اکسايد
د کاربن ډای اکساید (CO2) استحصال: که چیرې کاربن په کافي اندازه په اکسیجن کې وسوځول شي په دې صورت کې د لاندې معادلې په اساس دکاربن ډای اکساید (CO2) غاز تولیدوي. C + O2 → CO2 په صنعت کې کاربن ډای اکساید د چونې د ډبرې د سوځیدو څخه هم لاس ته راځي لکه: CaCO3 → CaO + CO2 ↑ په لابراتوار کې هغه کولای شو چې د رقیو تیزابو د اغیزې څخه په کاربونیټونو باندې لاس ته راځي لکه: CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + CO2 ↑ + H20 په عادي شرایطو کې کاربن ډای اکساید بې رنګه غاز دی او (1,5) ځلې د هوا څخه دروند دی او دا غاز خطرلرونکی دی او تر یوې اندازې پورې په هوا کی شته دی دا غاز د عضوي موادو د سوځیدو او حیا‌‌ء (ژوندي) جسمونو د تنفس په نتیجه کې تولیدیږي یعنې کله چې ساه اوباسو، یو مقدار کاربن ډای اکساید هوا ته خارجوو چې دا غاز په نوري ترکیب (فوتوسنتیز) کې مصرفیږي له دې کبله په هوا کې د کاربن ډای اکساید مقدار ثابت پاتې کیږي. کاربن ډای اکساید غاز د خښتو د کلکوالي او د پخولو په بټیو کې چونې (CaCO3) ته د ډیرې تودوخې په ورکولو سره هم لاس ته راځي لکه: CaCO3 → CaO+CO2 کاربن ډای اکساید د کاربن د مهمو مرکبونو څخه دی چې د کاربن د یو اتوم کاربن او دوه اتومه اکسیجن د تعامل څخه لاس ته راځي چې دا غاز د هوا تقریباً 0.03%  برخه جوړوي. ددې غاز اهمیت د نباتاتو په ژوند کې مهم رول لري. شنه نباتات کلوروفیل لرونکي دي چې د لمر د رڼا په موجودیت کې د ضیایي ترکیب (فوتوسنتیز) په مرسته د اوبو او کاربن ډای اکساید له ترکیب څخه د لاندې معادلې په اساس لاس ته راځي۰ 6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2 په پورتني تعامل کې د لمر رڼا د انرژۍ په ډول او کلوروفیل د کتلست په ډول برخه اخلي چې د دې عواملو په غیاب کې ضیایي ترکیب صورت نشي نیولی کومه غذا چې په پورته ډول جوړیږي د حیواناتو د غذا یا تغذیې لپاره ترې ګټه اخیستل کیږي. د کاربن ډای اکساید خواص: کاربن ډای اکساید تر عادي شرایطو لاندې یوه بې رنګه ماده ده چې نسبتاً هوا ته (1,5) ځلې درنده ده دا غاز نه په خپله سوځي او نه د سوځولو سره مرسته کوي په اوبو کی ډیر ژر او په ښه توګه حلیږي. د تودوخې په 0Co صفر درجه سانتي ګریډ کې یو حجم او په (1,7) حجمه (CO2) په ځان کې حلولی شي. کاربن ډای اکساید (CO2) محلول په اوبو تروش خوند لري او ضعیف تیزابي خواص له ځانه ښيئ، ځکه چې په دې محیط کې د جمعي تعامل په نتیجه کې لږه اندازه کاربونیک اسید (H2CO3) لاسته راځي لکه: CO2 + H2O       H2CO3 د کاربونیک اسید تیزاب یواځې د اوبو په محلول کی شتون درلودی شي او که هغه ته حرارت ورکړل شي د پورته معادلې سره سم بیرته په اوبو او کاربن ډای اکسایډ تجزیه کیږي او همدارنګه په صنعت کې د کاربن ډای اکساید زیاته اندازه د قند جوړولو او د مختلفو شربتونو د غازداره کولو د پاره استعمالیږي. کاربن ډای اکساید د وینې په دوران کې هغه وینه چې د انساجو څخه یې کاربن ډای اکساید (CO2) اخیستی وي د وریدونو په واسطه د زړه خوا ته روانیږي او د بدن ښکتۍ خوا څخه راټول او یو لوی ورید کې جمع کیږي چې د انپیر پرویناکار په نوم یادیږي او د بدن یو بل ورید کې چې په پورتنۍ برخه کې وینه راجمع کیږي چې د اسوپریرویناکاو‌ په نوم یادیږي. د دې دواړو وریدونو څخه د (CO2) لرونکي وینه د زړه ښي دهلیز (R – aurincle) رایټ او ریکل ته راتویږي او د ترای کسپیډوال له لارې ښي بطن (R + aurincle) ته ورننوځي او ښی بطن دا CO2وینه لرونکي وینه د سمیلونار وال له لارې د سږو شریان ته پمپ کوي چې وینې ته د دغه ورلیږل شوې وینه CO2 د لاسه ورکوي اما اکسیجن اخلي او وروسته له دې د سږو د وریدونو په لاره کې د زړه چپ دهلیز ته لار مومي او د بای کسپیډ له لارې د چپ بطن څخه عمومي شریان ته پمپ کيږي. په تنفس کې کاربن ډای اکساید (CO2) د اکسیجن اخیستل او د کاربن ډای اکساید خارجیدلو ته تنفس وایي د ګازونو تبادله د وینې او انساجو تر منځ تنفس نومیږي او خارجي تنفس په نتیجه کې چې کوم اکسیجن د الویلي ګانو له لارې وینې ته لار موندلې وي د وینې دوران سره تر حجراتو پورې رسیږي او هلته د خوراکي موادود اکسیدیشن سبب ګرځي په نتیجه کې د تحمض شوو موادو څخه اوبه او کاربن ډای اکساید (CO2) حاصلیږي که چیرې کاربن ډای اکساید په وینه کی وجود ولري نو زیان (تاوان) لري نو باید چې خارج شي. کاربن ډای اکساید چې د وینې دوران سره الویلي ګانو ته رسیږي. د محیط د غلظت تفاوت له امله له وینې څخه الویلي ته داخلیږی او له وینی څخه الویلي ته داخلیږي او د هاضمې له لارې څخه د بدن څخه خارجیږي کله چی وینه د بدن په حجرو کی اکسیجن له لاسه ورکړي کاربن ډای اکساید اخلي.