cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د یونان کورنۍ جګړه
مبدا، سرچینه
هغه خلا چې په یونان کې د واک اشغال رامنځته کړه، د مقاومت اړوند څو بېلابېلو خوځښتونو په وسیله ډکه شوه، چې له سلطنتي ایدیولوژیو نیولې تر کمونیستي ایدیولوژۍ په کې شاملې وې. مقاومت لومړی په شرقي مقدونیه او ترکیه کې را پیل شو، یعنی هغه ځای کې چې بلغارستاني سرتیرو یونان اشغال کړ. ډېر ژر د شمالي یونان (YVE) اړوند مدافعینو په وسیله پراخ لاریونونه په ډېریو ښارونو کې رامنځته شوو، همدارنګه د هېواد پالنې اړوند سازمان هم ستر لاریونونه تنظیم کړه. سره له دې تر ټولو لویه ډله چې رامنځته شوه هغه د ملي خپلواکۍ جبهه (EMA) وه، چې د ۱۹۴۱ ز کال د سپتمبر میاشتې په ۲۷مه نېټه د څلورو کیڼ اړخو ګوندونو د استازو په وسیله تأسیس شوه. په دې توګه EAM د دې په اعلانولو سره چې د فاشیسم پر وړاندې د یوې پراخې متحدې جبهې رامنځته کولو په برخه کې د شوروي له سیاست نه ملاتړ کوي، په دې توګه یې د ګڼ شمېر غیرکمونیستي هېوادپالو ملاتړ ترلاسه کړ.
دې مقاومتي ډلو د اشغالګرو قوتونو پر ضد یو شمېر بریدونه ترسره کړه او لویې جاسوسي شبکې یې جوړې کړې. په دې توګه د EAM کمونیستي مشرانو له جګړې وروسته په یونان باندې د واکمنۍ لپاره پلان جوړ کړی و. له همدې امله ډېری وخت په زور به یې دا هڅه کوله، ترڅو د مقاومت نورې یوناني ډلې (لکه د ملي او ټولنیزې ازادۍ EKKA) کنترول له منځه یوسي. د دې ډلې مشر دیمیټریوس پساروس د ELAS ډلې اړوند ګوندونو په وسیله د ترهګریزو پېښو پر وړاندې  مبارزه پیل کړه. کله چې د ۱۹۴۴ ز کال په اکټوبر میاشت کې ازادي راغله، نو یونان له یو بحراني حالت سره مخ و، چې ډېر ژر د کورنۍ جګړې د پیلېدو لامل شو.
بهيم
بهيم(په لفظي مانا ډاروونکی) د پانډو زوی. هغه د خپل ځواک، قد او ډېر خورۍ کبله خورا مشهور و. هغه د ویرات پاچا د پخليوال دنده پرغاړه لرله،  په مهابارت کې، دریودان په دوکې سره د هغې پښه ماته کړه چې د هغې د درد له کبله مړ شو.
نور وګوره
وېشنيزه:هندوييزم د هېواد په حساب وېشنيزه:هندوييزم وېشنيزه:هندويزم وېشنيزه:هندويزم څخه اسلام قبول کوونکي
دیني شکمن‌والی
دیني شکمن‌والی، دین/مذهب ته اړوند د شکمن‌والي یوه بڼه ده. مذهبي شکمن‌وال وګړي د دین اقتدار تر پوښتنې لاندې راولي او تل تر تله د دین پر ضد نه‌دي، خو ځینو یا ټولو دیني باورونو/کړنو ته د شک په سترګه ګوري. سقراط لومړنی او نامتو دیني شکمن‌وال ؤ چې ځیني اسناد ورڅخه پاتې دي؛ هغه د یوناني خدایانو د شتون په اړه د خپلې ټولنې د باورونو مشروعیت تر پوښتنې لاندې راوړ. دیني شکمن‌والي، آتیسم یا اګنوسټېزم ته ورته نه‌ده او ځیني دیني شکمن‌وال، ډیِّستان (یا خدای‌پاله) دي (چې هغه تنظیم شوي دینونه چې ورسره ډېره مخ کېږي، یا ټول تنظیم شوي دینونه ردوي).
ټولیزه کتنه
د «skeptic» وییکی (چې ځینې وخت sceptic لیکل کېږي) د منځني پېر فرانسوي «sceptique» یا لاتین ګړنې «scepticus» څخه اخېستل شوې ده چې لفظي معنی یې «د شکمن‌والو فرقه» کېږي. په یوناني ژبه کې یې ریښه «skpetikos» (څېړنه) ته رسېږي چې د پیرهووالۍ (پیرهونیزم) د هلنېستي فلسفي مکتب هغو غړو ته ویل کېدل چې د پوهې په شونتیا کې شکمن وو. په‌دې توګه، دیني شکمن‌والی، په ټولیز ډول، د دین په هکله پر یوې سکالو باندې شکمن کېدل یا هغه تر پوښتنې لاندې رواړلو ته ویل کېږي. د دې ترڅنګ، د شلنبرګ د څرګندونې به مخې، دا ګړنه کله ناکله، د دین په هکله مخالف الواک لرونکي وګړي ته کارول کېږي.
ډېري شکمن‌وال اګنوسټیک یا آتیستان دي، خو یوشمېر دیني او مذهبي وګړي هم شته چې دین ته د شک په سترګه ګوري. دینپاله وګړي په ټولیزه توګه، د نورو دینونو د ادعاوو په هکله شکمن دي، کم تر کمه هغه مهال چې دغه دوه فرقې د ځینو څرګند شویو باورونو په هکله سره مخالفت ولري. ځیني فیلسوفان، دیني مطلقه تنوع د خدای‌پالو او غیرخدای‌پالو د شکمن‌والۍ د توجېه په توګه وړاندې کوي. خدای‌پالي هم په په ټولیز ډول، د غیرخدای‌پالو له‌خوا وړاندې شویو ادعاوو ته د شک په سترګه ګوري.
مایکل شرمر لیکي چې، دیني شکمن‌والی، د ټولیزو نه‌منلو په ځای، د حقیقت د راسپړلو بهیر دی. له همدې امله، کېدای شي یو دیني شکمن‌وال پر دې باور وي چې عیسی شتون درلود، په داسې حال کې چې شکمنې ادعاوې هم لري، چې هغه مسیحا ؤ او معجزې یې درلودې. یوه څرګنده بېلګه یې د ټوماس جېفرسن کتاب «د ناصري عیسی ژوندون او ښوونې» دی، چې له لفظي پلوه کټ‌مټ نوي عهد (انجیل) ته ورته دی او هره ماورای طبیعي ښکارنده ردوي.
لرغونی تاریخ
لرغونی یونان یو څوخدای‌پاله ټولنه وه چې په هغې کې خدایان مطلق قادر نه‌وو او قربانیو او دودیزو مناسکو ته یې اړتیا درلوده.
د دیني شکمن‌والۍ لومړني شواهد کېدای شي زینوفانیز ته راجع کړل شي. هغه د خپل په وخت کې متداول دین، په ځانګړې توګه د الهي حکمونو ناوړه جاجونه (د انساني لېوالتیا هغه ناوړه او اړخیز محصول چې خدایان له انسانانو سره سموي یا پرتله کوي) تر نیوکې لاندې ونیول. هغه د خپل پېر سپېڅلی کتاب داسې وکاروه چې خدایان په باطله توګه رسم کړي او د دین په اړه یو لا عقلاني الواک رامنځ‌ته کړي. هغه خپل مذهبي خلک، چې خپل اعتقادي نظام پرته له کوم معقول دلیل څخه غوره ګڼي، ته د نیوکې ګوته نیوله.
د الهي حُکمونو په اړه د سقراط جاج دا ؤ چې خدایان تل نېک‌اندي، صادق، مقتدر او سولمن دي. الوهیت باید د عقلانیت د معیارونو له‌مخې عمل کړی ؤ. څرنګه چې په «اپولوجي» کې مستند شوي دي، د ټاکل شوي دین په هکله دغه نیوکه، په پای کې، د بې‌دیني او فساد په تور د هغه د محاکمې لامل ګرځي. مورخ «ویلیام جېمز دورانت» لیکي چې، «افلاطون په همهغه کچه چې نورو جزمي عقیدو ته شکمن ؤ، آتیزم ته یې هم د شک په سترګه کتل».
دېموکریتوس په لوېدیځ کې د مادیت‌پالنې پلار ګڼل کېده او د هغه په اثرونو کې داسې څه نښه نه‌لیدل کېږي چې ګنې وروسته له مړینې ژوند باندې باور ولري. په ځانګړې توګه، په خپل کتاب «هغوی چې په هادېس عقیده لري» کې، د روح رامنځ‌ته کوونکو برخې د داسې اټمونو په توګه انګېرې چې وروسته له مړینې وېلې کېږي. دغه جاج فیلسوف اېپیکوروس او د هغه فلسفې ته الهام وبخښه؛ هغه یو مادیت‌پاله الواک درلود او وروسته له مړینې هر ډول ژوندون یې باطل ګڼه، همدا راز ادعا یې کوله چې خدایان هم انساني چارو ته هېڅ کومه لېوالتیا نه‌لري. لوکریشوس د «De rerum natura» (د مادو د طبیعت په اړه) شعر له‌لارې اېپیکوري فلسفه په ډاګه کړه، او څرګنده یې کړه چې نړۍ د فزیکي اصولو سره سم عمل کوي او د رومي خدایانو پر مټ نه، بلکې د تصادف یا چانس له‌مخې تنظیمېږي.
په «De rerum natura» کې، سیسرو، اکاډمیک شکمن‌وال فیلسوف، د رواقیونو پر وړاندې داسې استدلالونه وړاندې کړل چې د ځمکنیو او انساني چارو په اړه د خدایانو د ونډې‌اخېستنې یا ونډې‌نه‌اخېستنې صفت او د هغو شتون یې تر پوښتنې لاندې راوړ.
په لرغوني هند کې د «چارواکا» په نامه یو مادیت‌پاله فلسفي مکتب شتون درلود، چې د ویدي دین مذهبي ادعاوو، دودونو او کتابونو ته یې د شک په سترګه کتل. د چارواکا مکتب مخکښ فیلسوف «اجیت کېشکنبلي» پر تناسخ عقیده نه‌درلوده.
