cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د توهوکو سونامي او رېږدله ۲۰۱۱
په ۲۰۱۱ز کال کې د توهوکو زلزله او سونامي د مارچ په ۱۱مه په  jst۱۴:۴۶  کې رامنځته شوه. زلزله له ۹.۰ تر ۹.۱ میګاواټ پورې تر اوبو لاندې وه، چې مرکز یې په ارام سمندر کې و او له ۷۲ کیلومتره (۴۵ مایل) د توهوکو په سیمه کې د اوشیکا ټاپووزمې په خیتځ کې رامنځته شوه، چې کابو شپږ دقیقې یې دوام وکړ او د سونامي لامل شوه. دا په جاپان کې د نورو نومونو ترڅنګ ځینې وخت (د ختیځ جاپان زوروره زلزله) (هیګاشي نیهون دایشینسای) په نامه یادېږي. دغه ناورین ته په دواړو ژبو انګلیسي او جاپاني کې ۳.۱۱ وایي (په جاپانۍ ژبه کې سان ټین ایچي ایچین وایي).
دا په جاپان کې د تر ټولو زورورې زلزلې په نامه ثبت شوې او د نړۍ څلورمه زوروره زلزله ده، چې له ۱۹۰۰ز کال راهیسې یې په ثبت شوو ریکارډونو کې ځای خپل کړی دی. دغې زلزلې د سونامي پیاوړې څپې رامنځته کړې، چې ښایي د ۴۰.۵ مترو په لوړوالي (۱۳۳فوټ) سره په میاکو کې د توهوکو تر ایواته سیمې پورې رسېدلې وي. په سندای سیمه کې یې د ۷۰۰ کیلومترو پر ساعت  (۴۳۵mph ) سره حرکت وکړ او تر ۱۰ کیلومتره ( ۶مایله) پورې یې د هېواد دننه حرکت وکړ. د سندای اوسېدونکو ته یوازې له اتو نه تر ۱۰ دقیقو پورې خبرداری ورکړل شوی و او تر سلو ډېر ځایونه یې ویجاړ کړل. واورې، سونامي او د یخ درجه د دې لامل شوه، چې د ژغورنې عملیات له خنډ سره مخ کړي، د بېلګې په توګه ایشینوماکي هغه ښار و، چې تر ټولو دېر تلفات یې لرل او د سونامي پرمهال یې تودوخه ۰ درجه سانټیګراډ (۳۲ درجه فارنهایت) وه. په ۲۰۲۱ز کال کې رسمي امار خپاره شول، چې ۱۹۷۴۷ تنه مړه، ۶۲۴۲ تنه ټپیان او ۲۵۵۶تنه ورک وو او د ۲۰۱۵ز کال راپوره ښيي، چې ۲۲۸۸۶۳ تنه لا هم د بېځایه کېدو له امله په موقتي کورونو کې د دایمي اوسېدو لپاره ژوند کوي.
دا سونامي د فوکوشیما دایچي مرکزي ناورین شو، چې درې راکټورنه یې ذوب شول، په فوکوشیما کې د راډیواکټیو اوبه خارجېدل او په دوی پورې له تړلو سیمو نه په سلهاوو زره وګړي اغېزمن شول. د زیاتره برقي جنراټورونو تېل خلاص شول. دا چې بریښنایي قوت یې له لاسه ورکړ؛ نو د یخولو سیسټم ورسره ودرېد او د تودوخې لامل شوه، دغه تودوخه د دې لامل شوه، چې هایدروجن ګاز تولید شي. له تصفیې پرته، ګاز د تېلو په پورتني پوړ کې سره ټول شو، چې په پایله کې یې چاودنه وکړه او دا د دې لامل شو، چې د تېلو د ساحې چاودېدونکي پنلونه په زور سره له ودانۍ راووځي. د فوکوشیما دایچي د هسته یي ځواک له ۲۰ کیلومټره (۱۲ مایله) شعاع سره او د دې سیمې د هسته یې ځواک له  ۱۰ کیلومټره (۶.۲ مایله) شعاع سره د دې سیمې اوسېدونکي واېستل شول.
د زلزلې د لومړیو اټکل شوو زیانونو بیمه له ۱۴.۵ نه تر ۳۴.۶ میلیارد ډالرو پورې ښودل شوې وه. د جاپان بانک د دې په لټه کې و، چې د بازار حالت عادي کړي؛ نو د دې لپاره یې بانکي سیسټم ته د ۱۵ ټریلیون ین (۱۸۳ میلیارد ډالر) وړاندیز وکړ. د نړیوال بانک اټکل شوی اقتصادي لګښت ۲۳۵ میلیارده ډالر و، چې هغه یې د تاریخ لویه پېښه ونوموله. د ۲۰۲۰ز کال د مطالعې له مخې، زلزلې او وروستۍ پایلې یې په را وروسته کال کې د جاپان د ناخالصو کورنیو تولیداتو وده له ۰.۴۷ سلنه کمښت سره مخ کړه.
زلزله
د ۲۰۱۱ز کال د مارچ په ۱۱مه په  jst۱۴:۴۶ (05:46utc)بجو تر اوبو لاندې ۹.۱ (Mw) زلزله رامنځته شوه. دا زلزله د ارام سمندر په شمال لوېدیځ کې په لږه ژورتیا، یعنې ۳۲ کیلومتره سره رامنځته شوه. مرکز یې کابو له ۷۲ کیلومتره (۴۵ مایل) سره په جاپان کې د توهوکو په اوشیکا ټاپووزمه کې و، چې شپږ دقیقې یې دوام وکړ. دغه زلزله لومړی له ۷.۹ میګاواټ سره د USGS له خوا وړاندې شوه دا یې مخکې تر دې اټکل وکړ، چې وروسته دغه زلزله ۸.۸ میګاواټ بیا ۸.۹ میګاواټ او بیا ۹.۰ ته پورته شوه. د ۲۰۱۶ز کال د جولای په ۱۱مه USGS دا زلزله ۹.۱ ته پورته کړه. سندای زلزلې ته تر ټولو نږې ښار و، چې د زلزلې له مرکز سره په ۱۳۰ کیلومترۍ کې واقع و. دا زلزله له ۳۷۳ کیلومتره (۲۳۲ مایله) سره د توهوکو په شمال ختیځ کې رامنځته شوه.
سونامي
پورته خوا ته تګ له ۶ نه تر ۸ متره (۲۰ تر ۲۶فوټه) د ۱۸۰ کیلومتره (۱۱۰ مایله) په اوږدو کې د سمندر د تل له پراخوالي سره په ۶۰ کیلومترۍ (۳۷ مایله) کې د توهوکو له ختیځ ساحل نه د سونامي لامل شو، چې د جاپان د شمالي ټاپوګانو د ارام سمندر د ساحلي کرښو په اوږدو کې یې ویجاړۍ له ځانه سره لرلې. په زرګونو مړه شول او ټول ښارونه له منځه لاړل. په ټول ارام سمندر کې سونامي خپره شوه او د شمالي او سویلي امریکا ارام سمندر ته له الاسکا نر تر شیلي پورې ورسېده. خبرداري ورکړل شول او له ارام سمندر سره په سرحد درلودونکو هېوادونو کې اېستل پیل شول. که څه هم سونامي زیاتره دغه سیمې تر اغېزې لاندې راوستې، خو د څپو لوړوالی یې لږ و. د شیلي د ارام سمندر سواحل، چې یو له لرې سواحلو نه دی، چې له جاپانه په ۱۷۰۰۰ کیلومترۍ (۱۱۰۰۰ مایله) کې واقع دی، د ۲ مترو (۶.۶ فوټه) څپو له لوړوالي سره مخ شو، چې د جاپان د میاکو ښار په اومویه ټاپووزمه کې یې د اټکل شوو څپو لوړوالی ۳۸.۹ متره (۱۲۸فوټه) ښودلی و.
زیانونه او اغېزې
له زلزلې او سونامي نه د رامنځته شوو زیانونو کچه او پراختیا زیاته وه، چې زیاتره زیانونه یې د سونامي له امله وو. د ډېرو زیانمنو ښارونو ویډیوګانې او فیلمونه اخیستل شوي، چې ټول یې د خښتو او ډبرو ټوټې ښکاروي، چې د هېڅ یوې ودانۍ هېڅ برخه هم پر خپل ځای نه ده پاتې شوې. د زیانونو اټکل شوي لګښتونه لسهاوو میلیاردو ډالرو ته رسېږي. له سپوږمکۍ نه مخکې او وروسته اخیستل شوي انځورونه ښیي، چې ډېرو سیمو ته زیانونه اوښتي دي. که څه هم جاپان له میلیاردونو ډالرو سره معادل د سونامي ضد پر دیوالونو پانګونه کړې وه، چې لږترلږه د ۳۴۷۵۱ کیلومتري ساحلي کرښې ۴۰ سلنه یې جوړوله او تر ۱۲متره (۳۹ فوټ) پورې یې لوړوالی رسېده؛ نو بیا هم سونامي وکولای شو، چې په ډېرۍ اسانۍ ترې تېره شي. د سمندري دیوالونه ځينې برخې په دغې تېرېدنه کې له منځه لاړې.
د ۲۰۱۱ز کال د اپرېل په ۳مه د جاپان د ملي پولیسو ادارې وویل، چې د زلزلې او سونامي له امله ۴۵۷۰۰ ودانۍ له منځه تللې او ۱۴۴۳۰۰ ودانۍ زیانمنې شوې دي. ۲۹۵۰۰ ودانۍ په میاګي سیمه کې، ۱۲۵۰۰ ودانۍ په ایواته سیمه کې او ۲۴۰۰ ودانۍ په فوکوشیما کې زیانمنې شوې. په توهوکو کې درې سوه روغتونونه چې ۲۰بستریز یا تر هغو ډېر وو د دغه کړکېچ له امله زیانمن شول او ۱۱ روغتونونه په بشپړه له منځه لاړل. زلزلې او سونامي په جاپان کې کابو ۲۴ نه تر ۲۵ میلیون ټنه د خښتو ټوټې او پاتې شوني پرېښودل.
