cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مذهب
ابراهیمي
ابراهیمي ادیان هغه توحیدي دینونه دي چې باور لري له ابراهیم (ع) څخه راپیل شوي دي.
یهودیت
یهودیت تر ټولو زوړ ابراهیمي دین دی، چې ریښه یې د لرغونو اسراییلو او یهودو خلکو ته رسېږي. تورات د دغه دین بنسټیز متن دی، او د هغه لوی متن یوه برخه ده چې د تنخ یا تناخ یا عبراني بایبل په نوم پېژندل کېږي. دا دین د شفاهي سنتو په وسیله بشپړ شوی، چې په لیکلې بڼه په وروستیو متنونو یا نصوصو لکه میدراش او تلمود کې ترتیب شوي دي. په یهودیت کې د متنونو، اعمالو، دیني ځایونو او د سازماني بڼو یوه پراخه مجموعه شامله ده. په یهودیت کې بېلابېل خوځښتونه شته دي، چې ډېری یې له ربینیک (Rabbinic) یهودیت څخه سرچینه اخلي، په کوم کې چې باور دا دی چې خدای (ج) خپل قوانین او احکام موسی (ع) ته په سینا غره کې د لیکل شوي او شفاهي تورات په بڼه نازل کړي دي. په تاریخي توګه، دا ادعا د بېلابېلو ډلو له لوري ننګول شوې ده. یهود قوم یا وګړي په ۷۰ میلادي کال کې په بیت المقدس کې د معبد له ویجاړولو وروسته خواره واره شول. اوسمهال شاوخوا ۱۳ ملیونه یهودیان شته دي، چې شاوخوا ۴۰ سلنه یې په اسراییلو او ۴۰ سلنه یې په متحده ایالاتو کې ژوند کوي. د یهودانو ترټولو لوی مذهبي خوځښتونه اورتودوکس یهودیت (حریدي یهودیت او عصري ارتودوکس یهودیت)، محافظه کاره یهودیت او اصلاح‌پال یهودیت دي.
عیسویت یا مسیحیت
عیسویت د ناصري عیسی (لومړۍ پېړۍ) پر ژوند او لارښوونو ولاړ دی چې په نوې عهدنامه یا انجیل (New Testament) کې وړاندې شوي. عیسوي عقیده په اصل کې پر عیسی (ع) د مسیح، د خدای زوی، او د نجات ورکوونکي او څښتن په توګه باور دی. نږدې ټول عیسویان پر تثلیث باور لري، په کوم کې چې د پلار، زوی (عیسی مسیح) او روح القدس یووالی په یوه خدای کې د دریو کسانو په توګه درس ورکول کېږي. ډېری عیسویان کولی شي خپله عقیده له نیسین یا نیقیه عقیدې (Nicene Creed) سره بیان کړي. په لومړۍ زریزه کې د بیزانس امپراتورۍ او بیا د استعمار په دوره کې د لویدیځې اروپا د دین په توګه، عیسویت په ټوله نړۍ کې د مذهبي تبلیغ له لارې تبلیغ شوی دی. دا د نړۍ ترټولو لوی دین دی، چې تر ۲۰۱۵ کال پورې یې شاوخوا ۲.۳ ملیارده پیروان لرل. د پیروانو د شمېر له مخې د عیسویت اصلي تقسیمات په لاندې ډول دي:
اسلام
اسلام یو توحیدي دین دی چې بنسټ یې پر قرآن کریم، چې د مقدسو کتابونو له جملې څخه دی او د مسلمانانو په باور د الله (ج) له خوا نازل شوی، او همدا راز د اسلام د پیغمبر حضرت محمد صلی الله علیه وسلم پر لارښوونو (احادیثو) باندې دی، چې د ۷مې پېړۍ یو ستر سیاسي او مذهبي شخصیت دی. د اسلام بنسټ د ټولو دیني او مذهبي فلسفو پر یووالي دی او له حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څخه مخکې د یهودیت، مسیحیت او نورو ابراهیمي دینونو ټول ابراهیمي پیغمبران مني. دا دین په سوېل ختیځه اسیا، شمالي افریقا، لویدیځه اسیا، او مرکزي اسیا کې ترټولو پراخ دین دی، په داسې حال کې چې مسلمان هیوادونه د سوېلي اسیا، سب سهاران یا لوېدیځې صحرا افریقا او سوېل ختیځې اروپا په برخو کې هم شته دي. د ایران، پاکستان، موریتانیا او افغانستان په ګډون څو اسلامي جمهوریتونه هم شته دي.
د مذهب تعريف
د گڼ شمېر بېلابېلو ځانگړتياو له مخې، مذهب هم په بېلابېلو ډولونو تعريف شوی. په ډېريو تعريفونو کې د يو ډول بې مانا ټولگړي ځانگړتياو او د يوه کټ مټ تعريف تر مېنځ د انډول د ساتلو هڅه شوې. ځينو سرچينو بيا د يو شمېر رسمي، ليکل شوي تعريفونه رانقل کړي خو ځينې نور يې د تجربوي، احساساتي، اخلاقي ارزونې او مقصدي فکټورونو له مخې د مذهب په تعريف ټينگار کړی. په ډېريو تعريفونو کې داسې راغلي:
د تاراین لومړۍ جګړه
د تاراین لومړۍ جګړه په ۱۱۹۱ ز کال کې د غوريانو او چاهامناها او د هغوی د متحدینو تر منځ د تاراین سیمې ته نږدې (د هند د هاریانا ایالت نننۍ تراوري سیمه) کې رامنځته شوه. د چاهامناها پاچا، پریتویراج چوهان په دغه جګړه کې د غوریانو پاچا معزالدین ته ماتې ورکړه او د غوریانو پاچا بیا د دغې ماتې غچ یو کال وروسته د تاراین په دویمه جګړه کې واخیست.
سرچینې
هغه سرچینې چې د جګړې په مهال لیکل شوي دي، په هغو کې د حسن نظامي له خوا د تاج المعاصر اثر (د غوریانو له خوا) د جایانکا له خوا د پرتویراجا ویجایا اثر (د چاهامنا له خوا) شامل دي.
د دې جګړې په اړه وروستیو سرچینو کې د تاریخ لاندې کتابونه دي چې په فارسي ژبه لیکل شوي دي:
د تاریخ دا کتابونه له پریتویراج څخه په بېلابېلو نومونو سره یادونه کوي، له هغې ډلې «رای کولاه پیتورا» (منهاج)، «پیتور رای» (سرهندي) او «پیتاو رای» (فرشته). همداشان دا کتابونه د پریتویراج سر اعلی قومندان ګوویند رای د «ګوبند ري» (منهاج)، «ګوبند رای» (سرهندي)، «خاند، خاندا یا خاندي» (نظام الدین او بهاوالدین) او «چوهاند ري» (فرشته) کې یاد کړی دی.
وروستۍ سرچینې چې په هندي ژبه لیکل شوي دي هغه همیرا ماهاکاویا او پریتویراج راسو دي.
شالید
معزالدین په ۱۱۷۵ ز کال کې ملتان ونیو، خو په ۱۱۷۸ ز کال کې په شمالي ګجرات او د ننني شمالي راجستان به سیمه کې د چاولوکیا پر سلطنت باندې د هغه برید بریالی نه و. غوریانو د همدې ماتې نه وروسته غزنویانو ته ماتې ورکړه او لاهور یې په ۱۱۸۶ ز کې ونیو.
معزالدین خپل سفیر – قاضي القضات قیوم الملک رکن الدین حمزه- د پریتویراج دربار ته ولیږه تر څو هندي پاچا د یوې سوله ییزې هوکړه لیک منلو ته قانع کړي. تاج المعاصر، د تاریخ هغه کتاب چې د مسلمان حسن نظامي له خوا لیکل شوی دی، دا سفیر داسې را پېژني: دا هغه لوړپوړی چارواکی و چې د معزالدین پیغام یې پریتویراج ته په «دقیقه او ظریفه او موزونه توګه» او په «عالي ژبه» سره ورساوه. چاهامنا ته اړوند کتاب، پرتویراجا ویجایا، معزالدین د غوايي د غوښې خوړونکي «شیطان» او «شرور» په توګه پېژندلی دی او د هغه له سفیر څخه یې هم یو بدقواره سړی جوړ کړی، یعنې هغه کس چې د هغه د پوستکي «وحشتناک سپین والی» په هغه حد کې دی چې ښکاري له جلدي ناروغۍ څخه رنځ وړي او خبرې یې د «وحشي مرغانو زړا» ته ورته ده.
پریتویراج د غوریانو د سفیر شرایط  و نه منل، چې د حسن نظامي له قوله، په هغو کې پر اسلام د هغه مشرفیدل او د غوریانو واکمنۍ ته غاړه اېښودل و. وروسته بیا معزالدین تصمیم نیسي چې د چاهامنا پر پاچايي برید وکړي.
د غوریانو لشکرکشي او جګړې چې په ۱۱۹۰ ز کال کې د تاراین د لومړۍ جګړې لامل شو، پیل شو، خو ریښتینې جګړه بیا د ۱۱۹۱ ز کال په ژمي کې رامنځته شوه.
جګړه
د معزالدین پوځ له ۱۱۹۱ ز کال څخه څه موده وړاندې د تابارهندا کلا (په زیات احتمال سره نننۍ باتیندای) ونیوه او داسې فرض کېږي چې دا کلا پخوا د چاهامنا په کنټرول کې وه. د سرهندي د یادښتونو له مخې، پریتویراج په ۱۱۹۱ ز کال (۵۸۷ هجري) کې له خپل پوځ سره چې پکې پیاده نظام، سواره نظام او جنګي پیلان شامل و، د غوریانو پر لورې یې حرکت وکړ. کله چې معزالدین تصمیم درلود چې ژر تابارهندا پریږدي، نو د پریتویراج د نږدې کېدو خبر ور ته راورسید؛ وروسته نوموړي د پریتویراج پر لورې حرکت وکړ او دواړه پوځونه د تاراین په سیمه کې له یوه بل سره مخ شول.
