cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هينري پواينکری
جولس هينري پواینکری (۲۹ اپريل، ۱۸۵۴ز  – ۱۷ جولای، ۱۹۱۲ز) يو امريکايي رياضي پوه، نظرياتي فزيک پوه، انجنير او ساينسي فيلسوف و. ډېر ځله د ټولپوهاند په توګه هم معرفي کېږي او په رياضياتو کې د «وروستي نړۍ شمول» په نوم پېژندل کېږي، دا ځکه چې هغه په ټولو هغو ډګرونو کې ځلېدلی و، کوم چې د هغه په ژوند کې وو.
د يوه رياضي پوه او فزيک پوه په توګه، هغه له سوچه او عملي رياضياتو، رياضياتي فیزيک او اسماني میخانيکونو سره اصلي بنسټيزه مرسته وکړه. د درې-جسمه ستونزې په اړه د هغه په څېړنه کې، پواينکری لومړی هغه څوک وګرځېد، چې له ګډوډۍ سره مخامخ د قطعيت (حتمي) نظام يې کشف کړ، کوم چې د ګډوډۍ د اوسني اند بنسټ کېښود. هغه د «ټوپولوژۍ» (ځای پېژندنې/نقشه جوړول) د ډګر د بنسټ اېښودونکو له ډلې بلل کېږي.
پواينکری د بېلا بېلو بدلونونو له مخې، د فزيک د قوانينو د ثبات پر لور د پام اړولو اهميت روښانه کړ، لومړی هغه څوک و چې «لورينز ټرانسفارميشنز» (په رياضي کې هغه عمل چې د همغږي نظام د محورونو لوري او موقعيت ته بدلون ورکوي) يې په خپلو متناسبو بڼو کې وړاندې کړل. پواينکری پاتې نسبيتي چټکتيا بدلونونه کشف کړل او په ۱۹۰۵ز کال کې يې «هينډريک لورينټز» ته په استولي يوه ليک کې ثبت کړل. په دې توګه هغه د «ماکسويل» د ټولو معادلو مناسب «ثبات» تر لاسه کړ، دا د ځانګړي نسبت د نظر د فارمول جوړولو په برخه کې يو مهم ګام و. په ۱۹۰۵ز کال کې، پواينکری په لومړي ځل د جاذبې قوې د څپو وړاندیز وکړ (ondes gravifiques) چې له يو جسم نه راوځي او د رڼا په چټکتیا خپرېږي، لکه چې د «لورينتز بدلون» يې غوښتنه کوي.
د پواينکر ګروپ، کوم چې په فزيک او رياضياتو کې کارول کېږی، د هغه په وياړ نوم ورکړل شوی دی.
د شلمې پېړۍ په لومړيو کې، هغه د پواينکری اټکل جوړ کړ، کوم چې د وخت په تېرېدو سره په رياضياتو کې يو له مشهورو نا حل شويو ستونزو وګرځېد، تر دې چې په ۲۰۰۲-۲۰۰۳ز کال کې د «ګريګوري پيرلمين» له خوا حل شو.
ژوند
پواينکری د ۱۸۵۴ز کال د اپريل په نهه وېشتمه نېټه د «Meurthe-et-Moselle» اړوند د «نانسي» سيمې په «سيت ډيوکيل» کې په يوه اغېزناکه فرانسوۍ کورنۍ کې زېږېدلی و. د هغه پلار ليون پواينکری (۱۸۲۸-۱۸۹۲ز) د نانسي په پوهنتون کې د طب پروفيسر و. د هغه کشره خور الين له روحاني فيلسوف «ايملي باوټروکس» سره واده کړی و. د هينري د کورنۍ يو بل د پام وړ غړی، د هغه د تره زوی «رايمونډ پواينکر» و، نوموړی د «Académie française» ملګری غړی و، چا چې بيا له ۱۹۱۳ ز نه تر ۱۹۲۰ز کال پورې د فرانسې د ولسمشر په توګه کار وکړ.
زده کړه
په کوچنیوالي کې هغه د «ډيپاتريا» (د ستوني يو ډول سخته ناروغي ده) په سخته ناروغۍ اخته شوی واو له خپلې مور « Eugénie Launois» (۱۸۳۰-۱۸۹۷ز) نه يې ځانګړې زده کړې تر لاسه کړې.
پواينکر په ۱۸۷۳ز کال کې په د « École» په پول تخنيک کې داخل شو او په ۱۸۷۵ز کال کې فارغ شو. په دې ځای کې يې د «چارلس هيرمټ» د شاګرد په توګه رياضيات ولوستل، په دې برخه کې وځلېد او په ۱۸۷۴ز کال کې يې د (Démonstration nouvelle des propriétés de l'indicatrice d'une surface) په نامه خپله لومړۍ لیکنه خپره کړه. د ۱۸۷۵ز کال د نومبر له مياشتې د ۱۸۷۸ز کال د جون تر مياشتې  پورې هغه په «École des Mines,» کې زده کړې وکړې، په داسې حال کې چې د کانونو د انجنیرۍ زده کړې يې پر مخ وړلې، د رياضياتو مطالعې ته يې هم دوام ورکړ او د ۱۸۷۹ز کال د مارچ په مياشت کې يې د عادي کان کيندنې د انجنير سند تر لاسه کړ.
د « École des Mines» د فارغ التحصيل په توګه، هغه د فرانسې په شمال ختيځه سيمه د «ويسيول» لپاره د څېړونکي په توګه په «Corps des Mines» کې دنده پیل کړه. هغه د ۱۸۷۹ز کال د اګست په مياشت کې د «Magny » په سيمه کې د کان کيندنې د ناورين پر مهال موجود و، په کومه کې چې اتلس ماين کيندونکي مړه شول. هغه د دې پېښې په ټوله معنا د خواخوږۍ پر بنسټ رسمي څېړنه وکړه.
په ورته وخت کې، پواينکری د «چارلس هيرميټ» تر څارنې لاندې په ساينس او رياضياتو کې د دوکتورا لپاره په چمتووالي بوخت و. د هغه د دوکتورا رساله د «تفاضلي معادلو» په برخه کې وه. هغې ته « Sur les propriétés des fonctions définies par les équations aux différences partielles » نوم ورکړل شوی و. هغه د دې معادلاتو د ځانګړتياوو د زده کړې لپاره يوه نوې لاره منځ ته راوړه. نه يوازې دا چې هغه د داسې معادلو د تکامل د ټاکنې له پوښتنې سره مخامخ شو، بلکې لومړی هغه څوک و چې د دوی عمومي هندسي خاصيتونه تر مطالعې لاندې ونيسي. هغه وليدل چې کېدای شي دا معادلې په لمريز نظام کې د آزادو خوځنده ګڼو اجسامو د چلند د نمونې جوړولو لپاره هم وکارول شی. پواينکری  په ۱۸۷۹ز کال کې د پاريس له پوهنتون نه فارغ شو.
لومړۍ ساينسي لاسته راوړنې
د سند له تر لاسه کولو وروسته، پواينکیر د نورمانډي د «کان» په پوهنتون کې د کشر استاد په توګه د رياضياتو تدريس پيل کړ (د ۱۸۷۹ز کال په ديسمبر کې). په همدې وخت کې هغه خپل لومړی مهم مضمون خپور کړ، چې د «اوټومورفيک» فعاليتونو د يوې برخې د درملنې په اړوند و.
دلته په «کان» کې، هغه د خپلې راتلونکې مېرمنې « Louise Poulain d'Andecy » سره وليدل او د ۱۸۸۱ز کال د اپريل په شلمه نېټه دواړو واده وکړ. دوی څلور بچیان درلودل: جيني (په ۱۸۸۷ز کال کې زېږېدلی)، يووانا (په ۱۸۸۹ز کال کې زېږېدلی)، هينريټي (په ۱۸۹۱ز کال کې زېږېدلی) او ليون (په ۱۸۹۳ز کال کې زېږېدلی).
پواينکری ډېر ژر په اروپا کې د سترو رياضي پوهانو په منځ کې ځان ثابت کړ او د ډېرو پیاوړو رياضي پوهانو پام يې ځان ته راواړاوه. په ۱۸۸۱ز کال کې، د پاريس پوهنتون پواينکری ته بلنه ورکړه چې د ساينس په پوهنځي کې د تدريس دنده پر غاړه واخلي، خو هغه دا بلنه ونه منله. له ۱۸۸۳ز نه تر ۱۸۹۷ز کال پورې، هغه په «École Polytechnique» کې د رياضياتو د تحليل تدريس ورکړ.
په ۱۸۸۱-۱۸۸۲ز کلونو کې، پواينکر د رياضياتو يوه نوې څانګه جوړه کړه: د تفاضلي معادلو کيفيتي نظريه. هغه وښودل چې دا څنګه شونې ده چې د حل لارو  د يوې کورنۍ د چلندونو په اړه تر ټولو زيات مهم معلومات راواخستل شي، خو بې له دې چې معادله حل کړای شوې وي (ځکه چې دا به هر وخت شونې نه وی). هغه همدا ليد، د اسماني ميخانيکونو او رياضياتي فزيکونو په برخه کې په برياليتوب سره وکاراوه.
