cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع میرٹھ
سرچينې
وېشنيزه:ميروټ وېشنيزه:اتراپردېش وېشنيزه:هند
حقوق العباد
د الله د بنده ګانو د حقوقو په اړه. ټولنیز نظم ته په اسلام کې ډېر اهمیت ورکړل شوی دی. له همدې امله په اسلامي ارشاداتو کې د الله تعالی د حقوقو په پرتله د بنده ګانو پر حقوقو ډېر ټينګار شوی دی. په میدان حشر کې به د خلکو د حقوقو په اړه زیاتې پوښتنې وشي او په دې برخه کې به یوه وړه تېروتنه هم د بښنې وړ نه وي. د خلکو په حقوقو کې له پردیو، خپلوانو، مور او پلار او نورو خپلوانو سره ښه سلوک، له انسانانو سره مهرباني، حیواناتو ته د تکلیف نه رسول، د مجلس آداب، د خبرو آداب، د ملاقات آداب او داسې نور. د خلکو له حقونو څخه ګڼل کیږي.
نور ولوله
وېشنيزه:حق العبد وېشنيزه:حقوق العباد وېشنيزه:د الله د بنده ګانو حقوق
د خاورې جوړښت
د خاورې جوړښت (Soil formation) چې د پیډوجینېسس (pedogenesis) په نامه هم یادېږي، د خاورې د پیدایښت پروسه ده چې د ځای، چاپېریال او تاریخ د اغېزو په مرسته تنظیمېږي. بایوجیوکیمیاوي پروسې په خاوره کې د نظم (انیسوټروپي) رامنځته کولو او ویجاړولو دواړو لپاره کار کوي. دا بدلونونه د لایو یا پوړونو د پراختیا لامل کېږي چې د خاورې د افق په نامه یادېږي او د رنګ، جوړښت، ترکیب او کیمیايي تفاوتونو په مرسته له یو بله توپیرېږي. دا ځانګړنې د خاورې د ډولونو د وېش یا توزېع په الګوګانو یا نمونو کې رامنځته کېږي او د خاورې په جوړوونکو فکټورونو کې د توپیرونو په غبرګون کې منځته راځي.
پیډوجینېسس د پیډولوژۍ یا خاورې پېژندنې د علم د یوې څانګې په توګه لوستل کېږي. پیډولوژي په طبیعي چاپېریال کې د خاورې په اړه څېړنې او مطالعې ته ویل کېږي. د پیډولوژۍ نورې څانګې د خاورې د مورفولوژۍ مطالعه او د خاورې طبقه بندي ده. د پیډوجینېسس مطالعه په اوسني (د خاورې جغرافیه) او تېرو (پیلوپیډولوژي) جیولوژیکي دورو کې د خاورې د وېش پر الګوګانو یا نمونو د پوهېدو لپاره مهمه ده.
ټولیزه کتنه
خاوره د یو لړ بدلونونو له لارې وده کوي. د پیل ټکی یې د تازه راټولو شویو اصلي یا لومړنیو موادو هواوهنه یا ورستوالی دی. د خاورې بېلابېل ډوله میکروبونه (باکتریا، ارکیا، فنجي) له هغو ساده مرکباتو (غذایي موادو) څخه تغذیه کېږي چې د هواوهنې له لارې ازادېږي؛ او عضوي اسیدونه او تخصصي پروټینونه تولیدوي چې په دې توګه په معدني هواوهنه کې رول لوبوي. دوی همدا راز هغه عضوي پاتې شوني هم شا ته پرېږدي چې د هوموس یا تورې خاورې په جوړولو کې مرسته کوي. د نبات ریښې له خپلو سمبیوټیک مایکورریزال فنجي سره د دې وړتیا هم لري چې له ډبرو څخه غذايي مواد استخراج کړي.
نوې خاورې د هواوهنې یا ورستوالي او نور رسوب په ترکیب سره خپل ژوروالی زیاتوي. د هواوهنې په پایله کې د خاورې د تولید کچه په کال کې نږدې ۱۰/۱ ملي متره ده. نوې خاوره همدا راز د دوړو او ګردونو د رسوب په پایله کې هم لا ډېره ژورېږي. خاوره په تدریجي ډول د نباتاتو او حیواناتو د لوړو بڼو د ملاتړ وړتیا مومي چې له مخکښو ژوندیو نوعو پیلېږي او د ایکولوژیکي ځایناستۍ په امتداد تر ډېرو پېچلو نباتي او حیواني ټولګیو رسېږي. پورتنۍ یا سطحي خاوره د لوړو نباتاتو او د خاورې د میکروبونو له مړو پاتې شونو څخه د هوموس یا تورې خاورې په راټولولو سره لا ژورېږي. دا همدا راز له هوا وهل شویو یا ورستو منرالونو سره د عضوي موادو د مخلوط کولو له لارې هم ژورېږي. کله چې خاوره وده کوي، دوی د خاورې افقونو ته وده ورکوي ځکه عضوي مواد راټولېږي او معدني هواوهنه او خامېدل رامنځته کېږي.
د خاورې د جوړښت فکتورونه
د خاورې جوړښت لږ تر لږه د پنځو هغو کلاسیکو فکتورونو تر اغېزې لاندې دی چې د خاورې په تکامل کې سره نغښتي دي. دا فکتورونه لومړني یا اصلي مواد، اقلیم، توپوګرافي (د راوتلو نقاطو بدلونونه)، ژوندی موجودات یا ارګانېزمونه او وخت دي. کله چې په اقلیم، ارګانېزمونو، راوتلو نقاطو، اصلي موادو، او وخت کې بیا تنظیم شي، دوی په یوه ځای د CLORPT مخفف تشکیلوي.
اصلي مواد
د خاورې اصلي منرالي مواد دا دي:
هوا وهنه یا ورستېدل
د مورنیو یا اصلي موادو هواوهنه یا ورستېدل د فزیکي هواوهنې (تجزیې)، کیمیاوي هواوهنې (انحلال) او کیمیاوي بدلون بڼه لري. هواوهنه معمولاً د جیولوژیکي موادو تر څو مترو پورې محدوده وي، ځکه چې فزیکي، کیمیاوي او بیولوژیکي فشارونه او نوسانات عموماً له ژوروالي سره کمېږي. فزیکي انحلال یا تجزیه هغه مهال پیلېږي چې د ځمکې په ژورو کې جامدې شوې یا ټینګې شوې ډبرې سطحې ته نږدې له ټیټ فشار سره مخ کېږي او پړسېږي او له میخانیکي پلوه بې ثباته کېږي. کیمیاوي انحلال بیا د منرالونو د محلولیت یوه تابع ده چې سرعت یې د تودوخې له هرو ۱۰ سانتي ګراد درجو لوړېدو سره دوه برابره کېږي، خو د کیمیاوي بدلونونو د اغېزو لپاره شدیداً په اوبو پورې تړلی دی. هغه ډبرې چې په ګرمسېر اقلیم کې په څو کلونو کې تخریبېږي، په دښتو کې بیا د زریزو یا زرګونه کلونو لپاره له کوم بدلون پرته پاتې کېږي او نه بدلېږي. جوړښتي بدلونونه د هایدرېشن، اکسیډېشن او کمښت پایله ده. کیمیاوي هواوهنه تر ډېره د باکتریا او فنجي په مرسته د عضوي اسیدونو او چیلیټینګ مرکبونو د اخراج پایله ده چې ګومان کېږي تر اوسنیو ګلخانه‌يي اغېزو لاندې به زیاتوالی ومومي.
اقلیم
هغه اصلي اقلیمي بدلونونه چې د خاورې پر جوړښت اغېزه کوي، اغېزناک ورښت (یعنې د ورښت منفي تبخیر) او تودوخه ده چې دواړه د کیمیاوي، فزیکي او بیولوژیکي پروسو پر کچه اغېزه کوي. تودوخه او رطوبت دواړه د خاورې د عضوي موادو پر محتوا د لومړني تولید او تجزیې تر منځ پر توازن د دوی د اغېزو له لارې تاثیر کوي: هر څومره چې اقلیم سوړ یا وچ وي، په اتومسفیر کې لږ کاربن د عضوي موادو په توګه ثابت پاتې کېږي، حال دا چې لږه عضوي ماده تجزیه کېږي.
ټوپوګرافي
توپوګرافي یا د راوتلو او برجسته نقاطو بدلونونه د ځمکې د رېوندوالي یا میلان (slope)، لوړوالي او د ځمکې د لوري (اړخ) په مرسته مشخصېږي. ټوپوګرافي د ورښت یا د اوبو د سطحي جریان کچه او د خاورې د سطحې د پروفایل د جوړښت یا تخریب کچه ټاکي. ټوپوګرافیک ترتیب کېدای شي د اقلیمي ځواکونو کار ګړندی یا ځنډنی کړي.
ارګانېزمونه
هره خاوره د میکروبونو، نباتاتو، حیواناتو او انساني اغېزو یو ځانګړی ترکیب لري چې پر هغې اغېزې ښندي. مایکرو ارګانېزمونه په ځانګړي ډول د هغو منرالي بدلونونو په برخه کې اغېزناک دي چې د خاورې د جوړولو د پروسې لپاره مهم دي. سربېره پر دې ځینې باکتریاوې کولی شي د اتومسفیر نایتروجن تنظیم کړي او ځینې فنجي ګانې بیا د خاورې د ژور فاسفورس په استخراج او د ګلومالین په بڼه د خاورې د کاربن د کچې په لوړولو کې اغېزناک دي. نباتات خاوره د تخریب پر ضد ساتي او د نبات راټول شوي مواد د خاورې د هوموس یا تورې خاورې کچه ​​جوړوي. د نبات د ریښو ترشح له میکروبي فعالیت سره مرسته کوي. حیوانات د نباتاتو د موادو د تجزیې او د بایوټربېشن له لارې د خاورې د ګډولو لپاره کار کوي.
