cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
استینوسفیر
د استینوسفیر لاندېنی سرحد
د استینوسفیر لاندېنی سرحد کم پېژندل شوی دی، خو د پاسني پوښ په بنسټ کې واقع دی. دا سرحد له زلزلیز نظره تېز هم نه دی او په سم ډول پېژندل شوی هم نه دی، خو له کابو ۶۷۰ کیلومتره پېچلي انفصال سره منطبق دی. دغه انفصال یا بېلېدنه په ټولیز ډول د پوښ له «رینګ ووډيټ» لرونکي ډبرې څخه د «بریګمانیټ» او «پرکلاز» لرونکو ډبرو ته له لېږد سره تړاو لري.
منشا
د استینوسفیر میخانیکي خواص په پراخ ډول د ډبرو له جزئي نرموالي سره تړلي بلل کېږي. دا احتمال موجود دی چې ښايي په ډېره برخه استینوسفیر کې کمه اندازه نرمي موجوده وي او دا هغه څه دي چې د ډبرې په پوښ کې د موجودو اوبو او کاربن ډای اکسایډ په مرسته تثبیتېږي. له دې سره سره د نرموالي احتمالي اندازه چې د ډبرې ۰.۱ سلنه هم نه ده، د استینوسفیر د بشپړې تشرېح لپاره کافي نه ښکاري. دغه نرموالی په ډبرو کې د سرحد دانو د بشپړ لوندوالي لپاره کافي نه دی او که سرحد دانې په بشپړ ډول لمدې نه‌شي، ښايي د ډبرې پر میخانیکي خواصو د نرموالي اغېزې د پام وړ نه وي. په یوه جزئي نرموالي سره د لیتوسفیر-استینوسفیر د سرحد تشرېح هم ستونزمنه ده. دا شونتیا موجوده ده چې نرموالی دې د استینوسفیر په پاسنۍ برخه کې راټول شي او دا هغه ځای دی چې لیتوسفیر ډبرې احاطه کړی دی. بل احتمال دا دی چې استینوسفیر داسې ساحه وي چې د پوښ په منرالونو کې په اوبو کې د حل کېدو وړ وي، په داسې ډول چې د نرموالي د ډېرېدو لپاره لا ډېرې اوبه موجودې وي. د میخانیکي ضعف یا کمزورۍ د رامنځته کولو لپاره یو بل احتمالي میکانیزم د سرحد دانو کشېدنه ده چې په کې دانې د یو بل له څنګه کش کېږي یا یوې او بلې خوا ته ځي.
روديشيا
شاليد
د ټولپوښتنې د پايلو په پام کې نيولو سره، دا سيمه د ۱۹۲۳ز کال د سپټمبر په ۱۲ نېټه د انګليستان له لورې په خپلې خاورې پورې وتړل شوه. له نښلېدلو څخه لږه موده وروسته د همدې کال د اکتوبر په ۱ نېټه د سويلي روديشيا نوې مستعمرې لپاره لومړنی اساسي قانون نافذ شو. د اساسي قانون له مخې سويلي روديشيا د دې حق ورکړل شو، چې خپله دېرش کسيزه مقننه قوه، لومړی وزير او کابينه وټاکي؛ که څه هم برتانوي تخت د هغو معيارونو په سر رسمي ويټو وساتله، چې اصلي اوسېدونکي يې اغېزمنول او پر بهرني سياست باندې يې واکمني وکړه.
د راتلونکو درې لسيزو په اوږدو کې سويلي روديشيا يو څه اقتصادي پراختيا او صنعتي کېدل وازمايل، چې په نيمه سهارايي افريقا کې نږدې بې ساري وو. د کروميم او منګنيز په ګډون د هېواد د معدني شتمنيو طبيعي ډېرښت د دوديزې اقتصادي ودې په برخه کې په لوړه کچه مرسته وکړه. که څه هم افريقا کې ډېری مستعمرو، ان هغه چې د طبيعي سرچينو په برخه کې بډايه وې، د تخنيکي او مديريتي مهارتونو د کمښت له امله د ورته کچې پرمختګ په تر لاسه کولو کې ستونزه تجربه کړه. د استعماري ملکي خدمت کونکو کوچني څرخېدونکې کاري ټولګي، چې په سيمه ييز اقتصاد کې له خپلو مهارتونو څخه د ګټې اخېستنې لږه انګېزه يې درلوده، د دې زيان د تاوان ورکولو (جبران) لپاره پوره نه وو. سويلي روديشيا په نامتناسب ډول د خپلې پراخه اروپايي کډوالۍ په بڼه د هېواد له باندې څخه په مستقيم ډول د په کار پوه کاري ځواک د واردلو له مخې، دا مسئله نه ده منلې. د بېلګې په ډول: په ۱۹۵۱ زکال کې د سويلي روديشيا له ٪۹۰ څخه زيات سپين پوستي په هغه څه کې بوخت وو، چې برتانوي حکومت د «ماهرانه بوختياوو» يا مسلکي او تخنيکي سوداګريو په توګه ډلبندي کړل. دا د يو متنوع اقتصاد د رامنځته کېدنې لامل شول، چې د توليد پياوړی سکتور او د اوسپنې او فولادو صنعتونه يې درلودل. د سپين پوستي نفوس له زياتېدلو سره سم د پانګې رالېږدونې هم (په ځانګړي ډول د دويمې نړيوالې جګړې د راپورته کېدلو پر مهال) زياتې شوې دي. د اروپايي اوسېدونکو له لورې په اقتصاد کې د پام وړ پانګه اچونې د سويلي روديشيا د لېږد صنعتونه او همدا راز هغه زېربنا تمويل کړه، چې له نړيوالو بازارونو سره د هېواد د لا زيات يو ځای کېدلو لپاره اړينه وه.
اتيکوس (فيلسوف)
اتيکوس په کلکه د لېږد او انتقال ضد و. د هغه کار یو پولیمیک و، چې ممکن د مارکوس اوریلیس تر مشرۍ لاندې په اتن کې د اپلاتوني فلسفې د لومړي رییس څخه سرچینه اخیستې وي.
د اتیکوس دریځ د افلاطون د یوې نسخې استازیتوب کوي چې له مخې یې د ماسټر له لفظي کلمې څخه انحراف د نه منلو وړ غیر اخلاقي مخالفت معنی لري. دا نسخه کله ناکله په معاصره پوهه کې بدلیږي، لکه د ارسطو د مدافعینو په لیکنو کې لکه د افلاطون د مدافعینو په لیکو کې.
صاع
صاع هغه پیمانه ده چې جمع يې اصواع دی، دا پيمانه په پېرودلو او پلورلو کې د اندازه کولو لپاره کارول کیږي.
بل نوم
د صاع بل نوم مختوم دی، علت یې دا دی چې والیانو پرې یوه نرم مهر لګولی وي چې کم نشي.
د صاع استعمال شرعي
صاع او مد د رسول الله (ص) په دوره کې د اندازه کولو بنسټیز واحدونه وو.
سايبر ځورونې
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" سایبري ځورونې یا په ننني عصر کې د ځورونې، ګواښلو، لفظي ناوړه چلند، د یو چا د شخصیت د بدنامولو او په قصدي توګه د یو چا د ځورولو نوم دی. که څه هم دا په هر چا اغېزه کولی شي، ځوانان ماشومان او مېرمنې ډېر احتمال لري چې له دې کړنې اغېزمن شي. کله چې کوچني ماشومان خپل ټول شخصي او کورني حالات یو نامالوم کس ته ښکاره کوي، نو امکان لري چې په ډېر منفي او ګواښوونکي ډول وکارول شي. کله چې نجونې او ښځې د یو چا سره ملګرتیا کوي، ډېری وختونه لیدل کیږي چې دوی خپل انځورونه د عامو خلکو یا هغه ځانګړي کس سره په انټرنېټ کې شریکوي. هغوی بيا دا انځورونه د اډوب فوټوشاپ او نورو ورته سافټویرونو په مرسته ایډیټ کوي او نجونې له دې لارې بليک مېل کوي، ترڅو د دوی غوښتنې ومني چې هغه غوښتنې د پيسو، ملګرتيا، ساتيري او نورې کېدلای شي. ډېری وخت دا ډول اېډېټ شوي انځورونه په بشپړ ډول د حقيقت خلاف شوي وي او حتی ځينې وختونه د هغه چا له څېرې څېره دومره توپير کوي چې هيڅ نه پېژندل کيږي.
صاع
د فقهاوو اختلاف
د امام ابوحنيفه رحمه الله په وينا يوه صاع اته رتله ده. او دا صاع بغدادي نومیږي.
د اختلاف لامل
كه په صاع او مد كې فرق نه وي، نو د ټولو مهمو ارزښتونو توپير به هم له منځه ولاړ شي
سايبر ځورونې
څرنګه چې ټولنه په ځانګړې توګه په برصغیر کې د ناواده شویو مېرمنو سره اړیکو ته په کمه سترګه ګوري، مېرمنې د اړیکو د جوړولو یا ماتولو وروسته د کورنۍ د غضب د خطر پر ځای د ځوروونکي لخوا تر فشار لاندې راځي. د ښځو په ګډون ټول هغه کسان چې د انلاین ځورونې قربانیان دي، د ټولنیزو فعالانو له خوا د قوانینو د شتون او له دې عذاب څخه د مخنیوي لپاره د دې قوانینو د ګټورتیا په اړه لارښوونه کیږي.
