cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شکودا اوکټاويا
وېشنيزه:شکودا گاډي
منزل
وېشنيزه:قرآن وېشنيزه:اسلام
اخلاص
اخلاص په زړه پورې تړلى عمل دى، چې په اسلامي دين كې ورته زيات ارزښت وركړل شوى او په ډېرو كړو وړو كې يې شتون ارزښتناك بلل شوى دى، لنډه دا چې اخلاص د بدن د نورو غړو د عملونو مالګه ده، په كوم كار كې چې اخلاص نه وي، داسې ده لكه په خوراك كې چې مالګه نه وي.
په اخلاص كې ډېرو مسلمانو علماوو او پوهانو ليكنې كړې دي او كتابونه يې كښلي دي، اخلاص د اسلامي دين حقيقت او د پيغمبرانو د دعوت كلي ګڼل شوې ده، پدې هكله قرآن كريم فرمايي: ” رسولانو ته امر نه دی شوی، مگر دا چې الله ته په اخلاص سره عبادت وكړي”.
نو اخلاص د عبادت جوهر او زړه دى، ابن حزم رحمه الله عليه وايي: ” د عبادت ټول راز په نيت كې دى، نيت او اخلاص په عبادت كې داسې دى لكه په جسم كې چې روح ده او بې روحه جسم هېڅكله  منځ ته نه شي راتلى او بې روح جسم مړى بلل كېږي”. همدارنګه همدا اخلاص دى، چې عبادتونه او عملونه د الله په دربار كې منل كېږي او ردېږي، اخلاص د سړي د برياليتوب او يا ناكامۍ سبب كېږي او هم د اخلاص پر مټ مسلمان جنت ته تلاى شي او نه شتون يې په دوزخ كې د لوېدو لامل كېږي.
د اخلاص مانا: اخلاص عربي كلمه ده، چې د صفاوالي، سوچه واي او پاكوالي په مانا دى. خالص شهد يعنې پاك او سوچه، چې هېڅ بل څه پكې ګډ نه دي. خالص عبادت يعنې يوازې دالله د خوښۍ او رضا لپاره دى، ريا او يا بل مطلب پكې ځاى نلري.
د اخلاص اصطلاحي مانا د ابن القيم رحمه الله عليه په وينا په عبادت او اطاعت كې د الله يوازې كول دي، يعنې يوازې د الله عبادت او اطاعت كول دي او له هغه سره هېڅ شريك نه نيول د اخلاص په مانا دى.
د اخلاص په هكله محترمو علماوو بېلابېل عبارتونه كارولي دي، لكه:
– اخلاص يعنې خپل كړه وړه يوازې د الله لپاره ګرځول.
– اخلاص يانې يوازې د الله عبادت او اطاعت كول.
– اخلاص يانې له هر عيب څخه د كړو وړو سوچه كول
مخلص هغه كس ته ويل كېږي، چې د الله په عبادت او اطاعت كې له الله (ج) پرته د بل هېچا پروا ونلري. خپل ټول كړه وړه يوازې د الله د رضا لپاره كوي. الله (ج)  پيغمبر ته فرمايي: ” ورته ووايه چې زه په اخلاص سره د الله عبادت كوم”. بل ځاى فرمايي: ” ورته ووايه چې زما لمونځ، نسكي….. ژوند او مرګ يوازې د الله لپاره دى، چې د ټول عالم رب دى”.
په يوه آيت شريف كې راځي وايي: ” پاكي ده هغه ذات لره، چې مرګ او ژوند يې پيدا كړى، ددې لپاره چې تاسې وازمويي، چې كوم يو احسن او غوره عمل كوي”. له احسن څخه خالص او سهي عمل مطلب دى. فضيل بن عياض ته وويل شول، چې له سهي او خالص عمل نه مطلب څه دى، هغه وويل، چې عمل بايد هم يوازې د الله لپاره وي او هم بايد په سنتو برابر وي. او بيا يې دا آيت شريف ولوست: ” څوك چې د الله د مهربانۍ تمه لري، هغه بايد نېك عمل وكړي او په الله باندې په عبادت كې هېڅوك شريك نكړي”.
د احد په غزوه كې الله د مسلمانانو ازمويل غوښتل، فرمايي: ” په تاسې كې چا دنيا غوښته او چا آخرت”.
نبي كريم صلى الله عليه وسلم فرمايي: ” په تحقيق سره عملونه او كړه وكړه په نيتونو پورې تړلي دي”. همدغه نيت دى، چې عبادت له عادت څخه بېلوي او د انسان لپاره د ګټې او تاوان لامل كېږي.
د اخلاص ارزښت:
۱- اخلاص په آخرت كې د خلاصون اوبرياليتوب وسيله ده.
۲- اخلاص د اجر، ثواب او نېكيو د ګټلو مصدر او سرچينه ده. عبدالله بن مبارك وايي: “كېداى شي، چې وړوكى عمل په نيت سره ډېر لوى او ډېر لوى عمل په نيت سره ډېر كوچنى شي”.
۳-  د زړه د پاكوالي، سوچه والي او له غمونو څخه د خلاصون وسيله ده.
نو اخلاص ته ځكه ډېره اړتيا ده، چې زموږ ټولو كړو وړو تقليد، تربګنۍ، شرم او سرلوړۍ او دروازې د ساتنې لپاره ترسره كېږي.
دعا مو په ريا ككړه كړېده. خير او خيرات مو د شهرت حاصلولو بوى نيولى دى. خدمت مو د مال، مقام او مشرۍ ترلاسه كولو بې خونده كړى دى…
لنډه دا چې په هر عمل كې بايد اخلاص وشي او په هر كار كې اخلاص ځانګړې ګټې لري:
په كلمه ويلو كې اخلاص: نبي كريم صلى الله عليه وسلم فرمايي: ” څوك چې په اخلاص سره لااله الا الله ووايي، جنت ته به داخل شي”.
په سجده كې اخلاص، نبي كريم صلى الله عليه وسلم فرمايي: ” هېڅ بنده به په اخلاص سره الله ته سجده ونكړي، مګر په هغه سره به الله د هغه يوه درجه لوړي او يوه ګناه به يې وبښي”.همدارنګه فرمايي: “څوك چې دالله لپاره د ثواب په نيت روژه ونيسي الله به يې ټول پخواني ګناهونه معاف كړي”. څوك چې د لمانځه په نيت له كوره راووځي او مسجد ته روان شي، په هر ګام سره به الله هغه ته يوه نيكي وركړي او هم به د هغه يوه ګنا وبښي”. څوك چې په اخلاص سره د شهادت هيله وكړي، الله به هغه ته د شهيدانو درجې وركړي، اګر كه هغه په بستر كې مړ شي”.
حضرت عمرفاروق رضي الله عنه وايي: “چا چې په حق كې نيت خالص كړ، اګر كه تاوان يې په خپله ده ته هم ورسېږي، نو الله يې بس دى”.
ابن يحيى وايي نيت ښه زده كړئ، ځكه چې نيت تر عمله مخكې خپل ځاى ته رسېږي
زبيدي اليامي وايي: زه ډېره هڅه كوم، چې په هرڅه كې مې نيت ښه كړم، ان په خوراك او څښاك كې هم.
زموږ د ټولنې شاعرانو هم اخلاص ستايلى او په هكله يې شعرونه ويلي د ساري په توګه:
ګوره څه بلند مقام دى د اخلاص
چې جهان واړه غلام دى د اخلاص
بې اخلاصه حلاوت د اسلام نشته
که اسلام دى خو اسلام دى داخلاص
ملنګ جان وايي:
هغه څوک چې د اخلاص په نيلی سور وي
عام و خاص به يې د زړه په مينه ګوري
که ګرانښت په هرچا غواړې نو ځان ټينګ په صداقت کړه
د يادګار باغ به دې تل تر تل سمسور وي
عمارت د ړنګو زړونو په ښه خوی سره ودان کړه
د هر چا د زړه په کور کې يې ستا کور وي
د بيکسو نا اميدو دلجويي کړه قام پرور شه
په هرچا به ستا د مينې قرض او پور وي
حق ته ګوره، حق ووايه، حق وغواړه، حق پرست شه
مخلصان به دې هزار هزار هرلور وي
ته ملنګ يې ملنګ جانه په ترووتر خو غوږ کوڼ کړه
ملنګانو پسې تل د سپيو شور وي
سرچينې
لروبر ويبپاڼه https://larawbar.net/163.html&hl=ps-AF
تجويد
قرانکريم چي د الله جل جلاله ستر او عظيم کتاب دئ او د انسانانو د لارښووني لپاره يې رالېږلی دئ، نو د هر مسلمان د پاره پکار ده چي په صحيح توګه يې زده کړي، ترڅو د يوې خوا يې خپل مسئوليت ادا کړی وي او د بلي خوا د هغو سترو امتيازاتو څخه برخمن سوی وي چي د قرآنکريم په زده کولو، ښودلو او تلاوت کولو کي موجود دي.
الله جل جلاله فرمايې: ﴿ ژباړه : او قرآنکریم په ترتیل سره تلاوت کړه.
حضرت علي رضی الله عنه د ترتیل معنی په دې ډول کړې ده : (الترتیل هو تجوید الحروف ومعرفة وقوف) یعني د ترتیل څخه مراد د حروفو تجوید او د وقفونو پېژندل دي.
رسول اکرم صلی الله علیه وسلم په یوه حدیث شریف کي فرمایلي دي: ( ژباړه: په تاسو کي غوره هغه څوک دئ چي قرانکریم په خپله زده کړي او نورو ته يې وښيې.
همداسي يې په بل حدیث شریف کي فرمایلي دي : (مَنْ قَرَأَ حَرْفًا مِنْ كِتَابِ اللهِ فَلَهُ بِهِ حَسَنَةٌ ، وَالحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا ، لاَ أَقُولُ الْم حَرْفٌ ، وَلَكِنْ أَلِفٌ حَرْفٌ وَلاَمٌ حَرْفٌ وَمِيمٌ حَرْفٌ.) رواه الترمذي یعني که څوک د الله تعالی د کتاب یوحرف ووايې نو ده ته نیکي ورکول کیږي او دغه نیکي به يې په لس چنده ورکړه سي، زه دا نه وایم چي الم یو حرف دئ الف بېل حرف دئ، لام بېل حرف دئ او میم بېل حرف دئ.
