محمد_قسیم_باور_مراد
لیکنې
پروسس ونگهداری محصولات زراعتی ونقش آن درتجارت غذا وتغذیه به مثابه عمده ترین نیازمندی های اند که موجودات زنده ازآغاز تا ختم حیات به آنها سروکار دارند. ازهمین سبب انسانها تمام فعالیت های فکری و فزیکی شانرا درقدم نخست جهت تهیه ، تدارک وبهبود بخشیدن غذا و تغذیه متمرکزنموده تا صنعت مواد غذائي مطابق ضرورت و مقتضیات زمان رشد نماید که بشریت را کمبود ونبود مواد غذائی تهدید ننماید. درحال حاضرکه کشورما با به پشت سرگذاشتن بیش ازسه دهه بی ثباتی پا به عرصه بازسازی وعمران مجدد میگذارد، در زمان یاد شده شیرازه اقتصاد ملی شدیداٌ ضعیف شده وضربات پیهم برپیکر نا توان آن وارد گردیده است. لازم است همزمان به عطف توجه به اعمارمنازل، بازسازی و احداث سرک ها وپلچک ها، تأ مین آب، برق وغیره به افزایش محصولات زراعتی نیز توجه مبذول گردد تا برای ایجاد وتوسعه صنعت مواد غذایی زمینه مساعد ونیازمندی های مردم کشور ازاین رهگذر مرفوع گردد. بناٌ بدین منظوررشد صنایع خفیفه وخاصتاٌ صنعت مواد غذایی درشرایط کشورما ازالویت خاص برخوردار میشود. کشورما که مردم آن عمدتاٌ مصروف امورزمینداری است ، ازبرکت لطف خداوند متعال دارای اقلیم مناسب برای کشت و پرورش نباتات مختلف اعم ازغله جات، میوه جات وسبزیجات میباشد. لذا ایجاب مینماید تا به افزایش کمی و بهبود کیفیت این محصولات توجه خاص مبذول گردد. سبزی و میوه جات که بهترین منابع مواد معدنی، منرالی و ویتامین ها اند، برای انسانها درحفظ سلامتی بدن اهمیت ویِژه دارند. اما این مواد باارزش غذایی عمرکوتاه داشته وبعضی ارآنها به زودی فاسد شده وغیرقابل استفاده میگردد. لذا ضرورت مبرم است تا میوه جات وسبزی های تولید شده جهت استفاده طویل المدت مطابق معیارهای بین المللی پروسس، بسته بندی و نگهداری گردد. پروسس محصولات زراعتی نه تنها جلوگیری ازفساد وضایع شدن آنها است، بلکه به ارزش وعمرآنها نیز می افزاید. طوریکه قبلاٌ تذکرداده شد تهیه و تدارک مواد غذایی برای انسانها درالویت قراردارد. کثرت روزافزون نفوس جهان و رفع نیازمندی های بشرازنگاه مواد غذایی ازیکسو ایجاب مینماید تا ازدست آورد های علوم عصری بالخصوص تکنالوِی جدید برای افزایش محصولات زراعتی ومالداری مورد استفاده وسیع قرارگیرد. ازجانب دیگربلند بردن کمیت وبهبود کیفیت مواد غذایی بستگی به سعی وتلاش دایمی کارکنان سکتورزراعت و مواظبت پیگیردولت ازطریق فراهم ساختن تسهیلات اعم ازبه د سترس گذاشتن تخم های اصلاح شده غله جات، کود های کیمیاوی ، ادویه ضد امراض وآفات نباتات دارد. تولید مواد غذایی که نیازمندی های مردم جهان را مرفوع سازد نه تنها مستلزم افزایش است، بلکه پروسس حفظ ونگهداری مواد غذایی تولید شده بخصوص محصولات زراعتی به شیوه ها وطرق مختلف نیز از اهمیت فوق العاده برخوردار است. پروسس مواد غذائی عبارت ازعملیه کمپلکسی است که به منظورنگهداری مواد غذائی انجام میشود و شامل مراحل متعدد میباشد. به عبارت دیگرپروسس محصولات زراعتی عملیه ای است که به عملی شدن آن محصول تغیرشکل نموده، حجم آن کم، کیفیت آن بهترو به اسانی قابل دسترس میباشد. بعضی میوه جات مانند زیتون به شکل خام وبدون پروسس قابل استفاده نمی باشد. درتیجه پروسس میوه زیتون محصولات باارزش به شکل کنسرو تیل زیتون که یکی ازبهترین روغن های خوراکی است و دربازارهای داخلی وخارجی علاقمندان زیاد دارد بدست می آید. طرق نگهداری محصولات زراعتی خشک کردن توسط شعاع افتاب، مربا ساختن، قطی کردن، کنسروکردن، پاستوریزه کردن، اچارکردن، سرد ساختن، با اشعه گاما معامله کردن وغیره را دربر میگیرد. هدف تمام طرق ذکرشده جلوگیری از فعالیت میکروارگانیزم های است که سبب فاسد شدن مواد غذایی میشوند. مواد غذایی خاصتاٌ سبزی ها ومیوه جات که پروسس ونگهداری میگردد، علاوه براینکه جلو ضایع شدن آنها گرفته میشود، جهت استفاده مردم درفصول مختلف سال به کیفیت خوب عرضه میگردد. مراحل پروسس مواد غذائی عبارت است ازبدست آوردن موادخام، شستن، مخلوط کردن، حرارت دادن، غلیظ ساختن، میده کردن، سورت کردن و ذخیره کردن. عملیه پروسس مواد غذائی بادرنظرداشت خصوصیات مواد خام و محصول مورد نیاز به کمک بعضی عملیات کیمیاوی