د ۲۰۱۸ز کال د سپټمبر په ۱۰مه د جاپان د ملي پولیسو د ادارې له خوا راپور خپور شو، چې ۱۲۱۷۷۸ ودانۍ په بشپړه نړېدلې، ۲۸۰۹۲۶ ودانۍ نیمایي نړېدلې او ۶۹۹۱۸۰ ودانۍ لږ زیانمنې شوې دي.
سرچينې
وېشنيزه:جاپان
سهيلا حسرت نظيمي
سهيلا حسرت نظيمي د افغانستان د راډيو تلويزون يوه پخوانۍ ويانده ده. هغه اوس هم د آريانا افغانستان په تلويزون کې د خپرونو چلوونکې او د پردې شا ته ځينې تلويزوني خبرتياوې لولي.
كويلا
«کویلا» (هندی-कोयला) یو هندی فلم چی ډاېريکټر ییراکیش روشن دی او په کال ۱۹۹۷م کی نشر شو. او د لوبګرانو څخه کولای سو چی شاهرخ خان، مادهوري ډکشټ او امریش پوری ته اشاره وکړو.
عبدالحکیم اخنذاده
عبدالحکیم اخنذاده د کاپیسا ولایت ،تګاب ولسوالۍ پخوانی ولسوال او سیمه ییز قومندان دی. نوموړی اوس له افغان امنیتي ځواکونو سره په ګډه د امنیت په برخه کې همکاري کوي.
BE
BE کیدای شي چې وي:
تصوف
د الرساله القشېريه ليکوال (امام ابو القاسم القشېري) ليکي چې په هره ژبه کې پاکي د تعريف وړ ده، او ناپاکي چې ددې ضد دى، د رټلو ده. نوموړې د رسول الله صلى الله عليه وسلم يو حديث (ذهب صفو الدنيا) او کدورت باقي پاتې شو، نو ځکه اوس مرگ د هر مومن لپاره يوه ډالۍ ده. امام قشېري وايي چې دا نوم د صوفيانو په ډله باندې راغبرگ شو. نو ځکه د يو سړي لپاره ويل کېږي، چې (صوفي سړى). او د ډلې لپاره د (صوفيان سړي) او هغه څوک چې ځان دې ډلې سره نښلوي، د (متصوف) په نامه سره يادېږي (صوفي ورته نشي ويل کېداى)، او د ډلې لپاره د (متصوفه) ؤ لفظ استعمالېږي.
د تصوف مانا
تصوفپوهانو د تصوف او صوفي د ماناگانو په اړه زياتې خبرې کړي، چې موږ به يې دلته يو څو ماناوې په لنډ ډول سره را واخلو: دې مني، او نه دې له څښتن تعالى څخه پرته بل څوک مني. بل قول يې دى، چې وايي: ( کله چې کوم صوفي وليد، چې د خپلې ظاهري بڼې په جوړولو يې زيات اهتمام کاوه، نو پدې پوه شئ چې د هغه باطن خراب دى).
تاريخ
کله چې نبي عليه السلام ومړ، نو هغه خلک چې وروسته لدې زېږېدل، نو هغوي ته به يې تابعي ويلې، ځکه چې د پېغمبر عليه السلام له يارانو سره به يې خبرې کړې وې، او هغوي به يې ليدلي ول. ددوي به دا نوم ښې لوړې درجې نوم گڼلو، او وياړ به يې پرې کاوه. بيا چې له دوي څخه وروسته کوم خلک پېدا شول (اتباع التابعين) ويل. لدې څخه وروسته د ځانځانۍ دوره پېل شوه. ډلې ټپلې راپيدا شوې. نو پدغه وخت کې يوه ځانگړې ډله وه، چې خلکو به د زاهدانو او عابدانو په نامه يادوله. خو کله چې بدعتونهخ راپېدا ش ول نو هرې ډلې به دا دعوه کوله چې کوله، چې په دوي کې هم زاهدان شته، پدې وخت کې د اهل سنتو څخه هه ځانگړې ډلې چې خپل نفسونه يې يې د الله تعالى په لار کې وقف کړي ول، او خپل زړونه يې له بې پروايۍ څخه ترخپلې وسې خوندي ساتلي ول. د خپلې لارې لپاره يو نوې نوم (تصوف) غوره کړ، چې وروسته بيا په همدې نامه (صوفيانو) سره ونومول شول. دا نوم له دويمې هجري سپوږمېزې پېړۍ څخه مخکې راپېدا شوې دى.
د لفظ ماخذونه
د تصوف د لفظ په مانا او ماخذ کې مختلفې راى دي، چې موږ به دلته هغه ټولې په لنډيز سره راواخلو: دا مانا خو سهې ده، مگر په لغوي ډول سره د (صف) نسبتي اسم (صفي) راځي، نه چې صوفي.
قادريه طريقه
دا طريقه ، چې د حنيد د مکتب تر اغېزې لاندې ده، مؤسس يې شيخ عبدالقادرجيلاني دی،چې په ۴۷۰ هجري کې زېږېدلی دی او په ۵۱۶ هجري کې وفات شوی دی. په شرعي علومو کې د تبحر خاوند ؤ او په (۱۳) علومو کې يې لاس درلود. فقهي فتوی به يې د امام شافعي او امام احمد بن حنبل په مذهب ورکول ، ډېر کرامات ده ته منسوب دي،چې ځينې يې دادي :
دده له مور څخه حکايت شوی، چې د روژې په مياشت کې به ده د ورځې د مور تی نه روده، يوه ورځ،چې د خلکو لپاره مشتبه وه،چې روژه به ويکه بوزه،نو د عبدالقادر له مور نه تپوس وشو، هغې وويل : تی نه روي. وروسته بيا خلکو ته معلومه شوه ، چې هغه ورځ د روژې ورځ وه. په خپله له ده څخه حکايت شوی،چې په افق کې يې ډېر عظيم نور وليد،چې يو صورت په کې ښکاره شو او ويل يې :
اې عبدالقادره ! زه ستا رب يم او ټول محرمات مې تاته حلال کړل ده ورته وويل : ورک شه ! لعينه ! له دې وينا سره هغه نور په تور تم بدل شو او هغه صورت لوگی وگرځيد، چې بيا يې ورته وويل : ما په دغه ډول اويا تنه د طريقو خاوندان گمراه کړي دي،مگر تا نجات وموند. چا له ده نه پوښتنه وکړه : ته څنگه پوه شوې،چې دا شيطان دی ؟ شيخ عبدالقادر وويل : د حرامو په حلالولو. وايي يوه ورځ په نظاميه مدرسه کې ډېر فقهاء او علماء راغونډ وو او شيخ عبدالقادر د قضاو قدر په باب خبرې کولې، چې يو مار له چت څخه راولويد او ټول و تښتېدل ، يوازې دی په کوټه کې پاتې شو او خپلې خبرې يې کولې،مار راغی د ده تر کميس لاندې ننووت او پر جسد باندې يې تېر شو ، له گريوانه يې راووت بيا يې له غاړې نه تاو شو او د ده په حال کې هيڅ تغير را نغی، مار بېرته ځمکې ته ښکته شو او مخامخ ورته په لکۍ ودرېده څه غږ ترې پورته شو، مگر څوک ، چې له کوټې نه دباندې وو، يو هم پوه نه شو،چې څه يې وويل ، مار بېرته لاړ او خلک کوټې ته را ننوتل. له ده څخه يې د غږ په باب پوښتنه وکړه ، چې څه يې ويل ؟ شيخ په ځواب کې وويل : مار راته ويل : ما ډېر اولياء په دغه شان ازمېيلي؛ مگر ستا ثبات مې په بل چا کې نه دی ليدلی. ما ورته وويل: ته يوچينجی يې، چې قضا او قدر دې په حرکت راولي او بس. دشيخ عبدالقادر تصوف سني او طريقه يې پر اعتدال ، د سنتو پر متابعت ، حب الخير، شفقت او تواضع بناء ده. نهه څلوېښت اولاده يې درلوده،چې يوولسو تنو يې دده لارښوونه او طريقه د أسيا په غرب او مصر کې خپره کړه. ده له فقيرانو ، صغيرانو ، وينځو او غلامانو سره ناسته ولاړه درلوده ، مگر د دولت اعيانو او اکابرو ته هيڅکله نه پاڅېده او نه د وزير او دسلطان دروازې ته ورته.
رفاعيه
دا طريقه سيد احمد رفاعي ته منسوبه ده، چې په ۵۸۰ هجري کې وفات شوی دی ، بني رفاعه د عربو يوه قبيله ده،چې رفاعي ورته منسوب دی. په ده کې رحم او شفقت ډېر زيات ؤ او په حيواناتو هم ډېر زهير ؤ ، حتا، چې کله به يې د جامو پر پيڅکه پيشو ويده وه او د لمانځه وخت به شو، هغه پيڅکه به يې د خپلو جامو نه غوڅه کړه او چې د لمانځه نه به بېرته راغی او پيشو به پاڅيدلې وه نو بېرته به يې په جامو پورې وگنډله.
احمديه
احمد بدوي د مصر له لويو اولياوو څخه دی، چې په ۵۹۶ هجري کې زېږېدلی ، د احمديه طريقې مُرشد دی. دی هم لکه رفاعي شافعي مذهب ؤ، د ده طريقه هم پر قرآن او سنتو اتکاء لري او دتعليماتو اساسي ټکي يې دادي : د نورو په مصيبتونو به نه خوشحاليږﺉ، گاونډيو ته به ضرر نه رسوﺉ، دبديو مقابله (به) په احسان سره کوﺉ، وږی به مړوﺉ، بربنډ به پټوي، پر يتيمانو او ضعيفانو به مهرباني کوﺉ.
سوقيه
د ابراهيم د سوقي طريقه ده، چې په ۶۷۶ هجري کې د ۴۳ کالو په عمر وفات شوی دی. طريقه يې پر خالص سني تصوف بناء وه او پر کتاب او سنت يې تمسک درلود. شريعت يې اصل او طريقت يې فرع گاڼه. د ټولو خلکو مينه يې د کمال ضروري شرط او د مُريد راس المال شمېره.
