cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مکسیکو ښار
دمکسیکو پلازمینه په امریکا کې له  خورا پخوانۍو پلازمېنو ده او یو له دوو هغو پلازمینو څخه ده چې دبومې خلکو له خوا یې بنسټ ايښول شوی دی. دا ښار په پیل کې د تیکسکوکو د خلیج دیوي ډلې جزیرو په سر د مکسیکا ازتیکا له خوا په کال ۱۳۲۵ زیږدیز کې جوړشو. دا ښار په ۱۵۲۱ زیږدیز کال کې د تینوچتیتلان د محاصرې په مهال تقریبا په بشپړه توګه ویجاړ شو او په پایله کې دهسپانوي ښارجوړولو ستندردونو په بنسټ یو ځل بیا دیزاین او جوړ شو. په ۱۵۲۴ زیږدیز کال کې د مکسیکو ښاروالۍ تاسیس شوه  اود مسکیکو تینوچتیتلان په نامه ونومول شوه چې وروسته په ۱۵۸۵ ز په رسمي توګه کې د سیوداد مکسیکو یا مکسیکو ښار په نامه نومول شو. دمکسیکو ښار د هسپانوي امپراطورۍ  د ډیرې برخې سیاسي، اداري او مرکزوه خو له هسيانیې څخه تر خپلواکۍ اخیستووروسته دا فدرالي حوزه په ۱۸۲۴ زیږدیز کال کې تاسیس شوه.
په ایران کې د ښځو حقونه
د شلمې پېړۍ په پای او د یوویشتمې پېړۍ په پیل کې په ایران کې، د ښځو حقونه له نورو پر مخ تللو هېوادونو سره په پرتله تر ډېره حده تر محدودیتونو لاندې وو. په ۲۰۱۷ کال کې د نړۍ د اقتصادي مجمع له خوا په نړۍ کې د جنسیتي فاصلې د راپور له مخې ایران د جنسیتي برابري له مخې د ۱۴۴ هېوادونو ترمنځ ۱۴۰ ځایګی خپل کړ. په ۲۰۱۷ کال کې، په ایران کې د حقوقو لرونکې کاري بشري سرچینې ۱۹ سلنه ښځینه وو جوړوله چې د ۱۹۹۰ کال په پرتله اووه سلنه وده ښيي. په ۲۰۱۷ کال کې، د ښځو، سولې او امنیت لپاره د جورج ټاون د انسیتیوت د نوملړ له مخې ایران د ۱۵۳ هېوادونو په لاندنی برخه کې ځایګی خپل کړی. د سویلي اسیا له نور هېوادونو سره په پرتله په ایران کې ښځې په غوره بڼه مالي حسابونو، زده کړو او ګرځنده تلیفونونو ته لاسرسی لري. ایران د ښځو پر وړاندې د قانوني تبعیض له مخې د ۱۵۳ هېوادونو ترمنځ ۱۱۶ ځایګی لري.
د ایراني ښځو حقونو او وضعیت د ۲۰ مې پېړۍ په پیل، په ځانګړې توګه په دریو دولتي رژیمونو کې بدلون موندلی. د قاجاریانو د واکمنۍ پر مهال چې د ۱۸۰۰ مې لسیزې له پای څخه یې د شلمې پېړۍ تر پیل واکمني کړې، مېرمنې منزوي شوې وې. دوی په سیاست کې ونډه نلرله او په اقتصادي ډګر کې یې ګډون د کور تر کار محدود وو. دغه حالاتو د پهلوي واکمنۍ پر مهال کوم چې له ۱۹۲۵ نه ۱۹۷۹ واکمن وو تغیر وموند؛ مېرمنو زیاته آزادي ترلاسه کړه. د ښځو حقونه او آزادۍ د ایران د رهبر د لیوالتیا پر اساس چې غوښتل یې ایران په نوي ډول له اروپایي سبک سره برابر کړي وټاکل شول، له دې سره چې دغه چاره د ایران د مخکښو مېرمنو پر وړاندې پرته له دې چې اکثریت ته پکې پام وشي د اجرا وړ وه. دغه آزادۍ په ۱۹۷۹ کال کې له ایراني انقلاب وروسته بېرته واخیستل شوې. په ۲۰۱۵ کې د بشر د حقونو د څار ډلې په وینا،"د مېرمنو حقونه په کلکه سره په ایران کې محدود شوي".
ایراني انقلاب او مېرمنې
کله چې په ۱۹۷۷ کال کې ایراني انقلاب پیل شو، ډېری مېرمنو په لویو ښارونو کې په لاریونونو لاس پورې کړ او ټکری(چادر) یې پر سر کړ. مېرمنو د انقلاب په بریا کې مهمه ونډه لرله. د انقلاب رهبر روح الله خمینی ددوی ونډه وستایله، نوموړي په خپله یوه وینا کې وویل: "موږ باید هغه چارې چې مېرمنو ترسره کړې له یاده وه نه باسو، په ځانګړې توګه ددوی مبارزه. ایراني مېرمنې وتوانېدې د خپل آګاهانه ایمان له مخې ځان د باخبره انقلابي او سیاسي عناصرو په توګه وښيي... په رښتیا مېرمنې په هیڅ برخه او هیڅ جګړییز ډګر کې شاته ندي پاتې شوې".
له دې امله چې پهلوي پاچا د حجاب کارول منع کړل، ګڼ شمېر مېرمنو پرېکړه وکړه چې د ټکري(چادر) په اغوستلو له خمیني سره لیوالتیا وښيي، ځکه دوی فکر کاوه چې د غږ له لوړولو پرته د خپل حمایت څرګندولو په موخه دا ترټولو ښه لار وه. مېرمنو په لاریونونو کې په ګډون سره د ایران په انقلاب کې برخه واخیسته. د ایراني انقلاب ملاتړو سازمانونو لکه مجاهدینو، په خپلو سازمانونو کې مېرمنو ته ښه راغلاست ووایه او مهم مسئولیتونه یې دوی ته وسپارل. خمیني هم مېرمنې د شاه پر ضد لاریونونو ته وهڅولې.
د رایې ورکولو حق
د مېرمنو د حقونو په برخه کې ډېری ابتکارات په پهلوي دوران کې د ۱۹۶۲ کال له سپین انقلاب سره رامخ ته شول، کوم چې د لومړي وزیر اسدالله عالم له خوا د مېرمنو د آزادیو د ورکړې لامل شول. هغه قانون چې مېرمنو ته یې د رایې کارولو محدود حقوق ورکول، دوی ته یې اجازه ورکوله چې یوازې په سیمه ییزو ټاکنو کې رایه وکاروي، تصویب شو. خمیني په دې باور وو چې دا د حق ورکړه یوازې دولتي تبلیغات دي څو خپل فاشیستي او دیکتاتوریک ماهیت په دیموکراسي او لیبرالیزم پټ کړي. د خمیني په وینا، دغه قانون"یوازې د هغو ناخبره ډلو او ددوی د جنایاتو د پټولو لپاره وو". خمیني باور درلود چې د مېرمنو لپاره د دا ډول حق ورکړه له فحشا سره د پرتلې وړ ده. خمیني مېرمنو ته د رایو د حق ورکړې پر ضد د لاریونونو رهبري وکړه چې په پایله کې ددغه قانون د لغو کېدو لامل شو.
له هغې وروسته چې د مېرمنو لپاره د رایې کارولو یاد قانون لغو شو، مېرمنې د سپین انقلاب پر مهال له ټول پوښتنې منع شوې. ورته مهال د کرنې وزیر د مېرمنو د خوځښتونو مشرانو ته وړاندیز وکړ چې د خپلو وړاندیزونو د څرګندولو په موخه د رایو ورکولو یو صندق کېږدي. له دې سره چې رایې یې حساب نشوې، خو ګڼ شمېر رای ورکوونکو مېرمنو محمد رضا شاه دې ته اړ کړ څو له ټول پوښتنې وروسته بې له ځنډه دوی ته د رایې کارولو حق ورکړي. د ۱۹۶۳ کال د سپتمبر میاشتې په پارلماني ټاکنو کې ۶ میرمنې د پارلمان د غړو په توګه وټاکل شوې او ورسره په خوا کې شاه هم دوه مېرمنې د سناتورانو په توګه وګمارلې.
د ۱۹۷۹ کال له اسلامي انقلاب وروسته، خمیني وویل، "مېرمنې حق لري چې په سیاست کې برخه ولري، دا ددوی دنده ده، اسلام یو سیاسي دین دی".