پریتویراج سره زیات شمېر فیوډال حاکمان هم مل و، هغه خلک چې منهاج هغوی «د هند ټول راناګان» بیان کړي دي. په دې کسانو کې د ډیلي حاکم، ګووینډ رای هم شامل و. سرهندي وايي چې ګووینډ رای پر یوه پیل ناست و او په لومړۍ کرښه کې و او دا په خپله د دې ښکارندوی ده چې هغه د پریتویراج د پوځ اعلي سرقومندان و. سرهندي او تاریخ وروستي کتابونه لکه نظام الدین او بداوني، ګووینډ رای د پریتویراج ورور بولي. فرشته هم وايي چې پریتویراج او ګووینډ رای سره وروڼه و او همداشان اضافه کوي چې دغو دوو کسانو د ډیلي له نورو حکامو سره یو ځای پر غوریانو باندې برید وکړ. فرشته، ګووینډ رای د یوه داسې کس په توګه را پېژني چې د پریتویراج په څېر ځواکمن دی، ښایي په دې خاطر چې ګووینډ رای د ډیلي حاکم و چې د فرشته د وخت له مخې هغه له سیاسي اړخه په یوه مهم کس باندې بدل شوی و.
د غوریانو سواره نظام د دښمن د پوځ پر زړه باندې د غشو ویشتل پیل کړل. د چاهامنا ځواکونو له دریو اړخونو جګړه پیل کړه او پر جګړه واکمن شول او د غوریانو پر پوځ یې فشار راوست او مجبور یې کړل چې په شا تګ وکړي.
د سرهندي د کتاب له مخې، د غوریانو ځواکونو که څه هم په مېړانه سره جګړه وکړه خو بیا یې هم ماتې وخوړه. کله چې معزالدین دا صحنه ولیده نو پر ګوویڼد رای یې برید وکړ. منهاج وايي چې معزالدین پر یوه اسپ سپور و او پر ګووینډ رای باندې یې په نیزه سره برید وکړ او نیزه د ګووینډ رای په خوله ولګیده چې د هغه دوه غاښونه مات شول. ګووینډ رای خپل غچ پر یوه زوبین (وړه نیزه) باندې واخیست او د معزالدین مټ یې سخت ټپی کړ. د منهاج د کتاب له مخې، که چېرته یوه ځوان سرتیري د معزالدین اسپ امن سیمې ته نه وای هدایت کړی، نو ښايي معزالدین مړ یا بندي شوی وای. د غوریانو پوځ د جګړې له ډګر څخه له وتلو وروسته ناهیلی او مغلوب شوی و.
سلطان د خپل جګړه ایز اسپ مخ را وګرځاوه او پشا تګ یې وکړ، نوموړی د خپل ټپ له امله نور د دې جوګه نه و چې پر اسپ سپور واوسي. د اسلام پوځ ته دا دومره ستره ماتې وه چې نور د بېرته راستنیدو جوګه نه و.
منهاج په طبقات ناصري کې. معزالدین د غزني پر خوا حرکت وکړ او په تابارهندا کې یې کوچنی پوځ پرېښود. پریتویراج د تاراین له دویمې جګړې څه موده وړاندې دغه کلا محاصره او ونیوه. هغه غوري پوځ تعقیب نه کړ. ځکه چې یا یې نه غوښت چې د دوښمن پر قلمرو برید وکړي یا یې هم د معزالدین اراده سمه نه وه درک کړي.
نصير احمد احمدي
مخينه
نصير احمد احمدي د فتح الله احمدي زوی په ۱۳۵۳ لمريز كال غزني ولايت په کره باغ کې زېږېدلى وه.
زده کړې
د نصير احمد احمدي په سيمه کې د زده کړې امکانات ډېر کم وو. د گڼو نورو پښتنو په څېر يې د زده كړ و پيل له الف نه د خپل كلي په جومات كې وكړ. دى لا كوچنى و چې په افغانستان کې سياسي بدلون راغى ا و حالات د هيواد په گوټ گوټ كې ترينگلي شول. دده كورنۍ دخپل كلي پريښ ودو ته اړ وتله ا و كابل ته يې كډه وكړه. په كابل كې يې د حبيبې له ليسې څخه په ښو نومرو بريليك تر لاسه كړ. دده ډيره هيله وه چې ور تر وره خپلې لوړې زده كړې هم بشپړې كړي خو حالاتو اجازه ورنه كړه.
د طالبانو د حكومت پر مهال ايله په دې بريالى شو چې د كانكور په ازموينه كې برخه واخلي. د ازموينې په پايله كې د كندهار پوهنتون د كرنې پوهنځي ته بريالى شو خو د يو لړ ستونزو له امله يې زده كړې نيمگړې پاتې شوې.
ليکوالي
احمدي له مطالعې سره له پخوا مينه درلوده.ده به د ښوونځي پر مهال خپل ډېر وخت د ليسې په كتابتون كې تيراوه. په دې وخت كې احمدي له رسنيو سره كار پيل كړ او د يو خبريال په توگه راڅرگند شو. د خبريالۍ په ډگر كې يې د بي بي سي راډیو له تعليمي برخې سره كار پيل كړ، اوس هم په همدې اداره کې کار کوي. نصير احمد احمدي د خوږ ژبي كيسه ليكوال په توگه شهرت لري ا و لنډو كيسو او ناولونو يې د ډيرو كره كتونكو پام وراړولى دى. د احمدي د کيسو او ناولونو يوه ځانگړنه دا ده چې ډېر انځورونه په کې دي او کليوالي رنگ لري.
مړینه:
نوموړی د جولای پر ۱۰ مه نیټه کال ۲۰۲۱ میلادې کې د کرونا له ناروغۍ ومړ.
اخځونه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د ايرلينډ جمهوريت اقتصاد
د ايرلينډ جمهوريت د لوړې کچې پرمختللی علمي اقتصاد لري، د پرمختللې ټيکنالوژۍ په خدماتو، د ژونديو موجوداتو اړوند علومو، مالي چوپړتياوو او د کرنيزو خوراکونو په ګډون په کرنيزو سوداګريو تمرکز لري. ايرلينډ يو پرانيستی اقتصاد لري (د اقتصادي ازادۍ په شاخص کې پنځم ځای لري) او د نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې (FDI) د جريان له پلوه لومړۍ درجه ورکړل شوې. د سړي سر جي ډي پي په نړيوالو جدولونو کې، ايرلينډ د پيسو نړيوال صندوق د جدول په ۱۸۶ کې څلورم ځای لري او د نړيوال بانک د درجه بندۍ په ۱۸۷ کې هم له څلورم مقام څخه برخمن دی.
له ۱۹۸۴ څخه تر ۲۰۰۷ز کال پورې په کلنۍ کچه کې د پرله پسې ودې له پړاو وروسته، د ايرلينډ ۲۰۰۸ز کال مالي بحران د هېواد اقتصاد سخت اغېزمن کړ، د کوم له امله چې د ايرلينډ د املاکو د نرخونو لوړېدو د سقوط اړوند په کورنيو اقتصادي ستونزو کې زياتوالی راغی. ايرلينډ په لومړي ځل د ۲۰۰۷ کال د لومړۍ څخه تر درېيمې ربعې د لنډې مودې تخنيکي سوړبازاري تجربه کړه، له دې وروسته د ۲۰۰۸ کال له لومړۍ ربعې څخه د ۲۰۰۹ز کال تر څلورمې ربعې پورې سوړبازاري منځ ته راغله. (په اقتصادي برخه کې د انګليسي ژبې «Q» د ربعې استازولي کوي چې په دې مضمون کې Q1 لومړۍ ربعه او Q4 ربعه ده).
په ۲۰۱۰ز کال کې د يو کال لپاره پر ځای ولاړ اقتصادي فعاليت څخه وروسته، په ۲۰۱۱ز کال کې د ايرلينډ حقيقي جي ډي پي تر ۲.۲٪ پورې لوړه شوه او په ۲۰۱۲ز کال کې تر ۰.۲٪ پورې زیاته شوه. د دې ودې بنسټيز لامل د صادراتو په برخه کې پرمختګونه وو. د اروپايي دولتي پورونو بحران د ايرلينډ د نوې سوړبازارۍ لامل وګرځېد چې د ۲۰۱۲ز کال په درېیمه ربعه کې پيل شوی و، کوم چې د ۲۰۱۳ز کال تر دويمې ربعې پورې روان و. د ۲۰۱۳ز کال تر منځ پورې، د ايرلینډ لپاره د اروپايي کميسيون اقتصادي وړاندوينې، اټکل کړی و چې په ۲۰۱۳ز کال کې به د دې هېواد د ودې اندازې يوې مثبتې کچې يعنې ۱.۱٪ ته راوګرځي او دا کچه به په ۲۰۱۴ز کال کې ۲.۲٪ شي. په ۲۰۱۵ز کال کې د ۲۶.۳٪ په اندازه د لوړې شوې جي ډي پي د ودې  (د ۱۸.۷٪ جي اين پي وده) لامل رسماً په یو اړخيز ډول د ګڼ دولتي شرکتونو له خوا د ځايونو د بدلولو له لارې د مالياتو د اړولو فعاليتونه بلل شوي وو. داسې ښکارېده چې په جي ډي پي کې دا وده، د «اپل» شرکت په ايرلنډۍ څانګه کې د ۲۰۱۵ز کال د جنورۍ په مياشت کې د خپل جوړښت د بدلون له امله منځ ته راغلې وه، دې اقتصادي ودې ته امریکايي اقتصاد پوه «پال کرګمين» د «ليپريکان اقتصاد» نوم ورکړی و. د ځينو ګڼ دولتي شرکتونو د مالياتو فعاليت له امله د ايرلينډ د اقتصادي شمېرو (د GNI، GNP او GDP په ګډون) بدلون، د ايرلينډ مرکزي بانک اړ کړ چې يو بديل اقدام وړانديز کړي (بدل شوی GNI يا GNI )، تر څو له دې کال څخه راوروسته په دقيق ډول د اقتصادي حالت ښودنه وکړي.
