cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د سیاچین یخچال
د سیاچین یخچال په سویل کې د اوبو د وېش لویه کرښه (خط الراس) لري چې د اوراسیا فلات د هند له نیمه لویې وچې څخه د قره قورم په پراخه یخبندان کې چې ځینې وختونه «دریم قطب» هم بلل کېږي، له یو بل څخه جلا کوي. دغه طبیعي یخچال له لویدیځ لوري څخه د سالتورو غرونو د خط الراس او په ختیځ کې د قره قورم لړۍ ترمنځ موقعیت لري. د سالتورو خط الراس له شمالي اړخ څخه د چین سره په پوله د قره قورم غرونو د لړی له سیا کانګري غره څخه سرچینه اخلي. د سالتورو د خط الرس تاج له ۵۴۵۰ مترو څخه تر ۷۷۲۰ مترو (۱۷۸۸۰ تر ۲۵۳۳۰ فوټه) پورې لوړوالی لري. له شمال څخه سویل ته د دغه خط الراس اصلي کوتلونه؛ سیالا ۵۵۸۹ متره (۱۸۳۳۶ فوټه)، بیلافونډ لا ۵۴۵۰ متره (۱۷۸۸۰ فوټه) او ګیونګ لا ۵۶۸۹ متره (۱۸۶۶۵ فوټه) لوړوالي لري. په کلنۍ کچه په کې د ژمي د موسم پر مهال له ۱۰ مترو (۳۵ فوټه) څخه زیاته واوره ورېږي او تودوخه یې آن تر منفی ۵۰ سانتي ګراد درجو (منفي ۵۸ فارنهایت درجو) را کمیږي. د دغه یخچال په خوا کې د ټولو فرعي یخچالونو په ګډون د سیاچین یخچال شاوخوا ۷۰۰ کیلومتر مربع (۲۷۰ مایل مربع) سیمه تر پوښښ لاندې لري.
د اوبو تولید
د دغه یخچال له ویلي کېدو څخه رامنځته کېدونکې اوبه د هند په لداخ سیمه کې د نوبرا سیند اصلي سرچینه جوړوي چې بیا دغه سیند په شیوک سیند کې ور ګډ کېږي. شیوک بیا په خپل نوبت سره د ۳۰۰۰ کیلومتره په اوږدوالي بهېدو وروسته د پاکستان سند سیند ته ورګډېږي. په دې سره دغه یخچال د سند سیند اصلي منبع جوړوي او د نړۍ د اوبو کولو یو له لویو سیسټمونو څخه تغذیه کوي.
چاپېریالي مسایل
ورته مهال په دغه سیمه کې په پریمانه کچه د نه تجزیه کېدونکو کثافاتو تخلیه او له وسلو او مهماتو څخه ګټنې په پام وړ توګه د سیمې په اکوسیسټم اغېز لرلی.
سرحدي شخړې
د سیاچین د طبیعي یخچالونو سیمه د ځمکې پر سر د جګړې تر ټولو لوړ ډګر پاتې شوی، ځکه چې هند او پاکستان د ۱۹۸۴ زکال له اپریل میاشتې راهیسې په کې په متناوب ډول له یو بل سره نښتې کړې دي. دواړه هېوادونه په دغه سیمه کې د ۶۰۰۰ مترو (۲۰۰۰۰ فوټه) څخه په زیات لوړوالي پوځي تاسیسات لري.
لومړی وزیر منموهن سنګ د هند لومړنی لومړی وزیر و چې له دغې سیمې څخه یې لیدنه وکړه او د دغې ستونزې د سوله ییز حل غوښتنه یې وکړه. له دې وروسته برحاله لومړي وزیر نرندرا مودي هم له دغې سیمې لیدنه وکړه. د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري هم په ۲۰۱۲ زکال کې د پاکستان د پوځ د لوی درستیز جنرال اشفاق پرویز کیاني سره یوځای د دغو یخچالونو له ګیاري سکټور سیمې څخه لیدنه وکړه. دوی دواړو هم ژمنه وکړه چې هر څومره ژر چې کېږي د سیاچین د کړکېچ د حل په برخه کې به ګام واخلي. راتلونکی کال د هند ولسمشر عبدالکلام لومړنی ولسمشر و چې له دغې سیمې یې لیدنه وکړه.
د ۲۰۰۷ زکال له سپټمبر میاشتې راهیسې هند دغه سیمې ته د غره ختنې او چکر وهلو په موخه د تګ محدوده اجازه ورکړه. له سیمې څخه د سیل کوونکو په لومړۍ ډله کې د چایل پوځي ښوونځي، د ملي دفاعي اکاډمۍ، د ځوانو افسرانو د ملي روزنځای، د هند د پوځي اکاډمۍ او د رشتریا پوځي کالج زده کړیالان او د هند د وسله والو ځواکونو د افسرانو د کورنۍ غړي شامل وو. د دغه سفر موخه تر ډېره دا وه چې نړیوالو ته وښيي چې د سالتورو غرونو په کلیدي لوړو برخو کې «نږدې ټولې غالبې لوړې څوکې» د هندي سرتېرو په واک کې دي او پاکستاني سرتیري د دغه یخچال په شاوخوا کې شتون نه لري. هند د پاکستان اعتراضاتو ته په نه پام، باوري دی چې سیاچین ته د غره ختونکو په اجازې ورکولو کې د چا تائید ته اړتیا نه لري ځکه چې دا خپل قلمرو بولي. سربېره پر دې د هندي پوځ د غره ختنې انستیتیوت هم دغې سیمې ته څېرمه فعالیت کوي.
د سولې د پارک وړاندیز
د ساندیا ملي لابراتوارونو داسې یو کنفرانس جوړ کړ چې په هغو کې یې له هند او پاکستان او همدارنګه نورو هېوادونو څخه د پوځي چارو متخصصین او چاپېریال پوهان رابللي و څو د دغې سیمې اړوند ګډې مقالې وړاندې کړي. د ساندیا لابراتوارونو د څېړنیز مرکز څېړونکي کنټ ال. بیرینګر وړاندیز وکړ چې د سیاچین علمي مرکز رامنځته شي څو د یو مخکښ څېړنیز مرکز په توګه په کې د دواړو هېوادونو پوهان او څېړونکي د یخبندان پوهنې، ځمک پوهنې، اتومسفیري علومو او نورو اړوندو برخو په اړه څېړنیزې چارې ترسره کړي.
کچکمیت
کچکمیت ولایت (کچکه مت) په هنګري Kecskemét) د هنګری هیواد له ولایتونو څخه یو دی.
تسوانایي ژبه
ستسواني ژبه (تسواني ژبه) په انګلیسي Setswana language) د افریقا لوې وچې په سویل کې د نیجر کانګویي ژبو کورنۍ څخه ده چې کابو ۷ میلیونه ویونکي لري. یاد ژبه په بوتسوانا, زیمبابوی او سویلي افریقا کې رسمي ده.
تسوانایي خلک
تسوانایا (تسوانایي وګړي) یو افریقایي قوم دی چې د بوتسوانا هیواد ۸۰ سلنه نفوس جوړوي.
نیجر کانګویي ژبې
نیجر کانګویي ژبې په انګلیسي Niger-Congo language family) پ افریقا لویه وچه کې د ژبو له کورنیو څخه یوه لویه کورنۍ ده چې ګڼ شمیر ژبې په کورنۍ کې لري.
د هېواد کوډ د لوړې سطحې ډومین
اينټرنټ کود په انګليسي (Internet Code) په يوويشتمه پېړۍ کې د اينټرنټ له رامنځته کېدو وروسته هر هېواد ځانته اينټرنټ کود تر لاسه کړ چې د هغه هېواد له دوه تورو څخه سرچينه اخلي، کله چې موږ غواړو يوه هېواد په اړه مالومات تر لاسه کړو نو بايد هغه اينټرنټ کود وپېژنو.
کیانو ریوز
کیانو ریوز په انګلیسي زوکړه ۲ سپټمبر ۱۹۶۴م کال بیروت, لبنان) یو هالیووډي سینماګر دی. د کیانو ریو چینایي ریښه لري چې د نومړی له مور سره چې د بریتانیا نه وه په لبنان کې واده وکړه, ریوز کوچینی وو چې پلار یې نادرکه شو وروسته معلومه شوه چې د مخدره توکو د قاچاق په تور په بند کې وو.
د نوموړی مور څلور ځله واده کړی ریوز د خپلې مور او پلندر سره کاناډا ته وکوچیده, په کاناډا په وار وار د خپلو کړنو له لاسه له مختلفو ښونځیو څخه ویستل شو وروسته امریکا د خپل پلندر خواته لاړ د وخت په تیریدو یې تیاتر او سینما ته مخه کړه چې له جنیفر سایم سره آشنا شوه. جنیفر په ۲۰۰۰ م کال کې د یادی جوړې ۸ میاشتنی ماشوم مړ وځیګوه وروسته سایم په یوه ترافیکي پیښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ چې دا د کیانو ریوز په ژوند کې د پلار د مرګ وروسته دویم لوی ګوزار وو, له هغی وروسته ریوز خپل ترټولو نږ دی دوست ریور پینیکس چې د هوانیک پینیکس ورور وو له لاسه ورکړ د ریور پینیکس مړینې د ریوز په ژوند زیات منفی اغیز وکړ چې تر کم وخته نوموړی خپل رواني خالات له لاسه ورکړی وو. اوسمهال ریوز په فلم او تیاتر کې کار کوی د خپل معاش کابو نیمه برخه خیریه ټولنو ته ورکوي.
لیاقت تابان
ډاکټر لیاقت تابان (۱۹۶۶ زېږديز کال د جنوري ۱۸، کويټه) د پښتو ژبې يو لیکوال شاعر، خبریال او څیړونکی دی.