مسلک
هغه کله هم د رياضياتو لپاره د کان پوهنې دنده په بشپړ ډول پرې نه ښوده. هغه له ۱۸۸۱ ز نه تر ۱۸۸۵ز کال پورې، د عامه خدمتونو وزارت کې د شمالي اورګاډي پټلۍ د جوړولو د مسئول انجنير په توګه دنده وکړه. په ۱۸۹۳ز کال کې، هغه په «Corps des Mines» کې مشر انجنير وټاکل شو او بيا په ۱۹۱۰ز کال کې عمومي څارونکی وټاکل شو.
بهرنی تشیال
بهرنى تشيال، چې تشيال (space) هم بلل كېږي، هغه تشې سيمې ته ويل كېږي چې د ځمكې په گډون د هسكني توكو (celestial bodies) لكه ستورو، سپوږميو، سيارو، او سياره وزمو (asteroids) تر مېنځ شتون لري. تشيال په بشپړ ډول تش هم نه دى بلكې له كلكې تشې (hard vacuum) رغېدلى چې د ذرو ټيټ كثافت لري او تر څنگ يې د هايډروجن او هيليم پلازما (plasma)، برېښناطيسي وړانگې (electromagnetic radiations)، مقناطيسي ډگر (magnetic field)، نوټرينو (neutrino)، تشيالي دوړه (cosmic dust)، او تشيالي وړانگې (cosmic rays) لري. بنسټيزه تودوښه يې ۲.۷ كالوينه ده چې له لوى درز (Big Bang) څخه د ځمكنۍ وړانگې (background radiation) له مخې ټاكل شوې ده. پلازما، چې د هايډروجن اټوم يې په هر مكعب ميټر كې تر يوه لږ دى او په تشيال كې د اسمانلارو تر مېنځ په مليونونو كالوينه تودوښه لري، په بهرني تشيال كې د باريوني توكو (baryonic matter) زياته برخه جوړوي چې له ځايي غونډونو يې ستوري او ستورټليځونه رامېنځته شوي دي. كتنو دا جوته كړې چې د زياتو ستورټلیځونو ۹۰% كتله ناڅرگنده بڼه لري چې تور توكى (dark matter) بلل كېږي او له نورو توكو سره د برېښناطيسي نه بلكې راكښنيز ځواك (gravitational force) له لارې تعامل كوي. څېړنې دا ښيي چې په ليدوړه پينۍ (observable universe) كې د توكيزې انرژۍ (mass-energy) زياته برخه د تشيال تشه انرژي (vacuum energy) گڼل كېږي چې ستورپوهانو د تورې انرژۍ (dark energy) نوم پر ايښى دى. د پينۍ زيات ځاى د ستورټليځونو دننه تشيالونو نيولى دى، آن دا چې درست ستورټلیځونه (کهکشانونه) او ستور غونډالونه (star systems) له سوچه تشياله رغېدلي دي. دا چې تشيال چيرې پيليږي كوم ټاكلى وېش نه لري. خو بيا هم د كارمان كرښه (Kármán line) چې د سمندر له مخ څخه ۱۰۰ كيلو ميټره (۶۲ ميله) لوړوالى لري په ټوليز ډول په تشيالني تړونونو (space treaties) او د هوا تشيالني (aerospace) خوندېينو (record keeping) لپاره د بهرني تشيال د پيل په توگه كارول كېږي. د نړيوال تشيالدوى (space law) اډانه (طرح) د بهرني تشيال تړون (Outer Space Treaty) له خوا رامېنځته شوه چې د ملگرو ملتونو له خوا په ۱۹۶۷ كال كې تصويب شوه.
ضرب
د ضــَــرب عمليه (د څوپلا پېکړنه): تــَــکراري (بياځلي) جمع ګان (همټولکړنان) ته ضرب (څوپلا) ویل کيږي. ضـــَـــرب يا څوپلا هاغه عمليه (پېکړنه) ده چې اِېســَــوي (ښــِــيي يا ښکاره کــَــوي) چې کوم عدد (شمېر يا نومر) څو پلاوې د خپل په برابر عددونو (شمېرو يا نومرو) ســـَـــره جــَــمع (همټول يا زيادتر یا ډېرتر) کيږي. د ضـــَـــرب (څوپلا) درې علامې (نښې) شته دي چې دا لانديني دي : '' مونږ دلته بيا د جــَــمع (همټولکړن) ياد مو وکړ هاغه په دې مــَــعنیٰ (پامتون يا مــَــنځآند) چې ، څلور پلا درې داسې وي : ''
12 = 3 + 3 + 3 + 3 = 3×4
'' دِلته يو ډېر ښه قانون په ضـــَـــرب (څوپلا) کښې شته دئ ، چې «د عددونو (شمېرو يا نومرو) د ضــَــرب تــَــبديلي قانون» يا «د څوپلا هــَــماوِښتين قانون» يا «multiplication’s commutative law» نوميږي اَو هاغه دا چې «څلور پلاوې درې» هماغه څه لاسته راوړي لکه «درې پلا څلور». يعني چې : ''
12 = 4 + 4 + 4 = 4×3 = 3×4
'' دلته «3» اَو «4» هر يو د دواړو څخه ته «د ضــَــرب عامــِــل» يا «ضــَــریب» (څوپلاګــَــر يا multiplication’s factor) وَيل کيږي اَو «12» ته «د ضــَــرب حاصــِــل» (د څوپلا لاستراوړ يا multiplication’s product ) وَيل کيږي. همداراز ليدلي شو چې : '' 0 = 0 + 0 + 0 + 0 = 0×4 0 = 0×4 = 4×0 0 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0×7 0 = 0×7 = 7×0 '' که هر کوم عدد (شمېر يا نومر) د صــِــفر (هېڅ) ســَــره ضرب (څوپلا) شي نو د ضرب حاصل (د څوپلا لاستراوړ) يې صفر (هېڅ) وي. د لويو عددونو (شمېرو يا نومرو) د ضــَــرب (څوپلا) کــَــوِلو لپاره بايد چې دا لاندينی «د ضــَــرب جــَــدوَلان» (د څوپلا لــَــښتيليکان) ټول په ياد کښې وُساتل شي اَو د ياده شي اَو د ياده څخه په ژِبې وويل کېدی شي : ''
د ضرب د جدول (د څوپلا د لښتيليک) په يادَوِلو کښې د مثال (بېلګ) په ډَول : 24 = 8×3 '' داسې ولوَستل شي چې : «درې پلا اَتــِــه دي څلورويشت». '' Three times eight is twenty four.
