cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صدرخان خټک
سېلابونه د خلاف شول وبله جمع           بيا لنډی داب سينه غوندې روان دی
دا اثر د کليلي او د منې پښتو ترجمه ده چې د علم خانه دانش په نامه ياديږي.
حليمه خټکه
بي بي حليمه د ستر اديب او لوی قهرمان خوشحال خان خټک لور او د عبدالقادر سکه خور وه ، دغه پوهه شاعره يوه عارفه او عالمه ښځه وه او د خپل وخت له ډېرو مروجه علومو سره يې اشنايي درلوده ، حليمه يوه اديبه پښتنه وه ، د پښتو ښه اشعار به يې ويل.
بي بي حليمې  د خوشحال خان د کورنۍ د ښځو او نجونو د تدريس دنده هم په غاړه درلوده اود هغوی په ښوونه او روزنه کې به يې زيار ويسته.
تر اوسه پورې د حليمې يوازې يو غزل ادب پوهانو ته په ګوتو ورغلی دی ، چې هغه غزل دا دی:
داشنا په فکر خوښه هسې شان شوم
نه پوهېږم چې ممتاز که نور جهان شوم
ثنا خوانه په څورنګه د رحمـــــــان شوم
چې مجاز مې د ايـــــــــاز ولاړ له زړه نـه
سربلنده تر محمد غوندې سلطان شوم
وهــرچــــاوته چې ګــــــــورم واړه دی دی
د جما له ننداره يې شادمـــــــــان شــوم
غير فکـــــــر مــې له زړه رابهــــــر شـــــــو
پر خليل و پرعدو باندې يکســـان شـوم
حليمې د غماز مکر زيات له حـــد شــــو
چې دې بېل له ياره نه کا په ګمان شوم
عابد خان خټک
عابد خان دستر شاعر خوشحال خان يو پياوړی زوی دی چې په (۱۰۵۸سپوږميز) کال کې زېږدلی دی اود خپل پلار په سيوري کې لوی شوی دی.
د تقدير کارونو ته ګوره عابدخان  چې کله د مغلو په ضد د خوشحال خان او د خپلو وروڼو ترڅنګ په جګړو کې اخته و، او کله يې د بهرام په پلوۍ په جنګونو کې ګډون کړی.
په هر حال عابد خان هم د پښتو ژبې يو زبردست اونوميالی شاعر تېر شوی دی.
عابدخان د خپل زوی(( شاهدخان)) په مړينې (۱۰۹۰سپوږميز) او بېلتون کې يوه اوږده ويرنه ويلې ده:
د شاهد د ښايست هسې رنګـــــــه کار و        چې تر مخ پورې يې هيڅ تازه بهـــار و
ګلاب ګل به يې له مخه خولې پرېښـــوې       چې به دی چېرې په سيــل د ګلــــــزار و
مګر سروه به دا کوز ګوري له شرمــــــــــه        چې ليدلی يې د ده قامت چنـــــــــــار و
سپين عذار يې د چنبــــــې تر ګل باريک         باريک خط يې په سپين مخ خط غبار
شاهين کام و باز فرجام وکبک خــــــرام و       طاوس فام توتي کلام بلبل ګفتــــــار و
د ښايست صفت يې ډېر و څو يې کښمــه       دی د خپلـــــې زمانې يوسف په پـــلار و
فيضي رسان و، غريب دوست فقيرنواز و      په علماو پـه فقــــــراو ميــــنــــــــــه دار و
کامګار خټک
کامګار خټک هم يو بااستعداده او نامتو شاعر دی ،نوموړی د خوشحال خان خټک ادبي کورنۍ ته منسوب دی ، د نامدار زوی د اشرف خان هجري لمسی دی او د خوشحال خان کړوسی دی. د کامګار خټک د زېږېدنې په باب قطعي معلومات نشته ،خو د ده له يو بيت نه معلوميږي چې نوموړی په (۱۱۳۷سپوږميز) کال کې ژوندی و.
د يوه شعر له مخې کامګار خټک د دېوان د قلمي نسخې په پای کې بل چا ليکلي دي چې کامګار خټک په (۱۱۶۵سپوږميز) کال کې مړ دی او هغه شعر دا دی :
سن زرسل پنځه شپېتـه و
پس له ده نه په درې کالـه
پلار دده فوت شو نامدار
کامګار خټک هغه شاعر دی چې اجتماعي ستم او ظلم يې غندلی او تواضع يې چې د انسان له لويو صفاتو څخه ده ، ستايلې ده لکه په دې باب وايي:
په ازار د مظلومانو مايل مــــــه شــــــــه
د ټوپک د توري غوڅ به څښتن روغ کا
مسلمان د اه په غشي ګايل مـــــــه شـــــه
که ازار د مسلمان د چــــا مطلــــــــب وي
د امطلب يې تر قيامته حاصل مــه شـــــه
هسې خوی کوه چې نور عالم دې ستايي
ته په خپله د خپل ځان په ستايل مه شــه
که دې زده د خپله پلاره سايل مــــه شــــــــه
ستا دحق يادونه زما په زړه کې ليک شول
دغه نقش مې له خاطره زايــــل مـــــه شـــــــــه
څودې روح په تن کې شته دی ای کامــګاره
يو ساعت د دين له چــاره کاهل مــــه شـــــــــه
اکبرخان خټک
د سحر باده ورشه يار ته زمـــــــــــــــا دلــــــــــــوري
اکبر په غم کړېږم ستـــــــــــا ټنــــــګ ټکـــــــــــــوري
فلکه څه دې وکړ جدا دې کــــــــــړم لـــــــــــه يــــــاره
زه کړمه په قيد کې ګذران اشنا به ناست په کوري
خدايه داشپه به دغم کله رڼا شي په مــــــا
که به مدام رابانـــــدې بــل د غمـــــو اوري
نه به بيا هغه مجلس جمع زمونږ شي ســره
نه به د خيال په بوستان چېرې بلل وښوري
کاظم خان شيدا
د خوشحال په کورنۍ کې يو بل اديب او شاعر د پېژندلو وړ دی چې دی کاظم خان نوميږي او د افضل خان زوی دی په (۱۱۴۰س) کال د خټکو په افضل اباد کې زېږېدلی او عمر يې په کشمير او سرهند او رامپور کې تېر کړی دی ، دده اشعار عشقي او اخلاقي خواوې لري ، مګر په پښتنو شاعرانو کې د ده امتياز دا دی چې شيدا يو نازکخياله او د قوي تحليل خاوند او په شاعرۍ کې  د هندي سبک پيرو دی. د شيدا پلار پر ژبه او ادب د فارسي ژبې د هندي سبک اثرونه لويدلي دي ، چې د ده شعر يې د پښتو له طرز ادا څخه لېرې کړی دی ،مګر د شيدا امتياز په همدې کې دی چې دی ډېر نازک او نوي خيالي مضامين پيداکوي او هغه په داسې ژبه او داسې تعبير وايي چې د فارسي ژبې نازکي او لطافتونه په معجون جوړوي. د شيدا په شاعرۍ او شاعرانه تخيلاتو کې د پردېسۍ اثرونه هم ښکاره کيږي.
د شيدا يوه غزله :
مه ارزو د تخت وتاج مه د سبــــــاه کړه       خسروي په هفت کشور لکه شاه راکړه
مکدر په ګرم وسرد د دوران مه شــــــه     په جهان کې زيست په شان د مهرو ماه کړه
چې زېردست سوزي په داد رازدستيه      زمانه دې لکه شمع د مســــــــت کوتــاه کړه
پرېشانه يې شوه جمع لکه شمــــــــــــع      چې په حال يـــې توجـــــــــــــــه روز سيـــاه کړه
سرکښي دې په حباب لکه سېـلاب ده    کــــــــروفـــــــــــــر د زمانــــــې په دا کلاه کـــړه
کاشانه بويه شيدا چې اشيــــــــانه وي     يعنې وضـــــــــع د بنـــــــــــــــــــا په پـــــرکاه کړه
***
چیپینګ نورتون آکسفورډ شر
چیپینګ نورتون په انګلیسي Chipping Norton) د انګلستان په حنوب ختیځ کې پرته سیمه ده.
بړميه
بړميه {Caltha palustris} يو ګل دې چې له ابه سره نژدې په ډنډ کې موندل کېږي په کالام‎  [ سوات اولسولۍ] کښې خلک يې د تن ډرد له د درمل په توګه کارويّ
قدرت الله سلطاني
قدرت الله سلطاني چي دحاجي عبدالمجيد زوي دادم خان لمسي او دسلطان محمد خان کړوسي دي او دهلمند ولايت دکجکي اولسوالي دزمينداور دلوي نيچي په کلي کي زيږي دلي دي او اوس مهال دکندهار دسيد جمال الدين افغان علي ليسه کي زده کړي کوي
خراسان پوهنتون
د خراسان پوهنتون په ۲۰۰۷ ز. کال کې د يوه شخصي پوهنتون په توگه ثبت شوی. دا پوهنتون د افغانستان د ننگرهار ولايت په پلازمېنه، جلال آباد ښار مېوې منډیي سره نږدی موقعیت لري..
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
د ننگرهار پوهنتون
ننگرهار پوهنتون د ملي او نړيوالو شرايطو له مخې د هيواد د دويم پوهنتون  په حيث د لوړوزده کړو وزارت له خواپه کال ۱۳۴۲ يا 1963 ميلادي کې تاسيس شو. په لومړي سر کې ددې پوهنتون یواځې د طب پوهنځي په توگه منځ ته راغی. دا پوهنتون د ننگرهار ولايت، جلال آباد څخه بهر د سره رود درونټی کلي ته څېرمه رغول شوی. ددې پوهنتون په یوولسو پوهنځيوکې ټول (۸۲۶۰) تنه زده کړیالان په زده کړه بوخت دي چې له دې جملې څخه (۳۴۰) تنه ښځينه او (۷۹۲۰) تنه يې نارينه دي. همدارنگه په دوي کې (۶۷) تنه ښځينه او (۲۹۲۶) نارينه زده کړیالان په شپه ځای (ليليو) کې اوسيږي.
