cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابراهم لینکولن
د ژوند لومړي وختونه
د لېنکولن د مور نانسي کورنۍ تر ډېره نامعلومه ده، خو تر ډېره ګمان پر دې دی چې هغه د لوسی هانکس (Lucy Hanks) لور وه. توماس او نانسي د ۱۸۰۶ زکال د جون په ۱۲ مه نېټه، په واشنګټن ښارګوټي کې واده وکړ او له هغه ځایه د کنتاکي ایالت الیزابت ښار ته کډه شول. دوی درې ماشومان لرل: سارا، ابراهم او توماس چې په ماشومتوب کې ومړ.
توماس لېنکولن په کنتاکي  کې ځمکه یا فارم په اجاره واخیستل، خو له ۲۰۰ اکره یا (۸۱ هکتاره) څخه پرته نوره ټوله یې د مالکیت پر سر د ستونزو له امله په محکمه کې له لاسه ورکړه. په ۱۸۱۶ زکال کې انډیانا ته وکوچېد، چېرې چې د ځمکې د مالکیت اړوند مسایل باوري وو. انډیانا "آزاده" ( د غلامانو ساتلو څخه پاکه) سیمه وه، دوی هم د انډیانا ایالت د پیري ښارګوټي (Perry County) په هاریکان (Hurricane ) سیمه کې، چېرې چې ګڼ شمېر ځنګلونه وو مېشت شول. په ۱۸۶۰ ز کال کې لېنکولن څرګنده کړه چې انډیانا ته د دوی د کورنۍ کډه، په لږ کچه " د غلامۍ د نشتوالي" او په ډېره کچه د ځمکې په مالکیت لرلو کې د ستونزو د نشتوالي له امله وه.
توماس په کنتاکي او انډیانا کې د بزګر، د لرګیو کور جوړوونکي او ترکاڼ په توګه کار وکړ. په بېلابېلو وختونو کې هغه د کروندو، دامونو او ځمکو څښتن وو، مالیات یې ورکول، په منصفه پلاوي کې به کښېناست، املاک به یې ارزول او د ښار ګوټي په ګزمه کې به یې مرسته کوله. توماس او نانسي دواړه د بېلابېلو باپتیست (Baptists) کلیساګانو غړیتوب درلود، هغه چې د الکولو څښاک، ګډا او غلامي یې منع کول.
په مالي ستونزو له برلاسیتوب وروسته، په ۱۸۲۷ زکال کې توماس په اندیانا کې ۸۰ اکره (۳۲ هکتاره) ځمکه بې له کوم لګښته (clear title) ترلاسه کړه، هغه ځای چې وروسته په لېټل پیګون کریک ټولګې (Little Pigeon Creek Community) واوښت.
لومړنۍ دندې او په ملیشه کې خدمت
لېنکولن د لنډ مهال لپاره خپله مبارزه په بلک هاواک جګړه (Black Hawk War) کې د ایلینیوس د ملیشه ډلې (Illinois Militia) د کیپتان په توګه د خدمت د ترسره کولو په موخه ودروله. له دغې جګړې وروسته، هغه په خپله لومړنۍ ټاکنیزه وینا کې خپل یو ملاتړ کوونکی د خلکو په منځ کې ولید چې برید ورباندې وشو، بریدګر یې له "غاړې او د پتلون د کمربند له ځایه" ونیو او هاخوا یې وغورځاوه. لېنکولن له ۱۳ نوماندانو څخه اتم شو (لومړني څلور مخکښ نوماندان غوره شول)، په داسې حال کې چې ده، په نېوسېلم کې له ۳۰۰ کارول شوو رایو څخه ۲۷۷ خپلې کړې وې.
لېنکولن له هغه وروسته په نېوسېلم کې د پوسته رسوونکي او نقشه اخېستونکي په توګه خدمت وکړ، خو هغه خپلې مطالعې ته دوام ورکړ، پرېکړه یې وکړه چې باید وکیل شي. لېنکولن د دې پرځای چې په زده کړو پیل وکړي، د یوه وکیل په دفتر کې په کار پیل وکړ، هماغه ډول چې دود وو، له جان ټوډ سټوراټ (John Todd Stuart) او توماس ډرومونډ (Thomas Drummond) څخه یې حقوقي لیکنې په امانت واخیستې، د بلک سټون د نظریاتو (Blackstone's Commentaries)، او چیټي پلیډنګس (Chitty's Pleadings) کتابونو په ګډون یې کتابونه وپېرل او قانون یې له خپل ځان سره ولوست، چې وروسته هغه په خپله د خپلو زده کړو په اړه وویل: "ما له هېچا درس نه دی ویلی".
د مکسيکو خليج
د مکسيکو خليج د plate tectonics په پايله کې نږدې ۳۰۰ ميليون کالونه پخوانۍ بڼه غوره کړه. د مکسيکو د خليج ډنډوکی د شکل له مخې نږدې بيضوي او نږدې ۸۱۰ سمندري ميله (۱۵۰۰ کېلومتره يا ۹۳۰ ميله) پراخه دی. د خليج پوړ يا فرش رسوبي تيږې او وروستي رسوبونه لري. دا خليج د متحده ايالتونو او کيوبا تر منځ د فلوريدا تنګيو “Florida Straits” له لارې د اتلانتيک سمندر له يوې برخې سره او د مکسيکو او کيوبا تر منځ د يوکاتا کانال “Yucatan Channel” له لارې له کارابين سمندرګي سره تړلی دی. له اتلانتيک سمندر سره د خپل تنګ يا محدودې اړيکې له امله خورا کوچنۍ څپه ييزې لړۍ ازمايي. د خليج د ډنډوکي اندازه نږدې ۱،۶ ميليون کيلومتر مربع (۶۱۵۰۰۰ ميل مربع) ده. د ډنډوکي يا کاسې نږدې نيمايي برخه د لويې وچې د تاخچې رغۍ يا سطحي اوبه لري. په ډنډوکي کې د اوبه حجم نږې 2.4x106 ميليون کېلو متر مکعب (5.8x105 ميل مکعب) دی. د مکسيکو خليج د نړۍ په کچه له ساحل څخه لرې د نفتو د توليد له خورا مهمو سيمو څخه دی، چې د متحده ايالتو د ټول توليد شپږمه برخه جوړوي.
پراخوالی
هايدروګرافيک نړيوال سازمان د مکسيکو خليج سويل ختيځ بريد په لاندې ډول راپېژني: "هره ليکه چې “Cape Catoche Light” (۲۱ درجې او ۳۷ دقيقې شمال لور ته او ۸۷ درجې او ۴ ثانيې لويديځ لور ته) کيوبا کې پر “Cape San Antonio” باندې “Light” سره يو ځای کوي، د دې ټاپو له لارې د نصف النهار د ۸۳ لويديځ او شمال لور ته د همدې نصف النهار په اږدو کې د “Dry Tortugas” د ۳۴ درجو او ۳۵ ثانيو شمال د سويلي ټکي عرض البلد ته، د روبيکا رغۍ اوبو “Robecca Shoal” ۸۲ درجو او ۳۵ دقيقو لويديځ ته د دې برابر ختيځ لور په اوږدو کې له هغه ځايه د رغۍ اوبو او ‘Florida Keys’ له لارې د فلورېدا خليج “Florida Bay” په لويديځ پای کې اصلي وچې ته او د “Dry Tortugas” او اصلي وچې تر منځ ټولې نړۍ اوبه د مکسيکو خليچ کې ګڼل کېږي."
جيولوژي
د هغه جيولوژي پوهانو تر منځ د مکسيکو د خليج جيولوژي يې څېړلې ده، د نظريو سمون دا دی چې “Late Triassic” يعنې د مکسيکو خليج نه و. له “Late Triassic” څخه مخکې د مکسيکو خليج له لورې ننۍ نيول شوې سيمه له وچې ځمکې څخه جوړه شوې وه، چې د لويې وچې هغه پوښ يا قشر يې رانغاړه، چې اوس د “Pangea” پراخه نيمه لويې وچې په منځ کې يوکاتان “Yucatan” په نښه کوي. دا وچه ځمکه د پرله پسې غرونو د لړۍ په سويل کې پرته ده، چې له شمال مرکزي مکسيکو څخه په لويديځ تکزاس “West Texas” کې د “Marathon Uplift” او د اوکلاهوما “Oklahoma” اواچيتا غرونو “Ouachita Mountains” او الاباما ته غځېږي، چې هلته په کې په سيده ډول له اپالاچين له غرونو “Appalachian Mountains” سره نښتې ده. دا د لويې وچې د پلېټونو د اختلاف له مخې جوړه شوې ده، چې پانګيا “Pangea” سيمه يې رامنځته کړه. لکه څرنګه چې د روی وېن ارسډېل “Roy Van Arsdale” او رېنډيل ټي کوکس “Randel T. Cox” له لورې بيان شوي دي، د غرونو دا لړۍ په “Late Cretaceous” وختونو کې د “Mississippi Embayment” د جوړښت له مخې شلېدلې وه.
