cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غنم
دخاورې حاصلخيزي
كه دې خاورې حاصلخيزي په ښه ډول تنظيم شي نو سره (كود) له ټولو عواملونه زيات تاثير لري. غنم دسرې په مقابل كې ښه عكس العمل ځرگندوي .نايتروجن يوداسې عنصر دي چې كمښت يي دپه نبات كې دزيات محدوديت باعث گرځي. ځرنگه چې دافغانستان خاورې په كمه اندازه عضوي موادو درلودونكې دي نو دخاورې دوهمي جوړښت (Structure ) ئي هم ډير ضعيفه دي. نو دعضوي موادو لكه حيواني پارو،دنباتاتو بقاياوې اوشنو سرو مصنوعي اضافه كول زيات اهميت لري.دافغانستان په زراعتي خاوروكې دعضوي موادو اندازه له ۱ ځخه تر ۲ فيصده پورې رسيږي چې دا رقم ډېر ټيټ دي كه مونږ وغواړو دخاورې په ۳۰ سانتي متروكې ۱% عضوي مواداضافه كړو نو۸،۴ ټنه عضوي مواد ديوه جريب ځمكې لپاره ضروري دي. نو ويلى شو چې زمونږ خاوري دحاصلخيزۍ دارتقا لوړ پوتنشيال لري. كه مونږ وكولاي شو په كافي اندازه عضوي سرې تهيه كړو دكيمياوي سروته يواځې دعناصرو دتوازن لپاره ضرورت شته دي. دكيمياوي سرو داستعمال په اړه بايد وويل شي چې دفاسفيتو،نايتريتو او دخاورې عمومي حاصلخيزي په نظركې ونيول شي. كه په خاور ي نوموړي موجود وي. نو كولاي شو دكيمياوي سرو په لگيدوكې سپما راولو. په خارو اوريگي خاوروكې دسرې استعمال زيات اهميت لري. په عمومي ډول سره په يو جريپ ځمكه كې ۵۰ كيلو گرامه يوريا ۲۵ كيلو گرامه ډاى امونيم فاسفيت(DAP) ، او۲۵ كيلوگرامه پتاشيم لرونكې سرې استعماليږي. چې۳ 1/ يوريا،ټوله ډاي امونيم فاسفيټ اوپتاشيم لرونكې سره دكرلووخت كې لگول كيږي. دريمه برخه ديوريا سره دبوټي وهلو وخت كې اودريمه برخه نوره دوږوي ايستلو وخت كې استعماليږي. په ياد بايد ولروهغه ځمكې چې په تشديدي ډول كښت لاندې وي ښايي دفاسفورس بقايا پكې زياته وي اوپه ځينو ځمكو كې نايتروجن هم باقي پاتې كيږي چې دا هم بايد په نظركې ونيول شي.
دنامطلوبو بوټومخنيوى
دغنمو په كروندوكې دنامطلوبو بوټوموجوديت دغنمو حاصلات راكموي.چې په دې اړه په اكثروهيوادونو لكه ايران،عراق،سوريه،روسيه اودمنځنۍ اسيا په هيوادونوكې ځيړنې شوي دي چې دا ځيړنې ښيي چې نامطلوبه بوټي د۲۰ ځخه تر۳۰ فيصده دغنمو حاصلات راټيټوي. .نوبايد كروندې له ابتدا ځخه دنامطلوبو بوټوځخه پاكې وساتل شي.دكروندې شاوخوا هم بايد پاكه وساتل شي ترځو دنامطلوبو بوټودتخم دتوليدسرچيني لمنځه لاړې شي. پاك تخم،پاك كښت،پاك سامان دنامطلوبو بوټو له شنه كيدو ځخه مخنيوى كوي. نوبتي كرنه (Crop rotation) هم نامطلوبه بوټي په كروندوكې كموي .غنم رنگه بوټي دوه دري كاله وروسته په پلن پاڼو فصلونوكې لمنځه ځي. زمونږ په هيوادكې دغنموپه كروندوكې نامطلوبه بوټي دلاسي وسايلويامستقيماً دلاس په واسطه لمنځه وړل كيږي مگرپه لويو كروندوكې دلاس په واسطه دنامطلوبو بوټولمنځه وړل يو ستونزمن كار دي. نودكيمياوي درمل يا(Herbicides) په واسطه مخنيوى دبوټو د ودې په لومړيومرحلوكې ډېر موثريت لري. دكيمياوي درملوپه واسطه دبوټودمخنيوي لپاره لومړى نامطلوبه بوټي تشخيص او وروسته دكيمياوي درملو په واسطه لمنځه لاړشي. دغنمو دكروندويوشمير نامطلوبه بوټي په لاندې ډول سره دي.
1.كانادائى اغزى Canadian Thistle
دا نامطلوبه بوټى ځوكلن نبات دي چې دتخم اوريښوپه واسطه تكثر كوي په ډيره اسانۍ سره ماتيږي اونوې غوټۍ جوړوي. او دا كار ددې نبات دتكثير سبب گرځي او دكښت په وخت كې هم تكثيريږي. ددې اغزي يو بوټى ځلورزره تخمونه توليدوي اوكيداي شي چې دځو كلونو لپاره داستراحت(Dormancy)په مرحله كې وي ددې لپاره چې ددې اغزي مخنيوى وشي  دځو كلونو لپاره ځمكه بايد ژوره قلبه شي خو دا كار ډير قيمته او دخاوري د تخريب سبب كيږي. همدارنگه مونږ كولاي شو دااغزى د 2-4-D په واسطه لمنځه يوسو چې په يوه ليتر كې ځلور سي سي حل او دواپاشي كيږي. ديوه جريب ځمكې لپاره دوه سوه ليتره محلول كفايت كوي.
2.جودر(Rye)
جودر هم يو ستونزمن بوټى دي ځكه چې دا نبات له غنمو نه مخكې پخيږي او تخم يي دغنمو دريبلوپه وخت كې په كرونده كې خپريږي  جودر په غله كې دغنمو كيفيت راټيټو. غنم او جودر دواړه په يوه نباتي كورني پوري اړه لري مشابه اگرونوميكي خواص او وده لري زراعتي عمليات كولاي شي ددې نامطلوبه بوټي نفوس ټيټ وساتي
كيمياوي كنترول
2 Chlorophob اووه  ۷ سي سي په يوه ليتر اوبو كې اويا Poma  چې دا يوه سي سي په يوه ليتر اوبه كې حل كيږي كه ځه هم چې دPoma بيه ډيره جگه ده خو په لږ مقدار په كاركيږي  دا درمل كله چې غنم له دوو ځخه تر اوو۷  پاڼې ولري استعماليږي ددې لپاره چې دجودر مخه ونيسو نوبايد پاك تخم وكرل شي نوبتي كرونده مراعات شي او دغنمو له كرولو مخكې بايد ځمكه دوفال شي.
3.پيرونې (Field Binweed)
پيروتې ځوكلن نبات دي چې ژوري ريښي لري دتخم ،دفارم دوسايلو او دجرړو په واسطه تكثيريږي. او دحيواناتو په واسطه هم زياتيدى شي او دا گياه له غنموسره داوبو،غذايي مواد او درڼا په جذب كې سيالي كوي. پيروتې په غنم باندې جگيږي او غنم چپه كوي چې دچپه شوي غنموراټولول دماشين په واسطه يو ستونزمن كار دي  او كه پيروتې ډېرې زياتې شي نو له ۵۰ ځخه تر ۶۰ فيصده پورې حاصل راټيټوي. ددې بوټي له منځه وړل يو ستونزمن كار دي لومړى بايد دتخم له توليدځخه مخنيوي وشي.جرړې ،دجرړوغوټې اونهالي بايدلمنځه لاړ شي. پيروتې ډير مقاوم نبات دي نوسخته مبارزه غواړي. ددې لپاره چې دنامطلوب بوټي په مقابل كې مو موثره مبارزه كړې وي بايد له انتخاپي دوا ځخه گټه واخستل شي.كله كله دپيروتې لپاره له 2-4-D نه هم كار اخستل كيږي چې پنځه سي سي په يوه ليتر اوبو كې منحل او دوه سوه ليتره ديوه جريب ځمكې لپاره پكاريږي.
4.خاكشير يا وحشي شرشم
دا نبات دبراسكا وړې نباتي كورنۍ پورې اړه لري پلنې پاڼې لري دا نبات په سړو سيمو كې لكه باميان او داسي نو رځايو نه كې په زياته پيمانه پيداكيږي. ترځو چې په ميخانيكي شكل (خشاوه) ددي نبات مخنيوى كيږي معمولا ډير ناوخته وي او دې بوټي خپله خساره اړولې وي ددې نامطلوبه بوټي  دمخنيوي لپاره هم 2-4-D موثره دوا ده  او بايد په لومړيو مرلوكې  چې خاكشير يوازې اووه۷ سانتي متره جگوالى ولري استعمال شي.
دغنموناروغۍ:
غنم ديوشمير فنگسي ناروغيو(سرخيواوتوركو) ترحملې لاندې راځي چې دا ناروغۍ كولاي شي دغنمو زياته برخه حاصلات لمنځه يوسي. سرخي دغنمو يوه ډېره خطرناكه فنگسي ناروغي ده چې كولاي شي دحاصلاتوزياته فيصدي اوحتي سل فيصده لمنځه يوسي. سرخي په درى ډوله ده.