پوهنځي
نوموړی پوهنتون یوولس پوهنځي لری چی عبارت دی له (شرعیات، حقوق ،انجنیری، زراعت، اقتصاد، طب، وترنری،ادبیات، کمپیوټر ساینس، تعلیم اوتربیه او ساینس).
د طب، کمپیوټر ساینس او تعلیم او تربیی پوهنځي د جلال آباد په ښار کی موقعیت لری او باقی پاتی اته پوهنځي د درونټی په ساحه کی موقعیت لری چی د جلال آباد ښارڅخه د یوولس کیلو مترو په فاصله کی واقع دی. ددې پوهنتو ۶۰٪ سلنه زده کړیالان له نورو ولایتونو او یو څه هم له گاونډي پاکستان څخه دې پوهنتون کې گډون لري.
د پوهنځیو پېښلیک
د طب پوهنځی د ننگرهار پوهنتون لومړنی پوهنځی وو چی تاسیس شو او بیا وروسته په کال (۱۳۵۷ ه ش) کی د انجنیری ،تعلیم او تربیی او زراعت پوهنځي جوړی شوی او بیا وروسته په کال (۱۳۶۳ ه ش) کی د ادبیاتو پوهنځی جوړ شو او په کال (۱۳۷۱ ه ش) کی د اقتصاد،حقوق،شرعیات او وترنری پوهنځي تاسیس شوي او په کال (۱۳۹۰ ه ش) کی د کمپیوټر ساینس او ساینس پوهنځي هم تاسیس شو چه  اوس مهال د ننگرهار پوهنتون د یوولسو پوهنځيو لرونکی دی.
علمی اواکادميک اړخ
د طب په پوهنځي کې (۱۴) بيلابيلې څانگې، د انجينري په پوهنځي کې (۴) څانگې، د کرنې په پوهنځي کې (۵)څانگې، ‎دژبوادبياتو په پوهنځي کې (۵) څانگې، د اقتصاد په پوهنځي کې (۳) څانگې، دحقوقو په پوهنځي کې (۲) څانگې، د وترنرۍ په پوهنځي کې (۳) څانگې او د شرعياتو په پوهنځي کې (۳) شته دی.
په دې څانگو يا ديپارتمنتونو کې د تشکيل له مخې ټول (۳۲۶) تنه استادان په علمی فعايتونوبوخت دي چې له دې جملې څخه
(۸) تنه اناث اونوريې نارینه دي .په دې جمله کې (۱۵) تنه ددکتورا،(۱۳۱) تنه دماسترۍ اونوريې (۱۶۸) تنه دليانس په کچه تحصيلات لري.
همدارنگه په دوې کې (۱۱) تنه دپوهاند، (۱۵) دپوهنتوال، (۵۱) تنه د پوهندوۍ، (۸۵) تنه پوهنمل، (۸۵) پوهنيار، ( -    ) تنه د پوهنيار نامزد، (۴۶) تنه پوهيالي او (۱۷) تنه د پوهيالي نامزد علمی نومونه  لري.
د عمومي تشکيل په جمله کې (۳۴) تنه د تحصيل له پاره بهر ته ليږل شوي چې (۱۴) يې بېرته راستانه شوي او (۲۰) تنه يې لا اوس هم په بهرکې په تحصيل بوخت دي.
ددې پوهنتون زياتره استاذان د معلوماتي تيکنالوژۍ څخه برخه من نه دي اواوس په پوهنتون کې د فايبر نوري سيستم فعال شوى دى هیله ده چې ددې پوهنتون استاذان به ترينه بشپړه گټه واخلي.
ددې پوهنتون داستاذانوله خوا ځينې علمي سيمينارونه، ورکشاپونونه او سمپوزيمونه جوړيږي چې استاذان او محصلان ورڅخه په زړه پورې گټه اخلي. د محصلينو د ښې ښوونې او روزنې په خاطر د ځينو پوهنځيو له پاره د علمي مصروفیتونو زمينه برابريږي.
سږکال (۸۳۲) تنه زده کړیالان ۶۵٪ نمرې نه دي بشپړې کړې نو ځکه د شپه ځای د مقررې له مخې د شپه ځای (ليليې) مستحق نه گنل کيږي او همدارنگه (۱۲۸) تنه چې د نورو پوهنتونو څخه راتبديل شوي دي دوې هم د تبديلۍ د لايحې له مخې د ليليې مستحق گڼل شوي دي.
اداري اړخ
په لنډه توگه په څلورگونو شپه ځایونو کې د زده کړیالانو حالت په لاندې توگه دی:
په مرکزي ليليه کې (۱۸۳۱) تنه همدارنگه (۴۰۷) تنو۶۵٪ نه دی بشپړکړی او(۱۰۷) تبديلي دي ، دښوونې اوروزنې په ليليه کې ( ۶۰۳)همدارنگه (۲۵۲) تنو۶۵٪ نه دی بشپړکړی او(۸) تنه تبديلي دي ،دطب پوهنځي په ليليه کې (۲۹۰) تنه چې (۳۶) اناث او(۲۵۶) نارينه دي. په کمپيوترسيانس کې (۲۰۲) تنه لیلیه دي.
همدارنگه ددې پوهنتون په بېلابېلوسرويسونوکې ددې منطقې ډېر ناروغان زمونږ دمجربواستاذانواوداکترانوله خوا تداوي اواباته اعاشه کيږي.
ددې پوهنتون اداري چارې دڅلورولويومديريتونو: دبشري منابعولوی مديريت ، دمحاسبې لوی مديريت ،خدماتو لوی مديريت ،دساتنې اوڅارنې لوی مديريت ،دليليې لوی مديريت ،داستاذانواومحصلانولوی مديريت په مخ وړي چې ددې ټول په سرکې  دپوهنتون لوی ريس اودعلمی ،ادراې اومحصلانوچارودرې مرستيالان اویوولس دپوهنځيو ريسان  واقع دي. چې علمي چارې علمی مرستيال ،اداري چارې اداري مرستيال اودمحصلانوچارې دمحصلانومرستيال ترسره کوي.
داپوهنتون ديوماسترپلان له مخې (۱۱۶) هکټاره ځمکه لري چې همدااوس (۴۵) هکټاره یې د پوهنتون په واک اونوره يې دځينولاملونوله مخې خلکونيولې ده .اوس پوهنتون يوستراتيژيک پلان لري چې ورپه کې ددې پوهنتون معرفي ،لېرې ليد،هدفونه ،نيمگړتياوي ،ظرفيتونه ،گواښونه اوځينې نورمفاهيم ځای پرځای شوي دي.
په پوهنتون کې بهرنيو موسسو پروژې
۱- دUSIDA ددوه لکه اوپنځه اتيا زرو(۲۸۵۰۰۰)امريکايی ډالرو په مالي لگښت دوترنرۍ دوه پوړيزه ودانۍ.
٢- دامريکا دخېريه روټري کلپ ديولک څلورزره اودوه سوو(۱۴۲۰۰) امريکايي ډالروپه مالی لگښت سره دبهرنيوميلمانوله پاره يوه پوړيزه عصري ميلمستون  اودکمپيوټراوانگليسي ژبې نړيوال اموزشي مرکز جوړشوی دی  چې په کې يولوي ميټنگ هال دفتري خونه اودانتطارخونه تشناب اوچاى خونه شته دى.
دروټری کلپ په مرسته دانگليسی ژبې اوکمپيوټر دزده کړې مرکز
٣- دنړيوال بانگ په (دوه لکه پنځه اويازرو(۲۷۵۰۰۰) امريکايي ډالروپه لگښت سره دپوهنتون کتابتون جوړشوی دی دغه  ودانۍ دوه پوړيزه ده چې په کې ٦ سترې خونې او
٤- ديوې جاپانۍ ميرمنې په شخصی لکښت دجونوله پاره ليليه.
٥- دUSIDA  په مالی لگښت دطب ليليې بيا روغونه شوې ده. چې په کې دډوډۍ خوړولولوي هال اودوه دليليې دمديريت له پاره خونې په کې شته دى.
٦- دنړيوال بانک په ( ۷۰۰۰۰۰) اوه لکه امريکايي ډالروپه لگښت سره دانجينري پوهنځی ودانۍ چې په کې دپنځه گونوڅانگودفترونه دريس له پاره لوى دفتر اودتدريسي مديريت اودريس دمرستيال له پاره دوه بېلابېل دفترونه
٧- دامريکادخېريه موسيسې روټري کلپ په (۱۶۳۰۰) امریکایی ډالرمالي لگښت سره په مرکز ي پوهنتون دجونوله پاره مجهزه ليليه.
۸- دنړيوال بانگ په مرسته دبرق دشبکې بيا روغونه.
۹- دنړيوال بانگ په يوديرش اعشاريه اوه (۳۱۷۰۰۰۰۰) افغانيو په مالی لگښت سره دپوهنتون داحاطوي ديوال جوړښت.
۱۰- دامريکايي خيريه موسيسې روټري کلپ په 234000 لکه امريکايي ډالرولگښت دښوونې اوروزنې پوهنځي کې دښوونيزمرکز جوړيدل.
په دې ودانۍکې دوه ميټنگ هالونه چې هريويې ٢١٠ او٨٨ تنوځاى لري اوپه کې ٣ دفتري خونې او١١ تشنابونه په پام نيول شوې
١٠- دددوست هيوادپاکستان په 6.5 نيم مليونه ډالروپه لگښت سره دسيانس دمجهزې ودانۍ کارد٢٠٠٦ ميلادي کال داپريل په مياشت کې پيل اود٢٠٠٩ ميلادي کال دديسامبر په مياشت کې سرته ورسيد مگر دفرنيچر دنه رارسيدوله کبله يې دتسليميدوکار تردې دمه وځنډيده اوبل اخره دروان ميلادي ٢٠١٠ کال دديسامبر په مياشت کې تسليميدوته تيارشو.