لومړنی نومهال تاریخ
ټوماس هابز داسې دریځونه غوره کړي وي چې د اُرتودوکس مسیحي ښوونو سره یې په کلکه مخالفت څرګندوه. هغه په وار، وار سره استدلال کاوه چې هېڅ کوم غیرجسمي (یا روحي) جوهر شتون نه‌لري او هرڅه، ان خدای، جنت او دوږخ، مادي شتون او حرکت لري. هغه استدلال کاوه چې، «که څه هم سپېڅلی کتاب، اروا تصدیقوي، خو هېڅ ځای کې نه‌وایي چې هغه غیرجسماني ده، یعنې نه‌وایي چې ابعاد او کمیت نه‌لري».
وولټېیر، که څه هم خدای‌پاله دی، خو پر دین باندې یې په کلکه نیوکه کوله او د همدا راز د ټولو دینونو له منلو او د کلیسا او دولت له جلاوالي څخه یې ملاتړ څرګندوه.
په جاپان کې، یاماغاتا بانتو (مړینه: ۱۸۲۱ ز) په ډاګه کړه چې «په‌دې نړۍ کې هېڅ کوم خدای، بودا، اروا او یا هم عجیب او غریبې یا خارق‌العاده ښکارندې نشته».
نومهال دیني شکمن‌والی
دغه ګړنه داسې یوه اصطلاح ګرځېدلې ده چې په ټولیزه توګه د شواهدو پر علمي او تاریخي مېتودونو باندې ټینګار لري. ځیني شکمن‌وال پیدا کېږي او دغه پوښتنه وړاندې کوي: «دا چې دین د منلو یا اعتقاد لپاره هېڅ کوم اثبات ته اړتیا نه‌لري، ایا هغه د نقد مناسبه سکالو نه‌ده؟». له‌دې سره، سره، ځیني نور ټینګار کوي چې دا هرې بلې پوهې ته ورته مسأله ده، په ځانګړې توګه، کله چې له ساینس سره په تضاد کې ادعاوې مطرح کوي.
د شلمې پېړۍ ورستیو راهیسې د شلنبرګ او موسر په څېر فیلسوفانو ډېر کارونه ترسره کړي دي او دواړو یې د دغې سکالو په هکله ګڼ‌شمېر کتابونه لیکلي دي. د هغو هڅې تر ډېره د دین پر تعریف، په ځانګړې توګه پر هغو برخو باندې تمرکز درلود چې خلکو ورته د شک په سترګه کتل. نور بیا د دې لپاره چې دینې شکمن‌والي د رامنځ‌ته کېدو وړ وګڼي، لوړو مرتبو شواهدو ته توسل لري (زموږ د شواهدو په هکله «شواهد» او د ارزونې لپاره زموږ وړتیاوې)، چې ځیني ورته مېتا-شواهد وایي.
لا تر اوسه هم د لومړني یوناني شکمن‌والي نښې شتون لري، داسې چې ځیني اوسني متفکران پر الهي حُکمونو باندې د فکري اعتقاد بقا تر پوښتنې لاندې راولي.
په نومهال پېر کې، ډېري وګړو لپاره دیني شکمن‌وال، په ځانګړې توګه، آتیستان د منلو او باور وړ نه‌دي. دا له هغو اندېښنو سره په ملتیا کې څرګندېږي چې ډېري شکمن‌وال وګړي یې د هېوادونو د دولتونو په هکله لري، لکه د امریکا متحده ایالات، چېرې چې د کلیسا او دولت جلاوالی یو اساسي اصل دی.
کوکا کولا
کوکا کولا يا کوک يو کاربني نرم څښاک دي، چې د کوکا کولا شرکت له لورې توليد شوي دي. ياد څښاک چې په اصل کې د نرم يا معتدله څښاک په توګه بازا ته وړاندې شوي او د څرګندو درملو په توګه په يام کې نيول شوي دي، د ۱۹ پېړۍ په وروستيو کې د جورجيا په اتلانتيا سيمه کې د جان سټېت پيمبيرټن “John Stith Permbrton” له لورې رامنځته شول. په ۱۸۸۸ زکال پيمبيرټن د کوکا کولا د ملکيت حق په اسا ګرېګس کېنډلر “Asa Griggs Candler” نومي سوداګر خرڅ کړ، چې د نوموړي د بازار موندنې لارې چارې په ۲۰ او ۲۱ پېړيو کې د نرمو څښاکو پر نړيوال بازار باندې د کوکا کولا د واکمنۍ لامل شوې. د څښاک نوم د هغه دوه اصلي جوړونکو مادو ته اشاره کوي، چې کوکا د پاڼو او کولا د زڼو يا مغز (د کافين) مانا لري. د کوکا کولا اوسنی جوړښت يا فرموله يو کره خوندې شوی سوداګريز راز دی؛ که څه هم يو شمېر ښکاره لارښودونه او د جوړولو ازمايښتي لارې چارې يې خپرې شوې دي. د کوکا کولا د جوړښت محرميت ته لا هم بازار کې ځکه پام کېږي، چې يوازې لږ شمېر بې نومه کارکونکي يې د جوړښتي تګلارې په اړه پوهېږي. دې څښاکو پېښې يا تقليد کونکي هڅولي دي او د نرم څښاک (کولا) بشپړه ډلبندي يې جوړه کړې ده.
د کوکا کولا شرکت ټينګ مواد توليدوي، چې وروسته بيا په ټوله نړۍ کې له کوکا کولا څخه جواز لرونکو شرکتونو باندي پلورل کېږي، چې د بوتل په بڼه بسته بندي او بازار ته وړاندې شي. په بوتلونو کې هغه بسته بندي کونکي، چې له شرکت سره د ځانګړې برخې هوکړې لري، له ورکړل شويو موادو څخه د چاڼ يا تصفيه شويو اوبو او خواږونکو موادو په يو ځای کولو سره، قطي او بوتلونو کې وروستی توليد چمتو کوي. د نمونې په ډول د متحده ايالتونو يو ۳۵۰ ملي قطۍ يا بوتل ۳۸ ګرامه بوره (چې شمالي امريکا کې په عمومي ډول د لوړ فرکتوز جوارو شربت په بڼه وي) لري. په بوتل کې بسته بندي کونکي له دې څخه وروسته کوکا کولا په پرچون مغازو، رستورانتونو او د نړۍ نورو خرڅېدونکو ماشينونو باندې د پلور، وېش او سوداګريز کولو دنده تر سره کوي. د کوکا کولا شرکت د سترو رستورانتونو او خوراکي خدمتونو د وړاندې کونکو د سوډا چينو “soda fountains” اصلي جوړونکي مواد هم پلوري.
د ۱۹ پېړۍ تاريخي اصليت
د اتحاد ډګروال جان پيمبيرټن چې د امريکا کورنۍ جګړه کې ټپي او مورفين باندې روږدی شو، طبي سند يې هم درلود او د ستونزه راپورته کونکو درملو د ونج يا بديل موندلو پلټنه يې پيل کړه. نوموړي په ۱۸۸۵ ز کال د جورجيا په کولمبس سيمه کې د “Pemberton’s Eagle Drug and Chemical House” په نوم خبل درملتون کې د پيمبيرټن د فرانسوي شرابو کوکا [پاڼې] “Pemberton’s French Wine Coca” په نوم عصبي سبک ورکونکي درمل ثبت کړل. د نوموړي ياد درمل ښايي د وېن مارياني له وېرونکې بريا څخه الهام اخېستی وي، چې يو ډول فرانسوي کورسي کوکا شراب دي، مګر دې لارښود يا نسخې د کورسي تر څنګ خپل جوړښت کې له افريقايي کولا مغز يا زڼي څخه هم ګټه پورته کړه، چې د څښاک د کافين سرچينه جوړوي. د کوکا کوکا په نوم هسپانوي څښاک د کوکا کولا له رسمي رامنځته کېدلو څخه يو کال وړاندې په ۱۸۸۵ز کال فلادلفيا کې بازار ته وړاندې شوي وو.
په ۱۸۸۶ ز کال کله چې اتلانتا او فولټن سيمې د شرابو د مخنيوي قانون تصويب کړ، پيمبيرټن د کوکا کولا په جوړولو سره د هغې ځواب ورکړ، چې د پيمبيرټن د فرانسوي شرابو کوکا غير الکولي ډول و. ياد توليد د کوکا کولا د نرم يا د الکولي څښاکو د مخنيوي پلوي څښاک په نوم بازار ته وړاندې شو، چې له ګڼو خلکو څخه يې د مرستې غوښتنه وکړه، ځکه چې د الکولي څښاکو د مخنيوي خوځښت د دې مودې پر مهال پراخه ملاتړ تر لاسه کړ. د توکو لومړنی خرڅلاو د ۱۸۸۶ز کال د می په ۸ نېټه د جورجيا ايالت د اتلانتيا سيمې په «د يعقوب درملتون» کې تر سره شو، چې په لومړيو کې يې يو ګيلاس په پينځه سينټه وپلوره. د درملتون د سوډا چينې يا جوړونکې مادې په دې وخت کې متحده ايالاتو کې د دې باور له امله نامتو وې، چې کاربني اوبه روغتيا ته غوره دي او د پريمبيرټن نوي څښاک د څرګندو درملو په توګه بازار ته وړاندې او پلورل کېدل، چې په ورته وخت کې پيمبيرټن ادعا کوله، چې توليد کړي څښاک يې د مورفين د روږدتيا، ناهضمۍ، عصبي ګډوډۍ، د سر دردونو او کمزورتيا په ګډون زياتو ناروغيو لپاره درملنه وه. نوموړي د همدې کال د می په ۲۹ نېټه په اتلانتيا ورځپاڼه کې د څښاک لومړنی اعلان تر سره کړ.
په ۱۸۸۸ زکال کې د کوکا کولا درې ډولونه يا نسخې بازار کې وې، چې د درې بېلابېلو سوداګريو له لورې پلورل کېدلې. د ۱۸۸۸ زکال د جنوري په ۱۴ د پيمبيرټن او د اتلانتا د څلور سوداګرو (جی سي مېفيلډ، ای او مورفي، سي او مولاهي او اي اېچ بلډوورت) تر منځ يو ګډ شراکت رامنځته شو. د اسا کېنډلر له لورې يوه وييزه وينا چې د هيڅ کوم لاسليک شوي سند له مخې نه ده ليکل شوې، کالونه وروسته د ګواهۍ په ډول ادعا وکړه، چې نوموړي د ۱۸۸۷ زکال په لومړيو کې د پيمبيرټن شرکت کې يوه ونډه تر لاسه کړې وه. جان پيمبيرټن څرګنده کړه چې د کوکا کولا نوم د هغه په زوی چارلس پورې اړه درلوده، مګر نورو دوه توليدونکو [شرکتونو] يوازې د کوکا کولا د فرمولې کارولو ته دوام ورکولی شو.
