cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ګابن
له استعمار څخه مخکې دوره (له ۱۸۸۵ ز کال څخه مخکې)
په ۱۵ مه پېړۍ کې لومړني اروپايان سيمې ته ورسېدل. په ۱۸ پېړۍ کې په کې د “Orungu” په نوم د “Myeni” ويونکو پاچهي جوړه شوه. په ۱۸ او ۱۹ پېړيو کې د غلامۍ سوداګرۍ د واک له لارې ياده پاچاهي د هغو پياوړو سوداګريزو مرکزونو د جوړېدلو وړتيا درلوده، چې د يادې دورې پر مهال ګابن کې رامنځته شول.
د ۱۷۲۲ ز کال د فبروري پر ۱۰ (Bartholomew Roberts, Barti Ddu) چې يو ويلزي سمندري داړه مار و او انګليسي کې د تور بارت (Black Bart) په نوم يادېږي، په (Cape Lopez) سمندر کې مړ شو. نوموړي له ۱۷۱۹ ز کال څخه تر ۱۷۲۲ ز کال پورې د امريکا او لويديځې افريقا پر بېړيو باندې بريدونه وکړل.
استعماري دوره (۱۹۶۰-۱۸۸۵ز کلونه)
فرانسوي سپړونکي (Pierre Savorgnan de Brazza) په ۱۸۷۵ ز کال کې ګابن او کانګو سيمې ته د خپل لومړي ماموريت مشري وکړه. نوموړي د “Franceville” ښارګوټی بنسټ کېښود او وروسته استعماري والي و. په نني ګابن سيمه کې بېلابېلو “Bantu” قبيلو ژوند وکړ، چې په ۱۸۸۵ز کال کې فرانسې په رسمي ډول ونيوله.
انګليسي سپړونکې (Mary Kingsley) ګابن ته د بېرته ستنېدنې په يون کې په ۱۸۹۴ ز کال د “Ogooue” سيند د غاړو په اوږدو کې پورته شوه. د ونې له منځ ختلې تنې څخه جوړه شوې بېړۍ په واسطه په سفر کې يې د (beetles) [خزندو] او د تازه اوبو د کبانو (freshwater fish) نمونې ټولې کړې.
ګابن په ۱۹۱۰ ز کال کې د فرانسوي استوايي افريقا له څلورو سيمو څخه شو، چې د يادو څلورو سيمو يووالی تر ۱۹۵۸ ز کال پورې ژوندی پاتی شو. په دويمه نړيواله جګړه کې متحدينو د ويشي فرانسې پلوې استعماري ادارې د له منځه وړلو په موخه پر ګابن بريد وکړ.
ګابن د ۱۹۵۸ ز کال د نومبر پر ۲۸ په فرانسوي ټولنه (French Community) کې يو خپلواک جمهوريت شو انو د ۱۹۶۰ ز کال د اګسټ پر ۱۷ په بشپړ ډول خپلواک شو.
له خپلواکۍ څخه وروسته (۱۹۶۰ ز کال څخه تر اوسه)
د هېواد لومړنۍ ولسمشر چې په ۱۹۶۱ ز کال کې وټاکل شو، (Léon M'ba) و او عمر بونګو اونډيمبا (Omar Bongo Ondimba) يې مرستيال ولسمشر و.
واک ته د (M'ba) له رسېدلو څخه وروسته مطبوعات تر فشار لاندې راغلل، سياسي څرګندونې يا تظاهرات بند شول، د بيان خپلواکي پرې شوه، نورې سياسي ډلې په پرله پسې ډول له واک څخه بې برخې شوې او په ولسمشرۍ کې د واک د پراخولو په موخه د فرانسوي کرښو [قانون] له مخې اساسي قانون بدل شو. ولسمشري هغه دنده وه، چې “M’ba” د ځان لپاره غوره کړه. که څه هم هغه وخت چې د ۱۹۶۴ ز کال په جنوري کې “M’ba” د يو ګوندي حکومت جوړولو په موخه ملي جرګه له منځه وېوړه، له واک څخه د نوموړي د لرې کولو او د پارلماني ديموکراسۍ د بيارغونې غوښتونکې فوځي کودتا وشوه. فرانسوي سرتېرو په ۲۴ ساعتونو کې دننه “M’ba” ته د واک د بېرته ورکولو په موخه سيمې ته الوتنې وکړې.
له څو ورځو جګړې څخه وروسته د پراخه لاريونونو او پاڅونونو سره سره، کودتا پای ته ورسېده او مخالفين بنديان شول. فرانسوي سرتېرې تر اوسه د ګابن د ننۍ پلازمېنې په باندنۍ څنډه باندې پروت کمپ (Camp de Gaulle) کې شته. په ۱۹۶۷ ز کال کې د “M’ba” له مړينې څخه وروسته يې بونګو (Bongo) ځايناستی (ولسمشر) شو.
د ۱۹۶۸ ز کال په مارچ کې بونګو د BDG په منحل کولو او د (Parti Democratique Gabonais (PDG)) په نوم نوي ګوند په رامنځته کولو سره ګابن يو ګوندي دولت اعلان کړ. نوموړي د پخواني سياسي تړاو په پام کې نيولو څخه پرته د ګابن ټولو اوسېدونکو ته د ګډون بلنه ورکړه. بونګو د حکومت د پرمختګ سياستونو په ملاتړ کې PDG د يوې وسيلې په توګه د کارونې له لارې د يو ملي خوځښت رامنځته کول غوښتل، چې موخه يې د هغو سيمه ايزو او قبيلوي سياليو له منځه وړل وه، چې په تېر کې يې د ګابن سياست وېشلی و. بونګو د ۱۹۷۵ ز کال په فبروري کې ولسمشر وټاکل شو. د ۱۹۷۵ ز کال په اپرېل کې د مرستيال ولسمشر د دريځ يا دندې پر ځای د لومړي وزير څوکۍ يا دنده رامنځته شوه، چې په خپل کاري ډول يې د ځايناستې حق نه درلود. نوموړی د ۱۹۷۹ ز کال په ډسمبر او د ۱۹۸۹ ز کال د نومبر (اووه کلنې دورې پورې) دواړو ټاکنو کې ولسمشر وټاکل شو.
د ۱۹۹۰ ز کال په لومړيو کې اقتصادي ناخوښۍ او سياسي خپلواکۍ غوښتنې لپاره هيلې د زده کوونکو او کارکوونکو له لورې توند لاريونونه او کاربنديزونه (اعتصابونه) وهڅول. بونګو د کاريګرو له لورې د وير يا غم د سبب په غبرګون له هغوی د برخې پر برخې پر بنسټ سره خبرې اترې وکړې او د پام وړ مزد يا معاش امتيازات يې رامنځته کړل. د دې تر څنګ يې ورسره د “PDG” (Parti Democratique Gabonais) د پرانيستلو او د ۱۹۹۰ ز کال له مارچ څخه تر اپرېل پورې د يوې ملي سياسي ناستې د برابرولو ژمنه وکړه، چې د ګابن د راتلونکي سياسي نظام په اړه به په کې بحث وشی. د “PDG” په نوم د بونګو ګوند او ۷۴ نورو سياسي ادارو يا بنسټونو په ناسته کې ګډون وکړ. ګډونوال په اړين ډول د حاکم PDG او د هغه د متحدينو او د اپوزيسيون ټولنو او ګوندونو د متحده جبهې تر منځ په دوه ناتړلو يووالو (اتحادونو) باندې ووېشل شول، چې بېلو شويو “Morena Fundamental” او “Gabonese Progress Party” ډلو څخه جوړه شوې وه.
ایداري وېش
ګابن هیواد په خپل ایداري وېش کې په ۹ ایداري برخو ویشل شوی دی.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:گابن
دِلفت
دا ښار چی هالنډ هیواد د دن هاخ او روتردام ښارو منځکي پروټ دﺉ.
علي خان خټک
علي خان خټک (د ژوند کلونه اټکلي د ۱۷۴۱ زېږدي او ۱۷۷۱ زیږدي ترمنځ ) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی شاعر وو.
مخينه
د پښتو ژبې د ستر شاعر خوشال بابا په علمي کورنۍ کې علي خان خټک یو ستر شاعر تېر شوی دی. نوموړی د تاریخ مرصع د لیکوال افضل خان ختک زوی، د اشرف خان هجري لمسی او د خوشال بابا کړوسی دی. هغه په پښتو ژبه کې یو دیوان لری چې ۲۰۰۰ بیتونه لري. د پښتو ډیرو شاعرانو د هغه ستاینه کړې ده. هغه د ۱۷۴۱ زیږدي او ۱۷۷۱ زیږدي کلونو تر مینځ ژوند کاوه. شمس الدین کاکړ په خپل یوه بیت کې د ده په اړوند داسې وایې:
د شعر بېلگې
د علي خان خټک زیاتره شعرونه رومانتیک او عشقي دي. یو شعر يې دلته راوړو چې د پښتونخوا نامتو سندرغاړي استاد خيال محمد ویلی دی:
اى دزړه سلطانه ته دزړه سلطان دچا يې ؟ - ستا رنځوران ډير دي وايه ته درمان د چايې؟
ډير دې ميخانې لره درځي د شونډو جام ته - وايه ته خاصه ساقي د چا مغان د چا يې؟
ډير درته خراب زړونه کباب په تمنا دي - ياره شراب خوره ته ميلمه په خوان د چا يې ؟
زه درپسې درسته شپه پټ ژاړم لکه پرخه - ته سبا خندان گل واز گريوان د چايې؟
خلک درته خان او خانان وايې چاپلوسي کا - وازمايه خپل حکم چې له صدقه خان د چا يې؟
هر څوک دې په ځار او په قربان او په جان بولي - جان خو بې شک جان يې ولې وايه جان د چا يې ؟
اخځليک
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
ضیاالحق امرخیل
ضیاءالحق امرخېل (په انګلیسي: Ziaul Haq Amarkhel) په کال ۲۰۰۶ز کال کې د ننگرهار له پوهنتونه د اسلامیاتو او ادبیاتو په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ او همدارنگه یې د المرزوق له پوهنتونه، چې په پاکستان کې د اسلام اباد د نړېوال اسلامي پوهنتون سره تړاو لري، له عربي څانگې څخه د لیسانس سند هم ترلاسه کړی دی.
