شفعه
١: تا ج الهدا يه  صفحه – ١٧ – ١٨ جلد پنځم. ٣- که ددوو ګاونډيانو د مکان ديوالونه سره شريک وي نو دواړه په مکان کي شريک ګڼل کيږي يعني د ټولونه مخکي به دوي ته حق د شفعي وي ليکن که يو ګاونډي د بل ګاونډي په ديوال باندي د خپل مکان تير يا لاړي کيښود ا و يادده په ديوال باندي يي سيلاب (ناوه) ولگوله او ګاونډي څه اعتراض ونکړو نو پدي سره هغه شريک نه بلکي ګا ونډي ګڼلي شي. ٤- که د يوه مکان يا ځمکه دوه يا ډير شفعه ګان وه او ددي ټولو حصي برابري نه وي نو بيا هم د شفعي کولو په اعتبار سره به ټولو ته برابر حق وي. مثلاً : په يو مکان يا ځمکه کي دري تنه شريکان دي د يوه نيمه حصه ده او د بل شپږمه حصه ده نو که د نيمي حصي واله شريک خپله حصه خرڅوي نو دي دواړو ته د برابري شفعي حق دي او هر کله چي هغه ځمکه يا مکان ورته ورکړي شي نو برابر قيمت به ورکوي او برابر به يي تقسيموي ددي د حصو کمي او زياتي هيڅ اثر د شفعي په حق کې نه پر يوځي. ( ١) څـلـورم مبـحث: د شفعـى غـوښـتـنه- د افغانستان د مدني قانون د( ٢٢٢٧) مادى له مخي د شفعي طلب او غوښتنه په دري طريقو سره کيږي. ١- د موا ثبت غوښتنه- ٢- د شاهدانو نيولو غوښتنه- ٣- د تملک غوښتنه- د موا ثبت غوښتنه داده چي شفعه وړونکي په هغه مجلس کي چي په خرڅولو دجنس او اخستونکي شخص او هم د مبعي په ثمن باندي پوهه ولري. اويا سمدستي داسي يوبل فعل يا عمل سرته ونه  رسوي چي هغه په انصرا ف د شفعي باندي دلالت وکړي او د شفعى غوښتوته اقدام وکړي او د اخيستونکي د منکريدو دويري  په منظور د خپلي غوښتني لپاره شاهدان ونيسي. ١: تاج الهدا يه  صفحه – ٢٠ جلد پنځم. همدارنګه د شاهدانو د شهادت د ادا‌‌‌ء کولو غوښتنه داده چي شفعه وړونکي په خرڅونکي جنس باندي که عقار د هغه په لاس کي وي او يا هم په اخستونکي که څه هم عقار د هغه په لاس کي نه وي يا د بيعي په وخت دشفعي اخيستلو په غوښتنه شاهدان ونيسي.که څه هم داغوښتنه په ليکلى توګه اوياهم داستاذي په وسيله سره ترسره شوي وى نو که شفعه وړونکى دشاهدانوپه نيولو سره قادرشي اوشاهدان ونه نيسي نوپدي صورت کې شفعه ساقطيږي. اوکه شفعه وړونکى دموا ثبت په غوښتنه کې دخرڅونکى اويا اخيستونکى په حضورکې شاهدان ونيسي.نوپدغه وختونوکې هم دشفعى دطلب غوښتنه کيږي. همدارنګه افغانستان د مدني قانون د (٢٢٣٠ ) مادى له مخي که شفعه وړونکي د ټوپ وهلو،د گواهانود شهادت د اداء کولودغوښتني په اساس د مبيعي په اخستلو باندي قادر نشي نو پدي صورت کي مکلف دي چي د مبيعي د خرڅولو د پوهيدو د نيټي څخه د يوي مياشتي په اوږدو کي خرڅونکي او اخستونکي يوه رسمي خبرتيا ورکړي او که چيرته دغه کار يې سرته ونه رسولو نو شفعه بيا د مينځه ځي. رسمي خبرتيا بايد راتلونکي  غوښتنو ته شامله وي. ١- د هغه عقار پوره بيعه چي په شفعه باندي د هغي اخستل د نظر لاندي دي. ٢- دثمن او رسمي مصارفو د بيعي شروط،د خرڅونکي او اخستونکي نومونه ، کسبونه او د هستوگنځيو بيان او وضاحت او همدارنگه که اخستونکي د شفعي قبلول ردکړي وي نوشفعه وړونکي مکلف دي چي محکمي ته ددعوي د وړاندي کولو څخه مخکي او د اعلان دنيټئ څخه وروسته د(٣٠) ورځو په اوږدو کي هغه ثمن چي بيعه پري مينځ ته راغلي ده پداسي خزانه يا بانک کي په وديعت او ا مانت سره کيږدى چي د نظر لاندي عقار او مال د هغي په حوزه کي واقع او موجو د وي او که چيرته