cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سټیون سونډهایم
د اوسکار دویم هامرشټاین له خوا روزل کېدل
هغه مهال چې سونډهایم نږدې ۱۰ کلن و (د خپلو والدینو د جلا کېدو شاوخوا)؛ له جمیز هامرشټاین سره کلک ملګری شو چې د ترانه لیکونکي او ډارمې لیکونکي اوسکار دویم هامرشټاین زوی و. مشر هامرشټاین د سونډهایم پدر خوانده شو؛ هغه پر سونډهایم کلک اغېز وکړ او د هغه په زړه کې یې له موزیکال تیاتر سره لیوالتیا را وپاروله. سونډهایم له هارولډ پرینس سره ولیدل، هغه چې وروسته یې د سویلي پاسفیک په تیاتر کې  د نوموړي د ګڼ شمېر نندارو ډایرکټري وکړه او همدارنګه یې له ریچارډ رډوګرز سره د همرشټاین د موزیکال تیاترونو ډایرکټري هم کوله. د By George په نامه هغه کومیډي موزیکال چې نوموړي په جورج ښوونځي کې ولیکه د نورو سیالانو پر وړاندې یې بریالی و او د دغه ځوان ترانه لیکونکي پر ځان باور یې زیات کړ. هغه مهال چې سونډهایم له هامرشټاین څخه وغوښتل څو دغه موزیکال په داسې بڼه باندې و اروزي چې لیکونکی یې هېڅ نه پېژني، هغه وویل چې دا تر ټوله هغه بد څه دي چې ما لیدلي: «خو که غواړۍ وپوهېږۍ چې دا ولې بد دی، تاسو ته وایم». «هغوی د ورځې پاتې ټوله برخه د دغه تیاتر په لیدو تېره کړه او سونډهایم وروسته وویل «له هغې غرمې وروسته ماد ترانې لیکلو او موزیکال تیاتر اړوند هغه څه زده کړل چې ډیری یې په خپل ټول ژوند کې زده کوي».
همرشټاین د سونډهایم لپاره د موزیکال تیاتر د جوړولو اړوند یوه روزنیزه دوره طراحي کړه. هغه له دغه ځوان سندره جوړونکي څخه وغوښتل څو څلور موزیکال ولیکي چې هر یو باید یو شرط ولري:
یو له دغو موزیکالونو څخه په حرفوي بڼه تولید نه شو. High Tor  او Mary Poppins هېڅکله تولید نه شول؛ د High Tor د حقونو څښتن اجازه ورنکړه (په داسې حال کې چې د هغو یوه موزیکال نسخه د آرتور شوارتز له خوا په په ۱۹۵۶ زکال کې د تلویزیون لپاره تولید شوه) او مري پاپنز هم ناتمامه پاتې شو.
مړینه
سونډهایم د ۲۰۲۱ زکال د نومبر په ۲۶ مه د ۹۱ کلونو په عمر د زړه د رګونو د ناروغۍ له امله په راکسبري کې په خپل کور کې ومړ. د هغه همکار او ملګري جرمي سامز ویلي چې سونډهایم «د خپل مېړه (همجنسګرا و) جیف په غېږ کې ومړ». د ۲۰۲۱ زکال د ډسمبر په اتمه د براډوې تئاترونو هغه ته د درناوي په موخه د خپلو شپنیو خیمو څراغونه د یوې دقیقې لپاره مړه کړل.
کارل برير
کارل برير (۸ نومبر ۱۸۸۳ – ۲۱ ډيسمبر ۱۹۷۰) د موټرو د صنعت يو امريکايي انجنير و. نوموړي له «فريډ ايم زيډر» او «اوون سکيلټن» سره يو ځای، د انجنيرۍ يو له هغو بنسټيزو خلکو څخه و، چا چې اوسنی کريسلر شرکت جوړ کړ. هغه د کريسلر ايرفلو موټر بنسټيز طرحه کونکی انجنير هم و.
برير په سټينفورډ پوهنتون کې زده کړې وکړې او ميخانيکي انجنير شو. هغه د « Tourist Automobile Company, Allis-Chalmers, Studebaker» او « Durocar Company» سره مادي مرستې وکړې. هغه د بخار په طاقت چلېدونکي موټرې طرحه او اختراع کړې او « Toledo Steam Cars, Spalding automotive, Northern automotive» او « White Motor Company» شرکتونو له خوا د دندې لپاره استخدام شو.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
برير په لاس انجليس کې له خښتو په جوړ شوي لومړي کور کې زېږېدلی و چې د د دويمې او درېيمې کوڅې تر منځ د «سان بيډرو» په کوڅه کې يې موقعيت درلود، دا سيمه اوس د «ليټل ټوکيو ډسټرکټ» په نوم يادېږي. د هغه زېږېدو نېټه ۱۸۸۳ز کال د نومبر د مياشتې اتمه ده او هغه اصلاً المانی توکمی و. د نوموړي پلار د المان د «هارټز» په غرونو کې د يو کلي اوسېدونکی او مور يې د تور ځنګل (Black Forest) له يو کلي څخه وه. بيرير په خپله کورنۍ کې د نهو ماشومانو تر ټول کشر و. هغه دوه خوېندې او شپږ وروڼه درلودل. د پلار نوم يې لويس او د مور نوم  يې جوليا و. پلار يې په ۱۸۲۸ز کال کې او مور يې په ۱۸۴۰ز کال کې زېږېدلې وو. د برير پلار يو ماهر پښ و چې په المان کې کلي په کلي ګرځېدو سره يې خپل هنر ښه کړی و. په شل کلنۍ کې، د المان په پوځ کې د درې کلنې مودې لپاره د ټاکل کېدو څخه د ځان ژغورلو په موخه، د برير پلار متحده ايالاتو ته ولاړ. په متحده ايالاتو کې د ژوند پر مهال په لومړيو څلو کلونو کې ډېر زيات له يوه ځايه بل ته ولاړ، خو بالاخره په لاس انجليس سيمه کې د مېشت شو چې هلته يې په اس چلېدونکې ګاډۍ (بګۍ/ټانګه) جوړې او همدلته يې پاتې ژوند تېر کړ.
د برير مور د المان د بيډن په «اوبر-اووريشيم» کې زېږېدلې وه چې په تور ځنګل کې موقعيت لري. د هغې مور او کشره خور متحده ايالاتو ته ولاړل، څو له خپل اکار سره يو ځای شي، چا چې د متحده يالاتو په لوېديځ ساحل کې د بېړيو په مټ د توکو د لېږد سوداګري درلوده. دوی هم د لاس انجليس په سيمه کې مېشت شول.په دې ځای کې د برير مور او پلار سره وليدل او په ۱۸۶۳ز کال کې يې واده وکړ. کله چې برير ماشوم او د غټېدو په حال کې و د هغه کورنۍ له سره لرګي په جوړه يوه جونګړه درلوده چې دوی پکې ژوند کاوه او د دوبي په مياشتو کې به «سانټا مونيکا» ته تلل، کومه سيمه چې شا اوخوا شپاړس ميله لرې ده،  په لاس انجليس کې له خپل کور څخه هلته د تګ پر مهال به له يوې خوا د اس او ګاډۍ په واسطه سفر درې نيم ساعته وخت نيو. برير د خپل پلار د پښتوب د دوکان په ځينو کارونو کې برخه واخيسته، چېرته چې هغه د اسونو په مټ کش کېدونکې ګاډۍ جوړې کړې، په داسې حال کې چې عمر يې له شلو کلونو کم و. په دې ځای کې هغه د وسپنيزو کارونو بنسټيز اصول زده کړل او د سفر کونکي پښ مهارتونه يې تر لاسه کړل.
برير په ۱۸۹۷ز کال کې څوارلس کلن و چې د « Los Angeles Water Works pumping plant» مسئول انجنير «جان جی. فيشر» په هغه د دې کارخونې شخصي ليدنه وکړه. د دې ليدنې پر مهال هغه يو نوښت وليد چې فيشر کړی و – په کور کې جوړ شوی برېښنايي جنراتور، څو د کارخونې په تياره کونجونو کې د ګروپونو لپاره برېښنا برابره کړي. ښاغلی فيشر د برير سرپرست شو. په اونيزو رخصتيو کې، کله چې به هغه له ښوونځي بهر و، نو به په کارخونه  کې به يې ډېر ځله له فيشر سره ليدل. هغه د فيشر د جنراتور نقل وکړ او د خپل کور د روښانه کولو لپاره يې وکارولو. دا په انجنيرۍ کې د برير لومړی خوځښت و.
د ژوند منځني کلونه
په ۱۹۰۰ز کال کې برير اولس کلن و چې هغه د موټر په مټ چلېدونکي نقليه وسيلې په جوړولو لاس پورې کړ. هغه مهال يې په زړه کې دا هيله پيدا شوه، کله چې يې په خپل کلي کې د «دوريا» موټر لرونکي بې اسپې بګۍ ولېده. هغه په فيشر باور وکړ او دوی دواړو پرېکړه وکړه چې د نوي موټر لپاره د بخار ماشين جوړ کړي، دا ځکه چې د برير د پښتوب تجربې هغه ته ځينې داسې پوهه ورکړې وه چې دوی ورته اړتيا درلوده. د لومړني لارښود په توګه له يوې مجلې څخه د «سټينلي سټيمر» د ډيزانونو په کارولو سره، نوموړي د دوه استوانو لرونکی د بخار ماشين جوړ کړ، له کوم څخه چې هغه د اجزاوو د پروزو تفصيلي بڼې چمتو کړې. په لرګي کې د کاږل شويو استوانو انځورونه او نمونې يې د فلزاتو ويلې کولو ځای ته يوړې، څو هلته په قابل کې برابرې شي. کله چې د ويلې کولو ځای د بيا بيا هڅو سره ناکام شو، چې دا ويلې کړي، برير پوښتنه وکړه چې ايا هغه کولای شي د هغوی اسانتياوې وکاروي – او هغه په برياليتوب سره په خپله لومړۍ هڅه کې استوانه جوړه که.
