cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سولاپور
سولاپور د هند يو ښار دی، دا د هند په مهاراشټر ايالت کې دی. دا د هند 31م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 951,558 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 1,202,951 وه.
۳
۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲ څخه  مخکي او د ۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کي
په رياضي کي ۳:
په کلینډر کې
۳ کولاي سي:
په کیمیا کې
۳د ليتيوم اټومي عدد ده
په نورو موضوعګانو کي
۳ د عدد شمیره ارزښت ج په د ابجد حساب کي دي.
سرچينې
وېشنيزه:۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:يو رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه وېشنيزه:فیبوناچې عددونه
گنډېری
گنډېری یا معمولي گنډېری (په لاتين: Nerium oleandr) یو تزييني او زهرلرونکي ونه یا بوټي دي چې په افریقا، آسيا او اروپا کې په لمريزو سیمو کې شنه کېږي.
سپړنه
معمولي گنډېری د Apocynaceae په کورنۍ او د Nerium په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۲ – ۶ متره دي. نوموړي بوټي سپين، ژیړ او گلابی گلان لري. ټول بوټي زهرجن دي. معمولي گنډېری یو شمير زهزلرونکي مواد لکه اولېاندرین, Adinerin, Folinerin لري. نوموړي توکې د انسانانو پر زړه باندي وژونکي آغېره لري. اولېاندرین د زړه د گلیکوزیډونو څخه یو آغېزمندي توکه ده  چی د زړه د والونو د ناروغۍ ، اذینی فبریلیشن او اذینی فلوتر د علاج لپاره ورڅخه هم کار اخیستلای شی.
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
بروفو
بروفو ښار په مقدونیایي Берово) د شمالي مقدونیه هیواد
شکوڼ
شکوڼ يو ژوی دی چې په پارسي کې ورته خارپشتک وايي.
وېشنيزه:خوله لگوونكى ژوى
نوزاد
په نوزاد ولسولۍ کې د بارکزيو يو شاخه چې دکندهار ارغستان څخه ورغلې دهغې څخه بيا يو شاخه په کال 1220 هجرې شمسې کندز چهاردرې ولسوالۍکې ميشت سوي
قره باغ ولسوالۍ
د قره باغ ولسوالۍ د کابل شمال کې پرته یوه زرغونه او د رنگارنگو میوؤ ولسوالۍ ده چه نژدې.
پدی ولسوالی کې له ۱۹۷۹ کال نه بیا تر ۲۰۰۱ کال پوری د سختو جگړو مرکزونه ؤ چی نژدې زیاتره برخې يې بیخی له منځه ولاړی او همدارنگه د روسانو خلاف یو د مقاومت یو سخت ترینه منطقه وو چی تقریبا پدی ټوله موده کښی روسان ونتوانیدل چه دامنطقه خپل ولکه لاندی راولی ورسته د خپل منڅی جگړی نسبتا ارم وول لیکن کله چی طالبان دامنطقه ونیوله نو یو ځل بیا دی خلکو ټوپک ته لاس کړه او طالبانو ته سخت زیانونه ورسول اخر کار طالبانو د ظلم او بربیت نه کارو واخستلو ټول قرباغ کورونه باغونه مسجدونه وسوزول د ددی منطقی مزلوم خلک یی بی کړی په ۲۰۰۱ کال کی دیولسم ستمبر واقعه نه ورسته یو ځل بیا خلکو خپل وطن ته مخه کړه او د قرباغ ابادی او یو پله بیا د سمسورتیا لپاره کار شروع کړه نن قرباغ د افغانستان یو دخوشال ترینه منطقو څخه ده
په ځنګل کې اور لګیدنه او دهغې مخنيوى
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپيریال ساتنې او ځنګلونوڅانګه
دځنګل تعريف ځنګل د لاتيني کلمې Foris څخه اخستل شوی چې دکورڅخه بهرساحې يا طبيعت په معنی دی. يا ځنګل په زياته پيمانه پيچلی او په دوام داره توګه تغيرکوونکی محيط دی کوم چې دمختلفو ژونديو موجوداتو لکه ونو،  بوټو، لرګينوځيليو، وحشي ګلانو،  سرخسونو، خزې، ګل سنګ، فنجي اودخاورې دژونديو مايکروسکوپيک موجوداتواو غير ژوندي موجوداتولکه اوبو،  تغذيوي موادو، تيږو، لمراوهوا څخه جوړشوی دی  چې ددې پېچلې  ټولنې لويه برخه ونې تشکېلوي
دځنګل داور پيژندنه
دځنګل اورله هغه اورڅخه عبارت دی کوم چې په هغه عضوي موادوکې رامنځته کېږي چې په ځنګل کې په پراخه پيمانه خپاره شوي وي. يادځنګل اورله هغه سوځېدنې څخه عبارت دی کوم چې په ځنګل کې صورت نيسي اودسوځېدوړټول عضوي موادسوځوي. داډول مواد په ځنګل کې په زياته اندازه خپاره شو ي وي اوله همدې امله داوردپراختياسره مرسته کوي. دځنګل اورته ويجاړونکې اور(Wild fire) هم ويل کېږي داډول اورپه ځنګلي سيموکې رامنځته کېږي اودسوځېدووړنباتات سوځوي. دسوځېدوړنباتاتوپه اساس نوموړي اورته دبوټواور، دځنګل اور، ددښتې اور، دوښواور، دغره ياورشواوراودPeat اورهم ويل کېږي. دځنګل اوردهغې دپراخه اندازې، داصلي منبع څخه دخپرېدو چټکتيا،په ناڅاپي توګه دلوري بدلولو وړتيا او د سيندونو، سرکونو او نورو موانعوڅخه دټوپ وهلودوړتياپه اساس له عامواورونوڅخه توپيرکوي. دځنګل اور داسې هم تشريح کېداي شي چې دځنګل اوردبې کنټروله اورڅخه عبارت دي کوم چې پخپله رامنځته کيږي او هغه نباتات سوځوي چې  دځنګل دځمکې سطحه يې پوښلی وې. يادځنګل اوردلرګيو(Timbers)،ګڼو ځنګلونو ياګڼو بوټو، واښو اونور زراوراخيستونکو نباتاتوپه يوه برخه  کې رامنځته کېږي. دځنګل اور ښايي په طبيعي ډول او ياد انسانې فعاليتونو په نتيجه کې رامنځته شي. په مجموع کې
دځنګل داوردرامنځته کيدولپاره درې فکتورونه
۱ - سون مواد
۲- اکسيجن اکسيجن چې په ښکاره اوڅرګندډول په هواکې شته دی او دنباتاتوپه واسطه دضيايي ترکېب دعمليې په نتيجه کې هوا ته ازاديږي، په زياته  پيمانه داورسره مرسته کوي.
۳- داورسرچينه/ دسوځيدو سرچينه دسوځيدو سرچينی په ځنګل کې ډيرې زياتې دي خو د ځنګل ګڼوالی ورسره مرسته کوي دا ښايي دتندرپه واسطه، دکورڅخه دباندې اوربلولوپه واسطه، دغورځول شوي سګريټ څخه، اويا هم دغره په يو اړخ باندې دزيات وخت لپاره دلمردلګيدو پواسطه رامنځته شي همدارنګه وچې هواګانې  چې  وچکالي منځته  راوړي ښايي د اور درامنځته کېدوسبب شي. چې دغه وچکالي نوو زرغون شوو اوکمزورو نباتاتو  ته زيان اړوي اوهغوۍدوچوالي سبب کيږي وچ شوي مواد داورلپاره ستره منبع ده. همدارنګه دوامداره قوي بادونه ددې سبب کېږي چې دځنګل اورله يوځاي څخه بل ځاي ته انتقال شي چې په پايله کې يې زياته ساحه سوځي.
دځنګل داورډولونه
کله چې په ځنګلې سيموکې دسوځيدنې وړمواداوموسمي شرايط اورلګيدنې اودوامداره سوځيدنې ته لارهواره کړي درې ډوله اورونه رامنځته کيږي چې په لاندې ډول ورڅخه يادونه کيږي:
ځمکني اورونه
ځمکني اورونه په عادي توګه په پټه خپريږي اوياهم دهيومس اوعضوي بقاياوپه طبقو ښويږي اوټول عضوي پوښ اويادهغې يوه برخه اودځمکې لاندې ريښې سوځوي چې په نتيجه کې منرالي خاوره اويادخاورې لاندې ډبرې لوڅيږي. نوموړي اورونه عموماً يواځې داوږودمهاله وچکالۍ په موده کې چې خاوره په کافي توګه وچه شوې وي رامنځته کيږي او تراونيواومياشتوپورې په کراره کراره بليږي. داډول اورونه عموماً بې لمبې سوځيږي اوزياتره وختونه په اسانۍ تشخيص کيدى هم نه شي. دااورونه ترهغې دوام کوي ترڅوداورښت اوياټيټې تودوخې له امله ووژل شي اويايې هم دسوځيدو وړموادپاي ته ورسيږي. ځمکني اورونه زيان رسونکې اغيزې لري دبيلګې په ډول دااورونه داوږدې اولوړې حرارتي ضربې دتوليدولوله امله لويې اوکوچنۍ ونې وژني. هغه کوچني ژوندي موجودات اوفنګسونه چې په عضوي طبقواوهيومس کې ژوندکوي، له منځه وړي. همداراز په بقاياوکې ذخيره شوى تخم هم سوځوي اودخاورې دژوروطبقوپرته ټولې ريښې وژني. ځمکني اورونه په ميلان لرونکوسيموکې د سطحي جريان اوتخريب چانس زياتوي چې په پايله کې يې ځمکه کلکه اوسخته پاتې کيږي کوم چې ښايي دنباتاتودبيرته چټکې زرغونيدى مخه ونيسي. په لوڅو سطحوکې داوبوزيات سطحي جريان ښايي منحل غذايي مواداوايره له ځانه سره يوسي چې له امله يې شرايط دنبات دودې لپاره غيرمساعدګرځي. ځنګلداران عموماًدساحې داماده کولوپه منظورځمکني اورونه مناسب نه ګڼي اوترهغه پورې په تجويزشوي اوربنديزلګوي ترڅوهيومس دومره رطوبت واخلي چې داورپرمهال په بشپړډول ونه سوځيږي.
