cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریبونوکلیک اسید (RNA)
د RNA ځینې مالیکولونه د بیولوجیکي ریکشنونو په ګړندي کولو، د جېن د څرګندولو کنټرول او د حجروي سېګنالونو په احساس کولو یا هغو ته د غبرګونونو د اړیکې په ټینګولو سره، په حجرو کې فعاله ونډه لري. له دغو فعالو پروسو څخه یوه هم د پروټین ترکیب یوه ټولیزه کارکړنه چې په هغې کې RNA پر ریبوزومونو باندې د پروټین ترکیب ته زمینه برابروي. دغه پروسه د لېږدولو RNA (tRNA) مالیکولونه کاروي ترڅو ریبوزوم ته امینو اسیدونه ورسوي، چېرې چې ریبوزومي RNA (rRNA) بیا امینو اسیدونه یو بل سره نښلوي ترڅو کوډ شوي پروټینونه رامنځ‌ته کړي.
د DNA او RNA پرتله کول
د RNA او DNA کېمیاوي جوړښتونه ډېر سره ورته دي، خو په درې اصلي اړخونو کې سره توپیر لري:
د DNA په څېر، د mRNA، tRNA، rRNA، snRANګانو او نورو غیر-کوډ کوونکې RNAګانو په شمول، ډېري بیولوجیکي فعال RNAګان خپل-بشپړوونکې لړۍ لري چې د RNA ځینو برخو ته امکان ورکوي ترڅو قات شي او له خپل ځان سره جوړه شي ترڅو مضاعف مارپېچونه رامنځ‌ته کړي. د دغو RNAګانو تحلیل او شننو ښودلې ده چې په لوړه کچه یې جوړښت موندلی دی. د DNA پر خلاف، د RNA جوړښتونه اوږد مضاعف مارپېچونه نه‌لري، بلکې د لنډو مارپېچونو مجموعې دي چې یو بل سره تړل شوي او د پروټینونو په شان جوړښت یې رامنځ‌ته کړی دی.
په دغه توګه، RNAګانې کولای شي د انزایمونو په څېر کېمیاوي ګړندۍ کوونکې پروسې لاس‌ته راوړي. د بېلګې په توګه: د ریبوزوم (د RNA پروټین یو کمپلکس چې د پپتاید رابطې جوړول ګړندي کوي) د جوړښت د ټاکلو له‌لارې وښودل شوه چې د ریبوزوم فعاله برخه په بشپړه توګه له RNA څخه جوړه شوې ده.
جوړښت
په RNA کې، هر نوکلوتید کې د ریبوز یو قند شامل دی چې له 1’ څخه تر 5’ پورې کاربنونه لري. یوه قاعده له 1’ سره نښتې، چې په ټولیزه توګه، ادنین (A)، سایتوزین (C)، ګوانین (G) یا یوراسیل (U) دی. ادنین او ګوانین پورینونه او سایتوزین او یوراسیل پیریمیدینونه دي. د فاسفېت یو ګروپ د یوه ریبوز له 3’ موقعیت او د بل ریبوز له 5’ موقعیت سره نښتی دی. د فاسفېت دواړه ګروپونه منفي چارج لري، چې RNA یو چارج شوي مالیکول ته بدلوي (پولي‌انیون). قاعدې د سایتوزین او ګوانین ترمنځ، د ادنین او یوراسیل ترمنځ او د ګوانین او یوراسیل ترمنځ د هایدروجن اړیکې جوړوي. سره له‌دې، نور تعاملونه هم رامنځ‌ته کېدلای شي؛ لکه: د ادنین ګروپ قاعدې چې په پړسېدلي ډول یو له بل سره نښتې وي، یا د GNRA تېترا کړۍ چې د ګوانین-ادنین یوه قاعده‌یي جوړه لري.
ټولیزه کتنه
پیغام‌رسوونکې RNA (mRNA) هغه RNA ده چې له DNA څخه ریبوزوم (په حجره کې د پروټین سنتیز (ټرانسلېشن) برخې) ته معلومات لېږدوي. mRNA د DNA یوه نمونه ده. د mRNA کوډ جوړوونکې لړۍ په تولید شوي پروټین د امینو اسید لړۍ ټاکي. سره له‌دې، ډېري RNAګانې د پروټین لپاره کوډ نه‌جوړوي (د ټرانسکرپشني خروجي کابو ۹۷ سلنه په یوکاریوتونو کې غیر-کوډ کوونکی پروټین دی).
دغه، په اصطلاح، غیر-کوډ کوونکې RNAګانې (ncRNA) کېدای د خپلو اړوندو جېنونو (د RNA جېنونه) پر مټ کوډ کړل شي، خو کېدای شي د mRNA له اېنترونونو څخه هم مشتق شي. د غیر-کوډ کوونکو RNAګانو سترې بېلګې، لېږدوونکې RNA (tRNA) او ریبوزومي RNA (rRNA) دي، چې دواړه یې د ټرانسلېشن په پروسه کې ونډه لري. همدا راز، ځینې نورې غیر-کوډ کوونکې RNAګانې شته، چې د جېن په تنظیم، د RNA په پروسس کولو او داسې نورو برخو کې ونډه لري. ځینې ځانګړې RNA ګانې کولای شي، د بلې RNA د مالیکولونو پرې کولو او بندولو او په ریبوزوم کې د پېپتاید اړیکې جوړولو په څېر کېمیاوي ریکشنونه ګړندي کړي؛ دغه RNAګانې د ریبوزیمونو په توګه پېژندل کېږي.
د اوږدوالي له مخې
د RNA ځنځیر د اوږدوالي له‌مخې، RNAګانې په لنډو او اوږدو باندې وېشل کېږي. په ټولیز ډول، د لنډو RNAګانې اوږدوالی له 200nt څخه لږ او د اوږدو RNAګانو اوږدوالی له 200nt څخه زیات دی. لنډې RNAګانې د «کوچنیو» او اوږدې RNAګانې د «لویو RNAګانو» په نامه هم یادېږي، چې لویې RNAګانې تر ډېره «اوږده غیر-کوډ کوونکې RNA (lncRNA)» او mRNA دي. په کوچنیو RNAګانو کې، 5.8S ریبوزومي RNA (rRNA)، 5S rRNA، لېږدوونکې RNA (tRNA)، مایکروRNA (miRNA)، کوچنۍ مداخلوي RNA (siRNA)، کوچنۍ هستوي RNA (snoRNA)، له پي‌‌وي سره تعاملي RNA (piRNA)، له tRNA څخه مشتق شوې کوچنۍ RNA (tsRNA) او له کوچنۍ rDNA څخه مشتق شوې RNA (sRNA) شاملې دي. د Halococcus (آرکیا) جنس د غړو د 5S rRNA حالت په څېر، چې یوه دخولي لري او له‌دې امله یې اندازه لویېږي، ځینې ځانګړي استثنائات هم شتون لري.
د RNA جېنومونه
د DNA په څېر، RNA هم جنتیکی معلومات لېږدولای شي. د RNA ویروسونه جېنومونه لري او له هغه RNA څخه ترکیب شوي دي چې یوشمېر پروټینونه کوډ کوي. ویروسي جېنوم د دغو پروټینونو د ځینو پر مټ تکثیر کېږي، په داسې حال کې چې، نوې کوربه حجرې ته د ویروس ذرې د تګ پر مهال، نور پروټینونه له جېنوم څخه ساتنه کوي. ویروییدونه د پاتوجېنونو یوه بله ډله ده، خو یوازې له RNA څخه جوړ شوي دي، هېڅ کوم پروټین نه‌کوډ کوي او د کوربه بوټي د حجرې پوليمرایزېشن له‌لارې تکثیر کېږي.
الْقُدُّوسُ
الْقُدُّوسُ  د خدای د ۹۹ نومونو څخه يو نوم دی. دا نوم په قرآن شريف کې هم راغلی او د سپېڅلي مانا لري.
کمزوره شوي یورانیم
کمزوري شوي یورانیم یا دټيټی درجې یورانیم (په انگرېزي: depleted uranium یا tulalloy) یورانیم چې لنډ اومخفف نوم یې DU دی چې دطبیعی یورانیم دبډای کولو څخه د هستوی عکس العملونو په کاروړلوسره ،لاسته راځی. طبیعی یورانیم درادیواکتیف دکښتی درجې اوکمزوره خواص په درلودلوسره یوکمیاوی فلز دی چې په ډېرلږ مقدار سره په غرونو،سمندرونو،لوی اوواړه سیندونو کې پیداکیږی ،دغه ډول یورانیم د دووایزوتوبه څخه د یورانیم 235 او 238 په سلو کې7/0 او په سلو کې 3/99 جوړه وی ددغودووایزوتوبونو څخه لمړی ډول یې یورانیم 235 دهستوی عکس العلونودرامنځته کولو اودانرژی دلاس ته راوړلو دپاره ځینی کار اخیستل کیږی په همدی ډول دغنی سوی طبیعی یورانیم څخه په واقعیت کي دایزوتوب U 235 په ذریعی سره د U235 د ايزوتوپ دلوړی برخی دجلاکیدلو څخه U238 دئ چي دغه جلاسوی برخه د U238 دټيټی درجې يا(کمزوره) یورانیومو. د DU دراډیواکتیف دتشعشعاتو میزان اوبرابروالی دطبیعی یورانیوم په سلوکښې (۷۰) دئ چي په سیمه اومحیط کښې شته دئ اود DU نیمه عمر تقریبآ څلورنیم میلیارده کلنوپوری دئ په همدی ډول ددغه کمیاوی فلزڅخه دغه جوړسوی مواد ډېر اوږد عمر لری.
