cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سروې
عصري زمانه
په ۱۸۵۸ ز کال کې رابرټ تورینس په سویلي آسټرالیا کې د تورینس سیسټم معرفي کړ. تورینس هوډ درلود چې د ځمکې معاملې ساده کړي او د ځمکې د مرکزي ثبت له لارې معتبر نومونه چمتو کړي. د تورینس سیسټم د انګلیسي ژبې نړۍ په څو نورو هېوادونو کې و منل شو. په ۱۸۰۰ ز کلونو کې د اورګاډي په راتګ، سروې په پراخه کچه ارزښت ترلاسه کړ. سروې د دې لپاره اړینه ګڼل کېده چې د اورګاډي پټلۍ وتوانېږي، د تخنیکي او مالي پلوه ګټورې لارې پلان کړي.
شلمه پېړۍ
د دې پېړۍ په پیل کې سروې کوونکو پخوانيو ځنځیرونو او رسیو ته پراختیا ورکړه، خو لا هم د اوږد واټن کره محاسبه ستونزمن کار و. په ۱۹۵۰ ز کلونو کې ډاکتر ټریور لویډ واډلي، ټیلورومیټر (ځمک-سنج) جوړ کړ. دې آلې د دوه مایکروویو لېږدوونکي پر مټ، اوږد واټن اندازه کاوه. د ۱۹۵۰ز کلونو په وروستیو کې جیوډیمیټر (واټن-سنج) د واټن د الکترونیکي سنجش (EDM) تجهیزات معرفي کړل. د EDM واحدونو د واټن د محاسبې لپاره د نور د څپو د فریکونیسي د څو پړاوونو لېږد وکاراوه. دې وسیلو د ځنځیري اندازې د څو ورځو یا اونیو اړتیا سپما کړه چې له تګ پرته یې د څو کیلومترو نقطو تر منځ محاسبه ترسره کوله.
پرمختللو الکترونکي وسایلو د EDM کوچني کولو لاره هواره کړه. په ۱۹۷۰ ز کلونو کې د زاویې او واټن د محاسبې ګډه لومړنۍ وسیله را څرګنده شوه، چې  د ټول سټیشن (نقشه اخیستونکي دوربینونه) په نامه یادېدل. تولید کوونکو د درجې پر بنسټ نور تجهیزات اضافه کړل، چې د اندازه کولو په دقت او سرعت کې یې ښه والی راوست. په لویو پرمختګونو کې د کوږوالي انډول کوونکو، د ډېټا ثبت کوونکو او د سملاسي محاسبې پروګرامونو ګډون درلود.
د سپوږمکۍ موقعیت ټاکونکی سیسټم، لومړی د متحده ایالاتو دسمندري ځوکونو د تګ را تګ سیسټم و چې د لومړی ځپل لپاره په ۱۹۶۰ ز کال کې په بریالیتوب سره په لاره واچول شو. د سیسټم اصلي موخه د پولاریز توغندیو لېږدوونکو اوبتلو ته د موقعیت په اړه معلومات چمتو کول وو. سروې کوونکو وموندله چې دوی کولای شي، د ساحوي اخیستونکو پر مټ د نقطې موقعیت معلوم کړي. د تیت سپوږمکیو پوښښ او لویو تجهیزاتو مشاهدې ستونزمنې او ناسمې کړې. اصلي کارونه په لرې پرتو ځایونو کې د نښانو رامنځ ته کول وو.
په ۱۹۸۷ ز کال کې د متحده ایالاتو هوایی ځواک د نړیوالې موقعیت ښودنې سیسټم (GPS) لومړی نمونه سپوږمکۍ په لاره واچوله. GPS د دقت د را منځ ته کولو لپاره، د سپوږمکیو له لویې ټولګې او د سیګنال پرمختللي لېږد څخه کار اخیست. د GPS لومړنیو مشاهدو د سروې د دقت د شرایطو لپاره د ساکن اخیستونکو پر مټ څو ساعتونو مشاهدې ته اړتیا درلوده. وروستیو پرمختګونو هم سپوږمکۍ او هم په اخیستونکو کې په حقیقي وخت کې د حرکت پېژندنې (RTK) سروې ته لاره هواروي. د RTK سروې د ثابت مرکزي سټیشن او دویم متحرک انتن پر مټ د لوړ دقت اندازه ترلاسه کوي. په دې کې د متحرک انتن موقعیت تعقیب کېږي.
یووېشتمه پېړۍ
زاویه سنج، ټوټل سټیشن، او RTK GPS د سروې د مروجو لومړنیو تګلارو په بڼه پاتې شوي دي.
د لرې حسګرو او سپوږمکۍ پر مټ انځورونه ورځ په ورځ غوره او ارزانه کېږي، چې په عامه بڼه کارولو ته لاره هواروي. په وتلې نوې ټیکنالوژي کې درې بعدي (3D) سکن او د توپوګرافیک سروې لپاره د لیډر (lidar) کارول ګډون لري. له فوتوګرامیټریک (تصویر سنجې) د انځور له پروسس سره د بې پیلوټه الوتکو ټیکنالوژي هم په څرګندېدو ده.
زياتي کار
زياتي کار (په انگرېزي: Surplus labor، الماني: Mehrarbeit ) هغه مفهوم دی کارل مارکس د سیاسي اقتصاد په اړه په خپلو نيوکو کې کارولی دی. دا اصطلاح د هغه کار په مانا ده چې د کارګر د ژوند د وسیلو د تولید لپاره اړین کار څخه ډیر شوی دی ("اړین کار"). په دې شرایطو کې "اضافه" د اضافي کار معنی لري چې یو کارګر باید په خپل کار کې او د پیسو ګټلو له اړتیا څخه بهر ترسره کړي. د مارکسیستي اقتصاد له مخې، زياتي کار معمولاً ټيټ معاش يا بې معاشه کار دی.
د مارکس د اضافي کار په مفکوره انتقاد
د مارکس د تیورۍ ځینې بنسټیز عصري انتقادونه د پیرسن، دالټن، باس، هوډسن او هاریس په کارونو کې موندل کیدی شي (مآخذونه وګورئ).
د ايران هوايي ځواک
د ایران هوایی ځواک (په پارسی کې: نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران) د ایران د هغو ځواکونو څخه دی چې د دې هېواد په ملي امنیت کې اړین رول لوبوي. دغه هوایی ځواک په ځانگری ډول امریکایی الوتکې لری. دغه الوتکې د اسلامی انقلاب مخکې د ایران لاس ته ورغلې. مگر څو روسی الوتکې هم د عراق، مولډاویا او روسیې څخه د ایران د هوایی ځواک لاس ته ورغلې. د ایران صنعت څو عصری الوتکې طرح کړې.
رنگين دادفر سپنتا
رنگين دادفر سپنتا د افغانستان د باندنيو چارو پخوانی وزير او د افغانستان د ملي امنيت اوسنی سلاکار دی.
د ايران هوايي ځواک
تاریخ
د ایران شاهی هوایی ځواک د اسلامی انقلاب مخکې ۴۵۰ الوتکې درلودلې. په دې وخت کې د ایران په جگړه يیزو درندو وسلو کې اېف ۴ ، اېف ۵ او اېف ۱۴ الوتکې او د ای اچ ۱ کبرا چورلکې شامل وې. دغه ځواک ۱۰،۰۰۰ عسکران درلودل او د هغو عسکرانو څخه ۵،۰۰۰ تنې پیلوټان ول. په ۱۹۷۹ کال کې د ایران اسلامی جمهورت امام خمینی لخوا اعلان شو او سیاسی اړیکې د امریکا سره پریک شوې. امریکا او څو هېوادونو پر ایران پوځي او اقتصادي بنديز علان وکړ. د ۲۰ سپتامبر په ۱۹۸۰ کال کې صدام حسین پر عراق برید وکړ. په دی وخت کې د عراق هوایی ځواک د ایران پر هوایی ډگرونو برید وکړ. یو ورځ وروسته ۱۴۰ ایرانی الوتکو پر عراقی پوځي هدفونو بمبونه وچاوه. د ۳۰ سپتمبر په ۱۹۸۰ کال کې د ایران هوایی ځواک د عراق پر اټمی بنۍ په اوسیراک کې برید وکړ او عراقی بتۍ او یو برېښناکوټ په بغداد کې یی نقصان وکړل. تر څو ورځونو وروسته عراقی اټومی بتۍ د اسراییلی الوتکې لخوا ویجار شو او عراقی اټومی پروگرام پای ته ورسېده.
رنگين دادفر سپنتا
وېشنيزه:افغان وزيران
کینډۍ:د سویلي اسیا ژبې
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
د ايران هوايي ځواک
د خلیج جگړه
د ۱۶ جنوري په ۱۹۹۱ کال کې د خلیج جگړه پېل شوه. د عراق د هوایی ځواک قوماندان غوښتل چې عراقی الوتکې د امریکی ځواکونو د بریدونو څخه دفاع وکړی او د دی لپاره یی خپل الوتکې ایران ته ولېږلې. مگر دغه الوتکې د ایران حکومت لخوا ضبط شوې.
ایرانی ښکاری الوتکې
د ۲۰۰۰ کال څخه په ایران کې دHESA په کارخانې کې د شاهین په ښار کې نوی عصری ښکاری الوتکې جوړېږي. دغه الوتکې د اذرخش، صاعقه او شفق په نومونو یادېږي.