چاریکار
امام اعظم ښار، چې په تاریخي ډول د چاریکار په نوم یادېږي او د افغانستان په شمال کې د کوه دامن درې یو لوی ښار او د پروان ولایت مرکز دی، د طالبانو له خوا یې نوم د امام ابوحنیفه په درناوي، چې یو افغان دیني عالم او فقیه دی، د امام اعظم په نوم بدل شو. دا ښار شاوخوا ۱۷۱۲۰۰ نفوس لري، چې اکثریت یې تاجک وګړي دي.
کوکا کولا
د ۱۹ پېړۍ تاريخي اصليت
د کوکا کولا نوم باندې د چارلي پيمبیرټن د واک سند هغه بنسټيز عامل و، چې د ۱۸۸۸ زکال په مارچ کې يې د کوکا کولا شرکت د اتحاد په ثبتولو کې د ستر ونډوال په توګه د نوموړي ګډون ته لاره هواره کړه، چې د نوموړي د پلار په ځای کې تر سره شو. د کوکا کولا نوم باندې د چارلي ځانګړی واک د اسا کېنډلر په برخه کې د خفګان يو مشروط عامل شو. د کېنډلر مشر زوی چارلس هووارډ کېنډلر په ۱۹۵۰ز کال کې يو کتاب وليکه، چې د ايموري پوهنتون له لورې چاپ شو. د خپل پلار په اړه په دې څرګند ژوند ليک کې، کېنډلر په ځانګړي ډول وايي: «د ۱۸۸۸ زکال د اپرېل په ۱۴ نېټه ځوان درمل جوړونکي اسا ګرېګز کېنډلر د کوکا کولا په نوم د ملکيت د نږدې بشپړ نامعلوم امتياز په اکسير يا د شرابو په ګډون له ګڼو موادو څخه د جوړو شويو درملو جوړښت يا فرموله کې درېيمه برخه وپېرله». ياده راکړه ورکړه په اصل کې د جان پيمبيرټن د زوی چارلي او والر، کېنډلر او شرکت تر منځ وه، چې جان پيمبيرټن په کې د خپل زوی د مل لاسليک کونکي په توګه و. واکر، کېندلر او شرکت “Walker, Candler & Co.” په ۳۰ ورځو کې له ۵۰ ډالرو څخه ښکته او ۵۰۰ ډالرو په بدل کې کوکا کولا شرکت کې د چارلي ټوله يو پر درې برخه ګټه تر لاسه کړه، مګر چارلي لا تر اوسه د شرکت نوم په خپل نوم ساتلی و. د اپرېل د ۱۴ نېټې له راکړې ورکړې څخه وروسته، د ۱۸۸۸ زکال د اپرېل په ۱۷ نېټه کېنډلر د واکر/ډوزاير “Walker/Dozier” شرکت د سود نيمايي ونډې د نورو ۷۵۰ ډالرو په بدل کې تر لاسه کړې.
چاریکار
دا ښار له کابل څخه په ۶۹ کیلومترۍ کې د افغانستان په حلقوي سړک، چې شمالي ولایتونو ته غځېدلی دی، پروت دی. هغه مسافرین چې مزار شریف، کندز یا پلخمري ته ځي د امام ابوحنیفه له ښاره تېرېږي. سره له دې چې کابل ته نږدې پروت دی، خو له نیمایي څخه زیاته خاوره یې آباده شوې نه ده. د آبادې خاورې زیاتره برخه استوګنیز ده چې په مساوي برخو ویشل شوې (۳۷٪) په داسې حال کې چې خالي نقشې (۳۲٪) او د سړک شبکه د آبادې خاورې ۱۹٪ تشکیلوي. د امام ابوحنيفه ښار د پنجشېر درې په دروازه کې پروت دی، چې د شمالي دښتې د هندوکش د غرونو سره يو ځای کېږي. د امام ابوحنیفه ښار د لوښو او لوړ کیفیت انګورو په برخه کې شهرت لري.
کوکا کولا
کېنډلر
په ۱۸۹۲ زکال کې کېنډلر د کوکا کولا شرکت په نوم (اوسني اتحاد) په نوم د دويم شرکت د يو ځای کولو چارې پيل کړې. کله چې کېنډلر په ۱۹۱۰ ز کال کې د کوکا کولا شرکت پخوانۍ سوانح له منځه وېوړې، د ادعا له مخې دا کار همدې وخت ته نږدې د نوي اتحاد دفترونو ته د تګ پر مهال شوی و.
چاریکار
د امام ابوحنيفه ښار ټول نفوس (۲۰۱۵ کال) ۹۶۰۳۹ دی او د پوليسو ۴ حوزې (ناحیې) لري چې ټول مساحت یې ۳۰۲۵ هکتاره دی. د امام ابو حنیفه په ښار کې ټولټال ۱۰۶۷۱ استوګنیز کورونه موجود دي.
کوکا کولا
کېنډلر
سره له دې چې کېنډلر د ۱۸۸۸ ز کال اپرېل کې په کوکا کولا شرکت کې يو غوره او خوندي ځای خپل کړ، مګر له دې څخه وروسته هم اړ و، چې توليدي څښاک د يم يم “Yum Yum” او کوک “Koke” تر نومونو لاندې وار له مخه شته لارښود سره توليد کړي. دا هغه مهال و، چې چارلي پيمبيرټن د خپل پلار له برکته د څښاک جوړولو کيمياوي ماده يا اکسير پلوره، که څه هم د کوکا کولا په نوم يو بې خونده يا نا چاڼ شوی مخلوط و. وروسته له هغې چې د ۱۸۸۸ زکال نيمايي کې دواړه نومونه د کېنډلر په نيولو کې پاتې راغلل، د اتلانتيا درمل جوړونکي د کوکا کولا پر وړاندې د يوې سختې قانوني ادعا د رامنځته کولو لپاره خورا اندېښمن وو او هيله يې درلوده، چې نوموړی به خپل دوه سيالان واکر او ډوزاير اړ کړي، چې په بشپړ ډول له سوداګرۍ څخه ووځي.
چاریکار
تاریچه
په ۱۲۲۱ کال کې د امام ابوحنیفه ښار ته څېرمه د پروان جګړه وشوه، چې جلال الدین له ۳۰ زره کسیز لښکر او ۱۰۰ زره مرستندویه لښکر سره د مغلیانو د یرغلګرو لښکر یو ۳۰ زره کسیزه قطار ته ماتې ورکړه، تر څو شمالي پنجاب ته د تیښتې لپاره خپل لښکر ته کافي وخت ورکړي او د خوارزم سترواکۍ نسکورېدو سمدستي پایلې کمې کړي.
د نولسمې پېړۍ په پیل کې، د امام ابو حنیفه ښار د زرګونو اوسیدونکو په وده یو پرمختللی سوداګریز ښار شو. د امام ابوحنیفه ښار د افغان-انګلیس د لومړۍ جګړې پر مهال د سترو جګړو ځای و. په ۱۸۴۱ کال کې یو بریتانوي ګارنیزیون په ډله ایزه توګه ووژل شو.
د شوروي – افغان جګړې په اوږدو کې د امام ابوحنيفه ښار نږدې سيمې د ډېرو سختو جګړو ډګر و. د امام ابو حنیفه ښار شاوخوا ځینې سیمې د افغانستان د خلکو د ازادۍ سازمان (ساما) د سنګر په توګه کارولې. د امام ابوحنیفه ښار د احمد شاه مسعود د شمالي ټلوالې او طالبانو تر منځ، چې په ۱۹۹۶ کال کې یې کابل ونیو، د جګړي لومړۍ کرښه و. طالبانو د ۱۹۹۷ کال په جنوري کې د امام ابوحنیفه ښار ونیو، خو مسعود په شا وتمبول او په جولای کې یې بېرته ونیو. د ۱۹۹۹ کال د اګست په میاشت کې، مخکې له دې چې مسعود ځوابي برید وکړي او طالبان بېرته په شا و تمبوي، طالبانو یو برید پیل کړ او د امام ابوحنیفه ښار یې په لنډ وخت کې ونیو.
د شپږو ځانمرګو بریدګرو یوې ډلې د ۲۰۱۱ کال د اګسټ په ۱۴ نېټه د امام ابو حنیفه په ښار کې د والي پر دفتر برید وکړ. والي عبدالبصیر سالنګي ژوندی پاتې شو خو ۱۹ کسان ووژل شول چې پړه یې طالبانو پر غاړه واخیسته.
د ۲۰۲۰ کال د اګست په ۲۶ نېټه، په دې ښار کې سېلابونه راووتل چې لږ تر لږه ۹۲ کسان یې ووژل.
د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې د افغانستان د ملي مقاومت جبهې د امام ابو حنیفه ښار د طالبانو ضد ځواکونو له خوا بېرته ونیول شو. ویل کېږي د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۲۵، د امام ابوحنیفه په ښار کې د مقاومت د ځواکونو یو هیئت د طالبانو له یوه پلاوي سره خبرې اترې وکړې چې پر بنسټ یې طالبان نور د پنجشیر درې ته د تګ راتګ لارې نه بندوي.
اقلیم
امام ابوحنیفه د تودو اوړیو او سړو ژميو په درلودلو مرطوب قاره یی اقلیم لري. د امام ابوحنیفه په ښار کې د ژمي میاشتې د اوړي د میاشتو په پرتله ډېر اورښت لري. د کال تر ټولو توده میاشت جولای ده، چې د تودوخې منځنۍ درجه ۲۵ سانتیګراد (۷۷ فارانهایت) وي. جنوري تر ټولو سړه میاشت ده، چې د تودوخې منځنۍ درجه منفي ۲.۹ سانتیګراد (۲۶ فارانهایت) وي.