دپاڼې سرخي يا Leaf Rust :
دپاڼې سرخي چې دنصواري رنگه سرخي هم بلل كيږي ديو فنگس Puccinia recondite    به واسطه منځ ته راځي  چې دا فنگس كولاي شي غنم،وربشې،ترتيكلي او نور گراسونه په دې ناروغۍ اخته كړي. ددې ناروغۍ شديده حمله دحاصلاتو زياته برخه لمنځه وړي چې په عمومي صورت سره د دږو دكميدو، د دانې دوزن دكموالي اودكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
دساقي سرخي يا Stem Rust
دا ناروغۍ دPuccinia graminis tritici فنگس په واسطه منځ ته راځي چې علاوه له غنمودا فنگس وربشې،ترتيكلي او نورگراسونه ترخپلي حملي لاندې راولي. دا فنگس كه دنمو په لومړيومرحلوكې غنم په ناروغۍ اخته كړي او محيطي شرايط برابروي كيداي ناروغي په Epidemic شكل سره واقع شي او ټول نباتات لمنځه يوسي. دا ناروغۍد ساقودتعداددكمښت،د دانې دوزن دكميدو او د دانې دكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
مخططه سرخي:
دا سرخي هم ديو فنگس Puccinia striformis  په واسطه منځ راځي. چې دا فنگس (Fungi) غنم،وربشې،ترتيكلي او نور مشابه گراسونوتر خپلې حملي لاندې راولي ددې ناروغۍ نوبتي كوربه تر اوسه نه دي پيژندل شوى. دا ناروغې دحاصل دكمښت،په وږوكې د دانو دكموالي او د دانې دكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
دسرخيو مخنيوى:
دفنگس هغه ضدكيمياوي درمل(Fungi cid) چې دسرخيو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له : ريدوميلRidomil ( C15H21NO4)  چې تجارتي نومونه يي ميتالكسل Mtaliaxil او متالكسينين Metalaxinin  CGA 8988(Ciba) چې سستميك Fungi cid دي.چې د منكوزيب،كپتان،فلپت،كاپراوكسي كلورايد سره په مخلوط شكل كولاي شي دسرخيو مخنيوي وكړي چې په ۱۰۰۰ ليتره اوبوكې 200-250ml/ha  حل او دواپاشي كيږي. دتخم دتداوي 6g/kg شپږ گرامه ديو كيلوگرام تخم لپاره پكاريږي.
نور درمل چې دسرخيو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :
اوكسي كاربوكسين:Oxycarboxin (C12H13NO4S4) 150ml/ha په زر ليتره اوبو كې حل كيږي. مانيب_دايتين :  Maneb-Dithane (C12H6MnN2S4) 150-160 g/ha التاكمباي_كاربنديزيم  Altacombi (Carbendezim)30  130-140ml/ha) Chlorothamil (broad Spectrum) fungicide 50-60g/ha
بايد ووايوچې دمقاومونوعو كرل دسرخيو دمخيوي يوه ښه لاره ده همدارنگه دمتناوب كوربه (زرشك) لمنځه وړل هم دناروغۍ په كميدوكې زيات رول لري.
پټ توركي:
ددې ناروغۍ عامل يو فنگس Tilletia caries, T. foetida,  T. controversa دي. په دې ناروغۍ داخته بوټو قد كوچيني وږي يي تك شين تور بخند رنگ لري او غوښنې دا ني منځ ته راوړي د دانو په ځاي دفنگس توررنگه سپورونه توليديږي چې دخساشوي ماهي بوي لري. هغه تخمونه چې دفنگس په سپورو باندې ككړ وي له شنه كيدو ورسته په بوټي كې دا ناروغي منځ ته راځي. ددې ناروغۍ دمخنيو لپاره تخم له كيمياوي درمل ويتاواكس سره معامله كيږي چې له يوكيلو تخم سره دوه گرامه ويتاواكس گډيږي.
لوځ توركيLoose Smut :
لوځ توركي په افغانستان كې يوه مهمه فنگسي ناروغي ده چې دUstilago tritici  فنگس په واسطه منځ ته راځي دا ناروغي په بوټي كي هغه وخت معلوميږي چې بوټي وږي وباسي. ناروغ بوټي تور وږي وباسي. دكيمياوي درملوپه واسطه دتخم تداوي ددې ناروغي دمخنيوي يوه موثره او ارزانه طريقه ده. ځو سستميك زهري دواوي چې تخم له دې فنگس نه ساتي جوړې شوې دي ويتاواكس ،تيرام چې دواړه په يوه ټن تخم كې دوه كيلوگرامه استعماليږي  ددې ناروغۍ مخنيوى كوي.
دفنگس هغه ضد درمل چې دغنمودتوركو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له:
Iprodione (250-300ml/ha in 600 l of water  تجارتي نومونه يي
1 .اندرسنز Andersons fungicide x. 2 . 1.3G,Chipco 26019 2f 26GT 2SC,Iprodione pro. 3  2SE,Lesco 18 Plus 2SC .4 Mancozeb دگرد په شكل) په سل ليتره اوبوكې (250ml/ha تجارتی نمونه يي Dithane T/O Rainshield 75WP, Dithane 37 WF Fore Flo-XL 4F, Fore همدارنگه تيرام دتخم دتداوي لپاره كولاي شو استعمال كړو.
دغنمو افتونه اومخنيوى:
ځو حشرې لكه صحرايي ملخLocust ،تريپس Thrips ،لړمۍ Army Wormاوكفشك Sunn pest غنم ترحملې لاندې راځي اود تاوان سبب گرځي.
صحرائي ملخ (Locust ) :
ملخ كولاي شي دغنموكروندو ته سخت تاوان ورسوي چې زيات تاوان دپسرلني غنمو كروندوته اړوي. ملخ په مني كې هگۍ اچوي كه جوي اوضاع مناسبه وي حشره زياتي هگۍ اچوي   په دې هكله بايد سروي گاني ترسره شي چي دهگيوتعدا معلوم شي ترځووروسته منځ ته راتلونكى تاوان معلوم شي. مخنيوى: كرنيزې عمليي كولاي شي دملخو زيات تعداد راكم كړي اوپه هغو سيموكې چې دملخو حملې دغنمو كروندي تاواني كړي وي بايدمقاوم نباتات لكه باجره وكرل شي اوهمدارنگه ميخانيكي طريقه هم موثره ده په ميخانيكي طريقي سره دافت دمخنيوي لپاره زيات خلك رابلل كيږي  ترځوچې دملخو مخنيوي وكړي لومړى جرونه وښكل كيږي بيا مچك دې جروته شړل كيږي اووروسته ترخاورولاندې كيږي دا كارترهغه وخته پورې امكان لري چي ملخو وزرونه نه ويي كړي  اوكه ملخو وزرونه وكړل او دالوتو توان يي پيداكړ بيا نو مخنيوى نه كيږي.خو كه  دملخ وهلي ساحه پراخه وي نو بيا كيمياوي مبارزه غواړي. دغنمو په كروندوكې دملخو دمخنيوي لپاره دكيمياوي درملواستعمال يوموثره طريقه ده هغه درمل چې دملخو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له : داي ميتوئيد Dimethoate (Cygon) سايگون،فيرودان،(Carbofuran-catbamite group) كارپوفوران،گروپ كارباميت (  ولارسبان(Lorsban). دزهري طعمه جوړول: سوين ۵۰-۲۵% د۵۰-۴۰كيلودسبوس له اوړو سره.
تريپس Thrips :
تريپس ډېره وړه حشره ده چې يواځې ۶ ملي متره اوږدوالى لري استوانه يي شكل لري كله وزر لري او كله وزر نه لري. وزرئې ببر وي. ددې حشرې مچك په مختلفو رنگونو پيداكيږي خو دبالغه حشره يي توره رنگ لري. دا حشره دغنمو په پاڼو او تنو باندې ژوندكوي ددې افت دمخنيوي لپاره بايد ۱،۵ ځخه تر دوه۲ سي سي ملتاين په يوه ليتر اوبو كې حل اوبيا دواپاشي شي.
لړمۍ Army Worm :
دا حشره كله چې غنم په بند وي اوساقه پيدا شي په پسرلي كې په غنموحمله كوي دورځې له خوا ځان په پاڼو كې پټوي  او دمازيگر او ماښام له خوا خوراك كوي او كله كله دغنمو سر هم غوځوي. داحشره كله چې پسرلي كې هوا سړه او لندبل زيات وي په تيره په هغه كروندو كې چې تير كال هم غنم پكې كرل شوي وي  زياتې وي او زيات تاوان رسوي  ددې لپاره چې ددي حشرې مخنيوى وشي بايد زهري مړۍ يا طعمه ورته جوړه شي چې دزهري طعمې لپاره ۳۵ گرامه دپتركس ،شل گرامه بوره اويوه كيلوگرام سبوس او په كافي اندازه اوبه جوړيږي ديوه جريب لپاره پنځه كيلو زهري طعمه بس كفايت كوي.
