cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د تاجیکستان تاریخ
د تاجیکستان جمهوریت (۱۹۹۱ ز کال نه تر اوسه پورې)
د تاجیکستان سوسیالیستي شوروي جمهوریت (SSR) د شوروي اتحاد له وروستیو جمهوریتونو څخه و چې خپله خپلواکي یې اعلان کړه. د سپټمبر په نهمه (۱۹۹۱ز کال ) د شوروي سوسیالیستي جمهوریتونو د اتحاد له ړنګیدو وروسته، تاجیکستان خپله خپلواکي اعلان کړه. په دې وخت کې، د تاجیکۍ ژبې کارول، چې د تاجیکستان د SSR رسمي ژبه ده، د روسیې ژبې تر څنګ یې په زیاتیدونکې توګه وده وکړه.
ولس ژر تر ژره په کورنۍ جګړه کې راښکېل شو چې بېلابېلې ډلې یې له یو بل سره په جګړه بوختې وې. دا ډلې ډېری د قبیلوي وفادارۍ له مخې ځانګړې کېدې. په دې موده کې غیر مسلمان نفوس، په ځانګړې توګه روسان او یهودیان په لویدیځ یا نورو پخوانیو شوروي جمهوریتونو کې د ظلم، بې وزلۍ او دښو اقتصادي موکو د نشتوالي له امله له هیواده وتښتیدل.
امام علي رحمان په ۱۹۹۴ ز کال کې واک ته ورسېد او تر نن ورځې پورې واکمني کوي. په تاجیکستان کې د کورنۍ جګړې پر مهال توکمیز پاکول جنجالي وو. د جګړې په پای کې تاجیکستان د بشپړې تباهۍ په حالت کې و. د اټکل له مخې د مړو شمیر له ۱۰۰۰۰۰ څخه ډېر وو. شاوخوا ۱.۲ میلیونه خلک په هیواد کې دننه او بهر کډوال شول.
د ۲۰۲۰ ز کال د اکتوبر په میاشت کې، امام علي رحمان د یوې سختې کنټرول شوې او په پراخه کچه د رسمی ټاکنو په ترسره کولو، د ۹۰ سلنه رایو په ګټلو سره د راتلونکې اوه کلنې دورې لپاره بیا وټاکل شو.
پرېش راول
پرېش راول (ګوجراتي: પરેશ રાવલ, مۍ30 مه 1950 زېږېدلی) د هندي فلمونو لوبغاړی دی. هغه ته په 2014 کې د پدم شري، د غوره ملاتړي اداکار لپاره د ملي فلم جایزه او په 1994 کې د سر لپاره د غوره ولن لپاره د فلم فیر جایزه ورکړل شوه. د دې نه علاوه هغه د هیراپیري او آوارا پاګل دیوانه لپاره د غوره کامیډي اداکار لپاره د فلم فیئر جایزه هم ترلاسه کړې. د هغه د کیریر ځانګړتیا د کیتان مهتا سردار وه چې په هغه کې یې د آزادۍ مجاهد ویلابهای پټیل مخکښ رول لوبولی و.
اداکاري
پرېش راول په ۱۹۸۴ کال کې د فلم “هولي” سره په سکرین کې خپل کیریر پیل کړ. ډیر لږ خلک به پوه شي چې اداکار عامر خان خپل کیریر د یو هیرو په توګه له دې فلم سره پیل کړ. له دې فلم وروسته پریش راول ته د 'حافظت'، 'دشمن کا دشمن'، 'لوري' او 'بھګوان دادا' په څېر فلمونو کې د کار کولو چانس ورکړل شو. په هرصورت، دوی ورته ډیره ګټه ونه کړه.
پریش راول په خپل بې ساري اداکارۍ سره د سینما د مینه والو په مخونو موسکا راوړي، اداکار پریش راول په 1984 کې په هولي سی فلم کې د ملاتړي کرکټر په توګه خپل کیریر پیل کړ، خو په 1986 کې د "نوم" فلم سره شهرت ته ورسید. له هغې وروسته، هغه له 1980 څخه تر 1990 پورې د 100 څخه زیاتو فلمونو کې د ولن په توګه راڅرګند شو. دا ډیری مشهور فلمونه لري لکه حجاب، د پاچا چاچا ، رام لکان ، اورد ، بازي او ډیری نور.
کله چې پریش راول په 90 لسیزه کې د "Whe Chokri" لپاره ملي جایزه وګټله، هغه د پام وړ راوګرځید. د پریش راول نوم د ۹۰ لسیزې په ټولو سترو فلمونو کې شامل و.
په 1994 کې، هغه د لومړي ځل لپاره په کامیډي فلم اناز اپنا اپنا کې په دوه ګوني رول کې راڅرګند شو. له دې وروسته د هغه مهم فلمونه هیرو نمبر ون، چاچي 420، بډې میاں چھوٹا میان، تمنا وغیره وو. په 2000 میلادي کال کې د " هیرفیري " فلم خپور شو چې د هغه په فلمي ژوند کې یو نوی بدلون راغی، پریش د بابو راو رول په داسې انداز کې ادا کړ چې د هغه لاسلیک شو. هغه په دې کې د خپل کار لپاره د فلم فیئر جایزه (غوره کامیډي اداکار) هم ګټلې ده. د بابرو په رول کې د هغې په دویمه برخه کې هم لیدل شوی و، "فیر هیراپري" (2006) چې هم بریالی و. د دې تر څنګ یې په ډېرو فلمونو کې د خپل اداکارۍ جوهرونه ښودلي دي پشمول نایک ، یه تیراګر یه میراګر ، آوارا پاګل دیوانه ، چور مچی شور، فین توش، فسل ، مالمال ویکلي، چھپ چھپ کی ، دھوت رایه جی او ممبی میری جان.
حتی په نوې پیړۍ کې هم د دوی نفوذ کم شوی نه دی. ' او مای ګاډ '، چینی کم ، اوی لکی لکی اوی د دې مثالونه دي.
'سردار' (1994) د پریش راول یو له مهمو فلمونو څخه دی. په دې فلم کې چې د کیتان مهتا لخوا لارښود شوی، هغه د آزادۍ مبارز ولابهای پټیل ژوند په پرده انځور کړی. نوموړي په دې فلم کې د خپلې ښې کارکردګۍ له لارې نه یوازې په ملي بلکې په نړیواله کچه خپل هویت جوړ کړ. د پریش راول مهم فلمونو کې "تمنا" هم شامل دی چې په 1998 کې خپور شو. په دې فلم کې هغه د زانکه رول لوبولی چې د ټولنې له ټولو مخالفتونو سره سره د یوې یتیم نجلۍ پالنه کوي. که څه هم دا فلم په باکس آفس کې لوی بریالیتوب نه درلود، هغه د خپل احساساتي فعالیت سره د لیدونکو او منتقدینو زړونه وګټل. 'هیرفیری' (2000) د پریش راول یو له ترټولو بریالي فلمونو څخه شمیرل کیږي. د پریا درشن په لارښوونه په دغه فلم کې هغه د 'بابو راؤ ګنپت راو اپته' په نوم د ځمکې د خاوند رول لوبولی دی. په دې فلم کې پریش راول په خپل مزاحیه اداکارۍ سره لیدونکي خندولي. د دې فلم د بریا له امله په ۲۰۰۶ کال کې د دې سیکویل 'فر هیراپیري' جوړ شو. پریش راول د "هیرفری" له بریالیتوب وروسته احساس وکړ چې د فلم صنعت کې به د هغه راتلونکی د منفي اداکار پر ځای د کامیډین په توګه ډیر خوندي وي. له هغه وروسته یې په ډېرو فلمونو کې کامیډي رولونه لوبول پیل کړل. په دې فلمونو کې 'آواره پاګل دیوانه'، 'هنګاما'، 'فینتوش'، 'ګرم مساله'، 'دیوانے هوی پاګل'، 'مالمال هفته'، 'ویلکم' او 'اتی تم کب جای' شامل دي. هغه د لومړي ځل لپاره په 1993 کې د فلم 'سر' لپاره د غوره ولن لپاره د فلم فیر جایزه ترلاسه کړه. له هغې وروسته ورته په ۲۰۰۰ کال کې د فلم 'هیرفیري' او په ۲۰۰۲ کال کې په فلم 'آواره پاګل دیوانه' کې د غوره مزاحیه اداکار لپاره د فلم فېیر جایزه ورکړل شوه. هغه ته په ۱۹۹۵ کال کې د فلم 'راجا' لپاره د غوره معاون اداکار لپاره د سټار سکرین جایزه هم ورکړل شوه. په 2014 کې، هغه ته د پدم شري جایزه هم ورکړل شوه.
پاریش راول تر اوسه په شاوخوا ۲۰۰ فلمونو کې د خپل اداکارۍ جوهر ښودلی دی. د هغه د مسلک نور د پام وړ فلمونه په لاندې ډول دي : 'ارجن'، 'وروستي محکمه'، 'وردي'، 'کرود'، 'جاگر'، 'ادارم'، 'پولیس افسر'، 'د غلو پاچا روپ کی راني'، 'کرانتي ویر'، 'مهره'، ' انداز اپنا اپنا، 'دل ویل'، 'مورتي دتا'، 'چائنا ګیټ'، 'ستیه'، 'بډې میان چھوٹا میان'، 'وستو'، 'ښکلا'، 'نایک'، 'باغبان'، 'ګول مال' '، 'بهول بهلیان'، 'میری باپ پری آپ' او 'دی دانا دان' او داسی نور. په نوې پېړۍ کې هم د دوی نفوذ کم شوی نه دی. 'او زما خدای'، 'چینی کیم'، 'اوی لکی، لکی اوی' د دې مثالونه دي.
په سیاست کې
د بالیووډ اداکار پریش راول د بهارتیا جنتا ګوند سیاستوال هم دی. هغه د احمد آباد (ختیځ) څخه د بی جے پی په ټیکټ ګټلی دی او دا مهال د احمد آباد د پخوانۍ پارلماني حوزې څخه ناست استازی دی.
