cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د روسيې او اوکراین اړيکې
په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد له نسکورېدلو څخه وروسته، د ځايناستو ايالتونو دوه اړخيزو اړيکو د اړيکو، کړکېچونو او بشپړې دښمنې دورې زغملي دي. د ۱۹۹۰ ز کال په لومړيو کې د اوکراین پاليسي د خپل حاکميت او خپلواکۍ د ډاډمنولو په موخه د هيلو تر واک لاندې وه، چې باندينۍ تګلارې يې له اروپايي ټولنې، روسيې او نورو ځواکمنو ولسونو سره ملګرتيا او مرسته متوازن کړه.
د روسيې او اوکراین تر منځ اړيکې، د ۲۰۱۴ ز کال له عزت اوښتون Revolution of Dignity راهيسې د پام وړ دښمنانه دي، چې د اوکراین ټاکل شوی ولسمشر Viktor Yanukovych او د هغه پلويان يې له اروپايي ټولنې سره د يوې سياسې ټولنې او آزادې سوداګرۍ تړون د نه لاسليک کولو په ځواب کې له واکه لرې کړ، چې د اوکراين پارلمان کې يې ستر ملاتړ تر لاسه کړ. له اوښتون څخه وروسته اوکرایني حکومت له روسيې، اروپايي ټولنې او د ناټو غړو هېوادونو سره د خپلو اقتصادي او امنيتي ګټو د متوازن کولو نازکې ديپلوماتيکې لوبې ته د دوام ورکولو په پرتله، د راتلونکي لپاره په اروپايي ټولنه او ناټو دواړو کې د هېواد د ژمنتيا هيله څرګنده کړه. په ۲۰۱۴ ز کال کې د چک جمهوريت، استونيا، هنګري، لتويا، ليتوانيا، پولينډ او سلواکيا له اروپايي ټولنې سره يو ځای شول، چې وروسته په ۲۰۰۷ ز کال کې بلغاريا او رومانيا هم ورسره يو ځای شول. د روسيې حکومت ووېرېده چې په اروپايي ټولنې او ناټو سازمان کې د اوکراین غړي کېدل به تور سمندر ته د روسيې د لاسرسي په محدودولو سره په تړون کې د ملګرو يا متحدو هېوادونو يو لويديځ دېوال بشپړ کړي. له متحده ايالتونو سره د سويلي کوريا او جاپان د يو ځای کېدلو له امله روسي حکومت اندېښمن و، چې روسيه له سوړ جنګ څخه وروسته پرليکتيا تر څنګ د پټې وړتيا له مخې د ځواکمنو قدرتونو له لوري د محاصره کېدلو په حال کې وه. د روسيې له لورې د کريميا په ځان پورې تړل د ختيځ اوکراین په سيمو کې د ډونيټسک د خلکو جمهوريت (Donetsk People’s Republic) او لوهانسک د خلکو جمهوريت (Luhansk People’s Republic) له رامنځته کېدلو سره په يو وخت کې پېښ شول، چې د روسي توکم ډېره کي په کې استوګن دي. د روسيې او اوکراین اوسنۍ جګړې له ۱۳۰۰۰ تنو څخه زيات وژلي دي او د روسيې په اړه يې په بېلابېلو لويديځو تصويبونو باندې اغېزه کړې ده.
په ۲۰۱۹ ز کال کې د اوکراین په اساسي قانون کې بدلولونه راوړل شول، چې د اروپايي ټولنې او ناټو غړيتوب په اړه يې د دې هېواد د ستراتيژيکې دورې بدلون نه کول روښانه کړل. په ۲۰۲۱ او ۲۰۲۲ ز کال کې د اوکراین پر پولو باندې د روسي پوځ راغونډ ېدلو د دواړه هېوادونو تر منځ کړکېچونه پراخ کړل او دوه اړخيزې اړيکې يې د متحده ايالتونو له لوري د دې پياوړي پيغام په استولو سره له منځه یووړې، چې دا يرغل به د روسيې د اقتصاد لپاره له ناوړه پايلو سره مخامخ شي.
د اړيکو تاريخچه
اوکراین او روسيه دواړه د Kievan Rus ملت د ميراث دعوه کوي، چې د ختيځ اسلاوا زياتره او د فنلنډ ځيني قبيلې يې سره يو ځای کړې او له نهمې تر يوولسمې پېړيو کې يې د ختيځ روم له ارتودوکسي (کلکې عقيدې) سره سمون وکړ. د پخواني Rus تاريخونو له مخې د اوسني اوکراين پلازمېنه (کيف) د Rus ښارونو د مور په توګه ځکه انګېرل شوی و، چې ياد ښار د Rus د ځواکمن وروستي منځني دولت پلازمېنه و.
مسکو او روسي سترواکي
د Kievan Rus له مغولي يرغل څخه وروسته د روسيې او اوکراین په سيمو کې د اوسېدونکو خلکو تاريخونه سره بېل شول. د مسکو ستر دوک سيمې (Grand Duchy) د Rus د سويلي ولايتونو ټولې پاتې شونې سره يو خای کړې او روسي دولت ته يې تکامل وکړ. د Galicia-Volhynia پاچهي د ليتوانيا د ستر دوک تر واک لاندې راغله، چې وروسته يې د پولينډ او ليتوانيا ګډې ګټې هم په واک کې شوې. په ګډو ګټو کې جنګيالي Zaporozhian Cossacks له polonization ونه مانه او ډېری وختونه يې د ګډو ګټو حکومت سره شخړې وکړې، چې د Polish اشرافيت له لوري اداره شو.
د Cossacks تر منځ نا ارامۍ دوی د دې باعث کړل، چې د ګډو ګټو پر وړاندې سرکښي وکړي او له روسيې سره د يووالي غوښتونکي شي، چې دوی له دې سره په کلتور، ژبه او دين کې ورته والی درلود. دا په ۱۶۵۴ ز کال کې په Pereiaslav تړون سره  رسمي بڼه غوره کړې وه. د اوکراين ډېری پولې چې د ۱۷ مې پېړۍ په نيمايي کې يې پيل کړی وې، په پرله پسې ډول له روسي سترواکۍ سره يو ځای شوې او خپلواکي يې ورڅخه د پولينډ د ۱۸ پېړۍ د وروستيو بېلتون غوښتونکو په واسطه واخيستل شوه. په نږدې راتلونکي کې د Cossack خلکو ډله، د روسي سترواکۍ له لورې په زور سره تيت او پرک شوه او د دې ډلې زياتره وګړي د روسي سترواکۍ په سويلي څنډې په Kuban سيمه کې يو ځل بيا ځای پر ځای شوي وو.
کندهار (څرگندوني)
د څخه کیدایسي دغي یوي لیکني ته اشاره سوي وي
تلويزيون او راډیو
کندهار ملي راډیو تلوېزیون
ملخوزه
ملخوزه ، په انگرېزي ژبه کې (Fenugreek) چې په پښتو انگليسي سيند کې د ملخوځي او ملخوزي په بڼه راغلې، يو کلن بوټی دی چې د پلي لرونکيو (باقلايان) په کورنۍ اړه لري.
ملخوزه په ختيځه اروپا، کوکاس (قفقاز)، ارمنستان، تورکيه، عراق، ایران، منځنۍ اسيا کې زرغونېږي، همداراز په مصر او ایتوپیا کې ههم لیدل کېږي.
اخځلیک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9
وېشنيزه:بوټي
چايپاره ولسوالي
چايپاره ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان چایپاره)  د ايران د آذربايجان غربي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۴۷٬۲۹۲ تنه نفوس لري او مساحت یې ۹۴۰ کیلومتره مربع دی. د چايپاره ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۵ کېښودل شو.
وچکالي
وچکالي په يوې سيمې کې د اوبو د زېرمو او موسمي ورښتونو د اوږدمهالي کمښت او کاختۍ مودې ته وييل کېږي چې له مياشتو نه تر کالونو پورې غځېدلې وي. په ټوليزه توگه، داسې يو حالت هغه وخت پېښېږي، کله چې د يوې سيمې د اوبو اتمسفيري بړاسونه په پرله پسې توگه تر منځنۍ کچې لږ وي. په يوه سيمه کې د وچکالۍ د پېښېدو وروسته د اړوندې سيمې چاپېريال او کرهڼه سخته اغېزمنېږي. که څه هم چې وچکالي تر ډېرو کالونو پورې غځېدلی شي او آن يو لنډمهاله او سخته وچکالي پر يوې سيمې څرگنده بدې اغېزې پرېښودلی شي. همداراز وچکالی تل سيمه ايزه وټه زيانمنوي.
د وچکالي د نړيوال پېژند له مخې، کرهڼه په پراخه کچه زېانمنېږي. د ملگرو ملتونو د اټکلونو له مخې هر کال د اوکراين هېواد په کچه حاصل داره زمکه د وچکالۍ، د ځنگلونو له مېنځه وړلو او د اقليمي بدلونونو په سبب شاړه او بې ثمره کېږي. په افريقايي سيمو کې اوږدمهالې وچکالۍ تل د مهاجرتونو او نورو انساني ناورينونو سبب گرځېدلې. وچ کالي - DROUGHT په انګریزي (drouth) هم لیکل کیږي. د اوږدې مودې لپاره د باران نشتوالی یا کموالی چې په هایډرولوجیک (hydrologic) یا اوبو کې د توازن نشتوالی او د اوبو د کمښت لامل ګرځي. له دې پرته کرنې ته زېان اړوي، د اوبو بهېدونکو لښتيو کې د اوبو کچه کمیږي او همداسې د ځمکې لاندې اوبه کمیږي چې له دې سره خاوره کې وچوالی رامنځته کیږي. د وچکالی د مخې نیولو لپاره د نړۍ په ځنې سیمو کې په ورېځ کې شیندنه کوي تر څو باران ووریږي خو په ورېځ کې شیندنه هم د وچکالۍ د مخنیوي لپاره کافي نده. د وچکالۍ څلور بنسټیز ډولونه ۱- دایمي وچکالي: کومه سیمه کې چې پر له پسې بارانونه نه کیږي، وچ اقلیم لري او په للمو ځمکو کې ېې کرنه ممکنه ده. ۲- موسمي وچکالي: هغه وچکالي ده چې د وچ موسم سره تړاو لري. په ځنې سیمو کې یوازې یو یا دوه موسمونو کې باران وریږي او نور موسمونه وچ وي. په دې سیمو کې هغه وخت خلک کرنه کوي چې د باران موسم ېې فصل ته وده ورکړای شي (د بارانونو د موسم نه کرنه مخکې کیږي). ۳- هغه وچکالي چې د وړاندوینې وړ نه وي: دې ډول وچکالی کې لکه د تل په څېر باران نه کیږي او سیمه نا څاپه وچیږي. دا ډول وچکالي د نړۍ په هره سیمه کې ممکنه ده. یوازې په یوې وړې سیمه اغیز کوي. ۴- نښکارېدونکې وچکالي: په اوړي کې چې د تودوخې لوړه درجه زېاتې اوبه له ځمکې تبخیر کړي او حتی ډېر دروند باران ېې هم بېرته کچه پوره نشي کړای د نښکارېدونکې وچکالۍ په نامه یادیږي. دا ډول وچکالي د فصلونو په حاصلاتو کې کمی راولي.
