cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کار (کړنه يا دنده تر سره کول)
له تکاملي بيالوژۍ مخکې
په فلسفه کې، یو کار يو فعالیت يا يوه پروسه ده چې په يو ژوندي موجود کې د يو نظام په مټ پر مخ وړل شوی وي، لکه په يو ژوي کې احساس او خوځښت. د بڼې په خلاف د کار دې تصور (په ترتيب سره د ارستو ارګون او مورفه) په کلاسليک لرغوني پړاو کې د بيالوژيکي تشرېحاتو لپاره مرکزي دنده پر مخ وړه. په ډېرو وروستيو وختونو کې دا په ۱۸۳۰ز کال کې د کوير-جيفوري بحث یوه برخه وګرځېده، کوير استدلال وړاندې کړی چې د یوه ژوي جوړښت د هغه له کاري اړتياوو څخه اخستل شوی، په داسې حال کې چې جيفوري وړانديز کړی چې د هر ژوي جوړښت له يوې شريکې طرحې څخه جوړ شوی.
په تکاملي بيالوژي کې
کار په ډول ډول لارو تعريفيدای شي، د موافقت په توګه چې د تکاملي روغوالي سره مرسته کوونکی وي، د ژويو په چلندونو کې او لکه چې لاندې تر بحث لاندې نیول شوی، همدا راز د بيالوژي په فلسفه کې د تصادفي (سببي) دندې يا موخې د يوه ډول په توګه.
موافقت
يوه فعاله ځانګړتيا په تکاملي بيالوژي کې د موافقت په توګه پېژندل کېږي او د دې څېړنو لپاره تحقيقي تګلاره بلل کېږي چې ايا يو خاصيت د موافقت وړ دی، چې همدا چاره د موافقت (اډاپټيشنيزم) په نوم پېژندل کېږي. که څه هم دا فرض کول چې يو خصوصيت فعال دی، شونې ده چې په څېړنو کې مرستندوی وي، د ژونديو موجوداتو ځينې ځانګړتياوې غیر عملي دي، د تصادفي «سپانډرل» په ډول منځ ته راغلي دي، یا د ګاونډيو عملي نظامونو جانبي عوارض وي.
طبيعي انتخاب
د طبيعي انتخاب له نقطه نظره، بيالوژيکي فعالیتونه د دې لپاره دي چې په روغوالي کې مرسته وکړي، دا موکه زياتوي چې يو ژوندی موجود به د دې لپاره پاتې شي چې بيا توليد شي. د بېلګې په ډول: په يوه سياره کې د «کلوروفيل» کار دا دی چې د «فوټوسينتيسز» لپاره د لمر وړانګې راونيسي، کوم څه چې په تکاملي بریا کې مرسته کوي.
په اخلاقياتو کې
اخلاقياتپوه «نيکو ټنبرجن» د ارستو د څلورو لاملونو پر بنسټ څلور پوښتنې وړاندې کړي دي، کومې چې بايد يو بيالوژي پوه وپوښتي، څو د چلند په تشرېح کې ورسره مرسته وکړي، که څه هم دا پوښتنې په پراخه دايره کې عامې کړای شوي دي. ۱) تګلاره: کومه تګلاره د دې لامل شوې چې ژوي هغه شان رويه وکړي، کومه چې دوی اوس کوي؟ ۲) جنيني وده: د ژوي په جنيني وده کې کومې وده کوونکې تګلارې (او د هغې ځواني، که چېرې اړوند وي) داسې جوړښتونه منځ ته راوړي چې د دې چلند لامل ګرځي؟ ۳) کار/موافقت: د چلند تکاملي کار څه دی؟ ۴) تکامل: د دې چلند فيلوجيني څه ده، يا په نورو ټکو، د ژويو په تکاملي تاریخ کې دا په لومړي ځل کله راڅرګند شوي؟ دا پوښتنې يو تر بل پورې تړلي دي، په همدې بنسټ د بېلګې په ډول، د موافقت کار د جنيني ودې پورې تړلی دی.
د بيالوژي په فلسفه کې
د موخې پېژندنې له اړخه، کار او موخه يوشان نه دي، يعنې په پوهې سره يوې موخې ته د رسېدو قصد کول. د بيالوژي په فلسفه کې، تکامل يوه ړنده پروسه ده، چې د راتلونکي لپاره هېڅ راز موخه نه لري، د بېلګې په ډول: يوه ونه د کومې موخې لپاره ګلان نيسي، بلکې په ساده ډول ځکه دا کار کوي چې همداسې يې تکامل موندلی دی. دا ويل چې «يوه ونه د دې لپاره ګلان نيسي چې د ګردې لېږدونکو (القاح) توجه جلب کړي» دا به ناسمه وي چې «د دې لپاره» څخه مطلب موخه وي. يو کار هغه څه تشریح کوي چې يو شی څه کوي، نه هغه څه چې موخه يې له دې کار څخه څه ده. خو بيا هم، اکثراً بيالوژي پوهان د موخې پېژندنې ژبه د کار د تشريح کولو د لنډې لارې په توګه کاروي، سره له دې د دې اصل عملي کېدل اختلافي دي.
سببي ونډه
د بيالوژيکي کارونو د سببي ونډې اندونو اصليت په ۱۹۷۵ز کال کې د «رابرټ کامينز» مقالې ته ورګرځي. «کامينز» د نظام د يو جز د يو فعال کار تعريف په دې ډول کوي چې: دا يو سببي (تصادفي) اغیز دی، کوم اغیز چې همدا جز په ستر لرونکي نظام لري. د بېلګې په ډول: زړه واقعي سببي دنده لري چې په جرياني نظام کې وينه پمپ کړي، په همدې بنسټ، د زړه کار دا دی چې وینه پمپ کړي. په دې روايت باندې په دې بنسټونو نيوکه شوې چې دا د کار ډېر سست تصور دی. د بېلګې په ډول: زړه همدا راز تصادفي دنده لري چې اواز توليد کړي، خو موږ د اواز توليد د زړه کار نه شو بللای.
د موخې ونډه
د موخې ونډې نظريات د دې هڅه کوي چې د تصادفي دندې او غوره شوي اغېز د اندونو تر منځ منځنۍ لاره وباسي، لکه چې «بورسي» په دې اند دی. بورسي د بيالوژيکي خاصيت د کار تعريف په دې ډول کړی چې په محاسباتي ډول عموماً د خصلت لپاره تصادفي ونډه لري، څو وپايږي او بيا توليد وکړي. په همدې بنسټ د بېلګې په ډول، کله ناکله داسې فکر کېده چې د زرافې ليکې ليکې پوستکې د ښکاريانو د تېر ايستلو لپاره کار کوي. د زرافي د ليکې ليکې پوستکي دا ونډه به د زرافې د پايدلو او بيا توليد سره مرسته وکړي او په همدې بنسټ د ښکاريانو تېرايستل به د زرافې د پوستکي ليکې ليکې حالت کار وبلل شي. د دې محاسبې تر مخې، د يو خاصيت يو ځانګړی سببي عمل د دې کار دی يا نه دی، په دې پورې اړه لري چې ايا دا تصادفي دنده د دې ژوندي موجود په پايدلو يا بيا توليد کې مرسته کوي که نه.
هارلم (هالنډ)
هارلم ښار په هالنډي Haarlem) په هالنډ هیواد کې پروت د شمالي هالنډ ولایت مرکز او د امستردام ښار په ۲۰ کیلومترې کې موقیعت لري. یاد ښار په ۲۰۱۴م کال کې کابو ۱۵۵ زره وګړي لرل.
۱۷۹ (عدد)
۱۷۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۸ څخه  مخکي او د ۱۸۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۹:
په کلینډر کې
۱۷۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
امير محمد يعقوب خان
محمد یعقوب خان (زوکړه ۱۸۴۹ زېږدیز کال - مړینه ۱۹۲۳ز کال د نومبر ۱۵) د ۱۲۵۷ لمریز لېږدي کال د کب له ۲، د ۱۲۵۸ ل ل کال د تلې تر ۲۰ د افغانستان امير او د امير شېر علي خان زوی وو.
حکومت
په ۱۸۷۸ز کال د محمد یعقوب نان پلار امیر شیر علی خان د افغان انګلیس دویمې جګړه کې له ماتې خوړلو وروسته د افغانستان شمال ته وتښتید او هلته په ۱۸۷۹ز کال کې ومړ، د نوموړی له مړینې وروسته د شیر علی خان زوی امیر محمد یعقوب د ځایناستی په توګه واک ته ورسید. د ۱۸۷۹ز کال په مې میاشت کې یعقوب خان د انګلیسیانو سره د ګندمک تړون له مخې د افغانستان بهرنی سیاست بریتانیا ته وسپاره. د تړون نه وروسته په هیواد کې د یاد تړون سره د مخالفت په خاطر ګڼ شمیر خلکو پاڅونونه وکړه، چې په پایله کې یې یعقوب خان د ۱۸۷۹ز کال په اکتوبر میاشت کې له استعفاه وروسته بریتانوی هند ته وتښتید.
مخينه
محمد یعقوب خان د هرات پخوانی والي وو او پر ۱۸۷۰ ز کال يې د خپل پلار امیر شیر علی خان پرضد د پاڅون جوړولو له لامله د پلار له خوا کابل ته وروغښتل شو او هلته بندي شو.
اخځليک
۱- https://wasiweb.com/%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86/
وېشنيزه:د افغانستان واکمنان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
هسټايډين
هستايډين يو ضروري امينواسيد ده چي د نوموړي جوړېدنه د انسان په بدن کي صورت نه نيسي او د ژونديو حيواناتو د انساجو د پروټينو په جوړښت کي ونډه لري. کارنوسين او انسيرين چي دواړه ډاى پيپټايډ دي او په عضلاتو کي شتون لري په خپل جوړښت کي هستايډين لري. هستايډين يو د هغو لسو امينو اسيدونو څخه ده چي شيدې خوړونکي ماشومان ورته اړتيا لري. هسټايډين د ځينو ناروغيو په درملنه کي مرسته کوي.
