cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
۲۰۰۰ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
ژباړه ویکی
ژباړه ویکی په انگرېزي ژبه کې:(translatewiki.net) يوه ويبپاڼه ده چې د ويکيمېډيا لوي شمير پيغامونه په اتوماتيک ډول هلته تر جوړېدو وروسته په همهغه ژبه ښکاروي.
اوښ
وېشنيزه:اوښان وېشنيزه:جفت سوه لرونکی ژوي
فېنوټایپ
په جنتیک کې، فېنوټایپ (له لرغوني یوناني څخه اخېستل شوې ګړنه: φαίνω (فاینو) د «څرګندېدو، ښودلو، ځلېدو» او τύπος (túpos) د «نښې، ډول» په معنی) د یوه اورګانیزم د مشاهدې وړ ځانګړنو یا صفتونو ټولګې ته ویل کېږي. دغه ګړنه کې د اورګانیزم مورفولوجي یا فزیکي بڼه او جوړښت، ودې ته اړوند لړۍ، بیوکېمیاوي او فزیولوجیکي ځانګړنې، چلندونه او د چلندونو پایلې شاملې دي. د یوه اورګانیزم فېنوټایپ له دو سترو فکټورونو له‌امله رامنځ‌ته کېږي: د اورګانیزم جنتیکي کوډ څرګندېدل یا د اورګانیزم جېنوټایپ او د چاپېریالي لاملونو اغېزښندنې. دواړه فکټورونه کېدای شي سره تعامل ولري او د پر فېنوټایپ باندې لا اغېزناک تمام شي. کله چې دوه یا څو بشپړ جلا فېنوټایپونه د نوعو په ورته وګړو کې شتون ولري، نوعو ته «پولي‌مورفیک» ویل کېږي. د پولي‌مورفیزم یوه ښه مستند شوې بېلګه د لابرادور رېتریور رنګَونه ده؛ په داسې حال کې چې د پوستکي رنګ زیاتو جېنونو پورې تړاو لري، په چاپېریال کې، په ښکاره ډول، په زېړ، تور او قهوه‌یي رنګونو کې لېدل شوی دی. ریچارد داوکینز په ۱۹۷۸ز او بیا ځلي په ۱۹۸۲ز کې د خپل اثر «پراخ شوی فېنوټایپ» له‌لارې ویلي دي چې د مرغانو ځالې او د کادیس مچ لاروا او د اوبو سپي (سګ‌لاهو) د بند جوړولو په څېر نور جوړ شوي جوړښتونه د «پراخ شویو فېنوټایپونو» په توګه انګېرلای شو.
وېلهلم یوهانسن د جېنوټایپ–فېنوټایپ توپیروالی په ۱۹۱۱ز کې مطرح کړ ترڅو د یوه اورګانیزم د وراثت او د هغه څه ترمنځ توپير، چې د په ارثي ډول تولیدېږي، روښانه کړل شي. دغه توپيروالی هغه څه ته ورته دی چې د اګوست ويزمن (۱۸۳۴ تر ۱۹۱۴ز) له‌خوا مطرح شوی ؤ؛ ویزمن د نطفې پلازما (وراثت) او جسمي حجرو (جسم) ترمنځ توپیر کېښود.
د جېنوټایپ–فېنوټایپ توپیروالی دې په تېروتنې سره د فرانسیس کریک له «د مالیکولي بیولوجي بنسټیز اصول» سره یوشان ونه‌انګېرل شي؛ دغه اصول د هغو مالیکولي پرله‌پسې معلوماتو د جهت نیولو په هکله بیان دی، چې له DNA څخه پروتین ته (او نه برعکس) لېږدول کېږي.
تعریف ته اړوند ستونزې
که څه هم د فېنوټايپ تعریف په ظاهره کې ساده برېښي، خو په حقیقت کې پټې باریکي‌ګانې هم لري. کېدای شي داسې وبرېښي، د RNA او پروټینونو په څېر د مالیکولونو په شمول، هرڅه چې جېنوټایپ ته اړوند وي، یو فېنوټایپ ګڼل کېږي. ډېري مالیکولونه او هغه جوړښتونه چې د جنتیکي موادو پر مټ کوډ شوي دي په ظاهره کې د یوه اورګانیزم په څېر د لېدلو وړ نه‌دي خو لا هم د مشاهدې وړ دی (د بېلګې په توګه لوېدیځي داغ) او له‌دې امله د فېنوټایپ یوه برخه ده؛ د انسان د وینې ګروپونه یوه ښه بېلګه ده. کېدای شي داسې وبرېښي چې، د ژوندیو موجوداتو پر ژوند باندې د تمرکز کولو له‌امله، د غه مفهوم د اصلي هدفونو څخه ورهاخوا مسایل راسپړي. په هر صورت، د فېنوټایپ ګړنه هغه ذاتي صفتونه یا ځانګړتیاوې رانغاړي چې د مشاهدې وړ وي یا هغه صفتونه چې د ځینو تخنیکي پروسو له‌لارې د لېدلو وړ وګرځي. د دغې نظریې یو د پام‌وړ پرمختیا د «عضوي مالیکولونو» یا هغو مېتابولیټونو شتون دی چې د انزایمونو د کېمیاوي ریکشنونو له اورګانیزمونو څخه تولیدېږي.
د «فېنوټایپ» ګړنه ځیني وخت، په ناسمه توګه، د یوه ژوي اړېدلې بڼې او ځناورې بڼې ترمنځ د فېنوټایپي توپير لپاره د یوه لنډیز په توګه کارول کېږي، چې (که چېرې دغه توپیر د پام‌وړ نه‌وي) دغه څرګندنه راولاړوي چې، «یو اړېدلې بڼه (موتیشن) هېڅ ډول فېنوټایپ نه‌لري».
یوه بله ضمیمه، فېنوټایپ ته چلند هم وراضافه کوي، ځکه چې چلندونه د مشاهدې وړ ځانګړنې دي. چلندي فېنوټایپونو کې ادراکي، شخصیتي او چلندي نمونې شاملې دي. ځینې چلندي فېنوټایپونه کېدای شي رواني اختلالات یا سندرومونه مشخص کړي.
فېنوټایپي تنوع
فېنوټایپي تنوع (د ارثي جنتیکي تنوع له‌امله) د طبیعي انتخاب له‌لارې د تکامل لپاره یوه بنسټیزه اړتیا ده. راتلونکي نسل کې ونډه اخېستنه، د یو کلي اصل په توګه، ژوندي اورګانیزم پورې اړه لري او له‌دې امله طبیعي انتخاب د فېنوټایپونو د ونډې له‌لارې، په غیرمستقیمه توګه، د یوې ټولنې پر جنتیکي جوړښت باندې اغېزه پرېږدي. پرته له فېنوټایپي تنوع څخه، د طبیعي انتخاب له‌لارې به هېڅ کوم تکامل شتون ونه‌لري.
د جېنوټایپ او فېنوټایپ ترمنځ د تعامل مفهوم، تر ډېره، د لاندې اړیکې له‌مخې بیانېږي:
جېنوټایپ (G) + چاپېریال (E) ← فېنوټایپ (P)
د پورتنۍ اړیکې لا دقیقه بڼه په لاندې توګه ده:
جېنوټایپ (G) + چاپېریال (E) + جېنوټایپ او چاپېریالي تعاملونه (GE) ← فېنوټایپ (P)
د فېنوټایپونو په اصلاح او څرګندولو کې جېنوټایپونه تر ډېره انعطاف‌منونکي دي؛ په ډېریو اورګانیزمونو کې دغه فېنوټایپونه په بېلابېلو چاپېریالي شرایطو کې، سره زیات توپیر لري. د «Hieracium umbellatum» نبات په سویډن کې په دوو بېلابېلو سیمو کې ډېره وده کوي. یوه سیمه یې د سمندر غاړې ډبرې دي چې د پلنو پاڼو لرونکي ګڼ بوټي له خورو بمبلونو سره په کې شنه کېږي. بله سیمه یې د شګو غونډۍ دي چې بوټي یې د خاورو پر مخ وده کوي او نرۍ پاڼې او ګڼ بمبلونه لري. دغه سیمې، په متناوب ډول، د سویډن د ساحلونو په اوږدو او هغو سیمو کې چې د «Hieracium umbellatum» بوټی په‌کې شنه کېږي، د ودې فینوټایپ ټاکي.
د تصادفي تنوع یوه بېلګه، په دروزوفیلا مچانو کې د اوماتیدیا (کوچنیو سترګو) شمېر دی، چې کېدای شي (په تصادفي توګه) د یوه مچ د کیڼې او ښي سترګې ترمنځ (یا په جلا چاپېریالونو کې د لوی شویو کلونونو ترمنځ)، په همهغه کچه توپیر ولري چې په دوو جېنوټایپونو کې سره توپیر لري.
د فېنوټایپ د مفهوم لړۍ کېدای شي د جېن د کچې ترلاندې تر هغو بدلونونو پورې وغځول شي چې د یوه اورګانیزم پر وړتیا باندې اغېزه کوي. د بېلګې په توګه: غلې بدل شوې بڼې، چې د یوه جېن د امینواسید لړۍ نه‌بدلوي، کېدای شي د ګوانین-سایتوزین د خلاصو جوړو (د GC محتوا) ډېرښت ته بدلون ورکړي. دغه خلاصې جوړې، د ادنین-تایمین په پرتله، لوړ تودوخیز ثبات (د وېلې کېدو ټکی) لري. لوړ تودوخیز ثبات داسې یوه ځانګړنه ده چې کېدای شي د لوړې تودوخې لرونکو سیمو د اورګانیزمونو ترمنځ یو انتخابي غوراوی د GC محتوا بېلابېلو ډولونو ته ولېږدوي.