زده کړې
ضیاءالحق امرخېل په کال ۲۰۰۶ز کال کې د ننگرهار له پوهنتونه د اسلامیاتو او ادبیاتو په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ او همدارنگه یې د المرزوق له پوهنتونه، چې په پاکستان کې د اسلام اباد د نړېوال اسلامي پوهنتون سره تړاو لري، له عربي څانگې څخه د لیسانس سند هم ترلاسه کړی دی. ضیاءالحق امرخېل په پاکستان کې د برېنز د کمپیوټر ساینس له کالج څخه د کمپیوټر ساینس په برخه کې ډېپلوم ترلاسه کړى دى. امرخېل د ۲۰۰۹ کال راهېسې د ټاکنو د خپلواک کمیسیون د سیمه ییزو عملیاتو ریاست د ريیس په توگه دنده ترسره کوله او سربېره پر دې د نړېوالې غېر دولتي تجربې څښتن هم دی، چې د ټاکنیزو سېسټمونو د نړېوال بنسټ (IFES) سره یې د ادارې او لوجیسټیک د عمومي مدیر په توگه کار کړی دی. نوموړي همدارنگه په کال ۲۰۰۷ او ۲۰۰۸ کې په نېپال کې د ملگرو ملتونو د ماموریت سره د ټاکنو د سلاکار او ملکي چارو د عمومي مسوول، د پروژوي خدمتونو لپاره د ملگرو ملتونو په دفتر (UNOPS) کې، په کال ۲۰۰۵ کې د کوچیانو سره د اړیکو د عمومي مدیر او دغه راز په کال ۲۰۰۴ کې په افغانستان کې د ملگرو ملتونو د همکارۍ د ماموریت (UNAMA)سره د عامه پوهاوي د مبلغ په توگه دندې ترسره کړي دي؛ دا چې امرخېل د ټاکنو په برخه کې د تجربې له امله د ولسمشر له خوا د ٢٠١٢ کال په نومبر مياشت کې د ټاکنو د خپلواک کمیسیون د دارالانشاء د ریس په توگه په دنده وگمارل شو.
ژوند
په افغانستان کې د ملگروملتو مرستندوی دفتر(یوناما) د افغانستان د ولسمشرۍ د انتخاباتو له کاندیدانو وغوښتل چې بېرته له انتخاباتي بهیر سره یوځای شي، له انتخاباتي اورگانونو سره همکاري وکړي او د انتخاباتو پایلې ومني. د یوناما اشاره عبدالله عبدالله ته ده چې انتخاباتي بهیر یې بایکاټ کړی دی.
یوناما په خپله ویبپاڼه کې په یوه خبر کې ویلي چې د انتخاباتو د خپلواک کمیسیون د دارالانشا له ریاسته د ضیاالحق امرخېل استعفا د افغانستان د سیاسي انتقال د بهیر د ساتنې لپاره یو گام دی چې د قانون له چوکاټ او د انتخاباتي اورگانونو له منل شویو اصولو سره مرسته کولی شي.
یوناما ضیاالحق امرخېل ستایلی او ویلي یې دي چې د ده تخصص او مهارت سبب شو چې د ریاست په موده کې یې د افغانستان انتخاباتو ته تر تېرو دورو ښه تیاري ونیول شي او انتخابات لا ښه اداره شي.
یوناما وايي:«په افغانستان کې د ملگروملتو مرستندوی دفتر د افغانستان د انتخاباتو د خپلواک کمیسیون د دارالانشا ریيس په دې ستايي چې ملي گټې یې پر شخصي هغو غوره وگڼلې او په انتخاباتي پروسه کې یې د هر ډول بې اعتمادۍ د له منځه وړلو هڅه وکړه.»
عبدالله عبدالله ویلي چې د انتخابات د خپلواک کمیسیون د دارالانشا له ریاسته د امرخېل لېري کېدا د انتخاباتو له کمیسیون سره د ده د نه همکارۍ یو شرط و. خو نوموړي نه دي ویلي چې اوس تیار دی او که نه دی چې د انتخاباتو کمیسیون ته خپل استازي او څارونکي ولېږي.
عبدالله د دوهم ځلي انتخاباتو د ورځې په مازدیگر په دې سخت اعتراض وکړ چې د انتخاباتو د خپلواک کمیسیون ريیس ولي ویلي چې تر ۷ ملیونو زیاتو خلکو په انتخاباتو کې گډون کړی دی. وروسته یې د امرخېل د استعفا غوښتنه وکړه او په درېم گام کې یې ادعا وکړه چې په ځینو پښتني ولایتونو کې د هغوی د نفوسو تر شمېر زیاتې رایې اچول شوي او دا ده ته د منلو نه دي.
ضیا الحق امرخېل د عبداله عبداله د پلویانو تورونه رد کړي او هغه اډیو یې جعلي بللې چې ده ته یې منسوب کړې ده.
وېشنيزه:د افغانستان د ټاکنو کوميسون غړي وېشنيزه:افغانان
ادا لولېس
زده کړې
لولېس برسېره په دې چې ناروغي يې هم درلوده خو خپلو زده کړو ته به يې مخه کوله. مور ېې دا د شمېرپوهنې زده کړې ته ډېره هڅووله ځکه چې مور يې د هغې له نوغنيزې ريښې له کبله په ډار کې وه چې گواکې د پلار لېونتوب په نوغي کې ورنشي. لولېس ته په شخصي توگه د ويليم فرېنډ لخوا د شمېرپوهنې لوستونه ورکول کېدل.
شمالي ماریانا ټاپوګان
د شمالي ماریانا نیمه خپلواک ټاپوګان په انګلیسي Northern Mariana Islands) په آرام سمندر کې د امریکا متحده آیالاتونو اړوند نیمه خپلواکه سیمه ده. د شمالي ماریانا ټاپوګانو پلازمینه سایپان ښار دی.
پښتو چيني قاموس
پښتو چيني قاموس يو دوه ژبيز سيند دی. دا سيند په ۲۰۱۵ کال کې چاپ شوی او ليکوال يې چه هونگڅای دی.
وېشنيزه:پښتو سيندونه
عسکر او خوشاله ښځه
ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري
یوه اوده ځوانه ښځه
ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري
مېچې
مېچې (په انگرېزي: Vermicelli) يو ډول خواړه دي چې د اوړو څخه جوړېږي. دې ډول خواړو ته ځينې خلک آش وايي.
وېشنيزه:خواړه
پروگرامر
پروګرامر ته کله ناکله (سافټویر جوړونکي ، سافټویر انجنیر ، یا کوډر هم ویل کیږي). پروګرامر هغه چاته ویل کیږي چې د کمپیوټر پروګرامونه جوړوي.
تاریخچه
برتانوي ریاضي پوه اډا لیولیس د کمپیوټر لومړۍ پروګرامره ګڼل کیږي ځکه چې هغه لومړنۍ ښځه وه چې د ۱۸۴۲ کال په اکتوبر کې د چارلس بابیج د لومړني میخانيکي ماشين چې د د لومړنیو کمپيوټرونو څخه شمېرل کېږي يو شننيز انجن و د هغه د کاريالونو يوه لیکواله وه. د هغې د هماغه لارښودنيزو نوټونو يا لیکنو څخه داسې څرگندېږي چې شننيز ماشين د لومړني الگورتم په مرسته رغول شوی. د همدې خپرونې لیکنې له کبله ادا لولېس په نړۍ کې د کمپیوټر لومړۍ پروګرامره ګڼل کیږي.
ځوانه ښځه
ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري په 17 عیسوی سلیزه کی.
د شراب پیاله
ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري په 17 عیسوی سلیزه کی
مسیح په مارتا او مریم کورکي
ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري په 17 عیسوی سلیزه کی.
مامولکه
مامولکې (په لاتين: Motacilla) د مامولکه ډوله مرغانو یو جنس دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د دي مرغانو جنس ۱۵ ډوله ژوي لري.
د مامولکو ډولونه
وېشنيزه:مرغۍ وېشنيزه:مامولکه ډوله مرغان
گوگړ
گوگړ چې کيميايي نوم يې سلفر دی، يوه کيميايي ماده ده.
وېشنيزه:کيمايي توکي
عبدالحفيظ مليار
عبدالحفيظ مليار (زوکړه د ۱۹۵۵ زېږدي کال د مارچ ۲۱، د لغمان ولايت (د ۱۳۳۴ لمريز کال د وري لومړۍ)) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر دی.
مخينه
عبدالحفيظ مليار د ۱۹۵۵ زېږدي کال د مارچ مياشتي پر ۲۱ نېټه د لغمان ولايت مرکز د عمرزيو په شکور اباد کلي کې د ارواښاد ميرزا عبدالرزاق خان ساپي (چې د وخت ميرزا او شاعر هم وو) په روڼ اندې کورنۍ کې سترگې دې نړۍ ته پرانستي دي. هېره دي نه وي، پر دغه ورځ چې تنکی ماشوم عبدالحفيظ وزېږېد، د خدای بښلي ميرزا عبدالرزاق خان ساپي په کورنۍ کې دوې خوښۍ شوې، يوه د ماشوم زېږېدل او بله د ۱۳۳۴ ل کال لومړۍ ورځ يا نوروز.
