښود چې د شلمې پېړۍ له مهمو پیښو څخه ګڼل کېږي.
د ۱۹۱۷ز کال د فبروري د انقلاب پر مټ د روسیې شاهي نظام ړنګ شو او روسیه د سیاسي بې ثباتې حالت ته لاړه. د بلشویک په مشرۍ د اکتوبر انقلاب په اوږدو کې یو کړکېچن دوبی پای ته ورسېد، چې د روسیې د جمهوریت لنډمهاله حکومت یې نسکور کړ. د بلشویک حاکمیت په ټولیزه توګه و نه منل شو او هېواد کورنۍ جګړې ته ننوت. د جګړې له دوو اړخونو څخه یو سور پوځ و، چې د ولادیمیر لینین ډوله بلشویک سوسیالیزم لپاره یې جګړه کوله او بل اړخ د سپین پوځ تر نوم لاندې منځلاري متحد ځواکونه وو چې د سیاسي سلطنتي نظام، کپیتالیستي نظام او ټولنیزې ولسواکۍ تر ملاتړ لاندې یې ډول ډول ګټې په اند کې درلودې، چې هر یو یې دیموکراتیک پلوه او دیموکراتیک ضد اړخونه درلودل. د دې ترڅنګ، سيالو وسله والو سوسياليستانو، په ځانګړې توګه د آزادې خاورې خپل سرو یاغیانو او کيڼ اړخو سوسیالیستي انقلابیانو او همدارنګه غير ايډيالوژيک شنو پوځونو، د سور پوځ، سپين پوځ او بهرنيو لاس وهنو سره مخالف وو. دیارلس بهرنیو هېوادونو، په ځانګړې توګه د نړیوالې جګړې پخوانیو متحدینو نظامي ځواکونو د ختیځې جبهې د بیا رغولو په موخه د سره پوځ په وړاندې لاسوهنه وکړه. د مرکزي ځواکونو درېو بهرنیو هېوادونو د متحدینو له مداخلې سره د سیالۍ لپاره هم مداخله وکړه، چې اصلي موخه یې د هغو سیمو ساتل وو چې دوی د بریسټ لیتوفسک په تړون کې یې ترلاسه کړې وې.
په پیل کې بلشویکانو د هېواد په زیاتره برخو کنټرول ټینګ کړ. دوی له جرمني سترواکۍ سره چې د انقلاب په ګډوډۍ او د لومړۍ نړیوالې جګړې په مهال یې د روسیې پراخه برخه نیولې وه، بېړنۍ سوله وکړه. د ۱۹۱۸ ز کال د مې په میاشت کې، د روسیې چکسلواکی نظامي ډلې په سایبیریا کې پاڅون وکړ. متحدینو یې په غبرګون کې په شمالي روسیه او سایبیریا کې لاس وهنه پیل کړه. یعنې د سوچه روسي لنډمهاله حکومت جوړول، د روسیې په اروپا یې زیاتره برخه او د منځنۍ آسیا په برخو کې د بلشویکانو د کمښت شاهد و. الکساندر کولچک د نومبر په میاشت کې د روسیې د دولت د کنټرول لپاره کودتا پیل کړه ،چې په حقیقت کې یې یو نظامي دیکتاتوري نظام تاسیس کړ.
د مارچ په میاشت کې سپین پوځ له ختیځ لوري، د جولای په میاشت کې له جنوب لوري او د ۱۹۱۹ ز کال په اکتوبر کې له لویدیځ لوري څو بریدونه په لاره واچول. وروسته دا پرمختګونه، د ختیځې جبهې د غبرګون، د سویلي جبهې د غبرګون او د شمال لوېدیځ پوځ په ماتې سره ودرول شول. د سپین پوځ خوځښتونه له پراخو زیانونو سره مخامخ شول، ځکه چې متحدین د شمالي او سویلي روسیې څخه ووتل. کله چې د روسیې د SFSR اصلي اډه خوندي شوه، شورويانو اوس کولای شوی چې ځوابي بریدونه وکړي.
په پایله کې د کولچک تر امر لاندې ځواکونو په ختیځ کې لوی شاتګ ته اړ شول. شوروي ځواکونو په چیتا، یاقوت او منګولیا کې په مقاومت سربېره، ختیځ لور ته پرمختګ وکړ. سره پوځ ډېر ژر د ډان او داوطلب پوځونه مات کړل، چې د ۱۹۲۳ ز کال د مارچ په میاشت کې یې نووروسیسک او د نومبر په میاشت کې یې کریمیا ښارونه تخلیې ته اړ کړل. له هغه وروسته، د بلشویک ضد مقاومت د څو کلونو لپاره په نامنظم ډول دوام درلود، تر هغه چې سپین پوځ د ۱۹۲۳ز کال په جون کې په یاکوتیا کې له ماتې سره مخامخ شو، خو په منځنۍ اسیا او خاباروفسک کرای کې یې تر ۱۹۳۴ز کال پورې دوام وکړ. د اټکل له مخې:  د دې جګړې په اوږدو کې له ۷ تر ۱۲ میلیونو پورې مرګ ژوبله را منځته شوه، چې زیاتره یې ملکي وګړي وو.
زیات خپلواکي پلوه خوځښتونه، د روسیې د سترواکۍ له راپرځېدو وروسته راپورته او په جګړه کې ښکېل شول. د پخوانۍ روسي سترواکۍ زیاتره برخې – لکه: فنلنډ، استونیا، لاتویا، لیتوانیا او پولنډ - د خپلو کورنیو جګړو او د خپلواکۍ د جګړو په پایله کې د خپلواکو دولتونو په توګه را منځ ته شول. له دې لږ وروسته، د پخوانۍ روسي سترواکۍ پاتې برخه، د شوروي اتحاد په بڼه را منځته شوه.
محیب الرحمن ايمان
د پلار نوم:                    علم ګل
تابعیت:                        افغان
د زیږون نېټه:               (1991/ Oct/ 04)ــ (۱۳، عقرب، ۱۳۶۹)
د زیږون ځای:               وردګ، سیدآباد، عبدالمحې الدین
سراتوف اوبلاست
ساراتوف اوبلاست (  د روسیې یو اوبلاست ( ولايت ) دی چې په روسیه کې موقعیت لري.
