cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ژوند تنوع له لاسه ورکونه
د له منځه تللو کچه
تاسې پوهېږئ، کله چې موږ د لومړي ځل لپاره WWF په لاره واچوه، زموږ موخه له ختمېدو څخه د مخ پر ختمېدو ډولونو ژغورل وو. خو موږ په بشپړ ډول ماته خوړلې؛ موږ نه یو بریالي شوي چې یو مورد هم وژغورو. که دومره پیسې مو یوازې په کاندوم لګولې وای، اوس به مو یوه ښه پایله لاس ته راوړې وه.
- سر پیټر سکاټ، د طبیعت نړیوال صندوق بنسټ ایښودونکی، ۲۰۱۰م کال، د کوسموس مجله  د نړیوالې تنوع له منځه تللو اوسنۍ کچه «په طبیعي توګه» د ختمېدو پس منظر کچې څخه ۱۰۰ تر ۱۰۰۰ برابره ډېره ده، د بشر په تاریخ کې له بل هر وخت څخه لا ډېر، او تمه کېږي چې په راتلونکو کلونو کې به لا هم وده وکړي. د ختمېدو دا لړۍ چې په چټکۍ سره د ودې په حال کې ده او په ګڼو ځناور لکه تی لرونکي، مرغانو، خزندګانو، امفیبیانو او ماهیانو باندې اغیزه کوي، ساینس پوهان دې ته اړ کړل ترڅو د ژوند تنوع معاصر ناورین اعلان کړي.
محلي محدود شویو تلفاتو کچه کولی شو د ډولونو بډاینې او د وخت په اوږدو کې په هغه کې د بدلونونو له لارې اندازه کړو. خامه شمېرنه کېدای شي د ایکولوژي له نظره په نسبي یا مطلق ډول کثرت پورې تړلې نه وي. د نسبي کثرت په پام کې نیولو سره، د ژوند تنوع ډېری شاخصونو وده کړې ده. د بډاینې سربېره، یووالي او متفاوتتوب د اصلي اړخونو په توګه په پام کې نیول کېږي چې کولی شو تنوع په هغو کې اندازه کړو.
د تنوع ټولو معیارونو په شان، دا هم اړینه ده چې د مشاهداتو زماني او ځایي دقیقه طبقه بندي ترسره شي. «د موضوع د پېچلتیا په زیاتوالي او اړینو وختي او‌ ځایي مقیاسونو پراخېدو سره، د تعریفونو ځیروالی کمېږي». د ژوند تنوع په یوازې ځان یو واحد مفهوم نه دی خو کولی شي بېلابېلو مقیاسونو ووېشل شي (لکه د ایکوسیسټم تنوع د استوګنځي تنوع په وړاندې یا ان د ژوند تنوع د استوګنځي تنوع په وړاندې) یا هم د فرعي بڼو په شان (لکه فیلوجنیټیک تنوع، د ډولونو تنوع، جنیټیکي تنوع، نوکلیوټایډي تنوع). په محدودو سیمو کې د خالص زیان موضوع ډېری وخت د بحث موضوع وي خو په ټولیزه توګه داسې اټکل کېږي چې د زیان اټکل مشاهدې لپاره لا اوږد وخت به ګټور وي.
په بېلابېلو جغرافیوي سیمو کې د نرخ کچې پرتله کولو لپاره، د ډولونو تنوع کې عرض البلدي نشیب باید په پام کې ونیول شي.
په ۲۰۰۶م کال کې، ډېری نور ډولونه هم په رسمي توګه د نادر یا له خطر سره مخ یا ګواښل شویو په توګه طبقه بندي شول. سربېره پر دې، ساینس پوهانو اټکل کړی دی چې په میلیونونو نور ډولونه هم له خطر سره مخ دي چې په رسمي توګه تراوسه ندي پېژندل شوي.
په ۲۰۲۱م کال کې، د ۱۳۴۴۰۰ ارزول شویو ډولونو څخه کابو ۲۸سلنه د IUCN سور لیسټ معیارونو په کارونې سره اوس د ختمېدو له ګواښ سره مخ لیسټ کې راغلي دي – په ټوله کې ۳۷۴۰۰ ډولونه په ۲۰۰۶م کال کې د ۱۶۱۱۹ ډولونو په پرتله چې له ګواښ سره مخ وو.
لاملونه
د ژوند تنوع په معمول ډول د ځمکې پر سر د حیات تنوع ټولو بڼو، لکه د ډولونو تنوع، د هغوی جنیټیکي بدلونونه او د دې ډولونو د ژوند تعامل په توګه تعریف کېږي. په همدې حال کې، د شلمې پېړۍ له وروستیو څخه، د انساني چلند له امله د ژوند تنوع له منځه تلل، ډېر سخت او اوږدمهاله اغیزې رامنځته کړې دي. غوره ساینس پوهان او د نړیوالې ارزونې IPBES رپوټ د ژوند تنوع او ایکوسیسټمي خدمتونو په هکله ټینګار کوي چې د انساني نفوس وده او له حد‌ څخه ډېر مصرف د دې کمېدو اصلي لاملونه دي. د ژوند تنوع له منځه تللو کې انساني لاملونو کې د استوګنځي بدلون، ککړتیا، او د سرچینو څخه له حده زیاته کار اخیستنه شامل دي.
چارلز روسکو ساویج
چارلز روسکو ساویج (Charles Roscoe Savage؛ زوکړه: د ۱۸۳۲ زکال د اګست ۱۶ مه – مړینه: د ۱۹۰۹ زکال د فبروري ۴ مه) بریتانوي الاصله د مناظرو انځور اخیستونکی و چې تر ډېره پورې یې د امریکا له لویدیځ سیمو څخه د خپلو اخیستل شوو انځورونو له امله شهرت وموند. ساویج په ځوانۍ کې؛ هغه مهال چې په بریتانیا کې یې ژوند کاوه د دوی پر باور د آخر الزمان عیسي مسیح کلیسا له پیروانو څخه شو (هغه عیسویان چې ځانتونه د عیسی اصلی پیروان بولي). هغه په سوئیس کې په یو ماموریت کې ونډه واخیسته او بیا متحده ایالاتو ته کډه شو. په امریکا کې یې له انځور اخیستنې سره لېوالتیا پیدا کړه او په ختیځ کې یې د پلور په موخه د مناظرو څخه په انځور اخیستنې پیل وکړ. هغه له خپلې کورنۍ سره سالټ لېک ښار ته کډه وکړه او د خپلو اثارو پاره یې د آرټ بازار په نوم پلورنځای جوړ کړ چېرې هغه خپل ګڼ شمېر انځورونه وپلورل. ساویج تر ډېره پورې خپلې د انځور اخیستنې هڅې د کورنیو، مناظرو او مستندو پېښو څخه په انځور اخیستنې متمرکزې کړې. نوموړي په ۱۸۶۹ زکال کې د خپلو هغو انځورونو له امله چې د یوتا په پرومونټوري کې د لویو وچو ترمنځ د لومړنۍ ریل پټلۍ له نښلېدو څخه یې اخیستي و، شهرت وموند.
لومړنی ژوند
د ۱۸۶۰ زکال په پسرلي کې، ساویج له براون شرکت سره د یوتا په قلمرو کې د کارکولو له امله له خپلې کورنۍ سره سالټ لېک ښار ته کډه وکړه. نوموړي یوتا ته د لارې په اوږدو کې له مورمونونانو څخه انځورونه واخیستل خو له هغو انځورونو څخه یو یې هم نه دی پاتې شوی. په ۱۸۶۱ زکال کې نوموړي د یوتا له لومړني داګرئوټایپ انځور اخیستونکي مارسنان کېنون سره په شراکت د انځور اخیستنې سټوډیو جوړه کړه. یو کال وروسته له هغې چې کېنون د یوتا سوېل ته کډه وکړه له هنرمند جورج ام. اوټینګر سره همکار شو. او ټینګر او ساویج د ډیزرټ په نامه د هنرونو د اکاډمۍ په جوړولو لاس پورې کړ چې دغه اکاډمي ډېر ژر په ډیزرټ پوهنتون واوښته. اوټینګر د سالټ لېک د تیاتر لپاره یو شمېر نقاشۍ وکړې او همدارنګه یې په سیمه کې د ودانیو او مناظرو انځورونه واخیستل. ساویج چې لا تر دې وخته پورې د مناظرو انځور اخیستونکی و؛ شهرت یې وموند او د یوتا مخکښو کسانو ترې وغوښتل انځورونه یې واخلي. نوموړی همدارنګه د 20th ward ډلې فعاله غړی و چې د مورمونونانو په نوحه سرایانو کې یې مرسیې ویلې، له ناوو لژیون سره مل شو او همدارنګه یې په سیمه ئیز ادبي بنسټ کې د بېلابېلو موضوعاتو اړوند ویناوې کولې. ساویج خپلې سوداګرۍ ته د ودې ورکولو په موخه په سیمه ئیزو اخبارونو کې تبلیغ کاوه. هغه د کلونو په اوږدو کې له ماشومانو څخه د اخیستل شوو انځورونو څو ټولګې جوړې کړې چې تر ډېره به ماشوم لرونکو کورنیو د هغو نسخې پېرلې. هغه د خپلو انځورونو د کاپي رایټ حق ساتلو په موخه د خپلو انځورنو نګټیو فلمونه ساتل چې دغې چارې ورسره مرسته کوله له هغو څخه د ګټنې په برخه کې ډېر واک ولري.
چارلز ډبلیو. کارتر هم د اوټینګر او ساویج د انځور اخیستنې له سټوډیو سره وروسته له هغه مل شو چې کارتر د ۱۸۶۴ زکال د نومبر میاشتې پر مهال سالټ لېک ښار ته ورسېد. کارتر په ۱۸۶۷ زکال کې له جي. بي. سیلویس سره په ګډه خپله د انځور اخیستنې سټوډیو جوړ کړه. کارتر تر ډېره پورې د نورو انځور اخیستونکو اثار چاپول او پلورل به یې. له دې امله چې ومومو د دغه مهال انځورونه د کارتر یا ساویج له خوا اخیستل شوي ستونزمنه چاره ده له همدې امله د دغو انځورونو اعتبار دواړو ته ورکول کېږي. هغه مهال چې په ۱۸۶۸ زکال کې اندرو جي. راسل د پاسپیک ټولنې د اوسپنې پټلۍ د جوړولو په مستندسازۍ بوخت و، له ساویج سره یې ولیدل او له هغه سره ملګری شو. دغو دواړو انځورګرانو به له یوبل سره د څو دقیقو په توپیر د یو ډول صحنو انځورونه اخیستل.