وېشنيزه:ايران
21 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
بسم الله خان محمدي
کورنيو چارو وزير بسم الله خان د ډاويډ پيټريوس سره، د ۲۰۱۰ کال د جولايي د مياشتې په يوې کتنه کې.]] بسم الله خان محمدي (او يا په ساده توگه بسم الله خان) د ۲۰۱۰ کال د جولای د مياشتې نه راپدېخوا د افغانستان د کورنيو چارو وزير دی. هغه د کورنيو د چارو د پخواني وزير محمد حنيف اتمر د استعفا وروسته د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي په امر په ۲۶ د جون، ۲۰۱۰ ز. کال دې دندې ته ونومول شو. د کورنيو چارو وزير چې د افغانستان د ملي څارندوی سرمشري يې په لاس کې ده، د ډېرو نورو کارونو ترڅنگ، د افغانستان د نړيوالو پولو د خوندي ساتنې او امنيت پازه او همدا شان په هېواد کې دننه د نظم او قانون د پلي کېدلو مسؤليت هم لري.
مخينه
جنرال بسم الله خان د ۲۰۱۰ کال راپدېخوا وروسته د حنيف اتمر ته استعفاڅخه د حامد کرزي په حکومت کې د کورنيو چارو وزير وټاکل شو. بسم الله خان محمدي د پخواني کمونسټ گوند پرچم څانگې غړی و چې بيا وروسته ېې د احمد شاه مسعود گوند شورای نظار ته ځان تسليم کړ او ورسره مل شو. دی هم د پنشېر دی او په خټه تاجېک دی.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د افغانستان د پوځ غړي وېشنيزه:ژوندي خلک وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:د جميعت اسلامي د گوند غړي وېشنيزه:افغان پوځيان وېشنيزه:د شورای نظار غړي وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
محمد کبير لودين
محمد کبير لودين د امريکا لپاره د افغانستان پخوانی سفير و.
هندواڼۍ
هندواڼۍ (علمي نوم: Motacilla citreola) د کوچنيو مرغانو څخه دي چې په اروپا او آسيا کې په سائبیریا، ايران، مغولستان، چين او پاکستان کې سيندونو ته نژدې ژوند کوي. هندواڼۍ د Motacillidae په کورنۍ او د Motacilla په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي يې ۱۶،۵ - ۲۰ سانتيمتره او وزن يې ۱۸ - ۲۰ گرامه دي. هندواڼۍ لېښېدونکی مرغۍ ده چې په سپټمبر کې سوېلي گرمو سیمو ته (هندوستان، سهيلي افغانستان او چين ته) الوزي. په اوس وخت کې د هندواڼو شمېر په اروپا کې ۴۲۰ زره - ۱ ميليونه تنه مرغان ژوند کوي.
محمد کبير لودين
وېشنيزه:افغان سفيران
هندواڼۍ
وېشنيزه:مامولکې
سردار محمد نعيم خان
سردار محمد نعيم خان (۱۹۱۱ ز. - ۲۷ د اپرېل، ۱۹۷۸ ز.) د سردار محمد داود خان ورور او د محمد ظاهر شاه د تره ځوی. او امريکا لپاره د افغانستان پخوانی سفير و.
مخينه او زده کړې
سردار محمد نعيم خان د سردار محمد عزيز خان زوی او د سردار محمد داود خان کشری ورور و. هغه د افغانستان په حبيبيه او استقلال لېسو کې خپلې لومړنۍ او دويمې زده کړې کړي وې. هغه په ۱۹۳۴ ز. کې د محمد نادر شاه مشرې لور زوهره بېگم سره واده کړی و او يو زوی او لور ترې پاتې دي. د زوی نوم يې سردار محمد عزيز نعيم او د لور نوم يې زرمينه بېگم دی.
دندې
نوموړی له ۱۹۳۰ ز. - ۱۹۳۲ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو په وزارت کې د سياسي چارو عمومي ريس په توگه دنده ترسره کړې بيا يې له ۱۹۳۲ ز. - ۱۹۳۴ ز. پورې په روم کې د افغانستان د سفير په توگه دنده درلوده. له ۱۹۳۴ ز. - ۱۹۳۵ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو مرستيال وزير پاتې شوی. له ۱۹۳۵ ز. - ۱۹۳۶ ز. پورې د افغانستان د لومړي وزير لومړی مرستيالۍ دنده يې هم ترسره کړې. له ۱۹۳۶ ز. - ۱۹۳۷ ز. د افغان ملي بانک عمومي ريس پاتې شوی. له ۱۹۳۷ ز. - ۱۹۴۶ ز. د تعليم و تربيې وزير او بيا له ۱۹۵۳ ز. - ۱۹۶۳ ز. د افغانستان د باندنيو چارو وزير و. له ۱۹۴۰ ز. - ۱۹۴۶ز. او بيا له ۱۹۵۳ ز. - ۱۹۶۳ ز. پورې د لومړي وزير مرستيال و. له ۱۹۴۶ ز. - ۱۹۴۷ ز. د سېنټ جېمز سفير او له ۱۹۴۸ ز. - ۱۹۵۰ ز. د امريکا لپاره د افغانستان سفير پاتې شوی و.
مړينه
کله چې په افغانستان کې د خلق او پرچم گوندونو د داود خان د جمهوري نظام په وړاندې پوځي کودتا وکړه نو سردار محمد نعيم خان د خپل ورور محمد داود خان او د هغه د کابينې او کورنۍ د گڼ شمېر غړو سره يو ځای ووژل شو.
وېشنيزه:افغان وزيران
روزنپوهنه
روزنپوهنه (انگريزي: Pedagogy) پیداګوژي (د ښوونې او روزنې علم) چې په ډېر عام ډول د تدريس د ليد په توګه هم پېژندل کېږي، د زده کړې تيوري او عملي کول دي او دا چې دا چاره د زده کوونکو په ټولنيزه، سياسي او رواني وده کوم ډول اغېز کوي، يا يې کوم ډول اغېز کړی. پیداګوژي چې د علمي نظم په توګه وبلل شي، دا مطالعه کوي چې علم او هنر په تعلیمي ليد کې څه ډول روښانه شوي دي او هغه تعاملات تر غور لاندې نيسي، کوم چې د زده کړې پر مهال منځ ته راځي. د پیداګوژي تيوري او عمل دواړه سره ډېر توپير لري، ځکه چې دوی  د جلا جلا ټولنيزو، سياسي او کلتوري ليدونو عکاسي کوي.
عموما پیداګوژي په دې ډول تشریح شوې چې دا د تدريس عمل دی. د ښوونې او روزنې هغه عمل (د پيداکوژۍ چاره) چې ښوونکو خپله کړې وي، د دوی کارونو، پرېکړو او نورو ښوونيزو تګلارو ته، په دې ډول بڼه ورکوي چې د زده کړې تيوريانې، د زده کوونکو او د هغوی اړتياوو پېژندل او په انفرادي ډول د زده کوونکو د شاليدونه او د هغوی د علاقې وړ موارد تر غور لاندې نيسي. موخه يې د ليبرال زده کړې (د انساني وړتيا عمومي وده)  له پر مخ وړلو څخه نيولې بيا تر مسلکي زده کړې (د ځانګړو مهارتونو وړاندې کول او تر لاسه کول) پورې محدوديدای شي. دوديزې لوېديځې پیداکوژۍ ښوونکي ته د علم د لرونکي او زده کوونکي ته د علم د تر لاسه کونکي په سترګه ګوري (د پالو فرير له خوا د «بانکدارۍ طريقو» په توګه تشریح شوي)، خو  پيداکوژۍ تيوريانې په تېزۍ سره زده کوونکی د استازي (عامل) او ښوونکی د اسانچاري (اسانتيا منځ ته راوړني) په توګه پېژني.
تدريسي تګلارې د زده کوونکي د شاليد د پوهې او تجربې، موقعيت او چاپېريال او تر څنګ يې د زده کړې د هغو موخو په مرسته پر مخ وړل کېږي چې د زده کوونکي او ښونکي له خوا ټاکل شوي وي. سقراطي طريقه يې يوه بېلګه کېدای شي.
د ټکي لغوي رېښې او تلفظ
پيداګوژي (pedagogy) ټکی د يوناني ژبې له (paidagōgia) ټکي څخه اخستل شوی، دا ټکی بيا له (paidagōgos) څخه مشتق شوی، په يوناني کې خپله د دوه ټکو څخه جوړ يا مرکب نوم دی چې يوه برخه يې (ágō) ده او معنا يې ده «زه لولم» او دويمه برخه يې (país ده، چې په اضافي حالت کې يې بڼه په paidos ډول اوړي) او معنا يې ده «هلک، ماشوم»: په همدې بنسټ يې معنا په دې ډول کېږي چې «د ماشومانو د رهبرۍ لپاره هلکانو ته حاضري ورکول». جلا جلا تلفظونه لري لکه پيداګاډژي، پيداګوډژي يا پيداګاژي. د « pedagogue» ټکی چې د دې اړوند دی له دې سره د ښوونځي  تکبر په معنا منفي اړيکه لري، کوم چې لږ تر لږه له ۱۶۵۰ز لسيزې راهيسې شته، له دې سره يوه اړونده څرګندونه د تعلیمي تيوري وړاندې کونکي (تعلیمي انديال) ده.
لوېديځ
په لوېديځه نړۍ کې، پيداګوژي د فلسفي خبرو اترو له يوناني روايت سره تړلې ده، په ځانګړي ډول د څېړنې په اړه د سقراط له طريقې سره. د دې د ودې يو زيات عام روايت دا دی چې د بشريت په اړوند د يو فعال مفهوم څخه يې سر راپورته کړی، کوم چې له وژونکي مفهوم څخه جلا دی او دا چې تاريخ او د انسان تقدير د انساني کارونو پايله ده. دا اند په لرغوني يونان کې راوټوکېده او د رنسانس، د سمون او د روښانفکرۍ په پړاونو کې يې لا زياته وده وکړه.
