cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابجد
پښتو ځانګړي توري او د هغې شمېرې
دا چې ډېری پښتو توري په عربي کې نشته لکه "پ، ټ، ځ، څ، ډ،ړ، ژ، ږ، ښ، ګ، ڼ " په عربي ژبه کې شتون نه لري، نو ځينو يې تر ټولو نږدې عربي توري د دې سره برابر کړي دي ( ګ = ک = ۲۰ )، ( چ = ج = ۳ )، ( پ). = ب = ۲ ) او ( ژ = ز = ۷ ). خو یوې ډلې هم د دې څلورو تورو معادل د صفر په توګه اخیستی. د بېلګې په توګه په ابجد کبير کې د پروين کلمه په دوه ډوله شمېرل کېږي.
لومړۍ طریقه: (پ=ب) +ر+و+ي+ن= 2 +200+6+10+50=268
دویمه طریقه: (پ=نه مساوي) +ر+و+ي+ن= 0 +200+6+10+50=266
تېښته
د فشار لرونکي لیکونو یوه ډله دوه توري حسابوي، مګر دا ډیر مشهور دی چې فشار لرونکي لیکونه د یو لیک په توګه شمیرل کیږي. د بېلګې په توګه که په " محمد " کې د "م " توري په دوو تورو کې شمېرل کېږي، پایله به یې " ۱۳۲" وي، خو که په مشهوره طریقه یو توری وشمېرل شي پایله به یې " ۹۲" وي.
په عربي کې د ولی یا نه لوستل کیدونکي توري عبارت دي له (الف، و، ل، ی) چې لیکل کیږي خو لوستل کیږي نه؛ دا ډول توري د جملې په محاسبه کې لرې کیږي. د مثال په توګه، د " ابوالفضل " په نوم منځنی "الف " نه لوستل کیږي، نو دا د " ابوالفضل" په توګه د "949" سره مساوي حساب شوی.
دا هم وگورئ
شمېرپوهنه
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:ليکدودونه
ښایسته سالاري
ښایسته سالاري یا میریټوکراسي د سیاسي نظامونو اړوند هغه مفهوم دی چې له مخې یې اقتصادي یا سیاسي واک وګړو ته د هغوی د ټولنیز ځایګي یا شتمنۍ پر ځای د وړتیاو، هڅو او لاسته راوړنو پر بنسټ سپارل کېږي. په دغه ډول نظامونو کې پرمختګ د چلن پر بنسټ دی، هماغه ډول چې د ازموینې یا څرګندې بریا پر بنسټ اندازه کېږي. له دې سره چې د ښایسته سالارۍ مفهوم له پېړیو راهیسې شتون لري خو له دغه اصطلاح څخه لومړنۍ په رسمیت پېژندل شوې ګټنه په ۱۹۵۶ زکال کې ټولنپوه آلن فاکس د ټولنیز تفسیر (Socialist Commentary) په نامه ژورنال کې کړې ده. دغې اصطلاح د ټولنپوه مایکل ډانلوپ یانګ له خوا په ۱۹۵۸ زکال کې د ښایسته سالارۍ د ظهور (The Rise of the Meritocracy) په نامه د نوموړي د سیاسي طنزي کتاب پر مټ دود وموند.
لومړني تعاریف
ښایسته سالاري په تر ټولو غوره بڼه د افلاطون له خوا د هغه په جمهوري کتاب کې تر بحث لاندې نیول شوې او په دې سره د لویدیځې نړۍ په سیاستونو کې یې بنسټیز ځایګی وموند. «د ښایسته سالارۍ په تر ټولو مروج تعریف کې وړتیا لرل د ازمیښت شوو وړتیاوو او قابلیتونو پر بنسټ په ډېر احتمال سره هغه ډول چې د ذهن د وړتیا په ازمیښتونو او یا هم د پرمختګ د معیاري ازموینو پر بنسټ ارزول کېږي، مفهوم مومي». په دولت او نورو ټولو اداري نظامونو کې «ښایسته سالاري» د هغو نظامونو څرګندويي کوي چې په هغو کې د یو کس لپاره د نظام دننه پرمختګ د هغو په «وړتیاوو» لکه کړنو، ځیرکتیا، اعتبار او زده کړو اوړي. دغه ټول د اشخاصو د مشخصې ارزونې پر بنسټ څرګندېږي.
وروستي تعاریف
په ۱۸۸۱ زکال کې د متحده ایالاتو د ولمسشر جیمز اې. ګارفیلډ له ترور وروسته په دغه هېواد کې د اړیکو پر بنسټ نظام پر ځای د ښایسته سالارۍ نظام رامنځته شو. په ۱۸۸۳ زکال کې د پنډلټون د مدني خدمتونو د اصلاحاتو قانون تصویب شو چې څرګندوله یې دولتي څوکۍ باید له سیاستوالو سره د اړیکو او یا هم سیاسي اړوندتیا پر ځای د وړتیاوو پر بنسټ چې د رقابتي ازموینې له مخې باید تشخیص شي، ووېشل شي.
نن ورځ د وړتیاو څرګندونکی تر ټولو دود ډول د لوړو زده کړو لرل دي. له دې سره د ګڼ شمېر لاملونو له امله د لوړو زده کړو له مخې د وړتیاو څرګندونکی سیسټم ناقص ګڼل کېږي؛ چې په دغه لاملونو کې په ټوله نړۍ کې د لوړو زده کړو د یو ډول معیارونو نشتون او همدارنګه لوړو زده کړو ته د لاسرسي په برخه کې خنډونه شاملېږي (یو شمېر ډېره تکړه کسان د مالي امکاناتو نه لرلو له امله هېڅکله دا امکانات نه ترلاسه کوي څو لوړې زده کړې وکړي په ځانګړې توګه په مخ پر ودې هېوادونو کې). له دې سره د لوړو زده کړو اسناد کولای شي د ښایسته سالارۍ د نورو لارو چارو په نشتون کې د ښایسته سالارۍ موخې مخته یوسي. ورته مهال زده کړې په یوازې توګه یو بشپړ سیسټم نه شي رامنځته کولای په داسې حال کې چې ښایسته سالاري په اتوماتیک ډول قدرت او واک یو چا ته ورکوي او د زده کړو سند په یوازې توګه د ښایسته سالارۍ اړتیاوې نه شي پوره کولای.
د چین سترواکي
د ملکي خدمتونو په برخه کې د اداري ښایسته سالارۍ لومړنۍ نښې لرغوني چین ته اړوندېږي. د دغه مفهوم ریښه له میلاد څخه وړاندې شپږمې پېړۍ ته رسېږي، هغه مهال چې چینايي فیلسوف کنفوسیوس له هغو ملاتړ وکړ، کنفوسیوس دغه مفهوم رامنځته کړ او څرګنده یې کړه چې «هر هغه څوک چې حکومت کوي باید د وړتیاو پر بنسټ یې ترلاسه کړي نه د ارثي ځایګي لرلو له مخې، د سترواکیو د ازموینو او بیروکراسۍ دروازې یوازې د هغو کسانو پر مخ پرانیستې دې چې هغوی له خپلو ازموینو بریالي راوتي وي».
له دې امله چې د کین او هان لړیو په دغه پراخې او لویې سترواکۍ باندې د واک ساتلو په موخه د ښایسته سالارۍ سیسټم ته پراختیا وکړه د دولت لپاره اړینه وه څو د چارواکو پېچلې شبکه رامنځته او هغه وساتي. واکمنو چارواکو کولای شو کلیوالي مخینه ولري او همدا و چې دولتي څوکۍ اشرافو ته محدودې نه وې. چارواکو ته ورکول کېدونکې رتبې د ملکي خدمتونو د ازموینو پر بنسټ وې، له همدې امله زده کړې د ټولنیز تحرک په قوې واوښتې. د هان سلسلې له سقوط وروسته د دریو پاچاهیو پر مهال ۹ رتبه یي سیسټم رامنځته شو.
لرغونی یونان
افلاطون او ارسطو دواړو له ښایسته سالارۍ دفاع کوله، افلاطون په خپل کتاب جمهوري کې استدلال کاوه چې تر ټولو عاقل کسان باید واک وچلوي، له همدې امله واکمنان باید مخکښ فیلسوفان وي.
اوولسمه پېړۍ
د اوولسمې پېړۍ پر مهال د ښایسته سالارۍ مفهوم له چین څخه بریتانوي هند ته پراختیا ومونده. لومړنی اروپايي قدرت چې د لنډ مهال لپاره یې د ښایسته سالارۍ پر بنسټ مدني خدمتونو ته مخه کړه په هند کې د بریتانیا اداره وه: «د دغه شرکت مدیرانو خپل کارکوونکي د رقابتي سیالیو پر بنسټ ګمارل او د هغوی د ظرفیتونو په لوړاوي یې کار کوه څو له فساد او واسطې کولو مخه ونیسي». د بریتانیا استعماري مدیرانو نورو ټول ګټو هېوادونو ته د دغه سیسټم له پراختیا ملاتړ وکړ چې په دغه برخه کې تر ټولو هڅاند یې د چین د ګوانګژو لپاره بریتانوي قونسل توماس ټایلور میډوز و. میډوز د چین دولت او خلکو پر وړاندې په خپلو تحقیر کوونکو یاددښتونو کې چې په ۱۸۴۷ زکال کې خپاره شول دا استدلال کړی و چې د «چین د سترواکۍ دوام یوازې د ښې دولتدارۍ له امله دی هغه چې په کې وګړي د خپل استعداد او وړتیاوو له مخې ټاکل کېږي» او باید بریتانیا هم د خپلو ملکي خدمتونو برخه د ښایسته سالارۍ پر بنسټ اصلاح کړي.
اتلسمه پېړۍ: لویدیځه افریقا
اشانتي پاچا، اوسي کوادو چې له ۱۷۶۴ زکال څخه تر ۱۷۷۷ زکال پورې په واک کې و د ښایسته سالارۍ پر بنسټ یې د مرکزي چارواکو په ګمارنه لاس پورې کړ، هغه د استخدام کوونکو کسانو زیږون ته په نه پام د هغوی وړتیاوې په پام کې نیولې.