ميروټ ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" میروت ولسوالۍ ( په انګليسي:Meerut district)  د هند د اترپردیش ایالت یوه ولسوالۍ ده.
جزیات
د میروت ولسوالۍ ټول نفوس 34,47,405 خلک دي.
سرچينې
وېشنيزه:ميروټ وېشنيزه:اتراپردېش وېشنيزه:هند
Ajuda:Guia de edição/Como começar uma página
پریم راج پی د هند یو مشهور بیولوژیست ، مدیر ، جینیاتیک انجنیر ، فیلسوف ، چاپیریال پوه او اقتصاد پوه ، او د ټیکنالوژۍ ملي انسټیټیوټ ، کالیکټ (NITC) ، کوزیکوډ ، کیراله ، هند کې د بایو ټیکنالوژۍ پروفیسور دی. د هغه تخصص په فزیولوژي کې دی.پریم راج ، د ارناکولم اوسیدونکی. هغه په ​​هند کې د مختلف پوهنتونونو د مطالعاتو بورډ غړی دی.
ژوندلیک
ډاکټر پریم راج په 1995 کې د مهاتما ګاندي پوهنتون څخه په ژولوژي کې لیسانس او ​​په 1997 کې د کوچین ساینس او ​​ټیکنالوژۍ پوهنتون څخه په بایو ټیکنالوژۍ کې د ماسټرۍ سند لري. هغه په ​​in کال کې د دهلي له همدرد پوهنتون څخه د TB واکسین په برخه کې خپله دوکتورا ترلاسه کړه. هغه په ​​متحده ایالاتو کې د هارورډ پوهنتون او په سعودي عربستان کې د پاچا سعود پوهنتون کې تدریس کړی.
جایزې او ویاړونه
ډاکټر پریم راجپو په خپله او نورو لیکوالانو سره ډیری ساینسي مقالې لیکلي دي. په 2009 کې ، د بایو ټیکنالوژۍ واحد په NITC کې تاسیس شو. په NITC کې د هغه د کار سربیره ، ډاکټر. پریم راجپو په اکاډمیک څیړنیزه ټولنه کې فعال دی ، د تحقیقاتي جینومیک ژورنال (JIIG) ژورنال اسوسیټ ایډیټر په توګه دنده ترسره کړې او د سکایټبل پروژې لپاره د پوهنځي مشاور و ، د طبیعت خپرولو ګروپ آنلاین ساینسي تعلیم پروژه.
بهرنۍ اړیکې
Editor of the journal, Austin Journal of Nanomedicine & Nanotechnology, Austin Publications LLC (USA)
Editor of the journal, International Journal of Biological Chemistry, Science Alert Publication (USA)
Editor of the journal, Research Journal of Microbiology, Science Alert Publication (USA)
Editor of the journal, Current Research in Bacteriology, Science Alert Publication (USA)
Champion, The Economist Quiz (UK)
قضیه
په منطق او ژبپوهنه کې يوه قضيه يوه اعلانونکې جمله ده. په فلسفه کې، «معنا» يوه غېر ژبنۍ هسته بلل کېږي، کومه چې په همدې یوې «معنا» د ټولو جملو تر منځ شريکه وي. په برابر ډول، قضيه د سمې يا ناسمې معنا لرونکې غېر لساني ده، کومه چې هره هغه جمله جوړولای شي چې د قضيې څرګندونه کوي، که هغه سمه وي که ناسمه وي.
په داسې حال کې چې د قضيې اصطلاح کله کله په ورځني ژوند کې کارېدونکې ژبه کې د کوم ژبني بيان لپاره استعمالېدای شي چې شونې ده دا بيان سم يا ناسم وي، تخنيکي فلسفې اصطلاح، کومه چې د رياضي له استعمال څخه مختلفه ده، په ځانګړي ډول د بيان تر شا غېر ژبني معنا لور ته اشاره کوي. کله کله دا صطلاح په ډېره پراخه معنا کارول کېږي او دا د فلسفې په تاريخ او معاصرې تحليلي فلسفې دواړو کې د مختلفو اړوندو اندونو لور ته هم اشاره کوي. دا عموماً د لاندې يادو شويو مواردو د ځينو يا ټولو د يادولو لپاره هم استعمالېدای شي چې هغه موارد دا دي: د رېشتياوالي د ارزښتونو ابتدايي لرونکی (لکه سم او ناسم)؛ د باور او نورو قضيوي رويو مفعولونه (لکه، په کوم څه چې باور کېږي، يا شک کېږي او داسې نور)؛ د «چې» فقرې مراجع (لکه، دا سمه ده «چې» اسمان ابي رنګ لري او زه باور لرم «چې» اسمان ابي رنګ لري، په دواړو کې دا قضيه  شته چې اسمان ابي رنګ لري) او د خبریه جملو معناوې.
له دې امله چې قضيې د رويو د شراکت وړ موضوعاتو او د سم او ناسم بنسټيزې معنا لرونکي په توګه بيان کېدای شي، د دې معنا دا ده چې د قضيې اصطلاح د ځانګړو افکارو يا ځانګړو خبرو لور ته اشاره نه کوي (کوم چې په بېلا بېلو بېلګو کې د شراکت وړ نه دي)، په همدې ډول هغو ته هم اشاره نه کوي چې ثابتې پېښې يا حقايق دي (کوم چې درواغ نه شي بلل کېدای). په بنسټيز ډول، قضيوي منطق د قضيو او د دوی تر منځ منطقي اړيکو سره سروکار لري.
د ارستو له خوا
ارستويي منطق يوه قطعي قضيه د يوې جملې په توګه پېژني، کومه چې په اختياري ډول د وصل کونکي فعل په مرسته د يو فاعل د يوې خبرې تصديق يا ترديد کوي. د ارستو قضيه «ټول نارينه فاني دي» يا «سقراط يو انسان دی» بڼه غوره کولای شي. په لومړۍ بېلګه کې، فاعل «سړي» دی، خبره «فاني» او وصل کونکی فعل يې «دي» دی، په داسې حال کې چې په دويمه بېلګه کې، فاعل «سقراط» دی، خبره «سړی» دی او وصل کونکی فعل يې «دی» دی.
د منطقي مثبت پالو له خوا
ډېر وخت قضيې تر بندو فارمولو (یا منطقي جملو پورې) پورې تړلي وي، تر څو دوی له هغو جلا کړي چې په پرانيستو فارمولو څرګندېږي. په دې معنا سره قضيې جملې دي، کومې چې رښتيا وي. د يوې قضيې دا انځور د منطقي مثبت پالنې د فلسفې مکتب فکر له خوا تاييد شوی دی.
ځينې فيلسوفان دليل وړاندې کوي چې د خبري ويناوو تر څنګ يو شمېر (يا ټول) خبرو يا کارونو ډولونه هم قضيوي مواد لري. د بېلګې په ډول په هو –نه سره ځواب کېدونکې پوښتنې قضيې وړاندې کوي، په دې ډول چې دا د دې پوښتنو د رښتياوالي د ارزښت په اړه پوښتنې حال معلومول دي. له بلې خوا، شونې ده چې ځينې نښې هم قضيوي اعلاميې وي، بې له دې چې کومه جمله جوړه کړي يا ژبه وي (د بېلګې په ډول، د ترافيکو نښې خاصې معناوې لري، کومې چې يا سمې وي يا ناسمې وي).
قضيې د باورونو او دې ته ورته قصدي رويېو د عناصرو په توګه هم ښودل شوي دي، لکه هيلې، غوراوي او اميدونه. د بېلګې په ډول، «هيله لرم چې يو نوی موټر ولرم»، يا «حيران یم چې واوره به وشي» (يا دا چې حالت داسې وي چې واوره به وشي). هيله، باور، شک او همداسې نور په همدې بنسټ قضيوي رويې بلل کېږي، کله چې په دوی کې دا ډول عناصر موجود وي.
د رسل له خوا
بترانډ رسل په دې باور و چې قضيه يوه جوړه شوې هسته ده، په کومه کې چې شیان او خصوصيات د اجزاوو په توګه پراته دي. د «Ludwig Wittgenstein» د اند تر منځ يو مهم توپير (د کوم په باور چې يوه قضيه د ممکنه نړيو/حالتونو د چارو يوه ټولګه ده، په کومو کې چې دا رښتيا ده)  دا دی چې د رسلي روايت پر بنسټ، دوه قضيې چې د چارو په يو شان حالتونو کې سم دی، بيا يې هم توپیر کېدای شي. د بېلګې په ډول، دا قضيه چې «دوه جمع دوه له څلورو سره برابر دي» د رسلي روايت پر بنسټ د دې قضيې څخه توپير لري چې «درې جمع درې له شپږو سره برابر دي». په هر حال، که قضيه د ممکنه نړيو ټولګه وي، بيا ټول رياضياتي حقايق (او ټول نور اړين حقايق) يوه ټولګه ده (د ټولو ممکنه نړيو ټولګه).
له ذهن سره يې اړيکه
د ذهن په اړوند، د قضيو په اړه په بنسټيز ډول هغه شان بحث کېږي، څنګه چې دوی په په قضيوي رويو کې جوړېږي. قضيوي چلندونه په ساده ډول د ولسي روان (عقيده، هيله او داسې نور) خصوصيت لورنکي چلندونه دي چې يو څوک يې د قضيې په اړه خپلولای شي (لکه باران ورېږي، واوره سپينه ده او داسې نور). په انګليسي ژبه کې، قضيه عموماً د «چې فقرې» په مټ ولسي رواني رويې تعقيبوي (لکه احمد په دې باور دی «چې» باران ورېږي). د ذهن او روانپوهنې په فلسفه کې، ذهني حالتونه ډېر ځله په بنسټيز ډول د قضيې چلندونه لري. عموماً ويل کېږي چې قضيې د چلند ذهني مواد بلل کېږي. د بېلګې په ډول، که چېرې احمد د دې باور ذهني حالت لري چې باران وريږي، نو د هغه ذهني مواد دا دي چې باران کېږي. سربېره پر دې، له دې امله چې دا ډول ذهني حالتونه د يو څه په اړه وي (چې هغه قضيې دي)، نو دې ته بیا قصدي ذهني حالتونه ويل کېږي.
