cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د رسول الله صلی الله عليه وسلم سپېڅلی سيرت/ دوهمه برخه
صنعت خو ډېر کمزورى وو يوازې په يمن ، حيره ، د شام په سرحدي برخو کي د ټوکر او بدلو څرمنو انګولو او اش ورکولو او داسې نورو صنعتونو رواج درلود خو د جزيرې په منځنيو برخو کي کرهنه او مالداري هم وه د عربو ټولې ښځې په سنۍ او بدلو او جوړلو بوختې وي ،خو څرنګه چي هرڅه په جګړو کي په مصرف رسيدل نو ځکه خلک له لوږي ، فقر او نيستۍ سره لاس او ګريوان وو.
دعربو حکومت او امارت
له اسلام نه مخکې او د عربو د جاهليت په وخت کي عربي واکداران په دوه ډوله وو يو ډول ئې داسې تاج لرونکي پاچايان وو چي په حقيقت کي ئې پوره خپلواکي او ازادي نه درلوده ،بل ډول د قبايلو او کورنيو مشران وو چي د پاچايانو په خير د پوره صلاحيت او امتيازیاتو خاوندان وو او زيات شمېر د پوره خپلواکۍ لرونکي هم وو  او کيدى شي يو شمېر نورو به ئې د کوم پاچا تابيعت هم درلود، د يمن ، آل غسان او الحميره پاچايان تاج لرونکى او نور پاته ئې بې تاجه پاچايان وو.
۱- له  ٦٥٠ ق ، م نه مخکې پيړۍ : په دې وختونو کې د دوى پاچايان د ( مکرب سبا ) په نوم ياديدل پايتخت ئې د (صرواح ) ښار وو چې لا تراوسه پورې د مارب ښار لويديځ لور ته د يوې ورځې مزل په اندازه لرې فاصله کي ئې نښې نښانې ليدل کيږي او د خريبه په نوم ياديږي د يمن په تاريخ کي مشهور بند (سد مارب ) هم په همدې دوره کي جوړ شوى وو ويل کيږي چي د ( سبا ) قوم د واکمنۍ لمن دومره پراخه وه چي د عربي هېواد په دننه او بهر کي ئې مستعمرې درلودې.
٢_ له ٦٥٠ ق ، م نه تر ١١٥ ق ، م پورې : په دې دوره کي د دوى واکمنان د (سبا ) د پاچايانو په نوم ياديدل  او د مکرب لقب ئې پرېښود پايتخت ئې له صرواح نه مارب ته انتقال کړ  او اوس هم د صنعاء ختيځ خواته ١٠٠ کيلو متر لرې د دې ښار (مارب) نښې نښانې ليدل کيږي.
۳_ له ١١٥ ق ، م نه تر ٣٠٠ ق م پورې : په دې دوره کي حمير قبيلې د سبا پاچايانو ته ماتې ورکړه او د مارب په ځاى ئې د (ريدان ) ښار خپل پايتخت وټاکه دا ښار وروسته د (ظضار) په نوم ونومول شو ځينې اثار ئې تراوسه پورې (پريم ) ته نيږدې د مدور په غره کي باقي پاته دي د هغوى ځوړتيا له همدې دورې نه پيل شوه ،تجارت ئې له ناکامۍ سره مخامخ شو ځکه چي لومړى د حجاز پر شمال ( انباطيانو ) خپل تسلط ټينګ کړ او د سبا قوم ئې له دې ځاى وويست، ورپسې روميانو په مصر ، سوريې او د دوهم ځل لپاره په شمالي حجاز باندې له تسلط او واکمنۍ وروسته بحري تجارتي لارې هم تر خپل کنترول لاندې راوستې او په دې برسيره د مختلفو قبيلو خپل منځنې اختلافات هم د دې سبب شول چي ال قحطان د ورکې او تباهۍ په درشل ودريږي او له خپل هېواد نه ئې بې وطنه او در په در شي.
٤_ له ٣٠٠ ق ، م نه تر اسلامي لمر څرک پورې:  په دې دوره کي هغوى له راز راز ستونزو کودتا ګانو او خپل منځني جګړو سره لاس او ګريوان وو ترڅو دوى خپل هرڅه حتى خپلواکي هم له لاسه ورکړه په همدې وخت کي روميان عدن ته ننوتل حبشيانو د دوى په مرسته او د همدان او حمير قبيلو له داخلي جګړو نه په استفادې سره په ٣٤٠ م کال کي د لومړى ځل لپاره يمن ونيولو چي تر ٣٧٨ م کال پورې له همدوى سره وو ، وروسته يمنيانو بيرته خپله  ازادي وګټله خو  په دې وخت کي د مارب په بند کي درزونه پيدا شول ترڅو په ٤٥٠ يا ٤٥١ ميلادي کال کي هغه لوى سيلاب چي قرانکريم د (سيل العرم ) په نوم ياد کړې راوبهيدو هرڅه ئې په مخه کړل او ډيره تباهي او بربادي ئې وکړه.
په ٥٢٣ میلادي  کال يهودي مشر (ذونواس ) د نجران په عيسويانو سخته حمله وکړه او غوښتل ئې چي هغوى د نجران عيسويان په زور او جبر سره له مسيحت واړوي ،خو کله چي هغوى دا ونه منل نو يهودي مشر ذونواس ورته د اور کندې وايستلې او هغه عيسويان ئې پکې ور واچول همدې قيصې ته قرانکريم د البروج په سورت کي اشاره کوي او فرمايي :
ژباړه : (( هلاک شول خاوندان د خندقونو ( خندقونه دسره ) اور او د ډېر سوند کله چي ئې دوى پر غاړه ناست وو او شاهد د هغه څه چي مومنانو سره دوى کړل !! او عيناکه ئې ونه گاڼو له دوى ؟ مګر دا چي په ستايلى عزيز خداى ئې ايمان راړ هغه ذات چې د دې زمکې ، اسمانونو واکمني د دده ده او الله دئ په هرڅۀ باندې شاهد)) ۴ – ۹
او د همدې پېښې په نتيجه کي نصرانيان د خپلې بدلې د اخيستو په خاطر د روم د امپرطور تر مشرۍ لاندې په عربو باندې د تسلط او خپلې واکمنۍ د پراختيا په تکل کې شول. حبشيان ئې راپورته کړل بحري قوت ( کښتۍ او جهازونه ) ئې ورته برابر کړل بالاخره (٧٠٠٠٠) او يا زره حبشي فوځيان په يمن وروختل او په ٥٢٥ میلادي کال کي ئې يمن ونيولو  او (ارياط)  ئې حاکم وټاکل شو نوموړى تر يو وخت پورې د يمن حاکم وو ترڅو د خپلو لښکرو دي وه قومندان ابرهه په لاس ووژل شو  ابرهه د قدرت واګې په خپل لاس کي ونيولې  او دا هماغه ابرهه دئ چي د مکې د ورانولو لپاره ئې لښکرې او فيلان را ايستلې وو چي قيصه ئې موږ مخکې  په تفصيل سره ليکلي ده.
د الفيل له پېښې وروسته يمنيانو له فارسيانو نه د مرستې غوښتنه وکړه او بالاخره ئې د يوې کلکې مقابلې په نتيجه کي حبشيان له خپل وطن نه وشړل او په ٥٧٥ میلادي کال ئې د معديکرب بن سيف ذى يزت ا لحميرى تر مشرۍ لاندې خپله خپلواکي اعلان کړه او معديکرب ئې پاچا وټاکل شو.
نوموړى يو شمېر حبشيان د خپل خدمت لپاره له خپل ځان سره وساتل ترڅو يوه ورځ د همدې حبشي خدمتګارانو له خوا ووژل شو او د ده له مرګ سره د ذى يزن د کورنۍ حکومت هم پاى ته ورسيدو.
ورپسې کسرى په صنعاء کي فارسي والى وټاکلو او يمن د فارس يو ولايت اعلان شو .دې سلسلې تر ٦٣٨ میلادي کال پورې دوام وکړ. خو په همدې کال فارسى والي (باذان) اسلام راوړ او په دې ترتيب سره په يمن باندې د فارس تسلط او حکمرانۍ ختمه شوه.
د حيره پاچايي : له کومې  ورځې نه چي لوى قوروش په ٥٥٧_٥٢٩ هـ ق کي فارسيان  سره يوکړي  وو له همغې ورځې نه په عراق او شا او خوا سيمو کي د فارسيانوحکومت چليدو  دا وخت دهغوى دزور او دبدبې وو .هيچا ئې هم مقابله نشواى کولاى ترڅوپه (٣٢٦ق-م )کال کي سکندرمقدوني د فارسيانو پاچا (لومړنى دار)ته ماتې ورکړه او په دې ډول سره دا دولت تجزيه شو ،ملک الطوافي ورباندې حاکمه شوه او دا لړۍ تر( ٢٣٠) میلادي  کال پورې جارې وه، په همدې وخت کي قحطانيانو هجرت وکړ او د عراق ځينې کليوالي سيمې ئې ونيولې، ورپسې عدنانيان راغلل او له دوى سره له کشمکش او جنجال وروسته ئې د فرات جزيرې ځينې برخې قبضه کړې.
د ( ارد شير ) په دوره کي په حيره او د عراق او عربي جزيرې په کليوالو سيمو کي د ميشته قبيلو لکه مضر او ربيعه والي جذيمه الوضاح نوميدو، ارد شير پوهيدو چي په عربو باندې حکومت کول او د هغوى له حملو ځان ساتل تر هغه وخت پورې ممکن نه دي ،چي ترڅو ئې پر دوى داسې يو څوک نه وي ګمارلى چې له قومي او ملي قوت نه برخمن نه وي په قوم کې ځاى ولري.