وېشنيزه:يورانیم
ژوند څه دی؟
( هڅوونکې خبرې )
ليکوال : شاه زمان پټان
ژوند ډېر اسوده دی ، خو ځينې خلک نه پوهيږي
ژوند ډېر قيمتي دی، خو ځينې خلک يې په ناڅيزه قيمت پلوري
ژوند د مينې محتاج دی، خو ځينې خلک يې په نفرتونو ډکوي
ژوند اسلام دی، خو ځينې خلک يې په کفر مصرفوي
ژوند اړتيا ده، خو ځينې خلک يې بوج ګڼي
ژوند مينه ده، خو ځينې خلک پکې نفرتونه شيندي
ژوند هيلي دي، خو ځينې خلک ډېر ژر ناهيلي کيږي
ژوند يو چانس دی، خو ځينې خلک ترې ګټه نه پورته کوي
ژوند درناوی دی، خو ځينې خلک په لوی لاس ځان سپکوي
ژوند رڼا ده، خو ځينې خلک د تورتم په لور منډي وهي
ژوند د ګلونو ګلبڼ دی، خو ځينې خلک يې د اور په لمبو سيځي
ژوند هرڅه ده، خو ځينې خلک ترې هيڅ نه ترلاسه کوي
او بلاخره ژوند يو امانت دی ،خو ډېری خلک پکې خيانت کوي
۹۰۰۰۰
۹۰۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۸۹۹۹۹ څخه  مخکي او د ۹۰۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۹۰۰۰۰:
سرچينې
وېشنيزه:۹۰۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
شين گنبد
شين گُنبد (عربی:القبة الخضراءّ) د سعودي عرب په مدينه منوره ښار کې موجود د رسول الله (ص) ، ابوبکر اور عمر )(رض) په قبرونو د پاڅه شين رنگې گُنبد ته ويلی کيږي۔
اسلام کريموف
اسلام کریموف (پر پرمختللې ازبکي: Islom Karimov, په روسي: Ислам Абдуганиевич Каримов) زیږیدنه: (۳۰م جنوري کال ۱۹۳۸) له ۱۹۹۱ کال راهیسې د ازبکستان ولسمشر دی.
په چاپیریال باندې د انساني فعاليتونو اغیزې
د خوړو، سرپنا، اقتصادي او ټولنېز خونديتوب
(Food, Shelter, Economic & Social Security) د روغتيايي خوړو او اوسيدو لپاره د خوندي ځای، پر ځان باورې اقتصاد او روغتيايي او په زړه پورې او مرستندويه ګډ ژوند د روغتيايي چاپيريال مهم فکتورونه دي. دغه ترلاسه کېدونکې خواړه، سرپناه، اقتصاد او د چاپيريال خونديتوب هغه فکتورونه دي چې غربت له منځه وړې يا د منابعو عادلانه وېش او دوامداره پرمختګ ته زمينه برابروي. د غربت کرښه داسې تعريف کېږي چې کله عايد دومره وي چې د ژوند اساسي ضرورتونه لکه خواړه، کالي، روغتيا، سرپناه او ټولنېز محيط او تعلیمي اړتياو ته بسنه وکړي. نن سبا په نړۍ کې د وږو وګړو شمېر د انسان د تاریخ له هر وخت څخه زيات دی او شمېر يې مخ په زياتېدو دی. د خلکو شمېر چې د ښار په ګڼه ګوڼه کې او د کوډلو ښارګوټې کې اوسیږي مخ په زیاتېدو دي. زيات شمېر خلک اوبو او د ناروغيو مخنيوي ته کم لاسرسی لري او په همدې اساس ناروغۍ د خپريدو کچه زیاته شوې ده. په ځينې ځايونو کې پرمختګ هم ليدل کېږي، په متوازن ډول غربت شتون لري او مخ په زياتيدو دی. زغرد متن
د خوړو خونديتوب يا د خوړو د چمتو کولو دوامداره سيستم
(Food Security or Sustainable Food Supply System) لاندې ځينې اساسي ځانګړنې ذکر شوي دي کوم چې د روغتيايي خوړو د شتون په اړه ډاډ ورکوي کوم چې د ټولو وګړو د خوړو له اړتيا سره سمون لري.
دوامداره کرنه
(Sustainable Agriculture) په ګډه د عصري او عنعنوي کرنې تخنيکونه لاندې ګټې لري: •	د چاپيريال د منفي اغېزو په کمولو کې مرسته کوي. •	د طبعي منابعو بې کچې استعمال کې کموالی راولي. •	د خوړو کيفيت او خونديتوب ساتي. •	د کليواليو سيمو کروندګرو ته د کار زمينه برابروي. •	د اطرافي سيمو د پرمختګ په وسيله د يو کلي په خودمختارۍ کې مرسته کوي. د يو خودمختاره کلي د پرمختګ مفهوم دچینجیو په وسیله د کمپوسټ جوړونه، بايو ګاز توليد، ژوندۍ سره، طبعي آفت وژونکي او نورو تخنیکونو په وسيله د بايو کلي (حياتي ټولنې)په نوم پېژندل کېږي.
د چاپيريال په اړه پوهاوی
(Environmental Awareness) په عامو خلکو کې د خوړو او متوازنې غذا په اړه پوهاوي رامنځته کول، د غذايي خونديتوب يا د غذا چمتو کولو د باثباته سيستم په رامنځته کولو کې مرسته کوي.
(1)شکل:د خوړو د خوندیتوب یا د خوړو د چمتو کولو باثباته سیستم په ګوته کوي.
د خوړو د خونديتوب پر وړاندې خنډونه
(Challenges to food Security) په عادلانه ډول د غذائي منابعو د وېش پر وړاندې لاندې خنډونه شتون لري.
د نفوسو زياتوالی
(Population Increase) نفوس خورا په چټکۍ سره مخ په زياتیدو دی کوم چې د غذايي اړتياو په منابعو باندې فشار واردوي.
د نړۍ د خوړو په وړاندې موضوعات دي
1.	د ضرورت څخه کم خواړه (Under nourishment) د غربت له امله د خوړو کموالی (د کالوري اړين مقدار له ۹۰ سلنې هم کم) لکه په کوچنيانو کې د پروتین او کالورۍ د کمبوت له امله Kwashiorkar او Marasmus ناروغۍ رامنځ ته کیږي. 2.	ناسم خواړه (Mal nourishment) د اطرافي سيمو په ژوند کې د متوازنو خوړو کمبوت، د بېلګې په ډول د غير صحي خوړو په لور ميلان. جدول (۱): د سوء تغذيي ځينې بېلګې چې له امله يې د غذايي عناصرو کمښت رامنځته کېږي. د غذايي موادو کمبوت په روغتيا اغېزي ويټامین A د شپې له خوا نه ليدل(شبکوري) ويټامن سي سکروي يا د اوريو ناروغي ويټامين ډي د هډوکو کمزوري يا اوستیوپوروسز، د هډوکو د کمزورۍ ناروغي اوسپنه کم خوني، د هيموګلوبين کموالی، کمزوري، خوله، بې خوبي. ایوډين د تايرويد غدو لويدل، د بېلګې په توګه کم فعال د تايرويد غده
3.	ډېر خواړه (Over nourishment) د مشبوع غوړيو، شکرې او مالګې د ډېر خوراک له امله، د چاغوالي، د وينې لوړ فشار، شکر، د زړه او نورې ناروغۍ رامنځته کېږي، چې دا د ډېر خوراک له امله رامنځته کيدونکې ناروغۍ بلل کېږي.
3.	د سرپناه خونديتوب (Shelter security) د سرپناه خونديتوب په دې معنی چې انسان په امن کې خوړو، اوبو، انرژۍ، سرپناه ، روغتيا او د ژوند کولو ته لاس رسی ولري. دا په انفرادي، ملي او نړیواله کچه د خونديتوب یوه مهمه موضوع ده. د متحده ايالتونو راپورونو کې د دوامداره پرمختګ لپاره د سرپناه خونديتوب د یو مهم عنصر په توګه ذکر شوي دی.
(۳)شکل: دسرپناه د خوندیتوب ښودنه کوي.
4.	اقتصادي خونديتوب (Economic security) دوامداره پرمختګ یواځي وده نه ښايي، بلکې داسې یوه وده ښايي چې داسې جوړ شي چې توکو ته اړتیا کمه او د انرژۍ له مخې شديد او ډېر عادلانه وي. د بېلګې په ډول، د طبعي منابعو لږ کموالی او په پراخه توګه د موادو شتون چې هر چا ته په کې برخه ورسېږي يا په عادلانه ډول د منابعو وېش. 5.	ټولنېز خونديتوب (Social security) ټولنېز اړخونه لکه کلتور، مذهب، نمايشونه، غونډې، رسمونه او یو لړ ساتيرۍد ټولنېز سيستم مهمې برخې دي کوم چې متقابل عمل او د يو پياوړې او په خپل ځان متکي سيستم په پرمختګ کې مرسته کوي.
(۴)شکل: ټولنیز خوندیتوب په ګوته کوي.
