cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اعظم گل
سياسي مخینه
دنور المدارس مدرسه چې هغه مهال دافغانستان په کچه يوه تر ټولو مالومداره او منظمه دیني مدرسه وه، د خپلو ټولو زده کوونکو غوندې یې د مولوي اعظم گل ژوند او فکر ته هم اساسي لوری وټاکه. په دې موده کې چې په افغانستان کې د شهید سردار محمد داود خان لخوا گوندونو ته ازادي ورکړل شوه ، له موقع څخه په استفادې د هیواد یوشمېر متدینو او ویښو علماؤ کرامو د ضیاءالمشائخ محمد ابراهیم جان مجددي ترمشرۍ لاندې دخدام الفرقان په نامه تنظیم جوړ کړ، چې مولوي اعظم گل یې هم له فعاله غړو څخه و. د فلعه جواد له حضرتانو سره د فکري ، روحاني او سیاسي نه شلیدونکي تړاو د پاللو سره سره مولوي اعظم گل له فراغت وروسته خپلې سیمې ته راستون شو او دزرمت ولسوالۍ په هستوگن کلي کې یې درسځای جوړ کړ چې گڼ شمېر دینی زده کونکو ورسره زدکړه کوله. په همدې تدریسي بوختيا سربیره نوموړي د هیواد له سیاسي اوضاع څخه هم ناخبره نه و. نوموړي په پرلپسې توگه دخدام الفرقان له تنظیم سره په جریان کې و او په زرمت کې یې دخدام الفرقان له مشهورو غړو لکه شهید مولوي نصرالله منصور ، مولوي رحيم الله زرمتی ، مولوي علي شاه ، مولوي محمد عمر او نورو سره یوځای یې د کمونیستانو په وړاندې په فکري او تبلیغاتي مبارزه لاس پورې کړ. دوی د خدام الفرقان دتگلارې په چوکاټ کې دسیمې دعوامو ، طالبانو او دښو ونځیو دزده کونکو فکرونه روښانول. په ۱۳۵۷ ه ش کال کې چې کمونیستان واک ته ورسیدل ، مولوي اعظم گل له هغو کسانو څخه وه چې په سیمه کې یې دخلکو په راویښولو کې فعاله ونډه درلوده او په اولس یې غږ وکړ چې د بي دینه کمونیستانو په مقابل کې وسلوال پاڅون وکړي. دثور له کودتاه وروسته مولوی اعظم گل دوه ځله دکمونیستانو لخوا ونیول شو او دگردیز زندان ته ولوېد ،خو بیرته خوشی شو، او په سیمه کې یې په وسلوال جهاد پيل وکړ ، نوموړی دسیمې دمشهور جهادي مشر مولوي نصرالله منصور له نږدې ملگرو څخه وه ، چې دکمونیستانو او شوروي یرغل په وړاندې دشاهیکوټ دجبهې په تاسیس کې یې مهمه ونډه درلوده. مولوي اعظم گل وروسته دنورو افغانانو غوندې پاکستان ته په هجرت کولو اړ شو، اونوموړ دتنظیمونو په مهال ډیره موده دحرکت انقلاب اسلامي په تشکیلاتو کې دجنوب غرب حوزې عمومي آمر پاته شو. د ډاکټر نجیب دحکومت له سقوط وروسته مولوي اعظم گل بیرته وطن ته ستون شو ، نوموړی دتنظیمي جگړو په مهال په پکتیا کې دولایت دمشاور دنده درلوده ، او له خپل نفوذ نه په استفاده یې هڅه کوله چې دبیلابیلو تنظیمونو لخوا دکورنیو جگړو بل شوی اور ته دپای ټکی کیږدي. په ۱۹۹۴ زیږدیز کی مولوی اعظم گل دطالبانو له خوځښت څخ ملاتړ اعلان کړ اوپه همدی کال کی یی په کندهار ولایت کی دملایانو په هغه غونډه کی گډون وکړ په کومه کی چی د طالبانو مشر ملا محمد عمر ته دامیر المو مینین لقب ورکړل شو. د ۲۰۰۱ میلادي کال تر منځنیو میاشتو پورې مولوی اعظم گل په خپله مدرسه کې په تدریس بوخت وه ، خوکله چې امریکایانو په افغانستان برید وکړ ، نوموړی څه موده په خپله سیمه کې واوسید خو کله یې چې خپل ژوند په خطر کې ولید نو دوهم ځل دهیوادپریښودوته اړ شو، او دپاکستان دبلوچستان په کچلاغ سیمه کې میشت شو ، په ۱۴۳۲/۱۰/۲۷ هجری لمریز کال کی د ورپیښې شوې ناروغۍ له امله د ۶۶ کلنۍ په عمر وفات شو، او د دکویټې دکچلاک سیمې په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
شخصیت او د ذکر مخلاريتوب
مولوي اعظم گل لکه څنگه چې وویل شول د خپلو زده کړو پر مهال ډيره موده د غزني په نورالمدارس مدرسه کې د جواد کلا د حضرتانو حضرت ابراهیم جان مجددي او حضرت اسمعیل مجددي ترڅنگ تېره کړې وه. لکه څنگه چې یاد شوي حضرتان د افغانستان د معاصرو علماؤ په منځ کې د رښتینو عالمانو ځای درلود دین ته متعهد ، پرهیزگاره او سیاسي درک لرونکي خلک پیژندل کیدل. ده به ویل چې دیني عالم چې ځان ته دپیغمبر وارث وایي ، باید په رښتیني معنی د پيغمبر علیه السلام صفات په ځان کې پیدا کړي ، په پیغمبر علیه السلام باندې یوازې محراب نه وه خوندي ، بلکې هغه په مسجد نبوي کې امام او مدرس ، په بدر کې غازي ، دعربي قبائلي سردارانو په مجلس کې قومي مشر او مرکچي ، دفارس او روم د واکمنو په وړاندې یو سیاسي مشر او پیغام استونکی و او په کور دننه د خپلو میرمنو سره همکار او په دنيايي ژوند کې کاسب او د تجارت له ماهرینو څخه و. مولوی اعظم گل په داسې حال کې چې خپلو زده کوونکو ته دفقه الاکبر ، نورالایضاح او قدوري سبقونه ورکول نو په ورځيني سیاسي ويناوې یې هم نه هیرولې. نوموړي به کله د سبق په منځ کې کتاب ټول کړ او زده کوونکو ته به یې وينا پیل کړه چې ٫٫که سبا تاسو ته وویل شي چې دیني عالمانو او ملایانو داسلام او وطن لپاره څه کړي دي؟ تاسو به ورته څه ووایاست ؟ بيا به یې وروسته په لنډ تېمهال کې د افغانستان او نړۍ په کچه د دیني علماؤ د مخکښچارو او تاریخ په بیانولو پیل وکړ. هغه باور درلود چې د صغری امامت دلوازمو سره د تعلق په شان دکبری امامت ( سیاسي رهبري ) له لوازمو سره تعلق ، زده کړه او پیژندل یې هم د هر زده کوونکي لپاره ضرور او لازم دي. له همدې لامله خو نوموړي له مطبوعاتو سره تعلق ساته. د نړۍ له پیښو او سیاسي جریاناتو یې ځان خبرساته ، دمعاصرو علومو زده کړه یې ضرور بلله ، چې په دې لړ کې یې په خپله مدرسه کې چې تراووم ټولگي پورې وه ددیني کتابونو ترڅنگ ، انگلیسي ،ساینس ، ریاضي ، بیولوژي ،تاریخ او جغرافیه هم په صنف وار شکل تدریسول ، دغه راز نوموړي په هر مجلس او درس کې کوښښ کاوه ، چې طالب العلم په خپلو ورځنیو سبقونو سربیره نورو چارو ته هم متوجه شي ، دامت له ستونزو خبرشي ، دکفارو په دسیسو یې سر خلاص شي ، خپل تاریخ او اتلان وپیژنی ، دمسلمانانو دضعف نقطې ورمعلومې شي ، او دبریالیتوب اسباب او مقدمات وپیژني ، نوموړي به د باطني تزکیې په برخه کې هم ډېر اصرار درلود او تقوی یې په دیني او دنیوي چارو کې دبریالیتوب لومړی شرط باله ، له همدې امله خو یې هم خپله دقلعه جواد دحضرت ابراهیم مجددي رحمه الله سره بیعت کړی وه ، او هم یې نور خلک دهمداسې معتدل طریقت بیعت ته تشویقول. مولوي اعظم گل چې ډير خوښی طبیعت انسان و له دیني علم ، تدریس او سیمه ییز نفوذ سره سره یې له شعر سره هم علاقه درلوده چې لمخې يې زیات شمېر شعرونه لیکلي دي. په شعرونو کې یې د خپل هېواد مهمو پیښو او د علماؤ مبارزو ته پکې نغوته کړې. نوموړي په شاهي دور کې دافغانستان په بیلابیلو برخو کې دعلماء کرامو دسیاسي فعالیتونو ، خدام الفرقان د کړنو او په زرمت کې دخلقیانو په ضد دپاڅون د ورځو په اړه ډير شعرونه لیکلي دي ، او مهمې پیښې یې پکې خوندي کړي دي. دلته دنوموړي د یوې اوږدې بوللې څو بیتونه را اخلو چې دهیواد ځینو مهمو جریاناتو ته یې په کې نغوته کړې ده.