پراخ شوی فېنوټایپ
ریچارد داوکینز داسې یو فېنوټایپ، چې په‌کې ټولې هغه اغېزې شاملې دي چې یو جېن یې (د نورو اورګانیزمونو په شمول) د ده پر شاواخوا چاپېریال باندې پرېږدي، د یوه پراخ شوي فېنوټایپ په توګه بیانوي او استدلال کوي چې، «د یوه ژوي چلند هڅېږي ترڅو د یاد چلند ‹لپاره› د جېنونو د پایښت احتمال تر ټولو لوړې کچې ته ورسوي». د بېلګې په توګه: د اوبو سپي په څېر یو اورګانیزم د یوه بند جوړولو له‌لارې خپل چاپېریال بدلوي؛ کېدای شي دغه پېښه د اوبو سپي د جېنونو څرګندېدنې په توګه وانګېرل شي، چې کټ‌مټ دغه «بند» د ثنایا غاښونو ته یې (چې د چاپېریال د بدلولو لپاره یې کاروي) ورته دي. په ورته توګه، کله چې د کوترې په څېر یو مارغه خپل چرګوړي تغذیه کوي، په بې‌واکه توګه خپل فېنوټایپ پراخوي؛ او کله چې د یوه ارکید جېنونه د ارکید مچۍ پر چلند باندې اغېزه پرېږدي، ترڅو د ګردې خپرونې کچه لوړه یوسي، یا کله چې د یوه طاووس جېنونه د مونث طاووس د جوړه کېدلو پر تصمیمونو باندې اغېزه کوي، بیا هم د فېنوټایپ پراخېدنه رامنځ‌ته کېږي. د داوکیز په اند، جېنونه د فینوټایپي اغېزو له‌مخې ټاکل کېږي.
نور بیولوجي‌پوهان تر ډېره بریده پر دې موافق دي چې د پراخ شوي فېنوټایپ مفهوم له تجربوي ازمایښتونو سره تړاو لري؛ خو وایي چې، خپله مفهوم تر ډېره بیانوونکی دی او د تجربوي ازمایښتونو طرح کولو ته مرستندوی نه‌واقع کېږي.
آيفون
آيفون د اېپل شرکت لخوا د جوړشوي سمارټفون د لړۍ نوم دی. د لومړي نسل آيفون په ۲۹ د جون، ۲۰۰۷ کال کې د امريکا او اروپا بازار ته راووت.
وېشنيزه:آيفون
کیانا نیشابوری
<div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-1" style="column-count: 1; -moz-column-count: 1; -webkit-column-count: 1; "> <references group="پانویس" />
سرچينې
<div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-2" style="column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; ">
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:2016 مړينې
روسو
روسو Roseau) د دومینیکن هیواد پلازمینه ده.
اراضي
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
توماس هارت بنټون (سیاستوال)
توماس هارت بنټون (۱۴ مارچ ۱۷۸۲ – ۱۰ اپرېل ۱۸۵۸ زکال) چې مستعار نوم یې «زوړ بولیون» و، له میسوري څخه د متحده ایالاتو د سنا جرګې غړی و. د دیموکرات ګوند د غړي په توګه نوموړی لویدیځ لوري ته د متحده ایالاتو د پراختیا معمار او اتل و، هغه چاره چې د ښکاره برخلیک په توګه پېژندل کېږي. بنټون په سنا کې له ۱۸۲۱ زکال څخه تر ۱۸۵۱ زکال پورې خدمت وکړ او لومړنی سناتور و چې د پنځو دورو لپاره یې په سنا کې خدمت وکړ.
بنټون د شمالي کارولینا د اورنج سیمې په هارتزمېل کې وزېږېد. د شمالي کارولینا له پوهنتون څخه له فراغت وروسته یې د تنسي، ناشوېل ته څېرمه یو حقوقي مرکز او کرونده جوړه کړه. نوموړي د ۱۸۱۲ زکال په جګړه کې د جنرال اندروجاکسن د یاور په توګه خدمت وکړ او له جګړې وروسته د میسوري په سنت لوئیس کې استوګن شو. میسوري په ۱۸۲۱ زکال کې په ایالت واوښت او بنټون وکولای شول د متحده ایالت سنا ته د دغه ایالت له دوه څوکیو څخه یوه خپله کړي. له ۱۸۲۴ زکال وروسته دیموکراتیک – جمهوري غوښتونکی ګوند وپاشل شو؛ بنټون په سنا کې په دیموکراتیک رهبر واوښت او د ولسمشر جاکسون او ولسمشر مارتین ون بورن له پیاوړو ملاتړو څخه شو. نوموړي د بانک په جګړه (Bank War) کې د جاکسون ملاتړ وکړ او د ځمکو د تادیاتو د قانون وړاندیز یې وکړ چې د Specie Circular په نامه د جاکسون د اجرایوي فرمان الهام بخښونکی و.
د بنټون اصلي لیوالتیا لویدیځ لوري ته د متحده ایالاتو له پراختیا سره وه. هغه د تکزاس د جمهوریت د الحاق غوښتنه کوله هغه چاره چې په ۱۸۴۵ زکال کې ترسره شوه. هغه له بریتانویانو سره د اورېګان هېواد د وېش اړوند هڅه وکړه او د ۱۸۴۶ زکال له اورېګان هوکړې یې ملاتړ وکړ؛ هغه هوکړه چې له مخې یې دغه قلمرو د ۴۹ شمالي درجې په مدار سره ووېشل شو. نوموړي همدارنګه د کروندګرو د استوګن کولو قانون ولیکه چې له مخې یې هغو کډوالو ته چې له بزګرۍ سره یې لیوالتیا لرله ځمکه ورکړل شوه.
په داسې حال کې چې خپله یې غلامان لرل، خو د امریکا او مکسیکو له جګړې وروسته یې د غلامانو د ساتنې له ملاتړو بنسټونو سره مخالفت ته مخه کړه او د ۱۸۵۰ زکال له مصالحې سره یې چې هغه یې تر ډېره د غلامانو لرونکو د ګټو اړوند وبلله مخالفت وکړ. دغې چارې په میسوري کې د بنټون محبوبیت ته زیان واړوه او ایالتي مقننې قوې په ۱۸۵۱ زکال کې سنا ته د هغه بیاځلي ټاکل رد کړل. بنټون په ۱۸۵۲ زکال کې د متحده ایالاتو د استازو جرګې ته په ټاکنو کې بریالي شو خو له کانزاس – نبراسکا قانون سره د مخالفت له امله یې په ۱۸۵۴ زکال کې بیاځلي ټاکنې وبایللې. د بنټون زوم جان سي. فرومونټ د ۱۸۵۶ زکال ولسمشریزو ټاکنو ته د جمهوري غوښتونکي ګوند نوماند و خو بنټون جیمز بوکانن ته رایه ورکړه او په ۱۸۵۸ زکال کې تر خپلې مړینې پورې یو وفادار دیموکرات پاتې شو.
لومړی ژوند
توماس هارت بنټون د شمالي کارولینا په هارتزمیل کې چې د ننی ورځې هیلزوو ته څېرمه یې موقعیت درلود وزېږېد. د هغه پلار جیسي بنټون چې شتمن وکیل او د ځمکو څښتن و په ۱۷۹۰ زکال کې ومړ. د هغه بابا ابنر بنټون (نږدې ۱۷۲۰ -۱۷۷۰ زکال) د انګلستان په ووستر کې زېږیدلی و او شمالي کارولینا ته را کډه شوی و. توماس ایچ. بنټون چې د شمالي کارولینا په پوهنتون کې؛ چېرې چې هغه د بشردوستانه ټولنې غړی و د حقوقو په برخه کې زده کړې وکړې، خو په ۱۷۹۹ زکال کې وروسته له هغه له ښوونځي وویستل شو کله یې چې له نورو زده کوونکو څخه د پیسو په غلا اعتراف وکړ. هغه مهال چې نوموړی د دغه پوهنتون څخه ویستل کېده مخ یې هغو زده کوونکو ته چې په ده یې ملنډې وهلې واړاوه او وه یې ویل، «په تاسو لعنت! زه خو اوس له دې ځایه ځم، خو زما په اړه به بیا واورۍ». هغه ښوونځی پرېښود څو د بنټون کورنۍ (خپلې کورنۍ) املاک مدیریت کړي، خو تاریخ پوهان باور لري چې بنټون له دغه پېښې څخه په لویوالي کې د خپلې وړتیا د ثابتولو په موخه د انګېزې په توګه ګټنه وکړه.
په لویدیځ کې له شته فرصتونو څخه اغېزمن شوي ځوان بنټون خپله کورنۍ د تنسي نشوېل ته څېرمه ۴۰ هکتاره (۱۶۰ کیلومتر مربع) ځمکې ته ولېږدوله. هغه په دغه ځای کې له ښوونځیو، کلیساو او ژرندو سره یوځای کرونده جوړه کړه. د یو مخکښ په توګه د هغه دغې تجربې په ده کې جفرسوني دیموکراسي ته باورمن کېدل القا کړل هغه چاره چې د هغه د سیاسي ژوند تر پایه یې دوام وموند.
نوموړي خپلو حقوقي زده کړو ته دوام ورکړ او په ۱۸۰۵ زکال کې د تنسي ایالت په وکیلانو کې ومنل شو او په ۱۸۰۹ زکال کې یې د ایالتي سناتور په توګه خدمت وکړ. هغه د تنسي د «لومړني وګړي» اندرو جاکسون پام ځان ته واړوه او په تنسي کې د ژوند کولو پر مهال د هغه تر سرپرستۍ لاندې و.
د ۱۸۱۲ زکال د جګړې په پیل سره جاکسون، بنټون د بریدمن په توګه خپل یاور وټاکه. بنټون مسئول و چې په واشنګټن ډي سي کې د پوځي چارواکو پر وړاندې د جاکسون استازولي او د هغه غوښتنې مطرح کړي؛ هغه له دغه ځایګي ناخوښه و ځکه چې نه یې شو کولای پوځي تجربه ترلاسه کړي. په ۱۸۱۳ زکال کې بنټون له جاکسون سره په پوله ئیزه جګړه کې مل شو هغه جګړه چې جاکسون په کې ټپي شو.