د اوسپنې پټلۍ لومړنۍ چارې او نیویارک ته سفر
په ۱۸۶۶ زکال کې د پاسفیک ټولنې او د لویدیځ ډېنور او ریوګرانډ د اوسپنې پټلیو شرکتونو د لوی لویدیځ د مناظرو (Views of the Great West) په نامه د هغه د انځورونو سټیروسکوپیک ټولګې وپېرلې. دغه شرکتونو ورته اجازه ورکړه چې هر چېرې چې غواړي کولای شي په وړیا توګه د دغو شرکتونو له ریل ګاډو څخه کار واخلي. همدغه کال نوموړی په متحده ایالاتو کې د انځور اخیستنې مخکښې سټوډیو ته ولاړ څو هم خپل مهارتونه زیات کړي او هم یو شمېر انځورونه خپاره کړي. په سانفرانسېسکو کې یې له کارلټون واټکینز سره ولیدل، هغه ورته د لویو اثارو د تولید په موخه خپله طریقه چې په اوبو کې یې د نګټیو فلمونو په اېښودلو ترسره کوله تشرېح کړه. ساویج بیا وروسته څرګنده کړه چې د واټکینز طریقه ستونزمنه وه خو له هغو څخه د لاسته راوړونکو نتایجو اړوند یې بخیلي راتله. نوموړي نیویارک ته بېړۍ کې سفر وکړ، چېرې چې هلته د انځورو اخیستنو په برخه کې د زده کړو او تخنیک پرمختګ هغه ته الهام وروبخښه. هغه مهال چې په نیویارک ښار کې و، له ساموئل آر.ولز سره یې هوکړه وکړه چې هغه به په خپله سټوډیو کې دده انځورونه او ساویج به یې په بدل کې په اوتا کې د هغه د انځورونه پلوري. ساویج همدارنګه له نورو خپرونکو سره هم ورته هوکړې وکړې. وروسته له هغه چې ساویج ځانته یوه توره خونه لرونکی سپارښتی موټر جوړ کړ او ورسره یې له E. and H.T. Anthony Co څخه د ۳۴۰۰ ډالرو په ارزښت د انځور اخیستنې وسایل وپېرل له یو شمېر مورمون کډوالو سره سالټ لېک ښار ته رواګرځېد. هغه مهال چې موټر یې له پلټ نومي سیند څخه تېرېده، چپه شو او ګڼ شمېر نوي وسایل یې چې پېرلي و له منځه ولاړل. ساویج د خپلو پورونو یوه اندازه د نهو کلونو په ترڅ کې بېرته ورکړه، خو هغه وخت چې له اقتصادي ماتې سره په مخ کېدو شو د پورونو ورکول یې ودرول. پور ورکوونکي شرکت له هغه څخه شکایت وکړ او له یوې اوږدې قانوني مبارزې وروسته هغه خپل پورونه په ۱۸۸۳ زکال کې خلاص کړل.
ساویج په ۱۸۶۹ زکال کې د یوتا په پرومونټوري ښار کې د جوړې شوې پرومونټوري (Promontory) غونډې پر مهال د پاسفیک ټولنې او مرکزي پاسفیک د اوسپنې پټلیو د نښلولو له مراسمو انځورونه واخیستل. د دغو انځورونه ټولګه د هغه تر ټولو مشهور اثر ګڼل کېږي. د ساویج په نورو مشهورو انځورنو کې د لویې حوضې له قبایلو په ځانګړې توګه د پایوت او شوشون قبایلو انځورونه شاملېږي. نوموړي د لویدیځ له پام وړ سیمو له دې ډلې د یلوسټون له ملي پارک، ژیون ملي پارک او همدارنګه د یوتا د ښارونو له جوړېدو څخه مستند کوونکي انځورونه واخیستل. بریتانوي الاصله هنرمند آلفرد لامبورن تر ډېره پورې هغه صحنې نقاشي کولې چې ساویج ترې انځورونه اخیستي و. ساویج همدارنګه د شمالي امریکا لویدیځو برخو ته ګڼ شمېر سفرونه وکړل او د کاناډا، مکسیکو او سربېره پر دې په منځني لویدیځ کې له آرام سمندر څخه تر نبراسکا پورې سیمو څخه یې انځورونه واخیستل. د ساویج له خوا ارشیف شوي ډېری انځورونه چې د انځور اخیستنې د لومړنیو لارو چارو څخه په کار اخیستو اخیستل شوي و؛ په ۱۸۸۳ زکال کې د هغه په سټوډیو کې د اورلګېدنې له امله له منځه ولاړل.
د ساویج ډېری انځورونه په هارپر اونیزه کې وروسته له هغه خپاره شول چې نوموړي متحده ایالاتو ته د سفر پر مهال خپل یو شمېر انځورونه د دغې اونیزې په دفاترو کې پرېښودل. له دغې اونېزې سره د ساویج همکارۍ تر ۱۸۷۰ زکال پورې دوام وکړ، هغه مهال چې نوموړي Leslie's Illustrated  ته د انځورونو په لېږلو پیل وکړ.
کورنۍ
د ساویج یوې لور، لواسین آنت ساویج، له جي. روبن کلارک سره واده وکړ چې وروسته یې د LDS کلیسا د لومړني مشرتابه پلاوي غړیتوب ترلاسه کړ.
فضایي شټل پروګرام
فضایي شټل پروګرام د انسان د فضايي الوت څلورم پروګرام و چې د متحدو ایالتونو د هوايي او فضايي ملي ادارې (ناسا) له‌خوا ترسره شو. دغه پروګرام له ۱۹۸۱ څخه تر ۲۰۱۱ ز کال پورې مدار ته په عادي ډول ستور مزلي او بارونه ولېږدول. رسمي نوم یې د فضايي لېږد رالېږد سیستم (Space Transportation System) دی. دغه نوم یې په ۱۹۶۹ ز کال د داسې فضايي بېړیو د سیستم لپاره له یوې طرحې څخه اخیستل شوی و چې د بیا کارولو وړ وي او دا یوازنی مورد و چې د پراختیا لپاره یې بودیجه ځانګړې کېده.
فضایي شټل – چې له یوه مدار ګرځېدونکي، د جامدو سون ‌توکو له دوو داسې توغندیو چې د بیا کارولو وړ وو او یوه بهرني مخزن څخه جوړ وو – اته ستور مزلي او په زیاته پیمانه ۵۰۰۰۰ پونډه (۲۳۰۰۰ کیلوګرامه) بار یې د ځمکې ښکتني مدار ته لېږداوه. کله چې ماموریت خلاص شو، مدار ګرځېدونکی بیاځلي د ځمکې اتومسفیر ته دننه شو او په «کنډي فضايي مرکز» یا په «اډوارزډ د هوايي ځواک بېس» کې د یوې بې‌ماشینه الوتکې په څېر کېناسته.
شټل یوازنۍ وزر لرونکې خدمه‌يي فضايي بېړۍ ده چې مدار ته تللې او ښکته شوې ده او لومړنۍ خدمه لرونکې فضايي وسیله ده چې د بیا کارولو وړ ده او مدار ته یې ګڼې الوتنې کړې دي. په ماموریتونو کې یې د نړیوال فضايي سټېشن په ګډون بېلابېلو مدارونو ته د لویو بارونو لېږد، د فضايي سټېشن لپاره د خدمې څرخول او په «هابل» فضايي تلسکوپ کې د خدماتي ماموریتونو ترسره کول یادولی شو. دغې بېړۍ سپوږمکۍ او نور بارونه له مدار څخه ځمکې ته را ګرځولي دي، که څه هم دا نادره وه چې په دومره کچه کې کار ترې واخیستل شي. هره نقلیه وسیله یې د ۱۰۰ واره توغولو یا ۱۰ کاله استفادې لپاره ډیزاین شوې ده. د شټلونو د قوت اصلي ټکي دا وو چې که پروګرام اوج ته ورسېږي او په هره میاشت کې یو ځل وتوغول شي، نو په یوه ۱۵ کلنه عملیاتي یا کاري محدوده کې یې د څه باندې ۱۵۰ ځله توغولو وړتیا لرله، خو د نړیوال فضايي سټېشن په پراختیا کې ګڼو ځنډونو هېڅکله د پرله‌پسې الوتنو لپاره د اوج دا رنګه تقاضا رامنځته نه‌کړه.
مخینه
د ۱۹۶۰مې ز لسیزې له وروستیو څخو د شټل لپاره بېلابېلې مفکورې وسپړل شوې. دغه پروګرام په رسمي ډول په ۱۹۷۲ ز کال کې پیل شو او تر «اپولو»، «سکای لب» او «اپولو-سایوز» پروګرامونو را وروسته د ناسا د انساني فضايي الوتنو د عملیاتو اصلي تمرکز شو. شټل په ۱۹۷۲ ز کال کې د یوه «فضايي ټرک» په توګه ډیزاین او وړاندې شو. د دې تر څنګ په ۱۹۸۰یمه ز لسیزه کې د ځمکې په ښکتني مدار کې د متحدو ایالتونو د فضايي سټېشن د جوړولو لپاره وکارول شو او وروسته یې بیا د ۱۹۹۰یمې لسیزې په لومړیو کې ځای بلې نوې لېږدوونکې وسیلې ونیو. د متحدو ایالتونو د فضايي سټېشن درول شوي پلانونه پر نړیوال فضايي سټېشن بدل شول او په ۱۹۸۳ ز کال کې په رسمي ډول د ولسمشر «رونالډ ریګان» له‌خوا پیل شول. خو نړیوال فضايي سټېشن اوږدمهالو ځنډونو، ډیزایني بدلونونو او ډېرو لګښتونو زیانمن کړ او له دې امله د فضايي شټل د خدمت عمر څو څو ځله تر ۲۰۱۱ ز کال پورې تمدید شو چې په پای کې په همدغه کال دغه فضايي بېړۍ تقاعد شوه – د کوم عمر لپاره چې په لومړیو کې ډیزاین شوې وه، د هغه دوه برابره خدمت یې وکړ.