په راتلونکو دوه کلونو کې په کار کې يو لړ اصلاحات راوستل شول. يو د ايشوبي لپاره د ګاز يو جلا زېرمه وه، تر څو هغه د خپل ورور «بل» سره يو ځای د کلفورنيا له «ازوسیا» سره نږدې د «سان ګابريل» دره کې د ټراوټ کب نيولو لپاره ولاړ شی – نږدې پنځه دېرش ميله لرې په خامو ککړو سرکونو، د اس او بګۍ سره سفر کول ممکن نه و. برير خپل موتر راجستر کړ، ځکه چې په لاس انجليس کې د بې اسونو بګيو لپاره دا اړينه وه او د خوښې وړ يو «لوکوموټيو» شمېره ۶۶۶ يې تر لاسه کړه.
برير د بخار خپل موټر ته د چټکتيا په يو ساعت کې د ۲۵-۳۵ ميل په اندازه يا د اس د مزل په پرتله دوه برابره زيات سرعت ورکړ. د اوږد واټن د سفر او په غرونو د ختلو لپاره د اس په پرتله د هغه موتر ډېر اغېزناک و. په داسې حال کې چې د هغه د بخار موټر په دې طريقه ډېر اغېزناک و، انګلستاني انجنيرانو معلومه کړه چې د ګيسولين په طاقت چلېدونکو موټرو په نسبت د بخار په طاقت چلېدونکي کم اغېزناک و. دوی دې پايلې ته ورسېدل چې د ۱۰۰۰ اس په ځواک د ډلبندۍ لاندې د ګازي موټرو مقابله نه شي کولای. همدا رازد ګيسولين يو موتر به په سملاسي ډول چالان شي، په داسې حال کې چې د بخار په طاقت چلېدونکي موتر وخت اخيست تر څو خپل طاقت جوړ کړي. د يو ګيلن په کچه د ميلونو په رفتار سره د ګاز موتر ډېر اغېزناک او ډېره پياوړې نقليه وسيله وه. دې دلايلو د بخار په طاقت چلېدونکو موټرو ځېنې جوړونکي شرکتونه وهڅول چې خپل موټر د ګيسولين وسيلو لور ته بدل کړي.
د « Tourist Automobile» شرکت
برير د دندې او تجربې په لټه کې و، له همدې امله هغه د « Tourist Automobile Company» (په هغه وخت کې د متحده ايالاتو په لويديځ ساحل کې د موټرو جوړولو يو شرکت) شرکت ته د دندې لپاره غوښتنه ورکړه، کوم شرکت چې هغه مهال د لاس انجليس په «نارت مين» او «الميډا» کوڅه موقعيت درلود. د خدماتو د ګراج مشر ته د وړاندې کولو لپاره هغه د پخوانۍ دندې کومه تجربه نه درلوده، خو د بخار هغه موتر يې وړاندې کړ چې هغه جوړ کړی و او هلته يې وچلولو. دې چارې د عالي ليسې د دوبي په رخصتيو کې په بخار سره د چلېدونکو موټرو د ښودلو، خدماتو او ډيزان لپاره د انجنيرۍ لومړۍ رسمي دنده ورکړه. له همدې امله د « Toledo Steam Cars, the Spalding, the Northern» او « White Steamer» په څېر شرکتونو څخه هغه ته د دندو فرصتونه پیدا شول. هغه همدا راز د نوي دوه استوانه ييز بخار سره چلېدنکي ډوروکار جوړونکی هم و، کوم چې پرمختللې ميخانيکې ځانګړتياوې دلودې.
يوکليپتوس (لاچي ونه)
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" لاچي يا (انګليسي: Bidboye یا Pasheh Ram ) د میرتاسی کورنۍ د ګلانو ونو او بوټو کورنۍ ده او له 700 څخه ډېر ډولونه پکې شامل دي. بلېټس عموما د آسټرالیا اصلي بوټی دي او د دې هېواد شاوخوا 75٪ ځنګلونه د دې کورنۍ له نوعو څخه جوړ شوي دي. د دې کورنۍ لږ شمېر بوټي د آسټرالیا او نورو هېوادونو شمالي ټاپوګانو کې دي.. لاچي په چټکۍ سره وده کوي او د نړۍ په مختلفو سیمو کې کرل کیږي. دا بوټي د لرګیو ، کاغذ او اسانس په صنعت کې کارول کیږي، د اړتیا وړ تېلو او یوکلیپتوس تیلو تولید، د کانونو سپړنه او د شاتو ، سرې ، مالوچ او رنګ په تولید کې کارول کیږي.
اندازه
لاچي په دواړو ډولونو، خزاني او تل زرغون بڼو کې شتون لري. دا بوټي مختلف اندازې لري او په کې یو ډډ یا څو ډډ لرونکي ونې یا بوټي شامل دي. د یوکلیپتوس ځینې بوټي له یو متر څخه کم وده کوي، او د یوکلیپتوس ریګنان تر 114 مترو پورې وده کوي او په ځمکه کې ترټولو لوړ ګل لرونکي بوټي دي.
بلېټس يا لاچي عموما د اندازې له مخې په څلورو ګروپونو ویشل کیږي:
لنډ: تر 10 مترو پورې
منځنی: له 10 څخه تر 30 مترو پورې
لوړ: له 30 څخه تر 60 مترو پورې
پاڼي
نږدې ټول یوکلیپتوس تل زرغون دي، مګر ځینې استوایی ډولونه د وچ موسم په پای کې خپلې پاڼې له لاسه ورکوي. د لاچي پاڼي د کورنۍ د نورو نباتاتو په څیر قضیې ، سره د تیلو غدې پوښل شوي دي. په پراخه کچه تولید شوي غوړ د دې نسل یو له مهمو ځانګړتیاوو څخه دی. که څه هم د لاچي ونې پاخه او په بشپړه توګه پاڼي لرونکي وي، د دوی سیوري پیچلي وي ځکه چې پاڼي معمولا ښکته ځي.
خپرېدل
د یوکلیپتوس له 700 څخه ډیر ډولونه شتون لري او ډیری یې د آسټرالیا اصلي دي. په نږدې سیمو لکه نیو ګینا او اندونیزیا کې ډیر لږ پیژندل شوي او یو ډول په فیلیپین کې هم پیژندل شوی. د استرالیا څخه بهر موندل شوي 15 ډولونو څخه، یوازې 9 په ځانګړې توګه غیر اسټرالیا دي. د بلېټس يا لاچي ډولونه په پراخه توګه په استوایی او معتدله نړۍ کې کرل کیږي، پشمول د امریکا ، اروپا ، افریقا ، مدیترانې ، منځني ختیځ ، چین او د هند برصغیر کې.
آسټرالیا د 92,000,000 هکتاره د لاچي ځنګل پوښل شوی، چې د هیواد د اصلي ځنګل ساحه درې پر څلورمه برخه لري. د آسټرالیا په سویل ختیځ کې نیلي غرونه د بلېټس يا لاچي تنوع اصلي مرکز و.
څېړنې
د اسټرالیا د څیړونکو یوې ډلې د نیچر په ساینسي مجله کې "د یوکلیپټوس په پاڼو کې د سرو زرو طبیعي ذرات او د ځمکې لاندې د سرو زرو د زیرمو له کشف سره د هغې اړیکه" تر سرلیک لاندې یوه مقاله خپره کړې او ادعا کوي چې د اوکلیپټوس ونه کولی شي د ځمکې په ژورو کې سره زر جذب کړي او انتقال کړي. د ځمکې سطحې ته ورو ورو او په دې توګه، د کانونو اکتشاف په دې توګه ممکنه کړي.
حوالې
وېشنيزه:ونه وېشنيزه:بوټي وېشنيزه:ونې
د اور غورځونکي خوټيدلو ډولونه
خوټېدنې درې ډولونه لري:
د خوټېدنو د دې پراخو پېژندل شويو ډولونو دننه بېلابېل څېرمه يا فرعي ډولونه دي. تر ټولو کمزروي يې له ““Hawaiian” او تر سمندر لاندې او ورپسې “Strombolian” اور غورځونې دي، چې “Vulcanian” او “Surtseyan” ورپسې ځای لري. د اورغورځونې تر ټولو پياوړي ډولونه “Pelean” او ورپسې “Plinina” خوټېدنې دي، چې تر ټولو پياوړي هغه يې د “Ultra-Plinian” په نوم يادېږي. تر کنګل لاندې “Subglacial” او فرياتيک اورغورځونې د دوی د خوټېدنې د څرنګوالي له مخې راپېژندل شوي دي او د ځواک يا پياوړتيا له مخې توپير لري. د اورغورځونې ځواک يوه مهمه اندازه د اورغورځونې د چاودون لړيال “Volcanic Explosivity Index (VEI)” دی، چې پراخوالي يا طول البلد کچې يو ترتيب دی، چې له صفر څخه تر ۸ پورې اندازه لري او اندازه يې زياتره وختونه د اور غورځونې په ډولونو پورې اړه لري.
د خوټېدنې ميکانيزم
اورغورځونکې خوټېدنې د درې اصلي ميکانيزمونو له لارې راپورته کېږي:
د فعاليت له مخې د «چاودېدونکو خوټېدنو» او «له حرارت څخه ډکو خوټېدنو» په نوم دوه ډوله خوټېدنې دي. چاودېدونکي خوټېدنې د ګاز په مرسته د رامنځته کېدونکو خوټېدنو له مخې مشخص کېږي، چې مګما او ټيفرا له ځان سره راوباسي. له حرارت څخه ډکې خوټېدنې په ورته وخت کې په پام وړ چاودېدونکې خوټېدنې څخه پرته د لاوا د باندې غورځونې له مخې مشخص کېږي.