اکبريه
دا طريقه ځکه اکبريه بولي، چې شيخ الاکبر (محي الدين بن عربي) ته منسوبه ده. دا شيخ (۶۳۶ هجري) د وحدت الوجود زعيم دی،چې له وحدة الوجود څخه وحدة الاديان ته رسېدلی دی، ده ټول دينونه يو دين گاڼه،چې هغه د محبت دين دی. دده طريقه پرڅلورو صفتونو او خصلتونو بناء وه : چپ والی، گوښه توب، لوږه او بېخوبي.
په دې طريقه کې پير خپل مُريد ته امر کوي ، چې له ټولو صغيره گناهونو خخه توبه وباسي، پس له هغه يې بيا لاس پر لاس ږدي او ورته وايي،چې سترگې پټې کړه. اول درې ځله پېر لا اله الا الله وايي او مُريد يې اوري او پېر ورته غوږ نيسي. وروسته بيا تبرکاً دا آيت شريف وايي : (ان الذين يبايعونک) تر ( اجراً عظيماِ) پورې. پس له هغه مُريد هره ورځ سل ځله استغفار ، سل ځله لااله الا الله د زړه په حضور او دمانا په پوهه وايي، بيا سل ځله الله ورپسې سل ځله دا درود وايي : اللهم صل وسلم وبارک علی سيدنا محمد النبي الامي امام الهدي و علی اله وصحبه و سلم عدد کل ذرة الف الف کرة.
شاذليه
ددې طريقې مؤسس او باني ابو مديان ؤ او ابو الحسن علي شاذلي تونسي په خلکو کې رايجه کړه؛ ځکه يې شاذليه بولي. علي شاذلي په ۵۹۳ هجري کې زېږېدلی او په ۶۵۶ هجري کې وفات شوی دی. دا طريقه د علم پر مطلب او ډېر ذکر بناء ده او مشقت او مجاهده په کې ډېر ارزښت نه لري.
مولويه
د مولانا جلاالدين رومي طريقه ده ، چې په ۶۷۲ هجري کې په قونيه کې مدفون شو. ده رقص او موسيقي د ذکر په طريقه کې شامل کړه او عالمي شهرت يې وموند.
نقشبنديه
شيخ بهاؤالدين محمد بن محمد بخاري ، چې په شاه نقشبند مشهور ؤ، د دې طريقې پيشوا دی. دی بخارا ته نږدې په يوه قريه کې په ۶۱۸ هجري کې زېږېدلی او په ۷۹۱ هجري کې وفات شوی دی. نقشبنديه طريقه هم لکه شاذليه سهله او آسانه طريقه ده ، چې پر مُريد باندې ډېرې سختې نه راولې.
چشتيه
مؤسس يې معين الدين چشتي دی.
ځانگړي اصطلاحات
دا خبره روښانه ده، چې د پوهانو هره ډله ځانته د اصطلاحاتو يو ځانگړى گنج لري، کوم چې نورې ډلې نه استعمالوي. دوي په خپلو کې سره د ځانگړو غرضونو په لرلو سره ددې اصطلاگانو په ماناوو سره اتفاق کړې وي. مثلا ددې لپاره چې مخاطب په اسانۍ سره پوه کړي، يا دې لپاره چې کله هم دا اصطلاحات ياد شي، نو صوفيان سمدلاسه پرې پوه شي. اوس به راشو د صوفيانو ځانگړو اصطلاحاتو ته چې په لاندې ډول دي:
مقامb - حال - قبظ و بسط - هېبت او اُنس - وجود - جمع او فرق - جمع الجمع - فنا او بقا - غېبت او حضور - صحو او سکر - ذوق او شراب - محو او اثبات - سر او تجلى - لوائح، طوائح، لوامع - بواده او هجوم - تلوين او تمکين - قرب او بعد - شريعت او حقيقت - نفس - خواطر - علم اليقين- عين اليقين او حق اليقين - وارد - شاهد - روح - سر ---
نامتو افغان صوفيان
ابو علي سينا بلخي -- ابې نصر الفارابي -- حمزه خان شينوارې -- عبد الرحمن بابا -- خوشال خان بابا -- نجم الدين اخونزاده -- چکنور ملا صېب -- مهترلام بابا -- احمد شاه بابا -- ابو عبدالله بلخي -- احمد بن خضرويه بلخي -- شقيق بلخي -- ابراهيم بن ادهم -- ابو حاتم سجستاني -- خواجه عبدالله انصاري -- ميروېسس خان نيکه --
د اهل سنتو نامتو صوفیان
د اهل سنتو ډېر زیات صوفیان شته، مگر موږ به یې دلته د ځینو نامتو هغو نومونه راوړو:
دا هم وگورئ
| تصوف پېژندنه د تصوف نامتو طریقې چې په اسلامي نړۍ کې خپرې دي:
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:اسلامي فلسفه وېشنيزه:تصوف وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:ختيځ تصوف وېشنيزه:اسلامي تصوف
۱۷۶ (عدد)
۱۷۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۵ څخه  مخکي او د ۱۷۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۶:
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
خبري غونډه
خبري غونډې(انگرېزي: Press Conferences) چارواکي ولس ته نژدې کوي او ولس يې له لاسته راوړنو او راتلونکو پلانونو خبرېږي، دغه راز خلکو ته دا باور ورکوي چې دولت د شفافيت په پام کې نيولو سره ولس له خپلو چارو خبروي. کوښښ دې وشي غونډه پر يوې مهمې موضوع راوبولئ، هڅه وکړئ زيات معلومات راټول کړئ، زيات ارقام او شمېرې ستاسو د څرگندونو اهميت نور هم زياتوي. د يوې اغېزناکې غونډې جوړولو لپاره لاندې ټکي مهم دي:
وېشنيزه:غونډې
مطبوعاتي اعلاميه
مطبوعاتي اعلاميه (په انگرېزۍ کې: Press Release )مطبوعاتي اعلاميه هغه مطبوعاتي بيان دی چې خبري رسنيو يا مطبوعاتو ته لېږل کېږي، هدف يې خبريالانو او خبري رسنيو ته خبر ورکول دي، دا معلومات بايد گټور، دقيق او جالب وي.
نيمگړې مطبوعاتي اعلاميه
(له دې اعلاميې څخه د اړيکو برخه او د ادارې نوم ليرې کړل شوی دی) د متحده ايالاتو مرستيال رئيس جمهور د ايساف قومندانئ څخه ليدنه وکړه د متحده ايالاتو سناتور جو بايډن څوک به چي ٢٠په د جنورئ د انتخاب شوي مرستيال رئيس جمهور په توگه  د سوکند مراسم تر سره کړي د ايساف د مشر جنرال ډيوډ ميکرنن د ليدلو لپاره د ايساف مرکزي قومندانئ ته په لسم د جنورئ ولاړ. د نوموړي سره د سهيلي کرولينا سناتور هم ورسره وه. دا هيات د سهر په چائ کي جنرال ډيوډ ميکرنن سره وکتل. او د نوموړي لخوا يي په افغانستان کي د عملياتو په اړه معلومات تر لاسه کړل. ددئ کتنې څخه وروسته سناتور جو بايډن د ايساف په مرکزي قومندانۍ کې مېشت د متحده ايالاتو سرتيرو سره ليدنه وکړه. سناتور جو بايډن ډيره مننه، دا يو ډير لوئ کار دئ چي تاسو يي دلته کوئ. تاسي ډيره لويه قرباني ورکوئ. د ستاسو د خدمتونونه ډيره مننه.
د ځمکې گړۍ
د ځمکې گړۍ (انگریزي Earth hour) له نړيوال اقليمي بدلون سره د مبازرې په موخه د نړيوال طبيعت صندوق يوه غوښتنه ده چې له شخصيتونو، د هستوگنې سيمو، تصديو او حکومتونو څخه د هر کال د مارچ مياشتې په وروستۍ شنبه د ماښام له اته نيمو بجو څخه تر نهه نيمو بجو پورې د يو ساعت لپاره څراغونه بند او نور بريښنايي لوازم گل کړي، تر څو د ټيټ کاربن ايستنې او له اقليمي بدلون سره د مبارزې په اړه کلکه اراده څرگنده کړي. د دغه فعاليت اغيزه کومه ده؟ دغه فعاليت د لومړي ځل لپاره د اسټراليا په سيدني کې د مارچ په يو دېرشمه نېټه ماښام په اته نيمو بجو پيل شو چې له دوه مليونه او دوه لکه نه زيات کورونو او تصديو پکې برخه درلوده. د شمېرنې له مخې، په دغه يو ساعت کې سپمول شوې بريښنا د دوو لکو ټلويزيونونو د يو ساعت کارول پوره کولای شي. د نړيوال طبيعت صندوق موخه دا ده چې وگړيو د دې فعاليت په وسيله پوه شي چې خپل کوچني کړه وړه به زموږ پر چاپريال باندې ژوره اغيزه وکړي. نو موږ بايدد خپل ژوند په کوچنيو برخو کې د ټيټ کاربن ايستنې او چاپيريال ساتنې ته پاملرنه وکړو.
وېشنيزه:د موسم بدلون
تورخم
تورخم د افغانستان او پاکستان ترمينځه د ډیورنډ کرښې ترمنځ ښارګوټی او سيمه ده ، دا دواړو هېوادونو ترمينځه د تگ راتگ يوه لوی لار ده. دا د افغانستان ننگرهار ولايت د پاکستان د پښتونخوا او فدرالي قبايلي سيمو سره يو ځای کوي.دا د افغانستان او پاکستان له ټولو زياته مصروفه لار گڼلی کېږي ځکه چې په دې دواړو هېوادونو ترمينځه سوداگريزې او نورې چارې ترسره کېږي.
