cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد
دنبوي نسب لړۍ
ديوه وتلي مصري هيئت پوهاند محمود پاشا فلكي د رياضي له څيړنې سره سم رسول الله صلى الله عليه وسلم دربيع الاول په نهمه نيټه ددوشنبې په ورځ چې د571 م كال داپريل دمياشتې له شلمې نيټې سره سمون خوري زيږيدلى. پلار يې تر پيدايښت له مخې وفات شوى وو, او عبدالمطلب ورباندې محمد نوم كيښود. رسول الله صلى الله عليه وسلم ته دوه درې ورځې بي بي آمنې ,بيا دابو لهب وينځې (ثوبيي) او وروسته حليمې سعديي تى وركړ, دعربو دا دود ووچي خپل ماشومان به يې له ښاره دباندې ښځو ته دشيدو وركولو لپاره ورسپارل ,او په دې كې دا گټه وه چې يوخو به ماشومانو دعربي ژبې سوچه لهجه زده كوله او بل داچې دعربو ځانگړتياوې به پكې راتلې په همدې موخه به دكليو ښځې په كال كې دوه ځله ښار ته راتلې اوماشومان به يې وړل. درسول الله صلى الله عليه وسلم له پيدايښت څخه څو ورځې وروسته دهوازن كورنۍ ښځې ښار ته راغلې چې په دوی كې يوه هم حليمه وه, حليمې بل ماشوم پيدا نكړای شو ,درسول الله صلى الله عليه وسلم مور بي بي غوښتل تر څو خپل زوی ورته وسپاري حليمې سره له دې چې دهغوی دبې وزلۍ او دماشوم ديتيمتوب له كبله دڅه شي تمه نه درلوده ,خو تر تش لاس تللو ورته ښه وبريښيدله او ماشوم يې له ځان سره واخيست. رسول الله صلى الله عليه وسلم هلته دبني سعد (هوازن) په كورنۍ كې دوه كاله پاتې شو,خو كله چې حليمې سعديي هغه ښار ته راوست نو د(وبا) ناروغي گډه وه نو بي بي آمنې ورته وويل چې محمد صلى الله عليه وسلم بيا له ځانه سره بوځه ,حليمې سعديې ومنله او په يوه روايت رسول الله صلى الله عليه وسلم هلته تر شپږو كلونو پورې پاتي شو.
درسول الله صلى الله عليه وسلم مباركه څيره
درسول الله صلى الله عليه وسلم قد منځنى, غړي برابر , رنگ سور او سپين , تندى پلن , وروځي سره نښتي , پزه يې دنگه او لوړوالي ته مايله وه ,مخ يې ډير غوښن نه وو ,خوله يې څه ناڅه غټه ,او غاښونه يې سره بيل بيل وو,غاړه يې دنگه اوسريي غټوالي ته مايل وو ,سينه يې پراخه ,دسر ويښتان يې نه ډيرتاو راتاو او نه بيخي نيغ نيغ وو,مباركه ږيره يې گڼه وه ,سترگې يې تورې , باڼه يې لوی او اوږده وو , وُلي يې غوښن ,او دوږو هډونه يې لوی وو, په سينه مباركه يې تر نامه پورې دويښتانو يوه نرۍ ليكه وه , په اوږو اوليڅو يې ويښتان وو , دلاسونو ورغوی يې غوښن او پلن وو ,څنگلي يې اوږدې او پوندې يې نازكې وې , دپښو دتلو منځ يې داسې خالي وو چې تر لاندې به يې اوبه تيريدلای شوې. درسول الله صلى الله عليه وسلم دوُليو په منځ كې دكوترې دهگۍ په كچ دنبوت (مهر) ټاپه وه ,رسول الله صلى الله عليه وسلم به ډير گړندى گرځيده ,خبرې به يې په دمه دمه كولې, كه به يې دكومې خبرې مطلب تاكيدكول وو نو هغه خبره به يې په بيابيا تكراروله ,غږ يې لوړ وو , دخبرو په مهال به يې اكثر اسمان ته كتل ,رسول الله صلى الله عليه وسلم به ډير لږخندل ,او چې خندا به ورغله نو موسكى به شو.
درسول الله صلى الله عليه وسلم لباس
په نبوي لباس كې كومه ځانگړتيا نه وه ,عام كالي يې له څادر ,كميس او لنگ څخه عبارت وو ,يو روايت راغلى چې يو پرتوگ يې اخيستى وو او دا شوني ده چې اغوستى به يې وي. ډيرى مهال به يې توره پگړۍ په سر كوله ,پگړۍ به په خولۍ برسيره تړله ,خولۍ به يې ساده اوټيټه وه ,شمله به يې كله (په ښي اوږه-ځكه خو هم كيڼ لورې ته دشملې پريښودل له شرعي پلوه بدعت بلل شوي) او كله هم دوليو په منځ كې پرته وه ,او كله به يې تر غاړه تاووله. يمني څادر يې ډير خوښ وو ,چې هغه به كرښې درلودې, شامي عبا (چوپانه) يې هم استعمال كړې ده ,رسول الله صلى الله عليه وسلم به كله كله قيمتي او ښكلې جامې هم اغوستې ,په رنگونو كي يې (سپين) رنگ خوښ وو سور رنگ يې نه خوښاوه. درسول الله صلى الله عليه وسلم به ښه بوی ډير خوښيده, د(سكته )په نوم عطر به يې ډير استعمالول ,رسول الله صلى الله عليه وسلم دموزو پښو كولوډيرخوی نه درلود, خو كومې دڅرمنې موزې چې نجاشي ورته راليږلې وې هغه يې استعمال كړې وې ,معمولا به يې څپليو ته ورته پڼې (موچڼې) په پښو كولې. نبوي بستر يوه څرمن وه, چې دخُرما له پاڼو څخه ډكه شوې وه ,او كټ يې په بوڼ اُوبدل شوى وو. د(محمدرسول الله ) په نوم دسپينو زرو په گوتې كې يو مهر كندل شوى وو چې دټاپې لگولو په مهال به يې دښي لاس په گوته كوله ,رسول اكرم صلى الله عليه وسلم په جنگونو كې خول او زغره هم استعمالوله, داُحد په وتلي جگړه كې يې دوه زغري اچولې وې. بلنې
ځانگړتياوې
داځانگړتياوې دوه ډوله دي : ذاتي او نبوي
ذاتي ځانگړتياوې هغه دي چې رسول الله صلى الله عليه وسلم ته دامت په مقابل كې وركړل شوي دي, او نبوي ځانگړتياوې هغه دي چې رسول الله صلى الله عليه وسلم ته دنورو انبياوو په مقابل كې وركړل شوي دي.
نبوي ځانگړتياوې
له حديثو څخه څرگنديږي چې درسول الله صلى الله عليه وسلم نبوي ځانگړتياوېپه لاندېډول دي
رعب او نصرت
تر رسول الله صلى الله عليه وسلم وړاندېدنبيانو مادي ځواك لږ وو, او كه به دحضرت موسى او حضرت داود او حضرت سليمان عليهم السلام په څير نبيانو مادي ځواك درلودهم مگر رعب ورسره نه وو, خو له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره دمادي ځواك ترڅنگ دومره رعب هم وو چې ډير زورور خلك پرته له جگړې كولو څخه دتسليمې کړۍ ته راغلل.
دسجدې عام ځای
تر رسول الله صلى الله عليه وسلم دمخه نبيانو قرباني او عبادت له ځانگړيو ځايونو پرته بل چيرې نه وو روا, خو درسول الله صلى الله عليه وسلم دين په ځانگړو ځايونو پورې ندى تړلى ,هر ځای سجده ,دعا او قرباني كيږي.
دپيروانو ډيرښت
ډيرى انبيا عليهم السلام داسې تير شوي چې دامتونو شميره يې دگوتو تر شمير نه ده اوښتې, خو محمدي امت آن درسول الله صلى الله عليه وسلم په ژوند كې دومره ډير وو چې دحجة الوداع په مهال نژدې سل زره كسان درسول الله شاو خوا راټول وو اودلبيك اللهم لبيك نارې يې وهلې.
عامه بلنه
پخوانيو نبيانو به يواځې يوه قوم يا يوه هيواد يا ديوه مهال لپاره مبعوث كيدل خو دمحمدي رسالت لمن له انسانانو څخه پرته آن تر پيريانو هم واوښته او پيريانوته يې هم سمې لاري ته دراتلو بلنه وركړه.
جوامع الكلم
پخواني كتابونه او صحيفې يو هم جامعيت نه لري ,په ځينو كې يواځې دقومونو تاريخ دى ځيني يې بيا دعقيدې برخې بيانوي او ځينې نور يې هم داسې درواخله خو قرآنكريم هغه يواځينى جامع كلام دى چې د دين او دنيا ټول گوټونه يې روښانه كړي ,عقايد ,اخلاقيات ,اومعاملات هرڅه پكې شته هرچا څه ترې ايستلي كه څه هم دقرآنكريم ډيره برخه مباركوحديثو واضحه كړې خو بيا يې هم باريكۍ پاتې دي.
د دين پوره والى
الهي دين چې له آدم عليه السلام څخه رانيولی بيا تر حضرت محمد صلى الله عليه وسلم پورې يودين وو او دانبياوو له خوادهمدې يوه دين اصولو ته بلنه كيدله همدا دين دحضرت محمد صلى الله عليه وسلم په بعثت او بلنه سره بشپړشو.
دنبوت پای ته رسيدل
درسول الله صلى الله عليه وسلم په سپيڅلي ذات ټول پيغمبرانه نعمتونه پای ته ورسيدل ,او دنبوت لړۍ هم پای ته ورسيدله ,اوپدې ډول نو نړيوال دبل پيغمبر دراتگ له انتظار څخه خلاص شول.