تړنې
وېشنيزه:1955 زېږېدنې وېشنيزه:1951 زېږېدنې وېشنيزه:1950 زېږېدنې وېشنيزه:ه وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ملا محمد حسن اخوند
ملا محمد حسن اخوند د افغانستان د اسلامي اماﺭت لومړی وﺯير دی. نوموړی د ملا محمد عمر د نږدې ملګرو څخه وو، هغه د افغانستان د کندهاﺭ په پنجوايي ولسوالۍ کي ﺯيږېدلی او همهلته لوی سوی دی. ملا محمد حسن يو سياسي مشر دی او د ۲۰۰۱ کال راهيسي يې په جګړه کي کوم ځانګړی ﺭول نه دﺭلود، البته همېشه يې د يو سياسي مشر حیثيت دﺭلود.
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
بهوميکا چاولا
بھومیکا چاولا چې د ۱۹۷۸ کال د اګست په  ( ۲۱ ) زېږېدلې یوه هندي فلمي اداکاره او پخوانۍ ماډله ده.
لومړنی ژوند
بومیکا چاولا د هند په نوي ډیلي کې په یوه پنجابي کورنۍ کې زېږېدلې او د ښوونځي په کچه زده کړې یې په نوي ډیلي کې بشپړې کړې دي. پلار یې پوځي افسر و. بومیکا دوه خویندې لري، یو مشر ورور او یوه خور لري.
شخصي ژوند
بومیکا چاولا د ۲۰۰۷ کال د اکټوبر په ۲۱ مه د ناسک په دیولالي کې په یوه ګوردواره کې له خپل هلک ملګري او د یوګا ښوونکي بهارت ٹھاکر سره واده وکړ. هغې د بهارت ټاکور سره د یوګا ټولګي کې برخه اخیستې وه او د واده کولو دمخه یې څلور کاله د هغه سره مينه درلوده. د 2014 په فبروري کې، د دې جوړې یو زوی وزېږېد.
سرچينې
وېشنيزه:1978 زېږېدنې وېشنيزه:هندوستا وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي تاريخپوهان
ګرينلېنډ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" ګرينلېنډ يو ټاپو هېواد دی، چې د ډنمارک پاچاهۍ “Kingdom of Denmark” يوه برخه ده. دا هېواد د ارکټيک او اتلانتيک سمندرونو تر منځ، د کاناډا د ارکټيک ټاپوګانو د ټولګې يا مجمع الجزاير “Canadian Arctic Archipelago” ختیځ ته پروت دی. ګرينلېنډ د نړۍ تر ټولو لوی ټاپو هېواد دی او يو له هغو درې هېوادونو څخه دی، چې د ډنمارک او فاروی ټاپوګانو “Faroe Islands” سره يو ځای د ډنمارک پاجاهي جوړوي. د ددې هېوادونو وګړي ټول ډنمارکي اتباع دي. دا هېواد په پينځه ښارواليو وېشل شوی دی، چې سيميرسوک “Semersooq”، کوجاليک “Kujalleq”، کيکاتا “Qeqqata” او اوانااتا “Avannaata” دي. د ټاپو شمال ختيځ د شمال ختيځ ګرينلېنډ ملي پارک په نوم نا ادغام شوې سيمې [هغه چې په قانوني ډول له دولت سره ثبت نه وي] څخه جوړ شوی دی. تولي هوايي هډه “Thule Air Base” هم يوه نا ادغام شوې سيمه ده، چې څلور خواوو ته يې اوانااتا ښاروالي پرته ده او د متحده ايالتونو د فضايي ځواک له لورې اداره کېږي. د هېواد پلازمېنه نيوک “Nuuk” ښار دی.
ګرينلېنډ که څه هم د شمالي امريکا لويې وچې يوه برخه ده، مګر له ۹۸۶ز کال راهيسې، له زر کالونو څخه د زياتې مودې لپاره په سياسي او کلتوري ډول له اروپا (په ځانګړي ډول ډنمارک او ناروې سره، چې استعماري قدرتونه دي) سره يو ځای شوې ده. ډېری اوسېدونکي يې اينيوايټ “Inuit” وګړي دي، چې نيکونه يې ۱۳ز پېړۍ کې، له الاسکا څخه د شمالي کاناډا له لارې راکډه شول او په پرله پسې ډول يې د ټاپو په اوږدو کې استوګنه غوره کړه.
نن ورځ د هېواد نفوس زياتره په سويل لويديځ ساحل کې ژوند کوي، په داسې حال کې چې د ټاپو پاتې برخه کم نفوسه ده. د ګرينلېنډ درې برخې (۷۵ سلنه) سيمه له انترکتيکا څخه د باندې د يوازينې تل پاتې کنګل سطحې پوښلې دي. دا هېواد په ۲۰۲۰ز کال کې د ۵۶۰۸۱ تنه نفوس په درلودلو سره، د نړۍ تر ټولو کم نفوسه سيمه ده. نږدې درېيمه برخه نفوس يې نيوک کې ژوند کوي، چې د هېواد پلازمېنه او لوی ښار دی. د نفوس له مخې د هېوړاد دويم لوی ښار سيسېمېيوټ “Sisimiut” دی، چې د نيوک شمال ته ۳۲۰ کېلومترۍ (۲۰۰ ميل) کې پروت دی. د ارکټيکک يومياک په نوم د بېړۍ چلولو ليکې “Arctic Umiaq Line” له لارې اوبو کې پورې وتل، د لويديځ ګرينلېنډ د ژوند د بنسټيزې برخې يا ليکې په توګه کار کوي او بېلابېل ښارونه او ښارونه او استوګنې سره نښلوي.
ګرينلېنډ کې د لږ تر لږه تېر ۴۵۰۰ کالونو په موده کې، بېلابېلو زماني واټنونو کې ارکټيک وګړو استوګنه غوره کړې ده، چې نيکونه يې له ننۍ کاناډا څخه ورکډه شوي وو. نورسيمين وګړو په ۱۰ پېړۍ کې د ګرينلېنډ په نا اباده [چې وګړي په کې نه اوسېږي] سويلي برخه کې استوګنه غوره کړه او وار له مخه په ايسلېنډ کې مېشت شوي وو. دې نورسيمي وګړو وروسته له ګرينلېنډ او ايسلېنډ څخه د بېړۍ چلولو چارې برابرې کړې او په دې سره ليف ايريکسن “Leif Erikson” لومړنۍ پېژندل شوی اروپايي شو، چې نږدې ۵۰۰ کالونو مخکې له هغې شمالي امريکا ته ورسېد، کولمب د کارابين ټاپوګانو ته ورسېد. اينيونيټ وګړي په ۱۳ ز پېړۍ کې سيمې ته راورسېدل. که څه هم ګرينلېنډ د ناورې او ناروېژيانو تر پرله پسې نفوذ لاندې و، مګر تر ۱۲۶۱ز کال پورې په رسمي ډول د ناروېژي حکومت پاچاهۍ تر لاس لاندې نه و. نورس “Norse” مستعمرې د ۱۵ پېړۍ په وروستيو کې وروسته له هغې له مينځه لاړې، چې ناروې د تورې مړينې “Black Death” په واسطه وځپل شوه او سخت شاتګ ته وګرځېده. له شاتګ يا د تخت او تاج له پرېښودلو څخه لږه موده وروسته (چې په ۱۴۹۹ ز کال کې پيل شو)، پرتګاليانو په لنډ ډول ټاپو وپلټنه او د تيرا ډو لاورادور “Terra do Lavrador” نوم (چې وروسته په کاناډا کې لېبرادور نوم وکارول شو) په ورکولو سره يې د هغې د خپلولو ادعا وکړه.
د ۱۷ پېړۍ په لومړيو کې، ډنمارکي سپړونکي يو ځل بيا ګرينلېنډ ته ورسېدل. ټاپو کې سوداګرۍ او ځواک د پياوړي کولو په موخه، ډنمارک او ناروې په ګډه په ټاپو باندې خپل حاکميت تاييد کړ. ناروې د خپل کمزوري دريځ له امله، په ۱۸۱۴ز کال کې پر ګرينلېنډ باندې هغه مهال حاکميت له لاسه ورکړ، چې له ډنمارک سره کړی اتحاد يې له منځه ولاړ. ګرينلېنډ په ۱۸۱۴زکال کې ډنمارکي شو او په ۱۹۵۳ز کال د ډنمارک د اساسي قانون له مخې په بشپړ ډول ډنمارکي دولت سره يو ځای شو. د ۱۹۵۳زکال د اساسي قانون له مخې ګرينلېنډ کې شته وګړي د ډنمارک اتباع شول. دا هېواد له ۱۹۶۱ز کال څخه د ازادي سوداګرۍ اروپايي ټولنې سره يو ځای شوی دی، چې ډنمارک له همدې ټولنې سره په ۱۹۶۰ زکال د بنسټګر غړي په توګه يو ځای شوی و، مګر کله چې ډنمارک په ۱۹۷۳ زکال کې له اروپايي ټولنو سره يو ځای شو، د ازادې سوداګرۍ ټولنه کې يې غړيتوب پای ته ورسېد. ګرينلېنډ په ۱۹۷۳ز کال له ډنمارک سره يو ځای، د اروپا اقتصادي ټولنې “European Economic Community” سره يو ځای شو. که څه هم د ۱۹۸۲ زکال يوې نظر پوښتنه کې، ډېری وګړو له يادې اقتصادي ټولنې څخه د هېواد د بېرته ګرځېدلو په پلوۍ رايه وکاروله. دا حالت په ۱۹۸۵زکال کې د سيند پورې غاړه يا بهرني هيوادونه او سيمې “Overseas Countries and Territories” سازمان ته د ګرينلېنډ په اوښتلو سره اغېزمن شو، چې د اروپا د اقتصادي ټولنې پورې يې تړاو درلود او اوس اروپايي ټولنه ده. له اروپايي ټولنې سره تړلې اړيکې په دې معنا، چې د ګرينلېنډ ټول اتباع د اروپايي ټولنې اتباع دي.
