cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د عربو کلتور
عربي نړۍ ځینې وختونه له بېلابېلو کلتورونو، لهجو او دودونو سره په تړاو درلودلو سره په جلا سیمو باندې وېشل کېږي چې لاندینۍ پکې شاملې دي:
ادبیات
عربي ادبیات په عربي ژبه باندې د خبرې کوونکو له خوا د نثر او شعر دواړو په بڼه د تولید شوو لیکنو څخه عبارت دي. عربي لغت چې د ادبیاتو لپاره کارول کېږي ادب دی د کوم معنا چې "د خوړو لپاره د یو چا رابلل" دي او د مؤدب توب، کلتور او بډای توب مفهوم ورکوي. عربي ادبیاتو په ۶مه زېږدیزه پېړۍ کې ظهور وکړ، چې له هغه مخکې یواځې د لیکلې ژبې ځینې برخې راښکاره شوې وې. له اوومې زېږدیزې پېړۍ څخه راهیسې قرآن کریم په عربي کلتور او ادبیاتو تر ټولو لویې او اوږدمهاله اغېزې پرېښودې. تماضر بنت عمرو بن الحارث بن الشريد السُلمية یا په ساده توګه الخنساء  د محمد صلی الله علیه وسلم یوه ښځینه هم عصره، مشهوره عربي شاعره وه.
معلقات
معلقات (په عربي کې: المعلقات، [al-muʕallaqaːt]) هغه نوم دی چې د اووو عربي شعرونو یا قصیدو یوې داسې سلسلې ته ورکړل شوی دی کومه چې له اسلام څخه مخکې منشاء لري. په یاده مجموعه کې هر شعر یو بېل مولف لري او د هغوی له تر ټولو غوره اثارو څخه شمېرل کېږي. د معلقاتو معنا ځړول شوې قصیدې یا ځړېدلي شعرونه دي او په مکه کې د کعبې په دېوال باندې د راځوړندو شعرونو څخه عبارت دي.
نوموړي اووه واړه مولفین چې د ۱۰۰ کلونو په شاوخوا محدوده کې یې سره ژوند کاوه، امر القیس، طرفة، ظهیر، لبید، عنطرة بن شداد، عمر بن کلثوم، او حارث بن هزیله دي. ټول معلقات د خپلو اړوندو مولفینو د ژوند په اړه او د هغوی د قبیلوي سیاست په اړه کیسې شاملوي. دا ځکه چې له اسلام څخه په مخکې دوره کې شاعري د یوې قبیلې د ټولواک د ځواک، شتمنۍ او د هغې قبیلې د وګړو د تبلیغولو لپاره کارول کېده.
د یو زر او یوې شپې کیسې (چې په عربي: أَلْف لَيْلَة وَلَيْلَة او په فارسي کې: هزار و یک شب بلل کېږي) د منځنیو پېړیو د فلکلوري کیسو یوه مجموعه ده کومه چې د شهرزاد، هغې ساسانۍ ملکې کیسه بیانوي چې باید خپل بد غوښتونکي مېړه، ټولواک شهریار ته یوه لړۍ کیسې وکړي تر څو د هغې اعدام وځنډوي. دغه کیسې د یو زر او یوې شپې په یوه محدوده کې روایت شوې دي، او نوموړې ملکه هره شپه خپله کیسه په یو معلق ډول پای ته رسوي تر څو په دې سره ټولواک مجبور کړي چې نوموړې د یوې بلې ورځې لپاره هم ژوندۍ وساتي. جلا جلا کیسې یې د څو پېړیو په اوږدو کې، له بېلابېلو سیمو څخه د زیات شمېر وګړو له لوري جوړې شوې دي.
په اتمه پېړۍ کې د عباسي خلیفه هارون الرشید د دورې په بهیر کې، بغداد یو مهم نړیوال ښار شو. له فارس، چین، هند، افریقا، او اروپا له ټولو څخه سوداګر په بغداد کې موندل کېدل. د دغې دورې په بهیر کې، زیات شمېر هغه کیسې چې اصلاً ولسي/فلکلوري کیسې وې، د زیاتو کلونو لپاره په شفاهي ډول راټولې شوې دي او وروسته په یو ځانګړي کتاب کې ځای پر ځای شوې دي. په ځانګړي کتاب کې د نوموړو کیسو د تنظیموونکي او په نهمې پېړۍ کې عربي ته د هغو د ژباړونکي په اړه مشهوره خبره دا ده چې نوموړی کیسه ویونکی ابو عبد الله محمد القشقر دی. د شهرزاد د کیسې چوکاټ داسې ښکاري چې په ۱۴مه زېږدیزه پېړۍ کې ور اضافه کړای شوی دی.
موسیقي
عربي موسیقي د عربو وګړو، په ځانګړې توګه د هغو خلکو موسیقي ده چې د عربي ټاپووزمې چاپېره پراته دي. د عربو د موسیقۍ دنیا د اوږدې مودې لپاره د قاهرې تر تسلط لاندې ده، چې نوموړی ښار یو کلتوري مرکز دی، که څه هم د موسیقۍ نوښتونه او سیمه ییز سبکونه له تونس څخه نیولې تر سعودي عربستان پورې غځېږي. په نږدې کلونو کې بېروت هم د عربي موسیقۍ یو لوی مرکز ګرځېدلی دی. کلاسیکه عربي موسیقي، د نفوس تر منځ، په ځانګړې توګه په ټوله عربي نړۍ کې له یو څو ګوتو په شمار سوپر ستورو سره په بې ساري ډول مشهوره ده. د مشهورې موسیقۍ سیمه ییز سبکونه عراقي المقام، الجزایري رأی، کویتي صوت او مصري الګیل شاملوي.
هغه ګډ سبک چې پراختیا ورکړل شوې ده 'اسلامي' یا 'عربي' سبک بلل کېږي، که څه هم نوموړی سبک په حقیقت کې له مذهبي، اخلاقي، جغرافیایي، او ژبنیو پولو څخه اوړي او په اړه یې وړاندیز شوی دی چې د نږدې ختیځ (له مراکش څخه تر هنده پورې) د سبک په نامه ونومول شي (د وان دېر مېرو پېتر د ۱۹۸۹ز کال د اثر په ۹مه پاڼه کې).
د حبیب حسن توما اثر (۱۹۹۶ ز کال، له ۱۹مې-۲۰مې پاڼې) پنځه اجزاوې فهرست کوي کومې چې د عربو موسیقي طبقه بندي کوي:
د عربو زیاتره موسیقي د هارموني ( سُر) پر ځای په نغمو (rhythm) او اهنګونو (melody) باندې له ټینګار سره طبقه بندي شوې ده. له همدې کبله زیاتره عربي موسیقي په خپل ماهیت کې هوموفونیک (د متجانسو غږونو درلودونکې ده). د عربو د موسیقۍ ځینې ژانرونه بیا څو آوازه (polyphonic) دي ـــ لکه څنګه چې د کانون په نامه آله د د دووه- اندازونو د اکورد د نظریې پر بنسټ ولاړه ده ــــ اما اصلاً، عربي موسیقي مېلودیکه (اهنګ داره) ده.
چاپېريالي انسان پېژندنه
ایکولوژیکي انتروپولوژي يا چاپېريالي انسان پېژندنه د انسان پېژندنې يوه فرعي څانګه ده او د "چاپېریال سره د کلتوري تطبیق مطالعه" په توګه تعریف شوې. فرعي ساحه د "انسانانو او د دوی د بایو فزیک چاپیریال د منځګړیتوب اړیکو مطالعې" په توګه هم تعریف شوې. څیړنه پدې تمرکز کوي چې "څنګه کلتوري عقیدې او کړنې د انسان نفوس سره د دوی چاپیریال سره تطابق کې مرسته کوي او څنګه خلک خپل کلتوري عناصر د خپل ایکوسیستم ساتلو لپاره کاروي." ايکولوژيکي انتروپولوژي د کلتوري ايکولوژي تګلارې څخه وده کړې او د کلتوري ايکولوژي تګلارې په پرتله د علمي څېړنو لپاره يو مناسب مفهوم چوکاټ چمتو کړی. د دې تګلارې لاندې تعقیب شوي څیړنې موخه د چاپیریال ستونزو په اړه د بشري غبرګونونو پراخه لړۍ مطالعه کول دي.
مسطحه ځمکه
د مسطحې ځمکې موډل له ځمکې څخه هغه لرغونی موډل دی چې په علمي بڼه رد شوی او ښووله یې چې د ځمکې شکل مسطح (کروي نه دی) دی. ډیری لرغونو کلتورونو له دې ډلې یونان تر کلاسیکې دورې (له میلاد پنځه پېړۍ وړاندې) په نږدې ختیځ کې د برونزو او اوسپنې د دورو پر مهال تمدنونو تر هیلنستي دورې (له میلاد څخه وړاندې ۳۱ کال پورې) او چین تر ۱۷ مې میلادي پېړۍ پورې د کائنات پوهنې په اډانه کې ځمکه مسطحه ګڼله.
د ځمکي د کروي توب اړوند نظریه د فیثاغورث له خوا (له میلاد شپږ پېړۍ وړاندې) د لرغوني یونان په فلسفه کې راڅرګنده شوه. له دې سره له سقراط وړاندې ډیری فیلسونو (له میلاد څخه وړاندې ۶مې پېړۍ څخه تر ۵مې پېړۍ پورې) د ځمکې په مسطح والي باور درلود. له میلاد څخه د وړاندنۍ څلورمې پېړۍ په لومړیو کې افلاطون د کروي ځمکې اړوند لیکنه وکړه. له میلاد څخه وړاندې په شاوخوا ۳۳۰ کال کې د هغه مخکښ شاګرد ارسطو د ځمکې د کروي توب اړوند تجربي شواهد وړاندې کړل. له هیلنستي دورې را وروسته په نړیواله کچه د ځمکې د کروي شکل لرلو موضوع پراختیا ومونده.