مخينه
ډاکټر لیاقت تابان پر ۱۹۶۶ ز کال د جنوري پر ۱۸ د بلوڅستان د کويټې ښار په خدايداد سړک سيمه کې زېږدلی، خو د پشین ولسوالۍ د کربلا کلي پورې اړه لري. نوموړی وايي زیات عمر یې په کویټه ښار کې تیر کړی دی. هغه لومړنۍ، منځنۍ او لوړې زده کړې په کویټه کې ترسره کړې دي. بيا يې لوړې زده کړې د بولان میډیکل کالج کې پای ته رسولې او د ایم بي بي ایس سند يې تر لاسه کړی، خو له پښتو ژبې سره د مینې پر بنسټ يې په پښتو ادبیاتو کې د ماسترۍ تر کچې زده کړې هم کړې دي. تابان که څه هم د طب ډاکټر دی خو په موسیقۍ او ادبیاتو کې یې څېړنې کړې دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه
موکګویتسي ماسیسي
موکګویتسی ماسیسی له ۲۰۱۸م کال د افریل څخه د افریقایي هیواد بوتسوانا ولسمشر دی.
لومړی مرستیال
لومړی مرستیال د نړۍ په ولسمشریزو هیوادونو کې د ولسمشر لومړی مرستیال ته ویل کیږي, څوک چې د ولسمشر په نه شتون کې د ولسمشرې چارې پرمخ وړي.
سیکشفهروار
سیکشفهروار ولایت په هنګري Székesfehérvár) د هنګری (مجارستان هیاد له ښارنو څخه ی دی. یاد ښار په ۲۰۰۷م کال کې ۱۰۰،۶۰۰ وکړي لرل.
انجلینا ډینیلوفا
انجلینا ډینیلوفا په روسیه کې په سینټ پیټرزبورګ کې زیږیدلې یوه روسی سندرغاړې ، فیشن ماډل او اداکاره ده چې د پریزم تفریحي تړون لاندې ده. هغه د ډیجیټل واحد "لکه څنګه چې تاسو" سره روان دی د خپل سولو غږیز غږ یې پیل کړ.
کیریر
انجلینا لومړی ځل د جون یا جولای په میاشت کې کوریا ته د حقیقت د بقا پیښې فلم کولو او تولید لپاره ، بابل 250 ته راغله. وروسته له هغې چې په خپرونه کې راڅرګند شو ، انجلینا د کوریا په رسنیو کې بریا درلوده او د 3 کلونو لپاره یې له 10 څخه ډیر تلویزیون برنامې کې ښکاره شو او په فلم کې یې رول لوبولی نوې زوړ کیسه چېرته چې هغه د سنډریلا په توګه کار کوي. انجلینا بیا د پیلټ تفریح ​​څخه پریښوده او د پریزم تفریح ​​کې ګډون وکړ.
روچ مارک کریستیان کبور
روچ مارک کریستیان کبور په انګلیسي Marc Christian Kaboré) زوکړه ۲۵ افریل ۱۹۵۷م کال) د بورکینا فاسو هیواد ولسمشر دی.
په شمالي افريقا کې اموي واکمني
په شمالي افريقا کې د امويانو واکمني يا اموي افريقيا په تاريخي پړاو کې د اموي خلافت (661-750) یو ولايت و، په کوم پړاو کې چې اموي خلافت د شمالي افريقا په مغرب سيمه (له مصر پرته) واکمني کوله، دا واکمني په 661 کال کې د دې خلافت له خوا د مغرب له نيولو وروسته پيل او په 743 کال کې د خوارجو د بربري اوښتون سره پای ته ورسېده، په کوم اوښتون سره چې په لوېديځ او مرکزي مغرب کې د اموي خلافت واکمني پای ته ورسېده. له دې پړاو وروسته، امويانو په افريقيا (وروسته عباسي خلافت ونيوله) خپله واکمني وساتله، په داسې حال کې چې پاتې مغرب د عرب، بربر، او فارسي زوزات ځای ناستو واکمنو کورنيو واک ته ورغی.
نيواک او پراختيا
د مسلمانانو له خوا د مغرب نيول په 647 کال کې د راشده خلافت پر مهال پيل شول، کوم خلافت چې مصر د مغرب د نيولو لپاره د مرکز په توګه وکاراوه. عبدالله ابن سعد د عربي ټاپووزمې له مدينې څخه د 20000 سرتېرو په مشرۍ په افريقا کې بريد پيل کړ، په چټکۍ سره يې طرابلس ونيو او بيا يې په همدې کال کې د سبيطلة په جګړه کې يو لوی بازنطيني پوځ ته ماتې ورکړه. په هر حال، د افريقا د نوي «اکسرخس» له خوا د خراج ورکولو سره د موافقې په بدل کې عربي ځواکونه په شا شول. په 642 يا 643 کال کې د سيرينيکا (برقه) له نيولو وروسته، عمرو بن العاص د دې سيمې په بربر قبيلو د 13000 ديناره جزيې ورکول کېښودل. هغه همدا راز له «ليواتا» قبيلې څخه وغوښتل چې دوی بايد په عربانو خپل يو شمېر زامن او لوڼې د ټولې جزيې د يوې برخې د قيمت په توګه وپلوري.
له لومړۍ فتنې او په 661 کال کې د لومړي معاويه له خوا د اموي خلافت له تاسيس وروسته، په مغرب دويم بريد پيل شو. د 10000 مسلمانانو او زرګونه نورو يو پوځ چې مشري يې عرب جنرال عقبة بن النافع کوله، له دمشق څخه روان، د افريقا پر لور وښوځېد او افريقا يې ونيوله. په 670 کال کې، د قيروان ښار د نورو عملياتو لپاره د مرکز او شمالي افريقا ولايت د پلازمېنې په توګه تاسيس شو. په همدې کال کې د قيروان د لوی مسجد بنسټ کېښودل شو.
په 680 لسيزه کې امويان د کهينه او کسیله په مشرۍ د بربري (امازيغي) ځواکونو له مقاومت سره مخ شول، چا چې د اموي خلافت د اسلامي پوځونو له مخکې تګ سره مخالفت وښود. کسيله وتوانيدل چې د امويانو پوځ ته کمين ونيسي او په 682 کال کې يې د بکسرة په جګړه کې عبة بن نافع وواژه. په هر حال، حسن بن النعمان او موسی بن نصير وروسته دواړو بربري مشرانو ته ماتې ورکړه، د «ماما» په جګړه (688) کې يې کسيله وواژه، او د طبقة په جګړه (702) کې يې ضحيه وواژه، او په دې ډول بربر قبيلې رام شوې. په 698کال کې د قرتاج جګړې د امويانو له خوا د ښار په بيا نيولو کې مهمه ونډه درلوده.
د اومې پېړۍ په وروستيو کې د عربانو د مخ پر زیاتېدو کډوالۍ له امله بالاخره بربري او بازنطيني مقاومت کابو شو، کرار کرار يې بربر اسلام ته واړول او ټول مغرب يې په اموي خلافت کې شامل کړ. د نېواک پر مهال، عرب کډوال په سوله ييز ډول د سوله ييزو نويو راتلونکو په توګه دې سيمې ته ورسېدل، او د مغرب په ټولو سيمو کې د هغوی  تود هرکلی وشو. په بېلا بېلو سيمو کې پراخه عرب ټولنې جوړې شوې، په داسې حال کې چې د ډېرو اړيکه د نجد قبيلې د بنو تميم شاخ سره وه.
سمباتهي
سومبات هي ولایت په هنګري Szombathely) د هنګری هیواد له ولایتونو څخه یو دی.
په شمالي افريقا کې اموي واکمني
تګلارې
په 698 کال کې، موسی بن نصير د افریقيا والي وټاکل شو، نوموړی لومړی والي و چې د مصر ولايت د والي تر واکمنۍ لاندې نه و. نوموړي ته دنده سپارل شوې وه چې په مغرب، بيلياري ټاپوګانو او سردينيا کې فتوحات بشپړ کړي. د هغه ځواکونو طنجه ونيوله، د اوسني مراکش شمالي نيمايي برخه يې په اغېزناک ډول تر خپل تصرف لاندې راوسته، او له هغې وروسته يې سوس فتح کړ. په 711 کال کې، طارق بن زيات د شمالي افريقا له سيمو څخه د اسپانيې نيول پيل کړل، او تر 726 کال پورې يې په ايبيري ټاپووزمه او د الاندلس په ولايت بشپړ واک تر لاسه کړ. د افريقيا د والي په توګه د موسی بن نصير د واکمنۍ پر مهال، نوموړي د بربر پر کليو بريدونه وکړل او بنديان يې ونيول، له چا سره چې د جګړې د غنيمت په توګه چلند وشو او مريان کړای شول. په نیول شويو بربر مريانو کې د اموي خليفه برخه 20000 تنه وه.
اسماعيل ابن عبدالله ابن ابی المهاجر په 718 کال کې د افريقيا والي وټاکل شو. هغه بربريان وهڅول چې اسلام ومني او د عربو پوځي فرقې له خوا د هغوی سپکاوی يې بند کړ، اسماعيل د اسلامي شرعي قانون پيروي وکړه او په بربري ولسونو يې غېر معمولي ماليې او د مريانو خراج له منځه يوړ. اسلام ته د بربریانو د اړولو د بشپړولو امتياز نوموړي ته ورکول کېږي. د هغه ځای ناستي يزيد ابن ابي مسلم، چې په 720 کال کې والي شو، په بربريانو بيا جزيه وضع کړه، او نور ماليات او خراجونه يې هم زيات کړل. نوموړي همدا راز د قيروان د بربر ساتونکو په لاسونو نښې ولګولې، د هغوی په ښي لاس د هغوی د شخصي نومونو او تر څنګ يې د هغوی په چپ لاس د "د يزيد ساتونکي" جمله هم وکېندله. نوموړی په 721 کال کې ووژل شو.
