cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منطقي مثبت اندي
منطقي مثبت اندي یا مثبت اندېشي چې وروسته منطقي تجربه اندي یا هغه علم چې پر تجربه ولاړ وي هم وبلل شوه او دواړه په نوې مثبت اندۍ هم پېژندل کېږي، په لوېديځه فلسفه کې یو خوځښت و چې اصلي مقصد يې د اصل ثابتول دي (چې د معنا د ثابتولو یو اصل هم بلل کېدای شي). د پوهې دې تیورۍ وښودله چې یوازې هغه خبرې چې د مستقیمې کتنې له لارې یا هم د منطقي سند له مخې ثابتېدای شي، د حقیقت د ارزښت وړاندې کولو، معلوماتو یا هم د واقعي منځ‌پانګې په توګه منل کېدای شي. د ۱۹۲۰مو کلونو په وروستیو کې فیلسوفانو، څېړونکو او ریاضي پوهانو برلېن او ویانا کړۍ یا سېرکلونه رامنځته کړل چې په دغو دوو ښارونو کې يې د منطقي مثبت اندۍ فکرونه وکرل.
د ۱۹۳۰مو کلونو په اوږدو کې په ګڼو اروپايي پلازمېنو کې له غوړېدو سره دغه غورځنګ هڅه وکړه پر علمي فلسفه د فلسفې د بدلولو له لارې د راپیدا شویو نه ثابتېدونکو ادعاوو او ګونګې ژبې له امله رامنځته شوې پېچلتیاوې ختمې کړي چې منطقي مثبت اندي يې د تجربي علومو د جوړښت او بنسټونو په لور ګام ګڼي او ښه بېلګه يې د البرټ انېشټین د نسبیت عمومي تیوري ده. سره له دې چې دا تیوري غواړي د تجربي علم له لارې په مطالعه او تطبيق د فلسفې ستونزې هوارې کړي، خو منطقي مثبت اندي په ناسمه توګه د داسې غورځنګ په توګه وپېژندل شوه چې کولی شي علمي بهیر منظم کړي او سخت معیارونه پرې تطبيق کړي.
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته دغه غورځنګ یو څه ارامه بڼه خپله کړه چې تر ډېره یې مشري «کارل هېمپل» وکړه. هغه د نازېزم د راپورته کېدو پر مهال امریکا ته کډوال شوی و. په وروستیو کلونو کې د دغه غورځنګ اصلي بدنه چې لا هم حل شوې نه ده، د فیلسوفانو له سختو نیوکو سره مخ شوه، په تېره بیا د «وېلارډ ون اورمن کواین»، «کارل پاپر» او حتا خپله په غورځنګ کې دننه کسانو لکه هېمپل له‌خوا. په ۱۹۶۲ کال کې د «توماس کوهن» د مشهور کتاب "د علمي انقلابونو جوړښت" د فلسفي تمرکز په برخه کې ستر بدلون راوړ. په ۱۹۶۷ کال کې فيلسوف «جان پسمور» منطقي مثبت اندي "مړه، یا داسې مړه لکه یو فلسفي خوځښت چې مري" وبلله.
سرچینې
مثبت اندو د «لوډویګ وټګېنسټین» د ژبې له لومړنۍ فلسفې څخه د ثابتولو اصل یا هم بې معنایي را اخیستې وه. لکه څرنګه چې د «ارنسټ ماش» په اثارو کې ښکاره شوې چې ذهن یوازې واقعي یا بالقوه حس کېدونکې تجربه درک کولی شي، هغو کسانو چې پر تجربي انداز يې باور درلود، د هر څه لپاره حس کېدونکې تجربه بنسټ وبلله. نور اغېز بیا د «پېرسي برېډمن» له اثارو څخه راغی چې عمل‌پالنه یا اپرېشنلېزم يې رامخې ته کړی او وايي چې فزيکي تیوري هغه څه دي چې په لابراتوار کې له علمي لارو چارو تېرېږي او بیا پرې ازموينې او اټکلونه تطبيقېږي. په اثبات پالنه کې یوازې هغه شیان علمي دي چې ثابتېږي او هماغه معنا لرونکي هم دي، په داسې حال کې چې نه ثابتېدونکي غیر علمي او بې معنا دي. غیر علمي لاره لکه څرنګه چې په مېتافزيک او اخلاقو کې دي، فیلسوفانو ته کار نه ورکوي او نه هم د نوي علم په ترتیب او رامنځته کېدو کې اغېز لرلی شي.
پرمختګ
د ۱۹۳۰مې لیسیزې په وروستیو کې منطقي مثبت اندان له جرمني او اسټریا (اتریش) څخه بریتانیا او متحدو ایالتونو ته وتښتېدل. تر هغه پورې «ډېریو ماش» فزیومینالېزم له اوټو نیوراټ فزیکیزم سره ځای پر ځای کړی و چې د ساینس محتویات حقیقي یا احتمالي احساسات نه دي، بلکې داسې موجودات دي چې په عامه توګه د لیدلو وړ دي. روډولف کارنیپ چې د ویانا په حلقه کې یې منطقي مثبتیت رامنځته کړی، د هغه څه په لټه کې و چې تایید پر ساده تایید بدل کړي. په ۱۹۴۵ کال کې د دویمې نړیوالې جګړې په پای ته رسېدو سره منطقي مثبت اندي یو څه نرمه شوه، منطقي تجربوېزم په لویه کچه په امریکا کې د «کارل هېمپل» له‌خوا رهبري کېده چې د ساینسي تشرېحاتو د پوښښ د قانون ماډل یې تشرېح کړ. منطقي مثبت اندي د تحلیلي فلسفې پر یوه لوی بنسټ بدله شوه او په انګلیسي‌ژبې نړۍ کې یې فلسفي تسلط پیدا کړ، په داسې حال کې چې په ۱۹۶۰مه لسیزه کې يې پر ساینس په ځانګړې توګه پر ټولنیزو علومو اغېزه کوله. بیا هم دا غورځنګ د خپلو اصلي ستونزو په حل کولو کې پاتې راغی او پر اصولو یې په زیاتېدونکې توګه د «ویلارډ وان اورمن کوین»، «نوروډ هانسن»، «کارل پاپر»، «توماس کوهن» او «کارل هېمپل» له‌خوا نیوکې وشوې.
ژبې
د ځوان «لوډويګ ویټګېنسټین» اثر ("Tractatus Logico-Philosophicus") فلسفه د ژبې د کره کتنې په توګه معرفي کړه او د درک کېدونکي او بې‌معنا علمي محبث تر منځ توپیر یې په تیوريکي لحاظ ممکن وښود. هغه د واقعیت د تیورۍ د تنظیم په مقابل کې د واقعیت د تیورۍ د غبرګون خبره مطرح کړه. ويټګینسټین د ثابتولو د اصل پر ځینو بڼو هم خپل اغېز پرېښود. د هغه په دکترین کې واقعیتونه او منطق یو بل ته ورته کارېږي چې منطقي مثبت اندي يې هم په پراخه کچه مني چې هغوی هم د ویټګينسټین د احتمال د تفسیر او بیان تر اغېز لاندې راغلي وو او که څه هم چې د نیورات په وینا ځینې منطقي مثبت اندو د هغه تیوري داسې بللې چې ډېر مېتافزيک په کې دی.
تجربوېزم
په جرمني کې د هېګیانو مېتافزيک یو مطرح غورځنګ و او له هېګلیانو وروسته د «برډلي» په څېر کسانو واقعیت د داسې مېتافزيکي جوړښتونو له مخې تشرېح کړ چې بنسټ يې تجربي دی او د مثبت اندۍ لپاره غبرګون په کې راځي. د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د "بېرته کانت ته" په نامه یو غورځنګ هم راپیل شو. د اېرنسټ ماش مثبت اندۍ پوره ډېر اغیز ښندلی دی.
ويليکي نووګورود
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
دوه ګوني ښارونه
د ویلکي نووګورډ دوه ښارونه روچیسټر، نیویارک ، بیلفیلډ ، ماس او زیبو دي.
کنگ کی 100
کنگ کی 100 چين په ښار  شينزين کې جوړ شوی يوه  دنگه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 100 منزلونه دي او ددې لوړوالی  442 ميټر (1,449 فټ) ده، ددې جوړول په کال  2011 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د عربو او ختيځ روم تر منځ جګړې
د عربو او ختيځ روم تر منځ جګړې د يو شمېر مسلمان عرب کورنيو او د ختيځ روم سترواکۍ تر منځ د ۷ او ۱۱ ز پيريو تر منځ د جګړو يوه لړۍ وه. نښته د راشدينو او اميه خليفه ګانو په مشرۍ اومه پېړۍ کې د مسلمانانو د لومړنيو برياوو پر مهال پيل شوه او د ۱۱ پېړۍ تر نيمايي پورې او د يادو خليفه ګانو تر ځايناستو پورې يې دوام وکړ.
په ۶۳۰ ز لسيزه کې له عربستان څخه د مسلمان عربانو راڅرګندېدلو عربي خلافت ته د ختيځ روم د سويلي ولايتونو (سوريې او مصر) د چټکې بايلنې پايله درلوده. عربانو د راتلونکو پنځوس کالونو په اوږدو کې د اميه خليفه ګانو په د ختيځ روم په غلې يا چوپ کوچنۍ اسيا باندې پرله پسې بريدونه وکړل، دوه ځلې يې د ختيځ روم پلازمېنه قسطنطيه کلابند کړه او د ختيځ روم “Exarchate of Africa” يې فتحه کړ. حالت په ۷۱۸ ز کال کې د عربو له لورې د قسطنطنيې د دويمې کلابندۍ له ناکامۍ څخه وروسته مودې پورې ثابت نه شو او دا هغه مهال و، چې د کوچنۍ اسيا پر سويلي څنډه باندې د تاورس غرونه “Taurus Mountains” د دوه اړخيزې، خورا پياوړې او په پراخه کچه د نا استوګن شوې پولې په توګه رامنځته شوه. د عباسي سترواکۍ له مخې اړيکې د استازوليو په تبادلې او ان د اختلافاتو د له منځه وړلو دورو سره يو څه عادي شوې، مګر نښته تر ۱۰ پېړۍ پورې يو اصل پاتې شو، چې زياتره په کالني ډول يرغليز او ځوابي بريدونه کېدل چې عباسي حکومت يا سيمه ييزو واکمنانو تمويلول.
