cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ماراتا – پورتګال جګړه (۱۶۸۳-۱۶۸۴)
شالید/پس‌منظر
ماراتایانو د شیواجي د ژوند پر مهال له پورتګالي هند سره نسبتاً ښې اړیکې لرلې. د شیواجي پېژندل شوې بهاواني او فیرنګي تورو پورتګالي سرچینه لرله. که څه هم د هغه پراختیا‌پال ځای ناستي سامباجي غوښتل د شمالي کانارای د سمندرغاړو په انجدیو ټاپو او د اوسني نوي بمبیي د پارسېک غونډۍ په څېر ستراتیژیکو سیمو کې د سنګري برجونو د جوړولو په واسطه پورتګالیان کنترول کړي. سامباجي همدارنګه د یاروبي له عمانیانو سره چې د پورتګالیانو دوښمنان وو ښې اړیکې جوړې کړې. پورتګالیان په خپله پوله د ماراتا پوځیانو له بسیج کېدو څخه اندېښمن شول او په ۱۶۸۳ کال کې يې هڅه وکړه چې د برجونو جوړول ودروي. پورتګالیانو د ۱۶۸۲ کال د مې میاشتې په پنځمه د انژدیوا ټاپو پیاوړې کړه او وروسته يې د پارسېک غونډۍ هم پیاوړې کړه. پورتګالیانو د ۱۶۸۲ کال په ډېسمبر کې د مغولو پوځ ته اجازه ورکړه تر څو په ماراتایانو د برید لپاره د هغوی له خاورې څخه تېر شي. پورتګالیانو د ۱۶۸۳ کال په جنوري کې پارسېک هم خپله ضمیمه کړه، په ګوا کې د پورتګالیانو وایسرای (نایب‌السطنه) له اورنګ زېب څخه یو لیک ترلاسه کړ او په هغه کې يې له پورتګالیانو څخه غوښتي و چې له ماراتایانو سره د جګړې اعلان وکړي، خو وایسرای دا ونه منله او ویې ویل چې پورتګالیان له جدي لاملونو پرته جګړه نه کوي، چې داسې څه قضیه نه‌شته.
د باسین تیاتر
ماراتایانو د ۱۶۸۳ کال د اپرېل او مې میاشتو تر منځ د کونکان په شمال کې د پورتګالیانو پر خاوره برید وکړ او د داهانو، اشري، تراپور او باسین په سیمو کې يې د پورتګالیانو تر ولکې لاندې کلي لوټ کړل. د سامباجي پېشوا نیلوپانت پینګل د چمبور، تالود، کولو، مهیم، دانتوره، سارګاون په ګډون د پورتګال ۴۰ مایله خاوره لوټ او ولکه کړه.
ماراتایانو په لنډمهال ډول د باسین او دامان ځینې شاوخوا خاورې اشغال کړې.
د ګوا تیاتر
دا چې په هغه کال کې پورتګال هند ته سرتېري ونه لېږل له دې امله د ماراتا پوځیانو وکولی شوی چې د باردس سیمې په شمال او د سالسیټ په سویل کې د پورتګال په اصلي سیمو برید وکړي او هر هغه څه چې يې مخې ته ورتلل ویې سوزول او کلیساګانې يې لوټ کړې. دا لومړی ځل و چې ماراتایانو په شمال کې د خپلو عملیاتو لپاره پر ګوا د برید په تخنیک کې له انحرافي تخنیک څخه کار واخیست.
پورتګالیانو يې په ځواب کې په ګوا کې د ماراتایانو استازی یساجي ګمبر ونیوه. د ماراتا سوداګریزې بېړۍ هم ونیول شوې.
پورتګالي وایسرای فرانسیسکو ډي تاوورا د ښار مجتهدین او ملکیان د فرعي پوځیانو په یو دفاعي ځواک کې سره بسیج کړل او د مورموګایو په برج کې يې وروستۍ دفاعي کرښه رامنځته کړه.
مایوت
مایوت په انګلیسي Mayotte) د افریقا لوې وچې په جغرافیه کې یوه سیمه (ټاپو) دی چې د ۲۰۰۹م کال کې په یوه ټول پوښتنه کې د ۹۵,۲% تایید رایو په ورکړئ سره د فرانسې سره د ګډون ملاتړي شوه او ۲۰۱۱م کال کې رسما ً له یاد هیواد سره یوځی شوه.
د ماراتا – پورتګال جګړه (۱۶۸۳-۱۶۸۴)
د پونډا جګړه
وایسرای د ۱۶۸۳ کال د اوکتوبر په ۲۷مه د اګه‌کېم په سرحدي کلي کې پوځي اډه جوړه کړه. هغوی له سیند څخه تېر شول او د نوامبر په ۷مه د پوانډا لویدیځو کلیو ته ورسېدل. د ماراتا تجربه‌‌کار جنرال یساجي کانک او زوی يې کرېشنا جي له ۶۰۰ ماوالايي سرتېرو سره په پونډا کې مېشت شول. ماراتایانو د پورتګالي پوځ د لومړنیو پیاده بریدونو پر وړاندې مقاومت وکړ. له دغې نښتو څخه په یوه کې کرېشناجي کانک شدید ټپي شو او څو ورځې وروسته ومړ. په دې توګه د پورتکالیانو درنې بمبارۍ د کلا دیوالونه په بریالیتوب سره شدید زیانمن او ونړول. خو بیا هم شدیدو بارانونو د پورتګالیانو د پرمختګ مخنیوی وکړ.
سامباجي ملاتړو ځواکونو ته امر وکړ چې پوانډا او نورو ځایونو کې د پورتګالي شاتګ په ګټه فشار زیات کړي. د نوامبر په ۹مه د سامباجي په ګډون د ماراتا کومکي ځواکونه له ۸۰۰ سپرو او ۶۰۰ پلیو سرتېرو سره د راجاپور له لارې د کلا د ژغورنې لپاره دننه شول. وایسرای فکر کاوه چې سامباجي به له شا پر هغه برید وکړي تر څو له ګوا سره د هغه ارتباطي کرښه پرې کړي، له دې امله يې د نوامبر په ۱۰مه د دوربهات بندر لور ته د عمومي شاتګ غوښتنه وکړه. ماراتایانو د شاتګ په حال کې د نږدې ویالې تر سر پورې غونډۍ څخه پر پورتګالیانو برید وکړ. وایسرای په دې برید کې ټپي شو. د نوامبر په ۱۲مه د پورتګال ډېر پوځ ګوا ته ورسېد. پورتګالیانو یو سازمان شوی په شاتګ وکړ او د تجهیزاتو له لاسه ورکولو پرته په خوندیتوب سره ستانه شول. پورتګالیانو د سامباجي بریا وستایله او هغه يې یو جګړه‌مار شهزاده یاد کړ.
ریونیون
ریونیوت په انګلیسي Réunion) د هند په سمندر کې د فرانسې له سمندري سیمو څخه یوه ده. ریونیوت ټاپو د موریس هیواد په ۱۷۹ کیلومترې کې موقیعت لري.
د اریتریا ناکفا
ناکفا په انګلیسي Eritrean nakfa) د اریتریا هیواد د پیسو واحد دی. د ناکفا ایزو کوډ ERN) دی.
دیدیه رابرت
دیدیه رابرټ د هند په سمندر او د افریقا لوې وچې سویل ختیځ کې د فرانسې اړوند سیمې ریونیون والی دی.
د تلاوت سجده
په قرآنكريم کی ټولی (14 ) سجدې دي او د سجدې لرونکي آيتونه په قرآنكريم كې د (السجدة) په توري په نښه شوي دي, او په خوا کی یی ورسره شمیره هم ليكلي وي چی دا لومړۍ سجده ده يا دوهمه يا دريمه يا............يا څوارلسمه. دسجدې دآيت دتلاوت په پای كی دسجدې كول واجب دي, او دسجدې كولو طريقه يې داسی ده چی : كله یی دسجدې آيت تلاوت کړ نو پورته دې شي او نيت دې وکړی چی : نويت ان اسجد لله تعالى, لسجدة تلاوة القرآن , آمنت باالرحمن , ورضيت باالاسلام ,متوجها الى جهة الكعبة الشريفة كله چی يی دا نيت وکړ نو دتكبير (الله اكبر) په ويلو سره به د لاسونو پورته كولو او ركوع كولو پرته سيخ سجدې ته ولاړشي او يوه سجده به وکړی او په هغی كی به درې ياپنځه يا اووه ځله تسبيح (سبحان ربي الاعلى ) ووايي او سربه راپورته کړی. مبین (وردگ)
د پاکستان د خلکو گوند
د پاکستان د خلگو گوند (پی پي پي)(په اردو: پاکستان پیپلز پارٹی یا پی پی پی)(په انگریزی: Pakistan Peoples Party یا PPP) د پاکستان یو مرکزی کیڼ اړخۍ او سوشیالیسټی سیاسی گوند دی
سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Peoples_Party
وېشنيزه:د پاکستان سیاسی گوندونه وېشنيزه:پاکستان
روي شنکر
روي شنکر د هند د کلاسيکې موسيقۍ يو مشهور ستارغږونکی و. هغه په ۹۲ کلنۍ ومړ.
