cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالله ګل ریان
عبدالله گل ریان په خپل وروستي پيغام کې چې د د بشیر احمد ریان دمرگ په اړه یې خپور کړی وو وویل : بشیر احمد شهیده ! ستا تلل راتلل خو به زما دلاس په ښکلولو او زما په لڼډه دعا وو. خو، دا وروستي تلل دي له زندانه دغرو په لاره وو، زما لاسونه خو دي و نه نیول او نه ما د روغتون له انگړ څخه، ستا په وروستنۍ وداعیه – دجنازي لمونځ او فاتحه - کښۍ ستا لیدنه وکړه. « دانساني عاطفي په غوښتنه مي بدن ولړزید خو د – انا لله وانا الیه راجعون – مبارکو تورو په تکرار مي اختیار پردی نشو. له ځان سره مي وویل : که زه دکمونستانو په بند کښي چي په اعدام محکوم شوی وم ،شهید کړای شوی وای،بشیراحمد څه چي يو زوی به مي هم نه و. یا که اوس، خدای مکړه ،دا شهید زوی مي، په داسي مرگ مړ شوی وای چي په دعا او فاتحه يي شرمیدلای، بیا به مو څه کول،اوس خو الحمد لله هغه د عزت مړینه يي په برخه شوه چي هرمسلمان يي دځان لپاره غواړي. بشیر احمد شهیده! په ژوند چي په څومره زړونو کي خوږ وۍ،شهادت دي ترهغه ډیر زړونه وتخنول، ستا په شهادت د باطل،وحشت ،جبر او زور په وړاندي ډیر قلمونه وخوځیدل او ډیر احساسات را وپاریدل.
سرچینه مسلمان ساینس پوهان بشیر احمد ریان څخه معلومات نن ټکی اسیا
سلطانه راضیه
سلطانه راضیه غوري په انګلیسي Razia Sultana) د ایلتتمش لور وه چې په بدایون کې پیداشوې وه. نوموړی د ډهلي په واکمنې کې یواځینې ښځینه او مسلمانه واکمنه تیره شوې.
سپين ځوږ
سپين ځوږ یا سپين شور د یوه سيگنل د پروسېس په نتیجه کې رامېنځته کېږي. سپين شور یو سيگنل دی چې د ثابت قدرت او ناټاکلي تراکم سره ترسره کېږی.
سرچینې
روسي ویکی «Белый шум»
وېشنيزه:Stochastic processes وېشنيزه:Noise وېشنيزه:Time series analysis وېشنيزه:Data compression
فضا
په پورتنی تصویر کې ۲,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دوه ټریلیونه کهکشانونه موجود دي.
فضا (جهان) هغه څه چې د انسانانو سره د ننۍ ټکنالوژې په مرسته د لیدلو وړ دي.
اړوند مخونه
تووالو
تووالو هیواد  (تووالو ټاپوګان) توالو په انګلیسي Tuvalu) په آرام سمندر کې پروت ټاپوییز هیواد پلازمینه یې د فونافوتي ښار دی. یاد ټاپوګان د پلینزي ټاپوکانو له ډلی څخه شمیرل کیږي چې مخکی له تووالو الیس نومیدل. د تووالو مساحت ۲۶ کیلومتره مربه رسمي ژبه انګلیسي او د بریتانیا دوهمه ملکه الیزابت د نظر لاندی حکومت کوي.
مېو (تورۍ)
مېو (غټ: Μ، کوچنۍ μ) د یوناني ابڅيو دولسم تورۍ دي. او په یوناني شمیرنو کې ۴۰ مقدار لري.
ناټاکلی مزل
ناټاکلی مزل -
نصرالله ناصر
نصرالله ناصر (زوکړه ۱۳۳۳ لمريز لېږدي کال، د لغمان ولايت)، د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال او څېړونکی دی.
سووا
سووا Suva) په استرالیا لویه وچه کې پروت د فیجي هیواد پلازمینه او لوی ښار دی.
نصرالله ناصر
مخينه
د لیسانس دیپلوم یې پر ۱۳۵۷ ل کال د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي له پښتو څانگې څخه په لوړه پوړۍ او د ماسترۍ زده کړې یې د (پښتو قاموس لیکنې تاریخچه) تر سرلیک لاندې پايليک (تېزس) په لیکلو او دفاع کولو سره پر ۱۳۷۰ ل کال پای ته ورسولې او په لوړه پوړۍ ترې فارغ شوی دی. نوموړي پر ۱۳۶۲ ل کال د روسي ژبې د زده کړې کورس پای ته ورساوه او بريلیک (دیپلوم) یې تر لاسه کړ. پر ۱۳۶۵ ل کال یې په کابل کې د ژورنالیزم له نړیوال انستیتوت څخه سرټيفکيټ ترلاسه کړ.
رسمي دندې او بوختیاوې
نصرالله ناصر له فراغت سره سم د ۱۳۵۷ ل کال د مرغومي میاشتې پر لومړۍ نېټه د څانگې خلاف د کرنې او ځمکو اصلاحاتو وزارت کې د مدیر په توگه وگوکارل شو. پر ۱۳۵۸ ل کال یې د افغانستان د علومو اکاډمي د علمي غړیتوب ویاړ تر لاسه او د همدغه کال د چنگاښ پر ۲۵ د دې اکاډمۍ د زېري اوونیزې په شپږم مسلکي بست کې یې د نوماند علمي غړي او د مهالنۍ د چاپ پازوال (مهتمم) په توگه کار پيل کړ.
د ۱۳۵۹ ل کال په غبرگولي میاشت کې، چې د نوماندۍ دوره یې لا پای ته نه وه رسېدلې، د عسکرۍ مکلفیت خدمت ته ولېږل شو؛ دغه دوره یې د اردو په مطبعه او عسکري اخبار (حقیقت سرباز) کې تېره کړه او پر ۱۳۶۰ ل کال د ترخیص له اخیستلو وروسته پر ۱۰ /۹ / ۱۳۶۰ نېټه د کابل مجلې مرستیال او د ۴۰ ورځو له تېرولو وروسته یې د هغه وخت له مقرراتو سره سم د نوماندۍ دوره پای ته ورسېده او د څېړونکي مرستیال رتبې ته یې ترفیع وکړه.
د ۱۳۶۲ ل کال په پيل کې د لنډې مودې لپاره د فولکلور او شفاهي ادبیاتو د څانگې غړی، ورپسې د زېري اوونیزې سرپرست او پر ۲۰ / ۴ / ۱۳۶۲ نېټه رسماً د زېري جریدې د پازوال مدیر په توگه وگومارل شو.
د ۱۳۶۶ ل کال د وري میاشتې په پيل کې د ژبو او ادبیاتو د مرکز علمي منشي شو او پر ۹ / ۴ / ۱۳۶۷ نېټه د عسکري خدمت د احتیاط دورې ته سوق شو. د ۱۳۶۹ ل کال په وږي میاشت کې د ترخیص له اخیستلو وروسته بیا د ژبو او ادبیاتو د مرکز علمي منشي شو، خو څو میاشتې وروسته یې له دې دندې څخه استعفا وکړه او د فولکلور او شفاهي ادبیاتو د څانگې غړی شو.
پر ۱۳۷۳ ل کال کې د ژبو او ادبیاتو د مرکز سرپرست علمي منشي شو او پر ۲/۱/۱۳۷۴ نېټه د ژبو او ادبیاتو د مرکز سرپرست سروال (رئیس) او پر ۲۰ / ۷ / ۱۳۷۴ نېټه په لومړۍ رتبه بست کې د ژبو او ادبیاتو د مرکز سروال شو.
له ۳/۹/۱۳۷۶ نېټې څخه پر ریاست سربېره د ۱۳۷۸ ل کال د غويي میاشتې تر پایه پورې د علومو اکاډمي د بشري علومو د برخې سرپرست مرستیال وو او پر ۲۰/۷/۱۳۷۸ نېټه د افغانستان د علومو اکاډمي علمي منشي شو چې دغې دندې ته یې د ۱۳۸۵ ل کال د زمري میاشتې تر پایه دوام ورکړ او په همدې نېټه په دوهمه رتبه بست کې د پښتو څېړنو د نړيوال مرکز د علمي منشي په توگه مقرر شوی، چې دغه دنده یې ونه منله او استعفا یې وکړه. وروسته د ژبو او ادبیاتو د مرکز د ادبیاتو او متنپوهنې د څانگې په څلورم بست کې علمي غړی شو چې شاوخوا لس کاله یې دغه علمي دنده پر مخ بوتله. که څه هم په دغه موده کې د علومو اکاډمي د مشرتابه له خوا ورته د بېلابېلو ریاستونو د منلو وړاندیز کېده، خو نوموړي د علمي- څېړنیزو چارو پر مخ بېول غوره گڼل. په پای کې پر ۱۳۹۶ ل کال د افغانستان د علومو اکاډمي د ریاست په وړاندیز او د هېوادمشر په منظورۍ له ۲۳/۸/۱۳۹۶ نېټې راهيسې د بشري علومو په برخه کې د افغانستان د علومو اکاډمي د مرستیال په توگه مقرر شوی چې تر اوسه هم همدا دنده پر مخ بیایي.
