cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لوېدیځ برلین
سرچینه
په لومړي سر پلان ؤ چې دا ترتیب لنډمهاله اداري بڼه ولري او ټولو خواوو اعلان وکړ چې آلمان او برلین به ډېر ژر متحد شي. که څه هم همدا چې د لوېدیځو متفقینو او شوروي اتحاد ترمنځ اړیکې ترینګړې شوې او سړه جګړه پیل شوه، د آلمان او برلین ګډه اداره خرابه شوه. د شوروي له خوا اشغال شوي برلین او د لوېدیځ له خوا اشغال شوي برلین جلا جلا ښاري ادارې درلودې. شورويانو په ۱۴۴۸ کال کې هڅه وکړه چې لوېدیځ متفقینو مجبور کړي ترڅو په لوېدیځو برخو باندې د ځمکنۍ محاصرې، د برلین محاصرې په لګولو سره دوی له برلین څخه بهر کړي. لوېدیځ د خپل هوایي دهلیزونو په کارولو سره د برلین د هوایي پل له لارې د ښار خپلې برخې ته د خوراکي توکو او نورو توکو رسولو لپاره ځواب ورکړ. د ۱۹۴۹ کال په مې کې شورويانو له محاصرې لاس واخیست او لوېدیځ برلین د خپل واک سره د یو جلا ښار په توګه وساتل شو.
د برلین له محاصرې وروسته د ختیځ او لوېدیځ برلین ترمنځ نورمالې اړېکې بیا پیل شوې. دا موده مؤقتي وه تر هغه چې خبرې بیا پیل شوې. د ختیځ آلمان حکومت په ۱۹۵۲ کال کې د خپلو پولو تړل پیل کړل او لوېدیځ برلین یې نور منزوي کړ. په مستقیمه پایله کې برېښنایي شبکې جلا شوې او د ټلفوني کرښې پرې شوې. ولکس پولیټزای (Volkspolizei) او شوروي پوځي پرسونل هم د ښار څخه د وتلو ټولو سړکونو د بندولو بهیر ته دوام ورکړ، چې په پایله کې د جون په میاشت کې د څو وسله والو نښتو او لږ تر لږه د فرانسوي جنډارمیري (French Gendarmerie) او فدرال سرحدي پولیسو (Bundesgrenzschutz) سره یوه نښته وشوه. که څه هم د برلین دېوال په جوړولو سره د تفرقې اوج تر ۱۹۶۱ کال پورې موجود نه ؤ.
د برازیل او متحده ایالاتو اړیکې
متحده ایالات لومړني هېواد و چې د برازیل خپلواکۍ یې په رسمیت وپیژندنه، بل خوا بیا برازیل په سویلي امریکا کې یوازینې هېواد و چې په دوهمه نړیواله جګړه کې یې خپل ځواکونو د متحدینو سره یوځای د جګړې ميدان ته ولېـږل. که څه هم د دغو دوو هېوادونو تر منځ هيڅکله جنجال نه دي پيښ شوي، خو بیا هم دوی له یو بل سره نسبتا ليري اړیکې درلودي او یو لنډ مهاله همکاری یې سره لرله. په داسې حال کې چې په ۲۰۱۰ م کال کې ( ډیلما روسیف ) د برازیل د ولسمشر په توګه وټاکل شو او د ایران او برازیل تر منځ اړیکې ترینګلي شوي،  نو د برازیل او امریکا اړیکې د پام وړ ټینګې شوي. د ۲۰۱۳ م کال د جون په میاشت کې هغه وخت کله چې په برازیل کې د متحده ایالاتو د ډله ایزو څارنې پروګرامونه افشا شول نو د دوی تر منځ اړیکې کمزوری شوي، دا ځکه چې په روسیف باندې د امریکا د جاسوسۍ ثبوت شتون درلود. روسیف د ۲۰۱۳ م کال د سپټمبر په میاشت کې متحده ایالاتو ته خپل ټاکل شوي سفر د داسې افشا په غبرګون کې لغوه کړ. د ۲۰۱۵ م کال د جون په ۳۰ نېټه د دوی تر منځ اړیکې بیرته هغه وخت ټینګي شوي کله چې روسیف امریکا ته په دولتي سفر لاړ، د جاسوسۍ د شکونو له کبله د پخواني لغوه شوي سفر څخه دوه کاله وروسته دا سفر تر سره شو. په ۲۰۱۹ م کال کې د جیر بولسونرا د کامیابۍ سره د دغو دوه هېوادونو تر منځ یو ځل بیا د څیړنې، امنیت او دفاع په برخو کې تړونونه لاسلیک شول.
د دې سربېره، دا دوه هېوادونه د مختلفو سازمانونو غړیتوب لري، چې پکې ملګري ملتونه، د نړۍ سوداګریز سازمان، د امریکايي هېوادونه سازمان، د جي ایټ یا د اتو هېوادونو سازمان او د جي شل سازمان شامل دي. برازیل د امریکايي هېوادونو د سازمان یو کلک پلوي دي. د یوې نړیوالې نظر سنجي په اساس په ۲۰۱۴ م کال کې  ۶۵ سلنه برازیلیانو متحده ایالاتو ته مثبته رایه ورکړي وه، چې دا شمېره په ۲۰۱۵ م کال کې ۷۳ سلنه ته پورته شوه. په ۲۰۱۵ م کال کې، ۶۵ سلنه برازیلیانو دا باور درلود چې اوباما به نړیوالې چارې په ښه توګه سمبال کړي. د ۲۰۱۳ م کال په ورستیو کې یوه بله نظر سنجي دا ښيي چې ۶۱ سلنه امریکایان برازیل ته په ښه سترګه ګوري او ۱۵ سلنه نور یې بیا نه خوښوي.
د پیل تاریخ
ریو دایو ژانیرو ته د پرتګال د شاهي دربار تر انتقال ، او بهرنیو کښتیو ته د بندرونو تر پرانیستل کېدو وروسته، متحده ایالات په ۱۸۱۵ م کال کې لومړني هېواد شو چې په برازیل کې یې خپله قونسلګرې پرانیسته او دا قونسلګري د برنامبوکو په ریسفیه کې جوړه شوه. همدارنګه متحده ایالات لومړني هېواد و چې له پرتګال څخه د برازیل د خپلواکۍ اعلان چې ۱۹۲۲ م کال کې خپور شوی وي ، په ۱۹۲۴ م کال کې په رسمیت وپيژانده. له اروپايي پاچاهیو څخه د امریکايي هېوادونو د خپلواکۍ په رسمیت پيژندل په اصل کې د متحده ایالاتو یوه پالیسۍ وه، چې هڅه یې کوله په دې سیمه کې اروپايي نفوذ کم کړي.
د دغو دوو هېوادونو تر منځ اړیکې په ۱۸۶۴ م کال کې د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال خرابې شوي، دا هر څه هغه وخت وشول کله چې د ( ابراهم لینکلن ) اتحادیې جنګي بېړیو د برازیل په بوهیا بندرګاه کې د کنفدراسیون په جنګي بیړیو حمله وکړه او ویې نیولي. دغه پېښه د بوهیا د پیښې په توګه ونومول شوه، او د برازیل حکومت ادعا وکړه چې د اتحادیې سمندري ځواک غیرقانوني عمل وکړ او د برازیل له بې طرفۍ څخه یې سرغړونه کړي.
د نولسمې پېـړۍ په دوران کې او د شلمې پېړۍ په لومړۍ نیمې کې، د دغو دوه هېوادونه تر منځ تعامل د څو اړخیزو ملاقاتونو پورې محدود و، لکه د امریکا د متحده ایالاتو کنفرانس. په ۱۸۹۰ م کال کې د امریکا د ایالاتو په لومړنۍ نړیوال کنفرانس کې، د امریکا ډېریو هېوادونو، متحده ایالاتو او برازیل د سیمه ییز ادغام په پروژو بحث وکړ. متحده ایالاتو پلان درلود تر څو یوه نړیواله سوداګریزه امریکايي ( د اروپا د اقتصادي بلاک پر خلاف ) اتحادیه جوړه کړي. دغه کار دا معنا درلوده چې د امریکايي سوداګري پر خلاف بهرني تعرفي وځنډول شي او د اروپايي ــ امریکايي سوداګري پر خلاف له دې کار څخه ډاډه وشي.
د ۱۹۳۰ م کال برازیلي انقلاب د الیګارچیک د کافي د کښت مالکین وځپل او د منځني پوړ ښاري طبقه یې واک ته ورسوه دا ځکه چې دوی هغه سوداګریزې ګټې چې د صنعتي کېدو او عصري کېدو لورته یې پرمختګ کاوه خوښولي. تر ۱۹۳۳ م کال پورې د صنعتي کېدو چټکټیا د برازیل اقتصاد په پښو ودروه، او امریکايي پانګوال یې پانګواني ته تشویق کړل. په ۱۹۲۰ او ۱۹۳۰ م لسیزو کې برازیلي مشرونو پریکړه وکړه چې د ارجنټاین د ضمني بهرنۍ پالیسۍ موخه دا وه چې په پرتګالي ژبه خبري کوونکي برازیل له اسپانوي ژبي خبري کوونکي ګاونډي برازیل څخه جلا کړي، تر څو په دې توګه په سویلي امریکا کې خپل اقتصادي او سیاسي نفوذ په ډېري اسانۍ سره پراخ کړي. حتا تر دې بده موضوع، د ارجنټاین د ځواکمن پوځ له خوا د برازیل په کمزوری پوځ د ناڅاپي برید ویره وه. د دې خطر سره د مقابلې لپاره، برازیل له متحده ایالاتو سره ډېري نژدې اړیکې ټینګي کړي، په همدې حال کې برازیل په مخالف جهت کې حرکت وکړ.