نيوروفېبروماټوسېز
نيوروفېبروماټوسېز (په انگرېزي:Neurofibromatosis) چې د ون رېکلېنگهاوسن ناروغۍ په نامه هم يادېږي) يوه جنيټيکي-ارثي ناروغي ده چې عصبي نسج پکې د تومور (نيوروفېبروماگانو) په څېر څرگندېږي چې کبيسه هم کېدای شي. خو همدا کبيسه تومورونه چې کله د عصبي ريښو د ځپلو او فشار اچولو سبب شي نو بدن ته جدي ستونزې او ورانۍ رامنځ ته کوي. دا ناروغي د نيورل کرېسټ ټولې ژونکې  (شوان ژونکې, مېلانوسايټونه او اېنډونيورال فېبروبالسټونه) اغېزمنې کوي. د دغه ډول ژونکو عناصر په لويه کچه په بندن کې خپرېږي او تومورونه جوړوي; مېلانوسايټونه هم په دغې ناروغۍ کې غيرنورماله کړنې ترسره کوي او په همدې توگه د جلدي لکو سبب گرځي چې کافې ايو لېت لکو په نامه يادېږي. د نيوروفېبروماټوسېز تومورونه د جلد تر لاندې دانې، رنگه ټکو، هډوانيزو ستونزو، پر عصبي ريښو فشار او ځينو نورو عصبي ستونزې رامنځ ته کوي.
نيوروفېبروماټوسېز يو اټوسومال ډومېنانټ ناروغي ده، دا په دې مانا چې د دې ناروغۍ د پېښېدو او ودې لپاره په بدن کې يوازې د يوه جين کاپي ته اړتيا ده. نو په همدې خاطر که د يو چا په مور او پلار کې يوازې يو يې د نيوروفېبروماټوسېز په ناروغۍ اخته وي، نو د هغه يا هغې په ماشومانو کې د 50% چانس شته چې هغوی هم په دې ناروغۍ اخته شي. د دغې ناروغۍ شدت له فرد نه تر فرده توپير لري، د دغې ناروغۍ نژدې نيمه برخه قضيې د ډي نوفو ميوټېشن په سبب رامنځ ته کېږي چې د يوې کورنۍ په نورو غړو کې نه وي. دا ناروغي ښځينه او نارينه په يو شان اغېزمن کوي.
سرچينې
وېشنيزه:ناروغۍ
د افغانستان وخت
د افغانستان وخت (4.5+UTC)،
گړيال:
ورخ:
پاکستان مسلم لیگ ن
پاکستان مسلم لیگ ن (پی ایم ایل - این) د پاکستان ښۍ اړخۍ میانه روۍ گوند دی. داچی یاد گوند د پاکستان تر ټولو غټ میانه روۍ ځواک او دوهم لوی سیاسی گوند دی په پارلمان کی (په دواړو سنا او ملی اسمبلی)د تیرو ټولټکنو په نتیجه کی د ټول هیواد شاوخوا ۱۹،۵ سلنه رایو استازیتوب کوی.
سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Muslim_League_(N)
وېشنيزه:د پاکستان سیاسی گوندونه وېشنيزه:پاکستان
وری
وری(پسه) (عربي: )، لومړنۍ برج. د تی لرونکو حیواناتو په ډله کې د میګو له ګروپ څخه دی.
وېشنيزه:Astrology
جمعه
جمعه د اونۍ د اوومې ورځې نوم دی. دا د مسلمانانو لپاره سپېڅلې ورځ ده. دغه ورځ په اسلامي هېوادونو کې د استراحت او عبادت ورځ ټاکل شوې.
7
ليندۍ
ليندۍ (عربي: ) د لمريز لېږدي کال او کليز نهمه مياشت ده.
شخصیت های مشهور متولد شده تحت علامت برج جدی
مائو زدونگ ، رهبر کمونیست چین.
ریچارد نیکسون ، سیاستمدار آمریکایی قرن بیستم. سی و هفتمین رئیس جمهور ایالات متحده ، پیش از این سی و ششمین معاون رئیس جمهور
مارتین لوتر کینگ ، کشیش باپتیست ، فعال برابری، لغو تبعیض نژادی ، برنده جایزه صلح نوبل ، مرد سال 1963 بر اساس مجله تایم
محمد علی ، بوکسور آمریکایی
سوتلانا رادیونووا ، رئیس Rosprirodnadzor
درې نۍ
درې نۍ د اونۍ د څلورمې ورځې نوم دی.
4
دونۍ
دونۍ د اونۍ د دريمې ورځې نوم دی.
3
پاکستان مسلم لیگ ق
پاکستان مسلم لیگ ق (پی ایم ایل - کیو) (په اردو: پاکستان مسلم لیگ ق) د پاکستان یو سیاسی گوند دی. ددی گوند مشران یو وخت دنوازشریف د پاکستان مسلم لیگ ن غړی وه، خو د ۱۹۹۷ د ټولټاکنو وروسته یی سیاسی مخالفتونه راپورته سول چی په گوند کی دننه یی د خپلی ډلی د جوړولو سبب سو. نوموړی ډلی د شجاعت حسین په مشری د ۱۹۹۹ږ کال د جنرال پرویز مشرف د فوځی کودتا کلک ملا تړ وکړ، او په ۲۰۰۲ږکال کی یی د جنرال مشرف په ملاتړ د پاکستان مسلم لیگ ق بنسټ کیښود او د مشرف د فوځی ریژیم مهمه حصه سول.
سرچينې
پاکستان مسلم لیگ قHttp//wikipedia/wiki/ وېشنيزه:د پاکستان سیاسی گوندونه وېشنيزه:پاکستان
ونۍ
ونۍ يا پيلنۍ د اوونۍ د لومړنۍ ورځې په توګه ياديږي چې ځينې پښتانه يې د خالي ورځ هم بولي او په فارسي ژبه کې د شنبه په نوم ياديږي.
1
پېښه
پېښه يا انتي پريستاتيس(Antiperistasis) ، په فلسفه کې، د مختلفو پروسو لپاره عمومي اصطلاح ده، اصلي یا متضاد، په کوم کې چې یو کیفیت د بل، مخالف، کیفیت ځواک لوړوي.
کتنه
په تاریخي توګه، انټيپیریستاسیس د یو ډول توضیح په توګه په ډېری پېښو کې پلي شوی و، د یخو اوبو سره د چټک لیم د تعامل څخه، د تندر او بریښنا تر مینځ.
په خپل تیمایوس کې، اپلاتون د مختلفو پېښو د تشرېح کولو لپاره د پیریوسیس د حرکت مفهوم معرفي کوي. اپلاتون، د مثال په توګه، دا غوښتنه کوي چې تشریح کړي انسانان څنګه تنفس کوي. د هغه "نظریه" په خورا مشهوره توګه د ارستو لخوا منل شوې ده چې د انټيپیریستاسیس اصطلاح یې مشهوره کړه. په لنډه توګه د ده "دا نظریه وه چې یو خوځنده څیز چې نور د حرکت کونکي سره اړیکه نلري، د هغه منځي په واسطه چې حرکت کوي حرکت کوي . په منطقي توګه، دا د دې مفکورې سره تړاو لري چې باطل شتون نلري.
له همدې توضيح څخه په استفادې علمي فيلسوفانو ادعا وکړه چې سړه په ډېرو مواردو کې د بدن تودوخه زياتوي او وچوالی يې رطوبت زياتوي. په دې توګه، ویل شوي، چټکی ( Ca O ) په ښکاره توګه د سړو اوبو سره د مینځلو په وخت کې اور واچول شو (یو تاثیر وروسته د exothermic غبرګون په توګه تشریح شو). دا د دې لپاره هم پوه شوی دلیل و چې ولې اوبه، لکه په څاګانو کې، په ژمي کې د اوړي په پرتله ګرمې ښکاري (وروسته د حسي موافقت د مثال په توګه تشریح شوي). دا هم وړاندیز شوی و چې تندر او بریښنا د اسمان د یخنۍ له امله د antiperistasis پایلې وې.
ارستويي فیلسوفانو، چې د ارسطو پیروان وو، د انټيپیریستاسیس له اصولو څخه پراخه ګټه پورته کړه. د داسې لیکوالانو په وینا،
نورې بېلګې چې د انټيپریستاسیس د پلویانو لخوا کارول کیږي د هیپوکریټس افوریستیکي وینا هم شامله وه، " ویسیرا په ژمي کې تر ټولو ګرم وي"؛ او په پورتنۍ فضا کې د وریځو تولید، باور لري چې یوازې په دوبي کې د لمر د تودوخې د زیاتوالي له امله پیښیږي.
رابرټ بویل په خپل کار کې دا نظریه وڅیړله، "نوې تجربې او مشاهدې په سړه هوا کې. "
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه
څلرنۍ
څلرنۍ د اونۍ د څلورمې ورځې نوم دی چې ځينې پښتانه يې د شورو يا شُرو بولي او په فارسي ژبه کې ورته چهار شنبه وايي.
5
تړمه ييزه پراختیا
کله چې یو توکی د پورته شوې تودوخې له امله پراخېږي، د تړمه ییزه پراختیا او یا انبساط په نامه یادېږي. د ځینو توکونو تړمه ییزه پراختیا کمکۍ او د څه نورو لویه وي. پراختیا په توکونو کې د هغوی د بڼې په اړوند په دریو ډولونو وي: کرښیزه، سطحي او حجمي.
کرښیزه پراختیا
او که چېرته اوږدوالی ثابت وي نو بیا له دغه فورمول څخه کار اخیستل کېږي:
سطحي پراختیا
د یوه شي اوږدوالی او بر ته سطح ویل کېږي. که چېرته یو اوږد څنډی (مستطیل) ډوله شی د تودوخې له وجې په سطح په بله وینا د خپلو اضلاعو په لور سترېږي، لویدو ته سطحي پراختیا وویل کېږي.
حجمي پراختیا
که چېرته توکی د بېلگه په توگه مکعب ډوله بڼه ولري نو د تودوخې د لوړېدو سره د توکي حجم ډېرېږي، په بله وینا توکی ټول پړسېږي او د غټوالی توپیر یې د دغه فورمول په مرسته پیدا کوي.