ولادیمیر نابوکوف
روسیه
نابوکوف د ۱۸۹۹ زکال د اپرېل په ۲۲ مه (د پخواني سټایل له مخې د اپرېل په ۱۰مه) په سن پترزبورګ کې په یوه بډایه روسي اشرافي کورنۍ کې وزېږېد. د هغه کورنۍ رېښه د څوارلسمې پېړۍ تاتار شهزاده، نابوک مورزا ته رسېده چې د تزاریانو سره یې دنده لرله او د دوی کورنی نوم هم د هغه له نومه اخیستل شوی. د هغه پلار ولادیمیر دمیتریویچ نابوکوف (۱۸۷۰- ۱۹۲۰ زکال) وکیل، سیاستوال او لیبرال ورځپاڼه لیکونکی و؛ مور یې یلنا ایوانونا چې کورنی نوم یې کاویشنیکوا و، د سرو زرو د کان د څښتن میلونر لمسۍ وه. پلار یې له انقلاب څخه وړاندې د لیبرال مشروطه غوښتونکي دیموکرات ګوند له مشرانو څخه و چې د جزا د حقوقو او سیاست اړوند یې ګڼ شمېر مقالې لیکلې. د تره په زامنو کې یې نیکولاس نابوکوف مشهور موسیقار و. د دوی نیکه دیمیتري نابوکوف (۱۸۲۷-۱۹۰۴ زکال) د دویم الکساندر د واکمنۍ پر مهال د روسیې د عدلیې وزیر و. پلرنۍ انۍ یې د بالتیک جرمني بارونس ماریان فون کورف (۱۸۴۲- ۱۹۲۶ زکال) وه. د خپل پلار د جرمنۍ رېښې پر بنسټ نوموړي له کمپوز جوړونکي کارل هاینریش ګراون (۱۷۰۴- ۱۷۵۹ زکال) سره خپلوي لرله.
ښایسته سالاري
نوولسمه پېړۍ
په متحده ایالاتو کې له ۱۸۲۸ زکال څخه په ۱۸۸۱ زکال کې د متحده ایالاتو د ولسمشر جیمز اې. ګارفیلډ تر ترور پورې چې له دندې موندلو څخه د یوه ناهیلي شوي کس له خوا ووژل شو د روابطو او سیاسي اړیکو پر بنسټ د استخدام سیسټم دوام درلود او په دې سره د هغو پر وړاندې شته ګواښونه یې ثابت کړل. دوه کاله وروسته په ۱۸۸۳ زکال کې د متحده ایالاتو د فدرال ادارې د ګمارنې سیسټم د پنډلټون د مدني خدمتونو د اصلاحاتو قانون د بریتانیا د ښایسته سالاره مدني خدمتونو څخه په اقتباس، تصویب شو. دغه قانون څرګنده کړه چې دولتي څوکۍ باید له سیاستوالو سره د اړیکو او یا هم سیاسي اړوندتیا پر ځای د رقابت پر بنسټ وویشل شي. همدارنګه یې څرګنده کړه چې د سیاسي لاملونو له امله د دولتي کارکوونکو تنزیل ناقانونه چاره ده.
ولادیمیر نابوکوف
روسیه
ولادمیر د خپلې کورنۍ لومړی او د ټولو د خوښې وړ ماشوم و چې له ځان څخه یې کوچني څلور وروڼه او خویندې لرلې: سرګئی (۱۹۰۰- ۱۹۴۵ زکال)، اولګا (۱۹۰۳-۱۹۷۸ زکال)، ایلنا (۱۹۰۶ – ۲۰۰۰ زکال) او کریل (۱۹۱۲- ۱۹۶۴ زکال). سرګئی وروسته له هغه چې په ښکاره توګه یې د هټلر رژیم وغانده په ۱۹۴۵ زکال کې د نازیانو د اجباري کار په یوه کمپ کې ومړ. لیکوالې آین رنډ، اولګا (په ستیونینا ښوونځي کې د هغه نږدې ملګرې) د مشروطیت ملاتړه بللې او څرګنده کړې یې ده چې د لومړي ځل لپاره هغې له سیاست سره د دې لېوالتیا راپارولې. ایلنا چې وروسته د ټولو ترمنځ په ولادیمیر ډېره ګرانه وه، له هغه سره یې خپل لیکونه په ۱۹۸۵ زکال کې خپاره کړل چې د نابوکوف د ژوند لیک لیکونکو لپاره په غوره سرچینو واوښتل.
ښایسته سالاري
نوولسمه پېړۍ
د ښایسته سالاره نظام د جوړولو او غوره قضايي سیسټم په موخه د دغه قانون له مخې د متحده ایالاتو د ملکي خدمتونو کمیسیون جوړ شو. د امریکا د معاصرې ښایسته سالارۍ پر بنسټ ولسمشر ته یوازې محدود واکونه ورکړل شول چې هغه هم د متحده ایالاتو د سنا جرګې د تصویب څخه وروسته و.
اسټرالیا د زده کړو پر بنسټ د ښایسته سالارۍ د ترویج په موخه په ۱۸۵۰مه لسیزه کې د دولتي پوهنتونونو جوړولو ته مخه کړه. بېلابېلو ټولنیزو او مذهبي ډلو ته د اړوندې متوسطې طبقې وګړو لپاره د خدمت رسونې په موخه ښوونیز سیسټمونه رامنځته شول. په مخ پر زیاتېدوني ډول دولتي ښوونځیو د کلیوالي ریښه لرونکو او ورپسې مېرمنو او قومي لږکیو لپاره خدمتونو وړاندې کولو ته مخه کړه.
له شلمې پېړۍ څخه تر نن ورځې
سنګاپور ښایسته سالاري د خپلې داخلي عامه پالیسۍ د جوړولو په برخه کې یو له رسمي لارښودونکو اصولو څخه بولي او د زده کړو په مدارکو باندې د ښایسته سالارۍ د عیني معیارونو په توګه ټینګار کوي.
یو شمېر داسې نیوکې هم شتون لري چې د دغه سیسټم له مخې د سنګاپور ټولنه په مخ پر زیاتېدونکي ډول ډلبندي کېږي او مخکښه طبقه د وګړو له محدود قشر څخه غوره کېږي. سنګاپور د ماشومانو د روزنې په برخه کې د خصوصي تدریس مخ پر ودې کچه لري چې ښوونکي په کې د عامه ښوونځیو د ښوونکو په پرتله ښه معاشات اخلي.
ولادیمیر نابوکوف
کډوالي
د ۱۹۱۷ زکال د فبروري میاشتې له انقلاب وروسته، د نابوکوف پلار په سن پترزبورګ کې د لنډ مهالي دولت منشي شو. د اکتوبر له انقلاب وروسته د دوی کورنۍ اړ شوه څو له دغه ښار څخه کریمه ته وتښتي، په پیل کې دوی هوډ نه درلود چې دوی به د اوږد مهال لپاره له خپلې سیمې لرې وي. هغوی د خپلو خپلوانو په یوه کور کې اوسېدل او د ۱۹۱۸ زکال په سپټمبر کې یې لیوادیا ته کډه وکړه چې هغه مهال د اوکراین د جمهوریت برخه وه. د نابوکوف پلار د کریمه د سیمه ئیز حکومت د عدلیې وزیر شو.
د ۱۹۱۸ زکال په نومبر میاشت کې د جرمني د پوځونو له شاته تګ او د ۱۹۱۹ زکال په لومړیو کې د سپین پوځ له ماتې وروسته د نابوکوف کورنۍ د ګڼ شمېر نورو روسي کډوالو سره لویدیځې اروپا ته تبعید شول. هغوی د لنډ مهال لپاره په انګلستان کې پاتې شول چېرې چې ولادیمیر ژوي پېژندنه او وروسته یې سلاوي او رومي ژبې د کمبرېج په ټرینیټي کالج کې ولوستې. د هغه د ټریپوس ازموینې لومړۍ ازموینه د زده کړو د دویم کال په پای کې واخیستل شوه چې ستوري لرونکې لومړۍ درجه یې ترلاسه کړه. هغه د زده کړو په څلورم کال کې د خپل پلار له مړینې لږ وروسته د دغې ازموینې په دویم پړاو کې ونډه واخیسته. نابوکوف وېرېده چې کېدای شي په ازموینه کې پاتې راشي خو د وروستۍ ازموینې په پایلو کې هغه دویم ځایګی خپل کړ او په ۱۹۲۲ زکال کې یې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړ. نابوکوف په کمبرېج کې له خپلو تجربیاتو څخه د څو اثرونو په لیکنه کې ګټنه وکړه چې د Glory او The Real Life of Sebastian Knight ناولونه په کې شاملېږي.
په ۱۹۲۰ زکال کې د نابوکوف کورنۍ جرمني ته کډه وکړه چېرې چې د هغه پلار د ایمګرې رول («د کډوالو د هدایت وسیلې») په نامه ورځپاڼه تاسیس کړه. نابوکوف هم دوه کاله وروسته په کمبرېج کې د خپلو زده کړو له بشپړولو وروسته له هغوی سره یوځای شو.
چارې
نابوکوف د شلمې پېړۍ یو له مخکښو سبک لرونکو څخه شمېرل کېږي؛ د هغه لومړۍ لیکنې په روسي ژبه وې، خو د هغو ناولونو له امله چې په انګلیسي ژبه یې ولیکل ډېر شهرت یې وموند. د درې ژبې لرونکي په توګه (په فرانسوي ژبه هم لیکنې لري، Mademoiselle O ته مراجعه وکړۍ) نوموړی له جوزف کانراد سره پرتله کېږي. په داسې حال کې چې د نابوکوف له دغې پرتلې او هم د کانراد له چارو څخه ښه نه راتلل.
اتلسم لویيس
اتلسم لوييس (لوئس ستانیسلاس زېویر؛ زېږون، ۱۷۵۵ ز کال د نوامبر ۱۷مه- مړینه، د ۱۸۲۴ ز کال د سېپټمبر په ۱۶مه)، چې په ډيزایرېډ/ هیله کوونکي (په فرانسوي: le Désiré) مشهور و. د ۱۸۱۵ ز کال په بهیر کې د سل ورځو له لنډې دمې پرته له ۱۸۱۴ کال څخه تر ۱۸۲۴ کال پورې د فرانسې پاچا و. هغه د فرانسې د انقلاب او د فرانسې د لومړنۍ امپراتورۍ (۱۸۰۴- ۱۸۱۴) او د سلو ورځو په بهیر کې ۲۳ کاله په جلاوطنۍ/تبعید کې تېر کړل.