د لومړيو پېړيو پر مهال د ختيځ روم اوسېدونکي په عمومي ډول دفاعي حالت کې وو، له پرانېستو ډګريزو جګړو څخه يې ډډه وکړه او خپلو پياوړو سنګرونو ته بېرته ګرځېدنې يا شاتګ ته يې لومړيتوب ورکاوه. دوی يوازې له ۷۴۰ ز کال څخه وروسته د عربانو پر وړاندې د مبارزې او له لاسه وتلو سيمو د بېرته نيولو په موخه بريدونه پيل کړل، مګر عباسي سترواکۍ لا هم د دې پر کوچنۍ اسيا باندې زياتره د پراخه او وېجاړونکو برېدونو په تر سره کولو سره د غچ اخېستلو وړتيا درلوده. له ۸۶۱ز کال څخه وروسته د عباسي دولت په زوال او ماتېدنې او په ورته وخت کې د مقدونيايي کورنۍ په مشرۍ د ختيځ روم سترواکۍ په پياوړي کېدلو سره څپه په وار وار نسکوره شوه. له ۹۲۰ ز څخه تر ۹۷۶ز کال پورې له پنځوسو څخه د زياتو کالونو دورې په پای کې ختيځ روميان د مسلمانانو د دفاع له لارې مات شول او پر شمالي سوريه او ستر ارمنستان باندې يې خپل واک بېرته تر لاسه کړ. سوريه کې له فاطميونو سره د پولې پر سر نښتې د عربو او ختيځ روم تر منځ د جګړو وروستۍ پېړۍ باندې واکمنې وې، مګر پوله له ۱۰۶۰ز کال څخه وروسته د سلجوقي ترکانو “Seljuk Turks” په نوم نوې ډلې تر راڅرګندېدو پورې ثابته پاتې شوه.
عربانو هم سمندر ته مخه وکړه او له ۶۵۰ز لسيزې څخه راوروسته د مديترانې ټول سمندرګی د جګړې ډګر شو، چې د ساحلي استوګنو او ټاپوګانو پر وړاندې په کې يرغليز او ځوابي بريدونه تر سره شول. عرب بريدګر په ۹ او د ۱۰ پېړۍ په لومړيو کې د کرېټ، مالتيا او سيسلي له برياوو څخه وروسته د بريا لوړو پوړيو ته ورسېدل، چې د خپلو جنګي کښتيو پر مټ د فرانسې او دالماشیا ساحلونو او ان د قسطنطنيې ښاري سيمو ته رسېدل.
شاليد
د ختيځ روم او ساسانيانو تر منځ د ۶ او ۷ پېړيو اوږدو او زياتېدونکو جګړو او د دانې [هغه چې د چپ زنګون تر سترګې لاندې راخېژي] وبا (Plague of Justinian) بيا پېښېدونکې خپرېدلو دواړه سترواکۍ د عربانو د ناڅاپي راپورته کېدنې او پراختيا پر وړاندې بې وسه او زيانمنونکې پرېښودې. د روم او فارس سترواکيو تر منځ وروستۍ جګړې د ختيځ روميانو په بريا پای ته ورسېدې؛ سترواک هراکليوس ټولې له لاسه وتلې سيمې بېرته تر لاسه کړې او ۶۲۹ ز کال ک يې رښتينی صليب “True Cross” بېرته بيت المقدس ته راوړ.
سربېره پر دې هيڅ سترواکۍ ته د بېا رغونې موکه ځکه نه وه ورکړل شوې، چې دوی په څو کالونو کې دننه ځانونه له عربانو (چې نوي د اسلام له مخې يو ځای شوي وو) سره نښته کې حس کړل، چې د هووارد-جونسټن له نظره «يوازې له انساني سونامې سره پرتله کېدلی شي». د جورج ليسکا په وينا د ختيځ روم او فارس تر منځ په نا اړين ډول دوام لرونکې نښتې مسلمانانو ته لاره پرانېسته.
د ۶۲۰ ز لسيزې په وروستيو کې اسلامي پيغمبر حضرت محمد صلی الله عليه وسلم وار له مخه د بريا او همدا راز له ګاونډيو قبيلو سره د اتحاديو جوړولو له لارې د مسلمانانو تر واکمنۍ لاندې د عربستان د ډېری برخې متحد کولو باندې بريالی شوی و او مسلمانانو او ختيځ روم تر منځ لنډې نښتې د نوموړي تر مشرۍ لاندې پېښې شوې. يوازې يو څو مياشتې وروسته له هغې چې په ۶۲۹ ز کال کې سترواک هراکليوس او د فارس جنرال شهرباراز د ختيځ روم له نيول شويو ولايتونو څخه د فارسي سرتېرو د شاتګ لپاره پر اصولو هوکړه وکړه، د عرب او ختيځ روم ځواکونه د موته جګړه يو بل سره مخامخ شول، چې د جګړې اصلي لامل د ختيځ روم د پاچاهۍ تر لاس لاندې غسانيانو “Ghassanids” په لاس د محمد صلی الله عليه وسلم د استازي د وژنې پر وړاندې د مسلمانانو غبرګون و. محمد صلی الله عليه وسلم په ۶۳۲ز کال کې وفات شو او لومړی خليفه ابوبکر صديق رضی الله عنه يې ځايناستی شو، چې له رده “Ridda” برياليو جګړو څخه وروسته يې بې له شکه د ټولې عربي ټاپو وزمې “Arabian Peninsula” واک درلود، چې په پايله کې يې په ټوله ټاپو وزمه کې يو پياوړی اسلامي دولت ټينګ شو.
د مسلمانانو برياوې (۶۲۹ – ۷۱۸زکال)
د مسلمانانو د ژوند ليکونو له مخې د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم له لورې د هغه پټو معلوماتو تر لاسه کول، چې د ختیځ روم ځواکونو په شمالي عربستان تمزکز کاوه او عربستان باندې د بريد اراده يې درلوده، د دې لامل شول، چې شمالي څنډه کې د اوسني شمال لويديځ سعودي عربستان تبوک ته په دې اراده يو اسلامي لښکر واستوي، چې د ختيځ روم له لښکر سره په وار له مخه مخنيونکي ډول ښکېل شي، که څه هم د ختيځ روم لښکر له مخکې نه شاتګ کړی و. که څه هم د عادي حس له مخې جګړه نه وه، مګر سربېره پر دې يادې پېښې د ختيځ روم پر وړاندې د عربانو لومړی مخالفت څرګند کړ. که څه هم پېښه په سمدستي ډول د فوځي مخامخ کېدنې لامل نه شوه.
د تبوک د سفر په اړه د ختيځ روم هيڅ معاصر دليل نه شته او زياتره معلومات له خورا وروستيو اسلامي سرچينو څخه تر لاسه کېږي. استدلال شوی دی، چې د ختيځ روم يوې سرچينې کې يو دليل شته چې ښايي موته جګړې ته اشاره کوي چې په دوديز ډول يې نېټه ۶۲۹ز کال ته ورګرځي، مګر دا تر اوسه ثابته نه ده. لومړنۍ ښکېلتياوې ښايي د ختيځ روم د عرب پلويو دولتونو او ساساني سترواکيو (Ghassanids او Lakhmids of Al-Hirah) سره د نښتو په توګه پيل شوې وي. په هر حال مسلمان عربانو له ۶۳۴ز کال څخه وروسته په د دواړو سترواکيو پر وړاندې په پراخه کچه بريدونو ته دوام ورکړ، چې مسلمانانو لپاره د مشرق يا ختيځ، مصر او فارس د بريا لامل شول. تر ټولو بريالي عربي جنرالان خالد بن وليد او عمر بن العاص وو.
په ختيځ يا مشرق کې
رومي ستروک هراکليوس ناروغه شوی و او په شخصي ډول د خپلو ځواکونو مشري يې نه شوه کولی، چې په ۶۳۴ز کال د عربانو له لورې د سوريې او رومي فلسطين د برياوو مخه ونيسي. په يوه جګړه کې چې د ۶۳۴زکال په اوړي کې اجناداين سيمې ته نږدې وشوه، د راشدين خلافت لښکر پرېکنده بريا تر لاسه کړه. فهل کې د دوی له بريا څخه وروسته، اسلامي ځواکونو د خالد بن وليد تر مشرۍ لاندې ۶۳۴ز کال کې دمشق فتحه کړ. ختيځ روم يې په غبرګون کې د تيودور ترېتېريوس او ارمنستاني جنرال واهان په ګډون د سترو قوماندانانو په مشرۍ له زیات نه زيات شمېر شته سرتېري راټول سيمې ته واستول، چې مسلمانان د دوی له نويو ګټل شويو سيمو څخه وباسي.
نارايانا ګوريو
نارايانا ګوريو “Narayana Guru”
ژوند ليک
نارايانا چې کورنی نوم يې نانو “Nanu” دی، د ۱۸۵۶ ز کال د اګسټ پر ۲۰ نېټه د تراوانکور “Travancore” پخواني ايالت کې تېرووانانتاپيورام “Thiruvananthapuram” ته نږدې د چيمپاژانتي “Chimpazhanthy” کلي په يوه ايژاوا “Ezhava” کورنۍ کې زېږېدلی دی؛ پلار يې مادان اسان “Madan Asan” او مور يې کوتېياما “Kuttiyamma” نومېږي. د نوموړي لومړنۍ زده کړې د چيمپازانتي موتا پېليا تر لارښوونې لاندې د “gurukula” په طريقه وې، چې پر مهال يې د نوموړي د ۱۵ کلنۍ په عمر مور مړه شوه. د ۲۱ کلنۍ په عمر د رامان پېليا اسان په نوم د سانسکرت له پوه څخه د زده کړې په موخه مرکزي تراوېنکور ته لاړه، چې نوموړي ورته ويدا، اوپانيشاد کتابونه او د سانسکرت د منطقي فصاحت او بلاغت ادبيات تدريس کړل. ګوريو په ۱۸۸۱ ز کال بېرته هغه وخت خپل کلي ته راستون شو، چې پلار يې سخت ناروغ و او کليوالي ښوونځی يې پيل کړ، چې ځايي کوچنيانو ته يې درس ورکړ او همدې ښوونځي ورته د نانو اسان “Nanu Asan” نوم ور په برخه کړ. يو کال وروسته يې له کالياما “Kaliamma” سره واده وکړ، مګر لږه موده وروسته يې د يو ټولنيز سمون راوړونکي په توګه د خپل عمومي ژوند د پيل کولو په موخه له واده څخه ځان لرې کړ.
