cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ايچ ای وي يا ايډز (HIV/AIDS) تاریخچه
HIV-1 له انسان ته ورته غټو بېزوګانو (“chimpanzees” او “gorilla”) څخه انسانانو ته
د “HIV-1” د پايلو په کارونې سره چې د ويروسي په ارث کې د بدلون د کچو د اټکلونو تر څنګ په انساني بيولوژيکي نمونو کې په پام کې نيو شوي دي، ساينس پوهان محاسبه کوي، چې له افريقايي غټې بېزو “chimpanzee” څخه انسان ته ټوپ ښايي د ۱۹ پېړۍ په وروستيو يا د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې پېښ شوی وي. ياده موده په استوايي افريقا کې د چټکې ښارجوړونې او استعمار وخت و. دا چې “Zoonosis” کله پېښ شو، کره وخت يې نه دی معلوم. ځيني نېټه لرونکې ماليکولي څېړنې وړانديز کوي، چې د “HIV-1” M ډلې خپل تر ټولو وروستی عام پښت يا نيکه (MRCA) درلود، چې د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې يې په انساني نفوس کې خپرېدل کړل او يو څه کره نېټه يې ښآيي د ۱۹۱۵ او ۱۹۴۱ ز کالونو تر منځ وي. په ۲۰۰۸ ز کال کې يېوې خپرې شوې څېړنې چې د پخوانيو پېژندل شويو پايلو تر څنګ يې په ۱۹۶۰ ز کال په “Kinshasa” کې له يو جوړ شوي ژوندي عامل څخه تر لاسه شوې ويروسي پايلې ارزولې، د ۱۸۷۳ او ۱۹۳۳ ز کالونو تر منځ (په منځنيو اټکلونو سره چې د ۱۹۰۲ او ۱۹۲۱ ز کالونو تر منځ توپير لري)، د يو عمومي نيکه وړانديز وکړ. له ډېر پخوا څخه فکر د وراثتي بيا يو ځای کېدنې په اړه فکر کېږي، چې په سخت ډول يې دا ډول فايلوجينيټيکي شننه ګډوډ کړې ده، مګر وروستي کار وړانديز کړی دی، چې بيا ترکيب شونی دی چې په منظم ډول د [پايلو برخه کې] توپيري چلند وکړي، که څه هم له بيا يو ځای کېدنې يا ترکيب څخه د بدلون زياتولو تمه کېږي. د ۲۰۰۸ ز کال د يوې فايلوجنيټيکي څېړنې پايلې د وروستي کار ملاتړ کوي او په ډاګه کوي، چې “HIV” «په مناسب ډول د باور وړ» تکامل کوي. د نورې څېړنې مخنيوی د دې له امله وشو، چې تي لرونکي ژوي له جدي ګواښ سره مخامخ کېږي. نمونه يي شننې د ازمايښتي موادو د کمښت له امله د لږو لومړنيو معلوماتو لامل شوې. که څه هم څېړونکي په دې وتوانېدل چې له راټولو شويو معلوماتو څخه يوه phylogeny فرضيه وړاندې کړي. دوی د دې توان هم درلود، چې د لېږد د لومړنيو معلوماتو د مشخص کولو لپاره د HIV د ټاکلي يا مشخص فشار له ماليکولي ساعت څخه ګټه پورته کړي، چې نېټه يې نږدې له ۱۹۱۵ څخه تر ۱۹۳۱ ز کال پورې اټکل شوې ده.
له “sooty mangabeys” څخه انسانانو ته د ايډز دويم ډول (HIV-2)
د سيراليون، ليبريا او ايوري ساحل “Ivory Coast” له لويديځو افريقايي ملتونو له بېلابېلو حيواني “sooty mangabey” يانې “Cercocebus atys atys” (SIVsmm) وګړو څخه په راټولو شويو SIV فشارونو سره ورته څېړنه انګېرل شوې ده. د پايلې فايلوجنيټيک شننې ښيي، چې ياد ويروسونه د “HIV-2” په دوه ډولونو پورې خورا نږدې تړلي دي، چې په انسانانو کې د پام وړ خپرېږي (د “HIV-2” A او B ډلې هغه SIVsmm دي، چې په لويديځ ايوري ساحل کې د “Tai” ځنګل په “sooty mangabeys” کې موندل کېږي.
د “HIV-2” شپږ نورې پېژندل شوې ډلې شته، چې هره يوه يې په يوازې يو شخص کې موندل کېږي. داسې برېښي چې ټولې يې له “sooty mangabeys” څخه انسانانو ته له خپلواک لېږد څخه تر لاسه شوي وي. د C او D ډلې د ليبريا په دوه تنو کې موندل شوې ده، E او F ډلې د سيراليون په دوه تنو کې موندل شوي دي او G او H ډلې د Ivory ساحل په دوه تنو کې موندل شوي دي. د HIV-2 دا فشارونه ښايي مرګوني انتانونه وي او هر يو يې له sooty mangabeys څخه د SIVsmm په فشارونو پورې خورا نږدې تړلي دي، چې په همغه هېواد کې ژوند کوي چې انساني ککړتيا په کې موندل شوې وه.
ماليکولي تاريخي څېړنې وړانديز کوي، چې دواړو (A او B) ساري ډلو د ۱۹۰۵ او ۱۹۶۱ ز کالونو تر منځ د انسانانو په منځ کې خپرېدل پيل کړل (په مرکزي اټکلونو سره د ۱۹۳۲ او ۱۹۴۵ زکالونو تر منځ توپير کوي)
د طبيعي لېږد نظريې
د طبيعي لېږد نظريې له مخې (چې «ښکاري نظريه» يا «د ځنګي غوښې نظريه» هم ورته وايي) د SIV يا HIV (په وراثت کې له ناڅاپي بدلون څخه وروسته) د دوه رګه نوعو د لېږد لپاره په تر ټولو ساده او خورا باوري تشرېح کې ويروس هغه وخت له يوې بيزو يا شادي څخه انسان ته لېږدول شوی و، چې يو ښکاري يا د ځنګلي غوښې پلورونکی/واګيال د ژوي د ښکار يا قصابۍ پر مهال خوړل شوی يا پرې شوی و. د ژوي يا څاروي وينې يا نورو جسمي مايعاتو سره د تماس پايله پر SIV د اخته کېدلو لامل کېدلی شي. له دويمې نړيوالې جګړې څخه مخکې ځيني نيمه ساهارايي افريقايان سرچينو ته د اروپايانو د غوښتنې يا اړتيا له امله له کليوالي سيمو څخه وتلو ته اړ شول.
د فضا ښکېلاک
د تشيال ابادي (په تشيال کې مېشتېدل يا له ځمکې نه بهر استعمار- نېواک هم بلل کېږي) له ځمکې پرته په نورو اسماني  اجسامو باندې د طبيعي سرچينو دايمي ځای پر ځای کول او له طبيعي سرچينو يې ګټه اخیستل دي. په دې ډول، دا د انسان د فضايي الوتنې او تشيال د مرکزونو له فعاليتونو ور هاخوا، په تشيال کې د انساني شتون يوه بڼه ده.
په فضا کې د ابادۍ په پلوۍ او مخالفت کې ډېر دلايل ويل شوي دي. په فضا کې د ابادۍ دوو ډېرو مشهورو پلوي دلايلو کې يو دا دی چې په سياروي چاپيريال کې د يو ناورين د رامنځ ته کېدو په حالت کې (که طبيعي وي، که د انسان له خوا جوړ شوی وي) د انساني تمدن او کروي ژوند پاتې کېدل او دويم يې په فضا کې د اضافي سرچينو مهيا کېدل ، کوم چې کولای شي، انساني ټولنه پراخه کړي. په فضا کې د اباديو پر ضد تر ټولو عامو نيوکو کې دا اندېښنې شاملې دي، چې که چېرې له فضا نه هم د توکو په څېر يو څه جوړ شي، نو شونې ده چې له مخکې نه د پياوړو ګټې لا پسې پياوړې شي، لکه لويې اقتصادي او نظامي ادارې؛ دلته په ځمکه د يو ډول سرچينو د لګولو په پرتله د ډېرو زياتو موکو لګښتونه، د جګړو، اقتصادي نابرابرۍ او چاپيرياليز انحطاط په څېر له مخکې نه شته زيان رسونکي کارونه به زيات شي.
تر اوسه په فضا کې هېڅ راز ابادي نه ده شوې. په فضا کې ابادي به داسې بې سارې بېلګه وي، چې ډېرې ټولنيزې- سياسي پوښتنې به وزېږوي. يواځې د يوې بنسټيزې زېربنا جوړول د ګڼو تخنيکي او اقتصادي ګواښونو يوه ستونزمنه ټولګه ده. د فضا ابادۍ ته په عمومي ډول د يوې انتظامي او مادي جوړښت د ابادۍ په سترګه کتل کېږی، کوم چې نږدې ټولو (يا ټولو) انسانانو ستر شمېر اړتياوې بهر په فضا کې پوره کولای شي، په داسې يو چاپيريال کې، کوم چې د انساني ژوند لپاره بېخي مخالف دی او له ځمکې نه د هغې پالنه او تمويل شونی نه دی. په دې کې به ټيکنالوژۍ ښکېلې وي، لکه اداره شوی چاپيرياليز ژوند ملاتړ کولو نظامونه، چې تر اوسه يې په ګټور ډول جوړېدل په خپل ځای پاتې دي. له داسې ناڅرګندو مسائلو سره به مخامخ کېدل وي، چې انسانان به څه ډول د اوږدې مودې لپاره په داسې چاپېريال کې وده وکړي او څه ډول به ورسره چلند وکړي. د ځمکې له سطحې نه مدار ته د يوه شي د استولو د زيات لګښت له امله (د  فالکون هيوي په مټ د ځمکې تر ټولو ټيټ مدار ته د يو کيلو ګرام استولو لپاره نږدې ۱۴۰۰ امريکايي ډالر، يا د يو پاونډ د استولو لپاره د ۶۴۰ امريکايي ډالرو لګښت) به اوسمهال، د يوې فضا ابادۍ پروژه په ډېر لوړ لګښت تمامه شي.