صاع
د اختلاف لامل
زید بن ثابت په لومړۍ پیړۍ کې د مسلمانانو لپاره دا لومړنی معیار تعریف کړ، او وروسته د شرعي غوښتنو معیارونه تقریبا د دې سره مطابقت درلود. تر کومه ځایه چې د سوداګرۍ مسله مطرح ده، د صاع او خټو اندازه په هر ښار او سیمه کې توپیر درلود، د پخوانیو اندازو له مخې، یو صاع د چارماد یا پنځه پونډو سره برابر و او یو پونډ د دولسو اونس سره مساوي اعلان شو. تر ۲۳۴ تولو پورې
سايبر ځورونې
سرچينې
وېشنيزه:انټرنېټي اصطلاحات وېشنيزه:انټرنېټي کلتور وېشنيزه:انټرنېټي ويوکي وېشنيزه:انټرنېټي موضوعات وېشنيزه:انټرنېټ تانبه وېشنيزه:انټرنېټ برو وېشنيزه:انټرنېټ
صاع
سرچينې
وېشنيزه:صاع وېشنيزه:مثلثات وېشنيزه:رتل وېشنيزه:د انداره کولو واحدونه وېشنيزه:د تول واحدون
عینیت (فلسفه)
په فلسفه کې، عینیت (په انګلیسي: objectivity) د حقیقت اړوند مفهوم او له فردي عندیت/ذهنیت (د یوه وګړي د نومېرنې، احساساتو یا جاج له‌امله رامنځ‌ته شوی پلویتوب) څخه خپلواک دی. یوه قضیه هغه مهال عیني صدق لري چې د صدق کولو شرایط یې د یوه ذهني عامل پر مټ رامنځ‌ته شوي پلویتوب څخه پرته پوره شوي وي. علمي عینیت د پرېکړې او قضاوت کولو هغې وړتیا ته ویل کېږي چې پلویتوب یا بهرني لامل اغېزې پر بنسټ ولاړه نه‌وي. په اخلاقي چوکاټ کې، عینیت د هغو اخلاقي کوډونو د ارزولو غوښتونکی دی، چې د ټولنې وګړو د هوساینې پر بنسټ رامنځ‌ته شوي دي او وګړي یې رعایتوي. اخلاقي عینیت، همدا راز، د نړۍ‌شمولو واقعیتونو د یوې ټولګې له‌لارې (او نه د عندیت له‌مخې) د اخلاقي کوډونو یو له بل سره د پرتله کولو غوښتونکی دی.
د پوهې عینیت
افلاطوني اېډیالیزم د مېتافزیکي عینیت‌پالنې یوه بڼه ده او څرګندوي چې، مفکورې له وګړو څخه په خپلواکه توګه شتون لري. له بلې خوا، د بېرکېلي تجربي اېډیالیزم پر دې باور دی چې موجودات کټ‌مټ څرنګه چې نومېرل کېږي، شتون لري. دواړه تګلارې د عینیت لپاره هڅه کوي. د عینیت په اړه د افلاطون پېژندنه د هغه په پوهنپوهنه کې موندلای شو، چې د ریاضي او هغه ته اړوند مېتافزیک پر بنسټ ولاړه ده او ټینګار یې پر دې دی چې د څیزونو او مفکورو وجودپوهنیزه پوهه د بدلون پر وړاندې ثابته ده.
د فیلسوف «رِنِه ډیکارت» د ځانګړي استنتاج مېتود پر خلاف، د طبیعي علومو فیلسوف «اسحاق نیوټن» د شواهدو لپاره یو لا عیني علمي مېتود وکاروه چې د هغه په ترڅ کې، مخکې تر فرضیې جوړونې د شواهدو کتل اړین دي. منطق‌پوه «ګوتلوب فرېګه» د خپلو پوهنپوهنیزو او مېتافزیکي فلسفو په تړاو، عینیت وکاروه، چې د کانت د سولپالنې په ځواب کې څه ناڅه اغېزمن تمام شو. که چېرې رښتینوالی له شعور څخه په خپلواکه توګه شتون ولري، نو په منطقي ډول به ګڼ‌شمېر نابیانېدونکي بڼې په‌کې شتون ولري. عینیت، د حقیقي ارزښتونو اړوند قضیو له‌لارې د حقیقت رامنځ‌ته شوي تعریف ته اړتیا لري. یوه عیني جوړښت ته د بڼې ورکولو په هڅه کې، د څیزونو د واقعیت په اړه پوهنپوهنیزو ژمنې په پام کې نیول کېږي.
د عیني واقعیت په پېژندنه او ارزونه کې د نومېرنې (درک) اهمیت، د کوانټمي میخانیک د مشاهده کوونکې اغېزې په برخه کې تر بحث لاندې نیول کېږي. بې‌واسطه او لنډباوري واقعیت‌پال د عیني واقعیت په مشاهده کې، تر ډېره بریده پر نومېرنه باندې ډډه لګوي، په داسې حال کې چې اوزارپال پر دې باور دي چې، مشاهدې یوازې د عیني واقعیت په وړاندوینه کې ګټورې دي. د دغو مفکورو رانغاړونکي مفهومونه د ساینس په فلسفه کې مهم ګڼل کېږي. د ذهن فلسفې له‌لارې څرګندېږي چې ایا عینیت د نومېرنې پر ثبات ډډه لګوي او که نه.
اخلاقي عیني‌پالنه
د اخلاقي عیني‌پال په باور، معمولي اخلاقي پرېکړو سموالی یا ناسم‌والی د هېڅ وګړي یا ډلې باورونو احساساتو پورې تړاو نه‌لري. دغه لیدلوري کې ویل کېږي چې اخلاقي قضیې د کېمیاوي، بیولوجیکي یا تاریخي قضیو ته ورته دي؛ چې د یوه وګړي د جلا باورونو، هیلو، غوښتنو یا احساساتو لرلو سره، سره، دغه قضیې سمې دي او کله چې د دغه له ذهن څخه خپلواکه اخلاقي واقعیت په بیانوولو کې پاتې راځي، ناسمې دي — مهمه نه‌ده چې د یوه وګړي باورونه، هیلې، غوښتنې یا احساسات څه دي.
اخلاقي عندي‌پالنه
د «اخلاقي عندي‌پالنې» ګړنه په اخلاقو کې دوه بېلې تیوري‌ګانې رانغاړي. د اخلاقي عندي‌پالنې د ادراکي بڼو له‌مخې، د اخلاقي څرګندنو سموالی د وګړو ارزښتونو، لېوالتیاوو، احساساتو یا باورونو پورې تړاو لري. د ادراکي‌پالې اخلاقي عندي‌پالنې ځینې بڼې د واقعیت‌پالنې د بڼو په څېر انګېرېدلای شي، ځینې نورې بڼې یې بیا د واقعیت‌پالنې ضد دي. دېوېد هیوم د ادراکي اخلاقي عندي‌پالنې لپاره بنسټ اېښودونکې څېره ده. د هغه د تیوري په هکله د یوې معیاري ژباړې پر بنسټ، د شخصیت یوه ځانګړې نښه هغه مهال د یوه اخلاقي فضیلت په توګه ګڼل کېږي چې په یوه زړه‌سواندي، ملتفت او منطقي انسان کې د تایید یا منښت ننګېرنه راوپاروي. په ورته توګه، د رودریک فیرت د «اېډیال مشاهده کوونکي تیوري» پر بنسټ، سمې کړنې هغه دي چې د یوه منطقي او بې‌پلوه مشاهده کوونکي له‌لورې تایید شي. ویلیام جېمز، یو بل اخلاقي عندي‌پال، پر دې باور دی چې (د یوه وګړي لپاره) یوه پایله یوازې هغه مهال غوره ده چې د هغه په خوښه راڅرګنده شي. د احساس‌پالنې، تجویزپالنې او بیان‌پالنې په څېر، د اخلاقي عندي‌پالنې د غیرادراکي بڼو له‌مخې، څرګندنې په مطلقه توګه سمې یا ناسمې کېدلای نه‌شي: بلکې، هغه د شخصي احساساتو یا دستوراتو بیانونه دي. د بېلګې په توګه: د آلفرېد جولس آیر په احساس‌پالنه کې، د «وژنه ناوړه کار دی»، له معنایي پلوه له دغه احساس سره معادل دی: «وژنه، او هو!».
اخلاقي عینی‌پالنه او نسبي‌پالنه
د اخلاقي عیني‌پالنې له‌لیدلوري، د یوه څیز سموالی یا ناسموالی د هغه وګړي ګومان پورې تړاو نه‌لري چې هغه سم یا ناسم انګېري. اخلاقي عیني‌پالنه، د ټولنې د وګړو پر هوساینې باندې د اخلاقي قوانینو د اغیزې څرنګوالي پورې تړاو لري. اخلاقي عیني‌پالنه، اخلاقي قوانینو ته زمینه برابروي ترڅو د د یوې ټولنې د آدابو او دودونو د نړۍشمولو واقعیتونو د یوې ټولګې له‌لارې، سره پرتله کړل شي. نیکولاس رېشر، آداب او دودونه د یوې ټولنې د رسم او رواجونو او عنعناتو په توګه تعریفوي (د بېلګې په توګه: هغه کالي چې ښځې اغوستلای شي) او څرګندوي چې، اخلاقي قوانین د یوه وګړي له شخصي اخلاقي لید سره د پرتله کولو وړ نه‌دي. یوه څرګنده بېلګې یې د ایمانوېل کانت غوڅ حُکم دی، چې: «یوازې د هغې وجیزې [یعنې، قاعدې] باندې عمل وکړئ، چې د هغې پر مټ په هم‌مهال ډول اراده وکړای شې ترڅو یو نړۍشموله قانون وګرځي». جان ستیوارت مېل یو استنباطي متفکر ؤ او له‌دې امله یې د ګټه‌پالنې وړاندیز مخ‌ته کړ او ادعا کوي چې په هر حالت کې، سم کار هغه دی چې په ټوله کې، تر ټولو لوړه احتمالي خوشحالي رامنځ‌ته کړي. اخلاقي نسبي‌پالنه هغه لیدلوری دی چې له‌مخې یې، یو اخلاقي قانون یوه عامل ته د یوې ځانګړي اخلاقي چوکاټ په ترڅ کې تړلی دی. په اخلاقي کوډونو کې، قوانین سره برابر دي او یوازې په ځانګړو اخلاقي کوډونو کې «سم» یا «ناسم» انګېرل کېږي. نسبي‌پالنه د عام‌پالنې سره په تضاد کې راڅرګندېږي، ځکه چې داسې کوم اخلاقي واحد قانون نشته ترڅو د هر پلاوي (یا عامل) لپاره د تعقیبولو وړ وي. نسبي‌پالنه له اپلت‌پالنې (نهیلیزم) سره توپیر لري، ځکه چې هر شته اخلاقي قانون ته اعتبار وربخښي، حال دا چې اپلت‌پالنه داسې نه‌ده. کله چې خبره د نسبي‌پالنې راغله، روسي فیلسوف او لیکوال «فیودور داستایفسکي» دا استدلالي عبارت وپنځوه: «که چېرې خدای شتون نه‌لري، نو هرڅه روا دي». دا عبارت، د اخلاقو د بنسټ په توګه د خدای‌پالنې د ردونې پایلو په هکله د هغه لیدلوری ؤ. امریکایي وګړپوه «روت بِنِدېکت» استدلال وکړ چې، هېڅ کوم واحد عیني اخلاق شتون نه‌لري؛ همدا راز، اخلاق او هڅوب سره توپیر لري.