تلپاتې معجزه
دنوروانبياوو معجزې دهمهغه مهال لپاره وې ,خو محمدي معجزه دتل لپاره ده .كه قرآنكريم په هغه مهال دعربو دادب او شاعرۍ په ډگر كې معجزه وه ,خو نن دژوند په هر ډگر كې معجزه ده, دانساني ماغزو نوې لاس ته راوړنه (كمپيوټر) هم نن نارې وهي چې قرآنكريم يوه معجزه او له هر ډول لاس وهنې څخه خلاص يو كتاب دى.
دشفاعت كولو مقام محمود
په هغه ورځ چې انسانان دمايوسۍ په حالت كې حضرت آدم عليه السلام ,حضرت نوح عليه السلام ,حضرت ابراهيم عليه السلام, حضرت موسى عليه السلام ,او حضرت عيسى عليه السلام ته ورشي اودشفاعت غوښتنه ترينه وكړي , هر يوبه خپل خپل عذر ورته ووايي او په نفسي نفسي نارو به سر وي خو چې ددواړو كونو سردار محبوب رب العالمين حضرت محمد مصطفى صلى الله عليه وسلم ته ورشي نو رسول الله صلى الله عليه وسلم به دلوی پالونكي په درباركې عرض وكړي , دخدای جل جلاله له لورې به ورته دشفاعت كولو اجازه وركړل شي او دې ته مقام محمود ويل كيږي دكوم چې له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره دقرآنكريم په سورة اسراء كې ژمنه شويده.
زامن
درسول الله صلى الله عليه وسلم داولادونو په شميره كي اختلاف دى خو په كوم روايت چې اتفاق راغلى په هغه كي درسول الله صلى الله عليه وسلم اولاد شپږ ښودل شوى ,دوه زامن او څلور لوڼي ,خو ابن اسحاق دطاهر او طيب په نامه هم درسول الله صلى الله عليه وسلم دوه نور زامن ياد كړي دي. يو روايت لا داهم دى چې دسول الله صلى الله عليه وسلم څلور لوڼي او اته زامن وو. دااتفاقي خبره ده چې له ابراهيم نه پرته درسول الله صلى الله عليه وسلم نور ټول اولادونه له ام المؤمنين حضرت خديجې رضى الله عنها څخه زيږيدلي وو.
ابراهيم
د رسول الله صلى الله عليه وسلم وروستى زوى ابراهيم دى ,دهجرت په اتم كال د ذى الحجې په مياشت كې زيږيدلى ,حضرت ماريه قبطيه رضى الله عنها به په عاليه نومې ځای كې اوسيدله ابراهيم هم هلته زيږيدلى خلكو به وروسته هغه ځای د ( ابراهيم مشربه) بلله. په رسول الله صلى الله عليه وسلم باندې دابراهيم زيرى ابو رافع وكړ,په زيري كې رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته يو مريي وركړ .رسول الله صلى الله عليه وسلم په اوومه ورځ دابراهيم عقيقه وكړه ,دده دويښتانو په كچ سپين زر يې خيرات كړل ,او نوم يې ورباندي ابراهيم كيښود. دابراهيم لومړۍ دايه دحضرت ابو رافع ميرمن بي بي سلمى وه, بيا رسول الله صلى الله عليه وسلم نوموړى ام سيف ته وسپاره چې دمدينې په شاو خوا كي اوسيدله , رسول الله صلى الله عليه وسلم به دام سيف كورته دابراهيم دليدو لپاره ورتلو ,هغه به يې په غيږ كي نيولو مينه به يې ورسره كوله او ښكلولوبه يې. ابراهيم دام سيف په كور كي وفات شو ,دوفات په مهال د دوو مياشتو او لسو ورځو وو ,دزنكدن په مهال يې رسول الله صلى الله عليه وسلم څنگ ته ناست وو ,دجنازې لمونځ يې رسول الله صلى الله عليه وسلم اداكړ, حضرت فضل بن عباس رضى الله عنه او حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه قبر ته ښكته كړ. اللهم اجعله لنا شافعا ومشفعا د رسول الله صلى الله عليه وسلم وروستى زوى ابراهيم دى ,دهجرت په اتم كال د ذى الحجې په مياشت كې زيږيدلى ,حضرت ماريه قبطيه رضى الله عنها به په عاليه نومې ځای كې اوسيدله ابراهيم هم هلته زيږيدلى خلكو به وروسته هغه ځای د ( ابراهيم مشربه) بلله. په رسول الله صلى الله عليه وسلم باندې دابراهيم زيرى ابو رافع وكړ,په زيري كې رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته يو مريي وركړ .رسول الله صلى الله عليه وسلم په اوومه ورځ دابراهيم عقيقه وكړه ,دده دويښتانو په كچ سپين زر يې خيرات كړل ,او نوم يې ورباندي ابراهيم كيښود. دابراهيم لومړۍ دايه دحضرت ابو رافع ميرمن بي بي سلمى وه, بيا رسول الله صلى الله عليه وسلم نوموړى ام سيف ته وسپاره چې دمدينې په شاو خوا كي اوسيدله , رسول الله صلى الله عليه وسلم به دام سيف كورته دابراهيم دليدو لپاره ورتلو ,هغه به يې په غيږ كي نيولو مينه به يې ورسره كوله او ښكلولوبه يې. ابراهيم دام سيف په كور كي وفات شو ,دوفات په مهال د دوو مياشتو او لسو ورځو وو ,دزنكدن په مهال يې رسول الله صلى الله عليه وسلم څنگ ته ناست وو ,دجنازې لمونځ يې رسول الله صلى الله عليه وسلم اداكړ, حضرت فضل بن عباس رضى الله عنه او حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه قبر ته ښكته كړ. اللهم اجعله لنا شافعا ومشفعا
لوڼې
درسول اکرم ﷺ څلور لوڼي وې چي عبارت له فاطمه، رقیه، ام کلثوم او زینب رضی الله تعالی عنهن اجمعین څخه وې.
رقيه رضى الله عنها
رقيه رضى الله عنها هم تر بعثت له مخه زيږيدلې وه ,لومړۍ نكاح يې دابو لهب له زوی عتبه سره شوې وه, درسول الله صلى الله عليه وسلم بله لور حضرت ام كلثوم رضى الله عنها هم دابو لهب نږور وه ,خو له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره ددښمني له امله ابو لهب خپل دواړه زامن ددې بيبيانو طلاقولو ته اړايستل ,او همداسي وشول. حضرت رقيه رضى الله عنها وروسته حضرت عثمان رضى الله عنه ته په نكاح شوه ,او ورسره يوځای يې حبشې ته هجرت وكړ, بيا مكې ته راغلل او مدينې ته مهاجر شول ,حضرت رقيه رضى الله عنها دبدر دغزا په مهال ناروغه او وفات شوه,ددې دناروغي له امله حضرت عثمان رضى الله عنه دبدر په غزا كي او دبدر دغزا له كبله رسول الله صلى الله عليه وسلم ددې بي بي په جنازه كي گډون ونه كړاي شواي. دحضرت رقيي رضى الله عنها په حبشه كي يو ماشوم زيږيدلى وو چې عبدالله نوميده او په شپږ كلنۍ كي وفات شو. اللهم اجعله لنا شافعا ومشفعا.
ام کلثومرضى الله عنها
حضرت ام كلثوم رضى الله عنها دحضرت رقيي رضى الله عنها تر وفات وروسته دهجرت په دؤيم كال حضرت عثمان رضى الله عنه ته په نكاح شوه ,شپږ كاله وروسته دهجرت په نهم كال دشعبان په مياشت كي وفات شوه ,دجنازې لمونځ يې دپالونكي څښتن محبوب حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وسلم ادا كړ ,حضرت علي رضى الله عنه ,حضرت فضل بن عباس رضى الله عنه او اسامه رضى الله عنه قبر ته ښكته كړه. انا لله وانا اليه راجعون.
دجنتي ښځو سرداره فاطمة الزهرا رضى الله عنها
حضرت فاطمة الزهر رضى الله عنها تربعثت وړاندي زيږيدلي او دهجرت په دوهم كال حضرت علي رضى الله عنه ته ورواده شوه ,دحضرت فاطمې رضى الله عنها لپاره حضرت علي رضى الله عنه خپله زغره په 480 درهمه خرڅه كړه او هغه پيسې يې درسول الله صلى الله عليه وسلم حضورته راوړې رسول الله صلى الله عليه وسلم حضرت بلال رضى الله عنه ته امر وكړ تر خوشبويي راوړي بيا نكاح سره وتړله شوه. دواده په ورځ رسول الله صلى الله عليه وسلم حضرت فاطمې رضى الله عنها ته يو كټ ,يوه بستره ,يوڅادر ,دوه ميچني او يو مشك وركړل. تر واده وروسته حضرت علي رضى الله عنه او حضرت فاطمة الزهرا رضى الله عنها له نبوي حرم څخه دباندې په يوه گوښه كوركې اوسيدل. دحضرت فاطمې رضى الله عنها پنځه ماشومان شوي : حسن ,حسين ,محسن ,ام كلثوم او زينب ,محسن په وړوكتوب كي وفات شو. دجنتي ښځو نوموړې سرداره دنهه ويشتو كلونو په عمر دهجرت په يوولسم كال دروژې په مياشت كې درسول الله صلى الله عليه وسلم تر وفات شپږ مياشتي وروسته وفات شوه .دحضرت فاطمې رضى الله عنها دوفات خبر رسول الله صلى الله عليه وسلم دخپل وفات په مهال داسي وركړى وو ((په ما پسي به ته ژرراشې)). انالله وانا اليه راجعون.