محیب الرحمن ايمان
اوسنۍ هستوګنه:         کابل، ۴مه حوزه، قلعه فتح الله، ۲سرک
سراتوف اوبلاست
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
انا پولیتکوفسکایا
انا ستيپانونا پولیتکوفسکایا (په روسي ژبه: Анна Степановна Политковскаяد فونتیک نړیوال الفابېت (IPA) یې [ˈanːə sʲtʲɪˈpanəvnə pəlʲɪtˈkofskəjə] دی؛ په اوکرایني ژبه: Ганна Степанівна Політковська، د فونوتیک نړیوال الفابېت یې [ˈɦɑnːɐ steˈpɑn⁽ʲ⁾iu̯nɐ pol⁽ʲ⁾itˈkɔu̯sʲkɐ]؛ کورنی نوم یې مزپا، مزیني دی چې د فونوتیک نړیوال الفابېت يې: [mɐˈzɛpɐ]دي؛ د ۱۹۵۸ کال د اګست په ۳۰مه زېږېدلې او د ۲۰۰۶ کال د اکتوبر په ۷ مړه شوې) یوه روسۍ ژورنالیسته او د انساني حقونو فعاله چې د روسیې د سیاسي پېښو په اړه يې په ځانګړي ډول د چیچین په دویمه جګړه کې (۱۹۹۹ -۲۰۰۵) راپور ورکاوه.
دا له چیچین څخه د هغې راپور ورکول وو چې پولیتکوفساکا ته یې هېوادنی او نړیوال شهرت ورپه برخه کړ. هغې ۷ کاله د ګواښونو او بېلابېلو تاوتریخوالو سره سره د جګړې په اړه له راپور ورکولو څخه لاس وانه خیست. پولیتکوفساکایا په چیچینیا کې د روسي پوځیانو له خوا ونیول شوه او په مصنوعي اعدام محکومه شوه. په ۲۰۰۴ کال کې کله چې یې له مسکو څخه د بسلان ښوونځي د برامته نیولو کړکېچ په هواري کې د مرستې لپاره په روسټوف- ان- ډون کې پرواز درلود مسمومه او شاتګ ته اړه شوه، چې د خپل روغتیایي حالت د رغېدو لپاره یې په مسکو کې کره درملنې ته اړتیا لرله.
هغه د ۲۰۰۶ کال د اکتوبر په ۷مه د خپل بلاک په لفت/ اسانسور کې ووژل شوه، یوه وژنه چې د نړیوالو پام یې ځاتنه واړوه. د ۲۰۱۴ په جون کې پنځه کسان د دې وژنې په تور بندیان شول خو دا لا تر اوسه ناڅرګنده ده چې چا د هغې د وژنې امر کړی او یا یې پیسې ورکړې.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړې
پولیتکوفسکایا په  ۱۹۵۸ کال کې د نیویارک ښار په انامزېپا کې زېږېدلې د اوکراین له کوستوبوبریف څخه د سټېفن فېدرووېچ مازپا (زوکړه ۱۹۲۷ - مړینه ۲۰۰۶) او له کرېچ څخه د رایسا الېکساندروانا مازپا (زوکړه ۱۹۲۹ - مړینه ۲۰۲۱) لور وه ځینې سرچینې د هغې د زېږېدلو نوم په حقیقت کې هانا مازپا یادوي. ځینې نورې سرچینې وایي چې هغه د اوکراین په چرنیهیو سیمه کې زېږېدلې. د  هغې مور او پلار اوکرایني وو چې د ملګرو ملتونو په سازمان کې شوروي دیپلوماتان وو. پولیتکوفسکایا د خپل ماشومتوب ډېره برخه په مسکو کې تېره کړه؛ هغه په ۱۹۸۰ کال کې د مسکو د دولتي پوهنتون له ژورنالیزم پوهنځۍ څخه فارغه شوه. خپل تېزس یې د ماریناتېسویتاوا پر اشعارو دفاع کړ او له خپل ټولګيوال الکساندر پولیتکوفسکای سره یې واده وکړ. هغوی د وېرا او لیا په نوم دوه ماشومان لرل. الکساندر په لومړیو کې له تلویزوني خبریال ولادیسلاو لېستیف سره د وزګلیاد په نوم د شپې ناخته خپرونه کې د چلوونکي په توګه ښه پېژندل شوی و.هغې له ماشومتوب څخه پرته تل له څو اونیو پرته ډېر وخت له روسیې څخه بهر نه تېراوه ان هغه مهال یې چې ژوند يې په خطر کې و. هغه د متحده ایالاتو تبعه/ښارونده وه او د متحده ایالاتو پاسپورت یې درلود، له دې سره هغې هېڅکله خپل روسي ښاروندیتوب پرېنښود.
د خبریالۍ کار
پولیتکوفسکایا له ۱۹۸۲ څخه تر ۱۹۹۳ کال پورې اېزوېستیا ته د بېړنیو او طبعي پېښو د خبریالې او سمونګرې په توګه کار وکړ. له ۱۹۹۴ څخه تر ۱۹۹۹ کال پورې یې د یېګوځ د یاکوفلیف په مشرۍ د  بشایاګزېټا د مرستیالې مدیرې په  توګه کار وکړ او هلته یې تر ډېره د ټولنیزو ستونزو په ځانګړي ډول د کډوالو د سخت حالت په اړه لیکنې کولې. له ۱۹۹۹ څخه تر ۲۰۰۶ کال پورې يې د نوایاګېتزا ورځپاڼې دوو اونیزو ته غبرګې لیکنې وکړې. دې ورځپاڼې پیاوړي  څېړنیز راپورونه خپرول او په لومړیو کې یې تر شوروي وروسته پر نوي رژیم نیوکې کولې. هغې د ولادمیر "پوتین روسیه" راپور په ګډون د چیچینیا، په روسیه کې ژوند او روسیه د ولادمیر پوتین په واکمنۍ کې په نوم څو جایزه ګټونکي کتابونه ولیکل.
