cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هندوشاهي
اصليت
د ۲۰۰۲ ز په خپرونه کې، رحمان د اوسنيو هندو اوسېدونکو په منځ کې دا ولسي روايات ومنل – چې له مسلمانو پاچايانو نه مخکې د دې سيمې پاچايان د هودو قبيلې اړوند وو – او وړانديز کوي چې دوی اودي اصليت درلود، هغه د خپلې ادعا د ثبوت لپاره د مشهورې سنوارما ډبرليک ته اشاره کوي. ميستر وايي چې: د رحمان استدلال د منلو وړ دی.
رامنځ ته کېدل
له زېږد وروسته په ۸۱۵ ز کال کې د المامون په مشرۍ عباسيانو د ترکي شاهي د کابل څانګې ته ماتې ورکړه، کوم چې ترک شاهانو ته يوه سياسي سزا ورکول و، چا چې تر دې څه موده مخکې هڅه کړې وه، د خراسان د سرحدي ولسواليو واک په لاس کې واخلي. دوی نه يوازې دا چې د اسلام منلو ته اړ شول، بلکې اړ شول چې مهم ښارونه او سيمې هم خوشې کړي. له ګندهارا څانګې سره بله جګړه ډېره ژر پېښه شوه – هغه مهال کله چې خلافت د سیند سيند ته ورسېد – او له ماتې سره مخامخ شول. د دواړو سيمو د خپلواکۍ د حق په مقابل کې هر کال دروند خراج ورکول کېده.
شاهي په لړزانده حالت کې و او له زېږد وروسته په ۸۲۲ ز کال کې لاګاتورمن د کالار په نوم د يوه برهمني وزير له خوا له دندې لرې کړای شو. د دې پېښې يوازينې تشرېح له البيروني نه تر لاسه شوې ده: د لاګاتارمن له خوا د خپلو اتباعو سره ناوړه چلند د دې لامل وګرځېد ،چې کالار ته ډېر شکايتونه وشي، چا چې په تصادفي ډول خزانه په لاس راوړې وه او په چټکتيا سره واک ته د رسېدو لاره څارله. کالار د سمون په موخه پاچا زنداني کړ او مخکې تر دې چې د تل لپاره تاج او تخت تر لاسه کړي، د دولت سرپرست وټاکل شو. په دې ډول «هندو شاهي» کورنۍ (زنبيليانو) ته لاره هواره شوه – چې د مامون له بريدونو زيانمن شوي نه و  او مخکې تر دې چې په هغه نښته کې ښکېل شي، چې په بشپړ ډول يې له منځه يووړل، د دوو نورو لسيزو لپاره يې هم واکمني وکړه.
فلسفي شکاکیت
فلسفي شکاکیت، چي په یونانې ژبه کې ورته سکېپسیز ویل کېږي او د ګروېږنې په معنا دی، د فلسفي لیدلوري یوه برخه ده چې، د پوهې احتمال تر پوښتنې لاندې روالي. فلسفی شک کوونکي په دوو عمومي برخو وېشل کېږي: یوه ډله هغه کسان چې د پوهې ټول احتمال ردوي او بله ډله هغه کسان دي چې د شواهدو د نشتوالي له امله خپل قضاوت ژر تر ژره نه کوي. دا توپیر د لرغونې یونان په فلسفه کې د علمي شک کوونکو او پیرهوني شک کوونکو تر منځ له توپیرونو نه وروسته را منځته شو.
لنډه کتنه
فلسفي شک په دې ادعا سره پیل کېږی چې، یو کس اوسمهال پوره پوهه نه لري. شکاکیت د پراخوالي په بنسټ طبقه بندي کېږي. موضوعي شکاکیت د پوهې د ځانګړو برخو په اړه شکاکیت تر بحث لاندې نیسي. (د بېلګې په توګه: اخلاقي شکاکیت، د بهرنۍ نړۍ په اړه شکاکیت، یا د نورو د افکارو په اړه شکاکیت)، په داسې حال کې چې، بنسټ پاله شک کوونکي ادعا کوي چې، یو څوک د هرشي په اړه پوهه نه شې درلودی – هغوی ادعا کوي چې، یو کس د هرشي د پوهېدو په اړه هم پوهه نه لري.
د مېتود په بنسټ هم شکاکیت طبقه بندي کېږي. لویديځه فلسفه، د شکاکیت په اړه دوه بنسټیزه ليدلوري لري. د کارتیشیان شکاکیت – چې کېدای شي، د دې نوم د رینی دیکارت له لیدلوري څخه اخیستل شوی وي، چې خپله شکاک نه و، مګر په خپلو افکارو کې یې ځینې د شکاکیت له دودیزو دلایلو څخه کار اخیستی، ترڅو وکولای شي، د پوهې په اړه خپل منطقي لیدلوری را پورته کړي  او دا وښيي چې، د هرې وړاندیز شوې پوهنیزې ادعا په اړه شکاکیت را منځته کېدای شي. د اګریپان شکاکیت، د احتمال د شک پر ځای توجیه تر بحث لاندې نیسي. د دې نظر له مخې: هېڅ کومه لاره چې یو کس د یوې ادعا د توجیه کولو لپاره د هغې څخه ګټه واخلي، بسنه نه کوي. یو کس کولای شي چې، یوه ادعا د نورو ادعاګانو پر بنسټ توجیه کړي، مګر دا د توجیهاتو د لایتناهي تسلسل لامل ګرځي. یو کس کولای شي، تعصبي نظر وړاندې کړي، مګر هغه توجیه نه بلل کېږي. یو کس کولای شي، له دایروي استلال څخه ګټه واخلي، مګر هغه د پایلې په توجیه کولو کې پاتې راځي.
فلسفی شکاکیت، له میتودولوژیک شکاکیت څخه توپیر لري او هغه په داسې ډول چې فلسفي شکاکیت داسې یو لیدلوری دی چې، د پوهې د باور احتمال تر پوښتنې لاندې نیسي، له بل پلوه، میتودولوژیک شکاکیت هغه لیدلوری دی چې، د پوهې ټولې ادعاوې د دې لپاره تر ګروېږنې لاندې راولي چې، له غلطو ادعاوو څخه ریښتیا ادعاوې جلا کړي. علمي شکاکیت، له فلسفې شکاکیت څخه توپیر لري، په داسې ډول چې علمي شکاکیت د انسان د پوهې د پولې د پېژندلو لیدلوری دی چې، په هغه کې یو کس د هغو ادعاوو د ریښتینوالي په اړه شک کوي چې، تجربي شواهد نه لري. په عملي ډول دا اصطلاح په عمومي توګه د هغو ادعاوو او تیوریو ازمېښټ په ګوته کوي چې، له علمي اړخه بنسټ و نه لري، نه د هغه ادعاوې چې د ساینس پوهانو ترمنځ تر پرله پسې بحثونو او ګواښونو لاندې وي.
شکاکې دلیلونه
د پخواني یونان د پیرهوني فلسفې پلویانو د دلایلو یوه ټولګه ترتیب کړه، ترڅو وښیي چې د حقیقت په اړه ادعاوې په پوره ډول نه شي توجیه کېدای. د دې دلایلو دوه ټولګې تر ټولو مشهورې دي. د دې پخوانۍ ټولګه د انیسیدیموس په لسو استعارو مشهوره ده. دا استعارې د قضاوت د ځنډ (د دلایلو د نه شتون له امله) لپاره لاملونه وړاندې کوې، چې په لاندې ډول دي:
د ویکتور بروچارد په وینا: "پنځه استعارې د فلسفې شکاکیت تر ټولو بنسټیز او کره قاعده ګڼل کېږي، چې تر اوسه وړاندې شوي دي. یا دا استعارې تر نن ورځې هم واکمنې دي.
شکاکې سناریوګانې
شکاکه سناریو هغه فرضي حالت دی چې، په دلیل کې د یوې ځانګړې ادعا یا د ادعاوو  په اړه د شکاکیت لپاره کارول کېږي. ډېری دا ډول سناری، د فریب ورکوونکي ځواک شتون په نظر کې نیسي چې، زموږ حواس غولوي او د پوهې په اړه توجیه چې په بل ډول منل شوې یا توجیه شوې ده، کمزورې کوي. د دې لپاره وړاندیز شوې چې زمونږ د شته پوهې په اړه عادي ادعاګانې له دې امله تر پوښتنې لاندې راولي، چې موږ د شکاکیت د احتمال حقیقت له نظر څخه نه شو اېستلی. په اوسنۍ لویدیځه فلسفه کې شکاکه سناریو دېره د پام وړ ده.
په اوسنۍ لویديځه فلسفه کې لومړۍ لویه شکاکه سناریو، د رني دیکارت په اثر، د لومړۍ فلسفې په اړه اند کې څرګندېږي. د یکارت د لومړي اند په پای کې لیکي: "زه داسې فرضیه په نظر کې نیسم ... چې د شیطاني روح یو لوړ ځواک او مکارۍ زما د غولولو لپاره خپل ټول توان په کار اچولی دی."
بيژکۍ
بيژکۍ [پارسي کښې: غژغاو] د غويي يوه ډوله ځناوره ده-
رومانسک هنر
رومانسک هنر یا Romanesque ، د معمارۍ یو ډول دی چې د 11 او 12 پیړیو پورې تړاو لري، چې مرکز یې ایټالیا و. دا ډول معمارۍ د معمارۍ په ډيزاين او جوړښت کې د بازنتیني او رومي معمارۍ اصلي اغیزې ترلاسه کړې او همدارنګه د داخلي سینګارونو کې د ایراني او میسوپوتامیا نقاشیو څخه ډیری اغیزې ترلاسه کړې. دا د ګوتیک معمارۍ ترټولو لوی اغیزه درلوده. په دې ډول معمارۍ کې یو جوړه لوی مربع برجونه (ساختمانونه) شتون لري، کالمونه یې غټ دي، د کلیسا د قربانۍ ځای پراخ دی ترڅو د ډیرو خلکو ځای ونیسي، او د اور د مخنیوي لپاره د کلیسا په ځای کې لرګي نه کارول کیږي. د دې دورې په جریان کې، مشهور شخصیتونه، چې د 600 کلونو لپاره پریښودل شوي، بيا ژوندي شوي او د کليسا په ودانۍ کې کارول شوي ، نو دا ویل کیدی شي چې مجسمه د کلیسا د مخ یوه لازمي برخه وه. د اوټین کلیسا (1130-1135) څخه د آخرت د قضاوت بنسټیز راحت د دې يو له خورا مشهورو راحتونو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
درزاب ولسوالۍ
درزاب ولسوالۍ په جوزجان ولايت کې د يوې ولسوالۍ نوم دی. د یادی ولسوالۍ نفوس په 2012 کال کې 800’52 نفره وو.