سطحي اورونه
سطحي اورونه دځمکې په سطحه اوياځمکې سطحې ته نژدې واقع کوچني ښاخونه، دچارتراشوڅخه اضافه شوي لرګي، واښه، بوټي اودبقاياوپاسنۍ طبقه سوځوي. سطحي اورونه عموماًپه يوه ساحه کې په چټکۍ سره حرکت کوي مګرټول عضوي مواد نه سوځوي. دعضوي هورايزونو رطوبت اکثره دهيومس دطبقې داوراخيستنې مخه نيسي همدارنګه خاوره اوپه خاوره کې ميشت مايکرواورګانيزمونه دتودوخې څخه ساتي. هغه حرارتي ضربه کومه چې ددې چټکوخپريدونکواورونوله امله داورمخې لوري ته توليديږي دومره اوږده نه وي ترڅووکولى شي دلويوونوډبل پوستکي لاندې انساج زيانمن کړي خوبياهم دکوچنيو ونواوبوټودغاړې برخه(Collar) زيانمنه کړي اودکوچني قطرلرونکو ښاخونو او نورو کوچنيو سطحي خشاکودکموالي سبب  وګرځي.
دتاج دبرخې اورونه
له هغه اورونوڅخه عبارت دي کوم چې دونودچترۍ په برخه کې موجودمواد، لوړقدې ونې، پيچکونه اوپه ځمکه پراته دسوځيدنې وړمواد(Ladderfuels) سوځوي. دااورونه هغه وخت پيښيږي کله چې دقطع شوولرګو ډيرۍ، دولاړوونولانديني ژوندي ښاخونه اودونودتاج برخې دسطحې ياځمکني اورپه لمبوکې راګيرشي اواورشاوخواونوته خپورشي. دتاج دبرخې اورونه په ځنګل کې دوچکالۍ اوټيټ نسبتي لنده بل په موده کې رامنځته کيږي اوپه ځانګړي ډول په هغه سيموکې منځته راځي چيرته چې په ځمکه باندې په زياته اندازه دسوځيدووړمواد(چپه شوې ونې، قطع شوي لرګي اودچترۍ په لاندې برخه کې دسوځيدنې وړمواد)پراته وي. دتاج دبرخې اورونه ډيره زياته تودوخه منځته راوړي کوم چې دتودوخې دقوي انتقال(Convection) په نتيجه کې پورته ځي اوسطحې خواته دتيزوهواګانود راښکلوسبب کيږي چې دغه هواګانې داورلمبې نورې هم زياتوي. دلمبوڅخه دتودې هواجريان داورڅخه ليرې دسوځيدووړموادګرم اووچوي چې په پايله کې يې نوموړي موادالوتونکي غازونه منځته راوړي. دتاج دبرخې اورونه دځمکنيواورونوپه څيرچاپيريال اغيزمنوي، په خپله لاره کې ټولې ونې اوبوټي له منځه وړي اوعموماًسطحي عضوي موادهم سوځوي. دځمکنيواورونوپه څيردتاج دبرخې اورونه يواځې هغه وخت له منځه ځي کله يې چې دسون موادختم شي يادباران پواسطه سوړشي اويايې هم دسوځيدو وړمواد دومره  لامده شي چې دسوځيدو وړنه وي په مجموع کې دتاج دبرخې اورونه په ځنګلي ايکوسيستمونوکې دساحې داماده کولوپه منظوردومره ارزښت نلري.
په ځنګل کې دوه ډوله اور پيژندل شوی دی چې لاندې ورڅخه يادونه کيږي:
تجويز شوی اوريا کانترول شوی اور  (Prescribed fire ۲-ويجاړونکی اورياپراخه سوځيدنه (Wildfire)  چې چټکه سوځيدنه هم ورته ويل کيږي
۱-تجويز شوی اور
له هغه قصدي او پلان شوي اور څخه عبارت دى کوم چې د انسانانو پواسطه د مشخصو يا ځانګړو هدفونو لپاره په کاراچول کېږي. تجويز شوى اور يا سوځيدنه په عمومي توګه کنترول شوې سوځيدنه ده چې مشخصه او ځانګړې ساحه په برکې نيسي.دکنترول شوي اور دعملي کولو په وخت بايدله ډير احتياط څخه کارواخيستل شي ځکه چې په دغه وخت کې يوه کوچنۍ بې احتياطي هم ښايي پراخه او ويجاړونکي اور ته لار هواره کړي چې کنترول يې بيا ستونزمن وي
دتجويزشوي اورڅخه د استفادې پر مهال بايد لاندې فکتورونه په نظرکې ونيول شي :
۱- د هوا شرايط يوازې يوې کوچنۍ ساحې ته بايد په يو معين او ټاکلي وخت کې اور ورکړل شي. په ځنګل کې بايد رطوبت ډېرټيت نه وي .داورلګونې په وخت کې بايدزيات بادموجودنه وي. ۲- اورشغلی بايدکمې وي د اور يا سوځيدنې د شغلې د زياتوالي لپاره بايد زيات زمينه مساعده نه شي.ځکه چې  لوړ حرارت ياد تودوخې شدت ددې سبب کېږي ترڅو د ونو پاڼې مړاوي شې او ونې زيان  ومومي. ۳- په کوچنيو ساحوکې بايد سوځونه ترسره سي اور يا سوځيدنې ته بايددا زمينه مساعده نه شي تر څو له کنتروله ووځي. که چيرته داډول اور له کنتروله ووځي اوزياته ساحه په بر کې ونيسي، په لوي اوخطرناک اور بدليږي او ښايی دډيرو تاوانونو سبب وګرځي.
ويجاړونکی اور يا پراخه سوځيدنه (Wildfire)
دېته چټکه سوځيدنه هم  وايي داله  هغې اور يا سوځيدنې څخه عبارت دى چې خلک اودهغوۍ   شتمني په خطر کې اچوي او په پراخه اندازه  د ځنګل ساحه نيسي   دکنتروله وتلي اور  مشخص هدف معلوم نه وي.او دا په خپل سر ځنګل کې اورلګېدنه ده   دا سوځيدنه يا اور له هوا او نورو شرايطو سره په تړاو خپله لمنه نور هم پراخوي. او په ټوله ساحه کې خپريږي. چې همدا اور دځنګل لپاره ډيرزيانمن دی.دااور  دانسانې فعاليتونوپه اساس اويادطبيعي پيښوڅخه رامنځته  کېږي. چې دځنګل نباتات، حيوانات،کوچنې موجودات، دځنګل خاوره له منځه وړي همدارنګه اقليم اونور ژوندي موجودات له ګواښ سره مخ کوي. دخلکو شتمنۍ او نورې ساحې په خطرکې واقع کوي. نو دداسې ځنګلي اورونوکنترول ډير مهم دی.
دځنګل داورځانګړتياوې
ځنګلي اورته يووخت يوناني اورهم ويل کيده مګرپه اوس وخت کې ورته پراخه، ويجاړونکى اوستراورويل کيږي. ځنګلي اورله نورواورونوڅخه دهغې درامنځته کيدودځاي له مخې هم توپيرکوي اوعموماً دباندې په واښه لرونکوسيمو، ځنګلي سيمو، بوټه ييزوسيمو، Peatلرونکوسيمواونوروهغه سيموکې چې دسون موادودسرچينې په ډول ترې کاراخيستل کيږي، رامنځته کيږي. په هغه صورت کې چې ځنګلي اورګاونډيوټولنوته خپورشي کورونه هم ويجاړوي. څرنګه چې دځنګلي اورعوامل متغيراوپايلې يې تل بې سارې وي په همدې اساس دفزيکي ځانګړتياو، دسوځيدنې وړموادوډول اوپه اورباندې دموسم داغيزوله مخې تشخيص کيدى شي. دځنګلي اورکړه وړه(روش) اوشدت دځينې فکتورونو لکه دسوځيدونکو موادو دشتوالي، احاطه شوې ساحې او موسم پايله ده. پداسې حال کې چې ځنګلي اورونه ښايي پراخه وي نه قابوکيدونکي ناورينونه په ميليونوهکتاره ساحه سوځوي. دا اورونه ښايي ١٢٥٠مترمربع اوياتردي هم کمه ساحه وسوځوي. دځنګلي اورپه نمونه اخيستنه کې کوچنۍ پيښې هم شامليدى شي مګر په ليکنوکې ورته ډيره پاملرنه نه کيږي.