حمد ثنا ده دغني رب الودود 		 چې عالم یې له عدم نه کړو موجود بیا دي وي په محمد سلام درود		چې یې نوم دی محمد احمد محمود ورپسې په پښتو ژبه په داشان 		 واقعات به دکابل کړمه بیان هغه وخت چې وه دوره دظاهرخان 		په هرځای کې گډوډ نجونې هلکان داود خان وه صدراعظم دهغه وخت 		ظاهر خان استراحت کاوه په تخت ظاهرخان او دداود په زمانه کې 		یوزر دری سوه پنځه دیرشم سنه کې طلب گار شوه علماء دقندهار 		چې حجاب دې وي دښځو برقرار باجرأ ته خلیفه عبدالقیوم 			کرامت یې وه ، وهرچاته معلوم خلیفه سید امیر نقشبندي 			شریعت باندې یې غوښته پابندي خلیفه صیب د( اونۍ ) دسیدانو 		دلوگر دولایت دعالمانو باجرأته عالم میر عبدالستار 		رب دي ورکړي په جنت کې خپل دیدار په غزني کې وه ملا شرف الدین 		په ( اټل ) کې یې کاوه تدریس د دین هم دنورو ولایاتو عالمان 			چې دامر بالمعروف وه طالبان پنځه شپږ کاله په داسې بند محکوم  چې له ویرې یې چا نه اخیسته نوم په زرمت کې یو ملا وه د(نیکنام )		والي څو وارې ترې وکړ استعلام ظاهر شاه او داود شول سره بدبین 		داود خان په کور کې شو خانه نشین ارتباط دمعارف او عسکري 		له مسکو سره یې جوړه کړه یاري مولانا منهاج الدین وه ښه دریځ 		چې یې نشر جریده کړه د( گهیځ ) لوی دښمن وه دکمون او دهریت 		څو یې نوش کړ ښکلی جام دشهادت په غزني کې صدیقي عبدالستار 		کړل یې لوڅ د دهریانو پټ اسرار د ( ندای حق ) په نام وه جریده 		( زرمتي ) په مسؤلیت به چلېده له هرلوري شوې شروع مظاهرې 		ولایاتو او کابل کې شوې نعرې دکابل پل خشتي په جماعت 		 ترڅلویښت ورځې زیات وشو نصیحت اې دولته اې حکومته اې املته 		لږ خو واخلئ بخارا څخه عبرته په زر دری سوه د پاسه وه داحال 		څلورم د جوزا ۴۹ وه کال ظالمانو یې اواز په خوله کې بندکړ 		تقویه یې دخلقي پرچمي گوند کړ د برقي ډنډو په زور په فضیحت 		 شول خارج پل خشتي له جماعت وه پکتیا کې کور په کور تبلیغ جاري 	هغه وخت دنصرالله په مشري
دغه راز په نورو اشعارو کې مولوي اعظم گل د هېواد ځینې مهمې پیښې د قلم په مرسته په شعر کې خوندي کړي دي چې ډېر مهم او لومړی لاس دیني مالومات ترې په لاس راتلای شي.
دېو انند
دېو انند د هندي سينما باليووډ يو پخوانی ستوری و چې په گڼ شمېر فلمونو کې يې لوبېدلی. دېو انند په ۳ د ډېسمبر ۲۰۱۱ کال په لندن کې د زړه د درېدلو له امله مړ شو.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
روحانيت
روحانيت (په انگرېزي: Spirituality، په عربي: الروحانية) هر هغه څه ته پام او زيار کول دي چې اروا پورې اړوند وي. روحانيت زياتره پام هغو ابدي او تل تر تله ارزښتونو ته کوي چې د انسان، خلق او عالم ټوليز طبيعت تشرېح کوي. نو پدې توگه روحانيت له مادي طبيعت سره په جگړه کې وي. نو په غالب گومان روحانيت، د مېتافزيکي نظرياتو ايمان لرل په طبعي توان سره.
يا په بله مانا: روحانيت هغه ژوره مانا او ارزښتونه دي چې خلک پرې ژوند کوي.
سرچینې
و مصادرها من الكتب العربية الروحانية
الخروب، الجزاير
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> الخروب د قسطنطنیې په ولایت کې یو ښار دی چې د الجزایر په هېواد کې موقعیت لري چې په 1998 کال کې یې 65,344 تنه نفوس درلود او په 2005 کې یې نفوس 103,995تنو ته ورسید.
سرچینې
وېشنيزه:اج وېشنيزه:الج وېشنيزه:عرب وېشنيزه:د الجزاير ښکلې منظرې وېشنيزه:الجزيره تلوې وېشنيزه:قسطنطين
فتح الله گلن
دگلن ډله اوفعالیت
د شلمې زېږدیزې پيړۍ په آتمه لسيزه کې دځوانۍ او په نهمه لسيزه كې خپل جوش ته ورسید،دهغه وخت د حكومت له لوري په حكومت ضد فعاليت تورن شو،چې د همدې او نورو مرموزو او نا څرګندولاملونوله امله په 1999كال كې امريكا ته لاړ او د پنسلوانيا په ایالت کې استوګنه غوره كړه،سره له دې چې په 2003 زېږدیز كال كې د ترکیې محکمې هغه ته برائت ورکړ او تركيي ته په راتګ كي يې هيڅ خنډپاتې نشو، خو نوموړی آن تر دې مهاله هماغلته ميشت او خپله ډله له هماغه ځايه رهبري كوي، دګولن لارویان ټول سوداګر او دثروت خاوندان دي، تر اوسه پدي ډله كېب ېوزله او بي وسې غړی ندی ليدل شوی،ځكه دوی له غريبانو سره کاروبار نلري، دنړی په لسګونوهېوادو كي مكتبونه لري. دغه ډله تل خپلو ښوونځیو ته په هر هيواد كې، لايقه او تكړه شاګردان ټولوي چې هر كال دڅو زره شاګردانو څخه يوازې له 50 څخه ترسلو پوري شاګردان د کانکور د ازموینې له لارې یاد مکتب ته لار پیدا کوي،او په همدغه سياست سره يي په تركيه كې هم ممتاز او هوښيار شاګردان تربيه اوپه لوړپوړو ادارو كي ورته دندې پيدا كړې، دوی په هره وړه او لويه خبره كي د خپلې ډلي دمشر نظر اخلي، په ځانګړې توګه د وروستیو ديرشو كلونو کې د یادې ډلې فعالیتونه زیات شول او په تېرو لسو كلونو كې يې وكولای شول څو زیات شمېر پلویان په بهرنيو چارو وزارت، څارنوالۍ، د پوليسو ژاندارم او تعليمي ادارو كي ځای پرځای كړي. دغه ډله په تركيه کې نږدې 3900د كانكور آزموینې ته د تيارۍ او د زده كونكو د تقويي كورسونه او انستیتوتونه لري او ویل کېږي چې هغه زده كونكي چې په دغه كورسونو كې درس وايي هغوی ته دكانكور د سوالونو نقل هم سپارل كېږي ترڅو په ډېره آسانۍ وكولاي شي د خپلې خوښې پوهنتون اوپوهنځي ته لار ومومي، بيا پدې توګه ددغه كورسونو نوم اوچتېږي چي تكړه شاګردان روزي. همدا راز د پوليسو دتقررۍ په امتحان كې هم له ازمويني وړاندي د خپلې ډلې هغه کسانو ته چې غواړي د پولیسو آزموینه ورکړې، د پوښتنو يو نقل رسوي او ددي په بدل كي چې کله نوموړی زده کوونکی دنده ترلاسه كړي، هره مياشت له خپل معاش څخه 400 ترکي ليرې دګولن ډلې ته وركوي او دوی ته به ترپايه وفاداري ثابتوي، تركيه كې ديوه تن پوليس مياشتنۍ معاش كم تر كمه 3000 ليري يعني1500 ډالره دي. په ترکیه کې د فتح الله ګولن د ډلې مالي سرچينې د خلکو له زكاتونو خيراتونو، كانكورته د تيارۍ د خاصو كورسونه او انستيتوتونو د لوړو فيسونو او دقربانۍ د څارويو د قيمت له راټولولو څخه (چي غريبو ممالكو كي حلال او تقسيم كري) او له خبلو اړوندو تاجرانو څخه د نقدي مرستو نه عبارت دي, دغه ګوند يو بانك(اسيا بانك) څو ورځباڼي چي مشهوره ورځبانه يي (زمان) ده او به لسهاوو تلويزيوني او راديويي چينلونه لري او همدا سبب دي چه ددوي تبليغاتي فعاليتونه درجب طیب اردو غان بر ضد زيات قوي دي. همدا راز دغه ډله د كردانو د مشكل له حل سره هم مخالفت لري او نه غواړي چي له هغوي سره روغه وشي (سره له دي چي بديع الزمان سعيد نورسي په خټه ، كردی و.
سرچینه
اصلاح انلاین
ټوپکچه ماډل ۵۲
ټوپکچه مادل ۵۲ (په چېکي ژبې کې: Pistole vz 52)یوه نیمه خود کاري (خپل کاري) لاسی پوځي وسله ده چی د ۱۹۵۲ کال څخه تر ۱۹۸۲ کال پورې د چکوسلواکيا په جمهوريت کی د چکوسلواکيا د پوځ لپاره جوړېدله. تر اوسه پورې ۲۰،۰۰۰ ټوپکچې جوړې شوې دي. نوموړی وسله په عراق (۱۹۹۰) او افغانستان (۲۰۰۸ - ۲۰۱۱) کی د چېک وسله والو ځواکونو لخوا کارېدله.
تاريخ
ټوپکچه ماډل ۵۲ په ۱۹۵۲ کال کی د Uherský Brod په ښار کی د چکوسلواکيا وسلوالو ځواکونو د غوښتنو په اساس د Jan Kratochvíl او Jaroslav Kratochvíl لخوا طرح او جوړه شوه. گولۍ کاليبر 9x19 وې خو په ۶۰ کالونو کې دغه کالیبر په ۲۵×۷،۶۲ مرمی ټوکارېف واوښتې. د وسلو گلنگدان سیستم د کولپ لرونکو سیستمونو څخه دي چې د دوو کوچنۍ استوانو په مرسته پرانیستل شوي دي. د گلنگدان نوموړي سیستم د آلمانی ماشیندار Maschinengewehr 42 څخه اخیستل شوي دی. نوموړي وسله په جاغور کی ۸ گولی درلودلای سی او خودکاری او میخانیکی فیوز لري.
