cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغان بېسيم
افغان بېسيم په افغانستان کې یوه د ټليفوني خصوصي شبکه ده، چې په افغانستان کې د خصوصي ټليفوني شبکو له لومړنيو هغو څخه گڼل کېږي. افغان بېسيم مخابراتي شرکت لومړنۍ مخابراتي شرکت دى چې په افغانستان کې يې د گرځنده تلېفون خدمتونه دود کړل. دا شرکت توانېدلى د افغانستان په سلو کې ٨٥ برخو ته خپل خدمتونو پراخه کړي. د دغه شرکت رييس امين رامين وايي، اوس په دې شرکت کې ٣٥٠٠ تنو ته په مستقيمه توگه د کار زمينه برابره شوې او زرگونه نور په غير مستقيم ډول په دې شرکت کې کار کوي. دا شرکت په مايکروويف او جي پي ار اس سيستمونو سمبال دى. د موبايل له لارې خلکو ته د انټرنټ اسانتيا هم لري، چې د مياشتې ١٠٠٠ افغانۍ لگښت ورباندې راځي.
دا مهال په افغانستان کې د افغان بيسيم، روشن ، ام ټي ان او اتصالاتو دخصوصي او افغان ټيلي کام نيمه دولتي مخابراتي شرکتونه فعاليت لري. د وروستني نوښت نېټه، د ۲۰۱۰ کال د سپټمبر د میاشتې ختم
توکمپوهنه
توکمپوهنه د دوه نومونو توکم او پوهنې يو تړنگنوم دی. په انگرېزي ژبه يې اېتنولوژي (د يوناني نه اېتنوس, په مانا د "توکم، يا خلک") بولي. دا پوهنه د وگړپوهنې يوه څانگه ده او په دې کې د بېلابېلو توکمونو د اصل، د وېش سيمې، د تخنيکي پرمختگ، د ژبې، د دين، د ټولنيز جوړښت او د کلتور د شننو او سره پرتللو جاج اخيستل کېږي.
وېشنيزه:پوهنه
انسان پيژندنه
وگړپوهنه د دوه نومونو، وگړی او پوهنې يو تړنگ نوم دی. په انگريزي ژبه انتروپولوژي (د يوناني ژبې: ἀνθρωπος، انتروپوس، "وگړی يا انسان"؛ او λόγος، لوگوس، "پوهه") بلل کېږي چې دا هم يو تړنگ نوم دی. وگړپوهنه د انسانانو د فيزيکي او ټولنيزو ځانگړنو يوه پرتليزه زده کړه ده چې په دې پوهنه کې د پخوانيو تاريخي مهالونو نه تر اوسه پورې د بېلابېلو جغرافيايي وېشنو، د فرهڼيز تاريخ، د اکلچرېشن او کلتوري اړيکو له مخې انسانيت ته کتل کېږي.
سرچينې
وېشنيزه:پوهنه
د امریکا سوسیالېست ګوند
د امریکا سوسیالېست ګوند (SPA) د متحده ایالاتو سوسیالیستي سیاسي ګوند و چې په ۱۹۰۱ زکال کې د درې کلن مخینه لرونکي د امریکا د سوسیال دیموکراتیک ګوند او د امریکا له سوسیالیست کارګر ګوند څخه په ۱۸۹۹ زکال کې د جلا شوو عناصرو له ادغام رامنځته شو.
دغه ګوند د شلمې پېړۍ په لومړیو لسیزو کې د مختلفو ډلو له دې ډلې د کارګري ټولنو، مترقي ټولنیزو اصلاح غوښتونکو، پوپولیست کروندګرو او مهاجرو پام وړ ملاتړ ځانته جلب کړ. خو له دې سره یې له نورو ګوندونو سره د ائتلاف له جوړولو ډډه وکړه او یا یې هم د نورو ګوندونو غړو ته له رایې ورکولو څخه خپل غړي منع کړل. یوجین ویکټور ډبز له دغه ګوند څخه په استازولۍ په ولسمشریزو ټاکنو کې دوه ځله (۱۹۱۲ او ۱۹۲۰ زکال) له ۹۰۰ زرو ډېرې رایې ترلاسه کړې؛ دغه ګوند همدارنګه د متحده ایالاتو په کانګرس کې دوه استازي (ویکټور ال. برجر او مایر لندن)، ګڼ شمېر ایالتي قانون جوړونکي، له ۱۰۰ زیات شاروالان او بې شمېره دولتي مامورین لرل. په لومړۍ نړیواله جګړه کې د امریکا له مداخلې سره د دغه ګوند شدید مخالفت په داسې حال کې چې د ګڼ شمېر کسانو د هرکلي لامل وګرځېد، خو له ګوند څخه د پام وړ کسانو د جلا کېدو، د ګوند د رسمي ځپلو او ځیرکانه ځورونې لامل هم وګرځېد. دغه ګوند تر ډېره پورې په ۱۹۱۷ زکال کې د روسیې په جمهوریت کې د اکتوبر د انقلاب او په ۱۹۱۹ زکال کې د کمونیست انټرنېشنل د تاسیس اړوند غبرګون ښوولو پر سر د هغو د څانګو ترمنځ د شخړو له امله وپاشل شو – ډیری غړو یې دغه ګوند د متحده ایالاتو د کمونیست ګوند سره د یوځای کېدو په موخه خوشی کړ.
په ۱۹۲۴ زکال کې د رابرت ام. لافولت له ټاکنیزو سیالیو څخه له ملاتړ وروسته دغه ګوند د ولسمشرۍ تر کچې بیاځلي خپلواک فعالیت ته لاسرسی وموند او د ‍۱۹۳۰ مې لسیزې په لومړیو کې ولسمشرۍ ته د نورمن توماس له نوماندۍ وروسته یې لږ وده لرله. دغه ګوند خپل جزابیت د ولسمشر فرانکلن دی روزولت د نیوډیل پروګرام د محبوبیت، د ایرل بروډر تر واکمنۍ لاندې د کمونیست ګوند د سازماندهي او انعطاف او د دیموکراتیک ګوند د زړه سواندو سیاستوالو څخه د ملاتړ په موخه د کارګري خوځښتونو د لیوالتیا له امله کمزوری شو. د لئون تروتسکي او جی لاوسټون د پیروانو په منلو سره د ګوند د پراختیا لپاره نه بریالۍ او نفاق رامنځته کوونکې هڅې د دې لامل وګرځېدې چې د دغه ګوند پخواني سنتي ساتونکي ګوند خوشی کړي او سوسیال دیموکراتیک فدراسیون جوړ کړي. په داسې حال کې چې دغه ګوند په کلکه سره فاشیست ضد او همدارنګه ستالین ضد و خو په دویمه نړیواله جګړه کې د امریکا له مداخلې سره مخالفت کول ورته د کورني او بهرني ملاتړ د ترلاسه کولو لامل وګرځېد.
دغه ګوند له ۱۹۵۶ زکال وروسته هغه مهال چې نوماند یې ډارلینګټون هوپس له شپږ زرو کمې رایې ترلاسه کړې، ولسمشرۍ ته یې د نوماند له معرفي کوله ډډه وکړه. د دغه ګوند په ورستیو لسیزو کې، ډیری هغه غړو یې چې د کاري، سولې، مدني حقونو او مدني آزادیو د اړوندو خوځښتونو له مخکښانو څخه و؛ په بنسټیزه توګه له کارګري خوځښتونو او دیموکرات ګوند سره د هغو د اړیکو او همدارنګه په بهر کې د دیموکراسۍ د پراختیا اړوند د نظر اختلاف درلود. له ۱۹۷۰ زکال څخه تر ۱۹۷۳ زکال پورې دغه ستراتیژیک اختلافات دومره شدید شول چې د امریکا سوسیالېست ګوند خپل نوم د متحده ایالاتو سوسیال دیموکرات ګوند ته واړوه. د ګوند د دوه څانګو رهبرانو جلا سوسیالیستي سازمانونه رامنځته کړل، د متحده ایالاتو سوسیالېست ګوند او سوسیالېست دیموکراتیک سازماندهي کوونکې کمیټه چې په وروستیو کې د امریکا د دیموکرات سوسیالېستانو مخکښه ډله وه.
تاریخچه
له ۱۹۰۱ زکال وروسته د لومړۍ نړیوالې جګړې تر پیلېدو پورې سوسیالېست ګوند په ټوله متحده ایالاتو کې ګڼ شمېر منتخب چارواکي لرل. دوه سوسیالېستانو د کانګرس غړیتوب درلود، مایر لندن له نیویارک ښار څخه او ویکټور بارګر له میلواکي څخه؛ له ۷۰ زیات ښاروالان او ګڼ شمېر ایالتي قانون جوړونکي او د ښاري شوراګانو غړي یې لرل. دغه ګوند وکولای شول په بریالیتوب سره په کوچنیو ښاروالیو کې د لویو ښارونو په څېر بریالي نوماندان وړاندې کړي چې د لوئیس دانکسن په واسطه یې د مونتانا د بوته ښاروالي او د جورج آر. لون په واسطه یې د نیویارک سکنکتدي ښاروالي ترلاسه کړه. د رایو زور یې هم د وروستیو یهودي، فنلانډي او جرمني کډوالو، د ډبرو سکرو د کان ویستونکو او په منځني لویدیځ کې د پوپولیستي کروندګرو پر مټ و. د جیمي واینسټین په خبره د هغوی ټاکنیز ځواک د مي سي سي پي سیند له لویدیځ سیمو څخه و، «له هغو ایالتونو څخه چې کان ویستنه، لرګي راغونډول او کرنه په کې غالبې سوداګرۍ وې». همدارنګه یې وکولای شول د اوسپنې د پټلۍ د کارګرانو ملاتړ را خپل کړي. د دوی د رایو ونډه په اوکلاهاما، نواډا، مونتانا، واشنګټن، کلیفورنیا، آیډاهو، فلوریدا، اریزونا او ویسکانسین کې په تر ټولو لوړه کچه کې وه او همدارنګه یې په تکزاس، ارکانزاس او کانزاس کې ملاتړي لرل. له ۱۹۰۰ زکال څخه یې تر ۱۹۱۲ زکال پورې (وړاندې له دې چې رسمي اتحاد وکړي) یوجین ویکټور ډبز یې ولسمشریزو ټاکنو ته مخکې کاوه چې تر ټولو زیاتې رایې د ۱۹۱۲ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې ترلاسه کړې چې د رایو ټولیز شمېر یې ۹۰۱۵۵۱ رایې کېدې او د ټولو رایو ۶ سلنه برخه یې جوړوله. په ۱۹۲۰ زکال کې دبز یوځل بیا په داسې حال کې ځان نوماند کړ چې په لومړۍ نړیوالې جګړې کې یې د مداخلې سره د مخالفت له امله بند هم تېر کړی و؛ دا ځل یې ۹۱۳۶۹۳ رایې خپلې کړې چې د ټولو رایو ۳.۴ سلنه کېدلې.