دځنګله داوردرامنځته کيدوعوامل
دځنګلي اوردرامنځته کيدوڅلورسترطبيعي عوامل له بريښنا، اورغورځونکو، دډبرودرغړيدوپه پايله کې رامنځته کيدونکې سپرغيواوپه خپل سرسوځيدنې څخه عبارت دي. په نړۍ کې دډبروسکروپه زرګونوسوځيدونکې طبقې هم شاوخوادسوڅيدنې وړموادلمبه کولى شي. خوبياهم زياتره ځنګلي اورونه ښايي انساني سرچينې ولري. دFAO د٢٠٠٤م کال دځنګلونودساتنې څانګې دراپورپه اساس دځنګلي اورونو٩٥سلنه پيښې دانساني فعاليتونوله امله رامنځته کيږي دبيلګې په ډول قصدي اوراچونه، غورځول شوي سګريت، دوسايلوڅخه رامنځته شوې سپرغۍ، دبرقي مزوشليدنه، Slash & burn تخنيک، په ښکارکې داسانتياپه موخه دځنګلونوسوځول دځنګلونودنه قابوکيدونکي اور درامنځته کيدومهم عوامل دي.
انساني مداخلي
دډبرولرغونې اومنځنۍ زمانه کې دانسانانوپواسطه دښکاراوکرنيزواهدافوپه موخه داورڅخه استفادې پخوانۍ منظرې اورژيمونه ګډوډکړل. ځنګلي سيمې په تدريجي توګه دکوچنيونباتاتوپواسطه تعويض شوې چې په ښکار، تګ راتګ، دتخمونوراټولونه اوکرنه کې يې اسانتيارامځته کړه. دځنګلي اورونوڅخه دبشري تاريخ په اوږدوکې دلومړنۍ حرارتي وسلې په توګه استفاده وشوه. دمنځنيوپيړيوراهيسې دمسلکي سوځونې اوهمدارنګه داورڅخه استفادې دادره کولوپه موخه جوړوشوو قوانينواودودونوپه اړه ليکنې وشوې. په جرمنې کې په ١٢٩٠م کال کې په Odenwald اوپه ١٣٤٤م کال کې په توروځنګلونوکې منظمه سوځونه ثبت شويده. په ١٤مه ميلادي پيړۍ کې دځنګلي اوردمخنيوي په موخه په Sardinia کې داورماتونکوڅخه استفاده وشوه. په ١٥٥٠مه لسيزه کې دوهم فليپ دهسپانياپه ځينې ولايتونوکې دميږودروزنې مخنيوى وکړچې علت يې دهغه اورونودناوړه اغيزوڅخه ځان ساتل وکوم چې به دموسم په بدلون درموسره نقل کيدونکوشپونکيانودبې احتياطۍ له امله منځته راتله. ځنګلي اورونه په عادي توګه دلوړې تودوخې اووچکالۍ په موده کې رامنځته شول. دانسانانواغيزو داورپه پيښيدنه کې زياتوالى رامنځته کړو. د٨٥٠ ق م او١٦٦٠م کلونوترمنځ داوردپيښوزياتوالى انساني اغيزوسره تړاولري. په امريکاکې دچارکولودارقاموڅخه ترلاسه شوي شواهدجوتوي چې دتيروکلونوپه پرتله د١م او١٧٥٠م کلونوترمنځ په ځنګلي اورونوکې عمومي کموالى رامنځته شوى خوبياهم د١٧٥٠م او١٨٧٠م کلونوترمنځ موده کې داوردپيښوزياتوالى دشمالي امريکااواسياڅخه ترلاسه شووچارکولودارقاموله مخې څرګندشوى و. چې دادانسانانودنفوس دزياتوالي اودهغې اغيزولکه دځمکې پاکونې عملياتوپورې اړه لري. تردې وروسته په ٢٠مه ميلادي پيړۍ کې په اورونوکې مجموعي کموالى رامنځته شوچې داهم دکرنې دپراختيا، دمالونوزياته څرونه اوداوردمخنيوي دهڅوسره تړاولري.
په لنډ ډول دځنګل داور رامنځته کيدو عوامل
داسي طبقه بندي کوو عموماًچې په ځنګلونوکې داور رامنځته کېدل دوه عوامل لري ۱- طبيعي عوامل (Natural causes of forest fire) ۲- انساني فعاليتونه (Manmade or anthropogenic causes)
طبيعي عوامل:
په طبيعي ډول دځنګل داور پېښيدل دانساني مداخلې په اساس نه وي. او په طبيعي ډول سره په ځنګل کې  واقع کېږي چې په لاندې ډول دي. ۱- بريښناپه واسطه (Lightning)    ۲- د ونوپاتي شونو په واسطه ۳- دزلزلی په واسطه ۴- لوړه تودوخه اوټيټ رطوبت ۵- اورغورځونکې غرونه
دانسانې فعاليتونوپه واسطه
هغه اورونه چې دانسانې فعاليتونو په واسطه په ځنګل کې  رامنځته کېږي په دوه ډوله دي ۱- دانسان دبې احتياطۍ په اساس ۲- قصدي اوراچونه
۱- دانسان دبې احتياطۍ په اساس
۱- داورپاتې شوني چې دانسان نه پاتې کېږي
۲-دماچس دبل تلی يادسګرټ غورځول
۳- دهغه کسانوبې احتياطۍ په اساس چې دځنګل ګبين ټولوي
۴-  ريل ګاړونه اوماشينونوچې ځنګل کې پري کارکوي
۵- په ځنګل کې دشونټۍ غورځول ۶- دبرق مزونه
۷- دبيدياوساحو سوځول دوښوپه منظور
۸- دځنګل کارکوونکولخوا دپاتې شونو په بې احتياطۍ
قصدي اوراچونه ياپه مشوري سره
۲- دنوو نودواوبوټو سوځول کوم چې داوړی موسم کې شنه شوي وي ۳- دزيانمن شواوتحقيق شونباتاتو سوځول
۴- دبل چاپه حکم دځنګل سوځيدل ۵- دځنګل سوځول دسکرو په خاطر
۷- دټولنوترمنځ مخالفت
۸- دکرځمکې په خاطر
دځنګل داورلپاره دسوځيدووړموادوډول
دځنګلي اورونوخپريدل دموجودوسون موادواودهغوي دعمودي ترتيب له مخې سره فرق کوي دبيلګې په ډول هغه سوځيدونکي موادچې دغره په پاسنۍ برخوکې واقع وي دغره دلاندينيوبرخودموادوپه پرتله په ډيره اسانۍ سره وچيږي خوبياهم ښايي سوځيدونکې کوندې داوردنقطې څخه دغره لاندينيو برخوته راورغړي اوهلته دموجودوسون موادودسوځيدوسبب شي دسوځيدنې وړموادوترتيب اوکثافت په ځينې وختونوکې دتوپوګرافۍ پواسطه اداره کيږي ځکه چې دځمکې شکل دنبات دودې لپاره ضروري فکتورونه لکه اوبه اودلمروړانګوشتوالى ټاکي په ټوليزه توګه دځنګل داورډولونه دهغوي دسوځيدنې وړموادوله مخې مشخص کيدى شي.
دځنګل داورزيانونه
که څه هم ځينې ايکوسيستمونه دودې لپاره طبيعي پيښيدونکواورونوته اړتيالري اوتريوه حده په اورونومتکي دي خوبياهم په مجموع کې ځنګلي اورونه له ځانه سره زيات ضررونه لري چې په لاندې ډول ترې يادونه کيږي:
١- پراخه ځنګلي اورونه دځنګل ايکوسيستم ويجاړوي.
٢- دوحشي ژو غذا اوپناګاوې له منځه وړي اودهغوي دمهاجرت سبب کيږي. ځينې وختونه وحشي ژوي هم په خپلولمبوکې راايساروي اوله منځه يې وړي.
٣- په هغه ښاري سيموکې چې ځنګل ته نژدې واقع وي کورونوته زيان اړوي.
٤- دانسانانوژونداوملکيتونودواړوته زيان اړوي.
٥- دهوادککړتياسبب کيږي چې له دې لارې دژونديوموجوداوصحت ته زيان رسوي.
٦- دځمکې دکرې تودوخه لوړوي چې پايله يې ديخچالونوويلي کيدل اوداوبوسطحې لوړيدل دي.
٧- دنسلونودمنځه تګ سبب کيږي.
٨- دشين کوريزه غازونوپه منځته راوړلوسره داوزون دطبقې دتخريب سبب کيږي.
٩- داورونوله امله په هواکې د CO2اندازه زياتيږي اوله بله پلوه دونوپه سوځيدوسره داکسيجن اندازه کميږي نوپه همدې اساس د CO2اواکسيجن توازن له منځه وړي.
١٠- ځنګلي اورونه په يوه سيمه کې ايکولوجيکي توازن له منځه وړي. ١١- دهوا نسبتي لنده بل کموي.
١٢- هغه کوچني ژوندي موجودات چې په هيومس اوعضوي طبقوکې ژوندکوي له منځه وړي.
١٣- ځمکه او ونې توروي اوديوې سيمې ښکلاله منځه وړي.
١٤- اقتصادي زيان منځته راوړي.
١٥- بې روزګاري زياتوي اوله دې لارې دبې وزلۍ دزياتوالي سبب کيږي.