دبدر وتلې غزا
د بدر غزا د هجرت په دوهم كال درجب مياشت وه چې مسلمانانو دكفارو په يوه تجارتي قافله باندې چې دابو سفيان په مشرۍ كې له شام نه مكې ته راروانه وه دبريد كولو تابيا ونيوله 313 تنه مجاهدين چې ٧٤ تنه پكې مهاجر او نور يې انصار وو درسول الله صلى الله عليه وسلم په ملتيا دزرو تنوكفري لښكرو چې له هغه مهال سره سم دهرډول جنگي ساز او سامان په درلودلو سره جگړې ته چمتو ووله مدينې څخه د باندې دمقابلې لپاره راووتل. درمضان المبارك په اوولسمه ورځ دواړه لښكرې سره مخامخ شوې ,خو ترجنگ په مخته شپه كې باران وشو ,دمسلمانانو د لورې شگلنه ځمكه كلكه اودمشركانو د لورې ځمكه خټې شوه ,په همدې شپه صحابۀ كرام بې غمه ويده شول ,خو رسول الله صلى الله عليه وسلم ټوله شپه له الله تعالى سره په راز او نياز كې رڼه تيره كړه, دقريشو لښكر ته ارام ورپه برخه نه شو ,سهار دومره زړه نازړه وو چې دمسلمانانو لښكر ورته په سترگو ډير ښكاريده ,جگړه پيل شوه ډير ژر دقريشو مشران ووژل شول ,او لښكرې يې زړه ماتي او تيښته پرې گډه شوه , دقريشو له لورې اويا تنه چې ډيرى يې مشران وو ووژل شول او همدومره بنديان شول ,له مسلمانانو څخه څوار لس تنه شهيدان شول چې شپږ تنه پكې مهاجر او اته تنه انصار وو,پدې ډول دا خونړۍ جگړه دمسلمانانو په بري سره پای ته ورسيدله.
د بني قينُعاع غزا
څنگه چې دمدينې منورې ډيرى اوسيدونكي يهودان ووپه دوی كې بني قينقاع ,بني نضير او بني قريضه غټې كورنۍ وې, د بني قينقاع دكورنۍ خلكو زرگري كوله ,او په نورو يهودانو كې دوی زړه ور او جنگيالي وو ,له دې كبله لومړى دوی دجگړې داعلان جرأت وكړ, او دپيغمبر صلى الله عليه وسلم له لورې ورسره شوى تړون يې مات كړ , دبدر دجنگ په شپو كې نوموړې كورنۍ خپله كينه ښكاره كړه ,او گړبړ يې جوړ كړ ,ورسره داپيښه هم وشوه چې يوه مسلمانه ميرمنه ديهودو هټۍ ته ورغله , هغوی د دې ميرمنې بې پتي وكړه ,يو مسلمان چې هلته ولاړوو هغه يهودي يې وواژه , او يهودو بيا هغه مسلمان شهيد كړ. كله چې رسول الله صلى الله عليه وسلم خبر شو نو ورغى او يهودانو ته يې وفرمايل : . يهودانو په ځواب كې ورته وويل : مونږ قريش نه يو ,كه له مونږ سره مو شخړه پيښه شوه نو مونږ به تاسو ته وښيو چې جنگ څه ته وايي ؟ كله چې ديهودو له لورې تړون مات شو, رسول الله صلى الله عليه وسلم هم دې ته اړشو چې له دوی سره جنگ وكړي. يهودان يې كلابند كړ او دا كلابندي تر پنځلسو ورځو اوږده شوه, وروسته په دې راضي شول چې هره پريكړه رسول الله صلى الله عليه وسلم وكړي مونږ يې منو ,عبدالله بن ابي چې د دوی سوگندي وو رسول الله صلى الله عليه وسلم ته وويل چې دوی دې جلاوطنه شي ,هماغه وو چې دايهود چې اووه سوه تنه وو او دريو سوو تنو پكې زغرې اغوستي وې دهجرت په دوهم كال د(وړوكي اختر) په مياشت كې دشام اړوندې سيمې (اذرعات) ته وشړل شول
دبئر معونه پيښه :
دهجرت په څلورم كال دصفر په مياشت كې ,دكلاب دكورنۍ مشر ابو براء رسول الله صلى الله عليه وسلم ته راغى او عرض يې وكړچې : له ما سره يوڅو تنه وليږه ترڅو زما قبيلې ته داسلام بلنه وركړي. رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته وفرمايل : زه دنجد له لورې په ويره كې يم ,ابو براء وويل :دهغه ځای دخلكو ضامن زه يم. درسول الله صلى الله عليه وسلم ويره ځكه وه چې عامر بن طفيل دنجد دسيمې مشر رسول الله صلى الله عليه وسلم ته ويلي ووچې : زما او ستا تر منځ درې خبرې دي, لومړى داچې : دكليو او بانډو مشري به ستا وي ,او دښارونو مشربه زه يم ,دوهم داچې ترخپل ځان وروسته ما خليفه كړه ,كه دانه منل كيږي نودريمه خبره داچې ټول غطفان به راټول او سخت بريد به درباندې وكړي. كله چې رسول الله صلى الله عليه وسلم له ابو براء سره اويا تنه صحابۀ كرام واستول ,او هغوی بئر معونه نومې ځای ته ورسيدل, نو دحضرت حرام بن ملحان رضى الله عنه په لاس يې درسول الله صلى الله عليه وسلم ليك همدې عامر ته واستاوه عامر حرام رضى الله عنه شهيد كړاو له شاو خوا كورنيو نه يې يولښكر تيار كړ ,عامر له همدې لښكر سره دبئر معونه په لورې راروان شو ,صحابۀ كرام رضى الله عنهم دحضرت حرام رضى الله عنه دراتلو په هيله وو خو داچې ځنډ يې وكړ نو ورپسې روان شول ,په لاره دعامر له لښكر سره مخامخ شول ,دعامر لښكر دوی ټول ونيول او هلته يې شهيدان كړل ,خو يو تن عمرو اميه ترې ژوندى پاتي شو ,او هغه هم داسې چې عامرورته وويل چې زما مور ديوه مريي دازادولو نذر منلى وو نو زه تا ازادوم. رسول الله صلى الله عليه وسلم چې له نوموړې پيښې خبرشو نو ډير وغميده ,او يوه مياشت يې دسهار په لمانځه كې دې تيرى كوونكو ته ښيراوې كولې.
درجيع پيښه :
د بير معونه له پيښې سره نژدې درجيع پيښه هم يوه زړه دردوونكې پيښه ده. دعضل او قاره دكورنيو څو تنه راغلل او رسول الله صلى الله عليه وسلم ته يې عرض وكړ چې له مونږ سره يوڅو تنه دتبليغ لپاره وليږه ,رسول الله صلى الله عليه وسلم ورسره دحضرت عاصم بن ثابت په مشرۍ لس تنه صحابۀ كرام واستول ,كله چې دا مبلغين رجيع نومې ځای ته ورسيدل نو دې كسانو ورسره ټگي وكړه ,اودبنو لحيان كورنۍ يې ولمسوله ترڅو دا مبلغين شهيدان كړي ,هغه وو چې دبنو لحيانو دوه سوه كسان ورپسې راووتل خو دا مبلغين ورڅخه يوې غونډۍ ته وختل ,كفارو ورته وويل راښكته شئ مونږ تاسې ته پناه دركوو ,حضرت عاصم رضى الله عنه ورته وفرمايل :مونږ له كفارو څخه پناه نه غواړو جگړه ونښته او دامبارك مبلغين شهيدان شول ,يواځې دوه تنه حضرت خُبيب او حضرت زيد رضى الله عنهما دكفارو په خبره تيروتل ,او له غونډۍ څخه راښكته شول ,دښمنانو دهغوی مټې وروتړلې او مكې ته يې بوتلل. څنگه چې حضرت خُبيب رضى الله عنه داحد په جنگ كې حارث نومې كافر وژلى وو ، نو نوموړى هم دحارث زامنو واخيست ,څو يې دخپل پلار په كسات كې ووژني ,كله چې دې كسانو حضرت خُبيب رضى الله عنه دوژلو په موخه دحرم له پولو څخه دباندې بوتلو ,نو حضرت خُبيب رضى الله عنه ورته وفرمايل : اجازه راكړئ چې دوه ركعته لمونځ وكړم, وژونكو ورته اجازه وركړه ,حضرت خُبيب رضى الله عنه دوه ركعته لمونځ اداكړ اوورته وويل : زما زړه غوښتل چې ډير لمونځ وكړم خو ستاسې به داخيال شي چې له مرگه ويريږي (ځكه نو په همدې دوو ركعتونو بسنه كوم ). له همدې مهال راپديخوا چې څوك وژل كيږي نو تر وژل كيدو مخه دوه ركعته لمونځ اداكول ورباندي سنت بلل شوي ترڅو دحضرت خبيب رضى الله عنه داياد په امت محمدي كې ديوه ښندونكي دښندوينې د علامې په توگه تر قيامته پورې جاري پاتې شي. دشهادت نه لږ وړاندې حضرت خُبيب رضى الله عنه داشعر ووايه : لستُ اُبالِي حِينَ اُقتَلُ مُسلِمًا .............. على اَيِ شِقٍ كانَ لِلهِ مَصرَعِ. وذالك في ذاتِ الاِلَه ِوَاِن يَشَأ............. يُبارِك على اوصالِ شِلوٍ مُمَزَعِ
ژباړه :كله چې زه دپالونكي څښتن په لاره كې وژل كيږم نو بيا هيڅ پروا نلرم چې په كوم اړخ به ووژلى شم .او كه خدای وغواړي نوزما په غوڅو اندامونواو بندونو به بركت وكړي. حضرت زيد رضى الله عنه بيا صفوان بن اميه دوژلو لپاره واخيست ,دهغه دوژلو پر مهال دقريشو ډيرو مشرانو دهغه ننداره كوله. كله چې وژونكي توره راواخيسته ,,ابو سفيان وويل :ريښتيا ووايه ! كه پدې مهال كې ستا په ځای محمد (صلى الله عليه وسلم) وژل كړل شوى وای نو داكاربه تا خپله نيكمرغي نه وه گڼلې ؟ حضرت زيد رضى الله عنه ورته وويل : زما دې په خدای جل جلاله لوړه وي ,چې زه پدې خبره هم سر وركولو ته تيار يم چې دمحمد صلى الله عليه وسلم په پښه كې اغزى ولاړ شي, په همدې مهال كې دصفوان مريي (نسطاس ) دهغه سر وواهه. انا لله وانا اليه راجعون.