ګرينلېنډ د شمال ختيځ ګرينلېنډ ملي پارک “Northeast Greenland National Park” په نوم د نړۍ تر ټولو لوی او بېخي شمالي خوا ته ملي پارک لری. ياد پارک چې په ۱۹۷۴ز کال کې جوړ شو او ۱۹۸۸ زکال کې خپل اوسني پراخوالي ته ورسېد، د ګرينلېنډ د دننۍ او شمال ختيځ ساحلي سيمې ۹۷۲۰۰۱ کېلومتر مربع (۲۷۵۲۹۲ ميل مربع) سيمه پوښي او د نړۍ له ۲۹ هېوادونو څخه پرته، تر ټولو لویه سيمه ده.
ډنمارک په ۱۹۷۹ زکال کې ګرينلېنډ ته کورنۍ حکومتولي يا واک ورکړ؛ په ۲۰۰۸ زکال د ګرينلېنډ اوسېدونکو د خپلواک حکومتي قانون په پلوۍ رايه وکاروله، چې له ډنمارکي حکومت څخه يې زيات واک ځايي ګرينلېنډي حکومت ته ولېږدوه. دې هېواد د نوي جوړښت له مخې په پرله پسې يا تدريجي ډول، د امنيت، قضايي نظام، د شرکت قانون، محاسبې، د حسابونو د تصفيې، د منرالي سرچينو د فعاليتونو، هوايي چلند، د قانوني وړتيا يا ظرفيت قانون، د کورنۍ قانون او ځايناستي قانون، کډوالۍ او د پولو د واکونو، د کاري چاپيريال، او د مالي تنظيم او څارنې ذمه وارۍ (مسووليتونه) په غاړه اخېستې دي. ډنمارکي حکومت لا هم د تابعيت او د دفاعي چارو په ګډون د پولي سياست او بهرنيو چارو واک لري. دې ۳،۴ بيليون DKK لومړنۍ کلنۍ مرستې هم برابرې کړې، چې په وار وار به کمې شي. ګرينلېنډ تمه لري چې د طبيعي سرچينو له راويستلو څخه د تر لاسه کېدونکي زيات عايد پر بنسټ، خپله اقتصاد ته وده ورکړي. د هېواد په پلازمېنه نيوک کې د ۲۰۱۶ز کال د ارکټيک ژمنۍ لوبې تر سره شوې. ګرينلېنډ د نوې کېدونکي انرژي د تر ټولو لوړو ونډو لرونکو هېوادونو له ډلې څخه دی، چې د دې ډول انرژي د کارونې سلنه يې ۷۰ ده او ډېری هغه يې له بادي انرژي څخه پوره کېږي.
ارپوهنه
لومړنيو نورس اوسېدونکو ټاپو ته ګرينلېنډ نوم ورکړ. د ايسلېنډ د اتلانو کيسو کې، ناروې کې د زېږېدلي ايسلېنډي اوسېدونکي سور ايرېک “Erik the Red” په اړه ويل کېږي، چې د بې ارادې وژنې له امله له ايسلېنډ څخه شړل شوی و. نوموړي له خپلې پراخه کورنې او غلامانو سره يو ځای، د يوې معلومه يخې ځمکې د پلټلو په موخه کښتې کې روان شو، چې شمال لويديځ ته پرته ده. هلته د استوګنې وړ سيمې له موندلو او په کې له مېشت کېدلو څخه وروسته يې، سيمه د دې انګېزې له مخې ګرينلېنډ ونوموله، چې په زړه پورې نوم به يې نور اوسېدونکي هم راجذب کړي. د ايريک د اتلولي کيسه “Saga of Erik the Red” بيانوي: «په اوړي کې، ايريک هغه سيمه کې د اوسېدلو په موخه لاړ، چې هغه موندلې وه؛ سيمې ته يې د ګرينلېنډ نوم ورکړ، لکه څرنګه چې هغه وويل، چې که چېرې دا سيمه يو په زړه پورې نوم ولري، نو خلک به ورته راوښکل [جلب] شي.
د هېواد نوم د ګرينلېنډ په اصلي ژبه کې کالاليټ نيوناټ “Kalaallit Nunaat” (د کالالېټ خاوره) دی. کالالېټ د ګرينلېنډ اصلي انيوڼيټ وګړي دي، چې د هېواد په لويديځه برخه کې اوسېږي.
د متحده ايالتونو پوځ په دويمه نړيواله جګړه کې، دې هېواد لپاره د بليوي “Bluie” پټ نوم وکاروه، چې دوی په کې د بليوي (ختيځ يا لويديځ) په نوم نومول شوې بېلابېلې هډې وساتلې.
ابو عبدالله بتانى. ليکنه: عبدالواجد نياﺯى
ابو عبدالله محمد بن جابر بن سنان بتانی حرانی صابی مشهور په ابوعبدالله بتّانی ، منجم او سورى رياضى پوه ، د مثلثاتى فرمولونو بنسټ ايښودونکي چى نن هم ترى استفاده کيږى او د مسلمانانو سترو نجوميانو څخه وه، غرب فعلا هم دد نظرياتو څخه استفاده کوى.
په ۸۵۸ م کال کى پيدا شو او  ۹۲۹ م کال کى د نړۍ څخه وکوچيد.
بتانى لومړنې عالمانو څخه وه. چي سينوس مثلثات يي تعريف کړل ‌ او هغه ته جيب نوم ورکړ. د مبسوط ظلې تابع او د مُنْتَصَب ظلې تابع يى کامله کړه. او
بتانى مثلثاتى فرمولونه چې اوس هم ترې استفاده کيږې. لومړې ځل ابداع کړل او يا جوړ کړل.
د بتانى علم تاثيرات په مسلمانو او غربى نجوميانو.
بتانى ته مسلمانو نجوميانو ستر مقام ورکړې ده.
ابوریحان بیرونی د بتانى په نوم جلاء الاذهان فی زیج البتّانی‌  کتاب ليکلې ده.
مُسلمه بن احمد مجریطی يو خلاصه کتاب د بتانى د کواکبو تعديلونو  ﺯيج په اړه وليکه.
غربى نجوميانو بتانى خپلو آثارو کې آلباټګنیوس او آلباټینوس په نومونو ياد کړي دې او همداسى شرقى روم آثارو کې د اُپَتَنِس په نوم پيژندل کيږې.
،کپرنيک ﺯياتو مواردو کې د بتانى څخه نقل قول کړې، لکه د لمر حرکت او تقدیم اعتدالین.
تیکو براهه او يوهانس کپلر د بتانى رصدونو ته ډيره توجع کړې.
ګاليله خپلو لومړنې ليکونو کې د هغه رصدى کارونو باند رڼا اچولى ده.
او ریچارډ ډانثرن د ۸ پيړي انګلیس نجومى ځينو عملي کارونو کې دد رصدونو څخه استفاده کړې ده.
اثار
1. د بتانى مهم کتاب «الزیج الصابی» دى. چې د کتاب کې بطلمیوس اشتباهات اصلاح کړى.
2. کتاب معرفة مطالع البروج فی ما بین ارباع الفلک،
3. رسالة فی تحقیق اقدار الاتّصالات،
4. کتاب اربع مقالات فی احکام علم النجوم.
عبدالواجد نیازی
حاجې مغاش اچکزی مشهور په حاجې مغاش
خپل ویاڔونه وپیژنـــی
ده دی لــــــڔي یــو
بل ویاڔ درپیژنو
د نجات ملی جبهې مربود ګوند اتل غازی حاجی مغاش آکا
اصلى شملور اومحترم مشر دجهاد اومقاومت اتل همدا دى چى دوطن دازادى او دسولييز افغانستان په هيله يۍ نه ستړى کيدونکى جهاد او هلى ځلى وکړى  ،چى نن یی هرافغان په درانه نامه یادوی.
زما په ګمان دافغانستان ټول قهرمان ملت دى ددغه رقم غازیانو اومجاهدینو  مشرانو ستاینه وکړی
نو په دی اساس به زمونږ  د ډنډ اوګړنګ پر غاړه پروت ولس  اصلی اوجعلی مجاهدین کوم چه دروسانو سرسخت دښمنان وو وپیژنی  ،انشالله،
حاجی مغاش آکا دی الله ج وبخښی واقیعا چه دلوی کندهار شملور مجاهد وو.
ابو لؤلؤ
پیروز نهاوندي یا فیروز، چې په ابو لؤلؤ، د ساسانیانو په دوره کې یو ایرانی سرتیری و چې په 636 میلادي کال کې د قادسیه (یا نهاوند) په جګړه کې وجنګید کله چې ساسانیانو د عمر په مشرۍ د عربي عربي لښکرو لخوا لویدیځ ساحل ته مخه کړه. ابن الخطاب: فرات مات شو، ونیول شو. وروسته له هغه چې هغه د غلام په توګه سعودي عربستان ته راوړل شو ، هغه وتوانید چې په 23 هجري (645-644 AD) کې عمر ووژني. راپور ورکړل شوی چې نهاوندي، د سرتیري، لوهار، ترکاerۍ په توګه د خپل مسلک سربیره او د باد چکونو په ډیزاین کې هم تخصص درلود. پیروز نهاوندی د عمر بن الخطاب قاتل دی.
