cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انساني جينوم
تسلسل (پرله پسې والی)
دا معلومات په ټوله نړۍ کې د بايوميډیکل ساينس، انسان پېژندنې، عدلي طب او د ساينس په نورو څانګو کې کارول کېږي. دا ډول جينومي مطالعو د ناروغيو په تشخيص او درملنه کې پرمختګ کړی دی او د انساني تکامل په ګډون د بيالوژي په ډېرو ډګرونو کې يې نوي معلومات تر لاسه کړي دي.
تر ۲۰۱۲ز کال پورې، د ډي این ای فعال عناصر لیدل شوي، کوم چې نه ار اين ای ته کوډ ورکوي او نه پروټین ته. تر ۲۰۱۸ز کال پورې، د جينونو ټول شمېر تر لږ تر لږه ۴۶۸۳۱ پورې لوړ شو، د دې تر څنګ يو بل ۲۳۰۰ مايکرو «ار اين ای» جينونه. د ۲۰۱۸ز کال د نفوس په يوه نظر پوښتنه کې نور ۳۰۰ ميليونه د انساني جينوم بنسټونه وموندل شول، کوم چې په مرجع ترتيب کې نه و. له بشپړ جينو ترتيب له تر لاسه کېدو مخکې، د انساني جينوم اټکل د ۵۰۰۰۰ او ۱۴۰۰۰۰ تر منځ و (کله کله د دې ابهام تر څنګ چې ايا په دې اټکلونو کې غېر پروټين کوډ کول شامل دي که نه). څنګه چې د جينوم ترتيب معيار او د پروټین کوډ کولو جينونو د پېژندلو په لارو چارو کې ښه والی راغی، د منل شويو پروټين کوډ لرونکو جينونو شمېر تر ۱۹۰۰۰ – ۲۰۰۰۰ پورې راښکته شو.
د ۲۰۱۶ز کال د جون په مياشت کې، ساينسپوهانو په رسمي ډول د « HGP-Write» اعلان وکړ، دا د انساني جينوم د ترکيب يوه طرحه وه.
په ۲۰۲۲ز کال کې، د « Telomere-to-Telomere (T2T)» کنسرشيوم د بشري ښځينه جينوم د بشپړ ترتيب راپور ورکړ، په داسې حال کې چې x کروموزوم (۲۰۲۰) او د اټوسومز ۲۲ (مۍ ۲۰۲۱) ټولې تشې يې ډکې کړې. مخکې په غېر ترتيب شويو برخو کې مدافعتي غبرګون جينونه دلودل، کوم چې د عفونيت سره د برابرېدو او ژوندي پاتې کېدو کې مرسته کوي، تر څنګ يې هغه جينونه، کوم چې د نشه يې توکو د غبرګون د وړاندوينې لپاره مهم وي. د بشپړ انساني جينوم ترتيب به د يو انفرادي ژوندي موجود په توګه انساني جوړښت لپاره غوره پوهاوی هم وړاندې کړي او دا چې انسان يو له بل څخه او نورو انواعو څخه څه ډول مختلف وي.
ماليکولي تنظيم او د جين مواد (اجزاء)
د انساني مرجع جينوم ټول اوږدوالی، د ځانګړي فرد د ترتيب استازولي نه کوي. جينوم په ۲۲ جوړو کروموزوم کې تنظيم شوی دی، کوم چې د اټوسومونو په نوم پېژندل کېږي، د دې تر څنګ په ښځو کې جنسي کروموزوم (XX) او په نارینه کې د (xy)  ۲۳ مه جوړه شته. د هيپلوياډ جينوم ۳۰۵۴۸۱۵۴۷۳ بنسټيزې جوړې دي، په داسې حال کې چې x کروموزوم پکې شامل دی او ۲۹۶۳۰۱۵۹۳۵ جوړې دي، په داسې حال کې چې y کروموزوم د x کروموزوم سره بدل کړای شوی دی. دا کروموزومونه د حجرې د هستې په داخل کې شته ټولو اوږدو لیکو «ډي این ای» ماليکولونه دي. په جينوم کې «مايټوکونډريل» ډي اين هم شامل دي، په پرتليز ډول يو کوچنی دايروي مالیکول، کوم چې په هر مايټوکونډرين کې په ګڼو کاپیانو کې موجود وي.
داوود اعظمی
داوود اعظمي (داود اعظمی) یو افغان لیکوال او ژورنالیست دی. نوموړی له کابو دوه لسیزو راهیسی د بي بي سي پښتو تلویزیون سره کار کوی او همدارنګه په کابل کې د افغانستان لپاره د بی بی سی مسول مدیر هم پاتی شوی دی.
ښاعلی اعظمی د ژورالیزم ترڅنګ طب هم لوستی دی, نوموړی په ۲۰۱۱م کال کې د نړیوال اقتصادی فورم له خواه چې هرکاله د نړۍ یو شمیر باتجربه ځوانانو ته د هغوي د ستاینې لپاره ستاینلیکونه ورکوی ورکوی هم وستایل شو. نړیوال اقتصادی فورم World economoc forum) چې مرکز یې په سویس کې دی د نړۍ د لوستو ځوانانو له خوا پرمخ وړل کیږي.
څنګه کولی شو دندې (وظيفې) لپاره نوم ليکنې وکړو؟ Afghanistan Jobs Easyjoob.com
هر هغه لينک چې زموږ د پوسټونو لاندې موجود دي. هغه باندې کليک وکړئ او زموږ سايت ته داخل شئ. کله چې زموږ سايت ته دننه شوئ، يا به تاسو دکمپني دټولو اعلان شويو دندو ليست خلاصيږي، چې هر دنده ستاسو خوښه وه په View More کليک وکړئ نو ددندې ټول شرايط به ووينی‌،يا کله کله تاسو ته سيده ددندې معلومات خلاصيږي. هغه معلومات ښه په دقت سره ولولئ او وګورئ چې تاسو دغې دندو لپاره واجد شرايط ياست يا نه.
بيا د صفحې لاندې برخه کې دوه ګزينه وينئ چې د سازمانونه او شرکتونو لخوا کارول کېږي.
۱) تائيدي ايميل (Submission Email) ځينې سازمانونه، شرکتونه د نوماندانو څخه غواړي چې د خپل کاور لېتر (Cover Letter) لنډ پېژندليک (CV/Resume) غوښتنليک (Application Letter) تحصيلي اسناد او کاري تجربه (Documents) ولېږي.
۲) ځينې سازمانونه، شرکتونه د نوم ليکنې مخصوص فورمې لري چې نوماندان کولی شي د ايښودل شوي لينک په واسطه هغه ته داخل شي او نوم ليکنه وکړي.
يادونه:
• ټول هغه وظيفې چې زموږ له ادرس څخه خپرېږي د معتبرو منابعو څخه چمتو شوي دي او ټول واقعيت لري. زموږ د ټيم غړي هېڅکله هغه کسانو ته چې د کار په لټه کې دي د دوکه ورکولو قصد نلري.
• ځينې دندې د نوم ليکنې فورمې لري او د صفحې لاندې قسمت کې موجودې دي تاسې کولای شئ هغه داونلود کړئ او وروسته له ډکولو واستوئ.
• د شخصي معلومات ( د اړيکې شمېرې، تحصيلات او کاري تجربې) ليکلو څخه ډډه وکړئ ځکه چې تاسې د خپلو مشخصاتو ليکلو سره دنده ترلاسه کولای نشئ، هېڅکله سازمانونه او شرکتونه د هغه ادرس څخه چې دندې اعلان شوي دي تاسو ته زنګ نه وهي.
+ مننه چې له موږ سره يئ، له موږ سره پاتې شئ او د معتبرو منابعو څخه د خالي بستونو او تحصيلي فرصتونو په هکله باخبر شئ.
https//:easyjoob.com/
محافظه رفح
رفح د فلسطين يو ولايت يا محافظه ده چې په غزه ريتاړه پرته ده
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:د غزه ريتاړه جغرافيه وېشنيزه:خان يونس محافظه
مريوان ولسوالي
مريوان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مریوان)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د مريوان ښار دی. دا ولسوالي ۱۹۵٬۲۶۳ تنه نفوس لري. د مريوان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
په خالي معده د ګرمو اوبو څښل!
په خالي معده د ګرمو اوبو څښل!
کاشکي زه په دې وتوانيږم چي دا موضوع تر ټولو خلګو پوري ورسوم چي د خدای تعالی غټ ترینه نعمت روغ صحت دی.
د زړه یو متخصص ډاکتر وايي؛ چي دغه مطلب که د هر چا لاس ته ورسیږي او هغه يې د هغو کسانو سره چي ناسته ولاړه ورسره لري، ور سره شریک کړئ. په حقیقت کي نوموړي شخص د یو انسان ژوند ژغورلی دی.
په ګرمو اوبو سره درملنه.
هیڅ باور د چا نه کیږي، ډيري داسی ناروغۍ سته چي خدای تعالی هغه په څلور ګیلاسه اوبو سره له منځه وړي. د جاپان د روغیتایي څيړنو مرکز د وروستۍ تجربې پر اساس چي د ګرمو اوبو په ذریعه يې تر سره کړې، نتیجه یې سل په سلو کي د لاندي ذکر سوو ناروغیو لپاره مثبته اعلان کړېده:
شدیده سردردي، د ویني فشار، کم خوني، د زنګنو درد، فلج، د زړه شدید ضربان، د ویني غوړ، ذکام، د ستوني پاړسوب، سل، د شریانونو پاړسوب بلاخره هره ناروغي چي په ادرار پوري ارتباط ولري او همدارنګه د معدې پاړسوب، کم اشتهایي او هر هغه ناروغۍ چي په سترګو، غوږ او حنجره پوري مربوط وي، زیات ګټوري دي.