سقراط
سقراط (له زېږد مخکې ۴۷۰-۳۹۹) له زده کوونکي يا له سيال سره د مصروفيدو پر مهال سقراطي طريقه وکاروله. دا طريقه پوهه نه ورکوي، بلکې د زده کوونکي د بيان پايلې د ناسمو يا سمو په ګڼلو سره هڅه کوي چې د زده کوونکي منطق پياوړی کړي. د زده کړې په دې چاپېريال کې ښوونکی د زده کوونکو د خپل ځان لپاره د فکر کولو اړتيا مني، تر څو د ستونزو او مسائلو په اړه د هغوی د فکر کولو وړتياوې اسانه کړي. دا په لومړي ځل د اپلاتون له خوا په سقراطي مکالمو کې تشریح شوي وو.
اپلاتون
اپلاتون (له زېږد مخکې ۴۲۸/۴۲۷ يا ۴۲۴/۴۲۳ – ۳۴۸/۳۴۷) په ريبليک (۳۷۵مخزېږديز) کې يو تعلیمي نظام تشریح کړی دی، په کوم کې چې فردي او کورني حقوق د دولت لپاره قرباني کېږي. هغه د درې فرقو ښودنه کوي: يوه يې د سوداګرۍ زده کولو لپاره، يوه يې د ادب او ښکلا خوښونې (جمالياتي خيالات) د زده کولو لپاره او درېيمه يې بايد په ادربياتو، جمالياتو، علمي او فلسفي نظرياتو کې د روزنې لپاره ده. اپلاتون زده کړې (تعليم) ته د روح د بشپړتيا په نظر کتلي دي او په دې باور دی چې د روح په بشپړېدو سره بدن ګټه تر لاسه کوي. اپلاتون د باثباته ټولنې لپاره تعليم د ټولو لپاره اړین بللی دی.
ارستو
ارستو (۳۸۴-۳۲۲ مخزېږديز) د زده کړې په اړه يوه رساله لیکلې وه چې وروسته ضايع شوه. خو هغه په وروستنیو اثارو کې د اپلاتون اند پرېښود او د دولت له خوا د ټولو اتباعو لپاره د لازمي زده کړې ملاتړ يې وکړ. هغه مهال د يونان په ښاري ايالتونو کې د اوسېدونکو خلکو یوه کوچنۍ ډله اتباع بلل کېدل او په دې ډول ارستو په يونان کې زده کړه تر همدې لږکيو پورې محدوده کړه. ارستو د دې پلوی دی چې بدني زده کړه بايد له فکري زده کړې مخکې وي.
کوانټيليان
«مارکوس فابيوس کوانټيليانيوس» (۳۵-۱۰۰ مخزېږديز) په « Institutio Oratoria» (۹۵ز) کې د ښوونې روزنې علم خپور کړ. هغه زده کړه د يو تدریجي عمل په توګه تشرېح کوي او په ښونکي ځانګړي مسئوليتونه ږدي. هغه د فصاحت، ګرامري (ژبني لارښود)، علمي او فلسفي زده کړې پلوی کوي.
ټرټولين
«کوانټيوس سيپټيميوس فلورينس ټرټوليانوس» (۱۵۵-۲۴۰ز) يو مسيحي پوهاند و، چا چې ټولې غېر مسيحي زده کړې رد کړې او ټينګار يې کاوه چې دا «د لرغونو فيلسوفانو د ناسم او متکبر حکمت پر لور لاره ده».
جيروم
«سينټ جيروم» (۳۴۷-۴۲۰ز) يا «سينټ هيرونومس»، يو مسيحي پوهاند (عالم) و، چا چې د خپل ژوند په اوږدو کې د انجونو د تعلیم او تربيې په اړه په ګڼو ليکنو کې تفصيلات بيان کړي دي. هغه د بدن په روزنه باور نه درلود، په همدې بنسټ يې د جسم په خپل واک کې نيولو لپاره د روژې او ترټنې پلوی کاوه. هغه يواځې بايبل د لوستلو د موادو په توګه، له محدودو ښودنو سره او د موسيقۍ د وسايلو په وړاندې د احتياط سپارښتنه کوي. هغه له ټولنې سره د انجونو د تعامل او «د خپلو ملګرو په منځ له يو سره د مينې» ساتلو د اجازې ورکولو خلاف دی. هغه په يادو د يادولو پر ځای د فيل د غاښ په ټوټه د الفبا حروفو د ښودلو سپارښتنه کوی، تر څو په دې ډول انجونې په لوبو کولو سره زده کړه وکړي. نوموړی د مثبتې مرستې ملاتړی دی او د انجونو په اړه وايي «که چېرې هغه (انجلۍ) په زده کړه کې له ستونزو سره مخ کېږي، نو هغه مه رټۍ. بلکې بر عکس، د ستاينې په مټ هغه وهڅوي...»
جين ګرسن
«جين چارلير ډي ګرسن» (۱۳ ديسمبر ۱۳۶۳ – ۱۲ جولای ۱۳۲۹)، څوک چې د پاريس د پوهنتون مدير اعلی و په « De parvulis ad Christum trahendis » (کوچني ماشومان د وېرې په پرتله د مينې له لارې ښه اداره کېدای شي) کې لیکل کړي او د خپلو مسيحي اسلافو په پرتله يې د ډېرې زياتې نرمې تګلارې ملاتړ کړی دی. نوموړی همدا راز وايي «له هر څه پورته، ښوونکی پرېږدئ داسې هڅه وکړي لکه د خپل زده کوونکي لپاره چې پلار وي». هغه د «فينولون» (يو فرانسوي الاهيات پوه، لیکوال او شاعر و) د مخينې په توګه بلل شوی دی.
جان اموس کميونيس
«جان اموس کميونيس» (۲۸ مارچ ۱۵۹۲ – ۱۵ نومبر ۱۶۷۰) د نوي تعليم پلار بلل کېږي.
جان پیسټالوژي
«جان هينريک پيسټالوزي» (۱۲ جنوري ۱۷۴۶ – ۱۷ فبروري ۱۸۲۷)، څوک چې د سويټزيرلینډ په الماني او فرانسوي ژبو سيمو کې د ګڼو تعليمي ادارو بنسټګر دی، د خپلو نويو تعليمي انقلابي اصولو د تشریح په اړه یې ګڼ اثار ليکلي دي. د هغه شعار دا و چې «په سر، لاس او زړه ده کړه».
جان هربرټ
د «جان فريډريک هربرټ» (۴ مۍ ۱۷۷۶ – ۱۴ اګست ۱۸۴۱) تعليمي فلسفه او پيداکوژۍ د ذاتي پرمختګ او د هغې په پايله کې ټولنې ته د رسېدونکو ګټو تر منځ اړيکه روښانه کړې ده. په نورو ټکو، «هربرټ» وړانديز کړی چې کله انسان خپل ځان د توليدي ښاري په توګه ثابت کړي، نو هغه بشپړ شي. له «هربرټيرينيزم» څخه موخه هغه خوځښت دی، کوم چې د «هربرټ» د تويرۍ (اند/نظريې) پر بنسټ ولاړ دی. د ښوونې عمل ته په کتنې سره، «هربرټ» د پنځه پړاونو او مهمو برخو وړاندې کړی دی. په ځانګړي ډول، په دې پنځو پړاونو کې دا شامل دي: چمتوالی، وړاندې کول، يو ځای کېدل، عمومي کول او عملي کول. «هربرټ» وړانديز کړی چې پیداګوژي د يو ښوونکي په توګه له اټکلونو او په ذهن کې په خپله خوښه د وروستۍ موخې سره يو ځای د وړتياوو له خاصو ټولګو سره اړیکه لري.
سرچينې
وېشنيزه:د زده کړو ارواپوهنه
شالۍ
شالۍ کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
کيچ ولسوالۍ
کيچ ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۷۵۰،۰۰۰ و.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
رنسانس (نوی والی/بيا ژوند)
رنسانس د اروپا په تاريخ کې يو پړاو دی چې له منځنيو پېړيو څخه نوي عصر ته د انتقال ښودنه کوي چې پینځلسمه او شپاړسمه پېړۍ په بر کې نيسي د لرغونو زمانو يا له هغې څخه هم مخکې وختونو د اندونو او لاسته راوړنو د بيا راژوندي کولو ځانګړتيا لري. دا د منځنيو پېړيو له بحرانونو وروسته رامنځ ته شوی چې ستر ټولنيز بدلونونه ورسره ملګري و. په معياري دوره يي کولو سربېره، د «اوږد رنسانس» پلويان کېدای شي د هغې پيل په څوارلسمه پېړۍ کې  وښيي او پای يې په اولسمه پېړۍ کې.
دوديز ليد تر ډېره بريده د رنسانس په لومړيو عصري اړخونو تمرکز کوي او استدلال کوي چې دغه پړاو له پخواني پړاو څخه جلا و خو اوسني تاريخ پوهان عموماً د دې پړاو په منځنيو اړخونو تمرکز کوي او وايي چې دغه پړاو د منځنيو پېړيو دوام و. په هر حال د پړاو پيل – د پینځلسمې پېړۍ د رنسانس لومړي او ايټالوي لومړی رنسانس شاو خوا ۱۲۵۰ يا ۱۳۰۰ ز کلونو پورې تر ډېره بريده منځنۍ پېړۍ رانغاړي چې معمولاً له ميلاد مخکې ۱۲۵۰ -۱۵۰۰ ز کلونو ته رسېږي او منځنۍ پېړۍ خپله يوه اوږده موده وه چې تدريجي بدلون په کې راتلو لکه نننۍ زمانه؛ يا لکه د دواړو تر منځ د انتقال پړاو؛ رنسانس له دواړو سره نژدې ورته والی درلود، په ځانګړي ډول د مخکې پړاو وروستۍ او ورپسې پړاو لومړۍ دورې.