اتلسم لویي د فرانسې له انقلاب او د ناپیلون تر دور وروسته په پروس، انګلستان او روسیه کې په جلاوطنۍ/ تبعید کې ژوند وکړ. په ۱۸۱۴ ز کال کې بلاخره کله چې شپږم ائتلاف ناپیلون ته ماته ورکړه. اتلسم لویي په داسې یو موقف کې ځای درلود چې هغه او فرانوسوي سلطنت غوښتونکو د هغه حقیقي موقف باله. که څه هم ناپیلون له خپلې شړنې/ تبعید څخه اېلبا ته وتښتېده او خپله د فرانسې امپراتوري  یې ورغوله. اتلسم لویي وتښتېد او اووم ائتلاف د فرانسې له امپراتورۍ سره د جګړې اعلان وکړ او بیاځلي يې ناپیلون ته ماته ورکړه او بیاځلي يې اتلسم لویي د فرانسې پر تاج او تخت کېنوه.
اتلسم لویي له یوې لسیزې څخه لږ مهال د فرانسې د پاچاهۍ پاچا و. د بوربن د رغونې دولت د پخواني مطلق رژیم خلاف یوه مشروطه واکمني وه. د ۱۸۱۴ ز کال له منشور سره د فرانسې د نوي اساسي قانون پر بنسټ د اتلسم لویي سلطنتي امتیازات د پام وړ کم شول. په ۱۸۱۵ ز کال کې د هغه بېرته راستنېدل د اولترا شاهي ډلې په مشرۍ د سپین ترور د دویمې څپې لامل شو. لویئس په بل کال کې غیر مشهور پارلمان چې د نفوذ ناپذیره جرګې په نوم یادېده منحل کړ او د لېبرال لارښودونو د راپورته کېدو لامل شو. د هغه واکمني تر ډېره د پنځه ګوني اتحاد له رامنځته کېدو او په اسپانیه کې له پوځي مداخلې سره مشخصېږي. لویي کوم اولاد نه درلود، په دې توګه د هغه تر مړینې وروسته د هغه تاج او تخت د هغه ورور لسم چارلز ته ورسېد. اتلسم لویي د فرانسې وروستی پاچا و چې د خپلې واکمنۍ پر مهال ومړ، څنګه چې لسم چارلز (۱۸۲۴ - ۱۸۳۰) له واک څخه ګوښه شو، لویئس اول فلیپ (۱۸۵۲ -۱۸۷۰) او درېیم ناپیلون (۱۸۵۲ - ۱۸۷۰) دواړه بې واکه شول.
ځواني
لویي ستانیسلاس زاویېر، له زېږون سره سم د کاونټ پرووېنس له لقب سره د ۱۷۵۵ ز کال د نوامبر په ۱۷مه د وېرسای په ماڼۍ کې نړۍ ته راغی، د فرانسې د لویي ډوفېن او د هغه د مېرمنې ماریا جوزوف چې له ساکوسوني څخه و کشری زوی و. هغه د سلطنت د پاچا پنځلسم لويي لمسی و. هغه تر خپل زېږون ۶ میاشتې وروسته د ډوفېن د زوی په توګه Fils de France / د فرانسې زوی (دا هغه سبک او موقف و چې د فرانسې د پاچاهانو د اولادونو له خوا اداره کېده) و. هغه له خپل زېږون څخه ۶ میاشتې وروسته د بوربن کورنۍ د دود پر بنسټ لويي ستانیسلاس زاويېر ونومول/تمعید شو، ځکه د تمعید تر غسل مخکې بې‌نومه و. نوموړی له دې عمل سره د سپېڅلې اروا په فرمان کې شامل شو (په فرانسه کې د ځوانمردۍ یو فرمان) د لویي نوم ورته ځکه ورکړل شو چې دا نوم د یو فرانسوي شهزاده لپاره و. ستانیسلاس د هغه د نیکه د پولنډ د لومړي پاچا ستانیسلاس د درناوي په پار هغه مهال چې لا ژوندی و وټاکل شو؛ زاويېر د سېنټ فرانسیس زاويېر څخه ورته واخیستل شو چې د مور کورنۍ يې هغه خپل تر ټولو سپېڅلی حامي باله.
لویي ستانیسلاس د هغه د زېږون پر مهال، د هغه تر پلار او دوو مشرانو وروڼو لوئس جوزوف زاویېر چې د بروګندي میر و او لویي اګوست د بېري له میر څخه وروسته د فرانسې د تاج او تخت پر کرښه څلورم کس و. لومړنی په ۱۷۶۱ ز کال کې ومړ او لويي اګوست خپله د ډوفين د نارسېدلې مړینې تر مهال تر ۱۷۶۵ ز کال پورې د پلارني وارث په توګه پاتې شو. دغو دوو مړینو لویي ستانیسلاس په دویمه کرښه کې د ځای ناستۍ لپاره ځای کړ، حال دا چې د هغه ورور لويي اګوست د ډوفین لقب خپل کړ.
لويي ستانیسلاس په خپله واکمنۍ کې د ماډم ډي مارسن تر څنګ چې د فرانسې د سلطنتي کورنیو د بچیانو واکمنه وه هوساینه تر لاسه کړه، ځکه د خویندو وروڼو تر منځ هغه تر ټولو ورته نږدې او ګرانه وه. لویي ستانیسلاس په اووه کلنۍ کې له حکمرانې څخه لرې شو، دا هغه عمر وه چې د شاهي وینې او اشرافو کورنیو د هلکانو زده‌کړې نارینه‌وو ته سپارل کېدې. انټون ډي کوالېن ډي سټیور ډي کوسډې د لا واګیون میر چې د هغه د پلار ملګری و د هغه د حکمران په توګه وټاکل شو.
لويي ستانیلاس یو تکړه هلک و، چې په کلاسیک کې ډېر غوره و. له دې واقعیت سره سره چې لويي اګوست د تاج او تخت وارث و خو لويي ستانیلاس نه، د هغه زده‌کړې د هغه د مشر ورور لويي اګوست له زده‌کړو سره برابرې وې او ورته کيفیت يې درلود. د لويي ستانیلاس زده‌کړې په بشپړ ډول مذهبي وې. د ژان ژېل ډو کوئتلوسکوېټ، کشیش لیموژ؛ ابه ژان ـ انتوني نوليت او ژوزوېټ ګیوم – فرانسیسوا بېرتیه په شان د هغه څو ښوونکي کشیشان وو. لېووري‌يان ځوان لوئس ستانیسلاس او وروڼو ته يې داسې لار وروښوده چې د هغه په فکر باید شهزاده‌ګان پرې وپوهېږي، هغه دا چې «څه ډول کره استدلال وکړی شي، څنګه خپل ځانونه څنګ ته کړي او څه ډول په‌خپله خوښه کار وکړي.»
د ۱۷۷۱ ز کال په اپرېل کې کله چې نوموړی ۱۵ کلن و، د لويي زده‌کړې په رسمي ډول پای ته ورسېدې او خپله مستقله کورنۍ يې جوړه کړه، چې معاصران يې له افراط/بې عدالتۍ سره حیران کړل: په ۱۷۷۳ ز کال کې د هغه د خدمتګاراتو شمېر ۳۹۰ کسانو ته ورسېد. په هم‌هغه میاشت کې يې کورنۍ رامنخته شوه، لويي د خپل نیکه ۱۵ لويي له خوا څو لقبونه ترلاسه کړل: چې د انژوا میر، د مېن د کاونټ/ خان، د پنچې خان او د سنېشې خان و. هغه د ژوند د دې دوران په بهیر کې تر ډېره د پرووېنس د کاونټ په نوم پېژندل کېده.
د ۱۷۷۳ ز کال په ډېسمبر کې د سېتڼ لازاروس (د صلیبي جګړو پر مهال رامنخته شوې فرقه چې د عیسویانو د خوندیتوب او پالنې په موخه رامنځته شوې وه، ژباړن) د ستر استاد په توګه د یادې ډلې بنسټګر شو.
واده
د ۱۷۷۱ کال د اپرېل په ۱۶مه  يې له نیابتي لارې د ساووي له شهزادګۍ مېرمن ماریا جوزپينا سره واده وکړ. حضوري مراسم د مې میاشتې په ۱۴مه د ورسای په ماڼۍ کې تر سره شول. ماري ژوزوفین (په فرانسه کې په دې نوم پېژندل کېده) د ساووی د مير وېکتور امادئوس (چې وروسته د ساردينا درېیم وېکتور ادئوس پاچا شو) او دهغه د اسپانوۍ مېرمنې ماریا انتونیا فردیناندا لور وه.
واده د نڅا له یو پرتمین/مجلل محفل سره د مې مياشتې تر ۲۰مې نېټې دوام وکړ. لویي ستانیلاس خپله مېرمن کرکجنه ومونده؛ هغه يې بدرنګه، ستړې کوونکې او د ورسای له دودونو او ادابو څخه بې خبره بلله. دا واده د کلونو لپاره بې مینې پاتې شو. ژوندلیکونکي یې د لامل په اړه د نظر اختلاف لري. تر ټولو عام نظر (د ژوندلیکونکي انتونیا فریزر په وینا) د هغه د مېرمنې د شخصي حفظ الصحې د نه مراعاتولو له امله له هغې سره د ويده کېدلو لپاره نه تمایل ښيي. هغې هېڅکله خپل غاښونه نه برس کول، خپلې وریځې يې شکولې او هېڅ ډول عطر یې نه کارول. لويي ستانیسلاس د خپل واده پر مهال چاق و او پر لار د تګ پر ځای به ځومبېده. هغه هېڅکله ورزش نه کاوه او په زیاته کچه خوراک کول يې همداسې روان ساتلي وو.