لویدیځه آسیا
د مصر او بین النهرین په لومړنیو افکارو کې نړۍ په سمندرونو کې د متحرکې دایروي سطحې په توګه انګېرل کېده. دې ته ورته موډل له میلاد څخه وړاندې اتمې پېړۍ ته په اړوند هومري روایت کې موندل کېږي چې په کې راغلي «اوقیانوس یا د اوبو ټولګه چې د ځمکې دایروي سطحه یې چاپېره کړې د ټول ژوند او احتمالا د ټولو خدایانو رامنځته کوونکې ده».
د مصر د اهرامونو او همدغو اهرامونو ته په اړوندو شته تابوتونو کې د کاینات پوهنې همدغه ډول یاد شوی؛ په داسې توګه چې نون (Nun یا اقیانوس) nbwt («وچې ځمکې» یا « ټاپو ګان») احاطه کړي.
بنی اسرائیلو هم ځمکه دایروي مسطحه بلله چې د اوبو پر سر ګرځي او یو قوس ډله آسمان هغه له جنتونو (یا د خدای له عرشه) جلا کوي. د دوی پر باور آسمان هم یو قوي ګنبد دی چې لمر، سپوږمۍ، ستوري او نورې سیارې په کې ځای پر ځای شوې دي.
شاعران
دواړو هومر او هزیود، مسطحه کاینات پوهنه د یو آشیل سپر په مخ توصیف کړې. په دغه شاعرانه دود کې ځمکه (gaiaokhos) د سمندر (اوقیانوس) له خوا چاپېره بلل شوې چې د ځمکې دغه مسطح والی د قبرس د ساتینوس، میمنېرموس، آیسخولوس او آپولونیسو روډوسي په اشعارو کې هم یاد شوی.
فیلسوفان
له سقراط وړاندې ډیری فیلسوفان لکه تالس د ګڼ شمېر منابعو پر بنسټ (له میلاد وړاندې شاوخوا ۵۵۰ کال)، لوکیپوس (له میلاد وړاندې شاوخوا ۴۴۰ کال) او د ارسطو په خبره دموکریتوس (له میلاد وړاندې شاوخوا ۴۶۰- ۳۷۰ کال) په دې باور و چې نړۍ مسطحه ده.
تالس په دې فکر کې و چې ځمکه د لرګي د کندې په څېر د اوبو پر سر ده. له دې سره دا استدلال شوی چې تاس په واقعیت کې په یوې ګردې ځمکې باور درلود. آناکسیماندر (له میلاد وړاندې شاوخوا ۵۵۰ کال) باوري و چې ځمکه د یوې لنډې استوانې په څېر مسطحه دایروي پورتنۍ برخه لري؛ همدا دی چې د ټولو شیانو څخه مساوي فاصله لري او پر مټ یې ثابته پاتې ده. د ملیتوس آناکسیمنس باور درلود چې«ځمکه مسطحه ده او پر هوا دپاسه ده؛ په همدې ډول لمر او سپوږمۍ او نور ټول اسمانی اجسام چې اور لرونکي دي د مسطح والي له امله د هوا د پاسه دي» د کولوفون ګزنوفان (له میلاد وړاندې شاوخوا ۵۵۰ کال) فکر کاوه چې ځمکه مسطحه ده پورتنۍ خوا یې هوا لمس کوي او لاندنۍ خوا یې له محدودیت پرته دوام لري.
د ځمکې پر مسطح والي باندې باور له میلاد څخه وړاندې پنځمې پېړۍ پورې دوام درلود. اناکساګوراس (له میلاد وړاندې شاوخوا ۴۵۰ کال) موافق و چې ځمکه مسطحه ده، خو شاګرد یې آرکلائوس بیا دا ویل چې ځمکه د مسطح والي سربېره د یو قاب غوندې په منځ کې ژورغالی لري څو دې واقعیت ته لار برابره کړي چې لمر په ټولو ځایونو کې په یو مهال کې نه راخېژي.
تاریخ پوهان
هکاتائوس میلتوسي باوري و چې ځمکه مسطح ده او چاپېر یې اوبه دي. هرودت په خپل اثر تواریخ کې دا باور چې ځمکه په اوبو سره چاپېره شوې ریشخند وباله، له دې سره ډیری کلاسلیک لیکونکو باور درلود چې هغه د ځمکې د «پای» یا «څنډو» د تحت الفظي توصیفاتو له مخې د ځمکې په مسطح والي باور درلود.
شمالي اروپا
لرغونو نورس او جرمن وګړو د مسطحې ځمکې په کاینات پوهنې باور درلود چې له مخې یې ځمکه د سمندر له خوا د محوري انحراف ( axis mundi)، نړیوالې ونې (Yggdrasil) او په مرکز کې د یوې پایې (Irminsul) په لرلو چاپېره شوې. د دوی پر باور له نړۍ څخه په چاپېر شوي سمندر د جورمونګاندر په نامه لوی مار ناست دی. د نورس راپور چې ګیفاګینېنګ (VIII) اثر کې خوندي شوی څرګندوي چې د ځمکې د جوړېدو پر مهال یو بې ساری سمندر د هغو په چاپېر را تاو شو چې ترې د وتو لارې شتون نه درلود.
ختیځه آسیا
په لرغوني چین کې غالب باور دا و چې ځمکه مسطح او مربع ډوله ده، په داسې حال کې چې آسمانونه ګرد دي، دغه فرضیه په ۱۷مه پېړۍ کې د اروپايي ستور پوهنې تر مهاله شک وړ نه وه. انګلیسي صینولوژېست (لړۍ پېژندونکي) کالن په دې ټکي ټینګار کړی چې د چین په لرغونې ستورپوهنه کې دایروي ځمکې شتون نه درلود. "د ځمکې د شکل اړوند چینايي تفکر له هماغه لومړي مهال څخه له معاصر علم سره د لومړنیو تماسونو تر مهاله د یسوعي مبلغینو په مرسته تر اوولسمې پېړۍ له تغیر پرته پاتې شو. په داسې حال کې چې آسمان په بېلابېلو ډولونو توصیف شوی لکه چې ویل شوي د چترۍ په څېر ځمکه پوښي (د کای تیان نظریه)، د کرې په څېر له هغو چاپېر کېږي (د هون تیان نظریه)، یا د مادې نه لرونکي په توګه چې اسماني اجرام په کې په آزادانه توګه څرخېږي (د هوسن یه نظریه)؛ ځمکه د تل لپاره مسطحه بلل شوې، په داسې حال کې چې په هغو کې د یو شمېر راوتنو هم ویل شوي."د هګۍ موډل تر ډېره پورې د چیني ستور پوهانو لکه د ژانګ هنګ ( ۷۸- ۱۳۹ زکال) له خوا د آسمان د کروي توب لپاره کارول شوی. "د هغه په باور آسمان د چرګې د هګۍ په څېر یا د پولادي کمان (صلیبي کمان یا زوبین) د سرګلولې په څېر ګرد دی؛ ځمکه د هګۍ د ژېړ په څېر ده چې د هغه په منځ کې څرخي."د منحني ډوله هګۍ سره دغه ډول تشبیح لامل وګرځېده یو شمېر معاصر تاریخ پوهان په ځانګړې جوزف نیدهام دا اټکل وکړي چې چینايي ستورپوهان حد اقل د ځمکې له کروي توب خبر و. ورته مهال هګۍ ته د هغو ارجاع د آسمان په نسبت د مسطحې ځمکې د نسبي موقعیت د څرګندولو په موخه و: "د ژانګ هنګ په کاینات پوهنه کې چې د نیدهام له خوا ژباړل شوې نه ده؛ خپله ژانګ ویلي: «د آسمان وجود له یانګ څخه دی نو له همدې امله ګرد او د حرکت په حال کې دی. د ځمکې وجود له یېن څخه دی له همدې امله دا مسطح او خاموشه ده». د چرګې له هګۍ سره د هغو د تشبیه موخه یوازې په دې باندې د ټینګار لپاره وه چې ځمکه په بشپړ ډول د آسمانانو له خوا پوښل شوې، نه دا چې هغه ډول چې کای تیان توضیح کړې چې د پورته له خوا څخه یې پوښي. چینايي ستور پوهان چې ډېری یې د هرو معیارونو له مخې په پریمانه کچه ځیرک و، تر اوولسمې پېړۍ پورې یې د مسطحې ځمکې فکر ته دوام ورکړ؛ دغه حیرانونکی واقعیت کېدای شي د ظاهري تسهیلاتو اړوند د بیاکتنې لپاره پیل وي چې له مخې یې له میلاد وړاندې پنځمه پېړۍ کې د ځمکې د کروي توب نظریه ومنل شوه."
کيموتراپي
کيموتراپي يا د کيمياوي موادو پر بنسټ درملنه (چې زياتره وخت د کيمو يا کله ناکله د CTX يا CTx لنډيز کېږي) د سرطان درملنې يو ډول دی، چې د معياري کيموتراپي تګلارې د برخې په توګه د سرطان ضد يو يا له يو څخه زياتو درملو (کيوتراپيتيک عاملونه) څخه کار اخلي. کيموتراپي ښايي د درملنې په نيت تر سره شي (چې نږدې تل د درملو يو ځای کېدنې يا ترکيبات رانغاړي) يا دا چې د سپکوونکې کيموتراپۍ په مرسته د ژوند اوږدول يا د سرطاني نښو کمول په نښه کړي. کيموتراپي د طبي لارو چارو له سترو ډولونو څخه ده، چې په ځانګړي ډول د سرطان د کيموکوتراپۍ ته ځانګړې شوې ده، چې طبي انکولوژي ورته وايي.