مليار صاحب خو ځکه ژبغړاندی او خوش خلقه شاعر او ليکوال دی چې د نوروز پر ورځ نړۍ ته راغلی او خپلې درنې کورنۍ ته یې خوښي وربخښلې ده. له ۱۹۶۲ ز کاله تر ۱۹۷۱ ز کال پورې يې د لغمان د مهتر لمک په منځني ښوونځي کې زده کړې وکړې او بيا له ۱۹۷۱ ز کاله تر ۱۹۷۵ ز کال پورې یې د لغمان د پير روښان په عالي لېسه کې زده کړې وکړې او پر ۱۳۵۴ لمريز کال يې ددغې لېسې دولسم ټولگی پای ته ورساوه. پر ۱۳۵۵ لمريز لېږدي کال يې د ننگرهار ولايت په ښوونتون (د ښوونکو د روزنې) په لوړه مؤسسه کې شامل او پر ۱۳۵۷ ل کال کې يې پای ته ورساوه.
تر دې وروسته د کابل د سعدالدين انصاري د منځني ښوونځي د سرښوونکي په توگه پر دنده وگومارل شو. ورپسې د لغمان ولايت د مخابراتو د مدير په توگه دنده وروسپارل شوه. پر ۱۳۵۸ ل کال د پوځي خدمت د مکلفيت د دورې د تېرولو لپاره د هېواد وسله وال پوځ ته د سرتېري په توگه جلب شو. د ترخيص له تر لاسه کولو وورسته پر ۱۳۵۹ ل (۱۹۸۰) زېږدي کال په کورنيو چارو وزارت کې د څاندویو په داخل خدمت کورس کې شامل شو او ورپسې په همهغه پوهنځي د جزوتام د افسر په توگه د پوړۍ (رتبې) تعديل شو او د کورنيو چارو وزارت د افسر په توگه یې دنده پيل کړه. د هغه وخت د کورنيو چارو په وزارت کي یې لاندې دندې ترسره کړې دي:
۱ ـ د کورنيو چارو د وزارت د تشريفاتو په قطعه کې د بلوک بولندوی (قوماندان).
۲ـ د کورنيو چارو وزارت د روغتيايي چارو په رياست کې د ټولي بولندوی.
۳ـ د مزار شريف په ښار کې د اول سمت د مامور مرستيال.
۴ـ د مزارشريف د ښار د رهايشي ساحې بولندوی.
۵ـ د شمال په اوپراتيفي زون کې د څارندوی په معاونيت کې د استقامتونو آمر.
پر ۲۰۰۰ زېږدي کال د ځينو ستونځو له لامله د اروپا د اتريش هېواد ته کډوال شو او له هغه وخته تر اوسه له خپلې کورنۍ سره په دغه هېواد کې ژوند کوي.
د يادولو وړ یې بولم چې ددې هڅاند او وتلي شاعر يو شمېر شعرونه د هېواد ۲۵ تنو ځوانو او نومياليو سندرغاړو لخوا سندريز او د موسيقۍ سره يو ځای کړي او د سندرې په شکل تر اورېدونکو رسېدلي دي. د دغو سندرغاړو هغه سندرې چي د ښاغلي مليار شعرونه یې پکې ويلي ويډيو کليپونه په يوټوب کې هم پيداکېداي شي.
زموږ د هېواد دا تکړه او پېژندل شوی شاعر د ډېرو درنو ادبپالو له خوا ستايل شوی دی. د هغه په وينا، دغو ادبپالو ماته مينه راکړې، په خپلو خوږو غږونو کې ېې زما شعرونه دکلمه کړي دي. همدا ډول دا شاعر په نقدي ډالۍ او همدا ډول د مشرانو جرگې سروال (رئيس) ښاغلي مسلميار له خوا د مشرانو جرگې په ستاینليک هم نازول شوی دی. له عبدالحفيظ مليار سره يو گڼ شمېر ټلويزونونو او راډيوگانو ادبي مرکې هم کړې دي. په اروپا کې ډېری ادبي ټولنو هغه ته ستاينليکونه ورکړي دي.
په اتريش کې د تل په څېر په خپل ادبي او فرهنگي فعاليت کې نه ستړي کېدونکې هڅي کوي؛ نوي شعرونه ليکي او د هېواد حالات په خپلو ښکلو شعرونو کې د شعر په ژبه تر خپل ولس او د شعر مينه والو ته رسوي.
چاپ شوي نښيرونه يې
ښاغلی عبدالحفيظ مليار وايي: «له وړکتوبه مي له شعر، شاعرۍ، هنر او ادب سره مينه درلوده. تر اوسه يې دوې شعري ټولگې چاپ شوې دی: ۱ـ د اوښکو سېلاب (شعري ټولگه). ۲ ـ د مليار نغمې (شعري ټولگه).
۳- د گلبڼ گلونه (چاپ ته استول شوې شعري ټولگه).
د شعر بېلگې يې
مرگيه !
مرگيه دومره صبر وکړه، چې جانان ووينم - لکه د گل په شان ښايسته افغانستان ووينم
زه به گلان ورته په لار کې په ځولۍ وشيندم - کاش چې د سولې مې په ژوند کې دا کاروان ووينم چې په اخلاص او مينه غېږه سره ورکړي واړه - سره پخلا مرور ورونه افغانان ووينم نور د ټوپک پر ځاى تعليم او د قلم دور وي - له علمه ډک د تمدن ښايسته جهان ووينم حفيظ مليار به يې د حسن شاعري وکړمه - د خوښۍ اوښکې تړمې، تړمې په گريوان ووينم
ژوند او مرگ !
ژوند د مرگ په لور سفر دى - هر عاقل په دى خبر دى عمر باد غوندې چليږي - عمر لمر د مازيگر دى
خو، سوله دې واى !
زړه شړۍ دې واى، خو سوله دې واى - خړه کېږدۍ دې واى، خو سوله دې واى سابه، سوکړک، شوملې، د پيازو غوټه - وچه ډوډۍ دې واى، خو سوله دې واى
څراغ او برق که نه واى، مرگ دې نه واى - سپينه سپوږمۍ دې واى، خو، سوله دې واى
په وچو شونډو موسکا خورې واى - زړې څپلۍ دې واى، خو سوله دې واى د اروپا ژوندون به څه کړي مليار - ګودر، شپېلۍ دې واى، خو سوله دې واى
۴/ قطعه سولې که راځې همدا دې ورځې دي - تېر که مې ځواني شي بيا دې څه کوم نه چې په حفيظ مليار بار خاورې شي - لاړ چې ارماني شي، بيا دې څه کوم
اخځليک
۱- د Habibullah Ghamkhor فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
یوهانس ورمیر
یوهانس ورمیر په هالنډي:Johannes Vermeer (زیږیدني نیته 31 اکتبر1632 او مرینه 15 دسامبر1675) یوهانس د یو دوکاندار زوي و. او په 1653 عیسوي کال کی د کاترینه بوانز سره واده وکو .هغی 15 ماشومان درلودو چی 4 داني په اورکي توب کي مره شو !د هغی شځه یوه شتونمن کورنﺉ نه وه او خپله يوهانس ډیر پیسه دار نوو. خپل یوهانس یو پروتستان عیسوي وه او هغي ښځه یوه کاتولیکه وه او دا موضوع په 17 عیسوي سلیزي کي د پاملرني ور ده! ډیر پیژنده شوﺉ انځورگر دباروک د دوري نه شمیرل کیگی یوهانس د هالند د هنر پرمخ تگ دوران کي ژوند کوو.
ژوندلیک
یوهانس ورمیر په هالنډي:Johannes Vermeer (زیږیدني نیته 31 اکتبر1632 او مرینه 15 دسامبر1675) یوهانس د یو دوکاندار زوي و. او په 1653 عیسوي کال کی د کاترینه بوانز سره واده وکو .هغی 15 ماشومان درلودو چی 4 داني په اورکي توب کي مره شو !د هغی شځه یوه شتونمن کورنﺉ نه وه او خپله يوهانس ډیر پیسه دار نوو. خپل یوهانس یو پروتستان عیسوي وه او هغي ښځه یوه کاتولیکه وه او دا موضوع په 17 عیسوي سلیزي کي د پاملرني ور ده! ډیر پیژنده شوﺉ انځورگر دباروک د دوري نه شمیرل کیگی یوهانس د هالند د هنر پرمخ تگ دوران کي ژوند کوو.
انځورونه
هغی 45 انځورنه رسامي کري و چی تر اوس مهال 37 انځور پیژنده شوي دي
یوه انجلﺉ او د مرغلرﺉ چلﺉ
یوه انجلﺉ او د مرغلرﺉ چلﺉ یا (په هلندی: Het meisje met de parel) ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري په 17 عیسوی سلیزه کی.
وېشنيزه:د 1960 لسنۍ انځورونه
شودې ایشونکي انجلﺉ
ده انځور د یوهانس ورمیر انځورگر د هالند د دلفت ښارنه رسامي کري په 17 عیسوی سلیزه کی.
قوين ټې
قوين ټے یا نیټی رابینسون یوه ژورنالیسته ده چې د می په 01 په 1997 کې په نیویارک کې زیږیدلې او د بارچ کالج څخه زده کړې.
دِلفت صنعتیز پوهنتون
دلفت صنعتیز پوهنتون په جنوبي هالند کي پروټ دﺉ .او په تایمز ورځ پانه کي د پیژنده شوﺉ پوهنتونو په تکنالوژی زده کرو کي ځاي لري. ده پوهنتون په18 د جانويه په امر د دویم ویلیم د هالنډ پاچا جورښ بنسټ کیگدل شو.
ناورو
ناورو (د ناورو ولسمشریزه) په انګلیسي Repubrikin Naoero) د آرام سمندر په سویلي برخه کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ کوجینی هیواد دی. د ناورو هیواد پلازمینه یارن او لوی ښار یې دنیګومودو دی.
