cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ځ او ز توپير
نور ولولئ
۳- په مکاني لاحقې (suffix) کې د «ځای»، «ځي» له ترکیب سره‌، لکه: دمه ځی، مېله ځای، پخلنځی، دريځ، ختيځ، لوېديځ، مينځ يا منځ، اخځ، چورليځ (محور) او نور.
۴- په لهجوي انتخابونو یاګړدودي ځېلونوکې د «ز» او «ج» پر وړاندې «ځ» کره راځي، لکه: اله- ځاله، ګونجې- ګونځې يا غونځې، جنغوزي- ځنغوزي، جړوبی- ځړوبی، جار- ځار، جګر- ځيګراو نور.
ختيز او لويديز له آره د ختيځ او لويديځ د صفتونو ( ختيځيزاو لويديځيز) لنډيزونه دي او په کارده، ليکوال د دغه ليکدودي توپير خيا ل وساتي. مانا داچې په دغو بېلګو کې لومړنۍ بڼې کره راځي او ختيځ (شرق، مشرق) او لويديځ (غرب، مغرب) د نومونو(nouns)  او ختيز(شرقي، مشرقي) او لويديز (غربي، مغربي) د صفتونو (adjectives) په توگه منل شوي دي، لکه په دې فقرو کې: په ختيځ کې، په منځني ختيځ، ختيځوال او لويديځوال کې، ختيز بنګال، ختيز هېوادونه...
د «ز- ځ»  له لهجوي وارينتونو څخه له نويو ماناوو سره د بېلابېلو کلمود رامنځته کولو په موخه هم ګټه اخېستل شوې ده، لکه: ستونځ (اوج، د غره څوکه) او ستونزه ( مشکل، معضله، پرابلم)، څلوريځه ياڅلوريځ (رباعي) اوڅلوريزه قطعه، چهار پاره.
آزادي غوښتونکی مارکسیزم
آزادي غوښتونکی مارکسیزم د اقتصادي او سیاسي فلسفو هغه پراخه لمن ده چې د مارکسیزم په استبداد ضد او آزادي غوښتونکو اړخونو ټینګار کوي. د آزادي غوښتونکي مارکسیزم لومړني جریانونه، لکه: کیڼ کمونیزم، د مارکسیزم – لینینیزم پر وړاندې رامنځته شو.
آزادي غوښتونکی مارکسیزم تر ډېره په اصلاح غوښتونکو درېځونو، لکه: د سوسیال دیموکراتانو پر درېځونو نیوکې کوي. لیبرټرین مارکسیستي جریانونه تر ډېره د کارل مارکس او فریدریک انګلز له وروستیو چارو په ځانګړې ډول له ګروندریسه او د فرانسې د کورنۍ جګړې په نومونو رسالو څخه سرچینه اخلي او په هغه مارکسیستي باور ټینګار لري چې څرګندوي: کارګري طبقې کولای شي، د کوم دولت یا مخکښ ګوند له منځګړیتوب او یا هم د هغوی له آزادۍ سره له مرستې پرته خپل برخلیک ټاکلی شي. د انارشیزم په خوا کې آزادي غوښتونکی مارکسیزم د آزادي غوښتونکي سوسیالیزم یو له اصلي جریانونو څخه دی.
په آزادي غوښتونکي مارکسیزم کې خودمختاري (autonomism)، شورايي کمونیزم، ډي لئونیزم (De Leonism)، لټریزم (Lettrism)، د نوي کیڼ اړخ یو شمېر څانګې، موقعیت پال بین الملل (Situationism)، سوسیالیزم یا برابري او کارګري(Socialisme ou Barbarie and workerism) شاملېږي. آزادي غوښتونکي مارکسیزم تر ډېره په معاصر انارشیزم او سوسیال انارشیستانو زیات اغیز لرلی. د آزادي غوښتونکې مارکسیزم په پام وړ نظریه ورکوونکو کې موریس برینتون، کورنلیوس کاستوریادیس، گی دبور، رایا دونایفسکایا، دانیل گرن، سی. ال. آر. جیمز، رزا لوکزامبورگ، آنتونیو نگری، آنتون پانه کوک، فردی پرلمن، ارنستو اسکرپانتی، تامپسون، رائول وانیگم او یانیس واروفاکیس شاملېږي چې استدلال کوي، مارکس خپله یو آزادي غوښتونکی مارکسېست و.
لنډه کتنه
مارکسیزم له یو لړ ځانګړو شرایطو وروسته د یوې آزادي غوښتونکې څانګې په پراختیا پیل وکړ. د ۱۸۸۴ زکال په ډسمبر میاشت کې ویلیام موریس د سوسیالیستانو د ټولنې بنسټ کېښود چې د فریدریک انګلز او الینور مارکس له خوا یې ملاتړ کېده. موریس د دغه سازمان د مخکښې څېرې په توګه په ټول انګلنډ او سکالټند کې د واټونو پر سر او د کارګري وګړو په کلپونو او د وینا کولو په تئاترونو کې خپلې بې وقفې ویناوې پیل کړې. له ۱۸۸۷ زکال وروسته، په سوسیالیست اتحادیه(لیګ) کې له مارکسیستانو څخه د انارشیستانو شمېر زیات شو. د دغې اتحادیې درېیم کلنی کنفرانس چې د ۱۸۸۷ زکال د مۍ په ۲۹ مه په لندن کې ترسره شو، د بدلون د پیل ټکی یې کېښود او د ۲۴ څانګو د استازو د رایو په اکثریت یې د انارشیزم پلوي پرېکړه لیک ملاتړ وکړ او اعلان یې وکړ: «دغه کنفرانس له پارلماني اقداماتو څخه د ډډه کولو پالیسي تايیدوي چې وړاندې پلي کېده او د هغو د بدلون لپاره کافي دلایل نه ویني».
موریس د سولې غوښتونکي رول لوباوه، خو په پای کې یې د پارلمان ضد کسانو مخالف لوری ونیو، هغو چې د سوسیالیست اتحادیې کنټرول یې په واک کې درلود او له امله یې هغه د انګلز ملاتړ له لاسه ورکړ او د بلومزبري جلا سوسیالیستي ټولنې د رامنځته کېدو په موخه د ایلینور مارکس او د هغې د مېړه ادوارد آولینګ د وتلو شاهد و.
تیوري
د سرمایه داري او دولت دواړو په ردولو سره، یو شمېر آزادي غوښتونکي سوسیالیستان له انارشیستانو سره د سرمایي داري نظام د استازیتوب دیموکراسي او هم د مارکسیزم د استبدادي ډولونو پر وړاندې په یوه خوا کې ودرېدل. په داسې حال کې چې د انارشیستانو او مارکسیستانو وروستۍ موخه له مشترک دولت پرته ټولنې لرل دي، خو انارشیستان په ډېری مارکسیستانو باند له انتقالي پړاو څخه د ملاتړ له امله نیوکه کوي؛ چې له دولت څخه هغو ته د رسېدو په موخه ګټنه کوي. له دې سره آزادي غوښتونکي مارکسیستي لیدلوري لکه خودمختاري او شورايي کمونیزم له تاریخي پلوه له انارشیستي خوځښتونو سره تړلي دي. انارشیستي خوځښتونه له دواړو کپیټلیسټي او مارکسیستي ځواکونو سره د هسپانیې د کورنۍ جګړې سره هم مهاله ښکېل شول. په داسې حال کې چې، لکه په دغه جګړه کې مارکسیستان خپله د انارشیزم سره په پلویتوب او مخالفت ووېشل شول. د بورکراتیکو ګوندونو تر مشرۍ لاندې سیاسي ځورونې له یوه لوري د انارشیستانو او آزادي غوښتونکو مارکسیستانو د سخت تاریخي تضاد او له بل پلوه د د لینینستانو، مارکسیست – لینینستانو او د هغو د مشتقاتو، لکه: مائوئستانو ترمنځ د مخالفت لامل وګرځېدې. ورته مهال آزادي غوښتونکو سوسیالیستانو په خپل وروستي تاریخ کې څو ځله له مارکسیست- لینینست ډلو سره لنډ مهالي اتحادونه په هغو بنسټونو باندې د اعتراض له امله چې دواړو هغه ردول. جوړ کړل.
شلمه پېړۍ
د چمسي العوجیلي په خبره:«تر ټولو مهم جلاوالی باید د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال او له هغه وروسته بغاوتونو کې وپلټل شي. ډېری هغه کمونیستان چې د سوسیال دیموکراتانو له کپیټلاسیون څخه ستړي شوي وو، د کارګري شوراګانو په رامنځته کېدو بیدار شول او په کراره سره یې له لېنینیزم څخه واټن ونیو، د سوسیالیست ګوندونو ادعاوې یې رد کړې او د هغو پر ځای یې په کوچنیو ډلو ایمان راوړ». د دغو سوسیالیستانو لپاره، «په عمل کې د شته کوچنیو ډلو شواهد کېدلای شي، د فردي نبوغ د لوی کار په پرتله ډېر نبوغ ولري». د لوکزامبورګ کارګري والي او په خپله راپاڅېدل د هغو درېځونو نمونه ده چې په دغه دوره کې وروسته بیا د سخت درېځو کیڼ اړخو له خوا په پام کې ونیول شول، [...] پانه کک، رونالډ هولسټ او ګورتر په هالنډ کې، سیلویا پنکهرست په بریتانیا کې، ګرامشي په ایټالیا او لوکاچ په هنګري کې. د دغو فورمول جوړونو له مخې پرولتاریا دیکتاتوري باید د یوې طبقې دیکتاتوري وي، «نه د یوه ګوند یا یوې ډلې». له دې سره په دغه فکري خط کې د مخکښ ضد او مخکښ ترمنځ اندېښنې تر ډېره د دوه بشپړو متضادو لارو چارو په کارونې حل شوې: لومړي ګوند پلوه لیدلوری درلود؛ چې دویم بیا په بشپړ ډول د پرولتاریايي خودجوش والي لیدلوری له ځانه سره لره. [...] لومړۍ دوره په واضح ډول د ګرامشي او لوکاچ مثالونه ورکوي. [...] دویمه بیا په هغه لیدلوري کې ښوول کېږي چې له هالنډي او جرمني کیڼ اړخو څخه چې د حزبي ډول د بشپړ له منځه وړو سره لیوالتیا لري سرچینه اخلي.