حجاب
حجاب هغه ډول جامې دي چې مسلمانې مېرمنې یې د خپلې کورنۍ له نارینه وو پرته له نورو سره د تعامل پر مهال کاروي. د جمهوري اسلامي له تاسیس وړاندې، مېرمنې مکلفې نه وې څو حجاب واغوندي. په ۱۹۳۵ کې رضا شاه امر وکړ چې مېرمنې نه باید په عامه ځایونو کې حجاب ولري؛ له همدې امله ګڼ شمېر محافظه کارې مېرمنې په کور پاتې شوې ځکه دوی فکر کاوه چې له کوره بهر له حجاب پرته د لوڅ والي سره برابر دی. په همدغه مهال کې د محافظه کارو مېرمنو تړاو زیات شو ځکه دوی اړ وې څو د خپلو کارونو لپاره په نورو تکیه وکړي.
د ۱۹۷۹ کال له انقلاب وروسته د دولتي ادارو په ښځینه کارکوونکو د حجاب اغوستل اجباري شول؛ چې ورپسې په ۱۹۸۳ کال کې قانون جوړ شو چې له مخې یې په عامه چاپېریال کې هم د حجاب رعایت کول لازمي کړل.
د طلاق قانون
په ایران کې د طلاق قانون له هماغه پیله د شرعي قانون د کلیاتو له مخې دی کوم چې نارینه وو ته هر مهال دا حق ورکوي چې واده ته پای ټکی کېږي. د ۱۹۲۸ کال د مدني قانون د ۱۱۳۳ مادې پر بنسټ:  "نارینه کولای شي هر مهال چې وغواړي خپلې مېرمنې ته طلاق ورکړي". دغه قانون په ۱۹۶۷ کال کې د کورنیو څخه د ساتنې د قانون له مخې اصلاح شو چې مېرمنو ته یې د طلاق په برخه کې ډېر حقونه ورکړل او همدارنګه یې خصوصي طلاق غیرقانوني کړ. د ۱۹۶۷ قانون د طلاق د غوښتنې لپاره یو شمېر شرایط وټاکل. د مدني قانون ۱۱۳۰ مې مادې محکمو ته زیات واک ورکړ چې د مېرمنو د غوښتنې په صورت کې او پدې صورت کې چې مېرمنه د ځان د وکالت حد ته رسېدلې وي د طلاق ورکولو بهیر چټک او قضایي طلاق صادر کړي.
اوس مهال په ایران کې، نارینه او ښځینه دواړه کولای شي طلاق واخلي، د ماشومانو سرپرستي هم د هغه والدینو پرغاړه ده کوم چې قاضي به یې په اړه پرېکړه کوي.
د مېرمنو پر وړاندې تاوتریخوالی (جرمونه)
د یو شمېر راپورونو پر بنسټ، هر کال په سلګونه ایرانۍ مېرمنې د ناموسي وژنو ښکار کېږي. په ۲۰۱۹ کال کې یو رپوټ ښيي چې "په ایران کې د وژنو له پېښو نږدې دېرش سلنه یې د مېرمنو او نجونو د ناموسي وژنو پېښې دي".
ټولنپاری
ټولنپاری هغه څوک دی چې د ټولنې موجوده افکارو او د چارو شرایط ننګوي، نوې پوښتنې په داسې ډول کوي چې پاروونکې وي او په ځانګړې توګه په لومړي ډول ځورونکي یا ډیر ځورونکي وي. د مچۍ کلمه (په لرغوني یونان کې : μύωψ, mýops) د اپلاتون لخوا د بښنې په نوم په یوه ليکنه کې کارول شوې. د بښنې په برخه کې، هغه سوکرات له یو میږی سره پرتله کړ چې د اتنیانو د سیاست اس يې ځوراوه.
سوکرات د محاکمې په غونډه کې په خپله دفاع کې وویل چې د داسې ماغزو وژل اسانه دي، خو پایله به یې د هر هغه چا لپاره ګرانه وي چې په دې ټولنه کې ویده وي.ځکه هغه یو انتقاد کونکی و چې خلک یې وځړول او ویښ یې کړل او د حق په لور یې وروړل. ښایي دا د عملي اخلاقو د ښوونځي یو له لومړنیو توضیحاتو څخه وګڼل شي.
د سوکرات طریقه
په دې باور چې هغه د خدای دنده لري چې خلک له خوبه راویښ کړي، سوکرات یوه ستونزمنه لاره غوره کړه او داسې طریقه غوره کړه چې د سوکرات په تاریخ کې مشهوره ده. د دې رسالت د سرته رسولو لپاره هغه دوه کارونه کوي: لومړی دا چې هڅه کوي خلک له خپل ناپوهۍ خبر کړي او دوهم دا چې په هغوی کې د علم پیدا کولو هڅه کوي. د سوکرات لومړۍ طريقه د سوکرات د ستړيا په شان ده (به    پیژندل کیږي. البته، دا طنز د اورېدونکو د ساتیرۍ یا سپکاوي په موخه نه دی؛ دا یو لوی هدف لري او هڅه کوي چې لیدونکي یا دریم کس چې په ډله کې شتون لري بیداره کړي او حرکت وکړي. د سوال او ځواب له طریقې او یا جدلیت څخه په استفادې سره هڅه کوي چې د دعوا کوونکو د جهالت او ناپوهۍ څرګندونه وکړي. د سوکرات بله دنده دا ده چې نور فکر کولو او پوهه رامینځته کولو ته وهڅوي. هغه خپلو لیدونکو ته وایي چې مور یې، فینارت ، یوه قابله وه او د اتن ماشومانو ته یې زیږون ورکړ. هغه د قابله ګۍ مسلک هم له خپلې مور څخه په میراث اخیستی او هڅه کوي خلکو ته زیږون ورکړي. خو هغه څه چې هغه زېږوي هغه عادي ماشومان نه دي، بلکې د خلکو د فکرونو او ذهني روحاني ماشومانو پایله ده. په دې عقيده سوکرات په ژمي او دوبي کې شپه او ورځ په اتن کې ګرځېدل او په ساده جامو کې چې د کال په ټولو موسمونو کې يو شان و او په لوڅو پښو به د دې او دې په لټه کې شو او هيڅوک هم نه وو. د هغه د وهلو څخه خوندي وو.
نن ورځ
په ننني سیاست کې ټولنپاری هغه څوک دی چې په پرله پسې ډول خلک د قدرت، حالت او دودیزو افکارو پر وړاندې هڅوي. د مثال په توګه، موریس کلین لیکلي:د اکسفورډ پوهنتون پروفیسور، بینیټ فلوبیرګ ، د ټولنیز بشری علومو په اړه خبرې وکړې او د ټولنیز ساینس لپاره یې د هغې کلیدي رول باندې ټینګار وکړ، کوم چې کولی شي د واک څخه ناوړه ګټه اخیستنه او قرباني او مجرم ښکاره کړي. دا کلمه کیدای شي په سپکه توګه بیان شي، مګر په ورته وخت کې دا یو معزز عمل او ټولنیز دنده ګڼل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
د حضرت علي په هکله نازل شوي آيتونه
= د حضرت علي  په هکله  نازل شوي آيتونه =
لومړى آيت:
د ولايت حق يواځې د څښتن او د هغه رسول او له حضرت علي  بن ابيطالب سره و: (( ِانَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ = ستاسې ولي او پالندوى خو يواځې خداى،د هغه پېغمبراو هغه مؤمنان دي چې لمونځونه كوي او د ركوع په حال كې زكات وركوي.)) ) مايده 55 آيت(
د پورتني ايت تفسير:
مفسرين په يوه خوله ددې آيت په هکله وايي،چې: دا آيت د حضرت علي د ولايت په هکله نازل شوى دى او د نازلېدو کيسه يې داسې ده،چې حضرت علي په جومات كې نمونځ كاوه؛نو ركوع ته چې ولاړ؛يو سوالګر راغى او مرسته يې وغوښته چې حضرت علي همغسې د ركوع په حال كې خپله ګوته ورته وښووه( چې راشه او واخله يې )، چې سوالګر هم ګوته د حضرت علي له ګوتې راوويسته او له جوماته خوشحاله ووت.څښتن تعالى د حضرت علي  ددې  عمل د ارزښت ښوولو لپاره پورتنې آيت نازل كړ.