او یا:
بېلگې
د اروپا په زړو کانگرېټو پلونو (پُـلونو) په اوړي کې سړې اوبه اچوي. په دې توکه د پل (پُـل) تړمه ییزه پراختیا راکښته کوي او نه پرېږدي چې خبره تړمه ییزې ماتې ته ورسېږي. په ننني پلونو کې دغه غټېدنه شمېرل کېږي او په پل کې وروسته د ټاکل شوي واټن تړمه ییزه خلاسونځی (خلاسون ځای - په انگریزي: Expansion joint) د دوو کانگرېټو ټوټو او یا پوړونو په منځ کې ورکوي تر څو دواړه په خپلواکه توگه غټ او واړه شي او یو بل ته خنډ نه شي د دغه چار بله ښه بېلگه به ماشین جوړونه وي. کله چې تودوخه لوړه شي نو د ماشین کرارۍ هم غټېږي، که تړمه ییزه پراختیا یې ونه شمېرل شي نو کرارۍ به سره ونښلي او ماشین به پرچاو شي.
سرچينې:
وېشنيزه:ودانیزه فیزیک وېشنيزه:د توکونو ځانگړنې
Teplotní roztažnost Thermal expansion Lämpölaajeneminen
زيارت
پنځه نۍ چې د اوونۍ شپږمه ورځ ده او وروسته له څلرنۍ راځي چې په انګليسي ژبه کې ورته Thursday وايي او د مېلادي کليزې د اوونۍ څلورمه ورځ راځي.
په فارسي کې ورته پنجشنبه او په عربي کې يوم الخميس نومیږي چې مانا یې پنځمه ورځ ده.
ترکاڼک
ترکاڼک (په انگرېزي: Woodpecker) يو ډول مرغه دی.
وېشنيزه:مارغان
بشير احمد بلور
بشير احمد بلور (Bashir Ahmad Bilour - 1 د اگست، 1943 - 22 د ډېسمبر, 2012) د خيبر پښتونخوا د ولايتي جرگې غړی او د خيبر پښتونخوا د صوبايي حکومت د کليو پراختيايي وزير و.
مخينه
بشير احمد بلور په ۱ د اگسټ، 1943 کال کې خيبر پښتونخوا کې زېږېدلی و. هغه د پېښور د هندکو ژبو لږکيو يو سياسي مشر و.
بلور په حقوقو کې زده کړې کړي وې او د حقوقو لېسانس يې درلوده. هغه د پېښور د سترې محکمې وکيل هم پاتې شوی و او له 1970 ز. کال نه راپدېخوا د عوامي نشنل گوند غړی و او د همدغه گوند په سياسي چوکاټ کې يې فعاليت کاوه.
سياسي ژوند
په 2008 ز. کال په ټولټاکنو کې بشير احمد بلور د خيبر پښتونخوا د ولايتي جرگې غړي په توگه وگومارل شو. هغه په دغو ټولټاکنو کې له 4000 ډېرې رايې د پېښور له ښار نه ترلاسه کړي وې. دا د هغه د سياسي ژوند پينځم وار و چې په پرله پسې توگه په ټولټاکنو کې يې بری ترلاسه کړی و او د عوامي نشنل گوند لپاره د وزارت څلورمه دنده وه. هغه د خيبر پښتونخوا د صوبې صدر هم پاتې شوی و.
مړينه
په 22 د دېسمبر، 2012 ز. کال کې کله چې بشير احمد بلور د عوامي نشنل گوند له يوې غونډې دباندې ووت، نو په سيمه ايز وخت 6:15 دقيقې د ماښام په يوه ځانمرگي بريد کې ټپي سخت ټپي شو. کله چې په بېړه د لېډي ريډېنگ روغتون ته ورسېد په 7:40 دقيقو يې ساه ورکړه.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا سياستوال
تيتر
تيتر (په انگرېزي: Guineafowl) يو ډول مرغه دی.
وېشنيزه:مارغان
نېټه
نېټه (په انگرېزي: Date) د وخت د شپو او ورځو حساب دی.
پاکستان تحريک انصاف
تحريک انصاف په پاکستان کې يو سياسي گوند دي د کوم مشري چې عمران خان کوي۔دا گوند په کال 1966 کې جوړشوي وو خو تر 2011 پورې يې په قومي اسمبلۍ کې هيڅ سيټونه نه وو ترلاسه کړي۔خو د 2013 په ټاکنو کې ناڅاپه دې گوند ډېر سيټونه ترلاسه کړل او د پاکستان دوېم لوي سياسي گوند په توگه وپېژندل شو۔ تحريک انصاف په نورو ولايتونه لکه پنجاب او سيند کې په دوېمه درجه ده او په خيبر پښتونخوا ولايت او نورو پښتنو سيمو کې هم دې گوند خپل حکومت جوړ کړي دي۔
لنډه پېژندنه
دپاکستان د انصاف غورځنگ (پي ټي آئي) (په انگريزي:Pakistn Movement for Justice) (په اردو: پاکستان تحريک انصاف يا پي ټي آئي)يو مرکزي، ملي، اوپه چټکتا پراختيا موندونکۍ سياسي گوند دي چي بنسټگر يي د پاکستان د کرکټ پخوانې لوبغاړۍ او بشرپال عمران خان دي. نوموړي گوند د اوسني سياسي نظام مخالف ښي اړخي او کيڼ اړخي لورليدونه لري. په پاکستان کي تر ټولو په چټکتا خوريدونکۍ گوند دي که څه هم په تيرو ټولټکنوکي يي لږ برياوي لرلې خو اوس د پاکستان په مخکښه ملي گوندونو کي شميرل کيږي په ځانگړي توگه د ۲۰۱۱ د اکتوبر د ۳۰مي وروسته کله چي په لاهور کي په سلگونه زره وگړي د نوموړي گوند په پلوي را غونډ شوه.پي ټي آئي په پاکستان کي تر ۶ ميليونه زياتو فعاليونو لرلو ادعا کوي. سياسي کارپوهان وائي چي پي ټي آئي د پنجاب آيالت په سهيلي، مرکزي او لويديزو سيمو، خيبر پښتونخوا، بلوچستان او د سند آيالت په لوړو سيمو کي ډير ملاتړ لري. د پاکستان د خلکو گوند او د پاکستان مسلم ليگ ن گوند د پي ټي آئي مخامخ حريفان دي. په پاکستان او بهر کي د لسو ميلونو څه زياتو غړو په درلودلو سره يوازي د پاکستان تر ټولو غټ گوند نه بلکه غړيتوب له امله دنړي له غټو گوندونو څخه يو دي. د نړيوال جمهوريت انسټيټيوټ International Repbulican Institute د ۲۰۱۲ د مي د راپور له مخي پي ټي آئي د پاکستان تر ټولو مشهوره گوند دي.
اخځونه
http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Tehreek-e-Insaf
وېشنيزه:د پاکستان سياسي گوندونه وېشنيزه:پاکستان
يونۍ
يونۍ چې د اوونۍ دوهمه ورځ ده او وروسته له پيلنۍ راځي
په فارسي کې ورته یکشنبه او په عربي کې يوم الاحد نومیږي چې مانا یې لومړۍ ورځ ده. دا په لرغوني مصري، یهودي او هندي حسابونو کې لومړۍ ورځ ده.
يونۍ په اروپا، امریکا او د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې رخصتي ده. يونۍ عموماً د عیسویانو له خوا مقدسه ورځ ګڼل کیږي.
د پاکستان له جوړېدو راهیسې د يونۍ ورځ په پاکستان کې اونیزه رخصتي وه، وروسته د ذوالفقار علي بوټو حکومت د جمعې په ورځ اونیزه رخصتي وکړه، له ډېرې مودې وروسته د میا محمد نواز شریف حکومت بیا د يونۍ په ورځ رخصتي پيل کړه او بیا هم يونۍ رخصتي ده. په پاکستان کې يونۍ اونيزه رخصتي وي.
دوتنه
دوتنه (په انگرېزي: File) يا دوسيه د ليکنو او مالوماتو يوه ټولگه ده.
حاجي جمال خان
حاجي جمال خان (۱۷۱۹ ز. - ۱۷۷۲ ز. ) د بارکزيو قبيلې سردار او د محمد يوسف، چې د توپچي ځواکونو مشر و، زوی و. هغه دوه ودونه کړي و. لومړنۍ ښځه يې بارکزۍ او دويمه يې غلجۍ وه. د حاجي جمال څلور زامن او يوه لور وه.
۱- عبدالحبيب خان سخي (له بارکزۍ ښځې څخه)
۲- بهادر خان حاجي دروېش (له بارکزۍ ښځې څخه)
۳- سردار رحيم داد خان (له ۱۷۷۲ - ۱۷۷۴ ز. پوري د سلطان محمد بارکي لقب سره د بارکزيو د قبيلې سردار وو.)
۴- سردار پاينده خان (د غلجۍ ښځې څخه د امير الامرا د لقب سره له ۱۷۷۴ نه تر ۱۸۰۰ ز. کاله پوري د بارکزيو د قبيلې سردار وو)
۵- يوه لور (د سردار پاينده خان سکه خور او د تېمور شاه دراني ميرمن)
افغان يونايټېډ بانک
افغان يونايټېډ بانک (په انگرېزي: Afghan United Bank) يو افغاني بانک دی.
وېشنيزه:د افغانستان بانکونه
ملالۍ شينوارې
ملالۍ شينوارې (په انگرېزي: Malalai Shinwari) د افغانستان د ولسي جرگې غړې ده. هغه د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې پخوانۍ خبرياله هم پاتې شوې.
وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
عبدالباري آشنا
عبدالباري آشنا (۱۳۰۵ ل. - ۱ د وږي، ۱۳۴۷ ل.) يو افغان ليکوال و. په طلوع افغان ورځپاڼه کې يې يو شمېر ليکنې خپرې شوي.
