cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغانستان او د ورېښمو لار
پنجشېر:                         ياقوت، سپين زر، لاجورد، سره زر، او جواهرات
جوزجان:                        د قره قل پوستکي
باميان:                          نيل
واردات:
افغانستان ته د هوان تسنګ د سفر پر مهال د افغانستان او هند په سرحدي ښارونو کې سره زر، عنبر، ورېښم، سپنې وړۍ، ياقوت، او بېلابېل جواهرات پلورل کېدل. د کابل په شمال کې د بګرام په تجارتي ښار کې نژدې هر ډول تجارتي اموال تر لاسه کېدای شوای.
1.     ورېښم، مشک او عنبر د واخان او تخار له لارې له چين څخه واردېدل. د دې وارداتو يوه لويه برخه بېرته ايران، هند، خليج او اروپا ته صادرېدل. د دې توکو واردات په پنځمه او شپږمه مېلادي پېړۍ کې هغه مهال کم شول چې په مروه او روم کې د ورېښمو کارخانو په کار پيل وکړ.
2.     عود، قرنفيل، ناګيل، لوښي، ورېښمينې جامې، الماس، او پيلان له هندوستان او سند څخه واردېدل. د هندي عود لس کيلو په ۲۰۰ ديناره پلورل کېدل. افغانانو له عود څخه د ټاپو (مُهر) د جوړولو لپاره کار اخېست.
3.     له کشمير څخه رنګينې جامې واردېدې.
4.     کاغذ، نوشادر، مشک، او کوټونه له ماوراءالنهر (بغداد) څخه واردېدل. په بغداد کې خليفه منصور د افغانانو لپاره يو ځانګړی کاروانسرای جوړ کړ او د بغداد يوه دروازه يې د باب الخراسان په نوم جوړه کړه.
5.     له بخارا څخه فرشونه او پنبه واردېدل.
پورتنيو صادراتو او وارداتو ته په کتو سره ويلای شو چې افغانستان له چين، عربي هېوادونو او مرکزي آسيا سره اقتصادي، کلتوري، او ټولنيزې اړيکې درلودې او د آسيايي، افريقايي او اروپايي توکو د پېر او پلور او لېږد رالېږد لپاره يې يوه خوندي فضا رامنځته راکړې وه.
د ورېښمو لارې پاتې شونې:
د ورېښمو لارې يوازي د تجارتي اموالو د لېږد رالېږد لپاره نه کارېدلې، بلکه د يادې لارې په مټ کلتورونه، دينونه، عقيدې، فلسفې، او حتی ناروغۍ هم انتقالېدلې. په افغانستان او سيمه کې د بوديزم خپرېدل په ډاګه کوي چې د ورېښمو لارې د مشترکو ارزښتونو او ګټو په پياوړتيا کې مهم رول لوبولی دی.
د افغانستان په ډېرو سيمو کې بېلابېل ابدات، سيمې، کاروانسرايونه، منارونه، سکې، او نور آثار شتون لري چې د ورېښمو لارو مسيرونه په ډاګه کوي.
1.     تنګي ابرېشم
2.     په غزني کې بېلابېل منارونه
4.     د لويو لارو په اوږدو کې کاروانسرايونه
6.     په باميانو کې بودا
7.     په کابل کې د رستم تخت
پورتنۍ سيمې او آبدات د افغانستان په ګوټ ګوټ کې د ورېښمو لارې مسيرونه په ډاګه کوي.
په اوسني عصر کې د ورېښمو لارې د بيا راژوندي کولو ګټې:
د ورېښمو لارې بيا احيا کول په تجارت، ټرانزيټ، امنيت او ثبات کې بې شمېره ګټې لرلای شي:
1.     د تجارت اوټرانزيټ په برخه کې:
I.           له چين څخه اروپا ته د تجارتي اموالو د لېږد موده له (20-40) ورځو څخه تر (11) ورځو پوري را کموي او د هر ټن تجارتي اموالو د لېږد قېمت له (167) امريکايي ډالرو څخه (111) امريکايي ډالرو ته راټيټوي. کولای شو ووايو چې د لېږد موده ۵۰ سلنه او بيې ۳۰ سلنه راټيټولای شي.
سرنوشت (ورځپاڼه)
سرنوشت له کابل نه يوه خپرېدونکې ورځپاڼه ده.
افغانستان او د ورېښمو لار
II. د افغانستان حکومت د روانو سترو اقتصادي او بنسټيزو پروژو په بشپړولو او له مرکزي آسيا سره د افغانستان د نښلولو په مټ به تجارتي راکړه ورکړه (۱۲) مليارده امريکايي ډالر زياته شي.
سرنوشت (ورځپاڼه)
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
افغانستان او د ورېښمو لار
III. په افغانستان کې دننه د لويو لارو او سړکونو په ترميم او اعمار سره به د افغانستان د ګاوڼډيانو تر منځ تجارتي راکړه ورکړه (۱۶۰) سلنه او د افغانستان له لارې د تجارتي اموالو لېږد رالېږد به (۱۱۳) سلنه زيات شي. په دې سره به د افغانستان صادارت هم (۸.۵) مليارده امريکايي ډالر او واردات (۶.۷) مليارده امريکايي ډالره زيات شي.
IV. که د سيمې هېوادونه د تجارتي راکړې ورکړې په برخه کې له يوبل سره مرسته وکړي، د مرکزي آسيا په کچه به کورنی ناخالص توليد (GDP) د يوې لسيزې په موده کې (۵۰) سلنه زيات شي.
V.           د نړيوال تجارت د ودې له امله  به د افغانستان کورنی ناخالص توليد (8.8 – 12.7) سلنه وده وکړي.
2.     د امنيت او ثبات په برخه کې:
د ورېښمو لارې بيا احيا کول به درېيمه او څلرمه درجه ګټې هم له ځان سره ولري چې له اقتصاد څخه ورهاخوا به نورې برخې هم متاثرې کړي. د بېلګې په توګه اقتصادي وده به د محروميت د پراخې کچې په راکمولو او د تشدد په له منځه وړلو کې مهم نقش ولوبوي. د هېوادونو تر منځ به د ټکنالوژي، فرهنګ، پوهې، او تجاربو شريکولو ته هم زمينه مساعده شي.
مآخذونه:
1.      Panjshiri Aziz Ahmad, Afghanistan and the Silk Road
2.      Asian Development Bank, www.adb.org
3.      حبيبي، علامه عبدالحی، تاريخ افغانستان بعد از اسلام
5.      Andrew C. Kuchins, Thomas M. Sanderson, and David A. Gordon, Afghanistan: Building the Missing Link in the Modern Silk Road, The Washington Quarterly, April 2010, Volume 33, Issue 2.
د نقشي اصلي بڼه د پوهاند محمدرسول باوري له لورې چمتو شوې، يوازي د غزني او لاهور تر منځ کرښه د دې لپاره ور زياته شوې ده چې د غزني، پکتيکا، ګومل درې، خوست، پنجاب، او بلآخره لاهور تر منځ مسير په نښه کړي. ياد مسير پوهاند عبدالحي حبيبي په خپل کتاب (تاريخ افغانستان بعد از اسلام) کې د راه ابرېشم تر عنوان لاندې ذکر کړی دی.
ج
" (کندهار پښتو:جوم) نور پښتانه جيم" د پښتو ژبې د الفبا آتم توری دی. او ددې توري استعمال په عربي، فاړسي، او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
جمو او کشمير
جمو او کشمير (انگرېزي:Jammu and Kashmir) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 12,548,926 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 222,236 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته ډوگري، کشميري او اوردو ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د سري نگر ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 68.74 په سله دي.په دې ټول رياست کې 24.8 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:جمو او کشمير
اورکني
اورکني ټاپو Orkney د شټلنډ د ټاپوګانو څخه ده.
۵۰ (عدد)
۵۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۴۹ څخه  مخکي او د ۵۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۵۰:
په کلینډر کې
۵۰ کولاي سي:
په کیمیا کې
۵۰ د ټېن اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۵۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
پارک ها سان
پارک ها سان په کوریایي 박하선) په انګلیسي Park Ha-sun۰) زوکړه ۲۲ اکتوبر ۱۹۸۷م کال سیول) یوه کوریایي سینماګره ده. نوموړی په دونګ یی سریال کې د (ملکه اینهیون) په نوم ډیره وپیژندل شوه.
د قطر اقتصاد
د قطر اقتصاد د سړي سر GDP له مخې په نړۍ کې یو له بډایه هیوادونو څخه دی، په عمومي توګه د نړۍ د 2015 او 2016 لپاره د نړۍ په درجه بندۍ کې د لسو بډایه هېوادونو په کتار کې ځای لري چې د نړیوال بانک ، ملګرو ملتونو ، او نړیوال وجهي صندوق لخوا راټول شوي. IMF).
د دغه هېواد اقتصاد د خپلو ګاونډیو هېوادونو،لکه سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو له خوا له بندیزونو سره سره وده کړې ده.
پټرولیم او طبیعي ګاز د قطر د اقتصاد بنسټیز توکي دي او د دولت د ټول عاید 70٪ څخه ډېر، د ناخالص کورني تولید 60٪ څخه ډېر، او د صادراتو عاید نږدې 85٪ جوړوي.
قطر په نړۍ کې د طبیعي ګاز درېمه لويه ثابته ذخیره لري او د طبیعي ګاز دوهم لوی صادرونکی هېواد دی.
د انرژۍ سکتور
د پټرولو پر بنسټ د صنعت له راڅرګندېدو دمخه، قطر یو غریب او بې وزله هېواد و.