ګوريو په ۱۹۰۴ ز کال کې خپل مرکز وارکالا ته نږدې سيواګيري “Sivagiri” ته ولېږدوه، چې نوموړي په کې د ټولنې د ټيټ پوړ کوچنيانو لپاره يو ښوونځی پرانيست او د هغوی د ارثي او مذهبي ډلې په پام کې نيولو څخه پرته يې ورته وړيا زده کړې برابرې کړې. که څه هم سيمه کې د معبد جوړولو يې اوه کالونه ونيول او د سارادا مټ “Sarada Mutt” په نوم ۱۹۱۲ زکال کې ودان شو. نوموړي د تريشر، کانيور، انکوتينګيو، تالاسيري، کوژېکودی او مانګالور غوندې نورو ځايونو يې هم عبادتځايونه جوړ کړل او د سريلانکا (چې هغه وخت يې ورته سيلان ويل) په ګډون يې زياتو ځايونو ته وېوړ، چې نوموړي په کې په ۱۹۲۶ زکال خپله وروستۍ ليدنه تر سره کړه. هند ته د بېرته راستنېدنې پر مهال د سېواګيري “Sivagiri” زيارت د پلان جوړولو په ګډون يو شمېر فعاليتونو کې ښکېل و؛ ياد زيارت د SNDP Yogam” په کاليزه کې د ګډون په موخه په ۱۹۲۷ ز کال کې د پالاتريوتي “Pallathuruthy” له کتنې څخه وروسته پلان شوی و.
پالاتريوتي کې له غونډې څخه لږه موده وروسته، چې د نوموړي د ګډون کولو وروستۍ عمومي دنده وه، ګوريو ناروغ شو او د اليووا، تريشر، پالاکاد او په پای کې د چينای په شان ځايونو کې يې درملنه وکړه. هغه ډاکترانو چې د نوموړي پالنه يې وکړه، ايورديک ډاکتران لکه: کولاېل مامې واديار، پاناپاللي کرېشنان واديار او تایکاوټيو دېواکاران مووس او همدا راز الوپاتيک ډاکتران يعنې کرېشنان تامپي، پانېککر، پالپيو او د نوبل په نوم اروپايي ډاکتر و. نوموړی سارادا مټ “Sarada Mutt” ته راستون شو او د ۱۹۲۸ ز کال د سپټمبر په ۲۰ د ۷۲ کالونو په عمر ومړ.
د ارث او نسب پالنې پر وړاندې مبارزه
ارث او نسب پلوي يا کاستيزم د ۱۹ پېړۍ پر مهال او د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې کېرالا کې دود وه او د ټيټ ذات يا پوړ خلک لکه ايژاواس “Ezhavas” او نه حس کېدونکي پوړونه لکه پارايارس قبيلوي او پولايارسيانو بايد د لوړ پوړ ټولنې له لورې توپيري چلند زغملی وی. دا د دې توپيري چلند خلاف و، چې ګوريو په ۱۸۸۸ ز کال اريووېپيورام کې د سېوا “Siva” بت ته د خپل عبادت په ځانګړي کولو سره خپل لومړنی ستر عمومي قانون تر سره کړ. نوموړي په عمومي ډول په ټوله کيرالا او تامېل ناديو کې پينځه څلوېښت عبادتځايونه عبادت لپاره ځانګړي کړل. د هغه د عبادتځايونو ځانګړي کول په اړين ډول له عادي دود سره سم الوهيتونه نه وو، مګر يوه دړه يا تخته وه چې کليمې، حقيقت، اخلاق، زړه سوی او مينه يې پرې ليکلی وه، د نباتاتو د خوړلو عقيده لرونکی شيوا، يوه ښيښه او يو بت چې د نوموړې له لورې د بېلابېلو جوړو شويو سپېڅلتياوو له منځه د ايټالوي بت جوړونکي له لورې جوړ شوی و. نوموړي د زړه سوي او مذهبي زغم نظريات او د خپلو کتابونو له ډلې د انوکامپاداساکام “Anukampadasakam” په نوم نامتو کتاب خپور کړ، چې د کرېشنا، بودا، ادي شانکارا او حضرت عيسی عليه السلام غوندې بېلابېل مذهبي اشخاص ستايي.
وېکوم ساتياګراها “Vikom Satyagraha”
د وېکوم ساتياګراها ټولنيز لاريون د تراوانکور “Travancore” په هندو ټولنه کې د نابرابرۍ پر وړاندې د ټيټ پوړ يا ذات له لورې يو تحريک و. د معلوماتو له مخې د لاريون انګېزه د هغه مهال پېښه وه، چې ګوريو د لوړ ذاتي شخص له لورې وېکوم عبادتځای ته له غځيدلي سړک څخه د تېرېدلو اجازه ورنه کړل شوه. دې پېښې کوماران اسان او مولور اس پادمانابها پانېکر چې دواړه د ګوريو مريدان وو، وهڅول چې د پېښې په لاريون کې شعرونه وليکي. ټي کی مادهاوان چې د ګوريو يو بل مريد يا زده کوونکی و، چې په ۱۹۱۸ ز کال کې يې د سري مولام نامتو جرګې “Sree Moolam Popular Assembly” څخه ارث يا نسب ته له پاملرنې پرته عبادتځای ته د ننوتلو او عبادت کولو د حقونو غوښتنه وکړه. د کی کيلاپان او کی پي کيساوا مينن په ګډون د خلکو يو کوربه يوه کمېټه جوړه کړه او د کېرالا پارياتانام “Kerala Paryatanam” خوځښت يې اعلان کړ او پاڅون يا تحريک د مهاتما ګاندي په ملاتړ سره  په يو لوی خوځښت بدل شو، چې په پايله کې يې د ټولو ذاتونو يا پوړونو پر وړاندې عبادتځای او ورته غځېدلي درې سړکونه پرانېستل شول. ياد لاريون د ۱۹۳۶ ز کال د معبد د ننوت اعلاميه “Temple Entry Proclamation” هم اغېزمنه کړه.
سېواګېري زيارت
سېواګېري زيارت د والابهاسيري ګووېندان واديار، د ټي کی کېټان ورايټر او مولور اس پادمانابها پانېکر په نومونو د ګوريو د درې زده کوونکو له لورې په پام کې نيول شوی و، چې ګوريو په ۱۹۲۸ ز کال په خپلو ستاينو سره ثابت کړ. نوموړي وړانديز وکړ، چې د زيات موخې بايد د زده کړې، پاکوالي، د خدای د عبادت، سازمان، کرنې، سوداګرۍ، لاسي صنعتونو او تخنيکي روزنې پرمختګ وي او وايديار او ورايټر بايد د دې هيلو د پلي کولو لپاره اړتيا باندې د فشار راوړلو په موخه د دې موضوعګانو په اړه د ويناوو يوه لړۍ برابره کړي او دا خلکو ته د سېواګېري زيارت د اصلي ارادې يا نيت په توګه بيان کړي. که څه هم لږه موده د نوموړي مړينې د ۱۹۳۲ زکال تر هغه وخته پورې ياده پروژه وځنډوله، چې په پاتانامتېټا سيمه کې له الاويومتېټا څخه لومړنی زيارت تر سره شو.
بکټریا
د بکتريا اناتومي او د هغوي مارفولوژي بکتريا يو واحدالحجروي ژوندي موجود دي چي د ژوندانه صفتونه پکي ليدل کيږي. کله چي يوجسم ته ژوندي وايونو لاندي صفتونه بايد ولري. بايد د توا لد او تناسل ( Reproduction ) اوصاف ولري. د بکتريا سلول د عالي حيواناتو د سلول سره يو قسم نه دي. ستاسي د پوهيدلو لپاره د مثال په ډول د دواړو سلولونو يو، يو رسم وړاندي کوو. د ژوند د تعريف په باره کي د ساينس د رنگ انکشاف سره سم هميشه مشکلات پيدا کيږي. ځيني علماء يو ډول او ځيني يي بل ډول تعريف کوي. په عمومي صورت سره پورتني تعريف د ډيرو علماؤ په نزد مفيد نظريات ښکاري. Cell wall Developing cross wal cytoplasm ديوي بکتري حجري شکل Flagella Nuclear body Fim BRIAE Plamamembrane Capsule
اول – کوکسئ Cocci :
دا نوم د جمع دي او مفرد نوم يي کوکس Coccus دي. دا بکتريا په مختلفو ترتيبونو سره ليدل کيږي د مثال په ډول په واحد شکل سره ، په جوړه يي شکل او يا د اوږده زنځير په شکل هم ليدل کيږي. د دي بکتريا ځيني کوچني گروپونه په لاندي ډول شرح کوو. او په عمومي شکل د انگورو وږي په شان شکل لرې. DiploCoccus Strepto Coccus Gaffky m Staphyllo Coccus Sarcina Vibrio Baccilli Spirilum Spirall Spiro Chete Diplo Bacilli
دوهم – بسيلي Bacilli :
دا ډول بکتريا ميله ډوله شکل لري ځيني د سگريټ په شان او ځيني د گوگردو لرگي په شان شکل لري او ځيني بيضوي شکل لري چي دا د Cocco bacilli په نوم ياديږي. ځيني يي زنځيري شکل لري چي د Strepto bacilli په نوم ياديږي او ځيني جوړه اي شکل لري چي diplo bacilli په نوم ياديږي.