قوين ټې
وېشنيزه:1997 زېږېدنې
ناورو
کلتور
قومي ډلې
آذربایجانیان
آذربایجانیان خلک (آذریان) یو ترک تبار قوم دی چې ترډیره په ایران ،آذربایجان، ترکیه، ګرجستان او د روسې په داغستان کې میشت دي. د آذریانو نفوس ویل کیږي د ۳۰-۳۵ میلیونو ترمنځ دی.
سام هریس
ساموئل بنجامین هریس (زوکړه: د ۱۹۶۷ زکال د اپرېل ۹مه) امریکايي فیلسوف، عصب پېژندونکي، لیکوال او د پادکست چلونکی دی. د هغه لیکنې د عقلانیت، دین، اخلاقو، آزادې ارادې، عصبي علومو، سیاست، ترهګرۍ او مصنوعي ځیرکتیا په ګډون ګڼ شمېر موضوعاتو ته اړوندېږي. هریس په دین په ځانګړې توګه په اسلام باندې د نیوکو له امله شهرت وموند او د ریچارډ ډاوکینز، کریسټوفر هیچنز او ډانیل ډنټ سره په خوا کې د نوي الحاد (نیو آتئیزم) یو له «څلورو آس زغلونکو» څخه ګڼل کېږي.
د ایمان د پای (The End of Faith؛ ۲۰۰۴ زکال) په نامه د هغه لومړني کتاب د غیر داستاني اثارو په برخه کې د امریکا د قلم د بنسټ البرانډ جایزه ترلاسه کړه؛ دغه کتاب د ۳۳ اونیو لپاره د نیویارک ټایمز له خوا د ډیرو پلورل کېدونکو کتابونو په کتار کې شامل و. هریس له هغه مهال څخه تر نن پورې شپږ نور کتابونه لیکلي چې؛ عیسوي ملت ته لیک (Letter to a Christian Nation؛ ۲۰۰۶ زکال)، اخلاقي لرلید: څه ډول علم کولای شي انساني ارزښتونه تعریف کړي (The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values؛ ۲۰۱۰ زکال)، د اوږدې مقالې په بڼه د دروغ ویلو په نامه اثر (Lying؛ ۲۰۱۱ زکال)، د آزادې ارادې په نامه کوچنی کتاب (Free Will؛ ۲۰۱۲ زکال)، له غفلت څخه بیداري: له دین پرته معنوي لارښود (Waking Up: A Guide to Spirituality Without Religion؛ ۲۰۱۴ زکال) او له بریتانوي لیکوال مجید نواز سره په ګډه د اسلام او راتلونکې مدارا: یو بحث (Islam and the Future of Tolerance: A Dialogue؛ ۲۰۱۵) تر عنوان لاندې کتابونه په کې شاملېږي. د هریس آثار له ۲۰ څخه په زیاتو ژبو ژباړل شوي. یو شمېر منتقدین یې استدلال کوي چې د هریس لیکنې د اسلام څخه د ترهې (اسلاموفیبیا) پر بنسټ دي. خو هریس او د هغه ملاتړي دغه توصیف رد کوي او زیاتوي چې دغه ډول ټاپه لګونې د انتقاد د له منځه وړو لپاره د هڅو بېلګه ده.
هریس د ویلیام لین کرېګ، جرډن پیټرسون، ریک وارن، رابرټ رایټ، اندرو سالیوان، رضا اصلان، ډیوېډ ولپ، ډیپاک چوپرا، بن شاپیرو او ژان هوسټون په ګډون له ګڼ شمېر مخکښو شخصیتونو سره د خدای یا دین په اړوندو موضوعاتو کې مناظرې کړې دي. نوموړی د ۲۰۱۳ زکال له سپټمبر میاشتې راهیسې د مېکېنګ سینس (احساس رامنځته کوونکي، Making Sense) په نامه پادکست مخته وړي چې په اصل کې د بیدارۍ (Waking Up) تر عنوان لاندې دی او ګڼ شمېر اورېدونکي لري. د ۲۰۱۸ زکال په سپټمبر میاشت کې هریس، د سام هریس سره د بیدارۍ (Waking Up with Sam Harris) تر عنوان لاندې د مراقبې یا میډیټېشن یو پروګرام وړاندې کړ. نوموړی همدارنګه د «فکري تیاره ویب» د مفهوم پر بنسټ جوړې ډلې یو له مرکزي غړو څخه دی، په داسې حال کې چې هریس خپله څرګنده کړې چې دی ځان د دغې ډلې برخه نه بولي.
لومړنی ژوند او زده کړې
ساموئل بنجامین هریس د ۱۹۶۷ زکال د اپرېل په ۹مه د کالیفورنیا ایالت په لاس آنجلس کې وزیږېد. نوموړی د مړ شوي لوبغاړي برکلي هریس زوی و چې تر ډېره پورې د ویسټرن کمپنۍ په فلمونو کې څرګندېده؛ مور یې سوزان هریس (کورنی نوم یې سپیواک و) د تلویزیوني خپرونو لیکواله او جوړونکې وه چې په جوړو کړو سریالانو کې یې د سوپ او ګولډن ګرلز په نومونو سریالونه شاملېږي. پلار یې په شمالي کارولینا کې وزېږېد او کواکر مخینه یې لرله؛ مور یې یهوده وه، خو ډېره مذهبي نه وه. نوموړی د خپل پلار او مور له جلا کېدو وروسته د دوه کلنۍ را وروسته د خپلې انۍ له خوا را لوی کړای شو. هریس څرګنده کړې چې په سیکولر بڼه لوی شوی او والدینو یې په ډېر په ندرت سره د دین اړوند بحث کاوه، ورته مهال یې څرګنده کړې چې هغه د یو ملحد په توګه نه دی را لوی شوی.
په داسې حال کې چې د هغه د زده کړو اصلي څانګه د انګریزي ادبیات وو، خو هغه مهال چې په سټنفورډ پوهنتون کې و او MDMA (روان ګردانه) درمل یې تجربه کړل له فلسفي پوښتنو سره یې لیوالتیا ومونده. دغې تجربې هغه په دې فکر کړ چې کېدای شي د مخدره موادو له کارونې پرته هم معنویت تجربه کړي. هغه د زده کړو په دویم کال کې د روان ګردانه درملو له یوې ربعې کارونې وروسته سټنفورډ پوهنتون خوشی کړ او هند او نیپال ته ولاړ؛ هلته یې د ډیلګو کینټسه په ګډون له بودايي او هندي ښوونکو څخه د مراقبې په برخه کې زدکړې وکړې. نوموړی د ۱۹۹۰مې لسیزې پر مهال د څو اونیو لپاره د دالایي لاما د ساتونکو په ډله کې داوطلبه ساتونکی و.
په ۱۹۹۷ زکال کې وروسته له هغه چې یوولس کاله یې په بهر کې تېر کړل بېرته سټنفورډ ته راستون شو او په ۲۰۰۰ زکال کې یې د فلسفې په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. هریس د سپټمبر د ۱۱مې نېټې له بریدونو وروسته د ایمان د پای (The End of Faith) په نامه خپل کتاب په لیکلو پیل وکړ.
نوموړي په ۲۰۰۹ زکال کې د لاس انجلس له کالیفورنیا پوهنتون څخه د اعصاب پوهنې په برخه کې د باور، نا باورۍ او نه قاطعیت د عصبي بنسټ اړوند څېړنو لپاره د مغزو د اف ام آر آی (functional magnetic resonance imaging) انځور اخیستنې له امله د دوکتورا سند ترلاسه کړ. هغه د خپلې دوکتورا تیزس د، اخلاقي لرلید: څه ډول علم کولای شي انساني ارزښتونه وټاکي، تر عنوان لاندې د مارک اس کوهن په لارښوونه ولیکه.
لیکنې
د هریس لیکنې په فلسفې، عصب پوهنې او دیني نقد را څرخي. نوموړي په دین (په ځانګړې توګه په اسلام) باندې د نقد کولو له امله شهرت وموند او په دې سره هغه د ریچارډ ډاوکینز، کریسټوفر هیچنز او ډانیل ډنټ په خوا کې د آتئېزم یا الحاد یو له څلورو آس زغلونکو څخه شمېرل کېږي. نوموړي د نیویارک ټایمز، لاس انجلس ټایمز، اکونومېست، لندن ټایمز، بوسټون ګلوب او اتلانتیک په څېر ورځپاڼو ته لیکنې کړې دي. د هریس پنځه کتابونه د نیویارک ټایمز له خوا د ډېرو پلورل شوو کتابونو په کتار کې شامل شوي او آثار یې له ۲۰ څخه په زیاتو ژبو ژباړل شوي دي. د ایمان د پای (۲۰۰۴ زکال) په نامه د هغه اثر د ۳۳ اونیو لپاره د نیویارک ټایمز د غوره پلورل کېدونکو کتابونو په نوملړ کې شامل و.
قيف غاښ لرونکي ژوي
قيف غاښ لرونکي ژوي (په لاتين:Yanoconodon) د تي لرونکي ژويو څخه وو چی ۱۲۵ میلیونه کاله مخکې په چين کی یی ژوند کاوه. اوږدوالی یی ۱۳ ساتتیمتره وو او وزن یی ۳۰ گرامه وو. نوموړي ژوي چینجیان ، حشرات او نورو بې شمزۍ ژويان یی ښکاري کاوه.