په انسانانو کې د تذکیر آله
د تذکیر آله (قضیب) د نارینه‌وو بهرنی «دخولي غړی» دی، چې پر تناسلي غړي سربېره، د ادرارو د مجرا په توګه هم عمل کوي. اصلي برخې یې عبارت دي له: ريښه (ولۍ)؛ تنه (پږی)؛ او د تذکیر آلې بشروي نسجونه چې په هغو کې د لولې (میلې) پوستکی او د حشفې پوښوونکی د ختنې برخې پوستکی (چمبېړه) شامل دي. د تذکیر آلې پږی له درې ډوله نسجي ستونونو څخه جوړ شوی دی: دوه کورپوس کاورنوزومونه (Corpus cavernosum) په شاتنۍ برخه کې او کورپوس سپونګیوسوم یا سفنجي جسم (Corpus spongiosum) په بطني اړخ کې. د قضیب بولي مجرا له پروستات غُدې څخه تېرېږي، چېرې چې د انزال له مجرا (د مني مجرا) سره یوځای کېږي او وروسته د قضیب له لارې غځېږي. بولي مجرا له کورپوس سپونګیوسوم څخه تېرېږي او پای یې (meatus) د حشفې په څوکه کې واقع شوی دی. د انسان تذکیر آله هم د ادرارو او هم د مني انزال لپاره د یوې مجرا په توګه عمل کوي.
د ارمينيا اقتصاد
په ۲۰۲۰ز کال کې د ارمینیا اقتصاد په چټکۍ سره کم شو، ۵.۷٪ اندازه کمښت يې وليد، بنسټيز لامل يې د ارمینیا-اذربیجان جګړه وه. له بلې خوا، په ۲۰۱۹ز کال کې يې ۷.۶ سلنه وده وکړه چې د ۲۰۰۷ز کال راپدېخوا تر ټولو لویه وده وه، په داسې حال کې چې د ۲۰۱۲ز کال او ۲۰۱۸ز کال تر منځ يې «جی ډي پي» ۴۰.۷٪ وده وکړه او د د شتمنيو او اعتبار د وړاندې کولو په څېر د بانکدارۍ مهم شاخصونه نږدې دوه برابره شول.
په انسانانو کې د تذکیر آله
د نارینه‌وو آله له همهغه جنیني نسج څخه وده کوي چې په ښځینه‌وو کې د کلیتوریس په توګه څرګندېږي. په تذکیر آلې کې شاوخوا پوستکي او بولي مجرا او د ښځینه‌وو په تناسلي غړي کې کوچنۍ غاړه ورته جنیني منشا لري. نعوظ حالت د نارینه‌وو د تناسلي آلې شخېدونکي انبساط او د جهت عمودي بدلون ته ویل کېږي، چې د جنسي تحریک پر مهال پېښېږي. نعوظ په غیرجنسي حالتونو کې پېښېدلای شي؛ بې‌اختیاره غیرجنسي نعوظ حالتونه ډېري وخت په زلمیتوب کې د خوب پر مهال رامنځ‌ته کېږي. په عادي (شل) حالت کې، د تناسلي آلې اندازه کوچنۍ ده، فشار واردوي او حشفه د چمبېړې په واسطه پټېږي. په بشپړ نعوظ حالت کې، پږی (تنه) کلکېږي او حشفه راپړسېږي خو نه‌کلکېږي. د نعوظ پر مهال تناسلي غړی کېدای شي مستقیم یا منحني حالت ولري، کېدای شي پورته خوا ته یا لاندې خوا ته په یوې زاویې درېدلی وي او یا هم مخامخ مستقیم حالت ولري. په ۲۰۱۵ز کې، د تناسلي آلې منځنی اوږدوالی په نعوظ حالت کې 13.12cm (یا 5.17in) او محیط یې 11.66cm (یا 4.59in) ؤ. نه عمر او نه هم د تناسلي آلې شل حالت په دقیقه توګه د نعوظ حالت اوږدوالی ټاکلای شي.
د ارمينيا اقتصاد
کله چې د شوروي اتحاد یوه برخه وه، د ارمینیا اقتصاد په لویه پیمانه په صنعت-کیمیاوي، بریښنایی تولیداتو، ماشینونو، تصفيه شوي خواړه، مصنوعي ربړ او ټوکر باندې متمرکز و؛ دا په لوړه کچه په بهرنيو سرچینو پورې تړلی وو. ارمینیایی کانونه، مس، زنک، سره زر او سرپ تولیدوي. اکثره انرژي يې له روسیي د واردو شويو سون توکو څخه تولیدیږي، د ارمينيا د ميټسمور هستوي انرژۍ د کارخونې لپاره د ګازو او هستوي سون توکو په ګډون. د انرژۍ عمده داخلي سرچینه يې هایډروالیکټریک ده (له اوبو د برېښنا توليد). لږه اندازه د ډبرو سکاره، ګاز او پټرولو کانونه يې تر اوسه پر مخ تللي نه دي.
د ارمينيا سخته سوداګريزه نا انډولۍ تر يو بريده د نړیوالو مرستو، په بهر کې د مېشتو ارمینیایانو د کار د تادیاتو او نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې په مټ حل شوې ده. د روسیې سره اقتصادي اړیکې تړلي پاتې دي، په ځانګړي ډول د انرژي په برخه کې.
په انسانانو کې د تذکیر آله
جوړښت
د تذکیر آله له درې ډوله نسجي ستونونو څخه جوړ شوی دی: دوه کورپوس کاورنوزومونه (Corpus cavernosum) په شاتنۍ برخه کې او کورپوس سپونګیوسوم یا سفنجي جسم (Corpus spongiosum)، چې په بطني اړخ کې د هغو ترمنځ پروت دی. کورپوس کاورنوزوم د قضیب ډېري برخې جوړوې او د وینې رګونه لري چې د نعوظ حالت لپاره مرستندویه واقع کېږي. د قضیب ساقه، کورپوس کاورنوزوم ته نږدې برخه ده. سفنجي تنه یو نعوظي نسج دی چې بولي مجرا یې احاطه کړې ده. د سفنجي تنې نږدې برخې د قضیب پیاز (غوټه) او لېرې څوکې د قضیب حشفه جوړوي.
د ارمينيا اقتصاد
پخواني دولت په نږدې کلونو کې د مالياتو او ادارې په برخه کې ځیني پرمختګونه کړي وو، خو د ارمينيا د جمهوري غوښتونکو ګوند د واکمنۍ په دوره کې د فساد ضد اقداماتو پلي کول ډیر ستونزمن وو. تمه ده چې د ۲۰۱۸ز کال ارمینیایی انقلاب وروسته به دا وضعيت بدلون وکړي.
په انسانانو کې د تذکیر آله
اندازه
د تذکیر آلې اړوند اندازې بېلابېل قیمتونه ښیي؛ د هغو انداز کولو پر بنسټ مطالعات، چې په شخصي توګه د نارینه‌وو له‌خوا ترسره شوې دي، ښیي چې د قضیب منځنۍ اندازه له هغې اندازې څخه ډېره زیاته ده چې د روغتیا متخصص له‌خوا اخېستل شوې ده. په ۲۰۱۵ز کې د یوې سیسټماتیکې کتنې له‌لارې، چې په هغې کې د ۱۵،۵۲۱ نارینه‌وو تناسلي غړي د روغتیا متخصصانو له‌خوا اندازه شوي وو، وښودل شوه چې د انسان د قضیب منځنۍ اوږدوالی په نعوظ حالت کې 13.12cm (یا 5.17in) او منځنی محیط یې 11.66cm (یا 4.59in) دی.
د ارمينيا اقتصاد
ټولکتنه
د شوروي د مرکزي پلان تر سیستم لاندې، ارمینیا یو پرمختللی عصري صنعتي سکتور درلود چې ماشین الات، ټوکر، او نور تولید شوي توکي یې ملګرو جمهوریتونو ته د خامو موادو او انرژي په بدل کې عرضه کول. د ۱۹۹۱ز کال د دیسمبر په مياشت کې د روسیې د نفوذ راپدیخوا، ارمنیستان د شوروي د دورې د لویو کرنيزو صنعتي پرمختګونو څخه لیرې په کوچنۍ کچه کرنې ته مخه کړې. د کرنې سکتور یو اوږدمهاله پانګونې او نوې ټیکنالوژۍ ته اړتیا لري. ارمینیا ژر د ازادۍ د اعلانولو وروسته د پورونو په اخيستلو پيل وکړ. په ۲۰۰۰ز کال کې، د جي ډي په نسبت (د جی ډي پي ۴۹.۳ سلنه) ارمینیایی دولتي پور د دې تر ټولو لوړې کچې ته ورسید.
په انسانانو کې د تذکیر آله
اندازه
د ټولو پرایمېټ تي‌لرونکو له جملې څخه، د محیط له‌پلوه د انسان تذکیر آله تر ټولو لویه ده، خو د اوږدوالي له‌پلوه د چیمپانزي او نورو پرایمېټ تي‌لرونکو له تذکیر آلې سره د پرتلې وړ ده. جنتیک د تناسلي آلې پر اندازې باندې اغېزه پرېږدي، خو کېدای شي د اولاد راوړلو درملو او کېمیاوي موادو/ککړتیا په څېر چاپېریالي لاملونو له‌خوا هم اغېزمن شي. په رسمي توګه د انسان تر ټولو اوږد ثبت شوی قضیب، د ډاکتر رابرټ لاتو دیکنسون له‌خوا وموندل شو، چې اوږدوالی یې 34.3cm (یا 13.5in) او محیط یې 15.9cm (یا 6.26in) ته رسېده.
د ارمينيا اقتصاد
ټولکتنه
ارمینیا د خوړو واردونکی هېواد دی او د دې کاني زیرمې (سره زر او بکسایټ) کوچنۍ دي. له اذربایجان سره د ارمنیانو تر واک لاندې سیمې (چې د شوروي اذربایجان برخه وه) د ناګورنو کره باغ پر سر نښته او د پخواني شوروي اتحاد د مرکزي لارښوونکي اقتصادي سیسټم ماتیدو په اړه د ۱۹۹۰ز لسیزې په لومړیو کې د سخت اقتصادي زوال لامل وګرځېدل. د سیاسي نابرابرۍ او د جګړې د ګواښ له امله د ارمینیا اقتصاد د پرمختګ کولو کوم  فرصت نه درلود. په ۲۰۲۰ز  کال کې د نويو پوځي نښتو پر مهال دا ستونزه خپل اوج ته ورسیده. جګړې څلورڅلوېښت ورځې دوام وکړ چې د ۲۷ سیتمبر څخه تر ۱۰ نومبر پورې وه، او پایله یې د ارمینیایی اقتصاد لپاره تر ټولو نتاوړه حالات و. له جګړې وروسته د ارمینیا پور د جي ډي پي ۷۰٪ ته ورسیده چې اقتصاد یې لا کمزوری کړ. اقتصاد د کویډ-۱۹ وبا د اغیزو سره مخ شو.
