cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د انګلستان دریم هنري
دریم هنري (زوکړه: د ۱۲۰۷ زکال د اکتوبر لومړۍ – مړینه: د ۱۲۷۲ زکال د نومبر ۱۶ مه) چې د وینچسټر د هنري په توګه هم پېژندل کېږي له ۱۲۱۶ زکال څخه په ۱۲۷۲ زکال کې د مړینې تر مهاله د انګلستان پاچا، د ایرلنډ لارډ/ارباب او د آکیتن دوک و. د پاچا جان او د انګولم د ایزابلا د زوی په توګه هنري هغه مهال چې یوازې ۹ کاله عمر یې درلود د بارونانو د لومړۍ جګړې په نیمايي کې واک ته ورسېد. کارډینال ګوآلا بیچیري (Guala Bicchieri) د یاغي بارونانو پر وړاندې جګړه مذهبي صلیبي جګړه اعلان کړه او د هنري ځواکونو د ویلیام مارشال تر قوماندې لاندې د ۱۲۱۷ زکال پر مهال په لیکولن او ساندوېچ جګړو کې هغوی ته ماته ورکړه. هنري ژمنه وکړه چې د ۱۲۲۵ زکال له ستر منشور څخه پیروي کوي؛ دغه منشور د ۱۲۱۵ زکال د ستر منشور وروستۍ نسخه وه چې سلطنتي واک یې محدود کاوه او د اصلي بارونانو حقونه یې خوندي کول. د نوموړي د حکومت لومړني کلونه په پیل کې د هوبرت دوبورګ او وروسته د پیټر دز روچس په واکمنۍ سره ځانګړي کېږي چې له جګړې وروسته یې سلطنتي اقدار بیاځلي رامنځته کړ. په ۱۲۳۰ زکال کې پاچا هڅه وکړه څو هغه فرانسوي قلمرونه چې یو مهال یې پلار ته اړوند و بېرته ونیسي، خو په دې موخه برید د هغه ماته وه. په ۱۲۳۲ زکال کې د ویلیام مارشال د زوی ریچارډ په رهبرۍ پاڅون وشو، خو د کلیسا په منځګړیتوب د سولې په هوکړې پای ته ورسېد.
له دغه پاڅون وروسته هنري د لومړیو وزیرانو له خوا د حکومت کولو پر ځای شخصا په انګلستان حکومت وکړ. هغه د نورو پاچاهانو په پرتله ډېر لږ سفر کاوه او د ګوتو په شمېر خپلې خوښې وړ ماڼیو او قلا ګانو باندې یې په پریمانه کچه پانګونه وکړه. نوموړي د پروونس له ایلیانور سره واده وکړ او له هغې د پنځو ماشومانو څښتن شو. هنري په پرهېزګارۍ، د مجللو مذهبي مراسمو په جوړولو او له مرستندویه بنسټونو سره په سخاوتمندانه مرستو مشهور و؛ پاچا ځان معترف اډوارډ ته ژمن باله، هغه چې ده خپل ملاتړی قدیس/لارښود باله. نوموړي په انګلستان کې له مېشتو یهودیانو څخه په پام وړ کچه شتمني راغونډه کړه او بالاخره یې د سوداګرۍ کولو په برخه کې د هغوی وړتیاوې فلج کړې؛ له دې سربېره یې د یهودیانو پر ضد د سخت دریځ لرلو له مخې یې د یهودیت قانون معرفي کړ او هڅه یې وکړه څو هغوی له ټولنې لرې کړي. په فرانسه کې یې د خپلې کورنۍ د ځمکو د بیرته خپلولو په تازه هڅه کې د ۱۲۴۲ زکال پر مهال په پوآتو برید وکړ چې د ټایلبورګ فاجعه جوړونکې جګړې لامل وګرځېد. له دې وروسته هنري دیپلماسۍ ته مخه کړه او د روم له سترواک دویم فریدریک سره یې اتحاد جوړ کړ. هنري په ۱۲۵۶ زکال کې د رومیانو د پاچاهۍ ترلاسه کولو په موخه له خپل ورور، د کورنوال له ریچارډ څخه ملاتړ وکړ. خو وه یې نشو کړای څو خپل زوی اډمونډ کورچبک د سیسیل واکمن کړي؛ په داسې حال کې چې په پریمانه کچه پیسې یې هم ولګولې. هغه هوډ وکړ د صلیبي جګړې په موخه شام ته لاړ شي، خو په ګاسکوني کې پاڅون د دغې چارې مخه ونیوله.
تر ۱۲۵۸ زکال پورې د هنري حکومت په مخ پر زیاتېدوني ډول د لګښتمن بهرني سیاست په برخه کې د ناکامۍ، د هغه د پواتیايي اوښیانو یا لوزینیانو د بدنامۍ او همدارنګه د مالیاتو او پورونو په راغونډولو کې د هغه د محلي چارواکو د واک لرلو له امله منفور و. د بارونانو یو ائتلاف چې په پیل کې په ډېر احتمال سره د ایلیانور له خوا یې ملاتړ کېده د یوې کودتا په ترڅ کې یې واک ونیو چې پواتیایان یې له انګلستان څخه وشړل او د اکسفورډ د مقرراتو ترنامه لاندې بهیر په ترڅ کې یې سلطنتي دولت اصلاح کړ. هنري او باروني دولت په ۱۲۵۹ زکال کې له فرانسې سره سوله وکړه چې له مخې یې هنري هوکړه وکړه د ګاسکوني د برحقه حاکم په توګه د پاچا نهم لویي له خوا د رسمیت پېژندلو په بدل کې به په فرانسه کې د خپلو نورو ملکیتونو څخه تېرېږي. باروني رژیم ونړېد خو هنري وه نشو کولای یو باثباته دولت رامنځته کړي او په دې سره په ټول انګلستان کې بې ثباتۍ دوام وموند.
واده
هنري په خپله ځوانۍ کې د خپل ژوندانه د شریک موندلو په موخه په پراخه کچه لټون وکړ، خو ټولې هغه د داخلي او اروپايي سیاستونو له مخې ده ته مناسبې نه وې. بالاخره نوموړي په ۱۲۳۶ زکال کې د د پروونس د کنټ څلورم رامون بېرېنګر او د ساوي د بتریس له لور ایلیانور پروونس سره واده وکړ. ایلیانور د ښو اخلاقو څښتنه، با فرهنګه او ښه بیان لرونکې وه، خو د دوی د واده اصلي لامل سیاسي و ځکه چې هنري غوښتل د فرانسې د سویل او سویل ختیځ له حاکمانو سره ارزښتمن اتحادونه رامنځته کړي. په راتلونکو کلونو کې ایلیانور د یوې پیاوړې سیاستوالې په توګه راڅرګنده شوه. تاریخ پوهان مارګاریت هووېل او ډېوېډ کارپینټر نوموړې له خپل مېړه څخه «ډېره مبارزه» او «په پریمانه کچه کلکه او هوډمنه» بللې ده.
د دوی د واده هوکړه په ۱۲۳۵ زکال کې تائید شوه او ایلیانور د لومړي ځل لپاره انګلستان ته سفر وکړ څو له هنري سره وویني. دغې جوړې د ۱۲۳۶ زکال په جولای میاشت کې د کانټربري په لویه کلیسا کې واده وکړ چې بیا له لږ مودې وروسته په ویسټ منېسټر کلیسا کې د هنري له خوا په مجللو پلان شوو مراسمو کې د ملکې په توګه تاج ور په سر کړای شو. د دغې جوړې ترمنځ د عمر له پلوه پام وړ توپیر شتون درلود - هنري ۲۸ کلن و او ایلیانور یوازې ۱۲ کاله عمر درلود – خو تاریخ پوهې مارګاریت هووېل څرګنده کړې چې پاچا «سخاوتمند او خون ګرمه و چې د خپلې مېرمنې څخه یې زیاته پالنه کوله او له هغې سره یې زیاته مینه لرله». هنري، ایلیانور ته په پریمانه کچه ډالۍ ورکولې او د هغې د کورنۍ په جوړښت او تجهیز باندې یې شخصي پام درلود. نوموړي همدارنګه خپله مېرمن په بشپړه توګه په خپل مذهبي ژوند، له دې ډلې معترف آډوارډ ته په ارادت لرلو کې شریکه کړه. یوه ثبت شوې پېښه څرګندوي چې په ۱۲۳۸ زکال کې هغه مهال چې هنري او مېرمن یې په ووډسټاک ماڼۍ کې استوګن و دریم هنري د ترور له یوې هڅې ژوندی پاتې شو، ځکه هغه له ایلیانور سره په جنسي اړیکه بوخت و او هغه مهال چې بریدګر د هغه خونې ته ننوتی و په خپله خونه کې نه و.
د سینګاپور اقتصاد
د سينګاپور اقتصاد د لوړې کچې پرمختللی د ازاد بازار اقتصاد دی چې د دولت له خوا ارادونکی خصوصيت لري. د سينګاپور اقتصاد په نړۍ کې تر ټولو پرانيستي اقتصاد په توګه درجه بندی شوی، په شريک ډول په څلورمه درجه کم فاسد او تر ټولو زيات د سوداګرۍ پلوی دی. په سينګاپور کې د مالياتو اندازه کمه ده او د پيرودلو ځواک (PPP) ته په کتنې سره يې د سړي سر کورنی ناخالص عايد په ټوله نړۍ کې لوړ دی. د اسيا پيسيفيک اقتصادي همکارۍ (APEC) مرکز په سینګاپور کې دی
د نړيوالو او سيمه ييزو خصوصي شرکتونو او دولتي شرکتونو د سوداګرۍ لپاره د دوستانه شهرت تر څنګ، د دولت ملکيت ډېرې ملي ادارې د سينګار په اقتصاد کې مهمه ونډه لري. د پانګونې دولتي صندوق « Temasek Holdings» د هېواد په ګڼو سترو اقتصادي شرکتونو، لکه د سينګاپور هوايي ليکې، SingTel, ST Engineering او MediaCorp کې تر ټولو زياتې ونډې لري. نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې (FDI) ته په کتنې سره، سينګار په نړۍ کې د نېغ په نېغه پانګونې يو له بنسټيزو تمويلونکو څخه دی. سربېره پر دې، سينګار د خپل تاريخ په اوږدو کې د پانګونې لپاره د غوره وضعيت او باثباته سياسي چاپېريال له امله له نړیوالو پانګوالو، مالي ادار او ګڼ ملتي شرکتونو (MNCs) څخه له نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې له داخلي جريان څخه ګټه پورته کړې ده.