دویمه نړیواله جګړه
د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال، برازیل د متحده ایالاتو یو کلک متحد و او خپل ځواکونه یې حتا هغه وخت هم د جرمني خلاف جګړې ته لېـږلي و کله چې د جرمني د اوبو لاندې جنګي کښتیو د برازیل کښتي غرقي کړي. همداراز متحده ایالتو د لینډ لیس د پلان لپاره ۱۰۰ میلیونه ډالره برابر کړل تر څو د اتلانتیک په بېلابیلو برخو کې د خپلو ځواکونو او تجهیزاتو د انتقال لپاره هوايي ډګرونه جوړ کړي، او د اوبو لاندې جنګي بیړيو پر خلاف د سمندري پوځ لپاره اډي رامنځته کړي. بل لورته، ارجنټاین په رسمي توګه بي طرفه خو بیا هم د جرمني پلوی و.
برازیل په شمال ختیځ کې د خپلې فضا یوه برخه په موقتي توګه د متحده ایالاتو لپاره ځانګړي کړه تر څو د شمالي امریکا هېوادونه وکولای شي چې په اروپا او افریقا کې د محور د قدرتونو پر خلاف خپلې الوتکې په دې سیمه کې هوا ته پورته کړي ( د برازیل شمال ختیځه ساحلي کرښه د امریکا د کرې تر ټولو ختیځه نقطه ده).
په ۱۹۴۴ م کال کې، برازیل همدارنګه خپل عملیاتي ځواکونه د متحده ایالاتو د ځواکونو په امر اروپا ته واستول. وارګاس د فرانکلین روزلت لخوا وړکړل شوي وعدي څخه خوشحاله و چې هغه به برازیل ته د ملګرو ملتونو د امنیت په شورا کې دایمي ځای ورکوي، خو د شوروي اتحاد او بریټانیا د مقاومت له امله متحده ایالاتو دا وعده پوره نکړه.
د اسرايلو اقتصاد
د اسرايلو اقتصاد پرمختللی د ازاد بازار اقتصاد دی. د نړيوال بانک د سوداګرۍ په برخه کې د اسانۍ د شاخص په درجه بندۍ کې اسرايلو پنځه دېرشم ځای خپل کړی. اسرايل له متحده ايالاتو وروسته د د شرکتونو د پيل له نظره دويم ستر هېواد دی او له متحده ايالاتو او چين وروسته د « NASDAQ» په فهرست کې درېيم ستر مقام لري. د « Intel، Microsoft» او « Apple» په څېر امريکايي شرکتونو له هېواده بهر خپلې لومړۍ څېړنېزې او پرمختيايي مرکزونه په اسرايلو کې جوړ کړي. د « IBM, Google, Hewlett-Packard, Cisco Systems, Facebook» او « Motorola» په څېر د پرمختللې معلوماتې ټيکنالوژۍ نورو ګڼ ملتي شرکتونو خپل څېړنيز او پرمختياي مرکزونه په اسرايلو کې پرانيستي دي.
د دې هېواد سترې  اقتصادي برخې ټيکنالوژي او صنعتي تولیدات دي. د اسرايلو د الماسو صنعت د الماسو د توږلو او تصفيې لپاره يو له نړيوالو مرکزونو څخه دی چې د ټولو صادراتو کچه يې ۲۳.۲٪ ته رسېږي. اسرايل په پرتليز ډول د طبيعي سرچينو له اړخه کمزوری هېواد دی، له همدې امله د نفطو، خامو موادو، غنمو، ماشيني موټرو، ناتراشل شويو الماسو او توليدي سامان الاتو په برخه کې په وارداتو متکي دی. شونې ده چې د توانايۍ په وارداتو د هېواد ټول انتحصار په راتلونکي کې بدل شي. د دې هېواد په ساحلي سيمو کې په  وروستیو کې تازه په تازه د طبيعي ګازونو زېرمې موندل شوي او د اسرايلو د لمريزې انرژۍ صنعت مخکښ ځای خپل کړی.
د سيمه ييزو معيارونو سره سم د دې هېواد د پرمختللې ټيکنالوژۍ بريا او چټکې اقتصادي ودې لامل تر ډېره بريده  د اسرايلو د لوړ معيار پوهنتوني زده کړې او په پراخه کچه د هڅول شوي او باسواده نفوس شتون دی. دې هېواد يوه پیاوړی تعلیمي زېربناء جوړه کړې او د نرخونو پر بنسټ د توکو او چوپړتياوو د پيدا کولو په موخه د نويو او پرمختللو اندونو لپاره يې د لوړ معيار پرمختګ سيستم منځ ته راوړی. دې پرمختګونو مرسته کړې چې د هېواد په ټولو سيمو کې د پرمختللې ټيکنالوژۍ شرکتونه تمرکز پيدا کړي. له مالي اړخه دا شرکتونه د لوړ خطر منونکې پانګونې د صنعت له ملاتړ څخه برخمن دي. د « Silicon Wadi» په نوم د دې هېواد مرکزي پرمختللې ټيکنالوژۍ مرکز د اهميت له اړخه دويم ځای لري، لمړی يې د دې مرکز سيال د کلفورنيا مرکز دی. ډېری اسرايلي شرکتونه نړيوالو ادارو له دې امله خپل کړي چې دوی باوري او معياري شرکتي کارکوونکي لري.
د اسرايلو اقتصادي توان د نړيوالو سوداګريزو مشرانو پام ځان ته را اړولی، لکه د مايکروسافټ بنسټګر «بل ګيټس»، پانګوال «وارن بفيت»، د ځمکو او ودانيو سوداګر او د متحده ايالاتو پخوانی ولسمشر ډونالډ ټرمپ، تر څنګ يې د مخابراتي ټيکنالوژۍ لوړ سوداګر «کارلوس سليم». هر متشبث له خپلو دوديزو سوداګريزو فعالیتونو او په خپلو هېوادونو کې له پانګونې څخه ورهاخوا په ګڼو اسرايليو صنعتونو کې پانګونه کړې. په ۲۰۰۶ز کال کې، « Berkshire Hathaway» (د امريکايي پانګوال وارن بفيټ يو شرکت) د « ISCAR Metalworking» په نوم یو اسرايلي شرکت په څلور مليارده ډالر وپيرو. دا له متحده ايالاتو څخه دباندې د « ISCAR Metalworking» لومړي رانيول و.
د ۲۰۱۰ز کال د سپتمبر په مياشت کې، اسرايلو  ته له « OECD» (يو نړيوال شرکت دی) سره د يو ځای کېدو بلنه ورکړل شوې وه. اسرايلو همدا راز له اروپايي اتحاديې، متحده ايالاتو، اروپايي ازاد تجارت ټولنې، ترکيې، مکسیکو، کاناډا، اوکراين، اردن او مصر سره د ازاد تجارت تړونونه لاسليک کړي دي. د ۲۰۰۷ز کال د ديسمبر په ۱۸مه نېټه، اسرايل له لاتيني امريکا دباندې لومړی هېواد وګرځېد چې له «مرکوسور» (د سويلي امریکا د سوداګرۍ يو بلاک دی) سوداګريز بلاک سره د ازادې سوداګرۍ تړون لاسليک کړي. اسرايل د سياحت يو ستر مرکز هم دی، په ځانګړي ډول د هغو لپاره چې له يهودي نسل څخه دي، په ۲۰۱۹ز کال کې ۴.۵۵ ميليونه بهرنيو ګرځندويانو له دې هېواد لېدنې کړې وه (د دوه اسرايليانو پر سر نږدې یو ګرځندوی).
تاریخ
د فلسطين لپاره په ۱۹۲۰ز کال کې د برتانيې منځ ته راغلې واکمنۍ موخه دا وه چې د يهودي کډوالو له خوا د ځمکې د رانيولو چاره محدوده کړي. له همدې امله، يهوديان په لومړي سر کې تر ډېره بريده ښار مېشتي وو او په صنعتي دندو کې يې زياته ونډه درلوده. له اقتصادي اړخه د دې ځانګړې ودې پايله د سيمې د ودې له څو معجزو څخه يوه وه، په دې ډول چې د شرکتونو جوړښت په بنسټيز ډول د دولت پر ځای د متشبثينو له خوا پر مخ وړل کېدو. په ۱۹۱۱ز کال کې د مړ سمندرګي لومړۍ څېړنې په پايله کې يې په ۱۹۳۰ز کال کې د فلسطين «پوټاش لمټيډ» منځ ته راوست، کومه څېړنه چې روسي يهودي انجنیر «موشي نووميسکي» کړې وه، وروسته د «پوټاش لمټيډ» نوم د «مړه سمندرګي کارکوونکي» کېښودل شو. په ۱۹۲۳ز کال کې، « Pinhas Rutenberg» ته د برېښنا د توليد او وېشلو لپاره ځانګړې تخفيف ورکړل شوی و. هغه د فلسطين برېښنايي شرکت چې ووسته يې نوم اسرايلي برېښنايۍ شرکت شو، بنسټ کېښود. د ۱۹۲۰ او ۱۹۲۴ز کلونو تر منځ، د دې هېواد ځينې سترې کارخانې جوړې شوې، په دې کارخانو کې «شيمين د تيلو شرکت، سوسايټ ډيس ګرينډ مولنز، فلسطين سليکيټ شرکت» او «فلسطين سالټ شرکت» شامل دي.
د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال په ټوکر جوړولو کې چټکتيا راغله، دا هغه مهال و کله چې له اروپا څخه د توکو رسېدل بند شول، په داسې حال کې چې د پوځ د اړتياوو پوره کولو لپاره سیمه يیزو تولیدونکو ته کميشن ورکول کېدو. تر ۱۹۴۳ز کال پورې، د کارخانو شمېر تر ۲۵۰ پورې ورسېد، کاري ځواک يې ۵۶۳۰ ته ورسېد او توليدات يې لس ځله زيات شول.
له ۱۹۲۴ز کال راهيسې، په تل ابيب کې سوداګريز نندارتونونه تر سره کېدل. «لیونټ» نندارتون په ۱۹۳۲ز کال کې پرانيستل شوی و.