سرچینې
‎
وېشنيزه:ټوپکچې وېشنيزه:چېکي وسلې
غوږور ښاپېرک
توصيف
غوږور ښاپېرک لومړي ځل د سويډني ځناورپوه کارل قون لینې لخوا توصيف شو. نوموړي ښاپېرک يوازينی تي لرونکی ژوی دی چې الوزي، تيره غاښونه او اوږدې، اوږدې پښې لري. خوراک يې حشرې، غڼې او پتنگان دي. غوږور ښاپېرک د  اوږدوالي یی ۵۲ سانتيمترو ته رسېږي، وزن یی ۵ – ۱۱ گرامه ده عمر یی ۱۲ کالونو ته رسېدلای سی.
وېشنيزه:ښاپېرکان
دينپوهنه
دينپوهنه په عربۍ کې الإلهيات (په انگرېزي: Theology) په یوناني کې (θεος, theos, "یعنی الله یا اله", + λογια, logia, "كلمه," "قول") هغه منطقي او سيستماتيکه زده کړه ده چې د اله ، روحانیت او د دين اغېزو او رښتينولۍ په اړه څېړنې په کې ترسره کېږي. دینپوهان هڅه کوي چې په منطقي ډول سره اله یا الله د شتون مسئله د بحث او مباحثې له لیارې حل کړي.
د پوهې د دغه ډگر زده کړې د ځانگړو ديني مرکزونو تر څنگ په پوهنتونونو او ديني مدرسو کې هم ترسره کېږي.
وېشنيزه:پوهنه
يزيد بن معاويه
يزيد يا يزيد بن معاويه (زېږون 645; مړينه 683)(په عربي: يزيد بن معاوية بن أبي سفيان)‎د اوموي خلافت دويم خليفه و. هغه درې کاله خلافت وکړ چې د خلافت موده يې له 680 عيسوي پېر نه تر د هغه مړينې په 683 عيسوي پېر پورې وغځېدله. ډېری مسلمانان د يزيد د واکمنۍ وخت په اسلامي خلافت کې د ظلم او بې عدالتۍ نه ډک وخت گڼي. يزيد د ټاکنو له مخې او يا هم د شورا له مخې خلافت ته نه و رسېدلی بلکه هغه په زوره خپل ځان د خپل د پلار د مرگ وروسته واکمن کړی و. هغه د معاويه زوی و. په دې ډول هغه تړون چې د معاويه او حسن بن علي تر مېنځ شوی و د هغه تړون په خلاف يې ځان واکمن کړ او د کربلا په جگړه کې يې حسین بن علي د هغه د کورنۍ او پلويانو سره په ۱۰ د محرم په شهادت ورسول.
وېشنيزه:امویان
جنت
جنت د څښتن تعالى له مخلوقاتو څخه هغه مخلوق دى، چې د خپلو نورو مخلوقاتو د نېكو كړو، وړو په بدل كې وركول كېږي. جنت د نورو مخلوقاتو لكه، انسانانو، پېريانو، ژويو، او اسمان او زمكې څخه مخكې پېدا كړې، چې دممهال هم شتون لري، او تل تر تله به وي او پاى نلري. د لسان العرب ليكوال د جنت په اړه داسې وايي: جنت چې جمع يې جنان دى، داسې بڼ دى، چې له مېوه لرونكيو ونو څخه ډك وي. دارنگه ابو علي په خپله تذكره كې داسې ليكي: د عربو شاعرانو په كلام كې چې چېرې هم جنت وي، نو ضرور به ورسره مېوه او انگور ذكر وي.جنت د په اخرت كې د نعمتونو ځاى دى. څښتن تعالى د جنت او هغه څه چې د مخلوقاتو د نېكيو په بدل كې به وركول كېږي، په وار وار يادونه كړې لكه چې په لاندې سپېڅلي ايت كې فرمايي: ان المتقين ف مقام امين، في جنات و عيون، يلبسون من سندس و استبرق متقابلين، كذلك و زوجناهم بحور عين، يدعون فيهما بكل فاكهه امنين، لا يذوقون فيها الموت الا الموته الاولى و وقاهم عذاب الجحيم.
د جنت پراخوالې
الله تعالى د آل عمران سورت په ١٣٣ ايت کي داسي فرمايلي دي: ژباړه:-((پر هغه لاره په منډه منډه وخغلئ چي ستاسي د پروردگار د بشني او د هغه د جنت خوا ته تللي ده. چي هغه د اسمانونو او ځمکي په شان پراخ دى او هغه له خدايه وېرودونکو خلكو لپاره تيار کړی شوى دى.)) په
د جنت سوري
د جمنت ويالې د جنت دروازې د جنت كوټې
د جنت خاوندانو لپاره نعمتونه
د څښتن تعالى ديدار كول روانې چينې او څښاك نهرونه او لوازم يې ډول، ډول مېوې
رزق او ډول، ډول غوښې
حورې جامې
د جنتيانو ځانگړتياوې
احسان كوونكي
له څښتن تعالى څخه ډارېدونكي
د كلك ايمان ځښتنان د ځښتن تعالى شكر كول جنت د ترلاسه كولو اسباب
خپل لمونځونه په وخت سره ادا كول
نېك عمل په دين كې استقامت
ايمان او جهاد
صابرين
د ځښتن په لار كې جهاد كول
وېشنيزه:اسلام
غلام حيدر داوړ
غلام حيدر داوړ (۱۹۲۸ ز. - ) (په انگرېزي: Ghulam Haidar Dawar) د افغانستان د ماليې پخوانی وزير پاتې شوی.
وېشنيزه:افغان وزيران
عبدالقيوم
دوکتور عبدالقيوم د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير و.
کرېشنا
کرېشنا په سانسکریټي ژبه د تور په مانا دی، او په هندوییزم کې (Krishna) یا کرېشن (Kṛṣṇa) وېشنو د اتم اوتار تېر شوې دی. گووېند، گوپال، کرېشن کنهیا، بری او جگن ناتهـ په ډول ډول ستایننومونو هم ستایل شوې دی. کرېشنا د بهگتي ستر ښوواند هم گڼل کېږي. بهگوت گیتا د کرېشنا د لارښوونو لنډیز (خلاصه) گڼل کېږي.
د کرېشنا راښکاره کېدنه پینځه زره کاله وړاندې د کورو کشترا په نامه یوه ستره جگړه کې وشو. ددې جگړې په لړ کې کرېشنا خپل نږدې ملگري او مرید ارجونا ته د ارواپوهنې، څښتن، او څښتن ته د رسېدنې درې لارې چارې یانې د پېژندگلو لار (جنانا یوگا)، عمل (کارما یوگا)، او مینه (باکتی یوگا) ور زده کړل. دا ښوونې د بگواد گیتا په کتاب کې چې د ډېری مذهبي هندو ډلو ټپلو سپېڅلې کتاب دی راغلي، چې دا بیا خپله د مهابهارات سترو حماسو څخه گڼل کېږي. دا بیا د رامایانا سره د هند له سترو حماسي منظومو څخه گڼل کېږي.
ددې دوه منظومو او دارنگه د ځینو هندي پورانا په گروهه، کرېشنا د زمکې پر سر د د څښتن د راښکاره کېدنې وېشنو یا اوتار گڼل کېږي. په بگواد گیتا کې کرېشنا بیا بیا ځان د څښتن اعلی شخصیت او د ټولو کایناتو سرچیڼه ښکاره کوي. ارجونا د خپلو ویناوو په ځینو ځایونو کې له ده (کرېشنا) څخه غوښتنه کوي چې خپل اصلي او نړیوال جوړښت کې ځان راښکاره کړي، چې دا غوښتنه یې منل کېږي او کرېشنا خپله اصلي څېره راښکاره کوي.
کرېشنا په نورو هندي متنونو کې
د هندوییزم ځينې نور مذهبي متون شته چې په هغې کې هم د کرېشنا یادونه شوې، چې لدې ډلې څخه موږ د بگاواتا، پورانا (شریماد بگواتا)، د مهابهارتا منظومه اشعار، شري برهما بسامهیتا او نرادا باکتي سوترا نومونه یادولای شو.
نورې سرچینې هم شته چې د کرېشنا یادونه پکې شوې لکه چایتنیا چاریتامریتا او شری بریهاد بگواتا مریتا دي، چې دا بیا د گودیا او ایشناوا له څانگو شمېرل کېږي.
د څښتنوالي درې وجې
د هندوییزم په مذهب کې د څښتن تعالی لپاره درې وجې پېژندلې کېږي. هندوان دا درې وجې د نورو د شتون سرچینه او بنسټ گڼي. دا درې وجې په لاندې ډول دي:
۱- برهمن: بې د څښتن له جوړښت څخه یوه وجه ده چې د لمر د رڼا په څېر هرځای کې خپره وي. د څښتن دا وجه د اوپنشادونو سکالو (موضوع) گڼل کېږي.
۲- پرام آتما: د هغه څښتن وجه چې د هرڅه په زړونو، اجزاوو، پدیدو او د هر انسان په زړه کې شتون لري.
۳- بهاگاوان: د داسې وجې لرونکې چې له مادی نړۍ پورته په خپل یوه روحاني چاپېریال کې ژوند کوي. کرېشنا بیا د همدې درېیمې وجې یا بگوان څخه دی.
تگاب ولسوالۍ (بدخشان)
د تگاب ولسوالۍ د افغانستان د بدخشان ولایت د ۲۹ ولسوالیو له ډلې څخه یوه ولسوالۍ ده. چې دغه ولسوالۍ په کال ۲۰۰۵ کې د فیض آباد د ولسوالۍ له یوې برخې څخه منځ ته راغله. او د دې ولسوالۍ د اوسیدونکو شمیر ۲۲۰۰۰ وکړو په شاوخوا کې اټکل شوي.
یوزي
یوزي يا اوزي (په عبري کی: עוזי په انگرېزي کی: Uzi ) یو ماشیندار دی چی په اسرائیل کی د ۴۰ کلو څخه جوړېږي. دغه ماشیندار د اسرائیلی پوځ لپاره جوړ شو خو دغه وسله د مخالفو ډلو لخوا هم کارېږي.
تاریخ
د یوزي لمړنی موډل په ۱۹۵۰ کال کی د یوزي گال لخوا طرح شو. اسرائیلی پوځ د دغه ماشیندار څخه د ۱۹۵۴ کال څخه راهیسي کار اخلي. په اوس وخت کی د یوزي ماشیندار په آلمان او بلجیم کی د لائسنس په اساس هم جورېږی.