سينګاپور د منځګړې سوداګرۍ په يو پراختيايي تصور متکي دی، تر څو د منځګړیتوب سوداګرۍ ته پرمختګ ورکړای شي، په دې ډول چې خام توکي رانيسي او بیا يې د صادرولو لپاره تصفيه کوي، څو وکولای شي د صادراتو په محوريت د خپلو صنعتي کېدو لوړې کچې ته دوام ورکړي، لکه په «ويفر فبریکيشن» صنعت او د تيلو په تصفيه کې. سينګاپور يو ستراتژيک بندر لري، کوم چې دا هېواد د خپلو نورو ډېرو ګاونډيو په پرتله د بندرونو تر منځ د دا ډول فعاليتونو د تر سره کولو لپاره د زیاتې سيالۍ ډګر ګرځولی. له سوداګرۍ څخه تر «جي ډي پي» پورې د سینګاپور تناسب په ټوله نړۍ کې د لوړو په منځ کې شمېرل کېږي، په داسې حال کې چې تر ۲۰۲۰ز کال پورې، دا تناسب ۳۲۰٪ و. د سینګاپور بندر د بار وړلو راوړلو له نظره په نړۍ کې دويم ستر مصروفترين بندر دی او په ټوله نړۍ کې تر ټولو زیات مصروف د نقل او حرکت بندر دی. سينګاپور همدا راز د بېلا بېلو MNCs د مديریت او فعاليتونو لپاره یو سيمه ييز، قاره يي او نړيوال مرکز هم دی، دا ځکه چې د دې هېواد ستراتيژيک موقعيت له نورو اسيايي پسيفيک بازارونو سره نږدې دی، د دې تر څنګ سينګاپور د هوايي ليکو د مرکز او سمندري بندر په توګه پرمختللی اتصال او زېربناوې او د متنوعو موخو، نوري فايبر اړيکې، د نقل او حمل لپاره اغېزناک سرکونه او عام ترانسپورت لري، همدا راز د دې هېواد د کډوالۍ تګلارې د انساني پانګې منونکی دی. سربېره پر دې، سينګار د ډول ډول ګرځندوی لپاره يو منلی نړيوال سياحتي ځای دی، لکه سوداګريز سياحت، MICE (غونډې، هڅونې، کنفرانسونه، نندارتونونه)، ګرځندوی، طبي ګرځندوی او ښاري ګرځندوی.
د هېواد په سترو صادراتو کې برېښنايي وسایل، کيمياوي توکي او خدمات شامل دي. سينګاپور د شتمنۍ د مديريت لپاره سيمه يیز مرکز دی. په سینګار کې اوبه کمې دی او په همدې بنسټ د دې لپاره چې په ناتصفيه شويو واردو شويو اوبو د هېواد تکيه کمه شي، په هايډروليک انجنيرۍ او د تروشو اوبو د خوږولو په برخه کې يې پانګونه کړې. له همدې امله اوبه د يوې ارزښتمنې سرچينې په توګه تعريف شوی دي. د کوچنۍ او منځنۍ درجې سوداګريزې ادارې (SMEs) د سينګاپور د اقتصادي ليد د ملا تير دی. SMEs  د سينګار په اسمي جي ډي پي کې ۴۰٪ ونډه لري او د سينګاپور د ۳.۳۵ ميلیونه بشري څواک ۷۰٪ ته يې د کار زمينه برابره کړې. سينګاپور کمه کرنيزه ځمکه لري او په همدې بنسټ سينګار د کرنيزو تولیداتو لپاره په عمومي هايډروپونک (د خاورې پر ځای په اوبو کې د بوټو کرل) کروندو په څېر کرنيزو ټيکنالوژيو پارکونو کې پانګونه کړې. د پايلې په توګه سینګاپور د خپلو خوراکونو ۹۰٪ برخه واردوي او د خپل غذايي خونديتابه ته د رسېدو لپاره د بېلا بېلو ډولونو مهيا کونکي هېوادونه لري؛ د سينګاپور شمار د نړۍ تر ټولو زيات خوندي خوراک هېوادونو کې کېږي. دا هېواد په پام کې لري چې د خوراک واردات په داسې یو نوښت سره کم کړی چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې خپل ۳۰٪ خوراکونه په سیمه ييزه کچه توليد کړي.
د ختيځ او لوېديځ تر منځ د سوداګرۍ پر لاره د خپل ستراتيژيک موقعيت څخه ورهاخوا، سينګارپور کې د مهمو طبيعي سرچينو کمښت دی، په همدې بنسټ انساني سرچينې د سینګاپور د اقتصاد د روغتيا لپاره یوه مهمه مسئله ده؛ د چوپړتياوو او ماشیني جوړونکو توليداتو د برخې يو لوړ روزل شوی او ډېر ماهر «مسلکي، مديريت کونکی، اجرائوي او تخنيکي» (PMET) بشري ځواک ډېر متکي دی. په ۲۰۱۴ز کال کې، د «بايوپولس» د ځانګړتيا تر مخې، د دې هېواد اقتصاد ته په امريکايي ساینسي بايوټيکنالوژۍ کې په ټوليز ډول دويمه درجه ځای ورکړل شوی و. د خپل نړيوال حيثيت د ساتنې او په يوويشتمه پېړۍ کې د خپلې اقتصادي نېکمرغې د پر مخ وړلو لپاره، سینګاپور نويتابه ته د ودې ورکولو، د سوداګريزو چارو د هڅونې او د خپل افرادي ځواک د بيا روزنې لپاره لازم اقدامات کړي دي. د بشري ځواک وزارت (MoM) بنستيزه  دنده دا ده چې د بهرنيو کار کونکو لپاره د کډوالۍ قوانين جوړ کړي، هغوی ځای پر ځای کړي او هغوی پر کار واچوي، تر څو د سيمه ييزو اوسېدونکو لپاره تر ټولو زيات کاري مواقع او د هېواد لپاره تر ټولو زيات اقتصادي پرمختګ غبرګې موخې تر لاسه شي. د سينګاپور د ټولو وګړو نږدې ۲۹٪ غېر مقيم بهرنيان دي، په دوی کې ۲۵۵۸۰۰ يې بهرني کورني کارکونکي (FDWs) دي، څوک چې په سینګاپور کې کار کوي.
د برتانيې نېواک
په ۱۸۱۹ز کال کې، «سټيمفورډ ريفلز»، د هغه مهال د «بينکولن» مرستيال والي په سينګاپور کې يو سوداګريز مرکز جوړ کړ. «ريفلز» د يوې داسې ابادې سیمې په لټون کې و چې دا ځای د برتانوي سترواکۍ د بهرني مرکز په توګه وکاروي. هغه له کلکتې ولاړ، څو د سويل ختيځې اسيا ډېرې سيمې ولټوي. هغه مهال هالنډي سترواکۍ او برتانوي ستوراکۍ نږدې اقتصادي سيالانې وې. نیواک دا دواړه خواوې د دې مدنيتونو پر سرچينو د پراخه واک تر لاسه کولو وړ وګرځولې، د کومو اقتصادي وړتيا چې هغه مهال ډېره پرمختللې نه وه. «ريفلز» د «ملاکا» پر ځای د يوې نوې سيمې په لټه کې و، کومه چې وکولای شي د هالنډي سترواکۍ په وړاندې مهمې اقتصادي ودې وړاندې کړي. لومړی ځای د ويانا د تړون پر مهال هالنډيانو ته وسپارل شو. «ريفلز» سينګاپور يو غوره ځای وموند، کوم چې د «ملاکا» په مستقیمو څنډو کې پروت و، کومه سيمه چې نن سبا د نړۍ يوه له ډېرو مهمو سمندري ليکو شمېرل کېږي. د دې تر څنګ دې سيمې مهمې اقتصادي سرچینې درلودلې چې برتانويانو ته يې ګټه رسولای شوه. په دې ځای کې ډېر لرګی او زياتې خوږې اوبه وې او د ژورو طبيعي اوبو بندر و، کوم چې د برتانوي بېړيو لپاره ګټور ثابتېدای شو. هغه د سينګاپور د سمندر خولې ته ورسېد، چېرته چې کوچنی مالايي کلی اباد و. په داسې يو وخت کې چې «وليام فارهور» يې هم ملګرتیا کوله، «ريفلز» د برتانوي سترواکۍ لاندې د سوداګريز مرکز جوړولو په پلوۍ د خبرو اترو لپاره، د دې کلي د مشر «ټيمنګونګ عبدالرحمن» سره وليدل. د جوهور سلطان ټينګکو رحمن په دې ټاپو واکمني کوله، څوک چې تر ډېره بريده د هالنډيانو او بوګيانو تر اغېز لاندې و. په هرحال، دا سلطنت د خپلو خلکو په منځ کې د ګوندۍ له امله کمزوری شوی و او ټيمينګوګ عبدالرحمن او د هغه مامورين د رحمان د مشر ورور «ټينګکو حسين» (يا ټينګکو لونګ» وفادار وو، چا چې په «رياو» کې د تبعيد ژوند کاوه. د «ټيمينګونګ» په مرسته، «ريفلز» وکولای شول حسين بېرته سينګاپور ته بوځي. هغه حسين ته د جوهر د شرعي سلطان د منلو او هغه ته په کلني ډول د تادياتو ورکولو وړانديز وکړ؛ د دې په بدل کې چې حسين به برتانويانو ته اجازه ورکړي چې په سينګاپور کې يو سوداګريز مرکز جوړ کړي. د ۱۸۱۹ز کال د فبرورۍ په شپږمه نېټه، «رافيلز» په بریاليتوب سره وکولای شول چې دا سيمه په برتانوي سترواکۍ کې د ياد شوي سوداګريز مرکز په توګه شامل کړي. په دې سيمه کې د لومړيو ډېرو راټولو شويو شتمنيو لامل بايد دا وګڼل شي چې دا سیمه د مهمو سمندري مرکزونو څخه د يو مرکز درلودونکې وهنسبت بايد په لمړيو کې راټولې شوې ډيرې شتمنۍ د هغه د کوربه توب د منلو له امله پېژندل کېده، په کومه کې چې د يو مهم بندري مرکز شتون و.