په ګوند کې کرنیزو چارو او د کروندګرو ګټو د بحثونو پام وړ موضوع جوړوله. په داسې حال کې چې د ګوند غړو د هېواد په ډېرو برخو کې له ټولیزې کرهڼې ملاتړ کاوه، د تکزاس او اوکلاهاما ایالتي ګوندونو بیا په کوچني مقیاس کې د کروندو د مالکیت پر بنسټ له پوپولیستي سیاستونو ملاتړ کاوه چې سوسیالېستانو بیا هغوی په نورو ځایونو کې له اقتصادي پلوه شاته پاتې بلل. له پوپولیستي دریځ څخه الجي مارتین سیمونز ملاتړ کاوه، هغه استدلال کې کاوه چې کوچني کروندګر د سرمایه دارۍ تر فشار لاندې هماغه ډول چې سوسیالېستان پرې باور لري له منځه نه ځي بلکې دوی «د امریکا په کرنیز ژوند کې دایمي فکتور جوړوي»، همدا ده چې سوسیالېستي او کارګري خوځښتونه اړتیا لري د کاري طبقې د منافعو د ترلاسه کولو په موخه د هغوی ملاتړ خپل کړي.
د نژادي توپیر اړوند د دغه ګوند دریځونه متفاوت و چې د هغو له تاسیس څخه په ۱۹۱۹ زکال کې د هغو تر انشعاب پورې یې د تاودو بحثونو موضوع جوړوله. د هغو په بنسټ اېښودونکي کنوانسیون کې د «د رنګ، نژاد او جنسیت پرته د ټولو انسانانو د مساوي حقونو» په ګټه پرېکړه لیک وړاندې شو او په ځانګړې توګه یې افریقايي الاصله امریکایانو ته چې تر ظلم او ځانګړي استثمار لاندې دي اشاره وکړه او د سوسیالېستانو او کارګرانو له خوا یې د هغو د سازماندهي غوښتنه وکړه. دغه چاره د یو شمېر سپین پوستو استازو له مخالفت سره مخ شوه هغو چې استدلال یې کاوه له تورپوستو کارګرانو څخه ځانګړې غوښتنې غیرضروري دي. په دغه ځای کې حاضر دوه تورپوستي استازي له دغه دریځ سره موافق و خو دریمي، ویلیام کاسټلی باوري و چې «په متحده ایالاتو کې تور پوستي د نورو کارګرو په پرتله له عجیب تضاد او توپیر لرونکي دریځ سره مخ دي».
پلزن
پلزن (په چیکی:Plzeň ) د چېک د جمهوریت یو صنعتی ښار دی چی د هېواد په لویدیځ کی پروت دی او د بلزن د سیمې مرکز هم دی. د ښار مساحت تقریبا ۱۳۷،۶۵ کلومتره مربع ده. بلزن په اوس وخت کی ۱۷۰،۰۰۰ نفوس لری. پلزن هم د ثقاثت (کلتور) ښار دی. په دی ښار کی یو پوهنتون او د اسقف مقر پروت دی. د پلزن په ښار کی د نړی تر ټولو مشهور بیر (مشروب) جوړېږی.
۶۸ (عدد)
۶۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۷ څخه  مخکي او د ۶۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۶۸:
په کلینډر کې
۶۸ کولاي سي:
په کیمیا کې
۶۸ د اېربيوم اټومي عدد ده
د افغانستان اسلامي امارت
د افغانستان اسلامي امارت ( د ۱۹۹۶ کال څخه تر ۲۰۰۱ کال پوري) د یو اسلامي هېواد بنسټ و چې په ۱۹۹۶ کال کې د طالبانو لخوا سختو کورنيو جګړو چې د بهرنیو هيوادونو بلخصوص پاکستان او ايران په ملاتړ د مجاهدينو د اووه او اتو يا هم نهو ډلو او ډلگيو لخوا لومړی د صبغت الله مجددي او بيا وروسته د برهان الدين رباني او مسعود لخوا تودې روانې وې په مقابل د ملا محمد عمر اخوند په مشرۍ د طالبانو غورځنگ راپاڅېده او د همدې څخه د خلاصون په موخه ېې په افغانستان کې د امارت پخوانی بنسټ په نوې ډول خو سخت دريځۍ سره کېښود. په دی وخت کې د افغانستان اسلامی امارت د کندهار څخه تر بدخشان ولایته پورې پروت وو او دفاکتو پلازمېنه یی کندهار وو. ددې حکومت مشر ملا محمد عمر مجاهد ته خلګو د أمير المؤمنين لقب هم ورکړ.
د طالبانو غورځنگ
د طالبانو اسلامي غورځنگ په ۹۴مو کلونو کې د اسلامي مدرسو او ښوونځيو د زده کوونکو او عامو طالبانو لخوا جوړ سو. د طالبانو لومړي غړي د کندهار او هلمند ولایتونو لوستي مذهبي مشران او غړي و، کوم چې د ملاعمر په مشرۍ رامخته سول، خو وروسته بياد نورو هېوادونو نورو مذهبی زده کوونکي لکه د پاکستان، سوماليا، اوزبکستان، تاجکستان، چيچنيا، مصر، سعودي عرب او تورکمنستان ، او پخپله د افغانستان دننه نورو لږه کيو قومونو لکه هزاره گان، تاجکان، اوزبک او نورو څخه د طالبانو حرکت ته ور زیات سول. د طالبانو حرکت د پاکستان په مرسته نور هم پرمخ ولاړ او په ۱۹۹۴ زکال کې د طالبانو ځواکونه چی تقریبًا ۱۰۰،۰۰۰ تنو ته ورسېده او په ۱۹۹۶ کال کې د طالبانو وسله والی ډلی کابل ته ورسېدلي. کله چې طالبانو کابل ونیو نو وروستی کمونستی ولسمشر ډاکټر نجيب الله یی د پاکستان په هدایت وواژه. په دی کال کې هم د طالبانو مشر ملا محمد عمر په افغانستان کې د افغانستان اسلامي امارت اعلان کړ او شریعت د ملا عمر لخوا اعلان سو. مگر د افغانستان اسلامی امارت تر تاسیسولو وروسته یوازې د پاکستان، سعودی عربستان او د عربی متحده امارات لخوا په افغانستان کې سفارت خانې پرانستل سوې. په ۱۹۹۸ کال کې طالبانو مزار شريف ونیو او ۱۰ ایراني دیپلوماتان یی ووژل. د طالبانو مشرانو د القاعدي د مشرانو په مرسته په اسلامي امارت کې د مجاهدینو لپاره د تمريناتو اډې جوړې کړې. سخت دريځه مسلمانان د نړۍ د بیلو بیلو د سیمو څخه د نظامي تمریناتو لپاره د افغانستان اسلامی امارت ته ورتلل. دغه سخت دريځه مسلمانان تر تمریناتو وروسته خپل وطن ته استول او یا د طالبانو د ځواک سره یوځای کېدل.