اورغورځونکې خوټېدنې د پياوړتيا له مخې پراخه توپير لري. په يوه اړخ کې له تودوخې ډک هاوايين “Hawaiian” خوټېدنې دي، چې د لاوا چينو يا فوارو او مايع لاوا بهيرونو له مخې مشخص کېږي، چې په عمومي ډول ډېر ګواښونکي نه دي. په بل اړخ کې پليني “Plinian” خوټېدنې پراخه، زورورې او سترې ګواښونکې چاودېدونکې پېښې دي. اور غورځونکي غرونه په يو خوټېدونکي ډول پورې نه دي تړلي او په پرله پسې ډول په زياتو بېلابېلو ډولونو سره څرګندېږي، چې د نامعلوم يا غير فعال او چاودېدونکو دواړو بڼو په ګډون ان د خوټېدنې د يو بهير د دوران په کچه راڅرګندېږي. اورغورځونکي غرونه تل خپلې څوکې ته له يوې نږدې خولې څخه په ولاړ يا عمودي ډول نه راخوټېږي. ځيني اورغورځونکي د اړخيز او چاور يا درز “Fissure” خوټېدنو ښکارندويي کوي. د يادونې وړ ده چې زياتره هاوايي “Hawaiian” خوټېدنې د درز يا چاود له سيمې څخه پيل کېږي او ځيني پياوړې سرټسي “Surtseyan” خوټېدنې د ماتوالي يا کسر سيمې په اوږدو کې رامنځته کېږي. پوهانو باور درلود چې د مګما خونه کې د مګما يو له بل سره ګډ شوي ټوپونه وهل يا خوټېدل مخکې له دې چې مخ پورته راپورته شي، هغه بهیر دی چې د اټکل له مخې څو زره کالونه وخت نيسي. که څه هم د کولمبيا پوهنتون د اورغورځونې پوهانو وموندله، چې په ۱۹۶۳ ز کال کې د کستاريکا هېواد د “Irazu” اور غورځونه ښايي د مګما له لورې رامنځته شوې وې، چې يوازې د څو مياشتو په موده کې يې د ځمکې له منټل پوړ څخه نه درېدونکې لاره غوره کړه.
د اورغورځونې د چاودون لړيال “Volcanic Explosivity Index (VEI)”
د اورغورځونې د چاودون لړيال “Volcanic Explosivity Index” چې عمومي لنډه بڼه يې (VEI) ده، د خوټېدنو د پياوړتيا اندازه کولو لپاره له صفر څخه تر ۸ پورې ميزان دی. دا لړيال د “Smithsonian Institute” د اورغورځونې د نړيوالې خپرونې “Global Volcanism Program” له لورې د تاريخ او له تاريخ څخه د مخکې لاوا بهيرونو د اغېزې د ارزونې په برخه کې کارول کېږي. دا د زلزلو لپاره د “Ritcher” ميزان سره په ورته ډول فعاليت کوي، چې په ارزښت کې هر ځنډ يا واټن په کې په پراخوالي کې لس برابره زياتوالی څرګندوي (دا لوګاريتمي ميزان دی). د اورغورځونکو خوټېدنو لويه برخه د “VEI” د صفر او ۲ تر منځ ده.
هاوايي خوټېدنې “Hawaiian”
هاوايي يا “Hawaiian” خوټېدنې د اورغورځونکې خوټېدنې يو ډول دی، چې د هاوايي اور غورځونکو غرونو په نوم نومول شوي دي، چې د خوټېدنې دا ډول ورسره په نښه شوی دی. دا خوټېدنې د اورغورځونې پېښو تر ټولو ارام يا خاموش ډولونه دي، چې د ټيټې کچې ګازي موادو په درلودلو سره د خورا مايع تور مرمر د ډول له حرارت څخه د ډکې خوټېدنې له مخې مشخص کېږي. له دې ډول خوټېدنې څخه د راپورته کېدونکو موادو اندازه د هغې کچې په پرتله له نيمايي څخه هم کمه ده، چې د خوټېدنې په نورو ډولونو کې موندل شوې ده. د لاوا د کوچنيو اندازو ثابت توليد د شيلډ اورغورځونکي لوی او پراخه بڼه جوړوي. هاوايي خوټېدنې د اورغورځونې د نورو ډولونو په څېر په خپله اصلي څوکه کې متمرکز نه دي او زياتره وختونه د څوکې شا او خوا سوريو کې پېښېږي او د چاود سوريو له لارې له مرکز څخه د باندې برېښېږي.
سترواکي
سترواکي له بېلابېلو خلکو او سيمو څخه جوړ یو سياسي واحد دی، چې په عمومي ډول د بريا يا فتحې په واسطه جوړه شوې وي او د واکمن مرکز او تر لاس لاندې سيمو تر منځ وېشل شوې وي. د سترواکۍ مرکز چې ځيني وختونه ورته لوی ښار يا مېټروپول هم وايي، تر لاسه لاندې سيمو برخو سياسي واک پلی کوي. د يو څه لنډې پېژندنې له مخې، سترواکي يو خپلواک دولت دی، چې سترواکي ورته وايي او د دولت مشر يې سترواک بلل کېږي؛ مګر د لوړ پوړو چارواکو تر واکمنۍ لاندې له سيمې سره يو ځای شويو ټولو دولتونو ته سترواکۍ نه ويل کېږي او نه هم د سترواک له لورې اداره کېږي او په ورته وخت کې ټولې هغه سيمې چې ځانونه سترواکۍ راپېژني، د معاصرو پوهانو او تاريخپوهانو له لورې نه دي منل شوې، چې د مرکزي افريقا سترواکي او د انګلېنډ د تاريخ په لومړيو کې د انګلوساکسون ځينې پاچاهۍ يې بېلګې دي.
د تاريخ په اوږدو کې لرغونې او معاصرې، متمرکز او نامتمرکز، خورا بې رحمه او يو څه مهربانه سترواکۍ وې. د ځمکنۍ سترواکيو او د سمندري ځواک په واسطه د رامنځته شويو سترواکيو تر منځ يو مهم توپير دا دی، چې لومړنۍ هغه يې يوازې له نږدې سيمو څخه جوړې شوې دي، مګر دويم ډول يې د سترواکۍ له ټاټوبي يا اصلي هېواد څخه لرې پرتې سيمې رانغاړي، چې د اتريش – هنګري سترواکي د ځمکنيو سترواکيو او د کارتاژ سترواکي او د برتانيې سترواکي د سمندري ځواک پر مټ د جوړو شويو سترواکيو بېلګې دي. د يو څه رسمي کارونې سربېره، د سترواکۍ ويی په عاميانه ژبه کې په پراخه کچه سوداګريز تشبث (لکه: له ملي کچې پورته «فرا ملي» شرکت) او يو سياسي سازمان ته هم ويل کېږي، چې د يو فرد (سياسي امر يا مشر) يا ډلې (سياسي مشرانو) له لورې اداره کېږي. د سترواکۍ مفکوره د امپرياليزم، استعمار او نړيوال کولو په څېر نورو مفکورو سره تړاو لري، چې امپرياليزم د ملتونو تر منځ د نابرابرو اړيکو جوړولو او ساتلو ته وايي او اړينه نه ده، چې يو سترواک يا سترواکه دې په کې د دولت د سياست مشري وکړي. سترواکي زياتره وخت د يوې داسې اصطلاح په توګه کارول کېږي، چې تر لاس لاندې حالتونو پر وړاندې ناخوښي څرګندوي.
پېژندنه
سترواکي د يو ستر واکمن يا اوليګارشي تر لاس لاندې د زياتو بېلو دولتونو يا سيمو راټولېدلو ته وايي. سترواکي د فدراسيون خلاف ځکه ده، چې فدراسيون هغه پراخه دولت ته وايي، چې په اختياري ډول له خپلواکو دولتونو او خلکو څخه جوړ شوی وي. سترواکي يو لوی حکومت دی، چې له خپلو اصلي پولو څخه د باندې سيمو باندې واکمني کوي.
د هغه څه پېژندنې چې په فزيکي او سياسي ډول يو سترواکي جوړوي، يو تر بله توپير لري. سترواکي ښايي هغه دولت وي، چې د سترواک سياستونو يا ځانګړي سياسي جوړښت تمايل لري. سترواکۍ په عمومي ډول له بېلابېلو توکميزو، ملي، کلتوري او مذهبي برخو څخه جوړېږي. سترواکي د لږ پياوړي دولت يا ټولنې سره د پياوړي دولت يا ټولنې اړيکو ته وايي. مايکل ډبليو ډويل يې د سترواکې ټولنې له لورې د تر لاس لاندې ټولنې د رسمي يا نارسمي اغېزناک واک په توګه راپېژني.
ټام نايرن “Tom Nairn” او پاول جېمز “Paul James” سترواکۍ د هغو حکومتونو په توګه راپېژني، چې د هغو بېلابېلو سيمو په اوږدو کې د واک اړيکې پراخوي، چې دوی يې له وړاندې يا ورکړل شوی قانوني حاکميت نه لري او د اقتصاد، سياست او کلتور يوې يا ورڅخه زياتو تر لاس لاندې برخو کې دوی د ارزښت د ترلاسه کولو له امله پر يادو سيمو باندې يو څه پراخه تسلط يا واک تر لاسه کوي. رين ټاګيپيرا “Rein Taagepera” سترواکي د يو څه پراخه خپلواک سياسي هستۍ په توګه راپېژني، چې جوړونکې برخې يې خپلواک نه دې.
د ځمکنۍ سترواکۍ سمندري ورته والی تالاسکروکراسي ده، چې هغه سترواکۍ ته ويل کېږي، چې د سترواکۍ ځمکني ټاټوبي ته له نږدې ټاپوګانو او ساحلونو څخه جوړه شوې وي. لکه: د اتنيانو تر واکمنۍ لاندې ډيلين ليګ “Delian League” سترواکي.
له دې سربېره سترواکۍ د ځمکې او سيند دواو له مخې پراخېدلی شي. سټيفين هووي يادونه کويو چې د ځمکنۍ سترواکۍ د ځمکې د پراختيا له مخې مشخص کېدلی شي، چې له اصلي پولې څخه د باندې لور ته په مستقيم ډول پراختيا مومي؛ په داسې حال کې چې سمندري سترواکي په زياتېدونکي ډول د پياوړي سمندري ځواک له مخې د استعماري پراختيا او سترواکۍ جوړونې په واسطه مشخص کېږي.