د تېلو او ګازو د ساحو موندنې په ۱۹۳۹ کال کې پیل شو   په 1973 کې، د تېلو تولید او عواید په نه منونکي توګه زیات شول،
قطر د نړۍ د بې وزلو هېوادونو له کتار څخه ووت او په نړۍ کې یې د سړي سر عاید ترټولو لوړ رديف خپل کړ.
د نفتو تولید به ډېر وخت په ورځ کې د 500,000 بیرلو (80,000 m³) په لوړه کچه کې پاتې نشي، ځکه چې د 2023 پورې د نفتو ساحې د ډېرېدو اټکل کیږي. په هرصورت، د طبیعي ګاز لويې زېرمې د قطر شمال ختیځ ساحل کې موقعیت لري. دا د سمندري ګازو سيمې هم شايد د پام وړ تېل او کنډنسیټ زیرمې ولري. د مثال په توګه، د قطر انرژي دولتي شرکت په 1960 لسیزه کې د تېلو دوه سمندري ساحې وموندلې. په هغه وخت کې تولید خورا ګران و. په هرصورت، د ټېکنالوژیک پرمختګ د 30 کلونو وروسته د تولید سبب شو.
د ګاز زېرمې په ځانګړو تصفیه خانو کې د معمول تېلو محصولاتو ته تصفیه کیدی شي. لګښتونه به يې یو څه لوړ وي مګر دا د شرکتونو لپاره نن ورځ عادي خبره ده چې د ګاز کانډینیسټ هم وکاروي. د PS-2 او PS-3 بلاکونو لپاره په 2008 کې د تیلو سمندري تولید شاوخوا 31.1 ملیون بیرل (84,995 b/d) و. د ګډو شرکتونو تاسیسات (PS-1, ALK, K & A): په 2008 کې د دې دریو ګډو تولیدي تاسیساتو څخه د تېلو ګډ تولید 57.4 ملیون بیرل (156,873 b/d) و. د ګازو ساحو په څېر دلته ډېر ساحل بلاکونه شتون لري چې سپړنې ته اړتیا لري او کولی شي د تېلو تولید زیات کړي. نو د 500,000 bpd لوړوالی او په 2023 کې کمښت ځنډول کیږي. د تیلو د لوړو بیو سره دا تمه کیږي چې د تیلو او / یا طبیعي ګاز ساحو د ساحل سپړنه به دوام ومومي. د 2016 په جون کې د تېلو تولید په ورځ کې شاوخوا 670,000 بیرل ښکاري، د 2016 فبروري په پرتله یو څه کم دی چې په ورځ کې 692,000 بیرل تولید شوی. که د قطر د ټولو مایعاتو په اړه ووايو نو په ورځ کې یو ملیون بیرل څخه ډېر دي.
د قطر د ګازو ثابتې ذخیرې په نړۍ کې درېمه درجه ستر ګاز دي چې له 7000 څخه ډېر دی km³ (250 ټریلیون مکعب فوټ). د قطر اقتصاد په 1991 کې د شمالي ساحوي ګاز پراختیا چې د 1.5 ملیارد ډالرو ارزښت يې درلود د لومړي پړاو په بشپړیدو سره وده وکړه. په 1996 کې، د قطرګاز پروژې جاپان ته د مایع طبیعي ګاز (LNG) صادرول پیل کړل. د شمال ساحوي ګاز پراختیا نور پړاوونه د ملیاردونو ډالرو په لګښت د پلان جوړونې او پراختیا په مختلفو مرحلو کې دي. وېشنيزه:په قطر کې د پټرولو صنعت وېشنيزه:د عرب ليګ اقتصاد وېشنيزه:د سوداګرۍ نړۍ وال سازمان او زه وېشنيزه:د قطر اقتصاد
ميرويس کرزی
ميرويس کرزی د حامد کرزی زوی دی
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
سویل ختیځه مالتا
سویل ختیځه مالتا South EasternRegion) د مالتا هیواد له پنځه سیمو څخه یوه ده. د یادې سیمې مرکز ترزین ښار دی.
د هالنډ تاریخ
د هالنډ تاریخ د سمندریزو خلکو تاریخ دی، چې د شمال لوېدیځې اروپا په شمالي سمندر کې د اوارې ځمکې اړوند سیند په دیلتا کې وده کوي. د څلورو پیړیو ریکارډونه شته دي، چې د روم د سترواکۍ په وسیله د نظامي سیمو د پولو جوړول ښیي. دا هرڅه د هغو المانیانو په وسیله چې د لویدیځ پر لور یې حرکت کاوه، د زیاتېدونکي فشار له کبله رامنځته شو. د روم د ځواک په سقوط او پاشل کېدو او د منځنۍ پیړۍ په پیل کېدو سره، په دې سیمه کې درې واکمن الماني توکمونه په سیمه کې سره یوځای او متحد شول، چې فریسیان په شمال او ساحلي سیمو کې، لوساکسونیان په شمال ختیځ کې او فرانکیان په سویل کې و. د منځنیو پیړیو په لړ کې، د کارولینجیانو د کورنۍ اولادونه په دې سیمو واکمن شول او بیا یې خپل واک د لویدیځې اروپا لویې برخې ته وغځاوه، یعنې هغې سیمې ته چې اوسني هالنډ سره سمون لري، له همدې امله د فرانکش سپېڅلی روم په سترواکۍ کې د لوتارینګیا یوه برخه شوه. د څو پیړیو لپاره یو شمېر واکمنانو لکه برابانت، هالیند، زیلیند، فریزلیند، ګیلدرز او نورو ټولو د واکمنیو بدلېدونکی حالت درلود او د عصري هالنډ لپاره هیڅ یو معادل متحد نه و.
په ۱۴۳۳ ز کال کې دوک بورګوندي د ډېرو اوارو سیمو کنترول تر لاسه کړ. هغه د بورګوندي هالنډ رامنځته کړ، چې عصري هالنډ، بلجیم، لوګزامبورک او د فرانسې یوه برخه په کې شامل و.
د هسپانیې کاتولیک پاچایانو د پروتستانتیزم پر وړاندې سخت ګامونه اوچت کړل، چې د اوسني بلجیم او هالنډ خلک یې دوه قطبي کړل. د هالنډ بل پاڅون په ۱۵۸۱ز کال کې د دې لامل شو، چې بورګوندي هالنډ یو په «هسپانوي هالنډ» چې کاتولیک و او په فرانسوي او هالنډي ژبه یې خبرې کولې (تر ډېره له عصري بلجیم او لوګزامبورک سره ورته) او بل هم «د شمالي متحده ایالتونو» یا «د هالنډ جمهوریت» باندې ووېشل شو، چې په هالنډي ژبه یې خبرې کولې او په ځانګړې توګه پروتستانت و. وروستۍ برخه یا هم د هالنډ جمهوریت یې بیا په عصري هالنډ بدل شو.
د هالنډ طلایي دوره، چې د ۱۶۶۷ز کال په شاوخوا کې یې خپل اوج ته ورسېده، په دې دوره کې سوداګرۍ، صنعت او علومو پراختیا وموندله. په ټوله نړۍ کې یوې بډایه هالنډي سترواکۍ وده وکړه او د هالنډ د ختیځ هند شرکت د یرغل، استعمار او د بهرنیو سرچینو د استخراج پر بنسټ په یو لومړني او تر ټولو مهم ملي سوداګریز شرکت بدل شو.
په ۱۸۱۳ – ۱۸۱۵ز کلونو کې د ناپیلیون له ماتې وروسته، «د هالنډ یو متحد سلطنت» د نارنجي مانۍ په سلطنت سره رامنځته شو، چې په بلجیم او لوګزامبورګ هم واکمن و. پاچا په بلجیم باندې نامناسب پروتستانتي اصلاحات پلي کړل، چې په ۱۸۳۰ ز کال کې بلجیمیانو پاڅون وکړ او په ۱۸۳۹ز کال کې بلجیم په رسمي توګه له هالنډ نه خپلواک شو. له یوې ابتدايي محافظه کارې دورې وروسته د ۱۸۴۸ز کال اساسي قانون له معرفي کولو وروسته د بلجیم هیواد له دې اساسي قانون سره په یوه پارلماني دیموکراسۍ او یو مشروطه پاچاهۍ بدل شو. نننی لوګزامبورګ په ۱۸۳۹ز کال کې په رسمي توګه له هالنډ نه خپلواک شو؛ خو یوه شخصي اتحادیه تر ۱۸۹۰ز کاله پورې پاتې شوه. له ۱۸۹۰ز کاله راپه دېخوا دا هېواد د ناسائو کورنۍ د یوې بلې څانګې په وسیله اداره کېږي.
هالنډ د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال بې طرفه و؛ خو د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د نازي جرمني په وسیله اشغال او تر یرغل لاندې راغی. نازیانو د خپلو ډېریو همکارانو په ګډون د هیواد نږدې ټول یهودیان راټول او هغوی یې ووژل. کله چې د هالنډ مقاومت ډېر شو، نازیانو د هیواد په ډېریو برخو خوراکي توکي بند کړل، چې په ۱۹۴۴ – ۱۹۴۵ز کلونو کې د سختې لوږې لامل شو. په ۱۹۴۲ ز کال کې د هالنډ ختیځ هند د جاپان په وسیله فتح شو؛ خو تر دې مخکې هالنډیانو د تیلو هغه څاه ګانې ویجاړې کړې وې، چې جاپان ورته نا امیده و. اندونیزیا په ۱۹۴۵ز کال کې له هالنډ نه خپله خپلواکي اعلان کړه او ورپسې سورینام په ۱۹۷۵ز کال کې خپلواک اعلان شو، چې له جګړې وروسته کلونو کې د چټکې اقتصادي رغونې (د امریکايي مارشال اړوند طرحې په مرسته) او د دې په تعقیب د یو هوسا او فلاحي دولت رامنځته کېدو شاهد و. هالنډ له بلجیم او لوګزامبورګ، بینیلکس سره یو نوی اقتصادي اتحاد جوړ کړ او درې واړه هېوادونه د اروپایي اتحادیې او ناټو سازمان بنسټ ایښودونکي غړي شول. په وروستیو لسیزو کې د هالنډ اقتصاد د المان هېواد له اقتصاد سره نږدې اړیکې لرلې او له ډېرې هوساینې او سوکالۍ څخه برخمن و. دا څلورو هیوادونو د ۲۰۰۲ز کال په جنوري میاشت کې له اته تنو نورو غړو هېوادنو سره یادې اتحادیې یورو د پولي واحد په توګه ومنله.
