cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ريزين
د ريزين کيمياوي او فزيکې خواص
څرنګه چې ريزين د ستن پاڼو ونو(Needle leaves trees) د ساقو د زخمې کيدو څخه په لاس راځي.او ستن پاڼومحصول حياتي حيثيت لري.او د طبيعې خامو موادو له جملئ څخه شميرل کيږي. نو کله چې ستن پاڼو څخه ريزين په لاس.تيز خوند،خوشبيوداره او معين رنګ لري چې وروسته له دې مرکبات له منځ تګ سره دغه د سريښناکه شکل څخه په غليظ شکل يا ماده باندې بدليږي.چې په دې وخت کې دغه ماده د خامې غليظې مادې په نوم ياديږي.ريزين د اوبو څخه سپک او مخصوصه وزن ئي يو(۱) دي د ريژين کيمياوې جوړښت د جامدو تيزابو په شان سريښناکه دي.عمومې فارمول ئي C20H30O2دي.مرکبونه ئي د C10H16کيمياوې جوړښت لري او ددې مايع شکل د ترپنتاين د غوړو په نوم سره ياديږي.ريزين په پترولو(پطرولو)،بنزينو،ايتايل اوميتايل الکولو،کلوروفارم،اسيتون،دسرکې په تيزابواوداسې نوروکې دحل کيدو وړ دي.ديستيليسن د عمليې په اثر د اوبو د بخار په وسيله د ريزين څخه د ترپينتاين غوړئ جدا او کولوفون باقې پاتې کيږي.د ترپينتاين څخه د لاسونو د سوزيدو په معالجه کې استفاده کيږي .معيارې کولوفون او ترپينتاين څخه چې د ستن پاڼوونو(Needle leaves trees) څخه ئي په لاس راوړي کاملْ مختلف دي.ترپينتاين چې د ونود سور کاج په کانالونو(Canals) کې موحود دي چې دغه بعضې ئي حتېْ ۴۰ سلنه ريزين وي د ونو څخه د ريزين راوړل اوپه يو مخصوص لوښې(ظرف) کې د هغه راجمع کولو څخه وروسته دغه ريزين د يوې هفتې (۷يا اووه ورځو) لپاره په ازاده هوا کې ايښودل يا ساتل کيږي.چې دغه مقدار د ۱۸ سلنه څخه ۲۰سلنه ته زياتيږي او کله چې پرې نور وخت هم تير شي نو دغه مقدار د ۳ـ۵ سلنه ته ښکته کميږي.د پوستکې خوسا شوې شکل د ونې په زخمې ساقه باندې د ملاخظې وړ دي.له دې ځاې د ريزين د زخمې کانالونو د حاصل په وخت کې ډک وي.چې دغه بايد په ياد ظرف (لوښي) کې راجمع شي.دايران په هٍيواد کې د ريزين ماده د جلغوزو د ونو څخه په لاس راوړي.که چيرې  د ياد شوې لرګينې ونې څخه ريزين په لاس راوړل شي د( زرنه) په نوم سره او که د ريښې څخه ئي استحصال (په لاس راوړل) راوړي د (ننحره) په نوم سره ياديږي.چې په دواړو(۲) صورتونو کې د ريزين جوړښت يو شانته وي او کوم د پام وړ توپير په کې نه ليدل کيږي.دغه يو ډول مرکبات لري.چې په نتيجه کې ويلې شو هغه ونې چې له منځه تللې وي د هغوې لرګې تراستفادې لاندې نشو نيولې. ريزين چې د صنعت د توليد په خاطر توليديږي معمولاْ يو مقدار اوبه،اضافې موادلکه:د ستن پاڼو ونو د پوستکې ځينې برخې،د حشراتو مړ پاتې شونې،خاوره او داسې نور.نو بايد لاندې جدول په نظر کې ونيول شي. دموادو اندازه د فيصدۍ په اساس د سرپ او کاج خامه مايع د کاج وچه مايع
د سرپ وچه مايع دترپينتاين د غوړو محتويات 13.0 5.0 0 د اضافې موادو اندازه بايد له دغې زياته نه وي 1.5 5.0 16.0 د اوبو مقدار بايد له دغه اندازې څخه زياتې نه وي 5.5 4.0 6.0 (۵) شکل:د ريزين کيمياوي او فزيکې خواص مربوط.
د ريزين لرونکو ونوانواع يا ډولونه
Southeast Asia چين P.massoniana Masson pine China چين p.merkusii Merkus pine Southeast Asia چين،اندونيزيا،ويتنام p.oocarpa
Mexico,Contral America مکسيکو،هندوراس P.pinaster Maritime pine Southern France,Portugal,Spain پرتګال P.radiata Radiata or Monterrey pine California کينيا P.roxburghii Chir pine Himalayas پاکستان،هندوستان P.sylvestris Scotch pine Eurasia پولنډ،روسيه او لاتونيا دريم:جدول د مخروطيانو د تجارتي او ارزښت لرونکو ريزيني ونو ښودنه کوي.
هغه طرز او رويش چې د ريزين د استحصال په تخنيک کېورڅخه استفاده کيږي
(۷) شکل:هغه طرز او رويش چې د ريزين د استخراج په تخنيک کې ورڅخه استفاده کيږي. د ريزين توليدې سطحې د لاندې اساساتو مطابق محاسبه کيږي. د ريزين توليد د زخمې ميدان يا ساحې څخه: د ريزين د توليد مقدار د يو زخمې ميدان څخه نموئ فصل د نباتاتو په اوږدوکې،د ريزين توليد د يوې ونې څخه،ريزين محاسبه د ټولو زخمې ميلانونو څخه د يو نموئ فصل کې د ريزين زخمي ميدان  ونی د ساقې په مخ ليدل کيږي. ۱ـ د دوو (۲) زخمونو ترمنځ فاصله. ۲ـ د زخمې کيدوخط. ۳ـ د زخمې ميدان يا ساحی چوکاټ. ۴ـ انتقالئ کانال. ۵ـ د ريزين د ذخيرې لوښي. ۶ـ د دوو زخمونو ترمنځ زاويه. الف:د زخمې ميدان ارتفاع. ب:اوسني زخمي ساقه.
لنډيز
ريزين د ځنګلي ونو يو مهم محصول دي.څرنګه چې دا شيره د ساقو د زخمي کولو څخه په لاس راوړي او بيا ئي په يو مخصوص ظرف (لوښي) کې ذخيره کوي.ترڅو چې ريزين ترې لاسته راوړي.ددې مادې لاسته راوړل د ځنګل د سکتور د مهمو حياتي وظايفو څخه شميرل کيږي.ريزين يوه غليظه او شفافه عضوي ماده ده کومه چې د ستن پاڼو ونو څخه ئي په لاس راوړي.لومړي د ستن پاڼو ونو يوه ونه د ريزين د لاسته راوړلو لپاره انتخاب او په نښه کيږي.دغه ونه بيا پاکه او صافه کيږي چې له هغې وروسته د مسلکي اشخاصو په واسطه د ستن پاڼو ونو څخه ريزين په لاس راوړي. مثلث ته ورته شکل په ونه کې د ريزين د استحصال لپاره يو شکل جوړيږي.چې ددې مثلث ورته شکل په اخره کې ورته مخصوص لوښي کيښودل کيږي.چې له هغه وروسته دغه ماده مارګيت ته وړاندې کيږي.دغه ماده زيات اقتصادې او صنعتي ارزښت او اهميت لري.ريزين د استعمال پراخه ځايونه لري لکه د رنګونو په جوړولو،زرو ته د ځلا په ورکولو،د ربړ په جوړولواو د افتو او حشراتو ضد درملو په جوړولو او نورو کې استعماليږي.
سپارښتنې
۱ـ لومړي په هيواد (افغانستان)کې بايد د ريزين ورکوونکو ونو د کرلو او رواج لپاره کارتر سرهاوموسمي شرايط برابر شي. ۲ـ د ستن پاڼو ونو يا مخروطيانو د ونو په زياتولو کولاې شو ډير ريزين توليد کړو. ۳ـ د ريزين د توليد لپاره بايد سالمي او روغې ونې تر څارني او نظر لاندې ونيول شي. ۴ـ بايد د ريزين د خرڅولو لپاره داخلې او خارجې مارکيټونه پيدا او ولوټول شي. ۵ـ بايد د ريزين د استخراج لپاره د مسلکې او علمي طريقونو او رويشونو څخه استفاده وشي که چيرې دغه کار تر سره نشي د ډير زيات وخت په مصرفولو به د يوې ونی څخه ډير کم مقدار ريزين په لاس راوړل شي.او دا امکان هم لري چې د يو څه وخت د تيريدو وروسته د ريزين جريان توقف ومومي. ۵ـ د هيواد په داخل کې بايد د ريزين د پروسيس او ذخيري ځايونه جوړ شي ترڅو ددې لارې د هيواد وګړو ته د کاروبار زمينه مساعده شي. ۶ـ بايد د ريزين د استخراج لپاره د زراعت وزارت او د سوداګرې وزارت په مشترکه توګه علمي او مسلکي اشحاص وروزي. ۷ـ بايد د ريزين څخه د وسايلو او شيانو په جوړولو کې استفاده او ګټه اخستنه ترسره شي.
اخځليکونه
سید جماالدین افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی
رغاونه
د رغونې کلیمه، په خپله پراخه کارونه کې، د ودانیو، زېربنا، صنعتي بنسټونو او د هغوی تر پایه نورې اړوندې چارې نغاړي. په معمول ډول په پلان جوړونه، مالي امکاناتو برابرولو او طرح کولو سره پیلېږي او تر هغه مهاله چې ودانۍ جوړېږي او ګټنې ته وړاندې کېږي، دوام مومي. په رغونه کې بیارغونه او یا هم د یوه کار زیانونه له منځه وړل، پراختیايي چارې، د شتمنۍ پراختیا او وده ورکول او د هغو ویجاړول، له منځه وړل یا له کاره غورځول شاملېږي.