له خپلواکۍ وروسته
په ۱۹۵۲ز کال کې، اسرايلو او لويديځ المان يو تړون لاسليک کړ، په کوم تړون کې چې شرط اېښودل شوی و چې لوېديځ المان به اسرايلو ته د هالوکاسټ پر مهال د يهوديانو په وړاندې د شوي ظلم په بدل کې تاوان ورکوي او د يهوديانو د هغو شتمنيو تاوان به تاديه کوي چې نازیانو غلا کړې وې. په راتلونکو څوارلسو کلونو کې، لويديځ المان اسرايلو ته درې ميليارده مارکه (اوسمهال له ۱۱۱.۵ مليارده امريکايي ډالرو سره برابر) تاديه کړل. دا تاوان د اسرايلو د عايد پرېکنده برخه وګرځېده، کوم چې په ۱۹۵۶ز کال کې د اسرايلو د عايد ۸۷.۵٪ برخه جوړوله. په ۱۹۵۰ز کال کې،اسرايلو د امريکايي او کاناډايي يهوديانو د رانيولو لپاره بانډونه (د پورپاڼې) خپاره کړل. په ۱۹۵۱ز کال کې، د بانډونو د پروګرام وروستۍ پايلې له ۵۲ ميلیونه امريکايي ډالرو څخه زياتې شوې. سربېره پر دې امريکايي يهوديانو د اسرايلو لپاره شخصي بسپنې ورکړې، کومې چې په ۱۹۵۶ز کال کې د اټکل تر مخې په کلني ډول سل ميليونه ډالرو ته ورسېدې. په ۱۹۵۷ز کال کې، د پورپاڼو (بانډونو) پلور د اسرايلو د خصوصي پرمختيايي بوديجې ۳۵٪ ته ورسېد. د همدې پېړۍ په وروستيو کې، اسرائيل تر ډېره بريده د متحده ايالاتو په اقتصادي مرسته متکي وګرځېد، متحده ايالات هغه هېواد و چې په نړیواله کچه د اسرايلو د سياسي ملاتړ يوه مهمه سرچينه هم وګرځېده.
تور زیړی څه ډول ناروغي ده؟
تور زیړی څه ډول ناروغي ده؟
ډاکتر رحیم
د جولای ۲۸ مه د تورزېړي نړیواله ورځ ده. دا ورځ د دې لپاره نومول شوې چې د دې ناورغۍ په اړه عامه پوهاوی زیات شي. په عمومي توګه تور او سپین زیړی په نشه يي توکو روږدو کسانو کې ډېر لیدل کیږي چې یو ډول وایروس دی او په اسانۍ سره یو بل ته انتقالېدای شي چې د دې دواړو زیړیو درملنه په نشه د عادتو کسانو په اسانۍ سره د وایروس په انتقال اخته کېدای شي.
روغتیاپوهان وايي، زیړي په پنځه ډوله وي خو ترڅلورو ډولونو یې پنځم ډول تور زیړي خطرناک دی.که یو مریض د درملنې پر مهال له نامناسبو خوراکونو پرهیز ونه وکړي درملنې یې نوره هم ستونزمنه کیږي.
د تور زیړي علامې دا دي چې د انسان د شونډو دننه برخه او شاو خوا ژیړیږي، خوراک ته یې زړه نه کیږي، په زیړي اخته انسان باندی سرګرځي، که یې مرض اوږد او درملنه یې په وخت و نه کړل شي نس او پښې يې پړسئږي، تبه یې هر وخت نیسي، زړه یې بد بد کیږي، په نس ناستي اخته کیږي، په بدن کې یې سستي راځي او نور هغه علامې دي چې انسان په عادي توګه خپل ژوند په سالمه توګه سر ته نه شي رسولای.
تور زیړی اوس په هغو هېوادونو کې چې ولس یې په غربت کې ژوند کوي، د مریضانو کچه یې مخ په زیاتېدو ده چې له دې امله یې په هرو درې میاشتو کې نوي نوي درمل تیاریږي. ځکه خو د تور زیړي د درملو یادونه دلته نه شو کولای، که یې وکړو امکان لري د تېر وخت په پرتله نوي غوره درمل یې تیار کړل شوي وي. غوره دا ده چې انسان په ځان کې د تور زیړي نښانې وګوري، باید ژر روغتون ته ولاړ او خپل تشخیص وکړي.
تور زېړی
تور زیړی (Hepatitis B) یوه میکروبي ناروغي ده چې د یو ډول وایرس په نتیجه کې چې هیپاتیت بي نومیږي منځ ته راځي. دا وایروس د انسان په ینه یا جگر کې د التهاب سبب گرځي چې دې د ینې یا جگر دې ډول التهاب ته په طبي اصطلاح کې هیپتایتیس واېې. په ټوله نړی کې د ۲ بلیونه څخه ډیر کسان په دې ناروغۍ اخته دي په اکثر خلکو کې دا ناروغي د یوه لنډ وخت لپاره پیدا کیږي چې له تداوی وروسته ترې په بشپړه توگه شفا پیدا کوي چې دا ډول ېې د حاد تور زیړي په نامه یادیږي. د تداوی او جدي پاملرنې په صورت کې، په دې ډول تور زیړي کې ینې یا جگر ته کوم زیان نه رسیږي. ځینې وخت داسې هم پیښیږي چې یو شخص د تور زیړي په ناروغۍ اخته وي ولې پر ځان پوه نه وي، ځکه چې په دې حالت کې په ناروغ کې د تور زیړي هیڅ ډول اعراض او علایم نه ښکاري خو په دې حالت کې کولای شي چې نورو روغو کسانو ته د تور زیړي میکروب انتقال او هغوی د تور زیړي په ناروغۍ اخته کړي. ځینې وخت دا ناروغي د اوږدمهال لپاره د انسان په وجود کې موجوده وي چې دا ډول ېې د مزمن تور زیړي په نامه یادیږي. مزمن تور زیړی د ینې یا جگر د سرطان او خرابوالی سبب هم گرځي. د مزمن تور زیړي پیښې په ماشومانو کې ډیرې لیدل کیږي. د تور زیړی نښې:
د ډیر ستړیا احساس کول خوا ګرځیدنه یا سر ګرځیدنه د بدن وزن له لاسه ورکول د خیټې پړسوب د زړه بدوالی او کانګې د تشو متیازو توروالي د ډکو متیازو خاورین رنګه کیدل دبدن د پوستکې زیړوالی دبدن پر پوستکې دانې راختل د سترګو زېړ رنګه کیدل د بدن د بندونو دردونه د سر او نس دردونه بې اشتهایي تبه او لړزه پر بدن خارښت لګیدل اسهالات او قبضیتونه
د تور زیړي د انتقال لارې:
د تور زیړی ویروس چاپیریال ککړولای شئ او تر اوو ۷ ورځو پورې په لاړو، وینه،سیمین ( دنارینه د سپرم هغه مایعات چې فرکتوز او مالګې لري) اوښکو او د رحم دخولې افرازاتو کې ژوندې وي چې د پوستکې او مکوزا سره د تماس په پایله کې تور زیړی روغ کس ته انتقالیږي. ځینې وختونه د ټپونو او زخمونو له لارې لکه د پوستکې د لړمۍ کیدلو او د زخم ژیړ رنګه کیدلو سره د تماس په پایله کې تور زیړی روغ کس ته انتقالیږي.
د ځینو شیانو یو ځای کارونه لکه د غاښونو برس ، ککړ شوي مسواک او د ږیري خریلو وسایلو له لارې چې دناروغ کس په وینه ککړ شوی وي د انتقالیدو خطر یی ډیر دی.
هغه معتادین چې په نشه یی توکو روږدي دي او د ککړو پیچکاريو په واسطه یو بل ته نشه یی توکي پیچکاري کوي نو یو بل ته تور زیړي انتقالوي. که چیرې د مور په وینه کې تور زیړی مثبت (شتون ولري) وي او دماشوم په وینه کې هم مثبت (شتون ولري) وي ، د تورزیړي د ناروغۍ انتقال شانس ۹۰ سلنه زیاتوي. د ماشوم دزیږون په وخت کې ددې ناروغتیا انتقال خطر ډیر زیات دی. د تور زیړي د ناروغۍ مخنيوي او درملنه :
د تور زیړې درملنه پيچلۍ ده ،ځکه تر درملنې مخکې د ناروغ عمومي څیړل او ناروغ درملنې لپاره اماده کول یو اړین کار دی. هغه خلک چې واده لري که یوه له دوي څخه په دي ناروغۍ اخته وي، نو روغ کس بايد واکسین شئ او يا دجنسي اړيکو پر وخت دکانډم یا پوکاڼۍ څخه استفاده وکړئ. که چیري دناروغ په وینه کې (هیپټایټس سرفس انتي جن ) شته والۍ تر ۱۲ اونیو پورې یا یی په بدن کې نه شتون هم باید د تور زیړې واکسین واخلئ. دناروغۍ دمخنیوی په خاطر که چیرې د مور او ماشوم په وینه کې د ۷ ورځو لپار ه مثبت نه وي نو بیا امینو ګلوبولین ورته ورکول کیږي. تور زیړي په خاص ډول کوم مالوم درمل نه لري مګر بیا هم د خطر فکتورونو د مخنیوي لپاره یي دغه درملونه کاروي. د تابلیت په بڼه :
په ځوانانو کې تور زیړې درملونه :
لامو ویډین درمل 100mg (Epivir HBV) 150mg (Epivir) 300mg (Epivir) د مزمن تورزیړې لپاره :
Epivir HBV: 100 mg PO qDay په ماشومانو کې دمزمن تور زیړې د درملنې لپاره :
ددوه کلو څخه کم ماشومانو لپاره د دغو درملو کارونه خوندې نه ده. که له دوه کلو ماشوم لوی وي نو باید د ماشوم د هر کیلو لپاره ۳ ملي ګرامه د خولې له لارې په ورځ کې ۱۰۰ ملي ګرامه درمل ورکول کیږي. فقیري همدارنګه ځینې وختونه دغه درملونه لکه Telbivudine (Tyzeka) and Entecavir (Baraclude) همدارنګه د دتور زیړې په درملنه کې کارول کیږي.