كفشك Sunn pest:
داحشره دغنموله شيرې،پاڼو،تنې او دانې ځخه تغذيه كوي .كله چې دا حشره له غنمونه تغذيه كوي يوځه بدبويي اوزهري موادبوټي ته داخلوي نو كه له دوو ځخه تر دريو فيصدو پورې غنم كفشك خوړلي وي نو ټولو غنمو خوند خرابيږي ښه ډوډۍ نه وركوي او له گټې ځخه وځي. تخمين شوې ده چې په افغانستان كې پنځه سوه زره جريبه ځمكه دغنموفصل په ۱۳۸۱ كال كې تباه كړى دي. (Eurygaster integriceps) له پنځه سوه كلونو راهيسي دفارياب،بادغيس،هرات،بلخ او هلمند په ولايت كې ژوند كوي
مختلط يا هراړخيزمخنيوى IPM :
په ايران كې دIPM ياهراړخيزه. مخنيوي ځخه كار اخستل شوي دي .ددې حشري هراړخيز خواص ددې حشرې طبيعي دوښمن ځيني فنگسونه دي چې په كفشك حمله كوي  اولمنځه يي وړي او له مروجو افت كش نوچې دا حشرې  لمنځه وړي له استعمال ځخه ډده كيږي اوښايي چي دا افت هم ددې درملو په مقابل كې مقاومت پيداكړي. هغه هرزه گياوې چې دا حشره ژوند پكې تيروي بايد وسيځل شي ترځو ومنه شي كولاي چي په بوټي كې ژمي تير كړي چې دا يوه اغزمنه طريقه ده. دجالو په واسطه ددې حشري راټولول او لمنځه وړل هم يوه موثره طريقه ده. كيمياوي درمل داي تين كه دوه سي سي په يو ليتر اوبو كې حل او دوا پاشي شي ددې حشرې له منځه تلو سبب كيږي خوبايد په ياد ولرو له هغو نباتاتو نه چې په دواپري شيندل شوي وي تر اوو (۷) ورځو استفاده ونه شي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:غنم وېشنيزه:بوټي
امان الله عطا
امان عطا یو پیژندل شوی افغان خبریال دی، نوموړی اوسمهال له بي بي بي سي پښتو تلویزیون سره د خبري سرویز په برخه کې کار کوي.
زده کړې
عطا د ژورنالیزم په برخه کې د لوړو زده کړو سربیره د چینایي ژبه زده کړه هم کړې ده.
استعمار
استعمار د یو ځواک یا خلکو له خوا پر بله سیمه یا خلکو د مستعمراتو د رامنځته کولو او په ټوله کې د  اقتصادي تسلط د موخو له لارې د واک چلول یا سیاسي کنټرول دی. د استعمار په پروسه کې استعمار پالان ښايي خپل مذهب، ژبه، اقتصاد او ګڼې نورې کلتوري چارې پر مستعمره وتپي/تحمیل کړي. بهرني مدیران د خپلو ګټو په لټه کې پر مستعمره واکمني کوي او د مستعمرې له خلکو او سیمې څخه د خپلو ګټو د ترلاسه کولو په لټه کې دي. دا له امپريالیزم سره مل خو له هغه سره توپیر لري.
که څه هم استعمار له لرغونو زمانو راهیسې شته، خو دا مفهوم په کلکه سره په ۱۵مه پېړۍ کې د اروپا له استعمار او له هغه مهال سره چې ځينو اروپايي هېوادونو د مستعمراتي امپراتوريو رامنځته کول پیل کړل، تړاو لري.
استعمار پالو اروپايي هېوادونو په لومړیو کې د خپل هېواد د اقتصادي موخو د پیاوړي کولو لپاره د مېرکانتلیزم (اعظمي کچې ته د صادراتو لوړول او تر وروستۍ کچې د وارداتو راټیټول) سیاستونه څارل، په دې توګه تر ډېره تړونونو مستعمرې یوازې له لوی ښار (هغه سیمه چې له سوداګریز اړخه یې د مور حیثیت درلود) سره پر سوداګرۍ محدودې کړې وې. له دې سره د نولسمې پېړۍ په نیمايي کې د بریتانیا امپراتورۍ له سوداګریزو محدودیتونو او مېرکانتلیزم څخه لاس واخیست او د ازادې سوداګرۍ اصل یې له لږو محدودیتونو یا تعرفو سره ومانه.
تاریخ پوه فليپ هوفمن داسې محاسبه کوي چې تر ۱۸۰۰ ز کال پورې له صنعتي انقلاب څخه مخکې لږ تر لږه د ځمکې ۳۵ سلنه برخه د اروپایانو په لاس کې وه او تر ۱۹۱۴ ز کال پورې یې د نړۍ ۸۴ سلنه واک ترلاسه کړی و. استعماري ځواکونو تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته د ۱۹۴۵ او ۱۹۷۵ ز کلونو تر منځ شا تګ وکړ. په دغه مهال کې نږدې ټولو مستعمراتو خپلواکي ترلاسه کړه او بدلو شویو یا تر استعمار وروسته او نويو استعماري اړیکو ته دننه شول.
نوي استعمار او تر استعمار وروسته اړیکو د استعمار اېډیالوژۍ او اړیکو ته دوام یا بدلون ورکړی، د استعمار د دوام دلیل د نویو کرښو او پراختیا له مفهومونو لکه په خارجي فضا کې د استعمار لپاره کشفیات/سپړنې یادوي.
ويهاړي ولسوالۍ
ویهاړي ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۰۹۰،۴۱۶ و.
استعمار
تعریفونه
د کولنز انګلیسي ډېکشنري/ قاموس استعمار داسې تعریفوي «د ځواکمن هېواد له خوا د لږ ځواکمنو هېوادونو د کنټرولو چاره ده چې د هغوی سرچینې د خپل ځواک او شتمنۍ د زیاتولو لپاره کاروي.» د وېبستر دایرة المعارف/ پوهن‌غونډ استعمار داسې تعریفوي: «د یوه ملت سیاست یا سیستم چې پر نورو خلکو یا خاورو د خپل واک د پراختیا او خوندیتوب په لټه کې وي.» د مریم وېبستر قاموس څلور تعریفونه وړاندې کوي، چې له ډلې یې «هغه څه چې د یوې مستعمرې ځانګړنه/مشخصه ده» او «پر یوه سیمه او دهغې اړوند خلکو باندې د یو ځواک/قدرت کنټرول دی» یادولی شو. د ایتمولوژي یا ريښې پېژندنې له اړخه د «مستعمرې» کلیمه د کلونیا/colōnia له لاتیني کلیمې څخه اخیستل شوې چې معنا یې «د کرنې لپاره یو ځای» ده.
ويهاړي ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
استعمار
تعریفونه
د سټنفورډ فلسفې دایرة المعارف/ پوهن‌غونډ دا اصطلاح «د اروپايي مستعمرې او د نړۍ پر ډېرو برخو لکه د امریکا لویه وچه، استرالیا او د افریقا او اسیا پر ځينو برخو د هغوی د سیاسي کنترول» لپاره کاروي. دا فلسفه د استعمار، امپريالیزم او فتحې تر منځ پر توپیر بحث کوي او داسې وايي چې د استعمار تعریف له دغه واقعیت څخه اخیستل شوی چې دا اصطلاح تر ډېره د امپریالیزم  لپاره د مترادف په توګه کارول کېږي. امپریالیزم او استعمار دواړه د فتحې بڼې وې چې د تمې له مخې د ستراتيژيکي او اقتصادي پلوه د اروپا په ګټه وې، په دوام یې وايي «د دغه دواړو کلیمو تر منځ د توپیر کولو ستونزې ته له پام سره، په دغه ننوت کې استعمار په پراخ ډول له ۱۶مې پېړۍ څخه تر شلمې پېړۍ پورې د اروپا د واکمنۍ سیاسي پروژې ته په اشارې کارول کېږي، چې په ۱۹۶۰ ز لسیزه کې له ازادي غوښتونکو غورځنګونو سره پای ته ورسېده.»
د استعمار ډولونه
تاریخ پوهان تر ډېره د استعمار په بېلابېلو رانغاړل شویو بڼو کې توپير ښيي، چې په ټوله کې يې په څلورو ډولونو وېشي: مېشت/هجرتي استعمار، استثمارپال استعمار، ځای ناستی استعمار او داخلي استعمار. ځینو نورو تاریخ پوهانو د ملي او سوداګریز استعمار په ګدون د استعمار نور ډولونه هم پېژندلي.
ايلام ولسوالي
ايلام ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ایلام)  د ايران د ايلام ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ايلام ښار دی. دا ولسوالي ۲۳۵٬۱۴۴ تنه نفوس لري. د ايلام ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين
فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين، چې په عام ډول د پېنيسيلين وي په نامه هم يادېږي د پېنيسيليني انټيبايوټيک دی چې د خولې له لارې اخيستل کېږي او خپل اغېزه له لاسه نه ورکوي. دا درمل د گرام-منفي باکټريا په وړاندې د بېنزيل پېنيسيلين (پېنيسيلين جي) په پرتله لږ فعاله دی. فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين په اسيدي چاپېريال کې د بېنزيل پېنيسيلين په پرتله ثابته دی او له همدې کبله د خولې له لارې تېرولو سره د دې درمل اغېزې نه کمېږي. دا انټيبايوټيک خپل ضد انټيبيوټيکي عمل هغه وخت ښکاره کوي کله چې پېنيسيلين ته حساس ميکروبونه د ډېرېدو او تکثر په حالت کې فعاليت کوي. دا درمل د باکټېريا د پېپټوگلايکان سلولي دېوال د جوړېدو مخه نيسي. دا درمل د بيټالکټمېز جوړېدونکو باکټريا په وړاندې اغېزمن نه دي. چې په دې ډول باکټرياگانو کې د سټافيلوکوکوس باکټېريا شاملې دي.