سمباتهي
رسمي نښان او بیرغ
په شمالي افريقا کې اموي واکمني
تګلارې
د ذمي د مالياتو او مريانو د خراج په پايله کې، د بربريانو خوابدو ولسونو د ختيځ سره اړيکه لرونکي بنسټپال خارجي فعالينو، په ځانګړي ډول د صفريانو او اباضيانو په اړه فکر پيل کړ، چا چې له 720 لسيزې راهيسې مغرب ته په راتګ پيل کړی و. خوارجو د اسلام د يو سخت دريځ بڼې لپاره تبليغ کاوه، د يو نوي سياسي نظم ژمنه يې وکړه، په کوم کې به چې ټول مسلمانان د هغوی توکم او قبيلوي حيثيت ته له کتنې پرته سره برابر وي.
نوي خليفه هاشم ابن عبدالمک بشير بن صفوان الکلبي د نوي والي په توګه وټاکه. بشير د مديترانې په بحيره کې خپل قوماندانان په ګڼو جګړه ييزو ماموريتونو واستول. اموي افريقايي ځواکونو په 721 او 727 کلونو کې په سردينيا بريدونه وکړل. په 722 او 726 کلونو کې د ناڅرګندو موخو پر ضد بريدونه تر سره شول. بشير خپله د «سسلي» پر ضد د يوې جګړې مشري وکړه، د کوم په پايله کې چې هغه شوکې وکړې او توکي يې غنيمت کړل، خو دا بريد په ډېر ناوړه ډول هغه مهال پای ته ورسېد، کله چې د هغه د بېړيو کاروان په توپان کې راګېر او د هغه د پوځ ډېره برخه يې ووژله.
اموي خلافت په مغرب کې د عربانو د خپرېدو او ځای پر ځای کېدو د اهميت له اهميت څخه خبر و. اموي خليفه هاشم ابن عبدالملک سوګند ياد کړ چې هغه به يو ستر ځواک واستوي، او زياته يې کړه "زه به تر هغه وخت يوه بربري ودانۍ هم پرې نه ږدم، تر څو د هغې په څنګ کې د قيس يا تميم د کومې قبيلې خيمه نه وي درول شوي".
روندي ژبه
روندي ژبه په انګلیسيIkirundi language) په افریقا کې د بانتو ژبو له کورنۍ څخه ده. یاده ژبه کابو ۸ میلیونه وګړي لري. روندي ژبه په بروندي هیواد کې د رسمي حالات ترڅنګ په اوګاندا تانزانیا او کانګو دیمکراتیک جمهورت کې هم ویونکي لري.
عارف وزیر
عارف وزیر د پښتون ژغورنې غورځنګ یو مخکښ غړی وو چې په ۱ د مې ۲۰۲۰م کال سویلي وزیرستان په مرکز واڼه کې د پاکستان د پاکستان د استخباراتي ایدارې ISA) په ملاتړ ووژل شو.
کریستوف جوزف ماري دابیر
کریستوف جوزف ماری دابیر (په انګلیسي Christophe Joseph Marie Dabiré؛ زوکړه ۲۱ اګسټ ۱۹۴۸م کال) د بورکینا فاسو هیواد لومړی وزیر دی.
کار
در 8 دسامبر 2021، رئیس جمهور روچ مارک کریستین کابوره، سمت خود را به عنوان نخست وزیر کریستوف ماری جوزف دابیله، که نویسنده "استعفانامه" بود، پایان داد، که به طور خودکار به وظایف کل دولت منجر شد.
نانسي عجرم
نانسي عجرم (بشپړ نوم: نانسي نبیل عجرم، زېږېدنه: ١٦ مې کال ١٩٨٣) يوه لبنانۍ سندرغاړې ده، هغې ٣ ځله د ورلډ میوزک ایوارډ لاسته راوړ. د خپل پلار په مرسته، نانسي په کم عمر کې لاس په کار سوه، او په ١٥ کلنۍ کې یې خپل لومړی سټوډیو البوم خپور کړ.
جهانگير خان
جهانگير خان د سکواش د لوبې پخوانی اتل دی. هغه په خټه پښتون دی خو په کراچۍ کې زېږېدلی دی.
وېشنيزه:لوبغاړي
فضل رحيم ساقي
فضل رحيم ساقي (۱۹۰۲ ز کال-۱۹۹۴ زېږدي کال د نومبر لومړۍ) د پښتو ژبې يو شاعر، کيسه ليکونکی، ډرامه ليکونکی، د باچا خان د ملي مبارزې يو کلک ملگری او د خدايي خدمتگارو غړی وو.
مخينه
فضل رحيم ساقي پر ۱۹۰۲ ز کال په چارسده کې د عبدالعزیز خان کره زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړه يې د رځړو په جومات کې او بیا يې د څلورمې پوړۍ پورې په گل اباد مدرسې (ښوونځي) کې وکړې. په ۱۹۲۷ ز کال کې د ځلميتوب جوبن کې يې د ادبي ژوند په درشل پښه کېښودله. دغه لړ کې يې د شاعرۍ دوه بېلگې د (نيم جام) او (ډک جام) په نومونو د پښتو ژبې ځولۍ ته وسپارلې. په نثر کې يې د ورځنۍ په ډول کې يو کتاب د (ژوندون) په نامه چاپ شوی، چې مونږ ورته د خدايي خدمتگار خوځښت ژوندی راپور ويلی شو. پر دغه کتاب لوی باچا خان بابا رحمة الله علیه پخپله سریزه لیکلې او د خدايي خدمتگار يوه مستنده حواله يې گرځولې ده.
د خپل مرام او خدايي خدمتگارۍ سره د ساقي بابا د تړون په اړه به دا يوه پېښه دلته ولیکو، چې دوېمه نړیواله جگړه (۱۹۳۹-۱۹۴۵) کې چې د خدايي خدمتگار خوځښت موخئیز تړون د سیاسي گوند کانگرس سره شوی دغه جگړه کې د پيرنگي واکمن سره د مرستې د پاره کانگرس دریځ خپل کړی وو، چې پیرنگی به هغوي سره د دغې جگړې پر بنسټ باندې د هند د ازادۍ لوظ کوي. پيرنگي دغه لوظ ته غاړه نهٔ ایښودله، نو خدائي خدمتگارو هم د کانګرس سره یو ځای د جگړې پر ضد خوځښت تود کړ. دغسې یوه ناسته د لوي باچاخان رحمة الله علیه په مشرۍ په سر دریاب کې کېدله. ماخوستن مهال په ساقي بابا پسې د هغه د زوي د ناروغتیا استازی راغی. د لوی باچاخان رحمة الله علیه په وېنا چې هغه سر دریاب نه خپل کور ته په نیمه شپه بې سورلۍ ورسېد، نو زوی يې مړ شوی وو. سحر د لمر ستركه غړېدلو سره ساقي بابا بيا د خپل نازولي زوي خواشيني په خپل زړه کې رانغښتلې د خپل لارښود او د خپل قامي مرام د ملگرو سره په سردریاب کې ولاړ وو.
مونږ به دلته د ساقي بابا د نثري اثر (ژوندون) څخه څو کرښې راواخلو، چې د هغه د نثر ژبه، د وييندود او لیکدود سپېځلتیا او ريښتینولي برسېره شي، هغه لیکي:
« ۱۹۳۹ ز کال وو. هټلر لکه د مست زمري غړمبېدهه. د جرمني چارچاپېره ملکونه يې د پښو لاندې کړل چې مونږ ته باچاخان څرخې را په اوږه کړې او د پښتونخوا گوټ گوټ ته ورسېدو. کلي په کلي وگرځېدو، حجرې، جوماتونه، لارې کوڅې مو جارو کړلې، د پښتنو په ټولو حجرو کې مو څرخې وکړې او پښتانهٔ مو په دې پوهه کړل چې د هوايي جهازونو جنگونه دي، بمونه وریږي، ښارونه ورانېږي، د رختونو کارخانې ورانېږي، توکي به ګران شي او د گرانېدو نه پس به ورک شي، خلق به بربنډ شي او مړي به بې کفنه ښخېږي. ښه به دا وي، چې له دې وخته خپل انتظام وکړو».
دا هغه فکر وو، چې د پښتون قام سر به پرې تل له وياړه هسک وي. دا هغه پوهه وه، چې د خدايي خدمتگار خوځښت په ځېلو کې او د دغه خوځښت سره د تړلي هر وگړي (مېړهه او مېرمن) په سرونو کې لکه د ساه ځای وه او نن مونږ په دې برندې سترگې، ویاړمن سر او هسکه غړۍ یو، چې زمونږ مشرانو مونږ له ویاړ او پت گټلی دی.
د ساقي بابا د شعري اثر نه به يو دوه بېلگې دلته وړاندې کړو: د ځوانۍ عمر چې څه وو، په جېلخانو تېر شه- یا په کوڅو کې د بې ننگو پښتنو تېر شه
ته چې وگورې، له قصده ما ته شا کړې- کاش کهٔ بل لېونی ما غوندې پېدا کړې
د سـاقي نه پيـاله پرېوته د لاسه- تا چې پورته د اثر سترگې شهلا کړې
ساقي صاحب د خپلې ملي مبارزې په بهير کې او د دغې مبارزې له لامله ۲۱ کاله د برتانوي هند په جيلونو کې تېر کړي دي. هغه په بنديخانه کې دننه هم خپل قلمي کار او ليکوالي نه ده پرې اېښې او د پښتو ژبې ادب ته يې يو شمېر اثار ډالۍ کړي دي.
مړينه
فضل رحيم ساقي د خپل ژوند وروستۍ ورځې شپې خپل کلي وردگه (رځړو مېره) کې تېرې کړې، چې زیات وخت به يې جومات او حجره کې د کلي وړو ته د قران ښوونه کې تېرېده. نوموړی د اوږدې رنځورتیا نه وروسته د ۱۹۹۴ زېږدي کال د نومبر په لومړۍ نېټه له دې نړۍ نه د خپل نازولي الله سیوري ته ولاړ. په څلي يې دې يې رڼا ورېږي.