شړومبه
شړومبی یاتروی چی استعمال یی تقریبأ د افغانستان په هر کور کی په زیاته کچه کیږی. شلومبو کی خدای تعالی ډیر کمال ایښی دی. -بهترین هضمونکی دی چی هم خپله ژر هضمیژی او هم په معده کی شیان ژر هضموی -په شلومبو کی د کلسیم، میگنشیم، پروتین، سودیم مالگی هم وی چی دا ټوله و هډوکو او غاښو ته پرورش ورکوی -د شلومبو په استعمال سره په بدن کی د وینی دوران چابکیږی او وینه د مضرو موادو سخه پاکوی -ډاکتر سچسین دا په تجربه ثابته کړی ده چی د شلومبو استعمال سری د ژر زرتوت(سپین ږری کیدو) سخه راگرزوی. -تر گاټه شلومبو نری شلومبی مفید دی، بالخاصه د هغو خلگو لپاره چی هاضمه یی کمزوری وی. -د هغه چا لپاره چی پر ملا باندی درد وی یا خوب ونه لری یا کله کله تبه کیږی د شلومبو استعمال شه نه دی.
پینټریټ
پینټریټ ( په انگرېزی : Pentrite ) د نیتروژن ترکیبونو څخه یوه غښتلی چاودونکي ماده ده چی د PENT په نومونو هم لري. دغه چاودونکی توگه په ځانگړي ډول د بمونو او پلاستیکی چاودونکی موادو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. خو دغه توگه په طب کی د زړه رنځونو د علاج لپاره هم کارېږي. پینټریټ لمړی ځل په ۱۸۹۱ کال کی په آلمان کی د بېړنهارډ ټولېنز لخوا جوړ شو او آلمانی پوځ دغه چاودونکی ماده د ۱۹۱۲ کال څخه کارېده. د نړۍ دویمه جگړې په وخت کی پینټریټ د بمونو او ماینونو د جوړولو لپاره استعمالیده.
د پینټریټ جوړول
C(CH2OH)4 + 4HNO3 ——— C(CH2ONO2)4 +4H2O
C5H8N4O12
وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
پاچا ټاپو
د پاچا ټاپو (Kongsøya) يو ټاپو دی چې د ناروې په سوالبرد سيمه کې موقعیت لري. دا د پاچا کارلز سيمې د ټاپوګانو ترټولو لوی دی
د دې سېمې ساحه ۷۴ مربع ميله ده. په دې ځنځیر کې بل اصلي ټاپو سويډينی ټاپو دی.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
سهر توګن بوش
سرتوګن بوس په هالنډي s-Hertogenbosch) د هالنډ هیواد اړوند د شمالي برابانټ ولایت مرکز دی
ډیورنډ کرښه رسمي نه ده
ددغو امپراتورانو دویم غوراوی د هندوکش غرونه وي، چې د هند له نیمې وچې ډیر زیات واټن نه لري او د دوی لپاره یو مهم دیوار او خنډ جوړېدای شي. دغه کرښه اوسنی افغانستان په ۲ برخو ویشي، ځکه چې هندوکش د افغانستان د کابل، غزني او کندهار د ښارونو په امتداد کې پروت دی او داسې غرونه او سیمې لري چې په ډیرې اسانۍ سره د یوه مهم سنګر په توګه ترې ګټه پورته کیدی شي.
دا داسې مهال وو چې انګریزانو په هند کې خپل پرمختګ او روسیانو په منځنۍ اسیا کې خپل پرمختګ ته په دوام ورکولو سره یوه خورا خطرناکه سیاسي لوبه پیل کړې وه او د ۱۸ مې او ۱۹ مې میلادي پیړۍ په اوږدو کې یې دوام وکړ او په ۲۰ مې او ۲۱ مې پیړۍ کې دغې لوبې نوی رنګ او ډول خپل کړ، په نویو، نويو اهدافو او نويو لوبغاړو نوې لوبه له سره پیل شوه چې تر نن ورځې پورې دوا م لري. په دغه کتاب کې دا مسایل د امریکا د مشهور تاریخ لیکونکي لویس دوپري (Louis Duppre) له نظره هم تحلیل شوي. هغه وايي د ډیورنډ کرښې د یوه قوم کرنیزه ځمکه دوه ځایه کړې او د یوه پلار د یوه ځوی ځمکه د کرښې یوې او د بل ځوی ځمکه د کرښې بله غاړه راغلې چې دا کرښه له همدې کبله هم مردوده ده ،ځکه چې دغه ډول خلک پرې ازاد اوړي را اوړي.
یو انګریز وتلی سیاستوال فریزر ټایټلر وايي، د اتنولوژۍ ، ستراتیژۍ او جغرافیايي اړخه د ازادو قبایلو سیمې په پاکستان پورې هیڅ اړه نه لري، ځکه چې ان د بریتانوي واکمنۍ پرمهال هغوی هم دغه سیمې د (ازادو قبایلو) په نوم په وار وار یادې کړي دي. په دغه کتاب کې لیدل کیږي، وروسته له دې چې د ډیورنډ کرښه وکښل شوه، ډیرو بریتانوي شخصیتونو په روښانه ډول وویل چې دا کرښه کومه نړیواله پوله نه ده، بلکې یو فاصله ( بیلونکې) کرښه ده چې د نفوذ لاندې سیمې یې تعین کړي. ځینې کسان فکر کوي چې که ډیورنډ رسمي پوله نه وي نو سرحد چیرته دی؟ هغه لویه لاره چې له پیښور څخه پیل کیږي او تورخم ته را رسیږي د افغانستان او پیښور ترمنځ لویه لاره ده او ددغې لارې دواړو خواوو ته ازادې سیمې پرتې دي چې نه د بریتانیې او نه هم د پاکستان تر واک لاندې دي، او تورخم د افغانستان او ازادو سیمو ترمنځ بندر یا پوله ده. افغانستان د یوه بحري بندر د لرلو لپاره په وار وار خپلې غوښتنې مطرح کړي چې په ډېرو اسنادو کې هم را غلي او مونږ به په دغه کتاب کې هم پرې بحث وکړو چې دغه مسله په څه ډول ده.
یو شمیر لیکوالان چې په پرلپسې ډول د پاکستان له ګټو څخه دفاع کوي، په خپلو استدلالونو کې ادعا کوي چې د افغانستان په پرتله په پاکستان کې د پښتنو شمېر زیات دی او که کومه ټول پوښتنه(ریفرینډم) وشي نو د افغانستان پښتانه به د پاکستان پښتنو ته لوبه بایلي، خو اصلي خبره داده چې د قبایلو پښتانه یا اوسیدونکي د پاکستان اوسیدونکي نه دي، بلکې یوازې پیښور او د څو ډیرو(ولسوالیو) لکه ډیره اسماعیل خان سیمې د ډیورنډ تر کرښې مخکې د وخت د انګریزانو لخوا په زور د بریتانوي هند برخه ګرځول شوې چې دا هم یوه استعماري پریکړه وه، چې هیڅکله هم مشروعیت نه لري. نو بنآ که قبایل له افغانستان او پاکستان څخه بهر حساب کړای شي، چې همداسې ده، نو هغه مهال به دوی ټول په یوه ټول پوښتنه کې د افغانستان په ګټه رايې ورکړي او پاکستان به لوبه بایللې وي. خو دا یوه حقوقي مسله ده چې په ټولپوښتنه نشي حل کیدای، بلکې د یوې نړیوالې داسې محکمې لخوا د حل وړ ده چې حقوقي او تاریخي معیارونه په پام کې ونیسي.
په ۱۹۴۹ او ۱۹۵۰ موکلونو کې په کابل کې د برتانیې سفیر سر ډانیل لاسال له کابل څخه خپل بهرنیو چارو وزارت ته لیکلي وو: «که نړیوالې محکمې ته د ډیورنډ لانجه وړاندې شي، نو پاکستان به بایلونکی وي». زه لیکوال (حمید مبارز)چې یو ډیموکرات یم په دې اړه هر ډول مخالف او موافق نظریات منم، ولې که په دغو نظریاتو کې ژبني او نژادي تمایلات موجود وو هغه مې له پامه غورځولي او ضعیف مې بللي، خو کله چې زما یو افغان ورور د نژادي او ژبنیو تربګنیو له کبله د خپل هیواد ګټې کوم بل هیواد، هغه هم د ګاونډي پاکستان په څیر هیواد ته په ډالۍ کې ورکوي، خواشینی کیږم او وایم، چې په افغانستان کې ژوند کوي، د افغانستان هوا تنفس کوي، ددغه هیواد له هر ډول امتیازونو ګټه پورته کوي، په دغه هیواد کې یې مشرتوب او سرداري خوښیږي او هر یو یې وکالت او ریاست جمهوري ته ځان کاندیدوي او له هغه په کم څه قناعت هم نه کوي بیا هم د پاکستان په ګټو ستونی شلوي دا نو بیا د تاسف وړ خبره ده.