نصرالله ناصر پر ۱۳۸۲ ل کال مافوق رتبې ته ترفېع کړې او علمي رتبې یې په ترتیب سره ترلاسه کړې دي چې اوس د څېړنپوه علمي رتبه لري او دا رتبه یې پر ۱۳۸۸ ل کال ترلاسه کړې ده.
ژبې
د نصرالله ناصر مورنۍ ژبه پښتو ده، خو په دري ژبه هم پوهېږي، لیکنې یې پرې کړې او هم یې ژباړې ترې کړې دي. له انگلیسي او روسي ژبو سره هم بلد دی.
د علمي پروژو او د ماسترۍ د پايليکونو لارښوونه
نصرالله ناصر پر نورو علمي، فرهنگي او څېړنیزو چارو سربېره د ۷ علمي – څېړنیزو پروژو، چې دمخه بشپړې شوې او د ماسترۍ د ۳ پايليکونو (تېزسونو) لارښود پاتې شوی او د ۵ علمي – څېړنیزو پروژو د لارښوونې چارې یې لا اوس هم پر غاړه دي.
تدریس
نصر الله ناصر د اوږدې مودې لپاره تدریس نه دی کړی، څو میاشتې یې په نادريې لېسه او پر (...) کال یې د څو میاشتو لپاره د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو د پوهنځي د پښتو څانگې د ماسترۍ په پروگرام کې درس ورکړی او همدارنگه د پښتو ماسترۍ د بورډ منشي هم وو.
د تقریظونو لیکل او د آثارو ایډيټ
تر اوسه یې پر بېلابېلو آثارو چې شمېر یې له (۳۰) څخه اوړي، تقریظونه او نظرونه لیکلي دي. تر اوسه يې (۷) ځانگړي آثار ایډیټ کړي دي.
په سیمینارونو کې گډون
هغه علمي– څېړنیز سیمینارونه، چې له ۱۳۵۸ ل کال نه تر اوسه (۱۳۹٨ ل کال) پورې د افغانستان د علومو اکاډمۍ او نورو علمي – فرهنگي موسسو له خوا جوړ شوي، په ډېرو کې یې نصرالله ناصر گډون کړی دی چې شمېر یې له (۱۰۰) څخه اوړي او شاوخوا (۳۰) سیمینارونو ته یې مقالې لیکلې او لوستلې دي چې د سیمینارونو په ټولگو کې چاپ او خپرې شوې دي.
په کمیسیونونو کې غړیتوب
نصرالله ناصر پر دې سربېره چې د ډېرو سیمینارونو د علمي او نشراتي کمیسیونونو غړی پاتې شوی، د علومو اکاډمۍ په بېلابېلو کمېټو او کمیسیونونو کې یې گډون کړی دی چې په لاندې توگه یې د ځینو لنډه یادونه کېږي:
۱ - نشراتي کمیسیون.
۲ – د قوانینو او مقرراتو د اصلاح او بیا کتنې کمیسیون.
۳ – د انسجام د لومړني کمیسیون غړی او منشي (۱۳۶۶)؛
۴ - د دفاع د کمیسیونونو غړی او د ځینو مشر؛
۵ - د اداري ترفیعاتو د کمیسیون غړی او د علومو اکاډمۍ د اداري اصلاحاتو د کمیسیون مشر (۱۳۹۳ ل کال)؛
۷ – په نورو ادارو او وزارتونو کې د علومو اکاډمۍ په استازیتوب د بېلابېلو کمېټو او کمیسیونونو غړی؛
۸ – د آریانا دایرة المعارف د ارټیکلونو د تثبیت او ارزیابۍ د کمیسیون غړی او نور.
د مجلو د کتنپلاوي (تحریر هیأت) غړیتوب
د کابل، عرفان، لرغون پېژندنې او الفت مجلو د تحریر هئیت غړی.
له ۱۳۸۰ ل کال څخه را په دېخوا تر اوسه (۱۳۹٨ ل کال) پورې د کابل مجلې د کتنپلاوي غړی دی.
له آریانا دایرة المعارف سره همکاري
۱ – د ارټيکلونو د تثبیت او ارزیابۍ د عالي کمیسیون غړی.
۲ – لیکوال.
۳ – ژباړونکی (له پښتو ژبې څخه دري ژبې ته، له دري ژبې پښتو ژبې ته).
۴ – مسلکي ایډېټور.
۵ – د پښتو ژبې د ایډېټورانو د بورډ مشر (له لومړي ټوک څخه تر اووم ټوک پورې).
تر اوسه یې د آریانا دایرة المعارف بېلابېلو ټوکونو ته له (۱۰۰) څخه زیاتې مقالې لیکلې او د (۱۵۰) په شاوخوا کې یې له پښتو نه په دري، له دري نه په پښتو ژباړلي دي.
مکافات
تر اوسه یې ۳ دوهمه درجه، ۳ درېیمه درجه ستاينليکونه او دوه افتخاري ستاينليکونه، چې لومړی یې له مشرانو جرگې څخه تر لاسه کړی او دويم يې د بدخشان ولایت له خوا ورکړل شوی دی. همدراز بخششي معاشونه هم ورکړل شوي دي. په بېلابېلو کلونو کې یې څلورو آثارو لومړۍ درجه فرهنگي جایزې او ۲ اثارو یې دويمه درجه فرهگي جایزې ګټلې دي. همدارنگه یې یوه اثر د سولې دويمه درجه جایزه گټلې ده.
په لویو جرگو کې گډون
نصرالله ناصر د مدني ټولنې په استازیتوب په دې لاندې لویو جرگو کې گډون کړی دی:
• د ۱۳۹۰ ل کال د دودیزې لویې جرگې غړی.
• د ۱۳۹۲ ل کال د مشورتي لویې جرگې غړی.
په سیاسي گوندونو او ډلو کې غړیتوب
نصرالله ناصر تر اوسه د هېڅ سیاسي گوند او ډلې غړی نه دی.
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
الف – ځانگړي (مستقل) چاپي نښيرونه يې:
د جنازې لمونځ
د جنازې هغه لمونځ ته ویل کېږي چې د یوه مسلمان د مړینې وروسته د هغه په مړي ترسره کېږي.
نصرالله ناصر
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
۱ – د پښتني فولکلور د چاپي مجموعو څېړندود، ۱۳۸۳، د افغانستان د علومو اکاډمي، ۴۲۲ مخه.
د جنازې لمونځ
د جنازې د لمانځه حکم
د جنازی لمونځ فرض کفایی دی که چیری یو یا دوه مسلمانان وروڼه پر یو مړه د جنازی لمونځ وکړی نو د ټوله کلی والا وو ، غاړی یی خلاصیږی او که یوه یا دوو هم نه وکړی نو ټوله گنهگاره کیږی.
د جنازی د لمانځه د ادا کولو طریقه
اول د لمانځه لپاره صفونه جوړ کړی او ودریږی که چیری خلگ ډیر وه نو دری (۳) یا پنځه (۵) یا اوه (۷) صفونه دی جوړ کړی ښه دا دی چی صفونه طاق وی د صفو د جوړولو او ترتیب څخه وروسته دی د جنازی د لمانځه کولو نیت وکړی په دی لمانځه کی څلور (۴) تکبیرونه دی پدی تکبیرو کی لاسونه نه پورته کیږی، د اول (۱) الله اکبر په ویلو سره دی د امام سره نیت وتړی د دی څخه وروسته دی سبحانک اللهم تر آخره پوری ووایی بیا دی دوهم (۲) الله اکبر د امام سره کرار (خفیه) ووایی د دوهم الله اکبر وروسته دی د لمانځه دواړه درودونه ( اللهم صل-اللهم بارک) ووایی، بیا دی درییم (۳) الله اکبر ووایی او د مړه دعا دی ووایی
نصرالله ناصر
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
۲ – د روه له گلونو څخه، د استاد روهي په یاد، د خوست خپلواکه فرهنگي ټولنه، ۱۳۸۵، ۶۵ مخه.
د جنازې لمونځ
د لوی نارینه او ښځی د جنازی دُعا
اللھم اغفرلحینا ومیتنا وشاھدنا وغائبنا وصغیرنا وکبیرنا وذکرنا وانثانا اللھم من احییتہ منا فاحیہ علی الاسلام ومن توفیتہ منا فتوفہ علی الایمان ،
نصرالله ناصر
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
۳ – د افغانستان د علومو اکاډمۍ تاریخچه، ۱۳۸۹ ل، ۴۲۵ مخه.
د جنازې لمونځ
د کوچنی ( نابالغه ) هلک د جنازی دعا
تر اول تکبیر وروسته دی سبحانک اللهم ووایی د دوهم تکبیر وروسته دی دواړه درودونه ووایی او تر درییم تکبیر وروسته دی دغه دعا ووایی. اللهم اجعلهُ لنا فرطًا و اجعلهُ لنا اجراً و ذخراً و جعلهُ لنا شافعًا و مُشفعًا
نصرالله ناصر
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
۴ – د پښتو قاموس لیکنې تاریخچه (د ماسترۍ تیزس)، ۱۳۹۰ ل، ۱۹۸ مخه.