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه: پښتانه
محمد صابر خويشکي
پوهاند محمد صابر خويشکي (۱۳۲۳ لمريز لېږدي کال، د پروان ولايت، غوربند سياگرد ولسوالي) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، څېړونکی او د کابل پوهنتون ښووند (استاد) دی.
مخينه
پوهاند محمد صابر خويشکي پر ۱۳۲۳ ل ل کال د پروان ولایت د غوربند سیاگرد ولسوالۍ اړوند د خوېشکو (خېشکو) په سمسوره او ښکلې دره کې زېږېدلی دی. استاد خوېشکي په یوه داسې کورنۍ پورې اړه لري چې غورنیکه یې د امیر عبدالرحمن خان په واکمنۍ کې د غوربند درې او سیمې قاضي وو. له همدې لامله د هغه کورنۍ د قاضي خېلو په نامه شهرت لري چې له نیکه مرغه د دوی د کورنۍ ډېری غړي د زده کړې له نعمته برخمن او د قلم له بلانده مشعل سره د ملگرتیا مزي لري.
استاد محمد صابر خوېشکی خپلې لومړنۍ زده کړې په غوربند دره کې پای ته ورسولې او تر دې وروسته د منځنيو زده کړو لپاره د رحمان بابا په عالي لېسه کې شامل شو. نوموړې له دغې ليسې څخه په عالي درجه فارغ او تر فراغت وروسته يې د کانکور ازموینه ورکړه؛ استاد تر بريالۍ ازموينې وروسته د هغه وخت د ادبیاتو او ټولنیزو علومو پوهنځي ته بريالی شو او په همدې پوهنځي کې یې پښتو څانگه ولوستله.
د استاد قلم او ذهن هیڅکله ستړیا نه ده احساس کړې او دا یې د ځان رسالت بللی چې خپلې ټولنې ته به ډېر څه کوي. له نیکه مرغه استاد په دې بڼ کې د خپل زړه په وینو داسې گلان وروزل، چې په غوړېدو به یې د پښتو ادب گلبڼ ښکلی او لا سمسور شي. استاد چې په هره اداره کې کار کړی، یوه الگو پاتې شوی دی.
دندې
پوهاند خوېشکي شپه او ورځ نه ده کتلې او تل یې خپلو زده کړيالو ته په خوشاله زړه او ورین تندي زده کړه ورکړې ده. که له استاد سره په ورځو ورځو کینې هېڅکله به د ستړیا احساس ونه کړې؛ نرم مزاج، خوږې خبرې، تشویق او هڅونه یې د فطري اخلاقو نښه ده. هغه تل هڅه کړې چې خپلو زده کړيالو ته داسې درسي مواد برابر کړي چې د هغوي د علمي کچې په لوړولو کې رغنده او اساسي رول ولوبوي.
هغه وخت چې دی پکې باید آرام وکړي د شنه چای ډکه پیاله او څېړنه ده تر څو د ادب مینه والو تنده پرې خړوبه کړي.
کورنۍ
پوهاند خويشکي شپږ زامن لري چې څلورو یې د ماسترۍ، یوه یې د دوکتورا تر درجې پورې زده کړې کړې، او یو بل یې د لېسانس دوره پای ته رسولې ده.
چاپ شوي ثار يې
تر دې دمه د پوهاند محمد صابر خويشکي دا لاندې نښيرونه د چاپ په گاڼه پسولل شوي او ځینې نور یې چاپ ته چمتو دي:
۱- پښتو فونولوژي او مورفولوژي.
۲- پښتو منثور متون. ۳- په پښتو لهجو کې فشار. ۴- په پښتو ادبیاتو کې د ریاليستیکو افکارو وده (د ماسترۍ تېزس). ۵- په پښتو ژبه کې اوښتونکي نومونه، نومځري او صفتونه. ۶- د فعل اوړون. ۷- پښتو او اوېستا (د فوق لیسانس لپاره). ۸- پښتو او لرغونې ژبه (سانسکریت، باختري، ساکي او زړه فارسي). ۹- پښتو معاصر گرامر (د فوق لېسانس دورې لپاره).
ناچاپ اثار يې
۱۰- پښتو تاریخي گرامر.
همدارنګه د پوهاند خویشکي ۳۶ علمي مقالي د هېواد په اکاډمیکو مجلو کې لکه کابل مجله، وږمه د کابل پوهنتون خپرونه، دانش مجله، خپلواکي مجله او په دې وروستیو کې د شمشاد په اکاډمیکه مجله کې خپرې شوې دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
عمر دراز مروت
عمر دراز مروت (۱۹۵۸ ز کال-۲۰۱۸ ز کال د نوامبر ۲۹) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او خوږ ژبی شاعر وو.
مخينه
عمر دراز مروت پر ۱۹۵۸ زېږدي کال د خيبر پښتونخوا په جنوب کې د لکي مروت په شاه توره تختي‌خېل سیمه کې نړۍ ته سترگې غړولې وې او د ژوند تر وروستیو په همدغه سیمه کې اوسېده.
که څه هم عمر دراز مروت رسمي زده‌ کړې نه‌وې کړې، خو په خپل کلي کې یې دومره زده‌ کړه ترلاسه کړې وه چې لیک لوست‌ یې پرې کولای شو.
ارواښاد مروت دغه راز په خپله سیمه کې یوه ادبي ټولنه هم جوړه کړې وه چې ۱۰۷ شاعران او لیکوالان به ورته راتلل او له همدې ځایه به یې د پښتو ژبې خدمت کاوه. عمر دراز له دې ټولنې هېڅ لاسته نه راوړل، خو ستره لاسته راوړنه یې دا وه چې په خپله سیمه کې یې پټ استعدادونه رابرسېره کړل چې دا به پر ټولو پښتنو د خدای بښلي یو احسان وي او هېڅ پښتون به د نوموړي پر دغو خدمتونو سترگې پټې نه کړي.
سربېره پر دې يې د «شیخ بدین» په نامه یوه مهالنۍ پښتو مجله هم چاپوله او پر خېبر پښتونخوا سربېره‌یې کوټې او د افغانستان بېلابېلو سیمو ته رسوله چې په دغو سیمو کې یې گڼ شمېر لوستونکي لرل.​ عمر دراز مروت نه یوازې دا چې یو لیکوال او شاعر وو، بلکې په خپله سیمه کې یې له خپلو ټولو مجبوریتونو او تنگ لاسیو سره سره پښتو ژبې ته خدمت پر ځان فرض بللی وو.
د دانش خپرندویې ټولنې د مشر اسدالله دانش ساپى وايي:
«عمر دراز مروت خپل ټول ژوند د پښتو ادب خدمت ته سپارلی وو. د کتابونو چاپول او خپروول یې د خدمت او د ژوند د معاش ذریعه وه، ټول ژوند یې په غریبۍ او سادگۍ تېر کړ، د ادبي خدمت لپاره یې چاته د مالي مرستې لپاره لاس اوږد نه کړ. مروت د ادبي محفلونه مالگه وه. نوموړي د شعر ویلو ځانګړی انداز لاره، چې هر محفل به یې رنګگن کاوه. پښتو او پښتنو یو ملنگ شاعر له لاسه ورکړ. ارواښاد یې ښاده.»
د پښتو ژبې بل پیاوړی شاعر او لیکوال پير محمد کاروان د نوموړي د ژوند په اړه وايي: « عمر دراز مروت زموږ له نږدې ملگرو څخه وو، دی د بنو په مروتو کې اوسېدلو، سبقونه یې ډېر نه وو ویلي، خو خدای تعالی یو ډېر شاعرانه فطرت ورکړی وو. د مهاجرت په وختونو کې به چې کله پېښور ته راتلو، نو د افغان لیکوالو او شاعرانو سره به یې هم ناسته پاسته درلوده او شعرونه به یې ویل. د نوموړي شاعري ډېره خوږه وه، داسې شاعري یې وه لکه د خاطر اپریدي، د ده شاعري، نوم او خوږې خاطرې به همېشه په پښتو ادب کې یاد وي. مروت به د ننگرهار، لغمان او خوست په مشاعرو کې هم گډون کاوه، خو له خوست سره یې ځانگړې مینه درلوده.»
د پښتونخوا په مردان کې د پښتو ژبې لیکوال، څېړونکي او د عمر دراز مروت نږدې ملگري ميا وکيل شاه فقيرخېل د نوموړي له مرگه وروسته له ازادي راډیو سره په مرکه کې نوموړی د رنگین فکر څښتن وباله او د هغه په اړه یې وویل: «عمر دراز مروت د یوه ډېر رنگین فکر څښتن، د پښتو ادب نوموړی او پیاوړی شاعر او ملنگ طبعیته انسان وو، خو خپل ژوند یې له پښتو ادب نه ځار کړی وو. پښتو ادب ته ‌یې ډېر څه ورکړي دي. له خپلې غریبۍ سره سره هغه هرې کوڅې او هر ځای ته تللی او خصوصاً پر لر او بر پښتنو باندې ډېر مین وو. لر او بر پښتنو هم هغه ته ډېر عزت ورکړی. د هغه چې هر څومره تعریف وکړای شي، هغه کم دی.»
د خدای بښلي عمر دراز مروت په شاعرۍ کې دومره زور وو، چې په لږه موده کې یې په ټوله پښتونخوا کې خپل ځان پر خلکو وپېژنداه. په بنسټيزه توگه عمر دراز مروت د غزل شاعر وو. نظمونه، هايکو او قطعې یې هم ليکلې دي، خو زياته شاعري يې په غزل کې کړې ده. غزل یې روماني بڼه لري او د غزل پوره پوره حق يې ادا کړی.