دريم – فنري شکله بکتريا Spiral form :
دا بکتريا فنري ډوله مختلف شکلونه لري او په لاندي ډول توضيح کيږي. الف –Vibrio : دا بکتريا د ( ، ) کامه ډوله شکل لري چي ځيني يي د (S ) شکل هم لري. ب – Spirilla : مفرد يي Spirillum دي او حقيقي فنري شکل لري. ج – s Spirochete : دا بکتريا هم فنر ډوله شکل لري لاکن د فنري ډوله بکتريا سره د هغو د ارتجاعي بدن د لرلو له امله سره توپير لري پدي معني چي خپل بدن ته يوي خوا او بلي خوا ته حرکت ورکولاي شي.
»د بکتريا د حجرو جوړښټ »
د بکتريا حجره د حيواني حجرو په شان جوړښت لري. چي هر يو يي ځانگړي دندي لري په عمومي ډول دا جوړښتونه په لاندي ډول تشريح کيږي
»قمچينونه Flagella »
عبارت د يوي اوږدي رشتي څخه دي چي قطر يي 100 m M ته رسيږي. دا قمچينونه يا په حجره کي دننه او يا د حجروي جدار له پاسه قرارلري او لرونکي د M 70 – 1 اوږدوالي لري. لاکن په عادي ډول M 35 – 15 پوري اوږدوالي لري. په ژوندي حجره کي استوانه يي شکل لري، په غير حيه حجره کي په موجي شکل ليدل کيږي. د ويښتانو تار په اندازه نري دي او د حرکي عضوي په حيث استعماليږي. په مختلفو بکترياو کي د قمچينونو شمير توپير لري. همدارنگه د قمچينونو موقعيت هم د بکتريا په حجره کي توپير لري لکه هغه بکتريا چي لرونکي د يوه قمچين دي دا اعضاوي لرونکي د حجري په قطبي برخو کي قرار لري دي. هغه بکترياوي چي د دوه څخه زيات قمچينونه ولري نو د حجري په مختلفو برخو کي يې قمچينونه واقع دي. هغه بکترياوي چي په خپل يو قطب کي يو دانه قمچين ولري Mono trichous او هغه چي قمچين د حجري په يوه خوا کي دوه او يا زيات ولري Lopho ticous. او هغه چي د حجري په دواړو خواو کي د دوه څخه زيات قمچينونه ولري د amphi tricous. او هغه بکتريا چي 12 – 8 دانو پوري قمچينونه د حجري په مختلفو برخو کي ولري د Peri tricous په نوم ياديږي.
Mono trichous amphi trichous Lopho trichous
Peri trichous
کيمياوي تجزيه ښودلي ده چي د بکترياو قمچينونه د يو ډول پروتيني موادو څخه جوړ شويدي چي د Flagelline په نوم ياديږي. دا ډول پروتين د هغو پروتينونو سره چي د حيواناتو عضلاتي انساج يي جوړ کړيدي يو شان او مشابه دي. قمچينونه په عمومي ډول د بسيلي او فنري ډوله بکترياو کي موجود دي. هغه بکترياوي چي قمچين ولري حقيقي حرکت لري او هغه چي قمچين نه لري حقيقي حرکت نه لري. نو لدي امله حقيقي حرکت د هغه حرکت څخه بروني حرکت Browni an movmet په نوم ياديږي توپيرلري بروني حرکت د مايع ماليکولونو د بمبارد پواسطه د هغه ژوندي جسم له پاسه چي په هغه کي موجود دي صورت نيسي او په پاي کي داسي په نظر راځي چي ژوندي جسم لرونکي د حرکت دي پداسي حال کي ژوندي جسم حقيقي حرکت نه لري نو د مايع د اهتزازي حرکتونو سره چي د هغه په مسير کي او د ماليکولونو نور خط السير په اثر د هغه په جريان کې قرار لري.
»د بکتريا تکثر Reproduction »
حقيقي بکترياوي واحدالحجروي ارگانيزمونه دي چي د ساده عمل او يا Binary Fission عمل پواسطه د يوه سلول څخه دوه سلولونه منځته راځي. د تکثر په عمليه کي د يوه بکتريا سلول حجم تقريباً دوه چنده کيږي او بيا په مساوي صورت په دوه برخو ويشل کيږي او دوه حجري منځته راځي. د يوه نوي ارگانيزم د پيدا کيدو څخه وروسته دفعتاً نوي سلول د خپل مور نه جلا کيږي او يا دا چي د زنځير او د نورو مختلفو شکلونو يو د بل سره نښلي. د ښو شرايطو لاندي ارگانيزمونه په چټکي سره تکثر کوي چي په هر يو نيمه گړي کي ځيني بکتريا يو ځل تکثر کوي پدي صورت کي لږ وخت کي ميليونونه ارگانيزمونه منځته راځي. کچيري يو بکتريا په هرو شلو دقيقو کي يو ځل تکثر وکړي. پس د ٢٤ گړيو څخه وروسته 1 x 10 چنده کيږي. دلته ځيني مهم سوالونه منځته راځي چي ولي يو سلول دوه سلوله کيږي. دا سوالونه په لنډه توگه داسي طرح کوو. ١ – څه شي سبب کيږي چي يو سلول د منځ څخه په مساوي صورت دوه ځايه کيږي؟ ٢ – کوم شي د دوه نوي حجرو پروتوپلازم کنترولوي. دا پوښتني يواځي په بکترياو کي نه پيدا کيږي بلکه په عالي حيواناتو او نباتاتو کي هم موجودې دي چي تر اوسه واضح ځواب يي معلوم نه دي. ځيني پوهان نظريه څرگندوي چي د سلول پروتوپلازم مقدار يوه اندازه لري که چيري د هغه اندازي څخه زيات شي د يوه سلول څخه دوه سلولونه جوړيږي. يعني ځيني خواص د پلار او ځيني خواص د مور نه نوي پيدا شوي حجره کي منځته راځي. تجربو ثابته کړيده چي دوه قسمه بکتريا چي ځيني اوصاف يي سره مخالف وي يو ځاي په مناسب محيط کي کلچر شي ځيني بکتري منځته راځي چي د دواړو قسمونو اوصاف په يوه ارگانيزم کي ليدل کيږي، دا عمل په بکتريا کي Conjugation نوميږي. دا موضوع په مشرح ډول د وراثت يا جنيتيک په مبحث کي توضيح شوي وي يو ډول تکثر په ځيني بکتريا لکه Actinio myeces کي ليدل کيږي. يعني په سلول کي د يو ډول تار په شان (Filament ) جوړه وي چي وروسته دا فلامنت په متعددو نورماله حجرو بدليږي. سربيره پردي ځيني بکترياو د budding پواسطه هم تکثر کوي چي پدي طريقه کي د مور حجري څخه نوي پنډک منځته راځي. کله چي د پنډک نسل په کافي اندازه غټ شي د مور حجري څخه جلا کيږي او د نوي سلول په صورت ژوندون پيل کوي.
»د بکترياو د تکثر وخت »
مخکي مو وويل چي بکترياوي Binary Fission پواسطه د يوه سلول څخه دوه سلولونه منځته راولي يعني د يوي حجري څخه ٢ ، ٤ ، ٨ ، ١٦ او نور همداسي تکثرکوي. هغه موده کي چي دوه سلولونه منځته راځي د Generation time په نوم ياديږي. ټول بکترياوي يو ډول جنريشن وخت نه لري ځيني زيات او ځيني لنډي وي. د مثال په ډول F. Coli د 15 – 20 دقيقو پوري جنريشن وخت لري. يو شمير نوري بکترياوي شته دي چي دهغوي جنريشن وخت تر څو گړي پوري رسيږي. د جنريشن تعداد او د جنريشن وخت معلومولو لپاره دا لاندي فورمولونه استعماليږي. د جنريشن تعداد لپاره N = log b – log B فورمول او د جنريشن وخت لپاره Q = t فورمولونو څخه استفاده کيږي. د پورتني فورمولونو د پوهيدو لپاره لاندي معلوماتونه ضروري دي. B# د بکتريا اولني تعداد. b # د بکتريا اخرني تعداد. t # د وخت اندازه چي د تکثر لپاره ايښودل شويدي. G # د جنريشن وخت. n # د جنريشن تعداد. Log #- د يوه عدد لاگ د لس په اساس Ontheba 10. ستاسو د معلوماتو لپاره يو خلص جدول چي د مختلفو بکترياو د جنريشن وخت ښئيي وړاندي کيږي. کله چي په وجود کي داخل او ټول د ژوندانه شرايط ورته مساعد شي تکثر پيل کيږي. ځيني ارگانيزمونه په لنډه موده کي خپل اختصاصي مرض علامه ښيئي او ځيني يي تر ډيره مودي پوري د مرض علامه ښودلي نه شي. دا موضوع مستقيماً تر يوي اندازي پوري د جنريشن وخت سره ارتباط لري ، ځيني نور عوامل وجود لري چي د ناروغي پدي برخه کي ډير اهميت لري چي وروسته هغو څخه څيړنه کيږي. د دي جدول په لوستلوسره د يوشمير بکتريا د جنريشن وخت مونږ ته ښيئي.
»د جنريشن وخت په مختلفو بکترياو کي »
د بکتري نوم محيط	د حرارت درجه په سانتي گريډ	د جنريشن وخت په دقيقه کي Bacillus mycoides Bacillus thermo philus Escherechia Coli Escherechia Myco bacterium tuberculose Staphylo coccus aureus Strepto coccus lactis Strepto coccus lactis Treponema palidum	برات برات برات شيد و مصنوعي برات فرکتوز برات شيدو دشيوي خصي	٣٧ ٥٥ ٣٧ ٣٧ ٣٧ ٣٧ ٣٧ ٣٧ ٣٧	٢٨ ٣ ، ١٨ ١٧ ١٢.٥ ٧٩٢ ، ٩٣٢ ٢٧ – ٣٠ ٤٨ ٢٦ ١٩٨٠
« د بکتريا د تکثر گراف »
کله چي بکتريا په يوه مساعد محيط کي زرع شي دفعتاً په تکثر پيل نه کوي. د بکتريا تکثر او د هغه اندازه په مختلفو شرايطو کي فرق کوي. د محيط حرارت ، د غذايي موادو اندازه ، د محيط PH (پي ، ايچ) د بکتريا د تکثر اندازي ته ډير تاثير اچوي او د تکثر اندازي ته محدوديت پيښوي. د بکتريا د تکثر اندازه په عمومي ډول د گراف پواسطه ښودل کيږي چي په لاندي ډول دلته ښودل شويدي.