د کيموتراپي اصطلاح د هستې دننه د زهرجنو کيمياوي موادو نامعلومه کارونې ته اشاره کوي، چې د حجروي وېش يا مايتوزس مخنيوي او يا د ډی اوکسي ريبونيوکليک اسيد هستوي تېزابو له منځه تلل کموي، چې له امله يې د “DNA” د بيا جوړېدلو د بهير مخنيوی کيموتراپي زياتولی شي. د کيموتراپي ويي معنا هغه زيات ټاکنيز عوامل نه رانغاړي، چې د ځانګړي حجروي اشارو (د اشارې يا زېګنال د تېرېدلو) مخنيوي کوي. د ځانګړو مالېکولي يا ارثي نښو په درلودلو سره د درملنو وده، چې له کلاسيک اندوکراين هورمونونو (په ځانګړي ډول د سينې سرطان لپاره د استروجنونو او پروستات سرطان لپاره د اندروجنونو) څخه د ودې پرمخ وړونکو اشارو مخه نيسي، اوسمهال د هورموني درملنو په نوم يادېږي. د دې خلاف د ودې د اشارو نور مخنيونکي [درمل]، لکه هغه چې د تايروسين کيناز له نيونکي يا ريسېپټور سره تړاو لري، د په نښه شوې درملنې په نوم يادېږي.
په مهم ډول د درملو کارول (کيموتراپي، هورموني درملنه يا په نښه شوې درملنه) د سرطان لپاره منظمه يا سيستماتيک درملنه جوړوي، چې دوی په کې د وينې بهير يا جريان ته ورداخلېږي او د همدې له امله په اصل کې د بدن په هره اناتوميکي برخه کې د سرطان په نښه کولو وړتيا لري. سيستميک درملننه زياتره وخت له نورو موډلونو سره يو ځای تر سره کېږي، چې د سرطان لپاره لکه د وړانګې اچولو له لارې درملنې، جراحي يا هايپرترميا درملنې په څېر سيمه ييزه درملنه (لکه: هغه درملنې چې اغېز يې د بدن د هغې اناتوميک برخې تر بريده دی، چې درملنه پرې تر سره کېږي) رامنځته کوي.
د کيموتراپي دوديز عوامل له حجروي وېش سره د مداخلې وسايلو له مخې سايتوتوکسيک دي، مګر د دې عواملو پر وړاندې د حساسيت له مخې سرطاني حجرې په پراخه کچه توپير لري. په پراخه کچه فکر کېدلی شي، چې کيموتراپي د حجراتو د له منځه وړلو يا تر فشار لاندې د راوستلو يوه لاره ده، چې د اپوپټوسايزس د پيل کېدلو حالت کې ښايي د حجرې د مړينې لامل شي. د کيموتراپي زياتره منفي اغېزې د عادي حجراتو زيانمنول دي، چې په چټکۍ سره وېشل کېږي او په همدې ډول د مکروب ضد درملو پر وړاندې حساسيت پيدا کوي. لکه: د هډوکې په مغز، هاضمي کانال او د وېښتو فوليکلونو کې شته حجرې. دا د کيموتراپي د تر ټولو عامو منفي اغېزو پايله لري. لکه: د وينې حجراتو لږ توليد يا “myelosuppression” او له دې امله د بدن د ساتنې يا دفاعي سيستم تر اغېز لاندې راوستل يا “Immunosuppression”، د هاضمي کانال د لړۍ يا ليکې التهاب يا ميوکوسايتس “mucosistis” او د وېښتانو توېيدل. د بدن پر دفاعي حجراتو (په ځانګړي ډول لمفوسايټونو) باندې د داغېز له امله، کيموتراپي درمل زياتره وخت د ناروغيو په کوربه کې کارول کېږي، چې د ځان پر وړاندې د دفاعي سيستم د زيان رسونکي زيات فعاليت (اټو ايميونيټي) لامل کېږي. دا د روماتېزم له امله د بندونو پړسوب، سيستميک لوپس ايريفايماتوسس «systemic lupus erythematosus»، د سترګو سخت سپينوالی «multiple sclerosis»، د وينې د نلۍ يا مجرا التهاب او نورې ډېرې منفي اغېزې لري.
د درملنې تګلارې
د کيموتراپيک درملو د ورکولو يا تطبيق يو شمېر تګلارې شته، چې نن ورځ ورڅخه ګټه اخېستل کېږي. کيموتراپي ښايي د درملنې يا معالجې په موخه ورکوي شي او يا کېدای شي د ژوند اوږدول يا د ناروغۍ د نښو کمول په نښه کړي.
د کيموتراپي ټول ډولونه دې ته اړتيا لري، چې کيموتراپي اخېستونکی بايد د درملنې د زغملو وړتيا ولري. د تر سره کولو دريځ “Performance status” ډېری وختونه د دې معلومولو د معيار په توګه کارول کېږي، چې ايا يو شخص کيموتراپي تر لاسه کولی شي يا ايا په يو وخت کې د ورکول کېدونکو درملو د اندازې (ډوز) کمولو ته اړتيا ده. دا چې په يو تومور کې له هرې درملنې سره يوازې يوه ډله حجرې له منځه ځي (د ډلې يا يوې برخې مړينه رامنځته کېږي)، نو د همدې له امله بايد د تومور د اندازې کمولو په موخه ورکو کېدونکو درملو پرله پسې اندازې يا دوزونه ورکول شي. د کيموتراپۍ اوسني ډولونه د دورانونو له مخې درملنه تر سره کوي او د درملنو پرله پسې والی يا تکرار او موده په کې د زهريت له مخې ټاکلې يا محدوده ده.
ګټورتوب
د کيموتراپي ګټورتوب د سرطان په ډول او پړاو پورې اړه لري. په ټوليز ډول يې ګټورتوب د ځينو سرطانونو لکه ځيني ليوکيميس “leukemias”، له معالجوي څخه تر بې ګټې (لکه د مغز تومورونه) پورې دی او په ځينو نورو لکه د پوستکي ډېری غير ميلانوما سرطانونو کې ورته اړتيا نه شته.
سوجورنر ټروت
سوجورنر ټروت (چې د زېږېدو پر مهال يې نوم «ايزابيل باومفري» اېښودل شوی و، ۱۷۹۷ – د ۱۸۸۳ز کال،د نومبر ۲۶) امریکاي تبعه د مریيتوب او ښځو د حقوقو فعاله وه. ټروت د نيويارک په «سوارټ کيل» کې د مریيتوب پر مهال وزېږېده، خو په ۱۸۲۶ز کال کې د خپلې کوچنۍ لور سره د آزادۍ پر لور وتښتېده. په ۱۸۲۸ز کال کې د خپل زوی د تر لاسه کولو لپاره محکمې ته له تګ وروسته، نوموړې لومړۍ هغه مېرمن وګرځېده چې د يو سپين پوستي په مقابل کې دا ډول يوه قضيه وګټي.
په ۱۸۴۳ز کال کې هغه مهال نوموړې خپل ځان ته د «سوجورنر ټروت» نوم ورکړ، کله چې قانع شوه چې خدای هغه وربللې، چې ښار پرېږدي او کلیوالې سيمې ته ولاړه شي، «تر څو د هغې هيلې شاهدي ورکړي، چې په هغې کې موجوده وه». هغې تر ټولو مشهوره وينا په ۱۸۵۱ز کال د «اوهايو اکرون» په ښار کې د اوهايو د ښځو حقوقو په کانوانسيون کې له يادو (في البديهه) څخه وکړه. دا وینا د کورنۍ جګړې پر مهال د «ايا زه يوه ښځه نه يم؟» تر عنوان لاندې ډېره مشهوره شوه، دا د اصلي وينا يوه بدله شوې بڼه وه چې یو بل چا د سويلي لهجې په کارولو سره بيا ليکلې وه، په داسې حال کې چې سوجورنر ټروت له نيويارک څخه او په هالنډي ژبه يې د اصلي ژبې په توګه خبرې کولې. د کورنۍ جګړې پر مهال، ټروت د اتحادي پوځ لپاره د تورپوستو سرتېرو په راټولولو کې مرسته وکړه، له جګړې وروسته هغې د پخوانيو مريي شويو خلکو لپاره له فدرالي حکومت څخه د ځمکو د مرستو تر لاسه کولو ناکامې هڅې وکړې («د څلوېښت جريبه او يوې قچرې» د ژمنې په ډول خلاصه شوې). هغې د ښځو او افريقايي الاصله امريکايانو په استازيتوب تر مرګه مبارزه وکړه. لکه چې د هغې د ژوندلیک ليکونکي «نيل اروين پينټر» لیکلي: «په داسې وخت کې چې ډېريو امريکايانو د ښځينه او نارينه مريانو په اړه د سپين پوستو په څېر فکر کاوه، ټروت يو داسې حقيقت جوړ کړ چې اوس هم بيا بيا تکراريږي: د تورپوستو په منځ کې ښځې شته؛ د ښځو په منځ کې بيا تورپوستې شته».
په ۲۰۰۹ز کال کې د متحده ايالاتو د مرکزي ليدونکو مرکز په «ايمانسيپيشن هال» کې د ليدونکو په وړاندې د هغې  يادګاري مجسمه کېښودل شوه. هغه لومړۍ افريقايي الاصله امريکايۍ مېرمن ده چې په کاپيټول ودانۍ کې يې مجسمه اېښودل شوې ده. په ۲۰۱۴ز کال کې، د تروټ نوم د «Smithsonian» مجلې د «هر وخت ۱۰۰ مهمو امريکايانو» په نوم لړ کې شامل کړای شو.
د ژوند لومړي کلونه
ټروت لس يا دوولس خوېندې وروڼه درلودل، د پلار نوم يې جيمز او د مور نوم يې اليزابيت بمفري و. ډګروال هارډنبرګ د مريانو له سوداګرو څخه جيمز او اليزابت بمفري وپيرل او د دوی کورنۍ يې په خپله ځمکه کې وساتله، کومه چې په هالنډي نوم «سوارټ کيل» (دا سيمه اوس د ريفټون سيمې شمال ته موقعيت لري) ياديده او په داسې سيمه کې وه چې ډېرې غونډۍ يې درلودلې، دا سيمه د نيويارک د ښار شمال ته پنځه نوي ميله (۱۵۳ کيلو متره) لرې د نيويارک ايالت په «ايسپوس» ښارګوټي کې پرته ده. چارلس هارډنبرګ ته له پلاره ځمکه په مېراث پاتې وه او د همدې ځمکې د شتمنۍ د برخې په توګه يې د خلکو مريي کولو ته دوام ورکړ.