د خپلې ټولنې په ټيټو جگو باندې يې هم نظر ساتلی. په ټوليز ډول شاعري یې د زبېښاک ځواکونو پر ضد يو زبردست غږ دی. څه چې يې ويل غوښتل، ښه بربنډ او په ډاگه يې ويل. د خپل ځانگړي ليک له کبله یې په لوستونکو کې يو ځانگړی ځاى جوړ کړی دی.
خدای بښلی عمر دراز مروت يو مينه ناک پښتون زړه درلود، خپلې پښتو سره يې بې کچه مينه درلوده او پښتون يې په ټوله نړۍ کې له هر چا څخه هسک ليدل غوښتل، ځکه خو هر چا ته سپينې سپينې وایي:
ضمير د خوبولو پښتنو راويښوم پرې
غېرت مې د پياوړي خوشال خان راوړی دی
عمر دراز د يو نرم زړه خاوند وو، ترخه خبره يې نورو ته نه کوله او د ځان لپاره يې د مرگ سبب گڼله، ځکه خو يې دا بيت د ډېرو لوستونکو په ذهن کې دی:
زه په ترخه خبره مرم عمر دراز مروته
د پښتو ژبې شاعر گوهر وزیر وايي، مروت واده نه وو کړی، په ډېره بېوزلۍ یې ژوند تېر کړ خو ټول عمر یې د پښتو ژبې د ودې لپاره کار وکړ. دی زیاتوي چې مروت له ۱۰۰ نه د زیاتو کتابونو او شعري ټولگو لیکوال او مولف وو. څوک سرفراز دی او له چا غوڅ شوی سر په څه دی؟- په دې مې پوه کړه په دې خاوره دا محشر په څه دی؟
مړينه
د شاعر او لیکوال پير محمد کاروان په خبره، نوموړی د ډېر غربت په حالت کې له دې فاني دنیا څخه ولاړ، چې ان د مرگ په بستر هم ورسره د مرستې څوک نه وو. نوموړی لر او بر پښتانه له نوموړي سره د نه همکارۍ له کبله گرم گڼي.
عمر دراز مروت ومړ او هغه هم په داسې حال کې چې په روغتون کې یې د درملنې لپاره پیسې د کرښې له دې غاړې ټولې شوې. هغه هستي چې موږ یې نن پر مرگ سترگې سرې کړې دي، په داسې حال کې د مرگ بدرنگې غېږې ته ولاړ چې پر ټولنیزو رسنیو د هغه خپاره شوي عکسونه د هر انسان له سترگو اوښکې بهوي.
هغه په پېښور کې په داسې حال کې د روغتون پر بستر پروت وو چې هېڅ حکومتي ادارې یې د درملنې لپاره مرسته ونه کړه. نه یې چا حال ولید او نه هم چا د مرستې لاس ورکړ، خو د کرښې دې غاړې پښتنو لیکوالانو، شاعرانو او د شعر او ادب مینه والو یې د دانش خپرندویې ټولنې په مرسته د درملنې مسوولیت پر غاړه واخیست. دوی په خپل دې اقدام سره دا وښوده چې زموږ وینه نه بېلېدونکې ده او د کرښې دواړو غاړو ته پراته پښتانه په هر حال کې د یو بل مرستې ته چمتو دي. عمر دراز مروت د ۲۰۱۸ ز کال د نومبر مياشتې پر ۲۹ نېټه د ۶۰ کالو په عمر د ورپېښې ناروغۍ له لامله په يوه روغتون کې ساه ورکړه. د هغه جنازه په خپل پلرني ټاټوبي شاتوره تختي‌خېل، لکي مروت سیمه کې خاورو ته وسپارل شوه. د جنازې په مراسمو کې يې پر لیکوالو او شاعرانو سربېره سلگونو کسانو برخه اخیستې وه.
چاپ شوي اثار يې
۱- گل بې خاره نه وي (شعري ټولگه). ۲- د کاڼي کرښه (شعري ټولگه). ۳- مجمر (شعري ټولگه). ۴- خیال خواري غواړي (شعري ټولگه). ۵- جانانه بخت ته دې حېران یم (شعري ټولگه).
۶- سړی په رنگ نه سړی کېږي (شعري ټولگه). ۷- زېری مې درباندې (شعري غورچاڼ). ۸- ۶ نثري تذکرې.
د شعر بېلگې
غزل
په رڼا ورځ په هر ساعت راسره مله وي سیوري- خو چې تیاره شي خدای منې راسره نه وي سیوري
سپینې خولې په سپین رخسار یې هو بهو داسې وې- لکه د واورو چې په واورو را پراته وي سیوري
په تش لباس د ژبه ورو خلکو مه غولیږه- د مازیګر د وخت عبث هسې اوږده وي سیوري
زما د ښې ورځې یاران به له ما خود بیلیدل- ته خبر نه یې چې د لمر تر پریواته وي سیوري
لکه چینار لاندې چینه عمردراز مروته- داسې په سترګو د بڼو یې راخواره وي سیوري
يو خوا پښتو بل خوا غربت راسره سم روان دي- د ژوند کړاو کې کومې کومې سودا ونه خوړم
په دوه درواغو مې هېڅ کله غولولى نشې- که په رښتيا يې په رښتيا په رښتيا ونه خوړم
د تا د غم سړي خواره مې بېخي نشي خوړى- که ستا د تورو سترګو تورې بلا ونه خوړم
دنيا مې وخوړه خو زه عمردراز مروته- د خداى احسان دى لا تراوسه دنيا ونه خوړم
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
احمد سلمان رشدي
أحمد سلمان رشدي يو أنگرېز ليکوال دی، هغه د شيطاني آيات تر ليکلو وروسته دنوم خاوند شو.
هندي ليکوال
د بروندي فرانک
د بروندی فرانک په انګلیسي Burundian franc) د بروندي هیواد د پیسو واحد دی چې د یاد هیواد د مرکزی بانک لخوا کنټرولیږي.
اېف – ۱۶
اېف – ۱۶ (په انگرېزي: F-16 Fighting Falcon) د جت څو مقصدېزه یوه امریکایی برید کونکي الوتکه ده چی د مځکني او هوایی هدفونو د منځه وړلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه الوتکه کولای شي په شپه کی او د باران په وخت کی جگړه وکړي. نوموري الوتکه چی د ۷۰ کلو څخه په امریکا او ترکیې کی د جنړال ډائینامکس او لاکهیډ مارټین د الوتکو جوړونکي په صنعتي فابریکو کی جوړ شوي دی په نړۍ کی د هوایی ځواکونو تر ټولو پراخه وسله ده. په اوس وخت کی ۲۴ هېوادونه د اېف - ۱۶ د الوتکې څخه کار اخلی او نور هېوادونو هم غواړي دغه الوتکې رانيسي.
تاریخ
د اېف – ۱۶ یرغل کونکي الوتکه په ۷۰ کلو کی جوړه شوه او لمړنی الوتنه یی په ۱۹۷۴ کال کی ترسره شوه. امریکایی هوایی ځواک د دغی الوتکې څخه په رسمي ډول د ۱۹۷۸ کال څخه کار اخلی. تر اوسه پورې ۴،۵۰۰ الوتکې جوړې شوې دي. په ۷۰ کلو کی لمړنی الوتکې اروپایی هېوادونو ته صادرې شوې. په ۱۹۷۹ کال کی د اېف – ۱۶ الوتکې ایران او اسرائیل ته عرضه شوې. رضا شاه پهلوی د امریکانانو سره تړون لاسلیک کړ خو امام خمیني تر اسلامي انقلاب وروسته دغه تړون لغو وکړ. کله چی په افغانستان کی جگړه پېل شوه نو امریکا په مرکزي آسیا کې د شوروی د  آغېزې څخه خطر احساس کړ. په ۱۹۸۳ کال کی امریکایی حکومت هوډ وکړ چی پاکستان ته عصري الوتکې ورکړي. په ۱۹۸۳ کال کی ۳۴ الوتکې د پاکستان د هوایی ځواک لاس ته ورغلې او پاکستان د دغو الوتکو څخه د سرحد د څارلو لپاره کار اخیست. په ۱۹۸۱ کال کی د آېف – ۱۶ اسرائیلی الوتکې عراقی اټمي بټۍ ویچاړ کړه.
وېشنيزه:امریکایی الوتکې
آیسلنډ مرکزي سیمه
د پلازمینې سیمه (آیسلنډ) (هوفودبورګارسودید) په ایسلنډي Höfuðborgarsvæðið) په لاتیني Capital Region) (لوی ریکیاوک) د آیسلنډ هیواد په سویل لویدیځ کې پرته سیمه ده.
سودورنس
سودورنس ولایت په ایسلنډي Suðurnes) په لاتیني Southern Peninsula) د آیسلنډ هیواد په سویل لویدیځ کې پرته سیمه ده.
امين الله خان زمريالی
امين الله خان زمريالی (زوکړه ۱۲۷۳ لمریز لېږدي کال، کابل - مړینه ۱۳۶۱ ل ل کال د وږي لومړۍ) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر او پوځي وو.
مخينه
امين الله زمريالی، چې د علي محمد خان زوی او د عطا محمد خان لمسی دی، پر ۱۲۷۳ ل ل کال په کابل ښار کې زېږېدلی وو. لومړنۍ زده کړې يې په حبيبيه ښوونځي کې تر رشيديې پوري پای ته ورسولې. د دغو زده کړو په جريان کي يې له شخصي استادانو څخه د وخت مروج کتابونه هم ولوستل.
لومړنۍ دنده يې پر ۱۲۹۰ ل ل کال د پکتيا د ملک زاده گانو په ښوونځي کې سرمعلمي وه. څلور کاله وروسته د شاهي غونډ سرکاتب وټاکل شو. پر ۱۳۰۰ ل ل کال په ننگرهار کې د توپچي کنډک مشر شو. په ۱۳۰۲ ل ل کال د شينوارو د نازيانو بولندوی (قوماندان) وگومارل شو. پر ۱۳۰۳ ل ل کال په کابل کې د ارکان حرب د څارگرۍ (استخباراتو) څانگې مدير او پر ۱۳۰۴ ل ل کال د دفاع وزارت د مامورينو په مديريت کې وټاکل شو.
