cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنت البقيع
لومړی قبرونه
اسعد بن زراره او عثمان بن مظعون په لومړي ځل په مدينه انصارو کې په همدې هديره کې ښخ شول، په جنت البقيع کې په قبرونو کې داسې کوم نښان يا نښان نه و، چې د لومړنيو دفن شويو څېرو پېژندنه په اسانۍ سره وکړي. خو وروسته تاریخ پوهانو د څیړنو په رڼا کې د ډیرو مهمو شخصیتونو قبرونه په نښه کړي دي. او د وخت په تېرېدو سره چې نور قبرونه جوړ شول، ډېر زيارتونه او گنبدونه جوړ شول چې تر وروستۍ پېړۍ پورې پاتې شول. او آل سعود د قیامت په تاریخي توره پیښه کې ټول له منځه یوړل.
اوهایو
اوهایو د امریکا متحده آیالاتونهو ختیځ کې پروت آیالات دی.
جینيټيکي بیاترکیب
جنټيکي بیاترکیب (چې د جنټيکي بیاتنظیم په نوم هم بلل کېږي) د ډول ډول ژوندیو موجوداتو تر منځ د جنټيکي موادو تبادله ده، چې د اولاد د را منځ ته کېدو لامل کېږي چې د خاصیتونو ترکیب یې د مور او پلار له خاصیتونو سره توپیر لري. جنټيکي بیاترکیب کولای شي په یوکاریوتونو یا یو هستوي موجوداتو (eukaryotes) کې د مایوسیس یا سلولي وېش (meiosis) په جریان کې د جنټيکي معلوماتو یو نوی سټ رامنځته کړي، چې د مور او پلار څخه اولاد ته لېږدول کېږي. زیاتره بیاترکیب په طبیعي ډول پېښېږي.
په یوکاریوتونو کې د مایوسس په جریان کې، په جنټيکي بیاترکیب کې د هم مثله کروموزومونو (homologous chromosomes) جوړه کېدل شامل دي. په دې پسې د کروموزومونو ترمنځ د معلوماتو لېږد ترسره کېږي. د معلوماتو لېږد ممکن د فزیکي تبادلې پرته پېښ شي (د جنټيکي موادو یوه برخه له یوه کروموزوم څخه بل ته کاپي کېږي، پرته له دې چې مرسته کوونکی کروموزوم بدلون ومومي) (په شکل کې د SDSA لاره وګورئ)؛ یا د DNA د رشتو په ماتېدو او بیایوځای کېدو سره، چې د DNA نوي مالیکولونه جوړوي (په شکل کې د DHJ لار وګورئ).
بیاترکیب ممکن په یوکاریوتونو کې د میتوسز یا غیر مستقیم وېش (mitosis) په اوږدو کې هم پېښ شي، چې معمولاً دوه جفت کروموزومونه چې د کروموزموم د کاپي کېدو وروسته رامنځته شوي، په کې شامل دي. په دې حالت کې د نامتجانسو جینونو يا آللونه  (alleles یا ارث لېږدوونکی جین) نوي ترکیبونه نه تولیدیږي، ځکه چې دا جفت کروموزومونه معمولاً یوشان وي. بیاترکیب په مایوسس او میتوسیز کې د DNA ورته مالیکولونو (هم مثله سلسلو) ترمنځ پېښېږي. په مایوسس کې، ناجفت هم مثله کروموزومونه له یو بل سره جوړه کېږي، ترڅو بیاترکیب مشخصاً د ناجفت هم مثلانو ترمنځ پېښ شي. په دواړو مایوټیک او میتوټیک حجرو کې، د هم مثله کروموزومونو تر منځ بیاترکیب یو عام میکانیزم دی، چې د DNA په رغونه کې کارول کېږي.
د جین بدلون - هغه پروسه ده چې په جریان کې یې هم مثله لړۍ یوشان کېږي، هم د جنيټیکي بیاترکیب تر اغېزې لاندې راځي.
جنټیکي بیاترکیب او د بیاترکیبي DNA رغونه په باکتریا او لرغونې باکتریا یا آرکیا (archaea) کې چې غیرجنسي تکثیر کاروي، هم پېښېږي.
بیاترکیب په مصنوعي ډول په لابراتواري (په مصنوعي چاپېریال کې یا in vitro) چاپېریال کې القا کېدای شي چې د واکسین د پراختیا په شان موخو لپاره بیاترکیبي DNA تولیدوي.
V(D)J بیاترکیب په ژوندیو موجوداتو کې چې د معافیت تطابقي سیستم لري، د ځای ځانګړي جنټیکي بیاترکیب یو ډول دی چې د معافیت حجرو سره مرسته کوي چې په چټکۍ سره متنوع شي، ترڅو نوي رنځېږن یا پاتوجېنونه (pathogens) وپېژني او ورسره سمون وکړي.
کروموزومي جفت والي
د مایوسیس په جریان کې، کروموزومي جفت والی (د هم مثله کروموزومونو جوړه کېدل) د جنټیکي بیاترکیب څخه معمولاً وړاندې دی.
میکانیزم
جنټيکي بیاترکیب د ګڼ شمېر مختلفو انزایمونو له خوا کاټالیز (ګړندی) کېږي. ریکومبینازونه (Recombinases) مهم انزایمونه دي چې د بیاترکیب په اوږدو کې د رشتو د لېږد مرحله کاټالیز کوي. رک اې (RecA) پروتین اصلي ریکومبیناز دی چې په اېشیریکا کولي (Escherichia coli) کې موندل شوي او د DNA دوه ګونه رشته يي ماتېدنو(DSBs) د رغونې مسئولیت په غاړه لري. په خمیره او نورو یوکاریوتي موجوداتو کې د دوه ګوني رشته يي ماتېدنو رغونې لپاره دوه ریکومبینازونه اړین دي. RAD51 پروټین د میتوتیک او مایوتیک بیاترکیب لپاره اړین دی، په داسې حال کې چې د DNA د رغونې پروټین، DMC1 د مایوتیک بیاترکیب لپاره ځانګړی شوی دی. په آرکیا کې، د RecA باکتریايي پروټین آرتولاګ راد اې یا RadA دی.
Portal:Cricket/Selected picture/5
د کرېکټ بېټ او  کرېکټ بال . Image credit: Marie-Lan Nguyen
هوانگ شيان فان
Khan:
هوانگ شیان فان( چيني:黄现璠 ) (زېږېدنه: ۱۸۹۹ ل. - مړينه: ۱۹۸۲ ل.) يو چين نوميالی مورخ او ښوون پوهاند دی. د ښاغلي هوانگ گڼ شمېر آثار په چيني ژبه او جاپاني ژبه چاپ شوي دي.
مخينه
استاد هوانگ شیان فان په ۱۳ د نومبر، ۱۸۹۹ کال کې د چين په گوانگشی ولايت کلي کې زېږېدلی دی.
زده کړې
هغه خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل ټاټوبي په لومړني ښوونځي کې کړي او منځوۍ زده کړې يې په فوﺻﻮى کې تر ۱۲ټولگي سر ته رسولي. بيا د بېجينگ ته تللی په ۱۹۲۶ ل او هلته يې د بېجينگ پوهنتون کې د هنرونو څخه يې د مخينه ماسټري ترلاسه کړې ده. په ۱۹۳۵ کې يې خپله دويمه ماسټري د هنرونو څخه يې د زده کړې ترلاسه کړې ده راوړی. د پوهنتون له فراغت وروسته يې بيا يې د لوړو زده کړو لپاره جاپان ته تللی او هلته يې د توکيو پوهنتون په څانگه کې خپل د چين بريليک لاس ته راوړی.
دندې
په لومړي ځل په ۱۹۳۷ز كال د ټېلي گوانگشی پوهنتون د ښوونكي په توگه ومنل شو. نوموړی له ۱۹۴۱ نه تر ۱۹۸۲ ز. کال پورې د مخينه په بېلابېلو پوهنتون کې د پروفيسر په توگه دنده ترسره کړې.
بهرنې تړون
وېشنيزه:نابشپړه ليکنې
د زړه ارېتميا
ارېتميا د زړه د درزا غېر منظم کېدو ته ارېتميا وايي چې کېدای شي بې اعراضه وي او يا د سنکوپ، قلبي عدم کفايې، سرگنگسي، سرچرخۍ، د زړه د ټکانو او حتی د زړه د ناڅاپي مړينې سبب وگرځي. په عمومي ډول ټولې ارېتمياگانې په دوؤ برخو وېشل شوې دي:
اسباب
د ارېتميا اسباب په دوه برخو وېشل شوي دي
قلبي عوامل
عبارت دی له:
غير قلبي عوامل
په لاندې ډول وي
د ارېتميا د توليد مېکانيزم
ارېتميا د منځ ته راتلو لپاره جنېټيکي وړتيا تر ټولو غوره فکټور دی، چې کېدای شي له امله يې د زړه په جوړښت کې تغيرات او يا الېکټرولايټونو او يا د هورمونونو تشوشات مېنځ ته راشي چې په نتيجه کې ارېتميا مېنځ ته راځي. ډېرو حالاتو کې ارېتميا د لاندې څلورو مېکانيزمونو له امله مېنځ ته راځي:
وېشنيزه:زړه
بلیشچه
سرچینې
وېشنيزه:کروشيا وېشنيزه:کروا وېشنيزه:کرواټي وېشنيزه:اروپایي هېوادونه وېشنيزه:مرکزي اروپا
د یونان تاریخ
د یونان تاریخ، د یونان د عصري ملي دولت د حاکمیت تاریخ او دغه راز د یونان د خلکو او هغو سیمو تاریخ پورې تړاو لري، چې هلته یې ژوند کاوه او په تاریخي توګه یې په هغو حکومت کاوه. د یونانیانو د استوګنې او حاکمیت سیمې، د بېلابېلو زمانو په لړ کې توپیر لري او په پایله کې د یونان تاریخ، د همغه وخت له شرایطو سره سم بدلون موندلی دی. په ټولیزه توګه د یونان تاریخ په لاندې دورو وېشل کېږي:
یوناني تمدن په خپل کلتوري او جغرافيايي اوج کې له مصر څخه د افغانستان تر هندوکش غرونو پورې خپور شو. له هغه وخت راهیسې یوناني اقلیتونه، په پخوانیو یوناني سیمو (لکه: ترکیه، البانیا، ایټالیا، لیبیا، پخوانی شام، ارمنستان او ګرجستان) کې پاتې دي او یوناني کډوال د نړۍ په بېلابېلو ټولنو (لکه شمالي امریکا، ااسترالیا، شمالي اروپا او سویلي افریقا) کې یوځای شوي دي. اوس مهال ډېری یونانیان، د یونان په عصري دولتونو (چې له ۱۸۲۱ ز څخه خپلواک) او قبرس کې ژوند کوي.