په ۱۸۱۵ زکال کې له جګړې وروسته بنټون خپل املاک د میسوري نوې افتتاح شوې سیمې ته انتقال کړل. د یو تنسي وګړي په توګه هغه د جاکسون تر سیوري لاندې و. په میسوري کې هغه په یو کوچني حوض کې د لوی کب په څېر و. هغه په سنت لوئیس کې میشت شو، هلته یې وکالت وکړ او د میسي سي پي سیند په لویدیځ سیمو کې یې د دویم مخکښ اخبار یا Missouri Enquirer مدیر مسئولیت وکړ.
په ۱۸۱۷ زکال کې د وکیل چارلس لوکاس پر ضد د یوې قضایي دوسیې په ترڅ کې دوی په یو بل باندې د دروغ ویلو تور پورې کړ. هغه مهال چې لوکاس له ده سره رایو ته ودرېد هغه یې د مالیاتو په نه ورکولو تورن کړ او څرګنده یې کړه چې باید د رایې ورکولو اجازه ترلاسه نه کړي. بنټون لوکاس په «سپي توب» تورن کړ او لوکاس هغه دوئل/ دوه په دوه سیالۍ ته راوباله. دوی په خونړۍ جزیره (Bloody Island) کې د یو بل پر وړاندې سیالۍ ته راووتل لوکاس یې په ستوني کې وویشت او بنټون په زنګون کې زخمي شو. لوکاس له شدیدې وینې بهېدنې وروسته تسلیم او بنټون یې د دغې سیالۍ له بشپړولو پرته خوشی کړ.
د خوست لوی جماعت
د خوست لوی جماعت د خوست ښار تر ټولو لوی مسجد دی چي په يوه وخت کي  ۲۰۰۰ لمونځ کوونکي په کي ځائېږي.2،1
په خوست ښار کي ځيني نور کوچني مسجدونه هم په خبرونو کي د خوست جماعت په نوم يادېږي.3
دا هم وګورئ
د افغانستان مسجدونه
1
Jump up to:a b ''On the Road - Khost Province Season 1 (Pashto) @ 5:00.USAIDAfghanistan. TOLO. February 13, 2012. Retrieved 2019-03-22.''
3
Afghanistan'': Khost mosque blast kills 14, wounds dozens. Al Jazeera. May 7, 2018. Retrieved 2019-03-27.''
البانیا
البانيا ، رسمي نوم يې د البانيا جمهوريت ( Republika e Shqipërisë ) دى. دا د بالکان ټاپووزمې په لویديځه برخه كې د ادریاتیک او (آيون) سمندرګيو پر غاړه پروت هیواد دى. د دغه هېواد نوم د " olba " له ويي څخه اخیستل شوی، چې د كلی په معنی ده. پخپله د هېواد وګړي خپل هېواد د Shqipëria) په نامه يادوي ، چې د (ګوربت ټاټوبى ، يا د ګوربت هیواد) په مانا ده.
البانيا د اوترانتو ابنا په واسطه له ایټالیا نه بېله شوې ده. د شمال او ختيځ له لوري له کوسوو ، مونتینګرو ، شمالي مقدونیه او د سويل ختيځ له لوري له يونان سره پوله لري. د یاد هیواد پلازمینه د تیرانا ښار دی.
تاريخ
قلمرو د ایلیریانو سیمه.
له تاریخي نظره البانیا څو زره کلن تاریخ لري په یاد هیواد کې د نو سنګیانو د زمانې آثار کشف شوي چې د ۱۰۰۰۰ تر ۱۰۰۰۰۰ کلن ارزښت لري.
اداري وېش
د آلبانیا هیواد د ولایتونو نوملړ (د آلبانیا هیواد آیالاتونه) البانیا په ټولیزه توګه په ۳۶ ولایتونو ویشل شوی ده.
وګړي
په البانیا کې مختلف قومونه میشت دي چې ترټولو لوی یې د البانیانو دی د البانیانو ترڅنګ په یاد هیواد کې بغاریان، ترکان، بوسنیایان، صربیان، کرواسیان او ایټالویان هم میشت دي. د البانیا کابو ۷۰ سلنه وګړي مسلمان دي.
جغرافيه
له ماهوارې اخیستل شوی تصویر.
سرچينې
وېشنيزه:البانيا
شهنواز تڼی
انگرېزي: Shahnawaz Tanai)'' د افغانستان يو پخوانی پوځي جنرال دی چې د پخواني ولسمشر ډاکټر نجيب الله د دولت په وړاندې يې يوه ناکامه کودتا ترسره کړه او تر کودتا وروسته پاکستان کې يې پناه وغوښتله. تر دې دمخه يې د افغانستان د لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان په وړاندې په پوځي کودتاه کې د کوماندو بولندوی پاتې شوی.
مخينه
ډگر جنرال شهنواز تڼی د خوست ولايت د تڼيو ولسوالۍ په دره گي کلي کې زېږېدلى دى.
اخځونه
وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:د خلق د گوند غړي وېشنيزه:د ۱۹۵۰ زېږېدنې وېشنيزه:ژوندي خلک وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
عبدالجبار ثابت
ښاغلی عبدالجبار ثابت په ١٣٢٤ هجري لمريز کال کې د لوگر ولايت په محمداغې ولسوالۍ کې زېږدلى دى. او په قوم ستانکزى دى
زده کړې
نوموړى ، د کابل له حبيبيې لېسې او د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو له پوهنځي فارغ شوى او په حقوقو او اقتصاد کې يې په ١٣٥٦ کال کې  په امريکا کې ماسټري تر لاسه کړې ده.
دندې
ثابت ، په ١٣٥٦ کال کې  له امريکا نه افغانستان ته راستون شو او تر ١٣٥٩ کاله  يې په عدليه وزارت کې د سلاکار په توگه کار وکړ. نوموړى ، له دې وروسته د پېښور پوهنتون د منځنى اسيا د مطالعاتو په مرکز کې   د استاد،  په پېښور کې د افغان اسلامي پوهنتون د مرستيال او له امريکا غږ راډيو سره د خبريال په توگه   دندې تر سره کړې. هغه له ١٣٨٢ کاله تر ١٣٨٤  کاله د کورنيو چارو وزارت حقوقي سلاکار و او له دې وروسته د هېواد د لوى څارنوال  په توگه وټاکل شو. ثابت ، تېر کال د چنگاښ په مياشت کې وروسته له هغه چې ولسمشرۍ ته يې د خپل ځان  د کانديدېدو اعلان  وکړ ، د ولسمشر لخوا د  لويې څارنوالۍ له دندې  گوښه شو. نوموړى وايي چې ١٢ اقتصادي ، سياسي او نور کتابونه يې ليکلي او ژپاړلي او ټول چاپ شوي دي.
اخځونه
وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
مايکروسافټ وېنډوز
مایکروسافټ وینډوز، چې په عمومي توګه د وینډوز په نوم یادیږي، د څو خصوصي ګرافیکي عامل سیسټم کورنیو یوه ډله ده، چې ټول یې د مایکروسافټ له خوا رامنځ ته شوي دي. او بازار موندونکي دي. چې هر  ډله يې د کمپیوټري صنعت یو ځانګړي سکتور ته اړتیا لري. د مایکروسافټ وینډوز فعاله کورنۍ کې وینډوز ان تي او وینډوز لوت شامل دي؛ او دا پاتې يې کیدای شي فرعي کورنۍ کې شاملې وي، (د بیلګې په توګه د وینډوز سرور یا د وینډوز ایمبیډډ تړون) (وینډوز سي اي). د دې تر څنګ د مایکروسافټ وینډوز کورنۍ کې وینډوز ۹اکس، وینډوز موبایل او وینډوز تلیفون شامل دي.
د مايکروسافټ ډوس لپاره د ګرافیکي عامل سیسټم سافتوير په توګه د ګرافیکي کاروونکي اتصال سره د مخ په زیاتیدونکي لیوالتیا په ځواب کې، مايکروسافټ د ۱۹۸۵ ز کال د نومبر په ۲۰ د وينډوز په نوم يو عامل چاپيريال معرفي کړ. مایکروسافټ وینډوز د نړۍ د خصوصي کمپیوټر په بازار کې د ۹۰٪ څخه ډیرې ونډې سره ، د مک عامل سيستم څخه چې په ۱۹۸۴ ز کال کې معرفي شوی و، ډیره غلبه ترلاسه کړه.
ایپل وینډوز ته د ګرافيکي کاروونکي اتصال په پراختیا کې د دوی نوښت باندې د غیر عادلانه حملې په توګه ولیدل لکه څنګه چې په محصولاتو لکه لیزا او مکینتوش پلي شوي دي (په پای کې په ۱۹۹۳ ز کال کې د مایکروسافټ په ګټه محکمه کې میشته شوه). په شخصي کمپیوټرونو کې، وینډوز لاهم په ټولو هیوادونو کې ترټولو مشهور عامل سیسټم دی. په داسې حال، چې په ۲۰۱۴ ز کال کې، مایکروسافټ ومنله چې انډرايد ته د عمومي عامل سیسټم بازار ډیری ونډه له لاسه ورکوي، چې د دی کار لامل د انډرايد هوشمندو تليفونونو په پلور کې په پراخه کچه وده کول دي. په ۲۰۱۴ ز کال کې، د پلورل شوي وینډوز وسیلو شمیر د پلورل شوي انډرايد وسیلو څخه ۲۵٪ کم و. مګر، دا پرتله کول ممکن په بشپړه توګه د دی اړونده نه وي، ځکه چې دوه عامل سیسټمونه په دودیز ډول مختلف برنامې په نښه کوي. بیا هم، د وینډوز سرور کارولو شمیرې (چې د سیالیو سره پرتله کیږي) د بازار دریمه برخه ښیي، چې د پای کاروونکي کارونې لپاره ورته دی.
