cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پخلنځی
د معیاري پخلنځي معماري معیارونه
د پخلنځي د وسایلو ځای باید داسې ډیزاین شي چې د کور سړی د لږ وخت لپاره ودریږي. د پخلنځي د اصلي وسایلو ( سینک ، د ګاز ډبې او یخچال ) ترمنځ ځای معمولا د المارۍ څخه ډک وي او د خوراکي توکو د ذخیره کولو لپاره ډیر ځای رامینځته کوي، د دې کابینې ژوروالی په فرش کې 60 سانتي متره او په هوا کې 35 سانتي متره دی. کابینه ، ځکه چې د هوا کابینه درنه ده ، کوم چې برداشت یې کم دی ، او همدارنګه د هوا کابینه باید په داسې لوړوالي کې کیښودل شي چې د انسان لاسونه ورته ورسیږي ، کوم چې شاوخوا 2 متره لوړ دی. که چیرې د پخلنځي او د اوسیدو خونې تر مینځ یوه کړکۍ شتون ولري ، دا کړکۍ باید د انسان د سترګو سره سم ځای په ځای شي ، یعنی د 150 سانتي مترو په لوړوالي کې. په پخلنځي کې چې د کابینې دوه قطارونه وي، د دې دوو قطارونو ترمنځ فاصله باید لږ تر لږه 1.2 متره وي
څرنګه چې په کور کې سړی د سنک مخې ته ډیر وخت تیروي، نو دا به غوره وي چې د سنک مخې ته د خلاص ځای په لور یوه کړکۍ ولرئ ترڅو یو خوندور فضا رامینځته کړي او د یو چا ستړیا راحته کړي، او همدارنګه د دې کړکۍ شتون اجازه ورکوي. د لمر وړانګې او جریان د ننوتلو لپاره. دا هوا بدلیږي چې د سینک شاوخوا رطوبت لرې کوي. دا کړکۍ باید له سینک څخه له 20 څخه تر 30 سانتي مترو پورې لوړ وي. د دوه اړخیز سینک اوږدوالی د مینځلو سطح سره 150 سانتي متره وي. د سنک او ګاز لپاره غوره لوړوالی د 85 سانتي مترو او 92 سانتي مترو تر منځ وي. د سنک نل د نللیکې لپاره باید د سینک لاندې یوه څانګه په پام کې ونیول شي، کوم چې د ډش واشیر او مینځلو ماشین لپاره کارول کیږي، نو که چیرې دا دوه وسایل په پخلنځی کې وي، د دوی موقعیت باید سنک ته نږدې وي.
ایران
په دودیز ایراني معمارۍ کې، پخلنځی د انګړ یا حوزو په یوه برخه کې جوړ شوی و. او په عمل کې، دا د نورو ځایونو څخه جلا ځای ګڼل کیده. بل ټکی دا دی چې د ایران دودیز پخلنځي ځای له رنګه خالي دی. د عنعنوي ایراني معمارۍ او ډیزاین سټایل په څیر، په کوم کې چې رنګونه او ورسره لوبې کول مهم رول لوبوي؛ پخلنځی معمولا تیاره، تیاره رڼا، لوګی او بې رنګه ګڼل کیده.
سرچینې
وېشنيزه:پخليوال وېشنيزه:خواړه ساتنه وېشنيزه:خواړه او څښاک وېشنيزه:خواړه وېشنيزه:يخچال وېشنيزه:اوبه وېشنيزه:سړې اوبه وېشنيزه:تودې اوبه وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:افغانستان کې 1979- 1989 زېږيزکميونيزم پير وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د اقلیمي بدلون سیاست
د اقلیمي بدلون سیاست اقلیمي بدلون ته د غبرګون د څرنګوالي په اړه له بېلابېلو لید لورو څخه رامنځته کېږي. نړیواله تودوخه د ګلخانه‌يي ګازونو د خپرښت او د انساني اقتصادي فعالیتونو له امله ډېرېږي چې ځانګړي لاملونه یې د فوسیلي سون‌توکو سوځول، د سمنټو او پولادو د تولید په څېر ځینې صنعتونه او د کرنې او ځنګلونو لپاره د ځمکې کارول دي. له صنعتي انقلاب راهیسې فوسیلي سون‌توکي د اقتصادي او ټکنالوژیک پرمختګ لپاره د انرژۍ اصلي سرچینه ده. د فوسیلي سون‌توکو او نورو کاربن‌محوره صنعتونو مرکزيت له اقلیم سره د تطابق د پالیسیو پر وړاندې د ډېر مقاومت لامل شوی، که څه هم چې د دا ډول پالیسۍ د ضرورت په اړه پراخه علمي اجماع موجوده ده.
اقلیمي بدلون لومړی ځل په ۱۹۷۰یمه لسیزه کې د یوې سیاسي موضوع په توګه را څرګند شو. د اقلیمي بدلون د کمولو هڅې له ۱۹۹۰یمې لسیزې راهیسې په نړیواله سیاسي اجنډا کې برجسته دي او په ملي او ځايي کچه ډېره پاملرنه ورته شوې ده. اقلیمي بدلون یوه پېچلې نړیواله ستونزه ده. دا مهمه نه ده چې د ګازونو خپرښت له کوم ځای څخه سرچینه اخلي، خو د ګلخانه‌يي ګازونو خپرښت په ټوله نړۍ کې نړیواله تودوخه ډېروي. له دې سره سره د نړیوالې تودوخې اغېزې د یوه موقعیت یا اقتصاد نازکۍ ته په کتو سره ډېرې بېلابېلې دي. نړیواله تودوخه په ټولیز ډول منفي اغېزې لري او اټکل کېږي چې د تودوخې له زیاتوالي سره به دا اغېزې لا ډېرې شي. د فوسیلي سون‌توکو او نوې کېدونکې انرژۍ له سرچینو څخه د ګټې اخیستنې وړتیا له یوه هېواد څخه بل هېواد ته ډېر توپیر لري.
بېلابېلو هغو مسؤولیتونو، ګټو او د اقلیم اړوندو ګواښونو چې د نړۍ هېوادونه ورسره مخ دي، د اقلیمي بدلون له لومړنیو کنفرانسونو سره مرسته کړې تر څو د دې ستونزې د حل په موخه د ارادې ښودلو عمومي بیانونه خپاره شي او د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار د راکمولو لپاره پرمختللي هېوادونه غیر الزامي ژمنې وکړي. په ۲۱مه پېړۍ کې د اقلیم د تمویل په څېر داسې میکانیزمونو ته پاملرنه زیاته شوې ده چې زیانمن هېوادونه له اقلیمي بدلون سره تطابق وکړي. په ځینو هېوادونو او ځايي قضايي حوزو کې د اقلیم د تطابق پالیسۍ تصویب شوې دي چې دا په نړیواله کچه تر ژمنو لوړې دي. سره له دې د ګلخانه‌يي ګازونو په خپرښت کې محلي کمښتونه چې د دا ډول پالیسیو لاسته راوړنې دي، د نړۍ تودوخه تر هغه مهاله نه راکموي چې په ټوله نړۍ کې د دغو ګازونو د خپرښت ټولیز حجم راکم نه‌شي.
۲۰۲۰مې لسیزې ته له داخلېدو راهیسې د فوسیلي سون‌توکو پر ځای د نوې کېدونکې انرژۍ له سرچینو استفاده ډېره زیاته شوې ده. ځینې هېوادونه اوس نږدې ټوله برېښنا له نوې کېدونکو سرچینو څخه تولیدوي. د اقلیمي بدلون د ګواښ په اړه عامه پوهاوی په لویه کچه کې د ځوانانو د ټولنیزو خوځښتونو له لارې ډېر شوی دی او د اقلیمي بدلون محسوسې اغېزې هم په دغه پوهاوي کې شاملې دي چې د شدید موسم پېښې او د سمندر د اوبو کچه لوړېدل یې د بېلګې په توګه یادولی شو. په ګڼو سروې ګانو یا نظرپوښتنو کې ګډونوالو له اقلیمي بدلون سره مقابلې ته د لومړیتوب په توګه رایه ورکړې ده، دا چاره د دې لامل کېږي چې سیاستوال هغو پالیسيو ته ژمن پاتې شي چې اقلیمي اقدامات په کې شامل وي. د کوویډ-۱۹ وبا او اقتصادي ځوړ له امله د اقتصادي بیاځواکمنۍ لپاره غوښتنې ډېرې شوې دي. له اقلیمي بدلون څخه انکار په ۲۰۱۹ کال کې ډېر کمزوری شو او دا مهال و چې مخالفتونه د ځنډ د تشویق پر ستراتیژیو را وڅرخېدل.
د فوسیلي سون‌توکو د نه کارولو خوځښت
د فوسیلي سون توکو نه کارول او په اقلیمي حل‌لارو کې پانګونه د ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي فشارونو د کارولو له لارې د اقلیمي بدلون د کمولو یوه هڅه ده تر له هغو شتمنیو، ونډو او نورو مالي وسایلو څخه ډډه وشي چې د فوسیلي سون‌توکو په استخراج کې له ښکېلو شرکتونو سره تړاو لري.
د فوسیلي سون‌توکو د نه استفادې کمپاینونه په ۲۰۲۱ کال کې د متحدو ایالتونو په پوهنتونونو کې راڅرګند شول او زده‌کونکو له خپلو دولتونو څخه وغوښتل چې د فوسیلي سون‌توکو په صنعت کې پانګونه پر پاکه انرژۍ او هغو ټولنو کې پانګونې ته بدله کړي چې اقلیمي بدلون ډېر اغېز پرې کړی وي. په ۲۰۱۲ کال کې «یونایټي کالج» د لوړو زده‌کړو لومړنۍ مؤسسه شوه چې له فوسیلي سون‌توکو څخه یې خپله پانګونه وایسته.
د راپور له مخې په ۲۰۱۵ کال کې د فوسیلي سون‌توکو استخراج په تاریخ کې د استخراج تر ټولو ګړندی حرکت و. د ۲۰۲۱ کال له اکتوبر میاشتې راهیسې ۱۴۸۵ ادارو په ټوله نړۍ کې د ۳۹.۲ ټریلیون ډالرو شتمنیو په لرلو سره له فوسیلي سون‌توکو څخه د خپلو شتمنیو پر ایستلو پیل کړی یا یې د ایستلو ژمنه کړې ده.