له لرغوني یونان څخه مخکې دوره (Pre-Paleolithic).
له انسان څخه د مخکې موجوداتو لومړني فوسیلونه (Ouranopithecus macedoniensis، ۹.۶ تر ۸.۷ میلیونه کاله وړاندې) او د ټولو انسانانو پخواني مستقیم نیکونه (Graecopithecus، ۷.۲ میلیونه کاله وړاندې) په یونان کې وموندل شوو. سربېره پر دې د یونان په کریت ټاپو کې د ۵.۷ میلیونه کلونو پخوانیو پېښو نښان وموندل شو، چې ښایي د اوسنیو فرضیو برعکس له افریقا څخه بهر د هومینین د تکامل او ارتقاء ښودونکي وي.
د یونان لرغونې دوره (کابو۳.۳ میلیونه کاله م.ز څخه تر ۱۳۰۰۰ م.ز کاله پورې)
د لرغوني یونان دوره، په عمومي توګه یونان کې نه مطالعه کېږي، ځکه چې څیړنې په دودیز ډول له تاریخ څخه مخکې په وروستیو برخو (د ډبرو نوې دوره، د برونزو دوره) او کلاسیک وختونو باندې متمرکزه شوې دي. پر دې سربېره په تېرو کلونو کې د پام وړ پرمختګونه ترلاسه شوي او ریکارد له نویو موادو سره بډایه شوی دی، چې تر ډېره د سیمه ییزو سروې ګانو په چوکاټ کې او دغه راز د سیستماتیکو یا ژغورونکو کیندنو له لارې هم راټول شوي دي. نه یوازې نوې سمڅې او ډبرین پټنځایونه په دې وروستیو کې کشف شوي، بلکې مهم پرانیستې ځایونه هم اوس کیندل کیږي. د سویلي یونان په ماني کې د اپیدیما سمڅه له افریقا نه بهر له اناتومي پلوه د عصري انسانانو تر ټولو زړې پاتې شوني لري چې د ۲۱۰.۰۰۰ کاله مخکې پورې تړاو لري. د انسان پېژندنې او لرغون پېژندنې تر دې دمه پیژندل شوې موندنې دا اجازه ورکوي چې د یونان په سیمې کې د لرغوني یونان (پیالیولوژیکي) وېش په ښکته (۳۵۰.۰۰۰ – ۱۰۰.۰۰۰ م.ز)، منځنۍ (۱۰۰.۰۰۰ ـ ۳۵.۰۰۰ م.ز) او پورتنۍ (۳۵.۰۰۰ ـ ۱۱.۰۰۰ م.ز) برخو سره د انسان استوګنه په سمڅو، ډبرینو پټنځایونو او خلاصو ځایونو کې موندل شوې ده. تر نن نیټې پورې د ټیټ پیلیولیتیک یا لرغونې برخې لږ ځایونه شتون لري، حال دا چې د منځني او پورتنۍ پیالیویتیک یا لرغونې برخې ډیرې موجود دي. دا ټول یو څه د یونان په یوه سیمه کې د ځمکې جوړېدو د سخت فعالیت او د اژه سیند د ظهور او سقوط له امله دي، چې په ځینو جغرافیایي سیمو کې د استوګنې هر ډول نښې له یې له منځه یوړې.
په یونان کې د لرغونې دورې یا پیلیولیټیک موندنې د لومړي ځل لپاره په ۱۸۶۷ز کال کې راپور شوې، په داسې حال کې چې د لرغوني دورې یا پیلیولیټیک اړوندو سیمو په اړه لومړنۍ منظمې څېړنې د ۱۹۲۷ او ۱۹۳۱ز کلونو تر منځ د ادالبرت ماکوویتس په نامه اطریشي لرغونپوه په وسیله ترسره شوې. د لرغونې دورې یا Palaeolithic اړوند سیمې لومړۍ کیندنه په ۱۹۴۲ز کال کې د رودولف ستامفوس په نامه د الماني لرغونپوه په وسیله د بویوتیا په سیدي سمڅ کې ترسره شوه. په دې توګه په یونان کې لا منظمې او سیسټماتیکې څیړنې د ۶۰مې لسیزې په لړ کې په ایپیروس، مقدونیه، تیسالي او پلوپونز کې د انګلیسي، امریکایي او الماني څیړنیزو ډلو په وسیله ترسره شوې.
د یونان منځنۍ دوره (۱۳۰۰۰ ـ ۷۰۰۰ مخکې له میلاد)
په یونان کې د میسولیتیک دوره د پورتنۍ لرغونې یا پیلیولیتیک دورې نه وروسته پیل شوه او دا په یونان کې د ډبرې منځنۍ دورې پورې اړوند برخه ده، چې د نیولیتیک یا ډبرو نوې دورې له رامنځته کېدو مخکې ده. په یونان کې د میسولیتیک برخې محدودې وې او ډېری یې سمندر ته نږدې واقع شوې دي. د فرانچتي او تیوپیترا سمڅې په یونان او سویل ختیځې اروپا کې تر ټولو مهم میسولیتیک ساحې او برخې دي.
د یونان د ډبرو نوې دوره د برونز تر زمانې پورې (۷۰۰۰ م.ز ـ ۱۱۰۰ م.ز)
په ۷۰۰۰ مخکې له میلاد ـ ۶۵۰۰ مخکې له میلاد کلونو کې د نوولیټیک انقلاب اروپا ته ورسېد، یعنې کله چې د نږدې ختیځ بزګران له اناتولیا نه د یونان شبه جزیرې ته د اژه سمندز له لارې ننوتل. په اروپا کې له پرمختللي کرنیز اقتصاد سره د نوې ډبرې یا نوې دورې تر ټولو لرغونې سیمې، له ۸۵۰۰ تر ۹۰۰۰ کلونو لرغونتیا سره په یونان کې موندل کېږي. لومړني یوناني قبایل چې د میسني ژبې څخه مخکې کلیوالې ژبې باندې یې خبرې کولې، یو وخت د ډبرو نوې دورې یا د لومړنیو برونزو په زمانه کې (تقریباً ۳۲۰۰ مخکې له میلاد) د یونان اصلي خاورې ته ننوتل.
له میسني څخه مخکې د هلادیک دوره
د نوولیتیک یا د ډبرو نوې دوره، د زمانې وروستۍ دورې له پای ته رسیدو وروسته، د هلادیک لومړنۍ او منځنۍ دوره په یونان کې رامنځته شوه. لومړی د اوترزیس په کلتور سره د وروستۍ د ډبرو نوې دورې څخه ورو ورو لېږد ترسره شو. د هغه وخت کرهڼیزو ټولنو پیړیو پیړیو ته اړتیا درلوده، ترڅو خپل ډبرين وسایل په فلزي وسایلو بدل کړي. د مادي بدلونونو په تعقیب، ډیر پیاوړي کوچني دولتونه او په راتلونکي کې د میکني هلاديک وروستي تمدن بنسټ رامنځته شو. د برونزو د لومړۍ دورې استوګنځي د درېیم هلادیک یا تیرینس کلتور په لړ کې او د منځني هیلادیک دوره د میسني له دورې څخه مخکې ډېر پرمختګ وکړ.
کنیډۍ:تانبه:تاریخ/تاریخي پېر/1
تاریخي پېر: مخزېږد مخزېږد تاریخ  ډبرین پېر  عصر نحاسي  برونز پېر  اوسپنیز پېر  إنسان بكين.
تاريخ مصر القديمة فرعوني مدنیت  عيلام  سومر  د بابل تمدن  د آشور واکمني  کلداني دولت (دویمه بابلي واکمني)  د ساسانيانو واکمني  كنعانيان  فينيقيان  مملكة تدمر  د اشکانیانو واکمني  د لرغونو عربانو تاریخ  قَطْنَا  اوگاریت  عبرانيان  د امازیگ تاریخ  د ایلخانانو واکمني  يهودا او سامره  أرارات  فريغيا  د هېتیانو واکمنۍ  اکدي واکمنۍ  مملكة سبأ  مملكة حمير  أزتيك  المايا  کولراډو  د سرو هندوانو پېښلیک  ليديان (المان)  طروادة  لویي ژبه  كلت  د اروپا بربریان  حضارة مينوية  آلهة الإغريق  لرغوني عرب خدایگي  آلهة الهلال الخصيب  د اناضول تاریخ  د سوریې پېښلیک  اټلانټیک.
مقدوني سکندر کنېشکا  اشوکا  داریوش  کوشان شاه.
د پارس امپراتوري د روم امپراتوري  د بیزنتین امپراتوري  هیلیني امپراتوري  د یونان تاریخ.
د هجرت پېر انگرېزان  المانیان  المان په منځنیو پېړیو کې  بېزنتیني امپراتوري  صليبي جگړې  شارلمان  د رومانیا سپېڅلې امپراتوري  خلافة إسلامية  تاريخ الأندلس  د مغولو واکمني  عثمانې ټولواکمني  د امریکا کشف  کرېسټف کولمب  دېرش کلنه جگړه  حرب الوردتين د مغولو امپراتوري چېکي پاچايي
الفترة المبكرة: عصر النهضة عصر الإصلاح الديني  عصر الاستنارة  فرانسوي اووښتون.