له ذهن سره د قضيو اړيکې تشريح کول په ځانګړي ډول د قضيو د غېر ذهني نظرياتو لپاره ستونزمن دي. لکه د منطقي مثبت پالو او رسل افکار، کوم چې مخکې تشريح شول  او د «ګوټلوب فريج» دا اند چې قضيې اپلاتوني هستې دي، کومې چې په تجريد او په غېر فيزيکي دايره کې موجودې دي. په همدې بنسټ د قضيو ځينې وروستيو اندونو دا د ذهني په توګه منلي دي. که څه هم له دې کبله چې قضيې د شراکت وړ نه دي نو په اړه يې دا فکر نه شې کېدای شي چې ځانګړې وي، شونې ده چې د علمي پېښو اقسام وي، يا د افکارو خصوصيات وي (چې شونې ده د مختلفو مفکرينو لپاره يو شان وي).
د قضيو په اړه فلسفي بحثونه، کوم چې د قضيو د چلندونو اړوند دي، په وروستيو کې يې په دې اړه خپله توجه مرکوزه کړې ده چې ايا د عامل لپاره دوی بهرني او که داخلي دي، يا ايا دوی په ذهن متکي دي که له ذهن څخه خپلواکې هستې دي. د نورو معلوماتو لپاره، د ذهن په فلسفه کې د داخليت او خارجيت په اړه معلومات وګورئ.
په منطق کې يې سمبالښت
لکه چې مخکې يې يادونه وشوه، په ارستويي منطق کې يوه قضيه د جملې يوه ځانګړې بڼه ده (خبري جمله) چې د يو فاعل خبره تاييدوي يا ردوي، په اختياري ډول د يو وصل کونکي فاعل په مرسته. ارستويي قضيې «ټول نارينه فاني دي» او «سقراط يو انسان دی» په څېر بڼې خپلوي.
قضيې په نوي رسمي منطق کې د رسمي ژبې د جملو په توګه راڅرګندېږي. يوه رسمي ژبه د ډول ډول نښو سره پيل کېږي. په دې نښو کې متغيرات، فعاليتونه، تابع نښې، خبري (يا اړوند) نښې، اندازه کونکي او قضيوي ثوابت شامل وي. (ډلبندي کونکي نښې لکه حد بندي کونکي ډېر ځله د ژبې په استعمال کې د اسانتيا لپاره شاملولای شي، خو کومه منطقي دنده نه لري). د تکراري اصولو تر مخې نښې يو له بل سره تړل کېدای شي، تر څو وکولای شي داسې کړۍ جوړې کړي، په کومو کې چې د رښتيا ارزښونه زياتېدای شي. دا اصول وايي چې عمل کونکي، تابع او خبرې نښې او اندازه معلومونکي له نورو نړيو سره يو ځای کېدای شي. په همدې بنسټ يوه قضيه د يوې ځانګړي بڼې سره يوه لړۍ ده. دا قضيه چې کومه بڼه خپلوي، دا خپله بیا د منطق په بڼې پورې اړه لري.
خواندمیر
غیاث الدین محمد چې معمولا د خواندمیر په نوم پېژندل کېږي (۱۴۷۵/۶ – ۱۵۴۵/۶) یو فارسي تاریخ لیکونکی ؤ چې د تېموریانو، صفویانو او مغولیانو په سترواکیو کې یې فعالیت درلود. په اصل کې هغه د خپل فارسي نړیوال تاریخ، حبیب السیار په پار پېژندل شوی، چې صفویانو او مغلویانو یې د خپل دربار لومړي رسمي اثر ګڼي.
خواندمیر د هند په ډیلي کې د نظام الدین اولیا (مړینه: ۱۳۲۵کال) زیارت تر څېرمه خاورو ته سپارل شوی.
مخینه
خواندمیر د همام الدین محمد زوی ؤ، سلطان محمود میرزا ( د ۱۴۹۴ – ۲۴۹۵ کال پورې واکمن ؤ) په ماوراء النهر کې تېموریانو د شمالي څانګې واکمن او همام الدین یې وزیر ؤ. خو د خواندمیر کورنۍ په هرات کې ژوند کاوه چې د سوېلي تېموریانو پلازمېنه وه. خواندمیر د خپل مورني نیکه میرخواند (چې په ۱۴۹۸ کال کې وفات شوی) له خوا وروزل شو، چې دې کار د تاریخ لیکونکي په توګه د هغه په ژوند کې مهم رول ولوبوه. سربېره پردې، خواندمیر ته د خپل نیکه د قمومیت شبکې هم ورپاتې شوې. میرخواند د سلطان حسین بایقرا ( د ۱۴۶۹ – ۱۵۰۶ کال پورې واکمن ؤ) د واکمنۍ پر مهال له نامتو تاریخ لیکونکو څخه ‌ؤ، چې د روضة اصفاء ("د اصالت باغ") په نامه خپل نړیوال تاریخ مشهور کړ، دا اثر یې د لوړ پوړي صاحب منصب علي شیر نوايي (مړینه: ۱۵۰۱ کال) په ملاټر ولیک.
د تېموریانو تر واکمنۍ لاندې
خواندمیر پر له پسې کلونه د سلطان حسین بایقرا د مشر زوی او وارث، بدیع الزمان میرزا (مړینه: ۱۵۱۴) تر مشرۍ لاندې د منشي (سکرټر) او ډیپلومات په توګه کار وکړ، چې د هغه په مشرۍ یې د دستور الوزار یا "الګو وزیرانو" اثر ترتیب کړ، چې دا اثر د اسلام څخه مخکې او د اسلامي وزیرانو د ژوندلیکونو نوملړ دی. په ۱۵۰۶ کال کې د بدیع الزمان او د هغه د ورور مظفر حسین د ګډې ځایناستۍ وروسته، د ټول سلطنت له دوو صدرانو (د دیني چنډې مشر) څخه یو خواندمیر وټاکل شو. خواندمیر د هرات له نيولو وروسته د ازبک مشر محمد شیباني (مړینه: ۱۵۱۰ کال) له لوري په خپل مقام کې پاتې شو، چې دا کار د تېموریانو د سقوط لامل شو. پرته له دې، ظاهراً خواندمیر له نوي حکومت څخه ناخوښه ؤ، لکه څنګه چې د هغه په وروستي نړیوال تاریخ، حبیب السیار کې ورته اشاره شوې ده. هغه په ۱۵۱۰ کال کې د صفوي شاه (پادشاه) لومړي اسماعیل (۱۵۰۱ – ۱۵۲۴ کال) له خوا د هرات له فتحې وروسته ډېر ژر له دندې لرې شو. په ډېر احتمال سره دا کار د مذهبي او سیاسي دلایلو له امله ؤ، ځکه خواندمیر سني مسلمان ؤ، په داسې حال کې چې صفویان شیعه مسلمانان وو. خواندمیر ډېر ژر د غرجستان ګاونډۍ سیمې ته لاړ، هلته یې د بدیع الزمان زوی محمد زمان میرزا (مړینه: ۱۵۴۰ کال) ته چې په سیمه کې د خپلې واکمنۍ د جوړولو ناکامه هڅه وکړه، د لنډ وخت لپاره خدمت وکړ.
د صفویانو تر واکنمۍ لاندي
خواندمیر په ۱۵۲۱ کال کې د صفوي صدر امیر غیاث الدین محمد بن امیر یوسف حسینی لپاره د خپل نړیوال تاریخ حبیب السیار لیکل ظاهراً د دې لپاره پیل کړل، چې په هرات کې خپل مسلک بیا ژوندی کړي. خو وروسته په همغه کال کې د ښار والي امیر خان غالب (مړینه: ۱۵۲۲ کال) له لوري اعدام شو. درمیش خان شملو (مړینه: ۱۵۲۶ کال)  ډېر ژر د هرات نوی والي وټاکل شو، د هغه وزیر کریم الدین خواجه حبیب الله ساوجي د خواندمیر نوی مرید شو. په داسې حال کې چې عموماً دا منل شوې ده چې د خواندمیر د حبیب السیار نوم د هغه نوي مرید حبیب الله ساوجي ته منسوب شوی، دا ممکن په حقیقت کې شاه اسماعیل ته منسوب وي، ځکه چې شاه اسماعیل اکثراً په دې وروستي اثر کې حبیب الهي (د خدای دوست) بلل کېږي. خواندمیر په ۱۵۲۴ کال کې د خپل کتاب لومړۍ نسخه (الف په نوم) او په ورپسې کال کې یې دوهمه نسخه (ب) چې د پخوانۍ نسخې شرحه وه، پای ته ورسوه.