د ضرب (څوپلا) کړن د عمليې (پېکړنې) قانونونه
د ضرب (څوپلا) کړن ړومبی قانون ، اِتــّــِــحادي (راټولــِــنيکړنيځ) قانون associative law (4×7)×3 = 4×(7×3) = 4×7×3  د ضرب (څوپلا) کړن دوهم قانون ، تــَــبديلي (هــَــماوِښتين) قانون commutative law 8×5 = 5×8
د صفر (هېڅ) ســَــره اَو د يو ســـَـــره ضرب (څوپلا) Multiplication with zero and with one
'' وړاندېتر مونږ وليدل چې هر عدد (شمېر يا نومر) چې صــِــفر (هېڅ) ســَــره ضرب (څوپلا) شي ، د ضرب (څوپلا) حاصل (لاستراوړ) يې بېرته صــِــفر (هېڅ) وي. ځکه چې ضرب (څوپلا) يعني چې څو پلا يو عدد (شمېر يا نومر) په تــَــکراري (بياځــَــلي) ډَول جمع (همټول) شي : '' 0 = 0 + 0 + 0 + 0 = 0×4  اَو مونږ دا هم وليدل چې په ضرب (څوپلا) کښې «تــَــبديلي قانون» (هــَــماوِښتين قانون يا commutative law) شته ، يعني چې : 3×4 = 4×3 12 = 8 + 4 = 4 + 4 + 4 = 4×3 12 = 3 + 9 = 3 + 3 + 6 = 3 + 3 + 3 + 3 = 3×4  نو «د ضرب د تــَــبديل قانون» (د څوپلا د هــَــماوِښت قانون) په کارَوِلو ليکلي شو چې : 0 = 0×4 = 4×0  هر عدد (شمېر یا نومر) چې د يو ســَــره ضرب (څوپلا) شي ، بېرته هماغه عدد (شمېر یا نومر) د ضرب د حاصل (د څوپلا د لاستراوړ) په ډَول وَرکــَــوي : 8 = 8×1 8 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 1×8 1×8 = 8×1
ضــَــرب (څوپلا) د جــَــمع (همټولکړن) په وړاندې یا وروسته تــَــوزيعي (بــَــرخېــوَرکړنيځ) قانون Distributive law of multiplication in front of or behind addition
لانديني حالت (اُوسونتيا) ته پام ونيسئ :
27 = (9)×3 = (5 + 4)×3
27 = (9)×3 = (5 + 4)×3 = 5×3 + 4×3 = 5 + 5 + 5 + 4 + 4 + 4 = 5 + 4 + 5 + 4 + 5 + 4 = (5 + 4) + (5 + 4) + (5 + 4) = (5 + 4)×3
(5 + 4)×3 = 5×3 + 4×3
5×3 + 4×3 = (5 + 4)×3
27 = 15 + 12 = 5×3 + 4×3      ;       15 = 5×3       ;       12 = 4×3
27 = 15 + 12 = 5×3 + 4×3 = (5 + 4)×3
7×6 + 2×8 - 3×5 + 3×4
کښې ړومبی ضربونه (څوپلاوونه) اِجراء (په بــَــهېدو يا پــِــلي) کيږي :
42 + 16 - 15 + 12
اَو بيا وروسته جمع (همټولکړن) اَو تفریق (اِيسته کړن يا کمتر کړن) اِجراء (په بهېدو يا پــِــلي) کيږي :
53 = 42 + 11 = 42 + 16 - 27 = 42 + 16 - 15 + 12
مګر که قـــَـــوسونه (ليندۍ ګانې) وُاُوسي نو بيا کېدَی شي چې د قــَــوسونو تر منځ عددونو (شمېرو يا نومرو) باندې عمليې (پېکړنې) ړومبي وشي يا هم توزيعي (برخېـوَرکړني) قانون اِجراء (په بهېدو يا پــِــلي) شي . يو بـــِـــل مثال (بــِــل بېلګ) د توزيعي (برخېـوَرکړني) قانون د ښودِلو لپاره :
68 = 8 + 60 = 8 + 28 + 32 = 2×4 + 7×4 + 8×4 = (2 + 7 + 8)×4
يا هم :
68 = 28 + 40 =(7 + 10)×4 = (17)×4 = (2 + 15)×4 =(2 + 7 + 8)×4
يو بــِــل مثال (بېلګ) د توزيعي (برخېـوَرکړني) قانون د ښودِلو لپاره :
15 + 10 + 12 + 8 + 21 + 14 = 3×5 + 2×5 + 3×4 + 2×4 + 3×7 + 2×7 = (3 + 2)×5 + (3 + 2)×4 + (3 + 2)×7 =(3 + 2)×(5 + 4 + 7)
80 = 25 + 55 = 25 + 20 + 35 = 15 + 10 + 12 + 8 + 21 + 14
يا هم کــَــوِلي مو شوَی چې داسې وکړو :
80 = 30 + 50 = (5)×(6 + 10) = (5)×(16) = (5)×(5 + 11) = (3 + 2)×(5 + 4 + 7)
'' اَو هماغه «80» لاسته راتلــِــه. ''
د لــَــسونو ، ســـِــلونو ، زِرونو ، لــَــس زَرونو ، ســِــل زِرونو ، ميليونو اَو داسې نورو ســَــره ضرب (څوپلا)
اَته پلا لس دي اَتيا : '' 80 = 10×8  درې پلا ســِــل دي درې ســَــوه : 300 = 100×3  شپږ پلا زِر دي شپږ زَره : 6000 = 1000×6  اَتــِــه پلا لــَــس زَره دي اَتيا زَره : 80000 = 10000×8  نهه پلا ســِــل زَره دي نهه ســَــوه زَره : 900000 = 100000×9
اُووِه پلا ميليون دي اُووِه ميليون : 7000000 = 1000000×7
پنځه پلا لــَــس ميليون دي پنځوس ميليون :
50000000 = 10000000×5
نو که چېرې وليکو چې : «درې پلا اَتيا» دا يعني چې «درې پلا اَتــِــه پلا لــَــس» (ځکه چې «اَتيا دي اَتــِــه پلا لــَــس») ، بیا نو د ضرب جدول (د څوپلا لښتيليک) مو چې د ياده زده کړلی وي ، پوهېدلي شو چې «درې پلا اَتــِــه دي څلورويشت» اَو «څلورويشت پلا لــَــس دي څلورويشت لــَــس يعني دوه ســَــوه اَو څــَــلوېښت» : 240 = 10×24 = 10×8×3 = 80×3
اُوس نو راځئ چې دَغه حساب (شمېرن) وکړو :
(900+30+4)×5 = 934×5
دِلته هم توزيعي (برخېـوَرکړني) قانون کارَوِل کېدَی شي ، که چېرې هم چې قــَــوسونه (ليندۍ ګانې) د چــَــپې (کيڼې) خوا ته راغلي اَو ضرب (څوپلا) راسته (ښۍ) خوا ته راغلی : 4670 = 20 + 4650 = 20 + 150 + 4500 = 4×5 + 30×5 + 900×5 = (900+30+4)×5 = 934×5
توزيعي (برخېـوَرکړنيځ) قانون ، د دوو ضرب (څوپلا) کېدونکو قــَــوسونو (ليندۍ ګانو) د ډَلو تر منځ هم کېدلي شي ، که چېرې د قــَــوسونو (ليندۍ ګانو) په منځ کښې د جمع (همټولکړن) یا د تفریق (اِيسته کړن يا کمتر کړن) عمليې (پېکړنې) وي :
1×8 + 90×8 + 1×20 + 90×20 + 1×700 + 90×700 = (1 + 90)×(8 + 20 + 700) = 91×728
66248 = 728 + 65520 = 728 + 1820 + 63700 = 8 + 720 + 20 + 1800 + 700 + 63000 = 1×8 + 90×8 + 1×20 + 90×20 + 1×700 + 90×700 '' د لويو عددونو (شمېرو يا نومرو) ضرب (څوپلا) کړنې لپاره اُوس ډېري وَقتونه د حساب (شمېرن) ماشينونه (چلتهوکي يا اَوړې) کارَوِل کيږي. ''
شوروي اتحاد په دویمه نړیواله جګړه کې
وروسته له دې چې د ۱۹۳۸ ز کال په سپټمبر کې انګلستان/UK، فرانسې او ایټالیا له جرمني سره د مونیخ تړون لاسلیک کړ او په ترڅ کې يې د چکسلواکیا د سوډیټین جرمن خاوره، جرمني ته ورکړل شوه، د ۱۹۲۴ ز کال د ائتلاف تړون او د ۱۹۲۵ ز کال د پوځي تړون د موجودیت سره سره چې مونیخ د خیانت په نوم هم یاديږي. نږدې یو کال وروسته شوروي اتحاد له نازي المان سره د ۱۹۳۹ ز کال د اګست په میاشت کې د نه یرغل کولو تړون لاسلیک کړ. د یرغل نه کولو د قراردادونو سربېره، په دې تړون کې یو محرمانه پروتوکول شامل و چې د رومانیا، پولنډ، لېتوانیا، لیتویا، استونیا او فنلند خاورې (نفوذي ساحې) يې د جرمني او شوروي اتحاد تر منځ ویشلې، د دغو هېوادونو د ځمکني او سیاسی پوتنشیل د بیا تنظیماتو وړاندوینه وشوه. د ۱۹۴۰ کال په اکتوبر او نوامبر کې په برلین کې له محور سره د یو ځای کېدو د پوتنشیل په اړه د جرمني-شوروي تر منځ مذاکره وشوه، خو دا چې د هېټلر اېډیالوژيکې موخې په ختيځ کې لیبرالیزم و، مذاکراتو تر هغې څه پایله نه درلوده.
جرمني د دویمې نړیوالې جګړې له پیل سره  د ۱۹۳۹ ز کال د سپټمبر په لومړۍ تاریخ پر پولند یرغل وکړ، سټالین د سپټمبر تر ۱۷ پورې په تمه و تر څو پر پولنډ خپل یرغل پیل کړي. د فنلند د کارېلیا او سالا سیمې تر ژمنۍ جګړې وروسته له شوري اتحاد سره یو ځای شوې. وروسته استونیا، لیتویا، لېتوانیا او د رومانیا ځینې برخې (بیسارابیا، شمالي بوکووینا او د هرتسا سیمه) له شوروي  سره ونښلول شوې. د نوریمبرګ په محکمو کې د دغو ځمکو د پلان شوي وېش په اړه د جرمني-شوروي د تړون پټ پروتوکول وپیژندل شو. پر بوکووینا یرغل د مولوتوف-ریبینتروپ تړون مات کړ، ځکه د شوروي د نفوذ له هغې حوزې څخه يې تېری وکړ چې جرمني ورسره هوکړه کړې وه.
د شوروي د جګړې زیاته برخه په ختیځه جبهه کې ترسره شوه چې د برتانیې په همغږۍ د فنلند دوامداره جګړه او د ایران نیول (اګست ۱۹۴۱) او بیا د جګړې په وروستیو کې پر جاپان یرغل (اګست ۱۹۴۵ز کال) په کې شامل و، چې شوروي تر دې مخکې تر ۱۹۳۹ز کال پورې ورسره  سرحدي جګړې لرلې.