ښاغلی زمريالی پر ۱۳۱۰ ل ل کال په کابل کې د کابل ادبي انجمن له تاسيس سره سم د دغه انجمن غړی شو. پر  ۱۳۱۶ ل ل کال د ادبياتو او حفظ آثار د څانگې مرستيال شو او پر ۱۳۱۷ ل ل کال د پښتو ټولنې د پښتو ژبې مدير وگومارل شو. پر ۱۳۱۹ ل ل کال د نجات ښوونځي د پښتو ښوونکی وو. پر ۱۳۲۰ ل ل کال د پښتو ټولنې مرستيالي ورکړه شوه. پر ۱۳۲۳ ل ل کال د کابل په ښوونتون (دارالمعلمين) کې ښوونکی شو او د ادبياتو د پوهنځي د ښووند (استاد) دنده يې هم سرته رسوبې ده. ښاغلی زمریالی پخپله غوښتنه د ۱۳۲۵ ل ل کال د زمري پر ۲۷ نېټه کورناستی (تقاعد) شو.
ښاغلي زمريالي پر خپلې مورنۍ ژبې سربېره په پاړسي، انگرېزي، اردو، روسي، سنسکريټ او فرانسوي ژبو هم پوهېده.
د پښتو ژبې دغه خذمتگار او د هېواد تکړه پوځي په خپلو رسمي ماموريتونو کې څلور اعزازي نښانونه گټلي دي:
۱- د نازيانو په بريدواله (سرحدي) او سياسي پېښه كې د گډون په پار د ستوري دوهمه درجه نښان.
۲- د پكتيا د گوډ ملا په شخړه كې د خدمت نښان. ۳- په امانيه عصر كي د لويې جرگې پر مهال د يادگار نښان.
د شعر بېلگې يې
ها څـو څاڅـکي سره يـو سي سمنــدر سي - ها څـو کسـه سره ټـول سي نـو لښــکر سي
هـره ډلــــه چــې يـو يـو سي در پـــه در سي - کـه لښـکر سره فرد فرد سي مات ابتر سي
ته پښتون يې ضعيف نـه يـې سره ټـول سه - د قــوم گـټـې ته بيدار او يو کهـول سه
مړینه
امين الله زمريالی د ۱۳۶۱ ل ل کال د وږي پر لومړۍ نېټه له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوی نښيرونه يې
د زمريالي گڼ شمېر اثار او ليکني په کابل کالنۍ او طلوع افغان اخبار کي خپاره سوي دي، چې ځينې يې په لاندې ډول دي:
۱- پښتو مرغلرې. په دې كتاب كي يې لنډۍ او د پښتو د پخوانيو شاعرانو شعرونه راغونډ كړي او د كتاب په سر كې يې د پښتو پر ادب يوه مفصله سريزه ليكلې ده. دا كتاب يې د يوه روسي ختيځپوه په غوښتنه ليكلى او د روسي ژباړې لپاره يې هغه روسي پوهاند ته وركړى دی.
۲- د شعرونو دېوان. دا د ښاغلي زمريالي خپل شعرونه دي او د بيتو شمېر يې يو نيم زرو ته رسېږي، خو په مستقل ډول نه دی چاپ شوي.
۳- پښتو متلونه. دا نښير د ښاغلي محمد قدير تره كي په همكارۍ د پښتو متلونو شرح په پاړسو ليكلې ده او د كابل د ادبي انجمن له خوا چاپ شوی دی.
۴- پښتو قرائت (د شپږم ټولگي لپاره). دا کتاب يې د ښوونځيو د شپږم ټولگي لپاره د پوهنې وزارت په غوښتنه ليكلى او د همدغه وزارت له خوا څو ځلي چاپ شوی دی.
۶- د يوې پښتنې ملي احساسات، ۱۳۱۴ ل ل کال. دا يوه خوږه تاريخي کيسه ده، چې په پښتو يې نظم كړې او د ۱۳۱۴ ل ل كال د طلوع افغان ورځپاڼې په كالنۍ كې خپره شوې ده. ۷- پښتو څنگه وروزو؟. دا يوه وړه رساله ده، چې د ۱۳۱۵ ل ل كال د كابل په سالنامه كې چاپ شږې ده.
۸- د پښتو ژبې فيلالوجي او پخواني ادبيات. دا يوه اوږده رساله ده چې د پښتو ژبې د فيلالوجۍ برخه او د پښتو ادبياتو لرغونې برخه پكې څېړل شوې او د پښتو د ادب پر تحول بحث شوی دی. دا رساله د ۱۳۱۶ ل ل كال په كابل سالنامه كې نشر شوې ده.
۱۰- پښتو ته يوه کتنه، ۱۳۱۱ ل ل کال.
۱۱- پښتو، د ۱۳۲۰ کالنۍ کې چاپ شوې ده.
۱۲- شرح احوال و افکار خوشال خان خټک، پر ۱۳۱۵ ل ل کال کلنۍ کې خپره شوې ده.
۱۳- پښتو و پښتو لوگها، ۱۳۱۲ کالنۍ.
۱۴- د شعرونو يوه بله ټولگه، په پېښور کې خپره شوې ده.
اخځليک
۱- https://tatobaynews.com/archives/114749
۲- بېنوا، عبدالروف، اوسني ليکوال.
۳- http://www.benawa.com/pashto/guestbook/index.php?permalink=true&entry=76
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
عبداللطيف ياد
دزيږيدو کال: ١٩٥٨ زيږديزکال د اگست ١٧ نيټه کورنۍ او زوکړه: زه عبداللطيف ياد د محمد طا لب زوى، د حا جي ملا جان لمسى،د عبدالسميع کړوسى او د مو مند اخونزاده کودى يم .د١٩٥٨ زيږديز کا ل داگست د ميا شتې په ١٧ نيټه د افغا نستان د ننگرهار ولايت د چپر هار ولسوالۍ د دولتزيو په کلي کې زيږيدلى يم .پلار او نيکونه مې د اسلامي علو مو لوى او ستر عالمان تير شوي دي اودسيمې خلکو زموږ کورنۍ ته په هغه سيمه کې ددې لپاره چې ديني عالمان وو ځانگړى ارادت او درناوى درلود. زما ښاغلى پلار (والد) دافغانستان په بيلا برخو کې په عدلي محا کمو کې دنده درلودله او دغه دنده يې د ٥٠کلونوپه موده کې په پوره امانت اوپاکۍ او رښتينولۍ او ديندارۍ سره سرته ورسوله. سر بيره پر دې په عربي ژبې ښه پو هيده او يوه مو ده د کا بل په عر بي دارالعلوم کې د تجويد او عر بي ژبې استاد و. زده کړې: زه د څلورو کلونو وم چې پلار مې راته دقران کريم زده کړه پيل کړه .ددې برسيره يې د پښتو ژبې د کتا بونو سره اشنا کړم ،په تيره بيا د رحمان بابا ديوان خو يې تل زموږ په کورکې د تبرک په تو گه ساته .د کو چنيوالي سره مې دعلم او پو هې سره مينه وه اودپښتو او پارسي ژبې دشاعرانو او ليکوالو کتا بونه او شعري ديوانونه مې لو ستل ،په تيره بيا دتاريخي مو ضو عاتو سره مې ځانگړې مينه درلودله. ددي لپاره چې زما پلار د افغا نستان په بيلا بيلو ولا يتونو کې دنده درلودله نو ما خپلې لو مړنۍ زده کړې د افغانستان په لا ندنيو ښو نځيو(پرايمري سکولونو)او ليسو(هاى سکولونو) کې سرته رسولي دي. ١- دهرات ولايت د سيفي هروي په لو مړني ښوونځي(پرائمري سکول) کې. ٢-دننگر هار ولايت ددخوږيا ڼيوولسوالۍ د ملکيار هوتک په ليسه(هاى سکول) کې. ٣-دننگر هار ولايت د سره رود دميا فقيرالله جلال ابادي په ليسه کې. ٤-دجلال اباد دښار د حضرت ميا عمر څمکني په ښوو نځي کې. ٦- د کابل د رحمان با با په ليسه کې. ٧-دلغمان ولايت دروښان په ليسه کې. لوړې زده کړې : ما خپلې لوړې زده کړې دهندوستان هيواد په لاندنيو پو هنتونونو کې بشپړې کړي دي: ١-د بي .اى ډيگري مې په تاريخ کې د هند د پنجاب پو هنتون چنديگر د گورنمينټ کالج نه اخيستې ده. ٢-د ايم .اى ډيگري مې په تاريخ کې د ډهلي پو هنتون دډاکټر ذاکر حسين د کالج نه اخيستې ده. ٣-دايم. فيل ډيگري مې په تاريخ کې د هندوستان د ډهلي پو هنتون نه اخيستې ده. د پي. ايچ .ډي ډيگري مې د تاريخ په څانگه کې د ډهلي د پو هنتون نه تر لا سه کړې ده او خپل ددکتورا تيزس مې دشيرشاه سوري پر ريفورمونو باندې ليکلى دى. دندې: ١-دافغا نستان د علو مو اکيډيمۍ د پښتو څيړ نو د نړيوال مر کز کې دريسرچ او د څيړنو د څانگې مشر وم. په دغه موده کې مې ډيرپښتو کتا بونه ليکلي ،ژباړلي او ايډيټ کړي دي. ٢-ديوې لنډې مودې لپاره مې دهند دجواهرلال نهرو په پو هنتون کې د پښتو په ديپارتمنټ کې دپښتو ژبې تدريس کړى دى. دژبوسره اشنايې: ١- پښتو مې مورنۍ ژبه ده چې ډيرې ليکنې مې پرې کړي دي. ٢- فارسي چې پرې په بشپړ ډول پو هيږم او ليکنې مې هم پکې کړي دي. ٣-اردو : چې هم يې لو ستلاى شم اوليکنې مې هم پکې کړي دي. ٤ –انگريزي (دپيرنگيانو ژبه) چې خپلې ټولې لوړې زده کړې مې په همدې ژبه کې کړي دي. همداراز په هندي، عربي او روسي ژبودومره پو هيږم چې خپلې ستونزې ور باندې حل کولاى شم. په پښتو ژبې چاپ شوي کتا بونه او مقالې : ١-پښـتنې قبيلې: چې دلرو او برو پښتنو دقبيلو او ددوى د نسب د شجرو څيړنه ده. دغه کتاب په کابل کې د اريا نا په مطبعه کې ،کوئيټې اوپه پيښور کې ددانش دڅيړنويې ټولنې له خواپه ٢٠٠٧ زيږديزکال کې چاپ شوى دى .پردې کتاب مې له سره نوې کتنه کړې ده چې ډيرې برخې يې د کتابتون دفيسبوک پر سايټ او د خيبر ډاټ اورگ په سايټ،دبينوا پر سايټ او هم په ويکيپيډيا کې پر ليکه شوي دي.