د رغونې صنعت، د ډېرۍ هېوادونو د ناخالصو ملي تولیداتو په جوړولو کې ونډه لري. په ۲۰۱۲ ز کال کې په نړیواله کچه ۴ ټریلیونه ډالر په رغنیزو چارو لګول شوي و. نن ورځ د رغونې په صنعت کې د لګښتونو کچه په کلني ډول ۱۱ ټریلیونو ډالرو ته رسېږي، چې د نړیوالو داخلي ناخالصو تولیداتو ۱۳ سلنه جوړوي. داسې اټکل کېږي چې، په ۲۰۳۰ ز کال کې به دغه لګښتونه ۱۴.۸ ټریلیون ډالرو ته لوړ شي.
په داسې حال کې چې د رغونې صنعت، د اقتصادي ودې لامل کېږی او ګڼ شمېر هېوادونو ته غیر پولي ګټې له ځان سره لري، خو یو له خطرناکو صنعتونو نه هم دی. د بېلګې په توګه: په ۲۰۱۹ ز کال کې د امریکا په متحده ایالاتو کې د صنعت د برخې نږدې ۲۰٪ (۱۰۶۱) زیانونه، د رغونې چارو ته اړوندېږي.
تاریخچه
لومړني کورونه او پناه ځایونه په لاس یا ساده وسایلو سره جوړېدل. د برونزو په دوران کې د ښارونو په ودې سره، د حرفوي صنعتګرو ډلې، لکه: معماران او ترکاڼان راڅرګند شول. کله به هم، له غلامانو نه په رغنیزو چارو کې کار اخیستل کېده. په منځنيو پېړیو کې، رغنیز صنعتګران په مشخصو برخو کې تنظیم شول. په ۱۹ مه پېړۍ کې د بخار انرژۍ ماشینونه او وروسته په ډیزلو او برېښنا چلیدونکي نقلیه وسایط، لکه کرېنونه، سکواټر او بېلډوزر را څرګند شول.
چټکې رغنیزې چارې، په ۲۱ مه پېړۍ کې په زیاتېدونکي ډول مشهورې شوې. یو شمېر اټکلونه ښيي چې، ۴۰ سلنه رغنیزې پروژې اوس مهال چټکو رغنیزو چارو ته اړوندې دي.
د رغونې صنعت برخې
په ټولیز ډول، رغونه په درېو څانګو وېشل کېږي: ودانۍ، زېربنا او صنعت:
معیاري صنعتي ډل بندي او د شمالي امریکا نوې صنعتي ډل بندي هغه کمپنۍ دي چې، په رغنیزو چارو کې ونډه لري، په درې کوچنیو برخو وېشي: د ودانیو رغنیزې کمپنۍ، د لویو او ساختماني انجینرۍ رغنیزې کمپنۍ او تخصصي سوداګریز هوکړه کوونکي. د تخصصي خدمتونو، (لکه: انجینرۍ، معمارۍ، سروې او د پروژو مدیریت کوونکې) وړاندې کوونکو شرکتونو ډل بندي هم شتون لري.
د ودانیو رغونه
د ودانیو جوړول د ځمکې پر سر د جوړښتونو د زیاتولو بهیر دی، چې د املاکو د اصلي سایټونو په نوم هم پېژندل کېږي. په معمول ډول، یوه پروژه د یوه ملکیت د څښتن (چې کېدای شي یو کس یا یو بنسټ وي) په واسطه یا د هغه له خوا تحریک کېږي، ځینې مهال امکان لري، چې یوه ځمکه د عامه ګټنې په موخه په جبري ډول د هغه له څښتن نه وپېرل شي.
د هستوګن ځایونو رغونه
د هستوګن ځایونو رغنیزې چارې کېدای شي، د ځمکې د څښتن (خپله یې جوړ کړي)، د کور جوړولو د متخصص، د املاکو د پراختیا ورکوونکي، عمومي قراردادیانو او یا هم د ټولنیز او عامه هستوګن ځایونو د وړاندې کوونکو (د بېلګې په توګه: سیمه ییزو چارواکو، د هستوګن ځایونو د ټولنو) له خوا ترسره شي. په هغو ځایونو کې چې د سیمه ییزو ودانیزو چارو پلان او پالیسي اجازه ورکوي، چې ګډې پراختیايي چارې ترسره شي، کېدای شي هم هستوګنیزې او هم غیر هستوګنیزې رغنیزې چارې ترسره شي، (لکه: دکانونه، پارکونه، دفترونه، عامه ودانۍ او نور).
د هستوګنیزو چارو ترسره کول، له ټکنالوژي او منابعو ګټنه باید د سیمه ییزو ودانیزو چارو له قواعدو او مقرراتو سره په همغږۍ ترسره شي. په عمومي ډول د ودانیزو چارو له هغو موادو نه په ګټنه ټینګار کېږي چې، په سیمه کې د لاسرسي وړ وي، (لکه: د ډبرو او لرګیو پرځای له خښتو نه ګټنه). د کورونو جوړولو لپاره د رغنیزو چارو لګښتونه د متر مربع (یا فوټ مربع) له مخې په اساسي ډول د سیمې له شرایطو، لاسرسي مسیرونو، سیمه ییزو قواعدو، د مقیاس له مخې د لګښتونو راکمولو (په فرمایشي ډول کور جوړول په عموم ډول لګښتمن پریوزي) او ماهرو سوداګرو سره اړه لري.
ناهستوګنیزې رغنیزې چارې
د ودانۍ ډول ته په پام سره غیر هستوګنیزې ودانیزې چارې کېدای شي، په پراخه کچه د عامه او خصوصي بنسټونو له خوا چې سیمه ییزې ادارې، ښوونیز او مذهبي بنسټونه، ټرانسپورتي شرکتونه، هټیوال، هوټل لرونکي، د املاکو پراختیا ورکوونکي، مالي بنسټونه او خصوصي کمپنۍ په کې شاملېږي، تمویل شي. په دغه برخه کې ډېرې رغنیزې چارې، د عامه قراردادیانو له خوا ترسره کېږي.
زیربنايي رغنیزې چارې
په ساختماني انجینري کې ډیزاین، رغونه او د فزیکي او طبیعي محیط د جوړښت خوندیتوب شاملېږي، چې په کې عامه چارې، لکه: د سړکونو، پلونو، کانالونو، اوبو بندونو، تونلونو، هوايي ډګرونو، د اوبو او کانالیزاسیون سیستم، نل لیکې او رېل کرښې شاملېږي. یو شمېر عامه قراردادیان د ساختماني انجینري په برخه کې تخصص لري، د ساختماني انجینرۍ قراردادي شرکتونه، په دغو برخو کې کار کوي او کېدای شي چې، یو شمېر نور یې د دغو زیربناوو په ځانګړو برخو کې تخصص ولري.
صنعتي رغنیزې چارې
په صنعتي رغنیزو چارو کې سمندریزې رغنیزې چارې ( په عمومي ډول د انرژۍ تاسیسات: د تیلو او ګازو د استخراج تاسیسات، د بادي برېښنا تاسیسات)، د کانونو اېستل، تصفیه خونې، د اوربشو د اوبو کارخونې، د تقطیر کولو کارخونې، نورې تولیدي کارخونې، د برېښنا بندونه، د پولادو کارخونې، ګودامونه او فابریکې شاملېږي.
رغنیز بهیرونه
یو شمېررغنیزې پروژي، کوچنۍ ودانیزې او د بیارغونې چارې دي، چې د ودانۍ څښتن خپله د ټولې پروژې د طرح کوونکي، معاش اخیستونکي او کارګر رول لوبوي. په داسې حال کې چې یو شمېر پېچلې او لویې پروژې په معمول ډول څوګوني تخصص او انساني انرژي ته اړتیا لري، له همدې امله د کار څښتن کېدای شي، د یو یا څو تخصصي چارو فرمایش د کره پلان جوړونې، ډیزاین او کاري چارو د مخته وړو په موخه ورکړي. تر ډېره د کار څښتن یوه سوداګریزه ډله، له پروژۍ نه د څارنې په موخه ګوماري (کېدای شي یو طراح، قراردادي، د ودانیزو چارو مدیریت کوونکي او یا هم نورو مشوره ورکوونکو ته وسپاري). دغه ډول متخصصین، په عمومي ډول د پروژې د تحویل کولو په موخه ګومارل کېږي او مرسته کوي، څو د پروژې مالک ته د پروژې چارې روښانه کړي، د بودیجې او مهالوېش په اړه پریکړه وکړي، له اړوندو دولتي چارواکو سره اړیکه ټینګه کړي او د فرعي متخصصینو لپاره خدمات (ځنجیروي تامینات وکړي، فرعي قراردادیان ومومي) برابر کړي. په ټولو سوداګریزو چارو کې د خدمتونو د وړاندې کولو، په قانوني ډول د ټولو شرایطو له ترلاسه کولو نه د ډاډ موندلو، په خپل وخت د خدمتونو ترلاسه کولو، بودیجې معلومولو او ځانګړو چارو د خوندي اجرا په موخه قرارداد ترسره کېږي.
طراحي، مالي چارې او قانوني اړخونه، ټول یو بل ته اړوند دي. ډیزاین یا طراحي نه باید یوازې د جوړښت له پلوه سالم او د ګټنې او موقعیت له مخې مناسب وي، بلکې باید له مالي پلوه د جوړېدو وړ او له قانوني پلوه د استفادې وړ وي. د وړاندې شوې طرحې لپاره باید مالي جوړښت هم مناسب وي او باید هغه پیسې چې له قانوني کچې سره برابرې وي، ولګوي. په دې توګه، قانوني جوړښت او بیا ډیزاین له نورو چارو سره مدغم کوي، مالي او نورې رغنیزې چارې د اجرا وړ ګرځوي.