ټولنېزې ستونزې
سيمه يزو خلکو لپاره د پاکوالي، کاناليزاسيون، د اوبو چمتو کول، او روزمره ستونزې
جدول (۲): په چاپيريال باندې د انسانانو د فعاليتونو اغېزې
په چاپيريال باندې د عصري کرنې اغېزي
(Effect of Modern Agriculture on Environment) په عصري کرنه کې لوړ حاصل ورکوونکې ورايټۍ کرل کېږي کوم چې ډېري اوبه، کيمياوي سره او آفت وژونکو ته اړتيا لري چې له امله يې لاندې محيطي ستونزې رامنځته کېږي:
د خاورې تخريب
(Soil Erosion) د اوبو ډېر استعمال او باد د ځمکې پاسنۍ طبقه له منځه وړي چې دې ته د خاورې تخريب ويل کېږي.
(۵)شکل: د خاوري د تخریب ښودنه کوي.
د ځمکې لاندې اوبو ککړتيا
(Ground Water Contamination) د نايتريتونو مينځل کېدل ښايي د ځمکې د اوبو د ککړتيا لامل وګرځي. د بېلګې په ډول، هيموګلوبين له نايتريتونو سره يوځای کېږي او ميتاهیموګلوبين جوړوي او ناروغي يې د ميتاهيموګلوبينیميا په نوم يادېږي. (Blue baby syndrome) په دې ناروغۍ کې نوې زېږيدلې ماشومان نيله رنګ لري او د بدن برخو ته اکسيجن نه رسېږي.
په کيمياوي سرو کې د نايتريتونه بهېږي او د ځمکې لاندې د څښلو اوبو سره يوځای کېږي کله چې نايتريتونه په بدن کې د هيموګلوبين سره يوځای شي ميتاموګلوبين جوړوي کوم چې د بدن مختلفو برخو ته د اکسيجن رسونه بندوي.
(۶)شکل: د ځمکې لاندې اوبو ښودنه کوي.
د اوبو ډنډ کېدل او مالګينتوب
(Water Logging and Salinity ) د اوبو ويستلو ناسم سيستم له امله اوبه په کرونده کې ډنډېږي چې دې ته Logging ويل کېږي. کله چې اوبه تبخير شي، نو په خاوره کې د مالګينتوب باعث کېږي او نباتات له منځه ځي.
(۷)شکل:د اوبو ډنډکیدل او مالګینتوب ښودنه کوي.
يوټريفيکيشن
( Eutrophication) بهيدونکې اوبه د کیمياوي موادو سره يوځای نږدې داوبو سرچینو ته ځان رسوي. پدي کي د اوبو کوچني نباتات چې د الجي په نوم پېژندل کېږي په زيات شمېر سره وده کوي او په اوبو کې اکسيجن منحل کوي. په اوبو کې موجود نباتات او حېوانات د اکسیجن د کمښت له امله مرې. دغه مړه شوې نباتات او حېوانات د اوبو په تل کې پاتې کېږي. دغه پروسه دوام کوي او د اوبو زېرمې ته زيان رسوي. دغه پروسه د يوټريفيکيشن په نوم يادېږي او د اوبو دغه زېرمه د ايوټروفيک اوبو په نوم يادېږي.
د کروندې څخه کیمیاوي سرې (نايتريتونه او فاسفيټونه) په اوبو کې بهېږي او نږدې د اوبو سرچينو ته ځان رسوي چې په دې اوبو کې د اوبو کوچني نباتات وده کوي چې له امله يې اوبو کې د اکسيجن یوځای کېدنه ودرېږي او د اوبو نباتات مري، د نباتاتو او حېواناتو پاتې شونې د اوبو په بېخ کې رسوب کوي، چې دا ډول د اوبو زېرمه د يوټروفيک زېرمې په نوم يادېږي.
دزهري مادو غلظت
(Bio magnification) د زهري موادو غلظت په مختلفو وختونو کې زياتېږي کله چې په غذايي ځنځير کې له يوه اورګانيزم څخه بل ته انتقالېږي، چې دې ته بيو مګنيفيکيشن وائي. د بېلګې په ډول، د DDT په غلظت کې زياتوالی چې په مرغانو کې د تکثري ستونزو لامل کېږي، لکه هګۍ يې له وخته مخکې رسېږي. (۸)شکل: د بایو میګنیفیکیشن ښودنه کوي.
د تخم له منځه تګ
(Seed Suicide) په عصري کرنه کې د زياتو حاصلاتو په موخه لوړ حاصل ورکوونکې ورايټۍ استعمالېږي. دا ورايټۍ ډېرو اوبو او سرې ته اړتیا لري. د بېلګې په ډول، لوړ حاصل ورکوونکې تخمونه ډېرو اوبو او کيمياوي سره ته اړتيا لري. 1.	د کيمياوي حشره وژونکو په وسيله ډېر حشرات له منځه ځي. خو که چېري همدغه تخم څوڅو ځلې وکرل شي نو د افتونو د بريد فرصت پرې زياتېږي. په دې اساس، فصل د افتونو پر وړاندې حساس ګرځي. د بېلګې په توګه په آیرلينډ کې په ۱۹۶۹ کې د کچالانو لوږه رامنځته شوه خکه چې دغه نبات په دوامداره توګه څو ځلې کرل شوی وه. په بل عبارت، موږ زياتولی شو چې د فصلونو تخمونه چې أفتونو له خوا پرې بريد شوی وي د نبات د ناکامۍ له امله له منځه ځي. 2.	لوړ حاصل ورکوونکې تخمونه په هر فصل کې تېغ وهنه نه شي کولی ځکه چې د ټوکېدنې قوت له لاسه ورکوي او ژوند يې ختمېږي ځکه چې په جینونو کې يې وده دروونکې ټکنالوژې استعمالېږي، او همدا علت دی چې بزګر هر کال همدا تخمونه اخلي. 3.	لوړ حاصل ورکوونکې تخمونه ډېر قیمته وي. کروندګر د دغه قيمت بيه لوړ حاصل ورکوونکې تخمونو استعمالولو ته مجبور دي تر څو زیات حاصل توليد کړي او په دې توګه زیاته ګټه ترلاسه کړي. د تخمونو او کيمياوي سرو د شرکتونو هوښيارانه اعلانات، د دې تخمونو او کيمياوي سرو د اخېستو لپاره کروندګرو ته اسانه پورونه ورکول.
(۹)شکل:د تخم د له منځه تګ ښودنه کوي.
د کروندګرو د ځانوژنې کچه
7.	د کرنېزو ځمکو بدلون (Farmland Conversion) د صنعت له امله ډېري کرنېزي ځمکې په سيمنټي ځمکو بدلې شوي. کله چې کرنېزي ځمکې په سیمنټې ځمکو بدلې شي نو دې ته د کرنېزي ځمکې بدلون وائي.
په چاپيريال باندې د سرپناؤ اغېزي
(Effect of Housing on Environment) مخ په زياتیدو نفوس په طبعي منابعو باندې شديد فشار واردوي تر څو د هغوي د سرپناه اړتياوې پوره کړي چې له امله يې په چاپيريال باندې لاندې اغېزي رامنځته کېږي: 1.	د طبعي زېرمو کموالی(Natural resource depletion): دا چې د سرپناو د جوړولو لپاره له طبعي زېرمو څخه ډېر مواد لکه منرالونه، باڼسونه، خښتې، سیمنټ او نور توکې راويستل کېږي. 2.	د ځنګلونو له منځه وړل(Deforestation): د ځنګلونو سیمه د سرپناو د جوړولو او لرګیو د ترلاسه کولو لپاره پاکېږي. 3.	د انرژۍ استعمال(Energy utilization): د ساختماني چارو او په کورونو کې د انرژۍ لګښت زياتېږي. 4.	د اوبو ويستلو سيستم(Water drainage): د اوبو ويستلو طبیعي سيستم ويجاړېږي.
5.	د اضافي توکو ضايع کول(Disposal of discarded waste): هغه توکي چې له ساختماني چارو څخه رد کېږي په شاړو ځمکو کې اچول کېږي.
(۱۰)شکل:په چاپیریال باندې د سرپناؤ اغیزې ښودنه کوي.
په چاپيريال باندې د انرژۍ د توليد اغېز ي
(Effect of Power Generation on Environment) 1.	د ځنګلونو له منځه وړل(Deforestation): د تودوخي انرژۍ د فابريکو جوړولو لپاره ځنګلونه له منځه وړل کېږي. 2.	د تودوخي د انرژۍ په فابريکو د ډبرو سکرو د سوځولو له امله چاپیریال( هوا) ککړېږي. 3.	راديو اکتف ککړتيا(Radioactive pollution) په هستوي بټیو کې ډېر احتمال لري چې بېلګې يې د چرنوبيل ناورين او د فوکوشیما ناورين دي.