داودانۍ په دريوپوړونوکې په اساسي ډول د١٠٠٠٠ مترمربع مساحت په لرلوسره جوړه شويده په دې ودانۍ کي دپروفيسرانوله پاره ١٦ خونې ،داسيستانت پروفيسرانوله پاره ٢٤ خونې ،دوه کنفرانس هالونه چې هريويې د١٥٠ تنوگنجايش لري ،يوه کتابخانه ،٤ لاربراتوارونه ،٢٤ درسي خونې اودسکتريت سره يوځاي دريس له پاره خونه شته دي.
کومې پروژې چې دجوړيدوپه حال کې دي
١- د زراعت د پوهنځی ودانی چی د امریکا د  برولاک انستیتوت  لخوا جوړیږی.
کومې پروژې چې په پام کې دي
۱- دپوهنتون اداري ودانۍ
۳- جمنازيوم ودانۍ
۴- اديتوريم ودانۍ
۵- دادبياتوله پاره ودانۍ
سرچینې
[ننگرهار پوهنتون ویب سایټ]
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
جوزجان ولايت
د جوزجان ولايت د افغانستان په سوهيلي سيمې کې شتون لري. دغه ولايت په آسيايي نخشه کې منځينی شمال لورته ۳۷شو شاوخوا درجو کې پراخ پروت دی او د ختيځ لور ته په ۶۶شپېته درجو کې غځېدلی دی. په افغانستان کې ۴۵۴ کيلو مټره سوهېل کې شتون لري او همدا رنگه د افغانستان سوهېل ختیځ لورته ۳۹۸ کيلو مټره کې د پلازمېنې کابل څخه لرې پروت دی. د جوزجان ولايت ختیځ ته بلخ لویدیځ ته فاریاب جنوب ته سرپل او د شمال سنډو یی د آمو سین بهیږي او د د سین پوری غاړې ته د ازبکستان جمهوریت دی. د ا ولایت په۱۹۸۸ عیسوی کال کی د بلخ او سمنگان نه بیل کړی شو. او د دی لرغونی ښار شبرغانی مرکز دی. خو د دی سره تړی دسر پل سیمه ځان له بیل ولایت وگرځیده. د دی ولایت نفوس ۴۲۶۹۸۷ خلکوته رسیږی. د مختلفو اقوام خلک، ازبک،ترکمن،پښتون،تاجک او نور اقوام په کی ژوند کوی، مساحتی ۱۱،۷۸۹ کیلومتر مربع دی. او خلکی په ۳ ژبو دری، پښتو او ازبکی باندی غږیږی.
اداري وېش
جوزجان لس ولسوالي لری، چی خواجه دوکوه، درزآب ، منگجک، قرقین، آقچه، مردیان، فیض آباد، خماب، خانقاه، او قوش تپه دی. او ۳۰۴ کلې لری. جوزجان ولایت په ډیرو، نفوس او زراعتی ځمکو، طبیعی جنگلونه، معادن، د ځمکی لاندی نفت او گاز په در لودلو د هیواد شتمن په ولایاتو کی شمیرل کیږی. د جوزجان ولایت د خلکو عمده محصولات ، کرهنه او زراعت، د قره قل پوست، پشم، قالین، لاسی صناعی، دی. چی ډیر پخوا نه د دی ولایت خلکو په ژوند او د ملی اقتصاد د ودی کی ازښتمند رول لوبولی دی. مخکی د داخلی جنگونونه ۴۶ فیصده د هیواد بودیجه، د دی ولایت د گازو صادرولو نه تامین کیده. د جوزجان ولایت هوا او اقلیم وضعیت متناسب په شمال ولایاتو مساعد دی، مگر د زراعت او څکل اوبه د سرپل او بلخ د سیند څخه راځی، چی دا کافی نه ده. د ولایت د ښار او کلی اوسیدونکی بل خصوص بزگر همیشه د اوبو د کموالی څخه سر ټکویی. د دی ولایت زراعتی سیمی مواز په ۲۱۵۷۵۳ هکتار ځمکه ده، چی د دی جملی نه ۴۰۰۰۰ هکتاره ځمکه للمی ساحی تشکیلوی. په دی سیمو کی، جوار، زغر،کنجد، مالوچ،ماش، نخود،زیره، د بزگرو د کرهنیز عمده اقلامو څخه دی.
شننيزه فلسفه
شننيزه يا تحلیلي فلسفه یو فلسفي ښوونځی دی چې د شلمې پېړۍ په پیل کې په انګلیسي ژبو هېوادونو کې غالب ښوونځی شو. نن ورځ، په انګلستان، متحده ایالاتو، کاناډا، استرالیا، نیوزیلینډ او سکینډیاویا کې، ډېری پوهنتونونو د فلسفې په پوهنځيو کې د "تحليلي فلسفې" ډیپارټمنټونو لري.
جوزجان ولايت
تاريخ
په لسمه پیړی کي د ابن سینا نامتو شاگرد ابوالعبید الجوزجانی د غور د واکمنو د تاریخی پیښو د لیکونکي په توگه وپیژندل شو. په یولسمه پیړی کي د نړی د جغرافي مشهور کتاب چی د جوزجانی حدودالعالم نومیږی د دی سیمی یو جغرافیه دان په عربی ژبه ولیکلو. په دیارلسمه پیړی کي د وینس سیلانی مارکوپولود خپل سفر په یو پړاو کی په شبرغان کی ایسار شو، او د دی ځای د شاتو په شان خوږو خټکو حال په خپلی یاداشتونو کی ولیکلي. د جوزجان په ډیرو ولسوالیو کي د نوی کال ، اختر او کله کله د وادونو په موقع خلک وز لوبه یا بزکشی کوی، په جوز جان کي د دی لوبی لپاره د آسونو ساتل او د د ښار نه بهر د آزاده او هوار میدانونوکی لوبی کوی.
شننيزه فلسفه
د یوه فلسفي مکتب په توګه تحليلي فلسفې ښوونځی چې په استدلال کې په روښانتیا او دقت ټینګار کوي، د رسمي منطق عام استعمال، مفکورې تحلیل، او ریاضياتو او طبیعي علومو ته پاملرنه د هغې له ځانګړتیاوو څخه دي.
۸۰۰۰ (عدد)
۸۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۹۹۹ څخه  مخکي او د ۸۰۰۱ وروسته موجود دي.
جوزجان ولايت
تاريخ
د ۱۹۶۰ او ۱۹۸۰ عیسوی کلونو تر مینځ موده کي د پخوانی شوروی لخوا د افغانستان په جیولوژیکی سروی گانو کي جوته شوی وه چی د دی هیواد په شمال کي د گازو او خامو تیلو پینحلس زیرمی موجودی دی. په دوی کي د گازو دری لوی زیرمی د شبرغان په شاو خوا کی دی. د دری لوی زیرمی نه د گاز دراویستل پروژه په څوارلس کالو کي پوره شوه. په ۱۹۷۴ عیسوی کال کی د خواجه گوگردک د زیرمو نه شمال لوری ته دوه سوه کیلو متره د گاز پیپونه وغځول شل. یوازی د آمو سین د پاسه د پایب وگدوالي ۶۶۰ میتر وو. د گوگردک د زیرمی نه په کال کي څلورو او شپږو میلیاردو تر مینځ مکعب متر گاز راویستل کیږی. په دوی کی ۷۰ تر ۹۰ فیصده برخه پخوانی شوروی ته ورکوله دا معلومه نه ده چی په کومه بیه، خو په ۱۹۹۲ عیسوی کال کي د هغه وقت جمهور ریس، داکتر نجیب اله دا څرگنده کړه چی گوندی د روسی سره د گازو د پلورل په یو تړون خبری روانی کړی وی. په دی وقت کی د پښوانی شوروی اتحاد نا بیله شوو ځینی جمهوریتونو د افغانی گازوپه تیرولو او د دی د ویش د پاره د خپلو غونډو غوښتنه وکړه او دا معامله پّه ځای ودریده، د پښوانی شوروی اتحاد لخوا جوړ شوی د جار قودوک په ودانی ته په رسیدو خبر شو چی هلته یوازی ساتن دویان ولاړ وو او پروژه فعاله نه وه. د گازو هغه نل لیکه چی ختیځ لوری ته مزار شریف پوری غځیدلی ده. د افغانستان د دوه لسیزو په کورنی جگړو کی دی ته پاملرنه ونه شوه، خو په ۱۹۹۹ عیسوی کال کي دا لیکه یو سه ترمیم شوه او د گوگرډک گازپه لگ مقداری خلکوته ورسیدل.