حضرت ابوذر غفاري (رض) ددې آيت د نزول کيسه داسې روايت كړې ده: يوه ورځ مې د رسول الله (ص) په جومات كې نمونځ كاوه،چې يو سوالګر راننوت او مرسته يې وغوښنه؛خو چا پرې چرت خراب نكړ.سوالګر خپل لاسونه اسمان ته پورته كړل او ويې ويل:خدايه! شاهد اوسه،چې ستا د رسول په جومات كې مې مرسته وغوښته؛خو چا راباندې چرت خراب نكړ.پدې   وخت كې حضرت علي (ك) په ركوع كې و،چې د ښي لاس په وړه ګوته يې سوالګر ته اشاره وكړه،چې زما ګوته واخله. سوالګر هم رانږدې شو او هغه ګوته يې د حضرت علي  له لاسه راوويسته او په خوشحالۍ له جوماته ووت. رسول الله چې دا پېښه كتله؛نو له نمونځ وروسته يې اسمان ته وكتل او دعا يې وكړه:((خدايه! زه محمد ستا رسول يم،سينه مې پراخه او كارونه مې اسان  كړې او له كورنۍ مې علي زما وزير وټاكې،چې ملا تړې مې شي.)) حضرت ابوذر غفاري(رض ) وايي: لا د پېغمبر اکرم  دعا خلاصه شوې نۀ وه، چې حضرت جبرائيل راغى او پېغمبر اکرم ته يې وويل: ووايه ! پېغمبر اکرم  ورته وويل: څه ووايم؟! حضرت جبرائيل ورته وويل: ووايه:((انَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ. ))
== وګورئ :1_ مجمع البيان ؛ 3 او 4 ټوكونه،324 مخ. 2 _ تفسير الميزان ؛ 6 ټوك، 24_1 مخونه.3 _ تفسير نمونه؛ 4 ټوك، 422 مخ.4 _فخر رازي پخپل تفسير كې تر پورتني آيت لاندې ؛12ټوك 26 مخ.5 _بلاذري، انساب الاشراف؛ 2ټوك، 150مخ، 151 حديث (د بيروت لومړى  چاپ) 6_ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب ؛ 62 باب، 251 مخ. 7_ هيثمي ، مجمع الزوايد؛9ټوك، 134مخ.8 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 251مخ.9 _ الحمويني، فرائد السمطين؛ لومړى ټوك 191 او 193 مخونه، د بيروت لومړى  چاپ. 10 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 173 مخ، 231 حديث، لومړى  چاپ.11 _ ابن كثير پخپل تفسير كې تر پورتني آيت لاندې :2ټوك، 597 او 598 مخونه، د بيروت چاپ او همداسې وګورئ؛ البدايه والنهايه ؛ 7ټوك، 358 مخ، باب فضايل علي  .12 _ ابن مغازلي؛ مناقب ؛ 311 او 312 مخونه، 355 حديث.13 _ سيوطي ، الدرالمنثور ؛ 2 ټوك ، 322 مخ كې تر پورتني آيت لاندې  .14_ بيضاوي ، تفسير بيضاوي ؛ لومړى  ټوك، 272 مخ كې تر پورتني آيت لاندې .15_ زمخشري، كشاف؛ لومړى  ټوك، 649 مخ كې تر پورتني آيت لاندې .16 _ طبري، د طبري تفسير؛ 6ټوك، 288 مخ كې تر پورتني آيت لاندې .17_ متقي هندي ، كنز العمال ؛ 7ټوك، 305 مخ، لومړى  چاپ او بل چاپ؛ 6ټوك، 391 مخ. 18_ خوارزمي، مناقب امير المومنين؛ 187. ==
= دويم آيت: = څښتن تعالى د حضرت علي كړنې خلكو ته د بېلګې په توګه  وړاندې  كوي:((الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلاَنِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ =څوك چې خپل مالونه شپه و ورځ، په پټه او ښكاره نفقه كوي؛نو ثواب يې له خپل پالونكي سره دى،چې وېره او خپګان پرې نشته.)) (بقره 274 آيت )
د آيت توضيح:عالمان له رواياتو په ګټنې سره وايي: دا آيت د حضرت علي  په هکله نازل شوى دى.پدې باب له حضرت ابن عباس څخه ګڼ شمېر روايتونه رانقل شوي دي:(( له علي ابن ابيطالب سره څلور درهمه وو، چې يو يې د شپې،بل يې د ورځې،درېم يې په پټه او څلورم يې ښكاره نفقه كړ. څښتن هم ددې عمل د ارزښت ښوولو  لپاره آيت نازل كړ. ))
= درېیم آيت : = ((يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ = پېغمبره! څه چې ستا د پالونكي له لوري پرتا نازل شوي،بشپړ(خلكو ته)ورسوه او كه داسې دې ونكړل؛نو د هغه پېغام دې ندى رسولاى،خداى تا د خلكو (له احتمالي زيانونو) ژغوري. هو!خداى (ځېلي) كافرانوته سمه لار نۀ ښيي. ))  (مائده: 67 آيت)
الف :له حضرت ابي سعيد خدري روايت دى،چې وايي:(( د " يا ايها الرسول بلغ" آيت د "خم غدير" پر ورځ د حضرت علي (ك) په هکله پر پېغمبر اکرم  نازل شوى دى. ))
وګورئ : 1 _ سيوطي؛ الدرالمنثور تفسير : 2 ټوك، 327مخ كې تر پورتني آيت لاندې. 2 _ فخر رازي؛ كبير تفسير :3ټوك، 636مخ او په بل چاپ كې؛ 12ټوك ، 49مخ كې تر پورتنې آيت لاندې .3 _ حافظ ابن عساكر؛ امير المومنين من تاريخ دمشق : 2ټوك، 86مخ، 589 حديث .4 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 140مخ، 39باب او همداسې د همدى  كتاب د المناقب السبعون باب ؛ 283مخ، 56حديث .5 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى  ټوك، 188 او 244 مخونه.6 _ ابوالحسن واحدي  نيشابوري؛ اسباب النزول : 150مخ.7 _ حافظ ابونعيم اصفهاني، "ما نزل من القران فى علي "؛ تر پورتني آيت لاندې .8 _ شهاب الدين الوسي شافعي، روح المعاني؛ 6ټوك،172 مخ او بل چاپ؛ 2ټوك، 348مخ. 9 _ ابن صباع مالکي ، فصول المهمه؛ 27مخ.10 _ قاضي شوكاني، فتح القدير؛ 3ټوك، 57مخ.
او نورو عالمانو؛لكه حافظ ابوسعيد سجستاني د "الولاية" په كتاب كې او بدرالدين حنفي د "عمدةالقادري" په كتاب كې او حمويني  د "فرائد السمطين" په كتاب كې.
= څلورم آيت: = ((حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالْدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلآ مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُواْ بِالأَزْلاَمِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِّإِثْمٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ = پرتاسې (خوړل يې) حرام شوي دي:مرداره غوښه،وينه او د خوګ غوښه او هغه څاروي،چې د ((غېرالله)) په نامه ذبح شي او هغه چې په (زندۍ) كېدو او په ځورېدو يا له لوړې په راغورځېدو مړه شوي وي او يا هغه چې دكوم ځناور په ښكر څيرې شوى وي او د څيروونكي ښكاري څاروي پاتې شونې وي؛خو دا چې ( په موقع كې ښكار شوي څاروي ته ورسېږئ،حلال او) سر يې غوڅ كړئ او هغه څاروي،چې بوتانو ته(يا  د هغوى په مخكې) ذبح شوي وي او( همداراز )دا هم تاسې ته ناروا ده،چې د پال ( اوجوارۍ ) پر ځانګړيو غشيو د څاروي غوښه ټوټه ټوټه كړئ.دا ټولې چارې ( ګناه او) فسق دى. نن كافران ستاسې د دين ( له زواله) ناهيلې شوې دي؛نو ځكه ترې مۀ   وېرېږئ؛بلكې زما له مخالفته ووېرېږئ. نن مې ستاسې دين تاسې ته بشپړ كړ او خپل لورېنه مې درته پوره كړه او اسلام مې درته ستاسې (تلپاتې) دين غوره کړ (؛نوځكه د حلالو او حرامو كوم بنديزونه،چې درباندې لګول شوي،عملي يې كړئ)؛خو هغوى چې وږي وي او نورخواړه ور و نۀ رسېږي او د ګناه په نيت دا منع شوي څېزونه و نۀ خوري (؛نو باك نشته چې له منع شويو غوښو وخوري )؛نو بېشكه چې خداى ډېر بښونكى (او) لورين دى.)) (مايده:٣)
ددې  آيت د نزول په هکله راغلي دي، چې پېغمبر اکرم  د وروستي حج  تر ادا كولو وروسته په راستنېدو كې خلك د الهي حكم له مخې په "خم غدير " نومې ځاى كې راټول كړل او ورته يې خطبه وويله. بيا يې د حضرت علي لاس پخپل لاس كې ونيو او د علي ولايت او ځايناستي يې ټولو ته اعلان كړه. پېغمبر اکرم چې خپله خبره پاى ته ورسوله؛نو دا آيت رانازل شو.
نورو عالمانو هم د پېغمبر اکرم دا وينا پخپلو كتابونو كې روايت کړى ده : (( د چا چې زه مولى يم؛نو علي يې هم مولى دى.خدايه څوك يې، چې دوست وي؛دوست يې اوسه او څوك يې،چې دښمن وي؛نو دښمن يې خوار كړې او د هغه چا مرسته وكړې،چې مرسته يې كوي او هغه خوار کړې،چې علي خواروي.))