Broth *:دا محيط د زيمنه، ښوره ډوله محيط څخه عبارت دي (پښتوقاموس) ليگ (LAG ) مرحله : پدي مرحله کي بکتريا تکثر نه کوي declining لاکن تر يوه وخت پوري زرع حجرات ډير فعال او د خپل عادي حجم څخه ډير غټيږي. امکان لري چي پدي مرحله کي ځيني انزايمونه چي د سريع تکثر لپاره ضروري دي جوړ کاندي او ځاي د پراخه تکثر لپاره چمتو کړي. همدارنگه بکتريا د خپل محيط سره ځاي موافق کوي او د دي مرحلي په وروستي برخه کي بکتريا په غير منظم ډول په تکثر شروع کوي. د لاگ مرحله ( Log ) : پدي مرحله کي هره حجره په منظم ډول د جنريشن وخت په تناسب تکثر کوي يعني په هر معين وخت کي د يوي بکتري څخه دوه حجري منځته راځي. پدي مرحله کي دا لاندي خواصونه په بکتريا کي ليدل کيږي. ١ – بکتريا د کيموتراپي په مقابل کي ډير حساسيت لري. ٢ – ميوتيشن پدي مرحله کي ډير واقع کيږي ٣ – د بکتريا مارفولوژي پدي مرحله کي يو قسم وي.
« د بکتريا غذايي مواد »
بکتريا يو ژوندي موجود دي چي د ژونديو اجسامو سره د غذايي موادو له لحاظه ورته والي لري. که څه هم ځيني بکتريا په خپل منځ کي سره نږدي او ځيني سره توپير لري ځيني يي تر متنوع شرايطو لاندي ژوند کولي شي لاکن ځيني يي په يو خاص محيط کي ژوند کوي. او يا داچي تر اوسه پوري هيڅ يو لابراتواري محيط ورته هم پيدا شوي نه دي چي په عمومي صورت يو زيات شمير بکترياو په مناسب لابراتواري محيط کي کشف شويدي. د مثال په ډول اپي کولاي ارگانيزمونه په متنوع شرايطوکې شنه کيږي. پداسي حال کي چي گونوکاکس gono coccus په معينو شرايطو کي زرع کيږي او يا ژوندي حجرات د دي د کلچر لپاره ضرور دي. بکتريا د هغو ژونديو اجسامو څخه دي چي په خپل منځ کي د تغذيي له رويه يو د بل سره توپير لري. يو قسم ارگانيزم د يوه شرايطو لاندي ژوند کوي او بل يي مختلف د ژوندانه شرايطو ته اړه لري. دا لاندي تشريح پدي برخه کي رڼا اچوي. ١ – ټول ژوندي ارگانيزمونه د انرژي منبع ته ضرورت لري، هغه ارگانيزمونه چي د لمر رڼا د انرژي منبع په حيث د خپل استفادي لاندي راولي د Photo troph ويل کيږي. هغه ارگانيزمونه چي د کيمياوي موادو څخه ( شحم ، کاربوهايدريت ، هايدرو کاربن ) د انرژي د منبع په حيث استفاده کوي Chemo troph ويل کيږي. ٢ – بکتريا کاربن ته اړتيا لري ځيني کاربن د کاربن داي اکسايد په حالت د استفادي لاندي راولي او دا ډول بکتريا ته Auto troph ويل کيږي. هغه بکتريا چي کاربن د عضوي مرکب په حالت د استفادي لاندي راولي د Hetero troph په نوم ياديږي. ٣ – نايتروجن يو ضروري عنصر دي چي ارگانيزمونه يي په دوه ډوله اخيستلاي شي : الف – ځيني ارگانيزمونه د ازادي هوا څخه نايتروجن اخلي او بيا يي د عضوي مرکب په شکل بدلوي. د مثال په ډول رايزوبيم rhizobium ارگانيزمونه ذکرکوو ب – اکثره ارگانيزمونه نايتروجن د مرکب په صورت مخصوصاً د پروتين څخه د خپل وجود د استفادي لپاره اخلي. ځيني ارگانيزمونه دي چي نايتروجن د مالگي په ډول لکه پوتاشيم نايتريت (KNO3 ) په شکل د خپلي استفادي لاندي راولي. امينواسيد په خپل ترکيب کي نايتروجن لري چي د سلول په ترميمولو کي مهمه برخه اخلي. ژوندي سلول يوه اندازه نايتروجن د تخريب شوو موادو څخه د ضايعات په صورت د خپل ځان څخه خارجوي او بايد دا ضايعات د باندينيو منابعيو څخه ترميم شي. انسان او حيوان د پروتين او امينواسيد په صورت کي اخلي. لاکن شخوند وهونکي حيوانات او ځيني نورو حيواناتو کي استثنات وجود لري که څه هم شخوند وهونکي حيوانات بکتريا لري چي يو يا په امينواسيد بدلوي او بيا دا امينواسيد د حيوان هاضمي جهاز پواسطه په وينه کي جذبيږي.
« د بکتريا ميتابوليزم Bacterial metabolism »
ميتابوليزم عبارت د يو شمير کيمياوي تعامل څخه دي چي د سلول د ژودانه د فعاليتونو لپاره ضروري دي. دا ډول کيمياوي تعامل د يوه قسم مغلق سيستم پواسطه په سلول کي منځته راځي پدي عمل کي د انرژي توليدول يواساسي مقصد دي. دا انرژي د ميتابوليزم په سيستم کي استعماليږي ځيني بکتريا موجود دي چي خپله د انرژي منبع ( سبستريت ) د غير عضوي موادو څخه لاسته راوړي چي دي ډول بکترياو ته لتوتروف (lithotroph ) ارگانيزمونه ويل کيږي. همدارنگه يو بل ډول ارگانيزمونه وجود لري چي انرژي د عضوي موادو څخه اخلي. دا قسم ارگانيزمونو ته ارگانوتروف ( Organo throph ) وايي. Photosynthesis : کله چي رڼا ( د انرژي منبع ) د بکتريا د ميتابوليزم د سرته رسولو لپاره استعمال شي د فوتو سنتيسز عمل په نوم ياديږي. اکثره بکتريا ارگانوزوف دي. Chemosynthesis : کله چي د انرژي منبع د بکتريا لپاره يو کيمياوي مواد وي دا ډول عمل ته کيموسنتيسز ويل کيږي. Anabolism : کله چي انرژي د بکتريا په سلول کي د نوو موادو په جوړولو مصرف شي دا عمل ته انابوليزم وايي. Catabolism : کله چي انرژي د سلول د وجود څخه ضايع شي، يا په بل عبارت کيمياوي مواد د سلول په وجود کي تجزيه شي دي عمل ته کتابوليزم ويل کيږي. د انابوليزم او کتابوليزم مجموعي عملونو ته ميتابوليزم ويل کيږي. رڼا د بکترياو پواسطه جذبيږ انرژي کيمياوي موادو اکسيديشن د مخصوصوباندونوپواسطه ذخيره کيږي
ګراردوس مرکاټور
ګراردوس مرکاټور (زوکړه: د ۱۵۱۲ زکال د مارچ ۵ مه – مړینه: د ۱۵۹۴ زکال د ډسمبر ۲مه ) فلانډر کونټي ته اړوند د ۱۶مې پېړۍ جغرافیه پوه، ستور پېژندونکی او نقشه اخیستونکی و. نوموړی په ۱۵۶۹ زکال کې د نوې طرحې له مخې د نړۍ د نقشې جوړولو له امله شهرت لري چې په هغو کې یې د سمندري تګ راتګ مسیرونه د ثابتو کرښو (rhumb lines، یا هغو کرښو پر مټ چې ټول نصف النهارونه د مساوي مورب زاویې له مخې قطع کوي) پر بنسټ رامنځته کړل – هغه نوښت چې اوس هم په سمندري نقشو کې ترې کار اخیستل کېږي.
مرکاټور د کارتوګرافي یا نقشې جوړونې په تاریخ کې له پام وړ اغېزمنو مخکښانو څخه و. نوموړی د جیما فریسیوس او ابراهام اورتلیوس په خوا کې د نقشې جوړونې او جغرافیا د هالنډي مکتب د بنسټ اېښودونکو څخه ګڼل کېږي. نوموړی همدارنګه د دغه مکتب تر ټولو مخکښ بنسټګر ګڼل کېږي. هغه په خپل وخت کې د ځمکې د کرې او نورو علمي وسایلو پام وړ جوړونکی و. له دې سربېره نوموړي له الهیاتو، فلسفې، تاریخ، ریاضي او د ځمکې د مقناطیسي میدان له بحث سره لیوالتیا لرله. همدارنګه نوموړی یو تکړه خطاط او حکاک و. نوموړي د خپلې دورې د نورو پوهانو پر خلاف ډېر لږ سفر کاوه او جغرافیايي پوهه یې له خپل کتابتون څخه چې زرګونه کتابونه او نقشې یې لرلې، ورته د راتلونکو میلمنو او له نورو پوهانو، چارواکو، مسافرینو، سوداګرو او سمندر مزلو سره په پراخه کچه (په شپږو ژبو) د لیکونو له تبادلې ترلاسه کړې وه. د مرکاټور لومړنۍ نقشې په لویو چوکاټونو کې په دیوالونو باندې د نصب کولو لپاره مناسبې وې، خو د خپل ژوند په دویمه نیمايي کې یې له ۱۰۰ څخه زیاتې نوې منطقوي نقشې په کوچنیو قالبونو کې تولید کړې چې د هغه په اطلس کې د صحافۍ لپاره مناسبې وې؛ هغه چې ۱۵۹۵ زکال کې یې جوړ کړ. دا لومړی ځل و چې د نړیوال اطلس کلمې د نقشو یوه کتاب ته نغوته کوله. له دې سره مرکاټور د نړۍ د خلقت، تاریخ او توصیف اړوند د کاسمولوژي په نامه رسالې لپاره خپل اطلس د نیولوژېسم په نامه یاد کړ نه دا چې هغه دې د نقشو یوه ساده ټولګه وبولي. نوموړي دغه کلمه د تیتان (د مورتانیا د پاچا) د اطلس د یادونې په موخه وکاروله چې ده هغه د جغرافیې لومړنی لوی عالم باله.