د طالبانو سخت دريځه قوانين
د طالبانو عدالت د سخت دريځۍ په دود واوښت، که څه هم چې په لومړي سر کې د غورځنگ ملاتړ د ټول افغانستان خلکو د ۱۹۹۲ز کال د شر او پساد د خلاصون په نيت کاوه، خو وروسته وروسته چې د نورو پرديو وگړو پکې ځای جوړ کړ نو د طالبانو سياسي دريځ ېې له افغاني دريخ څخه سخت دريځۍ ته وروگرځاوه او دغو څخه هم لکه د مجاهدينو خلکو ډډه وکړه. دا چې طالبانو په خپل وخت کې په مطبوعاتو او ټلويزيون بندیز لگولی و ، په ښارونو کې ېې په ځوانانو باندې په زور گیرې پرېښوولې ، وېښتان ېې خرېيل او غټې څڼې ېې يوازې طالبانو او دیني زده کړو ملايانو سره پرېښودلې ، خلک ترې په تنگ سول. هر نارینه باید ږیره درلودلای. چاته اجازه نه وه چې وگډېږي او سندرې ووایی. خلکو اجازه نه درلوده چې تلویزیون، فلم یا سندرې واوري. ښځو باید برقه (چادري) اغوستی وای. ښځو ته اجازه نه وه چې د بهرني نارینه سره دباندې وگرځي. د شريعت په مطابق ېې د کور يو نارينه ښځو سره پرېښوده غیر له هغه ېې نورو خپلوانو ته چې جره به و اجازه ېې د ځوانو ښځينه و سره نه ورکووله چې وگرځي. کوڅه ډبو ځوانانو باندې ېې پابنديانې راوستلي وې تر څو خلک په لارو کوڅو کې تنگ نه کړي. ښځينه و ته دباندې يوازې د کار اجازه نه وه ، د طېالبانو د دلايلو په اساس د نا امنيو او گډوډيو له کبله. خلک به یې څارل چې د ورځې پینځه وخته لمونځ کوي او که نه، دا کار به ېې د ځانگړې ډلې په مرسته سر ته رساوه چې ډېری ېې بهرني مسلمانان و او ډېره برخه ېې اعرابو جوړوله. همدا رنگه ېې هندي او غیر مسلمان وگړو ته د هغوی ديني رنگونو په اساس د سمبالو جامو ټينگار کاوه. د طالبانو ډېری کارونه د شعيت سره مطابقت نه درلود خود فتواؤ پر سر ېې شرعي احکام د ټولنې لپاره په بېړه ترسره کول. طالبانو کې د اسلام نوم ډېر معتبر و نو ځکه ېې پرته د کس د اسلامي وړتيا او پوهې ېې افغانان او غیر افغانان يوازې د مسلمان په نوم له ځان سره ډلې کې راغونډ کړي و ، ډېری روڼ اندي همدا عمل د طالبانو د دوی تر نوم د گډوډۍ لامل گڼي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:طالبان
پوهنپوهنه
پوهنپوهنه (په انگرېزي:Epistemology) د فلسفې يوه څانگه ده. پدې فلسفه کې د فلسفي معيارونو له مخې په طبيعت کې د پوهې د شتون او د پوهې د حدودو ټاکل څېړل کېږي. د پوهې دغه ډگر دا ډول پوښتنې زېږوي چې: د دغې فلسفي څانگې لويه برخه بحث په طبيعت د پوهې او نوعيت څرخي او همداراز د پوهې او هغه ارزښتونو لکه رښتيا، گروهه (عقيده)، او انصاف تر مېنځ د شتو اړيکو جاج اخلي. په دغه ډگر کې د پوهې د زېږون ټول عاملونه او همداراز د پوهې د بېلابېلو ادعاگانو په اړه د شک رامېنځ ته کېدل څېړل کېږي.
د پوهنپوهنې انگرېزي انډول ايپېسټيمولوژي (epistemology) د سکاټلندي فيلسوف جېمز فرېدريک فېرير (۱۸۰۸–۱۸۶۴) لخوا انگرېزي ژبې ته ورپېژندل شوی. په ډېرو سيندونو کې د اپيسټيمولوژي پېژند داسې ښکاره کوي چې گنې دا پوهه د انتقادي فکر سره نژدې اړيکې لري لکه: "د علم او پوهې د طبيعت او بنسټ يوه داسې زده کړه يا نظريه ده چې په ځانگړي توگه د پوهې د مشروعيت او حدودو پورې اړونده ده" (د مېريام-وېبسټرانټرنټي سيندر-۱۱م چاپ).
مغربي بنگال
مغربي بنگال (انگرېزي:West Bengal) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 91,347,736 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 88,752 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته بنگالي او انگرېزي ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د کلکته ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 77.08 په سله دي.په دې ټول رياست کې 28 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:مغربي بنگال
محمد ايوب صابر
ايوب صابر (زوکړه د ۱۹۲۲ زېږديز کال د فبرورۍ ۲۴ -مړينه د ۱۹۸۹ ز کال د فبرورۍ ۸) يو پښتون شاعر او ليکوال وو.
اخځليک
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال
بایکانور الوتځای
بایکانور الوتځای (په روسي: Космодром Байконур ، Байқоңыр ғарыш айлағы Bayqoñır ğarış aylağı) د نړۍ تر ټولو  لوی او پخوانۍ الوتځای دی چې د قزاقستان په بایکانور کې موقیعت لری.
وېشنيزه:الوتځای
کومرات
کومرات Comrat) د مولداویا هیواد په ګاګوزیا نیمه خپلواکه آیالات کې پروت ښار دی.
سید محمد حقاني
د ۱۴۳۷ هجري قمري کال د دریمې میاشتې په ۲۲ نیټه چې د ۲۰۱۶ میلادي کال د جنورۍ له دوهمې سره برابره وه د اسلامي امارت یو وتلی او منلی شخص مولوي سید محمد حقاني د اجل داعي ته لبیک ووایه، دلته مو د میاشتنیو سوانحو د ترتیب په لړ کې د نوموړي په ژوند رڼا اچولې چې ستاسو پام ورته راګرځوو.
زوکړه
مولوي سید محمد حقاني د حاجي ملا لعل محمد اخند زوی په قوم پښتون /اڅکزی په ۱۹۷۲ میلادي کال د کندهار ولایت د ډنډ ولسوالۍ مربوط  ښار ته نږدې سیمه محله جات کې د اڅکزو په کلاچه کې په یوه متدین او علمي خاندان کې دنیا ته سترګې وغړولې.
زده کړې
نوموړی چې د خپل عالم پلار مشر زوی و له کوچنیوالي یي په دیني زده کړو پیل وکړ،په کور کې له ابتدایي تعلیماتو وروسته یي په ډیر کشر عمر د سیمې له یوه تکړه عالم مولوي لال محمد اخند څخه چې د مور لخوا دده نیکه هم کیده زده کړه پیل کړه،او لومړني کتابو نه یي ولوستل.
د کمونیستانو له انقلاب وروسته نوموړي په علم پسې له سفر وړاندې په کندهار ښار کې په بیلابیلو مساجدو کې له علماء کرامو څخه دیني زده کړې وکړې لکه د کندهار ښار د لرګو د ګنج په سیمه کې احمدیه مدرسه،د شرکت میوې په سیمه کې حمیدالله جان اخندازده، ثاني مولوي عبید الله جان صاحب او مولوي عبدالعلي صاحب څخه یي څه موده دیني زده کړې حاصلې کړې او بیا دعلم په تلاش له هیواده ووت او دپاکستان په ستر ښار کراچي کې یي د ددیني علومو تحصیل پیل کړ.
د حقاني صاحب د خپلې ژبې اقرار دی چې د تعلم او طالبۍ په مهال مې له کتاب او سبق پرته په بل هیڅ شي ځان نه دی مصروف کړی، د نوموړي نږدې قریبان او د طالبۍ ملګري هم همدا خبره کوي چې نوموړی د تعلم په مهال یو جدي او خواریکښ طالب و چې حتی د مازدیګر او ماښام تر منځ یي هم ډیر ځله مطالعه کوله.
حقاني صاحب په کراچۍ کې له څه مهال درس ویلو وروسته د بلوچستان کویټې ښار ته لاړ اود شالدرې په مشهوره مدرسه مظهرالعلوم کې یي داخله واخیسته په دې مدرسه کې له دوه کاله تعلم وروسته یي د کویټې په یوه بله مشهوره مدرسه الجامعة الاسلامیة الاشرفیة کې زده کړې پیل کړې چې د فراغت تر مهاله یي ۷ کاله پرلپسې په دې مدرسه کې زده کړو ته دوام ورکړ.
د ۱۹۹۴ میلادي کال د نومبر په دریمه نیټه چې د ۱۳۷۳ لمریز د عقرب له دیارلسمې سره سمون خوري، هغه ورځ چې حقانی صاحب له دیني علومو د فراغت دستار په سر کاوو او په دې ویاړ لوی مراسم رابلل شوي و، په کندهار کې طالبانو د پنجوایي،ډنډ او بولدک له نیولو وروسته د کندهار ښار په خوا سوقیات پیل کړي و چې دوه ورځې وروسته د نومبر په پنځمه یي دغه ښار له جګړه مارو قومندانانو څخه ونیو.
مولوي سید محمد حقانی صاحب د احادیثو اجازت نامه له وتلي او مشر عالم شیخ ابوعبدالله نورحبیب سواتي صاحب څخه ترلاسه کړه او د لوی عالم شیخ الحدیث عبدالبصیر صاحب په ګډون مشهورو علماء کرامو یي په سر د فضیلت پګړۍ وتړله.
دری ورځې دمه
د حقاني صاحب ماما ملا محمد حسین وایي: د حقاني صاحب له فراغت وروسته چې کله مو غوښتل کندهار ښار ته ستانه شو نو چې بولدک ته راغلو لار بنده وه ځکه په کندهار ښار طالبانو جنګ شروع کړی و،څه ځنډ وروسته چې طالبانو ښار ونیو کور ته ستانه شوو، حقاني صاحب دری ورځې په کور وکړې او په څلورمه ورځ بیا له کوره لاړ، دا ځل یي د طالبانو په تحریک کې خدمت پیل کړ چې بیا د تر هغه وخته چې په همدې اسلامي خوځښت کې د خدمت په مهال یي خپل روح باري تعالی ته وسپاره نوموړی د اسلامي امارت په چوکاټ په کې خدمت بوخت پاته شو.
ملا محمد حسین اخند وایي:د حقانی صاحب د والدې شریفې همیشنی ارمان همدا و چې له خپل مشر، صالح او شریف زوی حقاني صاحب سره په ګډ ژوند مې تنده نه شوه ماته، له ډیر کوچنیوالي راڅخه په علم پسې مسافر شو او چې له علم نه فارغ شو نو دری ورځې بعد یي د طالبانو په تحریک کې خدمت او جهاد پیل کړ ډیر وخت به له کوره بهر و تر څو په همدې لاره کې حق ته وصل شو.