جيولوژي پوهان و او د ځمکې اړوند نور پوهان په ټوله کې مني، چې د مکسيکو د اوسنی خليج ډنډوکی په پانګيا “Pangean” کې د چاود يا درز په پايله کې په “Late Triassic” دوره کې رامنځته شو. ياد چاودون د هغه درز په ګډون په پانګيا کې د کمزورۍ له سيمو سره مل وه، چې د لورينشيا “Laurentia”، سويلي امريکا او افريقا د اوبو کاسې يې د جوړولو په موخه يو له بل سره وجنګېدې. لومړی دا د درز يوه “Late Traissic-Early Jurassic” پړاو و، چې پر مهال يې چاودلو تنګيو د لويې وچې په شګلنو او خاورينو رسوبي تيږو “red beds” سره جوړ او ډک کړل. دويم دا چې چاودلو د لرغوني او منځنيو “Jurrasic” دورو په اوږدو کې وده وکړه، د لويې وچې پوړ يا قشر وغځېد او نری شو. دې نرۍ کېدنې د لېږديز پوړ يوه پراخه سيمه رامنځته کړه، چې د ځمکې د پوړ په ښويېدنې سره ناهوار او برابر نری والی ښکاره کوي. نرۍ کېدنې همدرانګه په ورته ډول د نري شوي لېږديز پوړ يوه پراخه سيمه هم رامنځته کړه، چې د عادي لويې وچې د پوړ د نمونه يې ۴۰ کېلو متر (۲۴ ميل) نري والي نيمايي ده. دا همدا وخت و چې چاودون په لومړي ځل له مرکزي مکسيکو څخه په تېرېدنې سره ارام سمندر ته او وروسته لويديځ لور ته له اتلانتيک سمندر سره يوه اړيکه رامنځته کړه. دې اړېکې د راايسار حاشيوي سمندرګي په توګه د مکسيکو خليج د جوړولو په موخه د اوبو د پرانېستې کاسه يا ډنډوکی تر پراخه اوبو لاندې کړ. دا چې د مکسيکو خليج يو تړلی يا محدود ډنډوکی و، بشپړونکی لېږديز پوړ د “Luann Salt” او “Anhydrite evaporates” د پراخه بې ځايه کېدنې له مخې پوښل شوی و. د “Late Jurassic” دورې پر مهال پرله پسې درز يا چاود کولو د مکسيکو خليج پراخه کړ او هغه ځای ته يې وده وکړه، چې د سمندرګي پوړ يا فرش په کې خپرېږي او د سمندري پوړ يا قشر جوړښت په کې تر سره کېږي. په دې ټکي کې له اتلانتيک سمندر څخه پوره دوران رامنځته شو، چې د “Louann Salt” بې ځايه کېدنه پای ته ورسېده. د سمندرګۍ د فرش يا پوړ خپرېدنه (۱۴۵ – ۱۵۰) ميليون کالونه پخوا د “Jurassic” دورې په پای کې ودرېد.
د “Late Jurassic” دورې پر مهال د “Early Cretaceous” دورې په اوږدو کې د مکسيکو خليج له لورې نيول شوي ډنډوکي يا کاسې تر ځان لاندې د يخوالي او د قشر د ترسب يوه دوره وازمايله. ترسب د پوړيز غځېدنې، سړېدنې او بارونې د يو ترکيب پايله وه. د پوړيز غځېدنې او سړېدنې ترکيب په لومړيو کې د مرکزي نري لېږديز او سمندري قشر د نږدې (۵ – ۷ کېلو متر يا ۳،۱ – ۴،۳ ميل) tectonic ترسب لامل شو. دا چې د رسوبي موادو د ډکون په پرتله ترسب په چټکۍ سره تر سره کېده، نو د مکسيکو خليج پراخه او ژور شو.
د “Mesozoic” دورې د پاتې او د “Cenozoic” دورې د ټولې مودې پر مهال د رسوبي موادو د کيلومترونو راټولېدونو يا امبار په واسطه د مکسيکو خليج او نږدې ساحلي دره کې د پوړ بارونې تر ډنډوکي لاندې قشر نور هم تر فشار لاندې راوړ او د سمندر له کچې څخه نږدې (۱۰ – ۲۰ کېلو متر يا ۶،۲ – ۱۲،۴ ميل) پورې شته يا ځای ته ښکته کړ. په ځانګړي ډول د ‘Cenozoic’ دورې پر مهال د رسوباتو ډبلې يا پنډې راټولېدنې “clastic wedges” د مکسيکو د خليج د شمال لويديځ او شمالي څنډو په اوږدو کې د لويې وچې تاخچه جوړه کړه.
په ختيځ کې د فلوريدا ثابتې اوبه ورکونې د “Jurassic” دتر ټولو وروستۍ  يا د “Cretaceous” دورې تر پيل پورې د سمندرګي له لورې نه و راپوښل شوی. د يوکاتان اوبه ورکونې “Yucatan platform” د “Cretaceous” دورې تر نيمايي پورې منځته راتلونکی و. وروسته له هغې چې دواړه اوبه ورکونې تر اوبو لاندې شوي وو، د کاربونيتونو او بخاراتو جوړښت د دې دوه ثابتو سيمو جغرافيوي تاريخ مشخص کړی دی. د کاسې ډېره برخه د کابونيت ډکون يا اوبه ورکونې [کاسې ته د کاربوني موادو د ورتګ] له امله د “Early Cretaceous” دورې پر مهال څنډې ته شوې وه او لويديځ اړخ يې د تر ټولو وروستۍ “Cretaceous” دورې او د “Paleogene” دورو په لومړيو کې د يو فشار راوړونکي وېجاړتيا په برخه (Laramide Orogeny) کې ښکېل و، چې د ختيځ مکسيکو “Sierra Madre Oriental” يې جوړ کړ.
نيم غږی ليکدود
نيم غږی ليکدود د لیکلو سیسټم دی چې یو څه د الفبا په توګه او یو څه د تورو په توګه چلند کوي. د نیمه سلیبیک لیکنو اصلي ډله د لرغوني اسپانیا د پیلو اسپانوي ليکدود دي، د نیمه نصابونو یوه ډله ده چې د فنيقي ليکدود بې کاره plosive کنسوننټونه په سلیبگرامونو بدلوي.
د ګډوډۍ له امله، دا اصطلاح کله ناکله د الفبایټیک مختلف ډولونو لپاره کارول کیږي چې د ابوګیدا ، الفاسیلباري یا نیوسیلابري په نوم پېژندل کیږي، مګر د دې مقالې موخو لپاره دا به په سکریپټونو پورې محدود وي چیرې چې ځینې حروف د الفبا او نور نحوي وي.
اېبېرين نيمه غږيز توري
د Paleohispanic نیمه نصاب د سکریپټونو یوه کورنۍ ده چې لږترلږه د 5 پیړۍ BCE څخه په ایبیریا ټاپوزول کې رامینځته شوي - ممکن د 7 پیړۍ څخه. ځینې څیړونکي دې پایلې ته رسیدلي چې د دوی اصل یوازې د فونیشین الفبا سره دی، پداسې حال کې چې نور پدې باور دي چې یوناني الفبا هم رول درلود. د Paleohispanic نیمه سلیبري له ټیپولوژیک پلوه غیر معمولي دي ځکه چې د دوی سلیبیک او د الفبا اجزا متوازن دي: دوی د سټاپ کنسونټونو لپاره د سلیبري په توګه او د نورو کنسوننټونو او سرونو لپاره د الفبا په توګه چلند کوي. د سکریپټ په سلیبیک برخو کې، د هر بند کنسوننټ نښه د کنسوننټ او واول مختلف ترکیب لپاره ولاړه وه، نو د ga لیکل شوي بڼه د ge سره هیڅ ورته والی نه ښیې. برسېره پردې، د سویلي اصلي بڼه په دې تمځایونو کې د غږ کولو توپیر نه و، نو دا چې ga د /ga/ او /ka/ دواړو لپاره ولاړ و، مګر د شمال ختیځ ابریان سکریپټ یو ډول، د لرغون پېژندنې شرایطو سره سم زوړ، په کې د غږ کولو توپیر. د الیولر (/d/~/t/) او velar (/g/~/k/) سیلیبلونو لپاره ګالفونو ته د سټروک اضافه کولو سره د بند کنسوننټونه.
ټارټیسین یا سویل لویدیز رسم الخط یو ځانګړی چلند درلود: که څه هم هغه لیک چې د بند کنسوننټ لیکلو لپاره کارول کیږي د لاندې حرف لخوا ټاکل کیږي، لاندې سر هم لیکل شوی. ځینې پوهان تورټیسیان د بې ځایه نیمه سلیبري په توګه کاروي، نور یې د بې کاره الفبا په توګه کاروي. د پام وړ، Etruscan او ابتدايي لاتین د C، K، او Q سره ورته یو څه وکړل ، د K څخه مخکې د a، Q مخکې د o او u، او C په بل ځای کې، د /k/ او /g/ دواړو لپاره.
نور نيم غږي ليکدودونه
نور ليکدودونه د الفبا او غږونو ځانګړتیاوې سره یوځای کوي. یو له دې څخه بوپوموفو (یا ژوین ) دی ، یو فونیټیک سکریپټ دی چې د چینایي ځینې ډولونو د لیکلو لپاره رامینځته شوی. بوپوموفو کې ډیری سیسټمونه شامل دي، لکه د مینډرین چینایي لپاره د مینډرین فونیټیک سمبولونه ، د تایوان هاکيین او هاکا لپاره د تایوان فونیټیک سمبولونه ، او د وو چینایي لپاره سوزو فونیټیک سمبولونه. بوپوموفو په کنسوننټونو او واولونو نه ویشل کیږي، مګر په پیل او ریمونو ویشل کیږي. ابتدايي کنسوننټونه او "میډیالونه" د الفبا په بڼه دي، مګر نیوکلیوس او کوډا د نصاب په څیر یوځای شوي. یعني یو نحو لکه کان لیکل کیږي k-an، او kwan لیکل کیږي ku-an؛ واول د وروستي کنسوننټ څخه جلا نه لیکل کیږي. Pahawh Hmong یو څه ورته دی، مګر ریم د ابتدا څخه مخکې لیکل شوی؛ د هر ریم لپاره دوه توري شتون لري، په دې پورې اړه لري چې د ډایریکټیک ټون کارول کیږي؛ او rime /āu/ او لومړني /k/ پرته له ابهام څخه نه لیکل کیږي.
د پارسي زوړ کینیفورم یو څه د تورټیسي رسم الخط سره ورته و، په دې کې ځینې کنسوننټ توري د یو ځانګړي سر سره ځانګړي وو، ځینې یې په جزوي ډول سره ګډ شوي او ځینې ساده کنسوننټونه، مګر ټول توري لیکل شوي چې پرته له دې چې بې ځایه وي یا نه وي.