مفکوره او پراختیا
په ۱۹۶۹ ز کال کې سپوږمۍ ته د «اپولو ۱۱» تر تګ وروسته ناسا د فضایي شټل د طرحو څېړنې د ۱۹۶۸ کال د اکتوبر میاشتې په لومړیو کې پیل کړې. لومړنۍ څېړنې «الف پړاو» او د ۱۹۷۰ ز کال په جون میاشتې کې «ب پړاو» ونومول شوې چې څه ناڅه جزئي او ځانګړې وې. د فضایي شټل لومړنۍ استفاده د راتلونکي فضايي سټېشن ملاتړ و چې لږ تر لږه څلور ستور مزلي او ۲۰۰۰۰ پونډه (۹۱۰۰ کیلو ګرامه) بار یې لېږدولی شوای او د راتلونکو الوتنو لپاره په چټکۍ سره ځای پر ځای کېدلی شوای.
د پروګرام تاریخچه
د فضایي شټل ټول ماموریتونه په فلوريډا کې له «کنډي فضايي مرکز» څخه وتوغول شول. د فضایي شټل ځینې پوځي او غیر پوځي ماموریتونه په کلفورنیا کې د ونډنبرګ هوايي هډې لپاره پلان شوي وو. خو په ۱۹۸۶ کال کې د چلنجر تر غمیزې وروسته د فضایي شټل د ماموریتونو لپاره له ونډنبرګ هوايي هډې څخه استفاده لغوه شوه. د توغولو لپاره د اوبو او هوا معیارونه دا دي خو تر دغو مواردو پورې محدود نه دي: ورښت، تودوخه، د ورېځو پوښښ، د برېښنا وړاندوېینه، باد او رطوبت. شټل په هغو شرایطو کې فضا ته نه توغول کېده چې ښايي له برېښنا سره یې ټکر راغلی وای.
لومړنی بشپړ کارنده مدار ګرځېدونکی «کلمبیا» (OV-102) و چې د کلیفورنیا ایالت په پالمډيل سیمه کې جوړ شو. د ۱۹۷۹ ز کال د مارچ میاشتې په ۲۵مه نېټه د کنډي فضايي مرکز ته وسپارل شو او په لومړي ځل د ۱۹۸۱ ز کال د اپرېل میاشتې په ۱۲مه نېټه د یوري ګاګارین د فضايي الوتنې په شلمه کلیزه کې له دوو ستور مزلو سره یوځای وتوغول شو.
بودیجه
تر ۲۰۱۱ ز کال پورې د شټل پروګرام د ټول ۳۰ کلن عمر ټولیز لګښت ۱۹۶ میلیارده ډالره و. د تکراري او غیر تکراري لګښتونو دقیق توپير موجود نه دی، خو ناسا وايي چې تر ۲۰۱۱ ز کال پورې د هر مامویت لپاره د یوه فضايي شټل د توغولو لګښت شاوخوا ۴۵۰ میلیونه ډالره و.
د ۲۰۰۵ ز کال لپاره د ناسا د بودیجې ۳۰ سلنه یا ۵ میلیارده ډالره د فضایي شټل عملیاتو ته ځانګړي شول. دغه شمېر په ۲۰۰۶ ز کال کې ۴.۳ میلیارده ډالرو ته را کم شو. د نه توغولو لګښتونه د پروګرام د بودیجې پام وړ برخه جوړوي: د بېلګې په توګه د ۲۰۰۴ او ۲۰۰۶ ز مالي کلونو په جریان کې ناسا شاوخوا ۱۳ میلیارده ډالره د فضایي شټل پروګرام لپاره ولګول، که څه هم بېړۍ د کلمبیا تر غمیزې وروسته وانه‌ستول شوې، خو په ټولیز ډول په دې موده کې درې توغونې وشوې. په ۲۰۰۹ ز مالي کال کې د ناسا د بودیجې ۲.۹۸ میلیارده ډالره د دغه پروګرام د ۵ توغونو لپاره ځانګړي شول چې په دې کې ۴۹۰ میلیونه ډالره د پروګرام د بشپړولو، ۱.۰۳ میلیارده ډالره د الوتنې او ځمکې د عملیاتو لپاره او ۱.۴۶ میلیارده ډالره د الوتنې د وسیلې لپاره وو (چې په دې کې د مدار ګرځېدونکو، ماشینونو او د الوتنو تر منځ د خارجي مخزنونو ساتنه شامله وه).
د هرې توغونې لګښت په داسې ډول معلومولی شو چې د ټول پروګرام په لړ کې ټولیز لګښتونه (د جوړونو، امکاناتو، زده‌کړو، معاشونو او نورو شیانو په ګډون) د توغونو په شمېر تقسیم کړو. ټول ۱۳۵ ماموریتونه او (د ۲۰۱۰ ز کال له مخې) ۱۹۲ میلیارده امریکايي ډالره ټولیز لګښت څرګندوي چې د شټل پروګرام په لړ کې هرې توغونې ۱.۵ میلیارده ډالره لګښت درلود. په ۲۰۱۷ ز کال کې یوې څېړنې وښوده چې نړیوال فضايي سټېشن ته د یو ځل بار لېږدولو لګښت (د ۲۰۱۷ کال د ارزښت له مخې) ۲۷۲۰۰۰ ډالره و چې د «سیګنوس» دوه برابره او د «ډراګون» درې برابره لګښت کېږي.
ټکرونه
د دغو ۱۳۵ ماموریتونو په جریان کې دوې بېړۍ له منځه لاړې چې په ټولیز ډول ۱۴ ستور مزلي په کې ووژل شول:
د دې تر څنګ مدار ته د نه رسېدو یو ټکر پېښه او د ځمکې پر مخ د چمتووالي پر مهال ګڼې وژونکې پېښې شوې دي.
د وینزویلا اقتصاد
د ونزویلا اقتصاد تر ډېره پورې په نفتو ولاړ دی چې له امله یې دغه هېواد په نړۍ کې د نفتو ۲۵م تولیدونکی هېواد او د اوپک سازمان اتم لوی غړی دی. ونزویلا همدارنګه درانه صنعتي تولیدات لکه فولاد، المونیم او سېمټ تولید او صادروي. په نورو پام وړ تولیداتو کې یې برېښنايي وسایل او موټر همدارنګه څښاک توکي او خوراکي مواد شاملېږي. د کرنې سکتور یې د ناخالصو داخلي تولیداتو نږدې ۴.۷٪ برخه جوړوي چې ۷.۳٪ بشري قوه په کې په کار بوخته ده او د ټولې ونزویلا د مساحت یو پر څلورمه برخه په کې شاملېږي. ونزویلا وریجې، جوار، کبان، استوایي مېوې، قهوه، د خوګانو او غویانو غوښه نورو هېوادونو ته صادروي. ونزویلا د ۱۴.۳ تریلیون ډالرو په ارزښت طبیعي منابع لري او د کرهڼې په برخه کې په ځان بسیا نه دی. د دغه هېواد صادرات د ناخالصو داخلي تولیداتو ۱۶.۷ سلنه برخه جوړوي چې ۹۵ سلنه صادرات یې د نفتو په برخه کې دي.
له ۱۹۲۰مې لسیزې راهیسې ونزویلا د ملي عوایدو د پوره کولو له مخې د کرایې پر بنسټ چلېدونکی هېواد دی چې نفت یې د صادراتو اصلي برخه جوړوي. له ۱۹۵۰مې لسیزې څخه د ۱۹۸۰مې لسیزې تر لومړیو پورې ونزویلا ثابته اقتصادي وده لرلې او له همدې امله یې ګڼ شمېر بهرني کډوال ځانته جلب کړي؛ ورته مهال یاد هېواد په لاتین امریکا کې تر ټولو لوړ د ژوندانه معیارونه لري.
له دې سره هه مهال چې په ۱۹۸۰ مه لسیزه کې د نفتو بیې را ولوېدې دغه حالت معکوسه بڼه ومونده. د بولیویار له انقلاب وروسته د نفتو په برخه کې تر ټولو مخکښ شرکت PDVSA په ۲۰۰۲ زکال کې د خپلو ۲۰ زره پیاوړو حرفوي کارکوونکو له ویستلو وروسته په ۲۰۰۳ زکال کې د پانګې د تېښتې څخه د مخنیوي په موخه نیمه منحل شو چې له امله یې د نفتو په تولید او صادراتو کې کمښت رامنځته شو او د دغه هېواد د پولي واحد ارزښت هم راکم شو.
له دې سربېره د دولت له خوا د بیو کنټرول، د کرنیزو ځمکو او مختلفو صنایعو د مالکیت سلب او همدارنګه نور بحث پارونکي سیاستونه له دې ډلې بهرنیو اسعارو ته د معقولې «رسمي» بیې له مخې لاسرسی د دې لامل وګرځېد چې په دغه هېواد کې د بهرنیو اسعارو کچه په شدیده توګه را کمه شي او د یو شمېر رایجو توکو لکه د خوراکي توکو، اوبو، کورنیو وسایلو، پرزه جاتو او نورو وسایلو بیې لوړې شي چې دغه چاره لامل وګرځېده د یو شمېر صنایعو تولیدات راکم یا آن بیخي له منځه لاړ شي؛ همدا و چې یو شمېر شرکتونه له هېواده ووتل هغه ډول چې د ټکنالوژۍ او موټرو جوړولو له شرکتونو سره وشول.