وېشنيزه:تى لرونكى ژوي
شات
ﻧﻮټ:
ﺗﻮﭘﯿﺮﻭﻧﻪ ﯾﯥ ﺯښﺘﻪ ډﯾﺮﺩﻱ ﺧﻮﮐﯿﺪﺍﯼ ﺷﻲ ﭼﻲ ﻫﻤﺪﺍ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻭﮐړﻱ- ﻣﺎﭘﺮﻋﺴﻠﻮ ﺑﺎﻧﺪﻱ ډﯾﺮﻱ څﯿړﻧﯥ ﮐړﯾﺪﻱ.ﺗﺎﺳﯽ ﮐﻮﻻﯼ ﺷﯽ ﭘﻪ ﺍﺳﻼﻡ ﺍﻭﺳﺎﯾﻨﺲ ﭘﺎڼﻪ ﮐﻲ ﺩﺭﺳﺮﻩ ﻭگﻮﺭﯼ.
وېشنيزه:خواړه
د امریکا ساموا
د آمریکا ساموآ په ساموایي ژبه Amerika Sāmoa) د آرام سمندر په لویدیځ کې یو ټاپویز هیواد دی. یاده سیمه د امریکا له نیمه خپلواکو سیمو څخه شمیرل کیږي چې خپله مرکزي حکومت لري. د امریکا ساموا هیواد پلازمینه پاګوپاګو او رسمي ژبې یې انګلیسي او ساموایي ژبې دي.
د سټاکهولم ماڼۍ
دا شاهي ماڼۍ د ۱۳مې پېړۍ له منځنیو څخه له کله نه چې نورسټروم د اسټاکهولم د ګاملا سټان په شمالي برخه کې د تره کرونور کلا جوړه کړه په‌خپل ځای ده. په نوي دور کې دا نوم په Kungliga Slottet پورې تړاو لري. دا ماڼۍ د ځوان نیکوډیموس له‌خوا طرحه شوه او په هم‌هغه ځای کې چې د منځنیو پېړيو پر مهال د تره کرونور کلا ودانه شوې وه او د ۱۶۹۷ز کال د مې میاشتې د ۷مې نېټې په اورلګېدنه کې وسوزېده جوړه شوه. په ۱۷۰۹ز کال کې د شمالي لويې او ډېر مصرف لرونکې جګړې له امله چې په ۱۷۰۰ز کال کې پیل شوې وه د کلا د جوړونې چارې ودرېدې او په ۱۷۲۷ کال کې یې د جګړې له پای څخه ۶ کاله وروسته د ابادۍ چارې له سره پیل نه‌شوې. کله چې په ۱۷۲۸ز کال کې ځوان ټسین ومړ کارل هرلمان چې د روکوکو (په معمارۍ کې د تزئیني هنر یوه برخه، ژباړن) د داخلي فضا لویه برخه يې هم طراحي کړې وه، دا ماڼۍ بشپړه کړه. دا ماڼۍ تر ۱۷۵۴ کال پورې کله چې پاچا اډولف فردریک او ملکه لوئیزا اولریکا هلته کډه شول ګټې اخیستنې ته چمتو نه وه او د ځينې داخلي چارو ترمیم تر۱۷۷۰ز کال پورې دوام وکړ. په ماڼۍ کې د هغې له بشپړېدو راهیسي هېڅ اساسي بدلون نه دی راغلی، یواځې د بېلابېلو پاچاهانو او د هغوی د کورنیو لپاره ځینې تنظیمات، نوې داخلي فضا، نوې‌کونه او نوی تزئین او همدارنګه د ظاهري بڼې رنګول او د ماڼۍ د موزیمونو زیات‌والی په کې بدل شوي. ماڼۍ په شمال کې د ليجنباکېن او نوربړو، په ختيځ کې د لوګارډن (په انګلیسي کې د شوټ یارډ په نوم پېژندل کېږي) او سکیپسبرون، په سویل کې سلاټس بېکن او سټارکیرکان او په شمال کې باندني انګړ او هاګواکټراسسن احاطه کړې.
شاهي ماڼۍ د سويډن د املاکو بورډ د هیئت له طریقه چې د ماڼۍ د ادارې او ساتنې مسولیت لري د سوېډن له دولت سره تړاو لري حال دا چې Ståthållarämbetet (د شاهي ماڼۍ د دفتر واکمن) د ماڼۍ د سلطنتي سمون حق اداره کوي. دا ماڼۍ په سويډن کې د تاج له ماڼیو سره تړاو لري چې د سویډن د پاچا او سلطنتي دربار په واک کې ده.
تاریخ
په دغه سیمه کې لومړۍ وداني یوه پوځي کلا وه چې یو اصلي برج يې درلود او په ۱۳مه پېړۍ کې د بیرګر جارل په‌واسطه د مالارن سیند څخه د دفاع په موخه جوړه شوه. دا کلا په پای کې په داسې یوه کلا بدله شوه چې تره کرونور ونومول شوه چې د نوم اېښودنې لامل یې د برج په اصلي مناره کې د درېیو تاجونو تزئین و.
لومړني وړاندیزونه
د ۱۷مې پېړۍ په پیل کې پاچا ګوستاووس اډولفوس د یوې نوې سلطنتي ماڼۍ لپاره نقشې ترتیب کړې. دا نقشې نابریالۍ شوې، خو په ۱۶۵۱ کال کې د هغه لور ملکې کرېسټینا، ژان ډي لا واله د سلطنتي ماڼیو د معمار په توګه وګوماره، چې د تره کرونور ماڼۍ د پراختیا او نوي کولو اړوند وړاندیز د هغه له دندو څخه و.
له ۱۶۵۴ز کال څخه هم‌مهالي مسي حکاکي شوې سطحې د پام‌وړ کلا په اړه د لا واله نظريې په یوه لوړه سینګاریزه سطحه/فلاټ او د نورسټروم پر سر په یو ارتباطي پل کې ښکاروي. ملکې کرېسټينا موجوده کلا په پراخه توګه جوړه او تزېین کړه، خو د هغې د واکمنۍ پر مهال نوې کلا جوړه نه شوه.
له ۱۶۵۰ کال څخه تر ۱۶۶۰ کال پورې ژان ډي لا وله په کلا کې د سترو بدلونونو لپاره وړاندیزونه وړاندې کړل، خو تر ۱۶۶۱ کال پورې کله چې نیکوډیموس ټسین د ښار لوی معمار او د سلطنتي ماڼيو معمار شو، د یوې نوې کلا د جوړولو لپاره يې بنسټیز پلانونه جوړ کړل. په ۱۶۶۱ کال کې یې د شمالي ردیف د بدلون لپاره لومړنۍ مسوده ولیکله، چې د ۱۶۹۲ او ۱۶۹۶ کالونو تر منځ د هغه زوی نیکوډموس ځوان ټسین له سره وکاروله او عملي يې کړه.
د ۱۹۶۰مې لسیزې اړوند د سټادس هولمن نقشه د پخوانۍ کلا د بدلون لپاره د ډي لا واله وړاندیز څرګندوي. دا پروژه د سلاټس بېکن د رغښت لامل هم شوه او تر یوې کچې يې په ودانیو کې محاصره کړ. په نقشه کې د ځوان ټسین پنسلي اضافه‌کونې په زړه پورې دي، چې په احتمالي ډول د ۱۷مې پېړۍ په پای کې جوړې شوې دي. د شمالي ظاهري بڼې د لویديځ وزر او د خارجي انګړ دوه منحني وزرونو لپاره یوه لومړنۍ طرحه موجوده ده (دواړه پلې شوې دي). ځوان ټسین همدارنګه په کاذب لرلید کې د ماڼۍ په لویديځ کې له لویو زینو سره د ښاري سیمې پلان هم جوړ کړ چېرته چې اکسین اوکسیسټرنا ماڼۍ د نورو ماڼيو تر منځ له واسټرلانګېټن سره یوځای کيږي پر دې سربېره يې اوسني مېنټړګېټ ته يو پراخ سړک، مستقیم د ښار له بلاک څخه اوسني برېنټورجېټ ته د سړک پلان هم جوړ کړ (پلی نه شو). هغه د ماڼۍ له مرکز څخه د لویدیځ په لور تر رېډارهولمن پورې د لید یوه کرښه په پام کې نیولې وه.
زري
زري یو رنگ د زیر او نارنجی تر منحء یو رنگ دِی. لومرِی ءحل دا رنگ په 1300 عیسویی کال کی تینه گته پورته شوه.
وېشنيزه:رنگونه
گلابي
گُلابي رنگ نوم د گلآب رنگ نه راغلی دی.
چاکلیتي
آرپوهه
وېشنيزه:رنگونه
نسواري
وېشنيزه:رنگونه
قزاقیان
قزاق خلک (قزاق قوم/قزاق وګړي) په قزاقي Қазақтар) یو ترک تبار قوم دی چې په منځۍ آسیا او روسیه کې میشت دي. قزاق خلک ترډیره په قزاقستان او ورڅیرمه هیوادونو لکه ازبکستان، روسیه، چین او داسی نورو هیوادونو کې میشت دي. په قزاقستان کې د قزاق قوم شمیر کابو ۱۳ میلیونو ته رسیږی همدارنګه په چین کې ۲ او ازبکستان کې ۱ یومیلیون نفرو ته رسیږي.
سرفراز خان عقاب خټک
سرفراز خان عقاب خټک (زوکړه ۱۹۱۱ زېږدي کال، خيبر پښتونخوا - مړینه ۱۹۸۴ زېږدي کال) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، څېړونکی او ژباړن وو.
مخينه
سرفراز خان عقاب خټک د ١٩١١ زېږدي کال د کوزې پښتونخوا په چارسده سيمه کې زېږېدلى وو. هغه لومړنۍ زده کړې د خپلې سیمې په ښوونځي کې پای ته ورسولې. تر دې وروسته د پنجاب په پوهنتون کې شامل شو او پر ١٩٢٩ زېږدي کال يې دا پوهنتون پای ته ورساوه. سرفراز خان تر دې وروسته په عليگړ اسلامي پوهنتون کې شامل او پر ١٩٣٣ ز کال کې يې هلته په لومړۍ پوړۍ (درجه) (ايم- اى) تر لاسه کړه.
