د_مذهب_خپلواكي
په اسلام کې بنسټیز حقونه:(Fundamental Rights in Islam)
۱ـ  د ژوند حق: اسلام د بشر ژوند ته په ډېر احترام قایل دی. د یوه انسان وژل یې د ټول بشریت وژنه بللې ده. په قرآنکریم کې الله (ج) د انسان وژنه یو دروند جرم بللی دی. الله (ج) نه یواځې انسان د نورو انسانانو له وژلو څخه منعه کړی دی بلکه د خپل ځان په هلاکت کې د نه اچولو حکم یې هم ورکړی دی. الله (ج) فرمایي: ژباړه: او خپل ځانونه مه قتلوﺉ ( النساء : ) ۲- د نورو د حقونو احترام: هر سړی دنده لري چې د نورو د حقونو درناوی وکړي. ددې کار په سوب په ټولنه کې د انتشار او تخریب فضا له منځه ځي. ۳- له نورو سره مرسته او گډون: هر شخص دنده لري چې په ټولنه کې له نورو خلکو سره د ښېگنې په کارونو کې مرسته او گډون وکړي. په ستونزو کې له نوروسره مرسته: که کوسړی غریب او یا ناروغه وي نوهر انسان باید د هغه خدمت وکړي. ۳- د خصوصي ژوندانه حق: په اسلامي دولت کې د دولت اتباع د خصوصي ژوند کولو حق لري. د کور څلور دېواله یوه خوندي کلا بلل کېږي چې څوک پکې د داخلېدو حق نه لري. الله (ج) فرمایي : اې خلکو چې ایمان مو راوړی دی. له خپلو کورونو څخه پرته د نورو کورونو ته مه دا خلېږﺉ تر څو پورې چې مو د کور له خاوندانو نه اجازه نه وي اخستې او د کور خاوندانو ته سلام مه وراچوﺉ. دا طریقه ستاسې لپاره بهتره ده. امید دی چې تاسې به ددې خیال وساتۍ. ( النور ) ۴- د شخصي ازادۍ حق: په اسلام کې د دولت هر سړی په شخصي توگه د ژوند کولو حق لري. هیڅ یو تبعه په قضا کې د جرم د اثبات څخه پرته نشي بندي کېدلی. الله (ج) فرمایي : ژباړه : د یوه انسان کار دا نه دی چې الله (ج) خو هغه ته کتاب ، حکم او نبوت وروبښي او هغه خلکو ته ووایي چې د الله (ج) پر ځای تاسې زما غلامان شئ. (آل عمران). ژباړه : کله چې د خلکو تر منځ پرېکړه کوۍ نو په انصاف سره پرېکړه وکړﺉ. (النساء) په اسلام کې له معقولې لارې پرته نه څوک چاته سزا ورکولی شي او نه یې په بندي کولو سره له ازادۍ څخه محرومولی شي. ۵- د رایې د اظهارولو حق: په اسلامي دولت کې اتباع د خپلې رایې اظهار کولی شي. الله (ج) فرمایي: ژباړه: هغوی د نیکي کولو حکم ورکوي او له بدو کارونو څخه مو منعه کوي ( آلعمران) اسلام د رایې د اظهار لپاره دا حد مقرر کړی دی چې مسلمان دا ازادي یواځې دنیکۍ د ودې لپاره کارولی شي. د بدو کارونو د خپرولو لپاره د ا ازادي نشي ورکول کیدی. ۶- د ظلم پر ضد د غږ اوچتولو حق: په اسلامي دولت کې وگړي حق لري چې که په دوې ظلم کېږي نو پر خلاف یې غږ پورته کړي  او له ظالم څخه ونه ډارېږي. الله (ج) فرمایي: ژباړه: او له حدودو څخه د وتونکو اطاعت مه کوﺉ  (الشعراء) د رسول الله صلی الله علیه وسلم حدیث مبارک دی چې : تر ټولو غوره جهاد د جابر سلطان په مخ کې د حق ویل دي. په یوه اسلامي دولت کې هیڅ یو حکومت د بیان پر ازادۍ باندې بندیز نشي لگولی ځکه چې داسې کول د هغه حق سلبول دي چې د الله (ج) له خوا څخه ورکول شوی دی. ۷- د مذهب حق: په اسلامي دولت کې هر شخص باید د مذهب ازادي ولري په دې اړه د الله (ج) ارشاد دی: ژباړه : د دین په چارو کې هیڅ جبر نشته – سمه خبره له غلطو خیالونو څخه بېله کړل شوې ده. (البقره) ژباړه: اې نبې(ص) نصیحت کوه ته یواځي نصیحت کوونکی یې ـ په هغوی باندې جبر کوونکې نه. ( الغاشیه ) اسلام د عقیدې د ازادۍ په معامله کې یواځې دا هدایت نه دی کړی چې ته په چا جبر وکړې بلکه دا حکم یې هم کړی دی چې د چا زړه مه ازاروه. د هغوی معابدو ته بد مه وایه ( الانعام) ۸- د مساوات حق: اسلام ټول انسانان سره مساوي گڼي. په ټولنیز ژوند کې هم د دوی په منځ کې له تقوی او پرهېزگارۍ پرته د فضیلت بل معیار نشته. اسلام د ایمان پر بنسټ ټول مسلمانان سره وروڼه