منځنی پېر : صنعتي اووښتون لیبرالي تاریخ  تاريخ الشيوعية  ټولنیزه مسئله  ناپلیون بوناپارټ  د ناپلیون جگړې  عصر الاستكشاف  احمد بن ماجد  فاسكو دي جاما  ماجلان  رابرټ كوك.
امپریالیزم او نړیواله جگړه : ښکېلاک فرانسوي ښکېلاک  برېټانوي ښکېلاک  هالېنډي ښکېلاک  پرتگالي ښکېلاک  استعمار إسباني  ایټالیایي پېښلیک  جاپاني ښکېلاک  د اسټرالیا کشونه  د اسټرالیا تاریخ.
لومړۍ نړیواله جگړه دویمه نړیواله جگړه  د فرسای تړون  د مارشال پروژه  د روس تاریخ  روسي امپراتوري  بېلژیکي اووښتون  د شوروي اتحاد تاریخ  د امرکې متحده ایالاتو پېښلیک  صهيونية  وعد بلفور  د افغانستان تاریخ  نرحيل  توکمیز پاکوالی.
وېشنيزه:د تاریخ تانبه
ښیښه اییز پلاستیک
ښیښه اییز پلاستیک (په انګریزۍ: Fiberglass) هغه ترکیبي توکی دی چې برېښناییز سپنسي په پولیمیر کې پټوي. سپڼسي د جوړونکي توکي پیاوړتیا او کلکوالی په غاړه اخلي او پولیمیر لکه پټونکی پړاو کارېږی. د کار په اکر (حالت) کې سپڼسي له ټولو خواو د اوبو سره له اړیکې ساتل کېږي. نن ورځ توکی په الوتکه جوړونه، د اوبو پیپونه او داسې نورو برخو کې کارېږی.
سرچينې
وېشنيزه:ودانیزه توکونه
ديپلوماسي
ديپلوماسي د دولت د استازو (لکه رهبران او ديپلوماتان) له خوا ويل شوو يا لیکل شوو ويناوو ته ويل کيږي او موخه يې د نړيوال نظام په پېښو کې خپله اغېزه ښودل وي.
ديپلوماسي د بهرنۍ تګلارې او نړيوالې حکومتولي بنسټيزه اله ده چې د پراخو موخو او ستراتيژيو استازولي کوي، کوم چې له نورې نړۍ سره د يوه هېواد تعامل تنظيموي. نړيوال تړونونه، موافقتنامې، ائتلافونه او د نړيوالو اړیکو نورې ښکارندې په عمومي توګه د ديپلوماتيکو مذاکراتو او بهيرونو پايله وي. ديپلوماتان کولای شي، حکومتي مسئولينو ته د مشورې ورکولو له لارې د يوه هېواد د بڼې په جوړولو کې مرسته وکړي.
نوي ديپلوماتيکې لارې چارې، تګلارې او اصول په لويه کچه د يوولسمې پېړۍ له اروپايي دودونو څخه سرچينه اخلي. د شلمې پېړۍ په لومړيو کې ديپلوماسي يو مسلک وګرځېد، په ۱۹۶۱ز کال کې د ديپلوماتيکو اړيکو په اړه د ويانا کنوانسيون د نړۍ د ډېرو خپلواکو هېوادونو له خوا تصويب شو، د ديپلوماتيکو کړنلارو، طريقو او چلندونو په اړه يې يو چوکاټ جوړ کړ. اوسمهال ډېرې ديپلوماسۍ د استازو او سفيرانو په څېر د باوري مسئولينو له خوا د بهرنيو چارو د يوه ځانګړي دفتر له لارې تر سره کېږي. ديپلوماتان د ديپلوماتيکو ماموريتونو له لارې کار پر مخ وړي، چې عام يې کونسلګيرۍ او سفارتونه دي  او ډېر کم شمېر ملاتړي کارکوونکي هم لري، په پراخه معنا د ديپلومات اصطلاح، کله ناکله د بهرنيو چارو وزارت په ديپلوماتيکو او سلاکاريزو کارکوونکو هم عملي کېږي.
رېښه
د ديپلوماسي لفظ د اتلسمې پېړۍ د فرانسوي ژبې له ټکي (diplomate) څخه اخېستل شوی، چې معنا يې ديپلومات يا ديپلوماتپال دی، د فرانسوي ژبې د ټکي بنسټ بيا د لرغونې يوناني ژبې (diplōma) ټکی دی، چې نږدې معنا يې (په دوو وو کې تاو شوی شی). دې اصطلاح د وخت د مشرانو د کارونو ښودنه کوله، چې يو چا ته د رسمي امتياز ورکولو پر مهال به يې د پاکټ له اختراع مخکې يو تاو شوی سند ورسپاره او دا په دې موخه چې د دې سند محتويات پټ وساتل شي. دا اصطلاح وروسته بيا ټولو رسمي سندونو ته کارېده، لکه د دوو حکومتونو تر منځ تړونونه او په دې توګه دا اصطلاح له نړيوالو اړيکو سره يو شان وګرځېده.
لویديځه اسيا
ځينې لومړي پېژندل شوي ديپوماتيک سندونه د «امارنا» ليکونه دي چې د مصر د فرعونانو د اتم واکمن نسل او کنعان د چارو د واکمنو تر منځ له ميلاد مخکې په څوارلسمه پېړۍ کې ليکل شوي دي. له ميلاد مخکې شا او خوا ۲۱۰۰ کاله مخکې د الاګاش او په بين النهرين کې د اوما تر منځ د سولې تړونونه شوي وو. د نولسمې واکمنۍ پر مهال له میلاد مخکې په ۱۲۷۴ کال کې د کاډاش له جګړې وروسته، د مصر فرعون او د هيتي د سترواکۍ تر منځ لومړی پېژندل شوی نړيوال تړون رامنځ ته شو، کوم چې په ډبرينو دړو په ټوټو پاتې شوي دي، اوسمهال ورته د مصري-هايتي سولې تړون وايي.
په ځينو حالاتو کې لرغونو مصري دولتونو د ځانګړو موضوعاتو په اړه د مذاکراتو لپاره استازي استولي دي، لکه د سولې او جګړې يا سوداګريزو اړيکو په اړوند، خو په منظم ډول يې ديپلوماتيکې استازولۍ نه لرلې چې يو د بل په هېواد کې ټاکلې وي. په هر حال، ځينې هغه کارونه چې اوسمهال ديپلوماتيکو استازوليو ته ورکول کېږي، هغه مهال د يوه وکيل له خوا تر سره کېدل، کوم به چې د کوربه هېواد تبعه و او له بل ښار سره به يې د ملګرتيا اړيکې لرلې، دا چاره به په عمومي توګه د کورنيو اړيکو له لارې تر سره کېده. د سولې پر مهال، ديپلوماسي ان له غیر هلنیستي مخالفينو سره هم تر سره کېده، لکه: د ايران هخامنشي سترواکي چې له همدې لارې د ستر مقدوني سکندر له خوا ونيول شوه. سکندر هم په ديپلوماسۍ کې مهارت درلود او په دې پوهېدلی و چې، دا غوره ده، تر څو په اصلي استوګنځایونو کې د خپلو مقدونيايي او يوناني اتباعو په ورګډولو او هلته د هغوی په ودونو کولو سره پردي کلتورونه فتح کړي. د بېلګې په ډول: سکندر د سغديان د غرونو تر کلابندي وروسته، د رخسانې په نوم له يوې سغدايي ښځې سره واده وکړ، تر څو باغي خلک ارام کړي. دیپلوماسي د لوی هلنيستي هېوادونو لپاره د دولت جوړولو يوه اړينه وسيله وه، چې همدوی بيا د سکندر د سترواکۍ ځای ناستي شول، لکه: بطليموسي پاچهي او سلوکي سترواکي، دوی بيا په نژدې ختيځ کې ګڼې جګړې وکړې او ډېر ځله يې د ودونو د ائتلافونو له لارې د سولې د تړونونو مذاکرات تر سره کړل.
عثماني سترواکي
له عثماني سترواکۍ سره د ايټاليايي ايالتونو اړيکې په ځانګړي ډول له اهميت څخه برخمنې وې، د چا لپاره چې عثماني دولت د يوې عالي دروازې په توګه پېژندل کېده. د جنوا او ونيز سمندري جمهوريتونه ډېر کم په خپلو سمندري وړتياوو پورې تړلي وو او ډېر زيات له عثمانيانو سره د ښو اړيکو پر دوام تړلي وو. د ايټاليايي او عثماني سترواکيو اړوند د بېلا بېلو سوداګرو، ديپلوماتانو او روحانيونو تر منځ اړيکو د ديپلوماسۍ او حکومتولۍ د نويو بڼو په جوړولو او پيل کې مرسته وکړه. په پايله کې په داسې حال کې چې د يوه ديپلومات لومړۍ دنده مذاکرات وو، ديپلوماتان په داسې شخصيتونو بدل شول، چې په ټولو سياسي چارو کې يې د يوه خپلواک هېواد استازيتوب کاوه. څرګنده ده چې، د عثماني سترواکۍ د پياوړي سياسي چاپيريال په راڅرګندېدو سره، نورو ټولو واکمنانو خپل ديپلوماتيک ځای پيدا کولو اړتيا وليده. دې پايلې ته رسېدای شو چې، د موډرن پړاو په لومړيو کې ديپلوماتيکه فضا، د عثماني کلتور د همغاړيتوب پر بنسټ راڅرخېده.
ختيځه اسيا
د نړيوالو اړيکو په نظريه کې يو تر ټولو لومړی حقيقت پالونکی له میلاد مخکې د شپږمې پېړۍ پوځي ستراتيژيست «سان تزو» (له میلاد مخکې ۴۹۶) و، چا چې «د جګړې هنر» کتاب لیکلی. هغه په هغه وخت کې ژوند کړی، کله چې سيالو هېوادونو د ژوهو واکمنې سلسلې (له میلاد مخکې ۲۵۶ - ۱۰۵۰) د مهمو پاچایانو د مشرتابه دوديز درناوي ته کمه پاملرنه کوله، په داسې حال کې چې هر يو د ځواک او بشپړې سوبې(فتحې) لپاره جګړه کوله. په هرحال، د هر جګړه کوونکي هېواد لپاره د ائتلافونو په رامنځ ته کولو، د ځمکو په وېشلو او د سولې پر تړونونو لاسليک کولو کې زياتې ديپلوماسۍ ته اړتيا وه او په دې ډول د «قانع کوونکي(ديپلومات)» بېلګه یيزه دنده رامنځ ته شوه.