د افغانستان اسلامي جمهوریت
د افغانستان اسلامي جمهوریت یو جمهوري ولسمشریز نظام و چې له ۲۰۰۴ کال څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان واکمن و. دا دولت د افغانستان د لنډمهالې (۲۰۰۱ – ۲۰۰۲) او انتقالي (۲۰۰۲ – ۲۰۰۴) ادارو ځایناستی شو چې په ۲۰۰۱ کې د متحده ایالاتو د برید په پایله کې د طالبانو نیم په رسمیت نیم پېژندل شوي امارت له ړنګېدو وروسته رامنځ ته شوې. خو د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵، دا هېواد بېرته د طالبانو لخوا ونیول شو او د ۲۰۰۱ – ۲۰۲۱ کلونو جنګ، چې د متحده ایالاتو په تاریخ کې ترټولو اوږده جګړه وه، پای ته ورسېد. دا د ولسمشر محمد اشرف غني تر مشرۍ لاندې د اسلامي جمهوریت د نسکورېدو او د طالبانو تر واک لاندې د اسلامي امارت د بېرته راګرځیدو لامل شو. ملګري ملتونه تر اوسه اسلامي جمهوري دولت د اسلامي امارت پر ځای، چې اوسنی غیر رسمي نظام دی، د افغانستان د مشروع حکومت په توګه پېژني. د امریکا او طالبانو معامله چې د ۲۰۲۰ کال د فبروري په ۲۹ نېټه په قطر کې لاسلیک شوه، له هغو مهمو پېښو څخه وه چې د افغان ملي امنیتي ځواکونو (ANSF) د پاشل کېدو لامل شوه. متحده ایالاتو له معاملې وروسته، په پراخه کچه د هوایي بریدونو شمېر کم کړ او د طالب یاغیانو سره د مبارزې په برخه کې یې افغان امنیتي ځواکونه له مهم اړخ څخه بې برخې کړل، چې د طالبانو په لاس د کابل د نیولو لامل شو.
خو طالبانو د هېواد په بېلابېلو سیمو کنترول ټینګ کړ او کورنۍ جګړې دوام وکړ. ویل کېږي چې طالبان د پاکستان په ملاتړ د یوې یاغی ډلې په توګه بیا تنظیم شول او د ۲۰۰۶ – ۲۰۰۷ کلونو څخه وروسته یې په افغان او ایتلافي ځواکونو بریدونه زیات کړل. دې کار په افغانستان کې د بشري حقونو او د ښځو د حقونو په برخه کې ستونزې را پورته کړې، چې د دواړو خواوو له خوا د بې شمېره سرغړونو لکه د ملکي وګړو وژنو، تښتونو او شکنجو په پایله کې وې. د امریکا په پوځي او اقتصادي مرستو باندې د حکومت د پراخې تکیه له امله، ځینو دا ملت د امریکا د تابع دولت په توګه طبقه بندي کړ او د تلپاتې ازادۍ د عملیاتو له پای ته رسېدو وروسته یې په تدریجي ډول د کلیوالو سیمو کنټرول له لاسه ورکړ.
د په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د ناټو ځواکونو له وتلو وروسته، د همدې کال په مې میاشت کې طالبانو پراخ پوځي عملیات پیل کړل، چې وتوانېدل په راتلونکو دری نیمو میاشتو کې د هېواد کنټرول ترلاسه کړي. افغان ملي اردو په چټکۍ وپاشل شوه. د جمهوریت بنسټونه عملاً د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ نېټه هغه وخت سقوط شول چې طالب ځواکونه کابل ته ننوتل او افغان ولسمشر اشرف غني هېواده پرېښود. لږ وروسته، د ولسمشر پخواني لومړي مرستیال امرالله صالح ځان د افغانستان سرپرست ولسمشر اعلان کړ او د طالبانو پر وړاندې یې جمهوري مقاومت اعلان کړ.
تاریخچه
د ۲۰۰۱ کال په ډسمبر کې د طالبانو د حکومت له نسکورېدو وروسته، د افغانستان لڼدمهاله اداره د حامد کرزي په مشرۍ را منځ ته شوه. د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له خوا نړیوال سوله ساتي ځواک (ایساف) جوړ شو ترڅو د کرزي له ادارې سره مرسته وکړي او لومړني امنیتي خدمات چمتو کړي. په دې وخت کې، د دوو لسیزو جګړو او همدارنګه په هغه وخت کې له سختې لوږې وروسته، افغانستان په نړۍ کې د میندو او ماشومانو د مړینې تر ټولو لوړه کچه درلوده، د ژوند تمه یې تر ټولو ټیټه وه، اکثریت نفوس یې وږي و، او زیربناوې وېجاړې وې. لوی شمېر بهرنیو مرسته کونکو د دې جنګ ځپلي هېواد د بیارغونې لپاره مرستې او کومکونه پیل کړل.
په داسې حال کې چې نور ایتلافي ځواکونه د بیارغونې په بهیر کې د مرستې لپاره افغانستان ته ننوتل، په همدې وخت کې طالب ځواکونو په پاکستان کې بېرته تنظیمات پیل کړل. طالبانو په افغانستان کې د واک د بېرته ترلاسه کولو لپاره بغاوت پیل کړ. ایساف او افغان پوځیانو په ورپسې لسیزه کې، د طالبانو پر ضد ډېر بریدونه وکړل، خو هغوی ته په بشپړه ماتې کې پاتې راغلل. افغانستان د بهرنۍ پانګونې د کمښت، حکومتي فساد او د طالبانو د بغاوت له امله د نړۍ د بې وزلو هېوادونو په ډله کې پاتې شو. په همدې حال کې کرزي هڅه وکړه چې د هېواد خلک متحد کړي او افغان حکومت وتوانید چې یو شمېر دیموکراتیک بنسټونه رامنځ ته کړي، چې په  ۲۰۰۴ کال په اساسي قانون کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت نوم تصویب شو. د افغانستان د بیارغونې په بهیر کې د بهرنیو مرستندویه هېوادونو په مرسته هڅه وشوه چې د هېواد د اقتصاد، روغتیا، ښوونه او روزنه، ټرانسپورټ او کرنه په پښو ودروي. همدارنګه، ايساف ځواکونو د افغان ملي امنيتي ځواکونو روزنه پيل کړه. د ۲۰۰۲ کال په تېرېدو، نږدې پنځه میلیونه افغانان بېرته هېواد ته راستانه شول. د ناټو د ځواکونو شمېر په افغانستان کې په ۲۰۱۱ کال کې تر ټولو لوړې کچې، ۱۴۰،۰۰۰ ته ورسېد، چې په ۲۰۱۸ کال کې ۱۶۰۰۰ ته راښکته شو.
د ۲۰۱۴ کال له ولسمشریزو ټاکنو وروسته، د ۲۰۱۴ کال د سپټمبر په میاشت کې اشرف غني ولسمشر و ټاکل شو چې د افغانستان په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره واک په دیموکراتیکه بڼه ولېږدول شو. د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر په ۲۸ نېټه، ناټو په رسمي توګه په افغانستان کې د ایساف جنګي عملیات پای ته ورسول او بشپړ امنیتي مسوولیت یې افغان حکومت ته ورکړ. د ناټو په مشرۍ د غوڅ ملاتړ عملیات په هماغه ورځ د آیساف د ځای ناستي په توګه را منځ ته شول. د ناټو په زرګونو عسکر په هېواد کې د افغان حکومتي ځواکونو د روزنې او مشورې په موخه پاتې شول او د طالبانو په وړاندې خپلې جګړې ته دوام ورکړ. په ۲۰۱۵ کال کې اټکل وشو و چې " د افغانستان په جګړه کې له ۲۰۰۱ کال را په دې نږدې ۱۴۷۰۰۰ خلک وژل شوي دي. له دې ډلې له ۳۸۰۰۰ څخه ډېر وژل شوي ملکي وګړي وو." د جسد شمېرنې تر سرلیک لاندې یو راپور موندلي چې په افغانستان کې د جګړې د ټولو اړخونو له خوا له ۱۰۶۰۰۰ څخه تر ۱۷۰۰۰۰ پورې ملکي وګړي وژل شوي دي.