بهرنيو هيوادونو ته سفرونه: مه دغو لاندنيو هيوادونو ته سفرونه کړي دي چې ځينو ته د علمي کارونو لپاره تللى وم او ځينو ته هم يوازي دليدلو لپاره چې نو مونه يې دادي : هند،پاکستان،تايلينډ،روسيه ،اوزبيکيستان ،هنگري ،پولينډ،تا جيکستان،سينگاپور. ددې برسيره مې دهند دگجرات د بروډا د پو هنتون مهاراجا سياجي د کالج دعربي او فارسي دژبې استاد ډاکتر وجيه الدين کتاب چې غزليات نا شناخته جلال اسير اصفهاني نو ميږي ايډيټ کړى دي. په علمي غونډو او سيمينارونو کې گډون : ما په افغا نستان او هندو ستان کې په لا ند نيو سيمينارونو او علمي غو نډو کې گډون کړى دى. ١ په کابل کې د خوشال خان خټک په نړيوال سيمينار کې. ٢- په کا بل کې د زرغونې ياد په سيمينار کې. ٣-په کابل کې دراحت زاخيلي په سيمينار کې. ٤- په کا بل کې دبا چا خان د لو مړي تلين په نړيوال سيمينار کې. ٥-په کا بل کې د شير شاه سوري په نړيوال سيمينار کې. ٦-په هند کې دشير شاه سوري په نړيوال سيمينار کې. ٧- دهند درا جستهان په ټونک کې د فارسي _عربي خطي نسخو په سيمينار کې. ٨- دهند دپنجاب په پټياله کې د پنجابي مورخينو په سيمينار کې. ٩- دلويديزې استراليا د پو هنتون په هغه سيمينار کې مې گډون کړى و چې دافغانستان په اړوند جوړ شوى و. بهرنيو هيوادونو ته سفرونه: ما دغو لاندنيو هيوادونو ته سفرونه کړي دي چې ځينو ته د علمي کارونو لپاره تللى وم او ځينو ته هم يوازي دليدلو لپاره چې نو مونه يې دادي : هند،پاکستان،تايلينډ،روسيه ،اوزبيکيستان ،هنگري ،پولينډ،تا جيکستان،سينگاپور،آستراليا د٢٠٠٢زيږديز کال راهيسې د لويديزې آستراليا دمرکز دپرت په ښار کې ژوند کوم. (عندلیب دیر)
وستورلنډ
وستورلند ولایت په لاتیني Western Region) د آیسلنډ هیواد له سیمو څخه یوه ده.
وست فیردیر
وست فیر دیر سیمه'' په لاتیني Westfjords) د آیسلنډ هیواد په شمال لویدیځ کې پرته سیمه ده.
محمد ايوب خان
محمد ايوب خان د افغانستان د ماليې پخوانی وزير و.
وېشنيزه:افغان وزيران
نوردورلند وسترا
نوردورلنډ وسترا سیمه په لاتیني Northwestern Region) د آیسلنډ هیواد له شمال لویدیځو سیمو څخه یوه ده.
طاهر بدخشي
طاهر بدخشي د ستم ملي د ډلې يو سياسي مشر او بنسټگر و.
غلام نبي خان چرخي
غلام نبي خان چرخي د امان الله خان د واکمنۍ په وخت کې يو افغان ديپلومات او سفير و.
وېشنيزه:افغان سفيران
سید نور علي شاه
د څوارلسمی صدئ سلطان الاؤلياءد نړئ وتلی منلئ شخصيت، د هيواد اتل قهرمان، د صوفياؤ په صف کښ وتلئ منلئ ځلانده ستورئ، شيخ الحديث والتفسير، ماهر علوم عقليه ونقليه، فخر الفقراء والعلماء الشيخ المحدث السيد نورعليشاه الجيلاني النقشبندي المعروف صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه ○دا مبارک په کال ۱۹۴۲ (بمطابق ۱۳۶۶ھ) کښ په کلی تاروجبه (مربوط پيښور) کښ د شيخ المشائخ پير سيد محمد جمال شاه الجيلاني قدس سره په کورنئ کښ دنيا ته سترګې غړی کړی، بيا خپل پلار مبارک دوی ته سيد نور عليشاه نوم کيښود، دا مبارک مورزاده د خدای دوست وو، په وړوکوالي کښ د ذکر او اذکارو سره اکثر به مشغول وو، وخت سره سره خپل والد ګرامي د علوم اسلاميه درس ورکولو، د ماشومتوب څخه دوی قرآن کريم، احاديث، فقه څه نا څه د خپل والد ګرامي څخه وئيلی وو، بيا دوی مبارکو د عصری علومو زده کړه د ګورنمنټ هائي سکول تاروجبه څخه تر اتم صنف پوری اويلو، بيا د علوم اسلاميه لپاره د مختلفو علماؤ څخه زدکړی وکړی،
حضرت صاحب مبارک قدس سره مختلفو فنونو کښې الله جل جلاله مهارت پوهه ورکړی وه ! لکه نحو ، منطق ،صرف ، بلاغت ، حکمت ، طب، فلسفه، تصوف، نظم، اصول حدیث ، اصول تفسیر ، په تفسیر کښې الله جل شانه داسې مهارت ورکړې وو، که د وقت امام تفتازانې او د دې دور سیوطې ورته اوایم مبالغه به نه وي،
ابتدائی کتابونه د فنون مدونه څخه نحو، صرف، منطق، معاني د حضرت العلامه ومولانا جان استاذ صاحب، او شيخ الحديث کابل استاذ صاحب څخه وويل، د فقهې، او د ميراث مسايلو زده کړه ئې قاضي القضاة مفتي محمد عزير صاحب، او شيخ الحديث قاضی غلام سرور صاحب څخه وکړه، د نظم زدکړه ئې د شيخ الحديث احسان الله جان قادری صاحب څخه وکړه، دورة الصغری دوی مبارکو په قصه خوانئ کښ د شيخ الحديث سراج الدين صاحب څخه وکړه، همدا شان د تکملی بعضی کتابونه خارجی او داخلی کتابونه ئې د شيخ الحديث مولانا فضل الرحمن صاحب څخه وويل، بلآخر دوی د فنونو، او دفنونو د تکملی د تکمیل څخه فارغ شول، او دورة الصغری ئی مکمل کړه، او په دارالعلوم سرحد کښ ئې د نامورو اشخاصو څخه دورة الکبری سند ترلاسه کړ، د دی ترڅنګ دوی مبارکو په مختلفو شعبو کښ خپله مشغله درلوده، ابتدائی قدم د دوی امامت او خطابت د خوشمقام کلی څخه شروع شوی وو، او د طالبئ لړئ ئې هم د دې ځاې څخه پيل کړی وه، د زده کړی سره سره به دوی مبارکو د حکمت او د طب زدکړه هم ترلاسه کوله د دوی مبارکو استاذان: شيخ الحديث مولانا آمين الحق جان استاذ صاحب ترخه نوشهره شيخ الحديث مولانا کابل استاذ صاحب حالا خوشمقام نوشهره شيخ الحديث ولي الله جان صاحب بډهني پشاور شيخ الحديث مولانا احسان الله جان قادری صاحب پشاور شيخ الحديث قاضي القضاة مفتي محمد عزير صاحب بډهنئ پشاور شيخ الحديث قاضي غلام سرور صاحب بډهنئ پشاور شيخ الحديث استاذ الکل برابات مولوی صاحب مهمند ايجنسي شيخ الحديث استاذ المفتيين مفتي عبداللطيف صاحب پشاور شيخ الحديث العلامه ومولانا فضل الرحمن صاحب نمکمنډی پشاور شيخ الحديث مولانا ايوب جان بنوری صاحب دارالعلوم سرحد پشاور
تصوف:
د علم باطن په علومو کښ الله تبارک وتعالی خورا مهارت، او لويه برخه ورکړی وه، دوی مبارکو د تصوف ټولی سلسلی لکه نقشبنديه، چشتيه نظاميه، سهرورديه، قادريه ابتدا د خپل والد ګرامي څخه ترلاسه کړی، او د والد ګرامي قدس سره څخه هغه فيض وبرکت، تجليات، انوارات، اسرار ودقائق دوی مبارکو ته ورکړل شوی د دی ترڅنګ دوی مبارکو سلسله اويسيه مسکينيه د حضرت غوث الزمان شلبنډئ حضرت صاحب رحمه الله ترلاسه کړی، خو تر دی دمه صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه د رب کريم د معرفت هغه تنده چی پری ماتيږی، ويل کيږی چې صاحب مبارک رضي الله عنه وارضاه به هر وخت دا دعا غوښتله چی ياالله جل جلاک ماته داسی هستی را په نښه کړه چی ستا محبت ماته عطاء کړی، رب کريم هغه دعا مستجابه وګرځوله، وخت تيريده چی الله تعالی په ملک پاکستان يو لوی احسان وکړ، د زمانی يوسف ثانی سیدنا ومقتدانا مجدد عصر حاضر اخندزاده پيرارچی سيف الرحمن خراساني رحمة الله عليه د کفارو عيسويانو دظلم څخه په کال ۱۹۸۰ ( دهائی) کښ افغانستان څخه پاکستان ته هجرت وکړ، او په نوښار کښ د پيرسباق کلی شاميرګړهئ کښ استوګنه اختيار کړه، او د طريقت هغه فيض او برکت د علم باطن هغه بحرونه او د شريعت تابع داری د دی ځای څخه په خوريدو وو، بلاخره صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه ته خپلو متعلقينو دا هستي ور معرفی کړه، بيا صاحب مبارک قدس سره بيعت د آخوندزاده پيرارچی مبارک رضي الله عنه وأرضاه څخه وکړ، هغه تنده د محبت د باری تعالی او اسرار ودقائق، علوم باطني ومعنوی، ئی په صحبت کښ ترلاسه کړ، ځکه حضرت مبارک صاحب رضي الله عنه وأرضاه به فرمايل ( پاچاصيب ته زما مريد نه ئی، ته زما مراد ئې). صاحب مبارک رضي الله عنه وأرضاه د اولياؤ سلطان وو، که د زمانی بايزيد بسطامي ورته وايم، که مولانا روم وو، ابوالحسن خرقاني دوخت وو، محمد هاشم سمنګاني د دور وو، نور الله مرقده الشريف