مرکاټور د جغرافیې، فلسفې، وقایع لیکنې او الهیاتو په برخو کې لیکنې وکړې. د هغه ټولې دیوالي نقشې د پریمانه متن په لرلو سره په ځانګړو ځایونو کې نصب شوې وې. د بېلګې په توګه هغه ته اړوند د ۱۵۶۹ زکال د نړۍ نقشه د ۵ زرو څخه زیاتو کلمو په لرلو سره په ۱۵ افسانو (fifteen legends) کې حک شوې ده. د ۱۵۹۵ زکال اطلس یې په شاوخوا ۱۲۰ پاڼو کې نقشې لرلې او همدارنګه یې د نقاشي شوو عناوینو پاڼې هم لرلې، خو ګڼ شمېر نورو پاڼو یې بیا د نړۍ خلقت او د ټولو هېوادونو توصیف انځور کړی و. د نوموړي د کرونولوژۍ نوملړ شاوخوا ۴۰۰ پاڼې لرلې او د (خلقت له مهاله یې) ځمکنۍ لړۍ، پام وړ سیاسي او پوځي پېښې، اتشفشانونه، زلزلې او کسوفونه په کې په تاریخي بڼه مشخص کړي و. نوموړي همدارنګه د انجیلونو او د زاړه تړون اړوند هم لیکنې کړې دي.
مرکاټور یو کلک عیسوي و او هغه مهال چې د مارتین لوتر پروتستانېزم مخ پر ودې و په یوه کاتولیک کورنۍ کې وزېږېد. هغه هېڅکله ځان لوتري وه نه ګڼه خو په ښکاره ډول یې د هغو ملاتړ کاوه او کاتولیک چارواکي یې په بدعت تورن کول؛ له شپږ میاشتني بند وروسته هغه جوړ خوشی شو. د ځورونې دغه دوره تر ټولو مهم عامل وګرځېد څو له کاتولیک لوون (لووین) څخه د روم په سپېڅلې سترواکۍ کې د دویسبورګ ارامه ښار ته کډه وکړي چېرې چې نوموړي د خپل ژوند وروستي ۳۰ کلونه تېر کړل. والټر ګیم چې د مرکاټور ملګری او د هغه لومړنی ژوند لیک لیکونکی دی هغه یې په چلن کې ځیرک او د وګړو ترمنځ یې شوخ او خوشاله طبیعت لرونکی کس توصیف کړی چې له نورو پوهانو سره به په مناظره کې تر هر وخت ډېر خوشاله و. نوموړی تر خپلې مړینې پورې د خپلې دورې د نورو ټولو پوهانو په پرتله پرهېزګاره او د ډېرې مطالعې ترسره کوونکی و.
لومړني کلونه
ګراردوس مرکاټور د ګېرت یا ګرارد (ډي) کرمر (یا کرېمر) په نامه وزېږېد؛ نومړی د هوبرت ډي کرمر او د هغه د مېرمنې ایمرانس اووم ماشوم و چې د روپلمونډ په نامه د فلانډر په کوچني کلي وزېږېد؛ دغه کلې د آنتورپ ښار سویل لویدیځ ته موقعیت لري چې ټول د هالنډ په هابسبورګ قلمرو کې شامل کېدل. د هغه مور او پلار د روم د سپېڅلې سترواکۍ له دوک نشینه سیمې یولیخ (اوسني جرمني) څخه دلته راغلي و. د نوموړي د زیږون پر مهال دوی د هوبرت د ورور (یا د مرکاټور د تره) ګیزبرت ډي کرمر لیدنې ته تللي و. هوبرت بې وزله صنعتګر او بوټ ګنډونکی و، خو ګیزبرت بیا کشیش و او په ټولنه کې یې ځانګړی ځای درلود. په روپلمونډ کې د هغوی استوګنه لنډ مهاله وه او د شپږو میاشتو په ترڅ کې بېرته ګنګلت ته راوګرځېدل چې مرکاټور د خپل ماشومتوب لومړي شپږ کلونه همدلته تېر کړل. په ۱۵۱۸ زکال کې د کرمر کورنۍ په ډېر احتمال سره د شرایطو د خرابوالي – قحطۍ، طاعون او بې قانونۍ له امله له ګنګلت څخه روپلمونډ ته راوګرځېدل. مرکاټور د اووه کلنۍ په عمر د روپلمونډ په سیمه ئیز ښوونځي کې شامل شو او هلته یې لیکنه او لوستنه، حساب او لاتین زده کړل.
په سرتوخن بوخس کې ښوونځی(۱۵۲۶- ۱۵۳۰ زکال)
په ۱۵۲۶ زکال کې د هوبرت له مړینې وروسته، ګیزبرت د مرکاټور پالونکی شو. هغه په دې تمه چې مرکاټور به وکولای شي د هغه پر قدم قدم کېږدي او کشیش شي؛ همدا و چې ۱۵ کلن مرکاټور یې د باربانټ دوک نشینه سیمې په سرتوخن بوخس کې د مشترک ژوند د وررولۍ ټولنې ته اړوند مشهور ښوونځي ته ولېږه. دغه ټولنه او اړوند ښوونځی یې د کاریزماتیک مخکښ ګېرت ګروټ له خوا تاسیس شوی و چې ډېر ټینګار یې هم د مقدس کتاب پر مطالعه درلود او ورته مهال یې له هغو کلیسايي عقایدو سره مخالفت ښود چې د مارتین لوتر د نوو «بدعتونو» دواړه اړخونه یې مطرح کول؛ هغه چې یوازې څو کلونه وړاندې په ۱۵۱۷ زکال کې رامنځته شوي و. مرکاټور د خپل ژوند په وروستیو کې له مشابه قوانینو ملاتړ وکړ چې هغه ته یې جنجال پارونکې پایلې له ځانه سره لرلې.
د لووېن پوهنتون ۱۵۳۰- ۱۵۳۲ زکال
له هغه مشهور ښوونځي څخه مرکاټور د لووېن مشهور په پوهنتون ته ولاړ چېرې چې د نوموړي بشپړ لاتین نوم د ۱۵۳۰ زکال په تحصیلي سوابقو کې راغلی دی. نوموړي د کسل کالج په نامه روزنیز کالج کې ژوند کاوه او له دې سره چې بې وزلې طبقې ته اړوند ګڼل کېده له بډایه زده کوونکو سره چې په کې اناتومېست اندریاس وسالیوس، سیاستوال انتوان پرنوت او الهیات پوه جورج کاسندر شامل و، ملګری شو چې هغوی د مرکاټور په شهرت کې ونډه لرله او د هغه دایمي ملګري وګرځېدل.
په دغه پوهنتون کې تر ټولو لوړه علمي درجه (دوکتورا/مجسټر/لارښود) د فلسفې، الهیاتو او یونان په برخو کې ښوونیزې محافظه کارې فلسفې ته اړوند وه چې ارسطو له نورو ټولو په کې اصلي ځایګی درلود. له دې سره چې دغه لږ اهمیت لرونکی درسي نصاب دغه مهال د څلورګونو علومو (حساب، هندسې، ستور پوهنې او موسیقي) پر مټ پیاوړی شوی و خو بیا هم د الهیاتو او فلسفې سره په مقایسې هغې ته لږ پام کېده او په دې سره مرکاټور مجبور و چې په راتلونکو کلونو کې لومړیو دریو موضوعاتو ته زیات پام وکړي. مرکاټور په ۱۵۳۲ زکال کې د مجسټر یا دوکتورا سند ترلاسه کړ.
نجات لیسه
نجات لیسه (غازي لیسه) د کابل له لومړیو درسي لیسو څخه ده چې د امیر امان الله خان په وخت کې ورغول شوه. په لومړیو کې په یاده لیسه کې دري او الماني ژبو تدریس کیده.
پسکوف
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" پسکوف د روسیې یو ښار او فرعي څانګه ده چې په پسکوف ولايت کې موقعیت لري.
خورلڼې ښارونه
د پیسکوف خورلڼ ښارونه د نیوس ، والمیرا ، پرت، سکاټلینډ ، رونوک، ویرجینیا ، بیالسټوک ، ګیرا ، نجمګین ، ارلس او نورتالج ښاروالۍ دي.
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روس وېشنيزه:روسان وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
هاوارد هیوز
هاوارد رابرد هیوز کشر (د ۱۹۰۵ کال د ډسمبر له ۲۴ – د ۱۹۷۶ کال د اپریل تر ۵) یو امریکایی لوی شتمن سوداګر، ریکارډ جوړونکی پیلوټ، انجینر، فلم جوړونکی، او انسان دوست و، چې د خپل ژوند په اوږدو کې یې د یو دېر با نفوذه او بډایه کس په توګه شهرت درلود. نوموړي لومړی د فلم جوړونکي په توګه، او بیا د هوايي چلند صنعت کې د برلاسې څېرې په توګه نامتو شو. وروسته په ژوند کې، نوموړی د خپل عجیب چلند او د ژوندانه د ځانګړې بڼې له امله شهرت ترلاسه کړ – چې دا عجیب چلند یوڅه د هغه د خرابېدونکې جبري وسواس د ختلال (OCD)، د الوتکې د مرګونې پېښې څخه اوږد درد، او زیاتېدونکې کوڼوالي له امله رامنځ ته شو.