دځنګل داوردزيانونومحاسبه
څرنګه چې له قابوڅخه وتلي ځنګلي اورونه ډيرپراخه اوويجاوړونکي وي اوحيواناتو، انسانانواو ځنګلي ونوته زيات زيانونه اړوي دنوموړوزيانونومحاسبه کولوپه وخت کې لاندې ټکوته پاملرنه کيږي: ١- ټوله سوځيدلې ساحه ۲- دسوځيدلوونوشمير ۳- دوژل شوواوزيانمن شووانسانانوشمير ٤- دزيانمن شووکليواوکورونوشمير ۵- دمهاجرشووياوژل شووحيواناتوشمير
په هواباندې دځنګل داوراغيزې
د تودوخې څپې، وچکالي، داقليم سائيکليک تغيرات لکه EL Nĩno(هغه اقليمي طرزکوم چې په استوايي ارام سمندرکې هرپينځه کاله وروسته رامنځته کيږي) سيمه ييزموسمي طرز لکه دغرونولوړفشار لرونکې لړۍ په ناڅاپي توګه د ځنګلي اورروش بدلوي اوويره يې زياتوي. دباراني کلونو وروسته زياته ګرمي ډيرو پراخيدونکو اورونو او اوږود اورني موسم ته لارهوارولى شي. د ١٩٨٠مې لسيزې د نيمايي راهيسي د واورو وختي ويلي کيدنه او ورپوري اړوند د تودوخي لوړيدل هم په لويديځه امريکا کې د ځنګلي اوردموسم دسختوالي او اوږودوالي سره تړاو لري خوبيا هم يو عنصر په يواځې توګه د تل لپاره دځنګلي اوردزياتوالي سبب نشي کيدى. د بيلګې په توګه نوموړي اورونه به يواځې دوچکالۍ په موده کي تر هغې رامنځته نشي تر څوچي نورفکتورونه لکه بريښنا(د اورلګيدنې سرچينه) اوقوي بادونه (دچټک خپريدو ميکانيزم) ورسره مل نه وي. د اورشدت هم د ورځي له پلوه زياتيږي دسوځيدونکوسټودسوځيدنې اندازه د ورځې په جريان کې د ټيټ نسبتي رطوبت، لوړې تودوخې او هوا د چټک جريان له امله پينځه وارې زيات وي. دلمر وړانګې د ورځې له پلوه دځمکې تودوخه لوړوي چې په نتيجه کې هوادغره لوړو برخو ته حرکت کوي. دشپې له پلوه ځمکه سړيږي اودهوا چلندمنځته راوړي چي دغره ټيټوبرخوته حرکت کوي نوموړې هواګانې د ځنګلي اورونوسره مرسته کوي اواکثره له نوموړوهواګانوسره يوځاي د غرونو له پاسه اودروکې حرکت کوي. په اروپاکې اورونه په مکررډول دورځې د ١٢څخه تر٢ بجو پورې رامنځته کيږي. د امريکا په متحده ايالاتوکې داوروژنې عمليات د اور ٢٤ساعته ورځ په برکې نيسي چې دسهاردلسو بجوپه وخت د ورځې په تودوخه کې د وړاندوينې وړزياتوالي او شدت له امله پيل کيږي.
دځنګل داور کشفول ياموندنه
(Detection of forest fire): دځنګلي اورسره په مبارزه کې موثراوچټک کشف يوکليدي فکتوردى. په پخوانيووختونو کې  داورد کشف هڅې په لومړنيوغبرګونونو، دشپواوورځودواړو په دقيقوپايلواوداورخطرته دلومړيتوب ورکولو وړتياوباندې متمرکزې وې. په امريکاکې د٢٠مي پيړۍ په لومړيوکې داوردڅارنې دبرجونوڅخه استفاده وشوه همدارنګه دټيليفونونو، پيغام ليږدونکو کوترو او هيليوګرافونو څخه په استفادې سره داورونو راپورونه ليږدول کيدل. په ١٩٥٠م کال کې دهوايي اوځمکنۍ عکاسۍ په منظور د فوري کيمرو څخه استفاده وشوه ترڅوچې په ١٩٦٠مه لسيزه کې داوردموندنې لپاره دInfraredعکاسۍ څخه استفاده وشوه خوبياهم په مواصلاتي تکنالوژۍ کې دخنډونوله امله دمعلوماتو ليږد خنډ سره مخ کيدله. په ١٩٨٨م کال کې Yellowstone اورونوپه جريان کې په لويديځ Yellowstone کې دData يومرکزجوړشوچې په نژدې څلورساعته کې به يې دسيټلايټ په مرسته داورونومعلومات ورکول. په دې وروستيووختونوکې دځنګلي اورونودموندنې لپاره په برجونوکې داوردڅارنې اوهوايي اوځمکنيوګزموڅخه استفاده کيږي خوبياهم کيدى شي دانسانانوپواسطه دقيقه مشاهده دکنترولونکود ستړيا، دورځې ياکال دوخت اوجغرافيوي موقعيت پواسطه محدودشي. په وروستيووختونوکې دانساني کنترولونکودخطادله منځه وړلولپاره برقي سيستمونوشهرت موندلى دى. نوموړي سيستمونه بشپړاويا نيمه خودکاردي چې دGIS(دجغرافيوي معلوماتوسيستم) دارقامودتحليل په څيردخطروړسيمواوانساني ژونددموجوديت ددرجې له مخې سيستمونه په کاراچوي. دوي عموماًداوردموندنې لپاره يومخلوط سيستم په کاراچوي چې دسيټلايټ ارقامو، هوايي عکاسۍ اوGPS سيستمونوڅخه په ګډه توګه دWireless Incident Command Center لخوا اداره کيږي. يوه کوچنۍ خوزيات خطرلرونکې ساحه چې زيات شميرنباتات ياانسانان لري اويايوې بحرانې ښاري سيمې ته نژدې وي دمحلي کشفي شبکې څخه په استفادې سره څارل کيدى شي. دکشف په سيستمونوکې ښايي دبې سيمه کشف شبکې شاملې وي کوم چې دخودکاره موسمي سيستمونوپه ډول عمل کوي اوتودوخه، رطوبت اولوګى کشف کوي. داډول سيستمونه دبيټرۍ، لمري انرژۍ اويادونو څخه چارج اخلي(خپلې بيتريانې په ونوکې دموجودوکوچنيوبرقي چارجونوڅخه چارج کوي). هغه پراخه سيمې چې متوسط خطرلري دڅارونکوبرجونوپواسطه څارل کيږي کوم چې دلوګې يانورو فکتورونولکه دارو پواسطه رامنځته شوىCO2 دInfrared خاصيت دموندلولپاره دنصب شووکيمرو اوکشفونکوڅخه استفاده کوي. چې ددې پرته نورې وړتياوې لکه دشپې ليدنه، دځلاکشف اودرنګ تغيرکشف هم ښايي دکشفونکوپه ډله کې په کارواچول شي. سيټلايټ اودالوتکو، هيلي کاپټرواوUAVs(بې پيلوټه هوايي وسايلو)څخه په استفادې سره هوايي څارنه پراخه منظره ورکولى شي اوښايي دډيروپراخه کم خطرلرونکوساحودڅارنې لپاره په زړه پورې وي. نوموړي ټول سيستمونه GPS اوپهInfrared سنبال الوتکې يالوړResolution لرونکې ليدونکې کيمرې دځنګل داوردکشف اوهدف ګرځولولپاره په کاراچوي. په سيټلايټ سنبال کشفونکي لکه Advanced along track scanning Radiometer اوداروپايي Remote Sensing Satellite دAlong-track Scanning Radiometer داورپواسطه تيت شوې Infrared وړانګې اندازه کولى شي کوم چې د٣٠سانتيګرادڅخه لوړحرارت لرونکې نقطې(Hot spots) تشخيصولى شي.
دځنګلي اورنمونه اخيستنه
دځنګلي اورنمونه اخيستنه داوردروش دوړاندوينې اودرک لپاره حسابي ورته والي پورې اړه لري. دځنګلي اورنمونه اخيستنه په عين وخت کې داوردوژنې اوځپلوسره مرسته کوي. دعامووګړواو اوروژونکومصونيت زياتوي اوداورزيان راکموي دنوموړي اورپه نمونه اخيستنه کې دمحاسبوي علم څخه په استفادې سره دپخوانيواورونودپيښواحصايوي تحليل شامل دى چې په مرسته يې داوردمخې برخې روش اودSpottingدخطروړاندوينه کيدى شي. په تيرووختونوکې داوردنمونه اخيستنې لپاره مختلف ماډلونه وړانديزشويدي چې په کې ساده بيضوي، هګۍ اوپکي ته ورته ماډلونه شامل دي. دځنګلي اوردروش دمعلومولوپه موخه دلومړنيوهڅوپه برخه کې دځمکې اونباتاتويوشان والى په زړه پورې دى خوبياهم دځنګل داوردمخې دقيق روش په يولړفکتورونولکه دبادونوچټکتيااوميلان پورې اړه لري.