د هېوادونو له مخې په اروپا کې دیني آزادي
په اروپا کې د دیني آزادۍ وضعیت له یو هېواد څخه بل هېواد ته توپیر لري. دولتونه د دې پراساس توپېر کېږي چې آیا دوی د مختلفو ادیانو د لارویانو لپاره د قانون له مخې مساوي چلند تضمین کوي که نه، ایا دوی دولتي مذهب رامینځته کوي (او قانوني اجراآت د دواړو اجراکوونکو او نه اجراکوو لپاره)، تر هغه حده پورې چې د دیني بنسټونو کړنې په هېواد کې تر څارنې لاندې راځي، یا تر هغه حده چې دیني قانون د هېواد د قانوني نظام  لپاره د اساس په توګه وکارول شي.
په دې ځای کې د ځینو هېودانو له خوا په قانون کې د دینې آزادۍ په وړاندې د هغوی دریځ او د واک لرونکو ادارو د ریښتیني عمل ترمنځ توپیرونه شتون لري: د یو هېواد په اساسي قانون یا نورو قوانینو کې دیني مساوات په دې معنې نه دي چې د نوموړي هېواد اوسېدونکي د هر عمل آزادي لري. سربیره پردې، ورته کړنې (لکه د حکومت سره ثبت د دیني بنسټونو درلودل) کولی شي یو هېواد له نورو ټولنیز-سیاسي شرایطو سره سم ډول ډول پایلې ولري.
تقریباً په اروپا کې هر هېواد په قانوني ډول د مېشتو خلکو لپاره د دين آزادي لري، او ډېری یې د تبعیض ضد قوانین هم لري چې په ځانګړې توګه دیني آزادي تر بحث لاندې نیسي. مګر، د دې قوانینو پلي کول تل دوامداره نه وي، او ډېری هېوادونه په عادي ډول په محلي کچه د دې قوانینو په پلي کولو کې پاتې راځي. په اروپا کې یو څو هېوادونه دولتي دین ته دوام ورکوي. د پخواني ختیځ بلاک ډېری هېوادونه د پخوانیو سوسیالیست حکومتونو له خوا د دې ضبط شوي دیني حق د بېرته راګرځولو لپاره دولتي پروګرامونه لري. په اروپا کې ډېری هېوادونه د راجستر شوو دیني ډلو لپاره دولتي تمویل یا نور امتیازات هم ورکوي. ډېری هېوادونه د څارویو ذبح کولو قوانین لري چې په جدي توګه قصابان د حلالې او کوشر (د یهودیت په اساس حلالې) غوښې له برابرولو منع کوي، او کوچنۍ ډله هېوادونه عموما د څارویو د حقونو او بشري حقونو په اساس، غیر طبي ختنه کول منع کوي. په ډېری حالاتو کې، دیني اشخاص چې داسې کړنو ته ارزښت ورکوي کولی شي چې غوښه را وارد کړي او نورو هېوادونو ته لاړ شي ترڅو د حکومت له لاسوهنې پرته ختنه ترسره کړي.
په عامه ټولنه کې دیني زغم په ټوله اروپا کې توپیر لري. ځینې هېوادونه په لوړه کچه دیني زغم لري او ځینې نور په عام نفوس کې د پام وړ د مسلمانانو ضد او د یهود ضد، همدارنګه د یهوه شاهدانو (مسیحیان) پروړاندې د تبعیض احساسات لري، کله ناکله د دیني-هڅول شوي فزیکي تاوتریخوالي او وحشت لامل کېږي. په ځینو مواردو کې، دا ډول چلند د حکومتي چارواکو له خوا هم منعکس کیږي. په یو شمیر هېوادونو کې، په ځانګړي توګه د پخوانۍ یوګوسلاویا په ایالتونو کې او همدارنګه په اوکراین کې، د عیسوي مذهبونو ترمنځ دښمني شتون لري چې د دیني قضاوتونو او مقدس ځایونو د کنټرول په اړه د ارتودوکس کلیساګانو ترمنځ په شخړو پورې تړاو لري.
البانیا
د البانیا هېواد اساسي قانون د دین ازادي سمبالوي او حکومت په عمل کې دې حق ته درناوی کوي. د البانیا حکومت کاتولیک کلیسا ګانو، د البانیا ارتودوکس کلیساګانو، سني مسلمانانانو، او بیکتاشي صوفي مسلمانانو ته مالي ملاتړ چمتو کوي.
د البانیا حکومت د البانیا د خلکو د سوسیالیست جمهوریت (۱۹۴۴ – ۱۹۹۱) کلونو په جریان کې له دیني بنسټونو څخه د دې ضبط شوي حق د بېرته اعاده کولو په جریان کې دی. تر ۲۰۱۷ کال پورې، دیني سازمانونو د ورته حق د بېرته اعاده کولو لپاره د حکومت له خوا په لاره اچول شوې بیوروکراتیکه پروسه کې د ونډه اخستلو لپاره لومړیتوب نه دی ورکړی او په دې توګه دا کار یوازې د حکومت په واک کې پاتې شوی دی.
د ۲۰۱۷ کال په مې کې د دین یا عقیدې د آزادۍ په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي احمد شهید په دې هیواد کې د دیني آزادۍ د وضعیت په اړه خپله ارزونه بشپړه کړه او ویې ویل، "البانیا د بین الدیني همغږي یوه بیلګه ده."
عامه ښوونځي سیکولر دي، او قانون په دوی کې دیني لارښوونې منع کوي. خصوصي ښوونځي کولی شي چې دیني لارښوونې وړاندې کړي.
اندورا
د اندورا اساسي قانون د دین آزادي سمبالوي او حکومت عموماً دې حق ته په عمل کې درناوی کوي. هېڅ دولتي دین نشته، خو اساسي قانون د رومي کاتولیک کلیسا سره ځانګړې اړیکې ساتي، چې ځینې داسې امتیازات، لکه معاشونه او د روحانیونو لپاره ګړندی تابعیت، ترلاسه کوي چې نورو دیني ډلو ته نشته.
د اندورا له دوو شهزادګانو څخه یو د اروګیل بشوپ (فیل) دی، چې د هغه په قلمرو کې اندورا موقعیت لري (بل د فرانسې ولسمشر دی).
په اندورا کې مسلمانې او یهودي ټولنې (چې په ترتیب سره له ۸۰۰ – ۲۰۰۰ مسلمان، او ۱۰۰ یهود نفوس) لري له ځایي ښاروالیو غوښتنه کوي چې د مسلمانانو او یهودي قبرستانونو لپاره ځمکه تخصیص کړي، ترڅو هغوی وکړی شي چې  له خپل دیني رواج سره سم خلک ښخ کړي. تر ۲۰۱۷ کال پورې، هیڅ ښاروالۍ دا غوښتنې و نه منلې، په داسې حال کې چې غیر مسیحیانو ته اجازه شته چې موجوده هدیرې وکاروي. مسلمانو او یهودي ټولنو په تولوز، فرانسه او د هسپانیا په بارسلونا، کې د هدیرو کارولو ته دوام ورکړ ترڅو وکړی شي چې خپل دیني دودونه تعقیب کړي.
په اندورا کې هیڅ جومات نشته، که څه هم دلته دوه د لمانځه خونې شته چې د مسلمانې ټولنې له خوا کارول کیږي.
اتریش (آستریا)
اتریش د اساسي قانون د مختلفو احکامو او په بېلابېلو نړیوالو تړونونو کې د غړیتوب له لارې د دین ازادي تضمینوي. په اتریش کې دا تګلارې ښیي چې هرې دیني ډلې ته اجازه ده چې په عامه او خصوصي ډول په آزاده توګه عبادت وکړي، تازه دین قبول کړي، او د افرادو پروړاندې د هغوی د عقیدې له امله تبعیض منع دی. خو، د اتریش د اساسي قانون د چوکاټ د یوې برخه په توګه، د حکومت او پیژندل شوو دیني ټولنو تر منځ د همکارۍ سیسټم دی. هغوی ته د مرستو د مستحق کیدو له لارې امتیاز، لکه د مالیې معافیت او د دیني عامه زدکړې تمویل ورکول کېږي.
اوس مهال، اتریش دولس ادیان په رسمیت پېژني. د مختلفو عیسوي مذهبونو او د یهوه د شاهدانو سربېره، یهودیت، بوداییزم او اسلام هم شامل دي. تراوسه، اتریش ډېری نوو او ادعا شوو جنجالي ادیانو ته، لکه د کلیسا ساینتولوژي، ته بشپړ ته رسمیت نه دی ورکړې. خو، ځینو نویو دیني ډلو د ۱۹۹۸ کال د قانون په بنسټ خپل غوښتنلیکونه وړاندې کړي او په دې توګه یې عقیدې لرونکو ټولنو په توګه خپل لومړنی دریځ ترلاسه کړی.
د ۲۰۱۷ کال په اکتوبر کې، اتریش یو قانون تصویب کړ چې په عامه ځایونو کې په مخ پټولو باندې بندیز لګوي، چې د اسلام پوهانو او مختلفو کارپوهانو له خوا "د مسلمانو میرمنو جرم" په توګه د برقع او نورو ورته جامو د کارولو د بندیز له امله تر نیوکو لاندې راغی. د یهودیت ضد او له جرمني نازی سره د فاشست پلوه خواخوږي کوونکو په اړه چې په ۲۰۰۸ کال کې یې ټاکل شوی دفتر ترلاسه کړی، راپورونه شته.