بوریس جانسون
Boris Johnson
جانسن په ايټن کالج کې زده کړې وکړې او د اکسفورډ په باليل کالج کې يې کلاسيک وويل. نوموړی په ۱۹۸۶ز کال کې د اکسفورډ پوهنتون د اتحاديې رئيس وټاکل شو. په ۱۹۸۹ز کال کې هغه د برسل همکار او بيا يې په تلګراف ورځپاڼه کې سياسي ليکنې کولې، په دې ورځپاڼه کې د هغه مضامينو د سياست په بریتانوي ښي اړخو پياوړی اروپايي ضد اغېز پرېښود. هغه له ۱۹۹۹ نه تر ۲۰۰۵ز کال پورې د سپيکټيټور مجلې چلوونکی و. په ۲۰۰۱ز کال کې پارلمان ته له ټاکل کېدو وروسته، جانسن د محافظه کارانو مايکل هوارډ او ډيويډ کامرون په حکومت کې مخالف وزير و. په ۲۰۰۸ز کال کې د لندن ښاروال وټاکل شو او د استازو له مجلس (ملي شورا) نه يې استعفا ورکړه، په ۲۰۱۲ز کال کې بيا د ښاروال په توګه انتخاب شو. د ۲۰۱۵ز کال په ټاکنو کې جانسن له اکسبريج او سويلي رايسليپ نه د پارلمان غړی وټاکل شو. په راتلونکی کال يې د ښاروالۍ ټاکنو کې ګډون ونه کړ، د ۲۰۱۶ز کال د اروپايي ټولنې له غړيتوب نه د برګزيټ د وتلو د بريالۍ رايې ورکولو په مبارزه کې په يوه پياوړې څېره بدل شو. له ټول پوښتنې وروسته ټریزا مې هغه د بهرنيو چارو وزير وټاکه، د برګزيت او چکرز سره د تړون په اړه د «مې» د تګلارې په وړاندې د اعتراض په توګه يې دوه کاله وروسته له دې دندې استعفا ورکړه.
کله چې مې په ۲۰۱۹ز کال کې استعفا ورکړه، جانسن د محافظه کارانو مشر او لومړی وزير وټاکل شو. هغه د برګزيټ مذاکرات بيا پيل کړل او د سپتمبر په لومړيو کې يې په لانجمن ډول پارلمان وځنډاوه، د همدې مياشتې په وروستيو کې سترې محکمې دا اقدام غیر قانوني وباله. له اروپايي اتحاديې نه د برګزيټ د وتلو تړون د بیا کتنې سره له موافقې وروسته، د کوم له امله چې د ايرلنډي ملاتړ ځای نوي شمالي ايرلينډ پروتوکول ونيو، خو د پارلمان د ملاتړ په تر لاسه کولو کې بريالی نه شو، جانسن په ۲۰۱۹ز کال کې له وخت مخکې د ټاکنو غوښتنه وکړه، په کومو ټاکنو کې محافظه کاره ګوند د ۴۳.۶٪ رايو په خپلولو او له ۱۹۸۷ز کال راهيسې د دې ګوند تر ټولو سترې برخې په تر لاسه کولو سره ټاکنې وګټلې، د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ په يو دېرشمه نېټه، انګلستان له اروپايي اتحاديې ووت، يوې انتقالي دورې او د سوداګرۍ مذاکراتو ته داخل شو او په پايله کې يې د اروپايې اتحاديې او انګلستان د سوداګرۍ او همکارۍ تړون رامنځ ته شو. د کرونا وبا په انګلستان ستر اغېز درلود؛ د هغه حکومت دې وبا ته په ګڼو بېړنيو واکونو ځواب ورکړ او په ټول هېواد کې يې داسې اقدامات تر سره کړل، تر څو د دې وبا اغېزې کمې کړي. جانسن په لومړي سر کې د ناروغۍ د خپرېدو په وړاندې سست غبرګون وښود، د ټولبنديز د پلي کولو اقداماتو په وړاندې يې مقاومت وکړ، که څه هم په دې هېواد کې د واکسين پروسه په نړيواله کچه لومړۍ وه.
جانسن د بریتانيې په سياست کې يوه لانجمنه څېره بلل کېږي. د هغه ملاتړي هغه ظريف او ساعت تيروونکی بولي، په داسې حال کې چې له دوديزو محافظه کارو ورهاخوا يې هم زیات رايه ورکونکي لېوال دي، خو د دې په مقابل کې، پر هغه نيوکه کوونکي هغه په خواص پالنې، ملګرتيا پالنې او تعصب تورنوي. مبصرين د هغه د سياست بڼه په موکه پالنې، په تشو  ژمنو، د خلکو جلبولو او واقعيت پال بولي.
ماشومتوب
الکساندر بورس دی پففل د نيويارک ښار د منهاتن په بره ختيځه برخه کې د ۱۹۶۴ز کال د جون په نولسمه زېږېدلی، د زېږد پر مهال يې د پلار سټينلي جانسن عمر دروېشت کاله و او هغه مهال یې د کولمبيا په پوهنتون کې اقتصاد لوست، د زېږد پر مهال يې د مور شارلوټ فاوست عمر دوه وېشت کاله و، هغه يوه هنرمنده او د يوې روښانفکره کورنۍ غړې وه. متحده ايالاتو ته له تګ وړاندې د جانسن مور او پلار په ۱۹۶۳ز کال کې واده کړی و. د ۱۹۶۴ز کال په سپتمبر مياشت کې، دوی خپل پلرني هېواد انګلستان ته ستانه شول، چېرې چې شارلوټ کولای شول، په اکسفورډ پوهنتون کې زده کړې و کړي، پر دې مهال هغه له خپل زوی سره په سامرټاون کې اوسېده چې د اکسفورډ يوه ناحيه ده، په ۱۹۶۵ز کال کې د هغې لور راشل وزېږده. د ۱۹۶۵ز کال د جولای په مياشت کې دا کورنۍ د شمالي لندن کروچ اينډ ته کډه شوه او د ۱۹۶۶ز کال د فبرورۍ په مياشت کې بیا په واشنګټن ډي سي کې ميشته شوه، چېرې چې سټينلي په نړيوال بانک کې دنده تر لاسه کړې وه. د دوی درېیم ماشوم ليو د ۱۹۶۷ز کال په سپتمبر کې وزېږېد. له دې وروسته سټينلي د نفوسو د کنترول په برخه کې د تګلارې له يوه پلاوي سره دنده تر لاسه کړه او دا کورنۍ د جون په مياشت کې د کنکټکټ نورواک ته ولاړه.
په ۱۹۶۹ز کال کې دا کورنۍ، بېرته انګلستان ته ستنه شوه او په سمرسيټ کې له وينسفورډ سره نژدې په لويديځ نيدرکوټ فارم کې مېشته شوه، دا د سټينلی لرې کور و چې په ويسټ کنټري  اکسمور کې يې موقعيت درلود. په دې ځای کې جانسن د ګيدړې د ښکار لومړۍ تجربه وکړه. سټينلي په منظم ډول له نيدرکورټ نه لرې و، د جانسن پالنه تر ډېره بريده د هغه مور کوله او د کورنۍ لنډمهالي غړي يې مرستندويان وو. په ماشوموالي کې جانسن غلی او ډېره مطالعه يې کوله، له کوڼوالي ځورېده، له همدې امله، څو ځلې یې د جراحي عمليات وکړل او په غوږ کې يې ځانګړي وسايل دننه کړل. هغه او د هغه خویندې او وروڼه يې د ځوانۍ له وخته هڅول شوي وو چې په لوړو کارونو کې برخه واخلي، چې لاسته راوړنې يې د لوړ ارزښت لرونکي وي، د جانسن لومړۍ هيلې دا وې چې «د نړۍ پاچا» شي. له خپلو خویندو او وروڼو پرته يې ډېر کم يا بيخې ملګري نه لرل، له همدې امله دا ماشومان يو بل ته ډېر نژدې شول.
د ۱۹۶۹ز کال په وروستيو کې، کورنۍ د لويديځ لندن ميډا ويل ته وکوچېده، چېرې چې سټينلي د لندن د اقتصاد په پوهنځي کې د فراغت په څېړنه پيل وکړ. په ۱۹۷۰ز کال کې، شارلوټ او ماشومان يې د لنډې مودې لپاره نيدرکوټ ته راستانه شول، چېرې چې جانسن په پرايموز هيل کې د مېشتېدو لپاره لندن ته تر ستنېدو مخکې د وينزفورډ کلیوال ښوونځي کې زده کړې وکړې، هلته دوی د پرايموز هيل لومړني ښوونځي کې زده کړې تر لاسه کړې. څلورم ماشوم او درېيم زوی يې جوزف د ۱۹۷۰ز کال په وروستيو کې وزېږېد.
کله چې سټينلي په اروپايي کمېسيون کې دنده تر لاسه کړه، هغه خپله کورنۍ د ۱۹۷۳ز کال د اپريل په مياشت کې د برسلز اوکل ته ولېږدوله، هلته جانسن د «برسلز I » په اروپايي ښوونځي کې داخله واخیسته او په فرانسوي ژبه خبرې کول يې زده کړل. شارلوټ د عصبي حملې ښکار شوه او د روغتيايي فشار له امله،  په روغتون کې بستر شوه، له دې وروسته جانسن او د هغه خویندې وروڼه په ۱۹۷۵ز کال کې بېرته انګلستان ته واستول، تر څو په اشډاون هاوس کې داخله وکړي، دا په ختيځ سکسيز کې د ليليې يو لومړنی ښوونځی و. په دې ځّای کې له رګبي لوبې سره د هغه مينه پیدا شوه، په لرغوني يونان او لاتيني ژبه کې يې پوهه تر لاسه کړه، خو د ښوونکو بدني سزاوو هغه بې زړه کړ. په ورته وخت کې، د ۱۹۷۸ز کال د دسمبر په مياشت کې، د هغه د مور او پلار اړيکې وشلیدې، دوی په ۱۹۸۰ز کال کې طلاق واخيست او شارلوټ د لويديځ لندن په نوټنګ هيل کې يو اپارتمان ته ولېږدېده، دلته د هغوی کوچنيانو له هغې سره زيات وخت تېر کړ.
براتیسلاوا
براتیسلاواپه هنګري ژبه Bratislava) په الماني Preßburg) د ۴۶۰ زره وګړو سره د سلواکیا لوی ښار او پلازمینه ده.
د اسیایي هیوادونو نوملړ
دا د خپلواکو او ناخپلواکو په گډون د اسیايي هیوادونو نوملړ دي. پدې نوملړ کې د آسیایي ۵۹ خپلواکو او نیمه خپلواکو په اړه لیکل شوي.