د ۱۸۱۸ز کال په شا او خوا کې ټروت له يو مريي سړي سره بلده شوه او له هغه سره يې مينه پيدا شوه، د هغه نوم «رابرټ» او د دوی د ګاونډۍ کروندې اړوند و. د رابرټ څښتن (چارلس کاټن جونير. د طبيعي منظرو انځورګر و) د دوی اړيکه منع کړه، هغه نه غوښتل چې مريان له هغه چا سره ماشومان ولري چې د ده مريان نه دي، ځکه چې دا به د دې ماشومانو څښتن نه اوسي. يوه ورځ رابرټ په پټه سره د ټروت د ليدلو هڅه وکړه. کله چې «کاټن» او د هغه زوی نوموړی وموند، هغوی رابرټ ډېر سخت وواهه، تر دې چې ډاومونډ لاسوهنه وکړه. له دې ورځې وروسته ټروت بيا هېڅکله رابرټ ونه ليد او هغه څو کاله وروسته مړ شو. دا پېښه د ټروت په ژوند کې بيا بيا هغې ته وريادېده. ټروت په پايله کې له يو عمرخوړلي مريي سره واده وکړ، چې نوم يې تاماس و. د هغې پنځه اولادونه وزېږېدل: جيمز د هغې لومړی بچی چې په ماشومتوب کې مړ شو، ډيانا (۱۸۱۵ز کال) کومه چې د جان ډاومنټ له خوا د جنسي تيري پايله وه او پيټر (۱۸۲۱ز کال)، اليزابت (۱۸۲۵ز کال) او سوفيا (۱۸۲۶ ز کال)، دوی ټول د ټروت او تاماس له يو ځای کېدو وروسته وزېږېدل.
آزادي
په ۱۷۹۹ز کال کې د نيويارک ايالت د مریيتوب د ختمولو په قانون جوړولو پيل وکړ، خو د ۱۸۲۷ز کال د جولای تر څلورمې نېتې په نيويارک کې د ټولو مريانو د ازادولو پروسه بشپړه نه شوه. ډاومنټ له ټروت سره ژمنه کړې وه چې د ايالت له آزادۍ يو کال مخکې به هغه ازاده کړې، «خو که چېرې هغه ښه کارونه وکړي، او وفاداره و اوسي». خو هغه خپله پرېکړه بدله کړه او ادعا يې وکړه چې د لاس د ټپ له امله هغه د ډېر کار وړ نه ده. هغه په دې چاره غوصه وه، خو بيا يې هم کار کاوه، سل پاونډه (۴۵ کيلو ګرامه) وړۍ به يې اوبلې، تر څو د خپل مالک په وړاندې د خپلې تابعدارۍ احساس ته خوښي ورکړي.
د ۱۸۲۶ز کال په وروستيو کې، ټروت له خپلې کوچنۍ لور سوفيا سره د آزادۍ پر لور تېښته وکړه. هغې بايد خپل نور ماشومان پرېښې وای، ځکه دوی د آزادۍ په حکم کې په حقوقي ډول نه و آزاد شوي، تر څو دوی د لازمي خادمانو په څېر د دوی تر شل کلنۍ پورې خدمت وکړ. هغې وروسته وويل: «ما تېښته نه وه کړې چې ما د دې ګناه په اړه فکر کړی وي، خو زه په دې باور ولاړم چې هر څه به سم وي».
هغه په «نيو پالټز» کې د «ايزاک» او «ماريا وان واګينين» کور ته ورسېده، چا چې هغه او ماشوم يې له ځآنه سره وساتل. ايزاک وړانديز وکړ چې د قيمت په بدل کې د پاتې کال لپاره د هغې خدمات په بيه واخلي (تر څو ايالتي آزادي نافذه شوه)، ډاومنټ د شل ډالرو په بدل کې دا وړانديز ومانه. نوموړې په دې ځای کې تر هغه وخته واوسېده، څو چې يو کال وروسته د نيويارک ايالت د آزادۍ قانون تصويب کړ.
امريش پوري
امریش پوری په ۱۹۳۲ کال کې په پنجاب ایالت کې زېږېدلی و. مشهور لوبغاړی دی چې په بالیووډ کې یې منفي رول لوبولی دی. هغه خپل فلمي ژوند په ۱۹۷۱ کال کې د ریشمه اور شیرا فلم سره پیل کړ. هغه د مشهور هنري فلم اداکار اوم پوری ورور و او په پیل کې یې غوښتل چې په فلمونو کې د هیرو په توګه کار وکړي. امریش پوری، چې د هیرو کیدو خوبونه ویني، د هیرو په توګه د سکرین ازموینه ورکړه او ناکام شو، مګر پروډیوسرانو پریکړه وکړه چې هغه د ویلن په توګه غوره کړي. هغه د ډیرو کلونو لپاره په بالیووډ کې د فلمي ولن په توګه خپل مهارتونه وستایل. امریش پوری په 1987 کې د "مسټر انډیا" فلم کې د موګامبو په رول کې شهرت ترلاسه کړ. د دې تر څنګ په اتيايمو او نويمو لسيزو کې يې د " ودهتا "، "فول اور کانٹے" او " دل والے دلہنيا لي جاينگے" فلمونو هم د پام وړ شهرت ترلاسه کړ. د هغه وروستی لوی فلم د ډسمبر په میاشت کې خپور شو ' وشال ' و.
امریش پوری د هالیووډ په څو فلمونو کې هم کار کړی، چې په ۱۹۸۴ کال کې یې د هالیووډ د مشهور ډایرکټر سټیون سپیلبرګ په فلم ' انډیانا جونز اینډ دی ټیمپل آف ډوم ' کې نړیوال شهرت ترلاسه کړ. امریش پوري د ریچارډ اټنبرو په فلم ' ګاندي ' کې منظم رول لوبولی و. په بمبي کې د دماغي شريانونو د ماتېدو له کبله مړ شو.
مسلک
له تیاترونو او یو څو رولونو وروسته هغې په ۱۹۷۱ کال کې په ۳۹ کلنۍ کې د "ریشمان اور شیرا" فلم ترلاسه کړ. هغې د هنر فلمونو، هندي، پنجابي، تیلوګو، تامل او انګلیسي فلمونو انډیانا جونز، ټیمپل په ګډون له ۴۰۰ څخه زیاتو فلمونو کې کار کړی دی. دا به ناسمه نه وي چې ووایو هغه د بالیووډ په تاریخ کې ترټولو غوره ولن دی، د هغه ټیټ غږ، قهرجنې سترګې او ځانګړې شونډې او ټون د هغه شخصیت نور هم ډاروونکی کړی و، هغه د 55 کلنۍ په عمر کې لوبیدلی. د "موګامبو" رول. د هغه ډیالوګ "موګامبو خوشحاله دی" خورا مشهور شو. نوموړي په "دل والے دلہنیا لی جاینگے" فلم کې د کاجول د پلار رول په ډېر ښکلي ډول لوبولی و، د "جا سمران جا" ډیالوګ یې هم ډېر مشهور شوی و، خو له دې سره سره بیا هم د هندي سینما یو له غوره ولن څخه شمېرل کېږي. په نصیب، ودهتا، میری جنګ، ښاغلی هند، کرن ارجن، غتک، دامینی، پردیس، کول، بادشاه، چینه دروازه، چاچی چار سو بس، پرات، تال، نایک، غدر، مسکا، نګینه، دل جلی سوداگر، دیوانه د یادولو وړ رول لوبولی و. ۲۰۰۵ د هغه د ژوند وروستی کال ثابت شو. هغه د پردت، ګتک، میری جنګ لپاره د فلم فیئر ایوارډونه ګټلی دی.
سرچينې
وېشنيزه:1932 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي سينما وېشنيزه:پښتو سينما وېشنيزه:فلمي ستوري وېشنيزه:باليووډ وېشنيزه:باليووډ سينما
تور غار
تور غار (په انگلیسی: Blackhole) د فضا وخت يوه سيمه ده، چېرته چې د جاذبې قوه دومره پیاوړې ده چې هېڅ شی – هېڅ ذره ان د رڼا په څېر اليکترومقناطيسي وړانګې هم – نه شي کولای له هغې وتښتي. د عمومي نسبتيت تيوري اټکل کوي چې په زیاته اندازه ډبله کتله کولای شي د فضا وخت بڼه بدله کړي، تر څو يو تور غار جوړ کړي. هغه پوله د پېښې افق بلل کېږي چې تېښته ځينې ناشونې وي. سره له دې چې دا له دې څخه د تېرېدونکي شي په برخليک او شرايطو ستر اغېز لري، د عمومي نسبتيت تر مخې هغه په سيمه ييزه کچه د نيول کېدو خصوصيات نه لري. په ډېرو لارو، يو تور غار د يو بېلګه ييز تور جسم په توګه فعاليت کوي، ځکه چې هېڅ رڼا ته انعکاس نه ورکوي. سربېره پر دې، په منحني فضا وخت کې د کم ډګر تيوري اټکل کوي چې ان افقونه هم د «هاوکين» وړانګې له منځه وړي، په هماغه بڼه چې يو تور جسم د تودوخې درجه يې د کتلې په مخالف متناسبه وي. د تودوخې درجه د ستوروزمه تورو غارونو لپاره د يو «کيلوين» مياردونه برخې ته رسېږي او په دې ډول دا ناشونې ګرځي چې نېغ په نېغه وليدل شي.
هغه شيان چې د جاذبې قوې ډګرونه يې دومره پياوړي وي چې رڼا ترې نه شي تېرېدای، په لومړي ځل «جان مشيل» او «پير سايمن لاپلاس» په اتلسمه پېړۍ کې تر نظر لاندې ونيول. په ۱۹۱۶ز کال کې، «کارل شوارزچلډ» د عمومي نسبتيت لومړی نوی حل وموند، کوم چې د تور غار د خصوصياتو ټاکنه کوله. په ۱۹۵۸ز کال کې، «ډايويډ فنکلسټين» په لومړي ځل د تور غار تشريح د تشيال د يوې داسې سيمې په توګه خپره کړه، له کومې چې هېڅ شی نه شي تښتېدای. تور غارونه د اوږدې مودې راهيسې د يو رياضياتي تجسس په توګه بلل شوي دي؛ تر ۱۹۶۰ز لسيزې پورې  نظري کار دا نه وه ښودلې چې تور غارونه د عام نسبتيت يو عام اټکل و. په ۱۹۶۷ز کال کې د «جوسلين بيل برنيل» له خوا د نيوټرن ستورو موندنې د يو ممکنه فلکي حقيقت په توګه د جاذبې قوې څخه سقوط شويو کېکاږل شويو شيانو کې لېوالتيا ته لاره هواره کړه. لومړی پېژندل شوی تور غار د « Cygnus X-1» په نوم و، کوم چې په ۱۹۷۱ز کال کې په خپلواک ډول د ګڼو څېړونکو له خوا پېژندل شوی و.