۵ – د عبدالرحیم ځدراڼ ژوند او آثار، ۱۳۹۳ ل، ۷۴ مخه.
د جنازې لمونځ
تړلې لیکنې
لمونځ
نصرالله ناصر
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
۶ – د شلمې پېړۍ په فرهنگي ادبي بهیر کې د علامه حبیبي دریځ، ۱۳۹۲ ل، ۵۵۶ مخه.
۷ – ښکار او مرغان. دغه رساله د زېري جریدې د ۱۳۶۰ او ۱۳۶۵ ل کلونو په گڼو کې پرله پسې چاپ شوې ده ۵۰- A4 مخونه.
۸ – د ښکارندوی پر قصیده مشاعره، تدوین، ۱۳۶۲ ل، ۶۹ مخه.
۹ – د شمس الدین کاکړ دېوان، سمون، سریزه او د لیکوال ژوندليک، ۱۳۸۴ ل، ۱۷۸ مخه.
۱۰ – د پښتني فولکلور د ترجمو تاریخي سیر، ۱۳۶۶ ل، ۲۰۰ مخه، (ناچاپ).
۱۱ – د نوم اوړون، ۱۳۵۷ ل کال، (د لیسانس دورې مونوگراف)، ناچاپ.
۱۳ – دري – پښتو قاموس، له نورو سره په گډه، ۱۳۸۴ ل کال.
۱۴ – د کابل مجلې د دریم خپرنیز پړاو د مقالو فهرست (۱۳۸۱ – ۱۳۹۴ ل)، چاپ ته چمتو.
ب - ژباړې:
۱ – کابل ښار د پېړیو په اوږدو کې، ۱۳۸۱ ل کال، ۱۳۲ مخه.
۲ – افغانستان او نړۍ (آسیايي او افریقايي هېوادونه)، ۱۳۸۳ ل کال، ۳۰۸ مخه.
۳ – افغانستان او نړۍ (استرالیايي، اروپايي او امریکايي هېوادونه)، ۱۳۸۳ ل کال، ۳۴۴ مخه.
۴ – ښوونځی د کمال او فضیلت روزنځی، ۱۳۸۹ ل کال، ۷۴ مخه.
۵ – په افغانستان او نړۍ کې د ښځو فرهنگي څېره، ۱۳۹۱ ل کال، ۱۰۸ مخه.
۶ – د کابل بالاحصار، ۱۳۹۰ ل کال، ۱۳۰ مخه.
۷ – نوروز او د افغانستان په ادبیاتو کې یې انعکاس، ۱۳۹۰ ل کال، ۱۴۶ مخه.
۸ – په افغانستان کې د سرامیک هنر، ۱۳۹۱ ل کال.
۹ – قصه های عامیانه از افغانستان (له پښتو نه په دري) ژباړه، ۱۳۸۹ ل کال، ۸۲ مخه.
ج – علمي – څېړنیزې مقالې:
نصرالله ناصر په بېلابېلو کلونو کې ډېرې مقالې لیکلي چې ځینې یې دا دي:
۱ – د پښتني فولکلور د ترجمو تاریخي سیر (د کتاب لنډیز)، کابل مجله، ۱-۲ مه گڼه، ۱۳۶۷ ل کال.
۲ – نومیالی لیکوال، تاریخپوه او کره کتونکی ارواښاد پوهاند صدیق الله رښتین، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه ګڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۳ – د ډاکټر دولت محمد لودين ژوند او آثار، کابل مجله، ۱ – ۲ مه گڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۴ - په پښتو ادبیاتو کې د جرگو انعکاس، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۵ – پېلوڅی، کابل مجله، ۷ – ۸ مه گڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۶ – الفت د پوهانو په نظر کې، کابل مجله، ۹ – ۱۰ مه گڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۷ – د معاصر ادب یو بل ځلانده ستوری هم د ادب له اسمانه را پرېووت، کابل مجله، ۱ – ۲ مه گڼه، ۱۳۸۲ ل کال. (د پوهاند الهام ژوند او آثار).
۸ – په ۱۳۸۱ کال کې د افغانستان د علومو اکاډمي د علمي – څېړنیزو چارو لنډ رپوټ، کابل مجله ۱ – ۲ مه گڼه، ۱۳۸۲ ل کال.
۹ – کاندید اکاډمیسین عبدالرحمن بلوڅ هم د تللو له کاروان سره یو ځای شو، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۸۲ ل کال.
۱۰ – په پښتو ادبیاتو کې د آزادۍ انعکاس، کابل مجله، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۸۲ ل کال.
۱۱ – نواب محبت خان او د هغه آثار، د نواب محبت خان یاد (د مقالو ټولگه)، ۱۳۸۶ ل کال.
۱۲ – د نواب محبت خان د دوه سوم تلین د نمانځلو د سیمینار گزارش، پورتنۍ ټولگه.
۱۴ – د «انجمن های ادبی در عصر روشنگری» مقالې د بشپړتیا په اړه د څو ضروري ټکو یادونه، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه گڼه، ۱۳۸۲ ل کال.
۱۵ – د عبدالقادر مومند او عبدالقادر خان خټک د یوسف زلیخا د پښتو ژباړې پرتلنه، کابل مجله، ۱ – ۲ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۱۶ – د عبدالرحمن بلوڅ ژباړو ته یوه کتنه، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۱۷ – د سوسن چمن بلبل د مشکو په کاروان کې، کابل مجله، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۱۸ – ریاض المحبت د څېړنو په بهیر کې، کابل مجله، ۷ – ۸ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۱۹ – د ملا عبدالسلام اشیزي د وخت سیاسي او فرهنگي وضعې ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۹ – ۱۰ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۲۰ – د علامه رشاد لنډ ژوندلیک، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۲۱ – د معاصرین سخنور او اوسني لیکوال پرتلنه، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۲۳ – د افغانستان د علومو اکاډمي د بشري علومو د برخې د درې کلنو علمي – څېړنیزو چارو گزارش، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۲۴ – د عبدالقادر خان خټک ژوند او آثارو ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۸۴ ل کال.
۲۵ – خوږې نغمې که د وطن د مینې کچکول؟ کابل مجله، ۷ – ۸ مه گڼه، ۱۳۸۴ ل کال.
۲۶ – د یو کلنې انتخابي دورې په بهیر کې د افغانستان د علومو اکاډمۍ لاس ته راوړنې، کابل مجله، ۹ – ۱۰ مه گڼه، ۱۳۸۴ ل کال.
۲۷ – نه هېرېدونکی فرهنگي شخصیت، علامه حبیبي، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه گڼه، ۱۳۸۴ ل کال.
۲۸ – د پښتو معاصر ادب یوه ځلانده څېره، (د غني خان ژوند او آثار) د غني یاد، ۱۳۸۶ ل کال.
۲۹ – استاد حمزه او پښتني فولکلور، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۸۵ ل کال.
۳۰ – د خوشحال خان خټک ژوند او آثارو ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۵ – ۶ ، ۷ – ۸ مه گڼې، ۱۳۸۵ ل کال.
۳۱ - د کابل مجلې د دریم خپرنیز پړاو (۱۳۸۰ – ۱۳۸۵) کلونو د مقالو فهرست، کابل مجله، ۵ - ۶ – ۷ – ۸ مه گڼې، ۱۳۸۵ ل کال.
۳۲ – د بایزید روښان ژوند او آثارو ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۳ – ۴ ، ۵ – ۶ مه گڼې، ۱۳۸۶ ل کال.
۳۳ – د پښتانه شعراء د کابل او پېښور چاپ پرتله، د اجمل خټک یاد، ۱۳۸۵ ل کال.
۳۴ – د «حافظ الملک حافظ رحمت خان او د هغه کورنۍ» اثر ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۹ – ۱۰ مه گڼه، ۱۳۸۶ ل کال.
۳۶ – د حافظ الملک حافظ رحمت خان بړېڅي ژوند، آثار او شخصیت ته لنډه کتنه، د نواب حافظ رحمت خان یاد، ۱۳۸۶ ل کال.
۳۷ – د کابل مجلې د ۱۳۸۶ – ۱۳۸۷ ل کلونو د مضامینو فهرست، کابل مجله، ۱۰ –۱۲مه گڼه، ۱۳۸۷ ل کال.
۳۸ – د خوشحال خان خټک له منظومې بازنامې سره د افضل خان خټک د منظومې بازنامې پرتله، کابل مجله، ۱ – ۲ ، ۳ – ۴ مه ګڼه، ۱۳۸۸ ل کال.
۳۹ – سپېڅلې پښتو (قاموس) ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۸۸ ل کال.
۴۰ – د استاد الفت ژباړو ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۹ - ۱۰ مه گڼه، ۱۳۸۸ ل کال.
۴۱ – «خوشحال او فولکلور» اثر ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه گڼه، ۱۳۸۸ ل کال.