په چاپيريال باندې اوبو د زېرمو د پروژو اغېزي
(Effect of River Valley Projects) 1.	د ځنګلونو له منځه وړل(Deforestation): د ځنګلونو سيمه د بندونو لپاره پاکېږي. د ځنګلونو څخه لاسته راتلونکو موخو څخه د نورو موخو لپاره ځنګلونه پري کېږي. که دا کار په ډېره کچه وشي نو د ژوندیو موجوداتو تنوع له منځه تګ(Biodiversity) له ګواښ سره مخ کېږي. 2.	د خلکو بېځايه کېدل (Displacement of people): د بندونو د جوړولو له امله زيات شمېر خلک له خپلو سيمو بيځايه شوي دي. 3.	د اوبو له امله رامنځته کېدونکې ناروغۍ(Water born and water induced diseases): د ماشو شمېر زياتېږي او ورسره د اوبو له امله رامنځته کېدونکې ناروغۍ لکه ملاریا، محرقه، او د ککړو اوبو د تیریدو په صورت کي د ګیډي مختلفي ناروغي رامینځ ته کیږي لکه اسهال، جاردیا(پیچش) او داسي نوري ناروغۍ را مینځ ته کیږي. د زېرمو له امله زلزلې (Reservoir Induced Seismicity) د ځمکې په طبقو باندې د اوبو د فشار له امله د زلزلو احتمال زيات شوی دی یعني داسي چي د زلزلې د پیښدو ګڼ لاملونه وجود لري چي د زلزلې د پیښیدو سره یو ځای مینځ ته راځي د اورشیندونکو فعالیتونه، د غرونو ښويدنه چي په ډیره کچه ډبري او نور مواد ښکته خواته لوږي چي په نوموړو طبقو کي د ځمکې لاندې اوبو فعالیت د حل کیدو ډیر قابلیت لري او په پای کې د ځمکې لاندې لویو ژورو او تشو را مینځ ته کیدل چي د اور شیندونکو د فعالیت  پرمهال له  مینځه ځي هم پکي شامل دې همدا راز  أتومي چاودنې، د درندو توپونو فیرونه هم د زلزلو د پیښیدو لامل ګرځي لکه ځمونږ  د هیواد په شمال کي د تخار ولایت د رستاق په ولسوالۍ کي د ۱۹۹۵ کال زلزله چي د ۶۰۰ کسانو د له منځه تللو سبب شوه او د غزني ولایت  د اندراب  ولسوالۍ د ۱۹۹۷ کال زلزله چي ترشا یی ډیر مالي او بدنې زیانونه درلودل.
په چاپيريال باندې د معدنونو د استخراج اغېزې
(Effect of Mining On Environment) د معدنونو د استخراج محيطي ستونزې په لاندې جدول کې کتلی شئ. 1.	د هوا ککړتيا (Air Pollution) د معدنونو د استخراج په پروسه کې زهري ګازات په هوا کې خوشي کېږي.
(۱۱)شکل:د هوا د ککړتیا ښودنه کوي. 2.	د ځنګلونو له منځه وړل (Deforestation): ځنګلونه پرې کېږي تر څو سیمه د معدنونو د استخراج لپاره پاکه شي د deforestation  په نامه یادیږي.
(۱۲)شکل:د ځنګلونو د له منځه وړلو ښودنه کوي.
په نباتاتو باندې اغېزې
۱. د کلوروفيل بدلون په خړ پګمنټ باندې. ۲. شنه نباتات ضيائي ترکيب عمليه ودروي. په حېواناتو باندې اغېزې: ۱. د تنفس ستونزې رامنځته کوي. اوسپنه د بېلګې په ډول په راجستان کې د کودرامک د اوسپنې په معدن کې. CO CO2 په نباتاتو باندې اغېزې: ۱. شنه نباتات د فوتو سنتيز عملیه بندوي.
په حېواناتو باندې اغیزې
۱. د هیموګلوبين وړتیا کمېږي چې اکسيجن انتقال کړي چې له امله يې د کاربوکسي هيموګلوبين رامنځته کېږي.
3.	د خاورې تخريب (Soil Erosion) کله چې معدنونه استخراجېږي نو د ځمکې ډېره سيمه سستېږي چې دې ته د خاورې تخريب ويل کېږي.
(۱۳)شکل:دخاوري د تخریب ښودنه کوي.
4.	د اوبو ککړتيا (Water Pollution) بهيدونکې اوبه د مختلفو بې ګټې معدني موادو سره بهېږي چې دېته (mine tailing)وائي چې له امله يې د اوبو ککړتيا لامل ګرځي. د مثال په توګه د سرو زرو استخراج د اوبو د پريمنځلو په وسيله ترسره کېږي چې د سيانايد محلول ورسره معامله کېږي. سيانايد د ځمکې لاندې اوبو ته انتقالېږي چې دې ته Heap Leaching ويل کېږي. دا د سطحي اوبو او ځمکې لاندې اوبو د نباتاتو او حېواناتولپاره زیات زهري تمامیږي چي د دوی لپاره وژونکي دي.
(۱۴)شکل:د اوبو ککړتیا ښودنه کوي.
5.	د غږ ککړتيا (Noise Pollution) د معدنونو د استخراج لپاره درانده ماشینونه استعمالېږي چې لوړ غږونه توليدوي.
(۱۵)شکل:د غږ ککړتیا ښودنه کوي. 6.	د ځمکې ښوييدنه (Landslides): کېدای شي د ځمکې حرکات رامنځته شي.
(۱۶)شکل:د ځمکي د ښوییدنې ښودنه کوي.
7.	د معدنونو د زېرمو له ختميدو وروسته بې کاري (Unemployment after Finishing of the Mineral Reservoir) د خاطرنګر د مسو پروژې د قضيي مطالعه (Case Study Khetrinagar Copper Project) د خاطر نګر د مسو په پروژه کې د هغه ځای له معدنونو څخه مس استخراج شول. کله چې ټول مس د معدن څخه استخراج شول. دا چې دا دوباره نه نوې کېدونکې طبیعي منبع وه، نو ټوله پروژه اوس پای ته رسيدلې ده چې ټول خلک اوس بېکاره شوي دي.
په چاپيريال باندې د ټرانسپورټي فعاليتونو اغېزې (Effect of Transportation Activities On Environment)
ټرانسپورټي صنعت په چاپيريال باندې اغېزي
1.	د ځنګلونو له منځه وړل(Deforestation): د سرکونو، ريل ګاډو پټلۍ، هوائي ميدانونو او لارو د جوړولو لپاره ځنګلونه قطع کېږي. 2.	د ناکاره توکو غورځول(Disposal of discarded waste): هغه توکې چې له ساختماني فعاليتونو څخه اضافه شي او د وسايطو اضافي توکې په شاړو ځمکو کې اچول کېږي. 3.	موټرې د هوا ککړتيا ستر لامل بلل کېږي او همدارنګه د غږ ککړتیا رامنځته کوي. 4.	د طبعي منابعو مصرف(Natural resource consumption): د موټرو توليد په طبعي زېرمو باندې فشار واردوي، لکه فلزات.
(۱۷)شکل:په چاپیریال باندې د ټرانسپورټي فعالیتونو د اغیزو ښودنه کوي.
په چاپيريال باندې د سياحت اغېزې
(Effect of Tourism on Environment) د ژوند د بقا سیمې (هغه سيمي چې د ژونديو موجوداتو د تنوع څخه زياتې برخمنې دي) د سیاحت لپاره د خلکو د جلبولو مرکزي برخه ده. همدارنګه دا د زېرمو خونديتوب سیمې هم بلل کېږي. په دې اساس، د ژوند بقا (biodiversity) له ګواښ سره مخ کېږي که چېري د هغوې د اوسیدو په ځایونو کې سياحت ډېر زيات شي له امله يې په فزيولوژي کې تغير راځي، د خلکو ګڼه ګوڼه زياتېږي او د پلاستيک توکي او نور جامد فضله مواد په کې زياتېږي، همدارنګه د ټرانسپورټ ډېروالي سره د هوا او غږ ککړتيا هم رامنځته کېږي.
د چاپيريال زېرمو سره د سياحت يوځای کول د ايکوټورزيم په نوم يادېږي. د بېلګې په ډول د محيطي زېرمو د خونديتوب سره د سياحت د ګټو ترلاسه کول.
سرچينې
مسیح الله صادق سېد جماالدين افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونواو طبیعي منابعو څانګه
سردار نصرالله خان
مارشال سردار نصر الله خان (امیر نصر الله) نايب السلطنة اعتواد الدولة (۷ د اپرېل، ۱۸۷۵ ز. - ۳۱ د مۍ، ۱۹۲۰ ز.) د امير عبدالرحمن خان او اصل بېگم زوی، د امير حبيب الله خان ورور او د امير امان الله خان تره و. کله چې امير حبيب الله خان د لغمان ولايت په کله گوش کې ووژل شو نو سردار نصرالله خان په ننگرهار کې ځان د افغانستان پاچا اعلان کړ چې ډېر ژر د امير امان الله خان په امر ونيول شو او بندي شو.
زده کړې
هغه په دوديزه توگه په دربار کې زده کړې ترلاسه کړي وې بيا يې پوځي زده کړې هم کړي وې.
دندې
نوموړي خپلې دندې د دربار د خزانه دارۍ نه پيل کړي بيا په ۱۹۰۶ ز. کال کې د کابل ولايت والي شو.
ماندينې
هغه د سردار محمد يوسف خان لور بلقيس چې لقب يې کوکو جان و واده کړی و. بيا دويم واده يې د سردار فقير محمد خان لور بلقيس بېگم سره وکړ. درېيم واده يې د هرات د يوه پوځي جنرال فرامورز خان لور سره وکړ. څلورم واده يې د ازبکستان لپاره د افغان دولتي پلاوي سردار محمد اسلم خان لور جهان آرا بېگم لقب بوبو گل سره وکړ. پينځم واده يې د سوداگرۍ د وزير او د جلال آباد د والي سردار نور احمد خان امين الوجوحات د لور حبيه عاليه بېگم سره وکړ. شپږم واده يې يوې باميانۍ، ليلا بېگم سره وکړ، اووم واده يې يوې هزاره گۍ شيرين سره وکړ، اتم واده يې يوې شغنانۍ گلشن سره وکړ، نهم واده يې بلې شغنانۍ مرجان سره وکړ، لسم واده يې يوې بلې شغنانۍ سره وکړ.