سرچينې
‎
د کمونېزم تاریخچه
که څه هم مارکسېستي تیورۍ له سوله‌ييزو او وسله‌والو دواړو لارو څخه د ټولنیز انقلاب لپاره تر ټولو مناسب ځایونه صنعتي ټولنې بللې، خو کمونېزم تر ډېره د روسیې د سترواکۍ او جمهوري چین په څېر په هغو هېوادونو کې بریالی و چې وده یې نه وه کړې او ځايي بېوزلي په کې وه. په ۱۹۱۷ کال کې «بلشویک ګوند» د روسیې د انقلاب په جریان کې واک ته ورسېد او په ۱۹۲۲ ز کال کې یې شوروي اتحاد رامنځته کړ چې په نړۍ کې لومړنی سوسیالستي دولت و. بلشویکیانو د پرولټري انټرنېشنلېزم او نړیوال انقلاب مفهوم په بشپړ ډول ومانه او خپلې مبارزې ته یې د سیمه‌ييز نه، بلکې د یوه نړیوال ارمان په سترګه کتل. فکر کېده چې دغه کار به په شلمه پېړۍ کې د کمونېزم پر پراختیا لویه اغېزه وکړي، ځکه چې شوروي اتحاد تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته په مرکزي او ختیځه اروپا کې نوي مارکسېست-لېننېست دولتونه رامنځته کړل او د امریکا، اسیا او افریقا په لویو وچو کې یې د نورو غیر مستقیم ملاتړ وکړ. د دې پالیسۍ اصلي محور «کمونېست انټرنېشنل» چې په «کمینټرن» هم پېژندل کېږي، په ټوله نړۍ کې له کمونېستي ګوندونو سره د مرستې او د نړیوال انقلاب د دودولو په موخه را جوړ شو. د سړې جګړې په جریان کې د فشارونو یو اصلي دلیل هم دا و، ځکه چې متحدو ایالتونو او د هغوی پوځي متحدانو د کمونېزم نړیواله پراختیا د نیابت له لارې د شوروي اتحاد له پراختیا غوښتنې یا توسعه طلبۍ سره برابره بلله.
تر ۱۹۸۵ ز کال پورې د نړۍ د ټول نفوس درېیمې برخې په یوه ډول نه یوه ډول تر مارکسېستي-لېنېنستي حکومتي سیستم لاندې ژوند کاوه. له دې سره سره د کمونېستو او مارکسېستو ایډیولوژېستانو تر منځ په دې اړه تاوده بحثونه کېدل چې ایا په دې کې ډېری هېوادونه مارکسېستي بلل کېدای شي که نه، ځکه چې د مارکسېستي سیستم ډېری بنسټیزې برخې دغه ډول هېوادونو بدلې کړې یا اصلاح کړې وې. د کمونېستي ټولنې ارمان ته په رسېدو کې د دغو دولتونو ناکامي او د زورواکۍ د زیاتېدو پر خوا د دوی ټولییز مزل د شلمې پېړۍ په وروستیو کلونو کې د کمونېزم له زوال سره اړه لري. کله چې په ۱۹۹۱ ز کال کې شوروي اتحاد له منځه لاړ، ګڼو مارکسېستو-لېنېنستو دولتونو دغه ایډیالوژي په ټولییز ډول رد یا لغوه کړه. له یوویشتمې پېړۍ راهیسې یوازې څو مارکسېست-لېنېنست دولتونه یعنې چین، کیوبا، لاووس او ویتنام پاتې دي.
د لرغونې دورې کمونېزم
ډېری تاریخي ډلې د کمونېزم پیروې ګڼل شوې دي. کارل مارکس او نور لومړني کمونېستي تیورېستان په دې باور وو چې هغه ښکاري-راټولوونکې ټولنې چې د ډبرو په لرغونې دوره کې موجودې وې، د بڼوالۍ د ټولنو تر مهال پورې چې د مسو په دوره کې وې، په بنسټیز ډول برابري غوښتونکې وې او دوی له همدې امله د هغوی ایډیالوژي کوچیاني کمونېزم ونوموله. یو لومړنی لیکوال چې پر کوچیاني کمونېزم یې باور درلود، رومي فیلسوف «سنکا» و چې ویې ویل: "کوچیاني دوران څومره نېکمرغ و چې طبیعي نعمتونه په کې ګډ وو... ټول طبیعت د هغوی لپاره مشترک یا ګډ و چې د عمومي شتمنۍ د خوندي مالکیت شونتیا یې ورته برابروله." په همدې دلیل، دی په دې باور و چې دغه ډول لومړنۍ ټولنې تر ټولو شتمنې ټولنې دي، ځکه چې بېوزلي په کې نه‌شته. په نورو هغو یوناني-رومي لیکوالانو کې چې د مخکی له تاریخه بشریت پر کمونېزم یې باور درلود، د «ډیوډور سیسیلي»، «ویرجیل» او «اوویډ» نومونه یادولی شو. په همدې توګه د کلیسا لومړني پلرونه د خپلو بت‌پرستو نیکونو په څېر په دې باور وو چې انساني ټولنه له یوه داسې ټولنیز نظم څخه اوسني حالت ته را رسېدلې ده چې دا مهال بایلل شوی دی.
کمونېزم د روښانوالې په دوره کې
په ۱۸مه پېړۍ کې د فرانسې د روښانوالې په دوره کې ځینو لېبرالو لیکوالانو د خصوصي مالکیت پر اصل نیوکې پيل کړې او حتا د دغه اصل د لغوه کولو غوښتنه یې وکړه. د یوې کمونېستي ټولنې لپاره لومړنی سیکولر لیدلوری د فرانسوي «جان ملیه» په «وصیت‌نامه» کې تر سترګو کېږي چې د ده تر مړینې وروسته خپره شوه. په همدې ډول بل فرانسوي فیلسوف «ډو مبلي» ولیکل چې د ځمکې فردي مالکیت د ټولو بدمرغیو سرچینه ده او د شتمنۍ نابرابري د ټولنیزې ویجاړۍ لامل کېږي چې پر ټولیز مالکیت ولاړه ټولنه یې یوازنۍ حل‌لاره ده. ده خپل نظرونه په دې ډول بدل کړل چې ګواکي د رښتینې برابرۍ او اشتراکي مالکیت د رامنځته کولو لپاره هر ډول هڅه تر حد ډېر لګښتونه او زیانونه لري تر څو اجرايي ارزښت پیدا کړي. بل فرانسوي متفکر «اټین ګبریل مورلي» هم وویل چې خصوصي مالکیت په ټولنه کې د ټولو بدمرغیو سرچینه ده او د دې تر څنګ یې د یوې کمونېستي ټولنې بنسټیز اصول وکښل، یعنې باید مالکیت لغوه شي، ټول خلک د ژوند او کار حق ولري او ټول خلک باید د عامه ګټو لپاره هڅه خپله دنده وګڼي. بل فرانسوي فیلسوف «ژان ژاک روسو» په خپل ډېر اغېزناک کتاب «ټولنیز تړون» کې د پاچاهانو د حاکمیت پر ځای د ولسي حاکمیت پر بنسټ ولاړ سیاسي نظم مطرح کړ او د نابرابرۍ په اړه یې د خصوصي مالکیت پر ناوړه اغېزو بحث وکړ او ویې ویل چې خصوصي مالکیت د "جنایت، جګړې، وژنو او کړاو" لامل کېږي چې تمدن ویجاړوي.
اوسنی کمونېزم (۱۹۹۳ – تر اوسه)
په شوروي اتحاد او ختیځ بلاک کې د کمونېستي دولتونو له پرځېدو سره په نړۍ کې پر دولت ولاړې مارکسېستي-لېنېنستي ایډيولوژۍ کمزورې شوې، خو لا هم په نړۍ کې ګڼ کمونېستي خوځښتونه موجود دي چې په بېلابېلو بڼو او کچو کې دي. درېیو کمونېستي هېوادونو په ځانګړي ډول په ختيځه اسیا کې د چین خلق جمهوریت، ویتنام او لاووس د مارکېټ اقتصاد پر لوري حرکت وکړ، خو د ۱۹۸۰یمې او ۱۹۹۰یمې لسیزې په جریان کې یې دولتي برخه تر ډېره خصوصي نه‌کړه. اسپانیا، فرانسه، پرتګال او یونان ډېر پیاوړي کمونېستي خوځښتونه لري چې په کارګري اعتصابونو او د اقتصادي سخت‌دريځۍ پر ضد اعتراضاتو کې فعال او څرګند رول لري. د کارګرو پر نړیواله ورځ سراسري لاریونونه کله ناکله په ځانګړي ډول په اروپا کې د اوسنيو کمونېستي خوځښتونو د اندازې او اغېزې په اړه لا ډېر څرګند تصویر راکوي.