پر ګرېنادا باندې د متحده ایالاتو یرغل
پر ګرېنادا باندې د متحده ایالاتو یرغل د ۱۹۸۳ز کال د اکټوبر د ۲۵مې په سهار کې پیل شو. متحده ایالات او د کریبن شپږو هېوادونو ټلوالې د ګرېنادا پر ټاپو، چې د وېنزوېلا شمال ته په ۱۰۰ مایلي (۱۶۰ کیلومتري) واټن کې پرته ده، یرغل وکړ. دغه یرغل د متحده ایالاتو پوځ له‌خوا د «د بېړنۍ غوسې عملیاتو» کوډ په توګه پېژندل کېده، چې پایله یې د څو ورځو په لړ کې د ګرېنادا نظامي نیواک ؤ. دغه نیواک د خلق انقلابي حکومت کې د دننیو لانجو او ناندریو له‌امله رامنځ‌ته شو او په پایله کې یې د ګرېنادا پخوانی مشر او دوه‌یم صدراعظم «موریس بیشاپ» په کور کې اسیر او اعدام شو، او همدا راز د هدسن اوستین په مشرۍ انقلابي نظامي شورا رامنځ‌ته شوه. د یرغل په پای کې، یو لنډمهاله حکومت رامنځ‌ته او وروسته بیا په ۱۹۸۴ز کې کال کې ټاکنې ترسره شوې.
ګرېنادا په ۱۹۷۴ز کال کې له بریتانیا څخه خپلواکي اخېستې وه. د «New Jewel» کمونېستي غورځنګ په ۱۹۷۹ز کال کې د موریس بیشاپ په مشرۍ د یوې کودتا له‌لارې واک په لاس کې ونیوه، اساسي قانون یې وځنډوه او یوشمېر سیاسي بندیان یې توقیف کړل. بیشاپ د ګوند په یوې غونډه کې تر فشار لاندې راوستل شو ترڅو له د صدراعظم معاون «برنارد کورد» سره قدرت ووېشي. په سر کې بیشاپ موافقه وښوده، خو وروسته یې مخالفت وکړ. هغه د خپل ګوند مرکزي کمېټې له‌خوا په کورني حبس کې وساتل شو، تر هغو چې غاړه یې کېښوده. کله چې د بیشاپ پټ توقیف د خلکو تر غوږو ورسېده، د خپلو ملاتړ کوونکو یوې لمسېدلې ډلې په زور له بنده ازاد شو. وروسته، «کورد» ته د ژمنو ګرېنادایي سرتېرو او د بیشاپ ملکي ملاتړ کوونکو ترمنځ په نظامي قرارګاه‌ګانو کې نښته رامنځ‌ته او د داسې یوې مسألې پر سر شخړې او ډزې پیل شوې چې لا هم د بحث په مېز پرته وه. د ۱۹۸۳ز کال د اکټوبر پر ۱۹، د بیشاپ، د هغه ملګري «ژاکلین کرېفت»، د کابینې دوو وزیرانو او د اتحادیې دوو نورو مشرانو په شمول، لږ تر لږه ۱۹ سرتېري او ملکي وګړي ووژل شول.
په متحده ایالاتو کې د ریګان دولت، وروسته له هغه چې د ختیځ کربین ایالتونو سازمان له‌خوا د مرستې غوښتلو یو رسمي غوښتنلیک ترلاسه کړ، نظامي مداخله پيل کړه. سربېره پر دې، د ګرېنادا نایب‌الحکومه «پاول سکون» په پټه خبر ولېږه چې هغه به هم د یوه بهرني هېواد له مداخلې څخه ملاتړ کوي، خو د بلنلیک لاسلیک کول یې د اکټوبر تر ۲۶ پورې وځنډول. همدا راز، ریګان دغه اقدام «د ګرېنادا په ټاپو کې د متحده ایالاتو ۶۰۰ د طب زده‌کړیالو په هکله اندېښنې» او د ایران یرغمل نیولو کړکېچ د تکرارېدو وېرې له‌امله ترسره کړ.
ډېرشمېر هېوادونو پر دغه یرغل باندې نیوکه وکړه. د بریتانیا صدراعظمې «مارګرېټ تاچر»، له‌دې چې ورته خبر ورکړل شوی نه‌ؤ، په پټه کې له دغه ماموریت سره مخالفت، خو په ظاهره کې یې ملاتړ وکړ. د ملګرو ملتونو عمومي مجلس، د ۱۹۸۳ز کال د نومبر پر ۲، په ۹ موافقو او ۱۰۸ مخالفو رایو له‌لارې، دغه برید وغنده او هغه یې «له نړیوالو قوانینو څرګنده سرغړونه» په توګه ونوموه.
په ګرېنادا کې اوس‌مهال د دغه برید ورځ د «شکرکښنې ورځ» تر نامه لاندې او د هغو څوګونو سیاسي بندیانو د ازادۍ لمانځلو په پار، چې له خلاصون وروسته وګومارل شول، عمومي رخصتي ده. په ۲۰۰۰ز کال کې د حقیقت موندنې او پخلاینې یو کمیسیون رامنځ‌ته شو ترڅو د هغې دورې ځینې لانجې دوه‌یم ځلي وارزوي؛ په ځانګړې توګه، یاد کمیسیون د بیشاپ جسد موندلو لپاره (چې د اوستین په امر پټ شوی ؤ او هېڅکله پيدا نه‌شو) هڅې وکړې، خو کومې پایلې ته ونه‌رسېده. سربېره پر دې، دغه یرغل، د عملیاتو پر مهال د مشترک ځواک په توګه د امریکا نظامي پوځ بېلابېلو څانګو ترمنځ ارتباطي او د همغږۍ موارد، د ګولډواتر-نیکولز قانون په قالب کې څېړنو او پراخو بدلونونو او نورو تنظیمي برخو ته د مرستې رسولو مسایل په ډاګه کړل.
هوایي ډګر
د بیشاپ دولت، د بریتانیا، کیوبا، لیبیا، الجزیرې او نورو هېوادونو په مرسته د پاینت سالین نړیوال هوایي ډګر بیارغونې چارې پیل کړې. د بریتانیا دولت په ۱۹۵۴ز کې، چې ګرېنادا لا هم د بریتانیا یوه مستعمره وه، د دغه هوایي ډګر طرحه وړاندې کړې وه. ډیزاین یې په کاناډا کې وشو، د بریتانیا دولت ډیزاین ومنه او د لندن یوه شرکت له‌خوا جوړ شو. د امریکا دولت تور ولګوه چې ګرېنادا، په کربین سمندرګي کې د شوروي-کیوبا نظامي هوایي ډګرونو جوړولو لپاره ودانیزې اسانتیاوې برابرې کړي، چې د الوتلو کرښې اوږدوالی یې 9,000ft (2,700m) ته رسېږي او کولای شي د شوروي تر ټولو سترې الوتکې (An-12، An-22 او An-24) په کې الوتنې ترسره کړي، چې دغه اسانتیاوې به شوروي او کیوبا سره مرسته وکړي ترڅو د مرکزي امریکا بلواګرو ډلو ته وسلې تامین کړي او په سیمه کې د شوروي نفوذ پراخ شي. د بیشاپ دولت ادعا وکړه چې هوایي ډګر د سوداګریزو الوتکو لپاره جوړ شوی دی او جېټ الوتکې د ټاپو په شمالي څنډه (5,200ft) باندې د پیرلز په هوایي ډګر کې ناسته کولای نه‌شي او پیرلز نور پراخېدلای نه‌شي ځکه چې د الوتلو کرښې یو څوکه غره ته او بله څوکه سمندر ته نږدې شوې ده.
د ۱۹۸۳ز کال په مارچ میاشت کې، ولسمشر ریګان څرګنده کړه چې د هوایي ډګر د الوتلو یوې خورا اوږدې کرښې باندې کار روان دی او د استخباراتو د خبر له‌مخې، شوروي دغه ټاپو تر نظر لاندې نیولې او نږدې راتلونکې کې به د کربین سمندرګی د شوروي او کیوبا نظامي هډه وګرځي چې دا به هم متحده ایالاتو او هم د کربین سیمو لپاره ستر ګواښ وي. هغه وویل چې د الوتلو اوږده کرښه او د سون ګڼ‌شمېر زېرمې د سوداګریزو الوتنو لپاره اړینې نه‌دي او د شواهدو له‌مخې، پلان دا دی چې په دغه هوایي ډګر کې کیوبا او شوروي خپله نظامي هوایي هډه تاسیس کړي.
د انسان پوزه
پوزه د انسان په مخ کې تر ټولو زیاته بهر ته راوتلې برخه ده. دغه غړی د پوزې سوري په ځان کې لري او د تنفسي سیسټم لومړنی غړی دی. همدارنګه پوزه د شامې حس تر ټولو اصلي غړی دی. د پوزې شکل د پوزې د هډوکو او غضروفونو له مخې جوړېږي چې د پوزې تیغه د هغو دواړه سوري سره جلا کوي او همدارنګه د پوزې ژوروالی (nasal cavity) په دوه برخو ویشي. د نارینه وو پوزې له ښځینه وو څخه په اوسط ډول لویې دي.
پوزه د ساه اخیستلو په بهیر کې مهم رول لري. د پوزې مایع د پوزې ژوروالی او پارانازال سینوسونه پوښي چې د تنفس کېدونې هوا د ګرمولو او مرطوب کولو دنده پرغاړه لري. د دغه ژوروالي په دیوالونو کې د پوزې مخازن (Nasal conchae) او صدف ډوله هډوکي په دغه بهیر کې مهم رول لوبوي. د پوزې په غارونو کې ویښتان بیا سږو ته د لویو زراتو له ننوتو مخه نیسي. پرنجی وهل له پوزې څخه د هغو ناغوښتل شوو زراتو د ویستو غبرګون دی چې مخاطي پوښښ تحریک کوي. پرنجی کول کېدای شي عفونت ولېږدوي، ځکه له امله یې په هوا کې معلق ذرات رامنځته کېږي او کوچني څاڅکي یې کولای شي د ناروغۍ انتقال کوونکي ذرات په ځان کې ولري.
د پوزې بله تر ټولو مهمه دنده د شامې یا بوی کولو حس دی. د پوزې په پورتني ژوروالي کې د بوی کولو اپیتلیوم ساحه د بوی د تشخیص ځانګړي حجرات لري چې د دغې چارې مسئولیت پر غاړه لري.