شبرغان ولسوالۍ
شبرغان ولسوالۍ په جوزجان ولايت کې د يوې ولسوالۍ نوم دی. دا ولسوالۍ د 2006م کال د اټکل له مخې 329’148 وګړې لري.
فیض آباد ولسوالۍ (جوزجان)
فیض آباد ولسوالۍ په جوزجان ولايت کې يوه ولسوالۍ ده چې د 2006 م کال د اټکل له مخې 969’33 وګړې لري.
د جنډر رول
د جنډر رول چې د جنیست د رول په نوم هم پېژندل کېږي، یو ټولنیز رول دی چې د چلندونو او لیدلورو یو طیف په‌کې شاملېږي، چې په ټولیز ډول د یو فرد لپاره د هغه فرد د جنسیت پر بنسټ د منلو وړ، مناسب یا مطلوب وبلل شي. د جنډر رول معمولاً د ښځينه‌والي او نارینه‌والي پر مفاهیمو متمرکز دی، له دې سره استثناعات او بدلونونه هم شته. د جنډر د دغو تمو اړوند ځانګړنې ښايي د کلتورونو تر منځ سره توپير ولري، حال دا چې ځينې نورې ځانګړنې ښايي د کلتورونو په پراخ طیف کې مشترکې وي.
مخینه
د جنډر رول چې د جنسیت د رول په توګه هم پېژندل کېږي، یو ټولنیز رول دی چې د چلندونو او لیدلورو یو طیف په‌کې شاملېږي، چې په ټولیز ډول د یو فرد لپاره د هغه فرد د جنسیت پر بنسټ د منلو وړ، مناسب یا مطلوب وبلل شي.
د جنډر په ټولن‌پوهنه کې هغه پروسه چې په ترڅ کې يې یو فرد په ټولنه کې د جنډر رول زده‌کوي او ترلاسه کوي د جنډر د ټولنپالنې په نوم یاديږي.
د جنډر رولونه له کلتوري پلوه مشخص دي او حال دا چې ډېری کلتورونه یوازې دوه (هلک/سړی او نجلۍ/ښځه) سره بېلوي، ځينې نور يې بیا ډېر ډولونه تشخیصوي. ځینې لویديځې ټولنې درې جنډره لري: چې نارینه، ښځینه او درېیم جنډر (نرښځي) دی. بوګيني ټولنې پنځه جنډرونه مشخص کړي. نر ښځي ځینې وختونه د درېیم جنډر په توګه مطرح شوي. یو نر ښځی یا اندروجېنوز هغه کس دی چې د دواړو نارينه او ښځینه اړوند ځانګړنې لري. ځینې افراد هېڅ جنډر نه لري.
ډېری ټرانس جنډر لرونکي/نرښځي  یوازې د ښځې یا نر په توګه پېژندل کېږي او درېیم بېل جنډر نه جوړي. د (ځینو) ټرانس جنډر ښځو او سېس جنډر ښځو تر منځ بیولوژيکي توپيرونه له تاريخي پلوه په معینو شرایطو کې سره تړاو لري، په ځانګړي ډول چېرته چې ښايي بیولوژیکي ځانګړنې د سپورټ په څېر له ناعادلانه ګټو سره مل وي.
د جنډر رول د جنډر هویت ته، چې د یو فرد د جنسیت دروني حس ته اشاره کوي ورته نه‌دی، ښايي د ټولنیزو نورمونو په واسطه له وړاندې شویو کتګوریو/ردیفونو سره هم‌لاری وي یا نه وي. هغه ټکی چې په هغه کې د جنډر دا دروني هویت د بیرونیو تمو پر یو ټولګه بدلیږي د جنډر رول د پیداییښت سرچینه ده.
د یو ټولنیز ترکیب په توګه د جنډر نظریې
د ټولنیزې جوړښت پالنې پر بنسټ د جنډر چلند تر ډېره د ټولنیزو کړو وړو له امله دی. د تکاملي اراپوهنې په څېر تیورۍ/نظريې د دې موقف مخالفې دي.
ډېری ماشومان په درې کلنۍ کې دا زده کوي چې خپل ځان د جنډر پر بنسټ طبقه‌بندي کړي. ماشومان له زېږون څخه د جنډر د ټولنیز کېدو په دوره کې د جنډر کلیشې او رولونه له خپل مور او پلار او چاپېریال څخه زده کوي. هلکان په دودیز ډول دا زده کوي چې خپل فزیکي او ټولنیز چاپېریال د خپل بدني ځواک یا مهارت له لارې سمبال کړي، حال دا چې نجونې دا زده کوي چې ځانونه د یو داسي شي په توګه وښيي چې باید ولیدل شي. ټولنیزجوړښت‌پالان داسې استدلال کوي چې نارينه او ښځینه د چلند تر منځ توپيرونه د هر ډول اساسي، طبیعي، فیزیولوژیکي یا جنتیکي استعداد په پرتله د جنډر پر بنسټ د ماشومانو له مجزا فعالیتونو سره ښه د استناد وړ دي.
د رول نظریې د یوې جنبې په توګه، د جنډر د رول نظریه «د نارینه‌وو او ښځینه‌وو دا بېلابېل وېشونه د جنسیت څخه مجزا د ټولنیزو چلندونو د لومړنۍ سرچينې په توګه څېړي»، [او داسې فرضوي چې] پر چلند د هغوی اغېز د اروايي او ټولنیزو پروسو په منځګړیتوب رامنځته کېږي. د ګېلبرت هېرډټ په وینا د جنډر رولونه له مخبر استناج څخه راپورته کېږي، په دې معنا چې د کار عمومي وېش د جنډر د رولونو پر بنسټ خپور شوی.
ټولنیز جوړښت‌پالان د جنډر رولونو لړیز غوراوی او نرواکي بولي. د څېړونکي انډرو چرلین په وینا د پلارواکۍ اصطلاح؛ «د ټولنیز نظم پر اساس په ځانګړي ډول په کرنیزو ټولنو کې پر ښځو د نارينه‌وو تسلط» تعریفوي.
د اېګلي او همکارانو په وینا یې د جنډر رولونو او کلیشو بدې پایلې جنسیت-ډوله ټولنیز چلند دی، ځکه رولونه او کلیشې دواړه ګډ ټولنیز توصیفي نورمونو او تجویزي نومونه دي.
جودېث بټلر، د جنډر ستونزه (Gender Trouble) او د جنډر لغوه (Undoing Gender) په څېر اثارو کې په دې باوري دی چې ښځه‌والی «طبعي نه دی» او یوازې د جنډر د تکراري عملکرد له مخې طبعي برېښي؛ دا عملکردونه په‌خپل وار سره د جنس یا/جنډر دودیزې کټګورۍ تعریفوي.
ټالکوټ پارسون
دا موډل په شعوري ډول ساده کول دي؛ د افرادو واقعي چلندونه معمولاً يو ځای په ډې قطبونو کې ځای لري. اېنټرکشنیزم/متقابل عمل د اوصولو پر بنسټ، د جنډر رولونه ثابت نه دي، بلکې په پرلپسې ډول د افرادو تر منځ له نویو مناقشو سره مخ دي.
پوځي تاریخ
پوځي تاریخ د بشریت په تاریخ کې د وسله والې جګړې د عمومي تاریخ په ثبتولو کې د بشري علومو څانګه ده، چې پر ټولنو، کلتورونو او اقتصادونو باندې غېزې لري او په سیمه ییزو او نړیوالو اړیکو کې له دوی نه رامنځته شوي بدلونونه رانغاړي.
مسلکي تاریخ لیکونکي، معمولا په پوځي چارو تمرکز کوي، چې پر ښکېلو ټولنو او د جګړو په پایلو ډېرې اغېزې لري، په داسې حال کې چې اماتور یا نامسلکي تاریخ لیکونکي په جګړو کې د کارول شوو تجهیزاتو او یونیفورمونو له جزئیاتو سره مینه لري.
قرقین ولسوالۍ
قرقین ولسوالۍ د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده.یادی ولسوالۍ په2006م کال کې 878’19 نفوس لره.
پوځي تاریخ
د پوځي تاریخ د مطالعې په اړینو موضوعاتو کې د جګړې لاملونه، ټولنیز او کلتوري بنسټونه، په هر اړخ کې پوځي مفکورې، تدارکات، رهبري، ټکنالوژي، سټراټیژي، ټاکټیکونه او د وخت په تېرېدو سره د دغو برخو د بدلون څرنګوالی شاملېږي. له بلې خوا د عادلانه جګړې تیوري، د جګړې اخلاقي اړخونه څېړي او د جګړې له امله رامنځته شوي ورانوونکي واقعیت د محدودولو لپاره، د پوځي اخلاقو مفکوره رامنځته کوي.
پوځي تاریخ، د یوې عملي څانګې په توګه، په اکاډمۍ او خدماتي ښوونځیو کې مطالعه شوی، ځکه چې پوځي قومانده هڅه کوي، ترڅو تېرې تېروتنې بیا تکرار نه کړي او په قوماندانانو کې دا وړتیا پیدا کوي، چې د جګړې په لړ کې پر تاریخي ورته والو پوه شي او له تېرو درسونو نه په ګټه اخیستنې سره دې خپل اوسني فعالیت ته وده ورکړي. پوځي تاریخ، د ښوونکو په تصدیقولو کې د جګړې د مطالعاتي انستیټیوټ پر کره جزئیاتو ټینګار کوي او د اوسنيو او راتلونکو جګړو په تړاو، پر موضوعاتو اوحالاتو تمرکز کوي، دوی له «تېر پیل دی» شعار نه کار واخیست.