مایکرو فلویید پوهه
مایکرو فلویید پوهه (Microfluidics) د مایعاتو دندې، دقیق کنټرول، او کارونې ته اشاره کوي چې له هندسي اړخه په کوچنۍ کچه (معمولا نیم ملی متر) محدوده وي، چې په کې د سطحې قواوې د حجم د سنجش (volumetric) په قواوو غلبه کوي. دا یوه کثیر الرشتوي ساحه ده چې انجنیري، فزیک، کیمیا، حیاتي کیمیا، نانو ټکنالوژي، او حیاتي ټیکنالوژي په کې ګډون لري. دا پوهه د هغو سیسټمونو په ډیزاین کې عملي کارونه لري چې په ټيټه کچه فلویید پروسس کوي ترڅو متعدد، اتومات کېدنه، او د لوړې کچې د لېږد نمایش یا مشاهده را منځ ته کړي. مایکروفلویید پوهه د ۱۹۸۰ کلونو په پیل کې راڅرګنده شو او د انک جیټ پرنترونو په چاپ څوکو، DNA چېپونو، په-چپ-لابراتوار ټیکنالوژۍ ، مایکرو خوځوونکې قوه، او مایکرو حرارتي ټیکنالوژیو کې کارول کېږي.
معمولاً، مایکرو د لاندې ځانکړتیاوو په معنی دی:
معمولاً، مایکرو فلوییدي سیسټمونه فلویید لېږدوي، مخلوط کوي، جلا کوي، یا بل ډول پروسس کوي. ډول ډول کارونې د وېښته رګ په کچه قواوو په کارولو سره، یعنې د وښته رګ د جریان په بڼه د تنظیم د اجزاوو په څېر، چې د فلویید په غیر فعال کنټرول باندې تکیه کوي، د جریان مقاومت کونکو او جریان سرعت کونکو ته ورته دی. په ځینو کارونو کې، د بهرنه متحرکه وسیله د معلوماتو د لارښوونې د لېږد لپاره هم کارول کېږي. بېلګې یې چرخشي محورونه دي چې په غیر فعال چېپونو کې د فلویید د لېږد لپاره د مرکز څخه د تېښتې قوه کاروي. فعاله مایکرو فلویید پوهه د فعالو (مائیکرو) اجزاوو لکه مایکرو پمپونو یا مایکرو والانو پر مټ د فعالو فلویید تعریف شوې کارونې ته اشاره کوي. مایکرو پمپونه په دوامداره توګه فلویید رسوي یا د ډوز لپاره کارول کېږي. مایکرو والاونه د پمپ شوو مایع جریان یا حرکت حالت تنظیموي. زیاتره، هغه بهیر چې معمولا په لابراتوار کې ترسره کېږي، په یو واحد چپ کې، چې موثریت او خوځښت زیاتوي، کوچني کېږي او د نمونې او یا کیمیاوي عامل حجم کموي.
په مایکرو کچه د فولویید دندې
په مایکرو کچه د فلویید دنده کېدای شي د "ماکرو فلوییدي" دندې څخه د سطحې فشار، د انرژي انتشار په شان فکتورونو کې توپیر ولري او د فلوییدي مقاومت په سیسټم باندې برلاسی کېږي. مایکرو فلوییدې پوهه د دې دندو د بدلون څرنګوالی مطالعه کوي او یا دا چې دا دندې څنګه حل لاره وړاندې کوي، یا د نویو کارولو لپاره ترې ګټه اخیستل کېدای شي.
په کوچنیو کچو کې (چې د چینل اندازه شاوخوا له ۱۰۰ نانومیتو څخه تر ۵۰۰ مایکرو میترو وي) ځینې جالبې او ځینې وختونه غیر درک کېدونکې ځانګړتیاوې څرګندېږي. په ځانګړې توګه، د رینولډ عدد (چې د فلویید د حرکي قوې اغیز د غلظت له اغیز سره پرتله کوي) کېدای شي ډېر ټیټ شي. کله چې جریان کرارېږې، نه دا چې څپاند او ناکرار شي، یوه مهمه پایله دا ده چې ګډ-جریانه فلویید په دودیز مفهوم کې نه ګډېږي، د دوی ترمنځ مالیکولي لېږد باید زیاتره د انتشار له لارې وي.
د کیمیاوي او فزیکي خاصیتونو لوړه ځانګړتیا (غلظت، pH، تودوخه، غوڅوونګې قوه، او داسې نور) هم کېدای شي د غبرګون د ډېرو یوشکل شرایطو او په څو-پراړه تعاملاتو کې د لوړې درجې د حاصلاتو لامل شي.
د عثماني کورنۍ نښان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
د عثماني کورنۍ نښان ( عثماني تورکي ژبه کې:نشانِ خاندانِ آلِ عثمان ) د عثماني امپراتورۍ سمبول و، چې د 31 اګست 1893 د سلطان عبدالحمید II لخوا پیل شو. دا د شاهي کورنۍ لوړ پوړو نارینه او ښځینه غړو او د بهرنیو هېوادونو مشرانو ته ډالۍ شوې. نښه یوازې په یوه ټولګي کې ورکړل شوه.
څرګندوای
نښان د بېج څخه جوړ وو. دا د طغرې د سلطان عبد الحمید د طغرې سره د سرو زرو مډال و، او د طغرې لاندې د "د الله تعالی په مرسته تکیه" او د "عثماني امپراتورۍ حاکم" لیکل شوي. مرکزي مډال په سره دایره کې پوښل شوی چې د 699 هجري او 1311 هجري قمري کال (1299 هجري قمري، د عثماني امپراتورۍ د تاسیس نیټه، او 1895 هجري قمري، د نښان د تاسیس نیټه) لري. د مډالیون ښکته برخه د سپینې انامیل په ښي او کیڼ اړخ کې د لورل پاڼي کوچنۍ ټوټې لري، او د پورتنۍ برخې په شاوخوا کې په سپینه انامیل کې کمان، چې پورته یې د سپینې انامیل کریسنټ او ستوري تعلیق دی. دا بیج یا د یوې کالر پواسطه اغوستل کیدی شي چې د سپینو تورو او ستورو سره د سور cinquefoil تختو څخه جوړ شوی وي، یا د سور او سپینو تریخ پټو پراخه ربن پواسطه، د ربن د مرکز شاوخوا شاوخوا د کالر په څیر د وړو cinquefoil سره و. د سرو زرو زنځیر. د ربن کمان باید یوازې هغه وخت اغوستل شي کله چې په ورته وخت کې د نورو نښانونو ربن یا ساش نه اغوستل کیږي.
حوالې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:نښان وېشنيزه:عثماني تورکه وېشنيزه:عثماني خلافت وېشنيزه:عثماني وېشنيزه:عثماني امپراتورۍ
ځمکپېژندونکی
ځمکپېژندونکی هغه ساينسپوه دی، څوک چې هغه سخته، نرمه او ګازي ماده مطالعه کوي چې ځمکه او نورې ځمکه لرونکې سيارې ځينې جوړې شوي وي، تر څنګ يې هغه پروسې (جريانات) تر مطالعې لاندې نيسي چې دې مادو ته بڼه ورکو. ځمکپېژندونکي عموماً ځمکپېژندنه مطالعه کوي، سره له دې په فزيک، کيميا، بيالوژي او نورو علومو کې هم علمي شاليد درلودل ګټور دي. ساحوي څېړنه (ساحوي کار) د ځمکپېژندنې يوه مهمه برخه ده، که څه هم په ډېرو فرعي مضامينو کې يې لابراتوار او ډيجټلي کار هم شامل دی.
ځمکپېژندونکي د انرژۍ او کان کېندنې په برخه کې کار کوي، طبيعي سرچينې لټوي، لکه پتروليم، طبيعي ګاز، قيمتي او ناوسپنيز فلزات. دوی همدا راز د زلزلې، اورغورځونکو (اورشېندو/اتشفشان)، سونامي او غر ښوېدنې په څېر د طبيعي ګواښونو او ناورينونو څخه د منځ ته راتلونکو زيانونو د مخنیوي او کمولو په برخه کې هم مخکښ دي. د دوی څېړنې د دې لپاره کارول کېږي چې عام خلک د دې پېښو له منځ ته راتګ څخه مخکې خبر کړي. ځمکپېژندونکي همدا راز د اقليم د بدلون په بحثونو کې مهمه ونډه لري.
تاریخ
«جيمز هټن» عموماً لومړي عصري ځمکپېژندونکی بلل کېږي. په ۱۷۸۵ز کال کې، نوموړي د «ايډنبرا» شاهي ټولنې ته د «د ځمکې تيوري» په عنوان يوه لیکنه وړاندې کړه. هغه په خپله مقاله کې خپله دا نظريه تشريح کړه چې ځمکه بايد له هغې څخه هم زياته زړه (د زيات عمر لرونکې) وي چې مخکې يې وړانديز شوی، څو د غرونو د توږل کېدو (له منځه وړل کېدو) او د سمندر په بېخ کې شته رسوبي موادو لپاره پوره وخت ولري چې نوې غرګي (ګارې) جوړ کړي، کوم چې بيا په خپل وار سره پورته راغلل، څو وچه ځمکه ځينې جوړه شي. «هټن» په ۱۷۹۵ز کال کې د خپلو اندونو دوه ټولګه جلدونه خپاره کړل (جد-۱، جلد-۲). د «هټن» پلويان د «پلوټونسټانو» په نوم پېژندل کېدل، ځکه دوی باور درلود چې ځينې ګارې د اورغورځونکي په مټ جوړې شوې دي، کوم څه چې له اورشيندي څخه د «لاوا» وتل دي، دا اند د «نيپچونسټانو» له اند سره په ټکر کې دی چې مشري يې «ابراهام ورنر» کوي، نوموړي باور درلود چې ټولې ګارې له يو ستر سمندر څخه راوتلي دي، د کوم سمندر سطحه چې د وخت په تېرېدلو سره کرار کرار ښکته شوې ده.
