cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لرغونپوهنه
په افغانستان کې د کار او زيار په نتيجه کې را ښکاره شوه چې دا هيواد يو ډير لرغونی هيواد دی او له زرگونو کالو راهيسي په لومړنيو انسانانو اباد او په خپله منطقه کې د يو شمير زړو تمدنونو ، عقايدو ، اجتماعي سيستمونو ، هنري مکتبونو او مقتدرو امپراتوريو د منځته راتلو ، انکشاف او پراختيا مرکز گڼل کېږي. د نورو هيوادونو تاريخي ابدات زياتره د ځمکې پر سر په خپل ځای کې لا تر اوسه پوري په هم هغه رنگ ولاړدي ، خو په افغانستان کې د تاريخي ابداتو يو لږ شمير دلته تر سترگو کېږي ، او نور ټوله ترځمکې لاندي پټ پراته دي. دا ځکه چې افغانستان د خپل اوږده تاريخ په ترځ کې د مهاجمينو ، متعارصينو او يرغلگرو په لاس څو ځله وران ويجاړ شو يدی او زياتره ابدات يې له خاوروسره خاوري شوي ، نو ځکه نن له سترگو پټي او څوک يې نه ويني.
په تيره بيا د افغانسان د اولسونو او لرغونپوهانو دنده ده چې د افغانستان د خلکو فرهنگي شتمني را برسيره او خوندي کړي ، او جهان ته وښايې چې افغانان که نن په گيډه ماړه او په تن پټ نه دي خو د فرهنگ او کولتور له پلوه دومره شتمن او ماړه دي چې د ليري او نږدي هيوادونو سره يې بي دريغه او سخاوتمندانه مرستي کړي او د هغوي خصوصي او ملي موزيمونه يې ډک او ماړه کړيدي.
دافغانستان هره دره ، غونډۍ او هره دښته لرغونپوهان ځان ته رابولي چې راشي او ويې سپړي تاريخي اثار او ابدات را برسيره کړي. دا رساله د همدي مقصد لپاره ډير اهميت ځکه لري چې افغانان د لرغونپوهني د اساساتو او ميتودونو او اصطلا حاتو سره اشنا کوي ، او هغوی دي ته رابولي چې که له يوه ځايه بل ځاي ته ځي نو د لاري په ترځ کې بايد خپل شا او خوا ته په دقت وگوري او قدمونه هم په احتياط کېږدي ، ځکه خدای مه کړه چې کوم تاريخي او قيمتي اثر تر پښو لاندي نه شي
د لرغونو کولتوري دورو زماني وېش ته لنډه کتنه
د همدې زيات زماني واټن د سپيناوي ، پوهېدلو او څرگندولو په اړه بيلا بيلي علمي څانگي او څېړونکي په پرله پسې توگه زيار باسي چې د هغه اوږد مهال ناڅرگندي برخي را وپيژني.
ارخيوزو لوژي ( لرغوني ژويو پوهنه ) ، پاليو انتر و پو لو ژي ( لرغوني انسان پوهنه ) ، ارخيو لوژي ( لرغونپوهنه ) او يو شمير نوري څانگي د همدې موخي لپاره پر له پسې هڅي کوي. د پخوانۍ زمانې د ښه پيژندني په اړه د بيلا بيلو پوهنيزو څانگو څېړونکو هر اړخيزي څيړني او پلټني تر سره کړيدي. هر ليکوال او د هري څانگي څېړونکي د پخوانۍ زمانې د پيژندلو هڅي او څيړني د خپل مسلکي اند پر بنسټ ارزولي او وړاندي کړيدي. خو هغه گډ او ورته ټکی چې د ټولو پوهانو تر منځ بر ملا دی ، هغه د لرغوني مهال او تر متمدن ژوند وړاندي زمانو ، د زيات زماني واټن شته والی دی.
د ياد شويو څانگو ټول پوهان پر دې ټکي يوه خوله دي چې د انسان د بيليز ( انفرادي ) او ټولنيز ژوند تر ټولو زيات زماني واټن هغه مهال تېر شوی چې پر مختللي کولتور او تمدن ته لا انسان مخامخ شوی نه و.
د لرغونو زمانو په تړاو بوختو څېړونکو دا جوته کړې چې انساني کولتور او کولتوري دوري يوازي د هغو لاسوندونو په مټ پيژندلای شو چې د سپړنو او څيړنو په ترځ کې د لرغونپوهانو له لوري تر لاسه شويدي. د همدي اصل له مخي يې د لرغونو انسانانو او د هغوي په کولتوري ژوند د ښه پوهېدلو په نيت ، د بيلا بيلو مهالونو د وېش وړانديز کړېدی. د بيلگې په توگه نامتو اتنولوجيست لوويس مورگن لرغونې زمانه په دريو برخو وېشلې ده ، چې لومړۍ دوره يې د وحشت ، دوهمه د بربريت او دريمه د مدنيت په نومو نو يادوي. انگلېسي ټولنپوه او فېلسوف جان لوبيک لرغونې زمانه په څلور مشخصاتو وېشلې ده ، د نوموړي په باور د انساني ټولني لومړۍ مهال د مور واکۍ سره يوځای پيل شوېدی ؛
د ټولنيز ژوندانه دوهم پړاو ته يې د پلار واکۍ نوم ورکړی ؛ دريم اوښتون يې د ریېس لرونکې ټولني په نوم ياد کړیدی او څلورم پړاو هم د پاچاهيو دوران په نوم يادوي ؛ نامتو ټولنپوهانو کارل مارکس او فريدريک انگلس د ټولنيزي ودي پر له پسې يون په پنځو پړاونو کې د پوهيدو وړ گڼلي دی چې لومړي پړاو ته يې د لومړي کمون ( لومړی گډژوند ) دوهم پړاو يې د مریيتوب ، دريم پړاو يې د مځکه والۍ ( فيودالي) څلورم پړاو يې د سرمايه دارۍ او پنځم پړاو يې د سوسياليسم په نوم ياد کړيدي. همدا ډول نامتو لرغونپوه کرستين تامسن د انساني ژوند پر له پسې بهير په دريو دورو وېشلی دی چې لومړی د ډبري دوره ؛ دوهمه د برونزو يا مفرغ او دريمه يې د اوسپني دورې په نوم ياده کړېده.
د بيلا بيلو لرغونپوهانو له لوري د کرستين تامسن ويش ته زيات پام شوی او د هغه وېش پر بنسټ يې د نورو دورو پيژندنه او وړانديز کړېدي :
د ډبري پير (Stone Age) يې په دريو دورو وېشلی دی :
د لرغونپوهانو په باور د ډبري پير لږ تر لږه د څلور سوه پنځوس زره کاله وړاندي زمانو څخه پيل شوې او تر څلور زره کاله وړاندي تر ميلاد يې دوام کړيدی. د دې ټکي يادونه په کار ده چې دا نسان کولتوري ژوند له همدې مهاله را پيل شويدی ، ښايې دا ياده شوي نېټه او کلونه د راتلونکو څيړنو په ترځ کې ادلون بدلون ومومي ، خو تر اوسه چې کوم لرغوني توکي د لرغونپوهانو په وسيله تر لاسه شويدي ، همدا يادشوي کلونه په برکې نېسي .د ډبري تر پير وروسته د نړۍ په زياتو سيمو کې دبرونزو پير پيليږي ، خو يو شمېر لرغونپوهان په دې باور دي چې د برونزو پير وړاندي يوه لنډه کولتوري دوره د ډبرو او مس پير يا Chalcolithic په نوم تيره شوېده چې په يوشمېر لرغونو سيمو کې يې ځانگړي کولتورونه زيږولي او د څلورزره کاله وړاندي تر ميلاد کلونو څخه بيا تر دوه زره او يا دوه زره پنځه سوه کاله وړاندي تر ميلاد کلونو يې پايښت کړيدي.
دوهم د برونز پير يا Bronze age د زماني واټن له مخي تر ډبرين پير ډيره لنډه زمانه په بر کې نېسي. چې د دوه زره پنځه سوه کاله وړاندي تر ميلاد پيل کېږي او تر زرو يا اته سوه کاله وړاندي تر ميلاد پای ته رسيږي. دريم د اوسپني پير يا Iron Age دا پير له اته سوه کاله وړاندي تر ميلاد پيل شوې او د پر مخ تللو کولتورونو او تمدن په رامنځ ته کېدو سره د دې اصطلاح د کاروني مهال پای ته رسيږي.
دا اړينه يادونه په کار ده چې د ياد شويو دورو او مهالونو ياد شوی تاريخ د نړۍ په هر گوټ کې د پوره تطبيق وړنه دی، لرغونپوهان په دې باور دي چې د هري سيمي ميشتو اوسيدونکو د خپلو اړتياو له مخي د نوښت لوري ته لاره پرانېستېده ، په دې ډول د يو شمير سيمو اوسېدونکو د خپلي کولتوري او ټولنيزي ودي لپاره د خپلو شونتياو او اړتيا پر بنسټ گامونه پورته کړيدي. د همدې اصل له مخي شونې نه ده چې يادشوي کلونه د ځمکې پر مخ د هري سيمي لپاره معيار وگرځول شي.
