cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د غواگانو روزنه
Dairy Cattle Cows rearing دشيدو غواگانو روزنه
د شيدو دغواگانود روزني گټي: ١-غواگانې د علوفه جاتو(واښو) ښه مصرفونکي دي هغه ډول علوفي چې دانسانانو لپاره مستقيمآد استفادي وړنه وي په لوړباکيفيته او ارزښت لرونکي حيواني توليد يې لکه شيدې اوغوښه بدلوي. ٢-بې غوړه شيدې د چرگانو په تغذيه کې استعماليدې شي چې د پروتين ،معدني موادو او ويټامينونوښه منبع ده. ٣-د لبني محصولاتوغذايي ارزښت يې لوړوي. ٤-دخاورې دحاصلخيزئ لپاره حيواني سره برابروي ٥-څو ډوله محصولات ورکوي لکه (شيدي،پنير،مستي)او داسي نور. دشيدو دغواگانو د روزني تاوانونه: ١-زيات کار ته ضرورت لري. ٢-ډيري سرمايې ته اړتيا لري. ٣-د ناروغيو په خاصه توگه توبرکلوزخپريدل زيات تاوان مينځ ته راوړي. د شيدو دمحصولاتوغذايې ارزښت: سربيره پردي چې د شيدو څخه په تازه ډول استفاده کيږي د هغه څخه يو تعداد نور محصولات هم جوړيږي چې لوړغذائي ارزښت لري ځيني يې په لاندي ډول دي.
هغه عوامل چې دحيوان په انتخاب کې رول لري په لاندي ډول دي
١-د حيواناتو نژاد ٢-فزيکي ساختمان ٣-شجره ٤-ريکارډ ٥-د حيوان صحت دشيدوغواگانو د نسل انتخاب: Breeds selection of Diary cattle که څه هم غواگانې مختلف وطني يا داخلي او خارجي يا(بهرني) نسلونه لري چې په دې ځاي کې به يې څيړنه زيات وخت ونيسي خو دځينوغواگانو نسلونه او نمونې په لاندې ډول څيړو. ١-وطني يا داخلي نسلونه: ديادوني وړده چې زمونږ په گران هيواد افغانستان کې هم يو تعداد د شيدو غواگاني موجودېدي چې ډيرې مشهورې يې په لاندي ډول دي. • قندهاري نسل: اصلي وطن يې قندهار دې رنگ يې تور،سپين اوآن تربشپړه توررنگ پوري وي او ځيني يي دتور اوسپين داغونو په مينځ کي تياره داغونه هم لري.د غوا وزن ئي Lb٥٥٢د قد لوړوالى يي inch٤٧دې او اوږد بوقان لري او همدارنگه د شيدو ورځنى توليد يې ٨-٦ليتره او په يوه دوره کې ١٨٢٢ليتره شيدې ورکوي .او په درې کاله کې بلوغ ته رسيږي او ٢٨٣ورځې شيدې ورکوي او همدارنگه د غوړوفيصديې په شيدو کي %٣.٣ يا%٣،٥ ده.
٢-بهرني يا خارجي نسلونه:Imported breeds په دنيا کې د شيدو غواگانو ډير نسلونه موجود دي خو د هغوى د جملې څخه د هغو غواگانو يادونه کوؤ چي په نړۍ کي ډير شهرت لري.
بلوغيت
بلوغيت Puberty بلوغيت ته رسيدل د غوا د نسل پورې اړه لري زياتره نسلونه په يو کلنۍ کې ځوانۍ يا بلوغيت ته رسيږي اوځينې نسلونه يې په زيات عمر کي بلوغ ته رسيږي.د غواگانو بلوغ ته رسيدل په تغذيه،ساتنې اونسل پورې اړه لري.لکه د مثال په ډول دبرون سويس نسل خوسکۍ چې ښه تغذيه شوي وي په ٨ مياشتو کي بلوغ ته رسيږي.دبوسټريس کراس Bos Taurus cross نسل خوسکۍ چې ښـه تـغذيه شوي وي په ١٤مياشتو کي بلوغ ته رسيږي.کله چه دغوا بدن پوره وده وکړى اودبدن ټولوبرخو يي پوره انکشاف کړي وي بايد د غوايي سره يو ځاى شي چي دزياتره نسلونو لپاره دغه مـوده ١٨مياشتي عمر ټاکل شوى خو ولې د شيدو د غواگانوپه مختلفو نژادو کې بلوغيت فرق کوي د جرسى اوگرانسى غوايان وروسته تر ٢٤مياشتو عمر پوري توليدي سن ته رسيږي .خو دځينو غټو نژادونو توليد ي سن ٢٨-٣٠مياشتو پوري دي. او ددې څخه په کم عمرکي دي خوسکي دغوايي څخه لرى وساتل شي ځکه چه ددي څخه په کم عمر کي دخوسکي دبدن ټولوبرخو وده او انکشاف نه وي کړي. دواړونـژادونو دسخوندرکو روزنه تر بلوغيت پوري لږ مصرف ته اړتيا لري دا چې دغټو نسلونو مصارف تر بلوغيت سن پوري زيات دي خو داهم بايد په ياد ولرو چې يو بالغ سخوندرد غټ نژاد څخه نسبت وړه نژاد ته زيات قيمت لري دسخوندرکو دبلوغيت په عمـر باندي د غذا تآثير: عموماً هغه خوسکي چې مناسبه غـذا اخلي نظر هغه خوسکيو ته چې کمه غـذا اخلي ژربلوغ ته رسيږي ښه غذا دشيدوخوړونکو خوسکيود ودي لپاره ډير مناسبه ده ځکه چه ژربلوغ ته رسيږي اوژرحامله کيږي او په کم وخت کي حاصل ورکوي. د غواگانو القاح:Insemination په عمومي ډول دغواگانو القاح په دوه ډوله ده: ١-طبعي القاح :Natural insemination طبعي القاح هغه ده چې مستقيمآ د غوايي په واسطه تر سره کيږي.هغه غوايان چې القاح لپاره ساتل کيږي بايد ١٨ مياشتې او يا ددې څخه زيات عمر ولري. هغه غوايي بايد دالقاح لپاره انتخاب شي چې دښه نسل څخه وي اوهيڅ ډول مرض ونه لري اوکه چيري غوايي دښه نسل څخه نه وي اومرض ولري نوښه پايله به هم ونه لري دغوايي سره دغوا ديوځايوالي وخت د غويمتوب وروستي موده ده. د يوځاى کيدو يا القاح لپاره دغوايي او غوايوځاي کيدل يو وار کفايت کوي.اوکه چيري دا کار څوواري تکرار شي نو په ځينو وختونو کي د ناوړه عواقبو درامينځته کيدو سبب گرځي. د٤٠-٥٠ غواگانو د القاح لپاره د يوه کال په دوران کي يوغوايي په ښه ډول القاح کولاى شي دالقاح په وخت کي بايد غوايي ښه تغـذيه کړاي شي اوددي ترڅنگ ديو ځاي کيدو په وخت کي لازم احتياط ورسره وشي. دغوا او غوايي ديو ځاي کيدو لپاره بايد د يو مخصوص ځاي څخه کار واخستل شي.
مصنوعي القاح
٢- مصنوعي القاح Artificial insemination نوموړي القاح په نيوزلينډ کي ډيره مروجه ده چې اکثره خلک يي ددي طريقي څخه کار اخلي ځکه چې نوموړي طريقه د نسل داصلاح يوه ښه طريقه ده اوهمدارنگه يو غوايي د( ٥٠٠٠)غواگانو لپاره کفايت کوي .دنوموړي القاح په واسطه مونږ کولاي شو د ناروغيو مخنيوي وکړو اودغوښتني سره سم نسل لاسته راوړو خو د مصنوعي القاح لپاره فني اومسلکي اشخاص پکار دي اوبل قيمتي وسايل ددي لپاره په کاردي چه دمصنوعي القاح لپاره تازه سيمين ( مني) اويا منجمد سيمين څخه کاراخستل کيږي.
دغويمتوب نښي :Signs of Estrus زياتره غواوي چې د تغذيي حالت يي ښه وي اوکومه ستونـزه ونه لري نو د ٢٠-٢٤ ورځو په موده کې يو ځل غويمتوب ښايي،اودا کار د کال په زياتره فصلونو کې تر سره کيږي.دغويمتوب د ځيني نښو څخه په لاندي ډول يادونه کوو. رمباړي وهل ،نارامي، د فرج څخه دصافۍ لزجي ما يع وتل ،په نورو غواگانو يا سړي باند ي ختل ، په ملا باندې د لکۍ غورځول او داسي نور .خو ددې سره سره که بيا هم د غه نښې ښئ څرگندي نه شوي نو نـيټه د ي وليکل شي او ٢١-٢٠ ورځي دي ورته وکتل شي تر څو بيـا پري وار راشي.دغه موده ١٩-٢١ ساعته دوام کوي اوښه به داوي چې دغويمتوب په وروستى وخت (دريمه نيمايي )کي غوا دغوايي سره يو ځاي شي.