او وکولى شي چي له روميانو سره د مقابلې په وخت کي ددوى مرسته او ملګرتيا وکړي او هم د عراق عربان د روم تر سلطې لاندې شام کي د اوسيدونکو عربانو په مقابل کي ودروي، همدا راز د الحيرې له والى سره به د فارسي لښکر يو ټولى هم موجود وو ،ترڅو د حکومت په خلاف د صحرا ميشتو عربانو د پاڅون په ټکولو او له منځه وړلو کي ترې کار واخلي، جزيمه د ۲۶۸ میلادي کال په شاوخوا کي مړ شوی دئ.
له قباذ نه وروسته د فارس مشري د کسرى نوشيروان په غاړه ولويده نوموړي له مزدکي مذهب سره ډيره کينه درلوده مزدک او د هغه ډېر پيروان ئې ووژل ،منذر ئې بيرته د حيرې والى وټاکلو، حارث ئې راوغوښت خو هغه ارکلب ته وتښتيدو او بيا هملته مړ شو.
له منذر بن ماء السماء نه وروسته حکومت له همدوي سره وو .ترڅو د نعمان بن منذر دوره پيل شوه په دې وخت کي زيد بن عدي العبادي د نعمان په خلاف يوه توطئه جوړه کړه او د همدې توطئې په نتيجه کي کسرى ورباندې په غوصه شو او هغه ئې خپل دربار ته راوغوښت خو نعمان لومړى په پټه سره د ال شيبان مشر هاني بن مسعود ته ورغى خپل مال او اولاد ئې له هغه سره پرېښودل بيا د کسرى په لور وخوځيدو ،کسرى هغه بندي کړ او په همدې بنديخانه کي مړ شو او د ده په ځاى ئې اياس بن قبيصه الطائى د حيرې والى وټاکه او هغه ته ئې امر وکړچې له هاني بن مسعود نه د نعمان مال وغواړي خو هانى دا ونه منله چي د نعمان مال بيرته ورکړي نو کسرى د هاني په ضد دجګړې اعلان وکړ او خپلې لښکرې ئې د اياس په مشرۍ د هغه په لور وليږلې په دې ترتيب سره د ذي قار په سيمه کي د دواړو خواوو ترمنځ سخته جګړه پيل شوه چي په پاى کي بنو شيبان برى وموند او فارسيانو ماتې وخوړه او دا لومړى ځل وو چي عربو عجمو ته ماتې ورکړه او دا پېښه د رسول الله صلى الله عليه وسلم له پيدايښ نه لږه موده وروسته واقع شوې ده .رسول الله صلى الله عليه وسلم په حيره باندې د اياس بن قبيصه د حکمرانۍ له پيل نه اته مياشتې وروسته زيږدلى دئ، په اياس پسې د حيره ولايت يوه فارسي نژاد تن ته وسپارل شو، خو په ٦٣٢ میلادي کال کي د حيره ولايت بيرته د ال لخم کورنۍ ته په لاس ورغى او منذر چي په مصرورسره مشهور وو والي وټاکل شو، خو د ده دولايت اته مياشتې لا نه وې پوره چې د خالد بن وليد (رضی الله عنه) تر مشرۍ لاندې اسلامي لښکرې  ورباندې ور وختلې.
د شام حکومت : کله چي عربانو له خپل اصلي ټاټوبي نه کوچيدل پيل کړل نو د قضاعه کورنۍ ځينې پېښې لکه : بنى سليح بن حلوان چي بنو ضجصم بن سليح ئې له اولادې نه وو د شام په پولو کي ميشته شوې.
روميانو دا کورنۍ د ځان کړې او غوښتل ئې چي د دوى په توسط  د صحرا او وچې عربانو مخه ونيسي او له بل پلوه د فارس په مقابل کي ورنه ګته واخلي په دې ترتيب سره ئې د هغوى لپاره بېل پاچا وټاکلو د دوى پاچايي د دوهمې ميلادي پيړۍ له پېل نه تقريباً تر اخر پورې دوام درلود او تر ټولو مشهور پاچا ئې زياد بن الهبوله او د دوى د پاچايي لړۍ هغه وخت پاى ته ورسيده کله چې د ال غسان کورنۍ ضجاعمه ته ماتې ورکړه او په دې سره دروميانو له خوا د شام پاچايي هم ال غسان ته وسپارل شوه، نوموړى کورنۍ د روميانو د نوکرانو په حيث تر (۱۳) هـ کال پورې د شام په عربانو حکومت وکړ ،خو په نوموړي کال د حضرت عمر رضى الله عنه د خلافت په وخت کي د يرموک د غزا په نتيجه کي د دوى حکومت پاى ته ورسيد او د دوى وروستى پاچا(جبله بن الايهم ) اسلام راوړ  او له مسلمانانو سره يوځاى شو.
د حجاز پاچايي : تر کوم وخت پورې چي اسماعيل ( عليه السلام ) ژوندى وو ،د مکې مشري او د بيت الله شريف مسئوليت له همده سره وو ،خو کله چي هغه د ١٣٧ کلونو په عمر وفات شو ،نو دا مسئوليت ئې زامنو ( نابت) او ورپسې( قيدار ) په غاړه واخيستو، له دوى وورسته د مکې مشري د دوى نيکه مضاض بن عمرو الجرهمي ته وسپارل شوه ،خو د اسماعيل عليه السلام اولاده که څه هم مشري له نورو سره وه د ډېر قدر او عزت څښتنان وو ،ځکه د دوى پلار او نيکه کعبه شريفه جوړه کړې وه.
د وخت په تېريدو سره د اسماعيل ( عليه السلام ) د اولادې نوم اونښان مخ په ورکيدو شو جرهميان هم د بخت نصر له دورې مخکې کمزوري شول او په همدې وخت کي د مکې په سياسي اسمان کي د عدنان د کورنۍ ستورى وځليد. په ذات عرق کي په عربانو باندې د بخت نصر د تيرې په هکله را نقل شوى روايت چي وايي: په دې پېښه کي د عربو مشر د جرهم له قبيلې څخه نه وو زموږ د يادې شوې خبرې پخلې کوي.
نور نو د جرهميانو وضعه مخ په خرابيدو شوه څوک به چي مکې ته راتلل نو دوى به ورباندې ظلمونه کول د کعبې ټول مال ئې ځان ته خاص کړ چي دې کار عدنانيان په غوصه کړل او کله چي د خزاعه قبيلې خلک په مرظهران نومې سيمه کي ميشته شول او وئې ليدل چي د جرهميانو او عدنانيانو وضعه ښه نه ده ،نو له همدې وضعې نه په استفادې او د عدنان قبيلې د ځينو کورنيو په مرسته ئې د جرهميانو په ضد جګړه پيل کړه، بالاخره ئې د دوهمې ميلادي پيړۍ په نيمايي کي جرهميان له مکې نه وشړل او د مکې مشري د دوى په غاړه شوه.
اسماعيل ( عليه السلام ) په شلمې قبل الميلاد پيړۍ کي تېر شوې وو نو ، ويلى شو چي جرهم قبيله تقريباً يوويشت پيړۍ په مکه کې اوسيدلى او د شلو پيړيو په شااوخوا کي ئې ورباندې حکومت کړي دئ، له دوى وروسته د مکې مشري د خزاعه قبيلې ته رسيدلې خو دا لاندې درې مسئوليتونه له مضر کورنۍ سره پاته شوې وو.
١- له عرفات نه مزدلفې ته د خلکو ليږدول او په يوم النضير يعنې د ذوالحجې په ديارلسمه ورځ له منى نه د تلو اجازه ورکول دا وظيفه د بنو الغوث بن مره چي د الياس بن مضر له کورنۍ څخه وو په غاړه وه دوى ته صوفه ويل کيدل د ( يوم النضير) په ورځ به تر هغه پورې بل هيچا هم جمرې نه ويشتلې ترڅو به چي د صوفه کوم تن جمري ويشتل نه وو پيل کړي او کله به چي خلک له جمرې ويشتلو فارغ شول، نو د صوفه خلکو به د عقبې دواړه خواوې ونيولې او تر هغه به بل هيچاته د تګ اجازه نه وه ترڅو به چي دوى ټول نه وو تللي او چي دوى به ټول لاړل نو بيا به ئې نورو خلکو ته د تګ اجازه ورکړه.
٢- د نحر ( قربانۍ ) يا لوى اختر په سهار له مزدلفې نه منى ته تلل دا دنده د بني عدوان په غاړه وه.
٣- د الاشهر الحرم وروسته او مخکې کول چي دا د بني کنانه قبيلې د بني تميم بن عدي کورنۍ وظيفه وه هغه وخت هم دوى د حرامو مياشتو احترام کاوو په دې مياشتو کي به ئې جګړې نه کولې خو کله به چي جګړه روانه وه نو بیا به ئې داسې پریکړه کوله چي دا میاشتې به وروسته کړو یعنې اوس به جګړې ته دوام ورکړو او بيا به راتلونکې مياشتې الاشهر الحرام وګرځوو.
په مکه باندې د خزاعۍ کورنۍ مشري درې سوه ٣٠٠ کاله دوام درلود د دوى په دوره کي عدنانيان په نجد ، بحرين او د عراق شا اوخوا کې خپاره شول د قريشو ځينې کورنۍ لکه حلول او حرم او د بني کتانه مختلفې پښې د مکې په څنډو کي پاته شوې ،خو د قصى بن کلاب تر وخت پورې دوى د مکې او کعبې شريفې په کارونو کي هيڅ ونډه نه درلوده ،د قصي په اړه ويل کيږي چي دى لا د مور په غيږ کي وو چي پلار ئې مړ شو مور ئې د بني عذره کورنۍ له ( ربيعه بن حرام ) نومې سړي سره واده وکړ او ورسره د هغه اصلى وطن يعنې د شام سرحدي سيمې ته لاړه ،خو کله چي قصى ځوان شو بيرته مکې ته راغلو په دې وخت کي د مکې مشر د خزاعى کورنۍ حليل بن حبشه وو ،قصى د هغه لور (حبي ) سره واده وکړ، خو کله چي حليل مړ شو نو د خزاعۍ قبيلې او قريشو ترمنځ جګړه وشوه او په پاى کي د مکې او کعبې شريفې ټول کارونه قصي په خپله په غاړه واخيستل.
