cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د افغانستان تاریخ (۱۹۷۸- ۱۹۹۲ ز کال)
محمد نجیب الله، ۱۹۸۶- ۱۹۹۲ ز کال
کارمل د یوه مهال لپاره ولسمشري وساتله، خو واک نجیب الله ته ولېږدول شو، هغه چې پخوا یې د افغان دولتي استخباراتي ادارې (دولتي اطلاعاتو د خدمتونو د ادارې – خاد) مشري کړې وه. نجیب الله هڅه وکړه، څو له مقاومت سره خپلې ستونزې راکمې کړي او داسې ښکارېده چې چمتو دی، اسلام ته لویه ونډه ورکړي او مخالفې ډلې قانوني کړي، خو ده چې د امتیاز ورکولو هر وړاندیز وکړ، مجاهدینو به هغه رد کړ.
مفهوم
مفاهیم د انسان د معرفت د اجزاوو په توګه د معرفتي ساینس په څانګو کې لکه  ژبپوهنه، ارواپوهنه او فلسفه کې مطالعه کېږي چې په کې یو روان بحث دا پوښتنه کوي چې آیا ټول معرفت باید د مفکورو له لارې واقع شي او که نه. همدارنګه مفاهیم په ریاضیاتو، کمپیوټر ساینس، ډیټابېس او مصنوعي ځیرکتیا کې د رسمي وسایلو یا ماډلونو په توګه کارول کېږي چې هلته ځینې وختونه د ټولګي، الګو یا کټګورۍ بلل کېږي. په غیر رسمي کارونه کې د دې اصطلاح مفهوم ډېری د هرې مفکورې معنی لري.
د مفاهیمو انتولوژي (ماهیت پېژندنه)
د مفاهیمو په مطالعه کې بنسټیزه پوښتنه دا ده چې مفاهيم څه ته ویل کېږي. فیلسوفان دا پوښتنه د مفاهیمو د ماهیت پېژندنې په اړه د پوښتنې په توګه تعبیروي - یعنې کوم ډول شیان دي. د مفاهیمو ماهیت پېژندنه د نورو پوښتنو ځوابونه ټاکي، لکه، څنګه کولای شو چې مفاهیم  په یوه ذهني پراخه تیوري کې مدغم کړو، د مفاهیمو د ماهیت پېژندنې په بنسټ کوم کارونه اجازه لري یا منع دي او داسې نور د مفاهیمو د ماهیت پېژندنې په اړه دوه اصلي نظرونه شته: (۱) مفاهیم معنوي شیان دي، او (۲) مفاهیم ذهني انځورونه دي.
د مفاهیمو د ارواپوهنې لیدلوری
د ذهني انځور د تیوري په چوکاټ کې، کولای شو چې د مفاهیمو جوړښتي موقعیت په لاندې ډول درک کړو: مفاهیم د ذهني انځور لپاره د جوړښت د اجزاوو په توګه کار کوي. (په عامه ژبه په ذهن کې د مفکورو په نوم یادېږي). ذهني انځورونه، په خپل وار سره، د فرضي دریځ د جوړښت اجزا دي. (په عامه ژبه، هغه موقف یا لید چې موږ یې د نظرونو په وړاندې اخلو، که هغه "باور" وي، یا "شک"، "حیرانتیا"، "منل"، او داسې نور وي). او دا فرضي دریځ، په خپل وار سره، زموږ د افکارو د پوهاوي د جوړښت اجزا دي چې ورځنی ژوند او همدارنګه د  شعوري ارواپوهنه تر اغېز لاندې راولي. په دې توګه، موږ د داسې تحلیل خاوندان یو چې د افکارو په اړه زموږ ورځنۍ پوهه د مفاهیمو له ساینسي او فلسفي پوهې سره تړي.
د مفاهیمو فزیکي لیدلوری
د ذهن د فزیکي تیوري په بنسټ، مفهوم یو ذهني انځور دی، چې په بنسټ یې مغز په نړۍ کې د شیانو د یوې ټولګې تشخیص کوي. په تحت الفظي ژبه داسې ویلای شو چې سمبولونه یا د سمبولونو یوه ټولګه چې له دماغ څخه د فزیکي شیانو په توګه اخیستل کېږي. مفاهیم هغه ذهني انځورونه دي چې موږ ته اجازه راکوي چې د ورځنیو شیانو په هکله سم استنباط ترلاسه کړو. مفاهیم ټول ذهني انځورنه په خپله دایره کې نه رانغاړي، بلکې یوازې د هغوی یوه فرعي برخه ده. په معرفتي بهیر کې لکه ډلبندي، حافظه، تصمیم نیول، زده کړه او استنباط کې د مفاهیمو کارول اړین ګڼل کېږي.
د ځانګړو شیانو او پیښو د اتفاقي حافظې برعکس چې په هیپوکامپس کې ذخیره کېږي، داسې انګیرل کېږي چې مفاهیم په اوږدمهاله غشایي حافظه کې زخیره کېږي. د دې جلاتوب شواهد د هیپوکامپس د زیانمن شوو ناروغانو لکه هنري ګوستاو مولیسن څخه لاس ته راځي. د ورځنیو د هیپوکامپل حافظي د پیښو او شیانو څخه د غشایي مفاهیمو تجزیه ډېری د خوب او خوب لیدلو اصلي (ځینې پړاوونه) ګڼل کېږي. ډیری خلک (چې په ارسطو سره پیل کېږي) د خوبونو د خاطراتو یادونه کوي چې ورځنۍ پېښې د ورته یا اړوند تاریخي مفاهیمو او یادونو سره مخلوط کوي او وایي چې خاطرات په نورو ذهني مفکورو کې ترتیب یا تنظیم شوي دي. ("ترتیب" په خپله د مفهوم لپاره بله کلیمه ده، او "ترتیب" په مفاهیمو که د تنظیم په معنی ده.)
بنو کانګویي ژبې
بنو ګانګویي ژبې د یو شمیر ژبو کورنۍ ده چې د افریقا لویه وچه کې پرې خلک خبرې کوي.
کرتینګا
کرتینګا په الماني Krottingen) د لیتوانیا هیواد په کلایپدا ولسوالۍ کې پرته سیمه ده. یاده سیمه ۲۱،۴۰۰ وګړي لري.
سویلي بانتویي ژبې
سویلي بانتو ژبې د بانتو ژبو ترڅنګ د افریقا په سویل کې د یو شمیر ژبو کورنې ده.
سورة إبراهيم
سورة إبراهيم د قرآن ۱۴ مه سوره ده.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
انګوني ژبې
انګونیایي ژبې د افریقا لویه وچه کې د یو شمیر ژبو کورنۍ ده.
فيروزه ولسوالي
فيروزه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان فیروزه)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۳۷٬۵۳۹ تنه نفوس لري او مساحت یې ۱۶۰۸.۹۷ کیلومتره مربع دی. د فيروزه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
5 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
چشتيا
چشتيا د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,01,659 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 48م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
تکالا ژبې
تکالایي ژبې (تکالا) د ژبو یوه کورنۍ ده چې د افریقا لوې وچې ګڼ شمیر ژبې په ځانکې لري.
د آی سي سي نړيواله 20 اوريزه اتلولۍ
د آی سي سي نړيواله 20 اوريزه اتلولۍ ICC World Twenty20 په کريکټ کې د 20 اوريزو نړيواله اتلولۍ ده.
اړونده لیکنې
د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
منهاج الدين گهيځ
منهاج الدين گهيځ د هېواد له تكړه ژورناليستانو او ليكوالو څخه و چې د پياوړي ملي او اسلامي اند واند خاوند و او د همدې كرښې له مداره يې د خپلې مبارزې وړانگې غوړولې، د گهيځ په نامه يې يوه اوونيزه خپرونه راوويسته چې د اسلامي فكر و خيال د خورېدا او د ملي گټو د خونديتوب لپاره يې مبارزه كوله او “ادعوا الى سبيل ربك بالموعظه حسنه” تگلار يې خپله كړې وه.
مخينه
منهاج الدين د كندوز ولايت د خان اّباد ولسوالۍ له يوې روڼ فكرې او پوهه پالونكې كورنۍ سره تړاو لري، په 1922 كال د بدخشان په فيض اّباد كې يې سترگې وغړولې، پلار يې قاضي برهان الدين لوى عالم و چې همدا وخت (1922) يې په بدخشان كې په رسمي دنده ترسره كوله. قاضي برهان الدين يو وخت د “خان اّباد” جريدې مسووليت هم پر غاړه لاره. د منهاج الدين كورنۍ له خوگياڼيو څخه د كندوز ولايت د خان اّباد ولسوالۍ ته كوچېدلې او هلته مېشته وه.
زده کړې
منهاج الدين گهيځ خپلې لومړنۍ زده كړې له پلاره په خپل كاله كې تر سره كړي او بيا وروسته د خان اّباد په ښوونځي كې شامل شو، چې هملته په خان اّباد كې و. وروسته كابل ته لاړ او په كابل دارالمعلمين كې شامل شو چې هغه وخت په پغمان كې و، له همدې دارالمعلمين څخه فارغ شو او په غږزي ليسه كې د ښوونكي په توگه په دنده بوخت شو.
دندې
په غږزي ليسه كې يې تر ډېره وخته د ښوونكي په توگه كار وكړ، بيا وروسته د اريانا په بارچالانۍ شركت كې په كابل كې په كار پيل وكړ، د حج پر وخت د همدغه شركت له خوا د حاجيانو د مېلمه پالنې لپاره د سعودي عربستان په جده كې د همدې شركت د استازي په توگه وټاكل شو. شهيد گهيځ څلورو وروڼه لرل چې مشر يې همدى و، كشر ورور يې ښاغلي استاد سعدالدين شپون د گوربت پرله پسې اتمې گڼې په خپله يوه مركه كې د گهيځ په اړه وايي: “گهيځ د ژورې مطالعې خاوند و، ډېره ښه روانه انگرېزي يې لوسته او ويله، يو دنياوي سړى و”. گهيځ د همدې ژورې او پراخې مطالعې له مخې راوړاندې شو او د “گهيځ” رڼا يې خوره كړه. گهيځ يوه خپلواكه اوونيزه جريده وه چې د منهاج الدين گهيځ په امتياز او مسووليت يې د 1347ل كال د دلوې پر 2مه نېټه په خپرونو پيل وكړ او پر همدغه ورځ يې لومړۍ گڼه چاپ كړه، چې د گهيځ جديت او مسووليت ترې له ورايه څرگندېږي.