د ځوانانو خوځښت
د اقلیم د بدلون لپاره د ښوونځيو اعتراض چې د اقلیم لپاره د ځوانانو اعتراض هم بلل کېږي او بېلابېل نور نومونه هم لري، د ښوونځيو د زده‌کونکو یو نړیوال حرکت دی چې د جمعې ورځې ټولګي پرېږدي تر څو په لاریونونو کې برخه واخلي او له سیاسي مشرانو څخه د اقلیمي بدلون او بیا نوې کېدونکې انرژۍ ته د فوسیل سون توکو د صنعت د انتقال د مخنیوي لپاره د اقدام غوښتنه وکړي.
تبلیغات او پراخ تنظیم هغه مهال پیل شو چې سویډنۍ زده کونکې «ګریټا ټنبرګ» د ۲۰۱۸ کال په اګست میاشت کې د سویډن د پارلمان مخې ته اعتراض وکړ چې په لاس کې یې پر یوه لوحه (د اقلیمي بدلون لپاره د ښوونځي اعتراض) لیکل شوي وو.
د ۲۰۱۹ کال د مارچ میاشتې په ۱۵مه نېټه نړیوال اعتراضونه په ۱۲۵ هېوادونو کې پیل شول چې په ۲۲۰۰ اعتراضونو کې څه باندې یو میلیون معترضین راټول شول. د ۲۰۱۹ کال د مې میاشتې په ۲۴مه نېټه په دویم نړیوال اعتراض کې په ۱۵۰ هېوادونو کې ۱۶۰۰ لاریونونه وشول چې په سلګونو زره معترضین یې راجلب کړل. په مې میاشت کې لاریونونه د اروپا د ۲۰۱۹ کال له پارلماني ټاکنو سره برابر وو.
په ۲۰۱۹ کال کې د راتلونکي لپاره ‎نړیواله اونۍ په ۱۵۰ هېوادونو کې د ۴۵۰۰ اعتراضونو لړۍ وه چې د سپټمبر ۲۰مه نېټه او د جمعې ورځ، همدا راز د سپتمبر ۲۷مه د جمعې ورځ یې د تمرکز ورځې وې. د سپټمبر د ۲۰مې نېټې اعتراض چې احتمالاً د نړۍ په تاریخ کې تر ټولو لوی اقلیمي لاریونون دی، شاوخوا ۴ میلیون لاریون کونکي په کې راټول شول چې ډېری یې د ښوونځي زده کونکي وو او په جرمني کې دا شمېره ۱.۴ میلیونه وه. د سپټمبر په ٢٧مه نېټه په ټوله نړۍ کې شاوخوا دوه ميليونه کسانو په لاريونونو کې برخه اخيستې وه چې په ايټاليا کې څه باندې يو ميليون او په کاناډا کې څو سوه زره لاريون کوونکي وو.
توکم او ځیرکتیا
د لومړي ځل لپاره د توکم د نومهال مفهوم له تعریفولو راهیسې د توکم او ځیرکتیا (په انګلیسي: Race and Intelligence) اړوند بحثونه – په ځانګړې توګه، د توکمیزو کرښو په اوږدو کې د ځیرکتیا د توپیرونو ادعاوې – هم په ساده علومو او هم په اکاډمیکو څېړنو کې راولاړ شوي دي. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د IQ ازمایښتونو په پیلېدلو سره، د توکمیزو ډلو ترمنځ د ازموینې په منځنۍ کارکړنه کې توپیرونه ولېدل شول، خو سره له‌دې، دغه توپیرونه د بدلون په حال کې دي او په ډېري حالتونو کې، د وخت په تېرېدو سره، په دوامداره توګه کم شوي دي. د دغې مسالې په لا لانجمنې کولو سره، معاصر علوم ښیي چې توکم یو بیولوجیکي واقعیت نه، بلکې یو ټولنیز جوړښت دی او ځیرکتیا هېڅ ډول مسلم تعریف نه‌لري. د IQ ازمایښت اعتبار په خپله، د انسان د ځیرکتیا لپاره د یوه معیار په توګه، د بحث وړ دی. څوګونو څېړونکو استدلال کړی دی چې هڅوبي توپیرونه، په غیرصنعتي ټولنو کې د IQ معیاري ازمایښتونو وړتوب تحدیدوي. نن سبا، علمي توافق پر دې دی چې جنتیک، د ډلو ترمنځ د IQ ازمایښت په کارکړنه کې توپیرونه نه‌بیانوي، او ویلای شو چې لېدل شوي توپیرونه چاپېریالي ريښه او لاملونه لري.
د توکمونو ترمنځ د ځیرکتیا ذاتي توپیرونو په تړاو علم‌وزمه (کاذبې علمي) ادعاوې د علمي توکم‌پالنې په تاریخ کې مرکزي نقش لوبولی دی. په متحده ایالاتو کې د وګړو بېلابېلو ډلو ترمنځ د IQ نمرو اړوند توپیرونو ښودونکي ازمایښتونه، په لومړۍ نړیوالې جګړې کې د متحده ایالاتو پوځ له سرتېرو څخه واخېستل شول. په ۱۹۲۰ز لسیزه کې، د توکم د اصلاح سیاسي ټیکه‌دارانو ځینو ډلو ادعا وکړه چې، د دغو ازمایښتونو له‌مخې د افریقایي اصله امریکاییانو او ځانګړو کډوالو ډلو د عقل کچه د سپین‌پوستو انګلوساکسون ډلې په پرتله ښکته ده او دا د ذاتي بیولوجیکي توپيرونه له‌امله ده. هغو، په خپل وار سره، دغه باورونه وکارول ترڅو خپل توکمیز بېلوالي سیاستونو توجېه کړي. سره له‌دې، ډېر ژر نور مطالعات څرګند شول چې دغه پایلې یې وننګولې او په ځای یې داسې استدلال کاوه چې د پوځ ازمایښتونه، د ټولنیز-اقتصادي او د تورپوستو او سپین‌پوستو ترمنځ د ښوونیزې نابرابروالي په څېر، د چاپېریالي لاملونو له پلوه په بشپړه او مناسبه توګه ارزول شوي نه‌وو. د فلین اغېزې او د امېدوارۍ پر مهال پاملرنې ته په نابرابره توګه لاسرسي په څېر د نورو ښکارندو وروستیو ارزونو هغه لارې لا روښانه کړې چې په هغو کې چاپېریالي لاملونه د ډله‌ییزې IQ پر توپیرونو باندې اغېزه ښندي. په وروستیو لسیزو کې، څرنګه چې د انسان جنتیک په اړه پوهاوی پرمختللی دی، د توکمونو ترمنځ د ځیرکتیا ذاتي توپيرونو په تړاو ادعاوې، په پراخه توګه، د ساینس‌پوهانو له‌خوا د تیوریکي او تجربي استدلالونو پر بنسټ رد شوې دي.
د توکم او ځیرکتیا په تړاو د لانجمنو بحثونو مخینه
د توکمونو ترمنځ د ځیرکتیا توپیرونو په هکله ادعاوې د ښکېلاک‌پالنې، غلام‌ساتنې، توکم‌پالنې، ټولنیز داروینیزم او د توکمیز اصلاحاتو سیاست د توجېه کولو په موخه کارول کېږي. د آرتور دو ګوبینو په څېر توکم‌پال متفکرین پر دغې فرضیې باندې ټینګار لري چې تورپوستي، د سپین‌پوستو توکمیز تفوق په هکله د خپلو اېډیالوجیو په پراختیا کې، د سپین‌پوستو په پرتله په ذاتي توګه ښکته دي. د غلام‌ساتونکي ټوماس جېفرسن په څېر، ان د روښاندۍ پېر متفکرین پر دې باور وو چې تورپوستي، په ذاتي توګه، له جسمي او فکري پلوه د سپین‌پوستو په پرتله ښکته دي. په ورته مهال کې، د غلامۍ له‌منځه وړلو غوښتونکي فرېدریک دوګلاس، مخکښ ټولنپوه و. ا. ب. دو بوییس او شاعر پاول لورانس دانبار په څېر د افریقایي اصله امریکایي نبوغ اوڅارې بېلګې د تورپوستو فکري ښکته‌والي د پراخو کلیشه‌یي اندونو پر وړاندې ودرېدل.
د IQ لومړنی ازمایښت
د ځیرکتیا لومړني عملي ازمایښت د ۱۹۰۵ او ۱۹۰۸ز کلونو ترمنځ، د «آلفرېد بینې» له‌خوا په فرانسه کې، مکتب کې د ماشومانو د شاملولو لپاره رامنځ‌ته شو. بېنې خبرداری ورکړ چې د دغه ازمایښت پایلې دې د ذاتي ځیرکتیا د اندازه کولو لپاره ونه‌کارول شي او یا د هغو پر بنسټ د وګړو دایمي ځیرکتیا په هکله حکم ونه‌شي. د بینې ازمایښت په ۱۹۱۶ز کال کې د لېویس تېرمان له‌خوا (چا چې د ازمایښت پایلو لپاره د IQ نمرې وټاکلې) انګلیسي ته وژباړل شو او له اصلاح وروسته «د ستنفورد-بینې د ځیرکتیا مقیاسونو» تر سرلیک لاندې لاندې خپور شو. تېرمان په ۱۹۱۶ز کال کې ولیکل چې، «مکسیکویي اصله امریکایي، افریقایي اصله امریکایي او بومي امریکایي وګړي یوه ذهني ‹نیمګړتیا› لري [چې] توکمیزه برېښي، یا لږ تر لږه په اړوندې کورنۍ کې ذاتي نیمګړتیا ده».