د متحده ايالاتو د ځمکې لومړۍ نقشه په ۱۸۰۹ز کال کې «وليام ميکولر» جوړه کړه. په ۱۸۰۷ز کال کې، «ميکولر» د متحده ايالاتو د ځمکې د سروی کولو کار په خپله پيل کړ. نوموړي د اتحاديې نږدې هر ايالت ته سفر وکړ او د هغې نقشه يې جوړه کړه؛ د «اليګيني» له غرونو څخه نږدې پنځوس ځلې واوښت راواوښت. د نوموړي د هغو هڅو پايلې چې هېچا يې مالي مرسته نه وه کړې، د امريکايي فلسفي ټولنې ته د يو يادښت په توګه وسپارل شوې، د کوم عنوان چې « Observations on the Geology of the United States explanatory of a Geological Map» (د متحده ايالاتو د جيولوژي مشاهدات، د جيولوجيکي نقشې تشريح) و، دا يادښت د هېواد د لومړۍ جيولوجيکي نقشې سره يو ځای د يادې ټولنې له خوا خپور شو. دا کار د «وليام سميت» له خوا د لندن د جيولوجيکي نقشې څخه شپږ کاله مخکې تر سره شوی و، په داسې حال کې چې دا نقشه د ګارو د جلا ډلبندۍ په کارولو سره جوړه شوې وه.
«سر چارلس لايل» په لومړي ځل د «ځمکپېژندنې اصول» په نوم خپل مشهور کتاب په ۱۸۳۰ز کال کې خپور کړ. دې کتاب چې د «چارلس داروين» پر فکر يې اغېز درلود، په بريالیتوب سره د ورته والي نظريې (هغه نظريه چې د ځمکې بدلون له يو جريان څخه منځ ته راغلی) ته وده ورکړه. دا نظریه وايي چې د ځمکې د تاريخ په اوږدو کې کرار کرار جيولوجيکي جريانات منځ ته راغلي او تر اوسه د پېښېدو په حال کې دي. خو له بلې خوا، د ناورين نظريه (هغه نظريه چې د ځمکې بدلونونه د تاوتريخوالي څخه ډکو او ناڅاپي پېښو څخه راغلي) هغه اند دی چې وايي د ځمکې ځانګړتياوې په  ناوريني پېښو کې جوړې شوي او بيا يې بدلون نه دی موندلی. که څه هم «هټن» په ورته والي (يو بڼه ييز/هغه نظريه چې ګوندې دځمکې جيولوژيکي تاریخ د يو شان جرياناتو او کارونو پايله ده) باور درلود، بيا هم دا اند په پراخه پیمانه نه و منل شوی.
زده کړه
د يو هيله من ځمکپېژندونکي په روزنه کې عموماً په فزيک، رياضياتو او کیميا کې مهمو نصابي زده کړو ته اړتيا لري، د جيولوژي په څانګو کې پر وړاندې شويو ټولګيو سربېره، تاريخي او فزيکي ځمکپېژندنه، اور لرونکي او بدلون موندونکي ډبرپېژندنه او ډبرڅېړنه، اوبه څېړنه، رسوبات پېژندنه، د ځمکې د پوړونو پېژندنه، کان پېژندنه، پالايوتولوژي (د کيندنو له لارې د پاتې شونو تحليل او څېړنه)، فزيکي جغرافيه او جوړښتي ځمکپېژندنه، د مطالعې لپاره نورې اړينې برخې دي. ډيری ځمکپېژندونکي همدا راز په GIS او د نقشې جوړولو په نورو طريقو کې مهارتونو ته اړتيا لري. د ځمکپېژندنې محصلين عموما د کار څو برخې، په ځانګړي ډول د دوبي د موسم موده او کله کله د جنورۍ په موده کې، د پوهنځي له غړيو سره د ساحوي شرايطو سره سم تېروي (عموماً دې ته ساحوي کيمپ «ساحوي کار» ويل کېږي). ډېری هغه کسان چې ځمکپېژندونکي نه دي، بيا هم د ځمکپېژندنې تعلیمي دورې تر سره کوي يا په ځمکپېژندنه کې تجربې لري، کومې چې دوی د خپلو کاري څانګو لپاره ارزښتمنې بولي؛ تر ټولو زيات يې د جغرافيې، انجنيرۍ، کيميا، ښاري طرحه جوړونې، چاپېريالي مطالعاتو په ډګرونو کې ډېر عام دي.
تخصص
شونې ده چې ځمکپېژندونکي خپلې زده کړې يا څېړنې د لاندې يادو شويو مضامينو څخه پر يو يا ډېرو متمرکزې کړي:
سايشا سيګل
سایشا سیګل (سایشا سهګل)،چې 'د سینشا په نوم مشهوره ده، یوه هندي فلمي اداکاره ده چې زیاتره په تاميل فلمونو کې راڅرګندېږي، خو په هندي او تېلوګو فلمونو کې یې هم کار کړی دی. په تیلګو فلم اکیل' (2015) کې د کار کولو وروسته، هغې د فلم صنعت کې د اجی دیوګن شیوای (2016)، او د تامل ژبې فلم واناماګان (2017) سره پیل وکړ. ..
شخصي ژوند
سایشا سیګل په 21 اګست 1997 په ممبۍ مهاراشترا کې زیږیدلی، سایشا د اداکار سمیت سیګل او شاهین بانو لور ده. هغه افسانوي اداکار او د تراژیدي پاچا دلیپ کمار د میرمنې، د اداکارې سائره بانو د ورور سلطان احمد لمسۍ ده، دلیپ کمار او سائره بانو اولاد نه لري، نو ځکه سایشا سهګل د هغې لمسی بلل کیږي. سایشا خپلې لومړنۍ زده کړې په انګلستان کې تر 5 ټولګي پورې ترلاسه کړې چې وروسته یې د ممبۍ په ایکول مونډیل ورلډ ښوونځي کې تر 12 ټولګي پورې زده کړې بشپړې کړې. سایشا تل په ښوونځي کې ډیره روښانه نجلۍ وه، چې په خپلو تعلیمي کلونو کې یې له 90٪ څخه ډیرې نمرې اخیستې. سایشا له ماشومتوب راهیسې موسیقي او نڅا ته متوجه وه. هغه په 10 کلنۍ کې په لندن کې د لاتینې امریکا نڅا کې رسمي زده کړې ترلاسه کړې. سایشا د نورو زده کړو د تعقیب لپاره ریو ډی جنیرو او سویلي افریقا ته سفر کړی او د تکساس په برخه کې ژورې زده کړې لري، سایشا د اوډیسي، کتک، بیلی نڅا او هپ هاپ هم زده کړي دي، هغه په دې باور دی چې زده کړه د یو شخص په ژوند کې روانه پروسه ده او کولی شي. هیڅکله مه وایئ چې یو سړی بشپړ روزل شوی یا بشپړ شوی.
د 2019 کال د مارچ په 10، هغې د خپل ګجینکانت همکار جمشید سیتیراکوت سره واده وکړ، چې د تامل فلم صنعت کې د آریا په نوم پیژندل شوی.
انو اگروال
انو اګروال یوه هندي فلمي اداکاره ده.
انو اګروال (11 جنوري 1969 ) د هند په نوي ډیلي، ملکا ګنج کې زېږېدلې. هغه د خپلو فلمونو عاشقي، دا کلاوډ ډور او تروډا ترو‌ډا له کبله مشهوره ده.
لومړنی ژوند او مسلک
انو اګروال د ۱۹۶۹ کال د جنورۍ په ۱۱ مه په نوي ډیلي کې زېږېدلې او لويه شوې ده. هغه د ډیلي په پوهنتون کې د ټولنپوهنې په برخه کې د سرو زرو مډال ګټونکی و. د موډل کولو او د یو څه مودې لپاره د VJ کیدو وروسته ، انهو د دوردرشن سریال آسی بهان (1988) کې د اداکارۍ پیل وکړ. هغه په بالیووډ کې د یوه خورا مشهور او خوښ شوي فلم سره پیل وکړ، چې وروسته یې د ډیرو کلونو لپاره د فلم جوړونکو په لومړيتوب کې پاتې شو.
په 1997 کې، هغه د بهار یوګا ښوونځي کې شامل شو او هلته کرما یوګي شو. په 1999 کې، هغه بیرته ممبۍ ته راستانه شوه ترڅو د یوګا له لارې خلکو ته خدمت وکړي، مګر د موټر په پیښه کې سخته ټپي شوه. هغه ۲۹ ورځې په کوما کې پاتې شو او حافظه یې له لاسه ورکړه.
"د قوي احساس، د خلکو په منځ کې په ډاډه توګه تګ او د ښه احساس کولو کې هیڅ شی غلط نه دی. د انسان د فزیکي ځواک راز د فولکلوري دودونو، سندرو او شعرونو له لارې ښځو ته د انسانیت اوږدمهاله درناوی کې دی."
انو اګروال د اوسنۍ ټولنې د ښه والي لپاره کار کوي، هغې لومړی خپل موقف جوړ کړ او بیا یې په خپل ځواک سره خپله روغتیا ښه کړه او په ورته ډول غواړي د ټولنې پرمختګ وکړي. هغه په ټیډ خبرو کې هڅونکی وینا کونکی هم دی. د انو اګروال بنسټ د رواني روغتیا، د چاپیریال د ښه والي، د فشار کمولو، او په ورځني ژوند کې د خوښۍ او خوند موندلو لپاره کار کوي.
حوالې
وېشنيزه:1969 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې
د مېږو اهلي کول
د اهلي مېږو/پسونو تاریخچه تر میلاد مخکې د ۱۱۰۰۰ او ۹۰۰۰ کلونو تر منځ او په لرغوني بین النهرین کې د غرني ګډ د اهلي کولو مهال ته رسېږي. مېږې/پسونه لومړني څاروي دي چې انسانانو اهلي کړي دي. دا پسونه د غوښې، شیدو او پوستکي لپاره روزل کېدل. د وړیو لپاره د مېږو/پسونو روزنه تر میلاد شاوخوا ۶۰۰۰ کاله وړاندې پیل شوه. وروسته بیا د سوداګرۍ له لارې افریقا او اروپا ته هم وارد شول.
