cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
توخي
د تو خو د قبيلې ښا خو نه :
د- د نيمروز په ولايت کې: ددغه ولايت د کنگ په ولسوالۍ کې کې هم يو شمير تو خي استو گنه لري چې شمير يې د ٣٠٠٠ زره تنو په شا او خوا کې ښو دل شوي دي٠ د هرات ولايت په بيلا بيلو ولسواليو کې هم يو شمير تو خي استو گنه لري٠ د حيات افغاني د مؤ لف په قول د تو خو يوه محله د کابل په ده افغا نا نو کې هم شته٠ د امير عبد الر حمن خان د واکمنۍ په وخت کې تو خو ډيره شديده ضر به وليده او يو شمير يې دخپلې سېمې نه د افغا نستان نورو بر خو ته تبعيد شول.٠ تو خو دتا ريخ په او ږدو کې د ښکيلاکگرو ځو اکو نو پر خلاف له ويا ړه ډکې مبا رزې کړي دي٠ د مغو لي تيري کوونکو، صفوي ير غلگرو، انگر يزي ښکيلاکگرو او روسي ناتار پر خلاف ددوی د وياړه ډکې مبا رزې ز مو ږ د هيواد د تا ريخ ځلانده با بو نه دي چې موږ پرې وياړو٠
د تو خو د قبيلې نو ميالي :
١- سلطان ملخی تو خی : سلطان ملخی تو خی د هند دمغولي واکمن عالمگير اورنگزيب( ١٠٦٨-١١١٨ هجري) معا صر و٠ نو موړی د مير ويس خان هو تکي د مور نازو انا پلار و٠ ده ته د غلزيو د قبيلې مشري ور په غاړه وه ٠ ده د جلدک په حدودو کې د گرم اب وادي او ځمکي د ابد الي قبا يلو د مشر خداداد سلطان سره د غلز يو او ابد اليو تر مينځ پو له وټا کله او نو موړې ځمکې يې ددواړو اړ خو نو تر مينځ وويشلي چې تر او سه هم دغه ويش معتبر دی٠ سلطان ملخی تو خی په هغه جگړې کې چې د انځر گي او سر خ سنگ تر مينځ وشوه ووژل شو او دده تر مړ ينې ورو سته دده زوی حاجي عادل او د هغه زوی بايي خان د قبيلې مشري کو له او پر کلات او ملحقا تو يې واک ټينگ و٠ دوی دکلات او چغتران په کلاوو کې چې د تر نک پر غا ړه ول او سيدل ، چې ور وسته با ئي خان هم ووژل شو٠ تر هغه وروسته د علي خان زوی شاه عالم خان چې دسلطان ملخی وراره و او د هغه زوی خو شال خان هم تر يوې مودې پورې دتو خيو دقبيلې مشري کوله، چې ددې کو رنۍ ور وستي کسان اشرف خان او الهيار خان دي چې د خو شال خان زامن ول چې اشرف خان د لوی احمد شا ه بابا له خوا د کلات نه د غز ني تر سيمو پورې حکمران ټا کل شوی و او پر هند با ندې د بريد پر وخت هم د احمد شا ه با با ملگری  و٠ د تيمور شاه په وخت کې د اشرف خان زوی امو خان د غلجيو حکمران و٠
دوحه
همداشان دغه ښار د ۲۰۱۹ ز کال په اپریل کې د بین الپارلماني اتحادیې د ۱۴۰مې اسامبلۍ کوربه هم و.
توخي
د تو خو د قبيلې نو ميالي :
٢- ملا باز تو خی: د پټې خز انې د مؤلف محمد هو تک په قول ملا باز تو خی د اتغر د سيمې او سيد ونکی و چې د غه سيمه د زابل ولايت دمر کز کلات جنوب ختيزې بر خې ته پر ته ده٠ نو موړی په شعر کې استادو او غزلې او ربا عۍ لري٠ محمد هو تک نو موړی خپل همراز بللی دی٠ نو موړې خپلې زده کړې په هند وستان کې کړې وې او په فقه، منطق او حکمت کې تکړه و او خپلو شا گر دانو ته به يې در سو نه ورکول٠
٣-نور محمد غلجی : دی په اصل کې غلجی او په غلجيوکې تو خی و٠ پلار يې ملا يار محمد نو ميده٠ د پټې خزانې د مؤ لف په قول دی په عمر پوخ او اتيا کلن و او په پنجو ايي کې او سيد٠ د مير ويس نيکه مير منې او کو چنيانو ته يې ديني تد رېس کاوه٠ دی شا عر هم و او د نا فع المسلمين په نا مه يې يو کتاب هم کښلی و چې شر عي احکام پکې بيان شوي وو او دفقه او اخلا قو د معتبرو کتا بو نو نه گڼل کيده٠ ده په پنجوايي کې خپلو شا گر دانو ته مشکات شر يف،بخاري شر يف،هدايه، کنز، طر يقه محمد يه او نور کتا بو نه تد ريس کول٠ دده د شعر يوه نمو نه چې مخمس دی په دې ډول ده :
دوحه
ایتمولوژي
د ښاروالیو او چاپېریال د وزارت د معلوماتو له مخې، د «دوحې» نوم د عربي له دوحت اصطلاح نه را اخیستل شوی دی، چې معنی یې ده «ګړدی»، کوم چې د ساحلي سیمې شاوخوا پرتو خلیجونو ته اشاره کوي.
توخي
د تو خو د قبيلې نو ميالي :
نه مؤ من ژوندی په دين يې زما ياره نه فر ېاد ژړا کوه په څو کو کاره استغفار تو به کوه د ځا د پاره ته هم ځان سا ته پناه غواړه له ناره بيداري کړه په سهار کې زما دلداره
٤-نازو انا : نازو انا د مير ويس نيکه مور او دسلطان ملخی تو خي لوروه چې په ١٠٦١ هجري کال په تازي نو مي ځای کې زيږ يدلې ده٠ پلار يې سلطان ملخی تو خی په هغه وخت کې دغزني تر جلد که د غلز يو دقبيلو مشرو٠ نازو انا په کو چنيوالي کې دعلم او پو هي سره مينه در لوده٠ نازو انا په کو چنيوالي د پښتنو مير منو او عالمانو نه لو ست زده کړ٠ کله يې چې پلار د سور غره په جگړه کې ومړ او ورور يې عادل خان د خپل پلار دانتقام له پاره جنگ ته روان شو، نو نازو توره تر ملا وتړله او د نورو جنگياليو سره يې د کور او کلا سا تنه کو له٠ نازو انا ډيره ميلمه پاله پښتنه وه او هر کله به چې د مسا پرو قا فلې دوی سيمې ته راغلې نو ددوی د ډوډۍ بندو بست به يې کاوه او چا به چې کالي نه در لودل کالي او جا مي به يې ور کولې٠ نازو انا د ښالم خان هوتک ميرمن وه چې نو موړی د کرم خان زوی و٠ نازو ا نا څلور ز امن درلودل چې عبارت و له حاجي مير خانه( مير ويس نيکه) ، عبد العزيز خان،يحيي خان او عبد القادر خان٠ نازو انا عابده او صا لحه مير من وه او ټول عمر يې خپلو او لا دونو ته په او داسه شيدې ورکړې٠ هغه وخت چې مير ويس نيکه و زيږيد نو يوه شپه د پښتنو ستر ستانه بيټ نيکه يې په خوب کې وليد چې ورته وايې دا زوی ښه تر بيت کا، چې لوی شي ستر کا رونه به وکا او په حج د بيتالله به مشرف شي  او له نسله به يې پيدا شي پا دشا هان چې دين به رو ښان کا په رښتيا هم چې نازو انا داسي زوی ور وزېږاوه چې دښمنان د وطن يې ورک کړل او دده له نسله واکمنان پيدا شول چې پر اصفهان با ندې يې واکمني کوله٠ نازو انا شا عره او دديوان خا ونده وه٠ ديوان يې دوه زره بيتو نه در لودل٠ دنازو انا دشعر بيلگه په لاندې  ډول ده :
دوحه
د البیده رامنځته کېدل
د دوحې ښار د البیده په نوم له یوه بل سیمه ییز ښار څخه په بېلیدو سره رامنځته شو. د البیده لومړنی مستند ذکر په ۱۶۸۱ ز کال کې د کارملیټ صومعې له خوا په یوه رپوټ کې ذکر شوی چې په قطر کې څو ځایونه شرحه کوي. په دې رپوټ کې، د البیده شاوخوا یوه حاکم او یوې کلا ته اشاره شوې ده. الماني کاشف، کارسټین نیبهور چا چې له عربې نیمه ټاپوزمې نه لیدنه کړې ده، چې په ۱۷۶۵ ز کال کې یې یوه له لومړنیو نقشو جوړه کړې چې په کې ځینې د اوسېدو کورونه یې انځور کړي و او نوم پرې “Guttur” اېښی و.
توخي
د تو خو د قبيلې نو ميالي :
سحرگه وه ،دنر گس ليمه لا نده                     څاڅکی څا څکی يې له ستر گو څڅيده
دوحه
د البیده رامنځته کېدل
په مسقط کې بریتانوی سیاسي اوسېدونکی، دیويډ سیاټون په ۱۸۰۱ ز کال کې یې د البیده په اړه په انګریزې یو سند ولیکه. هغه په دې سند کې دې ښار ته «بیده» لیکلي و او د دې سیمې جغرافیه او دفاعي جوړښتونه یې تشرېح کړي و. هغه په دې سند کې ویلي چې په دې ښار کې په وروستیو کې سوډانی قوم (السویدي) ځای پر ځای شوي دي چې د ده په ګومان دریايي غله (پیراټیس) دي. سیاټون هڅه کړې وه چې دا ښار په جنګي کښتۍ سره بمبار کړي، خو بېرته ځکه مسقط ته وګرځېد چې هلته یې اوبه ډېر ژورې و نه موندې او نه یې شوای کولای چې کښتۍ په دومره واټن کې ودروي چې د هغو تر برید لاندې راشي.