څه وخت چي اوبه په جوش راغلې، هره ورځ سهار وختي چي له خوبه پورته سۍ، څلور ګیلاس اوبه په خالي معده وڅښئ! اوبه باید ګرمي وي. ولي دومره باید ګرمي نه وي چي معده مو وسوځوي، د اوبو څښلو وروسته باید تر ۴۵ دقیقو پوري غذا ونه خورئ! ځیني وخت یو شمیر ناروغان د څلور ګیلاس اوبو له څښلو سره په مشکل کي کیږي. کیداسي چي لږ لږ وڅښي، تر څو  ځان څلور ګیلاس اوبو څښلو ته ورسوي. چي پورته ذکر سوي ناروغیو به په لاندي لیکل سوي وختونو کي انشاالله له منځه ولاړي سي.
شکره په ۳۰ ورځو کي، ویني فشار په ۳۰ ورځو کي، د معدې مشکلات په ۱۰ ورځو کي، د سرطان ناروغي په ۹ میاشتو کي، سل او د شریانونو پاړسوب په ۶ میاشتو کي،  میاشتانه عادت په ۱۵ ورځو کي، د زړه مشکلات په ۳۰ ورځو کي، شدید سردرد په ۳ ورځو کي، کم خوني په ۳۰ ورځو کي، د ویني غوړ په ۴ میاشتو ي، فلج په ۹ میاشتو کي او تنفسي مشکلات په ۴ میاشتو کي.
ستاسي سلامتي زموږ هیله
پر المان بندیز (۱۹۳۹-۱۹۴۵ز کلونه)
پر المان بندیز چي په ۱۹۳۹ز کال کې پیل او په ۱۹۴۵ز کال کې پای ته ورسېد، د اقتصادي جګړې په نوم هم یادیږي.په دې بنديز کې پر نازی المان باندي د بریتانوي سترواکۍ او فرانسې له خوا د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې د اړتیا وړ منرالونو، تیلو، فلزاتو، خوراکي توکو او ټوکرونو رسول محدود شول چي وروسته همدا کار د فاشیست ایټالیوي ګوند له خوا هم ترسره شو، ترڅو خپلې جګړې ته دوام ورکړي. دغه اقتصادي جګړه زیاتره د سمندري بندیز نه جوړه وه، کوم چي د اتلانتیک د پراخې جګړې برخه وه، خو له اقتصادي پلوه اړینې موخې بمباري کول او د محور قدرتونو ته د دوی د پلور مخه نیولو لپاره د بې طرفه هېوادونو نه د جنګي موادو اخیستل شامل وو.
بندیز څلور جلا پړاوونه درلودل:
تاریخي مخینه
په ۱۹۱۴ز کال کې د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې بریټانیا د نړۍ د سوداګریزو بېړیو د تحرک لپاره د خپل ځواکمن سمندري او جغرافیایي موقعیت نه کار واخیست. بریتانیا په شمالي سمندر، اتلانتیک سمندر او مدیترانې سمندر تسلط پیدا کړ او له فرانسې سره د سویس کانال د کنټرول له امله د متحدینو بېړیو لپاره د هند سمندر ته د ننوتلو او بهر ته رسېدل د دې لامل شو، چي د دوی دښمنان اړ شول، چې د افریقا شاوخوا ته لاړ شي. د بندیزونو وزارت د توکو یو جامع لیست خپور کړ، چې بې طرفه سوداګریزې بېړۍ نه شې کولی مرکزي ځواک (المان، اطریش- هنګري او عثماني سترواکۍ) ته توکي انتقال کړي. په دې کې خوراکي توکي، وسلې، سره زر او سپین زر، زغر، کاغذ، ورېښم، کاپرا، معدنیات، لکه: د اوسپنې کانونه او د څارویو هغه برخې شاملې وې چې د بوټانو په جوړولو کې کارول کېږي، ځکه چې بریتانیي او فرانسې په ګډه سره له ۲۰ نه ۱۵ د تیلو ډکولو ځایونه د عمده بار وړلو لارو په اوږدو کې کنټرول کولې ، دوی وتوانیدل چې د دوی د بنکر د تیلو کنټرول تاسیساتو په ایستلو سره هغو کسانو ته ګواښ وکړي چې له دوی نه اطاعت نه کوي.
په لومړۍ نړیواله جګړه کې بې طرفه بېړۍ د نشه یي توکو د لټون لپاره درول کېدې. یو لوی ځواک چي د ډوور پټرول په نوم پیژندل کېده د شمالي سمندر په  یوه خوا کې ګزمه کوله په داسې حال کې چې په بله خوا کې ټینت کروزر سکواډرون انتظار کاوه. د مدیترانې سمندر په دواړو سرونو کې بند شوې و او د ګرند فلیټ ویره لرونکي جنګي بېړۍ د سکاپا فلو ته په تمه وه ترڅو د المان د هر ډول برید او ګواښ مخه ونیسې. د جګړې په وروستیو کې د ماینونو یو لوی ډګر چې د شمالي بیراج په نوم یادیږي، د فارو او د ناروې د سواحلو ترمنځ ځای پر ځای شو چې د المان د بېړیو حرکت محدود کړي.
د المان بمباري کیدل
په کمو هېوادونو او فرانسې باندې د المان له یرغل لږ وروسته، انګریزانو د ستراتیژیک هوایي برید د پرانیستلو پرلور لومړني ګامونه پورته کړل، چې موخه یې المان ته د جګړې لېږدول و. د ۱۹۴۰ز کال د مې میاشتي په ۱۱ مه  RAF د مونچینګلادباخ ښار بمبار کړ.
د روهر د کان کیندنې او تولید سیمه چې ډېری وختونه د بریټانیا په میډلینډز کې د 'Black Country' سره پرتله کېږي، د نړۍ ترټولو لوی د فلزاتو د تولید او پروسس او همدارنګه د کیمیاوي او ټوکر فابریکو نه ګڼل کېږي. همدارنګه روهر د مصنوعي تیلو د تولید فابریکه هم وه. د دي صنعتونوله خوا دومره لوګی تولید شوی و چې دقیق بمباري کول کابو ناشونې و. دا د المان ترټولو مهمې صنعتي سیمې په توګه د قوي هوایی دفاع سره سمبال شوی و هرمن ګورینګ دمخه اعلان کړی وو چي « روهر به د هېڅ بم په واسطه تابع نه شي که چیرې د دښمن بمبار روهر ته ورسیږي نو زه ما نوم به هیرمن ګورینګ نه وي » دا ځکه چي لوګي شتون لري او د الوتکو په واسطه هوايي عکس اخیستلو لپاره زمینه نه ده مساعده، بریټانیا ونه شو کولی، په دې ځان پوه کړي چې دا برید څومره اغېزمن و، په حقیقت کې د دې برید زیان د پام وړ نه و.
څېښتوونکی استدلال
څېښتوونکی (یا احتمالي) استدلال (په انګلیسي: Abductive Reasoning؛ چې د څېښتونې، څېښتوونکي استنتاج او بیاراګرځونې په نامه هم یادېږي) د منطقي استنتاج یوه بڼه ده چې د نولسمې پېړۍ د وروستۍ درېیمې په پیل کې د امریکایي فیلسوف – چارلز ساندرز پیرس – له‌خوا فورمولیزه او وپنځول شو. دغه استدلال د یوې مشاهدې یا د مشاهداتو له یوې ټولګې څخه پیلېږي، وروسته بیا له مشاهداتو څخه تر ټولو ساده او احتمالي پایلې اخېستلو په لټه کې دی. دغه بهیر، له استنتاجي استدلال سره په توپیر کې، یوه د منلو وړ پایله په لاس ورکوي خو په مثبته توګه یې نه‌تاییدوي. څېښتوونکې پایلې داسې تعریفېږي چې ګنې شکمن یا ناباوره اړخونه په کې پاتې دي، چې د ناپرېکړندو ګړنو له‌لارې، لکه «غوره پایله» یا «تر ټولو احتمالي پایله»، بیانېږي. کېدای شي څېښتوونکی استدلال د «تر ټولو غوره بیان استنتاج» په څېر وانګېرل شي، که څه هم د «څېښتونې» او «تر ټولو غوره بیان استنتاج» ګړنې کټ‌مټ سره معادلې نه‌دي.
استنتاج
استنتاجي (قیاسي) استدلال په مرسته کولای شو له یوې a پایلې څخه یوه b پایله ترلاسه کړو، یوازې هغه مهال چېb د a یوه بڼه‌ییزه منطقي پایله وي. په بله وینا، استنتاج موږ ته انګېرل شوې پایلې په لاس راکوي. د انګېرنو د سموالي به پام کې نیولو سره، یو باوري استنتاج د پایلې له سموالي څخه بشپړ ډاډ وړاندې کوي. د بېلګې په توګه: «پوهنغونډونه هر څوک اېډېټ کولای شي» (a1) او «ویکي‌پېډیا یو پوهنغونډ دی» (a2)، نو پایله ترلاسه کوو چې، «ویکي‌پېډيا د هر چا له‌لورې اېډېټ کېدلای شي» (b).
