ابن_سينا_بلخي
د ابن سينا ژوندليک د جوزجاني له خولې
پلار مې عبدالله د بلخ څخه ؤ، چې د ساماني واکمن نوح د منصور د زوى په پېر کې بخارا ته راوکوچېد، چې په هغه وخت کې د اسلامي تمدن زانگو وه. پلار مې ساماني واکمنۍ په ديواني دفتر کې کار پېل کړ او د افشنه په نامه کلي کې يې زما مور ځانته په نکاح کړه. د مور نوم مې ستاره وه. زه د صفرې په مياشت کال ۳۷۰هجري لمريز کال له خپلې مور څخه وزېږېدم. نوم يې راباندې حسين کېښود. پلار مې څه موده پس بخارا ته وکوچېده، په هغه ځاى کې يې زه ښوونکيو ته وسپارلم ترڅو قرآن کريم او ادب زده کړه. د ژوند لسم کال په پاى ته رسولو سره مې قرآن کريم او ادب کې لوړ مقام ته ورسېدم تردې بريده چې زما ښوونکي زما پوهې ته اريان پاتې شول. په هغه وخت کې د ابو عبدالله په نامه يو کس بخارا ته راغې، او د هغه وخت علوم يې زياتره زده ول. پلار مې دا سړې خپل کورته راوست ترڅو وکړاې شم له هغه څخه يوڅه زده کړم. کله چې نوموړې زموږ کور ته راغې نو ما د اسماعيل زاهد څخه فقه زده کوله چې د هغه د غوره زده کوونکيو څخه وم، او په بحث او جدل کې چې د هغه وخت د پوهانو صفاتو څخه ول پوره برلاسې درلود. نوموړي عالم ماته منطق او هندسه را زده کړه، او د اساغوجي مشهور منطقي کتاب مې ورڅخه زده کړ.نو څرنگه چې يې زه په زده کړه کې ښه وليدم، نو زما پلار ته يې سپارښتنه وکړه چې له زده کړې څخه پرته يې په بل کوم کار ونه لگوي. او پرما يې هم تاکيد وکړ چې له زده کړې څخه پرته بل کار غور نکړم. ما خپل فکر په هغه څه چې زما ښوونکي ماته ويل مصروفاوه او خپل ذهن به مې د هغه څه په څېړنه اچوه. او هغه څه چې به مې ښوونکي ماته راښودل له هغه څخه ښه زده کول تردې چې منطق مې د هغه څخه زده کړ، او په دې فن کې له خپل ښوونکي څخه برلاسې شوم. کله چې زما ښوونکې له بخارا څخه ولاړ نو ما د الهياتو او طبعياتو علومو په زده کړه لاس پورې کړ. او لږ څه وروسته د رنځپوهنې علم ته مې لاس واچاوه. هغه څه چې مخکينيو حکيمانو ليکلي ول، ټول مې په دقت سره ولوستل. څرنگه چې د طب علم له ستونزمنو علومو څخه نه ؤ، نو په لږه موده کې لوړو پوړيو ته ورسېدم، ان تردې چې د رنځپوهنې زياتره لويو لويو پوهانو ماته ماته مخ راواړاوه او له ما څخه يې زده کړې پېل کړې. ما به ناروغانو درملنه کوله او يونيم کال مې پدې دنده کې تېر کړ. پدې موده کې لږې شپې به تېرې شوې وي چې په ويښه مې نه وي تېرې کړې، او لږې ورځې به تېرې شوې وي، چې له لوست پرته مې په بل کار تېرې کړي وي. د ابن سينا قبر لدې وروسته مې الهياتو ته مخه کړه او د ارستو د مابعد الطبيعه په نامه کتاب مې ولوست، مگر چندان پرې پوه نشوم. په همدې ډول مې نوموړې کتاب ۴۰ ځلې ولوست او په يادو مې زده شو، مگر د نوموړي کتاب په مطلب پوه نشوم. له ځان څخه نااميده شوم، او ځان ته به مې ويل چې ولې پدې پوه کې لاس رسې نه لرم. يوه ورځ ماذيگر د کتابپلورلو په بازار کې گرځېدم، کتاب خرڅوونکې مې وليد چې څو کتابونه يې په لاس کې نيولي ول، او اخيستونکي پسې گرځېده. زما څخه يې وغوښت ترڅو ورڅخه کتابونه واخلم. ما هم ورڅخه د ابو نصر فارابي مابعد الطبيعه نومې کتاب واخيست. کله چې کور ته ورسېدم بې له ځنډه مې په لوستلو پېل وکړ، او د مابعد الطبيعه چې مخکې پرې نه پوهېدم