= پينځم آيت : = ((وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلآ أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ = ( رسوله!) ستا دنده يواځې نصيحت او وېرول دي او هر قوم ته لارښود شته. )) (رعد:7)
د آيت توضيح : مخكې تردې  چې د روايتونو سرچينې راوسپړو؛نو ښه به وي چې د  (( منذر )) او (( هادي )) پر توپير رڼا واچوو.
د تفسير عالمان داسې وايي چې: "منذر" هغه دى،چې بې لارې وګړي پر دلايلو د بې لارۍ له عواقبو پر وېره نېغې لارې ته راسموي،چې دا د پېغمبرانو له اصلي او مهمو دندو ده؛خو "هادي" هغه دى، چې وروسته تر دې چې خلك نېغې لارې ته راغلل؛پردې نېغه لار د تلو مسووليت هم ور پر غاړه وي.كه په نورو ټكيو يې ووايو؛هغه به داسې وي چې:خلك له كږو لارو (انحراف) ساتل او د حق  پر لار  مخكې بوتلل د اوليا‌ء الله دنده ده.
په ساده ټكيو به ووايو: رسول د شريعت (لارې) بنسټ ايښوونکى دى  او امام ددې لارې پاسوال او د خلكو پر شريعت د هدايت مسئوول دى.اوس به راشو او د روايتونو سرچينې به راوسپړو، چې څه پکې دي :
الف:"طبري" له مشهورو عالمانو دى،چې تر پورتني آيت لاندې  يې دا روايت راخېستى دى : (( له حضرت ابن عباس څخه روايت دى،چې وايي: د "انما انت منذر و لكل قوم هاد" آيت چې نازل شو؛نو پېغمبر اکرم پر خپله سينه لاس كېښود او ويې ويل:(( زه "منذر" يم او هر قوم يو لارښود لري )) او بيا يې پر خپل لاس حضرت علي ته اشاره وكړه او ويې ويل:(( علي! ته هادي يې. تر ما وروسته هدايت  شوي به ستا له لارې هدايتيږي.))
ج :"حمويني" په فرائدالسمطين كې له حضرت ابوهريرة اسلمي رانقلوي:  (( پدې  آيت كې له "هادي" مطلب حضرت علي دى. ))
وګورئ :1 _ فخر رازي، كبير تفسير؛ 19ټوك، 14مخ كې تر پورتني آيت لاندې .2 _ سيوطي ؛ الدرالمنثور؛ 4 ټوك، 52 مخ، كې تر پورتني آيت لاندې .3 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل ؛ لومړى ټوك، 293 مخ، 398حديث ، لومړي چاپ كې تر پورتني آيت لاندې .4 _ حاكم، المستدرك؛ 3ټوك، 129 او 130 مخونه، باب فضايل علي .5 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62 باب، 233مخ.6 _ خطيب بغدادي د فضل بن هارون د ابي ثور الفقيه خاوندپه شرح كې، د بغداد تاريخ ؛ 12ج، 372مخ.7 _ عبدالله بن احمدبن حنبل، المسند؛ مسند علي ، 1041 ګڼه، لومړى ټوك، 126مخ، لومړى چاپ.8 _ ابن كثير پخپل تفسير كې؛ 4ټوك، 499مخ كې او بل چاپ؛ 2ټوك ، 502مخ د بيروت چاپ كې تر پورتني آيت لاندې .9 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : باب المناقب السبعون؛ 292مخ، 50 حديث.10 _ حافظ ابونعيم اصبهاني ، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت لاندي.11 _ طبري پخپل تفسير كې تر پورتني آيت لاندې  ؛ 13ټوك، 108مخ، لومړى چاپ. 12 _ طبراني، معجم الكبير ؛د الفاء باب؛ لومړى ټوك، 162مخ.
= شپږم آيت: = ((أَفَمَن كَانَ مُؤْمِنًا كَمَن كَانَ فَاسِقًا لَّا يَسْتَوُونَ = آيا (( مومن )) له (( فاسق )) سره يو شان دى ؟ نۀ هيڅكله! دوى سره برابر ندي )) (سجده:١٨)
د آيت توضيح :عالمانو ددې آيت د نزول په هکله ليكلي: يوه ورځ "وليد بن عقبه" پر غرور حضرت علي ته وويل: پر څښتن قسم،چې په خوله کې تر تا خوله ور او توره مې هم تر تا تېزه ده (؛يعنې هم په ژبه او هم په جنګ كې تر تا وړ يم.) حضرت علي په ځواب كې يې وويل:غلى شه! تۀ فاسق يې.همدا وخت پورتنې آيت نازل شو،چې د حضرت علي مرتبه او د وليد بن عقبه فسق پکې بربنډ شوى دى.
وګورئ :1 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل ؛ لومړى ټوك، 448مخ، لومړى  چاپ كې تر پورتني آيت لاندې .2 _ خطيب بغدادي، د بغداد تاريخ؛ 7291 ګڼه ، 13ټوك، 321مخ.3 _ بلاذري ،انساب الاشراف؛2ټوك، 148مخ،150حديث د بيروت پينځم چاپ. 4 _ ابن مغازلي؛ مناقب ؛324مخ، 370 او 371 ګڼې.5 _ ابن كثير پخپل تفسير كې؛ 3ټوك، 462 مخ.6 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة ؛250مخ. 7 _ زمخشري،د كشاف تفسير؛3ټوك،514مخ كې ترپورتني آيت لاندې .8 _ سيوطي، الدرالمنثور؛ ټوك، 193مخ، تر پورتني آيت لاندې.9 _ طبري پخپل تفسير كې؛ 21ټوك، 61 او 68 مخونه.10 _ حافظ المزي، تهذيب الكمال؛ 8ټوك، 1475مخ.11 _ قطيعي ، الفضائل؛ 112مخ، لومړى  چاپ.12 _ ابوالحسن واحدي ، اسباب النزول؛ 263مخ.
= اووم آيت : = ((وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ-أُوْلَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ= او هغو كسانو،چې تر ټولو مخكې څښتن ته مخ راواړو (په ايمان راوړلو كې تر ټولو مخكې و) په حقيقت كې هغوى د څښتن  درشل ته تر ټولو نږدې دي. )) (واقعه 10 -١١آيتونه)
(الف) د شيعه علماوو نظر:
د بېلابېلو روايتونو او تفسيرونو په رڼا كې څرګندېږي،چې دا آيت د حضرت علي  په هکله  نازل شوى،چې تر ټولو مخكې يې ايمان راوړى دى.
كه څه هم ددې آيت،د مفهوم د پراخوالي له امله،بېلابېل مفاهيم يادولاى شو؛خو پورتنى تفسير د نورو تفسيرونو په پرتله د لمرغوندې ځلېږي،چې شاهدان  يې لاندې  روايتوندي:
نورالثقلين (5ټوك، 206مخ). د الميزان تفسير؛  (19ټوك، 134مخ)
له حضرت ابن عباس څخه روايت دى،چې وايي: د څښتن له رسوله مې ددې آيت د نزول په هکله وپوښتل؛نو ځواب يې داسې راكړ:((حضرت جبرائيل راته ددې  آيت په هکله وويل :هغوى؛حضرت علي او پلويان يې دي او د هغه احترام له امله،چې څښتن ورته قايل دى،جنت ته به تر ټولو مخكې ننوځي او هغوى د څښتن درشل ته نږدې كسان دي. ))
ب: د سني علماوو نظر:
يوه ډله عالمانو ددې آيت تفسير ته لاندې روايات پخپلو كتابونو كې راوړي دي :
١ _ له حضرت ابن عباس څخه ددې آيت په هکله روايت دى،چې وايي: (("سابق" پدې  امت كې علي  بن ابيطالب دى.))