ستوروزمه کتلې تور غارونه هغه وخت جوړېږي، کله چې په زياته اندازه ستوري د خپل ژوند د څرخ په پای کې غورځي. د تور غار له جوړېدو وروسته، دا له خپل شا اوخوا څخه په پراخه کچه د کتلې په جذب کولو سره لا پسې غټېږي. د ميليونونه لمريزو کتلو ( M ☉) تر ټولو ستر تور غارونه نور ستوري په ځان کې جذب کوي او له نورو تورو غارونو سره په يو ځای جوړېږي. په دې اړه اتفاق دی چې د ډېرو کهکشانونو په منځ کې تر ټولو ستر تور غارونه شته.
د تور غار شتون له نورو مادو او برېښنايي مقناطيسي وړانګو په څېر ليدل کېدونکې رڼا سره د هغې له تعامل څخه معلومېدای شي. هره ماده چې په تور غار کې غورځي، کولای شي له سولېدو څخه تودېدونکې يو بهرنی سترېدونکی قرص جوړ کړي، کوم چې «کواسرونه» منځ ته راوړي، کواسرونه په کايناتو کې تر ټولو روښانه اجسام دي. هغه ستوري چې د يو ستر تور غار سره نږدې تېرېږی، د رېښکيو په څېر ټوټه ټوټه کېدای شي چې له «خوړل» کېدو مخکې زیات ځلېدونکي وي. که نور ستوري د يو تور غار په شا او خوا کې راڅرخي، د دوی مدار د تور غار کميت او ځای ټاکلای شي. دا ډول مشاهدې د «نيوټرون» ستورو په څېر د خارجولو لپاره د ممکنه بديل لپاره استعمالېدای شي. په دې ډول، ستورپېژندونکو په غبرګو سيستمونو کې د ګڼو ستوروزمه تور غار نوماندانو پېژندنه کړې ده او دې پايلې ته رسېدلي دي چې د شيدو لار کهکشان په مرکز کې د « Sagittarius A*» په نوم پېژندل کېدونکی د راديو سرچينه، نږدې د ۴.۳ ميليونه لمريزو مادو يو لوی تور غار لرونکی دی.
د ۲۰۱۶ز کال د فبرورۍ په يوولسمه نېټه، د LIGO ساينسي همکارۍ او د «ويرګو» همکارۍ په لومړي ځل نېغ په نېغه د جاذبې قوې د څپو موندلو اعلان وکړ، کوم چې د تور غار د يو ځای کېدو لومړۍ مشاهدې استازولي کوي. د ۲۰۱۹ز کال د اپريل په لسمه نېټه، د تور غار او د هغې د شا اوخوا لومړی نېغ په نېغه انځور خپور شو، کوم چې په « Messier 87's» کهکشاني مرکز کې موجود ستر تور غار دی، دا انځور په ۲۰۱۷ز کال کې د « ng observations made by the Event Horizon Telescope (EHT)» په مټ اخيستل شوی و. تر ۲۰۲۱ز کال پورې، تر ټولو نږدې جسم چې باور کېږي يو تور غار دی ۱۵۰۰ نوري کاله (۴۶۰ فلکي فرسخه) لېرې دی (د نږدې تورو غارونو لست وګورئ). که څه هم په شيدو لار کهکشان کې يواځې دوه درجنه تورغارونه موندل شوي دي، داسې باور شته چې شمېر يې سلګونه ميليونه دی چې ډيری يې يواځې دي او د وړانګو د خوشې کولو لامل نه ګرځي. په همدې بنسټ، دوی يواځې د جاذبې قوې د عدسې په کارولو (لينزنګ) سره د ليدو وړ دي.
تاريخ
د يو داسې جسم شتون نظريه چې دومره ستر وي چې ان رڼا هم له هغې څخه نه شې تښتېدای، انګريز ستور پېژندنې مخکښ او پادري «جان مشيل» د ۱۷۸۴ز کال په نومبر مياشت کې په خپاره کړي يو ليک کې په لنډ ډول وړاندې کړې ده. د «مشيل» ساده محاسبې دا اټکل کړی و چې د دا ډول جسم ډبلوالی (کثافت/غلظت) شونې ده چې له لمر سره برابر وي او دې پايلې ته ورسېد چې شونې ده داسې يو جسم هغه مهال جوړ شي، کله چې د يو ستوري قطر د ۵۰۰ په عنصر سره د لمر له قطر څخه زيات شي او د هغې له سطحې څخه د تېښتې چټکتيا د رڼا د چټکتيا له معمول څخه زياته شي. مشيل دې جسمونو ته د تورو جسمونو نوم ورکړ. هغه په سم ډول وليدل چې دا ډول ستر خو وړانګې نه کونکي جسمونه کېدای شي د دوی د جاذبې قوې د اغېزو په مټ د نږدې ليدل کېدونکو جسمونو په مټ وليدل شي. د هغه مهال پوهان په لومړي سر کې د دې وړانديز په اړه ډېر هيجاني وو چې ډېرې ستر، خو نه ليدل کېدونکي تور ستوري شونې ده چې په ساده ليد کې پټ وي، خو کله چې د نولسمې پېړۍ په لومړيو کې د رڼا څپه ييز نوعيت روښانه شو، نو دا لېوالتيا هم کمه شوه، په دې معنا که رڼا يوه ذره نه بلکې يوه څپه وي، نو دا بيا روښانه نه وه، که چېرې وي، نو د رڼا له څپو څخه پر تېښته به د جاذبې قوې اغېز څه وي.
نوی فزيک د مشيل دا اند ناسم بولي چې د رڼا وړانګې د ډېر لوی ستوري له سطحې څخه نېغ په نېغه راوځي او د ستوري د جاذبې قوې له امله کراره شوي دي او له دې وروسته بېرته د ستوري په سطحه غورځي.
عمومي نسبتيت
په ۱۹۱۵ز کال کې، البرټ انشټاين د عمومي نسبتيت خپله نظريه چمتو کړه، په لومړي سر کې يې دا ښودلې وه چې د جاذبې قوه د رڼا په خوځښت اغېز لري. يواځې يو څو مياشتې وروسته، «کارل شوارزچايلډ» د انشټاين د ډګر د معادلو يو حل پیدا کړ، کوم چې د يوې نقطې کميت او د کروي کتلې د جاذبې قوې ميدان تشريح کوي. له «شوارزچايلډ» څخه يو څو مياشتې وروسته، د «هينډريک لورينټز» يو محصل «جونيس ډروسټ» په خپلواک ډول د نقطې د کتلې لپاره همدا حل وړاندې کړ او د دې د ځانګړتياوو په اړه يې په زيات تفصيل سره ليکنه وکړه. په دې حل لاره کې يو عجيبه چلند موجود و، کوم ته چې اوس د « شوارزچايلډ » د حل نوم ورکول کېږي، چېرته چې دا واحد وګرځېد، دا معنا چې د انشټاين په معادلاتو کې يو شمېر اصطلاحات لايتناهي وګرځېدل. د دې سطحې نوعيت هغه مهال بيخي نه و پېژندل شوی. په ۱۹۲۴ز کال کې، «ارتر ايډنګټن» روښانه کړه چې د معادلو له بدلون وروسته انفراديت له منځه ولاړ (د آيډنګټن-فنکلسټين مساواتونو ته مراجعه وکړئ)، په داسې حال کې چې دې چارې د «جارج ليماټري» له خوا د پوهېدو لپاره تر ۱۹۳۳ز کال پورې وخت ونيو چې د دې مطلب دا دی چې په «شوارزچايلډ» شعاع کې په انفراديت کې يو غېر فزیکي مساوات انفراديت موجود و. په هر حال، «ارتر ايډنګټن» په ۱۹۳۶ز کال کې په يو کتاب کې د «شوارزچايلډ» په شعاع کې په زیاته پيمانه د کېکاږل شوې کتلې د ستوري په شتونتيا تبصره وکړه، د دې يادونه يې وکړه چې د انشټاين اند موږ ته د «Betelgeuse » په څېر ليدلو وړ ستورو لپاره له حد څخه زيات ستر کثافت شتون د رد کولو اجازه راکوي، ځکه چې ۲۵۰ ميليونه کيلو متره شعاع لرونکی ناممکنه ده چې د لمر په اندازه کثافت ولري. اول خو به د جاذبې قوې قوت دومره زيات وي چې رڼا به نه شي کولای له هغې څخه ووځي او وړانګې به په ستوري بېرته داسې غورځي، لکه ډبره چې په ځمکه غورځي. دويم دا چې د پټو ليکو سور بدلون به دومره زيات وي چې پټ به له شتون څخه بدلون پيدا کړي. درېیم دا چې کتله به د فضا وخت د مقياس دومره منحني والی منځ ته راوړي چې تشيال به د ستوري په شا اوخوا کې بند شي او موږ به دباندې پاتې شو (يعنې چېرته).