د «مخکښ بنسټ» ټولنه او د «زنګ‌ډوله منحني» کتاب
څرنګه چې په ۱۹۵۰ز لسیزه کې په سویلي امریکا کې د توکمیز بېلوالي له منځه وړلو بهیر تر ډېره د پام وړ وګرځېده، د تورپوستو ځیرکتیا په هکله بحثونه بیاځلي راولاړ شول. «اودري شویی»، چې د دراپر مخکښ بنسټ (Pioneer Fund) له‌خوا یې مالي ملاتړ ترلاسه کاوه، د یرکس ازمایښتونو یوه نوې شننه خپره کړه او پایلې یې داسې سره راغونډې کړې چې ګڼې د تورپوستو د ځیرکتیا کچه په واقعي توګه د سپین‌پوستو په پرتله ښکته ده. دغه مطالعه د توکمیز بېلتون‌پالو له‌خوا وکارول شوه ترڅو استدلال وکړي چې دا به د تورپوستو لپاره غوره وي چې له سپین‌پوستو ماشومانو څخه جلا زده‌کړې وکړي. په ۱۹۶۰ز لسیزه کې، کله چې ویلیام شاکلي په څرګنده توګه له هغه لیدلوري څخه دفاع وکړه چې تورپوستي ماشومان په ذاتي ډول د سپین‌پوستو په ماشومانو په څېر د زده‌کړې وړتیا نه‌لري، دغه لانجمنې شخړې بیا راوپارېدلې. آرتور جنسن «د هاروارډ ښوونیزه بیاکتنه» په مجله کې د خپلې خپرې شوې مقالې «IQ او ښوونیزې لاس‌ته راوړنې څومره غښتلې کولای شو؟» له‌لارې ورته نظریې بیان کړې، چې د افریقایي اصله امریکایي ماشومانو لپاره یې د زده کړو د تلافي کولو ارزښت تر پوښتنې لاندې راوړ. د نوموړي د څرګندونو له‌مخې، په داسې حالتونو کې، په زده‌کړې او تعلیم کې د ضعیفې کارکړنې او فعالیت لامل په کور کې د هڅېدنې نه‌شتون یا نور چاپېریالي لاملونه نه‌دي، بلکې دغه کمزورتیا د یوه بنسټیز جنتیکي لامل ښکارندوی دی.
د نوموړي عمومي لانجمن بحث د راولاړېدو یو بل لامل د ریچارد هرنشتاین او چارلس موري د «زنګ‌ډوله منحني» (۱۹۹۴ز) کتاب ؤ چې د جنسن د ټولیز لیدلوري ملاتړ یې کاوه. د هرنشتاین او موري د ملاتړ په موخه، «د ځیرکتیا په هکله د علم اصلي بهیر» تر سرلیک لاندې یوه څرګندونه په وال ستریت ژورنال کې له ۵۲ لاسلیکونو سره خپره شوه. «زنګ‌ډوله منحني» کتاب ته په انتقادي غبرګونونو کې، د امریکا د ساپوهنې ټولنې له‌خوا د «ځیرکتیا: څرګند او ناڅرګند اړخونه» تر سرلیک لاندې څرګندونه او همدا راز، «د زنګ‌ډوله منحني بحث» (۱۹۵۵ز)، «د طراحي نابرابروالی» (۱۹۶۶ز) او د سټیفن جې ګولډ له‌خوا «د انسان د اندازه کولو ناسم معیار» (۱۹۹۶ز) کتاب دوه‌یم اېډېټ په شمول، څوګوني کتابونه خپاره شول.
ځینو لیکوالانو، چې د ډلو ترمنځ توپیرونو په هکله یې جنتیکي څېړنې او څرګندونې وړاندې کولې، د «مخکښ بنسټ» له‌خوا مالي ملاتړ ترلاسه کړ، چې د نوموړي بنسټ مشري تر ۲۰۱۲ز کاله پورې ج. فیلیپ راشتون کوله. آرتور جنسن او راشتون په ۲۰۰۵ز کال کې په ګډه د بیاکتنې یوه مقاله خپره کړه او استدلال یې وکړ چې د تورپوستو او سپین‌پوستو ترمنځ د IQ منځنیو کچو ترمنځ توپیر تر یوه بریده جنتیکي لامل لري؛ د دغې لیکنې په خپرولو سره، آرتور د «مخکښ بنسټ» له‌خوا 1.1 میلیون ډالر ترلاسه کړل. د آشلي مونتاګیو څرګندونې له‌مخې، «کالیفرونیا پوهنتون آرتور جنسن، چې د ‹زنګ‌ډوله منحني› په اخذلیکونو کې درویشت ځلي ذکر شوی دی، د تورپوستو د فکري ښکته‌والي په هکله د کتاب اصلي سرچینه ده».
د پخلنځي کارتوکي
د پخلنځي لوښي هغه وسیلې دي چې کولی شي خواړه په خواړو بدل کړي او د خوړلو لپاره چمتو کړي. دا وسايل په بېلابېلو کته ګوريو وېشل شوي دي:
البته، دا وسایل او کانتینرونه په دوو ډلو ویشل شوي دي: کورني او صنعتي. د صنعتي پخلنځي تجهیزات هغه تجهیزاتو ته اشاره کوي چې په رستورانونو او لوی پخلنځي، دفترونو او هوټلونو کې کارول کیږي، او د دې وسایلو له لارې خلکو ته ډېری خواړه ورکول کیږي.
د پخلي وسایل
د پخلی کولو وسیلو کې د وسیلو پراخه لړۍ شامله ده چې د خواړو چمتو کولو او پخولو لپاره کارول کیږي.* اوکش
د پخلنځي وسایل
د پخلنځي وسایل د پخلنځي د ځانګړو وسایلو یوه ډله ده چې معمولا د بریښنا سره کار کوي، دا وسایل په دریو عمومي ګروپونو ویشل شوي کوچني وسایل، د کور اصلي وسایل او د مصرف کونکي بریښنایی وسایل .* جوسر
د پخلنځي فرنیچر
د پخلنځي فرنیچر هغه فرنیچر ته اشاره کوي چې په پخلنځي کې کارول کیږي. د پخلنځي فرنیچر په لاندې ډلو ویشل کیدی شي:
د پخلنځي لوښي
کانټینرونه د خوراکي توکو د وړلو، ذخیره کولو یا پخولو لپاره د وسایلو یوه لویه مجموعه ده چې د جامد او مایع خواړو ذخیره کولو لپاره ځای لري. کانټینرونه په لاندې دوو اصلي ډلو ویشل کیدی شي:
د خوړو وسیلې او خدمات
د خواړو یا خواړو خدمت کولو وسیلې ټول هغه وسیلې دي چې ورسره چمتو شوي خواړه وړاندې کیږي او خوړل کیږي. د پخلي ځینې وسیلې په استقبال کې کارول کیدی شي ، مګر په عموم کې ، هر ډول پلیټونه ، چمچونه او فورکس یا چپسونه ، شیشې او پیالې او هر ډول کانټینرونه د دروازو سره ، پرته له دروازو یا هیټرونو سره د استقبال لپاره کارول کیږي.
د پخلنځي ټوکر
د پخلنځي ټوکر د ټوکر محصولات دي چې په پخلنځي کې کارول کیږي. د پخلنځي ټوکر کې کولی شي اپون ، سر بندونه، د میز جامې، د ټوکر لاسي، او د پاکولو جامې شاملې وي.
د پاکولو وسایل
د پاکولو وسیلو کې هغه وسیلې شاملې دي چې د پخلنځي ټول ځای مینځل او پاکولو لپاره کارول کیږي او ټول وسیلې پدې کې کارول کیږي. ضد وژونکي، د لوښو او سطحو د مینځلو وسایل، د وچولو وسایل او د ډش ډرینر د دې وسیلو له ډلې څخه دي.
مایکروپلاسټیک
د متحدو ایالتونو د سمندري او اتومسفیري ملي ادارې (NOAA) او د اروپا د کیمیاوي مرکز په وینا مایکروپلاسټیکونه د هر ډول پلاستیک هغه ټوټې دي چې اوږدوالی یې تر ۵ ملي متره (۰.۲۰ اېنچه) کم وي. دغه پلاستیکونه د سینګار توکو، جامو، خوراکي بنډل‌بندیو او صنعتي پروسو په څېر له بېلابېلو سرچینو څخه طبیعي ایکوسیستمونو ته دننه کېږي او د ککړتیا لامل کېږي.
مایکروپلاسټیک اصطلاح د دې لپاره کارول کېږي چې د بوتلونو په څېر د لویو پلاستیکي ضایعاتو او مایکروپلاسیتکونو تر منځ توپیر وشي. تر دې مهاله د مایکروپلاسټيک دوې ډلبندۍ مشخصې شوې دي. په لومړنیو مایکروپلاستیکونو کې هره هغه پلاستیکي ټوټه یا ذرات شاملېږي چې اندازه یې چاپېریال ته تر ننوتو وړاندې ۵ ملي متره یا تر دې هم کمه وي. په دې کې د جامو اړوند مایکروفایبرونه، کوچنۍ مرۍ او پلاستیکي مرۍ شاملېږي. دویمي مایکروپلاسټیکونه د لویو پلاستیکي محصولاتو له تجزیې څخه د طبیعي پروسو له لارې چاپېریال ته تر ننوتو وروسته رامنځته کېږي. د مایکروپلاستیک په دغه ډول سرچینو کې د اوبو او نوشابې بوتلونه، د کب نیونې تورونه یا جالونه، پلاستیکي کڅوړې، مایکرو وېو لوښي، د چای کڅوړې او د ټایرونو پوښونه شاملېږي. دغه دواړه ډولونه په ډېره اندازه په چاپېریال په ځانګړي ډول په سمندري ایکوسیستمونو کې باقي پاتې کېږي چې هلته د اوبو د ککړتیا لامل کېږي. د سمندر د ټولو مایکرو پلاستیکونو ۳۵ سلنه برخه له اوبدل شویو ټوکرونو یا جامو څخه جوړه ده چې تر ډېره یې لامل د وینځلو پر مهال د پلیسټر، اکریلیک او نیلوني جامو سولېدل دي. له دې سره سره مایکروپلاسټیکونه په هوا او ځمکنیو ایکوسیستمونو کې هم راټولېږي.
دا چې پلاستیکونه په ټکني ډول (له سلګونو تر زرګونو کلونو پورې) تجزیه کېږي، مایکروپلاستیکونه د ډېرو ارګانېزمونو په بدنونو او نسجونو کې د راټولېدو لوړ احتمال لري. هغه زهري کیمیاوي مواد چې له سمندرونو او روانو اوبو څخه پیدا کېږي، کولای شي د خوراکي ځنځير بیولوژيکي پراخوالی ډېر کړي. په ځمکنیو ایکوسیستمونو کې څرګنده شوې ده چې مایکروپلاستیکونه د خاورې د ایکوسیستمونو د ژوند وړتیا کموي او د خاورې د چینجیو د وزن کمولو لامل کېږي. په چاپېریال کې د مایکروپلاستیکونو دوران او حرکت په بشپړ ډول څرګند نه دی، خو دا مهال د دغې ښکارندې یا پدیدې په اړه څېړنې روانې دي. په چین کې د سمندر د ژورې لایې د رسوب څېړنو په هغو رسوبي لایو کې د پلاستیک شتون څرګند کړ چې د پلاستیک تر اختراع ډېرې پخوانۍ دي او په دې توګه دا موندنې د سمندر د سطحې په نمونه‌يي څېړنو کې د مایکروپلاستیکونو کم ګڼل تر شک لاندې راولي. مایکروپلاستیکونه په لوړو غرونو کې او تر خپلو سرچینو ډېر لرې هم موندل شوي دي.