توصیف
د یوزي ماشیندار یوه لاسی خپل کاري وسله ده چی د پولاد څخه جوړه شوي ده. د ماشیندار لوله څلور د راسته پېچ کرښې لری او دغه وسله یو یو گولۍ یا جرعه ویشتلای شی. د یوزي ماشیندار کولای شي په جاغور کې ۱۰ یا ۵۰ گولی او د کت کېدونکی قنداغ هم ولری.
وېشنيزه:ماشیندارونه
عبدالحی عزيز
ښاغلی عبدالحی عزيز د افغانستان د پلان پخوانی وزير و.
وېشنيزه:افغان وزيران
۷۹۰ (عدد)
۷۹۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۸۹ څخه  مخکي او د ۷۹۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۹۰:
محمد حسين مسا
انجنير محمد حسين مسا د افغانستان د مخابراتو پخوانی وزير و.
مونتینګرو
مونتینګرو په صربي او مونتینګرویي Црна Гора/Crna Gora د اروپا په جنوب کې پروت یو هیواد دی. د مونتینګرو پلازمینه پودګوریتسا ده چې د ادریاتیک سمندر پرغاړه موقیعت لرې. د یاد هیواد مساحت ۸۱۲'۱۳ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۱۷۷'۶۷۸ تنوته رسیږې. د مونتینګرو د حکومت ډول جمهوری پارلمانی د پیسوواحد یې یورو او رسمي ژبه یې مونتینګرویيده.
ایداري ویش
پودګوریتسا پلازمینه. نیکشیچ پلیفلیا بیجلو پولیه بار هرتسګ نووي
جغرافیه
د مونتینګرو طبیعي نقشه
شواک راډیو
شواک راډیو دا راډيو په شواک ولسوالۍ کې ده، د ولایتي بیارغونې ډلې له لوري د نسیم الله دانش په مشرۍ په ۱۳۸۷ کال کې رامنځته شوه او درې تنه په کې په کار بوخت دي.
د افریقا اتحادیه
د افریقا اتحادیه ((UA یوه براعظمي اتحادیه ده چې د افریقا په لویه وچه کې موقعیت لري له ۵۵ غړو هېوداونو څخه جوړه ده. AU د ۱۹۹۹ ز کال د سپټمبر په ۹ د سېرت په وینا کې د لیبیا په سېرت کې اعلام شوه او د افریقا اتحاديې یې د اعلام غوښتنه وکړه. دا بلوک د ۲۰۰۱ ز کال د مې میاشتې په ۲۶ د ایتوپیا په ادېس ابابا کې تاسیس شو او ۲۰۰۲ ز کال د جولای په ۹ د سویلي افریقا په دورباني کې پلی شو. د افریقا اتحادیې هوډ دا و چې د افریقا د وحدت سازمان (OAU) ځایناستی شي چې د ۱۹۶۳ ز کال د مې میاشتې په ۲۵مه د ۳۲ لاسلیک کوونکو هېوادونو له خوا په ادېس ابابا کې رامنځته شوی و. (OAU) د ۲۰۰۲ ز کال د جولای په ۹ منحل شو. د افریقا اتحادیې تر ټولو مهمې پرېکړې د افریقا اتحادیې د اسامبلې له خوا کېږي، د غړو هېوادونو د دولتونو او د هېوادونو د مشرانو تر منځ یوه نیمه - کلنۍ غونډه.
د افریقا اتحادیې دارالنشا او د افریقا اتحادیې کمیسیون په ادیسه بابا کې موقعیت لري. په AU کې تر ټولو لوی ښار لاګوس، نایجیریا دی، حال دا چې تر ټولو لویه ښاري ټولنه یې قاهره، مصر ده. د افریقا اتحادیه ۱,۳ بېلیونه وګړي او ۲۹ میلیون کیلو متره مربع (۱۱ میلیونه مایل مربع) مساحت لري چې د نړۍ مشهور ځایونه لکه صحرا او نیل په کې شاملېږي. لومړنۍ کاري ژبې يې عربي، انګلیسي، فرانسوي، پرتګالياوهسپانیوي دي. د افریقا په اتحادیه کې رسمي بنسټونه، لکه: د سولې او امنیت شورا او د پان - افریقا پارلمان شامل دي.
تلپاتې وده
تلپاتې وده، د انساني ودې په موخه مدیریتي اصل او په ورته مهال د طبیعي سرچینو او اکوسیستمي خدمتونو د وړاندې کولو په برخه کې د طبیعي سیستم وړتیا ده، چې اقتصاد او ټولنه ورسره تړلې ده. مطلوبه پایله بیا د ټولنې هغه حالت دی، چېرې چې د ژوند کولو له شرایطو او سرچینو څخه د طبیعي سیستم بشپړتیا او ثبات ته له زیان اړولو پرته د انساني اړتیاوو د پوره کولو په موخه ګټه واخیستل شي. کولای شو، تلپاتې وده د هغې ودې په توګه تعریف کړو، چې کولای شي د اوسني وخت اړتیاوې پرته له دې چې د راتلونکو نسلونو وړتیاوې له ګواښ سره مخامخ کړي، پوره کړي.
د افریقا اتحادیه
ټولکتنه
د افریقا اتحادیه له دوو سیاسي او اداري بنسټونو څخه جوړه شوې. د پرېکړې کولو تر ټولو عالي ارګان د افریقا اتحادیې اسامبله ده چې د افریقا اتحادیې د ټولو غړو هېوادونو له دولتونو یا د ټولو هېوادونو له مشرانو څخه جوړه شوې. د اسامبلې ریاست د کانګو د دیموکراتیک جمهوریت د ولسمشر فلیکس تشسکیدي پر غاړه دی، AU همدارنګه د پان افریقا په پارلمان کې هم د استازولۍ یو بنسټ لري چې د AU د غړو هېوادونو د ملي مقننې له خوا ټاکل شوي ۲۶۵ غړي  لري. ولسمشر یې روجر نکودو ډانګ دی.
تلپاتې وده
تلپاتي مدیریت په پخوانیو نظریاتو او د شلمې پېړۍ په چاپېریالي اندېښنو کې هم رېښه لري. د تلپاتې ودې د مفهوم په پراخېدو سره د راتلونکو نسلونو لپاره په اقتصادي ودې، ټولنیزې ودې او د ژوندانه په چاپېریال ساتنې تمرکز کېږي.
د افریقا اتحادیه
ټولکتنه
د AU نور سیاسي بنسټونه په لاندې ډول دي:
تلپاتې وده
د تلپاتې ودې اړتیاوې
د تلپاتې ودې د بریالیتوب لپاره له یو بل سره تړلې شپږ وړتیاوې اړینې بلل کېږي. دا هغه وړتیاوې دي چې، د تلپاتې کېدو پر لور د پرمختګ کچه اخلي؛ په اوسني نسل کې دننه او د نسلونو ترمنځ مساواتو ته وده ورکول؛ له ټکانونو او حیرانتیاوو سره ځان جوړول؛ د تلپاتې کېدو پر لور د سیستم برابرول؛ د تلپاتې والي لپاره د پوهې او عمل نښلول او همدارنګه، د دولتونو له خوا د داسې ترتیباتو نیول دي، څو وګړي وکولای شي په ګډه سره د نورو وړتیاوو د کارولو هڅه وکړي.
د تلپاتې ودې موخې
د تلپاتې ودې موخې (Sustainable Development Goals) یا نړیوالې موخې له یو بل سره تړلو هغو ۱۷ موخو ټولګه ده چې" د ټولو لپاره د غوره او تلپاتې راتلونکې د جوړولو په موخه د لارښود یا نقشې په توګه" کارول کېږي. دغه موخې (SDGs) په ۲۰۱۵ ز کال کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ ((UN-GA له خوا ترتیب شوې او په پام کې ده چې، باید تر ۲۰۳۰ ز کال پورې ترلاسه شي. دغه موخې د ۲۰۳۰ ز کال د طرزالعمل په نامه د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په پریکړه لیک کې راغلې او په لنډ ډول د ۲۰۳۰ ز د اجنډا په نوم پېژندل کېږي. د وروستۍ زرېزې پراختیايي موخو (Millennium Development Goals) ته د رسېدو لپاره، چې په ۲۰۱۵ ز کال کې په نښه شوې، د تلپاتې ودې دغه موخې د ۲۰۱۵ ز کال له پراختیایي اجنډا وروسته، د راتلونکې نړیوالې ودې د کاري چوکاټ په توګه ټاکل شوې دي.
د افریقا اتحادیه
ټولکتنه
د ا.ا/AU کمیسیون، د سیاسي جوړښتونو د دارالنشا مشري د سویلي افریقا د نکوسازانا دلماني - زوما  پر غاړه ده. دلماني - زوما د ۲۰۱۲ ز کال د جولای په ۱۵ په  یوه سخته سیالۍ کې رایې وګټلې، تر څو د ګابن د ژېن پېنګ پر ځای د افریقا اتحادیې په کمیسیون کې لومړنۍ ښځینه مشره شي.
د ا.ا نور جوړښتونه د بېلابېلو غړو هېوادونو کوربه دي:
تلپاتې وده
د تلپاتې ودې موخې
له دې سره چې دغه موخې پراخې او له یوبل سره تړلې دي، دوه کاله وروسته (۲۰۱۷ ز کال، د جولای ۶ مه) د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په پریکړه لیک کې د تلپاتې پراختیا موخې تر ډېره د "پلي کېدو وړ" وګرځېدې. په دغه پریکړه لیک کې د هرې موخې لپاره ځانګړي هدفونه او هغه شاخصونه چې د دغو موخو په برخه کې د پرمختګ کچه معلوموي روښانه شول. دغو موخو ته د رسېدو لپاره وخت یې هم، له ۲۰۲۰ ز کال څخه تر ۲۰۳۰ ز کال پورې ټاکلی دی، خو د یو شمېر موخو لپاره یې د پای نېټه نه ده معلومه.