سټالین له وینستون چرچیل او فرانکلین ډي روزوېلټ سره د تهران په کنفرانس کې لیدنه وکړه او د جرمني پر وړاندې د دوه اړخیزه جګړې او همدا رنګه له جګړې څخه وروسته د اروپا د راتلونکې په اړه خبرې اترې وکړې. برلین بالاخره په ۱۹۴۵ ز کال کې نسکور شو. د جرمني د یرغل دفاع او په ختیځ کې فتح او بریالیتوب د شوروي اتحاد زیاتو قربانیو ته اړتیا درلوده چې په جګړه کې يې لوړه مرګ ژوبله وزغمله او له ۲۰ میلون څخه زیات هېوادوال یې له لاسه ورکړل چې د دویمې نړیوالې جګړې د ټولو قربانیانو درېیمه برخه جوړوي. د شوروي خلکو ته بشپړ [1]دیموګرافیک تر دې هم زیات و.
له جرمني سره د یرغل نه کولو تړون
د ۱۹۳۰ ز لسیزې په بهیر کې د شوروي د بهرنیو چارو وزیر مکسیم لیتوینوف د شوروي د امنیتې ټولګې او د لویديځو قدروتونو د مخکښ غږ په توګه د نازي المان پر وړاندې راڅرګند شو. په ۱۹۳۵ز کال کې لیتوینوف له فرانسې سره د ګډو همکاریو د تړونونو د لاسلیک او له چکوسلواکیا سره يې د هېتلر د پراختیا په اړه خبرې اترې وکړې. د مونیخ له تړون وروسته چې د چکوسلواکیا ځینې برخې یې نازي المان ته ورکړل شوې، د لویديځو دیموکراسیو د ډاډګیرنې پالیسې شوروي اتحاد دې ته وهڅاوه چې له جرمني سره د نېکو اړیکو د لرلو په اړه خپله بهرنۍ پالیسي بیا له سره تنظیم کړي. د ۱۹۳۹ ز کال د مې میاشتې په درېیمه سټالین لیتوینوف چې د جرمني ضد څېرې په توګه ښه پیژندل شوی و، لرې او په ځای یې وچیسلف ملوتوف کېناست.
د ۱۹۳۹ ز کال په اګست کې سټالین له جرمني سره د یرغل نه کولو تړون په اړه دهېټلرغوښتنه ومنله او د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو، ویچیسلف مولوتوف د شوروي له لوري او جاوچیم ون ریبینتروپ د جرمني له لوري خبرې وکړې. په رسمي توګه یوازې د نه یرغل کولو تړون او تر څنګ یې د پټ پروتوکول ائتلاف هم د اګست په ۲۳مه ترسره شو چې ټوله ختیځه اروپا یې د جرمني او شوروي په نفوذي سیمو سره وویشله. د تړون د انحلال په حالت کې د شوروي اتحاد له سوسیالستي جمهوریت سره د پولند د ختیځې برخې ژمنه شوې و، چې هغه مهال په کې تر ډېره اکراین‌یان او بېلاروس‌یان مېشت وو او جرمني د لیتویا، استونیا او فنلند سیمې د شوروي د نفوذي حوزو په توګه په رسمیت وپېژندلې او د ۱۹۳۹ ز کال په سپټمبر کې لیتوانیا د دویم پټ پروتوکول په توګه ورزیاته شوه. د تړون بل شرط دا و چې بیساریبیا چې هغه مهال د رومانیا یوه برخه وه باید د مالدوا له SSR (شوروي سوسیالیستي جمهوریت) سره یوځای او د مالدوا SSR د مسکو تر کنترول لاندې راشي.
دا تړون د ۱۹۳۹ ز کال په اګست کې د بریتانیې او فرانسې له استازو سره د شوروي د پوځي مذاکراتو تر ماتې دوه ورځې وروسته د فرانکو-انګلو-شوروي د یو بالقوه اتحاد د رامنځته کولو په موخه ترسره شو. سیاسي بحثونه د اګست په دویمه هغه مهال وځنډېدل کله چې مولوتوف وویل چې نه شي کولی له سره یې پيل کړې مګر تر هغه چې د اګست تر وروستیو پورې په پوځي مذاکراتو کې پرمختګ نه وي راغلی، وروسته له هغه چې مذاکرات د بالتیک دولتونو د ضمانتونو په اړه ودرول شول یو ځل بیا د اګست په ۱۱ هغه نظامي مذاکرې وشوې، چې مولوتوف پرې ټینګار کاوه. په ورته وخت کې، جرمني ـ چې شورویانو ورسره د جولای په ۲۹ مه پټې خبرې اترې پیل کړې وې په دې بحث وکړ چې شوروي ته د برتانیې او فرانسې په پرتله ښه شرایط وړاندې کولی شي، د ریبنټروپ له ټیګار سره «د بالتیک او تور سمندر تر منځ هیڅ داسې کومه ستونزه نه وه چې د مونږ تر منځ دې حل نه شي.» د جرمني چارواکو وویل چې د بریتانیې برخلاف، جرمني کولی شي شوروي ته اجازه ورکړي تر څو خپلو پرمختګونو ته بې له کوم خنډه دوام ورکړي او د جرمني، ایټالیا او شوروي اتحاد په ایډیالوژیو یا افکارو کې یو ګډ ټکی یا عنصر شته دی هغه دا چې د لویديځ له کپیتالیستو دیموکراسیو سره مخالف دي. په همدې وخت کې مولوتوف د انګلو-جرمن مذاکراتو او په فرانسه کې د شوروي د سفیر د یوه بدبینانه راپور په اړه معلومات تر لاسه کړل.
د پولنډ او رومانیې له لارې (چې پولند او رومانیې یې مخالفت وکړ) د سره پوځ  د لښکرو د لیږدولو لپاره د سټالین د غوښتنې له مخالفت څخه وروسته، د اګست په ۲۱ مه شوروي د شوروي د لوړپوړو چارواکو د نه موجودیت په بهانه د پوځي مذاکراتو د ځنډولو وړاندیز وکړ چې د شوروي قواوو د مني د موسم د مانورونو (نظامي تمریناتو) د مداخلې او مزاحمت لامل هم شول، که څه هم لومړنی اصلي لامل یې د شوروي- جرمن په مذاکراتو کې پرمختګ و. سټالین په هم‌هغه ورځ ډاډ تر لاسه کړ چې جرمني به د نه یرغل کولو د وړاندیز شوي تړون پټ پروتوکولونه تصویب کړي چې په پایله کې به یې شوروي ته د پولنډ، بالتیک دولتونو، فنلند او رومانيې خاورې وسپارل شي، وروسته له هغه چې سټالین په هم‌هغه شپه هېټلر ته تلګراف وکړ چې شوروي دې ته لیواله و چې تړون لاسلیک کړي او د اګست په ۲۳ مه به هغه ریبینتروپ تر لاسه کړي. د ټولیز امنیت د لویې موضوع په اړه ځینې تاریخ پوهان وایې یو دلیل چې سټالین د نظریې د پریښودو پریکړه وکړه دا و چې د مونیخ په تړون کې د فرانسې او بریتانیې د ننوتلو او ائتلاف پریکړه وه او ورپسې د جرمني له خوا د چکوسلواکیا د اشغال د مخنیوي ناکامي وه. ښايي سټالین دغه تړون له هېټلر سره د وروستۍ جګړې لپاره د وخت ترلاسه کولو او د خپل پوځ د پياوړي کولو د ښه فرصت په سترګه کتلي وي او د لویدیځ لور ته یې د شوروي د پولو غزول په پام کې نيولي وي چې له نظامي اړخه به دا ډول جګړه ګټوره وي.
کاتلین کویینلان
کاتلین دنیس کویینلان په انګلیسي Kathleen Denise Quinlan) زوکړه ۱۹ نومبر ۱۹۵۴م کال) یوه امریکایي سینماګره ده چې په مشهور فراری سریال کې هم لوبیدلی ده.
دلچفو
دلچفو ښار په مقدونیایي Делчево) د شمالي مقدونیه هیواد په ختیځ ولایت کې پروت ښار دی.
ويي جوړښت
ويي جوړښت تر ويي پيدایښت راوروسته پړاو چې وییونه، په اشتقاقی او ترکیبي ډول جوړ شوي وي.
د اسلام پنځه بنسټونه
ليکوال:رحيم الله منيب.
1کلمه طيېبه شرېفه په ژبه سره ويل اوپه زړه سره تصديقول. 2لمونځ کول.
3درمضان دمېاشتې روژې نيول. 4زکات اداءکول: پرهغه چاچي مال يې نصاب ته رسيدلئ وې. 5حج :د   هغه چالپاره چي دلارې دتلو وس ولري يعني دومره پېسې ولري چي د لارې کراېه يېشې. ستاسو ورور:رحيم الله منيب ستاسود دعا په هېله دئ!
محمد عماره
محمد عماره مصطفى عماره 8 ډېسمبر 1931 یو اسلامي مفکر، لیکوال او څېړونکي او په اﻷزهر القاهرة د مجمع البحوث اﻹسلامية غړی.