د فلم د شتمن په توګه، هیوز د ۱۹۲۰ لسیزې په وروستیو کې په هالیوډ کې هغه وخت شهرت ترلاسه کړ، چې هغه د لوی مصرف او زیاتره جنجالي فلمونه لکه شورماشو (۱۹۲۸)، د دوزخ پریښتې (۱۹۳۰)او داغ مخ (۱۹۳۲)، تولید کړل. وروسته په ۱۹۴۸ کال کې نوموړي د کېت-البي-اورفیو انځورونو (RKO Pictures) د فلم سټوډیو واخیسته، چې په هغه وخت کې د هالیوډ د زرینې دورې د پنځو لویو سټوډیوګانو څخه وه، خو د دې تولیدي شرکت د هغه تر کنټرول لاندې له ستونزو سره مخ شوه او په پایله کې کې یې په ۱۹۵۷ کال فعالیت بند کړ.
هغه د ژوند د وروستیو کلونو کې خپله مالي سترواکي پراخه کړه او په لاس ویګاس کې زیاتره لوی کاروبارونه، لکه املاک، هوټلونه، قمارخانې، او د رسنۍ، لاس ته راوړل. نوموړی چې په هغه وخت کې د نیوادا ایالت له خورا ځواکمنو څېرو څخه ګڼل کېده، د یو نړیوال ښار حیثیت ته ویګاس په بدلون کې په پراخه کچه کرېدیت ترلاسه کوي. د کلونو ذهني او فزیکي زوال وروسته، هیوز په ۱۹۷۶ کال کې د پښتورګو د درېدو له امله مړ شو. د هغه میراث د هاورډ هیوز د طبي انسټیټیوټ او هاوارد هیوز کارپوریشن پر مټو ساتل کېږي.
لومړی ژوند
کشر هاوارد رابرد هیوز د ایلین سټون ګانو (۱۸۸۳ – ۱۹۲۲) او مشر هاورډ آر هیوز (۱۸۶۹ – ۱۹۲۴) زوی و، چې د میسوري یو بریالی اختراع کونکی او سوداګر و. هغه انګلیسي، ویلزي او یو څه فرانسوي هوګینوټ نسب درلود او د جان ګانو (۱۷۲۷ – ۱۸۰۴) له اولادې څه دی، چې یو کشیش و او ویل کېږي چې جورج واشنګټن ته یې د تعمید غسل ورکړی. پلار يې په ۱۹۰۹ کال کې د دوه مخروطي څرخنده برمې اختراح ثبت کړه، چې په مخکینیو له لاس رسي بهر سیمو کې یې د نفتو د استخراج لپاره برمه کول ممکن کړل. مشر هیوز د اختراع د سوداګریز کولو لپاره هوښیاره او ګټور پریکړه وکړه چې د برمې د پلور پر ځای یې هغه په اجاره ورکوله، چې نورې زیاتې برمې یې اختراع کړې او په ۱۹۰۹ کال کې یې د هیوز د وسایلو شرکت تاسیس کړ. د هیوز تره، رپرت هیوز مشهور ناول لیکونکی، ننداره لیکونکی او د فلم ډایرکټر و.
د ۱۹۴۱ کال د هوګز د زیږون اقرار نامه چې د هغه د تره انیټ ګانو لومیس او اسټیل بوټن شارپ له خوا لاسلیک شوی، ښیي چې هغه د ۱۹۰۵ کال د ډسمبر په ۲۴ نېټه د تکزاس په هاریس ولسوالۍ کې زیږېدلی. خو د هغه د تعمید سند د ۱۹۰۶ کال د اکتوبر په ۷ نېټه د آیوا په کیوک کې د سېنت جانز ایپیسکوپل کلیسا کې ثتب شوی، د هغه د زیږون نیټه د ۱۹۰۵ کال د سپټمبر ۲۴ ښیي چې د زیږون جای ته یې اشاره نه ده کړې.
هیوز په ځوانۍ کې د ساینس او ​​ټیکنالوژۍ سره لېوالتیا وښودله. په ځانګړې توګه، هغه په انجینرۍ کې غوره استعداد درلود او په ۱۱ کلنۍ کې یې د هوسټن لومړی "بې سیم" راډیو ټرانسمیټر جوړ کړ. هغه په ​​هوسټن کې د لومړي جواز لرونکي آماتور-راډیو مالک شو، چې د W5CY رادیویي نښان (اصل کې 5CY) یې درلود. په ۱۲کلنۍ کې، هیوز انځو په سیمه ییزه ورځپاڼه کې خپور شو چې په هوسټن کې د لومړي هلک و چې یو "موتور لرونکی" بایسکل یې درلود. هغه دا د خپل پلار د بخار انجن له پرزو څخه جوړ کړی و. هغه یو متفاوت زده کونکی و، چې د ریاضیاتو، الوتنې او میخانیک سره یې مینه درلوده. نوموړي د الوتنې لومړی درس په ۱۴ کلنۍ کې واخیست او په ۱۹۲۱ کال کې یې په ماساچوسټس کې د فیسنډن په ښوونځي کې شامل شو.
هیوز د تاچر په ښوونځي کې د لنډې مودې وروسته، په کالټیک کې د ریاضی او د هوایي چلند د انجینرۍ په کورسونو کې ګډون وکړ. د هوستون په ۳۹۲۱ یواکم بلوید کې د سرو خښتو هغه کور چې نوموړي په تڼکیتوب کې په ژوند کاوه، اوس هم پرځای دی، او اوس د سینټ توماس پوهنتون په چاپېریال کې د هیوز کور په نوم یادېږي.
مور یې، ایلین د ۱۹۲۲ کال په مارچ کې د ایکتوپیک (غیر نارمل) باردارۍ د ستونزو له امله مړه شوه. مشر هاورډ هیوز په ۱۹۲۴ کال کې د زړه د حملې له امله مړ شو. ظاهراً د دوی مړینې هیوز وهڅو چې د ۱۹۲۹ کال کې د ۱۹ کلنۍ په خپل وصیت کې د طبي څیړنو د لابراتوار ودانول شامل کړي. د مشر هیوز وصیت د ایلین له مړینې ورسته نه و اپدېټ شوی، او هیوز د کورنۍ ۷۵٪ شتمني په میراث کې ترلاسه کړه. د د ۱۹مې کلیزې په ورځ، هیوز خپلواک کوچنی اعلان شو، چې هغه ته یې توان ورکړ چې د خپل ژوند بشپړ کنټرول ترلاسه کړي.
هیوز د خپل پلار له مړینې لږ وروسته یې د رایس پوهنتون پرېښود. نوموړي د ۱۹۲۵ کال د جون په ۱ نېټه د ایلا بوټس رایس سره واده وکړ. نوموړې د د هوستون د ډیویډ رایس او مارتا لاسن بوټس لور، او د ویلیم مارش رایس، چې د رایس پوهنتون یې به نوم دی، د خور لمسۍ وه. دوی لاس انجلس ته لاړ، چې هلته نوموړي هیله درلوده چې د فلم جوړونکي په توګه د ځان لپاره شهرت ترلاسه کړي.
دوی د امبسېډور هوټل ته لاړل، او هیوز د واکو (Waco) د الوتنې زده کړه پیل کړه، چې په ورته وخت کې یې د سوېل هوګان (Swell Hogan) په نوم خپل لومړی متحرک انځورونه تولید کړل.
گوانگژو نړيوال فنانس سينټر
گوانگژو نړيوال فنانس سينټر چين په ښار  گوانگژو کې جوړ شوی يوه  دنگه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 103 منزلونه دي او ددې لوړوالی  440 ميټر (1,440 فټ) ده، ددې جوړول په کال  2010 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
آلن شپارډ
آلن بارټلېټ شپارډ جونیز. (زوکړه: د ۱۹۲۳ زکال د نومبر ۱۸ مه – مړینه: د ۱۹۹۸ زکال د جولای ۲۱مه) امریکايي فضا نورد، د سمندریز ځواک بېړۍ چلونکی، ازمیښتي پیلوټ او سوداګر و. په ۱۹۶۱ زکال کې نوموړی د نړۍ په کچه دویم کس او لومړنی هغه امریکايي وګړی شو چې فضا ته یې سفر وکړ او په ۱۹۷۱ زکال کې د سپوږمۍ په سطح وګرځېد.
شپارډ د ۱۹۶۳ زکال له نومبر میاشتې څخه د ۱۹۶۹ زکال تر اګست میاشتې پورې (د هغه د بشپړې ناروغتیا تر دورې) او بیا ځلي د ۱۹۷۱ زکال له جون میاشتې څخه د ۱۹۷۴ زکال د اګست تر لومړۍ نېټې پورې هغه مهال چې د متحده ایالاتو له سمندریز ځواک او ناسا څخه تقاعد شو د فضانوردۍ د ادارې مشر و. نوموړي ته د ۱۹۷۱ زکال د اګست په ۲۵ مه د تورن جنرالۍ (rear admiral) رتبه ورکړل شوه او په دې سره لومړنی هغه فضانور وګرځېد چې دغه رتبه یې ترلاسه کړه.
لومړنی ژوند
آلن بارټلېټ شپارډ جونیر د ۱۹۲۳ زکال د نومبر په اتلسمه د نیوهمپشایر ایالت د دری سیمې د اوسېدونکو؛ مشر آلن بارټلیټ شپارډ او د پاولین رینزا شپارډ (کورنی نوم یې ایمرسون و) په کورنۍ کې وزېږېد. هغه د پاولین په نامه یوه کوچنۍ خور لرله چې په پولي یې شهرت درلود. نوموړی د می فلاور بېړۍ د مسافر ریچارډ وارن یو له مشهورو لمسیانو څخه و چې د شپارډ د لړۍ له اړخه سکاټلنډي هغو کډوالو ته اړوند و چې د بیرونی هبرید ټاپوګانو له برینری سیمې څخه متحده ایالاتو ته کډه شوي وو. د ده پلار چې په بارټ مشهور و په دری ملي بانک کې یې کار کاوه هغه چې د شپارډ نیکه ته اړوند و. بارټ په ۱۹۱۵ زکال کې له ملي ګارد سره یوځای شو او د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال یې فرانسې ته د امریکا د لېږلي پوځ په اډانه کې خدمت وکړ. نوموړی د دواړو جګړو ترمنځ مهال کې په ملي ګارد کې پاتې شو او په دویمه نړیواله جګړه کې بیاځلي فعالې دندې ته وغوښتل شو او د ډګرمنۍ رتبې ته یې ترفیع وکړه.