یعني پر یوه توري به لس نیکۍ ورکول کیږي او د الم پر کلمه به دېرش نیکۍ ورکړل سي.
د تجويد لنډه پېژندنه په لاندي څو کرښو کي لوستلای سئ:
د تجوید تعریف
په اصطلاح کي تجوید هغه علم ته وايې چي د تورو د مخرجونو او صفتونو څخه بحث کوي، یا په بل عبارت تجوید هغه اصول او قوانین دي چي د قران کریم د صحیح تلاوت کولو لپاره ایښودل سوي دي.
د قران کریم هر توری د خپل اړوند مخرج څخه را ایستل د ټولو هغو صفتونو سره یو ځای چي په دغه توري کي موجود وي.
مخرج په خوله کي هغه ځای ته ویل کیږي چي توری ورڅخه ادا کیږي.
صفتونه ټول هغه کیفیتونه او حالتونه دي چي په دغه توري کي موجود وي. لکه د یو توري ډکوالی او باریکوالی.
د تجوید د علم موضوع
د هجاء یا تهجي توري یعني الفباء ده، د هجاء یا تهجي توري د (الف) څخه تر (یا) پوري دي، چي ټول ۲۹ توري دي.
د تجوید د علم غرض او هدف
د تجوید د علم د زده کولو هدف په تلاوت کي د غلطیو او نیمګړتیاو څخه د ژبي ژغورل دي ترڅو داسي تلاوت وسي چي معنی ته يې تغیر ونه رسيږي او د الله جل جلاله د رضا سبب وګرځي.
د تجوید د علم فائده او ثمره
د تجوید د علم حاصلونکی او په هغه عمل کوونکی به هم په دې دنیا کي نیکمرغه وي او هم به په اخرت کي خوشحاله وي، دغه دواړي کامیابۍ د الله جل جلاله په رضا کي نغښتي دي.
د تجوید د علم فضیلت
د تجوید علم اَفْضَلُ الْعُلَوْمْ یعني تر ټولوعلومو بهتر دئ ، لدې امله ورته تر ټولو غوره علم ویل سوی دئ چي دا علم د قرانکریم سره په مستقیمه توګه تړاو لري. د کوم علم تړاو چي د داسي غوره کتاب سره وي، هغه علم هم له غوره علومو او پوهنو څخه ګڼل کیږي.
د تجوید دعلم حکم
د تجوید د علم زده کړه یعني د تورو مخرجونه، صفتونه، او د تجوید نور قواعد زده کول فرض کفائي دي، مګر د قرانکریم د تلاوت په وخت کي د تجوید په قواعدو عمل کول پر هر مسلمان نارینه او ښځه باندي فرض عین دئ.
د تجوید علم څلور ارکان لري
۱- د تورو مخرجونه پېژندل ۲- د تورو صفتونه پېژندل ۳- کومه قاعده چي د دوو تورو د یو ځای کېدو څخه رامنځته کیږي، د همدغې قاعدې پېژندل لکه: ټول عارضه صفتونه، مدونه، ادغامونه او داسي نور ... ۴ - رِیَاضَةُ السان یعني په تلاوت کي د ژبي تمرین او تکرارچي باید زیات تلاوت وسي.
د تجوید د علم واضعین
۱- خلیل بن احمد فراهیدي (۱۰۰ – ۱۷۰هـ) چي په نحوه او قرآئت کي امام وو او په بصره کي اوسېدی. دده ذکاوت په خپل وخت کي د متل په ډول يادېدئ او زيات کتابونه يې تصنيف کړي دي.
۲- عَمرو بن عثمان :(۱۴۸ - ۱۸۰ هـ) چي د خليل بن احمد له شاګردانو څخه وو او په سيبويه سره مشهوره دی .په شېراز کي پيدا سوی دئ او بيا بصرې ته راغلی دئ، په نحو کي امام وو او لومړنی کس بلل کېږي چی د نحو علم ته يې پراختيا ورکړل.
۳ - یحيْی بن زیاد ((۱۴۴ – ۲۰۷)  دی په فراء سره مشهور دئ او په نحوه کی ورته د اميرالمؤمنين لقب ورکول سوی دئ، ددې تر ځنګ يې په منطق  ، طب او ادبي فنونو کي هم لوی لاس درلود، په کوفه کي پيدا سوی دئ او د مکې پر لاره وفات سوی دئ. کله چي وفات سو نو تر سر لاندي یې د سيبويه کتاب وموندل سو. (الاعلام للزرکلي )
۳- محمد بن مستنیر: دی د سيبويه له شاګردانو څخه دی په عربي لغت ، نحو او ادب کي يې لوی لاس درلود او په قطرب سره مشهوره دئ ، په ( ۲۰۶ هـ)  کي په بغداد کي وفات سوی دئ.
دا هغه کسان وه چي په لومړي ځل يې د تجوید قاعدې ترتیب او جوړي کړې.
ويل کېږي چي په تجويد کي لومړنی تصنيف سوی کتاب د موسى بن عبد الله بن يحيى الخاقاني البغدادي دی چی په ۳۲۵ هــ کي وفات سوی دئ.
د تجويد د علم اړتيا
د تجوید د علم لاسته راوړل :  د دې علم حاصلول او لاسته راوړل ډېر اړین او ضروري دئ ، ځکه چي تجوید د هر مسلمان ورور او خور لپاره په ورځ کی پنځه (۵) ځلي په پنځه (۵) وخته لمانځه کي په کار راځي ، نو د کوم شي چي په ورځ کي  پنځه ځلي ضرورت وي نو د هغه شي لاسته راوړل به څومره ضروري وي؟ معلومداره خبره ده چي ډېر زیات ضرورت یې سته چي باید هر څوک یې لاسته راوړنه خپل ضرورت وګڼي او حاصل یې کړي. لمونځ هغه عبادت دئ چي لومړی پر انسان باندي فرض سوئ دئ او د قیامت په ورځ به هم لومړۍ د لمانځه سوال د هر انسان څخه کیږي، نو که موږ لمونځ په صحیح ډول سره نه وي کړئ نو آیا و به کړای سو چي صحیح جواب ورکړو؟ د دې پوښتنی لپاره تجوید هغه ستره وسیله ده چي په لاسته رواړلو سره یی لمونځ په صحیح ډول سره تر سره کیږي، ځکه چي
کُلْ معنی وخوره، تاسی فکر وکړئ! چي معنی څومره ډیر تغیر وکړئ، ویل په خوړلو باندي واوښتل او د کلمې په معنی کي مکمل بدلون رامنځته سو.
اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ
اَنْعَمْتُ عَلَیْهِمْ
نو تاسي خپله فکر وکړئ چي د یوه حرکت یعنی زور په پیښ سره اړول دومره د کلمې معنی ته تغیر ورکوي چي انسان د کفر سره مخامخ کوي نو پدې کي څومره دقت باید وسي تر څو د دې ډول ګناهونو څخه ځان وساتو چي خدای مکړه د خدای جل جلاله د رضاء موندلو پر ځای د خدای د قهر او غضب تر لاسه نکړو. نو له دې څخه دا معلومه سوه چي د تجوید د علم لاسته راوړل تر هر څه مهم دى او هر څوک یې باید لاسته راوړل خپل مسولیت وګڼي تر څو هر حرف د خپل مخرج څخه په صحیح ډول ادا‌ء کړي او هر توري ته هغه خپل صفت ورکړي. الله جل جلاله په خپل کلام کي فرمایي : وَرَتّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیْلَا  د دې آیت په ترجمه او تفسیر کي علماء کرام د تجوید علم ته اشاره کوي ، ځکه چي ترتیل د تجوید د علم د قرآنکریم د ویلو د درو (۳) مرتبو څخه یوه مرتبه ده:
۱: ترتیل ۲: تدویر ۳: حدر
چي په پورتنیو ټولو مرتبو کي د ترتیل مرتبه غوره او اعلی مرتبه ده چي قرآنکریم په پوره اطمنان، غور او ارامتیا سره ویل کیږي.
۳: تر ټولو مهم دا چي د شیطاني وسوسو څخه به وژغورل سو، ځکه چي دا هغه عام مرض دی چي نن ورځ هر انسان په دې اخته دی او په لمانځه کي د شیطاني وسوسو سره مخ وي او په لمانځه هیڅ نه پوهیږي ، ټول فکر یې په دنیا کي وي. د تجوید په لاسته راوړلو سره به هر شخص په دې وتوانیږي چي په لمانځه کي د شیطاني وسواسو څخه وژغورل سي ، هغه څرنګه ؟  کوم وخت چي یو شخص تجوید ویلی وي نو دی په ډیر ارامتیا او اطمنان سره لمونځ کوي په خاطر د دې چي خدای مکړه کومه غلطي را څخه ونه سي او د قرآنکریم کوم حرف غلط اداء نکړم.
ښه ځیر سی! محترمو وروڼو او خویندو، کوم وخت چي څوک په لمانځه کي خپلو حروفو ته ځیر سي پدې حالت کي به لمونځ هم صحیح اداء سي ، د قرآنکریم توري به هم په تجوید سره اداء‌ سي ، د شیطاني وسوسو څخه به هم په امان سي ځکه چي د نوموړي شخص ټوله فکر د حروفو په اداینه کي دئ نو شیطاني وسواسې اثر نه پر کوي او په اخر کي الهي به رضا هم حاصله کړي. نو ددې څخه دا معلومه سوه چي د تجوید لاسته رواړل ډیر اړین دئ او په ډیرو حالاتو کي زموږ سره مرسته کوي.
۴:  د الله جل جلاله رضاء به حاصله کړو. کوم وخت چي یو څوک دا ستر الهی کتاب قرآنکریم بېله غلطې څخه په تجوید سره ووایي نو الهي رضا به خامخا حاصلوي.