زوکړه او ماشومتوب
محمد عماره د مصر په قلين- كفر الشيخ- کې په 8/12/1931 زېږېدلې دی، قرآن کریم یې حفظ کړ. په کوشنیتوب کې یې له خپل ملي او عربي تشخص سره مینه وه، او د لومړي ځل لپاره چې یې کومه لیکنه خپره شوه، هغه په مصري ورځپاڼه (مصر الفتاة) کې د (جهاد عن فلسطين) په نامه لیکنه وه.
اګوستون پرو
آګوسټون پرو په انګلیسي Augustus Prew) زوکړه ۱۷ سپتمبر ۱۹۸۷) یو انګلستانی ،سینماګر دی.
پر کوریا د جاپان یرغل (۱۵۹۲-۱۵۹۸ ز کلونه)
په ۱۵۹۲ – ۱۵۹۸ ز کلونو کې په کوریا د جاپانیانو یرغلونه یا د ایمجین جګړه دوه جلا ،خو په یو بل پورې تړل شوي یرغلونه وو: لومړی برید (د ایمجین ګډوډي) په ۱۵۹۲ ز کال کې پېښ شو، په ۱۵۹۶ ز کال کې یو لنډ اوربند وشو او په ۱۵۹۷ ز کال کې بیا دویم برید (چونګیو جګړه) ترسره شو. دا جګړه په ۱۵۹۸ ز کال کې د کوریا په سویلي ولایتونو کې له پوځي کړکېچ وروسته د کوریا له شبه جزیرې نه د جاپاني ځواکونو په وتلو سره پای ته ورسېده.
په ۱۵۹۷ ز کال کې جاپان د دویم ځل لپاره پر کوریا برید وکړ. د دویم یرغل بېلګه په پراخه کچه د لومړي برید منعکسونکې بېلګه وه. جاپانيانو په ځمکه کې لومړني برياليتوبونه درلودل، څو ښارونه او کلاګانې يې ونيولې، خو د شبه الجزیرې جنوبي ساحلي سيمو کې  شاتګ ته اړ شول. په دې توګه د مینګ او جوسون تعقیبي ځواکونه ونه توانیدل، چې په سویلي ساحلي سیمو کې ځای په ځای شوي جاپانیان له خپلو پاتې کلاګانو نه وباسي او په دې توګه دواړه خواوې دې سیمو بیا په لس میاشتنۍ پوځي کړکېچ کې بندې شوې.
په ۱۵۹۸ ز کال کې د تویوتومي هیدیوشي له مړینې سره، په ځمکه کې محدود پرمختګ او د جوسون سمندریزو ځواکونو له خوا د اکمالاتو اړوند لاینونو کې دوامداره ګډوډۍ په اساس د جاپان نوي پنځه کسیزه حاکمانو له خوا په کوریا کې جاپاني ځواکونو ته امر وشو، چې بېرته جاپان ته شاتګ وکړي. تر دې وروسته د دواړو خواوو تر منځ د سولې وروستي مذاکرات ترسره شول او څو کاله یې دوام وکړ چې بالاخره د اړیکو د عادي کېدو لامل شو.
جاپان او کوریا له جګړې مخکې
په ۱۳۹۲ ز کال کې جنرال یي سیونګي د یوې بریالۍ کودتا په مشري کولو سره کوریا کې له یوګوریو نه سیاسي واک ترلاسه کړ. د یي سیونګي پیروانو هغه دې ته اړ کړ، چې د جوسون تایجو (Taejo of Joseon) په توګه  پاچهۍ  تر لاسه کړي او په دې توګه یې یوه نوې سلسله رامنځته کړه. شاهي وینې نشتوالي له امله د خپلې واکمنۍ لپاره د توجیې موندلو په لټه کې، نوی رژیم د چین له خوا په رسمیت وپیژندل شو او د جنت قوماندې "Mandate Heaven" په شرایطو له مخې د چین  سترواکي مالیاتي سیستم سره یو ځای شو له امپریالي چینایي سیسټم سره یوځای شول. د دې مرستندویه سیسټم په اوږدو کې، چین اصلي رول یا د لوی ورور "Big Brother" رول په غاړه واخیست او کوریا د وړو ایالتونو په منځ کې تر ټولو لوړ مقام ترلاسه کړ،  چې د فرعي رول «کوچنی ورور» ونډه دی او د هغه په لړ کې د ریوکیو سلطنت، لان ژانګ، دای ویت، د ایوتیا سلطنت په څیر هېوادونه هم شاملېدل.
په ۱۴۰۲ ز کال کې، جاپاني شوګون اشیکاګایوشیمیتسو (سره له دې چې د جاپان سترواک نه و) د چین سترواک له خوا د «جاپان پاچا» لقب ترلاسه کړ او د دې لقب له لارې یې په ۱۴۰۴ز کال کې په مشابه توګه د امپراطورۍ په تربیوي سیستم کې یو موقف ومانه. دا اړیکې په ۱۴۰۸ز کال کې  پای ته ورسېدې. کله چې جاپان د کوریا په ضد داسې پرېکړه وکړه، چې د چین د سیمه ایز تسلط په رسمیت پېژندل پای ته ورسوي او نور د هر ډول احترام کولو ماموریتونه لغوه کړل. له چین سره د هر ډول اقتصادي تبادلې لپاره د مرستو په سیستم کې غړیتوب یو شرط و، جاپان له دې سیستم نه په وتلو سره له چین هېواد سره خپلې سوداګریزې اړیکې پرې کړې.
د چین مینګ او د کوریا جوسون له یو بل سره ډېر مشترکات لري. دواړه د یوان کورنۍ له پای ته رسېدو وروسته د څوارلسمې پېړۍ په اوږدو کې راڅرګند شول، په ټولنه کې د کنفوسیوس ارمانونه یې ومنل او دواړه له ورته ګواښونو (د ژورچن او ووکو بریدګرو) سره مخ شول. دواړو د داخلي سیاسي ډلو سیالي درلوده، چې د جګړې نه مخکې او د جګړې په لړ کې د دوی په پریکړو یې اغېزه کاوه. د نږدې سوداګرۍ او مشترکو دښمنانو له امله، جوسون او مینګ په خپل منځ کې یو دوستانه ائتلاف درلود.
د ځواکونو قوت
تویوتومي هیدیوشي خپله اردو په ناګویا کلا کې بسیج او راټوله کړه، دا کلا د کیوشو په زاړه هیزین ولایت کې موقعیت لري، چې یوازې د اشغالګرو ځواکونو او اړوند زېرمو د استوګنې په موخه نوې جوړه شوې وه،چې اوس هېڅ اصلي جوړښت یې نه دی پاتې، خو د کلا ویجاړ شوي بنسټونه د چینزي په پخواني ښارګوټي کې پاتې دي او اوس د ساګا پریفیکچر کې د کاراتسو ښار یوه برخه ده. په لومړي برید کې نهه فرقې شاملې وې او په ټولیزه توګه  ۱۵۸،۸۰۰ نفره په کې شامل و. جاپانیانو په ټوله جګړه کې ۳۲۰۰۰۰ سرتیرو نه کار واخیست.
له بلې خوا، جوسون یوازې یو څو پوځي واحدونه لری، چې هېڅ ډول ساحوي اردو یې نه لره او دفاع یې په بېړني حالت کې د ملکي سرتیرو په بسیج کولو پورې تړاو درلود. چوسون د لومړي یرغل په لړ کې ټولیزه توګه ۸۴۵۰۰ عادي او منظم سرتیري په ټول هېواد کې ځای پر ځای کړل، چې د ۲۲۰۰۰ نامنظمه رضاکارانو په وسیله یې مرسته کېدله. په کوریا کې د جګړې په وخت د مینګ پوځیانو شمېر هیڅکله په هېڅ ځای کې له ۶۰.۰۰۰ نه ډېر سرتیري نه و. د جګړې په لړ کې مینګ په ټولیزه توګه ۱۶۶،۷۰۰ پوځیان واستول او  ۱۷ میلیونه لیانګ (چې د مینګ سترواکۍ  د نیم کال عواید کېږي) په ارزښت سپین زر او تجهیزات  یې کوریا ته واستول.