سرحدي لانجې
وېشنيزه:ننگرهار ولايت
نېكولو مكياوېلې
نېکولو مکياوېلې د ۱۴۶۹ ز کال د مې د مياشتې پر درېيمه نېټه په فلورېنس کې زېږېدلى دى. هغه د برنارډو دي نېکولو مکياوېلې دويم زوى دى. پلار يې يو وتلى او منلى قانونپوه او د قضاوت په دنده بوخت و. مور يې بارټولوميا دي سټيفانو نيلي نومېده او هغوى دواړه د پخواني فلورېنس له اشرافيانو څخه وو.
اصلاً د نوموړي ژوند په درې دورو وېشل شوى چې هره دوره يې په يوازې سر د فلورېنس په تاريخ کې يوه څرگنده او ارزښتناکه دوره شمېرل کېږي. د هغه د ځوانۍ دوره د اعليحضرت لورينتسو تر واکمنۍ او مشرۍ لاندې د فلورېنس له سترتوب سره يوځاى تېره شوې ده چې په ايټاليا کې يې د يو ستر زبرځواک حيثيت درلود.
په فلورېنس کې د مېديچيانو واکمني په ۱۴۹۴ز کال راوپرځېده او مکياوېلې په همدې کال کې په سياسي خدمت بوخت شو. د ماموريت پر مهال يې فلورېنس تر يو جمهوري حکومت لاندې خپلواک و، چې دغې ادارې تر ۱۵۱۲ز کاله پورې دوام وکړ او په ۱۵۱۲ز کال کې مېديچيان بيا واک ته ورسېدل او مکياوېلې خپله دنده له لاسه ورکړه. مېديچيانو په دويم پېر کې له 1512ز کال څخه تر ۱۵۲۷ز پورې حکومت وکړ او يو ځل بيا راوپرځول شول، چې دا وخت د مکياوېلې د ادبي فعاليت او زيات نفوذ پېر شمېرل کېږي. خو هغه د مېديچيانو تر دويم ځل ايستلو وروسته د ۱۵۲۷ز کال د جون پر ۲۲مه نېټه، د ۵۸ کلونو په عمر، پرته له دې چې خپله دنده بېرته ترلاسه کړي، له دې نړۍ څخه سترگې پټې کړې.
د زلميتوب دوره
که څه هم د مکياوېلې د زلميتوب په اړه دومره څه نه دي ويل شوي، خو فلورېنس په دغو ورځو کې دومره مشهور و چې کولى شو د دې نوميالي او وتلي ښاري مخکنى چاپېريال په اسانۍ نظر ته راولو.
فلورېنس يو داسې ښار بلل شوى چې دوه ډوله ټولواکيو پرې واکمني کړې ده؛ يو ډول يې د يوه توندخويه واکمن ساوونارولا (Savonarola) تر مشرۍ لاندې او بل ډول يې د ښکلا او برم مينه وال لورينتسو (Lorenzo) تر مشرۍ لاندې تېره شوې ده. که څه هم ساوونارولا يو ځل د فلورېنس پر خاوره ډېره اوږده واکمني درلوده، خو پر مکياوېلې يې اغېز ډېر لږ و او په دې کتاب کې يوازې د يوې بېلگې په توگه ورته پکار شوى دى. خو د لورينتسو د واکمنۍ پر مهال د مېديچيانو شان او شوکت مکياوېلې په کلکه اغېزمن کړى و. ځکه هغه په خپلو ليکنو کې د دې واکمن زياته يادونه کړې او دا هم د لورينتسو لمسى و چې مکياوېلې خپل کتاب ټولواک ورته ډالۍ کړى دى.
مکياوېلې په خپل اثر ((د فلورېنس تاريخ - The History of Florence)) کې د يو شمېر زلميانو ژوند انځور کړى، چې د زلميتوب دوره يې ورسره تېره کړې ده. هغه ليکي چې هغوى د جامو په اغوستلو او د ژوند په تېرولو کې تر خپلو نيکونو ډېر خپلواک و. خپل وخت يې په لوبو او پيسې يې بېځايه پر ښځو لگولې، د هغوى بنسټيز هدف دا و چې وښيي ترټولو ښې جامې يې پر ځان دي. هغوى به په ډېر هنر غږېدل او پر يو- بل يې ټوکې ټکالې کولې. د هغوى په منځ کې چې به چا پر نورو مسخرې وکړې او هغه به يې سپک کړ، تر ټولو هوښيار به بلل کېده. مکياوېلې خپل زوى گيډو Guido ته په يو ليک کې څرگندوي چې ولې بايد زلميان د خپل ليک- لوست له لرلي فرصت څخه پوره گټه پورته کړي او موږ دې پايلې ته رسوي چې مکياوېلې پخپل زلميتوب کې ډېر بوخت و.
هغه کاږي چې ما ستا ليک ترلاسه کړ، ډېر خوښ يم، په تېره بيا چې ته روغ- رمټ يې او زما لپاره تر دې بل ښه زېرى نه شته. که پاک خداى موږ دواړو ته ژوند راکړى و، زه به له تا يو ډېر اوچت شخصيت جوړ کړم، خو په دې شرط چې ته دې خپله ونډه ترسره کړې. بيا يې په يوې نوې خبرې تشويقوي او کاږي چې دا به ستا لپاره ښه وي، خو اړينه دا ده چې لوست وکړې او د دې لپاره چې له ناروغۍ د تل لپاره خلاص شې، د ليک- لوست او موسيقۍ د زده کړې دردونه او ستونزې پر ځان تېرې کړه. ځکه که ته ماته وگورې، د يو ډېر بې ارزښته مهارت په لرلو زما څومره درناوى کېږي.
زويه! که غواړې چې ما له ځانه خوښ وساتې، ځانته برياوې او وياړ وگټې، تل رښتينى اوسه او زده کړه وکړه. ځکه نور خلک به هغه وخت ستا مرستې ته تيار وي چې ته د خپل ځان مرسته وکړې.
د سياسي ژوند دوره
د مکياوېلې د ژوند دويم پېر د فلورېنس د خپلواک جمهوريت په چوپړ کې تېر شوى، چې په ۱۴۹۴ز کال کې د مېديچيانو له راپرځېدو څخه تر ۱۵۱۲ز کاله پورې، چې د هغوى د بياراتگ کال دى، دوام وکړ.
مکياوېلې په يوه دولتي اداره کې تر څلور کاله خدمت وروسته د فلورېنس د جمهوري دولت د خپلواکۍ او سولې د لس کسيزې شورا د دارالانشا مشر وټاکل شو او هغه په دې وخت کې د جمهوريت د چارو په پر مخ بېولو کې ډېره ونډه درلوده او په دې اړه موږ د هغه گڼ شمېر فرمانونه، لاسوندونه، صادره او وارده سياسي مکتوبونه او د هغه خپلې ليکنې لرو، هغه زيات شمېر مهم سياسي ماموريتونه ترسره کړي او د فلورېنس د ملي لښکرو په جوړولو کې يې زياتې هلې ځلې کړي دي. د هغه لومړى ماموريت په ۱۴۹۹ز کال کې د کاترينا سفورتسا Catherina Sforza دربار ته و، چې په ټولواک کې يې د (My lady of Forli) په نامه ياده کړې او د هغې له چلند څخه يې زده کړل چې پر کلاگانو له ډډې وهلو څخه ښه دا ده چې سړى د ملت اعتبار ترلاسه کړي، چې دا د مکياوېلې يو له مهمو اصولو څخه و او په مختلفو لارو يې پر دې ټکي ټينگار کړى دى، او ښوولې يې ده چې دا موضوع د ټولواکو لپاره حياتي ارزښت لري.
په ۱۵۰۰ز کال کې د پيزا پر ښار د جگړې د دوام په اړه د خبرو اترو لپاره د فرانسې د پاچا دوولسم لوېي دربار ته لاړ او دا هغه پاچا دى چې په ايټاليا کې يې پنځه سترې تېروتنې کړې وې او په پاى کې له ايټاليا څخه بهر وشړل شو، چې په ټولواک کې يې په لنډه توگه يادونه شوې ده. د مکياوېلې د سياسي ژوند ډېرى برخه پر هغو پېښو بوخته وه چې د شپږم پاپ الکسانډر او د هغه د زوى سيزار بورجيا (Cesar Borgia) ((ډيوک ولنټينو)) له ځانپالنې او واکپالنې څخه رامنځته کېدې او د همدې دواړو اعمال د ټولواک زياتره برخه جوړوي.
په ۱۵۰۳ز کال کې د درېيم پيوس (Pius III) يا پاپ الکسانډر د مړينې پر مهال مکياوېلې روم ته واستول شو، چې د هغه د ځايناستي ټاکنه وگوري او هلته د سيزار بورجيا په تېروتنه پوه شو چې د کارډينالانو ډلې ته يې د دې اجازه ورکړې وه چې دويم جوليوس د پاپ په توگه وټاکي.
پاپ جوليوس د هغو کارډينالانو له ډلې څخه و چې سيزار بورجيا ته يې د وېرې اسباب برابرولى شول. مکياوېلې په داسې حال کې چې پر دې ټاکنه تبصره کوي، واېي: "څوک چې په دې عقيده دي، چې نوې ښېگڼې او مرستې به له سترو او نامتو شخصيتونو څخه پخواني زيانونه هېر کړي، ځان تېرباسي". او دا هم پاپ جوليوس و چې په ۱۵۰۶ز کال کې يې دربار ته مکياوېلې واستول شو، کله چې پاپ پر بولونا خپل جگړه ييز عمليات پيل کول، او ددې عملياتو پايله يې هم هماغسې بريالۍ وخته، لکه د هغه نورې کارنامې چې د هغه د چټکۍ او بې پروايۍ له امله بريالۍ ختلې. مکياوېلې د همدې پاپ جوليوس په حواله بخت له ښځې سره تشبيه کړى او زياته کړې يې ده چې يوازې زړور او توند سړى کولى شي پر دواړو برلاسى شي. که څه هم ممکنه نه ده چې د ايټالوي دولتونو مختلف برخليکونه دلته وڅېړو، چې په پايله کې يې په کال ۱۵۰۷ز کې د فرانسې، اسپانيا او جرمني تر لاس لاندې راغلي ول. خو موږ غواړو دلته يوازې د هغو پېښو او درېيو سترو لوبغاړو په اړه خبرې وکړو، چې د مکياوېلې پر شخصيت يې اغېزه لرلې ده. هغه د فرانسې له پاچا دوولسم لوېي سره بې شمېره کتنې کړي، چې مخکې مو ورته نغوته وکړه.