اخځليكونه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
مونسټر
موسټر د جرمني هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
عبدالروف ابراهيمي
عبدارووف ابراهبمي زوکړه زوکړه ۱۳۴۱لمریز کال کندز امام صاحب ولسوالۍ) د دوه دورو لپاره د افغانستان د ولسي جرګې پخوانی رئیس وو.
دندې
د جهاد او انقلاب له بري وروسته پر ۱۳۷۲ ل کال د شيرخان بندر د سرحدي قوماندان په توگه وگومارل شو او ورپسې د شمال د درېيمې سرحدي فرقې د قوماندان دنده وروسپارل شوه. د طالبانو تر ماتې وروسته په ۱۳۸۱ کال کې د سرحدي لوا د قوماندان په توگه وټاکل شو او په همدې کال کې په بېړنۍ لويه جرگه کې د کندوز د خلکو استازی و.
په ۱۳۸۹ ل کال کې د ولسي جرگې په ټاکنو کې يوځل بيا د کندوز د خلکو استازی وټاکل شو او د ۱۳۸۹ ل کال د کب مياشتې په اتمه د ولسي جرگې د غړيو له لوري د يوې پنځه کلنې تقنيني دورې لپاره د دغې جرگې  ريس شو.
نوموړي واده کړی درې زامن او پنځه لوڼې لري. د نوموړي مشر زوی عبدالقادر ابراهیمي د بلخ پوهنتون محصل دی. عبدالروف ابراهیمي د ۱۳۴۱ لمریزکال د وري میاشت په شلمه د کندوز ولایت د حضرت امام صاحب په ولسوالۍ کې زېږېدلی. دی لوړې زده کړې نه لري خو د افغانستان د ولسي جرگې رئيس په ۱۳۸۹ لمریزکال وټاکل شو.
مخينه
د افغانستان د کورنيو جگړو پر مهال د حزب اسلامي يو جنگسالار غړی و او وروسته د جمعيت اسلامي سره يو ځای شو.
زده کړې
منځنۍ زده کړې یې د کندوز ولايت حضرت امام صاحب ولسوالۍ د باسوس په ښوونځي کې او ثانوي زده کړې یې په ۱۳۵۸ لمریز کال کې د کندوز ولایت د تخارستان په دیني مدرسه کې پای ته رسوولي. له هغې وروسته د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي ته شامل شو، خو تر څه مودې وروسته پر افغانستان د شوروي د يرغل له کبله د جهاد په لیکو کې ورداخل او د افغانستان د آزادۍ په موخه په بیلا بیلو جبهو کې وجنگید. دم مهال عبدالروف ابراهیمي د کابل پوهنتون د عربي ژبې په دیپارتمنت کې د لیسانس په ترلاسه کولو بوخت دی.
د ۲۰۰۱م.زېږيز راروسته
د جهاد او انقلاب څخه وروسته پر ۱۳۷۲ لمریز کال د شیرخان بندر د سرحدي قوماندان په توگه وگومارل شو او ورپسې د شمال د درېیمې سرحدي فرقې د قوماندان دنده وروسپارل شوه. د طالبانو تر ماتې وروسته په ۱۳۸۱ کال کې د سرحدي لوا د قوماندان په توگه وټاکل شو او په همدې کال کې په بیړنۍ لویه جرگه کې د کندوز د خلکو استازی و. عبدالروف ابراهیمي پر ۱۳۸۴ لمریز کال د افغانستان د ملي شورا د پنځلسمې دورې د استازي په توگه وټاکل شو او د پنځو کالو لپاره په ولسي جرگه کې د کورني امنیت د کمیسیون غړی و. په ۱۳۸۹ لمریز کال کې د ولسي جرگې په ټاکنو کې یوځل بیا د کندوز د خلکو استازی وټاکل شو او د ۱۳۸۹ لمریزکال د کب میاشتې په اتمه د ولسي جرگې د غړیو له لوري د یوې پنځه کلنې تقنیني دورې لپاره د دغې جرگې رییس شو.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي
ويلیم روفس کېنګ
ويلیم روفس دیوین کېنګ (د ۱۷۸۶ ز کال، د اپریل له ۷ مې – د ۱۸۵۳ز کال د اپریل تر ۱۸مې پورې) یو امریکایی سیاستوال او ډیپلومات و او د ۱۸۵۳ ز کال د مارچ له څلورمې نه تر اپریل پورې تر خپلې مړینې د متحده ایالاتو دیارلسم مرستیال و لسمشر و. له دې وړاندې نوموړي د شمالي کرولاینا په استازیتوب، د متحده ایالاتو د استازو په مجلس کې او او د الاباما د سناتور په توګه دنده ترسره کړې وه. هغه د ولسمشر جیمز ناکس پولک تر مشرۍ لاندې د فرانسې په چارو کې د وزیر (سفیر) په توګه دنده پر مخ وړې وه.
د ژوند لومړي کلونه
کېنګ د شمالي کرولاینا په سمپسن ناحیه کې د وېلیم کېنګ او مارګریټ دي وین په کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. د نوموړي کورنۍ لویه، شتمنه او د غوره اړیکو درلودنکې وه. هغه په چپل هیل کې د شمالي کرولاینا له پوهنتون نه په ۱۸۰۳ ز کال کې فارغ شو، چې په هغه ځای کې نوموړی د بشرپالنې د ټولنې غړی و. ويلیم الکساندر ګراهام، چې نوموړی وروسته، د ۱۸۵۲ ز کال په ټاکنو کې پر وړاندې ودرېد، په همدې دوره کې په دې پوهنتون کې زده کړې کولې (ګراهام د سیالې منطقي بحث د ټولنې غړی و). هغه د شمالي کرولاینا د فایت ویل له قاضي ویلیم ډفي سره قانون ولوست او وروسته په ۱۸۰۶ ز کال کې مدافع وکیل شو او په کلنټن سیمه کې یې کار پیل کړ. نوموړی د فري مېسن د ټولنې یو زړور غړی و او د فایت ویل د فینکس د فري مېسن د ۸ شمېرې جونګړې غړیتوب یې درلود.
سیاسي تجربه
کله چې نوموړی په ۱۸۱۸ ز کال کې متحده ایالاتو ته راستون شو، د لوېدیځ پر لور په وړاندې سویل کې یې د پنبې کاروبار پیل کړ، چې د الاباما په دالاس ناحیه کې د الاباما سیند په اوږدو کې د اوسنیو سیلما او کاهابا سیمو تر منځ، چې په وروستیو کې له مسیسیپي نه جلا شوې وې، ملکیت وپېرود چې وروسته د کېنګ بېنډ په نوم مشهور شو. نوموړي د غلام کارګرانو پر مټ د پنبې لوی کښت رامنځ ته کړ چې د "چیسټنټ هیل" په نوم یادېده. کېنګ او د هغه خپلوان د دې ایالات د غلامانو ترټولو لویه درلودونکې کورنۍ شوه ،چې په ټولیزه توګه یې نږدې ۵۰۰ غلامان درلودل.
وییم روفس کېنګ د هغه کنوانسیون استازی و، چې د الاباما ایالتي حکومت یې تشکیل کړ. کله چې الاباما په ۱۸۱۹ ز کال کې د ۲۲م ایالت په توګه را منځ ته شوه، نوموړی د ایالت د مقننه قوې له خوا د ډیموکرات - جمهوري غوښتونکو په استازیتوب د متحده ایالاتو د سنا مجلس ته وټاکل شو.
کېنګ د انډریو جکسن ملاتړی و او نوموړی چې د ۱۸۱۹ ز کال د ډسمبر له ۱۴ مې نه په سنا کې خدمت پیل کړ، په ۱۸۲۲، ۱۸۲۸، ۱۸۳۴، ۱۸۴۱ ز کلونو کې د جکسن د پلوي په توګه سنا ته و ټاکل شو او د ۱۸۴۴ ز کال د اپریل په ۱۵ مه یې استعفا ورکړه. د دې مودې په اوږدو کې، د ۱۸۲۴ ز کال د مارچ او اپریل په میاشتو کې نوموړي د دیموکرات جمهوري غوښتونکي ګوند له خوا د ۱۸۲۴ز کال په ټولټاکنو کې د مرستیال ولسمشر د چوکۍ د نوماندۍ لپاره د رایو په لومړي پړاو کې د ټاکل کېدو ویاړ ترلاسه کړ. نوموړي وروسته د ۲۴ نه تر ۲۷ دورې پورې د متحده ایالاتو د سنا د لنډمهاله رئیس په توګه دنده ترسره کړه. کېنګ به سنا مجلس کې د عامه ځمکو او د سوداګرۍ د کمېټې رئیس هم و.
نوموړی له ۱۸۴۴ ز کال نه تر ۱۸۴۶ ز کال پورې د فرانسې په چارو کې د وزیر (سفیر) په توګه وټاکل. کېنګ متحده ایالاتو ته د راستنیدو سره سم، په سنا کې بېرته دنده پیل کړه، او د ارتور پی د استعفا له امله د هغه تشې چوکۍ ته وټاکل شو. هغه د ۱۸۴۸ ز کال د جولای له لومړۍ نېټې نه د ۱۸۵۲ ز کال د ډسمبر تر شلمې  نېټې پورې په خپله چوکۍ پاتې شو، خو په دې وخت کې نوموړي د ناروغۍپه سبب، د امریکا د مرستیال ولسمشر د ټاکل کېدو له امله استعفا ورکړه.