ريوالنسونده
ريوالنسونده (په ناروېجي: Rivalensundet) د سوالبرد د ټاپوګانو يو دره ده، چې د پاچا ټاپو د سویډني ټاپو څخه بېلوي؛ دا دواړه ټاپوګان د پاچا کارلز په سيمه موجود دي. دا ټاپو د شاوخوا ۱۴ سمندري مایلونو پراخوالی لري. د تاریخي ریکارډونو سره سم، دغه دره په ۱۸۵۹ کې وموندل سوه؛ او په لومړي ځل ورباندې په په ۱۸۸۹ کال کې کښتۍ تېره سوه. دا دره د د Rivalen کښتۍ په نامه نومول سوې ده.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
پاکستاني طالبان
پاکستاني طالبان چې په رسمي توګه د تحریک طالبان پاکستان (د پاکستاني طالبانو تحریک، په اختصاري توګه: TTP) په نوم یادېږي، د بېلابېلو اسلامپالو وسله والو ډلو لپاره یو چتر سازمان دی او د افغانستان او پاکستان پولې ته نږدې فعالیت کوي. دا ډله په ۲۰۰۷ کال کې د بیت الله محسود په لاس تاسیس شوه او اوسنی مشر یې نور ولي محسود دی، چې په عامه توګه یې افغان طالبانو (د افغانستان اسلامي امارت) ته بیعت کړی دی. پاکستاني طالبان له افغان طالبانو سره ګډه ایډیالوژي لري او د ۲۰۰۱ – ۲۰۲۱ کلونو په جګړه کې یې له دوی سره مرسته کړې ده، خو دواړه ډلې د عملیاتو او قوماندې بېل تشکیل لري.
په پاکستان کې د طالبانو اکثریت ډلې د ټی ټي پي تر چتر لاندې را ټولېږي. د ټي ټي پي د موخو له جملې یوه د پاکستان د دولت په وړاندې مقاومت دی. ټي ټي پي هوډ لري چې د پاکستان د وسله والو ځواکونو او دولت په وړاندې د ترهګریزو عملیاتو په مټ د پاکستان حکومت نسکور کړي. ټي ټي پي د افغانستان او پاکستان پولې په اوږدو کې په قبايلي کمربند تړلي دي، چې له هغه ځايه خپل سرتېري جلب او جذب کوي. نوموړې ډله له القاعدې څخه ایډیالوژیکي لارښوونې ترلاسه کوي او له القاعدې سره اړیکې ساتي. د ټي ټي پي ځینې وسله وال، په خیبر پښتونخوا کې د پاکستاني پوځي عملیاتو وروسته افغانستان ته وتښتېدل، چې ځینې یې د اسلامي دولت – خراسان ولایت ډلې سره یوځای شول، خو نور یې لا هم د ټي ټي پي غړي پاتې شول. د متحده ایالاتو د دفاع وزارت د یو راپور پر بنسټ، تر ۲۰۱۹ کال پورې، د ټي ټي پي نږدې له ۳۰۰۰ څخه تر ۴۰۰۰ پورې وسله والو په افغانستان کې شتون درلود. د ۲۰۲۰ کال د جولای او نومبر میاشتو تر منځ، د امجد فاروقي ډله چې د لشکر جهنګوي یوه شاخه ده، د موسی شهید کاروان ډله، د تحریک محسود ډله، مهمند طالبان، باجور طالبان، جماعت الاحرار او حزب الاحرار له ټي تي پي سره یو ځای شول. دې کار ټي ټي پي نور هم خطرناک کړ او د بریدونو د زیاتوالي لامل شو.
د څو کلونو ډل بازیو او خپلمنځیو جګړو وروسته، په ۲۰۲۰ کال کې ټي ټي پي د نور ولي محسود تر مشرۍ لاندې بیا تنظیم او بېرته متحد شول. محسود په اساسي توګه ټي ټي پي په یو نوي مسیر روان کړی دی، چې د ملکي خلکو د وژنو په اړه محتاط دي او یوازې په امنیتي او د قانون پلي کونکو ځواکونو یې د بریدونو امر کړی، ترڅو د دې ډلې حیثیت بیا ورغوي او د اسلامي دولت د وسله والې ډلې له افراطیت څخه توپیر ورکړي.
د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په ۲۱ د طالبانو له خوا د افغانستان له نیولو وروسته، پاکستان ونه توانید چې افغان طالبان د ټي ټي پي پر ضد عملیاتو ته وهڅوي. پر ځای یې افغان طالبانو د پاکستان او ټي ټي پي ترمنځ د خبرو منځګړیتوب وکړ.چې په پایله کې په پاکستان کې د ټي ټي پي د لسګونو بندیانو د خوشي کېدو او د پاکستاني حکومت او ټي ټي پي ترمنځ د لنډمهاله اوربند لامل شو. کله چې د ۲۰۲۱ کال د ډسمبر په ۱۰ نېټه اوربند پای ته ورسېد، ورپسې ټي ټي پي په افغانستان کې له خپلو پټنځایونو پر پاکستاني امنیتي ځواکونو بریدونه پراخ کړل. داسې برېښېدل چې د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۱۶ د افغانستان په خوست او کنړ ولایتونو کې د پاکستان هوايي بریدونه په پاکستان کې د ترهګرو بریدونو د زیاتوالي په غچ کې په لاره اچول شوي وي.
ریښې او پراختیا
د یو سازمان په بڼه د ټي ټي پي ریښې په ۲۰۰۲ کال کې هغه وخت ټینګې شوې چې د پاکستان پوځ په قبایلي سیمو بریدونه وکړل چې اساسي موخه یې د هغو بهرنیو (افغان، عرب او منځنۍ آسیا) وسله والو پر وړاندې مبارزه وه چې د افغانستان له جګړې څخه د پاکستان قبایلي سیمو ته تښتېدلي وو. د بي بي سي د ۲۰۰۴ کال په یوه مقاله کې داسې راغلي دي: "دا پوځي عملیات د القاعدې پر وړاندې د عمومي جګړې یوه برخه وو. ... د عملیاتو له پیل راهیسې، [پاکستاني] پوځي چارواکو په کلکه ثابته کړه چې په سیمه کې زیات شمېر ازبک، چیچین او عرب وسله وال شته. ... د ۲۰۰۲ کال په جولای کې لومړی ځل و چې پاکستاني پوځیانو د ۵۵ کلونو په اوږدو کې د خیبر په قبایلي ایجنسي کې د تیراه درې (اورکزی ایجنسۍ) ته ننوتل. لږ وروسته د شمالي وزیرستان شوال درې ته لاړل او ورپسې سوېلي وزیرستان ته وخوځېدل. ... دا کار وروسته له هغه شونی شو چې د بېلابېلو قبایلو سره اوږدې خبرې اترې وشوې. قبایلو په دې ډاډ هوکړه وکړه چې د پوځ شتون به بودیجه او پراختیایي کارونه راوړي. خو کله چې په جنوبي وزيرستان کې پوځي عمليات پيل شول، د وزیرو اړوند يو شمېر قبايلو دا کار د دوی د مطیع کولو هڅه وبلله. د بهرنیو وسله والو په سپارلو کې د هغوی د هڅولو کوښښ ناکام شو، او د چارواکو څرګنده ناسم چلند، د القاعدې د شکمنو اورپکو پر وړاندې عملیات د پاکستاني پوځ او د قبایلي وسله والو تر منځ په نه اعلان شوې جګړه بدل شول."د ټي ټي پي زیاتره مشران د افغانستان د جګړې سابقه لرونکي دي او د ناټو تر مشرۍ لاندې د نړیوالو سوله ساتو ځواکونو په وړاندې یې د سرتیرو، روزنې او لوژستیک په چمتو کولو، د جګړې ملاتړ کړی دی. په ۲۰۰۴ کال کې بېلابېلو پورته ذکر شوو قبایلو، په عملي توګه تر فدارالي ادارې لاندې قبایلي سیمو کې (FATA)  کې یو ځای د پوځي نښتو او له اسلام آباد سره د خبرو اترو له لاري خپل واک رامنځته کړ، چې وروسته د ټي ټي پي د جوړېدو لامل شو. پوځ د خپل کنټرول د ټینګولو لپاره تر دې مهاله په سیمه کې څه کم ۲۰۰ مخالف قومي مشران وژلي دي. همدارنګه یو شمېر پاکستاني شنونکي په سیمه کې د متحده ایالاتو د توغندیو د بریدونو پیل په FATA کې د قبایلي اورپکۍ د زیاتوالي لامل بولي. دوی په ځانګړې توګه د باجور پر یوه مدرسه کې د ۲۰۰۶ کال د اکټوبر لاریون ته اشاره وکړه چې د تحریک نفاذ شریعت محمدي له لوري په لاره اچول شوې و.
د ۲۰۰۷ کال په ډسمبر کې په رسمي ډول د بیت الله محسود په مشرۍ د پاکستان د طالبانو تحریک شتون اعلان شو. دا تحریک په ۲۰۰۷ کال کې تر فدارالي ادارې لاندې قبایلي سیمو کې د القاعدې اورپکو په وړاندې د پاکستان د پوځي عملیاتو په ځواب کې رامنځ ته شو.
پاکستان د ۲۰۰۸ کال د اګسټ په ۲۵، په دې ډله بندیز ولګو، بانکي حسابونه او شتمنۍ یې کنګل کړې، او په رسنیو کې یې له څرګندېدو منع کړه. همدارنګه، حکومت اعلان وکړ چې د ټي ټي پي په مهمو مشرانو به انعامونه ورکول کېږي.