بېلاروس
د بېلاروس اساسي قانون د دین آزادي ورکړې ده. مګر، حکومت دین په اړه د ۲۰۰۲ کال قانون او له بېلاروس ارتودوکس کلیسا چې د روسي ارتودوکس یو برخه ده او په دې هېواد کې یوازینی رسمي دین دی، سره د ۲۰۰۳ کال د تړون د موادو په اساس دیني آزادي محدودوي. که څه هم هیڅ دولتي دین نشته، خو دا تړون د بېلاروس ارتودوکس کلیسا ته امتیازات ورکوي.
پروتستانت ممکن د متحده ایالاتو سره د دوی د پام وړ اړیکو لپاره، په ځانګړې توګه منفي پام ځانته اړولی وي. د یهودیت ضد ډیری کړنې او په دیني آثارو، ودانیو او هدیرو بریدونه د حکومت له خوا له لږ غبرګون سره مخامخ شوې. چارواکو ډیری دیني ټولنې تر څو کلونو پورې د ملکیت ثبت یا اعادې په اړه پریکړو ته انتظار کړې دي. چارواکي د ځینو دیني ډلو غړي هم ځورولي او جریمه کړي، په ځانګړي توګه هغه کسان چې د بهرني کلتوري نفوذ لرونکي یا د سیاسي اجنډا درلودلونکي وي. بهرني استازي، روحانیون، او بشردوستانه کارکوونکي چې په کلیساوو پورې تړلي وي د حکومت له خوا له خنډونو سره مخ شوي، لکه اخراج او د ویزې رد یا لغوه.
بېلاروس په اروپا کې یوازینی هیواد دی چې د اسلام د پیغمبر حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د ډنمارکي کاریکاتور د خپرولو په تور یې د ورځپانې مدیر مسئول زنداني کړی دی. د ۲۰۱۸ کال د جنوري په ۱۸ مه، الکساندر سدویزکوف د "دیني کرکې د هڅولو" په تور په درې کاله په بند محکوم شو.
بهرنی سیاست
د یوه دولت بهرنی سیاست ( چې د کورني یا داخلي سیاست په وړاندې ده) له نورو دولتونو، اتحادیو یا سیاسي نهادونو سره د تعامل په ترڅ کې موخې او فعالیتونه دي  چې دا تعاملونه دوه اړخیزه وی یا د څو اړخیزو پلت فورمو له لارې وي. د بریتانیکا دایرة المعارف لیکي چې د یوه دولت بهرنی سیاست له داخلي ملاحظاتو، د نورو دولتونو له چلند او سیاستونو یا هغو پلانونو نه اغیزمن وي چې د ځانکړو جیو پولیتیکي طرحو د پر مخ بیولو لپاره جوړ شوي وي.
تاریخ
د اړیکو د اوږدمهاله  مدیریت مفکوره د هغه مسلکي دپلوماتیک هیأت له انکشاف وروسته را منځ ته شوه چې دپلوماسي یې مدیریت کوله. له ۱۷۱۱ زیږدیز کال راهېسې، د دپلوماسۍ اصطلاح د ډلو یا ملتونو د استاذوترمنځ د مذاکراتو د هنر اوکاري طرز په معنی کارول شوې ده.
په اتلسمه پیړۍ کې په اروپایي دپلوماسې کې د جدي کړکیچ  او هلته د دوامداره جګړو له امله،  د دپلوماسۍ کاري طرز ډیری وخت له جلا مسایلو سره د تعامل د اړتیا له امله تیت او پرک او ورته د "چارو" نوم ورکړ شو. د داسې مسایلو داخلي مدیریت ته بیا د ملکي چارو نوم ورکړل شو ( لکه د بزګرانو اغتشاش، د خزانې کمیدل او د محکمې دسیسه)، د بهرنیو چارو نوم د هغو مساېلو لنډ مهاله مدیرېت ته ورکړل شو چې د قلمرو له تسلط بهر وې. دا اصطلاح په پراخه کچه په شلمې پیړۍ کې په انګلیسي ژبه خبرې کوونکو دولتونو کې د کارونې وړ پاتې شوه او په ډېرو دولتونو کې د هغو دپارتمنتونو نوم پاتې شو چې بهرنۍ اړیکې یې مدیریت کولې. که څه هم په پېل کې هدف د یوې ځانګړې اندېښنې د یو لنډ مهاله مدیریت  تشریح و، خو اوس دا دپارتمنتونه د دولتونو ترمنځ ورځنۍ او اوږدمهاله اړيکې مدیریت کوي.
د امریکا د بهرنېو اړیکو د شورا په څېرسازمانونه شته چې د یوه حکومت دبهرنیو اړیکو سازمانونو له خوا توظیفیږي چې د موجوده پالیسۍ په ځای دبهرنۍ پالیسي وړاندیزونه جوړ کړي او یا د پرانستل شوو اړیکو تحلیلي ارزونه وکړي.
موخې
څو موخې دي چې د یوه حکومت بهرني سیاست ته انګېزه ورکوي. د نورو دلاېلو ترمنځ بهرنی سیاست د دفاع، امنیت، اقتصادي ګټو او هغو دولتونو ته د مرستو دچمتو کولو لپاره په لاره اچول کیږي چې دې مرستو ته اړتیا لري. د یوه بهرني سیاست ټولې موخې سره نښتې دي او د هردولت د ځانګړي او جامع  بهرني سیاست په جوړولو کې برخه اخلي. د کورني سیاست په خلاف، د بهرني سیاست مسایل په ناببره توګه په بهرنیو هېوادونو کې د پراختیاوو او مهمو پېښو په وړاندې مطرح کېږي.
دفاع
ډیری وخت بهرنی سیاست د ملي امنیت د تامینېدو په موخه په لار اچول کیږي. حکومتونه له بهرنېو دولتونو سره نظامي ائتلافونه جوړوي ترڅو د یرغل مخه ونیسي او په وړاندې یې لاغښتلی مقاومت وښیي. بهرنی سیاست همدارنګه د نرم ځواک (هڅوونکې لاره چاره)، نړیوالې ګوښه ساتنې یا جګړې له لارې د متخاصمو دولتونو په وړاندې په مبارزه هم تمرکزکوي.
دنړیوالې همکارۍ پلوی
ډېری دولتونو د ملاتړ د مسؤلیت ترمفهوم لاندې د بشرپالنې برنامې جوړې کړې دي. دليبرال نړېپالنې طرفداران په دې اند دي چې دا د غښتلیو او بډایو هېوادونو دنده ده چې له کم ځواکه هېوادونو سره مرسته وکړي او د هغوی ملاتړ وکړي. دا مفکوره ډیری وخت د آیدیالیستۍ له فکري مکتب سره سمون لري. دلیبرال نړېیپال ملاتړ کولای شي د دفاعې یا اقتصادي ملاتړ بڼه غوره کړي.
ستروالی
وړوکې ځواکونه د یواړخیز نفوذ د کارولو لپاره لږه وړتیا لري ځکه هغوی د نفوذ لپاره لږ اقتصادي او نظامي سرچینې لري. پایله دا چې، هغوی په ډېر احتمال نړیوالو او څواړخیزه سازمانونو څخه ملاتړ کوي. د وړوکو دولتونو دپلوماتیکه بیروکراسۍ هم وړوکې وي چې په پېچلې دپلوماسۍ کې د هغوی د ښکیلتیا ظرفیت محدودوي. وړوکي دولتونه ښایي هڅه وکړي چې ځانونه له سترو هیوادونو سره د اقتصادي او دفاعي ګټو لپاره  یوځای کړي، او یا ښايي په نړیوالو شخړو کې له ښکېل کېدو ډډه وکړي تر څو له ټولو هیوادونو سره په دوستانه حالت کې پاتې شي.
د حکومت بڼه
سیا سي نهادونه او د حکومت بڼې د یوه هېواد په بهرني سیاست کې رول لوبوي. په ولسواکۍ کې، عامه اند او سیاسي استاذولي دواړه د ېوه هېواد په بهرنۍ سیاست کې رول لري. باور دادی چې دیموکراتیک هېوادونه په لږ احتمال سره یوله بل سره نظامې شخړې ته لاس اچوي. استبدادي دولتونه په لږ احتمال سره په خپلو بهرنیو سیاستونو کې قانونپالنه کاروي. په یوه دیکتاتورۍ کې د یوه دولت بهرنی سیاست په ټینګه د دیکتاتور په لومړيتوبونو پورې اړوند وي. هغه دیکتاتوران چې په زیاته توګه د خپلو بهرنیو سیاستونو په دستګاه کې لاس وهنه کوي، ښایي لږ د باور وړ او په ډیر احتمال په بهرنی سیاست کې تیروتنې وکړي.
څېړنه
د بهرني سیاست څیړنه دا په پام کې ساتي چې دولتونه څنګه  او ولې یو له بل سره تعامل کوي او اړیکې ساتي. د بهرني سیاست د څیړنې لپاره ډیر شمیر فکري مکتبونه شته، چې په هغه کې د منطقي عمل کوونکي مادل چې د منطقي ټاکنې په تیوري ولاړده، د دولت چڼه وهونکي مادل چې د بهرني سیاست دستګاه تر سیالۍ لاندې ګټو په توګه ثابتوي، د سازماني بهیر مادل چې د بهرني سیاست دستګاه په خپل منځ کې د سره تړلیو بیروکراسیو په توګه  چې هر یوه یې خپل رول ادا کوي ثابتوي شامل دي. .
فکري خونې شته چې بهرني سیاستونه ترڅیړنې لاندې نیسي لکه په امریکا کې دبهرنیو اړیکوشورا یا په برتانیا کې Chatham House.
د څارويو رنګ
د څارويو رنګ د يو څاروي عمومي بڼه ده، چې د هغې له سطحو څخه د رڼا د انعکاس يا خپرېدنې له امله رامنځته کېږي. ځيني څاروي روښانه رنګ لري، په داسې حال کې چې د ځينو نورو د رنګ کتل سخت دي. په ځينو ډولونو لکه پيفول کې نارينه جنس پياوړې بڼې او څرګند رنګونه لري او رنګين کمان ته ورته دي، په داسې حال کې چې ښځينه جنسونه يې خورا لږ څرګند دي.