احسان شفيق
احسان الله شفيق (۱۹۷۶ ز. - ۵ د جون، ۲۰۱۲ ز.) (په انگرېزي: Ehsanullah Shafiq) د کانگفو ورزش يو افغان استاد او فلمي ستوری و. هغه څو وارې د انگلستان او د ټولې اروپا د کانگفو اتلولي گټلې. نوموړی په لندن کې مېشت دی او هماغلته د کانگفو يو ښوونځی هم لري چې هر کال پکې نوي ورزشکاران روزل کېږي.
زده کړې
په مهاجرت کې يې ښوونځی لوستی او په ۱۹۹۵ ز. کال کې په پېښور کې د سيد جمال الدين افغاني له لېسې نه فارغ شوی و. تر فراغت وروسته د احمد شاه ابدالي په پوهنتون کې درې کاله د سياسي علومو په زده کړو بوخت و.
کانگفو
هغه له ماشومتوب نه يې کانگفو سره مينه وه او په 12 کلنۍ کې يې د خپل مشر ورور او د کانگفو ورزش د لوی استاد وحيد الله شفيق نه روزنه ترلاسه کړې وه. 18 کاله يې د کانگفو ورزش په بېلابېلو څانگو کې سخت ورزش وکړ او پخپله لوی استاد شو. پدې موده کې يې له 99 نه ډېرو نړېوالو او د سيمې په کچه په رزمي سياليو کې گډون کړی و او 93 لوبې يې گټلي وې. د هغه ځينې سيالۍ د پاکستان د ملي تلويزون لخوا هم ښودل شوي دي. ځينې نورې يې په يوټيوب کې هم خپرې شوي. د دې ترڅنگ په ۱۹۹۸ ز. کال کې په پېښور کې د وصال په نامه جوړ شوي فلم کې ښکاره شوی او په هغه فلم کې يې خپل د کانگفو مهارتونه هم ښودلي. کله چې اروپا ته مهاجر شو نو هلته يې هم په يوه انگرېزي فلم Whitefirefilms سره تړون کړی و. انگلستان کې د مهاجرت په وخت کې يې په شرقي، شمال غربي او مرکزي لندن کې د کانگفو 7 روزنتونونه جوړ کړل چې 400 ورزشکارانو ته يې روزنه ورکوله.
لاسته راوړنې
هغه په اسيا او اروپا کې په سيمه ايزه کچه او نړېواله کچه ډېرې سيالۍ گټلي وې چې د يو لړ لقبونو او لاسته راوړنو يادونه يې پدې توگه کېږي:
مړينه
د کانگفو دغه وتلی افغان ستوری د ناروې په هېواد کې د يوه نژدې ملگري په کور کې د زړه د درېدلو له امله ومړ.
سرچينې
‎
وېشنيزه:افغانان
جلال الدين محمد اکبر
جلال الدین محمد اکبر یا اکبر اعظام د نصرالدین همایون زوي، مشهور فاتخ او د مغولو دریم حکمران وو چي د مغولو پاچایی یی پراخ کړ.
د اکبر اعظام حکومت
جلال الدین محمد اکبر په ۱۵۵۶ کال کی د شاهی پر تخت کښیناست. په دی وحت کی یوازې پنجاب د مغولو امپراطوری په لاس کې وو. په ۱۵۶۰ کال کی د مغولو اردو پر جاپور او جودپور برید وکړ.
وېشنيزه:مغولو پاچايي
آنتاناناریوو
آنتاناناریوو په فرانسوي Antananarivo) د نړۍ دوهم لوی ټاپو افریقایي هیواد مداګاسکار پلازمینه ده.
خوشال خان بابا او اهلبیت
څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال
= خوشال بابا او نبوي کورنۍ = د ١٣٧٨ کال په دوبي کې مې "ارمغان خوشحال" ولوست،د لوستو په ترڅ کې مې پام شو،چې خوشال بابا د "خودي" په باب اوڅار - مطرح کړي مسالې تر ډېرو پوهانو ړومبى کښلي دي.
له تاريخي پلوه،چې د اندونو لېږد ته ځير شو؛نو څرګندېږي،چې "علامه اقبال لاهوري" او په لاروي یې؛ ډاکتر علي  شريعتي، د "خودي" په مساله کې د "خوشحال بابا" پر پله تللي ،چې په درناوي کې یې وايي :
خوش سرود آن شاعر افغان شناس
آنکه بيند باز گويد بـــــــى هراس
ان حکيم ملـــــــــــــــــت افغانيان
حرف حق با
خوشــــى رندانه گفت
"خوشحال بابا" د پښتو د اروایزو او ټولنيزو ځانګړنو پر يادولو سربېره يو لړ (( ګروهیزې - تاريخى )) پېښې اوڅار کړي،چې لوستونکي تاريخ لوستو ته اړباسي .
"خوشحال بابا"د "نصوصو" پر بنسټ پېښې څېړلي او بيا يې دريځ نيولى،چې دا يو کره دريځ دى .
شيخوپوره
شيخوپوره د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 2,80,263 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 16م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
خوشال خان بابا او اهلبیت
خټک پرېږده په درست افغان کې
عجب که هسې فرهنگيالي راشي[1]
دا نادره عقيده لــــــــــــــکه زمـــــا ده
لا عجب که بل پيدا هسې افغان شي[2]
د کتاب له پای ته رسېدو سره سم مې،چې د ځينو دريځونو په باب ياددښتونه اخستي وو،په څېړنه مې لاس پورې کړ او بيا مې خپل هڅوبیز - فرهنګي زيار راټول کړ،دا دی درنو لوستونکيو ته يې وروړاندې کوم .
خوشحال بابا په خپلو اشعارو کې د  "نبوي کورنۍ"، "دولس ګونو امامانو" او اصحابو کرامو درناوى کړى او دلته  مې زيار ايستلى،چې دې اشعارو ته روايتي اسناد راټول کړم،تر لوستو وروسته جوتېږي،چې "خوشحال" څومره ستر عالم او د پښتنو هڅوبیز امام او مشر دى؛خو په خواشینۍ،چې په هر اړخيز ډول سم نه دى پېژندل شوى .
د پښتنو د پياوړيو او سترو پوهانو په ليکنو او آثارو کې ډېر داسې څه کتل کېږي،چې څېړونکيو ته د ځينو مسايلو په باب د جرړې سر په ګوتو ورځي؛نو  څوک چې په خپله ټولنه کې اندیز- فکري او هڅوبیز کارندويي - فعاليت کوي او نيت يې دا وي،چې په ولس کې بنسټيز اوښتون او سمون راشي؛نو نژدې لار يې داده ،چې د خپلې ټولنې باوري اندیزې او  هڅوبیزې سرچينې راوسپړي او په اوسنيو ادبياتو او د شته ستونزو په پامنيوي يې راڅرګندې کړي او دا د هر باخبره پازوال - مسوول او ژمن روڼ اندي دنده ده .
"خوشحال بابا" ( ١٠٢٢- ١١٠٠ هه مړ) له فقهي پلوه "حنفي مذهب"دى؛خو تاريخي دريځ يې د دولس ګونو امامانو د مشرۍ پر پلوۍ دى .
درست په دا پوهېږم چې څلور مذهبه حق دي
زه د حنــــــــــفي مذهب دعـــوى لرم محکمه[3]
د خوشحال  خــــــــــټک  دې حشــــــر له هغـو شي
چې دوستدار د پنجتن پاک چهارده معصــــــوم وي[4]
ترمهدي پورې يوولس دي يــا دولس
چــې همه واړه د دنيا د دين ســرور دي[5]
د امت يـــــې برګزين دي اثنــاعشر
په بزرګۍ د همه جهان مخــدوم دى[6]
'''او دا خورا مهمه مساله ده،چې فقهي لاروي او تاريخي دريځ يې کوشي کړى دى .ارواښاد علامه امير حمزه شينوارى (١٩٩٢ز ۱۳۷۱ ل مړ)  پر همدې پله تللى  او د ترکيې يو مشهور  ستر عالم؛"قاضي بهلول بهجت  افندي" ( ١٢٨٨- ١٣٥٠ س مړ) چې د طريقت له  اړخه نقشبندي ،له فقهي پلوه شافعي؛خو تاريخي دريځ يې د "خوشحال بابا" په څېر و. دغسې  د پوهې  او هڅوب د ټاټوبي (افغانستان) د هجري درېيمې پېړۍ ستر حدیثپوه، ارواښاد شيخ "سليمان بن ابراهيم  قندوزي يا بلخي" (١٢٩٤ هه مړ) له فقهي پلوه د حضرت امام ابوحنيفه (رح) لاروى دى؛خو تاريخي دریځ يې د "خوشحال بابا" پر ليکه دى. دا پوهان تاريخ د نصوصو په رڼا کې څېړي او تاريخ څنګه چې  پېښ شوى،هغسې يې نه مني؛بلکې  ګروهن دي،چې  تاريخي بهير بايد د نبي اکرم (ص) د ارشاداتو په رڼا کې بهېدلى واى؛ دوى په القاءتو او حکومتي تبليغاتو پسې نه ځي ؛بلکې د سمې څېړنې او پلټنې له مخې يې خپل "تاريخي - ګروهیز"  دریځ غوره کړی دی. تر پېغمبراکرم (ص) وروسته،موږ ته دين له دوو لارو رارسېدلى،يو لورى مدعي دى،چې د اهل البيتو عليهم السلام لارويان يو او ديني پوهه مو د "ثقلينو" د حديث پر بنسټ  ولاړه ده او بل اړخ وايي، چې له اصحابو کرامو رضى الله عنهم لاروي کوو او په حقيقت کې دوى دواړه ځانونه د پېغمبراکرم د سنتو لارويان بولي ."خوشحال بابا" ددې لپاره ، چې  "حق دين" په دوو څانګو وېشل شوى،بېرته يو شي؛نو خپلې هيلې داسې بيا نوي :'''
زه خو د زړه درد غـواړم په هر يو مذهــــب کې
ګرجي خلک
ګرجیان (په ) د قفقاز د سیمی میشت خلک دی چې له پخوا راهیسی همدی سیمی کی ژوند کوی.