د لرغونپوهني په هکله مقالې
وېشنيزه:لرغونپوهنه وېشنيزه:پوهنه
رومشکان ولسوالي
رومشکان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان رومشکان)  د ايران د لرستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د چقابل ښار دی. دا ولسوالي ۳۹٬۰۵۸ تنه نفوس لري او مساحت یې 853 کیلومتره مربع دی. د رومشکان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۹۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د لرستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د مورنیو ونو نیالول
د مورنیو ونو د کېنولو کړنلاره کې به دا خبره روښانه کړو چې څرنگه کولای شو د مورنۍ ونې اداره او په سمه توگه کېنول ترسره کړي. د نیالگیو کېنولو اړوند کس باید د بزغلي د کېنولو څارنه وکړي، دا کړنه باید د ژمي موسم له رارسېدا مخکې ترسره شي.
د نیالگو د کرنې کړنلاره کې باید لاندې ټکو ته جدي پام وکړو:
څـــارنـــه
د مورنیو ونو د ساتلو، څارنې او کتنې په اړه باید لاندې څو مهمو ټکو ته پاملرنه وکړو. «: د بڼوالۍ افات کېدای شي یو تي لرونکې مرغۍ، حشره، کنی یا نیماتود وي، چې نیالگیو ته زیان رسوي. د بڼوالۍ ناروغۍ په نیالگیو کې یو غیر صحي حالت دی چې د فنجي، بکتریا، وایرسونو یا وایرسونو ته ورته موجوداتو په وسیله منځته راځي. د افتونو له منځه وړونکو درملو پرته د افتونو د کنټرول ډېرې نورې لارې چارې هم شته چې په هغوی کې لاندې طریقې شاملې دي:
«: د کرنیزو عملیاتو په وسیله مخنیوی: صحیح ښاخ پرېکونه، د سرې یا اوبو ورکولو نظام، یا د د افتونو په مقابل کې د مقاومو ډولونو یا ورایټیو انتخابول. فزیکي مخنیوی: د بېلگې په توگه د کروندې په پوښولو (ملچ) سره د هرزه بوټو د ودې مخنیوی.
میخانیکي مخنیوی:
د بېلگې په توگه د گیاه رمبی کول، د لومې (دام) کارول چې د افتونو مخه نیسي.
بیالوژیکي مخنیوی:
د گټه رسوونکو ژوندیو موجوداتو څخه گټه اخېستل، لکه حشرات چې د افتونو څخه خواړه لاسته راوړي. ۴- سره ورکول: د سرې له کارولو موخه دا ده چې د نیالگي مناسبه وده، د هغې ډول، اقلیم، د ودې موسم، د غذایي موادو د نورو استعمال شویو منابعو او په خاوره کې د غذایي موادو د حالاتو سره یې وده بدلون وکړي.
کتنه:
د مورنیو نیالگیو د کتنې لپاره باید لاندې ټکي په پام کې ولرو: له راټولولو وروسته د پیوندي څانگو د تیارولو کتنه:
ډیموکراټیک کېدنه
ډیموکراټیک کېدنه یا ډیموکراسي کېدنه د پام وړسیاسي بدلونونو په ګډون یو ډېر ډیموکراتیک سیاسي رژیم ته لېږد دی، چې په ډیموکراتیک لوري کې حرکت کوي. دا ښايي له یوه استبدادي رژیم نه بشپړې ډیموکراسۍ ته لېږد، له استبدادي سیاسي سیسټم نه نیمه ډیموکراسۍ ته لېږد یا له نیمه استبدادي سیاسي سیسټم نه ډیموکراتیک سیاسي سیسټم ته لېږد وي.
ښايي پایله یې پیاوړې شي (څرنګه چې په انګلستان کې وه) یا دیموکراتیک کېدنه کېدای شي له پرله پسې بدلونونو سره مخ شي (لکه په چیلي کې چې پېښ شوي). د ډیموکراسۍ بېلابېل ډولونه تر ډېره د نورو سیاسي پېښو د تشریح کولو لپاره کارېږي لکه دا چې یو هېواد جنګ ته ځي که اقتصاد یې وده کوي.
دا چې تر کومه حده ډیموکراسي رامنځته کېږي، د اقتصادي پراختیا، تاریخي میراثونو، مدني ټولنو او نړیوالو پروسو په ګډون د بېلابېلو عواملو له امله منسوب شوي دي. د ډیموکراسۍ ځینې حسابونه ټینګار کوي، چې څنګه اشرافو ډیموکراسۍ ته لاره هواره کړه، په داسې حال کې چې نور حسابونه بنسټیزو پروسو باندې ټینګار کوي.
مخالفه پروسه د ډیموکراټیک شالید یا استبدادي کولو په نوم پېژندل کېږي.
لاملونه
د هغو فکتورونو په اړه د پام وړ بحث شته، چې پر ډیموکراسۍ اغېز کوي (د بېلګې په توګه وده یا محدودیت). اقتصادي، کلتوري او تاریخي فکتورونه د پروسې د اغېزې په توګه یاد شوي دي.
اقتصادي پراختیا او عصري کېدل
پوهان لکه سیمور مارتین لیپسیټ، کارلس بوکس، سوسن سټوکس، ډایټریک روشیمایر، ایولین سټیفنز او جان سټیفنز استدلال کوي، چې اقتصادي پرمختګ د ډیموکراسۍ احتمال زیاتوي. په پیل کې په ۱۹۵۹ ز کال کې د لیپسټ له خوا استدلال شوی، چې وروسته د عصري کولو تیوري ته راجع شو. د ډینیل ټریزمن په وینا « په منځنۍ مودې کې (۱۰-۲۰ کلونو)د لوړ عاید او د ډیموکراسۍ او ډیموکراټیکې بقا (۱۰-۲۰ کلونو) ترمنځ قوي او ثابته اړیکه شته؛ خو دا اړینه نه ده چې په لنډ وخت کې دې وي». رابرټ ډهل دا استدلال وکړ، چې اقتصاد د ډیموکراتیکو بنسټونو لپاره مناسب شرایط برابر کړي دي.
لوړ کورنۍ ناخالص تولید له ډیموکراسۍ سره تړاو لري او ځینې ادعا کوي، چې هېڅکله داسې نه دي لیدل شوي، چې  ترټولو بډایه ډیموکراسي دې له استبداد سره مخ شوې وي. د جرمني په ویمار کې د هټلر او نازیانو راڅرګندېدل د یوه ښکاره ضد مثال په توګه لیدل کېدای شي؛ خو که څه هم د ۱۹۳۰ لسیزې په پیل کې المان لا له وړاندې یو پرمختللی اقتصاد درلود، له هغه وخت له لومړۍ نړیوالې جګړې (۱۹۱۰ کې) راهیسې هېواد هم په حقیقت کې د اقتصادي ناورین په حالت کې و. یوناورین چې په پای کې د اقتصادی ناورین د اغېزو له امله خراب شو. په دې اړه عمومي نظر هم شته، چې له صنعتي انقلاب نه مخکې ډیموکراسي ډېره نادره وه. د تجربوي څېړنوپه توګه ډېری خلک په دې باور دي، چې اقتصادي پرمختګ یا ډیموکراسي (د عصري کولو تیوري) ته د لېږد چانس ډېروي یا د نوې تاسیس شوې ډیموکراسۍ په یووالي کې مرسته کوي. یوې څېړنې موندلې چې اقتصادي پرمختګ یوازې په منځنۍ موده کې (۱۰ـ۲۰ کاله) ډیموکراسي هڅوي، دا ځکه چې پرمختګ ښايي د اوسني مشر په واک کې راولي؛ خو د هغه لپاره دا سختوي، چې د وتلو پر وخت دولت زوی یا باوري همکار ته وسپاري، په هر حال په دې اړه بحث چې ایا ډیموکراسي د شتمنۍ پایله ده، د هغې یو لامل دی یا دواړه پروسې یو له بل سره تړاو نه لري، له پایلې نه لرې دی. بله څېړنه ښیي چې اقتصادي پرمختګ د ډیموکراسۍ د ودې لپاره د یو هېواد په سیاسي ثبات پورې اړه لري. کلارک، رابرټ او ګولډر، د البرټ هیرشمن د وتلو، غږ او وفادارۍ ماډل په اصلاح کولو تشریح کوي چېپه یوه هېواد کېدا ولې د شتمنۍ زیاتوالی نه دی، چې د ډیموکراسۍ پر پروسې اغېز کوي، بلکې په ټولنیزو - اقتصادي جوړښتونو کې بدلونونه دي، چې د شتمنۍله زیاتوالي سره یوځای کېږي. دوی تشریح کوي چې څنګه دا ډول بدلونونه له اصلي دلیلونو نه ګڼل کېږي، چې ډېری اروپایي هېوادونه د هغوی د ټولنیزو اقتصادي بڼو په بدلېدو سره ډیموکراتیک شوي، ځکه چې عصري کولو د کرنې سکتور ډېراغېزمن کړی، د وخت او سرچینو لویه پانګه د تولید او خدماتو سکتورونو لپاره کارېږي.د بېلګې په توګه په انګلستان کې، د روزنې غړو په سوداګریزو فعالیتونو کې ډېرې پانګونې پیل کړې، چې دوی ته یې اجازه ورکړه، څو د دولت لپاره په اقتصادي توګه ډېرګټور تمام شي. دا نوی ډول تولیدي فعالیتونه له نوي اقتصادي ځواک سره راغلل، د دولت لپاره د شتمنیو شمېرل خورا ستونزمن شوو او له همدې امله د مالیاتو ورکول ستونزمن شوو. له دې امله وړاندوینه نور ممکنه نه وه او دولت باید د عوایدو د استخراج لپاره له نویو اقتصادي اشرافو سره خبرې اترې وکړي. یوه دوامداره معامله باید ترسره شي، ځکه چې دولت د خپلو اتباعو له ژمن پاتې کېدو پورې تړلی و او اتباع تازه د هېواد لپاره د پرېکړې کولو په پروسه کې په پام کې نیول شوي دي.