مخينه
عبدالباري آشنا د محمد نور زوی و. هغه په ۱۳۰۵ ل. کال کې د کندهار د بالاکرز په کلي کې زېږېدلی و.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د ميرويس بابا په لېسه کې وکړې او د دولسم ټولگي بريليک يې د احمد شاه بابا له لېسې په ۱۳۲۷ ل. کال ترلاسه کړ. تر دې وروسته د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي ته ومنل شو او په ۱۳۳۲ ل. کال کې له همدې پوهنځي څخه په برياليتوب فارغ شوی و.
دندې
تر زده کړو وروسته يې لومړنۍ دنده د ښوونکي په توگه د احمد شاه بابا په لېسه کې پيل کړه، په ۱۳۳۵ ل. کې د همدې لېسې اداري معاون او په ۱۳۳۶ ل. کې د لېسې مدير وټاکل شو. په ۱۳۳۷ ل. کې د لېسې د مديريت دندې سره سره د کندهار د پوهنې د مديريت د چارو غړی وټاکل شو. په ۱۳۳۹ ل. کې د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي تدريسي هيت په توگه ترسره کړه او د پوهيالي رتبې ته ورسېده.
چاپ شوي آثار
د متعلمۍ له وخته يې بېلابېلې ليکنې په پښتو ژبه کښلي دي چې يو شمېر يې په سيمه ايزې ورځپاڼې طلوع افغان کې هم خپرې شوي. له بهرنيو ژبو يې هم يو شمېر مضامين پښتو ته اړولي. د ادبياتو په برخه کې يې يو کتاب چاپ شوی:
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
عبدالخالق اخلاص
عبدالخالق اخلاص (زوکړه ۱۲۷۶ لمريز لېږدي کال - مړینه د ۱۳۶۶ ل ل کال وږی) د افغانستان د ملي شورا وکيل، يو افغان پښتو ژبی ليکوال، شاعر او څېړونکی وو.
مخينه
عبدالخالق اخلاص د ملا جان آخندزاده زوی و. هغه په خټه ساپی او د هوز په کلي کې زېږېدلی و. پلار يې مخور ديني عالم و.
زده کړې
د خپل وخت ديني زده کړو تر څنگ يې عربي او فارسي له خپل پلاره لوستي وه. د احاديث او تفاسير زده کړې يې له يو بل ځای ترلاسه کړي وې.
دندې
لومړنۍ دنده يې په ۱۳۰۳ ل. کې له سرکاري ملازمته پيل کړې چې د نظامي کنډک کاتب او بيا پسې د کنډکمشرۍ رتبې ته ورسېد. په ۱۳۱۰ ل. کال کې د ملي شورا وکيل وټاکل شو. درې کاله په همدې دندې پاتې شو. په ۱۳۱۶ ل. کال کې د پښتو ټولنې رسمي غړی شو چې په دې وخت کې يې د مشرقي اتحاد ورځپاڼې مرستيال و. د ورځپاڼې د مرستيالۍ تر دندې وروسته د پښتو ټولنې د لغاتو د څانگې مدير شو.
سرچينې
۲-
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
محمد موسی معروفي
محمد عثمان معروفي (۱۳۲۲ ل. - ) (په انگرېزي: Muhammad Musa Marofi) د افغانستان د اساسي قانون د کميسون غړی پاتې شوی. هغه د لوړو زده کړو خاوند دی. شاعري او ليکوالي هم کوي او يو شمېر مستقل آثار يې ليکلي او خپاره کړي هم دي.
مخينه
محمد موسی معروفي د محمد عثمان پښتون زوی دی. دئ په کابل کې زېږېدلی دی.
زده کړې
لومړنۍ او دوهمې زده کړې يې د کندهار د ميرويس نيکه او احمد شاه بابا په لېسو کې په ۱۳۴۵ ل. کال کې کړي. بيا د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځي کې د زده کړيال په توگه منل شوی. له نومېدلي پوهنځي څخه يې د لېسانس درجې بريليک ترلاسه کړی او بېرته په همدې پوهنتون کې په علمي کدر کې منل شوی. معروفي په ۱۳۴۹ ل. کې د آکسفورډ پوهنتون د ټولنيزو پوهنو او فلسفې له څانگې څخه د مافوق لېسانس ديپلوم ترلاسه کړی او په ۱۳۵۱ ل. کې يې په نړېوالو اړيکو کې خپله ماسټري د نيويارک ښار د کوينز کالج څخه ترلاسه کړې. په ۱۳۵۷ ل. کې د جورج واشنگټن پوهنتون څخه د مافوق ماسټرۍ چې په حقوقو کې د ډاکټرۍ درجې انډول گڼل کېږي، اخيستې.
دندې
لومړنۍ دنده يې په ۱۳۵۱ ل. کې د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو د پوهنځي مرستيالي وه په ۱۳۵۷ ل. کې د هېواده وتلی او مهاجر شوی. په هجرت کې يې هم خپلو هېوادوالو ته حقوقي سلا مشورې ورکړي. کله چې د امريکا متحده ايالاتو ته لاړ هلته يې د يوه افغاني تلويزون لپاره د ټولنه او قانون په نامه يوه خپرونه پيل کړه چې پخپله د دې خپرونې چلوونکی و.
سرچينې
اساسي قانون - د افغانستان د اساسي قانون نشراتي ارگان - دويمه گڼه - ۱۲ مخ
نعمت الله شهراني
نعمت الله شهراني (۱۳۱۸ ل. - ) (په انگرېزي: Niamatullah Shahrani) د افغانستان د ولسمشر مرستيال او د ۲۰۰۳ ز. کال د اساسي قانون د کميسون مشر و. هغه د کابل د شرعياتو پوهنځي پخوانی ښوونکی او د شرعيات مجلې مدير او د يو شمېر اسلامي کتابونو ليکوال هم پاتې شوی.
مخينه
نعمت الله شهراني د عبادالله شهراني زوی دی. هغه د بدخشان ولايت په جرم ولسوالۍ کې زېږېدلی دی.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د بدخشان په ښوونځيو کې ترسره کړي بيا د ابو حنيفه عالي مدرسې کې چې پخوا د مدرسه علوم شرعية په نامه يادېده ديني زده کړې ترلاسه کړي او په ۱۳۳۹ ل. کې له همدې ديني تعليمي مرکز څخه بريليک اخيستی. بيا د کابل د شرعياتو پوهنځي کې يې لوړې زده کړې بشپړې کړي. د ماسټرۍ تر کچې د زده کړو لپاره د مصر الاهزر پوهنتون ته تللی او په ۱۳۴۹ ل. کال کې يې د نومېدلي پوهنتون څخه د ماسټرۍ بريليک راوړی. له ۱۳۵۵ ل. تر ۱۳۵۶ ل. کال پورې د امريکا د جورج واشنگټن په پوهنتون کې اسلامي او غربي پرتليز قوانين لوستي.
دندې
په ۱۳۴۳ ل. کې د کابل د شرعياتو پوهنځي د ښوونکي په توگه گومارل شوی. او بيا په ۱۳۴۹ ل. کال کې د کابل د شرعياتو پوهنځي استاد پاتې شوی. د دې تر څنگ يې د شرعيات په نامه د يوې چاپي رسنۍ مديريت هم کړی.
سرچينې
اساسي قانون - ارگان نشراتي کميسيون قانون اساسي افغانستان - شماره دوم، ثور ۱۳۸۲ ش.
وېشنيزه:افغانان
شهر سوخته (سوزېدلی ښار)
شهر سوخته (پښتو معنی: سوزېدلی ښار؛ Shahr-i Sōkhta) چې لرغونتیا یې له میلاد وړاندې ۳۵۵۰ کال څخه تر ۲۳۰۰ کال پورې رسېږي د برونزو دورې ته اړوند هغه پام وړ ښاري استوګنځای دی چې د هلمند له کلتور سره اړیکه لري. دغه ښار د ایران د سویل ختیځ سیستان او بلوچستان په ولایت کې د هلمند سیند څنډې او د زاهدان – زابل سړک ته څېرمه موقعیت لري. دغه ښار د ۲۰۱۴ زکال په جون میاشت کې د یونسکو د نړیوالو میراثونو په نوملړ کې شامل شو.
د دغه ښار د غیرمنتظره ظهور او سقوط دلایل تر اوسه ناڅرګند پاتې دي. له دغه ښار څخه ترلاسه شوي اثار د هغه مهال د نږدې تمدنونو سره د عجیبې ناسازګارۍ څرګندوی دي او داسې انګېرل کیږي چې دغه ښار بالاخره کېدای شي د فارس په ختیځ کې له تاریخ وړاندې د داسې یو تمدن څرګند شواهد وړاندې کړي چې له لرغوني بین النهرین څخه جلا وي.
لرغونپوهنه
دغه لرغونی سایټ په ۱۹۰۰مه لسیزه کې د اورل شټاین له خوا کشف او په هغو کې یې څېړنې ترسره کړې. دغه سایټ د ۱۹۶۷ زکال په پیل کې د مائوریزیو توسي تر مشرۍ لاندې د افریقا او ختیځ لپاره د ایټالوي انستیتیوت (Istituto italiano per l'Africa e l'Oriente) د یوې ډلې له خوا وڅېړل شو. د هغوی څېړنیزو چارو تر ۱۹۷۸ زکال پورې دوام وکړ. له یوې وقفې وروسته په دغه سایټ کې څېړنیزې چارې د ایران د کلتوري میراثونو او تورېزم د بنسټ د یوې ډلې له خوا چې اس ام اس سجادي یې مشري کوله بیاځلي پیل شوې. همدا دی چې په هغو کې یو مهال او بل مهال د نویو کشفیاتو راپور ورکول کیږي.
له دغه سایټ څخه د کشف شوو توکو لرغونتیا له میلاد وړاندې ۲۷۰۰ کال څخه تر ۲۳۵۰ کال پورې رسېږي. دغه کشفیات ښيي چې دغه ښار د سوداګریزو لارو مرکز پاتې شوی چې بین النهرین او فارس یې د سند درې له تمدنونو سره نښلاوه.