د بهرني ملکيت ګڼ دولتي شرکتونه د ايرلينډ په اقتصاد کې خپلې مهمې ونډې ته دوام ورکوي چې د ايرلينډ د شلو لومړيو شرکتونو څخه څوارلس شرکتونه همدا دي (د مالي جریان پر بنسټ)، د خصوصي سکتور کارګر ځواک ۲۳٪ ته يې د کار فرصت برابر کړی او د مجموعي شرکتي مالياتو ۸۰٪ تاديه کوي.
د ۲۰۱۹ز کال تر منځ پورې، اټکل شوی و چې د ايرلينډ اقتصادي وده به کمه شي، په ځانګړي ډول د يو بې ترتيبه «بريګزيټ» په حالت کې (بريګزيټ معنا له اروپايي اتحاديې څخه د انګلستان وتل).
اقتصادي مرستندويان او اقدامات
داسې ښودل شوې وه چې د ایرلنډ د ۲۰۱۵ز کال په جي ډي پي کې ځانکړې هېښونکې ودې (په ۲۰۱۳ز کال کې له ۱٪ څخه نيولې، بيا په ۲۰۱۴ز کال کې ۸٪ او په ۲۰۱۵ز کال کې تر ۲۵٪) لامل تر ډېره بريده د ۲۰۱۵ز کال د جنورۍ په مياشت کې د «اپل» شرکت له خوا د هغوی د دوه ګونې ايرلينډي فرعي شرکت «ASI» بیا جوړول و. د ايرلينډ د ملي حسابونو په اړوند د اروپايي اتحاديې کميسيون تعقيبونکي راپور وښوده چې ان له دې مخکې هم، د ایرلنډ د جي ډي پي ۲۳٪ د ګڼ دولتي شرکتونو د امتياز حق خالص تاديات وو، دا معنا چې  (د اپل له ودې مخکې) د ايرلينډ جي ډي پي د «رېښتينې» جي ډي پي تر ۱۳۰٪ پورې لوړه کړای شوې وه. دا د دې لامل وګرځېد چې د ایرلینډ مرکزي بانک د حقيقي ايرلينډي اقتصاد د غوره ښودنې لپاره د يو نوي بدیل معيار، تعديل شوي ټوليز ملي عاید (يا GNI*) وړاندیز وکړي.
د ایرلينډ په اقتصاد کې د متحده ایالاتو ګڼ ملتي شرکتونو اهمیت ته په کتنې سره (د ایرلنډ څو ملیتي ۸۰٪ ګمارنې او د ايرلينډ له شلو سترو شرکتونو څخه ۱۴)، په ۲۰۱۷ز کال کې د مالیاتو کمولو او دندو قانون تصویب د ایرلينډ لپاره یوه ننګونه ده. د متحده ایالاتو TCJA (د مالیاتو کمولو او دندو قانون) ځينې برخې د ايرلينډ د څو دولتي مالیاتو په طرحو کې په نښه شوي دي (په ځانګړي ډول عصري «سيمه ييزې ماليې» نظام لور ته حرکت، په حکمي ملکيت د ښکته FDII ماليې وړاندې کول او د ايرلينډ ضد GILTI ماليې نظام). سربېره پر دې، د اروپايي اتحاديې له خوا وړانديز شوي د ډيجیټلي پلور ماليې (او د مشترک يوځای کړای شوي شرکتي مالياتي بنسټ څرګندې شوې هيلې) ته هم د متحده ایالاتو د ټیکنالوژۍ شرکتونو له خوا د ایرلینډ ګڼ دولتي شرکتونو د ټکسونو طرحو کارولو محدودولو لپاره د یوې هڅې په توګه کتل کېږي.
د ايرلينډ د پورونو ناڅاپي زياتېدو ثبات اړتيا درلوده چې د خصوصي سکتور مالي صورت حساب ( انډول پاڼې) (د OECD لوړه ګټه) څخه  دولتي سکتور صورت حساب (نږدې بې ګټې، له بحران مخکې) زیات پورونه ولېږدول شي او دا چاره د ايرلينډ د بانک په مالي مرستو او دولتي کسر د لګښتونو له لارې تر سره شي. د دې پور لیږد دا معنا لري چې په ۲۰۱۷ز کال کې ايرلينډ په اروپايي اتحاديه-۲۸/OECD کې د دولتي سکتور او خصوصي سکتور پورونو کې تر ټولو لوړه کچه درلوده.
د ايرلينډ د ازاد دولت راهيسې
له ۱۹۲۰ز لسیزې راهيسې ایرلینډ نږدې لوړ سوداګریز خنډونه درلودل، لکه لوړې تعرفې، په ځانګړي ډول په ۱۹۳۰ز لسيزه کې  له برتانيې سره د اقتصادي جګړې پر مهال او د وارداتو د بدلولو یوه تګلاره. د ۱۹۵۰ز لسیزې په اوږدو کې، ۴۰۰،۰۰۰ تنه خلک له ایرلینډ څخه کډوال شول. دا ډېره روښانه شوه چې اقتصادي نیشنلیزم د پایښت وړ نه و. کله چې نورو اروپایی هیوادونو چټکه وده کوله، ایرلینډ د اقتصاد له ولاړ حالت څخه ځورېدو. د تګلارې بدلونونه له اقتصادي ودې سره يو ځای منځ ته راوړل شول، په ۱۹۵۸ز کال کې يوه رسمي خپره شوې لیکنه کې د اقتصادي مديریت د بنسټيزې موخې په توګه د مالياتو مخنیوي پر ځای، د ازادې سوداګرۍ، بهرنۍ پانګونې او ودې ملاتړ شوی و.
د روسیې ارتودوکس کلیسا
د روسیې ارتودوکس کلیسا (ROC; Russian: Ру́сская правосла́вная це́рковь, romanized: Rússkaya pravoslávnaya tsérkov)، په متناوب او قانوني توګه د مسکو د سرپرست په توګه پېژندل کېږي. (Russian: Моско́вский патриарха́т, romanized: Moskóvskiy patriarkhát)د ختیځ ارتودوکس لویه خپلواکه عیسوي کلیسا ده. دا په روسیه کې دننه ۱۹۴ کلیسايي مشران لري. د ROCمشر د مسکو او ټول روس سرپرست دی. همداراز ROCخپله هم مشر لري. د یوناني ارتودوکس کلیسا تر څلورو پخوانیو سرپرستانو ( قسطنطنیه الکساندریا، انټیوچ او یروشلم) لاندې د ختیځ ارتودوکس په ترتیب کې په رسمي ډول پنځم ځای لري.
د کیوان روس عیسوي کول، چې په پراخه توګه د ROC د زېږون په توګه لیدل کېږي، داسې انګېرل کېږي، چې په ۹۸۸ کې د روسیې د شهزاده ولادیمیر د بپتسما او د هغه د خلکوپه وسیله د اکومینیکل د پادریانو د روحانیونوله خوارامنځته شوی، چې اساسي برخه یېROC پاتې شوه. په داسې حال کې چې په راتلونکو شپږو پېړیو کې د کیف ښار او ټوله روسیه تر ۱۶۸۶ز کال پورې د ایکومینیکل سرپرست په واک کې پاتې شوي دي.
ROCاوس مهال د ختیځ ارتودوکس پر عیسویانو د هغوی له توکمیز شالید پرته د ځانګړي صلاحیت ادعا کوي، چې له جورجیا پرته د شوروي اتحاد په پخوانیو غړو جمهوریتونو کې ژوند کوي. ROC د جاپان خپلواکه کلیسا او د چین ارتودوکس کلیسا هم رامنځته کړه. پر دې سربېره چې د رسمي مذهبي خپلواکۍ وضعیت لنډ دی، په بیلاروس او لاتویا کې د ROC سلطنتونه په ۱۹۹۰ لسیزه کې د شوروي اتحاد له ړنګېدو راهیسې د خپل حکومت له بېلابېلو درجو خوند اخلي.
ROC باید له روسیې نه بهر د روسیې له ارتودوکس کلیسا سره هم ګډوډ نه شي (یا ROCOR چې په بهر کې د روسي ارتودوکس کلیسا په نوم هم پېژندل کېږي) چې مرکزي دفتر یې په متحده ایالاتو کې دی. ROCOR په ۱۹۲۰ لسیزه کې له شوروي اتحاد نه بهر د روسي ټولنو له خوا تاسیس شوی و، چې د مسکو د سرپرست واک له رسمیت پېژندلو یې انکار کړی و، چې په حقیقت کې د میټروپولیټان سرګیوس سټراګورډسکي له خوا رهبري کېده. د ۲۰۱۷ کال د می په ۱۷مه دوه کلیساګانې تطبیق شوې؛ ROCOR اوس د روسیې د ارتودوکس کلیسا یوه خپلواکه برخه ده.
کیوان روس
عیسوي ټولنه چې اوس د روسیې د ارتودوکس کلیسا په نوم پېژندل کېږي، په دودیز ډول ویل کېږي، چې د رسول انډریو له خوا تاسیس شوې، چې فکر کېږي د تور سمندر په شمالي ساحل کې یې له سیتیا او یوناني استعمار نه لیدنه کړې ده. د یوې افسانې له مخې انډریو د کیف راتلونکي ځای ته ورسېد او د یو لوی مسیحي ښار د بنسټ ایښودلو وړاندوینه یې وکړه. هغه ځای چې د راپور له مخې یې هلته یو صلیب جوړ کړی اوس د سینټ انډریو کلیسا په وسیله په نښه شوې ده.
مسکو ته د لید لېږد؛ په حقیقت کې د مسکو د کلیسا خپلواکي
څرنګه چې کیف د مغولو د یرغل له امله خپل سیاسي، کلتوري او اقتصادي ارزښت له لاسه ورکړی و، میټروپولیټین ماکسیموس په ۱۲۹۹ز کال کې ولادیمیر ته لاړ. د هغه ځای ناستی، میټروپولیټان پیټر په ۱۳۲۵ کې مسکو ته خپل استوګنځي ته لاړ.