له چیچینیا څخه راپور
پولتیکوفسکایا د خپلو کارونو لپاره جایزې ترلاسه کړې. هغې هره دا پېښه د هغه لویدیځو دولتونو د ډېر مسؤلیت او اندېښنې راپارولو لپاره وکاروله، چې پر متحده ایالاتو د سېپټمبر د ۱۱مې له پېښې وروسته یې د تروریزم پروړاندې جګړه کې د پوتین له ګډون څخه ملاتړ وکړ. هغې د پولیسو او پوځ له چارواکو سره خبرې وکړې او همداراز یې په چیچین او ګاونډۍ اېنګوشتیا کې په پرلپسې ډول له روغتونو او د کډوالو له کمپونو څخه لیدنه وکړه تر څو د نوې جګړې له ټپیانو او بې کوره شويو سره مرکه وکړي.
پولیتکوفسکایا په چيچين کې پر جګړې او روسي پلوه شته رژيم د نیوکو په بېلابېلو مقالو کې د روسیې د پوځي ځواکونو، د چيچين یاغیانو او د احمدقدیروف او د هغه د زوی رمضان قدیروف په مشرۍ د روسیې له ملاتړ سره مل دولت له خوا تر سره شوې ادعايي ناسمې کارونې تشرېح کړې. هغې د شمالي قفقاز په ګڼو برخو کې د بشري حقونو د سرغړونې موارد او سیاسي ماتې هم تشرېح کړې. په ۱۹۹۹ کال کې یې په یوه مشخصه بېلګه کې هغې نه یوازې دا چې په ګروزني کې يې د بوډاګانو د ساتنې پر یو کور د بمبار په اړه ولیکل بلکې د یوې ورځ‌پاڼې او عمومي ملاتړ په مرسته یې د بوډا اوسېدونکو پر خوندي اېستلو کې هم مرسته وکړه. د هغې مقالې چې تر ډېره د ناپاکې جګړې (۲۰۰۱) او د دوزخ کوچنۍ څنډې (۲۰۰۳) بنسټ جوړوي، هغه نښتې انځوروي چې چیچیني جنګیالي او د فېدرال پوځ سرتېري په‌کې وحشیانه ښودل کېږي او ترمنځ یې ملکي وګړي د دوی په جوړ دوزخ کې بندېدل.
لکه څنګه چې پولیتکوفسکایا راپور ورکړ هغه ظاهري نظم چې د قدیروفیانو په وخت کې حاکم و، د نویو چيچنیايي چارواکو او یا په چيچينیا کې د مېشتو فېدرالي پوځیانو په واسطه د شکنجې، تښتونې او قتل په رژیم بدل شو. د هغې له وروستیو څېړنو څخه یوه د یوې ناپېژانده پياوړې کيمیاوي مادې په واسطه د چيچیني زده‌کوونکو د ټولیز مسمومیت په اړه وه چې هغوی يې د څو میاشتو لپاره له خڼد سره مخ کړل.
پر ولادمیر پوتین او FSB نیوکې
وروسته له دې چې پولتکوفسکایا په لویديځ کې په پراخ ډول وپېژندل شوه، هغې د پوتین روسیه (چې وروسته د « په یوې ماتې خوړلې دیموکراسۍ کې ژوند» له فرعي نوم سره یاد شو) په نوم کتاب د لیکلو مسؤلیت ورکړل شو، مخکې له دې چې د KGB (د پخواني شوروي اتحاد د اطلاعاتي او امنیتي خدماتو  کمېټه) پخوانی نائب ولادمیر پوتین د بورېس یېلتسن لومړی وزیر شي او وروسته د روسیې ولسمشرۍ ته ورسېږي د هغې د ليدلورو او تجربو یوه پراخه تشرېح وه. چې د چیچن د دویمې جګړې لپاره د پوتين څارنه په‌کې شاملېده. هغې په دې کتاب کې د روسیې د فېدرال امنیت پرخدماتو (FSB) تور پورې کړ چې د شوروي په سبک د یوې دېکتاتورۍ د رامنځته کولو لپاره يې ټولې مدني ازادۍ ځپلې دي، خو اعتراف یې وکړ: "[دا] موږ د پوتین د سیاستونو مسؤل یو ... [ټـ]ولنې نامحدود بې احساس‌توب ښودلی ... [دا]چې چېکستان/Chekists  (د روسیې د پټو پولیسو له خوا د وضعیت شدید کنترول، ژباړن) په واک کې ثابت پاتې شوي، موږ هغوی ته اجازه ورکړې چې زموږ وېره وویني او په پایله کې د دوی غوښتنه لوړه شوې او زموږ سره د غواګانو په څېر چلند وکړي، موږ ټول باید په دې پوه شو چې  KGB یوازې  پیاوړو خلکو ته درناوی لري. کمزوري خوري."هغې دا هم ولیکل:"موږ د اطلاعاتي خلا له لارې چې مړينه له خپلې ناپوهۍ څخه څاري بېرته د شوروي کړنګ ته ورلویږو، یوازینی شی چې موږ ته پاتې دی انټرنېت دی چې هلته معلوماتو ته لاس‌رسی لاهم وړیا /ازاد دی. نور که تاسو غواړی د یو خبریال په توګه کار وکړئ دا پوتین ته بشپړه غوړه‌مالي ده. له دې صورت پرته کېدی شي مړينه، مرمۍ، زهر یا محکمه وي- هر څه چې زموږ ځانګړي خدمات او د پوتین ساتونکي سپي مناسب بولي."
سرچينې
[1]  د فېدرال امنیت خدمات
مداګاسکار ۳: د اروپا ډیر مطلوب
مداګاسکار ۳: د اروپا ډیر مطلوب Madagascar 3: Europe's Most Wanted د ۲۰۱۲ امریکایی کمپیوټر انیمیشن سرکس کامیډي فلم دی چې د ډریم ورکس انیمیشن لخوا تولید شوی او د پارامونټ پیکچرز لخوا توزیع شوی. دا فلم د مداګاسکار: افریقا ته وتښتیدل (۲۰۰۸) څخه وروسته د ماداګاسکر فلم لړۍ دریم قسط دی ، او په لړۍ کې لومړی فلم و چې په ۳ ډی کې خپور شو.