پراختيايي انسان پېژندنه
د پرمختګ انتروپولوژي ( انګليسي:Anthropology of development) یوه اصطلاح ده چې د انتروپولوژیکي مطالعاتو د یوې برخې لپاره کارول کیږي چې پرمختګ له انتقادي لید څخه انسان پېژندنې ته ګوري. د مسلو ډول او په عمومي ډول کارول شوي چلند اغېزې د ګاو (1996) لخوا راپورته شويو پوښتنو لېست کې لیدل کیدی شي. دا پوښتنې د انتروپولوژیسټانو پوښتنې کوي چې که د پرمختګ اصلي هدف د بې وزلۍ کمول وي، ایا فقر زیاتیږي؟ ولې د پروګرامونو او پایلو ترمنځ دومره واټن شتون لري؟ ولې هغه څوک چې پرمختګ کوي د تاریخ او هغه درسونو څخه سترګې پټول غواړي چې دوی ترې زده کولی شي؟ ولې پرمختګ د داخلي بنسټ پر ځای دومره بهرنی دی؟ په لنډه توګه، ولې دومره پلان شوی پرمختګ ناکام دی؟
د کرنې پراختیا: "شنه انقلاب"
د "شنه انقلاب" اصطلاح د لومړي ځل لپاره په 1968 کې د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیا ادارې (USAID) پخواني رییس ویلیم ګډ لخوا د نوي ټیکنالوژیو خپریدو ته د اشارې لپاره وکارول شوه:"'دا ډول پرمختګ او د کرنې په برخه کې نور پرمختګونه د نوي انقلاب د رامینځته کولو په معنی دي. دا نه د شوروی اتحاد په شان له تشدده ډک سور انقلاب دی او نه هم د ایران د شاه په شان سپین انقلاب دی. زه دې ته شنه انقلاب وایم. »"
نرتوب (سړيتوب)
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
سړیتوب ، د سړي کېدل یا د نارینه ځانګړنو درلودل (به  کې   ځینې ځانګړتیاوې، چلندونه او رولونه شامل دي چې د نارینه کېدو سره تړاو لري. نارینه د ټولنیز جوړښت په توګه لیدل کیدی شي. شواهد ښیي چې ځینې چلندونه چې مذکر ګڼل کیږي په ورته وخت کې د ټولنیزو او بیولوژیکي فکتورونو لخوا اغیزمن کیږي.
نارینه ځانګړتیاوې او رولونه د نارینه وو او هلکانو لپاره، او ځانګړي دي. د سړيتوب معیارونه په مختلفو کلتورونو، فرعي کلتورونو، ملتونو او تاریخي دورو کې توپیر لري. هغه ځانګړتیاوې چې په دودیز ډول په لویدیځو ټولنو کې مذکر ګڼل کیږي ځواک، زړورتیا، خپلواکي، مشرتابه، او زړورتیا شامل دي.
د سړيتوب علمي مطالعې د 80 لسیزې په وروستیو او د 90 کلونو په لومړیو کې ډیر پام ځانته راواړوه، نو په متحده ایالاتو کې د دې موضوع پورې اړوند کورسونه له 30 څخه 300 ته لوړ شول. دا پاملرنه د نورو څانګو د مفاهیمو سره د سړيتوب د عامو ټکو د سپړلو لپاره یو څراغ وګرځید ، لکه د جنسیت توپیر ټولنیز جوړښت (په ځینو فلسفي او ټولنولوژیکي تیوریو کې عام).
دواړه ښځې او نارینه کولی شي د مذکر ځانګړتیاوې او چلندونه نندارې ته وړاندې کړي. هغه کسان چې دواړه ښځینه او مذکر ځانګړتیاوې ښکاره کوي اندروګینس ګڼل کیږي، او فیمینیسټ فیلسوفانو استدلال کړی چې د جنسیت ابهام ممکن د جنسیت کټګورۍ روښانه کړي.
د طبیعت په مقابل کې پالنه
څیړونکو د ټولنیز کولو او د بیولوژیکي فکتورونو سره په مخالفت کې د جنډر پیژندنې او د جنډر ځانګړي چلندونو ترمینځ د اړیکو په اړه بحث کړی.
داسې ښکاري چې ټولنیز او بیولوژیکي اغیزې د جوړښت په بهیر کې یو له بل سره متقابل اغیزه کوي. د زیږون دمخه د انډروجن هورمونونو کارولو په اړه څیړنې ښیي چې ښځینه او نارینه یو څه بیولوژیکي ګڼل کیږي. په نورو بیولوژیکي اغیزو کې وده، جینیات، ایپیګینیټکس ، او هورمونونه شامل دي (دواړه د ودې په وخت کې او د بالغۍ په وخت کې). څیړونکي پدې باور دي چې د جنسونو ترمینځ زیږیدونکي توپیرونه د ټولنیزو عواملو اغیزو له امله ګډ او مبالغه کیږي.
د سړيتوب ټولنیز جوړښت
د مخ ویښتان په ژبه او ادب کې د سړيتوب (سړیتوب، سړی کیدل) ته منسوب شوي، د هلکانو د کیسې په بڼه چې نارینه کیږي او خپلې ږیرې پرې کوي.
د ټولنپوهنې په برخه کې څیړونکو د رولونو په توګه نارینه او ښځینه احساس کړی دی. د جنسیت رولونه ممکن په خپله پلي نه وي، او ځینې خلک ممکن په دې نه پوهیږي چې دوی د جنسیت رولونه تر کومه حده پوره کوي، د جنسیت د تلپاتې ټولنیز کولو پایله ده، کوم چې دا احساس رامینځته کوي چې جنسیت د انسان طبیعي بیولوژي ده.
نارینه هم په مختلفو ټولنیزو ټولګیو کې توپیر لري. مطالعې ښیي چې په کاري طبقه کې د نارینه وو جوړښت د منځنۍ طبقې نارینه او هلکانو په پرتله ډیر نورمال دي. لکه څنګه چې دا شرایط او پرتله کول ښیي، تیوریسټان د یو واحد ساختمان پر ځای د څو اړخیزو شخصیتونو په اړه فکر کوي.
همجنسبازي
ارواپوه جوزف پلیک استدلال کوي چې د سړيتوب درجه بندي په پراخه کچه د همجنسي نارینه او مستقیم نارینه دوه کټګوریو په توګه شتون لري: زموږ ټولنه د نارینه وو د طبقه بندي کولو لپاره د مرکزي سمبول په توګه د همجنسباز او مستقیم نارینه توپیر کاروي، ترڅو په هر قیمت چې نارینه ورته طبقه بندي کړي. - د "رښتیني سړي" په نوم یادیږي څوک چې ځواک لري، او هغه څوک چې "رښتینی سړی" ندي.
نرتوب غالب دی
ریوان کینیل د نارینه وو دودیز رولونه او امتیازات د نارینه وو حاکمیت بولي، کوم چې په نارینه وو کې هڅول کیږي او په ښځو کې مخنیوی کوي: غالب نارینه د جنسیت د عمل د ترتیب په توګه تعریف کیدی شي، کوم چې د پلار د مشروعیت ستونزې ته په دې وروستیو کې منل شوي ځواب بخښي، یو ځواب چې د نارینه وو وضعیت تضمینوي، او د ښځو تابعیت.
له دې زاویې، په هر ټولنیز جوړښت کې، د نارینه او ښځینهتوب یو غالب او مثالی بڼه شتون لري، چې د نارینه او ښځینه دواړو لپاره د خوښې بڼه ګڼل کیږي. د سړيتوب دغه مثالي بڼه (د غالب نرتوب) د نارینه عملونو یو ځانګړي ډول ته مشروعیت ورکوي او نورمال کوي، او د نارینه یا ښځینه عملونو کوم بل ډول غیر معمولي پیژني، حاشیه کوي او ماتوي.
د هیجیمونیک مردانۍ سره سره، کینیل دا په پام کې نیسي چې د نارینهتوب نور ډولونه شتون لري (محروم شوي او محکوم شوي) چې د ډیری مطالعاتو په وینا په ظالمانه لارو جوړ شوي. دا د دې حقیقت ښکارندوی کوي چې هیجیمونیک مردانگي نسبي ده، په دې معنی چې دا د بل سره او د هغې په مقابل کې د اړیکو پر بنسټ جوړ شوی دی (د ښځینهیت ویاړ، او نارینه توب له مینځه وړل شوی او محکوم شوی).
په ښځو کې
که څه هم دا مسله اکثرا د نارینه وو په اړه بحثونو کې له پامه غورځول کیږي، ښځې هم کولی شي د نارینه چلند او خصلتونه وښيي. په لویدیځ کلتور کې، ښځینه نارینهتوب د سرلیکونو لکه ټمبای او مارډینما سره کوډ شوی. پداسې حال کې چې د ښځینه نارینهتوب اکثرا د مفکورو سره تړاو لري لکه همجنسيتوب، په میرمنو کې د نارینه چلند واقع کیدل اړین ندي چې د دوی د جنسیت پیژندنې او جنسي تمایل سره تړاو ولري. په ښځینه فلسفه کې، ښځینه نارینهتوب اکثرا د جنسیت عمل په توګه طبقه بندي کیږي چې دودیز نارینه او نارینه حاکمیت ننګوي. د نارینه ځانګړنو لرونکې میرمنې ډیری وختونه په ټولنیز ډول ځورول کیږي، په هرصورت، په وروستیو لسیزو کې د فیمینیسټ حرکتونو نفوذ د دې لامل شوی چې د نارینه بڼه لرونکې میرمنې د منلو وړ وي.
نيوکه
د سړيتوب د تاریخ مطالعه په 1980 لسیزه کې د ښځو د مطالعاتو او وروسته د جنډر تاریخ په مرسته راڅرګنده شوه. مخکې له دې چې د ښځو تاریخ له سره وڅیړل شي، د سړيتوب په اړه د عامه او خصوصي جنسیت سخت توپیر شتون درلود، په دې معنی چې د کور، کورني ژوند او کورني ژوند سره د نارینه اړیکو په اړه خورا لږې مطالعې شتون درلود.