۴۳ – په پښتو کې د ملمع شعر تاریخي بهیر ته لنډه کتنه (رساله)، کابل مجله، ۳ – ۴ ، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۸۹ ل کال.
۴۴ – د مولوي صالح محمد هوتک ژوند او آثار، د مولوي صالح محمد هوتک یاد، ۱۳۸۹ ل کال، ۱۷ مخه.
۴۵ – د محمد اکبر پامیر د وخت سیاسي، ټولنیز او فرهنگي حالت ته لنډه کتنه، د استاد محمد اکبر پامیر یاد، ۱۳۸۹ ل کال.
۴۶ – د استاد الفت ژوند او آثارو ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۱ – ۲ ، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۹۰ ل کال.
۴۷ – د دریوو ژبو (پښتو، دري او اردو) شاعر، معزالله خان مومند، کابل مجله، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۹۰ ل کال.
۴۸ – د شیر محمد هوتک لنډ ژوند لیک، د مولوي شیر محمد هوتک یاد، ۱۳۹۰ ل کال.
۴۹ – د عقاب خټک په کلیات کې بدیعي صنایع، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۹۱ ل کال.
۵۰ – علي محمد مخلص او د هغه دېوان، کابل مجله، ۵ – ۶ مه گڼه، ۱۳۹۱ ل کال.
۵۱ – د حبو اخوندزاده کورنۍ او د افغاني فرهنگ په رڼولو کې د هغوی ونډه، کابل مجله، ۷ – ۸ ، ۹ – ۱۰ مه گڼه، ۱۳۹۱ ل کال.
۵۲ – د استاد جاوید د « پيشینه کتب و جراید دري و پښتو در جهان» مقالې ته لنډه کتنه، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ مه گڼه، ۱۳۹۱ ل کال.
۵۳ – منوچهري دامغاني او د ده ممدوحین، کابل مجله، ۵ – ۶ ، ۷ – ۸ مه گڼه، ۱۳۹۲ ل کال.
۵۴ – د ادبي متن څېړنې اصول او لارې چارې، کابل مجله، ۳ – ۴ مه گڼه، ۱۳۹۳ ل کال.
۵۵ – د کابل مجلې د دریم خپرنیز پړاو (۱۳۹۲ ؛ ۱۳۹۳) کلونو د مضامینو فهرست، کابل مجله، ۱۲ مه گڼه، ۱۳۹۳ ل کال.
کریمي رنگ
وېشنيزه:رنگونه
نصرالله ناصر
د نصرالله ناصر چاپ او ناچاپ نښيرونه
۵۸ – د تقریظ لیکنې په اړه څو یادونې، کابل مجله، ۸ مه گڼه، ۱۳۹۴ ل کال.
۵۹ – ادیب او فولکلوریست، څېړنوال حضرت محمد ویاړ، کابل مجله، ۴ مه گڼه، ۱۳۹۴ ل کال.
۶۰ – د کابل مجلې د دریم خپرنیز (۱۳۹۴) پړاو د قلمي همکارانو د مضامینو فهرست، کابل مجله، ۱۱ – ۱۲ گڼه ۱۳۹۴ ل کال.
۶۱ – د دوست محمد خان کامل ژوند او آثارو ته لنډه کتنه، کابل مجله...
۶۲ – د علامه سید جمال الدین افغان ژوند ته لنډه کتنه، عرفان مجله، ۴ مه گڼه، ۱۳۸۶ ل کال.
۶۳ – د استاد رشاد رسمي دندې، خپلواکي (مجله)، ۴ مه گڼه، ۱۳۸۳ ل کال.
۶۴ – ملا حسن د تلوکان، زېری، ۱۳۸۶ ل کال.
۶۵ – لوی استاد پوهاند حبیبي او ترجمې، د استاد یاد (مقالو ټولگه)، ۱۳۶۴ ل کال.
۶۶ – د استاد راحت زاخېلي ژوند او آثار، زېری، ۸ – ۹ مه گڼه، ۱۳۶۴ ل کال.
۶۷ – په پښتو کې د ماشوم ادبیات، د زېري کالنۍ، ۱۳۶۳ ل کال.
۶۸ – ملي هنداره د اجتماعي څېړنو له نظره، زېری، ۴۵ – ۴۶ مه گڼه، ۱۳۶۳ ل کال.
۶۹ – د میرعلي شیرنوايي مجالس النفایس، زېری، ۳۵ مه گڼه، ۱۳۶۴ ل کال.
۷۰ – ښځنوک نرښځی نه دی، زېری، ۷ – ۸ مه گڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۷۳ – د الفت مجلې دریمې گڼې ته کره کتنه، الفت مجله، ۳ مه گڼه، ۱۳۸۱ ل کال.
۷۴ – کره کتنه (د اثر معرفي)، زېری، ۴۸ مه گڼه، ۱۳۶۵ ل کال.
۷۵ – د محمد گل نوري لیک ښوونکی، زېری، ۴۹ – ۵۰ مه گڼه، ۱۳۶۳ ل کال.
۷۶ – د فولکلوري موادو د راټولولو او څېړنې منابع، هموطن (مجله)، لومړۍ گڼه، ۱۳۷۴ ل کال.
۷۷ – د پښتو – پښتو تشریحي قاموس د نوي چاپ سریزه، ۱۳۸۳ ل کال.
۷۹ – مرکه د پښتو، زېری، ۳ – ۴ ، ۵ – ۶ ، ۷ – ۸ ، ۹ – ۱۰ مه گڼې، ۱۳۹۰ ل کال.
۸۰ - «منظوم متلونه» اثر ته لنډه کتنه، زېری...
۸۱ – بېنوایان، لوی استاد علامه حبیبي ته منسوبه ژباړه، زېری، ۱ – ۴ مه گڼه، ۱۳۹۴ ل کال.
۸۲ – د خوشحال خان خټک ژوند او آثار، زېری، ۱۳۵۸ ل کال، فوق العاده گڼه.
۸۳ – د برکت الله کمین مجددي په کلیاتو کې د ځینو نومیالیو ملي او فرهنگي شخصیتونو یادونه، د کمین یاد (د مقالو ټولگه)، ۱۳۹۲ ل کال.
۸۴ – وخت څنگه تېرېږي، زېری.
۸۵ – د افغانستان د علومو اکاډمي لنډه پېژندنه، ښکلا (مجله)، کندهار.
۸۶ – د ډاکټر سیدالشاه پولاد ژوند او آثار، زېری جریده.
۸۷ – د ادبي متونو په برابرولو کې د استاد خدمتگار هڅې، د بختاني خدمتگار فرهنگي خدمتونه (د مقالو ټولگه)، ۱۳۹۶ ل کال.
۸۸ – د فولکلور ټولونې او څېړنې میتودولوژي، د مقالو ټولگه.
۸۹ – د پښتو څېړنو د بین المللي مرکز تشکیل او د رئیسانو پېژندنه، (په مجموعه کې تر چاپ لاندې ده)، ۱۳۹۶ ل کال.
۹۰ – د ادبي متن څېړنې لارې چارې، د ادبي څېړنې اصول او لارې، (د مقالو ټولگه) او نور.
اخځليک
۲-http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00-%2E%2E%2E-8-00-0areu--00-00-10-0---0---0direct-10---4---0-0l--11-ps-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-00&cl=CL2.243.38&d=HASHcceef54c219d752da66c0a&x=1
ابو سعید فضل احمد غر
ابو سعید فضل احمد غر (زوکړه ۱۸۹۹ زېږدي کال، مردان - مړینه ۱۹۶۵ زېږدي کال) د پښتو ژبې، اردو او پارسي ژبو شاعر وو.
مخينه
ابو سعید فضل احمد غر د مشهور ولي لله حضرت محمد عبد لله مسافر صحرايی زوی دی چې پر ۱۸۹۹ ز کال د مردان د سرو ډیرو  په کلي کې زیږیدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د لاهور په باغبانپوره کې تر لسم ټولگي پورې وکړې او پر ۱۹۲۶ ز کال د حیدر اباد دکن ته ولاړ. هلته تر ۱۹۴۹ پورې د خپل ماما عبدالجبار کره اوسېده. هغه د پښتو اردو او فارسي ژبې شاعر دی. لومړنی تخلص یې (افغان) وو او په اردو شاعرۍ کې یې (کوهی) تخلص کړی دی.
د هغه ټول کلام په اتیا زرو اشعارو مشتمل دی، خو د هندوستان د ۱۹۴۷ زېږدي کال د خونړي فساد د سرو لمبو نه د هغه دیوان هم بچ نه شو. يوازې یې دومره وکړل چې خپل ځان او د شعرونو یوه وړه ټولگه کړای شوه.