سمندري ځواک
په وچه کې د جاپانيانو د مخکښوالي برعکس کوریایانو په سمندر کې ډېره برتري درلوده. د توپخانې او د کښتۍ جوړولو اړوند پرمختللې ټیکنالوژۍ له امله او د پراخ سمندري تاریخ په اساس د جاپاني سمندري غلو په وړاندې د کوریا سمندري ځواکونو خورا پرمختللې او قوي کښتۍ ځای په ځای کړې. د جاپان د یرغل په وخت کې کوریا د پانوکسین په توګه کار کاوه او له یوې پیاوړې خټین ډوله بېړۍ نه یې کار واخیست، چې په توپ سمباله وه او ډېرې جاپاني کښتۍ یې له منځه یووړلې. د کوریا سمندري ځواک د کوریا اړوند شبه الجزیرې په لوېدیځ ساحل کې د جاپاني لوجستیکي شبکې د ګډوډولو لپاره خپله دا سمندري برتري وکاروله. په دې توګه دې ګټې د جاپان په وړتیا اغېزه ونه کړه، چې د جاپان له سوشیما نه د کوریا په بوسان کې د اکمالاتي لارې په وسیله خپل پوځونه په دوامداره توګه پیاوړي کړي، په ځانګړې توګه کله چې په نږدې سیمه کې د کوریا سمندري اډې د جاپاني ځمکنیو ځواکونو له خوا خنثی شوې. د یي‌سن‌‌سین په مشرۍ د کوریا سمندري ځواکونه به شاتګ وکړ او د جیولا ولایت په شمالي پولو کې بېرته ځای پرځای شول. په داسې حال کې چې کوریایي ځواکونه نه شي کولای په بشپړ ډول د جاپانیانو د پیاوړتیا مخه ونیسي، د کوریا سمندري ځواکونو د جګړې په ټوله موده کې د جاپاني اکمالاتي بېړیو ځورولو او زیان اړولو ته دوام ورکړ.
لکه څنګه چې په حقیقت کې د جګړې په لومړي پړاو کې ټولو جاپاني کښتیو توپخانې نه درلودې، کوریایي کښتیو د جاپاني توپکونو، تیرونو او منجنیقونو له برخې نه بهر معافیت سره د جاپاني کښتیو په شاوخوا بمباري وکړه.کله چې جاپانیانو هڅه کوله، چې خپلې کښتۍ په توپونو سمبال کړي د دوی د سپک وزن کښتۍ اړوند ډیزاین په هره کښتۍ کې د څو فرونده توپونو نه ډېرو کارول منع و او دې کښتیو معمولاً د خپلو کوریایی سیالانو د اور وژنې ځواک نه درلود. جاپانیانو د خپلو بیړیو د پیاوړې کولو لپاره په دې یرغل کې د پرتګالي دوه ګیلون کارولو په فکر و. د اغیزمنو سمندري وسلو نشتوالي سربېره، زیاتره جاپاني کښتۍ هغه ترمیم شوې سوداګریزه کښتۍ وې، چې د توپخانې اړوند وسلو په پرتله د سرتیرو او تجهیزاتو د لېږد لپاره ډېرې مناسبې وې.
ميا عمر بابا
د څمکنو میا عمربابا، د دراني احمد شاه بابا سره دده لیدنه کتنه او په پښتوژبې دده آثار (په پیښور کې ولیان ډیردي کږې جنډې په میا عمر ولاړې دینه) ویل کیږي چې درانی احمدشاه بابا هم ده ته ځانګړی ارادت درلود اوکله چې احمدشاه بابا غوښتل چې په هند کې د مرهټه ووسره جګړه وکړي نو د میا عمربابا اووه لس زره مریدان د احمدشاه بابا خدمت ته حاضرشول او دده سره یې د پاني پت په تاریخي جګړې کې ملاتړ وکړ. همداراز میا عمربابا دهند دروهیلکهنډ دپښتنو نوابانو حافظ رحمت خان بړیڅ او نواب نجیب الدوله سره هم نږدې اړیکي درلودلې او هغو هم ده ته ځانګړی ارادت درلود. په پښتونخوا کې داسې دیني کورنۍ د میاګانو په کورنیوسره مشهورې وې نو دهمدې کبله دده دنامه په بیل کې د میا کلمه هم راغلې ده او احمد شاه بابا ده ته دیارلس سوه جریبه ځمکه په سیرۍ کې ورکړې وه .سیرۍ هغه ځمکې وې چې خلکو به دیني عالمانو ته ددوي دخرځ لپاره ورکولې. میا عمر باباد ۱۱۹۰ لیږدیز/هجري کال د رجب د مياشت په لومړۍ نېټه چې د ( ۱۷۷۶ م) کال سره سمون خوري تقریبا دسلو کلونو په عمر وفات شو او مزار یې د پيښور په څمکنو کې دي چې هر!کال د رجب په میاشت کې دده عرس لمانځل کیږي د ده تر مړینې وروسته دده درې زامن وو چې ميا ګل، محمدي صاحبزاده او عبېدالله نوميدل. د ده د مړينې نه وروستو محمدي صاحبزاده د ده په ګدۍ کښیناست. باید زیاته کړم چې د افغانستان د ننګرهار ولايت په مرکز جلا ل آباد کې دمیا عمر بابا په نامه یوه لیسه ( های سکول ) هم شته. صاحبزاده محمدي هم دپښتو زبې ښه شاعر او لیکوال او ددیوان خاوند و. میا عمر بابا په پښتو ، پارسي او عربي زبو ډیر آثار بریښي دي لکه چې پخپله یې په یو ه شعر کې داسې ویلي دي : تصانیف لہ دے فقیرہ چی عیان دی پہ فارسی پہ عربی کی نمایاں دی پہ پښتو ژبه ھم ما کړی بسیار دی ځینې ځینې بیا مشہور پہ ہر دیار دی دده دتصانیفونومونه دادي : ۱- توضیح المعاني په پارسي ژبه ۲-ظواهرالسرایرپه پارسي ژبه ۳-شمس الهدی په عربي ژبه ۴- شماېل نبوي په پښتو ژبه ۵- دپښتنو نسب نامه په پښتو ژبه خلاصه کیدانی =په پښتو ژبه باید وویل شي چې دده دکتابونو او تصانیفو خطي نسخې په بریټیښ میوزیم کتابتون، دهند درامپور په کتابتون، د پاکستان د پنجاب يونیورسټی په شیراني کلیکشن کې ، دکابل په پښتو ټولنې او دبیښور داسلامیه کالج په کتابتون کې خوندي دي.
وهابيت
وهابيت يو اسلامي فرقه ده چې په عربو کې په ۱۷۴۰ کې محمد بن عبد الوهاب پيل کړی و.
سعود او وهاب
بيا چې کله انگرېزانو د سعوديه عرب جوړول نو د سعو کورنۍ وهابيت سرکاري فق کړ
ترهگرۍ او هابيت
په هبيت کره کتنه کيږي چې دا ترهگرۍ خوروي طالبان هم وهابيانو نه پيسې اخلي
وهابيت او زبرگ ځايونه
وهابيت مزارونه او قبرونه بد گڼي او ډېر زبرگ قبرونه يې په سعوديه عربو کې مات کړي دي
لکه جنت البقيع مزار چېرته د عباس، امام حسن،بيبي عائشه او داسې نور صحابه ښخ وو.
۸
۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷ څخه  مخکي او د ۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کي
په رياضي کي ۸:
په کلینډر کې
۸ کولاي سي:
په کیمیا کې
۸د آکسيجن اټومي عدد ده
په نورو موضوعګانو کي
۸ د عدد شمیره ارزښت ح په د ابجد حساب کي دي.
مارک فیورستین
مارک فیورسټین په انګلیسي Mark Feuerstein) زوکړه ۸ جون ۱۹۷۱) یو امریکایي سینماګر دی. د نوموړی مشهور فلمونه عبارت دي له پورته ښځه، د هغه په موقیعت کې، د شخړی مقررات او فراری سریال دی.
دارالعلوم
دارالعلوم عربي کلمه ده چي د علم کور ته وايي. دا کلمه عموما د اسلامي زده کړو مرکز لپاره کارول کېږي. مدرسې ته ورته معنی لري، که څه هم دارالعلوم د زده کړو پرمختللي مرکز ته ويل کېږي. د دارالعلوم زده کوونکي ته طالب وايي. د دارالعلوم کلمې له سوېلي اسيا څخه سرچينه اخستي، چېرته چي لومړی دارالعلوم د هندي اسلامي عالمانو لخوا جوړ شو. په دارالعلوم کي د درس نظامي نصاب تدريسېږي. چي د سلجوقیانو د واکمنۍ پر مهال جوړ شوی وو. مګر په سوېلي اسيا کي د اسلامي علماوو لکه شاه ولي الله دهلوي په واسطه خپور شو.
درس نظامي
سرچينې
^ Van Bruinessen, M. and Allievi, S., (2013). Producing Islamic knowledge: transmission and dissemination in Western Europe. Routledge. p.99
سیاره‌ګۍ
د سیاره‌گۍ په اړه ځینې لنډ مالومات په لاندې ډول دي:
۱- که لمر د یوه وره (دروازې) هومره لوی وای؛ نو ځمکه به د کیلي د سوري؛ او سیاره‌گیانې لکه پلوټو (Pluto) او اېرس (Eris) به د ټومبوني (سنجاق) د سرونو هومره وای.
۲- د سیمې له مخې، تر پلوټو خو روسیه لا یو لږ نوکی (یانې: ۲،۷٪) لویه ده.