د رنسانس لپاره فکري بنسټ د بشرپالنې نسخه وه چې تصور يې د رومي انسانيت او لرغونې يوناني فلسفې له بیا رامنځ ته کېدو څخه اخیستل شوی وو، لکه پروتاګورس چې ويلي يې دي «انسان د هر څه معيار دی». دغه نوی فکر په هنر، معمارۍ، سياست، ساينس او ادبياتو کې راڅرګند شو. لومړۍ بېلګې يې د تېلو په انځورګرۍ او د کانکريټ د جوړولو په اړه د پوهې په بيا راژوندۍ کولو کې وې. که څه هم د چاپ وسپنيز ماشين له پنځلسمې پېړۍ څخه د اندونو خپرول تېز کړل، په ټوله اروپا کې د رنسانس بدلونونه په يو ډول نه وو: لومړۍ موندنې په ايټاليا کې د ديارلسمې پېړۍ په وروستيو کې راڅرګندې شوې دي، په ځانګړي ډول د «ډانټی» په لېکنو او «جياټو» په انځورنو کې.
د يو کلتوري خوځښت په توګه، رنسانس د لاتين تر ټولو غوره نوښتي اصلي ادبيات رانغاړي چې پيل يې په څوارلسمه پېړۍ کې د لرغونو سرچينو پر اساس د زده کړې له بيا تازه کولو څخه شوی، چې وياړ يې معاصر علماء «پيټراک» ته ورکوي؛ د خطي ليد او په انځورګرۍ کې د زياتو طبيعي حقايقو د وړاندې کولو طريقې او تدريجي خو ډېر پراخه تعلیمي سمون. په سياست کې، رنسانس د ديپلوماسۍ د ادابو او کړنلارو په پراختيا کې مرسته وکړه، په ساينس کې يې په ليدنو او مقايسوي استدلال باندې د تکيې مرسته وکړه. که څه هم رنسانس په ډېرو فکري او ټولنيزو علمي فعاليتونو او همدا راز د نوې بانکدارۍ او محاسبې د وړاندې کولو په برخه کې زيات انقلابونه هم وليدل، خو بيا هم رنسانس د هنري پرمختګ او د (Leonardo da Vinci) او (Michelangelo) په څېر ټولنپوهانو د مرستې له امله تر ټولو زيات پېژندل شوی دی، چا چې د (رنسانس انسان) اصطلاح وځلوله.
رنسانس د ايټاليې په يو ايالت د فلورانس په جمهوريت کې پيل شو. د رنسانس د اصليت او ځانګړتياوو په اړه بېلا بېل اندونه وړاندې شوي دي په دې اندونو کې هغه مهال په فلورانس کې په جلا جلا لاملونو، ټولنيزو او مدني ځانګړتياوو تمرکز شوی وو لکه د فلورانس په سياسي جوړښت، د حاکمې کورنۍ ملاتړ، ميډيسي (يوه شتمنه حاکمه کورنۍ وه) او د عثماني ترکانو په لاس د قسطنطنيې له سقوط وروسته ايټاليې ته د يوناني پوهانو او د هغوی د متنونو لېږد. نور مهم مرکزونه يې د ايټاليې شمالي ښارونه و لکه ونيز، جينوا، ميلان، بولونيا او د رنسانس د رومي مسيحيت د حکومت پر مهال روم يا برجيمي ښارونه لکه بروژ، ګنت، بروکسل، لوون يا انتورپ وو.
رنسانس اوږده او پېچلې تاريخي لړۍ لري او د بېلا بېلو زماني دورو په اړه د عمومي شک او تردید سره سم، د تاريخ پوهانو تر منځ ډېر اختلافونه شته څوک چې په نولسمه پېړۍ کې د رنسانس سرلوړۍ او د دوی په وينا فردي کلتوري اتلانو ته د «رنسانس انسان» په توګه غبرګون ښيي او دغه تاريخ پوهان د رنسانس د ګټې په اړه د يوې اصطلاح او يو تاريخي انځور په توګه پوښتنې کوي. ځينو کتوونکو دا پوښتنه کړې ده چې ايا رنسانس د منځنيو پېړيو څخه يو کلتوري پرمختګ و، او که د دې پر ځای بايد هغه پړاو ته د پخوانۍ لرغونې زمانې لپاره د نهيلۍ او پخوانيو يادونو د پړاو په توګه وکتل شي، په داسې حال کې چې ټولنيز او اقتصادي تاريخ پوهان په ځانګړي ډول په اوږده موده کې د دواړو پړاوونو تر منځ په تسلسل ټينګار کوي، لکه پانوفيسکي باور لري او وايي چې دواړه  پړاوونه په زرو اړیکو له يو بل سره تړلي دي.
ارزونه
رنسانس يو کلتوري خوځښت و چې د نوي عصر په لومړيو کې يې پر اروپايي فکري ژوند ژور اغېز وکړ. په ايټاليا کې پيل شو او د شپاړسمې پېړۍ په اوږدو کې  د اروپا په نورو برخو کې خپور شوی، اغېزې يې په هنر، معمارۍ، فلسفه، ادبياتو، موسيقي، ساينس، ټکنالوژۍ، سياست، مذهب او د نورو فکري څېړنو په برخو کې ولېدل شوې. د رنسانس علماوو په مطالعه کې بشري طريقه وکاروله او په هنر کې يې انساني جذبات او حقايق ولټول.
د «پاجيو براچوليني» په څېر د رنسانس بشر پالوونکي د اروپا په مذهبي کتابتونونو کې د لاتيني لرغونو ادبي، تاريخي او ويناوو د متونو په لټه کې وو، په داسې حال کې چې په (۱۴۵۳) ز کال کې د قسطنطنيې سقوط د يوناني کډوالو پوهانو يوه څپه رامنځ ته کړه، هغه پوهان چې لرغوني يونان ته يې ارزښتمنې ليکلې نسخې راوړې وې، له دوی ډېرې يې په لويديځ کې د ابهام کندې ته غورځول شوې وې. په ادبي او تاريخي متونو د دوی د نوي تمرکز پايله ده چې د رنسانس د پړاو پوهانو ته د منځنيو پېړيو د دولسمې پېړۍ د رنسانس له پوهانو سره د پام وړ توپير ورکوي؛ ځکه چې د منځنيو پېړيو د رنسانس پوهانو د طبيعي علومو، فلسفې او رياضياتو په يوناني او عربي اثارو تمرکز کولو، نه په کلتوري موضوعاتو.
د نیو پلوتونيزم په بيا راژوندي کولو کې د رنسانس بشرپالانو مسيحيت رد نه کړ، د دې برعکس د رنسانس ډېری لوی اثار مسيحيت ته ځانګړي شوي وو او کليسا د رنسانس د ډېرو هنري اثارو څخه ملاتړ څرګند کړ. خو بيا هم يو ستونزمن بدلون رامنځ ته شو. داسې چې پوهان د هغه مذهب پر لور ولاړل چې د کلتوري ژوند په ډېرو نورو برخو کې څرګند شوي وو. سربېره پر دې، د نوي يوناني زمانې په ګډون ډېری يوناني مسيحي اثار له بيزانس څخه لويديځې اروپا ته راوړل شوي او د لرغونې زمانې له وروستيو راهيسې په لومړي ځل لوېدیځ علماء په دې اثارو مشغول شوي وو. له يوناني مسيحي اثارو سره دغه نوی تعامل او په ځانګړي ډول اصلي يونان ته د نوې زمانې را ستنېدلو د پروستيستانت مسيحيت اصلاح ته لار هواره کړه کومو اثارو ته چې د انسان پالوونکو هر يو «لورنزو والا» او «اراسموس» له خوا وده ورکړل شوې وه.
د برېښنا صنعت
د برېښنا صنعت عامو خلکو او صنعت ته د برېښنا انرژي د توليد، لېږد، وېش او خرڅلاو رانغاړي. د برېښنا انرژۍ سوداګريز وېش په ۱۸۸۲ز کې هغه مهال پيل شو، چې برېښنا د برېښنايي رڼا او روښانولو لپاره توليد شوه. په ۱۸۸۰ او ۱۸۹۰ز لسيزو کې د اقتصاد او خونديتوب اړيکو د صنعت قوانينو ته لار هواره کړه. هغه څه چې يو ځل يوه قيمتي اختراع او د ګڼ نفوسه ساحو پورې محدوده وه، د باور وړ او اقتصادي برېښنايي انرژي د پرمختللي اقتصاد د ټولو عناصرو د عادي عمليو لپاره يو اړين اړخ شو.
د شلمې پېړۍ په نيمايي کې برېښنا ته د طبيعې انحصار (natural monopoly) په توګه کتل کېدل، يوازې هغه وخت ګټوره وه چې د سازمانونو يو محدود شمېر په مارکېټ کې ګډون وکړ. په ځينو ساحو کې په عمودي ډول متحدې کمپنۍ له توليد نه تر پرچون خرڅلاو پورې ټول پړاوونه برابر کړل او يوازې حکومتي پلټنو د واپسۍ اندازه او د قيمت ساختمان په قانوني ډول رامنځته کړ.
