cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وحدة الوجود
د یوناني فیلسوفانو د وحدت الوجود آند
د یونان هېواد لومړي فیلسوف، چې د وحدت الوجود او تلوالي (ابدیت) ناره یې پورته کړه، او د نړۍ د یووالي (وحدت) یې د هغې تابع وگڼو، زینوفان ...... دی. چې ددې ښوونځي له سرخیلانو څخه هم گڼل کېږي. او چا چې له ده څخه مخکې په دې اړه څه ویلي ول، د هغوي وینا دومره روښانه نه وی. او نه یې هم دومره گرانښت ترلاسه کړ. اپلاتون او ارستو لیکلي چې وحدت الوجود بنسټگر زینوفان دی. ارستو وایي، چې هغه (زینوفان) د وحدت مبدا ... وجود د له د وجود له کلي وحدت سره یو گڼي. او ښکاره ده، چې د موجوداتو سرچینه یو وجود دی، نو د دوییز (ثنویت) پوښتنه هم نشي راپیدا کېدای. لیکن دې فیلسوف د نړۍ حقیقت هم منلې، او د ځينو نورو په څېر یې هغه د وهم و گومان سره تعبیر کړې. زېنوفان لومړی شخص و، چې د شرک او ډېرو څښتنانو د جهاد توغ پورته کړ، او یوه څښتن یې د نورو موجوداتو له صفاتو څخه پاک وگاڼه. دې وایي، چې انسان چې کوم څیز د ځان لپاره د کمال باعث گڼي، هماغه شې د څښتن لپاره د ثابتولو کوښښ کوي. دې دا سوچ نه کوي که چېرې په ژوو کې شعور واي او هغوي هم همدارنگه د ځان په څېر گڼلای، نو د څښتن څېره به داسې وه، چې پنجې او وېښتان او لکۍ به یې و. څښتن تعالی له جسماني نیمگړیتاوو او اخلاقي خامیو څخه پاک دی.
پارمینډس او وحدت الوجود
پارمینډس د خپل ښوونکي په څېر د هستۍ په وحدت گروهه درلوده. د وجود نه پیل شته او نه پای، هغه ازلي او ابدي او لا محدوده دی. او هېڅ د عقل څښتن د یو وجود پرته، چې ټول وجود دی، بل کوم حقیقت نشي منلای.
ده د وجود ازلیت او ابدیت باندې داسې استدلال وکړ، چې که چېرې وجود حادث وگڼل شي، نو دا پوښتنه راولاړېږي، چې وجود له وجود څخه پیدا شو که له عدم (هېڅ) څخه؟ که چېرې له وجود څخه راغې، بیا له خپل ځان څخه را پیدا شو، مانا دا، چې له مخکې څخه وجود و، او په دې توگه ازلیت ثابتېږي. او که چېرې وویل شي، چې له عدم (هېڅ) څخه منځته راغلې، نو دا مفروضه د عقل قرین نده.
رواقي فلسفه
راوقيان هم د وحدت الوجود قایله دي، لیکن ددوی وحدت، مادي وحدت دی، او څښتن د نړۍ ترتیبوونکې گڼي، نه د پنځوونکي (پیدا کوونکي) په توگه. رواقیان دوه څیزه مني. یوه ماده و بل توان و قوت. لیکن له قوت څخه د دوی موخه نه خو قدرت و توان دی، او نه هم هغه توان چې د خوځښت سبب گرځي. ددوي په خیال: انسان کې قوت (نفس) دی، او په نړۍ کې څښتن. او ماده په انسان کې جسم دی، او په نړۍ کې عنصري مواد. د رواقیانو په وړاندې داواړه (ماده و قوت) له یو بل سره تړلي دي. قوت فاعل دی او ماده منفعل ده. (دوي دا دواړه د یوه وجود دوه اړخه کڼي).
وحدة الوجود
د افغانستان بودایي او هندو میراث
د اوسنې افغانستان په خاوره کې بېلابېلو مذهبي او توکمیزو ټولنو ژوند کړی. د اسلام له فتحې وړاندې، د هندوکش په سوېلي برخو کې زونبیل او کابل شاهان واکمنان وو. کله چې د ۳۹۹ او ۷۵۱ زېږدیزو کلونو ترمنځ چینايي سیلانیانو (فکسیان، سونګ یون، شوان ژانګ، وانګ هایون-تسو، هوان چاو او وو کانګ) افغانستان ته سفر وکړ، دوی یادونه وکړه چې په شمال کې د آمو سیند او په سوېل کې د اندوس سیند ترمنځ په بېلابېلو سیمو کې هندوییزم او بودیزم رواج و او عملي کېده. د دوی د سفرونو پر مهال دا خاوره د کوشانیانو او ورپسې د هپتالیانو تر واکمنۍ لاندې وه. ویل کېږي چې هپتالیان د هندو خدای سوریا سر سخت او لېواله پیروان وو.
مهاجمو عربو مسلمانو په ۶۵۳ – ۶۵۴ زېږدیزو کلنو کې د زمینداور (هلمند ولایت) زنبیل پاچا ته اسلام ور معرفي کړ، ورپسې، مخکې له دې چې په لوېدیځ کې مسلمان شوي زرنج ښار ته را ورګرځي، همدا پیغام یې کابل ته راوړ. معلومه نه ده چې څو کسانو نوی دین قبول کړ، خو کابل شاهان د زرنج صفاري مسلمانانو ته په ۸۷۰ زېږدیز کال د کابل تر بایللو پورې غیر مسلمان پاتې شول. وروسته په شمال کې د بخارا له لوري سامانیانو په سیمه کې خپل اسلامي نفوذ پراخ کړ. ویل کېږي چې له غزني څخه د غزنویانو تر راتګ وړاندې هم مسلمانان او غیر مسلمانان په کابل کې څنګ په څنګ اوسېدل. "کابل یوه کلا لري چې د خپل ځواک له امله شهرت لري، چې د لاس رسي یوازې یوه لاره لري. د ننه په کې مسلمانان دي او یو ښارګوټی لري چې د هند کافران په کې  اوسېږي."
— اصطخري، ۹۲۱ زېږدیز کال   په افغانستان کې د هندو لومړۍ یادونه په ۹۸۲ زېږدیز کال کې په حدود العالم کې راغلی، چې په "ننهار" (ننګرهار) کې د یوه پاچا په اړه وایي، چې په اسلام د مشرف کېدو لپاره عامه ننداره په لاره اچوي، همدارنګه، نوموړي له ۳۰ زیاتې ښځې درلودې چې "مسلمانې، افغانې او هندو" مېرمنې یادې شوې دي. زیاتره دا نومونه د عربو له خوا د جغرافيائی اصطلاحاتو په توګه کارول کېدل. د بېلګې په توګه، هندو (یا هندوستاني) له تاریخي اړخه د هغو کسانو د توصیف لپاره د جغرافیایي اصطلاح په توګه کارول شوی چې د هند په نوم د سیمې بومي اوسیدونکي وو، او افغان هغه چا ته کارول کېده چې د باختر په نوم د سیمې اوسیدونکی و.
البرت پارسونز
البرت ریچارد پارسونز (۲۰ جون ۱۸۴۸ – ۱۱ نومبر ۱۸۸۷ زکال) مخکښ امریکايي سوسیالېست او بیا وروسته د د انارشېستي اخبار مدیر مسئول، ویناوال او کارګري فعال و. په ځوانۍ کې نوموړي د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال په تکزاس کې د امریکا د کنفدریشن ایالاتو په پوځ کې خدمت وکړ. له جګړې وروسته هغه په تکزاس کې استوګن او د پخوانیو غلامانو د حقونو مدافع او بیا وروسته د بیارغاونې پر مهال یو جمهوري غوښتونکی چارواکی شو. نوموړی په ۱۸۷۳ زکال کې له خپلې مېرمن لوسی پارسونز سره شیکاګو ته کډه وکړه او په اخبارونو کې یې کار وکړ. همدا ځای و چې هغه د کارګرانو له حقونو سره لیوالتیا پیدا کړه. په ۱۸۸۴ زکال کې هغه د الارام (The Alarm) اخبار د مدیر مسئول په توګه کار پیل کړ. پارسونز د شیکاګو یو له هغو څلورو راډیکال راهبرانو څخه و چې پولیسو ته د بم اېښودلو په برید کې چې د های مارکېټ پېښه بلل کېږي، د توطئې په جرم محکوم شو او په دار وځړول شو.
لومړي کلونه
البرت پارسونز د ۱۸۴۸ زکال د جون په ۲۰ مه د آلاباما په مونتګومري کې وزېږېد؛ هغه د بوټانو او چرم د کارخونې د څښتن له لسو زامنو یو و چې په اصل کې له مېن څخه و. پارسونز ادعا کوله چې د مخکښو انګلیسي کډوالو له اولادې څخه دی، د دې له امله چې «پارسونز لومړنۍ کورنۍ» په ۱۶۳۲ زکال د روډ آیلنډ ایالت نارګانست خلیج ته ورسېده. د مور له اجدادو څخه یو یې د امریکا په انقلاب کې له جورج واشنګټن سره و چې په براندي واین جګړه کې یې وڼده لرله. نوموړی همدارنګه په انقلاب کې د بل افسر ډګر جنرال ساموئل هولډن پارسونز او همدارنګه د کپتان پارسونز چې په بانکر هېل جګړه کې ټپي شوی و؛ له لمسیانو څخه و.
د البرت مور او پلار دواړه د هغه د ماشومتوب پر مهال مړه شول او دغه ماشوم یې پرېښود څو د خپل مشر ورور ویلیام هنري پارسونز (۱۸۲۶- ۱۹۰۷ زکال) تر لاس لاندې را لوی شي، هغه واده کړی و او د تګزاس په ټایلر کې یې د ټایلر ټلګراف په نامه یو کوچنی اخبار چلاوه. د ۱۸۵۰ مې لسیزې په نیمايي کې د دوی کورنۍ له تایلر څخه جانسون ښارګوټي ته کډه شوه او د دریو کلونو لپاره یې په پوله کې ژوند وکړ. له دې وروسته هغوی بېرته تکزاس ایالت ته را کډه شول او د برازوس سیند په دره کې یې یوه کرونده جوړه کړه.