زامن
هغه يوولس زامن او پينځه لس لوڼې درلودې
وادت
وادت کانتون په الماني Waadt) فرانسوي Vaud) د سویس هیواد له ولایتونو څخه یو دی. د وو کانتون مرکز او لوی ښار لوزانی او رسمي ژبه یې فرانسوي ده. یاد ولایت ۳،۲۱۲ کیلومتره مساحت او په ۳۱ د ډسمبر ۲۰۱۸م کال ۷۹۹،۱۴۵ وګړي لرل.
ابو الفضل محمد بيهقي
ابوالفضل محمد بيهقي د سلطان محمود غزنوي د ديوان رسالت نوميالی او فاضل دبير، او د ستر او نامتو دبير خواجه ابو نصر مشکان د سلطان محمود د ديوان رسالت د ريس زده کوونکی، او په دري ژبه له خورا مشهورو مؤرخانو څخه ؤ، او د تاريخي پېښو د حقيقت په ليکلو کې يې ساری نه درلود. په ۳۸۵ هـ. س. يا په ۳۸۶ هـ. س. کال د خراسان د بيهق د حارث آباد په کلي کې زېږېدلی دی، ځکه چې د ۴۵۰ هـ. س. کال د پېښو ليکلو په وخت کې ليکي: «عمر من ۶۵ آمده» (زما عمر ۶۵ راځي) چې په دې حساب بايد ۳۸۵ هـ. س. کال کې زېږېدلی وي. خو بل ځای د ۴۰۲ هـ. د پېښو په وخت کې ځان شپاړس کلن بولي چې په دې حسان نو بايد په ۳۸۶ هـ. س. کې دنيا ته راغلی وي.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې په نېشاپور کې کړي بيا يې د آل سبکتگين دربار ته لار وموندله، او په ۲۷ کلنۍ کې د سلطان محمود غزنوي د رسالت په ديوان کې د ابو نصر مشکان تر لاس لاندې د دبير په حيث وټاکل شو. د سلطان محمود تر مړينې وروسته چې سلطان مسعود له اصفهانه د غزني خوا ته راته ابوالفضل بيهقي د خپل استاد ابو نصر مشکان سره پر همغه کار پاتې ؤ او بيا نو دا استاد او شاگرد د سلطان محمود په ټولو سفرونو کې ورسره وو.
ابوالفضل بيهقي د خپل استاد ابو نصر مشکان ډېر نژدې معتمد ؤ او نولس کاله يې د هغه سره کار کړی، او د خپل استاد ټول مهم ليکونه ده پاکنويسول، او هغه وخت چې د ده استاد په ۴۳۱ هـ. س. کې مړ شو، نو دی خپل نژدېوالی هغه ته داسې بيانوي:
سرچينې
‎
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
داسې به يې تور کړم لکه زما برخليک
شاه زمان پټان ابراهيم خېل
هغه نن بيا هيڅ کار نه و، کړی، ډېر خپه او غمګين معلومېده، له ځان سره په سوچونو کې ډوب شو، خدای خبر چې څه څه سوچونه او خيالونه به يې په ذهن کې راغلې وي او څه څه پوښتنې او ګيلې به يې له خدايه په زړه کې کړې وي، خو د انسان په لاس کې هيڅ هم نه وي ، خدای د ژوند لپاره  يو عجيب او د انسان له عقله پورته قانون ايښی چې په ټولو برخو يې پوهېدل ناشوني بريښي، اوس نو تاسې د ده بد نصيبه ژوند ته وګورئ چې له زېږېدو سره سم د مور له شفقت او مهربانۍ محروم شو، څو مياشتې وروسته يې پلار د ده د روزنې او پالنې په بهانه بل واده وکړ، کوچني والی يې د ميرې مور د نادودو او نفرت په اور کې پيل کړ، هغه د چا خبره چې مور ميره شي، پلار پلندر شي، د ميرې مور په وړاندې يې کله هم پلار له ده څخه ننګه ونکړه او هر وخت به يې تراټه، کله چې د ښوونځي زده کوونکی شو، لا له دوهم ټولګي درېم ته نه و، اوښتی چې پلار يې هم په يوه ترافيکي پېښه کې خپل ژوند له لاسه ور کړ او  په نازکو او کمزورو اوږو د کورنۍ د ساتنې دروند پېټی ور کېښود، وخت او حالاتو يې د ده له لاسونو د ښوونځي کتابونه واخيستل او پرځای يې د بوټانو برس ور کړ، له مجبورې ورځې به يې سره له دې چې ډېر کوچنی و، خو بيا هم اړ و، چې خپلې کورنۍ ته يو څه روزي وګټي او خپل ژوند پرې پرمخ يوسي، تر  يوې مودې خو ښه وو، له پلار ور پاتې لږ و ډېرې پيسې او د خپل خپلوانو مرستې يې د کورنۍ د چلولو ښه بسنه وکړه، خو پوره کال وروسته نور نو خپل خپلوان ترې لاس واخيست، ګوذاره يې ګرانه شوه، د کلي کور د هر چا پوروړی شو، په دوکانونو کې نور چا په پور سودا هم نه ورکوله او د ده له بدبختۍ به د اوړي چا څپلۍ هم نه رنګولې، ځکه نن سبا ټولې داسې څپلۍ او څپلکې دي چې رنګ ته اړتيا نه لري بس يو څه وخت يې په پښو کړه او نور يې ايسته واچوه، په کلي کې به چې هرې کوڅې او هر لوري ته ته، نو پوردارانو به ترې خپل پورونه غوښتل، مېره مور يې چې د پوردارانو له پورونو او د خلکو له پېغورونو نوره تنګه راغلې وه، يوه شپه يې ځان وژنه وکړه او د سر دا سيوری يې هم له سره کم شو، اوس، نو د روزۍ له ګټلو سربېره يو بل مسئوليت هم ور ترغاړې شو، چې هغه د خپلو دوه کوچنيو وروڼو د ساتنې او پالنې مسئوليت و، خو بيا يې هم خپل مسئوليت په ډېر ښه شکل پرمخ وړه او هيڅ کله يې ماتې نه منله، خو نن چې هغه تر غرمې هيڅ کار نه و، کړی او کوچني وروڼه يې چې له بېګاه راهيسې وږي وو، هره شېبه به يې له ده د څه خوراک غوښتنه کوله او ده به په دې او په هغه تېرويستل چې دا دی اوس کور ته ځو هلته به ډوډوۍ وخورو او کله به يې ويل چې يوه شېبه وروسته به تاسې ته دا او ....واخلم، خو له سهار راهيسې يې خپله يوه ژمنه هم پوره نه کړای شوه، له همدې کبله ډېر خپه او غمګين کله به يې د خپلو دواړو کوچنيانو وروڼو مړاوو څېرو ته وکتل چې د ولږې اثار پکې له ورايه ښکارېدل او کله به يې په لاره د تلونکو خلکو څپلو او بوټانو ته په ځير ځير وکتل، خو هيڅ يو هم نن د بوټونو د رنګولو يا جوړولو اړتيا نه ليدله، هغه وايي چې بدبختي دې راشي بيا نه شپه ګوري نه ورځ، نيمه ورځ يې د کار په تمه تېره کړه، خو هيڅ کار يې ونکړ، سوچونو پسې واخيست او لا په خيالونو کې غرق شو، په مخ يې له سترګو نرۍ نرۍ اوښکې راغلې، ژر يې په خپل خيرن لستوڼي پاکې کړې، زړه يې همداسې ډک ډک کېده، سر يې کښته واچاوه او ښه شېبه همداسې ټيټ سر ناست و، چې يو شخص راغی او خپل بوټونه يې ورته په مخ کې کېښودل او ورته يې وويل بچېم دا رنګ کړه، خو خيال دې وي چې ښه يې تور کړې، انور ورته په خپل له غريو نه ډک اواز ځواب ور کړ: غم مه کوه کاکا! داسې به يې تور کړم لکه زما برخليک!
زیتون بهرام
د ټيټليک متن== زیتون بهرام == [سرچينه سمول]
'
زوکړه
آغلی پوهنمل زیتون بهرام د ډاکتر میرغوث الدین معارج لور، په يوه علمي او روڼ انډه کورنۍ کې زیږدلې او په قوم احمدزۍ ده. پلارنی ټاټوبی یې د میدان وردګ ولایت دی، خو وروسته یې کورنۍ بغلان ولایت ته ناقله شوې.
میرمن بهرام واده کړی، درې ماشومان ( یوه لور او دوه زامن) لري.