برابري او ټول شموله بنسټونه
اسیموګلو او روبینسن استدلال وکړ، چې د ټولنیزو مساواتو او ډیموکراټیک لېږد ترمنځ اړیکه پیچلې ده: خلک په مساوي ټولنه (د مثال په توګه سینګاپور) کې د بغاوت لپاره لږ هڅونه لري، نو د ډیموکراسۍ احتمال کم دی. په یوه خورا نابرابره ټولنه کې (د بېلګې په توګه تر اپارتایډ لاندې جنوبي افریقا) به په ډیموکراسۍ کې د شتمنۍ او واک بیا وېش د اشرافو لپاره دومره زیانمن وي، چې دا به د ډیموکراسۍ د مخنیوي لپاره هرڅه وکړي. ډېر احتمال لري چېپه هغه هېواد کې دې ډیموکراسي رامنځته شي، چې اشرافي امتیازات یې وړاندیز کوي، ځکه چې (۱) دوی د انقلاب ګواښ د اعتبار وړ ګڼي او (۲) د امتیازاتو لګښت خورا لوړ نه دی. دا تمه له تجربوي څېړنو سره سمون لري چې ښیي ډیموکراسي په مساوي ټولنو کې ډېرټینګښت لري.
کلتور
د ځینو له خوا دا ادعا کېږي، چې ځینې کلتورونه د نورو په پرتله د ډیموکراتیکو ارزښتونو لپاره خورا مناسب دي. احتمال لري چې دا نظر پر توکم متمرکز وي. په عموم کې دا لوېدیځ کلتور دی چې د ډیموکراسۍ لپاره «غوره مناسب» بلل کېږي، نورکلتورونه بیاخپل ارزښتونه لري، چې ډیموکراسي ستونزمنه یا ناخوښه کوي. دا استدلال کله ناکله د غیرډیموکراتیکو رژیمونو له خوا د ډیموکراتیکو اصلاحاتو په پلي کولو کې د دوی د ناکامۍ توجیه کولو لپاره کارېږي. په هر حال نن ورځ ډېرېنا لوېدیځې ډیموکراسيشته. مثالونه یې عبارت دي له: هند، جاپان، اندونیزیا، نامیبیا، بوټسوانا، تایوان، او سویلي کوریادي. څېړنې موندلې چې « لوېدیځ لوستي مشران د هېواد د ډیموکراسۍ د پام وړ امکانات ښه کوي».
سټیون فش او رابرټ بارو اسلام له غیروډیموکراتیکو پایلو سره تړلی دی. لیزا بلیډز او ایریک چاني د لوېدیځ او منځني ختیځ ترمنځ ډیموکراتیک توپیر د مسلمانو واکمنانو له خوا په مملوک (غلامانو) تکیه کولو پورې تړلیګڼي، په داسې حال کې چې اروپایی واکمنان باید د نظامي ځواکونو لپاره په محلي اشرافو تکیه وکړي، په دې توګه دغو اشرافو ته د معاملې واک ورکوي، چې د نمایشي حکومت لپاره فشار راوړي.
رابرټ ډهل په ان ډیموکراسي کې استدلال وکړ، هغه هېوادونه چې «ډیموکراتیک سیاسي کلتور» لري، ډیموکراسۍ او دیموکراټیکې بقا ته ډېرلېواله دي. هغه دا استدلال هم وکړ، چې کلتوري یووالي له ډیموکراټیکې بقا سره مرسته کوي. په هر حال نورو پوهانو دا نظر ننګولی دی، چې کوچني دولتونه ډیموکراسي پیاوړې کوي.
د ۲۰۱۲ ز کال یوې څېړنې دا وموندله، چې د افریقا هغه سیمې چې پروتستانت تبلیغیان لري، ډېر احتمال لري چې باثباته ډیموکراسي ولري. د ۲۰۲۰ ز کال یوه څېړنه د دې موندنو په نقل کولو کې پاتې راغلې ده.
مصطفى سباعي
دکتور مصطفی سباعی د اسلامي تاریخ یوه ځلانده څیره وه چې د اسلام هر اړخ یې په خپل ژوند کې ښه تعبیر کړی. هغه عالم، مجاهد، مبارز او سیاستوال و، له ماشومتوب نه نیولې تر وفات پورې یی اسلام ته خدمت کړی.
بشپړ نوم یی مصطفی بن حسنی السباعی دی. په کال ۱۹۱۵م کی د سوری د حمص ښار کی زیږیدلی، له پلار او نیکه څخه دینی عالمان و او د ددوی کورنی له پیړیو، پیړیو راپدیخوا د حمص د جامع جومات خطیبان و.
استاد سباعی په ماشومتوب کی قرآن حفظ کړ او فقه یی له خپل پلار مرحوم څخه زده کړه او پدی موده کی له پلار سره د لویو علماو مجالسو ته تللی، د هغو لویو علماو له جملی څخه چی استاد سباعی ورسره کتلی: طاهر الریس، سعید الملوحی، فايق التاسی، راغب الوفائي او… چی د مرحوم استاد په شخصیت يې ژوره اغیزه وکړه او له علم سره یی ډیره مینه پیدا شوه، همدا علت و چی ډیری وخت به د الله جل جلاله په عبادت او د علم په حاصلولو بوخت و. سباعی ماشوم و چې د فرانسوي مستعمرینو په مقابل کې ودرید او په تظاهراتو کې یې برخه واخستل او احساساتې ویناوې به یې کولې او د شپې به یی د استعمار ضد پاڼی خپرولې چی په همدې علت په کال ۱۹۳۱ کی د شپاړسو کلو په عمر د زندان تورو تیاور ته وغورځول شو، خو کله چې له زندان څخه را خوشې شو بیایې هم بس ونه ویلې د استعمار ضد فعالیتونه یې پیل کړل چی د حمص په جامع جومات کی د یوې احساساتي وینا په کولو او حتی تردی چی د استعمار په ضد یې ټوپک ته هم لاس کړ او د استعمار په مقابل کې یې مسلحانه مبارزه پیل کړه چې د دوهم ځل لپاره بیا زندانی شو. په کال ۱۹۳۳ کې د مصر په الازهر پوهنتون کې شامل شو، هلته په ټولگې کې دده ملگری د اخوان المسلمین د اسلامي خوځښت غړي وو، همدا وه چې ده ته یې هم له اخوان المسلمین سره د یوځای کیدو بلنه ورکړه او ده هم ومنله او څو څو ځلې یې د اخوان المسلمین موسس شهید استاد حسن البنا سره وکتل.
څرنگه چې مصر کی هم بریطانوي استعمار و هلته هم ښاغلی سباعی غلی کینناست مگر له خپلو اخواني ملگرو سره یی یو ځای مبارزه پیل کړه، په هغه وخت کې په مصر کی هم د استعمار په مقابل کی د مصر خلکو مظاهری کولې، سباعی صیب هم په مظاهرو کې برخه واخسته چې دا ځل هم زندان ته د خپلو ملگرو هریو: مشهور الضامن، ابراهیم القطان، هاشم الخازاندار، فارس حمدانی، علی الدویک او یوسف المشاری سره د استعمار په امر د درې میاشتو لپاره بندیان شول.
وېشنيزه:ديني عالمان
کاترین الیس مک‌کینون
کاترین الیس مک‌کینون (په انګلیسي: Catharine Alice MacKinnon؛ پیدایښت: ۲-اکټوبر-۱۹۴۶ز) یوه امریکایي راډیکاله فېمینیسته، حقوقې څېړونکې، فعاله او لیکواله ده. هغه د میشیګان پوهنتون په حقوقو پوهنځي کې د الیزابېت لانګ پروفیسوره ده، چې له ۱۹۹۰ز راهیسې هلته د دایمي استاد په توګه پاتې شوې او د هاروارډ په حقوقو پوهنځي کې د جېمز بار اېمز مېلمه پروفیسوره ده. له ۲۰۰۸ تر ۲۰۱۲ز پورې په نړیوالې جنایي محکمه کې د لوی څارنوال ځانګړې جنسیتي مشاوره وه.
مک‌کینون د نړیوال حقوقو، اساسي قانون، سیاسي او حقوقي تیوري‌ګانو او حقوقپوهنې د متخصصې په توګه، د جنسي تاوتریخوالي، جنسي تېری، فحشا، جنسي قاچاق او پورنوګرافي په څېر د ښځو پر حقوقو او جنسي ځورونې او زبېښاک باندې تمرکز لري. هغه لومړۍ فعاله وه چې استدلال یې وکړ، پورنوګرافي د مدني حقوقو نقض کول دي او جنسي ځورونه او تېری په تحصیلي او کاري چاپېریالونو کې د جنسي تبعیض معنی ورکوي.
مک‌کینون لسګونه کتابونو لیکلي دي، د ساري په ډول: د کارګرو ښځو جنسي ځورونه (۱۹۷۹ز)؛ نااصلاح شوی فېمینیزم (۱۹۸۷ز)، چې «په انګلیسي ژبه کې د یوه ستر مستند شوي کتاب په څېر» ارزول شوی دی؛ د دولت یوې فېمینیستي تیورۍ په لور (۱۹۸۹ز)؛ یوازې الفاظ (۱۹۹۳ز)؛ د قضایاوو یو کتاب، جنسي برابروالی (۲۰۰۱ او ۲۰۰۷ز)؛ د ښځینه‌وو ژوندون، د نارینه‌وو قوانین (۲۰۰۵ز)؛ د پتنګ سیاست (۲۰۱۷ز).