په ۲۰۲۱ کال د طالبانو بیا راپورته کېدل
د ناټو عمومي منشي ینس سټولټنبرګ د ۲۰۲۱ کال د اپرېل په ۱۴ نېټه وویل چې ناټو هوکړه کړې چې د مې میاشتې تر لومړۍ نیټې به له افغانستانه د خپلو پوځیانو ایستل پیل کړي. د ناټو د عسکرو له وتلو سر سم، طالبانو د افغان حکومت پر ضد بریدونه پیل کړل، په چټکۍ سره یې د افغان حکومت د ځواکونو په سقوط کې پرمختګ وکړ. د ۲۰۲۱ کال د جون په میاشت کې د امریکا د استخباراتو یوه راپور وړاندوینه وکړه چې ښایي د افغانستان حکومت ناټو له وتلو وروسته د شپږو میاشتو په اوږدو کې سقوط وکړي. راپور ډېر حقیقي ثابت شو: د اګست په دویمه اونۍ کې، د افغانستان د زیاتره ولایتونو مرکزونه د طالبانو لاس ته ولوېدل او افغان ملي اردو په بشپړه ګډوډۍ او په ټولو جبهو کې د شاتګ په حال کې وه. په ترتیب سره د اګسټ په ۱۴ او ۱۵ د مزارشریف او جلال اباد سقوط د افغان حکومت لپاره د طالبانو د پرمختګ د مخنیوي هر ډول شونتیا له منځه یووړه.
اوقيه
اوقیه ( عربي : اوقية) یو مشهور وزن دی چې د جمع اواق سره اکثرا په عربي او اسلامي اصطلاحاتو کې کارول کیږي. د فقهاوو له نظره یو اونس ۴۰ درهم دی، چې له ۷ مثقالونو سره برابر دی، په داسې حال کې چې یو درهم له ۳.۱۷ ګرامو سره برابر دی، نو د دې حساب له مخې په عصري وزن کې ۳.۱۷ x ۴۰ = ۱۲۶.۸ ګرامه دی. اوزيه د 1/12 رتل دی، چې په عصري وزن کې د 200 ګرامو سره برابر دی. د احناف له نظره یوه اوقیه له ۲۰۰.۸ ګرامو سره برابره ده. د ځینو فقهاوو په وینا، وزن یې 201 ګرامه دی. د هر مکتب له نظره د اختلاف لامل د درهم مقدار دی.
اوقيه- د وزن اندازه
ابو سلمه وايي، ما له ام المؤمنین عایشه صدیقه رضی الله عنها څخه پوښتنه وکړه چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم مهر څومره وو؟ هغه وفرمایل: د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د پاکو میرمنو مهر دولس   توله دی، یو سل درهم، دوه پنځوس تولې، شپږ ماشه، دا د سپینو زرو قیمت دی. اوقیه له دریو تولو سره برابره ده.
د هغې اندازه په مختلفو هېوادونو کې توپیر لري :
حوالې
وېشنيزه:د وزن م وېشنيزه:وزن واحدونه وېشنيزه:اندازه
ګوګل سلایډ
د ګوګل سلایډ یو پریزنټشن برنامه ده چې د وړیا ، ویب میشته ګوګل ډاکس ایډیټر سویټ برخې په توګه شامله ده چې د ګوګل لخوا وړاندیز کیږي. په خدمت کې دا هم شامل دي: د ګوګل ډاکس ، ګوګل شیټونه ، د ګوګل انځور ، د ګوګل فورمې ، ګوګل سایټونه او ګوګل کیپ. ګوګل سلایډ د ویب اپلیکیشن په توګه شتون لري، د موبایل اپلیکیشن لپاره: Android ، iOS ، مایکروسافټ وینډوز ، بلیک بیري OS او د ګوګل په کروم OS کې د ډیسټاپ غوښتنلیک په توګه. ایپ د مایکروسافټ پاورپواینټ فایل فارمیټونو سره مطابقت لري. ایپ کاروونکو ته اجازه ورکوي چې آنلاین فایلونه رامینځته او ایډیټ کړي پداسې حال کې چې په ریښتیني وخت کې د نورو کاروونکو سره همکاري کوي. سمونونه د یو کارونکي لخوا تعقیب کیږي د بیاکتنې تاریخ سره چې بدلونونه وړاندې کوي. د مدیر موقعیت د مدیر ځانګړي رنګ او کرسر سره روښانه شوی او د اجازې سیسټم تنظیموي چې کاروونکي څه کولی شي. تازه معلومات د ماشین زده کړې په کارولو سره ځانګړتیاوې معرفي کړي، پشمول "سپړنه"، وړاندیز کول او "نورو کاروونکو ته دندې.
تاریخ
په سپتمبر 2007 کې، ګوګل د Google Docs سویټ لپاره د پریزنټشن پروګرام خپور کړ،  چې د 2007 کال د اپریل په 17 کې د شرکت لخوا د ټونیک سیسټمونو ترلاسه کولو څخه سرچینه اخلي. د 2010 په مارچ کې، ګوګل د DocVerse ترلاسه کړ، د آنلاین اسنادو همکارۍ شرکت چې د مایکروسافټ پاورپاینټ او د مایکروسافټ دفتر سره مطابقت لرونکي سندونو فارمیټونو لکه مایکروسافټ ورډ او مایکروسافټ ایکسل کې د ډیری کاروونکو ترمینځ آنلاین همکارۍ ته اجازه ورکړه. د DocVerse پر بنسټ پرمختګونه د 2010 په اپریل کې اعلان شوي او ځای پرځای شوي. د 2012 په جون کې، ګوګل Quickoffice ترلاسه کړ، د ګرځنده وسیلو لپاره د فریویر ملکیت تولید سویټ. د 2012 په اکتوبر کې، د ګوګل پریزنټشنونه د ګوګل سلایډونو نوم بدل شو او د ګوګل کروم اپلیکیشن خپور شو، کوم چې د کروم نوي ټب پاڼې سلایډونو ته شارټ کټونه چمتو کړل.
پلیټ فارمونه
ګوګل سلایډ د ویب اپلیکیشن په توګه شتون لري چې په ګوګل کروم ، فایرفوکس ، انټرنیټ اکسپلورر ، مایکروسافټ ایج ، او سفاري ویب براوزرونو کې ملاتړ کیږي. کاروونکي کولی شي د ګوګل ډرایو ویب پاڼې له لارې پریزنټشنونو او همدارنګه نورو فایلونو ته لاسرسی ومومي. د 2014 په جون کې، ګوګل د سلایډونو لپاره د وقف شوي ویب پاڼې کور پاڼه جوړه کړه چې یوازې د ډرایو سویټ په کارولو سره جوړ شوي فایلونه لري. په 2014 کې، ګوګل د Android او iOS ګرځنده عملیاتي سیسټمونو لپاره د سلایډونو لپاره وقف شوي ګرځنده اپلیکیشن پیل کړ. په 2015 کې، د سلایډونو لپاره ګرځنده ویب پاڼه د "ساده، ډیر یونیفورم" انٹرفیس سره تازه شوه او پداسې حال کې چې کاروونکي کولی شي د ګرځنده ویب پاڼې له لارې فایلونه ولولي، هغه کاروونکي چې د پریزنټشنونو سمولو هڅه کوي د سلایډونو لپاره وقف شوي ګرځنده اپلیکیشن ته لیږدول کیږي، پدې توګه د ترمیم مخه نیسي. ګرځنده ویب.
د همکارۍ او بیاکتنې تاریخ
ګوګل سلایډ په ریښتیني وخت کې د پریزنټشنونو د کوپراتیف ایډیټ کولو لپاره د همکارۍ وسیلې په توګه کار کوي. پریزنټشنونه په ورته وخت کې د ډیری کاروونکو لخوا شریک ، خلاص او ایډیټ کیدی شي او کارونکي کولی شي د سلایډ په واسطه سلایډ او د کرکټر په واسطه بدلونونه وګوري لکه څنګه چې نور همکاران ترمیم کوي. بدلونونه په اوتومات ډول د ګوګل په سرورونو کې خوندي کیږي او د بیاکتنې تاریخ په اوتومات ډول ساتل کیږي او کارونکي د پخوانیو نسخو ته د بیرته راستنیدو اختیار لري.
د ایډیټر اوسنی موقعیت د ایډیټر ځانګړي رنګ/کرسر سره ښودل کیږي، نو که چیرې بل ایډیټر ورته سلایډ وګوري، دوی کولی شي سمونونه وګوري لکه څنګه چې دوی واقع کیږي. د سائډبار چیٹ فعالیت همکارانو ته اجازه ورکوي چې د ترمیمونو په اړه بحث وکړي. د بیاکتنې تاریخ کاروونکو ته اجازه ورکوي چې په سند کې اضافه شوي اضافه وګوري، د هر لیکوال سره د رنګ سره توپیر لري. یوازې نږدې بیاکتنې پرتله کیدی شي او کاروونکي نشي کولی کنټرول کړي چې په مکرر ډول بیاکتنې خوندي کیږي. فایلونه د کارونکي محلي کمپیوټر ته په مختلفو فارمیټونو کې صادر کیدی شي، په شمول د HTML ، .jpg ، او PDF.
سپړنه
په سپتمبر 2016 کې پیل شوی، "سپړنه" د ماشین زده کړې له لارې د ګوګل ډرایو سویټ ته اضافي فعالیت چمتو کوي. په ګوګل سلایډ کې، سپړنه په متحرک ډول د هر سلایډ د مینځپانګې پراساس ډیزاین وړاندیزونه رامینځته کوي. په ډرایو سویټ کې د "سپړنې" ځانګړتیاوې په اصل کې په 2012 کې معرفي شوي د یو ډیر ابتدايي څیړنې وسیلې په لاره اچولو تعقیبوي.