دبلاربو غواگانو مراقبت او ساتنه : Care of Pregnant cows دبلاربوغواگانو د حاملگۍ دوره ٢٧٧-٢٨٤ ورځو څخه زياته اويا کمه کيداى شي.په دغه موده کي په خاصه توگه د حاملگۍ په وروستيو دريو مياشتوکې غوا دغذا اوساتنى په برخه کي ځانگړي پاملرني ته اړتيا لري.په دغه دوره کې بايد حيوان د نورو حيواناتو څخه په امن کې وې تر څو ضرر ورته ونه رسيږي. اوکه چيري غوا په ناروغۍ اخته شي نود ناروغيوضد دوا بايد په احتياط سره استعمال شي په هغه صورت کي چې کوم تاوان ورته ونه رسوي.ځيني غواگاني د غويمتوب نـښي ښکاره کوي اوکه ترڅومياشتو پوري دغويمتوب نـښي په غوا کي ښکاره نه شوي نو احتمال دې ولري چې غوا بلاربه شوي وي .اويا د دووڅخه تر دريو مياشتو وروسته دي په تجربه لرونکي وترنرډاکټر دې وکتل شي.اوځيني وخت داسي هم کيږي چې د غوا په رحم باند ناروغي راشي اورحم تر اغيزي لاندي راولي اوپه غواکي سقوط يا وقفـه رامينځته کړى. دبلاربو غـواگانـو تغـذيـه: هغه غواگانى چې ښي شيدي ورکوي که دلکتيشن (شيدو دوره) په اخره کې د٦-٨ اونيوڅخه مخکي د لنگيدوبايد استراحت ورکړل شي اوونه لوشل شي په بل لکتـيـشن کې به ښي شيدي ورکړي. دغوا وچوالي په استراحت کي د لنگوال په وخت کي غوا قوي کوي.داستراحت په وخت کي بايد غوا ښه تغـذيه کړاي شي ځکه چې په دي وخت کي دغوا بچې زيات غـذايې موادوته د بدن دجوړيدولپاره ضرورت لـري.کوشش دي وشي چې بلاربو غواوته يو مقدار ويټامين Aورکړل شي ځکه دويټامين Aد کموالي په صورت کي بچې ضعيفـه وي اوددى ويره هم وي چې بچې ضايع کړي اوهمدارنگـه کـه چيري دشيدو ورکولو په اخره دوره يا داستراحت په وخت کي حيوان ته ښـه غـذا ورنه کړل شي نوله يوي خوابه غوا دلنگوال پر مهال دستونزو سره مخ شي.اود بل لوري به يي دلوشلو پروخت شيدي هم کمـي وي.د يو څيړني له مخي که چيري يوه غوا(٦٠)ورځي مخکي وچه کړاي شي دهغي په پرتله چې تر اخره لوشل کيږي (٥،٧٤٨ )کيلو گرامه شيدې او٤فيصده زيات کوچ به په لاس راشي.
دلنگوال په وخت کي د غوا مـراقبـت: ددې لپاره چې سالـم اوتندرست خوسکى لاسته راوړو د حاملدارۍ په دوره کې غوا ته بايدپه کافي اندازه غـذا ورکړل شي او دامراضو په مقابل کې تداوي يا وقايه وشي.دلنگوال څخه ٢-٣ ورځي وړاندي غوا بايد دگلي څخه بيله کړاى شي اوپه يو بيل ځاي کې چې آرام اومستريـح وې ښه بـيستر په کي خور وې يوړل شي ترڅوغوا پکي په آرام اوراحت سره ولادت وکړي.لنگوال په غوا کي يوه طبعي پـيښه ده په کومه کي چې بچى ديوي معيني مودې دتيرولوڅخه ورسته پيداکيږي. مخکي ددي څخه دلنگوال نـښې بايد وپيژنود لنگوال په رانژدي کيدو سره تيونه اوغولانـځه غټيږي او پوره کيږي.فرج پړسيږي دفرج څخه مايع وځي حيوان نارامـه وي غوا هردوه دقيقې وروسته زور وهي په نورمال حالت کې دبچې دوه مخکني پـښي اوسر راوزي اودبچې څخه وروسته پـيروان پاتي کيږي چې دڅه وخت تيريدوڅخه وروستـه راوزي.په دي وخت کي غوا کومک ته ضرورت لري.دکومک کوونـکي کـس نوکان بايد واړه وي اولاسونه بايد په صابـون وميـنځي اوکه دسکشي موجودي وي نو بايد په لاس شي بيا دي مداخله وکړي دکار په دوران کي حفظ الصحـه مراعـت کول ضروري خبره ده په دي وخت کي بايد غوا د ډيري کلکي پاملرني لاندي ونيول شي. دلنگوال څخه وروسته غـوا دخپل بـچى په څټلو پيل کوي اوخپل بـچى وچوي که چيري غوا ونه کړاى شو چې بـچې وڅټي نو بايد مالدارفوراً دپاکى اوصحي تکي(ټوکر) په واسطه خوسکۍ وچ کړي اودخوسکي دخولي اوپوزي شا او خوا پاکه کړي اوکه خوسکي په تنـفس پيل ونه کړي نو پوښتيوته دفشارورکولو اوخوشي کولو په واسطه په تنـفس کي ورسره مرسته وکړي اويا دي ورته پوزې وتخنول شي .اوکه بيايې هم مشکل درلوده نودخولي د لاري دې ورته مصنوعي تنـفس ورکړل شي.
دوړوخوسکيوسـاتنه اومراقبت :Care of Pregnant Cow وروسته ترلنگيدو کومي شيدي چې دغوا په واسطه توليديږي داورږو په نوم ياديږي. چې دعادي شيدو سره فرق لري واړه خوسکيان ٣-٤ ورځو پوري اورږه تـغذيه کوي چې اورږه په کافي مقدارسره پروتين،معدني مواد اوويټامينونه لري چې د وړو خوسکيانودکولمو توررنگه امراض پاکوي.که چيري واړه خوسکيان ونه کړاي شي چې داورږوڅخه استفاده وکړي نود عادي شيدو څخه هم تغـذيه کيداي شي.بايد خوسکي ته دبدن د وزن %١٠ په اندازه په ورځ کي اورږه ورکړل شي اويا په بله مانا که خوسکي دمور سره پاتي نه شو نوپه ورځ کي دري يا څلور ځلي اورږه ورکړل شي. ځکه چې اورږه دخوسکي يوه خاصه غـذا ده اوديوي اونۍ دتيريدو څخه وروسته دخوسکي مخ ته نرمه شفتله يا رشقه بايد واچول شي ترڅوپه واښو یا نباتاتو یعنی نبات عـادت شي. اوددي څخه مخکي دي دخوسکي نوم دپايوډين ياپتاشـيم پرمنگنايت محلول په وسيله پريـمنځل شي اوقطع دي کړاى شي. دچوشک په واسطه دمور دشيدو څخه دخوسکى تغـذيه: په اوسني عصرکي خوسکيانو ته دشيدو تغـذيه په چوشک لرونـکو سطلونواوشيدو چوشکونو کي زيات رواج لري. ځکه دغه ډول تغذيه دشيدو طبعي ډول تغذيي ته ورته ده اوهمدارنـگه نوموړي ښه طريقه ده خوسکي ښه وده کوي اود خوسکي دهاضمي مشکلات په دي طريقه کي نه ليدل کيږي.ولي اقتصادي نه ده ځکه که چيري يوخوسکي ٢-٣ مياشتو پوري په دي طريقه کي وروزل شي ٧٥٠-٨٠٠ پاوه شيدي مصرفوي چې البته وروسته له دريمي اونۍ يوه اندازه داني اواعلي بيده هم خوسکي ته تهيه اوورکول کيږي.
دشيدو لوشل
دشيدو لوشل :Milking شيدي يوه طاقتوره غذا ده چې دغولانـځي پوسيله تهيـه کيږي خوڅرنگه چې غوا دهمدي محصول په خاطر ساتل کيږي نوبايد چې دغه محصول په پوره پاملرني سره دغوا څخه واخستل شي.دشيدو لوشل په دوه ډوله دي. ١-دلاس په واسطه دغوا لوشل. ٢-دماشين په واسطه دغوا لوشل. ١-دلاس په واسطه د غوا لوشل: دشيدولوشونکي شخص نظافت او بدني حالت روغ رمټ وي اوهيڅ ډول خپريدونکي يا ساري ناروغي اخته نه وي. اودشيدو لوشلو څخه مخکي بايد خپل لاسونه په صابون ومينځي اوپاکي سپيني جامي واغوندي دحيوان تيونه پاک او ضدي عفوني شي اوهمدارنگه شيدي دمکروبونو په واسطه ژر ککړيږي نوهغه سامان آلات چې دشيدو سره په تماس کي وي مخکي د شيدو لوشلو څخه دي پاک اوتعقيم شي ددي لپاره چې پاکي اوصحي شيدي لاسته راوړو.
٢-دماشين په واسطه دغوا لوشل: په اوسني عصرکې په پرمخ تللي هيوادونو کې نوموړې طريقه ډير مروجه ده نوموړى ماشين څلور يا دوه خولې لري چې د غوا او اوزو اونورو ورته لوشونکو حيواناتو لپاره استعماليږي اوددي ترڅنـگ په ماشين کي يو جنراتور تړلي وي. چي شکل يي په لاندي ډول دي.
