تريماتودا
(٧)شکل .فاسيولا پسيس بوسکې Fasciolopsis baski شکل يې فاسيو لاهيپاتيکا ته ورته دي هګۍ يې د Fasciola hepatica غټي دي په اخري برخه کې يو ډول سرپوښ لري دحيوان اوږدوالي ٣-٧ ملي متره ته رسيږي. داچنجيان د بلوغ په حالت کې د انسان او خنځير په  کولموکې ژوند کوي .هکۍ وروسته له دي چې د اصلي کوربه څخه  د ډکو متيازوسره  بهروو ځي اوبو کې پرانيستل  کېږي ميراسيډيم يي منځني کوربه  ته چې يو ډول مولوسکا وي دې  ننوځي يوه مياشت  وروسته  په سرکار يا بدليږي. سرکاريا د اوبو ترڅنګ بوټو سره نښلي او سيست جوړوي .که دا بوټي او واښه د انسان په واسطه و خوړل شي پدي پرازيټ اخته کېږي د چنجي د موجوديت له کبله په  انسان کې نس ناستي (ډنګروالي ) منځ ته راځي. دشستوزوماجنس: داپرازيټونه دنوروتريماتوداووڅخه توپير لري ځکه چې بدن يې اوږد اودجنس توپير پکې ليدل کېږي دوي دويني درګونوپرازيټونه دي. ښځينه چنجى نرىاواوږددي اونارينه چنجي پلن وي. دمذکرجنس دبدن منځنۍ برخي يې دناوې شکل غوره کړي دي چې مونث جنس پکې ځاې نيولي دي يعني دواړه سره نښتي دي. دشستوزوما بطني چوشک دخولي چوشک څخه لوي وي. پخوانى نوم يې بيلارزيا Bilhar zia دى دانسان ، مرغانو اواهلي حيواناتوپرازيټونه دي. دملاريا څخه دوهمه درجه ناروغي ده چې په تودوسيموکې خلک پري اخته کېږي. بالع چنجي په ورځ کې 300 (مانسولې)او3500 (جاپانيکوم )هګۍ اچوي ځيني هګۍ دوريدونوپه مرسته ځګرته راځي اماځيني نوريې درګونودانقباض په نتيجه کې هملته پاتي کېږي. چې درګونودڅيري کېدوسبب ګرځي. هګۍ دکولمواومثاني خواته راوړل کېږي چې په دي ډول هګۍ دفضله موادواويادادرارسره يوځاي خارجيږي. هګۍ چې کله داوبوسره په تماس کې راشي نوميراسيډيم (Meracidium) ورڅخه خارجيږي. دمناسب دکوربه دپيداکولو تروخته پوري په اوبوکې لامبووهي. ميراسيډيم بايدد10 ساعتوپه موده کې دحلزون بدن ته ننوځي. په حلزون کې ددوه وو نسلونوريډيا اوسرکارياڅخه وروسته سرکارياددوه شاخه يې لکۍ سره دحلزون دبدن څخه خارجيږي. سرکاريا بايدد ٢٤ څخه ٣٦ ساعتوپه موده کې اصلي کوربه ته داخل شي په منځنې کوربه کې يوميراسيډيم کولي شي په زرهاوو سرکاريا توليد کړي. دانسان پوستکې دلامبو ، مينځلو اويا نورکاروبار په اثرپه اوبوکې دسرکارياپه تماس کې راځي .، په دي ډول سرکاريا دپوستکې سره نښلي اودپوستکې دسطحي داوبودوچېدوسره محيطي رګونوته ننوځي. کله چې پوستکې ته داخل شي لکۍ له لاسه ورکوي. اوکه سرکارياداوبوسره يوځاي وڅښل شي په دي وخت کې سرکاريا دخولي اوستوني مخاطي غشا ته ننوځي. پرازيټ په دې وخت کې شستوزومولا نوميږي. داشستوزومولا دويني ددوران له لاري زړه اوسږوته رسيږي. چې دويني ددوران په مرسته بلاخره دځيګر رګونوته راځي. په ځګرکې دوي تغذيه کوي اوپه چټکۍ سره وده کوي. تقريباً (٣) اونۍ ورسته دسرکاريا دتماس نه بالع چنجي دمثاني ، کولمو اوسږو وريدونوته مهاجرت کوي .