استقرا
استقرایی استدلال، د a له یوې مجموعي پوهې څخه د b د یوشمېر ټولیزو اصولو استنتاج ته ویل کېږي، کله چې له a څخه د b تابعیت اړین نه‌دی. کېدای شي a موږ ته د b د منلو لپاره خورا ښه دلیل وړاندې کړي، خو د b له سموالي څخه ډاډ نه‌ورکوي. د بېلګې په توګه: که چېرې ټولې هغې زاڼې چې تر اوسه مو لېدلې دي، سپینې وي، کېدای شي داسې استنباط وکړو چې ګنې په سپین رنګ کې د ټولو زاڼو د راڅرګندېدلو احتمال منطقي برېښي. موږ د دغې قضیې څخه د لاس‌ته راغلې پایلې د منلو په اړه ښه دلیل په لاس کې لرو، خو دا د پایلې د سموالي تضمین کولو لپاره، نابشپړه دی (په حقیقت کې، داسې ښکاري چې ځینې زاڼې تورې دي).
څېښتونه
د څېښتوونکي استدلال په ترڅ کې، دا امکان برابروي ترڅو a د b د یوه بیان په توګه استنباط شي. د دغه استنباط په پایله کې، څېښتونه له b پایلې څخه د a مخکې-شرط د څېښتولو امکان رامنځ‌ته کوي. په دې توګه، استنتاجي استدلال او څېښتوونکی استدلال په دې کې سره توپیر لري، چې د «a، b ته منتج کېږي» قضیې کوم اړخ، ښي یا کیڼ، د یوې پایلې په څېر راڅرګندېږي.
په دې توګه، د b لپاره د ګڼ‌شمېر ممکنو بیانونو له امله، څېښتونه، په بڼه‌ییز ډول، د پایلې د تایید له منطقي تېراېستنې (مغالطې) سره معادله ده. د بېلګې په توګه: د بیلیارد په لوبه کې، د کیو توپ له ویشتلو وروسته ګورو چې اتم شمېره توپ موږ خوا ته را روان دی، کېدای شي داسې یو څېښتوونکی اټکل ووهو چې د کیو توپ پر اتم توپ لګېدلی دی. د اتم شمېره توپ حرکت، کیو توپ سره د ټکر له امله انګېرل کېږي. دا انګېرنه د یوې فرضیو په توګه پېژندل کېږي چې زموږ مشاهدات بیانوي. د اتم شمېره توپ د حرکت لپاره د ګڼ‌شمېر ممکنو بیانونو د شتون په پام کې نیولو سره، څېښتونه مو ډاډمنولای نه‌شي چې په واقعیت سره، د کیو توپ پر اتم توپ لګېدلی دی، خو سره له‌دې، څېښتونه مو لا هم ګټوره ده، کېدای شي په شاوخوا چاپېریال کې لاره راوښیي. زموږ د هر مشاهده کېدونکي فزیکي بهیر لپاره د ګڼ‌شمېر ممکنو بیانونو له شتون سره، سره، بیا هم د یوه بهیر لپاره د یوازې یوه بیان (یا لږشمېر بیانونو) څېښتولو ته لېواله یو او تمه لرو چې په اړوند چاپېریال کې په لا ښه توګه خپله یون ومومو او ځیني احتمالات له پامه وغورځوو. څېښتوونکی استدلال، چې په سمه توګه کارول کېږي، کېدای شي په بایېزي احصائیه کې د ړومبنیو ارقامو لپاره یوه ګټوره سرچینه وي.
د منطق پر بنسټ څېښتونه
په منطق کې، یو بیان د T په څېر یوې داسې منطقي تیورۍ د کارولو له‌لارې بشپړېږي، چې یوه زمینه او د O په څېر د مشاهداتو یوه ټولګه ښکاره کوي. څېښتونه، د T په پام کې نیولو سره، O ته د اړوند بیانونو یوې ټولګې رااېستلو او له هغو څخه د یوه بیان غوره کولو بهیر دی. د دې لپاره چې د T په پام کې نیولو سره، E د O یوه بیان په توګه وګڼل شي، نو باید دوه شرطونه پوره کړي:
په صوري منطق کې، O او E د الفاظو د یوې ټولګې په توګه انګېرل کېږي. د E لپاره یاد دوه شرطونه، چې هغه، د T په پام کې نیولو سره، د O یو بیان ښیي، په لاندې بڼه لیکل کېږي:
د پیرس له‌لورې د څېښتوونکي استدلال معرفي او پنځونه
ټولیزه کتنه
تر ۱۹۰۰ ز کال دمخه، پیرس د یوې مشاهدې د بیانولو لپاره له څېښتونې څخه د یوه پېژندل شوې قاعدې په توګه کار اخېسته. د بېلګې په ډول: دا یو پېژندل شوې قاعده ده چې، که چېرې باران وورېږي، نو شنه بوټي لمدېږي؛ نو د دې لپاره چې د دغه چمن د شنو بوټو د لمدېدنې واقعیت بیان کړو، داسې ګومان کېږي چې ګواکې باران ورېدلی دی. که چېرې د مشاهدې نور بیانوونکي ممکنه قواعد په پام کې ونه‌نیول شي، کېدای شي څېښتونه ناسمې پایلې ولري؛ د بېلګې په توګه: شنه بوټي کېدای شي د پرخې (شبنم) له امله لامده شوي وي. دا په ټولنیزو علومو او مصنوعي ځیرکتیا کې د «څېښتونې» ګړنې متداولې کارَونې په توګه پاتې شوې ده.
پیرس، په پرله‌پسې توګه، څېښتونه د استنتاج د داسې یو ډول په توګه څرګنده کړې چې ګنې په یوه بیان کې د پایلې اخېستنې له‌لارې (که څه هم د ډاډ وړ نه‌وي)، د ځینو خورا تلوسناکو یا هېښتیاوړو (غیرعادي) مشاهدو لپاره یوه فرضیه پنځوي. د ۱۸۶۵ ز په لومړیو کې، هغه لیکي چې، «د علت او ځواک واړه مفهومونه د فرضي استنتاج له‌لارې خپرېږي»؛ په ۱۹۰۰ ز لسیزې کې لیکي چې، «د تیوري‌ګانو د څرګندونې واړه منځپانګه د څېښتونې له‌لارې خپرېږي». په نورو اړخونو کې، پیرس د څېښتونې په هکله خپل الواک، د کلونو په تېرېدو سره بیا، بیا تر کتنې لاندې نیولی دی.
هاشم مهمند
هاشم مهمند (هاشم مومند) (په انگرېزۍ: Hashem Mohmand) څو لسیزې یې د ژورنالیزم په ډګر کې فعالیت کړی و، د ازادۍ راډيو د پښتو او دري څانگو عمومي مشر و، په ۲۰۱۹م کال کې متقاعد شو.
نوموړی په پښتو، دري، انگرېزي او جرمني ژبو پوهېږي.
مخينه
هاشم مهمند په ۱۳۲۷ هجري شمسي کال کې په کندهار کې زېږېدلی دی، چې اوس مهال د چک جمهوریت په پلازمېنه پراګ ښار کې ژوند کوي.
زده کړې
هاشم مهمند خپلې لومړنۍ زده کړې تر یوولسم ټولګي پورې د کندهار په احمدشاه بابا لېسه کې کړي، چې دوولسم ټولګی یې د کابل په حبیبیه لېسه کې لوستلی دی.
نوموړی بیا په کابل پوهنتون کې د حقوقو او سیاسي علومو پوهنځی لوست. له ۱۹۷۲م کال وروسته یې هم په جرمني کې تحصیل ته دوام ورکړ.
په ۱۹۸۹م کال د امریکا د متحدو ایالتونو د انډیانا ایالت د بلومنګټن ښار په پوهنتون کې دیوه تحقیقاتي پروګرام په چوکاټ کې ۱۰ میاشتې زده کړې وکړې.
دندې
هاشم مهمند د افغانستان په پلان او د بهرنیو چارو وزارت کې هم د لنډ وخت لپاره دنده ترسره کړې ده.
هاشم مهمند له ۱۹۸۷م کال تر ۲۰۱۹م کال پورې په ازادې اروپا ازادۍ راډیو کې کار وکړ او د افغانستان د څانګې له موسسینو څخه ګڼل کېږي.
فرهنګي فعالیتونه
ښاغلی مهمند د جهاد په کلونو کې د خپلواکۍ وږمې د مجلې لس کاله مسوول مدیر و.
ځینې اثار یې ترجمه کړي او لیکلي هم دي، چې ځینې یې خپاره شوي دي.
کورنی ژوند
هاشم مهمند واده کړی، دوه ماشومان لري. وېشنيزه:د آزادۍ راډيو خبريالان وېشنيزه:افغان خبريال
منظره
منظره د ځمکې د یوې ساحې هغه لیدل کېدونکې ځانګړنې، د ځمکې شکلونه او له طبیعي یا مصنوعي ځانګړنو سره یې د ادغام یا یوځای کېدو ډول دی چې د ښکلاوو د جذابیت له نظره د پام وړ ګرځي. په منظره کې له جیوفزیکي نظره د ځمکنیو شکلونو فزیکي عناصر لکه غرونه، غونډۍ؛ ډنډې اوبه لکه سیندونه، رودونه، د اوبو ډپونه او سمندرونه؛ انساني عناصر لکه د ځمکې د کارولو بېلابېلې بڼې، ودانۍ، جوړښتونه، روښنایۍ او اقلیمي شرایط شاملېږي. منظرې د انسان د حضور هغه فزیکي منشاء او فرهنګي پوښښ رانغاړي چې د زریزو په جریان کې رامنځته شوي دي او د خلکو او هغو ځایونو د ترکیب انعکاس دی چې د ځايي او ملي هویت لپاره بنسټیز اهمیت لري.