غوښتنه:  په پای کي د ټولو محترمو وروڼو او خویندو څخه دا غوښتنه لرم چي دا قرآن الهی کتاب دی او پر موږ دا حق لري چي موږ یې باید په صحیح ډول سره زده کړو او د عمل جامې ور واغوندو. دا هغه ستر کتاب دی چي ددې په ویلو سره په زیاته بیا په تجوید سره ویل یې انسان ته خوشحالي ورکوی او د دنیا په هره چاره کي ورته کامیابي حاصلیږي. زه به په رقابت سره درته ووایم تاسی دا علم زده کړی او سهار تلاوت د قرآنکریم په تجوید او قرآت سره وکړی بیا وګورئ ، چي پر تاسو دا ورځ څومره په خوشحالۍ او کامیابۍ سره تېرېږي چي تاسو به یې هیڅ فکر هم نه وي کړئ. خدای جل جلاله دي و موږ ټولو ته د قرآني علومو د حاصلولو او دین ته د خدمت کولو توان او توفیق راکړي. آمین
وېشنيزه:قران وېشنيزه:اسلام
خړانکه
خړانکه (په انگرېزي: Pipit) يو ډول مرغۍ ده.
وېشنيزه:مرغۍ
د چین او متحده ایالاتو اړیکې
په ۱۹۴۹ ز کال کې د چین د خلکو جمهوریت او د امریکا د متحده ایالاتو اړیکې پېچلې وې. له ۱۹۸۰ ز کال وروسته د دوی ترمنځ اقتصادي اړیکو چټکه وده وکړه. دغه اړیکې یو له تر ټولو نږدې اقتصادي اړیکې او په آسیا او اقیانوسیه کې حاکمې سیالۍ دي. د نړۍ مشران او پوهان هغه په یو وېشتمه پېړۍ کې تر ټولو مهمې دوه اړخیزې اړیکې بولي.
له ۲۰۲۱ ز کال راهیسې، د امریکا متحده ایالات د نړۍ تر ټولو ستر اقتصاد او چین ورپسې دویم ځای لري، په داسې حال کې، که چېرې د پېرلو د توان له مخې اندازه شي، چین په زیاته کچه ناخالص ملي تولیدات لري. له تاريخي پلوه، د دغو دوو هېوادونو ترمنځ اړیکې په عمومي بڼه د نښتو د یو شمېر ښکاره دورو په ځانګړې توګه د کوریا او ویتنام جګړو په پرتله تر ډېره باثباته دي. اوس مهال، د امریکا متحده ایالات او چین د اټومې وسلو د نه زیاتوالي په څېر ګډې امنیتي، سیاسي او اقتصادي ګټې لري، خو بیا هم یو شمېر نا حل شوې اندېښنې په چینايي دولت کې د دیموکراسي د ونډې او په چین کې د بشري حقونو اړوند شته دي. چین له جاپان وروسته د امریکا د متحده ایالاتو دویم لوی پورورکوونکی (creditor) هېواد دی. دواړه هېوادونه د چین په سویلي سیند کې ځمکني اختلافات لري؛ چین ادعا کوي چې د چین سویلي سیند ټول دوی ته اړوند دي، په داسې حال کې چې د امریکا متحده ایالات هغه نړیوالې اوبه بولي او ادعا کوي چې حق لري، جنګي الوتکې او بېړۍ یې په دغه سیمه کې عملیات ترسره کړي.
له چین سره اړیکې په ارامۍ پیل شوې، تر هغه مهاله چې په ۱۸۴۵ ز کال کې د وانګسیا هوکړه لاسلیک شوه. متحده ایالات د ارام سمندرګي په جګړه کې (۱۹۴۱-۱۹۴۵ ز کال) د جاپان پر وړاندې د چین په خوا کې ودرېدل، خو د چین په اصلي برخو کې د چین په کورنۍ جګړه کې د چین د کمونیست ګوند (CCP) له بریا وروسته، چې د کوریا په جګړه کې یې مهمه وسله واله جګړه د چین د خلکو له جمهوریت سره وکړه، د ۲۵ کلونو لپاره یې تر هغه مهاله چې ولسمشر ریچارډ نیکسون په ۱۹۷۲ ز کال کې چین ته سفر ورکړ، دغه اړیکې جوړې نه کړې. د نیکسون له سفر وروسته د امریکا هر ولسمشر یوازې له جیمي کارتر پرته نورو ټولو چین ته سفر لرلی دی. د بارک اوباما د ولسمشرۍ پر مهال د هغه د اسیا محورې ستراتیژۍ له امله له چین سره اړیکې ترینګلې شوې، خو د هغه د ولسمشرۍ پر مهال د اړیکو په ترینګلتیا سربېره د ۲۰۱۶ ز کال په وروستیو کې د اوباما پر وړاندې د چینايي وګړو مثبت لیدلوری ۵۱ سلنه و، چې یوازې د ټرمپ د ادارې پر مهال راټیټ شو. په ۲۰۲۰ ز کال کې د پیو څېړنیز مرکز (Pew Research Center) د سروې له مخې ۲۲٪ امریکايي وګړو د چین پلوه نظر درلود، ۷۳٪ نورو نامعلوم نظر درلود او یوازې د یو سلنه وګړو نظر منفي و. دغې نظر پوښتنې موندلې  ده چې له ۲۴٪ سلنه نه  زیات امریکایان، چین د متحده ایالاتو پر وړاندې اصلي ګواښ بولي. په دې سربېره د چینايي عامه افکارو سروې موندلې ده چې، د متحده ایالاتو پر وړاندې د مطلوبیت کچه راټیټه شوې او ۶۱٪ سلنه یې په اړه نامعلوم لیدلوري لري.
د چین او امریکا ترمنځ د اړیکو دغه ترینګلتیا د بایډن تر مدیریت لاندې ادارې پورې پر خپل ځای پاتې دي، کوم چې چین یې د امریکا په بهرني سیاست کې اصلي ټکی وباله. د دوی ترمنځ یو له بل سره مخ کېدونې موضع؛ له هانګ کانګ سره د چین په چلن، د تایوان پر وړاندې ګواښونه، د ایغوریانو قتل عام او د چینايانو په سایبري جګړې د بایډن د ادارې په تمرکز دوام موندلی دی. په مقابل کې چین د بشري حقونو د نقض کولو د رد کولو په موخه «د لېوانو جګړه ییزه دیپلوماسي» (wolf warrior diplomacy) غوره کړې.
د کوریا جګړه
د کوریا جګړه، د ۱۹۵۰ ز کال د جون په ۲۵ مه د شمالي کوریا د کمونیستي دولت له خوا چې له مسکو او بیجېنګ سره یې نږدې اړیکې لرې، له سویلي کوریا سره پیل شوه. په ځواب کې یې د ملګرو ملتونو امنیت شورا د امنیت شورا ۸۲ پریکړه لیک تصویب کړ، چې د رایو په اکثریت یې له شمالي کوریا سره جګړه اعلان کړه. شوروي اتحاد، د ویټو حق په لرلو، د ملګرو ملتونو سازمان چارې تحریم کړې. د امریکا په مشرۍ د ملګرو ملتونو برید د شمالي کوریا برید کوونکي له شمال – سویل پولې د استوا کرښې له ۳۸ درجو واړول او د شمالي کوریا او چین پولو ته څېرمه د یالو سمندر په خوا په مخ ولاړل. ملګرو ملتونو د دواړو کوریا ګانو د یووالي مجوز صادر کړی و او چین نه شو کولای، له کوریا سره د یالو سمندر پولو ته څېرمه مخالف ځواکونه وزغمي. امریکايي ولسمشر ترومن د چین د خلکو جمهوریت د لومړي وزیر او بهرنیو چارو وزیر ژو انلای خبرداری ورکړ چې په جګړه کې د امریکایانو د لاسوهنې په اړه یې د ملي امنیت د لاملونو له مخې رد کړ. د ۱۹۵۰ ز کال د اکتوبر په وروستیو کې له انجونګ جګړې نه  په کوریا جګړه کې د چینایانو ښکېل کېدل پیل شول. د چونګ ان سیند د جګړې پر مهال د خلکو دواطلبه ځواک د ملګرو ملتونو په ځواکونو واک ترلاسه کړ او یا هم په شا شول، چې د امریکا د اتم ځواک د ماتېدو لامل وګرځېد. هغه اوربند چې د ملګرو ملتونو له خوا د چین د خلکو دولت ته وړاندې شو، د ۱۹۵۰ ز کال د دسمبر په ۱۱ مه د چونګ ان سیند له جګړې لږ وروسته د مائو د ادارې له خوا چې د جګړې په دویم پړاو کې د بریا له امله چې په خپله غوڅه بریا پوه شوی و اوغوښتل یې له کوریا نه  د ملګرو ملتونو د ځواکونو بشپړ وتلو ته د لېوالتیا په څرګندولو رد شو. چینایان د سیول په درېمه او د هوینګسونګ په جګړه کې بریالي شول، خو د ملګرو ملتونو ځواکونه بیا په پښو شول او هغوی  یې د استوا تر ۳۸ درجو پر شا کړل، خو د ۱۹۳۵ ز کال د جولای په ۲۷ مه د کوریا د اوربند د هوکړې په لاسلېکېدو سره دغه کړکېچ پای ته ورسېد. له هغه مهاله وروسته وېشل شوې کوریا د امریکا او چین په اړیکو کې په مهم فکتور واوښته او په زیاته کچه امریکايي ځواکونه په سویلي کوریا کې مېشت شول.