د سکاټ په وینا، جندر باید په دوه ډوله وکارول شي: تولید او تولید. تولیدي جندر د ځواک په اړیکو کې خپل رول بیا ارزوي، او تولید شوي جندر د تاریخ په اوږدو کې د جندر کارول او بدلون معاینه کوي. دې کار د مردانۍ په برخه کې مطالعې اغیزمنې کړې، لکه څنګه چې پیری بودریلارډ نارینه تعریف کوي: په ټولنه او کلتور کې تولید او په ورځني ژوند کې بیا تولید کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:نارينتوب وېشنيزه:نرتوب وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
نیل کینوک
نیل ګورډن کینوک، بېرون کینوک د ځانګړې شورا غړی (زوکړه د ۱۹۴۲ز کال د مارچ ۲۸ مه نېټه)، یو مخکېنی برتانوي سیاستوال دی. هغه د کارګر ګوند د غړي په توګه، له ۱۹۷۹ز کال څخه تر ۱۹۹۵ز کال پورې لومړی د بیډویلټي او بیا د ایسلوین لپاره د پارلمان د غړي په توګه دنده ترسره کړه. هغه له ۱۹۸۳ز کال څخه تر ۱۹۹۲ز کال پوري د کارګر ګوند مشر او د اپوزیسیون ګوند مشر و او له ۱۹۹۹ز کال څخه تر ۲۰۰۴ز کال پورې د اروپایي کمېسیون لومړی مرستیال و. کینوک د کارګر ګوند د نرم کیڼ (soft left) لوري څخه ګڼل کېده.
کینوک چې په سویلي وېلس کې زېږېدلی او را لوی شوی و، په لومړي ځل د ۱۹۷۰ز کال په عمومي ټاکنو کې د عوامو جرګې لپاره وټاکل شو. نوموړی د ۱۹۷۹ز کال په عمومي ټاکنو کې د محافظه کارو له بریا وروسته، د کارګر ګوند د زده کړو سیوری وزیر (د زده کړو لپاره د اپوزیسیون وزیر) شو. د ۱۹۸۳ز کال په عمومي ټاکنو کې د مایکل فوټ په مشرۍ د مېرګېریټ تاچر په وړاندې د کارګر ګوند د سترې ماتې وروسته، کینوک د کارګر ګوند د مشر او اپوزیسیون د مشر په توګه وټاکل شو. کینوک د خپلې مشرۍ په دوره کې د ګوند د کیڼ اړخ سره په ځانګړې توګه د میلیټېنټ ټینډینسي سره مبارزه وکړه او د معدن د کارکوونکو د ملي اتحادیې (NUM) د مشر ارتر سکارګیل د معدنچیانو د ۱۹۸۴-۱۹۸۵ز کال اعتصاب په تګلاره یې انتقاد وکړ. هغه د تاچر د ادارې په اکثره دوره کې د ګوند مشري کوله، چې د ۱۹۸۷ز کال په عمومي ټاکنو کې د تاچر د بریا په ګډون یاد ګوند د درېیم ځل لپاره پرلپسې ماتې وخوړله. سره د دې چې تاچر یوه بله ښکاره بریا په خپل نوم کړه، کارګر ګوند د کینوک لپاره کافي څوکۍ ترلاسه کړې ترڅو له ټاکنو وروسته هم د اپوزیسیون مشر پاتې شي.
د کینوک په مشرۍ کارګر ګوند د ۱۹۹۲ز کال په عمومي ټاکنو کې د څلورم ځل لپاره پرلپسې غیر متوقع ماتې وخوړله، سره له دې چې په ډېرو نظر پوښتنو کې د جان مېجر د محافظه کاره حکومت څخه وړاندې و، د یادو نظر پوښتنو په بنسټ اټکل کېده چې، یا به کارګر ګوند په لږ توپیر بریالی شي یا به معلق پارلمان (hung parliament) رامنځته شي. له یادو ټاکنو لږ وروسته، کینوک کارګر ګوند له مشرۍ څخه استعفا ورکړه او د ګوند د مشرتابه په راتلونکو ټاکنو کې جان سمیت د کینوک ځای ناستی شو. هغه په اروپایي کمېسیون کې د کمېشنر کېدو لپاره په ۱۹۹۵ز کال کې د عوامو جرګه پرېښوده. نوموړی مخکې له دې چې په ۲۰۰۵ز کال کې د بېرون کینوک په توګه د مشرانو جرګې (د برتانیې د لارډانو جرګې) ته ترفیع وکړي، د رومېنو پروډي د ریاست په وخت کې له ۱۹۹۹ز کال څه تر ۲۰۰۰۴ز کال پورې د اروپایي کمېسیون لومړی مرستیال و، نوموړی همدارنګه د برتانوي کونسل مشر او د کارډیف پوهنتون رییس و.
د ژوند لومړني حالات
د مور و پلار یوازېنی اولاد، کینوک، د وېلس په ټریډګېر کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. د هغه پلار ګورډن هربرټ کینوک لومړی د ډبرو سکرو په کان کندنه کې کار کاوه چې ورسته یې د مزدور په توګه کار پیل کړ او د هغه مور مېري کینوک (کورنی نوم یې هاولس) ځایي نرسه (هغه نرسه چې د رنځورانو د کتنې او درملنې لپاره د هغوی کور ته ورځي) وه. ګورډن د ۱۹۷۱ز کال په نومبر کې د ۶۴ کلونو په عمر د زړه د حملې له امله ومړ؛ مېري راتلونکې میاشت په ۶۱ کلنۍ کې مړه شوه.
هغه له ۱۹۶۷ز کال راهیسې د ګلینیس کینوک سره د ژوند ملګری دی. دوی دوه اولادونه—یو زوی سټیفین کینوک (چې د ۱۹۷۰ز کال په جنوري کې زېږېدلی دی، اوس د کارګر ګوند د پارلمان غړی دی) او د رېچل کینوک په نامه یوه لور (د ۱۹۷۱ز کال کې زېږېدلې ده) لري.
د پارلمان غړی
کینوک په ۱۹۶۹ز کال کې، په سویلي وېلس کې د بیډویلټي لپاره د کارګر ګوند نوماندي وګټله، کومه چې د ۱۹۸۳ز کال د عمومي ټاکنو لپاره د ایسلوین په اتخاباتي حوزې بدله شوه. هغه په لومړي ځل د ۱۹۷۰ز کال د جون په ۱۸ مه نېټه د عوامو جرګې ته انتخاب شو او د ۱۹۷۸ز کال په اکتوبر کې د کارګر ګوند ملي اجرایوي کمیټې غړی شو. کله چې نوموړی د پارلمان غړی (MP) شو، پلار یې وویل "نیله! دا په یاد ساته چې ایم پي یوازې د پارلمان د غړي معنا نه لري، بلکې د امانت کار سړي معنا هم لري."
د ۱۹۷۵ز کال په اروپایي کمېټه کې د برتانیې د غړیتوب په اړه ټولپوښتنه کې، کینوک د اروپا د اقتصادي ټولنې څخه د برتانیې د را ویستلو لپاره هلې ځلې وکړې.
د ۱۹۷۹ز کال په عمومي ټاکنو کې د کارګر ګوند له ماتې وروسته، جېمز کالېګېن، کینوک په سیوري کابینې (د اپوزیسیون کابینه) کې د ښوونې او روزنې د ویندوی په توګه وګوماره. د هغه جاه طلبۍ ته د پارلمان د نورو غړو هم پام شو او داسې انګېرل کېده چې ډېویډ اون په دې دلیل د ټاکنیزې ډلې (electoral college) د بدلون سره مخالفت کوي چې دوی ښایي د کینوک د ځای ناستي کېدلو ملاتړ وکړي. د کارګر ګوند له مشرۍ څخه د کالېګېن تر استعفا وروسته د ۱۹۸۰ز کال په وروستیو کې مایکل فوټ د نوموي ځای ناستی شو او کینوک د ښوونې او روزنې د ویندوی په توګه په خپل ځای پاتې شو.
په ۱۹۸۱ز کال کې په داسې حال کې چې لا یې هم د کارګر ګوند د ښوونې او روزنې د ویندوی په توګه دنده ترسره کوله، پر کینوک تور پورې شوی و چې ګواکې، د کارګر ګوند د مشر د مرستیال په توګه د ټوني بین د ځایناستي کېدلو هڅه یې، د خورا دودیزو ارزښتونو ته ترجیح ورکوونکي ټربیوني جان سیلکین د نوماندۍ څخه په ملاتړ کولو او بیا په دویم پړاو ټاکنو کې د رایې له ورکړې څخه په اصرار سره د سیلکین د ملاتړ کوونکو، د منع کولو په واسطه، په اغېزناکه توګه ناکامه کړې ده.
کینوک د یو کیڼ اړخي په توګه پېژندل کېده او په ۱۹۸۲ز کال کې د مارګرېټ تاچر له خوا د فېلکلېنډس جګړې د ناسم اداره کولو په خاطر، په هغې باندې د انتقادونو له امله مشهور شو، که څه هم چې، په حقیقت کې یادې جګړې د محافظه کار حکومت د ملاتړ کوونکو شمېر زیات کړ او د راتلونکي کال د ټاکنو په ښکاره بریا کې یې د یاد ګوند سره مرسته وکړه.
لومړۍ دوره (۱۹۸۳ز کال ـــ ۱۹۸۷ز کال)
د ګوند د مشر په توګه د نوموړي لومړۍ دوره د ۱۹۸۳ز کال او د ۱۹۸۷ز کال د عمومي ټاکنو ترمنځ د کلک-کیڼ میلیټېنټ ټینډینسۍ (hard-left Militant tendency) سره د هغه د مبارزې تر تسلط لاندې وه، چې هغه وخت په ګوند کې لاهم واکمن ځواک و. د دې لپاره چې په راتلونکيو ټاکنو کې یې د بریا چانس زیات شي، کینوک تصیم درلود چې د ګوند سیاسي موقعیت منځ لارې خوا ته یوسي. که څه هم چې کینوک د ګوند کیڼ-اړخ ټریبیون څخه راغلی و، هغه د سیوري په کابینه کې تر ټاکل کېدو وروسته، د خپلو ډېرو  مخکنیو متحدینو سره ملګرتیا پرېښوده.