زده کړې
[سرچينه سمول]
اغلې زیتون بهرام لومړنۍ زده کړې د کابل ښار د مریم د نجونو په لیسه کې او عالی زده کړې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي دانګليسي ژبې په څانګه کی تر سره کړې. د زده کړو په بهیر کې ډيره ښه وځلیده او د پرلپسې ښو نمرو په تر لاسه کولو سره، په ۱۳۸۵ ل-ه کال کې بیرته په همدې څانګه کې د استادې په توګه مقرره شوه. د ماسترۍ زدکړې یې د عامه ادارې اوپالیسۍ په برخه کې د واشنګتن سټیټ یونیورسټۍ په مرسته د کابل پوهنتون کې په ۱۳۸۹ کال کې په بریالیتوب سره سرته ورسولې. د طالبانو په دوره کې (هغه وخت چې د پوهنتون دروازه ددې او نورو نجونو پر مخ تړلې وه) هغې په خپل کورکې د نجونو لپاره د انګلیسي ژبې او د قرآنکریم د لوستلو زدکړې کورسونه درلودل او هغوی ته یې زده کړې ورکولې.
دندې
[سرچينه سمول] میرمن بهرام د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي د انګليسي څانګې د استادۍ تر څنګ په همدې څانګه کې ځینې نوري دندې هم ترسره کړي، چې له هغې څخه د استادانو د روزنې کميټې مشري، د مونوګراف د کمیټې غړې، او د کریکولم د کمیټې مشرې په توګه پاتې شوې ده. نوموړې د انګلستان سفارت په مرسته د پنځو کلونو لپاره په کابل پوهنتون کی د انکلیسی ژبی د ښوونکې په توګه پاتې شوې او د یوه کال لپاره یې د انګلستان په سفارت کې د ماستر ترینرې په توګه دنده ترسره کړې ده.
همدا راز له کال ۱۳۹۰ را په دې خوا د پوهنې او ټولنۍ د پراختيا لپاره د سولې د موسسې (PESDO)ریاست په غاړه لري او تر اوس محاله یې دا لاندنۍ پروژې پلې کړې دي:
۱- د افغانستان د یوولسو دولتي پوهنتونونو۴۵۰ ښځینه و استادانو او محصلینو لپاره د رهبریت پروژه د کابل ښار په پوهنتونونو کې.
۲- د کابل پوهنتون د ښځینه لیلیه ۱۲۰۰ محصلینو لپاره انګلیسي ژبې، کمپیوټر، او ساینسي مضامینو د تدریس پروژه.
۳- د کابل پوهنتون د ښځینه لیلیه ۲۷۰۰ محصلینو لپاره انګلیسي ژبې، ټافل، اداري مکالمه، کمپیوټر، ساینسي مضامینو د تریننګ پروژه.
۴- د کتابخانې د مدیریت او د مطالعې د فرهنګ د رواجولو پروژه د کابل ولایت په ۷۱ ښوونځیو او ۴ عامه کتابخانو کې پلې کړې.
له کال ۱۳۸۵ تر ۱۳۸۷ پوری د افغانستان د انګلیسي ژبې د استادانو په ټولنه کې د کنفرانسو د همغږې کوونکی، له ۱۳۸۸تر ۱۳۹۰ پورې د همدې ټولنې د اداري مسوولی په توګه او بیا له ۱۳۹۱ کاله رانیولې تر ۱۳۹۲ کاله پورې د دې ټولنې د ریسې په توګه پاتې شوې ده. اغلې بهرام د دې تر څنګ چې ددي ټولني د لومړي، دویم، درییم، او څلورمو کلنيو کنفرانسونو مدیریت یې کړي او د دې ټولنې غړو ته یې تریننګونه او ورکشاپونه دایر کړي، پدی سربیره یې په کابل کې د امریکا د
متحده ایالاتو د سفارت په مالي مرسته د ټولنې د غړیو لپاره او هم د کابل ښار روزنتون د انګلیسي پروګرام فارغ شوي زده کوونکو اود هغه پروګرام د انګلیسي ژبې استادانو ته د میتودیک ( تیچر تریننګ) پروګرامونه دایر کړي دي.
همدا راز میرمن زیتون بهرام د عروج ښځینه منیجمنت يا اداري انستیتوت کی د بشری منابعو او اداري مکالمې مضمونونو د ښوونکې په توګه دنده ترسره کړی او هم یي د کاروان پوهنتون کي د انګلیسي ژبې پروګرام کې یې د لیکوالۍ مضمون تدریس کړی. DEL
له ۱۳۹۴ تر اوسه پوری د ابره افغان تجارتی شرکت د ریسې په توګه د دی شرکت له له لارې یې د ښځو او نجونو په واسطه هیواد ته د لاسی صنایعو د ودې په برخه کې اغیزمن خدمتونه ترسره کوی.
آغلې بهرام ډیر علمی او تعلیمی تریننګونه پلان او دایر کړيدي، کله چې یې دافغان انګلیسی ژبو استادانو د ټولنې د اداري مسوولې په توګه او بیا وروسته یې د همدې ټولنې د ریاست دنده سرته رسوله، د تدریس د میتودونو ګڼ تریننګونه یې د دې ټولنې استادانو ته په لار اچولي او هم یی پخپله ترین کړي دي. د پاکستان د انګلیسي ژبو استادانو ټولنې په ۲۷ کلني کنفرانس کې یې پریزینتیشن ورکړی. د یولسو پوهنتونونو د هغه ښځینه استادانو چې د رهبریت پوستونو کې یې دندې ترسره کولې او د کابل څلورو دولتي پوهنتونونو د ځوانو ښځینه استادانو او دآخر کال ښځینه محصلینو ته د مدیریت او رهبری تریننګونه دایر کړي دي. د کابل پوهنتون په ښځینه لیلیه کې د نجونو محصلینو لپاره د دوو تعلیمي پروژو د تطبیق پر محال یې ددغو نجونو لپاره د مدیریت، رهبری، جندر، کتاب لوستو مهارت، حفظ الصحه/صحي، او د سولې جوړولو تریننګونه او د انګلیسي ژبې، کمپیوټر/آی سي ډي ال، ټافل او ساینسي مضمونونو کورسونه په لار اچوالي. همدارنګه یې د کابل پوهنتون دانګلیسي ژبې دیپارتمنت استادانو لپاره وخت په وخت تریننګونه دایر کړي دي.
علمي آثار
“A study of the Performance Management System of English Department, Kabul University”
آغلی زیتون بهرام د ماستری تیزس چی یو څیړنیز اثر دی.
د آغلی بهرام دویم څیړنیز اثر دی چې د پوهنملۍ دعلمي رتبې لپاره یې لیکلی دی.
علمی مقالې: میرمن بهرام د خپلو اکاډمیکو او علمي څیړنو په لړ کې پنځه څیرنیزې مقالې په انګریزي ژبه لیکلې چې د کابل پوهنتون په علمی مجلو کې چاپ شوي دي.
راپور
راپور له لاتیني ویي "رپورترې" څخه اخېستل شوی دی چې د بېرته راوړلو یا یوځای راړلو یا هم یوځای کښلو جاج او مانا ترې اخېستل کېږي. خو نه یوازې ساینس بلکې ادبیاتو هم ونه کړای شول چې په څرگنده او ډانگیزه ژبه ووایي چې راپور څه شی دی. له همدې امله ډېر خلک راپور هغې لیکنې ته هم وایي چې د یوې څېړنې، سپړنې او پوښتنې گروېږنې پایلې رانغاړي.
زیتون بهرام
علمي آثار
د مدني ټولنو غړیتوب:[سرچينه سمول]
راپور
خو راپور له آره هغه لیکنې یا مقالې ته وایي چې پر رښتینولۍ ټیکاو ولري او د یوې پېښې، یا د یوه سکالو څرانگوالی او یاهم یو کړن (عمل) په بې پرې توگه څرگند کړي. موخه یې یوازې خبر ورکول یا خبرول دي. راپور او خبر  دواړه په یوه ژورنالیستي لیکبڼې پورې اړه لري او دواړه د مالوماتو د لېږد لپاره کارول کېږي. له همدې امله راپور هم د خبر په څېر لیکل کېږي : ژبه یې باید دخبر په څېر څرگنده، روانه او ساده وي.
زیتون بهرام
علمي آثار
۱-میرمن کلتوري- ټولنیز بهیر  ۲- خوشال بابا فکري بهیر   ۳- د افغان میرمنو شبکه    ۴- د افغانستان سوداګرو( تجارت پیشه) ښځو فدراسیون    ۵- د افغان انګلیسي ژبو استادانو ټولنه   ۶- د پوهنتونونو د استادانو اتحادیه.
راپور
د خبر او راپور تر منځ کوم لوی توپیر نشته. یوازېنی توپیر یې په څومره والي یا اندازه کې دی. راپور له خبره اوږد وي. د خبر په پرتله په راپور کې یو سکالو د هغه له ټولو اړخونو او ټولو هغو حقیقتونو سره په ژوره توگه څېړل او لیکل کېږې چې  د سکالو په  لا روښانولو کې رغنده رول لوبولی شي. د ژورنالېستیک پوهانو او ډېرو خبریالانو په اندوواند راپور د هغو پېښو او سکالووې په باره کې لیکل کېږي چې په تېر وخت کې پېښې شوې دي، خو اوسمهال او په راتلونکي وخت کې به  په ولس کې ډېري خبري اترې پرې وشي. ښه بېلگه یې اوس د تخار د گډوالو ناورین دی چې خبریال یې باید د بهسودو د پېښې سره په تړاو وڅېړي. خبریال کولی شي چې د تخار ناورین د بهسودو د هغه په هېنداره کې روښانه کړي او له هغې پېښې سره یې پرتله کړي چې ولې د پښتنو پر وړاندې داسې تگلارې ته لمن وهل کېږي.