په ۱۸۲۰ ز کال کې، بریتانوي سروې کوونکی، ار. اېچ. کولبروک، چا چې له البیده نه لیدنه کړې وه، د دې ښار د نفوسو د کمېدو په اړه یې داسې لیکلي: "ګوتر – یا البودي (البیده)، یو وخت د پام وړ ښار و، کوم چې سمندر ته نږدې د دوو مکعبه ګوریس (کلاګانو) په مټ ساتل کېده؛ خو له خوږو اوبو پرته د دفاع کولو جوګه نه دي، مګر د بادیه نشینانو د ناڅاپي برید پر وړاندې، یوه بله کلا په وچه کې په دوو مایلو کې پرته ده او هلته خوږې اوبه هم شته. چې کېدای شي ۲۰۰ کسان پکې وي. په البودي کې شاوخوا ۲۵۰ نارینه شته، خو اصلي اوسېدونکې چې تمه کېږي له بحرین څخه ورته راشي، نو د ټولو وګړو شمېر به یې ۹۰۰ یا ۱۰۰۰ کسانو ته زیات شي او که چېرې د دوعصیر قبیله چې زیاتره غواصان دي او دلته تګ راتګ کوي هغه هم دلته ژوند کوي چې شمېر یې له ۶۰۰ تر ۸۰۰ کسانو پورې رسیږي."په ورته کال کې، د ختیځ هندي کمپنۍ او د فارس خلیج د څو شیخانو (چې ځینې یې وروسته د ساحل د تروسال په نوم مشهور شول) تر منځ د سمندري عمومي تړون تر نوم لاندې یو تړون لاسلیک شو. د دې تړون له مخې هغوی په فارس خلیج کې برتیانوی اقتدار ومانه او په دې هڅه کې شول تر څو سمندري غلاوو او د غلامانو سوداګري ته د پای ټکی کېږدي. بحرین هم د دې تړون یوه برخه شو او داسې انګېرل کېدل چې د بریتانویانو له خوا قطر هم د بحرین د یوه متکي ټاپو په توګه ګڼل کېده. که څه هم، له قطر څخه نه و غوښتل شوي چې د تروسال ټاکل شوی بیرغ ورپوي. د البیده د اوسېدونکو له خوا د سمدري غلا او د تړون د نقض د مجازاتو په خاطر، د ختیځ هند کمپنۍ یوې کښتۍ په ۱۸۲۱ ز کال کې البیده بمبار کړه. هغوی دا ښار له خاورو سره خاورې کړ او له ۳۰۰ تر ۴۰۰ پورې اصلي اوسېدونکي یې تېښتې ته اړ کړل او د لنډ مهال لپاره د قطر او تروسال ساحلو تر منځ یې پناه واخیسته.
توخي
د تو خو د قبيلې نو ميالي :
همداراز د تو خيو نور نو ميالي چې دهيواد او دملي نو اميسو په سا تنه کې يې سر ښندنې کړي دي نو مو نه يې دادي: شهاب الدين خان تو خی، عبد الر حمن خان ،سلطا نمحمد خان،دو ست محمد خان،صمد خان،گل محمد خان، مير علم خان،مهتر مو سی خان،، عز يز خان،محمد شر يف خان او نور٠٠
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
دوحه
د دوحې جوړیدل
دوحه په ۱۸۲۰ ز کال کې د البیده تر څنګ جوړ شو. د ۱۸۲۳ ز کال په جنوري کې، سیاسي استازي، جان مک لیوډ له البیده نه لیدنه وکړه تر څو د دوحې له لومړني حاکم او بنسټ اېښودونکي، بحور بن جبرون چې د البوعینین قبیلې مشر هم و، لیده کاته وکړي. مک لیوډ لیکي چې البیده په دغه نیمه ټاپووزمه کې یوازینی د پام وړ بندر و. د دوحې له جوړیدو وروسته، په لیکلو اسنادو کې زیاتره البیده او دوحه د دوی د بې حده نږدیوالې له امله ګډه سره کارول کېدل. که څه هم دواړه د دوو بېلو واحدونو په توګه نقشه شوي و، خو په مکتوبي توضیحاتو کې په ټولیزه توګه د البیده په نوم سره یادیدل.
په ۱۸۲۸ ز کال کې، محمد بن خمیس د البوعین د قبیلې یوه نومیالی غړی او د البیده د مشر په توګه د بحور بن جبرون د ځایناستي په توګه، په یوه مناقشه کې راګېر شو. هغه د بحرین یوه اوسېدونکی وژلی و چې دا وژنه د دې لامل شوه تر څو شیخ آل خلیفه هغه بندي کړي. په ځواب کې یې د البوعینین قبیلې قیام وکړ او آل خلیفه یې وپارواوه تر څو د دغې قبیلې کلا ور ورانه کړي او هغوی فوریت او اررعیس ته وشړي. دغې پیښې آل خلیفه ته اجازه ورکړه چې پر ښار باندې لا زیات قضايي صلاحیت ولري. البیده او دوحه له کوم اغېزناک حاکم پرته د سمندري غلو او قانون ماتوونکو لپاره ښه پټنځای جوړ شو.
سرچيني
وېشنيزه:دوها وېشنيزه:د قطر ښارونه وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
پیونګ یانګ
پيونگيانگ (په کوریایی کې: 평양 Pyongyang) د شمالي کوريا پلازمېنه ده. دا ښار د ټايډونگ د سيند په غاړه د ژېړې بحېرې تر څنگ پروت دى. د هېواد تر ټولو لرغونى ښار بلل کېږي. ٢٣٣٣ کاله له ميلاد څخه د مخه دلته يو کوچنى ښار و. ١١٢٢ کاله د ميلاد د مخه پي يونگ گانگ يې مرگز وټاکل شو. په ٦٦٨ کې چنايانو تر خپلې ولکې لاندې راوست. او په ١٥٩٢ کې چاپان په دې ښار برېد وکړ.
د بهرنيانو د پرلپسې برېدونو له کبله د بهرنيو وگړو پرمخ وتړل شو؛ خو کله چې د بهرنيو وگړو لپاره بېرته خلاص شو، نو په کوريا کې د عيسويت تبليغ ډېر زيات شو، او تر ١٠٠کليساوو څخه په کې ډېرې جوړې شوې. د سين جاپان ١٨٩٤-١٨٩٥ جگړه کې په پوره ډول ويجاړ شو. جاپان په ١٩١٠-١٩٥٠ پورې دا ښار د يو صنعتي مرکز په ډول وکاروه. په ١٩٥٠ کې د ملگرو ملتونو پوځ په دې ښار حمله وکړه؛ خو چې چين په دې جگړه کې برخه واخيستله؛ نو د ملگرو ملتونو پوځ وتلو ته اړ شول. په ١٩٥٣ کې د چين او روسيې په مرستې سره په پوره ډول ورغول شو. اوس دې ښار ډېر پرمختگ کړى دى. بوره، ربړ او بېلابيلو د لوښو ډولونه په کې جوړېږي. د ښوونې له پلوه هم ډېر پرمخ تللى دى، د توشنگ پوهنتون، چې تر ټولو نوموتى دى په ١٩٤٦ کې ورغول شو.پرته له دې طب پوهنتون هم شتون لري. ډېر پارکونه، موزيم او کتابتونونه هم په کې شتون لري. د لومړۍ پېړۍ قبرونو، بودايې عبادت ځاى او د اسونو مجسمو ددې ښار ښايست لاپسې زيات کړى دى. په ١٩٩٩ ع کال کې ددې ښار نفوس ٣١٣٦٠٠٠ وو.
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
شعر دا ولې
شعر دا ولې ؟
لیکونکی محمد الله همت:
ــــــــــــــــــــــــ دا ولې؟ ــــــــــــــــــــــــ
نشته اوس یاران پکــــې ، چــې دا ولې؟ نشته اوس دوستان پکې ، چــې دا ولې؟
نشته اوس غاټول پکـــې ، چــې ولې دا؟ نشته شین بـیابان پکـــې ، چــې دا ولې؟
نشته اوس نرګس پکـــې ، چــې ولې دا؟ نشته نـــور ګــلان پکـــې ، چــې دا ولې؟
نشته اوس هوسۍ پکــې ، چــې ولې دا؟ نشته اوس زمریان پکــې ، چــې دا ولې؟
نشته اوس سپوږمۍ پکې ، چې ولې دا؟ نشته روڼ اســـمان پکـــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس ښـــکلا پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته اوس بـــاران پکــــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس چــینار پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته اوس مرغـان پکــــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس کیــسه پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته اوس داستان پکـــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس نتکــۍ پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته اوس پېزوان پکــــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس موسکا پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته سـره لـــــبان پکــــې ، چې دا ولې؟
نشته هــــا کـــــاته پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته تــور چشمان پکــــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس شمـــله پکــــې ، چې ولې دا؟ نشته اوس خــانان پکــــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس میـوند پکـــــې ، چې ولې دا؟ نشته یاکـــــوربان پکــــــې ، چې دا ولې؟
نشته اوس"همت" پکــــــې ، چې ولې دا؟ نشته اوس جـانان پکـــــې ، چې دا ولې؟
باچا خان پوهنتون
باچا خان پوهنتون (اوردو:) یو عام پوهنتون دی چې د پاکستان هېواد، خیبر پښتونخوا پهچارسدې ولسوالۍ کې موقعیت لري. د چارصدې پوهنتون جولای په درېیمه، ۲۰۱۲مه نیټه جوړ شو چې موخه یې د څېړنو او تعلیم په وسیله د پوهې او زده کړې هدف رسول وه.