مکياوېلې د اراگون فرديناند د يو داسې شخصيت په بڼه انځوروي چې د مذهب تر نقاب لاندې يې سترې کارنامې ترسره کړي، خو په حقيقت کې يې رحم، وفا، خواخوږي، انسانيت، سپېڅلتوب او ايمانداري نه درلوده او که د دې ځانگړنو تر اغېز لاندې راغلى وى، نو راپرځېدلى به وى. امپراتور ماکسيميليان (Maximilian) چې د خپل پېر له په زړه پورې څېرو څخه يو و، شخصيت او مقام يې ډېرو لاسونو انځور کړى دى، خو مکياوېلې چې په کال ۸-۱۵۰۷ز کې د هغه دربار ته د سفير يا ځانگړي سياسي استازي په توگه تللى و، د هغه ډېرې نيمگړتياوې او عيبونه په ډاگه کوي او د يو ضعيف الاراده شخصيت په توگه يې معرفي کوي. يو داسې شخصيت، چې د نورو په وکالت د خپلو طرحو عملي کول، له نظره غورځوي او د خپلو هيلو په ترسره کولو کې دومره ټينگار نه کوي.
د مکياوېلې د ماموريت پاتې کلونه په هغو پېښو بشپړېږي، چې د کامبرې له تړون څخه راپورته شوي دي. دا تړون په کال ۱۵۰۸ز کې د پاپ او درېيو اروپايي زبرځواکونو تر منځ، چې پورته يې يادونه شوې، لاسليک شو، چې موخه يې د وېنېسانو د جمهوريت راپرځول و او د ويلا (Vaila) په جگړه کې دې موخې ته ورسېدل. هغه وخت چې وېنېسانو ټولې هغه سيمې په يوه ورځ له لاسه ورکړې، چې په اتو سوو کلونو کې يې ترلاسه کړې وې. په دې وخت کې فلورېنسيانو ته يو سخت رول ورپه غاړه وه. کله چې يې د داسې تربگنۍ او دښمنۍ پر غاړه شتون درلود چې د پاپ او فرانسې تر منځ راپورته شوه. ځکه فرانسې په دې ملگرتيا کې د فلورېنس د جمهوريت د ټولو تگلارو پلي کول پر غاړه اخيستي و.
کله چې په ۱۵۱۱ز کال کې دويم پاپ جوليوس د فرانسې په وړاندې سپېڅلى تړون جوړ کړ او د سويسيانو په مرسته يې فرانسويان له ايټاليا څخه بهر کړل، فلورېنس د پاپ په واک کې ولوېد او اړ و چې د پاپ شرايط ومني، چې له دې شرايطو څخه يو د مېديچيانو بيا واک ته رسېدل و. د ۱۵۱۲ز کال د سپټمبر پر درېيمه د مېديچيانو بياراتگ او د جمهوريت راپرځېدنه، له دندو څخه د مکياوېلې او د هغه د ملگرو د گوښه کېدو يوه نښه وه او په دې توگه د هغه سياسي ژوند پاى ته ورسېد. ځکه لکه څنگه چې څرگنده ده، هغه پرته له دې چې خپله دنده بېرته ترلاسه کړي ومړ.
ليکنې او مړينه
مکياوېلې د مېديچيانو له راتگ سره سم د يو څو اوونيو لپاره په دې تمه پاتې شو، چې د نوي واکمن په اداره کې به خپله څوکۍ بېرته ترلاسه کړي. خو دا هيله يې ترسره نه شوه او د 1512ز کال د نومبر پر اوومه د يو فرمان په ترڅ کې له دندې گوښه شو. لنډ مهال وروسته د مېديچيانو په وړاندې په يوه دسيسه کې د لاس لرلو په تور بندي شو، چې د شکنجو په ورکولو يې تر پوښتنو لاندې ونيو.
نوي مېديچي پاپ لسم ليو Leo x هغه له بند څخه خلاص کړ او خپلې کوچنۍ شتمنۍ ته چې فلورېنس ته نژدې په سان کاسيانو (San Casciano) کې پرته وه لاړ او هلته يې خپل ژوند ليکوالۍ ته ورکړ.
فرانسيسکو ويټوري (Francessco Vettori) ته په يوه ليک کې چې د ۱۵۱۳ز کال د ډسمبر پر ديارلسمه نېټه يې ليکلى، په دې پېر کې يې د خپل ژوند په اړه ډېرې په زړه پورې څرگندونې کړي، چې موږ ته د ټولواک د ليکلو په اړه د هغه ميتود او انگېرنې بيانوي.
وروسته تر دې چې له کورنۍ او گاونډيانو سره خپلې بوختياوې بيانوي، کاږي چې: کله چې شپه خپل تور څادر راغوړوي، زه کور ته راگرځم او د خپلې مطالعې خونې ته ځم، په ننوتځي کې د کروندگر جامې، چې گرد او چټلۍ پوښلې وي، له ځانه ليرې کوم، د درباري اشرافيانو جامې اغوندم او چې کله بيا په جامو کې پټ شم، د پخوانيو څېرو لرغوني دربار ته ورتېرېږم او هلته د هغوى له خوا په مينه منل کېږم، هلته هغه خواړه خورم چې زما لپاره ځانگړي شوي. په دې ځاى کې زه له هغوى سره د خبرو په کولو کې زړه نه وهم چې د هغوى د اعمالو لاملونه ترې وپوښتم. هغوى ماته په ورين تندي او لورېينه د دې پوښتنو ځوابونه راکوي، چې زه د څلورو ساعتونو لپاره د هېڅ ډول ستومانۍ احساس نه کوم، ټول دردونه هېروم، فقر ما نه مايوسه کوي، له مړينې څخه نه وېرېږم. ځکه زه په بشپړه توگه د دغو سترو څېرو په واک کې يم.
د دې کتاب سرليک او هغه چاته چې بايد ډالۍ شوى وى، بدل شول او په پاى کې د ناڅرگند لامل له مخې لورينتسو دي مېديچي (Lorenzo de Medici) ته ډالۍ شو. په ځينو کتابونو کې راغلي چې گليانو دي مېديچي په ۱۵۱۶ز کال کې د يوې دسيسې په ترڅ کې ووژل شو، له همدې امله لورينتسو ته ډالۍ شو. که څه هم مکياوېلې له کاساويکيو سره په دې اړه خبرې کړې وې، چې دا کتاب بايد ورولېږي او يا يې په خپله هغه چاته ورکړي چې ورته ډالۍ کوي يې. خو تر اوسه لا داسې شواهد نه دي موندل شوي چې لورينتسو به کله دا کتاب ترلاسه کړى او يا به يې لوستى وي. خو هغه مکياوېلې ته خپله څوکۍ بېرته ورنه کړه. که څه هم د هغه د ژوندون پر مهال د دې کتاب نظريې او ليکنې نورو په خپل نامه تېرې کړې وې، خو ټولواک د مکياوېلې په وسيله نه و چاپ شوى، ځکه يې متن تر مناقشې لاندې و.
مکياوېلې ويټوري ته په خپل ليک کې زياتوي چې که دا کوچنى کتاب څوک ولولي، نو ورته جوته به شي چې په دې تېرو پنځلسو کلونو کې، چې ما د سياست په مطالعه کې تېر کړي، نه مې خوب کړى او نه مې وخت بېځايه تېر کړى دى، چې يو ځل خلکو ته بيا د يو داسې شخصيت په توگه خدمت وکړم، چې د نورو په لگښت يې تجربه ترلاسه کړې او زما په وفا کې هېڅ شک نه شته. ځکه څرنگه چې مې تل وفا کړې او پر ژمنه درېدلى يم، زده مې نه دي چې څنگه يې مات کړم. ځکه څوک چې زما په څېر رښتينى او وفادار وي، خپل طبيعت ته بدلون نه شي ورکولى او زما نننۍ بېوزلي زما پر رښتنولۍ شاهدي ورکوي.
مخکې تر دې چې ټولواک پاى ته ورسوي، مکياوېلې د يو بل کتاب ((د ټيټوس ليويس د تاريخ د لسو لومړيو ټوکونو په اړه بحثونهDiscourses on the first decade of Titus Livius)) په ليکلو پيل وکړ، چې ټولواک هم د دې کتاب د موضوع يوه برخه ده. دې او بې شمېره نورو کوچنيو کتابونو هغه تر ۱۵۱۸ز کاله پورې بوخت وساته، چې تر دې وروسته يې د يو کوچني کميسيون مشري پر غاړه واخيسته ترڅو په جنوا (Genoa) کې د فلورېنسي سوداگرو چارې تر څارنې لاندې ونيسي.
په ۱۵۱۹ز کال کې مېديچي چارواکو د فلورېنس اوسېدونکو ته يو څه سياسي امتيازات ورکړل چې له مکياوېلې او يو شمېر نورو څخه يې د يوه نوي اساسي قانون د جوړولو لپاره سلا- مشورې واخيستلې، چې تر دې قانون لاندې يوه لويه جرگه (Great Council) رامنځته کړي، خو په دې او هغې پلمې يې رسمي بڼه ورنه کړه.
په ۱۵۲۰ز کال کې فلورېنسي سوداگر يو ځل بيا مکياوېلې ته راوگرځېدل چې له لوکا (Lucca) سره د هغوى ستونزې اوارې کړي. ۱۵۲۰ د فلورېنس ادبي ټولنې ته د مکياوېلې د بيا ورداخلېدو له کبله د يادونې وړ کال دى او په دې وخت کې ټولو د هغه شتون حس کاوه. همدارنگه د هغه بل کتاب "د جگړې هنر Art of war" لپاره يې هم اړتيا ورته درلوده. همداراز هغه په دې کال کې د کارډينال دي مېديچي په غوښتنه د يو بل کميسيون مشري پر غاړه واخيسته چې "د فلورېنس تاريخ the History of Florence" وليکي او دې کار هغه تر 1525ز کاله پورې بوخت وساته.