نور لړليکونه
وېشنيزه:آسيايي هېوادونه آسيا
د جوبايډن ادارې چاپېريالي کړنلاره
د جوبايډن ادارې چاپېريالي کړنلاره د قوانينو، مقرراتو او خپرونو يوه لړۍ شاملوي، چې د متحده ايالتونو د ولسمشر جوبايډن له خوا د هغه وخت راهيسې چې په ۲۰۲۱ ز جنوري کې يې واک تر لاسه کړ، معرفي شوې ده. د جوبايډن د ادارې له خوا زيات تر سره شوو عملونو د خپل وړانديني (ډونالډ ټرمپ) کړنلارې سرچپه کړې دي.
د بايډن د اقليم بدلون سياست، د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدنې په کمښت باندې تمرکز کوي، لکه: د اوباما د اداري تر کړنلارې لاندې چې و. په دفتر کې د نوموړي په لومړنۍ ورځ د پاريس له تړون سره بيا يو ځای شو. د ۲۰۲۱ ز په اپریل کې نوموړي د نړۍ د څلوېښتو مشرانو د اقليم د يوې مجازي ناستې کوربه توب وکړ. د ۲۰۲۱ز په نومبر کې بايډن او د نړۍ نورو مشرانو د نړيوالې تودوخې د کمولو په اړه د موخو د بحث کولو په پار د ملګرو ملتونو د اقليم بدلون د ۲۰۲۱ ز کال په ناسته کې وکتل. د مخکيني ولسمشر د څلورو کالونو نه شتون نه وروسته، متحده ايالتونو وغوښتل چې يو ځل بيا خپل باور تر لاسه کړي. د بايډن د ادارې د اقليم بنسټيزه نښه تر ۲۰۵۰ ز پورې د متحده ايالتونو له خوا د ګلخانه يي ګازونو تر سوچه صفر پورې راکمول دي. جان کيري د اقليم لپاره د ځانګړي استازي په توګه د يادې هڅې مشري کوي.
په دفتر کې د هغې په لومړۍ ورځ جوبايډن د چاپېريال ساتنې په موخه د کړنلارې بدلونونه جوړول پيل کړل. نوموړي د ملي چاپېريالي سياست قانون (National Environmental Policy Act (NEPA)) کره کول او پياوړي کول پيل کړل او د پخوانۍ ادارې د چاپېريالي کړنلارو د بيا کتنې يا له منځه وړلو په برخه کې يې د ژوو د ساتنې، د کېسټون زياتې پراخه نل ليکې (Keystone XL pipeline) او په فدرالي ځمکو کې د تېلو او ګاز لپاره د برمه کوونې په ګډون يې د يو شمېر اجرائيوي اوامرو حکم وکړ. هغه ژمنه وکړه چې تر ۲۰۳۰ ز پورې ځنګلونو پرې کول او د ځمکې نابرابري له منځه يوسي. پر لږ پرمختللو ملتونو باندې د اقليم بدلون په پېژندنه کې د لومړي پړاو په توګه، چې په پراخه توګه د ملتونو له خوا د چاپېريالي بدلون د کالونو پايله ده، بايډن د ساتنې او ځای پر ځای کوونې لپاره د اختياراتو په ګډون په کډوالۍ باندې د اقليم د بدلون د اغېزو د څېړنې په موخه يو اجرائيوي امر لاسليک کړ. بايډن (Pete Buttigieg) د لېږد رالېږد (ټرانسپورټ) د منشي په توګه وټاکه او له نوموړي نه تمه کېږي، چې له ادارې سره، لکه د پرمختللي عامه لېږد رالېږد، د برېښنايي ګاډي چارجرونو د يوې ملي شبکې په جوړولو او د ګلخانه يي ګازونو د توليد کمولو په موخه کړنلارو په شان پلانونو سره د کاربن توليد لږ کړي.
د اقليم بدلون
د بايډن د ادارې وروستۍ نښه، تر ۲۰۵۰ ز پورې په متحده ايالتونو کې د کاربن خنثی (صفر) ته رسېدل دي. جوبايډن د اقليم بدلون ته د يوه شته ګواښ په توګه ګوري، هغه نظريه چې په علمي ټولنه کې د زياتو له خوا يې ملاتړ شوی دی. ولسمشر بايډن د خپلې پرانيستې په مراسمو کې وويل: «د ژوندي پاتې کېدلو لپاره يوه چيغه په خپله له سيارې نه راځي، يوه چيغه چې نوره نااميده يا روښانه نه شي اوسېدلی». که څه هم ځينو فعالانو د آفتي اقليم بدلون د مخنيوي په برخه کې د نابسيا اوسېدلو له امله د بايډن د ادارې کړنلارې نقد کړې دي. د متحده ايالتونو د کانګریس ديموکراتيک واک هغه موکې زياتوي، چې اداره به د اقليم اړوند قانون جوړونې د تصويبولو وړ وي، که څه هم ځيني غړي، لکه : د مشرانو جرګې غړی جومېنکن (Senator Joe Manchin) د کليدي رايې موقفونه ونيول او د مشرانو جرګې له مجلس نه يې د وړانديز شوي بيل تېرېدل منع کړی شو.
د بايډن د اقليم پلان په ۲۰۲۰ ز کال کې په څرګند ډول بدل شو. په پيل کې د ګڼو چاپېريالي ډلو له خوا نقد شو، ځکه چې بس تېری کوونکی نه و، يا ان د اقليم په اړه د مخکينيو طريقو چپه (برعکس زيان رسوونکی) و. بايډن له دوی سره په بنسټيز ډول د (Biden-Sanders Unity Task Forces) په واسطه مشوره وکړه او په خپلو پلانونو کې يې د دوې زياتې سپارښتنې شاملې کړې، چې له دې نه وروسته يې زيات ملاتړ تر لاسه کړ.
د جوبايډن ادارې تر ۲۰۳۵ز پورې د انرژي له برخې نه د صفر ګازونو توليد يوه نښه ترتيب کړه. د پام وړ ګازونو د توليد نورې برخې کرنه او ساختمان دي. د بايډن د اقليم پلان په شنو ودانيو کې پياوړی زياتوالی شاملوي. د پلان له مخې په متحده ايالتونو کې ۴ ميليونه ودانۍ بايد لوړې وي او په راتلونکو څلورو کالونو کې ۲ ميليونه ودانۍ بايد هوا ورکړل شوې weatherized وي. تمه ده چې دا به يو ميليون شنې دندې رامنځته کړي. د اقليم بشپړ پلان ته تمه ده، چې ۱۰ ميليونه شنې دندې رامنځته کړي. دا ګڼه، لکه د (Green New Deal) په پرتله کوچنۍ ده، چې د هر امريکايي لپاره د يوې دندې د ضمانت غوښتنه کوي.
بايډن د ملي استخباراتو رئيس (Avril Haines) ته امر وکړ چې د اقليم د بدلون د اغېزو په اړه يو راپور چمتو کړي. نوموړي د اقليم ځانګړی استازی جان کيري هم د ملي امنيت په شورا کې شامل کړ. نوموړي يو د اقليم ملي کاري ځواک (National Climate Task Force) او د سپينې ماڼۍ د دفتر د کورني اقليم کړنلاره جوړه کړه. هغه وويل: «زما په نظر، موږ د اقليم له دې کړکېچ سره د معاملې په برخه کې وار له مخه ډېر زيات انتظار کړی دی او نور انتظار نه شو کولی». نوموړي همداراز وويل چې : د اقليم عمل د نوموړي د خپرونې له نورو اړخونو، لکه روغتيا، دندو او امنيت سره تړلی دی.
لکه د ۲۰۲۱ ز د اګسټ ځيني محاسبې فرض کوي، چې د بنسټيز (زېربنا) بيل، د بوديجې د روغې بيل، که چېرې تېر (تصويب) شي؛ تر ۲۰۳۰ پورې به ٪۴۵ د ګازونو توليد پرې کړي. د بايډن له اړخه اداري امرونه او ځيني دولتونه بايد کمښت تر ٪۵۰ زيات کړي.
د ۲۰۲۱ ز په ډسمبر کې EPA په ۱۵ کلونو کې تر ٪۸۵ د (hydrofluorocarbon (HFC)) ګازونو د توليد د کمښت په اړه د خپل وروستي قانون خپرول پلان کړل. HFCs ګلخانه يي ګازونه دي، چې د کاربن ډای اکسايد په پرتله په زرګونو ځله زيات پياوړي دي.
د ۲۰۲۱ ز په ډسمبر کې بايډن يو اجرائيوي امر لاسليک کړ، چې د متحده ايالتونو حکومت ته يې د انرژي د بسياينې، برېښنايي ګاډو او د نوي کېدو وړ انرژي په ګډون په بېلابېلو معيارونو سره تر ۲۰۳۰ ز پورې، د خپلو ګازاتو د توليد تر ٪۶۵ پورې د پرې کولو (کمښت) لارښوونه کوله.
د کاربن ټولنيز لګښت
بايډن د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ ورځ يو امر لاسليک کړ، چې د اوباما وخت کړنلارې د ټولنيز کاربن لګښت په پام کې نيولو ته د نوو مقرراتو د عملي کولو په وخت کې د بېرته ورګرځېدلو لارښوونه يې کوله؛ هغه تمرين چې د ټرمپ ادارې په ۲۰۱۷ کې نفې کړ. د ۲۰۲۱ ز په فبروري کي، بايډن په امريکا کې د کاربن ټولنيز لګښت د يوه ټن لپاره ۵۱ امريکايي ډالرو ته لوړ کړ، د ټرمپ د ادارې د اټکلونو پر ځای هغه اټکلونه، چې د ولسمشر اوباما تر امر لاندې يې وده کړې وه.
