دژوندبڼو_ډولونه
ژوندي موجودات د تفاوت له مخی ارزښتونه مختلف ډوله دي
د اقتصادي ارزښتنونو له مخې د سوخت لرګي، فایبر، غذا، دوا، طبیعي آفت وژونکې، صنعتي کېمیاوي مواد ، تعمیراتي لرګي او همدا شان نور ایکالوجیک خدمات لکه د اوبو او د هوا تصفیه طبیعي ګرده افشاني، د خاورې جوړښت او ترمیم، آفتونو کنترول، دسطحي اوبو زیاتوالی د خاورې د تخریب مخنیوی، د سیلابونو خطراتو مخنیوی او همدا شان د وچکالۍ مخنیوی هغه عمده ګټي دی چې د ژوندیو موجوداتو د تفاوتونو له مخې انسانانو ته رسیږي. د ژوندیو موجوداتو انواع یو ډول طبیعي منابع دي چې د لاندې عمده ګټو لرونکې دی : ✡	د ژوندیو موجوداتو تفاوت یو له عمده طبیعي منابعو څخه دي چې دا مختلف ډوله تولیدات عرضه کوي لکه غذا ، دوا ، لرګي، بوټي، میوې او داسې نور. ✡	د ژوندیو موجوداتو د تفاوتونو له کبله کېدای شي ایکالوژیکي عملیات یا پروسې لکه د هوا تصفیه، د اوبو دوران، د شته نباتاتو په واسطه د فوتوسنتیزیس عملیه، غذایې ځنځیر تکمیل شي. ✡	د ژوندیو موجوداتو تفاوتونه کېدای شي د جینتیکې تغیراتو په ساتلو کې مرسته وکړي د یوې نوع په جینونو تغیرات کېدای شي د محیطي عواملو په مقابل کې مقاومت زیات کړي. پس ژوندي موجودات (انسانان ، حیوانات ، نباتات او مایکرواورګانیزمونه) کېدای شي د مختلفو ګټو او مقاصدو لپاره استفاده شي، د اندازې نه زیات استعمال کېدای شي دوی د خطرسره مخ کړي او یا د لمنځه وړلو له خطر سره مخ کړي، پس ددی اړتیا لیدل کېږي چې د ژوندیو موجوداتو د ساتني لپاره باید اقدامات ترسره شي. د ژوندیو موجوداتو د انواعو ځانګړی خصوصیت دا دی چې نوموړې انواع یو ډول بیولوژیکي منابع دي چې انسانان، حیواناتو، نباتاتو او مایکرواورګانیزمونو ته د هغوی د ژوند اساسي، کلتوري، مذهبي، خوراکي، صحي او داسې نورو بخشونو کې د هغوی لپاره د ضرورت وړ توکې برابروي، د مثال په توګه د پنسیلیم فنګس د پنسیلیم په نوم مواد برابروي چې دمختلف ډوله سرطاني امراضو په تداوۍ کې ترې کار اخستل کېږي. ددې ترڅنګ د منګور مار زهرپه بدن کې د دواګانو په مقابل کې د مقاومت د پیدا کولو په منظور استعمالیږي .سمندري طفیلي او سمندري موجودات د کنسرمرض په مقابل کې د مقاومت لپاره ډیرمفید حیوانات ګڼل کېږي. اګر اګر چې د Gelidium sp., Gracilaria sp. And Hypnea sp.په نوم فنګس څخه په لاس راځي د خوراک په صنعت کې د خوراکې توکو د ډبلوالي په منظور استعمالیږي، ددې ترڅنګ د دواسازۍ په صنعت او مایکرواوکانیزمې تحقیقاتو کې د کرنیزې میډیا په حیث ورڅخه کار اخستل کېږي، ورسره ورسره په کریمونو، صابونونو، دمخ لوشونو او داسې نورو زینتی موادو کې وراستفاده کېږي. سمندري بادرنګ یا هولوتیورین چې په پراخه پیمانه په سمندرونو کې پیداکېږي، د چېنایانو لپاره یو په زړه پورې خوراکه ده او د دوا په منظور استعمالیږي، ددي ترڅنګ د تایوان هیواد یو ډیر مشهور خوراک دی چې 95% د نوموړي هیواد په هوټلونو او ریستورانتونو کې استعمالیږي. اکثره بیولوژیکې موجودات لکه حیوانات ، نباتات ، حشرات او مایکرواورګانیزمونه په کرنه ډیرکې مفید رول لوبوي ځکه چې په محلي توګه بزګران د نوموړیو موجوداتو څخه د امراضو او حشراتو په کنترول کې استفاده کوي. عام خلک هم دژوندیو موجوداتو د انواعو څخه د معیشیت دودې د تامین، اجتماعي قناعت مندۍ او زینتي موخو له مخې ورڅخه مستفید کېږي، دا ځکه چې طبیعي ښکلا د عام ولس د سترګو ده او زموږ کلتوري پیژندنه په بيولوژیکي محیط کې په ژوره توګه نغښتې ده. په هندوستان هیواد کې اکثره اخلاقي او مذهبي ارزښتونه او مراسم په ځینو نباتاتو او حیواناتو پوری تړلي وي د مثال په توګه د (Amiah) په نوم د آمونو مراسم چې د ځنګلي سیمو د خلکو لخوا لمانځل کېږي ترڅو په راتلونکې فصل کې د هغوی د آمونو حاصلات ډير شي. ددی ترڅنګ اکثره