د بايډينګ له جګړې (له میلاد مخکې ۲۰۰) څخه رانيولې، بيا د مای تر جګړې (له میلاد مخکې ۱۳۳) پورې د هان واکمنه لړۍ اړ شوې وه چې، د ودونو ائتلاف وساتي \ او (د ورېښمو، لباس، غلو دانو او نورو خوراکي توکو) زياتې جزيې شمالي ځواکمنو «شني» کوچيانو ته ورکړي، څوک چې «د موډو شانيو» له خوا راټول شوي وو. کله چې «شني» د هان سترواک وين (۱۸۰-۱۵۷) ته پيغام واستاوه ، چې له منچوري څخه د تاريم حوزې تر ښاري ايالتونو پورې ځمکه په خپل واک کې لري، له میلاد مخکې په ۱۶۲ کال کې يو تړون رامنځته شو او دا يې اعلان کړه چې، د لوی دېوال شمال لور ته هر څه د کوچيانو تر ځمکو پورې اړوند دي، په داسې حال کې چې د دې دېوال سويل لور ته هر څّه د هان چينايانو په واک کې دي. دا تړون د لږ تر لږه نهو ځلو لپاره بيا نوی شو، خو ځينې «شني ټوچي» يې د هان پر پولو له بريدونو څخه منع نه کړل. دا چاره تر هغه وخته روانه وه، کله چې د هان سترواک «وو» (له ميلاد مخکې ۸۷-۱۴۱) پراخې جګړې وکړې او د «شني» ائتلاف يې دړې وړې کړ او په دې توګه يې له هان سره مرسته وکړه. چې لويديځه سيمه ونيسي؛ د «وو» تر واکمنۍ لاندې له ميلاد مخکې، په ۱۰۴ کې د هان پوځونو په منځنۍ اسيا کې تر فرغانې پورې، له «يوئژي» سره د جګړو لپاره ولاړل، کومې سيمې چې د یوناني لنيستي نيولې وې.
اصطلاحي تعریف
د سیاسي ډلو دنمایندگانو په مینځ کې دخبرواترواو دمذاکراتو هنرته دپلوماسي ویلای شي. همدا راز بین الدول یا په نړیواله سطحه د سیاسي نمایندگانو په منځ کښي مصلحت امیزو خبرواتروته چې د کاسب دپلوماتانو لخوا په جنگ،صلحه،اقتصاد،سیاست،فرهنگ او داسي نورو موضوگانو باندې خبرو کولو او یا تړونونو لاسلیک کولوته دپلوماسي ویلای شي. باید هیر نکړو چې دا تړونونه یوازي د ملکي سیاستمدارانو دتاییده پس یوه قانوني بڼه اخلي.
په تولنيزه توگه داسې هم ویلای شو چې : دپلوماسی د یوداسی تکتیکي هنر یا کسب نوم دی چی د دې پر اساس ستراتیژیکو مصلحتونو اوگډو مشکلات د مینځه وړلولپاره دداسی ادواتو داظهاراتو پربنآ چې بالکل غیر تصادفي،اخلاقي او د یوی معقولې لیاری د حل د پیداکولو چې هر اړخيزه قابل د قبول وي دپلوماسي ویلایشی.
نس ناستی
د٥-١٠ ميليون ماشومانودمړيني سبب ګرځي ددغي ناروغي دمنځته راتګ سر
ه غربت دشخصي اوټولنيزي
حفظ الصحي خرابوالي
په سمه توګه دفضوله موادونه ځاي په ځاي کول اوداسي نورډيرمرسته کوي.زمونږګران هيوادافغانسښي زياتي اوله کبله يې دمړينوکچه هم ډيره لوړه شوي ده .نوځکه دننګرهارپوهنتون دښووني اوروزني پوهنځي دکيميا اوبيولوژي څانګي له خواراته دنده راکړل شوي پدغه برخه کي يوڅه کيکنه ترسره کړم ترڅوددغي خطرناکې ناروغي عوامل په ډاګه اوله ضررڅخه ټولنه وژغورل شي ا وهمدارنګه دمړينوکچه راټيټه شې .چي دغه ليکنه په پښتوملي ژبه اولاندي عناوين پکښي شامل دي داسهال تعريف ،داسهال ډولونه ،داسهال لاملونه ،داسهال انتاني لاملونه ،داسهال غيرانتاني لاملونه ،اپيديمولوژي ،ديها استادمحمدناصر(همدر د) راته لازمي لارښونې کړي دي چې دزړه له کومي تري مننه کوم اودالله څخه ورته دډيراجرغوښتونکې يم .په پاي کښې خپل سترڅښتن تعالي ته دزيات نه زيات ځله شکروباسم چې ماته يې ددغې ليکنې دبشپړيدتوفيق راکړاو ورته لاس په لپه يم چې زمادغه هڅه بيولوژي پوري داړونده کسانولپاره داستفادي وړوګرځوي.
اسهال(نس ناستي) تعرېف :که چېرې دما شوم دغاېطه موادووزن په٢٤ساعتونوکې دلس ګرام په کېلوګرام وزن دبدن څخه اوپه لوېانوکْښى٢٠٠ګراموڅخه زېات شى اسهال نس ناسته بلل کېږى همدارنګه دزېاتومايعاتواوالکترولايتوضايع کيدوته هم اسهال ويل کيږې .ياپه بل عبارت په٢٤ساعتونو کې ددريويازياتونرمواواوبلنوغايطه موادوخارجيدوته اسهال ويل کيږي په پورتني تعريف کې دغايطه موادو ددفعاتودشميرځيني دغايطه موادوقوام ټنګښت دډير ارزښت وړدي.(١-م م ،١-٢). داسهال ډولونه په عمـــــومي ډول سره اسهــــــال په دريو ډولـــونو ويشـــــل کيږي. چـې عبارت دي له :١:- حاداسهال    ٢:- مزمن اسهال   ٣:- دوامداره اسهال. ١- حاد اسهالAcute diarrhea: که چيرې دنس ناستي يوه حمله ددووانيوڅخه لږدوام وکړي دحادنس ناستې په نامه ياديږې. ٢-مزمن اسهالChronic diarrhea: که چيري نس ناسته ددووانيوڅخه زيات دوام وکړې اويا ماشوم په تيرو دريو مياشتو کې دنس ناستي دري حمــــــلي تيري کړې وي او انتاني سرچينه ونه لري دمزمن اسهال په نوم ياديږي.چې په ښکاره توګه دسوء جذب اويا سوءجذب څخه پرته دنورو غړود ناروغيو له کبله رامنځ ته شوي وي.
٣-دوام دار اسهال Persistent diarrhea: هغه نس ناسته چې احتماﻻ انتانې منشا ولرې په حاده توګه پيل اودڅوارلسو يازياتو ورځولپاره وغځيږي دوام داره اسهال بلل کيږې.که چيري دوام داره اسهال ددريو مياشتو څخه لږ عمر کې رامنځ ته شيInteractablediarrhea infancy په نامه ياديږې داسهال دزياتي څيړنې څخه وړاندې به دکولمودمخاطې غشاء په وظفوي اناتومې باندي لنډ رڼاواچوو(.١-م م،١٠-١٣). .دکلمودمخاطې غشاء وظيفوي هستولوژي دکوچنيو کولمو وظيفوې واحدVillous په نامه ياديږي چې دکولمو دغشاء دجذب اوهضم ساحه ي پراخه کړي دهVilli تر منځ ژوره ساحه دCrypt په نامه ياديږي. Villous په پورتني برخه کې رسيدلي حجرات (  ( highly differentiatedcel موجوددي چې دجذب دنده په غاړه لري. په داسي حال کې چې د Crypt په اپيتليم کښي نارسيدلي Undifferentied اطراحي حجرات موجود دي دVilli دپورتني برخي حجرات د ٤-٥ ورځي وروسته د Cryptsدحجراتو څخه نوي کيږي .دVilly دحجراتو په Brush bordy membra کې هضميږي انزايمونه او انتقالي پروتينونه قرار لري دغه انتقالي پروتينونه دکولمو دمخاطي غشاء څخه دالکترولايتو دتيريدو دنده په غاړه لري. دمعدي په امعاي غشاء کې کوچيني سوري موجود دي چې دکو چينيو کولمودازموتيک بار Loud دتعادل سبب ګرځي. .دکولمو دمخاطي غشاء څخه دالکترولايتو تيريدنه دڅو ميکانيزمونو په واسط صورت نسي .چې په لاندي ډول تري يادونه کيږي.
١- Glucosesodiumco transporter: په دغه ميکانيزم کښي ځني پروتينونه دکولمودمخاطي غشاء څخه دګلوکوز اوسوديم دتيريدودنده په غاړه لري .دغه انتقالي پروتينونه دخپل عمل داجراء لپاره دBrushborder دغشاء په دواړو خواو کې دسوديم تفاضل ته اړتيا لري. چه دغه تفاضل دکولمودحجـراتو Enterocyte دقاعـــــــــــدوي وحشي غشاء Sodium potassium ATP pump په واسطه ساتل کيږي دګـــــــــــلوکوز ګلــکـــــــــــتوزپه ســــوء جذب کې په Glucose glactose cotransportergenzکښې Mutation واقع شوي وي اوهمدغه Mutation له کبله پورتني ميکانيزم خراب اواسهال رامنځته کيږي. ٢- Elctroneutralsodumcholoridecoupleted: په دغهPathway کښې دوه ميکانيزمونه شامل دي چې يو يېChloidebicarbonteڅخه عبارت دي که په ارادي توګه دجيني تشويش له کبله دغه بدلون خراب شي نوپه ارادي ډول دسوديم ياکلورايډ دنه جذ ب له کبله اسهال پيداکيږي. په کولون کښي سوديم د ElectroneutralSodumchloridecupled اوElectrogenicMechanism په واسطه جذبيږي چه دغه ميکانيزمونه دالديسترون په واسطه تنظيميږي (١-م م،٢-٤). داسهال لاملونه داســــهال پـــه منــــځ ته راتلوکښې مختــلف انتانات لکه ويروســـونه .باکترياګاني؛پرازيتونه اوفنګسونه مهم رول لرې خودانتاناتوڅخه پرته بعـــضي نورغيرانتاني لاملونه هم په لاندي توګه دڅيـړني لاندي نيول کيږي.