د ۲۰۰۸ کال د ډسمبر په وروستیو کې او د ۲۰۰۹ کال د جنوري په لومړیو کې ملا عمر د ګوانتانامو زندان د پخواني بندي ملا عبدالله ذاکر په مشرۍ یو پلاوی ولېږو ترڅو د ټي ټي پي مخکښ غړي وهڅوي چې اختلافات یوې خواته کړي او په افغانستان کې د امریکا له حضور سره په مبارزه کې له افغان طالبانو سره مرسته وکړي. د فبروري په میاشت کې بیت الله محسود، حافظ ګل بهادر او مولوي نذیر هوکړه وکړه او د اتحاد المجاهدین شورا یې را منځ ته کړه، او په انګلیسي کې (Council of United Mujahedeen) ترجمه شوې چې معنی یې د مجاهدینو د یووالي شورا ده. په اردو ژبه لېکل شوې د یوه پاڼې وینا خپره شوه،  چې درې واړو ټینګار کړی و چې دوی به د امریکا تر مشرۍ لاندې ځواکونو سره د مبارزې لپاره اختلافات لرې کړي او د ملا عمر او اسامه بن لادن سره به خپل بیعت بیا تکرار کړي. خو شورا ډېر دوام ونکړ او د اعلان څخه لږ وروسته ړنګه شوه.
د پاکستان له پولې هاخوا ګواښونه
په یوه ویډیو کې چې د ۲۰۱۰ کال په اپرېل کې ثبت شوې وه، قاري محسود په ډاګه کړه د ټي ټي پي په مشرانو باندې د متحده ایالاتو د بې پیلوټه الوتکو د بریدونو په ځواب کې به د متحده ایالاتو  ښارونه "اصلي هدف" وګرځوي. د ۲۰۰۹ کال په ډسمبر کې، ټي ټي پي د افغانستان په چپمن کمپ کې د CIA په تاسیساتو د ځانمرګي برید او همدارنګه د ۲۰۱۰ کال په مې مياشت کې په ټایمز سکویر د بمي برید مسؤلیت په غاړه واخیست.
پاول آډلسټین
پاول آدلستین په انګلیسي Paul Adelstein) یو امریکایی سینماګر دی چې په فراری سریال کې د پل کلرمن په نوم څرګند شوی وو او همداشان د شخصي تمرینونه سریال په نوم فلم کې هم ډیر مشهور شو . آدلستین د لومړی ځل لپاره په ۱۹۹۰ کال کې د تیاتر نه سینما ته راغی او لومړی مشهور فعالیت یې په  فراری سریال اول او دوهم فصل کې وو.
پاکستاني طالبان
د پاکستان له پولې هاخوا ګواښونه
ټي ټي پي د  ۲۰۱۲ کال په جولای میاشت کې، په اراکان ایالت کې د روهینګیا مسلمانانو پر وړاندې د مذهبي تاوتریخوالي له امله پر میانمار د برید ګواښ وکړ. د ټی ټي پي ویاند احسان الله د پاکستان له حکومته غوښتنه وکړه چې له میانمار سره اړیکې پرې کړي او په اسلام آباد کې د برما سفارت وتړي او خبرداری یې ورکړ چې که ګام پورته نه شي د برما پر ګټو به بریدونه وکړي. په داسې حال کې چې دا تحریک په پاکستان کې بلواګري کوي،خو په نورو هېوادونو کې د عملیاتو د پراخولو وړتیا یې تر پوښتنې لاندې ده. دا یو نادره موقع وه چې دوی په بل هېواد کې د تاوتریخوالي ګواښ وکړ.
محسن داوړ
محسن جاوید داوړ په انګلیسي Mohsin Dawar) یو پښتون سیاستوال او د پښتون ژغورنې غورځنګ غړی چې دی. نوموړی د علی وزیر سره یوځای د پاکستاني پوځ له خواه د پښتون ژغورنې غورځنګ سره د همکاری او په پښتنو قبايلو باندي روانو ظلمونو، بې درکه کولو او مرګونو پر ضد غږ پورته کولو په تور ونیول شو (۲۰۱۹ بند خونه کې).
N
N کیدای شي چې وي:
نايتروجن
نايتروجن (په انگرېزي: Nitrogen) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د N سمبول او v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
اس ټي – ۶۸ یو سی زټ څارونکي رادار
اس ټي – ۶۸ یو سی زټ (په چېکي:Radiolokátor ST-68UCZ) د درو بعدونو منځ واټنه یو پخپله څرخېدونكى روسی څارونکي رادار دي چی د چېک په جمهوریت کی د چېک پوځ لپاره د ړېټيا شرکت لخوا عصري شو. نوموړي څارونکي رادار د الوتکو ویشتونکي سیستمونو سره د همکاري (تعاونو) لپاره ټاکل شوی دی. تر ۲۰۱۳ کال پوري په روسیې کی ۱۰۰۰ رادارونه جوړ شوي وو.
راکموند دانبار
روکموند ډونبار په انګلیسي Rockmond Dunbar یو امریکایی سینماګر او د فراری سریال یو لوبغاړی دی نوموړی په فراری سریال کې د بنجامین ماینس فرانکلین په نوم لوبیدلی دی او همداشان په سی اس آی سریال او د روح خواړه سریال په نوم سریالونو کې هم ونډه لرله.
اس ټي – ۶۸ یو سی زټ څارونکي رادار
توصیف
اس ټي – ۶۸ یو په ۷۰ کلو کی په شوروي اتحاد طرح او جوړ شو او يه ۹۰ کلو کی د چېک په جمهوریت کی عصري شو. نوموري رادري سیستم د هوایی اهدافو د څارولو او اکتشافو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي. دغه رادار د کامپیوټر لري چی د الوتکو ویشتونکی توغندیو رهبري وکړي او کولای سی پر دښمنی الوتکو باندي د توغندیو په مرسته برید وکړي. اس ټي – ۶۸ رادار کولای سی ۱۰۰ هوایی اهدافو د ۳۶۰ درجو په سمت کی وڅاري. د زیات ته زیات پالس قوت یی ۳۵۰ کیلو واټو ته رسېږي. نوموړي رادار د -۵۰ درجو څخه تر +۵۰ د حرارت درجو پورې کار کولای سی. دغه سیستم کولای سی هوایی اهدافو چی د ۰،۱ متر د انعکاس سطح لري وڅاري. نوموړي سیستم د ټاټرا ۸۱۵ لخوا انتقال شوي دي.
سرچینې
‎
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک وېشنيزه:روسي رادارونه
گل محمد لغمانی
شهید گل محمد لغمانی د شمالي په بگرام دوه سرکې د رباط کلي کې اوسېدو چې له آره د لغمان ولایت کوچیانو څخه دی. شهید گل محمد خان د گل دامین زوی په ۱۳۶۱ کال کې د لغمان ولایت په مرکز بادین خېلو سیمه کې دې نړۍ ته سترگې پرانستې وې او له لومړنیو زده کړو وروسته په ۱۳۹۱ کال د خپلې مینې او پاک احساس له مخې یې د سرحدي پولیسو په لیکو کې خپل ځان سوق کړ چې خپلې خاورې او خلکو ته د درې کلن خدمت وروسته یې بیگاه شپه د تورخم په سرحدي کرښه د خپلې خاورې څخه د دفاع په موخه د شهادت جام نوش کړ. شهید گل محمد خان له خپلو هیلو سره سره یو درې کلن زوی او یوه دوه میاشتینې لور دې فاني دونیا ته پريښودل او خپل پاک روح یې د الله تعالی دربار ته وسپاره.نوموړی د ۲۰۱۶ز کال د جون په ۱۲مه نیټه د افغان-پآکستان سرحدي سیمه تورخم کې د پاکستاني ځواکونو یرغلیزو بریدونو ځوابي عکس العمل کې په شهادت ورسېد. د ملي اتل قهرمان شهید گل محمد مړی به شمالي کې خاورو ته سپارل کیږي شهید گل محمد د گل امین ځوی اصل د لغمان کوچیان دي شمالي کې میشت دي جنازه به یی لومړی کابل دشهید محمد داود خان روغتون ته وړل کیږي. د یو لړ خاصو مراسمو د تر سره کولو او جنازې د لمانځه وروسته به د بگرام دوسرکې د رباط کلي کې خاورو ته سپارل کیږي. شهيد گل محمد لغماني تیره شپه د تورخم په پوله شهيد شو.
وېشنيزه:سرتېري وېشنيزه:سرحدي سرتېري وېشنيزه:شهیدان سرتېري وېشنيزه:افغان سرتېري وېشنيزه:پښتانه سرتېري وېشنيزه:سرحدي ځواکونه وېشنيزه:تورخم کې شهیدان شوي سرتېري
ميانمار
میانمار، په رسمي توګه د میانمار د اتحادیې جمهوریت چې برما هم ورته ویل کېږي، د سویل ختیځې اسیا یو هېواد دی. دا په اصلي سویل ختیځه اسیا کې تر ټولو لوی هېواد دی او تر 2017ز کال پورې یې شاوخوا 54 میلیونه نفوس درلود. میانمار په شمال لوېدیځ کې له بنګله دیش او هند، شمال ختیځ کې له چین، ختیځ او سویل ختیځ کې له لاوس او تایلینډ، او سویل او سویل لوېدیځ کې له اندامان سمندر او بنګال خلیج سره ګډه پوله لري. د هېواد پلازمېنه نیپیداو ښار دی او تر ټولو لوی ښار یې یانګون (رنګون) دی.
په دې سیمه کې په لومړیو تمدنونو کې د میانمار په پورتنۍ برخه کې د تبت - برمن ژبو پیو ښاري ایالتونه او په ټیټ میانمار کې د مون سلطنتونه شامل وو. په ۹مه پېړۍ کې، د بامر وګړي پورتنۍ ایراودي درې ته ننوتل، او په 1050 لسیزه کې د بت پرست سلطنت له تاسیس وروسته، د برما ژبه، کلتور، او تراودا بودیزم دین ورو ورو پر هېواد واکمن شول. د بت پرستو سلطنت د منگول تر یرغلونو لاندې راغی، چې له دې سره څو جنګیالي دولتونه راڅرګند شول. دغه هېواد په ۱۶مه پېړۍ کې، د تانګو د سلطنت له خوا متحد شو، چې د لنډې مودې لپاره د سویل ختیځې اسیا په تاریخ کې تر ټولو لویه سترواکي شوه.