په ۱۸۵۹ زکال کې هغه مهال چې البرت ۱۱ کلن و د خپل ورور کورنۍ یې خوشې کړه څو د تګزاس په واکو سیمه کې له خپلې خور سره ژوند وکړي. پارسونز د خپل ورور د کور له خوشي کولو یو کال وړاندې ښوونځي ته لاړ څو د ګلاوستون په ورځپاڼې کې کار زده کوونکی شي، هغه اړیکه چې پارسونز هغه د اووه کلن «قرارداد» په توګه توصیف کړه څو د چاپوونکو صنعت زده کړي.
کورنۍ جګړه او بیارغوونه
په ۱۸۶۱ زکال کې د امریکا د کورنۍ جګړې پیل، یا هغه چې پارسونز ورته «د غلامانو لرونکو یاغیتوب» ویل، هغه دې ته اړ کړ څو د ورځپاڼې د پیرودونکي ځایګی چې ده به «چاپګر شیطان» باله خوشی کړي. پارسونز په ۱۳ کلنۍ کې داوطلب شو څو د "Lone Star Greys." په نامه نامنظمې ډلګۍ کې د متحده ایالاتو د کنفدرسیون ځواکونو په ګټه جګړه وکړي. له پرسونز څخه لومړۍ پوځي ګټنه د مورګان په نوم د بخار په مسافر وړونکې بېړۍ کې وه چې د مکسیکو خلیج ته په ننوتو یې دا جرات وکړ چې د جنرال ډیوېډ اې. توئیګز ځواکونه چې تګزاس یې د واشنګټن په موخه پرېښی وو تعقیب کړي.
له بېرته راګرځېدو وروسته، پارسونز د کنفدریشن په معمولي پوځ کې د نوم ثبتولو په لټه کې و، هغه ایډیا چې د هغه د کار مشر او لارښوود، چې د ګلاوستون ورځپاڼې چاپوونکی و پرې ملنډې وهلې. پارسونز په اخبار کې دنده پرېښوده او د توپخانې له هغې ډلګۍ سره چې د تګزاس په سابین پاس کې په چټکۍ سره جوړه شوې وه یوځای شو؛ هغه ځای چې مشر ورور یې هم هلته د پیاده نظام د یوه ګروپ کپتان و. پارسونز د یوه کال لپاره په پوځي تمریناتو کې ونډه واخیسته او د توپچیانو لپاره یې د «پوډرو د شادي» (هغه چې باروت به یې برابرول) په توګه کار وکړ.
پارسونز له جګړې وروسته د تکزاس واکو ته راوګرځېد او خپل قچر یې د ۴۰ جریبه (۱۶۰ زره متر مربع) ولاړو جوارو سره بدل کړ. هغه پخواني غلامان وګمارل څو د محصولاتو په راغونډولو کې ورسره مرسته وکړي؛ هغه د محصولاتو د سم پلور په مرسته وکولای شول د واکو پوهنتون د شپږ میاشتني فیس لپاره کافي کچه پیسې ومومي؛ یاد پوهنتون اوس مهال د بایلر شخصي باپتېست کالج په توګه پېژندل کېږي.
په کالج کې له زده کړو وروسته، پارسونیز د چاپ سوداګرۍ ته د مخه کولو په موخه لومړی په یو چاپ خونه کې کار پیل کړ او بیا یې په ۱۸۶۸ زکال کې د Waco Spectator په نامه خپله اخبار جوړه کړه. پارسونز په خپل اخبار کې د پخوانیو غلامانو د سیاسي حقونو د ترلاسه کولو په موخه د تسلیمۍ او بیارغونې د اقداماتو د منلو لپاره نامطلوب شرایط وړاندې کړل. دا د دغه ۲۰ کلن ځوان په ژوند کې یوه مهمه لحظه وه چې وروسته یې بیا په خپلو خاطراتو کې د هغې یادونه وکړه: "زه جمهوري غوښتونکی شوم او البته باید په سیاست کې ښکېل شوی وای. زه له دغې لارې د ډېرو پخوانیو پوځیانو، ګاونډیانو او کوکلس کلان ترمنځ له یو بل څخه د کرکې لامل وګرځېدم. زما سیاسي ژوند له هیجان او خطرنو ډک و. ما د خپلې عقیدې د ثابتولو په موخه په کار لاس پورې کړ. غلامانو وروسته د هېواد په ډېرو برخو کې زه خپل ملګری او مدافع ګڼلم او بت یې بللم، په داسې حال کې چې ګڼ شمېر پخوانیو همکارانو مې زه سیاسي بدعت کوونکی او خاین بللم."په دغه سیاسي پرشوره فضا کې، د پارسونیز اخبار وه نه شو کولای ډېر دوام راوړي او نشریات یې ډېر ژر ودرېدل.
په ۱۸۶۹ زکال کې پارسونز د هوسټون ډایلي ټلګراف ورځپاڼې د مسافرتي خبریال او سوداګریز استازي په توګه په کار پیل وکړ، په دغه مهال کې هغه له لوسي الا ګونزالس (یا والر) سره وپیژندل چې څو قومیتي اجداد یې لرل. دوی په ۱۸۷۲ زکال کې واده وکړ او وروسته لوسي پارسونز د یو سیاسي راډیکال فعال په توګه شهرت ته ورسېد.
په ۱۸۷۰ زکال کې، پارسونز هغه مهال چې د متحده ایالاتو د داخلي عوایدو د ارزیابي کوونکي اولیس اس. ګرانت د همکار په توګه وټاکل شو، د جمهوري غوښتونکو له ملاتړ برخمن شو. نوموړی وړاندې له دې چې د متحده ایالاتو د داخلي عوایدو د راغونډونې د لوی مرستیال په توګه وټاکل د تکزاس په آسټین کې یې د تکزاس د سنا د منشي په توګه کار کوه او تر ۱۸۷۳ زکال پورې یې دلته خپل ځایګی وساته.
د ۱۸۷۳ زکال په اوړي کې، پارسونز د تکزاس د زراعت پالونکي استازي په توګه د متحده ایالاتو منځني لویدیځ ته ګڼ شمېر سفرونه وکړل او د هېواد اړوند یې پراخ لیدلوری وموند او پرېکړه یې وکړه له خپلې مېرمنې سره په شیکاګو کې استوګن شي. میټروپولیس ته په کډه کولو سره د پارسونز د ژوند نوی پړاو پیل شو.
ټاپوډله
ټاپوډله (په انګلیسي: archipelago) د ټاپوګانو و لړۍ یا غونچې ته ويل کېږي چي د سمندر په يوه سېمه کې د يو بل سره نږدې پرتې وي. د آرکیپیلاګو لغات يو یوناني لغات دی چي آرکي (arkhi) معنا مشر یا سرغنه، او پیلاګوس (pelagos) معنا سمندر ټکو څخه جوړ سوی دئ.
وخت تلویزیون
وخت له کابل نه خپریدونکی یو خصوصی تلویزیون دی. د وخت تلویزیون خپرونې په هیواد کې له کیبل لارې هم د لیدلو وړ دي.
د کوویډ-۱۹ سینوفارم بي‌.ای.‌بي.‌پي واکسین
د کوویډ-۱۹ سینوفارم بي‌.ای.‌بي.‌پي واکسین چې د کوویډ-۱۹ د بي‌.بي.‌ای.‌بي.‌پي واکسین او بي‌.ای.‌بي.‌پي واکسین په نومونو هم پېژندل کېږي، د کوویډ-۱۹ ناروغۍ د غیر فعال ویروس یو واکسین دی چې د بېجېنګ د بیولوژيکي محصولاتو انستېتیوت جوړ کړی دی [د دغه انستېتیوت نوم په دوو ډولونو لیکل کېږي، له همدې امله د واکسین مخفف هم دوې بڼې لري]. د دغه واکسین د درېیم پړاو ازمېښتونه په ارجنټاین، بحرین، مصر، مراکش، پاکستان، پیرو او متحدو عربي اماراتو کې بشپړ شول چې څه باندې ۶۰۰۰۰ ګډونوال یې لرل. دغه واکسین د کوویډ-۱۹ لپاره د غیر فعال ویروس د نورو واکسینونو لکه (CoronaVac) او (Covaxin) په څېر تکنالوژي کارولې ده. د محصول نوم یې (SARS-CoV-2 Vaccine) دی چې باید له بل دې ته ورته محصول (CoronaVac) سره غلط نه‌شي.
په متحدو عربي اماراتو او بحرین کې د درېیم پړاو د ازمېښتونو پایلو چې په جاما مجله کې خپرې شوې، وښوده چې دا واکسین ۷۸.۱ سلنه د هغو کسانو په مقابل کې اغېزناک دی چې د ناروغۍ علامې لري او ۱۰۰ سلنه د هغو کسانو لپاره اغېزناک دی چې حالت یې نازک دی. د ۲۰۲۰ کال په ډسمبر میاشت کې متحدو عربي اماراتو لنډمهالې پایلې خپرې کړې چې د دغه واکسین ۸۶ سلنه اغېزناکتیا یې وښوده.
دا واکسین د اسیا، افریقا، سوېلي امریکا او اروپا په ځینو هېوادونو کې د واکسیناسیون په کمپاینونو کې کارول کېږي. سینوفارم په پام کې لري چې په ۲۰۲۱ کال کې یو میلیارد ډوزه واکسین تولید کړي. د دغه کال تر مې میاشت پورې یې ۲۰۰ میلیون ډوزه واکسین وړاندې کړی و.