زیتون بهرام
علمي آثار
میرمن بهرام لاندې ذکر شویو بهرنیو هیوادونوته رسمی او علمی سفرونه کړي: د امریکا متحده ایالات، انګلستان، هندوستان، ترکیه، بنګله دیش، هالنډ، او پاکستان.
راپور
ځینې وخت یو خبر د انگازې او اوازې په ډول وي، خو د یوې اړین سکالو یا پېښې په باره کې وي چې باید نورې څېړنې وشي. نو په داسې اکر کې کېدای شي چې خبریال د خبر له خپراوي څخه د لنډ وخت لپاره ډه ډه وکړي او د دې پېښې په باره کې نور کره مالومات راټول کړي او بیا یې په یوه راپور کې راونغاړي. بې له شکه چې داسې راپور به د یوه خبر په پرتله چې پر انگازه ټیکاو ولري، سل په سلو کې ښه او د ډېرو مالوماتو جوگه به وي.
ډولونه
راپور کولای شو چې په ټولیزه توگه پر درو برخو ووېشو:
د حقیقت، کړن (عمل) او د وینا راپور . د حقیقت په راپور کې به د راپور  زړی یا  آر برخه د حقیقتونو راټولول،چاڼول او یو ځای کول وي. په دا ډول راپور کې بنسټیزه او اړینه برخه د راپور په سر کې لیکل کېږي او هغه واقیعتونه چې د ډېر وزن درلودونکي نه دي یا د لوستونکیو لپاره د ځانگړې لېوالتیا وړتیا نه لري، باید د راپور په پای کې ولیکل شي.
د کړن راپور چې له آره د پېښو بهیر څرگندوي، ښایې چې د پېښې پایله یا آخر د راپور په پیل یا سر کې ولیکل شي او هغه برخې یې چې ډېر ې د ارزښت وړ نه دي، د راپور په پای یا آخر کې. د وینا راپور چې له آره د یوې مرکي، ویینې او خبرو اترو په باره کې لیکل کېږي، نو باید د سکالو زړی یا د مرکې هغه برخه چې راپور پرې څرخي او د خوارا ډېر ارزښت وړ وي، د راپور په پیل کې ولیکل شي. او هغه لږ اړینه د راپور په پای کې.
د راپور لیکدود لکه مخې چې وویل شول، راپور هم د خبر په څېر لیکل کېږي : لمړی باید د خبر پوښتنو ته ځواب وویل شي. خو د یادونې وړ ده، چې د راپور په لیکلو کې باید د ډېر اړین، اړین او لږ اړین دوی (قاعده) نه یوازې د خبر پر سر، منځ او آخر ووېشل شي، بلکې پر هر پراگراف. مانا دا چې لمړی پرگراف باید تر دویمه ډېر اړین وي، دویم تر دریمه او په همدې توگه تر پایه. لمړی پرگراف (سریزه یا لیډ) باید د څوک، څه شی، څه وخت، چېرې، څنگه، ولې او د خبرځای پوښتنې راځواب کړي. دغه برخه باید داسې ولیکل شي چې د لوستونکي لېوالتیا او پام ځانته راواړوي. دویمه برخه د راپور تشرېحي برخه ده چې باید د سکالو څرنگوالی، د پېښې څرنگوالی، د پېښې لاملونه، او په دې اړوند د ښکېل کسانو ویناوې، د څانگیزو یا مسلکي کسانو اندوواند، د سیاستوالوا خبرې او. . . ویناوې باید څرگندې شي. په بل هر راتلونکي پراگراف کې لوستونکی ته باید د سکالو په باره کې د هغه پر شالید، پرمختگ او د پرمختگ د څرنگوالي په باره کې مالومات وړاندې شي. لکه مخکې چې وویل شول، چې راپور د خبر په څېر باید په رښتینولۍ ټیکاو ولري، نو همداسې باید خبریال پوه وي چې په راپور کې د ده شخصي نظر او تبصرې ته ځای نشته. په راپور کې شعر، لنډۍ او نورې د ژبې دودیزې څرگندنې ځای نه لري. ځکه چې کېدای شي یو شعر یا لنډۍ په ډول ډول ښارونو کې ډول ډول ماناوې ولري او یا هم کېدای شي چې لوستونکې ونه پوهېږي چې د شعر،لنډۍ یا متل موخه څه شی ده. د دې گواښ هم شته چې خبریال به له سکالو سره سم او مناسب شعر، لنډۍ او یا متل غوره نه کړي. نو ځکه باید یو ځل بیا وویل شي چې په راپور کې د ژبې ښکلا هغه وخت منځته راځي چې ساده، روانه او ټولو ته د پوهاوي وړ وي. د راپور اوږدوالی د مالوماتو په کچه او پر سکالو پورې اړه لري.
د مجلې راپور
د مجلې راپور د مجلې خبر په څېر دا ستونزه لري چې د ورځپاڼې له راپور سره سیالي نه شي کولای. ځکه چې اوسمهال په دې وړه نړۍ کې او په دې ټولیزو رسنیو کې دومره پېښې او د هغوی په باره کې دومره مالومات وړاندې کېږي، چې د پرون خبر به د لوستونکیو هېر شي. یوازېنی شی چې په دې سیالۍ کې د مجلې د خبر او راپور ناتواني ښیي، هغه وخت دی. مانا دا چې مجله اوونیزه، دوه اوونیزه یا میاشتینۍ وي، نو ډېر خلک په اسانۍ سره د مجلې لوستولو ته زړه نه ښه کوي. د دې لپاره چې لوستونکي مجله ولولي، نو اړینه ده چې په مجله کې داسې خبر ونه یا راپورونه راټول شي، چې نه یوازې د لوستونکي د وخت ارزښت، بلکې د هغو روپیو ارزښت هم ولري چې یو لوستونکی یې پر مجله پېرزو کوي. نو د مجلې د راپور لیکلو لپاره باید دومره وخت او زیار په کار واچول شي، چې لوستونکي ته د تېرې اوونۍ خبرونه داسې ارزښتمن او د لېوالتیا وړ وگرځوي چې لوستونکی د ننۍ ورځپاڼې تر څنگ مجله هم ولولي. د مجلې په راپور کې باید ټول هغه مالومات یو ځای راټول شي چې د پېښې د شالید، لاملونو، بهیر، او د پېښې سره تړلي هر هغه څه چې د سکالو په لا ښه ترا څرگندونه کې رغنده رول لوبوي. ښایې چې وویل چې د مجلي د راپور دنده له آره د مالوماتو څېړنه او چاڼ ده.
راپور ته شخصي څېره یا جنبه ورکول ټولې پېښې له کسانو سره تړلي دي چې باید د کړن (عمل) په توگه و ښوول شي. پېښه باید له هغو اړخونو سره وڅېړل شي چې هغو ستونزو نه یوازې د څو مالومو کسانو لمن نیولې وي، بلکې په ټولنه کې د ډېرو کسانو. په همدې توگه باید په پېښو کې د ښکېل کسانو  نوم واخېستل شي، خو په دې آړ چې دغه کسان په ټولنه یا ملک کې پېژندل شوې څېرې وي. د مجلې په راپور کې یو پېښه باید ډېر په کره او پوره توگه وڅېړل شي  او په ډېر څرگند ډول ولیکل شي. لوستونکي باید احساس کړي چې که څه هم چې پېښه موده وړاندې او د لیکوال په نشتون کې شوي وه، خو راپور یې داسې ښکاره او څرگند وي، لکه خبریال چې د پېښې په وخت کې هم هغلته شتون درلودلای وي.
د دې تر څنگه نن سبا د مجلې په راپور کې ډېر گرافیک،انځورونه، چارټ او جدولونه هم لیدل کېږي چې موخه یې یوازې او یوازې د پېچلي سکالو لا روښانول او  اسانول دي. د مجلي راپور اوږدوالی د مالوماتو پر کچه او په سکالو پورې اړه لري.
د مجلې راپور لېکدود
د مجلې راپور د اخبار راپور په څېر جوړښت نه لري چې په لمړۍ برخه کې یې سرېزه او همداسې، تشرېح، شالید او راتلونکې وڅېړل شي، بلکې د داسې یوې په زړه پورې کیسې په ډول لیکل کېږي چې پر رښتینولۍ ټیکاو ولري. نو ځکه د راپور سریزه باید لوستونکی د راپور لوست ته وهڅوي او وروسته له دې د راپور مالومات داسې ورته وړاندې شي چې لوستونکي یې تر پایه ولوي.
سرلیک سرلیک باید داسې ولیکل شي چې د لوستونکیو لېوالتیا وپاروي. د مجلې راپور سرلیک د اخبار د سرلیک په څېر نه لیکل کېږي چې هغه د خبر اړین ټکی په کې یاد شي. د مجلې په راپور کې باید سرلیک داسې ولیکل شي چې لوستونکې ته د هېښتیا، لېوالتیا، او حیرانتیا سبب وگرځي. خو د یادونې وړه ده چې د راپور په اوږدو کې یا هم که د کېدون وړ وي، د راپور په پایله کې باید د سرلیک دغه حیرانوونکي ټکي بیان شي.