د اکتوبر ۲۰۲۱ ز کال پورې، د شخصي کمپیوټرونو او ټابلیټونو لپاره د وینډوز ترټولو وروستۍ نمونه وینډوز ۱۱، ۲۱ايچ۲ نمونه ده. د ايمبډيډ شوي وسیلو لپاره ترټولو وروستۍ نمونه وینډوز ۱۰، ۲۱ايچ۱ نمونه ده. د سرور کمپیوټرونو لپاره ترټولو وروستۍ نمونه د وینډوز سرور ۲۰۲۲ ز کال ۲۱ايچ۲ نمونه ده. د وینډوز یو ځانګړی نمونه هم په اکسبوکس يو او د اکس بوکس سلسله اکس/اس ویډیو ګیم کنسولونو کې پر مخ وړل کېږي.
د بازارموندنې د ونډې په واسطه
مایکروسافټ، د وینډوز پرمخ وړونکو، ډیری سوداګریزې نښې ثبت کړي دي، چې هر یو یې د وینډوز عامل سیسټمونو ډلې ته اشاره کوي چې د کمپیوټر صنعت یو ځانګړی سکتور په نښه کوي. د ۲۰۱۴ ز کال پورې، د لاندې وینډوز کورنۍ په فعاله توګه وده کړې ده:
لاندې وینډوز کورنۍ نور نه رامنځ ته کیږي:
د استعمال ونډه او د وسایلو پلور
د وینډوز ۱۰ د وروستي نمونې کارول د ۲۰۱۸ ز کال له پیل راهیسې په نړیواله کچه د وینډوز ۷ څخه ډیر شوي دی.
د ډیسټاپ او لپ ټاپ کمپیوټرونو لپاره، د انترنت اپليکشنونو او سټیټ کاونټر له مخې، کوم چې په ویب کې فعاله وسیلو کې د عامل سیسټمونو کارول تعقیبوي، وینډوز د ۲۰۲۱ ز کال په اګست کې ترټولو کارول شوي عامل سیسټم کورنۍ وه، د انترنت د اپليکشنونو له مخې د کارولو ونډه يې شاوخوا ۹۱٪ وه. د سټیټ کاونټر له مخې يې د کارولو ونډه  شاوخوا ۷۶٪ وه.
د انډرايد په پرتله (تر ټولو لوړه ونډه ۴۶.۰۳%) د هر ډول شخصي کمپیوټرونو په شمول (د بیلګې په ډول ډیسکتاپونه، لپټاپونه، ګرځنده وسایل، او د لوبې کنسولونه)، تر څنګ يی د وینډوز عامل سیسټمونه د ۲۰۲۱ ز کال په اګست کې د ۳۲.۶۷٪ کارونې ونډه درلوده. د ايفون عامل سيستم ۱۳.۷۶٪، د آی پیډ عامل سیسټم ۲.۸۱٪، او د میک اپریټنګ سیسټم ۲.۵۱٪، د ۲۰۲۱ ز کال کال د اګست په میاشت کې د انترنت اپليکشنونه له مخې ۳۰.۷۳٪ د کارونې ونډه لرله، د انډرايد په پرتله (تر ټولو لوړ، په ۴۲.۵۶٪ کې)، د آیفون عامل سیسټم / ايپډ عامل سیسټم ۱۶.۵۳٪، او د سټیټ کاونټر له مخې  ماک عامل سیسټم ۶.۵۱٪ ونډه درلوده.
په دې احصایو کې سرورونه شامل نه دي (د تش په نامه کلاوډ کمپیوټري په شمول، چیرته چې مایکروسافټ ر مخکښ نه پیژندل کیږي، د لینوکس سره د وینډوز څخه ډیر کارول کیږي)، ځکه چې د انترنت اپليکشنونه او سټیټ کاونټر د ټولو کارولو لپاره د پراکسي په توګه ویب براوزینګ کاروي.
سرچينې
وېشنيزه:چليز غونډالونه
بشارالاسد
بشارالاسد په انګریزۍ کې: Bashar Hafez al-Assad) چې د ۱۹۶۵م کال د سپټمبر پر ۱۱مه زېږېدلی، دا مهال د سوریې ولسمشر دی. دی د ۲۰۰۰م کال د جولای له ۱۱مې راهیسې دغه دنده پرمخ بیایي. بشارالاسد په عين حال کې د سوريې د وسلوالو ځواکونو اعلى سرقوماندان هم دى، دغه راز د واکمن بعث ګوند سرمنشي هم. دى د حافظ الاسد زو دى، پلار يې له ١٩٧١م کال څخه تر ٢٠٠٠م کاله پورې د سوريې ولسمشر و. وېشنيزه:1965 زېږېدنې
مايکروسافټ آفېس
مايکروسافټ آفېس يو کمپيوټري سافټوير دی چې د متن ليکلو، ايډټ کولو په هدف جوړ شوی. دا سافټوير د مايکروسافټ لخوا جوړ شوی او د وېنډوز او مېک په چليز غونډالونو کې کار کوي.
پورچيستا ( د زردشت لور )
زموږ د لرغوني هېواد، نوموتې ښکلې پيغله پورچيستا يا پورچيست د زردشت لور ، د هيواد له نومياليو مېرمنو څخه گڼل کيږي ، تر دي چي يادونه يي داريايانو په سپېڅلي کتاب "اوستا" کښې هم راغلي ده. داوستا د"گاسا" په برخه کې د پورچيستا دکوژدې په هکله چي دپخوانۍ اريائي ټولنې يوه ځانگړي کړنه وه ، معلومات شته دي چي، دهمدي سپېڅلي پېغلې دخورا شهرت سبب شوي دي. داوستا دگاسا په برخه کي دپورچيستا په نوم داسي وينا ده : "اي پورچيستا! ته چي دجاماسپ دژوند ملگرې کېدونکې يي ، هغه (زردشت،پلار دي) غواړي تر څو ته چي يوه له ښکلو او دښو اخلاقو څښتنه پيغلو څخه يي ، په ژوند کې دميړه خدمت کوونکې واوسه ، په کارونو کې يي مرستندويه شه ، دځوانۍ خيال يي وساته ، يو له بل سره په کارونو کې مشوره وکړئ ، د"آراميتي" دسپيڅلي عقېدي په بنسټ يو په بل ډير مهربانه اوسئ او هميشه درښتني اوسيدلو هڅه وکړي." په همدي مهال کوژده کړاى شوي (پورچيستا) وويل : "هغه به ما ته ډير نژدې وي ، له هغه وخته چي ماله پلار څخه غواړي ،زه به ورسره بي مثاله مينه او عشق کوم !" جاماسپ چي دبلخي روحانې لارښود زردشت له ځانگړو معتمدينو څخه ؤ، دخپل وخت له مشهورو پوهانو څخه گڼل کېده.دوخت په ډيرو علومو کې يي لاس درلود، په ستورو شميرنه کې يي هم شهرت درلود. جاماسپ يو فاتح ، جنگيالئ او هوښيار سړي ؤ، چي ورڅخه يو کتاب د"جاماسپ نامک"په نوم پاته دي. د پورچيستا له جاماسپ څخه يو زوي پيدا شو چي، نوم يي "گرامي " ؤ او په "گرامي کرت" کې يي نوم راغلى دى.
د آلمان د کب نیولو ټولنه
د آلمان د کب نیولو ټولنه يا جرمن فيشریز ټولنه په کال ۱۸۷۰ کې د المان د ولیعهد شهزاده تر ملاتړ لاندې په برلین کې ﺭامنځته سوه. ددې ټولنې د رامځته کېدو اصلي موخه د المان د کب نیولو صنعت ته وده ورکول وو. ددې ټولنې لومړی رئيس Georg Herbert zu Münster وو. ددې ټولنې مشر د کال ۲۰۰۷م راهيسي Holger Ortel دی. همدې ټولنې په کال ۱۸۹۹ کي د آلمان د پوځ په مشرتيا د يږ ټاپو د نيولو (لاندې كولو) دوسيسه هم جوړه کړې وه.
دا هم وګورئ
يږ ټاپو
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
توماس اډیسون
توماس الوا اډیسون (د ۱۸۴۷ کال د فبرورۍ ۱۱مه - د ۱۹۳۱ز  کال د اکتوبر ۱۸مه) یو امریکايی مخترع او سوداګر و چې تر ټولو لوی امریکايی مخترع بلل کېږي. ده د برېښنا د تولید، ټولیزو اړیکو، غږ ثبتولو او متحرکو انځورونو په برخه کې ډېر وسایل جوړ کړي. دغه اختراعات چې فونوګراف [د غږ ثبتولو او بېرته اورولو وسیله]، د متحرک تصویر کمره او د برېښنا د ګروپ لومړنۍ بڼه په کې شامل دي، پر معاصره صنعتي نړۍ یې پراخ اغېز کړی. دی لومړنی مخترع و، چې د اختراع په پروسو کې یې د منظم علم اصول وکارول، ډله‌ییز کار یې وکړ او له ډېرو څېړونکو او کارکوونکو سره یې همکاري وکړه. همدا راز ده د صنعتي څېړنو لومړنی لابراتوار جوړ کړ.
عالم زېب مجاهد
اخځونه
وېشنيزه:پښتانه لوبگران
توماس اډیسون
اډیسون د امریکا په منځني لویدیځ کې لوی شوی. د خپل کار په لومړیو کې يې د تلګراف د چلوونکي (اپرېټور) په توګه کار کاوه، چې ده ته یې د ځينو لومړنیو اختراعاتو الهام ورکړ. په ۱۸۷۶ ز کال کې یې د نیو جرسي په مینلو پارک کې خپل لومړنی لابراتوار جوړ کړ، چې هلته یې ډېری لومړني اختراعات مخ پر وده شول. وروسته یې د فلوریډا په فورټ مېیرز کې د دوو سوداګرو «هنري فورډ» او «هاروي فایرسټن» په همکارۍ یو نباتي لابراتوار جوړ کړ، دغه راز یې د نیوجرسي په وېسټ اورېنج کې هم د «بلک ماریا» په نامه یو لابراتوار جوړ کړ، چې د نړۍ لومړنۍ فېلمي سټوډیو شوه. دی یو بریالی مخترع و، چې په امریکا او نوره نړۍ کې ۱۰۹۳ اختراعات د ده په نامه ثبت شوي دي. اډیسون دوه ځلې واده کړی و او د شپږو بچیانو پلار و. په ۱۹۳۱ ز کال کې د شکر ناروغۍ له امله مړ شو.