پوهنځي
په دې پوهنتون کې د انگلیسي، ځمکپوهنې (جيالوجي)، جیوتخنیکپوهنتې (بایو ټېکنالوژۍ)، شمېرپوهنې، بوټپوهنې (باټني)، کیمیا، پنځپوهنې (طبیعیات یا فېزېکس)، کمپیوټرپوهنې، مېنېجمنټ ساینس (مدیریت) ، ټولنپوهنې (سوشیالوژۍ)، کرنې (زراعت) او خزدکپوهنې (علم الحشرات یا اېنټامولوژي) څانگې شاملې دي.
پر دې سربېره په دغه پوهنتون کې د پښتونخوا د مطالعاتو څېړنیز مرکز هم دی.
ترهگریزه برید
د جون په ۲۰مه نیټه، ۲۰۱۶ز کال تحریک طالبان غړو د خیبرپښتونخوا ایالت، چارصدې ولسوالۍ په باچا خان پوهنتون وسله وال برید وکړ چې په ترڅ کې یې ۲۲ زده کړیالان (محصلین) ووژل شول او څه باندې ۶۰ ټپیان شول چې په وژل شویو او ټپیانو کې څوکیداران، محصلین، استادان او نور شامل دي. په ورته وخت کې د باچا خان په پوهنتون باندې د برید مسؤلیت پاکستاني طالبانو په غاړه اخیستی او ویلي یې دي چې دا برید یې په قابیلي سیمو کې د پاکستاني پوځ د عملیاتو په غچ کې کړی دی. په چارسده کې پر باچاخان پوهنتون له برید نه پس د پاکستان د پوځ ویاند وویل په برید کې څلورو وسلوالو برخه اخیستې وه، څلور واړه وژل شوي او دوی پوره معلومات لري چې دوی څوک وو ؟ څنگه یې برید ترتیب کړ؟ او د چا په اشاره یې دا هرڅه وکړل؟ عاصم باجوه دا هم وویل چې دوی کافي شواهد او معلومات راټول کړي چې په تناظر کې یې دوی پلټنې کوي خو په دې اړه یې رسنیو ته نور معلومات ورنکړل.
ناپروکسين
ناپروکسېن سوډيم (په انگرېزي: Naproxen) يو غير سټيرويډي ضد تسپودي درمل يا (NSAID) دی چې د درد، تبې، تسپود او شخوالي په کمښت کې کارېږي چې د لاندې ناروغو حالتونو سره رامېنځ ته شوي وي لکه:
مېکانيزم
ناپروکسېن د انسانانو په بدن کی د سیکلواکسیجېناز اېنزیم بندوی او د پروستاگلندینونو او نورو التهاب کونکی توکو د جوړولو کم کوی. ناپروکسين ترخوړلو وروسته د هاضمې د سیستم څخه وينو ته حذبېږي. نوموړي درمل د وينو په پلازما کی د پروتئينونو سره بندېږي (تړل کېږي) او تر ټولو زیات تمرکز (غلظت) یی په وینه کی تر دوو ساعتو وروسته اوج ته ورسېږي. دغه درمل تر ۱۲ ساعتو وروسته د بدن څخه د متیازی سیستم په مرسته جلا شوی دی.
ډیموکراټیک سوسیالیزم
ډیموکراتیک سوسیالیزم یوه سیاسي فلسفه ده، چې د سیاسي ډیموکراسۍ ملاتړ کوي او د ټولنیز ملکیت د اقتصاد یوه بڼه لري، پر اقتصادي ډیموکراسۍ، د کار ځای ډیموکراسۍ او د کارګرانو د ځان پر مدیریت له ځانګړي ټینګارسره د مارکیټ سوسیالیستي اقتصاد یا د نامتمرکز پلان شوي سوسیالیستي اقتصاد بدیله بڼه ده. ډیموکراتیک سوسیالستان استدلال کوي، چې پانګوالي په طبیعي توګه د آزادۍ، برابرۍ او پیوستون له ارزښتونو سره سمون نه لري او دا نظرونه یوازې د سوسیالیستي ټولنې د تحقق له لارې ترلاسه کېدای شي. که څه هم ډېری ډیموکراتیک سوسیالیستان د سوسیالیزم د تدریجي لېږد هڅه کوي، ډیموکراتیک سوسیالیزم د سوسیالیزم د رامنځته کولو لپاره د انقلابي یا اصلاحي سیاست ملاتړ کولای شي. ډیموکراتیک سوسیالیزم د هغو سوسیالیستانو له خوا مشهور شو، چې د ۲۰مې پېړۍ په اوږدو کې په شوروي اتحاد او نورو پېړۍ کې د یو ګوندي دولت په لور د شاتګ مخالف وو.
د ډیموکراټیک سوسیالیزم تاریخ په ټوله اروپا کې د ۱۹مې پېړۍ په سوسیالیستي مفکرانو او په انګلستان کېپه چارټیسټ غورځنګ پورې اړه لرلای شي، چې په خپلو موخو کې یې یو څه توپیر درلود، خو د ډیموکراټیکې پرېکړې او د تولید د وسیلو د عامه مالکیت ګډې غوښتنې یې شریکې کړې او د ټولنې د بنسټیزو ځانګړنو په توګه لیدل کېږي،چې دوی یې ملاتړ کوي. د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې، ډیموکراټیک سوسیالیزم هم د سوسیالیزم د تدریجيبڼې تر اغېز لاندې راغی، چې په المان کې د برتانوي فابیان ټولنې او ادوارد برنسټین د تکامل سوسیالیزم له خوا دود شو.ډیموکراتیک سوسیالیزم هغه څه دي، چې ډېری سوسیالیستان د سوسیالیزم په مفهوم پوهېږي. دا ښايي خورا پراخ وي (سوسیالیستان چې د یو ګوند مارکسیستي – لیننیسټ دولت ردوي) یا ډېر محدود مفهوم (د پوسټ-جګړې ټولنیزه ډیموکراسي). د یو پراخ حرکت په توګه په دې کې د آزاد سوسیالیزم ډولونه شامل دي، لکه: بازاري سوسیالیزم،اصلاحي سوسیالیزم او انقلابي سوسیالیزم، همدارنګه اخلاقي سوسیالیزم،لیبرال سوسیالیزم،ټولنیزه ډیموکراسي، د دولتي سوسیالیزم ځینې ډولونه او یوټوپیايي سوسیالیزم، چې ټول یې دیموکراسۍ ته ژمنتیا لري.
دیموکراتیک سوسیالیزم له مارکسیزم – لینینیزم سره توپیر لري، چې مخالفین یې په عمل کې تر ډېره د استبدادي او نا ډیموکراتیک په توګه پېژني. ډیموکراټیک سوسیالستان له سټالینیسټ سیاسي سیسټم او د شوروي ډوله اقتصادي پلان کولو له سیسټم سره مخالفت کوي، د دوی د حکومتوالۍ بڼه د اداري - قوماندې سیسټم په توګه ردوي، چې د ۲۰مې پېړۍ په لړ کې په شوروي اتحاد او نورو مارکسیستي - لیننیسټ دولتونو کې رامنځته شوي. دیموکراتیک سوسیالیزم له پانګوالیزم نه سوسیالیزم ته د اقتصادی سیستماتیک بدلون د ژمنتیا پر اساس د درېیمې لارې له ټولنیزې ډیموکراسې سره توپیر لري.
په داسې حال کې چې سوسیالیزم اوږدمهالې موخې لري، خو ځینې منځلاري دیموکراتیک سوسیالیستان د پانګوالیزم د زیاتوالي د مخنیوي په اړه ډېر اندېښمن دياو په اوسني وخت کې د انساني کولو لپاره د پرمختللو اصلاحاتو ملاتړ کوي، په داسې حال کېچې نورډیموکراتیک سوسیالیستان په دې اند دي، چې اقتصادي لاسوهنه او د ورته تګلارې اصلاحات، چې موخه یې د ټولنیزې نابرابرۍ په ګوته کول دي، د پانګوالۍ د اقتصادي تضادونو مخنیوی به دا تضادونه نور هم زیات کړي،چې دوی به په بل ځای کې په بل ډول راڅرګند شي.ډیموکراتیک سوسیالیستان په دې اند دي، چې د پانګوالۍ بنسټیزې ستونزې په طبیعت کې سیسټماتیکې دي او یوازې د تولید د وسیلو لهټولنیز مالکیت سره د خصوصي مالکیت د ځای په ځای کولو او پراخولو له لارې د تولید د پانګوالۍ طریقې پرځای د تولیدپه سوسیالیستي طریقېحل کېدای شي، یعنې د صنعتي ډیموکراسۍ په بڼه په اقتصادي ډګر کې د ډیموکراسۍ شاملېدل. د ډیموکراتیک سوسیالیزم اصلي نیوکه د ډیموکراسۍ او سوسیالیزم په مطابقت متمرکزه ده. ډېری اکاډیمیک او سیاسي شنونکي د سیاسي ایډیالوژۍ په توګه د استبدادي سوسیالیزم او ډیموکراتیک سوسیالیزم ترمنځ توپیرکوي، لومړۍ ډله یې د شوروي بلاک استازیتوب کوي او وروستۍ هغه یې د لوېدیځ بلاک په توګه په پېړۍ کې د ډیموکراتیک سوسیالیستي ګوندونو استازیتوب کوي، چې په ډیموکراتیک ډول د نورو په منځ کې د بریتانیا، فرانسې او سوېډن په څېر پېړۍ کې ټاکل شوي دي. په هر حال، د  سړې جګړې له پای ته رسېدو وروسته دا هېوادونه تر ډېره له سوسیالیزم نه لرې شوي دي، ځکه چې د نوي لیبرال اجماع په پرمختللې پانګواله نړۍ کې د سوسیالیستي ډیموکراټیکې اجماع ځای نیسي.