د روغتیا نړیوال سازمان د ۲۰۲۱ کال د مې میاشتې په ۷مه نېټه بي‌.ای.‌بي.‌پي واکسین په کوواکس (COVAX) کې د کارولو لپاره تایید کړل. سینوفارم له کوواکس څخه د ۱۷۰ میلیون ډوزه واکسین د پېرلو تړونونه لاسلیک کړي دي.
د دغه واکسین نامه ته ورته یو بل د غیر فعال ویروس واکسین هم شته چې د کوویډ-۱۹ سینوفارم ډبلیو.ای.بي.پي واکسین نومېږي.
اغېزناکتیا
په بحرین کې د ټېسټ منفي تحلیل (تر دویم ډوز د ۱۴ ورځو وروسته مهال پر بنسټ) له ۱۸ څخه تر ۵۹ کلنو لویانو لپاره د واکسین اغېزناکتیا ۹۰ سلنه وښوده او ۹۱ سلنه (۸۷-۹۴٪) یې د ۶۰ کلنو او تر هغه پورته کسانو لپاره وښوده. که څه هم د روغتیا د نړیوال سازمان کارپوهان د دغه واکسین پر ټولیزه اغېزناکتیا ډاډمن وو، خو د ځینو کسانو لپاره یې د بي‌.ای.‌بي.‌پي واکسین د خوندیتوب په اړه پر شته وړتیا ډېر کم باور څرګند کړ چې په دې کې د نورو ناروغیو لرونکي کسان، امېندوارې ښځې او عمر خوړلي اشخاص شامل وو، دلیل یې دا و چې دغه ډول اشخاصو په څېړنو کې کم حضور درلود.
د ۲۰۲۱ کال په اپرېل میاشت کې د ابوظبۍ د عامې روغتیا د مرکز یوې څېړنې وښوده چې دغه واکسین په روغتونونو کې د بستري کېدو په مخنیوي کې ۹۳ سلنه او په ځانګړو پالنو کې د منل کېدو په مقابل کې ۹۵ سلنه اغېزه لرلې ده. دغې څېړنې د کوویډ-۱۹ په هغو ناروغانو کې هېڅ مړینه ونه ښوده چې دواړه ډوزونه یې ترلاسه کړي وو. څرګنده نه وه چې په دې څېړنه کې څو کسانو ګډون کړی و.
د جولای میاشتې په لومړۍ نېټه د ارجنټاین د روغتیا وزارت راپور ورکړ چې واکسین تر لومړي ډوز وروسته د مړینې کچه ۶۲ سلنه او تر دویم ډوز وروسته ۸۴ سلنه راکمه کړې ده.
د جولای په ۲۲مه نېټه د پیرو د روغتیا ملي انستېتیوت راپور ورکړ چې دغه واکسین د ۳۶۱۰۰۰ کسانو د ډېټا تر تحلیل وروسته د مړینې کچې تر ۹۴ سلنې پورې را کمه کړې ده.
د اګسټ میاشتې په ۱۳مه نېټه په پیرو کې د ۲۰۲۱ کال له فبرورۍ څخه تر جولای میاشتې پورې د ۴۰۰۰۰۰ روغتیايي کارکوونکو په مرسته یوې څېړنې چې تر ډېره د لامبډا او ګاما بڼو د خپرېدو پر مهال وشوه، وښوده چې واکسین تر دوو ډوزونو وروسته د سرایت په مقابل کې ۵۰ سلنه (۴۹-۵۲٪) او د مړینو په مقابل کې ۹۴ سلنه (۹۱-۹۶٪) اغېزناکتیا لرله. تر یوه ډوز وروسته د سرایت په مقابل کې اغېزناکتیا ۱۷ سلنه (۱۵-۲۰٪) او د مړینو په مقابل کې ۴۶ سلنه (۳۰-۵۹٪) وه.
د اګسټ میاشتې په ۲۴مه نېټه په بحرین کې پر یو میلیون کسانو د یوې غیر تصادفي څېړنې لومړنیو پایلو چې په دې کې ۵۶۹۰۵۴ کسانو بي.ای.بي.پي واکسین کړی و، وښوده چې دغه واکسین د ناروغۍ سرایت، په روغتونونو کې د بسترېدو او مړینو کچه کمه کړې ده، په تېره هغه مهال چې د دغې ناروغۍ ډلټا بڼه غالبه شوه. خو له دې سره سره یې اغېزناکتیا بیا هم د فایزر-بیو اېن‌ټېک، اکسفورډ-سټرازنکا او سپوټنیک‌وي هومره نه وه.
لومړی او دویم پړاو
د ۲۰۲۰ کال په اپرېل میاشت کې چین د کوویډ-۱۹ واکسین لپاره کلینکي ازمېښتونه تایید کړل چې دا واکسین د بېجېنګ د بیولوژيکي محصولاتو انستېتیوت (BIBP) او د ووهان د بیولوژيکي محصولاتو انستېتیوت (WIBP) تولید کړي دي. دا دواړه د کوویډ-۱۹ لپاره د غیر فعال ویروس کیمیايي واکسینونه دي.
د اکتوبر میاشتې په ۱۵مه نېټه د بېجېنګ د بیولوژيکي محصولاتو انستېتیوت د بي.ای.بي.پي واکسین لپاره د کلینیکي څېړنو د لومړي پړاو (۱۹۲ لویانو) او دویم پړاو (۴۴۸ لویانو) پایلې خپرې کړې چې ویې ښوده دغه واکسین په ټولو ازمویل شویو ډوزونو کې خوندي دی. د SARS-CoV-2 په مقابل کې انټي باډي‌ګانې له ټولو ترلاسه کوونکو څخه په ۴۲مه ورځ وایستل شوې. په دغو ازمېښتونو کې له ۶۰ کلنو پورته اشخاص شامل وو.
درېیم پړاو
د ۲۰۲۰ کال په جولای میاشت کې سینوفارم خپل ازمېښتونه په اماراتو کې له ۳۱۰۰۰ داوطلبانو سره د «جي۴۲ هېلت کېير» (G42 Healthcare) شرکت په همکارۍ پيل کړل. د ۲۰۲۱ کال په جولای میاشت کې سینوفارم د ۳ تر ۱۷ کلنو ماشومانو او نویو ځوانانو لپاره د درېیم پړاو ازمېښتونه له ۱۸۰۰ داوطلبانو سره پیل کړل.
د ۲۰۲۰ کال په سپټمبر میاشت کې سینوفارم په کازابلانکا او رباط کې پر ۶۰۰ کسانو خپل ازمېښتونه پیل کړل. په سپټمبر میاشت کې مصر پر ۶۰۰۰ کسانو خپل ازمېښتونه پیل کړل.
په اګسټ میاشت کې سینوفارم په بحرین کې خپل ازمېښتونه پر ۶۰۰۰ کسانو پیل کړل چې وروسته دا شمېره ۷۷۰۰ کسانو ته لاړه شوه. په همدې میاشت کې اردن هم پر ۵۰۰ کسانو خپل ازمېښتونه پیل کړل.
په سپټمبر میاشت کې پیرو پر ۶۰۰۰ کسانو ازمېښتونه پيل کړل چې وروسته یې شمېره ۱۲۰۰۰ کسانو ته لوړه شوه. د جنورۍ په ۲۶مه نېټه د پلسیبو ګروپ یو داوطلب د کوویډ-۱۹ د اړوندې سږيو ناروغۍ له امله مړ شو.
په سپټمبر میاشت کې ارجنټاین پر ۳۰۰۰ کسانو خپل ازمېښتونه پيل کړل.
په پاکستان کې کراچۍ پوهنتون پر ۳۰۰۰ داوطلبو کسانو ازمېښتونه وکړل.
اجازه‌نامې
په چین کې سینوفارم د ۲۰۲۰ کال په جولای میاشت کې د بیړنۍ استفادې اجازه ترلاسه کړه. د ۲۰۲۰ کال د ډسمبر میاشتې په ۳۰مه نېټه د چین د طبي محصولاتو ملي ادارې بي.ای.بي.پي واکسین د عمومي استفادې لپاره تایید کړل. د ۲۰۲۱ کال په جولای میاشت کې چین د ۳ تر ۱۷ کلنو ماشومانو او نویو ځوانانو لپاره د بیړنۍ استفادې اجازه تصویب کړه.
د ۲۰۲۰ کال په سپټبمر میاشت کې متحدو عربي اماراتو د بیړنۍ استفادې اجازه تصویب کړه او د همدې کال په ډسمبر میاشت کې یې بشپړه اجازه تصویب کړه. د ۲۰۲۱ کال په اګسټ میاشت کې متحدو عربي اماراتو د ۳ تر ۱۷ کلنو ماشومانو او نویو ځوانانو لپاره د بیړنۍ استفادې اجازه تصویب کړه.
د ۲۰۲۰ کال د نومبر میاشتې په ۳یمه نېټه بحرین د لومړۍ کرښې کارکوونکو لپاره د دغه واکسین د بیړنۍ استفادې اجازه صادره کړه او د ۲۰۲۰ کال په ډسمبر میاشت کې یې دا واکسین تایید کړ.
د ۲۰۲۱ کال د مې میاشتې په ۷مه نېټه د روغتیا نړیوال سازمان د کوویډ-۱۹ لپاره په نړیواله کچه د لاسرسي وړ واکسینونو په ډله کې دا واکسین د بیړنۍ استفادې لپاره د مجازو واکسینونو په نوملړ کې اضافه کړ.
د ۲۰۲۱ کال په مې میاشت کې زامبیا دا واکسین د استفادې لپاره تایید کړ.
د ۲۰۲۱ کال په جون میاشت کې فلپین دا واکسین د بیړنۍ استفادې لپاره تایید کړ.
۲۴ تلویزیون
څلورویشت تلویزیون (۲۴ تلویزیون) له کابل څخه خپریدونکی خصوصي چینل دی.