د ویتنام جګړه
د چین د خلکو جمهوریت د شمالي ویتنام لپاره منابع او روزنې وړاندې کړې، د ۱۹۶۲ ز کال په اوړي کې، مائو هوکړه وکړه چې ۹۰۰۰۰ وسلې به هانوی ته په وړیا ډول ورکړي. په ۱۹۶۵ ز کال کې د امریکا د تندر عملیاتو (Operation Rolling Thunder) له پیل وروسته ،چین خپل هوا ضد ځواکونه او انجینري ډلې شمالي ویتنام ته ولېږلې، څو د امریکايي بمبارد له امله زیانمن شوي سیستمونه، سړکونه او د ریل پټلۍ ورغوي، نور انجینري کارونه وکړي او په سلګونو زره هغه شمالي ویتنامي ځواکونه خوشي کړي، څو د امریکا له خوا د ملاتړ کېدوني سویلي ویتنام سره جګړه وکړي. د امریکا متحده ایالاتو د ویتنام په جګړه  کې۵۸۰۰۰ او ۱۵۹ خپل سرتېري له لاسه ورکړل.
قاري
قاري د عربۍ ژبې لفظ دی چې معنی یې د لوستونکي ده. په دیني لحاظ بیا قاري هغه چا ته ویل کېږي چې د قرآن کریم تلاوت د تجوید او ترتیل له اصولو سره وکړي. دا اړینه نه ده چې د قرآنن کریم لوستونکی دې ارومرو حافظ وي.
وېشنيزه:قرآن وېشنيزه:اسلام
سعید زابلی
=ژوندلیک=
سعید زابلی (په انګریزي: Saeed Zabulai)
= مخیینه : پژواک، کرکیټ بورډ او کلید راډیو سره د خبریال په توګه کار کول او همدا ډول يې ګڼو وزارتونو کې د مطبوعاتو او عامه پوهاوي په برخه کې د مشاور وزیر په توګه دندې سرته رسولې دي او ورسره د زابل په نوم یو اخبار هم چلوي =
=زده کړه : د IWPR انیستیوت او د لیسانس ترکچې یې په دوه رشتو  اقتصاد او د حقوقو په برخه کې زده کړې  کړي دي=
=چاپ اثار: د شعرونو ټولګې( رمز په نوم شعري ټولګه او ستورو ته ناست یم له سیتاره سره ) شعري ټولګې یې چاپ شوي=
=ناچاپ اثار : د شعرونو ټولګه، د لنډو کیسو ټولګه، د ژوند کیسو ټولګه =
د ختیځې فلسفې ښونځي
په عمومي توگه د ختیځې فلسفی ښوونځي په لاندې ډول وېشل شوي دي:
سرچینې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:لویدیزه فلسفه وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
عبدالرسول امين
thumb|289px|پوهاند عبدالرسول امین پروفیسر عبدالرسول امین (١٩٣٩ ز.دمې له ۱۰ ـ ۲۰۰۹.ز.داکتوبر ۳۱ ) د کونړ ولايت په وټه پور کلي کې دمحمد امين خان په کورنۍ کې زيږيدلي و.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې په افغانستان کې سرته رسولى او د مينځنيو او لوړو زده کړو ترسره کولو لپاره په ١٣٣٤ کال کې پېښور ته تللی و. په پېښور کې يې يو کال دانگريزي او اردو ژبې زده کړه وکړه او بيا دمينځنيو زده کړو دسرته رسولو دپاره د فارورډ سکول اينډ کالج کې شامل شو. په ١٩٦٠ کال کې فارغ شو او د لوړو زده کړو د پاره دپېښور په اسلاميه کالج کې داخله واخيسته. په ۱۹٦٦ کې ېې دماسټرۍ سند ترلاسه کړ وروسته له هغې بيرته افغانستان ته ستون شو.
په افغانستان کې ېې دندې
پروفیسر عبدالرسول امين افغانستان ته په بيرته ستنيدو دپښتو ټولنې غړيتوب ترلاسه کړ او بيا دکابل پوهنتون دادبياتو او بشري علمو په پوهنځي کې داجتماعي علومو داستاد په توگه وټاکل شو.. پروفيسر امين په ١٣٥٨ کال کې دوخت د رژيم دمخالفت په اثر زندان ته وليږل شو. او د زندان څخه تر خلاصيدو وروسته په افغانستان باندې دسرو لښکرو دراتگ سره سم پېښور ته کډوال شو.
د کډوالۍ په مهال ېې کلتوري او سیاسي هلې ځلې
د ١٩٨٠ څخه تر ١٩٨٥ کالو پورې په پېښور کې دملي اسلامي محاذ په تنظيم کې او هم دافغان اطلاعاتي مرکز کې کار کاوه. په ١٩٨٥ کال کې ، چې دده او يو شمير نوروافغانانو له خوا دازاد افغانستان دليکوالو ټولنه (وفا) جوړه شوه دی يې د ريس په توگه وټاکل شو وروسته دغه ټولنه دافغانستان دمطالعاتو په مرکز بدله شوه چې بيا هم پروفيسر امين يې مشري کوله. رسول امين دکډوالۍ په محال دمرکز له خوا يو لړ ملي او نړيوال سيمينارونه او کانفرانسونه جوړ کړل. دخپلواکۍ په نوم مجله ، دوفا مجله ، دوفا اخبار ، دافغانانو جريده او په سلگونو کتابونه يې ددغه مرکز څخه چاپ او خپاره کړل.
همدارز دافغانستان دمسلى په اړه په ډيرو ملي او نړيوالو سيمينارونو او کانفرانسونو کې هم کډون وکړ ، چې دهغې په ترڅ کې دامريکي متحده ايالاتو ، انگليستان ، فرانسي ، المان ، مرکزي اسيا ، ډنمارک ، هالينډ ، بلجيم ، سويس ، يونان ،ايټاليا ، ناروى ، مصر او نورو هيوادونو ته سفرونه وکړل کله چې په روم کې دافغانانو له خوا دافغانستان دمسئلې دحل په اړه افغانان سره راټول شول رسول امين يې دمخکښانو دډلې څخه و او بيا وروسته کله چې دبون دتاريخي پريکړې وروسته په افغانستان کې لنډ مهاله اداره رامينځ ته شوه دپوهنې دوزير په توگه وټاکل شو.
لیکلي او چاپي اثار
د پروفيسررسول امين يو شمير ليکني اثار چاپ شوي او هم دنورو ژبو څخه يې ډير اثار ژباړلي او چاپ باندې ېې رسولي دي ، يوه مهمه رساله ېې (( افغانستان د تاریخ له خطرناک پېچومي تېرېږي ۱۳۷۵)) نومېږي.
مړینه
پروفيسر امين دلنډ مهالې ادارې تر شپږ مياشتو پورې وزارت څخه وروسته دافغانستان دمطالعاتو دريس په توگه خپله موسيسه پر مخ وړله او له دې لارې يې دخپلو افغانانو په خدمت کې و. د ٢٠٠٩ کال داکتوبر دمياشتې په ٣١ داسټريليا دملبورن په ښار کې دورپېښې ناروغۍ له امله له دی نیمگړی  نړۍ څخه ېې د تل لپاره سترگی پټی کړې.
سرچینه
سباوون مجلې وېب پاڼه
وېشنيزه:افغان ليکول وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان
شکودا فابيا
شکودا فابيا(په چېکي :Škoda Fabia) د شکودا شخصي او کوچني موټرونو څخه دي چی د ۱۹۹۹ کال څخه په چېک جمهوریت، روسیه او چین کی جوړېږي. وېشنيزه:شکودا گاډي
نیو جرسي
نیوجرسی آیالات (نیوجرسی) په انګلیسي New Jersey) د امریکا متحده آیالاتونو اړوند یو آیالات دی.
حقوقي شخص
په قانون کې یو حقوقي شخص هغه شخص يا «هغه شی» دی (په ډېر روښانه دول هره حقوقي هسته)، کوم چې کولای شي هغه کارونه وکړي چې یو انساني شخص يې عموماً د قانون تر مخې د کولو وړ وي – لکه يو تړون کې داخلېدل، د چا په خلاف دعوا کول يا د ده په خلاف دعوا کېدل، شتمني درلودل او همداسې نور. د «حقوقي شخص» اصطلاح لپاره دليل دا دی چې ځينې حقوقي اشخاص انسانان نه وي: له حقوقي اړخه شرکتونه او مؤسسې «اشخاص» دي، (په قانوني ډول دوی ډېری هغه شيان کولای شي چې یو عادي شخص يې د کولو وړتيا لري)، خو دوی په صحيح ډول انسانان نه دي.
په همدې بنسټ دوه ډوله حقوقي شخصيتونه شته: بشري او غېر بشري. د قانون تر مخې، بشري شخص ته طبيعي شخص ويل کېږي (کله کله فزيکي شخص هم بلل کېږي) او غېربشري شخص ته قانوني شخص ويل کېږي (کله کله د حقوقي، قانوني، مصنوعي، حقوقي يا فرضي شخص هم بلل کېږي، په لاتيني کې: persona ficta، بلل کېږي).
حقوقي شخصيتونه د مؤسسو، شرکتونو (په ځينو حقوقي حوزو کې) او ډېرې دولتي ادارې. له دوی سره په قانون کې داسې چلند کېږي، لکه دوی چې اشخاص وي.
په داسې حال کې چې طبيعي اشخاص حقوقي شخصيت په «طبيعي» ډول تر لاسه کوي، په ساده ډول داسې چې زېږېدلي وي (يا په ځينو قضايي حوزو کې له هغې مخکې)، په حقوقي اشخاصو بايد حقوقي شخصيت  په «غېرطبيعي»، حقوقي پروسې له لارې لورول شوی وي، همدا لامل دی چې دوی ته کله کله «مصنوعی» اشخاص ويل کېږي. په ډېرو عامو حالاتو کې (د سوداګرۍ او کاروبار په ګډون)، عموماً حقوقي شخصيت له يوې دولتي ادارې سره د ثبت او راجستر له لارې تر لاسه کېږي چې د همدې موخې لپاره جوړه شوې وی. په ځينو نورو حالاتو کې کېدای شي چې دا چاره په بنسټيز ډول د قانون جوړولو له لارې تر سره شي: په انګلستان کې د خېرښېګڼې کميسيون د دې ډول يوه بېلګه ده. د ملګرو ملتونو د دايمي ودې موخه ۱۶، د ۲۰۳۰ د انډا د برخې په توګه تر ۲۰۳۰ز کال پورې د زېږېدنې د ثبت په ګډون، د ټولو لپاره د قانوني پېژندګلو د مهيا کولو ملاتړ کوي.