تاريخچه
که څه هم د هغه وخت راهيسې چې په ۱۸۰۰ ز کال کې اليسسانډرو اولټا (voltaic pile) رامنځته کړ، د برېښنا توليد په يوه الکتروليتي حجره (electrolytic cell) کې د کيمياوي غبرګونونو د واقع کېدلو د پایلې په توګه پېژندل کېده؛ په دې مفاهيمو سره د برېښنا توليد قيمته و او اوس هم قيمته دی. په ۱۸۳۱ ز کې ميکايل فارادی (Michael Faraday) يو ماشين جوړ کړ چې له څرخنده حرکت نه يې برېښنا توليد کړه، مګر دې چارې د هغې تيکنالوژۍ لپاره لږ تر لږه ۵۰ کالونه ونيول، چې په سوداګريز ډول يو وده وال (د ژوندي پاتې کېدو وړ) پړاو ته ورسېږي. په ۱۸۷۸ کې په متحده ايالاتو کې توماس اډيسن (Thomas Edison) په سوداګريز ډول د ګازي رڼا او تودوخې لپاره يو د ژوندي پاتې کېدو وړ (وده وال) بديل رامنځته او وپلوره، په محلي ډول د مولود او د توزېع شوې مستقيم جريان برېښنا په کارولو سره.
روبرت هممونډ (Robert Hammond) د ۱۸۸۱ ز په دسمبر کې د يوې ازمېښتي دورې لپاره د انګليستان د (Brighton) په (Sussex) ښارګوټي کې نوی برېښنايي رڼا ته اشاره وکړه. د دې نصب تعقيبي بريا هممونډ ته توان ورکړ، چې دا خطر په سوداګريز او قانوني ځای (موقف) باندې کېږي، ځکه چې يو شمېر هټيوالو غوښتل، د نوې برېښنا رڼا وکاروي. د همدې له مخې د هممونډ د برېښنا تقويې او ملاتړ کمپني پر لاره واچول شوه.
دا د ۱۸۸۲ ز د سپتمبر په وروستيو کې و، چې اډيسن په نيويارک کې د پيرل يا مرغلرې کوڅې د برېښنا دستګاه (Pearl Street Power Station) خلاصه کړه او دا يو ځل بيا د DC په ډول وه. دا د دې له امله و، چې د برېښنا توليد د مصرفوونکي ملکيت ته نږدې يا پرې د پاسه و او اډيسن د د ولټېج د بدلون په اړه نه پوهېده. د هر برېښنايي سيستم لپاره د ولټېج ټاکنه د توافق يا دواړو اړخونو د مصالحت له مخې ده. د لېږدول شوې انرژي د ټاکل شوې اندازې لپاره د ولټېج زياتول جريان کموي او له همدې امله، د مطلوب سيم ډبلوالی کموي. له بده بخته چې دا له مستقيم تماس نه خطر هم زياتوي او د مطلوب روپوش (پوښ) ډبلوالی هم زياتوي. د دې تر څنګ ځينې لوډ يا بار (درانده، په يو وخت کې له برېښنا زياته ګټه اخېستنه) ډولونو کار له لوړو ولټېجونو سره ستونزمن او يا ناممکن و. ټوله اغېزه دا وه چې، د اډيسن سيستم د برېښنا د دستګاه ګانو غوښتنه کوله، چې بايد له مصرف کوونکي سره د يوه ميل واټن په دننه کې وي. کله چې دې چارې د ښار په مرکزونو کې کار ورکړی وی، دا به هم ممکن وی، چې په اقتصادي ډول کليوالو سيمو ته هم برېښنا ورسېږي.
د ۱۸۸۰ ز لسيزو د ورستيو نيمايي په اروپا او متحده ايالاتو کې د متناوب جريان (AC) سيستمونو د پېژندې شاهده وه. AC برېښنا په هغه ټرانسفرمرونو (د کمزورې برېښنا پر قوي برېښنا د اړولو دستګاه) کې يوه ګټه درلوده. د برېښنا په تمځايونو يا سټېشنونو کې د دې ټرانسفرمرونو نصب له جنراتورونو يا توليدوونکو ماشینونو نه د ولټېج په زياتولو کې کارېدلی شول او په سيمه یيزو فرعي سټېشنونونو کې ټرانسفرمرونو کولی شول، د لوډ يا د استعمال د زيات حجم د پوره کولو لپاره ولټېج کم کړي. د ولټېج زياتوالي د لېږد او وېش په لاېنونو کې جريان کم کړ او په همدې ډول د conductors او وېش اندازه تلف کېږي. دې چارې دا لازيات اقتصادي کړ چې تر لرې واټنونو پورې برېښنا توزېع شي. د برېښنا توليدوونکو ماشينونو (لکه د اوبو برېښنا ساحې) له لوډ نه په لرې واټن کې موقعيت درلودلی شو. AC او DC د يو څه وخت لپاره د هغې دورې په جريان کې رقابت وکړ، چې د جريانونو جنګ (war of currents) يې نوموي. د DC سيستم وړ و چې په اسانه يا سپک ډول د ستر خونديتوب ادعا وکړي، مګر دا توپير هومره ستر نه و، چې د متناوب جريان (AC) سترې تخنيکي او اقتصادي ګټې لاندې کړي؛ چې په پای کې AC و ګټله.
د AC برېښنا سيستم چې اوس کارول کېږي، په چټکۍ سره وده وکړه او ګڼو صنعت کارانو، لکه: George Westinghouse with Mikhail Dolivo-Dobrovolsky, Galileo Ferraris, Sebastian Ziani de Ferranti, Lucien Gaulard, John Dixon Gibbs, Carl Wilhelm Siemens, William Stanley Jr., Nikola Tesla,  او نورو له دې برخې سره مرسته وکړه.
Power electronics د برېښنا انرژۍ بدلون او اداره کولو ته د جامد حالت برېښنا (solid-state electronics) کاريال يا اپليکېشن دی. Power electronics په ۱۹۰۲ ز کې د سيمابو دايرې د سمونکي (mercury arc rectifier) په پرمختګ سره پيل شو او AC په DC د بدلولو لپاره کارېده. د ۱۹۲۰ز لسيزو نه راپدېخوا د برېښنا خپرېدنې يا لېږد ته د thyratrons او د اوسپنې په واسطه د سيماب دايرې والونو باندې څېړنې دوام درلود. د الکترودونو ترتيب  بندۍ دوی د لوړ ولټېج مستقيم جريان (HVDC) برېښنا لېږد يا خپرېدنې لپاره مناسب کړل. په ۱۹۳۳ ز کې د سيلينيم سموونکي (rectifiers) اختراع شول. د Transistor ټيکنالوژي نېټه د (point-contact transistor) اختراع سره ۱۹۴۷ ز ته ورګرځي، چې د مقناطيسي اتصال لېږدونکي (bipolar junction transistor) (BJT) په واسطه په ۱۹۴۸ز کې تعقيب شو. په ۱۹۵۰ ز لسيزو پورې د لوړې انرژۍ نيمه هادي ډيوډونه (diodes) د لاسرسي وړ شول او د خالي تيوبونو ځای نيونه يې پیل کړه. په ۱۹۵۶ کې د سليکان په واسطه اداره شوی سموونکی (silicon controlled rectifier) [په لنډ ډول SCT] وپېژندل شو، چې د برېښنايي کاريالونو ساحه يې زياتوله.
په ۱۹۵۹ ز کې د MOSFET (metal-oxide-semiconductor field-effect transistor) اختراع، د برېښنايي انرژۍ د پرمختګ مخه ونيوه. د MOSFETs توليد د برېښنا طراحانو ته د دې توان ورکړ چې کارکرده ګي تر لاسه کړي او د غلظت کچې له دوه قطبي transistor سره ناممکن کړي. په ۱۹۶۹ ز کې (Hitachi) د عمودي برېښنا لومړنی MOSFET معرفي کړ، چې وروسته کېدای شي، د VMOS (V-groove MOSFET) په توګه پېژندل کېده. د MOSFET برېښنا د خلاصولو د لږې برېښنا مصرف، تېز چالانوونې سرعت، اسانه پرمختللې موازي وړتيا، پراخ بند، استحکام، اسانه کارونې، ساده متمايل کوونې، د کاريال يا اپلژکېشن اسانتيا او د بيا ترميم د اسانتيا له امله په نړۍ کې د برېښنا تر ټولو عامه وسيله ګرځېدلې ده.
لکه څرنګه چې HVDC له لرې واټنونو نه د لوړ مقدار برېښنا د لېږد يا د مجاور ناهممهالي برېښنا سيستمونو د وصلولو لپاره په زياته اندازه کارول کېږي، د برېښنا د توليد کچه، لېږد، وېش او پرچون خرڅوونې د متناوب جريان په کارونې سره رامنځته کېږي.
