د_خوړو_زهري_کېدل
١-Enterotoxigenic E.coli (ETEC) : د سفري نس ناستي (travelers diarrhea) غوره لامل دى دا ارګانيزم د تودوخې سره مقاوم دى او يو غيرې انتيروتوکسين توليدوي چې د نس ناستي او کانګو لامل کيږي. د تفريح دوره يي ٢١ ورځې ده. ناروغۍ يي ٢-٣ پورې دوام کوي د ميکروب ضد له درملو څخه په درملنه کې ګټه اخستلاي شي. ٢-Entero-invasive E.coli (EIEC) : دا ډول يي شجيلا ته ورته دي چې د کولمو د کولونه پر مخاطي ژونکو باندې بريد کوي او ددې د تخريب لامل کيږي انټيروتوکسين نه توليدوي. بيړنى او بلن نس ناسته ،د ګيډې کرمپي درد او په ډکو ميتيازو کې د ويني شتون يي دوديزې نښې يا ګيلي دي چې نادراً شديديږي. ٣-Enteropathogenic E.coli(EPEC) : دا د نوو زيږيدلو ماشومانو د نس ناستي مهم لامل دي چې دکولمو دتخريب او نارمل جذبيدو ظرفيت د خرابوالي لامل کيږي. ګيلي يي له خفيف نس ناستي څخه تر وينه لرونکي نس ناستي سير کولاي شي. ٤-Entero-aggregative E.coli(EAEC) : دا ډول له مخاط سره د نښليدو لپاره کود لري خو کولاي شې چې ځايي فعال انتيرو توکسين هم توليد کړي. په دې ډول کې نس ناسته دوامداره وي. ٥- Enterohaemorrhagic E.coli(EHEC) : دا ډول د نښلېدو لپاره کود لري او هم يو ډول انتيروتوکسين (Verocytotoxin) چې shiga toxin سره ورته والى لري توليدوي. 7:7 E.coli 015 ددې ښه پيژندل شوي ډول دى ١٠-١٠٠ ارګانيزمونه د ناروغۍ دمنځ ته راتګ لپاره پکار دي همدارنګه کيداي شي شيدې ،کاهو ،سرې ملۍ او دمڼې جوس ککړ کړي او دانتان سرچينه شي. تفريحي دوره يې ١-٧ ورځې ده. په لومړي سرکې اوبلن نس ناستى د ګيډې د دوامداره او شديد درد سره يوځاي وي همدارنګه کانګې او تبه موجوده وي. وروسته وينه په stool موادو کې څرګنديږي. ٣- پرازيټ parasites : بعضې وخت دا پرازيتونه هم د خوراکي توکو د زهري کيدو سبب ګرځي. دغه پرازيټونه اکثره وخت د غيرې صحي اوبو پواسطه بدن ته انتقاليږي. چې وروسته د ناروغيو سبب ګرځي. هغه پرازيټونه چې د خوراکي توکو دزهري کيدو سبب ګرځي په لاندې ډول دي. a- Gardia: دا پرازيټ د اوبو د زهري کيدو او ملوث کيدو باعث ګرځي. کله چې دغه اوبه د انسان په واسطه وڅکل شي نو انسان په اسهال اخته کيږي نو دغه اسهال بعضې وختونه تر دوه هفتو پورې دوام پيداکوي. انتقال يې د خرابو او چټلو اوبو پواسطه دى. دمستقيم او منتن شوي غذا پواسطه هم انتقاليږي. b- Cryptosporidium : دا پرازيټ هم د غذا د زهرجن کيدوسبب ګرځي. باالخصوص د اوبو د زهرجن کيدو سبب ګرځي. د ا پرازيټ د حاد ناروغيو سبب ګرځي چې په لويه پيمانه اوبلن نس ناستى ورسره وي دتفريح دوره يي د ٢-٤ هفتو پورې ده. د ناروغۍ دوام د ٣-٤ ورځو پورې دوام کوي. په هغو خلکو کې چې ضعيف معافيتي سيستم لري دا ناروغۍ تر ډير وخت پورې پکې اوږدېداى شي. انتقال يې د غيرې صحي اوبو او ناپاکه خوړو په واسطه دى. ٤- هغه خوراکي توکي چې په خپل ترکيب کې زهري مواد لري: چې دهغې په استعمال سره انسانان په ناروغيو اخته کيږي .