د منظرې د ماهیت په مرسته د هغو خلکو تصور څرګندېږي چې په هغه منظره کې اوسېږي او هغه احساس څرګندېږي چې یوه سیمه له بلې سیمې بېلوي. منظرې کېدای شي د کرنیزو ځمکو، یوه منظره‌يي پارک یا وحشي طبیعت په اندازه بېلابېلې وي. ځمکه ګڼې منظرې لري چې د قطبي سیمو کنګلیزې منظرې، غرنۍ منظرې، د وچو او پراخو دښتو منظرې، د ټاپوګانو او ساحلي سیمو منظرې، د ګڼو ځنګلونو منظرې او د معتدلو او ګرمو سیمو کرنیزې منظرې د بېلګې په توګه یادولی شو. د ځمکې په یوه ساحه کې د لیدل کېدونکو ځانګړنو اصلاح ته د منظرو طراحي ویل کېږي.
جیو مورفولوژي: د منظرې فزیکي تکامل
جیو مورفولوژي د توپوګرافیکو (topographic) او بېتیمېټریکو (bathymetric) ځانګړنو د سرچینې او تکامل علمي څېړنه ده چې د فزیکي یا کیمیاوي پروسو له لارې د ځمکې په سطحه کې یا د ځمکې سطحې ته نږدې رامنځته کېږي. د جیو مورفولوژۍ پوهان هڅه کوي پوه شي چې ولې منظرې هغسې ښکاري لکه دي چې. د دې تر څنګ هڅه کوي د ځمکې د بڼې پر تاریخچه او ډینامیک پوه شي او د ساحوي څېړنو، فزیکي تجربو او احصایوي بېلګو له لارې د بدلونونو اټکل وکړي. د جیو مورفولوژۍ پوهان د فزیکي جغرافيې، ځمک‌پوهنې، ځمک‌سنجنۍ، انجنیري جیولوژۍ، لرغون پېژندنې، اقلیم پوهنې او جیوتخنیکي انجنیرۍ په برخو کې کار کوي. د لېوالتیاوو دا پراخ بنسټ په دې برخه کې له ډېرو څېړنیزو ډولونو او لېوالتیاوو سره مرسته کوي.
د ځمکې سطحه د منظره جوړوونکو سطحي پروسو او هغو جیولوژيکي پروسو د ترکیب په مرسته اصلاح کېږي چې د ځمکې د جوړښتي یا تکتونیک لوړوالي او ناستي لامل کېږي او ساحلي جغرافیه جوړوي. په سطحي پروسو کې اوبه، باد، کنګل، اور او د ځمکې د سطحې ژوندي موجودات شاملېږي، د دې تر څنګ هغه کیمیاوي غبرګونونه هم په کې شامل دي چې خاوره جوړوي او د موادو خواص، د جاذبې تر قوې لاندې د توپوګرافیک بدلون سرعت او نور عوامل بدلوي. ډېری دغه عوامل د اقلیم تر کلکې اغېزې لاندې دي. په جیولوژيکي پروسو کې د غرونو راپورته کېدل، د اتشفشانونو وده، د ځمکې د سطحې په ارتفاع کې ایزوسټاټیک بدلونونه او د هغو ژورو رسوبي حوزو جوړېدل شاملېږي چې په هغو کې ځمکه سقوط کوي یا لوېږي او د منظرې د نورو برخو په خرابو یا فاسدو موادو سره ډکېږي. له دې امله د ځمکې سطحه او د هغې توپوګرافي له جیولوژيکي پروسو سره د اقلیمي، هایدلوژيکي او بیولوژيکي اقداماتو یوه تقاطع ده.
د منظرې په اړه انساني تصورات او څرګندونې
چیني باغونه د منظره‌يي باغونو د طراحۍ یا جوړولو یو ډول دی چې په تېرو څه باندې درې زره کلونو کې یې تکامل کړی دی. په دې باغونو کې د چیني سترواکانو او د سترواکانو د کورنیو د غړو پراخ باغونه شاملېږي چې د خوشحالۍ او رواني لذت لپاره جوړ شوي دي؛ د دې تر څنګ ځینې نور باغونه هم شته چې پوهانو، شاعرانو، پخوانیو دولتي چارواکو، سرتېرو او سوداګرو د تفکر او له بیرونۍ نړۍ څخه د تېښتې په موخه جوړ کړي دي. دوی به د طبیعت او انسان تر منځ د همغږۍ څرګندولو لپاره د باغ په طراحۍ یا ډیزاین کې ایډیالې میناتوري منظرې جوړولې. له یوه معمولي چینايي باغ څخه دېوالونه چاپېر وي او یو یا څو حوضونه، ګونګشي ډبرې، ونې او ګلونه او د باغ په داخل کې یو لړ تالارونه لري چې د تاو راتاو لارو په مرسته سره وصل وي. ننداره چیان له یوې ودانۍ څخه بلې ودانۍ ته په تلو سره داسې صحنې ویني چې په ډېر دقت سره جوړې شوې وي.
انګرېزي منظره‌يي باغ چې انګرېزي منظره‌يي پارک یا په ساده ژبه «انګرېزي باغ» هم بلل کېږي، د باغونو یو ډول دی چې د طبیعي منظرې په ډول ښکاري، که څه هم ښايي په پراخ ډول بیاځلي تنظیم شي. دغه ډول باغونه د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کلونو کې په انګلستان کې را څرګند شول، په ټوله اروپا کې دود شول او د پارکونو او لویو باغونو د اصلي ډول یا سبک په توګه یې د اوولسمې پېړۍ د فرانسوي باغ ځای ونیو. انګرېزي باغ (او وروسته فرانسوي منظره‌يي باغ) د طبیعت ایډیاله منظره وړاندې کوي. د دغه ډول باغونو الهام د «کلوډ لورن» او «نیکولاس پوسین» له منظره‌يي نقاشیو، د ختیځ له هغو کلاسیکو چینايي باغونو چې د اروپايي مساپرو له‌خوا تشرېح شوي وو او د ژان ژاک روسو (۱۷۱۲-۱۷۷۸) له فلسفې څخه اخیستل شوی دی.
د منظرې انځورګري
د منظرې په ډېریو انځورونو کې انساني فعالیتونه یا ډېر کم څرګند دي یا هېڅ څرګند نه دي او په داسې ډول پنځول شوي دي چې د طبیعت خالص انځور دی او انساني اغېزې نه لري؛ د دې په مقابل کې مشخص ځمکني شکلونه، اوبه او هوا او چاپېریالي رڼاوې څرګندوي. د ډېرو نورو هنرونو په څېر د منظرې د انځور تعریفونه پراخ دي او ښايي ښاري چاپېریالونه، صنعتي سیمې او د طبیعت عکاسي په کې شامل وي. د منظرو د مشهورو انځورګرانو په ډله کې کې د «انسل اډمز»، «ګالن روول»، «اډوارډ وسټون»، «بن هاین»، «مارک ګري» او «فرډ جوج» نومونه یادولی شو.
پردېس (کتاب)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
شوشتر ولسوالي
شوشتر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان شوشتر)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د شوشتر ښار دی. دا ولسوالي ۱۹۲٬۰۲۸ تنه نفوس لري. د شوشتر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ټريپانوسوما
ټريپانوسوما د ټريپانوسومونو يو ډول دی، دا يوتوکميز يا مونوفايلېټيک ډلې يوسلولي پرازيتي پروټوزوه دی. دا نوم د يوناني ژبې وييکو trypaô (زړه تنگی) او soma (بدن) نه اشتقاق شوی، په کومه توگه چې دا ژوندی خوځېږي، پخپله دا څرگندوي چې دا نوم ولې ورته ورکړل شوی. د ژواکپوهنې له مخې بېلابېل داسې کک توکمونه يا مايکرواورگانيزمونه دي چې انسانان اغېزمن کوي، او ډېری يې انسانان په ډول ډول ناروغيو اخته کوي، يو د دغو نه د ټريپانوسومياسېز ناروغي يا د خوب ناروغي ده. دا ناروغۍ اکثراً د بې شمزيو ژونديو نه انسانانو ته ورځي د بېلگې په توگه د يوې غوماشې د چيچلو سره همدا کک توکمونه د انسانانو بدن ته لار پېدا کوي چې بلاخره په يوه يا بل ډول ناروغي بدلېږي.
د ټريپانوسوما د کک توکمونه (مايکرواورگانيزم) د ژوند څرخ ډېر پېچلی دی چې پدې کې بېلابېل مورفولوژيکي يا جوسه-پېژنديک پړاوونه شامل دي، په ځانگړې توگه هغه توکمونه چې د بې شمزيو نه نورو ته لېږدول کېږي. دوی په بې شمزيو کوربنو کې د ډېرو بېلابېلو بڼه جوړونکو پړاونو نه تېرېږي، خو په شمزۍ لرونکو کې کوربنو کې دغه سلولونه يوه ځانگړې بڼه ځانته جوړوي چې د ټريپوماسټيگوټ په نامه يادېږي، په ټريپوماسټيگوټي بڼه کې ددغه ژوندي فلاجېلوم د شا له لورې نه د مخ و لورې ته غځېدلی دی او په همدې دا فلاجېلوم يو څپورې پردې پورې تړلی دی.
د ټريپانوسوما په کورنۍ کې دا لانديني توکمونه شامل دي:
د ایټالیا نښته (دوه‌یمه نړیواله جګړه)
په دوه‌يمې نړېوالې جګړه کې د ایټالیا نښته، چې د ایټالیا د ازادونې په نامه هم یادېږي، له ۱۹۴۳ څخه تر ۱۹۴۵ز کال پورې د ایټالیا دننه او شاوخوا سیمو کې د متفقینو او محوري قدرتونو عملیاتو ته ویل کېږي. له عملیاتي پلوه، د متفقینو د مشترکو ځواکونو قرارګاه‌ګانې (AFHQ) د مدیترانې په جبهو کې د متفقینو ټولو ځمکنیو ځواکونو مسوولیت پر غاړه درلود او د ۱۹۴۳ز کال په جولای کې یې پر سیسیلیا باندې او وروسته له‌هغې یې د ایټالیا پر اصلي خاوره باندې د برید او بیا د ایټالیا جګړې پلان طرحه او رهبري کړ تر هغو چې د ۱۹۴۵ز کال په مې میاشت کې، په ایټالیا کې د آلمان وسله‌وال ځواکونو خپله وسله پر ځمکه کېښوده او تسلیم شول.