مایکروپلاستیکونه د انسانانو په وینه کې هم موندل شوي دي، خو اغېزې یې تر ډېره نامشخصې دي.
ډلبندي
مایکروپلاستیک اصطلاح په ۲۰۰۴ کال کې د بریتانیا په پلیموت پوهنتون کې د سمندري بیولوژېست «ریچارډ ټامپسون» له‌خوا وکارول شوه.
مایکروپلاستیکونه دا مهال زموږ په نړۍ کې معمول دي. په ۲۰۱۴ کال کې اټکل وشو چې د نړۍ په سمندرونو کې له ۱۵ تر ۵۱ ټریلیون ټوټو انفرادي مایکروپلاستیکونه موجود دي چې وزن یې له ۹۳۰۰۰ تر ۲۳۶۰۰۰ مټریک ټنو پورې اټکل شو.
سرچینې
د مایکروپلاستیک د اکثرو ککړتیاوو لامل نساجي یا اوبدل شوي ټوکرونه، ټایرونه او ښاري دوړې دي چې په چاپېریال کې د شته مایکروپلاستیکونو څه باندې ۸۰ سلنه برخه جوړوي. په چاپېریال کې د مایکروپلاستیکونو شتون تر ډېره د اوبو د اړوندو څېړنو له لارې ثابتېږي. په دغو څېړنو کې د پلانکټون بېلګې اخیستنې، د شګلنو او خټینو رسوباتو تحلیل، د شمزۍ لرونکو او شمزۍ نه لرونکو ژویو له‌خوا یې د مصرف کتنه او د هغو کیمیاوي ککړوونکو ارزونه راځي چې چاپېریال ککړوي. د دغه ډول مېتودونو له لارې څرګنده شوې ده چې په چاپېریال کې د ګڼو سرچینو اړوند مایکروپلاستیکونه موجود دي.
د طبیعت ساتنې د نړیوالې اتحادیې (IUCN) د ۲۰۱۷ کال د راپور له مخې مایکروپلاستیکونه ښايي د ارام سمندرګي په هغو لویو ککړتیاوو یا کثافاتو کې ۳۰ سلنه ونډه ولري چې د نړۍ نور سمندرونه ککړوي. په اکثرو پرمختللو هېوادونو کې مایکروپلاستیکونه د سمندري کثافاتو د لویو ټوټو په پرتله د سمندري پلاستیک د ککړتیاوو لویه سرچینه ده.
د موټرو ټایرونه
د ټایرونو سولېدل او څيرېدل چاپېریال ته د (مایکرو-)پلاستیکونو له راتلو سره ډېره مرسته کوي. په ډېنمارک کې چاپېریال ته د مایکروپلاستیکونو د خپرېدو اټکل په کلني ډول له ۵۵۰۰ څخه تر ۱۴۰۰۰ مټریک ټنو (۶۱۰۰ تر ۱۵۴۰۰ ټنو) پورې دی. دویمي یا ثانوي مایکروپلاستیکونه (چې له پایزارونو یا بوټونو او د موټرو له ټایرونو څخه راځي)، تر لومړنیو مایکروپلاستیکونو دوه برابره ډېر مهم دي. په دې څېړنه کې هغه مایکروپلاستیکونه نه دي شامل چې په چاپېریال کې د لویو پلاستیکونو له تجزیې څخه رامنځته کېږي.
جامې
څېړنو ښودلې ده چې د پليسټر، نیلون، اکریلیک او سپنډکس په څېر ډېری مصنوعي تارونه کېدای شي له جامو څخه توی شي او په چاپېریال کې باقي پاتې شي. له هرې جامې څخه په یو وار وینځلو کې څه باندې ۱۹۰۰ مایکروپلاستیک تارونه تویېدای شي چې په دې کې وړینې جامې تر ټولو ډېر یعنې د نورو جامو په پرتله ۱۷۰ برابره ډېر تارونه خوشې کوي. په منځني ډول د ۶ کیلوګرامه (۱۳ پونډه) جامو د وینځلو پر مهال ښايي په هر ځل وینځلو کې ۷۰۰۰۰۰ تارونه ازاد شي.
پر چاپېریال اغېزې
په ۲۰۱۹ کال کې د اروپايي اتحادیې د علمي مشورې د میکانېزم له‌خوا د خپرو شویو شواهدو د یوې پراخې څېړنې له مخې مایکروپلاستیکونه دا مهال د چاپېریال په هره برخه کې موجود دي. که څه هم تر اوسه د مایکروپلاستیکي ککړتیا له امله چاپېریال ته د کوم لوی ګواښ شواهد نه‌شته، خو که ککړتیا په اوسني سرعت سره دوام وکړي، ښايي ګواښونه به د یوې پېړۍ په جریان کې پراخ شي.
په ۲۰۰۸ کال کې په واشنګټن پوهنتون کې د سمندري مایکروپلاستیک ککړتیاوو د شتون، اغېزو او برخه‌لیک په اړه د نړیوال څېړنیز ورکشاپ ګډونوال دې پایلې ته ورسېدل چې مایکروپلاستیکونه په سمندري چاپېریال کې د لاندې ټکو پر بنسټ یوه ستونزه ده:
پر دې سربېره، په اوږد مهال کې د پلاستیک د تخریب او ککړتیا د خپرېدو پایلې تر ډېره له پامه غورځول شوې دي. دا مهال په چاپېریال کې ډېره اندازه پلاستیک د تخریب په درشل کې دی، خو د خرابېدو او زهري ترکیباتو د خپرولو لپاره ډېر کلونه په مخ کې لري چې زهري پور بلل کېږي.
هوا
هوايي مایکروپلاستیکونه په اتومسفیر کې دننه او بهر پېژندل شوي دي. په ۲۰۱۹ کال کې یوې څېړنې وښوده چې مایکروپلاستیکونه د اتومسفیر له لارې لرو پرتو سیمو ته په باد کې لېږدي. په ۲۰۱۷ کال کې یوې بلې څېړنې وښوده چې په داخلي هوا کې د مایکروفایبر موجود غلظت په هر متر مکعب کې له ۱ تر ۶۰ مایکروفایبرو پورې دی (چې ۳۳ سلنه یې مایکروپلاستیکونه دي). یوه بله څېړنه د تهران د واټونو په دوړو کې د مایکروپلاستیک د کتنې په اړه وشوه او د واټونو د دوړو په ۱۰ بېلګو کې یې د مایکروپلاستیک ۲۶۴۹ ذرات وموندل چې د بېلګو د غلظت محدوده یې د واټونو د دوړو په هرو ۳۰ ګرامو کې له ۸۳ تر ۶۰۵ ذرو پورې وه. مایکروپلاستیکونه او مایکروفایبرونه د واورې په بېلګو او د لوړو غرونو په پاکه هوا کې موندل شوي دي چې دا یې له سرچینو څخه ډېر لرې واټنونه دي. له دې سره سره، د خوږو اوبو او خاورې د ایکوسیستمونو په څېر په هوا کې د موجودو مایکروپلاستیکونو پر اغېزو د پوره پوهېدو او اهمیت په اړه لا ډېرو څېړنو ته اړتیا ده.
د واټرلو جګړه
د واټرلو جګړه د هالنډ په انګليستان کې واټرلو ته نږدې چې اوس په بلجيم کې ده، د ۱۸۱۵زکال د جون په شپږمه نېټه د يکشنبې په ورځ شوې وه. د ناپيليون تر مشرۍ لاندې يو فرانسوي پوځ د اوم ايتلاف “Seventh Coalition” د دوه پوځونو له لورې ماتې وخوړه. يو د برتانيې په مشرۍ ايتلاف و، چې د انګليستان، هالنډ، بروسوېک او ناساو له واحدونو څخه جوړ شوی و او د ويلېنګټن ديوک “Duke of Willington” يې مشري کوله (زياتره ليکوالان ورته د ويلېنګټن پوځ د انګليس متحد پوځ وايي). دويم پوځ د فيلډ مارشال اون بلوچر “Field Marshal von Blucher” تر مشرۍ لاندې يو پراخه پروسي پوځ و، چې د بلوچر پوځ هم ورته وايي. ياد جګړې د ناپيليوني جګړو پای په نښه کړ. د واټرلو جګړه اوسمهال د مونټ سېنټ جين (فرانسوي) يا پروسي ژبه کې د “La Belle Alliance” (ښکلي اتحاد) جګړې په توګه هم پېژندل کېږي.
د ۱۸۱۵ز کال په مارچ کې واک ته د ناپيليون په بېرته راستنېدلو سره، زياتره هغه دولتونه چې پخوا يې د نوموړي مخالفت کړی و، اوم ايتلاف جوړ کړ، په داسې حال کې چې خپل پوځونه يې په چټکۍ سره رهي کړل. د ويلېنګټن او بلوچر پوځونه د فرانسې شمال ختيځې پولې ته نږدې سيمه کې پراته وو. ناپيليون پر دوی باندې په بېلابېل ډول د بريد کولو پلان جوړ کړ او هيله يې دا وه، چې مخکې له دې چې دوی د ايتلاف له نورو غړو سره د فرانسې په همغږي بريد کې يو ځای شي، له منځه يې يوسي. د جون په ۱۶ ناپيليون په برياليتوب سره د خپل اصلي ځواک په مرسته د ليګني جګړه “Battle of Ligny” کې د پروسي پوځ پر ټولي بريد وکړ، چې د دې لامل شو چې پروسيان د جون په ۱۷ شمال لور ته د ويلېنګټن په برابرۍ او ښه ترتيب سره شاتګ وکړي.