د ښکار راټولونې لومړنۍ ښکاري ډلې (۵۰۰۰ کاله مخکې له میلاده)
هغه سیمه چې اوس هالنډ ده، لږ تر لږه ۳۷.۰۰۰ کاله مخکې د لومړنیو انسانانو په وسیله د استوګنې وړ وه، لکه څنګه چې په ۲۰۱۰ز کال کې په ووردېن Woerden کې د چقماق ډبرو اړوند وسایل یې ښيي. په ۲۰۰۹ ز کال کې په وویردن کې د ۴۰.۰۰۰ کاله پخواني انسان کوپړۍ یوه ټوټه د زیلیند ساحل نه د سمندر په لاندې برخه کې د شمال په شګو کې وموندل شوه.
د وروستي یخونو وروستۍ زمانې په لړ کې، هالنډ د توندرا اقلیم درلود، چې په کمه کچه نباتات او اوسیدونکي یې د ښکارونو په راټولو ژوندي پاتې وو. د یخبندان زمانې له پای ته رسیدو وروسته بېلابېلې پیلیولیتیکي ډلې په دې سیمه کې استوګنې شوې. ښکاره ده، چې شاوخوا ۸۰۰۰ کاله مخکې له میلاده د (Burgumer Mar (Friesland)) سیمې ته نېږدې یوې میسولیتیکي یا د منځنۍ دورې اړوند قبیلې ژوند کاوه. یوه بله ډله چې په نورو ځایونو کې ژوند کوي، هغه د کوچنیو کښتیو یا قایقونو په جوړوونکو مشهور دي. په نړۍ کې تر ټولو زړه ترلاسه شوې کوچنۍ کښتۍ یا قایق Pesse کښتۍ ده. د C14 تاریخي تجزیې او تحلیل پر بنسټ دا کښتۍ د ۸۲۰۰ م.ز او ۷۶۰۰ م.ز کلونو ترمنځ په یو ځای کې جوړه شوې ده. دا کوچنۍ کښتۍ یا قایق د اسین په ډرینټس موزیم کې نندارې ته وړاندې شوې.
د کرنې رسېدنه (شاوخوا ۵۰۰۰ ـ ۴۰۰۰ مخکې له میلاد)
کرنه د ۵۰۰۰ مخکې له میلاد کال په شاوخوا کې هالنډ ته د خطي لوښو له کلتور سره ورسیده، چې ښایي د مرکزي اروپا بزګرانو په وسیله پیل شوې وي. کرنه یوازې په سویلي برخه «سویلي لیمبورګ» کې د لوس برخو کې ترسره کېده؛ خو ان هلته هم په دایمي توګه رامنځته نه شوه او د هالنډ په پاتې برخو کې فارمونو وده ونه کړه. همدارنګه د هېواد په نورو برخو کې د کوچنیو استوګنځیو ځینې شواهد هم شتون لري. دې خلکو د ۴۸۰۰ او ۴۵۰۰ مخکې له میلاد کلونو ترمنځ د څارویو پالنې ته مخه وکړه. د کویجمنز (Leendert Louwe Kooijmans) په نامه هالنډی لرغونپوه لیکي «په زیاتیدونکې توګه روښانه کیږي، چې د پخوانیو ټولنو کرنیز بدلون یو بشپړ کورنی بهیر و، چې په تدریجي ډول ترسره شوی دی» دا بدلون د ۴۳۰۰ – ۴۰۰۰ مخکې له میلاد کلونو په پیل کې رامنځته شو.
اورکزي
اورکزي د پښتنو يوه نامتو قبيله ده چې زموږ پښت پوهان (نسب پيژندونکي) يي د کرلاڼي پښتنو د ټولنيز گروپ نه شميري. د اورکزيو د قبيلي زياتره خلک د اورکزيو په ايجنسۍ او يو شمير يي په کورمه ايجنسۍ کې استوگنه لري. چې مرکز يې د هنگو ښار دی. اورکزي د کوهاټ په شمال لويديځ ،د سپين غره په ختيز او د تيرا په جنوب کې پراته دی. شمال ته يې د اپريدو قبيله، شمال لويديز ته يې پړه څمکني، لويديځ ته يې توري، جنوب ته يې بنگښ او ختيز خو ا ته هم د اپر يدو او بنگښو سره پوله لري. د اورکزيو د ايجنسۍ مجمو عي نفوس ٤٥۰۰۰۰ تنه دی چې په او رکزيو سر بيره نور پښتا نه هم يکې اوسي لکه: علي خيل، ميشتي خيل، ملا خيل او شيخان خيل. اور کزي په لا ند نيو مشهورو ښا خو نو باندې ويشل شوي دي چې بيا هر يو ښاخ يې په نورو څا نگو باندې ويشل شويدي. ددغو مشهورو ښا خو نو او څا نگو نو مو نه په لاندې ډول راوړل کيږي:
په دوی کې ځيني ښا خو نه شيعه مذ هبه او ځيني يې هم سني مذ هبه دي. ددې نه پر ته ددوی تر مينځ يو بل ډول قبيلوي ويش هم مو جود دی چې سمل گو ند او گا ړي گو ند يې بو لي چې ددغې قبيلې ځيني خلک په سمل او ځيني په گاړه پورې اړه لري. تا ريخ حيات ا فغاني د او ر کز يو په باب ليکي: " داسي ويل کيږي چې د بنگښو نه دمخه په کو ها ټ باندې اورکزيو واک درلود او تقر يبا پنځه سوه کلونه دمخه بنگښو د اورکزيو نه د کو هاټ سيمه ونيوله چې ددغې سيمي د نيولو له پا ره ددوی تر مينځ خو نړۍ جگړې وشوې او د يوه افسا نوي روايت له مخې ددوی تر مينځ دغه شخړه او لا نجه د( دای) په نا مه يوه تن اواره کړه ، په دې تو گه چې يو ځل د بنگښو او اورکزيو ملکان د سيمو د ويش له پاره په درسمند  کې سره را غو نډ شوي وو او هرې يوې غاړې غو ښتل چې زر خيزې سيمې تر لاسه کړي ، له همدې کبله ددوی تر مينځ سو له ونه شوه او نږدې و چې ددوی تر مينځ بيا جگړه ونښلي، په دغه وخت کې دای نو می چې پر اس سپور و له ليرې را ښکاره شو.ددې له پاره چې بنگښ او اورکزي دواړه له جنگ جگړو نه په تنگ راغلي وو نو دوی په دې خبرې باندې سره اتفاق و کړ چې دغه دای نو می سپور کله چې دوی ته نږدې راشي نو دوی به ورته دبنگښو او اورکزيو تر مينځ د سيمو د ويش سؤال مطرح کړي او هر څه پرېکړه چې ده وکړه نو دواړو غاړو ته به د منلو وړ وي.په دغه وخت کې نو موړی سپور راورسيد او دواړو خواوو ددغې شخړ ې د اوارولو له پا ره له ده سره خبرې وکړې،هغه په داسي حال کې چې هما غسي پر اس سپور و په پښتو ژبه يي دغه بيت ووايه:
دای خو داسي وايي*** چې سمه د بنگښ، غر د اورکزی
د اورکزيو د ايجنسۍ هيډ کوارټر هنگودی او اصلي ښا ر يې دره ادم خيل دی.اورکزي خپل با زارونه د ميله په نا مه يادوي چې د هغو نه يې لانديني ميلې مشهورې دي: ډبوري ميله،ميشتي ميله،فيروزخيل ميله، کا لايا ميله،غلجو ميله،ساما مموزي ميله، انجاني بازار،کده بازار او کوريز ميله. داورکزيو ايجنسۍ د ليدو وړ ځا يونه،کلا يا، فيروز خيل سا ما نه ،ډوبرۍ، کول او بدن دي. د اورکزيو د ايجنسۍ سر بيره يو شمير او رکزي او دهغو جملي نه مسوزي او نيمايي لښکرزي د کورمې په ايجنسۍ کې هم استو گنه لري.د پا کستان په نورو ښارونو لکه کراچۍ، راولپنډۍ،اسلام اباد او لاهور کې هم يو شمير او رکزي ميشته دي. په بيښور کې هم زيات شمير اورکزي استو گنه لري. اورکزي غير تمن، جنگيالي،ميلمه پالو نکي او په پښتنولۍ ټينگ خلک دي. دوی دانگريزانو سره په هغه وخت کې چې دهند نيمه وچه ددوی تر استعماري واک لاندې وه په ډيره ميړانه جنگيدلي دي او داسي ويل کيږي چې دوی په هغه وخت کې ٢٨۰۰۰ زره تنه وسله وال ځو انان درلودل. د اورکزيو په ټو لو څانگو کې دولتزي او مسوزي په شمير کې زيات دي.د اورکزيو مجمو عي شمير د ٣۰۰ زرو تنو په شا او خواکې ښودل شوی دی چې له هغې جملې نه ٦۰ زره تنه يې دکورمې په ايجنسۍ او پا تې يې د اورکزيو په ايجنسۍ کې مېشته دي
اورکزي په هند وستان کې: اورکزيو په هندوستان کې د اتلسمې پيړۍ په لو مړۍ نيمايي کې د دغه هيواد په مد هيا پراديش کې چې مرکز يې د بهو پال ښاردی يو لوی پښتني رياست جوړ کړ چې بنسټ ايښودونکی اورکزی پښتون نواب دوست محمد خان دی.نو موړي ددغه پښتني رياست بنسټ په ١٧٢٣ زيږديز کال کې په بهو پال کې کيښود.نومړی د هندوستان د مغو لي واکمن عالمگير اورنگ زيب د زوی سلطان بهادرشاه په زمانه کې له تيراه نه چې په هغه و خت کې د افغا نستان د خاورې بر خه وه هندوستان ته راغلی و.په بهو پال کې تر دوست محمد خان نه وروسته داورکزيو پښتنو د پاتو نوابانو نو مو نه په لاندې ډول دي: نواب سلطان محمد خان،نواب يار محمد خان،نواب فيض محمد خان،نواب حيات محمد خان،نواب غوث محمد خان، نواب جها نگير محمد خان،نواب نظير محمد خان،نواب شاه جهان بيگماونواب سلطان جهان بيگم. دبهوپال پښتني نوابانو د بهو پال دښار په ودانولوکې ډيرې هلې ځلې کړي دي چې د ستا يني وړدي.ددوی د نو ابيو په وخت کې ډير جو ماتونه، مدرسې،کتابتو نو نه، پلونه ،رو غتونونه او نور ډېر عام المنفعه کارونه تر سر ه شوي دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
قلعه غولا
قلعه غولا د ننگرهار ولایت، د بهسودو ولسوالۍ له مشهورو کلیو څخه گڼل کېږي چې ددې ولسوالۍ په ... کې واقع دی. دا کلی له ............. کلیو سره پولې لري، چې ټولیز مساحت یې او د وگړو شمېره یې تنه اټکل شوی دی. په دې کلي کې د ..... په نامه لومړنی ښوونځی، ...... په نامه یوه لېسه او یو روغتیایي مرکز لري.