د متحده ایالاتو په کانګرس ماڼۍ د ۲۰۲۱ ز کال برید
د ۲۰۲۱ ز کال د جنوري په ۶ مه نېټه، د متحده ایالاتو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ۲۰۰۰- ۲۵۰۰ پلویانو څخه جوړې یوې ډلې په واشنګټن ډي سي د کانګرس په ماڼۍ برید وکړ. دوی د ۲۰۲۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د هغه له ماتې وروسته سره راغونډ شوي و څو د کانګرس هغه ګډه غونډه ګډوډه کړي چې د الکترال رایو د شمېرنې په موخه جوړه شوې وه او د ټاکل شوي ولسمشر جوبایډن بریا ته یې رسمیت بخښه. د کانګرس ماڼۍ ټولې برخې وتړل شوې او قانون جوړونکي او کارکوونکي ترې وویستل شول؛ ځکه بغاوت کوونکو په قانون پلي کوونکو افسرانو برید وکړ، وسایلو ته یې زیان واړاوه او ماڼۍ یې د څو ساعتونو لپاره ونیوله. پنځه تنه له دغې پېښې لږ وړاندې، یا د پېښې پر مهال او یا هم وروسته له هغې ووژل شول: یو د کانګرس ماڼۍ د پولیسو په ډزو ووژل شو، یو بل له کچې زیاتو مخدره موادو د کارولو له امله ومړ او نور درې په خپل طبیعي مرګ مړه شول. د ۱۸۳ پولیس افسرانو په ګډون ګڼ شمېر کسان ټپیان شول. څلور هغه افسران چې له دغه برید سره یې غبرګون ښوولی وو په اوو میاشتو کې د ننه یې ځان وژنه وکړه.
د ټرامپ په زرګونو تنه پلویان چې د هغه له خوا د اقدام کولو په موخه راغوښتل شوي د جنوري په ۵ مه او ۶ مه نېټه په واشنګټن ډي سي کې راغونډ شول څو د هغه له غلطې ادعا چې د ۲۰۲۰ ز کال ټاکنې «د جسارت ورکړل شویو کیڼ اړخو- راډیکال دیموکراتانو له خوا غلا شوې» ملاتړ وکړي او د ولسمشر له مرستیال مایک پنس او کانګرس څخه وغواړي د بایډن بریا رد کړي. د جنوري د ۶ مې نېټې له غرمې وروسته په ایلپس پارک کې د «امریکا وژغورۍ» لاریون پر مهال ټرمپ د ټاکنیزو سرغړونو اړوند خپلې ناسمې ادعاوې تکرار کولی او څرګنده یې کړه، «که چېرې تاسو د دوزخ غوندې مبارزه وه نه کړۍ، تاسو به نور هېواد وه نه لرۍ». د هغه د وینا پر مهال او له وینا وروسته د دغه لاریون زرګونه ګډون کوونکي د کانګرس د ماڼۍ پر لور وخوځېدل او د پولیسو له سلګونو موانعو تېر شول، دا هغه مهال و چې کانګرس د الکترال رایو شمېر پیل کاوه. له ۲۰۰۰ زیات کسان ماڼۍ ته دننه شول، هغه یې ونیوله، وسایل یې خراب کړل، چور یې وکړ او د ماڼۍ په پولیسو او خبریالانو یې برید وکړ او هڅه یې وکړه چې قانون جوړونکو ته ورسېږي څو هغوی ته زیان ورسوي. د اعدام کولو لرګي یې ودرول او وروسته له هغه چې د ټرمپ او نورو هغه درواغ ادعا رد شوه چې د ولسمشر مرستیال کولای شي د ټاکنو پایلې باطلې اعلان کړي، لاریون کوونکو د «مایک پنس اعدام کړۍ» شعار ورکول پیل کړل. یو شمېر نورو د کانګرس د مشرې نانسي پلوسي او نورو کانګرس غړو دفترونه خراب او چور کړل. د ماڼۍ د امنیت له ماتېدو وروسته، د ماڼۍ پولیسو د ودانۍ د ننه چارواکي وویستل او د کانګرس دواړې خونې او د کانګرس د ټولګې ګڼ شمېر ودانۍ یې وتړلې. یاغیانو د سنا تشه خونه ونیوله په داسې حال کې چې قانون پلي کوونکو افسرانو د کانګرس له تخلیه شوي پوړ څخه ساتنه کوله. د د یموکراتانو د ملي کمېټې او د جمهوري غوښتنونکو د ملي کمېټې په مرکزونو کې لوله يي بمونه وموندل شول او ماڼۍ ته څېرمه په یوه موټر کوکټیل مولتف بمونه ونیول شول. Multiple sources:
ټرامپ د یاغیانو د ځپلو په موخه د ملي ګارد د لېږلو پر وړاندې مقاومت وکړ. د همدغې ورځې له غرمې وروسته ناوخته، هغه په خپل ویډیويي ټویټري پیغام کې یوځل بیا ټینګار وکړ چې ټاکنې له «درغلیو ډکې» وې، خو له خپلو ملاتړ کوونکو یې وغوښتل چې په «آرامۍ سره خپلو کورونو ته لاړ شي». تر ماښام پورې ماڼۍ له یاغیانو تشه شوه او د الکټرال رایو شمېر بېرته پیل شو او د جنوري د ۷ مې نېټې تر سهاره دغه شمېرنه پای ته ورسېد. پنس ټاکل شوی ولسمشر جوبایډن او د هغه ټاکل شوې مرستیاله کاملا هریس بریالي اعلان کړل. په ټرامپ باندې د هغه د ادارې د فشارونو، لرې کولو له ګواښ او ګڼ شمېر استعفاوو وروسته، هغه په یوه تلویزیوني وینا کې د واک د منظم لېږد ژمنه وکړه.
له دغه بغاوت یوه اونۍ وروسته، د کانګرس د استازو جرګې ټرمپ د دغه بغاوت د تحریک له امله استیضاح کړ، چې هغه د امریکا لومړنی ولسمشر شو چې دوه ځلې استیضاح کېږي. په فبروري میاشت کې له واک څخه د ټرمپ له ګوښه کېدو وروسته، سنا جرګې د هغه د محکومیت اړوند ۵۷-۴۳ رایې ورکړې؛ له دې امله چې دغه اکثریت ۲ پر ۳ رایو ته چې ۶۷ رایې کېږي اړتیا لرله، هغه د دویم ځل لپاره هم برائت ترلاسه کړ. د استازو جرګې د دغه برید په اړه د څېړنو په موخه د سپټمبر د ۱۱ مې پېښې د څېړنو له موډل څخه په ګټنه د دوه ګوندي خپلواک کمیسیون د جوړولو لایحه تصویب کړه، خو په سنا کې جمهوري غوښتونکو د دغې لایحې مخه ونیوله، له دې امله دغې جرګې د اوو دیموکراتانو او دوه جمهوري غوښتونکو په ګډون یوه انتخابي کمېټه رامنځته کړه چې په دې اړه څېړنې وکړي.
د Oath Keepers، Proud Boys او Three Percenters (درې واړه په امریکا کې دولت ضد ډلې دي) ډلو په ګډون د دولت ضد ډلو ۳۰ غړي په کانګرس ماڼۍ باندې د برید په طرح کولو او توطئې تورن شول؛ د Oath Keepers ډلې ۱۰ تنه د شر جوړونکې توطئې په طرح کولو تورن شول. په داسې حال چې په دغه برید کې په جنایاتو باندې تورن ډېری کسان هېڅ ښي اړخو افراطي او سخت دریځو ډلو سره پېژندل شوې اړیکه نه لرله. د ۲۰۲۲ ز کال په جنوري میاشت کې لږ تر لږه ۵۷ هغه کسان چې د دغې ورځې په پېښو کې یې لاس درلود دولتي څوکیو ته نوماند وو.
د ولسمشریزو ټاکنو د باطل کولو هڅې
د متحده ایالاتو د ۲۰۲۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې دیموکرات جوبایډن خپل جمهوري غوښتونکي سیال او په واک کې ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته ماته ورکړه. ټرمپ او نورو جمهوري غوښتونکو هڅه وکړه چې د پراخو درغلیو په ناسمې ادعا سره دغه ټاکنې باطلې کړي. Multiple sources:
د رایو ورکولو له بهیر څو ساعته وروسته، په داسې حال کې چې لا رایې جدول کېدلې، ټرمپ خپله بریا اعلان کړه او د لا زیاتې شمېرنې د درولو غوښتنه یې وکړه. هغه له قانوني او قانون پورته لارو چارو څخه په کار اخیستنه هڅه وکړه څو ټاکنې ګډوډې کړي. له ټاکنو ۱۰ ورځې وروسته د ټرمپ وکیلان دې پایلې ته ورسېدل چې د ټاکنو د پایلو په اړه قانوني اعتراضات هېڅ واقعي بنسټ او یا هم قانوني وړتیا نه لري. د دغو تحلیلونو سربېره، هغه سترې محکمې ته د دوو دوسیو د لېږلو په ګډون د لږ تر لږه ۶۰ دعواو په کولو؛ د ټاکنو د پایلو د باطل کولو په لټه کې و. د هغه دغه چارې بایډن ته د ټاکنیزو تصدیق پاڼو د لغو کولو او هغه ته د ورکړل شویو رایو د باطل کولو په موخه وې. ټول دغه اعتراضات د محکمې له خوا د شواهدو او یا هم قانوني بنسټ د نه لرلو له امله رد شول.