موخو ته د رسېدو په برخه کې د پرمختګ د کچې د معلومولو او اسانه څار په موخه بېلابېل وسایل برابر شوي دي. د ټولو هوډ دا دی چې، معلوماتو ته لاسرسی اسانه او د پوهېدو وړ وي، د بېلګې په توګه: د تلپاتې پراختیا د موخو اړوند SDG Tracker کې چې د ۲۰۱۸ ز کال په جون میاشت کې جوړ شو، په انلاین ډول معلومات خپرېږي او د هرې ځانګړنې لپاره جلا معلومات وړاندې کوي. د تلپاتې ودې په ټولو موخو کې متقاطع مواردو، لکه : جنسیتي مساوات، زده کړو او کلتوریزو توپیرونو ته پام کېږي. په ۲۰۲۰ ز کال کې د کوېډ -۱۹ وبا د تلپاتې ودې په ټولو ۱۷ موخو د پام وړ اغېزکړی دی.
د افریقا اتحادیه
ټولکتنه
په غړو هېوادونو کې د اتحادیي لومړنۍ پوځي لاسوهنه د ۲۰۰۳ ز کال په مې میاشت کې له سویلي افریقا اېتوپیا  او موزامبېک څخه بورونډي ته د بېلابېلو تړونونو په ترسره کولو د څار لپاره د سوله ساتو ځواکونو لېږل وو. مخکې له دې چې د ۲۰۰۸ ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه کې یاد ماموریت د UNAMID له لارې ملګرو ملتونو ته ورکړل شي. ا.ا هم په سوډان کې د سولې د خوندي کولو لپاره خپل پوځیان ځای پر ځای کړل. د افریقا اتحادیې همدارنګه د سوله ساتو یو ماموریت چې  له اوګاندایي او بورونډي پوځیانو څخه جوړ و سومالیا ته ولېږه.
تلپاتې وده
زده کړې
د تلپاتې ودې لپاره زده کړې (Education for sustainable development) هغو زده کړو ته ویل کېږي، چې په زده کړو، وړتیاوو، ارزښتونو او لیدلورو کې بدلونونه راوړل هڅوي، څو د ټولو لپاره تلپاتې عادلانه چاپېریال (ټولنه) جوړ کړي. د تلپاتې ودې لپاره زده کړو موخه دا ده چې، اوسني او راتلونکي نسلونه، په داسې وړتیاوو سمبال او وروزي  چې، د تلپاتې ودې په اقتصادي، ټولنیزو او محیطي ډګرونو کې خپلې اړتیاوې د معتدله چلند په کولو سره پوره کړي. د تلپاتې ودې لپاره زده کړې (ESD) هغه اصطلاح ده، چې تر ډېره په نړیواله کچه او د ملګرو ملتونو سازمان له خوا کارول کېږي.
د تلپاتې ودې لپاره د زده کړو اصطلاح یا (ESD) د ژوانه د چاپېریال پر وړاندې د مخ پر ودې ګواښونو له رامنځته کېدو راپیدا شوه. دغه زده کړې باید په ټولو پروګرامونو او هغو چارو کې چې تلپاتې وده ترویج کوي، پیاوړې شي. تلپاتې وده باید په زده کړو او زده کړې باید په تلپاتې وده کې شاملې شي. د تلپاتې ودې لپاره زده کړې، په سیمه ییزه او نړیواله کچه د تلپاتیتوب دغه جدي مسایل په درسي نصاب کې ور ګډوي، څو زده کوونکي د نړۍ د بدلون په اړه پوه او ورته یې چمتو کړي. د ESD موخه د زده کړو د پایلو تولید دی، چې د انتقادي او سیستماتیک فکر کولو، په مشارکتي ډول د پريکړو کولو او د اوسنيو او راتلونکو نسلونو د مسئولیت منلو په څېر وړتیاوې تولید کړي. په داسې حال کې چې د دودیزو زده کړو زده کوونکو ته د دې الهام ورکولو په برخه کې چې د یو مسئول وګړي په توګه ګام واخلي، بسنه نه کوي، ESD د زده کړو په فزیکي او مجازي چاپېریال کې بیا کتنې ته اړتیا لري. د زده کړو چاپېریال باید په خپله د تلپاتې ودې فلسفې ته د ځای ورکولو په موخه د یوې بشپړې ادارې له تګلارې پیروي وکړي. د ښوونکو د ظرفیت لوړول او له دغې پالیسۍ په نړیواله، سیمه ییزه، ملي او سیمه ییزه کچه ملاتړ کولای شي، په ښوونیزو مؤسسو کې بدلونونه رامنځته کړي. پیاوړي ځوانان او سیمه ییزې ټولنې له ښوونیزو مؤسسو سره په مرسته کولای شي، د تلپاتې ودې د پراختیا په برخه کې د کلیدي لوبغاړو په توګه رول ولوبوي.
د افریقا اتحادیه
تاریخچه
د افریقا اتحادیې بنسټ، د افریقایي هېوادونو په خپلواکه کنګره کې د ۱۹۵۸ ز کال د اپرېل له ۱۵ - ۲۲ پورې د اکرا په غنا کې کېښودل شو. د دې کنفرانس موخه د افریقا د ورځې رامنځته کول وو چې هر کال د خپلواکۍ غوښتنې غورځنګ ونمانځي تر څو خلک دې ته تمایل ولري چې ځانونه د بهرنیو هېوادونو له دېکتاتورۍ څخه وژغوري او همدارنګه د افریقا د متحد کولو لپاره وروستۍ هڅې چې د افریقا د وحدت سازمان (OAU) په کې شامل و، یاد سازمان د ۱۹۶۳ زکال د مې میاشتې په ۲۵ او د افریقا اقتصادي ټولنه په ۱۹۸۱ز کال کې رامنتځه شوه. منتقیدینو استدلال وکړ چې OAU د سیاسي رهبرانو پر وړاندې د افریقا د ښاروندانو د حقوقو او آزاديو د خوندي کولو لپاره ځانګړي  څه نه دي تر سره کړي او تر ډېره یې هغه د دیکتاتورانو کلپ یاد کړی.
تلپاتې وده
د تلپاتې ودې پر وړاندې غبرګونونه
د تلپاتې ودې مفهوم په دې پوښتنې سره چې په تلپاتې وده کې باید څه شی تلپاتې وي، له نیوکو سره مخامخ شوی او اوس هم ورباندې نیوکې کېږي. د دغه مفهوم منتقدین استدلال کوي چې د غیر تجدید وړ سرچینو څخه د تلپاتې استفادې په نوم څه شی نشته، ځکه چې د استخراج په مثبتې کچې سره د ځمکې محدودې زېرمې تشېږي. په ټولیز ډول، دغه لیدلوری صنعتي انقلاب د پایښت وړ نه بولي.
د افریقا اتحادیه
تاریخچه
د ا.ا د رامنځته کولو نظریه د ۱۹۹۰ز لسیزې په نیمایي کې د لیبیا د مشر معمرالقذافي له خوا احیا شوه. د OAU غړو هېوادونو مشرانو او دولتونو د ۱۹۹۹ زکال د سپټمبر په ۹ د سېرت اعلامیه (چې وروسته په لیبیا کې د سېرت په نوم ونومول شوه) خپره کړه او د افریقا اتحادیې د رامنځته کولو غوښتنه یې وکړه. دا اعلامیه په ۲۰۰۰ زکال کې د لومه په غونډو کې هغه مهال چې د افریقا اتحادیې اساسي قانون تصویب شو، او په ۲۰۰۱ ز کال کې کله چې د افریقا اتحادیې د رامنځته کولو طرحه تصویب شوه وڅارل شوه. په هم‌هغه دوره کې د افریقا د پرمختګ لپاره د نوي مشارکت (NEPAD) د رامنځته کولو نوښت هم وشو.
عبدالرحيم
ډاکټر عبدالرحيم د افغانستان د روغتيا پخوانی وزير و.
وېشنيزه:افغان وزيران
توكبنسټ
توكبنسټ (په انگريزي:Data Base) يو داسې غونډال (سيسټم) دى چې اومتوكي (ډېټا) پكې پداسې ډول ترتيبېږي چې معلومات ورخڅه په خپل وخت او په دقيقه توگه بياترلاسه كړاى شي. هغه خبرتيايي غونډالونه چې خبرتوكي پرې ترتيبېږي ډېټابېس ترتيبونكې غونډالې(Database Management systems) بلل كېږي. DBMS يا ډېټابېس منجمنټ سيسټم يوداسې سافتوېر دى چې منېجرانو ته د ډېټا او د ډېټافايلونو ترمينځ د اړيكو، دجوړولو، په خپل حال ساتلو او دهغو د راپور وركولو په كار كې لاس كوي. پداسې حال كې چې د فايلم منجمنټ سيسټم چې پدې اړه يو زوړ پروگرام دى په يوه وخت كې يوازې له يوه فايل څخه د گټې اخستلو صلاحيت لاره، ډېټابېس منجمنټ سيسټم دغې عمليې ته گڼې بډاينې وركوي چې لاندي يې څېړو:
دا سيستم د ډېټا اضافه ښودنه (Redundancy) كموي
د اضافي ښودنې مطلب دادى چې همهاغه ډېټا په يوه بل جدول كې په بله بڼه وښودل شي. لكه داچې د يوه گاك(customer) نوم، ادرس او تليفوني شمېره، هم د كتل شويو حسابونو او هم د لاسته راوړل شويو حسابونو په جلا جلا فايلونو كې په يوه وخت ثبت شي چې دا بيا دتصفيې او نويولو په چار كې ربړه جوړوي نو د اضافي ريكارډ لرونكو فايلونو تصفيه ډېر وخت او لگښت ته اړتيا لري.
د خبرتوكيو يوځايوالى او تماميت خوندي كوي
د خبرتوكيو(Data) تماميت دهغې دقت، مظبوتيا او تردمه والي(Up-to-date) ته وايي، كه همدا خبرتوكي په بېلابېلو فايلونو كې وساتلى شي نو يوځايي تردمه كونه(Updating) به يې ناشونى كاروي، ټول عناصر به يې يوځاى نشي نوي كېداى او كېداى شي ډېر ناسممعلوماتي راپورونه يې وركړاى شي.