داسهال انتاني لاملونه ويروسونه: څيړنوښودلېده چې په ماشومانوکښې اسهال پنځوس په سلوکښې    دويروسونوله کبله رامنځته کيږي .چې عبارت دي EntericAdenovirus-3Astroviruses-2Rotaviruse-1اوهمدارنګه Calici Viruses نظرنورووېروســــونوته زېات داســهال دمنـــــــځ ته راتلومسؤل ګڼل شوي دي .دپورتنــــــيوڅلوروويروسونوڅخه په لاندي ډول په پراخه توګــه يادونه کيږي. ١-Rota virues :داويروس دGastroenteritisاو Due virus په نامه هم ياى يږي دادې Duble stranded RNA  ويروس دې چې تقرېبا ٨٠ملي متره قطرلري اوپه A-B-C-D-E ګروپونواو ١-٢  سب ګروپونوباندي طبقه بندي شوي دي .دAګروپ کوم چې دنورو ګر و پونو سره کوم انتي جينک اړيکه نلري نظر نوروګروپونوته زيات دانسان داخته کيدو سبب ګرځي .دB  ګروپ يواځي په چين کښي ما شومان اخته کوي. دC  ګروپ هم کله کله ناروغي توليدوي خونور ګروپونه يي په حيواناتو کې ناروغي منځ ته راوړي .داويروس هر کال په نړي کې ١٢٥ ميليون څخه زيات دپنځه کالو څخه کم عمره ماشومان اخته کوي چه هر کال ٦٠٠٠٠ ماشومانو دمړيني سبب ګرځي .روټا ويروس زياتره په ژمي او مرتوب موسم کښې نس ناسته منځ ته راوړي چه دناروغي شدت يي د٣-٢٤ مياشتني عمر ماشومانو کې زيات دي خود دوه کالو څخه پورته عمر کې هم شديده ناروغي منځ ته راوړي شي.دموردپلاسنتا دلاري ماشوم ته دانتي باډي انتقال اوهم دموردشيدو په واسطه تغذيه ماشوم ددريو مياشتو پوري ددغه ويروس دحملاتو څخه ساتي خود Neerotizing اوEnterocolitis په ځينو پيښو Outbreak کې دروټا ويروس ځيني ستيرونونه ليدل شوي دي .هغه ماشومان چې په خوارځواکۍ اخته اويادکولمو ځينې ناروغي. لکه Shortbowelsyndrom ولري ددي ويروس له کبله په شديدي نس ناستي اخته کيږي .داويروس په غټانو اونوي زيږيدلوماشومانو کي اسهال منځ ته نشي راوړي. داويروس اوهم نورGastronteritis ويروسونه دخولي غايطي Fecfacooral له لاري انتقاليږي. ٢-Astrovirues: په کم عمره ماشومانوکې دويروسي Gastroeneritis دوهم عمده لامل Strovirues څخه عبارت دي چه په پرمختللي او مخ په وده هيوادونو کې داسهال زياتي پښي دهمدغه ويروس له کبله رامنځ ته کيږي چه دايو Single-Standed RNA ويروس دي چې٣٠ نانـــو متره قطراواته سيروتوپونه لري داويروس په شــــيدي خوړونکو اوکم عمره ماشــــــومانو کې دژمي په موسم کې دخـــفيفي او متوسطــي او اوبلـــــني نس ناستي سبب کرځـي .داويروس Rotavirusپه شان منظره جوړوي خوپه دومره توپيرسره چې ددغه ويروس له کبله منځ ته راغلي اسهال کې اعراض خفيف اودهايدريشن نه واقع کيږې دا ويروس عــــــمومًاپه روغتـــونونوکې داسهال دنـــاڅاپي خپريدوسبب ګرځي. ٣-Entreic-adeno-virues:داهم يو Singel stranded DNA ويروس دي چې٨٠ نانو متره قطر لري داويروس هم ددوه کالوڅخه کم عمره ماشومانو کې دټول کال په موده کې داسهال سبب ګرځي. ددي ويروس سيروتيپونه په غايطه موادو کې موندل شوي خوبيا هم يواځي٤٠ او٤١سيروټيپ يي اسهال منځ ته راوړي خو دغه دوه سيروټيپونه يي تنفسي سيستم نه خرابوي په روغتون کې داناروغــــي دناڅاپي طريقـــي ســبب ګرځي خودAstro اوRota ويروسونو په شان ناڅاپي طريقه منځ ته نشي راوړي. .
اپيديمولوژي: اسهال دتوجه وړ ناروغي ده چې هرکال مخ په وده هيوادونوکې دزياتو مړينو اومعيوبيتونوMorbidity سبب ګرځي ١٠،٥،١ په نړي کې هرکال دپنځه کالو څخه په کم عمره ماشومانو کې ددي ناروغۍ ١٠٠٠ ميليونه پيښي رامنځ ته کيږي. په اټکلي توګه ويلي شو چې هرماشوم په کال کې داسهال د٢-٨ حملي تيروي ددي ناروغۍ له کبله په نړي کې ٥-١٠ ميليونه ماشومان مړه کيږي،  ٨٠ فيصده ماشومان چې عمري ددوه کالوڅخه کم وي يواځي په هند کې ددي ناروغۍ له کبله هرکال يونيم ميليون ماشومان مړه کيږي. ددي ناروغۍ حملات د٦-٩ مياشتني په عمرکې فوق العاده زيات دي داسهال ١٧% پيښي تطبيق((Weaning په لمړنيو ورځوکې رامنځ ته کيږي،  دروغو ماشومانو په نسبت په خوارځواکې اخته ماشومانو کې ددي ناروغۍ پيښي ٥٧ چنده زياتي وي  مخ په وده هيوادونوکې داناروغي دبستر دناروغانو ٣٠ %  جوړوي خو په هند کې په اوړي اوباراني موسم کې ٧٥ فيصده ماشومان داسهال له کبله بسترکيږي. په معتدله سيموکې انتانات زياتره وخت دنس ناستي سبب ګرځي خوپه ګرموسيمو کې Rota-virus دکال په ټولو فصلونو خصوصا نسبتا وچو اويخو مياشتوکې اوباکتريايي انتانات په ګرم اوباراني موسم کې زياتره وخت اسهال منځته راوړي.داسهال زياتره پيښي ٣-٥ ورځو زيات دوام نکوي خود ٥-١٥ فيصده پيښي ددوه اونيو زيات وخت لپاره اوږديږي چې په دغه وخت کې داسهال تداوي ډيره پيچلي اود اقتصاد له نظره ډيره درنه تماميږي دااسهال انتاني عوامل دخولي غايطي  Feco-oralله لاري انتقاليږي چې ککړوخواړو او اوبو دلاري ديوکس څخه بل کس ته انتقال اواسهال رامنځته کوي.(٢-م م،٤٢-٤٤).
لا ندي عوامل داسهال په منځته راتلوکې رول لري. ١-د بيکاره موادو غير صحي ځاي په ځاي کول. ٢- دفردي اوکورنۍ حفظ الصحي نه مراعاتول. ٣- غلط عادات. ٤- د Waning  غلطي لاري. ٥- خوارځواکې. ٦- دمعافيتي سيستم کموالۍ يانشتوالي. ٧- دمعدي دتيزابو داندازي ټيټوالي. ٨- دکولمو دحرکاتو کموالي. ٩- ارثي عوامل. ١٠- شري. ١١- انديميک سيمو ته سفر. ١٢- دمور دشيدو نشتوالي. ١٣- دموردتعليم دکچي ټيټوالي.(٢-م م،٢٥-٢٧).