د ژوند لومړي وختونه
توماس اډیسون په ۱۸۴۷ ز کال کې د اوهایو په میلان کې وزیږېد، خو په ۱۸۵۴ ز کال کې یې کورنۍ د میشیګان پورټ هورون ته کډه وکړه او دی هم هلته لوی شو. دی د ساموېل اوګډن اډیسون جونیور (د نوا سکوټیا په مارشال‌ټاون کې په ۱۸۰۴ ز کال کې زېږېدلی او په ۱۸۹۶ز  کې مړ شو) او نانسي متیوس الیوټ (چې د نیویارک ایالت په چینانګو سیمه کې په ۱۸۱۰ کې زېږېدلې او په ۱۸۷۱ز  کې مړه شوې) اووم او وروستی اولاد دی. د پلار له طرفه یې کورنۍ په اصل کې هالنډي ‌توکمه وه، کورنی نوم یې «اډیسون» و. نیکه یې جان اډیسون په ۱۷۸۴ ز کال کې له نوا سکوټیا څخه نیو جرسي ته وتښتېد، پلار یې د انټاریو ویانا ته کډه وکړه او د ۱۸۳۷ ز کال په پاڅون کې تر ښکېلېدو وروسته وتښتېد.
اډیسون لیک  - لوست او حساب له خپلې مور څخه،  چې مخکې د ښوونځي ښوونکې وه، زده کړل. دی یوازې څو میاشتې ښوونځي ته لاړ. له دې سره سره، د ژوندلیکونو یوه لیکوال، هغه یو کنجاو هلک بللی، چې ډېری شیان یې د مطالعې له لارې زده کړي وو. په ماشومتوب کې یې له تکنالوژۍ سره مینه پیدا شوه او په کور کې به یې ساعتونه ساعتونه وخت پر ازمایښتي کارونو تېراوه.
اډیسون په ۱۲ کلنۍ کې د اورېدو له ستونزې سره مخامخ شو د کوڼ والي لامل یې په ماشومتوب کې سره تبه او د غوږ د منځنۍ برخې تکراري عفونت بلل شوی، چې درملنه یې نه وه شوې. وروسته يې بیا د خپل کوڼ ‌والي د لامل په اړه تخیلي کیسې جوړې کړې. دا چې یو غوږ یې په بشپړ ډول کوڼ و او بل غوږ یې په سختۍ اورېدل، ویل کېږي چې اډیسون به د سر په کوپړۍ کې د غږیزو څپو د جذب لپاره په لرګي خوله لګوله او غاښونو ته به یې فشار ورکاوه، چې په دې توګه یې موسیقۍ یا پیانو ته غوږ نیوه. کله چې اډیسون لوی شو، په دې باور شو چې کوڼ ‌والی د حواسو تیت کېدو د مخنیوي او پر کار د تمرکز لامل کېږي. اوسني تاریخ‌ پوهان او طبي متخصصین وايي چې:  کېدای شي، هغه به د کم پامۍ  او ډېر فعالیت ناروغي (ADHD) لرله.
اډیسون د خپل کار په لومړیو کې « د علم او هنرد پرمختګ لپاره د کوپر نیون کالج» د کیمیا په یوه کورس کې نوم‌لیکنه وکړه، تر څو له چارلز بټچلور سره د نوي تلګراف پر یوه سیستم خپل کار لا ښه کړي. داسې ښکاري چې دا د لوړو زده‌کړو په یوه مؤسسه کې د کورس لپاره د اډیسون یوازنۍ نوم‌ لیکنه ده.
د کار لومړي وختونه
اډيسون له پورټ هورون څخه ډيټرویټ ته په تلونکو اور‌‌ګاډو کې د خوږو اوبو، ورځپاڼو او سابه په پلورلو سره خپل کار پیل کړ. تر ۱۳ کلنۍ پورې یې د اونۍ ۵۰ ډالره ګټه کوله، چې ډېری برخه یې د برېښنايي او کیمیاوي ازمایښتونو د وسایلو په اخیستو لګوله. دی هغه مهال د تلګراف اپرېټور شو، چې د جیمي مکینزي په نامه درې کلن هلک یې د رېل‌ګاډي له کتارسره له لګېدو وژغوره. د جیمي پلار «جي یو مکینزي» چې د تم‌ځای مامور و، ډېر خوشحاله و چې اډیسون یې د تلګراف د اپرېټور په توګه روزلی و. له پارټ هوران څخه لرې د اډیسون لومړۍ تلګرافي دنده، په ګرنډ ټرنک اورګاډي  کې د اوټاریو په سټراټفورډ جنکشن کې وه. دی یو وار د یوه نږدې ټکر له امله پړ هم وبلل شو. همدا راز، د دندې تر پرېښودو پورې یې، د اور‌ګاډي په اړه کیمیاوي ازمویښتونه او د څرنګوالي ارزونې  مطالعه کړې.
اډيسون پر سړک د ورځپاڼو د پلورلو انحصاري حق ترلاسه کړ، د څلورو مرستیالانو په مرسته یې (Grand Trunk Heral) ورځپاڼه ټایپ او چاپ کړه او له خپلو مقالو سره یې وپلورله. دا د اډيسون د کار پنځونې د اوږد مهال پیل و، ځکه چې د یوه سوداګر په توګه یې خپلې وړتیاوې وپېژندلې. په پای کې  د اډیسون کار پنځونې، د شاوخوا ۱۴ شرکتونو په جوړېدو کې بنسټیز اغېز درلود، چې له دې ډلې یو «جنرل الکتریک» شرکت دی، چې لا هم په نړۍ کې یو لوی عامه سهامي شرکت بلل کېږي.
اډیسون په ۱۸۶۶ ز کال کې د ۱۹ کلنۍ په عمر د کنتاکي لویزویل ته لاړ، هلته یې د ویسټرن یونین د کارکوونکي په توګه د اسوشیټډ پریس دفتر د خبر په برخه کې کار وکړ. اډیسون د شپې په شفټ کې د کار غوښتنه وکړه، دغه کار ده ته موکه ورکړه چې د خپلې خوښې دوو کارونو «لوستلو» او «ازمایښت» ته لا ډېر وخت ولري. په راوروسته کې یې دا وروستۍ مشغولا یا ازمویښتونه د شته دندې په بیه تمام شول؛ ځکه په ۱۸۶۷ ز کال کې یې یوه شپه پر سرب‌لرونکې تېزابي بېټرۍ کار کاوه، چې د بېټرۍ سلفوریک اسید پر ځمکه ترې تویې شول، دغه تېزاب یې د چت له  دړو څخه لاندې د رئیس مېز ته لاړل. په سبا سهار یې اډیسون له دفتره ویوست.
اډیسون د اختراع لومړنی حق د برېښنايي رایې د ریکارډر یا ثبتوونکي لپاره ترلاسه کړ، چې د ۱۸۶۹ ز کال د جون میاشتې په لومړۍ نېټه ورکړل شو. دا چې د دې دستګاه لپاره غوښتنه کمه وه، څه موده وروسته نیویارک ښار ته لاړ. په لومړنیو کلونو کې يې «د فرانکلین لیونارډ پوپ» په نامه یو تلګرافر او مخترع روزونکی و، هغه بېوزلو ځوانانو ته اجازه ورکړه چې، د نیوجرسي په الیزابت کې د هغه په کور کې واوسېږي او کار وکړي، په داسې حال کې چې اډیسون په Gold Indicator شرکت کې له ساموېل لاوز سره کار کاوه. پوپ او اډیسون د ۱۸۶۹ ز په اکتوبر کې خپل شرکت جوړ کړ، چې د برېښنا د انجنیرانو او مخترعانو په توګه یې کار کاوه. اډیسون په ۱۸۷۴ ز کال کې، د یوه داسې څوګوني تلګراف د سیستم پر پراختیا پیل وکړ، چې په یوه وخت یې دوه پیغامونه لېږدولای شول.
د طائف سفر
د نبوت په لسم کال د شوال په مياشت کې کله چې رسول الله  صلی الله عليه وسلم  نور د مکې د مشرکانو له اسلام راوړلو څخه ناهيلي شو، د خپل مريه زيد بن حارثه  رضي الله عنه  سره د طائف په لورچې دمکې څخه څه باندې شپږ نوي کيلو متره لرې پرته سيمه ده  روان شو په دې هيله که هلته څوک مسلمان شي او مرسته يې وکړي، او لس ورځې يې د طائف خلکو او مشرانو ته  جلا جلا بلنې ورکړې؛ خو هغوی نه يوازې دا چې اسلام يې را نه ووړ؛ بلکې رسول الله  صلی الله عليه وسلم  ته يې ستوغې خبرې وکړې او له کلي څخه يې ورته د وتلو وويل، بيا يې هلکانواو بدماشانو ته امر وکړ چې رسول الله  صلی الله عليه وسلم   په کاڼو وولي،هغوی په دوو کتارو کې ودرېدل او په پيغمبر   صلی الله عليه وسلم  باندې يې کاڼي  ويشتل او بدې خبرې کول  پيل کړل  زيد بن حارثه  رضي الله عنه  به رسول الله  صلی الله عليه وسلم  په خپل ځان باندې د کاڼو له گزارونو څخه ساتلو آن تردې چې سر يې سخت ټپي شو او په پايله کې  رسول الله  صلی الله عليه وسلم  د ربيعه د زامنو عتبه  او شیبه باغ ته چې له طايف څخه څه باندې څلور کيلومتره لرې پروت و پناه يووړه چې پڼې يې په وينو رنگ وې مشرکان نورځنې وگرځېدل اورسول الله  صلی الله عليه وسلم  د انگور ونې لاندې سيورې ته کښېناست او له الله  جل جلاله  څخه يې دعا وکړه.