په چاپيريال باندې دځنګل داور اغيزې
ځنګلي اورونه په هغه اقليمونو کې زيات دي چيرته چې د کافي رطوبت له امله نباتات وده کوي مګر غزيدلې ګرمه او وچه موده هم لري. داډول سيمې داستراليا او جنوب ختيځې اسيا، د جنوبي افريقا ورشوګانو، د جنوبي افريقا د لويديځ Fynbos سيمه، د امريکا د متحده ايالاتو او کاناډا ځنګلي سيمې او مديترانې له حوزې څخه عبارت دي. دا اورونه په ځانګړې توګه دقوي بادونو، وچکالۍ او د اوړي د ګرمو مياشتو په ورځو کې ډير پياوړي وي. د ځمکې د کرې د تودوخې لوړيدل (Global warming) ښايي په زياتره سيمو کې دوچکالۍ او واقع کيدنې (تکرار) شدت زياتوي چې په پايله کې يې ډير شديد او تکراري اورونه منځته راځي. که څه هم ځينې ايکوسيستمونه دودې د تنظيم لپاره طبيعي پيښيدونکواورونو ته اړتيالري. ځينې ايکوسيستمونه ډير زيات اورونه زغمي دبيلګې په ډول دجنوبي کليفورنيا د Chaparral سيمه او د امريکا دجنوب لويديځودښتوکمه ارتفاع لرونکې سيمې. په نوموړوسيموکې چې په کمه اندازه په اورمتکي دي داورزيات تکرار طبيعي سائيکلونه په بل مخ اړولي، دبومي نباتاتو ټولنې يې له منځه وړي اوداورپه وړاندې حسا سو نباتاتواوغيربومي هرزه ګياو ودې سره يي مرسته کړې. په هغه سيموکې چې داورله امله زيانمنې شوې وي، يرغل کوونکي انواع لکه Bromus tectorum او  Lygodium microphyllum په چټکۍ سره وده کوي. څرنګه چې داډول نباتات په زياته اندازه اور کوي په همدې اساس په راتلونکي کې د اورخطر لوړولى شي او په پايله کې بومي نباتاتوته د لا زيان سبب جوړيدلى شي. د امازون په باراني ځنګلونو کې و چکالي، قطع، د حيواناتودڅرولوعمليات اودکرنې لپاره دځمکې برابرولوپه موخه دونو سوځونه داورپه وړاندې مقاوم ځنګلونه زيانمنوي او دداسې بوټو ودې ته لار هواروي کوم چې په اسانۍ سره سوځيږي په همدي اساس د اورونودډيروالي سره هم مرسته کوي. په باراني ځنګلونوکې اورنه دګڼو انواعو ټولګه تهديدوي او په زياته پيمانه CO2 توليدوى همدارنګه په ياد شوو ځنګلونو کې اورونه چې وچکالي او انساني مداخلې هم ورسره مل وي تر٢٠٣٠م کاله پورې دامازون دباراني ځنګلونو له نميايي څخه زياته برخه زيانمنولى شي. ځنګلي اورونه ايره توليدوي، عضوي مواد له مينځه وړي اوداوبوRun off زياتوي کوم چې غذايي مواد له ځانه سره وړي او ويجاړونکوسيلابونوته لارهواروي. په ٢٠٠٣م کال کې دانګلستان په شمالي يارکشاير کې ځنګلي اوردنباتاتو ٢،٥ کيلومترمربع (٢٤٧هکتاره) ساحه او دځمکي لاندې عضوي طبقه ويجاړه کړه ورپسې دباد پواسطه تخريب نوموړې ايره اولوڅه شوې خاوره راولاړه کړه اوداسې لرغونې بقاياوې يې په ډاګه کړې چې تر ١٠٠٠ق م پورې قدامت يې درلود. ځنګلي اورونه په اقليمي تغيراتوهم اغيزه کوي. نوموړي اورونه په اتموسفيرکې د CO2اندازه لوړوي اودنباتاتودودې مخه نيسي کوم چې په مجموع کې دنباتاتوپواسطه د CO2جذب اغيزمنوي. په ټنډراکې دسوځيدنې وړموادوتجمع اوځنګلي اورکوم چې دځمکې اونباتاتوپه طبعيت پورې اړه لري، يوطبيعي طرزوجودلري. په Alaska کې څيړنوپه ډاګه کړې چې داوردپيښې دراستنيدوموده (Fire Event Return Interval) عموماًد١٥٠څخه تر٢٠٠کلونوپورې توپيرکوي اوله مخې يې ټيټې وچې سيمې دلوړومرطوبوسيموپه پرتله په زياته اندازه سوځي.
دځنګل داورپه کنترول کې دټولنې ونډه
داورتنظيم نيغ په نيغه په ګټه اخيستنه پورې اړه لري. په هغه صورت کې چې محلي ټولنې پدې قانع شي چې دځنګلونوساتنه دوي ته ګټه لري دځنګلونوداورپه مخنيوي کې به له هرې ممکنې لارې کارواخلي. په ټوله نړۍ کې څيړنوداپه ډاګه کړې چې محلي ټولنې ترهغه وخته دځنګل په تنظيم کې مستقيمه ونډه نه اخلي ترڅوچې په ځنګل کې سهم ونلري. دبيلګې په ډول په چين کې ديوکلي په ځنګل کې په تيرو ٣٥کلونوکې داورکومه پيښه رامنځته نشوه دا وروسته له هغې چې دنوموړي کلي خلکوته دځنګلونو څخه دګټې اوعايداخيستنې پاليسي منظورشوه. په هندکې يوې مطالعې داجوته کړې چې په شاوخواځنګلونوباندې دکليوالي ټولنوداتکاءسطحه په مستقيم ډول دځنګل دمنجمنټ سره تړاولري.
په ګمبياکې په ځنګلدارۍ کې دټولنې ونډه اخيستنې
پرکتسونودزيانمنونکواونامطلوبه اورونوپه کموالي کې مرسته کړې په نوموړوسيموکې دځنګل څخه استفاده اودځنګل ملکيت ته لاس رسي ددې زمينه مساعده کړې ترڅوخلک رامنځته شوي اورونه په ډيره اغيزمنه توګه کنترول او ووژني. دامريکاپه متحده ايالاتوکې دټولنې په سطحه داوردمخنيوي فعاليتونه ډير بريالي وچې زياتره يې دپوهاوي په اړه و. په ځينې هيوادونوکې که څه هم دهغه رسمي قيوداتوسره سره چې ټولنې دځنګل په تنظيم کې مسؤلې ګڼي، دولتونه لاتراوسه په دې بريالي شوي نه دي ترڅوهغه ټولنې چيرته چې کليوالي خلک په پلان جوړولواوتصميم نيولوکې دومره اغيزه نلري دځنګل تنظيم ته ژمن کړي. خوبياهم محلي ټولنې په يواځې توګه ددې وړتيانلري ترڅوشديداوپراخه اورونه تنظيم کړي چې په داډول حالاتوکې بيادولايتي ياملي ادارومداخلي ته اړتياليدل کيږي. په ځينې هيوادونوکې داوراچونکوپروړاندې دموثروقوانينو تطبيق ددې ستونزې دحل يوه برخه ده همدارنګه داوردکنترول اومخنيوي په اړه پوهاوى بايدزيات شي. داپه ځانګړې توګه په هغه ښاري سيموکې چيرته چې کورونه ځنګلي سيموته نژدې جوړيږي. په داډول سيموکې بايدپرمختللې څارنه ترسره اوپه وخت سره بايددرامنځته شوواورونوراپور اړونده مراجعوته ورکړل شي.
دځنګل داورپه مخنيوي کې دټولنې ونډه اخيستنه په لاندې ټکو راڅرخي:
- دسوځيدو وړموادوپه تنظيم اوکموالي کې مرسته - داورکرښوجوړول - په هغه ورځوکې چې موسمي شرايط داورلګيدنې لپاره مساعدوي په جوړوشووکرښوباندې ګزمې ترسره کول. - داورلګيدنې په صورت کې اړونده مرجع ته خبرورکول - دقصدي اوراچونکومخه نيول - دځنګل څخه دګټې اخيستنې اوښکارپه وخت کې له احتياط څخه کاراخيستل
دځنګل د اوروژنه
دځنګلي اوروژنه په هغه ساحه کې په موجوده تکنالوژۍ پورې اړه لري چيرته چې نوموړى اوررامنځته کيږي. په کموپرمختللوهيوادونوکې داتخنيکونه ډيرساده چې داور سره  مستقيم تماس دلاس په واسطه  وي چې په کې په اورباندې دشګوواړول، دډانګ اوياهم دخرما دپاڼو پواسطه داوروهل اوهمدارنګه دسوځيدونکو ساحو شاوخوا د خندقونواواورماتونکو مونعو جوړول اوداور وژل داور په واسطه ياBy counter firing  شامل دي. په غيری مستقيم تماس  سره پرمختللوهيوادونوکې دلوړتکنالوژيکي ظرفيت له امله داوروژنې ميتودونه هم فرق کوي. دواورې داورښت دهڅولوپه موخه سلورايودايداستعماليږي همدارنګه دبې پيلوټه الوتکو، هيلي کاپټرواونورو هوايي وسايلوڅخه په اورونوباندې اوبه اوداورمخه نيونکي کيمياوي مواد(Fire retardants) غورځول کيږي. لکه ۱- Bentonite :داهغه ماده ده چې داورغورځونکو ايرو څخه جوړه شوی  وي ۲- Viscous water: سريښناکې اوبه دي ۳- Calcium alginate تيزابي مالګه
۴- Diammonium phosphate ۵- Mono ammonium phosphate ۶-Ammonium sulphate که څه هم داوربشپړه وژنه ډيره ستونزمنه ده مګراکثره ځنګلي اورونه مخکې تردې چې دکنترول څخه ووځي وژل کيږي. پداسې حال کې چې دځنګلي اورونودوروستيو١٠٠٠٠پيښوله ډلې څخه ٩٩سلنه يې ترکنترول لاندې راوستل شوي بياهم له قابوڅخه وتلي ځنګلي اورونه پراخه زيانونه اړولى شي. ځنګلي اورونه په کلني حساب په ټوله نړۍ کې په بيليونويوروزيان اړوي. په کاناډا اوامريکاکې ځنګلي اورونه په کال کې په منځني ډول ٥٤٥٠٠ کيلومتر مربع (٥٢٦١١٠٠ هکتاره) ځنګلي ساحه سوځوي. ددې ټولوترڅنګ دځنګلي اورونوسره مبارزه ښايي وژونکې وي. ځنګلي اورونه ښايي خپلې مخې لورې ته په ناڅاپي توګه بدلون ورکړي اوياهم داورماتونکوڅخه ټوپ ووهي. شديده تودوخه اولوګى لورى اودځنګلي اوردلوري سنجونه دلاسه وباسي کوم چې دنوموړې اورخطرلازياتوي. دبيلګې په ډول يه ١٩٤٩م کال کې دامريکا د Montanaايالت په Mann Gulch Fireکې ١٣تنه Smokejumpers هغه وخت ژوندله لاسه ورکړکله چې دهغوي سره اړيکې له منځه ولاړې، لورى يې له لاسه ورکړاوداورلمبوواخيستل.