پېژند
د ډیموکراټیک سوسیالیزم د تعریف په توګه، سیاسي ساینسپوه لیمان ټاور سارجنټ وایي:
ډیموکراتیک سوسیالیزم په لاندې ډولپېژندلکېدای شي:
په عامه توګه ساتل شوی ملکیت په تولیدي ملکیت او د پام وړ زیربنا پورې محدود دی. شخصي ملکیتونو، کورونو او کوچنیو سوداګرۍ ته نه غځولکېږي او په عمل کې په ډېروډیموکراتیکو سوسیالیستي پېړۍ کې په ډېرو لویو شرکتونو کې پراختیا نه ده ورکړل شوې.
بله بېلګه یې د امریکاډیموکراتیک سوسیالیزم (DSA)دی، چې سازمان یې ډیموکراتیک سوسیالیزم د نامتمرکز ټولنیز ملکیت اقتصاد په توګه تعریفوي او د شوروي ډوله اقتصادي پلان جوړونه ردوي. دوی دا په ګوته کوي چې:"ټولنیز ملکیت ډېرې بڼې لرلای شي،لکه: د کارګر ملکیت کوپراتیفونه یا د عامه ملکیت تصدۍ، چې د کارګرانو او مصرفوونکو استازو له خوا اداره کېږي. ډیموکراتیک سوسیالیستان د امکان تر بریده د نامرکزي کېدو پلوي کوي. په داسې حال کې چې په صنعتونو کې د پانګې لوی غلظت لکه انرژي او پولاد ښايي د دولت ملکیت ته اړتیا ولري، د مصرفي توکو زیاتره صنعتونه ښايي د کوپراتیفونو په توګه غوره وي. دیموکراتیکو سوسیالیستانو له اوږدې مودې راهیسې دا نظر رد کړی، چې ټول اقتصاد باید په مرکزي توګه پلان شي. په داسې حال کې چې موږ باور لرو، چې ډیموکراټیکه پلان جوړونه لویې ټولنیزې پانګه اچونې،لکه: ډله‌ییز ټرانزیټ، کوراو انرژۍ ته بڼه ورکړې،د زیاترو مصرفوونکو د غوښتنو د ټاکلو لپاره د بازار میکانیزمونو ته اړتیا ده."DSAپر ځان تشرېح شوو سوسياليستي دولتونو نيوکه کوي او استدلال کوي، چې د بيوروکراسي مخکښان دوی «سوسياليست» بولي، داسې نه کوي؛ دوی خپل رژيمونه هم «ډيموکراتيک» بولي. په داسې حال کې چې د سوسیالیزم بنسټ ایښودو ته ژمن دي، DSAخپل ډېری سیاسي فعالیتونه د پانګوالۍ پراصلاحاتو متمرکزوي او استدلال کوي: « څرنګه چې موږناڅاپه او سملاسي د پانګوالیزم پای نه شو لیدلای، DSAد اصلاحاتو لپاره نن مبارزه کوي، چې د شرکتونو ځواک کم کړي او د کاري خلکو ځواک زیات کړي».
۱۲۲ (عدد)
۱۲۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۱ څخه  مخکي او د ۱۲۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۲:
په کلینډر کې
۱۲۲ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
عبدالولي خان پوهنتون
عبدالولي خان پوهنتون د پاکستان هېواد، خیبر پښتونخوا ایالت په مردان ولسوالۍ کې موقعیت لري.
دا هم وگورئ
باچا خان پوهنتون (چارصده)
سرچینې
وېشنيزه:پاکستان کې سوداگریز ښوونځي وېشنيزه:پاکستان کې د کمپیوټرپوهنې انسټېټیوټونه وېشنيزه:د خیبر پښتونخوا پوهنتونونه
خيرالبيان
خير البيان د پښتو ادبياتو لرغونو اثارو څخه شمېرل کېږي. دا اثر د پير روښان يا بايزيد خان لخوا ليکل شوی. دغه اثر د بايزيد پير روښان په ټولو اثارو کې يو اړين او نوموتی اثر دی چې په پينځو ژبو ، پښتو ، پاړسي ، عربي ، هندي او پنجابي ليکل شوی دی. خيرالبيان لومړی ځل په ۱۹۶۷م.ز کال چې د ۱۳۴۶م. لمريز کال سره سمون لري د ۱۰۰۰ ټوکو په شمېر د پېښور پوهنتون د پښتو اکاډمي له خوا په ۳۰۱ ، مخه په خيبر مېل پرېس پېښور چاپځای کې چاپ او خپور شو.
د اثر لنډ مالومات
په پيل کې يې له مننې وروسته د (پېژندگلوي) تر سرليک لاندې د مولانا عبدالقادر چې هغه مهال د پښتو اکاډمۍ مشر و يوه ۱۶ـ مخيزه سريزه راغلې ده. په دې سريزه کې د خيرالبيان د خطي نسخې د موندلو او ترلاسه کېدلو په باب يادونې او څرگندونې راغلي دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتو کتابونه
عبدالاحد مومند
عبدالاحد مومند  (زوکړه د ۱۹۵۹ ز کال د جنوري ۱ ) (په انگرېزي: Abdul Ahad Momand) لومړنی افغان تشياليونی دی چې د تشيال مزل يې وهلی. هغه خپلې زده کړې په پوځي هوايي پوهنتون کې بشپړې کړې خو وروسته يې د شوروي اتحاد په تخنيکي مرستو تشيال ته الوتنه وکړه او په دې ډول افغانستان هم د داسې هېوادو په شمېر کې راغی، چې خپل استازي يې تشيال ته استولي دي. عبدالاحمد مومند پر ۱۹۸۸ ز کال له همدغې تشيال الوتنې نه وروسته د گڼ شمېر افغانانو له خوا وستايل شو او د هماغه وخت د هېوادمشر له خوا لوړه پوځي رتبه ورکړل شوه. اړینه ده وویل شي، چې تر تشیال الوتنې وروسته ده ته د هماغه مهال شوروي اتحاد اتلولي هم ورکړ شوه.
مخينه
عبدالاحد مومند د افغانستان د غزني ولايت په سرده کې نړۍ ته سترگې پرانيسې دي. نوموړی د افغانستان لومړنی او په نړېواله کچه څلورم مسلمان ستوريونی دی.
زده کړې
ښاغلي عبدالاحد مومند له خپلو لومړنيو زده کړو نه وروسته د کابل له پوليتخنيک انستيتوت څخه او بيا وروسته له هوايي پوهنتون څخه فارغ شو، نورې لوړې زده کړې يې په پخواني شوروي اتحاد کې بشپړې کړې دي.
له هوابازۍ تر ستوريونۍ
عبدالاحد مومند لومړنی افغان ستوريونی دی. تر دې دمخه چې هغه ستوريونی شي، عبدالاحد مومند د افغانستان په هوايي پوځ کې د پیلوټۍ دنده ترسره کوله. نوموړی پر ١٩٨٨ ز کال ستوريونی شو او په همدې توگه د افغانستان په وگړو کې لومړنی کس وو چې تشيال ته يې الوتنه وکړه. نوموړی پر ١٩٨٨ ز کال د مير په تشيال تمځي کې ٩ ورځې پاتې شو. له مومند سره په دې سفر کې ولاديمير لياخوف او ډاکتر واليري پولياکوف ملگری ول چې د سويوز تی‌ام-٦ ډوله تشیال بېړۍ په ډله کې شامل ول. په فضا کې يې د اوسېدو پر مهال د خپل هېواد افغانستان انځورونه واخيستل او په اخترفيزيکي،‌طبي او چاپېريال پېژندنې په ازمايښتونو کې يې برخه واخيسته. په اصل کې له هغه سره په دې سفر کې د افغانستان يو بل پیلوټ، ښاغلی محمد دوران غلام معصوم هم تشيال ته تلونکی وو، خو د سفر د پېل نه دمخه د محمد دوران روغتيايي حالت خراب وو، د اپنډکس په ناروغۍ اخته شوی وو نو ځکه هغه ونه شو کړای چې تشيال ته الوتنه وکړي. کله چې عبدالاحد مومند په مير تشیال تمځي کې وو، نو هغه د وخت د هېوادمشر ډاکټر نجيب الله سره په خپله مورنۍ ژبه يانې پښتو ټليفوني خبرې وکړې. عبدالاحد مومند اوسمهال د جرمني په شتوتگارت ښار کې اوسي. . په همدې ډول نوموړی ته د وخت د دولت له خوا د بريد جنرالۍ رتبه او د افغانستان جمهوريت د اتل لقب ورکړ شو. پر ۱۹۸۸ ز کال له عبدالاحد مومند نه مخکې درې مسلمان تشیالیوني تشیال ته ختلي ول. هغه لومړنى مسلمان چې تشيال ته يې پر ۱۹۸۵ ز كال كې الوتنه كړې، هغه د سعودي عربستان تبعه، شاهزاده سلطان بن سلمان عبدالعزيز السعود وو. ده د STS-51G پروگرام له مخې د ((ډيسكاوري)) په نامه امريكايي تشيال بېړۍ كې تشيال ته الوتنه وكړه. تر ده وروسته دویم مسلمان تشیالیونی د سوريې تبعه محمد فاريس وو چې پر ۱۹۸۷ ز كال په شوروي سايوز – TM-3 ډوله تشيال بېړۍ كې يې تشیال ته الوتنه وكړه. دى څه موده د مير په نامه تشيال تمځي كې وو. د ((اسلام انلاين نېټ)) سايټ شوروی تشياليونى موسى خیرامانوویچ مناروف هم د مسلمانو تشياليونو په نوملړ كې راولي، چې د مير تشيال تمځي ته د سوريې له تشياليوني فاريس نه پنځه مياشتې وروسته ختلى وو. موسى خيرامانوويچ مناروف د پخواني شوروي اتحاد تبعه، خو په خټه ازربايجانى دى. په دې ډول موسی مناروف درېیم مسلمان تشیالیونی بلل کېدای شي. له موسی مناروف نه وروسته څلورم مسلمان تشیالیونی افغان تبعه عبدالاحد مومند وو. دده دا الوتنه هغه مهال وشوه چې تشياليونى موسى مناروف خپلې الوتنې ته دوام وركاوه او پاس په مير تشيال تمځي كې وو. لكه څنگه چې اسلام انلاين نېټ ليکي، دا د تشيالپوهنې په تاريخ كې هغه يوازينۍ پېښه ده، چې په مدار كې هممهال دوه مسلمان تشياليوني ول.