د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړې
مک‌کینون د مینې‌سوتا په مینیاپولیس کې زېږېدلې پلار یې جورج اِدوارد او مک‌کینون او مور یې الیزابېت ولنتاین دېویس نومېږي او تر خپله کشري دوه وروڼه لري. پلار یې یو مدافع وکیل، د کانګرس استازی (۱۹۴۷ تر ۱۹۴۹ز) او د ډي‌سي حوزې لپاره د متحده ایالاتو د استیناف محکمې قاضي ؤ (۱۹۶۹ تر ۱۹۹۵ز).
کاري ژوند ته ټولیزه کتنه
مک‌کینون د میشیګان پوهنتون په حقوقو پوهنځي کې د الیزابېت لانګ پروفیسوره، او د هاروارډ په حقوقو پوهنځي کې د جېمز بار اېمز مېلمه پروفیسوره ده. په ۲۰۰۷ز کې یې د هاروارډ په حقوقو پوهنځي کې د روسکوی پونډ د مېلمه استاد په توګه خدمت وکړ او همدا راز په نیویارک پوهنتون، د لوېدیځې اسټرالیا پوهنتون، سانتیاګو پوهنتون، عبري پوهنتون، د کولمبیا حقوقو پوهنځي، شیکاګو پوهنتون، بازل پوهنتون، د یالې حقوقو پوهنځي، د اوزګوډ هال حقوقو پوهنځي، د UCLA حقوقو پوهنځي، او د ستنفورد په حقوقو پوهنځي کې څرګنده شوې ده.
مک‌کینون یوه خورا باوري حقوقي څېړونکې او یوه مطرحه ویناواله ده. مفکورې یې په درې برخو وېشلای شو: جنسي ځورونه، پورنوګرافي او فحشا، او نړیوال فعالیت. سربېره پر دې، د سیاسي تیورۍ او مېتودولوجي په هکله هم ګڼ‌شمېر لیکنې لري.
سیاسي نظریه
مک‌کینون استدلال کوي چې د ښځو او نارینه‌وو نابرابروالی په ډېریو ټولنو کې د مراتبو داسې یوه سلسله رامنځ‌ته کوي چې د یوه عقلاني او طبیعي انګېرل شوي ترتیب په ترڅ کې د نارینه‌وو د واکمنۍ د پیاوړتیا لامل ګرځي او ښځې تر واک لاندې راولي.هغه د عمل او تیورۍ ترمنځ د خپلمنځي تړاوونو په هکله لیکي او داسې څرګندوي چې په ډېریو برخو کې د ښځو وړتیاوې او تجربې له پامه غورځول کېږي. سربېره پر دې، هغه د فېمینیستې نظریې د ازاد فېمینیزم پر ځانګړو ټکو باندې د نیوکې لپاره مارکسیزم او د مارکسیستې تیورۍ د نقد کولو لپاره راډیکال فېمینیزم کاروي. مک‌کینون د مارکس له‌خوا پر هغې تیورۍ باندې نیوکه په ګوته کوي چې طبقاتي وېش ناڅاپي ګڼي چې په طبیعي توګه پېښېږي. هغه پوهنپوهنې ته د پوهې تیوري‌ګانو او سیاست ته د ځواک تیوري‌ګانو په سترګه ګوري: «د نورو مسایلو ترڅنګ، ځواک په‌دې معنی دی چې کله یو کس ووایي ‹دغه څیز، داسې دی›، نو همداسې شي. …بې‌ځواکي په‌دې معنی ده چې کله څوک ووایي ‹دغه څیز، داسې دی›، نو همداسې نه‌شي. دا د چوپتیا د بیانولو او د حضور د نه‌شتون د درک کولو لامل ګرځي، هغه کسان درک کړو چې له ټولنیز اړخه یې اعتبار له‌منځه لاړ دی او په پایله کې د بېوسو او بې‌واکو د سیاست پوهنپوهنې لپاره اړین ساده حقیقت لپاره د انتقاد زمینه برابروي».
په ۱۹۹۶ز کې د فرېډ ر. شاپیرو د محاسبې له‌مخې، «فېمینیزم، مارکسیزم، مېتود او دولت: د فېمینیستې حقوق‌پوهنې په لور» (۱۹۸۳ز)، که څه هم په غیرحقوقي مجلې کې خپره شوه، نهه‌شپېتمه مقاله وه چې په حقوقي بیاکتنو کې د سرچینې په توګه تر ټولو زیاته کارول شوې وه.
کره کتنه
په ۱۹۸۰ز لسیزه کې د «فېمینیستي جنسي شخړو» پر مهال، فېمینیستانو د ضدپورنوګرافي دریځونو (لکه، کارول وېنس او اېلېن ویلیس) پر وړاندې ودرېدل او ځانونه یې د «جنس‌پلوه فېمینیستانو» په توګه معرفي کړل. جنس‌پلوه او د پورنوګرافي مخالفو فېمینیستانو د دغو وییکو پر ضمني او څرګندو معناوو باندې بحثونه کړي دي. جنس‌پلوه فېمینیستان بیانوي چې د ضدپورنوګرافي د حکمونو له‌مخې، چې د مک‌کینون او دورکین له‌خوا لیکل شوي دي، په جنسي څرګندو مسایلو کې د حذف، سانسور یا کنټرول غوښتنه شوې ده.
د افغانستان اسلامي ملي جنبش
د افغانستان اسلامي ملي  جنبش (په انګليسي:national islamic movement of afghanistan) چي معمولاً د جنبش په نوم مشهور ده، په افغانستان كي د ازبكو يو سياسي ګوند ده.ددې ګوند موسيس جنرال عبدالرشيد دوستم ده.
جوړښت
جنبش او دجنبش نظامي جبهات  د 53 وېش په نوم دافغانستان په شمال کي  د شبرغان د تيلو د ساتني په منظور جوړ شوو،چي وروسته ډلګۍ او بيا ګروپ ته زيات شو،تردې چي په 1989 کال کي يې شمېر 40000 تنو ته ورسېد.دغه ډله د افغان حکومت سره يو ځاى شوه چي د 53وېش په نوم يادېده.په 1988 کال کي د جنبش ځواکونو د شوروي قواوو په تګ سره د هغوى پر ځاى کندهار،خوست،غزني ګردېز،پکتيکااو د کابل شاوخوا ونيول.
د مجاهدينو ځيني تښتېدلي قومندان له دې ډلي سره يو ځاى شول لکه رسول پهلوان،غفار پهلوان،مجيد روزي او جنرال جوره بېګ.ددې ګوند زياتره ګډون کونکي يا تسليم شوي او يا هم د پرچم ګوند غړي وو.
مسعود او د مزار شريف نيول (1992)
په 1992 کي کله چي شوروي اتحاد د ډاکټر نجيب الله په حکومت مرستي بندي کړې،دوستم له احمد شاه مسعود سره په خبرو بوخت شو،د مارچ په 19کله چي ډاکټر نجيب الله کوښښ وکړ چي جنرال مومن چي يو خلقي پښتون وو او د حيرتان د چاوڼۍ قومندان و بدل کړي،مومن د دوستم په ملاتړ بيرته راوګرځيد،دوستم په دې طريقه سره  مزار  شريف تر خپل کنترول لاندي راوست.چي دا د پراخ چور او چپاول لامل شو،په دې وخت كي جنبش په بغلان،سمنګان،بلخ،جوزجان،سرپل او فارياب کي حاکم ګوند و.
د کابل جګړه (1992-1994)
د 1992 په جولاى کي دوستم احمد شاه مسعود ته د يوې عمومي قرارګاه د جوړولو وړانديز وکړ تر څو په سيمه کي ځواکونه کنترول کړي،که څه هم مسعود دغه وړانديز رد کړ چي په پايله کي د اخوډب لامل شو.
له حزبي اسلامي سره اتحاد او د کابل ماتي (1994)
له جمعيت سره د اړيكو له خرابېدلو وروسته د 1994 په جنوري کي د افغانستان اسلامي حزب سره د اتحاد هڅه وکړه.که څه هم جنبش په دې کار سره خپلي زياتي سيمي له لاسه ورکړې.د 1994کال د جنوري او جون تر منځ ډېر وحشي جنګونه پېښ شول چي 25000خلک په کي ووژل شو.
د مزار شريف نيول او په شمال کي  پراخېدل
دکابل له لاسه ورکول په شمال کي د جمعيت د ځواکونو د شاتګ لامل شو. په مزار کي له درنې جګړې وروسته،جمعيت شاتګ وکړ،ددې جګړې په اړه د جنسي تېريو او قتل پراخ راپورونه خپاره شوي.د مزار له نيولو وروسته دوستم په شمال کي د ځان د قوي کولو کوشش وکړ.
د جنرال عبدالمالک پهلوان ماتي (1996)
په 1996 کال په جون  کي رسول پهلوان د خپل ساتونكي په واسطه ددوستم په امر ووژل شو،په 1997  کي د جنبشي قواوو يو ګروپ د رسول له ورور سره يو ځاى له جنرال عبدالمالک سره يو ځاى شول. جنرال مالک له طالبانو سره يو ځاى شو او دوستم يې د څلورو مياشتو لپاره له هيواده بهر کړ،چي دوستم ترکيې ته تېښته وکړه.که څه هم مالک ډېر ژر له طالبانو سره خيانت وکړ،او په زرګونو طالب زندانيان يې شهيدان کړل.