دبنو نضيرشړل :
له يهودانو سره داتړون هم شوى وو چې كه دكومې وينې بيه دمدينې په هستوگنو راتله نو هره كورنۍ به خپله ونډه وركوي ,كله چې رسول الله صلى الله عليه وسلم د دوو تنو دوينې دبيې دوركولو لپاره بنو نضير ته ورغى, نو كه څه هم په ښكاره ډول خو يهودانو دا غوښتنه ومنله ,خو په پټه يې يو سړى چې عمرو بن حجاش نوميده ,دخونې دوهم پوړته خيژولى وو ,او ورته ويلي وو چې محمد (صلى الله عليه وسلم )دهمدې خونې سيوري ته ولاړدى ,له هغه بامه ډبره ورباندې راواچوه ترڅو ووژل شي ,خو رسو ل الله صلى الله عليه وسلم ته دا دسيسه كشف شوه اوپه سملاسي ډول مدينې ته ولاړ. همداراز بنو نضير له قريشو سره دمسلمانانو په خلاف په يوه بله دسيسه كې هم گډون درلود چې دمسلمانانو پټ ځايونه يې ورته ښودلي وو ,سربيره پر دې ديهودو همدې قبيلې رسول الله صلى الله عليه وسلم ته يو پيغام هم رااستولى وو چې له ديرشو كسانو سره راشه او مونږ به هم ديرش تنه پوهان درولو ,كه هغوی ستا خبرې ومنلې نو مونږبه هم اسلام راوړو .رسول الله صلى الله عليه وسلم ته دا څرگنده وه چې دوی دبغاوت هوډ كړى ,نو په ځواب كي يې ورته وويل : تر څو تاسې له ما سره يو بيل تړون نه وي كړى زه په تاسې باور نلرم .بنو نضير دتړون له كولو په شا شول ,سره له دې چې د دوی ديني ورونو (بني قريظه )همداسې تړون كړى وو. بل ځل يې بيا رسول الله صلى الله عليه وسلم ته پيغام راوليږه چې ته هم درې كسان راوله مونږ به هم درې كسان پوهان درولو نو كه هغوی ستا خبر ومنله نو مونږ به هم اسلام راوړو ,رسول الله صلى الله عليه وسلم دهغوی دا خبره ومنله ,خو په لاره چا خبر وركړ چې يهود توري په لاس درته ولاړاوستا دوژلو اراده لري. دبنو نضيروددې شرارتونو لامل داوو چې يو خو ددوي كلاوي ډيري كلكي وې او له جنگ څخه نه ويريدل, اوبل دوي ته دمنافقينو مشر عبدالله بن ابى ټټر وهلى وو چې دچا خبره مه منۍ كه جگړه ونښته نو بني قريضه به هم ستاسي ملاتړ وكړي او زه به هم له دوو زرو كسانو سره ستاسې ملاتړ ته درودانگم .خو كله چې اسلامي لښكر درسول الله صلى الله عليه وسلم په امر د دوی كلاگانې محاصره كړې نو نه يواځې داچې بنو قريضه يې ملاتړ ونه كړ بلكه دمنافقينو رئيس عبدالله هم په ښكاره ډول له مسلمانانو سره دجگړې كولو ځواك نه درلود. محاصره پنځلس ورځې اوږده شوه ,په پای كې بنو نضير پدې راضي شول چې هرڅومره سامان په اوښانو وړای شي هغه دې يوسي او له مدينې څخه دې جلا وطن شي. ديهودو دنوموړې كورنۍ ډير كسان خيبر ته ولاړل ,او په هغوی كې سلام بن ابي الحقيق ,كنانه بن الربيع ,او حيي بن اخطب غوندي يهودي سرداران هم وو ,چې په خيبر كې يې دومره درناوى وشو ,چې دخيبريهودانو هم دوی دخپلو مشرانو په توگه ومنل. دهجرت په څلورم كال دربيع الاول په مياشت كې بنو نضير وشړل شول ,او مسلمانانو ته له دوی څخه پنځوس زغرې ,پنځوس خولونه ,او درې سوه څلويښت توري په غنيمت پاتې شوې. والحمد لله على ذلك.
دبنو قريظه پای
له يهودو سره چې كوم تړون شوى وو نو بنو قينقاع هغه دبدر او بنو نضير داحدپه ورځ مات كړ, له همدې كبله دادواړه يهودي كورنۍ له مدينې څخه جلا وطنې شوې .بنو قريظه دخندق غزا په پيل كې دمسلمانانو لورې ونيو ,دجنگ په جريان كې يوه يهودي ځان هغه كلاوو ته ورساوه چيرې چې مسلمانې ميرمنې او ماشومان اوسيدل ,هلته حضرت حسان رضى الله عنه پهره كوله ,خو داچې په جنگ كې ديوې پيښې له كبله يې ونه شوای كولای هغه يهودي ووژني ,حضرت صفيي رضى الله عنها دحضرت حمزه رضى الله عنه خور بي بي هغه يهودى وواژه ,توره يې ترې په غنيمت كې واخيستله اوسر يې دكلا شاته وغور ځاوه, يهود پوه شول چې دلته هم وسله وال كسان شته ځكه يې نو بريد ونكړ. دجنگ په مهال كې رسول الله صلى الله عليه وسلم دبنو قريظه يهودوته حضرت سعدبن معاذ او حضرت سعد بن عباده رضى الله عنهما ورواستول ,څو هغوی ته ليكل شوى تړون ورياد كړي ,خو هغوی وويل محمد څوك دى او تړون يې څه شى دى ؟ ځكه نو دې يهودو دخندق په جنگ كې عملا برخه واخيسته ,او دماتي پر مهال يې هم داسلام لوی دښمن ,دبنونضير دجلاوطن شوو يهودو مشر حُيَي بن اخطب له ځانه سره راوست ,حُيَي بن اخطب دجلاوطنۍ په مهال ژمنه كړې وه چې دمسلمانانو په خلاف به دچا مرسته نه كوي ,خو په نوموړي جنگ كې يې نه يواځې داچې دقريشو مرسته يې وكړه بلكه دمسلمانانو حليف (سوگندي) يهود بني قريظه يې هم جنگ ته ولمسولو. دخندق دجگړې په پای كې رسول الله صلى الله عليه وسلم امر وكړ چې وسلې مه ږدئ او په بنو قريظه بريد وكړئ ,دلښكر په وړاندې حضرت علي رضى لله عنه دهغوی كلاگانو ته ور سيد,كه بنو قريظه بيا هم د روغې جوړې لاره نيولې وای شوني وه چې امان يې موندلى وای ,خو دوی دجنگ تياري نيولې وه ,او دحضرت علي رضى الله له رسيدو سره سم يې د رسول الله صلى الله عليه وسلم په شان كې ستغې سپورې وويلې. درسول الله صلى الله عليه وسلم په امر يې كلاگاني محاصره شوې ,او دا محاصره تر يوې مياشتې اوږده شوه ,په پای كې يهودو وويل هره پريكړه چې سعد بن معاذ رضى الله عنه وكړي مونږ يې منو ,(هغه مهال حضرت سعد بن معاذ رضى الله عنه زخمي وو شهيد شوى لا نه وو, ) يهودو فكر كاوه چې له سعد رضى الله عنه سره د هغوی د نيكيو له امله چې ښايي په يوه مهال به يې ورسره كړې وي له كبله ممكن حضرت سعد د دوی په گټه يوه پريكړه وكړي خو داسې ونه شول بلكه : حضرت سعد بن معاذرضى الله عنه پريكړه وكړه چې دبنو قريظه يهودو جگړه مار كسان دې ووژل شي ,ښځي او ماشومان دې بنديان او مال دې غنيمت ونيول شي. داپريكړه حضرت معاذ رضى الله عنه دتورات له حكم سره سمه وكړه ,رسول الله صلى الله عليه وسلم ته به چې په هغه مهال كومه خبره ښكاره نه وه راغلې نو دتورات احكام يې عملي كول ځكه يې نو پدې پريكړې سره حضرت سعدرضى الله عنه ته وويل چې تايوه اسماني پريكړه وكړه. د بنو قريظه يهودو دا پريكړه ومنله او ځانونه يې دوژلو ځای ته حاضر كړل, ددې پريكړې په كولو سره دبنو قريظه مسأله پای ته ورسيده.
د مړينې كال
رسول الله صلى الله عليه وسلم به هر كال دروژې په مياشت كې لس ورځې په اعتكاف كي تيرولې ,خو په ورستنۍ روژه كې شل ورځې په اعتكاف كې كيناست ,رسول الله صلى الله عليه وسلم به هر كال دروژې په مياشت كې يوځل دحضرت جبرايل عليه السلام له خولې نه قرآنكريم اوريده ,خو د ورستني كال په روژه كې يې دوه ځلې واوريده. دوروستني حج او په ځينو نورو خطبو كې رسول الله صلى الله عليه وسلم ځيني داسې خبرې كړې وې چې هغه دمړينې يادونه وه ,لكه چې دحج په وروستۍ خطبه كې يې وفرمايل : (زه ددې خبرې هيله نلرم چې په راتلونكي كال كې له تاسې سره وليدلای شم ,ښايي تر دې وروسته حج ونه كړای شم . ) دحج دفريضې داداكولو ترراتگ وروسته رسو ل الله صلى الله عليه وسلم داحد دشهيدانو هديرې ته ورغى ,او هلته يې هم داسې خطبه وويله چې گواكې څوك له مړواو ژوندو سره په مخه ښه كوي ,رسول الله صلى الله عليه وسلم دصفر دمياشتې په اولسمه يا اتلسمه نيټه حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه ته وفرمايل : (ته له لښكر سره لاړشه او له هغو شريرو خلكو څخه دې دپلار كسات واخله . ) دموته په وتلي جنگ كې حضرت زيد رضى الله عنه شهيد كړای شوى وو ,ځكه نو رسول الله صلى الله عليه وسلم حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه ته هلته دبيا تللو امر وكړ.