پټه دوره دشستوزوماهيماتوبيم لپاره ١٠ څخه تر ١٢ اونيو دشستوزومامانسوني لپاره ٧ څخه تر٨ اونيواودشستوزوماجاپانيکوم لپاره ٥ څخه تر٦ اونيوپوري وي .بالع چنجيان امکان لري چې تر ٣ کالوپوري ژوند وکړي مګردژوندمنځنۍ دوره يې احتمالً ٣ څخه تر١٠ کالوپوري ده. شستوزوما هيماتوبيم (Schistosoma haematobium) داطراحي اوجنسي سيستم دبيلهارڅيوزه دمريضۍ عامل دى مريضۍ کلاسيک مملکت مصردي چې ددي مريضۍ عالايم په پخواني مصري ليکنوکې چې په پاپيروس ليکل شوى دى اودميلاد څخه ١٥٠٠ کاله مخکې والي لري ددي وخت دموميايسي داتوپسي په نتيجه کې لاسته راغلي دي. جغرافيايې انتشار: داپرازيټ دافريقي په ډيروبرخوکې موجوددي په هغوځايونوکې چې اوبه موجودي دي. همدارنګه په باراني ځنګلونو، دنيل اونيګرسيند په امتداد،همدارنګه په مدغاسکر،عراق دعرب په نيمه جزيره اودايران په بعضو برخوکې پيداکېږي. مارفولوژي اووده: مذکرجنس د٨ څخه تر١٥ ميلي متروپوري طول لري دوجودجانبي خوايي بطني طرف ته راقات شوي دى .چې په نتيجه کې دوجوددپاسنۍ برخه ديوي ناوي شکل لري چې د gynaecephoras) (Candils په نامه ياديږي .ددي ناوي په منځ کې مونث جنس چې د٣نه تر ٥ ميلي متره اوږدوالي لري ځاي لري. دواړه جنسونه خوله اوچوشک لري ،چوشک په مونث جنس کې دوجودپه ډيره پاسانۍ برخه کې واقع دى ،ددواړوجنسونودکولموکانالونه دوجودپه منځنۍ برخه کې سره يوځاي کېږي چې دوجودتراخره پوري رسيږي په دواړوجنسونوکې جنسي سوري دبطني چوشک ترشاه واقع دي .مذکرجنس دڅلوروترپنځوپوري خصي لري چې دابطني چوشک لاندي واقع دي. تخمدان اواوتيپ تقريباً دوجودپه منځنۍ برخه کې په مونث جنس کې واقع دي په يواوږداوتيروس (Uterus) کې په بالغ حيوان کې تر ٣٠ پوري هګۍ ديوقطارپه شکل موقيعت لري دهګۍ پوښ په يوقطب کې يواغزي لري چې د٥ تر١١ مايکرون پوري اوږدوالي لري دمذکرجنس اخرنۍ ٣ برخه دکولموپه خواکې له زيړوموادوڅخه ډکه ده .بالغ حيوان اکثره دکوربه دمثانې او اوتيروس په وريدونوکې پيداکېږي په ښځوکې دجنسي اورګانونوپه ژورووريدونواوپه زياتوپرازيټي حالاتوکې دکولموڅخه وريدونه چې دريکتوم اواپنډيکس په خواکې موقيعت لري دپرازيټ له خوامصابيږي (نيول کېږي ) دشستوزوماهګۍ دکوربه دبولي نالونوپه واسطه خارج ته انتقاليږي ميراسيډيم د٦ ورځوپه جريان کې له هګيوڅخه دراوتلولپاره اماده وي .که چېري له هګۍ څخه و نه ووځي٢ يا ٣ هفتي وروسته مړکېږي ميراسيډيم له هګۍ څخه په اوبوکې راوځي. منځني کوربه دبالينوس دجنس مربوط حلزونونه دي ميراسيډيم دهګۍڅخه دراوتلو وروسته په اولو ١٥ دقيقوکې مثبت (Phototaxis) لري يعني درڼاخواته خوځيږي .دهغي وروسته دهغه په عکس بدليږي .که د٧ څخه تر١١ ساعتوپوري کوربه پيداکړي نوپه هغه کې په مورنۍ سپوروسيست بدليږي چې دهغي څخه وروسته بيا لورنۍ سپوروسيست پيداکېږي چې اوږدوالي يې تر١ نيم ميلي مترپوري رسيداي شي .