دا چې څارويو ولې رنګونه جوړ کړي دي، په اړه يې بېلابېل لاملونه شته. کموپلاژ “Camouflage” [د سيال د غولولو وسيله] يو څاروي ته دا وړتيا ورکوي، چې له ليد څخه پټ پاتې شي. څاروي د نورو نوعو څارويو ته د پاکونکو په توګه خدمتونو غوندې اعلان کولو، د خپلو نوعو يا ډولونو د نورو غړو پر وړاندې د خپل جنسي دريځ د څرګندولو په موخه او په پېښې کولو کې د نورو ډولونو د خبرورکولو له رنګ څخه د ګټې اخېستلو لپاره له رنګونو څخه کار اخلي.
څاروي په مستقيم او نامستقيمو لارو چارو سره رنګ توليدوي. سيده يا مستقيم توليد د ليدلو وړ رنګه حجرو د شتون له لارې پېښېږي، چې د رنګ مادې يا پګمنټ په نوم پېژندل کېږي او د خالونو په شان د رنګه موادو ذرې دي. نامستقيم توليد د حجرو د غوره والي له مخې پېښېږي، چې د کروماتوفورونو په نوم يادېږي او لکه د وېښتانو د حجرو په شان رنګ لرونکې حجرې لري. په کروموتوفورونو کې د رنګ د ذرو وېش د هورموني او عصبي ادارې له مخې بدلون کولی شي. د کبانو په اړه په ډاګه شوې ده، چې کروماتوفورونه ښايي د ليدلو وړ رڼا، ماورای بنفش وړانګې، د تودوخې درجې، کيمياوي موادو او داسې نورو غوندې چاپيريالي پارونکي يا محرک پر وړاندې په سيده ډول غبرګون ښکاره کړي. د رنګ بدلون د څارويو له بېلابېلو ډولونو سره په د ليدلو په لږه يا زياته وړتيا کې مرسته کوي او د بېړني حالت ښودنو او کموپلاژ يا د دښمن غولونې د وسيلې په توګه مهم دی. د زياتره پتنګالو او مرغانو په ګډون ځيني څاروي د پوستکو واو بڼو له مخې کوچني جوړښتونه لري، چې دوی ته روښان رنګين کماني رنګونه ورکوي. د سکوېډ [لس پښه ييز سمندري ژوی] او د سمندر د ژورې برخې د ځينو ژويو په ګډون نور څاروي رڼا توليدولی شي، چې ځيني وختونه بېلابېل رنګونه لری. څاروي زياتره وخت د اړينو رنګونو او اغېزو د توليدولو په موخه دا ډول دوه يا زيات ميکانيزمونه يو ځای کاروي.
تاريخچه
د څارويو د رنګ ښکاره کول د پېړيو لپاره په بيولوژي کې د لېوالتيا او پلټنې موضوع ده. په لرغونې دوره کې ارستو ثبت کړه، چې پنجه پړاو [اته پښې لرونکی سمندري ژوی] له شاځمکې سره د سمون او د ګواښ پر مهال د خپل رنګ د بدلولو وړتيا درلوده.
رابرت هوک ‘Robert Hook’ د مايکروګرافيا “Micrographia” (۱۶۶۵ز) په نوم خپل کتاب کې د طاوس د بڼو حيرانونکي رنګونه (جوړښتی، نه رنګه) بيان کړل. د ستايلو وړ دې مرغۍ د بڼو برخې د مايکروسکوپ له لارې د ټولو بڼکو يا وزرونو له پرانېستلو څخه پرته هم ښکاري؛ لکه څرنګه چې څرګنده ده، چې په لکۍ کې د هرې بڼکې ډډ يا لويه بڼکه د اړخيزو څانګو ګڼې برخې لېږدوي، ... نو د همدې له امله د دې تارونو هر يو يې په مايکروسکوب کې د پراخه اوږد جسم په توګه ښکاره کېږي، چې د روښانه منعکس کېدونکو برخو له يوې ډلې څخه جوړ شوی دی. ... د دوی پورتني اړخونه ماته داسې ښکاري چې د نريو هوارو جسمونو له يوې ډلې څخه جوړ شوي وي، چې مخ پر وړاندې نور هم نری کېږي او يو له بل سره خورا نږدې غځېږي او د همدې له امله لکه د د ملغلرې د مور “mother of Pearl” د سيپۍ يا صدفونو غوندې يوازې يوه فعاله رڼا نه، مګر تر څنګ يې په يو تر ټولو نادر ډول لږ رنګ هم منعکس کوي؛ او دوی د بېلابېلو ځايونو د معنا له مخې رڼا ته په پام سره اوس يو رنګ او بيا بل رنګ او دواړه په خورا تېزۍ سره منعکس کوي. اوس دا چې دا رنګونه په يوازې ډول په زړه پورې دي او د رڼا له ماتېدنو څخه په سمدستي ډول راپورته کېږي، نو د همدې له مخې مې وموندل چې اوبه دا رنګه برخې لندوي او د دوی رنګونه له منځه وړي، چې دا بهير د انعکاس او ماتېدنې له بدلون څخه پرمخ تلونکی ښکاري.
ــ رابرت هوک د چارلس داروين د ۱۸۵۹ زکال د طبيعي ټاکنې د نظريې له مخې د رنګ په شان بڼې بېلابېلو څارويو ته د يوې توليدي ګټې د برابرولو په واسطه رامنځته شوي دي. د بېلګې په ډول: د نوعو هغه وګړي چې د ورته نوعو خلاف يو څه غوره کموپلاژ لري، ښايي په منځني ډول لږ څه زيات نسل پرېږدي. ډاروين د “Origin of Species” تر سرليک لاندې خپل کتاب کې ليکي: کله چې موږ پاڼه خوړونکي حشرات شنه او د نباتاتو د پوستکي مشبوع کونکي خال خال خړ، “alpine ptarmigan” په ژمي کې سپين، د هيتر په نوم نبات سور وزمه مرغه او د سکارو غوندې ځمکې تور وزمه مرغه وينو، نو بايد باور وکړو چې دا تت رنګونه له ګواښ څخه د دوی په ساتنه کې د يادو نباتاتو او حشرو د خدمت رنګونو له ډلې څخه دي. ګروس مرغه که چېرې د خپل ژوند په يو څه دوره کې له منځه لاړ نه شي، نو بې شمېره به زيات شي؛ د دوی په اړه روښانه ده، چې له ښکاري مرغانو څخه زيات ځورېږي او بازان د سترګو د نظر په واسطه له دومره لرې څخه خپل ښکار پر لور ځي، چې د لويې وچې په ځينو برخو کې خلکو ته خبر ورکول شوی دی، چې سپينې کوترې ځکه ونه ساتي، چې د له منځه تللو پر وړاندې خورا حساسې دي. په دې دليل زه د شک لپاره هيڅ دليل نه وينم، چې طبيعي ټاکنه به شايي د ګروس هر ډول ته د مناسب رنګ په ورکولو او د ياد رنګ په ساتلو کې هغه مهال خورا ګټوره وي، چې يو ځل په رښتيني او ثابت ډول تر لاسه شوی وي.
ــ چارلس ډاروين د هنري وړالټر بېټس “Henry Walter Bates” د ۱۸۶۳ ز کال “The Naturalist on the River of Amazons” نومي کتاب د امازون کاسو [د سيند کاسه] کې د خزندو او په ځانګړي ډول پتنګانو په اړه خپله پراخه څېړنې تشرېح کوي. نوموړي وموندل چې په څرګند ډول ورته پتنګانو زياتره وخت د بې زیانه نوعو په درلودلو سره په بېلابېلو کورنيو پورې تړاو درلود، چې د ښکاري يا داړونکي څاروي له لورې تر بريد لاندې د راتللو موکې د کمولو په موخه د زهرجنو يا تريخ خوند لرونکو نوعو پېښې کوي، چې د پېښې کولو دا بهير اوسمهال د نوموړي په وياړ د بېټس “Batesian” پېښې يا تقليد نومول کېږي.
د ايډوارد بګنال پولټن “Edward Bagnall Poulton” د ۱۸۹۰ ز کال پياوړی دارويني کتاب (د څارويو رنګونه، د هغوی معنا او کارونه، په ځانګړي ډول هغه چې د خزندو برخه کې پام کې نيول کېږي) د څاريو د رنګ درې اړخونو په اړه بحث وکړ، چې نن ورځ په پراخه کچه منل شوي دي، مګر هغه وخت مخالفتي يا په ټوليز ډول نوي وو. دې کتاب د ډاروين د جنسيتي ټاکنې نظريه په کلکه ومنله او استدلال يې وکړ، چې د نارينه او ښځينه مرغانو تر منځ څرګند توپيرونه چې د ارګوس سارايي چرګ غوندې د ښځينه جنسونو له مخې ټاکل شوي وو، په ګوته کوي چې روښانه نارينه بڼکه په هغو نوعو کې موندل شوې وه، چې «د ورځې له خوا ګرځي يا مينه څرګندوي». ياد کتاب په فريکوينسي پورې د تړلې ټاکنې مفهوم د هغه وخت په پام کې نيولو سره وړاندې کړ، چې د خوراک وړ پېښې کونکي څاروي په کې د هغو بې خوند موډلونو په پرتله لږ روښانه وي، چې دوی يې د رنګونو او نمونو پېښې کوي. پولټن په خپل کتاب کې د خبرتيا رنګ څرګندولو لپاره د اپوسيماټيزم اصطلاح هم رامنځته کړه، چې نوموړي د تي لرونکو څارويو، مچيو او غومبسو، ګونګټانو او پتنګانو په ګډون د ژويو په پراخه کچه توپيري ډلو کې څرګنده کړې ده.