جیولوژیکي انجینري
جیولوژیکي انجینري د انجینرۍ هغه څانګه ده چې د ساختماني انجینري، کانونو، چاپېریالي انجینري، ځنګولونو او نورو برخو کې د ځمک پوهنې او د انجینرۍ اصولو ته اړوندېږي. د جیولوژیکي انجینرانو چارې د جیولوژیکي، جیومحیطي او جیوفزیکي مطالعاتو له مخې د انجینرۍ د نورو برخو لکه د ساختماني انجینري لپاره د موقعیت د برابروالي، چاپېریالي انجینري، کانونو ویستنې او همدارنګه د ګازو او نفتو د استخراج سره مستقیمه مرسته کوي او یا هم د هغو ملاتړ کوي. دوی د هغو تاسیساتو او عملیاتو پر اغېز څېړنې کوي چې په سطحي او له سطحې لاندې چاپېریالانو اغېز لري. د جیولوژیکي انجینرانو له خوا د پروژو په طراحي او نورو چارو کې وړاندې کېدوني وړاندیزونه په رغنیزو چارو او عملیاتو پام وړ اغېز لري. جیولوژیکي انجینران د جیوتخنیکي، جیولوژیکي، جیوفزیکي، هایدرولوژیکي او محیطي معلوماتو راغونډولو ته پلان جوړوي هغه طراحي کوي او عمل پرې کوي. په دغو لارو چارو کې له لاسي لارو چارو څخه نیولې تر ژورې کنستنې، جیوکیمیاوي نمونه اخیستنه، د جیوفزیک پرمختللي تخنیکونه او د سپوږمکیو په واسطه نقشه اخیستنه شاملېږي. جیولوژیکي انجینران همدارنګه د ځانګړو انجینري اړتیاو په موخه د ځمکې د پخواني او راتلونکي چلن سره، په ټولو مقیاسونو کې د هغو له نقشو او د ځمکې له ځانګړې کوونکو چارو سره سروکار لري. دغه تحلیلونه جیولوژیکي انجینران د داسې لارښوونو او راپورونو وړاندې کولو ته سوق کوي چې کولای شي په ساختماني، کاني او همدارنګه د ساختماني انجینرۍ د پروژو په بنسټونو پام وړ اغېز ولري. د دوی د پروژو په یو شمېر ډولونو کې د ډبرو کنستنه، د ودانیو د بنسټ پیاوړي کول، د فشار تزریق، د هایدرولیکي کانال د توږل کېدو کنټرول، د ځمکې د مایل توب موندل او د هغو ډکول، د ځمک ښوویدنې د ګواښ ارزونه، د ځمکې لاندې اوبو او چټلتیا ارزونه او اصلاح شاملېږي. له دې سربېره جیولوژیکي انجینران په هغو طراحي کوونکو ډلو کې ونډه لري چې د سطحي ګواښونو، ځمکې لاندې اوبو د اصلاح، د سطحي او ځمکې لاندې کنستنې او د منابعو د مدیریت په برخه کې کار کوي. د کانونو د انجینرانو په څېر، جیولوژیکي انجینران د منابعو اکتشافي چارې، د کانونو او د هغو د کنستنې د امکان ارزونه ترسره کوي او د فعالو کاني پروژو د اغېز، ثبات او خوندیتوب په برخه کې مرسته کوي.
زده کړه
په ټوله نړۍ کې د بېلابېلو پوهنتونونو له خوا د جیولوژیکي انجینرۍ په برخه کې لوړې زده کړې وړاندې کېږي خو ډېر پام ورته په شمالي امریکا کې شوی. جیولوژیکي انجینران داسې اسناد ترلاسه کوي چې د ځمک پوهنې یا ځمکې او انجینرۍ په برخه کې روزنیزو دورو ته اړوندېږي. د ځمک پوهنې د یو انجینر په توګه د کار کولو په موخه له یوه معتبر بنسټ څخه په اړونده برخه کې د لیسانس سند لرلو ته اړتیا ده. د ځانګړو ځایګیو لپاره کېدای شي د انجینرۍ په دغه اړونده برخه کې د ماسټرۍ او یا هم دوکتورا سند ته اړتیا پېښه شي. د دغو اسنادو له ترلاسه کولو وروسته هغه کسان چې غواړي د یو مسلکي جیولوژیکي انجینر په توګه دنده ترسره کړي اړ دي څو په خپله قضايي حوزه کې له یوې مسلکي ټولنې یا نظارتي بنسټ څخه جواز ترلاسه کړي.
کاناډايي انستیتیوتونه
په کاناډا کې، ۸ پوهنتونونه د کاناډايي حرفوي انجینرانو د شورا له خوا د جیولوژیکي انجینرۍ په برخه کې د لیسانس په کچه د معتبرو اسنادو ورکوونکي بلل شوي. ډیری له دغو هم د جیولوژیکي انجینرۍ په برخه کې د ماسټرۍ په کچه زده کړې وړاندې کوي چې په لاندې ډول دي:
امریکايي انستیتیوتونه
په متحده ایالاتو کې ۱۳ انستیتیوتونه د جیولوژیکي انجینرۍ زده کړې وړاندې کوي چې د انجینرۍ د اعتبار ورکونې د کمیسیون (EAC) او د انجینرۍ او تکنالوژۍ د اعتبار ورکونکي پلاوي (ABET) له خوا په رسمیت پېژندل شوي او په لاندې ډول دي:
کاري مسئولیتونه
جیولوژیکي انجینران د ځمک پوهنې، جیوتخنیکي، جیوفزیکي، جیومحیطي او هایدرو جیولوژیکي مطالعاتو لپاره د معلوماتو د راغونډولو د پلان جوړونې، د هغو د ودې او میداني څېړنو مسئولیت پر غاړه لري. دغه څېړنې په سنتي توګه د ساختماني انجینرۍ، کانونو ویستنې، نفتو، د خځلو د مدیریت او ساحوي ودې د پروژو په موخه ترسره کېږي، خو په مخ پر زیاتېدوني ډول یې تمرکز محیطي او ساحلي پروژو او همدارنګه د اوږد مهال لپاره له ځمکې لاندې د اټومي زبالې د ساتنې ځانګړې پروژې ته اوښتی. جیولوژیکي انجینران همدارنګه د ساختماني پروژو لکه د ډبرو او خاورې د کنستنې، د فشار د تزریق او همدارنګه د هیدرولیکي کانال د توږلو د ښه توب په موخه د لارښوونو او راپورونو د تحلیل او تجزیې مسئولیت پر غاړه لري. له دې سربېره جیولوژیکي انجینران له ساختماني او د ساختماني انجینرۍ له پروژو څخه د ملاتړ په موخه د ودانیو د استقرار، د مایلتوب او څنډو د دوام او د ځمک ښوویدنې او زلزلې د احتمالي اغېزو اړوند راپورونه برابروي او د ښه کېدو اړوند یې وړاندیزونه ورکوي. هغوی باید د خوندي کنستنې یا د ځمکې لاندې او سطحې پر سر د کنستنې په چاپېر کې د ډبرو یا خاورو د شتون د تثبیت سربېره په دغو کنستنو او له هغو بهر د اوبو د جریان مدیریت وکړي.
جیولوژیکي انجینران د تونل ویستنې، کانونو، هایدرو پاور پروژو، څاه ګانو، ژورو زېرمو او د انرژي لپاره د کنستنو، صنعتي فعالیتونو او بیاځلي رامنځته کولو په ګډون په ټولو ځمکې لاندې جوړښتونو کې اساسي رول لوبوي. له دې سربېره جیولوژیکي انجینران نظارتي سیسټمونه طراحي کوي، د ځمکې طبیعي او القايي غبرګونونه تجزیه او تحلیل کوي او همدارنګه د ساختماني پروژو لپاره د ودانیو د استقرار، د مایلتوب او څنډو د دوام او له دې سربېره د ځمک ښوویدنې او زلزلې د احتمالي اغېزو راپورونه جوړوي. په ځینو مواردو کې جیولوژیکي انجینران د ځمکې لاندې اوبو د جریان او چټلتیا اړوند نظري او عملي څېړنې ترسره کوي څو داسې حل لارې ومومي څو د محیط د چټلتیا څخه مخه نیونکې لارې چارې ومومي او د خوندي جوړښتونو لپاره لار برابره کړي. له دې سربېره دغه طراحي په دې معنی ده چې هغوی د سطحي او ځمکې لاندې اوبو د مدیریت او ساتنې په موخه لارې چارې او د چټلۍ په صورت کې اصلاحي حل لارې وړاندې کوي. که چېرې دوی په یوه کاني سایټ کې کار کوي هغوی د کانونو د صنعت د اکتشاف، ارزونې او امکان سنجونې اړوند د تیوریکي او تجربي څېړنو لپاره پلانونه جوړي، هغو ته پراختیا ورکوي او اړوندې چارې یې همغږې کوي.
عقيق
عقيق يوه گران بيه ډبره ده چې د کرېسټالونو په ډله کې شمېرل کېږي او گڼ شمېر گاڼه او نور سينگاري توکي ترېنه جوړېږي.
کوهلو ولسوالۍ
کوهلو ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۹۹،۰۰۰ و.
ولسمشر
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
22 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ژړانکه
ژړانکه (علمي نوم: Motacilla flava) د کوچنيو مرغانو څخه یو لېښېدونکی مرغۍ ده چې په شمالي آمريکا، اروپا، افريقا او آسيا کې ژوند کوي. ژړانکه د Motacillidae په کورنۍ او د Motacilla په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یې ۱۵ - ۱۶ سانتيمتره دي د بدن رنگ یې ژیړ او ملا يې نسواري یا خړ دي. ژړانکه يو ښځمني ژوي دي. د ژړانکې ښځينه هر کال ۳ - ۷ هگۍ لري. ښځينه او نارينه ۱۲ -۱۳ ورځه پر خپلو هگو باندي کښېنی.
وېشنيزه:مامولکې
مزد لرونکی کار
د مزد کار د کارګر او کار ګمارونکي ترمنځ اقتصادي-ټولنیزه اړیکه ده چې په هغه کې کارګر خپل کار د رسمي یا غیر رسمي استخدام قرارداد الندې پلوري. دا معاملې معمولا په کاربازار کې ترسره کیږي او معاشونه د بازار په اساس ټاکل کيږي. د ورکړل شوي معاشونو په بدل کې، پرته له ځانګړو قضیو څخه، وروستی محصول د کار ګمارونکي ملکيت دی.
لسبېله ولسوالۍ
لسبېله ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۳۱۲،۹۱۷ و.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
د متحده ایالاتو د اساسي قانون لومړی تعدیل
د متحده ایالاتو د اساسي قانون لومړني تعدیل (لومړنۍ اصلاحیه) دولت د هغه ډول قوانینو له جوړولو منع کوي چې مذهبي جوړښت تنظیم کوي، په آزادنه ډول مذهبي چارې منع کوي، د بیان او مطبوعاتو آزادي او د ټولنو رامنځته کېدل محدودوي او یا هم له دولت نه د زیان اخیستو حق له خنډ سره مخامخ کوي. دغه تعدیل د ۱۷۹۱ ز کال د دسمبر په ۱۵ مه نېټه تصویب شو چې د متحده ایالاتو د حقونو د منشور له جوړوونکو لسو اصلاحیو( تعدیلونو) یو دی.