د هاغو هېوادونو لړلیک چې ډېره پانگونه کوي
}}
ترياونا
Tryavna د بلغاریا د ګابروو په ولایت کې یو ښار دی، چې په 2001 مېلادي کال کې يې 11,131 تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بالکان وېشنيزه:بلغارستان وېشنيزه:بلغاري وېشنيزه:بلغاري ژبه وېشنيزه:اروپايي هېوادونه
د انجيلونو لړليك
د عيسويت د دين سپېڅلي كتاب انجيل لړليك په لاندينۍ توگه تيار شوې، كه چېرې تاسې د انجيل په اړه ليكنه او مالومات گورئ نو بيا د انجيل ترسرليك لاندې ليكنه ولولئ.
په سپېڅلي كتاب (انجيل) د انجيلونو نومونه:
نور انجيلونه، چې په انجيل پېژندل كېږي:
وېشنيزه:لړليك وېشنيزه:مسيحي كتابونه وېشنيزه:مسيحي تاريخ وېشنيزه:أبوكريفا العهد الجديد وېشنيزه:ضايع شوي كتابونه
په پښتو کې د (ى) گانو سمه کارونه
راځئ چي پښتو ژبه په داسي ډول وليکو چي نه يې د لوستلو پر وخت ستونزه ولرو او نه د اوريدلو او معنی اخستلو پر مهال. په پښتو ژبه کي دغه پنځه ډوله يې ګاني ( ی ، ي ، ې ، ۍ، ئ ) کاريږي چي هره يوه يې خپل ږغ او د کارېدلو ځانګړی ځای لري.
که کومه ( يې ) بېځايه وکارول سي نو هم د لوستلو پر مهال ستونزه رامنځته کوي هم ښايي د معنا له مخي ستونزه پېښه کړي د بېلګي په توګه که موږ د يوه ځوان چي ګلالی نوميږي په (ۍ) وليکو نو ښځينه نوم (ګلالۍ ) ترې جوړيږي، همدغسي که ښځينه نوم ( ګلالۍ ) په (ی) وليکو نارينه ترې جوړيږي. دې ته ورته ډيري نوري بېلګي هم سته چي پښتو یې ګاني (ی ي ې ۍ ئ) پر خپل ځای ونه کاروو په لوستلو او معنی کي د ستونزو لامل کيږي.
۱ــ بې ټکویې ( ی) ــ په نارینه (مفرد مذکر)نومو،صفتواوفعلوکي راځی لکه :
سړی،لرګی،منګی،هراتی،کندهاری،خټکی،دی اونور
ځای،سرای
لوی،خوی،زوی،بوی،دوی،جوی
نری،ګردی،لالی
راغی،ولاړی
دغه رازپه عربي نوموکي دالف مقصوره پرځای لکه موسی،عیسی،معنی.
۲ــ لنډه یې ( ي ) دوه ټکي څنګ پرڅنګ لري په نارینه (جمه مذکر) نومو،صفتواوفعلوکي راځي لکه
سړي،لرګي،سوټي ،منګي
کالي،مالي.ښادي،
ګوري،ښوري،ځي،راځي
نري،ګردي،ګلالي
وروري،خپلوي،دوستي
چي،مي،کي (له لویدیځ ګړدودسره سم).
۳ــ لکۍ لرونکې (ښځینه) یې( ۍ). په ښځینه نوموکي راځي لکه
سپوږمۍ،لکۍ،صدرۍ،کوچۍ،نتکۍ
ورورۍ،خپلوۍ،دوستۍ
ګلالۍ،میوندۍ،کابلۍ
۴ـ اوږده (مجهوله) یې( ې ) په ښځینه نومواوصفتوکي راځي لکه
ادې،شلومبې،لندې،اوږدې،ورستې،خوږې،شیدې
چې،مې،کې (له ختیځ ګړدودسره سم) ـ
۵ـ همزه لرونکې ( ئ ) په جمع فعلوکي راځي لکه
خورئ،چښئ،حساب مه منئ،راځئ،ږغ مي اورئ
زه (دئ = است) هم په دغه یې کاږم اودلیل مي دادئ چي له (دی = آنمرد) سره یې توپیر وسي.
سرچینې
Published on: Oct 19, 2007 @  Larawbar.com کله چې يو چا څخه پوښتنه وکړو مثال: آيا تاسو راځی? نو په دې وخت کې به له کومې (ی) کار اخلو?
په افغانستان کې د روسانو د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې روسانو يو شمېر جنگي جنايتونه کړي چې دلته به د هغوی جنگي جنايتونه ليکل کېږي.
د چین دېوال
د عیسی علیه السلام له زوکړی تقریبا دوه سوه کاله پخوا د چین واکمن شي هیوانگ شي خپل هېواد له دوښمنانو او یرغلگرو څخه د خوندیتابه لپاره په دې دېوال راتاوولو سره خوندي کړ. په ځانگړي توگه د منگولیایي یاغي یرغلگرو له لوري د چین هېواد تر برید لاندې و. ددې دېوال پیل د چین او منچوکو له سرحده پیل شوی دی. د چین په دوښمنانو کې هان او تاتاريان شامل ول چې په منځنۍ اسیا کې ډېر غښتلي و. دا دېوال د لیاوتنگ څخه منگولیا او تبت تر بریدونو (سرحدونو) پورې غځول شوی دی. ددې دېوال اوږدوالی تقریبا پینځه لس سوه میلهدی. له شلو تر دېرشو فوټو پورې لوړ او پلنوالی یې له لاندې څخه پینځه ویشت او په پاسنۍ برخه کې بیا دولس فوټه دی. په هرو دوه سوه مترو کې د ساتونکو لپاره څارخونې جوړې شوي دي.
انځورونه
وېشنيزه:لرغونپوهنه وېشنيزه:لرغوني ځايونه
لیون راشام
لیون راشام په انګلیسي Leon Russom) زوکړه ۶ ډسمبر ۱۹۴۱م کال لیتل راک، آرمانزاس) یو امریکایي سینماګر دی، نوموړی په فراری سریال کې په زړه پوری آداکاري کړی ده. راشام په ۱۹۹۱م کال کې امی جایزهی ته ونومول شو.
مختار لونگ
لونگ مختار
په قوم شينواری ،حيدرخيل،مخيل ، او بيا لياس خانی دی. د مرحوم ملا عبدالمحمد ځوی په ١٣٥٣/١/١٣ د شينوارو د لوي ولسوالۍ د تورلرگي په کلي کې زيږيدلی دی. مرحوم پلار ېې لونگ ته ځير و د نيکبختۍ دعا به يي ورته ډيري کولي ،  همدا د واليدينو او د دوستانو دعاوو  اومينې اغيز  وچې د لونگ سره  د زده کړي  او  روزني  ځانگړې مينه وه.
بیتولا
بیتولا Bitola) د یونان مرز ته نږدی د شمالي مقدونیه سویلي ښار دی.
مختار لونگ
زده کړې
لونگ خپله لمړۍ زده کړه د خپل پلار سره اوبيا د کلي په ښونځی کې شامل شو په ١٣٣٥٨کې سره  د خپلي کورنۍ پښتونخوا ته په کډه شو د هجرت په وخت کې د الهجرت الجهاد عالي مدرسه ولوسته او بيا دارالعلوم سرحد ته و ﻻړ چې هم هلته  خدای د قران الکريم  حفظ او قرئت نعمت ور په برخه کړ  چې په همدې دوران کې به زما څخه پټ د جهاد تاوده سنگر ته  دخپلو ملگرو سره هم تللو،لونگ د اوه ٧ کلونو را هيسي په يو اروپاي هيواد سويس کې ژوند کوي.
مختار لونگ دخپلو ښو اخلاقو او ميني له کبله پخپل قوم کې ځانگړی شهرت پيدا کړ چې اوس يې هم ټول مشران او کشران پخپلو مجلسونو کې د ښې بېلگې په څير يادوي.
چاپي اثار
شکمن ترهگر ووژل شو ۲۰۰۶ د لنډو کیسو غورچاڼ
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
په افغانستان کې د ناټو او امريکا د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د ناټو او امريکا د جنگي جنايتونو لړليک به دلته خپرېږي.
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
رازمحمد
رازمحمد چي د ګلبدین په نامه هم پيژندل کيدئ. هغه د افغانستان د غزني ولایت د ګيلان ولسوالۍ د ابراهیم خیل کلي څخه وو. رازمحمد د کندهار د والي زلمي ویسا د ګارډ مولاداد لخوا راوستل سوی وو. هغه په شاوخوا يو اونۍ کې د يوې وړې دولتي دندې څخه د لوړګاټ (د والي د دفتر د پيري کولو دنده په غاړه لرونکي مشر) دنده ترلاسه کړي وه. هغه د لوی مجاهد په نامه هم يادېږي، ځکه چې ويل کېږي چې شايد جنرال عبدالرازق همدې شخص وژلی دی، دا کس د د افغان امنیتي ځواکونو او ناټو په ډزو کې ووژل سو.
رانچي
وېشنيزه:د هند ښارونه
ثنا ساپۍ
ثنا ساپۍ (په انگرېزي: Sana Safi) د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې خبرياله او ويانده ده.هغه په کابل کی دنیا ته راغله،هغی د خپل ژوند زیات وختونه په افغانستان کی په کندهار هلمند او جلال اباد کی تیر کړی او اوس مهال په برتانیا کی اوسیږی
وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
قائد اعظم پوهنتون
د پاکستان په هيواد کې پروت يو پوهنتون دی، دا پوهنتون ددي هیواد په پلازمینه اسلام‌ اباد کې موقعیت لري.