تړلې لیکنې
جلالکوټ ننگرهار لغمان کونړ بنغر قلعه علي میران قلعه غولا قلعه سرگینک ولایتي قلعه جانان خان قاسم اباد
باچا
باچا په انګریزی کی ورته کینګ وایې د یو ملک د ټول واک په لاس کی لرونکی ته ویل کیږی
چاپېريال ساتنه
چاپېريال:
ټول ژوندي او غیر ژوندي موجودات چې مونږ یی.په خپل اطراف کې وینو او مونږ یی احاطه کړی یو د چاپېريال په نوم سره ياديږي یا د ژوندي او غیری ژوندي اجسامو مجموعه چې یو په بل متقابلي اغیزې ولری د چاپېريال به نوم ياديږي
چاپېريال به درې ډوله دی
1_ژوندی محیط (انسانان، حیوانات، نباتات)
2_غیرژوندی محیط (لمر، هوا، اوبه، وړانګې خاوره...)
3_اجتماعي محیط (دینونه، رواجونه، مذهبونه...)
چاپېريال ساتنه
تول هغه کړنلارې چې د فزیکي او بيولوژيکي محیط حفاظت او مدیریت تر څېړنې لاندې نيسي د محیط زیست یا چاپېريال ساتنې به نوم ياديږي یا هم ټولې هغه عملیی چې د فزیکي محیط ساتنه ددې لپاره وکړی چې د بيولوژيکي محیط رفاه په کې منځ ته راشي عبارت له چاپېريال ساتنې څخه دی
گرین هوز گازونه
هغو گازوته وایي چې په شیشه ای یا پلاستیکی کورونو کې منځ ته راځي او کله چې وړانگې شیشه ای کورته ننوځي نو یوه برخه يې چې د څپې اوږد والی يې ډیر وي هلته پاتې کیږي او دا کورونه گرموي او له همدې گرمۍ له امله په ژمي او یخه هوا کې نباتات پکې کرل کیږي او په زمي کې هم گټه تر ې اخیستل کیږ ي اوس راځو دې موضوع ته چې صنعتي هیوادونه ډیر کاربن دای اکساید او نایتروجن اکساید تو لیدوي چې هوا ته خوشې کیږي او د ځمکې په شا او خوا دا سې یو ‌حالت جوړوي لکه گرین هوز چې وړانگې ورته ننوځي بیرته وتی نه شي او هوا گرموي ډیره څیړنه په دې برخه کې شوې او منل شوې ده چې همدا غازونه چې دگرین هوز تاثیر جوړوي داسې یوه پېښه لکه د گرین هوز تاثیر جوړوي او د ځمکې اتموسفیر گرموي او په دې ډول هوا گرمیږي او چاپیریال گرمیږي. د جاپیریال دگرمیدو سره په ځمکه کې یخونه ویلې کیږي او په بحرونو کې اوبه زیاتیږي او جزیرې او دبحر د غاړې ټیت ځایونه د اوبو لاندې کیږي او همدارنگه واورې وریدل کمیږي او باران وریدل زیاتیږي ډیر بارانونه د سیلابونو د راتگ سبب گرځي او سیلابونه ډیرې زمکې او کورونه تخریبوي. له بلې خوا د نباتاتو او حیواناتو دتغیراتو سبب گر ځي یعنې دیخو ځایونو نباتات او حیوانات به یا بلکل له منځه لاړ شي او یا به په څه تغیراتو سره ځان د نوي چاپیریال سره برابر کړي او دا چې په انسانانو او حیواناتو نور څه تاثیر کوي چې او س يې مونږ نه شو تخمین کولی.
بله مهمه موضوع
چې چاپیریال ته ډیرضرر لري هغه د اوزون سوړه ده اوزون ددرې اتو اکسیجن نه جوړ شوی دی او دځمکې په شا او خوا یوه طبقه جوړوي چې ستراتوسفیر نومیږي داوزون قشر(طیقه ) ددې دپاره ده چې دالترا ویولیت او نور مضرې وړانگو د راتگ نه ځمکې ته مخنیوی وکړي که دا وړانگې ځمکې ته راورسي نو جلدي تکلیفونه او جلدي سر طان په اول قطارکې راځي دسترگو ړندېدل اونور د سترگو مرضونه هم د دې وړانگو نه پیداکیږي. داوزون سوړه هغه حالت ته وایي چې په ستراتوسفیر کې داوزون طبقه نرۍ اویا یا بیخي له منځه لاړه شي. په زړو یخچالو او ایرکنډیشنو کې داسې مواد فضا ته خوشې کیږي چې داوزون سوړه لا پسې لویوي. په افغانستان کې چې د زړو موټرو باب دی دحکومت توجه دې خاصې موضوع ته رااړوم.
دریمه موضوع میده
گردونه دي او میده گردونه هغو گردونو ته وایي چې قطر يې د ۱۰ مایکرونو کم وي او مایکرون د ملي متر زرمې برخې ته وایي دا میده گردونه په اسانۍ سره سږو ته دتنفس د لارې ننوځي او هلته ځای نیسي چې د امبولی اوسر طان باعث گرځي او دا میده گردونه د زړو ډیزلي ماشینونو نه راووځي اوس له بده مرغه په افغانستان کې دا کنټرول نشته چې کوم موټر او یا ماشین دې افغانستان ته وارد شي او په خارج کې هم خلک ددې زړو ماشینو نه ځان خلاصوي زمونږ وړانديز دولت ته دادی چې دې موضوع ته په جدي نظر وگوري.
ویلیم المون ویلر
ویلیم المون ویلر (د ۱۸۱۹ ز کال د جون له ۳۰ مې نه تر ۱۸۸۷ ز کال د جون تر ۴ مې پورې) یو امریکایی سیاستوال او وکیل و. هغه له ۱۸۶۱ ز کال  نه تر ۱۸۶۳ ز کال پورې او له ۸۱۶۹ ز کال نه تر ۱۸۷۷ ز کال پورې د نیویارک په استازیتوب د متحده ایالاتو د استازي په توګه او له ۱۸۷۷ ز کال نه تر ۱۸۸۱ ز کال پورې د متحده ایالاتو د نولسم مرستیال ولسمشر په توګه دنده ترسره کړه.
ویلرچې د نیویارک ښار په ملون کې نړۍ ته سترګې خلاصې کړې، د ورمونټ پوهنتون کې حقوقي مسلک  تعقیب کړ. نوموړي په بېلابېلو سیمه ییزو پوستونو کې له چوپړ وروسته، د نیویارک ایالت د مقننه مجلس ټاکنې وګټلې. هغه له ۱۸۶۱ ز کال نه تر ۱۸۶۳ ز کال  او له ۸۱۶۹ ز کال نه تر ۱۸۷۷ ز کال پورې په کانګرس کې دنده ترسره کړه. نوموړي د خپل صداقت لپاره په پراخه کچه درناوی درلود او کله چې په ۱۸۷۳ ز کال کې کانګرس د معاش زیاتوالی تصویب کړ، هغه یې مخالفت وکړ او د خپل معاش زیاتوالی یې رد کړ.