هغه وو چې خپل پلرني ټاټوبي پېښور ته راغی. د ښاغلي همېش خليل په وینا پر ۱۹۵۲ ز کال د ولسي ادبي جرگې په یوه غونډه کې زما ملاقات ورسره وشو. د هغه د څیرې نه دا څرگندیده چې د زمانې د انقلابونو او گردشونو نه څومره تنزیدلی دی. د شعر او ادب د ترانو یو ډک رباب وو، چې د فرمایش په مضراب وچیړلی شو نو:
دنیا وايي له ما مینه بې وفا ده - ته په ما فاحشې باندې زړه مه کیږده
سپین دې وپوښته د ږیرې د سپین والي - اوس شپه نه ده سهر شوه ته ما پریږده
غر صاحب دغه یو قطعه وویله، سترگې یې پټې کړې خاموش شو.
یوه لحظه پس یې سترگې پرانستې، نو یو سوړ اسویلی یې وکړ، ناڅاپه پاڅېد او زموږ په ډیرو کوښښونو هم پاتې نه شو. غر ایسار نه شو، هغه ولاړ او داسې ولاړ چې بیا تر اوسه په نظر رانه غلو.
په پښتانه لیکوال نومې کتاب کې همیش خلیل زیاتوي: «ویلی شي چې څه وخت اعلیحصرت غازي امان الله خان د یورپ په سفر د تللو په موقعه بمبۍ ته ورسیدو، نو غر صیت د هغو په شان کې یوه قصیده وویله. اعلیحصرت د دغې قصیدې نه دومره متاثره شو چې ويی ویل: زه پښتو ژبه او ادب د غر صیب په حواله کوم خپله د ملک د اقتصادي حالاتو د ترقۍ د پاره به کوشش کوم.»
د فضل احمد غر د شعرو یوه وړه غوندې ټولگه د « گل کوهي» په نامه بمبۍ کې د افغان قونسل سردار غلام احمد خان په مرسته خلافت پریس بمبۍ کې په ړومبي ځل چاپ شوې ده، چې ورباندې په فارسۍ ژبه د «بخش من و تمهید کتاب» د سرخط لاندې مقدمه هم چاپ شوې ده.
همیش خلیل لیکي، غر صیب د خپل عمر په وروستيو کې خپل اشعار وسوځول او چې ایره شول نو ويي ویل: «دغو زه ډير بې ارامه کړی وم. اوس زه په ارام شوم.» بیا د دغې وینا نه یوه لحظه وروسته یې ساه ورکړه. دا کال ۱۹۶۵ زېږدي وو.»
د شعر بېلگې یې
دا د سیند هره څپه وایي چې پاڅي
خوځول به دې د لاسو پورې باسي
په تدبیر چې د کوټې سوری بند نه کړې
دا تقدیر دی چې به هاغه کوټه څاڅي
……
په پښتو خبرې مونږ ته شرم ښکاري
تر دې حده قومیت زمونږه مړ دی
خپل وطن او ژبه پرې نه ږدې افغانه
چې هم دغه د قامي ترقۍ جړ دی
یا به خاورې په دې لاره کې وجود کړې
یا تر لاسه به افغانه خپل مقصود کړې
بې تکلیفه راحت چا نه دی موندلی
مړينه
شاعر ابو سعید فضل احمد غر پر ۱۹۶۵ زېږدي کال له دې نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- گل کوهي (شعري ټولگه)، د بمبۍ چاپ.
اخځليک
۱- https://larawbar.net/7269.html#.X5_FLtSF5kg
۲-https://www.voadeewanews.com/a/4730011.html
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
بازل
بازل لاندشافت ولایت (بازل کانتون) په الماني Basel) په فرانسوي Bále) د سویس دریم ګڼ نفوسه ښار دی. د ۲۰۰۶م کال د اټکل له مخی یاد ښار ۱۶۶ زره وګړي لرل، بازل د ولایت (بازل کانتون) مرمز دی. یاد ښار د راین سیند په غاړه موقیعت لري چې د المان او فرانسې سره ګډه پوله لري همدارنګه بازل د سویس یو مهم اقتصادي ښار ګڼل میږي په یاد ښار کې د دارو جوړونې او کیمیایي وسایلو صنعت د پام وړ دی.
عارف تبسم
عارف تبسم (زوکړه د ۱۹۷۲ زېږدي کال د ډيسمبر ۱۲، سويلي پښتونخوا، لورالايي) د پښتو ژیې شاعر او ليکوال دی.
مخينه
عارف تبسم د حاجي شير افضل خان زوی، د ۱۹۷۲ ميلادي کال د ډيسمبر د مياشتي پر ۱۲ نېټه د سويلي پښتونخوا د لورالايي د بوري په کلي کي زېږېدلی دی. نوموړي لومړنۍ زده کړي په. . . . .  کې پيل کړې او بيا. . . . لوړي زده کړي يې په نړيوالو اړيکو او انگرېزي ادبياتو دواړو کي د MA تر کچې کړې دي.
عارف اوسمهال د سويلي پښتونخوا په کوټه کې اوسي او له يوې نړيوالي موسسې سره پر دنده بوخت دی.
د شعر بېلگې يې
غزل په خپل خزان ژوند کې سپرلی پالمه - گل يم له ځـان سره ازغی    پالمه ستا په غـم  زه په ځان کې ود ړدېږم - خپله سينـه کې  ستا زړگی پالمه هر وخت له ما سره په جنگ اخته وي - پـه ځـان کې څــرنگـه سـړی پالمه خپلوي او مينه مې فطـرت ځکــه ده - پــه خپـلـه وينه کـې بـوری* پالمه نه بـدلـومه د بابا قــدرونه - خپـله درۍ، خپــل نغــری پالمه چيري به بيا د حــق اذان پــورته کړي - په زړه کـې تل بېﻻل ژوندی پالمـه پر شـونـډو باندې تبسـم نه لرم - بـې تا ژوندون لکـه نيـمی پالمـه غزل څراغ راواخلو، په تيارو کې په مزل پسې ځو - موږ ټوله شپه لټون کوو، د لمر په پل پسې ځو
زموږ ﻻرښوونکو زموږ د زيار وقدر نه دی کړی - ځکه خو خپل کاروان پرېږدو او موږ په بل پسې ځو
د خوشبويي دښمني گرانه شوله دومره چې اوس - د پسرلي د جنگ د پاره موږ په گل پسې ځو
دراست روی هيله به اوس له ځانه څنگه ساتو - درُخ ملگري يو، خو ستا د زلفو ول پسې ځو
چاپي نښيرونه يې
١- گلوبلائزېشن اور مادري زبانين، (اوردو ژبه)، (ترتيب)، د ۲۰۰۴ ز کال چاپ.
٢- آزادي کې پهلی کرن (د امان الله خان هوتک د کتاب «د خپلواکۍ لمرڅرک» اردو ژباړه، د ۲۰۰۵ ز کال چاب.
٣- د لمر پل (لومړۍ پښتو شعري ټولگه)، د ۲۰۰۶ ز کال چاپ.
۴- پښتو ادب او نړيوال کلی (پښتو نثري ټولگه)، د ۲۰۰۷ ز کال چاپ.
۵- مات گامونه (شعري ټولگه)، د اسلام اباد چاپ.
۶- پښتو ادب او امن (له ارسلا خان کاکړ او سلطان زخپېل سره مرتب شوى).
اخځليک
۱- https://larawbar.net/335.html#.X6EV59SF5kh
۲-https://www.taand.com/%D9%86%D9%88%D9%8A-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B4%D9%88%D9%8A-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%AE%DB%90%D9%84/
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
هومو هایډلبرګینسیس
هومو هایډلبرګینسیس (هومو ساپینز هایډلبرګینسیس) د لرغونوانسانانو یو له منځه تللی یا فرعي ډول دی چې د منځني پلیسټوسن په وخت کې یې ژوند کاوه. دا په ۱۹۵۰ ز کال کې د هومو ایریکټوس هایډلبرګینسیس په نوم د هومو ایریکټوس د فرعي ډولونو په توګه هم پېژندل کېږي، خو د پېړۍ په پای کې دا په پراخه کچه د خپل ډول په توګه ډلبندي شو. په دې اړه بحث کېږي چې ایا هوموهایډلبرګینسیس، باید یوازې اروپا پورې محدود کړل شي، یا که افریقایي او آسیایي ډولونه هم په کې شامل کړل شي او دا د (Mauer 1) نمونې چې د ژامې هډوکی دی، سره نور هم ګډوډېږي، ځکه چې د ژامې هډوکي ځینې تشخیصي ځانګړتیاوې لري او په عمومي توګه د منځني پلیسټوسن نمونو ترمنځ ورکېږي. له همدې امله، په دې اړه بحث کېږي چې ایا له دغو نمونو څخه ځینې یې ښایي په خپلو ډولونو کې یا د هومو ایریکټوس په فرعي ډولونو کې جلا کړل شوې وي. دا چې ډلبندي ډېره جنجالي ده، نو منځنی پلیستوسن ډېری وختونه "په منځ کې ګډوډ" بلل کېږي.