له دې وروسته دوستم هيواد ته راغى او د فارياب د جګړې پر مهال يې مالک ته ماتي ورکړه.د جنرال مالک دپوځ زيات کسان بيرته د دوستم تر مشري لاندي له جنبش ګوند سره يو ځاى شو.د دوستم قواوو په فارياب کي زيات پښتانه لوټ  کړل.دوستم هغه مهال زيات کمزورى شو کله چي د 1998 په جولاى کي طالبانو د هرات_ميمنې لاره ونيوله،او په اګست کي يې مزار شريف ونيو.
د طالبانو سقوط (2001)
د افغانستان د اسلامي امارت له سقوط وروسته جنبش هم د امريكاپه  وسيله د افغانستان له اشغال سره ملګرى شو.
پر انساني حقوقو تېرى
جنبشي ځواکونه په ځانګړي ډول پر انساني حقوقو په تېري کي ښکېل وو،په ځانګړي توګه د افغانستان په شمال کي د1992-2001 کلونو کي،او د کابل جګړې پر مهال د کابل په شاوخواكي .تر کنترول لاندي سيمو کي د پراخ چور او چپاول له امله دوئ ته د ګيلم جم لقب ورکړل شو،چي ددې معنى ده فرش ټول شو .د جنبش تر کنترول لاندي سيمي د انساني حقونو د پايمال زړه بوږنوونکي ساحې وې،چي د تښتوني،قتل او چور چپاول پېښي په کي شاملي دي.په 2016 كال كي د بشري حقوقو د ساتني نړيوالي موسسې  جنبشي ملېشه په فارياب ولايت کي په وژنو او انساني حقوقو ته په بې احترامي تورنه کړه
سرچينې
انګلېسي ويکيپېډيا National islamic movement of afghanistan
کليمينس اون ميترنيخ
د ميترنيخ ويننيبرګ زو بيلسټين (Metternich-Winneburg zu Beilstein) شهزاده کليمينس وينزل ناپوموک لوتر (۱۸۵۹ ز کال د جون ۱۱ – ۱۷۷۳ ز کال د مي ۱۵) چې د کليمينس اون ميترنيخ يا شهزاده ميترنيخ په نوم پېژندل کېږي، د اتريش يو محافظه کار دولتي چارواکی او ډیپلومات و، چې د درې لسيزو لپاره د اتريش سترواکۍ د اروپايي چارو په مرکز کې و. نوموړی د يادې مودې پر مهال له ۱۸۰۹ ز کال څخه د اتریشي سترواکۍ د باندنيو چارو د وزير او له ۱۸۲۱ ز کال څخه تر ۱۸۴۸ ز کال پورې د لیبرال اوښتونونو پورې لومړی وزير و، چې يادو اوښتونونو له دندې څخه استعفاء ته اړ کړ.
د يوه ډیپلومات د زوی په توګه په ۱۷۷۳ ز کال کې د ميترنيخ په کورنۍ کې زېږيدلي ميترنيخ په سټراسبورګ او مينز پوهنتونونو کې غوره زده کړې تر لاسه کړې. نوموړی د سکسون پاچاهۍ (Kingdom of Saxony)، د پروسیا پاچاهۍ (Kingdom of Prussia) او په ځانګړي ډول ناپيليوني فرانسه کې د سياسي استازي (سفارتي) ونډو په ګډون، د مهمو سياسي دندو له لارې راپورته شو. د باندنيو چارو د وزير په توګه يوه دنده يې له فرانسې سره د روغې جوړې مديريت کول وو، چې له اتریشي شهزادګۍ ماري لويس (Marie Louise) سره د ناپيليون واده يې راونغاړه. لږه موده وروسته يې د متحدينو د ملاتړ په موخه د شپږم يووالي جګړې (War of the Sixth Coalition) ته د اتريش ننوت اداره کړ، د فونتبليو تړون (Treaty of Fontainebleau) يې لاسليک کړ، چې له مخې يې ناپيليون له هېواد د باندې وشړل شو. نوموړي همدارنګه د ویانا په غونډه کې کې د اتريشي استازي مشري وکړه، چې له ناپيليون څخه وروسته اروپا يې د سترو ځواکونو تر منځ ووېشله. اتریشي سترواکۍ د نوموړي د خدمت له امله ورته د  ۱۹۱۳ ز کال په اکتوبر کې د شهزاده نوم ورکړل شو. د نوموړي تر لارښوونې لاندې د نړيوالو غونډو « ميترنيخ نظام» ځکه د يوې بلې پېړۍ لپاره دوام وکړ، چې اتريش خپل ځان له روسيې او لږه اندازه له پروسیا سره يو کړ. دې چارې د اتريش د ديپلوماتيک ارزښت لوړ ټکی په نښه کړ او له دې څخه وروسته ميترنيخ په ورو ډول د نړیوالې سياسي اړيکې په چوکاټ کې راښکېل شو. د هېواد په دننه کې يې له ۱۸۲۱ ز کال څخه تر ۱۸۴۸ ز کال پورې د لومړي فرانسس (Francis I) او د هغه د زوی لومړي فرديناند (Ferdinand I) تر مشرۍ لاندې د لومړي وزير دنده درلوده. لندن، برايټون او بروکس کې له لنډ تبعيد څخه وروسته، چې تر ۱۸۵۱ ز کال پورې يې دوام وکړ؛ د ويانايي (Viennese) محکمې ته دا ځل يوازې د فرديناند ځايناستي فرنز جوزف (Franz Josef) ته د سلا ورکولو په موخه راستون شو. نوموړي چې د خپل نسل د نورو سياستپوهانو په پرتله يې اوږد ژوند وکړ، په ۱۸۵۹ ز کال د ۸۶ کالونو په عمر مړ شو.
دوديز محافظه کار ميترنيخ د واک د توازن ساتلو په برخه کې، په ځانګړي ډول د عثماني سترواکۍ اړوند سيمو او مرکزي اروپا کې د روسيې د ځمکنۍ پراختيا د مخنيوي له لارې ځيرک و. ليبراليزم يې نه خوښېده او د اتريش سترواکي د ماتېدنې د مخنيوي په موخه يې (لکه په اتریشي شمالي ايټاليا کې د ملتپالو پاڅونونو د ټکولو په واسطه) هڅه وکړه. د هېواد دننه يې د ګډوډۍ د ځپلو په موخه د سانسور او پراخه استخباراتي شبکې په کارونې سره ورته سياست پلی کړ. ميترنيخ د خپلو سياستونو له امله هم ستايل شوی دی او هم پرې سختې نيوکې شوي دي. د نوموړي ملاتړ کوونکي څرګندوي چې نوموړي هغه مهال د « ميترنيخ پر دورې» باندې مشري وکړه، چې نړيوالې سياسي اړيکې (ديپلوماسي) په اروپا کې د سترو جګړو په مخنيوي کې مرسته وکړه. د یوه سیاستوال په توګه ځانګړتياوې يې وستايل شوې، چې ځيني د نوموړي د لاسته راوړنو په اړه يادونه کوي، چې د نوموړي د خبرو اترو دريځ د کمزورۍ په رڼا کې د پام وړ وي. په ورته وخت کې د نوموړي مخالفين استدلال کوي، چې هغه د اتريش د راتلونکي لپاره ډېر څه کولی شول او په اتریش کې د سمونونو په برخه کې يوه ګډه وډه سټه (مانع) وګڼل شو.
د ژوند لومړي وختونه
کليمينس ميترنيخ د ۱۷۷۳ ز کال د مې پر ۱۵ په ميترنيخ کورنۍ کې وزېږېد. پلار يې ډيپلومات (Franz Georg Karl Count Metternich-Winneburg zu Beilstein) نومېږي، چې د Trier له ستر پادريتوب (Archbishopric of Trier) څخه د سترواکۍ تر محکمې پورې یې دندې يې وکړې او مور يې ماينه ماريا بيټريکس اون کاګينيک وه. نوموړی د سکسون د شهزاده “Clemens Wenceslaus” په وياړ نومول شوی دی، چې د “Trier” د ستر پادري غوره کوونکی او د هغه د پلار پخوانی مامور و. ميترنيخ تر ټولو مشر زوی و او د پاولين (Pauline; 1772-1855) په نوم يوه مشره خور يې درلوده، چې د “Wurttemberg” د ديوک فرديناند مېرمن وه. د نوموړي د زېږون پر مهال يې کورنۍ په “Beilstein” کې يو ويجاړ کور درلود. په “Winneberg” کې يوه کلا، يو ملکيت يې د “Koblenz” په لويديځ او بل په “Konigswart” او “Bohemial” کې د ۱۷ پېړۍ پر مهال وګټل، درلودل. په دې وخت کې د ميترنيخ پلار چې د معاصرو سياستوالو له لورې د «يو ستړي کوونکي اسرار ويونکي او تاريخي دروغجن» په توګه بيان شو؛ د درې رايني (Rhenish) ټاکونکو محکمو (Trier, Cologne او Mainz) لپاره د اتريش سياسي استازی يا سفير و. ميترنيخ خپلې مور له لورې وروزل شو، چې فرانسې سره له خپل نژدېوالې يا خپلوۍ څخه سخته اغېزمنه وه او ښايي د همدې له امله يې زوی (ميترنيخ) د الماني په پرتله په فرانسوي ژبه په ښه ډول خبرې کولی شوې. نوموړی د يو کوچني په توګه له خپل پلار سره رسمي ليدنو ته لاړ او د پروتستانت روزونکي جان فريدريک (John Frederick Simon) تر لارښوونې لاندې په پوهنيزو مضامينو، لامبو وهلو او اس چلونه کې وروزل شو.