پوزه په خبرو کولو کې مهم رول لري. خیشومي غږ لرونکي (Nasal vowels) او خیشومي بې غږه حروف (nasal consonants) د نسلایزیشن (nasalisation) په بهیر کې رامنځته کېږي. د پارانازال سینوسونو منځ خالي ژورغالي د غږیزو دهلیزونو په توګه عمل کوي چې خبرې کول او نور ټول غږونه اصلاح او پیاوړي کوي.
د پوزې د شکل د بدلون او یاهم جوړښتي عیبونو د اصلاح په موخه د پلاستیکي جراحۍ ګڼ شمېر لارې چارې شتون لري چې په رینوپلاستي پېژندل کېږي. په پوزه کې نواقص کېدای شي مادرزادي او یا هم د پزې د اختلالاتو او پړسوب له امله وي چې اصلاحي لارې چارې یې ترمیم کوونکې جراحۍ ته اړوندېږي. د پوزې د شکل د تغیر په موخه انتخابي لارې چارې بیا د ښکلې کوونکې جراحۍ برخه دي.
تنفس
پوزه په تنفسي سیسټم کې د پورتنۍ تنفسي مجرا لومړنی غړی دی. د تنفس په بهیر کې د دغه غړي اصلي دنده د هوا تامین او د هغو په ګرمولو او فیلتر کولو سره د تنفس لپاره د هغو برابرول دي. د پوزې په غارونو کې ویښتان لوی ذرات رانیسي او نه پرېږدي هغه سږو ته ورسېږي.
د پوزې په هر ژورغالي کې د پوزې درې مخازن د هوا د تېرېدو لپاره څلور لارې جوړوي چې د هغو په اوږدو کې هوا په څرخ راځي او د نازوفارنکس لوري ته حرکت کوي. د پوزې داخلي جوړښت او ژورغالي، له دې ډلې مخازن او پارانازل سینوسونه د تنفس شوې هوا د تهویې په موخه یو موټۍ سیسټم په پوزه کې جوړوي. په دغه بهیر کې د پوزې د مخاط اصلي رول هم شاملېږي چې په پایله کې یې د سږو د عملکرد سره برابره او د هغو د داخلي محیط د خوندي ساتلو په موخه سمه هوا سږو ته لار مومي. د مخازنو او غوښې ترمنځ رامنځته شوی بیروبار د مخاط په واسطه د هوا مرطوب کېدو او فلتر کېدو ته لار برابروي. له دې امله د تنفسي سیسټم دغه پورتنی غړی د تنفسي سیسټم لاندنیو ظریفو غړو ته د هوا د تېرېدو پر مهال تر ډېره محافظتي رول لوبوي.
پرنجی وهل یوه محافظتي مهمه چاره ده چې د خولې او پوزې له لارې د ناغوښتلو زراتو د بېرته ویستلو په موخه د پوزې د مخاط په تحریک سره ترسره کېږي. فوټیک پرنجی (له نور سره غبرګون ښوونکی پرنجی) هغه غبرګون دی چې د مختلفو محرکینو لکه تېز نور له امله رامنځته کېږي. پوزه همدارنګه د تنفس کېدونې هوا د تودوخې اړوند د حسي اطلاعاتو د انتقال وړتیا لري.
داسې انګېرل کېږي چې د پوزې په ډولونو کې تغیرات کېدای شي د سیمو له مخې د تودوخې او رطوبت اړوند بدلونونو سره اړیکه ولري، خو دا هم کېدای شي چې د یو شمېر نورو عواملو لکه جنسي انتخاب له امله رامنځته شوي وي.
د بوی کولو حس
پوزه همدارنګه د شامې یا بوی کولو په حس کې مهم رول لري. پوزه د بوی کولو اړوند د تخصصي حجراتو برخه لري چې په کې د شامې اړوند نیورونونه شتون لري او د شامې د حس مسئولیت پر غاړه لري. د پوزې په لاندني ژورغالي کې د بوی کولو مخاط د بوي کولو د غدودو (olfactory glands) په نامه یو ډول غدې لري چې د بوی له حس سره مرسته کوي. د پوزې مخازن همدارنګه د بوی کولو برخې ته د هوا د جریان په هدایت کولو سره د بوی کولو په عملیه کې مرسته کوي.
خبرې کول
آواز د سږو له لوري د فشار راوړو له امله رامنځته کېږي. دغه چاره د پوزې د لارې د هوا د اخیستو د بهیر په مرسته چې ورته نسلایزېشن ویل کېږي تنظیم کېږي. په دغه چاره کې د غږ لرونکو حروفو د تولید په موخه د کوچنۍ ژبې لاندې راتلل او همدارنګه د بې غږه حروفو د تولید په موخه د خولې او پوزې له لارې د هوا وتلو ته اجازه ورکول شاملېږي.
لنډغريزم
لنډغريزم په انګرېزي ژباړه: Landagharism ، يو ډېر پېژندل شوی نوم دی. لنډغريزم د خلکو ځورولو، ياغيتوب، توکمي‌تعصباتو، د پرديو هېوادونو د شخصي ګټو لپاره خپل هېواد ورانولو او د پرديو د شخصي ګټو لپاره د خپل نظام پر ضد پاڅون ته ويل کېږي. دا لغات اوسمهال يوازې په پښتو او دري کې عام دی، او په نورو ژبو کې کومه ځانګړې معنا نه لري.
لنډغر د لنډغريزم تګلارې لاروي ته ويل کېږي. په بله اصطلاح کې؛ لنډغر هغه کسانو ته هم ويل کېږي چې په غیر قانوني توګه وسلې لري، بدماشي کوي، او په ښارونو کې نظم له منځه وړي.
په لومړي ځل، په ۱۳۵۵ کې کله چې احمدشاه مسعود د سردار محمد داوود خان د نظام پر ضد را وپاڅېد، نو د لنډغر نوم باندې کېښودل شو، او دا لغات تر ننه پورې عام دی. مسعود لومړی د شمالي ولايتونو لويې لارو ته درېده، او د ځان سره يې درې يا څلور نور لنډغر درلودل، د عامو مسافرو څخه يې د هغوی پيسې او مالونه اخيستل، غلا د دوی ورځنی کار وو. حکومت چې د دوی د نيولو هڅه يې کول ، نو دوی ورسره مخالفت څرګند کړ. آند تر دې چې مسعود په يوې لويې ډلې بدل شو، مسعود هغه مهال په پاکستان کې هم څه ناڅه شناخت درلود، هغه يو وخت د پاکستان په کراچۍ ښار کې اوسېدلی وو او اردو ژبه يې هم ښه زده وه، نو هغه د پاکستاني چارواکو سره په اړيکه کې شو، هغوی خو همداسې کسان په کار ول چې په افغانستان کې د دوی د شخصي ګټو لپاره کار وکړي او نظام تخریب کړي، په بدل کې يې احمد شاه مسعود او ډلې ته يې ، وسلې ورکړې مسعود په يو لوی لنډغر بدل شو. مسعود به د نظام پر ضد جګړه کول، او پاکستان به دوی ته وسلې ورکولې.
نوم
په لاتيني پښتو Làndaghàrizm ، دا لغات اوسمهال په دري يا پاړسي ژبه کې هم تر ډېره عام شوی دی. په پاړسي: مفرد: لندغر - جمع لنډغران: لندغرها - تګلاره: لندغریسم
تاريخ
په لومړي ځل، په ۱۳۵۵ کې کله چې احمدشاه مسعود د سردار محمد داوود خان د نظام پر ضد را وپاڅېد، نو د لنډغر نوم باندې کېښودل شو، او دا لغات تر ننه پورې عام دی. مسعود لومړی د شمالي ولايتونو لويې لارو ته درېده، او د ځان سره يې درې يا څلور نور لنډغر درلودل، د عامو مسافرو څخه يې د هغوی پيسې او مالونه اخيستل، غلا د دوی ورځنی کار وو. حکومت چې د دوی د نيولو هڅه يې کول ، نو دوی ورسره مخالفت څرګند کړ. آند تر دې چې مسعود په يوې لويې ډلې بدل شو، مسعود هغه مهال په پاکستان کې هم څه ناڅه شناخت درلود، هغه يو وخت د پاکستان په کراچۍ ښار کې اوسېدلی وو او اردو ژبه يې هم ښه زده وه، نو هغه د پاکستاني چارواکو سره په اړيکه کې شو، هغوی خو همداسې کسان په کار ول چې په افغانستان کې د دوی د شخصي ګټو لپاره کار وکړي او نظام تخریب کړي، په بدل کې يې احمد شاه مسعود او ډلې ته يې ، وسلې ورکړې مسعود په يو لوی لنډغر بدل شو. مسعود به د نظام پر ضد جګړه کول، او پاکستان به دوی ته وسلې ورکولې.
اوسمهال په افغانستان کې هم ډېر لنډغران شتون لري، لکه هغه کسان چې د مسعود لاره تعقيبوي، لنډغر ګڼل کېږي.
سرچينه
Https://www.Twitter.com/eshaq_azizi.
د دې ليکنې ليکوال زه اسحاق عزيزي يم.
کمپیرک
کمپیرک (په انګریزي: Kampirak) بلخ ولایت کې نهرشاهي ولسوالۍ ته اړوند یو کلی دی، چې په شهرک کمپیرک (کمپیرک ښارګوټی) هم مشهور دی.
څلور خواوې(حدود اربعه)
سهیل لور ته یې لنګرخانه او د مزارشریف ښار، ختيځ لور ته یې ترکمنیه ښارګوټی(شهرک ترکمنیه)، شمال لور ته اوته قل او لوېدیځ لور ته یې نواقل کمپیرک دی.