د ۱۸۵۰ ز کال  د جولای په ۱۱ مه نېټه د ولسمشر زکاري تایلر له مړینې دوه ورځې وروسته، کېنګ د سنا د لنډمهاله ولسمشر په توګه وټاکل شو، ځکه چې میلرډ فیلمور د ولسمشرۍ چوکۍ ته وټاکل شو، نو د مرستیال ولسمشر چوکۍ خالي وه، چې د هغه وخت د قانون پر بنسټ کېنګ د ولسمشر د مرستیال ځایناستۍ شو. نوموړي د سنا په مجلس کې د بهرنیو اړیکو د کمېټې او د تقاعد د کمېټې د رئیس په توګه هم دنده ترسره کړې ده.
سورة النحل
سورة النحل د قران شپاړسمه سوره ده.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
خوشاب ولسوالي
خوشاب ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خوشاب)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سلطان‌آباد ښار دی. دا ولسوالي ۳۷٬۱۸۱ تنه نفوس لري. د خوشاب ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
تاجيکستان
<font face="Tahoma">تاجیکستان، په رسمي ډول د تاجیکستان جمهوریت (په تاجیکي: Ҷумҳурии Тоҷикистон، لاتین ډول: Jumhurii Tojikiston) د مرکزي آسیا په وچه کې را ایسار  هېواد دی. مساحت یې ۱۴۳۱۰۰ کیلومتر مربع (۵۵۳۰۰ مایل مربع) او د وګړو اټکلیز شمېر یې ۹۵۳۷۶۵۴ کسه دی. دوشنبه یې مرکز او لوی ښار دی. له سویل لوري له افغانستان، له لویدیځ لوري له اوزبیکستان، له شمال لوري له قرغزستان او له لویدیځ لوري له چین سره پوله لري. د تاجیک وګړو سنتي کور اوسنی تاجیکستان او د افغانستان او اوزبیکستان یو شمېر برخې دي.
<font face="Tahoma">دغه سیمه چې اوسنی تاجیکستان جوړوي، پخوا د ګڼ شمېر لرغونو کلتورونو کور و چې د نیولیتیک او برونزو د دورې سرزم ښار په کې شاملېږي، چې وروسته بیا بېلابېلو باورونو او کلتورونو ته اړوندې پاچهۍ په کې تېرې شوې، چې د آمو سیند تمدن، آندرونوو کلتور، بودیزم، د ختیځ کلیسا، هندویزم، زردشتي دین، ماني آیین او اسلام په کې شاملېږي. په دغه سیمه ګڼ شمېر سترواکیو او لړیو واک چلولی، چې د هخامنشیانو سترواکي، ساساني سترواکي، هپتالیانو سترواکي، سامانیانو سترواکي او مغولي سترواکي په کې راځي. تیموري رنسانس د تیموریانو د لړۍ او بخارا د خاناتو له واکمنیو وروسته وغوړېد. دغه سیمه په وروسته کې د روس سترواکۍ له خوا ونیول شوه چې له هغه وروسته شوروي اتحاد ورباندې واک خپل کړ. د شوروي اتحاد د واکمنۍ پر مهال د دغه هېواد معاصرې پولې وټاکل شوې. وړاندې له دې چې په ۱۹۲۹ ز کال کې شوروي اتحاد په یوه بشپړ متحد جمهوریت واوړي، د اوزبیکستان د یوه خود مختاره جمهوریت په توګه یې موجودیت درلود.
<font face="Tahoma">د شوروي اتحاد له شیندل کېدو وروسته، د ۱۹۹۱ ز کال د سپتمبر په ۹ مه نېټه په یوه خپلواک هېواد واوښت. له خپلواکۍ ډېر ژر وروسته کورنۍ جګړه پیل شوه، چې له ۱۹۹۲ ز کال نه یې تر ۱۹۹۷ ز کال پورې دوام درلود. د جګړې له پای ته رسېدو وروسته، نوي رامنځته شوي سیاسي ثبات او بهرنیو مرستو لار برابره کړه، څو د دغه هېواد اقتصاد وده وکړي. دغه هېواد له ۱۹۹۴ ز کال راهیسې، د امام علي رحمان له خوا اداره کېږي، چې د یو خپل سري دولت مشري کوي، ځکه په پراخه کچه فساد په کې شته او بشري حقونه په کې په پراخه کچه تر پښو لاندې کېږي، چې شکنجه، خپل سرې بندخونې، د سیاسي مخالفینو ځپل، د مذهبي آزادیو او نورو مدني حقونو نشتوالی په کې شاملېږي.
<font face="Tahoma">تاجیکستان یو ولسمشریز جمهوریت دی چې څلور ولایتونه لري. د تاجیکستان ډېری وګړي د تاجیک قوم اړوند دي، په تاجیکي ژبه خبره کوي، تاجیکي یې لومړۍ رسمي ژبه ده ،چې د افغانستان او ایران په ګډون درېیم فارسي ژبه ویونکی هېواد دی. روسي ژبه یې د قومونو ترمنځ د رسمي ژبې په توګه کارول کېږي. په داسې حال کې چې دولت یې د اساسي قانون له مخې سیکولر دی، ۹۸٪ سلنه وګړي یې مسلمانان دي. د بدخشان په غرني خود مختاره ولایت کې یې له دې سره چې ډېر کم وګړي استوګن دي، خو ګڼ شمېر ژبني توپیرونه په کې شتون لري، چې روشاني، شغناني، واخي او تاجیکي ژبې په کې ویل کېږي. غرونه د دغه هېواد ۹۰ سلنه برخه پوښي. دغه هېواد له مخ پر ودې هېوادونو نه دی چې اقتصاد یې له متمرکز سیستم نه د بازار سیستم ته په اوښتو دی او په لوړه کچه د پیسو په حواله او د المونیم او پنبې په تولید تکیه لري. تاجیکستان د ملګرو ملتونو سازمان، خپلواکو مشترک المنافع هېوادونو د ټولنې، د اروپا د آمنیت او همکارۍ سازمان، اسلامي همکاریو سازمان، اقتصادي همکاریو سازمان یا ایکو، شانګهای همکاریو سازمان، د ټولیز امنیت تړون سازمان او د سولې ټینګېدو په برخه کې د ناتو د مشارکتي پروګرام غړیتوب لري.
<font face="Tahoma">سیاست
<font face="Tahoma">د تاجیکستان له خپلواکۍ ډېر ژر وروسته، په دغه هېواد کې کورنۍ جګړه د ګڼ شمېر ډلو ترمنځ پیل شوه. دغه ډلې د بهرنیو هېوادونو له خوا ملاتړ کېدلې چې افغانستان، ایران، پاکستان، اوزبیکستان او روسیه په کې شاملېږي. روسیې او ایران د ښکېلو ډلو ترمنځ د سولې په هڅو تمرکز درلود، څو د امریکا د متحده ایالاتو او ترکیې د لاسوهنې چانس را کم کړي. د پام وړ دا چې، روسیې د دولت پلوه ډلو نه ملاتړ کاوه او د مشترک المنافع هېوادونو ځواکونه یې د تاجیکستان او افغانستان په پوله کې ځای پر ځای کړل. له ۴۰۰۰۰۰ تنو زیاتو روسانو نه چې په صنعت کې بوخت وو، یوازې نږدې ۲۵۰۰۰ یې پاتې شول او نور ټول روسیې ته وتښتېدل. په ۱۹۹۷ ز کال کې جګړه د دولت او اسلام پاله اپوزیسیون ترمنځ د سولې د هوکړې له مخې پای ته ورسېده او مرکزي دولت په ۱۹۹۹ ز کال کې د سوله ییزو ټاکنو له مخې رامنځته شو.
<font face="Tahoma">تاجیکستان په رسمي ډول جمهوریت دی او ولسمشریزې او پارلماني ټاکنې د ولسمشریز سیستم له مخې ترسره کېږي. په ورته مهال واکمن ګوندي سیستم لري، چې د تاجیکستان د خلکو دیموکراتیک ګوند په پارلمان کې اکثریت چوکۍ په واک کې لري. امام علي رحمان د ۱۹۹۴ ز کال له نومبر میاشت نه په پرله پسې ډول د دغه هېواد ولسمشر دی. لومړی وزیر یې قاهر رسول زاده، د لومړي وزیر لومړی مرستیال متلوب خان دولتوف او د لومړي وزیر دوه نور مرستیالان مرادعلي علیمردون او رقیه قربانوا دي.
<font face="Tahoma">د ۲۰۰۵ ز کال پارلماني ټاکنې، د مخالفو ګوندونو او نړیوالو څارونکو له ګڼ شمېر تورونو سره مخ وې چې ویل کېدل: امام علي رحمان د ټاکنو په بهیر او بېکارۍ اړوند موضوعاتو کې لاسوهنه کوي. د ۲۰۱۰ ز کال د فبروري میاشتو په ټاکنو کې واکمن ګوند د پارلمان څلور چوکۍ له لاسه ورکړې، خو بیا یې هم خپل بشپړ اکثریت خوندي وساته.
<font face="Tahoma">د راپورونو له مخې: تاجیک دولت د اسلامي نفوذ د ځپلو او له اسلامي سخت درېځۍ سره د اړیکې له امله، چې له افغانستان سره پولې ته څېرمه دود وه، د ږېرې پرېښول منع کړي دي.
<font face="Tahoma">د ۲۰۲۰ ز کال په اکتوبر میاشت کې، د تاجیکستان مستبد ولسمشر امام علي رحمان د بشپړو کنترول شوو او تشریفاتي ټاکنو په پایله کې، د ۹۰ سلنه رایو په ترلاسه کولو سره د راتلونکو اووه کلونو لپاره یوځل بیا د دغه هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو.