شپارډ په دری کې د آدامز په نامه ښوونځي ته ولاړ چېرې چې د هغه زکاوت د ده ښوونکي تر اغېز لاندې راوستل؛ هغه د شپږم ټولګي د لیاقت ازموینه ورکړه او په دې سره یې په دری سیمه کې د اوآک سټریټ منځني ښوونځي ته لار ومونده او هلته یې هم د اتم ټولګي د لیاقت ازموینه ورکړه. نوموړي د مخکښو امریکايي هلکانو لومړۍ درجه خپله کړه. په ۱۹۳۶ زکال کې پنکارټون اکاډمۍ ته ولاړ، په دری کې هغه خصوصي ښوونځی چې پلار یې هم همالته زده کړه کړې وه او نیکه یې هم په کې خزانه دار و. په دغه ښوونځي کې نوموړي له نهم ټولګي څخه تر ۱۲ ټولګي پورې زدکړې وکړې. هغه له پیلوټۍ سره لیوالتیا لرله، همدا و چې په دغه اکاډمۍ کې یې د الوتکې په شکل یو کلب جوړ کړ او د ۱۹۳۸ زکال د کرسمس لمانځنې په توګه یې په دوګلاس ډی سی ۳ الوتکه کې پرواز وکړ. راتلونکی کال هغه د مانچسټر هوايي ډګر ته بایسکل تګ راتګ پیل کړ چېرې به چې نوموړي په الوتکو کې د کېناستو یا په هغو الوتکو کې د ګرځېدو په بدل کې چې پرواز به یې نه درلود د هوايي ډګر کارکوونکو ته به یې یو شمېر نمایشي چارې ترسره کولې.
شپارډ په ۱۹۴۰زکال کې د پینکارټون له اکاډمۍ فارغ شو. له دې امله چې په اروپا کې دویمه نړیواله جګړه پیل شوې وه پلار یې ترې وغوښتل له پوځ سره مل شي. شپارډ هم د پوځ سره د یوځای کېدو اړوند سمندریز ځواک غوره کړ. نوموړي په ۱۹۴۰ زکال کې په ډېرې آسانۍ وکولای شول په اناپولیس کې د متحده ایالاتو د سمندریز ځواک اکاډمۍ ته د لارموندنې په ازموینه کې بریالی شي خو له دې امله چې دغه مهال شپاړلس کلن و او دغې اکاډمۍ ته د لارموندو په موخه یې عمر لا کم و؛ سمندریز ځواک هغه د اډمیرال فراګوټ اکاډمۍ ته چې د سمندریز ځواک د اکاډمۍ لپاره چمتوکوونکی ښوونځی ولېږه چې بیا د ۱۹۴۱ زکال له دورې سره یوځای له هغه ځایه فارغ شو. په فراګوټ اکاډمۍ کې په نوموړي ترسره شوو ازمایښتونو وښووله چې د ځیرکتیا ضریب (IQ) یې ۱۴۵ دی، خو نمرې یې په اوسط کچه کې وې.
په اناپولیس کې شپارډ په اوبو کې له ترسره کېدونکو ورزشونو خوند اخیست. هغه یو لیواله او سیالي کوونکی کشتۍ چلونکۍ و چې د اناپولیس د ځوانانو د ډلې له خوا د جوړې شوې ریګېټا سیالۍ په ګډون یې ګڼ شمېر نورې سیالې هم وګټلې. هغه د ۹۰ پوټه اوږدې (۲۷متره) یواس اس فریډم بېړۍ د چلولو سربېره د هغو ټولو بېړیو چلول زده کړل چې په دغه اکاډمۍ کې یې شتون درلود. د ۱۹۴۲ زکال د کریسمیس رخصتیو پر مهال پرینسیپا کالج ته ولاړ څو له خپلې خور سره یو څه موده تېره کړي ځکه چې د جګړې پر مهال د سفر د محدودیت له امله یې بیا وخت نشو موندلای کور ته ولاړ شي. په دغه ځای کې نوموړي له لوئیز بروئر سره ولیدل چې د هغې والدین هم د دو پونت کورني جایداد ونډه وال و او د رنزا شپارډ په څېر له متعهدو عیسوي پوهانو څخه وه. د جګړې له امله په اناپولیس کې معموله روزنیزه دوره له څلورو کلونو څخه یو کال راکمه شوه. په دې سره نوموړی د ۱۹۴۵ زکال د فارغېدونکې دورې سره د ۱۹۴۴ زکال د جون په ۶مه فارغ شو؛ هغه د ۹۱۵ تنه زده کوونکو ترمنځ د ۴۶۳ ځایګي په خپلولو د ساینس برخې لیسانس ترلاسه کړ او د دوهم بریدمن په رتبه خدمت ته وغوښتل شو. راتلونکې میاشت هغه په پټه سره له لوئیز سره کوژده وکړه.
باکسر بغاوت
د باکسر بغاوت چې د باکسر پاڅون او یا د ییهتوان غورځنګ په نوم هم پېژندل کېږي. دا بغاوت په چین کې د ۱۸۹۹ او ۱۹۰۱ز  کلونو ترمنځ د چینګ سلطنت پای ته رسېدو په لور یو بهرنی، استعمار ضد، او د عیسویانو ضد پاڅون و، چې دا انقلاب د یوې ریښتونې او همغږي شوي سوک ټولنې (Yìhéquán) له خوا رامنځته شو چې په انګلیسي کې د «Boxers» په نوم یادیږي ځکه چې ډېری غړي یې د چینایي مارشل آرټ تمرین کاوه چې په هغه وخت کې د «Chinese boxing» په نوم یادېده.
د ۱۸۹۵ز کال کې د چین-جاپان تر جګړې وروسته، د چین په شمال کې کلیوال د بهرنیانو د نفوذ د پراخېدو ویره درلوده او عیسوي مبلغانو ته یې د امتیازاتو د زیاتولو له امله، چې د خپلو پیروانو د ساتنې لپاره یې کارول ناراضه وو. دغه راز په ۱۸۹۸ز کال کې شمالي چین د ژېړ سیند د سیلابونو او وچکالۍ په ګډون ډېری طبیعي ناورینونه تجربه کړل، کوم چې باکسرانو په بهرني او مسیحي نفوذ تورن کړل. او په دې ډول د ۱۸۹۹ز کال په پیل کې باکسرانو په شیډونګ او شمالي چین  کې تاوتریخوالی خپور کړ، بهرني ملکیتونه لکه د ریل پټلۍ یې ویجاړې کړې او پر چینایي مسیحیانو او عیسوي مبلغانو یې برید وکړ او یایې هم ووژل. دغه راز تاوتریخوالۍ د ۱۹۰۰ز کال جون کې هغه مهال اوج ته ورسېدې کله چې د باکسر جنګیالیو په دې باور شو چې دوی د بهرنیو وسلو په وړاندې زیانمنونکي نه دي او په دې توګه د «د چینګ حکومت ملاتړ وکړئ او بهرنیان له منځه یوسي» شعار سره بیجینګ ته نږدې شول.
دیپلوماتانو، مذهبي مبلغانو، پوځیانو او یو شمېر چینایی مسیحیانو ډیپلوماټیکو نماینده ګیو څنډو کې پناه واخیسته. دغه راز د امريکا، اسټراليا، هنګري، بريتانوي، فرانسوي، جرمني، ايټالوي، جاپاني او روسي ځواکونو اته کسيز ائتلاف د جون په اوولسمه نېټه د چين پر لوري د کلابندۍ د لرې کولو لپاره په تيان جين ښار کې د داګو پر کلا بريد وکړ. دغه راز ملکه ډوګر په پیل کې زړه نازړه وه، خو وروسته یې له باکسرانو نه ملاتړ وکړ او د جون په ۲۱مه یې د یرغلګرو ځواکونو په وړاندې د جګړې اعلانولو سره امپراتوري فرمان صادر کړ. هاخوا بیا چینایي چارواکي د باکسرانو د ملاتړوکونکو او د شهزاده چینګ په مشرۍ د پخلاینې د پلویانو ترمنځ ووېشل شول. د چینايي ځواکونو لوی درستیز جنرال مانچو رونګلو (جونګلو) وروسته ادعا وکړه چې هغه د بهرنیانو د ساتنې لپاره کار کړی دی. همدارنګه د سویلي ولایتونو چارواکو له بهرنیانو سره د جګړې لپاره د امپراتوري امر نه سترګې پټې کړې.
د اتو هېوادونو ائتلاف وروسته له هغه چې په پیل کې د چین امپراطوري پوځ او باکسر ملیشو له خوا شاته وغورځول شو  چین ته یې  ۲۰.۰۰۰ نور وسله وال سرتیري راوستل او په دې ډول یې په تيان جين کې امپراطوري پوځ ته ماتې ورکړه او د ډیپلوماټیکو نماینده ګیو پنځه پنځوس ورځني محاصرې په ختمولو سره يې د اګست په څوارلسمه نېټه بېجينګ ته ورسېدل. دغه راز د پلازمینې او شاوخوا کلیو لوټ کول او د هغو کسانو اعدامول پیل شو چې شکمن باکسر ګڼل کېده د ۱۹۰۱ ز کال د سپټمبر د اوومې نېټې د باکسر پروتوکول د هغو حکومتي چارواکو د اعدام د مخنیوي لپاره چې د بوکسرانو ملاتړ یې کړی و، په بیجینګ کې د بهرنیو پوځیانو د ځای پر ځای کېدو شرایط برابر کړل او ۴۵۰ میلیونه سپین زر چې د حکومت د کلنۍ مالیاتي عوایدو نه زیات و په راتلونکو ۳۹ کلونو کې د اتو هېوادونو لپاره د جبران په توګه ورکړل شول. همدارنګه د باکسر بغاوت اداره کولو له امله د چینګ کورنۍ کنټرول نورهم په چین باندې کمزوری شو او په پایله کې یې  د لویو حکومتي اصلاحاتو هڅه وکړه.