د مداګاسکار پینگوین په نوم یو سپن-آف په ۲۰۱۴ کې خپور شو. یو سیکویل، مداګاسکار ۴، په پیل کې د ۲۰۱۸ تیاتر خپریدو لپاره پلان شوی و، مګر په ۲۰۱۵ کې د ډریم ورکس انیمیشن د بیا تنظیم کولو وروسته د ریلیز مهال ویش څخه لیرې شو.
قیصه
بیا هم هڅه کوي چې په نیویارک کې د دوی د زړه راښکونکي مرکزي پارک ژوبڼ ته د بیرته راستنیدو لاره ومومي، زموږ د ریښتیني ملګرو څلورمه برخه - الیکس، زمری؛ مارټي، زیبرا؛ میلمان، زرافه، او ګلوریا، هیپوپوټامس - پریکړه وکړه چې د کاسموپولیټان مونټ کارلو له لارې یو سفر وکړي. مګر هلته، د څارویو د کنټرول ټاکل شوي افسر، چینټل ډوبوس سره، د دوی په پښو کې ګرم، ټیم به د سفر سرکس کې د پناه اخیستلو پرته بله چاره ونه لري؛ د پراسرار پړانګ کور، ویتالي، او مهربان جاګوار، جیا. په هرصورت، ایا د اروپا خورا مطلوب تښتونکي کولی شي د سرکس خطرناکه نړۍ ژوندي پاتې شي؟
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
ریبوزوم
ریبوزومونه (په انګلیسي: Ribosome)، چې د جورج پالاد له‌خوا د کشفېدلو او مریو ته ورته جوړښت له‌امله د «پالاد مریو» په نامه هم یادېږي، مکرومالیکولي ماشینونه دي او په ټولو حجرو کې موندل کېږي، چې د بیولوجیکي پروټین سنتیز عملیه (د mRNA ټرانسلېشن) ترسره کوي. ریبوزومونه، د پولي‌پپتید ځنځیرونو رامنځ‌ته کولو لپاره د پیغام رسوونکې RNA یا mRNA مالیکولونو د کودونونو (د DNA او RNA کوچنۍ نوکلوتیدي ټولګې) په واسطه له ځانګړي شوي ترتیب سره سم امینو اسیدونه سره نښلوي. ریبوزومونه له دوو سترو برخو څخه رامنځ‌ته کېږي: ریبوزومي کوچنۍ او لویې فرعي برخې. هره فرعي برخه د ریبوزومي RNA یا rRNA له یوه یا زیاتو مالیکولونو او ډېر شمېر ریبوزومي پروټینونو (RP یا r-پروټینونه) څخه جوړ شوی دی. ریبوزومونه او اړوند مالیکولونه یې د ټرانسلېشن وسیلې (translational apparatus) په توګه هم پېژندل کېږي.
ټولیزه کتنه
د DNA هغه لړۍ، چې په یوه پروټین کې د امینو اسیدونو لړۍ کوډ کوي، د پیغام رسوونکې RNA یوه ځنځیر ته ټرانسکرپت کېږي. ریبوزومونه پیغام رسوونکو RNAګانو سره نښلي او د یوه ځانګړي پروټین د تولید په موخه د امینو اسیدونو د سمې لړۍ ټاکلو لپاره د نوموړو RNAګانو له لړیو څخه کار اخلي. امینو اسیدونه د لېږدوونکې RNA (یا tRNA) مالیکولونو له‌خوا ټاکل کېږي او ریبوزوم ته لېږدول کېږي، چې ریبوزوم ته له دننه کېدلو وروسته د کودون ضد د یوې ساقې کړۍ له‌لارې د پيغام رسوونکې RNA له ځنځیر سره یوځای کېږي. په پیغام رسوونکې RNA کې د درې‌ګونو هر کوډ کوونکي (کودون) لپاره، یوه ځانتنۍ لېږدوونکې RNA شتون لري چې باید د له انتي‌کودون سره پوره سمون ولري او د وده کوونکي پولي‌پپتید ځنځیر سره د ترکیب لپاره باید سم امینو اسید ولېږدوي. کله چې پروټین تولید شو، وروسته کولای شي قات شي ترڅو د کارکړنې یو درې‌اړخیز جوړښت رامنځ‌ته کړي.
یو ریبوزوم د RNAګانو او پروټینونو له پېچلو جوړښتونو څخه رامنځ‌ته کېږي او له‌دې امله ورته ریبونوکلوپروټیني پېچلی جوړښت ویل کېږي. هر ریبوزوم له کوچنیو (30S) او لویو (50S) برخو څخه ترکیب شوی دی، چې ورته فرعي برخې ویل کېږي او یو له بل سره نښلېدلي دي:
د پروټین له جوړښتي برخو څخه د هغو سنتیز په څلورو پړاوونو کې ترسره کېږي: پیل، غځېدنه، پای او بیادوران. د mRNA په ټولو مالیکولونو کې د پیل کودون، AUG لړۍ لري. د درېدا کودون له UAA، UAG، یا UGA څخه یو دی؛ څرنګه چې د دغو کودونونو د پېژندنې لپاره هېڅ ډول د tRNA هېڅ ډول مالیکول شتون نه‌لري، ریبوزوم تشخیص ورکوي چې د ټرانسلېشن عملیه بشپړه شوې ده. کله چې یو ریبوزوم د mRNA یوه مالیکول د لوستلو بهیر پای ته رسوي، نوموړې دوه فرعي برخې سره جلا کېږي او ډېري وخت تجزیه کېږي، خو د بیا کارېدلو وړتیا لري. ریبوزومونه، ریبوزایمونه دي؛ ځکه چې امینو اسیدونو د یوځای کېدنې کتلستي پپتيدایل ترانسفېز فعالیت د ریبوزومي RNA پر مټ ترسره کېږي.
ریبوزومونه تر ډېره د حجرو دننه هغو غشاګانو سره اړوند دي چې زیږه اندوپلازمیکه شبکه رامنځ‌ته کوي.
د یوکاریوتي حجرو مایتوکاندریایي ریبوزومونه، د کارکړنې له پلوه، د باکتریا ګڼ‌شمېر ځانګړنو ته ورته‌والی لري چې کولای شي د مایتوکاندریا احتمالي تکاملي پیل په ډاګه کړي.