کېدى شي د مکياوېلې په وړاندې د خلکو مينې او علاقې مېديچيان دې ته چمتو کړي وي چې هغه په دې دنده بوخت کړي، ځکه يو لرغونى ليکوال په دې نظر دى چې يو وړ سياستپوه له دندې پرته د يو ستر کب مثال لري، چې که يې په يوې تشې جالې پسې په ټوپ وهلو بوخت ونه ساتئ، نو هڅه به وکړي چې بېړۍ واړوي.
کله چې "د فلورېنس تاريخ" بشپړ شو، مکياوېلې دغه کتاب روم ته له ځان سره يووړ، چې گليانو دي مېديچي ته، چې په دې ورځو کې د دويم کلمينټ (Clement II) تر لقب لاندې پاپ وټاکل شو، ډالۍ کړي.
د تعجب وړ ده چې مکياوېلې په ۱۵۱۳ز کال کې ټولواک د مېديچيانو د لارښوونې لپاره هغوى ته په داسې حال کې ډالۍ کړ، چې هغوى په فلورېنس کې نوي واک ته رسېدلي ول او په ۱۵۲۵ز کال کې يې د فلورېنس تاريخ د دې کورنۍ مشر ته په داسې حال کې ډالۍ کړ، چې راپرځېدل يې نژدې شوي و او په همدې کال کې د پيويا (Pavia) جگړې په ايټاليا کې د فرانسې واکمني له منځه يووړه او لومړى فرانسيس يې د بنديوان په توگه د خپل ستر سيال پنځم شارل په لاس کې پرېښود، چې دا کار د روم د لوټ او تالان سبب شو او د دې خبرې په اورېدو د فلورېنس ولسي گوند مېديچيان راوپرځول او بيا يې له هېواده وشړل.
مکياوېلې چې په دې وخت کې له فلورېنس څخه بهر و، په چټکۍ بېرته راوگرځېد، چې خپله پخوانۍ څوکۍ، چې هماغه د خپلواکۍ او سولې د لس کسيزې شورا د دارلانشا مشري وه، ترلاسه کړي. خو له بده مرغه فلورېنس ته تر رارسېدو لنډ مهال وروسته ناروغ شو، چې بيا وروسته د ۱۵۲۷ز کال د جون پر ۲۲مه نېټه يې له دې نړۍ څخه سترگې پټې کړې.
که څه هم څوک نه پوهېږي چې د مکياوېلې هډونه به چېرته پراته وي، خو فلورېنس هغه ته د سانټاکروس (Santa Croce) په کليسا کې يو ستر او مجلل منار جوړ کړى او د خپل دې نامتو زوى په څنگ کې يې د دې اعتراف کړى چې: "نورو "ولسونو" که هرڅه ترې زده کړي وي، خو ايټاليا د هغه په اثارو کې د يووالي نظر او په اروپايي هېوادونو کې د رېنېسانس پيل موندلى دى".
وېشنيزه:اېټاليايي فيلسوفان وېشنيزه:فيلسوفان وېشنيزه:د لوېديځ فيلسوفان وېشنيزه:تاريخپوهان وېشنيزه:ساينسپوهان وېشنيزه:اېټالیا
بيرېليوم
بيرېليوم (په انگرېزي: Beryllium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Be سمبول او ۴ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
مشخصات
بیریلیم یو سپین سپین فلز دی. دا نسبتا نرم دی او ټیټ کثافت لري.
تاریخچه
بیریلیم د فرانسوي کیمیا پوه نیکولاس لویس واوکلین لخوا په بیرل او زمرد کې د آکسایډ په توګه کشف شوی او جلا شوی (1828) د الماني کیمیا پوه فریډریچ واهلر او فرانسوي کیمیاست انتونین A.B لخوا په خپلواک ډول د فلزي په توګه کشف شوی.
مرکبات
د بیریلیم نور مهم مرکبات د بیریلیم هالایډز شامل دي بیریلیم هایدروکسایډ ، او بیریلیم سلفیټ.
د استعمال ځایونه
بیریلیم په ګیرونو او کوګونو کې په ځانګړي توګه د هوایی چلند صنعت کې کارول کیږي بیریلیم د مسو یا نکل سره مرکباتو کې د ګیروسکوپونو ، چشمونو ، بریښنایی تماسونو ، سپاټ ویلډینګ الیکټروډونو او غیر سپارکینګ وسیلو جوړولو لپاره کارول کیږي. بیریلیم یو سپین فلز دی.
سرچينې
google.rll=function(a,b,c){var d=function(f){c(f);h(a,"load",d);h(a,"error",d)};g(a,"load",d);b&&g(a,"error",d)};google.aft=function(a){a.setAttribute("data-iml",Date.now)};google.startTick("load");var k=google.timers.load;a:{var l=k.t;if(e){var m=e.timing;if(m){var n=m.navigationStart,p=m.responseStart;if(p>n&&p<=l.start){l.start=p;k.wsrt=p-n;break a}}e.now&&(k.wsrt=Math.floor(e.now))}}
وېشنيزه:کيمياوي توکي
نهنگ
نهنگ د اوبو د تی لرونکی حيواناتو څخه دی چي د نړي په سمندرونو کې ژوند کوي. نهنگ دنړۍ دستروحيواناتوپه ډله كې راځي،چې وزن يې له سلوڅخه تريوسلوپينځوسوټنوپورې رسيږي. دغه حیوان سږي لری او ژوندی بچیان زېږاوي. نهنگ دخپل ژوندپه اوږدوكې لس يا پينځه ځلې بچيان زيږاوې ددغه حيوان عمر په منځنى كچه تر اتياووكالونوپورې رسيږي.
سرچینه
وېشنيزه:نهنگان
بورقه
بورقه يا چادري بورۍ ته ورته د ښځو د سر نه تر پښو پورې د پوښلو يو کالی دی چې د سترگو پر ځای جالی لري او نور ټول بدن پکې پټېږي. دا کالی د عربانو او فارسيانو لخوا په افغانستان کې دود شوی. عربان دې کالي ته برقع او پارسيان يې چادري بولي. د پښتنو په تاريخ کې هېچا بورقه نه اغوستله او د بورقې پر ځای به ښځو د ستر او حجاب لپاره لوی څادر اغوسته چې د هغوی د سر وېښتان او نيمه پورته تنه پکې پټه وه. خو د جهاد په وخت کې چې د بېلابېلو عربي هېوادونو سخت دريزه خلک د جهاد لپاره راغلل نو د ځان سره يې دغه نوی کلتور هم راوړ چې هغوی به په خپلو ښځو بورقې وراغوستلې او نورو افغانانو ته يې هم د داسې کالي د اسلامي فرايضو له ډلې شمېرل. تر څو داسې وخت راغی چې دا کالی په افغانستان کې دود شو او د طالبانو د واکمنۍ په وخت کې د ښځو لپاره يو حتمي کالی و. پښتانه اوس هم دې کالي ته خپل نوم نه لري او په عربي نوم بورقه يا چادري يې پېژني، او دا پخپله د هغه حقيقت ثبوت دی چې پښتنو ښځې څادرونه اغوستل او بورقې يې نه اچولې.
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:حجاب
بورون
بورون (په انگرېزي: Boron) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د B سمبول او ۵ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
د خټکو نڅا
پروفيسر راج ولي شاه خټک وايي: خټک ډانس اوس يو کلتوري روايت پورې محدود شوی خو يو وخت د دې د ارزښت نور اړخونه هم و، ښکاري داسې چې خټک ډانس د خټک قبيلې مخصوص رسم په توګه له همدې قبيلې څخه سرچينه اخلي، د خټک قبيلې بنيادي استوګنه د وزيرستان په شوال غرونو کې وه، له شوال نه بنو ته او بيا همداسې هوارو سيمو ته راښکته شول، بيا داسې راغلل، کرک او ميانوالې پورې، پښتانه جنګيالي و چې په خپلو منځونو کې يې هم جګړې کولې او له اغيارو سره يې هم جنګونه کول، دا اتڼ ډېر فزيکي قوت غواړي، کله چې ډول او سورنی راغلل نو په دې اتڼ کې هنري اړخ راپيدا شو، اوس د دې اصل رنګ د موسيقۍ په نورو سازونو هم کيږي، خو اصل يې په ډول او سورني سره دی، هغه وخت به دوی د پټکي په لونګۍ ملاتړله او د خټکو څڼې مشهورې دي، د سر د وجود د فکر او د پښو تر منځ يو زبردست توازن و. په دې کې به مشرانو بوډاګانو او ځوانانو ټولو برخه اخسته، چې په دې ډانس کې نارينه رنګ ډېر جوت دی او په چا کې چې مردانه صفت نه وي هغه يې نشي کولای.
خټک ډانس د پښتنو د تشخص يو ځانګړی هنر دی، چې هم هنري رنګ او هم کلتوري ارزښت لري، چې په پاکستان کې د ملي نڅا په توګه هم منل شوی، په دې نڅا کې د پښتون تشخص اظهار کيږي، د دې ډانس مقبوليت دومره دی چې دا په ټولو پښتنو کې مشهور دی او که څه هم چې نوم يې خټک ډانس دی خو يواځې په خټکو پورې محدود نه دی پاتې شوی.
په دې کې يو روحاني اړخ هم شته، د مولانا روم چې کوم رقص سما ده په هغې کې يوه معنی ده، چې د لاسونو په ښکته پورته کولو او انداز کې يې د کائناتو په اړه يوه معنی پرته ده، نو خاصکر په خټک ډانس کې هم دغه اړخ شته، خو په دې لا کار نه دی شوی، چې روحانی ارزښت يې څومره دی، د وجود او روح در منځ د توازن راوستو لپاره څومره پکار راتلی شي، نو بايد د دې نڅا په روحاني اړخ هم خبرې وشي، ځکه د دې ټول حرکتونه هم ډېرې معنی ګانې لري.