خوشال خان بابا او اهلبیت
"خوشحال بابا" امام او مشر و او هر اړخيز ( هڅوبیزه،تاريخي،شاعر،فيلسوف،توره،قلم او...) وګړه- شخصيت يې درلوده،تر اوسه يې ځينې اړخونه څېړل شوي او ځينې نور يې تر خاورو لاندې دي .
ګرجي خلک
ګرجیان د ګرجستان هیواد ۸۳% وګړي جوړوي. د ګرجستان ترڅنګ یاد قوم په بومي توګه په ترکیه آذربایجان ارمنستان روسیه او ایران کې میشت دي.
خوشال خان بابا او اهلبیت
دا د سر په سترګو مه ګوره خوشحال ته
د باطن ســــــترګې پيدا کړه ته يې ګوره[8]
نوځکه پر پښتنو روڼ اندو لازمه ده، چې د خپلې ټولنې هڅوبیزې ودې او خړوبتيا ته "خوشحال" بابا ته په باطني او علمي سترګو وويني او د اوسنۍ نړۍ علمي پرمختياوو ته په پاملرنه له دې سمندره تر خپلې وسې، پوهېدنې راوړاندې کړې .
'''له دې هڅوبیز زياره مې موخه مذهبي ړندو تعصبونو ته لمن وهل نه دي؛ځکه دا مو دنده نه ده،موږ روڼ اندي يو، چې ټولنې ته بايد ډيوه په لاس ورکړو. د حمزه باباپه وينا :'''
شيعه د سترګو تور اهل ست مې دى لاس
په کار د اختلاف يې ماله نه دى احســـاس
د خوشحال خبره نغوږده پرې عمل کړه
تجربې يې دي لـــــــــــــــيدلې د روزګار[9]
[1] . ( ارمغان ٧٢مخ )
[2] . ( ارمغان ٤٢مخ )
[3] . ( ارمغان ٥ مخ)
[4] . ( ارمغان ٥ مخ )
[5] . ( ارمغان ٥٦٩ مخ )
[6] . ( ارمغان ٥ مخ)
[7] . (ارمغان٣٩٣مخ)
[8] . ( ارمغان ٧٢٤مخ )
[9] . ( ارمغان ٩٨٥مخ )
شميرانات ولسوالي
شميرانات ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان شمیرانات)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۴۷٬۲۷۹ تنه نفوس لري. د شميرانات ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ومارو سیسوکو
ومارو سیسوکو امبالو (په انګلیسي Umaro Sissoco Embaló) زوکړه ۲۳ سپټمبر ۱۹۷۲م کال) ۲۷ د فبروري ۲۰۲۰ د ګینه بیساو هیواد ولسمشر دی.
مین قشلاق
مین قشلاق ولایت په قزاقي Маңғыстау) په انګلیسي Mangystau) د قزاقستان هیواد په سویل لویدیځ کې پروت آیالات دی.
گېم اوف ترونز
گېم اوف ترونز [يا د پلازونو لوبه] يوه نوميالۍ انگرېزي ډرامه ده، چې ځوانان يې په لېوالتيا سره گوري. دا د جارج مارټن کتاب نه جوړه شوې نندارلوبه ده.
د ځوانۍ ساتنه
د ځوانۍ ساتنه کتاب یو له هغو کتابونو څخه دی چي د امت په ځوانانو کي یې غوره اوښتون راویستی دی.
د کتاب ځانګړتیاوي
دا کتاب چي فضل الرحمن فیضون لیکلی ځانګړتیاوي یې په لاندي ډول دي :
۱. ( لُومړی خاصیت د دې کتاب دادی ) : چي دا کتاب پر اُوو برخو مُشتمل دی، لومړۍ برخه د بدنظرۍ، دویمه برخه دموټ وهني، دریمه برخه د زنا، څلورمه برخه د لواطت، پنځمه برخه د شرابو او داسي نورو نشییزه شیانو شپږمه برخه د حرامو خوړلو او آخري اوومه برخه د کتاب د تتمې په هکله ده چي د کتاب پاته خبري او مقصودي بیانونه پکښي حل شوي دي او د هري برخي په پای کي خپلي مُهمي سرټکې ( نتیجې ) بیان سوي دي کُومې چي د دې برخي پاته خبري او موضوعګاني پکښي راوړل سوي دي.
۲. ( دویم خاصیت د دې کتاب دادی ) : کوم ګران آیاتونه، یا حدیثونه، یا آثار او یا ویناوي پکښي راوړل سوي دي ؛ نو د هغو لپاره ښه په زړه پوري شرحې، فایدې او نُکتې بیاني سوي دي.
۳. ( دریم خاصیت د دې کتاب دادی ) : یو څوک چي هر څومره د هلک بازۍ شوق لري او شیرین بحثونه یې خوښ وي، یایې لواطت ته پټه اراده وي، یا د زنا شوق لري، یا موټ وهي، یا بد نظر کوي او د خپل بد نظر له امله دې عملو ته تیار سوی وي، یا یې په دې هکله نور کتابونه کتلي وي او له هغو څخه یې سمه شافي ګټه نه وي تر لاسه کړې، بیا دا کتاب پسي اُوګوري ؛ نو ډېر ژربه یې درملنه وشي او د مجازي عِشق اُور به یې سوړ شي لکه څرنګه چي په تجربه رسېدلې ده إنشاء الله تعالی.
۴. ( څلورم خاصیت د دې کتاب دادی ) : همدا ډول له نورو لُوطي عملونو، نشییزه شیانو او حرامو خوړلو څخه بې زړه واوړي، شوق بې ځني ختم شي اوتوبې ته به یې زړه چمتو شي او په اخلاص به خپل رب ته توبګار شي إنشاء الله تعالی.
۵. ( پنځم خاصیت د دې کتاب دادی ) : د کتاب په مُطالعه کولو کي به یې زړه خوشحاله وي او د آخري زمانې له ټولو فتنو څخه به لکه : غیبت، درواغ، بُهتان [یعني: پر یو چاتُور تړل ]، ښکنځا، بدنظرۍ او داسي له نورو ګناوو او فتنو څخه به په امن وي إنشاء الله تعالی.
۶. ( شپږم خاصیت د دې کتاب دادی ) : الله تبارک وتعالی به ځنی راضي وي، ځکه د دِیني کتاب مُطالعه کول عبادت دی اوپه عبادت باندي الله جل جلاله راضي کیږي ؛ هغه که هر عبادت وي : ګروهیز وي، یا ژبنیز وي، یا کړنیز وي او د دیني کتاب مُطالعه کول ګروهیز عبادت دی.
( اُووم خاصیت د دې کتاب دادی ) : که د دِین یوه خبره پکښي زده کړي لکه : آیت شریف، یا حدیث مُبارک، یا اثر او یا قول، یا داسي نوري د دِین خبري پکښي زده کړي که څه هم عمل په وکړي، یا یې نه په وکړي ؛ نو الله تعالی به د قیامت په ورځ باندي د سلو رکعاتو نفلي لمنځونو ثواب ورکړي، ځکه له ابو ذره رضي الله عنه څخه روایت دی، چي رسول الله  وفرمایل : « '''يَا أبَا ذرّ! لَأَنْ تَغدُوَ فَتَعلَّمَ آيةً مِنْ كِـتَابِ اللهِ خَيرٌ لَكَ مِنْ أنْ تُصَلِّيْ مِائَةَ رَكعَةٍ، وَلَأَنْ تَغدُوَ فَتَعَلَّمَ بَاباً مِنَ العِلْمِ عُمِلَ بِهِ أوْ لَم يُعْمَلُ خَيْرٌ لَكَ مِن أنْ تُصَلِّيْ ألْفَ رَكْعَةٍ !''' ». یعني : اې ابي ذره ! که ته سهار ووځې او د کتاب الله (قُرآن شریف) یو آیت زده کړې ! نو دا به تا لره تر سلو رکعاتو کولو غوره وي او که د عِلم یو باب ( یعني: د دین یوه خبره ) زده کړې ! که عملي شي او که نه، خو تا لره به تر زرو رکعاتو کولو غوره وي.
۸. ( اتم خاصیت د دې کتاب دادی ) : په کتاب کي د آیاتونو، حدیثو، آثارو، قولونو او داسي نورو خبرو حوالې ټولې په حاشیو کي ذِکر شوي دي.
۹. ( نهم خاصیت د دې کتاب دادی ) : د اُوسنیو ځوانانو لپاره غوره لارښُووني او د شهوت قابو کولو لپاره رُوحاني نُسخې زیاتره پکښي ذِکر شوي دي.
۱۰. ( لسم خاصیت د دې کتاب دادی ) : په پای کي یې د ګټورو خبرو ضمیمه ده چي د اُوسنیو خلګو لپاره ډیري ګټورې او مُهمي دي.
۱۱. ( یوولسم خاصیت د دې کتاب دادی ) : تر ضمیمې وروسته له اُصولو اربعه ؤ، یعني : قُرآن، حدیثو، اجماع داُمت اوقِیاس څخه یوه خُوږه وصیت نامه هم ذِکر شوې ده چي تقریبًا د څلوېښتو غوره خبرو مجموعه ده.
هېماټوپويسز
هېماټوپويسز (د يوناني ژبې: haima وينه; poiesis جوړېدنه) (يا hematopoiesis په امريکايي انگرېزي; کله نا کله د haemopoiesis يا hemopoiesis په توگه هم ليکل کېږي) د وينې د سلولونو د جوړېدنې کړنه ده. د وينې ټول توکي د هېماټوپويټېک سټېم سلولونو نه جوړېږي. هره ورځ په يوه روغ بالغ وگړي کې نژدې 1011–1012 د وينې نوي سلولونه جوړېږي او دا په دې خاطر چې په اکرني غونډال کې د وينې اړتيا ثابته وساتل شي.