د مخ پوستکي ته د مستو ګټې
د مخ پوستکي ته د مستو ګټې
تاند- پوستکي ته د اوبو رسولو ښه لاره د مستو خوړل دي ځکه چې مستې پوستکی له وچوالي ساتي. په مستو کې چې کوم غوړ دي هغه د پوستکي د رطوبت لپاره ګټور دي.
مستې په کافي اندازه پروتین، کلسیم، ویټامینونه او پروبایټکونه لري چې د بدن په ښکلا ډیر تاثیرات لري. مستې اسید لاکتیک او انتي اکسیډن په درلودلو سره دا مرسته درسره کولای شي چې تاسو له مکروبونو خوندي وساتي او وچ پوستکي ته مو ګټه ورسوي.
هره ورځ یو څه مستې پر خپل مخ ومښئ او مساج ورکړئ، له ۱۰ دقیقو وروسته مخ په سړو اوبو ومینځئ.
که غواړئ چې پوستکی مو پاک او ښکلی وي، ۴ کاچوغې مستې واخلئ، له یوې کاشوغې شاتو سره یې یو ځای کړئ او په مخ مو د ۳۰ دقیقو لپاره پریږدئ، وروسته یې په یخو اوبو ومینځئ، دا کار په اوونۍ کې دوه یا درې ځلي تکرار کړئ.
د پوستکي روښانه کول
که ستاسو په مخ د لمر له امله تور داغ یا پوستکي کې مو تیاره وي، نو مستې وکاروئ.
ساده مستې را واخلئ، د ۱۵ دقیقو لپاره یې په هعه ځای ومښئ چې تور داغ معلومیږي. وروسته مو مخ په یو پاک او نرم دستمال پاک کړئ، بیا یودانه رومي له یو دانه بادرنګ سره په یو ګلاس مستو کې ښه ګډ کړئ، بیا له ۱۵ تر ۲۰ دقیقو پورې په تور داغ باندې پریږدئ، وروسته مو مخ ومینځئ، دا کار په اوونۍ کې دوه یا درې ځلي تکرار کړئ، له دې کار وروسته به ښکلی مخ ولرئ.
په افغانستان کې د جګړې زماني لړئ (۲۰۰۲ – ۲۰۲۱)
په ۲۰۰۱ کال کې پر افغانستان د امریکا برید پیل شو او په ۲۰۲۱ کال کې پای ته ورسېد. دا یرغل د سپټمبر د یوولسمې  بریدونو په ځواب کې، چې د القاعدې لخوا ترسره شول په لاره واچول شو. د افغانستان جګړه د امریکا تر ټولو اوږده جګړه وه.
لاندې معلومات په افغانستان کې د جګړې یوه نسبي زماني لړۍ په ګوته کوي. د ۲۰۰۱ کال د اکټوبر د ۷ نیټې څخه مخکې پیښو لپاره، ۲۰۰۱ کال په افغانستان کې وګورئ.
۲۰۱۳ کال
د متحده ایالاتو پوځ په ټول افغانستان کې عملیاتو ته دوام ورکړ، او د لومړۍ کرښې د عملیاتي اډو (FOB) تړل یې پیل کړل.
پنجاپ پوهنتون
د پنجاب پوهنتون یا University of Punjab، یو عامه څېړنیز او تدریسي پوهنتون دی چې په لاهور، پنجاب کې موقعیت لري، دا لومړنی پوهنتون دی چې د هند برصغیر په مسلمان اکثریت سیمو کې تاسیس شوی، په دې توګه دا د پاکستان ترټولو پخوانی پوهنتون ګڼل کيږي. دا پوهنتون په 14 اکتوبر 1882 کې تاسیس شوی. مخکې د دې کیمپس د زاړه مال سړک او انارکلي بازار سره و. په 1970 لسیزه کې، د هغې ډېرې څانګې نوي کیمپس ته لاړې. د لاهور نوې سیمې د نوي کیمپس په شاوخوا کې جوړې شوې چې اوس د ښار برخه ده لکه ګارډن ټاون، فیصل ټاون او نور. اوس پنجاب پوهنتون په ګوجرانواله او جهلم کې هم خپلې څانګې پرانیستې دي. د لاهور زوړ کیمپس د علامه اقبال کیمپس په نوم یادیږي او نوی کیمپس د قائداعظم کیمپس په نوم یادیږي کوم چې د دوی رسمي نومونه دي. د جامعه یو فرعي کیمپس هم د خانپور په غرنۍ سیمه کې تاسیس شوی مګر دا د پام وړ دی ځکه چې دلته په دایمي توګه هیڅ څانګه نه ده جوړه شوې. د دې څلورو کیمپسونو سره سره، جامعه پنجاب 13 کالجونه (پوهنځي)، 9 کالجونه او 83 تدریسي څانګې، څېړنیز مرکزونه او انسټیټیوټونه لري، په داسې حال کې چې د دې پورې تړلې کالجونه 434 دي. په پوهنتون کې ۱۰۰۶ دايمي او ۳۰۰ لنډمهاله ښوونکي په بېلابېلو پوهنځيو کې په تدریسي او څېړنیزو دندو بوخت دي، چې تر څنګ یې ۶۰۰۰ نور کارکوونکي په پوهنتون کې په خدمت بوخت دي. په داسې حال کې چې په کیمپس کې د زده کونکو شمیر 45678 تنه دی.
تاریخ
د پنجاب پوهنتون د مشرانو جرګې لومړۍ غونډه په شمله (اوسني هند ) کې وشوه چې د بنسټ ډبره یې کېښودل شوه. جامعه د ۱۸۸۲ کال د اکتوبر په ۱۴ تاسيس شوه، دا په برتانوي هند کې څلورم پوهنتون و، خو په تېرو دريو پوهنتونونو کې يوازې امتحانونه اخيستل کېدل او جامعه پنجاب نه يوازې امتحانونه ورکول، بلکې يو تدريسي پوهنتون هم و، چې جامعه پنجاب په سمه توګه لومړی پوهنتون و. په برصغیر کې یو پوهنتون و چې منظمې لوړې زده کړې پکې کېدې. پخوا په ممبی (پخوانی بمبی)، مدراس او کلکته کې پوهنتونونه وو. دا د هند په مسلمانو سیمو کې لومړنی پوهنتون هم و.
د پنجاب پوهنتون
جامعه پنجاب په عام ډول د پنجاب پوهنتون په نوم هم پېژندل کیږي، مګر په حقیقت کې د پنجاب پوهنتون د هند د پنجاب ایالت په چندیګړ ښار کې موقعیت لري. د هند د وېشلو څخه مخکې، د پنجاب په ایالت کې د پوهنتون څو کالجونه فعال وو. د 1947 څخه وروسته، د پنجاب پوهنتون (اردو نوم: جامعه پنجاب) په دوو برخو وویشل شو:
یونیورسل
جامعه پنجاب 13 کالجونه لري چې په لاندې ډول دي.
اوسني حالات
پخواني وايس چانسلر ليفټننټ جنرل ارشد محمود په يونيورسټي کښي ډيري نوي ډيپارټمنټونه پرانستلي دي او د استاذانو شميره کښي ئي ډيره اضافه کړي ده۔ په پوهنتون کې د کمپیوټر زده کړې ته ځانګړې پاملرنه شوې ده. اوسنی وائس چانسلر پروفیسر ډاکټر نیاز احمد اختر دی.
تړنې
وېشنيزه:پنجاب پوهنتون وېشنيزه:پوهنتو وېشنيزه:اکسفورډ پوهنتون وېشنيزه:پوهنتون وېشنيزه:برېتانوي هېند وېشنيزه:برېتانوي هند وېشنيزه:برتانيا وېشنيزه:پاکستان او هند وېشنيزه:هند او پاکستان
اينګ لمان
Inge Lehmann چې د ۱۸۸۸ می له ۱۳ څخه يې د ۱۹۹۳ فبروري تر ۲۱ ژوند وکړ؛ يو ډنمارکۍ زلزله پېژندونکط او د ځمکې فزيکپوه وه. په ۱۹۳۶ کې يې وموندل چې ځمکه د ويلې شوې باندينۍ هستې دننه يوه جامده دننۍ هسته لري. له هغې څخه وړاندې د زلزله پېژندنکو باور درلود چې د ځمکې هسته يوه مفرده ويلې شوې بې وسه کره ده، که څه هم له زلزلو څخه د زلزليز څپو د کره اندازې اخيستنو د تشرېح لپاره چې له دې نظريې سره متناقض وې.؟ Lehmann د زلزليز څپې اندازې تحليل کړې او پايله يې تر لاسه کړه، چې له اندازه اخيستنو سره د پرتله شويو زلزليز څپو د توليد په موخه بايد ځمکه يوه جامده دننۍ او ويلې شوې باندينۍ هسته ولری. نورو زلزله پوهانو هم وازمويل او د Lehmann تشرېح يې ومنله. نوموړې يو له تر ټولو زيات عمر لرونکې پوهانو له ډلې څخه وه، چې له ۱۰۴ کالونو څخه زيات ژوند يې وکړ.
د ژوند لومړني وختونه او زده کړې
Inge Lehmann د کوپنهاګن په يوه برخه (Østerbro) کې پيدا او لويه شوه. د يو کوچني په توګه ډېره شرمېدونکې وه، چې دې چلند يې د عمر تر پايه دوام وکړ. مور يې Ida Sophia Torsleff يوه د کور مېرمن او پلار يې Alfred George Ludvik Lehmann (۱۹۲۱ – ۱۸۵۸) يوه ازمايښتي ټولنپوه و.
نوموړې د ښوونځي زده کړې په (Fællesskolen) کې تر لاسه کړې. ياد ښوونځی په پيداګوژيک ډول يو پر مخ تلونکی عالي ښوونځی و، چې له نجونو او هلکانو سره يې يو ډول چلند کاوه او دواړه يې په ورته نصابي او غير نصابي فعاليتونو کې شاملول. د Niels Bohr ترور Hanna Adler د ذکر شوي ښوونځي مشره وه. د لمان د وينا له مخې چې پلار يې او Adler د نوموړې په معنوي پرمختګ کې د پام وړ اغېزناک شخصيتونه وو.