کله چې د ربيعه زامنو دا حال وليد نو سخت زړه يې پرې وخوږېد او خپل يوه مريه ته چې عداس نومېده او نصراني و د انگورو يو وږی ورکړ او ورته يې وويل چې دا هغه کس ته يوسه کله چې هغه انگور وروړل نو محمد  صلی الله عليه وسلم  د بسم الله په ويلو سره خوراک پيل کړ عداس ورته وويل د دې ښار خلک خو دا نه وايي رسول الله  صلی الله عليه وسلم  پوښتنه ترې وکړه د کوم ځای او دين دې څه دی ؟ هغه ورته وويل د( نينوی ) نومي ځای او نصراني يم محمد  صلی الله عليه وسلم  ورته وويل د نيک سړي يونس بن متی له کلي څخه ؟ هغه وويل ته څنگه هغه پېژنې ورته وې ويل هغه زما ورور نبي و او زه هم نبي يم نوموړی مريی د رسول الله  صلی الله عليه وسلم   په سر ورټيټ شو او لاس او پښې يې ورښکل کړې
او په همدې باغ کې  الله پاک ورته پرښته را ولېږله ورته يې وويل: که غواړې موږ به دغه کافران د دوو غرونو ترمنځ تباه کړو، رسول الله  صلی الله عليه وسلم   ورته وويل: نه ! ښايي د هغوی په اولادونو کې مسلمانان پيدا شي.
عروه بن زبيررضي الله عنه  وايي: د ابوطالب له مړينې وروسته قريشو د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  ځورولو ته لا ډيره مخه کړه او ډول ډول تکليفونه به يې ور رسول،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  چې دلته ناهيلى شو د طائف بنو ثقيف ته په دې هيله ورغى که هلته څوک مسلمان شي او ملاتړ يې وکړي، د بنو ثقيف درې مشران وو يو يې عبديا ليل نوميد، بل حبيب او دريم يې مسعود نوميده، او درې واړه د عمرو زامن وو،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  درې واړو ته ورغى دملاتړ غوښتنه يې ترې وکړه اود خپل قوم د سپکاوي او ربړونو شکايت يي ورته وکړ، يوه ورور وويل: که به ته د الله  ريښتونى استازى يې؛ نو زه دې د کعبې د غلاف غل شم! دوهم وويل: که ته ريښتونى پيغمبر يې نو زه تا سره خبرې نه کوم ځکه چې بيا خو ستا مرتبه ترما ډيره لوړه ده او درېم يې وويل: الله  پاک ته بل څوک نه پيداکيدل چې ته يې پيغمبر کولې؟ په ټول کلي کې د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  خبرې خپرې شوې چې: يوسړى راغلى نوى دين يې راوړى دى، ټول خلک راغلل  په  رسول الله صلی الله عليه وسلم  پورې يې ټوکې پيل کړې بيا ټول د لارې  دواړو غاړو ته کتار-کتار ودريدل  رسول الله صلی الله عليه وسلم  چې به يو قدم وړاندې اخيست دوى به پرې دکاڼو گزارونه کول او ور پورې خندل به يې، دا لړۍ همداسې روانه وه تردې چې  رسول الله صلی الله عليه وسلم  له ټولو خلکو را تير شو؛ نو د انگورو يو باغ ته ننوت د يو بوټي د سيوري لاندې کښيناست، ډير درديدلى، غمجن او له مبارکو پښو يې  وينې روانې وې، هاخواته يې چې وکتل د ربيعه دوه زامن عتبه او شيبه په باغ کې ناست دي؛ خو خبرو چې دوى هم د الله  او رسول دښمنان دي؛ نو ورنغى، هغوى چې د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  دردونکى حالت وليد خپل عيسايى غلام (عداس) ته يې يوڅه انگور ورکړل ويل دا وروړه! عداس انگور را وړل د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  مخ ته يې کيښودل،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  بسم الله وويله؛ نو عداس حيران شو چې داخوڅوک دى،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  پوښتنه ترې وکړه چې : دکوم ځاى يې؟ عداس وويل: دنينو اوسيدونکى يم، -ښه! د هغه غوره او نيک انسان يونس بن متى کليوال يې؟ – يونس بن متى څه پيژنې؟  رسول الله صلی الله عليه وسلم  ورته له خپل عادت سره سم د يونس  عليه السلام  ډيره ستاينه وکړ او د اسلام بلنه يې ورکړه، عداس وويل: يارسول الله! د يونس  عليه السلام  په هکله لږ نور څه هم راته ووايه! رسول الله صلی الله عليه وسلم  ورته هغه ټول اياتونه ولوستل چې د يونس  عليه السلام  په هکله نازل شوي وو، عداس چې اياتونه واوريدل د رسول الله صلی الله عليه وسلم  پښو ته پرېوت او په وينو رنگ قدمونه يې ور ښکل کړل، عتبه او شيبه چې خپل غلام ته وکتل حيران شول او چې بيا ورغى پوښتنه يې ترې وکړه ويل: څنگه دې محمد ( صلی الله عليه وسلم  ) ته سجده وکړه او بښې دې يې ښکل کړې؟ مونږ سره خو دې کله داسې چلند نه دى کړى! عداس ورته وويل: دا خوډير نيک انسان دى! ماته يې زمونږ دسيمې د يو پيغمبر (يونس عليه السلام ) په هکله داسې خبرې وکړې چې ماته له پخوا نه معلومې وې او وايي زه د الله  رسول يم، دواړو ورته په خنداوويل: پام کوه چې غلط دې نه کړي ! دا ډيرلوى ټگ دى (نعوذبالله)
له يو شيبه دمه کيدو وروسته بيرته مکې ته ستون شو .([1] )
ابن اسحاق په خپل روايت کې وايي:  رسول الله صلی الله عليه وسلم  چې د بنو ثقيف  له خلکو ناهيلى شو نو ورته ويې ويل: چې اسلام نه راوړئ؛ نودومره خو وکړئ چې دا خبره پټه وساتئ! راوي وايي:  رسول الله صلی الله عليه وسلم  نه غوښتل له هغه څه نه قريش خبرشي چې دطائف خلکو ورسره وکړل ځکه چې بيا به يې په وړاندې نورهم زړور شي؛ خو دطائف خلکو دا خبره پټه نه کړه  خپل ماشومان او ځوانان يې راوپارول او  رسول الله صلی الله عليه وسلم  سره يې ډيره ناځواني وکړه، سپکې خبرې يې ورته وکړې او دومره يې ودرداوه چې آن په ډبرو ويشتلو يې هم دريغ ونه کړ،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  اړشو چې د ربيعه د زامنو باغ ته پنا ور وړي اوځان وژغوري،کله چې خلک بيرته خپلو کورونو ته ولاړل  رسول الله صلی الله عليه وسلم  د يو انگور تاک سيوري ته کښيناست له مبارکو پښو يې وينې بهيدې او د ربيعه دواړو زامنو -عتبه او شيبه- يې د باغ له يوې څنډې ننداره کوله.
يا الله! تاته د خپلې کمزورۍ او بې وسۍ شکايت کوم او خلکو راسره ډير سپکه رويه وکړه، اى ارحم الراحمينه! ته د کمزورو خلکو رب او زما پروردگار يې؛ نو ما چاته سپارې؟ هغه اجنبي ته چې ما وويني مخ را څخه واړوي؟  او که هغه دښمن ته چې پر مادې برلاسى ورکړى؟ اى الله! که ته راڅخه ناراضه نه يې زه د نورڅه پروا نلرم ستا ساتنه زما له پاره بس ده، ستا د مخ د هغه نور په برکت -چې تيارې يې رڼا کړي او د دنيا او آخرت ټولې چارې يې سمې کړي دي- له دې څخه پنا غواړم چې ته را نه خوابدى شې! ستا خوښي ترهرڅه لومړۍ ده او له تا پرته بل ځواک نشته.
عتبه اوشيبه چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم  دردونکى حالت وليد د خپلوۍ له امله يې زړه سوى پرې راغى؛ نو خپل يو عيسايي غلام “عداس” ته يې د انگورو يوه غونچه ورکړه ويل دا ور وړه چې ويې خوري، عداس انگور ور وړل او د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  مخ ته يې کيښودل ويل دا وخوره،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  بسم الله وويله او د انگورو خوارک يې پيل کړ، عداس د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  مبارک مخ ته په ځير-ځير وکتل او حيران شو چې ددې ځاى خلک خو دا توري نه وايي! رسول الله صلی الله عليه وسلم  پوښتنه ترې وکړه چې: د کوم ځاى يې او دين دې څه دى؟ عداس ورته وويل: زه عيسايي او د “نينوا” اوسيدونکى يم،  رسول الله صلی الله عليه وسلم  ورته وويل: ته خو د هغه نيک انسان “يونس بن متى” کليوال يې، عداس ورته وويل: ته يونس بن متى څه پيژنې؟  رسول الله صلی الله عليه وسلم  ورته وفرمايل: هغه زما پيغمبر ورور و او زه هم پيغمبر يم.
عداس چې داخبره واورېده د رسول الله صلی الله عليه وسلم  لاسونه او پښې يې ښکل کړل، د ربيعه زامنو چې عداس وليد چې  رسول الله صلی الله عليه وسلم  ته ټيټ و پاس شو يو بل ته يې وکتل ويل غلام خو يې بې لارې کړ، هغه چې بيرته ورغى دواړو ورته وويل: غرق شې دادې څه وکړل؟ تا خو د هغه لاسونه او پښې ښکل کړل! عداس ورته وويل: زما باداره! د ځمکې پرسرله دې سړي نه غوره انسان نشته ما ته يې داسې خبرې وکړې چې له پيغمبره پرته يې بل څوک نشي کولاى، هغوى ورته وويل: الله  دې ووهه پام کوه چې بې لارې دې نه کړي ځکه چې ستا دين د هغه له دين نه غوره دى ([2]).
باستر
باستر د سنت کیتس او نویس هیواد پلازمینه او په مرکزي امریکا کې موقیعت لري.