پوهان سترواکۍ له ملي دولتونو څخه بېل ګڼي. په يوه سترواکۍ کې د مراتبو سلسله وي، چې له مخې يې د خلکو يوه ډله (چې په عمومي ډول لوی ښار يا ميټروپول وي) د خلکو په نورو ډلو باندې واک لري او د خلکو د بېلابېلو ډلو لپاره په کې د حيثيت او حقونو د مراتبو لړۍ هم شته. جوزف کولومير “Josep Colomer” د سترواکيو او ملي دولتونو تر منځ توپير په لاندې ډول روښانه کوي:
انجلي
انجلي (  (زېږېدنه: 1986کال سپټمبر 11مه) یوه هندي فلمي اداکاره او ماډله ده چې معمولاً په تاميل او تېلوګو فلمونو کې راڅرګندېږي.
سرچينې
وېشنيزه:1986 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي
د پاکستان او متحده ایالاتو اړیکې
د دغو دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د نږدې همغږۍ او لوړو او ژورو دوه اړخیزو ناندریو د توصیف په وسیله په نښه شوې دي او وضاحت یې د «رولر کوسټر» په ډول شوی دی. متحده ایالاتو له ۱۹۴۸ز کال نه تر ۲۰۱۳ز کال پورې له پاکستان سره ۳۰ ملیارډه ډالر مرسته وکړه، په دې مرسته کې نیمه هغه یې په پوځي برخه کې شوې ده. پر دې سربېره د پاکستان د بازار لپاره چین تر ټولو لوی واردوونکی او صادروونکی هېواد دی، خو پاکستان اړ و چې د امریکا له خوا په ورکړل شوو پیسو امریکايي توکي، خوراک او نور وسایل وپېري. د چین پر شتون سربېره متحده ایالات د پاکستان تر ټولو لوی صادراتي بازار جوړوي او د بهرنۍ پانګونې هغه مستقیمه سرچینه ده چې په پاکستان کې پانګونه کوي. پاکستاني چارواکو هغه وخت له نورو هېوادونو مرسته وغوښته، کله چې ملکي مرستې په ۲۰۲۲ز کال کې کابو ۳۰۰ میلیونو ډالرو ته راښکته شوې، په داسې حال کې چې په ۲۰۱۸ز کال کې د متحده ایالاتو پوځي مرستې ځنډول شوې وې. امریکا او پاکستان په ۱۹۷۹ او ۱۹۸۹ز کال د افغان مجاهدینو په تمویل او مالي ملاتړ کې مرسته وکړه، په دې جګړه کې افغان مجاهدین او شوروي اتحاد سره ښکېل وو. کله چې د متحده ایالاتو له خوا د اټومي وسلو د پټې پراختیا په تړاو یو اړخیز پوځي بندیزونه ولګېدل؛ نو د دوې اړیکې نورې هم ژورې شوې. پاکستاني چارواکو په ۱۹۹۰ز کال کې د هند د لوی پوځي کنوانسوني برید پر وړاندې د خپل ملت دفاع یوازې همدا اټومي وسلې ګڼلې. کله چې پاکستان په ۱۹۹۴ز کال کې له امریکا سره د سومالیا او بوسنیا په جګړو کې د ګډون لېوالتیا وښوده، د امریکا متحده ایالاتو په ۱۹۹۸ز کال کې پر هندوستان خپلې مرستې وځنډولې او بندېزونه یې پرې ولګول. کله چې په ۲۰۰۱ز کال کې متحده ایالات په افغانستان کې په جګړه کې ښکېله شوه؛ نو له هندوستانه یې دا بندیزونه لرې کړل.
په افغان جګړه کې ځینې عوامل لکه بېړني عملیات، بې باوري او د دواړو هېوادونو بېلابېل لومړیتوبونه شامل وو؛ نو له دې امله یې پر یو بل نیوکې وکړې. دا نیوکې ځکه رامنځته شوې چې دواړو لورو هڅه کوله تر څو د ترهګرۍ ضد جګړه کې خپلې موخې ترلاسه کړي. د امریکا په کانګرس کې ځینې سیاستوال وو چې پر پاکستان یې د اسامه بن لادن او افغان طالبانو د پټنځایونو او د «کویټې شورا» د شتون تور پورې کړ. له بلې خوا د پاکستان د پارلمان وکیلانو د افغانستان د ختیځې پولې د کنټرول په موخه امریکا په کم کار کولو تورنه کړه. هغوی شکمن وو چې په دې ځای کې د پاکستان ترټولو مهم ترهګر ملا فضل الله او د هغه سازمان پټ دی. له دې علاوه د ډرون بریدونه، په سلاله کې د دوستانه ډزو پېښه او په لاهور کې د جاسوس نیول هغه لاملونه وو، چې اړیکې یې نورې هم خرابې کړې. متحده ایالاتو د پاکستان پر پوځ د طالبانو په شمول د نا دولتي عناصرو د ملاتړ تورې پورې کړ. دا هغه موضوعات وو چې په ۲۰۱۳ز کال کې یې د دواړو هېوادونو عامه افکار خراب کړ او د دوی عامه افکار د یو بل پر وړاندې په کم خوښه درجه بندۍ کې وشمېرل شول.
دا چې پاکستان له ۲۰۰۲ز کال راهیسې د امریکا یو لوی غیر ناټو متحد پاتې شوی او بېلابېلو وختونو او کړکېچونو ته په کتو یې یو وخت د امریکا په جیوپولیټیک ستراتیژۍ کې مهم ځای نیولی و، خو د افغان سولې په بهیر کې د پاکستان له ونډې او په ۲۰۲۱ز کال کې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته زیاتره امریکايي تګلارې جوړوونکي له پاکستان سره د امریکا په اړیکو بیا غور کوي.
په ۲۰۱۲ز کال کې ۷۴٪ پاکستانیانو متحده ایالات خپل دښمن ګاڼه، خو دا شمېره تر ۲۰۱۴ز کال پورې ۵۹٪ ته راټيټه شوه. د پیو څېړنیز مرکز له خوا د متحده ایالاتو په تړاو سروې ترسره شوه، چې زیاتره پاکستانیانو په کې د امریکا په اړه له نورو هېوادونو ښه نظر درلود. د ۱۹۹۹ او ۲۰۱۲ز کلونو ترمنځ د متحده ایالاتو په اړه خوښي له ۲۳ (۲۰۰۵ز) نه تر ۱۰ (۲۰۲۲ز) پورې ده. د ګالپ په یوه نظرپوښتنه کې راغلي چې ۷۲٪ پاکستانیان متحده ایالاتو ته د ملګري پر ځای د دښمن په سترګه ګوري.
د اټکل له مخې کابو ۵۲۴۸۶ امریکایان په پاکستان کې ژوند کوي او په همدې ډول په متحده ایالاتو کې ۵۵۴۲۰۲ ځان پېژاندي پاکستان الاصله امریکایان اوسېږي. پر دې سربېره د پاکستان په اسلام اباد کې د امریکا یو لوی او د ډېرو خونو لرونکی سفارت شته او د امکاناتو او پرسونل دواړو له پلوه یوه لویه قونسلګري په کراچۍ ښار کې واقع ده.
۲۰۱۱: په پاکستان کې د امریکا تورونه او بریدونه
بي بي سي د پاکستان او امریکا لپاره ۲۰۱۱ز کال د « ناورین کال» په توګه وارزاوه. د ریمونډ الن ډیوس پېښه، د اسامه بن لادن مړینه او د سلاله پېښه هغه درې لاملونه وو، چې د دوی پر اړیکو یې اغېز وکړ. پر پاکستان ډېرو اروپايي او امریکايي سیاسي خبریالانو نیوکې وکړې او د ۲۰۰۵ز کال په لومړیو کې دا نیوکې لا ډېرې شوې. « ده اکانومیست، چې په لندن پورې اړوند و، دوی ولیدل، چې « دا د متحده ایالاتو لپاره د شرم ځای دی چې د پاکستان په څېر متحد لري». رېمونډ الن ډیویس د ۲۰۱۱ز کال په جنورۍ کې له یوې داسې پېښې سره مخ شو، چې په هغه کې یې د نوموړي د ځانګړي امنیت د یوه قراردادي په وینا دوه ځايي پاکستانیان وویشتل. دا چاره د دې سبب شوه، چې د مرستو د بهیر په ګډون د پاکستان او امریکا اړیکې خرابې کړي او په پاکستان کې لاریونونه را وپاروي. امریکا غوښتل چې یاد کس باید ازاد شي، ځکه چې ډیپلوماټیک خوندیتوب لري، خو نوموړی د پاکستان له خوا محاکمه شوه. کله چې متحده ایالاتو د وژل شوو کسانو خپلوانو ته په بدل کې پیسې ورکړې؛ نو یاد کس یې ازاد کړ. په ټوله کې دا هغه پېښه وه، چې د امریکا او پاکستان اړیکې یې خرابې کړې. د اړیکو پر ټولو خنډونوسربېره امریکا بیا هم ویلي وو، چې دې ته ژمنه ده، څو په پاکستان کې د پراختیا، ثبات او امنیت په برخو کې د پاکستان له نوي ډیموکراټیک حکومت سره مرسته وکړي.
هند او امریکا طالبانو ته د پټنځایونو د ورکولو له امله پر پاکستان تور لګوي. CIA هم له ډېرې مودې راهیسې دا شک درلود چې اسامه په پاکستان کې پټ دی، خو پاکستان د دغو هېوادونو تورونه په کلکه رد کړي دي.