له ۲۰۱۳ زکال راهیسې د وینزویلا اقتصاد له بشپړ پاشل کېدو سره مخ دی. په ۲۰۱۵ زکال کې وینزویلا له ۱۰۰٪ څخه زیات انفلاسیون درلود –چې دا په نړۍ او تر دغه مهاله د دغه هېواد په تاریخ کې د انفلاسیون تر ټولو لوړه کچه ده. د خپلواکو سرچینو د راپورونو پر بنسټ دغه کچه په د ۲۰۱۸ زکال تر وروستیو پورې ۸۰۰۰۰٪ ته ورسېدله او له امله یې وینزویلا په مارپیچي انفلاسیون کې ښکېل او په دغه هېواد کې د بېوزلۍ کچه ۹۰ سلنه ته پورته شوه. د ۲۰۱۷ زکال د نومبر په ۱۴ مه کریدت سنجوونکو بنسټونو اعلان وکړ چې وینزویلا د خپلو پورونو د ورکړې توان نه لري.
له دې سره چې وینزویلا له متحده ایالاتو سره ترینګلې دیپلماتیکې اړیکې لري، خو بیا هم د دغه هېواد تر ټولو مهم سوداګریز شریک دی. وینزویلا ته د متحده ایالاتو په صادراتو کې ماشین آلات، کرنیز محصولات، طبي وسیال او موټر شاملېږي. بل پلو وینزویلا بیا متحده ایالاتو ته د نفتو له څلورو اصلي صادرونکو هېوادونو څخه یو دی. نږدې ۵۰۰ امریکايي کمپنۍ په ونزویلا کې استازولۍ لري.
د وینزویلا د مرکزي بانک د راپور له مخې دغه هېواد له ۱۹۹۸ زکال څخه تر ۲۰۰۸ زکال پورې د نفتو د تولید او صادراتو څخه ۳۲۵ میلیارده ډالر عواید ترلاسه کړي. د انرژۍ د نړیوال اژانس د راپور له مخې (د ۲۰۱۵ زکال د اګست تر میاشتې) په ورځنۍ کچه د دغه هېواد د نفتو له ۲.۴ میلیون بېرلو تولید څخه ۵۰۰ زره یې متحده ایالاتو ته صادرېږي.
د وینزویلا د روڼتیا بنسټ د راپور له مخې چې په ۲۰۲۲ زکال کې خپور شو ناقانونه چارې د دغه هېواد د ناخالصو داخلي تولیداتو ۲۱٪ برخه جوړوي.
سکتورونه
د هوګو چاوېز او د هغه د ځای ناستي نیکولاس مادرو د واکمنیو پر مهال ګڼ شمېر سوداګرۍ په دغه هېواد کې تړل شوې دي. په ۱۹۹۹ زکال کې ۱۳۰۰۰ کمپنیو په دغه هېواد کې شتون درلود چې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د دغه شمېر نږدې یو په دریمه برخه پاتې شوې دي چې شمېر یې یوازې ۴۰۰۰ کمپنیو ته رسېږي.
نفت او نور زېرمې
وینزویلا په نړۍ کې د نفتو د لویو زیرمو لرونکو هېوادونو څخه یو دی چې د ۲۰۱۷ کال تر پایه یې ۳۰۲.۸۱ میلیارده بېرل تېل ویستلي. دغه هېواد د نفتي توکو یو له لویو تولید کوونکو هېوادونو څخه دی چې د وینزویلا د اقتصاد لویه برخه جوړوي. د انرژۍ نړیوال سازمان څرګنده کړې چې د تېرو کلونو په پرتله په وینزویلا کې د نفتو تولید کم شوی چې اوس مهال یې ورځنی تولید ۲ میلیون او ۳۰۰ زره بېرلو ته رسېږي په داسې حال کې چې په ۱۹۹۸ زکال کې دغه کچه ۳.۵ میلیونه بېرله وه. ورته مهال د دغه هېواد د پولي واحد د ارزښت د راټېټ کېدو له امله یې د نفتي عوایدو ارزښت د خپل پولي واحد له مخې دوه چنده شوی. وینزویلا د انرژۍ په برخه کې لویې سبسایډۍ لري. په ۲۰۱۵ زکال کې د پټرولو بیه د ګیلن پر سر ۰.۰۶ امریکايي ډالر وه چې دولت په کې یوازې ۲۳٪ ونډه لرله. د ۲۰۱۶ زکال په فبروري میاشت کې دولت پرېکړه وکړه څو د تیلو بیې لوړې کړي، خو د لیتر پر حساب یې یوازې ۶ بولیواره (د اسعارو د تبادلي د رسمي بیې پر بنسټ ۶۰ سنټه کېږي) او په ټیټ کیفیت لرونو پټرولو کې یې بیا دغه کچه یو بولیوار (۱۰ سنټه) لوړه کړه.
د وینزویلا په نورو طبیعي منابعو کې وسپنه، د ډبرو سکاره، طلا، نکل او الماس شاملېږي چې د پراختیا او تولید په مختلفو پړاونو کې قرار لري. د ۲۰۰۰ زکال په اپرېل میاشت کې د ونزویلا ولسمشر د کانونو نوی قانون صادر کړ او د کانونو په کنستو کې یې د خصوصي سکتور د هڅولو لپاره یو شمېر مقررات اعلان کړل. د وینزویلا د اقتصادي کړکېچ پر مهال د ۲۰۱۳ زکال له فبروري میاشتې څخه د ۲۰۱۴ زکال تر فبروري میاشتې پورې د ویستل کېدونې طلا کچه ۶۴.۱٪ او د اوسپنې تولید ۴۹.۸ سلنه ته راکم شو. د طلا د تولید په برخه کې دغه هېواد تر ۲۰۰۹ زکال پورې په کلنۍ کچه له ۱۱ څخه تر ۱۲ ټنو پورې د طلا تولید درلود. له دغه مهال را وروسته د سیاسي او اقتصادي ستونزو له امله د کانونو ویستل په پام وړ توګه راکم شول او په ۲۰۱۷ زکال کې دغه هېواد یوازې ۰.۴۸ ټنه د طلا استخراج درلود.
وینزویلا د خپلو ملي صنایعو لپاره برېښنا تر ډېره د اوبو پر مټ تولید کوي چې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د اوبو پر مټ برېښنا د دغه هېواد د ټولې برېښنا د لګښت ۵۷٪ برخه برابروله. ورته مهال دوامدارې وچکالۍ د اوبو پر مټ د برېښنا د تولید کچه راکښته کړې.
تولیدات
په ۲۰۱۴ زکال کې د دغه هېواد د ناخالصو داخلي تولیداتو ۱۲ سلنه برخه د صنعتي تولیداتو پر مټ وه. د تولید برخه د پانګې د کموالي او ناسم مدیریت د تورونو له امله تل له شدیدو ستونزو سره مخ ده. ونزویلا فولاد، المونیم، ترانسپورټي وسایل، منسوجات، جامې او خوراکي توکي تولید کوي. همدارنګه د کورنيو او بهرنیو بازارونو لپاره سمنټ، ټایرونه، کاغذ او کرنیز وسایل برابروي او همدارنګه موټر هم تړي.
په ۲۰۱۴ زکال کې د وینزویلا جنرال موټورز کمپنۍ له ۶۵ کاله فعالیت وروسته خپلې چارې د منابعو د کمښت له امله ودرولې په داسې حال کې چې د وینزویلا مرکزي بانک اعلان وکړ چې د نویو موټرو د کمښت کچه ۱۰۰ سلنه ده. د ۲۰۱۶ زکال تر لومړۍ نیمايي پورې په وینزویلا کې د ورځې یوازې ۱۰ موټر تولید کېدل او په دې سره د تولید کچه ۸۶٪ ته راولوېده.
په ۲۰۱۷ زکال کې اټکلونو ښوولې چې د وینزویلا صنعتي تولیدات ۲ سلنه کچې ته رالوېدلي دي.
کرنه
د وینزویلا د داخلي ناخالصو تولیداتو نږدې ۳٪ برخه کرنه جوړوي چې د بشري قوې ۱۰٪ برخه په کې بوخته ده او د ټول هېواد نږدې یو پر څلورمه برخه ځمکه په کې شاملېږي. وینزویلا وریجې، جوار، کبان، استوايي مېوې، قهوه، د خوګانو او غویانو غوښه صادروي. دغه هېواد د کرنې په ډېری برخو کې پر ځان بسیا نه دی او له همدې امله د هېواد د اړتیا وړ خوراکي توکو دوه پر درې برخه له بهر څخه واردوي. په ۲۰۰۲ زکال کې امریکايي شرکتونو د ۳۴۷ میلیون ډالرو په ارزښت کرنیز توکي چې په کې غنم، جوار، سویا، د سویا کونجاړه، پنبه، حیواني غوړي او نباتي غوړي شاملېدل دغه هېواد ته صادر کړل څو وکولای شي په سویلي امریکا کې دغه هېواد له دوه لویو امریکايي بازارونو څخه په یوه واړوي. د امریکا متحده ایالات د وینزویلا د وارداتي خوراکي توکو یو په دریمه برخه برابروي. په دغه هېواد کې وروستي دولتي سیاستونه د خوراکي توکو د کمښت لامل ګرځېدلي.
نيا او نيکه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" نيا او نيکه د يو شخص د مور او پلار مور او د مور او پلار پلار ته وايي يانې د يو شخص د مور او پلار پلارونو ته نيکه او د مور او پلار ميندو ته نيا وايي. هر یو چې د جنسي اړیکو له لارې زېیږیدلی وي څلور نیکونه لري. اته مور او پلار نيکه او نيکه لري، شپاړس نيکه او نيکه، نيکه او نيکه او نور لري. که څه هم، د نسبیت له مخې، شمیر لږ کیږي.
په عصري بشري تاریخ کې، شاوخوا 30,000 کاله دمخه، د نوي خلکو شمیر چې د نیکونو په توګه ژوند کوي د پام وړ زیاتوالی موندلی. دا ممکنه نه ده چې په یقین سره ووایو چې د عمر د زیاتوالي لامل څه و، مګر داسې انګیرل کیږي چې د دریو نسلونو د یوځای ژوند کولو یوه مهمه پایله د معلوماتو ذخیره کول وو چې که نه نو ورک شوي. د دې مهم معلوماتو یوه بیلګه کیدای شي د وچکالۍ پرمهال د اوبو موندلو څرنګوالی وي.