د يوې پراخې اندازې بنسټ له خوا، که دولتي وي يا شخصي وي، تر اوسه په  فضا کې د ابادۍ لپاره هېڅ راز طرحه نه ده جوړه شوې. خو بيا هم په فضا کې د مېشت ځايونو د جوړېدو لپاره د کلونو په اوږدو کې ګڼ وړانديزونه، اټکلونه او طرحې جوړې شوې دي او په فضاکې د اباديو ډېر شمېر ملاتړي او ډلې فعالې دي. د فري مين ډايسن په څېر ډېرو مشهورو ساينسپوهانو په فضا کې د ابادۍ پلوي کړې ده.
له تخنيکي اړخه، په دې اړه پرمختګونه روان دي، تر څو فضا ته ارزانه لاسرسی پيدا شي (د بيا کارېدو وړ پيليدونکي نظامونه به تر مدار پورې يو کيلو وزن په شل امريکایي ډالره لګښت ورسوي) په خپله (اتومات ډول) د زېربناوو او جوړښتونو د لارو چارو د جوړولو لپاره کارونه تر لاس لاندې دي.
تعريف
دا اصطلاح په پراخه کچه کارول شوې ده، په فضا کې د هر ډول دايمي انساني شتون، ان د روبات شتون، په ځآنګړي ډول د «مېشت ځای» له اصطلاح سره په تړاو هم عملي کېږي، په غیر دقيق ډول په فضا کې د انسان د استوګنځای، له تحقيقاتي مرکزونو نه نيولې بيا په فضا کې په خپله پايدونکې ټولنې هو دا اصطلاح په ځان کې رانغاړي.
د کالونۍ (مستعمره- ابادي) او «کالونايزيشن» (استعمارول/نيول/ابادول) لغت (لفظ) په ځمکه کې د ابادۍ له تاريخ سره نښتې اصطلاحات دي، له کومو نه چې د انساني جغرافيې تر څنګ يوه سياسي اصطلاح هم جوړه شوې. په فضا کې د هر ډول دايمي فعاليت يا ودې لپاره د دې ټکي په پراخه کارولو نيوکې شوې دي، په ځانګړي ډول له دې ټکو نه د استعمارګر او بې توپيره معنا اخیستلو پر مهال.
تاريخچه
د «فرانسيس ډريک» او «کرسټف کولمبس» په څېر د راتلونکو نېواکګرو لپاره لومړي دا وړانديزونه چې سپوږمۍ ته ورسېږي او د هغو خلکو لپاره چې بیا به په سپوږمۍ کې ژوند کوي، په لومړي ځل د اولسمې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې د «جان ويلکينز» له خوا د يوې نوې سيارې په اړوند وينا کې وړاندې شوې.
د تشيال د نيولو لپاره لومړی پېژندل شوی کار د The Brick Moon  په نوم د يو ځای پر ځای شوي سټلايټ (مصنوعي سپوږمکۍ) په اړه يو خيالي اثر و، چې په ۱۸۶۹ ز کې د «ايډوارډ ايوريټ هيل» له خوا خپور شو. په ۱۸۹۷ز کال کې «کرد لاسويتس» هم د فضا د نيولو په اړه لیکنې وکړې.
د توغندیو د علومو مخکښ روسی تبعه «کونسټنټين تسيولکووسکي» د Beyond Planet Earth (د ځمکې له سيارې ورهاخوا) په نامه په خپل کتاب کې چې د ۱۹۰۰ په شا اوخوا کې ليکل شوی، د فضا د ټولنې د عناصرو په اړه اټکل کړی دی. « تسيولکووسکي» خپل فضايي مسافر مجبورول، چې په فضا کې شنې خونې جوړې او فصلونه وکري. تسيولکووسکي باور درلود، چې فضا ته تګ به له بشپړ انسان سره مرسته وکړي، د تلپاتې والي او سولې پايلې به ولري.
د ۱۹۲۰ز لسيزې په اوږدو کې،«جان ډيسمنډ برنل، هرمناوبرت، ګايډو ون پيرکيټ او هرمن نورډنګ» دې اند ته نوره وده هم ورکړه. ورنر وان بروان  په ۱۹۵۲ز کال کې د «کوليرز» په عنوان خپله لیکنه کې خپل اندونه څرګند کړل. په ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ز لسيزو کې، «ډينډريج ايم کول» خپل نظريات څرګند کړ.
په دې موضوع، يو بل مهم کتاب په ۱۹۷۷ز کال کې د « The High Frontier: Human Colonies in Space» (لوړې  پولې: په تشيال کې انساني ابادۍ) په نوم د  « Gerard K. O'Neill» له خوا ليکل شوی کتاب و، په همدې کال له هغه وروسته « T. A. Heppenheimer» له خوا د « Colonies in Space» (په فضا کې ابادۍ) کتاب وليکل شو.
په ۲۰۰۳ز کال کې «مارين جی ډايسن» د « Home on the Moon; Living on a Space Frontier» (په سپوږمۍ کور؛ د فضا په پوله کې ژوند) وليکه؛ «پيټر اکارټ» « Lunar Base Handbook» (د سپوږميز مرکز لارښود) په ۲۰۰۶ز کال کې وليکه او له هغه وروسته «هاريسن اشميت» په ۲۰۰۷ز کال کې د « Return to the Moon» (سپوږمۍ ته ستنيدل) په نوم کتاب ولیکه.
ابن سينا بلخي
ابو علي سينا چې له آره د اوسني افغانستان د بلخ ولايت دى، اصلي نوم يې حسين، پلار يې عبدالله او د نيکه نوم يې سينا ؤ. دې په درې سوه اويا هجري سپوږميز کال، چې د ۹۸۰زېږيز کال سره سمون خوري، د سامانيانو د واکمنۍ په دوره کې د بخارا د افشنې په کلي کې وزېږېد. سينا څه کم و زيات ۱۱۵- ټوکه کتابونه ليکلي چې په بېلابېلو علومو کې دي، زياتره کتابونه يې د فلسفې او رنځپوهنې امورو کې دي. ابن سينا د اسلامي نړۍ نوموتې فلسفي دى چې اسلامي فلسفې ته يې نه هېرېدونکي خدمتونه کړي. د ابن سينا مشهور کتاب (کتاب القانون) نومېږي چې په رنځپوهنه کې يې ليکلې دى.
د فضا ښکېلاک
د فضا ټاټوبی
په ۱۹۷۷ز کال کې، د « Salyut 6 » په نوم لومړی تشيالی دوامدار استوګنځای د ځمکې په مدار کې  واچول شو او بيا يې ISS ځای ونيو، دا استوګنځای په فضا کې تر ټولو نژدې بهرنی استوګنخای دی.
ابن سينا بلخي
ژوند
د ابو علي سينا بلخي اصلي نوم حسين دى، پلار يې عبدالله او د نيکه نوم يې سينا ؤ. دې په ۳۷۰ درې سوه اويا هجري سپوږميز کال د سامانيانو د واکمنۍ په دوره کې د بخارا د افشنې په کلي کې وزېږېد. دده کورنۍ له آره د بلخ ولايت وه. عبدالله ابن سينا د ابو علي ابن سينا پلار د سامانيانو د حکومت د يوه مامور په توگه په بخارا کې کار کاوه. وروسته يې هلته واده وکړ، او د دوه زامنو پلار شو، چې لوى زوى يې همدغه حسين ابن سينا ؤ. دې په ۴۲۸ څلور سوه اته ويشت هجري سپوږميز کال په همدان، چې په هغه وخت کې د افغانستان يو ښار ؤ وفات شو. ابن سينا يو نوموتې عالم، فلسفي او رنځپوه ؤ چې په ځينې کتابونو کې د ابو علي سينا، ابن سينا او بوعلي سينا په نومونو سره ياد شوې دى. په ځينو سرچينو کې يې نوم له لقبونو سره داسې راغلې دى: حجه الحق شرف الملک شيخ الرئيس ابو علي حسين بن عبدالله بن حسن ابن علي بن سينا البخاري. ابن سينا د ډېرو ليکنو څښتن دى، چې شفا په فلسفه او منطق کې او د قانون کتاب يې په رنځپوهنه کې د يادولو وړ دي. ابن سينا په فلسفه او منطق کې د فارابي ځايناستې گڼل کېږي، هغه ددې لپاره چې ابن سينا زياره افکار او آرا له فارابي څخه اخيستې دي، ده تل دا هڅه کړې، چې په هغه څه چې د ارسطو او افلاتون له کتابونو څخه پرې ندې پوهېدلې د خپل ښوونکي ابي نصر الفارابي له ليکنو څخه گټه پورته کړي. ډېرو ځايو کې د فارابي نظريات او راى مبهمې او نامالومې دي، چې د ابن سينا د لوړو افکارو په واسطه يې شننه شوې او په عامه ژبه نورو پوهانو ته وړاندې کړي دي. لکه څرنگه چې ابن رشد د ارسطو د ښوونځي د فلسفې شننونکې دى، همدارنگه ابن سينا هم د فارابي د اسلامي فلسفې شنونکې دى. زياتره فلسفيان د فارابي د افکارو تحليل د ابن سينا د ليکنو په رڼا کې کوي، ځکه چې ددواړو اسلامي فلسفيانو په نظرياتو او افکارو کې ډېر زيات نږدېوالې شته، لکه څرنگه چې فارابي د پېر او وخت له امله مخکې تېر شوې، دارنگه ابن سينا د بيان او يو څه په روښـانولو کې له هغه څخه مخکې دى. همدارنگه په اسلامي تمدن کې د حکمت او فلسفې له ټولو څخه ستر استازې شمېرل کېږي. دده اهميت د اسلامي فلسفې په تاريخ کې ډېر زيات دى ځکه چې دده تر وخته پورې هېڅ يو مسلمان فلسفي ونشواى کړاى ترڅو د فلسفې ټولې برخې چې په هغه پېر کې د ټولو علومو مور گڼل کېده په خپلو ليکنو کې په ساده او روښانه سبک سره تر غور او څېړنې لاندې راولي. دې لومړنې او ستر مسمان فلسفي ؤ چې دا کار يې ترسره کړ. د ابن سينا په زده کوونکيو کې د ابو عبيد جوزجاني، ابو الحسن بهمنيار، ابو منصور طاهر اصفهاني او د ابو عبدالله محمد بن احمد المعصومي نومونه چې هريو يې د خپل وخت او پېر نوموتي پوهان ول، د يادولو وړ دي.