ویاندویۍ فن
وياندويی په فن ګي تاسی دغه اصول په نظر کي ونیسی
۱-مناسبه لهحه
۲-په ویوکو فشارراولی
۳-خپله لهجه معلومه ګړي
B
B کیدای شي چې وي:
امام علي رحمانوف
امام علي رحمان (يا امام علي رحمانف، امامعلي رحمان) په ۱۹۹۲ عیسوی کال د پخوا نی شوروي د ړنگیدولو څخه وروسته کله چی د تاجیکستان لمړنی مشر تابه رحمان نبیف استعفا ته مجبور او د واکه څخه لری شو، د تاجیکستان د عالی شورا د ریاست باندی وټاکل شو. امام علی رحمانف تر دی دمخه لاهم د تاجیکستان د کرهڼی دسازمان ریس وو.
اما علی رحمان په ۱۹۹۴ عیسوی کال کی د تا جیکستان په ولسمشری باندی وټاکل شو. او پسله پنځو کالو په ۱۹۹۹ عیسوی کال کی د دوم ځل لپاره د اوو کالو په موده د ولسمشری دنده یی په غاړه واخیستل. خو د قانون پربنسټ یوه کس د دری پلا دپاره نسوای کولای چی ولسمشر ی باندی وټاکل شی.
په ۲۰۰۳ عیسوی کال د تاجیکستان اساسی قانون د ځینو اصلاحاتو د پاره یوی پراخی ټولټاکڼی ته پریشودل شو. چی په دغه اصلاحاتو کی یوه هم دا ووچی امام علی رحمان و کولای سی بیا هم ولسمشری باندی وټاکل شی.
د چارواکو په وینا په دغه ټولټاکڼی ( رفراندوم) کی ۹۶٪ خلگ گډون کری وو. خو د حکومت مخالفین دا ونه منله او او پر دغه کار باندی نیوکی وکړلی او دا چی په دغه ټولټاکڼی کی د خلگو واټونه د پوره پوهی پر اساس ورکړ شوی نه وو.
احمد ولي
احمد ولي يو افغان سندرغاړی دی.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
یاهو!
یاهو یوه امریکایي گڼ ملیتي انټرنټي شرکت دی چې مرکزي دفتر یې د امریکا د متحده ایالاتو د کالیفورنیا په ښار دی. د یاهو ویبپاڼه د خپل پراخه د لټون ماشین او سربېره پر دې د بریښنالیک د غوره چوپړتیاوو د درلو له امله په نړۍ ډیر مینه وال لري چې د دې ویبپاڼې د کتونکو شمیر په میاشت کې ۷۰۰ میلیونو تنو ته رسیږي او له دې امله یاهو د امریکا له سترو ویبپاڼو څخه یوه ده.
وېشنيزه:یاهو
فوز الكبير
الفوز الكبير في اصول التفسير ده مولانا شاه ولي الله محدث دهلوي رحمة الله عليه هغه اثر دى چي په دير زيار يي د تفسير د اصولو فه باره كي ليكلى دى.
۱۷۷ (عدد)
۱۷۷ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۶ څخه  مخکي او د ۱۷۸ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۷:
په کلینډر کې
۱۷۷ کولاي سي:
سهيلا صديقي
مېرمن صديقي د افغانستان د لومړنيو ښځينه جنرالانو له ډلې نه ده. هغې د افغانستان د وروستني پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ نه راپدېخوا په رسمي دندو بوخته وه او په ۲۰۰۴ ز. کال کې يې تقاعد وکړ.
وېشنيزه:افغانې وزيرانې
د متحدينو د پناه عمليات
د متحدينو د پناه عملیات (Operation Allies Refuge) د متحده ايالاتو يو پوځي عملیات وو، تر څو په افغانستان کې د 2001-2021ز کلونو د جګړې په وروستيو ورځو کې له ګواښ سره مخ ځينې افغان ملکيان، په ځانګړي ډول ژباړونکي، د امريکا د سفارت کارکونکي او د کډوالۍ د ځانګړې ويزې (SIV) نور احتمالي غوښتونکي د هوا له لارې په الوتکو کې ورسوي. د متحده ايالاتو کارکونکو د هېواد د پلازمېنې کابل، د حامد کرزي نړيوال هوايي ډګر څخه د تخليې په هڅو کې د ناټو او نورو سيمه يیزو اتحاديانو سره هم مرسته وکړه. دا عمليات له افغانستان څخه په پراخه کچه د امريکايي پوځ د وتلو او د ګڼو هېوادونو وړ بهرنيانو او له ګواښ سره مخ افغانانو تخليې سره هممهاله تر سره شول.
SIV ته غوښتنلیک سپارونکي د هوا له لارې متحده ايالاتو ته ورسول شول، چېرته چې دوی په لنډمهالي ډول د متحده ايالاتو پوځ له ځانه سره ساتلي وو، تر څو د SIV شرايط بشپړ کړي.
عملیاتي تاریخ
د دې عملیاتو نوم د 2021ز کال د جولای په څوارلسمه نېټه د بايډن د ادارې له خوا اعلان شو. د جولای په دوه ویشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د استازو مجلس د افغان ژباړونکو لپاره د ويزې د حد زیاتولو او افغان SIV د بهير د چکولو لپاره د چټکتيا (ALLIES) د قانون په مټ د ژوند او زيان خطر د مخنیوي په موخه قانون تصويب کړ. د جولای په دېرشمه نېټه، د افغان ژباړونکو لومړۍ 221 کسيزه ډله د ويرجينيا (فورټ لي) ته ورسېده، تر څو د SIV پروسه بشپړه کړي، په کومه پروسه کې چې لږ تر لږه 20000 SIV درلودونکي او غوښتونکي بايد له افغانستانه ايستل شوي وای.
د اګست په دولسمه نېټه، په افغانستان کې د طالبانو د پرله پسې برياليتوبونو څخه وروسته، د بايډن ادارې اعلان وکړ چې د حامد کرزي نړیوال هوايي ډګر ته به 3000 امريکايي سرتيري واستوي، تر څو د سفارت کاکونکي، امریکاي اتباع او د SIV غوښتونکي له هېواده وباسي. د اګست په ديارلسمه نېټه، د لومړۍ لواء، د اتم سمندري کنډک، دويمې لواء، لومړي سمندري کنډک او لومړۍ لواء، يو سل او څلور نويم زري کنډک څخه سمندري ځواکونه او د پوځ ملي ساتونکي کابل ته ورسېدل. د اګست په اولسمه نېټه، د لومړي پلي جګړه ييز ټيم له غونډ، د دوه اتيا يمې ايربورم فرقې څخه د پوځ پراشوتي سرتيري د شمالي کارولينا د (فورټ بريګ) څخه کابل ته ولېږدېدل. د SIV غوښتونکو د بهير پر مخ وړلو لپاره نور 1000 هوايي ځواکونه او پوځي مامورين قطر ته استول کېدل. په ورته وخت کې، په کابل کې د متحده ايالاتو د سفارت کارکونکو حساس توکي او هغه توکي له منځه وړل چې د سفارت نښان يا د متحده ايالاتو توغ يې درلود، چې د سقوط پر مهال يوه معياري طريقه ده. هليکوپتر الوتکو د سفارت د ودانۍ او کابل هوايي ډګر تر منځ خلک ولېږدول.
د اګست تر شپږ ويشتمې نېټې، د رامسټين هوايي مرکز، لينډسټول سيمه ييز روغتيايي مرکز، ګرافين ووهر، هوهينفيلس، سپنګډاهلم هوايي مرکز او په المان کې د راين ارډيننس بيرکس، په ايټاليا کې نيول اير سټيشن سګونيلا، په کوسوو کې د بونډ سټيل پنډغالی او په اسپانيه کې د نيول مرکز روټا هم په دې کې برخه واخيسته.
د کابل هوايي لېږد
د اګست په پنځلسمه نېټه طالبانو کابل ونيو. افغان امنيتي ځواکونه له کابل څخه وتښتېدل او زرګونه افغان ملکيان په دې هيله د هوايي ډګر پر لور په منډه شول چې الوتکو ته پورته شي، په پايله کې يې د هغو افغانانو د ګډوډۍ منظر منځ ته راغی چې هڅه يې کوله په زور پوځي الوتکو ته پورته شي. پنټاګون او د بهرنيو چارو وزارت وويل چې په هوايي ډګر کې به پوځي ځواکونه نږدې 6000 سرتېرو ته لوړ کړي. د متحده ايالاتو پوځ د ورځې په پای کې د هوايي ډګر امنيت او هوايي ترافیکي واک په خپل لاس کې واخيست. په دې نقطه کې، د اتحاديانو د پناه عمليات د ټولو SIV پناه غوښتونکو، د سفارت د کارکونکو، امريکايي اتباعو او وړ افغانانو، چې له هېواد څخه يې د تېښتې هڅه کوله، د هوا له لارې د لېږدولو د يوې نوې هڅې سره همغږي شول.
د اګست په شپاړسمه نېټه، يوې C-17 بار وړونکې الوتکې، چې د معمول مسافرو بار يې 150 پوځي پراشوتي سرتېرو څخه کم وي، شا اوخوا 823 تنه په خوندي ډول د قطر  العديد هوايي ډګر ته ورسول، او په دې ډول يې C-17 ډوله الوتکې لپاره نوی تاريخ رقم کړ. (د لومړيو شمېرو تر مخې دا شمېر تقريباً 640 و، خو د متحده ايالاتو هوايي ځواک چارواکو وروسته وويل چې په لومړي سر کې دوی هغه ماشومان نه وو شمېرلي چې په بسونو کې د والدينو په غېږو کې ناست وو). پنټاګون تايید کړه چې د متحده ايالاتو د مرکزي قوماندانۍ مشر جنرال (Kenneth F. McKenzie Jr) د قطر په پلازمېنه دوحه کې مېشتو طالب مشرانو سره کتلي وو. طالب مسئولينو د (McKenzie) له خوا د کابل هوايي ډګر په کارولو سره د پناه غوښتونکو د تېښتې له شرايطو سره موافقه کړې وه. د متحده ايالاتو د پوځ تورن جنرال (William Taylor) وويل چې د شپې تر مخې C-17 ډوله نهه نورې الوتکې ورسېدې، دې الوتکو کې وسايل او 1000 نور سرتيري ورسول شول. په جلا ډول، اوو C-17 ډوله الوتکو له 700 څخه تر 800 پورې مسافر له هوايي ډګر څخه و ايستل، په دوی کې 165 امریکايي اتباع وو، په داسې حال کې چې پاتې يې د کوم بل هېواد اتباع و چې د SIV لپاره يې غوښتنلیکونه سپارلي وو.