د مغلو تر واکمنۍ لاندې
په ۱۵۲۶ کال کې د حبیب الله ساوجي وژنې ظاهراً خواندمیر دې ته اړ کړ ترڅو په هرات کې خپل وضعیت له سره څخه وارزوي. هغه د تېموریانو شهزاده او د مغول سترواک بابر ( د ۱۵۲۶ – ۱۵۳۰ کال پورې واکمن ؤ)، چې په همدغه کال کې یې د ډیلي او د آګرا ښارونو په ګډون په شمالي هند کې خپل واک ټینګ کړ، بلنه ومنله. خواندمیر په ۱۵۲۸ کال کې هند ته ورسېد او د بابر په دربار کې یې د حبیب السیار دریمه نسخه (ج) ولیکه. وروسته خواندمیر قانونې همایوني (د همایون قوانین) ولیکه، دا اثر د بابر د زوی او ځایناستي همایون (د ۱۵۳۰ – ۱۵۴۰ او ۱۵۵۵ – ۱۵۵۶ کال پورې واکمن ؤ) ژوندلیک دی او په دې اثر کې د مغول واکمنۍ د لومړني سمبولیزم په اړه مهم معلومات شته.
مړینه، خاورو ته سپارنه او اولاده
خواندامیر په ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ کال کې مړ شو او په ډیلي کې د نظام الدین اولیاء (چې په ۱۳۲۵ کال کې مړ شوی) زیارت تر څېرمه خارو ته وسپارل شو. له هغه څخه دوه زامن پاتې شول؛ امير محمود (چې د ۱۵۵۰ کال وروسته مړ شوی) چې په ايران کې پاتې شو او د صفویانو د واکمنۍ د لومړيو پنځوسو کلونو په اړه يې د تاريخ کتاب وليک، چې د دې کتاب نوم د شاه اسماعيل و شاه صفوي تاریخ دی؛ او عبدالله خان (چې په ۱۵۸۹ کال کې مړ شوی) چې د مغول سترواک اکبر (د ۱۵۵۶ – ۱۶۰۵ کال پورې واکمن ؤ) په وخت کې یې د حکومتي مامور په توګه دنده ترسره کړې ده.
اِرګون
اِرګون (عبري: ארגון، اِرګون؛ بشپړ سرلیک: عبري: הארגון הצבאי הלאומי בארץ ישראל، هَ‌اِرګون هَ‌تسوای هَ‌لئیومي ب‌ارِتس یِسرائل) یعنې، د اسرائيل په خاوره کې ملي نظامي سازمان، یو صهیونېست نیمه نظامي سازمان ؤ، چې د ۱۹۳۱ او ۱۸۴۸ کلونو تر منځ یې په فلسطین باندې د برېتانیې په قیمومیت کې فعالیت کاوه. دا سازمان د اېټزل (عبري: אצ"ל) په نوم هم یادېږي، چې د عبري لومړنیو تورو لنډیز دی یا د IZL مخفف په نوم هم پېژندل کېږي. دا سازمان د زاړه او لوی یهودي نیمه نظامي سازمان، هاګانا یا Haganah (عبري: הגנה, دفاع)  څانګه وه. کله چې دا ډله له هاګانا څخه ووتله، د هاګانا بېټ (عبري: کلمه په کلمه: بي دفاع یا دوهمه دفاع) یا په بل عبارت د haHaganah haLeumit (عبري: ההגנה הלאומית) یا حماماد (عبري: המעמד) په نوم وپېژندل شوه. د ۱۹۴۸ کال د عرب – اسرائیل جګړې په پیل کې د اِرګون غړي د اسرائیل په دفاعي ځواکونو کې جذب شول.
د اِرګون سیاست د هغه وخت د اصلاح پاله صهیونیزم پر بنسټ چې د زیف جبوتنسکي له خوا رامنځته شوی ؤ، ولاړ ؤ. د هاوارډ ساچار په خبره، "د نوي سازمان سیاست دقیقاً د جبوتنسکي پر تعلیماتو ولاړ ؤ: هر یهود حق درلود چې فلسطین ته ننوځي؛ یوازې فعال غچ د عربانو مخه نیوله؛ یوازې یهود وسله وال ځواک د یهود دولت ساتنه کوله".
دوه عملیاتونه چې په پار یې اِرګون زیات مشهور دی، د ۱۹۴۶ کال د جولای په ۲۲ په بیت المقدس کې د کنگ ډېوېډ هوټل بمبارول او د دیر یاسین عام وژنه دي، چې دا عام وژنه د ۱۹۴۸ کال د اپریل په ۹ د لیهي (Lehi) ډلې سره په ګډه ترسره شوه.
اِرګون د اسراییل د ښي اړخه هېروت (یا "آزادۍ") ګوند څخه مخکینۍ سیاسي ګوند ؤ، چې په اوسني لېکود (Likud) ګوند باندې بدل شو. لېکود له ۱۹۷۷ کال راهیسې د اسرائیلو د زیاتره حکومتونو مشري کړې او یا یې یوه برخه اوسېدلی.
تاریخ
د اِرګون غړي اکثراً د بېتار (Betar) غورځنګ او د اصلاح  پاله ګوند څخه وو چې هم په فلسطین کې او هم له هېواد نه بهر وو. اصلاح پاله غورځنګ د دې پټ سازمان لپاره عمومي ملاتړ رامنځته کړ. زیف جبوتنسکي، د اصلاح پاله صهیونیزم بنسټګر، په ۱۹۹۰ کال کې تر خپلې مړینې پورې دا سازمان اداره کاوه. هغه د هاولاګا (مخنیونه) او د هغې د پای ته روسولو په اړه د عملیاتو عمومي ولکه جوړه کړه او په ټولیز ډول د سازمان لپاره الهام ؤ. د آیډیولوژیکي الهام یوه بله لویه سرچینه د اوري زوي ګرینبرګ (Uri Zvi Greenberg.) شاعري وه. د سازمان نښان چې شعار یې רק כך (یوازې په دې توګه) ؤ او لاندې یې په یوه لاس کې یو ټوپک دی او په شالید کې یوه نقشې ده چې هم برېتانیې تر قیمومیت لاندې فلسطین او هم د اردن ختیځ امارت په کې ښکاري (هغه مهال دواړه د فلسطین باندې د برېتانیې قیمومیت شرایطو لاندې اداره کېدل)، په دې معنی ؤ چې ځواک د "وطن د آزادولو" لپاره یوازینۍ لار وه.
د اِرګون د غړو شمېر له څو سوو څخه تر څو زرو پورې توپیر درلود. زیاتره غړي یې هغه کسان وو چې د سازمان له قومندې سره یوځای شول، چې د تر قومندې لاندې یې بېلابېل عملیات ترسره کړل او تر ډېره حده د برېتانوي قانون سره په مخالفت کې یې پوستونه ډک کړل. زیاتره یې "عادي" کسان وو چې منظمې دندې درلودې او یوازې څو سلګونو یې پوره وخت په اِرګون کې کار کاوه.
هندوان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د هندويیزم پیروان هندوان بلل کیږي چې مفرد يې بيا هندو دی. د هندو کلمه جغرافيايي مخيينه لري. په اصل کې دا کلمه د هغو خلکو لپاره کارول کېده چې د سېند د سیند په دره کې اوسېدل دا کلمه له سېنده راغلې ده، کله چې عربان په لومړي ځل دلته راغلل نو د سېند پر ځای یې د هند کلمه وکاروله او دا کلمه دلته د اوسېدونکي ملت لپاره رواج شوه. وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:هند وېشنيزه:ديوناګري وېشنيزه:سېند دره
روښانتیا په هسپانیه کې
هسپانیې ته د روشنګري د عصر نظریات (په هسپانیوي کې: Ilustración) په ۱۸مه پېړۍ کې هغه مهال راغلل کله چې په ۱۷۰۰ زدیز کال د هابسبورګ د وروستي پاچا، چارلیس دویم له مړینې وروسته د نوي بوربون سلسله واک ته ورسیده. د اتلسمې پیړۍ د بوربونیانو تر واک لاندې د اصلاحاتو او «روڼ اندي د استبداد» دورې د هسپانیې د حکومت پر مرکزي کولو او عصري کولو او همداشان د زیرساختونو پرښه والي باندې تمرکز وکړ. د پاچا درېیم چارلیز او د هغه د وزیر جوسي مونینو د واک په پیلیدو سره پيل شو. په سیاسي او اقتصادي برخو کې، دربار یو لړ بدلونونه پلي کړل چې په ټوله کې د بوربون د اصلاحاتو په نوم پیژندل کېږي، چې موخه یې د هسپانیې په ګټه له هېواد څخه بهر د سترواکۍ د لا ښې هوسا ګرځول و.
په هسپانیې کې روشنګري د علمي پوهې د پراختیا په لټه کې وه، چې د بنډیکټ د راهب، بینیټو فیجو له خوا یې غوښتنه شوې وه. له ۱۷۷۷ زڅخه تر ۱۸۱۶ زکال پورې، د هسپانیې پاچا د خپلې امپراطورۍ د بالقوه نبات پیژندنې د ثروت په اړه د معلوماتو د را ټولولو لپاره علمي اکتشافات تمویل کړل. کله چې پروشیايي ساینس پوه، الیکسانډر فون هومبولټ هسپانوي امریکا ته په شخصي لګښت د علمي اکتشافاتو وړاندیز وکړ، نو د هسپانیې پاچا نه یوازې دا چې هغه ته اجازه ورکړه، بلکې د دربار اشرافو ته یې امر وکړ چې په رسمي توګه له هغه سره مرسته وکړي. هسپانیوي عالمان د خپلې امپراطورۍ د پخواني حیثیت د بیرته را ژوندي کولو په نیت د هسپانیا د سترواکۍ د زوال د علت په لټه کې وو. په هسپانوي امریکا کې هم روشنګري په فکري او علمي برخو کې خپله اغېزه لرله، چې په امریکا کې زیږیدلي هسپانیویان په دغو پروژو کې ښکېل وو. د ایبري پر نیم ټاپو باندې د ناپلیون برید د هسپانیا او د هسپانیا له پولو څخه بهر امپراطورۍ لپاره ډېر بې ثباته کوونکی ؤ. د هسپانوي روشنګرۍ نظریات د هسپانوي امریکایانو د خپلواکۍ په جګړو کې د یوه سترعامل په توګه په پام کې نیول شوي دي، که څه هم  چې وضعیت ډېر پېچلی و.