بللي دي او د دوی تر منځ یې بشپړ مساوات قایم کړی دی. الله (ج) فرمایي : ژباړه : ټول مسلمانان سره وروڼه دي ( الحجرات) د حجت الوداع په وخت کې رسول الله (ص) وفرمایل: نه یو عرب په عجم باندې او نه هم کوم عجم په عرب باندې ، نه تور په سپین او نه سپین پر تور باندې له تقوی او پرهېزگارۍ څخه پرته کوم فضیلت لري. ۹- د انصاف حق: د اسلامي دولت ټولو وگړو ته د انصاف حق ورکول شوی دی. اسلامي دولت ددې لپاره منځ ته  راغلی چي  په ټولنه کې عدل منځ ته راشي. الله (ج) خپل نبي (ص) ته هدایت ورکوي: ژباړه : •	او ما ته حکم راکړشوی دی چې ستاسې په منځ کې عدل قایم کړم. ( الشوری) •	اې محمد (ص) هغوی ته ووایه چې زما رب خو د ریښتیا او انصاف حکم کړی دی ( الاعراف) •	 عدل مه یواځې قایموﺉ بلکه د هغه بیرغ د اوچتولو لپاره بشپړ قوت صرف کړﺉ •	کله چې د خلکو تر منځ منځگړتوب کوۍ نو په عدل سره یې وکړﺉ ( النساء) •	کله چې خبرې کوۍ په انصاف یې کوﺉ که څه هم ستاسې د خپلوانو وي. (الانعام) رسول الله (ص) فرمایي چې د عادل امام یوه ورځ د اویاوو کلونو له عبادت څخه بهتره ده. اسلام بډای او غریب ، اعلی او ادنی ته د قانون په آند مساوي حیثیت ورکړی دی او د انصاف بنسټیز حق یې د ټولو لپاره سهل الحصول جوړ کړی دی. د اجتماع حق: په اسلامي دولت کې د امر بالمعروف او نهي عن المنکر د بنسټیز شرط تر څنگ اتباعو ته د گوندونو جوړولو او اجتماع حق هم ورکړ شوی دی. الله (ج) فرمایي: ژباړه: تاسې بهترین امت یاست چې خلکو ته د هدایت او اصلاح لپاره پیداکړشوي یاست. تاسې د نېکۍ حکم ورکوئ له بدو کارونو څخه منعه کوئ او پر الله  (ج) باندې ایمان  ولرئ (آل عمران) ۱۱- د نقل و حمل ازادي: په اسلامي دولت کې د نقل و حمل ازادي ټول اتباع لري. هغوی په خپله خوښه چېرې چې غواړي استوگنه غوره کولی شي. الله (ج) خپلو بندگانو ته د استوگنې د ځای پرېښوولو او نقل و حرکت ازادي ورکړې ده. الله (ج) فرمایي: ژباړه: څوک چې د الله (ج) په لار کې هجرت وکړي هغه په ځمکه کې د پناه اخیستلو لپاره ډېر ځای او د وختونو تېرولو لپاره لوی گنجایش پیداکوي. (النساء ۱) ۱۳ـ د معاوضې حق: په اسلامي دولت کې مزدورانو ، بزگرانو او نورو زیارکشو خلکو ته دا حق ورکول شوی چې بېگار ونه نیول شي. د هغوی د زیار معقوله معاوضه و رکړل شي، له هغوی سره ښه سلوک وشي. مزدورانو ته هم پکار ده چې د کار لوري ته پوره توجه وکړي. د رسول الله ( ص) ارشاد دی چې مزدورانو ته دي دومره مزدوري ورکول شي چې د هغه وخت د حالاتو مطابق وي، مناسبه وي او هغوی پرې خپلې اساسي اړتیاوې پوره کړی شي.هغوی فرمايي: د مزدور مزدوري د هغه د خولې له اوچېدو څخه مخکې ورکړﺉ او له اجورې ورکولو پرته کار مه پرې کوﺉ. ۱۳- په سیاسي ژوندانه کې گډون: په اسلامي دولت کې هر مسلمان ته د هیواد په امورو کې د گډون پوره حق ورکول شوی دی آلله (ج) فرمایي: ژباړه: او د مسلمانانو کار په خپل منځ کې په مشورې سره چلېږي (الشورا) ژباړه: اې پېغمبر(ص) له هغوی څخه ( مسلمانانو څخه) په خپلو کارونو کې مشوره واخله. په اسلامي دولت کې وگړي او د هغوی استازي د تنقید ، اختلاف او د رایې د اظهار ازادي لري. عوام حق لري چې وغواړي یو څوک حکومت وکړي او چې نه یې غواړي د حکومت له منصب څخه یې بېل کړي. ۱۴- د اقتصادي ساتنې حق: اسلام افرادو ته د اقتصادي تحفظ او خوشالۍ لپاره په عملي تدبیرونو باندې تاکید کړی دی. •	هر شخص ته یې په اقتصادي هڅو کې د پوره برخې اخیستنې تلقین کړی دی. •	د حلالو او حرامو تر منځ یې بریدونه تعین کړي دي تر څو په ټولنه کې ټولنیزې بدۍ له منځه ولاړې شي. •	په غیر شرعي مصارفو باندې یې د عوایدو لگول منعه کړي دي. •	دولت دنده لري تر څو د حرام کسب ور ونه وتړي او د حلال کسب دروازې پرانيزي.