٢ _ او په يو بل روايت كې له حضرت ابن عباس څخه رانقل شوى دى: ((علي وړومبى تن و چې له رسول الله سره يې نمونځ وكړ او په باب يې د "والسابقون السابقون" آيت نازل شوى دى. ))
يو بل روايت هم له حضرت ابن عباس څخه نقل شوى،چې پکې راغلي دي: (( يوشع بن نون پر حضرت موسى (ع)، ياسين پر حضرت عيسى (ع)، او علي  بن ابيطالب پر حضرت محمد(ص) باندې د ايمان په راوړلوكې تر ټولو مخكې وو. ))
وګورئ : 1 _ ابن مغازلي؛ مناقب امير المومنين؛320 مخ، 365 حديث.2 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ 2 ټوك، 216مخ، 928 حديث كې تر پورتني آيت لاندې .3 _ هيثمي، مجمع الزوايد؛  9ټوك، 102مخ.4 _ سيوطي ،الدرالمنثور؛6ټوك،171مخ كې تر پورتني آيت لاندې .5 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 100 باب، 377 مخ.6 _ ذهبي،ميزان الاعتدال؛ لومړى ټوك، 536مخ، 2002حديث.7 _ ابن عمر يوسف بن عبدالله، استيعاب؛ 3ټوك، 109مخ، 1855 حديث.8 _ سبط بن الجوزي ، تذكره الخواص ؛ 2باب، 21مخ.9 _ حافظ ابن عساكر؛ شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق : لومړى ټوك 41 او 117مخ، 59 او 141 حديث.10 _ طبراني،  معجم الكبير؛ د حضرت عبدالله بن عباس مسند؛ 3 ټوك، 112مخ.11 _ خوارزمي ، مناقب ؛ 19مخ، 7حديث.12 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 38باب، 135مخ.
اتم آيت :  اجعلتم سقايه الحاج  و عماره المسجد الحرام.( توبه_19)
پدې  آيت كې د حضرت علي  دوه ځانګړتياوې راغلي دي.
الف: پر څښتن، رسول او قيامت باندې حقيقي ايمان لرل.
ب : د څښتن په لار كې جهاد.
د بېلابېلو روايتونو په رڼا كې،چې ډېرى يې د اهل سنتو عالمانو رانقل کړي دي،ددې آيت د نزول په هکله وايي: دا آيت هغه وخت نازل شو چې کله "عباس بن مطلب" او "شيبه" د حضرت علي پر وړاندې وياړېدل او ځانونه يې ترې اوچت وګڼل؛پر هغه ورځ حضرت عباس حضرت علي ته وويل: زه  داسې فضيلت لرم چې بل څوك يې نلري او هغه حاجيانو ته اوبه رسول دي. شيبه هم وويل: زه هم لوړ مقام لرم او هغه د مسجدالحرام جوړول دي.حضرت علي ددې دواړو په ځواب كې په سړه سينه او تواضع وويل :زه هم يو فضيلت لرم، چې تاسې يو يې هم نلرئ.دواړو ورته وويل:ستا څه فضيلت دى؟! حضرت علي :په توره مې ستاسې پوزې ووهلى،څو پر څښتن او د هغه پر رسول مو ايمان راوړ.حضرت عباس ددې خبرې په اورېدو له غوسې سور شو؛  راپاڅېد او نېغ پېغمبر اکرم ته ولاړ،چې د حضرت علي له لاسه شكايت وكړي.پېغمبر اکرم  هم حضرت علي  راوغوښت او ددې  مسئلې په هکله يې ترې پوښتنه و كړه.حضرت علي  ورته وويل: رسول الله ! ما ورته د حق خبره وكړه، اوس خوښه د دوى،چې خپه کېږي او كه خوشحالېږي.دا مهال حضرت جبرائيل راغى او رسول الله ته يې وويل:محمده! څښتن درباندې سلام وايي او ويې ويل: چې د "اجعلتم سقايه الحاج" آيت ورته ووايه. (بيا عباس درې ځل وويل: خوشحاله او قانع شوم.)
حافظ ابونعيم اصفهاني په "مانزل من القران فى علي " كې دا روايت راوړى دى :(( له حضرت ابن عباس څخه روايت دى، چې د (( اجعلتم سقايه الحاج )) آيت د حضرت علي ، عباس او شيبه په هکله  نازل شوى دى. ))
وګورئ :1 _ فخر رازي، كبير تفسير؛ 16ټوك، 11 مخ كې تر پورتني آيت لاندې .2 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 238مخ.3 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ لومړى ټوك، 344مخ، لومړي چاپ كې تر پورتني آيت لاندې .4 _ سيوطي ، الدرالمنثور؛ 3ټوك، 236مخ او بل چاپ ؛ 218 مخ كې تر پورتني آيت لاندې .5 _ ابن مغازلي شافعې، مناقب اميرالمومنين ؛ 321مخ، 367 او 368 حديثونه.6 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني ، "مانزل من القران فى علي " په كتاب كې تر پورتني آيت لاندې .7 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 21باب، 106مخ.8 _ زمخشري، دكشاف تفسير؛ 2ټوك، 256مخ كې تر پورتني آيت لاندې. 9 _ طبري پخپل تفسير كې؛ 61561 – 61566 ګڼو كې؛ 10ټوك، 96مخ او بل چاپ ؛ 14ټوك، 170مخ.10 _ واحدي ، اسباب النزول؛ 182مخ.
= نهم آيت : =
== ((وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا =په تحقيق سره، څښتن اراده كړې چې رجس او پليدي د پېغمبر اکرم  له اهل بيتو لرې كړي او له هر عيبه يي  پاك كړي.))  (احزاب_33) == پدې باب راغلي روايتونه ښيي،چې دا آيت د" آل عبا" په هکله  نازل شوى دى :
ب: ثعلبي پخپل تفسير كې له حضرت ام سلمې بي بي رانقلوي:(( پېغمبر اکرم  په كور كې و،چې فاطمې بي بي ورته پټو راوړ.پېغمبر اکرم  ورته وويل: مېړه او زامنو ته دې غږ كړه،چې راشي؛هغه ولاړه او هغوى ته يې غږ كړ؛ راغلل ا و تر ډوډۍ خوړولو وروسته پېغمبر پر هغوى باندې پټو واچاوه او ويې ويل:(( خدايه! دوى زما اهلبيت دي،هغوى له هر ډول چټلۍ پاك كړې.)) همدا مهال وو چې د(( انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل بيت )) آيت نازل شو؛ومې ويل :رسول الله! آيا زه هم له تاسې سره يم؟ پېغمبر اکرم وويل : (( انك على  خير )).
ج: نورو عالمانو؛لكه ترمذي،حاكم او بيهقي پدې باب لاندې روايت نقل كړى دى :
له حضرت ام سلمې بي بي روايت دى:د تطهير آيت زما په كور كې پر پېغمبر نازل شو او د نزول پر مهال يې فاطمه،علي،حسن او حسين په كور كې وو. بيا رسول الله هغه پټو،چې اغوستې يې و، پر هغوى هوار كړ او ويې ويل:(((خدايه) دوى زما اهلبيت دي؛له هغوى هر ډول چټلي لرې كړه.))
وګورئ :1 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل ؛ 2ټوك، 56 مخ او همداسې ؛ 2ټوك ، 31مخ .2 _ هيثمي، مجمع الزوايد ؛ باب مناقب اهل بيت، 9ټوك، 169مخ او بل چاپ؛ 9ټوك ، 119مخ. 3 _ ابن مغازلي  شافعي، مناقب اميرالمومنين؛ 301مخ، 345 حديث، لومړى چاپ.4 _ خطيب بغدادي، د بغداد تاريخ ؛د سعد بن محمد بن الامام حسن الغومى شرحه؛ 4743ګڼه ، 9ټوك، 126مخ.5 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب ؛62باب، 243 مخ او همداسې؛ 100باب، 371مخ .6_ حاكم ،المستدرك ؛3 ټوك، 133،146،172مخونه اوهمداسې؛ 2ټوك، 416مخ.7_ ابن كثير پخپل تفسير كې ؛ 3 ټوك، 483مخ او البدايه النهايه ؛ 7ټوك، 339مخ، باب فضائل علي. 8 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة ؛ 33باب، 124مخ او همداسې؛  127مخ .9 _ فخر رازي پخپل تفسير كې تر پورتني آيت لاندې : 25ټوك، 209مخ.10 _ زمخشري، تفسير كشاف؛ لومړى ټوك، 369مخ. 11 _ سيوطي ، تفسير الدرالمنثور؛ 5ټوك، 215مخ كې تر پورتني آيت لاندې  .12 _ ابي عمر يوسف بن عبدالله ، استيعاب؛ 3ټوك، 1100مخ.13 _ ذهبي،تاريخ اسلام؛ د 61 – 80  كال پورې د امام حسين د شرحې  باب، 96مخ .14 _ حافظ ابن عساكر؛ تاريخ دمشق ؛ 98 حديث او؛ د امام حسين د شرحې  باب ؛  13ټوك، 67مخ.15 _ ابن جرير طبري پخپل تفسير كې تر پورتني آيت لاندې ؛ 22ټوك، 6 – 7 مخونه.