په ۱۴۳۹ ز کال کې د فلورېنس په شورا کې له بیزانس او همدارنګه له میټروپولیټان اسیدور نه یو شمېر ارتودوکس لوړ پوړو غړو، چې د روسیې د کلیسا استازیتوب یې کاوه، د روم له کلیسا سره یو تړون لاسلیک کړ، چې له مخې به یې ختیځ کلیسا د پاپ لومړیتوب په رسمیت وپېژني. په هر حال، د مسکو شهزاده دویم واسیلي د فلورنس د شورا هغه عمل رد کړ، چې ۱۴۴۱ ز کال په مارچ کې د اسیدور له خوا مسکو ته راوړل شوی و. اسیدور په ورته کال کې د مرتد په توګه له خپل موقف نه لرې شو او له مسکو نه وشړل شو. د روسیې ښارګوټی د راتلونکو څو کلونو لپاره په اغېزناکه توګه خالي پاتې شو، ځکه چې په لویه کچه په قسطنطنیه کې د متحدینو واکمني وه. د ۱۴۴۸ ز کال په ډسمبر کې جانس یو روسی بشپ په مسکو کې د روسیې د بشپانو د شورا له خوا دقسطنطنیې له خوښې پرته د کیف او ټولې روسیې د میټروپولیټان په توګه(په مسکو کې له دایمي استوګنې سره) وګومارل شو. دا په ۱۴۵۳ ز کال کې د قسطنطنیې له سقوط نه پنځه کاله مخکې پېښ شوي او په غیرارادي ډول د روسیې کلیسا په مسکو (شمال ختیځه روسیه) کې د اغېزناکې خپلواکې کلیسا د جوړښت پیل په نښه کوي. وروسته په مسکو کې یوه تیوري رامنځته شوه، چې مسکو یې د درېیم روم، د قسطنطنیې د مشروع ځایناستي او د مسکو کلیسا یې د روسیې د ټولو کلیساګانو د لومړي مشر په توګه ولیده. په ورته وخت کې په ۱۴۵۸ ز کال کې د روسیې نوي رامنځته شويارتودوکس (په پیل کې متحد) په کیف کې میټروپولیټانیټ (د لیتوانیا په ګران دوچی کې او بیا وروسته د پولنډ – لیتوانیا ګډ دولت) د مسیحي لید تر ۱۶۸۶ز کال پورې دوام درلود، کله چې دا په لنډمهاله توګه د مسکو واک ته لیږدول شوی و.
خپلواکه کلیسا او اختلاف
د لومړي سترواک فیودور د واکمنۍ پر مهال د هغه اوښي بوریس ګوډونوف، د قسطنطنیې له ایکومینیک پادري سره اړیکه ونیوله، چې «د بودیجې د نشتوالي له امله ډېر شرمنده و».
د پیریاسلاو شورا څو کاله وروسته (۱۶۵۴) چې د روسیې په تساردوم کې د پولنډ - لیتوانیا ګډ دولت د ختیځو سیمو د یوځای کېدو خبر ورکړ، د کیف د میټروپولیټان سیمه او ټول روس د مسکو سرپرست دولت ته لیږدول شوی و (۱۶۸۶).
لوی پېټر
لوی پیټر (۱۶۸۲-۱۷۲۵) پلان درلود، چې د روسیې حکومت، اردو، جامې او اداب په بنسټیز ډول عصري کړي. هغه له روسیې یو پیاوړی سیاسي ځواک جوړ کړ. پیټر مذهبي نه و او کلیسا ته یې کم درناوی درلود، نو کلیسا یې له سخت حکومتي کنټرول لاندې راوسته. هغه د پادریارک ځای له سپڅلي کلیسايي شورا سره بدل کړ، چې هغه به کنټرولوو. سترواک ټول بشپان وټاکل. د دیني مسلک یوه لاره نه وه، چې د لوړې طبقې ټولنې له خوا غوره شوې وه. د سیمې ډېری پادریان د پادریانو زامن وو، کم سواد او کم معاش یې درلود. په خانقاه کې راهبانو یو څه لوړ حیثیت درلود؛ دوی ته د واده اجازه نه وه. په سیاسي لحاظ کلیسا بې کفایته وه. وروسته په ۱۸مه پېړۍ کې کاترین لویې د کلیسا ډېرې ځمکې ونیولې او پادریانو ته یې لږ معاش ورکړ، چې د تعمید غسل او واده په څېر د خدماتو فیسونه یې ضمیمه کړل.
له روسیې بهر د روسي ارتودوکس کلیسا (ROCOR)
د روسیې کلیسا د بلشویک انقلاب د پایلو له امله ویجاړه شوې وه. یو اغېز یې له روسیې نه متحده ایالاتو، کاناډا او اروپا ته د کډوالو تګ و. د ۱۹۱۸ ز کال انقلاب د روسیې د کلیسا لویې برخې په امریکا، جاپان او مانچوریا کې ډیوسیسونه، او همدارنګه په اروپا کې کډوال له اصلي کلیسا سره له منظمو اړیکو جلا کړل.
د ۲۰۰۶ ز کال د ډسمبر په ۲۸مه په رسمي توګه اعلان وشو، چې د قانوني ګډون لایحه په پای کې د ROC او ROCOR ترمنځ لاسلیک شي. لاسلیک د ۲۰۰۷ ز کال د مې په ۱۷مه نېټه وشو، له هغه وروسته چې د مسکو له سرپرست سره د ټولنې بشپړه بیا رغونه وشوه، په مسکو کې د مسیح په ژغورونکې کلیسا کې د الهی عبادت له خوا ونمانځل شوه، چې په هغه کې د لومړي ځل لپاره د مسکو سرپرست او د ټولې روسیې دویم الیکسیس او د ROCOR لومړی روحاني مشر د دعا لپاره یوځای شول.
الفبا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
الفبا د نښو مجموعه ده چې انسانان یې د ژبې د غږونو استازیتوب لپاره کاروي. په فارسي او عربي رسم الخط کې الفبا معمولا د تورو تورو لیکلو نښو ته ویل کیږي، چې د خاموش حروفو په نوم هم یادیږي، او معمولا سر (وول) د الفبا برخه نه وي او د حرفونو په نوم یادیږي. خو د درې ګونو اوږدو حرفونو لپاره د الفبا له حروفو څخه درې کارېږي او لنډ توري له نښان پرته ښودل کېږي او یا په اړینو حالاتو کې د عربي او فارسي له حرکت سره سم ښودل کېږي. پداسې حال کې چې په لاتیني الفبا کې، ځینې توري هم د حرفونو استازیتوب کوي. د الفبا ډولونه:
هاللاند
هاللاند په سویډني Halland) د سویډن لویدیځ سمندر غاړی کې پروت ولایت دی چې د کاتګات پوله جوړوي.
افغانستان په ۲۰۱۰ ز کال کې
لاندنۍ پېښې په افغانستان کې په ۲۰۱۰ ز کال کې د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي.
مې
طالبانو د پسرلي په موسم کې د خپلو بریدونو د ډېروالي خبر ورکړ او د ایساف او افغان دولتي ځواکونو پر وړاندې یې ګڼ بریدونه تر سره  کړل؛ له هغې جملې په کابل کې د ناټو د ځواکونو تر څنګ د موټر بم چاودنه چې له امله یې د ناټو د ۶ سرتیرو په ګډون ۱۸ کسان ووژل شول. دې ته ورته په افغانستان کې د ایساف پر دو سترو اډو یعنې بګرام هوايي ډګر او کندهار کې هم بریدونه وشول.
بوستان ورځپاڼه
بوستان ورځپاڼه په ١٣٨٥ لمريز کال ړ نعمان په نامه د يوه ځوان له خوا تاسيس شوه، په کندوز، تخار، بدخشان، کابل او بلخ ولايتونو کې وېشل کېږي او ددې ترڅنګ يې ټول دفترونه، موسسې او لوړ پوړي چارواکو په مرکز او ولايتونو کې د برېښناليک له لارې تر لاسه کولاى شي. اوسمهال ٨ کارکوونکي لري او لګښتونه يې دغړيتوب حق له لارې پورې کېږي.
ګواتیمالا
ګواتیمالا (/ wɑːtəˈmɑːlə ) (واورئ): Spanish: [ˈgwateˈmala] GWAH-tə-MAH-lə واورئ ((، په رسمي ډول د ګواتیمالا جمهوریت (هسپانوي: República de Guatemala) ، په مرکزي امریکا کې یو هېواد دی چې شمال او لویدیځ ته له مسکسیکو، شمال ختیځ ته  له بیلیز او کارابین، ختیځ ته هاندوراس، سویل ختیځ ته له ال سلوادور او سویل ته له ارام سمندر سره پوله لري. دا هېواد له شاوخوا 17.2 ملیونه اټکل شوي نفوس سره ، په مرکزي امریکا کې ترټولو ډډېر نفوس لرونکی هېواد دی او په امریکا کې 11م ډېر نفوس لرونکی هېواد دی. ګواتیمالا یوه ټانکیزه ډیموکراسي ده؛ د دې هېواد پلازمېنه او لوی ښار د نیوا ګواتیمالا دی لا اسونسیون دی، چې د ګواتیمالا ښار په نوم هم پیژندل کیږي، چې په مرکزي امریکا کې ترټولو لوی ښار دی.
د مایا تمدن اصلي برخه، چې د میزوامریکا په اوږدو کې پرته ده، په تاریخي لحاظ د اوسنۍ ګواتیمالا په خاوره کې میشت ؤ. په 16مه پیړۍ کې، د دې سیمې ډېره برخه د هسپانویانو له خوا فتحه شوه او د نوې هسپانیا د د نائب السلطنه د یوې برخې په توګه یې خپل شتون اعلان کړ. ګواتیمالا په 1821ز کال کې له هسپانیې او مکسیکو څخه خپلواکي ترلاسه کړه. په 1823ز کال کې ګواتیمالا د مرکزي امریکا د فدرالي جمهوریت برخه وګرځېده، کوم چې بیا په 1841زکال کې منحل شو.