<font face="Tahoma">د ۲۰۲۱ ز کال په اپریل میاشت کې د تاجیکستان او قرغزستان ترمنځ د اوبو پر سر شخړه ، د دغه هېواد له خپلواکۍ وروسته جدي سرحدي شخړه وه.
<font face="Tahoma">د ۲۰۲۱ ز کال په جولای میاشت کې تاجیکستان د روسیې په مشرۍ د ټولیز امنیت د پیمان د پخواني شوروي اتحاد له غړو هېوادونو نه له ګاونډي افغانستان نه دغه هېواد ته د را ولاړېدونکو امنیتي ګواښونو اړوند مرسته وغوښته. دغه امنیتي ګواښونه، له افغانستان نه د متحده ایالاتو او بریتانوي ځواکونو له وتلو رامنځته شوي وو، چې له امله یې ۱۰۰۰ کسه افغان ملکي وګړي او دولتي مامورین وروسته له هغه چې طالب یاغیانو، د افغانستان په ډېرو برخو کنټرول ترلاسه کړ، ګاونډي تاجیکستان ته وتښتېدل.
<font face="Tahoma">اقتصاد
<font face="Tahoma">په ۲۰۱۹ ز کال کې، د تاجیکستان د داخلي ناخالصو تولیداتو نږدې ۲۹٪ برخه د کډوالو د پیسو له حوالو برابرېده (ډېری یې په روسیه کې د تاجیک وګړو د کار کولو له امله وې)، چې په نړۍ کې دغه حوالو لوړه کچه درلوده. اوسنی اقتصادي حالت یې تر ډېره د فساد، نابرابرو اقتصادي اصلاحاتو او ناسم اقتصادي مدیریت له امله نازک دی. دې ته په پام سره چې، بهرنی عاید یې د مهاجرو کارکوونکو د حوالې او د المونیم او پنبې په صادراتو تکیه لري، اقتصاد یې په کلکه سره له بهرنیو ګوزارونو نه زیان منونکی دی. په ۲۰۰۰ مالي کال کې ډېرۍ نړیوالې مرستې د بېرته پیاوړي کولو پروګرامونو نه د ملاتړ په برخه کې وې، چې د پخوانۍ کورنۍ جګړې جنګیالي یې په ملکي اقتصاد کې ور ګډول او د سولې په ټینګښت کې یې مرسته وکړه. نړیوالې مرستې د وچ کالۍ په دویم کال کې چې دغه هېواد یې د خوراکي توکو له سخت کمښت سره مخامخ کړ، ډېرې اړینې وې. د ۲۰۰۱ ز کال په اګست میاشت کې د سرې میاشتې ټولنې اعلان وکړ چې، په تاجیکستان کې قحطي راغلې او د تاجیکسکتان او اوزبیکستان لپاره یې د نړیوالې مرستې غوښتنه وکړه. له دې سره، تر اوس مهاله خوړو ته لاسرسی د یوې ستونزې په توګه پاتې شوی دی. د ۲۰۱۲ ز کال په جنوري میاشت کې ۶۸۰۱۵۲ کسه تاجیکستاني وګړي، د خوراکي توکو له ناخوندیتوب سره مخامخ وو.
اقتصاد
وېشنيزه:تاجیکستان وېشنيزه:هېوادونه
6 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
هامبورګ
هامبورګ ( چې په جرمني ژبه کې ورته همبورګ، په محلي ډول ورته هیمبوک او د ښکته سکزوني په لهجه کې ورته همبوک ) ویل کېـږي، په رسمي ډول د هامبورګ خپلواک او هنسیټک ښار ( په جرمني ژبه کې : فیریه اینډ هینسټد هامبورګ او د ښکته سکزوني په لهجه کې فرییه ون هیسټډ هامبورګ په شان تلفظ کېـږي) له برلین وروسته د جرمني دویم لوی ښار دي او په ټولیزه توګه په اروپا کې ۷ تر ټولو لوی ښار دي. همداراز د ۱.۸۴ میلیونه نفوس په درلودلو سره په اروپايي اتحادیې کې یو داسې ښار چې پلازمینه هم نه ده خو تر ټولو لوی ښار دي. د هامبورګ ښاري سیمه کابو د ۲.۵ میلیونه نفوس درلودونکي ده او د هامبورګ د عصري  سیمې برخه ده ، کوم چې په مجموعي توګه د ۵.۱ میلیونه وګړو څخه ډېر نفوس لري. دا ښار د البی د سیند او د هغې د دوو څانګو ( السټر او بیلی سیندونو ) تر څنګ غزېدلی دي. د جرمني د شپاړلسو فډرالي ایالاتو څخه د یوه ایالت په توګه هامبورګ  د شلسویګ – هولشتاین لخوا تر شمال او د ښکته سکزوني لخوا تر سویله پورې احاطه شوي دي.
د دې ښار رسمي نوم د هامبورګ تاریخ انعکاس کوي چې د منځني دورې د هانسیټک اتحادیې یو غړی او د مقدس روم امپراتورۍ یو ازاد امپراتورۍ ښار و. د ۱۸۷۱ م کال د جرمني د اتحاد څخه مخکې، دا ښار په پوره توګه خپلواک و، او د ۱۹۱۹ م کال څخه مخکې یې یو مدني جمهوریت جوړ کړ چې د اساسي قانون په پر بنسټ د هانسیټک لخوا او یا د ګرنډ بارګرس د لړۍ لخوا اداره کېده. دا ښار د ناورینونو له امله په ستونزه کې ښکیل شو،  لکه د هامبورګ د سخت اور له امله ، په ۱۹۶۲ م کال کې د شمالي سمندر د سیلاب له امله همداراز د پوځي جګړو له امله چې د دویمې نړیوالي جګړي د بمونو یرغلونه هم پکې شامل دي. خو د هر ناورین وروسته دا ښار په چټکۍ سره بیرته رغول کېده.
هامبورګ د روترادم او انتورپ څخه وروسته د اروپا درېیم لوی بندر دي. همدرانګه د نورډیسټچر رونډفینک یوه لویه سیمه ییزه راډیو، د ګرانر + جهار چاپ کوونکې او خپرونکې کارخانه او د ډار سپیګل او د ډای زیت ورځپاڼې دفترونه هم په هامبورګ ښار کې موقعیت لري. هامبورګ د جرمني تر ټولو لرغونۍ ځای دي او د نړۍ تر ټولو لرغونۍ سوداګریز بانک بیرنبرګ هم په هامبورګ کې دي. په دې ښار کې رسنۍ، سوداګریز، لوژیستکي او صنعتي شرکتونه په ډيرو مهمو ځایونو کې موقعیت لري، چې د هغې له جملې مهمې سرچيني  د ایربس کمپنۍ ، بلوم واس کمپنۍ ،  ایروبیس کمپنۍ ، بیرسدروف کمپنۍ او د انلیور کمپنۍ ده. هامبورګ همداراز د اروپا یو لوی ساینسي، څېړنیز او علمي مرکز دي چې څو لوی پوهنتونه او انستیتونه لري. تر ډېره حده دا ښار د ژوند کولو لپاره ډېر ښکلي دي او په ۲۰۱۹ م کال کې د میرسر د ژوند کولو د کیفیت ښودلو په یوه سروې کې نولسمه مقام خپل کړ.
جغــرافیه
هامبورګ په یو طبیعي ساتل شوي بندر کې د یوټلنډ ټاپو په سويل کې د اروپا د کرې په سویل کې او د اسکاندونیا په شمال کې، د شمالي سمندر په لوېدیځ کې، د بالتیک سمندرګی په شمال ختیځ کې واقع دی. او د البه په سیند کې د السټر او بیلی تر څنګ قرار لري. د دې ښار مرکز د بیني السټر ( د السټر دننه جهیل ) او د ایوبینی السټر ( د السټر بهرنۍ جهیل) په شاوخوا کې دي،  دې دواړو جهیلونو د السټر سیند محدود کړي او د نورو جهیلونو جوړیدو ته یې لاره هواره کړي ده. د هامبورګ د واډن سمندر د ملي پارک څخه ۱۰۰ کیلومتره ( ۶۰ میله ) لیرې د نییورک، شورون او نیګورن ټاپوګان هم د هامبورګ ښار برخه ده.
د نیوینپیلډ،ګرنز، فرین کروپ او فینکین ویردر ساحې د الټسلیڼډ ( د زړې ځمکې ) سیمې برخې دي چې په منځني اروپا کې د میوو تر ټولو ډېري تولید کوونکې سیمې دي. نیوګربین ـ فیسبیک د هامبورګ  لوړې سیمې لري چې تر ټولو لوړه سیمه یې هسلبرک ده چې د سمندر له سطحې څخه په ۱۱۶.۲ متره ( ۳۸۱ فیټه ) لوړه ده. هامبورګ د شلزوسک ــ هولشتاین او ښکته سکزوني سره پولې لري.
اقلیم
هامبورګ د سمندري ( کوفین ) اقلیم لرونکې دي چې د هغه شاوخوا ساحلونو او د سمندرونو له امله اغیزمن شوي دي چې د اطلس سمندر څخه سرچېنه اخلي. د جرمني شمالي برخه  د سمندري اقلیم لرونکې سیمې څخه ډېره غوره ده، خو په باوري توګه د ویسټرلیز د دورې له امله په دې قطار کې راځي. ورسره نږدې لنده بلې سیمې د سمندري اقلیم څخه لرونکې دي. د واورې کچه په دې لسيزو کې توپیر لري، د ۱۹۷۰ م لسیزې په ورستیو کې او د ۱۹۸۰ م لسیزي په لومړیو کې به کله ناکله ډېري واوري وريدي. په تېرو څو کلونو کې ژمي لږ یخ و او واوره هم یوازې څو ورځې په کال کې وشوه.