ښاغلی عقاب خټک د هند تر ويش وروسته بيا د خپل ژوند تر پايه په پوهنيزو او څېړنيزو کارونو بوخت وو. څېړنپوه زلمي هېوادمل په خپل کتاب «خوشال نامه» کې د سرفراز خان خټک د پوهنيزو او څېړنيزو کارندتياوو په اړه داسې يادونه کړې ده: «سرفراز خان عقاب خټک ددغو لوړو پېشو ترڅنگه د پراخې مطالعې خاوند، له تحقيق سره علاقمند د تنقيد طرف دار وو، د شعر قريحه يې درلوده. د ژوند په ټولو مراحلو کې يې په دې لاره کې نه ستړى کيدونکي خدمتونه کړي دي.»
ليکوال سرفراز خان عقاب خټک نږدې ۴۰ نښيرونه (اثاره) لري. له دغو اثارو سره خدای بښلی عقاب په سلگونه څېړنيزې مقالې په اردو، پښتو او انگريزي ژبو کښلې دي، چې په پښتو، قند، غونچه، رهبر، نورو مجلو او هم د شهباز او بانگ حرم او نورو ورځپاڼو کې چاپ شوې دي.
مړینه
او په ١٩٨٤ز کال يې له نړۍ سترګې پټې کړې دي.
چاپ شوي نښيرونه
۱- تاريخ خټک (څېړنه په اوردو ژبه).
۲- کليات.
۳- لوی بوټان (ناول).
اخځليک
۱- https://rohi.af/news/16433
۲-http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/7448
۳-https://www.tolafghan.com/articles/13727
۴- https://tatobaynews.com/archives/50958
روشن لال ملوترا
روشن لال ملوترا (په هندي: ) يو هندی ليکوال او ژبپوه دی. هغه د هندي پښتو دوه ژبيز سيند ليکوال هم دی.
هندي ليکوال
سپین زري
هغه بصری حس معمولا سره د فلزي سپينو زرو تړاو لري خپل فلزي هرڅنگه. دا يو ساده جامد رنگ له خوا بياچاپ نه، ځکه چې د پړکندۍ اغیزه چې د موادو د روښانتيا سره د رڼا سرچينه د سطحي زاويه مختلف له امله ده.
وېشنيزه:رنگونه
یولسم ټولګئ کتاب
یولسم تولګئ کتابونه
زنگالي
وېشنيزه:رنگونه
شين
شين (په انگرېزي: sky blue) د اسمان رنگ دی.
د افغانستان د جګړې پایلې
د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱ زکال) وروسته له هغه چې طالبان او امریکا په قطر کې هوکړې ته ورسېدل او متحده ایالاتو له افغانستان څخه د خپلو ځواکونو ویستو ته مخه کړه؛ د طالبانو په بریا پای ته ورسېده. د دغې جګړې پایلې د افغانستان په سیاسي او ټولنیز نظام کې د پام وړ بدلونونو له مخې مشخصې کېږي، ځکه چې طالبان په ۲۰۲۱ زکال کې د کابل له سقوط وروسته یوځل بیا واک ته ورسېدل.
رنگ
رنگ (په انگرېزي: Color) د نور يا رڼا د منکسر کېدو په سبب په بېلابېلو فرېکوېنسيو رامنځ ته شوې څپې ته ويل کېږي چې په ښکاره توگه يې توپير کېږي. ټول رنگونه د سپين رنگ څخه جوړ شوي. تور رنگ د ټولو رنگونو د گډېدلو وروسته رامنځته کېږي.
د افغانستان د جګړې پایلې
د افغان پوځ پاشل کېدل
د ۲۰۲۱ زکال د اوړي په موسم کې له افغانستان څخه د بهرنیو ځواکونو د وتلو د بهیر له پیلېدو وروسته د افغانستان ملي پوځ د طالبانو د شدیدو بریدونو سربېره د دوحې د هوکړې له امله د سرتېرو په روحیه کې د کمزورتیا او د یو شمېر لوړپوړ چارواکو ترمنځ د پراخ فساد د شتون له امله تر ډېرې کچې وپاشل شو. هغوی خپلې پوستې پرېښودې او یا یې هم په یوځلي بڼه طالبانو ته وسپارلې او طالبانو ته یې اجازه ورکړه چې پریمانه هغو پوځي وسایلو، زغروالو موټرو او چورلکو ته لاسرسی ومومي چې متحده ایالاتو افغان پوځ ته ورکړي وو. د دوحې د هوکړې پر بنسټ چې باید د افغانستان یو شمېر ولایتونه طالبانو ته سپارل شوي وای، ډیر ژر د افغان ملي اردو سیمه ییزې قل اردوګانې یوازې د ۲۰۱ نمبر قول اردو او د کابل له ۱۱۱ فرقې پرته چې مرکزونه یې په کابل کې و، منحل شوې. ورته مهال کابل ښار د طالبانو له خوا کلابند شوی و. د ۲۰۲۱ زکال د اګست په ۱۵مه طالبان له څو خواوو کابل ته ننوتل؛ په همدغه ورځ افغان ولسمشر محمد اشرف غني هم په کابل کې له وینې بهېدنې څخه د مخنیوي په موخه جلا وطني غوره کړه او عربي متحده اماراتو ته ولاړ. ورته مهال راپورونه خپاره شول چې د افغان ملی امنیتي ځواکونو ډیری سرتېري په ډله ییزه بڼه ګاونډیو هېوادونو ته تللي؛ یو شمېر له دغو څخه په پښو او یو شمېر نور هم د افغان هوايي ځواک په الوتکو کې ولاړل. د همدغې ورځې د شپې په ۸:۵۵ بجو طالبان ارګ ته ننوتل؛ په ارګ کې یې خپل بیرغ اوچت کړ او د افغانستان د اسلامي امارت د بېرته واکمنېدو اعلان یې وکړ.
د طالبانو د حکومت جوړېدل او د نړیوالې ټولنې له خوا د هغو په رسمیت پېژندل
د ۲۰۲۱ زکال د سپټمبر په ۷مه د لومړي وزیر په توګه د محمد حسن اخوند په مشرۍ لنډ مهالی حکومت جوړ شو. طالبانو هڅه وکړه چې د ملګرو ملتونو سازمان ته خپل نوی استازی ولېږي خو د هغوی د استازي له منلو ډډه وشوه. که چېرې د هغوی استازی په ملګرو ملتونو کې ومنل شي دا به د نړیوالې ټولنې له خوا د دوی د حکومت د رسمیت پېژندلو په برخه کې لوی ګام وي. ورته مهال د تازه تاسیس شوي امارت د واکمنۍ پر مهال د دغه هېواد د اقتصادي وضعیت د خرابېدو او همدارنګه د سیاسي کړکېچونو له امله د دغې چارې ترسره کېدل ستونزمن ښکاري.
د بشري حقونو د څار ډلې د راپور پر بنسټ چې د ۲۰۲۱ زکال په نومبر میاشت کې خپور شو، طالبانو واک ته له رسېدو وروسته په دریو میاشتو کې د افغانستان په څلورو ولایتونو؛ غزني، هلمند، کندهار او کندز کې د پخوانیو افغان امنیتي ځواکونو له ۱۰۰ څخه زیات غړي ووژل او یا یې هم تري تم کړل. د دغه راپور له مخې طالبانو د دغو ځواکونو استخدامي سوابقو ته د لاسرسي پرمټ د افغان امنیتي ځواکونو د افسرانو د نیولو او اعدام په موخه استخباراتي عملیاتو ته مخه کړې. ورته مهال ګڼ شمېر هغه افغان سرتېري هم ووژل شول چې په راتلونکو ورځو کې یې طالبانو ته د خوندیتوب د لیک د ترلاسه کولو په موخه مراجعه کړې وه.
د پنجشېر کړکېچ
د ۲۰۲۱ زکال د اګست په ۱۷مه د افغان ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح د افغانستان د اساسي قانون پر بنسټ په پنجشېر کې له یوې عملیاتي اډې څخه چې د طالبانو له ولکې بهر وه، ځان یې د افغانستان ولسمشر وباله او ژمنه یې وکړه چې له هېواد څخه به د طالبانو د شړلو تر مهاله پوځي عملیاتو ته دوام ورکړي. د ولسمشرۍ اړوند د نوموړي ادعا د مقاومت د جبهې د مشر احمد مسعود او د ملي دفاع د پخواني وزیر بسم الله محمدي له خوا تائید شوه. د سپټمبر په ۶مه طالبانو وکولای شول د دغې درې ډېری برخې ونیسي، خو له دې سره هم د درې په یو شمېر جګو غرنیو برخو کې وسله وال مقاومت شتون درلود. د مقاومت کوونکو فعالیتونه د سپټمبر میاشتې تر نیمايي پورې په ټپه ودرېدل. د مقاومت د جبهې مشر احمد مسعود او امرالله صالح د همدغه کال د سپټمبر میاشتې په وروستیو کې ګاونډي هېواد تاجکستان ته وتښتېدل.
عبدالروف خادم
عبدالروف خادم په افغانستان کې د عراق او شام اسلامي دولت (داعش )ډلې لوړپوړی مسوول وو.
د افغانستان د جګړې پایلې
د اسلامي دولت فعالیتونه
د کابل په هوايي ډګر باندې د ۲۰۲۱ زکال له برید وروسته چې د اسلامي دولت (داعش) ترهګرې ډلې ته اړوندې د خراسان څانګې ترسره کړ، متحده ایالاتو او طالبانو هوکړه وه چې د داعش پر وړاندې به د نړیوالې مبارزې په اډانه کې له داعش جنګیالیو سره جګړه وکړي.
عبدالروف خادم
مخینه
ملا عبدالرووف خادم د عبدالقیوم زوی په کې  د هلمند ولايت د کجکي ولسوالۍ د آذان  کلي   د علیزیو په ټبر کې دنیا ته راغلی.