حفظ الصحه(پاکوالي )
حفظ الصحه(پاکوالي ) :Hygiene لکه څرنگه چې انسان پاکۍ ته ضرورت لري نوغوا هم پاک ځاي،پاکي غـذا ،او پاک چاپيريال ته اړتيا لري حفظ الصحه دټولو هغوتدابيروپه کار اچول دي چې دصحت دساتنې لپاره ورڅخه کار اخستل کيږي ،که مراعت نه شي نوڅاروي به په بيلا بيلوتکليفونو اخته شي او حيوان به خوار ناتوانه اوممکن مړشي يا هم غـټ مصرف به پري وشي خو دحفظ الصحـه په مراعات سره په ډير کم مصرف سره دغټ تاوان څخه ځان وژغورلاي شو.دشيدو غوا دحفظ الصحي په برخه کي بايد لاندي ټکي په نظر کي ونيول شي. ١-دڅاريولپاره بايد ځاي مناسب پاک اووخت په وخت پاک کړاي شي. ٢-څارويو ته وخت په وخت پاکه غـذا او اوبه ورکړل شي. ٣-دحيوان بدن پاک اود پرازيتو موجوديت ته پکي نظر(پام)وشي. دمارکيټونو اوکوپراتيفونو جوړول: دمالدارانو دتشويق اوځيني سهولتونو داسانتيا وو دبرابرولو لپاره لبني محصولاتو په خرڅلاو کي کوپراتيفونه اومارکيټونه ډير خاص رول لري ترڅو مالداران وکړاي شي د خپلي اړتيا وړضروري مواد په مناسب وخت کي ترلاسه اوخپل توليد يي کار ته به په راتلونکي کي په ښه اطمنان سره دوام ورکړي. دشيدو اوکوچو لپاره مارکيټ: يو دډيرو مهمو فکتورونو څخه ديو نژاد په انتخاب کي دهغي څخه موارد نظر محصول دي که چيري مونږ ډيرښه مارکيټ د هغه شيدو لپاره ولرو چه دغوړو فيصدي يې زياته و ي نو هغه نژاد انتخابوؤ چې دشيدو دغوړو فيصدي ئي زياته وي که چيري شيدي يواځي په تازه ډول دمصرف لپاره وي اوهغه څخه دکوچو استحصال دنظر وړنه ؤنو په دې صورت کې هغه نژادونه انتخابوؤ چې دشيدو دغوړو فيصدي يې ټيـټه وي مثلاً دپنير جوړولو لپاره کم غوړلرونکې شيدي استعما ليږي
دشيدو دمقدار اود شيدو دغوړو فيصدۍ ترمينځ دشيدو په غواگانوکي معکوسه رابــطه مـوجوده ده دغواگانوځني عامي ناروغۍ اودهغوي مخنيوي: Some Common Disease of Cows and their Preventions:
انتراکس(تورټپ)
دناروغوڅارويو له پوزي ،خولي اومقعد څخه اکثرا وينه لرونکي افرازات راځي په دغو افرازاتو کي دباسيلوس انتراسيس باکتريا يو غټ مقدارموجود وي دغه باکتريا سپورمنځ ته راوړي چې دمځکي په نيالگيواوخاوره باندي لويږي هغه څاروي چې په دغه ځمکه باندي څريږي په دغه ناروغي باندي اخته کيږي ځکه ددي باکتريا سپورنه تر څوکالونو پوري فعال پاتي کيږي اودباران له کبله چې کله دغه خاوره بي ځايه شي نودغه ناروغي نوروځايونو ته هم خپريږي.په دي ناروغۍ انسانان هم اخته کيدلاي شي ځکه کله چې انسان دناروغوڅارويودپوستکي ،وړيو،هډوکو اويا ويني سره په تماس کي شي دتماس له کبله په دي ناروغۍ اخته کيږي.
علايم : Clinical signs تبه، ړنگ بنگ کيدنه (کاواکي )،ريږديدنه،اوپه ساه ويستلوکي ستونزه،دخولي ،پوزي اومقعد څخه دوينې لرونکي افرازاتوراتلل دغه افرازت کيداي شي دڅاروي ترمړينې دمخه ونه ليدل شي ،پرځيدنه (لويدنه)،ټکان (تـشنج)اومړينه کله ناکله په رمه کي دڅارويو ناڅاپي مړينه ددي ناروغۍ يو اوزينۍ نـښـه وي.
مخينوى:Prophylaxis څاروي ته بايد واکسين و شي اوهغه څارو ي چې په انترکس ناروغۍ اخته وي بايد په خاروکې ژور ښخ شي اوياوسوځول شي اوهرهغه څيز چې دناروغوڅارويو افرازات پرې څيڅدلي وي بايد وسوځول شي.
تداوي: Treatment که څاروي څرگندي نښي وښايي نو تداوي يي ستونـزمنه ده خوبيا هم پنسلينونه او ستريپتو ما يسين يا هم تتراسيکلينونه تر يوې اندازې پوري مؤثردي.
توبرکلوز(نرى رنـځ)
٢-توبرکلوز(نرى رنـځ) : غواييز تبرکلوزدغواگانو يوه ساري ناروغي ده چې دمايکو بکتريم بويس څخه پيدا کيږي په دې ناروغۍ غواگانې اونور څاروي اخته کيږي اوهمدارنگه دغواوڅخه انسانانوته هم سرايت کوي کله چې انسانانو په واسطه دناروغوغواگانو اومې شيدې وڅـښل شي اويا داوموشيدو څخه جوړ شوي لبنيات وخوړل شي انسانان پري اخته کيږي.کيداى شي چې غواوي په غواييز توبرکلوز اخته وي خودناروغۍ نـښي ترډيرو مياشتو ياکلونو پوري څرگندي نه شي.فشاراوزړښت دناروغو څارويوغواييز توبرکلوتحريکوي چې له امله يې پراخته څاروي دناروغۍ نـښي ښکاره کوي اومري.
علايم :Clinical sign کمزورتيا ،ډنگرتيا ،دلمفاوي دغوټي لويدل (پړسيدل)،ټوخى اوپه ځينو څارويوکي ترڅو چې حلال نه شي اوپه سږو اود بدن په نورو غړوکې يې ټپونه ونه ليدل شي دناروغۍ هيڅ ډول نـښې نه څرگندوي .په څړځايونو کي دتوبرکلوز تشخيصول گران اوستونزمن کاردي.
Prophylaxis : مخنيوى څاروي عمومآ دهغه غاز اومايع دتنفس کولوله امله،کوم چې دناروغه څارويو دټوخي يا ساه اخستلوله امله په هواکښې خپاره شوي وي،پردي ناروغۍ اخته کيږي. دتوبرکلوزڅخه دخپلوڅارويودساتنې لپاره بايد ټول ناروغه څاروي اوهغه څاروي چې په ناروغۍ اخته څارويو ته ورنږدي شوي وي مړه اوجسدونه يى بايد ښـخ ياوسوځول شي.اوټول هغه ځايونه چې په ناروغۍ اخته څاروي پکي ساتل شوي يا گرځيدلي وي بايد پاک اوضدعفوني کړۍ شي.اوهمدارنگه هغه غواگاني چې په توبرکلوز ناروغۍ اخته وي دهغوي داوموشيدو دڅـښلواودهغوي دلبنياتوڅخه بايد ځان وساتل شي.ځکه دخوړو له امله انسانان هم په دې ناروغۍ اخته کيږي.
تداوي: Treatment نوموړې ناروغي يوه اوږده ناروغي ده چې تداوي يې اقتصادي نه بريـښي خو دناروغۍ دمخنيوي لپاره بايد ځيني دواگانې استعمال کړاى شي او يا دسختى ناروغۍ په صورت کي حيوان حلال اوژور ښخ کړاى شي.د ناروغۍ دتداوۍ لپاره بايدلاندي پينسلينونه دوترنر ډاکتر دهدايت يا لارښونې سره سم استعمال کړاي شي او دهغه سره پري مشوره وکړاي شي. ١-استرپتومايسين ٢-پنسلين ويال( ٢ )ميلونه ٣- تابليټ ايزونيازيد اوداسي نور.
بروسلوزيـس
Brucellosis ٣-بروسلوزيـس: بروسلوزيس يوه ساري ناروغي ده چې اکثره غواگاني ،پسونه اواوزي پري اخته کيږي بروسلوزيس دبروسيلادکورنۍ له ډول ډول بکترياو څخه پيدا کيږي اوپه مختلفو نومونو لکه څپه ييزې تبې ،دساري نقصان (دحمل زيانول )،اودبنگ د ناروغيوپه نومونو سره ياديږي.نوموړې ناروغي په غواگانو.پسونو اواوزو کي دنازيږيدلوبـچو (حمل)دزيان (سقط)يادمړه بچي د زيږيدني سبب گرځي اودڅارويو څخه انسانانو ته هم انـتقاليداى شي اوهغوي په تبه،سرخوږي اودشپـې په خوله کيدواوستومانۍ اخته کوي. Clinical sign علايم: دبلاربوالي په اخره مرحله کي غوابـچي زيږوي اوکه نر غوايي پرې اخته شي نو خصيي يا هگۍ يې پړسيږي.په غواووکي زياتره پلاسينتا ياپيروان بند پاتي کيږي خوپه غواوو کي مشخصي نـښي نه ترسترگو کيږي.
Prophylaxis مخنيوي: دبروسيلا باکتريا دناروغوحيواناتو په شيدو،وينه اوبولو(ميتازو)کي هم موجود وي. شيدې بايد وايشول شي اوغوښـه مخکې له خوړلو څخه بايد ښـه پخـه شي.دبروسلوزيس دناروغۍ څخه دخپلو څارويو دساتني لپاره بايد هغه ټول ځايونه چې ناروغه څاروي په کي ساتل شوي ،گرځيدلي يا پکــي دهغوي وينـه ،بولي(ميتازي) ياکومه بله مايـع څڅيدلي وي پاک اوضد ې عفوني کړئي اوپه دې ناروغۍ اخته څاروي بايد له نوروڅارويو څخه لرې وساتل شي. Treatment تداوي: تداوي يي کاميابه نه ده.
دافتوزتبه (طبق)
Food Moth Disease F.M.D٤-دافتوزتبه (طبق): دافتوزتـبه په غواگانو،پسونواوزو اوهغوڅارويو کي چې همدغه شان پـښې لري يوه ډيره ساري ناروغۍ ده دافتوز دتبي له ويروس څخه پيداکيږي طبق دايف –ايم –ډي اوفايبرافتوسا په نومونو سره ياديږي.نوموړي ناروغي په اسانۍ سره په ټوله رمه ياډله کي خپريږي په دي ناروغۍ اخته څاروي خپل وزن له لاسه ورکوي،په روانيدلو کي ستونزه لري اودشيد‌‌و توليد يې کميږي.اوپه اسانى سره په سيمه کې خپريدلاى شي اوکيداى شي دغه ويروس په انسانانوکر هم موجودوي اوله انسانانو څخه څارويو ته انـتقال شي.