کشف
ریبوزومونه د ۱۹۵۰ز لسیزې په نیمایي کې د رومانیا اصله امریکایي د حجرې بیولوجي‌پوه «جورج امیل پالاد» له‌خوا، د یوه الکتروني میکروسکوپ په کارولو سره، د متراکمو ذراتو یا «مریو» په بڼه مشاهده شول. د «ریبوزوم» ګړنه، په ۱۹۵۸ز کال په پای کې د ساینس‌پوه «هاګویناو» له‌خوا وړاندې شو: د سمپوزیم د دورې په اوږدو کې یوه معنایي ستونزه څرګنده شوه. د ځینو ګډونوالو لپاره، «میکروزومونه» د هغې میکروزومي برخې د ریبونوکلوپروټین ذراتو په معنی دي چې د بل پروټین او شحمي مادي په واسطه ککړه شوې ده؛ نور بیا داسې انګېري چې، «میکروزومونه» د ذراتو په واسطه له ککړ شوي پروټین او شحم څخه رامنځ‌ته کېږي. د «میکروزومي ذراتو» عبارت په بشپړه توګه مناسب نه‌برېښي او «د میکروزومي برخې د ریبونوکلوپروټین ذرات» ډېر ښه نه تر سترګو کېږي. د غونډې پر مهال، د «ریبوزوم» ګړنې وړاندیز وشو، چې د خورا قناعت وړ نوم او په‌زړه‌پوری غږ لري. له 35 څخه تر 100S پورې د ریبونوکلوپروټین بېلابېلو اندازو لرونکو ذراتو لپاره د «ریبوزوم» ګړنې په کارولو سره به شته ګډوډي له منځه لاړه شي.
⁓آلبرت، میکروزومي ذرات او د پروټین سنتیز  آلبرت کلاود، کریستین دو دووې او جورج امیل پالاد په ګډه، په ۱۹۷۴ز کال کې، د ریبوزوم د کشف په پار، د نوبل د فزیولوجي یا طب جایزه ترلاسه کړه. په کېمیا کې د نوبل د ۲۰۰۹ز کال جایزه، ونکاترامان رامکریشنان، ټوماس ا. ستیتز او آدا ا. یونات ته، د ریبوزوم د دقیق جوړښت او میکانیزم معلومولو په پار ورکړل شوه.
جوړښت
ریبوزوم یو پېچلی حجروي ماشین دی او تر ډېره بریده، د ریبوزومي RNA یا rRNA په نامه له ځانګړې شوې RNA او همدا راز لسګونو جلا پروټینونو څخه (دقیق شمېر یې د نوعو ترمنځ لږ څه توپیر لري) رامنځ‌ته شوی دی. ریبوزومي پروټینونه او rRNAګانې د بېلابېلو اندازو لرونکو په دوو جلا ریبوزومي ټوټو کې سره ترتیب شوي دی، چې په ټولیز ډول، د ریبوزوم د لویې او کوچنۍ فرعي برخې په توګه پېژندل کېږي. ریبوزومونه له دوو فرعي څنګ په څنګ واقع شویو برخو څخه رامنځ‌ته شوي دي او د یوې برخې په توګه، د پروټین سنتیز عملیې په اوږدو کې، پولي‌پپتید ځنځیر ته د mRNA په ټرانسلېشن کې فعالیت کوي. څرنګه چې ریبوزومونه د غیرمساوي اندازو لرونکو له دوو فرعي برخو څخه رامنځ‌ته شوي دي، په محوري کرښه کې د قطر په پرتله لږ څه اوږده دي.
پروکاریوتي ریبوزومونه
د پروکاریوتي ریبوزومونو قطر کابو 20nm یا (200Å) دی او په ترکیب کې ۶۵ سلنه rRNA او ۳۵ سلنه ریبوزومي پروټینونه لري. د یوکاریوتي ریبوزومونو قطر له 25 تر 30nm (250 تر 300Å) دی او د rRNA پر پروټین نسبت 1 ته نږدې دی. کرېستالوګرافیکي فعالیت ښیي چې د پولي‌پپتید سنتیز لپاره د تعامل برخې ته نږدې هېڅ کوم ریبوزومي پروټین شتون نه‌لري. دا ښیي چې د ریبوزومونو پروټیني برخې په مستقیمه توګه د پپتید اړیکې د جوړولو په کتلستي کولو کې ونډه نه‌اخلي، بلکې دا پروټینونه دي چې د یوه چوکاټ په توګه عمل کوي چې کېدای شي د پروټین سنتیز کولو لپاره د rRNA وړتیا لوړه کړي.
د پروکاریوتونو او یوکاریوتونو ریبوزومي فرعي برخې په بشپړه توګه سره ورته دي.
پريمورسکي سيمه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
پریمورسکي کرای (په روسي ژبه: Приморский край)، چې په غیر رسمي ډول پریموري (په روسیه کې: Примо́рье ) هم ویل کیږي، د روسیې فدرالي موضوع (کرای، سيمه) ده. پریمورسکي په روسي ژبه کې د "سمندر" مانا لري، نو دا د سمندري ولایت یا سمندري ساحه هم ویل کیږي. اداري مرکز یې د ولادیوستوک ښار دی. د سیمې نفوس 1,956,497 دی (2010 سرشمیرنه). نن ورځ پريمورسکي سيمه د روسیې په ختیځ کې ترټولو لوی اقتصادي مرکز دی.
سرچين
وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي سندرغاړې
استعماری ستر واکي
استعماري سترواکي د هغو ځمکو مجموعه ده ( معمولا د مستعمرو په نامه یادیږي) چې یا د ستر واکۍ مرکز ته نژدې پرته وي، یا له سترواکی بهرموقعیت ولري خو دهغه دولت وګړي پکې اوسیږي چې د دې سترواکۍ له خوا اداره کیږي.
مستعمرې په ځانګړې توګه د فنیقی او پخوانیو یونانیانو تر منځ له پخوانیوزمانو راهیسې موجودې وي چې یوناینانو او فنیقیانو  ډېرې جزیرې او د مدیترانې د سمندر غاړې د مستعمرو په توګه وټاکلې، دا مستعمرې له سیاسی اړخه له هغو ښاري دولتونو چې هغوی ورڅخه نشأت کړی خپلواکې وې نو له همدې امله یوه استعماري سترواکي یې نه جوړوله. دې نمونو د بطلیموسي سترواکۍ، سلوکسید سترواکۍ او روم د سترواکۍ تر وخته تغیر وموند.