۳- سیاره‌گیانې هم پر لمر را چورلي؛ او ډېری یې د نیپټون د چورلېځ (مدار) ها خوا ته د کایپر هسکړۍ (Kuiper Belt) په کنگلنۍ سیمه کې دي. پلوټو [چې په سیاره‌گیانو کې تر ټولو لویه او مشهوره ده] له لمر څخه ۵،۹ ملیارډ کیلو متره یا ۳۹،۴۸ س.ی. واټن لري. خو بله سیاره‌گۍ چې بیا سېریز (Ceres) نومېږي د ستوروزمو په هسکړۍ (Asteroid Belt) کې د مریخ او مشتري تر منځ ده.
۴- د سیاره‌گیانو ورځې او کلونه یو له بله توپیر لري. د بېلگې په توگه، د سېریز (Ceres) یوه ورځ یې د ځمکې نهه ساعته او کال یې بیا د ځمکې ۴،۶ کاله کېږي.
۵- سیاره‌گیانې یا خو ډبرین او یا هم کنگني (icy) جوړښتونه لري --- چې دا په لمریز غونډال کې د هغوی له موقعیت سره تړاو لري.
۶- ډېرې سیاره‌گیانې [خو ټول یې نه] سپوږمیانې لري.
۷- سیاره‌گیانې کړیانې (rings) نه لري.
۸- د پلوټو او اېرس نرۍ هواوېجې (اټموسفیرونه) لمر ته د نږدېوالي پر مهال غځېږي او د لیریوالي پر مهال بیا بېرته عادي حالت ته گرځي.
۹- سیاره‌گیانو ته لومړنی ماموریت د ډان (Dawn) په نامه د ناسا یوه روبوټ ترسره کړ چې د ۲۰۱۵ کال د مارچ پر ۶مه سېریز ته ورسېد.
۱۰- په سیاره‌گیانو کې ژوند کول ناشونی دی.
۱۱- پلوټو په ۲۰۰۶م کال کې له سیاره‌توبه ووته.
وېشنيزه:لمريز غونډال وېشنيزه:لمريز نظام وېشنيزه:ستوري وېشنيزه:ستورپوهنه وېشنيزه:ستورپېژندنه وېشنيزه:تشیالپوهنه وېشنيزه:فضاء وېشنيزه:تشیال
موستا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> (به
موستا چې په مالټي ژبه کې Mosta ليکل کيږي د مالټا هېواد په شمالي مالټا سیمه کې یو ښار دی چې په 1995 کال کې یې 16,754تنه نفوس درلود، مګر په 2005 مېلادي کال کې یې نفوس 18,676تنه و.
اړوند پوښتنې
وېشنيزه:د مالټا ښارونه وېشنيزه:مالټا وېشنيزه:موس وېشنيزه:افريقايي ښارونه وېشنيزه:اروپایي هېوادونه
د تکامل په اړه د یهودانو نظرونه
د تکامل په اړه د یهودانو نظرونه، د تکامل نظریې، تجربوي تکامل، د ژوند سرچینه، د کایناتو عمر، تکاملي تخلیقیت او الهي تکامل په اړه د نظرونو لړۍ شامله ده. نن، ډېری یهودي خلک د تکامل نظریه مني او له دودیز یهودیت سره یې په مطابقت کې نه ګوري، چې د صحیفې رېښتیني اهمیت پر ځای، په اخلاقیاتو باندې د نامتو یهودي عالمانو، لکه : ویلنا ګاؤن او میمونایډس ټینګار منعکسوي.
کلاسیکې یهودي عقیدې
د انجیل تاریخ ښیي چې الله تعالی نږدې ۶۰۰۰ کلونه دمخه د نړۍ خلقت بشپړ کړ. دا زمانه په مدریش، سیدر اولام کې، د سیدر اولام په مدریش کې په رامنځته شوي تاریخ کې منعکس شوی، خو په یهودیت کې د پیدایښت کتاب لوستل خورا لږ تر سترګو کېږي. دا زمانه د تانا جوس بن حلافتا ته منسوب دی او د کایناتو له پیدایښت څخه نیولې بیا په بیت المقدس کې د دویم معبد تر جوړېدلو پورې تاریخ رانغاړي. ډاکټر جیرالډ شروډر د وخت په اړه د آینسټاین د هغه نسبي نظر په تړاو د شپږو ورځو تخلیق په اړه د نشمنیډیس تشرېح تفسیروي چې د فضا د وخت په پراخېدلو کې پلې کېږي، څو ووایي چې د زوږ له لیده، د تخلیق شپږ ورځې ۱۵.۷۵ میلیارده کلونه دي.
ډیری عصري یهودي عالمان په دې باور دي چې، نړۍ له ۶۰۰۰ کلونو څخه زیاته پخوانۍ ده. دوی په دې باور دي چې دا ډول نظر باید د تکامل نظریې په څېر، علمي او ساینسي نظریې ومني. هغه یهودي عالمان چې دا ډول نظر لري، خپلې پایلې د تلمود او یا مدراش آیتونو پر بنسټ ولاړې ګڼي، د بېلګې په توګه:
د منځني پېړۍ یهودي عقیدې
یهودي عالم، بها بن اشر (۱۱ پېړۍ، هسپانیه) د تورات په اړه خپل تفسیر کې دې پایلې ته رسېږي چې، په کایناتو کې د تاریخ له اوږدو څخه ډېر پخوا د وخت داسې نظامونه موجود وو چې انسان ورسره اشنا دی. د کببالا پر بنسټ، هغه محاسبه کوي چې ځمکه ملیاردونه کلونه عمر لري.
دمنځنیو پېړیو ځینې عقلي فلسفه پوهان، لکه میمونایډس او ګیرسونایډس په دې باور ول چې د پیدایښت په کتاب کې هره وینا په لفظي معنا نه ده. په دې نظر کې یو څوک مکلف و چې باید پر تورات باندې داسې پوه شي چې د ساینس له موندنو سره سمون ولري. په حقیقت کې میمونایډس چې د منځنۍ دورې یو له سترو یهودي عالمانو څخه دی، لیکلي چې: که چېرته ساینس او تورات غلط تعبیر شوي وي، نو دا به یا د دې له امله وي چې په ساینس سم پوه شوي نه یاست یا تورات ناسم تعبیر شوی دی. میمونایډس استدلال وکړ چې که ساینس یو داسې ټکی ثابت کړي چې د عقیدې له کومو اساساتو سره په ټکر کې نه وي، نو بیا موندنه باید ومنل شي او صحیفه باید له هغې سره سم تفسیر او تعبیر شي. د بېلګې په توګه: د افلاطون د هغه نظر په اړه چې کاینات په حقیقت کې د تل لپاره شته دی، بحث کې هغه استدلال وکړ چې په یو ډول یا بل ډول، د قناعت وړ منطقي ثبوت نشته دی، نو (میمونایډس) د منلو په برخه کې خپلواک و او له همدې امله یې د انجیل هغه دقیق نظر ومنله چې کاینات په یوې ټاکلې موده کې جوړ شوی؛ خو که چېرته د افلاطون نظریه په کافي اندازه له کافي علمي شواهدو سره قانع کوونکې وه، نو هغه به توانېدلای وی چې پر دې بنسټ پیدایښت یو ځل بیا تعبیر او تفسیر کړي. د پیدایښت په اړه میمونایډس څرګنده کړه چې: "په صحیفه کې ذکر شوی روایت، لکه څنګه چې په عمومي توګه باور کېږي، د هغه په ټولو برخو کې ټکي پر ټکي (تحت الفظي) نه دی." وروسته په ورته پاراګراف کې، هغه په ​​ځانګړي ډول بیانوي چې: دا له پیل څخه د تخلیق د شپږمې ورځې تر روایت پورې متن کې صدق کوي.
نشمنایډیس، چې اکثره د میمونایډس په منطقي نظریاتو انتقاد کوي، (د پیدایښت په اړه د هغه په تبصره کې) د انجیل د تخلیق د روایت له لفظي ژباړې څخه سرچینه اخېستونکي ډېری غیرمنطقي عملونه په ګوته کړل او ویې ویل چې نوموړی روایت په حقیقت کې په سمبولیک ډول روحاني مفکورو ته اشاره کوي. هغه په هګیګا کې د مېشنا یادونه وکړه چې په هغه کې د تخلیق روایت اصلي معنا، چې په طبیعت کې صوفیانه ده، په شخصي شرایطو کې په دودیز ډول له ښوونکو څخه پرمختللي پوهانو ته لېږدول شوې ده. ډېری د کابالې اړوند سرچینو د شمېټوټ یادونه کوي – چې د تخلیق کایناتي دورې د یوګاس هندي مفهوم ته ورته دی. د نشمنایډس مرید/شاګرد، د عکا نومې ځای اسحاق بن صموئیل، د ۱۳ پېړۍ یو مشهور کابالیست، په دې نظر دی چې کاینات نږدې ۱۵ میلیارده کلونه عمر لري. د شمېټوت د روایت له مخې، پیدایښت یوازې د اوسني دور په اړه په څرګند ډول خبرې کوي، په داسې حال کې چې د پخوانیو کایناتي دورو په اړه مالومات د متن په باطني او محرمانه لوستلو کې پټ دي.