د نولسمې پیړۍ له نیمایي څخه تر وروستیو پورې، ګواتیمالا د اوږدې بې ثباتۍ او کورنۍ جګړې سره مخامخ شوه. د شلمې پیړۍ په پیل کې، دا هېواد د یو شمیر دیکتاتورانو له خوا اداره کېده چې د متحد-میوو شرکت او د متحده ایالاتو د حکومت لخوا یې ملاتړ کیده. په 1944ز کې، مستبد مشر جورج یوبیکو د ډیموکراسۍ پلوه پوځي کودتا له لارې راوپرځول شو، چې په دې سره د لسیزو-اوږد انقلاب پیل شو کوم چې د پراخو ټولنیزو او اقتصادي اصلاحاتو لامل شو. په 1954ز کې د متحده ایالاتو په ملاتړ نظامي کودتا انقلاب پای ته ورساوه او دیکتاتور رژیم یې واک ته ورساوه.
له 1960ز څخه تر 1996ز پورې، ګواتیمالا د متحده ایالاتو په ملاتړ د حکومت او کیڼ اړخو یاغیانو تر منځ خونړۍ کورنۍ جګړه تجربه کړه، په کومه کې چې د پوځ له خوا د مایا نسل توکميزه ټول-وژنه هم شاملېږي. د ملګرو ملتونو - د سولې د خبرو اترو له تړون راهیسې، ګواتیمالا اقتصادي وده تر لاسه کړه او بریالۍ ډیموکراتیکې ټاکنې پکې وشوې، اما دا هېواد تر اوسه هم د بې وزلۍ او جرمونو لوړې کچې، د مخدره توکو مافیایي کړیو، او بې ثباتۍ سره مبارزې ته دوام ورکوي. د 2014 ز  له مخې، ګواتیمالا د بشري پرمختیا د شاخص له مخې د 33 لاتینې امریکا او کارابین هېوادونو څخه 31م ځای درلود.
په ګواتیمالا کې له بیولوژیکي پلوه د پام وړ او ځانګړو ایکوسېستمونو کثرت، ډېری ځایي ډولونه شاملوي او د ژویو تنوع د اوسېدو اصلي ځای په توګه د میسوامریکا په ټاکل کیدو کې مرسته کوي.
رېښه
د "ګواتیمالا" نوم د Nahuatl له کلیمې Cuauhtēmallān (nahwiki)  یا "د ډېرو ونو ځای"، څخه اخیستل شوی، د "ډډېرو ونو د ځای" لپاره مایایي  کلیمې K'iche'  څخه یا ښايي په ځانګړې توګه، د Cuate/Cuatli ونې Eysenhardtia لپاره مشتق شوی دی. دا هغه نوم ؤ چې د تالکسلټیکان جنګیالیو چې د هسپانوي فتحې پرمهال د پیډرو دي الوارډو سره ملتیا کوله، دې سیمې ته ورکړ.
د کُلمب څخه مخکې
په ګواتیمالا کې د انسان د استوګنې لومړنۍ نښې تر 12,000ق.م پورې تاریخ لري. د لرغون پېژندنې شواهد، لکه د هېواد په بېلابېلو برخو کې موندل شوي د تډېرو څوکو لرونکي اوبسیډین یا ولکانیکي لاوا، د 18,000ق.م په شاوخوا کې د انسانو د شتون وړاندیز کوي. د لرغون پېژندنې داسې شواهد شته دي چې د دې ثبوت کوي چې د ګواتیمالا لومړني استوګن د ښکار راټولونکي وو. د پیټین او د آرام سمندر ساحل څخه د ګردې(Pollen) نمونې ښیي چې د جوارو کښت ته په 3500ق.م کې د خلکو له خوا وده ورکړل شوې وه. داسې ځایونه چې تر 6500 ق.م پورې قدامت لري د لوړو غرونو په Quiché سیمه کې او د مرکزي آرام سمندر په ساحل کې Sipacate او Escuintla  سیمو کې موندل شوي.
لرغونپوهان د میسوامریکا د کولمب څخه مخکې تاریخ په پری-کلاسیک(له کلاسیک څخه پخوا) دوره (د 3000 ق.م څخه تر 250 ز)، کلاسیک دوره (250 څخه تر 900 ز)، او پوسټ کلاسیک(له کلاسیک وروسته) دوره (900 څخه تر 1500 ز) وېشي. تر دې وروستیو پورې، له کلاسیک مخکې دوره د څیړونکو لخوا د یوې ابتدايي دورې په توګه ګڼل کیده، په کومه کې چې خلک په عمومي ډول د کروندګرو په کوچنیو کلیو کې په کوټیو کې ژوند کاوه، البته په دې دوره کې د ګوتو په شمډېر دایمي ودانیو شتون هم ثابت دی. دا نظریه د شلمې پیړۍ له وروستیو راهیسې له دې دورې څخه د یادگار پاتې معمارۍ د کشفونو په سبب ننګول شوې، دا کشفونه، په لا بلانکا، سان مارکوس کې یو محراب، له 1000 ق.م څخه، په میرافلورس او نارانجو کې تر 801 ق.م پورې لرغونوالی لرونکي د مراسمو ځایونه؛ لومړني یادگار ماسکونه؛ او د میرادور بیسین ناکبی، زولنال، ال ټینتال، واکنا او ایل میرادور ښارونه شاملوي.
د 2020 ز کال د جون په درېمه ، څیړونکو د طبیعت اړوند یوه مقاله خپره کړه چې د دوی د ترټولو زوړ او لوی مایا تمدن اړوند ساحې کشف بیانوي، کوم چې په مکسیکو کې د اګواډا فینکس په نوم پیژندل کیږي. نوموړی د یادګاري معمارۍ، د خاورې او خټو له مخلوط څخه جوړ شوی یو لوړ، مستطیل ډوله څلی دی چې شاوخوا 1,400 متره اوږدوالی او نږدې 400 متره پلنوالی لري. لويديځ لوري ته د 10 مترو په اوږدوالي د خټو استنادي څلی پروت دی. د نورو ودانیو او ذخیرو پاتې شوني هم د لیډار ټیکنالوژۍ له لارې کشف شوي، اټکل کیږي چې د 1000 څخه تر 800 ق.م  پورې جوړ شوي وي، دا کشفونه په ډاګه کوي چې مایا د خپلې لومړنۍ دورې څخه راپه دېخوا لوی، یادگاري کمپلیکسونه جوړ کړي.
دې دورې نږدې تر900 ز کال پورې، کله چې د کلاسیک مایا تمدن ړنګ شو، دوام وکړ. مایا د مرکزي ټیټو سیمو زیاتره ښارونه د وچکالۍ له امله پریښودل یا دوی هلته د قحطۍ له امله ووژل شول. د دغه تمدن د ړنګېدو پر لامل تبصرې شوې دي، خو د وچکالۍ نظريې چې د د جهيلونو، لرغونو ګردو او نورو نښو نښانو په مرسته ډېر اهمیت ترلاسه کړی. داسې انګیرل کېږي چې د اوږدې وچکالۍ لړۍ یا په بله اصطلاح موسمي دښتې، د مایا تمدن له منځه وړی، کوم چې د خپل ګڼ نفوس د ژوندانه لپاره په منظم موسمي باران تکیه درلوده.
د کلاسیک څخه وروسته دورې، د سیمه ییزو سلطنتونو، لکه: په پیټین کې اتزا، کووج، یالین او کیجاچ، او په لوړو سیمو کې مام، کیچ، کاکچیکیل، چاجوما، زوتوجیل، پوکومچي، قیقچي او چاورتي خلکو له خوا استازیتوب کیږي. د دوی ښارونو د مایا کلتور د زیاتره اړخونو ساتنه کړې ده.
د مایا تمدن د نورو میسوامریکن تمدنونو سره له یو بل سره د اړیکو او تعامل د لوړې درجې او کلتور د خپرېدنې له امله زیات شمډېر ګډې ځانګړتیاوې لري چې سیمه د همدغو ځانګړتیاوو او فکتورونو پر بنسټ مشخصه شوې ده. د  لیکوالۍ، ډبرلیک(epigraphy)، او جنترۍ په څېر پرمختګونه که څه هم له مایا څخه نه دي پیل شوي؛ په هر حال، د دوی تمدن دوی ته په بشپړه توګه وده ورکړې. د مایا نفوذ د هاندوراس، بیلیز، ګواتیمالا او شمالي السلوادور څخه شمال خوا ته ان تر مرکزي مکسیکو پورې تر سترګو کېږي، چې له مایا څخه له 1,000 کیلومتره (620 میله) څخه زیاته فاصله لري. د مایا په هنر او معمارۍ کې ډېرې بهرنۍ اغېزې موندل کېږي، کوم چې فکر کېږي چې تر ډېره د مستقیم بهرنۍ سوبې(فتحې) پر ځای د سوداګرۍ او کلتوري تبادلې پایله ده.
کاتګات
کات ګات تنګی په هالنډي Kattegat) په معنی (د پشي غاړه) دی د سویډن او ډنمارک ترمنځ پروت تنګی دی چې ۲۳۰ کیلومتره اوږدوالی او د ۶۰ تر ۱۶۰ کیلومتره سور لري.
د المان هیواد آیالاتونه
د آلمان هیواد د آیالاتونو نوملړ (د المان هیواد د ولایتونو نوملړ/د المان ایداري وېش)
کندوز اونیزه
کندوز اونیزه په کندوز ولايت کې یوه دولتي اونيزه ده، کندوز اونیزه ددغه ولايت له فعالو چاپي خپرونو څخه ده، چې په ١٣٨١ لمريز کال د اطلاعاتو او کلتور رياست په چوکاټ کې رامنځته شوې او د ٢٠٠٠ ټوکو چاپشمېر په درلودلو سره په وړيا ډول وېشل کېږي او ٥ کارکوونکي لري.