په اسلامي امارت کې خدمتونه او مسؤلیتونه
لکه وړاندې چې وویل شول مولوي سید محمد حقاني صاحب د طالبانو په لاس د کندهار ښار له نیولو وروسته له مقدمو کسانو څخه و چې د طالبانو په اسلامي تحریک کې یي خدمت پیل کړ،نوموړي خپله وظیفه د کندهار د اطلاعاتو او کلتور له ریاست څخه پیل کړه،د کندهار د اطلاعات و کلتور ریاست چې په تنظیمي دوران کې د جګړه مارو مرکز او  فرهنګي محیط یي د چرسو بوی او د سګریټو پاتې شونو په سر اخیستی و، د سید محمد حقاني صاحب په شمول د تحریک د فرهنګي ځوانانو په مټ یو ځل بیا د علم او فرهنګ په مرکز بدل شو.
طالبانو چې د عقرب میاشتې په نیمایي کې کندهار ښار ته داخل شوي و لږ وخت وروسته یعني د همدې کال په جدي میاشت کې یي نه یوازې د کندهار مشهوره ورځپاڼه طلوع افغان له چاپه را وایسته بلکې راډیو یې هم فعاله او ورپسې یي د خلافت او کندهار مجلو د چاپ لړۍ هم پیل کړه.د طلوع افغان ورځپاڼې د هماغه کال په لومړنیو ګڼو کې د مرحوم حقاني صاحب څو لیکنې هم خوندي دي.
مرحوم حقاني صاحب وروسته د کندهار ولایت د اطلاعاتو او کلتور ریاست مرستیال او څه موده بعد ددې ریاست رئیس وټاکل شو. چې د خپل مسؤلیت په وخت کې یې د پام وړ فرهنګي خدمات انجام کړل.
د طالبانو په لاس د کابل له فتحې وروسته نوموړی د بهرنیو چارو د وزارت اداري مرستیال تعین شو، خو لږ موده بعد د اسلامي امارت د چارو د ادارې د لوی ریاست د رئیس په حیث وټاکل شو.
څرنګه چې له طالبانو وړاندې په پلازمینه کابل او ولایاتو کې حکومتي اداري سیستم بشپړ فلج و د طالبانو له سترو کارنامو یوه هم د اداراتو له سره فعالول و، چې په دې برخه کې د جناب حقاني صاحب خدمتونه د یادونې وړ دي.
مرحوم حقاني صاحب په دې اړه په خپل یوه یاداشت کې لیکلي : کله چې د مشرقي ولایاتو د فتحو لړۍ پیل شوه، دملا نورالدین ترابي په مشرۍ ځانګړی کمیسیون وټاکل شو ترڅو د مفتوحه سیمو ادارات فعال کړي دوی هر ولایت ته په ورتګ سره د هغه ولایت اداري تشکیل ټاکه او اداري نظام یی فعالاوو، دبیلګې په توګه ننګرهار ته په ورتګ سره شهید مولوي احسان الله احسان د والي په حیث وټاکل شو، دغسې نور رئیسان هم وټاکل شول، څو ورځې وروسته چې کله مجاهدینو کابل ونیو، نوپه کابل کې دچارو د کنترول لپاره لومړی د عالیقدر امیرالمؤمنین لخوا شپږ کسیزه عالی رتبه شوری وټاکل شوه ، ورپسې یې په کابل کې دحکومتي اداراتو د عاجلانه فعالیت لپاره د کندهار ولایت ټول رئیسان په کابل کې دخپلو اړوندو وزارتونو  د سرپرستو وزیرانو په حیث وټاکل، په دې توګه د کابل له فتحې سره هم مهال حکومتي ادارات بې له کوم ځنډ او خنډ څخه فعال شول او خپل اصلاحي او انکشافي چارو ته یي دوام ورکړ.
نوموړی د چارو د ادارې د لوی ریاست د کار په اړه لیکي: د حکومتي دود سره سم د اسلامي امارت په واکمنۍ کې هم د چارو دادارې ریاست د حکومتي چارود کنترول او بررسۍ د مرکز په حیث فعالیت کاوو،د ټولو وزارتونو، ریاستونو او ولایاتو عرایض،پیشنهادات او راپورونه له همدې لارې ریاست الوزراء او دامیرالمؤمنین دفتر ته رسیدل، دغه راز د مشرتابه فرامین، هدایات  او احکام هم د چارو دادارې د ریاست لخوا ټولو وزارتونو او اړوندونو مراجعو ته رسول کیدل.
څرنګه چې د چارو دادارې رئیس د کابیني غړیتوب درلود او دوزیرانو د شوری د منشي مسؤلیت یي هم درلود، همدا کار د حکومتي چارو په هماهنګۍ او شفافیت کې نور هم مرستندوی واقع شوی و، داسلامي امارت د وزیرانو شورا هره چهارشنبه غونډه درلوده، تر غونډې وړاندې د ځانګړي پلاوي لخوا د غونډې اجنډا ترتیب کیدله، چې مجلس به ورباندې ترسره کیده،د غونډې فیصلې چې کله په پښتو او کله په دري لیکل کیدلې،د چارو دادارې د ریاست لخوا ټولو اړوندو مراجعو ته د اجراء لپاره استول کیدلې.
حقاني صاحب دچارو د ادارې د ریاست له دندې وروسته په اسلام ابادکې د افغانستان د سفیر په حیث تعین شو خو څه کم یو کال وروسته بیرته د چارو د ادارې د رئیس په حیث وټاکل شو، نوموړی چې په اداري امورو کې یي د پاموړ استعداد درلود په افغانستان د امریکایانو د یرغل تر مهاله په همدې مهمه دنده پاته شو، چې ورسره یي د اسلامي امارت د وزیرانو د شوری د منشي په حیث هم دنده اجراء کوله.
په افغانستان له یرغل نه وروسته چې کله پلازمینه او د هیواد لوی ښارونه د یرغلګرو لخوا اشغال شول او مجاهدینو اطرافي سیمو ته خپل تشکیلات نقل او په مسلح جهاد یي لاس پورې کړ، مرحوم حقاني صاحب هم دنورو مجاهدینو په څنګ کې دجهادي بهیر په بېلا بېلو شعبوکې له هیڅ راز خدمت نه مخ نه اړاوه چي بلاخره په ۲۰۰۷ م  کال یې د اسلامي امارت د فرهنګي کمیسیون د مرستیال په حیث دنده پیل کړه.
مرحوم حقاني صاحب د ملګرو په خاطرو کې
د حقاني صاحب د ډیر وخت ملګری مولوي امیر خان متقي صاحب وایي: حقاني صاحب   یوښه ځیرک دیني عالم وو ، جهاد او اسلامي  امارت سره یې  دزړه له تله  مینه  اوخلوص لاره ، داداري  کار په زړه پوري  وړتیا یې  لرله ، له  ملګرو سره  یې وفا اومینه  ریښتیني وه ، په  عملي  کارونو کې  یې ښه ابتکار درلود اودعام ولس  په  درد به دردمن  اوپه  خوښیو به یې  خوشحاله  وو.
د اسلامي امارت ویاند ذبیح الله مجاهد: حقاني صاحب دحق ویلو، حق دید، حق اوریدلو، حق منلو او حق اوسیدلو یو دنګ منار وو، کله به يې چې یقین وو چې دا لاره حقه ده، د هيڅ شي په بدل کې يې هم هغه مسیر نه پريښود، د منازعاتو او مشاجرو په اړه د فيصلې پرمهال به يې حق ته کتل، دغوصې او خفګان له امله له حق څخه نشو تیریدای، د عمر تر پایه په حق پاتې شو او له حق سره ملګری دحق په لاره له حق سره وصل شو.
د اسلامي امارت ویاند قاري محمد یوسف احمدي: مرحوم حقاني صاحب به باربار راته ویل چي  دکار له ملګرو سره  چي مو څومره کوښښ کیږي  نور هم په صمیمیت کي پاتې شئ  ځکه  لیري والۍ هغه څه دي چي ستاسو پر کارونو مستقیماً بد تأثیر پرې باسي  او دی به دملګرو تر منځ په  دوستانه فضا ډیر زیات خوشحالیده   ډیر له شهرت او خودنمایي نه لرې خدای  ته نیژدې یو مخلص  انسان وو.
دهیواد نامتولیکوال ملا عتیق الله عزیزي: هرځل چې زه ورسره مخ شوی یم  داخلاقو اودیانت  د دغه  هسک  منار له  خولي  اوژبي  څخه  به  داسې  توصیی او مجرب  نکات  لورول کیدل چې باور وکړي  زما لپاره  به  هغه  ډیر قیمتي  ثابتیدل اودخدمت  دسرعت باعث به  ګرځیدل ، هیڅکله ما نه  وو ترې  اوریدلي  چې  داکار اوکارنامه  ما کړي  بلکې  هرڅه  به  یې  دملګرو دخدمت  اوهڅو محصول ګڼل.
د مرحوم حقاني صاحب وروڼه دده د کورني ژوند په اړه وایي: مرحوم حقاني صاحب په شخصي ژوند کې هم عجیب عادات درلودل،له چا سره یي په خپګان او حسد کې هیڅکله سیالي نه کوله، ډیر ځله داسې شوي چې یو څوک به ترې خپه و او حسد به یي ورسره کاوو مګر دی به خپله کور ته ورغی، که به هغه ځان ترې پټ کړ نو د کور غړو ته به یي وویل چې ورشئ پلانی راولئ له هغه سره مې کار دی په دې طریقه یي هرڅوک دې ته مجبورول چې ښه دوستي ورسره وپالي.
وفات
حقاني صاحب چې د خپلو جهادي وظایفو په مهال په سفر بوخت و د روان ۱۴۳۷ هـ ق کال د ربیع الاول په ۲۲ مه نیټه د شنبې په ورځ یي د ورپیښې ناروغۍ له امله  خپل روح حقیقي بادار او ملک الله رواح ته وسپاره. د مرحوم مولوي سید محمد حقاني صاحب تر شا پنځه صالح وروڼه او اته زامن پاته شول، چې لله الحمد په ټولو کې دده اثار ښکاره او زامن یي په دیني زده کړو بوخت دي.