ګمان کیږي چې دغه سایټ د ۱۵۱ هکتارو (۳۷۰ جریبو) په اندازه سیمه تر پوښښ لاندې لرله، خو اوس مهال یې پراختیا ۲۰۰ هکتاره (۴۹۰ جریبه) کیږي. په دغه ښار کې د ودانو شوو برخو اکثریت مساحت شاوخوا ۱۲۰ هکتاره کیږي. دغه ښار د ښاري استوګنې د عصر په پیلېدو سره د نړۍ یو له لویو ښارونو څخه و چې د فعلي لوط صحرا ختیځې لمن ته د ځمکې پر سر په تر ټولو ګرم ځای کې موقعیت لري. په لرغونو مهالونو کې د دغې سیمې د هوا حالات د خوښې وړ بلل شوي، ځکه هغه مهال ورته څېرمه د هامون سیندګی بهېده؛ دغه ښار د پراختیا له مخې ډېر لوی و او همدارنګه په کې زیاتو للمو ځمکو شتون درلود. همدارنګه د دهانه غلامان په نامه د هخامنشیانو مهم مرکز او لرغونی سایټ چې لرغونتیا یې له میلاد وړاندې ۵۵۰ کال څخه له میلاد وړاندې ۳۳۰ کال ته رسېږي، د دغه ښار شمال ختیځ لوري ته په ۵۰ کیلومترۍ کې موقعیت لري.
د شهر سوخته سویل لویدیځې برخې ته د ۲۵ هکتارو (۶۲ جریبو) په مساحت لویه هدیره شتون لري چې په هغو کې له ۲۵۰۰۰ څخه تر ۴۰۰۰۰ لرغوني قبرونه شتون لري.
په دغه سیمه کې ودانیزې چارې له میلاد وړاندې ۳۵۵۰ کال په شاوخوا کې شوې دي. په ۲۰۲۱ زکال کې د ماسیمو ویداله د وینا پر بنسټ دغه ښار د تمدن څلور پړاوونه لرلې دي او وړاندې له دې چې له استوګنې خالي شي درې ځله سوزېدلی دی. په سیمه کې د ایټالوي لرغون پوهانو د ماموریت پر بنسټ، وړاندې داسې ګمان شتون درلود چې دغه ښار له میلاد وړاندې ۱۸۰۰ کال کې تخلیه شوی دی، خو د ګرازیاني تپي ته څېرمه محوطه کې د باربرا هلوینګ او حسن فاضلي نشلي په رهبرۍ د ایټالوي او ایراني لرغون پوهانو د ماموریتونو پر مهال د کالیبرېټ شوو راډیو کاربنونو د څېړنو پر بنسټ دا څرګنده شوه چې دغه سایت له میلاد وړاندې ۲۳۵۰ کال کې تخلیه شوی دی.
لومړۍ دوره
په لومړۍ دوره کې (له میلاد وړاندې ۳۵۵۰ کال څخه تر ۳۰۰۰ کال) داسې ښکاري چې شهر سوخته د ترکمنستان په سویلي برخه کې له لرغونو سایټونو، د افغانستان د کندهار له سیمې، د کویټې له درې او د ایران له بمپور درې سره اړیکې لرلې دي. ورته مهال یې د نیاایلامي دورې له خوزستان او فارس ښارونو سره هم اړیکې لرلې دي.
په ۱۰، ۹ او ۸م پړاو کې د دغې دورې په خټینو لوښو کې د هغو د بیروني اړخ لپاره له روښانه خمیري رنګونو او ډیرو غني تزئیناتو څخه ګټنه شوې هماغه ډول چې د دریم منډیګک او ختیځ بلوچستان (په ځانګړې توګه د کویټې درې) په چیني لوښو کې لیدل کیږي، همدارنګه یې د تزئیناتو ځانګړنې د دریم نمازګاه له چیني لوښو سره ورته والی لري.
له میلاد وړاندې ۳۰۰۰ کال په شاوخوا کې د شهر سوخته د خټینو لوښو جوړونکو، د ښار شمالي لور ته په ۷۵۰ کیلومترۍ فاصله کې د لرې پراته ترکمنستان د چیني لوښو په سبک لوښي جوړول ورته مهال یې نور چیني لوښي د معاصر پاکستان د کچ مکران – او د ایران د بلوچستان له سیمې څخه چې سویل لوري ته یې په ۴۰۰ - ۵۰۰ کیلومترۍ فاصله کې موقعیت لري واردول؛ همدارنګه یې ختیځ لوري ته په ۴۰۰ کیلومترۍ فاصله کې د افغانستان له منډیګک (کندهار) سیمې څخه هم چیني لوښي واردول.
د اووم پړاو په پای کې چې له میلاد وړاندې شاوخوا ۳۰۰۰ کال کیږي، د دغه ښار ډیری برخه د اورلګېدنې له امله ویجاړه شوه؛ په ځانګړې توګه د هغو په ختیځو او مرکزي برخو کې د کوټو سوزیدلي ګچونه، ایرې او د چت د سوزېدلو لرګیو پاتې شوني د هغو څرګندويي کوي.
دویمه دوره
په دویمه دوره کې (له میلاد وړاندې شاوخوا ۳۰۰۰ کال – ۲۶۰۰ کال) شهر سوخته د سند درې له ویش وړاندې د سند او بمپور درو سره دوامداره اړیکه لرله. د دغې دورې په شپږم پړاو کې سوزېدلي استوګنځایونه بېرته ورغول شول، په داسې حال کې چې یو شمېر ویجاړ شوي کورنه یې بېرته جوړ نه شول. د شهر سوخته په ۳۳مه برخه کې د انریکو سکالونه څېړنو د «معار د کور» په مستعار نامه باندې د یادېدونکې ودانۍ او د هغو په ختیځه ودانۍ کې د راډیو کاربنونو هغه پوښ ته اشاره کړې چې لرغونتیا یې له میلاد وړاندې ۳۰۰۰ کال څخه تر ۲۸۵۰ کال پورې رسېږي.
دریمه دوره
د دریمې دورې په دریم او دویم پړاو کې (له میلاد وړاندې شاوخوا ۲۶۰۰ کال – ۲۴۰۰ کال) د ښار په لرې پرتو برخو کې د لویو دیوالونو په لرلو لویې ودانۍ جوړې شوې دي؛ دغه مهال په خټینو لوښو کې د دویمې دورې نقاشي کېدوني تزئینات له منځه تللي او هغه معیاري شوي دي؛ ورته مهال د مړو خښولو اړوند شواهد یې د وګړو ترمنځ د ټولنیزو- اقتصادي توپیرونو څرګندويي کوي. په دغه دوره کې له منډیګک، بمپور او د سند د تمدن له ښارونو سره سوداګرۍ دوام درلود.
څلورمه دوره
څلورمه دوره (له میلاد وړاندې شاوخوا ۲۴۰۰ کال – ۲۳۰۰ کال) په «سوزېدلې ماڼۍ» یا «سوزېدلې ودانۍ» کې د کنستنو له مخې پیژندل کیږي او لرغون پوهان باوري دي چې په دغه دوره کې شهر سوخته نږدې په انحصاري بڼه له بمپور درې او د کندهار له سیمې سره اړیکې لرلې دي. دغه چاره د بمپور په معمولي V او VI خټینو لوښو کې په اثبات رسېدلې. په ۱۹۷۲ زکال کې د دغه ښار په لویدیځو برخو کې د اور اچوونکو ډبرو، لاجوردو او فیروزې د پریمانه غلظت لرونکو ډبرو په ګډون د دغو ډبرو پروسس کوونکې کارخونې کشف شوې دي چې له امله یې دغه سایټونه په دغه سیمه کې تر ټولو ځانګړي بلل کیږي.
پنځمه دوره
بل پلو سکالونه د یو کرونولوژیکي ګرافیک پر مټ د خپلې وینا پر مهال اعتراف وکړ چې له میلاد څخه وړاندې ۲۳۵۰ کال او ۲۲۰۰ کال ترمنځ د شهر سوخته له تخلیې وروسته د پنځمې دورې پر مهال (له میلاد وړاندې ۲۱۰۰ کال څخه له میلاد وړاندې ۲۰۰۰ کال پورې) هم په «سوزېدلې ودانۍ» کې وګړو استوګنه لرلې؛ هغه دغه څرګندونې په ۱۹۷۹ زکال کې د لرغون پوه رافائل بیسیونه له خوا د کالیبرېټ شوو راډیو کاربنونو د نېټې ټاکلو پر بنسټ وکړې، خو پر باور یې دا کېدای شي د پخواني اشغال شوي ښار ځانګړي پاتې شوني وي، هماغه ډول چې ماسیمو ویداله څرګندوي، «ښاري نظام» له میلاد وړاندې ۲۳۵۰ کال څخه مخکې شتون نه درلود. ام. توسي او آر.بیسکوین چې کلونه وړاندې یې په دغه «سوزېدلې ودانۍ» کې کنستنې کړې دي، اټکل کوي چې دغه ودانۍ «له میلاد وړاندې د ۲۰۰۰ کال په شاوخوا کې د جګړې له امله ویجاړه شوې ده».