د فضا ښکېلاک
موقعيتونه
مکاني موقعیت د فضايي استعمار د پلویانو تر منځ یو پرله پسې د اختلاف ټکی دی. د دې مستعمره شویو موقعیتونو ځای کېدای شي سيارې، کوچنۍ سياره، طبيعي سپوږمکۍ يا اسماني وړوکې سياره يا يو څرخېدونکی جسم وي.
سپوږمۍ
د مستعمره کېدو لپاره سپوږمۍ تر بحث لاندې نيول شوې ده، دا ځکه چې ځمکې ته نژدې ده او د تیښتې چټکتيا یې کمه ده، (په ستورپېژندنه کې فرار يا تېښته د جاذبې قوې له مرکز نه د يو جسم ځانګړې لرې کېدو ته ويل کېږي). په ځينو سيمو کې په زياته اندازه يخ کولای شي چې د سپوږمۍ د ابادۍ د اړاتياوو په برابرولو کې مرسته وکړي، په هر حال، د اتموسفير کمښت د فضايي ځلا (وړانګو غورځېدو) يا اسماني ډبرو نه سپوږمۍ نه شي خوندي کولای، په همدې بنسټ د خونديتابه لپاره د سپوږميزو «لاوا» نلکو د ساحو وړانديز شوی دی. د سپوږمۍ د سطحې د کمې جاذبې قوه هم يوه اندېښنه ده، ځکه دا نه ده معلومه چې ايا 1/6g په اوږده موده کې د انسان د روغتيا ساتنې لپاره بسنه کوي که نه. په يووېشتمه پېړۍ کې په سپوږمۍ کې د يو مرکز جوړولو لېوالتيا زياته شوه، تر څو دا مرکز د مريخ د نيولو لپاره يوه واسطه (منځګړی ځای) و اوسي. داسې وړانديزونه وشول، چې په سپوږمۍ کې د څېړنې کلي، کان کيندنې او سوداګرۍ اسانتياوې جوړې شي، چې دایمي استوګن ولري.
ابن سينا بلخي
سينا د نورو فلسفيانو په اند
علامه شهرستاني د ابن سينا په اړه داسې وايي: ابن سينا په فلسفه کې ډېر ژور لرليد لرولو، او د ناقدانه رائى لرونکې ؤ. امام غزالي بيا هغه په پوهه ذيرکۍ کې د فارابي انډول گڼي. ډي اولېري ابن سينا د ختيزو فلسفيانو له ټولو څخه ستر فلسفي گڼي. الفرېډ هيوم په خيال له ابن رشد څخه مخکې ابن سينا د عربو د فلسفي افکارو غوره استازې گڼل کېږي. چارج سارټن وايي چې ابن سينا د مسلمانانو نوموتلې فلسفي او غوره رنځپوه دى. دانگه د مصر مشهور فلسفي لطفي جمعه د ابن سينا په اړه داسي وايي: ابن سينا د فلسفې د عقل لپاره راپېدا شوې دى.
د فضا ښکېلاک
لګرنج نقطې
له ځمکې سره نژدې يوه بله شونتيا پياوړې ځمکه –د سپوږمۍ د لاګرنج نقطې L4 او L5 دي، په کومه نقطه چې يوه فضايي ابادي د نامعلوم وخت لپاره لامبو ووهي. L5 ټولنې بنسټ په يادو سيمو کې د فضا د مرکزونو په جوړولو سره اباديو ته د ودې ورکولو په موخه کېښودل شو. « Gerard K. O'Neill» په ۱۹۷۴ز کال کې وړانديز کړی چې  L5 نقطه، په ځانګړي ډول، څو زره لامبو وهونکو استوګنځايونو لپاره برابر ګرځېدای شي او په دې سيمه کې د کم ژور اغېزمن پوټينشيل له امله به استوګنځايونو ته تګ او بېرته راستنيدلو، د اسانه سفر شونتيا رامنځ ته کړي.
ابن سينا بلخي
د ابن سینا ليکنې
ابن سينا د يو ويشتو کلو په عمر په ليکنو پېل وکړ، د زياتره تاريخ ليکونکو د رواياتو له مخې ده تر سل ټوکه زيات کتابونه او کتابگوټي ليکلي دي. د کابل چاپ د اريانا دايره المعارف ليکلي دي چي د پوهانو د هغه اثار ۲۲۰ کتابونه او کتابگوټي ښودلي چې د هغې له جملې څخه سل ټوکه خطي او چاپي اثار اوس هم موندل کېږي. لدې وجې چې د ابن سينا د اوسېدو په پېر کې عربي ژبه د علم او پوهې ژبه وه، نو ځکه د نوموړي رنځپوه زياتره ليکنې په عربي ژبه ليکل شوي دي، چې وروسته بيا نورو ژبو ته ژباړل شوي دي. د ابن سينا ليکنې په لاندې ډول ډلبندي کوو:
ساپوهنه
کله چې ابن سينا په خپلو ليکنو کې د اروا (نفس) کلمه استعمالوي مراد يې روح دى.
فلسفه
دا کتاب د ابن سينا په ليکنو کې له ټولو څخه زيات پېژندل شوې او غوره کتاب دى، ددې کتاب موضوع مشايي فلسفه ، او ددې کتاب د ليکلو کال ۴۱۰هجري سپوږميز کال دى. د کتاب په لومړي سر کې د ابو عبېد عبدالرحمن محمد جوزجاني خبرې چې د ليکوال د موخې روښانه کوي چې د ارستو له رايو څخه اغيزمن دى يادونه شوې. د منطق څانگه په نهو او هر فن په څو مقالو کې دى. سرليکونه يې په دې ډول دي: ۱- اساسات،
۳- باري آرمنياس
۴- قياس
۵- برهان
۶- مغالطه
۷- شعر دا څانگه د ټولگي ۴ ټوکه په بر کې نيسي.
د ابن سينا فلسفه
ابن سينا اروا د انسان د جسم څخه بېله او خپلواکه بولي، چې همدا د اسلام توضېح شوې موضوع ده. ده د اروا د خپلواک وجود د اثبات په اړه يو شمېر کتابونه او کتابگوټي ليکلي چې مشهور يې دا دي: ۱- د ناطقې نفس پېژندنه.
۲- د اروا (نفس) په اړه د خلکو اختلاف.
۳- د بدن سره د اروا اړيکې.
۴- اروا پوهنه (عمل النفس).
۵- د اروايي قواوو څېړنه.
کله چې ابن سينا د اروا (نفس) کلمه استعمالوي مراد يې روح دى.
پدې دې اړه دې داسې وايي: څوک چې د يوه شي پېژندنه غواړي په لومړي سرکې بايد د هغه شي وجود ثابت کړي. که نه د صحيح او سمې لارې څخه به اووښـتې وي. ځکه نو پرموږ لازمه ده چې لومړې د اروايي قوې موجوديت ثابت کړو. وروسته يې پېژندنه محدده او څېړنه يې وکړو. ابن سينا د اروا او نفس د پاېښت د عقيدې طرفدار دى او لکه چې اسلام وايي، په هغه ډول دې هم ارا د جسم څخه بېل موجود بولي يانې کله چې انسان مړ شي، اروا يې ژوندۍ او موجوده وي. او درک کولاى شي. دې عقېده لري چې: انسان د ژوند په هره مرحله کې که څه هم نشه يا په خوب کې وي، يا د بې هوښـۍ په حالت کې وي، اروا خپل موجوديت درک کوي. ځکه نو د مرگ وروسته هم د (خوديت) درک موجود وي.
څښتن تعالى واجب الوجود دى او ټول موجودات د هغه د ارادې لمخې پېدا شوېدي. څښتن تعالى د قرآن کريم د ياسين سپېڅلي سورت په آخر کې داسې فرمايي: ژباړه: هرکله چې (ځښتن تعالى) اراده وکړي (د يو شي د پېدا کولو لپاره) او وفرمايي چې (جوړ) نو هغه (جوړ) شي. سپېڅلتيا ده (الله تعالى) لره چې (د هر شي) واکمني يې په لاس کې ده، او ټول شيان هغه ته ورگرځېدونکي دي. د الفلسفه العربيه ليکوالان الفاخوري او خليل الجر د ابن سينا د کتاب (النجات) په حواله موجودات پر دوو برخو ويشلي دي: ۱- واجب الوجود ۲- ممکن الوجود
لومړې: واجب الوجود هغه موجود دى چې نه شتون يې ناشوني وي. دويم: ممکن الوجود: هغه موجود دى، چې شتون او نه شتون يې شوني وي. د واجب الوجود شتون او وجود اړين دى، مگر د ممکن الوجود شتون کېداى شي چې وي او کېداى شي چې نه وي، يانې د ممکن الوجود شتون او نه شتون شونې دى.