لیکونکی
محمدیاسین عمریار
yasinomeryar@gmail.com 0093797454507
د کاتالان خپلواکۍ غوښتونکی خوځښت
د کاتالان یا کاتالونیا خپلواکۍ غوښتونکی خوځښت په کاتالاني ملت پالنه کې ریښه لرونکی هغه ټولنیز او سیاسي خوځښت دی چې له هسپانیا څخه د کاتالان د خپلواکۍ په لټه کې دی.
د کاتالونیا د جلا غوښتنې پیل له هغو سیمه پالو او ملت پالو خوځښتونو څخه سرچینه اخیسته چې د نوولسمې میلادي پېړۍ په نیمايي کې د رومانتیکي نظریاتو تر اغېز لاندې یې په اروپا کې پراختیا موندلې وه. د کاتالان خپلواکۍ غوښتونکی لومړنی سازمان یافته ګوند د ایستات کاتالا (کاتالاني دولت) په نامه و چې په ۱۹۲۲ زکال کې د فرانسېسک ماسیا له خوا تاسیس شو. په ۱۹۳۱ زکال کې دغه ګوند او نورو ګوندونو په ګډه سره د کاتالان د کیڼ اړخو جمهوري غوښتونکو (Esquerra Republicana de Catalunya یا ERC) تر نامه لاندې ګوند جوړ کړ. ماسیا په ۱۹۳۱ زکال کې د هسپانیا دننه د کاتالان د جمهوریت اعلان وکړ او د هسپانیا د دویم جمهوریت له رهبرانو سره یې له خبرو اترو وروسته په دغه هېواد کې دننه خودمختاري ومنله. د هسپانیا د کورنۍ جګړې پر مهال، جنرال فرانسېسکو فرانکو په ۱۹۳۸ زکال کې د کاتالونیا خودمختاري لغو کړه. په ۱۹۷۵ زکال کې د فرانکو له مړینې وروسته د کاتالونیا سیاسي ګوندونو د خپلواکۍ پر ځای د خودمختارۍ په لاسته راوړو تمرکز وکړ.
د کاتالونیا خپلواکي غوښتونکی معاصرخوځښت د ۲۰۰۹ زکال په شاوخوا کې د یو لړ پېښو له دې ډلې د ۲۰۰۷- ۲۰۰۸ زکال د مالي کړکېچ او د هسپانیا د اساسي قانون په محکمه کې د خلکو د ګوند (Partido Popular) له خوا په ۲۰۰۶ زکال کې د کاتالونیا د خودمختارۍ د اساسنامې په ننګولو سره پیل شو؛ کاتالاني ښاروالیو د ۲۰۰۹ زکال څخه تر ۲۰۱۱ زکال پورې د خپلواکۍ اړوند نمایشي ټول پوښتنه ترسره کړه. په ۲۰۱۰ زکال کې د محکمې حکم چې د دغې اساسنامې یو شمېر برخې یې له اساسي قانون سره په ټکر کې وبللې ګڼ شمېر اعتراضات یې راوپارول او له امله یې د ۲۰۱۲ زکال له وخته مخکې ټاکنې وشوې؛ په دغو ټاکنو کې د کاتالونیا په پارلمان کې خپلواکۍ پلوو د لومړي ځل لپاره اکثریت څوکۍ خپلې کړې. نوي دولت په ۲۰۱۴ زکال کې یوه «غیر الزامي» ټول پوښتنه د خودمختارۍ اړوند ترسره کړه چې د خپلواکۍ اړوند په کې په غوڅ اکثریت رایې ورکړل شوې، خو د خپلواکۍ د مخالفینو له خوا د ټاکنو په تحریم کولو سره په کې د وګړو ونډه لږ وه. ورپسې د ۲۰۱۵ زکال ټاکنو د نوې او الزامي ټول پوښتنې د ترسره کولو غوښتنه وکړه. په داسې حال کې چې دغه موضوع د هسپانیا د دولت او د اساسي قانون د محکمې له خوا ناقانونه وبلل شوه، ځکه هغوی د کاتالونیا اداره د ټول پوښتنې کولو اړوند د قانوني صلاحیت نه لرونکې بلله. ورته مهال دغه ټول پوښتنه په ۲۰۱۷ زکال کې د لویو سیاسي او ټولنیزو کړکېچونو په ترڅ کې چې د پولیسو له خوا له وړاندې او آن د رایو ورکولو پر مهال د هغو د مخه نیولو په موخه اقدامات په کې شامل و؛ ترسره شوه. د کاتالونیا د خپلواکۍ د ملاتړو او مخالفینو د پراخو لاریونونو له امله د کاتالونیا پارلمان د یو خپلواک جمهوریت د اعلان په موخه طرحه تصویب کړه؛ ورته مهال د هسپانیا مشرانو جرګې د نوو سیمه ئیزو ټاکنو تر مهاله د کاتالونیايي بنسټونو د کنټرول کولو اړوند رایه ورکړه. د سیمه ئیز دولت مشران په راتلونکو اونیو کې ونیول شول او د وخت د ولسمشر کارلس پوجدمون په ګډون یو شمېر نور یې له هېواده په تېښته بریالي شول. په ۲۰۱۹ زکال کې د هسپانیا نوي دولت د کاتالونیا له دولت سره «د خبرو پر میز» له ناستې سره هوکړه وکړه، په داسې حال کې چې له وړاندې څخه یې د هغو د خپلواکۍ یا برخلیک ټاکلو اړوند ډډه کړې وه. په ۲۰۲۰ زکال کې د هسپانیا دولت د نیول شوو مشرانو د بخښنې په بهیر کار پیل کړ او د ۲۰۲۱ زکال په جون میاشت کې پلی شو.
د کاتالونیا په پارلمان کې ټولو هغه ګوندونو چې په ښکاره توګه یې له خپلواکۍ ملاتړ کاوه د کاتالونیا لپاره د یوځای (Together for Catalonia) تر نامه لاندې ایتلاف یې جوړ کړ چې په کې د کاتالونیا د ملت پاله لیبرال ګوند (CDC) ځای ناستی د کاتالونیا دیموکرات اروپايي ګوند (PDeCAT)، کیڼ اړخی جمهوري غوښتونکی ګوند (ERC) او د عامه یووالي ګوند (Candidatura d'Unitat Popular) شامل و. ورته مهال د دغې سیمې د خپلواکۍ په مخالفو ګوندونو کې Ciutadans (د هېوادوالو ګوند)، د خلکو ګوند (PP)، د کاتالونیا سوسیالېست ګوند او له ۲۰۲۱ زکال راهیسې په کې بوکس (Vox) سیاسي ګوند شامل و. ټول په یوه مټ کولای شي (En Comú Podem) تر نامه لاندې ګوند بیا د فدرالېزم ملاتړی دی چې د قانوني او ټولو ته د منلو وړ ټول پوښتنې غوښتنه کوي.
سیاسي ګوندونه
په هسپانیا کې ټول سیاسي ګوندونه د کاتالونیا د خپلواکۍ له نظر سره مخالف دي، یوازې د Catalunya En Comú-Podem (په ګډه سره موږ کولای شو) ګوند بیا د ټول پوښتنې ملاتړی دی او په دغه برخه کې بې پلوه دی. هغوی په ګډه سره د کاتالونیا په پارلمان کې اقلیت څوکۍ او رایې لري. نور ګوندونه لکه Ciutadans او د کاتالونیا د خلکو ګوند چې د ۲۰۱۷ زکال د کاتالونیا په سیمه ئیزو ټاکنو کې یې په ترتیب سره ۲۵.۴ او ۴.۲ سلنه رایې لرلې د تل لپاره د کاتالونیا د خودمختارۍ له مفهوم سره مخالف دي. د کاتالونیا سوسیالېست ګوند (۱۳.۹ سلنه رایې لري) هم له خپلواکۍ سره مخالف دی. په داسې حال کې چې یو شمېر غړو یې تر ۲۰۱۲ زکال پورې د خودمختارۍ د ټول پوښتنې څخه ملاتړ کاوه، له ۲۰۱۵ زکال وروسته د دغه ګوند رسمي دریځ دا دی چې د هسپانیا اساسي قانون باید اصلاح شي څو کاتالونیا په هغو کې په غوره توګه خپل ځای وویني. د موږ کولای شو په نامه د کاتالونیا کیڼ اړخی ګوند (Catalunya En Comú-Podem؛ ۸.۹۴٪ رایې لري) خپلواکي رد کوي خو له دې سره د ټول پوښتنې ملاتړی دی خو په هغو کې د هسپانیا د برخې په توګه د کاتالونیا د پاتې کېدو تبلیغ کوي. د CDC د ملت پاله لیبرال ګوند پخوانی شریک ګوند یونیو (د کاتولونیا دیموکراتیک اتحاد) د خپلواکۍ مخالف وګرځېد او په راتلونکو ټولو ټاکنو کې سم وه نه ځلېد؛ همدا و چې په ۲۰۱۷ زکال کې منحل شو.
د خپلواکۍ ضد خوځښت
د ۲۰۱۷ زکال د اکتوبر په ۸مه د کاتالونیا د مدني ټولنې سازمان (Societat Civil Catalana) د کاتالونیا د خپلواکۍ پر ضد لوی لاریون جوړ کړ. د دغې غونډې تنظیم کوونکو ادعا وکړه چې له یو میلیون څخه زیاتو کسانو په دغه غونډه کې ونډه لرله، په داسې حال کې چې د بارسلونا پولیسو ځواکونو د هغو شمېر ۳۰۰ زره اټکل کړ. تر نن ورځې پورې دغه غونډه د کاتالونیا په تاریخ کې د اساسي قانون په ملاتړ د خپلواکۍ ضد لوی لاریون بلل کېږي.
د ۲۰۱۷ زکال د اکتوبر په ۱۲مه د بارسلونا د پولیسو په خبره ۶۵۰۰۰ کسانو د هسپانیا د ملي ورځې په نمانځغونډه کې د خپلواکۍ پر ضد لاریون وکړ. په دغه لاریون کې د ګډون کوونکو شمېر له نورو کلونو ۱۳ ځله زیات او د بارسلونا په تاریخ کې د دغې موضوع اړوند تر ټولو لوی لاریون و.