د سوسیال دیموکرات ګوند/لیبرال متحدینو د را څرګندېدلو په واسطه ، چې ډېر منځلاري پلویان هم ورسره یوځای شول، د کارګر ګوند هم وګواښل شو. په پراخه لرلید کې، د کارګر ګوند اصلي رایه ورکوونکي د غیر-صنعتي کېدلو (په یو هېواد کې د صنعتي فعالیتونو کمول یا له منځه وړل یا حذف کول) قانون په وړاندې چې محافظه کار حکومت له ۱۹۷۹ز کال څخه را په دې خوا تصویب کړی و، د ورکېدو په حال کې وو.[سرچینې ته اړتیا لري]
د ښې اشتها لپاره دا (۱۰) خبرې په پام کې ولرئ
د ښې اشتها لپاره دا (۱۰) خبرې په پام کې ولرئ
۱- تل سبناری کوئ و
سبناری د ورځې د پیل لپاره تر ټولو غوره خواړه دي. د شپې له تیریدو وروسته چې هیڅ مو په کې نه وي خوړلي یو سالم او متوازن سبا ناری د ورځې لپاره سالمه اماده ګي ده. سهارنۍ خوړل مو انرژي زیاتوي، چې له امله به یې ستاسې وجود د ټولې ورځې لپاره فعاله وي، په دې ډول سره به ستاسې اشتها لا زیاته او برابره شي.
د شیدو، ماستو، حبوبات یعنې دانې، تازه میوې او نور تازه سبزیجات د سهار په چای کې څښل و خوړل ډیر ګټور وي.
۲- سپک خواړه پرله پسې یا عادتاً وخورئ که چیرته تاسې هر سهار هغه خواړه وخورئ چې هغه سپک وي، یعنې ځورور نه وي، لکه سبزیجات چې هندواڼې، انګور او نور په کې راځي، نو تاسې به ورسره ښه صحت او اشتها ولرئ.
ددې کوچینو خوړو په خوړلو سره به مو په پرلپسې ډول سره بلاخره اشتها ښه شي او هغه خواړه به هم وخوړلی شئ چې هغه سخت وي یا درانه خواړه وي لکه غوښه.
۳- د خپلې خوښې خواړه وخورئ هغه وخت ډیر خوراک کیږي کله چې د خپلې خوښې خواړه خورئ. کله چې بهر خواړه اخلئ نو هڅه وکړئ چې د ځان لپاره هغه خواړه واخلئ چې ستاسې خوښ وي او ښه درته ښکاري. خو دومره بې حسابه خوارک یې هم مه کوئ چې خدای مه که په بله ناروغۍ مو اخته نه کړي.
۴- د تیز بوی لرونکي خواړه مه خورئ ځیني خواړه شاید دومره تیز بوی ولري چې تاسې یې له خوړلو وړاندې په بوی ماړه شئ یا مو زړه خراب کړي. له دغه ډول خوړو نه ډیره استفاده مه کوئ، په خاص ډول هغه مهال چې کله تاسې وږي نه یاست. وږم لرونکی یا بوی لرونکی کبان، پنیر او نور… چې بوی پر تاسې ډیر تیز او بد لګیږي، هم مه کاروئ ځکه دا ډول خواړه نه شئ خوړلی او زړه مو خټه کوي.
۵- خواږه او خوشبوي لرونکي خواړه وخورئ هغه خواړه چې یو ډول خوشبوي درکوي او ښکلی بوی لري له هغوی استفاده وکړئ څو ډیر خوراک یې وکړای شئ. لکه ځینې مثالې، ځیره او نور خواړه چې د خپل جذبوونکي بوی له امله یې خلک خوښوي. همداراز دڼیا، نعنا هم یو ډول ښه بوی لري.
۶- اوبه او نور مناسب مایعات وڅښئ د خوراک تر څنګ له ځینو مایعاتو هم استفاده وکړئ چې خواړه مو ورسره هضم او ښه تیر شي. کله چې یو انسان موړ شي، نو له اوبو څښلو وروسته یې بیا اشتها کیږي چې نور خوراک هم وکړي، کیدای شي دا تجربه تاسې ته هم شوې وي.
۷- د خوارک لپاره مناسب ځای انتخاب کړئ په اوړي کې یخ او په ژمي کې ګرم ځای کې د خوراک و څښاک لپاره کیښنئ. ځکه اکثره وخت د ګرمۍ یا یخنۍ له امله خوراک ته د انسان زړه تنګیږي او پریږدي یې یا یې په ارامه نه شي خوړلی او ژر ژر یې خوري چې دا ښه نه شي هضمیدلی.
ډب که ادب؟
د کتاب ځانګړنې:
د ښې اشتها لپاره دا (۱۰) خبرې په پام کې ولرئ
۸- سپورټ وکړئ هڅه وکړئ چې ډیر سپورت وکړئ، ځکه د سپورټ یا ورزش د نورو ګټو تر څنګ دا ګټه هم ده چې د نور خوراک لپاره مو اشتها برابره شي. دا معمول ده چې ورزشکاران یا هغه خلک چې ګرځي او کارونه کوي هغوی ښه خوراک کولی شي، ژرنه مړیږي او په ډیره مینه سره خوراک او څښاک کوي.
ډب که ادب؟
د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)
د ښې اشتها لپاره دا (۱۰) خبرې په پام کې ولرئ
۹- ګډ خوراک وکړئ له کورنیو او ملګرو یا خپلې میرمنې/خاوند سره خوراک وکړئ، ځکه په شریکه له نورو سره یوځای خوراک له دې امله هم ښه وي چې تر ډیره پورې خوراک کې یو بل اشتها یا شخوند ته په کتو سره ډیر خوراک وکړي. یا ځیني وخت د یو بل سره د ملګرتیا لپاره هم ډیر خوراک وي.
۱۰- له ډاکټره مشوره وغواړئ د دې لپاره چې اشتها مو برابره شي او ستونزه مو حل شي له ډاکټر نه مشوره هم وغواړئ څو یې درملنه درته وکړي او حل لار درته په ګوته کړي.
ډب که ادب؟
لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
وېبپاڼه:www.andyal.com
= اسلامي اخلاق (ادب) =
که انسان پانګه، پوهه، ښکلا او عقل ولري؛ خو ادب و نه لري؛ نو دا هر څه له لاسه ورکوي او خلک به ترې خپه او الله به ورته غوسه وي. هو! (( د عالم او عاقل ارزښت یې په ادب کې دی.[1]))
هغه چې ادب لري، سپکې سپورې نه وايي، کنځل  نه کوي، غیبت نه کوي، ورانه خوله نه خوځوي او تور نه لګوي.
مولا علي کرم الله وجهه وايي:
(( هغه چې ادب لري، تر هغه غوره دی، چې مشهوره کورنۍ لري؛ خو ادب نه لري.[2]))
امام صادق وايي:
(( که موروپلار خپل اولاد په ادب وروزي، تر هغه غوره دی، چې اولاد یې بې ادبه وي؛ خو بې ادبه اولاد ته پانګه او مال زېرمه کړي.[3])) او بیا یې وویل: (( انسان ادب ته تر مال او شتمنۍ ډېره اړتیا لري.[4]))
امام باقر خپل زوی سپارښتنه کوي:
(( له بې ادبو وګړیو سره ملګرتیا به دې خراب کړي.)) او (( هغه چې د خولې برغولې نه لري او هر څه وايي؛ نو ژر به پښېمانه شي.[5]))
له خلکو سره مو وینا او کړنې باید داسې وي؛ لکه څنګه چې خوښېږو، چې د خلکو وینا او کړنې هماغسې له موږ سره هم وي.
رسول الله (ص) وايي:
(( په غوسه کې څوک مه ادبوئ[6])).
ځکه شونې ده په داسې وخت کې ادبول له وهلو، ډبولو او سپکاوي سره مل وي، چې پایله به یې اپوټه وي.
له باادبه وګړیو سره ملګرتیا به دې باادبه کړي. د علم زده کړه هم په ادب اغېزمنه ده. د نورو درناوی د هغوی د ادبولو لامل ګرځي.
د ادب لومړی ځای دادی، چې د الله ادب ولرو، د الله نامه په ستریا واخلو، بې اودسه د الله او رسول الله پر نامه او قرآن شریف لاس کېنږدو او که په ستونزه کې راګېر شوو؛ نو لامل یې الله  و نه ګڼو. د بېلګې په توګه: که خوبوړي وو، یا مو موټر خراب و او یا مو ټرافيکي قوانین پلي نه کړل او پېښه مو وکړه؛ نو و نه وايو، چې الله راپېښه کړه.
قرآن کریم په څو ځایونو کې وايي:
((خداى پرې تېرى کړی نه دى ؛ بلكې دوی پر ځانونو تېرى كوي [7].))
قرآن کريم په فجر سورت[8] کې وايي:
[خو انسان ته يې چې پالونكى د ازمېښت لپاره عزت او نعمت وركړي، (مغرورېږي) وايي: ((پالونكي مې عزتمن كړم (؛ ځکه ځاى يې راکې شته)!)) او چې د ازمېښت لپاره روزي پرې ورتنګه كړي؛ نو (نهيلېږي او) وايي: ((پالونكي مې سپک كړم!)) هېڅكله داسې نه ده! (کړه وړه مو سم نه دي)؛ بلكې پلارمړي نه پالئ، او يو بل بېوزليو ته د خوړو په وركولو نه هڅوئ، او (له مشروعو او نامشروعو لارو) ميراث راټولوئ او خورئ يې،او له شتمنۍ سره ډېره مينه لرئ (او له لامله يې ډېر ګناهونه كوئ).]
= د بوډاګانو په نسبت ادب = امام حسن او امام حسین په ماشومتوت کې یو بوډا وکوت، چې اودس کوي؛ خو سم یې نه کاوه، غوښتل یې پوه یې کړي؛ خو په تشویش کې شول، چې که ورته ووايي، چې سم اودس نه کوې؛ نو خېجله به شي؛ نو د هغه ادب په پار، چې درلود یې، بوډا ته یې وویل: موږ دوه کوچنیان به اودس وکړو؛ نو ته مو وڅاره، چې د چا اودس سم دی؟ دې دوو کوچنیانو د بوډا په مخ کې اودس وکړ. بوډا وویل: ستاسې د دواړو اودس سم دی، زما اودس ناسم دی.[9]