د حقاني صاحب د وفات خبر په رسنیو او ټولنیزو شبکو کې په کمساري بڼه بدرګه او ډیرو خلکو ورباندې د حسرت او تسلیت لیکنې وکړې، د اسلامي امارت د مشرتابه لخوا هم د نوموړي په وفات رسمي تعزیتي بیان نشر شو چې په یوه برخه کې یي راغلي: د افغانستان د اسلامي امارت مشرتابه، د اسلامي امارت رهبري شوری او فرهنګي کمیسیون د اسلامي امارت د ټولو منسوبینو په نمایندګۍ د نوموړي د وفات له امله د مرحوم کورنۍ ته د تعزیت او تسلیت مراتب وړاندي کوي.
سرچينې
وېشنيزه:کندهاریان
اېلا بېکر
اېلا جوزفین بېکر (د ۱۹۰۳ ز کال د ډسمبر ۱۳مه – د ۱۹۸۸۶ ز کال د ډسمبر ۱۳مه) افریقايي‌الاصله امریکايۍ او د مدني او بشري حقونو فعاله وه. تر پنځو لسیزو ډېر فعالیت یې وکړ او دا فعالیت یې تر ډېره د پردې تر شا و. په نیویارک سیټي او لوېدیځ کې یې د شلمې پېړۍ د مدني حقونو د مخکښو مشرانو لکه «ډبلیو.اي.بي ډو بویس»، «ټورګوډ مارشال»، «اې. فیلیف رانډولف» او «مارټین لوټر کېنګ» تر څنګ کار کړی. اغلې بېکر د «ډاین نش»، «سټوکلي کارمایل» او «باب موزس» غوندې ډېر نوي فعالان هم د (SNCC) کمېټې د رهبرانو په توګه وروزل.
بېکر پر مسلکي او کاریزماټیکه رهبرۍ نیوکې کولې. هغې راډیکاله ډیموکراسي او ولسي تنظیمونه بنسټیز کړل او مظلومانو ته یې د ځان د درک او عدالت‌غوښتنې وړتیا ورکړه. بېکر «د شلمې پېړۍ د مهمو رهبرانو له ډلې او د مدني حقونو د غورځنګ تر ټولو اغېزناکه ښځه» بلل شوې ده. دا په امریکايي فرهنګ کې پر نژاد پالنې او د مدني حقونو په غورځنګ کې پر جنسیت‌ پالنې د نیوکو له امله مشهوره وه.
د ژوند لومړي وختونه
اېلا جوزفین بېکر د ۱۹۰۳ ز کال د ډسمبر په ۱۳مه نېټه د ویرجنیا ایالت په نورفولک سیمه کې د «جوجیانا» او «بلیک بېکر» په کورنۍ کې وزېږېده او هلته لویه شوه. بېکر د مور او پلار د درېیو ژوندیو بچیانو په ډله کې دویمه بچۍ وه، مشر ورور یې «بلیک کورټیس» او کوچنۍ خور یې «مګي» نومېده. پلار يې په بېړۍ کې کار کاوه. په ۱۹۱۰ ز کال کې په نورفولک سیمه کې یوه نژادي بدمرغي پېښه شوه، سپین پوستو د بېړۍ جوړولو په شرکت کې پر تور پوستو کارکوونکو برید وکړ. د بېکر مور پرېکړه وکړه چې کورنۍ یې شمالي کارولینا ته بوزي، په داسې حال کې چې پلار یې لا هم د بېړۍ په شرکت کې کار کاوه. اېلا اووه کلنه وه چې په شمالي کارولینا کې د مور د زیږېدو ځای «لیټلټون» ته را وګرځېده.
اېلا بېکر له خلکو لرې لویه شوه، نیکه یې «مېشل» مړ شوی و او پلرنی نیکه او نیا یې دومره لرې اوسېدل چې تر کوره یې د موټر د یوې ورځې لاره وه. هغې به ډېری وخت خپلې نیا جوزفین الیزابېت «بټ» روز ته غوږ نیولی و، نیا به یې د غلامۍ او ظالمانو د ټولنې له لاسه د سویل د پرېښودو کیسې ورته کولې. په ماشومتوب کې یې د نیا د غلامۍ ډاروونکې کیسې واورېدې او له دې امله یې د ټولنیزې بې عدالتۍ احساس پیدا کړ. نیا یې له هغه غلام سره د واده نه کولو له امله وهل شوې وه چې مالک یې ورته انتخاب کړی و. د دې تر څنګ یې اېلا ته د یوې افریقايي‌الاصله امریکایۍ په توګه د خپل ژوند نورې کیسې هم وکړې. د افریقايي‌الاصله امریکايۍ په توګه دغو تجربو له بېکر سره مرسته وکړه، تر څو هغه بې عدالتۍ وپېژني چې لا هم تور پوستي ورسره مخامخ وو.
اېلا د شمالي کارولینا د رالي سیمې په «شاو پوهنتون» کې زده‌کړې پیل کړې او په لوړه درجه فارغه شوه. څو لسیزې وروسته د SNCC کمېټې په جوړولو کې د همکارۍ لپاره شاو ته را وګرځېده.
لومړۍ هڅې (۱۹۳۰-۱۹۳۷ز )
بېکر د تور پوستو په ملي اخبار (Negro National News) کې د مرستیالې اېډېټرې په توګه کار کاوه. په ۱۹۳۰ ز کال کې تور پوستي خبریال او انارشېست «جورج شویلر» د ځوانو تور پوستانو مرستندویه اتحادیه (YNCL) جوړه کړه. ده غوښتل چې د ټولیزو شبکو له لارې د تور پوستو اقتصادي ځواک ډېر کړي. دوی د تور پوستانو د اقتصادي ودې لپاره «په ۱۹۳۰مه لسیزه کې په ټولو متحدو ایالتونو کې د مرستندویو اقتصادي ټولنو په مټ د یوه کوچني او تړلي سیستم د جوړولو لپاره کنفرانسونه او ترېنېنګونه» جوړ کړل. بېکر له شویلر سره تر پېژندلو وروسته، په ۱۹۳۱ ز کال کې د هغه له ډلې سره یوځای شوه او د هغوی ملي مسؤله شوه.
بېکر د کار د پرمختګ ادارې د ګارګرانو د زده ‌کړو په پروژه کې هم کار کاوه، چې دا اداره د وخت د ولسمشر «فرانکلېن ډي روزوېلټ» تر نیو ډیل (New Deal) تړون لاندې جوړه شوې وه. بېکر د پېرودونکي د زده‌کړو، د کار د تاریخ او د افریقا د تاریخ د زده‌کړې په برخه کې کورسونه تدریس کړل. په ۱۹۳۰مه لسیزه کې یې د هارلم په فرهنګي او سیاسي فضا کې ځان ور ښکېل کړ، پر ایټوپیا یې د ایټالیا پر یرغل نیوکه وکړه او په الاباما کې یې د سکاټسبورو د مدافعینو د آزادۍ د کمپیان ملاتړ وکړ. بېکر د هارلم په کتابتون کې د تور پوستانو د تاریخ اتحادیه هم جوړه کړه او په منظم ډول يې د (YWCA) په لېکچرونو او ناستو کې ګډون کاوه.
بېکر په دې دوره کې د پوهنتون د دورې له معشوق ټي جي (باب) رابرټز سره اوسېده او له هغه سره یې واده وکړ. دوی په ۱۹۵۸ ز کال کې جلا شول. بېکر به د خپل شخصي ژوند یا متاهل حالت په اړه ډېرې کمې خبرې کولې. د هغې د فعال همکار «برنیس جانسون ریګون» په وینا: د مدني حقونو په غورځنګ کې ډېرو ښځو د بېکر د بېلګې پیروي وکړه.
د رنګین‌پوستانو د پرمختګ ملي ټولنه (۱۹۳۸-۱۹۵۳ز )
بېکر باوري وه چې د یوې ادارې ځواک له ښکته نه پورته خوا ته وده کوي، نه له پورته خوا نه ښکته لوري ته. دا پر دې هم باوري وه چې د څانګو کار د (NAACP) لپاره حیاتي اهمیت لري. بېکر له خاص‌پالنې سره مخالفه وه او پر ډېرښت یې ټینګار کاوه. دې ویل چې: د ټولنیز بدلون د هرې ادارې بنسټ د هغوی د رهبرانو فصاحت یا باور نه دی، بلکې د ډلې د غړو ژمنتیا، سخت کار او په بحث، مناظره او پرېکړو کې د هغوی د ګډون لپاره لېوالتیا او وړتیا ده. دې په اداره کې د ځوانانو او ښځو پر اهمیت ټينګار کاوه.
بېکر د (NAACP) له‌خوا ټول سویل ته د سفر پر مهال له سلګونو تور پوستو سره ولیدل او له هغوی سره یې تلپاتې اړیکې ټينګې کړې. دا د هغوی په کورونو کې ویده کېده، په دسترخوان یې ډوډۍ ورسره خوړله، په کلیساوو کې یې خبرې کولې او د دوی باور یې ترلاسه کاوه. هغې د مننې یادښتونه ولیکل او له هغو کسانو یې مننه وکړه چې له دې سره یې لیدلي وو. د بېکر دغې شخصي طریقه (NAACP) ته، د غړو په جذب کې له مهمو اغېزناکو برخو نه وه. دې په لوېدیځ کې د خلکو یوه شبکه جوړه کړه چې، د مدني حقونو لپاره د مبارزې په دوام کې مهمه وه. څرنګه چې ځینو شمالي تنظیموونکو غوښتل، د سویلي کلیوالي سیمو له اوسېدونکو سره خبرې وکړي، له ټولو سره په ښه چلند کې د بېکر وړتیا د نویو غړو په جذبولو کې له دې سره مرسته وکړه. بېکر د (NAACP) د ډیموکراټیک کولو لپاره مبارزه وکړه. دې هڅه وکړه چې د خپلو اندېښنو د ښودلو او د یوې متحدې جبهې د ساتلو تر منځ تعادل پیدا کړي.