عربي جھالت او نور ھېوادونه
محترمو لوستونکو ! تردې ځاى پورې چي موږ د عربو او د هغوى د کړو ړو په اړه څه وليکل دا د اسلام د مبارک دين له ظهور او د رسول الله صلى الله عليه وسلم تر بعثت دمخه حالات وو، د عربو د اخلاقو ، عاداتو ، ټولنيز دود ، مذهب او عقايدو په اړه چي څه بيان شول دا د انحضرت صلى الله عليه وسلم له زمانې نه تقریبا سل کاله دمخه حالات وو او همدغه حالات تر نبوي (صلی الله علیه وسلم) بعثت پورې قايم وو ،درانه لوستونکى دې په خپله غور او قضاوت وکړي چي په کومو خلکو کي چي انحضرت صلى الله عليه وسلم مبعوث شو او څوک چي د اسلام ړومبنى مخاطبين دي په څومره پريوتى او ذليل حالت کي وو ،بيا چي په راتلونکو مخونو کي د پيغمبر اکرم صلى الله عليه وسلم د لارښوونو او د اسلام د اغيز له امله د عربو د انقلاب حال لولئ، نو ډېره صحيح اندازه به درته ولګيږي چي د رسول الله صلى الله عليه وسلم د روحانيت او اسلام اغيز د څومره ستر ځواک نوم دئ او دا  اندازه هغه وخت صحيح لګيدى شي چي کله د نبوى بعثت په وخت کي د ټولې نړۍ حالاتو ته يو ځغلند نظر واچول شي او بيا وروسته دا وکتل شي چي اسلام ،چي په ټوله نړۍ کي خپور شو د قومونو په هر حالت کي ئې بدلون راووست په همدې خاطر د عربو د يادکړل شوي حالت له څرګندولو وروسته راته مناسبه ښکاري چي د نړی د هیوادونو هغه حالات چي  د عربي جاهليت هم مهال وو په مختصر ډول وليکل شي.
ايران : ايران دنړۍ په ډيرو مشهورو ،پخوانيو او پرتمينو هېوادنو کي شمېرل کيږي (مه ابادى) مذهب په دغه هېواد کي دود وو، بيا (مه ابادى) د اصلاح او نويوالي له پاره ډېر امامان د مجتهدينو په توګه په دغه هېواد کي پيدا شول او د دين د اصلاح کار به ئې کولو تر دې دمخه دوران له پاى ته رسيدو پورې زردښت د اورپرستۍ دين له نوى سره جارى کړ چي د ( مه ابادى )د دين يو اصلاح شوې شکل ګڼل په کار دئ، زردښت خپل ځان ته برحق هادى ويلو او د ايران حکومت او خلکو ئې ډېر ژر زردښتي دين ومنلو،  په غالب ګومان سره ويلى شو چي ايران د نړۍ په ټولو هېوادو کي زيات پرمختګ کړى وو، د ايرانيانو د عروج پر وخت د هغوى حکومت د روم تر بحيرې غزيدلى وو ،خو د اسلام د ظهور په وخت کي د هغوى حالت په شرک کي د اخته کيدو له امله دومره خراب شوې وو ،چي يو يو صفت ئې تباه او  له منځه تللى وو.
زردښت ته ئې د خداى صفات ورکړل او هغه ئې په خپلو باطلو معبوداتو کي شامل کړى وو ، دخير د خالق او د شر د خالق په نوم دوه معبودان ئې د يزدان او اهرمن په نوم نمانځل دا ااور پرستي په څرګند ډول ښه په زور او شور سره کيدله، د لمر ، سپوږمۍ ، ستورو او سيارو نمانځنه هم پکې دود وه ،غلا او لارې شوکول هم ښه په قوت سره پکې روان وو د زنا رواج دومره پرمختګ  کړې وو چي مزدک په عام دربار  کي د ايران د کسرى ميرمن بې حجابه کړه او کسرى د هغه دغه ناوړه او حيا سوزونکې حرکت ونه غانده او نه ئې مخالفت وکړ خپل منځني بې اتفاقي يو بل په ناحقه او معمولى خبره وژل ، کينه او حسد دوکه ورکول ،د ځواکمنو له خوا له کمزورو او بې وسه سره دڅارويو په څير  رویه کول هغه عيبونه وو چي د ايرانيانو لپاره ئې ذلت او رسوايي داسې متوجه کړې وه لکه سيلاب چي د ټيټې زمکې لوري ته متوجه وي له ټولو علومو ، ټولو تمدنونو، اخلاقو او له ټولو نيکو انساني اخلاقو  نه ايران خالي وو او هغه هېواد چي يو وخت د علم ،تمدن او تهذيب مرکز وو له يوې مخې تياره شوې وو نه يوازې دا چي د ستورو ،اور او لمر پرستى پکې دود وه ،بلکې پاچایانو ، وزيرانو او اميرانو هم ځانونه پر خلکو نمانځل ، له دغه عذاب نه د ايران خلک هغه وخت ازاد او هېواد ئې له تيارو وژغورل شو چي مسلمانانو د ايران په خاوره کي د برياليتوب قدمونه کيښودل او دا هېواد ئې فتح کړ.
روم او يونان : د ايراني امپراطورۍ په مقابل کي د نړۍ دويم تر ټولو لوى ځواک د روميانو امپراطوري وه ،د روم او يونان تهذيب او تمدن هم ډېر پر تمين او د هغوى علوم او فنون په نړۍ کي مشهور دي، په طب ، رياضي ، نجوم ، منطق او فنون په نړۍ کي مشهور دي ،په طب ، رياضي ، نجوم ، منطق ، فلسفې او د حکمت په پرمختګ کي د نړۍ يو هېواد هم له يونان سره مقابله نشواى کولى ،په همدې هېواد کي سقراط ، بقراط ، لقمان ، افلاطون او ارسطو پيدا شوي وو، په همدې هېواد کي د سکندر په څير فاتحان پيدا شوي وو، يوناني قيصر چي مرکز به ئې قسطنطينه وو ،نه يوازې شاهنشاه بلکې ديني پيشوا هم ګڼل کيدو له دغه علمي او مادي پرمختګ سره سره په پنځمه او شپږمه عيسوي پيړۍ کي روم او يونان د دومره ذلت او خوارۍ حالت ته رسيدلى وو چي د ايران تياره له روم او يونان نه هيڅکله زياته نه وه لکه څرنګه چي به په ايران کي هر پور وړي ځان پلورلو همدارنګه په يونان او روم کي څو ډوله غلامان وو ،يو ډول غلامان داسې وو چي هغه به له هېواد نه بهر نه پلورل کيدل ،خو په عمومي ډول زياتره غلامان به بهرنيو هېوادونو ته وړل کيدل او داسې به پلورل کيدل لکه څنګه چي آسونه ،اوزې ، اوښان او نور څاروي پلورل کيږي ، بادار به د خپل غلام د وژلو داسې حق لرلو لکه څنګه چې وګړي د خپلو څارويو د حلالولو حق لري، مور او پلار به خپل اولادونه پلورل او نور غلامان به ئې رانيول، په روم او يونان کي غلامانو ته د واده کولو حق حاصل نه وو د غلامانو او اولادونو ترمنځ ئې کومه قانوني خپلوي نه وه.
مصر : څرنګه چي مصر يو زراعتي هېواد دئ په همدې خاطر کله چي د پخواني مصر ځواک يو څه کمزورى شو نو دا هېواد د بهرنيو حمله کوونکو قومونو د حملو مرکز وګرځيدو پر مصر ايرانيانو ، يونانيانو او روميانو وار په وار بريدونه وکړل او تر زياتې مودې پورې دا تاريخي هېواد د هغوى تر واک لاندې پاته شو. اټکل کيداى شي چي د دغو بريد کوونکو هېوادونو تهذيب او تمدن به هم په مصر اغېزکړى وي او د مصريانو تهذيب به خامخا پرمختګ کړى وى عيسوى مذهب په مصر کي د روميانو د حکومت پر وخت رواج شو د مصر د اوسيدونکو يو شمېر خلکو عيسوى دين منلى وو ،خو په مصر کي د اسلام تر داخليدو دمخه د هغه هېواد حالات بې حده ذليل او خوار شوى وو ،د عيسوي مذهب حال په مصر کي له نمانځنې زيات نه وو ، په بت نمانځوونکو عيسويانو کي ټول هغه عيبونه موجود وو چي په کوم ډېر ذليل او پريوتي قوم کي کيداى شي، روميان او يونانيان چي فاتح قومونه ګڼل کيدل ولسونه ئې له څارويو هم سپک او ذليل ګڼل کوم عيبونه چي په يونانيانو او روميانو کي موجود وو د هغې تر ټولو بد او خراب حالت په مصر کي ليدل کيدو ، غلامي پکې په ډيره ظالمانه ډول رواج وه د زنا او لوټ مار لپاره پکې هڅوونکي قوانين جوړ شوي وو ، انسان وژنه په سيل ځايونو کي تفريحي کار ګڼل کيدو ،ښځې به ځان وژنې ته ليواله کيدې ،لنډه دا چي هغه مهال د مصر تياره او جهالت په هيڅ حال کي له بل کوم هېواد نه کم نه وو او د اخلاقو او تهذيب نښې د مصر د خلکو په ژوندانه کي بيخي ورکې وي او څومره تياره او جهالت چي کيداى شو پکې موجود وو.