اهلي کول
پسونه/مېږې لومړني څاروي وو چې انسانانو اهلي کړل (که څه هم ښايي سپیان ۲۰۰۰۰ کاله مخکې تر دې اهلي شوي وي)؛ د مېږو د اهلي کولو نېټه په بین النهرین کې تر میلاد وړاندې د ۱۱۰۰۰ او ۸۰۰۰ کلونو تر منځ اټکل کېږي. مېږې ښايي په خپلواک ډول د سوېلي اسیا په مهرګره سیمه (اوسني پاکستان) کې هم تر میلاد وړاندې د اوومې زریزې په شاوخوا کې اهلي شوې وي. د مېږو وحشي نسب بېلابېلې ځانګړنې لري چې کنترولېدونکې اندازه، چټک جنسي بلوغ، ټولنیز ماهیت او د زیږون لوړه کچه یې د بېلګې په توګه یادولی شو؛ او دا داسې ځانګړنې دي چې دغه حیوانات یې د اهلي کولو لپاره مناسب کړي دي. دا مهال مېږه/پسه یو بشپړ اهلي حیوان دی چې تر ډېره د خپلې روغتیا او بقا لپاره په انسانانو پورې تړلی دی. وحشي مېږې/پسونه هم شته، خو په مشخص ډول په هغو سیمو کې دي چې هلته لوی ښکاریان نه وي او اندازه یې د ځنګلي اسونو، وزو، خوګانو یا سپيو هومره نه ده، که څه هم ځینې وحشي حیوانات دومره منزوي پاتې دي چې د جلا نسلونو په توګه پېژندل کېږي.
د ثانويه محصولاتو لپاره د پسونو روزنه او د نسل پراختیا په سوېل لوېدیځه اسیا یا لوېدیځه اروپا کې پیل شوه. په پیل کې مېږې/پسونه یوازې د غوښې، شیدو او پوستکي لپاره ساتل کېدل. د ایران په شاوخوا کې له موندل شویو مجسمو څخه د لرغون‌پېژندنې شواهد ښیې چې د وړیو لپاره د پسونو/مېږو انتخاب ښايي تر میلاد وړاندې د ۶۰۰۰ کلونو په شاوخوا کې پیل شوی وي او د وړيو لومړنۍ اوبدل شوې جامې له دوو تر درې زره کلونو پورې لرغونی تاريخ لري. تر دې وړاندې به چې کله مېږه/پسه د غوښې لپاره حلالېده، پوستکی به یې په لمر پخاوه او د یو ډول ټوکر په توګه به یې اغوست. څېړونکي په دې باور دي چې د دغه ډول جامو پراختیا انسانان وهڅول چې د ښېرازه هلال [د منځني ختیځ د یوې تاریخي برخې نوم دی] په پرتله په ډېرو سړو سیمو کې ژوند وکړي او دا هغه ځایونه وو چې د تودوخې منځنۍ درجه یې ۷۰ فارنهایټ (۲۱ سانتي ګراد) وه. په «چاټال‌هویوک» سیمه کې د مېږو/پسونو موندل شوي غاښونه او هډوکي څرګندوي چې ښايي په دې سیمه کې اهلي مېږې/ پسونه موجود وو. د برونزو د دورې په جریان کې مېږې/ پسونه د عصري نسلونو له ټولو مهمو ځانګړتیاوو سره په ټوله لوېدیځه اسیا کې موجود وو.
منځنی ختیځ او مرکزي اسیا
په ځینو هېوادونو کې د کوچیاني او نیمه کوچیاني مالدارانو یو لوی خو په دوامداره توګه کمېدونکی اقلیت موجود دی چې سعودي عربستان (څه کم ۳ سلنه)، ایران (۴ سلنه) او افغانستان (لږ تر لږه ۱۰ سلنه) یې د بېلګې په توګه یادولی شو.
هند
په هند کې له مرینو او نورو باکیفیته مېږو/ پسونو سره د یوځای کولو له لارې هڅه کېږي چې د ځايي مېږو/پسونو د نسل کیفیت لوړ کړل شي. دا کار د یوې داسې ډیسي مېږې/پسه د تولید لپاره کېږي چې باکیفیته وړۍ او غوښه تولیدوي.
چین
مېږې/پسونه د چين د کرنيز اقتصاد مهمه برخه نه ده، ځکه چې د چين زياتره برخه د مېږو/پسونو د پالنې لپاره اړین پراخ څړځایونه نه‌لري. د مېږو/پسونو روزنه د چین په شمال لوېدیځو ولایتونو کې ډېره عامه ده او دا هغه ځایونه دي چې پراخ څړځایونه په کې موجود دي. چین د ژان په نامه د پسونو یو ځايي نسل لري. د دغه نسل شمېر له ۱۹۸۵ کال راهیسې د حکومت له پاملرنې سره سره د کمېدو پر لوري روان دی.
جاپان
د جاپان حکومت د ۱۹مې پېړۍ په جریان کې کروندګر وهڅول چې مېږې/پسونه وروزي. د یارکشیر، برکشایر، هسپانوي مرینو او د چینایي او مغولي مېږو/پسونو د ډېرو نسلونو د واردولو لپاره د مېږو/ پسونو د پالنې پروګرامونه پیل شول او حکومت د مېږو/پسونو د روزلو لپاره د دغو پروګرامونو ملاتړ پراخ کړ. د مېږو/پسونو د سمې ساتنې په برخه کې د بزګرانو د پوهاوي نشتوالی او هغو کسانو ته د معلوماتو په ورکولو کې د حکومت پاتې راتګ چې مېږې/پسونه یې واردول، د پروژې د ناکامۍ لامل شو او په ۱۸۸۸ کال کې دا پروژه بنده شوه.
منګولیا
د مېږو/پسونو ساتنه له زرګونو کلونو راهیسې د منګولیایانو یو مهم اقتصادي فعالیت او د ژوند ډول دی. د منګولیایي مېږو/پسونو د ساتنې دودیزو ډولونو او عصري علم ښه پرمختګ کړی دی. د منګولیا حیواني یا وترنري علوم په دغه هېواد کې د مېږو ساتنه (۱) د وړیو د تار د اوږدوالي، نازکوالي او نرموالي، (۲) په بېلابېلو ارتفاعاتو کې د ژوندي پاتې کېدو د وړتیا، (۳) فزیکي بڼې، لکۍ، اندازې او نورو معیارونو له مخې ډلبندي کوي. د مېږو/پسونو تر ټولو عام نسلونه «منګول خلها»، «ګو-الټای»، «بیډراګ»، «بیاډ»، «اوزینچین»، «سمبر» او یو شمېر نور نسلونه دي چې دا ټول د چاغ لم لرونکو په کورنۍ پورې اړوند دي.
په دغه هېواد کې هر کال د ټولو موجودو اهلي څارویو سرشمېرنه کېږي. د ۲۰۱۷ کال په پای کې سرشمېرنې څه باندې ۳۰ میلیونه مېږې/پسونه وشمېرل چې په دغه هېواد کې د ټولو اهلي حیواناتو ۴۵.۵ سلنه جوړوي.
هر کال تر نوي قمري کال مخکې حکومت منتخبو مالدارانو ته د "غوره مالدار" (په مغولي ژبه "Улсын сайн малчин цол") جایزه ورکوي.
په افریقا کې
مېږې/ پسونه په لوېدیځه اسیا کې تر اهلي کېدو لږ وروسته افریقا لویې وچې ته ولېږدول شول. یو کم شمېر تاریخ لیکوالو یو ځل د «اویس اریس» مېږو د افریقایي اصلیت تیوري مطرح کړه. دا تیوري د ډبر کیندنې هنر د تفسیرونو او د بربري پسونو د هډوک‌پوهنې د شواهدو پر بنسټ ولاړه ده. لومړنۍ مېږې/ پسونه د سینا صحرا له لارې شمالي افریقا ته ولېږدېدل او شاوخوا ۸ یا ۷ زره کاله مخکې په لرغوني مصر کې موجود وو. مېږې/پسونه تل په افریقا کې د معیشتي کرنې برخه وه، خو دا مهال یوازنی هېواد چې ډېرې سوداګریزې مېږې/ پسونه ساتي، سوېلي افریقا ده چې شمېر یې ۲۸.۸ میلیونو ته رسېږي.
په استرالیا او نیوزلنډ کې
استرالیا او نیوزلنډ د مېږو/پسونو په معاصر صنعت کې مهم رول لوبوي او پسونه د دواړو هېوادونو د کلتور او اقتصاد یوه مهمه برخه ده. په ۱۹۸۰ کال کې نیوزلنډ د سړي سر مېږو/پسونو تر ټولو لوړ تراکم درلود - د پسونو شمېر د انساني نفوس له ۱۲ څخه تر ۱ پورې و (چې دا شمېر اوس مهال له ۵ څخه تر ۱ پورې ده) او اسټرالیا بې له شکه په نړۍ کې د مېږو/ پسونو (او غواګانو) تر ټولو ستر صادروونکی هېواد دی. په ۲۰۰۷ کال کې نیوزلنډ د فبرورۍ میاشتې ۱۵مه نېټه «د وري ملي ورځ» ونوموله تر څو په خپل هېواد کې د پسونو د تولید تاریخ ونمانځي.
د فرانسې بهرنۍ اړيکې
په ۱۹ پېړۍ کې فرانسې يو نوې استعماري سترواکي جوړه کړه، چې له برتانوي سترواکۍ څخه وروسته دويمه سترواکي وه. دا سترواکي د ۱۸۷۰ او ۷۱ ز کالونو کې د فرانسې او پروس تر منځ جګړه کې کمزورې شوې وه، چې اروپا کې يې د المان واکمنۍ راپورته کېدل په نښه کړل. فرانسه له لويې برتانيې او روسيې سره يو ځای شوه او د لومړۍ نړيوالې جګړې ګټونکی اړخ و. که څه هم د دويمې نړيوالې جګړې په لومړيو کې يې په اسانۍ سره ماته خوړلې وه، مګر ازادې فرانسې د ازادې فرانسې د ځواکونو او مقاومت له لارې د د يو متحد ملت په توګه د متفقينو پر وړاندې مبارزې ته دوام ورکړ او په پای کې د جګړې د ګټونکو هېوادونو له ډلې وګڼل شو، چې المان کې د فرانسې د نيواک د يوې سيمې ځانګړي کول يا تخصيص او لويديځ برلين او همدا راز د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د دايمي غړو دريځ يې د بريا تاييد کوي. فرانسې په هندي چين او الجريا کې بايلونکې استعماري جګړې وکړې، چې لومړۍ هغه يې په ۱۹۵۴ز کال او دويمه يې په ۱۹۶۲ز کال کې پای ته ورسېده. څلورم جمهوريت ړنګ او پر ځای يې پينځم جمهوريت له ۱۹۵۸ز کال څخه پيل او تر اوسه دوام لري. دې هېواد د چارلس ډي ګاولي تر مشرۍ لاندې هڅه وکړه، چې اروپايي ټولنه کې د برتانيې او امريکا د نفوذ مخه ونيسي. له ۱۹۴۵ز کال راهيسې فرانسه د ملګرو ملتونو، ناټو او د اروپا د ډبرو سکارو او فولادو ټولنې بنسټ ايښودونکې غړې ده. د ملګرو ملتونو د منشور د غړي هېواد په توګه فرانسه په امنيت شورا کې تل پاتې يا دايمي څوکۍ لري او د ملګرو ملتونو د ډېری ځانګړو يا تخصصي او اړوند څانګو غړې ده.