Clinical sign علايم: په دې ناروغۍ اخته څاروي تبه، خوله ،ژبه،دغولانځوپه څوکو،اودپـښوپه منځ کې تڼاکې اوتوږنې،دخولې څخه دډيرو لاړوتلل،په گرځيدلوکې ستونزه لرل،وزن بايلل اودشيدوپه توليد کې کموالى.غواگانې نسـبت پسونواواوزوته دناروغۍ نـښې ژرڅرگنده وي.
Prophylaxis مخنيوي دافتوزيا طبق له تبې څخه دخپلوڅارويودساتنې لپاره بايد ټول ناروغه څاروي له نوروڅارويوڅخه لري وساتل شي اوهغه ټول ځايونه چې ناروغه څاروي پکي ساتل شوي ياگرځيدلي وي ښـه پاک اوضدې عفوني کړى دطبق دتبې ويروس ډير ډولونه لري دښې نتيجي لپاره دواکسين ډول بايد دطبق دتبې دويروس دډول سره توافق ولري.که چيري دواکسين ډول اودناروغۍ دويروس ډول توپير ولري نوواکسين شوي څاروي به له ناروغۍ ونه وژغورل شي ددې دمخنيوي لپاره بايد لابراتواري آزموينې ترسره شي.اووروسته دهغې څخه دې ورته واکسين و شي .دواکسين دتطبيق ښه وخت دجوزا مياشت ده اودويم ځل دي دحوت په مياشت کې واکسين شي. Treatment تداوي: تداوي نه لري خو دنوروميکروبونودمداخلي څخه د مخنيوي په خاطرانتي بيوتيکونه ورکولاى شو.خوله اوپـښې دې دپوتاشيم پرمنگنات په محلول ومينځل شي دزخمونو دمينځلولپاره د مالگې څخه هم کاراخيستلاى شو. P.P.R ٥-رينډرپـيسټ (وبا): وبادغواگانو يوويروسي ساري ناروغي ده ،چې درينډرپيسټ يا وبا په نوم ياديږي، اوپه غونډه ډله کې په چابکۍ سره خپريږي په دي ناروغۍ داخته څارويو ډيره جگه يا لوړه تبه وي اووزن يي کميږي اواکثره څاروي سمدلاسه ورڅخه مري اودنوموړې ناروغۍ ويروس په انسانانوڅه اثرنه کوي. Clinical sign علايم: په يادي شويې ناروغۍ اخته څاروي جگـه تبه لري،له پوزي اوسترگوڅخه داوبولرونکوافراز توراتلل،دڅارويو په خوله کي ډيرځلي ټيونه ليدل کيږي اوپه اسهال اخته وي. Prophylaxis مخنيوى درينډرپـيسټ ياوبا له ناروغۍ څخه دخپلوڅارويود ساتنې لپاره بايدټول ناروغه څاروي اوهغوى ته ورنږدې شوي څاروي مړه اوجسدونـه يې ښـخ ياوسوځول شي. اوهغه ځايونه چې ناروغه څاروي پـه کي ساتل شوي يا گرځيدلي وي بايد پاک اوضدى عفوني شي ددې لپاره چې څرگنده شي آيا څاروي درينډرپـيست يا وبا په ناروغۍ اخته دي اوکه نه؟ بايد لابراتواري آزمويني ترسره شي.
Treatment تداوي: رينډرپـيسټ يا وبا دتداوي لپاره بايدله واکسين څخه کار واخستل شي.
دغولانځي پړسوب
٦-دغولانځي پړسوب: که چيري دغولانځي يوه برخه دبلي په پرتله لويه شي دغه پـيښي ته دغولانځې پړسوب وايي.
Clinical sign علايم: پړسيدلي برخه توده سوررنگ لري يا هم شين رنگ غوره کوي دشيدو توليديې کميږي،په شيدوکې اوبه ياوينـه ليدل کيږي اوکه ډيروخت پرې تـيـرشي ممکن په شيدوکي زوه وليدل شي .زياتره غواگانې تبه هم ورسره لري. Prophylaxis مخنيوى دغه ناروغي زياتره دغولانځې سره دناپاکه ځاى اوناپاکه لاسونودتماس په وسيله پيدا کيږي نوبايد حفظ الصحه مراعات شي.دلوشلو په وخت کې لاسونه په صابون ومينځل شي اودغولانځي پريمينځل په پاکوگرمـواوبواو په پاکه ټوټه وچول يي مؤثردي .په غوجل کې دزياتوڅارويوتړل دناروغۍخپريدو لپاره زمينه بــرابـروي.
Treatment تداوي: مختلف انتي بيوتيکونه دتي له لاري دملهم يا محلول په شکل ياهم په پيچکارۍ (زرقي) شکل دتتراسيکلينو،سلفانامايدونو اودپنسلينونو تطبيق دتداوۍ لپاره په کار وړل کيږي.
بليک ليـگ ياتورلينگي
Black Lag Disease ٧-بليک ليـگ ياتورلينگي: دعضلاتو يوډول پړسوب دى چې دگاز توليدونکو باکتريا وو په وسيله منځته راځي.
Treatment تداوي: دوترنر ډاکتر دهدايت يا لارښونې سره سم دي پنسلينونو ،ياهم تتراسکلينونو استعمال کړاي شي.
په غواگانو کي داخلي پرازيتونه
٨- په غواگانو کي داخلي پرازيتونه: داخلي پرازيتونه عبارت دهغه پرازيتونوڅخه دي چې دحيوان په داخل کي ژوند کوي او دحيوان په هاضمې سيستم، ځگر اوسږو باندې خپل ژوند سرته رسوي او دهغوى وده اوصحت زيامن کوي.
دځگر چينـجى: داچينـجي په ځگر اودصفر ا په ناليو کي ژوند کوي چې دپلنو چنـچيانو په نامه سره ياديږي دحيوان ځگر( ينـه) خرابوي. Clinical sign علايم: که په ډيرتعداد سره دغه چيـنجي دحيوان بدن ته داخل شي نوکيداى شي حيوان له مينځه يو سي که نه نو دوينې کموالىاومخاطي غشاوو کم رنگـه کيدل ،يا ژيړوالى ،دپوستکي خړوالى اسهال اود شيدوپه حيوان کې کمښت ليدل کيږي.
Prophylaxis مخنيوي نوموړې مرض په هغوځايونوکي پيدا کيږي چې جبه زارې يا زيم ناکې ځمکې وي دمرض دمخنيوي لپاره بايدهلته څاروي ونه څرول شي.
Treatment تداوي: ترايکلوبندازول ٢٥٠ملي گرامه بولسونه. يو بولس په ٢٥کيلوژوندي وزن باندي. دمني اوپسرلي په وخت کې دچيـنجيوضد دواگانو استعمال.
دسږو چيـنجيان: نوموړي چينـجيان په سږو کي ژوند کوي چې په نتيـجه کې په حيواناتو کې تنفسي ستونزي پيداکيږي.
Clinical sign علايم: په حيواناتوکي ټوخى،وزن له لاسه ورکول اوکيداي شي نورې تنفسي ستونزې هم ورته پيدا شي.
Treatment تداوي: دوترنر ډاکترد هدايت سره سم يادحيوان ديو کيلو وزن په اندازه ٥.٧گرامه ليواميزول استعمال شي.
٩-په غواگانو کې خارجي پرازيتونه: دا هغه پرازيتونه دي چې دحيوان په پوستکي او يا د پوستکي لاندې ژوند کوي په دغه ډله کې کونې، کنې، سپږې او جرب پم د ناروغۍ عامل شامل دي.
کنې: Tick داهغه پرازيت دى چې د يو حيوان څخه بل حيوان ته ناروغي انتقالوى.اودا پرازيت د حيوان څخه وينه زبيښي.
نښې:Clinical sign زياتره دغه پرازيتونه د حيوان په هغه ساحو کي وي چي ويښتان نه وي لکه د غوږونو داخلي برخه تخرگونه د لکۍ لاندې برخه کې ليدل کيږي حيوان نارامه وي او دوينې کموالى په کې ليدل کيږي.
درملنه :Treatment تراي کلوروفان(١٥ )گرامه په لس ليتره اوبو کې د سپرې په شکل دي استعمال کړاى شي.
مخنيوي :Prophylaxis د غواگانو داوسيدو په ځاى کې بايد ذکرشوي دوا وپاشل شي اودغوجل چاوونه دې بند کړاى شي.
سپږې: Lice دا هغه پرازيت دى چې د څارويو او مرغانو په پو ستکي باندې ژوند کوي او ځيني يې په جلد يا پوستکي خوله لگوي او وينه يي زبـيښي.
نښې : Clinical sign زياتره څاروي ځان گروي اوبدن يې خارښت کوي .ويښتان يې له منځه ځي اشتهايي کميږي دونې په ډډ يا ديوال پسې ځان مښي او په خوسکيوکې د کم خونۍ سبب گرځي.
مخنيوى :Prophylaxis په منظم ډول د حشراتوضد دوا استعمالول.
پم ياگرک ناروغي: واړه پرازيتونه دي چې دپوستکي په داخل کې ژوند کوي دپوستکي دپړسوب او خارښت سبب گرځي په سترگونه ليدل کيږي.
نښې : Clinical sign دبدن خارښـت ،دويښتانوله مينځه تلل ،جلدي پړسوب اودبڼي بدليدل يې څرگندي نـښي دي.