د کلاسیک یهودي مفسرینو ترمنځ د انجیل د تخلیق کیسې لفظي تفسیر غیرمعمولي دی. له همدې امله د انجیل مفسر ابراهیم بن عزرا (۱۱ پېړۍ) لیکلي: "که په تورات کې داسې څه راښکاره شي چې له دلیل سره تضاد ولري… نو دلته باید د حل لاره په یوه کنایي تفسیر کې ولټوو… د بېلګې په توګه: د ښه او بد د پوهې د شجرې روایت یوازې په انځوریز مفهوم پوهېدلای شي."د پام وړ استثناءاتو څخه یوه استثناء ښایي د روش هاشناه لیکلي اثر په اړه د توصافیست په اړه تبصره وي، چېرته چې د پیدایښت د لفظي لوستلو سره سم د تخلیق زمانې ته اشاره کېږي. غیر لفظي چلند د ډېرو له خوا په عصري ارتودوکس یهودیت او د هاردي یهودیت ځینې برخو کې د احتمالي چلند په توګه منل شوی دی.
راشي، د هغه آیتونو په اړه چې د تخلیق ورځې تشرېح کوي، د هغه د تبصرې پرمهال،ورېځ دوی ته د دقیقو ورځو په اړه تدریس کوي، د هغه تبصرو ترڅنګ د پیدایښت کتاب د لومړي څپرکي په اړه د خپل بحث څخه ملاتړ کوي چې یادونه کوي چې ټوله نړۍ په یوځل جوړه شوې، د ادم د راڅرګندېدلو څخه وړاندې د شتون هیڅ موده نه ده ذکر شوې.
په ۱۳مه پېړۍ کې، د عکا یهودي عالم اسحاق بین صموئیل دا ځیرکي وکړه چې، د انسان له پیداکېدلو مخکې د سباتي دورې موجودې وې، نو د آدم او حوا څخه دمخه وخت باید په الهي کلونو، نه په انساني کلونو سره اندازه شي. د زبور ۹۰:۴ یادونه کوي: "ستا په نظر زر کلونه د تېرې ورځې په څېر دي چې تېره شوه او په شپه کې د څوکیدار په څېر دي." د لیونات هاساپر په څېر،هغه دا وګڼله چې موږ په اوومه سباتي دوره کې اوسواو له همدې امله پورتنۍ شمېرې ۴۲۰۰۰ کلونه ونیول او دا یې بیا له ۳۶۵۲۵۰ سره ضرب کړل.(هغه د ۳۶۵.۲۵ ورځو کال کاراوه)، څو د ادم علیه السلام د پیدایښت پرمهال د کائینانو ۱۵،۳۴۰،۵۰۰،۰۰ کلونوعمر ترلاسه کړي.
آریانا ويجه
آریانا ويجه د آریائیانو اصلی ټاټوبی:
ډیر تاریخ پوهان په دې اند دي چې چې آریانا ویجه د پامیر او د آمو سیند ( Oxus river ) په شمال کې پرتې وادي ګانې وي چې بدخشان ته څیرمه پرتې وې او دلته د آريائیانو بیلابیلې قبیلې چې پښتانه هم پکې وو اوسیدل. دوی د کوچیانو په څیر ژوند درلود او خپل څاروي او رمې به یې چې پسونه ، وزې ، آسونه او غوايي وو څرول ، خو کله چې ددوی په شمېر کې زیاتوالی راغی نو دوی مهاجرتونو ته اړشول. ځینې نور محققین آریانا ویجه د اوسني خوارزم (Khwarezm) په سیمه کې ګڼي چې اوس دمنځنۍ ایشیا د ازبکستان او ترکمنستان په هیوادونو کې پرته مشهوره سیمه ده ، خو ځینې ډیر نور مورخین د لومړنی نظر پلویان دي.
په اوستا کې چې د زردشت کتاب دی او پنځه برخې لري چې ګاتا، ویسپرد، یشتونه ، وندیداد او خرده اوستا نومیږي راغلي دي چې د آریائیانو اصلي ټاټوبی آریاناویج آریناویجه دی. همداراز د وندیداد په لومړي فرګرد کې هم د آریائیانو د شپاړسو هیوادونو یا ولایتونو ذکر او یادونه شوې ده چې یو پکې همدا آریانا ويجه دی چې دښاغلو یا اصیلو او نجیبو خلکو ټاټوبی او د استوګنې د ځای معنا لری.
باید ووایو کله چې د آریائیانو د بهارته قبیلې د خیبر د تاریخي لارې نه تیرشول او تر اباسین ورپورې وتل او شمالي هندوستان ته ورننوتل نو دوی هلته دانوم له ځانه سره یووړ او پر خپلې نوي ځمکې او هیواد یې داریا ورشه یا آریانا ورته Arya varta نوم کیښود چې ددوی دددغه هیواد نوم په منو سمهیتا یا د منوپه قوانینو کې هم ذکر شوی دي او ددوی دغه ځمکه د هیمالیا د غرونو او د عربو تر سمندرګي پورې ښودل شوې ده .باید زیاته کړو چې د منو سمهیتا قوانین د عیسی مسیح علیه السلام تر زوکړې دمخه اته سوه کلونه وړاندې لیکل شوی دی. د بهارته قبیلې وروسته په هند کې د خپل هیواد ته د بهارت ورشه یا د بهارت ورته نوم ورکړ چې اوس هم دغه نوم ژوندی دي.
لنډه داچې آریانا ویجه د پامیر او آمو سیند سره نږدې هغه سیمه وه چې آریائیان یا د آرین نسل او د آرین قبیلې پکې په ګده سره اوسیدلې او له همدې ځایه یې خپل مهاجرتونه هم پیل کړي دي. -- منابع او سرچینې : 1- Vedic India,p44 2- http://www.avesta.org/vendidad/vd1sbe.htm - 3-ttp://www.aryavartachronicles.com/the_world_aryavarta.html 4- Cmobridge History If India ,v,1 ,p,51
Image may contain: one or more people, mountain, outdoor and nature
سیلاس وایر میچل
سیلاس وایر میچل په انګلیسي Silas Weir Mitchell) یو امریکایي سینماګر دی چې په فراری سریال کې د یولیونی رول لوبوی.
مهراب خان
میر مهراب خان احمدزای د بلوچستان (کلات) شاهی دولت یو ولسمشر (خان) ؤ، چي دا مهال (کلات) پاکستان د  بلوچستان مربوط کېږي. نومړی له 1817 میلادي څخه بیا تر 1839 پوري د بلوچستان ولسمشر یا خان پاته شوی دی. همدارنگه نوموړی د د 1898 کال بلوچستان پاڅون کې هم ډیر رول درلود.
سرچینې
وېشنيزه:کلات خانات
د بابل ځوړند بڼ
د بابل ځوړند بڼونه، چې د سمېرامېس ځوړندو بڼونو په نامه هم يادېږي (د عراق په ننني الهيلا نومي ځاى) كې د لرغونې نړۍ يو له ۷ عجايبو څخه شمېرل كېږي. دا بڼونه د دويم نېبوچايدېېزر لخو په ۶۰۰ مخزېږد كال ودان شوي دي. داسې ښكاري چې نوموړي واكمن دا بڼونه د خپلې ماندينې د خوښۍ لپاره ودان كړي.
وېشنيزه:د عراق ودانۍ او جوړښتونه وېشنيزه:د عراق بڼونه وېشنيزه:بابل وېشنيزه:بابلونيا وېشنيزه:د عراق پېښليك وېشنيزه:د تاريخ د بدلون وران ټكي
جودپور
جودپور د هند يو ښار دی، دا د هند په راجستهان ايالت کې دی. دا د هند 45م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 851,051 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 1,033,918 وه.
۹
په رياضي کي
په رياضي کي ۹:
په کلینډر کې
۹ کولاي سي:
په کیمیا کې
۹د فلورين اټومي عدد ده
په نورو موضوعګانو کي
۹ د عدد شمیره ارزښت ط په د ابجد حساب کي دي.
سرچينې
وېشنيزه:۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:يو رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
محمود طرزی
محمود طرزي د غلام محمد خان طرزي ځوي ، په ۱۲۸۵ ﻫ ق کال په کابل کې زیږېدلی دی او په ۱۳۵۳ ﻫ ق کال په استانبول کې مړ شو. او ځنې دده د زیږېدنې ځای د غزني دال ملک ښئي. پلار یې د سردار رحمدل خان زوی او د سردار پاینده محمد خان لمسی وو. د سردار پاینده محمد خان اولادې تر ډیره وخته د افغانستان حاکمیت په لاس کې درلود چې دا سلسله د افغانستان په تاریخ کې د محمد زو د واکمنۍ په نامه یادیږي. ددوی د حاکمیت په وخت کې ددې قبیلې د سردارانو تر مینځ د سلطنتي رقابت له امله افغانستان تر ډیره وخته د جنګونو، ګډوډیو او اغتشاشونو ښکار وو.