اټکل کېږي چې د ۱۹۴۳ز کال سپټمبر څخه د ۱۹۴۵ز کال تر اپرېل پورې، ۶۰،۰۰۰ تر ۷۰،۰۰۰ د متفقینو او ۳۸،۸۰۵ تر ۱۵۰،۶۶۰ د آلمان سرتېري په ایټالیا کې وژل شوي دي. د متفقینو د تلفاتو شمېر شاوخوا ۳۳۰،۰۰۰ او د آلمان (پرته له هغو چې په پای کې تسلیم شول) له ۳۳۰،۰۰۰ څخه تېری کاوه. فاشیستې ایټالیا ته، مخکې له نسکورېدو، ۲۲۰،۰۰۰ مرګ‌ژوبله واوښته، د جګړي ډېري اسیران د سیسیلیا په برید کې ونیول شول، چې له هغو څخه ۴۰،۰۰۰ ورک یا وژل شوي وو. له ۱۵۰،۰۰۰ څخه زیات ایټالیایي ملکي وګړو ته مرګ‌ژوبله اوښتې وه او همدا راز ۳۵،۸۲۸ د فاشیزم ضد ګوندونو غړي او شاوخوا ۳۵،۰۰۰ د ایټالیا سوسیال جمهوریت سرتېري وژل شوي وو. د دوه‌یمې نړېوالې جګړې لوېدیځې جبهې لپاره، د ژمي کرښې، انزیو ساحلي سیمې او ګوتیک کرښې قوي ټکو شاوخوا کې کوچنیو خونړیو جګړو پر مهال، د دواړو خواوو د پلي پوځ (پياده نظام) د مرګ‌ژوبلې له پلوه، د ایټالیا جګړه تر ټولو ګرانه او درنه تمامه شوه. In 2010, the Ufficio dell'Albo d'Oro recorded 13,021 RSI soldiers killed; however, the Ufficio dell'Albo d'Oro excludes from its lists of the fallen the individuals who committed war crimes. In the context of the RSI, where numerous war crimes were committed during the Nazi security warfare, and many individuals were therefore involved in such crimes (especially GNR and Black Brigades personnel), this influences negatively the casualty count, under a statistical point of view. The "RSI Historical Foundation" (Fondazione RSI Istituto Storico) has drafted a list that lists the names of some 35,000 RSI military personnel killed in action or executed during and immediately after World War II (including the "revenge killings" that occurred at the end of the hostilities and in their immediate aftermath), including some 13,500 members of the Guardia Nazionale Repubblicana and Milizia Difesa Territoriale, 6,200 members of the Black Brigades, 2,800 Aeronautica Nazionale Repubblicana personnel, 1,000 Marina Nazionale Repubblicana personnel, 1,900 X MAS personnel, 800 soldiers of the "Monterosa" Division, 470 soldiers of the "Italia" Division, 1,500 soldiers of the "San Marco" Division, 300 soldiers of the "Littorio" Division, 350 soldiers of the "Tagliamento" Alpini Regiment, 730 soldiers of the 3rd and 8th Bersaglieri regiments, 4,000 troops of miscellaneous units of the Esercito Nazionale Repubblicano (excluding the aabove-mentioned Divisions and Alpini and Bersaglieri Regiments), 300 members of the Legione Autonoma Mobile "Ettore Muti", 200 members of the Raggruppamento Anti Partigiani, 550 members of the Italian SS, and 170 members of the Cacciatori degli Appennini Regiment.
د ۱۹۴۳ز کال په جولای کې پر سیسیلیا باندې د برید په پایله کې د فاشیستې ایټالیا رژیم نسکور او د موسولیني نظام ونړېده، چې نوموړی د جولای پر ۲۵ د پاچا درېیم وېکټور اېمانوېل په امر سره له واکمنۍ څخه لېرې او اسیر شو. نوي حکومت د ۱۹۴۳ز کال د سپمټبر پر ۸ له متفقینو سره اوربند لاسلیک کړ. سره له‌دې، د آلمان ځواکونو ډېر ژر د شمالي او مرکزي ایټالیا کنټرول په لاس کې ونیوه؛ موسولیني، چې د آلماني هوابازانو له‌‌خوا ژغورل شوی ؤ، له دښمن سره مل او د ایټالیا سوسیال جمهوریت (RSI) تر نامه لاندې یو لاسپوڅي دولت یې رامنځ‌ته کړ ترڅو د آلمان تر اشغال لاندې سیمې اداره کړي. آلمانیانو، کله ناکله د ایټالیا فاشیستانو په ملتیا، د ملکي وګړو او غیرفاشیستي ځواکونو پر وړاندې په څوګونو جنایتونو لاس پورې کړ. د ایټالیا د مقاومت لوی غورځنګ ترڅنګ د ایټالیا رامنځ‌ته شوي پوځ، چې له دواړو خواوو له دښمن سره مخ ؤ، د ایټالیا سوسیال جمهوریت او د هغه له آلماني متفقینو سره جنګېده، په داسې حال کې چې په ملي جمهوریت‌پال پوځ کې نور ایټالیایي سرتېري آلمانیانو سره وږه په وږه جګړې ته دوام ورکړ؛ دغه دوره د ایټالیا کورنۍ جګړې په توګه پېژندل کېږي. د ۱۹۴۵ز کال په اپرېل کې، موسولیني د ایټالیا مقاومت غورځنګ له‌خوا ونیول شو او ژر تر ژره اعدام شو. دغه جګړه هغه مهال پای ته ورسېده چې د پوځ C ډله پرته له کوم قید او شرط څخه د ۱۹۴۵ز کال د مې پر ۲، د آلمان د تسلیمېدو رسمي تړون څخه یوه اوونۍ مخکې، متفقینو ته تسلیم شوه. د سان مارینو او واتیکان خپلواک ایالتونه هم، چې دواړوه د ایټالیا په خاوره احاطه شوي وو، د جګړې په اوږدو کې زیانمن شوي وو.
ستراتیژیکه مخینه
د ۱۹۴۳ز کال په مې میاشت کې، ان د شمالي افریقا په جګړه کې مخکې تر بریا، د محوري قدرتونو د ماتولو لپاره پر غوره ستراتیژي باندې د متفقینو ترمنځ د نظر اختلاف شتون درلود. بریتانیا، په تېره بیا صدراعظم «وېنستون چرچیل» د سمندري ځواکونو له دودیزې محیطي ستراتیژي څخه دفاع کوله. ان د یوه لوی پوځ په شتون کې، خو لا ستر سمندري ځواک په درلودو سره، د یوه قاره‌یی دښمن پر وړاندې د بریتانیا متداول غبرګون دا ؤ چې د ائتلاف د یوه برخې په توګه جګړه وکړي او کوچني محیطي عملیات ترسره کړي ترڅو په تدریج سره دښمن کمزوری شي. متحده ایالاتو، د خپل لوی پوځ په درلودو، په شمال‌لوېدیځې اروپا کې د آلمان پوځ اصلي ځواکونو پر وړاندې جګړې لپاره یوه لا مستقیمه لاره غوره کړه. د دې ډول جګړې د پیلولو وړتیا، د اتلانتیک په جګړه کې لومړۍ بریا پورې تړاو درلود.
ستراتیژیک اختلاف خورا زیات ؤ، او د متحده ایالاتو پوځي چارواکو ټینګار کاوه ترڅو ژر تر ژر پر فرانسې باندې برید ترسره شي، په داسې حال کې چې بریتانوي پلاوي په مدیترانه جبهه کې د عملیاتو د تمرکز له پالیسي څخه دفاع کوله. ان د لاتین امریکا ځینو هېوادونو فشارونه راوړ ترڅو پر سپانیا (چې د فرانسیسکو فرانکو په مشرۍ سره له محوري هېوادونو سره ملګرې، خو په جګړه کې ښکېل نه‌وه) برید ترسره شي. امریکایي پلاوی پر دې باور ؤ چې په اروپا کې د جګړې پای ته رسولو لپاره، ژر تر ژره پر فرانسې باندې یوه پراخ برید ته اړتیا ده او مخکې تر هغه داسې هېڅ کوم عملیات باید ترسره نه‌شي چې دغه هڅه وځنډوي. بریتانیا پلاوي بیا استدلال کاوه چې مدیترانې کې د ټانک او الوتکو لېږلو لپاره د د زیات‌شمېر روزل شویو ځواکونو شتون د یوه کوچني، خو ګټور برید لپاره زمینه برابرولای شي.