پاټريک متيو
ژوند
پاټريک متيو د 1790ز کال د اکتوبر په شلمه نېټه په روم کې زېږېدلی و، په پرت شاير کې د سکون پيلس سره نږدې د هغه پلار «جان متيو» يوه کرونده درلوده. مور يې «اګنيس ډنګن» نومېده، چې د «Adam Duncan, 1st Viscount Duncan» خپلوانه وه. پاټريک متيو د «ګورډي هيل» شتمنۍ (د ځمکې جايداد) مديريت په لاس کې واخيست، او د خپلو باغونو د نيال لپاره يې په پوره جديت سره کار پيل کړ، کوم چې بالاخره د 10000 مڼو او ناکو ونو څخه زياتو ونو ته ورسېدې، او په ټوله برتانوي سترواکۍ کې تر ټولو غوره ونې وګرځېدې. په 1807ز کال کې، قانوني عمر ته له رسېدو وروسته، او د خپلې مور «Agnes Duncan » د نږدې خپلوۍ له امله، پاټريک متيو د «Agnes Duncan» له نږدې خپلوان څخه «ګورډي هل» په ميراث وړی و...هغه « Admiral Adam Duncan» د «کيمپر ډاون» لومړی Viscount Duncan و، څوک چې په 1804ز کال کې مړ شوی و. اډميرل «ډنکن» د خپل مشر ورور «اليګزينډر ډنکن» په مړينې سره «ګورډي هل، اچماير» او د سمندر د څنډو شتمنۍ په ميراث کې تر لاسه کړې وې، چا چې له دې مخکې دا درې شتمنۍ د «ايرول» د کوچني کلي سره نږدې، د خپل مور او پلار هر يو د «ګلينيګلز» د «هيلن هالډين» او د «لير اف لنډي» «اليګزينډر ډنګن» چې د «ډنډي» مدير و، څخه په ميراث کې تر لاسه کړې وې، او د چا له کورنۍ سره چې هغه ...د هغه د دويم مشر زوی اډميرل ادم ډنکن... په ګډون له دوه سوه کلونو څخه د زیاتې مودې لپاره پاتې وه.--< نوموړي په پرت اکاډمۍ او د ايډنبرا په پوهنتون کې زده کړې کړې وې، خو فارغ شوی نه و، ځکه چې د خپل پلار په مړينه او په اولس کلنۍ کې، هغه بايد له «ګورډي هل» سره نږدې، او د پرت او «ډنډي» تر منځ د «د ګووري کرس» کې د «کنروس» د شتمنيو مديريت او مسئولیت په غاړه اخيستی وای. د کلونو په تېرېدو سره هغه د خپلې شتمنۍ کرنيزې ځمکې په برياليتوب سره وپاللې، وکرلې او ډېرې کروندې او څړځايونه يې د مڼو او ناکو په لويو باغونو بدل کړل، چې شمېر يې له 10000 څخه زيات و. نوموړی په ځنګل پالنه او باغوانۍ کې په يو ليوال او همدا راز مشتاق څېړونکي بدل شو، دې دواړو د طبيعيت ړ ځواکونو په اړه د هغه مخ پر زياتېدونکې بيدارۍ کې اغېز درلود. دا بیداري، د هغه د خپلو تجربو تر څګ، د هغه په خپلې معمولي شتمنۍ کې د کلونو لپاره له کار کولو څخه تر لاسه شوې وې، چې وروسته د هغه د خپلو اندونو او نظرياتو د جوړولو لپاره د حوالو يو پياوړی بنسټ وګرځېد.
د 1807 او 1831ز کلونو تر منځ موده کې (کله چې On Naval Timber and Arboriculture اثر خپور شوی و) نوموړي وخت په وخت اروپا ته سفرونه وکړل، کله د سوداګرۍ لپاره، کله د علمي پوهې يا د کرنيزې يا اقتصادي مشورو تر لاسه کولو لپاره: په 1815ز کال کې پاريس ته، هغه مهال د يو سفر لنډولو ته اړ شو، کله چې ناپليون له «ايلبا» څخه راستون شو. د 1840 او 1850ز کلونو تر منځ يې هغو سيمو ته پراخه سفرونه وکړل چې اوس شمالي المان دی؛ د هيمبرګ د سوداګريزې وړتيا په پېژندلو سره، نوموړي په «شلس وګ هولسټن» کې دوه کروندې وپېرلې.
متيو په 1817ز کال کې د خپلې مور له خورزې/ورېرې «کرسچن نکول» سره واده وکړ، او دوی اته بچيان درلودل: جان (په 1818 کې زېږېدلی)، رابرټ (1820)، اليکزانډر (1821)، چارلس (1824)، يوفيميا (1826)، اګنيس (1828)، جيمز ايډوارډ (1830) او هيلن اميليا (1833). رابرټ د پايټريک د زړښت پر مهال د «ګورډي هل» په سيمه کې کرونده کوله، اليکزانډر د المان ګټې (شتمنۍ) په واک کې واخيستې؛ نور درې زامن يې کډوال شول، په لومړي سر کې امريکا ته ولاړل. متيو د نيوزيلينډ په استعمار (بيا ابادونه) کې لېوالتيا پيدا کړه، او د سکاټلينډي د ځمکې شرکت په جوړولو کې يې مهمه ونډه درلوده. د هغه په هڅونې سره، جيمز او چارلس متيو نيوزيلينډ ته کډه شول، چېرته چې دوی د «ګورډي هل» د تخمونو او نيالګيو په کارولو سره په «استراليسيا» کې تر ټولو پخواني سوداګريز باغونه جوړ کړل. جان متيو په امريکا کې پاتې شو، چې له هغه ځايه به يې پلار ته د کرنيزو ونو نمونې استولې؛ په دې کې (1853 کې) لومړي نيالګي هم شامل دي، کوم چې په اروپا کې د «Giant Redwood» (Sequoiadendron giganteum) او «Coastal Redwood» (Sequoia sempervirens) (دا د نښتر د ونو ډولونه دي) په دواړو کې لګول شوي وو.د دې انواعو د ونو يوه ډله چې اوس هم د «پرتشاير» د «اينچچر» سره نږدې د رشد په حالت کې دي، له همدې نيالګيو څخه دي. متيو ملګرو، خپلوانو او ګاونډيو ته نور ډېر نيالګي ورکړل، او په «Carse of Gowrie» کې «redwoods» (نښتر) اوس هم موندل کېږي، همدا راز د سکاټلينډ په نورو سيمو کې (لکه د سټرلنګ کيسل سره نږدې په ګليز هل کې) ګومان کېږي چې دې د 1853ز کال له نيالګيو څخه وده کړې ده. په شلمه پېړۍ کې د يوې سیمه ييزې مشهورې څېرې په توګه د هغه شهرت پيکه شو، کله چې نوموړی د يو داسې کردار په توګه ياد کړای شو، چې د خپل پوند په وروستيو کې يې دا منلې وه، چې د هغه زړه ته ډېر نږدې يو څوک، مرغۍ ګرځېدلې، او "هغه ريزن و، او هغه به تور پوستو ته اجازه نه ورکوله چې دا مرغۍ د هغه په باغ کې وولي، دا وېره ورسره وه چې دا به يې بند کړي، تاسو پوهېږئ، سره له دې تورپوستي په ميوه داغ و".
د متیو کور، ګورډي هل، په 1970 او 80ز لسيزو کې خرابه شو، او هغه مهال په 1990ز کال کې ړنګ کړای شو، کله چې دا سيمې د کوچنيو کورنيو ښارګوټي وګرځېدې؛ ځينې پاتې شوې ډبرې په يو ډبرين باغ کې ځای پر ځای کړای شوې.
کار
د خپلو باغونو د مديريت پر مهال، پاټریک متيو د خوراک د توليد لپاره د باغوانۍ د اصولو اړوند ستونزو سره بلد شو (او په همدې ډول د ځنګل کرنې /پالنې د پراختيا له لارې).
لرغوني پښتانه قومونه (کتاب)
لرغوني پښتانه قومونه د ساکانو په اړه د قيام الدين خادم يو څېړنيز اثر دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه
ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه د افغانستان په سویلي ولایت کندهار کي یو خصوصي موسسه ده، چي د افغانستان د اسلامي جمهوريت د لوړو زده كړو د وزارت سره په (۵۸) شمېره ثبت او د (۲۰۱۲م کال د اپريل پر ۴مه) يې د كندهار ولايت د عينو ميني په ښارگوټي كي په رسمي بڼه د يو لړ خاصو مراسمو په ترڅ كي  د ۲۰۰ تنو زده كونكو څخه د كانكور د ازمويني د اخيستلو پر مهال چي لا د وړاندي يي نوم ليكنه كړې وه، خپل فعاليت پيل کړی. نوموړې ښوونيزه موسسه اوس مهال د معالجوي طب، حقوق او سياسي علومو پوهنځۍ لري چي يو شمېر ځوانان په کي په زده کړو بوخت دي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
باليووډ
باليووډ (په انگرېزي: Bollywood) د هندي سينما لويه صنعتي اداره ده چې د هند د بمبي په ښار کې يې مرکز دی.
وېشنيزه:باليووډ
ميلوش زېمان
ميلوش زېمان (په چېکي:Miloš Zeman) چېکی ولسمشر، سیاستمدار، اقتصاد پوه او د اسلام لوی نقاد دی. نوموړي د ۱۹۹۸ کال څخه تر ۲۰۰۲ پورې د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو.
د ۲۰۱۳ کال د ولسمشرۍ ټاکنې
میلوش زېمان د ۲۰۱۳ کال څخه د چېک د جمهوریت دریم ولسمشر دی چی په هېواد کی وروسته د پراخې ټولټاکنې د ولسمشر په توگه وټاکل شو. په ټولو انتخاباتي ساحو کې د شمېرل شويو رايو پر اساس زيمان ۵۴ اعشاريه ۸ فيصده رايې گټلې دي. بل کانديد د بهرنيو چارو پخواني محافظه کاره وزير "کارل شوارزنبرگ" ۴۵ اعشاريه ۲ فيصده رايې خپلې کړي. میلوش زېمان د جمهوري رياست د انتخاباتو تر گټلو وروسته خپلو پلويانو ته څرگندونې وکړې: 'زه غواړم د لسو مليونو خلکو ولسمشر واوسم. په دوی کې د ميلوس زيمان او کارل شوارزنبرگ رايه ورکوونکي شامل دي.زه نه غواړم د مافيا ولسمشر واوسم چې په ټولنه کې د پرازيت غوندې عمل کوي.