دځنګل داوروژنې لپاره پرسونل او وسايل
داوروژنې لپاره سامان الات اوپرسونل داورسره دمبارزې دساينس يوه برخه ده چې دوسايلوپه تخصصي استعمال، په اغيزمنه توګه داوردکنترول تربيت اوتکتيکونو، داورپه را ايسارولواوپه پاي کې دهغې له منځه وړلوباندې تمرکزکوي. يوڅوځانګړي وسايل شته چې دخپل فعاليت اواستعمالونکي دتربيت له لارې ځانګړي وظايف سرته رسوي اوداورسره دمبارزې لپاره ځانګړي شويدي. داداورد روش معلومولوسره يوځاي داوروژنې لپاره ديوحياتي پلان دتشکيل په منظورپه کاروړل کيږي. داورپه وژنه کې له لاندې پرسونل اووسايلوڅخه کاراخيستل کيږي:
دځنګل داوروژنې دپرسونل لپاره حفاظتي وسايل
دپرسونل لپاره ځانګړي حفاظتي وسايلوته اړتياليدل کيږي. دبيلګې په ډول Smokejumpers اورته دورتګ دميتودپه اساس زياتو محافظوي وسايلو ته اړتيالري عموماً ټول اوروژونکي دهغوي ددندې پام کې نيولو پرته لاندې وسايلوته اړتيالري: - دستکشې - کلکه خولۍ(Helmet) - دڅښلواوبه (Potable water) - دسترګودساتنې لپاره عينکې - داورلپاره زرې (Armor) - داورلپاره ځانګړي سپارښت شوي بوټان چې کم ترکمه ٨ انچه (٢٠٣ملي متره)پنډوالى ولري - ساتونکى لباس - نقاب (Nomex) پورته يادشوي وسايل عموماً دتودوخې، کيمياوي موادو، برق اوعفونت دضررڅخه ساتنه کوي
دځنګل داوروژنې لپاره موټرې
دځنګل داورپه وژنه کې عموماًله لاندې موټروڅخه ګټه اخيستل کيږي:
١- Wideland Fire Engine داډول موټرې په اورباندې داوبو، ځګ (Foam) اونوروکيمياوي موادودشيندلولپاره ځانګړي وسايل په کاراچوي. نوموړي انجنونه ددې وړتيالري چې ٣٠٠٠ليتره اوبه له ځانه سره يوسي. اکثره يې څلورټيرونه لري اوله سرک څخه پرته استعمال لپاره ځانګړي وسايل لري.
٢- Brush Trucks دټولوځمکنيوترانسپورتي وسايلو، پاشونکواوځنګل دژغورنې دموټرومجموعه ده. بيلګې يې عموماً ګڼ کارونه سرته رسونکي پايکپ لارۍ وي چې د٧٥٠ ليتروڅخه زيات ټانکرونه، برقي ارې، داورلپاره کشۍ، تبرونه اودژغورنې دعملياتولپاره غزيدونکي لري. دا لارۍ عموماًهغه ځايونوته ځي چيرته چې اصلي دستګاه نشي تللى مثلاً تنګ سرکونه، کروندې ياجبه زارې ځمکې. ٣- داوروژنې دټيمونودانتقال لپاره داوروژنې ډلې دځانګړوبسونوله لارې داوردرامنځته کيدوځاي ته رسول کيږي همدارنګه په ځينې شرايطوکې دټانګې ياګاډۍ څخه دنوموړوډلودانتقال په موخه ګټه اخيستل کيږي.
٤- Water Tenders په هغه صورت کې چې داوروژنې دانجن دډکولولپاره اوبوته اړتياوي داوبوتهيه يوحياتي ارزښت لري. هغه ځانګړې موټرونه کوم چې داوروژونکولاريولپاره اوبه اوکيمياوي موادراوړي اوداور وژنې لپاره ځانګړي شويدي Water Tenders بلل کيږي چې تر٤٥٠٠ليتره پورې اوبه وړلى شي. ددې ترڅنګ په هغه صورت کې چې دبوکوپواسطه اوبه غورځونکوهيلي کاپټرولپاره داوبوزيرمه نژدې نه وي داوبوزيرمه هم ډکولى شي.
درانده وسايل
دځنګلي اورپه وژنه کې ددرندووسايلولمړنى فعاليت ددرندوتعميراتي وسايلوڅخه استفاده ده. نوموړي وسايل په زياته اندازه دسون موادياخاوره بې ځايه اوليرې کولى شي. دسون موادو ماتولو، دخونديتوب سيمواو داوردکرښو جوړولو او همدارنګه هغه ساحوته دلاس رسي په موخه چې پخواورته لاس رسى ستونزمن و، ددې وسايلوڅخه استفاده کيږي. بيلګې يې Bulldozers اوتراکتورقلبې دي.
هوايي اوروژنه
دالوتکوڅخه دځمکني پرسونل دښکته کولوپه موخه استفادې پرته اوروژونکې ډلې له هيلي کاپټرواو ثابت وزرلرونکوالوتکوڅخه چې دهوايي اوروژنې لپاره ډيرې په زړه پورې دي استفاده کوي. نوموړې الوتکې هغه سيموته چې موټرې ورتلى نشي اوبه اوداورمخه نيونکي کيمياوي موادښکته کولى شي.
١- دثابتووزرونولرونکې الوتکېدثابت وزرلرونکوهوايي الوتکوڅخه دهوايي ټانکرونوياWater Bombersپه ډول کوم چې دسيندونو، بحيرو اوزيرموڅخه اوبه پورته کولى شي، په اورباندې داوبواوکيمياوي موادودغورځولو، دSmokejumpers دانتقال اوهمدارنګه دهواله لارې په منظمه توګه داوروژنې دوسايلودليږدپه موخه استفاده کيږي.
٢- دڅرخې وزرونولرونکې الوتکې(هيلي کاپټرې) دهيلي کاپټروڅخه دHelitack اوRappel ډلودانتقال اوښکته کولو، داوبورسولواوهمدارنګه دبوکوله لارې په اورباندې اوبوغورځولوپه موخه استفاده کيږي.
۱-د محلي خلکوښه نيت
دالازمه ده چې دعام خلکوافکاروته دمطبوعاتو،پوسترونو،اخبارونو او نور وسايلو واسطه په  داور دلګيدنې دعواملو او دهغې تا ثيراتو په باره کې انکشاف ورکړل شي، عامو خلکوته بايد تشريح شي چې ځنګلونه دهغوۍ ملکېت دی او د هغوۍ دراتلوونکي نسل لپاره فايدې لري، کله چې د کلي خلک په دي خبره پوهه شي چې دځنګلونو مديريت دهغوۍ د ګټي په خاطر اجراکېږي نو د ناڅاپي اورلګيدنی عوامل کميږي او ورسره داور پيښې هم کميږي.
۲-دخبرتيا ناستې
بايد دشوراګانو،شپونکيانواود ځنګل کميټي سره په کليو،جوماتونو،ښونځيو ،دوستانې محفل او بنډارونو کې په منظمه توګه ناسته  ترسره شي کوښښ وشي تر څو دټولنې خلک دخپل ځنګلونو دساتنې پر اهميت باندې  پوهه شي. اود پروګرامونو په اړه واضح معلومات او قانع شي تر څو هغوۍ تشويق شي چې په خپلو ځنګلونو کې اور لګيدو مخه ونيسي.
۴- دهغه کسانو تشويقول څوک چې ځنګل سره مرسته کوی
هر هغه څوک چې چې دځنګل اور په وژلو کې مرسته کوي بايد دوي تشويق شې دحکومت لخوا اودوي ته جايزي ورکړی شی معاش ورته حواله شی تر څو نور کليوال خلک مرستی ته امده شی. نو دځنګل نه به ساتنه په اسانی سره وشي او افتخاری کسان به زيات شی.
۵- قانون پلي کول
دافغانستان دځنګلانودتنظيم قانون په څلورويشتمه ماده کې داسې راغلی دی چې هغه شخص چې دولتي يا غيری دولتي ځنګل ته قصداً اور واچوی نو درسيدلی زيان پری جبران او په اوږد حبس محکوميږی. اوکه چېری له نورو اشخاصو مالونو ته زيان ورسيږی نو له دی رسيدلی زيان پری هم جبران او په اوږد حبس چې د لس کالو څخه زيات نه وی محکوميږي
۶- په ځنګلي ساحه کې خبرتياوي لګول
په هغه ساحوکې خبرتيا لګول چې ځنګل لارې ،ميدانونه،تفريحي ځايونه اونورو ساحې وي چې منع اعلان شوي وي دهر بلوونکې شی انتقال ځنګلي ساحي ته ياهرهغه شی چې اور رامنځته کوي انتقال يې ځنګلي ساحي ته منع دی.
۷-دخطرورځي اټکلول
دهوا اداره هغه ورځی اوموسمونه ،باد،تودوخه،لنده بل اونورشرايط دالو په واسطه معلوموي چې له مخکې نه ورته تدابير ونيسی تر څو د اور دلګيد امکان کم شي لکه په هندوستان هيواد کې ورته (Thermometers)  لګولی دی.