په جرمني کې د ګرمۍ میاشتې جون، جولاۍ او اګسټ وي چې د تودوخې ترټولو لوړه درجه یې له ۲۰.۱ څخه تر ۲۲.۵ سانتي ګراد پورې وي ( ۶۸.۲ څخه تر ۷۲.۵ فارنهایټ ). تر ټولو یخې میاشتې بیا ډسمبر، جنورۍ او فبرورۍ وي چې د تودخې تر ټوله ښکته درجه یې د منفي ۰.۳ څخه تر ۱ سانتي ګراد ( ۳۱.۵ څخه تر ۳۳.۸ فارنهایت ) پورې وي.
ریښې
کلودیوس بطلمیوس ( تر میلاد ۲ پېـړۍ وروسته ) د دې څنګ یا لورې نوم تریو کېـښود.
ایتمولوژي
د هامبوګ نوم په دې سیمه کې د لومړني دایمي ودانۍ څخه لاسته راغلي، یوه ماڼۍ چې له میلاد وروسته په ۸۰۸ کال کې امپراتور چارلمګین په امر سره یې د جوړېدو کار پیل کړ. دا ځای د السټر او ایلب د سمندرونو تر منځ د سلاویکي یرغل پر ضد اباد شو او د هامابورګ نوم ورکړل شوې برګ د ماڼۍ یا کلا معنا لري. د هاما اصطلاح ناڅرګنده پاتې شوه خو داسې اټکل کېـږي چې هغه ځاي د نن ورځې دومپلټیز ده.
د منځنۍ دورې هامبورګ
په ۸۳۴ کال کې، هامبورګ د لوی واکمن د پایتخت په توګه وټاکل شو. لومړنۍ لوی واکمن  انسګر د شمال د لوی مذهبي شخص په توګه وپېژندل شو. دوه کاله وروسته، د هامبورګ ـ برمین د واکمنۍ  په توګه هامبورګ د برمین سره یوځای شو.
هامبورګ څو ځله ړنګ او ونیول شو. په ۸۴۵ کال کې، ۶۰۰ ویکینګ کښتیو د ایلب د سیند په واسطه هامبورګ ویجاړ کړ په هغه وخت کې هامبورګ ښار کابو ۵۰۰ اوسیدونکي درلودل. په ۱۰۳۰ م کال کې د پولنډ پاچا دویم میسزکو لیمبرت دا ښار وسوځولو. د ډنمارګ دویم ولادمیر په ۱۲۰۱ او ۱۲۱۴ م کلونو کې  په هامبورګ یرغل وکړ او اشغال یې کړ. همداراز په ۱۳۵۰ م کال کې تورمرګ لږ تر لږه د هامبورګ ۶۰ سلنه نفوس وواژه. هامبورګ په منځنیو پيړیو کې هم ډېر لوی اورونه تجربه کړل.
په ۱۱۸۹ م کال کې، د امپراتورۍ د منشور په واسطه،د بارباروسا لومړنۍ فردریک هامبورګ د یو ازاد امپراتورۍ ښار او د مالیې څخه ازاد ( یا د سوداګرۍ لپاره ازاده سیمه ) ښار په توګه د ښکته ایلب څخه تر شمالي سمندر پورې ونوماوو، په ۱۲۶۵ م کال کې، په اټکلیزه توګه یو جعلي  لیک د هامبورګ حضور ته وړاندې شو.
پترو پروشنکو
پترو اولکسیویچ پروشنکو (زېږون ۲۶ ډسمبر ز کال) اوکراینی سوداګر او سیاستوال دی چې له ۲۰۱۴ زکال څخه یې تر ۲۰۱۹ زکال پورې د اوکراین د پنځم ولسمشر په توګه خدمت وکړ. پروشنکو له ۲۰۰۹ څخه ۲۰۱۰ زکال پورې د اوکراین د بهرنیو چارو د وزیر او په ۲۰۱۲ زکال یې د سوداګرۍ او اقتصادي پراختیا د وزیر په توګه دنده ترسره کړې. له ۲۰۰۷ زکال څخه تر ۲۰۱۲ زکال پورې هغه د اوکراین د ملي بانک د شورا مشري هم پر غاړه لرله. هغه د ۲۰۱۴ زکال د مۍ د ۲۵ نیټې په ولسمشریزو ټاکنو کې د ۵۴.۷٪ رایو په خپلولو سره د ټاکنو په لومړي پړاو کې په اکثریث ټاکنې وګټلې او دویم پړاو ته د ټاکنو له تلو یې مخه ونیوله. پروشنکو د خپلې ولسمشرۍ پر مهال، هېواد د روسیې – اوکراین د جګړې د لومړي پړاو پر لور هدایت کړ او یاغي ځواکونه یې د دونباس سیمې ته وشړل. هغه له اروپايي اتحادیې سره د یوځای کېدو بهیر د اروپايي اتحادیې – اوکراین د هوکړې په لاسلیکولو پیل کړ.
د پروشنکو داخلي سیاست اوکرایني ژبه، ملت پالنه، په پراخه کچه کپیټلېزم، د کمونېزم له منځه وړل او او اداري غیرمتمرکزیت دود کړل. په ۲۰۱۸ زکال کې پروشنکو د اوکراین د خپلواکې ارتدوکس کلیسا له جوړېدو سره مرسته وکړه او اوکرایني کلیساوې یې د مسکو له پاتریاسالارۍ (اغېز) لرې کړې. د هغه ولسمشري په دریو ټکو کې راغونډېده چې هم یې ملاتړو او هم یې مخالفینو ترې ګټنه کوله: پوځ، ژبه، ایمان (اوکرایني کې: armiia, mova, vira ).
پروشنکو د خپلې دویمې دورې لپاره د ۲۰۱۹ زکال د ولسمشریزو ټاکنو په دویم پړاو کې د ۲۴،۵٪ رایو په خپلولو؛ له خپل سیال ولادمیر زیلنسکي څخه ماته وخوړه. په ټولنه کې د کارپوهانو ترمنځ هېح داسې یو واقعي واحد نظر شتون نه درلود چې ولې پروشنکو ماته وخوړه؛ بېلابېلو نظریاتو شتون درلود چې د هغه د ولسمشرۍ پر مهال؛ د ملت پالنې تشدید، د فساد په له منځه وړو کې پاتې راتلل، د روسي ژب ویونکو سیمو نه په پام کې نیول او همدارنګه د لویدیځ پلوه سیاستوالو لکه اندری سادووی او د ګرجستان د پخواني ولسمشر میخایل ساکاشویلي (چې وروسته له اوکراین وویستل شو) سره د هغه ستونزې او د روسیې د ملاتړي وکتور مدودچوک رامخته کېدل په کې شاملېدل. د آزادې اروپا راډیو یا راډیو آزادي او د فساد ضد فعال دنیس بیهوس پروشنکو او مدودچوک دواړه له یوبل سره «په مخفیانه چارو» تورن کړل.
لومړۍ سیاسي چارې
پروشنکو د لومړي ځل لپاره په ۱۹۹۸ زکال کې د اوکراین له ۱۲ مې ټاکنیزې حوزې څخه د اوکراین د پارلمان (ورخونا راډا) چوکۍ وګټله. هغه په پیل کې د اوکراین د متحد سوسیال دیموکراتیک ګوند (SDPU) غړی و، هغه ګوند چې د ویکتور مدودچوک له خوا اداره کېده او د وخت ولسمشر لیونډ کوچما ته ژمن و. پروشنکو په ۲۰۰۰ زکال کې ګوند خوشي کړی، څو یوه خپلواکه مرکزي کیڼ اړخه څانګه رامنځته او وروسته ترې ګوند جوړ کړي چې نوم یې هم پرې د اوکراین د یووالي ګوند (Party of Ukraine's Solidarity) کېښود. په ۲۰۰۱ زکال کې پروشنکو د سیمه ئیز ګوند (Party of Regions) په جوړولو کې چې کوچما ته ژمن و اساسي رول درلود، د اوکراین د یووالي ګوند هم له سیمه يیز ګوند سره یوځای شو او پرشنکو خپل نوی ګوند په ورته نامه یعنې د یووالي ګوند په نوم رامنځته کړ.
ولسمشري
هغه مهال چې د ټاکنو د ورځې پر ماښام (۲۵ مۍ ۲۰۱۴ زکال) معلومه شوه چې ده ټاکنې ګتلې دي؛ اعلان یې وکړ چې د ولسمشرۍ پر مهال لومړی سفر به یې دونباس ته وي، چېرې چې روسیې پلوه وسله والو یاغیانو د دونتسک د خلکو او د لوهانسک د خلکو د جلا جمهوریتونو اعلان کړی و او د سیمې یو شمېر برخې یې هم تر ولکې لاندې راوستې وې. پروشنکو ژمنه وکړه چې د اوکراین دولتي ځواکونه باید دغو وسله والو یاغیتوبونو ته د پای ټکی کېږدي. ده زیاته کړه: «د ترهګرۍ ضد دغه عملیات نه شي کولای او نه باید هم دوه یا درې میاشتې دوام وکړي. دا مسئله باید په څو ساعتونو کې حل کړي.»
هغه د روسیې ملاتړي وسله وال یاغیان له سومالیايي سمندري غلو سره ورته وبلل. پروشنکو همدارنګه د نړیوالو منځګړو په شتون سره له روسیې سره د مذاکرې غوښتنه وکړه. روسیې د دغې غوښتنې په ځواب کې وویل چې له اوکراین سره په دوه اړخیزه اړیکو کې هېڅ منځګړي ته اړتیا نه شته. د ټاکل شوي ولسمشر په توګه پروشنکو ژمنه وکړه چې د ۲۰۱۴ زکال په مارچ میاشت کې روسیې ته الحاق شوې کریمه به بېرته د اوکراین برخه وګرځوي. هغه همدارنګه ژمنه وکړه چې نوې پارلماني ټاکنې به په ۲۰۱۴ زکال کې ترسره کړي.