نور مالومات
میلوش زېمان د چېک په جهموریت کی د اسلام تر ټولو لوی نقاد او د اسرا‌ئيلی سیاست پلوي گڼل کېږي نوموړي اسلام او محمد ﴿صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم ﴾ ته په بده سترگه گوری. نوموړي هم وایی چی هر اسلامی هېواد د ترهگرو ډلو څخه ملاتړ کوی، هر مسلمان افراطی دی او مسلمان هم غواړي مغربی تهذیب ویچاړ وکړي. میلوش زېمان په افغانستان او پاکستان کی د بې پيلوټه الوتکو د بریدونو څخه هم ملاټر کوی.
سرچينې
وېشنيزه:د چیک ولسمشران
کلمپ
کلمپ ( Clamp)یوه میخانیکي آله ده چې خوځنده ژامې لري او د شیانو د نیولو ، کلکولو او یو ځای کولو لپاره کارول کیږي. د فورسپس برعکس کلمپ یوه عامه اصطلاح ده چې په طبابت ، انجنیري ، زراعت او نورو برخو کې هم کارول کیږي. په طبابت کې کلمپ یوه جراحي آله ده چې د بیلابیلو جوړښتونو د نیولو او ټینگولو لپاره کارول کیږي. یا په بل عبارت کلمپ یوه داسې آله ده چې د غاښورو ژامو او بندیدونکو لاستو لرونکې ده او د اعضاءو ، اوعیو او انساجو د نیولو ، تینگولو ، تقویه کولو او ترفشار لاندې راوړلو لپاره کارول کیږي. په انجنیري کې کلمپ له یوې میخانیکي آلې څخه عبارت ده چې خوځنده ژامې لري او د شیانو د یوځای کولو او نیولو لپاره کارول کیږي. د کلمپ یو څو نمونې په لاندې ډول دي:
۱- Weel clamp : له یوې آلې څخه عبارت ده چې د موټرو Weel ته اچول کیږي او د موټر له خوځښت څخه مخنیوی کوي.
۲- Beam clamp : بیاتي ته ورته آله ده چې د یخ د غټو ټوټو او یو شمیر نورو شیانو د پورته کولو لپاره کارول کیږي.
۳- طبي کلمپونه لکه Towel clamp ، Kelly clamp ، kocher clamp ، mosquito clamp ، Cope clamp ، Crafoord clamp،  Crile clamp، Fogarty clamp ، gingival clamp ، Mikulicz clamp ، Mixter clamp ،  Mogen clamp ، Ochsner clamp ،  Payr clamp، Potts clamp ، right angle clamp ، rubber dam clamp او داسې نور.
سرچینې
۲-http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/clamp
۳-http://www.thefreedictionary.com/clamp
۴-http://www.merriam-webster/dictionary/clamp
۵-http://en.wikipedia.org/wiki/clamp
د اسلامي هیوادونو د همکاریو سازمان
د اسلامي همکاریو سازمان (په عربي ژبه: منظمه التعاون الاسلامي، په انگرېزي ژبه: Organisation of Islamic Cooperation) یو نړیوال سازمان دی چې ۵۷ هېوادونه یې غړیتوب لري. د دې سازمان موخه دا ده چې د ټولو مسلمانانو ټولیز غږ و اوسي او همدارنگه د غړیو هېوادونو ملي گټې وساتي او د هغو پرمختگ او سمون په نړیواله کچه او سوله یزه فضا کې را منځ ته کړي. د اسلامي همکاریو سازمان یو دایمي غړی په ملگرو ملتونو کې لري. د دې سازمان رسمي ژبې عربي، انگلیسي او فرانسوي دي.
افريقا
• 3
اسيا
• 3
يورپ
• 3
جنوبي امريکا
• 3
عبيد الله جان کندهاری
عبيد الله جان کندهاری (۱۳۳۰ لمريز لېږدي کال د غويي ۱۵- د ۱۳۵۹ ل ل کال د کب (مياشت) ۶) د افغانستان ي خوږغږی سندغاړی وو.
مخينه
عبيدالله کندهاری د محمد انور زوی، چې د ١٣٣٠ لمريز لېږدي کال د غويي (ثور) پر ۱۵ يې د کندهار د لومړۍ ناحيې د جادې په سيمه کې دې نړۍ ته سترگې پرانيستې وې. هغه د سلېمانخېلو په ټبر پورې اړه درلوده. نوموړي څلور وروڼه درلودل. عبيدالله په ۱۰ کلنۍ کې د يوه بوټ جوړوونکي شاگرد وو. په ۱۴ کلنۍ کې يې له تور جان بنا سره خټې کولې، خو د هغه خوږ غږ ددې لامل شو، چې په ډېرو غونډو، مېلو، ښاديو او کليوالي بانډارونو کې برخه واخلي. په ۱۶ او ۱۷ کلنۍ کې له عبدالکريم رسوا تسبېح جوړوونکي سره شاگرد شو؛ نيمه ورځ به ښوونځي ته ته او نوره نيمه ورځ به يې کار کاوه او هلته به يې زمزمې کولې. ټول سوچ به يې په سندرو کې وو او له رسوا څخه يې ځينې راگونه هم زده کړل، ځکه چې رسوا په ټنگ ټکور پوهېده. په ۱۸ کلنۍ کې يې د موسيقۍ د شوقيانو په پروگرامونو کې برخه اخيسه.
عبيد الله جان د افغانستان له پېژندل شویو پخوانیو سندرغاړو څخه شمېرل کيږي، چې د عصمت مسلم قومندان تورجان له خوا په ظلم سره د رېگ په علاقه کې ووژل شو. نوموړی د کندهار ولايت يو خوږ غږ لرونکی سندرغاړی وو، چې په زرگونو سندرې يې ويلي او د راډيو افغانتسان په ارشيف کې يې هم یو شمېر سندرې خوندی دي.
مړينه
عبيدالله جان کندهاری د ١٣٥٩ لمريز لېږدي کال د کب پر ۶ نېټه د عصمت مسلم کسانو له خوا، چې مشر یې تورجان نومېده، د کندهار او چمن تر منځ، د تخته پول ولسوالۍ د نايب ولې په سیمه کې شهيد شو. هغه مهال د تخته پول ولسوالۍ د نايب ولې په سیمه کې د عصمت مسلم پوستې پرتې وې.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:کندهاریان
کابل سيند
کابل سيند (په انگرېزي: Kabul River) يو سيند دي چې په افغانستان کې موقعیت لري.
درونټه برېښناکوټ
درونټه برېښناکوټ (په انگرېزي: Darunta Dam) د جلال آباد ښار نه په ۷ کيلومترۍ کې د کابل ننگرهار د لويې لارې تر څنگ بهېدونکي سيند پر سر جوړ شوی برېښناکوټ دی.
سردار گل محمد خان
سردار گل محمد خان د کټواز والي و. هغه له 1902-1913 د افغانستان او د برتانوي هند د پولې د کميسون غړی هم و او د مجلس شورا غړی هم و.
هلمند رود
هلمند رود (په انگرېزي: Helmand River) د افغانستان تر ټولو اوږد رود دی چې اوږدوالی يې ۱۱۵۰ کيلومترو پورې رسېږي.
نغلو برېښناکوټ
نغلو برېښناکوټ (په انگرېزي: Naghlu Dam) يا نغلو بند د کابل او جلال آباد د لويې لارې تر څنگ بهېدونکي، کابل سيند، جوړ شوی بند دی. دا د افغانستان لومړنی برېښناکوټ و چې د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې جوړ شو.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان بندونه وېشنيزه:د افغانستان برېښناکوټونه وېشنيزه:د ننګرهار برېښناکوټونه
افراسياب خټک
افراسیاب خټک (په انګلیسي Afrasiab Khattak) د خيبر پښتونخوا د ايالتي حکومت يو جگپوړی چارواکی او د عوامي نیشنل ګوند فعاله غړی دی.
ژوند
وېشنيزه:پښتانه
سردار محمد صادق خان
سردار محمد صادق خان په ۱۸۳۸ ز. کې د فراه او په ۱۸۵۵ ز. کې د کندهار والي و.
سردار محمد صادق خان د سردار کهندل خان دويم ځوی و. هغه دوه ودونه کړي ول او دوه ځامن او يوه لور يې درلوده چې پدې توگه دي.
وېشنيزه:د سردار کهندل خان زامن
ارغنداب رود
ارغنداب رود (په انگرېزي: Arghandab River) د افغانستان په سوېل کې يو رود دی چې ۴۰۰ کيلومتره اوږدوالی لري چې وروسته د هلمند رود سره يوځای کېږی.
وېشنيزه:د افغانستان رودونه
غلام مجتبی پتنگ
غلام مجتبی پتنگ (په انگرېزي: Ghulam Mujtaba Patang) د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير دی.
عبدالرشيد ماشينی
عبدالرشيد ماشينی د سرندې د موسيقي آلې يو وتلی استاد دی. هغه د افغانستان د سيمه ايزې موسيقۍ د سندرغاړو سره له ډېر پخوا نه سرنده غږوي او له ۵۰ کالو راپدېخوا همدا موسيقي آله غږوي.
گنگسيت
سربدالي (انگريزي: dizziness)یوه مبهمه او غیر دقیقه اصطلاح ده چې معمولاً د یو شمیر اعراضو لکه ضعفیت، ناتواني، سرگرځیدنې، سترگو توریدنې، د توازن له منځه تلوو، لویدو ته د تمایل، د سر د سپکتیا احساس، بې ثباته او رپنده حالت لپاره کارول کیږی.