مسیحیت او همجنس بازي
د جنسي لېوالتیاوو او همجنس بازۍ په هکله مسیحیت کې بېلابېل لیدلوري او نظرونه موجود دي. حتی د یوې ډلې یا یوې فرقې په برخه کې هم کېدای شي، چې پلویان یې د همجنس بازۍ په هکله بېلابېل لیدلوري او نظرونه ولري او د یوې ډلې یا یوې فرقې ټول غړي یې تر ډېره د همجنسبازۍ په هکله د دوی د کلیسا د لیدلورو او نظریاتو ملاتړ نه کوي. د بېلابېلو فرقو موجودیت د همجنس بازه روحانیونو او د همجنسبازانو د واده کولو برخې ته د ودې ورکولو په تړاو اصلي دریځ نیولی، حال دا چې نورو فرقو لکه د کاتولیک کلیسا داسې نه دي کړي.
مخینه / تاریخچه
په یهودیت او مسیحیت کې د عبراني انجیل مقدس کتاب او د هغه اړوند تفسیرونه له تاریخي پلوه د انسان د جنسیت په هکله یو ډول د پلار خاصیت لرونکي او غیر قانوني نسبت تګلاره تایید کړې ده او د واده په لړ کې د ښځینه او نارینه وو د ځانګړو جنسي اندامونو له مقاربت څخه او د جنسي مقاربت د نورو شکلونو په پام کې نیولو لکه د اتورټیکیزم څخه ملاتړ کوي. ځان ارضا کول، د خولې له لارې جنسي رابطه، غیردخولي جنسي اړیکې او د غیر متضاده جنسي اړیکې (چې ټولې یې په بېلابېلو زمانو کې د «لوطي» لقب خپل کړی دی) په دې باور دي او داسې روزل شوي دي، چې دا ډول کړنې او چلندونه حرام دي، ځکه چې ګناه ګڼل کیږي او تر ډېره د سدوم او ګومورا اړوند سیمو د استوګنو له کړنو سره مقایسه یا د هغو له امله بلل کېږي. په دې توګه د عیسویت په لومړیو کې د همجنس بازانو یا LGBT خلکو وضعیت د بحث وړ موضوع ده.
د عیسویت او همجنسبازۍ اړوند تاریخ په هکله ډیر بحث شوی. ځینې​ په دې باور دي، چې د مسیحیت اړوند لومړنیو کلیساوو د همجنس بازانو د اړیکو او ترانسجینډر لرونکو اشخاصو په هکله ډېر خواشیني او خفه و. حال دا چې ځینې نور بیا په دې باور دي، چې د مسیحیت اړوند کلیساوو به هغوی د خپلو متضاد همکارانو په توګه منل. دا بېلابېل نظرونه په ځینې مواردو د مسیحیت اړوند مقدس کتاب د ځینې اصطلاحاتو اړوند ترجمې او یا هم د یاد کتاب د ځینې برخو معنا او بیان پورې اړوند کېږي.
دا مقاله په شلمه او یوویشتمه پېړیو باندې ټینګار کوي او دا موضوع بیانوي، چې د مسیحیت اړوند مقدس کتاب څنګه دې موضوع ته اشاره کوي، آیا غندنه یې کوي که نه؟ او دا چې آیا هغه بېلابېل متنونه او لیدلوري اوسمهال پلي کېږي که نه؟ چې ټول د بحث وړ موضوعاتو باندې بدل شوي دي. د لاواتیکال قانون د سم تفسیر په هکله بېلابېل مهم بحثونه راپورته شوي دی، د سدوم او ګومورا داستان، د پولین بېلابېل متنونه، او دا چې آیا دا آیتونه او متنونه جنسي او د همجنس بازۍ اړوند فعالیتونه محکوموي که نه.
د کاتولیک کلیسا
هر ډول جنسي عمل چې د یوې واده شوې جوړې په وسیله د زېږون لامل شي هغه د کاتولیک کلیسا یې ګناه بولي. دا کلیسا داسې وایي چې «همجنس ګرایانه لېوالتیاوې» په ښکاره بې نظمه دي. خو خپله دا لېوالتیاوې ذاتاً ګناه نه بولي، بلکې هغه د ګناه لپاره یوه وسوسه بولي.
د کاتولیک کلیسا کاتیزم داسې وایي چې: «هغه نارینه او ښځینه چې د همجنس بازۍ اړوند ژور تمایلات لري.... هغوی باید په پوره احترام، شفقت او حساسیت سره ومنل شي» او دغه راز «د دوی په وړاندې د هر ډول غیر عادلانه او تبعیضي چلند مخنیوی باید وشي» کلیسا د همجنسبازۍ په وړاندې د جنایي سزاوو سره مخالفت لري او دغه راز ټول هغه کسان چې په خپل همجنس وګړو یا مخالف جنسونو سره ډېره لېوالتیا او په هغو کې جذب دي، د کاتولیک کلیسا له هغو غواړي، چې تل عفت او پاکي غوره کړي؛ ځکه چې ټولو ته یې داسې تعلیم ورکوي چې جنسي لېوالتیاوې او کوروالي باید یوازې له واده کولو وروسته ترسره شي، چې پاکې جنسي اړیکې وي او د دایمي اړیکو، ماشوم زېږولو، بل جنس پاللو یا همجنس بازۍ او تک همسرۍ یا یوه واده لرلو په توګه دي. واتیکان د همجنس بازۍ ژورو لېوالتیاوو او یوې تېرېدونکې ستونزې د بیانولو تر منځ توپیر ټاکي، دغه راز د اړیکو تنظیمولو او مشرۍ یا ملایۍ ته د یو عیسوي کشیش ټاکلو په برخه کې په ۲۰۰۵ ز کال کې په یوه سند کې داسې ویل شوي، چې د همجنسبازۍ تمایلات یې «باید په ښکاره توګه لږ تر لږه د کشیش ټاکل کېدو اړوند مراسمو څخه درې کاله مخکې په پوره توګه ختم شوي او پاک شوي وي». په ۲۰۱۱ ز کال کې د مذهبي څېړنو اړوند انستیتیوت په وسیله له امریکايي کاتولیکانو څخه ترسره شوې تلفوني نظر پوښتنې وښودله، چې شاوخوا ۵۶ سلنه کاتولیکان په دې باور دي، چې د دوه همجنسبازانو تر منځ جنسي اړیکې کومه ګناه نه لري. څېړنې دا په ډاګه کوي، چې د جنسي کاروباریانو اړوند کاتولیکانو لپاره د جنسي تمایلاتو په هکله د کاتولیکي کلیسا تعلیمات «د شخړې او ناراحتۍ اصلي سرچینه» ده.
د اوسنابروک رومي کاتولیکي ډیویسیس کلیسا آلماني اشقف یا مسیحي مُلا فرانز جوزف باوډ د ۲۰۱۸ ز کال په جنوري میاشت کې او د ۲۰۱۸ ز کال په فبروري میاشت کې د آلمان د رومي کلیسا کارډینال رین هارډمارکس د آلمان مذهبي مشرانو اړوند کنفرانس مشر له آلماني خبریالانو سره په خپله مرکه کې وویل، چې د آلمان په رومي کاتولیکي کلیساوو کې د همجنس بازۍ اړوند اتحادویو برکت ممکن دی. دغه راز په اتریش کې د همجنس بازۍ اړوند اتحادیو برکت په دوه کلیساګانو کې ترسره کیږي، چې د لینز په رومن کاتولیکي ډیوسیس کې ترسره کېږي. د عقیدوي ډلو اړوند ټولنې متخصصینو په ۲۰۲۱ ز کال کې دا روښانه کړه، چې د همجنس بازۍ اړوند اتحادیې بې برکته او بې ګټې دي.
د ارتدوکس کلیساوې
د ختیځ برخې اړوند ارتدوکسي کلیساوې د همجنسبازۍ کړنې او اعمال غندي. د ارتدوکس کلیسا له کاتولیک کلیسا سره د کلیساوو اړوند تعلیماتو او مذهبي قوانینو په برخه کې اوږد تاریخ لري او دواړه د همجنسبازۍ په هکله یو بل ته ورته او مشابه محافظه کارانه دریځ لري. د ارتدوکس کلیسا یو شمېر قضایي برخې لکه په آمریکا کې د ارتدوکس کلیسا او داسې نورو یې د «همجنس پالونکو احساساتو او عواطف لرونکو وګړو» په وړاندې د هرکلي تګلاره غوره کړې ده، تر دې چې دا وګړي هڅوي ترڅو «په خپل ژوند کې د دې احساساتو او عواطفو د مضر او ناوړه اغېزو په وړاندې هڅه وکړي» بریالي شي. حال دا چې هغه کسان چې د همجنس بازۍ اړوند فعالیتونو د توجیې په لټه کې دي، هغوی مقدسو مذهبي مراسمو ته د ترسره کېدو اجازه نه ورکوي. د شرقي اروپا او یونان په څېر نورې ارتدوکسي کلیساوې همجنس پالنه او همجنس بازي ډېره غوره نه بولي او په کمه سترګه ورته ګوري. د یونان د ارتدوکسي کلیسا مُلایان او مشران همجنس بازي د زنا او بدلمنۍ یا بې عفتۍ او نورو ناوړه اعمالو له ډلې څخه بولي، ځکه چې همجنس بازي د واده کولو او کورنیو بنسټ او اساس له منځه وړي. په ۲۰۱۷ ز کال کې د د پیو Pew څېړنیز مرکز نظرپوښتنو دا په ډاګه کړه، چې زیاتره هغه ارتدوکسي مسیحیان چې په شرقي اروپا او مخکیني شوروي اتحاد کې ارزول شوي دي، زیاتره یې په دې باور دي، چې همجنس بازي «باید د ټولنې په وسیله و نه منل شي» دغه راز په یونان کې ۴۵ سلنه ارتدوکسي عیسویانو او د امریکې په متحده ایالتونو کې ۳۱ سلنه ارتدوکسي عیسویانو هم دېته ورته همداسې ځواب ورکړ.