د خبرتوlكيو(Data) امنيت خوندي كوي:
ډېټابېس منجمنټ سيسټم كارونكو ته دخپلو خبرتوكيو لپاره په توپيرنو سويو د خونديتوب وربښلو وړتيا وركوي او پدې توگه يوازې اجازه لرونكو كارونكو ته د خبرتوكيو د را ايستلو، تردمه كولو(Updating) او پكې گوتې وهلو اختيار تضمينوي. د مثال ته توگه، د خريدارۍ يو مسؤل به يوازې د خپلو مستخدمينو د تنخوالست د لوستلو حق ولري نه په هغه كې د گوتې وهلو، او همدارنگه يو غير اداري كاركونكى به د گوتې وهلو خو څه چې د هغه د لوستلو حق هم و نه لري.
د پراختيا لپاره وخت راكموي: څرنگه چې DBMS يا ډېټابېس منجمنټ سيسټم خبرتوكي په ښه بڼه اوډي، دا كار د ډېټابېس له اداره كونكي سره د ډېټابېس په اغېزمنې او گټورې پراختيا كې مرسته كوي. د مثال په توگه د يوه نوي فايل د رامينځته كولو پرځاى DBMS كولاى شي شته فايل ته برخې ورزياتي كړي او د خبرتوكيو تماميت په حال وساتي.
ډېټابېس فايل څه شئ دى؟
د ډېټابېس فايل د سره اړوندو ريكارډونو يوه ټولگه ده چې د جدول د خانو د يوه سټ د استعمال په نتېجه كې ېو خاص عنوان شرحه كوي. دا لاندې شكل دډېټابېس يو فايل ښيي چې درى ريكارډونه لري، او د درېگونو خانو: GPA, Name او Major په وسيله د يوه زده كونكي د نتيجې تشريح وړاندي كوي. زياتره تنظيمونه د فعاليت گڼ فايلونه لري چې له سلگونو څخه تر سلگونو زرو پوري ريكارډونه يې خوندي كړي وي. هغه فايلونه چې په دوهمي زېرموسيلو(Storage Devices) كې خوندي كېږي په بېلابېلو لارو تنظيمېداى شي چې هره لاره يې خپلې ښېكڼې او ناجاڼې لري.
د فايلونو د تنظيم ډولونه: په دوهمې زېرموسيلو كې د فايلونو اوډل په درى ډوله ترسره كېږي چې عبارت دي له: پرلپسې فايلونو، فهرست لرونكيو پرلپسې فايلونو او مستقيمو فايلونو څخه. په فيتو باندې ثبت فايلونه اكثرا Sequential يا پرلپسې فايلونه بهيرېږي خو په ككوړيو او ټيكليو ثبت شوي هغه بيا زياتره مستقيم (Direct) يا فهرست لرونكي پرلپسې فايلونه (Index sequential files) وي.
پرلپسې فايلونه(Sequential files):
دا فايلونه په پرلپسې اكسس منونكو وسيلو لكه فيتو يا ټكيليو باندې ثبتېداى شي، پدې فايلونو كې ريكارډونه په يوه” وار له مخه غور شوي “ترتيب اېښودل كېږي. د مثال په ډول د مستخدمينو يو فايل كېداى شي دهغوى د پېژندنمبرونو(ID Numbers) په اساس ترتيب شي، كه چېرته دا فايل په فيته يا ډسك باندې و ساتل شي د ترټولو وړوكي پېژندشمېرې (ID No) لرونكي مستخدم ريكارډ به د فايل ترټولو لمړى ريكارډ وي.
فهرست لرونكي پرلپسې فايلونه(Index Sequential Files):
دا فايل په دواړو، سلسله واره او سيخامخ ډولونو خبرتوكيو ته د ننوتلو لپاره لاره دركوي. ځكه نو فايل بايده په داسې زېرموسيله پروت او ساتلى وي چې د سيده ورداخلېدلو وړتيا ولري، لكه يو ډيسك. په فهرستي سلسله واره فايلونو (Index sequential files) كې ريكارډونه عادتاً په مجسم ډول په يوه زېرمه ايز مينځگړي(ككووړي يا ټيكلي) د هغو د لمړنيوكيليگانو(پرائمري كيېز) پر اساس كټ مټ لكه د سلسله وارو فايلونو ترتيبېږي. فرق يې دادى چې دا بايده يو فهرست هم ولري، هغه به د وگړيو د ريكارډونو په پلټنه او په هغوريكارډونو د سيده برلاسي لپاره استعمالېږي. هغه فايلونه چې داډول برلاسي مني، د (ASAM) يا Index-Sequential Method Files په نامه يادېږي. د هغې سادگۍ او نرمښتيا له امله چې ASAM یې لري ډېر DBMS (ډېټا بېس منجمنټ سيستمونه) دASAM فايلونه كاروي. دا د تجارتي كارونو لپاره ترټولو ښه ډوله فايلونه دي چې يوځايي تردمه كېدنه (updating) او پرليكه بهيرونه مني.
مستقيم فايلونه(Direct files):
د غه فايلونه يوڅوك د مستخدمينو ريكارډ ته د امكان تر بريده تېز رسولاى شي. مخكې مو و ويل چې ASAM هم كارونكو ته د وگړيو تر ريكارډونو پوري مستقيم رسېدل شوني كوي. مستقيم فايلونه هغه وخت ترټولو غوره وي چې وخت كم وي او يوځايي بهيروني(Batch processing) ته اړتيا نه ليدل كېږي. مستقيم فايل د هر ريكارډ ځاى ته د پرائمري كيليانو د انتقال لپاره يوه فارموله استعمالوي دې فارمولې ته هاشنگ الگوريتم(Hashing Algorithm) وايي. له همدې امله د د فردي ريكارډونو د ځاي پرځايولو لپاره كوم خاص فهرست ته اړتيا نه لري. تر اوسه پورې گڼ هاشنگ الگوريتمونه جوړ شوي دي. يو عام پروسيجر دادى چې پرائم نمبرونه د فارمولې په بهير كې استعمال كړاى شي. په عمومې توگه يوه پرائمري كې ويليو(Primary Key Value) په هغه پرائم نمبر وېشل كېږي چې د فايلونو د ريكارډونو لپاره د ځايپرځاى شويو اعظمي زېرمه ځايونو نمايندۀ گي وكړاى شي.لدې وېشه چې څه راپاتي كېږي هغه بيا د ريكارډونو پورې اړوندو پتو يا ادرسونو په توگه كارېږي خو دا اړوند ادرسونه په زېرمه ايز مينځگړي باندې مجسمو ځايگيو(locations) ته اړول كېداى شي. ډېټا ماډلونه ( hierarchical, Relational او Network ماډلونه): Relational Database:
شبكيي ډېټابېس(Network Database):
دا ډېټابېسونه له تېرو سره فقط دومره توپير لري چې هلته يو فرعي ريكارډ يواځې يو پلار لرلاى شي او دلته كه له يوه زيات Parent Records يا كنده ريكارډونه ولري نو پروا يې نشته. گټه يې داده چې دا كار منېجر ته د ډېرو ريكارډونو ترمينځ د اړيكو جوړولو په نتېجه كې د ښه او گړندي لاسرسي(Access) وړتيا وركوي. كه څه هم د ډېټابېس تر كارونې وړاندې بايده دهغه د ريكارډونو ترمينځ اړيكې معرفي وي او د نورو ريكارډونو د زياتونې او تردمه كونې(Updating) لپاره بايده شته اړيكې له سره معرفي كړاى شي.
Object Oriented Database:
پدې ډول ډېټابېسونو كې Objects د ډېټا د داخلي عناصرو په څېر كارېږي. Objects به له ليك، غږ، انځور او هغو لارښوونو(Instructions) څخه چې په خبرتوكيو دكوم ټاكلي كار د اجرا لپاره وركول كېږي، جوړشوى وي. دمثال په توگه زاړه ډېټابېس ماډلو لكه تنازلي يا هيراركل، نېټ ورك يا اړيكمن(Relational) ماډلونه يواځې د يوه لارښود ليكنۍ(Texture) او شمېريزه(Numerical) خبرتوكې ځايولاى شي خو يو Object Oriented Database كولاى شي د لارښود(Instructor) عكس او ويديو هم ځاى كړي. تر دې لازيات داچې يو Object د Method په نامه كړنې(Operations) چې په خبرتوكيو(Data) باندې د خاصو كړنو د اجرا لپاره كارېږي، هم خوندې كولاى شي. د مثال په ډول دا چې څرنگه د يوچا د تنخوا نغدۍ(Fund) دهغه د عمر او دهغه د همكاريو په بنا باندې و حسابوو. په يو ډېټابېس كې د خبرتوكيو ريكارډونه د كليدي خانو( Key Field) په وسيله ترتيب او پېژاند كېږي. په يوه كليدي خانه كې يوه ځانتنۍ(Unique) خبرتوكې(ډېټا) پرته وي چې دهغې په وسيله د بهيرېدنې(Processing) او بيالاسته راتلنې(Retrieval) په منظور د يوه ريكارډ پېژنداوى كېږي. په ډېټابېس منجمنټ كې درى ډوله كليدي خانې(Key Fields) كارول كېږي چې عبارت دي له: 1.	 لمړنۍ كليدي خانه(Primary Key field): ېوه پرائمري بنسټيزه خانه، يوه خانه وي او يا د څو خانو د يوځايوالي څخه لاس ته راغلي وي. د يوه ريكارډ د بيا لاسته راوړنې لپاره دا ترټولو مهمه پېژندنښه ده. په يوه جدول كې يواځې يوه او ځانتنۍ(Unique) لمړنۍ بنسټيزه خانه(Primary Key Field) لرل كېداى شي. د مثال په ډول د تذكرې نمره په يوه جدول كې د هرسړي د پېژنداوي لپاره يوه غوره لمړنۍ بنسټيزه خانه ده. خو عمر دغسې نشي كېداى، ځكه چې ممكنه ده څوكسان هو به هو عمر ولري. 2.	دوهمي كيلي(Secondary): كېداى شي د جدول هره خانه، يا يو څو خانې يو ځاى يوه دوهمې خانه جوړه كړي. ددوهمې كيلي په اړه لازمه نده چې ځانتنۍ(unique) وي. كېداى شي تريوې زياتې په يوه جدول كې وجود ولري، مثلاً: كولاى شو ددې لپاره چې يوازې هغه شاگردان چې په معلوماتي سيستم كې زده كړه كوي په نښه كړو او د تعليم ساحه به بيا يوه دوهمي كيلي(Secondary key) و نوموو. 3.	خارجې كيلي(Foreign Key): خارجي كيلي هغه ده چې له ېوې خانې يا څو داسې خانو څخه چې كولاى شي دوه جدولونه سره اړيك كړي جوړه شوې وي. يوه خارجي كيلي بايده په يوه جدول كې پرائمري يا لمړنۍ كيلي وي، دغه پرائمري كيلي به بيا له بل كېبل سره نښلول كېداى شي. د مثال په توگه: د زده كونكو يو جدول به د هغو د تذكرو له نمبر، د تعليم ساحه او مشاور په نامه له خانو څخه جوړ شوى وي. او د مشاورينو جدول به يې بيا خپلې درى خانې، نوم، تليفون او ادرس خانې لري. دلته د مشاور په نوم خانه ددې مشاور د جدول او د زده كونكو په نامه د جدولونو ترمينځ د تړ لپاره يوه خارجي كيلي ده.