په اوبوکې د٢٤ او٣٢ ورځوپه منځ کې چې دتودوخي درجه د٢٧ او٢٩ سانتي ګرايد په منځ کې وي دهغي څخه سرکارياخارجيږي سرکارياکولي شي چې دپوستکې دلاري وجودته ننوځي. سرکاريادکېمياوي حسي حجراتويعني (Chemoreceptors) په واسطه دخپل کوربه پوستکې پيژني. په دي پيژندلوکې نامشبوع شحمي اسيدونه (Unsaturated patty acids) رول لري سرکاريادپوستکې پوري نښلي اوپه هغي باندي حرکت کوي کله چې دويښته په خواکې دپوستکې ګونځه پيداکړي نواول خپله لکۍ غورځوي اوبياپوستکې ته ننوځې په دي وخت کې دوجودپه اخرکې موجود دي دري جوړه غدي حالي کوي دڅوساعتوڅخه تر٣ ورځوپه موده کې يوکوچني عروقيه وريدته ننوځي اودويني دجريان دلاري څخه سږواودهغه ځاي څخه دکېڼ زړه دلاري دويني لوي دوران ته داخيليږي داچې په څه ډول داوسيدواصلي ځاي ته رسيږي معلومه نده. مونث جنس ددي لپاره چې بالع شي بايددمذکرجنس په کانال کې واقع شي خومذکرجنس بي له مونث جنس هم بلوغ ته رسيږي د(Praepatenz) وخت په دي شستوزوما کې اوږد دي چې دمصاب کېدوڅخه وروسته د٣ څخه تر٦ مياشتوپه موده کې هګۍ خارجيږي. بالع حيوان تر١٠ کالوپوري په کوربه کې ژوندکولاي شي خودقوي دفاعي سيستم دتاثيرله امله کېداي شي دپرازيټ دژوندموده رالنډه شي. پاتوجنسي:دپوستکې عکس العمل دشيستوزوماپه مقابل کې خارښت ،سورکېدل اوپړسيدل دي .دمصاب کېدوڅخه د٣ تر١٠ هفتووروسته تبه،دملادبندودرداوعمومي ستړتيامحصوسه کېږي په وينه کې سپين کرويات زياتيږي .دپريپتينڅ مودي په اخرکې دمتيازوپه وخت کې سوځښت اودلګن خاصره اوکولموددرداخساس کېږي .همدارنګه په ادرارکې وينه ليدل کېږي اومثانه خپل شکل بدلوي ايکالوژي اواپيديومولوژي:ددي مريضۍ دمنځ ته راتلولپاره لانديني شرايط ضروري دي : لومړي: دمنځنى کوربه موجوديت څومره چې ددوي تعدادپه اوبوکې زيات وي هماغومره ډيري هګۍ اوسرکاريا اوبوته خوشي کېږي. دوهم :دهګيوخوشي کېدل په اوبوکې چې د٣ نيمو هفتووروسته تري سرکاريامنځ ته راځي. دريم :دپوستکې سره دسرکارياتماس چې په دي کې دانسان لوڅي پښي اوبوته ننوتل اوپه هغوکې لمبيدل راځي .شستوزوماهيماتوبيوم کوم پرازيټي زخيره وي حيوان نه لري اوديوانسان څخه بل انسان ته مستقيم انتقال هم امکان نه لري. ماءخذونه ١ – بابکرخيل.ذاکره،عمومي بيولوژي،ننګرهارپوهنتون ١٣٨٨ هـ ش. (٤ ،٥ ، ٦ ، ٧ ، ٩ ، ١٠ ، ١١ ، ١٢ ، ١٣ ، ١٤ ، ١٥ ، ١٦ )مخونه ٢ – ډاکټر.محمدصابر،پرازيټولوژي اساسآت ،ننګرهارپوهنتون ١٣٨٦ هـ ش. (٣ ، ٨ ، ١٧ ،١٨ ،٢١ ،٢٢ )مخونه ٣ – حليم .ډاکټرسيدرفيع الله ،هلمنتولوژي ،ننګرهارپوهنتون ١٣٨٣ هـ ش. (٢٣ ، ٢٤ مخونه ٤ – دانټرنيټ څخه يوڅه په زړه پوري معلومات دهمدي کتاب لپاره شکلونه اوهمدارنګه يوڅه نوي ليکنه برابره کړه .(١٩ ، ٢٠)مخونه www.yahoo.com