= لسم آيت : = ((ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ =( پېغمبره!) امت ته دى  ووايه،چي زه له تاسې د خپل رسالت اجر نۀ غواړم؛خو له خپلوانو سره مې مينه و لرئ.)) ( شورى 23آيت)
د آيت توضيح :د آيت د شان نزول په هکله  راغلي دي: په مدينې کې د اسلام بنسټونه قوي شول؛نو انصارو رسول الله ته وويل:كه اقتصادي او مالي ستونزې راغلې؛نو موږ پر سر سترګو تابع دار يو. دا خبره يې،چې پېغمبر اکرم  ته وكړه؛پورتنې آيت نازل شو او پر پېغمبر اکرم امر وشو،چې خلكو ته ووايه:((زه له تاسې د رسالت اجر نۀ غواړم؛خو له اهلبيتو سره مې مينه ولرئ.)) بيا پېغمبر له اهلبيتو سره د مينې او دوستۍ په هکله  خلكو ته وينا وكړه:
وګورئ :١_ مجمع البيان؛ 9ټوك.
قربى څوك دي؟
الف: امام احمدبن حنبل د "فضائل الصحابه" په كتاب كې روايت کړى دى چې: د(( قل لا اسئلكم عليه اجرا)) آيت چې نازل شو؛نو اصحابو پېغمبر ته وويل:د څښتن رسوله!ستا خپلوان (اهلبيت) څوك دي،چې مينه يې پر موږ واجبه ده؟پېغمبر اکرم وويل:(( علي،فاطمه او دوه زامن يې.)) او د څښتن رسول دا خبره درې ځلې وويله.
ب: سيوطي  په "الدرالمنثور" تفسير كې، تر پورتني آيت لاندې له ابن  عباس څخه روايت كړى : پېغمبر د مودت د آيت په هکله  وويل:(( كه زما حق ادا كوئ؛ نو زما له اهلبيتو سره مينه ولرئ....))
ج: زمخشري د"كشاف" په تفسير كې فخر رازي او قرطبى پخپلو تفسيرونو كې روايت کړى دى چې :
امام فخر رازي د آل محمد په هکله  وايي:
بيا امام فخر رازي د خپلې خبرې د د لا پخلي لپاره لاندې روايت د كشاف له تفسيره رانقل كړى دى.دا آيت چې نازل شو؛نو خلكو رسول الله ته وويل: ستا خپلوان څوك دي،چې مينه يې راباندې واجب شوې ده.پېغمبر اکرم  وويل : (( علي، فاطمه، حسن  او حسين )).
وګورئ :1 _ زمخشري، د كشاف تفسير؛ 4ټوك، 219مخ كې تر پورتني آيت لاندې .2 _ بيضاوي ، د بيضاوي  تفسير؛ 2ټوك، 362مخ كې تر پورتني آيت لاندې .3 _ ابن كثير پخپل تفسير كې؛ 4ټوك، 112مخ .4 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة ؛ 32باب، 123 او 444 مخونه. 5 _ ابن مغازلي؛ مناقب علي ؛ 307مخ، 352 حديث.6 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛2ټوك،130مخ، 822 حديث ،لومړى چاپ.7 _ عبدالله بن احمد بن حنبل، الفضايل؛ باب فضائل اميرالمومنين  علي ؛ 187مخ، 263 حديث، لومړى چاپ.8 _ هيثمي، مجمع الزوايد؛ باب فضايل اهل بيت؛ 9ټوك، 168مخ.9 _ سيوطي ، د الدرالمنثور تفسير؛ 6ټوك، 7 – 8 مخونو كې تر پورتني آيت لاندې .10 _ فخر رازي، كبير تفسير؛ 27ټوك، 166مخ كې تر پورتني آيت لاندې .11 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 86 باب.12_ حمويى، فرائدالسمطين؛ 2ټوك، 26باب،120مخ.13 _ ابن اثير، اسدالغابه؛ 5ټوك، 367مخ.14 _ حاكم، المستدرك؛ 3ټوك، 172مخ.
= يوولسم آيت : =
= د آيت توضيح : = اهلسنت او شيعه عالمان يوه خوله دي چې دې آيت ته د "مباهلې" آيت ويل كېږي چې د پېغمبر اکرم د اهلبيتو په هکله نازل شوى چې په پورتني آيت كې له "ابناء نا" مطلب امام حسن او امام حسين، له "نساء نا" مطلب حضرت فاطمه الزهرا او له "انفسنا" مطلب حضرت علي  بن ابيطالب دى.
= د مباهلې پېښه : = وروسته ترهغه چې حضرت محمد (ص) د نجران نصارا اسلام ته راوبلل؛نو ستر ستر عالمان يې له لارويانو سره مدينې ته راغلل او له پېغمبر اکرم  سره په مناظره شول.سره لدې چې پېغمبر اکرم  ورته قوي او پاخه دلايل راوړل؛خو هغوى بيا هم پر خپلو اعتقاداتو ټينګار كاوه.همدا وو چې پېغمبر اکرم د څښتن د حكم له مخې مباهلې (يو بل ته ښېرو ) ته راوبلل،چې خبره سپينه شي او د حق پلويان معلوم شي.نصاراو ورسره ومنله او مباهلې ته يي سبا ورځ وټاكله.د مباهلې وخت راورسېد،د نصاراوو عالمان او د خلكو ټولي، چې له مدينې بهر د پېغمبر اکرم د راتلو په تمه وو،چې پېغمبر اکرم به هم د هغوى غوندې د خلكو غټه ډله راولي.ډېر وخت تېر شوې نۀ و،چې مقابل لوري حېرانونکې پېښه وليده،چې پېغمبر اکرم  يواځې څلور تنه له ځان سره را روان كړي دي؛يو ماشوم يې په غېږكې،بل يې له ګوتې نيولى او يو سړى  او يوه ښځه ورپسې راروان دي. د نصاراو ستر عالم وويل: وګورئ چې محمد څومره په ډاډ او قوي ايمان له خپلې كورنۍ سره را روان دى. پر څښتن قسم!كه پردې خبره يې پوره ايمان نۀ درلود؛نو دا كسان به يې له ځان سره نۀ راوستل.خلكو!زه يې چې د مخ رڼا ته ګورم؛نو كه له خدايه و غواړي، چې غرونه وخوروي؛نو څښتن به ورته دا كار وكړي؛نو زما واورئ او له هغوى سره له مباهلې تېر شئ؛ګينې نو عذاب به مو هلاك كړي.د نصاراوو عالم پېغمبر اکرم  ته پېغام ولېږه،چې موږ مباهله نکوو؛بلكې جوړه به سره وكړو. پېغمبر اکرم هم ورسره ومنله او د معتبرو روايتونو له مخې،"سوله ليك" حضرت علي  (ك) وليكه.
د پورتني آيت د تفسير په هکله روايتونو ته پام وكړئ :
الف: ابي نعيم په "حلية الاولياء" كې راوړي: د (فقل تعالوا ندع ابناءنا و ابناءكم) آيت چې نازل شو؛نو پېغمبر اکرم حضرت علي، فاطمه بي بي، امام حسن او امام حسين راوغوښتل او ويې ويل :(( پالونکيه! دوى زما اهلبيت دي. ))
همداسې په حلية الاولياء كې له جابر څخه رانقل شوي دي.
ب: جابر وويل:دا آيت د هغوى (پېغمبر اکرم،حضرت علي،فاطمه بي بي، امام حسن او امام حسين) په هکله نازل شوى دى.جابر وويل:"انفسنا"؛يعنې پېغمبر اکرم  او حضرت علي،"ابناء نا"؛يعنې امام حسن او امام حسين او "نساء نا"؛يعنې حضرت فاطمه بي بي.
وګورئ :1 _ فخر رازي، كبير تفسير؛ 12ټوك، 80مخ كې تر پورتني آيت لاندې  او همداسې بل چاپ ؛ 8ټوك، 85مخ.2 _ ابن كثير پخپل تفسير كې؛ لومړى ټوك، 371مخ كې تر پورتني آيت لاندې  او همداسې ؛ البدايه والنهايه ، 7ټوك، 340 مخ، باب فضائل علي .3 _ سيوطي ، د الدرالمنثور تفسير؛ 2ټوك، 43مخ او همداسې؛ تاريخ الخلفاء؛ 169مخ. 4 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 32باب، 142مخ. 5 _ابن مغازلي؛مناقب علي ؛263 او 318 مخونه، 310 حديث. 6 _ حافظ حسكاني په شواهد التنزيل كې د پورتني آيت لاندې ؛ لومړى ټوك، 125مخ، لومړى چاپ. 7 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : باب مناقب السبعون؛ 275 مخ، 10حديث او 291مخ.8 _ زمخشري، د كشاف تفسير؛ لومړى ټوك په 36مخ كې تر پورتني آيت لاندې او بل چاپ؛ 193مخ 9 _ حاكم، المستدرك؛ 3ټوك، 150مخ (د حيدر اباد چاپ) 10 _ بيضاوي، د بيضاوي  تفسيركې تر پورتني آيت لاندې ؛ لومړى ټوك 163مخ.11 _ حموئى، فرائد السمطين ؛ 2 ټوك. 32مخ. 12 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت لاندې  او همداسې؛ دلائل النبوه، 297مخ (د حيدر اباد چاپ) 13_احمد بن حنبل، مسند؛ لومړى ټوك، 185مخ، د مصر چاپ. 14 _ طبري پخپل تفسير كې؛ 3ټوك، 192مخ كې تر پورتني آيت لاندې .15 _ واحدي  نيشابوري، اسباب النزول؛ 74مخ (د هنديه چاپ)16 _ الوسي، د روح المعاني تفسير ؛ 3ټوك، 167 مخ. 17 _ علامه قرطبى، الجامع الاحكام القرآن؛ 3ټوك، 104مخ د مصر چاپ 1936 كال. 18 _ حافظ احمد بن حجر عسقلاني، الاصابه؛ 2ټوك، 503مخ (د مصطفى محمد – مصر چاپ)
= دولسم آيت : =
= ((إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا= هغوى،چې ايمان راوړ او نيك عمل يې وكړ،لوىڅښتن به د هغوى مينه د ټولو په زړونوكې واچوي. (مريم: 96) =
= د پورتني آيت په هکله  لاندې  روايتونو ته پام  وكړئ: = الف: له حضرت ابن عباس څخه روايت شوى،چې د " سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا " آيت په هکله يې وويل:يعنې(څښتن به د هغوى مينه د مومنينو په زړۀ كې واچوي). دا آيت د حضرت علي په هکله نازل شوى دى.