د پوځي تاریخ څانګه خوځنده ده او له پراختیا سره سم، لکه څنګه چې ټولنې او سازمانونه ترې کار اخلي، د بدلون په حال کې ده. د پوځي تاریخ د څانګې خوځنده ماهیت تر ډېره بریده د پوځي ځواکونو د بدلون له چټکتیا، د هنر او علم اداره کولو او د ټکنالوژیکي پرمختګ له په زړه پورې چټکتیا سره تړاو لري، چې د صنعتي انقلاب په دوره کې او په دې وروستیو کې په اټومي او معلوماتي دوره کې ترسره شوي دي. په پوځي چارو کې یو اړین وروستی مفهوم انقلاب (RMA) دی، چې هڅه کوي ترڅو دا تشرېح کړي، چې جګړه څنګه له نوو ټکنالوژيو، لکه: له باروتو نه رامنځته شوې ده. دا د چټک او لنډ بدلون څرګندونه کوي، چې له نسبي ارامې دورې نه وروسته رامنځته شو.
د اکاډمیک پوځي تاریخ په پرتله نامتو
په لویو هېوادونو کې د تاریخ مسلک ته په کتو سره، پوځي تاریخ پر ډېر شهرت سربېره بیا هم یوازې دی. ویلیم ایچ مک نیل په دې اړه داسې وایي:"د مسلک دغه څانګه، یوازې په جلا روڼاندو چاپېریالونو کې وده کوي. د بحث په تړاو ۱۴۴ کتابونه (په ۱۹۶۸- ۷۸ز کال کې خپاره شوي) په دوو جلا برخو وېشل کېږي: هغه آثار چې نامتو لوستونکي یې موخه وي، هغه آثار چې له اکاډمیکو کړیو نه دباندې د ادیبانو او ژورنالیستانو له خوا لیکل شوي او هغه مسلکي آثار، چې کابو د تل لپاره په نظامي بنسټونو کې لیکل شوي دي. په پوهنتونونو کې د پوځي تاریخ مطالعه په جدي توګه نه ده پرمختللې شوې. په واقعیت کې له پوځي تاریخ سره د نه علاقې او دغې څانګې ته سپکاوی ښایي د مسلک یو له حیرانونکو تعصبونو نه وي."په وروستیو لسیزو کې د پوهنتون په کچه پوځي تاریخ زړه راښکونکی دی، زیاتره وخت دوی له فلمونو کار اخلي، ترڅو جنګي تجربې انساني کړي. د بېلګې په توګه: په ماین پوهنتون کې د تاریخ استاد یوجین پي.اې شيلي د تدریسي دورې ګټې او ستونزې (عصري جګړه او د هغې انځورونه) په بشپړه د فیلمونو له لارې پلټلې دي. زده کوونکو وویل چې: دغه مستند فلمونه تر ډرامو ډېر ارزښتناک دي. په هر حال، پوځي تاریخ لیکونکي د تاریخ په لویو څانګو کې له خپل حاشیوي حالت نه مایوسه دي.
د پوځي تاریخ، تاریخ لیکنه
تاریخ لیکنه د تاریخ او د تاریخ د څانګې مېتود یا د یوې ځانګړې موضوع مطالعه ده. په دې حالت کې، پوځي تاریخ د ټولو شته وو سرچینو په کارولو او د جګړو د کره اروزنې لپاره په تمه ده. له همدې امله پوځي تاریخ پر دورو وېشل کېږي، د مطالعې او تحلیلونو پولې رامنځته کوي، چې په هغه کې د مشرانو  له خوا د جګړو ستاینې ښایي د ماتې یادونه راکمه کړي او مبالغه په کې وکړي، چې دا به د باور وړ نه وي. پوځي تاریخ لیکونکي د تاریخ لیکنې له تحلیل نه د دې لپاره کار اخلي، چې پخوانیو ته د بې پلوه او معاصر لید اجازه ورکړي.
پوځي تاریخ لیکونکی جیریمي بلیک هغه ستونزې، چې د ۲۱مې پېړۍ پوځي تاریخ لیکونکي د مخکنیو میراثونو په توګه ورسره مخامخ دي، داسې بیانوي: اروپا محوري، ټکنالوژیک تعصب، پر مخکښو پوځي قدرتونو او واکمنو پوځي سیسټمونو تمرکز، له سمندر نه د ځمکې بېلول، په دې وروستیو کې هوایي جګړې او پر سیاسي دندو د تمرکز نشتوالی د ځواکونو د څرنګوالي لپاره کارول کېږي. "د ډیپلوماټیک تاریخ په ډګر کې؛ ۷سلنه سوسیالیست، ۱۹سلنه نور، ۵۲سلنه لیبرال، ۱۱سلنه هېڅ یو او ۱۰ سلنه محافظه کاره تاریخپوهان دي."
آنلاین سرچینې
په ټولو مهالي دورو کې پوځي تاریخ ته لېوال وګړي، د لا زیاتو سرچینو او د فرعي موضوعاتو د پیدا کولو لپاره له خپلو نږدې  کتابتونونو نه دا ښه ګڼي، چې انټرنېټ ته مخه کړي. له ۱۹۹۳ز کال راهیسې یو له خورا نامتو سایټونو نه H-WAR ، چې له ۴۰۰۰ نه ډېر غړي لري او د میشیګان ایالت په پوهنتون کې د H-Net  شبکې له خوا یې مالي ملاتړ کېږي. H-WAR شپږ ایډېټران لري او یو اکاډمیک مشورتي پلاوی لري، چې تګلارې ټاکي. دغه سازمان د اوسنیو موضوعاتوو له ورځنيو معتدلو بحثونو، د نوو خپرونو او کنفرانسونو له اعلانونو او په کنفرانسونو کې د پرمختګونو له راپورونو ملاتړ کوي. د H-Net د لیکلړونو ټولګې له ۴۶۰۰۰ نه ډېر کتابونه پلټلي او خپاره کړي دي، چې زرګونه وګړي یې د پوځي تاریخ برخې ته ورګرځي. په ویکیپیډیا کې د پوځي تاریخ په اړه له ۱۸۰۰۰۰ نه ډېرې لیکنې شته دي.
لرغونې دوره
ارابې له میلاده ۲۰۰۰ کاله مخکې رامنځته شوې، ارابه یوه اغېزمنه او چټکه وسله وه. په داسې حال کې چې یوه کس به د ارابې مانور کنټرولاوه او دویم غشي ویشتونکي کولای شو، چې پر دښمن غشي وار کړي. دا د څو دولتونو د ساتلو لپاره ډېر مهم شول،لکه: د نوي مصر سلطنت، د شنګ کورنۍ او له لومړۍ نه تر منځۍ دورې پورې د ژو ملي دولتونه.
د پوځي واحدونو ځينې ډولونه او ټکنالوژۍ، چې په لرغونې نړۍ کې رامنځته شوي، په لاندې ډول دي:
عصري ټکنالوژۍ
د نړیوالو جګړو په پیل کې، بېلابېلو هېوادونو داسې وسلې جوړې کړې، چې مخالفینو ته یې حیرانوونکې وې. مخالفو ډلو د دغو وسلو زده کړو ته اړتیا درلوده او دا یې هم باید زده کړي وای، چې په څه ډول ورسره مبارزه وکړي. اور غورځوونکي، د لومړي ځل لپاره په لومړۍ نړیواله جګړه کې وکارول شول. فرانسویانو په ۱۹۰۲ز کال کې لومړی زغره لرونکی موټر جوړ کړ. په ۱۹۱۸ز کال کې انګلیسانو لومړی زغره لرونکی پوځي بار وړونکی تولید وکړ. زیاتره لومړي ټانکونه ازموېل شوي وو، خو تر راتلونکې پراختیا پورې عملي نه شول. په لومړۍ نړیواله جګړه کې بریتانويانو او فرانسويانو په ټانکونو کې د غوره والي له امله ډېره ګټه درلوده. جرمنیانو یوازې څو درجنه A7V ټانکونه او ۱۷۰ نیول شوي ټانکونه درلودل، خو بریتانویانو او فرانسویانو بیا څو سوه درلودل. فرانسوي ټانکونه ۱۳ټني شنایدر- کریوسوټ او ورسره ۷۵ملي متره ټوپک وو. بریتانویانو Mark IV او  Mark Vټانکونه لرل.
الپاین غرڅه
د الپاین غرڅه ( کپره غرڅه ) ، چې د ibex په نامه هم پیژندل کیږي ، د ځنګلي وزو یو ډول دی چې د اروپا د الپس په غرونو کې ژوند کوي. دا یوه غويزه ضعیف نسل دی چې لوی نارینه لري چې لوی کښل شوي ښکرونه لري. د دوی د کوټ رنګ نسواري رنګ دی. الپائن <b id="mwCA"><i id="mwCQ">غرڅه</i> </b> د واورې په کلکه او بډایه ځمکه کې ژوند کوي. دوی ټولنیز هم دي ، که څه هم لوی نارینه او ښځینه د ډېر کالو لپاره جلا وي ، یوازې غولو ته یوځای راځي. څلور بيلې ډلې لري. د لویانو نارینه ډلې ، د ښځینه-بچو ډلې ، د ځوانانو ډلې او مينځۍ نوږيزې ډلې.
سره غوړیانه
سره غوړیانه (په لاتين: Lilium martagon) د غوړیانونو د نباتونو څخه دی چی په اروپا او آسيا کی شنه کېږي.
توصيف
سره غوړيانه لمړنی ځل په ۱۷۷۵ د سوډنی عالم کارل لینې لخوا توصيف شوه. د بوټی اوږدوالي ۱۲۰ سانتیمترو ته رسېدلای شي. گلونه یې سور رنگ لري.
وېشنيزه:بوټي
قش تپه ولسوالۍ
قش تپه  د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده. د قش تپه نفوس په 2006م کال کې 931’24 تنه وو.
الن وایټ
الن وایټ (Ellen White؛ پيدايښت May 9, 1989) د برتانیا د فوټبال لوبغاړي دي هغه اوس د برمنگھم په ښاري ټیم کې شامل دی.
په کلپونو کې د چیلسي، د متحده ایالاتو فوټبال کلب، او د ارسنل میرمنو په کلب کې شامل دي.
هغه د انګلستان د ملي فوټبال په ټیمونو کې هم لوبه کړی دی.
سرچینې
وېشنيزه:فوټبالران
مردیان ولسوالۍ
مردیان ولسوالۍ  د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده. د اټکل له مخې مردیان ولسوالۍ په 2006م کال کې 326’26 وګړې لرل.