دهايدريشن داسهال په ګډوډيوکې دټولو څخه بنسټيزه ګډوډي ډيهايدريشن دي. څرنګه چې داسهال په درملنه کي دډيهايدريشن اصلاح لمړني مقام لري نولازمه ده چي اسهال دتداوي څخه دواړاند په دغه ګډوډي باندي رڼا واچوو: دديهايدريشن دشدت تعينول
اعراض اونښي خفيف ديهايدريشن متوسط ديهايدريشن شديد ديهايدريشن دوزن ضايع	٣-٥ فيصده	٤-٩ فيصده	١٠ فيصده څخه زيات دناروغ عمومي وضيعت شيدي رودونکي اوکم عمره ماشومان غټ اوکاهلان بيداره،نا رامه	ماشوم تنده لري بيدارنا رام اوياليترجيک وي اودتماس سره مخرش وي	ماشوم ليترجيک ياکوماکي وي اطراف يخ اوخوله کوي داطرافو Perfusionخراب اوسيانوزسس موجودوي تنده لري بيداراونارامه وي	تنده لري بيداروي اودوضعيت دتغيرسره ي فشار ښکته کيږي معمولا شعورلري خوله کوي يخ اوسيانوتيک وي دلاس اوپښو د ګوتوپوستکي ګونځي وي عضلي دردونه موجود وي. Radul  نبض	    نورمال وي چټک او خفيف وي	چټک،خفيف اوبعضي وخت داندازي وړ نه وي تنفس	نورمال وي	تنفس ژوراوکيداشي چټک وي	تنفس ژور اوچټک وي قدامي ليګنده	نورمال وي	ټيټه وي	ليګنده ډيره ټيټه وي دويني سيتوليک فشار	نورمال وي	نورمال ياټيټ وي اودوضيعت دتغيرسره يي فشارټيټيږي	فشارټيټ اوکيداي شي دتعين وړ نه وي دپوستکي ايلاسيستي	پوستکي دشوکي وروسته ژر لمړني حالت ته خپريږي	پوستکي يي په قراره خپل لمړني حالت ته خپريږي	پوستکي ډيرزيات ورو خپل لمړني حالت ته خپريږي سترګي	نورمال وي	ښکته شوي وي	ډيري ژوري اوښکته وي اوښکي 	موجودي وي	اوښکي نه وي ياکمي 	اوښکي نه وي مخاطي غشا	لمده وي	وچه وي	ډيره وچه وي ادرار	نورمال وي	مقداريي کم اوتياره وي	ادرار نه وي
دTpye له نظره دديهايدريشن  طبقه بندي الف- دIsonatremic or Isotonic dehydration: په دغه نوعه ديهايدريشن کي دويني سوديم نورمال وي ازوتونيک ديهايدرشن ددغه ديهايرشن د٧٠-٨٠فيصده جوړوي ب:-: Hyponatramic or Hypotanic dehydrationكله چې داوبو په نسبت دالكترولايتونو ضايع زياته وي په دغه صورت كې دپلازما دسوديم اندازه په هر ليتر كې meq١٣٠څخه ښکته کيږي چې دغه نوعه دهايدرشن ته هايپو تونيک دهايدرشن وايي چې د١٠-١٥ فيصده پيښو کې دغه نوعه دهايدرشن موجودوي. ج:-Hypertonic or Hyponatrmic dehydration: دغه نوعه دهايدرشن هغه وخت رامنځته کيږي چې په اسهال کې دالکترولايتو په نسبت زياتي اوبه ضايع شوي وي دويني دسوديم اندازه په دغه نوعه دهايدريشن کې meq١٥٠ څخه زياته وي. (٢-م م، ٤٥-٥٥).
جدول په دي شکل سره Criteria 	ازوتونيک دهايدريشن	هايپوتونيک دهايدريشن	هايپرتونيک دهايدريشن دپوستکې رنګ	خړ وي	خړوي	خړ وي حرارت	ناروغ يخ وي	ناروغ يخ ياګرم وي	ناروغ يخ وي دپوستکې Turgor	ضعيف وي	بد نه وي	ډيرضعيف وي جس	پوستکې وچ وي	ډبل وي	لوندوي کباب شوي وي	کمه لمده وي سترګي	سترګي ننوتلي اونرمي وي	ننوتلي وي	ننوتلي اونرمي وي قدامي ليګنده	ښکته وي	ښکته شوي وي	ښکته شوي وي حثيت اوشعور	ناروغ Drowsy وي	ډيرمخرش وي	ناروغ کوما کې وي نبض	چټک وي	متوسطه اندازه چټکه وي	چټک وي دويني فشار	ټيټ وي	متوسطه اندازه ټي	ډيرټيټ وي ٤-٥
داسهال اختلاطات ١- کانګي: داسهال په حالت کې کانګي دديهايدريشن انتان دکولمو تخريش دکولمو دوظيفوي بندش سيستيميک انتاناتو اودخولي دلاري دمايعاتو دسريع تطبيق له کبله پيداکيږي. ٢- دګيډي پړسوب: دغه اختلاط دهايپو کليمياEnteroditits, N eerotizing   اوSeptieemia له کبله رامنځته کيږي.
٦-تبه: تبه زياتره په هغه نس ناسته کې چي دسجلا له امله وي اوهمدروتاويروس په اسهال کې ليدل کيږي په عومومي توګه ويلي شوچې تبه هغه وخت رامنځته کيږي چې دکولمومخاطي غشادسببي عامل دحملي لاندي راشي خوکه چيري اسهال دکوم توکسين لکبله رامنځته شوي وي لکه کولرا په دغه صورت کې تبه موجوده نه وي کله تبه دديهاريشن سره يوځاي رامنځته کيږي اوکله چې ديهايدريشن اصلاح شي تبه له منځه ځي ٧-دنورمالي اندازي څخه زيات ديهايدريشن :Overhydration کيدايشي چې په هغه ماشومانوکې چې زياته زياته اندازه مايعات اخلي اذيمارامنځته شي دسترګوپړسوب دزياتومايعاتوداخستلويوه ښه نښه ده دزياتومايعاتوداخستلوله کبله ناروغ ته دسږواذ يماهم پيداکيدايشي دغه اختلاطات زياتره وخت دوريدي مايعاتودتطبيق له کبله پيداکيږي ٨-هايپونتريميادويني دسوديم اندازه چي د١٣٠ملي مول في لترڅخه کمه وي: داسهال داسهال په ٤٥-٤٠فيصده دناروغانوپه په غايطه موادوکې په زياته اندازه سوديم خارجيږي چې دهمدي کبله هايپونتريمياته لاره برابريږي خودهايپونتيريميا په منځ ته راتلوکې داسهال په دوران کې درقيقومايعاتواويواځي اوبوچښنه ډيررول لري دغه  ناروغان خوبجن  حالت کې وي اوکله کله پري اختلاجات هم راځي په سوتغذي اخته ناروغانوکې دنس ناستي په صورت کې زياتره وخت هايپونتريمياتاسس کوي دIsonatremic dehydration په نسبت دهايپونتيريمک ديهايدرشن دکبله دمړينوکچه ډيره  زياته ده.
١١- دګلوکوزنه زغم: دغه اختلاط ډيرنادروي زياتره وخت دانتاني اسهال سره ځيني وخت نورعوامل لکه خوارځواکې يوځاي کيږي اوپه نتيجه کې دګلوکوزسؤجذب رامنځ ته کيږي دګلوکوزدسؤجذب په صورت کې د ORS ورکول هم داسهال دزياتوالي سبب ګرځي. ١٢- دګردوعدم کفايه : دديهايدريشن اوشاک له کبله کله دګردوعدم کفايه رامنځته کيږي. ١٣- خوارځواکې:. په نس ناسته کې خوارځواکې دلا ندي دلا يلوله امله پيداکيږي. الف- دکلمودجذب خرابوالي له کبله په غايطه موادوکېMicro and macroneutrint لکه Zinc خارجيږي. ب-    دانتان له کبله کتا بوليزم زياتيږي. ج-    ځيني Nutriant لکه Vita-A په تشوميتيازوکې خارجيږي. د-    داسهال دناروغانواشتهاخرابه وي. ه-    دغلطوعقايدوله کبله مورګاني داسهال په دوران کې اوهم داسهال څخه وروسته په ماشوم باندي دخوړومحدوديتونه. ١٤- Nerotizing enterocolitis : دغه اختلاط زياتره وخت په قبل الميعادماشومانوکې پيداکيږي. ١٥- ثانوي باکترياي انتانات: برانکونمونيما دمتوسط غوږالتهاب دبولي لارومنتن کيدل اودپوستکي انتانات هم داسهال په وخت کې رامنځته کيداي شي ١٦- هايپوګليسيميا. ١٧- مزمن اسهال. ١٨-دDurra څخه لاندي دمايعاتوتجمع چي په وروستني ژوندکې ددماغي تاخرسبب ګرځي. ١٩- Coayulo pithy. ٢٠- د ADH د Inapproprriate  اطراح سندروم. ٢١- توکسيک ميګاکولون. ٢٢- ديهايدريشن Dehydration    (٣-م م،١٤١-١٤٧). . دمايعاتوورکړه دوريدله لاري     Intr venous flaid therap  ټول هغه ناروغان چې شديدديهايدريشن ولري  هغه ناروغان چې خفيف ديهايدريشن ولري هم په لاندي حالا توکې وريدي مايعاتوته اړه وي. ١- که دتغوط ددفعاتوتعداددومره زيات وي چې دخولي دلا ري مايعاتوپه   واسطه دناروغ دديهايدريشن  څخه مخنيوي نشي کيداي. ٢- دوامداره کانګي (استفراق). ٣- کله چې ماشوم څښاک نکوي. ٤- دګلوکوزسوء جذب موجودوي ځکه چې پدي حالت کې ناروغ دګلوکزله کبله ORS نشي استعمالولي. ٥- وړاندي هم ذکرشوه چي دشديدديهايدريشن ټول ناروغان دوريدي مايعاتودتطبيق پواسطه تداوي کيږي چې د W H O ددرملني دپلان څخه استفاده پکي کيږي. که چيري ناروغ ته دوريددلاري مايعات ورکول کيداي شي ناروغ ته بايدژرترژره وريدي مايعات تطبيق شي  خودسيروم دتطبيق دوخته پوري بايد ماشوم ته دخولي دلاري ORS ورکولوته ادامه ورکړل شي په شديد دهايدريشن کې ناروغ ته دوريد دلاري سل ملي ليتره په کيلوګرام وزن دبدن Ringer Lactate 100ml/kg محلول ورکووخوکه چيرې Ringer Lactate  نه وي پرځاي نارمل سلاين هم استعمالولي شو.
