cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالله بن عبدالاسد
کله چي پنځه کاله پرله پسې د حق د شمعي پتنگان د نور او رڼا د دښمنانو د لاسه د ظلم په ژرنده وڅرخېدل او سړه ځمکه ورباندې هر وخت سره وه نو سرور کاينات صلى الله عليه وسلم اجازه وکړه، چي حبشې ته هجرت وکړي، هغي ځمکي ته چي د هغې واکمن نجاشي يو خواخوږى انسان وو د پردېسو مظلومانو حمايت او ملاتړ يې کاوه.
د مهاجرينو لومړنۍ ډله پېنځلس کسان وو، يوولس نارينه اوڅلور ښځي، چي په هغو کي ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه او اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها دواړه شامل وه.
ابن هشام ليکلي دي، چي حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه د خپل ماما ابو طالب په کور کي پناه واخيستله. د بنو مخزوم قبيلې خلکو ابو طالب ته گواښ وکړ، چي يو خو تا له پخواڅخه خپل وراره محمد صلى الله عليه وسلم په خوا پوري نيولى دى او ملاتړ يې کوې او بل دي اوس زموږ د قبيلې سړي ابو سَلَمَه ته پخپل کور کي پناه ورکړه، موږ دا نشو منلى.
ابو طالب ځواب ورکړ: محمد رسول الله صلى الله عليه وسلم زما وراره او ابو سَلَمَه مي خوريى دى، زه که دا حق لرم، چي خپل وراره ته پناه ورکړم دا حق هم لرم، چي خپل خوريي ته پناه ورکړم.
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
راټولوونکی یوسف خان زيار ننګرهار پوهنتون کرنې پوهنځی پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپیریال ساتنې او ځنګلونو څانګه
عبدالله بن عبدالاسد
له نبوي هجرت څخه دمخه يې مکې ته تشريف راووړ؛ خو کله يې، چي وليدل، چي د اسلام او مسلمانانو په مقابل کي د خداى د دښمنانو د غوسې اور له پخوا څخه زيات تاوجن دى؛ نو د نبوت په ١٢ کال يې مدينې ته د هجرت اراده وکړه.
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
دخاورى تخريب د ځمکى د مخ يوه هموارونکى او ښويوونکى پروسه ده چه په هغې کى د خاورو او ډبرو ذرات د ځمکى د جاذبى د قوى پواسطه رغړول کيږى. د خاورى تخريب کوم نوې شى ندى او خاورى په تخريب باندى پخوا هم خلک پوهيده ، نژدې (٢٥) کاله مخکى Jeek and white دخاورى دتخريب خطرونه په مفصل ډول تشريح کړل او ددوى نتيجه اخيستنه د زيات شمير څيړونکو لخوا تايد شوه د څمکى او خاوري تخريب اندازه يواڅى د علمى ځيړنو ځخه معلوميداى شى ، هغه څيړنې چه په (١٩٣٤) ع کال کى د امريکا په متحده ايالاتو کى شويدي ښايي چه ټولې (١٦٧) ميلونه هکتاره د کرلووړ ځمکي ځخه (٢٠) ميلونه هکتاره ځمکه بيخى له منځه تللى ده، نوره (٢٠) ميلونه هکتاره څمکه نژدې له منځه تلونکى ده ، (٤٠) ميلونه هکتاره څمکى تر نيمايي زياتي سرنى خاوريTop) (soil  ضايع شويده او پاتى (٤٠) ميلونه هکتاره خاوري د ځلورمې برخى زياتى سرنى خاوري له لاسه ورکړى.
عبدالله بن عبدالاسد
په دې وخت کي د هغه ټوله شتمني يو اوښ وو. خپله مېرمن اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها او خپل زوى سَلَمَه يې پر اوښ سپاره کړل او پخپله پياده ورسره روان شو. د حضرت اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها قبيله بنو مغيره، چي خبر شول؛ نو راغلل، اوښ يې محاصره کړ او ابو سلمه رضي الله تعالى عنه ته يې وويل: ته کولاى شې ، چي لاړ شې؛ خو زموږ خورلڼه درسره نه پرېږدو. هغوى اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها له اوښ څخه کښته کړه او له ځان سره يې بوتله او د ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه د قبيلې خلک راغلل سَلَمَه يې له خپلي مور څخه جلا کړ او هغو ته يې وويل، تاسي ، چي خپله لور زموږ له تربور څخه بېله کړه موږ خپل هلک نه پرېږدو، چي له تاسې سره لاړ شي.
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
د خاورى د تخريب پرابلم
په خاره (Tropical) او نيمه خاره( Sub Tropical) هيوادونو کى ډير سخت او خطرناک دى بوسازا ( Besazza) په (١٩٥٣) ع کال کى وښودله چه افريقا کى د خاورى جيولوژيکى تخريب (Geological Erosion)  تل د ډير سخت اقليم او د رودنو  دزيات سلوب او چټکوالى له امله ډير زيات دى. نن ورڅ ډيرهيوادونه د خاوري دساتنى خدمتونه او پروګرامونه لرى خودا ډول کوښښونه په حقيقت کى يواڅى د خاورى د تخريب د کميدو لپاره کيږى دخاورى تخريب په ټوله نړى کى تر پخوا نوره هم ناوړه حالت ځانته غوره کړى ، د خاورى د تخريب د مخنيوى لپاره دوه مهم پرابلمونه موجود دي لمړى : د خاوري په استعمال باندى محدوديت لګول چه د خاوري د تخريب مخنيوى کوى چه په اجتماعى او سياسى ډول خلکو او ملتونو ته د منلو وړندى .دوهم په يوه وږى نړۍ کى د اډي ګران کار وه چه د ضرورى خوراکى موادو پرابلم محدود کړو.
عبدالله بن عبدالاسد
علامه بلاذري رحمه الله ليکلي دي، چي په دې کشمکش کي د حضرت سَلَمَه د لاس هډوکي مات شو، چي بيا د مرگ تر وخته پورې سم جوړ نه شوه.
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
د خاوري د تخريب ډولونه
(Kinds Of Soil Erosion) د خاوري په تخريب کى چى د خاورو اوډبروذرات د ځمکى د جاذبى قوي پواسطه رغړول اويا ړول کيږى، ددغو ذراتو دسستيدو او ماتيدو ډير مهم عوامل باد او اوبه دي، مګر ژوندي موجودات لکه سرخسونه (Mosses) ، تيږى ګل ( Lichens) ا و داسى نور هم د ډبرو د مايتدو او خاوري د تخريب سبب کيداى شى خو د ژونديو موجوداتو مهم تاثير د خاورى دنورو عواملو چټک کول دي نو دخاوري تخريب لاندي دوه ډولونه لري. A – د اوبو پواسطه د خاورى تخريب : او به دخاورى د تخريب ترټولو يواځني مهم عامل دى ، اورښت ، رودونه او ويالي ټول خاوري تخريبوى او د بحيرو او خليجونو څپي د هغوي غاړي تخريبوى ، په وچوسيمو کى کلنې اورښت کم او د اوبو پواسطه د خاورى تخريب هم کم دى، د اځکه چى يو ه کمه اندازه اورښت چه اورى د نباتاتو پواسطه اخستل کيږى، د بلى خوا ډير زيات کلنى اورښت چى تر (١٠٠٠) ملى مترو زيات شى د ګڼو ځنګلونو سبب ګرځى، د ځمکى مخ د نباتاتو پواسطه پوښل کيږى      ا وپدى ډول  داوبو پواسطه دخاوري تخريب کم وى ، د خاوري تخريب لپاره  په کافى اندازه چى اورښت موجود وى زيات ليدل کيږى. د ا يو څرګند حقيقت دى چى اوبو پواسطه د خاورى په تخريب کى نه يواځى داوبو اندازه بلکه اورښت ډول هم ارزښت لرى، د نړۍ حاره سيمو سخت اورښتونه د معتدلو سيمو د لږ شديدو اورښتونو په نسبت زيات تخريبى توان لرى. B- داوبو پواسطه د خاوري تخريب : د باد پواسطه د خاوري د تخريب لپاره دوه حالتونه ضروري دي لمړى خاوره بايد وچه وى اودوهم باد بايد موجود وى هغه ځايونه چى کلنى اورښت يي تر (٢٥٠) يا(٣٠٠) ملى متره لږ وى د باد پواسطه د خاورى تخريب پکى زيات وى دابايد وويل شى چى پدى برخه کى ځينى سيمه ايز استثناًت موجود دى پدى ترتيب چى ددى دووشرايطو سره په ځينو خاصوځاينو کى  دباد پواسطه د خاورى تخريب د شمالى امريکا په ځينو برخو کى دافريقا دسهارا او کالاهارى په دښتو ، مرکزى اسيا اومرکزى استراليا کى زيات وى.
عبدالله بن عبدالاسد
“دا ښځه زموږ خپله وينه ده، موږ به تر څو پوري دا له خپل مېړه او زوى څخه جلا ساتو. اې بنو مغيره! دا ظلم دى او زموږ قبيله د خپل شرافت او شجاعت له امله ظلم نه خوښوي”. د هغه د وينا په اورېدو سره د خلکو په زړونو کي رحم پيدا شو، حضرت اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها ته يې وويل: کولاى شې، چي ولاړه شې مدينې ته او له خپل مېړه سره يو ځاى ژوند وکړې.