سرېزه په دې برخه کې د راپور بیان یا حکم لیکل کېږي. د مجلې راپور په سریزه کې د اخبار د خبر یا راپور په څېر د هغه ډېر اړین او تازه مالومات نه لیکل کېږي چې لوستونکي یې په لوست سره وکړای شي د پاتې راپور له لوست څخه ډډه وکړي. دغه برخه له آره لوستونکو ته داسې یو بیان څرگندوي چې دوی ته نورو پوښتنو سبب گرځي او دوی د راپور لوستلو ته نور هم هڅول کېږي.
درشل (له سرېزې وروسته برخه)
دغه برخه په راپور کې یوې خونې ته د وره په مانا ده. دغه برخه د نورو  ژورنالیستي لیکبڼو په څېر لکه فیچر او راپورتاژ  ننداریزه یا صحنه یي وي. په دغه نندارو یا صحنو کې ډېری وخت د پېښې یا سکالو ښکېل کسان څرگندېږي او په دې وسیله سره لوستونکي ته کیسه پیلېږي. په دې کیسه کې د راپور پر آر سکالو رڼا اچول کېږي. لوستونکي ته د سکالو نویتوب او اړتیا څرگندوي، اړین څنگونه او نور هغه مالومات ورکوي چې د هغې له مخې د راپور بیان لیکل شوی وي.
آر برخه
کله چې د راپور په پای کې د راپور بیان څرگند او زباد شي، لوستونکي ته ټول مالومات وړاندې شي، نو له راپور څخه وتون هم اړین دي. د وتون لپار کله- کله په پېښه کې آر لوبغاړی یا ښکېل کسان یو ځل بیا په صحنه کې راڅرگندېږي، یا هم د هغه کومه وینا او یا د راپور بیان یو ځل بیا لیکل کېږي. په دې برخه کې اړینه  دا ده چې لوستونکیو ته د پېښې د راتلونکې په باره کې د اند او سوچ یو لامل پیدا شي او همدارنگه راتلونکیو ستونزو ته نغوته  وشي. دواړه، ستونزه او د سوچ لامل یو له هغو برخو څخه دي چې د راپور ټول متن او برخې سره تړي او راپور د یوې یوازېنۍ کیسې په څېر رانغاړي.
وېشنيزه:لاسوندونه
د هډوکي ماتېدل
افغانستان اسلامي جمهوريت لو ړ و زده کــړو وزا رت کيما اوبيولوژي څـانګه
ليــــکونکي :                    شکـريه (راحــل )
لارښـوداستاد: پوهنوال ذاکره (بابکرخيل )
کال:                                      ١٣٩٠ل ل
لړ ليکونه ګنه                           سرليک                                                                                         مخ ۱       پېل خبرې	الف ۲         ســــــــريـــــــــزه	۱ ۳         دهــــډوکوعلم Osteology	۲ ۴         د هډوکو جوړښت :	۳ ۵         د هډوکو وظايف    :	۳ ۶         د هډوکو تصنيف بندي	۳ ۷         تاريـــــــخـــچه	۵ ۸          د ستړيا يا فشاري کسرونه۴	۶ ۹        د کسرډولونه	۸ ۱۰       کسرونه څنګه بې ځايه کيږي…         ……………………………………...۹ ۱۱        د کسرونو ماتيدونوکو شيريدل يا جوش خوړول	۱۰ ۱۲       احتياطي تدابير	۱۰ ۱۳       لومړنۍ مرستي	۱۱ ۱۴       د کسرونو (هډوکو د ماتېدنو) پتالوژي اود هغوۍ رغېدل         ۱۲ ۱۵       مريضي يا پتالوژيک کسرونه-	۱۳ ۱۶       تام کسر:	۱۴ ۱۷       ناتام کسرونه :	۱۴ ۱۸       تړلي او خلاص کسرونه:	۱۴ ۱۹       د پام وړخبري :	۱۵ ۲۰       کسر څنګه پيدا کيږي :-	۱۶ ۲۱       دپلسترميزابه يا( Brace  پواسطه تثبيت	۱۷ ۲۲     تحکيم اوعدم التيام ـ Union consolidation and non union	۱۹ ۲۳        تحکيم      (Consolidation)  	۱۹ ۲۴        عدم التيامNon-union	۱۹ ۲۵        کسر په څومره وخت کي جوړيږي ؟	۲۰ ۲۶        د کسر تشريح (Description)	۲۰ ۲۷        لنډيز:	۲۲ ۲۸      اخذليکونه	۲۴ پېل خبرې دمقرراتو په اساس هر محصل دخپلې تحصيلي دورې دبشپړ ولو په صورت کې دلېسانس او ديپلوم دترلاسه کولوپه خاطر يوپاى ليک (مونوګراف )ليکي چې د اړوند څانګې له خوا ورته دنده سپارل کيږي .دهمدې موخې دترلاسه کولو په خاطر ماته هم دننګرهار پوهنتون ښوونې او روزنې پوهنځي دکېميا اوبيولوژي دڅانګې له خوادهډوکو څرنګه چې د لوړو زده کړو وزارت دماتيدوډولونو ترسرليک لاندې داستاد محترمې پوهنوال ذاکره (بابکرخېل ) تر لارښوونې لاندې راکړل شوي ده دلارښود استاد دلارښوونې سره سم په تهيه او ترتيب کولوکې دکېميا اوبيولوژي دڅانګې دټولومحترمواستادانو خصوصاً دخپلې لارښودي استادي محترمې بابکرخېل ژڅخه دزړه له کومي مننه کوم چې دډېرو مصروفيتونواومسوليتونوسره سره يې له ماسره دموضوع په ترتيب کولو اوتهيه کولوکې هره اړخيزې مرستې کړي دي دامن او خوشحاليو څخه ډک ژوند يې دپروردګارڅخه زمونږ يواځينۍ هيله ده. همدارنګه دګران ورور عرفان څخه يوه نړۍ مننه کوم چې ماسره يې دموضوع په ليکلو او کمپوزکولوکې مرسته کړي ده الله دې خوشحاله او اباد لري. په درنښت شکريه (راحل ) دښوونې او روزنې پوهنځى دکېميااوبيولوژي څانګه
ســــــــريـــــــــزه: دلوى څښتن تعالى (ج) حمد اوثنا وايم چې ماته يې دهډوکو دماتيدوډولونه تر عنوان لاندې موضوع باندې ديوڅه ليکلو توفيق او توان راکړ اودخپلې تحصيلي دورې هغه پړاو ته راورسيدمه چې دخپل علمي استعداد نه په ګته اخيستلو سره په نوموړي موضوع باندې مونوګراف وليکم. څرنګه چې ديو هيواد ،ديوملت اوديوې ژبې ارزښت اوپر مختګ دهغه دعلمي اثاروڅخه په ډاګه بريښي ،له بده مرغه بايد دا ووايم چې زمونږ دهيواد روانه ستونزه نه يواځي دژوند په نورو چارو کې دپر مختګ اوپياوړتيا په ليار کې خنډګرځېدلي بلکه دعلم اوپوهي په ډګر کې يې هم مونږدبرياليتوبونو څخه بې برخي کړي يو زمونږ ويجاړ اوجګړه زپلى هيواد افغانستان دخپل پرمختګ اوسر لوړۍ لپاره له هر څه څخه زيات دعلمي کدرونو روزلو ته اړتيالري تر څو دخپلې پوهي په رڼاکې ددې درديدلي ملت هيلو ته دتحقق جامه ورواغوندي ددوي دستونزو دحل په لاره کې مثبت اوارزښتناکه ګامونه پورته کړي ،ددوي رنځونوته درمل ومومي اوبالاخره خپله خاوره اوخپل ملت له دې ربړونکي حالت څخه رابهر اود يو روښانه مستقبل په لور يې روان کړي .دغه موضوع چې ماپرې ليکنه کړي کوښښ اوزيارمې ګاللى دى چې دنويواودمستندو کتابونو اوتاليفاتو څخه په کې دماخذ په توګه ترې استفاده وکړم اورتوپيدي ناروغۍ چې په تراوماتيکه اوناتر اوماتيکه اورتوپيدي وېشل کيږي ،زمونږ دهيوادله لويو روغتيايې ستونزو څخه دي. ډېر زيات هيوادوال هره ورځ دټکرونو ،پېښواوحادثوسره مخ کيږي اود ضربوله امله پکې دهډوکو ماتېدنې ،بې ځايه کېدنې ،دبندونو ستونزې اودعضلاتوزيانونه رامنځ ته کيږي چې پېژندنه او درملنه يې خصوصاً دشکسته بندواو په عام ډول دټولوهيوادوالولپاره ضروري دي. هېره دي نه وي چې دښې  پوهېدنې اواسانتيالپاره مو دموضوع سره اړوند اولازم تصويرونه هم راوړي دي اوکوښښ موکړى دى چې خپله ليکنه دپښتوژبې  په ساده او بسيطوکلمو او الفاظوکې وليکم ،هيله ده چې د درنو لوستونکو دخوښۍ اواستفادې وړ وګرځي.
Otology دهــــډوکوعلم
تعريف : د اناتومي د هغې څانګې څخه عبارت دي چې هډوکي تربحث اومطالعې لاندې نېسې. هډوکي چې د نسج دجوړښت له لحاظه په منضم نسج پوري اړه لري دځينو ځانګړي خصوصياتو او وظايفو تر څنګ د بدن اسکليټ جوړوي Skeleton: يو ټينګ هډوکينې چوکاټ دى چې بدن ته معين شکل ورکوي شکل (۱)د انسان اسکليت ښايي د هډوکو جوړښت :