مانند تخمر، هایدرولیز، اکسید یشن و ارجاع صورت میگیرد. پروسس ونگهداری مواد غذایی اززمان های قدیم معمول بوده که باگذشت زمان شیوه های متنوع آن متناسب با فهم ودرک انسان به وجود آمده و مورد استفاده قرارگرفته است. درکشورما سبزیجات فراوان چون بادنجان رومی، زردک، گلپی، شلغم ، بادنجان سیاه وغیره و میوه جات مانند سیب، انار، انگور، خربوزه، زیتون وسایرمیوه جات وجود دارد که همه آنها به شیوه های مختلف قابل پروسس، حفظ ونگهداری اند. ناگفته نباید گذاشت که انواع مختلف میوه ستروس (نارنج ، مالته، لیمو، سنتره ، چکوتره وغیره) ازجمله میوه های باارزش است که به بطورخام و پروسس شده استعمال وسیع دارد. میوه های ستروس درکشورهای استرالیا، برازیل، ارجنتاین ، مکسیکو ، جاپان وغیره به پیمانه وسیع پروسس میگردد. ازپوست میوه های ستروس روغن مخصوص استحصال میگردد که درکلچه سازی مورد استفاده قرارمیگیرد. علاوه براین ازیروسس پوست های میوه جات ستروس در ساختنمشروبات غیرالکولی وصنعت صابون سازی استفاده بعمل می آید. پروسس میوه جات ستروس درایالات متحده امریکا رشد فوق العاده نموده وازجمله میوه جات ستروس 70٪ مالته و40٪ الی50٪ لیمو به شکل شربت، جوس و اچار پروسس میگردد. نسبت نبود سردخانه های مناسب میوه جات وسزیجات کشورما اکثراٌ به قیمت نازل به کشورهای همسایه صادر ودرآنجا بعد ازپروسس وبسته بندی معیاری به اروپا وسایرکشورهای جهان انتقال داده میشود. همچنان صدورپیازوکچالو به کشورپاکستان بعد ازجمع آوری آنها ازیکسوبه سود دهاقین ومصرف کنندگان درداخل کشورنیست وازجانب دیگر ورود دوباره آنها بعد ازپروسس ونگهداری از پاکستان دروقت ضرورت به قیمت گزاف عرضه میشود پذیرفتنی نیست. برای اینکه میوه جات وسبزی های تولید شده هم درداخل کشورمورد استفاده قرارگیرند وهم برای تجارت مناسب باشد، به پروسس ونگهداری آنها که به طریقه های مختلف عملی میشود، ضرورت است. پروسس ونگهداری محصولات زراعتی اعم ازسبزی ها ومیوه جات ازیکسواز ضایع شدن آنها جلوگیری مینماید وازجانب دیگرجلو فراراسعارکه برای وارد کردن دوباره آنها صورت میگیرد، گرفته میشود. طبق آماروارقام موجود درسال 1356 خورشیدی افغانستان ازنگاه تولید محصولات زراعتی نه تنها خودکفا گردیده بود ونیازبه ورود آنها نداشت، بلکه برعکس بعضی اقلام راجهت بدست آوردن اسعارو تقویه اقتصاد ملی به کشورهای مختلف صادرمینمود. ازاثرنا امنی ها و عدم ثبات درکشوربه تمام عرصه های اقتصاد ملی بخصوص زراعت زیان ها وخسارات بزرگ وارد گردیده که جبران آن مدت زمان طولانی را دربرخواهد گرفت. برای نگهداری محصولات زراعتی ایجاب مینماید تا سرد خانه های بزرگ درنقاط مختلف کشورحسب ضرورت ایجاد گردد تا ازضایع شدن میوه جات وسزیجات تولید شده جلو گیری گردد. همچنان لازم است تا دولت یکجا باسکتورخصوصی به پروسس میوه جات وافردرکشور( ساختن جوس ها، مربا، جیلی وغیره ) اقدام عملی نماید. ایجاد فابریکه های کوچک وبزرگ پروسس باعث خواهد شد که درورود این محصولات کاهش بعمل آید و ازجانب دیگرزمینه کاریابی برای عده ای ازهموطنان مساعد خواهدشد. پروسس و بسته بندی معیاری محصولات زراعتی بخصوص میوه جات که درکشوربه شکل تجارتی تولید میگردد زمینه رافراهم میسازد تا دربازارهای جهانی جایگاه لازم را احراز نموده وبه متقاضیان آن افزوده شود که بد ون شک ازاین رهگذر عواید قابل ملاحظه بدست خواهد آمد. نیازمبرم است تا ارگان های ذیربط دولتی درتشویق وترغیب متشبثین خصوصی برای سرمایه گذاری دراین عرصه مساعی لازم بخرچ دهد وازآنها حمایت همه جانبه نماید، زیرا ایجاد وگسترش سردخانه ها وپروسس محصولات گوناگون زراعتی نه تنها نیازمندی های داخلی را مرفوع خواهد ساخت، بلکه دررونق گرفتن تجارت این محصولات درعرصه بین المللی نیز تاثیرات مثبت بجا خواهد گذاشت. منابع: 1- حسینی، سرمحقق دکتورسکندر. پروسس ونگهداری میوه و سبزی ها. بخش نشرا ت " صبا" پشاور، 1379، ص83 2- حسینی، سرمحقق دکتورسکندر. په نیمه استوائی سیمو کی د ځینو نیالګیو او باغونو روزل. د انسانی مرستو د برابرولو اداره، ‍پیښورَ ۱۳۷۸، ۱۸۰ مخونه 3- شیرزاد ، بازمحمد. د میوو اوسبو سمون اوساتنه. دکابل پوهنتون خپرونی، کابل 1366، 370 مخونه