اولوموڅ
اواوموڅ (په چېکي: Olomouc) یو مشهور او تاريخي ښار دي چې د چېک په جمهوريت کې په موراويا کې پروپ دي. مساحت یی ۱۰۳،۳۶ کيلومتره مربع دي او تقريبا ۱۰۰،۰۰۰ نفوس لري. په دي ښار کې د پالاڅکي پوهنتون، لوړه محكمه، د څېړنو کتابتون پروت دي. نوموړي ښار د لوی اسقف مقر هم لري.
سرچینې
وېشنيزه:د چېک جمهوريت ښارونه وېشنيزه:اواوموڅ
د پارکېنسون ناروغي
سرچينې
‎
وېشنيزه:ناروغۍ
کمال بهزادي
وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
آلاسکا
الاسکا په انګلیسي Alaska) د امریکا متحده آیالاتونو له ۵۲ آیالاتو له ډلی یو دی.
دا په ختیځ کې د کاناډا د یوکون او برتانوي کولمبیا ولایتونو ، په سویل کې د الاسکا خلیج او ارام سمندر ، په لویدیز کې د بیرینګ بحر ، بیرینګ تنګی ، او چکچي بحر او په لویدیځ کې د ارکټیک بحر او بیفورټ بحر سره ګډه پوله لري. شمال جوناؤ د الاسکا پلازمینه ده، او اینکوریج د دې ترټولو نفوس لرونکی ښار دی. د ستيكا، جونو او أنكوريج ښارونه په ترتیب سره د ساحې له مخې په متحده ایالاتو کې ترټولو لوی ښارونه دي.
د الاسکا لویدیز نقطه د روسیې له پولې څخه یوازې 51 میل (82 کیلومتره) ده. لکه څنګه چې د الاسکا د لیزر ډیومید ټاپو لپاره او په بیرینګ بحر کې موقعیت لري ، دا د لوی ډیومید ټاپو څخه یوازې دوه نیم میل (4 کیلومتره) لرې دی ، کوم چې له اداري پلوه روسیه پورې اړه لري. په دې توګه، دا دوه ټکي د امریکا تر منځ د نږدې ناستې ځای دی
شمالي او اسیا.
تامس اېکرز
تامس ډېل اېکرز (انگلیسي: Thomas Dale Akers) – (زوکړه: ۲۰-می-۱۹۵۱) د ناسا په تشیال ماکو پروگرام (Space Shuttle Program) کې د امریکا یو پخوانی ستورمزلی دی.
حميد الله قادري
حميدالله قادري هغه شپاړس کلن افغان دی چې د کندهار په ولايت کې زېږېدلی دی او څو کاله مخکي له خپلې کورنۍ سره انګلستان ته را مهاجر سوی وه. څو ورځی مخکې يې د انګلستان د کونتي کرکټ د ډاربيشېر ټيم لپاره خپله لومړنۍ لوبه وکړه او پنځه ويکټي يې واخيستې او د نوموړي ټيم د چمپينشېپ د بريا لامل سو. ويل کېږي چې ډاربيشېر له ۲۰۱۵ کال را په دېخوا کومه لوبه نه وه ګټلي. نن د انګلستان د ۱۹ کلنو ملي لوبډلي ته هم له هندوستان سره د لوبي لپاره غوره شوی دی، ويل کېږي چې قادري به په راتلونکي د ۱۹کلنو نړيوال جام ته هم د انګلستان نمايندګي کوي. قادري د انګلستان د کرکټ په مشهور ليګ (کاونټي کرکټ) کې تر ټولو د کم عمر لوبغاړی دی چې په يوه لوبه کې يې پنځه ويکټي تر لاسه کړي وي.
تړلې لیکنې
راشد ارمان
۶۹ (عدد)
۶۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۸ څخه  مخکي او د ۷۰ وروسته موجود دي.
په کلینډر کې
۶۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۶۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
عبدالستار خواصي
عبدالستار خواصي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
غوز
دغوزانو تا ريخچه
دغوزان زياته تنوع په افغانستان کي وجود لري له همدي کبله د غوزانومنشامرکزي اسيااوپه اغلب گومان افغانستان گڼل کيږي. اوپه افغانستان کي ځکه زياته تنوع ليدل کيږي چي:
دورايتي انتخاب پکي صورت نه نيسي. زخه پيونداوشاخچه پيوند پکي نه اجراکيږي.
جان گل کارگر
جان گل کارگر د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
غوز
دغوزانو تا ريخچه
اوcross pollination پکي صورت نيسي. دغوزانودکروموزومونوشمير32 دي يعني 2n=32 دي.دنړي ترټولوزيات غوزاندامريکادمتحده ايالاتوپه کليفورنياايالت کي توليديږي چي کلني توليد يي 284000 MT ته رسيږي. او دغوزانوهغه انواع چي په کلفورنيا ايالت کي نن ورځ دعمده ورايټي (leading variety) رول لوبوي دافغانستان څخه دکلټيوارپه ډول وړل شوي اووروسته يي اصلاح په کي رامنځ ته کړيده.
دغوزانوغذايي اواقتصادي ارزښت
غوزان دنيمه استوايي سيمودکلک پوستو ميووپه ډله کي لوړاقتصادي اوغذايي ارزښت لري.دغوزانوپه وسطي برخه کي په سلوکي 76 برخي غوړ،22 برخي پروتين،يوه اندازه کاربوهايدريتونه اويوشميرفزيالوجيکي فعال مرکبات چي غذايي ارزښت يي لوړوي شته دي.دغوزانووسطي برخه هم تازه اوهم وچي خوړل کيږي اوبرسيره پردي په شيريني اوکلچه جوړولوکي هم پکارورل کيږي.
دغوزانولرگي هم ديرارزښت لري اودترکاڼي لپاره دغوزانولرگي ډيرمناسب اوداهميت وړدي ځکه چي کلک،ښکلي،اوسريښناک دي دچاوديدلوامکان يي لږدي په اساني سره برمه ،اره اورنده کيږي.
دغوزانونه ديره ښکلي بڼه لري،ددي لپاره په زياتره پارکونوکي دښکلادزياتوالي په مقصدکينول کيږي.
اقليم
1-اقليم:(climate)دغوزانو باغونه بايدپه هسي تړليوواديوکي جوړنه شي چيرته چي په پسرلي کي هواډيره سړه وي.ځکه چي دغه پسرلني هواد غوزانودونوگلان اوتنکي نودي زيانمنوي.دباغونودجوړولولپا ره هغه سا حي غوره بريښي کومي چي غربي او شمالي برخي نشيب(slope) لري.
دغوزانودباغونو لپا ره دجنوبي لوري نشيب په زړه پوري نه دي. ځکه په دغه ډول سا حوکي وني د مخه گل کيږي.اوپه نتيجه کي دپسر لني سړو(frost) په وا سطه زيان مومي.
خاوره
2 -خاوره(Soil): دغوزانودباغ دخاوري خصوصيات بايد په لاندي ډول وي:
ښيرازه خاوره(Fertile soil) ژوره خاوره(Deep soil) ښه زهکشي شوي خاوره(Well drained soil) غيرطبقاتي لومي خاوره(Non stratified loamy soil). کله چي نيالگي په خاوره کي کينول کيږي نوبايد ټول هغه شيان چي د ريښودانکشاف مانع گر ځي بايد دمنځه يوړل شي اودغوزانوريښي تقريباد3m په اندازه په خاوره کي ښکته ځي. ځيني خاوري سخته طبقه ياcrust جوړوي چي د مخنيوي لپاره يي بايد دعضوي موادو دعلاوه کولو څخه کار واخيستل شي ترڅودخاوري ساختمان(structure) نرم وساتل شي.
دغوزانودروزلـــــــوسيستم
غوزان عموما دکوږوږمرکزي ســـيســــــــــتم ياModified    central system پواسطه روزل کيږي.ددي سيستم دروزني دوخت په اوږدوکي مرکزي ساقه(main stem)  په خفيف ډول څو ځلي قطع کيږي اودودي ســـمت             يي تغيرمومي.
پدي توگه مرکزي ساقه په دوامداره توگه غالب کيدوته نه پريښودل کيږي دمرکزي ساقوقطع کول اودهغه دپاسه دجانبي څانگو(scaffold limbs) انتخاب ترهغه وخته ادامه کوي ترڅوپه مناسبه فاصله پوره شمير جانبي څانگي مينځته راشي تردي وروسته دمرکزي ساقي ودي   (growth) ته خاتمه ورکوله کيږي اوونه څه ناڅه گرده لمنځ خلاصي بڼه نيسي. پدي توگه دکوږوږسيستم پواسطه روزل شوي ونه ټيټ توليدي شاخونه تشکيلوي چي هغه يوتربله په مناسبه فاصله کي واقع وي. يعني پدي سيستم کي د 4 نه تر6 پوري اصلي شاخونه(scaffold limbs) په اصلي ساقه   باندي پريښودل کيږي اوداصلي شاخونوترمــــــــــنځ   بايدد(12-18) انچونوپوري فاصله موجوده وي او scaffold limbs بايد دساقي په شااوخواباندي په متوازن ډول موجودوي.