د ځوانۍ ساتنه
د کتاب ځانګړتیاوي
۱۲. او آخري ( دوولسم خاصیت د دې کتاب دادی ) : تر وصیت نامې وروسته د کتاب تتمه ده چي د کتاب پاته خبري پکښي ټولي حل شوي دي او بیا وروسته ماخذونه ټوله په ترتیب سره ذکر دي.
سرچينې
[1] . "حدیث ابن ماجه روایت کړی دی پخپل کتاب (السّنن) په المقدمه کي، حدیث شمېره (۲۰۷) ۱ ټوک،۴۲ او ۴۳ مخونه او مُنذري په الترغیب والترهیب کي نقل کړی دی ۱ ټوک،۵۴ مخ. او حدیث حسن دی . "
اوټلانډر
يوه انگلستاني-امريکايي ندارلوبه ده، د سکاټلنډ تاريخ په اړه او د وخت-يون په اړه.
محمد صادق فطرت ناشناس
ډاکټر محمد صادق فطرت ناشناس (۲۸ د دېسمبر، ۱۹۳۵ زېږیدلی دی. - ) (په انگرېزي: Sadiq Fitrat Nashenas) د گوتو په شمار نوميالیو پخوانیو افغان غزلبولانو څخه دی او لومړنی هنرمند او غږپوهاند دی چې لوړې زده کړې يې په پښتو ادبياتو کې د دوکتورا تر کچې بشپړې کړي .د ده د نوښتگرۍ له کبله ورته په هند او پاکستان کې د افغان سیگل لقب ورکړل شوی او په افغانستان او سیمه کې د خلکو تر منځ د ناشناس په نامه يادېږي. دی نه يوازې چې سندارا پوهنې کې يو مسلکي غزلبول دی بلکې له ۱۹۵۶ زېږدي کالونو راپدېخوا يې د پښتو، دري او اردو ژبو ادبياتو کې بې شمېره غږیزه پنځونې کړي.
مخينه
ناشناس په کندهار کې يوې روڼ اندې نوموتې کورنۍ کې نړۍ ته سترگې پرانیستي. د پلار نوم يې محمد رفيق حبيبي دی.هغه د خپل د ژوند لويه برخه د افغانستان په پلازمېنه کابل کې تېره کړې. نوموړی په خټه کاکړ پښتون دی. د ډېرو کالونو نه راپدېخوا د پښتو او دري سندرو ترڅنگ په اردو ژبه هم سندرې وايي. ډاکټر ناشناس دم مهال د انگلستان په لندن کې مېشت دی. ناشناس په يوه روحاني کورنۍ کې زېږېدلی دی، خو څنگه چې قسمت يې غوښتل د ديني زده کړو د ترلاسه کولو سره سره يې د هنر او موسيقۍ سره هم ځښته علاقه پيدا کېده، او د خپلې کورنۍ نه په پټه يې د خپل شوق او علاقې په ډگر کې ورښکېل شو چې تر اوسه يې د افغانستان د وتلو سندرغاړو نوم ځانته خپل کړی.
زده کړې
ډاکټر صادق فطرت ناشناس خپلې زده کړې په هند کې د جامعيه مليه اسلاميه څخه په ډيلي کې پیل کړي .د همدې ښوونځي بنسټگر او د هند درېيم ولسمشر ذاکر حسين د ښاغلي صادق فطرت استاد هم و. وروسته یې د هند په پونه ښار کې يو کال زده کړې وکړې بیا بېرته چمن او بلوچستان سیمې ژوب ته خپلې پلرنۍ سیمې ته ورغی او هلته یې نورې زده کړې وکړې. .نوموړي د ۱۲ ټولگي زده کړې په کابل کې سر ته رسولي بيا يې په کابل پوهنتون کې د حقوقو او اقتصادو د پوهنځي نه بريليکونه ترلاسه کړي. په ۱۹۷۰ کال کې د زده کړو لپاره روسيې ته ولاړ او هلته يې د مسکو په دولتي پوهنتون کې د پښتو او روسي ژبې او ادبياتو په برخه کې لومړی ماسټري او بيا يې خپله دوکتورا ترلاسه کړې. دې سره څنگ کې یې په لنډن کې د غږپوهنې تر کچې زده کړې ترسره کړي.
رسمي دندې
دندې يې د افغانستان د ملي راډيو څخه پیل تر ټلویزيونه او بيا د کولتور وزارت لخوا يې د کمپوز او ښه شعر غوراوي او غږآزموینې څارونکی پورې ترسره کړي. همدارنگه د بیهقي چاپي ټولنې مدیر هم پاتې شوی.
‍ستاينيزې
ښاغلی ناشناس د افغانستان د گوتو په شمار سندرغاړو او غزلبولانو څخه دی چې کورنۍ او بهرنۍ ستاينيزې يې ترلاسه کړي.
نندارتون
وېشنيزه:افغاني موسيقي پوهان وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
سورة الجاثية
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
ډورتي ماونډ رينچ
ډورتي ماونډ رينچ (۱۲ سيتمبر ۱۸۹۴ – ۱۱ فبروري ۱۹۷۶ ز کلونه)، د واده نومونه يې نيکولسن او ګلاسر و) يوه رياضي پوه او د بايوشيمي اندياله وه، څوک چې د رياضي د اصولو په کارولو سره د پروټینو د جوړښت د اندازه کولو د هڅو له امله مشهوره وه. هغه د پروټینو د جوړښت لپاره د لانجه من «سایکلول» د اټکل اتله بلل کېږي.
مسلک
ډورتي رينچ د ارجنټاين په «روزاريو» کې زېږېدلې وه، د پلار نوم يې «هاګ ايډوارډ هارټ رينچ» و چې هغه يو انجنير و، د مور نوم يې «ادا سوټر» و. دا کورنۍ بېرته انګلستان ته ستنه شوه او ډورتي له لندن سره نژدې په «سربيټن» کې لويه شوه. هغې په سربټن عالي لېسه کې زده کړې وکړې او په ۱۹۱۳ز کال کې يې د کمبريج په «ګيرټن کالج» کې داخله واخسته، تر څو رياضي ولولي. رينچ به ډېر ځله د «هيريټيک کلب» ناستو ته ورتله چې د «چارلس کي اوګډن» له خوا پر مخ وړل کېده، دا د ۱۹۱۴ز کال پر مهال و چې نوموړې په لومړي ځل د «اوګډن» له خوا په برابر شوې يو درس کې «برټنرنډ رسل» د خبرو پر مهال وليد. نوموړې په ۱۹۱۶ز کال کې د يوې «ورانګلر» په توګه فارغه شوه.
د ۱۹۱۶-۱۹۱۷ ز تعلیمي کال پر مهال، رينچ په کامبريج کې د اخلاقي علومو د لېسانس په ازموینه کې برخه واخسته او په لندن کې يې رياضياتي منطق له رسل سره ولوست. په ستمبر کې هغه «ګارسينګټن مانور» ته وغوښتل شوه چې هغه مهال د رسل د معشوقې «اوتولين مورل» کور و، دلته يې له «کليو بيل» او د «بلومزبري» د ډلې له نورو غړو سره وليدل، په ۱۹۱۷ز کال کې هغې رسل له «ډورا بليک» سره معرفي کړ چې وروسته د هغه دويمه مېرمن شوه. له ۱۹۱۷ز کال راهيسې «ګيرټن» کالج «رينچ» د څېړنې د محصلې په توګه پيسې ورکولې، په رسمي ډول په کامبريج کې د «جي.ايچ. هارډي» تر څارنې لاندې وه، خو عملاً په لندن کې د «رسل» له خوا څارل کېده. کله چې د ۱۹۱۸ز کال په مۍ مياشت کې د جګړې ضد فعالیتونو له امله رسل بندي شو، رينچ له هغه سره د هغه د لیکنو په پروژو کې په دې ډول مرسته وکړه چې هغه ته به يې کتابونه او ليکنې راوړل. رينچ په ۱۹۲۱ز کال کې په يوه المانۍ فلسفي جريده کې په لومړي ځل د «لډوګ وټجينسټاين» (تر اوسه نوم نه دی ورکړل شوی) د « Tractatus» د خپرولو چاره سمباله کړه.
رينچ په لندن کې په ارستويي ټولنه کې ګډون وکړ، په کومه کې چې د «ډي ارسي تامسن» او «جان سکاټ هالډين» تر منځ د فزيک، بيالوژي او روانپوهنې د نوعیت په اړه يو بحث هم شامل و او له «تامسن» سره ملګرتيا پيدا شوه. رينچ خپله له ټولنې سره د «خوښيو يو ځای کېدل» په اړه خبرې وکړې او د همدې ټولنې له لارې يې د «هارولډ جيفري» او «رافيل ډيموس» سره مخ شوه. د ۱۹۱۸ز کال د مني په موسم کې رينچ د تطبيقي رياضي پوه «جان نکلسن» سره د تقريبي پراختيا په موضوع د لوړو زده کړو لوستلو لپاره د لندن په کينګز کالج کې داخله وکړه. په يونيورسټي کالج کې يې تدريس پيل کړ او جيفري سره يې د علمي لارو چارو د فلسفې په اړوند کار کولو ته دوام ورکړ. نوموړې په «ميکلن برګ» جاده کې يو کور ته ولاړه چې د هغه مهال د رسل د معشوقې «کوليټ اونيل» ملکيت و. په ۱۹۲۰ز کال کې، «ګيرټن» رينچ ته د خپلې خوښې په هره يوه څانګه کې د کار کولو د واک ورکولو تر څنګ څلور کلن «يارو» څېړنې لپاره لګښتونه ورکړل. په ۱۹۲۰ز کال کې، د لندن پوهنتون هغې ته د ماسترۍ سند او په ۱۹۲۱ز کال کې د مافوق دوکتورا سند ورکړ. له واده وروسته رينچ په ۱۹۲۲ز کال کې اکسفورډ ته ولاړه، چېرته چې هغې د راتلونکو شپاړسو پرله پسې کلونو لپاره د اکسفورډ د ښځو په پوهنځيو کې د څېړنې د همکارۍ دندې يا د تدريس او يا د ښونکې دندې تر سره کړې. هغه د اکسفورډ په سمرويل کالج کې د اغلې «کارليسل» د څېړنې ملګرې  او په پوهنتون کې د رياضي لومړۍ ښځینه استاده وه. په ۱۹۲۹ز کال کې، هغه لومړۍ ښځه شوه چې د اکسفورډ مافوق دوکتورا سند تر لاسه کړ.