د ۱۷۸۸ ز کال په اوړي کې يې په ستراسبورګ پوهنتون کې د قانون لوستل پيل کړل، چې لوړې زده کړې يې د نومبر پر ۱۲ پيل کړې. هغه وخت چې لا زده کوونکی و، د باوريا “Bavaria” د راتلونکي ولسمشر د “Zweibrucken” د شهزاده مکسيميلين (Prince Mazimilian) له لورې د يو څه وخت لپاره ورته د استوګنې ځای ورکړل شو. په دې وخت کې د خپل روزونکي “Simon” له لورې د «خوښ، ښکلي او مينه ناک» شخص په توګه څرګند شو، که څه هم معاصر پوهان به وروسته دليل ووايي چې هغه څنګه يو دروغجن او باټو (لاپو يا غورې کوونکی) و. ميترنيخ د ۱۷۹۰ ز کال په سپټمبر کې د دويم ليوپولډ (Leopold II) د تاج په سرولو دود کې د ګډون په موخه له سټراسبورګ څخه فرانکفورت ته لاړ. په فرانکفورت کې يې د ويسټفاليا د مخورو د پوهنځي کاتوليک مسند (Catholic Bench of e College th of the Counts of Westphalia) لپاره د دوديز لوړ رتبه شخص پراخه وياړلې ونډه تر سره کړه. هلته يې د خپل پلار تر سيوري لاندې د راتلونکي دويم فرانسس (Francis II) سره وکتل.
ميترنيخ د ۱۷۹۰ ز کال د پای او د ۱۷۹۲ ز کال د اوړي تر منځ په مينز پوهنتون کې قانون ولوست او د سټراسبورګ په پرتله يې خورا محافظه کاره زده کړې تر لاسه کړې. سټراسبورګ ښار ته بېرته ستنېدل يې د اوس لپاره خوندي نه وو. په اوړي کې يې له خپل پلار سره کار وکړ، چې د اتریشي نيدرلينډز (Austrian Netherlands) مختار وزير او اغېزناک واکمن ټاکل شوی و. د ۱۷۹۲ کال په مارچ کې فرانسس د روم د مقدس سترواک په توګه بريالی شو او په جولای کې يې د تاج په سر کولو دود تر سره شو، چې ميترنيخ په کې يو ځل بيا د نمانځنې د لوړ رتبه مامور د پخوانۍ دندې وياړ تر لاسه کړ. په ورته وخت کې فرانسې پر اتريش باندې د جګړې اعلان وکړ، چې (۷-۱۷۹۲) کې د لومړي يووالي جګړه پيل شوه او په مينز پوهنتون کې د ميترنيخ نورې زده کړې يې ناشونې کړې. اوس يې د پلار په خوښه يا ګورمانه باندې پر ځانګړي ماموريت باندې محاذ ته واستول شو. دې ځای کې يې د فرانسې د جګړې وزير “Marquis de Beurnonville” او د ملي جرګې يا تړون د بېلابېلو مامورينو د پوښتلو مشري وکړه. نوموړي د “Valenciennes” کلابندي او ړنګېدل وکتل او وروسته يې د جګړې په اړه د بنسټيزو پندونو په توګه ورته وکتل. ميترنيخ د ۱۷۹۴ ز کال په لومړيو کې په ښکاره ډول له “Viscount Desandrouin” سره د مرستې لپاره د اتريشي نيدرلېنډ د خزانې وزير له لورې د رسمي سوداګرۍ په اړه انګليستان ته واستول شو، چې د يون اصلي موخه يې د پور په اړه خبرې کول وو.
د زړه عضلاتي اعتلال
د زړه عضلاتي اعتلال (په انگرېزي: Cardiomyopathy) يا د زړه عضلاتي رنځ، د زړه د مايوکارډيوم د نورماله عمل د خرابېدو ناروغي ده. هغه خلک چې په دغې ناروغۍ اخته وي نو دغه ډله ناروغانو کې اکثراً د آرېتميا يا د رېتم نشتوالی او يا هم په ناڅاپي توگه د زړه درېدلو وېره او يا همدا دواړه اعراض په يو وخت کې راپېښېدلای شي.
د زړه عضلاتي اعتلال په دوه وېشنيزو کې، د باندنيو اعتلال او منځوۍ اعتلال باندې وېشل شوی.
د زړه عضلاتي باندنی اعتلال
دا د همدې ناروغۍ هغه عمده رنځونه دي چې پخپله د مايوکارډيوم په باندنۍ سطحه کې رامېنځ ته کېږي. د زړه د عضلاتي رنځ اکثراً باندني اعتلال رامېنځ ته کوي، دا ځکه چې د دغې ناروغۍ تر ټولو عام سبب اسکېميا يا عضلاتي ووبونو (انساجو) ته د آکسيجن نه بډايه وينې د نه رسېدو سبب وي. د روغتيا نړېوال اورگان د همدې ډلې سببونو ته ځانگړي کارډيومايوپاتي يا د زړه ځانگړې عضلاتي رنځونه وايي: په دې پورتني لړليک کې چې کومه ناروغي نه ده ورگډه شوې هغه د چاگاز ناروغي ده، دا ځکه چې په منځنۍ او سوېلي امريکا کې د چاگاز ناروغي د زړه عضلاتي اعتلالونو يو اهم سبب گڼل کېږي.
اسکېميک کارډيومايوپاتي
د اسکېميک کارډيومايوپاتۍ اصطلاح په عامه توگه د زړه هغه ناروغيو لور اشاره کوي چې د زړه په عضلاتو کې د اسکېميا يا انفارکشن رامېنځ ته کړي، خو د کارډيو مايوپاتۍ د ډلبنديو اوسمهالي لارښود له خوا د دې نظر ملاتړ نه کېږي. .
اسکېميکه کارډيومايوپاتي د زړه د عضلاتو هغه کمزوري ده چې د زړه عضلاتو ته د نامناسبه کچه د آکسيجن په رسېدو سره چې بيا هم د زړه د رگونو ناروغۍ يې تر ټولو عام سبب دی، راپېښېږي. د وينې کمښت او د خوب په وخت کې د سا بندېدل هغه حالتونه دي چې د اسکېميک مايوکارډيوم سره يې نسبتاً عام تړاو دی په همدې توگه هايپرتايرايډيزم د نسبي ثانوي اسکېميا رامېنځ ته کېدلای شي، چې په دې قضيه کې د زړه د چټک عمل عدم کفايه يې سبب دی. هغه افراد چې په اسکېميک کارډيومايوپاتۍ اخته وي، نو د هغوی په صحي پېښليک کې اکثراً د مايوکارډيل انفارکشن يا د زړه حمله پېښې ثبت ليدل شوي، که څه هم چې آن د زړه د حملې په نه شتون سره هم اوږدمهاله اسکېميا د زړه عضلاتو کې د پام وړ ورانی راولي چې همدا پخپله د يوه اهم کلينيکي کارډيومايوپاتيک حالت رامېنځ ته کوي. د يوې عامې بېگې په توگه، د زړه هغه سيمې چې د مايوکارډيل انفارکشن نه اغېزمن کېږې، په پيل کې نېکروتيکې کېږي چې دا د سلولونو د مړينې پرسوه ده، او تر دې وروسته په همدغو برخو کې مايوکارډيل سکارېنگ يا داغ (فېبروسېز) رامېنځ ته کېږي. همدا فېبروټيک ووب (نسج) د حرکت نه بې برخې وي او د زړه عضلاتي خاصيت نه لري چې په نتيجه کې د زړه د پمپولو په عمل کې هم کومه ونډه نه شي سر ته رسولی. که د زړه همدا اکاينېټيکه (د حرکت نه بې برخې) سيمه پراخه او په کافي اندازه يوه لويه برخه وي، نو د زړه اغېزمن شوی اړخ (که هغه د زړه کيڼ يا ښي اړخ وي) به د زړه د درېدلو سبب وگرځي او د زړه درېدل به بيا د اسکېميک کارډيومايوپاتۍ په نتيجه تمام شي.
په ځينو کې، شديد احساساتي تشوشات او سټرېس د ټاکوتسوبو کارډيومايوپاتۍ ته لاره هوارولای شي، چې دا حالت پخپله د کارډيومايوپاتۍ يو ځانگړی ډول دی او ځانته ځانگړې اېتيالوژي (د رنځورېدلو سببونه) لري.
د سيستماتيکو ناروغيو په سبب رامېنځ ته شوې کارډيومايوپاتي
داسې ډېرې ناروغۍ دي چې د زړه عضلاتي اعتلالونو سبب گرځي. په داسې ناروغيو کې هېموکروماټوسېز،(په ځيگر او د بدن نورو غړو کې د وسپنې يو غېرنورماله راغونډېدنه)، اميلايډوسېز (د اميلايډ پروټين يوه غېرنورماله راغونډېدنه)، ډيابېټيز، هايپرتايرايډيزم، د ليسوزومونو د زېرمه کولو ناروغي او عضلاتي ورانی شامل دي.
د زړه عضلاتي منځوی اعتلال
Intrinsic cardiomyopathy has a number of causes including drug and alcohol toxicity, certain infections (including Hepatitis C), and various genetic and idiopathic (i.e., unknown) causes.