حیوانات او نباتات په دې هیواد کې د خدای په حیث ګڼل کېږي او د هغوی عبادت کېږي لکه د ناګ دیوتا (Nag –dewta) په نوم مار ته ، او غواګانو ته (Gao Davi) ، د پیپل ونه او د بورګاد Borgad وني ته د خدا حیثیت ورکول کېږی او د هغوی عبادت کېږي. دا ټول د ژوندیو انواعو د اهمیت روښانه ښکارندوي دي او په دي اهمیت باندي عام ولس ډیر ښه پوهیږي نو په همدې اساس د عام ولس له خوا په لمړې ځل د ژوندیو موجوداتو د ساتنې لپاره ځینې فعالیتونه په کار واچول شول د مثال په توګه د چپکو (Chipko) په نوم یو کمپاین چې د امریتا ډیوې لخوا د ځنګلاتو د قطع کولو د مخنیوی په منظور شروع شوی وه عام ولس یې په کلکه ملاتړ وکړ چې په پایله کې نوموړی حرکت نړیوال حیثیت خپل کړی او په ټوله نړۍ کې په کار واچول شو. د ساینس او تکنالوژۍ اوسنی پرمختګ د ژوندیو انواعو اهمیت کم کړی دی، چې په دې برخه کې بایوتکنالوژي د ژوندۍ منابعو باور راکم کړی دی پس د هغوی اهمیت یې بې ارزښته کړی دی، د جنیتیک انجینرۍ، د انساجو د کرنې تکنیکونو کې مفیده تولیدات په کېمیاوي توګه کېدلای شي چې جوړ شی مګر د تولید حاصل ځانګړي خصوصیات په کې له مینځه ځي. د ګلي نباتاتو انواع ډیر زیات طبي ارزښتونه لري، د نباتاتو شیرې په زیاته پیمانه په دواګانواستعمالیږي، په اوسنۍ عصري کرنه کې د کېمیاوي هرزه وژونکو په ځای ژوندي موجودات ددې لپاره استعمالیږي ترڅو په نباتاتو کې د مرض مخنیوی وکړي. په مغربي افریقا کې کلابرا په نوم نبات د میتایل کاربامایت حشره وژونکو د پرمختګ لپاره ډیر فعاله رول لوبوي. ددې ترڅنګ د جنوبي افریقا د ځنګلونو د بوټي ریښي د یو ښه حشره وژونکې چې روټینون په نوم یادیږی کاراخستل کېږی ، ځیني مهم طبي بوټي عبارت دي له Arjun tree (Terminalia arjuma) ، Aloe vera ، Neemولنی ، Tulsi او داسي نور. A)مستقیم ارزښت Direct Value موږ د ژوندیو موجوداتو دانواعو څخه مختلف ډوله ارزښتناکه محصولات ( میوې، سبزیجات، پراخه پیمانه غذایې مواد، مشروبات، دواګانې، تارونه ، لرګي او نور محصولات ) ترلاسه کېږي . الویرا په نوم بوټی د غذایې موادو ( ویټامینونوM, E, C, E, B, A ، منرالونو ، کلسیم ، فاسفورس ، مګنیزیم، پوتاشیم، سودیم، ۲۲ امینو اسیدونو، ضروري امینواسیدونه ایزولیوسین ، لیوسین، والین، لایسین ، میتانویېن ، کتالیز ، لګنین ، سپونین او انتراکوینوین لري. B) غیرمستقیم ارزښت Indirect Value ۱) غیرمصرفي ارزښت هغه ارزښتونه چې په هغې کې د ژوندیو موجوداتو انواع د ژوند کولو لپاره شرایط مساعدوي د غیرمصرفي ارزښت په نوم سره یادیږ ي. i.	ایکالوژیکې ارزښت د ژوندیو موجوداتو انواع لاندې خدمات وړاندې کوي: ✡	د خاورو جوړول ✡	د هوا تصفیه ✡	د اوبو دوران ✡	د ضیایې ترکېب له لاری د کاربن نصبیدل ✡	ګرده افشانې ✡	د اکثره حیواناتو اصلي ټاټوبی ii. طبي ارزښت مختلف ډوله بوټي مختلف ارزښتونه لرونکې دي چې عمده یې په لاندې ډول سره دي. ✓	د ونې د تصفیې لپاره					Terminalia arjuna ✓	د تبې د مخنیوي لپاره 					Ocimum sp. (Yulsi) iii. د د آفتونو وژنې ارزښت د نیم بوټی د ژوندي افت وژونکې په حیث استعمالیږي. ۲) زینتي، اجتماعي، کلتوري ارزښت په هندوستان کې اکثره مېلې د ژوندیو موجوداتو د انواعو د عبادتونو لپاره ځانګړي کېږي د مثال په توګه : هندوان د پیپلد ونې عبادت ددې لپاره کوي چې نوموړې ونه د هوا د تصفیېه کوي، ددې ترڅنګ هندوان د مارانو، غواګانو او داسې نورو ژوندیو موجوداتو عبادت کوي . ۳) د تفریح یا ساعت تیری ارزښت د ژوندیو موجوداتو اکثره انواع د ساعت تیرۍ لپاره ډیرپه کار وړل کېږي د مثال په توګه : د ماهیانو نیول، د کېمپونو یا تفریحې مېلو جوړول، د مرغانو لیدل، د عکسونو اخستل، چکر وهل ، په اسونو کېناستل ، په اوښانو کېناستل او داسی نور (۱۶) شکل: د تفریحې ارزښت ښودنه کوي.