په انسانانو کې د تذکیر آله
ادرار کول
په نارینه‌وو کې له بدن څخه ادرار د تذکیر آلې له‌لارې دفع کېږي. بولي مجرا مثانه د پروستات غُدې له‌لارې تشوي، چېرې چې د مني مجرا ورسره یوځای کېږي او وروسته د قضیب څوکې په لور غځېږي. د قضیب په ریښه یا ولۍ (د سفنجي پږي نږدې څوکه) کې بهرنۍ عضلاتي کړۍ (sphincter) واقع شوې ده. دا د مخطط عضلاتي نسج کوچنۍ کړۍ ده او په روغ او تکړه نارینه کې د بشپړ کنټرول او اختیار لاندې ده. د بولي مجرا عضلاتي کړۍ د دمه کېدو له‌امله، ادرار د بولي مجرا په پورتنۍ برخه کې په سمه توګه قضیب ته دننه او په پایله کې مثانه تشېږي.
د ارمينيا اقتصاد
نړيواله سيالي
د میراث بنسټ له خوا د اقتصادي ازادۍ د شاخص د ۲۰۲۰ز کال راپور کې، ارمینیا د «تر ډېره بريده ازاد» په توګه ډلبندي شوی او څلوردېرشمه شمېره ورکړل شوې، ديارلس درجې وده يې کړې او ټولو يورواسیايي اقتصادونو اتحاديې او د قبرص، بلغاريې، رومانيې، پولنډ، بلجيم، اسپانيې، فرانسې، پرتګال او ايتاليې په ګډون د اروپايي اتحاديې د ګڼو هېوادونو څخه مخکی دی.
په انسانانو کې د تذکیر آله
ادرار کول
له فزیولوجیکي پلوه، د ادرارو په تشولو کې د اعصابو درېیو «مرکزي»، «غیرارادي» او «محیطي» سیسټمونو ترمنځ همغږي رامنځ‌ته کېږي. په ماشومانو، ځینو ډېر عمر لرونکو وګړو او عصبي ناروغانو کې، کېدای شي د ادرارو کولو بهیر په غیرارادي توګه پېښ شي. د ادرارو تشولو پر مهال، «د بولو تشونې پونتین مرکز»، «د مجرا پر چاپېره خړه ماده» او «د ماغزو قشر» د ماغزو تنظیموونکي مرکزونه دي. د نعوظ پر مهال، دغه مرکزونه د عضلاتي کړیو د دمه کېدنې بهیر دروي، داسې چې د تناسلي آلې د تخلیې او تکثري کارکړنو ترمنځ فزیولوجیکي جلاوالی رامنځ‌ته کېږي او د انزال پر مهال بولي مجرا پورتنۍ برخې ته د ادرارو د ننوتنې مخنیوۍ کېږي.
د ارمينيا اقتصاد
نړيواله سيالي
په ۲۰۱۹ز کال کې د فراسیر انستیتیوت له خوا د نړۍ د اقتصادي ازادۍ په چاپ شوي راپور کې ارمینیا د ۱۹۲ اقتصادونو له جملې څخه اوه ويشتم (زیاتره ازاد ډلبندي شوي) مقام تر لاسه کړ.
په ۲۰۱۹ز کال کې د نړیوال رقابت شاخص په راپور کې ارمینیا د ۱۴۱ اقتصادونو څخه نهه شپېتم مقام تر لاسه کړ.
په ۲۰۲۰ز کال کې د سوداګرۍ کولو شاخص په راپور(د ۲۰۱۹ لپاره) کې ارمینیا اوه څلوېښتم مقام په فرعي-شاخص (سوداګرۍ شروع کولو) کې لسم مقام تر لاسه کړ.
په ۲۰۱۹ز کال کې د یو این ډي پي له خوا د بشري پرمختګ شاخص کې ارمینیا يو اتيايم مقام تر لاسه کړ او د «لوړ بشري پرمختګ» په ډله کې ډلبندي شو.
په ۲۰۲۱ز کال کې د روڼتيا نړیوال سازمان له خوا د فساد موندنې شاخص کې ارمینیا له ۱۷۹ هیوادونو څخه شپېتم ځای خپل کړ.
د معاصرې ارمینیا د اقتصاد تاریخ
د شلمې پیړۍ په پیل کې، د نن ورځې ارمینیا د مسو د يو شمېر کان کیندنو او «کاګناک» تولید سره یوه کرنیزه سیمه وه. د ۱۹۱۴ز کال څخه تر ۱۹۲۱ز کال پورې، قفقازي ارمینیا په خپل هیواد کې د شاوخوا ۱.۵ ملیونه ارمینیایانو د نسل وژنې سره مخ شوه، کوم چې په ښکاره توګه د ټولې بې وزلۍ او مالي سقوط سبب وګرځېد، کله چې د هغوی ټوله شمتني او ملکیتونه د ترکانو له خوا په زور واخیستل شول، د کوم پایله چې د ۱۰۵ کلونو څخه تر نن ورځې پورې بې حسابه دي، انقلاب، د ترکیې ارمنيا څخه د کډوالو راتګ، ناروغي، لوږه او اقتصادي بدبختي تر اوسه پاتې دي. یواځې په ۱۹۱۹ز کال کې ۲۰۰۰۰۰ خلک ووژل شول. په هغه نقطه کې، یواځې د امریکایي ژغورنې هڅو ارمینیا له پوره سقوط څخه وژغورله. په دې توګه، ارمینیا په سیمه کې یو له شتمنو قومي ډلو څخه یو له بې وزلۍ او قحط څخه رنځ لیدونکی هېواد شو. ارمينیان له یونانیانو وروسته په اناتولیا کې دویمه شتمنه قومي ډله وه، او دوی په پراخه کچه په خورا لوړ تولیدي سکتورونو لکه بانکداري، معمارۍ او سوداګرۍ کې ښکیل وو. همدارنګه، د ۱۹۱۵ز کال د اپرېل په میاشت کې د ارمینیا د پوهانو له ډله ییزې وژنې او د ټولو ارمنیایانو له نسل وژنې وروسته چې ټول ارمنیایان یې په نښه کړل، خلک او هیواد یې له منځه یوړ. نسل وژنه او بیا کمونیزم د هغه لوړ معيار مهارتونو د منځه تللو لامل دي چې ارمينيايانو درلودل.
لومړی شوروي ارمینیایي دولت اقتصادي فعالیتونه په کلکه سره تنظیم کړل، ټول اقتصادي شرکتونه يې ملي کړل، د کروندګرو څخه يې د غلو غوښتنه کوله او د ډېريو خصوصي بازارونو د فعالیتونو مخه يې وننیوله. د دولتي واکمنۍ دا لومړۍ تجربه د ۱۹۲۱-۱۹۲۷ کلونو د شوروي مشر ولادیمیر لینن د نوې اقتصادي تګلارې په راتګ سره پای ته ورسېده. دې تګلارې د لویو تصدیو او بانکونو دولتي واک ته دوام ورکړ، خو بزګرانو کولای شول د دوی ډیری غله بازار ته وړاندې کړي او کوچنيو کاروبارونو فعاليت ته دوام ورکولای شو. په ارمینیا کې، د NEP کلونو د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د اقتصادي ناورین څخه یو څه رغونه وليده. په ۱۹۲۶ز کال کې په ارمینیا کې د کرنیز تولید کچه د هغې د جګړې دمخه کچې نږدې درې برخې ته رسیدلې وه.
راوڼ
{{مالوماتبکس کس|نوم=راوڼ|انځور=Ravana British Museum.jpg|د انځور څرګندونه=د راوڼ د اته لسمې پېړۍ مجسمه|پلار= [}Vishrava]]وېشراوا |مور= [Kaikesi]]کايکېسي }}
راون، راوڼ يا راوانا (Ravana) سنسکرت نړیواله ژباړنه : Rāvaṇa؛ تلفظ: /ˈr ɑː v ə n ə / ; سنسکرت : रावण) د هندوانو په افسانه رامايڼ کې د راکشس ( بد صورته، ديو هيکله انسان) په توګه یو لومړنی افسانوي کرکټر دی، چې د لنکا پاچا و.
سرچينې
وېشنيزه:هندومت وېشنيزه:هندوستان او پښتانه وېشنيزه:هندوراس وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:هندو مذهبي لارښودان وېشنيزه:هندو فلسفي مفاهیم وېشنيزه:هندو-اروپايي څوژبيز ملاتړ کينډۍ وېشنيزه:هندو
تاچريزم
تاچريزم د برتانوي محافظه کار اېډيالوژۍ يوه بڼه ده، چې د محافظه کار ګوند د مشرې مارګرېټ تاچر په نوم نومول شوې ده. ياده اصطلاح د ۱۹۷۹ز کال له عمومي ټاکنو څخه په ۱۹۹۰ ز کال کې د تاچر تر ګوښه کېدنې پورې د نوموړې تر مشرۍ لاندې د برتانوي حکومت د اصولو تشرېح کولو په موخه کارول شوې ده او د ستر جان او ډېوېډ کامرون تر مشرۍ لاندې محافظه کار حکومتونو کې دوام لري. د تاچريزم پلويانو ته تاچرېستان ويل کېږي.
تاچريزم له جګړې څخه د وروسته اجماع يو منظم او پرېکنده نه منښت يا رد او بدلون وړاندې کړ، چې په واسطه يې سترو سياسي ګوندونو په پراخ ډول د کېنسيانيزم “Keynesianism”، مرستندويه دولت، ملي صنعت او د برتانوي اقتصاد پر نږدې مقرراتو پر مرکزي موضوعاتو باندې هوکړه وکړه. يوه ستره برخه چې د تاچريزم له بدلون څخه د باندې پاتې شوه، د روغتيا ملي خدمت “National Health Service” وه، چې د برتانوي وګړو د درلودلو له امله په پراخه کچه پېژندل شوې وه. په ۱۹۸۲ز کال کې تاچر ژمنه وکړه چې د ملي روغتيا خدمت «زموږ به لاسونو کې خوندي» و او ياده برخه په ۱۹۸۷ز کال کې «يوازې له موږ سره خوندي» وه.