تجهيز او تكفين
د سې شنبې ورځ د تجهيز او تكفين ورځ وه حضرت علي رضى الله عنه ,فضل بن عباس رضى الله عنه ,او حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه غسل وركړ ,په همدې مهال كې حضرت عباس رضى الله عنه هم حاضر وو ,او يو انصاري حضرت اوس بن خولې رضى الله عنه اوبه راوړې ,دكفن لپاره دسپڼسيو درې سپينې ټوټې غوره شوې. تر غسل او كفن وروسته دا پوښتنه راپيدا شوه چې رسول الله صلى الله عليه وسلم به په كوم ځای كې خاوروته سپارل كيږي ؟ حضرت ابو بكر صديق رضى الله عنه وويل :انبيا چې چيرې وفات شي هلته خاورو ته سپارل كيږي ,په همدې خبره اتفاق راغى او په كوم ځای كې چې رسول الله صلى الله عليه وسلم وفات شوى وو په هماغه ځای كې دقبر كنلو كار پيل شو, داځای دحضرت عايشې رضى الله عمها داوسيدلو خونه وه ,دقبر په سرهم خبره راپورته شوه ,ځكه حضرت ابو عبيده بن جراح رضى الله عه به دمكې دخلكو په څير بغلي قبرونه كيندل ,او حضرت ابو طلحه رضى الله عنه به بيا دمدينې دخلكو په دود لحدي قبرونه ايستل ,نو دا خبره كيدله چې اوس څوك او څه ډول قبر وكندي ؟ حضرت عمر رضى الله وويل : په همدې دواړو اصحابو پسې څوك واستوئ ,هر يو چې لومړى راغى هغه دې دخپلې خوښې قبر وكندي ,په دواړو صحابه و پسې سړي واستول شول ,حضرت ابو عُبيده بن جراح رضى الله عنه په كور كې نه وو ,حضرت ابو طلحه رضى الله راغى او لحدي قبر يې جوړكړ, څنگه چې دقبر ځمكه نمجنه وه نو هغه بستر يې پكې وغوړاوه په كوم كې چې رسول الله صلى الله عليه وسلم وفات شوى وو. كله چې جنازه تياره شوه نو خلك دلمانځه لپاره رامات شول ,خونې ته وار په وارورننوتل او لمونځونه يې كول ,دالمونځونه پرته دچا له امامت نه ترسره شول ,لومړى نارينه و بيا ښځينه و او ورپسې كوچنيانو دجنازې لمونځونه ادا كړل .درسول الله صلى الله عليه وسلم مبارك جسد حضرت علي مرتضى رضى الله عنه ,حضرت فضل بن عباس رضى الله عنه ,حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه ,او حضرت عبدالرحمن بن عوف رضى الله عنه قبر ته ښكته كړ. انا لله وانا اليه راجعون.
سرچينې
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:محمد وېشنيزه:سيرت وېشنيزه:عربان
سورة السجدة
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
د اسلام په چوکاټ کې لومړني ټولنیز بدلونونه
د ۶۱۰او ۶۶۱کلونو تر منځ په اسلام کې ډېر ټولنیز بدلونونه رامنځته شول، چې په دې کې د حضرت محمد (ص) د رسالت موده او د هغه د څلورو ځایناستو د واکمنۍ موده وه، چې وروسته یې د راشدینو خلافت جوړ کړ. یو شمېر تاریخپوهانو ویلي دي چې: د ټولنیز امنیت، د کورني جوړښت، غلامۍ او د ښځو د حقونو په برخو کې بدلونونه، هغه څه چې په اوسنۍ عربي ټولنه کې شته، ښه شوي. د بېلګې په توګه: د برنارډ لوئس په وینا: اسلام «له پیل نه له اشرافي امتیازاتو نه انکار وکړ، د مراتبو سلسله یې رد کړه او د وړتیاوو په بنسټ یې د  مسلک فورمول غوره کړ».
د مدینې اساسي قانون
د مدينې اساسي قانون چې د مدينې منشور په نامه هم يادېږي، په ۶۲۲ز کال کې دحضرت محمد (ص) له خوا طرحه شوی و. دا د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم او د يثرب (وروسته د مدينې په نوم ياد شو) د ټولو مهمو قبيلو او کورنيو ترمنځ د مسلمانانو، يهودانو اوکافرانو په ګډون رسمي تړون و. دا سند په مدینه منوره کې د بنو اوس او بنو خزرج د قبیلو تر منځ د سختو نړیوالو جګړو د پای ته رسولو په اړه له ښکاره اندېښنې سره چمتو شو، چې په دې توګه یې د مدینې د مسلمانانو، یهودو او کافرو ټولنو لپاره یو شمېر حقوق او مسؤلیتونه رامنځته کړل، چې دوی یې د یوې ټولنې (آمت) په چوکاټ کې راوستل.
د مدینې د اساسي قانون کره تاریخ تر بحث لاندې دی، خو په عمومي توګه پوهان په دې موافق دي، چې دا له هجرت نه (۶۲۲) لږ وروسته لیکل شوی دی، چې په مؤثره توګه یې لومړی اسلامي دولت رامنځته کړ. د مدینې اساسي قانون ځینې برخې، لکه: د ټولنې امنیت، مذهبي آزادۍ، د مقدس ځای په توګه د مدینې ونډه (له هر ډول تاوتریخوالي او وسلو پرته)، د ښځو امنیت، په مدینه کې د قبیلوي اړیکو باثباته کول، د ټولنې د ملاتړ لپاره د مالیاتو سیسټم، د بهرنې سیاسي ائتلافونو لپاره پارامیټرنه، د خلکو د ساتنې لپاره یو سیسټم، د شخړو د حل لپاره قضایي سیسټم او د وینې د ورکړې تاوان (چې د یوه کس د وژلو لپاره د کورنیو یا قبیلو ترمنځ تادیه).
اقتصادي بدلونونه
مایکل بونر په قرآن کې د بېوزلۍ او اقتصاد په اړه لیکي چې: قرآن په ټولنه کې د نظم راوستلو لپاره داسې یوه طرحه چمتو کړه، چې په هغه کې به له بېوزلو سره د پخوا په پرتله ډېرعادلانه چلند کېږي. دا «د بېوزلۍ اقتصاد» په اسلامي نظریه او عمل کې تر ۱۳او ۱۴پېړیو پورې غالب و، چې موخه یې د صدقې ورکولو له لارې د شتمنۍ د خپرېدو او پاکولو مفکوره وه، چې په دې توګه  د خیرات، سخاوت او بېوزلۍ لپاره یوه ځانګړې اسلامي طریقه په ګوته کوي.
عربستان
اسلام په اوومه پیړۍ کې د محمد (ص) په مشرۍ په عربستان کې پیل شو، چې په پای کې یې د عربستان ډېریخپلواک قومونه تر اسلامي واکمنۍ لاندې سره متحد کړل.
منځنی ختیځ
له اسلام نه مخکې منځنی ختیځ د بازنطینی او ساسانیانو د سترواکۍ تر ولکې لاندې و. د اسلامي فتوحاتو په لومړیو کې، د راشدینو پوځ، چې تر ډېره یې مشري د خالد بن ولید او عمرو بن العاص په لاس کې وه، دواړوسترواکیو ته یې ماته ورکړه او په دې توګه یې  په سیمه کې اسلامي دولت رامنځته کړ. یوازې د یوې لسیزې په اوږدو کې، مسلمانانو د فارس, رومي سوریې او رومي مصر د لومړیو بازنطین او عربو جګړو په ترڅ کې میسوپوتامیا او پارس فتح کړل. اسپوسیټو استدلال کوي، چې دې سوبې د یهودانو او ځینو عیسوي کلیساګانو لپاره په فتحه شویو سیمو کې، لکه: (نیستوریان، مونوفیسایټس، جیکوبایټس او قبطیان) لویه سیمه ییزه خپلواکي او مذهبي آزادي چمتو کړه.
عملي کول
حضرت محمد (ص) د جان اسپوسیټود له خوا اصلاح غوښتونکی معرفي کېږي او داسې وایي چې: هغه د کافرو عربانو کړنې، لکه: د نوو زېږېدلو نجونو وژنه، د بې وزلو استحصال، سود، قتل، غلط قراردادونه، زنا او غلا وغندله او د محمد (ص)« ټینګار په دې و چې هر څوک په شخصي توګه د قبیلوي دودیزو قانونونو په وړاندې نه دی بلکې د الهی قانون پر وړاندې حساب ورکوونکی دی، چې د عربي ټولنې بنسټونه یې ولړزول. حضرت محمد (ص) د مذهبی او ټولنیزو اصلاحاتو پراخ پروګرامونه، لکه: د سوداګرۍ قراردادونه او کړنې، نارینه، ښځینه او کورنۍ اړیکې اعلان کړې، چې دیني عقیدې او عملونه یې اغېزمن کړل. اسپوسیټو په دې نظر دی چې: د قرآن اصلاحات :« مقررات یا اخلاقي لارښوونېدي، چې د شته کړنو د منع کولو یا بدلولو پرځای یې محدودوي او یا یې بیا تعریفوي». هغه د دوو بېلګو په توګه د غلامۍ او د ښځو حالت په ډاګه کوي.
د ځینو پوهانو په اند: د حضرت محمد (ص) له خوا د نوو زېږېدلو نجونو د وژنې مخنیوی، د ښځو حیثیت د لوړولو لپاره د هغه د کوښښونو مهم اړخ و.