ابن سينا واجب الوجود هم په دوه ډوله ويشي:
۱- واجب الوجود بالذات
۲- واجب الوجود بالغير
لومړې: واجب الوجود بالذات د خپل ځان څخه خپل ځانته وي، د نه شتون فرضيت يې ناشونې او ناممکن دى. واجب الوجود بالذات هغه لومړنۍ مبدا ده (يانې څښتن تعالى) چې هر موجود د هغه دوجود څخه وجود پېدا کوي. د واجب الوجود بالذات ټول صفات بالعرض يانې ذاتي دي، مثلا واجب الوجود بالذات (واحد) دى. ځکه چې دا جائزه نه ده چې تر يوه واجب الوجود بالذات ، زيات موجود وي. ځکه که دواړه شيا په خپل وجود کې مساوي او متلازم وي، د خپل وجود د خارج څخه يو علت ته اړتيا لري ، نو په هه صورت کې هغه دواړه واجب الوجود بالغير دي، نه واجب الوجود بالذات. ابن سينا وړاندې وايي: واجب الوجود بالذات (څښتن تعالى ) مطلق (خير) او مطلق (کمال) دى، چې هېڅکله زوال نه مومي، ځکه هغه شې چې د نيستۍ او زوال لورې ته درومي د شر او نقص څخه خالي نه وي(يانې مخلوقات). واجب الوجود بالذات په ټوله ماناى سهر حقيقت دى، ابن سينا د الله تعالىلپاره ټول هغه صفات چې په قرآن عظيم کې بيان شويدي لکه د اخلاص په سپېڅلې سورت کې اود قرآن کريم د (ليس کمثله شئ). مفهوم يا د ياسين دمبارکې سورې آخري برخې او ځينې نور آياتونه له روحيې سره برابر په فلسفي انداز بيان کړي دي. دويم: واجب الوجود بالغير:
دويم: واجب الوجوب بالغير تصوف: د ابن سينا د (الاشارات و التنبيهات) د کتاب اخرتي درې څپرکۍ د تصوف په اړه دي، چې لومړۍ برخه يې د نېکمرغۍ (سعادت)، دوهمه برخه يې (مقامات العارفين)، درېيمه برخه يې د (اسرار الآيات) چې د اولياء الله د کراماتو په اړه يې تفصيل ورکړې دى. ابن سينا د اروا او نفس د خوند (لذت) د ډولو په اړه وايي: خوند حسي خوند نه دى، ځکه چې باطني خوندونه تر ظاهري خوندونو ډېر لوړ دي او د باطني خوندونو څخه ډېر ښه عقلي خوندونه دي. هرشې چې د عقلي خوند سره وي هغه کمال دى، چې مدرک ته حاصلېږي.
ابن سينا د عارفانو په اړه داسې وايي:په دې نړۍ کې د عارفانو لپاره مقامات او درجې شته، چې يواځې دوې لپاره ځانگړې دي، او د نورو لپاره نشته، د هغو ځينې کارونه ظاهر او ځينې پټ دي. او هغه خلک چې دوي نه پېژني د ټولو څخه منکر دي. او هغه چې دوي پېژني د عارفانو کارونه لوړ بولي. ابن سينا د زاهد، عارف او عابد په منځ کې داسې توپير کوي: هغو خلکو چې د دنيا د خوښيو او شيانو څخه اعراض کړې دى زاهدان دي. هغه چې عبادت کوي، عابدان دي، هغه چې فکر يې د سپېڅلي مقام او د هغه د جلال، جمال او جبروت ته وي، او تل په دې انتظار کې وي، چې پرده باندې به د حق نور وځلېږي عارفان دي.
اخځليکونه
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:فيلسوفان وېشنيزه:افغان فيلسوفان
پهچفو
پهچفو ښار په مقدونیایي د شمالي مقدونیه هیواد په ختیخ ولایت کې موقیعت لري.
لومړنی عصري انسان
لومړنی عصري انسان (EMH) یا د اناتومي له نظره عصري انسان (AMH) هغه اصطلاحات دي، چې د معاصر انسان یا هوموساپینز (یوازینی موجود هومینا نوع) د تشخیص لپاره کارول کېږي، چې د اناتومي له نظره د هغه د ظاهري شکل (وېښتان، جلد، رنګ) په نظر کې نیسي، چې انسان له منقرض شوو پخوانیو نوعو څخه په عصري انسان کې لیدل کېږي. دا په ځانګړي ډول د زمانو او سيمو د توپير لپاره کټور دی، چېرته چې عصري او قديمي انسانانو په اناتومیک ډول سره، د مثال په توګه، د اروپا د ډبرو په قدیمي دوره (Paleolithic Europe ) کې سره ګډ ژوند کړی.
د هومو ساپینز ترټول پخواني ترلاسه شوي آثار د ايتوپيا جنوب غربي د اومو کيبيش (Omo-Kibish I ) په لرغون پېژندنې سیمه کې، چې ۱۹۶۰۰۰ کاله تاريخي قدامت لري، د جنوبي افریقا په فلوريسبد سیمه چې تقريباً ۲۵۹۰۰۰  تاريخي قدامت لري او د ماراکش د جيبل ايرهاود سيمه، چې ۳۰۰۰۰۰ کاله تاريخي قدامت لري، موندل شوي دي.
د هومو دنسل له منځله تللې نوع عبارت ده له دنګ انسان ( چې تقريباً له ۲  نه تر ۰.۱  ميليونو کلونو دمخه څخه و) او يو شمېر نورې نوعې (چې د ځينو لیکونکو په نظر د عصري او دنګو انسانانو د فرعي نوعې ګڼلې شوې دي). د عصری انسانانو دنيکونو د نسب جلاتوب له هومو اریکتس (یا د منځنۍ نوعې لکه هومو انتسیسور) څخه د هومو ساپنیزن د پیدایښت سبب شو، چې اټکل کېږي ۵۰۰۰۰۰ کاله د مخه، چې د عصري انسانانو ترمنځ ترټولو پخوانی جنیتکي جلاتوب هم، د بعضې موندنو پر اساس په همدې وخت کې واقع شوی، په افریقا کې را منځته شوی وي.
له عصري انسانانو سره د قدیمی انسانانو ترکیب (په افریقا کې له ورستۍ پرختیا وروسته) د ۱۰۰۰۰۰ او ۳۰۰۰۰ کلنو تر منځ کېدای هم په افریقا او هم په یوروشیا کې پېښ شوی وي.
نوم او ډلبندي
دا د هومو سيپيينس Homo sapiens  دوه جمله يې نوم د لينيوس Linnaeus له خوا په کال 1758 ز کې منځته راغی.
لاتينی نوم يې هومو (homō) (genitive hominis) چې د انسان (بشر) په معنا ده، په داسی حال کې چې د وصفی وجی معنا يې ( پوه، عاقل، معقول) دی. په پيل کې داسی فکر کېده چې دا قسمونه د پخوانيو هومو نسل  څخه  نږدې  د300,000 تر 200,000   دمخه کلونو په شاوخوا  کې منځته راغلی دی.
د مورفولوجی ډلبندي سره يوه ستونزه ( په اناتومی ډول عصری انسان) دا وه، چې په هغه کې د تېرو وګړو نفوس شاملول ممکن نه و.
په دی دليل سره د نسب پر بنسټ (cladistic)  تعريف، د عصري انسانانو لپاره وړانديز کېږي، په کوم کې چې د عصر انسانانو طبقه بندی تعريف به د هغو عصري انسانانو په طبقه بندی دلالت وکړی، چې د نیاندرتال له طبقه بندی څخه جلاا شوی دی.
د دا ډول طبقه بندی تعريف کېدای شي، د عصری انسانانو د500,000  کلونو اخوا زمانی ته وغځېږي.
د عصري انسانانو د جدا يې او د نياندرتال د يوځای کېدو حد ترمنځ واټن د 503,000 نه تر 565,000، د 550,000 نه تر 765,000 ، ( د غاښونو د تکامل د اندازی پر بنسټ) احتمالاً 800,000  زره کلونو دمخه اټکل شوی.
د انسانانو د پاتی شويو نفوسونو وېش په تاريخی لحاظ سره په دوه فرعی نوعو ( ډولونو) سره وېشل کېږي، مګر د 1980 کلونو را پديخوا ټولو پاتی شوو ډلوعلاقه مندی ښودلی ده چې، په یو واحده طبقه بندی کی پاتی شی،( H. sapiens ) بيا یې له دې وېش سره مخالفت کړی، چې ټول له فرعی طبقه بندی سره يوځای شی.
ځيني سرچيني ناندرتالس (H. neanderthalensis) د عصري انسانانو ناندرتالس (H. sapiens neanderthalensis). فرعی طبقه ښه يې. په همدی ډول سره، د هومو راډيسينسيس H. rhodesiensis نوعی کشف شوې نموني، د (H. sapiens rhodesiensis), د فرعی ډولونو په حيث طبقه بندی شوی دي، که څه هم، دا اخرې دوه قسمونه تر ډېره په عام ډول سره د هومو د نسل  ځانګړي قسمونه ګڼل، نظر دې ته چې د عصري انسانانو فرعی ډول وګڼل شی.
ټول انسانان د H. sapiens sapiens, يوه فرعی برخه ګڼل کېږي، د تخصيص يوه موضوع چې د بحث وړ ده، هغه دا ده چې معمولاً يوه نوعه ترهغی  فرعی نه ګڼل کېږي، ترڅو چې د هغی  ډول ډېری اجزاوی شتون نه لری.