هایډلبرګي انسان د د کرونوسپیشیز په توګه ګڼل کېږي، ځکه چې د هومو ایریکټوس له افریقایي بڼې (ځیني وخت ورته هومو ایرګاسټر ویل کېږي) څخه یې تکامل کړی دی. د هوکړې له مخې، هایډلبرګي انسان د عصري انسانانو (هومو ساپینز یا هومو ایس ساپینز) او نیندرتالونو (هومو نیندرتالیسیز یا هومو ایس نیندرتالیسیز) ترمنځ د تر ټولو اوسني ګډ نسل په توګه ځای نیولی دی. هایډلبرګي انسان ته ځانګړې شوې ډېری نمونې په اغلب ګمان د عصري انسانانو، نیندرتال له جلا کېدو وروسته ژوند کاوه. په منځني پلیسټوسن کې، د مغز اندازه په منځنۍ کچه نږدې ۱۲۰۰ سي سي وه، چې له اوسني انسان سره د پرتله کېدو وړ ده. په منځني پلیسټوسن کې یې لوړوالی د درېیو ځایونو د پاتې شونو له مخې اټکل کېدلای شي: سیما دي لاس هیوس، هسپانیه، د نارینه وو لپاره ۱۶۹.۵ سانتي متره (۵ فټه او ۷ انچه) او د ښځو لپاره ۱۵۷.۷ سانتي متره (۵ فټه او ۱۱ انچه)؛ د چین جینیشان څخه د ښځینه وو لپاره ۱۶۵سانتي متره (۵ فټه او ۱۱ انچه) او د زمبیا کبوي څخه د یوې نمونې لپاره ۱۸۱.۲ سانتي متره (۵ فټه او ۱۱ انچه). د نیندرتال په څېر دوی پراخه سینه درلوده او په ټولیز ډول پیاوړي وو.
د افریقا او اروپا منځني پلیسټوسن د وروستي آچولیان ټیکنالوژۍ ظهور ښیي، چې د پخواني او معاصر هومو ایرکټوس څخه توپیرلري او ښایي د مخ په زیاتېدونکې هوښیارتیا څخه خپرېږي. اور ښایي له ۴۰۰،۰۰۰ کلونو وروسته د ورځني ژوند یوه لازمي برخه وګرځېده او دا نږدې د اروپا د دایمي او پراخه اشغال (نږدې ۴۵ درجې شمال لور ته) او د نېزو جوړولو په موخه د هافټینګ ټیکنالوژۍ ظهور سره سمون لري. هایډلبرګي انسان کولای شول چې د ښکار کولو همغږې تګلارې ترسره کړي او په پایله کې یې داسې برېښي چې دوی په غوښې ډېره تکیه درلوده.
څېړنیز تاریخ
په ۱۹۰۷ ز کال کې د آلمان د هایډلبرګ سویل ختیځ په ماور کې د یو کارګرله لورې لومړی فوسیل یعنې مایور ۱ (د ژامې هډوکی) کشف شو. نوموړی فوسیل راتلونکی کال په رسمي توګه د المان لرغونپوه اوتو شوټینسیک له خوا معرفي کړل شو، چې دا یې د نوي ډول – هومو هایډلبرګینسیز ټایپ نمونه وګرځوله. هغه دا د یو نوي ډول په توګه په عمده توګه د ژامې د هډوکي د لرغونتوب له امله - په ځانګړې توګه د هغه د سترې اندازې له امله - جلا کړ او دا ۶۴۰،۰۰۰ کلونو په دوران کې د اروپا د فوسیل ریکارډ کې د هغه وخت ترټولو زړه انساني ژامه وګرځېده. د ژامې دغه هډوکي په ښه توګه ساتل شوي وو او یوازې کیڼ پریمولر غاښونه، د کیڼ لوري د لومړني مولرغاښ یوه برخه، د کیڼ کورونایډ پروسس برخې سر (د ژامې په قبضه کې) او د منځنۍ برخې ټوټې ورک شوي وو، ځکه چې ژامه په ۲ برخو کې موندل شوې وه او بیا په سرېښ سره نښلول شوې وې. دا ښایي په درېیم مولر غاښ کې د جزئي ګرول شوې برخې پر بنسټ یو ځوان بالغ پورې اړه ولري. په ۱۹۲۱ ز کال کې د کبوي ۱ کوپړۍ د زمبیا په کبوي سیمه کې د سویس کان کېدونکي ټام زویګلار له خوا کشف شوه (په هغه وخت کې د شمالي روډیشیا بروکن هیل سیمه وه) او د انګلیسي پالیونتولوجیست ارتور سمیت وودوارد له لورې یو نوي ډول "هومو رودیسینسیز" ته ځانګړی شو. دا د منځني پلیسټوسن انسان له ډېرو مشهورو ډولونو څخه دوه ډولونه وو چې د شلمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي دوره کې تشرېح شول. په ۱۹۵۰ لسیزه کې، ارنیسټ مایر، د انسان پېژندنې څانګې ته ور داخل شو او "د نومونو مغشوشوونکي توپیر" په سروی کې یې پرېکړه وکړه، څو د انسان (هومو) یوازې ۳ ډولونه تعریف کړي: "هومو ټرانزوالینسیز (استرالوپیتکین)، هومو ایریکټوس (د مایور ژامې او د بېلابېلو مشهورو افریقایي او آسیایي ډلبندیو په ګډون) او هومو ساپینز (د عصري انسانانو او نیندرتالونو په څېر د هومو ایریکټوس په پرتله د هر ځوان ډول په ګډون)". مایر د یو ترتیبي نسل په توګه دوی تعریف کړل، چې هر ډول یې په راتلونکي (کرونوسپشز) کې تکامل مومي. که څه هم، وروسته مایرد اسټرالیوپیتیکینز (پېژندل شوی آسټرالیوپیتیکوس) په اړه خپل نظر بدل کړ، د لرغوني انساني توپیر په اړه د هغه ډېر محافظه کاره نظر، په راتلونکو لسیزو کې په پراخه کچه خپل کړل شو.
که څه هم، هومو ایریکټوس اوس هم د خورا متغیر، پراخه او اوږد مهاله ډولونو په توګه ساتل کېږي او په دې اړه اوس هم ډېر بحث کېږي، چې ایا په هغه کې د منځني پلیسټوسن د ټولو پاتې شونو ډوبېدل د توجیې وړ دي او که نه. په لومړي ځل په ۱۹۶۰ ز کال کې د هایډلبرګي انسان په برخه کې د مایر یوځای کولو پر وړاندې د امریکایي انسان پوه فرانسیس کلارک هوویل له خوا مخالفت څرګند شو. په ۱۹۷۴ ز کال کې، بریتانوي فزیکي انتروپالوجیست کریس سټرینګر د کبوي ۱ او پیټرالونا کوپړیو او د عصري انسانانو (هومو ساپینز یا هومو ایس ساپینز) او نیندرتالونو (هومو نیندرتالینسیز یا هومو ایس نیندرتالینسیز) کوپړیو ترمنځ ورته والي په ګوته کړل. له همدې امله، سټرینګر دوی د عصري انسانانو او نیندرتالونو د اجدادو په توګه هومو ساپینز سینسو لاټو ("په پراخه معنا") ته ور وپېژندل. په ۱۹۷۹ ز کال کې، سټرینګر او فنلینډي انسان پوه بیورن کورټن وموندله چې، د کبوي او پیټرالونا کوپړۍ د مایور د ژامې هډوکي په څېر له کرومیریان صنعت سره تړاو لري او له همدې کبله یې اټکل وکړ چې دا درې ډول وګړي ښایي له یو او بل سره تړاو ولري. که څه هم، دا فوسیلونه په کمزوري ډول ساتل شوي او د پرتله کېدو وړ احتمالي تشخیصي ځانګړتیاوې نه برابروي (او په ورته ډول د ځانګړو ډولونو په سمه توګه تعریفول ستونزمن وو)، دوی استدلال وکړ چې لږ تر لږه د منځني پلیسټوسن نمونې باید په رسمي توګه د خپل ورته والي د پېژندلو په برخه کې هومو (ایس؟) هایډلبرګینسیس یا "هومو (ایس؟) روډیسینسیز (په ترتیب سره د مایور د ژامې هډوکي په رانغاړلو یا اېستلو پورې اړه لري) ته ځانګړي کړل شي.