متحده ایالات
د ۲۰۱۵ زکال د ډسمبر په ۷ مه نېټه پروشنکو او د متحده ایالاتو مرستیال ولسمشر جوبایډن په کیف کې د اوکراین او امریکا د همکاریو په اړه سره ولیدل. هغه د ۲۰۱۷ زکال په جون میاشت کې له امریکايي ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره هم ولیدل؛ بي بي سي په درواغو هغه تورن کړ چې د ټرمپ وکیل مایکل کوهن ته یې۰۰۰ ۴۰۰ یا ۶۰۰۰۰۰ امریکايي ډالر ورکړي څو دغه لیدنه برابره کړي. په پایله کې بي بي سي اړ شوه څو څرګنده کړې چي ادعا یې ناسمه وه، له پروشنکو یې بخښنه وغوښته، له خپلې ویب پاڼې یې یاده مقاله لرې کړه، قانوني تاوان یې ورکړ او د پروشنکو ځایګي ته یې د اړولي زیان تاوان هم ورکړ.
روسیه
د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګی لاوروف د ختیځ اوکراین لپاره د پروشنکو د ۲۰۱۴ زکال د جون میاشتې د سولې پلان په اړه وویل «دا د ضرب الاجل/الټیماټوم په څېر دی».
د ۲۰۱۴ زکال د اګست په ۲۶ مه نېټه پروشنکو د روسیې له ولسمشر ولادمیر پوتین سره په منسک کې ولیدل او پوتین له اوکراین وغوښتل خپل بریدونه راکم کړي. پروشنکو په ځواب کې له روسیې وغوښتل چې یاغیانو ته د وسلو لېږل ودروي. هغه وویل چې هېواد یې د یو سیاسي جوړجاړي غوښتنه لري او ژمنه یې وکړه چې په ختیځ اوکراین کې به د روسي ژب ویونکو وګړو ګټې هم په پام کې ونیسي.
اروپايي اتحادیه
اروپايي اتحادیې او اوکراین د اوکراین-اروپايي اتحادیې د یووالي د هوکړې اقتصادي برخه د ۲۰۱۴ زکال د جون په ۲۷ مه لاسلیک کړه. پروشنکو څرګنده کړه چې دغه ورځ «د اوکراین لپاره په ۱۹۹۱ زکال کې د خپلواکۍ ورځې وروسته تر ټولو تاریخي ورځ ده» او هغه یې د «باور او نه ماتېدو د نښې په توګه» توصیف کړه. هغه دغه لاسلیک په اروپايي اتحادیه کې د اوکراین د غړیتوب پیلامه بلله.
ناټو
د ۲۰۱۴ زکال د نومبر په ۲۷ مه پروشنکو د نوي پارلمان په افتتاحیه غونډه کې د خپلې وینا پر مهال وویل:  «موږپرېکړه کړې چې له ناټو سره د یوځای کېدو بهیر پیل کړو» له دې امله چې «په ۲۰۱۰ زکال کې د اوکراین د بې پلویتوب اعلان نه شي کولای زموږ امنیت او ملي حاکمیت تضمین کړي». د اوکراین پارلمان د ۲۰۱۴ زکال د ډسمبر په ۲۳مه نېټه د ۳۰۳ موافقو او ۸ مخالفو رایو په ورکولو سره د ۲۰۱۰ زکال د اوکراین د بې پلویتوب پریکړه لیک د پروشنکو له خوا د نوي وړاندې شوي پرېکړه لیک له مخې لغو کړ.
د ۲۰۱۴ زکال په ډسمبر میاشت کې هغه ژمنه وکړه چې له ناټو سره به د یوځای کېدو په موخه ټول پوښتنه ترسره کړي. د ۲۰۱۵ زکال د سپټمبر په ۲۲ مه هغه ادعا وکړه چې د «روسیې تهاجمي چارې» د ناټو پراختیا ته اړتیا ثابتوي او د ناټو سره د یوځای کېدو په موخه ټول پوښتنه به «د ناټو د غړیتوب لپاره د هغو په ټولو شرایطو باندې له برابرېدو او په هېواد کې د اصلاحاتو له رامنځته کولو» وروسته ترسره کړي.
سویډن
سویډن هیواد (د سویډن مشروطه سلطنت) (سویډني Konungariket Sverige) د سکانډيناويا يو سويلي هېواد دی. د دې هېواد په لوېديځ کې ناروې، په سهېل ختيځ کې فینلنډ، په سوېل لوېديځ کې د سکاګرراک او کاته ګات سټرايټ، په ختيځ کې بالتیک سمندر او د بوتنیا خلیج پراته دي.
جغرافیه
لاپلند سیمه.
سرچینې
وېشنيزه:سويډن وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
اپين
اپین چې ځينې يې ترياک بولي، نشه يي توکي دي چې د اومه کوکنارو د شيرې څخه لاسته راځي. اپینیوه توکه ده چې د مخدراتو د جوړولو لپاره کارېږی. د اپین څخه عموما مورفين جوړېږی اور د القلويد ( Alkaloid ) تر ټولو مهمه توکه ده. اپین کولای شي له ۱۰٪ تر ۱۵٪ د مورفينو محتوی ولری. په نړی کی د مورفين څخه نيمه سينټيټيک مخدرات جوړېږی چې د هيروين( Heroine ) او کوډين( Codeine ) په نوم يادېږی.
د اپینجوړولو
کوکنار يو بوټی دی چې په آسيا او اروپا کې کرل کېږی. د کوکنار پر سرو باندی د چاړې په مرسته سوریان جوړېږی. د دغی سریانو څخه مایع بهېږی او هغه مایع د کوکنار څخه تر وتلو ړروسته په قهوای رنگ توکه بدلېږی. ددغی قهوای توکې څخه مورفین حاصېږی.
تاریخ
په پخوانیو زمانو کی خلکو عموما اپینپه سگریتو کی څکول. خلکو د اپیند څکولو په دوره کی د اپینلوگی تنسف کاوه او نشه یی احساسوله. د ۱۸۵۳ کال څخه د مورفین استعمالونکی کولای سی د پیچکاری څخه کار واخلی. په ۱۹ پېړۍ کی انگریزیانو د هندوستان څخه چین ته اپینصادرول. په دی وخت کی په چين کی ډېر د اپیناستعمالوونکی نشه بازان ول. د چین حکومت غوښتل چی د اپینصادرول منع وکړی او د دی په سبب د چين مامورانو د چین بندرونه ونیول او انگریزی بیړو نسول کولای د چين بندرونو ته وننوځی. مگر انگریزیانو پر چین برید وکړ او د چین حکومت مجبور سول چی د چین بندرونه بیا خلاص وکړی.
د اپین توليدونکی هېوادونه
افغانستان د اپین له ټولو نه لوی تولیدونکی هېواد دی. په افغانستان کی هر کال تقریبا ۷ زره ټنه اپین جوږېږی. د طالبانو واکمنۍ په دوره کی ملا عمر د اپین توليدول منع کړل. مگر خلکو چی پيسې طالبان ته ورکول، نو يی کولای شول کوکنار وکری او اپین توليد وکړی. په افغانستان کی د ايسف تر رسېدلو وروسته خلکو د اپین توليدول بيا پيل کړل. په اوس وخت کې اپین د افغانستان تر ټولو مهم صادراتی ماده ده. د طلايي مثلث (ماينامار(برما), لاووس, تايلېنډ ) په سيمو کې د زيات کيفيت لرونکی اپین شته.
تړلې لیکنې
کوکنار
وېشنيزه:مخدره مواد
احمد شاه درانی
احمد شاه بابا (په انگرېزي:Ahmad Shah Durrani) د لوی افغانستان هغه لوی او نوميالی ټولواک و، چې افغان ولس خپل پلار بللی، او د «بابا» ستر لقب يې ورکړی دی، او دا هغه لقب دی چې افغان ولس يې خپلو هغو سترو مشرانو ته ورکوي چې ددې ولس د خلکو په زړو کې يې د پلارگلوۍ ځای موندلی وي.
احمد شاه بابا د ۱۱۶۰ هـ سپوږميز = ۱۱۲۶ هـ لمريز = ۱۷۴۷ سپوږميز کال د رجب د مياشتې تر اتلسمې نېټې پخوا په کندهار کې د افغانستان پاچا ټاکلی شوی او د ۱۱۸۶ هـ سپوږميز = ۱۱۵۱ هـ لمريز = ۱۷۷۲ لمريز کال د لومړۍ خور (ربيع الاول) په دوهمه نېټه د پنجشنبې په ورځ څاښت د کندهار د توبې غره په لمنه کې مړ او د کندهار د ښار په هغه روضه باغ کې ښخ دی چې ده په خپله د اسلام د پيغمبر د خرقې تر څنگه جوړ کړی و.