ناڅاپه پلرونه مور او پلار دي یا د ناڅاپه والدینو مور او پالر یا ناڅاپه مور او پلار د نیکه او نیکه مور پلار دي. د وخت په تیریدو سره، د زړو خلکو د ویلو لپاره مختلف کلمې کارول کیدی شي، او ډیری کورنۍ مختلف نومونه کاروي چې دوی یې جوړوي.
لوی پلار
د نیکه یا د مور پلار مور او پلار، د نیکه په نوم ورته نومونه ویل کیږي، د هر نسل لپاره د نیکه په اضافه کولو سره چې اضافه کیږي.
کله چې د جینالوژی په اړه خبرې کوئ، تاسو کولی شئ عادي شمیره وکاروئ ترڅو د کلمې لوی کیدو څخه مخنیوی وشي، نو لوی - نیکه د دویم لوی نیک او د لوی نیک پلار دریم، او داسې نور. ځینې سایټونه لکه جینالوژی چې د جینالوژی په اړه خبرې کوي دا طریقه کاروي.
هغه خلک چې ورته پلرونه لري او مستقیم وروڼه یا ترور، تره، تره او د تره زوی نه دي. لمسيان د نيکه او نيکه وروڼه دي.
د کلمې د کارولو نیټه
د "لوی" کلمې کارولو تاریخ د 13 پیړۍ په پیل کې دی او د انګلیس - فرانسوي ژبې "ګرانډ" څخه اخیستل شوی، دا کلمه د لاتیني کلمې "مګنوس" د ژباړې په توګه کارول شوې. مخفف (لوی) په انګلیسي کې د کلمې (میګنس) مستقیم ژباړه ده. په زاړه انګلیسي کې، مخابرات ealde) old) او لوی) ieldra) کارول شوي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:کورنۍ
اعتصام الدين
میرزا محمد اعتصام الدین پنچنوري (  مرزا محمد       ، یو مغل ډیپلومات او په 1765 کې، لومړنی تعلیم یافته هندي او بنګالی و چې اروپا ته یې سفر وکړ. هغه د بنګال د نوابانو او همدارنګه د ختیځ هند شرکت په خدمت کې وزير و. هغه د 1765 د اله آباد د تړون متن هم لیکلی دی.
لومړنی ژوند
هغه د سید محمد اعتصام الدین په نوم د مغولي امپراتورۍ د بنګال سبا په نادیه کې د پنچنور، چکدا، نادیه په کلي کې زېږېدلی و. هغه په یوه بنګالي مسلمانه کورنۍ کې زیږیدلی او د پلار نوم یې شیخ تاج الدین وو چې د شهاب الدین زوی و. د هغه د زیږون ځای قاضي پادا جومات نن هم ولاړ دی او ویل کیږي چې د هغه پلرونه د پانډوا له جګړې وروسته هلته راغلي وو. دا هم ویل کیږي چې د هغه پلرونو هڅه کوله چې په پارس کې د مغولانو له یرغل څخه وتښتي. هغه د یو امتیازي پس منظر څخه راغلی و، په کوم کې چې هغه په عربي ، بنګالي ، هندي او فارسي ژبو ښه پوهه او روان و. مشر ورور يې د بنګال د نواب علي وردي خان مفتي او سلاکار و. منشي سلیم الله او میرزا محمد قاسم چې د میرجعفر تر مشرۍ لاندې یې کار کاوه ، عتصام یې هم وروزل چې منشي شي او فارسي ژبه یې ور زده کړه.
مسلک
هغه خپله دنده په مرشد آباد کې د میر جعفر د منشي په توګه پیل کړه. د میر قاسم له الحاق وروسته، هغه د راجا اسد الزمان خان بیربم پر ضد په یوه کمپاین کې د میجر مارتین یارک او د ختیځ هند شرکت د میجر مارک سره یوځای برخه واخیسته. د جګړې وروسته، امپراتور شاه عالم II اعظم آباد ته د سفر په ترڅ کې د هغه هڅې وپیژندلې.
وروسته، ایتسم د کپتان مکینن په مشرۍ د یتیم خانې لپاره د معاش ورکوونکي په توګه دنده ترسره کړه. هغه په 1763 کې د مکون او د ختیځ هند شرکت سره د ګیریا د جګړې او د میرکاسم په وړاندې د اودو نالا د جګړې په جریان کې جګړه وکړه. بارډیټ د قطب پور تحصیلدار اعتصام هم جوړ کړ.
مرګ
اټکل کیږي چې هغه په 1800 کې مړ شوی.
حوالې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:1800 مړينې
د هنګري بهرني اړیکې
هنګري په مرکزي او ختیځه اروپا کې پراخ نفوذ لري او په نړیوالو چارو کې د منځنۍ کچې ځواک دی. د هنګري بهرني سیاست په څلورو بنسټیزو ژمنو ولاړه ده: چې د اتلانتیک همکارۍ، د اروپا ادغام، نړیواله پراختیا او نړیوال قانون دي. د هنګري اقتصاد په نسبتاً آزاد دی او په نړیواله سوداګرۍ زیاته تکیه کوي.
د ۱۹۵۵ کال د ډسمبر راهیسې هنګري د ملګرو ملتونو غړی دی او د اروپایي ټولنې، ناټو، د اقتصادي همکارۍ او پراختیا سازمان (OECD)، د وایشېګراد ډلې، د سوداګرۍ د نړیوال سازمان یا WTO، نړیوال بانک، په زیربنا کې د بانګونې آسیایي بانک یا AIIB او د پیسو د نړوال صندوق یا IMF غړیتوب لري. هنګري په ۲۰۱۱ کال کې د نیم کال لپاره د اروپایی ټولنې د شورا مشري په غاړه واخیسته او بل به په ۲۰۲۴ کال کې وي. د خپل ناخالص ملي عاید څخه. په دې برخه کې، هنګري د اسپانیا، اسراییل یا روسیې په وړاندې ولاړ دی.
نړیوال سیاسي لوبغاړي په توګه، د هنګري پلازمېنه، بوډاپېسټ د ۱۰۰ نه زیاتو سفارتونو او او نمایندګیو کوربه دی. هنګري د زیاتو نړیوالو سازمانونو د مرکزي او سیمه ییزو فترونو، لکه اروپا د نوښت او ټیکنالوژۍ انسټېتیوټ، د اروپا د پولیسو کالج، د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمیشنر، د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې د سازمان، د دیموکراتیک لېږد نړیوال مرکز، نړیوالړ زده کړړ د انستیتوت، د کار د نړیوال سازمان، د کډوالی نړیوال سازمان، د نړیوال سره صلیب، د مرکزي او ختیځې اروپا د سیمه ایز چاپیریال مرکز، د ډانیوب کمیسیون او داسې نور، کوربه هم دی.
د ۱۹۸۹ کال راهیسې، د هنګري د بهرني سیاست لوړ هدف په لوېدیځو اقتصادي او امنیتي سازمانونو کې ادغام ته رسېدل و. په ۱۹۹۴ کال کې، هنګري هېواد د سولې لپاره د ملګرتیا پروګرام سره یوځای شو او په فعاله توګه یې په بوسنیا کې پلي کوونکی ځواک IFOR او په بورسنیا او هیرزیګووینا کې د ثبات ځواک یا SFOR د ماموریتونو ملاتړ وکړ. هنګري له ۱۹۸۹ کال راهیسې له اوکراین، سلواکیا او رومانیا سره د بنسټیزو تړونونو په لاسلیک د ګاونډیو هېوادونو اړیکې ښې کړې دي. دا ټول نا حل شوې ځمکنۍ ادعاوې پرېږدې او د رغنده اړیکو بنسټ جوړوي. خو په په رومانیا، سلواکیا او اوکراین کې د هنګري اقلیت د حقونو ستونزه وخت په وخت د دوه اړخیز تاو تریخوالي لامل کېږي. له ۱۹۸۹ کال راهیسې هنګري د OSCE (د اروپا د امنیت او همکاریو سازمان) ټول سندونه لاسلیک کړي او په ۱۹۹۷ کال کې یې د OSCE د ریاست دنده هم ترسره کړې. د CSCE هیلسنکي د وروستي قانون د احکامو پلي کولو کې د هنګري ریکارډ، چې په کې د وېشل شویو کورنیو بیا یوځای کېدل هم ګډون لري، په مرکزي او ختیځه اروپا کې تر ټولو غوره ګڼل کېږي.
د شوروي ضد مشر، اېمر ناګي له خوا د ۱۹۵۶ کال د نومبر په میاشت کې د لنډمهاله بې طرفۍ له اعلان پرته، له ۱۹۴۷ کال څخه تر ۱۹۸۹ کال پورې د هنګري بهرنی سیاست عموماً د شوروي رهبري تعقیب کړې ده. د کمونیستي دورې په اوږدو کې، هنګري د شوروي اتحاد، پولنډ، چکوسلواکیا، د آلمان دیموکراتیک جمهوریت، رومانیا او بلغاریا سره د دوستۍ، همکارۍ او دوه اړخیزو مرستو تړونونه ساتل. دا هېواد د شوروي تر مشرۍ لاندې د وارسا د تړون او د ختیځ بلاک د سوداګریزې ډلې له بنسټ ایښودونکو غړو څخه و او لومړی هېواد و چې له دې سازمانونو څخه ووت. له ۱۹۸۹ کال وروسته، هنګري لوېدیځ لور ته زیات لېوال شو، چې په  ۱۹۹۹ کال کې د ناټو او په ۲۰۰۴ کال کې د اروپایي ټولنې سره یوځای شو.