هندوستان :  اشوک، چندرګيت او بکر ماجيت په څير نوميالى نوميالى راجاګان په هندوستان کي تېر شوي وو ، په ستوري پيژندنه، رياضي او د فلسفې په علومو هنديانو په ځانګړې توګه وياړ کولو ،کرشن ، رام چندر او ګوتم بد په څير د مذهبونو بانيان د هغوى دا ستانونه دمها بهارت او رام ليلى دزمينه افسانې هم هغوى ته يادوي خو دکومې زمانې پر نړۍ چي دا مهال موږ خبرې کوو هغه مهال بودايي مذهب له هندوستان نه د وتو په حال کې وو او برهمي مذهب ورو ورو دځواکمنيدو په حال کي وو. د هندوستان په يو ايالت کي هم کوم ځواکمن حکومت نه وو په ټول هېواد کي د بت نمانځنې ښه زور وو په بدهـ او برهمني مذهبونو کي د بتانو نمانځنه يو ډول د نجات او خلاصون وسيله ګڼل کيده د برهمنيانو او بودايانو بتان زياتره په مندر کي څنګ په څنګ کېښودل کيدل او په دېره جذبه او عقيده سره به نمانځل کيدل چينې سياح ليکي چي د هندوستان يو کور هم دسوګند خوړلو له بتانو خالى نه وو د بام راګيانو حياء سوزونکى مسلک د هېواد په هره برخه کي منوونکي او پلويان پيدا کړي وو د مصريانو په شان د زنا لپاره قوانين جوړ شوى وو او يو مذهبي کار ګڼل کيدو د سند په راجاګانو کي داسې مثالونه موجود وو چي له خپلو سکنيو خويندو سره ئې ودونه کړي وو.
چين : درنو لوستونکو !تر دې دمه چي د کومو هېوادونو يادونه وشوه هغه ټول د عربي هېواد څلور خواوو ته پراته وو او همدغه مشهور پرمختللي هېوادونه وو په هغوی کي يوازې د چين هېواد ور زياتيداى شي چي هغه هم په ابادو ، سرسبزو او پر مختللو هېوادونو کي شميرل کيده د چين حالت له ذکر شوو هېوادو هم بدتر وو د کنفيوسشن ، تاو او بودا درې مذهبونو کيمياوي ګډون د چين په تهذيب او اخلاقو کي هغه کيفيت پيدا کړى وو بيا کله چي په چين کي د مسلمانانو لويې ډلې هستوګنه غوره کړه او پر خپلو نيکو اخلاقو ئې خپل ګاونډيان اغيزمن کړل .په ترکستان ، روس ، برما او اروپا کي هم انسانان اوسيدل خو د هغه هېواد اوسيدونکو نه يا نړۍ وال خبر نه وو او يا به ئې په ډير مشکل سره هغوى ته انسان ويلى وى په هر حال کوم د يادونې وړ ښه صفت په هغوى کي موجود نه وو.
د  رسول الله صلى الله عليه وسلم نيکمرغه ميلاد
دوام لري….
مارګرېټ (سندرغاړې)
مارګورزاتا جمروسي ( پولینډي تلفظ: [mawɡɔˈʐata jamˈrɔʐɨ] ; د 1991 مېلادي کال د جون په 30مه زېږېدلې په مسلکی توګه د مارګرېټ په نوم پېژندل شوې، یو پولنډۍ سندرغاړې ده. هغه په 2013 کې په خپل هېواد کې شهرت ترلاسه کړ او په ځینو اروپایی سیمو کې یې د خپلو سندرو " تينک يو وېري مچ (ډېره مننه) " (2013) او " کول مي ډاون " (2016) سندرې سره خپل شهرت او بریا ترلاسه کړه. په 2016 کې د وارنر میوزیک سره د نړیوال ریکارډ تړون لاسلیک کولو وروسته ، هغه په ځانګړې توګه په سویډن کې بریا وموندله.
مخکنی ژوند او زدکړې
مارګورزاده جامروزي د ۱۹۹۱ کال د جون په ۳۰مه نېټه په سټارګارډ کې زېږېدلې ده. د هغه پلار او مور ښوونکي وو. د پلار نوم يې ريزارډ او د مور نوم البېتا جامروزي وو. هغه د توماس په نوم یو مشر ورور لري، یو کیمیا پوه دی چې څلور تر دې مشر دی، مارګرېټ له هغه سره په اینسکو کې لويه شوې. جامروزي په ماشومتوب کې د کاتوليک مذهب پيرو وه.
د ماشوموالي پرمهال، مارګرېټ په ډېری سندريزو سیالیو کې برخه اخیستې وه. په ۱۸ کلنۍ کې مارګرېټ وارسا ته لاړه. هغه د وارسا د ټولنیزو علومو او بشري علومو په پوهنتون کې د انګلیسي زده کړې پیل کړې مګر له دریوو سمسترونو وروسته یې پرېښود. مارګورزاده جامروزي په ۲۰۱۵م کال کې په وارسا کې د لباس او فېشن ډیزاین له نړیوال ښوونځي څخه د فیشن ډیزاین په برخه کې د لېسانس سند ترلاسه کړ.
سرچينې
وېشنيزه:1991 زېږېدنې وېشنيزه:مارګرېټ وېشنيزه:سويډنيان خلګ وېشنيزه:سندرغا وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:وارسا وېشنيزه:ټولنيز علوم وېشنيزه:کېميا
کومیتاس
سوگومون سوگومینی ، [A] مقرر اور عام طور پر کومیتاس کے نام سے جانا جاتا ہے ، [B] (آرمینیائی: Կոմիտաս؛ 8 اکتوبر [او ایس 26 ستمبر] 1869 - 22 اکتوبر 1935) ایک آرمینی پادری ، میوزکولوجسٹ ، کمپوزر ، ترتیب دینے والا ، گلوکار اور کوئر ماسٹر تھا۔ جسے ارمینیہ کے قومی اسکول میوزک کا بانی سمجھا جاتا ہے۔ []] []] وہ نسلی موسیقی کے علمبرداروں میں سے ایک کے طور پر پہچانے جاتے ہیں۔ [8] [9]
آرمینیائی نسل کشی کے دوران ، سیکڑوں دیگر ارمینی دانشوروں کے ساتھ ، کومیتاس کو عثمانی حکومت نے اپریل 1915 میں گرفتار کیا گیا تھا اور انہیں جیل کے ایک کیمپ میں جلاوطن کر دیا گیا تھا۔ انہیں جلد ہی غیر واضح حالات میں رہا کیا گیا اور اسے ذہنی خرابی کا سامنا کرنا پڑا اور پوسٹ ٹرومیٹک اسٹریس ڈس آرڈر (پی ٹی ایس ڈی) کی شدید صورت پیدا ہوئی۔ قسطنطنیہ میں بڑے پیمانے پر معاندانہ ماحول اور بڑے پیمانے پر آرمینیائی موت مارچوں اور قتل عام کی اطلاعات جس نے ان تک پہنچا اس نے اس کی نازک ذہنی حالت کو مزید خراب کردیا۔ انھیں پہلے 1919 تک ترکی کے ایک فوجی چلنے والے اسپتال میں رکھا گیا اور پھر پیرس کے نفسیاتی اسپتالوں میں منتقل کیا گیا ، جہاں انہوں نے اپنی زندگی کے آخری سال تکلیف میں بسر کیے۔ کومیتس کو بڑے پیمانے پر نسل کشی کے شہید کے طور پر دیکھا جاتا ہے اور انہیں آرٹ میں آرمینی نسل کشی کی ایک اہم علامت کے طور پر پیش کیا گیا ہے
لیپیډ
په بیولوژي او بیوشیمي کې، لیپيډ یو ماکرو بیومالیکول دی چې په غیرقطبي محلولونو کې حل کېدونکی دی. غیرقطبي محلولونه په اصل کې هغه هایډروکاربونونه دي چې په طبیعي ډول رامنځته شوي ليپيډ مالیکولونه چې په اوبو کې نه حل کېږي (یا په سختي سره حل کېږي) حل کړي، په شمول د غوړ اسیډونو، موم، سټېرول، په غوړو کې حل کېدونکي ویټامینونه (لکه د A,D,E او K ویټامینونه)، مونوګلایسرایډ، ډای‌ګلایسرایډ، ټرای‌ګلایسرایډ او فاسفولیپیډونه.
د لیپیډ دنده د انرژي ساتنه، سېګنال ورکول او د حجرې غشا کې د جوړښتي جز په توګه کار کول دي. لیپيډ د خوراکي او سینګار توکو په صنعت کې او همدارنګه په نانوټېکنالوژي کې کارونه لري.
ساینس پوهان کله کله لیپيډ د اوبو څخه تېښتېدونکو یا آمفیفیلیک کوچنیو مالیکولونو په توګه تعریفوي؛ د ځینو ليپيډونو آمفیفیلیک طبیعت هغوی ته اجازه ورکوي چې د اوبو په چاپېریال کې د وزیکلونو، یولایه/څولایه لیپوزومونو یا غشاګانو په شان جوړښتونه رامنځته کړي. بیولوژیکي لیپيډونه په بشپړ یا کم ډول د بیوشیميایي دوه بېلابېلو فرعي ډولونو «ودانیز بلاکونو» څخه سرچینه اخلي: د کېتوآسیل او ایزوپرېن ګروپونه. د دې لارې په کارولو سره، کولی شو لیپيډونه په اتو کټګورۍ وویشو: غوړ اسیډونه، ګلایسرولیپیډونه، ګلایسروفاسفولیپیډونه، سفېنګولیپیډونه، ساکارولیپيډونه او پولي کټېډونه (چې د کېټوآسیل له فرعي ډولونو څخه اخیستل شوي)؛ او سټېرول ليپیډونه او پرېنول لیپیډونه (چې د ایزوپرېن له فرعي ډولونو څخه اخیستل شوي).