سردارمددخان اسحق زی
سردارمددخان اسحق زی
په افغانستان کې د پاکستان د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د پاکستان د جنگي جنايتونو لړليک به دلته خپرېږي.
عنايت الحق ياسيني
عنايت الحق ياسيني د بي بي سي راډيو د پښتو د څانگې يو وياند او خبريال دی.
وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
فرانک ګریلو
فرانک آنتونی ګریلو په انګلیسي Frank Anthony Grillo) زوکړه ۸ جون ۱۹۶۵م کال یو امریکایي سینماګر دی چې په فراری سریال کې د نیک ساروین په نوم پیژندل کیږي.
په افغانستان کې د ايران د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د ايران د جنگي جنايتونو لړليک به دلته خپرېږي.
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
آيسلنډ پوهنتون
د آيسلنډ په هيواد کې پروت يو پوهنتون دی، دا پوهنتون ددي هیواد په پلازمینه کې موقعیت لري.
انجيل
د مسيحیان په وړاندې بیا د بشارت روحي مفهوم د مسيح علیه السلام بیا راتگ دی. او دهغه د خپل ځان د په دار ځړولو صليباو قربانۍ وړاندې کول، د ټول بشریت د گوناهونو لپاره او بیا د هغه په قبر کې ښخول او بیا په درېیمه ورځ له قبر څخه راپورته کېدل (لکه څرنگه چې د لرغوني پیر العهد القديمد نبوت په کتاب کې راغلي دي. اقرأ (1)رسالة بولس الرسول الاولى الإصحاح 15 والأعداد 1-4.
نور انجیلونه
په نوي پیر عهد جدید کې یو شمېر ناپېژندل شویو انجیلونو نومونه لیدل کېږي چې په لاندې توگه دي:
سرچینې
وېشنيزه:اسماني کتابونه وېشنيزه:نوی پیر وېشنيزه:عيسويت
په افغانستان کې د هند د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د هند د جنگي جنايتونو لړليک به دلته خپرېږي.
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
سيد جيلاني جلان
سید جیلاني جلان (۱۳۶۲ ل ل کال، د پکتيا ولايت) د پښتو ژبې يو تکړه شاعر او ليکوال دی.
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال
هووراه
وېشنيزه:د هند ښارونه
پاتریشا وټینګ
پاتریشا وتینګ په انګلیسي Patricia Wetting) زوکړه ۴ ډسمبر ۱۹۵۱م کال اوهایو.
هانا ارينډ
هانا ارينډ (۱۴ اکتوبر ۱۹۰۶ – ۴ ديسمبر ۱۹۷۵ز کال) يوه سياسي فيلسوفه، ليکواله او د هالکوکاسټ څخه خوندې پاتې شوې وه. د هغې فعاليتونو د شلمې او يو وېشتمې پېړۍ پر سياسي مفکرينو اغېز درلود.
ارينډ د «هانوير» په «لينډن» ولسوالۍ کې په ۱۹۰۶ز کال کې زېږېدلې وه، کورنۍ يې يهودي مذهبه وه. کله چې هغه درې کلنه وه، کورنۍ يې د ختيځې پروشيا پلازمېنې «کونيګزبرګ» ته وکوچېده، تر څو هلته يې د پلار د «سوفيليس» ناروغۍ درملنه وشي. (سوفيليس يو ډول ناروغي ده چې په بدن د دانو په شکل راڅرګندېږي). د هغې پلار «پال ارينډ» په ځوانۍ کې په دې نارغۍ اخته شوی و او ګومان کېږي چې د «ارينډ» د زېږېدو پر مهال مخ په کمېدو وه. کله چې هغه اووه کلنه وه، پلار يې مړ شو. ارينډ په يوه سياسي پرمختګيزې لادينه کورنۍ کې راستره شوې وه. مور يې د ټولنپالو ديموکراتانو لېواله ملاتړې وه. په برلين کې د خپلو ثانوي زده کړو له بشپړولو وروسته، هغې د «مارټين هيډګر» تر سرپرستې لاندې د «ماربرګ» په پوهنتون کې زده کړې وکړې او له مارټين سره يې يوه لنډه معاشقه هم درلوده. هغې په ۱۹۲۹ز کال کې د «هيډلبرګ» په پوهنتون کې د وجودي فيلسوف «کارل جاسپر» تر څارنې لاندې په فلسفه کې د دوکتورا سند تر لاسه کړ او د «مينه او سينټ اګوسټاين» پر موضوع يې لیکنه وکړه.
هانا ارينډ په ۱۹۲۹ز کال کې له «ګوتر سټيرن» سره واده وکړ، خو ډېر ژر د ۱۹۳۰ز ليسزې په اوږدو کې په نازي المان کې له مخ پر وده د يهودو پر ضد توپيري چلند سره مخ شوه. په ۱۹۳۳ز کال کې، اډولف هيټلر واک په لاس کې واخيست، ارينډ د لنډ وخت لپاره د ګيسټاپو (ګيسټاپو د نازي المان پټ پوليس و) له خوا ونيول شوه او بندۍ شوه، تور پرې پورې شو چې په ناقانونه ډول يې په نازي المان کې د يهوديانو د ځورولو په اړه څېړنې کړې دي. له خوشې کېدو وروسته هغه له المان نه وتښتېده او په چيکوسلواکيا او سويټزرلينډ کې اوسېده، وروسته په پاريس کې مېشته شوه. دلته يې د «يوت اليا» (د يهودو يو سازمان و) لپاره کار کاوه، له يهودي ځوانانو سره يې مرسته کوله چې د بریتانيې تر واک لاندې فلسطين ته کډه شي. په ۱۹۳۷ز کال کې يې له «سټيرن»  طلاق واخيست او په ۱۹۴۰ز کال کې يې له «هينريش بلوچر» سره واده وکړ، خو کله چې په ۱۹۴۰ز کال کې المان فرانسه ونيوله، فرانسويانو هغه د يوې بهرنس په نوم ونيوله، سره له دې چې په ۱۹۳۷ز کال کې يې خپل المانی تابعيت خوشې کړی و. هغه وتښتېده او په ۱۹۴۱ز کال کې وتوانېده چې د پرتګال له لارې متحده ايالاتو ته ورسېږي. هغه په نيويارک کې مېشته شوه او د پاتې عمر لپاره يې همدا استوګنځای وګرځېد. هغه ليکواله او مصححه شوه او د یهودي کلتور بيارغونې لپاره يې کار وکړ، په ۱۹۵۰ز کال کې يې امریکايي تابعيت واخيست. په ۱۹۵۱ز کال کې د «د شموليت اصليت» په خپرولو سره، هغه د يوې مفکرې او ليکوالې په توګه مشهوره شوه او له دې وروسته يې يو لړ نور کارونه وکړل. په دې آثارو کې يې په ۱۹۵۸ز کال کې د انسان حالت او تر څنګ يې په ۱۹۶۳ز کال کې «ايچمان په يروشلم کې» او «د انقلاب په اړوند» آثار هم شامل دي. هغې په ډېرو امريکايي پوهنتونونو کې تدريس وکړ، په داسې حال کې چې د ټاکلې مودې لپاره يې دنده وانه اخسته. هغه په ۱۹۷۵ز کال کې په نهه شپېته کلنۍ کې په ناڅاپي ډول د زړه د حملې له امله مړه شوه او خپل وروستی اثر «د ذهن ژوند» يې ناچاپه پرېښود.
د هغې په آثارو کې ډېر موضوعات رانغښتي دي، خو هغه د ځواک او شر د طبيعيت په اړوند د خپلو څېړنو له امله شهرت لري، تر څنګ يې د سياست، نېغ په نېغه ولسواکۍ، واکمنۍ او شموليت په اړه هم لیکنې کړې دي. په عامه اذهانو کې نوموړې د «اډولف ايچمان» د محاکمې په اړوند د مخالفت له امله يادېږي، هغې هڅه وکړه چې تشرېح کړي چې عادي خلک څه ډول په مطلق العنان نظام کې فعال شول، کومه چې ځينو يوه «اپولوجيا» بلله (اپولوجيان له خپل اند يا عمل څخه لیکلې دفاع ته ويل کېږي)، همدا راز د «د بدۍ پابندۍ» جملې له امله يې هم شهرت موندلی. د هغې د فکر لپاره د وقف شويو مجلو او ادارو له خوا د هغې يادونه کېږي، د سياسي فکر لپاره د هانا ارينډ جايزه او د نورو تر څنګ په ټاپو، د کوڅو نومونو او ښوونځیو په نومونو سره هم د هغې ياد ژوندی ساتل شوی دی.
کورنۍ
هانا ارينډ په ۱۹۰۶ز کال کې زېږېدلې وه، اصلي نوم يې «جوانا ارينډ» و، د هغې کورنۍ يوه ارامه و لوستې، آزادخياله الماني يهودي کورنۍ وه چې د هانا د زېږون پر مهال د ويلهيلماين المان د پروشيا په لينډن کې مېشته وه (اوس دا سيمه د هانور برخه ده). د هغې کورنۍ د روسيې سوداګر وو چې د ختيځې پروشيا له پلازمېنې «کونګيسبرګ» څخه راوتلې وه. د ارينډ نيا او نيکه هلته د يهودي سمون د ټولنې غړي وو. د هانا پلرنی نیکه «ماکس ارينډ» (۱۸۴۳-۱۹۱۳) يو پېژندل شوی سوداګر، سیمه ييز سياستوال، د کونيګسبرګ د يهودو د ټولنې یو مشر او د «Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens» (د المانياني يهوديانو لپاره مرکزي سازمان) غړی و. د دې سازمان د نورو غړيو په څېر هغه هم خپل ځان په لومړي سر کې المانی باله، صهيونيستي فعاليتونه يې رد کړل، د ځوان «کورت بلومينفيلډ» (۱۸۸۴-۱۹۶۳ز کلونه) په څېر، څوک به چې د دوی کور ته زيات راته او بيا د هانا پالونکی شو. د ماکس ارينډ د بچيانو له ډلې، پال ارينډ (۱۸۷۳-۱۹۱۳ز کلونه) انجنير و او «هينريټ ارينډ»(۱۸۷۴-۱۹۲۲ز کلونه) يو پوليس و چې بيا يې ټولنيز کارونه پيل کړل.