باک ولسوالۍ
باک ولسوالۍ د افغانستان د خوست ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۷،۶۷۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د خوست ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
شاهين‌شهر او ميمه ولسوالي
شاهين‌شهر او ميمه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان شاهین‌شهر و میمه)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۲۳۴٬۶۶۷ تنه نفوس لري. د شاهين‌شهر او ميمه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
پوهنځی
پوهنځی يا فاکولته، (په انگرېزي: College) د لېسانس اخيستلو علمي موسسه، هغه عالي موسسه چې وروسته له دوولسم ټولگی څخه پېل کېږي او د تحصيل په پای کې د لېسانس يا تر هغه جگ سند ورکوي.
سرچينه
‎
کلوکساسيلين
کلوکساسيلين (په انگرېزي: Cloxacillin) يو نيم مصنوعي انټيبايوټيک دی چې د پېنيسيلين په ټولگي کې راځي. کلوکساسيلين د کلوکساپېن، کلوکساکېپ، ټيگوپېن او اوربېنين په سوداگريزو نومو موندل کېږي. کلوکساسيلين د سټافيلوکوکسي باکټېريا چې بيټالکټمېز جوړوي، په ضد په دې خاطر کارېږي چې د دغه انټيبيوټيک آر ماليکيولي کړۍ نه پرېږدي چې بيټالکټمېزونه سره وتړل شي.
وېشنيزه:د بېټا-لاکټاماز انتي بيوتيکونه
لیډز
لیډز په انګلیسي د انګلستان په یورکشر او هامبر سیمه کې پروت ښار دی. لیډز ښار د انګلستان په لویدیځ یورکشر ولایت کې د لندن ښار په ۱۸۰ کیلومترې کې موقیعت لري.
پوهنيار
پوهيار له پوهيالي لوړه رتبه، د پوهنتون دوهمه علمي درجه.
وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
جاروم ولسوالي
جاروم ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان جهرم)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د جاروم ښار دی. دا ولسوالي ۲۲۸٬۵۳۲ تنه نفوس لري. د جهرم ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۳ کېښودل شو.
دولس داسې جملې چې ستاسې ژوند دربدلولای شي .
ژباړه: جاوید صافی
۱- په یاد ولره چې که خپله یې ونه غواړې نو هیڅوک دې ژوند نشي خرابولای
۲- په یاد ولره چې د ځان لپاره دې سکون باید خپله پیدا کړې
۳- په یاد ولره چې الله پاک تل ستا ساتونکی دی
۴- په یاد ولره چې تل باید په زړه کې نورو ته د عفوې او بخښنې لپاره ځای ولرې
۵- د هیچا په تمه مه کینه، اوښکې دې په خپلو لاسونو پاکې کړه، هر څه تیریدونکي دي
۶- ژبه هډوکی نلري مګر دومره قوي ده چې کولای شي زړونه مات کړي، نو هر وخت دې خبرو ته متوجه اوسه تر څو د چا هډوکې مات نه کړې.
۷- ځینې وخت د یو څه له لاسه ورکولو کې حکمت پروت وي نو په اړه یې ډیر فکر او خفګان مه کوئ.
۸- انسانان د انځورونو په څير دي، څومره یې چې لوی کړې، کیفیت یې کمیږي
۹- ژوند لنډ ندی، مشکل دا دی چې مونږ ژوند ډیر وروسته پیلوو
۱۰- دردونه دې په خپله خواوشا مه راټولوه چې دېوال ترې جوړ او تا محاصره کړي، بلکې له پښو لاندې يې وغورځوه چې ستا لپاره ترې زینه جوړه او هغه ستا پورته تګ لامل شي.
۱۱- هیڅکله د سبا په اړه فکر مه کوه، ستا خدای که پرون وو نو نن او سبا هم شته، خو چې ته موجود یې.
۱۲- زمونږ لپاره دا لومړی ځل دی چي د خپل رب بنده ګي کوو مګر هغه له قرنونو قرنونو را پدېخوا خدای دی.
پوهنمل
پوهنمل له پوهنيار نه جگه رتبه، د پوهنتون دريمه پوهنيزه درجه.
وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
ځاځي ميدان ولسوالۍ
ځاځي میدان ولسوالۍ د افغانستان د خوست ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۳،۱۹۷ وگړو ته رسېږي.
بم ولسوالي
بم ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بم)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د بم ښار دی. دا ولسوالي ۲۲۸٬۲۴۱ تنه نفوس لري. د بم ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
ځاځي ميدان ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د خوست ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
بم ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
هاوسا ښار
هاوساد ترکیې یو ښار دی چې په ادرین ولایت کې موقعیت لري. د دې ښار نفوس د 2008 د سرشمېرنې له مخې 8,664 او د 2009 د اټکل له مخې 8,781 دی.
سرچینې
وېشنيزه:ترکي ښارونه وېشنيزه:هاو وېشنيزه:هاوسا وېشنيزه:ترکيه وېشنيزه:استانبول
غان ریل ګاډی
غان ریل ګاډی (افغان ریل ګاډی) په انګلیسي زوړ نوم The Afghan اوسنی نوم The Ghan) د اسټرالیا هیواد د سویلي اسټرالیا آیالات له ایډلایډ ښار نه د استرالیا شمال داروین ښار پورې غځیدلی ترټولو اوږد د ریل ګاډی خط دی.
غان (ګان) ریل ګاډی د استرالیا په سویل کې د ایډلیډ ښار نه د یاد هیواد شمالی ښار داروین ته د ۳ شپو او ۴ ورځو په مدت کې رسیږي. غان د اسټرالیا د ترټولو پیژندل شوی او تاریخي ریل ګاډی دی، په نوموړی ریل ګاډی کې د مسافرو لپاره سیار رستورانت هم شتون لري.
تاریخچه
په ۱۸۴۰م کتل کې (چارلز استورټ زوکړه بنګال، هند) بریتانوی څیړن پوه د اسټرالیا د مرکزي برخو د څیړلو لپاره استرالیا ته لاړ ترڅو د یادې لوې وچې په مرکزي برخو څیړنه وکړي، له استوارټ درې کاله وروسته اسکاټلنډی څیړونکی مکدووال استوارټ د یاد هدف په موخه استرالیا ته لاړ، په هغه وخت کې د بریتانویانو لویه ستونزه د لرې واټن په سفرونو کې د آسونو له پښو لویدل وو، د لوی واټن د طې کولو لپاره آسونو ډیر شمیر خواړو او اوبو ته آړتیا لرله، په همدې د لیل په هغه وخت کې بریتانویان د آسونو پرځای د اوښانو څخه د کار اخیستنې په فکر کې شول، له هغې وروسته نوموړو له کندهار او کوټه څخه ګڼ شمیر افغان پښتانه اوښ لرونکي له ځان سره استرالیا یو وړل. د یادو څیړونکو له ډلی د بریتانیا په پوځ کې ویلیام جرویس پوځی انجینر هم وو. نوموړی په ۱۸۷۸ د افغان اوښبه لرونکو په مرسته د استرالیا په مرکزي برخو کې د ریل ګاډی په جوړولو پیل وکړ چې په ۱۸۸۱م کال کې د پروژې لومړنې برخه پای ته ورسیده. جروویس غوښتل د استرالیا په سویل کې ددې هیواد اډلیډ ښار د یاد هیواد په شمال کې د پروت داروین ښار سره د ریل ګاډی له لارې ونښلوي، اما په ۱۸۸۳م کال کې جروویس د نیوزیلنډ عمومي قمندان په ټاکلو سره د ژوند ترپایه ونشوه کولای خپله پروژه سرته ورسوي. په ۱۸۹۱م کال کې له کورن ریل ګاډی تمځای نه اودناتا ته لومړنی ریل ګاډی ورسید، ویل کیږي په هغه وخت ۱۵۰ افغان اوښبه وو په یاده پروژه کې کار کوه.
د ریل ګاډی افغان نومول
د لومړنی ریل ګاډی د عملی سفر نه وروسته د افغان اوښبه وو د کار نه د مننې په خاطر یاد ریل ګاډی په هغه وخت کې د (افغان اکسپرس) په نوم ونومول شو، اما له هغې ورسته یاد نوم دوه ځلي تغیر موم چې لومړی (غان اکسپرس) او اوس هم (غان/The Ghan) په نوم پیژندل کیږي. افغان اوښبه د اډلیډ په ۷۰۰ کیلومترې کې په مري(Marree) ښار کې میشت وو، له زیات وخت وروسته چې د لومړنیو اوښبه وو ترڅنګ ګڼ شمیر نور هم استرالیا ته د کار په خاطر بلل شوي وو ګڼ شمیر له ودونو وروسته هلته میشت شول، د وخت له تیریدو وروسته افغانانو د ځان لپاره په کوچینی ماري ښار کې مسجد جوړ کړ، له هغې وروسته په ۱۸۸۹م کال په اډلیډ ښار کې بل مسجد جوړ شو چې لا تراوسه فعال دی. د ریل ګاډی د پروژی وروسته یو شمیر افغانان بیاځلي افغانستان ته ستانه شول اما ګڼ شمیر د کورنیو په جوړولو سره په ماري کې میشت شول، اوس هم په ماري ښار کې د یادو افغانانو لمسي په ماري ښار کې د اوښانو د ځغاستې او سپریدلو کلنۍ لوبه ترسره کوي، ماري ته د ورتګ سره د (بی جا درویش)(دوست محمد خان) (شمروز خان) او (ظریف خان) کورني نومونه لا اوس هم د هغوې له لمسیانو له نومونو سره اوریدل کیږي. (درویش بی جا) په هغه وخت کې یو له پیژندل شوو افغانانو څخه وو، نوموړی په ۱۹۵۷م کال کې په (پورټ آګوستا) ښار کې ومړ. مشهور اسټرالیایی شاعر (داګلاس اسټوارټ) په خپل یوه شعر کې له درویش بی جا څخه یادونه کړې.
