اجمل_فاروقی
ڈاکٹر ہارون الرشید اصناف اردو صفحہ 54 باندی لیکی "انگریزی میں جو صنف لائٹ ایسے سے موسوم ہے اردو ادب میں اس کے لئے انشائیہ کی اصطلاح مستعمل ہے" ددې ټولو محقېقینو د تعرېفونو نه دا خبری اخز کیږی چی تکل هاغه اصناف نثر دې چی تروسه پوری د مضمون متبادل ګنړل کیږې. مګر ځنی پوهان ددی خبرې هر ګز قائل ندی. تبسم صیب ددی پیچیده صنف د ښکاره کیدو دپاره ددې صېح مقام متعین کولو دپاره ځنی خصوصیات په ګوته کڑې چی په هغی کښی ځنی دادې غیر رسمې انداز اختصار تنوع ادهورا پن د داخل او خارج امتزاج اسلوبدلته سوال دا را ولاړیږی. طنز ومزاح د تکل دپاره ضروری دی کنه؟ طنز ومزاح د څه تکل دپاره څومره ضروری دی ددی دواړه سوالونو جواب هم دا کیدیشی چی دا ضروری نده چی طنز ومزاح دی خامخا وی. یا دا چی که طنز ومزاح پکښی نه وی بیا به تکل نه وې البته تکل بغیر د طنز ومزاح نه هم تکل وی مګر د طنز ومزاح کردار په تکل کښی داسی دی لکه جسم کښی روح. هر کله چی یو تکل کښی د طنز مزاح نه کار واخلی نو دا اسلوب به زړه راښکونکی وی. دا لیک به قاری ځان سره بوځی په تکل کښی د طنز نه زیات مزاح پکار ده د طنز ومزاح معیار لؤړ پکار دی. ګنی بیا به عامیانه پن حدودو کښی داخلیګی بله دا چی ضروری خصوصیاتو کښې د خیال رنګینی او شګفتګی هم راځی حاصل بحث به مونږ دا وګنڑو چی تکل یو داسی صنف ادب دی چی هری موضوع ته پکښی غیر سنجیده انداز او یو نوی نقطه نظر سره کتلی شی البته دا صنف د اختلاف راے په بنیاد غیر واضح طرف ته تلی. که په اردو کښی ئی جاج واخلو نو هلته دی صنف ډیره پیچیدګې پیدا کړی ده. لویه وجه ئی داده چی د سرسید احمد خان مضامینو باندی د انشائیه اطلاق کوی. د سرسید احمد خان رفقاء الطاف حسین حالی شبلی نعمانی زکاء الله او د محمد حسین آزاد نیرنګ خیال هم د تکل په زمره کښی راولی او حال دادی چی هغه خالص مضامین دی ډیره عجیبه خبره داده ځنی پوهانو د اسدالله خان غالب خطوط هم د انشائیه نګاری زمره کښی راوستی چی ددی نه راتیر شی یوه بله لړی د سلیم آختر او انورسدید ترمنځه راځی دی دواړو ښاغلو اصل بحث په ډاکټر وزیر آغا دی انورسدید ډاکټر وزیر آغا د تکل موجد ګنړی. او 1958 خواوشا تاریخ ئی پېل کیدو تارېخ خودلی شی که وکتل شی. وزیر آغا د اردو تکل بام عروج ته ورسؤل. په کومه موضوع چی یی قلم وچتل کړی. نو په هغی کښی ئی روح پوکلی دی پک ډنډا ئی د تکلو مجموعه ده چوری سے یاری تک آزادی غلامی ایک دن روڈ رولر کے ساتھ که وکتل شی وزېر آغا موضوع سره دومره انصاف کړی. په داسی انګل ورګوری چی هغه به بلکل نوی وی. بارهوا کهلاړی ئی ژواندی مثال دی د اردو تکل دور جدېد کښی ډاکټر داود رهبر جاوید صدېقی، ممتاز مفتی، نظیر صدیقی، مشکور حسین یاد، مشتاق قمر، جمیل آذر، انور سدید، غلام جیلانی،سلیم آغا قزلباش، اکبر حمیدی، کامل قادری رام لعل نابهوی، محمد یونس بټ وغیره د تکل په مخ د وړاندی بوتلو کښی هیڅ کسر پرینخودو پښتو کښی د تکل آغاز د کله نه وشو او پښتو ته دا صنف د کومی ژبی نه راغلو؟ بیا د تکل نوم چا ورکړو؟ ددی په مرمختګ کښی کردار چا ادا کړو؟ دا هاغه سوالونه دی چی ددې حل کیدو سره به څه نا څه خبره واضحه شی. ددی دپاره د پوهانو په حواله خبره کول ډیره مستنده ده ښاغلی مشتاق مجروح صیب خپل کتاب زرکاڼے کښی ددی په حواله په صفحه 191لیکی " پښتو ته دا صنف د اردو نه اګاهو راغلی دی. او ددی صنف دپاره د تکل نوم په ړومبی ځل اولسی ادبی جرګی استعمال کړی" ښاغلی ایوب صابر خپل کتاب جدېد پشتو ادب کښی په 82 کښی لیکی "پشتو کے بہت پرانے اخبارات ورسائل کی فائلوں سے یہ ثابت کیا جاسکتا ہے کہ جدید انشائے اردو سے بہت پہلے پشتو میں لکھے گئے تھے. پشتو میں جن ادیبوں نے اس صنف کو پروان چڑھایا ان میں عبدالخالق خلیق،امیرھمزہ خان شنواری ماسٹ عبدالکریم،دوست محمد کامل، مہدی شاھ مہدی،محمد اشرف مفتون،قلندر مومند" د پښتو تکل صنف خوش قسمتی داده چی دا داسی پوهانو ګوتو له ورغلے چی هغه بغیر د څه شک شبهی د ادب د میدان لوبغاړی وو