کله چې په کابل کې د امریکا پر سفارت او د ناټو پر مرکزي دفتر حمله شوه، پړه یې پر حقاني شبکې واچول شوه. د امریکا اډمیرل مایک مولن ویلي وو، چې په دې حمله کې « د پاکستان د استخباراتي ادارې د داخلي خدمت رښتینی لاس و». د پاکستان د مالیې وزیر چې ملګرو ملتونو ته په سفر و، د دې وینا په غبرګون کې بېرته خپل هېواد ته وروغوښتل شو. پاکستان په دې موخه له چین او سعودي عربستان سره خپلې اړیکې پیاوړې کړې چې له امریکا سره مقابله وکړي. د چین حکومت پاکستان ته د دوی د اړیکو په اړه مشوره ورکړه. د هرې هغې ژمنې په مقابل کې یې پاکستان ته مشورې ورکړې چې له چین سره د هند او امریکا اړیکې زیانمنولی شي. متحده ایالاتو پر پاکستان د حقاني شبکې پر ضد د اقدام کولو غږ وکړ، د اقدام نه کولو په صورت کې یې ګواښ وکړ چې امریکا به د مجبوریت له مخې په یوه اړخیزه توګه د دغه ګواښ مخنیوی وکړي. په مقابل کې یې پاکستان هم د امریکا د دا ډول اقدام پر ضد د غچ اخیستنې ګواښ کړی و. د دې ترڅنګ د پاکستان اسلامي ډلو هم د امریکا پر ضد د جهاد فتوا ورکړه.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
د باد په واسطه د جوړېدونکې برېښنا چاپېریالي اغېزې د فوسیلي سون توکو په واسطه د جوړېدونکې برېښنا په نسبت ډېرې لږ دي. د برېښنا د هر واحد څخه په اوسط کچه ډېر لږ ګلخانه یي ګازونه خارجېږي، له همدې امله بادي برېښنا د اقلیمي بدلونونو په تغیراتو کې له محدودیت سره مرسته کوي.
د سولې او جګړې مطالعات
د سولې او جګړې مطالعات د ټولنیزو علومو یوه برخه ده، چې د تاوتریخوالي او نه تاوتریخوالي یا عدم تشدد چلندونه او همدارنګه په جګړو کې د ګډون کولو جوړښتي میکانیزمونو (د ټولنیزو شخړو په ګډون) پېژندنه او تحلیل، د هغو پروسو یا مراحلو درک یا پوهېدنه چې د مطلوب انساني حالت د رامنځته کېدو لامل کېږي په برکې نیسي. په دې هکله یو توپیر، د سولې مطالعات (ایرنولوژي)، یوه بین الرشته یي هڅه ده چې موخه یې د شخړو مخنیوی، نرمښت، او په سوله ییز ډول د شخړو حلول دي، چې په دې توګه د جګړې د ښکیلو خواوو لپاره د «بریالیتوب» په هڅه کې دي.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
په سواحلي برخو کې د بادي برېښنا د سټېشنونو جوړول د هغه سیمو په ښکلاو باندې پام وړ اغېز لري ځکه چې په معمول ډول د برېښنا تولیدونکو نورو هر ډول سټېشنونو په پرتله زیاتې ساحې ته اړتیا لري او باید هم دغه ډول مراکز په دښتو او یا کلیوالي سیمو کې جوړ شي چې د لرې پرتو سیمو د صنعتي کېدو لامل ګرځي. له دغه ډول پروژو سره مخالفتونه په ځانګړې توګه د ښکلو او کلتوري مناظرو اړوند رامنځته کېږي. مکاني محدودیتونه (لکه شاته تګ) کېدای شي د هغو د اغېزو د محدود کولو لامل وګرځي. د برېښنا د توربینونو ترمنځ ځمکه او هغو ته د لاسرسي په موخه لارې کېدای شي د کروندو او څړځایونو په موخه وکارول شي.
د سولې او جګړې مطالعات
دا ټولنیز علم د نظامي مطالعاتو پر خلاف دی، چې موخه یې په شخړو کې په اغېزمن ډول د بریالیتوب لاسته راوړنه په داسې ډول ده چې په جګړې کې د ټولو ښکېلو خواوو لپاره نه، بلکې د یوه یا ډېرو ښکېلو خواوو د رضایت لپاره د تاوتریخوالي له لارې نه کار اخلي. ښايي چې دغه ښکېلې څانګې لکه فلسفه، سیاسي علوم، جغرافيه، اقتصاد، ارواپوهنه، د اړیکو مطالعات، ټولنپوهنه، نړیوالې اړیکې، تاریخ، انتروپولوژي یا انسان پوهنه، مذهبي مطالعات، جنسیتي مطالعات، او همدارنګه یو شمیر نورې هم په کې شاملې وي. د دې برخې اړوند فرعي مضامین لکه د سولې اقتصاد، ښايي د سولې او جګړې مطالعاتو پورې اړوند وګڼل شي.
تاریخي مخینه
د سولې او جګړې مطالعات دواړه یو تدریسي فعالیت دی، چې دې کې ښوونکي زده کونکو ته پوهه لیږدوي، او یو څیړنیز فعالیت دی، چې څیړونکي د جګړو د سرچینو په اړه نوې پوهه رامنځته کوي. د سولې او جګړې مطالعات چې د سیاسي حالت په توګه تعریفېږي د سولې د مفهوم درک او پوهېدو ته اړتیا لري چې د رسمي او غیر رسمي بنسټونو او کړنو له لارې عدالت او ټولنیز ثبات تضمینوي.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
د بادي برېښنا تر ټولو زیات اغېز پر وحشي حیواناتو دی ځکه چې د هغو استوګنځای ورسره له منځه ځي او یا یې هم له امله خرابېږي، خو بیا هم دغه اغېز کوچنی دی او د سمو لارو چارو څخه په کار اخیستو کېدلای شي دغه اغېز ډېر راکم شي.
د سولې او جګړې مطالعات
د ښوونیز فعالیت په توګه
له ډېرې مودې راهیسې د نړۍ د پخوانیو پوهنتونونو فیلسوفان یا د پوهې خاوندان او زده کوونکي له سولې سره مینه او د هغې لپاره انګېزه لري. هغه څه چې موږ یې نن د سولې مطالعاتو په اړه فکر کوو، هغه د لومړي ځل لپاره د امریکا د دنننۍ جګړې نه وروسته کلونو کې د امریکایی زده کوونکو د لیوالتیا پر بنسټ د پوهنتون د ټولنو په توګه راڅرګند شوو. د ۱۹ پیړۍ په وروستیو کلونو کې په سویډن کې ورته خوځښتونه څرګند شوو. د زده کوونکو له خوا رامنځته شوې د بحث ډلې وې، خو هغه رسمي  دورې نه وې چې د پوهنتون په نصاب کې شاملې وې. د لوړو زده کړو په چوکاټ کې د سولې د مطالعاتو لومړنۍ پېژندل شوې دوره په ۱۸۸۸ کې په Swarthmore پوهنتون کې وړاندې شوه.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
د بادي برېښنا توربینونه ناوړه غږ هم تولید کوي چې کچه یې د استوګنیزې فاصلې په ۳۰۰ مترۍ (۹۸۰ فوټه) کې کېدای شي ۴۵ ډیسیبل ته ورسېږي؛ له دې سره په ۱.۵ کیلومتره (۱ مایل) فاصله کې د ډېری بادي توربینونو غږ نه اورېدل کېږي. د سواحلو په غاړه د بادي برېښنا د مراکزو جوړول بیا کېدای شي د اوبو لاندې اخلالي غږ د رامنځته کېدو لامل وګرځي.
د سولې او جګړې مطالعات
د ښوونیز فعالیت په توګه
لومړۍ نړیواله جګړه د جګړې په اړه د غرب په چلند کې د عطف ټکی و. د ۱۹۱۹ کال د پاریس په سوله کې - چیرې چې د فرانسې، انګلستان او متحده ایالاتو مشرانو په ترتیب سره د جورج کلیمینسو، ډیویډ لویډ جورج، او ووډرو ویلسن په مشرۍ، د اروپا د راتلونکي په اړه پریکړه وکړه - ولسن د سولې لپاره خپل مشهور څوارلس ټکي وړاندیز کړل. په دې کې په ملي دولتونو کې د اروپایي سترواکیو وېش او د ملتونو ټولنې تاسیسول شامل دي.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
له ځمکې ګټنه
بادي برېښنا په سطحه باندې د توان د کثافت (surface power density) له مخې د ژوندانه کوچنۍ کړۍ (low life-cycle) لري چې د متر مربع پر حساب ۱.۸۴ واټه (1.84 W/m2) کېږي؛ دا د هستوي یا فوسیلي سون توکو د برېښنا په پرتله د درې توانه (103 ځله، یعنې له 1,000x سره برابرېږي) او د لمریزې برېښنا څخه د 3x په کچې کمه ده.
د بادي برېښنا سټېشنونه تر ډېره پورې په داسې ځمکو جوړېږي چې وړاندې د ځمکو د پاکونې تر اغېز لاندې راغلې وي. د بادي برېښنا د سټېشنونو لپاره د نباتي پوښ او ځمکنیو خنډونو پاکونه د ډبرو د سکرو د کانونو او هغو ته د اړوندو د برېښنا تولیدونکو فابریکو په پرتله ډېره لږ ده. که چېرې د بادي برېښنا سټېشنونه له تولید څخه پاتې شي، کېدای شي اړوندې ځمکې بېرته پخواني حالت ته وګرځول شي.