ناپيليون د پروسيانو د څارلو په موخه خپله درېيمه برخه ځواکونه واستول، چې د جون په ۱۸ او ۱۹ نېټو د پروس له وروستۍ ساتونکي ډلې سره د وېوري په نوم د بېلې جګړې “Battle of Wavre” لامل شول او واټرلو کې له ګډون څخه يې د ياد فرانسوي ځواک مخنيوی وکړ. همدا راز د جون په ۱۶ د فرانسوي پوځ يوې کوچنۍ برخې له انګليس متحد پوځ سره د کواټري براس په نوم جګړه “Battle of Quatre Bras” وکړه. د انګليس-متحد پوځ د جون په ۱۶ خپل ډګر وساته، مګر د پروسيانو شاتګ د دې لامل شو، چې ويلېنګټن د جون په ۱۷ شمال لور کې واټرلو سيمې ته شاتګ وکړي.
ويلېنګټن په دې له پوهېدلو څخه وروسته چې د پروس پوځ د هغه د ملاتړ وړتيا لري، پرېکړه وکړه چې د واټرلو کلي ته نږدې د بروکسل سړک په اوږدو کې په مونټ سېنټ جين “Mont-Saint-Jean” خندق کې د جګړې وړانديز وکړي. نوموړی په دې سيمه کې د جون په ۱۸ ټول ماسپښين د فرانسې د پرله پسې بريدونو پر وړاندې ودرېد، چې په پرمخ تلونکي ډول رارسېدونکو پروسيانو ورسره مرسته وکړه، چې پر فرانسوي اړخ يې برید وکړ او درنه مرګ ژوبله يې ورته پېښه کړه. په ماښام کې ناپيليون د خپلو وروستيو پاتې پوځونو په مرسته د انګليس-متحد ليکه باندې بريد وکړ، چې دا د سترواکۍ ساتونکي “Imperial Guard” [پوځ] د پياده نظام لور رتبه پوځي قوې وې. د فرانسې په ښي اړخ کې د پروسيانو په ماتولو سره انګليس-متحد پوځ د سترواکۍ ساتونکی پوځ په شا تمبه کړ او فرانسوي پوځ تيت او پرک شوی و.
واټرلو د واټر لو د مبارزې او د ناپيليون وروستۍ پرېکنده ښکېلتيا وه. د ويلېنګټن له نظره جګړه هغه نږدې پورې وهل يا ګواښ ګالل وو، چې تاسې يې په خپل ژوند ژوند کې ګورئ. ناپيليون څلور ورخې وروسته له دندې څخه لاس واخيست او ايتلافي ځواکونه د جولای په ۷ پاريس ته ننوتل. واټرلو کې ماتې د فرانسې د سترواک په توګه د ناپيليون واکمني پای ته ورسوله او له تبعيد څخه د هغه د بېرته راستنېدنې د سل ورځو پای يې په نښه کړ. دې جګړې لومړۍ فرانسوي سترواکي پای ته ورسوله او د لړيز اروپايي جګړو او د لسيزو يو څه (نسبي) سولې تر منځ يې تاريخي واټن وټاکه، چې زياتره وخت ورته پاکس بريتانيکا “Pax Britanica” ويل کېږي. د جګړې ډګر د بلجيم د براين ايلوډ او لاسني په سيمو کې د بروکسل شمال ته نږدې ۱۵ کېلو متره (۹،۳ ميله) او د واټرلو له ښارګوټي خه نږدې ۲ کېلو متره (۱،۲ ميله) لرې پروت دی. د جګړې د ډګر سيمه باندې نن ورځ د لاين د مونډ “Lion’s Mound” يا د زمري د غونډۍ څلی ولاړ دی، چې په خپله د جګړې له ډګر څخه له اخيستل شوې خاورې څخه جوړ يوه مصنوعي غونډۍ ده؛ غونډۍ ته نږدې د جګړې د ډګر نقشه کښنه يا ټوپوګرافي تر اوسه په ښه ډول نه ده خوندي شوې.
پېژندګلوي
د ۱۸۱۵ز کال د مارچ په ۱۳ پاريس ته د ناپيليون له رسېدلو څخه شپږ ورځې مخکې په ويانا کانګرس کې قدرتونو نوموړی ناقانونه اعلان کړ. څلور ورځې وروسته انګليستان، روسيې، اتریش او پروس د ناپيليون د ماتولو په موخه پوځونه چمتو کړل. په ګواښونکي ډول بې شمېره پوځ لرونکی ناپيليون په دې پوهېده، چې يو ځل که پر فرانسې له بريد څخه د اوم ايتلاف د يو يا زياتو غړو د بې زړه کولو برخه کې د هغه هڅې بې پايلې شوې، نو واک کې د هغه د پاتې کېدو يوازينۍ موکه به بريد کول وي، مخکې له دې چې ايتلاف چمتو شي.
که چېرې ناپيليون د بروکسل په سويل کې د شته ايتلافي ځواکونو له پياوړي کېدلو څخه مخکې د هغوی په له مينځه وړلو کې بريالی شوی وی، نو نوموړي به ښايي دا وړتيا هم درلودلی وی، چې سمندرګي ته په شا وتمبوي او پروسيان له جګړې څخه وباسي. دې حالت به نوموړي ته په پرېکنده ډول وخت ورکړی وی، چې مخکې له دې چې خپل پوځونه د اتريشانو او پروسيانو پر وړاندې وګرځوي، زيات خلک وګوماري او روزنه ورکړي.
ناپيليون لپاره يوه بله اندېښنه دا وه، چې فرانسوي بريا ښايي د دې لامل شي چې بلجيم کې فرانسوي ژبي خواخوږي دوستانه اوښتونه پيل کړي. همدا راز بلجيم کې ايتلافي سرتيري په پراخه کچه دويمه ليکه ځکه وو، چې زياتره واحدونه شکمن او ژمن وو او د ټاپو وزمې جګړې “Peninsular War” زياتره برتانوي ماهر تجربه لرونکي غړي د ۱۸۱۲ز کال جګړه “War of 1812” کې د جنګېدلو په موخه شمالي امريکا ته استول شوي وو.
د برتانوي قوماندان ويلېنګټن لومړني دريځونه په دې نيت وو، چې د ناپيليون د ګواښ مخنيوی وکړي، چې د مونس له لارې يې د بروکسل سوي لويديځ ته د حرکت په واسطه ايتلافي پوځونه رانغاړل. دې کار ښايي ويلېنګټن د پروس ځواکونو ته نږدې کړی و، چې ګيبهارډ ليبيريکټ اون بلوچر يې مشري کوله، مګر په ورته وخت کې يې ښايي اوسټينډ “Ostend” کې له خپل مرکز سره د نوموړي اړيکې پرې کړې وې. د ويلېنګټن د خپرېدنې د ځنډولو په موخه ناپيليون ناسم استخبارات خپاره کړل، چې وړانديز يې وکړ چې له له کانال بندرونو څخه بايد د ويلېنګټن د بشپړتيا (اکمال) لړۍ پرې شي.
په جون کې ناپيليون خپل ټول پوځ نږدې ۳۰۰۰۰۰ تنو ته لوړ کړ. واټرلو کې د نوموړي په واک کې پوځ د يادې کچې له درېيمې برخې څخه هم کم و، مګر د نږدې ټول غړي ژمن او تجربه لرونکي سرتېري وو. ناپيليون خپل پوځ د مارشال ني “Marshal Ney” په مشرۍ په کيڼ اړخ، د مارشال ګروچي “Marshal Grouchy” په مشرۍ په ښي اړخ او تر خپلې مشرۍ لاندې زېرمه ځواکونو باندې ووېشه او سره له دې هم ټولې درې واړه برخې د يو بل د ملاتړ په موخه پوره نږدې پاتې شوې. د جون د ۱۵ نېټې له سبا راختلو څخه مخکې چارليروی ته نږدې له پولې څخه په تېرېدلو سره، فرانسې په چټکۍ سره د ايتلاف د مخې سنګرونو څخه تېر شو او د ويلېنګټن او بلوچر د پوځونو تر منځ يې د ناپيلون «مرکزي موقعيت» خوندي کړ. نوموړي هيله درلوده، چې دا چاره به د هغوی د يو ځای کېدلو مخنيوی وکړي او هغه به د دې وړتيا ولري، چې لومړی د پروس او وروسته د ويلېنګټن پوځ له مينځه يوسي.
يوازې د جون د ۱۵ نېټې د شپې ناوخته ويلېنګټن باوري شو، چې چارليروی بريد د فرانسي اصلي پورې وهل وو. د جون د ۱۶ په لومړيو ساعتونو کې بروکسل کې د رېکموند د سيمې په دوچيس “Duchess” کې نوموړي د پرېنس اف اورنج “Prince of Orange” له لورې يو پيغام تر لاسه کړ او د ناپيليون د پرمختګ له چټکۍ څخه يې ټکان وخوړ. نوموړي په چټکۍ سره خپل پوځ ته امر وکړ، چې پر کواټري براس باندې تمرکز وکړي، چې پرېنس اف اورنج په کې د ساکسي-ويمار د شهزاده برنهارد “Prince Bernhard of Saxe-Weimar” له غونډ سره يو ځای د ني “Ney” د کيڼ اړخ سرتېرو پر وړاندې نازک دريځ [حالت] درلود.
مینه (لېوالتيا)
مینه یا علاقه يا لېوالتيا "روحي، ذهني یا فزیکي حالت" دی ، چې ډېری وختونه د احساس یا یو ډول مینې سره تړاو لري ، دا احساس او مینه د دې لامل کیږي چې د احساساتو او ناروغیو او اغېزو په اړه په فلسفه او ارواپوهنه کې څانګې رامنځته کړي. "مینه" عموما د احساس یا ډول مینې په مانا کارول کیږي چې د ښه نیت یا ملګرتیا څخه بهر وي. اخلاقي لیکوالان عموما دا کلمه د ځینې مستحکم او متقابلو احساساتي حالتونو د راجع کولو لپاره کاروي. ځینې خلک مینه له جذب څخه توپیر کوي د ځانګړتیا له مخې چې د حساسیت ځانګړي عنصر څخه پاک وي.
حتی د مینې خورا ساده بیان کولی شي د احساساتي عکس العملونو پراخه لړۍ رامینځته کړي: له شرم، کرکه ، خوښي او خپګان. مینه هم په ورکوونکي او اخیستونکي مختلفې فزیکي اغېزې لري.