زرند ولسوالي
زرند ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان زرند)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د زرند ښار دی. دا ولسوالي ۱۳۸٬۱۳۳ تنه نفوس لري. د زرند ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
نما میاشتنۍ
نما میاشتنۍ په ١٣٩٠ لمريز کال کې د کندوز ولايت مقام له خوا د مرستيال والي حمدالله دانشي په امتياز خپره شوه ، چې دالمان د انکشافي ادارې جى اى زيد موسيسې مالي ملاتړ له ځان سره لري. ياده خپرونه هره مياشت د ١٢٠٠ ټوکو په شمېر په کندوز او ځينو نورو ولايتونو کې وېشل کېږي او ٥ کارکوونکي لري.
بهاولنگر ولسوالۍ
بهاولنگر ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۰۶۱،۴۴۷ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
بهیمراو رامجي امبېدکار
بهیمراو رامجي امبېدکار (۱۴ اپریل ۱۸۹۱ ز – ۶ دسمبر ۱۹۵۶ز) یو هندی قاضي، اقتصادپوه، سیاستوال او ټولنیز سمونوال و ، چې د دالیت بودايي خوځښت يې رامنځته کړ او د نجسو وګړیو (دالیتانو) سره د ټولنیز توپیري چلند پر وړاندې یې مبارزه وکړه. هغه په بریتانوي هند کې د وایسرای په اجرائیوي شورا کې د کار وزیر، د مؤسسینو د تسوید کمېټې مشر، د خپلواک هند لومړی د قانون او عدالت وزیر او د هند د اساسي قانون اصلي معمار بلل کېږي.
امبېدکار د ډېرو آثارو لرونکی یو تکړه زده کړیال(محصل) و، چې هم يې د کلمبیا پوهنتون او هم یې د لندن د اقتصاد ښوونځي پوهنتون څخه په اقتصاد کې دوکتوراوې ترلاسه کړې دي. هغه په حقوقو، اقتصاد او سیاسي علومو کې د خپلو څېړنو له امله یو عالم ګڼل کېږي. د کاري ژوند په لومړیو کلونو کې، هغه یو اقتصاد پوه، پروفیسور او حقوقپوه(مدافع وکیل) و. وروسته هغه سیاسي فعالیتونو ته ورننوت او د هند د خپلواکۍ لپاره په کمپاین او مذاکراتو کې ښکېل و. امبېدکار ژورنالونه خپرول، د دالیتانو لپاره يې د سیاسي حقونو او ټولنیزو آزادیو د حق غوښتنه کوله او د هند د دولت په رامنځته کولو کې یې د پام وړ منډه ترړه کړې ده. په ۱۹۵۶ز کال کې، هغه بودايي دین ته واوښت چې په پایله کې يې ډېر دالیتان هم د دې مذهب پیروان شول.
په ۱۹۹۰ز کال کې، د امبېدکار له مړینې څو لسیزې وروسته، هغه ته د هند تر ټولو لوړ ملکي مډال، بهارات راتنا ورکړل شو. د امبېدکار په میراث کې ګڼ یادڅلي او په ولسي کلتور کې یادونه شامل دي.
ماشومتوب او ځواني
امبېدکار د ۱۸۹۱ز کال د اپریل میاشتې په ۱۴مه نېټه، د د منځنیو آیالتونو (اوسني مادهیا پردېش) د مهو په ښار او پوځي چوڼۍ کې (چې اوسنی رسمي نوم يې ډاکټر امبېدکار ناګار دی) نړۍ ته سترګې پرانیستې. هغه د پوځي افسر او صوبه دار رامجي مالوجي ساکپال او بهیمابای ساکپال، چې د لخمن موربادکار لوره وه، څوارلسم او وروستی بچی و. د هغه کورنۍ د مرهټه قبیلې څخه وه او د ننني ماهاراشترا آیالت د راتنګیري ولسوالي په امبداوي (مانداګاد تالوکا) ښارګوټي پورې تړاو لري. امبېدکار په یوه ماهار (دالیت) طبقه کې وزېږېد، چې له دوی سره د نجسو وګړو په توګه چلند کېده او له ټولنیز او اقتصادي تبعیض سره مخامخ وو. د امبېدکار پلرونو او نیکونو له پخوا راهیسې د ختیځ هند بریتانوي کمپنۍ سره کار کاوه او پلار يې د بریتانوي هند پوځ په مهو چوڼۍ کې خدمت کړی دی. که څه هم دوی به ښوونځي ته تلل، خو د امبېدکار او نورو نجسو وګړو ماشومان به جلا ساتل کېدل او ښوونکو به يې ډېره لږه پاملرنه او یا مرسته ورسره کوله. دوی ته اجازه نه وه چې د ټولګي دننه کښېني. دوی به چې کله اوبو څښلو ته اړتیا درلوده، د لوړپوړ طبقې یو چا به دوی ته له پورته ځایه اوبه راپرېښودې، ځکه دوی ته اجازه نه وه چې پر اوبو یا د اوبو پر لوښو يې لاس ولګېږي. د ځوان امبېدکار لپاره به دا کار د ښوونځي کارګر ترسره کاوه او کله به چې کارګر نه و، نو امبېدککار به همداسې تږی پاتې شو، هغه وروسته په خپلو لیکنو کې دې حالت ته "چې کارګر نه وي، اوبه هم نشته" خطاب وکړ. هغه به د ګونۍ په یوه کڅوړه کېناست او بېرته به یې کور ته ورسره وړله.
رامجي سېکپال په ۱۸۹۴ز کال کې تقاعد شو او دوه کاله وروسته یې کورنۍ ساتارا ته کډه شوه. د هغوی له کډه کېدو لږ وروسته، د امبېدکار مور مړه شوه. ترور(عمه ) يې د ماشومانو پالنه کوله او دوی په سخت حالت کې ژوند کاوه. د امبېدکار درې زامن – بالارام، اناندراو او بهیمارو – او دوه لوڼې – مانجولا او تولاسا – ژوندۍ پاتې شوې. د وروڼو او خویندو تر منځ یواځې امبېدکار په ازموینو کې بریالی شو او لېسه یې ولوسته. د هغه اصلي تخلص سکېپال و، خو پلار يې دی د امبېداوېکار په نامه ثبت کړ، په دې معنا چې هغه د راتناګیري په ولسوالۍ کې له خپل اصلي کلي 'امبېداو' څخه راغلی دی. د هغه دیوروکهي برهمن ښوونکی، کریشناجي کېشاو امبېدکار، د ښوونځي په اسنادو کې د بهیمراو تخلص له 'امبېداوېکار' څخه خپل وروستي نوم 'امبېدکار' ته واړاوه.
د لېسې دورې زده کړه
په ۱۸۹۷ز کال کې د امبېدکار کورنۍ بمبیي ته کډه شوه او امبېدکار هلته لومړی نجس وګړی و چې د الفنسټن په لېسه کې داخله ورکړل شوه. په ۱۹۰۶ز کال کې، چې کله دی یواځې د ۱۵ کلونو و، د رامابای په نامه يې له یوې نهه کلنې نجلۍ سره واده وکړ. د هغه مهال له دودونو سره سم، د واده دا جوړه د مور او پلار په وسیله تنظیم شوې وه.
د بمبيي په پوهنتون کې زده کړه
په ۱۹۰۷ ز کال کې، هغه د کانکور په ازموینه کې بریالی شو او د بمبيي پوهنتون سره نښتي الفنسټون کالج کې شامل شو. امبېدکار وايي چې:هغه د ماهار طبقې لومړنی کس و چې هلته يې زده کړه پیل کړه. کله چې هغه د انګلیسي ژبې د څلورم معیار په ازموینو کې بریالی شو، نو د سیمې خلکو يې غوښتل، جشن ورته ونیسي، ځکه د دوی په اند، هغه ډېر ستر سړی شوی و، خو امبېدکار وايي چې: دا د جشن نیولو وړ ځکه نه وه، چې د نورو ټولنو په خلکو کې دا ډول تعلیم یوه عادي خبره وه. امبېدکار ته ښه خوندور ولسي جشن ونیول شو او هلته بیا لیکوال او د کورنۍ ملګري دادا کېلوسکار هغه ته د بودا ژوندلیک کتاب ډالۍ کړ.
په ۱۹۱۲ز کال کې، هغه  له بمبيي پوهنتون څخه په اقتصاد او سیاسي علومو کې لېسانس ترلاسه کړ او د بارودا آیالت په حکومت کې يې د دندې ترلاسه کولو لپاره چمتو و. د هغې ښځې يې ځوانه کورنۍ له بوتلله او هغه مهال يې په کار پیل وکړ چې کله امبېدکار په چټکۍ سره په بمبيي کې د خپل ناروغ پلار لیدو ته ورستون شو، خو پلار يې د ۱۹۱۳زکال د فبرورۍ په دویمه نېټه وفات شو.
د کلمبیا په پوهنتون کې زده کړه
په ۱۹۱۳زکال کې، امبېدکار د ۲۲ کلونو په عمر امریکا ته لاړ. هغه ته بارودا آیالت د درېیو کلونو لپاره په میاشت کې د یوولس نیمو پونډو (£11.50) په ارزښت یو بورس ورکړ، چې د درېیم ساواجیراو ګیکواد (د بارودا ګیکواد) له خوا د نیویارک ښار د کلمبیا په پوهنتون کې د ماسټرۍ زده کړو موکې(فرصت) د برابرولو لپاره رامنځ ته شوی و. هغه ته په لوېنګسټون هال کې د ناوال بهاتینا په نامه له یوه زردتشي سره ګډ اطاق ورکړل شو. ناوال يې بیا تر پایه انډیوال پاتې شو. هغه د ۱۹۱۵ز کال په جون میاشت کې د ماسټرۍ درجې په ازموینه کې بریالی شو او په اقتصاد او د ټولنپوهنې، تاریخ، فلسفې او وګړپېژندنې په نورو مضمونو کې زده کړې وکړې. د هغه د ماسټرۍ د تېزس سرلیک و: (د هند لرغونې سوداګري). امبېدکار د جان ډېوي او د ډموکراسی(ولسواکي) په تړاو د هغه له آثارو اغېزمن شو.