هانا د پال او مارتا ارينډ (née Cohn)  (۱۸۷۴-۱۹۴۸ز کلونه)يواځينی بچی و، دوی د ۱۹۰۲ز کال د اپريل په يوولسمه نېټه واده کړی و. د هغې نوم د هغې د پلرنۍ نيا په نوم اېښودل شوی و. د هغې نيا «کونز» په اصل کې د نژدې روسي ځمکې (چې اوس لتوانيا ده) څخه کونيزګسبرګ ته په ۱۸۵۲ز کال کې د يهودي ضد فعاليتونو له امله د کډوالې په توګه راغلې وه او دلته يې د چايو د واردونکو په توګه کار پيل کړ؛ د دوی شرکت «جی.اين.کون شرکت»په ټول ښار کې تر ټولو ستر سوداګريز شرکت وګرځېد. دا کورنۍ يوه پېړۍ مخکې له روسيې څخه المان ته رسېدلې وه. د هانا په پراخه کورنۍ کې ډېرې نورې ښځې هم وې چې ميړونه او بچيان يې له لاسه ورکړي وو. د هانا مور او پلار زيات لوستي وو او د هغې د نيا او نيکه په پرتله په سياست کې ډېر چپ لور ته مايل وو. دا ځوانه جوړه پر ځای د دې چې د الماني ديموکراتيګ ګوند غړي شي، له کوم څخه چې د هغه مهال ډېرو ملاتړ کاوه، د ټولنيز ديموکراتيک غړيتوب يې خپل کړ. پال ارينډ په البرټاين (د کونيګزبرګ پوهنتون) کې زده کړې کړې وې. که څه هم د يو انجنير په توګه يې کار وکړ، له کلاسيکو سره په خپله مينه يې وياړ کاوه. هغه يو ستر کتابتون راټول کړی و چې هانا په هغې کې ورکه وه. «مارتا کون» يوه موسيقاره وه او په پاريس کې يې درې کاله زده کړې کړې وې.
د دوی د واده په لومړيو څلورو کلونو کې، دا کورنۍ په برلين کې واوسېده، چېرې چې دوی له سوسياليستي مجلې « Sozialistische Monatshefte» څخه ملاتړ کاوه. د هانا د زېږون پر مهال، د برېښنايي انجنيرۍ يوه شریک «پال ارينډ» ته په لينډن کې دنده ورکړه او دلته دوی د مارکيټ څلور لارې (Marktplatz) په يو لرګين کور کې اوسېدل. د ارينډ کورنۍ په ۱۹۰۹ز کال کې يو ځل بيا کونيګزبرګ ته کډه شوه، ځکه چې د پال روغتیايي حالت ډېر خرابه و. د هانا پلار د «سايفيليس» له مزمنې ناروغۍ ځولرېدو او په ۱۹۱۱ز کال کې د کونيګزبرګ په رواني روغتون کې بستر کېدو ته اړ شو. د کلونو لپاره هانا اړ وه چې د پيداښتي سايفيليس ناروغۍ WR معاینات وکړي. هغه د ۱۹۱۳ز کال د اکتوبر په دېرشمه نېټه مړ شو، په داسې حال کې چې هانا اووه کلنه وه او مور يې د هغې پالنه پيل کړه. دوی په « Tiergartenstraße 6» د هانا د نیکه په کور کې و اوسېدل، کوم چې له کونيګزبرګ ټيرګارټين سره نژدې يوه ښېرازه کوڅه وه، دې سيمې په «هوفن» کې موقعيت درلود چې تر ډېره په کې يهوديان ميشت وو. که څه هم د هانا مور او پلار غیر مذهبيان وو، دوی خوشحاله وو چې ماکس ارينډ هانا د يهوديانو عبادت ځای ته بوځي. هغې همدا راز له يهودي مذهبي حاخام «هرمن وګيلسټاين» څخه مذهبي زده کړې تر لاسه کړې، څوک چې د همدې موخې لپاره د هغې ښوونځې ته راته. په همدې وخت کې کشرې هانا ټينګار کاوه ،چې کله پېغله شي، نو هيله لري چې له همدې حاخام سره واده وکړي. د هغې کورنۍ په داسې دايرو کې په خوځښت وه چې ډېر پوهان او مسلکيان په کې وو. دا د لوړو معيارونو او ارمانونو يوه لوړه ټولنيزه  دايره وه.
د پنجشیر عملیات (د افغان – شوروي جګړه)
د پنجشیر عملیات (په روسي: Панджшерские операции) د ۱۹۸۰ زکال څخه تر ۱۹۸۵ زکال پورې د شوروي ځواکونو او د احمدشاه مسعود تر قوماندې لاندې د افغان مجاهدینو ترمنځ د جګړو لړی ته ویل کېږي. د دغو عملیاتو موخه د ۱۹۸۰مې لسیزې پر مهال د افغان شوروي جګړې په ترڅ کې د افغانستان د ستراتیژیکې پنجشېر درې د کنټرول ترلاسه کول و.
د تر سره شوو نهو عملیاتو په ترڅ کې د شوروي اتحاد د ځواکونو بریدونه لامل وګرځېدل چې په منظمه بڼه مجاهدین له دغې درې څخه وباسي، خو د شوروي ځواکونو له وتلو څخه به ډېر ژر وروسته دوی بېرته درې ته دننه شول.
یو ستراتیژیک هدف
د پنجشیر دره د کابل شمال لوري ته په ۷۰ کیلومترۍ فاصله کې د هندوکش د غرونو په لړۍ کې د سالنګ لارې ته څېرمه موقعیت لري، د سالنګ لاره کابل د افغانستان له شمالي ولایتونو او له هغه ځایه له ازبکستان سره نښلوي چې هغه مهال د شوروي اتحاد برخه و. د ۱۹۷۹ زکال په جون میاشت کې د احمدشاه مسعود په مشرۍ پاڅون لامل وګرځېد چې ټول دولتي ځواکونه له دغې درې ووزي او دره د چریکي جنګیالیو په یوه مرکز واوړي. له دغه ځایه د مجاهدینو ډلو د شوروي په هغو کاروانونو مکرر بریدونه کول چې په افغانستان کې یې د دغه هېواد د څلوېښتم پوځ لپاره تدارکات برابرول. د سالنګ لاره په یوه خطرناکه سیمه بدله شوې وه او هغه شوروي موټر چلونکي چې په بریالیتوب سره به له دغې لارې تېرېدل جوایز به ورکول کېدل. د شوروي ځواکونو په تدارکاتي سیسټم باندې فشار لامل وګرځېد چې شوروي قوماندانان اړ شي یاغیان له دغې درې وشړي.
مسعود یوازې د بریتانیا د استخباراتی ادارې یا MI6 ملاتړ له ځان سره درلود په دې سره هغه کولای شول اطلاعات د مخابرې پر مټ ترلاسه او هغه تر خپلو قوماندانانو وروسوي څو د شوروي د هر ډول برید څخه له وړاندې خبر وي. د بریتانیا د استخباراتي ارتباطاتو قومانداني چې مرکزي دفتر یې په چلتنهام ښار کې و په دوامداره بڼه یې د شوروي د جګړه ییزو پلانونو اړوندې اړیکې اورېدې او له ژباړې وروسته به یې له افغانانو سره شریکولې. MI6 به هر کال دوه استخباراتي افسران او همدارنګه نور روزونکي له مسعود او د هغه له جنګیالیو سره د کار کولو په موخه لېږل. MI6 همدارنګه مرسته کوله چې د شوروي اتحاد تخریب شوې چورلکې د مجاهدینو د ګټنې په موخه ترمیم کړي.
پنجشېر I- III
په پنجشیر کې د شوروي اتحاد لومړني عملیات د ۱۹۸۰ زکال په اپرېل میاشت کې ترسره شول چې افغانستان ته د شوروي د پوځونو له راتګ څلور میاشتې وروسته و. په دغو عملیاتو کې د شوروي ځواکونو دریو پیاده او ځمکنیو ډلګیو ونډه لرله چې څلورمه ډلګۍ یې د تورن لئونید خاباروف تر قوماندې لاندې د هوايي بریدونو د ګارد ۵۶م ټولی و؛ همدارنګه ۱۰۰۰ تنو افغان امنیتي ځواکونو هم د شوروي ځواکونو ملتیا کوله. د دغو عملیاتو عمومي قوماندان جنرال پچوی و.
د شوروي استخباراتي سرچینو پر بنسټ په دغه عملیاتو کې د مجاهدینو شمېر ۱۰۰۰ تنه و خو افغان سرچینو بیا ۲۰۰ تنه ښود. هغوی د درې پر لور مخکې تګ درلود او له یوې نښتې وروسته یې بازارک ونیو. خاباروف په دغه جګړه کې په مټ باندې د لګېدو له امله ټپي شو. په دغو څلور ورځنیو عملیاتو کې شوروي ادعا وکړه چې یاغیانو ته یې پریمانه تلفات اړولي، خو د ندای جهاد په نامه د مجاهدینو اخبار د مړو شمېره څلورتنه اعلان کړه.