بیاکتنه
نورو هېوادو په څېر، د هنګري امنیتي لیدلوری زیاتره د تاریخ او جغرافیې پر بنسټ بڼه اخلي. د هنګري تاریخ، – د سترو ځواکونو له خوا، لکه د عثمانیانو، د هابسبورګ کورنۍ، د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې آلمانان، او د سړې جګړې په جریان کې شوروي، له ۴۰۰ کلونو څخه ډېر تلسط دی - او د سیمه ایز بې ثباتۍ جغرافیه او له هنګري څخه جلا شوي اقلیتونه چې په ګاونډیو هېوادونو کې ژوند کوي، له ځانه سره لري. د هنګري د بهرني سیاست لومړیتوبونه، زیاتره د ۱۹۹۰ کال راهیسې باثباته دي، چې دې فکتورونو ته مستقیم ځواب وړاندې کوي. له ۱۹۹۰ راهیسې، د هنګري د بهرني سیاست لوړ هدف په لوېدیځو اقتصادي او امنیتي سازمانونو کې ادغام ته رسېدل دي. په ۱۹۹۴ کال کې هنګري د سولې لپاره د ملګرتیا پروګرام سره یوځای شو او په فعاله توګه یې په بوسنیا کې پلي کوونکی ځواک IFOR او په بورسنیا او هیرزیګووینا کې د ثبات ځواک یا SFOR د ماموریتونو ملاتړ وکړ. په ۱۹۹۷ کال کې د هورن حکومت د ناټو او اروپايي ټولنې د غړیتوب د بلنې په ترلاسه کولو سره د هنګري په بهرني سیاست تر ټولو ارزښتمن بریالیتوبونه تر لاسه کړل. هنګري په ۱۹۹۹ کې د ناټو غړی شو او په ۲۰۰۴ کال کې د اروپايي ټولنې غړی شو.
هنګري هم له رومانیا، سلواکیا او اوکراین سره د بنسټیزو تړونونو په لاسلیک سره د ګاونډیو هېوادونو اړیکې پیاوړې کړې دي. دا ټول نا حل شوې ځمکنۍ ادعاوې پرېږدې او د رغنده اړیکو بنسټ جوړوي. خو په سلواکیا او رومانیا کې د هنګري لږکیو د حقونو مستونزه کله ناکله د دوه اړخیز تاو تریخوالي لامل کېږي. هنګري په ۱۹۷۵ کال کې د هیلسنکي د وروستي قانون لاسلیک کونکی و او له ۱۹۸۹ کال په دې خوا یې د CSCE/OSCE ورپسې ټول سندونه لاسلیک کړي او په ۱۹۹۷ کال کې د OSCE د ریاست دنده پر مخ یوړه. د CSCE هیلسنکي د وروستي قانون د احکامو پلي کولو کې د هنګري ریکارډ، چې په کې د وېشل شویو کورنیو بیا یوځای کېدل هم ګډون لري، په مرکزي او ختیځه اروپا کې تر ټولو غوره ګڼل کېږي. هنګري د ۱۹۵۵ کال له ډسمبر راهیسې د ملګرو ملتونو غړیتوب لري.
ګبچیکوف – ناګیماروس د بندونو پروژه
پدې کې هنګري او چکوسلواکیا ګډون لری او د ۱۹۷۷کال د سپټمبر په ۱۶ نېټه ("د بوډاپېسټ تړون") کې هوکړه شوې وه. د دې تړون پر بنسټ د هنګري د ګابچیکوفو، چکوسلواکیا او ناګیماروس ښارګوټو تر منځ د پولې په اوږدو کې د بندونو سیسټم وړاندې شوی دی. له زیاتو هلو ځلو وروسته، پروژه د پخواني کمونیستي رژیم د سمبول په توګه په پراخه کچه له کرکې سره مخ شوه. د هنګري حکومت په ۱۹۸۹ کال کې پرېکړه وکړه چې دا وځنډوي. د ۱۹۹۷ کال د سپټمبر په خپله وینا کې، د عدالت نړیوالې محکمې وویل چې دواړو خواوو خپل مکلفیتونه مات کړي او دا چې د ۱۹۹۷ کال د بوډاپیسټ تړون لاهم اعتبار لري. په ۱۹۹۸ کال کې د سلواک حکومت نړیوالې محکمې ته مراجعه وکړه او د ناګیماروس برخې د جوړولو غوښتنه یې وکړه. له ۲۰۰۸ کال څخه تر اوسه دا  نړیواله شخړه لا تر اوسه حل شوې نه ده.
د ۲۰۰۸ کال د مارچ په ۱۹ نېټه هنګري کوزوو د یوه خپلواک هېواد په توګه په رسمیت وپېژانده.
شخړې – نړوالي: له سلواکیا سره د ګبچیکوف – ناګیماروس د بندونو روانه شخړه
غیرمجاز مخدره توکي: د سوېل لوېدیځ آسیا د هیروینو او بنګو لپاره د لېږد لوی تم ځای او د سوېلي امریکا د کوکاینو لپاره د لېږد تم ځای چې مسیر یې د لوېدیځې اروپا په لوری دی؛ او د لومړیو پړاوونو د کیمیاوي موادو، په ځانګړې توګه د امفیتامینونو او میتامفیتامینونو لپاره، محدود تولیدونکی دی.
له ۲۰۱۷ کال نه را په دې خوا، د هنګري او اوکراین اړیکې په اوکراین کې د هنګري لږکیو د ستونزې له امله په چټکۍ سره خرابې شوې دي.
کوریائی زبان
کوریايي ژبه (کوریايي: 한국어/조선말 ) د کوریا جمهوریت او د کوریا د دیموکراتیک خلکو جمهوریت رسمي ژبه ده. دا د چین په ولسي جمهوریت کې د یانبیان کوریا د خپلواکې پریفیکچر له دوو رسمي ژبو څخه یوه ده.
تړنې
وېشنيزه:کوريايي ژبه وېشنيزه:چينايي ژبه وېشنيزه:پښتو ژبه وېشنيزه:اردو ژبه وېشنيزه:هندي ژبه وېشنيزه:انکو وېشنيزه:مليالم ژبه وېشنيزه:تېلوګو ژبه وېشنيزه:تاميلي ژبه
کریسټوفر آر. ډبلیو. نوینسون
نوینسون د سلېډ په نامه د هنرونو په ښوونځي کې د هنري تونکس تر نظر لاندې د سټنلي سپنسر او مارک ګرترلر ترڅنګ زده کړې وکړې. هغه مهال چې نوینسون سلېډ پرېښود د ایټالوي راتلونکو پالونکو د مشر او راډیکال لیکوال او هنرمند وینډهام لوئیس سره چې د شورشی هنرونو لنډ مهالی مرکز یې جوړ کړی و؛ ملګری شو. له دې سره نوینسون له لوئیس او نورو «شورشي» هنرمندانو سره هغه وخت اختلاف پیدا کړ چې نوینسون د راتلونکي پالونکي خوځښت په اډانه کې د دغې ډلې نوم ور زیات کړ. لوئیس له ځنډ پرته د دوران پالنې د ډلې بنسټ کېښود؛ د معاصرو هنرونو د هنرمندانو او لیکوالانو هغه ډله چې نوینسون یې ترې ویوست.
د جګړې له پای ډېر لږ ووسته نوینسون متحده ایالاتو ته سفر وکړ او هلته یې د نیویارک څو پیاوړي انځورونه وکښل. له دې سره د هغه د ستړي شخصیت او خوی په خوا کې د ده باټو وهلو او د جګړې په ډګر کې د تجربو اړوند اغراق لرونکو ادعاوو په متحده ایالاتو او بریتانیا کې د هغه پر وړاندې ډېر مخالفین را پیدا کړل. په ۱۹۲۰ زکال کې منتقد چارلس لوئیز هند د هغه په اړه ولیکل: «دا هغه څه دي چې لامل وګرځېدل په ۳۱ کلنۍ کې نوموړی د بریتانیا په یو بحث پارونکي، بریالي، هیله من کوونکي، ستایل شوي او تر ټولو منفور هنرمند واوړي». له دې سره له جګړې وروسته د هغه چارو له دغو چارو سره کوم توپیر نه درلود. د نوینسون د خاطراتو کتاب Paint and Prejudice په داسې حال کې چې جذب کوونکی او رنګارنګ دی، خو په ځینو برخو کې ناسم، جوړ نه راتلونکی او ګمراه کوونکی دی.
لومړنی ژوند
ریچارډ نوینسون د لندن په همپسټید سیمه کې وزېږېد؛ نوموړی د جګړې د خبریال او اخبار لیکونکي هنري نوینسون او د رایو ورکولو د حق غوښتونکې او لیکوالې مارګاریټ نوینسون د دوه ماشومانو څخه د دوی یوازنی زوی و. نوینسون په شروزبري او اپینهګام کې چې ورڅخه کرکه یې لرله لومړنۍ زده کړې وکړې؛ له دې وروسته هغه د نورو زده کړو په موخه د سنټ جان ووډ د هنرونو ښوونځي ته ولاړ. نوموړي هلته د اګوستوس جان د اثارو له لیدنې څخه الهام واخیست او پرېکړه یې وکړه د سلېډ د هنرونو ښوونځي ته ولاړ شي چې د لندن د یونیورسټي کالج څانګه وه. په دغه ځای کې د نوموړي د هم دوره و په ډله کې مارک ګرتلر، سټنلی سپنسر، پل نش، ماکسول ګورډون لایټ فوټ، آدریان آلینسون او دورا کارینګټون شاملېدل. ګرتلر د یو څه مودې لپاره د هغه تر ټولې نږدې ملګری او پر ده اغېز کوونکی چې د لنډې مودې لپاره یې یوه ډله هم جوړه کړه چې د نیو پریمیټیوانو (Neo-Primitives) په نوم پېژندل کېده او په کلکه سره د رنسانس د لومړیو هنرونو تر اغېز لاندې وه. ګرتلر او نوینسون هغه مهال له یو بل سره اختلاف پیدا کړه چې دواړه په کارینګټون مین شول. هغه مهال چې په سلېډ کې و، نوینسون ته د رسامۍ ښوونکي یې هنري تونکس لارښوونه وکړه څو د هنرمندۍ له خیال څخه لاس واخلي. دغه چاره د ټول عمر لپاره د دوی دواړو ترمنځ د مخالفت لامل وګرځېده او نوینسون تل پر هغه باندې د عقدې او هغه آزار له مخې چې یې لیدلی و؛ دا تور پورې کاوه چې هغه د ده پر ضد د خیالي توطئو جوړولو په لټه کې و.