۸-داوروژونکې ادارې فعاليتونه
مخکې له دې چې داور موسم راورسيږي دوي بايد ټرينګونه،لارښونې،مهارتونه،ترتيبات، سامانو نوتنظم، داوروژونکو ډلوځاي پرځاي کول دځنګل په هغو ساحو کې چې داور امکان پکې زيات وي دايې ترسره کړی وی که اور رامنځته شی په اسانې سره به يې مخه ونيول شي.
۹- دکېمپونو،اوږدولارو اوسرکونو پاکول
زياتره اورونه دتفريحي کېمپونونه ،سفرکوونکونه دسرګټ غورزولونه چې شاوخوا اوراخيستونکې مواد شته دی نومخکې له دی چې ګرمی هواګانې شروع شی نو دوي پاک شی همدارنګه دسرکونو غاړو ته مواد شته دی نوبايد دسرکونو او لاری (۱۰-۵۰) متره پوری پراخه وی او دسرکونو غاړو ته خطرناک مواد پاک شي.
۱۰-وختي سوځيدنه
د ځنګل په فرش موجود زراوراخيستونکې مواد کوم چې مرسته کوي د اورخپريدوسره لکه وچ واښه ،بوټی،دلرګيو پاتې شونې،دنباتاتو لويدلی پاڼې مخکې له دی چې دګرمی هوا په واسطه وسوځول شی بايد دځنګل ساتونکې له خوا وسوځول شی په کانترول شوی اور سره په احتياط چې نورنباتات زيانمن نه کړی.
۱۱- Fire break and fire lines
دا هغه بلاکونه يا موانع دی چې په طبيعي يا په مصنوعی ډول سره موجود وي دونو دارتفاع په اساس ويستل کېږي داداور په مقابل کې مانع يا بندونکې دی يادبلاکونو ترمنځ خلاص لاينونه  (Open line)  پريښودل کېږي دوي  په لاندې ډول سره واقع کېږي.
۱-دنباتاتوپاکول يادځمکې لوڅيدل (Strip clearance of vegetation) ۲- لاری اوسرکونه ( Roads and paths )
۳- سيندونه او ويالی (River and stream  ) ۴-دغونډيو لړی يا موړی چې له نباتاتو څخه پاکې وی Fire Break- بايد د (۱۰-۲۰) متره پوري  وی يا دونو دارتفاع په اساس جوړ شيبعضي سيلويکلچری عمليه هم ترسره کېږي
۱۲- رنګړي کونه Thinning
دځنګل په رنګړي کوونه کې کولی شو دځنګل اورمخه راکمه کړو هغه ونې چې په طبيعي ډول رامنځته شوي وي اوګڼی وي بايد رنګړي کړاي شي. اوکه مونږ يې رامنځته کوو نو بايد فاصله مراعت شي چې اور خطر کم شي.
۳-دښاخونواو وچو څانګو پريکول Pruning
پرېکول دټيټوڅانګو،وړو ونو،وچواو زخمي شوو څانګو اوښاخونو چې داور خطر کم کړی شي.
۱۴-دسپيشزونو ترکېب
Pinus monticola
Thuya plicate
ځنګل ساتنې ته د هڅونې په پار
ځنګلونه نه يواځي داوسني نسل شتمني ده بلکې دراتلونکو نسلونو ميراث هم دی چې بايد په درست ډول وساتل شي. او په معقوله توګه ترې استفاده وشي په همدي اساس لاندې وړاندېزونه  بايد عملي شی: ۱ - سيمه يزه خلک بايد په ځنګل کې د ګرځيدو او ښکار په وخت کې له احتياط څخه کار واخلي. ۲- دولت بايد په ځنګل کې قصدي اور اچوونکو مخه ونيسي او دمخنيوي لپاره يې بايد قوانين په مواثر ډول نافذ کړي. ۳- دولت بايددځنګل داور وژنې لپاره ځانګړی پرسونل اودهغوی لپاره وسايل برابرکړي. ۴- کچيرته له تجويزشوي اورڅخه استفاده کيږي، بايد دپوهه او مسلکي اشخاصو لخوا په داسې ورځ په کار واچول شي په کومه ورځ چې شرايط داور دخپريدو لپاره په زړه پورې نه وي. ۵- په ځنګلونو کې داور دموندنې لپاره بايد دڅار برجونه جوړشي. ۶- سميه يزه ټولنې بايد په ځنګل کې داور لګيدني په صورت کې اړونده مراجعو ته خبر ورکړي اوداور په وژلوکې د ځنګل دديپارتمنت سره همکاري وکړي. ۷- ځنګلونه ملي شتمني ګڼل اودشخصی دښمنيو او جنګونو ښکارکولو څخه يې ډډه کول. ۸- دځنګل د ساتلو لپاره دطبيعي ځنګل دترکېب په اړه سروې کول اود معلومات راټولول. ۹- دراديو،تلويزيون،اخبار اوجريدو له لارې دځنګلونو دحفاظت په اړه پروګرامونه خپرول. ۱۰- حکومت بايد دځنګلي ساحو لپاره لارې اوسرکونه جوړ کړې. ۱۱- دولت بايد په ځنګلي ساحه کې دکورونو جوړيدو او اوسيدو ته اجازه ورنکړي. ۱۲- دولت او موسيسات بايد دځنګل اور وژلو لپاره وسايل او ماشينونه برابرکړي. ۱۳- دځنګل اداره بايد په ځنګل کې ساتونکي او اور وژونکې وګوماری اود هغوۍ لپاره بايد مرکزونه رامنځته کړي.
سرچینې
۲- دافغانستان ځنګلونو دتنظيم قانون کال (۱۳۸۷هـ ش) کانې اوبو لګولو اومالدارۍ وزارت کابل افغانستان
۳- ځلاند، وسيم الله. (۱۳۹۱هـ ش). سيلويکلچر سيدجمال الدين افغاني پوهنتون دکرنې پوهنځی.
4- FAO. (2001) International  Hand book  on Forest fire Protection, Silva, Mediterranean, France. (pages)- (7-10), 113-115, 90-91.
5- OCHA (1999). Afghanistan forest fire. Report No 1-2. Kabal
6- Khanna. L. S. (I. F. S) Reted, (1982) Forest Protection, Khanna Bandhu. 7 Talk, Marg, Dehradun .(pages) – (79-115).
7- Stoddard .C. H.(1978). Essentials of forestry practice. Third edition. Jhan Wileg and Sons, INC. Canada.(pages) – (192-215).
گرمه مساله
گرمه مساله  (په هندي:गरम मसाला)د بېلابېلو مسالو يوه گډوله ده چې په شمالي هند او د سوېلي آسيا په خواړو کې کارېږي. دا مساله په يوازې توگه او د نورو مسالو په توگه په پخلي کې کارېږي. د گرم نوم چې تودوخې ته اشاره کوي.
سرچينې
وېشنيزه:مسالې
د سپوږمۍ ځمک پېژندنه (د سپوږمې د ځمکې مطالعه)
د سپوږمۍ ځمک پېژندنه  (چې کله ناکله ورته سينولوژي هم ويل کېږي، خو تر ډېره بريده په دې نوم «د سپوږمۍ اړوندو علومو» ته اشاره کېږي) د ځمکې له پېژندنې سره توپير لري. په سپوږمۍ کې ريښتينی اتموسفير نه شته، کوم چې د هوا له امله د توږنې عمليه له منځه وړي. د هېڅ اوارې بڼې پېژندل شوي تکتونيکونه هم نه لري، د جاذبې کمه قوه لري او له دې امله چې حجم يې کوچنی دی، ډېره ژر سړيږي. د سپوږمۍ د سطحې پېچلې جيومورفوليجي (د سطحې د فزيکي ځانګړتياوو مطالعه) د جرياناتو له ترکيب نه منځ ته راغلې ده، په ځانګړي ډول د ټکر (تصادم) جوړېدل او اورغورځول (اتشفشان). سپوږمۍ يو جلا جسم دی چې قشر، پوښ او هسته لري.
مماڼه
مماڼه يو ډول بوټی او د مېوې نوم دی. دا بوټی د افغانستان په غرنيزو سيمو کې موندل کېږي او خلک يې مېوه خوري. د دې بوټي ساينسي نوم Sageretia brandrethiana دی.
د سپوږمۍ ځمک پېژندنه (د سپوږمې د ځمکې مطالعه)
د سپوږمۍ د ځمک پېژندنې څېړنې په ځمکه کې د تيلسکوپي څارنو، په فضا کې د الوتلو په حال کې د الوتکو د اندازو، د سپوږمۍ د نمونو او جيوفيزيکي معلوماتو پر بنسټ ولاړې دي. له ۱۹۶۹ نه تر ۱۹۷۲ز کال پورې د سپوږمۍ په سطحه د ناستو اپولو د پروګرام په مټ چې عمله يې هم له ځانه سره لېږدوله، له شپږو سيمو نه نېغ په نېغه نمونې اخستل شوې وې، دې پروګرام له ځانه سره ۳۸۰.۹۶ کيلوګرامه (۸۳۹.۹ پاونډه) د سپوږمۍ ډبرې او د سپوږمۍ خاورې ځمکې ته راوړې. سربېره پر دې، له ۱۹۷۰ز نه تر ۱۹۷۶ز کال پورې، د شوروي لونا درې فضايي الوتونکو روباتيکونو له ځانه سره درې سوه او شپږ وېشت ګرامه (۱۱.۵اونسه) نورې نمونې راوړې او په ۲۰۲۰ز کال کې د «Chang'e 5» په نوم چینايي روباتيک  له ځانه سره ۱،۷۳۱ ګرامه (۶۱.۱ اونسه) نمونې راوړې.