د بوربون هسپانیه
د فرانسې بوربونانو د هابسبورګ د وروستي پاچا دویم چارلیز له مړینې وروسته چې به ۱۷۰۰ زکال کې له وارث پرته څخه مړشو، د هسپانیا پر تخت او تاج باندې یې د ځواکمنتیا ادعا لرله. د هسپانیا د پاچا د ځایناستې له جګړو وروسته، د بوربون لړۍ باید د هسپانیې پر دربار باندې واک چلولای وای، خو خپلو دښمنانو ته د دې امتیاز په ورکولو سره باید د هسپانیې او فرانسې پاچاهان هېڅ وخت نه وای سره یو شوي او نه هم باید په اروپا کې د هسپانیې تصرفات ورکړل شوي وای. کله چې دوی په هسپانیې کې خپل واک ټینګ کړ،  نو د بوربون پاچاهانو د هسپانیا د امپراطورۍ د بیرته را ژوندي کولو لپاره پر یو لړ اصلاحاتو باندې لاس پورې کړ، کوم چې د هابسبورګ د واکمنۍ په وروستیو کې یې ځواک د پام وړ کمښت موندلی و. د روشنګري د عصر نظریاتو په هسپانیا کې پیاوړی اغیز درلود او د هسپانیې له پولو بهر امپراطورۍ کې یې د هسپانوي امریکايانو په روشنګري کې اساسي اغیز کړی و. د روشنګري له خوا د روحانیت ضد عمومي تمایلاتو باوجود، هسپانیا  او هسپانیوي امریکایانو بیا هم رومان کاتولیک مذهب د خپل اصلي هویت په توګه په پام کې ونیو. کله چې فرانسوي ځواکونو د ناپلیون بناپارت تر مشرۍ  د ایبري په نیمه جزیره باندې برید وکړاو د ناپلیون ورور، جوزیف یې د هسپانیا پر تخت کېناوه، نو هم په هسپانیا او هم له هسپانیا بهر سترواکي کې یې مشروعیت له کړکېچ سره مخامخ و. د کادیز کورتس (پارلمان)،چې له واک څخه د اووم فردیناند له لري کولو څخه یې د دیموکراتیک نایب السلطنه په توګه کار کاوه، په ۱۸۱۲زکې یې یو لیبرال اساسي قانون تصویب کړ او د اساسي قانون له مخې یې د پادشاه واک اوهمداشان د کاتولیک کلیسا واک یې را محدود کړ. اووم فرډینانډ ادعا وکړه چې له لیبرال اساسي قانون څخه ملاتړ کوي، خو کله چې په ۱۸۱۴ زکې واک ته ورسید، هغه یې تر پښو لاندې کړ او پرته له قید او شرط څخه خپل مطلقه حکومت ته ستون شو. کله چې ناپلیون پر هسپانیا حاکم ؤ، نو د هسپانوي امریکا په زیاترو سیمو کې د خپلواکۍ جګړې پیل شوي، تر هغه وخته چې د بوربون اووم فرډینانډ په ۱۸۱۴زکې سلطنت ته ورسید او زیاتره هسپانوي امریکایان خپلواکۍ ته ورسیدل او مشروطه جمهوریتونه یې جوړ کړل. نوې هسپانیا (مکسیکو) او پیرو ترې مستثنی خو په ۱۸۲۱ز کې (مکسیکو) او په ۱۸۲۴ کې (پیرو) هم خپلواک شول. مکسیکو د یو څه وخت لپاره د اګوسټین دو ایټربیډ په نوم یوه یاغي سلطنت غوښتونکي پوځي افسر تر واک لاندې و، چې د ۱۸۲۴ ز کال د اساسي قانون له مخې د فیډرال جمهوریت په ګټه له واک څخه لري شو.
روښانتیا په هسپانیا کې
هسپانیا ته د فرانسې د روشنګري نظریات هغه وخت راغلل کله چې په ۱۷۱۵ ز کال کې په هسپانیا کې د هسپانیا د پاچا د ځایناستې لپاره جګړې پای ته ورسیدې او د بورون سلسله واک ته ورسیده. په هسپانیه کې لکه د زیاترې اروپا په څیر، په سلطنت کې کومه ثابته د روشنګري الګو موجوده نه وه او د اقتدار له شته چارچوبونو او د مراتبو له سلسلو څخه پیروي کوله.
په دې وخت کې د هسپانیا یوه مخکښه څیره بینیټو فیجو (۱۶۷۶-۱۷۶۴ز) و چې د بینیډیکټ راهب او پروفیسور و. نوموړي د اسطورو او خرافاتو د افشاء لپاره د علمي او تجربې افکارو د هڅوونې له امله خورا محبوبیت ترلاسه کړی ؤ. د هغه له خوا په لیکل شوي Teatro crítico universal  (۱۷۲۶-۳۹ز) کې هغه د تاسف په څرګندولو سره لیکلي دي چې «فزیک او ریاضیات تقریباً په هسپانیه کې پردي دي.»
اتلسمه پیړۍ هغه عصرو چې په اروپا کې مطلقیت زیاتوالی وموند او د سلطنتونو واک مرکزي شو، څو سیال ځواکونه کمزوري کړي، لکه د رومان کاتولیک کلیسا او د مدیریت چارې عصري شوې او د پراخې هوساینې لپاره اقتصادي ګامونه واخیستل شول، څو په نړیواله کچه ځواک تر لاسه کړي. هسپانیې ته د روشنګري د عصر نظریات په ۱۷۵۰ ز کال کې په کمزورې بڼه راورسیدل او پر هغو اصلاحاتو باندې یې ټینګار وکړچې د هسپانیا د هوساینې د زیاتوالې لامل او د یوه اصلي ځواک په توګه بیرته خپل پخواني برم ته ستنیدل ؤ. پر طب او فزیک او تر یوه بریده فلسفې ته پاملرنه زیاته شوه. فرانسوي او ایټالیوي ګرځندویان ډېر اغېزناک وو، خو د کاتولیک یا کلیسا پر وړاندې هېڅ ننګوونه نه وه، لکه څرنګه چې فرانسوي فیلسوفان ورسره مخ وو.
په هسپانیه کې، یو له مخکښو روڼ اندو څخه د عدلیې وزیر ګاسپر میلچور ډي ژولانوس و، چې د تاریخ په سلطنتي اکاډمي کې یې د خپلو خبرو په ترڅ کې له «وطن پرستانو» څخه وغوښتل څو حقوقي تاریخ په تیره بیا ډېر پخوانی د ویسیګوټیک دوره مطالعه کړي. هغه هسپانیا د «خپل پخواني اساسي قانون د ساتنې» له امله ګرمه وبلله. هغه په خپل کتاب Informe en el expediente de ley agrarian (۱۷۹۵ز) کې، د اشرافو او کلیسا له خوا د ځمکو را ټولول چې زیاتره هسپانویان یې بې ځمکو کړي وو، د تاسف وړ کار وباله. هغه حل لاره چې د کامپومنس له خوا مطرح شوه، هغه د کلیسا د ټولو ځمکو پلورل و.
تاریخ پوه، جاناتن اسراییل استدلال کوي چې پاچا درېیم چارلیز روښانتیا ته هومره اهمیت نه ورکاوه او د هغو وزیرانو هم د روشنګري نظریاتو ته چې د اروپا د نیمې وچې په نورو هېوادونو کې یې اغېزه کړې وه، دومره پام نه کاوه. اسراییل وايي: «یوازې څو وزیران او چارواکي په جدي توګه د روشنګرۍ موخو ته ژمن وو. خو د هغوی زیاتره یې مطلق ګرا وو او موخه یې تل د سلطنت، امپراطوري، اشرافو... پیاوړتیا او د کلیسا کنټرول او پر زده کړه باندې اقتدار لرل و.»
تارا شرما
تارا شرما چې په انګريزي ژبه Tara Sharma ليکل کيږي یوه هندي فلمي اداکاره ده.
سرچينې
وېشنيزه:1977 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي تصوف
برهمن
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
برهمن د هندوانو تر ټولو لوړ ذات نوم دی. څوک چې د برهما د خولې څخه زېږېدلی و. د هغه د وظیفو څخه د مذهب ساتنه او د ویدونو یادول دي. برهمن څلور عمرونه لري. برهماچاري، "تعلیم، پوهه،" ګرهاستا، "واده ژوند"، وانپراستا، "په ځنګل کې توبه کول،" سنیا، د نړۍ ترک کول. که برهمن خپل ورسپارل شوې وظیفه پرېږدي او کوم بل کار پیل کړي، د هغه په ذات باندې هیڅ اغېزه نلري. دا د هندوانو تر ټولو لوړ ذات دی. او حتی که د ټيټ ذات خلک دوی ته لاس ورکړي، دوی ځانونه ناپاک ګڼي. ودونه یوازې په خپل منځ کې ترسره کوي.
د پښتنو ليکوالانو په وينا د برهمن لفظ پښتو ريښه لري چې د بريمن يا بريمنانو څخه اخيستل شوې ده چې په دوه بېلابېلو ماناوو يې تفسير کوي، لومړی د بري +من د کلمې په توګه مطلب له پورته اسمانه چې کوم احکام راځي هغه منل او دوهم يې د بريمن په مانا چې مطلب ترې هغه خلک دي چې بريالي وي، مطلب دا چې دا خلک له هرڅه پاک او بري دي، او هيڅ ډول ګوناه او غلطي ترې نشي کېدای.
چې د برهمن لفظ هم همدغه ماناوې په خپل ځان کې رانغاړي.