د اګست په اولسمه نېټه، په ديارلسو الوتکو کې شا او خوا 1100 کسان وايستل شول. سپېنې ماڼې وويل چې له 3200 څخه زيات امريکايي اتباع، دايمي اوسېدونکي او کډوال له هېواده ايستل شوي وو، او نږدې 2000 افغان ژباړونکي د SIV د بهير بشپړولو لپاره متحده ايالاتو ته رسول شوي وو. د اګست په اتلسمه نېټه، د بهرنيو چارو مرستيال وزیر (Wendy Sherman) وويل چې د متحده ايالاتو پوځي الوتکو نږدې 2000 کسان ايستلي دي، او زياته يې کړه چې د تخليې لپاره يې له 4840 څخه زياتو نورړ کسانو پورسه بشپړه کړې ده. د بهرنيو چارو وزارت همدا راز وويل چې د متحده ايالاتو پوځ نږدې 5000 کسان له هېواده ايستلي دي. د اګست په نولسمه نېټه په دولسو الوتنو کې له 2000 څخه زیات کسان ايستل شوي وو. پنټاګون وويل چې له هېواده يې نږدې 7000 کسان ايستلي دي.
د اګست په شلمه نېټه، په شپاړسو الوتکو کې شا اوخوا 5700 کسان و ايستل شول. پنټاګون وويل چې له هېواده يې شا اوخوا 12700 کسان ايستلي دي. د اګست په يو ويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د پوځ تورن جنرال (William D. Taylor) اعلان وکړ چې په تېرو څو اونيو کې 17000 کسان ايستل شوي دي، په دوي کې 2500 امريکايان دي. طالبانو کله کله د برتانيې له خوا د تخليې د هڅو مخه نيولې وه.
د اګست په دوه ويشتمه نېټه، ولسمشر جوبايډن وويل چې شونې ده، د يو دېرشم اګست له ضرب الاجل وروسته هم امريکايي سرتيري افغانستان کې پاتې شي. هغه همدا راز اعلان وکړ چې د اګست له پنځلسمې راهيسې 28000 کسان ايستل شوي دي، او د جولای راهيسې ټول 33000 کسان ايستل شوي دي.
ماستریخت
ماستریخت په هالنډي Maastricht) د هالنډ هیواد په سویل کې پروت ښار دی. ماستریخت ښار په ۲۰۱۷م کال کې کابو ۱۱۸ زره وګړي لرل.
مېسرشمېت بي اف ۱۰۹
مسراشمیت ب‌اف ۱۰۹ (په المانی:Messerschmitt Bf 109 )یوه آلماني ښکاری الوتکه وه چی د ۱۹۳۷ کال څخه تر ۱۹۴۵ کال پورې جوړېدله. دغه ښکاری الوتکه د دويمې نړیوالې جگړې په وخت کی تر ټولو مهم او گڼ شمېر لرونکي ڼازي ښکاري الوتکه وله. د مسراشمیت لمړی الوتکه په ۱۹۳۴ کال کی جوړه شوه او لمړی الوتنه یی په ۱۹۳۵ کال کی عملی شوه. د ۱۹۳۷ کال څخه تر ۱۹۴۵ کال پورې ۳۳۹۸۴ الوتکې جوړې شوې.
سرچینې
‎
وېشنيزه:آلمانی الوتکې وېشنيزه:د مسراشمیت الوتکې
نغمه
نغمه چې کورنی نوم ېې ښاپېرۍ ده د افغانستان يوه تکړه سندرغاړې او د ۱۹۷۰ زېږيز کال د پيل ځلانده او نوميالۍ هنرمنده گڼل کېده. ښاپېرۍ ٬نغمه٬ خپل پخواني خاوند منگل سره يوځای د افغانستان سندريز بڼ په پښتو ، دري ، اوردو ژبو تود ساتلی و. د سندرو پسته او كوډگره ژبه يې آن د اورېدونكو ډېرو شډلو ذهنونو ته هم لاره کړې. نغمه د پښتو ژبې د ښځينه سندرغاړو د كتار په پيل كې راځي. نوموړې د افغاني ټولنې د دودونو هغه ځنځيرونه چې له مخه ېې ښځينه و ته سندرې ويل په عامه ځايونو اواستوگنځايونو کې ننگونه ښکارېدل مات کړل او د نوموړې د خاوند په مرسته او هڅونه د سندروبڼ کې پښه کېښوده.
مخينه
ښاپېرۍ نغمه د سيد سلېمان شاه لور ده او په ۱۱ د مرغومي، ١٣٤٢ ل. كال کې د کندهار ولايت د چاوڼۍ د سيمې په ۷مه ناحيه كې زېږېدلې ده. د ښوونځي له وختونو يې ترانې وييلې او لومړی ځل يې په ۱۶ کلنۍ کې د افغانستان په تلويزون باندې سندرې وييل پيل کړل چې لومړنۍ سندره يې سوځم په غمونو کې په چلن د زمانې، وځي له خولې ستا د مينې ترانې وه. ښاپېرۍ د كندهار هغه سندرغاړې ده، چې په ټوله نړۍ كې پېژندل شوې او تر اوسه يې دسندرو ٢٥٠٠ كېسټونه (فيتې) ډكې شويدي. پر دې سربېره نغمې په اروپا، اسيا او شمالي امريكا كې يو لړ كنسرټونه هم وركړيدي. نوموړې په وړوكتوب كې دسندرو ويلو ترڅنگ د سندرو ليكلو وړتيا هم درلوده. همدا لامل و، چې شاعره شوه او په دې وروستيو كې يې د شعرونو يوه ټولگه هم خپره شوه. نغمه په پيل كې د خپلې كورنۍ له خوا له يولړ ستونزو سره مخامخ وه، خو هغې خپل كورني ځنځيرونه پرې كړل او په خپل سندريز غږ سره يې د ډېرو پام ځانته واړاو. كله، چې په كندهار كې د ښاپېرۍ ژوند له گواښ سره مخ شو، كابل ته ولاړه او هلته يې له کابل راډيو سره پر سندرو پيل وكړ. په هېواد كې د ناوړه شرايطو له امله نغمې خپلو سندرو ته دوام ورنه كړاى شو ، همدا لامل و، چې پاکستان او بيا له هغه ځايه يې بهر ته كډه وكړه. هغه ۵ وروڼه او ۲ خويندې لري.
زده کړې
نغمې تر ۹ ټولگي د کندهار په بي بي عينو لېسه کې زده کړې کړي، کابل ته د کډه کېدو وروسته يې په رابعه بلخي لېسه کې تر ۱۲ ټولگي خپلې زده کړې رسولي خو د ۱۲ ټولگي بريليک يې نه دی ترلاسه کړی.
موسيقي د نغمې له انده
نغمه دسندرو او موسيقۍ نړۍ ته له يوې موخيزې زاويې گوري، د هغې په اند د انسانانو ترمنځ د مقصديت معيارونه جلا جلا دي، كه چېرې زموږ په ټولنه كې يو عمل د مقصديت معيار وگڼل شي حتمي نه ده، جې په بله ټولنه كې به هم خلك ورته په همدغه سترگه گوري، خو تر كومه بريده، چې د موسيقۍ د مقصديت خبره ده، موسيقي د ټولو انسانانو شريك ارزښت دى او د هرې ټولنې په نفسياتو كې ځانگړى ځاى لري.هنر او موسيقي د انسان په ژوندانه پورې تړلاى څيز دى، انسان له موسيقۍ پرته د خپلو غمونو او خوښيو شريك نه لري، نغمه موسيقۍ ته د انساني ژوندانه د يوې څرگندې اړتيا په سترگه گوري: " هر هنر ځانته ژبه او جوړښت لري، موسيقي هم د خپل ارزښت ا و اړتيا له مخې يوه بېله او ځانگړې ژبه ده، موسيقي په " سا، رې، گا،ما، دا، ني، سا توريو ولاړه ده او دغه توري بيا د خپل نوعيت او څرنگوالي له مخې د موسيقۍ كيف او څرنگوالى رابرسېره كوي.
پښتو فولكلوريكه موسيقي
پښتو فولكلور د پښتو ژبې او ادب يوه شتمنه او بډايه برخه ده ، دغې برخې ته تر اوسه ډېره لږه پاملرنه شوېده، د نغمې په اند د پښتو فولكلوريكې موسيقۍ لپاره محمددين زاخېل، ايوب، گلزمان، اولمير ، سيدعالم، قمرگلې، گلناربېگم، بخت زمينې او يوشمېر نورو د قدر وړ خدمتونه كړيدي.مېرمن پروين ، ناهيد او قمرگله هغه ښځينه سندرغاړې دي، چې سندرو يې دنغمې پر روح ډېره اغيزه كړې او د پرون په څېر يې نن هم سندرو ته غوږ ږدي. هغه وايي په پښتني ټولنه كې د سندرغاړو ارزښت او درناوى نشته، گلناربېگم د پښتو موسيقۍ د پرمختيا او ودې لپاره ټول عمر وقف كړى و،هغې پښتو سندرو او پښتو موسيقۍ ته ترلتامنگيشكرډېركاروكړ،خوچايې دخدمتونو قدرونه كړ، لتا، چې موسيقي يې په ولس كې په سپېڅلتيا نمانځل كيږي، نړيواله څېره شوه، خو گلنار دگور تر ورځې هم چا ونه پوښتله.