د عمل توکي
د اکتوبر په 2016 کې، ګوګل په سلایډونو کې د "عمل توکي" اضافه کولو اعلان وکړ. که چیرې یو کاروونکي د یو کس نوم ولیکي چې پریزنټشن په تبصره کې شریک شوی، خدمت به په هوښیارۍ سره دا عمل شخص ته وسپاري. ګوګل وايي چې دا به د نورو همکارانو لپاره اسانه کړي چې وګوري څوک د انفرادي دندو مسؤلیت لري. کله چې یو کاروونکی د ګوګل شیټ یا کوم بل ګوګل ډرایو غوښتنلیکونو څخه لیدنه کوي، کوم فایلونه چې دوی ته ټاکل شوي دندې سره به د بیج سره روښانه شي.
آف لائن ترمیم
د پریزنټشن آفلاین لیدو او ایډیټ کولو لپاره ، کارونکي اړتیا لري د ګوګل کروم ویب براوزر وکاروي. د کروم توسیع ، د ګوګل ډاکس آفلاین ، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د ګوګل ډرایو ویب پا onه کې د سلایډ فایلونو لپاره آفلاین ملاتړ فعال کړي. د Android او iOS ایپس په اصل کې د آفلاین ترمیم ملاتړ کوي.
د فایل فارمیټونو او محدودیتونو ملاتړ شوی
د ګوګل سلایډ پریزنټشن فایلونه چې په .gslides سلایډونو کې بدل شوي د 100 MB څخه لوی نشي. داخل شوي انځورونه د 50 MB څخه لوی نه وي او باید په .jpg، .png، یا .gif شکلونو کې وي.
نور ځانګړتیاوې
د موندلو او بدلولو یوه ساده وسیله شتون لري او د ټولو ګوګل ډرایو سویټ پروګرامونو په څیر، سلایډونه د ویب کلپ بورډ وسیله لري چې کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د سلایډونو او نورو ډرایو ایپسونو ترمنځ مینځپانګې کاپي او پیسټ کړي. د ویب کلیپ بورډ د مختلف کمپیوټرونو ترمینځ د مینځپانګې کاپي کولو او پیسټ کولو لپاره هم کارول کیدی شي. کاپي شوي توکي تر 30 ورځو پورې د ګوګل په سرورونو کې زیرمه شوي. د ډیری کاپي کولو او پیسټ کولو لپاره ، ګوګل سلایډ هم د کیبورډ شارټ کټونو ملاتړ کوي ، مګر ځینې وختونه د دې ملاتړ کولو له امله دوی به تاسو ته یوازې د کیبورډ شارټ کټونو کارولو اجازه درکړي.
ګوګل د ګوګل کروم ویب براوزر لپاره توسیع وړاندیز کوي چې د Docs ، شیټونو او سلایډونو لپاره د Office ایډیټ کولو په نوم یادیږي چې کاروونکو ته دا وړتیا ورکوي چې د ګوګل ډرایو سویټ ایپسونو له لارې په ګوګل کروم کې د پاورپواینټ سندونه او د مایکروسافټ دفتر نور اسناد وګوري او ایډیټ کړي. تمدید د کروم په کارولو سره په کمپیوټر کې ذخیره شوي د دفتر فایلونو خلاصولو لپاره کارول کیدی شي ، په بیله بیا په ویب کې د دفتر فایلونو خلاصولو لپاره (د بریښنالیک ضمیمو ، ویب لټون پایلو ، او داسې نور) پرته له ډاونلوډ کولو څخه. توسیع په ډیفالټ کروم OS کې نصب شوی.
بند شوي ځانګړتیاوې
د ګوګل کلاوډ کنیکټ د مایکروسافټ دفتر 2003، 2007 او 2010 لپاره یو پلګ ان و چې کولی شي په اوتومات ډول د پاورپواینټ هر ډول پریزنټیشن د ګوګل ډاکس (د ډرایو معرفي کولو دمخه) په ګوګل سلایډونو یا پاورپاینټ فارمیټونو کې ذخیره او همغږي کړي. هرکله چې د پاورپواینټ سند خوندي شو آنلاین کاپي په اوتومات ډول تازه کیږي. د پاورپواینټ اسناد په آفلاین کې ترمیم کیدی شي او وروسته له دې چې آنلاین وي همغږي شي. د ګوګل کلاوډ کنیکټ پخوانۍ سند نسخې ساتلي او ډیری کاروونکو ته یې اجازه ورکړې چې په ورته وخت کې په ورته سند کې کار کولو سره همکاري وکړي. د ګوګل کلاوډ کنیکټ د اپریل 30، 2013 پورې بند شوی دی، ځکه چې د ګوګل په وینا، ګوګل ډرایو پورته ټولې دندې ترلاسه کوي، "د غوره پایلو سره".
سرچينې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د سکاټلنډ دویم رابرټ
دویم رابرټ (زوکړه: د ۱۳۱۶ زکال د مارچ ۲ مه – مړینه: د ۱۳۹۰ زکال د اپرېل ۱۹ مه) له ۱۳۷۱ زکال څخه په ۱۳۹۰ زکال کې د مړینې تر مهاله د سکاټلنډ پاچا و. نوموړی د سکاټلنډ د شپږم خوانسلار والټر ستورات او د پاچا لومړي رابرټ د لور مارجوری زوی و چې د ستورات کورنۍ لومړنی پاچا و. نوموړی د خپل ماما، پاچا دویم ډېوېډ له مړینې وروسته واک ته ورسېد.
د پاچا جان بالیول زوی، اډوارډ بالیول – د انګلیسانو او هغو سکاټلنډي اشرافو په مرسته چې د لومړي رابرټ له خوا له ارث څخه بې برخې شوي و – په سکاټلنډ یې برید وکړ او د بروس ډلې ته یې د ۱۳۳۲ زکال د اګست په ۱۱ مه په دوپلین مور او د ۱۳۳۳ زکال د جولای په ۱۹ مه په هالیدون هېل کې سخته ماته ورکړه. رابرټ چې په هالیدون کې جنګېدلی و له خپل ماما پاچا ډېوېډ سره په دامبارتون قلا کې یوځای شو چېرې چې هغه پناه اخیستې وه. ډېوېډ په ۱۳۳۴ زکال کې فرانسې ته وتښتېد. پارلمان چې لا فعاله و رابرټ او د مورای دریم ارل جان رانډولف یې د پاچاهۍ د مشترکو ساتونکو په توګه وګمارل. رانډولف د ۱۳۳۵ زکال به جولای میاشت کې د انګلیسانو له خوا ونیول شو او رابرټ هم بالیول ته تسلیم شو چې په دې سره د نوموړي سرپرستي پای ته ورسېده. دغه دفتر په ۱۳۳۸ زکال کې بیا رامنځته شو او رابرټ هم د ۱۳۴۱ تر جون میاشتې پورې هغه مهال چې ډېوېد له فرانسې څخه راوګرځېد دغه ځایګی یې وساته. دښمنیو دوام وکړ او رابرټ او ډېوېډ چې د ۱۳۴۶ زکال د اکتوبر په ۱۷ مه په نیویل کراس جګړه کې له یو بل سره یوځای و؛ وتښتېدل، یا یې هم د جګړې ډګر پرېښود، خو ډېوېډ ونیول شو او تر هغه مهاله بندي و کله چې یې د ۱۳۵۷ زکال په اکتوبر میاشت کې د خپل بند بیه ورکړه.
رابرټ د ۱۳۴۸ زکال په شاوخوا کې له الیزابت مور سره واده وکړ او د هغې څلورو زامنو او پنځو لوڼو ته یې مشروعیت وروبخښه. د هغه بل واده په ۱۳۵۵ زکال کې له ایفیمیا دو روز سره و چې له هغې یې دوه زامن او دوه ژوندۍ پاتې شوې لوڼې لرلې. رابرټ په ۱۳۶۳ زکال کې د پاچا پر وړاندې بغاوت وکړ، خو له ګواښ سره د هغه د ځای ناستوب د حق د مخ کېدو له امله پاچا ته تسلیم شو. ډېوېډ په ۱۳۷۱ زکال کې ومړ او رابرټ د ۵۵ کلنۍ په عمر د هغه ځای ناستی شو. سرحدي ځواکونو د سکاټلنډ په سوېل کې د انګلیسانو تر کنټرول لاندې سیمو باندې خپلو بریدونو ته دوام ورکړ او تر ۱۳۸۴ زکال پورې سکاټلنډیانو ډېری خپلې اشغال شوې سیمې بېرته ونیولې. رابرټ له دې ځان ډاډمن کړ چې په ۱۳۸۴ زکال کې د انګلیس – فرانسې ترمنځ د اوربند په هوکړې کې سکاټلنډ هم شامل دی، خو همدغه چاره لامل وګرځېده چې د نومبر کودتا وشي او د هېواد واګې په پیل د هغه مشر زوی جان او بیا په ۱۳۸۸ زکال کې د جان کوچني ورور رابرټ ته په لاس ورشي. پاچا رابرټ په ۱۳۹۰ زکال کې په ډانډونالډ قلا کې مړ شو او په سکون سومعه کې خښ کړای شو.
احتمالي وراثت
رابرټ ستورات چې په ۱۳۱۶ زکال کې وزېږېد، د سکاټلنډ د مشر خوانسالار والټر ستورات او د پاچا لومړي رابرټ د لور مارجوری بروس یوازنی زوی و چې مور یې د هغه د زیږون پر مهال یا هم له هغو لږ وروسته مړه شوه. رابرټ په بوت ټاپو کې د ستورات کورنۍ په ملکیت کې د کلایدساید او رنفرو له خوا د یو ګیلیک اشرافي په توګه تربیه شو. په ۱۳۱۵ زکال کې پارلمان د مارجوري د وراثت حق د رابرټ د ماما اډوارډ بروس په ګټه لغو کړ. اډوارډ د ۱۳۱۸ زکال د اکتوبر په ۱۴ مه دواندلک ته څېرمه په فاګارت جګړه کې مړ شو؛ له همدې امله پارلمان په ډسمبر میاشت کې بېړنۍ ناسته وکړه او نوی قانون یې تصویب کړ چې له مخې یې څرګنده که چېرې پاچا له وارث پرته مړ شي د مارجوری زوی رابرټ به د هغه ځای ناستی وي. د ۱۳۲۴ زکال د مارچ په ۵ مه د پاچا رابرټ د زوی دویم ډېوېډ په زیږون سره د احتمالي وارث په توګه د رابرټ ستورات ځایګی لغو شو، خو د ۱۳۲۶ زکال په جولای میاشت کې په کامبوسکنت کې پارلمان هغه بیا د ځای ناستو په کتار کې په داسې توګه شامل کړ که چېرې ډېوېډ له وارث لرلو پرته مړ شي.