په پای کې، د متحده ایالاتو او بریتانیا د سیاسي مشرتابه پلاوي یوې موافقې ته ورسېدل چې د هغې له‌مخې به د ۱۹۴۴ز کال په لومړیو کې دواړه خواوې، د فرانسې برید لپاره خپل ځواکونه استوي، خو د دې ترڅنګ به له ایټالیا سره یو کوچنۍ جګړه هم پیل کړي. د ۱۹۴۳ز کال په اوږدو کې د اروپا په جبهه کې د متحده ایالاتو ځواکونو فعال ساتلو ته او همدا راز، له جګړې څخه د ایټالیا حذفولو ته د فرانکلېن روزولټ لېوالتیا یو اغېزناک لامل ؤ. هیله کېده چې د یوه برید له‌لارې به ایټالیا له جګړې څخه حذف، یا لږ تر لږه د فشار راوړلو له‌لارې ضعیفه شي. د ایټالیا په حذفولو سره به د متفقینو سمندري ځواکونو، په تېره بیا د بریتانیا سمندري ځواکونو ته زمینه برابرېده ترڅو د مدیترانې پر سمندرګي واکمن شي او له مصر او اسیا سره ارتباطي کرښې به خوندي کړي. ایټالیایي ځواکونه به د بالکان او فرانسې په اشغالي او ساحلي دفاع چارو کې بوخت او له ایټالیا څخه له دفاع کولو به لاس واخلي، په داسې حال کې چې آلمانیان به له ختیځې جبهې څخه خپل ځواکونه د ایټالیا او د فرانسې سویلي سواحلو د دفاع لپاره راولي او دا به له شوروي اتحاد سره لویه مرسته وي.
پر سیسیلیا باندې برید
لومړنی پلان دا ؤ چې ځواکونه د جزیرې په سویل‌ختیځو، سویلي او شمال‌لوېدیځو سیمو کې پیاده شي، چې په‌دې سره به په چټکۍ سره د محوري قدرتونو مهم هوایي ډګرونه او (پرته له مېسینا څخه) د جزیرې ټول اصلي بندرونه تصرف شي. له‌دې لارې به د یوه چټک اتحاد د رامنځ‌ته کېدو لپاره زمینه برابره او همدا راز د محوري قدرتونو لاس لنډ کړل شي. دغه پلان کې لږ څه بدلون راغی، چې د ځواک د پیاده کولو پړاوونو شمېر په‌کې کم، خو پر ځواکونو باندې تمرکز زیات شو.
د هاسکي عملیاتو له‌لارې، پر سیسیلیا باندې د متفقینو برید د ۱۹۴۳ز کال د جولای پر ۱۰ پیل شو، هم هوایي او هم ځمکني ځواکونه د ګېلا په خلیج کې پياده شول. د تورن جنرال جورج س. پتون په مشرۍ د متحده ایالاتو اووم پوځ، د ستر جنرال ګای سیموندز په مشرۍ د کاناډا لومړی پیاده نظام او لومړی زغره‌وال غونډ او د جنرال برنارد مونتګومري په مشرۍ د بریتانیا اتم پوځ په جګړه کې ښکېل ځواکونه وو.
له ۲۰۱۹ نه تر ۲۰۲۲ ز کال پورې د فارس خلیج کړکېچ
له ۲۰۱۹ ز کال نه تر ۲۰۲۲ ز کال پورې د فارس خلیج کړکېچ، د فارس خلیج په سیمه کې د ایران د اسلامي جمهوریت او د امریکا د متحده ایالاتو او د هغو د متحدینو ترمنځ د پوځي ګواښونو د زیاتوالي پرله پسې حالت دی. دغه کړکېچ د ۲۰۱۹ ز کال د مۍ میاشتې په لومړیو کې هغه مهال پیل شو چې متحده ایالاتو په سیمه کې د خپل نظامي موجودیت په زیاتوالي پیل وکړ، څو په فارس خلیج او عراق کې د متحده ایالاتو په ځواکونو او ګټو باندې د ایران او د هغو د غیر دولتي متحدینو له خوا د ادعا شوې مبارزې د بریدونو مخه ونیسي. دغه کړکېچ د ټرمپ د مدیریت پر مهال د دواړو هېوادونو (ایران او امریکا) ترمنځ له هغو سیاسي اندېښنو سرچینه اخیسته، چې د ګډو جامعو ګامونو له طرحې (برجام)((JCPOA نه د امریکا وتل، د ایران پر وړانډې د نوو بندیزونو لګول او په ترهګریزو سازمانونو کې د ایران د اسلامي انقلاب د ځواکونو (سپاه پاسداران) شاملول په کې شاملېږي. ایران د دغې چارې په ځواب کې د متحده ایالاتو د ځواکونو مرکزي قومانداني ترهګریز سازمان وباله. دغه کړکېچ د سمندري امنیت لپاره یوه اندېښنه ده، ځکه د جګړې د ګواښونو زیاتوالی د سوداګریزې بېړۍ چلونې پر وړاندې ستونزې رامنځته کوي.
په فارس خلیج کې د ۲۰۱۹ ز کال د مۍ او جون میاشتو د دوو پېښو له امله څو سوداګریزو بېړیو زیان ولید. لویدیځو هېوادونو ایران پړ کړ، په داسې حال کې چې ایران په دغه پېښه کې لاس لرل رد کړل. د ۲۰۱۹ ز کال په جون میاشت کې ایران په هرمز تنګي باندې الوتونکې RQ-4A جاسوسي بې پیلوټه الوتکه را وغورځوله، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ یې کړکېچ زیات کړ او ان نږدې و چې د وسله والې جګړې لامل وګرځي. د ۲۰۱۹ ز کال په جولای میاشت کې، په جبل الطارق تنګي کې بریتانویانو د نفتو ایراني بېړۍ له دې امله چې د اروپايي اتحادیې د بندیزونو پر خلاف یې سوریې ته نفت لېږدول ودروله. له دې وروسته ایران په فارس خلیج کې بریتانوي د نفتو بېړۍ او د هغو خدمه کسان ونیول. ایران او بریتانیا دواړو وروسته د یوبل بېړۍ خوشې کړې. په ورته مهال، متحده ایالاتو د نړیوال سمندریز امنیت جوړښت ((IMSC رامنځته کړ، چې د متحده ایالاتو د دفاع وزارت په وینا :«د منځني ختیځ د اوبو په مهمو لارو کې د ټولیز امنیت او څارنې» په موخه دی.
دغه کړکېچ د ۲۰۱۹ ز کال په پای او د ۲۰۲۰ ز کال په لومړیو کې وروسته له هغې نور هم زور واخیست، چې د کتائب حزب الله ملیشه ډلې په ادعا د عراق د حشد الشعبي ځواکونو یوې ډلې د امریکايي پرسونل په کوربه یوه اډه باندې په برید کې یو امریکايي قراردادي وواژه. په ځواب کې متحده ایالاتو د کتائب حزب الله په مرکزونو باندې په عراق او سوریه کې برید وکړ چې له امله یې د دغې ډلې ۲۵ ملیشه ځواکونه ووژل شول. کتائب حزب الله په بغداد کې د متحده ایالاتو په سفارت باندې په برید کولو ځواب ورکړ، چې د دې لامل وګرځېد  چې متحده ایالات خپل نوي په سلګونو ځواکونه منځني ختیځ ته ولېږدوي او اعلان یې وکړچې په عراق کې به د ایران «نیابتي جګړه کوونکي» په نښه کړي. څو ورځې وروسته د اسلامي انقلاب د پاسدارانو د قدس ځواک اعلی قوماندان قاسم سلیماني او د کتائب حزب الله ملیشه ډلې قوماندان ابومهدي المهندس دواړه د امریکايي بې پیلوټه الوتکې په برید کې ووژل شول، چې له امله یې د ایران رهبر علي خامنه ای ژمنه وکړه چې له امریکايي ځواکونو نه به یې غچ واخلي. متحده ایالاتو نږدې ۴۰۰۰ سرتېري د دغه ګواښ له امله د تیارسئ په حالت کې کړل او اسرائیلو هم خپل پوځي احضارات لوړ کړل. د ۲۰۲۰ ز کال په جنوري میاشت کې ایران په برجام کې له خپلو هستوي ژمنو لاس واخیست او د عراق پارلمان له خپلې خاورې نه د ټولو بهرنیو ځواکونو د وتلو نه بدلېدونکې پریکړه وکړه.
دغه کړکېچ د ۲۰۲۱ ز کال په جولای میاشت کې بیا زور واخیست. کله چې د درېیم ځل لپاره یوه سوداګریزه بېړۍ په نښه شوه چې په کې د دغې بېړۍ درې کارکوونکي ووژل شول. ورپسې د Asphalt Princess په نامه د نفتو لېږدونکې بېړۍ وتښتول شوه چې له څو ساعتونو وروسته بېرته خوشې شوه.
مخینه
د ۲۰۱۸ ز کال په مۍ میاشت کې، متحده ایالات د هستوي چارو اړوند ګډو ګامونو له جامعې طرحې (برجام) نه ووتل او په ایران یې بیاځلي بندیزونه ولګول. د دغو بندیزونو له امله د ایران د نفتو د تولید کچه په تاریخي بڼه تر ټولې ټیټې کچې ته ورسېده. د ۲۰۱۹ ز کال په اپریل میاشت کې د بي بي سي د راپور له مخې د ایران پر وړاندې د متحده ایالاتو بندیزونه «د ایران د اقتصاد د چټکې کمزورتیا، د پولي واحد د ارزښت د لوېدو، د کلني پړسوب په کچه کې د څلور ځلي زیاتوالي، بهرنیو پانګوالو د وتو او لاریونونو د رامنځته کېدو لامل وګرځېدل». ایراني چارواکو بیا متحده ایالات د دغه هېواد پر وړاندې د ترکیبي(هایبردي) جګړې په طرح کولو تورن کړل.
د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ اندېښنو د ۲۰۱۹ ز کال په مۍ میاشت کې هغه مهال زور واخیست، چې متحده ایالتونو د ایران او د هغو د نیابتي جنګیالیو له خوا په امریکايي ځواکونو او په هرمز تنګي کې د تېلو په بېړیو د برید اړوند استخباراتي معلوماتو له ترلاسه کولو وروسته په فارس خلیج کې ګڼ شمېر پوځي تجهیزات ځای پر ځای کړل. امریکايي چارواکو په هغو استخباراتي معلوماتو تکیه لرله چې په فارس خلیج کې په کوچنیو کښتیو او بادبانونو باندې د نصب شوو توغندیو انځورونه په کې شامل و و، چې په اغلب ګمان د ایراني ملیشه ځواکونو له خوا ځای پر ځای شوي وو. متحده ایالات له دې وېرېدل چې دغه توغندي کېدای شي، د هغوی سمندري ځواکونه په نښه کړي.