په پنجشیر دره کې د ۱۹۸۰ زکال وروستي عملیات د ډسمبر په ۱۲مه نېټه پیل شول. دره د شدیدو هوايي بریدونو لاندې ونیول شوه چې له امله یې ۱۰۰ ملکي وګړي او ۱۵ مجاهدین ووژل شول. د روخې کلی بالاخره د ډسمبر په ۲۷مه له مجاهدینو پاک کړای شو او دوه ورځې وروسته عملیات پای ته ورسېدل؛ له دې سره بیا هم د دغې درې ډېره برخه د یاغیانو په واک کې پاتې شوه.
پنجشیر V – د ۱۹۸۲ زکال د مۍ ۱۶مه
په ۱۹۸۲ زکال کې مسعود د خپلو ځواکونو شمېر ۳۰۰۰ تنو ته رسولی و، همدارنګه له ګاونډیو سیمو څخه مجاهدینو هم کولای شو د هغه مرستې ته راودانګي. دوی په لوړو څوکو او تنګو لارو ته په نږدې کې د سنګرونو په جوړولو سره د درې دفاعي وړتیا لا زیاته کړه. همدارنګه په غرونو کې له شته غارونو څخه یې د ډیپوګانو او پټن ځایونو په توګه ګټنه کوله.
د دغه پړاو لومړني لوی عملیات د ۱۲۰۰۰ افغان او شوروي سرتېرو له خوا چې قومانداني یې جنرال نورات تر- ګریګوریانتس کوله ترسره شول. دوی له ځانه سره ۳۲۰ زرهي وسایط، ۱۵۵ توپونه او ۱۰۴ چورلکې او ۲۶ بم غورځونکې الوتکې لرلې. د دغو عملیاتو پلان په پټه توګه د څلوېښتم پوځ د ډېر کم شېر افسرانو له خوا برابر شوی و چې د مجاهدینو د غافل کولو په موخه یې داسې ښووله چې د دوی پلان په غوربند درې باندې دی. د دغه پلان واقعي موخه د افغان ځواکونو چارواکو ته هم وښودل شوه چې د هغوی په ډله کې د مجاهدینو ملاتړي هم و، همدا و چې پلان مجاهدینو ته افشا شو.
اصلي برید د مۍ د ۱۶مې نېټې په شپه د شدیدې بمبارۍ او د توپونو له ویشتو وروسته پیل شو. په داسې حال کې چې د زرهي موټرو ډلګۍ درې ته په غځېدلې لار کې د مجاهدینو په پټن ځایونو بریدونه کول د هغوی هوايي ځواک د مجاهدینو د اصلي دفاعي مراکزو پر لور وړاندې ولاړ. په ټولیزه توګه ۴۲۰۰ تنه سرتېري له پاکستان سره تر پولې پورې د مجاهدینو د ستراتیژکو برخو د نیولو په موخه درې ته ولېږدول شول څو د هغوی تدارکاتي لارې قطع کړي. په یو شمېر برخو کې جګړه شدیده وه: هغه مهال چې د شوروي یوه پراشوټي ډلګۍ د روخې په ختیځ کې راکښته شوه په چتکۍ سره د مجاهدینو له خوا کلابنده شوه او پام وړ ځاني زیان یې ورته واوړه. دغه کلابند سرتېري د جګړن آشف په رهبرۍ د زرهي موټرو د یوه ټولي په رسېدو له محاصرې وویستل شول چې په ډېرې سختۍ سره د مجاهدینو له دفاعي مراکزو راتېر شوی و او په دې سره یې روخه ونیوله. د دغو چارو له امله آشف ته د شوروي اتحاد د اتل لقب ورکړل شو.
پنجشیر VI – اګست – سپټمبر ۱۹۸۲ زکال
شپږم عملیات یو لړ هغه له منځه وړونکي عملیات و چې د زرهي وسایطو د واحدونو او سپتسناز هوايي واحدونو له خوا په پنجشیر کې د دوی له اډو څخه د مجاهدینو د پټن ځایونو د له منځه وړو په موخه پیل شول. په دغه عملیاتو کې هغه کلي کلک بمبارد شول چې شک پرې شتون درلود چې یاغیانو ته ځای ورکوي. په بمبارد کې Tu-16 الوتکو هم برخه لرله چې د شوروي اتحاد څخه یې الوتنې کولې. هوايي ځواک د لټون او له منځه وړو عملیات ترسره کول او د مسعود یو شمېر ګرځنده واحدونه یې محاصره او له منځه یووړل. له دې سره د مجاهدینو تلفات کم و او د دغو عملیاتو ډېر زیان ملکي وګړو وزغمه؛ همدا و چې ډېری وګړو له درې څخه تېښته غوره وبلله.
په افغانستان کې د حزب اسلامي د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د حزب اسلامي د جنگي جنايتونو لړليک به دلته خپرېږي.
د پنجشیر عملیات (د افغان – شوروي جګړه)
پنجشیر VII – د ۱۹۸۴ زکال د اپرېل له ۱۹ مې نېټې څخه تر سپټمبر میاشتې
د ۱۹۸۴ زکال په فبروري میاشت کې کنسټانټین چرنینکو د یوري آندروپوف پر ځای د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند عمومي منشي شو. په داسې حال کې چې آندروپوف د اوربند ملاتړی و خو د بریژنف شاګرد، چرنینکو بیا باوري و چې چریکي جنګیالي باید د پوځي اقدام پر مټ له منځه یووړل شي، هغه نظر چې نوموړي د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت له ولسمشر ببرک کارمل سره هم شریک کړ. له همدې امله نوي عملیات طراحي شول چې د کارمل په خبره باید قاطع او بې رحمانه وي او له امله یې د مجاهدینو ټول مرکزونه له منځه ولاړ شي او هلته استوګن ټول کسان ووژل شي. دا تر نن ورځې پورې په دغه سیمه کې تر ټولو لوی عملیات دي.
په افغانستان کې د حزب اسلامي د جنگي جنايتونو لړليک
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
د پنجشیر عملیات (د افغان – شوروي جګړه)
پنجشیر VII – د ۱۹۸۴ زکال د اپرېل له ۱۹ مې نېټې څخه تر سپټمبر میاشتې
ورته مهال یو شمېر هغو شورویانو چې د آندروپوف پلویان و او له دغې پالیسۍ سره یې مخالفت درلود مسعود ته یې د دغه برید اړوند خبرداری ورکړ. د دغې مخکنۍ خبرتیا او همدارنګه په افغان دولت کې د اجنټانو په مرسته هغه د شوروي د نقشو څخه بشپړ انځور درلود او کولای یې شو ورسره مقابله وکړي. د ملکي وګړو له تلفاتو څخه د مخنیوي په موخه د پنجشېر ۳۰ زره استوګن کسان (چې له جګړې وړاندې دغه شمېره ۱۰۰ زره تنه وه) خوندي ځایونو ته ولېږدول شول. یوازې برید کوونکې ډلې پاتې شوې څو د شوروي د مخکې تګ مخه ونیسي. ټول سړکونه، کلي او د چورلکو د ناستې ځایونه په ماینونو فرش شوي و. دغه ټول چمتووالي په پټه سره ترسره شول او یو نمایشي حرکت یې په عنابه کې د شورویانو یوې پوستې ته څېرمه ترسره کړ څو هغوی ته چل ورکړي چې ګویا دوی د یو عادي چمتوالي په حالت کې دي.
په دغو عملیاتو کې ۱۱ زره شوروي سرتېرو او ۲۶۰۰ افغان سرتېرو د شوروي مارشال سرګی سوکولوف تر قوماندې لاندې ونډه لرله چې د ۲۰۰ الوتکو او ۱۹۰ چورلکو له خوا یې ملاتړ کېده. د اپرېل په ۲۲مه د Tu-16، Tu-22M، Su-24 الوتکو پر مټ له دوه ورځو بمبار وروسته دوی په چټکۍ سره په دغه دره کې مخکې تګ وکړ.
دغه عملیات د شوروي اتحاد لپاره تر یوې کچې بریالي و – یو شمېر هغه بنسټیز دفاعي جوړښتونه چې د ۱۹۸۲ زکال څخه تر ۱۹۸۳ زکال پورې د اوربند پر مهال جوړ شوي ونړول شول. ببرک کارمل هم د یوه تبلیغاتي اقدام په توګه پنجشیر ته ولاړ چې د یوې مودې لپاره خوندي سیمه ګرځېدلې وه. له دې سره ډېر ژر مالومه شوه چې د مسعود ډیری ځواکونه له عملیاتو وړاندې تښتېدلي و او کولای شي له خپلو ځورونکو تکتیکونو څخه بیا کار واخلي.
پنجشیر VIII – سپټمبر ۱۹۸۴ زکال
اتم برید د اووم برید دوام و چې تر ډېره په کې هوايي ځواک ونډه لرله.
پنجشیر IX – د ۱۹۸۵ زکال د جون ۱۶مه
نهم برید په پیشغور کې د افغانستان د دولتي ځواکونو د اډې د له منځه وړو په غبرګون کې وشو چې د دغه برید پر مهال د مسعود ګرځنده ډلو ۵۰۰ تنه دولتي سرتېري ونیول چې ۱۲۶ تنه یې افسران و او د افغان پوځ یو ډګروال یې هم وواژه. بندیان یې غرونو ته له ځانه سره بوتلل چې بیا یې وروسته ادعا وکړه چې هغوی د شورويانو په هوايي بمبار کې وژل شوي، هغه ادعا چې لا هم مشکوکه پاتې ده.
د نیالګیو څانګې پرې کونه
تړلې لیکنې
ونه نیالګي
دهلی پوهنتون
د هند په هيواد کې پروت يو پوهنتون دی، دا پوهنتون ددي هیواد په پلازمینه نوي ډيلي کې موقعیت لري.