شننيزه فلسفه
تاريخچه
له پیل څخه، د تحلیلي فلسفې یو بنسټ د مفکورې وضاحت دی د دې له مخې، مور او رسل د هیګلیزم پریښوده، ځکه چې دوی دا د ابهام او ابهام څخه ډک لیدلی و، دا مسله د بیلګې په توګه، د مور په مقاله کې د عام احساس دفاع او د تقویه]. د داخلي اړیکو نظریه رسل څرګند دی. په عصري منطق کې د پرمختګونو څخه اغیزمن شوي، لومړني رسل ادعا وکړه چې فلسفي پوښتنې د پیچلو مفکورو د اړینو برخو په معاینه کولو سره حل کیدی شي. جنبهٔ مهمی از ایدئالیسم انگلیسی، کل‌گرایی منطقی بود. به این معنا که ویژگی‌های جهان نمی‌توانند بدون دانستن کل جهان به‌صورت کامل دانسته شوند. کل‌گرایی منطقی رابطهٔ نزدیکی با این ایده دارد که روابط بین اشیاء در واقع روابط داخلی (مربوط به خواص داخلی اشیاء) هستند. راسل با همراهی ویتگنشتاین اتمیسم منطقی و نظریهٔ روابط خارجی را منتشر کرد، باوری که جهان را تشکیل شده از حقایق مستقل می‌داند. رسل او د هغه همکار الفرډ نارت وایټ هیډ د خپل مسلک په پیل کې د ګوټلوب فریګ څخه ډیر اغیزمن وو. فرج د مسند منطق جوړونکی و. یو منطق چې د جملو پراخه لړۍ ته اجازه ورکوي چې په منطقي توګه د زاړه Aristotelian logic په پرتله تخریب شي. همدارنګه، فریج د شلمې پیړۍ په پیل کې په آلمان کې د د ریاضیاتو د فیلسوف په توګه اغیزمن و. د «د ریاضیاتو فلسفه» اډمنډ هوسرل کتاب برعکس، کوم چې د ذهنيزم په تیورۍ سره د ثابتولو هڅه کوي چې د اصلي شمیرې مفهوم د شیانو د طبقه بندي کولو او شمیرلو لپاره د رواني غوښتنې څخه سرچینه اخلي. او د منطق پوه ذهن د محاسبې بنسټ دی، Frege هڅه وکړه چې وښيي چې ریاضي او منطق د ریاضي پوهانو او منطق پوهانو له قضاوتونو او ذهني حالتونو څخه خپلواک دي. برسېره پر دې، فریګ د منطق او ریاضیاتو فلسفه د "د ریاضیاتو بنسټیزات" او "د ریاضیاتو بنسټیز قانون" په کتابونو کې چې هغه د مفهوم منطقي لید ته د شمیر بدیل معرفي کړ. د فریګ په څیر، رسل هڅه وکړه چې وښيي چې ریاضیات د "[ریاضي اصول]" په کتاب کې منطقي بنسټونو ته راټیټ کیدی شي. له هغه وروسته د د ریاضیاتو اصول کتاب چې ده د Whitehead په مرسته لیکلی، ډېر فیلسوفان یې هڅولي چې ریاضي منطق ته وده ورکړي. برسېره پردې، رسل د فریج مستند منطق د خپل اصلي فلسفي میتود په توګه غوره کړ، کوم چې رسل باور درلود چې د فلسفي پوښتنو بنسټیز جوړښت څرګندولی شي. د بېلګې په توګه، په فارسي ژبه کې د "اس" کلمه درې مختلفې معناوې لري، چې د اسنادو منطق په لاندې ډول بیانوي:
۸۰۰۰ (عدد)
په کلینډر کې
۸۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۸۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:څلور رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
شننيزه فلسفه
تاريخچه
رسل هڅه وکړه چې د منطقي پوښتنو د حل لپاره د دې منطقي توپیر څخه کار واخلي. د مثال په توګه، دا طریقه د هغه د مثبت توضیحاتو په تحلیل کې د د تاثیراتو څپرکی کې لیدل کیدی شي.
جوزجان ولايت
تاريخ
د گازو پایب لان چی دی ولایت کی دی ، دی نه پخوا دغه ځینه شوروی ته گاز تلل او کله چی هغه قرارداتونه ختم شول ، بیا دا پایپونه وویستل شول ، اوس دغه پایپونه مزارشریف ته گاز ورکوی.
شننيزه فلسفه
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه
بوریس یلتسین
بوریس نیکولایویچ یلتسین روسی او پخوانی شوروي سیاستوال و، چې له ۱۹۹۱ز کال نه تر ۱۹۹۹ز کال پورې یې د روسیې فدراسیون د لومړي ولسمشر په توګه دنده ترسره کړې. هغه له ۱۹۶۱ز کال نه تر۱۹۹۰ز کال پورې د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند غړی و. وروسته د یوه خپلواک سیاسي شخص په توګه پاتې شو، په دې موده کې هغه ته له ایډیالوژیکي پلوه له لیبرالیزم او د روسیې له ملتپالنې سره د تړاو په سترګه کتل کېدل.
جوزجان ولايت
تاريخ
یو وقت د سر پل ولایت هم په جوزجان کي شامل وو، او دا پراښه سیمه د زردشت دین کتاب اوستا کي د نسایا په نوم یاده شوی ده. څوارلس سوه کاله پخوا چینایی سیالگر هوین چان چی دی سیمه ته ورغلو نو د دی سیمه نوم هوشنگان وو، روسته دا گوزگان شو، او کله چی عربان دی سیمی ته ورغلل او گاف يې نه شو تلفظ کوولی ، نو دی ته یی جوزجان نوم کیښوده
بوریس یلتسین
یلتسین د یورال اوبلاست په بوتکا کې په یوې کروندګرې کورنۍ کې زېږېدلی و. هغه په کازان، تاتار ASSR کې رالوی شوی. په یورال دولتي تخنیکي پوهنتون کې یې تر زده کړو وروسته ساختماني چارې پر مخ وړلې. هغه له کمونیست ګوند سره یوځای شو، چې په دولت او ټولنه کې یې واک انحصار کړی و. دی په خپلو رتبو کې مخکښ شو او په ۱۹۷۶ز کال کې د ګوند د Sverdlovsk Oblast کمېټې لومړی منشي شو. یلتسین په پیل کې د شوروي د مشر میخایل ګورباچوف د پروسترویکا د اصلاحاتو ملاتړی و. هغه وروسته پر دغو اصلاحاتو نیوکه وکړه؛ ځکه ډېر معتدل وو او د څو ګوندونو ډیموکراسۍ ته یې د لېږد غوښتنه وکړه. په ۱۹۸۷ز کال کې هغه لومړی کس و، چې د ګوند له سیاسي دفتر نه یې استعفا ورکړه او د هغه شهرت یې د نظام ضد شخصیت په توګه معرفي کړ. په ۱۹۹۰ز کال کې د روسیې د عالي شورا مشر وټاکل شو او په ۱۹۹۱ز کال کې د روسیې د شوروي فډرالي سوسیالیستي جمهوریت (RSFSR) ولسمشر وټاکل شو. یلتسین له بېلابېلو نا روسي ملتپالو مشرانو سره ملګرتیا وکړه او د هماغه کال په ډسمبر کې یې د شوروي اتحاد په رسمي منحلولو کې مهمه ونډه لرله. د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره، RSFSR د روسیې پر فدراسیون بدل شو او یو خپلواک دولت شو. یلتسین د دې لېږد له لارې، د ولسمشر په توګه پاتې شو. هغه وروسته د ۱۹۹۶ز کال په ټاکنو کې بیا بریالی شو، خو منتقدینو یې لوی فاسد وګاڼه.
جوزجان ولايت
تاريخ
شماره ولسوالی نفوس 1 شبرغان 148327 2 خواجه دوکوه 72515 3 آقچه 99195 4 فیض آباد 112087 5 مردیان 75988 6 قرقین 57988 7 خمآب 52180 8 درزاب 53427 9 قوشتپه 51257 10 منگجک 4500 11 خانقاه 66783
بوریس یلتسین
یلتسین له اقتصادي ناورین نه د ژغورلو، په بازار کې د روبل د اسعارو له بیو، په ټول هېواد کې د خصوصي کولو او د قېمت د کنټرول په لوړلو سره یې د روسیې اقتصاد پر پانګوال بازار بدل کړ. اقتصادي بې ثباتۍ او تورم رامنځته شو. د اقتصادي بدلون په لړ کې، د څو کسیز حکومت لږو غړو د ملي شتمنیو ډېره برخه لاسته راوړه، په داسې حال کې چې نړیوال انحصارونه پر بازار واکمن شول. په ۱۹۹۳ز کال کې، وروسته له هغه چې یلتسین د روسیې د پارلمان د غیر اساسي قانون د لغوه کولو امر وکړ، د اساسي قانون کړکېچ رامنځته شو، چې پارلمان ته یې د استیضاح کولو لامل شو. کړکېچ هغه مهال پای ته ورسېد، چې یلتسین ته وفادارو سرتېرو د پارلمان پر ودانۍ برید وکړ او وسله وال پاڅون یې پای ته ورساوه. هغه وروسته یو نوی اساسي قانون معرفي کړ، چې د ولسمشر واکونه یې ډېر کړل. په روسي قفقاز کې بېلتون غوښتونکي احساسات د ۱۹۹۴ز او ۱۹۹۹ز کلونو ترمنځ د چیچینیا د لومړۍ جګړې، د داغستان د جګړې او د چیچینیا د دویمې جګړې لامل شول. په نړیواله کچه، یلتسین له اروپا سره نوې همکارۍ ته وده ورکړه او له امریکا سره یې د وسلو د کنټرول تړونونه لاسلیک کړل. کله چې داخلي فشار مخ پر زیاتېدو و، نو د ۱۹۹۹ز کال په پای کې یې استعفا ورکړه او لومړی وزیر ولادیمیر پوټین یې ځایناستی شو. له دندې پرېښود وروسته یې ټیټ درېځ خپل کړی و او په ۲۰۰۷ز کال یې د دولت له خوا د جنازې مراسم ترسره شول.
جوزجان ولايت
تاريخ
نمبر ریاست نمبر ریاست 1 اقتصاد 20 ملي بس 2 انكشاف دهات 21 ارزاق 3 زراعت و مالداري 22 اتاق هاي تجارت 4 صحت عامه 23 گمركات 5 د اوبو رسولو 24 مستوفيت 6 معارف 25 راديو تلويزيون 7 فوايد عامه 26 معادن و صنايع 8 د ښځو چاری امور 27 سرحدات 9 مهاجرين 28 ترانسپورت او خصوصي سكتور 10 ښاروالي 29 افغان گاز 11 سره مياشت 30 مواد نفتي 12 شهدا معلولين 31 څارنوالي 13 محيط زيست 32 دولت قضاياي 14 برق 33 حج و اوقاف 15 فرهنگ او ځوانان 34 ښارجوړونه او مسكن 16 مخابرات 35 محكمه 17 تربيت بدني 36 مركزي احصائيه 18 نفت و گاز 37 د مخدره مواد و پر ضد مبارزه 19 فارمسي 38 اداري اصلاحات
بوریس یلتسین
یلتسین یو استدلالي شخصیت و. په هېواد کې دننه د ۱۹۸۰ لسیزې په وروستیو او د ۱۹۹۰لسیزې په لومړیو کې یې ډېر شهرت درلود، خو شهرت یې د ولسمشرۍ پرمهال د اقتصادۍ او سیاسي ناورینونو له امله زیانمن شوی و. له دې وروسته یې استعفا ورکړه او په روسیه کې یې په پراخه کچه خپل محبوبیت له لاسه ورکړ. هغه د شوروي اتحاد په ړنګولو، پر نماینده ډیموکراسۍ، د روسیې په بدلولو او هېواد ته د نوو سیاسي، اقتصادي او کلتوري آزادیو په معرفي کولو کې د هغه د ونډې له امله هم ستایل شوی او هم نیوکې پرې شوې. برعکس، هغه د ناسم اقتصادي مدیریت، د نابرابرۍ او فساد د پراخې ودې پر څارنې او ځینې وختونه د نړۍ د لوی ځواک په توګه د روسیې د درېځ پر کمزورولو تورن و.