د فرانک ايورس بيډارډ د ۱۸۹۲ ز کال کتاب (د څارويو رنګ Animal Coloration) د طبيعي ټاکنې شتون ومنه، مګر په خورا نيوکه ييز ډول يې د کمولاژ، پېښې کولو او جنسي ټاکني برخو کې د هغې کارول وڅېړه. ياد کتاب په بشپړ ډول د پولټن تر نيوکې لاندې راغلی دی.
د شمالي امریکا د ازادې سوداګرۍ تړون
د شمالي امریکا د ازادې سوداګرۍ تړون (نفتا په انګلیسي: NAFTA /ˈnæftə/؛ په هسپانوي: Tratado de Libre Comercio de América del Norte ، TLCAN؛ په فرانسوي: : Accord de libre-échange nord-américain ، ALÉNA) د کاناډا، مکسیکو، او متحده ایالاتو تر منځ یو تړون و چې په شمالي امریکا کې یې یو درۍ اړخیز سوداګریز بلاک رامنځته کړ. یاد تړون د ۱۹۹۴ز کال د جنوري په لومړۍ نېټه لازم الاجراء شو، او د کاناډا او متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ د ۱۹۸۸ز کال د تړون ځایناستی شو. د نفتا سوداګریز بلاک د نا خالص داخلي تولید له مخې د نړۍ یو تر ټولو لویو سوداګریزو بلاکونو څخه رامنځته کړ.
د شمالي امریکا د ازاد سوداګریز زون دغه انګېزه د متحده ایالاتو له ولسمشر رونالډ ریګن له خوا پیل شوه، چا چې نوموړې نظریه د خپل ۱۹۸۰ز کال د ولسمشریزو سیالیو یوه برخه وګرځوله. په ۱۹۸۸ز کال کې د کاناډا-متحده ایالاتو د ازادې سودارګرۍ د تړون له لاسلیکېدو وروسته، د جورج اچ. ډبلیو. بوش، د مکسیکو د ولسمشر کارلوز سالیناس دې ګورتاري، او د کاناډایي لومړي وزیر بریان ملروني ادارو د هغه څه په اړه پر مذاکراتو توافق وکړ کوم چې وروسته نفتا وبلل شو. له پورتنیو څخه هر یوه یې دغه تړون د ۱۹۹۲ز کال په ډسمبر کې په خپلو اړوندو پلازمېنو کې د تصویب لپاره وړاندې کړ، اما نفتا متحده ایالاتو او کاناډا دواړو کې له کلکو مخالفتونو سره مخ شو. دریو واړو هېوادونو په ۱۹۹۳ز کال کې د شمالي امریکا د کارګرو د همکارۍ (NAALC) او د شمالي امریکا د چاپېریالي همکاریو (NAAEC) په نامه د دوو جانبي تړونونو له ور اضافه کولو وروسته نفتا تصویب کړ.
د نفتا د تصویب پایله د متحده ایالاتو، کاناډا، او مکسیکو تر منځ د سوداګرۍ پر وړاندې د خنډونو محو کېدل یا راټیټېدل شول. د کار موندنې، چاپېریال، او اقتصادي ودې په څېر موضوعاتو باندې د دغه تړون اغېزې د سیاسي مباحثاتو سر ټکي پاتې شوې دي. زیاتره اقتصادي تحلیلونو وښوده چې نفتا د شمالي امریکا د اړوندو هېوادونو اقتصادونو او متوسطو اتباعو ته ګټوره وه، اما په صنعتي فابریکو کې یې د هغو کارګرو یو کوچیني اقلیت ته ضرر ورساوه چې د سوداګریزو سیالیو تر اغېزې لاندې راغلل. اقتصاد پوهان په دې باور وو چې له نفتا تړون څخه وتل یا د هغه په اړه په داسې توګه له سره خبرې اترې پیلول چې سوداګریز خنډونه یې رامنځته کول د متحده ایالاتو اقتصاد او د دندو په بیو باندې منفي اغېز درلود. په هر ترتیب، مکسیکو ورسره د دندو په له لاسه ورکولو او په لنډ مهالې او اوږد مهالې بڼې سره په ژوره توګه اغېزمنېده.
د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرامپ د ۲۰۱۷ز کال په جنوري کې له واک ته رسېدو وروسته، له سره د کاناډا او مکسیکو سره د خبرو اترو په پیلولو سره له یوه نوي تړون سره د نفتا د ځای ناستي کولو په لټه کې شو. د ۲۰۱۸ز کال په سپتمبر کې، متحده ایالاتو، مکسیکو، او کاناډا داسې یوه توافق ته ورسېدل چې نفتا یې د متحده ایالاتوـمکسیکوـ کاناډا له تړون (USMCA) سره تعویض کړ او یاد تړون دریو واړو هېوادونو د ۲۰۲۰ز کال په مارچ کې تصویب کړ. نفتا د USMCA تړون لازم الاجرا کېدو پورې د تعمیل وړ پاتې شو. د ۲۰۲۰ز کال په اپرېل کې، کاناډا او مکسیکو متحده ایالاتو ته خبر ورکړ چې هغو د دغه تړون د پلي کولو لپاره تیار دي. د USMCA تړون د ۲۰۲۰ د جولای په لومړۍ نېټه د پلي کېدو وړ او د نفتا ځایناستی شو. په دغه نوي تړون کې یواځې یو څو کوچیني تغییرات شامل وو.
مذاکره
د شمالي امریکا لپاره د یوه ازاد سوداګریز زون د رامنځته کېدو انګېزه د متحده ایالاتو له ولسمشر رونالډ ريګن څخه کله چې هغه خپل ځان د ۱۹۷۹ز کال په نومبر کې د ولسمشرۍ لپاره کاندید کړ او دا نظریه یې د خپلو ټاکنیزو سیالیو یوه برخه ورګرځوله، پیل شوه. کاناډا او متحده ایالاتو په ۱۹۸۸ز کال کې د کاناډا-متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ تړون (FTA) لاسلیک کړ، او لږ وروسته د مکسیکو ولسمشر کارلوز سالیناس دېګورتاري پرېکړه وکړه چې د لاتینې امریکا د پور د کړکېچ په تعقیب د بهرنۍ پانګې اچونې د راجلبولو د هلو ځلو په توګه د متحده ایالاتو ولسمشر جورج اچ. ډبلیو. بوش ته د یو مشابه تړون وړاندیز وکړي. د دغو دوو مشرانو تر منځ د خبرو اترو له پیل کېدو سره سم، د کاناډا د وخت د لومړي وزیر بریان مولروني تر مشرۍ لاندې د کاناډا حکومت ته دا وېره پیدا شوه چې هغه ګټې چې د کاناډا-متحده ایالاتو له دوه اړخیز تړون FTA څخه یې تر لاسه کړې دي، د متحده ایالاتوـ مکسیکو دوه اړخیز تړون به یې زیانمنې کړي، نو ځکه یې غوښتنه وکړه چې د متحده ایالاتوـ مکسیکو مذاکراتو ته د یو لوري په توګه ور ننوځي.
کاناډا
د کاناډا ــ متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ مخکینی تړون په کاناډا کې جنجالي او تفرقه اچوونکی ګرځېدلی و، او د کاناډا د ۱۹۸۸ز کال په ټاکنو کې یې د یوې مسئلې بڼه غوره کړه. په هغو ټاکنو کې، زیاترو کاناډایانو د ازادې سوداګرۍ ضد ګوندونو (لېبرالانو او نویو ډېموکراتانو) ته رایې ورکړې، اما د دغو دوو ګوندونو تر منځ د رایو د وېش معنا د ازادې سوداګرۍ د ملاتړو پرمختلليو محافظه کارانو (PCs) په ټاکنو کې په تر ټولو ډېرو چوکیو ګټلو سره بریاليتوب او واک ته ورسېدل وو. مولروني او پرمختللو محافظه کارانو په پارلمان کې اکثریت درلود او په اسانۍ سره یې د ۱۹۸۷ز کال د کاناډاـــ متحده ایالاتو FTA او نفتا (NAFTA) لایحې تصویب کړې. په هر حال، د مولروني پر ځای کیم کامپبېل د محافظه کار مشر او لومړي وزیر په توګه ځایناستی شو.
کامپبېل د ۱۹۳۳ز کال په ټاکنو کې د پرمختللو محافظه کارانو د ګوند مشري کوله، چېرته چې هغوی د ژان کرېتین په مشرۍ چا چې د نفتا په اړه له سره غور کولو یا د هغې د لغوه کولو پر بنسټ خپله ټاکنیزه مبارزه پیل کړه د لېبرال ګوند له خوا ماتې وخوړه. کرېتین متعاقباً له بوش سره، چا چې د لاک (LAC) مشورتي پړاو تر پښو لاندې کړی و او هڅه یې کوله تر څو د خپلې دورې له پای ته رسېدو نه مخکې د لاسلیک پروسه چټکه کړي، د دوو تکمیلي قراردادونو په اړه یې مذاکرات تر سره کړل، خو د وخت له کمښت سره مخ شو او د اړوند تطبیقي قانون تصویب او لاسلیک په نوموړي پسې ولسمشر بېل کلېنټن ته پاتې شول.
متحده ایالات
د متحده ایالاتو مشرانو جرګې ته د نوموړي تړون له لېږل کېدو مخکې، کلینټن د شمالي امریکا د کارګرو د همکارۍ  تړون (NAALC) او د شمالي امریکا د چاپېریال د همکاریو تړون (NAAEC) په نومونو سره دوه جانبي تړونونه د کارګرانو او چاپېریال د محافظت او همداراز د مجلس د زیات شمېر غړو د اندېښنو راکمولو په پار ور اضافه کړل. متحده ایالاتو په تړون کې د ښکېلو خواوو وغوښتل تر څو له چاپېریالي کړنلارو او مقرراتو سره ځانونه برابر کړي او لکه څرنګه چې متحده ایالات ژمن دي دوی هم هماغه ډول ژمن واوسي. [مرجع ته اړتیا ده]  له زیات غور او احساساتي پرېکړو وروسته د دغه تړون پلي کېدل د ۱۹۹۳ز کال د نومبر په ۱۷مه له ۲۳۴ مثبتو او ۲۰۰ رایو په تر لاسه کولو سره لازم الاجرا شو. د تړون په ملاتړو کې ۱۳۲ جمهوري غوښتونکي او ۱۰۲ ډېموکراتان شامل وو.