فرانسه د مديترانې لپاره اتحاد “Union for the Mediterranean” او د لا فرانکوفوني “La Francophonie” بنسټګر هېواد دی او په سيمه ييزو او نړويوالو دواړو چارو مهمه ونډه لوبوي.
فرانکويس ميټيررېنډ: ۱۹۸۱ – ۱۹۹۵ز کال
فرانکويس مېټيررېنډ چې يو سوسياليست و، د اروپا په يووالي او د انګلو-ساکسون د نفوذ پر وړاندې له خپلو پخوانيو مستعمرو سره د فرانسې د ځانګړو اړيکو په ساتنه ټينګار وکړ. فرانسې لپاره د سوسياليست ګوند په ۱۱۰ وړانديزونو “110 Propositions for France” کې د تصويب شويو تګلارو يوه برخه د ۱۹۸۱ز کال د ولسمشريزو ټاکنو لپاره د ټاکنيزې خپرونې په نوم برابره شوې وه. نوموړي له محافظه کار الماني صدراعظم هېلمټ کوهل “Helmut Kohl” سره نرمې او اغېزناکې اړيکې درلودې. دوی په اروپا کې د فرانسې او المان تر منځ دوه اړخيز پلوۍ ته وده ورکړه او د دواړو هېوادونو تر منځ يې پوځي ګډه مرسته پياوړې کړه.
د وايني نورتکټ “Wayne Northcutt” له نظره ځينو کورنيو حالتونو له مېټيررېنډ سره مرسته وکړه، چې خپله بهرنۍ تګلاره يا سياست په څلور طريقو جوړ کړي: نوموړي سياسي يووالي يا اجماع ته اړتيا درلوده؛ اقتصادي حالتونه يې تر څار لاندې وساتل؛ د فرانسې سياست لپاره يې په ملتپال امرانه سياست باندې باور درلود او هڅه يې وکړه د ګاوليزم او د هغه ميراث د ځان [استثمار] کړي، چې په سياسي ګټه کې و.
ژاک شيراک Jacques Chirac
د شيراک بهرني سياست تداوم څرګند کړ. د نوموړي ناڅاپي خوځښت له واشنګټن سره يو پرېکون و. نوموړي له خپل ملګري د روسيې ولاديميرپوتين، د چين هيو جېنتاو او د المان له ګيرهارډ شرودر سره په ګډه د ۲۰۰۳ز کال د عراق جګړې پر وړاندې د يو مخکښ غږ په توګه راپورته شو. نوموړي «د خوښې ائتلاف» د سازمان او پوځيانو د خپرولو پر مهال، د متحده ايالتونو د ولسمشر جورج ډبليو بوش او د برتانيې د ټوني بلير مخالفت وکړ، چې غوښتل يې د صدام حسين تر زورواکۍ لاندې د بعث ګوند له لورې اداره کېدونکی د عراق حکومت په زور سره ړنګ کړي. د برتانيې او امريکا له لورې د فشار سربېره، شيراک د ملګرو ملتونو امنيت شورا کې د يو پرېکړه ليک د وېټو کول ګواښ وکړ، چې له مخې به يې د پوځي ځواک کارونې ته واک ورکول شي، چې عراق د ادعا شوې ډله ييزې ويجاړۍ وسلو له شويو ادعاوو څخه وژغوري. نوموړي نور حکومتونه هم خپل دريځ لور ته راوبلل. شيراک د ۲۰۰۳ ز کال د مارچ په ۸ نېټه وويل، چې: «عراق اوسمهال سمدستي ګواښ نه وړاندې کوي، چې پر وړاندې يې بايد سمدستي جګړه وشي». راتولونکي لومړي وزير ډومېنېکيو ډي وېليپېن “Dominique de Villepin” په ملګرو ملتونو کې د جګړې خلاف وينا له امله خورا نامتو شو.
نېکولاس سرکوزي
ولسمشر سرکوزي د واک له نيولو څخه لږه موده وروسته د کولمبيا له ولسمشر الوارو يورابي “Alvaro Uribe” او کيڼ اړخي چريکي “FARC” سره، د سرکښه ډلې او په ځانګړي ډول د فرانسې او کولمبيا د ګډ سياسي انګرېډ بيټانکورټ “Ingrid Betancourt” له لورې د نيول شويو يرغملو د خوشې کولو په اړه خبرې اترې پيل کړې. د ځينو سرچينو د معلوماتو له مخې سرکوزي په خپله له يورايب څخه د “FARC” د صدراعظم رودرېګو ګراندا د خوشې کولو غوښتنه وکړه. د دې تر څنګ، نوموړي د ۲۰۰۷ ز کال د جولای په ۲۴ نېټه اعلان وکړ، چې فرانسوي او اروپايي استازو ليبيا کې د نيول شويو بلغاريايي رنځورپالو [نرسانو] محکمه د هغوی خپل هېواد ته سپارلې ده. د دې په بدل کې يې له قزافي سره امنيتي، د روغتيال پالنې او کډوالۍ تړونونه او د ۲۳۰ ميليون (۱۶۸ ميليون يورو) په ارزښت د “MILAN” په نوم د شوبلې ضد ګوليو [راکټونو] د پلور تړونونه لاسليک کړل. دا له ۲۰۰۴ ز کال راهيسې د لپبيا لومړنۍ تړون و او د “MBDA” په نوم د “EADS” له مرسته کونکي شرکت سره يې په اړه خبرې اترې شوې وې. د ۱۲۸ ميليون يورو په ارزښت يو بل تړون به د ټرېپولي “Tripoli” له مخې له “EADS” سره د “TETRA” راډيو سټېشن لپاره هم لاسليک کېده. سوسيالست او کمونيست ګوندونو له يو خاين دولت سره د «دولت چارو» او تبادله باندې نيوکه وکړه. د سوسياليست ګوند مشر فرانکويس هولاندي “Francois Hollande” د پارلماني پلټنې د پيل کېدلو غوښتنه وکړه.
د ۲۰۰۷ زکال د جون په ۸ نېټه هيلېګينډام کې د اته سترو هېوادونو ۳۳ د سرمشريزې “33rd G8 summit” پر مهال، سرکوزي د نړيوالې تودوخې د مخنيوي په موخه، ۲۰۵۰ زکال پورې د فرانسې د کاربن ډای اکسايد د خپرېدنې د ۵۰ سلنه کمولو نښه وټاکله. هغه له دې وروسته د پيسو نړيوال صندوق ته د اروپايي نوماند په توګه د ډومنيکيو سټراوس کاهن مهم سوسياليست شخصيت وړاندې کړ. نيوکه کونکو ادعا وکړه، چې سرکوزي د سوسيالېست ګوند له يو خورا نامتو شخص څخه د بې برخې کولو په موخه، سټراوس کاهن د پيسو نړيوال صندوق د اداري رئيس په توګه نوماند کولو ته وړانديز کړ.
سرکوزي هغه څه عادي کړل، چې له ناټو سره يې اړيکې ترينګلې کړې. فرانسه په ۲۰۰۹ زکال کې يو ځل بيا د ناټو بشپړ مدغم شوی غړی هېواد و. فرانکويس هولاندي ورته سياست ته دوام ورکړی دی.
غږيز توري
فونیم يا غږيزه څپه يا غږيز توری په ژبپوهنه کې د وینا ترټولو کوچنۍ برخه ده، او د بل فونیم سره یې ځای په ځای کول په مانا کې توپیر راولي. فونیم تر ټولو کوچنی خپلواک فونیټیک واحد (یونټ) دی چې په مرسته یې مورفیم جوړیږي (یو یا څو مورفیمونه کلمه جوړوي). د مثال په توګه، د "موږ" کلمه له دوو فونیمونو // (/mo/) او (/g/) څخه جوړه شوې ده. د وینا د واحدونو مانا ، او دا ویل کېدی شي چې دا د فونیمونو ترکیب دی، په بل عبارت، "د غږ واحدونو او شکلونو د سیمانټیک واحدونو او شکلونو سره د اړيکو سيستم یانې ژبه، رامینځته کیږي.
ژبه
د هرې ژبې ټولنه، که د خپلې ژبې لپاره لیکلې بڼه ولري یا نه وي، لږ شمېر فونیمونه کاروي چې د نورو ژبو فونیمونو سره ورته نه وي. د ژبپوهنې له نظره، ټولې ژبې فونولوژیکي دي. يعنې د هرې ژبې فونيمونه تحليل او تشريح کېدلاى شي او د هغو له تحليل او پېژندنې څخه په يوه ټاکلي وخت کې د هغې ژبې د فونيمونو واقعي شمېر معلوم او روښانه شي. تر نن ورځې پورې، دا معلومه شوه چې "د 13 فونیمونو سره د هاوایی ژبه خورا لږ فونیمونه لري او د 75 فونیمونو سره د قفقاز ژبې مختلف ډولونه د پیژندل شویو ژبو ډیری فونیمونه لري".