لیبرالي دریځ
د مسیحیت یو شمېر نورې ډلې او فرقې د تک همسرۍ یا یو شخص لرونکو همجنس بازانو اړیکې ګناه یا غیر اخلاقي نه بولي او ښایي دا ډول ټولنې یا اتحادیې معاف او په برکت ورکولو سره یې یو واده یا یوه جوړه وارزوي. لکه د کانادا متحده کلیساوې، د آمریکا پروتستان کلیسا، د مسیح متحده کلیسا، د آلمان لوتري کلیسا، په EKD کې اصلاح شوې او متحده کلیساوې، د سوئیس ټولې اصلاح شوې کلیساوې، د هالند پروتستاني کلیسا، د بلژیک متحده پروتستاني کلیسا، د فرانسې متحده پروتستاني کلیسا، د دنمارک کلیسا، د سویدن کلیسا، د آیسلیند کلیسا، د ناروې کلیسا، د آسترالیا متحده کلیسا او داسې نورې کلیساوې پکې شاملې دي، دغه راز د فنلند انجیلي لوتري کلیسا هم د همجنس بازانو اړوند جوړو یا زوجینو لپاره دعا کول جایز بولي. د مترپولیتین ټولنې اړوند کلیسا په ځانګړې توګه د همجنس بازانو یا جنسي کاروباریانو یعنې LGBT ته د خدمت کولو لپاره تأسیس او جوړه شوې ده.
د اپوستولیک پینټکوستال د تصدیق کولو نړیوال اتحاد یا (GAAAP) خپل ریښې یا پیدایښت یې ۱۹۸۰ ز کال پورې اړوند بولي، چې هغه د اوپوستولیک پینټکوستال تر ټولو لرغونې فرقې باندې تبدیلوي، چې د همجنس بازانو تصدیقوونکي جوړوي. همدارنګه دېته ورته بل داسې سازمان د پینټکوستال نړیوالې کلیسا تاییدول (Affirming Pentecostal Church International) ده، چې اوسمهال د پنطیکاستي تاییدولو تر ټولو لوی سازمان دی، چې د امریکا په متحده ایالتونو، انګلستان، مرکزي او جنوبي آمریکا، اروپا او آفریقا کې ګن شمېر کلیساوې لري.
د جنسي کاروباریانو یا LGBT تاییدوونکې ډلې یا فرقې، همجنس پالنه یا همجنس بازي یوه طبیعي پېښه بولي. د مسیح متحده کلیسا د همجنس بازانو واده لمانځي او د انګلیکن او لوتري کلیساوو ځینې برخې د همجنس ګرایانو د اړوندو ټولنو او اتحادیو د برکت او منلو زمینه برابروي. همدارنګه د کانادا متحده کلیسا هم د همجسن بازانو واده کول جائز بولي او جنسي لېوالتیاوې د خدای تعالی له لوري یوه ډالۍ بولي. د انګلیکان په ډله یا انجمن کې په ښکاره توګه همجنس بازه روحانیون موجود دي، د بېلګې په توګه جېن رابېنسون د امریکا متحده ایالتونو په اسقفي کلیسا کې یو ښکاره همجنس باز اسقف یا عیسوي ملا دی.
احمد ظاهر
احمد ظاهر (په انگرېزي:Ahmad Zahir) (زېږېدنه؛۱۳۲۴ ل. - مړينه؛۱۳۵۸ ل.) د افغانستان يو نامتو سندرغاړی، سندرې جوړونکی، کمپوزر او پېژندلی هنرمند دی. نوموړی د افغان موسيقۍ يو داسې ځلانده ستوری دی چې د نوموړي د مړينې نه نيمه پېړۍ وروسته لا هم د هغه د سندرو او هُنر مينه وال په افغانستان، ايران، تاجکستان او پاکستان کې شته او د همدغه شهرت او نوم له کبله په افغاني موسيقۍ کې يو سمبوليکه شخصيت او د يو ځانگړي ځای خاوند گڼل کېږي. کله نا کله احمد ظاهر ته د دري موسيقۍ د پاچا لقب هم کارېدلی. د گڼ شمېر خلکو له مخې د احمد ظاهر او اېلوېس پرېسلي (Elvis Presley) د موسيقۍ او ډول تر مېنځ ورته والی او شباهت ليدل کېږي او له همدې سببه د ځينو په اند د افغان اېلوېس پرېسلي نوم هم ورته کارېدلی.احمد ظاهر د غربي موسيقۍ څخه ډېرکمپوزونه کاپي کړي او پاړسي ژبې کې ېې چمتو کړي ، همدا ډول ېې د هند موسيقي خپلې مورنۍ ژبې ته اړولې ده.
مخينه
احمد ظاهر د ډاکټر عبدالظاهر زوی او په ۱۳۲۴ ل. کال کې د کابل په نوي ښار کې زېږدلی دی. نوموړی د لغمان اصلي اوسېدونکی او په خټه پښتون دی. احمد ظاهر ددغه سندريز ډنډ د لامبو لېوال و، هغه په هنر کې د بنديزونو پروا نه کووله او ځان يې د هنر د شنو اوبو کب وگرځاوه، او په سيمه ييزو ژبو او سندريزو ځېلونو کې ېې غږ وازمويه. نوموړي د کابل نندارې په يوه جوړ شوي کنسرټ کې د "حبيبيه ستوري" ستاينوم ترلاسه کړ. دغه ستاينوم ظاهر نور هم وهڅاوه، چې د هنر او موسيقۍ لاره ټينگ و ساتي. احمد ظاهر په خپلو سندرو کې تر ډېره بريده پر شعر او کمپوز ټينگار کاوه، همدغه شعر او کمپوز و، چې د احمد ظاهر شخصيت يې د يوه رښتيني هنرمند په توگه راجوت کړ. يوڅه وخت وروسته احمد ظاهر له خپل پلار سره هند ته لاړ. په هند کې يې د هنر او موسيقۍ په برخه کې ډېر پرمختگ وکړ او کله، چې بېرته هېواد ته راستنېده،له ځان سره يې نوي څيزونه او نوښتونه هم راوړي و.
زده کړې
د احمد ظاهر تر ټولو غوره نوښت دا و،چې د ختيزې او لويديزې موسيقۍ د الاتو په گډون سره يې هېوادنۍ موسيقۍ ته يو نوى رنگ ور وباښه. احمد ظاهر، چې کله فارغ شو په کابل او هندکې يې پيداگوژي (روزنپوهنه) ولوسته او يوڅه وخت يې په " کابل ټايمز" او " افغان فلم " کې کار وکړ. پر 1350ل کال د احمد ظاهر د بخت ستورى راوخوت. هغه د کال غوره سندرغاړى ونومول شو او دغه نوم يې تر ډېره ژوندى وساته. احمد ظاهر 13 کلن و، چې گوتې يې پر هارمونيه، فلوت او اکارډيون روږدی شو.
احمدظاهر مړشو، که ووژل شو؟
د کابل د ترافيکو دوخت مدير" نعيم خان" وايي، پر احمد ظاهر د ډزو هبره غلطه ده، دا يو تصادف و، پر پاچا د جرم اثبات نه کېده، ځکه د جرم داسې څرگنده نښه نه وه، چې هغه مو پرې نيولى واى. د نعيم خان برخلاف ، ځينې پر دې گروهه دي، چې پاچا رشوت خوړلى و، احمد ظاهر يې په چل سالنگ ته بوت او هلته يې د گلبهار د نساجۍ د مرستيال " سنگر" په مرسته وواژهاو په خپله بهر ته لاړ. دا، چې احمد ظاهر مړشو او که ووژل شو، دا لا د يوې معما په بڼه پاتې ده، خو راتلونکي بهيرونه ښايي د ددې پېښې جزئيات نور هم بربنډ کړي.
مدني حالت او مړينه
احمد ظاهر درې ځله واده وکړ، خو دده په وينا يوه هم نېکمرغه نه کړ. له لومړنۍ مېرمنې څخه يې د احمد رشاد په نوم يو زوى پاتې شو. له وروستنۍ مېرمنې يې د شبنم په نوم لور پاتې ده، چې دده تر مرگ يوه ورځ وروسته و زېږېده. احمد ظاهر د ژوندانه په لوړ ژورو کې له گڼ شمېر ستونزو او خنډونو سره مخ شو، وگواښل شو ، بندي شو او په پاى کې د 1358 کال د غبرگولي د مياشتې په 23 مه نېټه په يوه ترافيکي پېښه کې ووژل شو.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:ختيځه سندرغاړي وېشنيزه:ختيځه سندارا وېشنيزه:غزلبولان
په دارځړولو ونو نوملړ
د اعدام ونه یا د اعداموونکي ونه، هرې هغې ونې ته ویل کېږي چې، د پهانسۍ د ترسره کولو لپاره کارېږي ،په ځانګړي ډول په متحده ايالتو کې. دا اصطلاح په ټولو انګلیسي ژبیو هېوادونو کې په محاوره‌يي ډول د دار هر لرګي ته د اشارې لپاره کارول کېږي.
د اعدام ونې په متحده ایالاتو کې د ایالت پر بنسټ
اریزونا
د ګرېټرویل د اعدام ونه: د ګرېټرویل له بلايي ښار نه بهر د بلوت ونه، چې په ۱۹۱۵ز کال کې د پيما کونټۍ (په متحده ایالاتو کې تر ټولو کوچنۍ خپلواک اداري واحد) پولیسو دوه مکسیکویان د غواګانو د غلا او ګڼو نورو جنایتونو په تور اعدام کړل. یاده ونه، د یوه خاورین سړک په اوږدو کې د سانتا ریتا د غرونو په شمالي برخه کې د ګرېټرویل په تاریخي کونټۍ کې پرته ده.