د افغانستان د جګړې پایلې
د اسلامي دولت فعالیتونه
له افغانستان څخه د متحده ایالاتو د ځواکونو له وتلو وروسته په افغانستان کې د داعش ډلې بریدونو زور واخیست چې تر ډېره یې هزاره مېشتې سیمې په نښه کړې.
عبدالروف خادم
زدکړه
خپلې لومړنۍ دیني زده کړې یې په هلمند ولايت او یو څه یې د ډیورنډ کرښې هاخوا په کوټه ښار کې ترسره کړې وی.
د افغانستان د جګړې پایلې
جنګي جرمونه
د ۲۰۲۱ زکال په اکتوبر میاشت کې د نړیوالې جنايي محکمې مشر کریم احمد خان څرګنده کړه چې په افغانستان کې د جنګي جرمونو اړونده دوسیه پرانیزي. همدارنګه یې څرګنده کړه چې دغه محکمه به د متحده ایالاتو او د هغو د متحدینو جرمونه، د امریکا د پوځي خدمتونو د غړو د خوندیتوب د قانون او له دوستو هېوادونو سره د دوه ګونو هغو دوستانو هوکړو له امله وه نه څېړي چې د متحده ایالاتو پوځي پرسونل د نړیوال قضایي تعقیب څخه خوندي کوي.
بشري جنایات
د طالبانو له واکمنۍ وروسته لویدیځو هېوادونو له افغانستان سره خپلې بشردوستانه مرستې وځنډولې، همدارنګه نړیوال بانک او د پیسو نړیوال صندوق هم افغانستان ته د پیسو ورکړه ودروله. د بایډن ادارې د افغانستان د مرکزي بانک شاوخوا ۹ میلیارده ډالر شتمني کنګل کړه او په دې سره یې د متحده ایالاتو په بانکونو کې د افغانستان په میلیاردونو ډالرو ته د طالبانو د لاسرسي مخه ونیوله.
عبدالروف خادم
ژوند او دندی
ملا عبدالرووف خادم د د طالبانو اسلامي غورځنگ د واکمنۍ پر مهال له مهمو جنگي قوماندانان څخه و. عبدالرووف خادم پر ۱۳۷۵ کال کې کله چې کابل د د طالبانو اسلامي غورځنگ له خوا ونیول شو، د مرکزي قول اردو قوماندان او تر دې وروسته د هرات ولایت د قول اردو قوماندان پاتې شوی دی. د د طالبانو اسلامي غورځنگ د واکمنۍ د سقوط پر مهال په کندوز ولايت کې یې پوځی غونډ درلود او تر ډېره د فرخار ولسوالۍ درې په جبهه کې مېشت و، چې بیا وروسته پر افغانستان د امریکایانو د برید پر مهال کله چې شمالي ولایتونو سقوط وکړ، نو په کندوز ولايت کې د عبدالرشيد دوستم د جنگیالیو له خوا ونیول شو او بیا قلعه جنگي ته انتقال شو او له هغه ځایه گوانتناموټاپو ته ولېږدول شو. ملا عبدالرووف خادم پوره ۷ کاله په گوانتناموټاپو کې بندی وو او ۲۰۰۹ زیږدیز کال کې  له دې زندان څخه ازاد او کابل ته راوستل شو، چې د کابل حکومت تر څارنې لاندې و. خو نوموړی له کابله په تېښته بریالی او د ډیورنډ کرښی ها خوا د کویټې ښار ته ولاړ، چې  هلته د طالبانو د پوځي کمېسیون مرستیال وټاکل شو. تر هغه وروسته د هلمند په گډون د څو ولایتونو د مسوول په توگه هم دنده ترسره کړې، چې بالاخره د طالبانو له خوا له خپلې دندې گوښه شو. عبدالرووف خادم د ۱۳۹۳لمریز کال د مرغومي په میاشت کې د عراق او شام اسلامي دولت(داعش) دجنگیالیو له لوری په افغانستان کې ددغې ډلې مرستیال وټاکل شو.
د افغانستان د جګړې پایلې
بشري جنایات
د اکتوبر په میاشت کې د ملګرو ملتونو سازمان اعلان وکړ چې د افغانستان له ۳۹ میلیونه وګړو څخه څه باندې نیمايي یې د خوراکي موادو له شدید کمښت سره مخ دي.
د ۲۰۲۱ زکال د نومبر په ۱۱مه د بشري حقونو څار ډلې راپور خپور کړ چې افغانستان د اقتصادي سیسټم د له منځه تلو او له ماتې سره د مخ بانکي سیسټم له امله له شدیدې قحطۍ سره مخ دی. سربېره پر دې د خوړو نړیوال سازمان هم په دغه هېواد کې د غذايي ستونزو اړوند ګڼ شمېر خبرداري ورکړل. له همدې امله نړیوالې ټولنې له افغانستان سره د ۱.۲ میلیارد ډالرو بشري مرستو ژمنه وکړه.
عبدالروف خادم
مړینه
د ۱۳۹۳ لمریز د سلواغې میاشتې ۲۰ مه نېټه غرمه مهال شا وخوا ۱۲ بجې د هلمند ولايت د کجکي ولسوالۍ په اذان سیمه کې د بهرنیو ځواکونو د بې پیلوټو الوتکې له خوا په نښه او ووژل شو.
د افغانستان د جګړې پایلې
بشري جنایات
د ۲۰۲۱ زکال د ډسمبر په ۲۲مه د ملګرو ملتونو امنیت شورا په داسې حال کې چې د طالبانو له لاسرسي څخه د مالي منابعو د لرې ساتلو په لټه کې و د رایو په اتفاق سره یې ناهیلو شوو افغان وګړو ته د مرستې رسولو په موخه د متحده ایالاتو وړاندې شوې طرحه تصویب کړه. ورته مهال د هند په ګډون بېلابېلو هېوادونو له افغانستان سره د غنمو مرسته وکړه.
عبدالروف خادم
مړینه
وېشنيزه:افغان طالبان وېشنيزه:د داعش غړي
د افغانستان د جګړې پایلې
اقتصادي کړکېچ
له جګړې وروسته د دغه هېواد ژوبل اقتصاد نور هم پسې ژوبل شو. د بندیزونو او همدارنګه د انرژۍ د لوړې بیې له امله په دغه هېواد کې د بې وزلۍ کچې زیاتوالی موندلی. په دغه هېواد کې اقتصادي کړکېچ وروسته له هغه رامنځته شو چې متحده ایالاتو پرېکړه وکړه د افغانستان د مرکزي بانک یا د افغانستان بانک ۹.۵ میلیارده ډالر شتمني کنګل کوي. دغې چارې د افغانیو په ارزښت پام وړ اغېز وکړ او له امله یې د افغانیو ارزښت په پریمانه کچه راکم شو. د دغه هېواد له ماتې سره مخ بانکي سیسټم لا پسې خراب شو او په دې سره د حوالو پر مټ د پیسو انتقال او همدارنګه نورو اقتصادي جرمونو پراختیا ومونده. د دغه اقتصادي کړکېچ له امله نږدې ۸۰ سلنه افغانان اړ شوي څو د خپل ژوند د لومړنیو اړتیاو د پوره کولو په موخه ځانونه پوروړي کړي.
د روسې ایداري وېش
د روسې هیواد ایداري برخي.
د روسې هیواد ایداري وېش (د روسې هیواد د ولایتونو نوملړ) د روسیه هیواد فدرال آیالاتونه) روسیه په ۸۵ ایداري برخو ویشل شوې ده چې له دې جملې څخه یې ۴۶ ولایتونه (اوبلاست Область) او پاتي ۳۹ نورو ایداري برخو سره د روسې هیواد فدرال سوسیالیستي هیواد کوړوي، البته مخکې له دې چې کریمیه له روسیه سره یوځای شي یاد هیواد ۸۳ ایداري برخي لرلي.
سور (رنگ)
سور رنگ يو ډول رنگ دی. او د سور آرپوهه شاید د سورگل رنگ څخه راغلې وي.
کمپیوتر ساینس کی
په ویندوز د کامپیوتر کی دِ دی کود 0xff0000 دِی.
په طبیعی شیانوکی
مریخ ته دِ دی لپاره چی خاورِی سره او په سور رنگ ده سره سیاره ایل کیگی.
وېشنيزه:رنگونه
د فرانسې پولینزي
د فرانسې پولینزي ټاپوګان په فرانسوي Polynésie française) د آرام سمندر په سویلي برخه کې د فرانسې هیواد اړوند له ۱۱۸ ټاپوګانو جوړه سیمه ده. د یاد هیواد (سیمې) پلازمینه د پاپیته ښار او رسمي ژبه یې فرانسوي ده.
7.1% mixed Polynesians 9.3% Demis 11.9% Europeans 4.7% East Asians }}
د انسان آناتومي
ده یو اورکۍ ليک دۍ ستاسو مونږ سره مرسته وکرۍ که ستاسو دنده داکټر یا نرسینگ دۍ لطفا دا نومونه زمونږ ته سم کړۍ.
مېټافېزیک
مابعدالطبیعه یا مېټافیزیک د فلسفې یوه څانگه ده چې د وجود، ژوند او عالم په اړه بحث کوي. مېټافزیک د فلسفې جرړې گڼل کېږي؛ هغه په دې معنی چې فېلسوفانو به لومړی په دې څانگه کې زده کړه او څېړنه کوله، په اوسمهالې فلسفه کې د مابعد الطبیعت فلسفې ته په ډېر شکي نظر کتل شوي دي.
د مېټافزیک پخواني مسائل
هغه مسائل چې په دې څانگه کې یې یادونه کېږي کولای شو په درې برخو ووېشو:
گلستان بابا
گلستان بابا (زوکړه ۱۸۸۱ زېږدي کال، پښتونخوا - مړینه ۱۹۵۸ ز کال) يو پښتون ژبی شاعر وو.