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
د خاوري د تخريب ميخانيکى کنترول
(Mechanical Control Of Soil Erosion) دخاورى په ميخانيکى ساتنه کى ساختمانونه جوړيږى ترڅو د خاورى د تخريب څخه مخنيوى وکړى چى داوبوسرعت کموى او بل داچى د اصلى تګلارى څخه انحراف ورکوى نو داوبو مخ ته بندونه اچول کيږى. د خاورى د تخريب ميخانيکى کنترول د ځمکى داستعمال سره نژدى اړيکى لرى د مثال په ډول زيات وختونه داسى پيښيږى چى په ميخانيکى کنترول کى د هغو نباتاتولپاره چى په ليکو کرل کيږى چينل تراسونو(Channel Terraces) ته اړتيا پيداکوى، دخاورى ميخانيکى ساتنه د خاورى د زيات تخريب د مخنيوى لپاره کفايت نه کوى بلکه د خاورى سم استعمال او دخاورى او نباتاتو سم نتظيم هم ضرورى ګڼل کيږى، چيرته چى د ځمکى ميخانيکى ساتنى ته اړتياپيداشى بايد هغه ته دلومړيتوحق ورکړل شى، ځکه چى د خاورى د تخريب د مخنيوى لپاره د خاورى ميخانيکى ساتنه د بنسټ حيثيت لرى، د خاورى په ميخانيکى ساتنى پسى د ښى کرنې او دښو نباتاتو تنظيم ضرورى ګڼل کيږى، د خاورى ساتنى ميخانيکى اوبيولوژيکى لارى يو د بل پرځاى نشى استعماليداى  او يو د بل سره يو ځاي د جدا مقصدونو لپاره استعماليږى.
د خاورى ميخانيکى کنترول کى د تراسونوجوړول
که د سلوب لرونکو ځمکو د لوړو برخو روانې اوبه پريښودل شى چى لاندي کرنيزو ځمکو ته ولاړې شى په تدريجى ډول د روانو اوبو حجم او چټکتيا زياتيږى، چى پدى صورت کى نه يواځى هغه خاوره چى د شيندونکى تخريب پواسطه تخريب شويدى وړى بلکى روانى اوبه هم يو توږونکى او تخريبوونکى خاصيت ورکوى، ددى کار د مخنيوى لپاره د سلوب سره مخامخ يا د سلوب په مقابل کى د روانو اوبو د راګر ځولو لپاره تراسونه (Terraces) جوړيږى ، چى د چينل تراسونو(Channel Terraces) پنوم ياديږى، په امريکا کى د سلوب کمولو او اوارولود غه ساختمانونه د تراسونو په نوم ياديږى ، د تراسونو ورته خواص دادي چى ټول يي د قطعى په برخه کى يو کيندل شوى چينل لرى، له همدى کبله د چينل تراسونو پنوم ياديږى، زياتره وختونه کيندل شوي خاوري د چينل په ښکتنى برخه يا اړخ کى اچول کيږى او ځينى وختونه د هغو ښکتنيو اړخونو ته يوه اندازه سلوب ورکول کيږى، پدى مقصد چى زياتى اوبه بى له کومې تخريبى اغيزى پر هغه واوړى اوتيرى شى، دغه تراسونو ته درجه لرونکى تراسونه يا (Graded Terraces)   ويل کيږى، ځينى وختونه نوموړي تراسونه د کانټور په شکل وى، پدى مقصد چى اوبه  په خاوره کى نفوذ وکړي او دهغوي د راټوليدو څخه مخنيوى وشى، دغه ډول تراسونه زياتره د جذبوونکو تراسونو يا (Absorption Terraces) پنوم ياديږى او دداسى تراسونو اخرى برخي خلاصى او يا تړلى وي د تراسونو دوهم ډول بنچ  (Bench Terraces)تراسونه دي چى ډير زيات سلوب په يوى زينې ته ورته ساختمانونو اړوى، ددى لپاره چى تراسونه دايمى شکل ولرى، د هغوي  عمومى ديوالونه د ډبرو او ځينى وختونه د خښتو او لرګيو څخه جوړيږى  خو په ثبات لرونکو سيمو کى ډبرو ، خښتو او لرګيو ته اړتيا نه پيدا کيږى، هغه تراسونه چى زينې يي يوه اندازه مخ په ښکته ځوړنتوب يا سلوب ولرى دسلوب لرونکو تراسونو (Sloping Terraces) او هغه چى هوارى زينې ولري د هوارو تراسونو (Level Bench Terraces) پنوم ياديږى کچيرى د تراسونو د زينو سلوب د ځمکى دسلوب مخالف وى د معکوس سلوب لرونکو تراسونو (Reverse slope or step Terraces)  او هغه تراسونه چى د هري زينى په  سر کى يو ه راوتلى برخه يا برامدګى ولرى د اوبو لګولو د تراسونو (Irrigation Terraces) پنوم ياديږى د اوبو لګولو تراسونه زياتره د شولو او ځينى وختونه د چايو او ميوه لرونکو ونو لپاره د اوبو ساتنى لپاره استعماليږى
عبدالله بن عبدالاسد
بنو عبدالاسد، چي خبر شول، هغو هم سَلَمَه خپلي مور ته وسپاره. حضرت اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها خپل زوى په غېږ کي واخيست، پر اوښ سپره شوه او د مدينې لاره يې په مخ کي ونيوله. د مکې وادي ته نژدې په تنعيم نومي ځاى کي د بنو عبدالدار قبيلې يو شريف انسان عثمان بن طلحه، چي له حديبې څخه وروسته په اسلام مشرف شوى وو په مخه ورغى، پوښتنه يې ورڅخه وکړه: اې د ابن اميه لوري! چيرته ځې؟
ځواب يې ورکړ: مدينې ته.
پوښتنه يې وکړه: څوک درسره دي؟
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
تراسونوډولونه
. (kinds of terraces) کولاي شوچي تراسونه په دوه برخووويشو ، Chennal Terraces -1. Bench Terraces -2. •	چينل تراسونه (Chennal Terraces) : په سلوب لرونکوځمکوکي اوبه هغه وخت دخاوري دتخريب سبب کيږي چي دروانواوبوسرعت دتخريب حدته ورسيږي نوددي لپاره چي داوبوتخريب څخه مخنيوي وشي، رواني اوبه دځمکي په يولمنه کي وړاندي ځي ،مخکي لدي چي سرعت يي دتخريب حدته ورسيږي دمنطقي څخه دخاريجيدولپاره رهنمايي کيږي نوپدي منظوردچينل تراسونوڅخه استفاده کيږي،چينل تراسونه دسلوب په اخرکى ديوى پولى په ډول واقع کيږى، دتراسونو عرضى مقطع ديوى ويالى دمقطعى په شکل وى په همدى دليل دغوتراسونوته چينل تراسونه وايي اودچينل تراسونوډولونه په لاندى ډول دى. الف- ميلان لرونکىاوافقى چينل تراسونه دچينل تراسونه علاوه ددى چىدخاورى حفاظت کوى، داوبو حفاظت هم کوى په دبناً دغه دوه ډوله دچينل تراسونه جوړيږي. a- سلوب لرونکي چينل تراسونه (Graded Terraces) سلوب لرونکي چينل تراسونه هغه ترسونه دي، چي دويالي سلوب يي کم ورکول شوي وي، دخاوري دنفوذقابليت دباران دشدت څخه زيات وي اواوبه پدي ونه توانيږي چي په چينل کي راجمع اوتندي شي ،اوبه دچينل تراس په وياله کي درهنمايي کيږي چي پدي دليل داترسونه په هغوسيموکي جوړيږي چي داورښت شدت يي نسبت دخاوري دنفوذقابليات ته زيات وي ،اصلاً ددي تراسونووظيفه دخاوري ساتل دي ولي داوبوهم ترحده حفاظت کوي. b- مسطح ياافقي چينل تراسونه (Level Terraces). هغه تراسونه دي چي دهغوي ويالي (چينلونه ) افقي وي، يه نتيجه کي اوبه کولاي شي چي په تراس کي ذخيره شي اوپه دي تدريج سره په خاوره کي نفوذکوي، په همدي دليل دغوتراسونوته اوبه ساتونکي تراسونه هم وايي ،دغه تراسونه په زياتوسيموکي چي داورښت نسبت يي نظر دخاوري نفوذته کم وي جوړيږي اوپه هغه سيموکي چي اورښت ته په خپل ځان کي نفوذورکوي غوره دي ،ددي تراسونوجوړول په وچوسيموکي دمحصولاتودتوليدلپاره خورازيات هميت لري ،دغه تراسونه اصلاًً داوبوحفاظت کوي ولي دخاوري حفاظت هم کوي. ب: - موازي اوغيري موازي چينل تراسونه :. کولاي شوچي چينل تراسونه موازي اوياغيري موازي جوړکړو. a- غيري موازي چينل تراسونه ) (Non parallel Terraces  : دغه تراسونه تقريباًدخطونوپه امتدادبيل شوي دي ،غيري موازي تراسونه عجيب تراسونه دي چي دهغوي دجوړولوڅخه وروسته معمولاً نامنظمي قطعي منځته راوړي اوپه نتيجه کي دکرني عمليات له خنډسره مخامخ کيږي نوپدي تراسونوکي هغه نباتات کرل کيږي چي په کرنيزوعملياتوکي ماشين الاتوته ضرورت نلري. b- موازي چينل تراسونه (Parallel Terraces)  دغه تراسونه داس جوړشوي دي چي دامکان ترحده دخپلومجاويروتراسونوسره موازى وي، ددي څخه چي په موازى تراسونوکي موازى ځمکي نامنظمى مينځته راوړي، دغه تراسونه دهغه محصولاتودرديف لپاره په کاروړل کيږي چي په کرنه کي ماشين الاتوته ضرورت لري.
عبدالله بن عبدالاسد
ځواب يې ورکړ: الله او بل زما دا ماشوم زوى.
عثمان بن طلحه ته غيرت ودرېده، د هغې د اوښ ترڅېرى يې ونيوه او ورسره روان شو.
کله به، چي شپه راتله؛ نو اوښ به يې په يوې ونې پورې تاړه، پخپله به هم لېرې په يوه گوښه کي ويده کېدى او چي سهار به شو، بيا به يې اوښ راوسته. اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها او سَلَمَه رضي الله تعالى عنه به پر اوښ سپاره شول، هغه به پياده ورسره روان وو، تر څو چي د مدينې قباء نومي ځاى ته ورسېدل، هلته چي حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه دېره وو.
حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه د خپلي مېرمني او ماشوم زوى په ليدلو له حده زيات خوشحاله شو او د الله تعالى شکر يې ادا کړ. عثمان بن طلحه بېرته د مکې خوا ته روان شو.
دخاورې تخريب دمخنيوي لپاره دتراسونو نو اهميت
سرچينې
١- ايوبى .ع. غ : د خاوري ساتنه کابل پوهنتون ١٣٦١  هـ ش کال ٢- توره کى. م. ط : دخاوري سمون   ننګرهار پوهنتون ١٣٨٥ هـ ش کال ٣- رفاهى. د. ح : فرسايش آبى وکنترول آن  دانشګاه تهران  ١٣٧٥ هـ ش کال 4- www.google. Com / search / Terraces/
عبدالله بن عبدالاسد
حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه به تل دا خاطره يادوله ويل به يې: “د اسلام په خاطر د ابو سَلَمَه له کورنۍ څخه زيات به پر چا باندې غمونه نه وي راغلي او له عثمان بن طلحه څخه زيات شريف او خواخوږى انسان مې بل نه دى ليدلى”.
حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه او د هغه مېرمن اُم سَلَمه رضي الله تعالى عنها درې ځلي هجرت کړى دى. دوه ځله حبشې او يو ځل مدينې منورې ته گواکي د ژوند يوه برخه يې د خداى د رضا لپاره په پردېسۍ او محروميت کي تېره کړه. کله چي رسول اکرم صلى الله عليه وسلم مدينې ته هجرت وکړ؛ نو د مواخات د عقد په لړ کي يې د حضرت ابو سَلَمَه
رضي الله تعالى عنه ورور ولي د مشهور انصاري صحابي حضرت ابو خيثمه رضي الله تعالى عنه سره برقراره کړه او د هغه د استوگني لپاره يې يوه ټوټه ځمکه ورکړه چي هغه پکښي مېنه ودانه کړه او پکښي مېشت شو.
حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه نه يوازي د اسلام د روښانه لمر د راختو له لومړيو وختونو راهيسي د دعوت د دور بې شمېره ستونزي وزغملې؛ بلکي د جهاد د گرم سنگر يو اتل سپاهي هم وو. د هجرت د دويم کال د رمضان په مياشت کي، چي کله د بدر تاريخي غزا منځته راغله او په هغې کي درې سوه ديارلس تش لاسو مؤمنانو د کافرانود زرکسيزه مجهز لښکر د مقابلې لپاره د قربانۍ او سرښندني په توده ولوله ميدان ته ور ودانگل په دې وخت کي حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه ددغي مشهوري معرکې يو سرښندونکى برخه وال او د اسلامي لښکر يو نامتو عسکر وو.
يو کال وروسته، يعني د هجرت په درېيم کال د اُحد تاريخي غزا منځته راغله ، حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه په دې غزا کي هم له سرور کاينات صلى الله عليه وسلم سره ملگرى وو. د جگړې په دوران کي د ابو اسامه جشمي په نوم يو مشرک په کمين کي ناست او پر هغه باندې يې د يو زهرجن غشي وار وکړ، چي د هغه مټ سخت زخمي شو. له يوې مياشتې علاج څخه وروسته په ظاهره روغ شو؛ خو د هغه غشي زهر ورو ورو د هغه په بدن کي کار کاوه، تر څو چي څه موده وروسته ډېر سخت ناروغ شو.
رسول اکرم صلى الله عليه وسلم د هغه پوښتنې ته ورغى کور ته، چي داخل شو حضرت ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه په ځير ځير سره د هغه مبارک مخ ته وکتل او بې له دې، چي خبرې ورسره وکړي روح يې والوته په داسي شان چي تا به ويل د رسول الله صلى الله عليه وسلم راتگ ته د هغه روح ايسار وه.
سرور کاينات صلى الله عليه وسلم د هغه د جسد تر څنگ ودرېد او دعا يې وکړه: “الهي! دده قبر پراخ او روښانه کړه او له نور څخه يې مالامال کړه. خپل دغه بنده ته مغفرت وکړه او د سمې لارې د پيدا کونکو په ډله کي لوړه درجه ورکړه”.
په مسند احمد بن حنبل کي پخپله د اُم سَلَمَه رضي الله تعالى عنها دا روايت راغلى دى، چي: يوه ورځ ابو سَلَمَه د رسول الله صلى الله عليه وسلم له مجلس څخه ډېر خوشحاله راغى، راته يې وويل: نن د رسول الله صلى الله عليه وسلم وينا ډېر خوشحاله کړم. هغه وفرمايل: “يو مسلمان، چي د غم په وخت کې دا دعا وکړي، چي خدايه! په دې مصيبت کي راسره مرسته وکړه او ښه نعم البدل راکړه؛ نو خداى تعالى يې دعا قبلوي”.
کله، چي ابو سَلَمَه وفات شو زه ډېره غمجنه شوم او همدا دعا مې وکړه؛ خو په عين وخت کې مې فکر وکړ، چي له ابو سَلَمَه څخه به ښه نعم البدل څوک وي؟ کله چي زما عدت تېر شو او پخپله رسول الله صلى الله عليه وسلم راته د نکاح پيغام ولېږه؛ نو راته ثابته شوه، چي الله تعالى ماته له ابو سَلَمَه رضي الله تعالى عنه څخه ښه نعم البدل را په برخه کړ.
سرچينې
اسلام ویب ‌پاڼه،اړیکه: islam.iea@gmail.com googleweblight.com/i?u=http://islam-iea.com/2016/02/13/1612/&hl=ps-AF&tg=531&pt=34 وېشنيزه:سيرت وېشنيزه:صحابه
د نانجینګ ټول وژنه
د نانجینګ ټول وژنه یا د نانجینګ جنسي تېری (چې په رسمې توګه یې لاتیني لیک دود د  Nankingپه بڼه دی) د چین-جاپان د جنګ په بهیر کې د چین د پایتخت  نانجینګ له جنګ څخه وروسته، د جاپان د ټولواک پوځ له لوري د چینایي ملکیانو ډله ییزه وژنه وه. نوموړې ټول وژنه د ۱۹۳۷ز کال د دېسمبر په ۱۳مه نېټه پیل او د شپږو اونیو لپاره یې دوام درلود. د دغې پېښې مرتکبینو د ډله ییز جنسي تېري، چور چپاول او سوځولو په ګډون نور جنایتونه هم ترسره کړي وو. نوموړې ټول وژنه د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د پېښو شوو جنایتونو څخه یو تر ټولو بد جنایت و.
د بې شمېره عواملو له امله، د مړو شمېر له ۴۰۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰۰۰ پورې، ورسره د جنسي تېریو پېښې له ۲۰۰۰۰ څخه بیا تر ۸۰۰۰۰ پورې اټکل شوې دي. په هر ترتیب، په جاپان کې تر ټولو د لوړې سطحې او معتبر پوهان چې پکې یو لوی شمېر اغېزناکې اکادمیکې څېرې شاملې دي، د لرې ختیځ لپاره د نړیوالې محکمې د قانوني توب او د هغې د موندنو ملاتړ کوي، کومې موندنې چې د لږ تر لږه ۲۰۰۰۰۰ تلفاتو او د جنسي تېریو د ۲۰۰۰۰ پېښو اټکل کوي.
پوځي وضعیت
د ۱۹۳۷ز په اګست کې، جاپاني پوځ په شانګهای باندې حمله وکړه، چېرې چې دوی له سخت مقاومت سره مخ شول او درانه تلفات ورواوښتل. جګړه ډېره خوني وه ځکه دواړې خواوې په ښاري مخامخ او لاس په لاس (hand-to-hand combat) جګړه کې سره ونښتې. د نومبر تر نیمایي پورې جاپانیانو د سمندري او (هوایي) بمباریو په مرسته شانګهای نیولی و. په توکیو کې د لوی درستیز دفتر لومړی پرېکړه وکړه چې جګړه د زیاتو تلفاتو او د پوځیانو د ټېټ مورال له امله نوره پراخه نه کړي. اما له دې سره سره، د ډېسمبر په لومړۍ نېټه د لوی درستیز دفتر د مرکزي چین زون ته خپل اعزام شوي پوځ او لسم نمبر پوځ ته امر وکړ تر څو نانجینګ، چې هغه وخت- د چېن د جمهوریت پلازمېنه وه، ونیسی.
د پایتخت لېږدول
د شانګهای د له لاسه ورکولو وروسته چیانګ کا ایشېک (Chiang Kai-shek) په دې پوه شو چې د نانجینګ سقوط د وخت یوه مسئله ده. نوموړي او د هغه تر لاس لاندې افسران دې پایلې ته ورسېدل چې دوی نه غواړي د خپلو غوره پوځیانو ژوند د پلازمېنې په سمبولیکه او ناهېلې دفاع کې له منځه یوسي. د پوځ لویه برخه د راتلونکو نورو جنګونو لپاره له نانجینګ څخه په شا شوه. د چیانګ ستراتېژي د هغه د جرمني سلاکارانو د وړاندیزونو تعقیب و چې له مخې یې چین ته په ژوره توګه د جاپاني پوځ راننوتلو اجازه ورکول کېده تر څو یې پر وړاندې د چین پراخه خاوره د دفاعي ځواک په توګه وکارول شي. چیانګ د چين له ښارونو څخه په لرې پرتو سيمو کې د جاپاني پوځ د له منځه وړلو لپاره د یوې اوږدې ستومانوونکې جګړې (war of attrition) پلان جوړ کړ.