د فرانسې ولسمشر
تاریخچه
د فرانسې ولسمشري په لومړي ځل د ۱۸۳۰ز کال د جولای د انقلاب په لړ کې مارکیس دی لافایټ ته وړاندیز شوه، خواتلس کاله وروسته، د دویم جمهوریت د پرانستلو پړاوونو کې، دغه لقب د دولت منتخب مشر ته چې لومړنی مشر یې د امپراتور ناپلیون وراره، لوئس ناپولین بوناپارټ وو، وکارول شو.
بوناپارټ په دې مقام کې تر هغه وخته پورې پاتې شو، چې هغه د جمهوریت په وړاندې کودتا ترسره کړه او په دی توګه یې ځان د فرانسې د درېیم  سترواک ناپلیون په توګه معرفي کړ. په درېیم جمهوریت کې ولسمشر خورا پیاوړی شخص ګڼل کېده.
کله چې له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، څلورم جمهوریت چې یو پارلماني سیسټم و ،رامنځته شو، په دی سیستم کې جمهوري ریاست تر ډېره تشریفاتي او بې واکه و، خو د پنځم جمهوریت اساسي قانون، چې په ۱۹۵۸ز کې رامنځته شو، د ولسمشر واکونه یې خورا زیات کړل. د ۱۹۶۲ز کال ټولپوښتنې اساسي قانون بدل کړ او په دی توګه ولسمشر په مستقیم ډول د رایې ورکولو له لارې ټاکل کېده، نه د ټاکنیز کالج له خوا چې په  ۱۹۵۸ز کال کې رامنځته شوی و.
پيرکوتی
پيرکوتی د پکتيکا ولايت د ارګون (ورګون) ولسوالي پورې اړوند سيمه ده چې د ارګون د ولسوالي ختيځ ته موقيعيت لري. د مساحت له پلوه يوه پراخه غرنۍ سيمه ده، غرونه يې د جلغوزيو، څيړيو، لمنځو او نښترو ګڼ ځنګلونه لري چې د جلغوزیو کلنی عايد يې ۱۲۰۰۰۰۰ امريکايې ډالره دی. د ځنګل د ساتلولپاره ۸ اته کسيزه شورا لري چې يو يې مشر او ۷ نور يې کلانتران (د شوراغړي) دي، همدا شورا د کليوالي شخړو د هوارولو لپاره د جرګود غونډولو مکلفيت هم لري. د پيرکوتي د وګړو شمير ۳۰۰۰۰ تنه ته رسيږي اوټول پښتانه دي چې دوزيروپه قوم پورې تړاولري او ۲۸ لوی اوواړه کلي لري چې مشهوراولوی کلي يې له لوی پيرکوتی،علي شاکوټ،بي بي کوټ اومګړکلی څخه عبارت دي، پيرکوتی ۹ بابه رسمي ښوونځي (۲ ليسې، ۲ منځني ښوونځي ، ۵ لومړني ښوونځي) او ۵ غيررسمي ديني مدرسې لري. هغه سړک چې ارګون ولسوالي دشمالي وزيرستان سره وصلوي له پيرکوتي څخه تيرشوی.
د فرانسې ولسمشر
ټولټاکنې(انتخابات)
د یو بل بدلون په تعقیب، د پنځم جمهوریت د بنسټونو د عصري کولو په موخه د ۲۰۰۸ز کال اساسي قانون په اساس، یو ولسمشر نه شو کولی، چې د دوو پرله پسې دورو نه زیات خدمت وکړي. ولسمشر د دې لپاره، چې د رسمي نوماند په توګه ومنل شي، احتمالي نوماندان باید د ۵۰۰نه زیاتو ټاکل شوي محلي چارواکو نه، چې ډېری یې ښاروالان دي، لاسلیک شوي نومونه د "تمویل کوونکې" په نوم ترلاسه کوی. په ټلویزیون کې اعلانونه منع و، خو په ملی ټلویزیون کې نوماندانو ته رسمي وخت ورکول کېده. یوې خپلواکې ادارې د ټاکنو او ګوندونو د تمویل چارې په غاړه درلودې. د فرانسې ولسمشریزې ټاکنې د اکثریت پر بنست تر سره کېدې، کوم چې دا تضمینوي چې منتخب ولسمشر تل اکثریت ترلاسه کوي: که چیرې هېڅ نوماند، د رایې ورکولو په لومړي پړاو کې اکثریت رایه ترلاسه نه کړي، دوه لوړ رایه اخیستونکي کاندیدان دویم پړاو ته ځې. وروسته له دې چې نوی ولسمشر وټاکل شي، دوی د رسمۍ لېږد مراسم تر سره کوي چې:  "د واکونو سپارل" په نامه هم یادېږي.
واکونه
د فرانسې پنځم جمهوریت یو نیمه صدارتي نظام دی. د ډېری نورو اروپایی ولسمشرانو په پرتله، د فرانسې ولسمشر خورا پیاوړی دی. که څه هم د فرانسې لومړی وزیر، د دوۍ د حکومت او  د پارلمان له لارې، د هېواد د ورځنیو کورنیو چارو څارنه کوي، د فرانسې ولسمشر د پام وړ نفوذ او واک لري، په ځانګړې توګه د ملي امنیت او بهرنۍ پالیسۍ په برخو کې.
د ولسمشر تر ټولو لوی واک د لومړي وزیر ټاکل دی، خو د لومړي وزیر د ګوښه کولو واک ملي شورا سره ده، نو په دی توګه ولسمشر مجبور دی چې یو داسې لومړی وزیر وټاکي، چې په مجلس کې د اکثریت ملاتړ ولري. له ۲۰۰۲ز کال راهیسې، تقنیني ټاکنې د ولسمشرۍ له ټاکنو نه څو اونۍ وروسته ترسره کېږي، له همدې امله د ولسمشر د ګوند ملاتړي اکثریت د ترلاسه کولو احتمال ډېر دی. دوی د فرانسې د دولت د مشر په توګه د اغېزمن خدمت لپاره د حکومتي چارواکو د فعالیتونو د منځګړیتوب دنده هم لري.
پيرکوتی
مشهورداولیاووزيارتونه:
وتوبابا(عبدالفتاح دبهاولحق ملتاني زوی)،ماما،دادا،خواجه علي اوملکياردي.
د فرانسې ولسمشر
معاش او رسمي استوګنځای
ولسمشر ته معاش د فرانسوي ملکي خدماتو د تر ټولو لوړ پوړو غړو د معاشونو د رتبو په پرتله د معاش د درجې له مخې ورکول کېږي، چې د ولسمشر ناخالص معاش د لومړي وزیر په څېر دي او د حکومت د نورو غړو معاش په پرتله ۵۰سلنه لوړ ده.
پيرکوتی
رسمي ښوونځي:
دشيخان پيرکوتي ليسه،دلوی پيرکوتي ليسه،دډيماني منځنی ښوونځی،دسپيره وس منځنی ښوونځی،دمګړلومړنی ښوونځی،دمڼې کنډولومړنی ښوونځی،دجونخيلولومړنی ښوونځی،دشاميان درې لومړنی ښوونخی،دژيړې لندر لومړنی ښوونځی.
د فرانسې ولسمشر
معاش او رسمي استوګنځای
د ۲۰۰۸ز کال "له پیمان نه بهر" د معاشونو درجې په کارولو سره، د ولسمشر میاشتنې معاش، د ۲۰۹۶۳یورو ته رسېږي. د ولسمشر رسمي استوګنځی او دفتر په پاریس کې د ایلیسی ماڼۍ ده.
د فرانسې د ۲۰۱۷ز کال ولسمشریزې ټاکنې
د فرانسې د ولسمشرۍ ټاکنې د ۲۰۱۷ز کال د اپريل په ۲۳مه او د مې په ۷مه ترسره شوې، لکه څنګه چې هېڅ نوماند په لومړي پړاو کې اکثریت نه و ګټلی، خو په دویم پړاو کې مکرون په غوڅ توپیر وګټله. ولسمشریزې ټاکنو نه وروسته د غبرګولي په ۱۱مه او ۱۸مه د ملي شورا د غړو د ټاکلو لپاره تقنیني ټاکنې ترسره شوې. اوسنی ولسمشر فرانسوا اولاند د سوسیالیست ګوند نه اجازه نه درلوده، چې د دویمې دورې لپاره په ټاکنو کې ودرېږي، خو هغه د ۲۰۱۶ز کال د ډسمبر په لومړۍ اعلان وکړ، چې د ټيټې تصویب درجې په رڼا کې د بیا انتخاب غوښتنه نه کوي.
پيرکوتی
غيررسمي ديني مدرسې:
دارالعلوم صديقيه(چې دمرحوم ملانيک محمددهڅوپه نتيجه کې په ۱۳۶۲ ل ل کال کې تاسيس شوه اودپيرکوتي ترنورومدرسوپخوانۍ ده)، دارالعلوم قاسميه،دشيخانوداناثومدرسه،داکاخيلومدرسه،دميرګي خيلومدرسه.
تړلې لیکنې
پکتیکا ولایت ښرنه
د جاپان سترواکي
د جاپان سترواکي يو تاریخي ملي دولت او ستر ځواک و، چې په ۱۸۶۸ ز کال کې له ميجي بيارغونې (Meiji Restoration) [ميجي سترواک و] څخه د دويمې نړیوالې جګړې څخه د وروسته د ۱۹۴۷ ز کال اساسي قانون تر تصويبولو پورې او د معاصر جاپان د وروستي جوړښت په توګه و. دې هېواد د جاپان ټاپوګان او بېلابېلې مستعمرې، تر ساتنې يا څارنې سيمې، د قيموميت او نورې سيمې راونغاړلې.