وروسته له هغه چې د ۱۸۷۶ ز کال د جمهوري غوښتونکو ملي کنوانسیون د اووه رایو پر بنسټ په روترفورډ بی هایس باندې د ګوند د ولسمشریز نوماند په توګه هوکړه وکړه، استازو ویلر د مرستیال ولسمشر په توګه نوماند کړ. ویلر چې د کانګرس غړي، لوک پی پولنډ له خوا نوماند شو، د فریدریک ټي فریلینګیوسن، مارشال جېوېل او سټیوارت ایل ووډفورډ په وړاندې د رایو په لومړۍ پړاو کې مخکښ نوماند شو. ویلر له دې امله نوماند شوی و چې نوموړي د خپلو همکارانو تر منځ غوره شهرت درلود او په کانګرس کې یې د د تربګنۍ نه د مخنیوي لپاره کار کړی و. د دې تر څنګ، نوموړي چې د نیویارک د نفوسو نه ډک ختیځ ایالت اوسیدونکي و، خپل  ټکټ ته یې جغرافیایي انډول هم چمتو کړ، ځکه چې هایس د نفوسو نه ډک د لوېدیځ اوهایو ایالت نه نوماند و. د ۱۸۷۶ز کال د جمهوري ریاست په ټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو ټکټ بریالی شو، که څه هم دوی د رایو لویه برخه له لاسه ورکړه. ویلر او هایس که څه هم له دې کنوانسیون نه وړاندې یو بل نه پېژندل، د واک په اوږدو کې یې دوستانه اړیکې ټینګې کړې. دوی غوره وګڼله چې د دویمې دورې لپاره به ډګر ته نه راځي او ویلر د خپلې دورې په پای کې د نیویارک ملون ته راستون شو. نوموړي په ۱۸۸۷ ز کال کې له نړۍ سترګې پټې کړې او د ملون په مارنینګسایډ په هدیره کې خاورو ته و سپارل شو.
د ژوند لومړي کلونه او تجربه
ویلیم المون ویلر د نیویارک ښار په ملون کې زېږیدلی و او د فرانکلین په اکاډمۍ او د ورمونټ پوهنتون کې یې زده کړې کړې وې، که څه هم مالي اندېښنو نوموړی دې ته اړ کړ چې له فراغت مخکې له زده کړو پاتې شي. ویلر په ۱۸۶۵ ز کال کې د ډارټموت له کالج نه د بشري علومو ویاړلې ماسټري او په ۱۸۶۷ ز کال کې د د ورمونټ له پوهنتون او په ۱۸۷۷ ز کال د یونین کالج نه د حقوقو ویاړلې دکتورا ترلاسه کړې. نوموړي په ۱۸۷۶ ز کال کې د ورمونټ له پوهنتون نه " په حضوري بڼه" د لېسانس سند ترلاسه کړ، خو هغه یې د ۱۸۴۲ ز کال فارغ و ګاڼه. په ۱۸۴۵ ز کال کې هغه د ماري کنگ (۱۸۲۸ – ۱۸۷۶ز ) سره واده وکړ.
هغه د اسا هاسکال سره د حقوق ولوستل، چې د مالون څارنوال او سیاستوال و او د ښار د مشر، د سولې د عدالت، د ناحیې څارنوال او د نیویارک د ایالتي مجلس د غړي په توګه یې دنده ترسره کړې وه. په ۱۸۴۵ ز کال کې ویلر د وکیلانو په ټولنه کې غړیتوب ترلاسه کړ او په ملون کې یې په کار پیل وکړ. هغه له ۱۸۴۶ ز کال نه تر ۱۸۴۹ زکال پورې د فرانکلین ناحیې څارنوال و. نوموړي په ۱۸۵۰ز او ۱۸۵۱زکلونو کې د مجلس (فرانکلین ناحیې په استازیتوب) غړی و او په ۱۸۵۸ ز او ۱۸۵۹ ز کلونو کې د نیویارک ایالت د سنا (د ۱۷ ناحیې په استازیتوب) غړی و.
نوموړی د متحده ایالاتو د اووه دېرشم کانګرس ته د جمهوري غوښتونکو په استازیتوب لاره و موندله او په دې چوکۍ کې یې د ۱۸۶۱ ز کال د مارچ له ۴ نه د ۱۸۶۳ ز کال د مارچ تر ۴ مې پورې دنده ترسره کړه. هغه د متحده ایالاتو د کانګرس ۴۱م، ۴۲م، ۴۳م او ۴۴م دورو ته وټاکل شو چې د ۱۸۶۹ز کال د مارچ له ۴ مې نه د ۱۸۷۷ ز کال د مارچ تر ۳ مې پورې یې دنده په غاړه درلوده.
ویلرد استازیتوب په اوږدو کې، د پیسفیک ریل پټلۍ د کمېټې (د کانګریس په ۴۲مه دوره کې) او د سوداګرۍ د کمېټې (د کانګریس په ۴۳مه دوره کې) ریاست په غاړه درلود.
ویلر د نیویارک د اورګاډي د شمالي پټلۍ د رئیس په توګه دنده ترسره کړه. نوموړی د نیویارک ایالت د اساسي قانون د کنوانسیون مشر هم و چې په دې ځای کې یې د ۱۸۶۷ز کال له جون نه د ۱۸۶۸ز کال تر فبروري پورې غونډې درلودې. د رئیس په توګه د ټاکل کېدو په وینا کې نوموړي د توکمیزې برابرۍ نه ښکاره ملاتړ څرګند کړ:
"موږ د بشپړې مدني آزادۍ د خوځښت پوروړي یو، موږ د پخوانۍ نړۍ د آزادۍ د مبارزې پوروړي یو، چې په نیویارک کې هر سړی، له هر نژاد نه، د هر رنګ، بې وزله، بې وسه، او یا هم له ټیټې طبقې نه، باید خپل انساني کرامت ولري او د هر هغه حق بشپر مستحق دی چې د لوړ تابعیت سره تړاو لري."
په ۱۸۷۳ ز کال کې، کله چې کانګرس د معاشونو زیاتوالی (د معاش د تصرف قانون) په اړه رایه ورکړه او له تېرو پنځو کلونو نه یې د تنفیذ وړ وګڼل، ویلر نه یوازې د زیاتوالي په وړاندې رایه ورکړه، بلکې له تصویب وروسته یې اضافه معاش بېرته د خزانې وزارت ته راستون کړ.
نوموړي د ۱۸۵۷ ز کار د ویلر د جوړجاړي تر نامه لاندې د بهیر مسئول و چې په لوزیانا کې یې کړکېچن سیاسي حالت حل کړ، خو په پایله کې د فدرالي سرتېرو وتلو او د بیارغونې د پای لامل شو.
د ۱۸۷۶ز کال ټاکنې
ویلر د ۱۸۷۶ ز کال د جمهوري غوښتونکي ملي کنوانسیون لپاره استازی و، چې رودرفورډ بی هایس د رایو په اووم پړاو کې د ولسمشرۍ لپاره نوماند شو.
ویلر د ولسمشرۍ د مرستیالۍ لپاره "خوندي" ټاکنه ګڼل کېده، ځکه چې نوموړي د خپلې سیاسي تجربې په اوږدو کې تربګني نه درلوده، که څه هم روسکو کانکلینګ په خپله د نیویارک له پخواني استازي سټیوارټ ایل ووډفورډ نه ملاتړ وکړ. کله چې کنوانسیون د مرستیال ولسمشر لپاره نوماند ټاکه، د ورمونټ استازي لیوک پی پولنډ ویلر نوماند کړ، چې سمدلاسه د ووډفورډ او څو نورو نوماندانو په وړاندې مخکښ شو. کله چې د نوماندانو نوملړ نیویارک ته ورسېد، پایله څرګنده وه او ووډفورډ په شا شو چې نیویارک ته یې لاره هواره کړه چې خپلې ټولې رایې د ویلر لپاره واچوي. ویلر د خپل نږدې سیال فریډریک ټي فریلینګیوسن پر وړاندې ۳۶۶ پر ۸۹ نوماندي وګټله. فریلینګیوسن وروسته د ټاکنو په کمیسیون کې دنده ترسره کړه چې د هایس او ویلر په ګټه یې د ۱۸۷۶ ز کال د ټاکنو پرېکړه وکړه.
کله چې والي هایس، د ویلر له نوماندۍ خبر شو، خپلې مېرمنې لوسي ته یې ولیکل: "زه شرمېږم چې ووایم: ویلر څوک دی؟" هایس او ویلر په ورته وخت کې د استازو په مجلس کې دنده نه وه ترسره کړې، نو هایس د خپل ملګري سره نا اشنا و.
د ولسمشر مرستیالي
نوموړي خپله دنده د ۱۸۷۷ ز کال د مارچ له ۴ مې نه پیل وکړ او د ۱۸۸۱ ز کال د مارچ تر ۴ مې یې خدمت وکړ.
لکه څنګه چې د ویلر مېرمن یو کال مخکې له دې دندې مړه شوې وه، هغه د سپینې ماڼۍ غیر الکولي ډوډۍ ته په مکرر ډول مېلمه کېده. ویلر د مرستیال ولسمشر په توګه، د سنا مجلس مشري وکړه. د هایس په وینا: ویلر "یو له هغو څو مرستیالانو نه و چې د ولسمشر سره په زړه پورې، نږدې او دوستانه اړیکې درلودې. زموږ کورنۍ له هغه سره زیاته مینه درلوده."
هایس د خپلې ادارې په پیل کې اعلان کړی و چې هغه به د دویمې دورې لپاره سیالۍ ته نه را دانګي. ویلر هم د ۱۸۸۰ ز کال د جمهوري غوښتونکو د ولسمشرۍ لپاره نوماند نه و او د خپلې دورې په پای کې تقاعد شو.