مخينه
گلستان بابا پر ۱۸۸۱ زیږدي کال د پښتونخوا په اکبر پوره کې زیږیدلی وو. د هغه د پلار نوم پراچه کریم بخش پټواري وو. د گلستان بابا آر (اصلي) نوم گل محمد پراچه وو. هغه د ښوونځي تر اتم ټولگي پورې زده کړې کړې وې او له وړکوالي د شاعرانه مزاج خاوند وو. گلستان بابا درې زامن او یوه لور درلودل، چې په زامنو کې یې مشر زوی عبدالله جان، دویم زوی یې نثار جان، دریم زوی یې یوسف جان او لور یی انجمن آرا نومیدله. د هغه مشر زوی عبدالله جان ډیر خوږ غږ درلود او د خلکو په فرمایش او سپارښتنه به یې سندرې ویلې، خو گلستان بابا د عبدالله جان د دغه شوق او ذوق سره همغږی نه وو. په پای کې يې عبدالله جان ته اجازه ورکړه او عبدالله جان د موسیقۍ ډگر ته د زړه د خلاصه ورودانگل. د شاعر گلستان بابا کلام د عبدالله جان په ښکلي غږ تر لرې لرې ځایونو پورې خپور او اوڅار شو. دغه شاعر به شعرونه ویل او عبدالله جان به په خپل خوږ غږ کې د هغه شعرونه له موسیقۍ سره يوځای کول. هغه وو چې عبدالله جان د خپل شاعر پلار گلستان بابا د ښکليو شعرونو له لامله د موسیقۍ په ډگر کې د ډېر لوی نوم خاوند شو. د گلستان بابا کلام د عبدالله جان استاد په غږ کې د افغانستان، نوي ډيلي (آل انډیاراډیو)، ایران او د پاکستان رېډیوگانو کې خپریده چې اوس هم کله کله اورول کېږي. د دغه شاعر کلام نورو گڼو سندرغاړيو هم په خپلو غږونو کې ریکارډ کړی دی. د افغانستان واکمنانو به دغه شاعر له خپل زوی عبدالله جان سره د موسیقۍ لپاره ورغوښت. که څه هم د گلستان بابا خپله مورنۍ ژبه هندکو (اینکو) وه، خو له پښتو ژبې سره یی ډیره مینه درلوده. د همدې مینې برکت وو چې گلستان په پښتو ژبه کې ډېره ښه شاعري کړې او داسې برېښي لکه پښتو چې يې مورنۍ ژبه وي. گلستان زموږ په ولسي شاعرۍ کې ډېر لوی نوم لري، خو له بده مرغه دغه لویه هستي زموږ د زړونو او خیالونو نه هیره شوې ده، ان تر دې چی نوم یې هم څوک نه اخلي. شاعر گلستان په پښتون قام ډېر حق لري ځکه چی خپله مورنۍ ژبه یې شاته غورځولې وه او پښتو ژبې ته یې نه ډېر خدمتونه کړي دي.
په پای کې پر گلستان بابا داسې وخت راغی چې وټندوی (اقتصادي) ژوند یې ډیر خراب او ستونزمن شو. که څه هم د سوات، باجوړ او د دیره اسماعیل خان نوابانو گلستان بابا ته بلنه ورکړه چې هغوی ته ورشي، خو شاعر ترې انکار وکړ او خپل محنت او مزدوري به یې کوله. هغه د خپل عمر وروستۍ شپې او ورځې د پېښور په کوچي بازار کې تیرې کړې.
مړينه
شاعر گلستان بابا د خپل ژوند وروستۍ شپې ورځې د پېښور په کوچي بازار کې تېرې کړې او هم هلته يې د غربت په تورو تیارو کې پر ۱۹۵۸ زیږدي کال له دې پاتې نړۍ سره د تل لپاره مخه ښه وکړه. هغه د پېښور په وزیر باغ مړستون (هدیره) کې خاورو ته وسپارل شو او کېڅ (قبر) یې اوس هم هلته شته دی. ياد يې تلپاتې، اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
د شعر بېلگې يې
حمد زه به څه بیانوم ربه قدرت ستا - بادشاهان دي حیران شوي په حکمت ستا
بې لښکره بادشاهي نه ده چا کړې - بې لښکره دی خالقه سلطنت ستا
که تمام عمر په ژبه زه گویا یم - یو ذره به پوره نه کړمه صفت ستا
سر ترپایه د گناه په دریاب ډوب یم - گلستان تل امیدوار دی د رحمت ستا نعت
آب د گلو دې رخسار ته نه رسیږي - انبیاء دا ستا مقدار ته نه رسیږي که آفتاب دی، که مهتاب دی، که حوران دي - ستا د مخ یوه انوار ته نه رسیږي جنتونه که ددی نه شي دوه چنده - د مکې ښکلي دربار ته نه رسیږي
که یوسف د مصر بې مثله ښایسته دی - ستا د غاښو یو چمکار ته نه رسیږي کل نبیان د خدای محبوب دی گلستانه - محمد (ص) خیرالابرار ته نه رسیږي
کله خزان وي کله گل کله بهار دی دا د رب اختیار دی
کله ږلۍ وینمه- کله سیلۍ وینمه
کله باران وي په آسمان کې درزهار دی
دا د رب اختیار دی
څوک بخمل اغوندي - څوک ململ اغوندي
څوک د پیسې لپاره بل ته منت بار دی
څوک عیشونه کوي - ګرځي لمونځونه کوي
څوک د نیستۍ له لاسه خپل وطن کې خوار دی
د گلستان خبرې - که وکړئ خیال چیرې
هم نصیحت دی هم مجلس دی هم گفتار دی دا د رب اختیار دی
»»»»»»»»»»»»
زما آشنا راځي د ښاپیرو د باغ مالیاره
گلونه راوړه د گلزاره
نن مې د یار د راتلو غږ دی - ماته ریبار راغی
نیولی ما ورته خپل غوږ دی - وخت د بهار راغی
جارو کومه ورته لاره - زما آشنا راځي د ښاپیرو د بڼ مالیاره
مالیاره وامې وره دا سوال - گل د رانبیل راوړه
جارو کومه ورته لاره - زما آشنا راځي
زه د بونیر د غوث ملنگ - نوم گلستان دی زما
کوي د خوارو سره ننگ - سخي سلطان دی زما
زه یې قربان شم له درباره
»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»
یو د بیلتون په ناکردو مې زړه قلم دی - بل مې د ځایه نصیب کم دی
یو مې بیلتون ژړوي - بل مې غماز کړوي
ماڼۍ د زړه نړوي
څه کړمه خدایه چې دغم له پاسه غم دی
بل مې له ځایه نصیب کم دی
خال دې زهره په جبین - کالي دې وینم زرین
خال دې وهلی په تمام جبین قلم دی
بل مې د ځایه نصیب کم دی
ثاني یې نشته په چین
هر یو الفاظ مې در گوهر لاچي لونگ دی
اخځليک
۱- ياد ويبپاڼه. https://www.facebook.com/115382055320962/posts/134366593422508/
۲- https://tatobaynews.com/archives/137267
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
ګامبیا
ګامبيا چې په رسمي ډول د ګامبيا جمهوريت دی، په لويديځه افريقا کې پروت هېواد دی. دا هېواد د افريقا په اصلي وچه کې تر ټولو کوچنی هېواد دی او پر اتلانتيک سمندر باندې له لويديځ ساحل څخه پرته نوره ټولو اړخونو ته يې سينګال پروت دی. ګامبيا د خپل ورته نوم (ګامبيا سيند) د ټيټو رسېدنو يا لوريو پر دواړو اړخونو باندې پروت دی. ياد سيند د ګامبيا د مرکز له لارې بهېږي او په اتلانتيک سمندر کې تويېږي. د ګامبيا جمهوريت ۱۰۶۸۹ کېلو متر مربع )۴۱۲۷ ميل مربع) پراخوالی او د ۲۰۱۳ ز کال تر اپرېل پورې د سرشمېرنې له مخې ۱۸۵۷۱۸۱ تنه نفوس لري. بېنجول (Banjul) د هېواد پلازمېنه او تر ټولو پراخه سيمه ده.
پرتګاليان لومړني اروپايان وو چې په ۱۴۵۵ کې د ګامبيا سيمې ته ننوتل، مګر هيڅکله يې په کې مهمه سوداګري رامنځته نه کړه. په ۱۷۶۵ ز کال کې دا سيمه د ګامبيا مستعمرې او قيموميت (Gambia Colony and Protectorate) په رامنځته کولو سره د برتانوي سترواکۍ برخه جوړه شوه. ګامبيا په ۱۹۶۵ ز کال کې د داودا جوارا (Dawda Jawara) تر مشرۍ لاندې خپلواکي تر لاسه کړه. جوارا تر هغې مودې پورې حکومت وکړ، چې د ۱۹۹۴ز کال په سپينه کودتا کې يحیي جامع (Yahya Jammeh) ورځنې واک واخيست. اداما باررو 9Adama Barrow) د ۲۰۱۷ ز کال په جنوري کې د ۲۰۱۶ ز کال د ډسمبر په ټاکنو کې “Jammeh” ته له ماتې ورکولو څخه وروسته د هېواد درېيم ولسمشر شو. جامح د دندې له نه پرېښودلو څخه مخکې، په لومړيو کې د ټاکنو پايلې ومنلې، مګر د لويديځو افريقايي هېوادونو د اقتصادي ټولنې له لورې يې د اساسي قانون کړکېچ او پوځي منځګړيتوب (مداخله) پيل کړه، چې د مهالوېش له مخې له پای ته رسېدلو څخه دوه ورځې وروسته يې د ګوښه کولو لامل شو.