محدود تعریف
په دقیقه توګه، دا کلمه په یو احساساتو پورې محدوده ده چې مخاطب یې یو ژوندی موجود دی لکه انسان یا حیوان. په شوق سره مینه (به  کې   پرتله کیږي، کوم چې د یوناني "pathos" څخه اخیستل شوی. دا د فرانسوي فیلسوف رین ډیکارتس په لیکنو کې لیدل کیږي، د هالنډ فیلسوف باروچ سپینوزا ، او د لومړي انګلیسي اخالقیانو په ډیرو لیکنو کې. په هرصورت، د مختلفو دلیلونو لپاره (د بیلګې په توګه، دا احساس چې اضطراب یا جوش نه لري او نسبتا ثابت او د خوښۍ د فزیکي عنصر د بشپړ نشتوالي سره مطابقت لري)، مینه عموما د جذب څخه توپیر لري. په دې تنګ مفهوم کې، دا کلمه په اخلاقي سیسټمونو کې مهم رول لوبولی چې په هغه کې ټولنیز یا د مور او پلار مینه د اخلاقي مکلفیتونو د یوې برخې په توګه ویل کیږي.
د مینې اظهار
مینه د لید، کلمو، اشارو یا لمس په واسطه څرګند کیدی شي. دا مینه، مینه او ټولنیز اړیکه څرګندوي. د مینې پنځه ژبې ژور توضیحات وړاندې کوي چې څنګه جوړه کولی شي یو بل ته خپله مینه څرګند کړي. په زړه پورې چلند ممکن د مور او پلار چلند څخه د هورمونل انعام سره د تړاو له امله رامینځته شوی وي. دا ډول تاوتریخوالی د ماشومانو د مغز په وده اغیزه کوي، په ځانګړې توګه د دوی بایو کیمیکل سیسټونه او د تندی په وده. که د مینې څرګندونه د انسان روغتیا ته یو اړخیز ګواښ وي، دا ممکن ناخوښه وګڼل شي. کله چې خوشحاله وي، مینه وال چلند ممکن د مختلفو روغتیا ګټو سره تړاو ولري. دا وړاندیز شوی چې مثبت احساسات د خلکو د اړیکو تمایل زیاتوي او د مینې په پایله کې پیژندل د دوی ترمنځ مثبت احساسات زیاتوي.
د مینې ګټې
د مینې تبادله د انسان د تطبیق وړ چلند ګڼل کیږي چې د فزیکي او رواني هوساینې سره مرسته کوي. مینه د مهمو اشخاصو او همکارانو لپاره د احساساتي، فزیکي، او اړیکو ګټو منځګړیتوب دی. نورو ته د مثبت احساساتو څرګندول روغتیایی ګټې لري ، پشمول د فشار هورمونونه کمول ، د کولیسټرول ټیټول ، د وینې فشار ټیټول ، او د معافیت قوي سیسټم. کله چې احساسات څرګند شي او یوازې احساس نه وي، ګټې د فرد پام ته راځي. که چیرې مینه د اخیستونکي لخوا بدله نه وي، د لیوالتیا اغیزې بیا هم د اخیستونکي لخوا احساس کیږي.
د والدینو اړیکې
په زړه پوری چلند اکثرا د مور او پلار چلند پایله ګڼل کیږي ځکه چې د هورمونل انعام سره د هغې اړیکې. د مور او پلار مثبت او منفي چلند د ژوند په وروستیو مرحلو کې د روغتیا ستونزو سره تړاو لري. د مور او پلار ځورونکی چلند د ژوند په وروستیو مرحلو کې د خراب روغتیا یو عام اړخ دی، ځکه چې د مینې نشتوالی په طبیعي توګه د ضعیف بیولوژیکي او رواني روغتیا لامل کیږي. د 2013 مطالعې د ماشومانو د ناوړه ګټه اخیستنې اغیزې او په پایله کې د مینې نشتوالی او د دې لپاره چې د لومړني ژوند تجربې څنګه فزیکي روغتیا اغیزه کوي قوي بیولوژیکي اړیکه ښودلې.
مینه
مینه د فکر یو ښوونځی دی چې مینه خورا مهمه ګڼي. که څه هم دا ښوونځی په لویدیز فلسفه کې نه موندل کیږي ، دا په هندي فلسفه کې شتون لري.
کاربر:کاربر 1092
زما مقالې:
تاریخ لیکنه
تاریخ لیکنه د تاریخ پوهانو د میتودونو مطالعه ده چې د تاریخ په پراختیا کې د یوې علمي برخې په توګه راڅرګندېږي، په پراخ ډول د تاریخي اثارو هره ټولګه د یوې ځانګړې موضوع په هکله ده. تاریخ لیکنه یوه ځانګړې موضوع ده، دا چې تارخ پوهان دا موضوع څه ډول مطالعه کوي او له کومو سرچینو، تخنیکونو او نظري لارو نه کار اخلي په برکې نیسي. پوهان تاریخ لیکنه د موضوع پر بنسټ تر بحث لاندې نیسي ــ لکه د بریټانیا تاریخ لیکنه، د دویمې نړیوالې جګړې تاریخ، د بریټانیا سترواکي، لرغونی یا لومړنی اسلام او چین ــ او بېلابېلې طریقې او ژانرونه لکه سیاسي تاریخ او ټولنیز تاریخ. د نولسمې پیړۍ په پیل کې، د اکاډمیک یا علمي تاریخ له ودې سره د تاریخ لیکنې د ادبیاتو برخې هم وده وکړه. دا چې تاریخ لیکونکي تر کومه حده پورې د خپلو ډلو او هغو ډلو سره چې وفاداره وو ــ لکه ددوی ملي دولت ــ تر اغېز لاندې راغلي تر اوسه د بحث وړ یوه پوښتنه پاتې ده.
په لرغونې نړۍ کې، د نېټو په ترتیب د تاریخ ثبتونه د لرغوني مصر او بین النهرین په تمدنونو کې رامنځته شوي دي. په هرحال، په ۵ پیړۍ کې د لومړي ځل لپاره د تاریخ لیکنې برخه د هیروډوټس له  تاریخونو سره رامنځته شوې چې هیروډوټس د تاریخ لیکنې بنسټ ایښودونکی ګڼل کېږي. په دویمې پیړۍ کې رومي سیاستوال کاټو دی ایلډر په لاتین ژبې لومړی تاریخ د Origines  په نوم رامنځته کړ. د چین په هان سترواکۍ کې د هغه نږدې معاصرانو سیما تان او سیما کیان د شیجي (د لوی تاریخ لیکونکي ریکارډونو) په تالیفولو سره د چین تاریخ لیکنې بنسټ کېښود. د منځنیو پیړیو په اوږدو کې د منځنیو پیړیو تاریخي لیکنو کې په اروپا کې د منځنیو پیړیو د تاریخ لیکنې اثار، د مسلمانو تاریخ پوهانو له خوا اسلامي تاریخونه، او د چینایي ماډل پر بنسټ د کوریا او جاپان تاریخي لیکنې شاملې وې. د ۱۸ پیړۍ په بهیر کې د روښانتیا په دورې کې، په لویدیځې نړۍ کې تاریخ لیکنه د والټیر، ډیویډ هیوم او اډوارډ ګیبون په څیر شخصیتونو له خوا بڼه او وده موندلې ده، چې د نورو په منځ کې یې د عصري برخې بنسټ ایښی دی.
د وخت په تیریدو سره د تاریخ پوهانو د څیړنې علایق بدلون مومي، او له دودیز ډیپلوماتیک، اقتصادي او سیاسي تاریخ نه د نویو لارو چارو، په ځانګړې توګه ټولنیزو او کلتوري مطالعاتو خوا ته یې بدلون موندلی دی. له ۱۹۷۵ نه تر ۱۹۹۵ پورې په امریکایی پوهنتونونو کې د تاریخ د پروفیسورانو نسبت چې د ټولنیز تاریخ پوهان دي له ۳۱ نه یې ۴۱ سلنې ته لوړ شوي دي، په داسې حال کې چې د سیاسي تاریخ پوهانو نسبت له ۴۰ نه ۳۰ سلنې ته راټیټ شوی دی. په ۲۰۰۷ کې، د بریټانیا د پوهنتونونو د تاریخ په څانګو کې له ۵۷۲۳ پوهنځیو نه، ۱۶۴۴ تنو (۲۹ سلنه) ځانونه له ټولنیز تاریخ او ۱۴۲۵ تنو (۲۵سلنه) ځانونه د سیاسي تاریخ له برخو سره یوځای کړي دي. له ۱۹۸۰ لسیزې راهیسې د تیرو پیښو د یادونو ته ځانګړې علاقې موجودې وې.
اصطلاحات
د عصري دورې په لومړیو کې، د تاریخ لیکلو اصطلاح د «تاریخ لیکلو» معنی، او تاریخ لیکونکي د «تاریخپوه» معنی درلوده. په دې توګه ځینو رسمي تاریخ پوهانو ته په سویډن کې (له ۱۶۱۸ نه) ، انګلستان (له ۱۶۶۰ نه) او سکاټلینډ (له ۱۶۸۱ نه) د «سلطنتي تاریخ لیکونکي» لقبونه ورکړل شوو.
په دې وروستیو کې تاریخ لیکنه «د لیکلو د طریقې مطالعه او د تاریخ لیکنه - د تاریخي لیکنې تاریخ» په توګه تعریف شوې، په دې معنی «کله چې تاسو (تاریخ لیکنه) مطالعه کوئ نو تاسو تېرې پیښې په مستقیم ډول نه مطالعه کوئ، بلکې د انفرادي تاریخ پوهانو په اثارو کې د دې پیښو د تفسیر بدلونونه مطالعه کوئ».