مماڼه
وېشنيزه:مېوې
د سپوږمۍ ځمک پېژندنه (د سپوږمې د ځمکې مطالعه)
زموږ له ځمکې نه بهر سپوږمۍ يواځينی هغه جسم دی چې د ځمک پېژندنې له اړخه يې موږ پېژندل شوې نمونې لرو. د ځمکې پر مخ د ګوتو په شمېر د سپوږمۍ اسماني ډبرې (شهاب) پېژندل شوې دي، خو په سپوږمۍ د دوی د کېندنو سرچينه نه ده معلومه. د سپوږمۍ د سطحې ډېرې مهمې برخې لا تر اوسه نه دي سپړل شوې او ډېر شمېر جيولوژيکي پوښتنې لا هم بې ځوابه پاتې دي.
عنصري جوړښت
هغه عناصر چې د سپوږمۍ پر مخ پراته او پېژندل شوي دي، د نورو تر څنګ په هغوی کې اکسيجن (O)، سيليکون (Si)، اوسپنه (Fe)، منيزيم (Mg)، کلشيم (Ca)، المونيم (Al)، مينګنيز (Mn) او تيتانيوم (Ti) شامل دي. هغه چې زيات په کې شته، هغه اکسيجن، اوسپنه او سيليکون دي. د وزن له اړخه اکسيجن 45% اټکل شوی دی. داسې برېښي چې د لمريزو بادونو په مټ  د راټولو شويو رسوباتو یوه کمه اندازه کاربون (C) او نايتروجن (N)  هم شته.
منځ ته راتګ
د اوږدې مودې لپاره، د سپوږمۍ د تاريخ په اړوند بنسټيزه پوښتنه د سپوږمۍ د اصليت په اړه وه. په لومړيو انګېرنو کې له ځمکې نه جلا کېدل، نيول کېدل او ګډ يو ځای کېدل وو. اوسمهال د عملي ټولنو له خوا د يوې سترې ضربې فرضيه منل شوې ده.
جيولوژيکي تاريخچه
د سپوږمۍ د ځمک پېژندنې تاريخ په شپږو بنسټيزو پړاوونو کې تعريف شوې ده، چې «د سپوږمۍ د ځمک پېژندنې د وخت د اندازې» په نامه پېژندل کېږي. د څلور اعشاريه پنځه مليارده کاله مخکې وخت نه په پيليدو سره نوې جوړه شوې سپوږمۍ په وېلي حالت کې وه او ځمکې ته په ډېر نژدې مدار کې څرخېده چې د مد او جذر ځواک يې زېږاوه. د مد او جزر همدې ځواک يو وېلی جسم په بيضوي بڼه واړاوه چې لوی محور يې د ځمکې پر لور دی.
د سپوږمۍ د ځمک پېژندنې لومړۍ مهمه بشپړتيا په ټاکلې بڼه د نژدې نړيوال سمندري ماګما (په بلورو بدلېدل) بدلېدل و. په کره ډول د دې ژورتيا څرګنده نه ده، خو ګڼې څېړنې ښيي چې ژوروالی يې نژدې پنځه سوه کيلومتره دی. لومړی هغه کاني (معدني) مواد چې په دې اقيانوس کې يې خپله بڼه غوره کړه، د اوسپنې سيليکاټ او منيزيوم اليوين او پيروکسن وو. له دې امله چې دا کاني توکي په خپل شا اوخوا کې له نورو ويلي شويو موادو نه ګڼ وو، هغوی ډوب شول. کله چې پنځه اويا سلنه په بلورو بدلېدل بشپړ شول، لږ ګڼ «انارتوسټک پلاجيوکليس فيلاسپاير» (دا بېلا بېل رنګ او خاصيت لرونکي کلک کاني مواد دي) کوم چې کم ډبل و، هغه سخت شول او په سطحه يې په ښويدو پيل وکړ،  د نږدې پنځو کيلو متره په ډبلوالي سره يې انارتوسيټيک (يو ډول کلکه ډبره ده) قشر يې منځ ته راووړ. د ماګما اقيانوس ډېره برخه په چټکتيا سره په بلورو واوښته (د سل ميليونه يا له دې کمو کلونو موده کې)، خو پاتې په KREEP غني ماګما، کوم چې تر ډېره بريده په ناجوړه د تودوخې د توليدونکو عناصرو نه غني دي، کولای يې شول، د سلګونه ميليونه کلونو (يا شونې ده چې يو ميليونه کاله وي) لپاره تر يو بريده وېلي پاتې شي. داسې برېښي چې د ماګما اقيانوس له KREEP نه غني وروستي ماګما په پايله کې د « Oceanus Procellarum» او « Imbrium» په حوضه کې راغونډ شول، کومه چې د ځمک پېژندنې يوه بې سارې سيمه ده چې اوس د « Procellarum KREEP Terrane » په نامه پېژندل کېږي.
د سپوږمۍ د قشر له جوړېدو ډېر ژر وروسته، يا د جوړېدو پر مهال، د ماګما بېلا بېل ډولونو جوړېدل پيل شول، له کومو به چې بيا « Mg-suite norites» او « troctolites» جوړېدل، خو بيا هم په کره ډول هغه ژورتيا نه ده څرګنده چې دا چاره په کې تر سره شوه. له وروستيو اندونو نه معلوميږي چې « Mg-suite plutonism» په پراخه کچه د « Procellarum KREEP Terrane» په نامه سيمې پورې محدود پاتې شول او په يو ډول دا مګماګانې په جنتيکي ډول له KREEP سره تړلي دي، خو په علمي ټولنو کې بیا هم د دې د اصليت په اړه په لوړه کچه بحثونه روان دي. د « Mg-suite» تر ټولو زړه ډبره شا او خوا د « 3.85 Ga» (يو Ga  له يو ميليارد کاله سره برابر دی) عمر لري. په هر حال، وروستی ستر ټکر چې شونې ده په قشر کې يې ژوره کېندنه وشي، له اوس نه (3.85 Ga) مخکې رامنځ ته شوی دی. په همدې بنسټ شونې ښکاري چې « Mg-suite plutonic» فعاليت د اوږدې مودې لپاره روان و او تر ټولو ځوانې پلاتوني ډبرې اوس هم د سطحې په ژورتياوو کې شته دي.
اجمل اند
اجمل اند (زوکړه ۱۳۵۶ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت) (په انگرېزي: Ajmal Aand) يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی.
د سپوږمۍ ځمک پېژندنه (د سپوږمې د ځمکې مطالعه)
جيولوژيکي تاريخچه
د سپوږمۍ «ماريا» د لرغوني توررنګه مرمر د سيلابونو د روانېدو ښودنه کوي. د ځمکې د لاوا په پرتله، په دې لاواګانو کې په ډېره اندازه اوسپنه وه، کم ويسکوزيتي يې درلودل او ځينې يې له تيتانيوم نه غني د ايلمنټ ډېره معدني ماده درلودله. د تور رنګه مرمرو د سيلابونو ډېره برخه د درې او « 3.5 Ga» کلونو تر منځ موده کې رامنځ شوې دي، خو د ځينو «مير» (د سپوږمۍ پر سطحه اوارو تورو، سترو، مرمينو سيمو ته ويل کېږي) نمونو عمر يې « 4.2 Ga» ته رسېږي او تر ټولو ځوان (د اورشيندونکو د خولو د طريقې پر بنسټ) په اړه يې فکر کېږي چې عمر يې يو مليارد کاله ته رسېږي. د «مير» د  اور شیندي  تر څنګ پيروکلاسټيک (د اور غورځولو په پايله کې له جلا شويو توکو نه جوړ شوي مواد) اورغورځونې هم پيل شوې، کوم چې د تورو مرمو ويلي شوي توکي له اور غورځوونکي نه سلګونه کيلو متره لرې وغورځول. د «مير» ډېرې برخې، د نژدې ټکر له حوضې سره په اړيکه کې لوړې برخې جوړې کړې دي، په هر حال، د « Oceanus Procellarum» په نامه برخه د هېڅ يوه پېژندل شوي ټکريز جوړښت سره همغاړيتوب نه لري او د سويلي-ايتکن قطب په حوضه کې د سپوږمۍ تر ټولو ښکته لوړې په منځني ډول د «مير» (درې/کندې) په واسطه پوښل شوي دي.
اجمل اند
مخينه
ښاغلی آند د ولي محمد زوی دی. دی پر ١٣٥٦ لمريز کال دننگرهار ولايت د خوگياڼيو په کوز بيار کې زېږېدلی دی. لا دوه کلن و ، چې په هيوادکې دجگړو اور بل شو ، دی هم له خپل کور او کهول سره کډوال شو او پاکستان ته ېې مخه شوه چې هلته په هنگو سيمه کې مېشت شول. د آزادۍ راډيو د پښتو څانگې يو اماتورخبريال دی.
زده کړې
ده خپلې لومړنۍ زده کړې په پښتونخوا کې کړي. پر ١٣٧١ لمريز کال ، چې ننگرهار مجاهدينو ونېو ، اند دخوگياڼيو د ملکيار هوتک په لېسه کې شامل شو. پر ١٣٧٤ لمريز کال ترې بريالی راووت او په جلال اباد کې دساينس او ټکنالوجۍ پوهنتون دحقوقو او سياسي علومو په پوهنځي کې شامل شو. تر يونيم کال وروسته يې د ننگرهار پوهنتون ته ځان بدل کړ خو ډېر ژر ورڅخه پوهنځی د هغه مهال ټولنيزو او اقتصادي ستونزو پاتي کړ او په کور کې دکرگرۍ پرچارو بوخت شو.