Intrinsic cardiomyopathies are generally classified into four types, but additional types are also recognized:
نښې نښانې
دا ناروغي د زړه نژدې هرې بلې ناروغۍ ته ورته نښې نښانې لري. د ټټر درد په دې ناروغۍ کې عام دی. معتدله مايوکارډايټېس او يا هم کارډيومايوپاتي اکثراً بې نښو او علامو رامنځ ته کېږي؛ په شديدو حالتونو کې د زړه د درېدو، د زړه آرېتميا او سيستوليک اېمبولايزېشنونه هم راولاړېدلای شي. د ځينو ناروغيو (لکه د چاگاز رنځ) ښکاره کېدل ډېر راڅرگندېږي. په اکثرو ناروغانو کې چې د بايوپسي آزمېښت کې يې مايوکارډايټېس اثبات شوی وي، په هغوی کې يو تازه ويروسي لامل هم وي چې د کارډيو وېسکولر علايمو ته لاره هواروي.
په اکثرو ناروغانو کې د ECG غېرنورمالتياوې څرگندې وي، که څه هم چې د اي سي جي بدلونونه ډېر ځله ناځانگړې وي. د زړه د کيڼ بطن د لويواله مخبېلگه اکثراً د زړه په گراف کې ښکاري. د ناروغ د زړه په گراف کې هوار او يا هم سرښکته T څپه ډېره عامه وي، د لږ-وولټېج QRS کامپلېکس هم اکثراً په گراف کې راڅرگندېږي. د زړه د بطنونو په منځ کې د برېښناييز سيستم خنډونه او د بنډل څانگو خنډونه، په خاصه توگه د کيڼ بنډل د څانگې خنډ، ډېر عام وي. يو اېلېکټروکارډيوگرام د زړه د دېوال د غېرنورماله حرکتونو او يا هم د پيريکارډيل افيوژن په پېژندلو ډېر گټور ثابت شوی. د ټټر راډيوگرافونه کېدای شي چې نورماله وي او يا هم د دغو راډيوگرافونو په مرسته د زړه احتقاني درېدل، د سږو بوغمې او يا هم د زړه لويوالی پرې تثبيت کېدلای شي.
درملنه
د دې ناروغيو درملنه د کارډيو مايوپاتۍ د ډول د پېژندلو پورې اړونده ده، خو اکثراً په درملنه کې د کار وړ دارو درمل، د پېسمېکر، ډيفېبريلاټور او يا هم د وېنټرېکولر اسېسټ ډيوايس (LVADs) نصبول شامل دي. د درملنې تر ټولو لويه موخه د اعراضو کمښت او تسکين دی، او داسې هم کېدای شي چې په ځينو ناروغانو کې آن د زړه د ټرانسپلانټ يا د زړه بدلولو اړتيا پيدا شي. د نورو اختياري درملنو په کارولو سره لکه د سټېم سلولي درملنه نه يواځې د کارډيومايوپاتۍ لپاره بلکه د گڼ شمېر نورو ناروغيو لپاره هم کارېږي، خو دا يوازې سوداگريزه بڼه لري او تر اوسه پورې د ثبوت او مثال په توگه يې ملاتړ نه دی شوی.
نامتو پېښې
په کاناډا کې د 1966 ز. کال په مهال د بير د ځگ په ثابته کولو کې د کوبالټ مرکبونه ورگډ شول چې دغه کار د کارډيومايوپاتۍ سبب وگرځېده او د بير څښونکو د کارډيومايوپاتۍ په نامه سره يادېده.
ډېو وېليمز د ډراونېنگ پوول يو نامتو موسيقار په ۲۰۰۲ ز. کال کې د کارډيومايوپاتۍ له ناروغۍ ومړ.
ډاکټر. قوبېرټ آټکېنز, د "آټکېنز رژيم" بنسټگر د مړينې نه يو کال دمخه د زړه عضلاتي اعتلال په ناروغۍ اخته شوی ؤ.
الېکسي شېرېپانوف، د کنگل هاکي د لوبې يو 19 کلن مسلکي لوبغاړی د ۲۰۰۸ ز. کال د کنگل هاکي د لوبې په مهال د کارډيومايوپاتۍ له ناروغۍ ومړ.
اندي هالېټ, a 33 year old actor from the television series Angel, died of congestive heart failure in 2009, brought on by a cardiomyopathy from a tooth infection five years earlier.
Michael James Hegstrand aka Road Warrior Hawk an American professional wrestler.
Slash, guitarist for Guns N Roses, survived cardiomyopathy.
Reggie Lewis, captain and all-star of the Boston Celtics, died from hypertrophic cardiomyopathy at age 27.
Marc-Vivien Foe, Cameroonian international & West Ham United professional football (soccer) player, collapsed and died of hypertrophic obstructive cardiomyopathy (HOCM) aged 28 during a FIFA Confederations Cup Match on 26 June 2003.
Cuttino Mobley, a retired NBA player who last played for the LA Clippers, was forced to retire after being diagnosed with hypertrophic cardiomyopathy in late 2008.
Hank Gathers, a college basketball star recruit who played for Loyola Marymount University, collapsed during a free throw attempt against UCSB and later again against the University of Portland. The second time he never got up and was pronounced dead on arrival.
Nick Carter of the Backstreet Boys was diagnosed with cardiomyopathy after suffering chest pains.
Katie Gallagher, who placed second on the TV reality show Survivor: Palau, was diagnosed with viral cardiomyopathy several years later.
The Amazing Jonathan was diagnosed with "a serious heart condition" in March 2007. The performer's website identified the condition as cardiomyopathy and went on to assert that, due to a combination of weight loss and blood thinners, he was doing well and did not intend to retire.
باندنۍ تړنې
suo
وېشنيزه:زړه پوهنه *
د انسان بدن
دانسان بدن د يو انسان جوړښت دی. بدن له ګڼو بېلا بېلو حجرو نه جوړ شوی چې په ګډه سره نسجونه (پلې) جوړوي او په پايله کې د غړو نظام منځ ته راځي. دوی د انسان د جسم توازن او د ژوندي پاتې کېدو ضمانت کوي.
د انسان تنه له سر، غاړې، بدن (په کوم کې چې سینه او خېټه شامل دي)، مټې او لاسونو، ورنونو او پښو جوړ دی.
د انسان د تنې په مطالعه کې اناتومي، فزيالوژي، هسټولوژي او ايمبريالوژي (جنين پېژندنه) شامل دي. په پېژندل شويو لارو کې د انسان تنه د اناتومي له اړخه توپير لري. فيزيولوژي د انسان د تنې په غړو او د دوی په فعاليتونو تمرکز لري. تر خوندي کچې د وينې د خوږو (شوګر) او د اکسيجن په څېر مادو په ساتلو سره، ډېر نظامونه او طرز العملونه په دې موخه فعاليت کوي چې د انسان د بدن توازن وساتي. تنه د روغتیايي متخصصينو، فزيولوجستانو (ډاکترانو)، اناتومستانو او هغو کارکوونکو له خوا څېړل کېږي، چې له دوی سره د دوی په کار کې مرسته کوي.
جوړښت
د انسان بدن له هايډروجن، اکسيجن، کاربن، کلشيم او فاسفورس په ګډون له ګڼو عنصرونو نه جوړ دی. دا عناصر د بدن په ملياردونو حجرو او غیر حجروي ټوټو کې ژوند کوي. د يو بالغ انسان تنه نږدې شپېته سلنه اوبه لري چې د ټولو اوبو اندازه يې دوه څلوېشت ليتره (۹.۲امپريل ګلن؛ يوولس امريکايي ګلنه) ته رسېږي. دا تنه له نږدې نولس ليتره (۴.۲ امپريل ګيلن؛ ۵.۰ امریکايي ګلن) له خارج حجروي مايعاتو نه جوړه ده، درې اعشاريه دوه ليتره (۹.۷۰ اميريل ګيلن؛ ۰.۸۵ امريکايي ګلن) د وينې پلازما او نژدې اته اعشاریه څلور ليتره (۱.۸ امپيريل ګيلن؛ ۲.۲ امريکايي ګيلنه) منځنی مايع، او شا او خوا دروېشت ليتره (۵.۱ امپيريل ګيلن؛ ۶.۱ امريکايي ګيلن) د حجرو په منځ کې مايعات په کې شامل دي. د حجرو په منځ او دباندې کې د اوبو توکي، تيزابيت او جوړښت په ډېرې پاملرنې سره پالل کېږی. د حجرو د باندنۍ تنې په اوبو کې مهم اليکټرولايټس سوډيم او کلورايډ دی، په داسې حال کې چې د حجرو په دننه کې پوتاشيم او نور «فوسفاټونه» دي.
حجرې
د انسان تنه ملياردونه حجرې لري، چې د ژوند بنسټيز واحدونه دي. د بلوغ پر مهال په تنه کې د حجرو شمېر ملياردونو ته رسېږي، دا اټکل د تنې د ټولو غړو او حجرو د ډولونو په راټولولو سره کېږي. تنه د نږدې همدومره شمېر غیر انساني او غیر حجروي حجرو ځای هم دی چې د هاضمې په ماشين او پوستکې کې پرتې دي. د بدن ټولې برخې له حجرو نه، نه دي جوړې. حجرې په يو بهرني سلولي ميټريکس (له حجرو نه دباندې زېلاند(زيږندځای) کې پرتې دي، کوم چې د «کلوجين» په څېر پروټینونو نه جوړ دي او خارج حجروي مايعات ځينې چاپېر دي. د يوه منځني انسان د تنې چې وزن يې اويا کيلو ګرامه (۱۵۰ بونډه) وي، نږدې پنځه وېشت کيلو ګرامه (۵۵ پاونډه) يې غیر انساني حجرې يا غیر حجروي توکي دي ،لکه: هډوکي او نښلونکې پلې.