په هیټيټ کیونیفورم کې د بشپړ لیکلو تمرین یو څه د زاړه پارسي وضعیت سره ورته دی او ممکن داسې تشریح شي چې د هیټي کیونیفورم دمخه د نیم الفبا په لور هم وده کړې وه.
عصري بامم سکریپټ په اصل کې CV-Syllabic دی، مګر د ژبې د ټولو CV سلیبونو لپاره کافي ګرافونه نلري. پاتې نور د CV او V glyphs په یوځای کولو سره لیکل شوي، دا په مؤثره توګه د الفبا په بڼه جوړوي.
د جاپاني کانا سلیبري کله ناکله د نیمه نصاب په توګه کار کوي، د بیلګې په توګه کله چې د حروفو املا چې په معیاري سیټ کې شتون نلري، لکه トゥ، tu ، یا ヴァ، va. په داسې حالتونو کې، لومړی حرف د کنسوننټ په توګه کار کوي او دویم د سر په توګه.
د غاښونو درملنه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د غاښونو درملنه (کله ناکله د بدیل غاښونو په نوم یادیږي) د درملو څانګه ده چې د غاښونو روغتیا سره سر او کار لري، مطلب د غاښونو درملنه کې د غاښونو تداوي، تشخيص، درملنه، د خرابو غاښونو ويستل، پرځای يې نوي غاښونو کېنول او غاښونو ډکول شامل دي.
د غاښونو د مطالعې ځینې اړخونه په لاندې ډول دي:
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې
تکامل او کاتولیکه کلیسا
کاتولیکه کلیسا د خلقت یا د تکامل تیوري په اړه هیڅ رسمي دریځ نه لري، د کلیسا له خوا په ځینې رامنځته شوو پارامیترو کې وګړي ته د توحیدي تکامل یا لفظي پیدایښت باورۍ ځانګړتیاوې پریږدي. د کاتولیک کلیسا د مذهب (Catechism of the Catholic Church) په وینا:: هر معتقد ممکن په ریښتینې شپږو ورځو، ۲۴ ساعته موده کې یا لفظي یا ځانګړی جوړښت ومني، یا دوی ممکن دا باور ومني چې ځمکه د وخت په تیریدو سره د خدای تر لارښوونې لاندې رامنځته شوې ده. کاتولیک مذهب پردې باور دی چې خدای د هغه د تکامل پیدایښت پروسه پیل کړې او دوام یې ورکړی او دا چې ټول انسانان که په ځانګړي ډول پیدا شوي یا یې تکامل پيدا کړی، تل یې د هر فرد لپاره ځانګړي روحونه جوړ کړي او جوړوي.
په بیولوژي کې لومړنۍ مرستې د کاتولیکو ساینس پوهانو له خوا شوې، لکه: د اګسټینیني راهب ګریګور میندل. په ۱۸۵۹ ز کال کې د چارلس ډارون د ډولونو په اصل کې د کتاب خپرولو راهیسې، د تکامل تیوري په اړه د کاتولیکې کلیسا چلند ورو ورو اصلاح شوی. نږدې د یوې پیړۍ لپاره  د پاپ مقام (the papacy) د داروین تیوریو په اړه هیڅ د اعتبار وړ څرګندونې نه دي وړاندې کړې. د ۱۹۵۰ز کال د پاپ په ګرځند لیک (encyclical Humani generis) کې  پوپ پایوس XII تایید کړه چې د عیسویت او تکامل تیوري ترمنځ هیڅ داخلي شخړه نه شته، په دې شرط چې عیسویان باور ولري چې خدای ټول شیان پیدا کړي او دا چې انفرادي روح د خدای مستقیم پیدایښت دی او د خالص مادي ځواک محصول نه دی. نن ورځ کلیسا د توحیدي تکامل ملاتړ کوي چې د تکامل پیدایښت په نوم هم پیژندل کیږي، که څه هم کاتولیکان ازاد دي چې د تکامل تیوري په هیڅ برخه باور ونه کړي.
په متحده ایالاتو او نوروهېوادونو کې کاتولیک ښوونځي د ساینس نصاب د یوې برخې په توګه تکامل تدریس کوي. دوی دا حقیقت تدریس کوۍ چې تکامل واقع کیږي او د عصري تکامل جوړښت چې ساینسي تیوري ده، دا تشریح کوي  چېڅنګه تکامل پرمخ ځي.
د تکامل تیوري کې لومړنۍ ونډې
د ځمکې د عمر په اړه د پوهاوي بدلون او د فوسیل ریکارډونو د تکامل تیوري په وده کې مرسته وکړه. ډنمارکي ساینس پوه نیکولاس سټینو (۱۶۳۸-۱۶۸۶ ز) کړنه، چې کاتولیک مذهب ته واوښت او د کلیسا مشر شو، د جیولوژي ساینس رامنځته کولو کې  یې مرسته وکړه، چې د ځمکې عمر د معاصرې علمي کچې لامل شوه.
د چارلس داروین تیوریو ته لومړنی غبرګون
د تکامل په اړه د کاتولیک اندېښنه تل په پراخه کچه د انساني ډولونو اصلیت لپاره د تکامل تیوري اغېز سره تړلې ده؛ حتی تر۱۸۵۹  زکال پورې، د پیدایښت کتاب Book of Genesis لفظي لوستل له اوږدې مودې راهیسې په جیولوژي او نورو برخو کې د پرمختګونو له امله زیانمن شوی وو. د کلیسا هېڅ لوړ پوړي اعلان په تکامل تیوري باندې مستقیماً برید نه دی کړی څرنګه چې په غیر انساني ډولونو باندې تطبیق کیږي  که څه هم د کلیسا یو مشر ګریګوریو چی یو نارانجو د هغه علمي کار لپاره چې له داروین او لامارک څخه دفاع کوله، تکفیر شو.
ان د معاصر علمي میتود له پراختیا دمخه، کاتولیک دین پوه د انجیل متن ته اجازه ورکړې وه چې د لفظي پرځای په تمثيلي بڼه ولوستل شي، چې دا د هغه څه سره مخالفت ښیي چې د ساینس یا دلیل له مخې رامنځته کیدای شي. په دې توګه کاتولیکیزم وکولای شول چې د علمي کشف په رڼا کې د مقدس کتاب په اړه خپله پوهه ښه کړي. د کلیسا لومړنیو پلرونو په منځ کې په دې اړه بحث وو چې ایا خدای نړۍ په شپږو ورځو کې رامنځته کړې، څرنګه چې د سکندریې کلیمنټ Clement of Alexandria  ښوونه کړې، یا په یوه شېبه کې لکه څنګه چې د اګسټین له خوا بیان شوي او د Genesis لفظي تفسیر معمولا په منځنۍ دوره کې او وروسته په پام کې نیول شوی و، تر هغه چې دا په ۱۹ پیړۍ کې د ډیری جیولوژي پوهانو له خوا د یونیفورمیتریزم uniformitarianism (خورا ډیر د وخت چوکاټونو) په ګټه رد شو. په هرحال، عصري لفظي پيدایښت باوري د کلیسا لوړو کچو کې لږ ملاتړ درلود.
کاتولیک کلیسا د څولسیزو لپاره د داروین د ډولونو اصل په اړه رسمي څرګندونې وځنډولې. په داسې حال کې چې د ځایي روحانیونو له خوا ډیر دښمنانه نظرونه ورکړل شوي و، د ډولونو اصل هیڅکله په لیبروم بندیز شاخص (Index Librorum Prohibitorum) کې ځای پر ځای نه شو؛ برعکس، د هنري برګسن (Henri Bergson) غیر دارویني خلاق تکامل (۱۹۰۷) له ز۱۹۴۸  ز کال څخه په انډیکس کې و، تر هغې چې انډکس په ۱۹۶۶  ز کال کې لغوه شو. په هرحال، یو شمېر کاتولیک لیکوالانو داسې اثرونه خپاره کړل چې مشخص کول يې د تکامل تیوري او کاتولیک دین پوهه څنګه پخلا کیدای شي. د واتیکان چارواکو سره د یو ډول ستونزو سره مخامخ شول. د ساینس تاریخ پوه او دین پوه بیري بروندل (Barry Brundell) په وینا: "دین پوهانو او تاریخ پوهانو تل د روم ظاهري ناڅرګند غبرګون د راتلو سره مخامخ شوي؛ چارواکي په ښکاره ډول د "عیسوي شوي ارتکا" له تبلیغ څخه ناخوښه وو؛ مګر داسې بریښي چې دوی نه غوښتل یا و نه توانیدل، په مستقیم ډول او په عامه توګه ووایي." ایچ ایل مینکن (H.L. Mencken) دې پایلې ته ورسید چې:        "[د کاتولیکانو ګټه] په ساده حقیقت کې پرته ده چې دوی د تکامل لپاره یا د هغه په مقابل کې پریکړې کولو ته اړتیا نه لري. چارواکو په دې اړه څه نه دي ویلي له همدې امله دا په وجدان هیڅ بار نه اچوي، او ممکن په ريښتينې توګه او له تعصب پرته ورباندې بحث وشي. البته یو ځانګړی احتیاط اړین دی. زه وایم چې چارواکو خبرې نه دي کړې، په هرحال، ممکن دوی سبا خبرې وکړي او له همدې امله هوښیار سړی خپل ګام په یاد ساتي. مګر په ورته وخت کې د هغه د مخنیوي لپاره هېڅ شی نشته، څو ټول موجود حقیقتونه وڅیړي او حتی د دوی په ملاتړ یا د دوی پر وړاندې دلیلونه وړاندې کوي - تر هغه چې دا دلیلونه د عقیدوي تعصب په توګه نه وړاندې کیږي."