اروپایي استعماري سترواکۍ
پرتګال د نړیوال تجارت د لومړۍ شبکو په جوړولو پیل وکړ او د هنری نویګیتورHenry the Navigator تر مشرۍ لاندې هغه لومړنۍ استعماري سترواکي وه چې د نړۍ په ډېرو هیوادونو کې ( په ځانګړې توګه په شپاړلسمې پېړۍ کې) چې اوس د ۶۰ مختلفو مستقلو دولتونو هیوادونه دي پراختیا وموندله. پرتګال په پای کې خپل کنترول په برازیل، په ځینو ځمکو چې اوس یوروګوې ده او په شمال کې د کب نیولو په ځینو بندرونو، په امریکاس، انګولا، موزمبیق، پرتګالی ګینېې، ساوتوم او پرنسیپ ( يه شمال او سبسهراني افریقا کې دنورو ځمکو او بیزونو منځ کې)؛  دآسیا په شبه قاره  کې په ښارونو او نظامي کلاوو لکه مسقط، هرموز، بحرین چې د فارس خلیج  کې پراته وه؛ ګوا، بمبۍ ، دامان او دیو ( په هند کې د نورو ساحلي ښارونو له ډلې)؛ پرتګالي سیلون؛ ملاکا په هغو مرکزونه چې جنوب ختیځه آسیا او اقیانوسیه کې پراته وه لکه ماکاسار، سولور، باندا، امبون او په مولیوکاس او پرتګالي تیمور په نورو سیمو؛ د ماکاوپه تجارتي مرکز، د دجیما (ناګاسکي) په محاصره شوي تجارتي مرکز چې په جنوبي آسیا کې پروت وه او نورو کوچنیو اولنډ ژوند لرونکو ملکیتونو باندی ټینګ کړ.
د هسپانوي سترواک سیګلو دې اورو Siglo de Oro په وخت کې د مکسیکو، جنوبې امریکا، فلیپين، ټولې سویلې ايټالیا، د میلان د دکانو د سیموڅخه تر هالند، لوکزامبورک او بلژیم پورې ، د برګندي د ځینو برخو او په امریکا، افریقا او آسیا کې نورومستعمره شوې ځایونو مالکیت درلود. په اروپا، افریقا، اطلس سمندر، امریکا، آرام سمندر، ختیځې آسیا  کې تصرفاتو د هسپانیا سترواکۍ د نړېوال حضور لاسته راوړلو لپاره وړ وګرځوله. له ۱۵۸۰ ز تر ۱۶۴۰ ز پورې د پرتګال سترواکۍ او هسپانوي سترواکي د هابسبرګ د پاچاهانو په یوه خصوصی اتحاد کې د ايبري اتحاد Iberian Union د دورې په ترڅ کې سره متفق و خو د یوه لویې کچې حکومت د نفوذ له امله د هغوی ادارې په جلا توګه دوام وموند.
د هسپانیا او پرتګال له سترواکيو وروسته  فرانسې، انګلیسي، هالند او جاپان سترواکی د سترواکیو په ډله کې راځي. د اوه لسمې پیړۍ تر نمایی تزاري روسیه چې وروسته د روسیې د سترواکۍ، شوروي اتحاد اواوسنۍ روسیې په نامه وه د نړي خورا سترمتحد دولت شوچې تر اوسه همداسې پاته دی.
د نولسمې پېړۍ په ترڅ او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې، د تکنولوژۍ ددرلودلو او سمندرې تجارت د لومړيتیوب درلودلو له امله، د برتانیا سترواکي په ټینګه توګه دومره پراختیا وموندله چې په تاریخ کې خورا ستره سترواکي شي، د نړۍ په څلورمه برخه ځمکه او ۲۴ سلنه وګړو راج وچلوي. په دې موده کې د یوه نړیوال رهبرد رول درلودلو په توګه برتانیا د ” د برتانیا سوله  ” په نامه د پۍړې پیلونکی شو چې د فرانسې له انقلاب او ناپيلیوني جګړو څخه د لومړۍ نړېوالې جګړې تر پیل یې دوام وموند. د نوي امپریالیزم په مهال، ايټالیا او جرمني هم په افریقا کې استعماري ستر واکۍ رامنځ ته کړې.
د منځنیو پېړیو کورنۍ
د منځنیو پېړیو کورنۍ لکه عصري کورنۍ د اروپایي ټولنې د ټولو طبقو لپاره د کورني ژوند مرکز بلل کېدلې. په دې توګه د هسته یي او مرکزي کورنیو په پرتله د نننۍ زمانې کورنۍ له ډېرو زیاتو وګړو نه جوړې شوي دي. د پادشاه له کورنۍ نه نیولې د یو بزګر تر عادي کورنۍ پورې څه ناڅه لرې قومیانو او دغه راز بېلابېلو خدمتکارانو او خپلوانو به د کور له مالک او د هغه له نېږدې کورنۍ سره ژوند کاوه. د منځنیو پېړیو اړوند کورنیو جوړښت په لومړنۍ عصري یا موډرنه اروپا کې تر ډېره حده محرمیت او خصوصي حریم په راپیدا کېدو سره منحل شو.
یو وخت شاوخوا ۱۰۰۰ کلونو کې په یوه ټوله قاره کې بدلونونه ډېر زیات و. سره له دې اوس هم د منځنۍ پېړۍ اړوند یوې کلاسیکې کورنۍ د موډل په هکله خبرې وکړو، په تېره بیا لکه څنګه چې په فرانسه کې کارولینګانو وده وکړه او دغه راز له هغه ځایه نه یې د اروپا لویو برخو ته وده وکړه.
