cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
متل
پوهه د خپلې ناپوهۍ پیداکول دي.
پوهه ماشینونه جوړوي چې د انسان په څېر کار کوي، او انسان پیدا کوي چې د ماشین په توگه کار کوي.
هر گل اغزی لري.
هر څه په خپل وخت.
ښې بڼکې ښه مرغان جوړوي.
چې لمړی راشې، لمړی به د خدمت وشي.
لمړۍ کار لمړی کوئ.
که مې یو ځل وغولوې، پر تا د شرم وي، که مې دوه ځلې وغولوي، پر ما د شرم وي.
کم سوله (بې عقل) هلته بېړه کوي چېرته چې ملایکي له تگه ډارېږي.
چې په مخکې ورته گواښ شوی وي، مخکې یې زغره اغوستې وي.
بخت د زړور په گټه وي.
تر ټولو ښه خیرات د پوهې ورکړه ده.
د ټوپک جگړې ته له چاړې سره مه راځئ.
روغتیا خدای درکوي، خو فیس ډاکتر درڅخه اخلي.
لویه ونه له کوشني نیالگي څخه جوړېږي.
ښه مېرمن ښه ژوند دی.
سخت کار هېڅ وخت هډوکي نه ماتوي.
بیړه د وخت ضایع ده.
څوک چې په تیارۍ کې ناکام شي، نو ناکامۍ ته به ډېره ښه تیار شي.
څوک چې په خپل تاریخ نه پوهېږي، نو هغه سهوې به بیا تکرار کړي.
څوک چې پوهېږي، هغه خبرې نه کوي، خو څوک چې خبري کوي، هغه نه پوهېږي.
څوک چې ډېر په بیړه ژوند کوي، هغه به ډېر ژر مړیستون (قبر) ته ورسېږي.
څوک چې د هېڅ شي لپاره نه ولاړېږي، د هر شي لپاره به ولوېږي.
څوک چې هکۍ غلا کوي، غویی به هم غلا کړي.
چې له تورې سره ژوند کوي، له تورې سره به مړ شي.
چې ډېر خوب کوي، خپله لوږه به هم هېره کړي.
څوک چې د وینگ (ویلو) لپاره څه نه لري، نو لیکل هم نه شي کولای.
غپل یې له داړلو څخه بد دي.
تاریخ تکرارېږي.
یوازې خبري کوي، خو کړن یې نشته.
کور هلته دی چې زړه مو وي.
کور ، کور دی، که څه هم چې ښه نه وي.
ریښتینولي تر ټولو ښه تگلاره ده.
د ښو په هیله اوسئ، خو د بدو لپاره تیاري ولرئ.
د شنې زرغونې (رنگین کمان) لپاره لمر او باران دواړه اړین دي.
په پښو ولاړ مرگ ښه دی، نظر هغه ژوند ته چې په گونډو وي.
بېگاره او مضر لاسونه د شیطان اسباب دی.
که دنده د کړن ارزښت لري، نو په ښه توگه د وکړل شي.
که هیلې آسونه وای، نو سوالگر به پرې  الوتلی.
که څوک نه شئ وهلئ، یا ورسره ملگري شئ، یا یې په بل چا ووهئ.
که د کوم کار په کړن کې ماهر نه یاست، نو پام کوئ.
چې د لوگي زغم نه لرئ، نو له پخلنځي ووځئ.
که د لاترې ټیکت نه پېرئ، نو څنگه به یې وگټئ؟
که د موخه نه پېژنې، نو هر گاډی به د هلته ورسوي.
که د سهار چای په تخت کې چښې، نو په پخلنځي کې څمله.
د یوه چا د شخصیت د مالومولو لپاره هغه ته واک او ځواگ ورکړه.
که په یوه شخړه کې د حل برخه نه یاست، نو هرو مرو د ستونزې برخه یاست.
حل د ستونزو په منځ کې دی.
له سهاره مخکې تل تپه تیاره وي.
په خپله هدیه مهمه نه ده، بلکې د ورکولو طریقه یې مهمه ده.
د دروغو لپاره دوه کسان اړین دي : یو کس چې دروغ ووایي، بل چې غوږ ورته ونیسي.
وېشنيزه:پښتو ژبه
په يمن کې لوږه «قحطي» (2016-تر اوسه)
له 2016ز کال راهيسې، په يمن کې د خوراک د تامين بحران روان دی، چې د يمن د کورنۍ جګړې پر مهال پيل شوی و. د ملګرو ملتونو د اټکل تر مخې د 2020ز کال تر ديسمبر پورې د جګړې د غېر مستقیمو لاملونو له کله 130000 تنه مړه شوي دي، په کومو لاملونو کې چې د خوراکونو، د روغتيايي خدماتو، او زېربناوو کمښت شامل دي. په 2018ز کال کې، د ماشومانو د ساتنې ادارې (Save the Children) اټکل کړی و چې له دې مخکې په درې کلونو کې 85000 ماشومان د لوږې له امله مړه شوي وو. د 2020ز کال د مۍ په مياشت کې، يونيسف يمن په نړۍ کې د ستر بشري ناورين په توګه بيان کړ، او اټکل يې کړی چې د ټول نفوس 80٪ وګړو بشري مرستو ته اړتيا درلوده، يعنې له څلور ويشت ميلیونه څخه زيات وګړی. د 2022ز کال د سپتمبر په مياشت کې، د خوړو نړیوال پروګرام اټکل کړی و چې اولس اعشاريه څلور ميلیونه يمنيان د خوراک د کمښت سره لاس او ګريوان دي،  ويې ويل چې د کال تر پايه به دا شمېر نولس ميلیونه ته لوړ شي، او روښانه يې کړه چې د لوږې دا کچه بې مخينې ده. دا بحران د نس ناستي ناروغۍ د پيل له امله مخ په زیاتېدو دی، د کوم له امله چې د 2015ز او 2017ز کال تر منځ موده کې له 3000 څخه زيات کسان مړه شوي دي. په داسې حال کې چې هېواد د بحران سره مخ دی او ډېرې سيمې د IPC Phase 4 (بشري بېړنی حالت) په توګه ډلبندي شوي دي، د نړيوالو مرستندويه هڅو له امله په 2018ز کال کې او بيا د 2019ز کال په لومړيو کې د لوږې د حالاتو اصلي ډلبندي ځنډېدلې ده. د 2021ز کال د جنورۍ په مياشت کې، له 33 سيمو څخه دوه سيمې د IPC 4 (بشري بېړنی حالت) په توګه ډلبندي شوې وې، په داسې حال کې چې 26 نورې سیمې د IPC 3 (سخت بحران) په توګه ډلبندي شوې وې.