د ۲۰۱۷ زکال د اکتوبر په ۲۹مه په سلګونو زرو کسانو د کاتالونیا د مدني ټولنې تر نامه لاندې د بارسلونا په کوڅو کې د هسپانیا د اتحاد او د هسپانیا د دولت د ستاینې لپاره چې فشار یې راوړ په ډسمبر میاشت کې نوې سیمه ئیزې ټاکنې وشي لاریون وکړ. په کاتالونیا کې د هسپانوي دولت د پلاوي د راپور له مخې ګډون کوونکي یو میلیون کسان و په داسې حال کې چې د بارسلونا پولیسو بیا د هغو شمېر ۳۰۰ زره تنه وښود. خپله د مدني ټولنې سازمان بیا په لاریون کې د ګډون کوونکو شمېر یو میلیون اعلان کړ.
په ۲۰۱۷ زکال کې د «تابریانا» مفهوم په ټولنیزو رسنیو کې دود شو او د نورو رسنیو پام یې ځانته جلب کړ. تابارنیا د هغې خیالي سیمې په معنی و چې د کاتالونیا سواحلي ښارونه په کې شاملېدل او د کاتولونیا د خپلواکۍ غوښتنې په دوام یې له دغې سیمې څخه خپله خپلواکي غوښته. د تابارینا د خپلواکۍ په ګټه استدلال په طنزي ډول د ټولو هغو استدلالونو څرګندويي کوله چې له هسپانیا څخه د کاتالونیا د خپلواکۍ په ګټه و. ګڼ شمېر جلا غوښتونکو په دې مفهوم نیوکه وکړه او ځواب یې ورکړ چې دغه تقلید په غیرمنصفانه بڼه د کاتالونیا د خپلواکۍ خوځښت چې تر ډېره پورې د کاتالونیا د مخکښ هویت او کلتور پر بنسټ دی، بې اهمیته ښيي. د «تابرینا» کلمه د ۲۰۱۷ زکال د ډسمبر په ۱۶مه په مجازي فضا کې خپره شوه او ۶۴۸۰۰۰ ځله منشن کېدو له امله د نړۍ په مخکښو ټرېنډونو کې شامل شو. له کاتالونیا څخه د تابرینا د خودمختارۍ په ګټه لومړنی لوی لاریون د بارسلونا د ښاروالۍ د پولیسو په خبره د ۱۵۰۰۰ تنو او د دغه لاریون د تنظیم کوونکو په خبره د ۲۰۰ زره تنو په ګډون د ۲۰۱۷ زکال د فبروري په ۴مه ترسره شو.
جنسي تماشا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
جنسي تماشا يا بربنډ ليدنې لېوالتيا (په فرانسوي کې: voyeurisme or scopophilia= نظري شهوت) د مجبورۍ احساس دی چې نورو ته په پټه ګوري - معمولا ناپېژانده دي. د فرانسوي کلمه voyeur د ليدونکي په مانا ده. یو سړی چې د نظري شهوت لري د کړکیو یا دروازو له لارې ، عامه تشنابونو ، پارکونو یا ساحلونو کې نورو ته د کتلو لپاره نه هېرېدونکي او تکراري اړتیا لري ، او د نورو د جنسي اړيکو لیدلو نه خورا خوند اخلي.
هغه خلک چې د جنسي تماشا سره مخ دي د حرام جنسي عمل ترسره کولو څخه رضایت ترلاسه کوي. همدارنګه، یو جنسی څارونکی چې د ښځو د عورت ليدلو لېوالتيا لري معمولا بې ضرره وي او د ليدلو پرمهال ژر له هغه ځايه تښتي. په هرصورت، په ځینو حاالتو کې، معمولا وروسته له دې چې جنسي ليدونکی کله په ځان کې د شدید جوش احساس وکړي خپل ځان ښيي او معمولاً خپله خپل ځانغودی کوي. په ځينو قضيو کې بيا جنسي ليدونکی هڅه کوي چې مقابل لوری د جنسي اړیکو لپاره مجبور کړي، مګر دا ډول قضیې خورا لږې دي.
سرچينې
وېشنيزه:شهوت وېشنيزه:جنسي ځورونه وېشنيزه:جنسي اړیکې وېشنيزه:جنسي تېری وېشنيزه:سيکس او قانون
ګاري کاسپاروف
ګاري کیموویچ کاسپاروف (په روسي: Гарри Кимович Каспаров، روسي تلفظ یې: [ˈɡarʲɪ ˈkʲiməvʲɪtɕ kɐˈsparəf] چې د زېږون پر وخت د ګاریک کیموویچ وینستین Гарик Кимович Вайнштейн نوم پرې اېښودل شوی و؛ زوکړه د ۱۹۶۳ز کال د اپرېل ۱۳مه نېټه( د نړۍ د شطرنج لوی ښوونکی، د نړۍ د شطرنج پخوانی اتل، لیکوال، سیاسي فعال او مبصر دی. د هغه د اوج د امتیازونو ۲۸۵۱ ریکارډ چې په ۱۹۹۹ز کال کې یې لاسته راوړ،  تر هغې پورې چې په ۲۰۱۳ز کال کې د مګنوس کارلسن له خوا مات شو، تر ټولو لوړ ثبت شوی ریکارډ و. له ۱۹۸۴ز کال څخه په ۲۰۰۵ز کال کې د هغه تر متقاعد کېدو پورې کاسپاروف د خپلې حرفې په اوږدو کې د ۲۲۵ میاشتو ریکارډ لپاره، چې په تاریخ کې تر ټولو لوړ دی، په نړۍ کې لومړی نمبر کس و. کاسپاروف همدارنګه د تر ټولو ډېرو حرفه یي ټورنمنټونو (۱۵) او د شطرنج د اوسکار (۱۱) د يو پر بل پسې ګټلو په تړاو ریکارډ لري.
کاسپاروف په ۱۹۸۵ز کال کې په ۲۲ کلنۍ کۍ د هغه وخت اتل اناتولي کاپروف ته په ماتې ورکولو سره د نړۍ د شطرنج د تر ټولو لږ عمر لرونکی بلامنازعې اتل شو. هغه تر ۱۹۹۳ز کال پورې تر هغه وخته پورې د فیده یا د شطرنج د نړیوال فدراسیون د اتحاد (FIDE ) نړیوال عنوان درلود تر کله چې له فیده سره د هغه یوې لانجې دی اړ کړ تر څو د شطرنج د حرفه یي انجمن تر نامه لاندې یو سیال نهاد په لاره واچوي. هغه په ۱۹۹۷ز کال کې د آی بي ام (IBM) سوپر کمپیوټر د شطرنج سافټویر ډیپ بلو (Deep Blue) ته د یوې ډېرې مشهورې سیالۍ په له لاسره ورکولو سره، لومړنی هغه نړیوال اتل شو چې د وخت تر معیاري کنترول لاندې یې کمپیوټر ته لوبه وبایلله. هغه په ۲۰۰۰ز کال کې د ولادیمیر کرامنیک پر وړاندې تر لوبې بایللو پورې د نړۍ کلاسیکه اتلولی خپله کړې وه. سره له دې چې نوموړي د اتل عنوان له لاسه ورکړ، خو د ټورنمنټونو ګټلو ته یې ادامه ورکړه او کله چې نوموړي په ۲۰۰۵ز کال کې له حرفه یي شطرنج څخه تقاعد وکړ، د نړۍ تر ټولو جګ امتیاز لرونکی لوبغاړی و.
کاسپاروف اوسمهال د بشري حقونو د بنسټ (Human Rights Foundation) مشر دی او د هغو د نړیوالې شورا مشري په غاړه لري. په ۲۰۱۷ز کال کې، هغه د دېموکراسۍ د تجدید نوښت (RDI)، چې په متحده ایالاتو کې د ننه او له هغه ځایه بهر لېبرال دېموکراسۍ ته پراختیا ورکوونکی او د هغه مدافع یو امریکایي سیاسي نهاد دی، تاسیس کړ. نوموړی د دغې ډلې مشري په غاړه لري. کاسپاروف همدارنګه د اواسټ (Avast) د سافټویرونو کمپنۍ یو امنیتي سفیر هم دی.
د ژوند لومړني وختونه او حرفه یي ژوند
کاسپاروف د شوروي اتحاد د ازربایجان د سوسیالېست جمهورت (Azerbaijan SSR ) په باکو کې زیږېدلی دی، چې هغه مهال ورته د ګاریک کیموویچ وینستین (په روسي: Гарик Кимович Вайнштейн، ګاریک کیموویچ وینستین) نوم ورکړل شوی و. پلار یې، کیم مویسیویچ وینستین، یهودی ، او مور یې، کلارا شاګېنوفنا کاسپاروفا، ارمنستانۍ وه. کاسپاروف ځان "پخپله عیسویت ته اوښتی" بولي، که څه هم چې "په ډېرې بې تفاوتۍ سره" او خپل ځان د روسیې تبعه ګڼي. "سره له دې چې زه نیمه ارمنستانی او نیمه یهودی یم، خو زه خپل ځان روسی ګڼم ځکه چې روسي مې مورنۍ ژبه ده، او له روسي کلتور سره رالوی شوی یم". کاسپاروف او د هغه کورنۍ اړ شوه تر څو د ۱۹۹۰ز کال په جنوري کې په باکو کې د ارمني ضد ټولوژنو څخه چې د شورویانو سره په توافق د سیمه ییزو مشرانو له لوري همغږې شوې وې، وتښتي.
پخپله د کاسپاروف له نظره، هغه خپل نوم د متحده ایالاتو د ولسمشر هري ترومن څخه، "هغه چا څخه چې زما پلار د کمونېزم پر وړاندې د هغه د کلک دریځ لپاره ستایلو، اخیستی دی. دا نوم په روسیه کې تر هغې چې هري پاټر راووځي، نادره و".