نوموړې لایحه د ۱۹۹۳ز کال د نومبر په ۲۰مه د سنا له لوري په ۶۱ مثبتو ـــ ۳۸ منفي رایو سره تصویب شوه. د سنا ملاتړي یې ۳۴ جمهوري غوښتونکي او ۲۷ ډېموکراتان وو. د جمهوریت غوښتونکو د کالیفورنیا استازي ډېويډ ډریېر، چې د کلېنټن د ادارې له وخته د نفتا یو کلک پلوی و، له ګانګرس څخه او د هېواد له ګوټ ګوټ څخه یې د جمهوي غوښتونکو د ملاتړ په راجلبولو کې اصلي رول ولوباوه.
د ګانګرس د شیکاګو اړوند غړی لیوس ګوتیرېز په ځانګړي ډول د نفتا یو سرسخت  مخالف و، چې بالاخره یې د دغه اقدام پر وړاندې منفي رایه ورکړه ځکه هغه داسې انګېرله چې یاد تړون د بې ځایه شویو کارګرانو لپاره په کافي اندازه د بیا روزلو، د امریکايي دندې له لاسه ورکولو پر وړاندې په محافظت، او د مکسیکويي کارګرانو د ټوليزې چانه وهنې د حقونو په محافظت کې ناکام دی. هغه د رام اېمانویل رول ته په ځانګړې توګه د کمښتونو له امله ګوتنیونه وکړه.
د ابن سينا کتابپېژندنه
دا مقاله د ابن سینا د لیکنو نوملړ دی.
د ابن سینا ډېر اثار د هغه تر مړينې وروسته د نورو خلکو له خوا ليکل شوي او هغه ته منسوب شوي دي، چې یو جامع لېست یې د ابن سینا د اثارو د نقلونو په نوملړ کې وړاندې شوی دی. په دې نوملړ کې د ابن سینا ۱۳۱ اصلي لیکنې او ۱۱۱ هغه اثار شامل دي دي چې ابن سينا ته منسوب شوي دي.
ليکنې
د هغه اثارو عبارت دي له:
دا د هغه د نورو کارونو څخه دی.
او د هغه اثار دا دي:
طبي
قانون یوه طبي پوهنه ده چې په هغه کې د دودیزو درملو ټول اساسات لکه: اناتومي ، سیمیولوژي ، فارماکولوژي (درملپوهنه) ، درملجوړونې ،په نسخه بحث کیږي. د قانون کتاب په ۱۹۹۰ کال کې له عربي څخه عصري فارسي ته د شرفکندي له خوا وژباړل شو او د سوروش خپرندویه ټولنې له خوا خپور شو او څو ځلې بيا چاپ شوی دی. دا کتاب تر دوه پېړۍ وړاندې په اروپايي او امریکايي پوهنتونونو کې د ډاکټرانو له خوا کارول کېده او د نړۍ په ډېرو ژبو ژباړل شوی، له انجیل وروسته تر ټولو ډېر چاپ شوی دی. اپلاپون مغز ، زړه او ځيګر د انسان د بدن اصلي اعضاء يا بيولوژيکي اعضاء ګڼلي او له همدې امله دغو اعضاوو ته د اپلاتون مثلث يا د اپلاتون تريپوډ، په يوناني ژبه کي پلاتو يا د افلاطون تريپوډ او په انګريزي ژبه کي پلاټو وايي. مثلث ابن سينا اعلان وکړ چې د انساني نسل بقا توليدي سيستم پورې اړه لري ، نو له همدې امله د څلورو ذکر شویو ارګانونو مجموعه د ابن سینا مربع ، په یوناني کې Quadrangula Avicenna quadrangula Avicenna او په انګلیسي کې Avecena's quadrangle بلل کیږي. هغه به بدن باندې د فکر اغېزو سره هم علاقه درلوده او په ارواپوهنه يې کار کاوه.
علوم غريبه
ابن سینا یو له هغو فیلسوفانو څخه دی چې پټ علوم یې زده کړل. هغه په قرآن کې د مقطعاتو حروفو په اړه یوه مقاله لري او د هر حرف مانا يې ليکلې ده. دغه راز يې په فارسي ژبه کې د کنزالعمال په نامه يوه رساله هم ليکلې ده چې پکې د چالونو، منترونو ، رقيه او د ستورو د فتحې بيانونه شامل دي.
موسیقي
د ابن سینا نظریه د موسیقۍ نظریات لري. هغه یو پوه سړی و نه په موسیقۍ کې عمل. خو هغه د دې نظري علم خبرې داسې کوي لکه په عمل کې هم بادار وي. داسې انګیرل کیږي چې ابن سینا او فارابي په موسیقۍ کې د هماهنګۍ لومړني بنسټ ایښودونکي وو. په ټولیز ډول د ابن سینا موسیقي د هغه پنځه مهم اثار دي چې ځینې یې د موسیقۍ سره تړاو لري:
شعرونه
ابن سینا په شعر کې هم لاس درلود او په عربي ژبه یې ډېر شعرونه لیکلي او حتی په علمي مسایلو کې یې د قصیده ارجوزي په څېر شعرونه هم لیکلي دي. په فارسي ژبه کې هم د ده ځينې شعرونه روايت شوي دي، چې ځينې يې د نورو په نومونو ليکلي دي، او د خپل طرز او مفهوم له مخې، ابن سينا ته د دې کې بايد شک موجود وي.
د ابن سینا د علمي او فلسفي کتابونو او د هغه د عربي شعرونو د لیکلو له طریقې څخه، چې تر ټولو مشهور یې د "روح لین" نوم دی، په عربي ادب کې په شعر او بیان کې د هغه وړتیا او مهارت درک کولای شو. هغه فارسي شعرونه چې ابن سينا ته يې په ټوليز ډول ۲۲ آيتونه او په ۶۵ آيتونو کې قرطيني منسوب کړي دي، خو هغه ته يې د انتساب په صحيحيت کې شک کړی دی.
د ابن سینا اثار
ابن سینا ته ډېر کتابونه او اثار منسوب شوي دي. یحیی مهدوي ټول هغه اثار لیست کړي چې شیخ الریس ته منسوب دي او مستند اثار یې له مشکوکو اثارو جلا کړي دي. دلته د ابن سینا خورا مهم اثار دي:
حوالې
وېشنيزه:فلسفه
ريبيکا وېسټ
ډيم سيسلي ايزابېل فيرفيلډ (Dame Cicily Isabel Fairfield) د برتانوي سترواکۍ د ترتيب ښځينه قوماندانه “DBE” (۱۸۹۲، ډسمبر له ۲۱ ـ د ۱۹۸۳ ز کال د مارچ تر ۱۵) چې د ربيکا وېسټ يا ډيم ريبيکا وېسټ په نومو پېژندل کېږي، يو برتانوۍ ليکواله، ژورنالېسته، ادبي کره کتونکې (نقاده) او يون ليکواله وه. وېسټ چې په بېلابېلو ژانرونو کې يې ليکل وکړل، د ټايمز “The Times”، نيويارک هيرالډ ټرېبيون “New York Herald Tribune”، سنډی ټيلګراف “The Sunday Telegraph” او نيو ريپبلک “New Republic” رسنيو لپاره يې د کتابونو بيا کتنه وکړه او د “Bookman” خبرياله وه. د نوموړې ستر کارونه [کتابونه] په ۱۹۴۱ ز کال کې د يوګوسلاويا د تاريخ او کلتور په اړه «تور وری او خړ باز:Black Lamb and Grey Falcon»، په ۱۹۵۵ زکال کې د پوډرو روزل “A Train of Powder”، د نيوريمبرګ محاکمو په اړه د نوموړې پوښښ چې په اصل کې په نيو يارکر “New Yorker” کې خپور شو، د درغلۍ معنا (چې په لومړي ځل په ۱۹۴۵ ز کال د مجلې د يوې مقالې په توګه خپور شو او وروسته په ۱۹۴۷ ز کال کې کتاب شو)، وروسته په ۱۹۶۴ زکال کې «د درغلۍ نوې معنا»، د برتانوي فاشيست ويليم جويس “William Joyce” او نورو د محکمې يوه څېړنه، په ۱۹۱۸ ز کال کې د «د سرتېري بېرته راستنېدل»، د لومړۍ نړيوالې جګړې يو عصري ناول او د خپل ژوند ليکنيز ناولونو اوبري درې ګونې مقالې “Aubery Trilogy”، په ۱۹۸۵ ز کال کې «فواره تر څنډو توئيږي:The Fountain Overflows»، دا رښتينې شپه “This Real Night” (چې له مړينې څخه وروسته يې په ۱۹۸۴ ز کال کې خپره شوه) او د ۱۹۸۵ ز کال د کاکا زوی روزامنډ “Cousin Rosamund” دي. د ټايم ورځپاڼې نوموړې «په ۱۹۴۷ ز کال کې بې له شکه د نړۍ لومړنۍ ښځينه ليکواله وګڼله». نوموړې په ۱۹۴۹ ز کال کې CBE او په ۱۹۵۹ کې د برتانوي سترواکۍ ښځينه قوماندانه “DBE” (Dame Commander of British Empire) شوه، چې په هر حالت کې يې نکل «ليکواله او ادبي کره کتونکې» لوستل کېږی. ريبيکا د “Rebecca West” مستعار نوم د “Henrik Ibsen” له لورې په “Rosmersholm” کې د سرکښه ځوانې اتلې له نوم واخيست. نوموړې د “Benson Medal” ترلاسه کوونکې وه.