په داسې حال کې چې قانوني شخصيت د قانوني ظرفيت لپاره يو شرط دی (د هر ډول قانوني شخص د تعديل وړتيا – دا معنا چې په يو څه کې داخلېدل يا انتقال کول، او داسې نور. – حقوق او مسئولیتونه)، د نړيوال سازمان لپاره دا يو شرط دی چې وکولای شي نړيوال تړونونه په خپل نوم لاسليک کړي.
شونې ده چې د «حقوقي شخص» اصطلاح مبهمه وي، ځکه دا ډېر ځله د هغو اصطلاحاتو د بديل په توګه کارول کېږي، کوم چې يوازې غېر انساني حقوقي هستو ته اشاره کوي، په ځانګړي ډول د «طبيعي شخص» سره په تضاد کې.
حقوقي اشخاص
مصنوعي شخصيت، فقهي شخصيت يا اعتباري شخصيت، د يوې غېر ژوندۍ هستې ځانګړتيا ده، کومه چې قانون يې د يو شخص د حيثيت لرونکې په توګه مني.
يو حقوقي يا مصنوعي شخص (په لاتيني کې يې: persona ficta بولي او همدا راز د فقهي شخص په توګه هم بلل کېږي)، د قانون تر مخې يو حقوقي نوم، ټاکلي حقوق، خونديتوبونه، امتيازات، مسئولیتونه او ذمه وارۍ لري، کټ مټ د يو طبيعي شخص په توګه.د يو حقوقي شخص تصور يو بنسټيز حقوقي خيال دی. دا د قانون له فلسفې سره اړيکه لري، ځکه چې دا پر مؤسسو (د مؤسسو قانون) اغېز غورځونکو قوانینو لپاره اړين دی.
حقوقي تشخص يو يا ډېرو طبيعي اشخاصو (universitas personarum) ته د قانوني موخو لپاره د يوې واحدې هستې (اعتباري پلاوی/خاص سهامي شرکت) په توګه د کار کولو لپاره اجازه ورکوي. په ډېرو قضايي حوزو کې، مصنوعي شخصيت دې هستې ته د قانون تر مخې د هغې د انفرادي غړيو څخه د جلا منل کېدو اجازه ورکوي (د بېګلې په ډول په هغه شرکت چې د اسهامو، د هغې د ونډه والو په مټ محدوده شوې وي). دوی کولای شي د چا پر ضد په محکمه کې قضيه ثبت کړي يا يو څوک د دوی پر ضد قضيه ثبت کړي، تړونونه کولای شي، پور اخستلای شي او شتمني درلودلای شي. شونې ده چې د حقوقي شخصيت لرونکې هستې د ټاکلو حقوقي مسئولیتونو موخه وګرځي، لکه د مالياتو تاديه کول. د يو حقوقي تشخص لرونکې هسته کولای شي خپل غړي له شخصي مسئوليتونو څخه خوندي کړي.
د عام قانون په ځینو قضايي حوزو کې، د شرکتونو د ټولګې (لکه هغه شرکت چې د ډېرو غړيو څخه جوړ شوی وي)، او د انفرادي يا يوازې شرکت تر منځ توپير کوي، کوم چې د حقوقي شخصيت يو عام دفتر دی او له هغه فرد سره توپير لري چې د دې دفتر ملکيت ورسره دی (دا هستې جلا حقوقي شخصيت لري). له تاریخي اړخه ډېرې انفرادي شرکتونه کليسايي نوعيت درلود (د بېلګې په ډول، د کينټربري د راهبانو د مشر دفتر یو واحد شرکت دی)، خو اوسمهال یو شمېر نور عام دفترونه مه واحد شرکتونه دي.
د حقوقي شخصیت مفهوم مطلق نه دی. «د شرکتي پردې شکول» څخه موخه انفرادي طبيعي افرادو ته کتل دي، څوک چې د يو شرکت په کار يا پرېکړو کې د يو استازي په توګه عمل کوي؛ د دې په پايله کې يوه قانوني پرېکړه کېدای شي، په کومه کې چې د يو شرکت يا عام محدود المسئوليت شرکت حقوق يا دندې د همدې مړسسې د غړيو يا مديريانو د حقوقو يا دندو په توګه پېژندل کېږي.
ډومبک
ډومبک (په انگرېزي: Chat) يو ډول مارغه دی.
حقوقي شخص
حقوقي اشخاص
د يو حقوقي شخص مفهوم اوسمهال د عام قانون او مدني قانون لرونکو هېوادونو کې په لويديځ قانون کې مرکزي حيثيت لري، خو په عملي توګه په ټولو نورو قانوني نظامونو کې هم موندل کېږي.
ډومبک
وېشنيزه:مرغۍ
حقوقي شخص
بېلګې
د حقوقي اشخاصو په ځېنو بېلګو کې لاندې موارد شامل دي:
لئون تروتسکی
لئون داویدویچ برنتشتاین (۷ نومبر ۱۸۷۹- ۲۱ اګست ۱۹۴۰ زکال) چې په لئون تروتسکي مشهور و؛ اوکرایني – روسي مارکسېست انقلابي، سیاسي نظریه ورکوونکی او سیاستوال و. نوموړی چې له ایدیالوژیک پلوه کمونېست و، د مارکسېزم یوې څانګې ته یې وده ورکړه چې په تروتسکېزم پېژندل کېده.
دولت ته د تروتسکي له لار موندلو وروسته هغه په پیل کې د بهرنیو چارو د کمیساري چوکۍ مسئولیت پر غاړه درلود او له لومړۍ نړیوالې جګړې څخه د وتلو اړوند یې له ۱۹۱۷-۱۹۱۸ زکال پورې له المان سره په برست – لیتوفسک مذاکره کې مستقیمه ونډه لرله. د ۱۹۱۸ زکال له مارچ میاشتې څخه د ۱۹۲۵ زکال تر جنوري میاشتې پورې د پوځ او دریايي ځواکونو په برخه کې د خلکو د کمیسار په توګه د سره پوځ قومانداني وکړه او له ۱۹۱۷ زکال څخه تر ۱۹۲۲ زکال پورې یې د روسیې په کورنۍ جګړه کې د بلشویکانو د بریا په برخه کې حیاتي ونډه لرله. هغه په ۱۹۱۹ زکال کې د بلشویکي سیاستي کمېټې له اوو غړو یو و.
د لینین له مړینې (د ۱۹۲۴ زکال په جنوري کې) او واک ته د ژوزف ستالین له رسېدو وروسته، تروتسکي په تدریجي ډول په دولت کې خپل ځایګی له لاسره وکړ؛ چې په پایله کې سیاسي کمېټې د ۱۹۲۹ زکال په فبروري میاشت کې له شوروي اتحاد څخه د هغه د وتو پرېکړه وکړه. هغه خپل پاتې ژوند په تبعید کې تېر کړ، اغېزمنې لیکنې یې کولې او په ستالینېزم باندې په نقد مشغول و. په ۱۹۳۸ زکال کې تروتسکي او د هغه ملاتړو څلورم انټرنشنال د ستالین د کمنټرن په مخالفت کې رامنځته کړ. هغه د ترور له څو بریدونو څخه په ژوندي وتلو بلاخره د ۱۹۴۰ زکال په اګست میاشت کې په مکسیکوسیټي کې د رامون مرکادر له خوا چې د شوروي اتحاد د داخلي امنیت د ادارې جاسوس و ترور کړای شو.
ډانگ لکۍ
ډانگ لکۍ (په لاتين: Terpsiphone paradisi) د Monarchidae څخه یوه مرغۍ ده چې په منځنۍ او سهیلي آسیا کې ژوند کوي. نوموړي مرغۍ خوځندکې خوري.
لئون تروتسکی
ماشومتوب او کورنۍ (۱۸۷۹-۱۸۹۵ زکال)
لئون تروتسکي د ۱۸۷۹ زکال د نومبر په ۷ مه نېټه د ډیویډ لئونتیویچ برونشتاین (۱۸۴۷-۱۹۲۲ زکال) او آنا لوونا (تخلص یې ژیوتوفسکایا و، ۱۸۵۰- ۱۹۱۰ زکال) په کورنۍ کې وزېږېد. هغه د روسي سترواکۍ د خرسون ولایت د یانوکا کلي (په اوسني اوکراین کې، برسلاوکا) د بډایه بزګرې یهودې اوکرایني کورنۍ کې پنځم ماشوم و. د هغه پلار ډیوید لئونتیویچ په پولتاوا کې ژوند کاوه او وروسته برسلاوکا ته وکوچېد، ځکه هلته لویې یهودي ټولنې شتون درلود. هغه ژبه چې دوی په کور کې پرې خبرې کولې په سورژیک مشهوره د روسي او اوکرایني ژبې څخه مخلوطه ژبه وه. د تروتسکي کوچنۍ خور اولګا چې هغه هم د یوې بلشویکې او شوروي سیاستوالې په توګه را لویه شوې وه له مخکښ بلشویک لوکامنف سره یې واده وکړ.
ډانگ لکۍ
وېشنيزه:مرغۍ
لئون تروتسکی
ماشومتوب او کورنۍ (۱۸۷۹-۱۸۹۵ زکال)
یو شمېر لیکوالانو، په ځانګړې توګه رابرت سرویس ادعا کړې چې د ماشومتوب پر مهال د هغه لومړی نوم په ییدیش ژبه لیبا و. امریکايي تروتسکېست ډېویډ نورث ویلي چې دا د تروتسکي د یهودیت پر بنسټ یوه انګېرنه ده.، خو د سرویس د ادعا پر خلاف هېڅ داسې مستند مدرک شتون نه لري چې له ییدیش نوم څخه د هغه ګټنه څرګنده کړي، په داسې حال کې چې آن کورنۍ یې هم په دغه ژبه خبرې نه کولې. هم نورث او هم سیاسي تاریخ لیکونکي والتر لاکور لیکي چې د تروتسکي د ماشومتوب نوم لیووا و چې د لیو روسي نوم کوچنی اختصار و.