کورني پالتو ځناور
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" کورني ځناور هغه حيوان ته ويل کيږي چې انسانان یې د ملګرتیا یا کور ساتنې لپاره ساتي. کورني ځناور د کورنيو څارویو څخه توپیر لري چې د ساتلو اصلي لامل یې د ژوند د اړتیاوو لکه غوښه ، شیدې ، پوستکي او وړۍ ترلاسه کول دي. خو په مشهور کورنيو ځناورو کې حیوانات او مرغان شامل دي لکه سپي ، پیشوګانې ، توتيان او کوترې چې د پېړیو راهیسې د انساني ټولنو له خوا پالل شوي. ماشومان د خپلو څارویو سره ډېره مینه لري له همدې امله د څارویو ډېری مالکین ځوانان دي.
دا څاروي، ژوي او ځناور پلورل کیږي هم او په بازارنو کې اړتياوو ته په کتو بېلابېل نرخونه لري.
د ۲۰۱۰ زکال په فبروري میاشت کې د کابل برید
د ۲۰۱۰ زکال د فبروري میاشتې په ۲۶مه نېټه په کابل ښار کې د یو ځانمرګي برید په ګډون وسله وال برید وشو. په پیل کې یو موټر بم ته د آریا میلمستون پر وړاندې چې هندي ډاکټران په کې استوګن و او د حامد میلمستون په نوم هم شهرت لري چاودنه ورکړل شوه. ورپسې دوه وسله وال بریدګر پارک ریزډنس هوټل ته ننوتل چې نور بهرنیان هلته استوګن و. یو تن له دغو بریدګرو څخه وتوانېد ځان ته چاودنه ورکړي او بل په ډزو ووژل شو. پېښې ته څېرمه صافي لنډمارک هوټل د چاودنې له امله شدید زیان ولید. په دغه برید کې لږ تر لږه ۱۸ کسان ووژل شول او ۳۶ نور ټپیان شول.
د لومړنیو استخباراتي معلوماتو پر بنسټ دغه برید په افغانستان کې د هند د حضور پر ضد و او په پاکستان کې د مېشتو ملیشه ډلو له خوا ترسره شو.
مخینه
د ۲۰۱۰ زکال په لومړیو کې د متحده ایالاتو او بریتانیا ځواکونو د هلمند په مارجې ولسوالۍ کې د طالبانو پر ضد پراخ عملیات پیل کړل چې له امله یې طالبانو په ډېرو ځایونو کې ماته هم وخوړه.
د ۲۰۱۰ زکال د فبروري په میاشت کې هند او پاکستان په ۲۰۰۸ زکال کې د بمبۍ له بریدونو وروسته د لومړي ځل لپاره د سولې خبرې اترې پیل کړې. طالبانو په کلکه سره په افغانستان کې د هند له حضور سره مخالفت درلود، په ځانګړې توګه له دې امله چې هند په تېر کې د شمالي ټلوالې له وسله والو سره ډېرې مرستې کړې وې. د هند ستر مخالف پاکستان هم په افغانستان کې د دغه هېواد د نفوذ له زیاتوالي سره مخالف و او د پاکستان استخباراتي ادارې (آی اس آی) له طالبانو سره خپلې ژورې اړیکې ساتلې. هند تر دغه مهاله څه باندې ۲ میلیارده ډالر د افغانستان په بیارغونه کې لګولي و او له ولسمشر حامد کرزي سره چې په هند کې یې زده کړې کړې وې، ښې اړیکې یې لرلې. د هند مرستې تر ډېره پورې د واټونو او د برېښنا د بندونو د جوړولو او همدارنګه د طبي خدمتونو د وړاندې کولو په برخه کې وې. د امریکا استخباراتي ادارې هم باور درلود چې په کابل کې د هند پر سفارت مخکنی برید د پاکستان د استخباراتي ادارې په ملاتړ شوی و.
برید
په دغه برید کې حامد میلمستون او پارک ریزډنس هوټل په نښه شول چې د کابل ښار په مرکزي برخې یا نوي ښار (شهرنو) کې یې موقعیت درلود. په لومړي برید کې ځانمرګي بریدګر له چاودېدونکو توکو ډک موټر ته د حامد میلمستون په دروازه کې چاودنه ورکړه چېرې چې هندي وګړو تګ راتګ درلود. دغې چاودنې د ۱۲ فوټو په پلنوالي او د ۸ فوټو په ژوروالي کنده جوړه کړه. د موټر بم له چاودنې ډېر ژر وروسته وسله وال کسان د اروپایانو د خوښې وړ پارک ریزډنس هوټل ته ننوتل او د ۹۰ دقیقو لپاره یې جګړه وکړه.
تلفات
له وژل شویو ۱۸ کسانو څخه ۹ تنه یې هندي وګړي و. د افغانستان د ملي پولیسو درې افسران، د سورین بلانشه په نامه یو فرانسوی فلم جوړونکی او د پیټرو آنتونیو کولازو په نامه یو ایټالوی دیپلمات هم د دغو اتلسو وژل شوو په ډله کې و.
هندي وژل شوي وګړي
د ټایمز انډیا ورځپاڼې راپور خپور کړ چې په وژل شوو کې هندي پوځیان او په افغانستان کې میشت د هند او تبت سرحدي پولیس شامل دي. په وژل شوو کې هغه هندي ډاکټران هم شامل و چې بې وزله افغان ماشومان یې د اندیراګاندي د ماشومانو په روغتون کې تداوي کول. جګړن جیوتین سنګ د هند د پوځ له ډاکټرانو څخه و چې له برید څخه یې د مخنیوي په موخه خپل ژوند له لاسه ورکړ. سنګ وسله نه لرله خو په فزیکي ډول یې مخه ونیوله بریدګر آریا میلمستون ته دننه نه شي او د ډېرو نورو ژوند یې وژغوره.
مسئولیت
طالبانو د څو ساعتونو په ترڅ کې د دغه برید مسئولیت پر غاړه واخیست. د طالبانو ویاند زبیح الله مجاهد وویل چې د دغه برید موخه په ځانګړې توګه هندیان نه و بلکې د اروپایانو او امریکایانو پر ضد وه. له دې سره راتلونکې اونۍ د افغانستان استخباراتي چارواکو وویل چې د پاکستان د لښکر طیبه ډلې په دغو بریدونو کې لاس درلود. دغو چارواکو د یوې تلویزوني مرکې په ترڅ کې وویل چې دوی داسې شواهد موندلي چې «ډېر ژر» به دا ثابته کړي چې «دغه برید لښکر طیبه ترسره کړی، هغه چې د پاکستان له پوځ سره اړیکه لري». د متحده ایالاتو استخباراتي چارواکو او پاکستاني تحلیل ګرانو وویل چې د لښکر طیبې ډلې جنګیالي د حقاني شبکې له همکارانو سره یوځای په شمالي وزیرستان کې پوځي تمرینات ترسره کوي. هندي چارواکو ګمان درلود چې لښکر طیبه او طالبان له یو بل سره همکاري لري.
د نیویارک ټایمز په یوه راپور کې ولیکل شول چې پاکستان او د هغو استخباراتي بنسټونه کېدای شي د دغه برید مسئول وي. د متحده ایالاتو یو استخباراتي راپور څرګندوي چې پاکستان «د حقاني شبکې، طالبانو، د ګل بهادر ډلې او د قوماندان نظیر د ډلې په څېر له خپلو نیابتي ملیشه ډلو څخه په دوامداره توګه ملاتړ کوي». تحلیګر جرمي پېج له دې اندېښنه څرګنده کړه چې دغه برید به د پاکستان او هند ترمنځ د سولې روانې خبرې ګډې وډې کړي.
لیکلوتاريخ
داسې انګېرل کیږي چې د لیکلو سیسټمونه په دوه ځایونو کې په خپلواکه توګه رامینځته شوي: بين النهرين (په 3200 مخزېږديز کې سومریان ) او مرکزي امریکا (600 مخزېږديز). ډېری ميسو امريکا نسبونه پېژندل شوي، چې ترټولو زوړ یې په مکسیکو کې اولمېک او ساپوتيک دي. د دې تر څنګ د لرغونو چينايانو او لرغونو مصري ليکونو د خپلواکۍ د تحول په اړه هم د نظر اختلاف شته. د دغو دوو څخه، چینایي کرکټرونه په خپلواکه توګه اختراع شوي، ځکه چې د لرغوني چین او بين النهرين ترمنځ هیڅ اړیکه نه وه.
سرچينې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "د ليکلو تاريخ،" ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ، https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_writing&oldid=705135628 (د فبروري 22، 2016 ته رسېدلی).
غوښه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" غوښه د پښتو ژبې کلمه ده. د وزې غوښه کوچنۍ غوښه بلل کیږي او د غوا غوښه غټه غوښه بلل کیږي. په ساینسي لحاظ، غوښه روغتيايي خواړه ګڼل کیږي ځکه چې دا د پام وړ پروټین لري.
سرچینې
موږ د مختلفو حیواناتو غوښه تر لاسه کوو – په اسلام کې د هر څاروي غوښه حلاله نه ده، خو یوازې یو څو ځانګړي حیوانات دي چې غوښه یې حلاله ده – په دغو حیواناتو کې غوا، غواګانې، وزې، اوښان، هوسۍ او ماهي شته. درې ډوله مرغان پکې شامل دي - سربېره پردې ، ځینې مرغان هم حلال دي - مسلمانان دا څاروي په حلال ډول ذبح کوي او غوښه یې خوري - مسلمانان د خپل مذهبي جشن "لوی اختر" په مناسبت د دوی د حیثیت سره سم غواګانې ، غوايان، وزې او اوښان حلالوي - پرته له مبالغې، د دغو ذبح شويو څارويو شمېر ميليونونو ته رسېږي، خو له دې سره سره د دغو څارويو شمېر نه کمېږي - د خنزير غوښه هم په لوېديځو هېوادونو کې عام ده، خو د اسلام له نظره حرامه ده او مسلمانان يې په کلکه د غوښې له استعماله ډډه کوي.