د سولې او جګړې مطالعات
د څیړنې فعالیت په توګه
که څه هم انفرادي مفکرینو لکه امانویل کانټ له اوږدې مودې راهیسې د سولې د مرکزیت په اړه پوه و، له ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ لسیزو نه دمخه د سولې مطالعات له خپلو ځانګړو څیړنیزو وسایلو سره د علمي انضباط، د مفکورو یوې ځانګړې ډلې، او د بحث ډولونو لکه ورځپاڼو او کنفرانسونو په توګه راڅرګند شوو. د ۱۹۵۹ز کال په پیل کې، د سولې د څیړنې اوسلو انسټیټیوټ (PRIO) له تاسیس سره، چې له یوهان ګالټونګ سره تړاو لري، یو شمیر نور څیړنیز انستیتیوټونه هم راڅرګند شول.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
له ځمکې ګټنه
په متحده ایالاتو کې د تجدید منونکې برېښنا د لابراتور څېړنه ښيي چې په متحده ایالاتو کې له ۲۰۰۰ زکال څخه تر ۲۰۰۹ زکال پورې د بادي برېښنا جوړو شوو مراکزو ته د اړوندو ځمکو د ټول مساحت په یوازې ۱.۱ سلنه برخه کې سطحي اختلال رامنځته شوی او یوازې ۰.۴۳ سلنه نوره برخه یې د تل لپاره د بادي برېښنا د تاسیساتو له امله ګډوډه شوې. په اوسط ډول د بادې برېښنا لپاره د کارول شوې ځمکې هره ۶۳ هکتاره (۱۶۰ اېکړ) برخه د یوه میګاواټ برېښنا د تولید ظرفیت لري او ورسره په خوا کې ۰.۲۷ هکتاره (۰.۶۷ اېکړ) نوره ځمکه د هر مېګاواټ برېښنا پر حساب د تل لپاره له ګټې لوېدلې ده
د سولې او جګړې مطالعات
د څیړنې فعالیت په توګه
په ۱۹۶۳ز کال کې، د سیمه ییزو علومو اصلي بنسټ ایښودونکي والټر ایزارډ، د سویډن په مالمو کې د سولې د څیړنې ټولنې د جوړولو په موخه د پوهانو یوه ډله سره راغونډه کړه. د لومړنیو غړو په ډله کې کینیت بولډینګ او اناتول ریپوپورټ شامل وو. په ۱۹۷۳ کې، دا ډله د سولې د علم پر ټولنې بدله شوه. د سولې علم د یوې بین الرشته يي او نړیوالې هڅې په توګه ګڼل کېږي، چې د ځانګړو مفاهیمو، اصولو او معلوماتو د ټولګې وده ورکول او د جګړې درک او کموالی په کې شامل دي.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
له ځمکې ګټنه
په بریتانیا کې د بادي برېښنا ډېری لوی مراکز په داسې لوړو برخو کې جوړ شوي چې په متوسطه توګه په کې باد ښه چټکټیا لري او معمولا په شینېلیو (بې کاره بوټو) پوښل شوې دي. دغه ډول سیمې تر ډېره په هغو ځایونو کې دي چې ورښت په کې نسبتا زیات دی او هلته په پراخه کچه ځمکې د تل لپاره بې کاره پاتې شوې دي. په دغو برخو کې د جوړونکو چارو ترسره کول کېدای شي د پوده توکو په هایدرولوژي کې اخلال رامنځته کړي او کېدای شي د بادي برېښنا د مراکزو په شاوخوا کې د پوده شیانو لپاره د ځمکې د وچېدو، خرابېدو او هلته د زخیره شوي کاربن د انتشار لامل وګرځي. ورته مهال د هوا ګرمېدل چې د تجدید منونکې برېښنا طرحې د هغو د کمښت په لټه کې دي په خپله سره په ټوله بریتانیا کې د دغه ډول ځمکو لپاره په ګواښ واوړي.
د سولې او جګړې مطالعات
د سولې مفاهیم
په اوس وخت کې په پراخه کچه د سولې منفي او مثبت چوکاټ کارول کیږي. منفي سوله د مستقیم تاوتریخوالي نشتوالي ته اشاره کوي. مثبته سوله د غیر مستقیم او جوړښتي تاوتریخوالي نشتوالي ته اشاره کوي، او هغه مفهوم دی چې د سولې او جګړې ډیری څیړونکي یې غوره ګڼي او یا یې کاروي. ډیری وختونه دا ګالټونګ پورې اړوندېږي، خو مخکې هم دا اصطلاحات په ۱۹۶۳ کې د مارټین لوتر کینګ له خوا د «برمنګهم له بندیخونې نه لیک» کې کارول شوي وو، چې هغه کې یې د «منفي سولې چې د کړکېچ نشتوالی دی» او «مثبته سوله چې د عدالت شتون دی» په هکله لیکلي و. ښايي دا اصطلاحات د لومړي ځل لپاره په ۱۹۰۷ کې د جین اډمز د سولې نويو نظریاتو په کتاب کې کارول شوي وي.
د جګړې لګښت
د جګړې لګښت هغه وسیله ده چې هڅه کوي د جګړې له کبله د انسان نسل ته د اوښتو زیانونو لګښت محاسبه کړي. موخه دا ده چې دا لګښت نه یوازې د مرګونو او تلفاتو او د ښکیلو خواوو له خوا د  رامنځته شويو اقتصادي لګښتونو یا زیانونو، بلکه د جګړې ټولنیزې، پرمختیایي، چاپیریالي او ستراتیژیک لګښتونه هم څېړي. دا کړنلاره د جګړې مستقیم لګښتونه په پام کې نیسي، د بیلګې په توګه د انسانانو مړینې، لګښتونه، د ځمکې ویجاړتوب او فزیکي زیربناوې؛ همدارنګه غیر مستقیم لګښتونه چې پر ټولنې اغیزې کوي، د بیلګې په توګه مهاجرت، سپکاوی، د افراطیت وده او د مدني ټولنې نشتوالی په کې شامل دي.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
مالداري
د بادي برېښنا لپاره کارول شوې ځمکې کېدای شي د کرنې او مالدارۍ لپاره وکارول شي. د بادي برېښنا توربینونه په حیواناتو کوم اغېز نه لري. نړیوالې تجربې ښوودلې چې «حیوانات د بادي برېښنا تر توربینونو پورې څرېږي او تر ډېره له هغو څخه د مالشي پایو په توګه او یا هم د سیوري لپاره کار اخلي».
د سولې او جګړې مطالعات
پوځ ته د سولې او جګړې ښوونه
د سولې او جګړې د مطالعاتو د په زړه پورو پرمختګونو له ډلې نه د نظامي پرسونل یا کارکوونکو شمېر دی چې دا ډول مطالعات ترسره کوي. دا کار یو څه ننګونې رامنځته کوي، ځکه چې پوځ هغه اداره ده چې د جګړې لپاره په کلکه ژمنه ده. د جیمز پاڼې په «پوځ ته د سولې ښوونې» مقالې کې چې د سولې بیاکتنې یا Peace Review په ورځپاڼې کې خپره شوې، څلور اصله مطرح کوي چې باید د دې ژمنې زېربیناوې وي، د بیلګې په توګه، درناوی خو د پوځي تجربې د امتیاز پر بنسټ نه، د عادلانه جګړې د تیورۍ ښوونه، د عدم تشدد د تخنیکونو د پوهاوي په موخه د زده کوونکو هڅونه او د نظامي فضیلت یا غوره والي اهمیت پېژندنه.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
مالداري
په ۲۰۱۴ زکال کې د حیواناتو اړوند یوې څېړنې هڅه وکړه څو د بادي برېښنا د توربینونو په خوا کې د حیواناتو په ساتنې د هغو اغېزې ومومي. دغه څېړنه د بادي برېښنا د یوه توربین په خوا کې د مرغاویو په دوه ډلو ترسره شوه، لومړنیو پایلو وښووله چې دغه توربین ته په ۵۰ مترۍ فاصله کې مرغاویو له توربین څخه په ۵۰۰ متره فاصله کې مرغاویو په پرتله لږ وزن اخیستی او همدارنګه یې په وینه کې د نورو مرغاویو په پرتله استرس ته اړوند د کورتیزول هورمون غلظت زیات دی.
د سولې او جګړې مطالعات
نیوکه او جنجال
د سولې او جګړې د مطالعاتو په هکله یو شمیر جدي نیوکې شوي.
باربرا کی، د نشنل پوسټ مقاله لیکونکې، په ځانګړې توګه د جوهان ګالټینګ نارویژي پروفیسور چې د عصري سولې د څیړنو مشر ګڼل کیږي پر نظر باندې نیوکه وکړه. کی لیکلي چې ګالتونګ د «بډایه، لویدیځ، مسیحي» ډیموکراسۍ د «جوړښتي فاشیزم» په اړه لیکلي، فیډل کاسټرو ستايي، په ډېر ټینګار سره په ۱۹۵۶ کې پر هنګري باندې د شوروي له یرغل سره مخالفت کوي، الکساندر سولزینیتسین او اندری سخاروف یې د «تر څار لاندې نخبه شخصیتونو» په توګه یاد کړي دي. ګالتونګ د چین د «بې پایې خپلواکۍ» لپاره د ماو زیډونګ ستاینه هم کړې. ګالتونګ دا هم ویلي چې د امریکا متحده ایالات یو «وژونکی هیواد» دی چې د «نوي فاشیست دولتي تروریزم» په برخه کې ګرم دی او د راپورونو له مخې یې ادعا کړې چې د واشنګټن ډي سي ویجاړول د امریکا د بهرني سیاست له مخې توجیه کیدای شي. هغه کله چې په ۱۹۹۹ کال کې د ناټو له خوا په یوګسلاویا کې د بمباریو پر مهال پر کوزوو هم بمبارۍ وشوې نو له دې کبله یې د امریکا متحده ایالات له نازي جرمني سره پرتله کړي دي.
د بادي برېښنا چاپېریالي اغېزې
مالداري
نیمه اهلي زرافې د توربینونو د جوړولو په چارو کې خنډ رامنځته کوي، خو هغه مهال چې بیا توربینونه فعال وي ورسره کار نه لري.
په ځنګلي ژوند اغېزې
د بادي برېښنا د مراکزو د جوړولو لپاره په وړاندیزونو کې د چاپېریالي ژوند اړوند ارزونې ترسره کېږي او په هغو کې په سیمه ئیز چاپېریال (لکه په بوټو، حیواناتو او خاورې) باندې د هغو اغېزې ارزول کېږي. د توربینونو موقعیت او فعالیت تر ډېره پورې د تائید په بهیر کې اصلاح کېږي څو له هغو څخه په اغېزمنو ژوندیو موجوداتو او د هغو په چاپېریالونو باندې اغېزې له منځه یوسي او یا یې هم محدودې کړي. هر ډول نه جبران کېدونی اغېز کېدای شي د اکوسیسټم د ورته محافظتي لارو چارو پر بنسټ چې د دغه وړاندیز تر اغېز لاندې نه راځي جبران کېږي.