له نانجینګ څخه د دفاع ستراتېژي
بهرنیو خبریالانو ته په یوه وړاندې شوې رسنیزه اعلامیه کې، تانګ شینګژي (Tang Shengzhi) اعلان وکړ چې ښار به نه تسلیمېږي او تر مرګه پورې په جګړه کوي، تانګ د ۱۰۰،۰۰۰ په شاوخوا کې پوځیان چې زیاتره یې نا روزلي وو، د هغو چینایي پوځیانو په ګډون چې د شانګهای په جګړه کې یې برخه اخیستې وه، راټول کړل. د چین حکومت د ډېسمبر په لومړۍ نېټه او ولسمشر د ډېسمبر په اوومه نېټه له نانجینګ ښاره ووتل او د دې ښار برخلیک یې د جان رابي (John Rabe) په مشرۍ چې د جرمني تبعه و، یوې نړیوالې کمېټې ته پرېښود.
رابي چې په نانجینګ کې اوسېده، او د نانجینګ د خوندیتوب زون د نړیوالې کمېټې مشري یې په غاړه وه، د جنراليسيمو (له فیلډ مارشال څخه د لوړې پوځي رتبې خاوند) چیانګ کا ایشیک څخه یې د دغه اوربند په اړه د اجازه اخیستنې په پار د دېسمبر په ۹مه نېټه یو اس اس پانای (USS Panay) جنګي بېړۍ ته د ننه شو. له دغې بېړۍ څخه یې دوه تېلګرامه واستول، لومړی یې د یو امریکایي سفیر له لارې چې په هانکوف کې اوسېده، چیانګ ته و او پکې غوښتل شوي وو چې "چینایي پوځیان د په نانجینګ کې په پوځي عملیاتو لاس نه پورې کوي". دوهم یې د شانګهای له لارې جاپانیو پوځي مشرانو ته و چې پکې یې له نانجینګ څخه د چینایانو د په شا کېدو لپاره د ۳-ورځني اوربند د ټینګېدو غوښتنه کړې وه.
راتلونکې ورځ چې د ډېسمبر لسمه وه رابي له جنرالېسیمو (Generalissimo) چیانګ څخه خپل ځواب تر لاسه کړ. په هانکوف کې امریکایي سفیر داسې ځواب ورکړ چې که څه هم هغه خپله د رابي د وړاندیز ملاتړ کوي اما چیانګ ونه منله. رابي وایي چې یاد سفیر همداراز  "موږ ته د یو محرم تلګرام له لارې وویل چې ده ته په رسمي توګه د په هانکوف کې د خارجه وزارت له لارې معلومات ورکړل شوي دي چې زموږ هغه پوهاوی چې جنرال تانګ د درۍ ورځني اوربند موافقه کړې او دا چې هغه به له نانجینګ څخه خپل پوځ وباسي، ناسم دی، او د دې په څنګ کې چیانګ کا ایشیک اعلان کړی چې نوموړی په داسې یو وضعیت کې نه دی چې دا ډول یو وړاندیز ومني".
د ډېسمبر په یولسمه نېټه، رابي ومونده چې د خوندیتوب د زون په ځینو برخو کې لا هم چینایي پوځیان شتون لري، په دې معنا چې نوموړې ساحه د جاپانیانو د حملو مشروع موخه وګرځېده، که څه هم دلته زیاتره بې ګناه ملکیان اوسېدل. رابي په دې تبصره کړې ده چې ولې د چینایي پوځیانو ایستلو هڅې ناکامې شوې او جاپاني عسکرو د پناه غوښتونکو په زون باندې د لاسي بمونو غورځول پیل کړل.
نانجینګ ته په ننوتلو سره د جاپانیانو جنګی جنایتونه
سره له دې چې یاده ټول وژنه په عمده توګه د نانجینګ له سقوط څخه وروسته د شپږو اونیو په بهیر کې پېښه شوې ده، اما د جاپاني پوځ له خوا تر سره شوي جنایتونه بیا یواز په دې دوره پورې محدود نه دي. له شانګهای څخه نانجینګ لور ته د جاپاني پوځ په پرمختګ سره د هغوی له لوري زیات شمېر وحشتونه راپور شوي وو.
یو جاپانی خبریال  چې په هغه وخت کې په ټولواک پوځ کې مستقر شوی و، وایي چې: "د لسم نمبر لښکر په ډېرې چټکۍ سره نانجینګ ته د ننوتو دلیل د هغه تکتیک له مخې و چې د افسرانو او عسکرو تر منځ دا تړون شوی و چې په هره بڼه چې غواړي کولی شي لوټنه او جنسي تېري تر سره کړي."د نوموړي له ناول Ikiteiru Heitai  (ژونديو پوځیانو)، څخه تاتسوزو ایشیکاوا (atsuzō Ishikawa) په ښکاره سره دا بیانوي چې شانګهای ته د استول شووو ځواکونو شپاړسمه فرقه څرنګه د ظلمونو مرتکبه شوې وه. ناول پخپله د هغو مرکو پر بنا لیکل شوی و چې ایشیکاوا د ۱۹۳۸ ز کال په جنورۍ کې له عسکرو سره کړې وې.
ښایي تر ټولو رسوا وحشی توب به د دوو جاپاني افسرانو تر منځ د وژلو مسابقه وه، لکه څرنګه چې د توکیو نیچي نيچي شېمبون (Tokyo Nichi Nichi Shimbun) ورځپاڼې او  انګلیسي ژبو جاپان اعلاناتو په راپور کې راغلي دي. نوموړې مسابقه چې- د دوو افسرانو تر منځ د بریالیتو لپاره داسې لوبه وه تر څو وښيي چې کوم یو به وکولی شي چې یوازې په یوه توره باندې ۱۰۰ کسه لومړی ووژني- یادې مسابقې تر ډېره په یوه سپورتي لوبه کې له شرط اېښودنې سره ورته والی درلود چې د ورځو په یوه لړۍ کې یې په منظمه بڼه نمبرې جګېږي. په جاپان کې د یادې مسابقې په اړه د پورتنۍ ورځپاڼې د دغې مقالې رښتیا والی له ۱۹۶۷ز نه را په دېخوا د څو لسیزو لپاره د تندو بحثونو سرټکی و.
په ۲۰۰۰ز کال کې تاریخ پوه باب تاداشي واکابایاشي (Bob Tadashi Wakabayashi)، د ځانګړو هغو جاپاني پوهانو سره همغږي وښوده چې ادعا یې کړې وه چې یاده مسابقه یوه له ځانه جوړه شوې خیالی کیسه وه په کومه کې چې  د پوځیانو تر منځ د جنګ کولو د ملي روحیې (national fighting spirit) لوړولو لپاره دسیسه نغښتې وه.
په ۲۰۰۵ز کې د توکیو د یوې ولسوالۍ قاضي د بریدمنانو د کورنیو له لوري د سزا ټاکنې غوښتنه چې  ویل یې، "بریدمنان د هغه حقیقت مرتکب شوي چې د ۱۰۰ کسانو و وژلو لپاره به یې مسابقې کولې"  او دا چې دغه کیسه په واضح بڼه دروغ نشي ثابتېدای، رد کړه. نوموړي قاضي همداراز د نوموړو مدعيانو د ملکي ادعاء (سبب الدعوا) پر خلاف حکم وکړ ځکه چې له اصلي قضیې څخه د ۶۰ کلونو څخه زیات تېر شوي وو. د یادې پېښې ریښتینوالی لا هم په جاپان کې تر بحثونو لاندې دی.
نيوزيلنډي توتي
نيوزيلنډي توتيان (په لاتين: Strigopoidea) د توتيانو څخه یوه کورنۍ ده چې په دریو جنسو (نېسټور توتي، کاکاپو توتي او Nelepsittacus (یوازې فوسیلونه)) تقسیمېږي.
وېشنيزه:توتيان
چشت شريف ولسوالۍ
چشت شریف ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۵،۴۲۸ وگړو ته رسېږي.
چشت شريف ولسوالۍ د هرات له پنځلسو ولسواليو (گذره ، ادرسکن، انجيل، پښتون زرغون، چشت شريف، زنده جان، شينډنډ، فرسي، گلران، کروخ، اوبې، کوهسان، غوريان، کشک رباط سنگي او کشک کهنه) څخه يوه ده؛ چي د جنوب له خوا د غور ولایت د تولک ولسوالۍ، د شرق له خوا د غور ولایت شهرک ولسوالۍ، له شمال څخه د بادغيس ولایت له قادس ولسوالۍ او د غرب له خوا د هرات د اوبې ولسوالۍ سره نښتې ده. دغه ولسوالۍ د هرات له مرکز څخه ۱۷۰ کيلومتره فاصله لري چي ۳۷۰۰۰ نفوس(اټکل) او ۹۶ ستري او کوچنۍ کلي لري. د ننني چشت نوم پخوا ” کنزور“ يادېده چي دې سيمي ته د ابو اسحاق شامي د راتگ وروسته په«چشت» مسمی سو. د چشت شريف ولسوالۍ تاريخ له نن څخه ۹۷۰ کلونو ته رسيږي. د خلکو عايداتي منابع يې مالداري، کرهڼه او باغداري تشکيلوي. دا ولسوالۍ د جغرافیايي لحاظ په غرنيو او پېچلو درو کي را گيره ده چي گڼي چينې او د اوبو ځايونه لري. په دې ولسوالۍ کي ډېر داسي ځايونه سته چي د اوبو راگرځولو او يا ذخيره کولو او د برېښنا د توليدولو کار ترې اخيستل کېدای سي. د يادوني وړ بولم چي د سلطان مودود چشتي مقبره هم په دې ولسوالۍ کي ده. چشت شريف د طبيعي منابعو په لحاظ د هرات ولایت یوه له ډېرو شتمنو ولسوالۍ څخه شمېرل کیږي، چي دلته يې د څو مهمو کانونو يادونه سوې ده. د شیدا د مسو کان: دا کان د هرات ولایت له سترو کانونو څخه گڼل کیږي چي اوږد والی يې ۱۵۰ تر ۲۴۰۰ مترو او ژور والی يې تر ۲،۴ تر ۸ مترو پوري رسيږي چي د مسو ظرفيت يې پنځه ميليونه ټنه اټکل سوی دئ. د دغه کان لومړني مطالعات د ۱۳۳۹ څخه تر ۱۳۵۱ ل کال پوري د روسي، الماني او امريکايي متخصيصينو له خوا سوي دي.