د تاچريزم جوړونکي اصطلاحات او د تېرو لسيزو په اوږدو کې يې برتانوي تاريخ کې مشخص ميراث د بحث وړ موضوعګانې دي. د ايډيالوژۍ له مخې تاچريزم د نايجل لاسن “Nigel Lawson” له لورې د يو سياسي پل په توګه تشرېح شوی دی، چې پر ازادو بازارونو باندې ټينګار کوي چې د هېواد دننه او د باندې برتانوي ملتپالنې تر څنګ ټاکلی دولتي لګښت او د ماليو کمښتونه لري؛ لاسن له ۱۹۸۳ ز کال څخه تر ۱۹۸۹ز کال پورې د تاچر د خزانې وزير و. که څه هم تاچر په خپله د تاچريزم ويی خورا لږ کارولی دی، مګر کله يې چې د ۱۹۸۷ زکال عمومي ټاکنو لپاره د ټاکنيزو مبارزو پر مهال سوليهل “Solihull” کې وينا وکړه او د وينا پر مهال يې اقتصادي برياوې تشرېح کولې، ويې ويل: «دا هغه څه دي، چې زه يې تاچريزم بولم».
ډيلي ټيلګراف “Daily Telegraph” د ۲۰۰۸ ز کال اپرېل کې وويل، چې د ټوني بلير د نوي کار “New Labour” راتلونکی نامحافظه کار حکومت په اصل کې د تاچريزم د مرکزي سمون معيارونه ومنل. لکه: ګډوډي، د مهمو ملي صنعتونو خصوصي کول، د کار بدلون منونکي بازار لرل، د سوداګريزو اتحاديو ګوښه کول او له سيمه ييزو چارواکو څخه مرکزي حکومت ته د واک متمرکز کول.
کتنه
نايجل لاسن چې له ۱۹۸۳ څخه تر ۱۹۸۹ ز کال پورې د تاچر د خزانې وزير و، تاچري هيلې يې د «ازادو بازارونو، مالي سمون يا انظباط، دولتي لګښت باندې د ټينګ واک، د ماليې کمښتونو، ملتپالنې، وېکتوريايي ارزښتونو، خصوصي کولو او د د عموي يا تش په تورو ژمنو» په توګه لښتليک کړې. تاچريزم د همدې له امله زياتره وخت له کلاسيک ليبراليزم (لرغونې ازادې غوښتنې) سره پرتله کېږي. مېلټن فريدمېن “Milton Friedman” وويل، چې مارګريت تاچر د عقيدې له مخې توري (د توري ګوند غړې) نه ده. نوموړې د ۱۹ پېړۍ ازادي غوښتونکې يا لېبرال ده.
تاچر په خپله په ۱۹۸۳ز کال د يوې وينا پر مهال وويل: «زه به په دې شرط تړلو خوابدې نه شم، چې که چېرې ښاغلی ګلادستون نن ورځ ژوندی وی، نو له محافظه کار ګوند سره د يو ځای کېدلو غوښتنه به يې کړی وی». تاچر د کيت جوزف “Keith Joseph” په ياد د ۱۹۹۶ز کال بيان کې استدلال وکړ: «د محافظه کارۍ هغه ډول چې نوموړي او ما خوښ کړی دی، د پخوانۍ زمانې په مفهوم کې به د ليبرال په توګه ښه تشرېح شي او زما موخه د ښاغلي ګلادستون ليبراليزم دی، نه د وروستيو وختونو د اشتراکي اصولو پلوي». تاچر يو ځل فريدريک هايک “Freidrich Hayek” ته وويل: «زه پوهېږم چې تاسې له ما څخه غواړې چې يوه وېګ (د ويګ ګوند غړې) شم؛ نه، زه يوه توري (د توري ګوند غړې) يم». هايک باور درلود، چې نوموړي نوموړې دا خبره په خورا روښانه ډول حس کړې وه. د تاچريزم او ليبراليزم تر منځ اړيکه پېچلې ده. د تاچر پخواني د دفاع وزير جان نوټ “John Nott” ادعا وکړه، چې «د ۱۹ پېړۍ د لېبرالې په توګه د نوموړې انځورول د هغې د باورونو يو بشپړ ناسم تعبير دی».
لکه څرنګه چې ايلين ميکسينس ووډ “Ellen Meiksins Wood” استدلال کړی دی، تاچر پلوې پانګوالي (کپيټليزم) د برتانيې له دوديزو سياسي بنسټونو سره متناسب وه. تاچر د يو لومړي وزير په توګه که څه هم د پاچاهۍ يا د مشرانو جرګې په څېر لرغوني بنسټونه ونه ننګول، مګر د سوداګرۍ د اتحاديو په څېر خورا وروستۍ زياتونې يې هرومرو وننګولې. په حقيقت کې په خپله د تاچر په ګډون زياتره مخکښ تاچرپلويو د مشرانو جرګې سره يو ځای کېدلو ته لار پيدا کړه او په هغه وياړ و، چې د بېلګې په ډول ويليم ايوارت ګلادستون رد کړی و. هغه مفکرين چې له تاچريزم سره نږدې تړاو لري، کيت جوزف “Keith Joseph”، اينوچ پوويل “Enoch Powell”، فردريک هايک “Friedrich Hayek” او مېلټن فرېدمېن “Milton Friedman” دي. په ۱۹۹۶ زکال کې له سيمون هاففر “Simon Haffer” سره په يوه مرکه کې تاچر وويل، چې پر نوموړې باندې د محافظه کار مشر په توګه دوه تر ټولې سترې اغېزناکه اشخاص جوزف او پوويل وو، چې دواړه «خورا ښه شخصيتونه» وو.
تاچر د کمونيزم، مارکسيزم او سوسياليزم پياوړې نیوکه کونکې (منقده) وه. ژوندليک ليکونکی جان کمپبېل “John Campbell” راپور ورکوي، چې د ۱۹۷۸ز کال جولای کې کله چې د عوامو مجلس کې د يو کارګر MP له لورې وپوښتل شو، چې نوموړې ته سوسياليزم په کومه معنا و، «نوموړې په ځواب ورکولو کې بې زړه شوه. له تاچريزم څخه په حقيقت کې د نوموړې موخه د ناګټورو صنعتونو لپاره حکومتي ملاتړ، جزايي ماليه ټاکنه، د کار بازار مقررات، د بيې اداره کول او هر هغه څه وه، چې د ازاد اقتصاد فعاليت کې لاسوهنه کوي».
له تاچر څخه مخکې تاچريزم
يو شمېر مبصرينو له جګړې څخه وروسته برتانوي سياست کې د تاچريزم ريښې موندلي دي. تاريخپوه ايوين ګرين ادعا وکړه، چې د کارګر خوځښت له لورې د انفلاسيون، ماليه ټاکنې او د افکارو اړوند لګول شويو بنديزونو څخه کرکه وه، چې د تاچر له نامتو کېدلو څخه مخکې لسيزو کې د بوتسکيلايټ “Buttskellite” يووالي سره مل وه. که څه هم محافظه کاره مشرتابه له جګړې څخه وروسته د کليمينټ اټلي د حکومت له سمونونو سره ځان برابر کړ، مګر د ګوند په ټيټو رتبو کې په ښي اړخي فشار ډلو لکه د منځني پوړ اتحاد “Middle Class Alliance” او ازادۍ لپاره د دفاع ولسي تړون “People’s League for the Defense of Freedom” او وروسته په فکري شوبلو لکه د سياست څېړلو مرکز “Center for Policy Studies” کې د ښي اړخي پرله پسې مخالفت و. د بېلګې په ډول: د ۱۹۴۵ز کال په عمومي ټاکنو کې د محافظه کار ګوند مشر رالف اشيتون د “The Road of Serfdom” (د سوسياليست ضد اقتصادپوه فردريک هايک له لورې ليکل شوی کتاب، چې وروسته يې په تاچريزم پورې نږدې تړاو درلود) ۱۲۰۰۰ نيمګړې نمونې غوښتې وې، چې د ګوند د يو نيم ټن کاغذ لګښت يې درلود او هغه يې د ټاکنيزو تبليغاتو په توګه ووېشلې.
تاريخپوه ډاکتر کرېستوفر کوپر په ۱۹۵۸ز کال کې د خزانې د محافظه کار وزير پيټر تورنيکروفټ “Peter Thorneycroft” له استعفا څخه وروسته د تاچريزم په زړه کې د هغو پيسو له لارې د هېواد د اقتصاد د تثبيت سياست جوړښت په ګوته کړ، چې په چلند کې دي.
په متحده ايالتو کې د جنين سقط
که څه هم په هر ايالت کې محدوديتونه او لاسرسی توپیر لري، بيا هم په متحده ايالاتو او اړوندو سيمو کې يې د جنين سقط قانوني بڼه لري. د حمل ساقطول د متحده ایالاتو په ټولنه، کلتور او سیاست کې یوه جنجالي او وېشونکې موضوع ده او لږ تر لږه له ۱۹۰۰ز کال راهيسې د جنین د سقطولو پر ضد په هر ايالت کې بېلا بېل قوانین نافذ شوي دي. له ۱۹۷۶ز کال راهیسې، جمهوري غوښتونکي ګوند په عمومي ډول د حمل غورځولو ته د لاسرسي محدودولو یا يې د جرم ګرځولو هڅه کړې ده، په داسې حال کې چې دیموکرات ګوند په عمومي توګه د حمل ضايع کولوته د لاسرسي دفاع کړې او د حمل مخنیوی یې اسانه کړی دی.