د واک له لاسه ورکول او مړینه
د رابرټ زوی، جان چې د کریک ارل و، د فورث په سویل کې مخکښ ستورات و هماغه ډول چې د بوکان ارل الکساندر په شمال کې و. د الکساندر چارې او کړنلارې چې د ګیلیک نوکرانو له خوا اجرا کېدلې د ارلانو، شمالي کشیشانو او همدارنګه د هغه د میرني او کوچني ورور ډېوېډ له خوا چې د ستراثارن ارل و له نیوکې سره مخ شوې. دغه نیوکو په شورا کې د پاچا ځایګي ته زیان واړوه او لامل وګرځېدې څو پر هغه باندې د بوکان د چارو په محدود کولو کې د ناتوانۍ نیوکې وشي. د جګړې د هدایت کولو او یا هم په شمال کې له بوکان سره د مخ کېدو اړوند د هغه د نه لیوالتیا له امله د کریک له قرابت سره د رابرټ اختلافات د ۱۳۸۴ زکال په نومبر میاشت کې د سیاسي کړکېچ لامل وګرځېدل او شورا هم په ډېری حکومتي چارو کې د پاچا واکونه راکم کړل او کریک یې د پاچاهۍ د ساتونکي په توګه وټاکه – ځکه یوه کودتا پر لار وه. د رابرټ په ګوښه کولو سره نور د جګړې پر وړاندې هېڅ مانع شتون نه درلود. د ۱۳۸۵ زکال په جون میاشت کې له ۱۲۰۰ فرانسوي سرتېرو څخه جوړ ځواک د جګړې په موخه له سکاټلنډیانو سره یوځای شول چې په کې ارل داګلاس، د رابرټ دوه زامنو، جان، د کریک ارل او رابرټ، او د فایف ارل ونډه لرله. جګړې ډېره لږ مخکې تګ درلود، خو د فرانسوي او سکاټلنډي قوماندانانو ترمنځ اختلافات د روکسبورګ په مهمه قلا باندې د برید نه کولو لامل وګرځېدل.
د ۱۳۸۸ زکال په اګست میاشت کې په نورثامبرلنډ کې د اورتربرن جګړې پر مهال په سکاټلنډیانو باندې د انګلیسانو بریا د کریک د واک د راپرځېدو لامل وګرځېده. په دغه جګړه کې یو له قربانیانو څخه د کریک نږدې متحد، جیمز و چې د داګلاس ارل و. داګلاس له وارث پرته ومړ او د هغه په ځایګي او شتمنۍ باندې بېلابېلې ادعاوې وشوې. – کریک د داګلاس دخور له مېړه مالکوم درامونډ څخه ملاتړ وکړ، په داسې حال کې چې فایف د مخکښ ادعا ګر ارشیبالډ داګلاس څخه ملاتړ کاوه چې د داګلاس په ملکیتونو کې یې سهم درلود. فایف له خپل پیاوړي داګلاس متحد او هغو کسانو سره چې له پاچا څخه یې ملاتړ کاوه د ډسمبر میاشتې د شورا په ناسته کې هغه مهال چې د سکاټلنډ قیمومیت له کریک څخه (چې په وروستیو کې شدید ټپي شوی و) فایف ته ورسېد، د کودتا ضد عمل ترسره شو. په مارچ میاشت کې رابرټ په ایرشر کې ډانډونالډ قلا ته راوګرځېد او د اپرېل په ۱۹ مه ومړ. نوموړی د اپرېل په ۲۵ مه په سکون کې خاورو ته وسپارل شو.
اسدالله بلهارجلالزی
په ولسي ادب کې د ملامشک عالم دکړنو یاودنه
اسدالله بلهار جلالزی
مرحوم  معلم صاحب نورمحمدخان د شلګر په ډیوي کلي کې شاوخوا ۹۵ کاله وړاندې دې نړۍ ته سترګې غړولي وي. هغه له شعر او شاعري سره ډیره مینه درلوده. په خپله يي هم ډیری وخت شعرونه لیکل او په سیمه کې به يي فولکوریک ادبیات لکه لنډۍ، چاربیتي، محلي سندرې او… راټولول.د معلوماتو له مخي چې خپل ټول شعرونه او راټول کړي مواد يي په دري جونګه کې را غونډ کړي ول. زه يي چې د شاګردي ویاړ هم لرم. ښه مې یادیږي کله کله به يي په ټولګي هم خپل شعرونه او یا را ټول کړل شوي مواد را باندې په خپلو کتابچو کې لیکل. اوس له څو لسیزو وروسته زه پوهیږم ده غوښتل چې خپل لیکلي مواد تیت او په ورته وخت کې يي خپلو زده کوونکو ته په لاس ورکړي چې هغوئ يي بیا خولهء په خولهء نورو ته ورسوي. دا په ثبوت رسیدلي خبره ده چې هغه کوم څه چې په ماشومتوب کې ذهن ته وسپارل شي بیا بیرته په اسانۍ سره له ذهن څخه نه وزي. ده هغه مهال موږ د شلګر د سیمي د نامتو غازي، دیني عالم او قومی مشر ملا مشک عالم په اړه د ولسي ادب دا برخه زموږ په ذهنونو کې ذخیره کړي وه. چې له تاسو درنو لوستونکو سره يې شریکوم
******
د هیواد د ازادي په لاره کې د مرحوم ملا مشک عالم به تاریخ په پاڼو کې چې څو افغان خاوره او افغانان وي په ځلیدو وي. هغه د افغان انګلیس په لومړۍ جګړه داسې رول لوبولی چې د هیریدو نه دی. غازي ملامشک عالم د لښکر په سر کې د اور او وینو ډګرته دانګلي او تر هغه وخته په ډګر کې د یوه لارښود، واعظ، دیني عالم، تصمیم نیونکي، تنظیم وونکي او آن د یوې سرتیري په څیر ونډه اخیستي. ترڅو چې هغه لښکر ته ماته ورکړه چې داسې  انګیرنه يي دا وه چې په امپراتوري کې يي لمر نه ډوبیږی او دهغه وخت تخنیک توپونو او په جګړه ایزو مهارتونو روزل شوي لښکر ته يي  عادي افغانان د تم کیدو وس او ځواک نه لري. خو غازي ملامشک عالم او ورسره نورو غازیانو هغوئ ته وښوده چې د ټینګې عقیدې، ارادې، باورونو او په خدای( ج) د توُکل کوونکو لښکر بیا دې سختيو او ستونزو ته دریدلای شي. او آن چې د زور، جبر، استبداد او تیري لښکرې ماتولای او په ګونډو کولای هم شي. چې همداسې وشول. کله چې یو څوک د خپل هیواد، ولس او خلکو د ازادي په لاره یوازي او یوازي د الله تعالي د رضا په خاطر را پورته کیږي او د ډګرونو اتلولۍ خپلوي. اوحماسې جوړوې، د یوه ملت تاریخ ساتي نو بیا طبیعي خبره ده چې داسې اتلان په دین او ولس مینان د خلکو په زړونو کې ځای مومی او د هغوئ په زړونو حکومت هم کولای شي. هغوئ يي کار کړنو ته د قدر په سترګه ګوري او ستاينه يي کوي. زه  به په دې لړکې د ځینو هغوو حماسي لنډیو په اړه خپله لیکنه پسي وغځوم چې زموږ د شلګر په سیمه کې د ملا مشک عالم او د هغه د ملګرو په مدح او ستاینه کې ویل شوي وي.
اندړو بیا لونګۍ کږې کړي
موږ په پورتنۍ لنډۍ کې د یوه داسې حالت تصویر وینو چې د غازي ملا دین محمد اندړ سره د ځوانانو یو لښکر د جګړې میدان ته د تللو له پاره تیار دی. دلته موږ ته جوته کیږي چې موخه او هدف معلوم دی. غازي ملا مشک عالم له انګریزانو سره د جهاد او مقابلې له پاره راوتلی دی. دا لښکر په خوشحالي له ده سره د رزم اومعرکې ډګر ته روان دی. د هغوئ د کږو لونګیو له تړلو جوتیږي چې په خوشحالي سره د ننګ ډګر ته روان دی. هرکله چې څوک لونګۍ کږه په سرتړي نو دا ډول لونګۍ تړنه او په اوږو د ټوپکونو ایښودنه د احساساتو د ښکاره کولو، د ټینګ عزم د ښودلو او په خوشحالي د روانیدو بیانونکي وي.
ملا يي تړلی مشک عالم ده
ورسره درومي د زلمیانو لښکرونه
په دې لنډۍ کې بیا سکالو خورا روښانه بیان شوي. دلته ښکاری چې مشر په خپله ملا تړلي ده. دا یومنل شوی اصل دي کله چې یو مشر، قوماندان، د لښکر سالار غواړې خپل جنګیالي د غلیم په وړاندې مقابلې ته ودروي نو بیا لازمې خبره ده چې په خپله به توره په لاس او دجګړي لباس به يي اغوستي وي. چې همداسې ول نو ځکه د لنډۍ ویونکي هماغه حالت بیان کړی.