د سرو زرو کان :
دا کان د دې ولسوالۍ په ۱۲۵ کيلومترۍ کي موقعيت لري. دا کان په ۱۳۸۴ کي د کانونو او پيتروليم وزارت د متخصصينو له خوا وپېژندل سو. د مرمر ډبرو کان: دا کان يو له ډېرو مهمو کانونو څخه گڼل کیږي چي دا مهال يې د ځينو خصوصي شرکتونو لخوا يې د پروسیس چاري رواني دي او د هرات او شاو خوا ولایتونو په اکثرو ودانيو کي د دې کان ډبري کارول کیږي، چي دا خپله د وطن د توليد او منابعو څخه ستره گټه ده. د دې کان ډبري آن بهرنيو ملکونو (لکه: ایټاليا، هندوستان، ترکيه، اندونيزيا، ترکمنستان، چين) ته صادريږي او د دې تر څنگ د دغه کان نا پروسس سوي ډبري ایران ته تر ډېره قاچاقيږي؛ چي هغوی بیا ترې گران بيه مجسمې ترې تراشوي. د مرمر ډبرو سربېره په دې ولسوالۍ کي د گرينیټ ډبرو، د رخام ډبرو او د گچو کانونه هم سته. زما د دې ليکني اصلي مقصد د دې ولسوالۍ مربوط د سلما بند توضيح کول دي.
د دوستۍ بند (د ایران او ترکمنستان گډ بند)
د دوستۍ بند (چي ایرانيان يې - سد دوستي- بولي) د ایران او ترکمنستان پر پوله د هريرود پر رود د سرخس ښارکوټي پر ۷۵ کيلومترۍ کي د خراسان رضوي په شمال ختيځ کي جوړ سوی دئ. د دې بند لوړوالی ۷۸ متر او اوږدوالی يې ۶۵۵ متره دئ چي د ۱۲۵۰ ميليونو مترمکعب اوبو د ذخيره کولو ظرفيت لري. دا بند د ایران او ترکمنستان په گډه همکارۍ په ۱۳۷۹ لمريز کال کي پيل او په ۱۳۸۴ لمريز کال کي د ایران او ترکمنستان ولسمشرانو محمد خاتمي او صفر مراد نيازُف لخوا رسماً پرانيستل سو. د دې بند تر شا يې یو ښکلی سيندگی جوړ کړی دئ چي تراوسه يې کوم نوم نه دئ ورته غوره کړئ خو د سيمي خلک يې د دوستۍ سيندگی بولي. دا سيندگی ۳۵ کيلومتره اوږدوالی لري چي د مشهد ښار د څښاک اوبه او د ترکمنستان او ایران پر پوله پراته کليو د زراعت اوبه چمتو کوي. ایران او ترکمنستان چي د هريرود د اوبو عمده مصرفوونکي دي د سلما بند د جوړولو مخالف دي ځکه د دې بند په جوړولو سره به د ”دوستۍ بند“ ۷۳ سلنه اوبه را کمي سي او د ايران خراسان نومې سيمه به د اوبو له سخت کمښت سره مخامخه سي؛ تر څنگ به يې د دواړو هیوداونو پر پوله پراته کلي او بانډې د اوبو له ستونزو سره مخامخ سي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
د بلوچستان ولسوالۍ
د بلوچستان ولسوالۍ دا دي:
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ
15 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
اربیل ښار
اربیل Erbil ) د عراق په شمال کې د عراق کوردستان خپلواکه سیمه کې د اربیل ولایت مرکز دی. اربیل د موصل ښار په ۸۰ کیلومترې کې ختیځ لور ته پروت دی.
ښارو
ښارو يو ډول مارغه دی.
وېشنيزه:مارغان
گلران ولسوالۍ
گلران ولسوالۍ د افغانستان د هرات ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۰۶،۹۸۳ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
زرمينه بېگم
زرمینه بېګم (۱۹۱۷ ز. ، - ۲ د اپرېل، ۱۹۷۸ ز. ) (په انگرېزي: Zarmina Begum) چې په زينب بېگم هم مشهوره وه، د افغانستان د پاچا محمد نادر شاه درېمه لور او د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه خور او د افغانستان د لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان مېرمن وه. کله چې په سردار محمد داود خان کودتا وشوه نو دا هم د خپل خاوند او ماشومانو سره يو ځای د خلق او پرچم د کودتاگرو لخوا ووژل شوه.
جوهي چاولا
جوهي چاولا د هندوستاني سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
منامه
منامه په عربي ژبه (المنامة) د کویټ هیواد پلازمینه او لوی ښار دی چې د یاد هیواد په عاصمه (بحرین) ولایت کې پروت دی.
اپلاتون
اپلاتون (افلاطون) (يوناني: Πλάτων, Plátōn) (د شاوخوا.427 څخه تر شاوخوا.347 BC پورې) يو ډېر زيات اغېزناکه لرغونې يوناني فېلسوف او د سقراط زده کوونکی وه چې د خپل استاد، د (سكرات) د اندونو (فکرونو) نه ډیر متاثره وو. هغه يو تکړه شمېرپوه او د فلسفي ديالوگونو ليکوال او په آتن کې د اکاډمي بنسټګر دی، چې ارستو هم په نوموړې اکادمۍ کې زده کړې کړي.
افلاطون به په پراخه کچه په اکادمۍ کې په زده کړو ورکولو بوخت وه خو د دې ترڅنگ به يې په ډېرو فلسفي چارو لکه سياست، اخلاقيات، مېټافيزيک او منېق ليکنې هم کولې. دده ترټولو اهمې ليکنې دده ډيالوگونه دي، که څه هم چې دده نه راپاتې ډېرې لېشناکې او لطيفې خبرې او نکتې هم راپاتې دي او ځينې ليکونه هم د هغه د وختونو نه راپاتې دي کوم چې ده پخپل لاس کښلي. تاريخپوهان پدې اند دي چې د افلاطون ټول معتبره ډيالوگونه د تاريخ په بېلابېلو پړاوونو کې بچ او خوندي پاتې شوي.
اپلاتون (په انګلیسي: Plato؛ په یوناني: Πλάτων؛ ۴۲۷/۴۲۸ یا ۴۲۳/۴۲۴م‌ز تر ۳۴۷/۳۴۸م‌ز) یو یوناني فیلسوف ؤ چې د لرغوني یوناني د کلاسیک پېر پر مهال په آتن کې زېږېدلی ؤ. هغه د اپلاتون‌والې فکري مکتب او اکاډمي پرانېسته، چې په لوېدیځې نړۍ کې د لوړو زده‌کړو لومړۍ موسسه ګڼل کېږي.
اپلاتون په فلسفه کې د لیکل شویو خبرواترو او دیالکتیکي بڼو نوښتګر ؤ. اپلاتون د لویدېځې سیاسي فلسفې بسنټګر په توګه هم یادېږي. تر ټولو ستره ونډه یې «د بڼو (جولو) تیوري» ده چې د کره عقل له‌لارې پېژندل کېږي او اپلاتون په هغې کې د کلیاتو مسألې لپاره یوه حل‌لار وړاندې کوي چې د اپلاتون‌والې (اپلاتونیزم) په نوم پېژندل کېږي (چې په مبهم ډول د اپلاتوني واقعیت‌پالنې او اپلاتوني اېډيالیزم په نامه هم یادېږي). سربېره پر دې، هغه د «اپلاتوني مینې» او «اپلاتوني جسمونو» همنومی هم دی.
پیدایښت او کورنۍ
د اپلاتون د ژوند لومړیو کلونو او لومړیو زده‌کړو په هکله معلومات، لږ دي. هغه په اشرافي او متنفذې کورنۍ کې پیدا شوی ؤ. د یوه ضد او نقیض روایت له‌مخې، چې ډوکسوګرافر دیوجانس لایرتي بیان کړی، د اپلاتون پلار «ارېستون» خپله شجره د آتن پاچا «کودروس» او د مسینیا پاچا «مېلانتوس» پورې اړوند ګڼلې. د لرغوني یوناني دود له‌مخې، ویل کېږي چې کودروس د پوسایډون اساطیري خدای له نسل څخه ؤ.
زده‌کړې
لرغونې سرچینې اپلاتون، باهوښه او متواضع ستایي چې په زده‌کړو کې ډېر تکړه ؤ. اپولیوس وایي چې سپیوسیپوس د اپلاتون د ماشومتوب دورې ذهني ځیرکتیا او تواضع ستایلې ده او «هغه په ځلمیتوب کې ډېر زیار اېسته او له مطالعې سره خورا مینه درلوده». پلار یې د هغه د ښې زده‌کړې لپاره ټول اړین شرایط او اسانتیاوې برابرې کړې وې او له‌دې کبله، اپلاتون په پښویه (ګرامر)، موسیقي او جمناسټیک کې د خپل پېر تر ټولو اوڅارو ښوونکو له‌خوا وروزل شو. اپلاتون خپل په «جمهوریت» اثر کې په وار، وار سره د «دامون» نوم اخلي. اپلاتون یو غېږنیوونکی پهلوان ؤ او دیکیارخوس نقل کوي چې هغه په «برزخي یا ایستمي لوبو» کې غېږې نیولې. اپلاتون، همدا راز، د فلسفې په درسونو کې ونډه اخېستله؛ له سقراط سره تر معرفي کېدو دمخه، له کراتیلوس او هېراکلیتي اصولو سره اشنا شو.