پخلی
غوښه په مختلفو طریقو پخيږي یا خوړل کېدی شي، لکه پخول یا جوش کول - د هند په نیمه وچه کې، د غوښې ډېری پخلي جوړیږي، لکه قورمه، بریاني، نهاري، او داسې نور، خوندور خواړه چمتو کیږي چې پکې باربیکیو، ټیکا او نور شامل دي. وېشنيزه:غوښه
برېل
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" برېل خط چې په 1821 کې د لویس برېل لخوا اختراع شوی، هغه طریقه ده چې په نړۍ کې د ړندو خلکو لخوا د لوستلو او لیکلو لپاره په پراخه کچه کارول کیږي. برېل په پښتو، فارسي، عربي او ټولو لاتیني ژبو کې له چپ څخه ښي خوا ته لوستل کیږي.
هر برېل کرکټر یا حجره له شپږو ټکو څخه جوړه ده چې د دریوو ټکو د 2 کالمونو په شکل کې په مستطیل کې یوځای کیښودل کیږي. هر حجره کولی شي دوه مهم یا غیر مهم ریاستونه ولري، او په شپږو ټکو کې د دغو دوو دولتونو ځای په ځای کول ټول 64 مختلف دولتونه رامینځته کوي. په دې توګه، دا ممکنه ده چې ټول الفبا، شمیرې او ریاضيیک سمبولونه، او همدارنګه د ټکي نښان لکه کما، دورې، او نور ولیکئ.
د حوالې او نومولو لپاره، دا ټکي په ترتیب سره شمیرل کیږي. په ښي او کیڼ ژبو کې، د ډیفالټ له مخې، په ښي خوا کې نقطې له پورته څخه تر ښکته پورې له 1 څخه تر 3 پورې شمیرل کیږي، او په کیڼ اړخ کې نقطې له پورته څخه تر ښکته پورې له 4 څخه تر 6 پورې شمیرل کیږي. د مثال په توګه، د 1-3-4 کورونو شهرت، د بیلګې په توګه د پورتنۍ ښي کور، ښکته ښي کور او پورتنۍ کیڼ کور، د "M" لیک یا په انګلیسي کې د ایم لیک نښه کوي.
د برېل شاه ليد
څرنګه چې عیسویت او کلیسا د معلولینو درناوی نه کاوه، دوی د ړندو په تعلیم کې ډیر ناوخته وو. البته، استثناوې وې او ځینو کلیساګانو خپل کار دمخه پیل کړی و. د مثال په توګه، سنت دیدیموس ړوندانو ته بلنه ورکړه او دوی ته یې په څلورمه پیړۍ کې، یعني شاوخوا 1600 کاله وړاندې او په اسکندریه کې د اسلام له ظهور څخه شاوخوا دوه سوه کاله وړاندې درس ورکړ. د وصيت متن به يې په غږ ور زده کاوه. دا پدې مانا ده چې یو څوک لوستل کوي او دوی اوریدلي دي. همدارنګه، په اروپا کې ځینې کلیساګانې ړندو ته درس ورکوي. Braille
په 1517 کې ، شاوخوا پنځه سوه کاله دمخه ، لوکاس د لرګیو کرښه په نوم یو ابد شوی کرښه اختراع کړه او له لرګیو څخه یې توري او توري جوړ کړل. خو په اسلامي نړۍ کې د لومړي ځل لپاره په مصر کې د الازهر جومات په 970/348 هجري قمري کال کې، چې د فاطمیون په دوره کې د شیعه حکومت په توګه و، د ړندو په تدریس پیل وکړ. په سوریه کې له ۶۰۳/۱۳۰۶ راهیسې د سني مذهب په ښوونځیو کې ړانده کسان استخدام او تدریس کوي.
زین الدین عمادي چې د بغداد یو ړوند ساینس پوه او کتاب پلورونکی و، په څوارلسمه پیړۍ کې لومړی ځل د الفبا یو نامتو سیسټم اختراع کړ چې د برېل له اختراع څخه پنځه پېړۍ مخکې دی او برېل هغې ته ډېر ورته والی لري
خو د لومړي ځل لپاره عربي برېل په ۱۸۹۷/۱۲۷۵ زېږدیز کال کې په فلسطین کې اختراع شو او ړانده کسان په دې نوې طریقه زده کړو ته متوجه شول.
د دې حقیقت له امله چې لویس بریل په 1829 کې د ړوند لیک په اړه خپل کتاب خپور کړ، د دې کار له خپریدو 68 کاله وروسته، په فلسطین کې عربي بریل تدریس شو. خو لویس بریل (په ۱۸۵۲ کال کې مړ شو)، د هغه له مړینې دوه کاله وروسته، د هغه نوښت د فرانسې د حکومت له خوا ومنل شو او د بریل تدریس ته لاره هواره شوه. یعنی په ۱۸۵۴ کی دا کرښه ومنل شوه. پر دې بنسټ ۴۳ کاله وروسته په فلسطین کې برېل معرفي شو او روزنه یې پیل شوه.
خو د ځینو اسنادو له مخې ، فارسي برېل د ارنسټ جیکب کریسټوفیل (1876-1955) لخوا اختراع شوی. هغه په تبرېز او اصفهان کې د ړندو لپاره دوه ښوونځي جوړ کړل. او په دغو ښوونځيو کې فارسي برېل تدریس کېده. په 1304/1925 کې یې په تبریز کې لومړنی ښوونځی تاسیس کړ. له همدې امله، د فارسي برېل روزنه له دې نېټې وروسته او د هغه له مړینې دمخه په 1955 / 1333 میلادي کال کې وه؛ له همدې امله عربي برېل د فارسي بریل په پرتله لږ تر لږه درې لسیزې مخکې پیل شو. کریسټوفل ارمني و او موخه یې د مسیحیت وده وه. د هغه له مړینې وروسته، هغه د اصفهان په ارمنستان کې خاورو ته وسپارل شو.
ښاغلی مصطفی شیراوي لیکي: "ما له څو کلونو راهیسې د بریل د تاریخ په تالیف کې کار کړی او مختلفې سرچینې مې لیدلې دي، خو تر اوسه داسې کومه سرچینه نه ده موندل شوې چې د شیخ زین العابدین د نوښت په اړه دې ذکر کړي." دا معلومه شوه چې د دې سربیره، شاید نور نوښتونه هم شتون ولري. او ډیر لټون او سپړنې ته اړتیا ده. »
اړوندې پوښتنې
وېشنيزه:ليکدودونه
د مدغاسکر پاڅون
د مدغاسکر پاڅون ( په فرانسوي ژبه کې Insurrection malgache او په مدغاسکري ژبه Tolom-bahoaka tamin' ny  ) په ۱۹۴۷ ز کال کې د فرانسې د سترواکې د سلطې په وړاندې د مدغاسکر یو ملي پاڅون و چې د ۱۹۴۷ زکال د مارچ له مېاشتې یې د   ۱۹۴۹ز کال تر فبرورۍ مياشتې پورې دوام وکړ. د ۱۹۴۵ ز کال په وروستېو کې د فرانسې ملي مجلس استاذو لکه جوزف راستا Joseph Raseta ، جوزف راوهانګی Joseph Ravoahangyاو جاکواس رابمنانجارا Jacques Rabemananjara چې د Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM) د سیاسي حزب غړي و هڅه پېل کړه چې د مدغاسکر لپاره  د قانوني چنلونو له لارې خپلواکي لاسه ته رواړي. د دې نوښت ناکامي اود رامادییر Ramadier( په هغه وخت کې استعماري چار واکی)  د سوسیالیستې ادارې له خوا سخت ځواب د دې لامل شو چې د ګڼو ملتپالو پټو مبارزو ټولنو په ګډون د مدغاسکر وګړنیز عناصر سره منسجم شي.
د ۱۹۴۷ ز کال د مارچ د میاشتې د ۲۹ نېتې په ماښام کې، د مدغاسکري ملت پالو له خوا چې ډیری یې په نېزو سمبال وه د دې جزیرې په ختیځې د موراماناګا Moramanga او ماناکارا Manakara سیمو کې په متمرکزه بېزونو او د فرانسې تر واک لاندې مستعمرو باندې حیرانووکي او همغږي شوي یرغلونه تر سره کړل. دې ملي قضیې په راتلونکې میاشت کې  په چټکۍ سره په سویل ،  مرکزي لوړو کې او پلازمېنه انتناناریوAntananarivo کې پراختیا وموندله او د مدغاسکري ملتپالو شمیره څه د پاسه یو میلیون کسانو ته ورسېده.
د ۱۹۴۷ ز کال د مې ترمیاشتې فرانسې له ملتپالو سره مخامخ کیدل پېل کړل او دې جزیرې ته یې په افریقا کې د خپلو مستعمرو څخه د ځواکونو درالیدولو له لارې د خپلو ځواکونو شمیره درې چنده لوړ او ۱۸۰۰۰ تنو ته یې ورساوه. استعماري چارواکي په دې لټه کې شول چې فزیکې اورواني جبهو کې جګړه وکړي اود ویرې خپرولو د ډول ډول تکتیکونو په لاره اچولو یې د وګړو د بې روحیې کولولپاره هڅه وکړه. د فرانسې نظامي قوې ډله ایز اعدامونه، شکنجې، جنسي تیري، دټولو کلیو سوځول، ډله ایزې سزا اونورې بېرحمۍ اوقساوتونه لکه له الوتکې څخه د ژوندیو مدغاسکرې زندانیانو راغورځول ( د مرګ پروازونه) تر سره کړل.