سن او د سپيشيشن بهیر
دعصري انسانانو د نسب انحراف پرته دقديمی انسانانو، د دنګو انسانانو نه مشتق شوی، اټکل کېږي چې دا څه د پاسه 500,000 کاله دمخه پېښ شوی. په لومړنيو څېړنو کې اټکل شوی، چې  تر ټولو زوړ وېش د عصري انسانانو د نفوس ترمنځ شاوخوا 160 نه تر 100,000 کاله دمخه منځ ته راغلی دی. د ( 2011 او  2012ز) څېړنو د لنډو ټوټو د ترتيب پر بنسټ، له 300 نه تر 250,000 کلونه دمخه اټکل شوی، وروسته د  2012 ز کال له بيا نقشه کشي څخه.
که څه هم، د عصری انسانانو نفوس په منځ کې د ترټولو زوړ ويش( لکه د خويسان ( Khoisan) چې له نورو نفوسونو څخه جدا شوی)
په دی وروستيو کې د 2017 زکال په څېړنه کې له نن نه تقريبا ً 260,000  نه تر 350,000 کلونو مخکی ترمنځ محاسبه شوې او ترنن پوری د عصري انسانانو ترټولو د لومړنيو پيژندل شوو فوسیلونو (fossils) دوره د جيبل اوراد (Jebel Irhoud)  په شمول، له ماراکو څخه (د 280,000   نه تر 300,000 کلونه دمخه محاسبه شوې )، د سویلې افريقا د فلورېسباد (Florisbad) کوپړې د 259,000 کلونو دمخه ښودل شوې)، او د ايتوپيا د اومو (Omo) سيمې بقاياوی ( 195,000 کاله وړاندی ښودل شوې دي).
د يو ام ټي DNA څېړنه، چې په 2019 ز کال کې تر سره شوې، دا وړانديز کوي چې د عصري انسانانو مبدا په بوټسوانا  کې (Botswana) ( د يو خويسان جلاوالی) (and a Khoisan split)  شاوخوا 200,000   کلونه ښه يې. په داسی حال کې چې، دا وړانديز په پراخه توګه د پوهانو له خوا د نيوکې لاندی راغلی او څېړنه دا وړانديز کوی، چې په ټوليزه توګه د وروستيو شواهدو پر بنسټ (جينيټيکی (genetic) او  لرغون پوهنه) د دی ملاتړ کوي، چې د عصري انسانانو اصلی سيمه تقريباً 100,000 وړاندی، د افريقا د لویې وچې پراخه سيمه وه.
په مقايسوي ډول، د عصري انسانانو د همجنسو نوعو مشتق  اخستنه د قديمی انسانانو د ډېرو زياتو ډولونو څخه شوی، (کوم چې ټول د دنګو انسانانو له لومړني تيتوالی(پراګندګی) څخه شاوخوا 1.8  ميليونه کاله دمخه څخه را پاتی شوي) او دا د 1980 کلونو په دوران کې د دوو ماډلونود سياليو په جريان کې پر دې باندي مناظره وشوه، وروستی افريقايې اصل "recent African origin" د عصري انسانانو د ظهور ځای د افريقا په لويه وچه کې د نفوسو له يوې مفردې سرچينې څخه ټاکل شوی، چې له هغه ځايه د نورو ټولو د له منځه تللو انسانانو ډولونو ته وغځېده، په داسی حال کې چې، د څو منطقوی انقلاب "multiregional evolution" د پاتې شوي ماډل  نمونه، د قديمي انسانانو د منطقوی بڼو  غوښتنه کوي او دا په تدريجی ډول د  کلينل ميکانيزم clinal variation، د جينيټيکې جریان (genetic drift) په وسیله، د جين جريان (gene flow) او د پليسټوسين ( Pleistocene) له لاری د عصري انسانانو مختلفو ډلونو ته بدل شول.
وروستی له افريقا څخه  بهر( د باندی) (recent Out-of-Africa) پراختيا د عصري انسانانو د نيکونو غښتلې برخه شمېرل کېږي، په داسی حال کې چې،  هلته د سيمه یيزو قديمی انسانانو د يوځای والي مهمې پيښې شته وې.
کولهاپور
کولهاپور د هند يو ښار دی، دا د هند په مهاراشټر ايالت کې دی. دا د هند 82م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 493,167 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 549,283 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
ملي بس
د ملي بس تصدي د افغانستان د ټرانسپورټ یوه مهه تصدي ده چې د کابل ښار او ځینو ولایتونو کې څانگې لري. ددې تصدۍ بسونه د کابل ښاریانو او نورو ولایتونو هېوادوالو په لېږد رالېږد کې مهمه ونډه ترسره کوي. ددې بسونو کرایه نسبت نورو شخصي هغو ته ډېره زیاته لږه وي.
لېږد ۴۲
لېږد ۴۲ (انگلیسي: Expedition 42) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو دوه څلوېښتم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
لړليک
لړليک (په انگرېزي: List) د هر ډول توکو د ټولگې يو لړ دی چې په شمېرو سره اوډل شوی وي.
پير محمد کاروان
زده کړې
هغه خپلې لومړنۍ زده کړې د نريزې د کلي په لومړني ښوونځي کې تر شپږم ټولگي سر ته رسولي. د ښوونځي د درسونو تر څنگ يې په ماشومتوب کې د قرآن شريف او يوڅو نورو ديني درسونو کتابونه هم لکه خلاصه، منيه، او ځينې نور ابتدايي ديني کتابونه هم لوستي دي.
شاعرۍ ته مخه
د سعدي گلستان نومی مشهور کتاب يې هم لوستی چې څه ناڅه يې د نوموړي د شاعرۍ مينه په هماغه ماشومتوب کې پياوړې کړې ده. هغه د پښتو د فولکلور او په تېره له افسانو سره ډيره مينه درلوده. د ښاپيريانو او نورو مينانو ډيرې کيسې يې يادې وې او خپلو ماشومانو همځولو ته به يې هر وخت وييلې. پښتو لنډۍ او د پښتو داستانونو او نکلونو منظومې نارې يې زښتې زياتې خوښيدې. ډيرې يې آن په وړکتوب کې په ياد وې. دوولس کلن ديارلس کلن به ؤ چې څه ناڅه منظومې جملې ېې جوړولی شوې. دا منظومې جملې به يې په ولسي فورم او يا د لنډيو په شکل جوړولې. د ماشومتوب د وخت د يوه شعر د سر کړۍ ېې ور په ياد ده چې هغه يې خپل لومړنی شعر بولي. هغه کړۍ داده:
زمادسوي زړگي واوره يوه خبره-خولگۍ دې سپينه مرغلره
دامکمله لوبه وه چې دشعرنورې برخې يې رانه هيرې دي.کله چې ماشوم وم دسهارتر
لمانځه وروسته به مې له ملانه دديني کتابونوترڅنگ دسعدي گلستان لوست چې ماته به يې ډيرخوندهم راکاوه.زمااستادمومن خان نوميده خدای دې يې وبښي.نوموړی زما دپلارله ماماخېلوڅخه ؤ.يوه ورځ په گلستان کې داخواږه بيتونه راغلل:
_گلې خوشبوی درحمام روزې
رسيدازدست محبوبې بدستم
بدوگفتم که مشکی ياعنبری
که ازبوی دلاويز تو مستم
بگفتا من گل ناچيز بودم
وليکن مدتی باگل نشستم
جمال همنشين در من اثر کرد
و گر نه من همان خاکم که هستم
داشعرچې ملاصاحب په پښتوراته تشريح کړپه هماغه ماشومتوب کې يې سخت خوندراکړ.په هغه وخت کې به چې زه سبق ته تلم دماشومتوب له شوخۍ نه هم په آمان نه وم.په بډه کې به مې لينده راسره وه.کله به چې له سبق نه دخپل کورپه لورراروان شوم نولمربه پرکلي سروهلی ؤ.په لاره کې به بامبوټيواوونوکې مرغۍ څارلې چې گوندې يوه خوپکې وولم.په همدې سهارچې زه دسعدي دپورتني عاشقانه اومفکرانه
شعرتراغېزې لاندې راغلې وم که گورم چې دملاصاحب دکورترڅنگ دانځرپه ونه کې دمرغۍبچی ناست اودلمرلومړنۍ څړيکه يې په بڼکولگيدلې وه.دامنظره دسعدي دشعرغوندې ښکلې وه.دماشومتوب شوخي مې په زړه کې راوپاريده ماويل راځه هلکه لينده له بډې پسې راوباسه اودادمرغۍ بچی ښه داسې پردې گېډه باندې ووله.ژرژرمې ديني کتابونه اودسعدي گلستان راته کېښودل اوله بډې مې لينده پسې راوايسته.کله مې چې په لينده کې گاټی واچاوه اودويشتلوپه نيت مې راکش کړه،دمرغۍ بچي مښوکه په وزرکې وهله اوپربڼکويې هماغسې دلمروړانگې لگيدې،يونيم آوازيې هم کاوه.په آوازکې يې عاجزي اوبې کسي معلومېده.دسعدي صاحب شعرراپه يادشو.دمرغۍبچی يې راباندې گران کړ.په سترگوکې مې اوښکې راغلې اودمرغۍ دبچي ويشتل راته لويه گناه وبرېښيده.هغه ؤچې له ليندې مې بيرته گاټی وغورځاوه ،لينده مې بياپه بډه کې کېښوده اودلارې پرسراېښي کتابونه مې راوخيستل.داسې زما دماشومتوب دوره له عجيبوخوږواوښکليوشاعرانه خيالونوسره غاړه غړۍ تېريدله.له شپږم ټولگي پسې فارغ شوم.په اول کې خوشحاله وم چې هلکه توره دې وکړه دادی په کلي کې دې مکتب تمام کړاوس نوخپلې مرغۍ وله اودښاپېريانونکلونه اوره. تريوڅوورځومرغيووېشتلواوخوشي گرځيدلوستړی شوم.دمکتب ارمان راغی.په خپلوهمصنفيانوپسې خپه شوم خوڅه مې کړي وای،په کلي کې ترشپږم ټولگي وراخوامکتب نه ؤچې ماپکې نورسبق ويلی وای.يوه ورځ همداسې دمرغيودويشتلوپه لټون راوتی وم .په يوه ونه کې مې ناسته مرغۍ څارله چې پلارمې راباندې غږوکړاودځان خواته يې وربللم.