په فونیټیک ژباړې کې فونیمونه په دوه اختراعي کرښو کې لیکل شوي // او دا سټایل د ډینیل جونز له فونیټیک سټایل څخه اخیستل شوی. په فونیټیک ژباړې کې ، کوم چې د نورو توضیحاتو سره ژباړل کیږي لکه د فونیمونو ښودنه ، فونیمونه د دوه خلاص او تړل شوي قوسونو ترمینځ ځای په ځای شوي [] ، او معمولا نړیوال فونیټیک الفبا په کې کارول کیږي. دواړه
د تلفظ تلفظ لازمي نه دی چې د یوې ژبې د ټولو ویونکو لپاره یو شان وي، په هرصورت، دا د تلفظ توپیرونه د دوه فونیمونو شتون معنی نلري. د مثال په توګه، [و] او [و] په فارسي کې د فونولوژیکي پلوه سره مساوي دي، ځکه چې هیڅ دوه کلمې (یقینا د مختلف معنی سره) نشي موندلی چې توپیر یې یوازې په [و] او [و] کې وي. په ځینو فارسي ژبو کې "و" د [و] او په نورو کې د [و] په توګه تلفظ کیږي. مګر په انګلیسي کې دا دوه کنسوننټونه دوه مختلف فونیمونه دي ځکه چې د یو بل سره ځای په ځای کول د کلمې معنی بدلوي. لږ تر لږه جوړه چې د دوو فونیمونو ترمنځ توپیر ښیي، لږترلږه جوړه بلل کیږي. د ورته محاسبې سره، دوه فونیمونه "م" او "ب" دوه مختلف فونیمونه دي ځکه چې په لږترلږه جوړه کې "ما" او "با" یوازې د "م" څخه "ب" بدلولو سره د مورفیم معنی بدله شوې.
د فونیم او خط ترمنځ توپیر
دا باید په یاد ولرئ چې فونیمونه د لیکونو څخه توپیر لري. د لیک لیکل شوی بڼه یو فونیم دی، او د لیکل شوي بڼه فونیم یو لیک دی. برسېره پر دې، د دواړو ترمنځ اړیکه اړینه نه ده چې یو له بل سره وي. ځینې مخونه ممکن لیکلي بڼه ونه لري. د بېلګې په توګه، په فارسي رسم الخط کې د لنډو سرونو لپاره جلا حروف نشته، که څه هم دا ممکنه ده چې په رسم الخط کې د سمبولونو په مرسته فونیمونه مشخص شي. له بلې خوا په فارسي ژبه کې یوازې یو فونیم د "ت" غږ دی، په داسې حال کې چې په فارسي الفبا کې دوه توري ت او ت د (ت) په توګه تلفظ کوي. له همدې امله د "حيات" او "حيات" دوه کلمې يوازې د کلمې د انعطاف په بڼه او د وينا د شرايطو په نظر کې نيولو سره نه شي پوهېدلاى. خو په عربي ژبه کې ت او ت دوه مختلف فونیمونه دي ، نو ځکه عربي ژبي د "حیات" او "حیات" په جلا ډول تلفظ کوي. همدا رنګه په فارسي ژبه کې /s/، /s/ او /th/ یو فونیم ګڼل کیږي.
فونولوژي
د ژبپوهنې یوه څانګه چې فونیمونه مطالعه کوي فونولوژي بلل کیږي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:غږپوهنه
زباني تورات
د تورات تر ټولو لویه مجموعه مشنا ده، چې د 200-220 عیسوی تر منځ د ربي یهودا ها نسیا له خوا تالیف شوې، او دویمه ټولګه ګومارا ده، چې د مشنا بحثونه او تفسیرونه لري. د دې دواړو ټولګه د تلمود په نوم یادیږي. په حقیقت کې د تلمود دوه نسخې شتون لري: لومړی یې په بیت المقدس کې د 300-350 CE په مینځ کې لیکل شوی ، دوهم په بابل کې لیکل شوی او د 450-500 CE ترمینځ خپور شوی. زباني تورات چې د خدای له خوا موسی عليه السلام ته د سینا په غره کې ورکړل شوی، د ارتودوکس یهودیت اصلي عقیده ده او باید باور ولري. په هرصورت، د یهودیت ټولې فرقې په دې اړه موافق نه دي، صدوقیان او کراییان زباني تورات د واک په توګه نه مني او یوازې لیکل شوي تورات په کلکه تعقیبوي.
سرچينې
وېشنيزه:يهودان وېشنيزه:يهوديت وېشنيزه:يهوديت څخه اسلام قبول کوونکي
ويزه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" ویزه د هر هېواد د ځمکې، هوا یا سمندري پولو څخه د ننوتلو یا تېرېدلو اجازه لیک دی. برسېره پر دې، په یو هېواد کې د پاتې کېدو د مودې د غځولو اجازه هم د ویزې په نوم یادیږي.
ويزه ډېری ډولونه لري.
وېشنيزه:ويزه وېشنيزه:هېواد وېشنيزه:ځمکه پېژندنه وېشنيزه:سمندرونه وېشنيزه:د امريکا وېشنيزه:برازيل وېشنيزه:فرانسه
ویلیام رانډولف هرسټ
ویلیام رانډولف هرسټ (زوکړه: د ۱۸۶۳ زکال د اپرېل ۲۹ مه – مړینه: د ۱۹۵۱ زکال د اګست ۱۴ مه) امریکايي سوداګر، د ورځپاڼې چلونکې او سیاستوال و چې د هرسټ کمونېکشن په نامه د زنجیروي لوی رسنیز شرکت د جوړولو له امله شهرت لري. احساسي او انساني علایقو ته په اړوندو مواردو باندې په ټینګار د ژیړ ژورنالېزم په برخه کې د هغه هڅو په ټولو وګړیزو رسنیو باندې اغېز وکړ. هرسټ په ۱۸۸۷ زکال کې له میچل تروبیت سره هغه مهال په رسنیزه سوداګرۍ کې شریک شو چې بډایه پلار یې سناتور جورج هرسټ د سانفرانسېسکو ایکزماینز اخبار واګې په خپل واک کې واخیستې.
نوموړی دوه ځله د متحده ایالاتو د استازو جرګې ته د دیموکرات نوماند په توګه لار ومونده. هغه په ۱۹۰۴ زکال کې د متحده ایالاتو په ولسمشریزو ټاکنو کې د دیموکرات ګوند نوماندۍ، په ۱۹۰۵ او ۱۹۰۹ زکلونو کې د نیویارک ښار ښاروالۍ او په ۱۹۰۶ زکال کې د نیویارک ایالت د والي څوکۍ ته ځان نوماند کړ خو بریالی نه شو. نوموړي د خپل سیاسي فعالیت پر مهال تر ډېره پورې د مترقي خوځښت د کیڼ اړخې ډلې له نظریاتو ملاتړ کاوه او ادعا یې کوله چې د کارګرې طبقې استازولي کوي.
د نوموړي د ژوند کیسه د سیټیزن کین په فلم کې (۱۹۴۱ زکال) کې د چارلز فاسټر کین د مخکښ شخصیت اورسن ولز الهام بخښونکی و. د هرسټ قلا چې آرام سمندر ته څېرمه په سن سیمئون کې جوړه شوې وه، د دولتي تاریخي ودانۍ په توګه ساتل کېږي او ملي تاریخي ودانۍ بلل کېږي.
سیاست ته مخه کول
هرسټ دوه ځلې کانګرس ته ځان نوماند کړ او بریالی شو، خو وروسته یې په څو نورو ټاکنو کې ماته وخوړه. نوموړي په ۱۹۰۵ او ۱۹۰۶ زکال کې د نیویارک ښار د ښاروالۍ او په ۱۹۰۶ زکال کې د نیویارک د ایالت د څوکۍ په ټاکنو کې کلکه ماته وخوړه او یوازې تش په نامه دیموکرات پاتې شو، په داسې حال کې چې د خپلواکۍ ګوند یې جوړ کړ. هغه د ایالت د څوکۍ په ټاکنو کې له چارلز ایوانز هیوز څخه ماته وخوړه.
مړینه
په ۱۹۴۷ زکال کې هرسټ د روغتیايي پالنې په لټه کې په سان سایمون کې خپل ځای پرېښود؛ ځکه په دغه لرې پرته سیمه کې روغتیايي پالنو ته لاسرسی نه کېده. نوموړی د ۱۹۵۱ زکال د اګست په ۱۴مه د ۸۸ کلونو په عمر په بورلی هیلز کې ومړ. نوموړی د کالیفورینا په کولما سیمه کې په کیپریس لاون مقبره کې چې والدینو یې جوړه کړې وه، خښ کړای شو.
د نوموړي د وصیت له مخې د هرسټ او د ویلیم رانډولف هرسټ د بنسټونو په نومونو دوه مرستندویه ټولنې جوړې شوې.
انتقادي زده‌کړه
انتقادي زده‌کړه په رسنیو کې د ځای پر ځای شوي تبعیض د موندلو وړتیا ده. دا تبعیض هغه وخت موندل کېدای شي چې د تبعیض رواجوونکي پیغامونه وارزول شي. تبعیض په طبیعي ډول په رسنیو او لیکل شوو موادو کې موندل کېږي او ترهغه په کې وي چې څو یو کس د لیکوال کلیمې ژورې ولولي، هغه مېتود و ارزوي چې لیکوال د ټولنې د ارزښتونو په اړه خپل پیغام پرې رسولی وي او دا معلومه کړي چې ایا دا نظرونه نژادي یا جنسیتي نابرابري لري، که نه.
عمومي لید
کله چې زده کوونکي د تبعیض پیدا کولو په موخه د لیکوال پیغام څېړي، دوی په حقیقت کې انتقادي زده‌کړه تمرینوي. له متن سره د فعالې بوختیا دغه مهارت د دې لپاره هم کارول کېدای شي چې له زده کوونکو سره مرسته وکړي چې د هغو خلکو په اړه ډېر ځیرک وي او د دوی په اړه ټولنیز پوهاوی ولري چې له رسنیو، کتابونو او تصویرونو څخه پیغامونه نه ترلاسه کوي او د متن پیغامونه د خپل شخصي ژوند له تجربو سره نه تړي. د دې لپاره چې زده کوونکي پوه کړي چې د خپلې ټولنې د ځواک د جوړښتونو په اړه پوښتنه وکړي، انتقادي زده‌کړه دوی ته ورښیي چې څنګه د برابرۍ په اړه دغه لیکنۍ او شفاهي نظریات تربحث لاندې ونیسي؛ په دې توګه دوی ښایي وکولی شي، په خپلو ټولنو کې د لومړیتوب نه لرونکو ډلو پر وړاندې له کېدونکې ټولنیزې بې عدالتۍ سره مبارزه وکړي.