د ۱۹مې پېړۍ په پیل کې د کونبونګ کورنۍ په یوه سیمه کې واکمني کوله، چې په کې نننی میانمار شامل و او په لنډه موده کې یې مني پور او آسام هم کنټرول کړل. د برتانیې د ختیځ هند شرکت په ۱۹مه پېړۍ کې تر دریو انګلیس-برما جنګونو وروسته د میانمار د ادارې کنټرول ترلاسه کړ او هېواد د برتانوي استعمار په توګه بدل شو. د جاپان تر لنډ اشغال وروسته، میانمار د متحدینو له خوا بېرته ونیول شو او په 1948ز کال کې یې خپلواکي ترلاسه کړه. په 1962ز کال کې تر کودتا وروسته، دا هېواد د برما تر سوسیالیست پروګرام ګوند لاندې یو پوځي دیکتاتور هېواد شو.
میانمار د خپلواکۍ په ډېرو کلونو کې په توکمیزو شخړو کې ښکیل و او بې شمېره توکمیزې ډلې یې د نړۍ په تر ټولو اوږد مهالو کورنیو جګړو کې ښکېلې دي. په دې موده کې ملګرو ملتونو او یو شمېر نورو سازمانونو په هېواد کې له بشري حقونو نه په دوامداره توګه د سرغړونو راپور ورکړی دی. په 2011ز کال کې، پوځي حکومت په رسمي توګه له 2010ز کال ټولټاکنو وروسته منحل شو او یو ملکي حکومت تاسیس شو. دا د آنګ سان سوچي او سیاسي بندیانو د خوشې کېدو او په 2015ز کال کې له بریاليو ټاکنو سره سره؛ د هېواد د بشري حقونو لرغونوالی، د بهرنیو اړیکو ښه والی او د سوداګرۍ او نورو اقتصادي بندیزونو د کمولو لامل شو. د دغه هېواد چلند د توکمیزو لږکیو، په ځانګړې توګه د روهینګیا د شخړې په تړاو، د نړیوالو سازمانونو او زیاترو هېوادونو له خوا غندل شوی دی.
د میانمار د 2020ز کال تر ټاکنو وروسته، چې د آنګ سان سوچي ګوند په دواړو مجلسونو کې قاطع اکثریت وګاټه، د برما پوځ یو ځل بیا د کودتا پر مټ واک ترلاسه کړ. کودتا په پراخه کچه وغندل شوه او په میانمار کې د پراخو لاریونونو لامل شوه همدارنګه د پوځ له خوا له تاوتریخجن غبرګون سره مخ شوه. پوځ هم آنګ سان سوچي ونیوله او پر هغې یې له فساده نیولې د کوویډ پروتوکولونو نه تر سرغړونې پورې د جرمونو تورونه ولګول، چې ټول یې د خپلواکو څارونکو له خوا «سیاسي انګېزه» په نښه شوي دي.
میانمار د ختیځې اسیا د سرمشریزې، د نامتعهد خوځښت، د ASEAN او BIMSTEC غړیتوب لري، که څه هم یو مهال د بریتانیا د سترواکۍ برخه و، خو لا هم د مشترک المنافع هېوادونو غړی نه دی. دا د جواهراتو، تیلو، طبیعي ګازو او نورو معدني زېرمو له پلوه بډایه هېواد دی. میانمار هم د تجدید وړ انرژۍ نه برخمن دی. د میکانګ د لویې سیمې په پرتله د لمریزې بریښنا تر ټولو لوړ ظرفیت لري. په 2013ز کال کې، د هغه GDP 56.7 میلیارده ډالر اوGDP (PPP)  یې 221.5 میلیارده ډالر وو. په میانمار کې د عاید تشه په نړیواله کچه پراخه ده؛ ځکه چې د اقتصاد لویه برخه د پوځي حکومت د ملاتړو له خوا کنټرول کېږي. تر 2020ز کال پورې، میانمار د بشري پراختیا د شاخص له مخې، د بشري پراختیا په برخه کې په 189 هېوادونو کې 147 ځای لري.
ریښه پېژندنه
د میانمار هېواد د نوم په اړه اختلافات شته دي، په ځانګړې توګه د 21مې پېړۍ په لومړیو کې، د هغو وګړو پر مشروعي سیاست تمرکز کوي، چې له میانماره یې د برما پر وړاندې ترې کار اخیست.
دواړه نومونه د پخوانۍ برمایي ژبې له مرانما یا مرما نه اخیستل شوي، چې د اکثریت برمن توکمیزې ډلې لپاره یو توکمیز نوم دی او له یوې ناڅرګندې ایتمولوژي نه اخیستل شوی دی. په عام ډول فکر کېږي چې دغه اصطلاحات له براهما دیشا نه اخیستل شوي دي.
په 1989ز کال کې، پوځي حکومت په رسمي توګه د زیاترو هغو نومونو انګلیسي ژباړې بدلې کړې، چې د برما استعماري دورې یا تر هغې دمخه دورې پورې اړوندې وې او پخپله د هېواد د نوم ژباړې یې ته یې هم بدلون ورکړ، یعنې برما پر میانمار بدله شوه. د نوم بدلول یې لاهم یوه جنجالي مسله پاتې ده. ډېری سیاسي او قومي اپوزیسیون ډلې او هېوادونه د برما نوم کاروي؛ ځکه چې دوی د واکمن پوځي حکومت مشروعیت یا د دغه هېواد د نوم بدلولو واک په رسمیت نه پېژني.
تاریخ
د لرغون پېژندنې شواهد ښیي، چې هومو ایرکتوس 750,000 کلونه مخکې، په هغه سیمه کې ژوند کاوه چې اوس د میانمار په نوم پېژندل کېږي او تر 75,000 کلونو مخکې وروسته نور هېڅ ایرکتوس نه موندل کېږي. د Homo sapiens لومړني شواهد د میانمار په مرکزي برخه کې د ډبرو د وسیلو له کشف سره نږدې 25,000 کاله مخکې له میلاده پورې اړه لري. په نوي ډبر پېر کې د نباتاتو او حیواناتو د اهلي کولو ​​شواهد او د صیقل شوو ډبرو د وسیلو کارول، چې له 10,000 نه تر 6,000 پورې تاریخ لري د پاد - لین په غارونو کې د غارونو د نقاشیو په بڼه کشف شوي دي.
د برونزو دوره را ورسېده. 1500 کاله مخکې له میلاده په سیمه کې وګړو مس په برونزو بدلول، د وريجو کښت یې کاوه او چرګان او خنزیران یې اهلي کول؛ نو دوی په نړۍ کې له لومړنیو وګړو نه وو چې دا کارونه یې وکړل. د دې دورې د انسان پاتې شوني او اثار د ساګاینګ سیمې په مونیووا سیمه کې کشف شوي دي. د اوسپنې دوره 500 کاله مخکې له میلاده د اوسنۍ منډالي په سویل کې او د اوسپنې د کار کولو د استوګنځایونو له رامنځته کېدو سره پیل شوه.
اقتصاد
د میانمار اقتصاد په 2019ز کال کې د 76.09 میلیارد امریکایي ډالرو اسمي GDP سره او د نړیوال بانک په وینا په 2017ز کال کې د متحده ایالاتو د 327.629 میلیارد ډالرو GDP اټکل شوي پیرود ځواک سره د نړۍ تر ټولو ګړندۍ وده کونکی اقتصاد دی. بهرنيان په قانوني توګه د اجاره کولو توان لري، خو ملکیت نه لري. د ۲۰۱۴ز کال په ډسمبر کې، میانمار خپل لومړي اسهام د یانګون اسهامو په نامه جوړ کړل.
دین
په میانمار کې له ډېرو مذهبونه پیروي کېږي. دیني احادیث او احکام له ډېرو کلونو راهیسې شته دي. په هر حال، عیسویان او مسلمانان له مذهبي ځورونې سره مخ دي او د غیر بودایانو لپاره په پوځ کې شاملېدل یا دولتي دندې ترلاسه کول، چې په هېواد کې د بریالیتوب اصلي لار ده؛ نو د دوی لپاره یې لاسته راوړل ستونزمن نه، بلکې ناشوني دي. د ملکي وګړو دا ډول ځورونه په ځانګړې توګه په ختیځ میانمار کې د پام وړ دي، چې په تېرو لسو کلونو کې له 3,000 نه ډېر کلي ویجاړ شوي دي. په 2007ز کال کې تر 200,000 نه زیات مسلمانان بنګله دېش ته تښتېدلي دي، ترڅو له ظلمه وژغورل شي.
۱۸۰ (عدد)
۱۸۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۹ څخه  مخکي او د ۱۸۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۸۰:
په کلینډر کې
۱۸۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۸۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
کاربون
کاربون (په انگرېزي: Carbon) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د C سمبول او ۶ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دسه التروپ
کاربن یو کیمیاوي عنصر دی چې د کیمیاوي عناصرو په جدول کې یې سمبول C او اتومي شمېره یې ۶ ده. دا یو غیر فلزي عنصر دی چې د کوولانټ کیمیاوي رابطو د جوړولو لپاره په وروستي مدار کې څلور  ازاد الکترونونه لري. دا عنصر د کیمیاوی عناصرو د جدول په څوارلسم ګروپ پورې اړوند دی. کاربن یوازې د ځمکې ۰.۰۲۵ سلنه قشر جوړوي. په طبیعي ډول درې ایزوتوپونه لري چې 12C او 13C یې پایدار دي او 14C یو رادیونوکلویید دی چې په نیم عمر سره په شاوخوا ۵۷۳۰ کلونو کې تجزیه کېږي او له منځه ځي. کاربن د څو هغو عناصرو له ډلې یو دی چې له لرغونې زمانې راهیسې پېژندل شوی دی.