که څه هم د لیپيډ اصطلاح کله کله د غوړو کلمې د مترادف په توګه کارول کېږي، په داسې حال کې چې غوړ د لیپیډونو یوه فرعي بڼه ده چې ټرای‌ګلیسرایډ ورته ویل کېږي. لیپیډونه همدارنګه د غوړو اسیډونو او د هغوی مشتقات (لکه ټرای، ډای، مونوګلایسرایډونه او فاسفولیپیډونه)، او همدارنګه د کولسټرول په شان سټېرول لرونکي میټابولیټونه احاطه کوي. که څه هم انسانان او نور تی لرونکي د لیپیډونو د تجزیه کولو او ترکیب کولو لپاره له بېلابېلو بیوسنټېټیکي لارو څخه کار اخلي، ځینې اړین لیپیډونه له دې لارو نشي جوړولی او باید له خوراکي رژیم څخه ترلاسه شي.
تاریخ
لیپیډونه کېدای شي په اوبو کې د نسبتاً نامحلولو، په عضوي محلولونو (لکه الکول، ایتر او نور) کې محلول کېدونکو عضوي موادو په توګه په پام کې ونیول شي چې واقعاً یا احتمالاً له غوړو اسیډونو سره تړاو لري او د ژوندیو حجرو لخوا کارول کېږي.
په ۱۸۱۵م کال کې، هانري براکونوټ لیپیډونه (واښه) په دوه برخو، سویف (کلک واښه یا پۍ) او هویل (مایع غوړي) طبقه بندي کړل. په ۱۸۲۳م کال کې میکل ایوګېن چېوریول، د غوړیو، ګریس، پۍ، موم، رزین، بلسامونه، او د بې ثباته غوړیو (اړینو غوړیو) په ګډون یوه لا دقیقه طبقه بندي وړاندې کړه.
لومړنی مصنوعي ټرای‌ګلیسرایډ د ټیوفیل-جولز پېلوزه لخوا په ۱۸۴۴م کال کې جوړ شو، کله چې هغه د غلیظ سلفوریک اسیډ په شتون کې د بوتایریک اسید او ګلایسرین څخه ټرای‌بیوټایرین تولید کړ. څو کاله وروسته، د پلوزه له زده کوونکو څخه، مارسلین برتلوټ، د ګازي هایډروجن کلورایډ په شتون کې د مشابه غوړو اسیدونو او ګلایسرین له تعامل څخه، ټرای‌سټیارین او ټرای‌پالمیټین ترکیب کړل.
په ۱۸۲۷م کال کې، ویلیام پروټ، غوړ (غوړ خوراکي توکي)، له پروټین (آلبومین) او کاربوهایډرېټ (ساکارین) سره د انسانانو او څارویو د مهمو خوراکي توکو په توګه وپېژندل.
د یوې پېړۍ لپاره، کیمیاپوهانو «غوړ» یوازې د ساده لیپیډونو په توګه چې له غوړو اسیډونو او ګلایسرول (ګلایسرایډ) څخه جوړ شوي، په توګه تعریفول، خو نورې بڼې یې وروسته تشریح شوې. ټئوډور ګوبلي (۱۸۴۷) د تی لرونکو په ماغزو او د چرګې په هګۍ کې فاسفولیپیډونه کشف کړل چې د هغه لخوا «لسیټین» ونومول شول. ټوډيچوم د انسان په ماغزو کې ځینې فاسفولیپیډونه (سفالین)، ګلایکولیپیډونه (سرېبروسایډ) او سفینګوليپیډونه (سفینګومیالین) کشف کړل.
د لیپوئیډ، لیپین، لیپایډ او لیپیډ اصطلاح ګانې د یوه لیکونکي څخه تر بل لیکونکي پورې د ډول ډول معنا ګانو په توګه کارول شوې دي. په ۱۹۱۲م کال کې لوزنبلوم او ګیز د «لیپوئین» پرځای د «لیپین» د بدلېدو غوښتنه وکړه. په ۱۹۲۰م کال کې، بلور د لیپوئیډونو لپاره نوې طبقه بندي وړاندې کړه: ساده لیپوئیډونه (ګریس او موم)، مرکب لیپوئیډونه (فسفولیپوئیډونه او ګلایکولیپوئیډونه)، او مشتق شوي لیپوئیډونه (غوړ اسيډونه، الکول، سټېرول)
د لیپایډ کلمه چې ریښه پېژنونه یې له یوناني λίπος، لیپوس (غوړ) څخه اخیستل شوې، په ۱۹۲۳م کال کې د فرانسوي درمل پېژندونکي، ګابریل برتراند لخوا معرفي شوه. برتراند نه یوازې دودیز غوړ (ګلایسرایډونه)، بلکې «لیپوئیډونه» هم له پېچلي جوړښت سره دې مفهوم کې ځای پرځای کړي. د لیپایډ کلمه په متفقه توګه د Société de Chimie Biologique نړیوال کمیسیون له لورې د ۱۹۲۳م کال د ژولای د ۳مې نېټې په ناسته کې تائید شوه. د لیپایډ کلمه د هغه د تلفظ له امله ('lɪpɪd) وروسته د لیپیډ په توګه وپېژندل شوه. په فرانسوي ژبه کې، د ide- وروستاړی، له لرغوني یونان څخه -ίδης (د «زوی» یا «نسل» په معنا) تل (ɪd) تلفظ کېږي.
په ۱۹۴۷م کال کې، ټي پي هیلډیچ «ساده لیپیډونه» د ګریسونو او موم (رښیتنی موم، سټېرول، الکول) په توګه تعریف کړل.
کټګورۍ
لیپیډونه د لیپیډ MAPS کنسورشیوم له لورې اته کټګورۍ باندې ویشل شوي دي، په لاندې ډول:
غوړ اسیډونه
غوړ اسیډونه یا د غوړو اسیډونو پاتې شوني کله چې د لیپیډ یوه برخه وي، د مالیکولونو متنوع ګروپ دی چې د مالونیلCoA- یا میټایل مالونیل CoA- له ګروپونو سره د پرایمر اسیټیل CoA- د زنځیر له اوږدېدو وروسته د غوړ اسیډونو د ترکیب په پروسه کې ترکیب کېږي. هغوی د هایډروکاربن زنځیر څخه جوړ شوي دي چې د کاربوکسیلیک اسیډ ګروپ سره ختمېږي؛ دا ترتیب مالیکول ته یو قطبي، هایډروفیلیک او یو غیرقطبي هایډروفوبیک پای چې په اوبو کې محلول ندی، ورکوي. د غوړ اسیډونو جوړښت د بیولوژیکي لیپیډونو یو له ډېر اساسي کټګورۍ څخه ده او په معمول ډول د پېچلي جوړښت والا لیپیډونو د جوړښتي بلوکونو په توګه کارول کېږي. د کاربن زنځیر، عموماً له څلورو تر ۲۴ کاربنه اوږدوالی لري، کېدای شي مشبوع یا غیرمشبوع وي او کېدای شي فعاله ګرپونو پورې، چې آکسیجن، هالوجن، نایټروجن او سلفر لري، ونښلول شي. که یو غوړ اسیډ دوه ګونې اړیکه ولري، هلته د سیس یا ټرانس هندسي ایزومېري احتمال شتون لري چې د مالیکول پر ترتیب باندې د پام وړ اغیز کوي. د سیس دوه ګونې اړیکې د غوړو اسیډونو د زنځیر د ځړول کېدو لامل کېږي، هغه کار چې په زنځیر کې د لا ډېرو دوه ګونو اړیکو د ترکیب لامل کېږي. په ۱۸ کاربني لینولنیک اسیډ کې درې دوه ګونې اړیکې، د نباتي تیلاکوئیډو غشاګانود آسیل غوړو ترټولو لوی زنځیرونه، دا غشاګانې د چاپېریال د هوا ټیټې درجې سربېره ښه مایع کوي او همدارنګه د دې لامل کېږي چې لینولینیک اسیډ غالبې تیزې غشاګانې د NMR 13-C په کلوروپلاسټ سپېکټرا کې جوړې کړي. دا په خپل وار د حجرو غشا په کړنې او جوړښت کې ډېر مهم رول ترسره کوي. ډېری طبیعي غوړ اسیډونه د سیس له ترکیب څخه دي، که څه هم د ټرانس شکل په ځینو طبیعي او نیمه هایډروژني غوړیو او تیلو کې شتون لري.
له بیولوژيکي اړخه مهمو غوړ اسیډونو بیلګې عبارت دي له ایکوزانوئیډونه چې په عمده توګه د آراشیډونیک او ایکوزاپنتانوئیک اسید څخه اخیستل شوي دي چې پروسټاګلانډین، لوکوټرین او ټرومبوکسان احاطه کوي. د دوکوزاهګزانوئیک اسیډ هم په بیولوژیکي سیسټمونو کې، په ځانګړې توګه په لیدلو کې، مهم دی. د غوړ اسیډونو په کټګورۍ کې د لیپیډ نور اصلي کلاسونه غوړ ایسټرونه او غوړ آمایډونه دي. غوړ ایسټرونو کې مهم بیوشیمي منځګړیتوبونه لکه موم ایسټرونه، د غوړ اسیډ ټایوایسټر کوانزایم A مشتقات، د غوړ اسیډ ټایوایسټر ACP مشتقات او د غوړو اسیډونو کارنیټینونه شامل دي. په غوړو آمایډونو کې N-آسایل ایټانول آمینونه لکه د کانابینوئیډ عصبي انتقال کوونکو آناندآمایډونه، شامل دي.
ګلایسروليپیډونه
ګلایسروليپیډونه له مونو، ډای او ټرای بدیلو ګلایسرولونو څخه جوړ شوي چې د هغوی په منځ کې ترټولو ډېر پېژندل شوی د ګلایسرول د غوړو اسیډونو ټرای ایسټر د ټرای ګلیسرایډ په نوم دی. د «ټرای اسیل ګلیسرول» کلمه کله کله د «ټرای ګلیسرایډ» په مترادفه توګه هم کارول کېږي. په دې ترکیبونو کې، د ګلایسرول درې هایډروکسیل ګروپونه هریو معمولاً د بېلابېلو غوړو اسیډونو له لوري ایسټري کېږي. له هغه ځایه چې هغوی د انرژي د ساتونکو په توګه عمل کوي، دا لیپیډونه په حیواني نسجونو کې د ذخیره شوې انرژۍ یو عمده برخه جوړوي. د ټرای‌ګلیسرایډ د ایسټري اړیکو هایډرولیز کول او د وازګې نسج نه د غوړو اسیډونو او ګلیسرول آزادول د غوړو د میټابولیزم لومړنۍ ګام دی.