د طائف سفر
سليمان تيمي رحمه الله  په خپل سيرت کې ليکلي دي چې عداس د  رسول الله صلی الله عليه وسلم  په وړاندې د شهادت کلمه وويله. رضى الله عنه ([3]).
[2]  (كذا في البداية ٣/١٣٥-١٣٦).
[3]  (كذا في الاصابه ٢/٤٦٦ و قد ذكره في الصحابة).
سرچينې
http://afghanfoundation.net/?p%3D8515&hl=ps-AF&grqid=ZUQe60wM&grqid=ZUQe60wM
هستوي ځنځیري غبرګون
په هستوي فزيک کې يو هستوي ځنځیري غبرګون هغه وخت پېښېږي، چې يو مفرد هستوي غبرګون د اوسط يو يا زياتو بعدي هستوي غبرګونونو لامل کېږي او پر همدې بنسټ د دې غبرګونونو د ځاني زېږېدنې د يوې لړۍ(سلسلې) شونتيا ته لاره هواروي. معلوم يا مشخص هستوي غبرګون، د دروند ايزوتوپ (isotopes) لکه uranium-235 يا 235U ټوته کېدنه اوسي. يو هستوي ځنځیري غبرګون، د بل هر کيمياوي غبرګون په پرتله په هر غبرګون کې ميليونونه ځله زياته انرژي آزادوي.
سياسي فلسفه
سیاسي علوم په ټولیز ډول په مفرد بڼه کارېږي، مګر په فرانسوي او هسپانوي کې د جمع په بڼه (په ترتیب سره sciences politiques  او ciencias políticas) هم کارېږي، چې ښایي د څانګو د ګڼوالي ښکارندوی يې وي.
هستوي ځنځیري غبرګون
تاريخچه
کيمياوي ځنځیري غبرګونونه، د لومړي ځل لپاره د جرمني کيمياپوه Max Bodenstein له خوا په ۱۹۱۳ز کې وړاندې شول او په مناسب ډول د هستوي ځنځیري غبرګونونو له مطرح کېدلو نه مخکې په ښه ډول درک شول. درک شوي وو، چې کيمياوي ځنځیري غبرګونونه، په غبرګونونو کې، لکه: څرنګه چې په کيمياوي چاودنه کې توليد شوي دي، په تشرېحي ډول د زياتېدونکو قېمتونو لپاره ځواب ويونکي وو.
سياسي فلسفه
سیاسي تیوري همدا راز د یوې پراخې ساحې پوښتنې هم رانغاړي او د هویت، کلتور، جنسیت، نژاد، شتمنۍ، د انسان او غیر انسان ترمنځ اړیکو، چاپېریال‌پوهنې یا ایکولوژي، دین او مذهب او نورو په څېر ښکارندو او کټګوریو له سیاسي ماهیت او څرنګوالي سره سروکار لري.
هستوي ځنځیري غبرګون
تاريخچه
د رپوټونو له مخې، د هستوي ځنځیري غبرګون مفهوم، د لومړي ځل لپاره د هنګري عالم (Leó Szilárd) له خوا د ۱۹۳۳ ز د سپټمبر پر ۱۲ مه اټکل شوی و. نوموړي په هغه سهار د ازمېښت په اړه د لندن په يوه څېړنه کې لوستل، چې ليتيم ۷ (lithium-7) په الفا ذرو باندې د وېشلو په موخه په کې له ګړندي کوونکو پروتونونو څخه ګټه اخېستل شوې وه او دا حقيقت چې د پروتون عرضې په پرتله د غبرګون په واسطه خورا زياته انرژي توليد شوې وه. Ernest Rutherford په ياده مقاله باندې تبصره وکړه، چې په ياد پړاو کې ناګټورتوب د برېښنا د توليد لپاره د دې د کارونې مخه نيولې ده. که څه هم نيوترون په ۱۹۳۲ز کې د يو هستوي غبرګون د توليد په توګه د موندلو څخه لږ پخوا کشف شوی و. (Szilárd) چې د يو انجنير او فزيکپوه په توګه روزل شوی دی، په خپل ذهن کې دوه هستوي ازمېښتي پايلې يو له بل سره يو خای کېښودلې او درک يې کړل، چې که چېرې يو هستوي غبرګون نيوترونونه توليد کړي، چې وروسته بيا د دورته هستوي نورو غبرګونونو سبب کېږي؛ ياد پړاو کېدای شي، د ځاني تلپاتې هستوي زنځير غبرګون وي، چې په خپله پروتونونو يا يو ګړندي کوونکي ته له اړتيا پرته نوي ايزوتوپونه او برېښنا توليدوي. که څه هم (Szilárd) د خپل ځنځیري غبرګون لپاره ټوټه کېدنه د يو ميکانيزم په توګه ځکه وړاندې نه کړه، چې د ټوټه کېدنې غبرګون تر اوسه نه و موندل (کشف) شوی يا ان شکمن و. (Szilárd) د دې پر ځای د يو څه سپکو پېژندل شويو ايزوتوپونو د مخلوطونو څخه ګټه اخيستنه وړانديز کړه، چې په زیاته پيمانه نيوترونونه يې توليد کړل. نوموړي راتلونکی کال خپلې نظريې (د يوه ساده هستوي تعامل کوونکي) لپاره د مخترع لپاره امتيازي حق ثبت کړ.
سياسي فلسفه
سیاسي فلسفه د فلسفې یوه څانګه ده، خو په ورته وخت کې د سیاسي علومو یوه لویه برخه هم ده، چې له تاریخي پلوه هم د سیاسي فکر پر تاریخ او هم پر معاصرې سیاسي تیورۍ (له معیاري سیاسي تیورۍ نیولې تر بېلابېلو تنقیدي چلندونو) کلک تمرکز په کې شوی دی.
هستوي ځنځیري غبرګون
تاريخچه
Szilárd په ۱۹۳۶ ز کې د بيريليم او انډيم په کارونې سره د يو ځنځیري غبرګون د جوړولو يوه بې پايلې هڅه وکړه. هستوي ټوټه کېدنه، د Otto Hahn او Fritz Strassmann له خوا د ۱۹۳۸ ز په ډسمبر کې وموندل (کشف) شول او د ۱۹۳۹ز په جنوري کې د Lise Meitner او د هغه د وراره Otto Robert Frisch له خوا په نظرياتي ډول تشرېح شول. د ۱۹۳۹ ز په فبروري کې د هستوي ټوټه کېدنې په اړه، د دوی په دويمه خپرونه کې Hahn او Strassmann د Uranspaltung اصطلاح (د يورانيم ټوټه کېدنه) د لومړي ځل لپاره وکاروله او د ټوټه کېدنې پړاو پرمهال يې د نورو نيوترونونو شتون او خپلواکي اټکل کړه، چې د يو هستوي ځنځیري غبرګون شونتيا ته لاره هواروي.
سياسي فلسفه
لرغونی هند
د هند سیاسي فلسفې په لرغونې زمانه کې د (۱) ملت او دولت (۲) او دین او دولت تر منځ څرګند توپیر په نښه کړ. د هندو دولتونو اساسي قوانینو د وخت په تېرېدو سره تکامل وکړ او پر سیاسي او حقوقي تړونونو او مروجو ټولنیزو بنسټونو ولاړ وو. د دولت بنسټونه بیا په لویه کې پر حکومتولۍ، اداره، دفاع، قانون او نظم وېشل شوي وو. منترنګا، چې د دغو دولتونو اصلي واکمنه اداره وه، له پاچا، لومړي وزیر، د پوځ مشر یا لوی درستیز، او د پاچا له مشر روحاني یا کشیش څخه جوړه وه. لومړي وزیر د مجریه قوې له مشر (مها اماتیا) سره یو ځای د وزیرانو د کمیټې مشري پر غاړه لرله.
لرغونی چین
د چین د سیاسي فلسفې تاریخ بیا د پسرلي او مني دورې ته، په ځانګړې توګه په شپږمه پېړۍ کې کنفوسیوس، ته رسېږي. د چين سياسي فلسفه د دغه هېواد د ټولنیزې او سیاسي ګډوډۍ دورې ته، چې د پسرلي او مني د دورې او د متخاصمو یا ښکېلو دولتونو د دورې ځانګړنه وه، د یوه غبرګون په توګه رامنځته شوه. د دې دورې مهمې فلسفې، کنفیوشنېزم، قانونېزم، موهېزم، زراعتېزم او تاوېزم وې، چې هرې یوې یې په خپل فلسفي مکتب کې پر یوه ځانګړي سیاسي اړخ تمرکز درلود. فیلسوفانو یې لکه کنفوسیوس، مینسیوس او موزي د خپلو سیاسي فلسفو د بنسټ په توګه پر سیاسي یووالي او سیاسي ثبات تمرکز درلود. کنفیوشنېزم د خواخوږۍ، وفادارۍ، او خپلمنځي اړیکو پر بنسټ د یوه سلسله مراتبو لرونکي او شایسته سالار حکومت پلوي کوله. قانونېزم بیا د سختو مجازاتو او قوانینو پر بنسټ د یوه زورواک او استبدادي حکومت پلوي کوله. موهېزم د یوه اشتراکي او غیر متمرکز حکومت پلوي کوله چې پر کم‌خرڅۍ یا سپما او ​​​​پرهېزګارۍ متمرکز و. زراعتېزم بیا د یوه کروندګر خیالي کمیونلېزم یا اشتراکي نظام او مساواتو پلوي کوله. تاوېزم د پروټو انارشېزم ملاتړ کاوه. قانونیت یا قانونېزم بیا د چین د شاهي کورنۍ یا سلسلې برلاسې سیاسي فلسفه وه، مګر د هان شاهي کورنۍ په پېر کې پر دولتي کنفیوشنېزم یا کنفوسیوس‌پالنه بدله شوه. د چین له لوري د کمونیزم تر منلو مخکې، دولتي کنفیوشنېزم تر ۲۰مې پېړۍ پورې د چین واکمنه سیاسي فلسفه پاتې شوه.