_څنگه زړه دې دی چې نورسبق ووايې؟
ماپه منډه ځواب ورکړ:_هوولې نه.
پلارمې وويل چې داسې ده نوراځه چې له مکتب نه کاغذونه درته واخلم سبابل سبابه دې خوست ته بوځم هلته به په مکتب کې سبق وايې.ماورته وويل:نوپه خوست کې به چيرته اوسيږم؟پلارمې دخپلوتروزامنوراته وويل چې هغوی په ډيره مينه راته ويلې چې تاورولم.زه خوشحاله شوم.په ذهن کې مې دځلوبيواوخربوزوبوی راوگرځيده اويوپټ خوندمې ترې واخيست.زه دادوه کاله وړاندې له خپل پلارسره خوست ته تللی وم.هغه وخت دخپلواکۍ جشن ؤ.موږماسپښين مهال له خپل کلي نه پلي روان شوو.ماخستن مړديخېلوته ورسيدواوپه يوه جومات کې موشپه تېره کړه.سهارترلمانځه وروسته دخوست ښارته وکوچيدو.کله چې خوست ته ورسيدواول دپخوځلوبيوبوی راباندې ولگيده.په خوست کې په جشنونوکې دځلوبيوپخول يوه مېله وي.دآسونودپښو
ټکاری ،ششنااودبايسکلونودزنگونواوازونه اوريدل کيدل.دښارپه ليدومې يوه ورکه خوشحالي زړه ته راغله.له پلارنه مې ديوشي بل شي پوښتنې کولې.په يوه دکان کې دلۍ دلۍ خربوزې پرتې وې.بيخې مې دازړه ورته وتخنيده.پلارمې يوڅوترازې خربوزه راته واخيسته.له خوراک نه يې بوی ډيرخوندراکاوه.دالومړۍ ځل ؤچې ماپه مړه گيډه خربوزه خوړه.
خوست ته راغلم،دخوست په پنزايه کلي کې دپلاردتره زامنوکره اوسيدم.پرټولوگران وم.دخپل اولادغوندې يې راسره مينه وه.په ماشومتوب کې دليونیۍ مينې تربريده دينداره وم.هميشه به مې دقرآن تلاوت کاوه.ځکه خوپرخپلوانومې گران وم.دخوست په غرغښت ليسه کې شامل شوم.کلی به مې ډيرياديده ،مورجانه به مې تل په زړه کې وه،اوپه وړې خورپسې مې ډيرخپه وم.بياهم په درسونوکې بدنه وم.ترنهم ټولگي په غرغښت ليسه کې وم.کله چې لسم ټولگي ته کامياب شوم نودخوست دميخانيکي ليسې دامتحان خبره مې واوريده.دخوست ميخانيکي ليسې ته مې امتحان ورکړ.دامتحان صحنه ډيره عجيبه وه.دخوست دميخانيکي ليسې په ميدانۍ کې تردنگودنگوونولاندې امتحان ته ناست وو.اول ځل ؤچې دامتحان سوالونه ديوه کتاب په شکل چاپ شوي وو.ديوه سوال به درې ووکه خدای مې دې غاړه نه بندوي څلورځوابونه وو.بس تر سم ځواب به دې کرښه راکاږله.چې داڅنگه مې ولوستل سرمې پرې خلاص شو.حل کولوته يې ولگيدم.يوڅوسوالونه مې داسې په منډه حل کول چې دامتحان له هئت نه يوتن زما پارچې ته وکتل.په شونډوکې موسک شو.زه يې له څيرې پردې وپوهيدم چې که خدای کول دسوالونه ځوابونه مې سم دي.په زړه کې خوشحاله شوم اودپاتې سوالونه ځوابونه پيداکول.څوورځې وروسته زه دغرغښت ليسې په لسم ټولگي کې ناست وم چې دخوست ميخانيکي ليسې دکاميابوشاگردانولست راغلی ؤ.زموږمعلم ته چې کامياب هلکان معلوم شوي ووډيرخوشحاله ؤ.دکاميابوشاگردانودنومونوتراخيستلو
وړاندې يې وويل:
زه ډيرخوشحاله يم چې سږکال دخوست ميخانيکي ليسې ته داسې شاگردان کامياب شوي چې دواسطې اودپيسوزورنه لري،دوی په خپل لياقت کامياب شوي دي.مخکې له دې چې زه يې نومونه واخلم ټولوته مبارکي وايم.په دې وخت کې زمازړه لکه پاڼه داسې رپيده.نه پوهيدم چې کامياب به يم کنه؟په زړه کې مې قوت پيداکاوه چې که خامخا کامياب نه وم،نوخپله اراده بايدونه بايلم،په سترگوکې مې اوښکې رانه شي او اودخپلوهمصنفيانوپه وړاندې ونه شرميږم.په دې وخت کې معلم صاحب دکاميابوشاگردانودنومونوپه اخيستلوپيل وکړ.زموږله صنف نه ډيروکسانوامتحانونه ورکړي وو.زماغوندې بې واسطې کسانوهم اودواسطوولاووهم.معلم له يوه دوه نومونووروسته زمانوم واخيست.
له ډيرې خوشحالۍ نه مې په سترگوکې اوښکې راغلې.اوهم صنفيانومې چکچکې راته
وکړې.ډيرخوشحاله وم.په ماشومتوب اوتاندزلميتوب کې خوشحالي اوبرياليتوب نوبېل کيف لري.دخوست ميخانيکي ليسې په لوستلومې پيل وکړ.ماپه امتحان کې دبرېښنا
څانگه ټاکلې وه.وروسته مې دماشين کارۍ څانگې ته ځان رابدل کړ.په دې ليسه کې به ېې موږته دغرمې ډوډۍهم راکوله.ښه په شوق به درسونوته ورتلم.ذهن مې بدنه ؤ،که لږکوښښ مې کولی ډيربه تکړه شوی وای.خوزمابه دمکتب دکتابونوپرځای دشعراوهنرکتابونه ډيرلوستل.په همدې وخت کې به مې هم څه جملې منظومولې.کله کله به مې دهغوهمصنفيانومسافرووروڼواوعزيزانوته چې په دوبۍ،قطراوسعودي عربستان کې مسافرووليکونه ليکل.په دې ليکونوکې به مې لنډۍاوځينې زماله خوا
جوړشوي شعرونه ليکل اوبيابه دوی ته استول کيدل.پرهمصنفيانوگران وم.پرماهم گران وو.ځينې خولکه وروڼه داسې راته ايسيدل.له هيچا سره مې داسې خاصه کينه اوکرکه نه وه.ته وازمازړه کينې اوکرکې ته نه ؤجوړ.لنډه داچې په ١٣٥٦هجرې شمسې کال کې له خوست ميخانيکي ليسې فارغ شوم.له فراغت سره سم دوظيفې په لټه شوم.ښه خبره داوه چې له مسلکي مکتبونوفارغانوته يې په آسانۍ وظيفې ورکولې.زما
ځيېنې همصنفيان په کابل بگراميو،دگلبهارپه نساجي،دپلخمري اوکندهارپه نخي نساجي کې دفني مامورينوپه صفت مقررشول.زمابدبختي داوه چې په تذکره کې دفراغت عمرايله ١٨ کلنۍ ته رسيده .ددولت دمامورينوپه قانون کې يودولتي ماموربايدتر١٩
کلنۍ کم نه وي.زه نوډيرخواشينی وم.دخپل عمرپه اصلاح پسې په خوست اوگرديزکې ډيروگرځيدم.له کابل نه مې امرراوړ.کله چې گرديزته ورغلم نوخدای مې دې غاړه نه بندوي دوه نيم سوه افغانۍ وې که درې سوه وې دايې رشوت رانه واخيست.زه دخپل عمرتراصلاح خوشحاله شوم اوپه کندهارنخي نساجې کې فني مامورشوم.خوداچې دکندهارنخې نساجې نوې جوړيده اولانه وه جوړه نوزه يې هم ديوڅومياشتوزده کړې لپاره دپلخمرې نساجي ته واستولم.په پلخمرې کې مې دگټی کارداؤچې څه ناڅه مې فارسي ژبه ترپخواپياوړې شوه.دفارسي کتابونه به مې لوستل.داچې په مطلب به يې رسيدم يوعجب خوند به مې ترې اخيست.
ترشپږمياشتووروسته دکندهارنخي نساجې ته لاړم.هلته مې نورهم ډيرهمصنفيان هم وو.په کندهارکې دنساجې نخې فابريکه نوې جوړيده.روسي اوجرمني ماشينونه ورته راغلي وو.دکارگرانوسره به مويوځای کارکاوه.په دې منځ کې له جرمني يوڅوبورسونه راغلل.په دې بورسونوکې زماپچه هم وخته.خوزه دجرمني له تگ پاتې ځکه شوم چې پدې منځ کې دثورپېښه وشوه.پدې وخت کې هم موږپه نوموړې فابريکه کې کارکاوه.دلته نوبيادروسيې بورسونه راغلل.په دې بورسونوکې يوولس کسان وو.دهغه کسانونومونه يې په سرکې ووچې دجرمنې له بورسونوپاتې وو.ماپه زړه کې گوړې ماتولې چې داځل خوبه بې له چون وچراځم.خوخبره په دې آخرکې خرابه شوه.