امبروز پر دې باور ؤ چې اپلاتون په مصر کې له ارمیا سره لېدلي دي او د هغه د مفکورو تر اغېزې لاندې راغلی ؤ. اَوګوستین په لومړیو کې دغه ادعا ومنله، خو وروسته یې رده کړه او «د ښار خدای» په اثر کې یې ادعا کړې چې، «اپلاتون د ارمیا له نبوت څخه سل کاله دمخه زېږېدلی ؤ».
د ژوند وروستي کلونه او مړینه
ویل کېږي چې اپلاتون ګنې ایټالیا، سیسیلیا، مصر او شحات (لېبیا) ته سفر کړی وي. د اپلاتون د خپلې څرګندنې له‌مخې، هغه په څلوېښت کلنۍ کې له ایټالیا او سیسیلیا څخه لیدنه کړې او د هغو ځایونو له نفسانیت او عیاشي څخه یې کرکه درلوده. ویل کېږي چې اپلاتون په څلوېښت کلنۍ کې آتن ته ستون شو او د هېکادېموس یا اکادېموس په بڼ کې یې په یوې ټوټه ځمکه کې د لوېدیځ تمدن تر ټولو لومړی تنظیمي مکتب پرانېست. دغه ټوټه ځمکه، د یوناني اساطیرو له آتیک اتل «اکادېموس» څخه وروسته ونومول شوه. دغه ځمکه د تاریخي یونان په وخت کې د زیتون او څنار په ونو تزیین شوې وه.
د اپلاتون اکاډمي د آتن ښار څخه بهر په یوې پراخې محوطه کې پرته وه چې پراخوالی یې شپږ سټدیا مربع وه (په تقریبي توګه هر سټدیا ۱۵۸ متره کېږي). یو روایت دا دی چې د «اکاډمي» وییکی د لرغوني اتل «اکادېموس» له نوم څخه اخېستل شوی دی؛ خو بل روایت کې ویل کېږي چې یاد وییکی د نوموړې ټوټه ځمکې له پخواني خاوند «اکادېموس» څخه اخېستل شوی، چې د آتن تبعه ؤ؛ په داسې حال کې چې بل روایت ښیي چې دغه وییکی د اېچېدېموس په نامه، د کاستور او پولوکس په پوځ کې له یوه ارکاډیایي غړي څخه اخېستل شوی دي. «اکاډمي» فعاله وه، تر هغو چې په ۸۴م‌ز کې د لوکیوس کورنیلیوس سولا له‌لورې ړنګه شوه. ډېري روښاندو په «اکاډمۍ» کې زده‌کړې ترسره کړې چې تر ټولو نامتو یې ارسطو ؤ.
اپلاتون په اېفيستیادای کې یوه ټوټه ځمکه درلوده، چې د «ادیمنتوس» په نوم ځوان ته په میراث پاتې شوه، چې په ډېر احتمال سره د هغه له نږدې خپلوانو څخه وه، ځکه چې اپلاتون په دغه نوم یو ورور او تره درلود.
سرچینې
وېشنيزه:فيلسوفان وېشنيزه:اپلاتون
16 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
کلنگ ډوله مرغان
کلنگ ډوله مرغان (په لاتين: Gruiformes) د لويو مرغانو یوه لویه طايفه (ډله) ده چې په څو کورنيو او دوو لاندي کورنیو تقسیمېږي.
څېرمه کورنۍ
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه: کلنگ ډوله مرغان
ذوالکفل
حضرت ذوالکفل (ع) چي دځينو علماوو په قول دالله(ج) نبي ګڼل سوی دی اوځیني یې فقط یوعابد شخص معرفي کوي دبني اسرائيلو له قوم څخه وو. دنوموړي په اړه الله (ج) په قرآن کریم کي فرمایلي دي :
وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ كُلٌّ مِّنَ الصَّابِرِينَ (85) یعني ذوالکفل دالله له هغه بندګانو څخه ووچي ډېر صبریې درلود.
د ذوالکفل ژوند
د ذوالکفل دژوندپه اړه ویل کيږي شاوخوا پنځه اویا کاله عمریې تېرکړی دی اوپه دغه موده کي یې دورځي له خوا روژه نیول اودشپې به یې عبادت کاوه. ذوالکفل دخپل دغه کارونوڅخه ماسېوا دخپلو خلکو لپاره دقضاء دنده پرمخ وړل اوډېر په عدل یې دانسانانو ترمنځ فیصلې کولې، ددې ترڅنګ یې داعادت هم درلودچي هیڅکله به نه په غوسه کېدی.
شیطان چی کله د ذوالکفل په صبر، عدل اوښه والي باندي خبرسو غوښتل یې ذوالکفل په غوسه راولي اوهغه دښېګڼي صفت چي په نوموړي کي یې شتون درلود لمنځه یوسي خو ذوالکفل دشیطان په دام کي ونه نښتی اودالله(ج) په فضل سره یې دشیطان چالونه لمنځه یووړل.
د ذوالکفل په اړه یوه بله خبره چي ځینو علماوو ذکرکړې ده هغه داچي نوموړي دحضرت ادریس(ع) زوی وو او ترهغه وروسته یې چاري په غاړه درلودې. والله اعلم باالصواب
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
نوې یهود دښمني
د نوې یهود دښمني مفکوره چې د یهود دښمنۍ نوې بڼه ده، د ۲۰ مې پیړۍ په وروستیو او د ۲۱مې پیړۍ په لومړیو کې رامنځته شوې، د صهیونیزم د مخالف او د اسرائیلو حکومت باندې د نیوکې په توګه ځان څرګندوي. په دې مفکورې کې د یهود دښمنۍ تعریفونه، لکه: د یهود دښمنۍ کاري تعریف او د یهود دښمني 3D ازموینه شاملې دي.
ددې مفکورې پلویان استدلال کوي چې، د صهیونیزم ضد او د اسرائیلو شیطان جوړوونې، او یا د دوی په چلند کې د دوه ګونو معیارونو پلي کېدل (چې په ځینو پلویانو کې یې د امریکا ضد، د نړیوالتوب ضد او درېیمه نړۍ هم شاملېږي) کېدای شي، د یهود دښمنۍ سره تړاو لري، یا د یهود دښمنۍ بله بڼه جوړه کړي. په ځانګړې توګه، کله چې په یوه وخت کې د کیڼ اړخ له اسلامپالنې او ښي اړخ څخه راپورته کېږي.
۱۹۶۰مه لسیزه: سرچینې
فرانسوي فیلسوف پییر انډري تاګیوف استدلال کوي چې د « la nouvelle judéophobie» لومړۍ څپې د ۱۹۶۷ز له شپږ ورځنۍ جګړې وروسته په عربي-اسلامي نړۍ او د شوروي په سیمو کې راپورته شوي. هغه د جاک ګیویټ (۱۹۶۸ز) او تاریخ لیکونکي لیون پولیاکوف (۱۹۶۹ز) هغو مقالو ته اشاره کوي، چې د نوې یهود دښمنۍ مفکورې په اړه چې په صهیونیزم کې يې رېښه درلوده، بحث کوي.
۱۹۸۰لسیزه تر ننه: د بحث دوام
د اسرائیلو ولسمشر چیم هرزوګ استدلال وکړ چې: د صهیونیزم پر ضد د یهود دښمني یوه نوې بڼه رامنځته شوې، چې د صهیونیزم معادلې ځانګړتیاوې له نازیزم سره او دا باور چې صهیونیستانو د دویمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې له نازیانو سره په فعاله توګه مرسته کړې وه، په ډاګه کړه.
یهود دښمني، خو یوه نوې ښکارنده نه ده
یهودا بائر،د بیت المقدس په عبري پوهنتون کې د هولوکاسټ مطالعاتو پروفیسور د «نوې یهود دښمنۍ» مفکوره غلطه ګڼي، دا پدیده د زړې او پټې یهود دښمنۍ په توګه تشرېح کوي چې د بیا پيلېدو په وخت کې تکرارېږي. د هغه په اند: دا د اسرائیلو د اوسني حالت محرک دی و که چېرې یو جوړجاړی ترسره شي، یهود دښمني به کمه شي، خو له منځه نه ځي.
اروپا
د توکم پالنې او پردو وېرې په اړه د اروپا د څارنې مرکز (EUMC)  چې (په ۲۰۰۷ ز کال کې د بنسټیزو حقونو د ادارې له خوا رامنځته شوی) په فرانسې، المان، اطریش، سویډن، انګلستان، بلجیم او هالنډ کې د ۲۰۰۳ ز کال د جولای نه تر د ۲۰۰۴ تر ډسمبر میاشتې په اوږدو کې د یهود دښمنۍ د پېښو زیاتوالي یادونه کړې ده. د ۲۰۰۴ ز په سپټمبر میاشت کې، د توکم پالنې او نه زغمنې پر وړاندې د اروپا کمیسیون، د اروپا د شورا یوه برخه، له خپلو غړو هېوادونو یې وغوښتل، ترڅو چې ډاډ ترلاسه کړي چې د توکم پالنې ضد جرمي قوانین د یهود دښمنۍ په اړه پوښښ لري.
انګلستان
د ۲۰۱۱ ز کال په جون میاشت کې، د انګلستان مشر رئيس جوناتن ساکس (لارډ ساکس) وویل چې: د نوې یهود دښمنۍ بنسټ په ۲۰۰۱ ز کال کې د ډاربن کنفرانس و. ربي ساکس دا هم وویل چې نوې یهود دښمني «راډیکال اسلامپال د بشري حقونو نادولتي مؤسسوـ ښي اړخ او کیڼ اړخ- د اسرائیلو د دولت د یوه ګډ دښمن پر وړاندې سره یوځای کوي».