وروسته ټرمپ هڅه وکړه چې په جمهوري غوښتونکو والیانو، د ایالتونو په بهرنیو چارو وزیرانو او ایالتي قانون جوړونکو باندې د فشار راوړو له مخې د بایډن د ټاکونکو وګړو لیست د ټرمپ د ټاکونکو وګړو له لیست سره بدل کړي او د درغلیو د شواهدو په رامنځته کولو د ټاکنو پایلې باطلې اعلان کړي. هغه همدارنګه له قانون جوړونکو غوښتل چې ښکاره ټاکنیزې بې نظمۍ لکه د پستي رایو په پاڼو کې د لاسلیکونو یو ډول والی، پخوانیو تحلیلي څېړنو ته په نه پام بیا وڅېړي. ټرمپ همدارنګه شخصي څېړنه ترسره کړه څو د نظامي حکومت په اعلانولو سره ټاکنې «له سره ترسره» او یا هم باطلې کړي؛ همدارنګه یو ځانګړی مفتش وټاکي چې د فدرال او ایالتي چارواکو د پایلو سربېره په ټاکنو کې د درغلیو موارد ومومي چې دغه ډول چارې ډېرې منزوي وې او یا یې هم هېڅ شتون نه درلود. بالاخره ټرمپ هېڅ یو دغه کار ونکړ. ټرمپ په تکرار سره د ولسمشر له مرستیال مایک پنس څخه وغوښتل څو پایلو ته بدلون ورکړي او د بایډن د لوړې کولو مخه ونیسي. دغه ډول چارې د اساسي قانون له مخې نه د ولسمشر د مرستیال پنس او نه هم د سنا د مشر په واک کې وې. ټرمپ خپله دغه غوښتنه د جنوري د ۶ مې نېټې د سهار په لاریون کې هم تکرار کړه. Multiple sources:
معصومه عصمتي وردگ
معصومه عصمتي وردگ (۱۳۰۹ لمريز کال ) د افغانستان يوه پياوړې ليکواله او څېړونکې وه چې د ښوونې او روزنې د وزيرې په توگه يې هم دنده ترسره کړې. نوموړې په کابل کې له خدای بخښلي عبدالخالق خان کره زېږېدلې وه.
زده کړې
نوموړې خپله لومړنۍ زده کړه د کابل په ملالۍ لېسه او لوړې زده کړې د کابل پوهنتون د ښوونې او روزنې په پوهنځي کې بشپړې کړې. ماسټري ېې د متحدو ايالاتو د ، ايلنوې ، په ايالت کې د شيکاگو له نشنل کالج څخه د ښوونې او روزنې په څانگه کې اخيستې ده.
دندې
په ۱۳۲۷ لمريز کال په ملالۍ ښوونځي کې د ښوونکې په توگه او په ۱۳۳۶ لمريز د ښځينه ښوونځيو د عمومي څارونکي او په ۱۳۳۷ لمريز کې د زرغونې لېسې د مديرې په توگه ېې دندې ترسره کړي دي. اغلې عصمتي وردگ په ۱۳۳۹ لمريز کې د هېواد په کچه د ښځينه ښوونځيو عمومي امره او د نجونو روزنه ، مجلې او د ښوونکې د صندوق افتخاري مديريت هم پر غاړه درلود. چې په ۱۳۴۴ لمريز کال په ولسي جرگه کې د کندهارولايت د معروف ولسوالۍ له خوا استازې وټاکل شوه. په ۱۳۵۸ يو ځل بیا د ملالۍ لېسې ښوونکې ، په ۱۳۵۸ لمريز کال کې د سيد جمال الدين افغان په تجربوي ښوونځي کې د ښوونکې په توگه د معارف په خدمت کې وه. اغلې عصمتي وردگ په ۱۳۵۹ لمريز کې د افغانستان د علومو اکاډمۍ مسلکي غړې او پنځه کاله د کابل پوهنتون د ادبياتو او د اقتصاد پوهنځي کې د تدريس سپڅلې دنده پر غاړه لرله. اغلې عصمتي وردگ د ښځو د سر تر سره شورا د مشرې او د ښوونې او روزنې د وزيرې په توگه خپل پوهنيز خدمتونه غزولي دي. له دې سره په علمي او ادبي څېړنو او ليکنو هم بوخته وه. چې د هېواد په ورځپاڼو ، جريدو او مجلو کې وخت پر وخت خپرې شوې دي.
ليکني اثار
د محترمې ليکوالې لخوا مهم اثار دا دي
د اغلې عصمتي وردگ له نورو اثارو څخه ٬٬ اغلې عصمتي وردگ لنډ داستانونه هم کښلي او په ۱۳۳۳ کال کې ېې د اريانا جايزه هم گټلې ده. په هېواد کې دننه او د باندې ېې په علمي کنفرانسونو او پوهنيزو غونډو کې هم برخه اخيستې او بيلا بېل مډالونه ېې ترلاسه کړي دي. اغلې عصمتي وردگ د خپلو پوهنيزو هڅو او بوختياوو په بهير کې هېوادوال او خلکو ته درانه خدمتونه ترسره کړي چې د افغان مېرمنو د غورځنگ مخکښه رول ېې د وخت او حالاتو په تيارو کې تلپاتې مشالونه گڼلای شي. مېرمن عصمتي وردگ د نوي کهول په ښوونه او روزنه کې نه هېرېدونکي خدمتونه کړي او د معارف او پوهنې په خدمت کې ېې رغنده او نوښتگر دريځ نوې لارې په نښه کړې دي. په پښتو لنډيو ېې هم څېړنه کړې او د پښتنې مېرمنې دريځ ېې په کې څېړلی دی. له پښتو ، فارسۍ پرته ېې په فرانسوي او انگرېزي هم ليکنې خپرې شوي دي. اغلې عصمتي وردگ د هېواد د ملي او علمي شخصيت او د مرحوم محمد داوودخان په کابينه کې د پوهنې ، کانو او صنايعو او سرحدونو وزير خدای بخښلی پوهاند ډاکټر عبدالقيوم وردگ د ژوند ملگرې وه. په دې لنډو وختونو کې د هغې د مړينې خبر ډېر په ټول افغان وېبپاڼه کې خپور شو. د هغې د مړينې له کبله په هېواد کې دننه او دباندې ډېريو فرهنگي ټولنو د خواخوږۍ او غمشريکۍ اعلانونه خپاره کړل.
وېشنيزه:پښتنې ليکوالې وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغانې وزيرانې
سروبي راډیو
سروبي راډیو د کابل ولایت سروبي ولسوالۍ څخه خپریدنکې راډیو ده چې سیاسي او ټولنیزې خپرونې لري. د یادې راډیو خپرونې د کاپیسا ولایت تګاب او د پروان ولایت, کوه صافي ولسوالیو کې د اوریدلو وړ دي.
هندوستان
هندوستان په عصري پښتو ژبه کې د هند د هېواد نوم مترادف دی او معمولا په ورته ډول کارول کیږي.
هندوستان(हिन्दुस्तान  اوردو : هندوستان Hindustān) د هند لپاره یو فارسي نوم دی چې د ټول هندي برصغیر لپاره په پراخه مانا کې کارول شوی او وروسته په هندي (هندي-اردو) ژبه کې د اصلي نوم په توګه کارول شوی.
د هند له وېشلو وروسته، دا نوم په پښتو کې د عصري هند لپاره د مترادف په توګه او په ځینو اروپایي ژبو کې د هند د تاریخي نوم (د هند جمهوریت ) په توګه کارول کیږي.
په دوهمه مانا کې، هندوستان په انګلیسي او هندي ژبو کې یوه ځانګړې جغرافیه ده چې په شمالي هند کې د سېند او ګنګا د ځمکو د نومولو لپاره کارول کیږي. اګره او ډیلي د هندوستان پلازمېنې وې. اکثره د ګورکاني / تیموریانو په دوره کې، د دوی خاوره د هندوستان په نوم یادیدله.
د هندوستان کليمې ريښه
هندوستان د فارسي کلمه ده. هند د سېند له کلمې څخه اخیستل شوی او "ستان" یا "استان" یا "ایسټ" د سیمې او ځمکې او ځمکې مانا لري. . Old Persian Hinduš. اوستایی ژبه suffix -stān (cognate to Sanskrit "sthān", = "place"
اوسمهاله کارونه
نن ورځ په پاکستان، ایران، افغانستان او د پخواني شوروي په ځینو جمهوریتونو کې د هند جمهوریت هندوستان هم بلل کیږي.
حکومت
د دې شورا یو پر درېمه برخه په هرو دوو کلونو کې تقاعد کیږي. بل پارلمان د خلکو پارلمان دی چې 542 غړي یې د ټولو لویانو په رایو د پنځو کلونو لپاره ټاکل کیږي او دوه غړي یې انتصابي ټاکل کیږي.
ولسمشر - چې د دندې موده یې پنځه کاله ده - د یوې ټاکنیزې ادارې له خوا ټاکل کیږي چې د فدرالي پارلمان او ایالتي مجلسونو څخه جوړه ده.
ولسمشر لومړی وزیر ټاکي - چې د پارلمان اکثریت ملاتړ لري - او د وزیرانو شورا چې دواړه پارلمان ته ځواب ویونکي دي.
مهم سیاسي ګوندونه دي:
د کانګرېس ګوند (I) • جناتادال (د خلکو ګوند) • بهارتیا جنتا ګوند (د هند د خلکو ګوند؛ ښي اړخه هندو) • د هند کمونیسټ ګوند – مارکسیست • د هند کمونست ګوند او یو شمېر سیمه يیزې ډلې.
د هند جغرافیه
په تاریخي توګه، د ګنګا میدان او د لوېدیځې همالیا او د یامونا سیند لاندې د هند په نوم یادیږي. نن ورځ، د هند کلمه د هند په ملي سرود او پوځي سندرو کې د وطن پالنې لپاره کارول کیږي.
هندي ژبه
دا له کریبولوی، اردو او سنسکرت څخه اخیستل شوی او د ډیلی، اترپردېش، اتراکنډ او بهار ایالتونو رسمی ژبه ده.
کلتور
هندی کلتور په هند کې ډېر مشهور دی، د بالیووډ فلمونه د هندی کلتور او ژبه څرګندوی. هند ۷۲ پېژندل شوي ملتونه لري او هند د ۷۲ ملتونو هېواد بلل کېږي.