ب : ثعلبي پخپل تفسيركې له براء بن عازب نه روايت کړى دى:"پېغمبر اکرم حضرت علي ته وويل: (( علي! ووايه :خدايه ما ته له خپل ځان سره عهد وټاكه او د مومنانو په زړۀ كې راته مينه پېداكړې. همدا وخت و، چې د "ان الذين امنوا..." آيت نازل شو او ويې ويل چې دا آيت د علي په هکله  نازل شوى دى.
ج : حافظ حسكاني په "شواهد التنزيل" كې تر پورتني آيت لاندې  له ابن حنفيه رانقلوي او وايي چې"له اميرالمومنين څخه مې د "سيجعل لهم الرحمن ودا " د آيت په هکله  پوښتنه وكړه؛ نو راته يې وويل؛ څښتن تعالى وايي: داسې مومن او مومنه به پېدا نكړې،چې په زړۀ كې يې د حضرت علي مينه نۀ وي.
وګورئ : 1 _ سيوطي ، د الدارالمنثور تفسير كې تر پورتني آيت لاندې ؛ 4ټوك، 287مخ كې او بل چاپ ؛ 315مخ. 2 _هيثمي ، مجمع الزوايد؛ باب من يحب عليا او يبغضه؛ 9ټوك، 125مخ.3 _ حافظ حسكاني ، شواهد التنزيل؛ لومړى ټوك، 365 مخ، 602حديث. 4 _ حموئى، فرائدالسمطين؛ 14باب، لومړى ټوك، 79مخ.5 _ زمخشري، د كشاف تفسير كې تر پورتني آيت لاندې ؛ 3ټوك، 47مخ.6 _ ابن مغازلي؛ مناقب امير المومنين؛ لومړى چاپ، 327مخ، 374حديث. 7 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62 باب، 249مخ.8 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 250 او 363مخ.9 _ طبراني، معجم الكبير؛  3ټوك، 172مخ. 10 _ ثعلبي پخپل تفسير كې تر پورتني ايت لاندې اوهمداسې؛ الكشف والبيان تفسير؛ 2ټوك، 4مخ.
= ديارلسم آيت: =
= ((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ذَلِكَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَأَطْهَرُ فَإِن لَّمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ= مومنانو! له پېغمبر  (ص) سره تر نجوا مخكې صدقه وركړئ، دا به تاسې ته ډېره غوره وي او كه وسه  مو نۀ وه؛نو څښتن غفور او رحيم دى. ))  (مجادله: 13) =
= پر رواياتو تر رڼا اچولو مخكې مو پام د مرحوم طبري دې مطلب ته را اړوم چې په "مجمع البيان" او هم نورو مشهورو مفسرينو پخپلو كتابونو كې ددې   آيت د شان نزول په هکله  راوړى دى. = "ماړه او شتمن به پېغمبر اکرم ته راتلل او له هغه سره به يې نجوى كوله (دې  كار به د پېغمبراکرم  باارزښته  وخت نيوه او پردې سربېره به د مستضعفينو د خواشينۍ سبب ګرځېده) څښتن تعالى دا او ورپسې آيت نازل كړ او ورته يې امر وكړ، چې تر نجوى كولو مخكې بېوزليو ته صدقه وركړئ.شتمنو چې دا خبره واورېده؛نو له پېغمبر اکرم سره يې له نجوى كولو ډډه وكړه، چې دا آيت راغې (چې هغوى يې د کنجوسۍ له امله ورټل او ورته تخفيف قائل شو) او د نجوى كولو اجازه ټولو ته وركړل شوه؛خو هغه روايتونه،چې عالمانو نقل كړي،دا خبره په ګوته كوي،چې يواځينى تن چې د نجوى پر آيت يې عمل وكړ،اميرالمومنين حضرت علي و،چې پدې ازموينې كې سرلوړې شو.
لاندې روايتونو ته ځير شئ:
الف:حضرت علي وايي: په قرآن كې يو آيت دى ،چې نۀ پرې چا تر ما مخكې او نۀ وروسته عمل كړې؛ما يو دينار درلود چې مې مات كړ( لس درهمه شو) او كله به مې چې له رسول الله سره نجوى كوله؛نو يو درهم به مې صدقه وركاوه.
ب: له حضرت ابن عباس څخه روايت دى،چې د "يا ايها الذين امنوا اذا ناجيتم الرسول فقدموا..."آيت په هکله يې  وويل:څښتن له پېغمبر اکرم سره نجوى حرامه كړه (مګر داچې څوك له هغې مخكې صدقه وركړي) او اصحابو کنجوسي وكړه او تر نجوى مخكې له صدقې وركولو يې ډډه وكړه او (يواځې) حضرت علي صدقه وركړه او دا كار بې له حضرت علي بل مسلمان  ونكړ.
وګورئ :1 _ فخر رازي، پخپل تفسير كې تر پورتني ايت لاندې ؛ 29ټوك، 271مخ. 2 _ سيوطي ، الدرالمنثور؛ ټوك، 185مخ او بل چاپ؛205 مخ او همداسې؛مجمع الجوامع؛2ټوك،28مخ،25حديث، لومړى چاپ.3 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ 2ټوك، 343 – 231 مخونه، 949  حديث، لومړى چاپ.4 _ ابن كثير پخپل تفسير كې تر پورتني ايت لاندې ؛ 4ټوك، 326مخ.5 _ حاكم د التفسير په كتاب كې له المستدرك نه تر پورتني ايت لاندې ؛ 2ټوك، 482 مخ.6 _ ابن مغازلي، مناقب اميرالمومنين؛ 325مخ، 373 – 372 حديثونه، لومړى چاپ.7 _ حمويى، فرائد السمطين؛ 66 باب، لومړى ټوك، 358مخ. د بيروت چاپ.8 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 248 مخ او 29 باب، 135مخ.9 _شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة؛27باب،127مخ. 10 _ بيضاوي  پخپل تفسير كې تر پورتني ايت لاندې ؛ 2ټوك، 476مخ.11 _ واحدي ، اسباب النزول؛ 308مخ، لومړى چاپ.12 _ حافظ ابونعيم اصفهانى، " ما نزل من القران فى علي "
= څوارلسم آيت: =
= ((إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ= ؛هغوى، چې ا يمان راوړى او نيك عملونه كوي؛ نو (د څښتن) تر ټولو غوره  مخلوقات دي. (بينه_7) =
= الف : حافظ حسكاني په شواهد التنزيل كې روايت راوړى دى چې : = " له حضرت ابن عباس څخه روايت دى،چې و يې ويل: د "ان الذين امنوا و عملوالصالحات اولئك هم خير البريه" ايت چې نازل شو؛نو پېغمبر اکرم  حضرت علي ته وويل: لدې آيته مطلب تۀ او ستا لارويان دي، چې د قيامت پر ورځ به د محشر ميدان ته راشئ، حال دا چې تاسې به له څښتن څخه او څښتن به له تاسې راضي وي او ستا دښمنان به خپه د محشر ميدان ته راشي، چې سرونه به يې پر زنځيرونو جيګ نيول شوي وي.