د مدغاسکرد ملتپالو مرګ ژوبلو شمیره له ۱۱۰۰۰ ( ټیټه شمېره) اولوړه شمېره( څه د پاسه ۱۰۰۰۰۰تنه) تر منځ په توپیرسره اټکل کیږي. ملتپالو په اټکل ډوله سره ۵۵۰ فرانسویان او دهغوی ۱۹۰۰ ملاتړي ووژل. دا ملاتړي د فرانسې طرفداره د PADESM مدغاسکري سیاسی ګوند پورې اړوند وه چې دا ګوند د استعماري چارواکو له خوا د MDRM ( په مدغاسکر کې دیوه سیاسی ګونده نوم دی) سره دمقابلې لپاره جوړشوی و.د ۱۹۴۸ ز کال د اګست ترمیاشتې د ملتپالوډیری مشران ووژل شول او یا ونیول شول او پاڅون په اغیزمنه توګه د ۱۹۴۸ زکال تر دسمبر مېاشتې پورې کمزوری شو خو وروستی وسله وال مقاومت د ۱۹۴۹ ز کال د فبرورۍ په میاشت کې وځپل شو.
د ملتپال پاڅون دې جابرانه ځپلو په مدغاسکري ټولنه باندې ژورټپونه پرېښول. د مدیریتي ډلې یو نسل له منځه لاړاودې حالت مدغاسکر ته چې په ۱۹۶۰ کې یې خپلواکي تر لاسه کړه ګڼ شمېر ستونځې رامنځ ته کړې. د مدغاسکر درې لومړي مرستیالان ونیول شول، شکنجه شول او تر هغه وخت پورې کې په جېل کې وساتل شول چې په ۱۹۵۸ کې وبښل شول. مونجا جااونا Monja Jaona ‍یو بل مشر چې له جګړې ژوندی راووت خو د نهو کلونو لپاره په جیل کې وساتل شو. هغه وروسته د مادغاسکر د مادغاسکري لپاره په نامه د مونیما (MONIMA) ګوند جوړ کړ چې د مدغاسکر په سیاست کې یې ډیر نفوذ درلود. فرانسې په پاڅون پورې ډیری اړونده اسنادونه ډلبندي کړل او دفرانسې حکومت په موضوع باندې تر هغه وخت پورې  چوپتیا غوره کړه چې ژاک شیراک Jacques Chirac مدغاسکر ته ۲۰۰۵ ز کال کې خپل د خپل رسمي سفر په مهال دی حالت ته " د نه قبول وړ " اصطلاح و کاروله. څو تنو مدغاسکري دایرکترانو د پاڅون د مهال فلمونه جوړکړل. په ۱۹۶۷ ز کال کې د مدغاسکر حکومت د مارچ ۲۹ یو کالنۍ رخصتي اعلان کړه او په ۲۰۱۲ ز کال کې پاڅون ته یو وقف شوی موزیم په موراماناګا Moramanga کې پرانستل شو.
مخینه
نولسمې پېړۍ ته نژدې مدغاسکر په پراخه توګه د ایمرنیا Imerina د شاهي دولت تر کنترول لاندې و او شاهې ماڼۍ یې په پلازمېنه انتاناناریوAntananarivo کې پرتې وي. که څه هم داشاهي دولت دشپاړلسمې پېړۍ له لومړیورا هیسې وجود درلوده خو خپل کنترول ته یې د ۱۸۲۰ په لسیزو کې د پاچا لومړي راداما Radama په پاچاهۍ کې چې دبرتانیې حکومت دهغه واک د مدغاسکر په ټوله جزیره باندې په رسمیت وپېژانده له خپلو پخوانیو سرحدونو هم ها خوا  پراختیا ورکړه. په دې جزیره باندی دواک د چلولو لپاره له څو ناکامو هڅو وروسته، فرانسې په ۱۸۹۴ ز کال په سپتمبر کې د شاهي مانۍ د نیولو لپاره نظامي قوه وکاروله، لومړي وزیر راینلای اریوني Rainilaiarivony یې تبعید کړ اودا جزیره یې د ۱۸۹۵ ز کال په فبرورۍ کې په رسمي توګه خپله مستعمره کړه. ملکې درېمې راناوالونا Ranavalona ته اجازه ورکړل شوه چې د یوې لاسپوڅې په توګه د مېنالامبا Menalamba د پاڅون په نامه دیوه مشهور پاڅون تر رابرسیره کیدو چې همدا یې مسؤله ګڼل کیده پاتې شي. دا پاڅون په تندۍ سره وځپل شواو دا ملکه په ۱۸۹۷ ز کال کې تبعید کړل شوه.
د مېنالامبا Menalamba پاڅون د فرانسې د واکمنۍ په وړاندې د روان مخالفت هغه یوازینی لومړنی ظهوروه چې کله نا کله به یې په مدغاسکر کې د استعماري او مدغاسکر د چارواکو ترمنځ شدید تقابل راپاراوه. د ۱۹۱۰ په لسیزو کې پټو ملتپالو ټولنو په جوړیدو پېل وکړ. په لومړۍ نړیواله جګړه کې د فرانسې لپاره د مدغاسکر عسکرو اجباري کارونه د بهرني واک په وړاندې غصه غښتلې کړه او د دواړو نړیوالو جګړو ترمنځ دې ملتپالو سازمانونوره هم پراختیا وموندله. د جرمني په لاس د فرانسې د پوځ ماتې او ۱۹۴۰ ز کال کې د فرانسې اشغال، په مدغاسکر باندې د ویچې Vichy د رژیم تحمیل (Vichy د فرانسې مرکزته جنوب ښار دی چې د دویمې نړیوالې جګړې په مهال د فرانسې حکومت پکې مېشت وه، د فرانسې ډیری خلکو دا حکومت په دې نه خوښاوه چې د جرمنې قوانین به یې پلې کول) او په پای کې د برتانیا له خوا۱۹۴۲ په  ز کال کې د جزیرې نیول د استعماري حکومت څیره نوره هم تیاره کړه. د خلکو غصه په ځانګړې توګه هغه وخت نوره هم د استعمارپه وړاندې غښتلې شوه چې استعمار ځينې پالیسۍ لکه د مالیو په ځای د جبري عسکر نیونې، په دویمه نړیواله جګړه کې د ګډون لپاره غیرداوطلبانه عسکر نیونه او په کلني ډول دیوه تن لپاره د وریجو د ډیر مقدار برخه اخیستنې ته اړتیا په لاره واچولې.
د لاډیر حاکمیت د حق لپاره د مدغاسکر هیلې د جنرال چارلس دی ګولي Charles de Gaulle ( یوفرانسوی جنرال)   له څرکندونو سره چې د برازاویل  Brazzaville Conference په کنفرانس کې چې په ۱۹۴۴ ز کال کې تر سره شو هغه وخت لاوپاریدلې چې هغه وویل چې له دې وروسته ټولې مستعمرې د فرانسې بهرنۍ ځمکې دي او د فرانسې په ملي مجلس کې د استا‌ذولۍ مستحقې دي. هغه بهرنیو مستعمرواوسیدونکو ته د تابعیت ورکولو وعده هم ورکړه. د دې سمونونو له قسمې پلې کیدو سره سره، د فرانسې تر ملکیت لاندې مستعمروکې جبري کارونو او په مدغاسکر کې له حقونو ناوړه ګټه اخیستنې بې له دې چې کمې شي هماغسې دوام وموند. د پاناما Panama (Patriotes nationalistes malgaches) په نامه یوه پټه ملتپاله ټولنه په ۱۹۴۱ ز کې جوړه شوه. په دې پسې په ۱۹۴۳ ز کال کې د جینی Jiny ( یوسور مرغه دی چې په کلیوالوسیمو کې وي) په نامه یوبل سازمان جوړ شو. په دې دوره کې دواړو سازمانونو د خپلو غړیو د ډېرېدو شاهدان وه  او په دې لټه کې شول که اړینه وي خپلواکي به دزور له لارې اخلي.
ددوهمې نړیوالې جګړې تر پایه وروسته، د مدغاسکر ځینو مهمو ملتپالومشرانو هڅه وکړه چې د مدغاسکر لپاره خپلواکي د قانوني وسایلو له لارې واخلي. په پېل کې، له جګړې وروسته د قانون جوړونکو مجلس د ۱۹۴۵ ز کال په نومبر کې په پاریس کې غونډه  وکړه ترڅو د فرانسې د څلورم جمهویرت لپاره د اساسي قانون مسوده جوړه کړي، په دې وخت کې د مدغاسکر استاذولي د دوه تنو ډاکترانو جوزف راسیتا  Joseph Raseta او جوزف راووهانګې Joseph په غاړه وه. هغوی له ژاک رابیمانانجارا  Jacques Rabemananjara  چې په راتلونکي کې یو لیکوال شوMouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM) په نامه یو سیاسي ګوند جوړ کړ چې له فرانسې څخه د ملي خپلواکې لاسته راوړل یې موخه وه.
درې واړه مشران د هووا Hova  له اولادې څخه وه چې نوموړي د پخوانۍ مرینا Merina په شاهي محکمه کې ستر سیاسی شخص وه. دا خوزښت یو سوله خوښي خوزښت وه، او کله چې د مدغاسکر لپاره د خپلواکۍ په لټه کې وه د فرانسې له دې لید لوري یې ملاتړ کاوه چې مدغاسکر باید په فرانسوي ژبه د نړیوالې اقتصادي او کلتورې ټولنې غړی وي. دهغوی موخو هومره ملاتړ تر لاسه کړ چې جغرافیایي، توکمیز او طبقاتي برخې یې پرې کړې او د ۱۹۴۶ ز کال په نومبرکې نوموړي درې تنه د فرانسې د ملي مجلس لپاره د مرستیالانو او د مدغاسکر د استاذو په توګه وټاکل شول. مدغاسکري مرستیالانو له فرانسوي سلطي څخه مدغاسکر ته د خپلواکۍ ورکولو عریضه وړاندې کړه چې د مجلس فرانسوي مرستیالانوله خوا رد شوه.