د ګرګس ښار د اعدام ونه: د اوسپنیز لرګي ونه د ارېزونا د وولچر ښار د ګرګس په بلایي ښارګوټي کې د هېنري وېکېنبورګ د ډبریز کابین (چې په ۱۹۶۳ کې ودان شوی) د پاتې‌شونو تر څنګ پرته ده. د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې اتلس نارینه(نران) د سروزرو کان د غلا په تور په یاده ونه کې اعدام شول.
کلیفورنیا
د کالاباس د اعدام ونه: د بلوت ونه چې یو وخت د کلیفورنیا په پخواني ښار کالاباس کې پرته وه. یاده ونه په ۱۹۶۰ ز لسیزه کې وچه او په ۱۹۹۵ ز کال کې د توپان له امله پرې شوه. د یوې انګازې پر بنسټ، یوه بله دویمه ونه چې د دار کولو لپاره کارېده، لا هم په کالاباس کې شته، که څه هم په دې اړه بحثونه شته دي، چې د په دار کولو اصلي ونه کومه وه.
د اعداموونکي ونه: د کلیفورنیا په هلکوب دره کې د نښتر ونه، چېرته چې لږ تر لږه څلور تورن نارینه د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې په قانوني ډول په دارشول.
د اعداموونکي ونه: د چنار ونه چې د کلیفورنیا په اورېنج کونټۍ کې د اېروېن په څړځای کې پرته ده. جنرال انډرس پيکو په ۱۸۵۷ ز کال کې دوه غله په دې ونه کې په دار کړل. اوس‌مهال د هغې پېښې په یاد یو تاریخې نښګر شته دی.
د جکسون د اعدام ونه: ژوندۍ د بلوت ونه، چې یو وخت د کلیفورنیا په جاکسون کې په ۲۶ مېن کې ولاړه وه او وروسته په ۱۸۶۲ ز کال کې د جکسون د اورلګېدنې پر مهال پرې شوه. د ۱۸۵۱ او ۱۸۵۵ ز کلونو تر منځ لس سړي، په دې ونه کې په دار شول. اوس‌مهال یو تاریخي نښګر د یادې ونې اصلي موقعیت ښيي.
کلوراډو
د اعدام ونه: د کلوراډو په مونتروس کې پرته ده، چې په ۱۸۷۸ز کال کې د جورج‌بېکفورډ چې د آسانو په غلا تورن و، د اعدامولو لپاره وکارول شوه. یاده ونه اوس‌مهال خوندي او وچه شوې او یو تاریخي نښګر يې پر ځای جوړ شوی.
د پوبلو د اعدام ونه: مخکې د کلوراډو په پوبلو کې د یونین پر سړک پرته وه او د ۱۸۸۳ ز کال د جون په ۲۵ مه ړنګه شوه.
جورجیا
د ساوانا د اعدام ونه: ژوندۍ د بلوت ونه، چې د جورجیا په سوانا کې د پارک هدیرې په مستعمره کې پرته ده.
کنزاس
د اعداموونکي ونه: د کنزاس په داج ښار کې د بوت هېل په هدیره کې پرته ده.
ماساچوست
ګالوز هېل: یوه لویه ونه چې، یو وخت د ماساچوسېټ په سېلم کې، د ګالوزغونډۍ لمنې ته څېرمه، د پروکتور پر څنډه پرته وه او ښايي چې په ۱۶۹۲ز کال کې د سېلم د جادوګرانو د محاکمې له خوا د ۱۹ کسانو د اعدام ځای و.
مونتانا
د اعداموونکي ونه: د پونډرسا د کاج ونه یو وخت د مونتا په هېلنا کې پرته وه. د ۱۸۶۵ او ۱۸۷۰ کالونو ترمنځ ۱۰ نران د هلنا وېجېلاتیس په واسطه په دې ونه کې ځوړند شول او په ۱۸۷۵ م کال کې د ځمکې د څښتن مټدیست وزیر W. M. Shippen په واسطه پرې شوه. اوس‌مهال د دې ونې دوه ټوټې د مونتا د تاریخي ټولنې په ټولګه کې په هلنه کې شته دي.
د جفرسون کونټۍ د اعدام ونه: د پونډرسا د کاج ونه چې ویل کېږي، د دې ایالت د تاریخي قلمرو په دوره کې د ځړولو لپاره کارول شوې. دا ونه د جفرسون کونټۍ په مونتا کې کلنسي ته څېرمه پرته وه.
نوې مکسیکو
د کلورایډ د اعدام ونه: د نوې مکسیکو د کلورایډ په بلایي ښار کې پرته د بلوت لویه ونه.
نیویارک
د اعدامولو اېلم( ( Elm )(یو ډول جګه ونه چې کلک لرګی لري): انګلیسي اېلم د نیویارک په منهاټان کې د واشنګټن سکوېر په پارک کې پرته ده.
د پاتچوګ د اعدام ونه: د نیویارک په پاتچوګ کې د ګروف پر سرک د سوان سیند په دوام پرته ده.
د کریک د اعدام ونه: دوه سوه کلنه د بلوتو ونه ده چې  د غلو او د کریک قبیلې/ټبر د اعدامولو لپاره کارېده. دا ونه د اوکلاهاما په تولسا کې د لاوټون پر سرک/جاده پرته ده.
اورګن
د دالاس د اعدام ونه: د بلوت ونه، چې په ۱۸۸۷ز کال کې د اوسکار کېلټي د ځړولو لپاره چې خپله مېرمنه يې وژلې وه او په دې وروستیو کې په ۱۹۰۰م کال کې د پولک په کونټۍ کې د اورګن د دار د رسمي لرګي په توګه د قانوني اعدام لپاره کارول شوې. دا ونه د اورګن په دالاس کې د پولک کونټۍ محکمې ته څېرمه پرته وه.
د لافایټ د اعدام ونه: د لومړي ځل لپاره په ۱۸۶۳ ز او د وروستي ځل لپاره په ۱۸۸۷زکال کې وکارول شوه، هغه مهال چې قاتل ريچارډ مارپل په دار وځړول شو او دا پېښه، د «لعنت پرلېفیاټي ګایپسي/ The Lafayette Gypsy » په نوم یاده شوه. دا ونه مخکې په یوه خصوصي ملکیت کې د اورګن په لافایټ کې پرته وه. په ۱۹۴۰ لیزه کې د ځمکې د څښتنانو له خوا پرې شوه.
سویلي کارولینا
د چارلستون د اعدام ونه: د سویلي کارولینا په چارلستون کې پرته ده او د هغه ځای په توګه مشهوره ده چېرته چې ډېنمارک ویسي (Denmark Vesey) او ۳۴ کسه نور لارویان یې په ۱۸۲۲ کال کې په دار وځړول شول.
سویلي ډاکوتا
د اعداموونکي ونه: د سویلي ډاکوتا په راپيډ ښار کې د ډاناسورونو په پارک کې د یوې غوڼدۍ پر مخ پرته ده، چې مخکې  د اعداموونکي د غوڼدۍ په نوم یادېده.
دیو جانس کلبی
دیوجانس (په لرغونۍ یوناني: Διογένης)، چې د دیوجانس کلبي په نوم هم پېژندل کېږي، د کلبي فلسفې بنسټګر او یوناني فیلسوف ؤ. نوموړی په کال ۴۱۲ یا ۴۰۴م‌ز کې په سینوپ، د تور سمندرګي کڅ د ایوني تر ښکېلاک لاندې اناتولي (کوچنۍ اسیا) سیمه کې زېږېدلی او په ۳۲۳م‌ز کې په کورېنت کې مړ شوی دی.
دیوجانس یوه لانجمنه څېره وه. پلار یې د یوې ضرابخونې استادکار ؤ او د جعلي سکو د ضرب او له‌امله یې د اسعارو بیې د راټیټېدلو په تور له سینوپ څخه تبعید شو. له تبعید وروسته، آتن ته کډه کوي او د ښار پر ګڼ‌شمېر هڅوبي دود دستور باندې نیوکه کوي.هغه د هېرکلیس د یوې بېلګې په توګه ځان څرګند کړ او پر دې باور ؤ چې فضیلت، د تیوري په پرتله په عمل کې په ښه توګه جوتېدلای شي. هغه به د فاسدې او ګډې‌وډې ټولنې پر بنسټونو او ټولنیزو ارزښتونو باندې د نیوکې کولو لپاره له خپل ساده ژواک او چلند څخه کار اخېست. عادت یې ؤ چې هر چېرې یې زړه ؤ هلته به ویده شو او ډوډۍ به یې خوړله او په سختۍ سره به د طبیعت پر وړاندې درېده. هغه به ځان نړۍمېشتی ګڼه (د «نړۍمېشتی» ګړنه په لرغوني یونان کې د ټولې نړۍ اوسېدونکي په معنی وه، نه داسې چې اوس ژباړل کېږي)، ځان به ټولې نړۍ ته اړوند ګڼه، نه یوازې یوې کوچنۍ محدودې سیمې ته ژمن. په‌دې اړه چې هغه د آنتیستنس پل څاره او هغه ته یو «ژمن سپی» وګرځېد، ډېرې نکلونه راغلي دي.