دمايعاتودورکولولاري عمر	لومړي٣٠ملي ليتر په کيلوګرام وزن دبدن	وروسته ٧٠ملي ليترپه کيلو ګرام وزن دبدن تي رودونکي١٢مياشتوڅخه کم	يوساعت	پنځه ساعتو غټ ماشومان ١٢مياشتوڅخه زيات 	نيم ساعت 	دوه نيم ساعتو
که چيري دماشوم عمر ددولسومياشتوڅخه کم وي نودپورتنيومايعاتو څخه ٣٠فيصده ورته په يوساعت اوپاتې ٧٠فيصده مايعات ورته په پنځه ساعتوکې ورکول کيږي خوکه چيري دماشوم عمرددولسومياشتوڅخه کم يازيات وي نو٣٠فيصده مايعات ورته په نيم ساعت کې اوپاتي ٧٠فيصده مايعات ورته په دوه نيم ساعتوکې ورکول کيږي. که چېري دپورتني مايع دورکولوسره دماشوم Radial( نبض) دحس وړ نه وي اوياډيرخفيف حس کيږي په دغه صورت کې ورته په همدغه اندازه نوموړي مايع دوباره ورکول کيږي ناروغ بايددهر١-٢ ساعته وروسته ارزيابي شي. که چيري دناروغ په دهايدريشن کې ښه والي نه راځي بايدچې مايعات په تيزي سره ورکړل شي. کله چې ناروغ دچښلوتوانائي پيداکړه نوډيرژربايدورته په تي رودونکوکې د٣-٤ ساعته اوپه غټوماشومانوکې د١-٢ ساعته وروسته  دخولي دلاري په هرساعت کې ٥ ملي ليتر په کيلوګرام وزن دبدن دORS محلول ورکړل شي. په تې رودونکوکې شپږ ساعته اوپه غټوماشومانوکې دري ساعته وروسته بايدماشوم وکتل شي. که چيري ناروغ په ٣٠دقيقوکې دمايعاتودتطبيق ساحي ته نشي رسيدلاي نوآياناروغ ته Nasogastric Tube تيرولاي شى ؟ که چيري ناروغ ته Nasogastridc Tube تيرولاي شى نوناروغ ته نوموړي تيوب دلاري دشپږوساعتوپوري هرساعت ٢٠ ملي ليتره په کيلوګرام وزن دبدن ORS ورکړي چې په شپږوساعتوکې به ١٢٠ملي ليتر په کيلوګرام وزن دبدن مايعات ورکړل شي ناروغ دهر١-٢ ساعته وروسته بايدوکتل شي که چيري ناروغ دوام داره کانګي کوي اوياناروغ ته دګيډي پړسوب پيداشو نوپورتني مايع بايدورکړل شي. که چيري په ٣ساعته کې دناروغ په ديهايدريشن کې ښوالي رامنځته نشي نوناروغ دوريدي مايعاتودتطبيق ساحي ته بايدوليږدول شي. شپږساعته وروسته بياناروغ بايدوکتل شي اودتداوي مناسب پلان ورته وکتل شي خوکه چيري ناروغ ته Nasogastric tube نشي تيرولي نوبايدلاندي لارښوني عملي کړي. ١- که چيري ناروغ مايعات څښلي شي نوناروغ ته دخولي دلاري دORSمحلول ٢٠ملي ليتره په کيلوګيرام وزن دبدن هرساعت وروسته دشپږوساعتولپاره ورکوچې مجموعي مقداري ١٢٠ملي ليترته رسيږي. ٢-ناروغ هر١-٢ساعت وروسته وګوري که چيري کانګي موجودوي مايعات ورو ورو ورکړي که چيري هايدريشن کې دري ساعته وروسته ښه والي رانغي نوماشوم دمايعاتودتطبيق ساحي ته ورسوي. ٣-که ناروغ چښاک هم نشي کولاي نوبايدچې ډيرژردوريدي مايعاتودتطبيق ساحي ته اوياد N.G tube لپاره مناسب ځاي ته واستولشي.(٣).
عمومي تدابير. ١- فردي اواجتماعي حفظ الصحه بايدمراعات شي ددي هدف دلاسته راوړلولپاره بايدمورګاني دخوړودتيارولواوخوراک په وخت کې لاسونه پريمينځي اواوبه بايددامکان ترحده جوش شي اوخواړه اواوبه بايددمچانوحشراتواوګردونوڅخه وژغورل شي دميوي اوسبزي پريمينځل داستعمال څخه وړاندي ضروري خبره ده. ٢- هغه ماشومان چې په صحي توګه تغذيه کيږي بايدمورته ي لارښوونه وشي چې دشيدوورکولوسامان په سمه توګه پاک وساتي. ٣- مورګاني بايدوهڅول شي چې خپلي دسيني شيدي ماشوم ته ورکړي. ٤- دنس ناستي په دوران کې بايددتغذي ددفعاتوشميرزيات شي ترڅودخوارځواکي مخه ونيول شي. ٥- عواموته بايدصحي تعليمات ورکول شي. ٦- دنس ناستي په وخت کې بايدماشوم ته په کافي اندازه مايعات ورکړل شي. ٧- مورګانوته بايدپه کورکې داو ار اس دجوړولولياري وروښودل شي. ٨- دنس ناستي په هره پيښه کې بايدانتي بيوتيک استعمال نشي. ٩- موربايدوپوهول شي چې دضرورت په وخت کې دناروغي ددرملني په هکله                  دډاکترلارښووني ترلاسه کړي. ١٠-په معياري توګه بايددښارونوپه شان په اطرافوکې هم دوريدي                                                                                 مايعاتوتطبيق عموميت پيداکړي (٤)
لــــــــــــــوړو زده کـــــــــــــــــړو و زا رت نــــــــــــنــــــګرهــــارپـــښـــــوهنتـــــــــــون ښــــــــــوونــــي اوروزنــــــي پوهنـــــــځي کــــيميااوبــــيــــالـــــــــوژي څــانــــــګـــه
ترتيب کوونکي : محمدعابد (عزيزي) لارښـــوداســــتاد:  پوهنمل محمدناصر(همدرد)
کال :                                                                                          ١٣٩٠ل ل
لړليک شماره  سرليک                                                                               مخ ١ - داسهال تعريف…………………………………..١ ٢ - داسهال ډولونه …………………………………..١ ٣ - دکولمودمخاطي غشاوظيفوي هستولوژي 2………… ٤- داسهال لاملونه …………………………………..٣ ٥- داسهال انتاني لاملونه ……………………………٤ ٦- داسهال غيرانتاني لاملونه ……………………….. ٧ ٧-  داسهال له امله په بدن کې فزيولوژيک بدلونونه …… ٨ ٨- اپيديمولوژي 11………………………………….. ٩-  هغه عوامل چې داسهال په منځته راتلوکې رول لري .. ١٢ ١٠-          ديهايدريشن ........................................................١٣ ١١-         دTPYله نظره دديهايدريشن طبقه بندي .....................١٤ ١٢-          داسهال اختلا طات..................................................١٥ ١٣-          دمايعاتوورکړه دوريدله لاري......................................١٩ ١٤-         عمومي تدابير..........................................................٢٢. ١٥-         اخځليکونه................................................................٢٣
کوتا
کوتا د هند يو ښار دی، دا د هند په راجستهان ايالت کې دی. دا د هند 48م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 694,316 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 1,001,365 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
ذکر
Zekr is an open platform Quran study tool for simply browsing and researching on the Holy Quran. It is a Quran-based project, planned to be a universal, open source, and cross-platform application to perform most of the usual refers to Quran. The main idea is to build an as generic as possible platform to accept different Islamic resources.
Zekr is written in Java, on Eclipse platform, and uses SWT as widget toolkit.
It works on different platforms, including Windows (2k, XP, Vista), Linux (most important distributions), and Mac. It requires Java 1.4.2 (or newer). See installation page for more info.
Portal:Cricket/Selected picture/6
يوهوېکټه،په کومې کې چې دوه لرگي په درې د لرگي موگو ايښودې شوي دي Image credit: Shizhao, User:Szczepan1990, Stepshep
صالح محمدوطندوست
شهید صالح محمد وطندوست د مرحوم احمد زوی د کندهار د بالاکرز د سېمي اوسېدونکی وو. نوموړی پۀ کال ۱۳۱۴ه ش کي ږېږېدلی دئ چي ۲ کاله وروسته يې پلار او ۴ کاله وروسته يې مور وفات کړیدی، وروسته يې روزنه بي بي صاحبو چي د هغوئ مينه ناكه عمه وه، پر ذمه اخيستي ده.
د نوموړي خوږ کلام د مشهوره رادیوګانو له لاري څخه کلونه وړاندي پۀ مسلسله توګه، تقریباً روزانه نشرته سپارل سوی دی.
کلام يې د ترنم پۀ څپو کي صالح محمد، اعظم، حبیب، نعمت الله، ګلالي، صالح پوپل او نورو مشهورو سندرغاړو زمزمه كری دئ.
د نوموړي پۀ چاپي اثارو کي ( سندریز تبسم ) د کتاب پۀ بڼه کي سته.
د شهیدصالح محمد وطندوست مفصل تعریف د کندهار مجلې پۀ ۱٣٨۴ د څلرم کال پۀ دوهمه ګڼه کي د شهید عبدالمجید بابي پۀ هڅه او قلم بشپړ او خپور سویدی.
د شعر نمونې يې: (د سندریز تبسم د مجموعې څخه، صفحه نمبر ۲۴ )
....................................................
مناجات
وئ الله تنها یم تنها یم پۀ ژړا یمه
عمل مي نسته ډېر مخ توره رو سیا یمه
رحم پر ما وکړې ودوده
چي نلرمه بل معبوده
د مريخ مستعمره کول
د مريخ فرضي نېواک (په مريخ کې مېشتېدل) د دولتي فضايي ادارو او شخصي شرکتونو لېوالتيا جلب کړې او په خيالي ليکنو، فلمونو او هنر کې يې د پام وړ هرکلی شوی دی.
سازمانونو مريخ ته د انساني ماموريت د استولو طرحې وړاندې کړې دي چې دا به د هر ډول نېواک يا ابادۍ د هڅې پر لور لومړی ګام وي، خو تر اوسه هېڅ انسان په يادې سيارې کې پښه نه ده اېښې. په هر حال، په سياره کې ښکته کېدونکو او هلته پلټنه کوونکو وسايلو (روباتونو) د دې سيارې سطحه په برياليتوب سره څېړلې ده اوهلته شته شرايطو په اړه يې معلومات لېږدولي دي.