څرنگه چي پدي سيستم کي دونووده په نسبي توگه ټيټه راځي له دي کبله دونومختلفي چاري لکه شاخبري يا pruning, دواپاشل اونوري کرنيزي چاري ورکي اسانه اجراء کيږي اودلمررڼادوني هري برخي ته پکي په صحيح ډول رسيږي.
دغوزانودونـــــوشـــــاخــــبري(Pruning of walnut trees)
دغوزانودTraining سيستم بايدModified leader system وي اود 5 نه تر6 پوري عمده شاخونه(Scaffold limbs) ولري اووروسته لدي په کي کمه شاخبري صورت ونيسي يعني دالاندي شاخونه بايد تري قطع کړل شي:
اوشاخبري بايد پسرلي وختي (Early spring)په غير فعال حالت (Dormant season) کي ترسره شي.ِ اودټيټ قدونيله بوټو (dwarf rootstocks) دنودونموء(shoot growth)  بايد (10ـ15) سانتي مترو وي.ا ودنيمه قد ټيټونيله بوټو (semi-dwarf  rootstocks)  دنودونموء بايد د (20-30) سانتي مترو ترمنځ وي.
اوهغه وني چي لږڅه ښه حا صل نيسي په هغه کي لږ څه (thinning out) ښاخبري اجرا شي اودجگي ودي دکنترول لپاره ضرورت نشته  ځکه چي دغوزانو حاصل په خپله توييږي.
دغوزانوباغ ته سره ورکول
1-     نايتروجني سره (Nitrogenous fertilizer):   نايتروجني سره بايدlb/acre 100-400 ساحه کي استعمال شي او په کال کي بايد يوځلي استعمال شي .اودعمومي سفارش په اساس په کال کي بايد  150-200 lb/acre نايتروجني سره دغوزانوپه باغونوکي استعمال شي. اوکله چي سره استعماليژي نوبايد ژرترژره اوبه ورکړل شي ترڅودريښي ساحي (root zone) ته ورسيږي. 2-  دفاسفورس سره(Phosphoric fertilizer) :  فاسفورس لرونکي سره بايد دغوزانوپه باغونوکي استعمال نه شي ځکه دافغانستان خاوري دنبات دضرورت وړفاسفورس لري.اوکه فاسفورس استعماليږي نوبايد د پسرلي  په لومړيووختونوکي استعمال شي.اوکه چيرته دفاسفورس د کموالي ضرورت احساس شي نوبايد په يوه جريب ساحه کي 16-20 lb/acre  سره استعمال شي. 3-   دپوتاشيم سره (Potash fertilizer) :   څرنگه چي دافغانستان خاوري لوړ pH (2.8 يالوړ) لري.اوالقلي خاوري گڼل کيږي نودپوتاشيم کموالي زيات نه محسوسيژي.که خاوري ريگي(sandy)  وي نودپوتاشيم داستعمال ضرورت هم ليدل کيږي.که چيرته ضرورت احساس شي نوبايد 6-8 lb/jerib ځمکه کي په کال کي 2 يا 3  ځلي استعمال شي.
دغوزانودباغونوخړوبول(Irrigation)
په افغانستان کي دغوزانودخړوبولوکوم منظم سيستم وجودنه لري امادغوزان دښه توليد لپاره بايد باغونه په منظم ډول په ټاکلي وخت کي خړوب شي.داوبوکموالي دکوچنيو ونولپاره زيات تاوان لري اوځوانو ونوته هم بايد داوبو کمبود ونه رسيژي. که داوړي په موسم کي داوبو کموالي پيداشي نودلمرسوځوني (sun scald) ناروغي پيښيږي. مغزيا kernel چملک کيږي اورنگ يي تور شکل (Dark) نيسي. اوپا ڼي يي وختي توييږي اوداعادت په ټولو ونويا ميوو کي موجود دي. اوبل داچي بي وخته گل تشکيلوي.
اوداوبو زياتوالي هم تاوانونه لري ځکه چي ريښي داکسيجن څخه محروميږي اوبل داچي د Water logging مشکل پيښيږي اوحشرات زياتيږي اوبل د Phytophtora sp. فنگس لپاره مساعد محيط برابروي اودځمکي لا ندي برخه (Roots) خرابيږي.دريشي په ســـــاحه (root zone)کـــي بايد دومره لندبل مــوجود وي چي په حاصل اودحاصل په کميت اوکيفيت باندي په موجوده اواينده موسم کي تآثيروانه چوي.
دغوزان حاصل ورکوونکي باغونه د وده ييز پړاو په اورد وکي 5 يا 6  ځلي خړوب شي اوهرځـــــــــــل هريوهکتارځمکي ته 1000m  اوبه ورکړل شي ډير حاصل ورڅخه په لاس راتلاي شي،خو2-3  حلي يي په ژمي کي هم خړوبول ضرور دي.د دي ډول خړوبولوڅخه هد ف دادي چي دونومقاومت دسړوپه مقابل کي زيات شي، هرڅومره چي دغوزانووني ځواني وي هغومره چټک خړوبول يي پکاردي.
دباغونو دخړوبولووخت: بهتره اوغوره بريښي چي ټولي ميوه لرونکي وني سهار وختي اويامازد يگرخړوب شي ځکه چي په گرمه هوا کي دخاوري سوري (pores) د اکسيجن پواسطه ډک وي اونبات په گرمه هواکي زيات تنفس کوي اوکله چي په گرمه هوا کي اوبه کړل شي نواکسيجن داوبو پواسطه بي ځايه کيږي اودنبات لپاره داکسيجن کموالي محسوسيږي چي په بعضي وختونوکي دنبات دمړيني سبب گرځي.
دغوزانودپندکونوتوليديد ل اوانکشاف
غوزان يوMonoecious نبات دي چي نارينه او ښځينه الي په عين نبات کي جلا موقعيت لري.نارينه گلان  (Male flowers) دتير کال په نودو(shoots) منځ ته راځي حال داچي ښځينه گلان (female flower) دروان کال په نموياوده (current season growth) جوړيږي. اولمړي گلان په انجامي قسمت (terminal bud) باندي جوړيږي. اوگلونه يي (apetallous) دي يعني گلبرگونه (petals)نلري .اوښځينه گلان درسيم (raceme)په قسم يوساختمان جوړوي.
دغوزانوپند کونه په دوه ډولو ويشل کيږي
وده ييزپند کونه (vegetative buds):چي پاڼي (leaves) اوڅانگي (shoots)تشکيلوي .داډول پند کونه دنودوپه څنگونواوڅوکوکي موجودوي .اودڅنگ زخي دپاڼي دډنډرونوپه بيخ کي موجودوي. حاصل ورکونکي پند کونه (productive buds) : داډول پند کونه بيا هم په دري ډوله دي : الف: هغه حاصل ورکونکي پند کونه چي نارينه گلان تشکيلوي.
ب: هغه حاصل ورکونکي پند کونه چي ښځينه گلان تشکيلوي.
ج: دريم دول هغه زخي دي چي داوړي زخي (summer buds) ورته وايي.
دا ډ ول زخــــــي دښځينه گل توليدوونکو زخوسره په يوه وخت کي تشکيليږي او دنودوپه پاسنيوبرخوکي دپانوپه بيخ کي موقعيت لري .د2-3 هفتو په موده کي دازخي کلکيژي اواندازه يي پياوړي کيږي اودسرطان د  ميا شتي په پيل کي ورڅخه ددوبي څانگه کي تشکيليږي دغوزانودوني څانگه کۍ (shoots) هم په دوه برخو ويشل کيږي :
دغوزانيوشميرډولونه حاصل ورکونکي څانگوټي دوه ځلي خپله وده سرته رسوي :
(1) پسرلني وده (spring flush) :پدي مرحله کي دگل پړاو اودتخمدانوتشکيليدل صورت نيسي.
(2)    داوړي وده (summer growth) : چي دامرحله يواځي وده ييزه وي.
گرده افشاني، القاح او ميوه نيول
غوزان يومونوشيزنبات دي.ښځينه اونارينه گلان په يوه نبات کي وجود لري.اوغوزان يو Self pollinated نبات دي مگرپه عمومي دول په غوزانکي cross pollination صورت نيسي. اوعلت يي دdichogamy دحالت موجوديت دي. يعني دښځينه اونارينه گلانو دسپړودلووخت (blooming time) په يوه وخت کي نه واقع کيږي. اودباغ دجوړولو په وخت کي بايد دوي داسي ورايټي (varieties) وکرل شي چي ديوي ورايټي دنارينه گل دسپړودلووخت دبلي ورايټي دښځينه گل دسپړودلو وخت سره برابر وي.
دغوزانودونوتکثير(Propagation)
په غوزانوکي T-budding (ټي- زخه پيوند), Patch budding  (پټي-زخه پيوند),Tongue grafting (ژبه پيوند) ا وBark grafting (پوټکي پيوند) اجرآکيداي شي.په غوزانوکي Budding (زخه پيوند) د  Grafting (شاخ پيوند) په نسبت غوره گڼل کيږي ځکه چي Budding چابکه او ارزانه طريقه ده ا ود پيوستون برخه خورا ټينگه ا وښکلي راځي. اوپټي زخه پيوند په پسرلي يا اوړي کي اجرا کيږي. دغوزانو تخم دي د عقرب په مياشت کي د 4 cm په ژوروالي او 15 cm په ليري والي سره  وکرل شي وروسته د بياد تخم دپاسه د(15–20 cm) سانتي مترو په اندازه  خاوره واچول شي ترڅوتخمونه په طبيعي ډول زرغونيدوته چمتو شي. په راتلونکي پسرلي کي هغه وخت چي دغوزانوپوټکي مات شويوي ا ونيلي يي د10cm په اندازه وي د 15–20 cm په اندازه خاوره ليري کړي پداسي شرط چي زرغونيدونکو تخمونو ته تاوان ونه رسيژي. نيالگي(seedlings) داوړي دوده ييزموسم څخه وروسته دمني په سرکي زخه پيوند ته چمتو کيږي.