سپورت
د نړۍ تر ټولو لوی او پراخ کرکټ میدان په ۱۸۹۳ کال کې په هند کې جوړ شوی، چې د هماچل پردیش ایالت په چیل ښار کې موقعیت لري او د سمندر له سطحې ۲۴۴۴ متره لوړوالی لري.
لوبه وکړئ
شطرنج یوه له هندي لوبو څخه ده.
د هند د خلکو مذهب
هندوان ، بودایان ، مسلمانان ، عیسویان ، یهودیان ، سیکان ، زردشتیان
تړنې
وېشنيزه:د پاکستان ژبې وېشنيزه:د هند جغرافيه وېشنيزه:هندي ژبه وېشنيزه:اېنکو وېشنيزه:پښتانه په وېشنيزه:هندي پښتانه وېشنيزه:اترپردېش وېشنيزه:هندوستا وېشنيزه:اترا پردېش گرځندوی وېشنيزه:هندي ښارونه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د افغانستان جغرافيه
افغانستان په وچه کې ايسارغره ييزهېواد دی چې د مرکزي او سويلي اسيا په څلور لاري کې موقعيت لري. کله نا کله دا هېواد د منځني ختيځ برخه بلل کېږي. د پراختيا له اړخه د نړۍ څلوېښتم ستر هېواد دی. کابل د افغانستان پلازمېنه او ستر ښار دی چې د کابل په ولايت کې پروت دی. دا چې افغانستان د سترو سوداګريزو لارو پر سر پروت دی، له زېږد مخکې له شپږمې پېړۍ راهيسې يې د يرغلګرو پام ځآن ته را اړولی و. *
د هندوکش ډېرې برخې په افغانستان کې دي. دا هېواد څلور ستر سيندونه لري چې هغه دا دي: امو سيند، هري سيند، کابل سيند او هلمند سيند. په دې هېواد کې ځينې کوچني سيندونه، جهيلونه او ويالې هم شته دي.
اقليم
په افغانستان کې بارانونه ډېر کم دي، يوازې شمالي لوړې سيمې د باران تر اغېز لاندې راځي چې په مارچ او اپريل مياشتو کې پيليږي. په ټيټو وچو ځمکو کې يې بارانونه کم او د اټکل وړ نه دي. ټاکلې ځانګړتياوې يې د دوبي او ژمي د اوبو او هوا تر منځ توپير او د شپې او ورځې د تودوخې بدلون، په ورته ډول د ځای په لږ بدلون سره يې اقليم د بدليدو وړ دی. د افغانستان اقليم وچ دی. د کال له څلورو برخو په درې برخو کې لمر وي، د ورځو په پرتله يې شپې روښانه دي.
د افغانستان د ټولو لوړو برخو په نظر کې نيولو سره، د افغانستان د منځنۍ تودوخې او هماليا د ټيټو ځمکو د تودوخې تر منځ ډېر توپير نه شته. په هر حال، د افغانستان د اقليم د پام وړ يوه ځانګړنه دا ده چې، د زياتې تودوخې لړۍ يې په محدودو پړاوونو کې ده. په شمال کې د ورځې تر ټولو کوچنۍ اندازه په يخ موسم کې وي او زياته يې په ګرمۍ کې وي. د کال په اوو مياشتو کې (له مۍ نه تر نومبر مياشتې پورې) دا اندازه په ورځنۍ اندازه له اولس درجې سانتيګراد (۳۱ درجې فارنهايت) نه لوړېږي. د زياتې يخنۍ څپې د څو ورځو لپاره دوام کوي او يو څوک کولای شي چې د منفي څلور ويشت سانتيګراد (۱۱ درجې فارنهايت) يخني وزغمي چې تر زيات نه زيات تر اته درجې سانتيګراد (۱۸درجې فارنهايت) ته لوړېږي. غزني د ډېرې مودې لپاره د واورې پاتې کېدو له امله پېژندل کېږي، چې ان د پسرلي له معتدل موسم نه وروسته هم؛ د تودوخې درجه له منفي پنځه وېشت سانتيګراد (منفي ديارلس فارنهايت) نه هم کمېږي. د شفاهي روايتونو له مخې، د غزني ټول نفوس د واورينونو توپانونو له امله، څو ځلې له منځه تللی دی. له بلې خوا، د دوبي تودوخه ډېره لوړه ده، په ځانګړي ډول، د سیند په حوزه کې، چېرې چې تر ټولو ډېر سيوري د ۴۵-۵- سانتيګراد (۱۱۳-۱۲۲ فارنهايت) ناعادي نه دی.
د سيستان په حوزه، جلال اباد او ترکستان کې د دوبي تودوخه ډېره زياته ده. په دوبي کې په کندهار کې د سيمون (بروو) بادونه لګېږي. تود موسم د بيا بيا ګردجن توپان او تېزو بادونو له امله نور هم سختيږي، په داسې حال کې چې د غونډيو هغه لغړې لړۍ چې له دې هېواد نه تېرېږي، د ورځې له مخې ګرمي جذبوي او د شپې تر مخې يې د وړانګو په بڼه پرېږدي او په دې توګه د دوبي شپې ځوروونکي ګرځي. په کابل کې ګرمي د هندوکش له يخ نرم شمال سره معتدلې کېږي او شپې يې په عمومي توګه يخې وي. په کندهار کې ډېر کم وخت په اوارو ځمکو يا ښکته غونډيو واوره اوري، کله چې هلته واوره وشي، يو دم وېلې کېږي.
د افغانستان د تود دوبي او ډېر يخ ژمي يوځای والی د متحده ايالاتو د وايومينګ ايالت سره د پرتله کېدو وړ دی.
د دوبي بارانونه چې د هندوستان له سويل لويديځ د مونسون سره هممهالي وي، د هماليا غرونو په سويلي پېچومو پرېوزي، د کابل درې ته رسېږي او ان تر لغمان پورې وړاندې ځي، خو له هندوکش لاندې په باجوړ او پنجګوړه او د سپين غره په ختيځو څنډو کې زيات محسوسيږي. په دې موسم کې د کورمې درې په څوکو هم باران اوري. د دې سويل لور ته د سليمان غرونه، د دې موسمي عمل لويديځ حد بلل کېدای شي. دا حالت په نور افغانستان کې نه محسوسيږي، لکه: د نورې لويديځې اسيا په څېر په کومو سيمو کې چې د ژمي بارانونه او واورې زيات اوري. د پسرلي بارانونه که څه هم کم وي، د کرنې لپاره د ژمي د بارانونو په پرتله زيات مهم دي، خو که چېرته په ژمې کې واوره و اوري، دا بيا د پسرلي د بارانونو په پرتله زيات اهميت لري. د موسمي هواګانو د اغېزو په نه شتون کې، د هندوستان په نسبت، په افغانستان کې د ثابت اقليم نښې شته دي. په شمال لويديځ کې واورين توپانونه په ژمي او پسرلي کې زيات رامنځ ته کېږي او اغېزې يې په هندي پولو کې په څرګند ډول محسوسېږي.
غره ييز نظام
د هندوکش غر لړۍ د نوشاق په څوکه کې ۷۴۹۲ متره (۲۴۵۸۰ فوټه) لوړووالي ته رسېږي چې د افغانستان تر ټولو لوړه څوکه ده. له هندوکش نه د سويل لويديځ پر لور د غرونو غځېدلې لړۍ کې د بابا غرونو لړۍ (کوه بابا) کې د پولادي لوړه څوکه (شاه فولادي) ۵۱۴۲ متره (۱۶۸۷۰فوټه) لوړوالی لري. د سفيد کوه د غرنو لړۍ (سپین غر) چې توره بوړه سيمه هم دلته ده، د کابل سويل ختيځ لور ته سرحدي سيمې نيولې دي.
له سپین غره نه په تېرېدونکو مهمو تنګيو کې د اونۍ کوتل دی، په هندوکش کې د کوشان او سالنګ تنګي دي او د خيبر تنګی دی چې افغانستان له پاکستان سره نښلوي. د خيبر تنګي لوړه څوکه چې ۱۰۷۰ متره (۳۵۱۰ فوټه) او د پاکستان په لنډي کوتل کې موقعيت لري، له سرحدي ښارګوټي تورخم نه پنځه کيلو متره (درې ميله) لرې ده. د پاکستان له غره ييزې پولې نه تېرېدونکې نور مهم تنګي دوه يې له پکتيکا ولايت نه د پاکستان وزيرستان سيمې ته تېرېږي: يو په انګور اډه کې او بل د لرې سويل خوا ته د ګومل سيند پر لاره، د افغانستان د خوست په سويل کې د چرکۍ سيند تنګی، د پاکستان د غلام خان کلي نه شمالي وزيرستان ته رسېږي. د افغانستان- پاکستان تر ټولو مصروفه پوله وېش، د افغانستان په اواره او وچه سیمه کې ده، خو په دې لاره کې د پاکستان  خواجک تنګی شامل دی چې ۲۷۰۷ متره (۸۸۸۱ ميله) اوږدوالی لري او له پولې نه يوازې څوارلس کيلو متره (نهه ميله) لرې دی. دا پوله افغانستان د کندهار د سپين بولدک له لارې د پاکستان له کويټې سره نښلوي.
د هېواد په شمال ختيځ کې د واخان دهليز د پنجشير ولايت ختيځ لور د هندوکش او پامير غرونو تر منځ پروت دی، چې په پايله کې د چين د سينکيانک د واخچير تنګي ته رسېږي. په کابل او د هېواد په ټولو شمالي برخو کې تر ښکته ګندمک پورې، ژمې ډېر سخت دی، په ځانګړي ډول د اراکوزیا تر لوړو او پراخو سطحو پورې.
که څه هم هرات له کندهار نه ۲۴۰ متره (۷۸۷ فوټه) ټيټ دی، د کلني اقليم تر څنګ د هرات د دوبي اقليم معتدل دی. له مۍ نه د سپتمبر تر مياشتې پورې، له شمال لويديځ نه سخت بادونه لګېږي او همدا بادودنه په ټول هېواد کې تر کندهار پورې رسېږي. ژمی يې تړم دی، له اورېدو سره سم واوره وېلې کېږي او ان په غرونو باندې د ډېر وخت لپاره نه پاتې کېږي.