په ۱۹۱۶ ز کال کې، هغه خپل دویم تېزس( د هند ملي امتیاز – یوه تاریخي او تحلیلي څېړنه)، د یوې بلې ماسټرۍ لپاره بشپړ کړ. د مۍ میاشتې په نهمه نېټه، هغه د وګړپېژندونکي الکساندر ګولډن وایزر له خوا په جوړ شوي سیمینار کې خپله علمي مقاله وړاندې کړه: (په هند کې طبقې: جوړښت، پیدایښت او پراختیا).
د لندن د اقتصاد ښوونځي په پوهنتون کې زده کړه
امبېدکار (په منځنۍ کرښه کې، له ښي اړخه لومړی) د لندن د اقتصاد ښوونځي په پوهنتون کې له خپلو استادانو او ملګرو سره (۱۷-۱۹۱۶ز)
سترګو مسلمان ډاکټران
د سترګو مسلمان داکټرانو څخه نړۍ منندويه ده.
ځکه اروپايانو اعتراف کړى چى مسلمانانو ۶۰۰ کاله مخکې له مونږ څخه د سترګو جراحى کى ډاکټران لرل او له مونږ څخه ﺯيات پوهيدل.
د سترګو مسلمان ډاکټران لکه ابوالحسن احمد بن محمد طبری ۴ پيړي کې ډاکټر  کتاب يى (المعالجات البقراطيه) ده،
په ۵ پيړي ډاکټر علی بن عيسی کتاب يى (تذکرة الکحالين) او عمار موصلى کتاب يى (المنتخب فی علم العین) ده.
(مډرن علم او مډرن طب بنسټ مسلمانانو په نړۍ او اروپا کې را منځ ته کړ)
درې- درى
چشم داکتران مسلمان
دنيا مديون چشم داکتران مسلمان هستن اروپايى ها اعتراف کرده اند  که جراحى، چشم ششصد سال پيش  آن که در اروپا عملى شود. توسط مسلمان ها انجام گرفته است،
داکتران مشهور چشم
داکتران مشهور  چشم مسلمان ابوالحسن احمد بن محمد طبری داکتر از داکتران قرن چهارم و صاحب کتاب (المعالجات البقراطيه)، علی بن عيسی از داکتران  قرن پنجم و صاحب کتاب (تذکرة الکحالين) و عمار موصلی (المنتخب فی علم العین) هستن
سازمان (ACS) آمریکا که بزرگترین ساﺯمان علمی جهان است از عظمت علم مسلمان ها در دوران طلایی اسلام می گوید: شما باید دانشمندان مسلمان را در دوران طلایی اسلام بشناسید، رئیس انجمن شیمی امریکا تصریح کرده که دربین قرن هشتم و سیزدهم ، پزشکان و دانشمندان مسلمان پیشرفت هایی را بوجود آوردند که بنای ظهور علم مدرن و پزشکی مدرن در اروپا  شد.
(علم مدرن و پزشکی مدرن کاملا بوسیله ی مسلمانان در جهان و اروپا بنانهاده شده است)
عبدالواجد نیازی
اليگودرز ولسوالي
اليگودرز ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان الیگودرز)  د ايران د لرستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د اليگودرز ښار دی. دا ولسوالي ۱۳۷٬۵۳۴ تنه نفوس لري او مساحت یې ۵۸۷۰ کیلومتره مربع دی. د اليگودرز ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۶ کېښودل شو.
جېمز مک کیون سمېټ
جېمز مک کیون سمېټ (د ۱۸۱۳ کال د اپریل ۱۸ – د ۱۸۶۵ کال د نومبر ۱۷) یو امریکایی طبیب، درمل جوړوونکی، د غلامۍ مخالف او لیکوال ؤ چې په منهاټن کې یې نړۍ ته سترکې پرانیستې. لومړنی افریقایي الاصله امریکایی ؤ چې د سکاټلنډ د ګالسکو پوهنتون څخه یې د طب سند ترلاسه کړ. متحده ایالاتو ته یې له راستنېدو وروسته، لومړی افریقایي الاصله امریکایی شو چې په هېواد کې یې درملتون پرمخ وړه.
د غلامۍ مخالف په توګه د خپلې مشرۍ له کبله زیات مشهور ؤ: هغه د فریډریک ډاګلاس سره چې د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې غړی ؤ، په ۱۸۵۳ کال کې د رنګین پوستو خلکو ملي شورا  په پیل کولو کې مرسته وکړه، چې یاده شورا د تور پوستو لپاره لومړی دایمي ملي سازمان ؤ. ډګلاس سمېټ " په خپل ​​ژوند باندې تر ټولو مهمه اغېزه" وبله.
سمېټ د دیارلس کمېټې یو غړی ؤ، دې کمېټې په ۱۸۵۰ کال کې په منهاټن کې د ځمکې لاندې ریل پټلۍ له لارې د مهاجر غلامانو سره د مرستې په وسیله د فراري غلام قانون سره چې نوی تصویب شوی ؤ، مقاومت تنظیم کړ. د ملګرو او همکارانو په منځ کې یې د غلامۍ مخالف نور مخکښ فعالین وو. سمېټ د ۱۸۴۰ کال له لسیزې څخه د نسل او د غلامۍ سره د مخالفت په اړه خبرې کړې او د تور پوستو د وړتیاوو په اړه یې د نژادپاله نظرونو د ردولو لپاره ګڼ شمېر مقالې لیکلي.
سمېټ او مېرمن یې دواړه د مختلط افریقايي او اروپایي نسل څخه وو. کله چې سمېټ د ​​اقتصاد له پلوه بډا شو، په داسې سیمه کې یې کور جوړ کړ چې هلته زیاتره سپین پوستي اوسېدل؛ هغه او کورنۍ یې د خپلو ګاونډیانو سره د ۱۸۶۰ کال په سرشمېرنه کې د سپین پوستو په توګه طبقه بندي شول. (د ۱۸۵۰ کال په سرشمېرنه کې د دوه رګه یا ملاټو (mulatto) په توګه طبقه بندي شول، پداسې حال کې چې په عموماً افریقایۍ-امریکایۍ سیمه کې یې ژوند کاوه.)
سمېټ په نیویارک کې په رنګین دارالایتام کې نږدې ۲۰ کاله د طبیب په توګه خدمت وکړ. وروسته دا ځای د ۱۸۶۳ کال په جولای کې په منهاټن کې د مسودې ضد اړودوړ کې د یوې پارېدلې ډلې له خوا وسوځول شو، چې نږدې ۱۰۰ تنه تور پوستي په کې ووژل شول، سمېټ خپله کورنۍ او طبابت د دوی د خوندیتوب لپاره بروکلین ولېږدول. په ورته وخت کې ډېرو نورو تور پوستو د بروکلین په مقصد منهاټن پریېښود. والدینو د خپلو ماشومانو پر تعلیم ټینګار کاوه. د هغه کونډه او ماشومان د ۱۸۷۰ کال په سرشمېرنه کې د سپین پوستو په توګه طبقه بندي شول.
لومړنی ژوند او تعلیم
سمېټ ​​په ۱۸۱۳ کال کې په منهاټن کې په غلامۍ کې زیږېدلی او د ۱۸۲۷ کال د جولای په ۴ د ۱۴ کلنو په عمر د نیویارک د آزادۍ قانون له خوا آزاد شو. دا وروستۍ نېټه وه چې نیویارک په رسمي ډول خپل پاتې غلامان آزاد کړل. مور یې یوه غلامه ښځه وه او نوم یې لاوینیا ؤ، چې وروسته یې په ژوند کې آزادي ترلاسه کړه؛ سمېټ په ۱۸۵۵ کال کې نوموړې " په خپل ځان آزاده ښځه" یاده کړه. هغه په ​​سویلي کارولینا کې په غلامۍ کې زیږېدلی ده او نیویارک ته د غلامې په توګه راوړل شوې وه. پلار یې سمویل سمېټ، یو سپین پوستی سوداګر او مور بادار یې ؤ، هغه یې له جنوبي کارولینا څخه نیویارک ته له ځان سره راوړې وه.
هغه یوازې له خپلې مور سره لوی شو. کله چې جېمز سمېټ بالغ شو، د خپلې مور د کورنۍ له طریق یې نورو سپین پوستو نیکونو ته اشاره وکړه، ویې ویل چې په ​​​​سویل کې خپلوان لري، چې ځینې یې غلام ساتونکي او د نورو غلامان وو.
سمېټ د خپلو زده کړو په اوږدو کې د پادري پیټر ویلیامز جونیر تر ښوونې لاندې ؤ، پیټر د آزادې افریقایي ښوونځۍ څخه فارغ ؤ، چې په ۱۸۲۶ کال کې د اپیسکوپل کلیسا کې د دوهم افریقایي - امریکایي پادری په توګه ټاکل شوی ؤ. د فراغت څخه وروسته یې په نیویارک ایالت کې د کولمبیا پوهنتون او جینوا طبي کالج ته غوښتنه ولېږه، خو داخله یې د توکمیز تبعیض له امله رد شوه. ویلیامز سمېټ وهڅاوه چې په سکاټلنډ کې ګالسکو پوهنتون کې زده کړې وکړي. ویلیامز او د (AFS) غلامۍ ضد واقفینو بهر ته د سمېټ د سفر او د هغه د تعلیم لپاره پیسې برابرې کړې. سمېټ ځان ​​سره د خپل سمندري سفر د خاطراتو یوه کتابچه لره، چې د هغه د ماموریت احساس یې څرګند کاوه. لیورپول ته د رسېدو او د اوبو په غاړه د قدم وهلو وروسته، هغه فکر وکړ، "زه آزاد یم!"