کاربن د ځمکې په قشر کې پنځلسم او په نړۍ کې تر هایدروجن، هیلیم او اکسیجن وروسته څلورم پرېمانه یا ډېر موندل کېدونکی عنصر دی. دا چې کاربن پرېمانه دی، د عضوي مرکباتو بې‌سارې تنوع لري او د ځمکې په معموله تودوخه کې د پولیمرونو د جوړولو لپاره غیر عادي وړتیا لري، له دې امله د ټولو پېژندل شویو ژوندیو موجوداتو د ګډ یا مشترک عنصر په توګه عمل کوي. دا عنصر د حجم له نظره (۱۸.۵ سلنه شاوخوا) تر اکسیجن وروسته د انسان په بدن کې دویم پرېمانه موجود عنصر دی.
په غیر عضوي مرکباتو کې د کاربن د اوکسیډېشن تر ټولو عام حالت ۴+ دی، په داسې حال کې چې ۲+ د کاربن مونو اکسایډ په کاربونیل کمپلېکسونو ‎او هادي فلزاتو کې موندل کېږي. د غیر عضوي کاربن تر ټولو سترې سرچینې د چونې ډبرې، ډولومايټ او کاربن ډای اکسایډ دي. خو د پام وړ اندازې یې د ډبرو سکرو په عضوي زېرمو، نارسېدلو ډبرو سکرو، تېلو او د میتان په کلېټراټونو کې موجودې دي. کاربن د نورو عناصرو په پرتله ډېر شمېر مرکبات جوړوي چې تر دې مهاله د تشرېح شویو مرکباتو شمېر یې شاوخوا لس میلیونو ته رسېږي او دا شمېر تر معیاري شرایطو لاندې له تیوریکي پلوه د ممکنه مرکباتو د شمېر یوه برخه ده. له همدې امله کاربن ډېری وخت د «عناصرو پاچا» بلل کېږي.
تاریخچه او ریښه پېژندنه
د کاربن انګلیسي نوم (carbon) د لاتیني ژبې له (carbo) څخه اخیستل شوی چې د ډبرو د سکرو او لرګیو د سکرو معنا لري او په فرانسوي ژبه کې هم د لرګي د سکرو په معنا دی. په جرمني، هالنډي او ډنمارکي ژبو کې د کاربن نوم له (Kohlenstoff)، (koolstof) او (kulstof) څخه اخیستل شوی چې دا ټول د کلمې په اصلي معنا د ډبرو د سکرو مادې ته ویل کېږي.
کاربن په ماقبل‌التاریخ زمانه کې کشف شو او د لومړنیو بشري تمدنونو تر مهال پورې د دود او د لرګیو د سکرو په شکل پېژندل کېده. الماس احتمالاً تر میلاد ۲۵۰۰ کاله وړاندې په چین کې پېژندل شوي وو، په داسې حال کې چې کاربن د رومیانو د دورې په شاوخوا کې د اوسنۍ کیمیا په مرسته د لرګیو د سکرو په بڼه جوړېده چې د هوا د مخنیوي لپاره به په خټو د پوښل شوي هرم په منځ کې لرګي ته حرارت ورکول کېده.
په ۱۷۲۲ کال کې «ريني انټوین فیرشول ډو ریومور» څرګنده کړه چې اوسپنه د هغې مادې د جذب له لارې پر پولادو بدلېږي چې دا مهال یې کاربن بولو. په ۱۷۷۲ کال کې «انټوین لاوازیر» څرګنده کړه چې الماس د کاربن یو شکل دی؛ کله یې چې د لرګیو د سکرو او الماسو نمونې وسوځولې، ویې مونده چې یو هم اوبه نه تولیدوي او دواړه په هر ګرام کې مساوي اندازه کاربن ډای اکسایډ ازادوي. په ۱۷۷۹ کال کې «کارل ویلهلم شیل» د ګرافیټ په اړوند مشاهدات وکړل. ګرافیټ چې د سرپو یو ډول بلل کېده، ده ولیدل چې د لرګیو له سکرو سره ورته‌والی لري خو څه ناڅه اوسپنه هم په کې ګډه ده. په ۱۷۸۶ کال کې فرانسوي ساینس پوهانو «کلوډ لویس برتولت»، «ګاسپارډ مونګ» او «سي. اې. وانډرمونډ» له اکسیجن سره د ګرافیټ د اکسیډایز کولو له لارې تایید کړه چې ګرافیټ تر ډېره پورې کاربن دی. دوی ګرافیټ او اکسیجن په داسې ډول اکسیډایز کړل لکه څرنګه چې «لاوازیر» الماس او اکسیجن سره اکسیډایز کړي وو. فرانسوي ساینس پوهانو په خپله خپرنۍ یا نشریه کې د کاربن لاتیني نوم په ګرافیت کې د یوه داسې عنصر لپاره وړاندیز کړ چې د ګرافیټ د سوځېدو پرمهال د ګاز په شکل ازادېږي. وروسته لاوازیر په ۱۷۸۹ کال کې په خپل درسي کتاب کې کاربن د عنصر په توګه یاد کړ.
د کاربن په نوي الوټروپ «فوليرین» کې چې په ۱۹۸۵ کال کې کشف شو، نانوجوړښت ډوله شکلونه لکه باکي‌بالس او نانوتیوبونه شامل دي. د دغه الوټروپ کشفوونکو «رابرټ کرل»، «هارولډ کروټو» او «ریچارډ سمالي» په ۱۹۹۶ کال کې د کیمیا په برخه کې د نوبل جایزه وګټله. په نویو شکلونو کې بیاځلي لېوالتیا د دې لامل شوه چې د شیشه‌يي کاربن په څېر ناپېژندل شوي الوټروپونه کشف شي، د دې تر څنګ یې د دې موضوع په درک کې مرسته وکړه چې «اموروف کاربن» په بشپړ ډول بې‌شکله نه دی.
د کارولو ځایونه
کاربن او د کاربن مرکبات په ډېرو بېلابېلو ډولونو کارول کېږي. له اوسپنې سره په یوځای کېدو قلعي جوړولی شي چې تر ټولو عام ډول یې کاربني پولاد دي. ګرافیټ له خټې سره یوځای سرپ جوړوي چې د لیکلو او انځورګرۍ لپاره په کارېدونکو پنسلونو کې کارول کېږي. د دې تر څنګ د ګریسو او رنګ په توګه هم کارول کېږي، د ښیښو په جوړولو کې د قالب‌اخیستنې د موادو په توګه کارېږي، د وچو بېټریو د الکټروډونو او د الیکټروپلېټېنګ او الکتروفارمېنګ لپاره هم کارېږي، د برېښنایي یا الکټریکي موتورونو په بورسونو (د برېښنايي جریان په لېږدوونکو) کې او په اټومي بټیو کې د نیوټرون د کنترولوونکي په توګه کارول کېږي.
د لرګیو سکاره په هنري کارونو، د اوسپنې په ویلې کولو او ډېرو نورو ځایونو کې کارول کېږي. لرګي، د ډبرو سکاره او تېل د انرژۍ او تودوخې د تولید لپاره د سون‌توکو په توګه کارول کېږي. قېمتي الماس په زېوراتو او صنعتي الماس د فلزاتو او ډبرو د برمه کولو، پرې کولو او پالش کولو په ماشین الاتو کې کارول کېږي.
تور کاربن په چاپ کې د تور رنګ په توګه کارول کېږي. تور کاربن په ربړي محصولاتو لکه ټایرونو او پلاستيکي ترکیباتو کې د ډکوونکي په توګه هم کارول کېږي. د لرګیو فعال سکاره د فېلټر په موادو کې د جذبوونکو په توګه په بېلابېلو ځایونو کې کارېږي چې د ګاز په ماسکونو، د اوبو پاکولو په فېلټرونو او د پخلنځي په استخراجي دودکشو، او په طب کې له هاضمې سیستم څخه د مسموموونکو موادو، زهرجنو موادو، یا ګاز د جذبولو لپاره کارېدل یې د بېلګې په توګه یادولی شو. کاربن په لوړو تودوخو کې د کیمیاوي ریډکشن لپاره هم کارول کېږي. کوک پر اوسپنه د اوسپنې د ډبرې په بدلولو (ویلې کولو) کې کارول کېږي.
احتیاطي تدابیر
خالص کاربن د انسان لپاره کم زهري دي او د ګرافیټ یا د لرګیو د سکرو په شکل کې په خوندي ډول کنترولېدای شي. د هاضمې سیستم د تېزابي موادو په ګډون د انحلالیت یا د کیمیاوي برید پر وړاندې مقاوم دي. که د بدن نسجونو ته ننوځي، ښايي تر نامعلوم وخت پورې هلته پاتې شي. تور کاربن احتمالاً د لومړنیو هغو رنگه موادو له ډلې و چې پر بدن د خالونو وهلو یا ټټو لپاره وکارول شو. د «اوتسي» نومي کس پر یخ وهلي جسد کاربني خالونه وو چې د ژوند پر مهال او تر مړینې ۵۲۰۰ کاله وروسته هم پرې پاتې وو. که د ډبرو سکرو (تور کاربن) ډېر دود تنفس کړل شي، ښايي ډېر خطرناک وي، د سږو نسجونو ته زیان رسوي او سږو ته د اکسیجن د نه رسېدو ناروغۍ او د ډبرو سکرو په کارکوونکو کې د سږو د پنوموکونیوز ناروغۍ (د سږو تورېدلو) لامل کېږي. د الماسو ګرد چې د سولوونکي په توګه کارول کېږي. که تنفس شي ښايي زیان رسوونکی وي. د کاربن کوچني ذرات چې د ډيزلي انجنونو په دود کې تولیدېږي، په سږو کې راټولېدای شي. په دغو بېلګو کې ښايي د زیان لامل د کاربن پر ځای ککړوونکي (لکه عضوي کیمیاوي مواد او درانده فلزات) وي.