دیوجانس له بېوزلۍ څخه یو فضیلت جوړ کړ. هغه به د ژوند تېرولو لپاره خیر ټولوه او ډېري وخت به د بازار په یوې غټې سرامیکي کوزړۍ یا پیتوس کې ویده کېده. د هغه نوم د فلسفي نندارو او شاهکاریو له امله بد شو؛ د ساري په ډول: یو ځلي یې په رڼا ورځ څراغ په لاس کې نیولی او ویل یې چې د انسان په لټه کې یم (چې پېړۍ وروسته مولانا دغه کیسه په نظم کې راوړه: «دی شیخ با چراغ همی‌گشت گردِ شهر/ کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست». چې پښتو ژباړه به یې داسې وي: «پرون شیخ څراغ په لاس ؤ، ګرځېده د ښار کوڅو کې/ او وې ستړی له ددانو یم، انسان یو لټومه») هغه اپلاتون باندې نیوکه وکړه، د سقراط په اړه یې د هغه بحث او شننه له ننګونې سره مخ کړ او د هغه د وینا پر مهال به یې ورانکاري کوله او کله ناکله به یې د بحث په منځ کې ډوډۍ راوړله او خوړله او په‌دې ترتیب به یې د اورېدونکو پام او فکر ګډوډ کړ. همدا راز، هغه به پر مقدوني سکندر ملنډې وهلې؛ کله چې په ۳۳۶م‌ز کې مقدوني سکندر له کورېنت څخه لېدنه کوله، دیوجانس هم په عام مظهر او هم د هغه په مخکې یې پېښې کولې.
دیوجانس د سمندري غلو له‌خوا ونیول شو او په غلامۍ وپلورل شو او په پای کې، په کورېنت کې استوګن شو. هلته هغه د کلبیت فلسفې پر ځای کراتس ته مخه کړه او هغه یې د رواقي فلسفې زېنون ته ورزده کړه؛ زېنون دغه فلسفه رواقیت ته واړوله، چې د یوناني فلسفې یو اوږدپایه فلسفي مکتب ګڼل کېږي. له دیوجانس څخه هېڅ کومه لیکنه پاتې نه‌ده، خو د ژوند په هکله یې ځینې کیسې له نکلونو (chreia)، په ځانګړې توګه د دیوجانس لایرتي کتاب «د سترو فیلسوفانو ژوندلیک او اندونه» څخه لاس‌ته راغلې دي.
مالي اقتصاد
مالي اقتصاد، د اقتصاد هغه څانګه ده چې په پولي فعاليتونو د تمرکز په واسطه ځانګړې شوې ده، يو ډول پيسې يا يو بل ډول په کې د سوداګرۍ، احتمالاٍ د سوداګرۍ په دواړو اړخونو کې راښکاره کېږي. د دې اړيکه، له همدې امله، د مالي بدلونونو تر منځ اړيکه ده، لکه: ګډې بيې، د ګټې قيمت او د بدلون قيمت، لکه څرنګه چې د هغو ټولو مخالف دی، چې له ريښتيني اقتصاد سره اړيکه لري. مالي اقتصاد، د تمرکز دوه اصلي برخې لري: د پانګې بيه اېښودنه او د ونډې ماليه. لومړنی د سرمايې د چمتو کوونکو ليد دی. لکه د پانګه اچوونکي او دويم د پانګې د استعمالوونکي. دا په همدې بنسټ، د ماليې د زياتې برخې لپاره نظرياتي تکيه يا ملاتړ چمتو کوي.
دیو جانس کلبی
ژوند
د دیوجانس لومړني ژوند په هکله هېڅ کوم معلومات په لاس کې نشته، یوازې دا چې پلار یې «هیسیاس» نومېده او یو صراف ؤ. داسې برېښي چې دیوجانس هم، پلار سره د مرستې لپاره، د صرافۍ سوداګرۍ ته مخه کړې وه.
مالي اقتصاد
دا مضمون د تخصيص او د اقتصادي سرچينو له زياتوالي سره سروکار لري، په فضايي او د وخت په تېرېدو دواړو سره، په يو نامعلوم چاپيريال کې تر سره کېږي. دا د همدې له امله د مالي مارکېټونو په برخه کې تر شک لاندې په تصميم نيولو او د پای يا وروستی اقتصاد او مالي نمونې او اصولو باندې تمرکز کوي او د منلو وړ مصرفونو نه د ازمويلو وړ يا د کړنلارې لاسته راونې استنباطوي. دا د کوچني اقتصاد او د پرېکړې نظريې پر بنسټ جوړ شوي دي.
مالي اقتصاد، د مالي اقتصاد يوه څانګه ده، چې د دې اړيکو د مشخص کولو په موخه د اقتصاد قياسي تخنيکونه کاروي. رياضيکي مالي (Mathematical finance) په دې کې تړلی دی، چې د مالي اقتصاد په واسطه وړانديز شوي رياضيکي يا عددي نمونې به ترلاسه يآ ورته پراختيا ورکړي. دلته ټينګار په ریاضيکي ثبات باندې دی، لکه څرنګه چې په اقتصادي نظريې سره د متناسب والي خلاف دی. په داسې حال کې چې مالي اقتصاد يو لومړنی يا په ابتدايي ډول د کوچني اقتصاد يو تمرکز لري، مګر پولي اقتصاد په طبيعت کې په بنسټيز ډول لوی اقتصاد دی.
بنسټيز اقتصاد
لکه په پورته ډول، نظم په اړين ډول د پانګه اچونې ستونزې باندې د عقلي پانګه اچوونکو د پریکړې نظريې (decision theory) د عملي کولو څرنګوالی څېړي. یاد شوی مضمون، له همدې امله، د کوچني اقتصاد په بنسټونو او د پریکړې په نظريه باندې رامنځته شوی دی او د مالي مارکېټونو په اړه تر شک لاندې د پریکړې نيونې د کاريال لپاره بېلابېلې کليدي پايلې استنباطوي. د بنسټيز اقتصاد منطق، د يوه«بنسټيز اټکل پايله» باندې وېشل کېږي، لکه په خصوصي ډول چې په راتلونکو برخو کې پرمختللي دي.
د پیسو اوسنی ارزښت، تمه او ګټه
د پیسو اوسنی ارزښت او تمه د مالي  ا قتصاد بنسټ تشکیلوي.
دیو جانس کلبی
په آتن کې
د یوه داستان له‌مخې، دیوجانس «د دېلفي غیب‌ویونکې» یا پوتیا ته ځي او له هغې څخه مشوره غواړي؛ الهه (غیب‌ویونکې) ورته وایي چې باید «اسعار وران کړي». وروسته له‌دې چې دیوجانس په سینوپ کې نه‌بریالی کېږي، له ځانه سره فکر کوي چې د «غیب‌ویونکې» موخه دا وه چې د واقعي سکو په ځای، سیاسي پيسې او د چلېدو وړ اسعار وران کړي. هغه آتن ته ځي او د هوډ کوي چې تثبیت شوي آداب، دودونه او ارزښتونه له ننګونې سره مخ کړي. هغه استدلال کاوه چې خلک د «شر» واقعي ماهیت په هکله د اندېښنې په ځای، یوازې دودیزو ژباړو او تعبیرونو باندې یې ډډه لګوي. د طبیعت («physis») او دود («نوموس») ترمنځ د دغه توپیر مطالعه کولو ته، لرغونې یوناني فلسفه ځانګړې لېوالتیا ښودله او داسې یوه سکالو ده چې اپلاتون په «جمهوریت» کتاب کې یې «د ګیګېس کړۍ» په کیسه کې راسپړي.
الديهايد
سریزه الحمدالله رب العلمين o والصلوة والسلام على سيدالمرسلين محمدوعلى اله واصحابه اجمعين o    دلوی لايزال خدای (ج) شکر اداءکوم چې زمونږ ګران ،جنګ ځپلې هيواد افغانستان يوځل بيادپر مختګ او بيا رغونې په لور روان ګورم .داټولې نړۍ ته څرګنده د ه چې ديوې ټولنې پرمختګ دعلم په پوهې پورې اړه لري ،هغه ټولنې چې دښوونې اوروزنې په لوړو او بشپړوامکاناتو سمبال اوسي،دخپل هيواد ډيرې ستونزې يي دعلمي تکنالوجۍ دپرمختګ له کبله حل کړي اودهغي ټولنې وګړي دهوسا اوبسيا ژوندلرونکي وي ، ددې پرمختګونولپاره بايد په هيوادکې درسي منظم پروګرامونه ،کتابتونونه ،مجلې،لابراتوارونه ،فابريکې ،عملي او نظري درسونه وجود ولري .نولدې کارونو سره سره جوخت زه هم دښوونې اوروزنې پوهنځي دڅلورم کال محصل او دلوړو زده کړو دقوانينوله مخې ماته هم ديوې کوچنۍ رسالې (مونوګراف) دليکنې ضرورت وؤچې دکيميادڅانګی له خوا د دی ليکنی موضوع دالديهايدونو تر عنوان لاندې د محترم استاد الحاج پوهنوال محمد نبي خان (مددي) تر سالمې لارښونې لاندې راکړ ل شوه په نوموړی موضوع کې مې دالديهايدونو اود هغه د فعال ګروپ په جوړښت او اړيکو باندې بحث کړی وروسته له هغه د الديهايدونو فزيکی او کيمياوي خواص او په اخر کې دالديهايدونو تشخيص  او په روز مره ژوند کې دهغه کارونه او صنعتي اهميت باندې هم رڼا اچولې ده. ترډير زيات حده می کوشش کړی دی چې د نويو او تازه ماخذونو څخه ګته پورته کړم او د مينه والو هم مسلکو لپاره يې د امکان ترحده په زړه پوری او قناعت وړ مضمون وګرځوم. دښوونې او روزنې د پوهنځي دقدرمنو استادانو او په ځانګړی توګه دکيميا دهغو استادانو څخه  په پښتنې مينه مننه کوم کومو چې زما په علمي روزنه کې خپله افغاني اوا سلامي وجيبه ښه څرګنده کړی په تيره بيا دخپل قدرمن لارښود استاد محترم پوهنوال محمد نبي خان (مددي) څخه چې ماسره يې نه ستړي کيدونکې مرستی کړي دي دزړه له کومی او په ډيرو ادبي ولولو مننه کوم همدغه شان دورور عتيق محمد حسام څخه هم ډيره مننه کوم چې دمونوګراف په کمپوز کې يي له ماسره ډيره مرسته کړيده. په احترام وفی الله مموزی                                                          کال  ۱۳۹۲  ثور
دیو جانس کلبی
په آتن کې
دیوجانس، د مانس په نامه یوه غلام سره آتن ته رسېږي، چې لږ موده وروسته مانس ورڅخه تښتي. دیوجانس په یوې طنزي بڼه خپله بدمرغي په‌دې ډول رد کړه، «که چېرې مانس له دیوجانس پرته ژوند کولای شي، نو دیوجانس یې ولې له مانس پرته نه‌شي کولای؟». دیوجانس به پر داسې خورا تړلې اړیکې ملنډې وهلې. هغه خپل ځان د هغه استاد په څېره کې ولېده چې خپل ځان لپاره هېڅ هم نه‌شي کولای: په سپکه توګه بې‌وسه. هغه د سقراط د شاګرد «آنتیستنس» د ملنګۍ او ریاضت ښوونو ته لېوال شو. کله چې دیوجانس له آنتیستنس څخه د لارښوونې غوښتنه کوي، آنتیستنس ځان ناګاره اچوي او د انګازو له‌مخې «په پای کې هغه په لښته وهي». دیوجانس وایي: «وهه مې، خو تر هغو چې ته ستا خبرې د اورېدو وړ ګڼم، داسې لښته به پیدا نه‌شي چې ما له تا څخه لېرې کړي». دیوجانس، سره له‌دې چې په لومړیو کې ورسره ښه چلند ونه‌شو، د آنتیستنس شاګرد او د سترګو تور وګرځېد. لا هم په څرګنده توګه نامعلومه ده چې دغو دوو سره لېدلي دي او که نه؛ خو هغه هم په شهرت او هم په ریاضت کې له خپل استاد څخه دمخه شو. هغه، له دنیوي عیش او عشرت څخه ډډه د هغه مهال آتني دودونو او چلندونو سره په توپیر کې ګڼل او تل یې ورباندې تبصره کوله. د فکر کولو دغه بڼه له داسې یوې کرکې څخه سرچینه اخلي چې د هغه په انګېرنه، حماقت، تظاهر، غرور، ځان‌غولونه او د انسان مصنوعي چلند دی.