هغه مهال چې تروتسکي اته کلن و، پلار یې هغه د زده کړو په موخه اودیسا ته ولېږه او هلته یې د جرمني ژبې په یو لوتري ښوونځي کې نوم ثبت کړ، په ادویسا کې د هغه د استوګنې پر مهال د روسیې د سترواک دولت د روسي کولو د پالیسۍ له امله دغه ښوونځی په روسي واوښت. تروتسکي او د هغه مېرمنې ناتالیا پرېکړه وکړه ماشومان یې هم لوتري زده کړې وکړي.
په داسې حال کې چې تروتسکي په ډېره ښه توګه په فرانسوي، انګلیسي او جرمني ژبو خبرې کولای شوې خو هغه د My Life په نامه خپل ژوند کې وویل چې هغه هېڅکله له روسي پرته په نورو ژبو مسلط نه و. ریمونډ مولینیر لیکلي چې تروتسکي په ډېرې آسانۍ سره په فرانسوي خبرې کولې.
انقلابي فعالیت او بندي کېدل (۱۸۹۶-۱۸۹۸ زکال)
تروتسکي په ۱۸۹۶ زکال نیکولایف بندري ښار (معاصر میکولایف) ته له کډه کولو وروسته د تور سمندرګي په اوکرایني سواحلو کې په انقلابي فعالیتونو لاس پورې کړ. په پیل کې هغه یو ناردونیک (انقلابي بزګر سوسیالیست پوپولیست) و، او له مارکسېزم سره مخالف و خو د همدغه کال په وروستیو کې د خپلې لومړۍ راتلونکې مېرمنې الکساندار سوکولوسکایا له خوا مارکسېزم ته جذب شو. تروتسکي د ۱۸۹۷ زکال په لومړیو کې د دې پرځای چې د ریاضیاتو په برخه کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي په نیکولایف کې یې د شوروي روسیې د کارګري اتحادیې له تنظیم سره مرسته وکړه. هغه د «لووف» له مستعار نوم څخه په ګټنې تبلیغ پاڼې او اعلامیې ولیکلې او انقلابي رسالې یې وویشلې. هغه د صنعتي کارګرانو او انقلابي زده کوونکو ترمنځ سوسیالیستي افکار خپاره کړل.
د ۱۸۹۸ زکال په جنوري میاشت کې د تروتسکي په ګډون د دغې اتحادیې له ۲۰۰ زیات غړي ونیول شو. هغه په نیکولایف، خرسون، اودسا او بالاخره په مسکو کې د محاکمې په تمه دوه کاله په بند کې تېر کړل. د مسکو په بند کې یې له نورو انقلابیونو سره اړیکه ټینګه کړه، د لینین په اړه یې واورېدل او په روسیه کې یې د کپیټلېزم د پراختیا (The Development of Capitalism in Russia) په نامه د هغه (د لینین) کتاب ولوست. په بند کې د هغه د دوه میاشتو په تېرېدو د ۱۸۹۸ زکال د مارچ له لومړۍ نېټې څخه تر ۳ مې نیټې پورې د نوي رامنځته شوي روسي سوسیال دیموکرات کارګر ګوند لومړی کانګرس جوړ شو. له دغه ځای وروسته تروتسکي د دغه ګوند د غړي په توګه پېژندل کېده.
ترور
د ۱۹۴۰ زکال د مۍ په ۲۴ مه نېټه تروتسکي د NKVD د مامور تر رهبرۍ لاندې د وسله والو بریدکوونکو ایوسف ګریګولویچ او مکسیکويي نقاش دیوید آلفارو سیکیروس له برید څخه په خپله ویلا کې ژوندی ووت. د تروتسکي ۱۴ کلن لسمی وسوولود پلاتنوویچ «استبان» ولکوف (زیږون: ۷ مارچ ۱۹۲۶ زکال) په پښه ټپي شو. د تروتسکي ځوان یاور او ساتونکی رابرټ شلډون هارت له بریدګرو سره یوځای ورک شو او وروسته یې مړی وموندل شو. دا احتمال هم شتون لري چې هغه له بریدګرو سره لاس یو کړی و او هغوی ته یې د هغه ویلا ته د لاسرسي اجازه ورکړې وه؛ د تروتسکي نورو ساتونکو له بریدګرو سره مقابله وکړه. د ترور له دغې ناکامې هڅې وروسته تروتسکي د ۱۹۴۰ زکال د جون میاشتې په ۸ مه نېټه د «ستالین زما د مرګ په لټه کې دی» تر عنوان لاندې مقاله ولیکله او څرګنده یې کړه چې بل برید حتمی دی.
د ۱۹۴۰ زکال د اګست په ۲۰ مه نېټه په  تروتسکي باندې د خپل کار په خونه کې د NKVD د هسپانوي الاصله مامور رامون مرکادر له خوا برید وشو او هغه یې د یخ ماتوونکي تبر څخه په کار اخیستنې وواژه.
نعمت پژواک
thumb|289px|ډاکټر نعمت الله پژواک ډاکتر نعمت الله پژواک په (۱۳۰۷هجري لمریزکالدزمري د میاشتې په ۲۱ ــ ۱۳۸۸ هجري لمریز کال) په کابل کې د مرحوم حفیظ الله په کاله کې زېږیدلی و.
زده کړې
نوموړي د ښونې او روزنې په څانگه کې لوړې زده کړې کړې وې.
دندې
او د حبیبې لېسې د مدیر ، د پوهنې د وزارت د ثانوي تدریساتو د ریس ، د بامیانو د والي ، د کابل ولايت د والي ، د کورنیو چارو د وزیر د پوهنې د وزیر، او د صدراعظم د سلاکار وزیر او مرستیال په توگه یې دندې ترسره کړې وې.
په کډوالۍ کې ېې دندې
نوموړي لس کاله د امریکا په بېلابېلو علمي موسیسو کې هم د افغانستان د ژبو پښتو او درې تدریس کړی دی.
ډاکتر نعمت الله پژواک د افغانستان سیاسي او فرهنگي شخصیت د جمعې په ورځ د۷۹ کلونو په عمرېې د امریکا د ویرجینیا په ایالت کې له دې نړۍ سترگې پټې کړې.
سرچینه
د سباوون مجلې وېبپاڼه
وېشنيزه:افغان سياستوال
سیاسي تاوتریخوالی
سیاسي تاوتریخوالی، هغه تاوتریخوالي ته ویل کېږي چې سیاسي موخو ته د رسېدلو لپاره ترسره کېږي. دا هغه تاوتریخوالی هم تر خپل چتر لاندې راولي چې یو دولت یې د نورو دولتونو په وړاندې (جګړه) کاروي یا کېدای شي هغه تاوتریخوالی تر بحث لاندې راولي چې د غیر دولتي اړخونو یا لوبغاړو په وړاندې (په ځانګړې توګه د پولیسو زور زیاتی یا نسل وژنه) کارول کېږي. کېدای شي د سیاسي هڅونې تاوتریخوالی (بغاوت، بلوا، خیانت یا کودتا) یا هم تر پوښښ لاندې راولي چې د غیر دولتي لوبغاړو له خوا د دولت په وړاندې ترسره کېږي. هغه تاوتریخوالی هم د دې تر بحث لاندې راتلای شي چې د نورو نا دولتي لوبغاړو په وړاندې کارول کېږي. د حکومت له خوا د عملي ګام نه پورته کول ، د بېلګې په توګه د قحطۍ پروړاندې د ګام نه اخستلو یا هم په خپل خاوره کې کې د تشخیص وړ سیاسي ډلو ته د سرچینو د برابرولو څخه ډډه کول، هم د سیاسي تاوتریخوالي د یوې بڼې په توګه ګڼل کېږي.
د لویدیځې فلسفې ښونځي
په دې لیکنه کې د لودیځې فلسفي ښوونځي په گوته کړای شوي چې د هر یو نوم او شننه به یې په لاندې توگه وکړو:
سیاسي تاوتریخوالی
د دولتي او غیر دولتي لوبغاړو ترمنځ د واک د نه انډول د شتون له امله، سیاسي تاوتریخوالی زیاتره د نا انډوله جګړې بڼه اخلي، چې په کې هېڅ اړخ نه شي کولای په مقابل لوري مستقیم برید وکړي او پر ځای یې د ترهګریزې او چریکي جګړې په تګلارو تکیه کېږي. په دې ډول خوځښتونو کې ډېری ملکي یا بل ډول غیر نظامي موخې تر بریدونو لاندې راځي. ښایي د قومي، مذهبي یا سیاسي ډلو د برخو په توګه، وکړي په کې په ډله ایزه بڼه په نښه شي؛ یا په ټاکل شوې توګه ځانګړي کسان په کې د هغو کړنو له مخې په نښه شي چې د ګواښ په توګه یا د مخالف اړخ سره مرسته کوونکی وګڼل شي.
د لویدیځې فلسفې ښونځي
ربوبية (إلهية عقلية) دايزم Deism - أنوية Egoism - امبريقية Empiricism - ابيقورية Epicureanism - أنوية أخلاقية Ethical egoism - وجودية - تفاؤلية علمية Extropianism - مدرسة فرانكفورت - تفسيرية Hermeneutics - إنسانية Humanism - مثالية Idealism - نظرية تكاملية - مدرسة كيوتو –
سرچینې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:لویدیزه فلسفه وېشنيزه:فلسفي ښوونځي وېشنيزه:کمونستي فلسفه
سیاسي تاوتریخوالی
کله ناکله زیاتره ډلې او کسان په دې باور وي چې د دوی سیاسي نظامونه هېڅکله د دوی غوښتنو ته ځواب نه ورکوي، نو له دې امله  دوی په دې اند وي چې تاوتریخوالی نه یوازې د منلو وړ دی، بلکې خپلو سیاسي موخو ته د رسېدو لپاره اړین ګڼل کېږي. همدارنګه، زیاتره حکومتونه په ټوله نړۍ کې په دې باور دي چې په ځینو حالاتو کې دوی د تاوتریخوالي تګلارې ته اړ دی، ترڅو خپل خلک د غاړې اېښودلو لپاره وډار کړي. په نورو حالاتو کې، دولتونه د بهرنیو یرغلونو یا د ځواک له نورو ګواښونو پروړاندې د خپلو خاورو د دفاع لپاره لپاره ځواک کاروي، ترڅو نور حکومتونه مجبورو کړي یا د ځانګړې سیمه تر خپلې ولکې لاندې راولي. .