مخکې له دې چې د متحده ایالاتو سترې محکمې په ۱۹۷۳ز کې د «روی» په وړاندې د «ویډ» او د «ډو» په وړاندې د «بالټن» پرېکړو پر بنسټ په ټول هېواد کې د حمل مخنیوی د جنایت څخه بهر کړی، لا دمخه په ډېرو ایالتونو کې د حمل ضايع کول قانوني و، خو د دې قضيې پرېکړې د دې موضوع په اړه د ايالتي قانون جوړولو لپاره يو کاري چوکاټ جوړ کړ. د حمل د مخنیوي د قانوني کېدو لپاره ډېره کمه موده وټاکل شوه (د امیندوارۍ په اوږدو کې د ډېرو یا لږو محدودیتونو سره). د«کيسی» په وړاندې په خپله خوښه د پلار/موروالي (۱۹۹۲ز) په قضيه کې تعديل شوی دا بنسټيز کاري چوکاټ په اسانه ډول په خپل ځای پاتې شو، خو د حمل سقوط اغېزناک شتون په هر ايالت کې بدلون مومي، ځکه چې ډېرې سيمې د حمل ضايع کوونکي نه لري (هغه څوک چې د حمل په ضايع کولو کې مرسته کوي). د «کيسی» په وړاندې « په خپله خوښه د پلار/موروالي» قضيې پرېکړه وکړه چې یو قانون نه شي کولی، داسې حقوقي محدوديتونه منځ ته راوړي، کوم چې داسې ناروا مسئوليتونه تحميلوي چې «موخه يې د هغې ښځې په لاره کې خنډونه پيدا کول وي، څوک چې غواړي هغه جنين سقط کړي چې د ژوند کولو وړ نه وي».
د حمل د مخنيوی کچه په پرله پسې ډول ښکته شوه، په ۱۹۸۰ز کال کې د حمل د ضايع کولو پېښې په خپل اوج کې وې، په هرو ۱۰۰۰ هغو مېرمنو کې چې ماشوم يې درلودای شو، (۱۵-۴۴)، دېرشو مېرمنو خپل حمل ضايع کاوه، خو په ۲۰۱۸ز کال کې دا شمېره په هرو ۱۰۰۰ ښځو کې يوولس اعشاريه درې پېښو ته راښکته شوه. په ۲۰۱۸ز کال کې، ۷۷.۷٪ د حمل سقوط د اميندوارۍ په نهو اونيو يا له دې څخه هم کم وخت کې منځ ته راغلي او ۹۲.۲٪ د جنين سقط پېښې د حمل په ديارلسو اونيو يا له دې څخه په کمه موده کې شوی. د شمېرو له مخې د زېږون مديريت ته د لاسرسي زیاتوالی، د حمل د مخنیوي د کچې له کمېدو سره تړاو لري.
د حمل د مخنیوي په بحث کې اصلي فعالین تر ډېره بريده د «غوراوي پلوۍ» په توګه ټاکل شوي، په دې باور چې ښځه حق لري، خپلې اميندوارۍ ته دوام ورکول غوره کړي، بل پلو يې «د ژوند پلوی» دی، په دې باور چې جنین د ژوند کولو حق لري، خو ډېری امریکایان د دواوړو دريځونو له يوې برخې سره موافق دي. په ۲۰۱۸ز کال کې د «ګاليپ» ټولپوښتنې وموندله چې د «غوراوي پلوي» یا «د ژوند پلوي» ته د ځواب ویونکو سلنه سره برابره وه (۴۸٪)، خو ډېرو د حمل غورځول له اخلاقي پلوه ناسم بلل (۴۸٪)، د اخلاقي منونکو کچه يې بيا کمه وه (۴۳٪). د ټولپوښتنې پایلو دا هم په ګوته کړه چې ،امریکایان د حمل د ضايع کولو د قانوني حق په اړه مختلف او بدلیدونکي نظرونه لري. ټولپوښتنې موندلې ده چې ۲۹٪ ځواب ویونکي باور لري چې د حمل مخنیوی باید په ټولو شرایطو کې قانوني وي، ۵۰٪ باور لري چې په ځينو حالاتو کې بايد قانوني وي او ۲۰٪ په دې عقيده دي چې په ټولو شرایطو کې باید ناقانونه وي. تر ۲۰۰۷ز کال پورې، د رايو پایلو وموندله چې ۳۴٪ امریکایان د حمل د سقوط د قوانینو څخه راضي وو.
اصطلاحات
د سقط جنين بحث په عمومي ډول د امیندوارۍ په یو خاص وخت کې د جنین يا بچي تر «هڅول شوي سقط» پورې اړه لري، تر څنګ يې دا هم د پام وړ ده چې دا اصطلاح په حقوقي مفهوم کې څه ډول کارول شوې ده. ځینې ورته د «انتخابي سقط جنين» اصطلاح هم کاروي، کومه اصطلاح چې سقط جنين لپاره د یوې مېرمنې د نامحدود حق د ادعا په اړه کارول کیږي، که دا مېرمن سقط جنين غوره کړي که نه، خو حق يې لري. د حمل ضايع کولو غوره کول يا په خپله خوښه د حمل ضايع کول د ښځې په غوښتنه له ژوند څخه مخکې د حمل حالت تشرېح کوي، نه د طبي دلايلو لپاره.
شونې ده چې په طبي اصطلاح کې د «حمل ضايع کول» د جنين تر ژونده پورې د بچي نقصانېولو او ضايع کولو ته وويل شي. د جنين له ژوند وروسته ډاکټران د حمل اسقاط ته د «د حمل له منځه وړلو» اصطلاح کاروي.
د حمل د غورځولو ضد قانون جوړول
د متحده ايالاتو له خپلواکۍ وروسته، ډېرو ایالتونو د حمل د ساقطولو لپاره د بریتانيې عام قانون پلی کړ. د دې معنا دا وه چې په جنين کې د ژوند د نښو یا د خوځښت له پيلېدلو وروسته يې د سقطولو اجازه نه وه، کوم حالت چې د حمل له پنځلسمې څخه تر شلمې اونۍ څخه وروسته محسوسيږي.
په امريکا کې د اروپايي نېواک راهيسې، د حمل سقطول شته. لومړيو استوګنو د حمل پر مهال په جنين کې د ژوند د نښو له راڅرګندېدو مخکې پړاو کې د سقط جنين پلوي کوله. د ماشومانو د پاللو لپاره د سرچينو د نه شتون په ګډون يې ډېر لاملونه درلودل. د ۱۸۰۰ز لسیزې په وروستیو کې، ایالتونو د حمل غورځول ناقانونه کول پیل کړل. د قانون لپاره دلیل دا و چې د حمل غورځول له خطرناکو لارو چارو څخه په ګټې اخستنې تر سره کېږي او ډیری وختونه جراحي عمليات وي. له همدې امله، ډیرو ایالتونو پریکړه وکړه چې د حمل ضايع کول منع کړي. که څه هم ټیکنالوژي پرمختللې او د حمل د مخنیوي طريقو وده کړې، د حمل غورځول لاهم غیرقانوني پاتې دي. مېرمنو ناقانونه ناخوندي لارې غوره کړې چې د «تنګې لارې» په نوم هم پیژندل کیږي.
په ۱۸۰۳ز کال کې په انګلستان کې د «لارډ ایلنبرو» له قانون سره سم د حمل غورځول ناقانونه شول. په ۱۸۲۰ز کال کې په متحده ايالاتو کې د سقط جنين پر ضد د هغو مختلفو قوانینو منځ ته راتلل پيل شول، چې عام قانون تدوين او پراخوي. ځینې تاریخ پوهان استدلال کوي چې د «کنیکټکټ» قانون درمل پلورنکي په نښه کړل، چا چې په ښځو باندې «زهر» وپلورل، څو هغوی د جنين سقط ته وهڅوي. په هر حال، د «کنیکټکټ» د قانون په اړوند نورې څیړنې ښیې چې د ايالتي قانون جوړوونکو د «امي په وړاندې د کنیکټکټ ايالت» د قضيې پر بنسټ قوانين پلي کړل. نیویارک په ۱۸۲۹ز کال کې د ژوند له آثارو له راڅرګندېدو څخه وروسته د جنین سقط يو جرم او د ژوند د آثارو له راڅرګندېدو مخکې د جنين سقط یو ناوړه عمل وګرځاوه. نورو حقوق پوهانو دې ته اشاره کړې ده چې ځینو لومړنیو قوانینو نه یواځې ډاکټر یا د حمل ساقطونکو ته سزا ورکوله، بلکې هغې ښځې ته هم سزا ورکوي چې دا ډاکټر يا د جنين ساقطونکي د پيسو په بدل کې دې کار ته ګوماري.
شونې ده چې د سقط جنين ضد قوانينو په راپورته کېدو کې ځينو نورو لاملونو هم ونډه درلودلې وي. هغه ډاکټران، څوک چې د هغو قوانینو مخکښ مدافعين دي چې د حمل ضايع کول جرم بولي، داسې بریښي چې لږ تر لږه د طبي پوهې په برخه کې د منځ ته راغليو پرمختګونو له امله دې نظرته هڅول شوي دي. ساینس وموندله چې حمل د پرمختګ زیات یا لږ دوامدار بهیر پرانیستی دی، کوم چې یو نوی انسان تولیدوي. د امیندوارۍ په بهیرکې د ژوند د نښو راڅرګندېدل د بل هر پړاو په پرتله نه ډېر نه لږ مهم دی. ډېری ډاکټران دې پايلې ته ورسیدل چې که ټولنه په جنين کې د ژوند د نښو له راڅرګندېدو وروسته د اميدوارۍ له منځه وړل ناعادلانه وګڼي او که چیرې په جنين کې د ژوند د نښو راڅرګندېدل د امیندوارۍ په پروسه کې یو یو څه غیر مهم ګام وي، نو بیا په جنين کې د ژوند د آثارو له راڅرګندېدو دمخه د حمل له منځه وړل هماغسې ناسم و، لکه له هغې وروسته. له نظرياتي اړخه، د روغتيايي محصلينو لوړه او د هغه عمر طبي ذهنيت چې بايد د انسان د ژوند له ارزښت څخه مطلقه دفاع وکړي ، د سقط جنين اړوند نظرياتو په جوړولو کې مهمه ونډه لرلې ده. ډاکټران هم د حمل د مخنیوي ضد قوانینو د ملاتړ لپاره د عملي دلایلو له امله اغېزمن شوي دي. ځينې يې په دې باور دي چې د حمل د غورځولو په برخه کې مرسته وړاندې کوونکو نه سمه روزنه تر لاسه کړې او نه د طبي ټولنو غړي دي. په داسې یو پړاو کې چې په هېواد کې مخکښو ډاکټرانو د طبي مسلک د معیاري کولو هڅه کوله، دا "نامنظم" مسئولين د عامې روغتیا لپاره یو ځور بلل کېده. ډیر رسمي طبي مسلک «نامنظم» کارکوونکي نه خوښوي؛ ځکه دوی په ارزانه قېمت په سیالۍ اخته دي.