د الوتنې تفصيل
د روسيې او افغانستان د پيلوټانو امله چې د و. ا. لياخوف، و.و. پولياکوف او عبدالاحد مومند، درې کسيزه ډلې نه جوړ و د مير محوري تمځي ته د څېړنو او تجربو په موخه ولېږدېدل چې هلته د و.گ. ټيټوف او م. ک. ماناروف سره يوځای تجربې وکړي. Returned Manarov, Titov (Soyuz TM-4), Chretien (Soyuz TM-7) to Earth. Initial orbit 195 X 228 km at 51. 57 deg. Maneuvered to a 235 x 259 km orbit, then docked with Mir at 05:41 GMT on August 31st, 1988 at its 339 x 366 km orbit. Moved from aft to forward port September 8th, 1988. Undocked 03:33 GMT December 21st, 1989. Revised software installed as a result of TM-5 abort overloaded computer. Landing planned for 06:48 aborted. Backup program used. Orbital Module retained through retrofire. Recovered December 21, 1988 09:57 GMT. Landed 180 km SE Dzhezkazgan.
کابل د تشيال نه (ناسا)
Kabul, Afghanistan area as seen from the Apollo 7 spacecraft during its 39th revolution of the earth. Photographed from an altitude of 127 nautical miles, at ground elapsed time of 61 hours and 20 minutes. Also, visible in picture are the Panjshir River and the Koh-i-Baba Mountains.
افغانستان د تشيال نه (ناسا)
A northwest-looking view across Pakistan, eastern Iran and Afghanistan as photographed from the Mercury-Atlas 9 capsule by Astronaut L. Gordon Cooper Jr., during his 22 orbit Mercury-Atlas 9 (MA-9) spaceflight.
اوسنی دريځ: غير فعال
Trained as: Research Cosmonaut
ډله: ۱۹۸۸ نړېواله ډله ۶
د سفر لپاره د ټاکنې کال: ١٩٨٨
تشيال کې د سفر کال: ١٩٨٨
تشيال کې ټولټال آلوتنې: ١.
په تشيال کې ټول وخت: ٩ ورځې.
تبصرې: د افغانستان هوايي قوه. Originally backup; replaced Masum
محمد دوران غلام معصوم
د زېږېدو هېواد: افغانستان
قوميت: افغان.
د زېږېدو کال: نه دی مالوم
دريځ: غيرفعال.
Trained as: Research Cosmonaut.
دنده: پيلوټ.
جنس: نارينه
ډله: 1988 International Group 6
د ټاکنې کال: 1988
Departure Year: Cancelled due sickness
د آلوتنو شمېر: NA
ټولټال وخت: NA
تبصرې: د افغانستان هوايي قوه. Originally prime crew
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ستورمزلي عبدالاحد مومند عبدالاحد مومند عبدالاحد مومند عبدالاحد مومند عبدالاحد مومند
محمد عبده
محمد عبده (د ۱۸۴۹ – د ۱۹۰۵ کال د جولای ۱۱) یو مصری اسلامي عالم، فراماسون یا فریمېسن، خبریال، ښوونکی، لیکوال، اډېټر، قاضي او د مصر لوی مفتي ؤ. هغه د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د عرب نهضت او د مسلمانانو د اصلاح غوښتنې له مهمو څېرو څخه ؤ.
هغه په الازهر پوهنتون کې د عالي کچې زده کونکو ته د سري اسلامي کتابونو تدریس پیل کړ، پداسې حال کې چې دی لاهم هلته زده کړې کولې. هغه د عالم په مقام کې د ۱۸۷۷ کال څخه د منطق، الهیات، د اخلاقو علم او سیاست درس وړکړ. په راتلونکي کال کې په دارالعلوم کې د تاریخ استاد او همدا راز په مدرسة الالسن کې د عربي ژبې او ادبیاتو استاد وټاکل شو.
عبده د مطبوعاتو اتل ؤ او په المنار مجله او الاهرام ورځپاڼه کې یې زیاتې لیکنې کړې. په ۱۸۸۰ کال کې د الوقائع المصریه اډېټر شو. نوموړي د رسالت التوحید (د یووالي الهیات) او د قرآن تفسیر یې هم لیکلی دی. هغه په لنډه توګه د خپل مرشد سید جمال الدین افغان تر څنګ د واحد اسلام پالنې استعمار ضد ورځپاڼه العروة الوثقا خپره کړه.
ژوند لیک
محمد عبده په ۱۸۴۹ کال کې په نیل ډلټا (Nile Delta) کې د ترکي الاصل پلار او د مصري مور څخه نړۍ ته راغلی. کورنۍ یې د عثماني مصري نخبه ګانو څخه وه: پلار یې د عماد یا د ځايي واکمن نخبه ګانو څخه ؤ، پداسې حال کې چې مور یې د اشرفو څخه وه. ده د طنطا په یوه خصوصي ښوونځۍ کې زده کړې وکړې. کله چې دیارلس کلن شو، احمدي جومات ته چې په مصر کې یو له سترو تعلیمي مؤسسو څخه ؤ، واستول شو. عبده څه موده وروسته له ښوونځۍ څخه وتښتېد او واده یې وکړ. د واده څخه یې لږ موده وروسته په طانطا کې خپل ښوونځي ته راستون شو. په دې دوره کې عبده د خپل مسلمان صوفي تره، دروېش تر پاملرنه لاندې زده کړې وکړې، تره یې احیاګرې او اصلاح غوښتونکې مدنیه طریقې غړی ؤ، دا طریقه د شاذلیه طریقې یوه نامتو څانګه ده چې په ټول مصر، لیبیا، الجزایر او تونس کې خپره ده. دې فرقه د روحاني اعمالو سربېره، په اسلام باندې په سم عمل ټینګار وکړ، د تقلید څخه یې ډډه وکړه او د بنسټیزو لارښوونو په پيروي یې ټینګار وکړ. عبده د خپل تره تر نظر لاندې د مدنیه په مناجاتو پیل وکړ. دې تجربې په طانطا کې د هغه د ډېرو شاګردانو په څېر عبده د عرفاني آشنایی سره د صوفیانه زهدپالنې په لور بوتله. عبده خپل زیاتره راتلونکي عام افکار لکه د تقلید سره کلک مخالفت له خپل صوفي تره څخه په ارث یوړل.
عبدالله په ځوانۍ کې له سختو معنوي کړکېچونو سره مخ شو، د هغو کړکېچونو په څېر وو چې د منځنۍ پېړیو مسلمان عالم او صوفي الغزالي تجربه کړل. هغه د دودیزو زده کړو او د خپل وخت د علماوو جریان له استازو څخه سخت ناخوښه ؤ. د شیخ درویش الخدیر تر نفوذ لاندې، تصوف د دیندارۍ یوه بدیله بڼه وړاندې کړه چې د عبده روحاني او فکري جوږښت به رامنځته کړي. نوموړی د ځايي محاکمو په ابتدایه محاکمو کې قاضي او په ۱۸۹۰ کال کې د استیناف محکمې مشورتي غړی وټاکل شو. لکه څنګه چې عبده به وروسته په مصر کې د هسک پوه روښان فکر په توګه راڅرګند شۍ، نو په ​​عین وخت کې يې د یوه دودیز صوفي مسلمان په توګه خپله ونډه په غاړه واخیسته. تصوف څرنګه چې د شیخ درویش له لوري عبدو ته تعلیم ورکړل شو، د دودیزو اسلامي زده کړو له محدودیتونو او ژورتیا څخه پورته شو او د اسلامي دیندارۍ پر بنسټ چې د یوې فکري، اغېزناکې مرجع له خوا رهبري کېده، ولاړ ؤ. د عبدو له نظره شیخ درویش او د هغه تعلیمات د منل شوی او معمولي تصوف څرګنداوه، چې د صوفیانه فولکلور او د عصري دورې په لومړیو کې په کلیوالي مصر کې د مروج شارلتان څخه یې توپیر درلود. عبده د شیخ درویش تر روزنې لاندې تصوف ته د خپل اوښتېدو په اړه لیکلي:   "په اوومه ورځ مې له شیخ څخه وپوښتل: ستا طریقه څه ده؟ هغه ځواب راکړ: اسلام زما طریقه ده، ما وپوښتل: مګر دا ټول خلک مسلمانان نه دي؟ ' هغه وویل: که دوی مسلمانان وای، نو تا به نه لیدل چې د کوچنیو مسائلو په سر مجادله وکړي او کله چې له دلیل سره یا بې دلیله دروغ وایي، نه به اورېدل چې په خدای باندې قسم وکړي.' دا خبرې د اور په څېر وې چې ټول هغه څه یې وسوځول چې ما د تېر وخت څخه ګران ساتل.'"عبده په ۱۸۶۶ کال کې د قاهرې په الازهر پوهنتون کې شامل شو، په دې پوهنتون کې یې د منطق، د اسلامي فلسفې، د الهیات او د تصوف زده کړې وکړې. هغه د سید جمال الدین افغاني شاګرد ؤ، سید جمال الدین یو مسلمان فیلسوف او دیني اصلاح کوونکی ؤ چې د اروپايي استعمار سره د مخالفت لپاره یې د واحد اسلام پالنې څخه دفاع کوله. عبده په الازهر کې د خپلو زده کړو پرمهال د دودیز نصاب او د تکراري دودیزو طریقو په اړه خپلو انتقادونو ته دوام ورکړ. د هغه له نظره افغاني د تازه فکري طریقې سره شخصي جذبه یوځای کړه چې د الازهر علماوو نه شوی وړاندې کولای. عبده د ۲۲ کلن ځوان عارف صوفي په توګه د جذبوي لارښود او د زده کړو او دیندارۍ بدیلو طریقې په لټه کې ؤ، نو افغاني یې خپل مرشد غوره کړ. د دوی د مرید-مرشد اړیکو اته کاله دوام وکړ او افغانی وکړی شول چې د خپل ځوان شاګرد تمې پوره کړي. عبده د افغاني تر اغېزې لاندې ژورنالیزم، سیاست او خپله لېوالتیا له اسلامي عرفاني روحانیت سره یوځای کړل. افغاني په فلسفي تکیې سره د عبده تصوف بډایه کړ او په دې توګه یې د هغه پام د اسلام عقلاني تعبیرونو راواړاوه. د افغاني درسونو د هغه صوفیانه عرفان د پارسي تشیع له باطني او عرفاني دود سره ګډ کړ. هغه عبدو ته د مصر او اسلامي نړۍ د ستونزو او د لوېدیځ تمدن د تخنیکي لاسته راوړنو په اړه هم زده کړې ورکړې.