تاریخي مخینه
د نن ورځې اړوند «کورنۍ» کلمې سره نه یوناني او نه هم لاتین کلمه مطابقت نه درلود. لاتیني «فامیلیا» کلمه باید د «کورنۍ» په ځای په «فامیل» وژباړل شي. د لرغوني روم اړوند اشرافي کورنۍ د منځنیو پېړیو اړوند اروپايي کورنیو ته ورته وې؛ ځکه چې د پلرني فامیل د ژوند ملګری یا ملګرې او اولاد سربېره یو شمېر نور وګړي لکه ګاکان«مشتریان» یا د مالک اړوند خپلوان په کې شامل و، چې له هغه نه یې ساتنه کوله، ترڅو په دې توګه هغه ته مشوره ورکړي او انعام یې ترلاسه کړي. د منځنیو پېړیو اړوند معادل سره یې توپیر دا و، چې د ټيټو او عادي کارونو د ترسره کولو لپاره به یې د تنخوا او مزد اخیستونکو خدمتکارانو پر ځای له غلامانو نه کار اخیسته. بل توپیر یې دا و، چې د روم سترواکۍ اړوند پولو په برخه کې د نسبي امنیت او ارامۍ له امله قوي استحکاماتو او امنیتي کلاوو جوړولو ته اړتیا نه وه. له بل پلو د منځنیو پېړیو اړوند اشرافي اروپایي کورنۍ څومره چې یو اقتصادي – ټولنیز واحد و، په همغې اندازه نظامي هم وې، دغه راز له نهمې پېړۍ نه وروسته تر ټولو غوره او د خوښې وړ استوګنځي کلاوې بلل کېدلې.
جوړښت یا تشکیل
د منځنیو پېړیو اړوند اشرافي کورنیو د پوځي بنسټ او ماهیت له امله جوړښت یې تر ډېره مردانه و. د منځنیو پېړیو اړوند دورې په ورستیو کې دا نسبت په لوړه کچه لږ شو؛ خو په مخکیني تاریخ کې د کورنۍ ښځینه عنصر یوازې د ښځې او لورانو، د هغو خدمتکارانو او ښايي د کورنۍ څو تنه نورو غړو شامل و، چې د یو شمېر ځانګړو کارونو لکه مینځلو لپاره و. زیاتره نارینه خدمتکاران به یوازې د نظامي پرسونل په برخه کې و. په هغه ځای کې یو د دروازې ساتونکی او دغه راز ګڼ شمېر شوالیه او سرتیري به موجود و او د یو نظامي واحد په توګه و، ترڅو د اړوند کلا ساتندویي وکړي. په دې توګه له دې ډلې زیاتره به یې یو شمېر نورې دندې هم ترسره کړي او داسې خدمتکاران به ولري، چې په بشپړه توګه کورنیو دندو ته ځانګړي شوي دي. په ټیټه کچه دا وګړي یوازې هغه کلیوال نارینه و، چې له بېلابېلو کلیو نه ګومارل شوي و. د لوړې کچې اړوند پوستونه په تېره بیا هغه چې په لومړۍ حلقه کې شامل و، زیاتره یې د لومړۍ درجې اړوند خلکو یعنې د پادشاه یا هم د ساتونکو د زامنو په وسیله ډک او اشغال کېدل.
د اصیلو خادمینو راڅرګندېدو په کورنیو باندې یو شمېر ټولنیزه لړۍ تحمیل کړه، چې دا لړۍ به د عمل او فعالیت اړوند ترتیب شوې درجه بندۍ پر بنسټ ترسره کېده. دې دویمې درجه بندۍ په خپله مشري یا ریاست باندې سرپرست (د سنشال یا مېژردومو پر ځای) درلود، چې د کورنۍ د داخلي چارو اړوند اصلي مسئولیت یې په غاړه و. د پادشاه او د هغه د کورنۍ د شخصي روغتیا پالنه د چمبرلین په نامه وه، چې د خونې یا هم د خصوصي ژوند اړوند ځای مسئول و، چې د جامو او د کور اړوند نورو وسایلو اصلي مسئولیت یې په غاړه و.
مارشال تقریباً د مفتش یا څارونکي نېږدې ټول اختیاراتو نه برخمن و. دې سرتیري له نظامي پلوه د اصطبل او د کور اړوند اسونو «مارشالیستي» حیاتي مسئولیت په غاړه درلود او دغه راز د نظم او انضباط مسئول و. مارشال او د لوړې درجې نور خدمتکاران به داسې معاونین لري، چې له هغوی سره د دندو ترسره کولو په برخه کې همکاري وکړي، - دا خلک چې د Grooms, Valets de Chambre یا Pages په نامه یادېږي، چې له پورته نه د ښکته په لور په داسې توګه ډلبندي کېږي، چې زیاتره ځوان هلکان و، که څه هم په لویو سلطنتي دربارونو (Valet de Chambres) کې هم یو شمېر ځوان او نجیب درباریان او زیاتره هنرمندان، موسیقي پوهان او نور متخصصین هم په کې شامل و. چې ښایي نړیوال شهرت ولري، دې خلکو ته د خدمت کولو اړوند پوست ورکول په کورنیو کې د هغوی د موقعیت ټاکلو او تنظیمولو لاره وه.
د منځنیو پیړیو اړوند کورنیو یوه دنده د خوړو او خوراکي توکو چمتو کول، ذخیره کول او تدارک کول و. په دې برخه کې هم د ارباب یا ملک د مقام ساتلو لپاره د کلا يا استوګنځي اړوند هستوګنو ته په ورځني ډول خواړه ورکول او دغه راز مېلمنو ته د لویو مېلمستیاوو تنظیمول شامل و. پخلنځی د ډوډۍ، پنیر او نیپري او دغه راز د شرابو، الو، د مېوو اوبو او بیر په برخو ویشل شوی و. د دې ټولو دفترونو ریاست په ترتیب سره د یو خانه سامان او یو ساقي په غاړه و. دا دفترونه او بېلابېلې برخې یې د کورنیو د اندازې او شتمنۍ په اساس بیا وېشل کېږي، لاندې هم د منځنیو پېړیو اړوند یوې لویې سلطنتي یا اشرافي کورنۍ د یو شمېر دفترونو لیست بیان شوی دی:
سربېره پر دې دفترونو له ښکاري او وحشي حیواناتو نه د ساتنې لپاره خدمتکارانو ته اړتیا درلوده. یوه قوي ښکاري یا وینور به په لویو درنو او اصیلو کورنیو کې مرکزي موقف درلود. په همدې توګه ماسټر فالکونر یو لوړ رتبه افسر و، چې خپله تر ډېره دروند او اصیل افسر و. دغه راز یو شمېر روحاني اړتیاوې هم موجود وې، چې باید په سمه توګه یې ساتنه شوې وای او کوچنۍ کلیساوې به د هرې کورنۍ او هرې کلا یوه طبیعي برخه وه. دې کورنیو کلیساوو به د مختلف شمېر روحیانیونو په وسیله کار کاوه. روحانیونو، اعتراف کوونکو او مداحانانو به په اداري او مذهبي پوستونو کې هم خدمت کولای شو.