د بادي برېښنا تولید کوونکي توربینونه د ګڼ شمېر نورو انساني فعالیتونو او ودانیو په څېر د یو شمېر الوتونکو لکه مرغیو او آسمان څکالو د مړینې کچه زیاتوي. د بادونو د تنظیم او هماهنګۍ اړوند ملي سازمان له خوا په ۲۰۱۰ زکال کې د میداني څېړنې لنډیز ښوولې چې په هر کال کې د میګاواټ بادي برېښنا پر سر له ۱۴ څخه او په معمول ډول له څلورو څخه د کمو مرغانو مړینه شتون لري. د نورو څېړنو په څېر دغه څېړنه دې پایلې ته رسېدلی چی یو شمېر الوتونکي (لکه مهاجر آسمان څکالي او ښکلي غږ لرونکي الوتونکي) له نورو ټولو څخه ډېر زیان منونکي دي. په داسې حال کې چې نور جزیات او همدارنګه د توربینونو د مخ پر زیاتوالي شمېر د ټولیز اغېز اړوند نور مالومات یې ناڅرګند پاتې شوي دی.
د ژوند اصالت
د ژوند اصالت يا ويټاليزم له هغه منطق څخه پيل کېدونکی باور دی، چې «ژوندي موجودات په بنسټيز ډول له ناژوندويو څخه ځکه توپير لري، چې دوی ځينې نافزيکي عنصر لري يا دا چې د ناژونديو شيانو په پرتله د بېلابېلو اصولو په واسطه اداره کېږي. دا چې د ژوند اصالت په څرګند ډول د ژوند د يو اصل غوښتنه کوي، ياد عنصر زياتره د «حياتي محرک» يا «انرژي» يا “elan vital” په نوم يادېږي، چې له روح سره يو څه برابروالی لري. په ۱۸ او ۱۹ ز پېړيو کې د ژوند اصالت يا حيات پالنه د بيولوژي پوهانو په منځ کې بحث شوې وه؛ ځينو پوهانو فکر کاوه چې د فزيک پېژندل شوی ميخانيک به په پای کې د ژوندي او ناژوندي موجود تر منځ توپير روښانه کړي او د ژوند اصالت پلويو استدلال وکړ، چې د ژوند پروسې يا بهيرونه يو ميخانيکي بهير ته نه شي راټيټېدلی. د ژوند اصالت پلويو بيولوژي پوهانو لکه جوهانس رينکي “Johannes Reinke” د ازمايښت وړ انګېرنې وړاندې کړې، چې موخه يې له ميخانيکي تشرېحاتو سره د نيمګړتياوو ښودل وه، مګر ازمايښتونه يې د ژوند اصالت لپاره په ملاتړ چمتو کولو کې بې پايلې شول. بيولوژي پوهان د ژوند اصالت اوس په دې معنا کې د ازمايښتي دليل يا ثبوت په واسطه ناسم ثابت شوی بولي او د همدې له امله يې يا يوه ځايناستې پوهنيزه نظريه او يا د ۲۰ پېړۍ له نيمايي راهيسې ناسمه پوهه ګڼي.
د ژوند اصالت په طبي فلسفو کې اوږده تاريخچه لري: د رغونې ډېری دوديزو لارو چارو ثابته کړه، چې ناروغي په ژونديو ځواکونو کې د يو څه نابرابرۍ په پايله کې رامنځته کېږي.
لرغوني دورې
هغه مفکوره چې جسمي دندې د يو ژوندي اصل له امله دي چې په ټولو ژونديو مخلوقاتو کې شته، تېر او لږ تر لږه د لرغونو مصر وختونو څخه سرچينه اخلي. په يوناني فلسفه کې د ملطي مکتب “Milsean school” طبيعي څرګندونې وړانديز کړې، چې د مادې له اصالت او ميکانيزم څخه اخیستل شوې وې. که څه هم د لوکرتيوس “Lucretius” په وخت کې دا دليل د بېلګې په ډول د اپيکور د نه اټکلېدونکي اتومي حرکت يا “clinamen” په واسطه بشپړونکی و او په رواقي فزيک کې تنفس يا ساه د عقل د سرچينې ونډه غوره کړه. ګالين باور درلود چې سږې له هوا څخه باد راوباسي، چې وينه په ټول بدل کې ورسره اړيکه لري.
منځنۍ پېړۍ
په اروپا کې د منځنيو پېړيو فزیک د تنفس يا ساه له نظريې څخه اغېزمن شوی و، چې وروسته يې د ايتر نظريې ته په بڼه ورکولو کې مرسته وکړه.
د ژوند اصالت
د ژوند اصالت پلويانو کې انګليسي اناتومي پوهان فرانسيس ګليسون “Francis Glisson” (۱۵۹۷ – ۱۶۷۷ز) او ايټالوي ډاکتر مارسيلو مالپېګي “Marcello Malpighi” (۱۶۲۸ – ۱۶۹۴ز) شامل وو. کاسفار فردريک اولف “Caspar Friedrich Wolff” (۱۷۳۳- ۱۷۹۴ز) په امبريولوژي يا جنين پوهنه کې د اپيګنوزز پلار ګڼل کېږي؛ په دې معنا چې نوموړی هغه وخت په نښه کوي، چې جنيني وده په کې وار له مخه د جوړ شوي روح د بڼې ورکولو په پرتله د حجرو د تکثير په اړه بيانول پيل کوي. که څه هم د ازمايښتي کتنې دې درجې له ميخانيکي فلسفې سره سمون نه  کاوه: نوموړي د “Theoria Generationis” (۱۷۵۹ز) په نوم کتاب کې هڅه وکړه، چې د يو برابرونکي جوړښتي ځواک د عملونو په واسطه د ژوندي جسم راپورته کېدنه په دې ويلو سره روښانه کړي، چې «ټول پر اپيګنيزز باندې ټول باور لرونکي د ژوند اصالت پلوي دي». کارل ريګينباخ ‘Carl Reichenbach’ (۱۷۸۸ – ۱۸۶۹ز) څه موده وروسته د اوډيک قوې “Odic force” نظريه رامنځته کړه، چې د ژوندۍ انرژي هغه بڼه ده چې ژوندي شيان خپروي يا نفوذ ورکوي.
په ۱۷ پېړۍ کې معاصرې پوهې په يو واټن کې د نيوټن عمل او د ژوند اصالت د نظریاتو په مرسته د کارتس د دوه ګوني اصالت ميکانيزم ته ځواب ووايه: دا چې په داسې حال کې چې د ناژونديو مادو له لورې تر سره کېدونکي کيمياوي بدلونونه د بېرته راګرځېدلو وړ دي، نو «عضوي» ماده د کيمياوي بدلونونو لکه پخولو په واسطه په تل پاتې ډول بدلون کوي.
لکه څرنګه چې د چارلس بېرک “Charles Birch” او جان بي کب “John B. Cobb” له لورې ويل شوي دي، «د ژوند اصالت پلويو ادعاوې يو ځل بيا په ۱۸ پېړۍ کې راپورته شوې». د جورج ارنست ستاهل پلويان د نورو لکه د هوټل ډايو “Hotel Dieu” نابغه ډاکتر فرانسيس ايګزاوير بيچاټ “Francis Xavier Bichat” غوندې فعال وو. که څه هم بيچاټ د فرانسوي ژوند پلانې دود له ځانګړي تمايل څخه تېر شو، چې موخه يې د هغو نظريو او انګېرنو د يو ځای کولو لپاره په پرله پسې ډول له ميتافزيک څخه د ځان بېکاره کول وه، چې د فزيک او کيميا له پوهنيزو معيارونو سره سمون کوي. جان هنټر “John Hunter” د ميخانيک پوهې تر څنګ «د ژوند يو اصل» وپېژنده.
جوهان فردريک بلومينباچ “Johann Friedrich Blumenbach” د “Über den Bildungstrieb und das Zeugungsgeschäfte” تر سرليک لاندې خپلې خپرونې سره په ۱۷۸۱ ز کال کې د ژوند پوهو کې د ايپيګنوزز په رامنځته کې اغېزناک شخص و. بلومينباچ د تازه اوبو هايدرا “Hydra” پرې کړه او دا نظريه يې رامنځته کړه، چې پاتې برخې ښايي بيا توليد شي. نوموړي په ژوندۍ ماده کې د يو «جوړښتي چلونکي» (Bildungstieb) شتون په ګوته کړ. مګر دا يې په ډاګه کړه، چې دا نوم د ژوندي ځواک پر بل هر ډول باندې د پلي کېدونکي نوم غوندي په خپله هیڅ هم نه روښانه کوي: دا يوازې د يو ځانګړي ځواک ټاکلو لپاره کار کوي، چې د ميخانيکي اصولو په هغه ترکيب سره رامنځته شوي دي، چې د بدلون پر وړاندې حساس يا زيانمونکي دي.