لمان د ۱۸ کلنۍ په عمر کوپنهاګن پوهنتون ته د داخلېدلو په ازموينه کې لومړۍ درجه نمرې تر لاسه کړې. په ۱۹۰۷ کې يې په کوپنهاګن او کمبريج پوهنتونونو کې د رياضياتو، کيميا او فزيک په برخو کې زده کړې پيل کړې، مګر روغتيايي ستونزې يې د زده کړو خنډ وې. په Newnham College کې يې له ۱۹۱۰ څخه تر ۱۹۱۱ پورې په رياضياتو کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. په ۱۹۱۱ کې د کاري ستړيا له امله له کمبريج څخه راوګرځېده او د يو څه مودې لپاره يې زده کړې ونه کړې. تر هغه چې نوموړې په ۱۹۱۸ کال په کوپنهاګن پوهنتون کې بېرته خپلې زده کړې پيلولې، د څو کالونو لپاره يې د احصائيې په يو دفتر کې د کار کولو له مخې يې خپل غوره محاسبوي مهارتونه غښتلي کړل. په دوه کالونو کې يې د فزيکي پوهې او رياضياتو په څانګو کې د نوماند magisterii درجه بشپړه او په ۱۹۲۰ کې فارغه شوه. کله چې په ۱۹۲۳ کې بېرته ډنمارک ته واپس شوه، په کوپنهاګن پوهنتون کې د احصايې پوهې د پروفيسور J. F. Steffensen د مرستيالې په توګه يې دنده ومنله.
لمان د Harriet په نوم يوه کوچنۍ خور لرله، چې د فلم ليکواله شوه او د لمان خلاف يې کورنۍ او کوچنيان لرل. د يادونې ده چې Lehmann د خپلې ځوانۍ ټول ژوند ځانته تېر کړ.
مسلک
په ۱۹۲۵ کې د زلزله پوهنې په برخه کې د Lehmann د مسلک هغه مهال پيل شو، چې نوموړې د مساحت متخصص Niels Erik Norlund مرستياله شوه. نوموړې له درې نورو هغو مرستيالانو سره جوړه شوه، چې له دې مخکې يې د زلزلې نقشه جوړولو په اړه هيڅکله نه و کتلي. په ډنمارک او ګرينلېنډ کې يې د زلزليز کتنځايونو د برابرولو دنده پيل کړه. نوموړې د زلزله پوهنې په برخه کې له مشرانو متخصصينو سره د درې مياشتو لپاره له هېواده د باندې لاړه. د يادو مشرانو له ډلې څخه يو هم Beno Guternberg و، چې د ننۍ منل شوې اندازې په ۱۵ کېلومترو کې يې د نه سوځېدونکې هستې تر بريد پورې واټن مشخص کړی و.
په زلزله پوهنه کې د نوموړې د زده کړو پر بنسټ يې په ۱۹۲۸ کې د مساحت پوهه کې د ماسټرۍ برابر د magister scientiarum درجه تر لاسه کړه او د دولتي مساحت پوه او د ډنمارک مساحتي انسټيټيوټ (Geodetical Institute of Denmark مشري يې Norlund کوله) کې د زلزله پوهې د څانګې امرې په توګه دنده ومنله. Lehmann د اروپايي seismographic کتنځايونو څخه د اندازې اخيستنو نظم او شننې ودې ورکولو او همدارنګه نورو زياتو هڅو ته پام شو. دا پرمختګونه د نوموړې د وروستيو موندنو په زړه کې پراته دي.
لمان په ۱۹۵۲ کې د کوپنهاګن پوهنتون د ځمکې فزیک په څانګه کې د تخصص لپاره په پام کې نيول شوې وه، مګر ونه ټاکل شوه. په ۱۹۵۳ کې د Geodetic Institute کې له خپلې دندې تقاعد شوه. د څو کالونو لپاره متحده ايالتونو ته لاړه او له Maurice Ewing او Frank Press سره يې د ځمکې د پوښ او پورتنۍ نه سوځېدونکې برخې د پلټنو برخه کې مرسته وکړه. نوموړې د دې کار پر مهال يو بل زلزليز نه پرله پسې والی وموند، د ۱۹۰ او ۲۵۰ کېلومتر تر منځ ژوروالي کې د زلزليزو څپو په چټکتياوو کې د يو پړاو بدلون؟ زياتوالی دی. ياده موندنه له هغې څخه وروسته [مړينې څخه وروسته] د «لمان نه پرله پسې والي» ونومول شوه. Francis Birch يادونه وکړه چې د لمان نه پرله پسې والی د يو تورپوستي هنر د يو ښوونکي له خوا د زلزليز ثبتونو د سمې کره کتنې له مخې موندل شوه و، چې د کمپيوټري کولو هيڅ اندازه يې بشپړ ځايناستی نه شي کېدلی.
انعامونه او سرلوړي
Lehmann د خپلو غوره علمي لاسته راوړنو لپاره زياتې سرلوړۍ او ستاينې تر لاسه کړې، چې له منځه يې په ۱۹۶۰ کې د Gordon Wood Award، په ۱۹۶۴ کې Emil Wiechert Medal، په ۱۹۶۵ کې د پوهې او ليکونو د ډنمارکي شاهي ټولنې سرو زرو انعام، په ۱۹۳۸ او ۱۹۶۷ کې Tagea Brandt Rejselegat، په ۱۹۶۹ کې د شاهي ټولنې د يوې ملګرې [غړې] په توګه د نوموړې ټاکنه، د لومړۍ ښځې په توګه په ۱۹۷۱ کې د Willial Bowie Medal او په ۱۹۷۷ کې د امريکا د زلزله پېژندنې ټولنې انعام دی. په ۱۹۶۴ کې د کولمبيا پوهنتون او په ۱۹۶۸ کې د کوپنهاګن پوهنتون له لوري د افتخاري دوکتورا او همدارنګه ګڼو افتخاري غړيتوبونو سره ستايل شوې وه.
اسماني وړه سياره 5632 Ingelehmann د نوموړې په وياړ نومول شوې وه او په ۲۰۱۵ کې (چې په ډنمارک کې د ښځو د رايې حق غوښتلو ۱۰۰ کاليزه وه) Lehmann د شلمې پېړۍ په نيمايي کې په ډنمارک کې د شته سړي واک څېړنې ټولنې پر وړاندې د خپلې سترې هڅې په وياړ انعام تر لاسه کړ، چې د يوې نوې حشرې نوعې له هغې وروسته (Globicornis (Hadrotoma) ingelehmannae sp. n., Jiří Háva & Anders Leth Damgaard, 2015) ونومول شوې.
جيولوژيکي پوهې سره د نوموړې د مرستې له امله American Geophysical Union [د امريکا د ځمکې فزيک ټولنې] د ځمکې د نه سوځېدونکې برخې او هستې په جوړښت، ترکيب او حرکتونو باندې د پوهېدنې په برخه کې د غوره مرستو په وياړ کلنی Inge Lehmann Medal جوړ کړ.
د نوموړې د زوکړې په ۱۲۷ کال، ګوګل خپل نړيوال Google Doodle Lehmann ته ډالۍ کړ.
ځواني دانې او درملنه یې
ځواني دانې او درملنه یې
ډاکتر سلیم ساپی
ځواني دانې د پوستکي يوه التهابي ناروغي ده چی د پوستکي د داغونو لامل ګرځی. دغه داغونه د پوستکي د مړو حجرو او د پوستکي د غوړوالي د راټولېدو په پايله کي منځته راځي چي د پوستکي د سطحي د وړو سوريو او وېښتانو د ريښو د بندېدو لامل ګرځي. ډېر دا ډول داغونه پر مخ او پراوږو ليدل کيږي.
دا ناروغي ساري نده او د ناپاکۍ سره هم تړاو نلري. هورموني بدلونونه په ځانګړی توګه هغه هورمونونه د ناروغی په منځته راتګ کې رول لوبوي چی د بلوغ، مياشتني عادت او اميدوارۍ سره تړاو لري.
لمر څرک (قطبي شفق/سپيده چاودې)
لمر څرک چې عموماً د قطبي رڼا په نوم پېژندل کېږي، د ځمکې په اسمان کې د يوې طبيعي رڼا څرګندېدل دي چې په بنسټيز ډول په لوړ عرض البلد سيمو کې ليدل کېږي (د شمالي او سويلي قطب په څنډو کې). لمر څرک (شفق) د په زړه پورې رڼاګانو خوځنده بېلګې ښيي، کومې چې د ټول اسمان پوښونکې پردې، وړانګې، منحني بڼې، يا خوځنده ځلېدونکي په توګه ښکاري.
ځواني دانې او درملنه یې
ځيني درمل د ناروغی د شدت لامل ګرځي لکه د حاملګۍ ضد درمل او سټرايدونه.
لمر څرک (قطبي شفق/سپيده چاودې)
لمرڅرک د لمريز باد له امله مقناطيسي کره کې د زيان پايله ده، د تاجي غارونو او تاجي کتلو له وتلو څخه د لمريزې هوا په چټکتيا کې د زياتوالي له امله ډېر خنډونه (خلل/نقصان) منځ ته راځي. دا خللونه په «ميګناټوسفيريک» (مقناطيسي پوښ) پلازما کې د چارج شويو ذرو چټکتيا ته بدلون ورکوي. دا ذرې، په ځانګړي ډول اليکترون او پروټون، په لوړ اتموسفير (ترموسفير/ايکسپوسفير) کې رسوب کوي. د اتموسفيري اجزاوو په پايله کې د «ايونايزيشن» او پارونې د ډول ډول رنګونو او پېچلتياوو روښنايي خارجوي. د لمرڅرک بڼه، د دواړو قطبي سيمو د شا او خوا لیکو په داخل کې منځ ته راځي او رسوب کونکو ذرو په چټکتيا پورې اړه لري.