په همدې توګه ځينې پښتانه د ابراهيم خېلو قوم هم په تحت اللفظي توګه بريم خېل يادوي او دا دعوه کوي چې تر اسلام دمخه په غالب ګومان دا خلک برهمن و، چې په دې ډول د ابراهيم خېلو ريښه تر اسلام دمخه وړل کيږي. وېشنيزه:د هند مذهبونه
اوتار
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د اوتار (Avatar) مانا د خدای له خوا رالېږل شوې ده، مګر په هندویزم کې، عموما، اوتار انسانان د خدای (بګوان) څخه جلا نه دي، مګر پخپله د خدای بڼه، یانې خدای پخپله په یو شکل کې ښکاري. له همدې امله، دا نظریه د اسلام له یووالي ، د مسیحیت او یهودیت د نبوت له مفهوم څخه په بشپړه توګه توپیر لري.
يانې په هندويزم کې د اوتار مانا د بڼې ده چې د دوی له نظره خدای په هره بڼه او شکل ځان ښودلی شي او په هر شکل لکه د انسان، بيزو، مار او نورو په شکل د انسانانو ترمنځ ژوند کوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:هند وېشنيزه:هندويزم وېشنيزه:اوتار وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:وشنو
اووه ډوله مېوې(۷ مېوه)
اوه ډولونه (عبراني ژبه שבעת המינים, Shiv'at Haminim) اوه کرنیز فصلونه دي - دوه دانې او پنځه مېوې - چې په عبراني انجیل کې د اسراییلو د ځمکې د ځانګړي فصل په توګه ذکر شوي.
ذکر شوي اوه ډولونه غنم ، وربشې ، انګور ، انځر ، انار ، ښوون (زيتون) او خورما ( Deuteronomy ) دي. [1] د دوی لومړۍ میوه یوازې په معبد کې د منلو وړ نذرانې وې.
تاریخ
اوه ډوله مېوې د اسراییلو په خاوره کې د اسراییلو (وروسته: یهودانو ) په خوړو او د یهودیت په مذهبي دودونو کې مهم رول لوبولی دی.
د دې اصلي خوړو ډېری حوالې په انجیل کې موندل کېدی شي. میشنه وايي چې یوازې د اوو ډولونو لومړۍ میوه د نذر په توګه د بیت المقدس معبد ته راوړل کېدی شي. د غنمو کروندې، د انګورو باغونه او د زیتون باغونه اوس هم د اسراییلو د منظرې مهمې ځانګړتیاوې دي. انځر، زیتون، انار او خرما په اسراییلي خوړو کې عام توکي دي.
غنم
پخوانیو اسراییلو غنم او وربشی دواړه کرل. دا دوه دانې په لومړي ځل د اسراییلو د ځمکې د اوو ډولونو د انجیل په لېست کې ذکر شوي او د اسراییلو په لرغوني خواړو کې د خواړو په توګه د دوی اهمیت په شاوووت کې د وربشو په حاصلاتو کې او د پخوانۍ ورځې د غنمو په فصل کې د غنمو په فصل کې لیدل کیږي. د سکوت فستیوال
وربشه
یو مقاومت لرونکې غله چې د غوږونو څخه تور وېښتان لري. دا په پراخه کچه کرل کیږي، په عمده توګه د شیدو او څارویو د خوړو لپاره کارول کیږي.
انګور
انګور په عمده توګه د شرابو جوړولو لپاره کارول کېده، که څه هم دوی تازه او وچ هم مصرفول. [5]
خورما
خورما تازه یا وچه خوړل کیده، مګر ډیری یې په یو موټی او اوږدمهاله شربت کې جوش شوي چې "" د خرما شات ( دش تیماریم ) د خوږو په توګه کارول کیده. د انجیل په حواله شات "د شیدو او شاتو سره بهیدونکي ځمکه" (د مثال په توګه ، خروج 3: 8) د خرما شات دی. [5]
ه پداسې حال کې چې د یهودي قانون خورما د اوو ډولونو څخه دي، د مچۍ شات ممکن په تورات کې ذکر شوي ډول وي. د تلمود د لیکلو په وخت کې په اسراییلو کې مچۍ له منځه تللې وې او د شاتو پر ځای خورما کارول کېده.د تل روف کې کیندنې ښیي چې د مچیو پالنه په اسراییلو کې د اوسپنې دورې په پیل کې چې 3000 کاله وړاندې د پاچا ډېوېډ(داوود عليه السلام) په واکمنۍ کې ترسره شوې وه.
په تورات کې ډېری حسابونه دا هم په ګوته کوي چې د شاتو مچۍ په لرغوني اسراییلو کې شتون درلود. د قاضيانو په کتاب کې ، سمسون د مچیو څخه شات اخلي، کوم چې هغه د زمري په مړی کې موندلی ( Judges ، د سمسون معما هم وګورئ).
د تلمود تفسیر
د مختلف اندازه کولو اندازه د یهودي مذهبي شیانو ځانګړو ارزښتونو او اندازو پورې تړلې ده. د مثال په توګه، د ټیفیلین کمربند لږ تر لږه عرض د هغه قانون له مخې پیژندل شوی چې موسی ته په سینا کې ورکړل شوی ترڅو د وربشو د دانې اندازه وي. په ورته ډول، نورې میوې د اندازه کولو لپاره کارول کیږي. تلمودي پوهان د اوو ډولونو آیت د میوو د اندازې په کارولو سره د ټولو عملونو لپاره د حوالې په توګه کاروي.
عصري ارزښت
دا اوه ډولونه په دودیز ډول په تو بشوات کې خوړل کیږي، د یهودانو "د ونو لپاره نوی کال"، په سککوټ کې، "د بوټانو جشن" او په شاووت کې، د "اونیو جشن." په حلاچه (یهودي قانون) کې دوی د نورو میوو په پرتله خورا مهم ګڼل کیږي او د دوی له خوړلو وروسته یو ځانګړي برچه (برکت) بلل کیږي. برسېره پر دې، د دوی د خوړلو څخه مخکې د ډوډۍ څخه پرته د نورو خوراکي توکو څخه برکت دی. دا اوه ډولونه نن ورځ د اسراییلو په خواړو کې ټول مهم توکي دي.
Deuteronomy 8: 8 په څرګند ډول (په لاتین Vulgate ژباړه کې : Terram Frumenti Hordei, ac Vinarum, in qua Ficus et Malogranata et Oliveta Nascuntur, Terram Olei ac Mellis ) د کالیفورنیا په سان ډیاګو کې د بالبوا پارک کې د کالیفورنیا د برج په گنبد لیکل شوی. د کالیفورنیا په کرنه کې د دې ډول اهمیت ته اشاره کول.
نور یې ولوله
وېشنيزه:اسرائيل وېشنيزه:اسرايل وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
په اسلام کې د مېرمنې حقوق
په اسلام کې د ښځې حقوق: اسلام د واده ژوند غواړي او په دې کې د ښځې او خاوند حقوق تعریف شوي دي. ازدواجي اړیکه د خدای پلان او طبیعی عمل دی، په ازدواجی اړیکه کې رښتینی مینه او مینه د میړه او مېرمنې ترمنځ د ذهني ارام ، سکون او خوشالۍ سبب ګرځي. خو که د خاوند او مېرمنې تر منځ بې اتفاقي، کرکه او ناخوښي وي، د حل لاره هم ورته وړاندې کوي.
حقوق
واده یو مهم ژوند دی، په دې کې مېرمن د مېړه، کورنۍ، کور او ټولنې په وړاندې ډېری مسؤلیتونه په غاړه لري. د مېړه او مېرمنې تر منځ د اړیکو د خوشاله ساتلو لپاره باید هره ممکنه هڅه وشي، د دوی جلا کېدل د ګڼو ستونزو د رامنځته کېدو سبب ګرځي، په تېره بیا پر ماشومانو ناوړه اغېز کوي. حضرت محمد ص دې خبرې ته ډېره پاملرنه کوله. خاوند پر خپلې مېرمنې لاندې حقوق لري:
1. مالي حقوق
یوه اسلامي اصطلاح ده چې د واده په وخت کې د نارینه له خوا د یوې ښځې لپاره ځانګړې شوې ده. مهر د واده یوه لازمي برخه ده. په احادیثو کې د مهر د نه ورکولو په نیت د واده کولو په اړه سخته وعید راغلی چې دا ډول نارینه او ښځې به د قیامت په ورځ زناکاران وي. دا ښځې ته د عزت او واجب حق په توګه ورکول کیږي. که څه هم د نکاح په تړون کې د مهر اندازه نه وي ټاکل شوې، د ښځې د کورنۍ مهر به واجب وي.
یانې د مېرمنې مصارف. د اسلام پوهان په دې متفق دي چې د ښځې مصارف په خاوند باندې واجب دي تر څو چې ښځې يې په حق کې وي، که ښځه له خاوند څخه جلا شي نو د خاوند لپاره يې نفقه واجب نه ده. د نفاس حکمت دا دی چې ښځه د عقد له لارې د مېړه ملکیت او اختیار شي، که څه هم ښځه د خاوند له اجازې پرته د عايد په موخه بهر ته ولاړه شي. نو پر مېړه واجب دی چې د خپلې وسې مطابق د ښځې مصارف ورکړي، که څه هم ښځه پخپله شتمنه وي.
که ښځه د خاوند په اجازې څه لاسته راوړي، نو د کور په لګښتونو کې د ښځې مصرف کول ضروري نه دي، بلکې د هغې له لوري صدقه ورکولای شي.
دا هم یو ډېر مهم حق دی. يانې په خاوند باندې لازمه ده چې د خپل وس او توان له مخې د استوګنې بندوبست وکړي.