په ټولیز ډول کاربن د ځمکې پر مخ د ژوندیو موجوداتو لپاره لږ زهري دی، خو کوچني ذرات يې د «ډروزوفیلا» کوچنیو الوتونکو د وژلو لامل کېږي.
کاربن ښايي د هوا په موجودیت کې په لوړې تودوخې سره په شدت او روښانه ډول وسوځېږي. د ډبرو د سکرو لویې زېرمې چې د سلګونو میلیونو کلونو په اوږدو کې د اکسیجن په نشتوالي کې بې اغېزې پاتې دي، ښايي د ډبرو سکرو د کانونو په پاتې شونو، د کارګو بېړیو په لېږد ځایونو او د ډبرو سکرو په ساتن‌ځایونو کې وسوځېږي.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
پښتو پرمختګ
پښتو لکه د نړۍ نورو همځولو ژبو په څير په اوږد مهاله تاريخي يون کې ګرامري جوړښت يې ځانته خپل کړی..
په دې ژبه کې د پښتنو کلتوري، اقتصادي، سیاسي، ټولنیز، مذهبي کړه وړه، دودونه، خوی بوی، ناسته پاسته، جرګې او مرکې، ادبي هلې ځلې شعر و شاعري، لنډۍ یا ټپې، سروکي، کاکړۍ غاړې، انګۍ، څلوربېتې، متلونه، لنډې کیسې په نثري او شفاهي بڼه خوندي دي او لا هم خوندي کېږي.
د لربر پښتنو ساکاني، کوشاني او باختري مدنیتونو لرغوني آثار دا ښيي چې دغه وګړو پر لرغونې برېښمنې لارې له چینه تر هنده، له منځني ختیځه تر اروپا سوداګري کړې.
په بلخ، تختبۍ، سوات، پېښور، ژوب او ګڼو نورو سیمو کې په دومره پراخه پیمانه له شته بدهايي آثارو داسې ښکاري چې دوی یو له شتمنو (امیر ترینو) ملتونو څخه ول، هغه ځکه چې د بامیان بدهايي مجسمې او په لر وبر سیمو کې یې دغه ډول نورې هغه د بېوزله ولسونو د وس کار نه شي کېدلای.
موږ څه کوو؟
پښتنو او پښتو ژبې ته د خدمت هلې ځلې له پېړیو راهیسې راروانې دي خو که ورته ځیر شو په څومره اندازه چې دا مهال د لیکلو او لوستلو اسانتیاوې لرو، په هغومره کچه د پښتو د ودې او پرمختګ لپاره کار نه دی روان.
که تاریخ ته وګورو نو مخکینو نسلونو مو تر خپله وسه د هغه مهال شته علوم راته ژباړلي دي، ژبه يي را ته بډاییه کړېده.
په کار دا ده چې د پښتو فلمي ستوری، د ټي وي هنرمندان او د موسیقي لوی استادان او سندرغاړي دې د خپلو مسلکي زدکړو د خپلو تجربو په باب داسې کتابونه ولیکي چې د دغه مسلک راتلونکې کول ترې ګټه واخلي.
د پښتنو له هر مسلک سره تړلي خلک لکه ډاکټران، انجېنېران، فیزکسپوهان،کیمیادانان، باییالوجسټان، اقتصاد پوهان، ټولنپوهان، سیاستوالان، خبریالان، ځمکپوهان، سوداګران، کرهڼپوهان، ژبپوهان، مستریان، درزیان، لنډه دا چې که هر څوک د خپل مسلک یو کتاب هم پښتو ته واړوي نو په دې سره به پښتو د نړۍ له نورو ژبو سره د سیالۍ جوګه کېدو ته جوړه شي.
افغان ستورمزلی عبدالاحد مومند فضا ته وخوت چې د درېيمې نړۍ او په تېره د افغانستان غوندې شاته پاته هېواد لپاره د سرلوړی ځای دی چې ستورمزلی يي له نږدې له هسکه د ځمکې او لمریز نظام څېړنه وکړه. په کار ده چې په لومړي سر کې دی خپلې آزموینې د خپل ملت راتلونکې کول ته په کتابي بڼه وسپاري.
ژبه هم لکه یو ژوندی انسان نوې جامې غواړي ، جوسه یې غټېږي نو له نوي ناپ سره به په یو ښه درزي جامې ورته ګنډې. د نویو نویو تجربو له تازه حاله به یې خبروې، او داسې به یې خبروې چې تر ډېره پرې پوه شو.
د پردیو ژبو نوي ټکي به رااخلو، دا پېژندګلو یوه تکړه ویاند او ژباړن ته ضرورت لري خو ژباړن باید د میلمنې ژبې په ټولو دودونو او کړو وړو خبر وي که نه نو زیات امکان دا دی چې کله كوربنه ژبه په میلمنه هغه پوه نه شي نو به هرومرو په تیاره کې پاته کېږي. د میلمنې ژبې د ميلمستيا له وجې به ټکي ورسره تکراروي او په مانا به يې نه پوهېږي. لکه اردو او فارسي ژبو د عربي ګڼ داسې ټکي راخپل کړي دي چې په عربي کې یې یوه مانا وي او دوی يې په بله مانا کاروي.
دا دواړه ژبې مو لکه ښۍ او کیڼۍ سترګې د ژبني وجود برخه ګرځېدلې دي او د دوی ناسمي کارونې یې بیا موږ هم کټ مټ تکراروو. لکه د بېلګې په توګه اغوا په اردو کې په مانا د برمته کېدواو تېښتولو ده خو په عربي کې يې مانا د یو چا جنسي اړیکو ته تېرباسل دي.
په پښتونخوا کې ولسمشر ته صدر ویل کېږي. دا د عربي ټکی دی چې مانا یې سینه، غولانځې او یا تندی دی نو د ولسمشر لپاره کارول یې ښه سمون نه ورسره خوروي.
په افغانستان کې بیا د ولسمشر لپاره جمهور رییس کارول کېږي چې د عربي د دوو ټکیو یو ګډوله ده. د جمهور مانا په لاتیني کې رپبلیک، یانې چې ټولواک له ولس سره وي او رییس مشر ته وايي. نو ښه به دا وي چې ولسمشر ورته وکارول شي.
زموږ ځينې ليکوالان د پښتو ژبې ليک او لوست کې د عربي او داسې نورو ژبو وييونه کارولي چې اوس يې د بېرته پاکولو لپاره ډېر وخت نيسي.
په افغانستان کې د عربي ټکی کثافت د چټلیاتو لپاره کارول کېږي او په پاکستان کې کثافت په فیزیکس مضمون کې د خنډ یا ټینګ لپاره کارول کېږي. لکه ګبین خنډ والی لري او په کار ده چې د پښتو خپل ټکی چې کره او سل په سله سم دی باید وکارول شي. او داسې نور.
عمر صديقي
سورت
سورة (چې کله ناکله "سوره" وييل کېږي سورة , جمع "سور" سور) يو عربي اصطلاح ده او د همدې لغت مانا ده "هغه څه چې په دېوال کې راگير وي." دا اصطلاح د قرآن د څپرکو لپاره کارېږي، چې هر څپرکي بيا په بېلابېلو آيتونو او اوږدوالي منظم ترتيب شوی. د قرآن هر يو سورت ځانته يو نوم لري چې په هماغه نوم پېژندل کېږي.
د سورتونو لړليک
په قرآن کې ټولټال ۱۱۴ سورتونه دي چې نومونه يې په لاندې توگه دي:
پښتو اکېډمي (پېښور)
بټنوک|289px|پښټو اکېډمي (پېښور) پښتو اکېډمي د پېښور تر ټولو لويه اکېډمي ده چې منظم تشکيل او دولتي پانگه لري، ددې اکيډمۍ د جوړېدلو خيال لومړی ځل د ارواښاد مولانا عبدالقادر لخوا په هغه غونډه کې څرگند شو چې په ۱۹۴۸ ز کال کې د پاچا گل صيب د ارواښاد فضل (اکبر بينوم) په مشرۍ د پيښور د اسلاميه کالج په لوی سالون کې جوړه شوې وه خو د نامساعدو حالاتو له مخې دا غوښتنه هغه وخت وا نه ورېدله شوه، مولانا عبدالقادر خپله هڅه جاري وساتله او په ۱۹۵۵ ز کال بريالی شو چې د پېښور پښتو اکېډمۍ د ده په مشرۍ جوړه شي.
د پښتو اکيډمۍ مرام
دې اکېډمۍ له لومړي سره يو لوی اوه ويشت فقره ايز پروگرام درلود چې د يوې کوچنۍ رسالې په توگه يې خپور کړی او هم د پښتو اکيډمۍ په پښتو مجله راغلی چې لنډيز يې داسې دی:
د پښتو اکيډمۍ کارونه
د وخت په بېلابېلو پړاوونو کې پښتو اکيډمۍ څه دپاسه ۵۳۷ بېلابېلې خپرونې خپرې کړي دي، چې په دغو کې لرغوني، کلاسيک او نوي ادبيات، تنقيدي کتابونه، ساينسي څېړنې، ژباړې، پښتو پوهنغونډونه، څېړنيزې خپرونې، رسالې او مجلې په پښتو ژبه خپرې کړي دي. پښتو اکيډمي د پښتو ژبې په اړه د څېړنو او گروېږنو يو ځانگړی کتابتون هم لري چې په دغه کتابتون کې گڼ شمېر بې ساري پښتو کتابونه، خطي نسخې، فلمونه، غږيز او ليديز فيتې، د عالمانو، ليکوالانو او شاعرانو انځورونه شته. په دې وروستيو کالونو کې د پښتو ژبې د تورې او قلم شاعر ارواښاد خوشحال خټک د ژوند او کارونو په اړه يوه ځانگړې څېړنيزه څانگه ځانگړې شوې ده.