ډولونه
سیاسي تاوتریخوالی د بڼې، سختیا او عمل له اړخه په پراخه کچه توپیر لري. یو ګډ تنظیم کوونکی چوکاټ په سیاسي علومو کې د تاوتریخوالی ډولونو چې د اړوندو فعالینو له خوا ترسره کېږي، تر بحث لاندې نیسي او هغه دا دي: د غیر دولتي اړخونو ترمنځ تاوتریخوالی، یو اړخیز تاوتریخوالی چې د ملکي وګړو په وړاندې د دولت  له خوا ترسره کېږي او د دولتونو ترمنځ تاوتریخوالی.
ستاتیس کالیواس د سیاسي تاوتریخوالي یوولس ډولونه په ګوته کوي: چې د هېودانو تر منځ جګړه، کورنۍ جګړه، ترهګري، سیاسي وژنه، پوځي کودتا، ډله ییز لاریون/بلواګري، نړیوال تاوتریخوالی، سازمان شوي جرمونه،جرمې ډلې یا کارتیلونه، قومي تصفیه، نسل وژنه، او دولتي ځپل دي.
د نا دولتي اړخونو تر منځ تاوتریخوالی
دا ډول تاوتریخوالی د نا دولتي اړخونو ترمنځ شخړو ته ویل کېږي، پرته له دې چې دولتي امنیتي ځواکونه په جګړه کې ونډه ولوبوي.
قومي شخړې
قومي شخړې د قومي ډلو تر منځ را منځته کېږي. کله ناکله کېدای شي، یوه ځانګړې قومي ډله، (ښایي په رسمي یا غیر رسمي بڼه)، د دولت ملاتړ ولري (یا برعکس، ښایي یوه ځانګړی قومي ډله د دولت له خوا په نښه شي)، قومي شخړې ښایې، د دوو ډلو ترمنځ پرته د دولت له مستقیمې لاسوهنې یا هڅو ترڅنګ چې د ډلو ترمنځ منځګړیتوب وکړي، را منځ ته شي.
ترهګري
ترهګري د غیر دولتي اړخونو له لوري د یو دولت هاخوا، کېدای شي د نورو سیاسي موخو په وړاندې، (د بېلګې په توګه په بیت المقدس کې د همجنس بازانو په نندارتونو د چاقو بریدونه یا د چارلي ایبډو په پېښه کې ډزې)، په لاره واچول شي. له هغه ځایه چې ترهګري داسې یوه تګلاره ده، چې زیاتره د جګړې د کمزوري اړخ له لوري ترې ګټه اخستل کېږي، کېدای شي د دولت او غیر دولتي لوبغاړو ترمنځ د تاوتریخوالي یوه بڼه وګڼل شي.
د ترهګرۍ لپاره کوم تعریف نشته، خو د متحده ایالاتو د دفاع وزارت ترهګري داسې تعریفوي: "د سنجش شوي ناقانونه تاوتریخوالي کارول یا د ناقانوني تاوتریخوالی ګواښ چې وېره رامنځته کړي او په عمومي توګه د سیاسي، مذهبي یا ایدیولوژیکي موخو په لټه کې حکومتونه یا ټولنې مجبور یا ووېروي." هغه څه چې باید ترهګري وګڼل شي او یا ونه ګڼل شي، په خپله یوه جنجالي سیاسي پوښتنه ده، ځکه چې دولتونو زیاتره د ترهګرۍ ټاپه په ځانګړې توګه د خپلو دښمنانو د کړنو د شیطاني ښوولو لپاره کارولې ده، په داسې حال کې چې د دولت له خوا منظم "قانوني" تاوتریخوالی پټوي (د بېلګې په توګه: د شمالي آیرلنډ ستونزې، په فيلیپین کې کمونېست بلواګر، د ۲۰۱۴ ز کال د اسرائیلو – غزې جکړې).
د دولت له خوا یو اړخیز تاوتریخوالی
د یوې منظمې وسله والې ډلې له لوري، که هغه دولتي یا غیر دولتي ډلې وي، د زور کارول چې په پایله کې یې ملکي وګړو ته مرګ ژوبله واوړي، یو اړخیز تاوتریخوالی ګڼل کېږي. د بشري امنیت راپور د پروژې پر بنسټ، د یو اړخیز تاوتریخوالي خوځښت په هغه وخت کې ثبت کېږي چې د یوې ډلې له خوا د ملکي وګړو په وړاندې د تاوتریخوالي له امله په یوه کال کې لږ تر لږه ۲۵ مړینې ثبت شي.
نسل وژنه
نسل وژنه، د سیاسي تاوتریخوالي یوه بله بڼه ده. نسل وژنه په ټولیزه توګه "د یوې قومي، نژادي، مذهبي، یا ولسي ډلې، که په بشپړه بڼه وي یا د یوې برخې په بڼه وي، د قصدي او منظمې محوې په توګه تعریف شوې ده "، که څه هم هغه څه چې د نسل وژنې د شرایطو لپاره اړینه "برخه" جوړوي، د حقوق پوهانو له خوا د پراخو بحثونو موضوع ده. په هغو هېوادونو کې چې نسل وژنه ترسره کېږي، زیاتره د دې هېوادونو د حکومتونو له ښکاره یا پټ ملاتړ سره مل وي. هولوکاست د نسل وژنې تر ټولو لویه تاریخي بېلګه ده.
شکنجه
شکنجه هغه کړنې ته ویل کېږي چې په یو کس باندې د سزا، غچ، جبري معلوماتو یا اعتراف لپاره سخت دردونه (که فزیکي وی یا هم رواني وي) وتپل شي، یا په ساده ډول یوې ظالمي کړنې په توګه وکارول شي. په ۲۱مه پېړۍ کې شکنجه په نړیوالو قوانینو او د ډېرو هېوادونو په کورنیو قوانینو کې منع شوې ده. دا کړنه د بشري حقونو سرغړونه ګڼل کېږي او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د اعلامیې د پنځمې مادې له مخې د منلو وړ نه ده. د جنیوا په د درېیم کنوانسیون او د جینوا په څلورم کنوانسیون کې لاسلیک کوونکو په رسمي توګه هوکړه کړې چې په وسله والو شخړو کې به بندیان نه شکنجه کوي. د شکنجې په اړه د ولسي او نړیوال قانوني ممانعت له هغې اجماع څخه ترلاسه کېږي چې شکنجه او ورته ناوړه چلند غیر اخلاقي او همدارنګه غیر منطقي ګڼل کېږي. په نړیوالو کنوانسیونونو سربېره، لا هم شکنجې کارول کېږي، لکه په ۲۰۰۴ ز کال ابو غریب د زندان شکنجه او د متحده ایالاتو د اردو د نظامي پولیسو د پرسونل له خوا د بندیانو څخه ناوړه ګټه اخیستنه. بنسټونه لکه د بښنې نړیوال بنسټ او د شکنجې د قربانیانو لپاره د بیا رغولو نړیواله شورا د بشري حقونو سرغړونې څاري او د نړۍ په زیاتره سیمو کې د دولتونو له خوا د بشري شکنجې د پراخو سرغړونو راپور ورکوي. د بښنې د نړیوال بنسټ د اټکل له مخې: اوس مهال لږ تر لږه ۸۱ حکومتونه شکنجه ترسره کوي، چې ځینې یې حتې په ښکاره ډول دي.
قحطي
قحطي کېدای شي، د سرچینو د بندولو، اطاعت ته د مجبورولو، یا له یوې سیمې د سرکشو او بې باوره خلکو د شړلو لپاره پیل او په لاره واچول شي.
د پولیسو وحشت
د پولیسو وحشت، د سیاسي تاوتریخوالي بله بڼه ده. دا ډول تاوتریخوالی په عمومي توګه د توندلاري  ځواک له اصطلاح سره ورته دی. د پولیسو زورزیاتی د مدني حقونو د سرغړونې په توګه تعریف کېږي چې هغه وخت رامنځ ته کېږي چې یو پولیس افسر د ملکي خلکو پروړاندې له اړتیا څخه پورته له توندلاري ځواک څخه کار واخلي." د پولیسو وحشت او د توند ځواک کارول په ټوله نړۍ کې شته او د ۲۰۱۰ ز کال په اوږدو کې یوازې په متحده ایالاتو کې، د پولیسو د ناوړه چلند ۴۸۶۱ پېښې ثبت شوې دي چې په کې ۶۸۲۶ تنه قربانیان او ۲۴۷ تنو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
د دولتي او غیر دولتي اړخونو تر منځ تاوتریخوالی
په دې ډول تاوتریخوالي کې لږ تر لږه د جګړې له ښکېلو اړخونو څخه یو دولت دی.
اړودوړ(اړودوړ )
اړودوړ، په بېلابېلو بڼو کې تر شننې لاندې نیول شوی، خو په دې وروستیو کې د نا هیلۍ - غوصې ماډل تیوري په شرایطو کې، دا څرګنېږي چې په زیاتره اړودوړونو کې غوصه د ګډونوالو د ژوند د یوه ځانګړي اړخ د ناهیلیو مستقیمه پایله دي. پراخ او اوږده اړودوړونه کېدای شي، د بلوا یا انقلاب لامل شي. په دې ځای کې د اړودوړ یو شمېر ډولونه شته، خو اړودوړ دې ډولونو ته محدود نه دی چې د پولیسو اړودوړ، نژادي اړودوړ، د زندان اړودوړ او د ورزش اړودوړ دي
انقلاب
په سیاسي علومو کې، انقلاب په سیاسي ځواک او سیاسي بنسټونو کې یو بنسټیز او یوڅه ناڅاپي بدلون ته ویل کېږي، چې هغه وخت رامنځ ته کېږي چې ولس د دولت په وړاندې، په ځانګړي ډول د ظلم (سیاسي، ټولنیز، اقتصادي) یا سیاسي بې کفایتۍ له امله، پاڅون وکړي.