سپین بغاوت
سپین بغاوت کتاب د پښتو ژبې د مشهور شاعر مطیع الله تراب شعري ټوله ده. یاد کتاب د (کتابتون ډاټ کام) نومی وبسایټ نه په آنلاین ډول د لاسرسي وړ دی.
عبدالرشيد غازي
عبدالرشيد غازي (ډېسمبر 2, 1925 – جولای 10, 2007) يو سخت دريزه پاکستانی ملا و، نوموړی د مولانا محمد عبدالله ځوی او د عبدالعزيز غازي کشر ورور و. خپل ورور ته ناورته هغه يو رسمي مولانا نه وه.
زده کړې
هغه د قاعد اعظم د پوهنتون نه د تاريخ په څانگه کې ماسټري ترلاسه کړې وه او بيا وروسته په اسلام آباد کې د زده کړو په وزارت کې د ۱۷ رتبې مامور په توگه دنده ترسره کړې.
مړينه
د پاکستان د کورنيو چارو وزارت د راپور له مخې په ۱۰ د جولای، ۲۰۰۷ په غلي پوځي عملياتو کې چې د جولای په ۳مه، ۲۰۰۷ پېل شوي وه، عبدالرشيد غازي د پاکستاني پوځونو سره د نښتو په ترڅ کې ووژل شو. د هغه مړی د سور جومات په تاکاوي کې وموندل شو.
سرچينې
Maulana Abdul Rasheed Ghazi Shaheed
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د ۲۰۰۷ کال مړينې
کتابتون ډاټ کام
کتابتون په پښتو ژبه د پښتو کتابونو آنلاین وړاندې کونکی وبسایټ دی. اوسمهال په یاد وبیایټ کې کابو ۱۴ زره آنلاین کتابونه شتون لري. https://ketabton.com/
۵۵۵ (عدد)
۵۵۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۵۵۴ څخه  مخکي او د ۵۵۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۵۵۵:
په کلینډر کې
۵۵۵ کولاي سي:
محمد فاروق خان
ډاکټر فاروق خان يو معروفه پاکستانی نفسيات پوه،اسلامک سکالر او د سوات پوهنتون وايس چانسلر و.د پاکستان په شمال مغرب (پښتونخوا او قبايلي سيمو) کې ډاکټر فاروق د طالبانو ترهه گريز بريدونو سخت مخالفت کاوه او دا به يي ويل چې کوم خلک چې بې گناه خلک په ترهه گريز بريدونو کې وژني هغو د اسلامي تعليماتو خلاف کار کوي
ډاکټر فاروق خپل تعليم د صوابۍ ښوونځو څخه ترلاسه کړو د هغه څخه وروستو د حسن ابدال کېډټ کالج او کوهاټ کېډټ کالج ته لاړل. د طب لوستلو څخه وروستو هغه په سايکېټري کې سپېشلايزېشن وکړ،، د دوي د خدمت په سبب حکومت دوي ته ستاره امتياز نومې جايزه ورکړه. ډاکټر فاروق په مردان کې خپل پرايوېټ کلينک هم جوړ کړی و او هلته به يي د ناروغانو علاج کاوو. ددې څخه علاوه به هغه د تلويزيون په پروگرامونو کې برخه اخيسته او د ترهه گرو بريدونه به يي په سختو ټکو غندل
وژل کېدل
په مردان کې فاروق خان په خپل کلينک کې و چې دوه کسان ددې کلينک ته ورغلل او په دوي يې ډزې وکړي، هم په دغه وخت ډاکټر فاروق وژل شو.
نور ولولئ
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:1956 زېږېدنې وېشنيزه:پاکستان کې په ډزو وژل شوي کسان وېشنيزه:د علوم اسلاميه علماء وېشنيزه:تحريک طالبان پاکستان وژلي کسان
تهل جومات
د تهل جومات د جمعې جومات دی کوم چې د پښتونخوا بر دير ولسوالۍ کې موقعيت لري. دې جومات کې له ټولو خاص خبره دا ده چې دا د لرگو څخه جوړ دی.دا جومات په 1865 کال کې جوړ شوی و بيا په کال 1930 کې په دې جومات کې اور لگېدلی و او ددې يوه برخه سوزول شوي وه خو بيا ددغه سيمه خلکو دا جومات بېرته جوړ کړو او ددې په بېرته جوړولو کې اووه کال لگيدل و، دا جومات په کمراټ وادي کې دی کومه چې يوه ښايسته قدرتي وادي ده، دې سيمه کې يخني زياته وي ځکه په دې جومات کې انگيټۍ هم جوړه کړی شوې ده.
مایک پمپیو
مایک پمپیو په انګلیسی Mike pompeo د امریکا متحده آیالاتونو د بهرنیوچارو وزیر دی. له دی وړاندی ښاعلی پمپیو د کانزاس څلورمی انتخاباتې حوزی د امریکا متحده آیالاتونو د جمهوری پالو ګوند لخواه د امریکا متحده آیا لاتو په پارلمان کې دنده پرمخ وړه ،چې د لومړې ځل لپاره په 2913 کال کې ددی پارلمان غړی شو.
دندي
مایک پمپیو
چورلکه
چورلکه يو ډول الوتکه ده چې وزرونه نه لري او يواځې د پره لرونکي څرخونو په مرسته چې په يوه يا څو محوري چورلاونو (rotors) پورې نښتې دي څرخېږي او همدا څرخي سېک هوا ته د چورلکې د پورته کېدلو سبب گرځي. ددې لپاره چې چورلکې د نورو آلوتکو نه چې وزرونه يې ثابت دي او بېلې تخنيکي ځانگړنې لري نو له همدې کبله چورلکې د چورلاونکو ماشينونو په ټولگيو هم وېشل کېږي.
وېشنيزه:هلیکوپترونه
حبیب الله سیاري
حبیب الله سیاری زوکړه ۱۳۳۴ فسا، ایران) د ایران سمندري ځواکونو پخوانی قمندان اوس مهال د ایران پوځ د همغږي معاون. سیاری په خپل تحصلی ژوند کې تر لیسانس کچه زده کړې کړي او همدارنګه ۷۵ میاشتې د ایران او عراق په جنګ کې حضور لره، نوموړی اوس مهال یو پوځی معیوب دی.
امير عبدالرحمان خان
امیر عبدالرحمن خان (۱۸۴۴ يا ۱۸۴۰ ز. - ۱ د اکتوبر، ۱۹۰۱ ز.) د ۱۸۸۰ څخه د ۱۹۰۱ کال پورې د افغانستان امير پاتې شوی دی. امير عبدالرحمن خان د افغانستان په تاريخ کې د هغه ځواکمن حاکم په توگه پېژندل کېږي چې په هېواد کې یې له هغو ناخوالو او گډوديو وروسته چې د افغان- انگرېز له دوهمې جگړې وروسته رامنځ ته شوې وې، بېرته په کابل کې د افغان دولت واک له سره ورغوه.
کورنۍ
(ماندينې) (ښځې) لومړنی واده يې د سردار فقير محمد خان بارکزي د لور مریم بېګم چې لقب يې بوبو جهان قلای هزارا وه سره وکړ او له هغې يې هېڅ کوم اولاد پيدا نه شو. بيا يې دويم واده د بدخشان د يوه اوزبک مشر د لور ولیده جهان بېګم سره وکړ. درېيم واده يې د بخارا د امير اعلحضرت امير المومنين سيد امير مظفر الدين عبدل خان بهادر سلطان د لور سره وکړ. څلورم واده يې د واخان يوې کنيزې، اصل بېگم چې پخوا گلراز بي بي نومېده وکړ، پينځم واده يې د سيد امير عتيق الله خان لور بي بي حليمې سره چې لقب يې بوبو جهان جاغدار بېگم سره وکړ، شپږم واده يې د مير حکيم خان د شبرغان نظام الدوله د لور سره وکړ. اووم واده يې يوې چترالۍ پېغلې صفورا بېگم چې لقب يې بي بي ستارو وه وکړ، اتم واده يې د بلخ د مزاري سيد د لور پادشا بېگم سره وکړ، نهم واده يې بي بي گلراز دويمې سره چې د قولاب وه واده وکړ. لسم واده يې يوې بلې قولابۍ پېغلې سره وکړ، يوولسم واده يې د بدخشان د مير محمد علي خان يفتلي مشرې لور ساجده بېگم سره وکړ چې له هغې يې هم اولاد و نه شو. دوولسم واده يې يوې بلې قولابۍ پېغلې سره وکړ. ديارلسم واده يې يوې چترالۍ سره چې نوم يې بي بي نېک آدمه وه وکړ څوارلسم واده يې د محمد حسين خان منگ د لور سره واده وکړ. د امير عبدالرحمن خان نه دوولس زامن او څلور لوڼې پاتې شوې.
مخينه
هغه د امير محمد افضل خان مشر زوی او د دوست محمد خان لمسی و. په بلخ کې يې دوديزې زده کړې ترلاسه کړي.
سياست
کله چي انگرېزانو امير عبدالرحمن د سردار محمد افضل خان زوی د تاشکند څخه راوغوښت نو يې د ده سره د يو شمېر مرستو قول و کړ پدې شرط چي که دی په خارجي سياست کي د انگرېزانو سره مشوره و کړي. امير عبدالرحمن هم د مجبوريت له مخي قبوله کړه. دی ډېر تجربه کاره سړی وو ، دی پوهېدئ چي د قومي خلکو سره څرنگه چلند و کړي او هم د انگرېزانو سره څرنگه په خپله گټه په نرمي چلند و کړي.
ده و کولای شول چي د څو ورځو په مدت کي په کابل کي امنيت راولي او بيا د افغانستان نورو ښارونو ته پام شو. او پدې ډول د افغان او انگليس دويمه جگړه پای ته و رسېده.