جينوم
په تنه کې حجرې د DNA پر بنسټ عمل کوي. ډي اين ای د ټولو حجرو د هستې (زړي) په داخل کې ځای پر ځای کېږي. په دې ځای کې د ډي اين ای برخې کاپي کېږي (يو نقل يې جوړيږي) او د تنې حجرو ته د RNA په مټ لېږدول کېږي. له دې وروسته ار اين ای د پروټينونو د جوړېدو لپاره کارول کېږی، کوم چې د حجرو، د حجرو د فعاليت او د دوی د توليد بنسټ جوړوي. پروټين د حجرو د فعاليت او «جين» د څرګندېدو لارښوونه کوي، حجرې کولای شي چې، د تولید شويو پروټينونو د اندازې په مټ خپل ځان منظم کړي، خو ټولې حجرې ډي اين ای نه لري؛ د وینې د سرو حجرو په څېر بالغې شوې حجرې د بلوغ سره سم خپله هسته (زړی) له لاسه ورکوي.
نسجونه (پلې)
د نسجونو د ډېرو بېلا بېلو ډولونو تعريف په دې  ډول شوی، چې دا هغه حجرې دي چې په يو ځانګړي فعاليت سره خپله دنده پر مخ وړي. د نسجونو څېړنې ته هيسټولوژي وايي او ډېر ځله د مايکروسکوپ په مرسته تر سره کېږي. بدن له څلورو بنسټیزو نسجونو نه جوړ دی. دا څلور يې دا دي: پوښونکې حجرې (اپيتليوم)، نښلونکي نجسونه، عصبي نسجونه او د غړو نسجونه.
غړي
غړي، د ځانګړو دندو لرونکو حجرو منظمه ټولګه ده چې له پوستکي پرته تر ډېره بريده د تن په دننه کې پرتې وي. په بېلګو کې يې زړه، سږي او ينه شامل دي. ډېری غړي د بدن په خاليګاوو کې مېشت وي. په دې تشو کې ټوله خېټه/معده (چې د بېلګې په توګه خېټه په کې شامله ده) او پلورا چېرته چې سږي موقعيت لري، شامل دي.
زړه
زړه يو غړی دی چې د سينې په تشه کې د سږو په منځ کې او ډېر کم چپ اړخ ته پروت دی. له زړه نه «پيريکارډيوم» چاپير دي، کوم چې زړه په «ميډياسټينم» (د ټټر تشه) کې په خپل ځای ساتي، د بانديو صدمو له زيان او له غفونت نه يې ساتنه کوي، مرسته کوي چې د پريکارډ مايعاتو په مرسته د زړه خوځښت د روان ساتلو لپاره کار وکړي. زړه په ټول بدن کې د وينو په پمپ کولو سره کار کوي، اکسيجن، غذايي توکو، فاضله موادو، هورمونونو او د وینې سرو حجرو سره مرسته کوي، چې په بدن کې ولېږدول شي.
زړه د غړو د انقباض او ارامېدو لپاره د برېښنايي لارښوونې يو نظام لري. دا برېښنايي نظام په سنيټوريل غوټه کې پيليږي، له دهليزونو تېرېږي او د زړه د بطن داخل ته د وينې د لېږد لامل ګرځي. له دې وروسته دهليزي غوټې ته رسېږي چې له دې امله يې سګنل (خپرېدل) يو څه سستيږي او بطنونو ته اجازه ورکوي، چې د وينې د بيا پمپ او د وينې د جريان له پليدو مخکې دا بطنونه له وينې ډک شي.
د کورونار (د زړه د شريانونو د بنديدو ناروغي) د شريانونو ناروغۍ په ټوله نړۍ کې د مرګ مخکښ لامل دی، شپاړس سلنه مرګ له همدې امله پېښېږي. لامل يې زړه ته په مهیا کوونکو کوروناري شريانونو کې د بڅرو (هغه بڅري چې شريان بندوي) راټولېدل دي، په پايله کې دا شريانونه هومره تنګ شي، تر «مايوکارډيم» (د زړه عضله / د زړه منځ) پورې پوره وينه نه شي رسولای، کوم چې د مايوکارډيل خنډ يا د زړه د حملې په نوم پېژندل کېږي، شونې ده چې دا د زړه د درېدو يا د زړه د دورې (حملې) لامل او بيا د مرګ سبب وګرځي. د زړه د شريانونو د ناروغیو د ګواښ پېښېدو په لاملونو کې زياته چاغي، نشه کول، لوړ کولسترول (د وينې غوړ)، د وینې لوړ فشار، د ورزش کمی او شوګر شامل دي. سرطان هم په زړه اغېز کولای شي، خو دا ډېر کم دی او په عمومي توګه د بدن له يوې بلې برخې لکه سږي يا سينو نه خپرېږي. دا ځکه چې د زړه حجرې په چټکۍ سره وېشل کېدل بندوي او ټوله وده د وزن د زياتېدو له لارې تر سره کېږي، نه د حجرې د وېش په مټ.
19 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سورة النجم
سورة النجم  د قرآن کريم ۵۳ سورت دی.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
لیلونګوه
لیلونګوه په انګلیسي Lilongwe) د افریقایي هیواد مالاوي پلازمینه ده.
بایکاټ
بایکاټ چې په پښتو کې ورته پرېکون ویل کېږي، په نولسمه پېړۍ کې آیرلنډي بزگرانو او د مځکې اجاره دارانو د پروټسټانټ مذهبو انگرېز ملاکانو په خلاف مبارزه کوله. ځمکه والو د باغي بزگرانو او اجاره دارنو د شړلو اراده وکړه. آیرلنډیانو له دې اقدام سره مخالفت کې ( د مځکې اتحادیه) جوړه کړه او ويي پتېیله چې هر بزگر یا اجاره دار وشاړه نو په مقابل کې به دوې ټول له نوموړي سره ملاک سره رابطه غوڅوي. له دې فیصلې وروسته هغه لومړنی انگرېز ملاک چې د خپلې مځکې کرونکې يې وشړل، کپټین بایکاټ و. بزگرانو له دې ملاک سره رابطه غوڅه کړه او اوس د بایکاټ کلیمه د همکارۍ د نه کولو لپاره په پراخه پیمانه استعمالېږي.
داسو میراژ- ۲۰۰۰
داسو میراژ-۲۰۰۰ (په فرانسوي کې:Dassault Mirage 2000) د جټ برید کونکی فرانسوي ښکاري الوتکه ده چی د هوایی او منځنی اهدافو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه الوتکه کولای سی په شپه کې او د باران په وخت کې جگړه وکړی او تر ټولو فرانسوی رهبری شوی راکټونه او بمونه کارولای سی.
تاریخ
داسو میراژ- ۲۰۰۰ په ۷۰ کلو کې په فرانسې کی طرح او جوړ شو. تر ۱۹۷۸ کال پورې ۵الوتکې جوړې شوې او د میراژ- ۲۰۰۰ لمړي الوتنه د ۱۰ مارچ په ۱۹۷۸ کال کې تر سره شوه. فرانسوي هوایی ځواک دغه ښکاري الوتکه د ۱۹۸۴ کال څخه راهسی کاروي. داسو میراژ – ۲۰۰۰ د ۱۹۸۶ کال څخه د ډوپلېر نوی راډار کاروی. دغه راډار کولای سی ۸ هدفونه وڅاري او پر ۴ هدفونو یوځل برید وکړی.
سرچینه
وېشنيزه:فرانسوي الوتکې وېشنيزه:میراژ الوتکې
20 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سورة القمر
سورة القمر  د قرآن کريم ۵۴ سورت دی.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
سليكان ډای اکسايډ
سليكان ډاي اکسایډ یا سليکا ( SiO2 ) هغه ماده ده چې په پنځ (طبيعت) کې د کرستال او غیرکرستال (امورف) په توگه موندل کېږي. سليكان ډاي اکسایډ د ښيښې په جوړولو کې بنسټيزه او اړین ځای لري. په همدې توگه د ودانۍ په گانگرېټ جوړونې کې او لکه ماليکولي ننوونی په برښنایي دستگاو ،ښیښو او د روغتیا په چارو کې کارېږي.
وېشنيزه:کیمیا وېشنيزه:اکسایډ
دروسکینینکای
دروسکینینکای ولایت په بلاروسي Дру́скенікі) د لیتوانیا هیواد په الیتوس ولسوالۍ کې پرته سیمه ده.        بیرغ او رسمي نښان
21 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
هويزه ولسوالي
هويزه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان هویزه)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د هويزه ښار دی. دا ولسوالي ۳۸٬۸۸۶ تنه نفوس لري. د هويزه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
کشف الاسرار (خمیني)
کشف الاسرار د سید روح الله خمیني کتاب دی چې د ۱۳۲۰ هجري لمریز کال په وروستیو او د رضاشا پهلوي د واکمنۍ په پای کې لیکل شوی دی. دا کتاب د هغه کتاب په رد کې لیکل شوی چې پرچم اونیزې خپرونه کې د [نقد عقاید شیعه امامیه] د علي اکبر حکميزاده له خوا خپور شوی، او بیا وروسته د اسرار هزار ساله په نامه کتاب په بڼه خپور شو. په دی کتاب کې خمیي دا یادونه کړې چې د امت د حفاظت دنده د دولسم امام له خوا مجتهدینو ته سپارل شوې ده.
هنديجان ولسوالي
هنديجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان هندیجان)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د هنديجان ښار دی. دا ولسوالي ۳۸٬۷۶۲ تنه نفوس لري. د هنديجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