تقاعد (له ۱۸۸۱ ز کال نه تر ۱۸۸۷ ز کال پورې)
ویلر د ۱۸۸۱ ز کال په جنورۍ کې، د نیویارک ایالت په مقننه ټولنه کې ۱۰ رایې ترلاسه کړې، ترڅو د متحده ایالاتو د سنا چوکۍ لپاره چې د ډیموکراټ فرانسیس کرنن تر واک لاندې وه، نوماند وټاکي. د جمهوري غوښتونکو نوماندي د توماس سي پلاټ په برخه شوه ،چې  د ټولنې ۵۴ رایې یې ترلاسه کړې. جمهوري غوښتونکو مقننه قوه کنټرول کړه او پلاټ د ۱۰۴ پر ۵۰ رایو  کرنن ته ماتې ورکړه.
د ۱۸۸۱ ز کال د مارچ په ۴ مه نېټه، د ویلر د مرستیال ولسمشرۍ دورې پای ته ورسېده او تقاعد شو. د ۱۸۸۱ ز کال د مې په میاشت کې پلاټ او روسکو کانکلینګ په نیویارک کې د مشرۍ د کنټرول په اړه د ولسمشر جیمز اې ګارفیلډ سره د شخړې له امله د متحده ایالاتو د سنا له چوکیو استعفا ورکړه، چې  د دوو ځانګړو ټاکنو لامل شوه. په مقننه ټاکنو کې د پلاټ د چوکۍ لپاره، د نوماند د ټاکلو لپاره شپږ اونۍ وخت ونیو. د ویلر نوم په پام کې نیول شوی  او مخکې له دې چې وارنر میلر په ۴۶ پړاو کې د ۷۶ رایو په ترلاسه کولو وټاکل شي، هغه ۲۳ رایې ترلاسه کړې.
ویلر د کانکلینګ چوکۍ ته نوماند و. رایه اچونه څو اوونۍ روانه وه او مخکې له دې چې ایلبریج جی لافم په ۵۶ پړاو کې په ۹۲ رایو بریا ته ورسېږي، ویلر په ځینو پړاوونو کې تر ۵۰ پورې رایې ترلاسه کړې.
جارکنډ
جارکنډ (انگرېزي:Jharkhand) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 32,966,238 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 74,677 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته هندي ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د رانچي ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 67.63 په سله دي.په دې ټول رياست کې 22.2 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:جارکنډ
روژه
روژه د اسلامي کليز نهمې مياشتې رمضان ته وايي. د پښتو ژبې روژه له عربي رمضان سره هممانيزه ويیکه ده. د اسلامي کليز په دغې نهمې مياشتې د نړۍ ټول مسلمانان ټولې ورځې د سهار سپېداغ څخه نيولې تر د لمر پرېوتو پورې په نهاره تېروي او نه خواړه خوري نه څښاک کوي، نه بې ځايه خبرو يا عام غیر اخلاقي کړنو لکه غوسه ، نسوار، سگرېټ ، جوارگرۍ ته مخه کوي. همدارنگه نه د خپلې مېرمنې سره روا جنسي نژدېوالي رښته ورکړل شوې. دغې مياشتې ته د نړۍ ټول مسلمانان د سپېڅلې مياشتې په توگه گوري ځکه چې په دغه مياشت کې قرآن مجيد د اسلام ستر استازي او پيغمبر حضرت محمد(ص) باندې نازل شوی. همدې لپاره ټول مسلمانان د همدې مياشت په لړ کې د ځان دننه اعمالو او ځاني غوښتنو باندې بيا کتنه کوي او د نفسي هوا او هوس څخه د پاکۍ کوښښونه د عباداتو له لارې ترسره کوي. په دغه مياشت کې مسلمانانو ته د ډېر عبادت کولو ټينگار شوی چې له مخې يې ډېر زيات مسلمانان د پنځو وختو فرضو لمونځونو سره سره تراوې، اعتکاف او نور نوافل ترسره کوي.
د روژې مخينه
روژه د اسلامي کليز چې ورته سپوږميز کليز هم وايي د همدې کليز په لړ کې نهمې مياشتې ته وايي او احکامونه يې پيلېږي. د اسلامي کليز سپوږميز مهال سره هممهاله ده چې له همدې کبله د نورو کليزونو لکه زېږديز کليز ، لمريز کليز او داسې نورو سره توپیر لري. د روژې مياشت هر کال لس ورځې د زېږديز کليز سره په لړ کې توپیر مومي چې له مخې يې د روژې مياشت هرکال په هممهاله شېبو او موسمونو کې نه پېښېږي. د روژې ريښه له عربي ژبې رمضان څخه اخيستل شوې چې پخپله رمضان په عربي ژبه کې د رمض ويي څخه اخيستل شوی چې د شديدې تودوخې مانا ورکوي. ځينې علما وايې دې ته د شديدې تودوخې مانا ځکه ورکړل شوې چې د مانا له مخې يې گناوې د ښو کړنو په ترسره کولو سره سوځي. په قرآن مجيد کې انسانانو ته د روژې نيولوپه بيا بيا ټينگار شوی او وېل شوي چې {{{{دوراشې کامه|كتب عليكم الصيام كماكتب علي الذين من قبليكم لعلكم تتقون °}} (روژه په تاسو فرض کړل شوې لکه څنگه چې له تاسو څخه مخکې انسانانو باندې فرض کړل شوې وه)''. روژه په لغت كې مطلق بندوالي ته وايي، د هر هغه شي څخه چې انسانان يې په عامه ورځو کې ترسره کوي اوهر وخت چي وي. په قرآن کریم كې د بي بي مريمې د خبرو نه كولو تعبير هم په صوم سره شوې دي. {{دوراشې کامه|فقولي انى نذرت للرحمن صوما فلن اكلم اليوم انيسا |10px||سورة مريم|۲۶آيت}} ژباړه: "نو ووايه په تحقيق سره ما نذر كړى دي درحمن (الله {{sup|ج}}) له پاره روژه (خبري نه كول) وروسته له دي به خبري ونكړم زه نن ورځ له هيڅ يو انسان سره"
څرنگه چي روژه بيله نيته څخه نه صحيح كيږي نو د رمضان د مياشيتي د روژي او ټاكل سوي نذري او نفلي روژي نيت له شپي څخه تر زواله پوري صحت لري، كه په مطلق نيت سره وي او كه په نفلي نيت. او دنورو نيت لكه: قضايې، نذر مطلق، دكفاري روژه دشپي له نيت څخه پرته نه صحيح كيږي، همدارنگه د نيت تعين هم ضروري دي لكه قضايې، نفلي او كفاري روژي نيت. كه خوراك او څښاك په داسي حال كي وسي چي روژه يې هيره وي يا محتلم او شيطان يې وغولوي يا ځان غوړ كړي (دزخم غوړول) يا رانجه وكړي يا مچه واخلي يا څه گرد او غبار او يايې مچ تير سي يا په ليدو او فكر كولو كي انزال سي روژه يې نه ماتيږي.
دروژي فرضيت
د روژې په مياشت کې ټولټال بندیز او د فرضيت دليل يې دې آية كريمه کې ښکاري.
ژباړه: " څوك چي حاضر شوه له تاسو څخه مياشت د روژې ته، نو روژه دې ونيسي "
او دا آية مبارك هم د روژې په فرضيت باندې دلالت كوي:
ژباړه: (فرض كړل شوې ده په تاسو روژه لكه فرض كړل شوې چې وه په هغو كسانو چې له ستاسو مخکې راغلي وه) (لكه پخواني امتونه او پيغمبران تر آدم ﷺ پورې).
دروژي فضيلتونه
روژه ډير فضيلتونه لري چي په كتاب الله او نبوي احاديثو سره ثابت سوي دي لكه په دې آية كريمه كي:
(سورة البقره آية: ۱۸۵)
ژباړه: (د روژي مياشت هغه مياشت ده چي قرآن كريم پكښي نازل سوي دي (يعني له لوح محفوظ څخه د دنيا اسمان ته)
او همدا رنگه دا حديث شريف:
ژباړه: د حضرت ابى هريره (رض) څخه روايت دي چي رسول ﷺ فرمايلي دي:
(چاچي د روژي په مياشت كي روژه ونيوله په كامله توگه او دثواب په نيت، و به بخښل سي دده ټول مخكني گناهونه). په بل حديت شريف كي ذكر سوي دي: د هر نيك عمل اجر يو په لس او تر اوه سوه پوري وركول كيږي لا تر دي هم زيات.
د روژي د اجر ا وثواب په باره كي الله ﷻ فرمايلي دي:
د ا چي خداي ﷻ يې د ثواب وركولو نسبت ځانته كوي معلومه ده چي دا ډير لوي اجر دي.
خداي ﷻ زموږ روژي ته كوم احتياج نه لري، د روژي فضيلت ا و بهتري يوازي په لوږه او تنده كښي نه ده بلكي بهتر ي او فضيلت يې په تامه (مكمله) روژه كښي دي. او تامه روژه هغه روژه ده چي روژه لرونكي له خوراك، څښاك او جماع څخه ځان وساتي. له دروغو، فحشاء، دحرامو دليدلو او اوريدلو، غيبت كولو او نورو نواهيو څخه هم د خداي ﷻ د رضار له پاره ځان وساتي او هغه څه چي د خداي ﷻ رضا پر ي حاصليږي په ډير اخلاص سره هغه وكړي او دخداي ﷻ رضا حاصله كړي، د جنگ او جدل څخه ځان وساتي او كه څوك يې شخړي ته مجبور هم كړي بايد شخړه ونه كړي.