د حقونو منشور د اساسي قانون په تصویب د فدرالي سیستم پر ضد د مخالفتونو د ارامولو په موخه وړاندیز شو. په پیل کې، دغه تعدیل د کانګرس له خوا د وضع شوو قوانینو اړوند عملي کېده چې ډېری مفادات یې له نن ورځې نه په محدود ډول تفسیر کېدل. د امریکا د سترې محکمې د Gitlow v. New York پرېکړې په پیل سره (۱۹۲۵ ز کال)، سترې محکمې لومړی تعدیل د څوارلسم تعدیل د پلي کېدو د بهیر د بند له مخې په ټولو ایالتونو کې د پلي کېدو وړ وباله – هغه بهیر چې د ادغام په نامه پېژندل کېږي.
د امریکا سترې محکمې له Everson v. Board of Education پرېکړې سره سم (۱۹۴۷ ز کال) محکمې د توماس جفرسون له لیکنې چې «د کلیسا او دولت ترمنځ د جلا کوونکي دېوال» غوښتنه یې په کې کړې وه ګټنه وکړه، په داسې حال کې چې د دغه جلا والي کره پوله تر نن ورځې پورې د بحث موضوع پاتې شوې ده. د بیان حقونو په پام وړ ډول د محکمې د شلمې او یوویشتمې پېړیو په پرېکړو کې پراخوالی وموند، چې د سیاسي ویناوو، نامعلومو ویناوو، د کمپاینونو له مالي اړتیاوو تامین کولو، پورنوګرافي او په ښوونځیو کې د ویناوو له بېلابېلو ډولونو یې ملاتړ کاوه، دغو احکامو د لومړني تعدیل نه د ملاتړ په موخه د استثناتو ځانګړې ټولګه هم تعریف کړه. سترې محکمې  د افترا (بدنامي) او تهمت د مسئولیت د زیاتوالي په موخه، په ځانګړې توګه د New York Times Co. v. Sullivan پرېکړې له مخې انګلیسي عرفي قانون لغو کړ. په داسې حال کې چې سوداګریزې ویناوې د سیاسي ویناوو په پرتله د لومړي تعدیل له کم ملاتړ نه برخمنې وې او له همدې امله یې د ګڼ شمېر مقرراتو نه پیروي کوله.
په دغه تعدیل کې د آزادو مطبوعاتو بند، د اطلاعاتو او نظریاتو له خپرولو ملاتړ کوي چې د رسنیو پراخه طیف ته اړوندېږي. د سترې محکمې د Near v. Minnesota (۱۹۳۱ ز کال) او New York Times v. United States (۱۹۷۱ ز کال) پرېکړو له مخې سترې محکمې حکم وکړ چې لومړنی تعدیل په نږدې ټولو مواردو کې له سانسور – له خپرېدو وړاندې سانسور- نه له خوندي پاتې کېدو ملاتړ کوي. د حق غوښتلو (عریضه کولو) بند د ټولو دولتي ادارو او څانګو نه د حق غوښتنې په برخه کې د ګام اخیستو ملاتړ کاوه. سربېره پر دې، د غونډو جوړولو حق د دغه بند له مخې تضمین شوی و او محکمې حکم ورکړ چې دغه تعدیل په ضمني ډول د ټولنو له آزادۍ ملاتړ کوي.
په داسې حال کې چې لومړی تعدیل یوازې په دولتي رول لوبوونکو د پلي کېدو وړ و، یو غلط تصور شتون لاره چې د شخصي او نا دولتي بنسټونو په ګډون دغه تعدیل ټول د بیان د آزادۍ د محدود ولو نه منع کوي. د دې په ترڅ کې سترې محکمې دا څرګنده کړې وه چې د بیان خوندیتوب مطلق نه دی.
مذهبي آزادي
مذهبي آزادي چې د مذهب د آزادۍ په توګه هم پېژندل کېږي،« له وروستي حقیقت نه د وګړو د درک تر کچې ټولو ته اړوند حق دی چې پرې باور ولري، په اړوند یې خبرې وکړي او مطابق یې عمل وکړي – په فردي ډول او یا هم په ټولنه کې له نورو سره، په خصوصي او یا عامه توګه». د امریکا د حقونو په منشور کې د مذهبي آزادي تصدیق لومړنی خوندي شوی حق دی چې په انساني، ټولنیزې او سیاسي وده کې د دین د ونډې په اړه د امریکايي بنسټګرو درک ته اشاره کوي. د مذهب آزادي په لومړني تعدیل کې د بنسټ اېښودو د بند (Establishment Clause) او آزادو چارو د بند (Free Exercise Clause) له مخې چې په ګډه سره د لومړني تعدیل د مذهبي آزادۍ بند جوړوي، خوندي شوې ده.
لومړی بند هر ډول دولتي « دیني بنسټ اېښودل» او دویم یې «په آزاد ډول  د دیني چارو په ترسره کولو» کې دولتي لاسوهنه منع کوي. د لومړني تعدیل بندونه «په اساسي قانون کې دوه لویې دیني برخې» را نغاړي. د تعدیل بنسټیز بندونه، د کانګرس له خوا په اساسي قانون کې په یوه مذهب باندې په ټینګار سره، د هغو په ترویج او یا هم یې اړوند له ښکېل کېدو مخنیوي کوي. د آزادو دیني چارو بندونه بیا د امریکا وګړو له خوا د هغوی د باورونو اړوندو چارو سره کار لري. دواړه بندونه ځینې مهال له یو بل سره سیالي کوي.
سترې محکمې د McCreary County v. American Civil Liberties Union په قضیه کې (۲۰۰۵ ز کال) دغه چاره په لاندې مثال سره روښانه کړې: هغه مهال چې دولت په روحانیونو باندې پیسې لګوي، داسې ښکاري چې دوی د یوه دین بنسټ اېږدي، خو که چېرې دولت و نه شوی کولای د نظامي روحانیونو لګښتونه ورکړي، نو ګڼ شمېر سرتېري او پوځي بېړۍ چلوونکي به د خپلو دیني چارو د ترسره کولو له موکې نه لرې پاتې شي. د Murdock v. Pennsylvania په قضیه کې (۱۹۴۳ ز کال) سترې محکمې څرګنده کړه چې: « مطبوعاتي آزادي، د بیان آزادي او د مذهب آزادي لوړ ځایګی لري».
د بیان او مطبوعاتو آزادي
د متحده ایالاتو د اساسي قانون لومړنی تعدیل په پراخه کچه د بیان او مطبوعاتو له آزادي  نه ملاتړ کوي. د بیان آزادي د دولت له خوا د هر ډول سانسور، لاسوهنې او محدودیت پرته په آزادانه او ښکاره ډول د عقایدو د څرګندولو په معنا ده. «د بیان د آزادي» اصطلاح، چې په لومړني تعدیل کې ځای پر ځای شوې ده،  د هغه څه په اړه پرېکړې کولو ته اړوندېږي چې څه غواړو ووایو او څه نه غواړو چې ووایو. آزاد مطبوعات، د دولت له خوا د هر ډول لاسوهنې او محدودیت پرته د نشراتي وسایلو له لارې د هر کس له خوا د معلوماتو، نظریاتو او اندونو د خپرولو د حق په معنا دی. د Murdock v. Pennsylvania په قضیه کې (۱۹۴۳ ز کال) سترې محکمې څرګنده کړه چې: «د مطبوعاتي آزادي، د بیان آزادي او د مذهب آزادي لوړ ځایګی لري».
محکمې زیاته کړه چې: یوه ټولنه نه شي کولای د نظریاتو د خپرولو او یا هم دولتي مالیاتو مخه ډپ کړي، ځکه چې دغه چاره غیر معمول، ځوروونکې او د خوښې وړ نه ده. د محکمې پر باور دغه چاره په بشپړ ډول د حقونو د منشور له فلسفې نه د بشپړ انکار په معنا ده. سترې محکمې د لومړني تعدیل د  Stanley v. Georgia په پرېکړه کې اعلان کړه چې، د متحده ایالاتو اساسي قانون د معلوماتو او نظریاتو د ترلاسه کولو له حق نه د هغو ټولنیز ارزښت ته له پام پرته ملاتړ کوي او په عامه ډول خصوصي حریم او د افکارو کنټرول له دولتي لاسوهنې خوندي دي.
د متحده ایالاتو سترې محکمې د بیان آزادي او د مطبوعاتو آزادي د وګړو له اساسي حقونو او آزادیو وبللې او څرګنده یې کړه چې، د دغو حقونو پلي کول د آزادو وګړو له خوا د آزاد دولت په بنسټ کې نغښتي دي.
د دولت پر وړاندې نیوکه کوونکې ویناوې
سترې محکمې تر ۲۰ مې پېړۍ پورې د بیان د آزادي د بند اړوند له اساسي قانون سره په مطابقت کې د هر فدرال قانون په اړه له حکم صادرولو ډډه وکړه. د بېلګې په توګه:  سترې محکمې د مخالفتونو او یاغیتوبونو د قوانینو (Alien and Sedition Acts) اړوند هېڅ حکم صادر نه کړ؛ د سترې محکمې درې قاضیانو له هېڅ ډول قید او شرط پرته د یاغیتوبونو د محاکمو ریاست پر غاړه درلود. د ولسمشر مرستیال توماس جفرسون او جیمز مډیسون چې د دغه قانون مخکښ منتقدین وو، د لومړني تعدیل او د اساسي قانون د نورو مقرراتو له مخې یې، له دغه قانون سره په مخالفت استدلال وکړ. د آدامز له خوا د فتنې رامنځته کوونکي چلند د نه محبوبیت له امله جفرسون د ولسمشر په توګه د آدامز ځای ناستی شو؛ هغه او د هغه ګوند په چټکۍ سره دغه قوانین لغو کړل او هغه کسان چې د دغه قانون له امله وړاندې بندیان شوي وو، و یې بښل.