د سلېډ له خوشي کولو وروسته نوینسون د ۱۹۱۲ او ۱۹۱۳ زکلونو پر مهال د پاریس په جولیان اکاډمۍ کې زده کړې وکړې او همدارنګه یې د راس په کړۍ کې هم ونډه اخیسته. په پاریس کې یې له ولادمیر لینین سره ولیدل او له پابلو پیکاسو سره بلد شو؛ هلته یې له آمادئو مودیلیاني سره مشترکه سټوډیو جوړه کړه او له کوبېزم سره بلد شو؛ له دې سربېره یې له ایټالوي راتلونکي پالونکو مارینټي او جینو سوریني سره ولیدل. لندن ته په راګرځېدو سره د راډیکال لیکوال او هنرمند وینډهام لوئیس ملګری شو. هغه مهال چې وینډهام لوئیس له ادوارډ وادسورث او ازرا پونډ سره د «شورشي» هنر مرکز جوړ کړ چې ډېر لږ دوام یې وکړ او نوینسون هم ورسره یوځای شو. نوموړی د ۱۹۱۴ زکال په مارچ میاشت کې د لندن ډلې یو له بنسټ اېښودونکو څخه و. د ۱۹۱۴ زکال په جون میاشت کې څو بریتانوي اخبارونو د مارینټي سره په خوا کې د انګلیسي راتلونکې پالنې مانیفیسټ د حیاتي انګلیسي هنر تر نامه لاندې خپور کړ. انګلیسي حیاتي هنر د «ډېرې کثیفې» په توګه د لندن د هنرونو صحنه وغندله او راتلونکې پالنه یې د معاصرې ماشینې دورې یوازنۍ څرګندونکې وبلله او خپل رول یې د بریتانیا د هنرو د مخکښ په توګه اعلان کړ. لوئیس له نوینسون څخه په دې خواشینی شو چې هغه د راتلونکې پالنې په مانیفیسټ کې د شورشي هنرونو د مرکز نوم په داسې حال کې یاد کړی و چې نه یې له ده او نه هم د دغې ډلې له کوم بل غړي څخه په دې اړوند پوښتي و. لوئیس له ځنډ پرته دوران پالونکې ډله یا د معاصرو هنرونو د پالونکو هنرمندانو او لیکوالانو ډله جوړه او د نوینسون نوم یې له هغو لرې کړ، په داسې حال کې چې د دغې ډلې په مجله یې د چاودنې (BLAST) نوم کېښود.
طبي چارې
د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیلېدو سره نوینسون د ملګرو د امبولانس له ډلګۍ سره چې پلار یې د هغو په جوړېدو کې مالي مرسته کړې وه مل شو. د ۱۹۱۴ زکال د نومبر له ۱۳ مې نېټې وروسته نوینسون ۹ اونۍ په فرانسه کې له دغې ډلګۍ او د بریتانیا د سرې میاشتې له ټولنې سره تېر کړل او له دې سره یې تر ډېره پورې د ډانکرک د ریل په تم ځای کې چې په شامبلز مشهور و؛ د نه استفاده کېدونو توکو په یوه ګدام کې کار وکړ. شامبلز د نږدې ۳۰۰۰ هغو فرانسوي سرتېرو د ساتنې ځای و چې شدید ټپي شوي و او د جګړې له میدان څخه له ویستو وروسته پرېښول شوي و. دوی د اونیو لپاره دلته وږي پاتې و او د مړو په خوا کې په چټل چاپېریال کې پراته و. نوینسون له خپل پلار او نورو داوطلبانو سره په ګډه د ټپیانو د ټپونو په پانسمان کولو، د ځای په پاکولو او همدارنګه د هغو په عفونت ضد کولو کار پیل کړ څو هغه د استوګنې وړ وګرځوي. نوینسون وروسته له دغه ځایه خپلې تجربې په دوه نقاشیو The Doctor او La Patrie کې انځور کړې. هغه مهال چې فرانسوي چارواکو د وضعیت کنټرول ته مخه کړه نوینسون یې د امبولانس د چلونکي په توګه وګماره.
ډونالډ رمزفيلډ
ډونالډ هينري رمزفيلډ (زوکړه: ۱۹۳۲ز د جولای ۹، مړينه: ۲۰۲۱ د جون ۲۹) يو امريکايي سياستپوه، حکومتي چارواکی او سوداګر و، چې په لومړي ځل يې د ګيرالډ فورډ “Gerald Ford” تر ولسمشرۍ لاندې له ۱۹۷۵ څخه تر ۱۹۷۷ ز کال او بيا ځل د جورج ډبليو بوش “George W. Bush” تر ولسمشرۍ لاندې له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۰۶ زکال پورې د دفاع وزير په توګه خدمت وکړ. نوموړی هم تر ټولو لږ او هم تر ټولو ډېر عمر لرونکی دفاع وزير و. رمزفيلډ له دې سربېره د ايلينوی ايالت څخه (۱۹۶۳-۱۹۶۹) د درې دورو لپاره د د متحده ايالتونو د کانګرس غړی، له ۱۹۶۹ څخه تر ۱۹۷۰ز کال پورې د اقتصادي موکې ادارې “Office of Economic Opportunity” رئيس، له ۱۹۶۹ څخه تر ۱۹۷۳زکال پورې د ولسمشر سلاکار، له ۱۹۷۳ څخه تر ۱۹۷۴ز کال پورې ناټو کې د متحده ايالتونو استازی او له ۱۹۷۴ څخه تر ۱۹۷۵ز کال پورې د سپينې ماڼې د دفتر رئيس و. د دفاع وزير په توګه د خپلو درې دورو په منځ کې يې د بېلابېلو شرکتونو د اجرائيه رئيس او رئيس په توګه هم خدمت وکړ.
رمزفيلډ د ۲۰۰۱ ز کال جنوري کې د ولسمشر جورج ډبليو بوش له لورې د دويم ځل لپاره د دفاع وزير وټاکل شو. نوموړي د دفاع وزير په توګه د افغانستان او عراق بريدونو کې مرکزي ونډه ولوبوله. نوموړي د عراق له جګړې څخه مخکې او د جګړې پر مهال ادعا وکړه، چې عراق د ډله ييزې ويجاړۍ د وسلو فعال پروګرام درلود؛ مګر تر اوسه يې هيڅکله زېرمې ونه موندل شوې. د پينټاګون يو عمومي پلټونکي راپور وموندل، چې د رمزفيلډ د لوړ سياست مرستيال د عراق او القاعده د اړيکې په اړه بديلې استخباراتي ارزونې رامينځته، توليد او وروسته خپرې کړې، چې ځينې داسې پايلې په کې وې، چې د لوړ پوړو پرېکړه کونکو او استخباراتي ټولنې د رايو له عمومي يووالي يا اجماع سره په ټکر کې وې. د رمزفيلډ د خدمت دوره د ځورونې يا شکنجې کارولو او د ابو غريب د ځورونې او له بنديانو سره د ناوړه چلند د تور له امله تر پوښتنې لاندې او د بحث وړ ده. نوموړي په پرله پسې ډول سياسي ملاتړ له لاسه ورکړ او د ۲۰۰۶ زکال په وروستيو کې يې له دندې څخه لاس واخېست. هغه د خپل تقاعد په کالونو کې د معلوم او نامعلوم “Known and Unknown” تر سرليک لاندې يو خپل ژوندليک او همدا راز د رمزفيليد اصول: سوداګرۍ، سياست، جګړه او ژوند کې د مشرۍ درسونه “Rumsfeld’s Rules: Leadership Lessons in Business, Politics, War and Life” نومي اثر خپور کړ.
د ژوند لومړي کالونه او زده کړې
ډونالډ هينري رمزفيلډ د ايلينوي په شيکاګو کې د ۱۹۳۲ز کال د جولای په ۹ زېږېدلی دی، چې د جورج ډونالډ رمزفيلډ او جينيټ کيرسلي (کورنی نوم: هسټيډ) زوی دی. پلار يې له يوې الماني کورنۍ څخه و، چې په ۱۸۷۰ز لسيزه کې له ويهي “Weyhe” څخه ښکتي ساکسون “Lower Saxony” ته راکډوال شوی و، مګر ځوان ډونالډ ځيني وختونه د «سخت سويسي» په څېر ښکارېده. رمزفيلډ چې د ايلينوي په وېنيټکا کې يې ژوند کاوه، په ۱۹۴۹ زکال د ايګل سکاټ امريکايي سکې ګټونکی شو او هم يې د امريکا د څارونکو يا جاسوس هلکانو ادارې “Boy Scouts of America” له لورې په ۲۰۰۶ زکال کې د ځانګړي ايګل سکاوټ انعام “Distinguished Eagle Scout Award” او د سپينو زرو “Silver Buffalo Award” انعام تر لاسه کړ. په وېنيتکا کې د اوسېدلو پر مهال يې کورنۍ په يوه ډله ييزه کليسا کې ګډون وکړ. نوموړي له ۱۹۴۳ څخه تر ۱۹۴۵ زکال پورې د کليفورنيا په کوروناډو کې ژوند وکړ، په داسې حال کې چې پلار يې په دويمه نړيواله جګړه کې په ارام سمندر کې يوه الوتکه وړونکې بېړۍ کې ګومارل شوی و. هغه په ۱۹۴۹ زکال په فېمونټ سکاټ رانچ “Philmont Scout Ranch” کې د شاهي باغ ساتونکی و.
رمزفيليډ بېکر ډيمونسټرېشن سکول “Baker Demonstration School” کې ګډون وکړ او وروسته له نيو ټراير عالي ښوونځي “New Trier High School” څخه فارغ شو. نوموړي د پوهنيز او NROTC په پلوی پوهنيزو بورسيو له لارې پرېنسټن پوهنتون کې ګډون وکړ. هغه «د ۱۹۵۲ زکال د فولادو د نيونې قضيه او پر ولسمشريزو واکونو باندې يې اغېز» تر سرليک لاندې د لوړ [ارزښت لرونکي] تيزس له بشپړولو څخه وروسته، په ۱۹۵۴ ز کال کې د سياست برخه کې د “A. B” سند په تر لاسه کولو سره فارغ شو. په پرنسټون پوهنتون کې د اوسېدلو پر مهال، نوموړی يو تکړه شوقي غېږ نيونکی يا پهلوان و، چې وروسته د پوهنتون د غېږ نيونې لوبډلې مشر او د لايټ وايټ فوټبال “Lightweight Football” لوبډلې مشر شو، چې defensive back” لوبه يې کوله. هغه مهال چې پرېنسټن کې و، د فرانک کارلوکسي په نوم له يو بل راتلونکي دفاع وزير سره ملګری شو.