گنگسیت د ډیرو عامو اعراضو له جملې څخه دی چې شخص طبي پاملرنې ته مجبوروي. د گنگسیت څخه بیلابیل اشخاص بیلابیل تعبیرونه کوي نو ځکه ددې اصطلاح تعریفول لږڅه ستونزمن کار دی. تقریباً ۲۰-۳۰٪ خلک د عمر په اوږدو کې له گنگسیت سره مخامخ کیږي. کولی شو چې دا اصطلاح دpresyncope ،vertigo ،disequilibrium، غیر وصفي احساس لکه د لویدو احساس یا د لیونتوب احساس لپاره هم وکاروو.
Dizziness څلور ډولونه لري چې عبارت دي له:
۱- Vertigo ( ۵۰٪).
۲- Disequilibrium ( له ۱۵٪ څخه کم ).
۳- Pre syncope ( له ۱۵٪ څخه کم ).
۴- Lightheadness ( ۱۰٪ ).
زیات شمیر حالات د گنگسیت لامل گرځي؛ او دا ځکه چې د عضویت زیات شمیر اعضاء د بدن د توازن په ساتلو کې رول لري لکه داخلي غوږ، عضلات، اسکلیت او عصبي سیستم.
یوشمیر هغه طبي حالات چې معمولاً گنگسیت د یوه عرض په ډول ورسره ملگری وي عبارت دي له:
۱- Benign paroxysmal positional vertigo
۲-د منځني غوږ التهاب.
۳-Meniere's disease.
۴-Vestibular neuronitis.
۵-Labyrinthitis.
۶-Ramsay Hunt syndrome.
۷-Acoustic neuroma.
۸-Chronic motion sickness.
۹-حاملگي.
۱۰-Multiple sclerosis.
۱۱-Migraine.
۱۳-د وینې د اکسیجن کموالی.
۱۴-وینه لږی.
۱۵-د وینې د گلوکوز کموالی.
۱۶-هورموني بدلونونه لکه د تایرویید ناروغۍ ، د نخامیه غدې ناروغۍ ، Addison’s ناروغۍ ، تحیضي دوران او حاملگي.
۱۸- anxiety.
۱۹- hyperventilation.
۲۰-panic disorder.
۲۱-زړښت او دعمر له کبله د دید او توازن خرابیدل.
۲۲-د وینې د فشار لوړوالی.
۲۳-د زړه ناروغۍ لکه Cardiomyopathy او د وینې په انتقال کې ستونزې.
۲۴-تومورونه.
۲۵-سردردي.
۲۶-لیونتوب.
۲۷- یوشمیر درمل لکه د وینې د لوړ فشار درمل، یوشمیر انتي بیوتیک ، خوب راوړونکي درمل ، Tranquilizers ، Anti depressants ، درد ارآمونکي او مدرر درمل.
۲۸- میتابولیک آفات لکه Hypoxia ، Hypoglycemia or Hyperglycemia او Dehydration.
۳۰- زیات د بستر استراحت.
۳۱- انتانات.
۳۲- ددماغو د ارواء خرابوالی چې کیدای شي د وینې د فشار د آني ښکته کیدو اویا قلبي تشوشاتو او شریاني بندښت له کبله رامنځته شي.
۳۳- د سترگو آفات لکه د دید خرابوالی.
۳۴- جل وهنه.
۳۶- بې خوبي او ستړتیا.
۳۷- د یوشمیر موادو لکه Salicylates، الکهول او سترپتومایسین توکسیک حالات.
معمولاً گنگسیت په خپله له منځه ځي او کومې درملنې ته اړتیا نه لري. څرنگه چې گنگسیت یو مرض نه بلکه یوعرض دی نوځکه د درملنې په وخت کې باید سببي لامل پیدا او له منځه یوړلی شي.
سرچینې
۱-Stedman’s electronic medical dictionary, version 6, 2004, Lippincott and Wilkins.
۲-http://en.wikipedia.org/wiki/dizziness
۳-http://www.medicalbook.com/Neurological_disorders/dizziness.html
۴-http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=97800&page1≠intro
۵-Taber’s cyclopedic medical dictionary, 1997, F.A. Davis company.
هغه وژړل
هغه وژړل د غوث خيبري د تاريخي لنډو کيسو يو کتاب دی چې په افغانستان باندې د انگرېزانو د يرغل د وختونو تاريخي پېښې د لنډو کيسو په توگه انځور شوي دي.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
نواب استاد
نواب استاد د پښتو موسیقي یو تکړه استاد دی.
يومکی
راشپیل هډوکی (په انگرېزي: Scapula) چې د Omo یا Shoulder blade په نوم هم یادیږي ، هغه هډوکی دی چې عضد هډوکی له کیلي هډوکي سره نښلوي. راشپیل یا کتف هډوکی د اوږې د کمربند خلفي برخه جوړوي. دا هډوکی په انسانانو کې پلن او تقریباً مثلثي هموارشکل لري چې د سینې د قفس په خلفي وحشي لوري باندې موقعیت لري. دغه هډوکی په وحشي کې د کیلي هډوکي سره Acromioclavicular بند او له عضد هډوکي سره Glenohumeral بند جوړوي. دا هډوکی ددو سطحو ، درې څنډو ، درې زاویو او Acromion بارزې لرونکی دی.
قدامي سطحه (Ventral surface)
چې د Costal surface په نوم هم یادیږي د یوې پراخې کندې لرونکې ده چې د Sub scapular fossa په نوم یادیږي. د دې Fossa ۲/۳ انسي برخه د گڼ شمیر مایلو پلو یا موړو ( Ridges ) لرونکې ده کومې چې وحشي علوي خواته اوږدې شوې دي. دغه موړې د وترونو ؛ او ددې موړو ترمنځ سطحه ؛ د Subscapularis عضلي فایبرونو لپاره د ارتکاز ځاې دی. ۱/۳ وحشي برخه یې ښویه او د عضلي فایبرونو په واسطه پوښل شوې ده. ددې کندې په علوي برخه کې یوه مستعرضه ننوتلې برخه لیدل کیږي چیرته چې دغه هډوکی په خپل ځان را غبرگ شوی معلومیږي او د Glenoid cavity له مرکز څخه تیره او یوه د پام وړ زاویه جوړوي چې د Sub scapular angle په نوم یادیږي او دا د خپل قوس ماننده منظرې له کبله د هډوکي جسم ته د پام وړ قوت ورپه برخه او ددې قوس څوکه د Spine او Acromion  لپاره د تکیې دنده ترسره کوي.
زاویې
د يومکی درې زاویې لري چې له علوي ، سفلي او وحشي یا Glenoid زاویو څخه عبارت دي. علوي زاویه یې د Trapezius عضلې اوسفلي زاویه یې د Latissimus dorsi عضلې په واسطه پوښل شوې ده. وحشي زاویه یې پراخه او Glenoid cavity په خپل ځان کې لري ؛ کومه چې قدام ، وحشي او لږڅه علوي خواته متوجه ده.
Acromion
ددې هډوکي Acromion ؛ د اوږې څوکه جوړوي. Acromion یوه  لویه ، تقریباً مثلثي یا مستطیل ډوله بارزه ده چې د Glenoid cavity لپاسه را ځړیدلې.
خوځښتونه
د راشپیل هډوکي خوځښتونه د Scapular عضلاتو په واسطه رامنځته کیږي؛ چې خوځښتونه یې له جگولو ( Elevation ) ، ښکته کولو ( Depression ) ، پراخولو یا اوږدولو ( Protraction) ، کشولو ( Retraction ) ، وحشي خواته تدور ( Lateral rotation ) ، انسي خواته تدور ( Medial rotation ) ، علوي خواته تدور ( Upward rotation ) ، سفلي خواته تدور ( Down ward rotation ) ، Anterior tipping  او Posterior tipping څخه عبارت دي.
سرچينې
1- http://en.wikipedia.org/wiki/Scapula
2- Stedman’s electronic medical dictionary, version 6, 2004, Lippincott and Wilkins
3-Taber’s cyclopedic medical dictionary, 1997, F.A. Davis company
1392 لمريز
1392 لمريز (لمريز ليږديز)
1392 لمريز= 2014 - 2013ز کال (1435 - 1434 سپوږميز ليږديز).
وېشنيزه:لمريز کلیز
راپورتاژ
راپورتاژ څه شی دی؟
راپورتاژ يا د سترگو ليدلي حال هغه نكل يا راپور ته وايي چې بنسټ يې پر رښتينولۍ ولاړ وي.
غلام محمد زرملوال
مخينه
غلام محمد زرملوال د غلام حيدر خان زوى د ۱۳۱۸ لمریز کال په وري میاشت کې د پکتیا ولایت د زرمت ولسوالۍ د ساکو په شملزيو کې زېږېدلی دی. د مسلک له مخې ښاغلی زرملوال انجینير وو، خو د لیکوالۍ او ژورنالیزم په ډگر کې يې خپلې خاورې او ولس ته د قدر وړ خدمتونه کړي دي.
अ़
अ़ له آره د ديواناگري ژبې يو توری دی چې د پښتو ژبې په تورو د "ع" توري غږ لري.
غلام محمد زرملوال
زده کړې
غلام محمد زرملوال خپلې لومړنۍ زده کړې د ساکو په لومړني ښوونځي کې په کال ۱۳۲۶ ل. کې پيل او په ۱۳۳۳ ل. کې په برياليتوب سره پای ته ورسولې. په ۱۳۳۴ ل کال کې په کابل کې په حربي ښوونځي کې شامل او بيا وروسته د انجنيرۍ پوهنځي ته شامل شو او په ۱۳۴۳ ل. کال کی يې له دې څانگې څخه خپل بريليک ترلاسه کړ. د هغه وخت د ملي دفاع وزير په لارښوونه نوموړی او دده څو تنه ملگری د کانو او صنايعو وزارت ته معرفي او نوموړې د افغانستان د کارتوگرافي په اداره کې په کار پيل وکړ.