په لمريز نظام کې ډيری سيارې، ځينې طبيعي سپوږمکۍ، قهوه يي رنګه کوچني ستوري او ان لکۍ لرونکي ستوري هم لمرڅرک (شفق) لري.
ارپوهنه
د انګليسي ژبې « aurora» ټکی د روم د لمر خاته د ښځينه خدای له نوم څخه اخيستل شوی دی، Aurora، چا چې د لمر د راتګ په اعلانولو سره له ختيځ څخه تر لويديځ پورې سفر کاوه. لرغونو يوناني شاعرانو د سهار خاته ته د اشارې کولو لپاره دې ته ورته نوم Eos  په استعاري ډول کارولو، عموماً په تور اسمان کې د رنګونو د لوبې يادونه کوي (د بېلګې به ډول، د ګلابي ګوتو سهار).
«بورياليس» او «استراليس» ټکي د شمالي هوا (بورياس) او سويلي هوا (اسټر) د لرغونو خدايانو له نومونو څخه اخيستل شوي دي.
پېښېدل
ډيری لمر څرک په هغه ليکو کې موندل کې چې د «ايورورل زون» (د لمر څرک سيمه) په نوم پېژندل کېږي، کوم چې له درې څخه تر شپږو درجو پراخه طول البلد کې خپور وي او په ټولو سيمه ييزو وختنو (طول البلد) کې له جغرافيايي قطبونو څخه د لس او شل درجو تر منځ وي، په يو تور اسمان کې د شپې تر مخې لېدل کېږی. هغه سيمه چې اوسمهال يو لمرڅرک ښيي هغه د «قطبي بيضاوي لمر څرک» په نوم پېژندل کېږي، دا هغه ليکه وي چې د لمريزې هوا په مټ د ځمکې د شپې پر لور لېږدول کېږي. جيوميقناطيسي اړيکې ابتدايي شواهد د لمر څرک د څارونکو له شمېرو څخه ترلاسه کېږي. «الياس لومس» (۱۸۶۰) او وروسته «هرمن فرټز» (۱۸۸۱) او «سوفس ټروم هولټ» (۱۸۸۱) په ډېر تفصيل سره ثابته کړې ده چې لمر څرک په بنسټيز ډول د سپيده چاود په سيمه کې راڅرګندېږي. See:
په شمالي عرض البلد کې، دا اغېز د قطبي لمر څرک يا شمالي رڼاګانو په نوم سره پېژندل کېږي. لومړۍ اصطلاح په ۱۶۱۹ز کال کې د «ګليليو» له خوا وضع کړای شوې وه چې دا د لمر خاته لپاره د رومي ښځینه خدای نوم دی او د شمالي بادونو لپاره يوناني نوم دی. د دې سويلي مقابل لوری، قطبي لمر څرک يا سويلي رڼاګانې، له قطبي لمر څرک سره نږدې ورته ځانګړتياوې لري او په شمالي لمر څرک سيمه کې کيدونکي بدلونونو سره سره بدلون مومي. قطبي شفق په انټرکتيکا، چلي، ارجنټاين، سويلي افريقا، نيوزي لينډ او استراليا کې له لوړ سويلي عرض البلد څخه لېدل کېدای شي. قطبي لمر څرک د شمال قطب دايرې مرکز، لکه الاسکا، کاناډا، ايس لينډ، ګرين لينډ، ناروی، سويډن، فن لينډ او روسيې سره په نږدې کېدو ليدل کېدای شي. په ډېرو کمو حالاتو کې، قطبي لمر څرک په زيات سويل کې ليدل کېدای شي، د بلېګې په ډول استونيا، لتويا، لتوانيا، سکاټ لينډ، ايرلينډ، ډنمارک او د متحده ايالاتو اړند شمالي برخې.
د یو جيومقنتاطيسي توپان له امله بيضاوي لمر څرک (شمال او سويل) پراختيا مومي، د کوم په پايله کې چې لمر څرک ښکته عرض البلد ته راوړل کېږي. د لمر څرک سملاسي وېش (قطبي بيضاوي) يو څه مختلف وي، د کوم مرکز چې د مقناطيسي قطب نږدې ۳-۵ درجې د شپې په لور وي، تر څو د لمر څرک قطب د استواء ليکې پر لور تر ټولو زيات لرې ځای پورې ورسېږي، په داسې حال کې چې تر نظر لاندې مقناطيسي قطب د ليدونکي او لمر تر منځ وي. لمر څرک هغه مهال په ښه ډول ليدل کېدای شي، کوم ته چې مقناطيسي نيمه شپه ويل کېږي.
شونې ده چې د بيضاوي لمر څرکونو په داخل کې ليدل کېدونکي لمر څرکونه نېغ په نېغه د سر دپاسه وي، خو له لرې ځايه، د قطبي افق شين رنګه ځلا په توګه، يا کله کله د سوربخون رنګ په توګه روښانه وي، کټ مټ داسې لکه لمر چې د غېر معمولي اړخ څخه راخيژې. لمر څرکونه هم د شفق سيمې په قطبي برخه کې يا خو د خپرې شوي ځمکې يا د غشو په څېر موندل کېدای شي، چې د لیدل کېدو لاندې وي.
لمر څرکونه کله کله د قطبي سيمې په ښکته عرض البلد کې ليدل کېږي، کله چې يو جيومقناطيسي توپان په لنډمهالي ډول بيضاوي شفق پراخوي. ستر جيومقناطيسي توپانونه د يوولس کاله لمر خالونو د اوج پر مهال، يا له اوج څخه وروسته د درې کلونو په اوږدو کې تر ټولو زيات عام وي. په يوه زاويه کې د سيمې د لیکې په اړه يو اليکترون هغه شان څرخي (ګايريټس)، کوم چې په ترتيب سره د دې د سرعت د مسير، متوازي او ولاړ، سيمه ييز جيومقناطيسي ځای مسير B سره ټاکل کېږي. دا زاويه د ذرې د «ولاړې زاويې» په څېر پېژندل کېږي. په هر وخت کې د ځای له ليکې څخه د اليکترون واټن، يا شعاع د هغې د «لارمور» شعاع په نوم پېژندل کېږي. يوه ولاړه زاويه هغه مهال زياتېږي، کله چې اليکترون د اتموسفير سره نږدې د زيات ځای پياوړتيا سيمه کې سفر کوي. په همدې بنسټ، د ځينو ذرو بېرته راتګ، يا اينه کېد ممکن دي، که په اتموسفير کې له ننوتلو څخه مخکې زاويه نوي درجې شي، څو هلته د شته ګڼو ماليکولونو سره وجنګيږي. نورې ذرې چې نه اينه کېږي، هغه په اتموسفير کې داخلېږي او د لوړوالي په يوه اندازه کې په شفقي ښودلو کې ونډه لري. له تشيال څخه د نورو ډولونو لمر څرکونه ليدل کېدای شي؛ د بېلګې په ډول په قطبي څوکه د لمر په لور خپاره شوي، «قطبي غشي» او له ماسپښين سره نږدې «د ورځې په څنډو کې غشي». دا په پرتليز ډول کم دي او ډېر کم پېژندل کېږي. نورې په زړه پورې اغېزې يې موندل کېږي، لکه ځلېدونکی شفق، «تور شفق» او يو څه ليدل کېدونکي سره رنګه غشي. پر دې ټولو سربېره، يوه کمزورې ځلا (اکثراً ژور سور) د دوه قطبي څوکو په شا اوخوا کې ليدل کېدای شي، د سيمې ليکې چې ځمکې ته نږدې وي، له هغو څخه جلا کوي چې په لکۍ کې کږيږي او له لرې ځايه بنديږي.
بڼې
د کلارک (۲۰۰۷) په وينا څلور مرکزي داسې بڼې شته چې له ځمکې د لیدل کېدو وړ دي، دا له لږ تر لږه څخه تر زيات پورې ليدل کېدای شي:
ځواني دانې او درملنه یې
کوم کسان په دې ناروغۍ اخته کيږي؟
ډېر وګړی د ځوانی په دوره کې په ناروغی اخته کيږي. په انجونو کې ځواني دانې تر ډيره د ۱۴-۱۷ کلنی په عمر کې پېداکيږي حال دا چی په هلکانو کې د ۱۶-۱۹ کلنۍ کي ليدل کېږي اوکېدای سي چي تردېش کلنۍ دوام وکړي.
درملنه
تکاملي طب
تکاملي طب یا دارویني طب (په انګلیسي: Evolutionary Medicine or Darwinian Medicine)، د روغتیا او ناروغۍ د پېژندلو په موخه د نومهالې تکاملي تیوري کارَونه ده. نومهالې بیومیډیکل څېړنې او فعالیتونه د روغتیا او ناروغۍ پر بنسټیزو مالیکولي او فزیولوجیکي میکانیزمونو باندې تمرکز لري، په داسې حال کې چې تکاملي طب تر ډېره پر دغې پوښتنې متمرکز دی چې، ولې تکامل ولې دغو میکانیزمونو ته داسې یوه بڼه ورکړې ده چې د ناروغیو پر وړاندې زموږ معافیت راټیټ او د اخته کېدو احتمال مو لوړ کړي. د سرطان، اتوماتیک معافیت ناروغۍ او اناټومي په پېژندنه کې تکاملي تګلارې ځیني مهم پرمختګونه رامنځ‌ته کړي دي. له هغه ځایه چې تحصیلي نصاب ته د درسي مفرداتو په اضافه کولو کې ځیني محدودیتونه شتون لري، طبي پوهنتونونه تکاملي تګلارو ته هغومره پام کړی نه‌دی. «د تکامل، طب او عامې روغتیا نړېواله ټولنه» د دغې څانګې د پراختیا لپاره ډېرې هلې‌ځلې کړې دي. دغه ټولنه د آکسفورډ پوهنتون په خپرندویې ټولنه کې دوه علمي مجلې لري: «Evolution, Medicine and Public Health» او «The Evolution and Medicine Review».