رمزفيلډ د ۱۹۵۴ زکال د ډسمبر په ۲۷ نېټه له جويس پي پيرسن سره واده وکړ. دوی درې کوچنيان، شپږ لمسيان او يو کړوسی درلود. نوموړي په “Case Western Reserve University School of Law” او “Georgetown University of Law Center” کې ګډون وکړ، مګر له هېڅ يوې ادارې څخه يې سند ترلاسه نه کړ.
سمندري ځواک کې د رمزفيلډ خدمت
رمزفيلډ له ۱۹۵۴ زکال څخه تر ۱۹۵۷زکال پورې د متحده ايالتونو سمندري پوځ کې د سمندري هوا نورد او الوت د لارښود په توګه خدمت وکړ. د هغه لومړنۍ روزنه د شمالي امريکا د “SNJ Texan” بنسټيز روزنتون کې وه، چې له دې ځايه وروسته ټي ۲۸ “T- 28” پرمختللي روزنتون ته بدل شو. نوموړی په ۱۹۵۷ ز کال کې سمندري زېرمه ځواک “Naval Reserve” ته بدل شو او د پوځي تمرين د ساتونکي په توګه يې د الوت او اداري دندو برخه کې خپل سمندري خدمت ته دوام ورکړ. رمزفيلډ د ۱۹۵۸ز کال د جولای په لومړۍ نېټه د کولمبيا سيمې په اناکوشيا سمندري هوړايي تم ځای د اوبتل ضد ۶۶۲ ډلګي “Anti-submarine Squadron 662” کې د انتصابي يا ټاکنيز ساتونکي په توګه وګومارل شو. نوموړي ته د ۱۹۶۰ زکال د اکتوبر په لومړۍ نېټه د مشيګن په ګروسي ايلي سمندري هوايي تمځای “Naval Air Station Grosse Ile, Michigan” کې د اوبتل ضد ۷۳۱ ډلګي د مشرۍ يا قوماندې دنده وروسپارل شوه، چې نوموړي په همدې ځای کې “S2F Tracker” ته الوتنه ورکړه. نوموړی په ۱۹۷۵ زکال کې کله چې د دفاع وزير شو، “Individual Ready Reserve” ټولګي ته بدل شو او په ۱۹۸۹ زکال يې ورڅخه د کپتان يا جګړن رتبې په درلودلو سره لاس واخيست.
د کانګرس غړی
رمزفيلډ په ۱۹۵۷ز کال د ډوايټ ډي ايسينهوور “Dwight D. Eisenhower” د ادارې پر مهال د مشر ډيويډ اس ډينېسن د اداري مرستيال په توګه خدمت وکړ، چې د اوهايو د ۱۱ ټاکنيزې سيېمم په استازولۍ د کانګرس غړی و. نوموړی په ۱۹۵۹ ز کال د مشيګن د کانګرس غړي روبرټ پي ګرېفين د استخدام مرستيال شو. رمزفيلډ چې له ۱۹۶۰ څخه تر ۱۹۶۲ زکال پورې يې د ای جي بيکر اينډ کمپني په نوم د پانګه اچونې له بانکې شرکت سره د دوه کالونو لپاره خدمت کې بوخت و، خپله دا دنده پرېښوده او د پارلمان يا کانګرس غړی شو.
نوموړی په ۱۹۶۲ز کال د ۳۰ کلنۍ په عمر د ايلينوی د ۱۳ پارلماني سيمې لپاره د متحده ايالتونو د استازو جرګې ته وټاکل شو او له دې څخه وروسته په ۱۹۶۴، ۱۹۶۶ او ۱۹۶۸ ز کالونو کې په پرله پسې ډول د بيا ځل لپاره وټاکل شو. کانګرس کې د خدمت موده کې اقتصادي ګډې کمېټه، د ساينس او هوايي چلند کمېټه، د حکومتي عملياتو کمېټه او همدا راز د پوځي او بهرنيو عملياتو څېرمه يا فرعي کمېټو کې خدمت وکړ. نوموړی سره له دې چې د اطلاعاتو قانون د ازادۍ “Freedom of Information Act” مخکښ ګډ تمويل کونکی و، د جاپان او امريکا د بين الپارلماني شورا “Japanese-American Inter-Parliamentary Council” ګډ بنسټګر هم و.
دوبرونیک
دوبرونیک چې له تاریخي اړخه را ګوسا نومیږي، د  دلماشیا Dalmatia سیمه کې د ادریاتیک سیند ته نژدې پروت ښار دی او د کروشیا  سویل ختیځ  نیمه جلا سیمه ده. دا د مدیترانې، سمندرې بندر اود دوبرونیک نیریتاوا Dubrovnik-Neretva سیمې مرکز کې د ګرځندویانو لپاره یو له سترو موخو شمیرل کیږي. د وګړو ټول ټال شمیریې ( د ۲۰۱۱سرشمېرنې له مخې) ۴۲.۶۱۵ تنه دي. په ۱۹۷۹ ز کال کې دا ښار د یونسکو د نړېوالو میراثونو د سیمو په لیست کې په دې ښار کې د منځنیو پېړیو د معمارۍ او ټینګ  زاړه ښارګوټي د شتون له امله شامل شو.
د احتمال له مخې، ددې ښار تاریخ ۷ میلادي پېړۍ ته ورګرځي کله چې داښار ګوټی د راګوسا په نامه یادېده اود ایپیداورم Epidaurum مهاجرینو یې بنسټ ايښی و. دا په پیل کې د بیزنتاین دسترواکی تر ساتنې  Byzantine لاندې و او وروسته د وینس د جمهوریت Republic of Venice تر واکمنۍ لاندې راغی. د ۱۴ او ۱۹ پېړیړ ترمنځ، دوبروونیک د یوه ازاد ایالت په توګه په ځان واکمني درلوده. له تاریخې اړخه د دې ښار بخت په سمندري سوداګرۍ پورې اړوند و، د سمندرې سوداګرۍ د مرکز په توګه د راګوسا جمهوریت په ځانګړي ډول په ۱۵ او ۱۶ پېړیو کې د دې د بډایوالي او ماهرانه دیپلوماسۍ له امله  دپام وړشو او سترو پرمختیاوو ته ورسید. په عین حال کې دوبرونیک د کروشیایي ادبیاتو ځآنګو شوه.
ټول ښارتقریبا هغه وخت وران شو چې په ۱۶۶۷ زکال کې یوې ویجاړوونکې زلزلې ولړزاوه. د ناپيلیوني جګړو په مهال، دا ښار د ناپلیونی سترواکۍ ځواکونو له خوا اشغال شو اوله منځه لاړ اوپه ايټالیا کې ناپېلیوني سلطنت پورې وتړل شو اووروسته له هغه ایلیرني ولایتونو پورې ملحق کړای شو. له دې وروسته، د ۱۹ پېړي له پېل څخه د د ۲۰ پېړۍ تر پېل پورې د آستریا په سترواکې پورې اړوند د دالماتیا د سلطنت یوه برخه شو. بیا له جوړیدو سره سم د یو ګوسلاویا د سلطنت یوه برخه شو او په ۱۹۲۹ ز کال کې د د یوګوسلاویا د ریتا بانوینا Zeta Banovina سره  مخکې له دې چې په ۱۹۳۹ د کروشیا له بانو وینا Banovina of Croatia  برخه شي یوځای کړی شو. د دویمې نړیوالې جګړې په مهال  مخکې له دې چې د یوګوسلاویا او اس آر کروشیا سره یو ځای کړل شي د کروشیا د خپلواک هېواد د لاسپوڅي دولت اکسیس برخه وګرځید.
په ۱۹۱۹ ز کال کې چې د کروشیا د خپلواکۍ جګړه روانه وه، دوبرونیک د یوګوسلاویا د خلکو د پوځ له خوا تر اوه میاشتنۍ محاصرې لاندې راغی اود توپونو له ډزیدو یې سخت زیانونه ولیدل. په ۱۹۹۰ ز کال  او ۲۰۰۰ زکال په لسیزوکې د بیا رغیدو او اعاده کیدو کارونو څخه وروسته بیرته رابرسېره شو اوپه مدیترانه کې د ګرځندوی ستره موخه او د فلم جوړولو لپاره ډیر مشهور ځای شو.
راګوسا
دوبرونیک او راګوسا  نومونه د څو پېړیو لپاره سره یوځای اوسېدلي دي. کم له کمه له ۱۰ پېړۍ را په دې خوا د راګوسا نوم په مختلفو بڼوثبت شوی دی ( په لاتیني ژبه، په دالماتي ژبه، په ایټالوي ژبه ؛ په وینتني ژبه راګوکسا بلل شوی، خورسمي نوم یې د راګوسا د جمهوریت په نامه تر۱۸۰۸ پورې پاتې شوی دی، د دلماتیا د سلطنت د یوه ښار په توګه تر ۱۹۱۸ پاتی شوی خو د ۱۲ میلادي پېړۍ تر وروستیو دوبرونیک په نامه لومړی ځل ثبت شو چې د ۱۶ پېړۍ تر وروستیو او ۱۷ پېړۍ تر لومړیو پورې په همدې نامه په پراخه کچه ونومول شو.
د ادریاتیک د ښار دوبرونیک نوم لومړی ځل د بان کولین په منشور( دا د راګوسا او د بوسنیا د بانت ترمنځ سوداګریز هوکړه لیک و)  کې په ۱۱۸۹ ز کال کې وکارول شو. د دې نوم دمبداء ډیره عامه تشریح د Proto-Slavic په ژبې پورې اړوندیږي او دا د ''dǫbъ کلمه ده چې د بلوط په معنی ده او د دبرونیک Dubrovnik د بلوط لرګي یا ځنکله ته ویل کیږي. په نورو سلاویکي ژبو کې dub یا dàb د بلوط په معنی ده او د  dubrava, dąbrowa معنی د بلوطو ځنکل ده. ''