د رينچ لومړۍ لیکنه په ۱۹۱۷ز کال کې د رسل د فلسفې دفاع وه، د ۱۹۱۸ او ۱۹۳۲ز کلونو تر منځ هغې د نږه او تطبيقي رياضياتو په اړه شل ليکنې خپرې کړې او شپاړس يې د علمي طريقو او د ساينس د فلسفې په اړه خپرې کړې. په «بلوګنا» کې په ۱۹۲۸ز کال کې د رياضي د نړيوال کانګريس پر مهال، هغې «د انقلاب د سطحو لپاره د هارمونيک د جوړولو لپاره د يوې طريقې په اړه» په اړوند خپله مقاله وړاندې کړه، هغې همدا راز په «زوريخ» کې د ۱۹۳۲ز ICM پر مهال د «د ځانګړو معکوسو کروي وزمه اجسامو اړوند څپې» په عنوان يوه مقاله وړاندې کړه. د ساينسي طريقو په اړه چې هغې له «هيرالډ جيفريز» سره کومې لیکنې وکړې، په ۱۹۳۱ز کال کې د «ساينسي استنتاج» په نوم د هغې د کتاب بنسټ وګرځېد. جيفريز په «Nature obituary » وليکل، «زه غواړم چې د نوموړې د هغې پام وړ ونډې ستاينه وکړم چې هغې زموږ په شریک کار کې درلودلې ده، کوم چې د ساينسي استنتاج په اړه زما د وروستيو ټولو کارونو بنسټ دی».
له نږدې ۱۹۳۲ ز کال راهيسې رينچ د نظریاتي بيالوژي پر لور مخه کړه. هغه د « Biotheoretical Gathering» له بنسټګرو يوه وه (کوم چې د Theoretical Biology Club په نوم پېژندل کېدو)، کومه چې د ګڼو تخصصاتو يوه ټولګه وه  چې هڅه يې کوله د دې په موندلو سره چې پروټین څه ډول کار کوي ژوند تشریح کړي. « Joseph Henry Woodger, Joseph and Dorothy Needham, C. H. Waddington, J. D. Bernal, Karl Popper» او « Dorothy Crowfoot Hodgkin» هم په دې کې ښکېل وو. له هماغه وخته راوروسته رينچ د يوې انديالې بيالوژي پوهې په توګه پېژندل کېدای شي. هغې د پروټينو د جوړښت يوه نمونه جوړه کړه، کومې ته چې هغې د «سايکلول» جوړښت وايه. دې نمونې د پام وړ لانجې وپنځولې او کيمياپوه «لينوس پالنګ» دا نمونه تر بريد لاندې ونيوله. په دې بحثونو کې د رينچ تر ټولو ستره کمزوري دا وه چې په کيميا کې يې زياته روزنه نه وه لېدلې. تر ۱۹۳۹ز کال  پورې، داسې شواهد راټول شول چې دا نمونه غلطه ثابته کړي، رينچ بيا هم په دې خپل کار ته دوام ورکړ. خو له رينچ سره په همغږۍ د «ايروينګ لانګموير» تجرباتي کار د هغې اندونو ته د باور ورکولو لپاره تر سره شوي کار د هايډروفوبيک اغېز اصل چټک کړ، کوم چې د پروټينو د پېچلو لپاره محرکه قوه ده.
په ۱۹۳۶ز کال کې، «ايډا بسبريج» د رينچ د مرستيالې دنده تر لاسه کړه، له چا څخه چې هغې د ښځو د ټولو پنځو پوهنځيو لپاره د رياضياتو درسونه تر لاسه کړل.
په ۱۹۳۹ز کال کې، رينچ متحده ايالاتو ته ولاړه. هغې د ماساچوسټس په درې کوچنيو کالجونو هر يو ايمهرسټ کالج، سميت کالج او ماونټ هوليوک کالج کې د ښوونکې بېلا بېل ډول دندې تر لاسه کړې. له ۱۹۴۲ز کال راهيسې په ۱۹۷۱ز کال کې تر تقاعد پورې، رينچ په «سميت» کې د څېړنې دندې پر مخ وړلې.
شخصي ژوند
له ۱۹۱۸ز کال مخکې د رينچ د کامبريج استاد «جي اين واسټن» هغې ته د واده وړانديز کړی و، خو دا احساسات دوه اړخيز نه و او هغې له خپل پلار وغوښتل چې دا خبره واسټن ته تشريح کړي؛ له دې سره سره وروسته واسټن په لندن کالج پوهنتون کې د خپل ځای ناستي ښوونکي په توګه د هغې سپارښتنه وکړه. له جګړې وروسته پړاو کې چې هغې له رسل سره فکري نژديوالی درلود، د اټکل تر مخې رينچ د هغه له ورور «فرانک» سره عاشقانه اړيکې درلودې او احتمالاً له خپل يو بل زده کوونکي «رافايل دموس» سره يې ناخوښه اړيکه درلوده. په دې اړوند سرچينې يوه خوله نه دي چې ايا رينچ له رسل سره د مينه ناکې اړيکې غوښتونکې وه که نه. هغه د څو کلونو لپاره د «هارولډ جيفريز» نژدې فکري ملګري وه او د هغه مهال ځینو کتونکو باور درلود چې دوی کوژده کړې وه. شونې ده، دا د هغوی د کوژدنې د ماتېدو لامل و چې جيفريز يې په رواني تحليل کې داخل کړ، کوم چې هغه مهال په کيمبريج کې رواج و.
په ۱۹۲۲ز کال کې، رينچ د لندن کينګز کالج کې د خپلو لوړو زده کړو له څارونکي رياضياتي فزيک پوه «جان وليام نيکولسن» سره واده وکړ. په ۱۹۲۱ز کال کې د هغې مافوق دوکتورا ازموينې له معمول خلاف يو اضافي منصف درلود چې شونې ده د دې دوه وو تر منځ د اړيکې د شون د درک له امله و. نيکلسن د مانچيسټر د «اونز» کالج فارغ التحصيل او همدا راز د کمبريج «رانګلر» و. په ۱۹۲۱ز کال کې هغه د اکسفورډ په «باليول» کالج کې د همکار په توګه وټاکل شو.
نونو ګومز نابیام
ننو ګومز نابیام په انګلیسي Nuno_Gomes_Nabiam) زوکړه ۱۷ وامبر ۱۹۶۶م کال) د ګینه بیساو هیواد لومړی وزیر دی.
د افغانستان پوځي تاريخ
دافغانستان ویاړلی تاریخ چه دنړیوال تمدن له سپیدو چاود څځه راپیل اوبیا تر ننه پوری یی زرینی پاڼی دخپلو سر ښندو نکو بچو په وینو لیکلی دی ، دخپل ویاړلی عمر په لوړو ژورو کی دپوځونو، لښکرواو اردوگانوزیږونکی او پالونکی دی. دا پوځونه که کله دملی لښکرو په بڼه دپردیو دیرغل اوتیری په مقابل کښی پرته دکومی ښوونی او روزنی په میړانه جنگیدلی نو ډیر ځله بیا دبیلابیلو واکدارانو لخوا په خپل منځی شخړو او نښتو کښی هم راښکیل شوی دی. دپام وړ ټکی دادی کله چه زمونږ د گران ټاټوبی میړنی بچي دبهرنی یرغل اوگواښ سره مخامخ شوی بیایی خپلی پوځی او عسکری ښوونی او روزنی ته ندی کتلی اودخپل مټ او دهیواد سره دمینی دجذبی په زور دهغوی مقابلی ته ښه په تینگ هوډ دریدلی او غاښ ماتونکی ځواب یی ورکړی دی.
لکه څنگه چه پوهیږو اریاییان چه د کډوالی او مالداری ژوند یی درلوده او دغه ژوند دوی تل دیوی سیمی بلی سیمی ته په کډه کولو مجبورول نو ضرور به څه دنوی ماحول دلاس ته راوړلو او یا دهغی دساتلو لپاره او په ډیرو وختونو کښی دځایی خلکو او یا په خپل منځی شخړوکښی لاس په گریوان وو. خدایبښلی استاد احمدعلی کهزاد په خپل ویاړلی اثر دافغانستان تاریخ کښی لیکی : چه دجگړی په حالاتو کښی به تولی اریایی قبیلی راټولیدلی اوپادشاه به دجنگی ډلو مشری کوله ، روحانینو او شاعرانو به دعاگانی کولی او ملی شعرونه به یی دجگړه مارانو دجنگی مورال دلوړتیا په خاطر ویل او د بری او سوبی هیله به یی ورته کوله. دارواښاد کهزاد ددغه وینا پر بنسټ دبخدی پادشاهانو یا به بله بنه دپیشدادیانو دکورنی دسیاست مهم ټکی داوو چه اریایی قانون رواج ، دقوم مورال او معنویات لوړ ، کر کیلی ته وده ورکړل شی او اساسی پاملرنه دجنگی پهلوانانو روغتیایی او جگړه ایزی ودی ته واړول شی او دهمدی ټکو په پام کښی نیولو سره دوی په دی بریالی شوی وو چه دتورانیانو، هونانو او دانویانو په مقابل کښی چه دسیر دریا مازندران اوبین النهرین څخه به پردوی بلو سیدل په نره مبارزه وکړی.