درملنه:Treatment نيگوان پوډر ١٥گرامه په لس ليتره اوبوکې ددوو اونېو په فاصله دسپرې په شکل استعما ل کړاي شي. دخارجي پرازيتونو په مقابل کې دلتامترين په ټاکلي مقدار سره هم استعمالولي شو.
ماخذونه
وېشنيزه:غواگان
پوتاشیم
پوتاشیم د K (د نوي لاټین له کالیوم څخه اخیستول شوی) سمبول او ۱۹ اټومي نمبر درلودونکی کیمیاوي عنصر دی. پوټاشیم سپینو زرو ته ورته سپین رنګه فلز دی چې په کافي اندازه نرم دی او له چاقو سره د کم ځواک په کارولو پرې کېدلی شي. د پوټاشیم فلز د فضا له آکسیجن سره په چټکۍ غبرګون ښیي او یوازې په څو ثانیو کې چې د آکسیجن سره په تماس کې پاته شي د سپین پوستکي والا پوټاشیم پراوکسایډ جوړوي. په لومړي ځل له پوټاش څخه، چې د بوټو ایرې دي، لاس ته راغی چې نوم یې هم له هماغه څخه اخېستل شوی. د مندلیف په جدول کې، پوټاشیم یو له القلي فلزونو څخه دی چې هغه ټول په خپل بهرني الکټروني پوښ کې د یو واحد الکټرون ظرفیت لري، چې په اسانۍ سره لرې کېږي او له مثبت بار سره یو آیون ترې جوړېږي – یو کاتیون چې له انیون سره یوځای کېږي ترڅو مالګه جوړه شي. پوتاشیم په طبیعت کې یوازې په آیوني مالګو کې شتون لري. عنصري پوتاشیم په شدت له اوبو سره غبرګون ښیي او په غبرګون کې د رامنځته شوي هایډروجن سوځولو لپاره کافي اندازه تودوخه جوړوي او له بنفشي لمبې سره سوځي. دا ماده د محلول په توګه د سمندر په اوبو کې (چې ۰.۴ سلنه وزني پوتاشیم لري) پیدا کېږي او په ډېری نورو معدني موادو لکه ارټوکلاز، د ګرانیټ په عام ترکیب کې او نورو آذرينو ډبرو کې شتون لري.
د پوتاشیم ایونونه د ټولو ژوندیو حجرو فعالیتونو لپاره حیاتي دي. د عصب نورمال انتقال لپاره د عصبي حجرو له غشا څخه د پوتاشیم ایون تېرېدنه اړینه ده؛ د پوتاشیم کمېدل او زیاتوالی کولی شي ګڼ شمېر نښې نښانې راڅرګندې کړي، له هغې جملې څخه د زړه غیرمعمولي ریتم او د الکټروکارډیوګرافي بېلابېلې ګډوډۍ یادولی شو. مېوې او تازه ترکاري د پوتاشیم ښې سرچینې دي. کله چې د پوتاشیم جریان بدن ته زیات شي، چې د وینې د پوتاشیم د کچې زیاتوالي لامل کېږي، بدن له بهر څخه د حجرو داخل ته د پوتاشیم بدلولو او د پښتورګو له لارې د پوتاشیم د بهر کولو له لارې ورته ځواب ورکوي.
د پوتاشیم ډېری صنعتي کارونه په اوبو کې د پوتاشیم د ترکیباتو لوړ انحلالیت له امله کېږي لکه د پوتاشیمي صابونونو جوړول. د درندو محصولاتو تولید په چټکۍ سره خاوره له پوتاشیم څخه خالي کوي او دا کار کولی شو د هغو کرنیزو کوډونو په واسطه چې پوتاشیم لري حل کړو، کوم چې د نړیوال کیمیاوي پوتاشیم د تولید ۹۵ سلنه جوړوي.
ریښه پېژنونه
د پوتاشیم عنصر انګلیسي نوم د پوتاش له ویي څخه اخیستل شوی، چې د پوتاشیم بېلابېلو مالګو راوېستلو لپاره لومړني میټوډونه ته اشاره کوي: په ګلدان کې د سوځېدلو لرګیو ایرې یا د ونو د پاڼو ایښودل، اوبه ورکول، تاوده کول او محلول ته بخار ورکول دي. کله چې هامفري ډېوي په ۱۸۰۷م کال کې د لومړي ځل لپاره د الکټرولیز په کارونې سره خالص عنصر جلا کړ، په هغه یې د پوتاشیم نوم کېښود چې د پوتاش له ویي څخه اخیستل شوی وو.
د K سمبول له قلي څخه، چې په خپله د القلي ویي له ریښې څخه دی، اخیستل شوی دی، چې په خپل وار سره له عربي څخه راغلی: القَلْیَه القلیه «د بوټو ایرې». په ۱۷۹۷م کال کې، آلماني کیمیاپوه مارټین کلاپروټ، د لوسیت او لپیدولیت په معدني موادو کې «پوټاش» کشف کړل او پام یې شو چې «پوتاش» د بوټي د ودې محصول ندي، بلکې په اصل کې د یو نوي عنصر درلودونکي دي او سپارښتنه یې وکړه چې هغه ته د قلي نوم ورکړي. په ۱۸۰۷م کال کې، هامفري ډېوي دا عنصر د الکټرولایزس له لارې تولید کړ، په ۱۸۰۹م کال کې، لوډویګ ویلهام ګیلبرټ د ډېوي «پوتاشیم» لپاره د کالیوم نوم سپارښتنه وکړه. په ۱۸۱۴م کال کې، سویډني کیمیاپوه برزیلیوس پوتاشیم لپاره د K کیمیاوي سمبول سره د کالیوم له نوم څخه ملاتړ وکړ. Klaproth, M. (1797) "Nouvelles données relatives à l'histoire naturelle de l'alcali végétal" (New data regarding the natural history of the vegetable alkali), Mémoires de l'Académie royale des sciences et belles-lettres (Berlin), pp. 9–13 ; see p. 13. From p. 13: "Cet alcali ne pouvant donc plus être envisagé comme un produit de la végétation dans les plantes, occupe une place propre dans la série des substances primitivement simples du règne minéral, &I il devient nécessaire de lui assigner un nom, qui convienne mieux à sa nature.
''Je propose donc ici, de substituer aux mots usités jusqu'ici d'alcali des plantes, alcali végétal, potasse, &c. celui de kali, & de revenir à l'ancienne dénomination de natron, au lieu de dire alcali minéral, soude &c."''
(This alkali [i.e., potash] — [which] therefore can no longer be viewed as a product of growth in plants — occupies a proper place in the originally simple series of the mineral realm, and it becomes necessary to assign it a name that is better suited to its nature.
The name of "potash" (potasse), which the new French nomenclature has bestowed as the name of the entire species [i.e., substance], would not find acceptance among German chemists, who feel to some extent [that] the etymological derivation of it is faulty. Indeed, it is taken from [the vessels] that one formerly used for the roasting of washing powder concentrated from cinders: iron pots (pott in the dialect of Lower Saxony), for which roasting ovens have been substituted since then.
Thus I now propose to substitute for the until now common words of "plant alkali", "vegetable alkali", "potash", etc., that of kali ; and to return to the old name of natron instead of saying "mineral alkali", "soda", etc.)
انګلیسي او فرانسوي ژبو هېوادونو د ډېوي او ګې-لوساک/ټنارډ لخوا ورکړل شوی د پوټاشیم نوم وټاکه، په داسې حال کې چې آلماني هېوادونو د ګیلبرټ/کلاپروټ لخوا ورکړل شوی د کالیوم نوم وټاکه. د خالصې او تطبیق شوې کیمیا نړیوالې ټولنې «زرین کتاب» د دې عنصر لپاره د K رسمي کیمیاوي سمبول ډیزاین کړ.
فزیکي
پوتاشیم له لیټیم وروسته دوهم ترټولو لږ متراکم فلز دی. دا د ذوب له ټیټ ټکي سره یو نرم جامد دی او په اسانۍ سره د چاقو په واسطه پرې کېدای شي. پوتاشیم چې نوی پرې شوی وي ظاهري بڼه یې د سپینو زرو په شان ده، خو همدا چې له هوا سره مخامخ شي بیا د یې رنګ ورو ورو په خړ کېدو پیل کوي. د لمبې په آزمېښت کې، پوتاشیم او د هغه ترکیبات یو بنفشي رنګ له ۷۶۶.۵ نانومترو اوږدو څپو سره خپروي.
د پوتاشیم بې طرفه (خنثی) اټومونه ۱۹ الکټرونه لري چې د آرګون عالي ګاز له جوړښت څخه یو الکټرون ډېر دی. د پوتاشیم اټوم د خپلې ټیټې آیونایزېشن انرژۍ یانې ۴۱۸.۸ کیلوژوله پر مول له امله، د دې احتمال ډېر زیات دی چې د پوتاشیم اټوم خپل وروستنی الکټرون له لاسه ورکړي او مثبت چارج لاس ته راوړي، که څه هم د منفي چارج شوي K− القلي ایونونه هم غیر ممکن ندي. په مقابل کې، د آیونایزېشن دوهمه انرژي ډېره زیاته ده (۳۰۵۲ کیلوژول/مول).