د ګلایسرولیپیډونو فرعي ګروپ د ګلیکوزیل ګلایسرولونو لخوا ښکارول کېږي، چې د ګلیکوزیډي اړیکې له لارې ګلیسرول سره د یو یا څو قندونو د تړل کېدو له مخې پېژندل کېږي. د دې کټګورۍ د جوړښت بیلګې عبارت دي له ډای‌ګالاکټوزیل ډای‌آسیل ګلایسرولونه چې تی لرونکو د سپرم حجرو په سمینولیپیډ او د نباتاتو په غشا کې پیدا کېږي.
فارو ټاپوګان
فارور ټاپوګان (پارور/ فیرور) په انګلیسي Faroes) په فارویي Føroyar) په ډنمارکي Færøerne) فارو د (میګې) په معنی دی. یاده ۱۸ ټاپوییزه سیمه د ډنمارک اړوند نیمه خپلواکه سیمه ده.
قيوم مروت
بټنوک|289px|قيوم مروت عبدالقيوم مروت (۲۵ د دسمبر، ۱۹۴۴ ز. - ) د پښتونخوا په تکړه ليکوالو او شاعرانو کې شمېرل کېږي. هغه په پښتو او اردو ژبو کې يو برلاسی اديب دی چې د لنډو کيسو او شعرونو يو شمېر کتابونه يې چاپ شوي.
زېږېدنه
قيوم مروت په ۲۵، د ډېسمبر ۱۹۴۴ کال کې په ټانک کې پېدا شوی. د هغه پلرنی ټاټوبی د لکي مروت د باجوخېلو کلی دی خو د هغه نيکه په ۱۹۳۸ ز. کال کې ټانک ته راکډه شوی او همدلته مېشت شوی.
زده کړې
قيوم مروت د هنرونو لېسانس دی او د پاکستان ملي بانک سره يې کار کړی.
ليکلي آثار
عبدالقيوم مروت په پښتو او اوردو ژبو کې يو شمېر آثار کښلي دي. همداراز هغه په پښتو، انگرېزی، اردو، پنجابی، سرائکی او هندکو ژبو ليک او لوست کولی شي
اوردو اثار
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال
دشت آزادگان ولسوالي
دشت آزادگان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دشت آزادگان)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سوسنگرد ښار دی. دا ولسوالي ۱۰۷٬۹۸۹ تنه نفوس لري. د دشت آزادگان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
پخوانۍ موسیقی
کلاسیکه  موسیقي په عمومي توګه د لویدیځې نړۍ د موسیقۍ رسمي دود ته اشاره کوي، چې د لویدیځې رواجی موسیقۍ یا د موسیقۍ د مشهورو دودونو څخه جلا ګڼل کېږي، چې ځینې وختونه د لویدیځ کلاسیک میوزیک په توګه پیژندل کېږي، ځکه چې د "کلاسیکې موسیقۍ" اصطلاح ممکن له لویدیځ پرته نورو دودونو ته هم اشاره وکړي، کوم چې د سره ورته رسمي ځانګړتیاوو څرګندونه کوي. په رسمیت سربیره، کلاسیکه موسیقی  زیاتره د هغې موسیقۍ بڼه او په هارمونیک تنظیم کېپېچلتیا او په ځانګړې توګه د پولیفوني کارولو سره په ګوته کېږي. لږترلږه د نهمې پیړۍ راهیسې دا په ابتدايي توګه یو لیکل شوی دود دی، په تېره بیا په څېړنیزو، انتقادي، تاریخي موسیکارۍ او فلسفي کړنو کې له ادبياتو سره چې پیچلي یادښت سیسټم رامینځته کوي،. د لویدیځ کلتور یوه بنسټیزه برخه، کلاسیکه موسیقيزیاتره د انفرادي یا موسیقي کارانو ډلو له نظره لیدل کېږي، د دوی جوړښت، شخصیتونه او باورونه په بنسټیز ډول د دې تاریخ بڼه لري.
په لویدیځه اروپا کې یې د کلیساګانو او شاهي محکمو په سرپرستۍ کې جرړې وغځولې، د منځنۍ پیړۍ موسیقۍ په عمده توګه مذهبي، مونوفونیک او غږیزه وه، چې د لرغوني یونان او روم موسیقۍ یې په فکر او تیورۍ اغېزه کوله. د موسیقۍ تر ټولو پخوانی نسخې د کارولینګین سترواکۍ (۸۰۰-۸۸۸) نیټې پورې اړه لري، د هغه وخت چې لویدیځ مدعیان یې په تدریجي توګه د ګریګورین سندرې په نوم یادوی. د موزیک مرکزونه د سینټ ګال په ایبي ، د سینټ مارشل ایبي او سینټ ایمرم ایبي کې شتون درلود ، په داسې حال کې چې په ۱۱مه پیړۍ کې د منځنۍ پیړۍ د موزیک د نظر خاوندانو او کارکوونکو په یادښتنونو او تولید کې زیاتوالی لیدل کیده. د ۱۲مې پېړۍ په نیما یی کې فرانسه د اروپایی موسیقۍ لوی مرکز چې د نوټر ډیم مذهبي ښوونځي لومړی په بشپړ ډول تنظیم شوي تالونه او پولیفونۍ وسپړلې ، په داسې حال کې چې سیکولر موزیک د شاعرانو - موسیکار مشرانو له خوا رهبري شوي ټروبادور او ټروور دودونو سره وده کړې. د ۱۲مې پېړۍ په نیما یی کې فرانسه د اروپایی موسیقۍ لوی مرکز چې د نوټر ډیم مذهبي ښوونځي لومړی په بشپړ ډول تنظیم شوي تالونه او پولیفونۍ وسپړلې ، په داسې حال کې چې سیکولر موزیک د شاعرانو - موسیکار مشرانو له لوري رهبري شوي ټروبادور او ټروور دودونو سره وده کړې. د محکمې پرېکړه دا وه چې فرانسوي آرس نووا او ایټالوي ټریسینټو یې سپانسر کړل، کوم چې دوی د آرس سبټیلیور ته وده ورکړه، د ۱۵مې پیړۍ په پیل کې، د نفوذ لرونکي فرانکو - فلیمش ښوونځي د رینیسانس موسیکارانو د انګلیسي منځپانګې انګلیس کې د هارمونیک اصولو سره سم جوړ کړل، سپیڅلي موسیقي په ځانګړې توګه ډله ییز او موټی نوي معیارونو ته را اوړي. شمالي ایټالیا ډېر ژر د موسیقۍ د مرکزي سیمې په توګه راڅرګند شوه، چیرې چې رومن ښوونځي د ماډریګال په څیر ژانرونو کې د پولیفوني خورا پېچلو مېتودونو کې ښکیل وو، چې په لنډه توګه یې انګلیسي میډریګال ښوونځي ته الهام ورکړ.
په ۱۵۸۰او ۱۷۵۰ مو لسیزو کې د باروکو"د لوېدیځ د کلاسکې موسیقۍ سټایل" دوره د ټونالیټي عام تمرین نسبي معیاري کول، او همدارنګه د موسیقۍ د وسایلو زیاتیدونکي اهمیت لیدلی، کوم چې د پام وړ وده کړې. ایټالیا د اوپیرا د زیږون ځای په توګه غالبه پاتې شوه،  د سولویسټ متمرکز کنسرټونو ژانر، منظم سوناټا فارم او همدارنګه د اوراتوریو او کانټاټا لوی پیمانه غږیز مرکز ژانرونه. د فیوګو تخنیک چې د جوهان سیباستیان باخ له خوا په لاره اچول شوی و، دپېچلتیا لپاره د باروک تمایل بېلګه کړه او د عکس العمل په توګه د ګالنټ میوزیک او د ایمفینډ سمکیټ په څېر ساده او د سندرې سټایلونه رامینځته شوي. په لنډه خو اساسي کلاسیکه دوره(۱۷۳۰-۱۸۲۰ز کلونه) کې  موسیکاران، لکه: ولفګنګ امادیوس موزارټ، جوزف هیډن، او لودویګ وان بیتوون د مطلقې موسیقۍ په شمول د سمفوني، تار کوارټیټونو او کنسرټونو د پراخې کچې ستایل شوي استازي شول. وروسته بیا په (۱۸۰۰ – ۱۹۱۰ز کلونو) په لسیزو کې د رومانتیکې موسیقۍ په ځای د موسیقۍ هنر ته پام وا وښت، د کومو لپاره چې هنري سندره، نظمونه او د پیانو وړ وړ مهم جانرونونه د هغوی له مهمو وسایلو وو. د دې وخت په جریان کې برتری لمانځل کېده او د خورا هڅونې وړ وګرځېده، په داسې حال کې چې ټول هغه اړخونه چې د ریچارډ واګنر په عملیاتونو کې سره یوځای شوي فلسفه او ملتپالنه مینځ ته راغله. په شلمه پیړۍ کې، سټایلیسټیک یووالی په تدریجي ډول له منځه تللی و، په داسې حال کې چې د مشهورې موسیقۍ شهرت خورا زیات شو. ډېری موسیکارانو په فعاله توګه د نوښت ګرۍ په ترڅ کې د پخوانیو تخنیکونو او ژانرونو څخه په کلکه ډډه وکړه، ځینو یې په داسې حال کې د سیریالیزم په ځای نورو پخوانیوسندرو یا تاثراتي احساساتو کې نوي الهام موندلی، چې عامیانه فکر پرېښودلو فکر اخیستي. دویمې نړیوالې جګړې وروسته، د لومړي ځل لپاره اورېدونکو د معاصرو کارونو په پرتله زړې موسیقۍ ته ارزښت ورکړ، هغه غوره والی چې د سوداګریزو ریکارډونو د راڅرګندیدو او پراخ شتون له امله چمتو شوی و. د شلمې پیړۍ له نیمایي څخه تر نن ورځې پورې د سادګۍ نوې بڼې،پېچلتیا، لږ تر لږه، سپیکٹرل موزیک او په دې وروستیو کې د پوسټ ماډرن موزیک او پوسټ مینیالیزم شامل دي. په نړیواله کچه په زیاتیدونکې توګه، د امریکا، افریقا او آسیا متخصصینو مهم رولونه لوبولی، په داسې حال کې چې د سمفوني آرکسټرا او اوپرا کورونه اوس په ټوله نړۍ کې ښکاره دی.