په انقلاب کې سیاسي تاوتریخوالی زیاتره معمول دی. د سیاسي تاوتریخوالی ډېری د انقلابي موخو د لاس ته راوړلو لپاره او د کورني کرکېچ په ترڅ کې د روان حالت د ګواښ لپاره کارول کېږي. سیاسي تاوتریخوالی بېلابېلې موخې لري، لکه: د یوې ډلې درېځ پیاوړی کول، یا د مخالف لوري کمزوری کول.
کورنۍ جګړه
کورنۍ جګړه چې د هېوادنۍ جګړې په نامه هم یادېږي، هغې جګړې ته ویل کېږي چې په یوه دولت یا یو هېواد کې د سازمان شویو ډلو تر منځ پیل شي. کله ناکله دا جګړه د هغو دوو هېوادونو ترمنځ هم ترسره کېږي چې د یوه پخوانی متحد دولت له تجزیې څخه رامنځ ته شوي وي. په دې شخړو کې زیاتره یوه داسې ډله ګډون لري چې غواړي د یوې سیمې کنټرول ترلاسه کړي یا له حکومت څخه ناخوښه وي. په دې کې په عمومي توګه د موجوده واک راپرځول یا لږترلږه د هغه د ځینو سیاستونو د بدلولو هیله شته دي. په زیاتره حالاتو کې، ښایي یو بهرنی ځواک د یوه اړخ په استازیتوب په داسې حال کې منځګړيتوب وکړي چې ګډه ایډیالوژي ولري یا د خپلو مخالفینو تګلاره اوموخې وغندي.
د بلواګرۍ ضد ګامونه
د بلواګرۍ ضد ګامونه، د سیاسي تاوتریخوالي بله بڼه ده، چې داسې ګامونه تر پوښښ لاندې راولي چې رسمي حکومت یې د هغه بلواګرۍ د مخنیوي یا ځپلو لپاره ترسره کوي چې پر وړاندې یې را پورته شوې وي. د بلواګرۍ ضد ګامونو په اړه بېلابېل نظریات، تیورۍ او تاکتیکونه شته چې موخه یې د دولت د واک ساتل او د بلواګرو د واک کمول یا له منځه وړل دي. له هغه ځایه چې ښایي دا ستونزمنه یا ناشونې وي چې د یوه بلواګر، د هغه د ملاتړی چې غیر نظامي وي او په بشپړه توګه د ناښکېله خلکو تر منځ توپیر وشي، د بلواګرۍ ضد ګامونه ډېری پېچلې، نسبي او په ځینو حالاتو کې د بلواګرو او غیر نظامي ملاتړو پر وړاندې توپیر لري. د بلوا ضد عملیات د جګړې، نیواک او وسله والو اړودوړونو په وخت کې په عام ډول را منځ ته کېږي.
ټاکنیز تاوتریخوالی
ټاکنیز تاوتریخوالی زور، ګواښ، یا د فزیکي زیان هر ډول هغو کړنو یا ګواښونو ته ویل کېږي چې ټاکنیز بهیر اغېزمن کړي او یا د ټاکنیزو سیالیو په ترڅ کې رامنځ ته شي. دا ډول تاوتریخوالی د ټاکنو د پایلو د اغېزمن کولو، د رایو د بهیر ځنډولو، ګډوډۍ یا له مسیر څخه د ټاکنو د اېستلو او یا د ټاکنو د پایلو پر ضد لاریونونه او یا د ټاکنو د پایلو پر ضد د اړودوړ ځپل تر پوښښ لاندې راولي. ټاکنیز تاوتریخوالی د ټاکنو په پایلو د اغېز لپاره هغه وخت کارول کېږي چې ګوندونه ونه شي کولای، یوازې د درغلیو له لارې ټاکنې وګټي او یا چې نوماندان د درغلیو په جاسوسانو بارو ونه شي کولای، چې د دوی لپاره په پر له پسې توګه درغلۍ ترسره کړي، ځکه چې درغلۍ پټې ترسره کېږي، خو تاوتریخوالی ښکاره بڼه لري.
د هېوادونو تر منځ جګړه
جګړه یو منظم، وسله وال او پر له پسې نښته ده چې د دولتونو، ملتونو، یا نورو اړخونو تر منځ ترسره کېږي چې توند یرغل، ټولنیزه ګډوډي او معمولاً لوړه مړینه یې له ځانګړتیا وو څخه دي. جګړه د سیاسي ټولنو تر منځ د یوې حقیقي، قصدي او پراخې وسله والې نښتې په توګه پېژندل کېږي او له همدې امله د سیاسي تاوتریخوالي د یوې بڼې په توګه تعریف شوې ده. د مړینې د کچې پر بنسټ، له لسو ډېرو زیان اړوونکو جګړو څخه دری په تېره پیړۍ کې را منځ ته شوې دي: د دویمې نړیوالې جګړې د مړینې کچه، له ۶۰ میلیونو وګړو لوړه اټکل شوې ده چې د نورو ټولو جګړو په پرتله یې ځاني زیانونه لوړ دي. داسې ویل کېږي چې: د ۱۹۸۵ او ۱۹۹۴ ز کلونو ترمنځ هر کال ۳۷۸۰۰۰ کسان د جګړو له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي.
سيد مير مهدي شاه مهدي
سيد مير مهدي شاه مهدي (زوکړه د ۱۹۲۶ زېږدي کال د جنوري ۳ - مړینه د ۱۹۹۶ زېږدي کال د سيپټمبر ۲۶)، د خدايي خدمتگار د غورځنگ غړی، د پښتو ژبې شاعر او په لومړنيو کيسه ليکوالو کې شمېرل کېږي.
مخينه
سيد مير مهدي شاه مهدي د ۱۹۲۶ زېږدي کال د جنوري پر ۳ نېټه د داودزو د سيمې په کنکوله نومې کلي کې زېږېدلی دی. د پلار نوم يې سيد عبدالتواب شاه دی. د عربي د مروجه علومو فاضل دی.
سيد مهدي شاه مهدي د پښتو د قومي او ازادي راوړونکو مبارزو په لړ کې هم نه هېرېدونکې هلې ځلې کړې دي. نه يوازې دا چې د قلم په ژبه يې د خدايي خدمتگارۍ د موومنټ بشپړه پلوي کړې او په آثارو کې يې غبرگون ورکړی، بلکې په دې لړ کې يې له عملي جدوجهد نه هم ډډه نه ده کړې. له همدې لامله څو څو ځلې زنداني شوی دی.
يو ليکوال خو ځکه وايي: مهدي صيب په پښتو ادب کې څه نوې يا نومورکې (گمنامه) هستي نه ده، بلکې د يو شاعر، اديب، مقرر، افسانه لیکونکي، ډرامه ليکونکي او صحافي په څېر په درسته پښتونخوا کې د ځلاند حېثيت څښتن دی. د ازادۍ په تحريکونو کې يې تودې برخې اخيستي دي. په پښتو له سره تېر دی. د پښتون د قوم هسکه جنډه سرنگون نه غواړي. له دې کبله د خپل پلار په څېر يې ډېر ځلې بندي خانې سره پت پاللی دی.
مهدي د صحافت په هغه نهضت کې هم د پوره ونډې والا وو چې د پښتنو د سياسي بېدارۍ او د پښتو ادبي بهير د پياوړتيا لپاره يې پرله پسې هڅې کولې. دا د قومي جرايدو او مجلو هغه لړۍ وه چې د سياسي اهدافو تر څنگ يې معاصر پښتو ادبي بهير ته نه ستړې کېدونکي خدمتونه وکړل. په حقيقت کې د همدغو مجلو له لارې د پښتونخوا معاصر ادبي نهضت پياوړتيا پيدا کړه او په خلکو کې يې پراختيا ومونده. هغه د پښتو ادبياتو يو نوميالی اديب وو چې گڼ شمېر لنډې کيسې، داستانونه او شعرونه يې ليکلي دي.
د شعر بېلگې يې
چې خويونه مې وحشت د رنديت وي - نو وگړي مې ادم بولي په څه؟
چې صفت پرې د جانان ليکلی نه شم - نو جهان مې بيا قلم بولي په څه؟
چې مې خوله کې ژبه نشته سوز د پاره - څوک مې شمع د تورتم بولي په څه؟
چې محفل مې ټپوسانو سره ساز وي - نو شهباز مې خپل همدم بولي په څه؟
چې د خپل قام په خوراک باندې گزران کړم - د نهنگ نه مې څوک کم بولي په څه؟
چې مې زهر د غیرت غاښو کې نشته - هم مې مار هم مې عالم بولي په څه؟
چې بې خاره مې په دشت څه زرغون نه وي - گلستان مې بيا امم بولي په څه؟
مړينه
سيد مير مهدي شاه مهدي د ۱۹۹۶ زېږدي کال د سیپټمبر پر ۲۶ نېټه د کېنسر ورپېښې ناروغۍ له لامله له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- فاتحه سورة (د سورة الفاتحة تفسير)، د ۱۹۶۴ زېږدي کال چاپ کال.
۲- مظلوم امام (د کربلا د خونړۍ پېښې او د امام حسين د ژوند په اړه)، د ۱۹۶۶ ز کال چاپ.
۳- روڼ سهر (د شعرونو ټولگه)، د ۱۹۶۵ زېږدي کال چاپ.
۴- نشان (د لنډو کيسو لومړۍ ټولگه)، د ۱۹۶۵ ز کال.
۵- د بوډۍ ټال (د لنډو کيسو دويمه ټولگه)، د ۱۹۵۸ ز کال چاپ.
۶- پت (د لنډو کيسو درېمه ټولگه)، د ۱۹۵۹ ز کال چاپ.