اسلامي نړۍ
په اوومه پیړۍ کې په لومړي ځل د مسلمانانو تاریخي لیکنو د پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم د ژوند له بیارغونې او د هغه له مړینې وروسته پیړیو کې وده پیل کړه. له بېلابېلو منابعو نه د محمد (ص) او د هغه د یارانو په اړه ډیر متضاد روایتونه موجود وو، نو ددې لپاره چې دا تایید شي چې کومې سرچینې ډیرې معتبرې دي نو پلټنې اړینې وې. د دې منابعو د ارزونې لپاره، بېلابېل میتودونه، لکه «د سیرت علم»، «د حدیث علم» او «اسناد» (د لیږد لړۍ) رامنځته شوو. وروسته دا میتودونه د اسلامي تمدن د نورو تاریخي شخصیتونو لپاره هم پلي شوو. په دې روایت کې مشهور مورخین عروه (مړینه ۷۱۲)، وهب بن منبیه (مړینه ۷۲۸)، ابن اسحاق (مړینه ۷۶۱)، الواقدی (۷۴۵-۸۲۲)، ابن هشام (مړینه ۸۳۴)، محمد ال بخاري (۸۱۰- ۸۷۰) او ابن حجر (۱۳۷۲- ۱۴۴۹) دي. د منځنیو پیړیو د اسلامي نړۍ تاریخ پوهانو هم د نړۍ له تاریخ سره مینه او علاقه پیدا کړه. اسلامي تاریخي لیکنې د عرب مسلمان تاریخ لیکونکي ابن خلدون (۱۳۳۲-۱۴۰۶) د اثارو په پایله کې خپل اوج ته ورسیدې، چې خپل د تاریخ لیکنې مطالعات یې په مقدمه (د Prolegomena په نوم ژباړه) او کتاب الابر (د نصایحو کتاب) کې خپاره کړل.
ختیځه اسیا
په جاپان کې د تاریخ لومړني رامنځته شوي اثار ریکوکوشي (شپږ ملي تاریخونه) دي، د شپږو ملي تاریخونو یوه ټولګه ده چې د جاپان تاریخ له افسانوي پیل نه یې تر ۹ پیړۍ پورې په برکې نیسي. د دې اثارو لومړنۍ بېلګه نیهون شوکي و، چې په ۷۲۰ کال کې د شهزاده ټونري له خوا تالیف شوی.
ژوندلیک
ژوندلیک له هغه وخته راهیسې چې پلوتارک د لوی روم او یوناني مشرانو د موازي ژوند په اړه لیکلي و د تاریخ لیکلو یوه لویه بڼه وه. دا برخه په ځانګړې توګه د غیر مسلکي تاریخ لیکونکو لپاره، او ډیری وخت د نامتو شخصیتونو د میرمنو یا ماشومانو لپاره، چې د لیکونو او اسنادونو خزانې ته لاسرسی لري په زړه پورې وي. مسلکي تاریخ پوهان هڅه کوي چې ژوندلیک له پامه وغورځوي ځکه چې ټولنیزو، کلتوري، سیاسي او اقتصادي برخو ته لږه، او عمومي ارواپوهنې ته ډیره پاملرنه کوي. په بریټانیا کې د «لوی انسان» دود د ملي بیوګرافۍ په څو حجمي قاموس کې (چې په ۱۸۸۲ کې رامنځته شوی او په ۱۹۷۰ لسیزې کې یې معلومات نوي شوي) رامنځته شوی چې تر نن ورځې د ملي بیوګرافۍ یا ژوندلیک په نوي اکسفورډ قاموس کې دوام لري. په متحده ایالاتو کې، د امریکایی بیوګرافي قاموس د ۱۹۲۰ لسیزې په وروستیو کې پلان شوی و او په ۱۹۸۰ لسیزې کې د ډیریو بشپړونو سره راڅرګند شو.
د نړۍ تاریخ
په ۱۹۸۰ لسیزې کې، د نړۍ تاریخ د تاریخي مطالعاتو د یوې ځانګړې، خپلواکې علمي برخې په توګه راڅرګند شو. دې برخې د نړیوال لید له اړخه د تاریخ څېړنه کوله او د هغو ګډو بېلګو یا نمونو په لټه کې شو چې په ټولو کلتورونو کې شتون لري. د دې برخې بنسټیز موضوعي چلند د دوو لویو مرکزي ټکو تحلیل وو: یوځای والی - (څه ډول د نړۍ د تاریخ بهیر د نړۍ خلک سره یوځای کړي) او توپیر - (څه ډول د نړۍ د تاریخ بېلګې د انسان تجربوي توپیر څرګندوي).
د اتومي وسلو د نه پراختیا تړون
د اتومي وسلو د نه پراختیا تړون، چې معمولاً د نه پراختیا د تړون یا NPT بلل کېږي، یو نړیول تړون دی چې موخه یې د اتومي وسلو او د وسلو د تکنالوژۍ د خپرېدو مخنیوی او په څنګ کې یې له اتومي انرژۍ څخه د سوله یيزې ګټې اخیستنې په تړاو همکاریو ته پراختیا ورکول، او د اتومي بې وسلې کولو او د عمومي بشپړې بې وسلې کولو موخې ته د رسېدو لپاره هلې ځلې دي. د ۱۹۶۵ز او ۱۹۶۸ز کلونو تر منځ د دغه تړون په اړه د اتلسو هېوادونو له استازو څخه تشکیل شوې د بې وسلې کولو کمېټې له خوا، چې د سویس په جنیوا کې د ملګرو ملتونو له لوري تمویلېدونکې اداره ده، مذاکرات  تر سره شول.
دغه تړون چې په ۱۹۶۸ز کال کې د لاسلیک لپاره پرانیستل شو، په ۱۹۷۰ز کال کې لازم الاجرا وګرځېد. څرنګه چې دNPT  په متن کې غوښتل شوي وو، د دې تړون اړوندو ذیدخلو غړو له ۲۵ کلونو وروسته د ۱۹۹۵ز کال په مې میاشت کې سره وکتل او په دې سره سلا شول چې یاد تړون د نا محدودې مودې لپاره وغځوي. په NPT  کې د بل هر ډول وسلو د محدودیت یا خلع سلاح د تړونونو سره پرتله، زیات هېوادونه غړیتوب لري، چې دا خپله د یاد تړون د اهمیت له شواهدو څخه ګڼل کېږي. د ۲۰۱۶ز کال تر اګسټ میاشتې پورې، ۱۹۱ هېوادونو د دغه تړون غړیتوب تر لاسه کړی دی، که څه هم چې شمالي کوریا په دغه تړون کې په ۱۹۸۵ز کال کې غړې شوه اما هېڅکله یې ورڅخه اطاعت ونکړ، چې په ۲۰۰۳ز کال کې یې د اتومي تجهیزاتو د چاودنې په تعقیب کوم چې د NPT له بنسټیزو تعهداتو څخه سرغړاوی و، له یاد تړون څخه خپله وتنه اعلان کړه. د ملګرو ملتونو څلورو غړو هېوادونو هېڅکله NPT نه دی منلی، له کومو څخه چې درۍ یې اتومي وسلې لري یا یې په اړه فکر کېږي چې اتومي وسلې لري: نوموړي هېوادونه له هند، پاکستان او اسراییلو څخه عبارت دي. له دې څخه علاوه، سوېلي سوډان چې په ۲۰۱۱ز کال کې تاسیس شو، تر اوسه یې د دې تړون غړیتوب نه دی تر لاسه کړی.
دا تړون هغه هېوادونه د اتومي وسلو لرونکو هېوادونو په توګه تعریفوي کومو چې د ۱۹۶۷ز کال د جنوري له لومړۍ نېټې څخه مخکې یوه اتومي چاودېدونکې وسیله جوړه کړې او ازمویلې وي؛ نوموړي هېوادونه له متحده ایالاتو (په ۱۹۴۵ز کال کې)، روسیې (۱۹۴۹ز کال)، انګلستان (۱۹۵۲ز کال)، فرانسې (۱۹۶۰ز کال) او چین (۱۹۶۴ز کال) څخه عبارت دي. څلور نور هېوادونه د اتومي وسلو لرونکو هېوادونو په توګه پېژندل کېږي یا یې په اړه دا باور دی چې اتومي وسلې لري: د نوموړو هېوادونو له منځه هندوستان، پاکستان، او شمالي کوریا په ښکاره توګه ازموینې ترسره کړې او اعلان یې کړی دی چې اتومي وسلې لري، په داسې حال کې چې اسراییل عمداً د خپلو اتومي وسلو د وضعیت په اړه مبهم دي.
د اتومي وسلو د نه پراختیا تړون (NPT) تر ډېره داسې ښکاري چې د یوې مرکزي معاملې پر بنسټ ولاړ دی:"د NPT د اتومي وسلو نه لرونکي هېوادونه موافق دي چې هېڅکله به اتومي وسلې نه تر لاسه کوي او د NPT د اتومي وسلو لرونکي هېوادونه په مقابل کې موافق دي چې د سوله ییزې اتومي تکنالوژۍ ګټې شریکې کړي او د خپلو اتومي سلاکوټونو تر بشپړو له منځه وړلو پورې د اتومي بې وسلې کولو هلې ځلې جاري وساتي."دغه تړون ته په هرو پنځو کلونو کې د بیا کتنې د کنفرانس تر عنوان لاندې غونډو کې بیا کتنه کېږي. سره له دې چې یاد تړون په پیل کې د یوې محدودې مودې لپاره په نظر کې نیول شوی و، د ۱۹۹۵ز کال د مې په ۱۱مه نېټه په نیویارک ښار کې د بیا کتنې د کنفرانس په ترڅ کې د متحده ایالاتو د هڅو په پایله کې چې د دې هېواد د سفیر ګراهام جې آر. له خوا یې مشري کېده، لاسلیک کوونکو اړخونو په اجماع سره پرېکړه وکړه تر څو تړون له قید او شرط پرته د نا محدودې مودې لپاره وغځوي.
هغه وخت چې NPT وړاندیز شو، د ۲۰ کلونو لپاره د ۲۵ــ۳۰ اتومي وسلو لرونکو هېوادونو وړاندوینه شوې وه. حال دا چې، له شاوخوا ۴۰ کلونو وروسته، پنځه هېوادونه د NPT غړي نه دي، چې دا شمېر هغه یوازیني څلور نورهېوادونه شاملوي چې په اړه یې باور کېږي چې اتومي وسلې لري. د NPT او د اتومي وسلو د نه پراختیا د وسیعې تګلارې لپاره یو شمېر اضافي تدابیر نیول شوي دي او هېوادونو ته دا ګرانه شوې ته تر څو اتومي وسلو ته لاسرسی او د هغو د تولید وړتیا ومومي، چې له هغې جملې څخه د هستوي صادروونکو د ډلې (Nuclear Suppliers Group) کنترول او د اتومي وسلو د نړیوالې استازولۍ (IAEA)  د اضافي پروتوکول د تاییدۍ پراخ تدابیر دي.