ټولنیز امنیت
ویلیم مونټګومري واټ وايي چې: حضرت  محمد (ص) یو ټولنیز او اخلاقي سمونګر و. هغه ټینګار کوي، چې محمد (ص) د ټولنیز امنیت او د کورني جوړښت نوی سیسټم رامنځته کړ، چې دواړو د پخوا په پرتله ډېر ښه پرمختګ وکړ. حضرت محمد (ص) د ښو اخلاقو په درلودلو او په مېشتو ټولنو کې یې په تطبیقولو سره، د ډېرو نسلونو د ژوند لپاره مذهبي او ټولنیز چوکاټ رامنځته کړ.
د ګانا سدي
د ګانا سدې په انګلیسي Ghana cedi) ایزو کوډ GHS)د ګانا هیواد د پیسو واحد دی.
طاهر کلاچوي
طاهر کلاچوي (زوکړه ۱۹۱۸ زېږدي کال، ډېره اسماعيل خان، کلاچي) د لوی افغانستان د پښتو ژبې يو نامتو شاعر، پوه او څېړونکی دی.
مخينه
د طاهر کلاچوي صېب خپل آر نوم غلام سرور دی، په ادبي نړۍ کې په طاهر کلاچوي اوڅار دی. طاهر کلاچوي پر ۱۹۱۸ زېږدي کال د ډېره اسماعيل خان ولسوالۍ (ضلع) د تحصيل کلاچي کې د حضرت فقير نور محمد سروري قادري کره زېږېدلی دی۔ هغه له آره پښتون او له گنډاپور ټبر (فبيلې) څخه دی. د گنډاپور ټبر لړۍ آر د مشهور بزرگ حضرت سيد گېسو دراز شاه رحمهَ الله عليه ته رسي، چې آرامځای يې د حيدرآباد په دکن کې دی۔
د طاهر کلاچوي پلار يو لوی عالم او صوفي تېر شوی، چې د خپل علم په ذريعه يې په زرگونو زړونه منور کړي دي. طاهر هم ديني زده کړې له خپل پلاره وکړې. د هغه اردو، پاړسي او پښتو ژبې پوره زده وې. د طاهر کلاچوي نظم او نثر دواړه د اردو او پښتو په ډېری معياري رسالو او اخبارونو کې وخت پر وخت چاپ شوي دي.
شاعر طاهر کلاچوي ته «د مين غېږ» نومې کتاب باندې د رائيټر گولډ لاهور له خوا لومړۍ پوړۍ (درجه) جايزه هم ورکړ شوې ده. دا کتاب يې په "اېم،اے"او د "بي،اے" په کورسونو کې هم شامل دی.
د طاهر کلاچوي د ژوند لومړۍ برخه په پنجاب کې تېره شوې ده. پر ۱۹۳۷ ز کال کې بنو ته ولاړ او د بنو سيمه يې له معياري ادب سره اشنا کړه. له هغه نه مخکې که څه هم نه په بنو کې مېداني او ولسي شاعري ډېره وه، چې د معاش يوه ذريعه جوړه شوې وه. خو لوی الله ته دغه بې مقصده شاعري منظوره نه وه او د طاهر کلاچوي غوندې عالم او پياوړی ليکوال يې راولېږلو چې د بنو سيمه اوس هم پرې ناز کوي۔ د کلاچوي صېب د بنو په شعري ادب ډېر زيات اثرات دي او دا د هغه د احساناتو يو ښکاره زباد دی.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د مين غېږ (شعري ټولگه).
۲- مضراب (شعري ټولگه).
۳- د حسن لمن (شعري ټولگه).
۴- خنده گل (شعري ټولگه په اردو ژبه کې). شاعر عمر دراز مروت د هغه ټول کلام راغونډ کړی او د «د طاهر کليات» په نوم يې په يو ځای چاپ کړی دی.
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغانان
د کلیسا مالي سرغړاوی
انجيل متى- كې راغلي دي :
تاسي د ځان سره سره زر سپين زر مس مه ساتي ، نه دخپلي لاري لپاره ځان سره څه توښه ، نه دوه جوړه جامي بوټان او امسا ، په - انجيل مرقص- كې راغلي : تيريدنه د اوښ دستني دسوري څخه ډېره اسانه ده له دينه چې يو مالدار كس د الله ملكوتو او رحمتونو ته داخل شي. ==په -انجيل لوقا- كې راغلي : ==
دخپل ژوند لپاره د خوراك اهتمام مه كوي، نه د بدن لپاره د جامو، ځكه د خوراك څخه ژوند غوره دي ، او بدن د جامو او كاليو څخه غوره دي ، فكر وكړي د كارغه په ژوند باندې ځكه دا نه كرل كوي او نه ريبل او نه ورسره د ساتني او حفاظت كوم ځای شته خو ددي سره سره یې هم الله ساتي او تاسي د مرغانو څخه څومره غوره یې. خو دبده مرغه په ورستيو پيړيو كې ددي تعليماتولارښودنو او ددوي د عملي او واقعي ژوند ترمينځ يو عجيب جلاوالي راغلي دى ، تر دي چې د مال جمعه كول او زياتوالي ددوي اخرني مقصد دي او د كليسا مشران خو د مال په جمعه كولو او په شهواتو او هر قسم خواهشاتو كې داسې ډوب شول چې خپل هرڅه یې خراب او دهلاكت كندي ته وغورځول ځكه ديني تعليمات یې يو څه وه او ددوي كار بل ډول وو، په لاندى نقطو كې به د كليسا د مالي سركشي يو څو نموني وړاندي كړو : ۱==- د ځمكو ملكېت لرل :== ديورانت وايي: كليسا داسې حد ته ورسيدله چې د ځمكې په سر تردوي بل غټ دځمكو څښتنان نورنه وه اوپه اروپا كې ترټولو زيات ملكېت د كليسا وو، او - دير فلدا-۱۵۰۰۰  وړي بنگلي درلودلي ، او - دير سانت جول - ۲۰۰۰ هكتاره ځمكه درلوده ، او -  كوين فتور -  يو له ديني كسانو د كليسا څخه وو د۲۰۰۰۰  هكتاره ځمكې څښتن وو، داځكه چې حاكم به پادريانو اديرو او داسې نورو به  دكليسا د مشرانو سره په دي كار كې مرستي كولي  او هم به یې په مختلفو لقبونو لكه دوق كونت او نور د ځمكو څښتنان په نومونو نومول، په دي سره  كليسا  د فيوډاليزم برخه وگرځيدله، او دغه مادي او فيوډالي نظام یې ددي سبب شولو چې صحيح مسيحي به د عار او شرم په سترگو ورته كتل د بهرنيو د لاسه او همدغه د ځمكو او مادياتو لانجه ددي سبب شول چې د ملكانو او پاپانوترمينځ یې كشمكشونه پيل كړل. ۲==- اوقاف : == اوقاف د وقف جمع ده څخه ده يعنې بعضي ځمكې اوځایونه د كليسا لپاره وقف شوي وه او عام خلك یې له گټي اخيستني څخه منعه وه يواځي به د كليسا په كارونواو دهغوی په امرونو كې مصرفيدله، كليسا زياتي زراعتي ځمكې لرلي په دي نوم چې دا دكليسا لپاره وقف شوي ځمكې دي او ددي ټوله گټه به كليسا ته راتلله په دي دعوي سره چې دغه پيسي او ددي ځمكو عايدات او لاس ته راغلي مالونه د اديرو په څښتنانو د كليسا په جوړوني او همدارنگه د صليبي جگړو په تياري مصرف كېږي، خو د كليسا مشرانو د زيات اسراف څخه كار واخستلو تر دي چې دغه داوقافو ملكېت او ځمكې په بعضي هيوادونو كې داسې اندازي ته ورسيدلي چې سړى یې تصديق كولي نه شي ، د- ويكلف – په نوم يو مصلح كنسي كوم چې دلومړنيو مصلحينو څخه شمېرل كېږي وويل :
كليسا په انگليستان كې ډېري زياتي ځمكې د وقف په نوم لري خو ددي سره سره يې د نورو څخه بيا هم ماليه اخيستله او ده د اوقافو د لغوه كېدلو فرمان او حكم صادر كړلو خو ديني كسانو او مشرانو د ا په دي تورن كړلو چې دا د قياصرو پيروان دي نه د الله. دوي خپلو تعليماتو ته نه كتل چې ددوي خپل مسيحي دين څه وايي او كوم ئې د قيصرو پيروان دي او كوم ئې د مسيحي دين ، خو چاچې ددوي په تاوان خبري كولى او يائې ددوي انحراف ښكاره كولو نو هماغه به یې ددين نه په وتلو تورن كړلو او ځانونه یې د دين پيروان او پابند وړاندي كړل ، ايا ددي نه به زياته سركشي څه وي؟
۳- عشور ( لسمه ) :
كليسا په خپلو پيروانو د خپلي ځمكې لسمه برخه فرض كړه چې د خپلو حاصلاتو لسمه به كليسا ته وركوي همدارنگه یې په هغو كسانو هم دهغوی په مالونو كې لسمه برخه د كليسا لپاره وگرځوله چې نور كسبونه او كارونه به یې كول د ځمكې د كر څخه پرته ئې د هغوی د عايداتو او لاس ته راړنو څخه هم لسمه برخه د كليسا په نوم ټوله وله ، او په هيچا كې به دا توان او طاقت نه وو چې د كليسا ددي امر مخالفت وكړي او خپله لسمه برخه عايدات دي كليسا ته ورنه كړي بلكې هرچا به ددوي خبره منله ځكه پيروان یې د كليسا منونكې وه او د هغي د حكمونو څخه به نه شو وتلي او كه وتلي به وونو په مختلفو نومونو به تورن كېدل.