امير عبدالرحمن په ډېر لږ وخت کي په هيواد کي خپل مخالفان يا له مينځه يوړه ، يا يې بنديان او يا يې فراره کړه. انگرېزانو هم د ده سره مرستي کولې. په ١٨٨٠ م کال کي يې پنځه لکه روپۍ ، څو سوه توپونه او څو زره توپکان امير ته ور کړه او هر کال به يې ١٨٠٠٠ پونډه مرسته ور سره کوله.
سره گيدړه
سره گيدړه یا معمولي گيدړ (په لاتين:Vulpes vulpes) د گيدړانو څخه ده چی په اروپا، امريکا، افريقا، آسيا او آسټراليا کی ژوند کوي.
امير عبدالرحمان خان
سياست
ده ډېر ژر ټوله بلواگر لکه د غزني غلجيان او د منځني افغانستان هزاره گان د ځان تابع کړه. د سپاه سالار جنرال غلام حيدر خان چرخي په واسطه يې د هيواد ټولي هغه برخي چي د افغاني دولت له لاسه وتلي وې بيرته په لاس راوړې. په نورستان کي يې د اسلام دين خپور کړ او هغه ځای يې د نورستان په نامه و باله.
سره گيدړه
توصيف
سره گيدړه په ۱۷۵۸ کال کی د یو مشهور سويډني ځناور پوه کارل فون لينې لخوا توصیف شوه. سره گيدړه د سپی ځناورانو د ډلو څخه تر ټولو مشهوره او پراخه شوي ځناور ده چی په ځانگړي ډول په شپه کی ښکار کوي. نوموړي ځناور موږکان ، مرغان، سویان، د خاورو چينجي، زرکې، کورنی چرگان او هوسیان ښکار کوي خو د تنگلاسي په صورت کی مېوه هم خوړي. اوږدوالي یی ۱۰۰ سانترمتر دی او وزن یی ۱۰ کيلوگرامو ته رسېدلای سی. سره گيدړه ۴۲ غاښونه لري. سره گيدړه په جنگل کی په غار کی ژوند کوي.
امير عبدالرحمان خان
سياست
امير په هيواد کي د جاسوسۍ دايره جوړه او قوي کړه ، تکړه قاضيان يې مقرر کړ ه، د پوستې دفترونه يې خلاص کړه ، شرعي محکمې يې د سره خلاصي کړې ، د کابل په شاهي مدرسه کي يې ديني عالمان مقرر کړه ، چاپخانه يې بيا خلاصه کړه ، په کابل کي يې د توپک جوړولو فابرکه په کار واچول. د ماليې دفترونه يې خلاص کړه ، د لارو غله يې له منځه يوړه.
سره گيدړه
توصيف
وېشنيزه:گيدړان
امير عبدالرحمان خان
سياست
د خارجي سياست په برخه کي يې په نرمي گام اخيسئ. په ١٨٨٥ م کال کي تزاري روسيې پر شمالي پنجده حمله وکړه او هغه يې و نيوله. که څه هم انگرېزانو بايد پدې هکله د ده سره مرسته کړې وای خو و يې نه کړه.
انځورتون
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
تورموروس
په لرغونو زمانو كې د افغانستان يوه نوميالۍ او مېړنۍ ټولواكمنه توموروس ( تهموروس ) نومېده. د هېروډوټ په كتاب كې د يوه پښتون قوم نوم د ماساگيت په نامه ، چې جنگيالي او مېړني خلك دي ، ياد شوى ، چې له امو ( جيحون ) نه دې خواته اوسي. دوى او سكائيان يو قوم بلل كيږي. سكا خو هماغه ساك دى چې اوس هم شته ، بيا يې ساكستان جوړ كړ او خلك يې سكزي وو. ماساگيت د دوى اړوند يو قوم دى. د هېردوډوت له قوله ، خزر او د قفقاز ختيځه خوا كې پراخې سيمې دي ، چې پاى يې څرگند نه دى. ددغو سيمو ډېره برخه د ماساگيت هستوگنځى دى ، چې د پارس پاچا كوروش غوښتل هغه لاندې كړي. په دغه مهال د ماساگيت ټولواكمنه ، چې تورموروس نومېده ، د خپل مېړه له مړينې وروسته د پادشاهۍ پر پلاز ناسته وه. دا ډېره باتدبيره او مېړنۍ ښځه وه. كوروش هغې ته پيغام واستاوه ، چې غواړي له دې سره واده وكړي ، خو سم ځواب يې تر لاسه نه كړ ، ځكه ټولواكمنه پوهېده ، چې د كوروش قصد دا نه دى ، بلكې غواړي ، چې د هغې هېواد لاندې كړي. كله چې ټولواكمنې منفي ځواب وركړ ، نو كوروش وليدل چې دده مطلوب تر لاسه نه شو ، هغه وو چې نظامي او د جگړې لاره يې غوره كړه. ټولواكمنې تورموروس كوروش ته داسې پيغام واستاوه : ((اى پادشاه تاته نصيحت كوم ، له دې كاره لاس واخله ، ځكه په هېڅ توگه ته پخپل مقصود نشې بريالى كېداى. پخپل قوم او ملت چې حكومت كوې ، خوشال اوسه او زما سلطنت زما خلكو ته پرېږده. افسوس چې زما خبره به ونه منې ، نو واوره ، كه غواړې له ماساگيتانو سره خپل طاقت وازمويي ، نو پل پر رود مه جوړوه ، چې گران چار دى. زما لښكرې به له رود نه درې ورځې لاره شاته ولاړې شي او ته وړاندې راشه! يا دغومره لار ته شاته ولاړ شه ، چې زه درشم! )) كوروش له خپلو مشاورينو سره مشوره وكړه. په پاى كې كوروش ته خپلو مشاورينو مشوره وركړه ، چې پرېږده دا درې ورځې لار شاته ولاړه شي. (( كوروش چې د يوې ورځې لاره ووهله ، څه لښكر يې هلته پرېښود. پخپله بېرته د سيند په لوري ولاړ. د ماساگيت لښكرو پر دغو پارسي لښكرو حمله وكړه ، ټول يې مړه كړل. سپارگاپيښ د ټولواكمنې زوى د ماساگيت د لښكرو مشر او سپاه سالار وو. هلته يې وليدل ، چې ښه خواړه او مشروبات دي ، هغه يې له خپلو سپاهيانو سره وخوړل ، مست او خراب شول ، په دې وخت كې پارسيان راغلل او شاهزاده ، چې حالت يې خراب وو ، ونيوه. كله چې شاهزاده په سد راغى ، ويي ليدل چې اسير دى ، ځان يې له غيرته مړ كړ. كله چې ټولواكمنه د خپل زوى له مرگه خبره شوه ، له خپل ټول طاقت سره په كوروش باندې راغله او سخته جگړه ونښته. د كوروش لښكرو ماته وكړه او پخپله كوروش اسير شو ، چې په افسانوي توگه يې مړ كړ. دغې محترمې ملكې د پسونو او غوايو له وينو ، چې په هماغه ورځ قصابانو حلال كړي وو ، يو لوى لوښى ډك كړ او امر يې وكړ ، چې د كوروش سر په وينو كې ډوب كړي. بيا يې كوروش ته وويل : (( وڅكه ظالمه چې وينې دې ډېرې خوښېدې !)) د كوروش سر تر هغو په وينو كې وو ، څو چې يې ساه وخته. دا د ايران يا پارس لومړنى لوى پادشاه دى ، چې د افغانانو په لاس ومړ. له نېكه مرغه دغه پښتانه قومونه اوس هم له خپلو نومونو سره شته او د دوى د جيحون دواړو غاړو ته اوسېدل. دا د غزنويانو تر مهال پورې همداسې وو. په دې ډول په وياړ سره ويلاى شو ، چې زموږ په هېواد كې دغسې يوې مېړنۍ او هېوادپالې ټولواكمنې پاچاهي كړې ، چې نوم يې بايد د تل لپاره په تاريخ كې ژوندى پاتې شي.
دا هم وگورئ
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه
د اندازه کولو واحد
د اندازې واحد په انګلیسي unit of measurement) د اندازې یو ثابت واحد دی, چې د شمیر او اندازه کولو لپاره کمیت راوړي. په نړۍ کې د یو څیز د اندازه کولو لپاره د یو ثابت واحد موجودیت دی. یو کمیت ته د واحد موندلو لپاره ساینس پوهانو په خپلو څیړنیزو ناستو کې دې نتیجې ته رسیدلې ترڅو هرکمیت ځانګړې واحدي اندازه ورکړل شي ترڅو د فزیکي تعیراتو په ترڅ کې بدلون ونه مومي.
د اناتومي تاریخ
تر ډېرې مودې پورې په لرغوني یونان کې د انسان د بدن د جوړښت او عملکرد اړوند تیوریکي ملاحظاتو وده نه وه کړې. د لرغوني یونان فیلسوفانو لکه آلکمئون او امپدوکلس او همدارنګه د لرغوني یونان طبیبانو لکه هایپوکراټ یا بقراط او د هغه مکتب د ژوندانه او ناروغیو له امله د وجود بېلابېلو فعالیتونو ته پام درلود. ارسطو د بیولوژیکي اشکالو د لاملونو د درک په موخه د خپل پروګرام د یوې برخې په توګه د حیواناتو له تشریح ملاتړ وکړ. په هلنیستیک دوره کې د انسانانو تشریح او په ژوندي حالت کې د هغوی څیرل د لومړي ځل لپاره د هروفیلوس او اراسیستراتوس په اثارو کې ترسره شول. په لرغونې دوره کې اناتومیکه پوهه له دې امله چې خپله جالینوس د طبي اعمالو او همدارنګه د شادیانو، غویانو او نورو حیوانانو د بدن څیرلو پر مټ مهمو کشفیاتو ته لاس رسی وموند؛ خپل اوج ته ورسېده.