د زېږېدو ځای
د احمد شاه بابا د زېږېدو د ځای په باب کې درې روايته دي: يو د سراج التورايخ د مؤلف فيض محمد روايت دی چې د تاريخ احمدي په حواله د احمد شاه بابا د زېږېدو ځای ملتان گڼي، بل د احمد شاه بابای افغان د فاضل مؤلف ښاغلی مير غلام محمد غبار روايت دی چې د احمد شاه بابا د زېږېدنې ځای هرات بولي چې پوهاند عبدالحی حبيبي بيا په خپلو ليکنو کې دواړه روايتونه راوړي دي. ښاغلي غبار تاريخي دليلونه هم راوړي او ليکي: «قصه آنکه احمد شاه در ملتان بدنيا آمده ظاهراً بسهوېست که از طرف بعضی نويسندگان هندوستاني نشئت نموده و احيانا مورد تقليد برخی ديگر بدون آنکه سندې نشان دهد ميگويد: «احمد شاه خطه ملتان مين پيدا هوا» يعنې احمد شاه در خطه ملتان پيدا شده و اين دو بيت را نيز در تاريخ جلوس او ميسرايد: فيض محمد هم اين افسانه را بنقل از کتاب »تاريخ احمدي» مينويسد که: «نياکان احمد شاه متوطن ملتان بوده، ولادت وی در آنجا رونموده...» ولی ما ميدانيم که اين روايات بې اساس است و تاريخ احمدي مثل «مرآت الاشباه» تاليف محمد حسن (معاصر احمد شاه) خاندان احمد شاه را با خاندان عبدالله خان و حيات سلطان رئيس سابق ابدالي های قندهار و مهاجر در ملتان خلط نموده است و چون حيات سلطان بعد از موقوفي خاني ابدالي های قندهار در قرن يازده هجري به ملتان سفر کرده و بعد از مدتې پسر او عبدالله خان به سال ۱۱۲۲ هجري، قندهار عودت و مجدداً بعنوان خان ابدالي ها به هرات عزيمت نموده است، عبدالکريم وغيره احمد شاه را نواسه عبدالله خان مذکور فرض کرده، و چنين نتيجه گرفته اند که احمد شاه در خطه ملتان تولد شده در حاليکه اين خاندانها از هم جدا و رقيب يکديگر و خاندان احمد شاه از بسيار زمانه ها در بين عشيره ابدالي در موضع شهر صفا طرف شرقي شهر حاليه قندهار ساکن بوده اند (تاريخ سلطان – ۹۲ و ۶۹ مخ) تنها زمان خان پدر احمد شاه چنانچه قبلاً تصريح شده چند سالی در کرمان بسر برده است پس مسله تول احمد شاه در ملتان در کمال وضوح باطل است، و بطوريکه در ذيل خواهيد خواند مسقط الرآس احمد شاه شهر هرات و هم تاريخ تولد او بظن قوی سال (۱۱۳۵ هـ) است...» ښاغلی غبار تر پورتنۍ ليکنې وروسته د احمد شاه بابا د منگ (سن) په باب خپله نظريه څرگندوي او په پای کې داسې نتيجه اخلي: «پس بايد گفت احمد شاه در وقت مرگ خود در حدود پنجاه سال عمر داشته است، و در هر حال چون پدر او از ۱۱۲۳ هـ به بعد زمان فوت در سال ۱۱۳۵ هـ در مدت دوازده سال در هرات مې يابيم، ميتوان حکم نمود که احمد شاه خواه پنجاه سال خواه زياد تر عمر کرده در هر صورت مسقط الرآس او ولايت هرات و بظن قوی شهر هرات بوده است، و انسايکلوپيډيا آف اسلام اين نظر را تاييد مېکند و ميگويد: «اين خاندان (خاندان احمد شاه) در سنة ۱۷۲۲ خراسان را گرفته به مشهد پېشقدمي کردند، احمد شاه هم در اين زمانه تولد شده« (احمد شاه بابای افغان – له ۳۵ مخ څخه تر ۴۱ مخ پورې) د احمد شاه بابا د دربار منشي محمودالحسيني هم په يوه نظم کې هرات د احمد شاه بابا آبايي ملک گڼي، چې د احمد شاه بابا له خولې وايي.
(تاريخ احمد شاهي – د مسکو چاپ – له ۱ نه تر ۲۲۷ مخ) ښاغلی علي احمد جلالي هم پخپل کتاب «مطالعه تاريخ افغانستان از نگاه عسکري» کې د گندا سنگهـ د کتاب احمد شاه دراني د ۱۵ مخ په حواله ليکي چې احمد شاه بابا په هرات کې زېږېدلی دی – له ۲ نه تر ۲۴۷ مخ. او درېيم روايت د حافظ مرغزي په شاهنامه کې چې د شاهنامه احمد شاه ابدالي په نامه په پېښور کې چاپ شوې ده، د احمد شاه بابا د مولد په باب داسې بيت ليکل شوی.
څنگه چې حافظ مرغزی د احمد شاه بابا د وختونو شاعر و او د احمد شاه بابا سره د هند په سفر کې ملگری و، نو ځکه بايد د هغه وينا هم معتبره وگڼلی شي.
د احمد شاه بابا کورنۍ او ټبر
د احمد شاه بابا مور په خټه الکوزۍ او زرغونه نومېدله چې ډېره مېړه مخې او مدبره مېرمن وه او تل به يې د هېواد په مهمو چارو کې خپل زوی احمد شاه بابا ته گټورې مشورې ورکولې. د احمد شاه بابا پلار زمان خان نومېده، نيکه يې دولت خان او ورنيکه يې سرمست خان و چې هغه بيا د شېر خان ځوی د خضر خان لمسی او د سدوخان کړوسی و، او سدوخان د سدوزو د ټبر لومړی نيکه دی چې د سدوزو طايفه ورته منسوبه ده او د سدوزو طايفه بيا د پوپلزو يوه پښه ده چې په لاندې توگه داود اليو پښتنو د سړبن پښت ته رسېږي:
سدو د عمر ځوی، عمر د معروف ځوی، معروف د بهلول ځوی، بهلول د کاني ځوی، کاني د بامي ځوی، بامي د حبيب ځوی، حبيب د پوپل ځوی، پوپل د پوپلزو لومړی نيکه د زيرک ځوی، زيرک د عيسی ځوی، عيسی د اودل (ابدال) ځوی اودل د ترين ځوی، ترين د شرخبون ځوی او شرخبون د سړبن ځوی.
د احمد شاه بابا نيکه دولت خان د دولسمې هجري پېړۍ په سر کې د کندهار د اوداليو پښتنو نوميالی مشر و، خو څنگه چې يې په پښينی خاوره کې د پردو حکومت نه مانه او د صفوي حکومت د عصبی او ارمنی حکمران گرگين امر ته يې غاړه نه ايښووله نو ځکه ارمنی گرگين تر يوه ناڅاپه يرغل وروسته دولت خان د کندهار ختيځې خوا ته د ښار صفا په سيمه کې د هغه د ځوی نظر محمد خان سره وواژه، کلا او شتمني يې ور تالا کړه.
دې پېښې د هغه ځای پښتانه سخت وپارول په تېره بيا د ارغستان پښتانه ټول په يوه سلا گرگين ته پورته شول، گرگين ېې وارخطا کی مجبور شو د روغې له لارې ورته راوړاندې شو ، او د دولت خان د مشر زوی رستم خان مشرتوب ېې ومانه ، خو ددې د پاره چې د پښتنو له يرغله په امان پاته شي د دولت خان کشر زوی زمان خان (د احمد شاه بابا پلار) ېې د يرغمل په توگه د ځان سره پخپل دربار کې وساته. څو چې بيا ېې کرمان ته ولېږه او د (۱۱۲۲ هـ لمريز) کال تر شا وخوا پورې هلته نظر بند و. هغه وخت چې د ميرويس نيکه په لاس په کندهار کې د صفوي حکومت کمبله ټوله شوه او گرگين ېې وواژه ، نو زمان خان هرات ته راغی او هلته د پښتنو په مشرتوب او پاچايي وټاکل شو ، څو چې په (۱۱۳۵ هـ لمريز) کال ېې د دې جهان له ژونده سترگې پټې کړلې. د احمد شاه بابا يو نوميالی ورور ذوالفقار خان نومېده چې تر ده مشر او هرات کې په بې تاجه پاچا مشهور و. ذوالفقار خان د هرات د ملي حکومت مشر او زړور جنگيالی پښتون و، د نادر افشار ابراهيم خان ته يې سخته ماته ورکړې وه. او دلته يواځې د احمد شاه بابا د دربار د منشي محمود الحسيني هغه لنډه ليکنه راوړو چې په هغه يې د ذوالفقار خان ستاينه کړې ده. هغه داسې ليکلي دي: «ذوالفقار خان فرزند اکبر آنحضرت (مطلب زمان خان د احمد شاه بابا پلار) که برادر بزرگتر اين پادشاه مُهر افسر بوده باشد مدت چندين سال در کمال عظمت و استقلال رايات سلطنت و کامراني در هرات و فراه افراخته و بارها چپاول بر سر مشهد و سبزوار و نشاپور انداخته چنانچه در تاريخ نادرې مذکور است، و ابراهيم خان برادر نادر را شکست فاحش داده، و توپخانه و نقاره خانه و تمامی اسباب و اثاثيه آوردی اور را متصرف گشته...» د احمد شاه بابا اکا رستم خان نومېده چې د احمد شاه بابا د پلار زمان خان تر تبعيد وروسته د کندهار ارمني حکمران گرگين په چل او دروهه هغه د کندهار ښار ته وروغوښت او بندي يې کړ چې څه موده وروسته يې وواژه او د هغه کورنۍ او خپلوان يې چې د علي آباد په کارېز کې اوسېدل د ښوراوک او بکوا دښتو ته فراره کړه او جايدادونه يې چور او چپاو شول.
د دراني نوم
د احمد بابا ټبر ته د (دراني) هم وييل شوي دی ځکه يې نو ده ته (دُر دران) هم وييل. په دې کې چې دا نوم يا لقب څنگه رامېنځ ته شوی بېلابېل روايتونه شته؛ د احمد شاه بابا د دربار منشي محمود الحسيني يې د (ملهم غيبي) د الهام په اثر بولي چې ښايي د سر پرسي سايکس خارجي مورخ دا خبره چې احمد شاه د يوه خوب د ليدو په نتيجه کې خپل ابدالي لقب په دراني اړولی. د محمود الحسيني له پورتني روايت څخه راوتلی وی. بل روايت د محمد حيات خان دی چې پخپل کتاب حيات افغاني کې ليکي: «هغه وخت احمد شاه د افغانستان په پاچايي وټاکل شو، صابر شاه ملنگ د دُران لقب ورکړ چې بيا احمد شاه د خپل ټبر په لحاظ هغه په دُر دُران واړاوه. خو مرحوم قاضي عطاالله خان په خپل کتاب د پښتنو تاريخ کې پورتنی روايت داسې راوړی دی: «ځيني خلک وايي چې احمد شاه د څوکنو د ميا صاحب مُريد و، د پاچا کېدو نه پس ميا صاحب په احمد شاه باندې حضور شو، او ورته يې وويل ته د خپلې ټولې قبيلې نوم د خپلې پاچايي درجې په مناسب بدل کړه او خپل ځان له دُر دُران (ملغرو کې ښه ملغلره) او خپلې قبيلې له دُرانی نوم کېده له دې کبله هغه د ابدالي قبيلې نوم دُراني کېښودو او ځان له يې دُر دُران لقب اختيار کړو، دغه شان د درانينو قبيله جوړه شوه او د پښتنو د قومونو په تاريخ کې راووتله.»