د تړون جوړښت
NPT له یوې سریزې او یوولسو مادو څخه تشکیل شوی دی. که څه هم چې د "ارکانو" مفهوم د NPT په هېڅ یوه ځای کې نه دی بیان شوی، خو بیا هم یاد تړون ځینې وخت د یو درۍ-رکني سېستم په توګه په داسې بڼې سره تفسیرېږي چې د نوموړو رکنونو تر منځ ضمني توازن موجود وي:
دغه ارکان له یو بل سره تړلي دي او په متقابل ډول سره یو بل پیاوړي کوي. د نه پراختیا یو اغېزناک رژیم د کوم غړي چې په خپلو تعهداتو باندې ولاړ دي د بې وسلې کولو په پرمختګ کې اساسي تهداب رامنځته کوي او د اتومي انرژۍ د سوله ییزې ګټې اخیستنې په تړاو په لویه پیمانه همکاري ممکنوي. د سوله ییزې اتومي تکنالوژۍ ګټو ته د لاسرسي له حق سره د نه پراختیا تعهد رامخکې کېږي. په بې وسلې کولو کې پرمختګ له هغو هلو ځلو سره مرسته کوي کومې چې د نه پراختیا د تګلارې د پیاوړتیا او د تعهداتو پلي کولو لپاره کېږي، په پایله کې همداراز د سوله ییزې اتومي همکارۍ لپاره اسانتیاوې رامنځته کېږي. د "ارکانو" مفهوم د هغو کسانو له خوا، څوک چې په دې باور دي چې لکه څرنګه چې NPT له نامه څخه ښکاري، یاد تړون د نه پراختیا لپاره دی او هغوی چې دا وېره لري چې د "دریو ارکانو"  له ژبې څخه په ګمراه کوونکې بڼه دا استناط کېږي چې د درۍ واړه عناصر له مساوي اهمیت څخه برخمن دي، تر پوښتنې لاندې راغلی دی.
لومړی رکن: نه پراختیا
د NPT تر لومړۍ مادې لاندې راغلي دي چې، اتومي وسلې لرونکي هېوادونه تعهد کوي چې خپلې اتومي وسلې یا نور اتومي چاودېدونکي وسایل به هېڅ تقاضا کوونکي ته نه سپاري یا به د اتومي وسلو نه لرونکي هېڅ هېواد سره په هېڅ یوه بڼه د اتومي وسلو په تولید یا تر لاسه کولو کې مرسته نه کوي.
د تړون د دریمې مادې له مخې، د اتومي وسلو نه لرونکي هېوادونه تعهد کوي چې د اتومي انرژۍ د نړیوالې استازولي محافظتي اقدامات به مني تر څو تایید کړي چې اتومي فعالیتونه یې یوازې د سوله ییزو موخو لپاره دي.
پنځه هېوادونه د NPT له خوا د اتومي وسلو د لرونکو هېوادونو (NWS) په توګه په رسمیت پېژندل شوي دي چې عبارت دي له: چین (چې په ۱۹۹۲ز کال کې یې لاسلیک کړی)، فرانسه (په ۱۹۹۲ز کال کې)، شوروي اتحاد (په ۱۹۶۸ز کال کې ؛ چې اړوند حقونه او تعهدات یې اوس د روسیې فدراسیون په غاړه لري)، بریتانیا (په ۱۹۶۸ز کال کې)، او متحده ایالات (په ۱۹۹۶۸ز کال کې)، چې یاد هېوادونه همداراز په اتفاقي توګه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا پنځه دایمي غړي هم دي.
دغه پنځه د اتومي وسلو لرونکي هېوادونه (NWS) توافق کوي تر څو "اتومي وسلې یا نور اتومي چاودېدونکي وسایل" ونه لېږدوي، او "په هېڅ ډول د اتومي وسلو له نه لرونکي یو هېواد (NNWS)  سره د اتومي وسلو په تر لاسه کولو کې مرسته ونکړي، هغه تشویق او ترغیب نکړي" (لومړۍ ماده). د اتومي وسلو نه لرونکي هغه هېوادونه چې د NPT غړیتوب لري موافق دي تر څو اتومي وسلې له کوم بل هېواد څخه "وانخلي"، "تولید یې نکړي"، یا "په هره بله لاره لاسرسی ورته ونه مومي" یا "د اتومي وسلو په تولید کې د مرستې غوښتنه ونکړي او یا هېڅ ډول مرسته تر لاسه نکړي" (دویمه ماده). د اتومي وسلو نه لرونکي غړي همداراز توافق کوي چې د اتومي انرژۍ د نړیوالې استازولۍ (IAEA) محافظتي اقدامات ومني تر څو د دې تایید وکړي چې دوی اتومي انرژي له سوله ییزې ګټې اخیستنې څخه اتومي وسلو یا نورو چاودېدونکو وسایلو ته نه اړوي. (دریمه ماده).
تودوخه
ډزې (انګليسي :Incandescence) به  کې   د تودوخې له امله د ګرم بدن څخه برېښنایی مقناطیسي وړانګو ته ویل کیږي. Incandescence د وړانګو مخالف دی، کوم چې په اتوم کې د جوش شوي الکترونونو د برېښنایی لېږد له امله د رڼا لېږد دی.
سرچینې
وېشنيزه:الکترومقناطیسی وړانگې
روښنايي
رڼا د لید یو اړخ دی په کوم کې چې سرچینه د رڼا جذب یا منعکس کوي. په بل عبارت، درک شوې روښانتیا د بصري هدف د روښانتیا پایله ده. روښانتیا د یو شی ذهني ځانګړتیا/ملکیت دی چې لیدل کیږي.
ويوکي
"روښانتیا" ∗ پخوا د فتوميتريک اصطلاح د لومینانس ∗ لپاره د مترادف په توګه کارول کیده او (په غلطه توګه) د رادیومیټریک اصطلاح شعاع ∗ لپاره مګر د مخابراتو د فدرالي قاموس د FS-1037C مطابق ، روښانتیا باید اوس یوازې د غیر مقدار لپاره وکارول شي. قضیې په اناتوميکي احساس کې او د رڼا احساس کارول کیږي.
یو ځانګړی روښانتیا کولی شي په مختلفو شرایطو کې د روښانتیا مختلف مفکورې رامینځته کړي، د بیلګې په توګه په سپینه برم کې.
د سور - شین - نیلي رنګونو ځای کې ، روښانتیا د سور ، شین او نیلي همغږي د ریاضیي معنی μ په توګه په پام کې نیول کیدی شي (که څه هم د رڼا ځینې شنه اجزا روښانه کوي ، مګر له بلې خوا ، دا کیدای شي د ښودلو سیسټم کې وي ترڅو په اتوماتيک ډول خساره ورکړي:
رڼا هم د HSB یا HSV رنګ ځای (رنګ، پاکوالي او رڼا یا ارزښت) کې یو له رنګ همغږۍ څخه دی.
په ستورو کې، روښانتیا د څرګند شدت او مطلق شدت په توګه اندازه کیږي.
اړوندې پوښتنې
brightness
radiance
سرچینې
وېشنيزه:رڼايي سپڼسيزې اړيكې وېشنيزه:روښنايي وېشنيزه:رڼا
اورسکروټه
اورسکروټه (انګليسي :Incandescence) د تودوخې له امله د ګرم بدن څخه برېښنایی مقناطیسي وړانګو ته ویل کیږي. Incandescence د وړانګو مخالف دی، کوم چې په اتوم کې د جوش شوي الکترونونو د برېښنایی لېږد له امله د رڼا لېږد دی.
سرچینې
وېشنيزه:الکترومقناطیسی وړانگې
د نطفې یا جنین سقط
د جنین سقط کول د امېندوارۍ ختمول او یا هم د جنین یا نطفې ویستل دي. د نطفې سقط که له باندنۍ لاسوهنې پرته ترسره شي، هغه ته "خپل سری سقط" وایي، کوم چې له ټولو حاملګیو څخه له ۳۰٪ څخه تر ۴۰٪ پورې واقع کېږي. کله چې په قصدي ډول د هغو د لرې کولو لپاره ګام اخیستل کېږي، نو بیا ورته عمدي سقط ویل کېږي چې په ندرت سره ورته د عمدي سقط کلمه کارول کېږي. د "جنین د سقط" اصطلاح تر ډېره عمدي سقط ته کارول کېږي.
په طبي ډول، د جنین سقط یوه تر ټولو خوندي لار ده کوم چې په سمه توګه ترسره شي، خو ناخوندي سقط بیا د میندو د مړینې یو تر ټولو مهم لامل دی، په ځانګړې توګه په مخ پر ودې هېوادونو کې، که چېرې د جنین سقط قانوني او مصئون وي، نو بیا د میندو د مړینې کچه راکمېږي. دا چاره د ماشوم له زېږولو خوندي ده، په ځانګړې توګه د امریکا په متحده ایالاتو کې کوم چې د میندو لپاره په کې د مړینې ۱۴ چنده لوړ ګواښ شتون لري.
په مدرن میتودونو کې د جنین د سقط پر مهال له دوا او جراحي عملیاتو کار اخیستل کېږي. د میفریستون دوا ترکیب له پروستوګلندین سره د امېندوارۍ په لومړي او دویم پړاو کې له جراحي عملیاتو خوندي لار ده. د جراحي د عمل تر ټولو ډېره کارېدونکې طریقه د رحم د خولې پراخول او له ساکشن یا کشوونکې وسیلې ګټه اخیستل دي، چې بیا کېدلای شي له امېندوارۍ څخه د مخنیوي په موخه، له ګولیو او یا هم د رحم په داخل کې له وسیلو کار واخیستل شي. که چېرې د سقط کولوعمل په قانوني او خوندي ډول د مېرمنو په رضایت ترسره شي، نو د اوږد مهاله روحي او فزیکي ستونزو مخه هم نیسي، خو که چیرې دغه عمل، په غیر خوندي توګه( د غیرماهرو کسانو له خوا، په غیر صحي چاپېریال کې د خطرناکو وسایلو په واسطه) ترسره شي، هر کال د ۴۷۰۰۰ میندو د مړینې او په روغتونونو کې د ۵ میلیونه میندو د بستري کېدو لامل کېږي. د روغتیا نړیوال سازمان ویلي دي: "قانوني،خوندي، جامع سقط او له سقط څخه وروسته مراقبت ته لاسرسی، په لوړه کچه غوره روغتیايي حالت ته د رسېدو په برخه کې ډېر اړین دي".