کیمیاوي
پوتاشیم له آکسیجن، اوبو او په هوا کې د کاربن ډای اوکسایډ له اجزاوو سره غبرګون ښکاروي. له آکسیجن سره دا پوتاشیم پراوکسایډ جوړوي. پوتاشیم له اوبو سره پوتاشیم هایډروکسایډ جوړوي. له اوبو سره د پوتاشیم غبرګون کولی شي په شدت سره د تودوخې تولیدوونکی (اګزوټرمیک) وي، په ځانګړې توګه له هغه ځایه چې د دوی لخوا په ګډه تولید شوی د هایډروجن ګاز کولی شي چې اور واخلي. له همدې کبله، پوتاشیم او مایع سوډیم-پوتاشیم (NaK) مرکب پیاوړي وچوونکي دي، که څه هم نور په دې توګه نه کارول کېږي.
مرکبات
د پوټاشیم څلور اوکسیډونه په ښه توګه مطالعه شوي دي: پوټاشیم اوکسایډ (K2O)، پوتاشیم پراوکسایډ (K2O2)، پوتاشیم سوپراوکسایډ (KO2)، او پوتاشیم اوزونایډ (KO3). د پوتاشیم-آکسیژن دوه ګوني مرکبات له اوبو سره غبرګون ښیي او پوټاشیم هایډروکسایډ KOH جوړوي.
پوټاشیم هایډروکسایډ یو پیاوړی القلي دی. د هغه د اوبو خوښولو (هایډروفیلیک) ځانګړنې په پام کې نیولو سره، ۱.۲۱ کیلوګرام KOH یوازې په یوه لیټر اوبو کې حل کېدلی شي. بې اوبو KOH په ندرت سره لیدل کېږي. د پوتاشیم کاربونېټ تولید لپاره KOH له کاربن ډای اوکسایډ CO2 سره په آسانۍ غبرګون ښکاروي او په اصل کې کولی شي له هوا څخه د ګازو اغېزې پاکولو لپاره وکارول شي. د نږدې اړوند سوډیم هایډروکسایډ په شان، پوتاشیم هایډروکسایډ له غوړو سره غبرګون ښیي ترڅو صابونونه تولید کړي.
په ټولیز ډول، د پوټاشیم مرکبات ایوني دي او د K ایون لوړ هایډرېشن انرژۍ په دلیل، په اوبو کې غوره انحلالیت لري. په اوبیز محلول کې اصلي بڼې اوبیز کمپلکسونه دي [K(H2O)n]+ چېرته چې n مساوي دی ۶ یا ۷ ته.
پوتاشیم هپاتوفلوروتانتالات K2[TaF7] د تانتالوم د تصفیې لپاره یوه واسطه ده چې که چېرته تصفیه نشي د ککړونکي نیوبیم په توګه پاته کېږي.
د اورګانوپوتاشیم مرکبات د پوتاشیم غیرآیوني مرکبات ښکاروي. هغوی د K-C ډېرو قطبي اړیکو لرونکي دي. د بېلګې په توګه کولی شو بنزایل پوتاشیم KCH2C6H5 ته اشاره وکړو. پوتاشیم ګرافیټ ته بدلېږي ترڅو د KC8 په څېر د ګرافیټ تعامل مرکباتو بڼې جوړې کړي.
اروناچل پرديش
اروناچل پرديش (انگرېزي:Arunachal Pradesh) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 1,382,611 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 83,743 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته انگرېزي ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د ايتانگر ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 66.95 په سله دي.په دې ټول رياست کې 20.8 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:اروناچل پرديش
فضل ربي
د پښتو ژبی پخوانی او نامتو سندرغاړی چی د قمرو جانی سره یی ډیری بدلی ویلی، ډیر خوږ او زړه راښکونکی غږ لری. یوه نامتو او اوریدل شوی بدله چی د قمرو جانی سره یی ویلی ( د سترګو جنګ دی).
دونګي
دونګ یی (د دونګي افسانه) یوه ۶۰ برخي او ۶۰ دقیقي تلویزیوني ډرامه (سریال) ده چې د کوریایي کمپنۍ ام بی سی له خواه په ۲۰۱۰م کال کې بازار ته وړاندی شوه.
کیسه
د دونګي سریال تاریخ د سوکجونګ حکومت یعنی د چوسان سلسلی چوسون کورنۍ ته رسیږی. ددی سریال اصلی څیره دونګي نومی جلی ده چې پلار او ورور یې په نا عادلانه توګه وژل شوی دي.
سرچینې
انګلیسي ویکېپیډیا
د امریکا په متحده ایالاتو کې د مالیاتو پر وړاندې مقاومت
د امریکا په متحده ایالاتو کې د مالیاتو پر وړاندې مقاومت لږ تر لږه د ښکېلاک له مهاله عملي شوی او د امریکا په تاریخ کې یې مهمه ونډه لرلې ده.
د مالیاتو پر وړاندې مقاومت د مالیاتو له ورکړې ډډه کول دي. په معمول ډول د ټاکل شوو قانوني ارزښتونو په کارونې سره د اعتراض، له تاوتریخوالي پرته مقاومت او یا د وجداني مخالفت په معنا دی. د مالیاتو پر وړاندې مقاومت، د امریکا د انقلاب اصلي تاکتیک و چې د اښکېلاک له وخت نه تر اوسه پورې یې د امریکا په ډېرۍ مبارزاتو کې اغېز لرلی دی.
په دې سربېره، د مالیاتو پر وړاندې د مقاومت فلسفه، «له استازولۍ پرته مالیات هم نشته» اصل نه ده، چې د انقلاب د بنسټ په توګه یې عمل وکړ، چې د هنري ډېوېډ ثورو د مدني سرغړونو اړوند، د فردي وجدان د ادعا له مخې و، چې د امریکا د سیاسي فلسفې مهمه پاڼه وه.
نظریه(تیوري)
دغه نظریه، چې «له استازولۍ پرته مالیات هم نه شته»، له دې سره چې له امریکا نه یې بنسټ نه دی اخیستی، خو تر ډېره د امریکا له انقلاب سره اړوند ده، چې دغه شعار په هغو کې پیاوړې دنده ترسره کړه. نن ورځ هم د مالیاتي بغاوتونو په لاریونونو کې دا یو ټولیز غږ دی. د هنري ډېوېډ ثورو د مدني سرغړونې نظریې ثابته کړه چې، ډېره اغېزمنه وه. اوس مهال یې اغېز یوازې د مالیاتو پر وړاندې درېځ نیولو او کمپاینونو ته نه محدود کېږي، بلکې له ناعادلانه قوانینو نه د هر ډول سرغړونو رانغاړونکی دی. دا د مالیاتو پر وړاندې د مقاومت له تیوریو نه ده، چې ځانګړی امریکايي بوی او خوند یې اخیستی چې د امریکايي مالیاتو پر وړاندې یې مقاومتونه او مقاومتي مبارزې په حرکت راوستلې او هغو ته یې الهام وربښلی دی.
له استازولۍ پرته مالیات هم نه شته
د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې، د انګلستان په سیاسي فلسفه کې دغه نظریه ډېره د پام وړ وه چې په یوه ټولنه باندې د واکمنۍ په موخه باید مالیات ولګول شي. یاده ټولنه باید په قانون جوړوونه کې استازي ولري چې د مالیاتو د لګولو واک ولري. دغه نظریه «له استازولۍ پرته مالیات هم نشته» ناره(شعار) (د هغو په ورته عبارتونو) په اډانه کې بنسټیزه شوه.
تر هغو چې امریکايي مستعمراتو د بریتانیا په پارلمان کې استازي نه لرل، دغه اصل د استعمار ضد یاغیانو لپاره غوره بستر جوړ کړ، څو د هغو مستقیمو مالیاتو پر وړاندې چې د ولیعهد له خوا ټاکل شوي وو، خپله سرغړونه توجیه کړي.
دغه عبارت، په امریکايي فکرونو کې دومره پیاوړی ځایګی لری، چې ان اوس مهال په مالیاتي بحثونو کې چې له قانوني استازولۍ سره چندان اړیکه هم نه لري، په مکرر ډول استفاده کېږي. لږ تر لږه په هغه ډول چې اصلي مخاطبین د دوی په دغه عبارت وپوهېږي، د بېلګې په توګه: دغه شکایتونه چې د کانګرس استازي یوازې له یو شمېر ځانګړو ګټو استازولي کوي، یا دا چې شکایت کوونکی حس کوي، چې نظر یې په بحثونو او یا هم قانوني چارو کې نه دی وړاندې شوی.
مدني سرغړونې
په ۱۸۴۹ ز کال کې د هنري ډېوېد ثورو مقاله، د مدني دولت پر وړاندې مقاومت، چې اوس مهال د مدني سرغړونو په توګه یادېږي، د امریکا د سیاسي فلسفې برخه ده. د نظر پوښتنې د مالیاتو له ورکړې د ثورو د ډډې کولو سرغړونه، له دې امله وه چې، لېوالتیا یې نه لرله، له هغه دولت نه ملاتړ وکړي چې، په عمل کې یې د امریکایانو غلامي کوله او احساس یې کاوه چې، دا د مکسیکو پر وړاندې یوه غیرعادلانه جګړه ده.
ثورو استدلال کاوه چې، له دولت نه اطاعت نامناسب دی او خلک باید له قانون نه د امسا په توګه د ګټنې پر ځای، خپل وجدان ته وده ورکړي او په هغو باور وکړي.
د ثورو فلسفه د مالیاتو د ډېرو مخالفینو لپاره الهام بخښونکې وه، په ځانګړې توګه د هغو لپاره چې په انفرادي ډول (نه د مالیاتي اعتصاب او یا هم لویو خوځښتونو د برخې په توګه) یې له وجداني انګېزې سره د هغو د مخالفت له امله اقدام کاوه.