قاضي عطاالله خان د ايلفنسټن له خولې دا هم زياتوي چې: «احمد شاه به يوسفزو، ترکلاڼو، گيگيانړو، اتمان خېلو، برمهمند، د هشتنگر محمدزو، خليلو، مهمندو، اپريدو، شينوارو، اورکزو، داودزو، خټکو، ښگښو ته بردُراني وييل او همدومره مينه به يې د هغوی سره کوله لکه څرنگه چې به يې د خپلې قبيلې سره کوله... فيض محمد بيا د سراج التواريخ په لومړي ټوک کې دا خبره داسې ليکلې ده: «با سد صواب آرای بزرگان طوايف ابدالي خصوصاً حاجي جمال خان بارکزايي که به قوت و مکنت از همه برتري داشت کلاه سروري بر سر نهاد و در اين حال صابر شاه نام فقيرې، گياه سبزی را بعمامه اش نصب کرده گفت: "اين جيغه تُست و تو بادشاه دُراني" و از اينجا اعلحضرت احمد شاه اقوامش را که معروف بابداتی بودند به دُراني موسوم ساخت...»
احمد شاه بابا پخپل مُهر کې هم چې د طاوس شکل يې درلود او صراحي غوندې ښکارېده دا عبارت کيندلی و: "الحکم الله يا فتاح - احمد شاه دُر دُراني"
تر پاچايي دمخه
لکه د مخه چې مو وليکل احمدشاه بابا په ۱۱۳۵ هـ. س کال وزېږېد، او په همهغه کال دده پلار زمان خان چې د هرات د حکومت واگۍ ېې په لاس کې وې مړ شو. څنگه چې د زمان خان تر مړينې وروسته د هرات د خلکو د اولسي جرگې له خوا د هرات حکومت د اودالي عبدالله خان زوی محمد خان ته وسپارل شو، نو د احمدشاه بابا مور د خپل زوی سره له هراته د فراه ولايت ته ولاړل، او هم د احمدشاه بابا مشر ورور ذولفقار خان د ښورواک سيمې ته وکوچېد. بيا چې ۱۱۳۶ هـ. س کال ذولفقار خان بېرته د هرات په حکمرانۍ وټاکل شو، اوله ښوراوکه د فراه له لارې هرات ته ستون شو. معلومه نده چې احمد شاه بابا ېې هم ورسره بېولی وو که نه؟ او هم دوه کاله وروسته په ۱۱۳۸ هـ. س کال چې د هرات د اولسي جرگې له خوا د (باخزر) حکومت ذولفقار خان ته وسپارل شو، بيا هم د احمدشاه بابا د ژوند د پېښو څرک نشته ، يوازې ښااغلي غبار داسې اټکل کړی دی چې په ۱۱۳۸ هـ. لمريز کال چې الله يارخان داودالي محمد خان ورور د فراه حکمران وټاکل شو څنگه چې د احمدشاه بابا د کورنۍ سره ېې تربور گلوۍ او رقابت درلود نو په دې کال به د احمدشاه بابا مور د خپل زوی سره هرومرو له فراه څخه وتلی وي
همدا شان له ۱۱۳۹ هـ. س کاله تر ۱۱۴۱ هـ. س کال پورې چې د هرات پر خپلواکۍ مينو خلکو د الله يارخان په مشرۍ د نادرشاه سره جگړې کولې او ذولفقار خان هم له فراه څخه د الله يارخان مرستې ته ورغلی وو، بيا هم د احمدشاه بابا نوم نه دی اخيستل شوی، ځکه چې په هغو کلو کې دی پنځه شپږ کلن هلک و، يوازې د ۱۱۴۲ هـ. س کال له پېښو څخه څرگند ېږي چې احمدشاه بابا د خپل مشر ورور ذولفقار خان سره په هرات کې اوسېده. او دا هغه کال و چې ذولفقار خان د نادرشاه سره روغه ونه منله او بيا ېې له فراه څخه پر هرات يرغل وکړو د هرات خلکو د نادرشاه په غياب کې د حکومت د مشر په حيث ومانه ، او الله يار خان ېې دمروچاق حکومت ته ولېږه. د ۱۱۴۳ هـ. س کال په پای کې نادرشاه ددېرشو زرو جگړنو سره پر هرات يرغل وکړ او ذولفقار خان پنځه مياشتې د هغه سره وجنگېد، کله چې د خپل قوم بې اتفاقي ولیدله نو ددې لپاره چې د ده مشرتوب لانور هم د نفاق اور تازه نه کړي او د بې اتفاقي له شامته د اوداليانو دولت گډوډ نه شي له مشر توبه ېې استعفا وکړه و د خپل ورور احمد خان او خپلې کورنۍ سره له هراته د فراه خوا ته ولاړ او په هرات کې الله يار خان د قوم مشروټاکل شوو خو د ذولفقار خان په فراه کې هم آرام کښې نه ناسته او له هغه ځايه ېې د نادر د لښکر په مقابل کې پښتنو مدافعيونو ته ملاتړ رساوه. څو چې له هراته ېې د الله يارخان د ماتې او د نادر د بري خبر واورېدو او په ۱۱۴۴ هـ س کال د خپل ورور احمدخان سره له فراه څخه کندهار ته راغی و دا وخت په کندهار کې د ميرويس نيکه زوی شاه حسين هوتک پاچا و، او هغه د پخوانيو بدمرغو رقابتو په سبب او يادا چې د ذولفقار خان په مشرۍ يې د اوداليانو له خوا ځان ته خطر حس کاوه. ذولفقار خان او احمد خان دواړه يې بنديان کړه، شپږ کاله بنديان وه څو چې د ۱۱۵۰ هـ س کال په پای کې نادر افشار کندهار ونيو، ذولفقار خان او احمد خان يې د نورو بنديانو په ډله کې خلاص کړه او څنگه چې نادر افشار پر هندوستان د يرغل په نيت راوتلی و او له بلې خوا د پښتنو زړورتوب او مړانه ورڅرگند شوي وه نو ددې لپاره چې د هندوستان په يرغل کې د پښتنو له ملاتړ څخه کار واخلي د پښتنو سره يې نرمه رويه راواخيستله عبدالغني خان الکوزي ته يې چې په هرات کې يې د ابداليو پښتنو مشر ټاکلی و، د کندهار د بيگاربيگي منصب ورکړ او نورمحمد خان عليزی ملقب په مير افغان يې د ټول پښتني لښکر چې دوولس زره ابدالي او څلور زره غلجي وو، لوی قوماندان او سرلښکر وټاکه او احمد شاه بابا د دربار د منشي په قول شپږ اووه زره پښتانه زلميان به تل د نادرشاه په اردو کې وو. دی داسې ليکي: "همېشه شش هفت هزار کس از جوانان کار آمد ايل جليل را در اردوی خود ملازم و در رتبه و قدر منزلت زياده بر قزلباش و افشار خود مراعات ايشان مينمود، و ايل جليل مزبور نيز بمقتضای صاف دلي و صدق نيت خود در جميع معارک ممالک روم و هندوستان و ترکستان چنانچه در تاريخ نادري مذکور است کوشش های مردانه و سعی های دلېرانه کرده و ممالک بسيار را مفتوح ساخته و قشون های بيشمار را به عنايت آلهي منهزم و ملک جمعيت آنها را از هم انداخته مصدر آبروی اردوی اومی بودند..." له دې ليکنې څخه څرگندېږي چې نادر شاه تر قزلباشو او افشارو پر پښتنو زيات باور درلود، ځينې مورخان ددې باور سبب دا گڼي چې نادرشاه په اصل کې د خراسان و او د سيستاني افغان ملک محمود خان سره لوی شوی او په مذهب داسې ټينگ سُني و چې د پارس سلطنت يې په دې شرط ومانه چې د تشيع پر ځای به حنفي مذهب منل کېږي.
ابن محمد امين ليکي چې: "د پارسي منصبدارانو لخوا د نادر شاه د وژلو يو سبب همدا د نادر په دربار کې د پارسيانو رقابت د پښتنو سره و، نادرشاه خيال درلود چې هغه پارسي سرداران چې دده له نظريې سره مخالفان وو له مېنځه وباسي او په دې باب کې يې د پښتنو سره مشورې کولې، او چې د افشارو مشران او پارسي سرداران په دې خبر شول نو د نادرشاه وژلو ته يې ملا وتړله."
احمد شاه بابا او نادرشاه
د نورو پښتنو سالارانو په ډله کې نادرشاه ذولفقار خان او احمد خان ته هم په درنه سترگه وکتل او د مازندران حکومت او ماليات يې ور وسپارل خو دلته دوه روايتونه دي:
«يو دا چې نادرشاه هماغه وخت احمد خان د خپل يساول (نوکريوال ضابط) په حيث د ځان سره وساته چې حتی وايي د هند په سفر کې هم ورسره ملگری و ددې روايت سره د احمد شاه بابا د دربار د منشي محمود الحسيني ليکنه هم لږ او ډېر سر خوري چې د نادر شاه په باب کې ليکي: بعد از تصرف دارلسلطنة هرات و قندهار را ايل جليل دراني را از محال هرات بالکاء نيشاپور و طايفه غلجايي را بمحال و رامین و خار و تهران کوچانیده خانه کوچ بزرگان را برسم گرو و يورقه مال بارض اقدس آورده سکنا و آنحضرت را (مقصد احمد شاه بابا دی) که هنوز در آن اوقات در سن ده دوازده سالگي بودند از راه احتياط با برادر و اعمام کرام اکثر او ان در اردوی خود ميداشت. »