ملګري ملتونه
یو شمېر مبصرین استدلال کوي چې، ملګري ملتونه د یهود دښمني عمل غندي. لارنس سمرز، د هارورډ پوهنتون د هغه وخت رئیس لیکلي چې: د توکم پالنې په اړه د ملګرو ملتونو نړیوال کنفرانس په چین، روانډا یا د عربي نړۍ په هر ځای کې د بشري حقونو د سرغړونو په غندلو کې پاتې راغلی، په داسې حال کې چې د اسرائیلو د توکمیز پاکولو او د انسانیت پر وړاندې د جرمونو غږ پورته کوي.
متحده ایالات
د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۰۴ ز کال راپور چې د نړیوالې یهود دښمنۍ په اړه و، د یهود دښمنۍ څلور اصلي سرچینې، په ځانګړې توګه په اروپا کې په ګوته کړي:
د نړیوالتوب ضد غورځنګ
د ۱۹۹۰ ز لسیزې په ورستیو کې او د ۲۰۰۰ لسیزې لومړیو کې د نړیوالتوب ضد غورځنګ د لیکوالانو او څېړونکو لکه: والټر لاکور، پاول برمن او مارک سټراس له خوا د نوې یهود دښمنۍ د عناصرو په ښودلو تورن شو. د دې نظر منتقدین استدلال کوي چې: دا تور یا بې بنسټه ده او یا هم مبالغه ده، چې موخه یې د نړیوالتوب پر وړاندې د مشروع نیوکو او د آزادې سوداګرۍ اقتصادي سیاستونو بې اعتباره کول دي.
د مارک سټراوس ادعاوې
مارک سټراوس، د بهرني سیاست په هکله استدلال کوي چې چې نړیوال کېدو د «بهرنیو ځواکونو» په اړه اندېښنې راپارولي دي او دا چې هغه لیکي چې: هغه څه چې دي، «د نړیوالتوب په هکله غبرګون» ګڼي، بېلابېل سیاسي عناصر یې سره یوځای کړي، چې له کیڼ اړخ څخه ښۍ خواته، د یوه ګد لامل له لارې چې دې کار«یو ګډ دښمن ته وده ورکړې».
د فرانسې غورځنګ دننه د یهود دښمنۍ پر سر جنجال
د یهود دښمني د مطالعاتو لپاره د سټیفن روټ انسټيټیوټ د راپور له مخې: په فرانسې کې د نړیوالتوب ضد غورځنګ لپاره مهمه پېښه د ۲۰۰۳ ز کال د نومبر په میاشت په پاریس کې د اروپا ټولنیزه ناسته(ESF)  وه. چې تنظیموونکي یې د ادعا په توګه یو شمېر اسلامي ډلې، لکه: Présence Musulmane, Secours Islamique, and Collectif des Musulmans de France دي''. د'' مصر د اخوان المسلمین بنسټ ایښودونکي د حسن البنا لمسي، طارق رمضان هم په دې غونډو کې ګډون درلود.
د بیولوژۍ تاریخچه
د بیولوژۍ تاریخچه، له لرغونو زمانو نه تر اوسني وخت پورې د ژوندیو موجوداتو نړۍ څېړي. که څه هم د یوې ځانګړې څانګې په توګه د بیولوژۍ مفهوم په نولسمه پېړۍ کې منځ ته راغی، خو د بیولوژۍ علوم د طب او طبیعي تاریخ له هغو دودونو نه راپیدا شول چې له ایورودا، د لرغوني مصر له طب او په لرغونې یوناني-رومي نړۍ کې د ارستو او جالینوس له آثارو سره تړلي وو. دغه برخه په منځنیو پېړیو کې د ابن سینا په څېر مسلمانو ډاکترانو او علماوو لا ډېره پراخه کړه. د اروپا د رنسانس دورې په بهیر او د معاصرې دورې په لومړیو کې بیولوژيکي تفکر په اروپا کې تجربې ‌پالنې ته له بیاځلي لېوالتیا او د ډېرو نویو موجوداتو په کشف سره په بنسټیز ډول بدل شو. د دغه بدلون مخکښان «وسالیوس» او «هاروي» وو چې په فزیولوژۍ کې یې دقیقې تجربې او ازمېښتونه وکړل، په طبیعت‌پالانو کې «لینایوس» او «بوفون» وو چې د موجوداتو د ژوند د بېلابېلوالي او فوسیلي مخینې او  د موجوداتو د ودې او چلند په ډلبندۍ یې لاس پورې کړ. «انټوني وان لیوونهوک» د مایکروسکوپ په مرسته، د مایکرو ارګانېزمونو پټه نړۍ څرګنده کړه او د حجروي نظریې لپاره یې زمینه برابره کړه.
د ۱۸مې او ۱۹مې پېړیو په دوران کې بیولوژیکي علوم، لکه: بوټي‌پوهنه (botany) او ژوپوهنه (zoology) پر علمي څانګو بدل شول. «لاووازیه» او نورو فزیک‌پوهانو د فزیک او کیمیا له لارې د ژوندیو او غیر ژوندیو موجوداتو د نړۍ پر نښلولو پیل وکړ. د «الکساندر فون هومبولټ» په څېر طبیعت‌پالو څېړونکو د ارګانیزمونو او چاپېریال تر منځ د تعامل په اړه څېړنې وکړې او په دې توګه یې د ژویو د جغرافیې، د ژویو د چاپېریال‌پوهنې او د ژویو د چلندپوهنې بنسټونه کېښودل. طبیعت‌پالانو اصل‌پالنه رد کړه او د نوعو له منځه تلو یا انقراض او بدلون منلو ته یې پام وکړ. حجروي نظریې، د ژوند د بنسټ په اړه نوی لیدلوری وړاندې کړ. دغه بدلونونه او  د جنین پېژندنې او لرغون‌پېژندنې ځينې پایلې د طبیعي انتخاب له لارې د چارلېز داروین د تکامل په تیورۍ کې ترکیب شول. د نولسمې پېړۍ په پای کې د خپل‌سري نسل (spontaneous generation) تیوري له منځه ولاړه او د ناروغۍ د میکروب تیوري منځ ته راغله، له دې سره سره د وراثت میکانیزم بیا هم یوازې راز پاتې شو.
د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د «منډل» د څېړنو بیاځلي را څرګندېدل، «د توماس هانټ مورګان» او د هغه د شاګردانو له‌خوا د جنټیک د چټکې پراختیا لامل شول، په ۱۹۳۰مه لسیزه کې په «سنټز نیوډارویني» کې د ټولیز جنټیک او طبیعي غوراوي د ترکیب لامل شول. نویو څانګو په چټکۍ سره وده وکړه، په ځانګړې توګه هغه مهال چې «واټسون» او «کریک» د DNA د جوړښت وړاندیز وکړ. د مرکزي دګم (Central Dogma) تر جوړېدو او د جنټيکي کود (genetic code) تر ماتېدو وروسته، بیولوژي تر ډېره د موجوداتو د بیولوژۍ – هغه برخې چې له ټولو موجوداتو او د موجوداتو له ټولو ډلو سره سروکار لري – او د حجروي او مالیکولي بیولوژۍ د برخو تر منځ ووېشل شوه. د شلمې پېړۍ په وروستیو کې د «جنومیک» او «پروټیومیک» په څېر نویو څانګو دغه بهیر معکوس کړ او د ژوندیو موجوداتو بیولوژیستانو مالیکولي تخنیکونه وکارول، مالیکوالي او حجروي بیولوژیستان د جنونو او چاپېریال تر منځ د متقابلې اغېزې او د موجوداتو د طبیعي جمعیتونو د جنټیک پر څېړنو لګیا وو.
تر تاریخ وړاندې وختونه
لومړنیو انسانانو باید د خپل پایښت لپاره د بوټو او حیواناتو په اړه پوهه لرلې وي. په دې کې ښايي د انسان او حیوان اناتومي او د حیواناتو د چلند اړخونه شامل وي. له دې سره سره، په بیولوژيکي پوهه کې لومړنی مهم بدلون شاوخوا ۱۰۰۰۰ کاله وړاندې د ډبرو د نوې دورې له انقلاب سره رامنځته شو. انسان لومړی د کرنې لپاره بوټي اهلي کړل، بیا یې د کرنې په پایله کې د ځايي شویو ټولنو د ملتیا لپاره څاروي وروزل.
لرغونی مصر
د لرغوني مصر تر لسو ډېر طبي لیکونه ساتل شوي، چې تر ټولو مهم یې د اډوین سمیت لیک (د جراحۍ د لارښوونې تر ټولو لرغونی موجود کتاب) او د بیرس لیک (د بېلابېلو ناروغیو لپاره د درملیزو توکو د جوړولو او کارولو لارښود کتاب) دي، چې د دواړو تاریخ تر میلاد مخکې شاوخوا ۱۶۰۰ کال ته ور ګرځي.
لرغونی مصر د انسان د پاتې‌شونو د ساتنې او له انحلال یا خرابېدو نه یې د مخنیوي په موخه د مومیايي کولو په چارو کې هم پېژندل شوی دی.
بین‌النهرین
= ۱۹مه پېړۍ: د بیولوژيکي څانګو پیداښت = تر نولسمې پېړۍ پورې بیولوژي د طب او طبیعي تاریخ تر منځ وېشل شوې وه. په طب کې د فیزیولوژۍ مسائل څېړل کېدل او په طبیعي تاریخ کې د ژوند بېلابېلوالی او د ژوند د بېلابېلو بڼو تر منځ تعاملات څېړل کېدل. تر ۱۹۰۰ ز کال پورې ډېری دغه برخې له یو بل سره تړلې وې، خو طبیعي تاریخ (او د هغه جوړې یعنې طبیعي فلسفې) تر ډېره خپل ځای تخصصي علمي څانګو، لکه: سيټولوژي، بکتریاپوهنې، مورفولوژي، جنین پېژندنې، جغرافیې او ځمک‌پوهنې ته پرېښود.