عبدو ته په ۱۸۷۷ کال کې د عالم درجه ورکړل شوه او په الازهر پوهنتون کې یې د منطق، اسلامي الهیات او اخلاقو تدریس پیل کړ. په ۱۸۷۸ کال کې یې د قاهرې د ښوونکو د روزنې کالج په دارالعلوم کې چې وروسته د قاهرې پوهنتون سره یو ځای شو، د تاریخ استاد وټاکل شو. همدا راز هغه د خيديوال د ژبو په مکتب کې د عربي ژبې د تدريس لپاره وټاکل شو. نوموړی د اسلامي نوې پالنې (Islamic Modernism) یو له مهمو بنسټګرو څېرو څخه شمېرل کېږي، کله کله د عقل پالنې (rationalism) پر بنسټ د اسلامي الهیاتو د منځنۍ پېړۍ د همنومي مکتب، "نوی-معتزله پالنې" په نوم یادېږي. عبده د مصر د رسمي ورځپاڼې، الواقعة المصرية مسونګر مشر هم وټاکل شو. هغه د مصر د ټولنې د ټولو اړخونو د سمون لپاره متعهد ؤ او باور یې درلود چې تعلیم د دې موخې د ترلاسه کولو لپاره غوره لاره ده. دی د ښه دیني تعلیم چې د ماشوم اخلاق پیاوړي کړي او د علمي تعلیم چې د ماشوم عقلي وړتیا ته وده وکړي، پلوي ؤ. نوموړي په ​​خپلو مقالو کې د شتمنو په فساد، خرافاتو او په عیاش ژوند نیوکې کړې دي.
د هغه د سیاسي فعالیت له امله، افغاني په ۱۸۷۹ کال کې جلاوطن شو او عبده خپل کلي ته وشړل شو. په راتلونکي کال کې د ملي ورځپاڼې واک ورکړل شو او له دې څخه د استعمار ضد خپلو افکارو د خپرولو او د ټولنیز او دیني اصلاحاتو لپاره د اړتیا د یوې وسیلې په توګه کار واخیست. نوموړی په ۱۸۷۹ کال کې د احمد عرابي په مشرۍ د مصر ملتپال عرابي بغاوت څخه د ملاتړ له وجهې، د برېتانوي ځواکونو له خوا په ​​۱۸۸۲ کال کې له مصر څخه د شپږو کلونو لپاره جلاوطن شو. هغه ویلي وو چې هرې ټولنې ته باید اجازه ورکړل شي چې د خپل تاریخ او اوسنیو شرایطو پر بنسټ د حکومت مناسبه بڼه غوره کړي. عبده څو کاله په عثماني لبنان کې تېر کړل او هلته یې د اسلامي تعلیمي نظام په رامنځته کولو کې مرسته وکړه. په ۱۸۸۴ کال کې د فرانسې پاریس ښار ته لاړ او هلته یې له افغاني سره یو ځای د العروة الوثقا په نامه اسلامي انقلابي مجله خپره کړه چې د برېتانیې ضد نظریاتو ته یې وده ورکړه. عبده هم له برېتانيې څخه لیدنه وکړه او د مصر او سوډان د حالاتو په اړه يې له لوړ پوړو چارواکو سره خبرې وکړې. په انګلستان او تونس کې له لنډې مودې پاتې کېدو وروسته، په ۱۸۸۵ کال کې د ښوونکي په توګه بیروت ته راستون شو او د مختلفو دیني مخینو پوهان پرې راټول شول. هغه د خپلې مېشتېدنې په ترڅ کې خپلې هڅې د اسلام، عیسویت او یهودیت ترمنځ د درناوي او ملګرتیا د زیاتوالي لپاره اختصاص کړې.
کله چې عبده په ۱۸۸۸ کال کې مصر ته راستون شو، خپله قانوني دنده یې پیل کړه. دی د لومړي ځل لپاره د ځايي محاکمو په ابتدایه محاکمو کې قاضي وټاکل شو او په ۱۸۹۱ کال کې د استیناف محکمې مشورتي غړی شو. په ۱۸۹۹ کال کې د مصر لوی مفتي وټاکل شو، چې ترټولو لوی اسلامي مقام دی او تر مړینې پورې یې دا دنده په غاړه درلوده. هغه د یوه قاضي په توګه، په ​​ډېرو پرېکړو کې ښکېل ؤ، چې ځینې یې آزادي پاله ګڼل کېږي لکه د غیرمسلمانو له خوا د ذبح شوې غوښې د کارولو وړتیا او د پور سود منل. آزادي پاله نظرونو يې هغه په انګریزانو، په ځانګړې توګه په لارډ کرومر باندې ګران کړ. خو دوی د هغه، د خدیو عباس حلمي او ملتپال مشر مصطفی کامل پاشا ترمنځ د تفرقي لامل هم شول. کله چې عبده په ​​مصر کې ؤ، یوه دیني ټولنه يې رامنځته کړه، د عربي علومو د احیا لپاره د ټولنې مشر شو او د ازموینو، نصاب او د استادانو او محصلینو د کاري شرایط د ودې لپاره د وړاندیزونو په وړاندې کولو سره یې د الازهر پوهنتون د تعلیمي سیسټم د اصلاح لپاره کار وکړ. په ۱۹۰۰ کال کې یې د عربي ادبیاتو د احیا ټولنه رامنځته کړه.
هغه زیات سفرونه وکړل او په کمبرج او آکسفورډ کې یې د اروپایي پوهانو سره ولیدل. د فرانسې قانون يې مطالعه کړ او د ویانا او برلین په کتابتونونو کې یې زیات شمېر اروپایي او عربي ستر ادبي اثار ولوستل. د خپلو سفرونو څخه لاسته راغلې پایلې يې دا وې چې مسلمانان د خپل دین او د ظالمو واکمنانو د استبداد په اړه له ناپوهۍ څخه ځورېږي. عبده د ۱۹۰۵ کال د جولای په ۱۱ په اسکندریه کې د پښتورګو د سرطان له امله مړ شو.
سرچينې
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ابو مسلم خراساني
عبدالرحمان زوکړه ۷۱۸-۱۹ یاهم ۷۲۳-۲۷ د مسلم زوی په عربانو کې مشهور په ابومسلم خراساني چې مانا ېې د مسلم ځوی ده، د سهېل ـ ختيځ خراسان د سيمې خورا ستر شخصيت او ملي لارښود و چې د بغداد د امويانو د خلافت ماڼۍ ونړولې او د عباسيانو د خلافت د ودانۍ لومړۍ خښته ېې کېښووله. د پلار نوم ېې (بندادهرمز) يا هم (وندادهرمز) و چې تر مسلمانېدو وروسته د (مسلم) په نامه ياد شو او د خراسان د مرود٫٫ ماخان٬٬ د کلي مشر و چې کله کله به ېې د کوفي ښار ته څېرمه د څارويو سوداگري هم کووله، خو د ژوند په پای کې آذربايجان ته ولاړ، او هم هلته ومړ.
زده کړې
ابومسلم د عيسا د زامنو سره په مدرسې کې سبق ووېلې څو چې اديب او د قرآن حافظ شو. د عربي ژبې ډېر اشعار ېې له ياده کړه او د خلکو مشاور اليه وگرځېد.