بنسټیز اصول
د انسان‌پوهنې، طب، او بیولوجي په شمول، د بېلابېلو څانګو ۵۶ کارپوهانو د تکاملي طب د نظري او عملي زده‌کړې پر ۱۴ بنسټیزو اصولو باندې توافق کړی دی. دغه ۱۴ بنسټیز اصول پر پنځو عمومي ډلو باندې وېشلای شو: د پوښتنو ترتیب، I او II تکامل (چې په II تکامل د پېچلتیا کچه لا لوړه ده)، تکاملې تبادلې، د زیانمنېدنې او حساس‌والي دلیلونه، او هڅوب. د دغو اصولو په هکله لا زیات معلومات په لاندې جدول کې وړاندې شوي دي.
د انسانانو توافق
توافق له محدودیتونو سره مل دی، مصلحتونه او تبادلې رامنځ‌ته کوي او د سیالۍ (رقابت) بېلابېلو بڼو په محیط کې پېښېږي.
خنډونه او محدودیتونه
توافق یوازې هغه وخت رامنځ‌ته کېدلای شي چې تکامل‌موندنه یې شونې وي. نو له‌دې امله د ځینو هغو توافقونو رامنځ‌ته کېدنه امکان نه‌لري، چې د ناروغ د روغتیا پر لار باندې خنډ ګرځي.
نور خنډونه او محدودیتونه د توافقي نوښتونو د فرعي ستونزو په توګه پېښېږي.
د سیالۍ اغېزې
د سیالۍ بېلابېل ډولونه شتون لري او کولای شي د جنتیکي بدلون بهیرونو ته بڼه ورکړي.
تاریخچه
چارلس ډاروین په ډاګه نه‌کړه چې د هغه کار او مطالعات به پر طب څانګه باندې څه اغېزې ولري، که څه هم بیولوجي‌پوهان، د پتوجېنونو د تکامل او همدا راز د هغو پر وړاندې د اورګانیزم دفاعي اړتیا پېژندنې لپاره، «د ناروغیو مکروبي تیوري» ومنله او هغه یې ارزښتمنه وګڼله.
طب، په خپل وار سره، تکامل له پامه غورځولی او پر ځای یې (څرنګه چې په «ستونزمنو علومو» کې لېدل کېږي) پر تقریبي میخانیکي لاملونو باندې تمرکز کړی دی."طب ځان ته د ګالیلې، نیوټن او ډیکارت میخانیک فزیک بڼه ورکړه…. د دغې بڼې په پام کې نیولو سره داسې پایلې ته رسېږو چې، طب په خپلو مفاهیمو کې میخانیکي، مادیت‌پال (ماټریالیست)، تقلیل‌پال (ریډکشنیست)، خطي-تعلیلي او قطعي (په دقیقه توګه د وړاندوینې وړ) دی. طب غواړي په وجود کې د یوه واحد، مادیت‌پال (یعنې اناټومیکي یا جوړښتي؛ د بېلګې په توګه په جېنونو او د هغو محصولاتو کې) داسې یوه بدلون له‌لارې، د ناروغۍ یا د هغې نښو، نښانو او لامل په هکله څرګندونه وکړي، چې دغه بدلون په مستقیمه (خطي) توګه رامنځ‌ته شوی وي (د بېلګې په توګه: د انتاني، زهري یا پرهاري لاملونه پر مټ)."جورج کریستوفر ویلیامز لومړی کس ؤ چې د زړښت په تړاو په روغتیایي مسایلو کې تکاملي تیوري وکارَوله. همد راز، په ۱۹۵۰ز کې، جان بولبي د ماشوم په وده کې د اختلاط ستونزه «د لېوالتیا له دریڅې څخه یوه تکاملي لرلید» له‌لارې وڅېړله.
په تکاملي طب کې یو مهم تیوریکي پرمختګ، د نیکولاس تینبرګن تمایز ؤ چې په اصل کې، په اخلاق‌پوهنه کې د تکاملي او تقریبي میکانیزمونو ترمنځ بیان شو.
سياسي جګړه
سياسي جګړه د دوښمنۍ د نيت پر اساس، د سياسي لارو چارو کارولو ته ويل کيږي،  څو خپل مخالف اړ کړي چې د بل غوښتې تر سره کړي. سياسي اصطلاح د يو حکومت او موخه مخاطبينو تر منځ د محاسبه شوي تعامل په توګه تشريح کېدای شي، چې په مخاطبينو کې د يو بل هېواد حکومت، پوځ، او/يا ټول نفوس شامل دي. حکومتونه بيلا بيلې لارې کاروي تر څو د زور له لارې مشخص کارونه تر سره کړي، په دې ډول د مخالف په وړاندې اړوندې ګټې تر لاسه کوي. په دې لارو چارو کې تبليغات او رواني فعاليتونه (PsyOps)  شامل دي، کوم چې په ترتيب سره ملي او پوځي موخو ته خدمت کوي. تبليغات ګڼ اړخونه، دوښمنانه او جبري سياسي اهداف لري. رواني فعاليتونه د ستراتيژيکو او ماهرانه پوځي اهدافو لپاره وي، او شونې ده چې موخه يې د دوښمن پوځي او ملکي اوسېدونکي وي.
د سياسي جګړې اجباري طبيعت د يو مخالف د سياسي، ټولنيزې يا اجمتماعي غوښتنې د کمزورۍ، يا ويجاړتيا لامل ګرځي او د فعاليتونو يو جريان د يو هېواد مطلوبه ګټو ته اړ باسي. شونې ده چې له سياسي جګړې سره تاوتريخوالی، اقتصادي فشار، ويجاړي، او ديپلوماسي يو ځای وي؛ خو د دې ډول جګړې اصلي اړخ «د الفاظو، انځورونو او نظرياتو کارول دي». د دې اجباري لارو چارو رامنځته کول، پراختيا او دوام د ملت لپاره د سياستمدارۍ يو عمل دی او د زيات مستقيم پوځي اقدام لپاره د بالقوه بديل په توګه کار کوي. د بېلګې په ډول، د اقتصادي بنديزيونو يا سوداګريز بنديز تګلاره په دې موخه تر سره کيږي، تر څو اړين اقتصادي زيان ورسېږي، او بيا سياسي بدلون رامنځته کړي. په سياسي جګړه کې په کار اچول شوې طريقې او تګلارې د يو هېواد د سياسي لرليد او جوړښت پورې تړلې دي. دا چلند دې ته په کتنې سره چې یو هېواد ټولواکيز، مطلق العنان، او که ولسواک دی، بلدون مومي.
د سياسي جګړې وروستی هدف دا دی تر څو د يو مخالف نظريات او کارونه د پوځي ځواک له کارولو پرته د يو هېواد د ګټو په لور تغيير کړي. همدا راز، د سياسي اهدافو د پراختيا لپاره، دا ډول منظم مجبورول او د زور کارول، له تاوتريخوالي څخه د ځان ژغورلو له لارې د ژوند د ساتلو عملي هدف هم لري. په دې اساس، په سياسي جګړه کې همدا راز «د ملګرو هڅول او د دوښمنانو د روحياتو کمزوري کول، د يو چا د هدف لپاره د مرستې تر لاسه کول، او د دوښمنانو د مخنيوي لامل ګرځېدلو هنر»  هم شامل دی. په عموم کې، سياسي جګړه د دوښمنۍ په موخه او د بالقوه پراختيا له لارې رامنځته شوې ده، خو د ژوند بايلل يې منل شوې پايلې دي.
سوله ايز
سياسي جګړه د يو ملت په لاس کې شته د اړتيا وړ ټول وسايل په کار اچوي، تر څو خپلې ملي موخې تر لاسه کړي. د سياسي جګړې تر ټولو غوره وسیله «پياوړې تګلاره چې په قوت سره تشريح شوې وي» ده او که لا زيات نېغ په نېغه وويل شي «څرګنده تګلاره چې په پياوړتيا يې ملاتړ شوی وي» بلکې سياسي جګړه په هغه ډول کارول شوې، لکه چې يو مخکښ مفکر د دې موضوع په اړه داسې وضاحت ورکړی، "کله چې په ټوله نړۍ کې د عامه اړيکو څرګندونې او د قناعت ورکولو نرمې عمومي ديپلوماسۍ طريقه – د ارام ځواک تګلارې –د اړينو احساساتو او کارونو په ترلاسه کولو کې ناکام شي». ستره هه لاره چې سياسي جګړه ورڅخه پر لار اچول کيږي، تبليغات دي. د دې کارونو اصل او طبيعيت هم پټ هم څرګنده کېدای شي. «سپین» يا څرګند تبليغات هغه دي چې له يوې معلومې سرچينې څخه راځي. له بله اړخه «خړ» تبليغات، "د يو حکومت د اواز نيمه رسمي پراخوالی دی». د سړې جګړې پر مهال د ازادې اروپا راډيو او د ازادۍ راډيو د «خړ» تبليغاتو بېلګې دي. خو «تور» تبليغات، بيا هغه تبليغات دي، چې له نامعلومې سرچينې څخه راپورته کيږي. د تورو تبليغاتو اصلي کلید دا واقعیت دا دی چې هغه ډېر ځله «داسې ښکاري چې له يوې بې طرفه سرچينې څخه منځته راغلی خو په حقيقت کې داسې نه وي».
داسې کانالونه شته چې د تبليغاتو د انتقال لپاره کار ځينې اخستل کيږي. د تيکنالوژۍ زياته کارونه يوې ادارې سره مرسته کوي چې زيات شمېر خلکو ته معلومات خپاره کړي. تر ټولو بنسټيز کانال يې ويل شوي الفاظ دي. په ژوندۍ بڼه ويناوې او راډيو تلويزيون خپرونې هم په دې کې شاملېدای شي. څرګندې او پټې راډيويي خپرونې ځانګړې ګټوره وسېله بلل کېدای شي. چاپي مواد هم ډېر ځواکمن دي لکه رسالې، نشريې، کتابونه، مجلې، سياسي کارټونونه، او د ورځپاڼو مضامين (پټ يا په بله لاره) هم په دې کې شامل دي. ويجاړول، نفوذي استازي، جاسوسان، ژورنالستان، او «ګټور احمقان» دا ټول کېدای شي په سياسي جګړه کې د ځواکمنو وسيلو په توګه وکارول شي.