23 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
په بنګال کې د ۱۹۴۳ز کال وچکالي(قحطي)
په بنګال کې د ز کالوچکالي( قحطي) هغېوچکالي ته ویل کېږی چې د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د بریتانيوي هند په بنګال ایالت (اوسني بنګله دېش، لویدیځ بنګال او ختیځ هند) کې رامنځته شوه. د ۶۰,۳ میلیونه نفوس څخه په اټکلي ډول ۲,۱ څخه تر ۳,۸ میلیونه وګړي د لوږې، ملاریا او نورو هغو ناروغیو له امله مړه شول چې له خوارځواکۍ، د وګړو د بېځایه کېدنې، غیرصحي شرایطو او د روغتیايي پاملرنې له نه شتون څخه رامنځته شوې وه. په میلیونو خلک بېوزلي شول، د کړکېچ له امله د اقتصاد ستره برخه اغېزمنه شوه او ټولنیز جوړښت په ویجاړوونکې توګه ګډوډ شو. په پایله کې، کورنۍ یو له بله جلا شوې، سړو خپل فارمونه خرڅ کړل او د کار موندلو یا بریتانوي هندي پوځ سره د یوځای کېدو په موخه له کوره ووتل، ښځې او ماشومان بې کوره کډوال شول چې ډېری مهال به یې کلکتې او نورو سترو ښارونو ته د منظمې مرستې په لټه کې کډه کوله. تاریخپوهان دې پېښې  ته د انتروبوجېنیک (د انسان په لاس رامنځته شوی) حالت وايي او کاږي چې : د جګړې د وخت استعماري سیاستونو دا حالت جوړ او بیا یې کړکېچ لاپسې ډېر کړ، خو بیا هم یوه لږه کۍ ډله دا وايي چې: یاده قحطي د طبیعي عواملو په پایله کې رامنځته شوه.
لوره لايي ولسوالۍ
لوره لايي ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۷۰۰،۰۰۰ و.
په بنګال کې د ۱۹۴۳ز کال وچکالي(قحطي)
د بنګال اقتصاد زښته ډېر کرنیز و او د نیمايي او درېیو برخو ترمنځ بېوزلي کلیوال بزګران په "نیمه لوږې حالت" کې اوسېدل. په ټپه درېدلي کرنیز محصولات او ثابت ځمکنی بنسټ په چټکه توګه د ډېرېدونکي نفوس غم نه  شوای خوړلای، نو ځکه هم په اوږدمهال کې د سړي سر وریځو ته لاسرسی کم شو او هم د ليږې ځمکې درلودونکو او ځمکې نه درلودونکو کارګرانو او بېوزلو شمېره ډېره شوه. د دوی ډېری یې د سختو او ملاماتوونکو پورونو د څرخې لاندې کار وکړ او پایله یې دا شوه چې هم د پورونو اسیران شول او هم یې د ځمکو د غصب له امله خپلې ځمکې له لاسه ورکړې.
لوره لايي ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
په بنګال کې د ۱۹۴۳ز کال وچکالي(قحطي)
د پوځي پراختیا تمویل د جګړې د مهال د انفلاسیون لامل شو، ځکه د زرګونو بزګرانو ځمکې د پوځ د تمویل لپاره ځانګړې کړل شوې وې. ډ‌ېرو کارګرانو ته د مزدورۍ په بدل کې د محصول د یوې برخې د ورکولو پر ځای، نغدې پیسې ورکول شوې. کله چې بیې زښته لوړې شوې، نو د هغوی د مزدورۍ پیسو بسنه نه کوله، نو په مزدوریو کې رښتینی کمښت د دې لامل شو چې دوی لږ خوراکي توکي وپېرلی شي. د جاپان له لوري د برما د اشغال پر مهال، د وریځو ډېری واردات له منځه ولاړل ځکه د وریځو او کښتیو اړوند د بریتانیې د "انکار سیاستونو" له امله د سیمې د بازار د عرضو او ټرانسپورټ سیسټم ګډوډ شو (اشغال ته د "سوزېدلې ځمکې یا زمین سوخته" غبرګون). د بنګال د سوداګرۍ خونې (چې تر ډېره د بریتانوي شرکتونو له خوا جوړه شوې وه)، د بنګال د حکومت په تاییدۍ سره، د خوراکي توکو طرحه وړاندې کړه چې له مخې به توکي او خدمتونه هغو کارګرانو ته په ترجیحي بڼه وروېشل کېږي چې په لوړ لومړیتوب درلودونکو دندو کار کوي، لکه وسلوال ځواکونه، جګړییز صنعتونه، دولتي مامورین او نورې "لومړتیوب درلودونکې طبقې"، تر څو دی خپلې دندې خوشې نه کړي. د دې سره سره، غلې دانې ته لاسرسی راټیټ شو: د ولایتونو تر منځ د بېړنیو سوداګریزو خنډونو له امله کورنۍ سرچینې محدودې شوې، پداسې حال کې چې د چرچیل د جګړې د کابینې مرستې هم په ښکاره د جګړې د وخت بېړیو د کمښت له امله هم محدودې وې. تر ټولو نږدې لاملونه یې په جنوب-لویدیځ بنګال کې د سترې کچې طبیعي ناورینونه دي (یوه بړبوکۍ، توپاني څپې او سېلونه، او د وریخو د کښت ناروغۍ). د مړینې پر شمېره د دې هر یوه لامل اغېز د بحث وړ دی.
ولایتي حکومت د قحطۍ له شتون څخه منکر شو او د ناورین په تر ټولو ناوړه میاشتو کې بشري مرسته بې اغیزې وه. لومړی حکومت هڅه وکړه چې د شولو وریځو په بیو اغېز ولري خو په بدل کې یې تور بازار رامنځته او پلورونکي یې وهڅول چې انبارونه ډک وساتي؛ او وروسته له هغه چې کنټرول لرې شو، نو د شدید احتکار له امله شدید انفلاسیون (د پیسو پړسوب) رامنځته شو. کله چې د ۱۹۴۳زکال په اکټوبر میاشت کې د بريتانوي هند پوځ د تمویل کنټرول ترلاسه کړ، مرسته په ستره کچه زیاته شوه، خو اغېزمنه مرسته هغه مهال راورسېده چې په ډېسمبر میاشت کې د وریځو کښت په بېسارې کچه ډېر شو. د قحطۍ په سبب مړینه راکمه شوه خو بیا هم په ۱۹۴۴  ز کال کې، وروسته له هغه چې د غذايي امنیت ناورین راکم شو، د ناروغیو له امله په قحطۍ پورې اړوند مړینې رامنځته کېدلې.
مخینه
د ۱۹مې پېړۍ له وروستیو څخه تر ستر رکود پورې، ټولنیزو او اقتصادي ځواکونو د بنګال د عاید د وېش پر جوړښت او د نفوس د ساتنې لپاره د کرنې برخې پر وړتیاوو ژوبلوونکی اغېز درلود. په دې پروسو کې د کورنۍ ډېر پور، چټکې ودې درلودونکى نفوس، په ټپه ولاړ کرنیز محصولات، ډېرېدونکې ټولنیزې ‌ډل بندي او له خپلو ځمکو څخه د بزګرې طبقې پردي کول شامل دي. دغې چارې په واضح ډول مشخصې شوې ټولنیزې او اقتصادي ډلې په بېوزلۍ او پورونو کې ډوبې پرېښودې، ځکه دوی نه د اقتصادي شاکونو سره د مقابلې توان درلود او نه یې هم له لنډې مودې ورهاخوا خوراکي توکو ته لاسرسی درلودلای شوای. په ۱۹۴۲ او ۱۹۴۳ ز کلونه کې، د نړیوالې جګړې په شرایطو کې، بنګالیان له ګڼو، پېچلو او ځینې مهال ناڅاپي شاکونو سره مخ و. میلیونونه یې د لوږې پر وړاندې زیانمنونکي وو.
د هند حکومت د قحطۍ تحقیقاتو راپور (۱۹۴۵) کاږي چې بنګال د "وریځو تولیدونکو او وریځو خوړونکو ځمکه ده". وریځو د دې ولایت په کرنیزو محصولاتو ولکه درلوده. د کرنې وړ ۸۸ سلنه ځمکه یې وریځو کاروله او د ټولټال محصولاتو ۷۵ سلنه یې وریځې وې. په ټوله کې، بنګال د هند یو پر درېیمه برخه وریځې تولیدولې - له هر بل ولایت څخه ډېرې. د خوړو د ورځني مصرف له ۷۵ څخه ۸۵ سلنه یې وریځه وه، او کبان د د خوړو دویمه ستره سرچینه و او بیا ورپسې لږ څه غنم راتلل.
په بنګال کې درې فصله وریژې کېږي. تر ټولو مهم فصل یې د امان وریخو (aman rice) ژمنی فصل دی چې په مۍ او جون میاشت یې کري او په نومبر او ډیسمبر میاشت کې یې ریبی، او د ټولټال کلنی محصول ۷۰٪ جوړوي. تر ټولو مهمه یې لا دا چې په ۱۹۴۲م کال کې (د بحث وړ) وریځو تولید کمښت بیا په همدې امان فصل کې رامنځته شو.