امونيوس ساکاس
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
امونيس ساکاس په   ; 242-175) یو پخوانی رومي فیلسوف و. هغه د نوې اپلاتوني فلسفې بنسټ ایښودونکو څخه ګڼل کیږي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
نديم بېګ(فلمي اداکار)
مېرزا نذیر بېګ مغل چې سينمايي نوم يې نديم بېګ دی ، یو پاکستانی فلمي لوبغاړی ، سندرغاړی او فلم جوړوونکی دی. چې په 1967 مېلادي کال کې د خپل مسلک پیل کولو وروسته، هغه په دوه سوه فلمونو کې کار کړی او ډیری جایزې یې ترلاسه کړې.
لومړنی ژوند
هغه د ۱۹۴۱ کال د جولای په ۱۹ مه د هند په ویجیوادا ښار کې زېږېدلی و.
مسلک
هغه خپل فلمي کيرير په 1967 کې د پاکستاني فلم "چکوري" سره پیل کړ.
شخصي ژوند
هغه په 1967 مېلادي کال کې واده وکړ. چې چې ثمره يې دوه زامن دي.
مهم فلمونه
هغه له دوه سوه څخه زیاتو فلمونو کې کار کړی. مشهور یې په لاندې ډول دي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:1941 زېږېدنې وېشنيزه:پاکستان کينډۍ وېشنيزه:پاکستان او افغانستان وېشنيزه:پښتانه روهي وېشنيزه:پښتانه او مغول
د انسان جېنوم پروژه
د انسان جېنوم پروژه (په انګلیسي: Human Genome Project یا HGP) یوه نړیواله علمي څیړنیزه پروژه وه چې موخه یې، هم له فزیکي او هم له وظیفوي اړخه د انسان د DNA جوړونکو قاعده‌یي جوړو تعیینول، پېژندنه او د انسان د جېنوم ټولو جېنونو نقشه‌جوړونه او لړۍ‌موندنه وه. تر اوسه پورې دا د نړۍ تر ټولو ستره ګډه بیولوجیکي پروژه ده. د پلان طرح کول یې وروسته له هغو پيل شول چې د متحده ایالاتو دولت دغه مفکوره په ۱۹۸۴ز کال کې ومنله، پروژه په رسمي ډول په ۱۹۹۰ز کال کې پیل شوه او د بشپړېدو خبر یې د ۲۰۰۳ز کال د اپرېل پر ۱۴ مه  ورکړل شو، خو تر دغې نېټې پورې د جېنوم یوازې ۸۵ سلنه برخه څېړل شوې وه. د «بشپړ جېنوم» موخه د ۲۰۲۱ز کال په مې کې ترلاسه شوه، چې د لانجمنو مسایلو لرونکې یوازې 0.3 سلنه قاعده‌یې جوړې پاتې وې. د Y ناڅرګنده کروموزوم د ۲۰۲۲ز کال په جنوري کې، په 2.0 نسخه کې اضافه شو.
د پروژې لګښت د روغتیا ملي انسټیټوتونو له‌لارې د امریکا دولت او همدا راز د نړۍ زیات‌شمېر نورو ډلو له‌خوا تامین شوی ؤ. د دولت له ونډې پرته، یوه بله هم‌مهاله پروژه د سېلېرا شرکت (یا سېلېرا جینومیک) له‌خوا هم ترسره شوه چې په رسمي توګه په ۱۹۸۸ز کال کې پیل شوې وه. د لړۍموندنې په تړاو د دولت له‌خوا تمویل شوي فعالیتونه د متحده ایالاتو، بریتانیا، جاپان، فرانسې، آلمان او چین په شلو پوهنتونونو او څیړنیزو مرکزونو کې ترسره شوي وو.
د انسان جېنوم د پروژې اصلي موخه، د انسان هاپلویید مرجع جېنوم کې د نوکلوتیدونو (چې شمېر یې له درې بیلیونو اوړي) نقشه جوړونه وه. د هر وګړي «جېنوم» ځانتنی دی؛ د «انسان جېنوم» د نقشې جوړولو لپاره د یوشمېر وګړو د جېنونو لړۍ وموندل شوه او د هر کروموزوم د بشپړې لړۍ ترلاسه کولو په موخه تعمیم شوه. له‌دې امله، د انسان وروستنی لاس‌ته راغلی جېنوم یوه موزاییکي بڼه لري، او د هېڅ وګړي د جېنوم ښودونکی نه‌دی. دغه پروژه د هغه واقعیت له‌امله ګټوره ګڼل کېږي چې کابو د ټولو انسانانو جېنومونه سره ورته‌والی لري.
تاریخچه
د انسان جېنوم پروژه، د عمومي بودجې په لګښت یوه دیارلس کلنه پروژه وه، چې د پنځلس کلونو په اوږدو کې د انسان د بشپړ یوکروماتیک جېنوم د DNA لړۍ تعیینولو په موخه په ۱۹۹۰ز کال کې پیل شوه.
د بشپړېدو حالت
د ۲۰۰۳ز کال په اپرېل کی د انسان جېنوم د پروژې بشپړېدو خبر ورکړل شو. د انسان د جېنوم یو لومړنۍ نقشه د ۲۰۰۰ز کال د جون میاشتې په رارسېدو سره جوړه شوه، د ۲۰۰۱ز کال په فبروري کې یوه کاري نقشه بشپړه او خپره شوه او وروسته له هغې، د ۲۰۰۳ز کال د اپرېل پر ۱۴ مه د انسان جېنوم د لړۍ موندنې وروستۍ نقشه بشپړه شوه. که څه هم د راپورونو له‌مخې، دغې نقشه کې، په 99.99 سلنه دقت سره د انسان د یوکروماتیک جېنوم ۹۹ سلنه شامله شوې ده، خو د ۲۰۰۴ز کال د مې پر ۲۷ مه د انسان جېنوم د لړۍموندنې د کیفیت ارزونې خپور شوي راپور له‌مخې، د ۹۲ سلنې اخېستل شویو نمونو دقت له 99.99% څخه زیات دی، چې له ټاکل شوې موخې سره په مطابقت کې ؤ.
«د جېنوم مرجع پیوستون» د ۲۰۰۹ز کال په مارچ کې، د انسان جېنوم یوه لا دقیقه نسخه خپره کړه، خو لا هم ۳۰۰ تشې یې درلودې، چې په ۲۰۱۵ز کال کې د دغو تشو شمېر ۱۶۰ ته راټیټ شو.
که څه هم د ۲۰۲۰ز کال په مې میاشت کې، «د جېنوم مرجع پيوستون» د ۷۹ «ناحل شویو» تشو راپور ورکړ، چې د انسان جېنوم ۵ سلنې برخې لپاره حساب شوی ؤ، خو څو میاشتې وروسته، د لړۍموندنې د نویو تخنیکونو او د هوموزایګوس حجرو یوې کرښې (چې په هغې کې د هر کروموزوم دواړه جوړې یوشان دي او په پایله کې یې لومړني تېلومر-تېلومر رامنځ‌ته شو) په کارولو سره، په واقعیت چې د انسان کروموزوم، د X کروموزوم لړۍموندنه بشپړه شوه. د انسان اتوزومال کروموزوم، ۸ کروموزوم، بشپړه تېلومر-تېلومر لړۍموندنه څو میاشتې وروسته پای ته ورسېده.
په ۲۰۲۱ز کې راپور ورکړل شو چې د «تېلومر-تېلومر یا T2T» پیوستون ټولې تشې ډکې کړې. په‌دې توګه، د انسان جېنوم یوه بشپړه نسخه جوړه شوه، چې په ریبوزومال DNA کې یې یوازې پنځه تشې یې درلودې. په مې میاشت کې، د rDNA وروستۍ پنځه تشې هم وموندل شوې او د 1.1 نسخې په توګه خپرې شوې. په دغې لړۍموندنه کې د Y کروموزوم، چې د جنین د تذکیر حالت ټاکي، شامل نه‌دی، ځکه چې د نارینه‌وو یوازې د X کروموزوم لرونکی سپرم شتون درلود. د دغې لړۍمودنې د کابو 0.3 سلنې کیفیت ارزونه ستونزمنه وه، او له‌دې امله تېروتنې په‌کې وې، چې د تصحیح کولو لپاره یې هڅې روانې وې. په ۲۰۲۲ز کال کې، لړۍموندنه بشپړه شوه او د انسان جېنوم پروژې د جېنوم پاتې 8 سلنې لپاره نقشه وړاندې شوه.
پرمختګونه
د لړۍموندنې په لرلو سره، راتلونکی ګام د هغو جنتیکي ډولونو پېژندنه وه چې د سرطان او دیابت په څېر د عامو ناروغیو د وېرې کچه لوړوي.
د وړاندوینو له‌مخې، د انسان جېنوم په هکله دقیقه پوهه، په طب او بیوټکنالوجي کې د پرمختګونو لپاره نوې لارې خلاصوي. د پروژې روښانه او عملي پایلې ان تر بشپړېدو دمخه څرګندې شوې. د بېلګې په توګه: د «میریاد جنتیک» په څېر یوشمېر شرکتونو د هغو جنتیکي ټستونو ترسره کولو لپاره آسانې لارې وړاندې کړې چې کولای شي د تي سرطان، وینې اختلالاتو، سیستیک فیبروسیس او د اینې ناروغیو په شمول په ګڼ‌شمېر نورو ناروغیو باندې د اخته کېدو امکان وښیي. همدا راز، د سرطانونو لامل‌پېژندنې، الزایمر ناروغۍ او د کلینیکي ناروغیو نورو برخو کې د جېنوم له معلوماتو څخه کار اخېستل کېږي او په احتمال سره چې په اوږدمهال کې د هغو په مدیریت کولو کې د پام‌وړ پرمختګونه تر سترګو شي.
راکشس
نور وګوره
وېشنيزه:اريايان وېشنيزه:دراويډيان وېشنيزه:دراويډي ژبې وېشنيزه:هندي ژبې وېشنيزه:پښتو سندرغاړې وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:پښتو