او له کړاوونو سره مخ ؤم حقيقت ته ورسېدم. د لوى توفيق په نصيب کېدو سره ډېر خوشاله ؤم، نو سبا ورځ مې د څښتن تعالى په لار کې ښه پرېمانه صدقه ورکړه. پدې وخت کې زه ۱۷ کلنۍ ته داخل شوې ؤم چې له ۳۸۷هجري لمريز کال سره يې سمون کله چې زه ۱۸ کلنۍ ته ننوتم نو د منصور زوى نوح سخت ناروغه شو، د وخت رنځپوهان يې له درملنې څخه عاجزه شول، نو څرنگه چې ما په رنځپوهنه کې ښه نوم گټلې ؤ زه يې دربار ته وروستلم او د نوح په درملنه مې پېل وکړ. ما د نوح درملنه وکړه او روغ رمټ شو. له هغه څخه مې وغوښتل ترڅو اجازه راکړي د هغه په کتابتون کې څېړنه وکړم. ډېر کتابونه مې هلته وليدل، چې د ډېرو يې چا نوم هم نه ؤ اورېدلې او ما هم ترهغه وخته نه ؤ ليدلي، و ددې کتابونو له مطالعې څخه مې ډېره گټه ترلاسه کړه. څه موده پس مې پلار لدې نړۍ وکوچېد. او زما ژوند يې له کړاوونو سره مخ کړ. له بخارا څخه د خوارزم گرگانج ته ولاړم. څه موده هلته په عزت سره واوسېدم. د هغه ځاى د امير ته مې لار پېدا کړه. او د څو کتابونو په ليکلو برلاسې شوم. مخکې لدې مې هم په بخارا کې څو ټوکه کتابونه ليکلي وه. پدې وخت کې د نړۍ حالات خراب شوې وه. نو ناچاره له گرگانج څخه بهر راووتم، او يو څه موده هسې اخوادېخوا وگرځېدم. گرگان ته ورسېدم او يو څه موده هورې پاتې شوم، او يو څو کتابونه مې وليکل. ابو عبېد جوزجاني په گورگان کې زماڅنگ ته راغې. ابو عبيد جوزجاني وايي: دا وه هغه څه چې زما ښوونکي د خپل تېر حال په اړه ماته ويلي ول. څرنگه چې زه د په هغه خدمت کې شوم. او د ژوند ترپايه همهغه سره وم. ډېر شيان مې له هغه څخه زده کړل. او د هغه ډېر کتابونه مې وليکل. ښوونکې مې پس له څه مودې رې ته ولاړ او د مجد الدوله په خدمت کې چې د هغه ځاى واکمن ؤ او د تورې ټوخلې په ناروغۍ اخته ؤ درملنه وکړه. وروسته لدې څخه د قزوېن په لور وخوځېد او له هغه ځاى څخه د همدان په لور وخوځېد او د يوه اوږدې مودې لپاره هورې پاتې شو. په همدې ښار کې ؤ چې د شمس الدوله ديلمي د وزارت په منصب ونازاوه. په همدې موده کې يې د (قانون) په نامه کتاب وليکه او د شفا په نامه ست کتاب يې هم زما په غوښتنه وليکه. کله چې شمس الدوله له دې نړۍ څخه سترگې پټې کړې نو د هغه زوې يې ځايناستې شو، ابن سينا د هغه د وزارت څوکۍ ونه منله، نو لدې کبله يې پدې پهانه چې هغه د اصفهان له واکمن سره اړيکې لري زندان ته واچول شو او ۴ مياشتې موده يې هلته تېره کړه. او په زندان کې يې ۳ کتابونه وليکل. له زندان څخه راوتو څخه وروسته يوڅه موده په همدان کې پاتې شو تردې چې د دروېشانو په جامه کې له ښاره بهر راووت او د اصفهان په لورې وخوځېد. زه، د هغه ورور او دوه کسه نور ورسره د لارې ملگري وو. وروسته له ډېرو کړاوونو اصفهان ته ورسېدو. د اصفهان واکمن علاء الدوله زما ښوونکي ته په گرمۍ سره ښه راغلاست ووايه او د هغه پلونه يې ډېر د قدر وړ وگڼل. او تل مدام به يې هغه له ځان سره په هر حال سفر، حضر، جگړه، او سولې کې له ځان سره ساته. سينا په همدې ښار کې د شفاء کتاب بشپړ کړ او په ۴۲۸هجري لمريز کال د هغه سفر په ترڅ کې چې له علاء الدوله سره يې د همدان په لورې کاوه ناروغ شو او د همدان په ښار کې يې له دې نړۍ سترگې د تل لپاره پټې او په همهغه ښار کې خاورو ته وسپارل شو.