په ډیرو زړو او پخوانیولیکنو کښی چه اصلی اخځلیکونه یی اویستا او ویدا ته رسی په دی خبره ټینگار شوی دی چه د پیشدادیانو دکورنی لومړنی پادشاه یما (جمشید) چه داریایانو ستر ټولواک هم بلل شوی لمړنی مدنی پادشاه وو چه کرنه ، مالدار ی ، داوسپنی ویلی کول  ، دجامو اووبدل او دوسلو استعمالول یی رواج  او جگړه ایزه طبقه یی وټاکله. دعلی احمد جلالی په اند چه په ډیروتاریخی اثارو یی تکیه کړی لومړنیو شاهانو سره لدی چه دهغوی زمانه دامن او سولی زمانه وه خو هغوی دکرنی مالداری اوکسب دزدکړی تر څنگ دوسلو په جوړولو اودهغوی دزدکړی او استعمال په برخه کښی ډیر تاکید کاوو چه دغه وصیت تر اسلامی پیر پوری لا داعتبار وړ.
که دتاریخ پاڼی لږ په بیړه واړوو او اسلامی دوری ته راورسوو نو ددی خاوری دزامنو  د دوه سوه پنځوس کاله مقاومت نه چه دعربو د فاتح لښکرو په مقابل کښی یی کړی ، دا خبره به لا جوته شی چه دلته به نه یوازی ملی لښکری بلکی روزل شوی دولتی لښکری هم استعمال شوی ووی. خودافغانستان داسلامی دور د خپلواکو حکومتونودپوځی تاریخ  یوه ځلانده څیره چه په خپل دور کښی یی عسکری ښوونی اوروزنی ته  ځانگړی پاملرنه کړی یعقوب لیث صفار وو چه دخپل حکومت په دوره کښی یی نه یوازی دپوځی قوت په زور دخراسان (اوسنی افغانستان )ځمکنی بشپړتیا خوندی کړه بلکه شپه اوورځ یی دخپلو لښکرو دښوونی روزنی تر څنگ دهغوی غمخوری ته هم پوره پام اړولی دی.
دعبدالحی گردیزی په زین الاخبار کښی راغلی چه یعقوب لیث دوه نغاری درلودی دمبارک اومیمون په نومونو ، چه دواړه به یی دصلی په ورځی غږولی نو سهل بن حمدان عارض به کښیناست اود درهمو ډالی به یی مخی ته کښیښودی شاگرد به یی دپوځ له دفتر څځه  نوم اخیست عارض به ټول جنگی توکی او آس معاینه کاوه او بیابه یی درهم شمیرل او سرتیری ته به یی به ورکول لمړی نوم دیعقوب  لیث وو  هغه به خپله میاشتنی تنخوا اخیسته په موزه کښی به یی ایښوده او پر لوړځای به کښیناسته او مراسم به یی تر پایه لیدل تر څو هر سرتیری ته خپل حق پوره ورسی. که په همدی توگه دغزنویانو ُ غوریانو اونورو افغانی امپراتوریو حیرانونکی پوځی بریاوی په غور تر څیړنی لاندی ونیول شی دابه جوته شی چه دهمدغو ستر و امپراتوریو جوړول اودهغو پایښت بی له نظامی قوت او دهغوی دپوځی پوهی او وړتیا پرته امکان نلری خو یو څه چه جوت دی هغه دادی چه افغانانو دخپل تاریخ دپیل نه رانیولی بیا د میروس نیکه تر قیام پوری په ملی او ولسیزو لښکرو ډیره تکیه کړی او له دغی لیاری یی خپل ملی رسالت سرته رسولی دی. . تر کومه ځایه چه تاریخ راپه یاده وی په اتلسمه پیړی کښی زمونږ دهیواد په تاریخ کښی دیوه منظم او منسجم پوځ درامنځ ته کیدو څرگ لگیدلی چه دغه پوځ لمړی دمیرویس نیکه تر مشری لاندی دصفوی اشغالگرو په وړاندی قیام وکړه او دیوه ملی سیمه ایز حکومت بنیاد یی کښیښود اوبیایی دمحمود هوتکی تر قوماندانی لاندی دختیځ ایران ډیری سیمی تر ولکی لاندی راو ستی.
داحمدشاه بابا تر قوماندانی لاندی د ملی پوځ تر څنگ دیوه منظم او دایمی دولتی پوځ موجودیت چه دهغه په ټولو جگړه ایزو سفرونو کښی په پوره ویاړ او میړانی جنگیدلی دا مطلب په ډاگه کوی چه دا پوځ به هم تربیه شوی او لږ تر لږه دمروجو وسلو داستعمال په برخه کښی به یی ښونه اوروږنه لیدلی وه  ،  داچه ددوی دښوونی اوروزنی لپاره کومه مدرسه ، مکتب يا موسسه وه او که نه بشپړ تاریخی اسناد په لاس کښی نه لروخو په دقیقه توگه ویلی شو چه دامیر دوست محمد خان دلومړی پلا امارت څځه دافغانستان داردو دسرتیرو علمی اوعملی ښوونه او روزنه پیل شوی ده ،  دارواښاد حبیبی په قول دامیر لښکر د  انگلیسی مستر کیمپل چه دافغان –انگلیس په لومړی جگړه کښی مسلمان شوی او شیرمحمد نومیده ، او امریکایی داکتر هارلان چه درنجیت سنگ له درباره راغلی وو، او نایب عبدالصمد هندی ترمستقیمی څارنی او ښوونی روزنی لا ندی وو چه شمیره یی دولس زره سپاره او دری نیم زره پلی ټوبک لرونکی سرتیری وو.
دتاریخی اسنادو له مخی دافغانستان دوسله والو پوځونو دروزنی لپاره لومړنی تعلیمی اداره دامیر شیرعلی خان دپادشاهی په دوهمه دوره کښی دسرکاری مدرسی په نامه په کال ۱۲۴۸ ه ش به شهرارا کښی جوړه شوه او  بیا وروسته په بالا حصار کښی دزمردو غونډی ته ولیږ دول شوه  ُ ددغه شوونځی په مرسته امیر یومنظم لښکر چه په عصری تجهیزاتو او تشکیلاتو سمبال وو منځ ته راوړ ،  دارواشاد غبار په وینا دغه پوځ دهیواد په اته وو پوځی اډو لکه کابل ُ جلال اباد ُ شیر اباد ُ قندهار ُ کورم ُ هرات ُ میمنه ُاو بلخ کی ځای په ځای وو او له دری برخو( ۶۲ پلی غنډونو ۱۶ سواره غنډونو  او توپخانی )څځّه چه په هاتیانو آسونواو غوایانو به  لیږدول کیده  جوړ شوی وه.
دارواښادغبار( افغانستان در مسیر تاریخ ) له مځی د امیر شیر علی خان په وخت کښی  دیوی منظمی پو ځی قوا بنست ایښودل شوی چه سرتیری یی  په نظامی یونیفورم ملبس او د عسکری دسپلین لرونکی وو چه دشیر پور په قلا کښی په منظم ډول دښوونی اوروزنی لاندی وو  او دهندی او افغانی افسران لخوا روزل کیده خو  په ډیر خواشینی چه اوس ددی تاریخی قلا هیڅ ډول نښی نښانی  ندی پاتی اونوموړی سردار هم ددومره منظم لښکر ددرلودوسره سره دخطر په وخت کی له دغه پوځ نه هیڅ  ډولگټه وانه خیسته په داسی حال کښی چه سردار شیرعلی خان دخپل پوځ دسمبالتیا لپاره په کابل او هرات کښی منظمی کارخانی جوړی کړی وی چه په هغی کښی به یی دارنده گاړی لرونکی توپونه جوړول چه نمونی یی اوس هم دعسکری قشلو په قراولونو کښی شته. په همدی ډول دامیر شیرغلی خان ځای ناستی امیر عبدالرحمن خان چه پخپله د ریفورم اود مدرنیزی یو پلو ی اوجانبدار پاچا وه دخپلو ریفورمونو په سر کی ، لمړی پخپل اردو کی یو لړ اصلاحات راوړل ، او دا په داسی حال کښی وو چی نوموړی دخپل دولت په خارجی چارو کی استقلالیت نه درلود خودخپل داخلی مخالفینودآرامولو اودهغوی د سرکشی اوبغاوت دمخنیوی لپاره یی دخپلی اردو چارو ته ډیر اهمیت ورکاوه هغه دپوځ دقیادت لپاره د ډآد وړ سپاه سالاران لکه سپاه سالار غلام حیدر خان چرخی ُ سپاه سالار فرامرز خان او نور وگمارل اود چارو دلا سمون دپاره یی دجاسوسی قوی استخباراتی اداره جوړه کړه. امیر دپوځ دلا سمبالتیا لپاره دکارتوسو ُ ټوپکو او توپ جوړولو کارخانی جوړی او دپوځ داړوندانو لپاره یی دبوټونو ُ کمبلو او دریشی دجوړولو صنعت ته وده ورکړه دهمدی امیر په زمانه کښی دیوه فرانسوی مستخدم ( شورم کریشکر) په مرسته په افغانستان کښی دبخار په مټ چلیدونکی کارخانه چه دماشین خانی په نامه یادیده به عالم گنج نومی مشهور ځای کښی په کار واچوله ،  ارواښاد میر غلام محمد غبار دامیر عبدالرحمن دزمانی دپوځی ُ ښوونی اوروزنی په هکله لیکی چه د امیر عبدالرحمن خان  اداره چه په پوځی بنیاد ولاړه وه خپل ټول پام یی دپوخ او یو منظم لشکر یووالی ته ور اړولی وو ده دخانانو او سیمه ایزو فیوډالانو دزامنو څځه یو ټولگی جوړ کړی وو چه د (رساله بای بچه ها )  په نامه یادیده او په منظمه توگه دښوونی اوروزنی لاندی وو دپوځ سرتیروته به عسکری ملا امامانو د( ناجیه وهدایت الشجعان ) له رسالی څځه  چه دسرتیرو دنظامی اومذهبی جهادد اخلاقو دودی دپاره لیکل شوی وه  خبری کولی او ددوی نظامی اخلاقو ته به یی وده ورکوله.