د (fukoku kyōhei) او (shokusan kōgyō) د شعارونو له مخې جاپان د صنعتي کوونې او پوځي کوونې يوه دوره وازمويله؛ د ميجي سترواک بيارغونه (Meiji Restoration) د بل هر هېواد په پرتله تر اوسه تر ټولو چټک عصريتوب دی، چې دې ټولو اړخونو د يو ستر ځواک په توګه د جاپان په راپورته کېدنه د چين او جاپان تر منځ له لومړۍ جګړې، (Boxer Rebellion)، د روسيې او جاپان تر منځ جګړې او لومړۍ نړیوالې جګړې څخه وروسته د يوې استعماري سترواکۍ په رامنځته کولو کې مرسته وکړه. د ستر ټيټوالي (Great Depression) په ګډون په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې اقتصادي او سياسي ناکراري د جنګي سياست، ملت پالنې او ټولواکۍ سياست (لکه څرنګه چې د(Showa Statism) په نوم د Showa [سترواک] په  نظريه کې رانغاړل شوي دي) د راپورته کېدلو سبب شوه، چې په پای کې په محور اتحاد کې د جاپان په غړيتوب او په دويمه نړيواله جګړه کې د اسيا او ارام سمندر د پراخې برخې په نيولو سره تر ټولو لوړ ټکي ته ورسېده.
د منځنيو پېړيو هنر
د منځنیو پیړیو هنر ( Medieval art ) د لویدیځې نړۍ د وخت او ځای پراخه لړۍ ته اشاره کوي چې د هنر په ډګر کې یې له 9 پیړیو څخه ډېر (شاوخوا 600 څخه تر 1400) پورې اروپا اغیزه کړې. په ورته وخت کې، په منځني ختیځ او شمالي افریقا کې، دا هنر د لوی ملي هنري خوځښت بنسټ اېښودونکی شو، چې سيمه ډ‌ول د بیا بیا ژوندي کولو او لاسي صنایعو ترکیب دی. د هنر تاریخ پوهانو هڅه چې د مینځنۍ پیړۍ هنر په لویو برخو کې طبقه بندي کړي، پشمول د ډول (سایل) پر بنسټ، ډېری وختونه د ځینو ستونزو سره تړاو لري. په منل شوي او عمومي پلان کې د لومړني عیسوي هنر او معمارۍ څخه د لیږد مرحلې شاملې دي،چې په هغې کې د مهاجرت هنر ، بازنطینی هنر ، غیر لیبرال هنر ، رومنسک هنر او ګوتیک هنر هنرونه دي.
د جاپان سترواکي
د جاپان وسله والو ځواکونو له ۱۹۳۷ ز کال څخه تر ۱۹۴۵ ز کال پورې د چين او جاپان د دويمې جګړې او د ارام [سمندر] جګړې پر مهال په پراخه کچه نظامي برياوې تر لاسه کړې. که څه هم له ۱۹۴۲ ز کال څخه په ځانګړي ډول له Midway شخړو او Gualdalcanal څخه وروسته، جاپان د يو دفاعي دريځ منلو ته اړ شو او د امريکا د ټاپو د ټوپ وهنې مبارزې (island hopping campaign) دا معنا لرله، چې جاپان په بطي ډول خپلې تر لاسه کړې سيمې ټولې له لاسه ورکولې او په پای کې امريکايانو Iwo Jima او Okinawa ټاپو ونيول او په دې سره يې د جاپان اصلي خاوره په بشپړه توګه  نوره ناخوندي پرېښوده. د متحده ايالتونو ځواکونو يو بريد پلان کړی و، مګر جاپان پر هيروشيما او ناګاساکي باندې د اتومي بمونو له غورځونو، نږدې په يوه وخت يعنې د ۱۹۴۵ ز کال اګسټ پر ۹ باندې د جګړې په اړه د شوري له اعلاميې او په Manchuria او نورو سيمو باندې له وروستي بريد څخه وروسته غاړه کېښوده (تسليم شو). د ارام جګړه د ۱۹۴۵ ز کال د سپټمبر په ۲ يوې پايلې ته ورسېده. د متحدينو له لورې د نيونې او اشغال يوه دوره تېره شوه. په ۱۹۴۷ ز کال کې د امريکا په لاس لرنې سره يو نوی اساسي قانون تصويب شو، چې په رسمي ډول يې د جاپان سترواکي پای ته رسوله او د جاپان د ځان ساتنې ځواکونه (Japan Self-Defense Forces) د جاپان د سترواک لښکر (Imperial Army) ځايناستي شول. نيونې او بيارغونې تر ۱۹۵۲ ز کال پورې دوام وکړ، چې په پای کې يې د اساسي قانون له مخې د جاپان په نوم نننۍ پاچهي جوړه کړه.
لیګیون پول
لیګینو پول (په چکي ژبه: Most Legií) د چک جمهوریت په پلازمېنه پراګ کې پر ولتاوا سیند یو تاریخي پول دی، چې د چکسلواک سیمې په نوم دی.
د منځنيو پېړيو هنر
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:هنر تاريخ
د جاپان سترواکي
د جاپان سترواکۍ درې سترواکان لرل، که څه هم د Showa د پاچهۍ له لارې د يوې برخې په توګه پای ته ورسېده. ياد سترواکان د هغوی له مړينې څخه وروسته نومول شوي وو، چې Meiji، Taisho او Showa دي.
دولت
ياد تاريخي دولت په انګليسي ژبه کې په پرله پسې ډول «د جاپان سترواکي»، «د جاپانيانو سترواکي» يا «سترواک جاپان» په نوم يادېږي. په جاپاني کې ورته (Dai Nippon Teikoku (大日本帝国)) وايي، چې «د ستر جاپان سترواکي» (Dai «ستر»، Nippon «جاپاني»، Teikoku «سترواکي»( ژباړل کېږي. په خپله د Teikoku ويی، د Tei «چې سترواک ته وايي» او –koku «ملت يا دولت» نومونو څخه ترکيب شوی دی، نو په لفظي ډول د «سترواک دولت» يا سترواکه سيمه» معنا لري.
دا معنا د جاپان او شا او خوا سیمو په رانغاړلو سره په تاريخي اصطلاحاتو کې د پام وړ ده. د جاپان سترواکۍ نوم ايښودنه د Satsuma او Choshu په نومونو د توکوګاوا خلاف ((anti-Tokugawa تر نفوذ لاندې سيمو له وخته وه، چې د Meiji Restoration پر مهال يې د لويديځ نفوذ يا حاکميت د مخنيوي په موخه، د يو معاصر حکومت د جوړولو په نيت د خپل نوي حکومت بنسټ کېښود. وروسته ياده سترواکي په نړۍ کې د يو ستر استعماري ځواک په توګه راښکاره شوه.
پهkanji  تورو او بېرغ کې د خپلې معنا له امله؛ جاپان ته د exonym «د لمر سترواکي» نوم هم ورکړل شوی و.
مخینه
د ګوښه توب سياست يا sakoku له دوو پېړيو څخه وروسته، د Edo دورې د shoguns په مشرتابه هغه مهال پای ته ورسېده، چې ياد هېواد په ښکاره اړ شو چې د کاناګاوا کنواسيون (Convention of Kanagawa) له مخې سوداګري وکړي، چې په ۱۸۵۴ ز کال کې جاپان ته د Matthew C. Perry په رارسېدنې سره رامنځته شو. په دې ډول د Bakumastu په نوم دوره پيل شوه.
راتلونکي کلونه د زياتې باندینۍ سوداګرۍ او اړيکې شاهد وو؛ د Tokugawa Shogunate او لويديځو هېوادونو تر منځ سوداګريز تړونونه لاسليک شول. په پراخه کچه د دې نابرابرو تړونونو د سپکوونکو اصطلاحاتو له امله shugunate ژر له کورنۍ دښمنۍ سره مخامخ شو، چې دxenophobic په نامه  په يو راډيکال پردي پال خوځښت کې راپورته شوه، چې د ويې له مخې «سترواک نسکورول»، د «پرديو شړل» معنا لري.
د ۱۸۶۳ ز کال په مارچ کې سترواک د «د پرديو د شړنې امر» خپور کړ. که څه هم shuganate د زور له مخې د امر د پلي کولو اراده نه لرله، مګر سره له دې يې په خپله د shugunate او جاپان کې د باندينيو اوسيدونکو پر وړاندې بريدونه وهڅول. د ۱۸۶۲ ز کال پر مهال د Namamugi پېښه د Stasuma سيمې د samurai ډلې له لورې د Charles Lennox Richardson په نوم د يو انګریز د وژنې لامل شوه. په زور د تاديې د هڅې پر مهال شاهي سمندري ځواک باندې د Kagoshima ښارګوټي ته نږدې له ساحلي توپخانې څخه بريد وشو. دوی په ۱۸۶۳ ز کال کې د Kagoshima بندر په بمبارولو سره ځواب ورکړ. د Tokugawa حکومت د Richardson د مړينې لپاره د تاوان ورکړه ومنله. په Shinmonoseki کې د باندينيو کښتيو پر تم ځای باندې ګولۍ وارولې او د باندينۍ شتمنۍ پر وړاندې بريدونه په ۱۸۶۴ ز کال کې د ګڼ ملتي ځواک له لوري د Shimonoseki د ويشتلو سبب شول. د Choshu قبيلې هم د Kinmon پېښې په نوم يوه بې پايلې کودتا وکړه. د Stasuma او Chosu اتحاد (Satsuma-Chōshū alliance) په ۱۸۶۶ ز کال کې د Tokugawa bakufu د له منځه وړلو لپاره د خپلو هڅو د يو ځای کولو په موخه رامنځته شو. د ۱۸۶۷ په لومړيو کې سترواک Komei د چيچک ناروغۍ له امله مړ شو او پر ځای يې زوی د تاج شهزاده Mutshuhito (Meiji) سترواک شو.
د ۱۸۶۷ ز کال د نومبر په ۹ (Tokugawa Yoshinobu) سترواک ته له خپلې دندې او واکونو څخه په دې هوکړې کولو سره استعفا ورکړه، چې د سترواکۍ د اوامرو په تر سره کولو کې به مرسته کوي؛ دې چارې د (Tokugawa Yoshinobu) پای ته رسېدلو لامل شوه. که څه هم په داسې حال کې، چې د نوموړي استعفا د حکومت په خورا لوړه کچه کې يوازې په نوم پرېښودل رامنځته کړي وو، مګر د نوموړي د حکومت ميکانيزم شتون ته دوام ورکړ. بله دا چې د shogunal حکومت په ځانګړي ډول د Tokugawa کورنۍ د سياسي نظم په پرله پسې ډول بشپړتيا کې يو څرګند ځواک پاتې شو او زيات اجرائيوي واکونه يې تر لاسه کړل، چې دا اړخ د Satusma او Choshu د سخت دريځو لپاره د زغم وړ نه وو.