باندنۍ تړنې
د پښتو اکيډمۍ رسمي وېبپاڼه
وېشنيزه:د پېښور پوهنتون پوهنځي
زيد بن عمر
زيد بن عمر بن خطاب العدوي القريشي د اسلام ددوهم خليفه حضرت عمر رض او ام کلثوم بنت علي رض زوى او د حضرت علي رض لمسى وو. او د حضرت محمد ص کړوسى وو. او د حضرت عبدالله بن عمر او حضرت حفصه رض ناسکه ورور ده. په23 هجري کال وزېږېد. هغه له خپلي مور سره يو ځاى په کال د 26 کالو په عمر د معاويه رض د خلافت پر مهال  هغه وخت شهيد شو چي غوښتل يې د بنو عدي قبيلې ترمنځ سوله راولي.
د شور ککړتيا (صوتي کثافت)
د شور ککړتيا چې د چاپېريالي شور يا د غږ د ککړتيا په نامه هم پېژندل کېږي، د شور خپرېدل دي چې د انسانو او ژويو د ژوند پر فعاليتونو يو لړ اغېزې لري، ډېرې دا اغېزې تر يو بريده زيان رسونکې دي. په ټوله نړۍ کې د بانديني شور د سرچينې لامل عمدتاً ماشينونه، د نقل او حمل وسايل او خپرېدل دي. شونې ده چې ښاري طرحه جوړول هم د شور د خپرېدو يا ککړتيا لامل وګرځي، له دې سره څنګ په څنګ په استوګنيزو سيمو کې صنعتي او استوګنيزې ودانۍ هم د شور د ککړتيا لامل ګرځېدای شي. په استوګنيزو سيمو کې د شورد ککړتيا په ځينو عمده لاملونو کې لوړه موسيقي، د نقل او حمل وسايل (ترافيک، اورګاډی، الوتکې او داسې نور)، د باغچو د ساتنې پاملرنه، ابادۍ، برېښنايي جنراتورونه، بادي توربينونه، چاودنې او خلک شامل دي.
په ښاري چاپېريالونو کې له شور سره د تړلو مستند شويو ستونزو تاريخ تر لرغوني روم پورې رسېږي. اوسمهال د شور منځنۍ کچه چې ۹۸ ډيسيبله (dB) ده، د روغتيا نړيوال سازمان له معيار څخه چې په استوګنيزو سيمو کې يې اجازه ورکړل شوې اوړي چې ۵۰ ډيسيبله ده (ډيسيبل د اواز اندازه کولو معیار يا واحد دی). څېړنو ښودلې چې په متحده ايالاتو کې د شور ککړتيا په کم عايدو او د توکميزو لږه کيو په استوګنيزو سيمو کې تر ټولو لوړه ده او په ډېرو مخ پر وده هېوادونو کې په کور کې د برېښنا توليدونکو جرنيټرونو سره اړوند د شور ککړتيا يوه د چاپېريال ويجاړونکې زياتېدونکې موضوع ده.
د شور لوړه کچه کولای شي، په انسانانو کې د زړه د ناروغۍ د پيدا کېدو او د زړه د شريانونو د ناروغيو د پېښو په څېر اغېزه کې ونډه ولري. په څارويو کې شور کولای شي، د ښکاري د ښکار د پېژندلو او بيا د ځان ساتلو حالت ته په بدلون ورکولو سره د مړينې ګواښ لوړ کړي، په بيا توليد او لارې موندلو کې ستونزې پیدا کړي او د تل لپاره د اورېدو د حس له لاسه ورکولو کې ونډه ولري. د شور هغه د پام وړ اندازه چې انسانان يې پيدا کوي ،هغه په سمندرونو کې ده. تر دې وروستيو پورې، د شور د اغېزو په اړه ډېرې څېړنې پر سمندري تي لرونکو د شور د اغېزو په اړوند او تر يوې کمې درجې پورې د کبانو په اړه دي. په تېرو څو کلونو کې، ساينسپوهانو خپلې څېړنې د بې ملا تيره ژونديو موجوداتو او په سمندري چاپېريال کې د انسانانو غږونو ته د هغوی د غبرګون ښودلو پر لور اوښتي دي. دا څېړنه مهمه ده، په ځانګړي ډول له دې امله هم چې بې ملا تيره ژوي د سمندري انواعو ۷۵٪ سلنه جوړوي او په دې بنسټ د سمندري خوراکونو د جال يوه ستره سلنه يې تشکيل کړې ده. د تر سره شويو څېړنو له مخې، د بې ملا تيره په کورنیو کې د پام وړ تنوع په دې څېړنه کې وړاندې شوی ده. د دوی د حسي نظامونو په پېچلتياوو کې تنوع شته، کوم چې ساينسپوهانو ته اجازه ورکوي چې يو لړ خاصيتونه مطالعه کړي او په ژونديو موجوداتو د بشري شورد اغېزو په اړه ښه پوهه تر لاسه کړي.
انسانان
د شور ککړتيا هم په روغتیا غېزه کوي او هم په چلند. نامطلوه غږ (شور) بدني روغتيا ته زيان رسولای شي. د غږ ککړتيا د ګڼو روغتيايي حالاتو سره تړلې ده چې په هغې کې د زړه د شريانونو بې نظمي،  د وینې لوړ فشار، د اضطراب لوړه کچه، په غوږ کې شور، د اورېدو حس له لاسه ورکول، د خوب ګډوډ کېدل او نور زيانمن او تشويش پیدا کونکې اغېزې شاملې دي. د شته ادبياتو د ۲۰۱۹ز کال د يوې بيا کتنې تر مخې، د شور ککړتيا په تېزۍ سره د علمي کمۍ سره نښتی بلل شوی و.
د اروپا د چاپيرياستنې ادارې پر بنسټ اټکل شوی چې په اروپا کې ۱۱۳ ميليونه خلک د سرکونو ترافيک د شور د کچې له امله اغېزمن شوي چې اندازه يې له ۵۵ ډيسيبله زياته ده او دا هغه پوله ده چې د روغتيا نړيوال سازمان د تعريف له مخې شور له دې وروسته د انسانانو روغتيا ته زيانمن وي.
هغه غږ نامطلوبه ګرځي، کله چې يا په عادي کارونو کې د لاسوهنې وړ وګرځي، لکه: د خوب يا خبرو پر مهال، يا د يو چا د ژوند د څرګوالي (کيفيت) ګډوډوي يا يې کموي. د شور له امله د اورېدو حس له لاسه ورکولو لامل کېدای شي، د اوږدې مودې لپاره د لوړ غږ د کچو په وړاندې پاتې کېدل وي چې اندازه يې له 85 A-weighted  ډيسيبلو څخه لوړه وي. د «مابان» د قبيلي د خلکو، څوک چې د ترانسپورت يا صنعتي شور په وړاندې زيات لوڅ پاتې شوي وو، د متحده ايالاتو له عامو خلکو سره يوې پرتلنې ښودلې چې د اوږدې مودې لپاره د نسبتاً لوړ چاپېرياليزغږ کچې په وړاندې لوڅ پاتې کېدل د اورېدو د حس له لاسه ورکولو کې ونډه لرلې ده.
د کار په ځای کې د شور په وړاندې لوڅ پاتې کېدل هم د غږ له امله د اورېدو حس له لاسه ورکولو او نورو روغتيايي مسائلو کې ونډه لرلای شي. په متحده ايالاتو او ټوله نړۍ کې له مسلک سره اړوند د اورېدو حس له لاسه ورکول، يو له ډېروعامو کار اړوندو کوڼوالو څخه بلل کېږي.
دا کمه روښانه ده چې انسانان څه ډول له شور سره په ذاتي ډول برابرښت مومي. په تکراري ډول د شور زغمل د ډيسيبلونو له کچو څخه خپلواک وي. په دې برخه کې د «مري شيفر» له اواز څخه د تېښتې څېړنه مهمه وه. نوموړي په خپله څېړنه کې په دې اړوند د پام وړ دلايل وړاندې کړي چې انسانان په ذاتي ډول څه ډول له شور سره اړيکه لري او دا چې دا ذاتيت په ډول له کلتور سره مشروط دی. شيفر همدا راز روښانه کړې چې اواز د ځواک څرګندونه ده او په دې ډول مادي کلتور (لکه: چټک موټرونه يا له خرڅلاو وروسته په پايپونو پیاوړي شوي د هارلي ډيوډسن موترسايکلونه)، نه يواځې دا چې د خونديتابه د لاملونو لپاره، بلکې په يوه ټاکلي غږ د واکمن کېدو لپاره د غږ ښودلو لپاره د خپل قوت ښودنه کوي. په دې اړوند نورې مهمې څېړنې د بانکاک، تايلينډ او لاس انجليس، کلیفورنيا، متحده ايالاتو تر منځ د غږ ښودلو توپير د فونګ د پرتلنې په تحليل کې لیدل کېدای شي. د شيفر د څېړنې پر بنسټ، د فونګ مطالعې ښودلې چې په سیمه کې د ښاري ودې ډ کې پر اساس د غږ ښودل څه ډول مختلف دي. هغه موندلې چې په اطرافي ښارونو کې د ښار د داخلي سيمو په نسبت د اواز ښودل مختلف وي. د فونګ پايلې نه يواځې دا چې د اواز د ښودلو تعريف د اواز له ذاتي اندونو سره تړي، بلکې د دې ښودنه هم کوي چې ډول د اواز د ښودلو بېلا بېل اوازونه په ښاري چاپېريال کې د طبقاتي توپير ښودنه کوي.