په همدی ډول دامیر حبیب الله خان دواکمنی په زمانه کښی  دپوځی کادرونو دروزلو لپاره دسرکاری مدرسی پر ځای په ۱۹۰۹ زیږدیز کال دحربی فنونومدرسه دحربی مدرسی په نامه چه دری اعدادی او دری حربی ټولگی یی درلوده جوړه شوه چه د پلی  ، توپچی ، استحکام  ، مخابری  دمضمونونو تر څنگ یی د قران ، خط ، حساب ،  هندسی ، جغرافیی، جمناستیک ،  داسلام تاریخ ،  الجبر ، عمومی تاریخ  ، داعشاریه ریاضی اصول  تدریس کول ، تدریسی هیت یی بر افغانی استادانو لکه عبدالطیف خان کمیدان ُ محمد گل خان کمیدان ُمحمود طرزی سر بیره ترکی استادان ُ علی افندی ُ عزت افندی ُ نظیف افندی او خیر الدین پاشاه وو. ، ددی مدرسی دشاگردانو شمیره په لومړی سر کښی د۱۵۰ نه تر ۴۰۰تنو او په پای کښی ۹۰۰ تنو ته ورسیده چه فارغینو ته به یی په پوځ کښی دټولی مشر نه تر کنډ ک مشره پوری رتبی ور کول کیدی.
نوموړی مدرسی دمدرسی څځه دباندی دری وړی برخی نوری هم ((د ملکزادگانود عسکری مکتب ُ دنور الاسلام (نورستانیانو) د نوی جوړ شوی مدرسی اود حضور داردلیانو مدرسی )) په نامه هم در لودی چه دټولو شمیره یی در سوه تنو ته رسیده او په هرو څلرو کالو کښی به دبلوک مشری په رتبی فارغیدل ددی ټولو ښونځیو مصارف ددولت په غاړه وو.
که دپوځی ښونی اوروزنی وضعه دامانی دوری په وخت کښی تر څیړنی لاندی ونیسو دابه جوته شی چه غازی امان الله خان دخپل دولت دبنست دلا ټینگولو دپاره په خپلو ریفورمونو کښی دپوځ لا انکشاف ته ډیر اهمیت ورکړی وو دده په زمانه کښی د ( یولسو طیارو) څځه جوړه هوایی قوه منځ ته راغله ، ددی قوی دلا سمبالتیا دپاره یی دهوایی زده کړواو پیلوټی په برخه کښی ۶۵ تنه شاگردان دروسی او فرانسی هیوادونو ته واستول همداراز یی ډیر شمیر نور زده کونکی دپوځی زده کړو دپاره شوروی او دترکی جمهوریت ته ولیږل او دهیواد په دننه کښی یی هم د مختلفو مسلکی زدکړو شونځی جوړ کړه  ، غازی امان الله خان دپوځ دلا روزنی دپاره یو بل قدم هم وړاندی واخیست او داردو دسرتیرو دپاره یی دسواد زدکړی کورسونه پرانستل حربی فابریکه یی پیاوړی او جنگی مهمات یی له المان ، انگلیس ، ایتالیا اوبلجیم څځه هم وارد کړل او دهوایی دفاع  توپونه او زرهپوش  گاړی یی هم په پوځ کښي شامل کړل.
د امیر امان الله ترواکمنی وروسته دکورنیو اغتشاشونو پر مهال دحربی مدرسی اصلی ودانی داور په لمبو وسوزیده خوپه ۱۳۰۹ ه ش کال دنادرخان دپادشاهی په دوره کښی بیرته ورغول شوه اود ترکی او افغانی استادانو لخوا پکښی زده کړی پیل شوی سره له دی چه دنادرخان په دوره کښی دښونی او روزنی په برخه لږی هلی ځلی وشوی خو نوموړی پادشاه دیوی قوی او سمبالی اردو په منځ ته راوړلو کښی خورا زیار ویوست اودجورج ارنی په وینا ددی سمبال پوځ شمیره ۴۰۰۰۰ تنو ته رسیده.
دمحمد ظاهرشاه دسلطنت دوره چه دامنیت په لحاظ یوه ارامه او سوکاله دوره وه دپوځ دروزنی لپار یو لړ اقدامات تر لاس لاندی ونیول شو په دی دوره کښی سره لدی چه پوځی ښْوونه او روژنه دهر عسکری جزوتام د ورځنی بلان یوه برخه وگرځیده اودهری قطعی په تعلیمی ډگرونو کښی پر مخ وړل کیده
دغه دوره اوپه ځانگړی توگه دسردار محمد داود دصدارت دوره داردو دبسنټیزو بدلونونو دوره شمیرل کیږی ُ محمد ظاهرشاه حربی مدرسه حربی پوهنځی ته لوړه او به ۱۳۱۲ کال دحربی ښونځی په نامه په رسمی ډول پرانستل شوه بیا وروسته ددی  شوونځی تر څنگ په ۱۳۴۰ کال دپوځی لوړو زدکړو لپار ه یوه بله عصر ی موسسه دحربی پوهنتون په نامه رامنځته شوه .ده د دافسرانو دمسلکی لوړتیا لپاره په کابل کښی د افسرانو دعالی کورس په نامه تعلیمی مرکز هم جوړ شوی وو. ُ دحربی پوهنتون او دافسرانو دعالی کورس تر څنگ ډیرو کلونه پخوا دپوځی کادرونو دښونی او روزنی لپاره دتخنیک اکادمی اوهوایی پوهنخی هم جوړ شوی وو. دجنرال علومی په وینا کله چه سردار محمد داود دخپلو پرله پسی غوښتنو سره سره دامریکا دمتحده ایالاتو دپوځی کومکونو څځه ناامیده او امریکا دپاکستان دولت ته په۱۹۵۳  زیږدیز کال دپوځی مر ستو په ورکولو پیل وکړه نوموړی سردار مجبوره وو بله لاره چاره ولـټوی داخبره جنرال عظیمی او جورج ارنی هم تایید کړی  عظیمی وایی داود خان خپله غوښتنه یوکال وروسته دریچارد نکسون دسفر په مهال بیا تکرار کړه خو نوموړی په دی برخه کښی هوکړه ونه کړه  داود خان ناچاره وو چه شوروی اتحاد ته مخه کړی ُ دافغان پوځیانو پوځی ښونه اوروزنه له همدی وخته دشوروی اتحاد په تعلیمی موسسو کښی پیل او په همدی ډول دشوروی دپوځی مرستو لومړنی بیلگی په۱۹۵۸زیږدیز کال افغانستان ته راروانی شوی.. سردار محمد داود له همدی اقدام سره دخپلی اردو په عصری کولو چه دگاونډیانو په پرتله کمزوری وه پیل وکړه او په لږه موده کښی یی دهغی شمیره تر اتیازرو کسانو چه دهمدی شمیری په اندازه یی داضافی قواو دجذب ظرفیت هم درلود ورسوله چه دگاونډیانو دپوځونو سره پرتله کیدای شوه. په همدی وخت دچکوسلواکی هیواد په مرسته داردو مرکزی ترمیم خانه چه دهیواد له مجهزو پوځی ترمیمخانو څځه وه جوړه شوه اورسره جوخت د څرخی پله څلورمه او پنځلسمه زغره والی لواوی په سترو شوبلو سمبال شوی ، دیادولو وړ ده چه ددی ټول نوی تخنیک دښونی او روزنی چاری د شوروی مشاورینو لخوا مخ ته وړل کیدی  دجنرال عظیمی په وینا جگړه ایزه ښونه اوروزنه په دی وخت کښی په لوست خونو او تعلیمی ډگرونو کښی مخ ته وړل کیده.
دافغانستان د پوځی قواو دمدرنیزه کیدو سره جوخت ددی اردو دافسران په ذهنی او روزنیزو برخو کښی هم زیات تغیرات رامنځته شول او پایلی یی دسردار محمد داود سره  په تړاو دپوخی کودتاه  په نتیجه کښی دجمهوریت منځ ته راتلل وو ،  دسردار محمد داود دکودتاه سره سم یو ځل بیا دشوروی بی دریغه نظامی مرستی له سره ونیول شوی یو ستر نظامی پلاوی دمارشال سولوفسکی په مشری دنوی اردو دتشکیلاتو او جگړه ایزی وړتیا دارزونی په خاطر کابل ته راغی اود قول اردو تر سطحی دمشاورینو په گمارلو هوکړه وشوه او یو ډیر شمیر افغانی محصلین دپوځی لوړو زدکړو دیاره شوروی لوړو موسسو ته واستول شو ، په همدی کال یو هندی پلاوی هم کابل ته راغی اودیو شمیر افغانی محصلینو دروزلو تړون لاسلیک کړ.
دپوخ په جزوتامونو کی دروسی سلاکارانو پراخه لاس موندنی له یوی خوا او په شوروی پوځی اکادمیو کښی دافغانی محصلینو زده کړی له بلی څوا داسی حالت رامنخ ته کړه چه به افغانستان کښي دوهمه پوځی کودتا دافغانستان خلک دموکراتیک گوند تر مشری لاندی ترسره اوددی هیواد پوځ او دهغی روزنه په بشپړ ډول دشوروي مشاورانو ترواک لاندی راغله ، دد ی بید ریغه پوځی مرستو تر ځنگ دهیواد په دننه تعلیمی موسسو او شوروی پوځی اکادمیو کښی پوخي روزنه د شوروی استادانو له خوا مخ ته وړل کیده پر دی برسیره دنوی اردو دتشکیلاتی سمبالتیا لپاره په پراخ ډول مستعجل پوځی کور سونه( دچهار اسیاب تعلیمی مرکز ، دڅرخی پله اوه پنځوسم تعلیمی مرکز ُ دسرحدی قواو تعلیمی مرکز اوپه ډیرو عسکرو فرقو کښی ښوونیز مزکزونه)رامنځ ته اوپه ډیر ښمیر مستعجل افسران او سرتیری یی دپوځ لیکو ته وروپیژندلو.