جوزجان ولايت
تاريخ
وېشنيزه:افغانستان
بوریس یلتسین
ماشومتوب ۱۹۳۱ز- ۱۹۴۸ز
بوریس یلتسین د ۱۹۳۱ز کال د فبرورۍ په لومړۍ نېټه د سووردلوسک اوبلاست په تالیتسکي سیمه کې په بوتکا کلي کې زېږېدلی و. د هغه کورنۍ چې روسي توکمه وه، له اتلسمې پېړۍ را په دېخوا په دې سیمه کې اوسي، پلار یې نیکولای یلتسین او مور یې کلاودیا واسیلیوینا ستوریګینا په ۱۹۲۸ز کال کې واده وکړ. یلتسین تل د پلار په پرتله له خپلې مور سره نږدې پاتې شو، ځکه وروسته یې پلار خپله مېرمن او ماشومان وهل او ډبول.
شوروي اتحاد هغه مهال د جوزف سټالین تر واکمنۍ لاندې و، چې د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند له خوا یوه ګوندي دولت مشري کوله. د سټالین حکومت د مارکسیستي – لیننیست نظریې له مخې هڅه کوله چې هېواد پر یوې سوسیالیستي ټولنې بدل کړي، نو د همدې لپاره یې د کلیوالي ډله ییز کېدو او ډکولاکیزاسیون پروژه پیل کړه.
د ۱۹۳۹ز او ۱۹۴۵ز کلونو ترمنځ یلتسین خپلې لومړۍ زده کړې د بېرېزنیکي د اورګاډي په ۹۵ شمېره ښوونځي کې وکړې. په اکاډمیک ډول هغه په ابتدایي ښوونځي کې ښه کارکړنه لرله او په مکرر ډول یې د ټولګیوالو له خوا د ټولګي څارونکی او مشر ټاکل کېده. هلته هغه د کومسومولنډ ولادیمیر لینین د مخکښ سازمان له خوا په تنظیم شوو فعالیتونو کې هم ونډه اخیسته. دا په دویمه نړیواله جګړه کې د شوروي له ښکېلتیا سره تړلې وه، چې د یلتسین تره اندریان په سره پوځ کې دنده ترسره کوله او ووژل شو. له ۱۹۴۵ز نه تر ۱۹۴۹ز کال پورې یې د ښاروالۍ په منځني، لومړۍ شمېرې ښوونځي کې زده کړې وکړې، چې د پوشکین عالي لیسې په نامه هم یادېږي. یلتسین په ثانوي ښوونځي کې هم وځلید او له سپورټ سره یې هم لېوالتیا زیاته شوه، له همدې امله د ښوونځي د والیبال لوبډلمشر وټاکل شو.
د مسکو د ګورکوم مشر: ۱۹۸۵ز کال
ګورباچوف د شوروي اتحاد له اصلاحاتو سره علاقه لرله او د مرکزي کمېټې تنظیمي منشي یګور لیګاچیوف ډېر ژر له یلتسین نه وغوښتل، چې له هغه سره د یو بالقوه متحد په توګه وګوري. یلتسین ګورباچوف ته د یو مشر په توګه اندېښنې لرلې او هغه یې کنټرولونکی او سرپرست ګاڼه، خو خپل ځان یې د وروستیو اصلاحاتو پروژې ته ژمن باله. د ۱۹۸۵ز کال په اپرېل کې یلتسین د ګورباچوف له خوا د ګوند د مرکزي کمېټې د ساختماني څانګې د مشر په توګه وټاکل شو. که څه هم د پلازمېنې ښار ته باید لېږدونه شوې وای، خو یلتسین د خپلې رتبې د ټیټوالي له امله ناخوښ برېښېد. هلته هغه ته د نومنکلاتوي اپارتمان ورکړل شو. په دې ځای کې یلتسین او مېرمن یې له لور تاتیانا، د هغې زوی او دویم خاوند سره یو ځای شول. یلتسین ډېر ژر د ګورباچوف له خوا په مرکزي کمېټه کې د ساختماني او پانګې اچونې د منشي په توګه وټاکل شو.
د ګورباچوف په ملاتړ د ۱۹۸۵ز کال په ډسمبر کې یلتسین د CPUS د مسکو ګورکوم لومړی منشي وټاکل شو. هغه په دې وخت کې د شوروي د پلازمېنې د اداره کولو مسؤلیت درلود، چې ۸.۷ میلیونه نفوس يې درلود. یلتسین په ۱۹۸۶ز کال کې د کمونیست ګوند د قانون جوړوونکي ارګان غړیتوب لپاره نوماند شو، په دې وخت کې یې دارالانشا پرېښوده، ترڅو په مسکو کې پر خپل سهم تمرکز وکړي.
د یلتسین لومړۍ دوره
بوریس یلتسین پرېکړه وکړه، چې بنسټیزو اقتصادي اصلاحاتو ته به کار کوي. د ګورباچوف د اصلاحاتو پر خلاف، چې په سوسیالیستي نظام کې یې د ډیموکراسۍ د پراخولو هڅه کوله، خو د نوي رژیم موخه دا وه، چې سوسیالیزم په بشپړه توګه له منځه یوسي او د پانګوالۍ نظام پلی کړي همدارنګه غوښتل یې چې د نړۍ واکمن اقتصاد پر آزاد بازار بدل کړي.
یلتسین د ۱۹۹۲ز کال د جنورۍ په ۲مه، چې په ورته وخت کې یې د لومړي وزیر په توګه هم دنده ترسره کوله، د بهرنیو سوداګریو، قیمتونو او اسعارو د آزادولو امر وکړ. په ورته مهال کې، یلتسین د «لوی اقتصادي ثبات» تګلاره تعقیب کړه، چې د تورم د کنټرول لپاره یې د سخت رژیم طرحه جوړه کړې وه. د یلتسین له دغې کړنلارې سره سم، د ګټې نرخونه ډېرې لوړې کچې ته ورسېدل، ترڅو پیسې ټینګې کړې او کریډیټ محدود کړي. یلتسین د دولتي لګښتونو او عوایدو توازن ته د رسېدو لپاره په پراخه کچه نوي مالیات لوړ کړل، صنعت او ساختماني چارو ته یې د دولت له خوا مالي مرستې په چټکۍ راکمې کړې او د خیریه بنسټونو لګښتونه یې هم راکم کړل.
په ۱۹۹۰ لسیزې کې د روسیې GDP ۵۰ سلنه راکم شول، اقتصادي لوی سکټورونه له منځه لاړل، نابرابریو او بېکاریو وده وکړه، دا په داسې حال کې چې عایدات هم راکم شول. لوړ تورم د روسیې د مرکزي بانک د کمزورې پولي تګلارې له امله رامنځته شو، چې د زیاتره وګړو شخصي سپما یې له منځه یووړه او په میلیونونو روسان یې له فقر سره مخامخ کړل. .
پالولو چېنجي
سمندري چونجیان چې د کورنۍ نوم ېې اوني سیدای او نیریدای ده. د کلاس نوم ېې پولیکیټا او پلرونه ېې انالیډا دي. د دې چونجیانو د مثل تولید ډېر په بې سارې توګه تر سره کیږي. په کال کې خپل وخت، او مالومه مېاشت لري. همداسې د نزدیکت وخت ېې په هر کال او هر موسم کې د سپوږمی رڼا اودښکارېدو کچې سره تړاو لري. دا چونجی په منځ دوه کیږي د لکۍ برخه ېې (اېپیټوک) چې هګۍ او سپرم لري په ځمکه غورزیږي چې له دې برخې ګامټ (هغه حجرات چې دمثل تولید وړ وي) پریږدي. د سر برخه ېې (آټوک) ترې جلا کیږي. په دې چونجیانو کې د اونیسیدای کورنۍ تر ۴۰ سانتي متره پورې اوږدیږي. د دې کورنۍ نر ېې سور رنګه نصواري، او ښځینه ېې نیله رنګه شین رنګ لري. د جنوبي ارام سمندر پالولو چونجیان (پالولوسيسي لینسیس) په سمڅو کې ژوند کوي. کله چې لکۍ له بدن نه جلا شي نو بنسټیز بدلونونه پکې رامنځ ته کیږي: د بدن ځنې برخې ېې له منځه ولاړې شي او ډېر ژر بېرته په وده پېل وکړي. یوه برخه ېې په اوبو کې لامبو پېل کړي او سترګې هم لري بله برخه ېې په سمڅه کې پاتې کیږي. کومه برخه ېې چې جلا کیږي او په اوبو کې په لامبو وهلو پېل کوي هر کال کله چې سپوږمۍ درې برخې پوره شي او څلورمه برخه ېې نامکمله وي په سهار کې را څرکندیږي.