د ۱۸۶۸ ز کال جنوري پر ۳ باندې Stasuma-Choshu ځواکونو په Kyoto کې د سترواکۍ ماڼۍ ونيوله او په سبا يې ۱۵ کلن سترواک Meiji د بشپړ ځواک په اړه د خپلې بيارغونې اعلاميه خپره کړه. که څه هم د سترواکۍ د سلاکارې ډلې زياتره غړي د محکمې له لورې د سيده يا مستقيم حکومت په رسمي اعلاميې سره خوښ وو او له Tokugawa سره يې د پرله پسې مرستې د ملاتړ هڅه وکړه، مګر Saigo Takamori چې د Stasuma قبيلې مشر و، ياده سلاکاره ډله د Shogun سرليک له منځه وړلو له امله ووېروله او د زور له مخې يې د Yoshinobu د ځمکو نيولو امر وکړ.
د ۱۸۶۸ ز کال د جنوري په ۱۷ Yoshinobu  څرګنده کړه، چې «نوموړی به د Restoration د ادعا تر فشار لاندې رانه شي او له محکمې څخه يې غوښتنه وکړه چې ،هغه له منځه يوسي». نوموړي د جنوري په ۲۴ پر Kyoto باندې د بريد لپاره د چمتووالي پرېکړه وکړه، چې د Satsuma او Choshu ځواکونو له لوري نيول شوې وه. دا پرېکړه په Edo کې د اور اچونې له يوې لړۍ څخه د نوموړي د زده کړې له مخې وهڅول شوه، چې د Tokugawa اصلي هستوګنځي Edo Castle: اډو کلا د مخکينيو برخو (مخو) په سوځولو سره پيل شوه.
مینگاجیک ولسوالۍ
مينگاجيک ولسوالۍ د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده چې په 2006م کال کې 492’31 وګړې لرل.
بوسنیایي ژبه
بوسنیایي ژبه په بوسنیایي bosanski jezik) یوه له هندو اروپایي او د سلوانیایي ژبه له سویلي برخه څخه یوه ده.
سيتيا
سيتيا (بریتانيا: /ˈsɪðiə/، متحده ايالتونه: /ˈsɪθiə/، له يوناني: Σκυθική ، رومي بڼه: Skythikē) په لرغونې پخوانۍ زمانه کې د مرکزي يوروشيا يوه سيمه وه، چې د ختيځ ايراني سيتيانو له لورې نيول شوې وه او مرکزي اسيا او د Vistula سيند ختيځ لوري ته د ختيځې اروپا ځينې برخې رانغاړي، چې د دې سيمې ختيځې څنډې د يونانيانو له لورې په ناڅرګند ډول راپېژندل شوي دي. لرغونو يونانيانو د اروپا ټولو شمال ختيځو سيمو او د تور سمندر شمالي ساحل ته د سيتيا (Scythia) يا سترې سيتيا (Great Scythia) نوم ورکړ. د اوسپنې دورې پر مهال ياده سيمه د سيتيايي کلتورونو د غوړېدلو شاهده وه.
د Scythian نوم، چې د دې لومړنيو کوچي وګړو لپاره د يونانيانو له لورې ورکړل شوی دی، له ميلاد څخه مخکې له لومړۍ پېړۍ څخه تر دويمې ميلادي پېړۍ پورې په سيتيا کې واوسېدل. له ميلاد څخه مخکې اوومه پېړۍ کې د سيتيا اوسېدونکو د يوروشيا په اوږدو کې له تور سمندر څخه د ختيځې اسيا تر پولو پورې د سيمې پراخې برخې اداره کړې. د سيتيا سيمې درک او پراختيا د وخت په تېرېدلو سره توپير کوي، مګر په عادي ډول لويديځ لور ته زياته او د نقشې پر مخ د په نښه شوې سيمې په پرته زيات د پام وړ ختيځ لور ته وغځېده. ځينې سرچينې مستند کوي چې د سيتيان پياوړي، مګر سوله ييز خلک وو. د دوی په اړه ډېر څه نه دي پېژندل شوي.
Scythia يوه ناتړلې کوچي سترواکي وه، چې له ميلاد څخه مخکې د اتمې پېړۍ په لومړيو کې رامنځته شوه. د سيتيايي کلتور نږدې د equestrianism [د آس د سپرلۍ اصالت] او د ژوند د خپلواکې سوداګرۍ لارې باندې تمرکز وکړ. هيڅ داسې ليکنيز نظام نه دی تاييد شوی، چې د دې دورې نېټه په ډاګه کړي، نو له همدې له امله د يادې سيمې او د هغې وخت د اوسېدونکو په اړه اوسني د لاسرسي وړ ليکنيز معلومات د لرغونو مدنيتونو له تاريخ څخه وړاندې ليکنو څخه سرچينه اخلي، چې له يادې سيمې سره يې تړاو درلود؛ په ځانګړي ډول د لرغوني هند، لرغوني يونان، لرغوني روم او لرغوني فارس مدنيتونه. تر ټولو بشپړه [تفصيلي] لويديځه تشرېح د Herodotus له لورې شوې ده. نوموړي ښايي سيتيا ته يون نه وي کړی او د هغه د پوهې د کره توب په اړه په علمي ډول بحث شته، مګر د لرغون پېژندې معاصرو موندنو د هيروډوټس (Herodotus) ځيني لرغونې انګېرنې تاييد کړې دي او نوموړی په لرغونې سيتيا کې تر ټولو ګټور ليکوال پاتې کېږي. نوموړی وايي چې خپل ځان لپاره د سيتيانو خپل نوم “Scoloti” و.
جغرافيه
هغه سيمه چې کلاسيک يا لرغوني ليکوالان يې سيتيا بولي، لاندې سيمې رانغاړي:
د سيتيانو لومړنۍ پاچهي
له ميلاد څخه مخکې په اوومه پېړۍ کې د قفقاز په اوږدو کې د تور سمندرګي له شمالي سيمو څخه نفوذ وکړ. د سيتيانو لومړنۍ پاچهۍ د کورنيو توکميزو سمونونو له مخې اداره کېده، چې په ختيځ Transcaucasia کې د کرنيزو وګړو د لاندې کوونې يا تسلط، تالان او ماليو (کله نا کله د سوريې تر سيمې پورې)، منظم باج يا خراج (رسنۍ)، د ډاليو په بڼه باج (د مصر پينځه وېشتمه کورنۍ) او ښايي د نظامي ملاتړ (د نوي اشور سترواکي) لپاره د اداينو پر بنسټ و.
شونې ده چې ورته کورنۍ د سيتيا د تاريخ په ډېره موده کې پر ياده سيمه واکمني کړې وي. د Koloksai نوم چې د يوې شاهي کورنۍ افسانوي بنسټګر دی، له ميلاد څخه مخکې اوومه پېړۍ کې د Alcman له لورې ذکر شوی دی. د Protothyes او Madyes چې د خپل تاريخ په نږدې ختيځه دوره کې د سيتيا پاچایان وو او په شمالي Pontic جلګو کې د دوی ځيناستو په همدې (ورته) کورنۍ پورې تړاو درلود. هيرودت (Herodotus) د يوې شاهي قبيلې پينځه نسلونه لښتليک کوي، چې ښايي له ميلاد څخه مخکې له اوومې تر شپږمې پېړيو په پای کې يې پاچهۍ کړې دي. ياد نسلونه Spargapeithes, Lycus [uk], Gnurus [ru], Idanthyrsus, Saulius او شهزاده Anarchasis دي. Herodotus وروسته له نوموړي سره د هم عصره درې سيتيايي واکمنانو يادونه وکړه، چې Ariapeithes، Scyles او Octamasadas دي.
د سيتيا دويمه پاچهي
له ميلاد څخه مخکې پينځمه پېړۍ په پای او څلورمه پېړۍ کې د سيتيا ټولنيز پرمختګ له يونانيانو سره د دوی د سوداګرۍ په لومړيتوب ورکړل شوي دريځ، د يادې سوداګرۍ د اداره کولو په موخه د دوی په هڅو او له دې دواړو څخه په راپورته کېدونکو پايلو پورې اړه درلوده. تېری کوونکي کورني سياست د ناخپلواکو وګړو استثمار پياوړی او سخت کړ او د کوچي واکمنانو تر منځ يې ډلبندۍ ته وده ورکړه. له يونانيانو سره سوداګرۍ د مېشت کوونې پړاوونه هم وهڅول.
د تور سمندر پر ساحل کې د يونان د ښاري دولتونو نږدې والی په سيتيايي ټوله کې د غلامۍ لپاره يوازې په يوه لوري کې يوه پياوړې، يعنې د دوی د اقتصاد د کارونې پر ځای يونانيانو باندې د غلامانو د خرڅلاو انګېزه وه. له دې امله لکه څرنګه چې په ګڼو جګړو  کې جګړه ويجاړي رامنځته کوي، په ورته ډول ياده سوداګري د غلامانو د نيولو لپاره يو پاروونکی ځواک شو.
سيتيا له ميلاد څخه مخکې له ۵ څخه تر ۳ پېړيو پورې
د سيتيا حکومت له ميلاد څخه مخکې څلورمه پېړۍ کې د Ateas د واکمنۍ پر مهال خپلې سترې پراختيا ته ورسېده. ايزوکراتان (Isocrates) باورمن وو، چې د سيتيايان، تراسيان (Thracians) او فارسيان (Persians) د واک تر ټولو وړ او د تر ټولو سترې وړتيا درلودونکي خلک وو. له ميلاد څخه پخوا ۴ پېړۍ کې د Ateas پاچا تر مشرۍ لاندې د دولت درې ټوکيز جوړښت له منځه لاړ او واکمن واک خورا متمرکز شو. وروستۍ سرچينې نور د درې Basileis نوره يادونه نه کوي. سترابو (Strabo) وايي چې Ateas د شمالي Pontic نامدني وګړو يا بربريانو باندې واکمني وکړه.