۴- د لومړي كال ماليه :
د اوقافو او لسمه برخه په غونډولو سره د كليسا مړښت رانغللو بلكي ددي سربيره یې په خپلو پيروانو باندې نوري مالي او ټكسونه ولگول په ځانگړي ډول په غير عادي حالاتو كې لكه د صليبي جگړو په وخت ، د مقدسو او پاكو موسمونو او وختونو په نوم یې د خپلو پيروانو اوږي نوري هم په ټكسونو او ماليو درندي كړلي ، تر دي چې دويشتم پاپ حنا راغللو نو له ځان سره یې يو نوي بدعت هم راوړلو په نامه د لومړي كال ماليه او هغه به د ټول لومړي كال د وظيفي كه هغه ديني وي او كه د ځمكې د لاس ته راوړني به وه په اجباري شكل به یې كليسا ته وركوله نو په دي سره كليسا د ځان لپاره د پيسو يوه بله نوي لاره هم پيدا كړله چې په هغي سره د خپلو پيروانو څخه پيسي او ټكسونه واخلي.
۵- تحفي اود منښتو وركړي:
ددي ټولو سره سره د كليسا خپله برخه په تحفو او منښتو كې هم وه كومه چې به د شتمنو او د ځمكو خاوندانو له خوا ورته وركول كېدله د چاپلوسي او رياكاري په خاطر او ځني نورو به د خيرات او صدقي په خاطر وركولي، دغه وركړه وروسته د هغي نه ډېره قوي او پرمخ لاړه كله چې د بخښني ټكټونو ونډه لږه را كمه شوله او هم د ديني مشرانو خپلي پانگي زياتي شولي. ددي په څنگ كې كليسا ته په مختلفو وختونو او مناسباتو كې وركړه هم د ياده نه شي ايستل كېدلي كومه به چې دوي په يو نوم او بل نوم د خپلو پلويانو او پيروانو څخه راټولولي د بيلگې په توگه په كال ۱۳۰۰ م كې (يوبيل) لپاره يوه غونډه په روما كې راغوښتل شوي وه او يو زيات شمېر حاجيان او نور پيروانو یې  راغونډ شوي وه  د غونډي په اخر كې دومره مال دوي د بطرس قبر خوا كې واچولو چې دوه كسانو راغوڼدولي نه شولو.
۶- وړيا كار كول :
كليسا او ددوي ديني مشرانو په پورتنيو ماليو او شتمنيو بسيا ونه كړله او نه يې په هغو زرگونه جريبه ځمكو او زرهاو غلامانو بسنه وكړه ددي سره سره یې دا هم وكړل چې خپل پيروان یې په دي اړ كول ترڅو د دوي په ځمكو او نورو لاس ته راوړنو لارو كې وړيا كارونه وكړي ، او يا په ځانگړي ډول د كليسا په جوړونه او يا د زيارتونو او عبادتخانو په جوړونه كې، په خلكو یې لازمي گرځولي وه  چې دمصلحت په بنياد وړيا كارونه وكړي او دغه به اكثر مهال د هفتي يوه ورځ وه. دپورتني انحرافات ديني او اجتماعي فساد او سركشي په سبب د كليسا اتباع او پيروان داسې اندازي ته رسيدلي وه چې نور نو د انسان د وس او طاقت نه وتلي وه چې ددوي ددغه محرف او غلطو اوامرو مننه وكړي مگراروپايي خلك دداسې دروغجنو او بيكاره ديني مشرانو په لاس دوكه كېدل اوهغه هم  ددين په نوم ، تردي چې  نور یې خلكو طاقت نه لرلوچې دوام وركړي هماغه ووچې مجبوراَ ئې داسې يوي مفكوري ته مخه كړه ترڅو وكولائې شې ددغه درانده او ظالمانه نظام څخه خلاص شي، همدا كليسا او دروغجن مشران یې وه چې خلك یې د كليسا څخه واړول او په بيلابيلو مفكورو او نظرياتو منلو ته ئې اړ كړل.
ج – سياسي سركشي :
دغه یې په سياسي اړخ كې هم مداخلي وي چې خلك او پيروان یې ديته اړ كړل چې دين د حكم او دولته څخه لري كړي هر يوه ته خپل خپل اندازي او حدود وټاكې او كليسا د ظلمونو ته چې په سياست كې یې هم داخليدله لاره بنده كړي.
مینا
یو شمېر نور اصطلاحات له مینا پراخ تعریف لري، لکه: MENAP یا لوی منځنی ختیځ، چې د سویلي آسیا افغانستان او پاکستان هېوادونه هم په کې شاملېږي. په MENAT اصطلاح کې ترکیه په واضح ډول شامله ده، په داسې حال کې چې په معمول ډول د MENA له یو شمېر تعریفونو اېستل کېږي، که څه هم ترکیه تل د منځني ختیځ برخه ګڼل کېږي.
پېژند
«مینا» کوم معیاري تعریف نه لري، بېلابېل سازمانونه یې د بېلابېلو هېوادونو او قلمرونو په ورګډولو تعریف کوي او یا یې هم هېڅ د یوې سیمې په توګه نه تعریف کوي.
ملګري ملتونه
د ملګرو ملتونو سازمان په سیمه ییزو ډلو کې د مینا سیمې په نوم کوم ځای نشته او نه هم د ملګرو ملتونو د نړۍ په جغرافیايي طرحه کې چې د ملګرو ملتونو د احصایوي دفتر (UNSD) له خوا کارول کېږي (په داسې حال کې چې دویم د 'لویدیځې آسیا' او 'شمالي افریقا' په نومونو فرعي سیمې لري، WANA وګورۍ). د ملګرو ملتونو یو شمېر اجنسۍ او پروګرامونه، د MENA سیمه تعریف کوي، خو کېدای شي، د دوی تعریفونه له یو بل سره توپیر ولري او ځینې مهال کېدای شي، ځانګړو مطالعاتو او راپورونو ته اړوند وي.
وانا (WANA)
د منځني ختیځ اصطلاح، د جغرافیايي ابهام او اروپايي محوریت له امله، یو شمېر کسان په ځانګړې توګه د کرنې او اقلیم پېژندنې په علومو کې غوره بولي. له «وانا» (WANA) اصطلاح (لویدیځه آسیا او شمالي افریقا) نه او یا هم له بلې لږ معمولې اصطلاح ناوا (NAWA) (شمالي افریقا – لویدیځه آسیا) کار واخلي. له وانا اصطلاح نه ګټنه له استعمار وروسته مطالعاتو له مخې پراختیا ومونده.
توسکاني
توسکاني ولایت  په ایټالوي Tuscany) د ایټالیا هیواد له ایداري برخو څخه یوه ده.
مینا
وانا (WANA)
د ملګرو ملتونو سازمان جغرافیايي طرح، چې د UNSD له خوا کارول کېږي، د وانا سیمه نه تعریف کوي، خو دوه فرعي سیمې لویدیځه آسیا او شمالي افریقا په ترتیب سره داسې تعریف کوي:
په ۱۹۹۵ ز کال کې په وچو سیمو کې د کرنیزو څېړنو نړیوال مرکز (ICARDA) چې هغه مهال په حلب ښار کې مستقر و، په لویدیځه آسیا/شمالي افریقا (وانا) کې یې ۲۵ هېوادونه شامل بللي: «افغانستان، الجیریا، مصر، ایتوپیا، ایران، عراق، اردن، لبنان، لیبیا، موراکو، عمان، پاکستان، سعودي عربستان، سوډان، سوریه، تونس، ترکیه او یمن». همدارنګه یې اشاره کړې چې د CGIAR تخنیکي مشاورې کمیټې (TAC) ایتوپیا، سوډان او پاکستان په ۱۹۹۲ ز کال کې د وانا له تعریف جلا کړي، خو بېرته یې دغه هېوادونه په کې ګډ کړي. ICARDA، په ۲۰۱۱ ز کال کې په یوه څېړنه کې ۲۷ هېوادونه/قلمرونه په وانا سیمه کې شامل بللي: افغانستان، الجیریا، بهرین، جیپوتي، مصر، ایریتریا، ایتوپیا، غزه تړانګه، ایران، عراق، اردن، کویټ، لبنان، لیبیا، موراتینیا، موراکو، عمان، پاکستان، قطر، سعودي عربستان، سومالیا، سوډان، سوریه، تونس، ترکیه، عربي متحده امارات او یمن.
دین
اسلام، د مینا سیمې په قلمرو کې تر ټولو مخکښ دین دی، ۹۱.۲٪ وګړي یې مسلمانان دي. د منځني ختیځ ، شمالي افریقا سیمې په ټولو ۲۰ هېوادونو او قلمرونو کې د مسلمانانو اټکل شوی شمېر ۳۱۵ میلیونه کسو ته رسېږي چې د نړۍ د ټولو مسلمانانو نږدې ۲۳ سلنه جوړوي. د «مینا» اصطلاح تر ډېره په سیمه کې اکثریت میشته مسلمانو هېوادونو اړوند کارول کېږي، په داسې حال کې چې په دغه سیمه کې یو شمېر هېوادونه، د مسلمانانو تر ولکې لاندې نه دي. په دغه سیمه کې نورغیر اسلامي دینونه عیسویت، یهودیت، ایزیدیزم، دروزیزم، افریقايي بومي دینونه، بربریزم او نور عربي بت پرستۍ دي.
سورة الاحزاب
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
سوزاک
د سوزاک یا د تشو متیازو په نالۍ کې د سوزش پیدا کېدل یوه تکلیفوونکې ناروغي ده، چې د نارینه‎و په نسبت په ښځينه‎و کې زیاته وي.
د نویو څېړنو له مخې د دغې ناروغۍ اسانه علاج د زیاتو اوبو څښاک کې دی.
په امريکا کې د یوې نوې تر سره شوې څېړنې له مخې ، سوزاک د متیازو نالۍ کې ځېنې باکتریاو د راپیدا کېدلو له امله رامنځ ته کېږی، چې د مخنیوي له پاره يې تر ټولو  اسانه لار د یو لېټر زیاتو اوبو څښل دي.
څېړنه کې راغلي چې د غه ناروغي په مثانه کې د ځینو باکتریاوو د راپیدا کېدو له امله رامنځ ته کېږي چې وروسته د متیازو نالۍ ته سرایت کوي. دغه باکتریا باید له مثانې څخه ژر تر ژره ووېستل شي. زیاتې اوبه د دې سبب کېږي چې دغه باکتیریاوې په متیازو کې له ځان سره خارجې کړي.