د قاسم سلیماني وژنه او د هستوي چارو اړوند ژمنو کمښت
د دغه کړکېچ زیاتونکې تر ټولو مهمه پېښه د ۲۰۲۰ ز کال د جنوري په ۳ مه نېټه ترسره شوه، هغه مهال چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ په بغداد کې د سردار قاسم سلیماني هدفي وژنه تايید کړه. د بې پیلوټه الوتکې په دغوبریدونو کې د عراق د کتائب حزب الله ملیشه ځواکونو مشر ابو مهدي المهندس په ګډون د سپاه پاسدارانو او عراقي ملیشې ځواکونو ګڼ شمېر کسان ووژل شول.
له برید لږ وروسته، متحده ایالاتو په منځني ختیځ کې ۳۰۰۰ نور اضافي ځواکونه ځای پر ځای کړل، په داسې حال کې چې ۱۴۰۰۰ نور ځواکونه د تېر کال په مۍ میاشت کې هلته لا له وخته ځای پر ځای و. ولسمشر ټرمپ له دغه ګام نه دفاع وکړه او د فاکس نیو چینل په The Ingraham Angle خپرونه کې یې ادعا وکړه چې جنرال سلیماني په منځني ختیځ کې د امریکا د متحده ایالاتو په نورو سفارتونو باندې د برید طرح لرله. وروسته دغه موضوع د امریکا دفاع وزیر مارک سپر د سي بي اس چینل سره په Face the Nation خپرونه او له سي ان ان چینل سره په State of the Union خپرونه کې د مرکې پر مهال وګواښوله او ادعا یې وکړه چې ولسمشر ټرمپ د ایران ګواښ نه تزئین کوي، خو د امریکا د متحده ایالاتو د سفارتخونو اړوند د ایران د ګواښونو هېڅ شواهد یې تر اوسه نه دي لیدلی.
د روان درملنې/عقلي درملنې - ضد
د درملنې د اغېزمنتیا په اړه تر اندېښنې ورهاخوا د روان درملنې ضد ښايي د روان درملنې او عقلي درملو فلسفي او اخلاقي بېخ‌بنا له پوښتنې سره مخ کوي او په داسې نظر ورته ګوري چې د فردي ذهن د خپلواکۍ او تمامیت پر ځای د ټولنیزو او سیاسي اندېښنو په واسطه جوړيږي. هغوی ښايي باوري وي چې «د عقلي مسائلو په اړه قضاوت باید د فلسفي ذهن په انحصار کې وي» او ذهن نباید یوه طبي اندېښنه وي. ځینې فعالان د رواني ناروغیو عقلي مفهوم ردوي.
د عقلي درملنې – ضد، عقلي ناروغۍ د ناروغ او ډاکتر تر منځ د نابرابر ځواک د اړيکې له امله د جبري زور زیاتي وسیله او له ذهني پلوه په ډېره لوړه کچه تشخیصي پروسه بولي. ناسمه غیر ارادي ژمنتیا په دې غورځنګ کې ډېره مهمه موضوع ده.
غیرمتمرکز غورځنګ له دوو پېړیو راهیسې په بېلابېلو بڼو کې فعال دی. په ۱۹۶۰ لسیزه کې د روان‌پوهنې او روان درملنې د اصلي جریان پر وړاندې چې د عقلي عمل بنسټ د زور زیاتي او کنترولوونکې په توګه مشخصېده ډېرې ننګونې شته وې، پېژندل شوي ارواپوهان چې له دې غورځنګ سره پېژندل کېږي: ټوماس ساسز، ټيموټي لېړي، ار. ډي لېنګ، فرانکو باساګلیا، ټئوډرو ليډز، سیلوانو ارېيټي او ډېوېډ کوپر دي. پر دې سربېره ران هوبارډ، مېشل فوکو، ژيل ډلوز، فلیکس ګاټاري او اروېنګ ګافمن په یاد غورځنګ کې شامل نور کسان وو. کوپر په ۱۹۶۷ کال کې «د عقلي ضد» اصطلاح د رامنځته کولو نوښت وکړ او په ۱۹۷۱ کال کې يې عقلي درملنه او عقلي ضد کتاب ولیک. ټوماس ساسز د رواني ناروغیو نکل/اسطوره په نوم خپل کتاب (۱۹۶۱) کې رواني ناروغۍ د یوې کیسې په توګه تعريفوي، جورجیو انټونچي د pregiudizi e la conoscenza critica alla psichiatria  (پر ارواپوهنه د نیوکې پوهه او بې‌ځایه پلویتوب) په نوم خپل کتاب کې (۱۹۸۶) روان درملنه د بې‌ځایه پلويتوب په توګه تعریف کړې.
دا غورځنګ د عقلي درملنې او روان پوهنې په اړه هم په دې دواړو څانګو کې دننه اوبهر، په ځانګړي ډول د هغه دوو کسانو تر منځ اړیکې هم اغېزمنوي چې درملنه وړاندې کوي او درملنه تر لاسه کوي. د جبر پر وړاندې ازادي، د طبیعت پر وړاندې پالنه او د بېل‌والي/متفاوت‌والي حق معاصر مسائل دي.
مخکښونه
د دود شویو طبي اوصولو پر وړاندې لومړنۍ پراخه ننګونه د ۱۸مې پېړۍ په وروستیو کې پېښه شوه د اخلاقي درملنې غورځنګ چې د سختو ننګوونو، بدبینیو، سوماتیک/بدني (د بدن پر بنسټ) او د هغه محدودیت پر بنسټ چې د روغتونونو او لېونتونونو په سیستم کې د رواني ګډوډۍ لرونکو کسانو ته چې په عمومي توګه له کوم لامل پرته د وحشي حیواناتو په سترګه ورته کتل کېدل د روښانګرۍ عصر د پرمختګ د یوې برخې په توګه په پام کې نيول کېده، له ګواښ مخ سره کړ. بدیلو لارو ته پراختیا ورکړل شوه چې په بېلابېلو سیمو کې يې د پخوانیو ناروغانو، په ځینو حالاتو کې په‌خپله د ډاکترانو، مذهبيانو او بشر‌پالانو خوا مشري وشوه. دې «اخلاقي درملنې» ته د ټولنیزو او رواني اوصولو د ډېر انساني مخکښ په سترګه کتل کېدل، هغه که په طبي تنظیماتو کې شامل و یا نه؛ له دې سره فزیکي محدودیتونه، په سزا ورکولو ګواښل او د کنترول نورې شخصي او ټولنیزې طریقې په‌کې شاملېدې. همدا چې په ۱۹مه پېړۍ کې د ټېنګښت پر اصولو بدل شو، له منفي جنبو سره یې مخالفت هم زیات شو.
د ميشل فوکو په وینا د لېونتوب په درک کې یو بدلون و، چې په ذريعه يې دا لږ هذیان ښکاري، د مثال په ډول د نظم د ګډوډۍ، عادي يا ښه چلند په پرتله د حقیقت په اړه مختل قضاوت. فوکو داسې استدلال وکړ چې تر دې مخکې ډاکترانو معمولاً سفر، استراحت، پلی تګ، لاس اخیستنه او په ټوله کې له طبیعت سره ښکېلتیا چې د حقیقت ښکاره بڼه بلل کېده، د نړۍ د مصنوعیاتو (او ورته نورو هذیانو/چټیاتو) د ماتولو لپاره تجویزولی شوی. د درملنې بله بڼه د طبیعت ضد وه، په یو تیاتر کې د ناروغ لېونتوب هغه ته داسې ننداره کېده چې خپله ناروغ ته یې خپل هذیان ورښکارول.
په دې توګه د درملنې تر ټولو وتلي تخنیکونه له سالمې ارادې او ارټوډوکس بارو سره چې ډاکتر په اېډیال ډول رانغاړلې وې له ناروغ سره د مخ کېدو لپاره رامنځته شول. په درملنه کې د مخالفت، مبارزې او تسلط پروسې شاملې وې، چې د ډاکتر له روغ او ښه حالت سره يې د ناروغ  متشنج حالت ښه کاوه. داسې فکر کېده چې دا مخامخېدنه به نه یوازې ناروغۍ د خپل مقاومت په پراخ بنسټه رڼا کې راولې بلکې له مختل حالت څخه د سترګو پټولو او پردې حالت د ښه حالت د برلاسي لامل کېږي. موږ باید له یو مزاحم میتود څخه کار واخلو چې سپزم (د عضلاتو شخوالی، ژباړن) له سپزم سره مات کړو... موږ باید د  ناروغانو پر ټول شخصیت مسلط شو موږ باید د هغوی پر لېږد رالېږد بریمن و موږ باید د هغوی کبر (پر نفس باور) مات کړو، حال دا چې نور باید په یاده برخه کې وهڅوو (اېسکوېرل، جي. اي. ډي، ۱۸۱۶). فوکو داسې استدلال هم وکړ چې د رواني ناروغانو ورځ تر بلې په زیاتېدونکي ډول بستر کېدل (د ډېرو لویو او پراخو پناه‌ځایونو پراختیا) نه یوازې د تشخیص او طبقه‌بندۍ لپاره اړین دي بلکې د ناروغانو د درملنې لپاره د یوې تړلې فضا په توګه یوه اړتیا ده، چې اوس‌مهال ورته د ښېګنو/ښو سیالۍ د بنیاد او د تسلیمېدو او بریا د مسئلې په نظر کتل کېږي.