د پرنګي ظالم له لاسه
ځوانان وتلي شپې په غروکې تیروینه
اوس نو پرنګیان هیواد ته د ننه شوي او هغوئ چې یو دین او رسالت ورله غاړې دی. باید داسې لارې چارې وسنجوي چې هم د خاورې او دین دښمن ته ماته ورکړي او هم خپل ولس له زیانونو وژغوري. د افغان غلزیانو دا ستراتیژی چې غرونو ته خیژي. تنګې درې او لارې ورته نیسي. له دې امله هم ده چې غر یو مطبوط سنګراو هم د ولس ته له ډیرو زیانونو ژغوري.ځکه په غرونو کې د هوارو په پرتله په کم شمیر کې وګړي ژوند کوي. بله خبره دا هم را په ګوته کوي چې افغان خاوره غرني او د چریکې جګړو له پاره وړ ده.
مشک عالم بیا توره ترملا کړه
غزني ته درومي لښکرونه جوړینه
اوس نوغازي ملا مشک عالم د د ښمن په وړاندې د مقابلې له پاره دومره شوی چې له خپل ماحول نه را وتلي او خپل ملګري پسي زیاتوی. په پورتنیو لنډیو کې وینو چې کابو ډیر هغه څه په لنډو خو معنادارو تورو کې بیانیږی. که د تاریخونو پاڼې هم را اړوو موږ همداسې څه لولو. ملا مشک په غزني کې له نورو غازیانو لکه  ملا عبدالغفورلنګري،  عبدالقادر خان غزنوي او… سره اړیکې ټینګوي دی غزني ته راځي نوي ملګري اوغازیان له ځان سره مل کوي. خو بیا هم لومړی هماغه کار کوي کوم چې د یوه قافله سالار سره ښايی. په خپله توره را اخلي او تر ملا يي د غزا په نیت تړلي. په یاده لنډۍ کې دی خپل لښکر او ملګرو ته یوبل درس هم ورکوی. هغه دا( چې دی کوم څه خوښوي نو د نورو له پاره يي هم خوښوي) د خدای (ج) په لاره کې جهاد کول خو ستر عبادت او ډیر اجرونه لري. دی په یو ډول هغوئ ته ښيي چې که زه ددې اجرونو غوښتونکی یم نو تاسو ته مې هم درخوښ دي.
عالمه ارام وکړئ خوبونه
ملا مشک عالم په کوراو کلي پیره کړینه
د پورته لنډۍ منځپانګه دا په ګوته کوي چې غازي او لوي دیني عالم په خپله هم هغوو د هغوو سختو کارونو کولو ته له دې امله هم تن ورکاوه چې دی له یوه بل عادی غازي سره هم د یوه سپاهي په ډول د سختو او درنو کارونو په سرته رسولو کې برخه اخلي. بله خبره دا هم ترې را وتلای شي چې غازي مشک عالم ته دا روښانه ده چې د  دین اوهیواد د دفاع او ننګې په لاره کې پیره کول څومره ثواب لري او په دې توګه هڅه کوي چې خپلې سترګې د دوزخ له اوره وژغوري. بیا هم خپلو ملګرو ته ور په یادوي چې بیا د داسې عبادتونو په کولو سره خپلې هڅې ګړندۍ کړئ.
دا هم:
زه به مورچل وینو رنګ کړم
ما له مشکي سره دې کړي ډیرلوظونه
په دې لنډۍ کې د غازي ملا مشک عالم د تکړه ، متعهد او ژمن ملګري  او نور غازیانو د عزم، ټینګې ارادې اود مرګ تر ساعته پورې د مقابلې څرک او انځور لیدل کیږي. داسې ښکاري چې د ملا مشک عالم ملګري له ده سره یوازې او یوازې د احساساتو له مخې هم د جنګ او معرکې د غه تاوده مورچل ته نه دي راغلي بلکې په اګاهانه اوعقیدوي ډول د اسلام، هیواد او خپل ولس په ننګه مورچل ته راغلي دي او د مرګ تر ساعته پورې په مورچل کې د پاته کیدو یا هم په وینو د رنګیدو ژمنه تازه کوي.
په دې ډول په یوه بله لنډۍ کې هم لولو چې د غازي ملا مشک عالم یاران او ملګري له ده سره د یوه ژمن سرتیري په توګه مورچل او د جګړې ډګرد خپل کور په څیر یاودي. په دغه کور کې د تل اوسیدو داسې یادونه کوي:
مورچل مې کورغوندې را ګران ده
د کور ژوندون به تل په مینه تیرومه
په مورچل کې ژوند په مینه تیرول د دې ښودنه کوي چې د غازي د یوه اوږدې جګړې له پاره هم تیاری لري. که چیرته دا سپیڅلي جګړه اوږده هم شي نو دی به په ډاډ سره په کې ژوندون کوي. هغوئ ته به چې دغه کورته په سپکه سترګه وګوري نو دی به يي باید سترګې وروباسي.
د پرنګي سترګې ور باسم
نن يي زما کورته په بد کتلي دینه
له کور او کهول سره مینه د افغانانو په خټه کې اخښل شوې. له کور او کهول څخه ننګه او د فاع يي یوه له سپیڅلو دندو څخه ګڼله کیږي. د همدې دندې د سرته رسولو په چاره کې بیا په چا رحم هم نه کوي. د تیري کوونکو سترګي ورباسي. د تورو اوغشو وارونه پرې کوي او ټینګې پښې په لړزیدو کوي
لکه په دې لنډۍ کې:
د پرنګیانو و پښې ریږدي
له شا لښکر د مشکي کوي وارونه
اوس نو انګریزانو ماته خوړلي. د جګړې له ډګرونو څخه و تیښتي په حال کې دي. له وارخطايي سره مخ دي. پیښې يي ریږدې. د ځان له پاره د یوې لارې لټون کوي. خو دا هم نه کیږي. د مشک عالم او دهغه د ملګرولښکرې ور پسي دي. پرله پسي وارونه پرې کوي د ترپ او خرپ جګړه بای ته رسیدلي بلکې اوس نو په پرنګیانو پسي منډې وهل دي. او پرې د تورو ګذارونو کولو وخت.
او یا هم دا یوه محلي سندره چې مرحوم استاد نورمحمدخان د خپلو فلکلوریکو یاداښتونو په لړکې لکه د نوروسندرو په څیرخوندې کړي وه.
ګل محمد خانه ځوانه
له مشک عالم سره را ووزه
د دغې سندرې له محتوا داسې ښکاري چې په سیمه کې یو بل داسې څوک هم شته چې ورنه د لوړو کارونو د کولو تمه کیږی. هغه هم د غازي ملا مښک عالم هم مهالی دی. کله چې باوري تاریخي اسناد هم ګورو نو لیدل کیږي چې له ملا مشک عالم سره عبدالقادر خان غزنوي، ملا عبدالغفور لنګري او ګل محمدخان اندړ هم د مشرانو په توګه ملګري کوي. چې ترقومانده لاندې يي په  زابل او غزني کې په زرګونو ځوانان لاس په ماشه ولاړ دي. اټکل دادی چې ګل محمد خان هم د ښه ځوان مخه ور او میړه په حیث یو څوک دی چې کولای شي د انګریزانو مخه ونیسي. خوپه دې شرط چې له غازي سره یو ځای شي له کوره را ووزي د کور ناستی پریږدي او بیا په انګریزانو وارونه وکړي.
په پایله کې ویلای شو چې  په پورتنیو لنډیو او یوه محلي سندره کې  روښانه شوه چې لنډۍ او د ولسي ادب نورې برخې… هم په خپل ځای کې د ډول ډول تاریخي پیښو او حالاتو بیانونکي دي. خورا مهم تاریخي معلومات د ننګې او میړانه او آن د جګړیزو تدبیرونو هنرونه او لارې چارې هم ترې زده کیدلای شۍ نو ښه به دا وي چې زموږ ځوانان د داسې مهم شخصیتونو لکه غازی ملا مشک عالم او… په اړه هغه معلومات چې لا هم د ولس په سینه کې خوندې پاته دي راټول کړي. په دې توګه به له یوې خوا د ادب د بډاینې په برخه  ګټور تمام شي او له بله لوري به  مود خپلو ملي او تاریخي شخصیتونو یادونه  او قدرونه کړي وي. په همدې هیله
نوربیا
جهاد فرض به مسلمانس
بیا قیامه ببین
مامدجان مرد مېدانس
مشک عالم باغفورجانس
ایوب خان شیرغرانس
...............................
د ۱۸۷۹ کال پاڅون
په سپیڅلي جګړه کې د امام المجاهدین والمسلمېن غازي دین محمد اندړ رول او مبارزه
لیکوال اسدالله بلهارجلالزی.
لنډیز:
کله چې په ۱۸۷۹ کال کې د انګزیزانو لښکرې کابل ته ورسیدې. نو يي امېر محمد یعقوب خان په بالاحصارکې له ځانه سره د یرغمل په ډول کېناوه. له څه وخت وروسته یعقوب خان خپله استعفا د انګریزي لښکروقوماندان ته وړاندې کړه او د هند بریتانیوي حکومت قوماندان فریدرک رابرتس ټول اختیارات خپل کړل. ورپسې يي محمد یعقوب خان هند ته تبعید کړ. چې عملأ په هیواد کې د واک تشه را منځ ته شوه. د رابرتس کړنو او له عادې وګړو سره له تاووتریخوالي ډک چلند دا په ګوته کوله چې نوموړی غواړي له افغانانو څخه غچ واخلي. په دغه وخت کې وو چې له شرعي اړخه دیني عالمانو، قومې مشرانو، مخه ورو، یا په یوه خبره هر نارینه اوښځينه د دین، هیواد او خاورې دفاع په ځان فرض وګڼله او د دې فریضي دا ادا کولو له پاره چمتو شول، چې له دې سره په هیواد کې د جهاد توغ په رپیدو شو.