د جک اکبر عشق
يادونه
اوس هم په اسټرالیا کې د افغان اوښبه وو په اړه ګڼ شمیر قیصې اوریدل کیږي، د یادو اوښبه وو د قیصو له ډلې یوه هم د (اکبر با) د زوی عاشقانه قیصه ده، اکبر بای چې د خپل زوی سره استرالیا ته راعلی وو دده له مړینې وروسته د نوموړی زوی چې اوسمهال د (جک اکبر) په نوم پیژندل کیږي لومړی د اوښبه او وروسته هم د (کالسکه ران سیمه کې د حکومتي پست چي په خیص په کار مشعولیږي، جک اکبر لویدیځی استرالیا ته د سفر پر مهال له یوې بومي استرالیایي جلۍ د (لالی متبار) په نوم سره آشنا کیږي. نوموړي د یوبل له پیژند ګلوې وروسته سره په یوبل عاشقیږي، بلاخره له یوبل سره د واده تصمیم نسئ. اما د استرالیا د ۱۹۰۵م کال قانون له مخې د استرالیایي بومیانو سره د غېرې بومیانو د واده اجازه نه ور کوي، له دی سره سره اکبر جک او لالی د استرالیا سویلي اډلیډ ښار ته تښتي او هلته په یو دولتي دفتر کې له یوبل سره واده کوي او په هماغه ښار کې میشتیږي. اما د نوموړو واده لا هم غېرې قانوني بلل کیږي بلاخره د ایډلیډ پولیس ددوې د نیولو وروسته دواړه لویدیځې استرالیا ته انتقالوي ترڅو له یو بل څخه بیل ژوند غوره کړي، د جک اکبر د څو کلونو بی نتیجې شکایتونو وروسته د لویدیځې استرالیا لویې څارنوالې دواړه د ګډ ژوند د کولو په خاطر بل آیالات ته تبعید کړل، د محکمې د پریکړې وروسته نوموړي ایډلیډ کې میشت شول، جک اکبر او لالی په ایډلیډ کې د خپل ګډ ژوند د تیرولو پرمهال د دوه زامنو او لوڼو خاوندان شول. د لالی او اکبر له قانون نه د سرغړونې دوسیه په ۱۹۷۰م کال کې د حکومت لخوا وتړل شوه.
د اوښانو اوسنی حال
د ریل ګاډی او مرکزي تلګراف د پروژو وروسته افغان اوښبه وو خپل اوښان د استرالیا په دښتو کې پریښودل چې اوسمهال په استرالیا کې د نړۍ د اوښانو ترټولو ډیر له یو میلیون څخه زیات اوښان شتون لري.
ستاینه
ددې ترڅنګ په ۲۰۲۰ په وروستیو کې د استرالیایي سینما لخوا په نوموړو اوښبه وو پښتنو د The Furnace) په نوم یو سینمایي فیلم هم جوړ شوی دی.
سرچینه
بي بي سي پښتو https://www.bbc.com/pashto/afghanis tan/2016/06/160625_gn_afghan_cameleers_australia.amp او اس بي اس پښتو راډیو
https://www.sbs.com.au/language/pashto/audio/did-you-know-afghan-cameleer-mirza-khan-was-exporting-sheep-to-other-countries
ماریلین مونرو
ماریلین مونرو یوه امریکایۍ هنرمنده وه چې د امریکې په لاس انجلس کالیفورنیا ایالت کې زېږېدلې وه.
د مصر محافظات
د مصر د اداري وېش لومړۍ درجه محافظه (ولايت) بللي کيږي۔ مصر ټول په 27 محافظو يا ولايتونو کې ويشلي شوي دي۔
سرچينې
وېشنيزه:مصر
سبري ولسوالۍ
سبري ولسوالۍ د افغانستان د خوست ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۹،۷۷۹ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د خوست ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
څېړنيار
څېړنيار د پښتو ټولنې د علمي کدر دوهمه درجه چې د پوهنتون د علمي کدر د پوهنيار له علمي درجې سره برابره ده
وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
وييپوهنه
وېشنيزه:وییپوهنه وېشنيزه:ژبپوهنه
د ذهن او جسم دوه ګونی اصالت
د ذهن په فلسفه کې د ذهن او جسم دوه ګونی اصالت په هغه نظريه باندې دلالت کوي چې ، ذهني ښکارندې غير فزيکي دي او يا په هغې نظريې باندې دلالت کوي چې ذهن او جسم سره جلا او بېل دي. په دې ډول، د ذهن او جسم دوه ګونی اصالت، د ذهن او مادې تر منځ او د فاعل او مفعول تر منځ د اړيکې په اړه د نظرونو يوه ټولګه جوړوي، لکه د ذهن او جسم په ستونزه کې د فزيک پلوي (physicalism) [د دې نظريې له مخې هر څه په فزيک پورې تړلي دي. يعنې هر څه فزيکي دي.] او (enactivism) [دا د ادراکي علم يو حالت دی، چې له مخې يې ادراک د ژوندي موجود او چاپېريال تر منځ د يوه خوځند (متحرک) متقابل عمل په واسطه راپورته کېږی] حالتونو څخه بېل شوی دی.
ارستو د اپلاتون د مضاعف (له يوه څخه زيات) روح نظریه شريکه کړه او له دې ورهاخوا يې يو لړيز ( سلسله يي) تنظيم تشرېح کړ، چې د نباتاتو، حيواناتو او خلکو ټاکلو دندو ته يې په دې ډول ځواب ويه: ۱) د ودې او ميتابوليزم يو مغزي روح چې ټول درې واړه يعنې حيوانات، نباتات او خلک يې شريکوي، ۲) د درد، خوښۍ او غوښتنې يوه ادراکي روح، چې يوازې خلک او نور حيوانات يې شريکوي او ۳) د دليل توان، چې يوازې په خلکو کې بې ساری دی. په دې نظريه کې، روح د يوه ژوندي موجود د جسم او مادې ترکيب دی، چې په کې د مراتبو د سلسلې هره کچه په رسمي ډول د مخکينۍ کچې په مادې باندې په ناڅاپي توګه پېښېږي. د ارستو لپاره لومړني دوه روحونه، چې د جسم پر بنسټ دي، د ژوندي موجود په مړه کېدلو سره له منځه ځي، په داسې حال کې چې د ذهن يوه نه پناه کېدونکې او ابدي فکري برخه پاتې کېږي. د اپلاتون لپاره، که څه هم روح په جسم پورې تړلې نه وې، نوموړي په (metempsychosis) يعنې يوه نوي فزيکي جسم ته د روح په لېږد باندې باور وکړ. دا د ځينو فيلسوفانو په واسطه د لږپلوۍ (reductionism) د يوې بڼې په توګه په نظر کې نيول شوی دی، نظر دې ته چې دې طبيعي ميلان ته د دې توانايي ورکوي، چې د بدلونونو په ډېرو ستروډلو باندې سترګې پټې کړي. په ذهن او جسم سره د دې په غاړه اخيستل شوې ملتيا په واسطه، نه د دې په ريښتيني ارزښت سره چې، د يوې څېړل شوې ښکارندې د روښانتیا او اټکل لپاره راځي.
د روح او مادې اصالت، د رينی دکارت (René Descartes) ۱۶۴۱ ز له فکر سره په نږدې ډول ملګرې ده، چې له مخې يې ذهن غير فزيکي دی او ځکه غير درې بعدي ماده ده. دکارت (Descartes) په څرګند ډول ذهن له شعور او ځان پېژندنې سره مشخص کړ او له مغزو څخه يې د ذکاوت د مرکزپه توګه بېل کړ. که څه هم، نوموړی لومړنی هغه شخص و، چې د ذهن او جسم ستونزه يې په داسې بڼه تشکيل کړه، چې اوس هم شتون لري. د روح او مادې اصالت، د مونيزم (يو پالنې) له بېلابېلو ډولونو سره توپير لري. د مادې دوه ګونی اصالت، د مادې اصالت له ټولو بڼو سره توپير لري، مګر د ځانګړتيا(خاصيت) دوه ګونی اصالت کېدای شي، د (emergent materialism) [هغه نظريه ده، چې له مخې يې ذهن نه کمېدونکی موجود دی] مادې اصالت د يوې بڼې په توګه يا په ځينو مفاهيمو کې د نه کمېدونکي فزيک پلوي (physicalism) په توګه وګڼل شي.
ډولونه
انټولوژيکي اصالت، د موجود طبيعت په اړه، لکه څرنګه چې په ذهن او مادې پورې اړه لري، دوه ګونې ژمنتياوې رامنځته کوي او په درې بېلابېلو ډولونو وېشل کېدلی شي:
د مادي اصالت يا (Cartesian) اصالت
د مادې يا (Cartesian) اصالت، په ډېره مشهوره توګه د رينی دکارت (René Descartes) دفاع شوې او د هغه نظریه خوندي شوې ده. نوموړی بحث کوي چې، دوه ډوله بنسټونه دي، چې يو يې ذهني او بل يې فزيکي دي. دا فلسفه بيانوي چې: ذهني کېدلی شي، له جسم نه د باندې وي، مګر بدن فکر نه شي کولی. د مادې اصالت د ذهن او بدن د نامتو ستونزې له مخې زيات فکر ته د ورکړ شوي لوړوالي د لرلو لپاره په تاريخي ډول مهم دی.