له پوځي مالیاتو سره وجداني مخالفت
دغه نظریه چې مالیه ورکوونکي د دولتي چارو او غوښتنو لپاره مالیات ورکوي، په دولتي چارو کې شریک کېږي او باید د دولت چارې و ارزوي. په داسې حالت کې چې دولت په کلکه سره غیر اخلاقي عمل کوي، د مالیاتو له ورکړې ډډه، د استعمار په دوره کې د امریکايي کواکرانو(Quakers) له خوا د جګړې د مالیاتو پر وړاندې د مقاومت کیلې وه. همدارنګه یې تر نن ورځې پورې د نورو مذهبي او سیکولر امریکايانو لپاره د جګړې د مالیاتو پر وړاندې د مقاومت بنسټ جوړ کړی دی.
دغې نظریې، د هغو کسانو له خوا پراختیا ومونده، چې د دولتي بودیجې له نورو اړخونو سره یې مخالفت درلود. یو شمېر له دې امله چې د دولت د روغتیايي بودیجې یوه برخه هغو مؤسسو ته درومي، چې د جنین سقط برابروي، د مالیاتو له ورکړې ډډه کړې. یو شمېر آمیش وګړو د وجداني لاملونو له مخې د دولت د ټولنیزې بیمې پروګرام ته د مالیاتو له ورکړې ډډه کړې ده.
مالیات د غلا په څېر
دغه نظریه چې مالیات له اخلاقي پلوه له غلا نه توپیر نه لري، د امریکايي انارشیستي او (تر ډېره) د آزادي غوښتونکي تفکر یو له اصلي عناصرو نه دی. امریکايي انارشیست فیلسوف لیساندر سپونر دغه موضوع دا ډول څرګندوي:"هغه مالیات چې د یوه شخص له رضایت پرته اخیستل کېږي، د هغې غلا په توګه دي چې د میلیونونو وګړو پر وړاندې اجرا کېږي... د یوه شخص له خوښې پرته د هغه پیسې اخیستل، هغه مهال چې د میلیونونو کسانو له خوا چې په همغږي ډول ځان ته دولت وايي ترسره کېږي، د هغې کچې غلا په څېر ده چې، یو شخص یې د خپل مسئولیت له مخې کوي او ځان د لویې لارې څښتن ګڼي. په دغه چاره کې شاملې شمېرې او نه هم متفاوت شخصیتونه، چې دغه چاره ترسره کوي، د دغې چارې ماهیت ته بدلون نه ورکوي."د امریکا د متحده ایالاتو د لیبرتارین ګوند په اساسنامه کې هوکړه وشوه (۱۹۷۲ ز کال) چې مالیات تل د وګړو د حقونو نقض دی."له دې امله چې موږ باور لرو، هر کس حق لري، د خپل کارګټه ترلاسه کړي، د ټولو هغو دولتي فعالیتونو سره چې په زور سره له وګړو پیسې یا توکي راغونډوي او دا د دوی د فردي حقونو تر پښو لاندې کول دي، مخالف یو. په ځانګړې توګه موږ په پایله کې د ټولو مالیاتو د له منځه وړلو ملاتړ کوو. موږ په یوه آزاده ټولنه کې د وړاندې شوو خدمتونو په مقابل کې په خپله خوښه د لګښتونو د ورکړې له سیستم نه، چې د دولت د مالي اړتیاوو د پوره کولو لپاره یوه لار ده، ملاتړ کوو."
همایون عزیزی
ښاغلي عزيزي د ١٣٧٩ څخه تر ١٣٨٢ ه ش کال پوري دهرات په تاريخي ولايت په حوزوي روغتون کي دجراحى عمومي په څانګه کي د ښه ډاکټر په حيث خپله دنده سر ته رساوه چي وروسته دreconstructed surgery څانګي آمر او همدارنګه دreconstructed surgery شفاخاني درئيس په توګه سره پاته سوى دى. په دي وروستيو کي ښاغلي عزيزي دهيواد په سياسي او اجتماعي ومسايلو کي هم فعاله برخه در لوده چي د١٣٨٤ ه ش څخه تر ١٣٨٨ ه ش کال پوري دهرات ولايت دخلګو نماينده او دياد ولايت دولايتي شورا رئيس وو. عزيزي په فرهنګي ،او په مدني خوزښتونو کي فعاله برخه لاره چي په ١٣٨٨ ه ش کال کي دافغانستان اسلامي هيواد مشارکتي مدني ټولني څانګه فعاله او ديادې ټولني مسئوليت چري پر غاړه لاره. ډاکټر همايون په 15/6/1389 ه ش دافغانستان دمخکي جمهور رئيس جلالت مآب حامدکرزي د٧٤ ګڼې فرمان پر اساس په پارلماني چارو کي د ددولت وزير په توګه وټاکل سوهمدارنګه هغه دلويي جرګي دغړي توب تر څنګ په ١٣٩٠ ه ش کال کي دسولي دمشورتي جرګي ،دعننوي او کلتوري برخو کي دمسئول په توګه هم دنده تر سره کړي ده ، همدارنګه د دافغانستان اسلامي جمهوريت دجمهور رئيس د١٣٩٤ کال د ثور دمياشتي پر اوومه نيټه د ٢٣٤ ګڼي حکم پر اساس داساسي قانون د ١٣ فقري او ٦٤ مادي پر اساس دکندهار والي په توګه وټاکل سو. ښاغلي عزیزي دفرانسوي ژبي ترڅنګ په پښتو ،درې او انګليسي ژبو خبري کولاى سي.
ستاینه
د کندهار والي ډاکټر محمد همایون عزیزي یو کلن کاري مزل؛ چي د هېواد په ۳۴ ولایتونو کي د ټولو والیانو په پرتله یې سارۍ نه لیدل کېږي. د ښاغلي عزیزي په راتګ سره د کندهار امنیت، اقتصاد او نورو اړوندو کارونو ته پرمختګ ورکول سوی دی. وېشنيزه:1970 زېږېدنې
کینیا
کېنیا په انګلیسي Republic of Kenya) په ختیخې افریقا کې پروت هیواد دی. چې پلازمېنه یې د نایروبی ښار دی. د یاد هیواد رسمی ژبي سواحلي او انګلیسي مساحت یې ۳۶۷'۵۸۰ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۷۹۱'۲۱۴'۵۲ میلیوتنه دی. د کینیا د پیسو واحد د کینیا شیلینګ (KSH) دی، نوموړی هیواد په ۱۲ د ډسمبر ۱۹۶۳م کال د خپل جمهوریت اعلان وکړ.
کينيا چې په رسمي ډول د کينيا جمهوريت دی او په سواهيلي ژبه کې ورته (Jamhuri ya Kenya) وايي، په ختيځه افريقا کې يو هېواد دی. د خپل ۵۸۰۳۶۷ کیلو متر مربع (۲۲۴۰۸۱ ميل مربع) پراخوالي له مخې کينيا د نړۍ ۴۸ لوی هېواد دی. د ۲۰۱۹ ز کال په سرشمېرنه کې له ۴۷،۶ ميليون څخه د زيات نفوس په درلودلو سره کينيا د نړۍ ۲۹ ګڼ نفوسه هېواد و. پلازمېنه او لوی ښار يې نايروبي دی، په داسې حال کې چې تر ټولو لرغونی او په اوس وخت کې دويم ستر ښار او لومړنۍ پلازمېنه يې د مومباسا (Mombasa) ساحلي ښار دی. د کيسمو ښار (Kisumu City) درېيم تر ټولو لوی ښار او همدارنګه پر ويکتوريا جهيل باندې يو کورنی بندر دی. نور مهم ښاري مرکزونه یې ناکورا (Nakura) او ايلډوريټ (Eldoret) دي. تر ۲۰۲۰ ز کال پورې کينيا له نايجيريا او سويلي افريقا څخه وروسته په نيمه صحرايي افريقا کې درېيم لوی اقتصادي هېواد و. دا هېواد په شمال لويديځ کې د سويلي سوډان، شمال کې د ايتوپيا، ختيځ کې د سوماليا، لويديځ کې د يوګندا، سویل کې د تانزانيا او سویل ختيځ کې د هند له سمندر سره لګېدلی دی. د هېواد جغرافيه، نفوس او اقليم په پراخ ډول توپير لري، چې په ترتيب سره پر سړو واورو د پوښل شويو غرونو څوکو (لکه د کينيا پر غر “Mount Kenya” باندې Batian, Nelion او Point Lenana) څخه، چې شا او خوا ته يې پراخه ځنګلونه دي، په ختيځ کې د ژوو ژوند او حاصلخیزو کرنيزو ځمکو، د درز يا چاود شوې درې په برخو کې معتدله اقليمونه او په لږ حاصلخیزه شاړو او نيمه شاړو سيمو او بشپړ دښتو (لکه د چالبي او نايري دښتې Chalbi Desert and Nyiri Desert) کې وچ اقليمونه دي.
ريښه پېژندنه (ایتمولوژي)
د کينيا جمهوريت د کينيا غر (Mount Kenya) له نوم څخه نومول شوې ده. د معاصر نوم تر ټولو پخوانۍ ثبت شوې نسخه په ۱۹ پېړۍ کې د الماني سپړونکي جان لډويګ کراپف (Johann Ludwig Krapf) له لورې وليکل شوه. په داسې حال کې چې د افسانوي اوږد واټن سوداګر مشر کېفوی (Chief Kivoi) په مشرۍ د “Mamba” په نوم له يو کاروان سره يې يون کاوه، کراپف د غر څوکه په نښه کړه او د هغه د نوم پوښتنه يې وکړه. “Kivoi” ورته “Ki-Nyaa” يا “Kiima-Kiinyaa” ځکه وويل، چې پر څوکو يې د تورې ډبرې او سپېنې واورې نمونې ښايي هغه ته د نارينه شتر مرغ بڼې وريادې کړې وي. د “Agiguyu” وګړي چې د Mt. Kenya په مخ پر ځوړ برخو کې اوسېږي، په Kikuyu ژبه کې ورته “Kirima Kirinyaga” وايي؛ په داسې حال کې چې “Embu” توکم يې “Kirenyaa” بولي، چې درې واړه نومونه ورته معنا لری.