اړین توري:  ملا مشک عالم، مبارزه، پاڅون،  درایت اودینپالنه، هیوادساتنه، دانګلیس یرغل، بیل يي کړه ایل يي کړه او یووالي ته د افغاني مبارزینو رابلل:
سریزه:
له دین، هیواد او ملی ارزښتونو دفاع اوننګه د هر مسلمان، عاقل او حرُ وګړي له هغوو دندو څخه ګڼل کېږي چې د سر، مال په ښندلواو هر ډول کړاونو په زغملو سره يي په ترسره کېدوکې ځان نه سپموي. له دین، هیواد، سپیڅلیواوملی ارزښتونو څخه په رښتني توګه ننګه او په دې لاره کې د کړاونو، تکلیفونو اوځورونوګالل چې یوازې او يوازې د الله (ج) د رضا په موخه وي نو بیا یی اجراوپاداش هم د الله ج له لوری هغوئ ته چې په پوره صبر، مېړانه، استقامت او شجاعت سره په دې لاره کې ربړلې ګالي ورکول کېږي. له دین، هیواد او ارزښتونوڅخه د ننګې او دفاع په لاره کې بیا ترټولو زیات مسولیت د هغوو کسانو په غاړه وي. چې هم له دیني او معنوي اړخه او هم په ټولنیزډګرکې مخکښ اوپه چارو خبروي. په ۱۸۷۹ کال کې د سخت ژمې د لښکرترخوا زموږ په دیني او سپیڅلیو ارزښتنواوخلکو اود هیواد په پلوو یوهء بل بې رحمه اودهغه مهال د سترې امپراتوري لښکرچې شمېر شاوخوا ۵۴۰۰۰ زرو تنو ته رسیده او خورا مجهزاو سمبال هم وو یرغل وکړ. خو د دغه یرغل او تیري په وړاندې افغاني مبارزین د جګړې ډګر ته راووتل، چې په سر سر کې يي، غازي ملامشک عالم چې ملګرو او مجاهدینو به يي ورته «امام المجاهدین والمسلمېن» وایه او غازي محمدجان خان، ګل محمدخان اندړ، عصمت الله خان، مېربچه خان کوهدامني، عبدالغفورلنګري او... ول. دوئ د جهاد او هیواد ساتنې په لاره کې له سختیو او کړاونو سره مخ شول. ډیری ملګري يي شهیدان او ټپیان شول. خو د سپیڅلي جهاد له تاوده مرچله را په شا نه شول. په غلیم یی هم ځمکه سور اور کړه. په دې لیکنه کې به موږ د (امام المجاهدین والمسلمېن) غازي دین محمدخان اندړاوتریوه بریده د ده د ملګرو په کړونو رڼا واچوو.
د انګریزانو یرغل، بیل يې کړه ایل يې کړه!
هغه امپراتوري چې په قلمرو کې يي لمر نه ډوبیده، هغه امپراتوري چې په چلوولونو، نیرنګ او تذویر کې يې ساری نه لیدل کېده. تل به يي د (بیل يې کړه ایل يې کړه) خبرې په بنسټ د ولسونو، مسلمانانو او په تیره بیا د افغاني غازیانو تر منځ د نفاق او شقاق مزي غځول. دوئ به دا خبره هم په خپلومنځو کې هم زمزمه کوله ( تفرقه بیندازحکومت کن) خو غازي ملا مشک عالم د دښمن دې مکاریو ته ځيردی او په حساسو شیبو کې د داسې فتنو د له منځه وړولو په مقصد هرهغه ځای ته ځان رسوي. چېرته چې دا اوربل شوی وي. زموږ د دې ادعا د ثبوت له پاره د مېر غلام محمد غبار د( افغانستان در مسیرتاریخ) په ۶۳۱ مخ کې داسئ لولو:
(انګریزانو وکولای شول چې د کنل ولی الله خان په واسطه په غزني کې لکه د پروان او کاپیسا په څیر د دښمن په وړاندې د ملي مبارزینو د سمبالښت او سوقیاتو په مرکزکې د شرلویه چوله او درزپیدا کړي. دا چې د پښتنو، تاجکو او هزاره وو ترمنځ يي د کورنیوجګړو اوربل کړ. کله چې دا خبره کابل ته ورسیده، نو امام المجاهدین والمسلین ملامشک عالم اندړپه خپله د دغه کورني نفاق د مخنیوی په مقصد غزني ته راغی. په داسې حال کې چې د کنل ولی الله د خیانت د مخنیوي له پاره دوه نور ملی مبارزین اوغازیان هریوعبدالقادرتاجک او ګل محمد اندړهم لاس په کار شوي وو. د کورنیوجګړو اوريي غلی اومړکړی و. د پښتنو، تاجکو او هزاره وو وګړي يې سره پخلا کړي وو. » خو ښکاري چې د ملا مشک عالم راتګ بیرته غزني ته د غازیانو او مجاهدینو په منسجم کېدواو بیا د جګړې تاوده مرچل ته  دهغوئ په لیږلوکې لا اغیزناک تمام شوو. د انګریزانو د چلوولونو، بې اتقاقیو ته دلمن وهلو اودسیسو او توطیو ډیرې بیلګې د تاریخ په پاڼو کې خوندې دي. غبار د خپل اثر په ۶۳۳ مخ کې د مستوفي حبیب الله خان صدراعظم د یوه لیک یادونه هم کوي. چې د انګریزانوله پټ اوکرغیړن سیاست څخه پرده پورته کوي. « مستوفی حبیب الله خان صدراعظم چې له انګریزانو سره بندي و. دا درک کړه او وپوهیده چې امېرعبدالرحمن خان له انګریزانو سره جوړ دی. نو په پټه يي لیکونه د بلخ د سپهسالارچې لا يي ځواکونه په خپل حال پاته وو او د ملامشک عالم او جنرال محمدجانخان وردګ په نومونوغزني ته ولیږل، هغوئ لا په غزني او وردګوکې دغازیانوپه سمبالښت او راټولو بوخت وو. ده داسې لیکلي و. سردار عبدالرحمن په پټه کې له انګریزانوسره جوړدی بایدمخه يي ونیوله شي. خو د انګریزانوجاسوس دا لیک د شل زره کالداروپه لګولوترلاسه کړ.» همدا خبره د سراج التواریخ په ۳۶۵ مخ کې هم کټ مټ راغلي ده.
غزني د ملي پاڅون مرکز
هغه مهال چې غازیانو وکولای شول کابل له بهرنیانو څخه وژغوري نو بیا د پاڅون مشران د غزني په ښار کې سره راټول شول او د سردارموسي جان حکومت يي ټینګ کړ. دا چې غزنی د پاڅونوالود مرکز په توګه غوره کېږي یو دلیل يي دادی چې د پاڅون مهم مشر ملا مشک عالم په دې سیمه کې د زرګونومریدانوترخوا په زرګونو نور ملاتړي لرل له دې سره بیا محمدجانخان وردګ هم د غازي ملامشک عالم د نږدې ملګري په توګه په غزني اوشاوخوا سیمو کې ډیرنفوذ او اغیزدرلود. د دوئ محبوبیت د خلکو په منځ کې هغه وروستي حد ته رسیدلی و. دلته اړینه ګنم چې د استاد پوهاند محمدحسن کاکړ له اثر(د افغان او انګلیس دویمه جګړه) څخه يي څو بیلګې را نقل کړم: کاکړصاحب دخپل اثر په ۲۱۱ مخ کې کاږې « د کوهستان غلجي، زرمت، څرخ، لوګر، سلیمانخیلو، او وزیرو قومونو ملکان غزني ته راغلل او سوګند يي یاد کړ، چې پخوانۍ دوښمنۍ به شاته پریږدي اوله انګریزانو سره به جنګیږي.» پوهاند کاکړ صاحب په ۲۰۹مخ کې بیا داسې لیکې « د لوګرملکانوپه قرآن کریم سوګند یاد کړ چې د بې وسلې شوي امېر پرموضوع پاڅون وکړي او ژمنه يي وکړه چې له عسکرو سره به د وسلو او پیسو مرسته وکړي» موږ ته له دې بیلګو نه په ډاګه کېږي چې د غزني د مشرانو رول او اغیزټولوته جوت وو. د دوئ له مرستې پرته يي دومره څه نه شوای کولای. ځکه خو امېرعبدالرحمن خان هم له دوئ سره مکاتیبه لرله. مرحوم کاکړدې همدې اثر په ۲۱۴ مخ کې له هرچا سره د ده د اړیکو ساتلو په اړه کاږي: « سردار عبدالرحمن خان په داسې حال کې چې د قدرت د ټینګښت له پاره يي هڅې کولې له خپل مقر(ځای) څخه يي د ملامشک عالم او محمدجان خان په ګډون د ملي نهضت له ډیرو مشرانو سره مکاتیبه وکړه اود هغه د مکاتبو روحیه داسې وه چې هغوئ باید د جګړې له پاره تیار وي.» ملامشک عالم نه یوازې دا چې د ولسونو په منځ کې له وګړو سره اړیکې ساتلي اویا ورسره هغوئ په اخلاص او متانت اړیکې پاللي، بلکې په لوړپوړوچارواکواود سردارانوپه منځ کې يي هم باوري کسان لرل. مرحوم پوهاند کاکړصاحب لیکې ۱۹۰ مخ « رابرتش له څو ناحیونه زړه بدی شوی و، یو خود محمدزیو یو شمېرسردارانو، سره له دې چې د هغه په لاس کې هم وو، له محمدجانخان اوملامشک عالم سره يي اړیکې درلودلي او له همدې کبله وو چې له هغوئ نه يې د داودشاه په ګډون یوشمېربندیان شول»
نه پخلاکېدونکې غلیمان