پر دې سربېره د زیاتو اوبه څښل د ګردې له ګڼو ناروغیو څخه د ځان خوندي ساتلو کې هم مهم رول لوبوي.
تړلې لیکنې
طب رنځپوهنه
30 اگسټ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
انافلاکسي
انافلاکسي (په انگرېزي: Anaphylaxis) يا انافلاکتيک شاک د حساسيت (الرژي) يو شديد غبرگون دی چې اکثراً د ژوند تهديدونکی دی. دا حالت د فرط حساسيت غبرگون دی چې د بېلابېلو لاملونو په سبب رامېنځ ته کېږي او انټيجېن د ايميونوگلوبولين اي (IgE) سره په ماسټ او بازوفيل ژونکو کې يوځای کېږي او په بې شمېره کچه هسټامين او نور انافلاکسي زېږنده توکي د وينې بهير کې خوشې کېږي. انافلاکسي په هغو کسانو کې چې د ځانگړو باندني اغېزپارونکو توکو پر وړاندې حساسيت لري رامنځ ته کېږي او يا هم شونې ده چې د حساسيت پرته رامېنځ ته شي.
نښې نښانې
د انافلاکسي لومړنۍ نښې نښانې په جلد کې څرگندېږي. د ناروغ د بدن تودوخه لوړېږي، د پوستکي رنگ يې تک سور اوړي او خارښ کوي. بيا همدا حالت نور هم پرمخ ځي او په جلد باندې لړمۍ او آن وړې تڼاکې هم رامېنځ ته کېږي. د ناروغ مخ، شونډې او ژبه پړسېږي او د سا د نلۍ د پړسوب او اېډيما په سبب ناروغ نه شي کولی په آسانۍ سره سا واخلي. ناروغ داسې احساسوي گنې ستونی يې بند دی. د دغو نښو نښانو تر څنگ سيانوسېز يا په وينه کې د آکسيجن د کمښت په سبب د پوستکي رنگ شين اوښتنه، برانکوسپازم، هايپوآکسي، د رگونو توسع يا پلنوالی، د وينې خج مخ په زوړه او ډېره ټيټېدنه چې د شاک سبب کېږي، رامېنځ ته کېدلای شي.
پېژندنه
د انافلاکسي د پېژندلو لپاره د ناروغۍ يو بشپړ پېښليک اخيستنه، په ناروغ کې ښکاره اعراض او نښې نښانې ليدل، او په آزمېښتون کې د ناروغ د وينې معايناتو د ترسره کولو بنسټيزې چارې دي. د وينې په پلازما کې د ټرېپټاز د کچې ټاکنه د انافلاکسي په پېژندنه کې او د پوستکي د اغېزمنۍ آزمېښتونه د حساسيت پارونکي توکي په پېژندنه کې مرسته کوي. انافلاکتيک شاک د انافلاکسي په سبب په لويه کچه د وينې د خج تر ټيټېدو وروسته پېښېږي. د دغه حالت درملنه که په وخت سره و نه شي نو دا يو وژونکی حالت رامېنځ ته کوي. د انافلاکتيک شاک درملنه بايد عاجله او بېړنۍ وي.
باقر فرين
جنرال باقر فرین د مزار شریف په ښار کې زېږېدلی او لوی شوی دی.
زده کړې
باقر فرین د مزارشریف د باختر لېسې تر ۱۲ ټولگي پورې زده کړې کړې دي. لوړې زده کړې يې د پخواني شوروي اتحاد په باکو ښار کې سرته رسولې دي.
دندې
له لوړو زده کړو نه وروسته يې لومړی د پلخمري د غوري سمټو په فابرېکه کې ، بیا یې د مزار شریف د سرې او برېښنا په فابرېکه کې دندې ترسره کړې دي. وروسته له دې يې د مزارشریف د نفت او غاز د تفحصاتو د ترانسپورت د مدیر په توگه دنده درلوده. بیا د مزار شریف د خاد کارمند شو. وروسته له دې په کابل کې د خاد د څلورمې (۴) ادارې رئیس شو او په وروستیو کې يې د دولتي امنیت وزارت د مرستیال په توگه دنده ترسره کوله.
سیاسي لاره
جنرال باقر فرین له سیاۍي پلوه ، کله چې زده کوونکی وو ، د شعله جاوېد غورځنگ (یا به گوند وو) غړی وو. د لوړو زده کړو پر مهال پرچمی وو. د ۱۳۵۸ ز کال د مرغومي تر شپږمې وروسته په دې خاطر چې روسي ژبه يې زده وه ، له شوروي سلاکارانو سره ډېرې نږدې اړېکي درلودل.
د ډاکتر نجیب الله پرضد کودتاه کې لاس
جنرال باقر فرین د ۱۳۷۱ ل کال په وري میاشت کې د ډاکتر نجیب الله پرضد کودتاه کې کارنده برخه درلوده او یو له هغو جنرالانو څخه وو ، چې د کابل په خواجه رواش هوايي ډگر کې يې د دولتي امنیت وزارت له بل مرستیال جنرال یار محمد او د ځانگړي گارد له بولندوی جنرال سید اعظم سید سره په گډه د نظار شورا جهادي ډلو د راښکته کېدو لپاره اسانتیاوې چمتو کړې وې او بیا يې هغوی ته دستورونه ورکول ، چې کوم ځواکونه د ښار کوم ځایونه ونیسي. باقر فرین د زده کړیالۍ د کلونو پر مهال د محسنیان لنډ نوم (تخلص) درلود ، خو د گوند د واکمنۍ پر مهال يې لنډ نوم فرین شو. د نجیب الله د حکومت تر راپرزېدو وروسته يې بیا هماغه د محسنیان لنډ نوم غوره کړ ، خو کله کله بیا د (( باقر فرین محسنیان )) په ډول هم خپل نوم لیکي. ویل کیږي ، چې فرین د امنیت وزیر غلام فاروق یعقوبي له وژنې وروسته له ډېرو پیسو سره له کابل هوايي ډگره په الوتکه کې تاشکند ته تښتېدلی وو. د ده ځينې نور کودتاه چي ملگري له مزارشریف نه تاشکند ته تللي ول. جنرال باقر فرین پر ۲۰۱۰ ز کال د جرمني د هامبورگ په ښار کې په یوه گوندي غونډه کې ویلي ، چې «د نجیب الله پرضد کودتاه په اړه ځینې مستند فلمونه په انترنېټ کې خپاره شوي او د هغه مهال ځینې پېښې خپرې شوې دي ، خو زه داسې اسناد لرم چې که مې خپاره کړل ، نو نورې څېرې به هم افشا شي .»
اخځونه
وېشنيزه:افغان جنرالان وېشنيزه:د ۱۳۷۱ لمريز کال د کودتا غړي وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال
وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:د شورای نظار غړي
زنګون
ځنګون د بدن یو له مهمو مفصلونو څخه شمېرل کېږي، که څه هم د ځنګنونو درد په ډېر عمر لرونکو( زړو ) کسانو کې ډېر وي خو ډېری ځوانان هم له دې درده کړېږي.
د ځنګونونو درد شخص، عمر او حالاتو ته په کتو بېلابېل لاملونه لري، خو له مهمو لاملونو څخه یې لاندیني موارد یادولای شو. د ځنګانه سولېدل (ارتروز یا استئو ارټریټ ) چي شوني ده هلته د مفصل غضروف ( د هډوکې نرمي لکه د غوږ هډوکی ) تخریب یا له منځه تللی وي.
د مفصلونو التهاب یا سوځېدل ( ارټریټ ) چي د مفصلونو یو ډول روماتیزوم دی او درد د هغه له مشخصوعلایمو څخه شمېرل کېږی.
اړیکه (فلم)
اړیکه (انگلیسي: Contact) د ۱۹۹۷ یو ساینس-افسانه (science-fiction) امریکایي فلم دی چې روبرټ زيميکس (Robert Zemeckis) یې جوړوونکی دی. کارل سېگن (Carl Sagan) په ۱۹۸۵ کې په همدې نامه یو ناول لیکلی وو چې دا فلم په اصل کې پر هماغه ناول جوړ شوی دی. د دې فلم لپاره کیسه هم کارل سېگن او د هغه مېرمنې ان ډرېين (Ann Druyan) لیکلې ده.
زنګون
د غضروف د نرمي پټيلا( د ځنګانه پر سر متحرک هډوکی ) دی د ځنګانه د شاو خوا عضلو او بندونو زیانونه د ځنګانه د مینیسک ( لیفي ته ورته غضروفي کلک جوړښت لري چي د ځنګانه د ننه د کونډیل هډوکې پورته خوا ته موقعیت لري ) زیانمنېدل یا پرې کېدل سپورټي زیانونه یا ضربه خوړل د ځنګانه د درد هغه لاملونه چي پورته مو یې یادونه وکړه د درملنې لپاره یې تاسو ته لاندینۍ سپارښتنې کېږي چي خورا ګټورې پایلې لري.
اړیکه (فلم)
د دې فلم ټوله کیسه پر جوډي فوسټر (Jodie Foster) ولاړه ده چې په فلم کې یې د ډاکټر الینور ارووې (Eleanor Arroway) رول لوبولی دی. الینور یوه ساینسپوهه وي او په تشیال کې د نورو ژوندیو شیانو کره ثبوتونه ترلاسه کوي او ټاکل کېږي چې له هغوی سره دې لومړۍ اړیکه هم الینور ونیسي. په دې فلم کې مېتیو ماکونهي (Matthew McConaughey)، جېمز ووډز (James Woods)، ټام سکېریټ (Tom Skerritt)، ویلیم فیکنر (William Fichtner)، جان هرټ (John Hurt)، انجېلا باسټ (Angela Bassett)، جېک بیوزي (Jake Busey) او ډېويډ مورس (David Morse) هم کار کړی دی.