لډوېګ کراپف د هېواد نوم په “Kenia” او “Kegnia” دواړو سره ثبت کړ. ځينو ويلي دي چې دا د افريقايي تلفظ يوه څرګنده يا کره يادونه ده. د ځمکې پېژندونکي او طبيعت پوه سکاتلنډي جوزف تامپسن (Joseph Thompsons) له لورې د ۱۸۸۲ کال جوړې شوې نقشې “Mt. Kenya” د “Mt. Kenya” په توګه [په نوم] په نښه کړه. د غر نوم د هېواد د نوم په توګه ومنل شو. ياد نوم د لرغونې استعمارې دورې پر مهال په رسمي ډول خپور نه شو. په ياده موده کې هېواد د ختيځې افريقا قيموميت يا تر څار لاندې سيمه ګڼل کېده. د هېواد رسمي نوم په ۱۹۲۰ کې د کينيا مستعمره (Colony of Kenya) ته بدل شو.
تاريخچه
په کينيا کې موندل شوي فوسيلونه څرګندوي، چې له ۲۰ ميليون څخه د زياتو کالونو لپاره په سيمه کې ستر پادريان اوسېدلي دي. تورکانا جهيل (Lake Turkana) ته نږدې وروستۍ موندنې په ډاګه کوي، چې د هومو لړۍ “Hominids” لکه هومو هيبل “Homo habilis” (۱،۸ څخه ۲،۵ ميليونو پورې پخوا کالونه) او هوکو ايريکټس “Homo erectus” (۱،۹ ميليون څخه تر ۳۵۰۰۰۰ کالونه پخوا پورې) د معاصرو “Homo sapiens” شوني سيده نيکونه دي او په پليسټوسين (Pleistocene) دوره کې يې کينيا کې ژوند وکړ.
په ۱۹۸۴ ز کال په ټورکانا جهيل کې د کيندنو پر مهال د لرغوني ژوند پوه ريچارد لييکي (Richard Leakey) له کامويا کيميو (Kamoya Kimeu) سره د ټورکانا هلک (Turkana Boy) په موندلو کې مرسته وکړه، چې د “Homo erectus” ۱،۶ ميليونه کاله پخوانی فوسيل و. د لرغوني “hominids” په اړه پخوانۍ څېړونه په ځانګړي ډول په ماري لييکي (Mary Leakey) او لويس لييکي (Louis Leakey) له لوري مشخص شوې ده، چې دواړه په “Olorgesailie” او “Hyrax Hill” سيمو کې د لرغون پېژندنې د لومړنۍ څېړنې ځواب ويونکي وو. په “Hyrax Hill” سيمه کې وروستی کار د “Glynn Issac” له لورې تر سره شو.
نيوليتيک (Neolithic)
د نینۍ کينيا لومړني اوسېدونکي ښکاري راټولېدونکي وو، چې د معاصرو “Khoisan” ويونکو خپلوان وو. دا وګړي وروسته د کرنيز بزګر “Cushitic” وګړو (چې د کينيا د Cushitic ويونکو نيکونه دي) له لورې د افريقا له ښکر (Horn of Africa) څخه بې ځايه شول. د لرغوني هولوسين (Holocene) دورې پر مهال سيمه ايز اقليم له وچ څخه يو څه لمدو حالتونه ته بدل شو، چې د تېر په پرتله د خوښې وړ چاپيريال کې يې، د کرنې او څارويو د روزنې غوندې د کلتوري دودونو پرمختګ ته موکه برابره کړه.
ایداري وېش
د کینیا هیواد د ښارونو نوملړ.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:کېنیا
۴۴ (عدد)
۴۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۴۳ څخه  مخکي او د ۴۵ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۴۴:
په کیمیا کې
۴۴ د روتېنيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۴۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
حکيم تڼيوال
حکيم تڼيوال (په انگرېزي: Hakim Taniwal) يو افغان ټولنپوه او د کابل پوهنتون د ټولنپوهنې د څانگې پخوانی ښوونکی وو. هغه د خپل د ژوند په وروستيو کالونو کې د خوست ولايت د والي په توگه دنده ترسره کوله چې د څانمرگي بريد ښکار شو. نوموړی د افغانستان د واليانو په کتار کې يو له هغو کسانو نه وو چې په لوېديځ کې يې لوړې زده کړې سر ته رسولي وې.
مخينه
د دنگې ونې ، سپينې ږيرې او برگو څڼو تڼيوال د ١٩٧٠ مو کلونو په اوږدو کې له جرمني په ټولنپوهنه کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړى و.
هيواد ته په راستنيدو تر هغو د کابل پوهنتون د ادبياتو د څانگې د اجتماعي علومو استاد و چې د پخواني شوروي اتحاد پوځونو پر افغانستان يرغل کاوۀ.
حکيم تڼيوال د پوهنتون له يو شمير نورو استادانو سره پېښور ته ولېښل.
د کډوالۍ په ورځو شپو کې د پوهنتون د مهاجرو شوو استادانو په ټولنه کې بوخت شو چې وروسته وروسته يې مشر و.
دۀ د افغان جهاد په پلوۍ گڼ شمير مقالې وليکلې. په پښتو ، دري ، الماني او انگليسي ژبو روان غږيدۀ او ليکنې يې کولې.
د کورنۍ جگړې له پيل وروسته حکيم تڼيوال استراليا ته وليږديد. تر هغو هورې و چې د طالبانو واکمني نسکوره شوه.
له راستنيدو وروسته په داسې حال کې د خوست والي وټاکل شو چې د هغۀ ولايت ليکوال او ورځپاڼه ليکونکي ېې د انارشۍ ورځې بولي :
(( نه يوازې د خوست په ښار بلکې په ټول ولايت کې بيلا بيلې ډلې ټپلې واکمنې وې. نظم نه و. خو حکيم تڼيوال دغه حالت ورک کړ. خوست يې کرار کړ. تر ټولو مهمه يې دا وه چې خوست کې يې پوهنتون جوړ کړ. ))
حکيم تڼيوال د خوست له ولايته وروسته د کانو او صنايعو او د کار او اجتماعي چارو د وزير په توگه د لنډ وخت لپاره کار وکړ. خو بيرته والي وټاکل شو او د پکتيا په ولايت کې يې د ژوند تر وروستيو شېبو دنده ترسره کړه.
د پکتيا او خوست اوسيدونکي وايي چې حکيم تڼيوال د جرگو او مرکو د سپين ږيرو په څير دروند چلند لارۀ او په غور يې د خلکو خبرې اوريدې.
وېشنيزه:افغان واليان وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه
گوړه
گوړه یوه خوږه ماده ده چې د گنیو د شربت باندې له یو لړ چارو ترسره کولو وروسته لاسته راځي. د گوړې جوړښت د گنیو له شربت څخه منځ ته راځي. دا شربت د گاڼۍ په وسیله له گنیو څخه راوباسي او بیا یې په سترو تشتونو کې جوشوي. تردې حده چې اړوند شربت ټولې اوبه تبخیرېږي او ټینگ شربت چې سانچق یې بولي پاتې کېږي. اړوند سانق بیا د لاسونو په وسیله غونډاری غونډاری کوي او گوړه ترې جوړوي. گوړه د افغانستان په ننگرهار ولایت کې جوړېږي. ددې د گوړولو لپاره د گاڼیو اړتیا وي چې له گنیو شربت راوکاږي.په نړيواله کچه گوړه په هند،بنگلادېش،پاکستان،نيپال او سريلانکا کې جوړېږي.
سرچینې
وېشنيزه:گنی وېشنيزه:شربت وېشنيزه:ننگرهار ولایت وېشنيزه:گاڼۍ
پټنګ عمليات
پټنګ عمليات (Operation Pitting) په 2021ز کال کې د طالبانو تر بريد وروسته، له افغانستانه د برتانوي اتباعو او وړ افغانانو د ايستلو لپاره د يو پوځي عملياتو نوم و. په دې عملياتو کې د  16 هوايي بريد غونډ په ګډون له 1000 څخه زياتو پوځي مامورینو برخه درلوده. دا عمليات د ګڼو نورو هېوادونو د انخلاء د هڅو سره په يو مهال تر سره شوي و.
له دويمې نړیوالې جګړې وروسته تر ټولو ستره برتانوي انخلاء او د 1948-9 د برلن له محاصرې راهيسې له 100 څخه په زیاتو الوتنو کې له 15000 څخه زيات خلک خوندي ځايونو ته ورسول شول. په ايستل شويو کسانو کې 5000 برتانوي اتباع او 8000 هغه افغانان وو، چې د Herrick (2002-2014) په نوم عملياتو پر مهال د برتانوي ځواکونو د مرستې په برخه کې د دوی د ونډې له امله د طالبانو د تعقيب ښکار ګرځېدای شول. په تخليه شويو کسانو کې د 2200 په شا اوخوا کې ماشومان وو، چې تر ټولو کوچنی يې یوازې يو ورځنی و.
په دې تخليې سره هغه ژمنې پلې شوې، چې د برتانيې د حکومت له خوا د افغانانو د بيا مېشتولو او مرستې په تګلاره کې شوې وې، او د 2021ز کال په اپريل مياشت کې پيل شوې وه. د پټنګ عملياتو تر پای پورې، د ARAP  سره سم په ټوليز ډول 10000 افغانان ايستل شوي وو.
دې عملياتو په افغانستان کې د برتانيې شل کلن پوځي ماموريت پای ته ورساوه.