1. غیر مالي حقوق
په خاوند باندې لازمه ده چې د خپلو مېرمنو تر منځ د نفقې، کور او جامو په برخه کې عدل وکړي.
په خاوند باندې لازمه ده چې له خپلې ښځې سره ښه چلند وکړي، د هغې حقوق ادا کړي او د هغې مشروع خواهشات پوره کړي. اسلام له ښځو سره د ښه چلند ښوونه او ټینګار کړی دی. په سورت نساء کې د ښه سلوک او رعایت تفصیل دی.
همدا ډول له صحابي عمرو بن اخوص رضي الله عنه څخه روایت دی چې د حجة الوداع په ورځ رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: له حمد و ثنا وروسته یې تبلیغ وکړ چې په کې یې وویل:
دا د اسلام اساسي تعلیم دی، اسلام د نورو له ځورولو منع کوي، نو د ښځې ځورول هم په اصل کې حرام دي. عباده بن صامت رضی الله عنه وویل: رسول الله ص دا پریکړه وشوه چې دواړه زيان اخيستل او زیان رسول منع دي.
د تونس تاریخ
د تونس اوسنی جمهوریت، الجمهوریه التونسیه، په شمالي افریقا کې پروت دی. له جغرافيايي پلوه په ختيځ کې د ليبيا، په لويديځ کې د الجزاير او په شمال کې د مديترانې د سمندرګي تر منځ پروت دی. تونس ښار، پلازمېنه او ترټولو لوی ښار دی (د ۸۰۰۰۰۰ څخه ډېر نفوس لري)؛ او د کارتاج ښار لرغوني سایټ ته نږدې دی.
د تونس خاورې فزیکي ځانګړتیاوې او چاپېریال د خپل ثبت شوي تاریخ په اوږدو کې نسبتاً ثابتې پاتې شوې دي، که څه هم په لرغونې زمانه کې ډېرو ځنګلونو په شمال کې وده وکړه او له تاریخ څخه په پخوا زمانه کې په لومړیو کې په جنوب کې صحارا یوه وچه صحرا نه وه.
په شمال کې هوا معتدله ده، چې د مدیترانه يي اقلیم  څخه چې معتدل باراني ژمي او ګرم وچ اوړي لري، برخمن دی، دا خاوره په ونو پوښل شوې او حاصل خېزه ده. اوس مهال د مجردا سیند دره (وادي مجرده، د تونس شمال ختیځ) ارزښتناکه کرنیزه ځمکه ده. د ختیځ ساحل په اوږدو کې مرکزي دښتې له معتدل اقلیم څخه برخمنې دي، چې لږ باران خو د زیاتې پرخې په بڼه د پام وړ اورښت لري؛ دا ساحلي ځمکې اوس مهال د باغونو او څړځایونو لپاره کارول کېږي. د الجزایر غرنۍ پولې ته نږدې د جبل الشعانبي غر، د هېواد ترټولو لوړه ۱۵۴۴ متره څوکه سرچینه اخلي. په نږدې سویل کې، د مالګې د جهيلونو یو کمربند له ختیځ څخه د لوېدیځ پر لور د هیواد په منځ کې تېریږي. لږ د سویل خوا ته د ختیځ لوی ارګ د شګو غونډیو په ګډون، د صحارا صحرا پرته ده.
لومړني وګړي
د ډبرې د زمانې وسایل چې نېټه یې د ډبرې منځني دوران (شاوخوا ۲۰۰۰۰۰ کاله وړاندې) ته رسي او کلیبیا ته نږدې موندل شوي، په سیمه کې د بشري کړنو تر ټولو پخواني شواهد دي. په موندنو کې ډبریز تېغونه، وسایل او د قفصي کلتور کوچنۍ مجسمې (په تونس کې د قفصه له مخې نوم ورکړل شوی) وې، چې له میلاد مخکې شاوخوا له ۱۰۰۰۰ تر ۶۰۰۰ کال (د ډبرې منځني دوران) څخه پاتې شوې. د موسمي کډوالیو لارې د لرغونو سفرونو نښانې دي. د صحرا د تیږې په هنر کې داسې ډبرلیکونه او انځورګرۍ شاملې دي چې د ډیزاین نمونې او د ژویو او انسانانو انځورونه ښیې، چې بربرانو او همدارنګه د سویل تور پوستو افریقایانو ته اړوند ګڼل کېږي. د دې باندنيو هنري آثارو نېټه ټاکل ستونزمنه او ناقانع کوونکې ثابته شوې. د مصر نفوذ ډېر ناشونی ښکاري. د هغو حیواناتو په منځ کې چې یوازې یا په نمایشي منظرو کې انځور شوي، لوی ښکر لرونکې ګاومېښې (د پخوانی آسیايي له منځه تللو ګاومېښې)، فیلان، خره، د آس بیاڼګی، پسونه، د غواګانو رمې، یو زمری او زمرۍ د دریو بچیانو سره، پړانګان ، خنځیران، شغالان، ګرګدنان، زرافې، د اوبو آس، ښکاري سپی او بېلابیل غرڅې  وو. ښکاري انسانانو ښايي د څارویو ماسکونه اغوستلي وي او خپلې وسلې یې له ځان سره درلودې. شپانه په خپل سر له وسایلو سره ښودل شوي، د انسان څو نور انځورونه د نڅا حالت کې ښودل شوي، په داسې حال کې چې ځینې یې بګۍ چلوي یا په اوښانو سپاره دي.
د افریقا په شمال لوېدیځ کې تر پنځه زره کلونو پخوا پورې د مغرب د مېشتو لومړنیو-بربرانو په منځ کې نوي ډبریز کلتور وده کړې، چې د کرنې او څارویو د اهلي کولو په مسلک سره او هم د کلالیو او د غشو تراش شوو ډبریز سرونو په جوړولو سره تشخیص کېدل. دوی په خپلو کروندو کې غنم، اوربشې، لوبیا او نخود کرل او هره ورځ به یې کلالي کاسې او لګن، د شرابو ګلاسونه، بشقابونه او د پخلي لوی لوښي کارول. د خپلو استوګنځایونو په دېوالونو باندې په ځړولو سره به يې ساتل. د لرغون پېژندنې شواهد ښیي چې له زرو کلونو څخه ‌ډېر مخکې چې د فنیقیانو کارتاج جوړ کړی، لومړني بربران لا دمخه "کروندګر وو چې په خپل اقتصاد کې یې پیاوړی شپنیزه بڼه او نسبتاً ډولي هدیرې درلودې". د سویل کوچي شپنو په منځ کې انفرادي شتمني د پسونو، وزو او غواګانو په شمېر سره چې یوه کس درلوده، اندازه کېدله. د رخت موندل شوې ټوټې چې د کرښو په بڼه په بېلابېلو رنګونو کې اوبدل شوې، په ګوته کوي چې دې ډلو رختونه اوبدل.
د لرغونو بربرانو دین مستند نه دی او یوازې د جنازې مراسم د لرغون پېژندنې شواهدو له مخې احیا کېدی شي. د ښخولو ځایونه د دیني عقایدو لومړنۍ نښې وړاندې کوي؛ د ایټالیوی عالم جاکومو کاپوتو په وینا: یوازې په فزان کې نږدې شپېته زره قبرونه شته دي. یو ډېر وروستی قبر، مدراسن په ختیځ الجزایر کې لاهم پاتې دی. دا قبر د بربر پاچا لپاره جوړ شوی او په دودیز ډول ماسینیسا ( د میلاد نه مخکې له ۲۰۲-۱۴۹ کال یې واکمني کړې) ته اړوند ګڼل کېږي، ښايي د هغه پرځای یې د پلار ګالا (یا ګایا) وي. د هغه د معاصر سیفاکس د ښکلي لوړ قبر معماري د یونان یا پنیک نفوذ څرګندوي. د بربر دیني عقایدو په اړه ډېر نور معلومات له را وروسته کلاسیکو زمانو څخه سرچینه اخلي. لیبیایان په دې باور وو، چې خدايي ځواک په طبیعي نړۍ کې خپل ځان ښکاره کړ، مثلاً کولای یې شو چې په ډېرو اوبو کې واوسېږي یا په ډبرو کې چې عبادت ورته کېده، موجود وي. د زیږون ځواک د غويي، زمري او پسه نښو سره ښودل کېده. په هغه سیمه کې چې اوس تونس دی، د لومړنیو بربرانو په منځ کې د کبانو انځورونه چې اکثراً هلته په کیندل شوو موزایېکو کې موندل شوي وو، د نارینه تناسلي آلت نښانې وې، چې بد نظر یې ګرځاوه، په داسې حال کې چې سمندري صدفونه د ښځینه جنسیت په معنا وو.
هرودوت یادونه کوي چې د ناسامون قبیلې لیبیایان د خپلو نیکونو په قبرونو ویده کېدل، ترڅو د غیب وینې لپاره د خوبونو لامل شي. لیبیایانو لمر او سپوږمۍ (ایور) ته قربانۍ کولې. په پای کې خارق العاده موجودات ښايي د مصري یا پونیک کړنو تر اغېزې لاندې د اربا ب الانواعو او الهو په توګه شخص په بڼه څرګند شول؛ بیا هم بربریان داسې ښکارېدل چې "د اربا ب الانواعو او الهو په پرتله مقدساتو ته ډېر راکښل کېدل." اکثراً د بربري اربا ب الانواعو او الهو نومونو څخه یوازې لږ څه پوهېدل کېږي، د بېلګې په توګه: بونچار، چې یو مخکښ رب النوع و. په پای کې، بربرو - لیبیایانو د لرغوني مصري دین اصول ومنل. هرودوت د اربا ب النواعو او الهو د فرمان  په اړه چې د هغه وخت د مصري دین آمون څخه چې د لیبیایانو په منځ کې، د سیوا په واحه کې دی، سرچینه اخیستې. وروسته، بربري عقایدو، د کارتاج ښاري هېواد چې د فنیقیانو له لوري جوړ شو، په پونیک دین اغېزه وکړه.