کاسپاروف وروسته له هغې د شطرنج جدي لوبه پیل کړه چې نوموړي ته یې والدینو د شطرنج یوه معما جوړه کړه او د حل غوښتنه یې ترې وکړه. کله چې ګاري اووه کلن و، پلار یې د وینې له سرطان څخه ومړ. ګاري ته په دوولس کلنۍ کې، د هغه د مور کلارا په غوښتنه او د کورنۍ په موافقه، د کلارا تخلص کاسپاروف ورکړل شو، دا کار د دې لپاره وشو تر څو د ممکنه یهودي ضد فشارونو څخه وژغورل شي کوم چې په هغه وخت کې د شوروي په اتحاد کې عام وو.
کاسپاروف له ۷کلنۍ څخه په باکو کې د مخکښو ځوانانو په ماڼۍ (Young Pioneer Palace) کې شامل شو، او په ۱۰ کلنۍ کې یې د میخایل بوتوینیک د شطرنج په ښوونځي کې د ولادیمیر مکوګونوف تر مربي توب لاندې ټرېنینګ پیل کړ. مکوګونوف د کاسپاروف بالقوه تجربو ته په پراختیا ورکولو کې مرسته وکړه، او هغه ته یې د کارو-کان د دفاع لوبېدل او د ملکې ګامبي زوال ورزده کړل، کوم چې د تارتاکوور له خوا تنظیم شوی سېستم و. کاسپاروف په تفلیس کې په ۱۹۷۶ز کال کې په ۱۳ کلنۍ کې له نهو نمرو څخه د اووو هغو په خپلولو سره  د شوروي د ځوانانو اتلولي وګټله. هغه راتلونکی کال دا لاسته راوړنه له ۹ څخه د ۸.۵ نمرو په خپلولو سره تکرار کړه. هغه د دغه وخت په بهیر کې د الکساندر شکروف له لوري ترېنینګ لیده.
کاسپاروف په ۱۹۷۸ز کال کې، په مینسک کې د سوکولسکای په یادګاري ټورنمنټ کې برخه واخیسته. هغه د یوې استثنا په توګه دعوت شوی و، خو لومړی مقام یې خپل کړ او د شطرنج وتلې څېره شوه. کاسپاروف په تکرار سره ویلي دي چې دغه پېښه د نوموړي په ژوند کې یوه د عطف نقطه وه او یادې پېښې هغه قانع کړ چې شطرنج د خپلې حرفې په توګه انتخاب کړي. هغه لیکلي دي "زه به د سوکولسکای یادګار تر هغې چې ژوندی یم په یاد ساتم". هغه همداراز دا هم ویلي دي چې، له بریا وروسته ده فکر کاوه چې د نړۍ د اتلولۍ په لوبو کې یې ډېر عالي وار درلود.
هغه لومړی په ۱۹۷۸ز کال کې کله چې ۱۵ کلن و، د شوروي د شطرنج د اتلولۍ لپاره وړ بلل شوی و، چې په هغه سطح کې تر ټولو کشر لوبغاړی و. نوموړي په داوګاوپیلس کې د ایګور وي. ایوانوف پر وړاند  د سویس د ۶۴-لوبغاړو د سېستم ټورنمنټ د تساوۍ په ماتولو سره وګاټه، چې په دې سره یې د واجد شرایط کېدو ځانګړی ځای خپل کړ
کاسپاروف په چټکۍ سره د فیده په نړیواله درجه بندۍ کې صعود وکړ. هغه د روسیې د شطرنج د فدراسیون تر نظارت لاندې، د بوسنیا او هرزه ګوینا (د هغه وخت د یوګوسلاویا یوه برخه) په بنجه لوکا کې د لویو ښوونکو په ټورنمنټ کې ګډون وکړ، په ۱۹۷۹ز کال کې، سره له دې چې رده بندي شوی نه و، (له شوروي څخه د جلا شوي ویکتور کورچنوی بدیل شو، د هغه چا بدیل چې په اصل کې دعوت شوی و، اما د شورویانو له خوا پر هغه د بندیز د ګواښ له امله لاس په سر شو.) کاسپاروف دغه د لوړې سویې ټورنمنټ وګاټه، چې په دې سره نوموړی له خپلو موقتی ۲۵۹۵ امتیازونو سره، چې د شطرنج د لوبې تر ټولو لوړ ګروپ ته د هغه د جګولو لپاره کافي وو (په هغه وخت کې د نړۍ په کچه ۱۵م نمبر)، راظاهر شو. په راتلونکي ۱۹۸۰ز کال کې، هغه د لوېدیځ دورتموند کې د نړۍ د نویو ځوانانو د شطرنج اتلولي وګټله. د هماغه کال په وروستیو کې، هغه د مالتا په والیتا کې د شطرنج په المپیاد کې د شوروي اتحاد لپاره د دویم رېزرفي کس په توګه په رسمي ډول راظاهر شو او د شطرنج په یو لوی استاد باندې بدل شو.
د تر ټولو اوچت مقام په لور
هغه وخت چې کاسپاروف یو تنکی ځوان و، د ۱۹۸۱ز ـــ ۱۹۸۲ز کلونو تر منځ یې د شوروي اتحاد د شطرنج په اتلولۍ کې لومړی ځای خپل کړ. د سوپر-کلاس سطحې په نړیوال ټورنمنټ کې هغه خپله لومړنۍ بریا په ۱۹۸۲ز کال کې د یوګوسلاویا د سوسیالېست جمهوریت د بوسنیا او هرزه ګوینا په با بوګوجنو (Bugojno) کې تر لاسه کړه. نوموړي د مسکو د ۱۹۸۲ز کال په بین المنطقه یي ټورنمنټ کې چې هغه وګاټه، داسې  یو ځای تر لاسه کړ چې ورسره د نوماندانو ټورنمنټ ته د لار موندنې واجدِ شرایط شو.
لسګوني عواقل
د لسو عقلونو (عقول عَشَرهو) د پیدا کېدو مسله له پخوانیو وختونو راهیسې د فیلسوفانو په نظر کې ده. انکساکورس لومړنی فکري فیلسوف دی چې په «متضاد استدلال» یې باور درلود. له دې وروسته د ارسطو شکلونه، د سقراط کليات او د افلاطون تمثیلونه را پورته شول او په هغو باندې د اعتراضونو په نتیجه کې فیلسوفانو قوانین وضع کړل او نړۍ یې په تجریداتو او موادو وېشلې او هرې یوې ته یې درجې او طبقې وټاکلې. د شیانو په اړخ کې او د وجود درجه بندي ، عناصرو ته لار هواروي؛ د مادې او مادیاتو د وحشیانه او د خلاصون په اړخ کې، دا د لسم عقل او د انسان خبرې روح ته ځي. د روح د جزوی اخراج اصل د فعال عقل په نوم یادیږی، د کوم له لارې د انسان روح په بدنونو او مړو باندې فضل کوی.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:اپلاتونيزم
د اپلاتون د پوهې تيوري
په فلسفه کې، د اپلاتون د پوهې یوه تیوري ده چې د یوناني فیلسوف اپلاتون او د هغه پلويانو رامينځته کړې ده. اپلاتوني پوهه په دې نظر ده چې د اپلاتون نظریاتو پوهه طبیعي ده، نو ځکه زده کړه په روح کې د ژور دفن شوي نظرونو پراختیا ده. د اپلاتون وايي چې د سوکرات کرکټر دا نظر وړاندې کوي چې هر یو روح له زېږون دمخه د ښه شکل او بشپړې نظري پوهې سره شتون لري. په دې توګه، کله چې یوه مفکوره "زده" کیږي دا په حقیقت کې یوازې "مخکينۍ پوهه"تازه کيږي او ياديږي.
اپلاتون د پوهې ، چې يقيني ده، او رېښتینې نظر ، چې ډاډمن نه دی، ترمنځ یو ژور توپیر راڅرګند کړ. نظرونه د احساس د بدلېدونکي نړۍ څخه ترلاسه کیږي؛ پوهه د بې وخته شکلونو، یا جوهرونو نړۍ څخه ترلاسه کیږي. په جمهوریت کې، دا مفکورې د لمر د استعار ، د وېشل شوې کرښې مشابه ، او د غار د تمثیل په کارولو سره بيان شوې ده.
د یادولو افلاتوني نظریه
د اپلاتون د يادولونظریه، یا anamnesis هغه نظر دی چې موږ ټول پوهه لرو او د دې پوهې احساس زموږ په کشف پورې اړه لري. ایا دا نظریه باید په لفظي توګه واخیستل شي یا نه د بحث موضوع ده. کې بند دی. روح یو وخت په مستقیم ډول د فورمو سره پیژندل شوی و، مګر دا اوس مجسم شوی. دا یو ځل ټول فارمونه پوهیدل، مګر دوی یې هیر کړل. یادونه هغه پروسه ده چې زموږ پام ته دا پوهه راوړي چې موږ هیر کړي یو. دا نظریه پدې معنی ده چې هیڅ شی هیڅکله نه زده کیږي، دا په ساده ډول یادول یا یاد ساتل کیږي. په لنډه توګه دا وايي چې ټول هغه څه چې موږ دمخه پوهیږو د زیږون څخه دمخه بار شوي او زمونږ حواس مونږ ته دا وړتيا راکوي، چې زموږ په ذهن کې پټ شوي معلومات وپیژنو او وپیژنو. په یادولو کې له یوې خوا د بدن په فریبونو او انحرافاتو باندې برلاسي کول شامل دي، خو له بلې خوا په ګټوره توګه د بدن د فریبونو څخه کار اخیستل د فرصت لپاره یا د يادولو پېښو محرک شامل دي. اصلي متنونه چې د یادولو تیوري رامینځته کوي Phaedo او مینو دي، که څه هم دا تیوري په فیډروس کې هم مهم رول لوبوي.