هستوي ځنځیري غبرګون
تاريخچه
په موازي يا برابر ډول (Szilárd) او Enrico Fermi په نيويارک کې ورته شننه وکړه. دې موندنې (Szilárd) وهڅاوه چې د البرټ انسټاين په لاسليک ولسمشر Franklin D. Roosevelt ته ليک واستوي او ولسمشر ته د دې شونتيا خبرتيا ورکړي، چې د جرمني نازيان به کېدای شي، د هستوي بم جوړولو هڅه کوي.
سياسي فلسفه
لرغونی یونان
غربي سیاسي فلسفه د لرغوني یونان له فلسفې څخه سرچینه اخلي، چېرې چې سیاسي فلسفه لږ تر لږه د افلاطون دورې ته رسېږي. په لرغوني یونان کې د ښاري دولتونو تسلط و او د سیاسي سازمان بېلابېل ډولونه یې تجربه کړي وو، چې د افلاطون لخوا په نزولي ترتیب د ثبات او اخلاقو له پلوه پر پنځو کټګوریو وېشل شوي: پاچاهي، تیموکراسي، اولیګارشي یا د څو کسانو یا بډایانو واکمني، ولسواکي، او استبداد. د سیاسي فلسفې په اړه له لومړنیو او خورا مهمو کلاسیکو اثارو څخه یو هم د افلاطون جمهوریت نومی اثر دی او ورپسې بیا د ارسطو د نیکوماچین اخلاق او سیاست په نوم اثار مطرح دي. د روم سیاسي فلسفه بیا د رواقیونو او رومي سیاستوال سیسرو تر اغېزې لاندې وه.
هستوي ځنځیري غبرګون
تاريخچه
د ۱۹۴۲ ز ډسمبر پر دويمه نېټه، د Fermi په مشرۍ (او د Szilárd  په ګډون) يوې ډلې د شيګاګو په پوهنتون کې په (Chicago Pile-1 (CP-1)) ازمېښتي تعامل کوونکي سره د توغندیو [د ټينس او پنګ پانګ ډنډې] په لوبغالي کې د (Stagg Field) تر ارزان بيه چوکۍ لاندې د ځان ساتنې هستوي ځنځیر لومړنی مصنوعي غبرګون توليد کړ. د شيګاګو په پوهنتون کې د Fermi ازمېښتونه د Arthur H. Compton د Manhattan پروژې د فلز رااېستنې لابراتور يوه برخه وو. ياد لابراتوار وروسته Argonne ملي لابراتور ونومول شو او د هستوي انرژي لپاره يې په کارنده ټوټه کېدنه کې، په څېړنې کولو سره دنده تر سره کړه.
سياسي فلسفه
معتزله د اشاعره په مقابل کې
د قرآن کریم او حضرت محمد (ص) پر بنسټ د اسلام ظهور د مدیترانې په سیمه کې د واک او ځواک انډول او د قدرت د اصل او سرچینې په اړه تصورات په کلکه بدل کړل. د لومړیو وختونو اسلامي فلسفې د ساینس او مذهب تر منځ پر یوه حتمي او نه شلېدونکې اړیکه او د حق د موندلو لپاره د اجتهاد پر پروسې ټینګار کاوه – په عملي توګه ټوله فلسفه "سیاسي" وه ځکه چې پر حکومتولۍ یې ریښتینې اغېزې لرلې. دا نظریه د "عقلپالو" معتزله فیلسوفانو لخوا ننګول شوې وه، چا چې تر ډېره هېلېنېستي یا یوناني‌پاله نظریه لرله او عقل ته یې پر نقل یا وحیې برتري ورکوله، او په دې توګه د عصري پوهانو له لوري د اسلام د لومړنیو نظري دین‌پوهانو په توګه پېژندل شوي، او د یوې داسې سیکولر اشرافي ډلې لخوا یې ملاتړ شوی چې له خلافت څخه د خپلواک تصرف او عمل د آزادۍ غوښتونکي وو. که څه هم، د لرغونې دورې په وروستیو کې، د اسلام په اړه "دودیزه" اشاعره نظریه په ټولیزه توګه بریالۍ شوه. د اشاعره‌وو په نظر دلیل باید د قرآن او سنت تابع وي.
هستوي ځنځیري غبرګون
تاريخچه
د ارکنساس پوهنتون استاد Paul Kuroda په ۱۹۵۶ ز کې وانګېرل، چې د طبيعي ټوټه کېدنې يو تعامل کوونکی کېدای شي، يو ځل شتون ولري. هستوي ځنځیري غبرګونونه کېدای شي، يوازې د طبيعي موادو غوښتنه وکړي (لکه اوبه او يورانيم، که چېرې يورانيم د 235U کافي اندازه ولري)، د دې ځنځیري غبرګونونو پېښېدل، په يو توپير لرونکي (لرې) ماضي کې هغه وخت شوني وو، چې ۲۳۵- يورانيم راغونډېدنې (تراکم) د نن په پرتله لوړ وو او هغه ځای چې د ځمکې په پوړ يا قشر کې د موادو سم ترکيب شتون درلود. يورانيم (U) په جيولوژيکي ماضي کې د U235 او U238 ايزوتوپونو د بېلابېلو نيمه ژوندي حالتونو له امله پر ځمکه باندې د يورانيم يوه پراخه برخه جوړه کړه، چې لومړنی تخريبوونکی نږدې د پراخوالي يو نظم د وروستي په پرتله يو څه تېز دی. د Kuroda اټکل، د ۱۹۷۲ ز په سپټمبر کې د Gabon په Oklo کې د طبيعي ځان ساتنې هستوي ځنځیري غبرګونونو په تېر کې د دليل يا ثبوت په موندلو سره تاييد شو. اوسمهال د هستوي ټوته کېدنې د يو ځنځیري غبرګون ساتلو لپاره پر ځمکه باندې په طبيعي يورانيمو کې د ايزوتوپ نسبيت به د نيوترون زهرياتو په نه شتون کې د نيوترون اداره کوونکي، لکه: درندو اوبو يا خورا پاک کاربن (لکه ګرافيټ) غوښتنه وکړي، چې ان د زيات اټکل له مخې د نږدې دوه بېليون کالونو پخوا په Oklo کې حالتونو په پرتله، د طبيعي جيولوژيکي پړاوونو په واسطه نه راپورته کېږي.
سياسي فلسفه
ابن خلدون
د ۱۴مې پېړۍ عرب عالم ابن خلدون یو له سترو سیاسي تیوریسنانو څخه ګڼل کېږي. برتانوي فیلسوف- بشرپوه "ارنیست ګیلنر" د حکومت په اړه د ابن خلدون تعریف "... هغه اداره چې د بې عدالتۍ مخه نیسي پرته له هغه چې خپله یې کوي" د سیاسي تیورۍ په تاریخ کې ترټولو غوره تعریف ګڼلی دی. د ابن خلدون په نظر، حکومت باید تر ممکن حداقل کچې پورې د یوه اړین شر په توګه محدود شي، دا د نورو نارینه وو له لوري د نارینه وو محدودیت دی.
هستوي ځنځیري غبرګون
د ټوټه کېدنې ځنځیري غبرګون
د ټوته کېدنې ځنځیري غبرګونونه، د نيوترونونو او fissile ايزوتوپونو (لکه 235U) له امله پېښېږي. ياد ځنځیري غبرګون له fissile ايزوتوپونو څخه چې هستوي ټوټه کېدنه ازمايي، د نيوترونونو خوشې کېدلو او په fissile ايزوتوپ کې د دې ډول ځينو نيوترونونو د ورپسې زغم (جذب) غوښتنه کوي. کله چې يو اتوم هستوي ټوټه کېدنه ازمايي (تجربه کوي)، يو څو نيوترونونه (کره شمېر د نا اداره کېدونکو او نا اندازه کېدونکو عواملو پورې اړه لري؛ د تمې وړ شمېر په بېلابېلو پورې اړه لري، چې په عادي ډول د 2.5 او 3 تر منځ وي) له غبرګون څخه منع کېږي. دا خپلواک نيوترونونه به، وروسته په محاطي وسط سره غبرګون وکړي او د زياتو fissile سون توکو په شتون کې کېدای شي، ځيني يې جذب شي او د زياتې ټوټه کېدنې سبب شي. په همدې ډول ياد دوران د ځان ساتنې غبرګون د ورکولو په موخه تکرارېږي.
سياسي فلسفه
د اروپا د روشنګرۍ دوره
د روشنګرۍ د دورې په جریان کې په دې اړه چې انسان څه شی و او څه شی دی او همدا راز د واقعیت تعریف او هغې طریقې په اړه چې له لارې یې واقعیت درک شوی، نوې تیورۍ راڅرګندې شوې. د دې ترڅنګ، په امریکا کې د نورو ټولنو کشف، او د سیاسي ټولنو بدلوني اړتیاوې (په ځانګړې توګه د انګلیس د کورنۍ جګړې، امریکایي انقلاب، د فرانسې انقلاب، او د هایټان انقلاب په پایله کې) ولیدل شول. دا نوې تیورۍ د توماس هوبس، جان لاک، بنیامین کانسټنټ او ژان ژاک روسو په څېر مفکرینو لخوا د نوو پوښتنو او پوهې لامل شوې.
هستوي ځنځیري غبرګون
د ټوټه کېدنې ځنځیري غبرګون
د هستوي ځواک ماشين الات په کره ډول د اداره کوونکې هغه اندازې له مخې عمل کوي، چې هستوي غبرګونونه په کې پېښېږي. له بل اړخه هستوي وسلې په مشخص ډول د يوه غبرګون د توليدولو په موخه جوړې شوی دی، چې دومره زيات تېزې او پياوړې دي، چې له پيلېدو (چالانېدو) څخه وروسته نه شي اداره کېدلی. دا نه اداره کېدونکی غبرګون به، هغه وخت د يوې چاودېدونکې انرژۍ خوشې کولو ته لاره هواره کړي، چې په مناسب ډول جوړ او ډيزاين شي.