د لومړنيو شاهي کورنیو مصري انځوریز توري هم په لیبیایانو، د "لوېدیځې صحرا" په بربرانو باندې شاهدي ورکوي. د دویم سکورپین (شاوخوا ۳۰۵۰) او د نارمر (د عاج استوانې پر مخ باندې) له کورنۍ پخوا واکمنیو پرمهال د لومړی تهینو په نوم یاد شوي او وروسته د ساهور د پنځمې کورنۍ معبد په برجسته نقوشونو کې راڅرګند شول. دویم رامسس ( چې ۱۲۷۹-۱۲۱۳ یې واکمني وکړه) لیبیايي ډلې په خپل پوځ کې ځای په ځای کړې. له میلاد نه مخکې د ۱۳ پېړۍ قبرونه، د لیبو مشرانو انځورونه ښیي، چې ښایسته چپنې یې په ځان دي، د شترمرغ بڼکې یې په "کوڅیو" کې دي، لنډې ږیرې لري او په اوږو او مټو ستنیز خالونه لري. ظاهراً ستر اوسرکون (اخپیري ستېپېنمن)، د مشوش قبیلې بربر، د لیبیا لومړی فرعون شو. څو لسیزې وروسته یې وراره لومړی شوشېنق ( چې ۹۴۵-۹۲۴ پورې یې واکمني وکړه) د مصر فرعون او د خپلې د دوه وېشتمې لړۍ (۹۲۴-۷۱۵) بنسټ ایښودونکی شو. لومړي شوشېنق ( ګمان کېده چې د انجیل شیشق وي) په بریالیتوب سره بیت المقدس ته په ۹۲۶ کال کې لښکر واستاوه، بیا سلیمان وارث ورباندې حکومت وکړ. مصر د څو پېړیو لپاره د مشوش لیبیايي قبیلوي سازمان پر بنسټ د یوه نامتمرکزه نظام له خوا اداره کېده. لیبیایانو هم د کلتور په منلو سره د مصر په دیني مرکزونو کې د لوړ پوړو کشیشانو په توګه خدمت وکړ. له همدې امله د شمال لوېدیځې افریقا ټول بربر خلک اکثراً د مدیترانې د کلاسیک دوران په اوږدو کې جمعاً د لیبیایانو په نوم پېژندل کېدل.
بهرنیانو په وړاندې لوېدیځ کې ځینې بربران د ګیتولیانو(چې په لرې پرتو سیمو کې اوسېدل) په نوم او هغه بربران چې د نومیدیانو په نوم ډېر آشنا وو او د موري یا موریسي (وروسته مورها) په نوم پېژندل. دې بربر ملتونو د فنیقیې او کارتاج (چې د "لیبي فنیقیان" نوم یې هم کاراوه) او وروسته له روم سره راکړې ورکړې درلودې. بیا هم د تاریخ د دې دوران څخه وړاندې، مېشت کلیوالي بربران ظاهراً په نیمه خپلواک کرنیزو کلیو کې اوسېدل، چې د سیمه ییز مشر تر مشرۍ لاندې د کوچنیو قبیلوي ډلو څخه جوړ شوي وو. بیا هم دوی ښايي په هرموسم کې تلل، ترڅو د خپلو رمو او ګلو لپاره څړځای ومومي. عصري ګمان دا دی چې د ګاونډیو قبیلو تر منځ سخته دښمني د دې لامل شوه چې د بربر سیاسي سازمان د کلي له کچې څخه پورته نه شي، خو بیا هم شونې وه، د کارتاج ښار-هېواد له لوري نظامي ګواښ به د بربر کلي وهڅوي چې سره یوځای شي، ترڅو د یوه پیاوړي مشر په مشرۍ لوی وسله وال ځواکونه تنظیم کړي.
د کارتاج د نږدې سیاسي شتون څخه ټولنیز اصول غوره او اصلاح شول، ترڅو بربران یې وکاروي. د بربري نومیدیا، په ځانګړي توګه د ثوقې ښار (عصري دقه ، تونس) څخه، له میلاد نه مخکې د دویمې پېړۍ په دوو ژبو (پونیک او بربري) ښاري ډبرلیکنه د ښار پېچلی مدیریت ښيي، د بربري سرلیک GLD (د بربر عصري آګولید یا د قبیلو ستر رئیس سره سمون لري) سره چې د ښاري حکومت د واکمنې ښاروالۍ اداره ده، دا اداره ظاهراً د بربر د مخکښو کورنیو د غړو په منځ کې بدلېده. له میلاد نه شاوخوا ۲۲۰ کاله مخکې  لومړنی پوهه چې تاریخي روایتونو را په برخه کړې، د شمال لوېدیځې افریقا (لوېدیځ څخه ختیځ ته) د بربرانو په منځ کې درېو لویو پاچاهیو ظهور کړی ؤ: (۱) (په عصري مراکش کې) د باګا پاچا تر مشرۍ لاندې موري (۲) (په شمالي الجزایر کې) د سیفاکس تر مشرۍ لاندې ماسیسیليا، چې د دوو پلازمېنو سیګا (معاصر اوران ته نږدې) او ختیځ سیرتا (معاصر کنستانتین) څخه یې حکومت کاوه او (۳)  ماسیلی (د سیرتا سویل، د کارتاج لوېدیځ او سویل) چې د ماسینیسا پلار، ګالا ورباندې واکمني کوله. ماسینیسا به وروسته د روم او یونان دواړو هېوادونو څخه ویاړونه، چې د یوه مهم مشر وړ وو، ترلاسه کول. د بربر قومي هویت د کارتاج او د روم واکمنیو په اوږدو دورو کې وساتل شول.
ویل کېږي چې بربري قبیلې د اسلامي دوران په لومړیو پېړیو کې په دوو ډلو بوتر (زناته او متحدین) او بارانيس (صنهاجه، مصموده او نور) ووېشل شوې. د دې نومونو رېښه پېژندنه روښانه نه ده، ښايي د جامو ("ابتر" او "بورمس") لپاره د قبیلوي دودونو څخه اخیستل شوې وي، یا ښايي کوچی (بوتر) له بزګر (بارانیس) څخه توپیر کوي. عربانو خپل زیاتره لومړني سرتېري له بوتر څخه نیول. وروسته  په شمال لوېدیځې افریقا باندې د یمن د حُمَیري عربانو د یوه ناڅرګند، لرغوني یرغل په اړه افسانې را پورته شوې، چې له هغې څخه د تاریخ څخه د پخوا دوران یو نسب و اصل په ښکاره ډول جوړ شو: د بربر نسل د دوو وروڼو بورنس او ​​ابتر څخه دی، چې د بار زامن او د کنعان لمسي وو( کنعان د حام له پلوه د نوح لمسی دی). ابن خلدون (۱۴۰۶-۱۳۳۲) او ابن حزم (۱۰۶۴-۹۹۴) دواړو او هم د بربر نسب پوهانو داسې باور درلود چې: د حُمَیري عرب نسب په بشپړ ډول د منلو وړ نه دی، خو دا افسانوي نسب د عرب جوړونې په اوږد بهیر کې ونډه لوبولې ده، چې د پېړیو لپاره يې د بربر ملتونو په منځ کې دوام وکړ.
بربرانو د اسلام د منځنيو پېړیو په خپل تاریخ کې په درېو لویو قبیلوي ډلو زناته، صنهاجه او مصموده وېشل شوي دي. زناته په لومړیو کې د عربانو ډېره نږدې متحده وه او په پایله کې ډېره عرب پلوه شوه، که څه هم زناتوي بربر باندې لاهم د الجزایر په وړو ټاپوګانو او شمالي مراکش (ریف او شمالي منځني اطلس) کې خبرې کېږي. صنهاجه هم په پراخه کچه په ټول مغرب کې تیت شوې ده، چې له دې جملې څخه: د عصري الجزائر په لوېدیځ ساحل کې مېشت قبایل، د سویلي مراکش (د سویلي کوچني اطلس) او لوېدیځې صحرا تر سنګال پورې کوچي زناته او طوارق (آل - طوارق)، د مرکزي صحرا د اوښانو ښه پېژندل شوي روزنکي کوچیان دي. د مصمودې اولاده د مراکش په لوی اطلس کې او د رباط دننه څخه آزرو او خنیفرا پورې مېشت بربران دي، چې د عصري بربر له ترټولو ډېر نفوس لرونکو سیمو څخه دي.
په افریقیه او المغرب کې د منځنیو پېړیو پېښې اکثراً قبیلوي اړیکې لري. د کتامې قبیله د کبایل صنهاجه سره تړلې وه او ملاتړ یې د فاطمي خلافت (۱۱۷۱-۹۰۹، یوازې په افریقیه کې تر۱۰۴۹ کال پورې) په جوړولو کې مرسته وکړه؛ په افریقیه  کې د دوی لاس ناستي او وروسته ځایناستي، زیریون (۱۱۶۰-۹۷۳) هم له صنهاجه قبیلې څخه وو. المرابطون (۱۲۶۹-۱۱۴۷) په لومړي ځل د مراکش په لېرې سویل کې د لمتونه صنهاجه قبیلې په منځ کې پیل شول. ابن تومرت او د الموحدون غورځنګ (۱۲۶۹-۱۱۳۰) له مصمودې قبیلې څخه ظهور وکړ، چې وروسته یې صنهاجه ملاتړ وکړ، له دې امله، د تونس حفصیون کورنۍ (۱۵۷۴-۱۲۲۷) د مصمودې له منځ نه سرچینه واخیسته.