د مريخ د نيولو يا هلته د ابادۍ لپاره په دلايلو کې تجسس، د انسان د دې وړتيا درلودل چې د بې انسانه څېړونکو الو په پرتله به هلته ډېرې ژورې څېړنې او مشاهدات تر سره کړي، د مريخ په سرچينو کې اقتصادي لېوالتيا او په نورو سيارو کې ابادي به وکولای شي چې د انسانانو له منځه تللې شونتياوې کمې کړي. د دې کار په ستونزو او ګواښونو کې د مريخ سطحې ته د سفر پر مهال له وړانګو سره مخامخ کېدل، زهرجنه خاوره، د جاذبې کمه قوه، له ځمکې نه د مريخ د لرې کېدو له امله ځانته والی، د اوبو کمښت او سړه هوا شامل دي.
د نورو له منځه NASA, ESA, Roscosmos, ISRO, the CNSA دولتي فضايي ادارو او  د SpaceX, Lockheed Martin او Boeing په نومونو شخصي سازمانونو په مريخ کې د دايمي استوګنځايونو جوړولو د هڅو ژمنتيا څرګنده کړې ده.
د ماموريتونو مفاهيم او مهالويش
د بشري ماموريت د استولو ډېری اندونه چې اوسمهال يې په اړه د ملي حکومتي فضايي پروګرامونو له خوا غور کېږي، موخه يې نېغ په نېغه په مریخ کې ابادي نه ده. هغه ډول طرحې چې د ناسا، سوسکوسموس او ESA له خوا په ازمېښتي ډول طرحه کېږي، يواځينۍ موخه يې څېړنيز ماموريتونه دي، د دې تر څنګ په مريخ کې د دايمي مرکز د جوړېدولو لپاره شونتيا رامنځ ته کول دي، خو دا اصلي موخه نه ده.
ابادي د دايمي استوګنځای رامنځ ته کولو ته اړتيا لري، کوم چې په خپله د پراختيا او خپله د پايدو وړتيا ولري. په مريخ کې د استوګنځايونو د جوړېدو لپاره دوه لومړي وړانديزونه د مريخ مستقيم (نېغ په نېغه) او  نیمه مستقيم نيولو تصورات دي، د  کومو ملاتړ چې په مريخ کې د ابادۍ د يو پلوي «ررابرټ زوبرين» له خوا کېږي.
د ۲۰۱۷ز کال د فبرورۍ په مياشت کې د نړيوالې حکومتې ناستې پر مهال، متحده عربي امارتو اعلان وکړ چې تر ۲۱۱۷ز کال پورې په مريخ کې د استوګنځايونو د جوړولو طرحه لري چې مشري يې د محمد بن راشد خلايي مرکز کوي.
SpaceX مريخ ته د لېږد رالېږد د وسايلو د جوړولو وړانديز کړی دی، تر څو په مريخ کې د ابادۍ لپاره اسانتيا برابره کړي. د دې ماموريت په ودانيزو چارو کې په بشپړ ډول د بيا کاريدو نقليه وسايط، د انسان د لېږد وړتيا لرونکې فضايي الوتکې، په تيلو چلېدونکي مداري ټانکونه، په چټکتيا سره د ښکته کېدو او پورته کېدو وړتيا لرونکي لېږدونکي وسايلو او په هماغه ځای کې د شته سرچينو په کارولو سره په سيمه کې د توغندي د تيلو توليد شامل دي (ISRU). په ۲۰۱۷ز کال کې د SpaceX د هيله مندۍ موخه يوه دا هم وه چې ، تر ۲۰۲۴ز کال پورې په مريځ کې خپله فضايي بېړۍ ښکته کړي او په ۲۰۲۶ز کال کې مریخ ته لومړۍ هغه بېړۍ ورسوي چې انسانان په کې سپاره وي.
د جاذبې قوه او اندازه
د ځمکې په پرتله د مریخ د جاذبې قوه یواځې اته دېرش سلنه ده. که څه هم څرګنده ده چې شونې ده مايکرو ګريويټي (هغه حالت چې انسانان په کې داسې برېښي چې ګوندې وزن نه لري) د عضلو د لاسه ورکولو او هډوکو د موادو کمېدلو په ګډون د ځينو روغتيايي ستونزو لامل  وګرځي، دا نه ده معلومه چې ايا د مريخ د جاذبې قوه به هم همداسې اغېزې ولري، که نه. د مريخ استوګنيزه سپوږمکۍ یوه وړانديز شوې پروژه وه، د دې لپاره جوړه شوې وه ،تر څو معلومه شي چې د مريخ ښکتنۍ سطحې جاذبې قوه به په انسانانو کوم اغېز ولري، خو د مالي تمويل د کمښت له امله لغوه شوه.
د مريخ د سطحې سيمه د ځمکې په پرتله ۲۸.۴ سلنه ده، کومه چې د ځمکې له وچې برخې يو څه کمه ده (د ځمکې له سطحې ۲۹.۲ سلنه ده). مريخ د ځمکې نيماي قطر او د ځمکې لسمه برخه کتله لري (~۱۵%) له ځمکې نه کم منځنی ډبلوالی لري.
مقناطيسي پوښ
د مقناطيسي پوښ د کمښت له امله، د لمريزو بڅرو پېښې او اسماني وړانګې په اسانۍ سره د مريځ سطحې ته رسېدای شي.
اتموسفير
د مریخ د اتموسفير فشار د ارمسټرانګ له حد نه ډېر ښکته دی، په کوم کې چې انسانانو ته شونې ده، د فشاري لباسونو پرته ژوندي پاتې شي. له دې امله چې په ځمکه د مریخ اړول د تر ټولو نژدې حللارې په توګه نه شي اټکل کېدای، د دې اړتيا شته چې په مريخ کې د اوسېدو وړ جوړښتونه بايد د فضايي بېړيو په څېر د فشار لرونکو لوښو سره جوړ کړای شي، کوم چې د دېرش او سلو kPa فشار ساتلو وړتيا ولري، (kPa کيلو پاسکل د فشار د اندازه کولو مقياس دی). اتموسفير يې هم زهر لرونکی دی، ځکه چې ډېره برخه يې له کاربنډای اکسايډ  نه جوړه شوې (۹۵ سلنه کاربنډای اکسايډ، ۳ سلنه نايټروجن، يو اعشاريه شپږ سلنه ارګون او د اکسيجن په ګډون له نورو ګازونو نه چې له صفر اعشاريه صفر څلور سلنه نه يې هم کمې نښې موندل شوې دي).
دا نری اتموسفير نه شي کولای، د لمر زیاتې تېزې وړانګې (ماوراء بنفش) تفصيه کړي، کومې چې د اتومونو تر منځ د ماليکولي پيوندونو د ګډوډۍ لامل ګرځي. د بېلګې په ډول: اومونيا (NH3) د مريخ په اتموسفير کې پايدونکی نه دی او له څو ساعتونو وروسته ماتيږي. زيات نازک اتموسفير له امله، د ورځې او شپې تر منځ د تودوخې اندازه هم د ځمکې په پرتله ډېره زياته ده، په عمومي توګه، اويا درجه سانتيګراد (۱۲۵ درجه فارنهايت) وي. په هر حال، د شپې او ورځې د تودوخې توپير د ګردونو د توپانونو پر مهال ډېر ښکته وي، کله چې سطحې ته د دې ګرد له امله ډېره کمه رڼا رسېږي، ان د ورځې له مخې هم د رڼا رسېدل کم وي، له همدې امله بيا منځنی اتموسفير هم تودوي.
اوبه او اقليم
اقليم يې له ځمکې نه زيات سوړ دی، د تودوخې منځنۍ درجه يې له ۱۸۶ نه تر ۲۶۸ کلوين (-۸۷ او -۵ درجه سانتيګراد؛ -۱۲۵ او ۲۳ درجې فارنهايت) دی، (تر موسم او عرض البلد پورې اړه لري). پر ځمکه د تودوخې تر ټولو کمه ثبت شوې درجه ۱۸۴ کلوين (-۸۹.۲ سانتيګراد، ز۶ درجه فارنهايت) په انترکتيکا کې وه.
محمد نبي حبیبي
لومړنی ژوند:
محمد نبي حبيبي داورنگ مومند زوی، په ۱۳۵۶ کې د ننگرهار ولایت د شینوارو ولسوالي په گولايي کلي کې نړۍ ته سترگې غړولې دي.
زده کړې:
منځنۍ زده کړې یې په عمرو بن حزم لېسه کې (۱۹۹۳- ۱۹۸۱) کړې، د ساینس او ټکنالوجۍ اسلامي پوهنتون کې یې په شریعت او اسلامي مطالعاتو کې زده کړې دي. لسانس یې په سیاسي علومو او د شخړو په حل کې د مالیزیا له نړیوال اسلامي پوهنتون څخه تر لاسه کړې. د شخړو په حل (حل منازعات) کې يې د کاناډا دویپینگ - منیتوبا له مینونټس پوهنتون څخه سند تر لاسه کړی. د منیتوبا/IIUM مالیزیا پوهنتون څخه د دکترا په کچه لوړې زده کړې تعقیبوي.
دندې:
له (CCPD) سره په کابل کې د منازعاتو د بدیل حل متخصص پاتې شوی په کاناډا کې د منټيوبا د ادیانو کډوالو شورا کې د پالیسي سلاکار پاتې شوی د کاناډا له منیټوبا کډوالو ملاتړ ادارې سره یې د مشر سلاکار په توگه هم کار کړی. په (YMCA-Training) اداره کې د وړتیاوو د روزنې د متخصص په توگه پاتې شوی. او د مالیزیا په کولالامپور کې د ملگرو ملتونو د کډوالو چارو د ادارې د کېس برخې مدیر په توگه يې هم کار کړی.
په انگلیسي، ملایو، عربي، پښتو، دري او اردو ژبو خبرې کوي.
صالح محمدوطندوست
ستا پر دربار باندي قدیره
سوال کوي شاه دی که فقیره
نن دریدلئ سرتور سر زه پۀ رشتیا یمه
...................................................
................ ( د سندریز تبسم د مجموعې څخه، صفحه نمبر ٥٣ )
اې د څورلسم سپوږمۍ وینم دي راخېژې ته
سپین مخ بیا ځلیږي ته سپین مخ بیا ځلیږي ته
اې د څورلسم سپوږمۍ تا ته خو عیانه ده