اصیله او درنې کورنۍ
د منځنیو پیړیو اړوند پاچاهانو کورنۍ د زیاتره اړخونو له پلوه یوازې په لویه کچه اشرافي کورنۍ وې: لکه څنګه چې د بورګندیا د دربار تاریخ لیکونکي جورج چاستلین ته له لوړ مقام څخه داسې حکم شوی، چې د بورګنديا دوکونه وګوري «د جنګي کړنو تر عملي کولو او ناوړه ګټې اخیستنې وروسته، چې د لویۍ او ویاړ ادعا بلل کېږي، کورنی هغه لومړنی مورد دی، چې تر سترګو کېږي او له همدې امله ښه تنظیم او ترتیب یې ډېر اړین دی.» که څه له بېلابېلو اړخونو څخه په بنسټیزه توګه توپیر لري، یو تر ټولو لوی او اساسي توپیر یې دا و، چې د سلطنتي کورنۍ اړوند چارواکي په لویه کچه د اراضۍ او حاکمیت د اداره کولو او ده راز د کورنۍ د اداره کولو مسئولیت په غاړه درلود.
د ارخانګلسک ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
ارخانګلسک اوبلاستАрха́нгельская о́бласть, Arkhangelskaya oblast ) د روسیې یوه فدرالي موضوع (بلاست= ولايت) ده چې په شمال لویدیزه فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري.
د نینټس خودمختاره اوکروګ اداره هم د ارخنګلسک اوبلاست پورې تړلې ده.
حوالې
وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي سندرغاړې
د عصري انسانانو وروستی افریقایي اصل ونسب
دا ماډل په تیکسانومیک مفهوم کې د هومو ساپینز د "واحد اصل" وړاندیز کوي، چې په نورو سیمو کې له اناتوميک اړخه عصري د موازی تکامل ځانګړنې په نظر کې نه نیسي، مګر په اروپا او آسیا کې د هومو ساپینز (H. sapiens) او لرغونو انسانانو ترمنځ مضاعف ترکیب په نظر کې نیسي. ډېری اټکل کوي چې، هومو ساپینز د افریقا په ښکر (Horn)  کې د ۳۰۰۰۰۰ او ۲۰۰۰۰۰ کلونو تر منځ وده کړې. "وروستي افریقایي اصل" ماډل وړاندیز کوي چې ټول عصري غیر افریقایي نفوس په اساسي توګه د هومو ساپینز له نوعې څخه رامنځته شوی چې له هغه وخت وروسته یي افریقا پرېښې ده.
عصري انسانان لږترلږه "له افریقا بهر" څو ځله تیت شوي دي، چې ممکن ۲۷۰۰۰۰ کاله د مخه پیل شوی وي چې په هغه کې ۲۱۵۰۰۰ کاله وړاندې د یونان او، ۱۳۰۰۰ څخه تر ۱۱۵۰۰۰ کاله د مخه د شمالي افریقا او د البانیا ټاپووزمې له لارې تیتوالی شامل دي. داسې ښکاري چې د لومړنۍ څپې ډیری مړه شوي او یا ۸۰۰۰۰ کاله دې بېرته شاتګ کړی وي.
د افریقا څخه بهر خورا مهمه "وروستۍ" څپه شاوخوا ۷۰۰۰۰ – ۵۰۰۰۰ کاله وړنداې د  "سویلي مسیر" له لارې پېښه شوې، چې ۵۰۰۰۰ – ۶۵۰۰۰ کلونه د مخه د آسیا په ساحلي سیمو کې چې تر آسترالیا پورې رسېږي، په چټکۍ سره مېشت شوي دي (ځینې څېړونکي د آسټرالیا پخوانۍ نېټه او هلته د رسیدلو انسانانو مېشتېدل، ۵۰۰۰۰ کاله دمخه تر پوښتنې لاندې راولي. په داسې حال کې چې نورو وړاندیز کړی چې د آسټرلیا دا لومړي مېشته وګړي، ممکن د افریقا څخه د وروستۍ کډوالۍ د  دمخه د وړاندې خوځښت استازيتوب وکړي او په دې توګه د سیمې د وروستیو اوسیدونکو لپاره اجداد نه حسابېږي) په داسې حال کې چې اروپا د یوې مخکینۍ څپې په واسطه، مېشته شوې چې لږترلږه ۵۵۰۰۰ کاله دمخه په نږدې ختیځ او اروپا کې ځای پر ځای شوي دي.
په ۲۰۱۰مه لسیزه کې، د نفوسو جینیتیکي څېړنو د نسل د اصلاح )پیوند) شواهد کشف کړل چې په یوریشیا ( آسیا او اروپا)، اقیانوسیه او افریقا کې د هومو ساپینز او لرغونو انسانانو تر منځ پېښ شوي، چې دا په ګوته کوي چې د نفوسو عصري ډلې، په داسې حال کې چې ډېری یې د لومړني همو ساپینز څخه ریښې اخلي، لږ پراختیا لري او د لرغونو انسانانو  د سیمه ییزو ډولونو څخه په میراث پاتې شوي دي.
وړاندیز شوې څپې
د افریقا وروستي اصل، "یا له افریقا  څخه بهر۲" له اناتومیک اړخه له افریقا څخه بهر د عصري انسانانو (هومو ساپینز) په کډوالۍ دلالت کوي چې له  ۳۰۰۰۰۰  څخه تر ۲۰۰۰۰۰ کلونه وړاندې را څرګند شول. برعکس، "له افریقا څخه بهر۱" چې له افریقا څخه یوریشیا ته د لرغونو انسانانو په کډاوالۍ دلالت کوي چې په اټکلي ډول  ۱.۸ څخه ۰.۵ ملیونه کاله وړاندې ترسره شو.