بوریس یلتسین
د یلتسین دویمه دوره
یلتسین د ۱۹۹۶ز کال په نومبر کې د زړه د بای پاس جراحۍ بېړنی عملیات وکړ او د څو میاشتو لپاره په روغتون کې پاتې شو. د هغه د ولسمشرۍ په موده کې، روسیې د پیسو له نړیوال صندوق او نورو نړیوالو پور ورکوونکو سازمانونو نه ۴۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ امریکایي ډالر ترلاسه کړل. په هر حال د هغه مخالفین ادعا کوي، چې د دغو پیسو ډېره برخه د یلتسین د کړۍ(حلقې) خلکو غلا کړې او په بهرنیو بانکونو کې یې ځای پر ځای کړې.
پالولو چېنجي
تړلې لیکنې
چینجی
بوریس یلتسین
د یلتسین دویمه دوره
په ۱۹۹۸ز کال کې، کله چې د یلتسین حکومت خپل پورونه وتړل، نو یو سیاسي او اقتصادي کړکېچ رامنځته شو، چې په مالي بازارونو کې یې وېره خپره کړه او د ۱۹۹۸ز کال د روسیې په مالي کړکېچ کې د روبل د سقوط لامل شو. د ۱۹۹۹ز کال د کوزوو په جګړه کې، یلتسین د یوګسلاویا پر وړاندې د ناټو له پوځي عملیاتو سره کلک مخالفت وکړ او خبرداری یې ورکړ، چې که ناټو کوزوو ته ځمکني سرتېري ولېږل، نو روسیه به خپله احتمالي مداخله وکړي. هغه په ټلویزیوني وینا کې وویل: «ما ناټو، امریکایانو او المانیانو ته وویل: موږ د نظامي اقدام لوري ته مه بیایئ که نه نو په یقیني توګه به د اروپا او ښایي یوه نړیواله جګړه پیل شي». یلتسین زیاته کړه چې: پر یوګسلاویا د ناټو بمباریو د نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو منشور تر پښو لاندې کړ.
آزاد تجارت
آزاد تجارت یو سوداګریز سیاست دی چې واردات او صادرات نه محدودوي. موږکولی شو، هغه ته په نړیوال تجارت کې د آزاد بازار پلې شوې بڼې په توګه وګورو. په دولت کې، آزاد تجارت په عمده توګه د هغو سیاسي ګوندونو له خوا ملاتړ کېږي چې لېبرال اقتصادي موقف لري، په داسې حال کې چې اقتصادي ملي پلوه او کین اړخه سیاسي ګوندونه په ټولیز ډول له محافظت پلوۍ څخه ملاتړ کوي، چې د آزاد تجارت مخالف ده.
بوریس یلتسین
استعفا
یلتسین د ۱۹۹۹ز کال د ډسمبر په ۳۱مه د ټلویزیوني استعفا وینا خپره کړه. په دې کې یې د هغو کلتوري، سیاسي او اقتصادي پرمختګونو ستاینه وکړه، چې دولت پرې څارنه کوله. هغه د روسیې له وګړو بښنه وغوښته او ویې ویل: «زما او ستاسې ډېر خوبونه په ریښتا بدل نه شول. هغه کار چې ډېر اسان ښکارېده، په واقعیت کې ډېر ستونزمن و».
آزاد تجارت
ډېری هېوادونه اوس د سوداګرۍ نړیوال سازمان د څو اړخیزه تجاري تړونونو غړي دي. د برېټانیې یو اړخیز موقف سره آزاد تجارت چې د وارداتو او صادراتو مقررات یې د نولسمې پېړۍ له منځ څخه تر ۱۹۲۰مې لسیزې راښکته کړل، د دې کار ترټولو ښه بېلګه وه. یوه بدیله لاره، د توافق له لارې د هېوادونو په منځ کې د آزاد تجارت سیمو جوړول دي، لکه د اروپا اقتصادي سیمه او د مرکوسور آزاد بازارونه، چې د آزاد بازار هغې سیمې او نورې نړۍ تر منځ یو حفاظتي خنډ جوړوي. ډېری دولتونه تراوسه هم ځینې حفاظتي سیاستونه پلي کوي چې موخه یې د سیمه ییزې کارموندنې څخه ملاتړ دی، لکه پر وارداتو د تعرفې او پر صادراتو د سبسایډي پلي کول. دولتونه کېدای شي آزاد تجارت د طبیعي سرچینو د صادراتو محدودولو لپاره هم محدود کړي. نور خنډونه چې کېدای شي، د آزاد تجارت مخه ونیسي، دا دي: د وارداتو سهمیه، مالیات او غیر تعرفه یي خنډونه، لکه څارنیز قوانین.
له تاریخي اړخه، د آزاد تجارت خلاصون له ۱۸۱۵ز کال څخه د لومړۍ نړیوالې جګړې تر پیل پورې د پام وړ زیاتوالی وموند. د تجارت خلاصون د ۱۹۲۰مې لسیزې په اوږدو کې بیاځلي زیات شو، خو (په ځانګړې توګه اروپا او شمالي آمریکا کې) یې د لوی رکود په لړ کې سقوط وکړ. د تجارت خلاصون بیاځلي له ۱۹۵۰مې لسیزې څخه زیات شو (البته د ۱۹۷۳ز کال د تیلو بحران کې یې ټیټ سرعت درلود). اقتصادپوهان او اقتصادي تاریخ لیکونکي په دې باور دي چې: د تجارت خلاصون اوسنۍ کچه ترټولو لوړه کچه ده چې تر نن پورې لاس ته راغلې ده.
اقتصادپوهان په ټوله کې له آزاد تجارت څخه ملاتړ کوي. یوه پراخه اجماع د اقتصادپوهانو په منځ کې شتون لري چې فکر کوي حفاظت ګرایي د اقتصاد پر ودې او اقتصادي هوساینې منفي اغیزه لري په داسې حال کې چې آزاد تجارت او د تجاري موانع کمېدل د اقتصاد پر ودې او اقتصادي ثبات باندې مثبتې اغیزې لري. په هرحال، په لنډمهال کې، د تجارت آزادونه کولی شي د پام وړ او نابرابره ویشل شویو زیانونو لامل شي او په وارداتي سیالیزو سکټورونو کې د کارکوونکو اقتصادي بې ځایه کېدلو لامل شي.
ځانګړنې
د آزاد تجارت پالیسي ګانې کېدای شي، لاندې ځانګړنو ته وده ورکړي:
اقتصادي ماډلونه
د آزاد تجارت د وړاندیز شوو ګټو پېژندلو لپاره دوه ساده لارې د ډېوېډ ریکارډو د نسبي ګټې تیوري او د وارداتو د سهمې یا تعرفې د اغیزې تجزیه او تحلیل دي. د عرضې او تقاضا له قانون څخه په ګټې اخیستنې سره اقتصادي تحلیل او د اقتصادي مالیاتو اغیزې کولی شي د آزاد تجارت د نظري ګټو او عیبونو د ښکارولو لپاره وکارول شي.
ډېری اقتصادپوهان سپارښتنه کوي چې آن مخ پر ودې هېوادونه هم باید د خپلو تعرفو بیې ډېرې ټیټې کړي، خو ها-جون چانګ، اقتصاد‌پوه، د صنعتي سیاست پلوی، باور لري چې مخ پر ودې هېوادونو کې لوړې کچې کېدای شي توجیه شي، ځکه چې اوس د هغوی او پرمختللو هېوادونو ترمنځ د تولید تشه له هغه وخت چې پرمختللي هېوادونه د صنعتي ودې له اړخه په ورته حالت کې ورسره مخ وو، څخه ډېره لوړه ده. چانګ په دې باور دی چې ننني وروسته پاتي هېوادونه، په یو ډېر رقابتي سیسټم کې ضعیفه لوبغاړي دي. د چانګ له لیدلوري سره متضاده استدلالونه دا دي چې مخ پر ودې هېوادونه د هېواد نه بهر ټکنالوژي ګانو د منلو وړ دي، په داسې حال کې چې پرمختللي هېوادونه باید خپله نوې ټکنالوژي جوړه کړي او مخ پر ودې هېوادونه کولی شي خپل محصولات د نولسمې پېړۍ د شته بازارونو په پرتله لا ډېرو غني صادراتي بازارونو کې وپلوري.
که د تعرفې اصلي توجیه د نویو صنایعو هڅول وي، باید دومره پورته وي چې د کورني تولید شويو توکو ته له وارداتي توکو سره د سیالۍ اجازه ورکړي ترڅو بریالي شي. دا نظریه چې د وارداتو د بدیلې صنعتي کېدو په توګه پېژندل کېږي، تر ډېره حده مخ پر ودې هېوادونو لپاره غیر موثره ګڼل کېږي.
تعرفې
ښي خوا چارټ د وارداتو پر ځینو خیالي توکو د تعرفې پلي کولو اغیز تحلیل کوي. مخکې له تعرفې، د توکو بیه په نړیوال بازار کې او همدارنګه په داخلي بازار کې Pworld دی. تعرفه داخلي بیه Ptariff ته لوړوي. لوړه بیه له QS1 څخه QS2 ته د داخلي تولید د لوړېدو او له QC1 څخه QC2 ته د داخلي مصرف د را ټیټیېدو لامل کېږي.
دا په ټولنیزه هوساینه درې اغېزې لري. مصرف کوونکي لا بدترېږي، ځکه چې د مصرف کوونکي پاتې شونی (زرغونه سیمه) کوچنۍ کېږي. د تولید کوونکو حالت ښه کېږي، ځکه چې د تولیدکوونکي پاتې شونی (ژېړه سیمه) پراخېږي. دولت هم اضافي مالیاتي عاید (آبي سیمه) لرري. په هرحال، د مصرف کوونکو زیان د تولید کوونکو او دولت له ګټې څخه ډېر دی. د دې ټولنیز زیان اندازه دوه ګلابي مثلثونه ښکاروي. د تعرفې لرې کول او آزاد تجارت لرل به ټولنې ته خالصه ګټه رامنځته کړي.