دا کار يي سرته ونه رسولو نو د شفعي په اخستلو کي د شفعي وړونکي حق ساقطيږي. پدي ډول سره دافغانستان دمدني قانون د( ٢٢٣٤) مادى له مخي که مبيعه د خرڅونکي په لاس کي وي نو تر څو چي اخستونکي حاضر نشي نو ګواهي ورباندي نه صحيح کيږي او په هغه صورت کي چي شفعه په ټولو شروطو او اسبابو ثابته شي نو قاضي د اخستونکي اخستل فسخه کوي او په وړل شوي عقار حکم شفعه وړونکي ته کوي. که چيرته اخستونکي د شفعه وړونکي درسمي خبرتيا وروسته په لاندي شوي شفعه وړونکي ځمکه کې اويا هم په کور کي ابادي او نيالګي کيږدي نو شفعه وړونکي لپاره حق حاصل دي بيا دا حق لري چي د شفعه لاندي عقار پريږدي او يا هم د معلوم شوي پيسو او د بناء او ساختمان د موادو او د هغه ونو قيمت او بدل ادا کړي او عقار لاس ته راوړي چي دافغانستان مدني قانون (٢٢٤١) مادى د حکم په اساس اخيستونکي د بناء په نړولو او د نيالګيو په ويستلو مکلف دي او که چيرته اخستونکي د شفعه وړونکي درسمي خبرتيا څخه مخکي د شفعي لاندي عقار کې زياتوالي راولي نو شفعه وړونکي اختيار لري چي عقار پريږدي او يا هم د زياتو پيسو د قيمت دادا کولو په بدل کي واخلي .همدارنگه د افغانستان د مدني قانون د( ٢٢٤٧ ) مادى له مخي شفعه تجزيه نه قبلوي او شفعه وړونکي نشي کولي چي د شفعي لاندي شوي عقار د يوي برخي په اخستلو او د ځينو نورو برخو په پريښودلو مجبور کړاي شي په هغه صورت کي چي خرڅونکي يواو اخستونکي زيات وي نو شفعه وړونکي کولي شي چي د ځينو حصه واخلي او د ځينو حصه پريږدي او صرف نظر تري وکړي. د افغانستان د مدني قانون د( ٢٢٥٤) مادى له مخي که شفعه وړونکي د ثمن په هغه اندازي چي دواقعي قيمت او اندازي څخه زيات وي خبر ورکړي شي او بيا هغه د شفعي څخه تير شي او وروسته ورته ثابته شي چي حقيقي او واقعي ثمن ( قيمت ) کم دي کوم چي ده ته خبر ورکړي شويدى نو پدغه صورت کي شفعه  نه ساقط کيږي که چيري شفعه وړونکي د اخستونکي په نوم باندي پوهه حاصله کړى او د شفعي د اخستونکي څخه تير شي او بيا ورته ثابته شي چي اخستونکي بغير د هغه څخه بل شخص دي کوم چي ورته معرفي شوي وه او يا د ا چه د شفعي لاندي عقار د يوي برخي د خرڅولو په هکله شفعه وړونکي ته خبر ورکړي شي او بيا معلوم شي چي د شفعي لاندي ټول عقار خرڅ شوي دي نو پدي صورت کي شفعه ثابتيږيي. د افغانستان د مدني قانون د( ٢٢٥٥ ) مادي له مخي په ټولو حالاتو او صلاحيتونو کي که چيرته د بيعي د ثبت د نيټي څخه ٤ مياشتي وخت تير شي نو پدغه صورت کي د شفعه وړونکي لپاره د شفعي حق له مينځه ځي .(١) همدارنګه د شرح مجملة الاحکام په صفحه (٥٨٤)کې د (١٠٣٦) مادى له مخي شفيع مالک گرځي د پاره د مشفوع چي په رضا د مشتري سره ورته تسليم شي او يا په حکم د حاکم د شفعي مالک گرځي او صرف طلب د شفعي کفايت نه کوي ځکه چي په مجر د طلب کي ملکيت مشتري ته نه انتقاليږي مگر په حکم د قاضي سره. مثلاً : که چا کور واخيسته او خراب شو او يايي چت وسوځيده او يايي باغ واخيسته او د هغي بوټي وچ شو نو پدي صورت کي شفيع ته اختيار دي چي يې اخلي اوکه پريږدي. د شرح مجملة الاحکام په صفحه (٥٦٩)کې د( ١٠١٧) مادى د حکم په اساس يو شرط دادي چي مشفوع ملکيت به په ځمکه کى وي برابره خبره ده که د تقسيم د پاره قابله وي او کنه او همدارنگه نه جاري کيږي شفعه په کشتۍ کي او همدارنګه په ټولوهغو منقولاتو کي لکه