د سټرینګر، پالیونتروپالوجیست ایان ټاټرسال او د انسان د تکاملي بیولوژي پوه فیلیپ رایټمور له لورې ډېرو ترسره شوو څېړنو د منځني پلیسټوسن  افریقايي-اروپایي ډولونو او هومو ایریکټوس سینسو سټریکټو ("ّپه جدي ډول"، په دې قضیه کې د ختیځې اسیا ډولونو) ترمنځ د لا زیاتو توپیرونو په اړه یادونه وکړه. په پایله کې، له ۶۰۰ څخه تر ۳۰۰ زرو کلونو مخکې افریقایي – اروپایي پاتې شوني -  په ځانګړې توګه له کبوي، پیټرالونا، بوډو او اراګو سیمو څخه – ډېری د هایډلبرګي انسان په توګه ډلبندې شوې دي. په ۲۰۱۰ ز کال کې، امریکایي فزیکي انتروپالوجیستانو جیفري ایچ شوارټز او ټاټرسال وړاندیز وکړچې ټول منځني پلیسټوسن اروپایي او آسیایي نمونې  - په چین کې هر یو دالي او جینیواشان – باید د هایډلبرګي انسان په توګه ډلبندي کړل شي. دا ماډل په نړیواله کچه منل شوی نه دی. په ۲۰۱۰ ز کال کې، په سایبریا کې د ځینو ځانګړو لرغونو انسانانو د جنیتیکي کوډ او د "ډینیسووان" په نوم د تشخیصي فوسیل اړوندو موندنو له پېژندلو وروسته، داسې وانګېرل شوه چې، اسیایي پاتې شوني د هماغه ورته ډولونو استازیتوب کولای شي. له همدې امله، د منځني پلیسټوسن اسیایي نمونې، لکه:  دالي انسان یا د هند نارمادا انسان، هماغسې معما پاتې شوه. د هایډلبرګ پوهنتون د پالیونټولوژۍ انسټیټیوټ، چېرته چې د مایور د ژامې هډوکی له ۱۹۰۸ ز کال راهیسې ساتل کېږي، په ۲۰۱۵ ز کال کې یې نښه، له هومویي هایډلبرګینسیس څخه هومو هایډلبرګینسیس ته بدله کړه.
د دير نواب
د دير نواب يو ظالم حکمران وو د دير پہ علاقہ کښي۔دي ظالم بہ چہ څوک وليد چہ علم والا دے نو هعہ بہ يہ مړ کولو۔هدعدعدعدعدعدادد
جورج کونروټ
جورج کونروت په انګلیسيJioji Konrote) زوکړه ۲۶ډسمبر ۱۹۴۷م کال) د فیجي هیواد ولسمشر دی.
راین سیند
راین په الماني Rhein) په فرانسوي Rhin) د ۳۲'۱ کیلومتره اوږوالی سره په اروپا کې یو له اوږدو او مهمو سیندونو څخه دی، یاد سیند د سویس هیواد له آلپ غرونو غرونو څخه سرچینه اخلي او سویس، لیختن اشتاین، المان، فرانسې او هالنډ هیوادونو په تیریدو سره په سمندر کې توییږي.
جين اينګم
روز میری «جين» اينګم (15 اګست 1897 – 10 سپتمبر 1982) يوه انګريزه نباتات پېژندونکې (بوټپوهه/بوټې پېژندونکې) او ساينسي ژباړنه وه. نوموړې د ليډ پوهنتون د نباتات پېژندنې په څانګه کې د «جوزف هيوبرټ پرسټلي» د څېړنې مرستياله ټاکل شوې وه، او دوی په شریکه لومړني هغه څوک وو چې د فاصوليا (پلن لوبيا يا فاصلې چې يو ډول سبزي ده) د ريښو (ولۍ/جرړې) له څوکو يې د حجرې ديوالونه جلا کړل. دوی د دې حجرو ديوالونه تحليل کړل او دې پايلې ته ورسېدل چې د پروټينو درلودونکي دي. نوموړې د ونو پر کارک (خولپوټې/د لرګي د پوستي او ډډ تر منځ نرمه ماده) تجربې وکړې، تر څو دا مطالعه کړي چې حجرې د لوري د بدلولو لاندې څه ډول کار کوي، او د بوټو په په تر ټولو لومړي پوړ کې يې د حجرې د وېش او اوږدوالي تر منځ ژور توپير وموند.
په ليډز کې، انګم د ويټ ووډ هال فرعي ساندونيه (مرستياله ساتونکې يا څارونکې)، او د برتانوي-ايټالوي ټولنې افتخاري منشۍ وټاکل شوه. په 1930ز کال کې، نوموړې د انګلستان په کامبريج کې د کرنې په ښوونځي کې د بوټو او فصلونو د جينيټيک له شاهي ادارې سره د ساينسي افسرې او ژباړنې په توګه يوځای شوه. دې ادارې د فصلونو د روزنې (پيوند يا بوټو اصلاح کولو) او جنيټيک په بېلابېلو اړخونو د تجريدي ژورنالونو د يوې لړۍ د خپرولو مسئولیت درلود. په 1932ز کال کې، نوموړې له «البرټ انګم» سره واده وکړ، څوک چې هغه مهال د کيمبريج د کنګز کالج همکار او د مطالعاتو رئيس و. انګم د جګړې کلونه له خپلو دوه زامنو سره د نيو جرسي په پرنسټن کې تېر کړل، چې د دويمې نړيوالې جګړې له پيل کېدو لږ مخکې متحده ايالاتو ته تر سفر وروسته يې بېرته انګلستان ته د تګ هيله نه درلوده. د خپل ژوند په وروستیو کلونو کې، هغې او مېړه يې زيات سفرونه وکړل، او په 1982ز کال کې، په کمبريج کې مړه شوه.
د ژوند لومړي کلونه
انګم د 1897ز کال د اګست په پنځلسمه نېټه د ليډز د کرومر ټيرس په کرومر هاوس کې زېږېدلې وه، او د 1897ز کال د سپتمبر په څوارلسمه نېټه د ولټ شاير «Donhead St Andrew»، کې د يو انجليکي له خوا د انګلستان په کليسا کې تعميدي غسل ورکړل شوی و. نوموړې د « Helen Mary Tupper‑Carey Chapman » او « Albert Darell» تر ټولو کشره لور وه. دوی د 1890ز کال د مۍ په شپاړسمه نېټه په «Donhead St Andrew» کې واده کړی و. هيلي ميري د «Donhead St Andrew» د پخواني رئيس د ريورنډ هوريس ايډورډ چيپ مين، او د ايډيليډ ماريا لور وه.
د انګم پلار د «ريورنډ ټوپر کيري» او «هيلن جين» زوی و. نوموړي د اکسفورډ په ايټن او کرايسټ کليسا کې زده کړې کړې وې، او د « Cuddesdon» د الاهياتو په کالج کې يې روزنه لېدلې وه. د لووسټافټ د سينټ مارګريټ کليسا د مشر تر ټاکل کېدو مخکې، هغه د ليډز سرپرست و. په 1910ز کال کې، نوموړی د يارک د استوګن مسيحي مذهبي مشر په توګه وټاکل شو، او وروسته د «هډرزفيلډ» نائب وټاکل شو. له 1938ز کال راهيسې، هغه د پاچا او په «مونټي کارلو» کې کشيش و. سره له دې چې د هغه اصلي نوم «البرټ ډيرل» و، نوموړی د خپلو ملګرو په منځ کې د «ټپر» په نوم پېزندل کېدو، او «جان ګلبرټ لاک هارټ» د «Cosmo Gordon Lang» په ژوندليک کې د دې تشریح  په دې ډول کړې ده:"هغه د ليډز او لووسټافټ د شرابيانو څخه نيولې د مونټي کارلو تر ميليونرانو پورې د هر ډول خلکو سره په يو وخت کې په اسانه شرايطو کې مخ کېدای شو...مهربانه، له لوړو روحونو څخه ډک، نه مهارېدونکی، هغه د هر چا ملګری و، او د خپلې سيمې په کوڅو کې د هر تېرېدونکي لپاره د يوې موسکا او يو ټکي لرونکی و."انګم څلور خوېندې وروڼه درلودل. د هغې تر ټولو مشره خور، «جيکولين مارجوري» له «ريورنډ ايډګر جيمز مچل» سره واده کړی و، او د هغوی له واده وروسته، دوی په لېرې ختيځ کې د مذهبي تبليغ کار پيل کړ. د انګم مشرې خور، څوک چې د خپلو ملګرو او کورنۍ په منځ کې په «بيټي» مشهوره وه، له ليکوال «مايکل سيډلير» سره واده وکړ. «سيډلير» د «سر مايکل ارنسټ سيډلر» يوازينی زوی و، څوک چې د ليډ پوهنتون پخوانی مرستيال رئيس و. د هغې مشر ورو، «همفري ډيرل»، د لومړۍ نړيوالې جګړې له پيل کېدو مخکې په برتانوي ختيځه افريقا کې د چای کروندګر و. نوموړی د کنګز افريقايي وسله والو ځواکونو کې د ضابط په دنده ټاکل شوی و، خو د ختيځې افريقا په جګړه کې په ښي ورانه سخت ټپ خوړلی و. نوموړي د «چارلس هنري ډريکس» له کونډې «مارجوري ګرټروډ ډريکس» سره واده کړی و. په وورسته ژوند کې، نوموړي په نايجريا کې د استعماري خدمت لپاره کار وکړ، او په 1959ز کال کې د ملکې د زېږېدو د کليزې د ورځې په وياړونو کې د شاهي خدماتو د تنظيم همکار وټاکل شو. د هغې کشر ورور «پيټر چارلس سنډيمين» په شاهي سمندري ځواک کې جګړن و. نوموړي له «اين ايتل وايليټ مونټاګو ډانډاس» سره واده وکړ، څوک چې د «رابرټ نيويل ډنډاس» او «سيسل ميري»، تر ټولو مشره لور وه.