۱۹ پېړۍ
جونس جاکوب برزيليوس “Jons Jakob Berzelius” چې د معاصرې کيميا د ۱۹ پېړي د لومړيو بنسټګرانو له ډلې څخه دی، استدلال وکړ چې د ژوندۍ مادې د دندو ساتلو په موخه بايد د هغې دننه يوه منظمه قوه وي. برزيليوس مخالفت وکړ چې د مرکباتو توپير د دې له مخې کېدلی شي، چې ايا په خپل جوړښت (عضوي مرکبات) کې ژونديو موجوداتو ته اړتيا درلوده او که نه (ناژوندي مرکبات). د ژوند اصالت پلويو کيمياپوهانو اټکل وکړ چې عضوي مواد له غير عضوي موادو څخه نه شي جوړېدلی، مګر فردريک اوهلر “Friedrich Wohler” په ۱۸۲۸ ز کال له غير عضوي موادو څخه يوريا جوړه کړه. که څه هم معاصر دلايل د هغه عمومي باور ملاتړ نه کوي، چې د ژوند اصالت هغه وخت له منځه ولاړ، چې اوهلر يوريا جوړه کړه. د اوهلر ياده لاسته راوړنه چې تاريخپوه پيټر رامبيرګ ورته د اوهلر اسطوره يا افسانه “Wohler Myth” ويله، په ۱۹۳۱ زکال کې د خپرې شوې کيميا له پېژندل شوي تاريخ څخه رامنځته شوه، چې د «تاريخي کره والي ټولو غوښتنو ته پام نه کوي، اوهلر يې په يو داسې صليبي باندې بدل کړ، چې د طبيعي توليد د جوړولو په موخه يې په هڅې پسې هڅه وکړه، چې ښايي د ژوند اصالت ناسم ثابت کړي او د ناپوهۍ پرده يې تر هغې وخته پورې پورته کړه چې يو ماسپخين معجزه پېښه شوه».
جوهانيس پيټر مولر “Johannes Peter Muller” د ۱۸۳۳ او ۱۸۴۴ زکالونو تر منځ د فزيولوژي په اړه د هانډبک ډیر فزيولوجي “Handbuch der Physiologie” په نوم کتاب وليکه، چې د نولسمې پېړۍ د ډېرې مودې لپاره ياده برخه کې مخکښ درسي کتاب شو. ياد کتاب د ژوند اصالت پر وړاندې د مولر ژمنتياوې په ډاګه کړې؛ نوموړي وپوښتل چې ژوندۍ ماده له ناژوندۍ مادې څخه ولې توپير لري او وروسته يې د وينې او لمف کيمياوي تحليلونه بيان کړل. نوموړی په بېلابېلو ژوو کې د وينې دوران، لمفاوي، تنفسي، هاضمې، اندوکراين، عصبي او حسي سيستمونه په تفصيل سره تشرېح کوي، مګر روښانه کوي چې د روح شتون هر ژوندی جسم يو نه وېشل کېدونکی بشپړ جسم جوړوي. نوموړي ادعا وکړه چې د رڼا او د غږ د څپو کړو وړو څرګنده کړه، چې ژونديو موجوداتو د ژوند انرژي يا ځواک درلود، چې فزيکي قوانين يې هيڅکله بشپړ دليل نه شو کېدلی.
لوی پاستور “Louis Pasteur” (۱۸۲۲ – ۱۸۹۵ز) د خپل بې اختياره نسل ‘spontaneous generation’ له نامتو ځوابونې يا دفعه کولو څخه وروسته يې ګڼ ازمايښتونه وکړل، چې په پای کې يې ځان د ژوند اصالت ملاتړ حس کړ. د بيکتيل په اند پاستور په يو څه زيات عمومي پروګرام کې د هغه ځانګړو غبرګونونو تخمر برابر کړ، چې يوازې په ژونديو موجوداتو کې پېښېږي. دا د منلو حياتی ښکارندې دي. د برزيليوس، ليبېګ، تراوبي او نورو پوهانو د دې ادعاوو په نه منلو سره، چې تخمر په حجرو کې دننه د کيمياوي عواملو يا کتلستونو له امله رامنځته کېږي، پاستور پايله تر لاسه کړه چې تخمر يو «حياتي عمل» و.
چاهورز ناحیه
چاهورز ناحیه د ایران د د فارس ولایت ولايت یوه ناحیه ده. په دغې ناحیه کې د مېشتو خلکو شمېر ۷،۰۱۰ وگړو ته رسېږي. دا ناحیه د فارس ولایت د پلازمېنې په سهېل خوا کی پرته ناحیه دہ. په دی ولسوالی کی د فارس قوم خلک اوسیږي.
نړیوالې اړیکې (۱۹۱۹ – ۱۹۳۹ز کلونه)
نړیوالې اړیکې (۱۹۱۹ – ۱۹۳۹زکال  )  په ډيپلوماتیکو او اقتصادي اړیکو له ټینګار سره هغه بنسټیزې راکړې ورکړې تر پوښښ لاندې راولي چې په دې دوره کې د نړۍ د تاریخ بڼه ټاکي. په دې ځای کې دا پوښښ د لومړۍ نړیوالې جګړې ډيپلوماتیک تاریخ تر بحث لاندې راولې او د دویمې نړیوالې جګړې له دیپلوماتیک تاریخ څخه وړاندې دي. د دوو جګړو تر منځ د ډيپلوماسۍ په مهمو پړاوونو او نړیوالو اړیکو کې د جګړې د اوږدو موضوعاتو پرېکړو، لکه د جرمني له خوا د جګړې غرامت او پولې،د اروپا په مالي چارو او د بې وسلې کولو په پروژو کې د امریکا ښکېتیا، د ملتونو له ټولنې تمې او ناکامۍ، له پخوانیو هېوادونو سره  د نويو هېوادونو اړیکې، له کپيټالیستې نړۍ سره د شوروي اتحاد بې باوره اړیکې، سوله او د خلع سلاح هڅې، د ۱۹۲۹ ز کال ستر ناورین ته غبرګون، د نړیوالې سوداګرۍ سقوط، په پر له پسې ډول دیموکراتیکو نظامونو سقوط، د اقتصادي خپلواکۍ وده، د چین په وړاندې د جاپان یرغلیز چلند، فاشیستي ډیپلوماسي، د موسلیني د ایټالیا او د هټلر د جرمني له لوري یرغلیز خوځښتونه، هسپانوي کورنۍ جګړه، د رینیلنډ، اطریش او چکسلواکیا پر وړاندې د جرمني له پراختیاغوښتونکو خوځښتونو بې اعتنایې او په پای کې د بلې نړیوالې جګړې د پیل لپاره په وسلو د سمبالښت موضوعاتو ګډون درلود.
مخینه
اصلي مقاله: د لومړۍ نړیوالې جګړې تاریخ، له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته، د دوو نړیوالو جګړو تر منځ دوره او او نړیوالې اړیکې (۱۸۱۴ – ۱۹۱۹ز کلونه)
سوله او بې وسلې کول
په ۱۹۲۰ ز کلونو کې لویې جګړې پېښې نه شوې. څو کوچنۍ جګړې وشوې چې ډېری تر ۱۹۲۲ ز کال پورې پای ته ورسېدې او د پراخېدو ګواښ یې را منځ ته نه کړ. په دې جګړو کې د ۱۹۱۷ – ۱۹۲۲ ز کلونو د روسیې کورنۍ جګړه، د ۱۹۱۹ – ۱۹۲۱ز کلونو  د پولنډ-شوروي جګړه، د ۱۹۱۹ – ۱۹۲۲ ز کلونو د ترکیې – یونان جګړه او ځینې نورې جګړې، لکه: د آیرلنډ جګړه استثنآت وو. پرځای یې، د سولې لیدلوری هغه څه وو چې د ټولو لویو هېوادونو بهرنی سیاست یې په ۱۹۲۰ ز کلونو کې تر اغېر لاندې راوستی و. د بریتانیا د کارګر ګوند مشر او لومړي وزیر رامسې مکډونالډ په ځانګړي ډول داسې وایي:  "'کله چې تاسې د ملتونو د ټولنې په شان د یوې ټولګې ضمانت په نظر کې ونیسئ، تاسو ته نظامي ارزښت لږ اهمیت پیدا کوي او تاسو د اخلاقي ضمانت یو داسې اغېزمن معیار ته اهمیت ورکوئ چې له سولې، خبرو، بې طرفۍ او عادلانه پرېکړې څخه سرچینه اخلې چې د دې ټولګې له خوا عملي کېږي '"
د ملتونو ټولنه
دا ټولنه چې په ۱۹۱۹ ز کال کې منځ ته راغله، یوازینۍ اداره وه چې د سولې او ثبات د راوستو او د ناندریو د حل لپاره یې کار کاوه. ټولنه د متحده ایالاتو، جرمني او شوروي اتحاد او وروسته د جاپان د نه ګډون له امله کمزورې شوه. ټولنې نه شو کولای، د لویو هېوادونو، په ځانګړي توګه د جاپان او ایټالیا، مخالفې پرېکړې مدیریت کړي. تاریخ پوهان دا مني چې ټولنې د لویو شخړو په حل کې اغېز نه درلود.
بې وسلې کول
د سمندرونو په اړه د واشنګټن کنفرانس، چې د وسلو په اړه د واشنګټن کنفرانس یا د بې وسلې کولو په اړه د واشنګټن د کنفرانس په نوم هم یادېږي، یو نظامي کنفرانس و چې د متحده ایالاتو د ولسمشر وارن جی هارډینګ له لوري رابلل شوی و او د ۱۹۲۱ز کال د نومبر له ۱۲ څخه د ۱۹۲۲ ز کال د جنوري تر ۶ پورې په واشنګټن کې د بهرنیو چارو وزیر چارلس ایونس هیوز په مشرۍ په لاره واچول شو. دا کنفرانس چې ملتونو د ټولنې  له ملاتړ نه بهر ترسره شو، نهه هېوادونو: متحده ایالاتو، جاپان، چین، فرانسې، بریتانیا، ایټالیا، بلجیم، هالنډ او پرتګال په کې ګډون وکړ. شوروي روسیې ته بلنه نه وه ورکړل شوې. دا کنفرانس په ارام سمندر او ختیځه آسیا کې د ګټو په اړه د ناپوهاوي یا  د شخړو په حل رانغښتی و. مهمه لاسته راوړنه د سمندري بې وسلې کولو لړۍ وه چې د ټولو ګډونوالو له لوري ومنل شوه او د یوې لسیزې لپاره یې دوام درلود. د کنفرانس په پایله کې دری لوی تړونونه - د څلورو ځواکونو تړون، د پنځو ځواکونو تړون (د واشنګتن سمندري تړون)، د نهه ځواکونو تړون او یو شمېر کوچني هوکړې وې.