مالي اقتصاد
د پیسو اوسنی ارزښت، تمه او ګټه
د پیسو د اوسني ارزښت محاسبه، پرېکړه کوونکو ته  لاره هواروي چې په اوس مهال کې ټول هغه نقدي جریانونه (د پانګې بل ډول را ګرځېدل) یوې واحدې نېټې ته را ټول کړي، چې په راتلونکي کې د پانګې له ګټې نه لاس ته راځي  او د هغې له مخې دوه فرصتونه په چټکه توګه له یوه بل سره پرتله کړي. له همدې امله، دا مفهوم د مالي پرېکړو لومړی پړاو ګڼل کېږي.
الديهايد
دالديهايدونووظيفوي ګروپ (کاربونيل ګروپ):
دیو جانس کلبی
په آتن کې
د دیوجانس لایرتي په وینا، کله چې اپلاتون د انسان په طنزي تعریف کې هغه د «بې‌وزرو دوبولو» په توګه ګڼي، دیوجانس د یوې چرګې بڼکې او وزرونه شکوي، د اپلاتون مدرسې ته یې راوړي او وایي، «واخله! انسان مې درته راووست!»؛ نو اپلاتون په تعریف کې د «له پلنو نوکانو سره» عبارت دغه تعریف ته وراضافه کوي. دیوجانس لایرتي همدا راز یوشمېر نور ناوړه داستانونه هم د دیوجانس په هکله لیکي چې د هغو له‌مخې، دیوجانس به په عام مظهر کې د خلکو پر مخ لاړې تو کولې، بولې یې کولې، باد یې ماتوه او ځیني وخت به یې ان استمنا کوله.
مالي اقتصاد
د پیسو اوسنی ارزښت، تمه او ګټه
يو ناڅاپي پراخوالی، د حال ارزښت سره احتمالات ترکيبوي، د متوقع ارزښت مقياس رهبري کوي، چې د متوقع payout د اندازو د يوې دندې په توګه پانګه او د دوی د واقع کېدلو xs او ps په احترامانه ډول احتمالات تنظيموي.
الديهايد
اميد                                                                      ايستر
دیو جانس کلبی
سرچينې
وېشنيزه:فيلسوفان
مالي اقتصاد
د پیسو اوسنی ارزښت، تمه او ګټه
د پریکړې دا مېتود، که څه هم د بېزارۍ (لکه: د اقتصاد هر زده کوونکی چې پرې پوهېږي) د خطر په ملاحظه کولو کې پاتې راځي. په بله وینا: کله چې اشخاص غريب وي، نو د هر اضافي ډالر نه یو ډېر ګټورتوب تر لاسه کوي او کله چې شتمن وي، نو لږ ګټورتوب ترلاسه کوي. ذکر شوې پايله، له همدې له امله چې بېلابېلو پايلو (حالتونو) ته په ځواب ويونکي Ys هغه وزن برابروي، ډول مشخص شوی دی. ورته بيه وګورئ. (ځيني پانګه اچونکي کېدای شي، په حقيقت کې د خطر خلاف خطر پلټونکي وي، مګر ورته منطق کېدای شي عملي شي.
الديهايد
X      = هلوجن                      اسيد هلايد                                                         انهايدرايد جوړښت او اړيکې : دالديهايد دګروپ په جوړښت کې دکاربن عنصر په منځ کې قرار لري چې د اکسيجن عنصر سره د  لري. دکاربونيل دګروپ دوه خلاصې  اړيکې په الديهايدونوکې يوه د هايدروجن او بله يې کېدای شي چې دor Alkyl,H) (Aryl عضوي پاتی شوني سره وي.
مالي اقتصاد
د پیسو اوسنی ارزښت، تمه او ګټه
دلته تر شک لاندې ټاکنه کېدای شي، د متوقع ګټورتوب د لويوالي په توګه ځانګړې شي. په یو څه زيات رسمي ډول: د پايلې متوقع ګټورتوب فرضيه بيانوي چې که چېرې معلومې قاعدې قانع وي، موضوعي ارزښت چې د يوه شخص په واسطه په يو قيمار سره ملګری شوی دی، د همغه شخص د هغې قيمار د پايلو د ارزونو احصايوي تمه ( توقع) ده.
الديهايد
الديهايد                        الديهايد                          الديهايد
مالي اقتصاد
د پیسو اوسنی ارزښت، تمه او ګټه
د دې نظريو لپاره انګیزه د متوقع ارزښت تر چوکاټ لاندې د مراعات شوو ګڼو بې ثباتيو نه راپورته کېږي. لکه: د St. Petersburg متناقضه وينا او د Ellsberg متناقضه وينا.
الديهايد
په الديهايدونو کې جوړښت د کاربونيل په نوم ياديږي چې دکاربن او اکسيجن ترمنځ په کې دوه ګوني اړيکې وجود لري. که چېرې د کاربونيل ګروپ د يوه يا دوه اتومه هايدروجن سره نښتي وي دالديهايدونو په نوم ياديږي.
www.google.com که دکاربونيل د ګروپ دواړه خواوته دوه عضوي ګروپونه نښتي وي لکه الکايل يا ارايل دغه ډول مرکب د کېتون په نوم ياديږي چې ټول په يوه سطحه کې قرار لري لکه څنګه چې الديهايدونه او کېتونونه مشابه خواص لري خو په الديهايدونو کې يو اتوم هايدروجن دکاربونيل د ګروپ سره وصل دي اوپه کېتونونو کې  دوه عضوي ګروپونه دکاربونيل دګروپ سره نښتي دي.
مالي اقتصاد
له داوري خلاصه بيه ټاکنه او توازن
عقلي بيه ټاکنه، هغه مصرف دی، چې د پانګې بيې (او په همدې دليل د پانګې د بيې ټاکنې نمونې) به د پانګې له داورۍ تشه بيه منعکس کړي، لکه څرنګه چې له دې بيې نه هر انحراف به له (arbitraged away) وي. دا مصرف د تنظيم شوي عايد په خونديتوب کې، په ځانګړې ډول اړيکو کې ګټور او د انحرافي وسايلو د بيې ټاکنې په اړه بنسټيز دی.
الديهايد
کېتون                                                کېتون                                           کېتون (۶) م ، م م ۸۰۵،۸۰۶ ۱ – الديهايدونه په اسانۍ سره اکسيديشن کېږي په داسې حال کې چې کېتونونه په سختۍ سره دا عمل اجرا کوي. ۲- الديها يدونه معمولاً د Addition  په تعامل کې پروتون اخلي چې د کېتونو څخه فعال عمل کوي او دا دکاربونيل د ګروپ  ځانګړتيا ده چې د اکسيجن اتوم الکترونيګاتيويتي زياته د الديهايدونو نوم ايښودنه : الديهايدونه په دوه سيستمونو  نومول کېږې چې په دې ډول دي. ۱ – په معمولی سيستم (common name) نوم ايښودنه. ۲ – د ايوپاک (IUPAC) په سيستم د الديهايدونو نوم ايښودنه. ۱ - معمولي نوم ايښودنه (common name) : په دې سيستم کې دالديهايدونو  نومونه دهغوی د اړوند  کاربو کسيليک تيزابونو معمولي نوم څخه  سرچينه اخلي. په دې ډول چې د کاربوکسيليک اسيد د نوم په اخر کې د (ic Acid) کليمې په الديهايدونو بدلوو. ځکه چې دغه الديهايدونه دمربوطه تيزابونو د هايدر وجنيشن څخه حاصليږي او دهغوۍ سره نږدې اړيکې لري.هغه الديهايدونه چې د کاربنو شمير يې پنځه او يا د پنځو څخه کم وي معمولاً په همدې طريقه نومول کېږي په معمولي نوم ايښودنه کې  او نورو تورو په وسيله ښودل کېږي. لکه په لاندې جدول کې کاربوکسيليک تيزابونه او دهغوی اړوند الديهايدو نومونه ښودل شوي دي.