جمعه ګل مجاهد
ښاغلی جمعه گل مجاهد سره له دې،چي په سترگو معيوب دئ بياهم په ژوند کي ناهيلی نه دئ او دژوند هره چاره په خورا غيرت پرمخ وړي او له دغه ژونده خوند اخلي،د مجاهد صاحب شاعري يوبل څه دي،چي انسان ورته په حېرانتيا پاته کېږي او ډېری شعرونه يې له حالاتو او عشقه رنگ اخلي، د ده شعرونه ټوله په ياد دي ،چي پر خورا قوي حافظې يې دلالت کوي تاسو يې دغه لاندي غزل وگورئ،چي ناهلي معيوب ته څه پکښي وايې! غزل: زما آتله زما ځان معلوله زه دي ترتا سمه قربان معلوله
گوره په ژوند کي ،چي ناهيلی نه سې په ځان باور ولره گران معلوله
په خپلو مټوکي دي زور پيداکړه ځلانده لمر سه پر جهان معلوله
وچاته تمه دغيران مه کوه په خپله وگټه غيران معلوله
زه مجاهد،چي ستا په ننگ وياړمه دقدر وړ يې قدر دان معلوله شاعر:جمعه گل مجاهد
اينو
ژبه
اينو ژببه په مړه کېدو ده ځکه د دې وياندان د سلو نه کم دي
مذهب
اينوگان په "کموي" کې گروہ لري. د دوی مخې په چاپېريال کې هر څه يو "کاموي" يا سا لري.
سرچينې
وېشنيزې: وگړپوهنه
په افغانستان کې د جمعيت او شورای نظار د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د جمعيت او شورای نظار د جنگي جنايتونو لړليک به دلته خپرېږي.
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
رګی لی
رجی لی یاهم (رګګی لی) په انګلیسي Reggie Lee) زوکړه اکتوبر ۱۹۷۴م کال یو فلیپینی امریکایي سینماګر دی چې په فراری سریال کې یې له سازمان نومی ډلی سره کار کوه.
نېګاګي، انګولا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> نېګاګي د اوبېبګه په ولایت کې یو ښار دی چې د انګولا هېواد کې موقعیت لري ، چې په 2009 مېلادي کال کې یې 37,622 تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:انګولا وېشنيزه:افريقا وېشنيزه:افريقايي هېوادونه وېشنيزه:افريقايي ښارونه وېشنيزه:افریقایي اتحادیه
په افغانستان کې حزب وحدت گوند د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې حزب وحدت هم په جنگي جرمونو کې ښکېل و او يو شمېر جنگي جنايتونه يې کړي. دلته به د حزب وحدت د گوند جنگي جنايتونه خپرېږي.
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
د اروپا د بشري حقونو محکمه
د اروپا د بشري حقونو محکمه ECHR یا ECtHR چې د ستراسبورګ محکمې په نوم هم پېژندل کېږي د اروپا د شورا یوه نړیواله محکمه ده چې د بشري حقونو په اړه د اروپا میثاق تفسیر کوي. محکمه هغه غوښتنلیکونه څېړي چې ادعا کوي د یو متعهد هېواد په میثاق کې له ذکر شويو یوه یا ډېرو بشري حقونو نه یا د هغه اختیاري پروتوکولونو نه چې یو هېواد یې غړی وي، سرغړونه کړې وي. د بشري حقونو په اړه د اروپا میثاق د "ECHR" لومړیو حروفو په وسیله هم مشخص کېږي. محکمه د فرانسې په ستراسبورګ کې موقعیت لري.
یو فرد، د افرادو یوې ډلې، یا یو یا ډېرو نورو متعهد هېوادونه کولی شي غوښتنلیک وسپاري. محکمه کولی شي د احکامو سربیره مشورتي نظرونه هم صادر کړي. دغه میٍثاق د اروپا د شورا په چوکاټ کې تصویب شو او  ټول ۴۷ غړي هېوادونه یې د کنوانسیون متعهد غړي دي. د قضايي تفسیر لپاره د محکمې لومړنۍ وسیله د ژوندي سند اصل دی، په دې معنی چې کنوانسیون د اوسنیو شرایطو په رڼا کې تفسیر شوی.
نړیوال حقوق پوهان ECtHR  په نړۍ کې د بشري حقونو ترټولو اغېزمنه نړیواله محکمه بولي. سره له دې محکمه د هغو احکامو چې د متعهدو اړخونو له خوا نه پلي کېدل او همدارنګه د قضیو د حجم مدیریت توازن او ورته لاسرسی له ننګونو سره مخ وو.
تاریخچه او جوړښت
ملګرو ملتونو د بشري حقونو نړیواله اعلامیه د ۱۹۴۸ زکال د ډسمبر په ۱۰ نیټه تصویب کړه چې موخه یې په هغه کې د مندرجو حقونو نړیوالې پېژندنې ته وده ورکول دي څو د بشري حقونو ساتنه په نړیواله کچه پیاوړې کړي.
د اروپا شورا په لندن کې د ۱۹۴۹ زکال د مې میاشتې په ۵ جوړه شوه، د شورا غړي په دې نظر دي چې د ملګرو ملتونو اعلامیه هڅه کوي د نړیوالې او اغیزمنې پېژندنې او په هغه کې د مندرجو حقونو پلي کېدل تضمین کړي.
دغه محکمه  د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون د ۱۹ مادې پر بنسټ د ۱۹۵۹ زکال د جنورۍ په ۲۱ کله چې د اروپا شورا د پارلماني اسمبلۍ له خوا یې لومړني غړي وټاکل شول، جوړه شوه. په پیل کې د بشري حقونو اروپايي کمېسیون له خوا محکمې ته  لاسرسی محدود وو چې په ۱۹۹۸ ز کال کې لغوه شوه. محکمې د خپلو لومړیو کلونو په ترڅ کې فعالیت کم وو او د قضیې ډیر قوانین یې نه وو راټول کړي، لومړی یې په ۱۹۶۸ ز کال کې د اتریش پر وړاندې په نیومیسټر کې سرغړونه وموندله. کنوانسیون محکمه مؤظفه کوي چې د کنوانسیون او د هغو پروتوکولونو په اړه د متعهدوهېوادونو له خوا د ورکړل شویو ژمنو د رعایت ډاډ ورکړي، یعنې د اروپا شورا په غړو هېوادونو کې د اروپا کنوانسیون اجراء او پلي کول تضمینوي.
د اروپا د شورا د محکمې په توګه
د اروپا د بشري حقونو محکمه چې د بشري حقونو په اړه د اروپا کنوانسیون پلی کوي، د اروپا د شورا ترټولو غوره پېژندل شوې اصلي برخه ده. د اروپا شورا CoE (فرانسوي: Conseil de l'Europe, CdE  ) یو نړیوال سازمان دی چې د دویمې نړیوالې جګړې په پیل کې د بشري حقونو، ډیموکراسۍ او د قانون واکمنۍ د ملاتړ لپاره په ۱۹۴۹ ز کال کې تاسیس شوی، ۴۷ غړي هېوادونه لري، د نږدې ۸۲۰ مېلیونه نفوس سره او د نږدې ۵۰۰ مېلیونه یورو کلنۍ بودیجې سره فعالیت کوي.
دغه سازمان د اروپایي ټولنې  EU د ۲۷ هېوادونو نه بېل دی، که څه هم ځینې وختونه د هغې سره غلطي کېږي، یو څه د دې لپاره چې EU د اروپا اصلي بیرغ منلی چې د اروپا شورا لخوا په ۱۹۵۵ کال کې رامنځته شوی او همدارنګه د اروپا ملي ترانې لپاره. تر اوسه هېڅ هېواد د اروپا شورا له غړیتوب پرته له اروپايي ټولنې سره نه دی یوځای شوی. د اروپا شورا د ملګرو ملتونو رسمي څارونکې ده.
عبدالله بختانی خدمتگار
سرڅېړونکی عبدالله بختانی خدمتگار (په انگرېزي:Abdullah Bakhtanai Khedmatgar) (زوکړه د ۱۳۰۴ لمريز لېږدي کال د چنگاښ ۱۰، د ننگرهار ولايت، د سره رود ولسوالۍ-مړینه د ۱۳۹۶ ل ل کال د کب ۵، پيلنۍ، کابل) د افغانستان يو پښتون او پښتو ژبی ليکوال، شاعر او ژورناليست وو. هغه په دری ژبه هم اثار کښلي دي.
زده کړې
عبدالله بختاني خدمتگار د ۱۳۰۴ لمريز لېږدي کال د چنگاښ پر ۱۰ د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ په چارباغ صفا کلي کې زېږېدلی دی. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل کور کې له خپل مور او پلار نه پيل کړي او بيا يې له نورو استادانو څخه عربي ديني علوم، فقه، تجويد، تفسير، حديث، اصول فقه، اصول حديث، عقايد، ميراث، صرف و نحوه، بديع، بيان، معاني، حکمت او منطق د ننگرهار او کابل په ولسي مدرسو کې، د کابل عربي دارالعلوم د نصاب په معيار لوستي او د مولوي درجې ته رسيدلى دى. تر دې وروسته يې بيا فارسي او عربي ادبيات، پخوانى طب او د رياضي درسونه د هماغه وخت د ولسي مدرسو په معيار سرته رسولي دي. تاريخ، جغرافيه، فزيک، کيميا او بيالوژي يې د بکلوريا په معيار په شخصي توگه مطالعه کړې دي. په فلسفه، ټولنپوهنه، سياست او سيکالوژۍ کې يې پراخه مطالعه کړې وه.