داسې وويل شول چې شوروي ته لس نفره بايدواستول شي،په داسې حال کې چې په لست کې ديوولسوکسانونومونه ليکل شوي دي.لنډه داچې پريکړه په دې وشوه چې دايوکس به دپچې په واسطه له شوروي پاتې کيږي.زموږديوولسوکسانونومونه يې
وليکل.له دې يوولسونومونويې يونوم رابېل کړاوويې ويل چې دانوم دهرچاوي له بورس په پاتې وي.خدای شته په دې وخت کې مې زړه نه رپيده اولامې په زړه کې ويل چې دابه خامخازمانوم وي اوښه دی چې پاتې شم.کله يې چې هغه يوولسم نوم خلاص کړپه رښتياهم چې دکاروان نوم ؤ.دومره ډيروارخطانه شوم خوبياهم يوډول
پټ خپگان مې زړه ته لاره وکړه.اې تاسې مې ملامتوئ مه داناکامې چې هرڅنگه وي
يودرداوخپگان لري.
يوه ورځ له کندهارنه دخوست په نيت کابل ته په سه صدودو(٣٠٢)موټرکې روان وم.په زړه کې خوشحاله وم .په لاره مې يوه نوې مجله لوستله.زه له پخوانه دموټرداسې سفرته خوشحاليږم چې يوازې وم اودخپل څنگ ملگری ونه پېژنم.په دې ورځ هم همداسې يوازې وم .په موټرکې ترمطالعې وروسته به مې په اصطلاح خواږه خيال پلوونه وهل.موټربه له ميدان وردگوتېرشوی وي چې زه خوب وړی يم.دخلکوپه شوراوگونگوسي پسې ناڅاپه راويښ شوم.دخلکوپه څيروکې مې عجبې پوښتنې وليدې.ټول حيران وواوغوږونه يې څک کړي وو.ما دڅنگ له سورلۍپوښتنه وکړه چې يه وروره داڅه خبره ده چې ټول داسې اوتراوترياست؟راته ويې ويل راډيوته غوږشه په هرڅه به پوی شې.راډيوته مې غوږکېښود.دموټرپه راډيوکې دملي اتڼ نغمې وې.زه غوږغوږيم خوڅه خبره اويااعلان نه کوي.سرپه سرله څونغمووروسته راډيوداسې اعلان وکړ:
دضربوباړونه هم چليدل.موږکوټه سنگي ته راورسيدو.ښارته لارې بندې وې.په هوټلونوکې ډوډۍاودشپې تېرولوځای نه ؤ.موږټولې سورلۍپه موټرکې شپه تېره کړه.سهاروختي پاڅيدوبياهم ښارته دننوتودرک نه ؤ.زموږسره په موټرکې دوه توريستان چې يوه ښځه اوسړی چې ښځه اوخاوندمعلوميدل هم وو.ښځې ژړل.خلکوفکرکاوه چې وږې ده.دځينوسره چې دخوراک شيان وودې ښځې ته يې وړاندې کړل خوتوريستې په داسې حال کې چې خوله يې له ژړاورانه اوپه سترگوکې يې اوښکې وې دخوراک شی به يې په لاس اخواکړ.شپه داسې يې وبولئ چې په ويښه تېره شوه.سهارچې لمرسروواهه توريستې پرگيډه لاسونه نيولي وواوهماغسي يې ژړل.آخرله خپل ملگري سره له موټرنه کوزه شوه اودموټرترڅنگ حاجت ته کيناسته.موږټولې سورلۍ له موټرراکوزې شوو.زه درحمان باباخواته چې هلته مې ترورزی اونورملگري ووروان شوم.عسکري گزمې گرځيدې.په لارواوسړکونوکې وسله وال صاحبمنصبان اوعسکرولاړوو.له ټولوسره کلاشنکوف په لاسونوکې وو.دکلاشنکوف برچې وارکولوته خلاصې وې.کله به چې دعسکري گزمې موترراغی نوعسکربه دورځې نوم ترې اخيست .په موټروکې لوړرتبه عسکري کسان وو.دورځې دنوم اخيستونکی عسکربه يې په غوږکې ورو،ورکش کړاوپه غوږکې به يې دورځې نوم ورکړ.زه رحمان باباليسې ته راغلم.په ليسه کې دنوي بدلون په خوشحالۍ کې اتڼونه وو.زه نه پوهيدم چې آخربه څه کيږي اودانوی نظام به آخرڅه کوي.
ورور په ښارکې گرځيدل پيل شول.په راډيوگانوکې همداسې دملي اتڼ نغمې اووطني سندرې خپريدې.دافغانستان خلک هرنوي بدلون ته خوشحاليږي .شوبلې دښارپه واټونوکې ولاړې وې.ځينووړونجونواوهلکانوبه گلونه پرې شيندل چې يونيم ځوان اوځوانه نجلۍ به هم ددوی په ډله کې وه.کله چې له خپل ترورزي اودرحمان بابادليسې له شاگردانوسره دارگ خواته لاړم،نوپه نښترواونوروونوکې مې دوژل شويوعسکروغوښې وليدې په زړه کې ډيرخپه شوم.
شپه مې درحمان باباپه ليسه کې له خپل ترورزي بوستان اودرحمان باباله نوروشاگردانوسره ددوی په ليليه کې وکړه.په تلويزيون کې يې دنورمحمد تره کي له خندانه ډک تصويرونه ښودل.دخلقيانواوپرچميانونورکسان به هم کله کله دتلويزيون پرسکرين راغلل.دافغانستان تلويزيون نوی نوی دداودخان په وخت کې پخپله دداودخان په هلوځلوجوړؤ،چې په پای کې ددوی دقاتلانوڅيروپکې وخندل.
دهمدې شپې په سهارخوست ته راروان شوم.غرمه مهال خوست ته راورسيدم.ماسپښين مهال خپل کلي نريزې ته روان شوم مازديگرچې لمرلانه ؤډوب شوی خپل کلي ته راورسيدم.دوه درې شپې مې په کلي کې وکړي،د١٣٥٧کال دثورپه يوولسمه نيټه زمونږله کلي نه يولښکرخلک له ټوپکوسره دتورخېلومدرسې ته روان شول.دتورخېلوپه مدرسه کې مولوي پيرمحمدروحاني دخلقي نظام پرضددمسلح جهاداعلان وکړ.خدای مې دې غاړه نه بندوي په همدې ورځ ووکه په سبايې ووپه ځدراڼوکې دحکومت ځينې مامورين چې فکرکوم ولسوال هم پکې وو،ووژل شول.
دانودهغه وخت ځغلنده يادونه وه.زه بياهم په کندهارکې په نخي نساجي کې وم چې يوبل غوبل جوړشو.دافغانستان پرحکومت شوروي اتحادمسلح بريدوکړ،حفيظ الله آمين يې وواژه اوببرک کارمل يې له شوروي نه پرشوبلوسپورراوړ.په همدې شپه يې دشوروي له يوې راډيودببرک کارمل وينا خپره کړه.په ويناکې يې شوروي فوځونه خپل ورونه بللي وو.وينايې ترډيره ځايه دحفيظ الله آمين له غندلوډکه وه.داټکی يې پکې ډير
تکراراوه:آمين اي ميرغضب وخون اشام ازبين رفت.درې څلورورځې وروسته دشوروي فوځونوپرشوبلوبارکتارونه کندهارته هم راغلل.خلک ډيرخپه وو،هسې دشوروي فوځونوليدوته ولاړوو.عسکرترنولس کلنۍ نيولې تريوويشت کلنۍ معلوميدل.عسکرو
چې دسړک پرغاړه ولاړخلک ليدل فکريې کاوه چې گوندې ددوی هرکلي ته ولاړدي.
دشوبلې پرسريوه عسکردسلام لپاره خپل لاس پورته کړ.دسړک پرغاړه يودېرش کلن ږيرور ځوان ولاړؤ.دکنځلې په اشاره يې خپل لاس ورته وښوراوه.سلامي عسکرته غوسه ورغله اودشوبلې برغولی يې په ځان پسې په غوسه پورې کړ.شوروي فوځونه دکندهارهوايي ميدان ته لاړل.دشوروي فوځونوراتگ ماته يوه تېره خاطره راپه يادکړه:دتره کي دنظام په اوايلوکې په کندهارکې دحرکت انقلاب اسلامي په نوم يوه شبنامه خپره شوې وه چې پکې ليکل شوي وو:دوطن ټولوبچيانوته حتی که دکمونستي حکومت په ليکوکې هم دي.دټولومسلمانانواووطن پرستوخلقيانودپام وړ.شوروي اتحادغواړي چې زموږپروطن وسله وال بريدوکړي هيله ده چې دوطنپرستۍپه روحيه ددوی پرضدراولاړشئ اودمجاهدينوله ليکوسره يوځای شئ.په دې ورځوکې دروسي فوځونوراتگ اوڅوکاله وړاندې دحرکت انقلاب اسلامي پيشگويي په فکرکې واچولم.