په دې وخت کې «انزوا، عمومي یا خصوصي پلټنه، تنبیهي تخنیکونه لکه له سړو اوبو سره حمام کړل، اخلاقي خبرې (هڅونه او رټنه)، سخت دسپلین، جبري کار، د ناروغانو او ډاکتر تر منځ ممتازې اړيکې د پناه‌ځایونو په تخنیکونو او پروسیجرونو کې شاملې وې. فوکو د دې مواردو لنډیز داسې وکړ: «دا میتودونه طرحه شوي تر څو پر ناروغ د ډاکتر د ارادې د ځواک له لارې ډاکتر د لېونتوب په استاد بدل کړي.» وروسته د دې بدلون اغېز د ناروغ په نسبت د ډاکتر د ځواک په ډېرولو کې مرسته وکړه چې د بندیانو د شمېر له چټک زیاتوالي (پناه‌ځایونه او جبري توقیف) سره یې اړیکه لرله.
نور تحلیلونه ښيي چې د پناه‌ځایونو راپورته کېدل تر ډېره د صنعتي کېدلو او سرمایه‌دارۍ له امله وو چې له ډلې يې د کورنیو د دودیز جوړښت پاشل یادولی شو. د نولسمې پېړۍ په پای کې په غالب ګمان عقلي متخصصینو د پناه‌ځایونو په ډېر بېروبار کې لږ واک درلود او تر ډېره یې د مدیرانو په توګه عمل کاوه، چې په یو داسې درملیز سیستم کې يې په ندرت د نارغاونو درملنه کول چې له اېډیال سیستم څخه په ورځنیو سازماني چارو اوښتی و. په ټوله کې منتقدان د «اخلاقي درملنې» او په ورته وخت کې د پناه‌ځایونو پراختیا، طبي ځواک او په روغتونونو کې د غیر ارادي بسترولو قوانیونو پر لور بدلون منفي جنبو ته اشاره کوي چې د عقلي درملنې-ضد غورځنګ په پراختیا کې یې مهم رول درلود.
د لوی افغانستان مېړني افغانان پښتانه
د لوی افغانستان مېړني افغانان پښتانه
مېړنی سپاسالار سیدال خان ناصري یې ونیوی
او سترګي یې ترېنه وویستلې او د شاه حسین هوتک زوئ محمد ته یی زولنی ورواچولې
د میروس خان هوتک میړنۍ لور بي بي زینب چی د سیدال خان څخه خبره شوه نو داسي ناره یې وکړه
که ځاله ده زړه مې د غم ځاله ده
ماویل رابه سیلمانخېل شي
بي بي زینب یوې مدبیري ، په پښتو او پښتونوالی پوه پښتنې تل پښتنو ته داسې لارښونه کوله
چې پښتانه باید هیڅکله بې اتفاقه نه شي
کله چې شاه اشرف افغان د روسانو او ترکانوعثماني دوه 2 امپراتورۍ ووهلی نو له جګړې ډېر ستړی شو ځکه د وخت د دوو امپراتوریو په شاه تمبول او تار مار کول اسانه خبره نه وه
نادر افشار د زلمي شاه اشرف د ستړتیا څخه ګټه واخیسته او ځان یې پیاوړی کړ او د شاه اشرف مقابلې ته ورغی
شاه اشرف د هرات د ابدالیانو او د کندهار د غلجیانو څخه مرسته وغوښته خو هیڅ یو یې هم مرستي ته رانغی او همدا وه چې نادر افشار ځوان شاه اشرف مات کړ او بیا یې د هرات ابدالیان او ورپسې د کندهار غلجیان له پښو وغورځول
بي بي زینب په دې هکله د خپل زړه غم داسې بیانوي
شاه اشرف ویل ماته جوړ له دې غم شو
اوس به نادر کله مات شي؟
چی زما پښتانه عسکر ډیر کم شو.
د اوبو بړاس
د اوبو بړاس د اوبو ګازي بڼه ده. دا په هایدروسفیر کې د اوبو یو حالت دی. د اوبو بړاس ښايي د مایع اوبو له بړاس کولو او جوش کولو او یا هم د کنګل یا یخک له بړاس کېدو څخه تولید شي. د اوبو بړاس د اتوموسفیر د ډېریو برخو په څېر شفاف دی. د اتوموسفیر په معمولي شرایطو کې د اوبو بړاس په مداوم ډول د تبخیر په واسطه تولیدېږي او د تراکم په واسطه له منځه ځي. تراکم یا غلظت یې د هوا د نورو برخو په پرتله کم دی او انتقالي جریانونه رامنځته کوي چې د ورېځو د جوړېدو لامل کېږي.
بړاس د ځمکې د هایدروسفیر او هایدرولوجیکي څرخې د برخې په توګه د ځمکې په اتوموسفیر کې ډېر دی چې هلته د یوه ګل‌خانه‌يي ګاز او د تودوخې د غبرګون په توګه عمل کوي، همدا راز د کاربن ډای اکسايډ او میتان په څېر د غیر متراکمو ګازونو په پرتله له ټولې ګل‌خانه‌يي اغېزې سره مرسته کوي. د اوبو له بړاس څخه د بخار استفاده تر صنعتي انقلاب را وروسته د پخلي لپاره او د انرژۍ د تولید او ترانسپورتي سیستمونو د یوې اصلي برخې په توګه ډېره مهمه ده.
د اوبو بړاس یو نسبتاً عام اتوموسفیري ترکیب دی چې ان په لمریز اتوموسفیر او د لمریز نظام په ټولو سیارو او ډېریو اسماني اجرامو [د ستوریز نظام اجرام] لکه طبیعي سپوږمکیو، لکۍ لرونکو ستورو او کوچنیو اسماني سیارو کې شته. په همدې ډول، تر لمر د ورهاخوا اوبو د بړاس تشخیص په نورو ستوریزو نظامونو کې د ورته وېش ښکارندويي کوي. د اوبو بړاس ځکه مهم دی چې تر ځمکې ورهاخوا د نورو سیارو په لویو اجرامو کې د مایع اوبو د شتون غیر مسقیم شواهد تاییدوي.
تبخیر
کله چې یو مالیکول اوبه له سطحې بهر کېږي او شاوخوا ګاز ته خپرېږي، دا عملیه د تبخیر په نامه یادېږي. د اوبو هر انفرادي مالیکول چې د یوه اړوند حالت (مایع) او یوه لږ اړوند حالت (بړاس/ګاز) منځ ته لېږدول کېږي، دا کار د جذب یا حرکي انرژۍ د ازادېدو له لارې کېږي. د حرکي انرژۍ د انتقال دغه ټوله اندازه‌ګیري د حرارتي انرژۍ په توګه تعریفېږي او یوازې هغه وخت پېښېږي چې د اوبو د مالیکولونو په تودوخه کې توپیر موجود وي. پر بړاس د مایع اوبو بدلېدل د تبخیري سړښت په پروسه کې تودوخه له ځان سره وړي. په هوا کې د اوبو د شته بړاس اندازه دا مشخصوي چې څه ډول مالیکولونه په پرله‌پسې ډول سطحې ته راګرځي. کله چې یو خالص تبخیر رامنځته کېږي، د اوبو بدنه د یوه خالص سړوونکي تر اغېز لاندې راځي چې مستقیماً د اوبو له مصرفېدو سره اړه لري.
تبخیري سړښت د اتوموسفیري شرایطو په واسطه محدودېږي. رطوبت په هوا کې د اوبو د بړاس اندازې ته ویل کېږي. د هوا د بړاس کچه د هایګرومېټر (رطوبت سنج) وسیلې په مرسته اندازه کېږي. دا اندازه کول معمولاً د مشخص رطوبت یا د اړوند رطوبت د سلنې په ډول بیانېږي. د اتوموسفیر او د اوبو د سطحې تودوخه د تعادلي بړاس فشار ټاکي؛ سل سلنه اړوند رطوبت هغه وخت رامنځته کېږي چې د اوبو د بړاس جزئي فشار د تعادل د بړاس له فشار سره برابر وي. دغه وضعیت تر ډېره د بشپړې اشباع په توګه پېژندل کېږي. په وچه هوا کې رطوبت له «صفر ګرام پر متر مکعب» څخه تر «دېرش ګرام پر متر مکعب» (0.03 اونس پر فوټ معکب) پورې هغه وخت متغیر دی چې بړاس په دېرش سانتي ګرېډ درجه کې اشباع کېږي.
تصعید [جامد جسم پر ګاز بدلېدل]
تصعید هغه پروسه ده چې په کې د اوبو مالیکولونه مستقیماً پرته له دې چې پر مایع اوبو بدل شي، د کنګل یا یخک له بڼې بهر کېږي. تصعید د ژمي په منځ کې په ډېره ټيټه تودوخه کې په کرارۍ سره د واورې او یخ د له منځه تلو یو دلیل دی چې د ويلې کېدو لامل نه کېږي. په سوېلي قطب یا انترکتیکا کې د دغه اغېز کچه بېسارې ده، ځکه دا هغه لویه وچه ده چې په ځمکه کې د اورښت تر ټولو ټيټه کچه لري. ډېرې داسې پراخې سیمې شته چې د زرګونو کلونو واورین پوړونه په کې تصعید شوي او هغه مواد باقي په کې پاتې چې د بړاس وړ نه دي. دغه چاره د ځینو ساینسي څانګو او علومو لپاره ډېر ارزښت لري، ځکه د اسماني کاڼو د مجموعې یوه د پام وړ بېلګه ده چې په بې‌ساري او ښه حالت سره باقي پاتې ده.