د شورککړتيا کولای شي، په خيالي لړ کې پر بالغانو او کوچنيانو منفي اغېزې پرېږدې. هغه څوک چې د خيالي لړ اضطراب (ASD) څخه ځورېږي، کېدای شي «هايپراکوسس» (د اورېدو سختوالی) ولري، کوم چې د غږ په وړاندې غېر طبيعي حساسیت دی.د ASD لرونکي خلک چې د اورېدو «هايپراکوسس» له تجربې څخه تېرېږی، شونې ده چې ناخوښه جذبات ولري، لکه وېره او اضطراب او له شوره ډک د لوړو اوازونو لرونکو چاپيريالونو کې نا ارامه جسماني احساسات. دوی په ASD د اخته کسانو لپاره د شور د ککړتيا چاپېريال سره د خوندي کېدو لامل ګرځېدای شي، کوم چې په خپل وار سره هغه د ګوښي والي لور بيولای شي او د هغه د ژوند معيار په منفي ډول اغېزمن کولای شي. د چاودنې ناڅاپي غږونه، کوم چې عموماً د موټر د لوړ عمل خروج او د موټرو زنګونه دي، ټول د شور د ککړتيا بېلګې دي، کوم چې کولای شي، په خلکو د ASD اغېزې ولري.
په داسې حال کې چې شونې ده، عمرخوړلي د شور له امله د زړه ستونزې پیدا کړي، د روغتيا نړيوال سازمان له مخې: ماشومان په ځانګړي ډول د شور ښکار کېدای شي او هغه اغېزې چې شور يې په ماشومانو لري، شونې ده چې تلپاتې وي. شور د ماشومانو بدني او رواني روغتيا ته جدي ګواښ پېښوي او شونې ده چې د ماشوم د زده کړې او چلند په برخه کې منفي لاسوهنه وکړي.
ځنګلي ژوند (د وحشي ژويو ژوند)
اواز د ډېرو سمندري ژويو لپاره د خپل چاپېريال د زده کړې لپاره بنسټيزه طريقه ده. د بېلګې په ډول: د سمندري تي لرونکو ډيری انواع او کبان اواز د خپل تګ راتګ، اړيکو او د خوراک د لټون لپاره کاروي. انتروپوجينيکي شور په ژويو زیان رسونکي اغېزې پرېښودای شي، د ښکاري يا ښکار په معلومولو او ورڅخه په ځان کې د نازک توازن په بدلون سره د مرګ ګواښ لوړوي، همدا راز د اړيکو لپاره د اواز په کارولو کې لاسوهنه کول، په ځانګړي ډول د بيا توليد، لور موندلو او د يو شي د واټن معلومولو د محاسبې په برخه کې. دا اغېزې بيا د بالواسطه (ډومينو) اغېزو په مټ د ټولنې په منځ کې نورو ډېرو تعاملاتو ته بدلون ورکولای شي. د اواز په وړاندې زيات لوڅېدل، د اوريدلو د ځواک د لنډ مهالي يا تلپاتې له لاسه ورکولو لامل هم ګرځېدای شي.
د رياضياتو بنسټونه
په ټوله کې د رياضياتو بنسټونه ،د هرې رياضيکي مقالې د بنسټونو په نظر کې نيولو موخه نه لري. په عمومي ډول د يوې څېړنې د برخې بنسټونه، د هغې د تر ټولو بنسټيزو مفاهيمو، د هغې د ادراکي يووالي او طبيعي نظم يا د مفاهيمو سلسله مراتبو زيات يا لږ سيستماتيک (منظم) تحليل ته راجع کېږي، چې کېدای شي، د پاتې انساني پوهې سره يې په وصلولو کې مرسته وکړي. د بنسټونو پرمختګ، بيړني توب او روښانتيا د يوې برخې په تاريخ کې وروسته راتللی شي او د هر چا په واسطه د هغې د خوښې برخې په توګه ورته نه کتل کېږي.
رياضياتو تل په علمي فکر کې ځانګړې ونډه لوبولې ده. د عقلي پلټنې لپاره له لرغونو وختونو نه د ريښتينولۍ او سختۍ د نمونې په توګه خدمت کوي او د نورو علومو لپاره وسايل يا ان بنسټ ورکوي (په ځانګړي ډول فزیک ته). د ۱۹ پېړۍ کې د لوړو معنوياتو پر مخ د رياضياتو زياتره پرمختګونو نوې ننګونې او تناقضونه راوړل، چې د طبيعت د نسبتا زيات منظم ازمايښت او د رياضيکي حقيقت ارونو او يو اړوند whole ته د رياضیاتو د بېلابېلو څانګو د يووالي په توګه دليل وايه.
د لرغوني يونان رياضيات
که څه هم د رياضياتو تمرين يا عمل په نورو تمدنونو کې وار له مخه وده کړې وه، په نظرياتي او بنسټيزو اړخونو کې يې ځانګړې لېوالتيا، د لرغونو يونانيانو په کار کې په روښانه ډول څرګند و.
د لومړنيو يوناني فيلسوفانو زيات بنسټيز، حسابي يا هندسي رد کړل. (Zeno of Elea (490 – c. 430 BC)) څلور تناقضونه (مغايرتونه) یې توليد کړل، چې ښکاري د بدلون ناشونتيا په ډاګه کوي. د فيثاغورث د رياضياتو مکتب ،په اساسي ډول ټينګار وکړ چې يوازې طبيعي او منطقي عددونه شته. د د غير ناطق والي کشف او خپل اړخ ته د يو څلور ضلعي (مربع) د قطر نسبت (نږدې له ميلاده مخکې ۵ پېړۍ) د دوی لپاره يو ټکان و، چې دوی په ډېرې ناخوښې يا کرکې سره ومانه. د منطقي او حقيقي عددونو تر منځ توپير بالاخره د (Eudoxus of Cnidus (408–355 BC)) په واسطه حل شو. نوموړی د اپلاتون شاګرد و، چې د دوه غير منطقي نسبتونو پرتلنې يې د شاملو شوو پراخوالي مضرب پرتلنو ته رالږ کړې. د نوموړي مېتود د ريچار ډيډيکينډ (Richard Dedekind (1831–1916)) په واسطه د حقيقي عددونو په معاصر تعريف کې د ډيډيکينډ د پرې شوي (Dedekind cut) تمه لرله.
په وروستنيو تحليلونو کې ارستو (۳۲۲ – ۳۸۴ ق م) کې د پوهې د يوې برخې د منظمولو لپاره په منطقي ډول د لرغونو مفاهيمو، محورونو، ادعاوو، تعريفونو او نظرياتو د مفاهيمو په واسطه د محوري مېتود بنسټ کېښود. ارستو د دې لپاره خپلې زياتې بېلګې له رياضي او هندسې څخه راواخېستلې. دا مېتود خپلې لوړې نقطې ته د ايوکليد (Euclid) په عناصرو سره ورسېد. دا په رياضياتو کې يوه علمي مقاله وه چې د سختۍ يا شدت په لوړو معيارونو سره جوړه شوې وه. ايوکليد هر ورته والی، د قياس (که څه هم دوی تل د ارستو نمونو په جدي دول نه تاييدوي) د کړيو (ځنځيرونو) په بڼه کې د يوه وضاحت په واسطه توجېه کوي. د ارستو قياسي منطق، له محوري مېتود سره په ګډه، چې د ايوکليد د عناصرو په واسطه تشرېح شو،د لرغونو يونانيانو د علمي لاسته راوړنو په توګه پېژندل شوي دي.
د رياضياتو د عنعنوي فلسفې په توګه د اپلاتون مکتب
د اپلاتون د رياضياتو نظر، چې د ۱۹ مې پېړۍ له وروستيو نه پيلېږي، د رياضيپوهانو د عملونو يا تمرينونو تر منځ عام شو.
د رياضياتو مفاهيم يا د اپلاتون د پيروانو له مخې د رياضياتو توکي يا معنوي مفعولونه، له ورځنۍ ادراکي تجربې نه لرې دي. هندسي شکلونه، د معنويتونو په توګه د شيانو د شکلونو او ګټورو رساميو نه په بېل اوسېدلو درک کېږي او عددونه د ذاتي شيانو په شمېر کې ستونزه نه لری. د دوی شتون او طبيعت، ځانګړي فلسفي ګواښونه وړاندې کوي: رياضيي شيان، څه ډول د دوی له ذاتي استازولۍ نه توپير لري؟ ايا دوی په خپلې استازولۍ کې موقعيت لري او که زموږ په ذهنونو کې او يا که په بل کوم ځای کې؟ څرنګه کولی شو، پرې پوه شوو؟
لرغونو يوناني فيلسوفانو دا ډول پوښتنې ډېرې جدي ونيولې. په اصل کې د دوی زياتره فسلفي بحثونه هندسې او حساب ته په زيات پراخه ورګرځېدنو مخې ته تلل. اپلاتون (۴۲۴/۴۲۳ ق م – ۳۴۸/۳۴۷ ق م) ټينګار وکړ چې: رياضيکي شيان، لکه : د نورو اپلاتوني نظرياتو (بڼو يا هستيو) بايد په بشپړ ډول معنوي وي او د رياضيکي شيانو په نړۍ کې له انسانانو نه خپلواک يو بېل او بايد د شتون يو نامادي (غير مادي) ډول ولري. نوموړي باور درلود، چې د دې شيانو په اړه حقيقتونه هم د انسان له ذهن نه په خپلواک ډول وجود لري، مګرد انسانانو په واسطه کشف شوي دي. په (Meno) کې د اپلاتون استاد سقراط وايي چې: په دې حقيقت باندې د حافظې بياموندنې ته ورته، د يوه پړاو په واسطه پوهېدل ممکن دي.
د اپلاتون فلسفې مکتب، د عمومي دروازې په پورته برخه کې يوه مشهوره ليکنه ښکاره شوه: «هر هغه چا ته د ننوتلو اجازه مه ورکوئ، چې په هندسه نه پوهېږي». په دې ډول اپلاتون د هندسې په اړه خپل لوړ نظر په ډاګه کړ. نوموړي هندسې ته ،د «فيلسوفانو په روزنه کې د لومړنۍ اړتيا» په توګه، د هغې د معنوي ځانګړتيا له امله پام وکړ.