ژوند ليک
ريبيکا وېسټ د انګليستان په لندن کې په ۱۸۹۲ ز کال د سيسلي ايزابيل فيرفيلډ “Cicly Isabel Fairfield” په نوم وزېږېده او په داسې کور کې لويه شوه، چې له فکرې هڅونې، سياسي بحث، ژوندي شرکت، کتابونو او موسيقۍ څخه ډک و. د نوموړې مور سکاتلنډۍ ايزابيلا “Isabella” يوه تکړه پيانو غږونکې وه، مګر له چارلس فيرفيلډ “Charles Fairfield” سره له واده وروسته يې د موسيقۍ مسلک ونه څاره. انګليسي الاصل ايرلنډي چارلس د متحده ايالتونو په کورنۍ جګړه کې د ريچمونډ په کلابندۍ کې د اتحاد يو stretcher-bearer و او انګليستان ته د پام وړ نامتو، مګر مالي ناوړتوب ژورنالېست کېدلو په موخه راستون شوی و. هغه خپله کورنۍ هغه مهال پرېښوده، چې سيسلي اته کلنه وه، بېرته هيڅکله ورسره يو ځای نه شو او په ۱۹۰۶ ز کال هغه مهال د ليورپول په يو ليليه کور کې يوازې او بې وزله مړ شو، چې لور يې سيسلي ۱۴ کلنه وه. پاتې کورنۍ د سکاتلېنډ ايدنبرګ “Edinburgh” ته لاړه، چې سيسلي هملته د جورج واټسن د پېغلو پوهنځي “George Watson’s Ladies College” کې زده کړې وکړې. نوموړې بايد ښايي د نري رنځ يا توبرکلوز له امله په ۱۹۰۷ ښوونځي پريښی وی. هغې له رغېدلو څخه وروسته بېرته ښوونځي ته ستنېدل غوره نه کړل او وروسته يې په واټسن کې د خپل ښوونځي دوره د بندخونې سره ورته وګڼله.
وېسټ دوه مشرانې خویندې درلودې. ليټيټيا (ليټي) “Letitia (“Lettie”) چې د درې واړو خويندو په پرتله يې غوره زده کړې وې، په برتانيا کې يو له لومړنيو بشپړ وړ ښځينه ډاکترانو له ډلې او همدرانګه په “Inns of Court” کې د مرافعې وکيله شوه. وينيفريډ يا ويني “Winifred (Winnie)” يې منځنۍ خور وه، چې له نورمان مکليوډ “Norman Macleod” سره يې واده وکړ. مکليوډ د سمندري ځواک مرکز کې د ميرزا مشر مرستيال او په پای کې د ګرينوېچ روغتون “Greenwich Hospital” عمومي رئيس و. د ويني دوه ماشومان اليسن او نورمان د ربيکا له لويېدنې سره سم د نوموړې په ژوند کې نږدې ښکېل شول، چې اليسن مکليوډ د خپل ځان لپاره ادبي مسلک ترلاسه کړ. وېسټ په لندن کې د يوې اداکارې په توګه وروزل شوه او د هنريک ايبسين له لورې يې په “Rosmersholm” کې له سرکښه ځوانې اتلې څخه د ريبيکا وېسټ نوم تر لاسه کړ. هغه او ليټي “Lettie” د ښځو د رايې کارونې خوځښت کې ښکېل شول او د کوڅې په لاريونونو کې يې برخه واخيسته. وېسټ په ورته وخت کې د ښځو حقونو د برابرې پلويو اونيزو “Freewoman” او “Clarion” لپاره د ياد حق د انګېزې د ملاتړ پياوړوي کولو له لارې د ژورنالېستې په توګه کار وکړ.
چارې او مورولي
وېسټ د ۱۹۱۲ ز کال په سپټمبر کې د ازادې عقيدې لرونکی نامتو ليکوال ايچ جي ويلس “H. G. Wells” د ناول ليکونو له منځه د پخواني نوکر په نوم تورن کړ. دا د واده “Marriage” په نوم د نوموړي د هڅوونکې کتنې يوه برخه وه، چې په “Freewoman” اونيزه کې خپره شوه، چې يو د ښځو حقونو د برابرۍ پلوی يو ناڅرګند او لنډمهاله کالی يا زړوکی و. يادې کتنې د وېلس لېوالتيا او د نوموړي په کور کې د يوې غرمنۍ د بلنې لامل شوه. دواړه ليکوالان د ۱۹۱۳ ز کال په وروستيو کې مئينان شول، سره له دې چې ويلس واده هم کړی و او د وېسټ په پرتله ۲۶ کاله مشر هم و. د لس کلنې اړيکې په پايله کې يې د ۱۹۱۴ ز کال د اګسټ پر ۴ نېته زوی انتوني وېسټ “Anthony West” وزېږېد. وېلس په ايسيکس “Essex” کې “Leigh-on-Sea” ته د خپل تګ په تکل کې وه، چې نوموړې په کې د ۱۹۱۷ او ۱۹۱۹ ز کالونو تر منځ ژوند وکړ. د دواړو اړيکې په ۱۹۴۶ زکال کې د وېلس تر مړينې پورې دوام وکړ.
د وېسټ په اړه دا هم ويل کېږي، چې له چارلي چاپلين، د ورځپاڼې نامتو مدير لارډ بيوربروک “Lord Beaverbrook” او ژورنالېسټ جان ګنتر “John Gunther” سره هم اړيکې درلودې.
لومړنۍ مسلک او واده
ربيکا وېسټ د ښځو حقونو د برابرۍ پلوې او سوسياليستي لاملونو له امله د وياندې او د کره کتونکې په توګه ځان نامتو کړ، چې The New Republic, New York Herald Tribune, New York American, New Statesman, The Daily Telegraph او نورو زياتو ورځپاڼو او مجلو ته د مقالو او تبصرو ليکلو ته يې مخه وکړه. جورج برنارډ شا “George Bernard Shaw” په ۱۹۱۶ ز کال کې وويل چې: «ريبيکا وېسټ زما په پرتله هر وخت په خورا ځيرکتيا او له زړه سوي پرته قلم چلولی شو». د ۱۹۲۰ ز لسيزې پر مهال نوموړې د درسونو ورکولو، هنرمندانو د کتلو او سياسي ډګر کې د ښکېل کېدلو په موخه متحده ايالتونو ته د کتنو ژوندمهاله عادت پيل کړ. هغه د ناول ليکوني جي بي سټيرن “G. B. Stern” غوره ملګرې وه او سټيرن او کليمينس ډين “Clemence Dane” په ۱۹۲۴ ز کال له هغې سره په امريکا کې پاتې شول. ريبيکا په امريکا کې د سي آی ای د بنسټ ايښودونکي الين ډوليس، چارلي چاپلين، د نيويارکر  ورځپاڼې له هارولډ روز او د وخت د نورو پام وړ زياتره څېرو له منځه له تاريخپوه “Arthur Schlesinger Jr.” سره ملګرې شوه. له متحده ايالتونو سره د نوموړې ژوندمهاله لېوالتيا په ۱۹۴۸ ز کال هغه مهال خورا زياته شوه، چې ولسمشر ترومن “President Truman” ورته «د نړۍ د غوره راپور ورکوونکې» په ويلو سره د ژورنالېزم برخه کې د خدمت له امله د ښخو د مطبوعاتو کلب انعام ورکړ.
وېسټ په ۱۹۳۰ ز کال کې د ۳۷ کالونو په عمر د هنري مکسويل اندريو “Henry Maxwell Andrew” په نوم د بانک له مامور سره واده وکړ او په ۱۹۶۸ ز کال د نوموړي له مړينې څخه لږ مخکې د يوې عمومې چارې تر څنګ، يوازې په نوم ګډ يا يو ځای پاتې شول. د وېسټ ليکنې ورته د پام وړ شتمني ورکړه او په ۱۹۴۰ ز کال کې يې “Rolls-Royce” او سويلي انګلېنډ په چېلټرن هېلس “Chiltern Hills” کې يې د “Ibstone House” په نوم د هېواد يو ستر ملکيت خپل کړ. ربيکا د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د يوګوسلاويا کډوالو ته د خپل تياره کور په اضافي خونو کې د استوګنې ځای ورکړ او يادې ځمکې يې د لبنياتو د کوچنۍ کروندې يا فارم او سبزيجاتو د ځمکې په توګه کارولې، چې دا په اصل کې هغه کرنيز کارونه وو، چې د جګړې له پای ته رسېدلو څخه وروسته يې د اوږدې مودې لپاره دوام وکړ.
په استرالیا کې بشري حقونه
په اسټرالیا کې بشري حقونه په لویه کچه د اسټرالیا پارلماني ډیموکراسۍ تر نظر لاندې په ځانګړو شرایطو کې د قوانینو له لارې رامینځته شوي (یعنې مستقل یا د حقوقو لنډې لایحې نه دي) او د سترې محکمې په څېر د داسې ادارو له خوا تضمین شوي، چې ګډ قانون (کامن لا)، د اسټرلیا اساسي قانون او د اسټرالیا او د هغې د ایالتونو او سیمو نور بیلابیل قوانین پلي کوي. اسټرالیا د بشري حقونو یو خپلواک قانون، د اسټرلیا د بشري حقونو کمیسیون لري چې شکایتونه څېړي او حل کوي  یې او په عمومي ډول د تعلیم، بحث او راپور ورکولو له لارې بشري حقونو ته وده ورکوي.
د رایې ورکولو نړیوال حقونه او د ټولنې ازادي، د مذهب ازادي او له تبعیض څخه د ازادۍ حقونه په اسټرالیا کې خوندي دي. د اسټرالیا استعمار په نړۍ کې له لومړيو سیاسي ارګانونو څخه وو چې د نارینه وو نړیواله رایه ورکول حق یې په (۱۸۵۰ز) لسیزو کې د ښځينه وو رایه ورکول حق یې په (۱۸۹۰ ز) لسیزو کې ورکړ. معاصره اسټرالیا یوه لیبراله ډیموکراسي ده او د دویم نړیوال جنګ وروسته له مختلفو کلتورونو څخه کډوالۍ د پروګرامو په برخه کې لوی کوربه دی چې په کې د نژادي تبعیض ډولونه منع شوي دي.