د ديني علومو، ادبياتو، طب او رياضي په برخه کې يې له نامتو او پېژندل شويو استادانو نه زده کړې ترلاسه کړې، چې د ځينو نومونه يې داسې دي: خپل مور او پلار، د سره رود د قلعه نو حاجي ملا مدد، د چهار باغ صفا د حضرت صاحب د جامع جومات خطيب ملا محمد حفيظ، د حضرت صاحب د جومات د حافظانو د مدرسې مشر استاد حافظ ملک، د جناب نقيب صاحب طبيب د علي خيلو ملا عبدالغني، د سره رود د شمسه پور مولوي عبدالله جان، د خوگياڼو د نکړخيلو د جامع جومات خطيب مولوي مير عبدالواحد، لوگرى ملا عبدالودود معلم، د قاسم يکه ميرانو مولوي امين گل، د لغمان د تيرگړيو د پشه يي کلي اوسېدونکى مولوي عبدالرحيم، د لغمان مولوي فيض الله، د جناب نقيب صاحب خليفه او د هغه د زامنو استاد مولوي محمد سعيد سرروضه وال او ځينې نور.
بختاني خدمتگار انگريزي ژبه تر څلورم ريډره پورې د پغمان له ښاغلي محمد عمر قريشي معلم سره لوستې ده. په پښتو ژبه کې يې څوک استاد نه درلود او خپله د خپل ځان ښوونکى وو. په پښتو شعر او ادب کې يې لارښود استادان، استاد گل پاچا الفت، استاد قيام الدين خادم، استاد صديق الله رښتين او استاد عبدالروف بېنوا ول. هغه په روسي ژبه پوره بلديت درلود. له ۱۹۶۳ - ۱۹۶۴ ز. کال پورې يې د مسکو ښار د لومونوسوف په دولتي پوهنتون کې د روسي ژبي او ادبياتو زده کړه تر لاسه کړه او د ژبې د تدريس او درسي موادو د تيارولو د ميتود په برخه کې يې ډيپلوم واخيست. د ژباړې د ميتود کورس يې هم هماغلته په برياليتوب پاى ته ورساوه.
دندې
عبدالله بختاني خدمتگار د خپل ژوندانه ډېره برخه د هېواد په علمي، تعليمي، څيړنيزو، ادبي، ژورناليستي او ملي خدمتونو کې تيره کړې ده. په دې لړ کې ٢٣ کاله په پښتو ټولنه او ١٤ کاله په علومو اکاډمۍ کې په علمي څيړنيزو فعاليتونو بوخت پاتې شوى دى. هغه د ١٣٢٥ ل. کال د وري په ۱۰ مه د دولت د ماموريت لړۍ د ننگرهار ولايت د پوهنې مديريت د ١١ مې رتبې مامور په توگه پيل کړى. په ١٣٢٦ ل. کال د ننگرهار د مطبوعاتو په مديريت کې د ننگرهار ولايت د مرکز د مامورينو د پښتو کورسونو د استاد په حيث مقرر شو؛ دغه کورسونه رسماً د پښتو ټولنې پورې مربوط ول. د ١٣٣١ ل. کال د زمري په مياشت کې د زېري جريدې مسئول مدير او د پښتو ټولنى مسلکي غړى شو. د ١٣٣٤ ل. کال نه تر ١٣٣٩ ل. کال پورې په ترتيب سره د ننگرهار د مطبوعاتو د مديريت مرستيال او د پښتو کورسونو آمر وو، چې په پښتو ټولنې پورې يې اړه درلوده. د ننگرهار مجلې مسئول مدير، د مطبوعاتو د مستقل رياست د نشراتو د رياست مسلکي غړى، د ننگرهار د مطبوعاتو لوى مدير او د ننگرهار ورځپاڼې مسئول چلوونکى او بيا دوهم ځل د ننگرهار مجلې مسؤول مدير په توگه يې دندې تر سره کړې دي. په ١٣٣٩ ل. کال کې د پښتو ټولنې مسلکي غړى شو. د دغې ټولنې د ادبياتو لوى مدير او بيا د رئيس مرستيال شو او په ١٣٥٤ ل. کال کې يې د څيړندوى علمي درجه تر لاسه کړه. وروسته يې په اطلاعاتو او کلتور وزارت کې د هيواد ورځپاڼى مسئول مدير، د پښتو د پراختيا او پرمختيا د ادارې آمر، د خلکو د فرهنگ (فولکلور) د ادارې آمر، د پکتيا د مجلې مسؤل مدير، د هېواد ورځپاڼى د رئيس او سرمحرر په توگه يې دندې تر سره کړې. په ١٣٦٤ ل. کال کې د افغانستان د علومو اکاډمي علمي غړى شو. دوه کاله د علومو اکاډمۍ د غړيتوب سره د افغانستان د ليکوالو ټولنې د رياست مرستيال او لومړى منشي وو. بيا د علومو اکاډمۍ د علمي غړي په توگه پاتې شو. په ١٣٧٣ ل. کال کې متقاعد شو. عبدالله بختانی خدمتگار د پورته يادو شويو دندو تر څنگ وخت په وخت په ښوونځيو او کورسونو کې د پښتو، دري او عربي ژبو تدريس هم کړى او د کابل پوهنتون د ادبياتو د پوهنځي د پښتو ادبياتو د تاريخ د استاد په توگه يې خدمت کړى دى. په ١٣٨٢ ل. کال کې يو څه موده د افغان يووالي د اونيزې مسؤل مدير وو او په هماغه کال د علومو اکاډمۍ د ضرورت له مخې يې تقاعد رفع او د ١٣٨٥ ل. کال د وږي مياشتې تر پيله پورې يې د دې اکاډمۍ د مشر علمي غړي په توگه خپلو علمي دندو ته دوام ورکړ او بيا تقاعد شو. د استاد وروستۍ دولتي رتبه مافوق وه. استاد په ١٣٥٥ ل. کال کې د پښتو ټولنې لخوا د څيړندوى علمي درجه تر لاسه کړه، وروسته د علومو اکاډمئ لخوا دغه علمي درجه د سر څېړونکي په علمي درجه واوښته او په همدې درجه ومنل شو، چې دغه درجه د پوهنتون د پوهاند يا پروفيسر له درجې سره معادله ده.
چاپ شوي نښيرونه يې
۳- اراده (روحيات)، د پروفيسر غلام حسن مجددي له دري ليکنې نه ژباړل شوی او د آريانا دايرة المعارف د يو شمير نورو ليکنو ژباړه، د ١٣٣٢ ل ل کال چاپ.
۵- د زړه راز، د شعرونو لومړۍ ټولگه، د ١٣٣٥ ل ل کال چاپ.
۷- ميرزا عبدالرحيم رحيمي (احوال و اشعار) بزبان درى، د ١٣٣٥ ل ل کال چاپ. چاپ دوم با افزونى ها ١٣٨٠ ل ل.
۸- پښتني خويونه، ادبي ټولنپوهنيزه څېړنه، د ١٣٣٥ ل ل کال چاپ.
۹- د ملنگ جان خوږې نغمې، ټولونه، سمون، سريزه او ترتيب، د ١٣٣٥ ل ل کال چاپ. دويم چاپ له زياتونو سره ١٣٤٨ ل ل.
۱۰- خوږې ترخې، د ادبي او انتقادي نثرونو ټولگه، د ١٣٣٦ ل ل کال چاپ.
۱۱- سيدو ملنگ، موزيکال اصلاحي ډرام په څلورو پردو کې، په ننگرهار نندارې کښې ښودنه، د ١٣٣٨ ل ل کال چاپ، په کابل کې پر ١٣٤١ ل ل کال چاپ.
۱۲- علمي آزمېښتونه په ساده وسايلو، ساينسي درسي مرستيال، د موريس پارکر ليکنه، د استاد غلام علي آيين له دري ژباړې پښتو شوی، د ١٣٤١ ل ل کال چاپ.
۱۳- راز (د شعرونو دويمه ټولگه)، د ١٣٤٢ ل ل کال چاپ.
۱۴- پښتو کلي څلورم ټوک، درسي، د ١٣٤٥ ل ل کال چاپ.
۱۵- شرنگ (د شعرونو درېيمه ټولگه)، د ١٣٤٦ ل ل کال چاپ.
۱۶- معاصر اديبان، تذکره، د ١٣٤٧ ل ل کال چاپ.
۱۷- تور بريښ، د پښتنو ملي تاريخي شفاهي سندرې، ټولونه، ترتيب او سريزه، د ١٣٤٧ ل ل کال چاپ. دويم چاپ ١٣٨٧ ل ل.
۱۸- پښتو لنډې کيسې، د لنډو داستانونو ټولگه، د ١٣٤٧ ل ل کال چاپ.
۱۹- د خوشحال خان خټک رباعيات، د اکادميک متن جوړونه، له ملگرو سره، د ١٣٤٩ ل ل کال چاپ.
۲۰- د پښتو ټولنې رئيسان او غړي (تذکره)، د ١٣٤٦ ل ل کال چاپ.
۲۱- ابر بهارى، د دري شعرونو ټولگه، د ١٣٥١ ل ل کال چاپ.
۲۲- مرغلرې، د ادبي نثرونو ټولگه، د ١٣٥١ ل ل کال چاپ.
۲۳- د پښتو پت، د لنډو داستانونو ټولگه، د ١٣٥٢ ل ل کال چاپ.
۲۶- پښتانه شعراء، څلورم ټوک، تذکره، د ١٣٥٧ ل ل کال چاپ. ۲۷- د افغانستان سفر، له روسي نظم څخه پښتو منظومه ژباړه، د ١٣٥٧ ل ل کال چاپ.
۲۸- پښتو چاپي آثار، ټولونه، اوډنه او سريزه، د ١٣٥٧ ل ل کال چاپ.
۳۰- څورب او خوار، له روسي څخه د انتون چيخوف د داستانونو ژباړه، د ١٣٥٩ ل ل کال چاپ.