د ډېټابېس ډيزاين:
دا يو فني اوذوقي پروسه ده ، كوم خاص الگوريتم نلري. معمولا دا يوه هملاسي پروسه ده. له هر بيا تكرار څخه هدف داوي چې يوه منل شوې سكښت ته ورڅېرم شو. هرځلې به ډيزاين پراخېږي، بيا كتنه به يې كېږي، خامۍ به يې په گوته كېږي، او بيا به له سره جوړېږي. دا كار به تر هغو تكرارېږي چي پراختيايي ټيم له خپله كاره راضي شوي نه وي. يوه ښه ډيزاين ډېټابېس منېجر ته د ښه او اغېزمن كار وړتيا وربښي. مانا داچې يو بې كاره ډيزاين شوي ډېټابېس به د كمپنۍ په كار كې پرته لدې چې كوم افاديت هم ولري، دېر وخت او لگښت وغواړي. له همدې امله مونږ وايو چې د ډېټابېس د ډيزاين مسئله د ډېټابېس سيستم د بريا لپاره ډېره مهمه او حياتي ده. د ډېټابېس د ډېزاينولو د شته سيستم شننه او سروې: دا بهير له يوه سولگريز(كمپيوټري) ډېټابېس سيستم څخه د شته خبرتوكيو(ډېټا) بهيرونه( پروسسنگ) او په هغې كې د گټورو شيانو د راغونډلو سروې او څارنه كوي. د شته وو ربړو او په لاس كې فرصتونو په هكله د معلوماتټولنې په منظور عادتاً له دواړو: تصميم نيونكو او د پروسو په كار راوړونكو سره ليده كاته او خبري كېږي. وروسته لدې چې د سيستم شننه ترسره شوه، د اړزونې لپاره د امكانيت يا عمليتوب راپور چمتو كېږي، ددې راپور وړانديز منفي او مثبت دواړه كېداى شي. يددواړه ډوله وړاندېزونو لامل به مالي او اداري ربړي او مسائل وي.
د ډېټابېس منطقي ډېزاين:
منطقي ډيزاين د يوه ډېټابېس منطقي شكل او جوړښت تعينوي. هغه ريكارډونه چې به بيا ترلاسه كېږي دهغو مينځپانگه او دهغو ترمينځ اړيكې په منطقي توگه په گوته كېږي. كله كله ورته conceptual schema يا Logical schema هم ويل كېږي. د عادي كولو(نارملايزېشن) په نامه يو تخنيك شته دى چې په يوه ارتباطي ډېټابېس كې د يوه فايل د جوړښت د اصلاح لپاره تهيه شوى دى. ددې تخنيك په كارونه كولاى شو ډېټا د فايلونو په اغېزمنو او منطقي روابطو كې تنظيم كړو. د ډېټا بېس جسمي ډيزاين(Physical design of Database): منطقي نچوړ او نسخه بيا خبرتوكيزو جوړښتونو ته اړول كېږي. چې معمولا د كارونې لپاره له DBMS يا ډېټابېس منجمنټ سيستم سره يوځاي ترلاسه كېداى شي. منطقي ډيزاينونه DBMS-independent يا له منجمنټ سيستمونو ځانته دي خو فزيكي هغه بيا له DBMS سره تړلې او اړوند دى. منطقي جوړښت د ډېټابېس عمومي ډيزاين ته بڼه وركوي چې هغه بيا په ډېټابېس منجمنټ سيستمونو كې تنظيمېداى او تطبيقېداى شي. پداسي حال كې چې جسمې جوړښت يې اصلا د واقعي ډېټابېس دسيستم په وسيله ډېزاين كېږي او له يوه څخه بل ته قطعاً نشې لېږدول كېداى. تطبيق: وروسته لدې چې فزيكي جوړښت يې ډيزان شو، د ډېټابېس تطبيق هم پيلېږي. پدې بهېركڼ شمېر پروگرامونې او كوډنگز ورگډېږي. دا پروسه كېداى شي د ډېټا بېس منجمنټ سيستمونو(DBMS)، لكه Microsoft SQL Server, FOXbase, ORACLE او كوم بل انټرفېس جوړونكې لكه Visual basic, يا Power Builder په مرسته جوړه كړاى شي. آزموينه سمونه: پدې سيستم كې د سيستم آزموينه او دهغه له كار څخه د اطمنان حاصل شامل دي. پدې مرحله به دواړه: پروگرام كارونكې او پروگرام ته پراختيا وركونكي را ښكېلېږي.
د ډېټا بېس بيا روغونه(Recovery):
داسې حالات لكه د سيستم پاتې راتلل، د كمپيوټر كارپرېښودنه، د ډېسكونو كراشېدل، مخكــښ ستونزې، او داسې نور كولاى شي ډېټابېس منجمنټ سيسټم له مينځه يوسي. خو متاسفانه كاروبار ستا د سيستم پاتې راتللو لحاظ نه ساتې او په مخ ځي، گاهگ خپله راكړه وركړه نه دروي او خپل سرويس پروخت غواړي، نوته هم اړ يې چې خپل سيستم ژرتر ژره ترميم كړې. تر دې ور اخوا د تجارتي معاملې غوښتنه ده چې د سيستم د خرابې په وخت كې نيمگړې پاتې معاملې په داسې توگه راژوندۍ شي چې وركړې همهاغسې لكه چې بايد واى صورت ونيسي او د سيستم د خرابي اغېزې بايد روښانه او اندازه شوي وي. له يوه ډېټابېس سيستم څخه د معلومات بياروغونه د نويو ډېټابېس سيستمونو د پېچلتيا له امله ډېره گرانه ده، د مشكل حلول ساده كار نه دى او نه بېرته د پروگرام بهير هغه حالت ته گرزول اسانه دي چې خرابى پرې واقع شوى وو. حتى كه بيخي خبرتوكې له مينځه هم نه وي تللي، د كمپيوټر وخت او مهالوېش بيا برابرول خورا پېچلى كار دى. د ډېټابېس اداره كونكى(Database Administrator):- د ډېټابېس اداره كونكى څوك دى؟ DBA هغه څوك دى چې ډېټابېس اړوندې ټولې چارې برابروي. ېوه په تول برابر DBA بايده د هاردوېر( لكه د سرور/ كلېنټ چاپېريال) په جوړښت او سره ورتگ وپوهېدلاى شي، او د اوسمهالو هارډوېرونو له قابليتيونو څخه د ډېټابېس منېجنگ سيسټم د كار په اصلاح كې ترې گټه واخستلاى شي. هغه بايده د ډېټابېس انجن په اصطلاحاتو لكه، SQL او نورو.. او هم په انټرفېس جوړونكيو وسيلو لكه Visual Basic او Power builderو پوهېدلاى شي. يو DBA بايد په دواړو، كړنېزو( Applications) او سيستم سافتوېرونو كې يوه اندازه ستونزحلتيايې وړتيا ولري ځكه چې د ډېټابېس له خرابېدو سره د دواړو د خرابېدلو امكان وي.
د ډېټابېس اداره كونكي دندي:
DBA لاندې مسؤليتونه او دندې لري:
د ډېټابېس امنيت او خونديوالى:
DBA كولاى شي د سيستم د بېلابېلو كارونكو ترمينځ ډېټابېس ته د ننوتلو امتياز چاته وركړي او چاته نه، ترڅو ډېټابېس له بې ځايه مداخلو او گډوډي څخه وژغوري. د مثال په ډول: د كارونكو څخه يوه ډله اختيار لري چې خبرتوكي(Data) را وباسي او بس، خو بل ته كېداى شي د خبرتوكيو د تردمه كولو(Updating) او نويولو يا له مينځه وړلو اختيار هم وركړاى شي. د ترسره كېدنو(Performance)څارنه: ډېټابېس سيستم بايد د ټولو كارونكو لپاره د خدمتونو يوه يقيني معياره ژوندى وساتي. ېو DBA خپل سيستم څاري او د ډېټابېس بېلابېلې وسيلې استعمالوي تر څويې يقين راشي چې اوس سيستم په قناعت وركونكې توگه د منېجر د كاركردگې په تول پوره ختلى. كوېري ژبې( Query languages): كوېري ژبې څه ته وايي؟ دا يوه انگليسي ته ورته ژبه ده چې منېجران يې په بركت دا معلوموي چې دوى اوس د كومې ډېټا په لټه كې دي. هغه كه په پرنټ شوې راپور باندې وي يا د سكرين پر مخ. په عمومي توگه د كوېري ژبې(Query language) دوه ډوله موجود دي چې هغه دي: جوړښتمنې كوېري(Structured Query) او كوېري پر مثالونو(Query by examples). جوړښتمنه كوېري ژبه( Structured Query): جوړښتمنه كوېري يا SQL ترټولو په پراخه پيمانه كارېدونكې كوېري ژبه ده. په كال(۱۹۸۵م) كېThe American National Standards Institute(ANSI) د SQL د صنعتي معيار د پراختيا په منظور يوه كميټۍ جوړه كړه چې نن سبا زياتره ډېټابېس ترتيبونكي سيستمونه ددغه معيار ننگه كوي. كوېري ژبې په مثالونو(Query by examples): دا ژبې په”كويرې ورڅخه جوړېدونكې “فايل كې د موجودو خانو د لست په ډسپلې كولو سره د يوې كوېرې د جوړولو په چار كې له منېجر سره مرسته كوي.