مالي اقتصاد
له داوري خلاصه بيه ټاکنه او توازن
اقتصادي تعادل، په عمومي توګه يو حالت دی، چې اقتصادي قوې، لکه: عرضه او تقاضا په کې متوازن دي او د بهرنیو اغېزو په نه شتون کې د اقتصادي بدلونونو دا متوازن ارزښتونه به بدلون ونه کړي. عمومي تعادل د ځينو يا زياتو عکس العملي مارکېټونو سره په ټول اقتصاد کې د عرضه، تقاضا او بيو له سلوک سره په دې پلټلو سره سروکار لري، چې د بيو يوه مجموعه شته، چې په يوه مجموعي توازن به اغېزه ولري. (دا د پلوي يعنې پلوي تعادل برعکس دی، چې يوازې انفرادي مارکېټونه ارزوي.
الديهايد
اړوند الديهايدو نوم	داړوند الديهايدو فارمول	دکاربوکسيليک تيزاب	دکاربوکسيليک تيزابو فرمول فارم الديهايد	H-CHO	Formic acid	H-COOH اسيت الديهايد	H3C-CHO	Acetic acid	CH3-COOH پروپيون الديهايد	H3C-CHCHO	Propionic acid	CH3-CH2-COOH
مالي اقتصاد
له داوري خلاصه بيه ټاکنه او توازن
دوه مفکورې په دې ډول سره وصل شوې دي: چېرته د مارکېټ بيې د ګټور دارو لپاره اجازه نه ورکوي (دوی له داورۍ خالي يو مارکېت رانغاړي، نو د دې بيو په اړه هم ويل کېږي چې ،په قانوني ډول يو داوري تعادل (arbitrage equilibrium) رامنځته کړي. په شعوري ډول دا کېدای شي، د دې په نظر کې نيولو سره وکتل شي، چې چېرته چې داوري موکه بايد شته وي، نو تمه ده چې بيې بدلون وکړي او د همدې له امله، په تعادل کې نه دي. يو داوري تعادل، د همدې پر بنسټ د اقتصاد د عمومي تعادل لپاره يوه غوښتنه ده.
الديهايد
(۴) م ،م ۷۸۰ بايد وويل شي چې د الديهايدو پورتنۍ نوم ايښودنه دالديهايدونو د سرچېنې په اړيکه هم صدق کوي په دې مانا چې فارم الديهايد د فارميک اسيد د سرو ميږيانو (فارميکا) په سرونو کې وجود لري نو ځکه د الديهايدو دغه مرکب دفارم الديهايد په نوم ياديږي. همدارنګه اسيت الديهايد سرچېنه سرکه (اسيتوم) او پروپيون الديهايد سرچېنه شيدي (پروپيون) دی او په دې ډول نورهم نومول کېږي. او نورو تورو په وسيله نومول کېږي. ګاما او نور نومول کېږي دمثال په ډول.
مالي اقتصاد
له داوري خلاصه بيه ټاکنه او توازن
د دې نظريې ناڅاپي او رسمي پراختيا (د پانګې د بيې ټاکنې بنسټيزه نظريه) ښيي، چېرې چې مارکېټونه، لکه: څرنګه چې تشرېح شول او تر څنګ يې (په ضمني ډول او ځواب ويونکي ډول) بشپړ وي، يو څوک کېدای شي، د مارکېټ د غوښتنې په ځواب کې د خطر د شنډ(خنثی) اټکل معيار (risk neutral probability measure) د جوړولو په واسطه مالي پریکړې وکړي. بشپړ دلته د دې معنا لري، چې د s نړۍ په هر ممکنه ايالت کې د هرې پانګې لپاره يوه بيه ده او د نړۍ په راتلونکو ايالتونو باندې د ممکنه شرطونو بشپړه ټولګه يا سيټ د همدې لپاره کولی شي، په شته پانګو سره جوړ شي (د هېڅ کسر ادعا نه کوي): د n (risk-neutral) (د خطر خنثی) احتمالاتو لپاره qs په اړين ډول ورکړل شوې n بيې په ورته توګه حل کوي. رسمي انحراف به د داوري بحثونو په واسطه دوام وکړي. د يوې ساده شوې بېلګې په توګه عقلي بيه ټاکنه او د شنډې ارزونې خطر (Rational pricing § Risk neutral valuation) وګورئ، چې اقتصاد په کې يوازې دوه ممکنه حالتونه «ښکته او پورته» لري او(1- qup =)  qup او qdown په کې دوه ځوابونه دي (لکه: ضمني) احتمالات او په خپل وار تر لاسه شوی وېش يا «معيار».
الديهايد
د دې مرکب دنومولو لپاره دمعوض لرونکي کاربن يو ناني توری وايو بيا دمعوض نوم او بيا د الديهايدو نوم په پورتنۍ طريقه وايومثال:
مالي اقتصاد
له داوري خلاصه بيه ټاکنه او توازن
په خپل ځای له دې معيار سره د هر امنيت (يا دوسيه، د وزارت مقام) متوقع يا اړينه بيا راګرځېدنه به له بې خطره راګرځېدو جمعه «د خطر لپاه تنظيم» سره مساوي وي. لکه: يو امنيتي – معلوم (risk premium)، چې د هغې پراخوالي يا اندازې جبران کوي، چې د نغدوپيسو جريان ورته د اټکل وړ نه دی. د بيې ټاکنې ټولې نمونې په اړين ډول د دې ورکړل شويو معلومو مصرفونو او حالتونو متغيرونه دي. دا پايله له پورتنۍ سره ثابته ده، مګر د مارکېت پر بنسټ له تمې سره. (لکه: له داورۍ خالي او پر تيوري، د همدې له امله په تعادل کې) لکه څرنګه چې د شخصي ترجيحاتو مخنيوی کوي.
الديهايد
هغه الديهايدونه چې د هغې سره د                ګروپ د يوې حلقوي  سيستم سره وصل وي د carbaldhyde وروستاړي په اضافه کولو سره نومول کېږي لکه :
۲ – الديهايدونو نوم ايښودنه د IUPAC په سيستم کې : دايو پاک په نوم ايښودنه کې د کاربونيل لرونکې ډير اوږد زنځيرپه ګوته او نمبر وهل کېږي داسې چې بايد لومړی نمبر د کاربونيل د ګروپ کاربن کې وليکل شي په الديهايدونو کې دکاربونيل ګروپ  هميشه دکاربن زنځير په يوه سرکې وي او نوم ايښودنه يې په دې ډول ده. که الديهايد ونه نارمل وي نو اړوند الکا نو وروستي د (e) توري يې په (al) بدلوو دغه نوم ايښودنه د اړوند الکان سره په اړيکه  کې ترسره کېږي دمثال په ډول.
www.wikipedia.com په هغه صورت کې چې الديهايدي مرکب يو طبعي محصول او يا کاربوکسيليک اسيد وي نو د (oxo) مختاړی دهغه کاربن د ښودلو لپاره چې د الديهايد د ګروپ عامل دي په کار وړل کېږي لکه.
که چېرې کوم الديهايد د کاربونيل د ګروپ د اکسيجن د دوه اړيکې پرته کومه بله دوه ګوني اړيکه ولري د الکېنل(Alkenal) په وزن نومول کېږي لکه. (۴) م ،م ۷۸۲
دالديهايدونو استحصال : د اوزون په وسيله د الکېنونو اکسد يشن: الديهايدونه د کاربن – کاربن د دوه ګوني اړيکې د خلاصيدو په وسيله د اوزون په موجوديت کې لاس ته راځي په دي طريقه کې د اوزون او الکېن د تعامل څخه ازونيد مرکب په لاس راځي چې د ازونيد ها يدروليز په نتيجه کې د جست په موجوديت کې د کاروبونيل دوه مرکبونه په لاس راځي چې په لاندې ډول دي.
دالکاينونو هايدريشن (Hydration of alkyne) الکاينونه د اوبو سره د H2SO4 او دسيمابو د ايون په موجوديت کې بي ثباته وينايل الکول جوړوي او په ډير سرعت سره Rearrangement کېږي او باثباته الديهايد ونه جوړوي.
د(Acyl halide) ريدکشن: داسايل هلايد د ارجاع په وسيله کولي شو هغه په الکول او الديهايد تبديل کړو.
Butanenitrile Butanal
د Reimer Tiemann تعامل:
2-hydroxybenzaldehyde د الکولو اکسيديشن: الديهايدونه د اولي الکولو د اکسيدشن څخه په تيزابي محيط کې د اکسيدانت کوونکو په موجوديت کې لکه K2Cr2O7 او KMnO4 کې حاصليږي په دي تعامل کې اکسيدي کوونکې عامل K2Cr2O7 دي
دالکولو دي هايدروجينشين وي پرمخ تير کړي الکول اکسيديشن کېږي او په نتيجه کې يو ماليکول هايدروجن ازاديږي او مربوطه الديهايدونه حاصليږي چې کېمياوي معادله يې په لاندې ډول دي.
Gem- di halides هايدروليز: Gem- di halides عبارت دهغه مرکباتو څخه دي چې دهلوجن دوه اتومه دمنځني کاربن سره نښتی وي.