ب: خوارزمي په مناقب كې روايت كړى چې:
له حضرت جابر بن عبدالله انصاري روايت دى،چې:له پېغمبر اکرم سره ناست وم چې حضرت علي زموږ  لوري ته را روان و؛پېغمبر اکرم وويل:
ج: سيوطي د الدارلمنثور په تفسير كې روايت راوړى چې:حضرت علي  وايي: پېغمبر اکرم راته وويل :(( آيا د څښتن دا خبره،چې وايي: ((ان الذين امنوا و عملو الصالحات اولئك هم خير البريه)) آيت دې اورېدلې دى؟؛ هغوى تۀ او ستا لارويان دي .زما او ستاسې وعده به د "حوض كوثر" تر غاړې وي.هغه ورځ به زه د خپل امت حساب ته راشم، حال دا چې تاسې به سپين مخي او پېژندل شوي ياست. ))
وګورئ : 1 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل :  2ټوك، 356 او 359 مخونه، 1125 او 1130 ګڼې. 2 _ حافظ ابن عساكر؛ شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 344 او 442 مخونه.اوهمداسې؛ په 852، 985 ګڼو كې. 3 _ سيوطي ، الدرالمنثور تفسير كې تر پورتني ايت لاندې  ؛ 6ټوك، 379مخ او بل چاپ ؛ 424 مخ.4 _ حمويى، فرائد المسطين؛ 31باب ، لومړى ټوك، 155 مخ.5 _ ګنجي  شافعي ، كفاية الطالب؛ 62 باب، 245مخ.6 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 361مخ.7 _ بلاذري ، انساب الاشراف؛ 2ټوك، 113مخ، 50حديث (د بيروت لومړى چاپ).8 _ شبلنجي، نورالابصار؛ 70 او 101 مخونه. 9_خوارزمي ،مناقب امير المومنين؛ 62مخ، 11حديث ،9 فصل
= پنځلسم آيت : =
= ((أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إَمَامًا وَرَحْمَةً أُوْلَـئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَن يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلاَ تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِّنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ= =
= (سوره هود 17ايت) =
= الف : سيوطي  په "جمع الجوامع" او الدرالمنثور كې روايت کړى دى چې : = حضرت عباد بن عبدالله اسدي وايي:له حضرت علي مې وارېدل، چې ويې ويل: په قريشوكې به داسې (مشهور) سړى نۀ  وي،چې په هکله به يې په قرآن شريف كې يو يا دوه آيته نۀ وي نازل شوي.دا مهال يو سړي غږ كړ: امير المومنينه! ستا په هکله كوم آيت نازل شوى دى ؟ حضرت علي  پر غوسه شو او ويې ويل: كه د خلكو په مخ كې دې نۀ وم پوښتلاى؛نو ځواب به مې نۀ واى دركړى.بيا يې وويل:آيا د هود سورت دې ندى  لوستى؟ بيا يې د "افمن كان على بينه من ربه و ..." آيت ولوست او و يې ويل:(( پېغمبر اکرم الهي  بينه  درلوده او زه  يې شاهد وم. ))
له حضرت انس بن مالك څخه ددې آيت د تفسير په هکله روايت دى:(( له "افمن كان على بينه من ربه" نه مطلب پېغمبر اکرم دى او له "يتلوه شاهد منه" نه مطلب حضرت علي دى؛پر څښتن قسم،چې حضرت علي د پېغمبر اکرم  ژبه وه. ))
ج : د برهان د تفسير په 2ټوك، 213مخ كي د امام باقر د خولې وينا ده: (( پدې آيت كي له "شاهد" نه مطلب حضرت علي دى او ورپسې په يو بل پسې ځايناستي يې دي. ))
وګورئ : 1 _ سيوطي ، جمع الجوامع؛ 2ټوك، 68مخ،407 – 408 حديثونه اوهمداسې؛ 3ټوك، 324 مخ او بل چاپ ؛ 351مخ. 2 _ حافظ ابن عساكر؛ شرح حال اميرالمومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 420مخ، 928  حديث. 3_ګنجي  شافعي،كفاية الطالب؛62باب،235مخ،دالفرى چاپ. 4 _ حافظ الحسكاني ، شواهد التنزيل ؛ لومړى ټوك، 277 مخ ، 376حديث. 5 _ ابن مغازلي  شافعي، مناقب ؛ 270مخ، 318 حديث.6 _شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة؛26باب،115مخ.7 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ لومړى ټوك، 25مخ،لومړى چاپ.8 _ طبري پخپل تفسير كې؛ 15ټوك، 272مخ، 18048ګڼه (د محمود محمد شاكر تحقيق )9_ثعلبي  په  خپل تفسير كې  تر  پورتني ايت لاندې ؛ 2ټوك،239مخ.
= شپاړسم آيت =
= ((وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَدَاء عِندَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ=هغوى چې پر څښتن او د هغه پر رسولانو ايمان راوړى دى، په حقيقت كې د نړۍ رښتيني دي او هغوى دڅښتن پر نزد د شهيدانو اجر لري او د خپلو كړو او د ايمان د ړنا ثواب به واخلي.(حديد19) =
= الف: له حضرت ابن عباس څخه روايت دى، چې د "الذين امنوا بالله و رسوله اولئك هم الصديقون" آيت په هکله  يې وويل:(( ددې امت "صديق" علي بن ابيطالب دى؛ هغه تر ټولو ستر رښتين او د حق او باطل بېلونكى دى. )) = ب: عبدالرحمن بن ابي ليلي له خپل پلاره روايت كوي،چې پېغمبر اکرم  وويل:(( صديقون درې تنه دي:حبيب نجار د آل ياسين مومن،حزبيل د آل فرعون مومن او علي  بن ابيطالب، چې تر ټولو غوره دى. ))
ج: له حضرت عباد بن عبدالله روايت دى،چې له حضرت علي مې داسې واورېدل:(( زه صديق اكبر يم او دا خبره به تر ما وروسته بې له درغجنه بل څوك  ونكړي او په رښتيا،چې ما اوه كاله تر ټولو مخكې نمونځ وكړ. ))
د: نورو عالمانو؛لكه حافظ ابي نعيم،ثعلبي،سيوطي او حافظ بن عساكر د "الصادقين" ټكي په هکله چې د توبې د سورت په 119 آيت (اتقوالله و كونو مع الصادقين) كې راغلى،له حضرت ابن عباس څخه روايت كړى چې:(( دا آيت يواځې د حضرت علي د مرتبې په هکله راغلې دى. ))
وګورئ : 1 _ ابن عساكر، شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق : 2ټوك، 282مخ، 812حديث، لومړى چاپ .2 _ ابن مغازلي؛ مناقب؛ 246 او 247 مخونه، 296 حديث.3 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 236 مخ او همداسې؛24باب، 123مخ.4 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل كې تر پورتني آيت لاندې .5 _شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة؛42باب،146مخ.6_نسائى،خصائص اميرالمومنين؛ 38مخ، 6حديث. 7 _ سيوطي ، الئالى مصنوعه؛ باب فضائل علي ؛ لومړى ټوك، 160 مخ .8 _ احمد بن حنبل ، الفضائل؛ فضائل اميرالمومنين؛ 78مخ، 117 حديث .9 _ حافظ المزى، تهذيب الكمال؛ 4ټوك، 193مخ.
= اولسم آيت : =
= ((وَإِن يُرِيدُواْ أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللّهُ هُوَ الَّذِيَ أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ= ( انفال :٦٢) =
= ځينې مفسران ددې دوو آيتونو په هکله،په تېره بيا د 64 آيت په هکله  وايي چې:دا آيت هغه وخت نازل شو، چې يهودو او د بني قريظه ټبرونو په چل او ټګيو پېغمبر اکرم ته وويل:موږ حاضر يو،چې تاته تسليم شو او ستا ملاتړي شو چې دا آيت نازل شو او پېغمبر اکرم يې خبركړ، چې اعتماد پرې مكوه، چې ستا ملاتړي يواځې څښتن او مومنان دي. = وګورئ : ١_د تبيان تفسير، 5ټوك، 152مخ.
عالمان د رواياتو په رڼاكې وايي چي:پدې آيت كې له "مومنين" نه مطلب حضرت علي  بن ابيطالب دى.كه څه هم نور مومنين هم ددې آيت مصداق دي؛خو اصلي مصداق يې حضرت علي بن ابيطالب دى،چې په بېلابېلو سختيو كې د پېغمبر ملاتړى او ملګرى و.
لاندې روايتونو ته پام وكړئ:
د حضرت ابوهريره د خولې وينا ده،چې پېغمبر اکرم وويل:((د معراج پر شپه مې وليدل چې پر عرش يې ليكلي وو: بې له ما بل څښتن نشته،شريك نلرم او محمد مې بنده او استازى دى،چې پر علي د هغه ملاتړ كوم،چي د (هوالذى ايدك بنصره و بالمومنين) آيت اشاره هم همدى  مسئلې ته ده. ))