اډیالویژیکی اصل:
دواړه کلیمې (انګلیسی "Classical " او آلمانی "Klassik " فرانسوي  Classiqueکلیمې دي چې  په اصل کې د لاتینی Classicus کلیمې زېږنده دي، کوم چې په اصل کې د لرغونی روم د وګړو تر ټولو اوچتې طبقې ته اشاره کوی. په رومانیایی ژبه کې، دا اصطلاح وروسته د معتبرو ادبي شخصیتونو د توپیر لپاره یوه وسیله شوه، رومي لیکوال اوولس ګیلیوس لیکوالان د ډیموستینیز او ویرجیل د کلاسیکوس په توګه تعریف کړل. د رینیسانس په واسطه، صفت یوه ټول شموله معنا ترلاسه کړې: رینډل کوټګریو په ۱۶۱۱ مه ز لسیزه کې د فرانسوي او انګلیسي ژبو قاموس ته سر ورښکاره کړ، د پخوانیو شته تعریفونو له مخې د کلاسیک ژباړه: د "کلاسیک، رسمي [sic]، آرډرلي، په پایله کې یا مناسبه رتبه هم، منظور، مستند، مشر، رئیس کېدی شی. موسیقی پوه ډانیل هیرټز یې په دوو کلیمو (رسمي او د غوره والی بېلګه) کې را لنډوي، وروسته بیا د رینسانس هغو پوهانو چې په لاتیني کې یې لیکنې وکړې، د لرغونتوب په حواله یې همغه لاتیني کلیمه " classicus" کارولې، په هر حالت دې معنا په ورو ډول وده وکړه او د یو څه مودې لپاره د پراخو پخوانیو نظریو د رسمیت او غوره والی تابع وو. ادبیات او د لیدو وړ هنرونه – د کومو لپاره چې د لرغوني یونان او روم مثالونه شتون لری – په پای کې د کلاسیک لرغونتوب په اړه د "کلاسیک" اصطلاح غوره کړه، مګر په حقیقت کې د هغه وخت د رینسانس موسیکارانو لپاره هېڅ موسیقۍ شتون نه درلود، چې د کلاسیکې موسیقۍ او د موسیقۍ ترمنځ د یونان – رومی نړي اړیکه محدوده کړي، په  ۱۸مه پېړۍ کې په انګلستان کې و چې د کلاسیک اصطلاح "په لومړي ځل په فعالیت کې د کارونو د ځانګړي کانون لپاره ودکارېده." لندن د نورو اروپایی ښارونو په پرتله د ټولشموله موسیقۍ د کنسرت یوه بې ساری مشهوره صحنه جوړه کړه، شاهي محکمې په تدریجي ډول په موسیقۍ کې خپل انحصار له لاسه ورکړ، په ۱۶۷۲ زېږدیز کال کې د محکمې پخوانی موسیکار جان بينستر د لندن په یوه هوټل کې مشهور عام کنسرت پیل کړ. د نوموړي شهرت په چټکۍ سره په لندن کې د عامه کنسرتونو شهرت ته پام واړاوه.
د "کلاسیک" یا ډېری وختونه "لرغوني موسیقي" مفهوم یا اصلی معنا راڅرګنده شوه، چې لاهم د رسميت او غوره والي په اصولو باندې جوړ شوی و او د هيرټز په وینا: "مدني رسم، مذهب او اخلاقي فعالیت د موسیقي ذوق په دې ناول کې د پام وړ انځور شوی دی.
پرشوف سیمه
پرشوف ولایت په سلواکیایي Prešovský) د سلواکیا هیواد له ایداري برخو څخه یوه ده. د پرشوف ولایت مرکز د پرشوف ښار دی.
فرانسېس ویلارډ
فرانسېس الیزابېت کرولاین ویلارډ (د ۱۸۳۹ کال د سپټمبر ۲۸مه – د ۱۸۹۸ کال د فبرورۍ ۱۷مه) یوه امریکايۍ روزونکې، اعتدال‌پاله اصلاح غوښتونکې او د ښځو د رایې د حق مبارزه وه. ویلارډ په ۱۸۷۹ کال کې د ښځو د مسیحي پرهېزګارۍ اتحادیې مشره شوه او د مړینې تر وخته د دغې اتحادیې مشره پاتې شوه. د ویلارډ د کارونو اغېز په نورو لسیزو کې هم دوام درلود، ځکه د متحدو ایالتونو په اساسي قانون کې اتلسم تعدیل (د ممنوعیت په اړه) او نولسم تعدیل (د ښځو د رایې د حق په اړه) تصویب شول. ویلارډ د اتحادیې لپاره د «هر څه وکړئ» شعار پیل کړ او د اتحادیې غړي یې وهڅول چې د لابي کولو، غوښتنې، تبلیغ، انتشاراتو او زده‌کړو له لارې په ټولنیزو اصلاحاتو کې پراخه ونډه واخلي. ویلارډ د خپل ژوند په اوږدو کې وکولای شول چې په ډېرو ایالتونو کې د رضایت سن [هغه سن دی چې په کې یو کس له قانوني پلوه د خپل‌خوښې جنسي اړیکې اجازه لري] لوړ کړي او د کار په قانون کې اصلاحات راولي چې د ورځې اته ساعته کار کول یې تصویب کړل. د ویلارډ په لیدلورو کې د علمي اعتدال لارښوونه، په زندان کې اصلاحات، مسیحي سوسیالېزم او په نړیواله کچه د ښځو د حقونو پراختیا شامله وه.
د ژوند لومړي وختونه او زده‌کړې
ویلارډ په ۱۸۳۹ کال کې د «جوزیا فلېنټ ویلارډ» او «مري ټامپسن هیل ویلارډ» په کور کې د «نیویارک» ایالت «روچسټر» ښار ته نږدې په «چرچ‌ویل» سیمه کې زیږېدلې ده. نوم یې له انګرېزې ناول لیکوالې «فرانسیس (فاني) برني»، امریکايۍ شاعرې «فرانسیس ازګوډ» او خپلې خور «الیزابېت کارولین» څخه اخیستل شوی دی. ویلارډ دوې نورې خویندې او یو ورور هم لرل: مشر ورور یې «الیور» او کوچنۍ خور یې «مري» نومېده. پلار یې بزګر، طبعیت‌پوه او قانون‌جوړوونکی و. مور یې د ښوونځي ښوونکې وه. په ۱۸۴۱ کال کې یې کورنۍ د «اوهایو» ایالت «اوبرلین» ښار ته لاړه. په ۱۸۴۶ کال کې یې د پلار «جوزیا ویلارډ» د روغتیا لپاره د «ویسکانسین» ایالت «جانسویل» ښار ته لاړل. هلته یې کورنۍ له عیسویت څخه متدیستوب ته واوښته. فرانسېس او خور یې مري په «میلواکي نارمل انستېتیوت» کې درس پیل کړ او دا هغه ځای و چې مور او خور یې تدریس په کې کړی و.
په ۱۸۵۸ کال کې د ویلارډ کورنۍ د «ایلینویز» ایالت «ایوانسټون» ښار ته لاړه او پلار یې «جوزیا ویلارډ» بانکوال شو. فرانسېس او مري د نارت وېسټرن په ښځینه کالج کې (دا کالج له نارت وېسټرن پوهنتون سره کوم تړاو نه‌لري) او ورور یې الیور په «ګارېټ بایبلیکل انستېتیوت» کې درس پیل کړ.
تدریسي مخینه
ویلارډ له نارت وېسټرن ښځينه کالج څخه تر فراغت وروسته په ټول هېواد کې د تدریس بېلابېلې دندې اجرا کړې. دې په پېټسبورګ ښځينه کالج او په نیویارک کې د جینسي وېسلیان په اکاډمۍ (وروسته سیراکوز پوهنتون) کې د ښوونکې په توګه کار وکړ. په ۱۸۷۱ کال کې د «ایونسټن» په نامه د نوي جوړ شوي ښځينه کالج مشره وټاکل شوه. کله چې ایونسټن کالج په ۱۸۷۳ کال کې د نارت وېسټرن پر پوهنتون بدل شو، ویلارډ په پوهنتون کې د ښځو لومړنۍ مشره وټاکل شوه. یو کال وروسته یې د پوهنتون له مشر «چارلېز هنري فاولر» سره د ښځو د کالج د مدیریت په اړه شخړه راغله او له دغه مقامه یې استعفا وکړه. ویلارډ تر دې وړاندې له فاولر سره کوژده کړې وه خو بېرته یې کوژده فسخه کړې وه.
فعالیت (د ښځو د مسیحي پرهېزګارۍ اتحادیه او د ښځو د رایې حق)
ویلارډ په ۱۸۷۹ کال کې د دغې اتحادیې د مشرۍ په لټه کې وه او په بریالیتوب سره یې ترلاسه کړه. تر ټاکل کېدو وروسته د مړینې تر وخته پر دغه مقام پاتې شوه. د اعتدال‌ساتنې لپاره د ویلارډ په نه ستړې کېدونکو هلو ځلو کې په ۱۸۷۴ کال کې یو پنځوس ورځنی سفر، په متوسط ډول په کال کې ۳۰۰۰۰ زره مایله سفر او د یوې لس کلنې دورې لپاره په کال کې ۴۰۰ ویناوې شاملې وې چې دا ټول د ویلارډ د شخصي سکرتر «انا اډامز ګورډن» په مرسته وو.