كه دروژي په مباركه مياشت كي چاته شرعى عذر پيښ شي چي د روژي له نيولو سره هغه منافات او مشكلات ولري نو په هغه صورت كي به روژه لرونكي روژه خوري خوبيا به يې قضايي راوړي.
څنگه د روژې مياشت پيل د سپوږميز کليز څخه ښکاري؟
اسلامي کليز ته سپوږميز کليز وايي ، ځکه چې مياشت هغه وخت پیلېږي کله چې لومړنۍ نيمه نرۍ سپوږمۍ وښکاري. همدې سره د نوې مياشتې څرک لگېږي. همدارنگه د روژې مياشت هم د اتو مياشتو وروسته د نهمې په پیل ورځو کې سپوږمۍ نرۍ وي او نیمه وي چې د روژې لورايه څرک لگول کېږي. په ښکاره توگه ډېرو ځايونو کې د روژې د پیل او پای په هکله ځينې بډوالی شتون لري ، ددې  لپاره چې دغه بډوالی له منځه تللی وي نن سبا ډېر مسلمانان د ستورپوهنې د علم په ډاډ دغه بډوالی او تېروتنې لرې کوي.
روژه ماتوونكي شيان
هغه شيان چي روژه ماتوي په دوه ډوله دي: لكه په شرعى عذر چي روژه وخوري او يا يې په خطا سره وخوري او يا يو داسي شي و خوري چي نه غذا وي او نه دوا لكه خاوره، تيږه او امثال يې او يا په جبر سره په چا باندي خوراك، څښاك او جماع وسي. جماع په محل غيري مشتهي كښي روژه ماتوي او كفاره نه لازموي. سگريټ، چلم، نصوار، شراب، هيروين او دې ته ورته عملونه په روژه كې منع او روژه پري ماتيږي. په دې سبب چي روژه يو داسي عبادت دي چي د روژه لرونكي د خولي بوي د خداي ﷻ په نزد له مشكو هم بهتر دي نو غوره داده چي دا بوي په پليت او چټل بوي باندي بدل نسي.
كفاره
كه څوك د روژى په مياشت كي بيله كومه غذره په قصد سره روژه وخوري كفاره پر لازمه ده او كه دغه مريض په دغه ورځ د اسي مريض سي چي د روژي خورك ورته روا كيږي او كه ښځه د روژى په مياشت كي روژه وخوري او كفاره پر لازمه سي او بيا په همدغه ورځ حائضه او يانفاسه سي كفاره ورځيني ساقيطيږي.
د روژي خوړلو له امله كفاره:
سرچينې
http://www.whatisramadan.com/
قزاقي يا کزاخي ژبه
قزاقي یا قزاق ( لاتین : qazaqşa یا qazaq tılı, سیریلیک : қазақша یا қазақ тілі , عربي : قازاقشا یا قازاق ٴتىلى ، pronounced [qɑzɑqˈɕɑ] ، [qɑˈzɑq tɪˈlɪ] )) د کیپچک څانګې یوه ترکي ژبه ده چې په منځنۍ اسیا کې ویل کیږي. دا د نوګای ، قرغیز او کارکالپاک سره نږدې تړاو لري. قزاقي د قزاقستان رسمي ژبه ده او د چین په شمال لوېدیځ سینکیانګ او د لویدیځ منګولیا په بایان اولګي ولایت کې د الی قزاق خودمختاره پریفیکچر کې د پام وړ اقلیت ژبه ده. قزاقي د پخواني شوروي اتحاد د ډیری توکمونو قزاقانو لخوا ویل کیږي چې د 2010 کال د سرشمېرنې له مخې په روسيه ، المان او ترکيه کې نږدې ( 472,000 )تنو ته يې شمېر رسيږي.
د نورو ترکي ژبو په څېر، قزاق یوه ډله ایزه ژبه ده او د غږ همغږي کاروي.
د 2017 په اکتوبر کې، د قزاقستان ولسمشر نورسلطان نظربایف پرېکړه وکړه چې د لیکلو سیسټم به تر 2025 پورې له سیریلیک څخه لاتیني رسم الخط ته بدل کړي. وړاندیز شوې لاتیني الفبا څو ځله تعدیل شوې او د 2021 کال تر جنوري پورې د ترکي الفبا لېست ته نږدې دی، که څه هم د C او Ç توري نه لري او څلور اضافي توري لري: Ä, Ñ, Q او Ū (که څه هم نور توري لکه Y په دوو ژبو کې مختلف ارزښتونه لري). دا به د 2023 څخه تر 2031 پورې په مرحله کې وي.
جغرافیایي ویش
د قزاقي ژبې ویونکي (په عمده توګه قزاقان ) د تیان شان څخه د کسپین سمندر لوېدیځې څنډې پورې په پراخه سیمه کې پراته دي. قزاقي د قزاقستان رسمي دولتي ژبه ده چې نږدې 10 ملیونه ویونکي لري (د CIA د نړیوال حقیقت کتاب د نفوس او د قزاقي ژبې ویونکو تناسب په اړه د معلوماتو پراساس).
په چين کې نږدې دوه مليونه د قزاقي ژبې ويونکي شته چې د شينجيانګ په الي قزاق خودمختاره سيمه کې ژوند کوي.
تاریخ
لومړني خلک چې د عصري قزاقستان په خاوره کې اوسیدل، سیتیان وو، چې د ایراني نسل څخه وو. ګوکتورک په شپږمه مېلادي پېړۍ کې دې سیمې ته مهاجر شول او د سیتیان هېواد ډېره برخه یې فتحه کړه، چې د سيتيانو د سیمې د ترک کولو لامل شو. په دولسمه مېلادي پېړۍ کې کيميکانو پر ګوکتورک بريالی شول او قزاقستان ته يې نوې ترکي ژبه هم معرفي کړه.
د ترکي ژبو کیپچک څانګه، چې قزاقي ژبه له هغې څخه زېږېدلې ده، په عمده توګه د ګولډن هورډ د واکمنۍ پرمهال پیاوړې شوې، چې اوسیدونکو یې په بشپړه توګه اسلام خپور کړ او د قزاقستان تر ټولو نږدې پیشنهاد قزاقستان ته ورسید. ویل کیږي چې عصري قزاقي ژبه تقریبا په 1465 مېلادي کال کې د سني مسلمان قزاق خانې د جوړولو پر مهال رامنځته شوې ده. عصري قزاق احتمالا د دواړو چاغتای ترکانو اولاد دی لکه څنګه چې د تیموریانو او کیپچک ترکانو لخوا ویل کیږي لکه څنګه چې په طلایی لښکر کې ویل کیږي.
د یوې مسلمانې ژبې په توګه، قزاق په سویل کې د قزاقانو او ایراني توکمیزو ډلو ترمنځ د پرله پسې تاریخي اړیکو له امله له فارسي او عربي څخه د پورونو لوی مقدار کاروي. برسیره پردې، فارسی د قزاقستان په خانیت کې یوه ژبه وه ، چې قزاقانو ته یې اجازه ورکړه چې فارسي کلمې په خپلو ژبو او لیکلو وکاروي، په عین وخت کې، عربي د قزاقانو لخوا په جوماتونو او مقبرو کې کارول کېده، او په ځانګړې توګه د مذهبي شرایطو لپاره د یوې ژبې په توګه کارول کېده.
قزاقانو تقریبا تر 1929 پورې د خپلې ژبې لیکلو لپاره عربي رسم الخط کارولی. د 1900 لسیزې په لومړیو کې، قزاق فعال احمد بایتورسینولي د قزاق - عربي الفبا اصلاح کړه، مګر د هغه کار په لویه کچه په منځنۍ آسیا کې د شوروي شتون تر سیوري لاندې و. په هغه وخت کې، نوي شوروي رژیم قزاقان دې ته اړ کړل چې لاتیني رسم الخط ، او بیا په 1940 لسیزه کې د سیریلیک رسم الخط څخه کار واخلي ترڅو دوی په بشپړه توګه روسي کړي. نن ورځ، قزاقان د خپلې ژبې د لیکلو لپاره عربي، لاتیني او سیریلیک رسم الخط کاروي.
ليکلار
د قزاق سره نږدې د ژبو ترټولو زاړه پېژندل شوي لیکل شوي ریکارډونه په زاړه ترکي الفبا کې لیکل شوي، که څه هم دا باور نه کیږي چې د دې ډولونو څخه کوم یو د قزاقستان مستقیم مخکینی و. عصري قزاقي ژبه چې نږدې زر کاله شاته ځي، تر ۱۹۲۹ کال پورې په عربي رسم الخط کې لیکل کېده، کله چې شوروي چارواکو په لاتیني الفبا او بیا په ۱۹۴۰ کې سیریلیک الفبا معرفي کړه.
نظربایف د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۶ کال په اکتوبر میاشت کې د قزاقستان د رسمي رسم الخط په توګه د سیریلیک الفبا پر ځای د لاتیني الفبا د کارولو موضوع راپورته کړه د قزاقستان د حکومت یوه څیړنه چې د 2007 کال په سپتمبر کې خپره شوه وویل چې د 10 څخه تر 12 کلونو پورې د لاتیني سکریپټ بدلول ممکن د 300 ملیون ډالرو په لګښت کې ممکن وي. د انتقال بهیر د ۲۰۰۷ کال د ډسمبر په ۱۳ مه په موقتي توګه ودرول شو، ولسمشر نظربایف اعلان وکړ: « له ۷۰ کلونو راهیسې قزاقستان په سیریلیک ژبه لوستل او ليکل کوي. زموږ په هېواد کې له سلو څخه ډېر ملیتونه ژوند کوي. نو موږ ثبات او سولې ته اړتیا لرو. موږ باید د الفبا د بدلون په مسله کې بيړه ونه کړو." په هرصورت، د 2015 کال د جنورۍ په 30، د کلتور او سپورت وزیر آرستان بیک محمدولي اعلان وکړ چې د لېږد یو پلان روان دی، متخصصین د ارتوګرافي په برخه کې کار کوي ترڅو د ژبې فونولوژیکي اړخونو ته ځای ورکړي. د 2017 په اپریل کې د دې ستراتیژیک پلان په وړاندې کولو کې، د قزاقستان ولسمشر نورسلطان نظربایف شلمه پېړۍ د یوې داسې دورې په توګه بیان کړه چې "د قزاق ژبه او کلتور ویجاړ شوی".