دوه درې ورځې په ښاروضعه عادي وه.خوپه بله ورځ ناڅاپه په ښارکې شوراوغوغا
جوړه شوه.دجوماتونوپه لوډسپيکرونوکې مخکې له مخکې شعارونه اوحماسي خبرې
ثبت شوې وې.راپاريدلواحساساتي ښاريانودولتي ودانۍ وسوځولې ،چوريې کړې،موټريې په ښارکې وسوځول اوله دولت سره کارکوونکي يابنديانول اويايې هم
وژل.ونخي نساجي روسي کارکوونکي چې دفابريکې رئس هم پکې ؤله موټرسره په ښارکې گيرکړي وو.ددوی موټردسړک ترڅنگ لښتي ته لويدلی اوبيا راپاريدليو خلکودموټر ټولې سورلۍ سره له رئسه چې سموخېن نوميده دوسلې پرځای په کوتکو وژلي وو.په سبايي موږموټروليدچې دلارې ترڅنگ لښتي ته ورغورځيدلی اودسموخين اونوروروسانوماغزه په موټرکې توی شوي وو.له موټرنه دروسانومړي دولت وړي وواوشوروي اتحآدته يې په الوتکه کې رسولي وو.په دې سبايې له ښارنه دهغه شوروي متخصيصينواودنخي نساجې دفابريکې انجينرانوکورنۍ له ښارنه مصوونوځايونوته ولېږدولې.په روسي وژل شويوانجينرانوکې يوداسې روسی ځوان هم ؤچې پرلاس يې په شنوخالونوديوه دريابي حيوان تصويرايستل شوی ؤ.ده يووخت په نخي نساجې کې ددې تصويرپه اړه ويلي ووچې دايې معشوقې پرلاس ددې لپاره کښلی چې خپله معشوقه به نه هيروي.ماته ددې وژل شوي روسي داخبره زړه ته راغله.له ځان سره مې وويل:(گوره داروسی يودرخت داوبدلودماشينونوانجينرؤخوجنگ دانه گوري چې ته دشوروي اتحادکمونست گوندغړی يې که دماشينونوانجينريې.مطلب داچې په جنگونوکې ډيرخلک په بيستوکې اوياهم داملوکوپه تول کې لاړشي.)
راپاريدليوخلکودکندهارپه ښارکې ډيردولتي کسان وژلي وو.ډيرودفترونوته يې اورونه اچولي وو.تردې خونړي اخ ؤډب وروسته دحماسي شعارونوکسټونه ډک شوي وواوبيايې هره شپه دکندهاردجوماتونولوډسپيکرونوکسټونه اچول اوترنيموشپوبه يې غږول.موږټولوهغه چاته چې په دولتي اداروکې يې کارونه کول دټوپکوله ورکولواوگزمې کولووويل شول.ماپه زړه کې وويل:داټول خلک چې دروسانوپرخلاف راپورته شوي حق لري.نوکه چيرې زه ټوپک واخلم اوپردوی ډزې کوم يايې وژنم نوداخوقتل کوم اودبې گناه خلکوخون به مې پرغاړه شي.دشپې مې دخدای په دربارکې په عاجزۍ دعاوغوښته چې ياخدايه په خيراوسلامتۍمې خپل کلي ته ورسوې.ځوريدلم پردې هم چې دفغانستان ولاياتوته لارې بندې وې،اوپه الوتکه کې داسې په اسانۍ ځای نه پيداکيده.خوخدای مې دعاقبوله کړه زه په الوتکه کې خوست ته راغلم.کله چې کلي ته راورسيدم نومورمې ترهرچاراته ډيره خوشحاله وه
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
تريخی
تريخی (او يا هم چې په انگليسي ژبه cholecyst يا کله ناکله gall bladder بلل کېږي.) د انسان په بدن کې يو ناک-وزمه غړی دی چې د ځيگر د شاه نه مخ په ښکته زوړند دی او نژدې 50 ml صفرا يا ترخه چې په انگليسي يې bile (يا "gall") بولي، تر هغه مهاله پورې ساتي ترڅو چې بدن ته د خواړو د هاضمې په مهال پکار راځي.
اناتومي
په کړیولرونکوخیواناتو کې تریخه یوې وړوکې کڅوړې ته ورته جوړښت لري چې دصفرا(ژیړو) پنوم مواد چې دینې په واسطه تولیدیږي ذخیره کوي دډوډی خوړلو څخه مخکې تریخه دیوه وړوکي ناک په شان وي خو له ډوډی وروسته کله چې ځان کوچنیو کولمو ته وڅڅوي دیوه خالي شوي بالون په شان تش اوهموار شکل ځان ته نیسي.
دصفرا کڅوړه یو منځ خالي عړی دی چې دینې ښي لوب لاندې موقیعت لري په بالغو (لویانو )کې دصفرکڅوړه ۸سانتي متره چې له ۳.۱انچ سره سمون خوري اوږدوالی او ۴سانتي متره چې ۱.۶انچه کیږي قطر لري دژیړوکڅوړې ټول ظرفیت ۱۰۰ملي لیترو ته رسیږي او په متواسط ډول سرله ۳۰ څخه تر۵۰ ملي لیترو پوري ځایوالی شي.
ژیړو کڅوړه له دری برخو څخه جوړه ده
2)body
3)neak
سرچينې :استاد نصرتي اناتومي دوهم ټوک،انګلسي ټولغونډ،.
وېشنيزه:تریخی
آتروپين
آتروپين (Atropin ) يو انټيکولينرجيکي درمل دی. دا د تروپان د القلويد توکه ده چې د آتروپا بېلاډونا( Atropa belladonna )يا ( Rulík zlomocný ) په نبات کې دی. آپروپين په پخوانۍ زمانې کې د مسموم کولو لپاره کارېده. دغه توکی په اوس وخت کې په طبابت کې کارېږي.
د آتروپا بېلاډونا بوټی
آتروپا بېلاډونا يو زهرجن بوټی دی چې په اروپا او لويديځې آسيا کې شين کېږي. دغه بوټی عموما په ځنگل او غرونو کې شين کېږي. آتروپا پېلاډونا کولای شي له ۱،۲٪ تر ۱،۵٪ د آتروپين د توکي محتوی ولری. آتروپين په ريښه، پاڼو او نسل کې دی.
په طبابت کې
آتروپين ډېر زهرجن توکی دی چې په طبابت کې کارېږی. آتروپين د سپاسموليټيک (Spasmolytikum ) او پاراسيمپاټوليتيک (Parasympatolytikum ) آغېزې لرونکي په توکو کې شمېرل کېږي. دغه درمل د عضلاتو د درملنې لپاره کارېږي. آتروپين هم د سترگو کسي پراخوي او د دې لپاره د سترگو په طبابت کې هم کارېږي. دغه درمل په پيچکاري او څاڅکې کې جوړېږي.
وېشنيزه:د القلوید مواد وېشنيزه:درمل
زيتون بانو
زيتون بانو (د ۱۹۳۸ زېږدي کال د جون ۱۸، - ) (په انگرېزي: Zaitoon Bano) د پښتونخوا د ښځينه شاعرانو، ليکوالانو او ډرامه ليکونکو له ډلې نه يوه مشهوره ليکواله ده چې د نوموړې گڼ شمېر ډرامې د پاکستان په ملي ټلويزون ښودل شوي.
مخينه
زیتون بانو د سید سلطان محمد لور چې په کال ۱۹۳۸ زېږدیز کې د پښتونخوا د خلیلو ټپې په مشهور کلی سپینه وړۍ کې زېږدلې ده. پلار یې سلطان محمد په خپله هم د پښتو ښه لیکوال او ښه شاعر و چې د عبدالقدوس تندر مشر زوی دی. مېرمن زیتون بانو ابتدایي زده کړې د پښور داسلامیه کالج په ښوونځي کې شروع کړي او د الزابت گلز لیسې څخه له لسم ټولگي نه فارغ شوې ده. د لوړو زده کړو لپاره فرنټیر کالج ته بریالۍ شوه او زده کړې یې د پښتو اکادمۍ څخه د ماسترۍ تر درجې ورسولي. مېرمن زیتون بانو د باچا خان د ملي نهضت خدایي (خدمتگاران) فعاله غړې وه.
مړینه
اغلی زیتون بانو پر ۱۴م ستمبر ۲۰۲۱ میلادی کال له نیمګړې نړۍ څخه د تل لپاره سترګې پټې کړې.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتنې ليکوالې وېشنيزه:پښتنې شاعرانې وېشنيزه:ډرامه ليکونکي
۲۹ (عدد)
۲۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۸ څخه  مخکي او د ۳۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۹:
په کلینډر کې
۲۹ کولاي سي:
په کیمیا کې
۲۹ د تامبه اټومي عدد ده
کندز
کندز (په دري کې: قندوز) د افغانستان پنځم لوي ښار دي چې د افغانستان په شمال کې پروت دي او د کندز د ولایت مرکز دي. دغه ښار ۲۴۷،۴۵۰ نفوس لري. په دي ښار کې په ځانگړي ډول پښتانه، تاجکان، هزارگان،ازبکان او عربان ژوند کوي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
د لېږد رالېږد او هوايي چلن وزارت (افغانستان)
د ټرانسپورټ او هوایي چلن وزارت د افغانستان له مهمو وزارتونو څخه دی چې ددې هېواد ټول ټرانسپورټي خدمتونه تر څارنې او پوښښ لاندې راولي.
سرچینې
وېشنيزه:هوایي چلن وېشنيزه:لېږد رالېږد وېشنيزه:د افغانستان وزارتونه وېشنيزه:وزارتونه
سيد فضل واحد
سيد فضل واحد (د ترنگزو حاجي صاحب) (زوکړه ۱۸۵۸ زېږدي کال، پېښور، چارسده - مړینه د ۱۹۳۷ ز کال د ډيسمبر ۱۴) يو ديني شخصيت او د افغانستان د خپلواکۍ د لارې يو لوی مبارز وو.
مخينه
سید فضل واحد چې وروسته په ترنگزو حاجي صاحب اوڅار شو، پر ۱۸۵۸ زېږدي کال د پېښور د چارسدې د ترنگزیو د سیمې په «نوي کلي» کې زیږیدلې وو. د دیني زده کړو تر پای ته رسولو وروسته خپل کلي ته ستون شو او د ریاضت په څنگ کې یې په کرکیله پیل وکړ. هغه د آزاد سرحد په سیمه کې د انگریزانو پر وړاندې د جنگیدونکو غازیانو له مشرانو سره پېژندگلوي وکړه او په دې ترځ کې یې د کونړ، مومندو او باجوړ د غازیانو د ډلو له مشرانو سره لیدنې کتنې وکړې. همدا راز نوموړي د هډې ملا صاحب نجم الدين اخوندزاده سره هم له نژدې وکتل او د هغوی د برکته (فيضه) یې برخه واخیسته.