د ویلارډ کار په ۱۸۸۳ کال کې د نشه‌يي توکو د نړیوال تجارت پر وړاندې د پولیګلاټ غوښتنې په خپرولو سره نړیوال شو. دا په واشنګټن ډي سي کې د ښځو د نړیوالې شورا په ناسته کې له «مې رایټ سېوال» سره یوځای شوه او د متحدو ایالتونو د ښځو د ملي شورا دایمي بنسټ یې کېښود. په ۱۸۸۸ کال کې د دغې ادارې لومړنۍ مشره شوه او تر ۱۸۹۰ کال پورې پر دغه مقام پاتې شوه. ویلارډ په ۱۸۸۸ کې دا اتحادیه نړیواله هم کړه او په ۱۸۹۳ کال کې يې مشره شوه. دې د بریتانیا د ښځو د پرهېزګارۍ اتحادیې له مشرې «لیډي ایزابل سامرسېټ» سره چې څو ځله یې په بریتانیا کې سره لیدلي وو، له نږډې همکاري وکړه.
مړینه او میراث
ویلارډ د نیویارک ښار په «امپایر هوټل» کې پر انفولانزا تر اخته کېدو وروسته په داسې حال کې مړه شوه چې انګلستان او فرانسې ته د حرکت په حال کې وه. اغلې ویلارډ د ایلینویز ایالت د شیکاګو ښار په «روزهیل» هدیره کې خاورو ته سپارل شوې ده. په ایوانسټون کې یې خپل کور WCTU ته وقف کړ. په ۱۹۰۰ کال کې "د فرانسېس ویلارډ کور" د یوه موزیم په ډول پرانیستل شو او د WCTU مرکزي دفتر هم شو. په ۱۹۶۵ کال کې دغه ځای ملي تاریخي نښې ته ترفېع وکړه.
په ۱۹۱۱ کال کې د سوېلي استرالیا په اډلایډ ښار کې د ویلارډ سالون او د ویلارډ مېلمستون د WCTU د سوېلي استرالیا د څانګې له‌خوا پرانیستل شول.
د کمپنۍ مشري
كارپوهنه (اداره)
د کمپنی مشری هغه دنده ده چی باید ټول ترلاس لاندی کارکوونکی گمارل ، دهغو څارل ، د هغو څیړل ، د هغو کتل او لوړاوي (ترفیع) او لیری کول دی او دهغه په اثر د کمپنی د مقاصدو لاسته راوړل دی.
افهام او تفهیم:
یو ښه ساخمتاني مدیر باید د خبرواترو ښه وړتیا ولري. تاسو شاید د بیلابیلو خلکو سره یوځای کار وکړۍ، برسیره پر دې که غواړۍ چې ښه مدیریت وکړۍ، او گاکان او تمویل کوونکي مو درڅخه خوښ وي تاسو باید د ناستو (غونډو) له لارې او هم په خپل ځان کې د مفاهمې د وړتیا د لوړولو لپاره پوره کار وکړئ. تر څو لدې لارې خپل اند، حل لارې او مشورې په څرگنده او واضح توگه نورو ته ولیږدولی شۍ. کله کله ستاسو شتون په یوه پروژه کې ډیر اړین وي، دلته بیا ستاسو د مفاهمې وړتیا ته تر ټولو زیات اهمیت ورکول کیږي.
ښه مدیر باید ښه افهام او تفهیم وکولای شي.
آسانتیا برابرونکی:
د خبرو اترو د وړتیا سره جوغت د خپل لاس لاندې کارکونکو ته د یو اسانتیا برابرونکي په څیر ځان جوړول هم یو هنر دی. د روزنې (ټرینینگ) له لارې مدیر کولای شي پوه شي چې د مشکل سره څنگه لاس او پنجې نرمې کړي، څنگه ناستې (میتینگونه) رهبري کړي، څنگه یو ښه کاري ټیم و روزي، او بالاخره څنگه یو نوښتگر فکر رامنځ ته کړي. دغه پورته وړتیاوې مدیر ته دا ځواک ور بښي چې خپله پروژه ښه تنظیم، خپلې چارې له غوښتنې سره سمې پرمخ بوزي او د خپل ټاکلي هدف په لور چټک گام واخلي.
تر لاس لاندې کسانو ته مشورې او حل لارې ورکړئ.
مدیریت:
افهام او تفهیم او مدیریت یو له بل سره تړلي دي. د ساختمان مدیر باید د پروژې لپاره یو بشپړ انځور ولري، او ددې ترڅنگ د کاري ټیم د غړو لپاره د بیلابیلو رولونو او مسؤلیتونو د تعریف او ورسپارنې وړتیا هم ولري. د لمړۍ ورځې نه باید مدیر خپل آخري هدف وپیژني، پدې پوه شي چې څنگه د شته منابعو څخه پوره گټه پورته کړي، او څنگه د خپل کاري ټیم د غړو وړتیاوې لوړې کړي ترڅو آخري پایلې له لوړ معیار او غوښتنې سره برابرې ترلاسه کړي.
مدیر باید د پروژې له جزئیاتو خبر او د لاس لاندې کسانو وړتیاوې وپیژني.
د هدف ټاکنه:
د پیل نه، د پروژې مدیر باید د مشتري د غوښتنو په پام کې نیولو سره د خپل آخري هدف د لاسته راوړو لپاره خپل واړه اهداف او موخې تعریف، تعین او وټاکي. د پروژې مدیر باید کاري پلانونه جوړ، او وړ ستراتیژۍ په کار واچوي تر څو خپل نهایي هدف د غوښتنې سره سم ترلاسه کړي.
لوی هدف په وړو اهدافو کې تعریف کړئ.
جزئیات:
د پروژې څخه لوی انځور اخیستل (پوهیدل) بسیا نه کوي، د کوچنیو برخو او کارونو د بشپړیدو او یوځای کیدو څخه پروژه د تکامل خواته ځي. نو کچیرې مو واړه کارونه ښه پلان، تطبیق او معیاري وي، ټوله پروژه به له سره برالۍ او کامیابه وي. د لوی هدف د درلودو سره سره مدیر باید د پروژې وړې برخې سره بیلې، منظمې، او پلانگذاري کړي. له نیکه مرغه چې مدیر د داسې کار کونکی ندی چې له مخې یې پروژه له سره رامنځته شي، کوم چې په خپل وار د کار د اسانتیا لامل کیدای شي.
یوه لویه پروژه او څو کوچینو پروژو وویشئ او هره پروژه (برخه) ښه سمبال کړئ.
وکالت:
په ځانگړې توگه کله چې مدیر نشی کولای ټولو اموراتو ته ځان ورسوي، نو دوی خپل کار یو معتبره کاري ټیم ته پریږدي. او هغوی ددې وړتیا په ځان کې لري چې دغه ورسپارل شوې دنده په ښه صورت پرمخ بوزي. اولویت پیژندل ډیر مهم دي، مدیر باید پدې پوه شي چې کوم کار ته د شرایطو په پام کې نیولو سره اولویت ورکړي او کوم کار کیدای شي و ځنډول شي.
د کار کونکو په گمارلو او د دندو په اجرا کې ډیر ځیر اوسئ.
گروپي کار (ټیم ورک):
د خپلې پروژې د کارکونکو ترمنځ د کورنۍ د غړو په شان فضا رامنځ ته کړئ.
فکري وړتیا:
د پروژې مدیران باید په خپل ځان فشار راوړي چې نوښتگر اندونه ولري. مهمه نده چې دوی د پروژې د جزئیاتو د حل، یا د نوي ټوکیدونکو ستونزو سره سر او کار لري. دوی پدې پوهیږي چې یوازې د پیچلو او ستونزمنو کارونو سره د دوی سر او کار ندی، دوی باید د هغو سمونونو یا بدلونونو په برخه کې چې د پروژې د عملي کیدو په ترڅ کې رامنځته کیږي د نورو سره په گډه کار وکړي.
د هر ډول شرایطو او ستونزو لپاره ښه حلال اوسئ.
نرمښت یا د نورو هم اوریدل:
د ساختماني چارو محیط ډیر چټک پرمخ روان او ځنې وخت د سخت فشار لاندې وي. وړ مدیر د بدلونونو، او ناخوالو لپاره پیش بین وي، او پدې پوهیږي چې غیر متوقعه او نه پیش بیني کیدونکې پیښې د پروژې د پلي کیدو پرمهال رامنځ ته کیږي، او دی باید ورته تیار وي. ده دا زده کړي چې څنگه په یو وخت څو فعالیتونه سره منظم او ښه مدیریت کړي، که څه هم چې په همدې مهال کې به دوی په یوه بله ځانکړې موضوع چې ډیره مهمه او جدی وي خپل تمرکز لري. مدیر د خپل کاري ټیم لپاره اطمنان او سکون راوړي، او د ښه مدیریت له برکته هم دوی او هم یې مشتریان د هغه څه نه چې لاسته یې راوړي ډیر خوښ وي.
تر سخت فشار لاندې کاري محیط ته ځان برابر او په هم مهاله توگه د څو ستونزو د حل لپاره ځان تیار کړئ.
پوهه:
د پروژې مدیر پدې معنی ندی چې مدیر شو نو علم یې هم بس دی. دی باید هڅه وکړي چې ځان نور هم پیاوړی او خپله پوهه لوړه کړي. هڅه وکړي چې لوړ تحصیلات وکړي، او خپل ځان د ورځنۍ تکنالوژۍ او امکاناتو څخه خبر وساتي چې له دې امله دی او د ده کاري ډله خپلې چارې ښې او منظمې او د پلان سره سمې پای ته رسولای شي.