چې په لاندې ډول ذکر کيږي. A- د مرخيړيو تسمم (Mashroom Toxin): مرخېړي يو ډول نبات دى چې بعضې نوعې زهري مواد لري. د زهرجنو مرخېړيو تر خوړلودوه ساعته وروسته دتسمم ګيلي پيليږي. چې کله نا کله پنځه سندرومونه رامينځته کوي. الف – هغه مرخېړي چې Ibottenic acid او Muscim ولري او وخوړل شي ګيلي يي د بيړني الکوليک تسمم ناروغۍ سره ورته والى لري. چې د دماغو خړ پړتيا، ناراحتي او د ليدو تشويش باندې متصف دي چې تر دې وروسته معمولاً کسالت ځرګنديږي چې دا ګيلي په ٢٤ ساعتونو کې له مينځه ځي. ب: هغه مرخېړي چې Muscarine لري او وخوړل شي د اعصابو فعاليت زياتوي چې د کلينيک له نظره د لاړو زياتوالي ، د اوښکو بهيدل ، خولې کيدل ، Blurred vision (چې انسان ته يوشي دوه ښکاري( ، د ګيډي بريښ او د نس ناستي ځانګړتياوي لري. ج : هغه مرخيړي چې Psigcybin او Psilocin ولري بيړنى عصبي تشنج رامينځ ته کيږي لکه Hallucination (ويره يا وهم) او ناوړه کړه وړه چې ددوه ساعتو په موده کې له مينځه ځي. د: Corprinus atramentarrius مرخيړي يو ډول زهري مواد لري که چېري ددوۍ تر خوړلووروسته په ٤٨ ساعتو کې الکول وڅښل شي نود سرخوږ ، Flushing (يودم جاري کيدل) ، بي حسي ، زړه بدوالي او کانګو لامل کيږي. ه : پنځم ډول يي هغه مرخيړي دي چې په خوړلو سره مريض شخص په کانګو، زړه بدوالي ګيډې دردونو او نس ناستي باندې متصف کيږي. ددې مرخيړيو تر خوړلو وروسته هغه مواد چې تر اوسه پيژندل شوي نه دي د هاضمې جهاز د تخريش سبب ګرځي. د ګيډې دردونه او نس ناستى چې د ٦-٢٤ ساعتونو په موده کې مينځ ته راځي چې دځيګر او د پښتورګو په عدم کفايه تعقيبيږي. د: زهرجنو مرخيړيو يو هغه ډولونه چې Amatoxin او Phallotoxin لري ددې سندروم مسوليت په غاړه لري چې ددې ډير مهم ډولونه د Amanita phalloides ،Amanita virosea او Amanita verna څخه عبارت دي. دا ناروغۍ دوه پړاوه لري. د ګيډې درد او نس ناستى ډير شديدي وي او د ٢٤ ساعتو په موده کې ښه کيږي بيا ناروغ ١-٢ ورځې روغ پاتې کيږي مخکې تردې چې وينې او پښتورګو په عدم کفايه اضافه شي د مړيني اندازه 20-50% پورې راپور ورکړل شويدى Gyromitra genus مرخيړيو تر خوړلو وروسته هيمولايزيس ، اختلاجات او کوما مينځته راتلاى شي خو دا زهر نشي کولاى چې د پښتورګو بيړني عدم کفايه مينځته راوړي. B – پارالاتيک شيل کب توکسين: Saxitoxin    د Dinoflagellates څخه چې دا بياله Mussels (د تروو اوبو يو ډول تي لرونکي ژوي دي )، Clams (يو ډول صدف دى چې خوړل کيږي) ،Scallops (صدف وال کب) څخه حاصليږي تر خوړلو وروسته يي د ٣٠ دقيقو په موده کې ګسترو انترايتس رامينځ ته کوي چي بيا د تنفسي فلج تعقيبيږي. C – د سيګواتر کب تسمم: د ګرمو اوبو coral reef کب ciguatoxin توليدوي چې تر خوړلو وروسته يي ١ الى تر ٦ ساعتونو په موده کې دهاضمې جهاز ګيلي لکه زړه بدوالى ، کانګې ،د ګيډې کرمپي (بريښ) درد او نس ناستى رامينځ ته کيږي چې بيا د شونډو ، ژبې ، ستوني او نهاياتو په کرختوب ، عضلي دردونه ، دبندونو درد ، وچه بې خونده خوله ، خارښت اوپرپرمختللى(Flaccid) فلج تعقيبيږي شرقي (pacific) او کارابين کې د کال ٥٠٠٠٠ پيښې  ليدل کيږي چې 0,1% يي مړه کيږي او د هاضمې جهاز تکاليف ژر اصلاح کيږي خو نيوروپاتيک څرګند تياوي يې کيداى شي مياشتې دوام وکړي. D- د سکرمبو توکسيک کب تسمم: هيستيدين چې په scrombroid کبانو کې (Mackerel, Tuna, Bonita) ښه ذخيره نشي د باکترياو په واسطه په هستامين او نورو کېمياوي موادو بدليږي چې تر خوړلو وروسته په يوه دقيقه کې سوروالي، سوخت ، خولې ، لړه مې ، برانکو سيزم ، خارښت ، سردردي ، کوليک ، زړه بدوالى ، نس ناستى او د وينې فشار ښکته والى رامينځ ته کوي. درملنه کې يي د سالبو تامول او د هستامين ضد درملو څخه ګټه اخيستل کيږي. کله کله وريدي مايعاتو ورکولو ته اړتيا پيښيږي. څرنګه چې مونږ د خوړو د زهري کيدو عوامل وڅيړل نو اوس هغه ناروغي چۍ د خوړو د زهري کيدو څخه مينځ ته راځي لولو.