د کوفې ښار ته تگ او امويانو پر وړاندې تدبير
هغه وخت چې امير عجلي د عراقينو د امير خالد بن عبدالله قسري له خوا په کوفه کې د خراج د باقياتو په سبب بندي شو نو ابو مسلم عبدالرحمان د خپل مربي د ليدو لپاره هلته ولاړ. او کله چې به د عيسا د ليدو د پاره زندان ته ورغی هلته به ېې د محمد بن علي الامام ځينې ختيځه لارويان او نقيبان ليدل چې هغوی به هم د عيسا ستړي مشي ته ورغلي و. په هغو کې د کثير خزاعيي زوی سليمان او د قريظ تميمي ځوی لا هزين او شبيب طايي ځوی قحطبه د نامه خاوندان و. دوی به د ابو مسلم يا ابو مسلم عبدالرحمان خبرو او کفايت ته هېښ حيران پاتې کېدل ، او دا د کوفې په زندان کې د خراسانيانو سره د ابو مسلم لومړۍ کتنه وه ، چې د ابن اثير په قول ټولو ابو مسلم ښه وپېژانده. د ده عقل او پوهې ، خبرو او ادب ته خلک هېښ تللي و او بيا چې ابو مسلم په دې پوه شو چې دوی د آل عباس د خلافت غوښتونکي دي او د بن اميه (بنو اميه) د خلافت د ظالمانو د واکمنۍ پر ضد زيار باسي نو دی هم لوېديځوالو خراسانيانو سره ملگری شو.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
ځیرکتیا
ځیرکتیا (په انګلیسي: intelligence) په بېلابېلو ډولونو تعریفېږي: د تجرید، منطق، پوهاوي، باخبري، زده‌کړې، احساسي پوهې، استدلال، پلان‌جوړونې، نوښتګرۍ، انتقادي فکر او د ستونزې د حلولو لپاره وړتیا. په لا ټولیزه توګه، کولای شو ځیرکتیا د معلوماتو د نومېرنې او استنتاج وړتیا په توګه، او په یوه چاپېریال یا څانګه کې د انطباقي چلندونو لپاره پلي کېدونکې پوهې په توګه وګڼو.
ځیرکتیا، په ټولیزه توګه، په انسانانو کې مطالعه کېږي، خو دا چې ایا د موجوداتو ځینې نورې بڼې هم ځیرکتیا لري او که نه، د نظر اختلاف له شتون سره، سره، ځیرکتیا په غیرانساني ژویو او نباتاتو کې لیدل شو ده. په کمپیوټرونو یا نورو ماشینونو کې شته ځیرکتیا ته «مصنوعي ځیرکتیا» ویل کېږي.
آرپوهنه
د «Intelligence» وییکی له لاتین نومونو «intelligentia» یا «intellēctus» څخه اخېستل شوی دی، چې په خپل وار سره یې ریښه د «intelligere» کړ (فعل) ته ورګرځي او معنی یې پوهېدل یا نومېرل دي. په منځنیو پېړیو کې، د «intellectus» وییکی د یوې علمي-تخنیکي ګړنې په توګه په پوهاوي کې او د یوناني فلسفي ګړنې «nous» د ژباړې لپاره کارول کېده. سره له‌دې، دغه ګړنه په وار، وار سره د اروا د تلپایښت او د فعال عقل (چې د فعالې ځیرکتیا په توګه هم پېژندل کېږي) په شمول سره، د الهیات‌پوهنې ښوونیزې فلسفې په مېتافزیکي او کیهان‌پوهنیزو تیوري‌ګانو کې کارول شوې وه. د طبیعت د مطالعې لپاره دغه تګلاره، د فرانسېس بېکن، ټوماس هابز، جان لاک او دېوېد هیوم په څېر لومړنیو نومهالو فیلسوفانو له‌خوا په کلکه رد شوه، او واړو خپلو انګلیسي فلسفي لیکنو کې (د «intellectus» یا «intelligence» پر ځای) له «understanding» څخه کار اخېسته. د بېلګې په توګه: هابز خپل په لاتیني اثر «De Corpore» د «intellectus intelligit» عبارت کاروي، چې انګلیسي معنی یې «پوهاوی پوهېږي» ده، او دا د منطقي «اپلتو» یو بېلګه‌ییز مثال دئ. له‌دې امله په انګلیسي ژبې فلسفه کې د «intelligence» وییکي کارونه کمرنګه وه، خو وروسته بیا په لا نومهاله ساپوهنه کې (له مدرسي تیوري‌ګانو سره چې دم‌مهال دغه وییکی کاروي) د وییکي د کارونې ډګر لا پراخ شو.
انساني ځیرکتیا
انساني ځیرکتیا د انسانه هغه فکري/عقلاني پیاوړتیا ده چې د پېچلي ادراکي تکړه‌والي او د خوځښت او باخبرۍ د لوړو کچو په توګه پېژندل کېږي. ځیرکتیا انسان ته وړتیا وربخښي ترڅو د څیزونو په هکله یو انځور په ذهن کې ولري او له هغه انځور څخه په راتلونکو چلندونو کې ګټه واخلي. دا یوه ادراکي بهیر دی او انسان ته ادراکي وړتیاوې ورکوي ترڅو د نښو نښانو نومېرلو، نوښتګري، پلان‌جوړونې، ستونزو حلولو، د اړیکې ټینګولو په موخه د ژبې کارونې په شمول، زده کړي، جاجونه جوړ کړي، پوه شي او استدلال وکړای شي. ځیرکتیا انسان ته وړتیا ورکوي ترڅو «تجربه واخلي» او «تفکر وکړي».
مصنوعي ځیرکتیا
د مصنوعي ځیرکتیا څېړونکي د ځیرکتیا په هکله ځیني تعریفونه وړاندې کړي دي، چې په هغو کې د ماشینونو له‌خوا ښودل شوې ځیرکتیا هم شاملېږي. ځیني دغه تعریفونه تر هغې کچې ټولیز دي چې کېدای شي د انسان او نورو ژویو ځیرکتیا په‌کې راونغښتل شي. یو ځیرک عامل کولای شو د هغه سیسټم په توګه تعریف کړو چې خپل چاپېریال په هکله پوهېږي او هغسې عمل کوي ترڅو خپل د بریا احتمال تر ټولو لوړې کچې ته اوچت کړي. کپلان او هانلین مصنوعي ځیرکتیا داسې تعریفوي: «مصنوعي ځیرکتیا، د بهرنۍ ډېټا د تفسیر/ژباړلو، له هغو څخه زده‌کړه ترلاسه کول او د یوه انعطاف‌منونکې پلي کېدنې له لارې د ځانګړو دندو ترسره کولو او غوښتنو ترلاسه کولو په موخه د نوموړو زده‌کړو د کارونې لپاره د یوه سیسټم وړتیا ده». د مصنوعي ځیرکتیا پرمختګ کېدای شي د کمپیوټري لوبو او په عملي توګه د پروټین قات‌په‌قات کولو په څېر بېلګو له لارې ښکاره کړل شي. اوسنۍ مصنوعي ځیرکتیا (د ځیرکتیا له ټولیز اړخه) تر انسان دمخه شوې ده، چې کله ناکله یې په تعریف کې داسې ویل کېږي: «د یوې پراخې ټولګې د دندو ترسره کولو په هکله د زده‌کړې وړتیا».
ادرار
آدرار Adrar) د موریتانیا هیواد د پنځلس ولایتونو څخه یو دی.
نعمت الله غفاري
نعمت الله غفاري د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ډله ییزې اړیکې
ډله ییزه اړیکه یا ډله ییز ارتباط د خلکو لویو برخو ته د ډله یزو رسنیو له لارې د معلوماتو د رسولو او تبادلې پروسه ده. معمولا د رسنیو د بېلابېلو بڼو سره د تړاو په مفهوم ده، ځکه چې له ټیکنالوژیو څخه یې د معلوماتو د خپرولو لپاره کارول کېږي، چې ژورنالیزم او اعلانات یې برخې دي. ډله ییز ارتباط د اړیکو له نورو ډولونو لکه د خپلمنځي اړیکو او سازماني اړیکو سره توپیر لري، ځکه چې ډله ییز ارتباط په ځانګړو سرچینو باندې چې ډېرو اخیستونکو ته معلومات لېږدوي، تمرکز کوي. د ډله ییز ارتباط زده کړې زیاتې په دې پورې اړه لري چې هغه خلک چې معلومات ترلاسه کوي، د ډله ییز ارتباط محتويات د دوی چلند، انګېرنه، نظر یا عاطفه څنګه متقاعد کوي یا په بل ډول څنګه یې تر اغېز لاندې راولي.
د ډله ییز ارتباط له لارې، ډېرو هغو خلکو ته چې عموماً د معلوماتو له سرچینو څخه لرې وي، معلومات په چټکۍ سره لېږدول کېږي. ډله ییز ارتباط د ډله ییزو رسنیو لکه راډیو، ټلویزیون، ټولنیزو شبکو، بېلبورډونه، ورځپاڼو، مجلو، کتابونو، فلم او انټرنټ پرمټ ترسره کېږي. په دې اوسني دوران کې ډله ایز ارتباط  د موضوعاتو په اړه د معلوماتو د چټک خپرېدو لپاره، اکثراً د سیاست او دودو موضوعاتو، کارول کېږي. د رسنیو او زموږ د کلتور تر منځ مهمې اړیکې موجودې دي، چې د ډله ییز ارتباط له لارې کارول کېږي، چې تضاد ته لاره هواروي او د مهمو مسئلو پر بنسټ خلک وېشي.
د زده کړې څانګه
ډله ییز ارتباط په ټولنیز ساینس کې د ارتباطي زده کړو فرعي څانګه ده. ډله ییز ارتباط "هغه پروسه ده چې پر مټ یې یو فرد، د افرادو یو ډله یا سازمان یو پیغام جوړوي او د یو ډول رسنۍ له لارې یې ډېرو، نامعلومو، متنوع اخستونکو ته لېږدوي." دا پدې معنا ده چې د ډله ییز ارتباط اخستونکي زیاتره د بېلابېلو کلتورونو، چلند او د اعتقادي نظامونو څخه را منځ ته شوي دي. ډله ییز ارتباط عموماً له رسنیزو زده کړو سره اړیکه لري.