زده کړه
انګم په کلير هاوس ښوونځي کې زده کړې وکړې، کوم چې د لووسټافټ په نارت پريډ کې د انجونو ښوونځی و، او هغې په فرانسوي ژبه کې تخصص وکړ. په لس کلنۍ کې، نوموړې ابتدايي فرانسوي ازموينو کې جايزه تر لاسه کړه، کومې ازموينې چې په انګلستان کې د فرانسوي پروفيسرانو د ملي ټولنې له خوا تنظيم شوې وې. نوموړې په انګلستان کې د انجونو د تر ټولو غوره ښوونځيو له نوماندانو سره سيالي وکړه، چې په هغې کې ژباړه او تاليف (نثر او شاعري)، مقاله، او له اولسمې څخه تر نولسمې پېړۍ پورې د فرانسوي ادب په اړه پوښتنې لرونکي تحريري ازموينې شاملې وې. په همدې کال، نوموړې د ښوونځي په يوه ننداريزه ډرامه کې چې د « Molière» د « Les Femmes Savantes» په نوم وه، په درې صحنو کې د « Philaminte » په توګه کار وکړ.
انګم په بوټو کې ابتدايي لېوالتيا څرګنده کړه. په ځوانۍ کې به هغې د سيمې په نمايشاتو کې د ښودنې لپاره ځنګلي ګلان راټولول. د نوموړې نيا «هيلن جين کيري»، يوه شوقي نباتات پېژندونکې او د نمونو راټولونکې وه، کوم چې د انګلستان په ويکټوريايي پړاو کې يو د خوښې وړ دوديزه ساعتتيري وه. په 1916ز کال کې، انګم د ليډز په پوهنتون کې د نباتاتو د زده کړې تر لاسه کولو لپاره داخله شوه، او په درې کلونو کې، د ليډز د نباتاتو په څانګه کې د څېړنې محصله وه، چې د بوټو د ريښو په وده کونکي نقطه کې يې د اوبو د جذب کېدو په اړوند مطالعه کوله. په 1919ز کال کې، انګم، د «پلای ماوت» د ميرين بيالوژيکي ټولنې په «سيټاډيل هل» لابراتوار کې عمومي ژووپېژندنه مطالعه کړه. ايني ريډمين کنګ، څوک چې د ليډ د ويټ ووډ هال څخه د هغې ملګرې وه، په دې لابراتوار کې د «Ray Lankester» محققه وه.
مسلک
د 1922ز کال د جنورۍ په مياشت کې، انګم د نباتات پېژندنې په څانګه کې د څېړنې د مرستيالې په توګه وټاکل شوه، چېرته چې «جوزف هيوبرټ پريسلي» د ساينس د پوهنځي رئيس و. هغه او «پريسټلي» لومړي هغه څوک و چې د «Vicia faba» (فاصوليا سبزي، يا پلن لوبيا) د «مرستماتي» نسجونو څخه يې د حجرو ديوالونه جلا کړل. دوی دا ديوالونه د پروټين، سلولونو او پيکټين لپاره تحليل کړل، او دا پايله يې تر لاسه کړه، چې په ديوالونو کې يې پروټين شته. دوی همدا راز دا چې سيلولوز په لومړي ځل کله د بوټو له خوا چمتو کېږي، د تنکيو څانګو او رېښو په وده کې توپيرونه، او د کارک ژونديو انساجو دنده هم مطالعه کړل. د بوټو د فزيالوژۍ له دې مطالعې وروسته د علم نباتات دوه نوې مقالې خپرې شوې. نوموړې وروسته برتانوي نباتات پېژندونکي «وليام پيرسال» ته د فاصلو په اړوند د دې تجربو ناخپرې شوې پايلې وړاندې کړې. نوموړې ته، چې د يوې ځيرکې عالمې په توګه ښودل شوې وه، د « Geotropism or Gravity and Growth» په عنوان رسالې او تحقيقاتي کار له امله، د 1928ز کال د جون د مياشتې په اته ويشتمه نېټه د ماسترۍ سند ورکړل شو.
تېروتنه یا غلط فهمي
تېروتنه له نامعتبر یا ناسم استدلال څخه د ګټې اخیستلو په مانا ده. یو ناسم استدلال امکان لري غولونکی وی، ځکه کېدلی شي له خپل اصلي واقعیت څخه غوره تر نظر راشي. ځينې تېروتنې په قصدي توګه د لاسوهنې او هڅونې په موخه ترسره کېږي، په داسې حال کې چې نورې یې په غیر ارادي توګه د بې پامۍ یا ناپوهۍ له امله ترسره کېږي. د حقوقي استدلالونو پیاوړتیا په هغه منځپانګه یا محتوا پورې اړه لري، چې په هغه کې استدلالونه رامنځته کېږي. تېروتنې په عمومي توګه په رسمي او غیر رسمي تېروتنو باندې وېشل کېږي. رسمي تېروتنه د استدلال په جوړښت کې هغه نیمګړتیا ده، چې استدلال باطلوي. په داسې حال کې چې غیر رسمي تېروتنه په استدلال کې له غلطۍ څخه له یوې منطقې نامناسبې بڼې پرته سرچینه اخلي. هغه استدلالونه چې غیر رسمي تېروتنې لري، کېدلی شي له رسمي اړخه معتبر وي، مګر بیا هم تېروتنه ګڼل کېږي.
ښه بېلګه یې د ریاضیاتو تېروتنه ده، کوم چې په قصدي ډول د ریاضي یو ناسم ثبوت دی. علت یې دا دی، چې ډېری وختونه له تېروتنې سره یو جزوي او فرعي شی پټ وي. په ریاضیاتو کې تېروتنې معمولاً د زده کړه ییزو موخو لپاره رامنځته شوي وي او نندارې ته وړاندې کیږي او معمولاً د ښکاره تضادونو د جعلي شواهدو بڼه لري.
بشپړه کتنه
تېروتنې هغه نیمګړتیاوې دي، چې استدلال کمزوری کوي. تېراېستونکي استدلالونه خورا عام دي او کېدلی شي په عامه کارولو کې هڅونکي وي. حتی کېدلی شي بې بنسټه ادعاګانې وي، چې ډیری وختونه په یو داسې باور سره وړاندې کیږي چې فکرکېږي، چې اثبات شوې حقیقتونه دي. غیر رسمي تېروتنې ډیری وختونه په ډله ایزو رسنیو په ځانګړې توګه تلویزیون او ورځپاڼو کې موندل کیږي. دا مهمه ده، چې پوه شو چې تېروتنې څه شی دي، ترڅو وکولی شو هغه په خپلو یا د نورو په لیکنو کې وپیژنو. له تېروتنو څخه مخنیوي کولی شي، چې د قوي استدلالونو د تولید توانایي پیاوړې کړي.
د یوه استدلال د غلطوالي ارزونه به ممکن ستونزمنه وي، ځکه چې د استدلالونو شتون د هغوی د سالمیت پر دوام باندې ممکن کېږي او هر استدلال چې له څو پړاونو یا برخو څخه جوړ شوی دی، دا امکان لري چې ځینې برخې یې سمې او ځینې نورې یې ناسمې وي. تېر اېستونکي استدلالونه معمولاً د سمو دلیلونو په توګه غولونکې بڼه لري. په ورځنیو کارېدونکو استدلالونو کې د تېروتنې پېژندل ممکن ستونزمن وي، ځکه چې استدلالونه ډیری وختونه په بیاني یا تقریري نمونو کې ځای پرځای شوي وي، کوم چې د بیانیو ترمنځ منطقي اړیکې پټوي. غیر رسمي تېروتنې ممکن د لیدونکو احساساتي، فکري، یا رواني کمزوریو څخه ګټه واخلي. د تېروتنو پیژندنه کولی شي استدلالي مهارتونو ته وده ورکړي او له دې لارې وکولی شي چې د مقدماتو او پایلو ترمېنځ کمزورې اړیکې افشا کړي ترڅو د هغه څه ترمنځ تشخیص وکړي، چې ظاهرا سم ښکاري او هغه څه چې له اصل څخه سم دي.
د استدلال نظریه پر تېروتنو باندې د پوهېدلو او د هغه د طبقه بندي کولو لپاره بېلابېلې طریقې وړاندې کوي. په دې طریقه استدلال د افرادو ترمنځ د متقابل پروتوکول په توګه وړاندې کېږي، ترڅو د دوی د اختلافاتو په حل کې اغېزمن واقع شي. پروتوکول د تعامل د ځانګړو اصولو لخوا تنظیمېږي، په همدې خاطر له دغو اصولو څخه سرغړونه اشتبا ګڼل کېږي.
تېروتنې د باوري استدلال پر ځای کارول کیږي، ترڅو د قانع کولو په موخه له یو ټکي سره اړیکه ونیسي. بېلګې یې نن ورځ په ډله ییزو رسنیو کې شاملې دي مګر محدودې نه دي. لکه پروپاګند، اعلاناتو، سیاست، د ورځپاڼو ادارې او د نظر پر بنسټ د خپرونو ښودل یا نمایش.