غوا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
غوا یو تی لرونکي ژوی دی چې نر یې غويی دی. غوا ډېر ډولونه لري، بېلابېل رنګونه لري، دا یو کورنی ژوی دی او د شنو واښه او وچه ګياه خوري، غوا تقریبا په هر شنه کرونده کې موندل کیږي، شیدې یې د نورو لبنیاتو حیواناتو په پرتله خورا خوندور او غذايي دي. غوا په مختلفو مذهبونو کې سپیڅلې او مبارکه ګڼل کیږي. د هندو مذهب له مخې غوا د مور حیثیت لري.
انځورتون
هغه نښانونه چې د غوا نښه پکې د نښان په توګه کارول شوې وېشنيزه:غوا وېشنيزه:شيدې
وېلیم لیان مېکنزي کېنګ
وېلیم ليان مېکنزي کېنګ د مېریت /OM  (دا هغه نښان دی چې د غوره خدماتو لپاره یو کس ته ورکول کېږي) او CMG  (په بریتانیا کې د زړورتیا تر ټولو لوړ نښان) ګټونکی او د PC (د کاناډا لپاره د ملکې ځانګړې شورا) غړی، د ۱۸۷۴ ز کال د ډېسمبر په ۱۷ مه زېږېدلی او د ۱۹۵۰ ز کال د جولای په ۲۲مه مړ شوی، یو کاناډایي واکمن او سیاستوال، چې د ۱۹۲۱ ز کال څخه تر ۱۹۲۶، له ۱۹۲۶ څخه تر ۱۹۳۰ ز کال او له ۱۹۳۵ څخه تر ۱۹۴۸ ز کال پورې يې په درېیو غیر متوالي دورو کې د کاناډا د لسم لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ. هغه یو لېبرال و چې د ۱۹۲۰ ز لسیزې له لومړیو څخه د ۱۹۴۰ ز لسیزې تر وروستیو پورې په کاناډا کې یو مخکښ سیاستوال و. کېنګ د لوی رکود او دويمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د خپل مشرتابه لپاره پېژندل کېږي. هغه د حقوقو او ټولنیزکار په برخه کې زده‌کړې کړې وې د کاناډا د دولت د بنسټيزو پایو او هوساینې(رفاه) په برخه کې يې د پام وړ رول ولوباوه، په نړیوال نظم کې يې کاناډا د يو بشپړ متحد او متوسط ځواک په توګه ثابته کړه. د هغه د واکمنۍ ټوله دوره ۲۱ ز کاله او ۱۵۴ ورځې وه، چې په دې توګه د کاناډا په تاریخ کې د تر ټولو اوږد مهال لپاره لومړی وزیر پاتې شوی دی.
کېنګ چې د اوتاریو (اوس‌مهال کېچنر) په برلین کې نړۍ ته راغلی، د هنر په برخه کې یې یو د لېسانس، دوه د ماسترۍ سندونه لرل او په ۱۸۹۰ز لسیزه کې يې په حقوقو کې یو د لېسانس سند ترلاسه کړ. هغه په ۱۹۰۹ ز کال کې خپله د دوکتورا درجه هم ترلاسه کړه او د کاناډا یوازینی لومړی وزیر دی چې دا کار یې وکړ. په ۱۹۰۰ ز کال کې د کاناډا دولت د کار د نوې څانګې مرستیال وزیر شو. هغه په ۱۹۰۸ ز کال کې مخکې له دې چې د فدرال د کار وزیر شي، ولسي جرګې ته یې لار ومونده او د لومړي وزیر وېلفېرډ لوریه په دوره کې يې خدمت وکړ. کېنګ د ۱۹۱۱ ز کال په فدرال ټاکنو کې د خپلې چوکۍ له لاسه ورکولو سره د راک‌فېلر بنسټ ته کار وکړ او د لنډې مودې لپاره يې د صنعتي سلاکار په توګه کار وکړ. کېنګ په ۱۹۱۹ ز کال کې د لوریه ترمړینې وروسته د لېبرال ګوند مشري ترلاسه کړه  او د منځنۍ دورې ټاکنو کې د بریا له لارې بیا ولسي جرګې ته لاړ. هغه د لومړۍ نړیوالې جګړې په بهیر کې چې د ۱۹۱۷ ز کال د جبري  کړکېچ له امله ګوند په سخت ډول شیندل شوی و، د ګوند د مشرۍ اداره په لاس کې واخیسته چې د اجباري خدمت پلوي سرتېري او د اجباري خدمت ضد دواړه ډلې یې متحدې کړې او د ۱۹۲۱ ز کال په فدرال ټاکنو کې يې ګوند بریا ته ورساوه.
کېنګ تر لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته اجنډا رامنځته کړه چې د جګړې د مهال مالیات یې راکم کړل، تعرفي يې په منځنۍ کچه راکمې کړې او ملي پایتخت اوتاوا ته یې په ورو ورو وده ورکړه. د ۱۹۲۵ ز کال په ټاکنو کې محافظه کارانو ګڼ شمېر چوکۍ ترلاسه کړې، خو لېبرالیانو له پرمختللي ګوند سره د واک د موازینې پر سر مذاکره وکړه. کېنګ په ۱۹۲۶ ز کال کې د ولسي جرګې له رایو سره په مخامخېدو کې چې کولی شوی، د اقلیت دولت استعفا ته اړ کړي د پارلمان د انحلال او د ټاکنو د ترسره کولو امر ورکړ. دا پېښه په اساسي قانون کې د یو لوی کړکېچ لامل شوه. عالی قومندان/ګورنر جنرال محافظه کاران راوبلل، تر څو دولت رامنځته کړي، خو د نه‌باور په یوه طرحه کې یې ماته وخوړه او د ټاکنو د دایرېدلو لامل شو، چې په هغه کې لېبرالیان په غوڅ ډول بریالي شول. کېنګ له دې وروسته  د بهیرنیو چارو د وزارت په پراخولو او د ډېرو دیپلوماتانو د جذبولو له لارې د کاناډا د بهرني سیاست د خپلواکه کولو په لټه کې شو. د هغه دولت د اړتیا پر بنسټ د زړو د تقاعد حقوق هم وضع کړل او د کېبل، تلېګراف، رېل پټلۍ او د بخار کښتیو مالیات یې له منځه یووړل. د ګېنګ ورو غبرګون د لوی رکود لامل شو او د ۱۹۳۰ ز کال په ټاکنو کې د محافظه کارانو له خوا له ماتې سره مخامخ شو.
د رکود او سوړ بازارۍ پر وړاندې د محافظه کار دولت غبرګون په سخت ډول نامنلی و، په دې توګه کېنګ د ۱۹۳۵ ز کال په ټاکنو کې په غوڅ ډول واک ته راستون شو. ډېر ژر د اقتصاد د ودې په حال کې و. کېنګ په ۱۹۳۵ ز کال کې له متحده ایالاتو سره د متقابلې سوداګرۍ د پرېکړه لیک په اړه مذاکره وکړه. په ۱۹۳۸ ز کال کې يې د کورجوړونې ملي قانون تصویب کړ، تر څو اقتصادې کور جوړونې ته وده ورکړي. په ۱۹۴۰ ز کال کې يې د بې‌کارۍ بیمه تصویب کړه او په ۱۹۴۴ ز کال کې یې د کورنۍ د لګښتونو مرسته معرفي کړه- د کاناډا د عمومي سوکالۍ لومړنی پروګرام. دولت همدارنګه د ټرانس - کاناډا هوايي کرښې (د اېیر کاناډا لپاره مخینه) او د کاناډا د فلم ملي پلاوي یې تاسیس کړ. د دویمې نړیوالې جګړې له پيل څخه یوازې څو ورځې مخکې کاناډایي پوځیان ځای پر ځای شول. د ۱۹۴۰ ز کال په فدرال ټاکنو کې د لېبرالیانو غوڅې بریا کېنګ ته اجازه ورکړه، چې د جګړې په بهیر کې د ګوند مشرۍ ته دوام ورکړي. هغه کاناډایۍ پیسې، تدارکات او داوطلبان له بریتانیا څخه د ملاتړ او په ورته حال کې د اقتصاد د پیاوړتیا او داخلي جبهې د روحیې او مورال د لوړ ساتلو لپاره چمتو کړل. کېنګ د فرانسوي کاناډایانو د رضایت لپاره له هېواده بهر د اجباري خدماتو وړاندې کول د ۱۹۴۴ ز کال تر وروستیو پورې وځنډول. ان د پالیسۍ د معرفي کېدو پر مهال، هغه په کیوبیک کې د ۱۹۱۷ ز کال د ملي وحدت کړکېچ له بیاځلي راپورته کېدو او پاڅون څخه د خپلې کابینې د مرستیالو وزیرانو اېرنېسټ لاپونيټ او سېنټ لوران په مرسته مخنیوی وکړ. په ۱۹۴۵ ز کال کې د مؤتلفینو بریا کېنګ ته اجازه ورکړه چې تر جګړې وروسته ټاکنې ترسره کړي، چې په هغه کې لېبرالیانو خپل د اکثریت حکومت له لاسه ورکړ. کېنګ او د هغه دولت د خپلې واکمنۍ د وروستیو کلونو په بهیر کې کاناډا له نورو بهرنیو هېوادونو سره شریکه کړه، تر څو په سړه جګړه کې ژوره برخه واخلي، د کاناډا ښاروندي يې معرفي کړه او کنوانسیون ته یې د نیوفاندلنډ د ننه کېدلو لپاره بریالۍ مذاکره وکړه.