ځینې وختونه د مصرف کوونکو حالت ښه او د تولید کوونکو حالت بد او ځینې وختونه بیا د مصرف کوونکو حالت بد او د تولید کوونکو حالت ښه وي، خو د تجاري محدودیتونو پلي کول د ټولنې د خالص زیان لامل کېږي، ځکه چې د تجاري محدودیتونو زیانونه د تجارتي محدودیتونو د ګټې په پرتله لا ډېر دي. آزاد تجارت ګټونکي او بایلونکي جوړوي، خو تیوري او تجربیز شواهد ښکاروي چې له آزاد تجارت څخه لاس ته راغلې ګټه، د هغه له زیان څخه ډېره ده.
په ۲۰۲۱ز کال کې یوه مطالعه ښکاروي چې په ۱۵۱ هېوادونو کې د ۱۹۶۳-۲۰۱۴ز کلونو موده کې،«د تعرفې زیاتوالی په داخلي تولید او ګټې اخیستنې کې د دوامدار، اقتصادي او آماري کمېدو لامل کېږي او د بېکارۍ او نابرابرۍ د زیاتوالي، د اصلي تبادلې نرخ زیاتېدو او د سوداګرۍ توازن پورې اړوند بې ارزښته بدلونونو لامل کېږي».
بېلو وو، بلغاريا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> بیلووو د بلغاریا په پزاردژیک ولایت کې یو ښار دی چې په 2001 کې 4,592 تنه نفوس لري.
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريې ښارو وېشنيزه:بلغاريه وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بلغاري ژبه وېشنيزه:بلغاري وېشنيزه:بلغارستان وېشنيزه:بلغار
يوسېف شکوورېسکي
يوسېف شکوورېسکي (په چېکي: Josef Škvorecký)د چېک جمهوریت اړوند لیکوال، ژباړن اېډېټر و. نوموړى چکي ليکوال، ژباړن او خپرندوى دى. تر دويمې نړيوالې جگړې وروسته يې پوهنتون پيل کړ، په انگرېزۍ او فلسفه کې يې زده کړې وکړی. دغه راز يې د ښوونکي او اډېټر په توگه هم کار وکړ، چې په ١٩٦٣م کال کې د يوه مسلکي ليکوال په توگه مشهور شو.
په ١٩٦٩م کال نوموړى امريکا ته لاړ او په کورنل پوهنتون کې يې د لکچرر په توگه دنده پيل کړه. کله چې د چکسلواکيا رژيم د نوموړى د کتاب (د بدلمنو جمهوريت) پر خپرېدو بنديز ولگاوه، د نوموړي مېرمن په تبعيد کې ژوند غوره وباله. دوى په ټورنټو کې مېشت شول، هلته يې د جلا وطنو لپاره يو خپرندوى ارگان ايجاد کړ، دلته د چک ٦٨ خپرندويانو خپل کتابونه چاپ کړل، اکثره يې هغه کتابونه وو، چې په چکسلواکيا کې ورباندې بنديز لگېدلى و. په ١٩٩٣م کال کې دوى ٢٢٧کتابونه چاپ کړل، د شکوفريسکي ډېر مشهور کتابونه دا دي: (ډارنان ١٩٤٩)، د بدلمنو جمهوريت)، (د غرور موسم ١٩٧٥) او (د امريکا ږغ ١٩٩٠). (د نوموړي نوم Josef دى، په چک جمهوريت کې د ځينو نورو اروپايي هېوادونو په څېر J د i په توگه تلفظېږي- ژباړن)
وېشنيزه: چېکي ليکوالان
سید مراد علي شاه
سید مراد علي شاه يو پاکستانی سياستوال او انجينر دی، هغه د سند اوسنئ ٣۶م وزیر اعلی او د سند د ولايتي شورا غړي دی.
ستژېکوف کلا
ستژېکوف کلا (په چېکي: Hrad Střekov)د گوتي سپک یوه کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې د Ústí nad Labem په ښار کې لابې سیند ته نژدې پرته ده.
تاريخ
ستژېکوف کلا په ۱۳ مه پېړۍ کې د چېکي پاچا یان لوگزامبورگ په امر د تجارتي لارو د ساتلو لپاره جوړه شوه. په ۱۶ مه پېړۍ کې نوموړي کلا د Lobkowicz د اشرافانو په لاس کې وه. د دې کلا د ستراتيژيکي اهمیت په سبب ددېرش کلن جنگ په اوږدو کې د ساکسوناني ځواکونو او وروسته د سويډني پوځ لخوا ونیول شوه. نوموړې کلا په ۱۸ مه پېړۍ کې د نورو جنگونو په سبب ویجاړه شوه خو تر ۱۸۰۰ میلادي کال پورې د اتریش وسله والو ځواکونو مهم مرکز وه. په ۱۹ مه پېړۍ کې دغه ویجاړه شوې کلا د مشهورو هنرمندانو (لکه Goethe، Karel Hynek Mácha او Richard Wagner) پام ځان ته را واړاوه چې وروسته د دغو هنرمندانو پر اثرونو باندي یې ژورې آغېزه پریښودې. په ۱۹۳۹ کال کې دغه کلا د نازي (آلماني) ځواکونو لخوا ونیول شوه او تر جگړې وروسته د چکوسلواکيا د حکومت په لاس کې پریوته. اوسمحال نوموړی کلا بيا د Lobkowicz د اشرافانو په لاس کې دی.
معماري
ستژېکوف کلا په ۱۳ پېړۍ کې تاسیس شوی. او دوه مهمې برخې لري چې د پل په مرسته تړل شوي دي. د دي کلا معماري د ۱۴ مې پېړۍ د فرانسوي معماري لخوا اثر شوي دی.
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د درانيانو ټولواکمني
دراني سترواکي، چې ورته سدوازيي پاچهي او افغان سترواکي هم ویل کېږي، افغان سترواکي وه چې د احمدشاه ابدالي له خوا یې بنسټ کېښودل شو او د مرکزي آسیا، منځني ختیځ او سویلي اسیا یو شمېر برخې په کې شاملېدلې. دغې سترواکۍ په خپل اوج کې په افغانستان، معاصر پاکستان، د ایران په شمال ختیځو او سویل ختیځو برخو، ختیځ ترکمنستان او شمال لویدیځ هند واک درلود. د عثماني سترواکۍ په خوا کې، دراني سترواکي د اتلسمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې لویه مسلمانه سترواکي وه.
احمدشاه ابدالي د محمد زمان خان ابدالي زوی (د ابدالي قبیلې مشر) او د نادر افشار یوله نامتو قوماندانانو نه و. په خپله قبیله کې په بې اتفاقۍ له برلاسۍ او د ۱۷۴۷ ز کال په جون میاشت کې د نادر افشار له مړینې وروسته، احمدشاه ابدالي همدغه کال د کندهار، غزني، کابل او پېښور په نیولو سره افغانستان خوندي او د افغانستان پاچا شو. واک ته له رسېدو وروسته احمد شاه ابدالي د خپلې قبیلې نوم «دراني» ته واړاوه، چې له دې وروسته هغه د احمدشاه دراني په نوم پېژندل کېده. په ۱۷۴۹ ز کال کې مغول واکمن د شمال لویدیځ هند د ډېری برخو حاکمیت افغانانو ته پرېښود. له دې وروسته احمد شاه لویدیځ ته مخه کړه، څو مشهد چې د شاهرخ شاه له خوا اداره کېده ونیسي، خو هغه له احمد شاه سره بیعت وکړ او د هغه حکومت یې ومانه. وروسته یې د هندوکش شمال ته ځواکونه ولېږل، څو ترآمو سیند پورې سیمې ونیسي، په ډېر لنډ مهال کې، د شمال سیمو ګڼ شمېر بېلابېلې قبیلې له ده سره یوځای شوې. له دې وروسته احمدشاه او د هغه ځواکونو څلورځله پر هند برید وکړ او د کشمیر او پنجاب سیمو کنترول یې ترلاسه کړ. د ۱۷۵۷ ز کال په لومړیو کې هغه په ډیلي برید وکړ، خو مغولي سترواک دویم عالمګیر ته یې اجازه ورکړه چې له ده نه په تابعیت کولو یا د ده د واکمنۍ په منلوسره د سیند سیند په سویلي سیمو یوازې تش په نامه واکمن پاتې شي.
په ۱۷۷۲ ز کال کې د احمدشاه دراني له مړینې وروسته، د هغه زوی تیمورشاه درانی د دراني لړۍ واکمن شو. د تیمورشاه د واکمنۍ پر مهال کابل د دراني سترواکۍ په پلازمېنه واوښت او پېښور یې د ژمي په موسم کې پلازمېنه وټاکله. په ورته مهال دغې سترواکۍ د شیندل کېدو پر لورحرکت وکړ. دغې لړۍ ته د نسلونو لپاره افغانستان په میراث پاتې شو، تر هغه مهاله چې دوست محمد خان په ۱۸۲۳ ز کال کې واک ترلاسه کړ. دراني سترواکي د معاصر افغانستان د بنسټ اېښودونکې په توګه پېژندل کېږي، چې احمد شاه درانی ته د «ملت د پلار» یا «بابا» لقب ورکړل شوی دی.
د افغان دولت بنسټ اېښودل
په ۱۷۰۹ ز کال کې د کندهار ولایت د غلجي قبیلې مشر میرویس خان هوتکي، له صفوي فارسیانو نه خپلواکي ترلاسه کړه. له ۱۷۲۲ ز کال نه تر ۱۷۲۵ ز کال پورې د هغه زوی محمود هوتکي د لنډ مهال لپاره د ایران په ډېرو برخو واکمني وکړه او ځان یې د فارس پاچا باله. له دې سره هوتکي لړۍ په ۱۷۳۸ ز کال کې وروسته له هغه چې د نادر افشار تر مشرۍ لاندې د فارس د افشاریانو له خوا مات او تبعید شول پای ته ورسېده.