په متحده ایالاتو کې د ډله ییز ارتباط زده کړې اکثراً د ژورنالیزم، د ټلویزیوني او د راډیويي خپرونو، فلم، عامه اړیکو، د شرکت یا د اعلاناتو د عملي کارونو سره تړاو لري. د رسنیو د بڼو تنوع ته په پام سره، د ډله ییز ارتباط زده کړې ټولنیزو رسنیو او نوو رسنیو ته چې د دودیزو رسنیو د سرچینو په پرتله د رېږدید یا فيډبک پياوړې بېلګې لري، پراخه شوې دي.
د اړیکو تاریخ د هنر او لیکنو له تاریخ-وړاندې ډولونو څخه تر عصري ارتباطي مېتودونو لکه انټرنټ پورې رسي. ډله ییز ارتباط هغه وخت پیل شو چې انسانان و توانېدل پیغامونه له یوې واحدې سرچینې څخه ګڼ شمېر اخیستونکو ته ولېږدوي. ډله ییز ارتباط د تحت تر پوستکې لاندې د ستنې د موډل (یا د جادويي مرمۍ تیوري) په شان تیوریو څخه ډېړ عصري تیوریو لکه د کمپیوټر له لارې ارتباط ته وده کړې ده.
سوات پوهنتون
سوات پوهنتون د پاکستان هېواد، خیبر پښتونخوا ایالت په سوات ولسوالۍ کې موقعیت لري.
دا هم وگورئ
باچا خان پوهنتون (چارصده)
سرچینې
وېشنيزه:پاکستان کې سوداگریز ښوونځي وېشنيزه:پاکستان کې د کمپیوټرپوهنې انسټېټیوټونه وېشنيزه:د خیبر پښتونخوا پوهنتونونه
په خاکریز ولسوالۍ کې بريد
د کندهار په خاکرېز ولسوالۍ کي د ملي اردو پر یوې قرارګاه د وسله‌والو طالبانو برید په ٢٦ جولای ٢٠١٧ باندي د وسله‌والو طالبانو لخوا تر سره سو،  چي په حمله کې يي ۳۰ سرتېري ووژل او ٢١ نور يي زخميان کړل. او په ٢٧ جولای باندې معلومه سوه چي د سيمو خلکو له وړاندې په دي اړه د مرکز مسوولينو ته خبر ورکړي و. چي طالبان د حملې لپاره راروان دي خو هغوی پر دي خبره باندي ډير غور نه وو کړي، او دا يې يوه ټوکه بللی وه. د راپورونو له مخې د کرزالي په سیمه کې د دغه مرکز غړو د جگړې پر مهال د هوايي مرستې غوښتنه هم کړې وه؛ خو تر پنځو ساعتو جگړې وروسته هم مرسته ور ونه رسیده. يادونه دي وي چي په کندهار کې داسې څوک د قول اردو مشرۍ ته راغلي، چې د کندهار له اراضي او جغرافیې سره هيڅ بلد نه دي.
متيازمېچ
بټنوک|کيڼ|متيازمېچ متيازمېچ د طبي ازمېښتون يوه آله ده چې د متيازو د ځانگړي کثافت د مېچلو لپاره کارېږي.
يو متيازمېچ د درې برخو نه جوړ شوی چې يوه يې معلقه برخه، بله د تول برخه او درېمه برخه يې د يو ډډ نه جوړه شوې. معلقه برخه د هوا نه ډک يو شيشه يي ټيوب دی چې کيڼ لور ته يې د تول برخه او ښي لور ته يې ډډ دی. د متيازمېچ د تول برخه گروپ ته ورته شيشه يي تشه ده چې په مېنځ کې يې يوه ساچمه په سور رنگ ماده چې يو ډول سريښ دي، کې خښه ده. د متيازمېچ شيشه يي ډډ چې ښي لور ته غځېدلی په درجو او اندازو سمبال شوی چې د متيازو د ځانگړي کثافت کچه او اندازه گيري پرې ترسره کېږي.
د متيازو د ځانگړي کثافت د موندنې لپاره يو متيازمېچ د متيازو په يوه کولب کې ايښودل کېږي او بيا په متيازمېچ باندې ورکړې شمېرې د متيازو ځانگړی کثافت د يوې شمېرې په ښودلو سره جوتوي.
متيازمېچ د طبي تشخيصونو په موخه د متيازو په ازمېښتونو کې کارېږي.
اکبر
اکبر د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د دواړونړیوالو جګړو تر منځ موده
د شلمې پیړۍ په اوږدو کې دغه دوره د ۱۹۱۸ز کال د نومبر له ۱۱مې نه پیل او د۱۹۳۹ز کال د سپټمبر تر لومړۍ نېټې پورې (۲۰ کاله، ۹ میاشتې او۲۱ ورځې) چې د لومړۍ نړیوالې جګړې پای او د دویمې نړیوالې جګړې پیل و، دوام وکړ. دغهدوره یو څه لنډه وه، خوله امله یې په ټوله نړۍ کې د پام وړ ټولنیز، سیاسي، او اقتصادي بدلونونه راغلل. د نفتي انرژۍ تولید او میکانیزه کول د شل کلنې سوکالۍ لامل او په ځانکړې توګه د منځنۍ طبقې لپاره د ټولنیز خوځښت او اقتصادي تحرک وخت یادېږي. پهپرمختللې نړۍ کې موټرونه، برېښنایي څراغونه، راډیو او نور د خلکو ترمنځ عام شول، خو دغه افراطي اقتصادي رونق ډېر ژر په یو ستر اقتصادي ناورین بدل شو، چې د نړۍ په کچه بې ساري اقتصادي ناورین بلل کېږي او د نړۍ ډېری لوی اقتصادونه یې سخت زیانمن کړل.
په سیاسي لحاظ دغه دوره د کمونیزم له راڅرګندېدو سره غبرګه وه، کمونیستي نظریه د لومړۍ نړیوالې جګړې په پای کې د اکتوبر له انقلاب نه او د روسیې له کورنۍ جګړې نه پیل او د فاشیزم له راڅرګندېدو سره په ځانګړی توګه په المان او ایټالیا کې پای ته ورسېده. چین له نیمې پېړۍ راهیسې بې ثباته و او د کومینتانګ او د کمونست ګوند تر منځ په خپل منځي جګړه کې ښکېل و. د برتانیې، فرانسې او نورو هېوادونو امپراتورۍ له ګواښونو سره مخامخ وې، ځکه چې په اروپا کې امپریالیزم ته په منفي بڼهلیدل کېده او په ډېری مستعمرو کې د خپلواکۍ غورځنګونه راڅرګند شول. د بېلګې په توګه: سویلي ایرلینډ له ډېرو جګړو وروسته خپلواک شو.
عثماني، اطریش- هنګري او جرمني سترواکۍ د متحدینو په ځانګړي ډول بریتانیې او فرانسې تر منځ تر وېشل کېدو وروسته ړنګې شوې. د روسیې سترواکې لوېدیځې برخې، استونیا، فنلینډ، لاتویا، لیتوانیا او پولنډ خپلواک هېوادونه شول او بیسارابیا (اوس مالدووا او د اوکراین ځینې برخې) له رومانیا سره یوځای کېدلغوره کړه.
روسي کمونستانو وکولای شول، چې د نورو ختیځ سلاویکي دولتونو، مرکزي اسیا او قفقاز کنټرول ترلاسه کړي، چې په دې سره شوروي اتحاد رامنځ ته شو. ایرلینډ له کورنۍ جګړې وروسته په خپلواکازاد دولت او د بریتانیا تر کنټرول لاندې شمالي ایرلینډ وېشل شوی و،ازاد ایرلنډ له هغو ایرلینډي جمهوریتونو سره په جګړو بوخت و چې د وېش مخالفت یې کاوه. په منځني ختیځ کې مصر او عراق خپلواکي ترلاسه کړه. د لوی اقتصادی ناورین په لړ کې، د لاتینې امریکا هېوادونو ډېری بهرني شرکتونه، چې زیات یې امریکایي وو، د دې لپاره ملي اعلان کړل چې خپل اقتصاد پیاوړی کړي. شورویان، جاپانیان، ایټالویان او المانیان هم خپلو ارمانونو ته چې د خپلو جغرافیو پراخول وو، ورسېدل.
په اروپا کې ګډوډي
د ۱۹۱۸ز کال د نومبر په ۱۱مه د (Compiegne)له اوربند نه وروسته چې لومړۍ نړیواله جګړه پای ته ورسېده، خو د ۱۹۱۸-۱۹۲۴ز کلونو کې ځینې ګډوډۍ وې، ځکه په روسیه کې کورنۍ جګړه لا روانه وه او ختیځه اروپا د لومړۍ نړیوالې جګړې د ویجاړیو د جبران په لټه کې وه. د دغو ګډوډیو له امله نه یوازې د روسیې امپراتورۍ ړنګیدله، بلکې د المان،اطریش- هنګري او عثماني امپراتورۍ له منځه تلل هم شوني وو. په ختیځه اروپا کې ډېری نویو یا بیا رغول شویو هېوادونو شتون درلود، ځینې یې په اندازې کې کوچني و، لکه: لیتوانیا یا لاتویااو ځینې لوی لکه پولنډ او د سربانو سلطنت، کروات او سلووینیا. متحده ایالات د نړۍ په مالي چارو کې لاسبرې وه. هغه په دې ډول،چې المان نور نه شي کولی، بریتانیا، فرانسې او د انټینټ نورو پخوانیو غړو ته د جګړې جبران ورکړي، امریکایانو د Dawes پلان پلی کړ، وال سټریټ په المان کې ډېره پانګه اچونه وکړه تر څو المانان دغوهېوادونو ته خپل تاوان بېرته ورکړي، دا په دې شرط و، چې وروسته به المانان دغه جنګي پورونه واشنګټن ته په ډالرو ورکوي. د لسیزې په نیمایي کې سوکالي پراخه شوه، د لسیزې دویمه نیمایي د شلمې لسیزې په نوم پېژندل کېږي.