کېنګ د خپل ګوند تر ۲۹ کلنې او د هېواد تر ۲۱ کلنې مشرۍ وروسته، د ۱۹۴۸ ز کال په وروستیو کې له سیاست څخه تقاعد شو. هغه د ۱۹۵۰ ز کال په منځنۍ برخه کې د سږو د ناروغۍ له امله مړشو. د کېنګ شخصیت پېچلی و. د ژوند‌لیکونو ليکوالان د هغه د بېلو شخصیتي ځانګړنو په اړه سره همغږي لري. هغه د فرانکلېن ډي. روزوېلټ، وېنسټون چېرچل یا شارل ډوګل په څېر له معاصرې کارېزما جذبې څخه پاک و. په انساني اړیکو کې سوړ او بې تدبیره و، د ویناوالۍ مهارت يې نه درلود او شخصیت یې د رایو ورکوونکو تر منځ انګازه نه کړه. هغه ډېر سیاسي متحدان لرل، خو نږدې ملګري يې ډېر لږ وو. هغه پخوا له همکارانو سره په ځانګړي ډول له خپلې مور سره د اړیکو د خوندیتوب لپاره له رسنیو څخه کار اخیستل  او د معنویت پالنې په اړه خپل باورونه پټ وساتل او اجازه یې ورکړه چې د هغه سخت معنویت د ۱۹۳۰ز لسیزې په وروستیو کې له الدوف هېټلر څخه د هغه درک تحریف کړي. تاریخ پوه جک ګران شتاین یادونه کوي چې «پوهان د یو نر په توګه د کېنګ لږ ستاینه کوي، خو د سیاسي مهارتونو او د کاناډا د ملي وحدت په برخه کې د هغه پاملرنه خورا ستايي » کېنګ د کاناډا د درېیو غوره لومړیو وزیرانو په رتبه بندۍ کې راځي.
لومړنی ژوند، کورنۍ او مذهب
کېنګ د اونتاریو (چې اوس مهال د کېچنر په نوم پېژندل کېږي) په برلین کې د جان کېنګ او اېزابل ګرېس مېکنزي په کور کې زېږېدلی. د هغه مورنی نيکه وېلیم لیون مېکنزي، د ټورنټو لومړنی ښاروال او په ۱۸۳۷ ز کال کې د کاناډا د ستر قیام (Upper Canada Rebellion) مشر و. د هغه پلار د محکمې وکیل او وروسته د اوزګوډ هال د حقوقو په ښوونځي کې استاد و. کېنګ درې خویندې او وروڼه لرل. هغه د برلين په مرکزي ښوونځي (چې اوس مهال د سودابي دولتي ښوونځي په نوم یادیږي) او د برلین په عالي لېسه کې (چې اوس مهال د کېچنر – واټرلو د ز کالج او حرفوي ښوونځي په نوم یاديږي) زده‌کړې وکړې. د هغه لپاره کورني ښوونکي ګومارل شوي و چې هغه ته ډېر سیاست، ساینس، ریاضي، انګلیسي او فرانسوي وروښيي.
پلار يې وکیل و چې په یوه کوچني ښار کې يې سخت کار درلود اوهېڅکله یې مالي خوندیتوب نه درلود. د هغه مور او پلار ډېر خوار ژوند درلود، ښوونکي او خدمتکاران يې ګومارلي وو چې په سختۍ يې تر عهدې وتلی شوی، په دې سره، شاوخوا په ۱۸۹۰ ز کال کې ټورنټو ته تر کډه کولو وروسته د هغوی مالي حالت مخ په ښه کېدو شو، کېنګ د څو کلونو لپاره هلته د بورلي پر سړک په یوه دوه پوړیزه ودانۍ کې له هغوی سره ژوند وکړ او په ورته حال کې يې د ټورنټو په پوهنتون کې زده‌کړې هم کړې.
کېنګ د خپلې عيسوي دندې پر بنسټ د ټولنیزو سمونونو لپاره خپل ټول عمر وقف کړ او د یو پروټېستان په توګه یې کار وکړ. هغه هېڅکله د سوسیسالیزم پلوی نه و.
د جیزه لوی هرم
د جیزه لوی هرم د مصري اهرامونو تر ټولو لوی او د فرعونانو څلورمو لړۍ ته د اړوند پاچا خوفو قبر دی. دغه هرم چې له میلاد څخه د وړاندې شپږویشتمې پېړۍ په لومړیو کې د ۲۷ کلونو په اوږدو کې جوړ شو د لرغونې نړۍ له اوو حیرانونکو جوړښتونو څخه تر ټولو لرغونی دی او همدارنګه یوازنی هرم دی چې تر ډېره بریده پورې له لاسوهنې پرته پاتې دی. په جیزه کې د اهرامو د ټولګې د برخې په توګه دغه هرم د نن ورځې له جیزې او د مصر له لویې قاهرې سره پوله لري.
دغه هرم چې په پیل کې یې ۱۴۶.۶ متره (۴۸۱ فوټه) لوړوالی درلود د ۳۸۰۰۰ کلونو لپاره په نړۍ کې د بشر په لاس جوړه شوې تر ټولو لوړه ودانۍ وه. د وخت په تېرېدو سره د آهکو په سپینو ډبرو باندې د هغو پوښل شوی چت له منځه ولاړ او له امله یې د دغه هرم لوړوالی د هغه اوسنۍ اندازې ۱۳۸.۵ متره (۴۵۴.۴ فوټه) ته راښکته شوه. هغه ډول چې نن ورځ لیدل کېږي دا یې هماغه اصلي پخوانی جوړښت دی. په دغه هرم کې د کارول شوې ځمکې مساحت ۲۳۰.۳ متر مربع (۷۵۵.۶ فوټ مربع) کېږي چې په دې سره یې داخلي حجم نږدې ۲.۶ ملیون متر مکعبه (۹۲ میلیونه فوټ مکعب) کېږي او په کې یوه داخلي غونډۍ هم شتون لري.
دغه هرم د ۲.۳ میلیونه لویو بلوکونو په کارولو جوړ شوی چې د ټولو د وزن کچه یې ۶ میلیون ټنوته رسېږي. ډیری کارول شوې ډبرې په کې د لویوالي او ډول له مخې یو شان نه دي او یوازې لږ لږ ځاینه یې پوښل شوي. بیرونۍ برخې یې د انګافو پر مټ له یو بل سره نښلول شوې دي. د دغه هرم په لومړنۍ برخه کې د جیزه دښتې له سیمه ئیزو اهکي ډبرو کار اخیستل شوی. نور بلوکونه ورته له نیل درې څخه د کښتې پر مټ راوړل شوي چې په دغو کې د هرم د پوښلو په موخه له تورا څخه راوړل شوې سپینې اهکي ډبرې او همدارنګه د پاچا د خونې د جوړولو په موخه له اسوان څخه ګرانیټي بلوکونه چې آن تر اتیا ټنو وزن لرونکي هم په کې شتون لري؛ شاملېږي.
د لوی هرم دننه درې پېژندل شوې برخې شته دي. تر ټولو لاندنۍ یې برخه یې د هغو په بنسټ کې ده چې هرم ورباندې جوړ شوی؛ ځای کنستل شوی خو نا بشپړ پاتې دی. په دوه نورو برخو کې د ملکې او پاچا کوټې دي چې په کې یو ګرانیتي قبر شتون لري او د هرم په پورتنۍ برخه کې موقعیت لري. یو شمېر په دې باور دي چې د دغه هرم معمار د خوفو وزیر همیونو (چې هیمون هم ورته ویل کېدل) دی. ګڼ شمېر بېلابېلې عملي او د هغو ځای نیونکې فرضیې شتون لري څو په دغه جوړښت کې کاریدلي تخنیکونه توضیح کړي.
د دغه هرم په چاپېر کې د جنازې مراسمو ته په اړونده ټولګه (کمپلکس) کې دوه معابد چې د دواړو ترمنځ په جوړه شوې لار نښلېدلي (یو هرم ته او بل نیل ته نږدې دی)، د خوفو د کورنۍ غړو او درباریانو لپاره قبرونه چې د خوفو د ښځو لپاره درې کوچني قبرونه او آن یو کوچنی «ماهواره یي هرم» او قبرونو ته د لمر لویدو په موخه پنځه دالانونه په کې شتون لري.
تاریخي وقایع پوهنه (تاریخي کرونولوژي)
خوفو او د هغه هرم ته اړوند ډیری وروستي اټکلونه ښيي چې دغو دواړو له میلاد څخه وړاندې ۲۷۰۰ کال څخه تر ۲۵۰۰ کال پورې شتون درلود.
د خوفو او لوی هرم د لرغونتیا تاریخچه
له میلاد څخه وړاندې په شاوخوا ۴۵۰ کال کې هرودت لوی هرم، خئوپس (چې بیا په یوناني کې خوفو ته واوښت) ته اړوند وباله خو په تېروتنې سره یې د هغه واکمني د رامسید له واکمنۍ وروسته وبلله. نږدې ۲۰۰ کاله وروسته مانثو د مصري پاچایانو نوملړ برابر کړ او هغوی یې په جلا جلا لړیو وویشل چې خوفو په کې څلورمې لړۍ ته اړوند وبلل شو. له دې سره په مصري ژبه کې له لهجوي بدلونونو او یوناني ژباړو له امله «خئوپس» په «سئوپیس» او نورو ورته ډولونو وبلل شو.
په ۱۶۴۶ زکال کې ګریوز د هرم د جوړېدو د تاریخ ټاکنې په برخه کې د لږ او متناقضو تاریخي منابعو له امله د لویې ستونزې څرګندونه وکړه. د املایي توپیرونو له امله هغه خوفو د مانثو د پاچاهانو په نوملړ کې (چې افریقانوس او اوسبیوس ژباړلی و) وه نه باله، له همدې امله امله هغه د هرودت په ناسم روایت تکیه وکړه. ګریوز د ځای ناستوب کتارونو ته په پام له میلاد څخه وړاندې ۱۲۶۶ کال د خوفو د واکمنۍ پیل وباله.