نظربایف قزاق چارواکو ته امر وکړ چې د 2017 په پای کې د لاتیني قزاق الفبا رامینځته کړي، نو د قزاق لیکل شوی لیک به په 2018 کې لاتیني رسم الخط ته راواړول شي. As of 2018 ، قزاق په قزاقستان او منګولیا کې په سیریلیک کې لیکل کیږي ، قزاق په قزاقستان کې په لاتین کې لیکل کیږي ، په داسې حال کې چې په چین کې له یو ملیون څخه ډیر قزاق ژبي له عربي څخه ترلاسه شوې الفبا ورته کاروي چې د اویغور لیکلو لپاره کارول کیږي.
د 2017 کال د اکتوبر په 26، نظربایف د قزاق الفبا په وروستي لاتیني ډول کې د بدلون لپاره د ولسمشر 569 فرمان صادر کړ او امر یې وکړ چې د دې الفبا د حکومت لیږد تر 2025 پورې بشپړ شي،  وروسته له دې چې د قزاق کلتور ټینګار کولو پریکړه وشوه. د شوروي د واکمنۍ دوره او د ډیجیټل وسایلو کارول اسانه کول. په هرصورت، د ناول آرتوګرافي کارولو لومړنۍ پرېکړه چې د apostrophes استخدام کوي، کوم چې د متن لټون کولو او لیکلو لپاره د ډېری مشهور وسیلو کارول ستونزمن کوي، جنجال رامینځته کړی.
له همدې امله د ۲۰۱۸ کال د فبرورۍ په ۱۹ مه د ولسمشر ۶۳۷ ګڼه فرمان صادر شو چې له مخې یې د اپوسټروفس کارول بند او پر ځای یې د ډایکریتیک او ډیګرافونو کارول ودرول شول. په هرصورت، ډیری اتباع وایي چې په رسمي توګه معرفي شوي الفبا نور پرمختګ ته اړتیا لري. سربیره پردې، قزاقستان دوهمه ترکي ژبه شوه چې د "چ" او "ش" ډیګرافونو څخه کار اخلي وروسته له دې چې د ازبکستان حکومت دوی د لاتیني الفبا په نسخه کې تطبیق کړل.
په 2020 کې، د قزاقستان ولسمشر قاسم جومارت توکایف د لاتیني الفبا د بیاکتنې غوښتنه وکړه چې د قزاق ژبې اصلي غږونو او تلفظ ساتلو باندې تمرکز کوي. دا بیاکتنه، چې د 2019 په نومبر کې خلکو ته د ژبپوهنې د بیټورسینوف انسټیټیوټ اکادمیکانو لخوا وړاندې شوې، او د رسم الخط د لیږد په اړه د رسمي کاري ډلې پورې اړوند متخصصین، د ډیګرافونو او حاد تلفظونو پر ځای umlauts ، breves او cedillas کاروي، او په ترتیب کې د املا بدلونونه معرفي کوي. د قزاق فونولوژي په سمه توګه منعکس کول. دا بیاکتنه د ترکي الفبا یو څه بدله شوې نسخه ده، د C Ç توري پریږدي او څلور اضافي توري لري چې په ترکي کې شتون نلري: Ä ، Q ، Ñ او Ū.
د 2021 په فبروري کې، قزاقستان د 2031 کال په اوږدو کې د لاتین میشته قزاق الفبا ته د تدریجي لېږد لپاره خپل پلانونه بیا تایید کړل
د قزاق لپاره عربي رسم الخط په چین او نورو سیمو کې په رسمي توګه کارول کیږي چیرې چې قزاق له قزاقستان او روسیې څخه بهر خبرې کیږي. د لومړني عربي الفبا برعکس، چې په سمه توګه د ابجد په نوم یادیږي، د قزاق عربي رسم الخط یو ریښتینی الفبا دی، په ژبه کې د هر غږ لپاره انفرادي حروف سره.
فونولوژي
قزاق د ژبې د ریښې غږ همغږي نندارې ته وړاندې کوي، د ځینو وروستیو بهرنیو کلمو سره (معمولا د روسیې یا عربي اصل) د استثنا په توګه. د ګردې همغږۍ یو سیسټم هم شتون لري چې قرغیز سره ورته دی، مګر دا په کلکه نه پلي کیږي او په اورتوګرافي کې نه منعکس کیږي. دا سیسټم یوازې په خلاص سرونو باندې تطبیق کیږي نه په  ، او په راتلونکو نښو کې پیښیږي. په دې توګه، (په لاتیني رسم الخط کې) jūldyz 'ستاره'، bügın 'نن'، او ülken 'لوی' په حقیقت کې د jūldūz, bügün, ülkön په توګه تلفظ کیږي.
تلفظونه
لاندې چارټ د معیاري قزاق لېست څرګندوي؛ په هرصورت، ډیری غږونه د نورو غږونو دي یا یوازې په وروستیو پورونو کې ښکاري. د واجدا لخوا لست شوي 18 کنسوننټ فونیمونه پرته له قوسونو څخه دي — ځکه چې دا فونیمونه دي، د دوی لیست شوي ځای او د بیان کولو طریقه خورا عمومي دي، او د ښودل شوي څخه توپیر لري. فونیمونه یوازې په وروستیو پورونو کې پیښیږي، ډیری یې له روسی څخه (/t͡s/ په ندرت سره په عادي وینا کې څرګندیږي). قزاق 17 اصلي تلفونونه لري؛ دا بندونه دي /p, b, t, d, k, g/, fricatives /s, z, ɕ, ʑ/, nasals /m, n, ŋ/, liquids /r, l/، او دوه glides /w, j/.
غږونه
قزاق د 12 صوتي غږونو سیسټم لري، چې 3 یې د ډیفتونګ دي. د ګردي برعکس او عموما یوازې د یوې کلمې په لومړي حرف کې د فونیمونو په توګه واقع کیږي، مګر وروسته په ایلوفونیک ډول واقع کیږي؛ د نورو معلوماتو لپاره لاندې د همغږۍ برخه وګورئ. برسېره پر دې، د غږ د اسلامي دورې په اوږدو کې د عربي، فارسي او وروسته د تاتار ژبو د نفوذ له امله په مصنوعي ډول شامل شوی دی. د منځني واولونه "e, ө, о" د پیل [j͡ɪ, w͡ʉ, w͡ʊ] سره ډیفټونګیز شوي دي.
فونیټیک ارزښتونه د قزاق په سیریلیک او اوسني لاتیني حروفو کې د ورته کرکټر سره یوځای شوي.
د غږ همغږي
د نږدې ټولو ترکي ژبو په څیر، قزاق د غږ همغږي لري (کله ناکله د "سخت او نرم غږ" په نوم یادیږي). يعنې هغه حرفونه چې شاته واولونه لري يوازې د هغو په واسطه تعقيب کېدای شي چې شاته سرونه لري او برعکس. د فونولوژیک له نظره، i ، u او yu کیدای شي په مخکینیو یا راتلونکو سرونو پورې اړه ولري، که چیرې سرونه بیرته راشي، دا تلفظ کیږي. [əj, ʊw, jʊw] ، او که واولونه مخکي وي، دا تلفظ کیږي [ɪj, ʉw, jʉw]. کله چې مخکې نه وي یا د نورو حرفونو په واسطه بریالي وي، درې توري معمولا تلفظ کیږي [ɪj, ʊw, jʊw] (پرته د mi /ми "دماغ" په حالت کې چیرې چې دوی په توګه تلفظ کیږي [-əj- ] ). شاته سرونه د دې لامل شوي چې مخکیني -k- /-к- او -g- /-г- په ترتیب سره په لایفونو کې -q- /-қ- او -ğ- /-ғ- په ترتیب سره تلفظ شي ( -ğa /-ға vs. -ge /-ге "dative case suffix").
فشار
په قزاق کې ډیری کلمې په وروستي حرف کې ټینګار کیږي، پرته له دې چې:
مورفولوژي او نحو
قزاق عموما فعل وروستی دی، که څه هم د SOV (موضوع – څیز – فعل) کلمې ترتیب کې مختلف اجازې کارول کیدی شي، د بیلګې په توګه، د موضوعی کولو له امله. انفلاسیون او مشتق مورفولوژي ، دواړه لفظي او نوميالي، په قزاق کې، تقریبا په ځانګړې توګه د اګلوټینیټي لایفونو په بڼه شتون لري. قزاق یوه نومیدونکی - تورنه، سر نهایی، کیڼ اړخ لرونکی، د انحصار نښه کولو ژبه ده.
نومځري
په قزاق ژبه کې اته شخصي ضمیرونه شتون لري: د نومځرو کمېدل په لاندې چارټ کې بیان شوي. واحد ضمیرونه بې نظمي څرګندوي، پداسې حال کې چې جمع ضمیرونه نه کوي. غیر منظم شکلونه په بولډ کې روښانه شوي.
د نومځرو سربېه، د مورفیمونو ډیری سیټونه شتون لري چې د شخص سره معامله کوي.