هغه د غلامۍ ضد اړیکو له لارې د لندن آژانس د غلامۍ ضد ټولنې غړو د هرکلي سره مخ شو. د تاریخ لیکونکي توماس ام. مورګن په وینا، سمېټ په سکاټلنډ او انګلستان کې د نسبي توکمیز زغم څخه برخمن ؤ، چې په  ۱۷۷۰ کال په لسیزه کې یې له قضایي بلوه غلامي له منځه یوړه. (نیویارک په ۱۸۲۷ کال کې ټوله غلامي له منځه یوړه.) هغه په ګالسکو پوهنتون کې زده کړې وکړې. په ​​۱۸۳۵ کال کې یې د لیسانس سند، په ۱۸۳۶ کال کې یې د ماسټرۍ سند او په ۱۸۳۷ کال کې یې د طب سند ترلاسه کړ. ده په پاریس کې یې د کارزده کړې دوره بشپړه کړه.
سمېټ ​​پوهېدو چې د راستنېدو وروسته به د تبعیض سره مخ شي. کله چې هغه د خپلو زده کړو له بشپړېدو وروسته هڅه وکړه چې بېرته متحده ایالاتو ته سفر وکړي، د کښتۍ مشر د سمېټ د توکم له امله له سفر څخه انکار وکړ. کله چې سمېټ ماناهاټان ته راستون شو، د خپلو پخوانیو ټولګیوالو او ښوونکو د اتل په څېر هرکلي سره مخ شو، دوی د امریکا په خاوره کې د مدني حقونو د مبارزې لپاره د هغه هوډ وستایه.
هلسینګلاند
هلسینګ لاند په سویډني Hälsingland) د سویډن هیواد له مرکزي ولایتونو څخه دی. هلسینلاند له بوتنیا خلیج مدلپاد او هریدالن ولایتونو سره پوله لري.
ګانشا په ګردیز کې
د ګردیز ګانشا د هندو خدای، ګانشا هغه مجمسه ده چې په افغانستان کې کابل ته نږدې په ګردیز کې کشف شوې ده. دغه اثر د «هندي-افغان د مکتب د نمونه اي محصول په توګه» ګڼل کېږي.
دینوي شتمني
ډي. سي. سرکر د همدې مجسمې قدامت شپږمې تر اومې میلادې پېړۍ پورې بولي. په دقیقه توګه او د ډبرلیک پېژندنې له مخې، هغه ډبرلیکونه چې د همدې مجسمې په اړه لیکل شوي دي، د همدې مجمسې قدامت تر اومې پېړۍ پورې رسوي. ځینې لیکوالان دغه مجسمه د کوشان او ګبتا د هنرونو تر منځ په پنځمې یا د څلورمې میلادي پېړۍ پای ته منسوبوي. د ګانشا مجسمه چې د ګردیز ښار په زړه کې کشف شوې ده، نن ورځ د اومې او اتمې میلادي پېړۍ د ترک شاهانو دورې ته اړوند ګڼل کېږي او د هندو شاهي دورې (له نهمې تر لسمې پېړۍ پورې) چې یې کوم وړاندیز شوی، اړوند نه ګڼل کېږي. د همدې نېټې ټاکنه په اصل کې د کاري سبک د تحلیلونو له مخې شوی او د ګانشا دغه مجسمه د مجسمې جوړولو او د کار د ډول له مخې د فندقستان د بودايي خانقا له کارونو سره ډېر زیات ورته والی لري چې قدامت یې هم همدې دورې ته ور ګرځي.
وروسته له هغه چې په ګردیز کې د ګانشا مجسمه کشف شوه، نو د کابل ښار د سینما پامیر څنګ ته د پیر راتان نات په نوم د هندوانو معبد ته ولېږل شوه.
ډبرلیک
دغه ډبر لیک د مجسمې په پښه کې حکاکي شوې وه. دغه ډبرلیک د سیداماتریکا په ژبه چې د براهمي ژبې یوه برخه ده، لیکل شوې. دغه لویه او ښایسته ماها وینایاکا د مشهور پاچا ساهي یا سري خینګالا له خوا، کوم چې په اتم کال (د هغه د پاچاهي) کې پاراما-بهاتراکا-ماهاراجادهیراجا  او ماها-جیستا-ماسا، سوکلا-پاکسا، ترایوداسي، ویساکا ناکاترا و سمها لانګا وه، وقف کړه.
—  – د ګانشا د مجمسې ډبرلیک. د همدې خینګلا هویت معلوم نه دی. یو له همدې مشهورو خینګلاوو څخه د الخون له سلسلې څخه ده او یوه هغه سیکه چې د هغه د واکمنۍ په مهال ضرب شوې ده هغه د «خینګلا د دیوه شاهي» (( («خدای-پاچا خینګیلا») نښه لري، خو هغه ډېرې لرې دورې یعنې پېنځمې میلادي پېړۍ ته نسبت ورکول کېږي. خینګلا نارندرادیتیا هم له ورته قومیت څخه ده خو د دې خینګلا قدامت اومې میلادې پېړۍ ته رسیږي.
د اماري احتمال په پام کې نیولو سره، که چېرته د ګانشا قدامت د اتمې پېړۍ نیمايي ونیسو، په ډبرلیک کې درج شوی سري ساهي خیمګاله به په زیات احتمال سره د کابل له ترک شاهي حاکم سره چې په عربي سرچینو کې ترې د خنخیل یا خنجیل نوم اخیستل شوی ورته کس دی، هغه کس چې د یعقوبي روایت له مخې په ۷۷۵ تر ۷۷۸ کې المهدي ته تسلیم شو. له همدې کبله، خنخیل چې په عربي سرچینو کې یې یادوونه شوې، ښايي له ترک-شاهي بو فوزان (勃匐準) سره چې په چینايي سرچینو کې یې یادوونه شوې ده هغه کس وي او په چینايي سرچینو کې راغلي دي چې هغه د فرومو کسارو زوی و او په دقیقه توګه په ۷۴۵ ز کال کې د پاچايي پر تخت کېناست.
په افغانستان کې د ۲۰۱۹ زکال ولسمشریزې ټاکنې
په افغانستان کې د ۲۰۱۹ زکال ولسمشریزې ټاکنې د ۲۰۱۹ زکال د سپټمبر په ۲۸مه نېټه ترسره شوې. د لومړنیو پایلوله مخې برحاله ولسمشر محمد اشرف غني د ټولو رایو د ۵۰.۶۴٪ برخې یا د ۹۲۳۵۹۲ رایو په خپلولو بریالی اعلان شو، خو د هغه سیال عبدالله عبدالله په دغو پایلو اعتراض وکړ. د جنجالي رایو له امله د وروستیو پایلو په اعلان کې له ځنډ وروسته بالاخره ولسمشر محمد اشرف غني د ۲۰۲۰ زکال د فبروري په ۱۸مه بیاځلي د افغانستان ولسمشر اعلان شو. عبدالله عبدالله دغه پایلې رد کړې او هوډ یې وکړ چې موازي دولت رامنځته او د لوړې جلا مراسم ترسره کړي. ورته مهال ولسمشر غني هم د خپلې دویمې کارې دورې لوړه په رسمي بڼه د ۲۰۲۰ زکال د مارچ په ۹مه نېټه ترسره کړه. له دغې موضوع څخه رامنځته شوي کړکېچ د ۲۰۲۰ زکال د مۍ تر ۱۶مې نېټې دوام وکړ هغه مهال چې ولسمشر اشرف غني او عبدالله د واک د وېش هوکړه لاسلیک کړه؛ د دغې هوکړې له مخې ډاکټر اشرف غني ولسمشر او عبدالله هم د طالب وسله والو سره د خبرو اترو په موخه د ملي مصالحې د عالي شورا مشر وټاکل شو. په دغه ټاکنو کې د ګډون کوونکو شمېر د رایو د ورکړې په شرایطو باندې د برابرو کسانو له ۲۰٪ څخه کم و.
مخینه
ټاکنې په پیل کې د اپرېل په ۲۰مه تنظیم شوې وې، خو د ټاکنو خپلواک کمیسیون د ۲۰۱۸ زکال د ډسمبر په ۱۶مه اعلان وکړ چې د ۲۰۱۸ زکال په پارلماني ټاکنو کې د رامنځته شوو ستونزو د بیاځلي تکرار څخه د مخنیوي په موخه به ولسمشریزې ټاکنې د جولای تر ۲۰مې نېټې وځنډوي او دغه اضافي مهال به د رایو ورکوونکو د نوملړ د لا کره توب او همدارنګه د نوي بایومتریکي سیسټم سره د ټاکنیزو کمیسیونونو د کارکوونکو د بلدتیا په برخه کې ولګوي. د ۲۰۱۹ زکال په مارچ میاشت کې د ټاکنو خپلواک کمیسیون بیاځلي ټاکنې وځنډولې او داځل یې اعلان وکړ چې له ټاکل شوې مودې دوه میاشتې وروسته یعنې د سپټمبر په ۲۸مه به ټاکنې ترسره کړي. د کمیسیون یو ویاند دغه ځنډ په ټاکنیزو قوانینو کې د بدلونونو او له هغو څخه د رامنځته شوو مدیریتي او تخنیکي ستونزو له امله وباله – په دې سره ولسمشریزې ټاکنې بېرته د ولایتي شوراګانو له ټاکنو او همدارنګه د غزني ولایت د ځنډېدلو پارلماني ټاکنو سره هم مهاله ترسره شوې.
ټاکنیز سیسټم
د افغانستان ولسمشریزې ټاکنې د دوه پړاو لرونکي سیسټم څخه په ګټنې ترسره کېږي. که چېرې یو نوماند هم د ټاکنو په لومړي پړاو کې له پنځوس سلنه زیاتې رایې ترلاسه نه کړي، دویم پړاو ټاکنې د دوه مخکښو نوماندانو ترمنځ ترسره کېږي.