۱۴۵۸ (عدد)
۱۴۵۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۴۵۷ څخه  مخکي او د ۱۴۵۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۴۵۸:
په کلینډر کې
۱۴۵۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۴۵۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
بلخاب ولسوالۍ
بلخاب ولسوالۍ د سرپل ولايت يوه ولسوالۍ ده. بلخاب د جنوب له خوا د بامیان ولایت، یکاولنګ ولسوالۍ، ختیځ له خواه دره صوف ولسوالۍ، لویدیځ له خواه چیراس او شمال له خواه دبلخ ولایت سره ګډه پول لرې. یاده ولسوالۍ 126 کلي او 72 محلې شوراکاني لري.
د روانوک جان رنډولف
جان رنډولف (۲ جون ۱۷۷۳ – ۲۴ می ۱۸۳۳ زکال) چې د روانوک په جان رنډولف پېژندل کېږي؛ د کرنیزو ځمکو امریکايي څښتن او همدارنګه د ویرجینیا سیاستوال و چې څو ځله یې د متحده ایالاتو د استازو په جرګه کې له ۱۷۹۹ زکال څخه تر ۱۸۳۳ زکال پورې او له ۱۸۲۵زکال څخه یې تر ۱۸۲۷ زکال پورې په سنا کې خدمت وکړ. په جرګه کې د ولسمشر توماس جفرسون د ویاند په توګه له خدمت کولو وروسته په ۱۸۰۵ زکال کې ؛ د ساموئل چیس په استیضاح کې چې ده له نوموړي څخه د څېړنو مسئولیت درلود له ساموئل چیس سره د ناسم چلن کېدو له امله ولسمشر څخه جلا شو؛ هغه ناسم چلن چې ده د جفرسوني سنتي اصولو څخه پر شاتګ وباله. له دغه جلاتوب وروسته رنډولف ځان د دیموکراتیک –جمهوري غوښتونکي ګوند د «پخوانیو جمهوري غوښتونکو یا Tertium Quids» رهبر وباله؛ هغو چې د فدرال دولت د واکونو د راکمولو غوښتنه یې کوله. رنډولف په ځانګړې توګه د ۹۸ کال (۱۷۹۸ زکال) اصول ترویج کړل؛ هغه اصول چې ایالتونو ته یې د اساسي قانون پر بنسټ د مرکزي دولت د قوانینو او واکونو د راکمولو اړوند د قضاوت کولو اجازه ورکوله او کولای یې شول د هغو قوانینو له پلي کولو ډډه وکړي چې د اساسي قانون سره به یې په ټکر کې وبلل.
نوموړی چې د یو ژر فکر کوونکي او ځیرک ویناوال په توګه توصیف کېده جمهوریت ته ژمن و او په کانګرس کې یې د خپل درې لسیزې غړیتوب پر مهال له یوې سوداګریزې کرنیزې ټولنې ملاتړ کاوه. رانډولف «د خپلو شدیدو کنایه ویلو، پیغور ورکولو، تند غږ او ځانګړو بیاني حرکاتو له مخې په پام وړ توګه د خلکو پام ځانته جلب کړی و». د پورونو د ورکړې او د غلامانو د څښتنانو د حقونو اړوند د هغه محافظه کار دریځ د هغه کورنیو املاکو او د هغه د زیږون ځای یا د ویرجینیا د سویلي اړخ اشرافي ارزښت ته اړوند بلل کېږي. رنډولف په کلکه سره د ۱۸۱۲ زکال له جګړې او په ۱۸۲۰ زکال کې د میسورې له روغې جوړې سره مخالفت وکړ. نوموړی د مالیاتو، تولید او پیسو په بحثونو کې فعال و. هغه د غلامۍ پر وړاندې د توپیر لرونکو احساساتو په لرلو سره د په ۱۸۱۶ زکال کې د امریکا د استعماري بنسټ یو له بنسټګرو څخه شو څو آزاد تور پوستي په افریقا کې امریکايي مستعمرې ته ولېږي. ورته مهال نوموړي باور درلود چې په ویرجینا کې غلامۍ ته اړتیا شتون لري هغه څرګندوله چې «د غلامۍ موضوع لکه څه ډول چې ویل کېږي، د موږ لپاره د ژوند او مرګ مسئله ده ... هېڅ داسې بېلګه په تاریخ کې نه شۍ موندلای چې دوه جلا نژادونو دې یوه ځمکه اشغال کړې وي، مګر دا چې د ارباب او غلام ترمنځ اړیکه وي». له دې سربېره رنډولف د تنباکو په خپله کرونده کې د کار په موخه سلګونو غلامونو ته اړ و، خو بیا یې هم په خپل وصیت کې د هغوی لپاره د اوهایو په ازاد ایالت کې هغوی ته د ژوند کولو زمینه برابره کړه او د هغوی لپاره یې د ځمکې او اړتیا وړ توکو د پېرلو په موخه پیسې ځانګړې کړې. هغوی روزوېل چې اوس مهال د اوهایو د پېکوا او د اوهایو د روملي برخه ده رامنځته کړه.
د هغه ملاتړي د هغه د قاطع شخصیت ستاینه کوي او زده کړې د هغه لیوالتیا بولي. بل پلو یو شمېر نورو په ځانګړې توګه د شمالي دیموکراسي پلویانو له دې ډلې توماس جفرسون د هغه په بی قاعده توب ملنډې وهلې. هغه به په خپلو ټاکنیزو تبلیغاتو کې له حیران کوونکو لارو چارو څخه ګټنه کوله او د یوې شوخۍ په توګه به یې له هغو خوند اخیست. رنډولف مستقیما ځان د منځنۍ کچې وګړو ته اړوند باله او له سرګرم کوونکو او روښانه کوونکو ویناو څخه یې د ټولنیز توب، ټولنیزو ګټو په ځانګړې توګه د کرنې په برخه کې ګټنه کوله. دغه چاره نوموړي ته د رایو ورکونکو د تل پاتې اړوندتیا لامل ګرځېده.
لومړنی ژوند او زده کړې
رنډولف د ویرجینا مستعمرې په کاوسونز (اوس هوپوېل) سیمه کې د تنباکو د کروندو د بډایه څښتن جان رنډولف (۱۷۴۲- ۱۷۷۵ زکال) او فرانسیس بلانډ (۱۷۴۴-۱۷۸۸ زکال) په کورنۍ کې وزېږېد. د هغه د والدینو کورنۍ، د ویرجینا د رنډولف کورنۍ او د ویرجینیا د بلانډ کورنۍ دواړې د ویرجینیا له مخکښو لومړنیو کورنیو څخه وې چې تر ډېره یې په خپلو کې سره ودونه کول. د هغه باباګان (پلرنی او مورنی) ریچارډ رنډولف او د کاوسونز تئودوریک بلانډ په نوبت سره د ویلیام رانډولف او د ترکیې له جزیرې څخه د مري ایشام لمسیان و.
د هغه پلار په ۱۷۷۵ زکال کې ومړ، هغه مهال چې نوموړي (د خپلو دریو وروڼو کشری او ډېر ژوندی پاتې شوی) یوازې دوه کاله عمر درلود. د هغې مور کورنۍ کروندې مدیریت کړې او تر ۱۷۸۸ زکال پورې د بیاځلي واده په تمه پاتې شوه. هغې د برمودا د مخکښ ځمکې لرونکي له زوی سنت جورچ ټاکر سره واده وکړ؛ نوموړی ویرجینیا ته د جورج وایت تر نظر لاندې په ویلیامزبورګ کې د حقوقو د زده کړې په موخه راغلی و. نوموړی په ۱۷۷۴ زکال کې د ویرجینیا په وکیلانو کې شامل شو او په خپل مسلک کې په حرفوي وکیل واوښت (همدارنګه یې په ویلیام او مري کالج کې د حقوقو په برخه کې درس ورکاوه) او بیا وروسته د هغې محکمې قاضي شو چې په ۱۸۰۴ زکال کې د ویرجینیا په ستره محکمه واوښته.
روغتیا ته اړوند مسائل
یو ژنټیکي انحراف – په ډېر احتمال کلاین فلتر سنډروم – د دې لامل وګرځېد چې هغه په خپل ټول عمر کې ږیره ونلري او یو ښځینه او نارینه ګډوډ لوړ غږ ولري. معاصر علم ثابته کړې چې د ششونو سل/تبرکلوز ناروغي ځینې وخت کېدای شي په تناسلي آله کې خای ونیسي او دایمي علایم او زیانونه رامنځته کړي چې بلوغ ته له رسېدو څخه مخه نیسي. د رنډولف ورور د سل ناروغۍ له امله ومړ او داسې ښکاري چې رنډولف هم په ځوانۍ کې په هغو اخته شوی و او هېڅکله هم بلوغ ته وه نه رسېد. بالاخره نوموړی په ۶۰ کلنۍ کې د سل ناروغۍ له امله ومړ. هغه د خپلو شدیدو او دایمي دردونو سره د مبارزې په موخه له تریاکو ګټنه پیل کړې وه. معاصر راپورونه څرګندوي چې هغه له ناروغۍ وړاندې جنګ غوښتونکی شخصیت درلود.
زده کړې
رنډولف په پیل کې د خصوصي ښوونکو تر نظر لاندې زده کړې وکړې او د واکر موري خصوصي ښوونځي ته ولاړ. هغه مهال چې د هغوی له یو ورور سره په دغه ښوونځي کې دسپلیني چلن وشو؛ د رنډولف وروڼو موري وواهه او دغه ښوونځی یې وړاندې له دې چې خپلې زده کړې پای ته په کې ورسوي خوشی یې کړ. وروسته د هغو پلندر هغوی په نیویارک ښار کې نیوجرسي کالج او کلمبیا کالج ته ولېږل. د هغه وروڼو زده کړو ته پام نه کاوه او ډېر وخت به یې په میخانو کې تېراوه. په درسي دورو کې له ناکامېدو او د پیسو له ختمېدو وروسته بېرته ویرجینیا ته راوګرځېدل. جان وروسته د خپل د تره زوی اډمونډ رنډولف تر نظر لاندې حقوق ولوستل خو هېڅکله یې له هغو څخه په عملي ډګر کې کار وانه خیست. په ۱۷۹۲ زکال کې د هغه د کورنۍ شتمني او نفوذ د دې لامل وګرځېد څو د ویرجینیا د ویلیامزبورګ په ویلیام او مري کالج کې ومنل شي. هغه چې باور درلود یوازې خپله په سمه توګه کلمات تلفظ کولای شي په خپل ټولګیوال رابرت بي باندې یې له دې امله ملنډې ووهلې چې هغه یوه کلمه اشتباه لوستې وې. رنډولف له بخښنې ډډه وکړه او دوئل/دوه په دوه سیالي ته مخکې شول. رنډولف ډېر ژر ویلیام او مري کالج پرېښود او په دې توګه یې خپلو رسمي زده کړو ته پای ټکی کېښود.