د شلمې پېړۍ بیولوژيکي علوم
د شلمې پېړۍ په پیل کې بیولوژيکي څېړنې تر ډېره یوه مسلکي هڅه وه. ډېری کارونه لا هم د طبیعي تاریخ په حالت کې کېدل چې په مورفولوژيکي او فیلوجنیټيکي تجزیه یې تر هغو سببي تشرېحاتو ډېر ټینګار کاوه چې پر ازمېښت ولاړ وو. له دې سره سره، ویټالېسټ ضد فیزیولوژېستان او جنین پېژندونکي هم، په تېره په اروپا کې ډېر اغېزناک وو. په ۱۹۰۰مو او ۱۹۱۰مو ز کلونو کې د ودې، وراثت او مېتابولېزم لپاره د تجربوي کړنلارو بریالیتوب، په بیولوژۍ کې د ازمېښت ځواک وښود. په را وروسته لسیزو کې تجربوي کار د څېړنې د غالب ډول په توګه د طبیعي تاریخ ځای ونیو.
17 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
کارخ ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هرات ولسوالۍ
بادخورک
بادخورک (علمي نوم: Cerchneis, Erythropus) د غوښه خوړونکو مرغانو څخه دي چې د Falconidae په کورنۍ ، د باز په جنس او د بادخورک په څېرمه جنس اړه لري. اوږدوالي یې ۳۱ - ۳۷ سانتیمتره او وزن یې ۱۸۰ گرمه دي. په اوس وخت کې ۱۵ ډوله بادخورکان ژوند کوي.
وېشنيزه:باز ډوله مرغان وېشنيزه:باښه ډوله مرغان
جيمز ماډيسن
جيمز ماډيسن (۱۷۵۱  د مارچ ۱۶مه  – ۱۸۳۶ز- د  جون ۲۸) يو امریکايي سياستدان، ديپلومات، پراختيا غوښتونکی، فيلسوف او د متحده ايالاتو د جوړوونکو له ډلې و، چا چې له ۱۸۰۹ز څخه تر ۱۸۱۷ز پورې د متحده ايالاتو د څلورم ولسمشر په توګه دنده تر سره کړه. د متحده ايالاتو د اساسي قانون او متحده ايالاتو د حقوقو د منشور د لیکلو او خپرولو په برخه کې د هغه مهمې ونډې ته په کتنې سره «د اساسي قانون پلار» په توګه د هغه ستاينه کېږي. هغه د فدرالي پاڼو په لیکلو کې برخه درلوده، ديموکراتيک-جمهوري ګوند يې جوړ کړ او له ۱۸۰۱ز څخه تر ۱۸۰۹ز پورې يې د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو د پنځم وزير په توګه کار وکړ.
د ويرجينيا په يوې وتلې کروندګرې کورنې کې زېږېدلی ماډيسين، د امريکا د انقلابي جګړې په اوږدو کې او له جګړې وروسته د ويرجينيا د استازو د جرګه ګۍ او لویې وچې د کانګريس د غړي په توګه کار وکړ. هغه د کانفدريشن د اصولو پر بنسټ له رامنځته شوي کمزوري حکومت څخه خوښ نه و او د اساسي قانون د کنوانسيون په جوړولو کې يې مرسته وکړه، د کوم په پايله کې چې نوی اساسي قانون جوړ او د کانفدريشن د اصولو ځای ناستی شو. د ماډيسن د ويرجينيا طرحې د اساسي قانون د مذاکراتو لپاره د بنسټ په توګه کار وکړ او هغه د دې کنوانسيون يو له تر ټولو اغېزناکو شخصيتونو څخه و. ماډيسن د اساسي قانون د تصويب په خوځښت کې يو مشر شخص و، هغه له الکساندر هميلټن او جان جای سره په شریکه فدراليست پاڼې ولیکلې، دا د اساسي قانون د تصويب پر پلوۍ د لیکنو يوه لړۍ وه، کوم چې د امریکا په تاريخ کې د سياسي علومو تر ټولو اغېزناک آثار و.
د اساسي قانون تر تصويب وروسته، ماډيسن د متحده ايالاتو د استازو په جرګه کې د يوه مهم مشر په توګه راڅرګند شو او د ولسمشر جورج واشنګټن د نژدې سلاکار په توګه یې دنده تر سره کړه. هغه د متحده ايالاتو د حقوقو د منشور د تصويب تر شا مرکزي ځواک و، کوم منشور چې په اساسي قانون کې فردي خپلواکي او حقوق تضمينوي. د ۱۷۹۰يمو کلونو په لومړيو کې ماډيسن د هغه اقتصادي ځواک د مرکزي کولو طرحې مخالفت وکړ چې د خزانې  وزير الکساندر هميلټن غوره کړې وه. هغه له تاماس جفرسن سره يو ځای ديموکراتيک-جمهوري غوښتونکی ګوند منظم کړ، دا او د هميلټن فدراليست ګوند په هېواد کې لومړي ستر سياسي ګوندونه وو. کله چې جفرسن د ۱۸۰۰ز کال د ولسمشرۍ ټاکنې وګټلې، ماډيسن له ۱۸۰۱ څخه تر ۱۸۰۹ز کال پورې د هېواد د بهرنيو چارو د وزير په توګه دنده تر سره کړه. د دې دندې پر مهال، هغه د لويزيانا د پيرلو چاره تر څار لاندې نيولې وه، کوم چې د متحده ايالاتو اندازه دوه برابره کړه.
ماډيسن د ۱۸۰۸ز کال د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د جفرسن ځای ناستی شو. له هغې وروسته چې ديپلوماتيکو اعتراضونو او سوداګريزو بنديزونو پر امريکايي بېړيو د بریتانيې واک پای ته ونه رساوه، هغه په ۱۸۱۲ز کال کې متحده ايالات په جګړه کې ښکېل کړل. دا جګړه يو غشی و او بې له کومې پايلې پای ته ورسېده، خو ډېرو امريکايانو دې جګړې ته د بریتانيې پر ضد «د آزادۍ د دویمې بريالۍ جګړې» په سترګه کتل. دې جګړې ماډيسن د يوه پياوړي مرکزي حکومت اړتيا ته قانع کړ. هغه په ۱۸۱۶ز کال کې د متحده ايالاتو د دویم بانک د جوړولو او ملاتړې تعرفې د تصويب مشري په غاړه درلوده. د تړون يا جګړې له لارې د ماډيسن ولسمشرۍ له متحده ايالاتو سره د امريکايي-هندي درويشت ميليونه جريبه ځمکه يو ځای کړه. هغه په ۱۸۱۷ز کال کې له دندې څخه تقاعد شو او په ۱۸۳۶ز کال کې ومړ. ماډيسن کله هم خپل جمهوري شخصي باورونه د مريانو له ملکيت سره يو ځای نه کړل. ماډيسن د متحده ايالاتو د جوړوونکو له جملې يوه مهمه څېره بلل کيږي اوتاريخ پوهان هغه په درجه بندۍ کې له منځنۍ درجې پورته ولسمشر بللی دی.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړې
جيمز ماډيسند ۱۷۵۱ز کال د مارچ په شپاړسمه نېټه د ويرجينيا مستعمرې اړوند د «پورټ کانوی» سره نژدې په «بيل ګروو» کې زېږېدلی و، د پلار نوم يې «جيمز ماډيسن ايس ار» او د مور نوم يې «نلي کانوی ماډيسن» و. د هغه کورنۍ د ۱۶۰۰ز کلونو له نيمايي څخه په ويرجينيا کې ژوند کاوه. ماډيسن د اوو وروڼو او څلورو خویندو په منځ کې رالوی شو، چې يوازې شپږ يې بلوغ ته ورسېدل. د هغه پلار د تمباکو کروندګر و، په هغه کروندځای کې رالوی شو، چې وروسته ورته د «ماونټ بليزانت» نوم ورکړل شو او کله چې بلوغ ته ورسېد، همدا ځای ورته په میراث کې پاتې شو. د سلو مريانو او پنځه زره جريبه ځمکې په لرلو سره د ماډيسن پلار په «پيډامينټ» کې تر ټولو زياتو ځمکو لرونکې او مخکښ استوګن و. د ماډيسن مورنی نیکه د تمباکو پياوړی کروندګر او سوداګر و. د ۱۷۶۰مو کلونو په منځ کې د ماډيسن کورنۍ نوي جوړ کړي کور ته وکوچېده، چې دوی د «مونتپيلر» نوم و رکړی و.
له يوولس کلنۍ څخه تر شپاړس کلنۍ پورې ماډيسن له ډونالډ روبرټسن سره زده کړې وکړې، ډونالډ يو سکاټلنډی ښوونکی و، چې په سويل کې يې د نومياليو کروندګرو کورنيو ته زده کړې ورکولې. ماډيسن رياضيات، جغرافيه، نوي او لرغونې ژبې زده کړې – هغه په ځانګړي ډول په لاتيني ژبه کې فوق العاده پوهه درلوده. په شپاړس کلنۍ کې ماډيسن مونټپيلر ته راستون شو، چېرې چې هغه د پوهنځي لپاره د چمتووالي په موخه له توماس مارتين سره زده کړې وکړې. په داسې حال کې چې هغه مهال ډيری ويرجينيايان اړ وو، چې پوهنځی ولولي، ماډيسن د ويليام اوماري پوهنځي ته نه دي تللي، دا پوهنځی د «ويليامزبورګ» په هوارو ځمکو کې و، د کوم ځای د اب و هوا په اړه چې باور دا و چې د ساري ناروغيو د اخته کېدو شونتيا په کې زیاته ده او فکر کېده چې د هغه نازکې روغتيا ته به زيان ورسوي. د دې پر ځای، په ۱۷۶۹ز کال کې يې په پرينسيټون کې د لېسانس په دوره کې داخله واخسته (وروسته دا پوهنځی په رسمي ډول د نيو جرسي په پوهنځي ونومول شو).