د تصوف خدمات ئی اظهر من الشمس دې، دوی مبارکو مريدان او خلفاء په پاکستان کښ په مختلفو ښاريوو کښ وجود لری، او خدمات د علم ظاهر وباطن نور هم په پرمختګ روان دی من جمله د هغی څخه د وی مبارکو د خلفاوو نومونه تاسو ته تقديم کوو
خلفاء_حضرات
رئيس الشعرا مولانا ظفیر ګل خادم صاحب پشاور پیر طریقت جبریل آمین نوری سیفی صاحب پشاور پیر طریقت پیر نذیر نوری سیفی صاحب راولپنډی پیر طریقت مولوی صاحب میر ولی نوری کابل افغانستان پیر طریقت حضرت حبیب نوری صاحب اکوړه خټک پیر طریقت مولوی صیب مرسلین نوری لغمان افغانستان پیر طریقت محمد عارف نوری سیفی صاحب کراچی ولایت سنده پیر طریقت میجر اظهر نذیر نوری صاحب لاهور پنجاب پیر طریقت پیر ذر خان نوری سیفی صاحب پشاور پیر طریقت مولوی ظهور احمد نوری سیفی نوشهره پیر طریقت مولوی سمیع الله نوری سیفی جلال آباد پير طريقت مولوی رفيع الله نوری صاحب جلال آباد شيخ الحديث مولانا رحيم شاه صاحب نورستان بدخشان افغانستان پيرطريقت مولانا معاذ الرحمن صاحب پشاور پيرطريقت مولانا مجيب الرحمن صاحب پشاور پيرطريقت مولانا أصغر علی صاحب پشاور پيرطريقت مولانا محمد صادق صاحب پشاور پيرطريقت شمس العارفين صاحب ډيره اسماعيل خان پيرطريقت مولانا قاری فدا محمد صاحب نوشهره پير طريقت مولانا قاری عبدالله صاحب بڈهنئ پشاور پيرطريقت صوفی مستقيم جان صاحب نوشهره پيرطريقت مولانا شوکت علي صاحب پشاور پيرطريقت شيخ الحديث مفتي مجيد صاحب دره نور ننګرهار افغانستان پيرطريقت مولانا فضل الرحمن صاحب باجوړ پيرطريقت پيرسيد کمال شاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت سيد طاهرشاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت سيدانورعليشاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت پيرسيد هارون عليشاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت سيدحسين عليشاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت سيد حضرت عليشاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت سيد کوهرعليشاه صاحب تاروجبه نوشهره پيرطريقت مولانا عبدالله صاحب ٹيله بند پشاور پيرطريقت مولانا تسليم صاحب متني پشاور پيرطريقت پير موسم شاه صاحب چمکنی پشاور پيرطريقت قاری فضل آمين صاحب هريپور پيرطريقت قاری عبدالصمد صاحب صوابي پيرطريقت صوفی صاحب حق جالا بيله پشاور پيرطريقت پير ملک فرحت الله صاحب پشاور پيرطريقت صوفی فضل کريم مرحوم پشاور پيرطريقت قاری اکبر علي صاحب نوشهره پيرطريقت مولانا ايوب جان صاحب نوشهره پيرطريقت ميان جميل حسين صاحب نوشهره پير طريقت مولانا ثناالله صاحب نوشهره پيرطريقت مولانا غني ګل صاحب ننګرهار افغانستان پيرطريقت مولوی فاروق صاحب باميان افغانستان پيرطريقت مولانا شمس الإسلام صاحب هزارخوانی پشاور پيرطريقت قاری نسيم صاحب پشاور پيرطريقت مولانا عبدالرشيد نوری صاحب پشاور پيرطريقت صوفی ناصر اقبال صاحب چمکنی پشاور پير طريقت مولانا ظاهرشاه صاحب ترخه نوشهره پيرطريقت صوفی سرور خان صاحب پشاور پیر طریقت مولوی محمد آیاز نوری سیفی پشاور پیر طریقت محمد فیاض نوری سیفی ګولړه شریف
په کال ١٩٨٣ کښي ولسوالي نوشهره ولایت خیبر پښتونخوا په کلي تاروجبه کښي د وهابیانو خوارجو یوه جامعه مقرر شوه ! په دي جامعه کښې د چترال ستر ستر شیخان د وهابیانو او د #قطر دیو څو مبتدعینو په حکم دا جامعه مخ تر مخه تلله !
د صاحب مبارک رح په حکم ټول سالکان شاګردان محبین عوام متفق شول دا مدرسه ﺉ له بیخ نه ویستله او #تاریخ_په_دی_ګواه دی د هیواد رئيس جمهور جنرال ضیاء الحق هم رسوا شو او د صاحب مبارک رح مقابله ﺉ ترسره ﺉ نکړه او هغه مدرسه د وهابیانو همدا شان ړنګه پاتی شوله، یقینا دا لويه قرباني ده چی سترګی پټول تری مناسب ندی. حضرت قدوة السالکين، زبدة العارفين، جامع العلوم الظواهر والبواطن سیدنا ومرشدنا السيدنورعليشاه الجيلاني قدس سره که مشهور به صاحب مبارک (تاروجبه باچاصاحب) است، جامع طرق اربعه خصوصاً مروج نقشبنديه وعلوم ظاهره ولدنيه، شب چهار شنبه وقت ۸ بجه ۳۰ دقيقه، ۷ ربيع الاول ۱۴۴۳ھ جان شيرين خود بجانان تسليم کرد.
محرر: فقير سيد عنايت الله باچا حنفی
عبدالملک عبدالرحيمزی
وېشنيزه:افغان وزيران
دنیايي زده کړه
دنیايي زده کړه یا سېکولر ایجوکېشن Secular Education د پوهنې هغه سیستم دی چې په دنیايي علومو باندې ولاړ وي. دغه سیستم اکثره په هغو هېوادونو کې موجود وي چې د هغوی د دولت سیستم هم دنیايي یا سېکولر وي. د دې ډول سیستمونو یوه ښه نمونه د فرانسې هېواد د پوهنې سیستم دی چې مطلق دنیايي دی او حتا زده کوونکي دا اجازه هم نه لري چې دیني نښانونه هم ښوونځي ته راوړي. د استرالیا هېواد هم کوښښ کوي چې خپل د پوهنې سیستم دنيايي کړي.
ودانۍ
یوه ودانۍ د انسانانو، څاروي او یا د شیانو د ساتلو د پاره نه یوازې د پنځ له پېښو (باد، باران، لمر، تودوخه او داسې نورو) څخه خو تر حده د انسان د ورانۍ څخه په لوی لاس او یا په تېر وتنه (غلا، سوڅول، په تېروتنه اور اخیستل او داسې نور) کې ساتي. یوه ودانۍ د څو کړونتياو غونډې ته ویل کېږي چې د ودانیزو کړنلارو په بڼست مخته ځي. ودانۍ د ودانیزو توکونو د یو ځای کولو او تړلو څخه جوړېږي. دغه توکونه کېدای شي پخه خښته، ډبره، سمينټ (سیمټ)،لرگی ، وسپنه، ډامبر، ښیښه او داسې نور وي. یوې کېږدۍ او یا بېړۍ ته ودانۍ نه ویل کېږي. هره ودانۍ په یوه ځای کلکه ولاړه وي او خپله دنده لري.
سرچينې
وېشنيزه:کور وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
د څښتن استازی: حضرت موسی علیه السلام- پښتو
= حضرت موسى عليه السلام = '''په پخوا زمانه كې د"مصر" پر هېواد يو ظالم پاچا واكمن و،چې پرخلكو، په تېره بيا پر"بني اسراييلو" يې خورا ظلم كاوه. هغه يو ځانمنی او بې لارې انسان و او ځان ته  يې خدای وايه، هغه د خپلو مامورينو، عبادتځايونو او روحانيونو په مرسته چې مكار او چلیان خلك ول د غريبو او عوامو خلكو پر مالونو خېټه اچولې وه او په زور يې د هغوى مالونه اخستل او ځان ته يې لوى او ښکلې ماڼۍ جوړولې. هغه مهال يې د" مصر" پاچايانو ته"فرعونان" ويل .'''