سیاسي ژوند
رنډولف په غیر منتظره توګه د ۲۶ کلنۍ په عمر د متحده ایالاتو شپږم کانګرس ته لار ومونده. ویل کېږي چې د هغه ځوانې څېرې د کانګرس مشر تئودور سدویک اړویست څو له نوموړي پوښتنه وکړي چې ایا دی په کافي اندازه د دغې دندې د شرایطو پوره کولو لپاره عمر لري او که نه؛ خو د رنډولف ځواب - «زما له رایه ورکوونکو وپوښتۍ» - هغه د بلې پوښتنې کولو څخه منع کړ. رنډولف بیاځلي د شپږو دورو لپاره د متحده ایالاتو کانګرس ته لار ومونده او له ۱۷۹۹ زکال څخه تر ۱۸۱۳ زکال پورې یې هلته خدمت وکړ.
پورټو ریکو
پورټو ریکو چې په رسمي دول د پورټو ريکو ټولګټو په نوم يادېږي، په کرابيين کې يو ټاپو او د متحده ايالاتو نا اړونده سيمه ده. د کرابيين سمندر په شمال ختيځ کې شا او خوا ۱،۰۰۰ ميله (۱،۶۰۰ کيلو متره) لرې د ميامي او فلوريډا په سويل ختيځ کې پرته ده.
د ټولګټو دا دولت د ډومينيکن جمهوريت او متحده ايالاتو د «ويرجن اي لینډز» تر منځ پروت د يو مجمع الجزائر بڼه لري چې د سترو انتيلونو (ستر ټاپوګان دي) په منځ کې پروت دی، په دې کې د همدې نوم مرکزي ځمکې او ګڼ نور کوچني ټاپوګان شته، لکه مونا، کوليبرا او وايکس. نږدې درې اعشاريه دوه ميليونه اوسېدونکي لري پلازمېنه او مشهور ښار يې سان جوان دی چې تر ټولو زيات نفوس لري. اسپانوي او انګريزي د حکومت د اداري برخې رسمي ژبې دي، خو اسپانوي پکې زیاته ده.
پورټو ريکو کې له ۲۰۰۰ څخه نيولې تر ۴،۰۰۰ کلونو پخوا يو پر بل پسې د اصلي اوسېدونکو ژوند پيل شوی. په دوی کې « Ortoiroid, Saladoid» او « Taíno» شامل وو. په ۱۴۹۳ز کال کې د کرسټوفر کولمبس له رسېدو وروسته دا سيمه اسپانيې ونيوله. پورټو ریکو لپاره نورو اروپايي قوتونو هم هڅه وکړه، خو د راتلونکو څلورو پېړيو لپاره د اسپانيې په واک کې و. په بنسټيز ډول د کينري ټاپوګانو او اندلس سره اړيکه لرونکي افريقايي مريانو او اوسېدونکو په راتګ سره د دې ټاپو کلتوري او نفوسي انځور تر ډېره بريده بدل کړ. د نوي اسپانيې او پيرو په څېر د شتمنو مستعمرو په پرتله د اسپانوي سترواکۍ په داخل کې، پورټو ريکو د دويمې درجې خو ستراتيژيکه دنده تر سره کړه. د نولسمې پېړۍ تر پاي پورې، د پورټو ريکو يوه جلا پېژندګلو راڅرګنده شوه، د کوم محوريت چې د سيمه ييزو، افريقايي او اروپايي عناصرو د ګډولې په شا او خوا راڅرخېدو. په ۱۸۹۸ز کال کې، د اسپانوي –امریکايی جګړې څخه وروسته، متحده ايالاتو پورټو ریکو تر لاسه کړ.
له ۱۹۱۷ز کال راهيسې د پورټو ريکو اوسېدونکي د متحده ايالاتو اتباع دي او دوی کولای شي د دې ټاپو او اصلي ځمکو تر منځ په ازادانه ډول لاړ او راشي. په هر حال، د يوې نااړوندې سيمې د اوسېدونکو په توګه، د پورټو ريکو اوسېدونکي په ملي کچه د رايې ورکولو له حق څخه بې برخې دي، ولسمشر يا مرستيال ولسمشر ته رايه نه شي ورکولای او عموماً فدرالي عايد ماليات هم نه تاديه کوي.د نورو څلورو سيمو سره په شریکه، پورټو ريکو کانګريس ته له رايې پرته يو استازی ليږي او د ولسمشر په مقدماتي ټاکنو کې ګډون کوي؛ له دې امله چې دا يو ايالت نه دی، پورټو ريکو د متحده ايالاتو په کانګريس کې رايه نه لري، متحده ايالات دا سيمه د ۱۹۵۰ز کال د پورټو ریکو فدرالي اړيکو قانون سره سم اداره کوي. د پورټو ريکو استازولي په فدرالي ډول په جرګه کې يواځې د يو بې رايې غړي له خوا کېږي چې استوګن کميشنر يې بولي. متحده ايالاتو په ۱۹۵۲ز کال کې يو سيمه ييز اساسي قانون تصويب کړ، په دې ډول يې د متحده ايالاتو هغو اتباعو ته چې په دې ټاپو کې ژوند کوي، اجازه ورکړه چې يو والي وټاکي. د پورټو ريکو اوسنی او راتلونکی سياسي حيثيت په پرله پسې ډول د يو مهم بحث موضوع ده.
د شلمې پېړۍ په منځ کې، د متحده ايالاتو حکومت له پورټو ريکو د صنعتي ودې شرکت سره يو ځای يو لړ اقتصادي پروژې پر لار واچولې، څو پورټو ريکو د لوړ عايد په يو صنعتي اقتصاد بدل کړي. د پيسو نړيوال وجهي صندوق دا سيمه په يو پرمختللي، د لوړ عايد اقتصاد کې د يو مترقي هېواد په توګه ډلبندي کړی دی؛ د بشري ودې شاخص يې څلوېښتمه درجه کې ده. د پورټو ريکو د اقتصاد اصلي پر مخ وړونکي د ماشینونو په مټ توليدات (په بنسټيز ډول درمل جوړول، پيترو شيمي او برېښنايي وسايل) له هغې وروسته يې د خدماتو صنعت ځای لري (يعنې ګرځندويي او ميلمه پالنه).
د نوم رېښې
پورټو ریکو اسپانوي ټکی دی معنا يې ده «شتمن بندر». د پورټو ريکو اوسېدونکې عموماً دې ټاپو ته د د بورينکون نوم ورکوي چې له « Borikén» څخه اخیستل شوی، د دې ځای بومي نوم تاينو دی چې معنا يې ده «د زړور رب ځمکه». بوريکوا او بوريکانو اصطلاحات په عام ډول د پورټو ريکو په مېراث کې د يو چا د پېژندګلو لپاره کارول شوي دي او په ترتيب سره له « Borikén» او « Borinquen » څخه اخیستل شوي. په اسپانوي ژبه کې دا ټاپو د « la isla del encanto» په نوم هم پېژندل کېږي چې معنا يې ده «د لېوالتيا ټاپو».
کولمس د « Saint John the Baptist» په وياړ د دې ټاپو نوم «سان جوان بوټيسټا» کېښود، په داسې حال کې چې پلازمېنه يې د «سيوډاډ ډي پورټو ريکو» («شتمن بندري ښار») نومېږي. بالاخره سوداګرو او سمندري سیلانيانو به دا ټول ټاپو د پورټو ريکو په نوم يادوله، په داسې حال کې چې سان جوان مرکزي سوداګريز/د بېړۍ لنګرګاه بندر او پلازمېنې لپاره کارېدونکی نوم وګرځېد.
د ۱۸۹۸ز کال د پاريس له تړون وروسته متحده ايالاتو د دې ټاپو نوم بدل او پورټو ریکو يې کېښود. انګليسي شوی نوم يې د متحده ايالاتو د حکومت او شخصي ادارو له خوا کارېده. په ۱۹۳۱ز کال کې، د « Félix Córdova Dávila» له خوا کانګریس ته د ګډې پریکړې له مخې د دې نوم وړاندیز وشو، چې یو ځل بیا په پورټو ريکو واړول شو.
په اسپانوي ژبه کې د دې سېمې رسمي نوم « Estado Libre Asociado de Puerto Rico» (د پورټو ریکو ازاد اړوند ايالت) دی، په داسې حال کې چې په انګريزي ژبه کې يې رسمي نوم « Commonwealth of Puerto Rico» دی.
له کولمبيا مخکې پړاو
تر ټولو لومړي استوګن يې «ارټايرايډ» خلک وو، کوم چې له سويلي امریکا له ځمکې ځکه د کډوالو امرياينډين ښکاريانو او کب نيونکو لرغونی کلتور پړا و. ځينې پوهان وړانديز کوي چې د دوی د استوګنې تاريخ تر ۴۰۰۰ کاله پورې رسېږي. په ۱۹۹۰ز کال کې په ويکيز ټاپو کې د لرغونو اثارو د کيندنو پر مهال د انسان پاتې شوني وموندل شول چې د « Puerto Ferro Man» نوم ورکړل شو، د کوم تاريخ چې شا او خوا ۲۰۰۰ مخزېږديز ته رسېدو. ارټويرايډ نې سيلډايډ له خپلو کورونو څخه بې ځايه کړل، دا هم د همدې سیمې يو کلتور و، کوم چې دې ټاپو ته د ۴۳۰ او ۲۵۰ مخزېږديزو کلونو په منځ کې راغلي وو.
اګنيري قبيله په شمالي سويل امريکا کې سمندري «اورينوکو» له سيمې څخه د ۱۲۰ او ۴۰۰ز کلونو په منځ کې پورټو ريکو ته کډواله شوې وه. «ارکيکو» او اګنيري» د څلورمې او لسمې پېړۍ تر منځ موده کې په دې ټاپو باندې په يو وخت موجود وو.