لنډيز:
معلومات د يوې كمپنۍ لپاره ډېر ارزښتمن دي او د ډېټابېس منجمنټ سيستم بيا د معلوماتو د گټورولو لپاره ډېره مهمه وسيله ده. په يوه DBMS كې د ډېټابېس د ترتيبولو په طريقو پوهېدنه هم يو ډېر مهم درك دى چې يو اجرا كونكى يې بايد په ذهن كې ولري. د DBMS په شمول د نورې معلوماتي ټكنالوجۍ په سمې كارونې سره منېنجران په هيښونكې توگه خپله گټورتيا(Productivity) زياتولاى او خپل كاروباري مصارف راكمولاى شي.
سرچينې
وېشنيزه:توکبنسټونه وېشنيزه:د توکبنسټ د سمبالښت غونډالونه وېشنيزه:د توکبنست اندپوهنه
د عدن ناامني
د عدن له نا امنۍ موخه په ابتدايي ډول په عربي ټاپووزمه کې القاعده، او په عراق او شام کې د اسلامي دولت د يمن څانګې په څېر د اسلامي ډلو له خوا د عبد ربه منصور هادي ته وفادارو ځواکونو پر ضد جګړې، او وروسته بيا په ايتلاف کې د متحده عرب اماراتو له ملاتړ او سعودي عربستان له ملاتړ څخه برخمنو ډلو تر منځ جګړې ته اشاره کوي. په 2017ز کال کې، د سعودي عربستان په مشرۍ ايتلاف مختلفو غړو سره تړاو لرونکو ډلو تر منځ هم نښتې پيل شوې چې هغه د سعودي عربستان له ملاتړ څخه برخمن عبد ربه منصور هادي او الاصلاح او د متحده عرب اماراتو له ملاتړ څخه برخمن بېلتون غوښتونکی سويلي عبوري شورا او د سولي خوځښت و.
د 2015ز کال په اوږدو کې بريدونه او پېښې
د 2015ز کال د اکتوبر په شپږمه نېټه د ترهګرۍ پېښې هغه مهال پيل شوې، کله چې د داعش د جنګياليو يوې ډلې پر يو هوټل بريد وکړ، چېرته چې د يمن مرستيال ولسمشر او لومړی وزير مېشت و، او د عرب ايتلاف او ولسمشر هادي ته وفادارو یمني پوځ واحدونو بوځي مرکز په توګه يې کار کاوه، په دې بريد کې يې هادي او سعودي ته وفادار پنځلس تنه ووژل. د داعش دوه ځانمرګو بريدګرو خپل ځانونه هم والوزول. که څه هم په لومړي سر کې د يمن د ترانسپورت وزير بدر باسلمة شک څرګند کړ چې حوثيانو دا برید تر سره کړی، خو وروسته په عراق او شام کې اسلامي دولت د بريد مسئولیت ومانه.
د اکتوبر د شپږمې نېټې په غبرګون کې، د اکتوبر په ديارلسمه نېټه د متحده عرب اماراتو د ترهګرۍ ضد واحدونه عدن ته ورسېدل. په همدې ورځ، عدن ته نور 300 سوډاني سرتيري هم ورسېدل.
د اکتوبر په شپږ ويشتمه نېټه، د عدن په منځ کې يو ځانمرګي بريد چاودنه وکړه، دوه سويلي مقاومت سرتيري يې ووژل. هېچا يې مسئولیت ونه مانه.
د اکتوبر په پای کې AQAP د عدن په داخل کې ځينې سيمې ونيولې، جنګیالي يې وګومارل، او شرعي قانون يې نافذ کړ.
د نومبر په لومړۍ نېټه، د داعش جګياليو په تواهي ولسوالۍ کې د حکومت د رسنيو پر يوه ودانۍ بريد وکړ او ويې نيوله، او په همدې ورځ يې په مرکزي عدن کې د استخباراتو دوه افسران ووژل.
د نومبر په څلورمه نېټه، يو شمېر ولسي مقاومتي جنګياليو پر ولسمشرۍ ماڼۍ بريد وکړ، داسې حال کې چې د ولسمشر هادي زوی هلته موجود و، امارتي سرتيرو د بريد مخه ونيوله، او کومه مرګ ژوبله ونه رسېده. مقاومتي جنګياليو وويل بريد دوی کړی، تر څو د درې مياشتو نا تاديه شويو معاشاتو په غبرګون کې احتجاج وکړي. د نومبر به اتلسمه نېټه، عدن ته بحریني سرتيري ورسېدل، تر څو د وسله والو ډلو پر ضد د ايتلاف مرسته وکړي.
د ديسمبر په درېیمه نېټه، سعودي چارواکو وويل چې دوی به له 12000 څخه زيات ولسي مقاومتي جنګيالي وروزي، تر څو په عدن او شا او خوا سیمو کې وجنګېږي.
د ديسمبر په شپږمه نېټه، يمني تورن جنرال او د عدن والي، جعفر محمد سعد، په يو ځانمرګي بريد کې له خپلو شپږو ساتونکو سره ووژل شو. داعش د بريد مسئولیت ومانه. په همدې ورځ، د داعش وسله والو د يمن د حکومت څلور جنګيالي ووژل، او قاضي محسن علوان يې وواژه، چا چې د USS Cole د بمي برید څېړنې کولې. همدا راز په همدې ورځ، ناڅرګندو وسله والو د انرژۍ يو مسئول او دوه امنيتي افسران ووژل.
د ديسمبر په درويشتمه نېټه، ناڅرګندو وسله والو چې باور کېږي د AQAP اړوند وو، د مقاومت يو مشهور ډګروال جلال العوبلي د عدن په سويل کې په خپل موټر کې وواژه. هېچا د دې بريد مسئوليت ونه مانه.
د 2016ز کال په اوږدو کې نورې پېښې
د جنورۍ په اتلسمه نېټه، د عدن د امنيت د رئيس ډګر جنرال شلال علي شايع له کور څخه دباندې ځانمرګي بريد چاودنه وکړه، د هغه څلور ساتونکي ووژل شول، او ډېر لارويان ټپیان شول. په همدې ورځ، د لارې په منځ کې ناڅرګندو وسله والو يو قاضي وواژه.
د جنورۍ په نولسمه نېټه، د عدن والي د موټرسايکل پر استعمال بنديز ولګاوه، ځکه چې د بريد او تښېتې ډول پېښو کې ډېر خلک وژل شوي وو.
د جنورۍ په درويشتمه نېټه، ناڅرګندو برید کونکو یو سړی او د هغه پلار ووژل، چې د شیعه ګانو د داودي بهره څانګې اړوند وو. د همدې څانګې اړوند څلور تنه نور څو ورځې مخکې تښتول شوي وو، خو درې يې خوشې يو يې په بند کې پاتې شو.
د جنورۍ په اته ويشتمه نېټه، د داعش يو موټر بم ځانمرګي بريدګر خپل ځان ته د ولسمشر هادي له کور څخه دباندې چاودنه ورکړه، د هادي شپږ پلويان يې ووژل، او يوولس يې ټپیان کړل. هادي د بريد پر مهال په خپل کور کې و، خو له بريد روغ ووت.
د فبرورۍ په دولسمه نېټه، د AQAP جنګياليو د عدن د بساتين په سيمه کې د هادي پنځه وفادار ساتونکي ووژل.
د فبرورۍ په شپاړسمه نېټه، د عدن والي عيدروس الزبيدي او ډګر جنرال شلال علي شايع، د عدن په منځ کې د دوی پر کاروان د داعش د شکمنو جنګياليو د بريد څخه وروسته د دوی د وژنې له هڅې ژوندي ووتل. درې بريد کونکي ووژل شول، د نښتې پر مهال دوه ساتونکي او ملکيان ټپيان شول.
د فبرورۍ په اته ويشتمه نېټه، وسله والو شيخ عبدالرحمن العدني وواژه، څوک چې د هادي پلوی منځلاری سلفي عالم و، هغه د القاعده او داعش د مخالفت له امله مشهور و. هيچا يې مسئوليت ونه مانه.د مارچ په درېیمه نېټه، د AQAP شکمنو وسله والو د عدن-ابین په سرحدونو کې د خپل ورور سره یو ځای په ګاونډي ابين ولايت کې د ولسي ټولنو مشر حسين الوحيشي په برید کې وواژه. د دې وژنې مسئوليت هېڅ ډلې ونه مانه.
د مارچ په لسمه نېټه، د ولسي ټولنو واحدونو د پوځي مرکز څخه دباندې په امنيتي ساتونکو له هغې وروسته ډزې وکړې، کله چې د هغوی يو ټپي د اجازه لرونکو درملو د نه استعمال له  امله مړ شو. دې دلې د عدن د قوماندانانو پر ضد په بلوا کې د درملو غوښتنه کړې وه. په دې نښتو کې هېڅوک ونه وژل شول.
د مارچ په شباړسمه نېټه، د AQAP درې جنګيالي د دې جنګيالیو د يو په کور کې هغه مهال ووژل شول، کله چې د کور په داخل کې چاودېدونکی شی وچاوديد، او په سملاسي ډول يې درېواړه ووژل.