۱۷۴۷ ز کال له مغولي او فارسي سترواکیو نه، جلا افغان سیاسي بنسټ د رامنځته کېدو شاهد و. د دغه کال په جولای میاشت کې (د نادر افشار له وژل کېدو وروسته) یوه لویه جرګه جوړه شوه. جرګې ۹ ورځې دوام وکړ او د واکمنۍ لپاره دوه مخکښان رامخته شول: حاجی جمال خان له محمدزايي او احمد خان له سدوزایي کورنۍ نه. محمد صابر خان چې یو ملنګ (سپېڅلی سړی) و او وړاندې یې هم وړاندوینه کړې وه چې احمد خان به د افغانانو مشر وي، را مخته شو، د احمد خان په پګړۍ کې یې د غنمو وږی وټومبه او هغه یې پاچا، دُر دُوران وباله.
لومړۍ بریاوې
د احمدشاه له لومړیو پوځي عملیاتو نه له غلجیانو نه د قلات غلجي او غزني نیول وو، همدارنګه یې کابل او پېښور د مغولي والي نصیر خان نه ونیول. په ۱۷۴۹ ز کال کې، مغولي سترواک احمدشاه بهادر اړ شو، څو سیند، پنجاب سیمه او د سیند مهم سیند (Indus River) احمدشاه ته وسپاري، څو خپله پلازمېنه د افغانانو له برید نه وژغوري. له جګړې پرته په ختیځ کې د پام وړ قلمرو په لاسته راوړو، احمدشاه لویدیځ ته مخه کړه، څو مشهد چې د نادرافشار د لمسي شاهرخ افشار له خوا اداره کېده ونیسي. وروسته له هغې احمدشاه خپل ځواکونه د هندوکش غرونو د شمالي سیمو په نیولو پسې ولېږل. دغه پیاوړي ځواک، په لنډ مهال کې د شمالي افغانستان ترکمني، ازبکي، تاجکي، هزارګي او نورې قبیلې تر خپل کنټرول لاندې راوستې. احمدشاه د درېم ځل او بیا د څلورم ځل لپاره د مغولي سترواکۍ په پاتې شونو برید وکړ، له لاهور سره یې چې د افغانانو له خوا اداره کېده، په پنجاب او کشمیر سیمو کنترول ترلاسه کړ. په ۱۷۵۷ ز کال کې یې په ډیلي برید وکړ، خو مغولي لړۍ ته یې اجازه ورکړه، چې په دغه ښار ترهغه مهاله چې په پنجاب، سیند او کشمیر د احمدشاه واکمني مني، یوازې تش په نامه کنترول ولري. هغه خپل زوی تیمورشاه د خپلو ګټو ساتلو په موخه، په هند کې پرېښود او افغانستان ته راوګرځېد.
له چین سره اړیکې
احمد شاه چې د قزاقستان تر ختیځو پولو پورې د چینايي چینګ سلسلې له مخکې تګ نه اندېښمن و، هڅه یې وکړه چې ګاونډي مسلمان خانات (سمرقند او بخارا) او قزاقان ظاهراً د خپلو لویدیځو مسلمانو د آزادولو لپاره په چین باندې د برید په موخه یو موټی کړي. احمد شاه له چینايي چینګ سره سوداګري بنده کړه او قوقند ته یې ځواکونه ولېږل. په ورته مهال په هند باندې د ده بریدونو دولتي خزانه تشه کړې وه او په مرکزي آسیا کې یې د ځواکونو د کمېدو لامل شوی و، له همدې امله د کافي منابعو د نشتوالي له امله هغه نه شو کولای، هرڅه وکړي، یوازې دا چې د ناکامو خبرو په موخه بیجینګ ته پلاوی ولېږي.
وروستي کلونه
هغه پر لاهور برید وکړ او د سیکانو د سپېڅلي ښار امرتسر په نیولو سره سره یې، په زرګونه سیکان ووژل، د هغوی د درناوي وړ طلایي معبد یې وران کړ. د دوو کلونو په ترڅ کې سیکانو یو ځل بیا بغاوت وکړ او خپل سپېڅلی ښار امرتسر یې جوړ کړ. احمدشاه څو ځله هڅه وکړه، سیکان د تل لپاره تر خپلې ولکې لاندې راولي، خو و یې نه شو کړای. احمدشاه په شمال کې له بل بغاوت سره مخامخ شو، چې له امله یې هغه او د بخارا ازبک امیر هوکړه وکړه چې آمو سیند به د دواړو د اړوندو سیمو ترمنځ پوله وي. احمدشاه د کندهار په ختیځ غرونو کې خپل کور ته راوګرځېد، چېرې چې د ۱۷۷۲ ز کال د اکتوبر په ۱۶ مه مړ شو. هغه د قبیلوي همکاریو او مخالفتونو د توازن په برابرولو کې د پام وړ توګه بریالی و او هغه تر ډېره قبیلوي انرژي له بغاوتونو نه په لرې کېدو هدایت کوله. هغه د احمدشاه بابا یا «دافغانستان پلار» په توګه پېژندل کېږي.
سرچینۍ
وېشنيزه:د پښتنو ټولواکمنیانې وېشنيزه:د درانیانو ټولواکمنی وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
اولیگو کېټ
د کلاس نوم ېې کلیټېلاټا، فرعي کلاس ېې اولیګو کیټا، د کورنۍ نوم ېې انالیډا ده. تر اوسه ېې ۳۵۰۰ ډولونه پېژندل شوي چې تر ټولو زېات نامتو ېې د ځمکې چونجیان دي. اولیګو کیټ په ټوله نړۍ کې پېدا کیږي په سمندر، تازه اوبو او لنده خاوره کې ژوند کوي. په دې چونجیانو کې له څو ملي متره تر ۳ متره پورې اوږده شتون لري. د دې چونجیانو سر نښکاري او په سر کې ېې ښکرونه یا وېښته ډوله ښاخونه نشته. د ځینو وېښتان ېې پر بدن وي. په چونجیانو کې ډېر ډولونه په ملا کې تناسلي کمربند لري چې د یو پړسوب په شکل کې ښکاري دا چونجیان په دې ځای کې له تولید شوې غوزې سره خپلې هګۍ یو ځای کوي. دې پرسېدلي ځای ته کلیټېلوم وایي. ټول ډولونه ېې هیرمافروډیتیک (د نر او ښځې تناسلي غړي لري) دي. وده ېې مستقیمه ده او د لاروال سټیج نلري. د کښت په ځمکه کې ېې شتون ډېر
تړلې لیکنې
چینجی
ميلان کونديرا
ميلان کونديرا (په چېکي: Milan Kundera)(١٩٢٩ز) د چېک جمهوریت لیکوال او موسیقي پوه و چې په ۱۹۲۹ز کال زېږېدلی و. نوموړي په موسيقۍ پوهنه، فلم، ادبياتو او ښکلاپوهنه کې زده کړه وکړه، وروسته يې د پراگ په چارلز پوهنتون کې د نړيوالو ادبياتو تدريس پيل کړ. دوه ځلې د کمونيست گوند غړى شو او دواړه ځله ترې وايستل شو. په ١٩٧٠م کال کې د دې گوند مخالف شو. پنځه کاله وروسته رينز پوهنتون ورته وړانديز وکړ چې د څارونکي استاد په توگه ورسره کار وکړي، نوموړى په فرانسه کې پاته شو. په ١٩٨١م کال کې نوموړي د چکسلواکيا تابعيت بايلود او د فرانسې تابعيت ورکړل شو. چې په پاريس کې يې د پوهنتون تدريس پيل کړ، تر اوسه هورې ژوند کوي. نوموړي ځينې ناولونه وليکل: (ټوکه ١٩٦٥)، (د هستۍ د نه زغملو سپکوالى ١٩٨٤)، (ابديت ١٩٩٠). د دې تر څنگ نوموړى ځينې شعري ټولگې هم لري، چې چاپ شوې دي.
وېشنيزه:د چېک خلک وېشنيزه:چېک جمهوريت وېشنيزه: چېکي ليکوالان
بلوچستان (پاکستان)
بلوچستان (په اوردو: صوبۂ بلوچستان) د پاکستان د پینځو ایالتونو څخه یو ایالت دی. پلازمېنه یی د کوټې ښار دی. د ځمکني پراخوالي له اړخه بلوچستان د پاکستان تر ټولو لوی ایالت گنل کېږي او د وگړو مېشتېدنې له مخې تر ټولو کوشنی ایالت دی. بلوچستان د پاکستان لویدیځ لور ته پروت دی. پراخوالی یې ۳۵۷،۱۹۰ کلو متر مربع دی.
بلوچستان په سوېل کې سمندر دی، په لويديځ کې سند ایالت، په شمال کې خېبرپښتونخوا او په ختيځ کې افغانستان دی. د بلوچستان د وگړو شمېر 9 مېلیونه څخه زيات دی. د بلوچستان ایالت 830 کيلو متره پوله د ايران سره، 2400 کيلو متره پوله د افغانستان سره گډه پوله لري.
سرچینې
وېشنيزه:بلوچستان وېشنيزه:د پاکستان ایالتونه او سیمې وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ
د جامایکا هیواد د ولایتونو نوملړ
د جامایکا هیواد د آیالاتونو نوملړ (د جمايکا هیواد ولایتونه)
د البيروني پوهنتون
د البيروني پوهنتون (په انگرېزي: Al-Beruni University) د کاپيسا په ولايت کې يو افغاني پوهنتون دی چې په ۱۹۹۸ ز. کال کې يې بنسټ ايښودل شوی. دا پوهنتون د ۱۱ مې پېړۍ د نامتو افغان فيلسوف ابو ريحان محمد بن احمد بيروني په نوم نومېدلی.
د البېروني پوهنتون د کاپيسا د ولايت د کوهستان په ولسوالۍ کې د گلبهار د نساجي د فابريکې تر څنگ موقعيت لري. دا پوهنتون د کابل نه ۷۰ ميله ليرې واټن کې پروت دی او څه د پاسه ۱۵۰۰ زده کوونکي لري. د دې پوهنتون اوسنی ريس رشيد خان عزيز کوهستانی دی. په دغه پوهنتون کې د لاندينيو څانگو په برخه کې زده کړې ورکول کېږي:
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
توتوم، بوتسوانا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">