د مادې دوه ګونی اصالت، له زياتو ديني علومو سره، یو فلسفي حالت دی چې ادعا کوي چې نه فنا کېدونکی روح له فزيکي نړۍ څخه بېله يوه خپلواکه ساحه نيسي. د مادې د دوه ګوني اصالت د بحثونو برعکس فيلسوفان د دوه ګوني پلوو د حالتونو وړانديز کوي، چې د دکارت (Descartes) په پرتله په څرګند ډول لږ بنسټ پال دي. د بېلګې په ډول: هغه حالت چې د ويليم هاسکر (William Hasker) په واسطه يې پلوي شوې ده او راپورته کېدونکی دوه ګونی اصالت (Emergent Dualism) ورته وايي، ځينو فيلسوفانو ته په زيات شعوري ډول د دکارت (Descartes) د تکامل نظريې ته د منسوبې بيولوژي سره په ليکه کې د دې د شتون په غوره والي کې، د مادې د دوه ګوني اصالت په پرتله په زړه پورې ښکاري.
د خاصيت دوه ګونی اصالت
د خاصيت دوه ګونی اصالت ادعا کوي چې، يو انټولوژيکي غوره والی د ذهن او مادې د ځانګړتياوو تر منځ په توپيرونو کې پروت دی او دا فهم کېدای شي، د اعصابو بيولوژي (neurobiology) او فزيک ته په په انټولوژيکي ډول پېچلی وي. دا ادعا کوي: هر کله چې ماده په يوې مناسبې طريقې (هغه طريقه چې د ژونديو انسانانو جسمونه جوړ او تنظیم شوي دي) سره تنظیم شي، ذهني ځانګړتياوې راڅرګندېږي. له دې سره سره، دا د (emergent materialism) [هغه نظريه ده، چې له مخې يې ذهن نه کمېدونکی موجود دی] يوه فرعي څانګه ده. هغه نظريات چې د خاصيت د دوه ګوني اصالت تر عنوان لاندې راځي، په خپله د شخړې يوه مسئله ده. د خاصيت د دوه ګوني اصالت بېلابېلې نسخې شته، چې ځينې يې د خپلواکې ډلبندۍ غوښتنه کوي.
Non-reductive physicalism د خاصيت د دوه ګوني اصالت يو شکل دی، چې دليل راوړي په کې، چې ټول ذهني حالتونه فزيکي حالتونو ته په سببي ډول د کمېدو وړ دي. په دې اړه يو بحث د نامنظم يا غير عادي يو پلوۍ يا (anomalous monism) په بڼه د ډونالډ ډاويدسن (Donald Davidson) له خوا څرګند شو، چې دا په کې بحث شوي وو ،چې ذهني پېښې فزيکي پېښو ته ورته دي، که څه هم د ذهني پېښو اړيکې د کلکو قانوني تابع شوو سببي اړيکو په واسطه نه شي تشرېح کېدی. د دې نظريې اړوند يو بل بحث د جان سيرل (John Searle) په واسطه تشرېح شو. (John Searle) د فزيکالېزم د مشخصې بڼې مدافع دی، چې نوموړی يې بيولوژيکي طبيعت پالنه (biological naturalism) نوموي. د نوموړي نظر دا دی چې، که څه هم ذهني حالتونه د فزيکي فعاليتونو په پرتله په انټولوژيکي ډول نه کمېدونکي دي، مګر په سببي ډول د کمېدو وړ دي. نوموړي خپله دا نظريه ډېرو خلکو ستایلې ده او د خاصيت د دوه ګوني اصالت پلويانو، له نظريې سره ډېره ورته ښکاري، مګر هغه فکر کوي، چې پرتلنه ناسمه رهبري ده.
پوهيالی
پوهيالی د پوهنتون د استادانو لومړنۍ علمي درجه ده او همدارنگه د پوهې خاوند، پوهېدونکی، پييدونکی په مانا هم ده.
د ذهن او جسم دوه ګونی اصالت
Epiphenomenalism
Epiphenomenalism د خاصيت د دوه ګوني اصالت يوه بڼه ده، چې په کې ادعا شوې ده چې، يو يا زيات ذهني حالتونه په فزيکي حالتونو باندې کومه اغېزه نه لري. دا بڼه ادعا کوي: په داسې حال کې چې مادي سببونه احساساتو، ارادو، نظريو او داسې نورو ته لوړوالی ورکوي، دا ذهني ښکارندې په خپله د نور هېڅ شي سبب نه ګرځي، يعنې دوی سببي بې پایلې يا بې روحه ښکارندې دي. دا کولی شي، په (interactionism) [هغه فلسفي نظريه ده چې ذهن او ماده يو له بله بېلې خپلواکې مادې ګڼي، چې يو پر بل سببي اغېزې اچوي] کې بېل شي، له بله اړخه په کوم کې چې ذهني سببونه کولی شي، مادي اغېزې توليد کړي او يا برعکس مادی اغېزې کولی شي، ذهني سببونه توليد کړي.
پوهيالی
وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
د ذهن او جسم دوه ګونی اصالت
د موجوديت ثابتوونکی دوه ګونی اصالت
د موجوديت ثابتوونکی دوه ګونی اصالت يو نظر دی چې، لکه: د ډونالډ ډاوېډسن (Donald Davidson) او جيرري فوډر (Jerry Fodor) غوندې د (non-reductive) فزيکپوهانو په واسطه ونومول شوه. دې عالمانو داسې يوه نظريه درلوده چې: کله چې د مادو او د مادو د ځانګړتياوو (معمولاً فزيکي) يوازې يوه انټولوژيکي ډلبندي شته، د موجوديت هغه ثابتوونکي ،چې موږ يې د ذهني پېښو د تشرېح کولو لپاره کاروو، نه شي کولی، د طبيعي ژبو د فزيکي موجوديت ثابتوونکو په اصطلاحاتو کې تشرېح شي.
د موجوديت ثابتوونکی دوه ګونی اصالت په ډېرې اسانۍ سره د موجوديت ثابتوونکي يو ګوني اصالت د منفي په توګه تعريف شوی دی. د موجوديت ثابتوونکی يو ګونی اصالت کولی شي ،د له منځه وړونکې مادي اصالت پلويانو (eliminative materialists) [eliminativism هم ورته وايي. هغه نظريه ده چې، له مخې يې اکثريت ذهني حالتونه په معاصره روانپوهنه کې نشته] په واسطه د تشرېح شوې نظريې په توګه مشخص شي. د مادې د اصالت ذکر شوي پلويان نظر لري چې، د ارادي موجوديت ثابتوونکي ،لکه: عقيده، غوښتنه، فکر، احساس او داسې نور به په پای کې د پوهې د ژبې او عادي يا باقاعده ژبې په واسطه ځکه له منځته ولاړ شي، چې کوم وجود ( شته والي) ته چې دوی راجع کېږي؛ وجود نه لري. د موجوديت ثابتوونکي د دوه ګوني اصالت پلويان عقيده لري، چې تش په نامه «د عمومي حس روانپوهنه» د خپلو ټولو ورته سلوکياتو په نسبتونو سره، د انسان د ذهني حالتونو او سلوک د روښانولو، تشرېح کولو او پرې د پوهېدلو د دستګاه يوه نه پناه کېدونکې برخه ده.
سقز ولسوالي
سقز ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سقز)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سقز ښار دی. دا ولسوالي ۲۲۶٬۴۵۱ تنه نفوس لري. د سقز ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۵ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کردستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
څرنګه ځانته ارزښت ورکړو ؟
څرنګه ځان ته ارزښت ورکړو (لنډه کیسه)
له شپو څخه یوه شپه، زده کوونکی د عبادت په حال کې ژړل.
لږ وروسته یې ولیدل چې استاد یې څنګ ته ولاړ دی، نو شاګرد سخت حیران شو!
استاد ترې پوښتنه وکړه: د څه لپاره دومره خواري او ژړا کوي؟
شاګرد ورته وویل: د الله جل جلاله د رحم او د ګناهونو د بخښنې لپاره!
استاد وویل: زه درڅخه پوښتنه کوم او ته جواب راکړه؟
شاګرد: ولې نه محترم استاد.
استاد وویل: که چېرې کور کې چرګان وساتې نو ستا هدف به د هغو له ساتنې څه وي؟
شاګر وویل: دا خو معلومه خبره ده چې د هغو له هګیو او غوښې څخه به ګټه اخلم.
استاد وویل: که چېرې همدغه چرګان تا ته منت او زارۍ وکړي، چې دوی مه ذبحه کوه نو ته به له خپلې پریکړې څخه تیر شې؟
شاګرد وویل: که رښتیا ووایم نو له خپلې پریکړې به تیر نشم.
استاد وویل: اوس که چیرې همدغه چرګه تا ته د سرو زرو هګۍ درکړي نو بیا به هم ته هغه حلالوې؟
شاګرد وویل: نه، هیڅکله هم نه؟ دا معلومه خبره ده چې هګۍ یې له غوښې زیات ارزښت لري.
استاد وویل: نو بیا ته هم تل د خپل الله جل جلاله لپاره همداسې اوسه!
د خپلو ټولو درکړل شویو نعمتونو پواسطه د الله پاک د مخلوق خدمت وکړه تر څو د الله پاک لپاره د ارزښت وړ شې.
تر څو د الله پاک توجه، او د هغه جل جلاله رحمت او مهرباني لاسته راوړې.
الله پاک له تا څخه ژړا نه غواړي،
الله جل جلاله له تا څخه حرکت، وده او با ارزښته کیدل غواړي، نه عذر، ناراحتي او ژړا…
پایله: د انسان د خلقت څخه هدف، له نورو سره مرسته، ګټه رسول، او پرمختګ دی