که چيري غوزان د دريومياشتولپاره دسانتي گريدپه 2-ــ4 درجوکي وساتل شي يعني stratification  شي نوپه راتلونکي پسرلي کي دکرلووروسته زرغونيږي.
دزخه پيوند(پټي- زخه يا ټي- زخه پيوند) څخه 6 ورځي مخکي ښايي چي نيله بوټي (Rootstock) ا وپيوند بوټي (Scion) دواړه اوبه شي. د پيوند داجراکيدووروسته دې سمدسـتي پيوند شوي بوټي هم اوبه شي. پيوند (زخه) بايد دجاري موسم له ودي (current season growth) څخه وي. دپيوند د لرگي (Bud stick) دپريکولوڅخه وروسته پاڼي ليرې شي.
که پيوند سمد ستي نه استعماليږي نوبايدهغه په يوه ساړه ځاي کې د سانتي گراد په (3-2) درجوکي وساتل شي.
دساتلووخت بايد دڅلوروورځوڅخه زيات ونه ځنډيږي.ترراتلونکي پسرلي پوري پيوند شوي نيالگي په خپل حال پاتي کيږي کله چي دحمل په مياشت کي وده شروع شي نو(Rootstock)دپيوند شوي برخي څخه cm20لوړبايدغوڅ شي .کله چي پيوندشوې زخې دcm20په اندازه وده وکړي نوRootstockبايددپيوستون برخي ته نژدي پريکړل شي.که چيري پيوند شوي زخي خطا شوي وي نوپدي صورت کي بايد نيالگي په پسرلي کي د شاخ پيوند شي. په شاخ پيوند کي د کوشش وشي چي د scion او Rootstock  دکمبيم طبقي (cambium layers) يو په بل پوري ونښلي. داوبوورکولومنظم پلان دپيوند په روغيدوکي مهم عامل گڼل کيږي.بايدوويل شي چي په افغانستان کي دغوزانومختلف ډولونه موجود دي.دځينوډولونوکيفيت زيات دي ښايي چي مطلوبه اعلي ډولونه دپيوندپه ذريعه وساتل شي .تخم عموماًخپل اصلي ډول نه توليدوي. اودتخم په واسطه تکثيرله همدي امله په زړه پوري نه بريښي.په افغانستان کي بايد د داخلي غوزانوڅخه دروسټاک په حيث استفاده وشي .څرنگه چي دافغانستان غوزان د Juglans regia دنوعې څخه دي نوددې نوعي دتخم څخه زرغون شوي نيالگي په زړه پوري ريښې تشکيلوي اودپيوندسره ښه پيوستون منځ ته راوړي. د Crown rot دناروغي په مقابل کي ترټولو نورو روسټاکوزيات مقاومت لري.
برسيره پردي نوموړي نيله بوټي خورا قوي اودسړو سره پوره ټينگوالي ښيئي دغوزانولپاره نورزيات نيله بوټي (rootstocks) په بهرنيوهيوادوکي استعماليږي څرنگه چي هغه په افغانستان کي وجودنلري نودلته ځانته دهغونومونه ليکو.
بايد وويل شي چي د پورتنيوروستاکونوڅخه هريويي فوا يد اونواقص لري.
دغوزانو ډولونه
په نړي کې د Juglans په جينس (genus) پوري تړلي ډولونه ډيرزيات دي خومشهور يي په لاندي ډول دي:
1-يونــــــــــــــــاني غوزان(Juglans regia): داډول غوزان ډيراقتصادي اوغذايي ارزښت لري. چي په نيمه استوايي اومعتدله سيموکي په پراخه پيمانه روزل کيږي. د 1000 دانو وزن يي د 4,5 څخه تر 16 کيلوگرامه پوري رسيږي. ددي غوزانوميوې لويې اوپوستکي يي نري وي, چي ځيني يي دلاس په موټي کولوسره هم ما تيږي اومغزيي دپوست څخه په اساني سره جداکيږي اوځيني يي ددي په پرتله کلک اوپنډ پوستکي لري اووزن يي نسبتا لږوي. ددي ډول غوزانويوه بله نوعه هم وجودلري چي ميوې يي کوچنۍ، پوستکي يي ډيرکلک اودخوړلو وړبرخه يي خورا لږه وي. چي هغه هم دکلک پوستکي په منځ کي داسي کلکه نښتې وي چي حتي راويستل يي دستنې پواسطه هم مشکل وي.
2- منچوريايي غوزان(Juglans mandshurica) : ددي غوزانووني (27-29) متره لوروالي لري اودساقي پنډوالي يي (70-100) سانتي متروته رسيږي. عمريي (200-500) کلونوپه موده کي وي. اوديخني په مقابل کي ډيرمقاومت لري.
3- خړغوزان(Juglans cinerea) : داغوزان په شمالي امريکا کي ډيرروزل کيږي. دوني لوړوالي اوپنډوالي يي دمنچوريايي غوزانوڅخه کم ندي. د 1000 دانو ميوو وزن يي(11.5-16.5 ) کيلوگرامه ښودل شويدي. داغوزان په سړوسيموکي ډيرزيات حاصل ورکوي.
4- تورغوزان(Juglans nigra) :داغوزان د شمالي امريکا څخه اروپا اواسياته راوړل شويدي. لوړوالي يې 45m اوپنډوالي يي 1.8m ښودل شويدي. ونه يي ډيره ښکلي اوچټکه وده لري. د 1000 دانوميوو وزن يي د 10 kg څخه تر14kg پوري ټاکل شويدي.
دبهرنيو غوزانوورايټي ميوه په جانبي زخواووږي (cluster) ډوله تشکــــــــــيلوي مگردافغانســــــــتان ورايټي گــــانې ميوه په نهايي زخو    (terminal buds) يوه يوه تشکيلوي.
دامريکاعمده ورايټي گانې عبارت دي له:
b-  اود Dichogamy حالت پکي نه واقع کيږي.
c-  اوداډيره وختي پخيدونکي ورايټي ده.
d-اودوني جسامت يي متوسط دي.
e- اوددي ورايټي ونې بايد 22X24 ft په اندازه وکرل شي.
Ereka variety : داورايتي دPayne دورايټي څخه 10 ورځي وروسته گل کوي.
په انجامي زخوباندي ميوه تشکيلوي.
اودونوجسامت يي لوي دي.
او ونې يي بايد 50X50 ft يا 35X35 ft په اندازه کينول شي.
دافغانستان غوزان هم د Ereka په ورايټي پوري اړه لري.
دغوزانودميوي دراټولولووخت
دغوزانوميوي هغه وخت راټولوي چي ښي پخي شي اوکه چيري دپخيد و ترمخه راټولې شي دمغزاندازه يي کميږي, اوښه نه ساتل کيږي. کله چي يي ميوه پخه شي شين پوست يي چوي اوميوي يي ځمکي ته توييږي. دغوزانو ميوې 3-4 ځلي په لاس سره راټولوي اوڅانگي يي څنډي.
کومي ميوي چي په څانگوپوري کلکي نښتي وي هغه په اوږد لرگي پوري تړل شوي لورباندي غوڅوي.په ځينوهيوادونوکي دغوزانميوي په ميکانيزه ډول راټولوي.
ددي لپاره چي راټولي شوي ميوي غوره کيفيت اوسپين رنگ ولري, نوسملاسي يي پوست کوي, بيايي پريمينځي اوبيايي په اخرکي وچَوي. دپريمينځلووروسته يي دلمرپواسطه وچوي اوپه وچ اوساړه سرپټي ځاي کي چي دحرارت درجه يي دسانتي گراد دc10 درجوسره سمون لري ساتي. که چيري دزيرمه ځاي دتودوخي درجه دسانتي گراد د c3 درجوسره برابره وي تريوه کاله پوري پرته دزيانمنيدوڅخه ساتل کيداي شي. خوپه يخچالونوکي يي دا موده ترڅلوروکالو پوري اوږديږي.
ستونزې
په افغانستان کي عمومابزگران دلاندې ستونزوسره مخامخ وي:
1-پداسي ځاي کې دباغ انتخاب اواحداث چي تړلي وادي وي اوبادپکي نشي چليداى بالاخره دنبات ديخ وهلو سبب کيږي.
2-دتخم پواسطه دميوه لرونکوونوتکثيرول چي خپل اصلي جنس له لاسه ورکوي اودبزگردنارضايي سبب گرځي.
3-د Budding ا و Grafting  په مهارتونونه پوهيد ل.
دفني اشخاصوکموالي اويانشتوالي. دشاخبري اوروزنې په سيستمونونه پوهيدل چي کومه نوعه د روزني اوشاخبري سيستم مربوطه ميوي ته مناسب بريښي. سپارښتنې.
دغوزانودباغ, توليد اوروزلوپه وخت کي بزگران بايدلاندي نقطي په نظرکي ونيسي:
(1)   دباغ خاوره مطالعه کړي ترڅوخاوره داخصوصيات ولري:
الف: ژوره وي.
ب: ښه زهکشي شوي وي.
ج: حاصلخيزه وي.
(2) دباغ دځاي انتخاب: يعني باغ بايد په داســـــــــــــــــــــي ځاي کي انتخاب نشي چي
دهوادچليد ل پکي صورت نه نيسي بلکي داسي ځاي انتخاب شي چي هواپکي چليږي اوديخ وهنې (frost) مخنيوي وشي چي په اوســـــــــــــــــــــــني حالت کي يودعمده مشکلاتو څخه گڼل کيږي.