تیری کوونکی
１. مداخله يا نفوذ: د تېرې کوونکي له خوا د يو قرباني شوي هېواد په داخل کې په څرګند ډول د سياسي او ټولنيزو ډلو مداخله چې نهايي هدف يې د خپل نفوذ پراختيا او واک تر لاسه کول وي. تېری کوونکی د خپلې لوبې پای پټ ساتي، کوم چې د عادي بانفوذه طبيعيت لرونکې ديپلوماسۍ له پولو څخه بهر ځي، او جاسوسي پکې ښکېل کيږي.
２. د ځواک ټوټې ټوټې کول او سره پاشل: "د قرباني د سياسي او ټولنيز جوړښت ماتېدلو ته ويل کيږي، تر دې چې ملي اخلاق هم ټوټه ټوټه شي او هېواد د نور مقاومت وړتيا ونه لري". ممکنه ده چې تېری کوونکی د سياسي، طبقاتي، توکميز، مذهبي، نژادي او نورو ډلو تر منځ له داخلي تاوتريخوالي هم ناوړه ګټه پورته کړي. دا نظريه هغې تګلارې ته ورته ده چې وايي "ووېشه او ونيسه".
３. ويجاړي او ناکامي: ويجاړي په دې مانا چې «د قرباني شوی هېواد په داخل کې د وفادارو او مهمو سياسي او ټولنيزو ډلو بدنامول يا راجلا کول او د تېري کوونکي سياسي يا نظرياتي اهدافو ته د هغه انتقال». د يو مخيز او مستقيم انتقال پر ځای، شونې ده چې تېری کوونکی داسې منځګړي حالات هم ومني چې لا هم د هغه له موخو سره برابر وي، لکه د په سياسي لحاظ د مهمو اشخاصو ملاتړ. سربېره پر دې، په قرباني هېواد کې له بانفوذه اشخاصو او مهمو مشرانو څخه د نخبه ګانو پر ضد اشخاص جوړول، د نوي حکومت لپاره مشروعيت او دوام رامنځته کوي. را جلا کول د تېري کوونکي ډلې ته د مهمو اشخاصو او مشرانو د وفادارۍ انتقال ته ويل کيږي. ممکنه ده چې يو شخص بل چرته ځای پر ځای کړای شي او يا په قرباني هېواد کې په خپل ځای پاتې شي، خو په مسلسل ډول په سيمه ايزو مسائلو پېښو کې کې له خپل نفوذ څخه د تېرې کوونکي په ګټه کار اخلي. را جلا شوي، همدا راز له داخل څخه معلومات تېري کوونکي ته مهيا کوي.
کودتا د موجود هېواد په منځ کې له سياسي سرچينو څخه د ملاتړ تر لاسه کولو لپاره ګټه اخلي، او هغه شنډوي يا يې له حرکت غورځوي، کوم چې د کودتا په وړاندې د راټولېدو وړتيا لري. بريالۍ کودتا په چټکتيا سره رامنځته کيږي او د حکومت د واګو له تر لاسه کولو وروسته، د اړيکو او فعاليت په کنترولو سره وضعيت باثباته کوي. سربېره پر دې، د ناامنۍ د احساس په کمولو سره، يو نوی حکومت بايد د ولس، پوځ او اداري جوړښت څخه قبوليت تر لاسه کړي. په پای کې، نوی حکومت به د خپلو خلکو په سترګو کې د ځان لپاره مشروعيت ولټوي، او په ورته وخت کې به د بهرني مشروعيت (رسميت پېژندنې) په لټه کې شي. شونې ده چې کودتا د ملي ځواکونو له خوا رهبري شي، يا پکې بهرنی اغېز ښکېل شي، چې دا بهرنۍ ازادۍ يا نفوذ ته ورته دی.
په لرغونې زمانه کې
د سياسي جګړې تاريخ تر لرغونې زمانې رسېږي. چینايي جنرال او ستراتيژيک سن ټزو د دې جګړې اصل د چينايي پوځي ستراتيژۍ په لرغوني کتاب، د جګړې هنر، کې ځای کړی، چې وايي: دا چې په سلو جګړو کې سل ځله بريالی شې دا د غوره والي لوړه څوکه نه ده؛ تر ټولو لوړ غوره والی دا دی چې د دوښمن پوځ بې له کومې جګړې کمزوری کړې...د پوځي چارو کارپوهان د دوښمن ځواکونه جګړې ته له تګ پرته کمزورې کوي، بې له کوم بريده د دوښمن په ديوالونو راتاو ښارونه نيسي او د دوښمن هېواد بې د جګړې له اوږدولو ټوټه ټوټه کوي.
په لرغونې زمانه کې د سياسي جګړې ډېرې زياتې بېلګې شته. په لرغوني يونان کې، يوه مشهوره بېلګه يې ټروجن هورس دی، چا به چې د تکتيکي پوځي اهدافو لپاره د غولولو حربه کاروله. د يوناني لفاظۍ او تياتر په ګډون له تبليغاتو په عمومي ډول ګټه اخستل کېده، کوم به چې الفاظ او انځورونه کارول تر څو د ټولې يوناني نړۍ په کچه په عامو خلکو نفوذ  پيدا کړي. دې چارې د سياسي ځواک د ميکانيزم په توګه ويناوې د هميشني ميراث په توګه پرېښودې، چې د اختلافاتو په حل او تسلميدو کې له ځواک څخه هم پياوړی دی. په همدې پړاو کې، سکندر اعظم سکه وهل وکارول چې د هغه انځور پرې کښل شوی و، په دې توګه يې په غير مستقيم ډول نيول شوي ملتونه اړ کول تر څو د هغه مشروعيت د يو ملي واکمن په توګه ومني او مختلف ملتونه د خپل واک تر مستعرو لاندې سره راټول کړي.
په افغانستان کې د جګړې پر ضد لاریونونه
د ۲۰۰۱ کال د اکتوبر په ۷ ڼېټه پر افغانستان وړاندیز شوی برید، د جګړې د رسمي پیل په ورځو کې د پراخو غبرګونونو او لاریونونو لامل شو. له ۲۰۰۱ کال څخه تر ۲۰۲۱  کال پورې په افغانستان کې د جګړې دوام د پراخ مخالفت او لاریون څخه په دښمۍ واوښت.
۲۰۰۱ کال
د امریکا په واشنګتن ډي سي کې د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر په ۲۹ نېټه څه کم زره کسانو لاریون وکړ، او پر افغانستان یې د امریکا  راتلونکی یرغل محکوم کړ. لاریونونه د A.N.S.W.E.R اېتلاف (د جګړې د بندولو او نژاد پالنې د پای ته رسولو لپاره اوس عمل وکړئ) له خوا تنظیم شوې و. په میریډین هیل پارک (مالکولم ایکس پارک) کې په زرګونو خلک راټول او د ښار په مرکز کې یې په لاریون روان شول، پداسې حال کې چې په نورو ځایونو کې د پانګوالۍ ضد د همپالنې غړو د نړیوال بانک او د پیسو نړیوال صندوق  (IMF ) مرکزي دفتر ته څېرمه د اډوارډ آر مورو پارک ته په لاره د پولیسو سره لنډه نښته وکړه. د لاریون کوونکو دواړه ډلې په  یوه حرکت کې په آزادۍ پلازا کې راټولې شوې.
د سانفرانسیسکو د میشن ولسوالۍ په یوه پارک  کې نږدې لس زره کسان راټول شول ترڅو په افغانستان کې د بوش د ادارې د پوځي لاسوهنې پلانونه وغندي.
څه کم ۲۵۰۰ لاریون کوونکو د لاس انجلس د ویسټ ووډ په سرکونو کې لاریون وکړ.
له ۳۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰ کسانو د نیویارک  ښار په یونین څلورلارې کې په سوله ایز لاریون کې برخه واخیسته.
۵۰۰۰ کسانو د هسپانیې په بارسلونا کې، په یوه لاریون کې ګډون وکړ او د یو پوستر تر شا چې پکې لیکل شوي وو: "د سولې لپاره - نوره قرباني نه" وخوځېدل. لاریون کوونکو د هسپانیا له حکومته وغوښتل چې د امریکا له هېڅ  کومې پوځي مداخلې او یا د ناټو د غچ څخه ملاتړ و نه کړي.
څو زره لاریون کوونکو د ۲۰۰۱ کال د اکټوبر په لومړۍ نېټه، د سپټمبر د یولسمې پېښې د بریدونو په غبرګون کې چې نیویارک او واشنګټن ته نژدې ترسره شوې، د هر ډول پوځي برید پر ضد په نیویارک ښار کې لاریون وکړ. دو داسې شعارونه لېږدول چې پرې لېکل شوي وو "غميزه په جنګ مه بدلوئ" او "زموږ غم د جګړې اعلان نه دی" ، ډېری لاریون کونکو استدلال کاوه چې دا بریدونه جګړه ییز عمل نه  بلکه یو جنایي عمل و چې باید د نړیوال عدلي نظام له لارې ورسره معامله وشي.
د ۲۰۰۱ کال د اکتوبر په  ۷ نېټه له ۱۰۰۰۰ څخه تر ۱۲۰۰۰ پورې وګړي د بوش د ادارې د ترهګرۍ ضد جګړې په نوم له جنګ سره د مخالفت لپاره د نیویارک په ښار کې راټول شول. دې ډلې د یونین څلورلارې څخه د ټایمز تر څلورلارې پورې لاریون وکړ، د لاریون په پیل کې یې د پولیس هرکلی وکړ. د پولیسو له خوا د نږدې دولسو وینا کوونکو لیست دریو یا څلورو ته راکم شو، او ورپسې په یوه قطار کې ودرول شول.