د بحران بنسټيز لامل د يمن روانه کورنۍ جګړه ده. په 2015ز کال کې پيل شوې روانې کورنۍ جګړې او د سعودي عربستان له خوا د يمن د محاصرې له امله، خلکو ته مرستې ډېر ځله په اغېزناک ډول نه رسېږي. د 2017ز کال د نومبر په مياشت کې د ټولو سمندري او ځمکنيو بندرونو د بندېدو تر څنګ محاصره هم سخته کړای شوه وه، او د مياشتې په پای کې په بشپړ ډول نه، بلکې تر يو بريده ازاد کړای شول، او ځينو بشرپالو مرستو ته اجازه ورکړل شوې وه، چې هېواد ته داخل شي.
د 2019ز کال د لوږې نړيوال شاخص تر مخې، د منځنۍ افريقا جمهوريت څخه وروسته، يمن په نړۍ کې د لوږې دويم درجه د لوږې لوړې نومرې لري، د منځنۍ افريقا جمهوريت کې له 2000ز کال راهيسې د لوږې نومرې تر يمن يو څه خرابې دي (له 43.2 څخه 45.9 ته لوړې شوې دي). د 2020ز کال لپاره، GHI اټکل کوي چې له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو کې د ضياع خپرېدل له 13.3٪ څخه 15.5٪ ته لوړ شوي دي، او د ودې نه کېدو خپرېدل له 46.6٪ څخه تر 5302٪ پورې لوړ شوي دي، په داسې حال کې چې د کورنۍ جګړۍ په اوږدو کې د ماشومانو مجموعي مړينه يو څه کمه شوې ده (2010ز په پرتله).
مخينه
په نړيواله کچه په رسميت پېژندل شوي حکومت د ځواکونو او حوثیانو تر منځ له جګړې وروسته په 2014ز کال کې د يمن کورنۍ جګړه پيل شوه. د ايران حکومت حوثيانو ته پوځي ملاتړ وړاندې کړ، او د یمن پلازمېنه يې ونيوله. د ناکامو مذاکراتو له يوې لړۍ وروسته، د 2015ز کال په جنورۍ مياشت کې پاغيانو ولسمشريزه ماڼۍ ونيوله. ولسمشر عبد ربه منصور اړ کړای شو چې د خپلو دولتي چارواکو سره يو ځای استعفاء وکړي. د همدې کال د مارچ مياشتې په پيل کې، متحده ايالاتو او سعودي عربستان يو لړ اقتصادي بنديزونه پلې کړل او د سعودي عربستان په مشرۍ يو ايتلاف پر حوثي ياغيانو هوايي بريدونه پيل کړل.
جګړې په ملکيانو منفي اغېز کړی، له امله يې سخت اقتصادي سقوط منځ ته راغی، سلګونه زره خلک له خپلو کورنو تېښتې ته اړ شوي، او شپږ شپېته سلنه خلک جدي بشري مرستو ته اړتيا لري. له اوسني بحران مخکې، يمن په منځني ختيځ کې تر ټولو ډېر ناوخوندي هېواد و. دا هېواد د نړۍ تر ټولو زیات سوء تغذيې سره مخ هېوادونو کې شمرل کېدو، او د دې هېواد پنځوس سلنه وګړي پاکو اوبو ته د محدود لاسرسي تر څنګ په بې وزله حالاتو کې اوسېدل.
د سعودي عربستان په مشرۍ مداخله
په يمن کې لوږه په دې هېواد کې د سعودي عربستان په مشرۍ د مداخلې د بنديز مستقیمه پايله ده. يمن له مخکې څخه په عربي ټاپووزمه او منځني ختيځ کې تر ټولو زيات بې وزله هېواد و، او الحديدة د يمن يو له تر ټولو بې وزلو ښارونو شمېرل کېدو، خو د سعودي په مشرۍ ايتلاف له خوا د جګړې او سمندري بنديز له امله وضعيت لا زيات خراب کړ. د کب نيونې کښتۍ، کومې چې د الحديدة د اوسېدونکو د معيشت بنسټيزه سرچينه وه، د سعودي د هوايي بريدونو له امله ويجاړې شوې، او له هغوی سره هېڅ داسې وسيله پاتې نه شوه چې کورنيو ته خوراک برابر کړي. د پايلې په توګه، په اوسط ډول په هرو لسو دقيقو کې يو ماشوم مري. د ملګرو ملتونو د ماهرينو يو پلاوي موندلې ده چې سعودي عربستان په قصدي ډول يمن ته د بشري مرستو د رسېدو په مخ کې خنډونه پیدا کوي.
د سعودي عربستان په اړه ويل شوي دي چې په قصدي ډول په يمن کې د خوراک د تولید او وېش سرچينې په نشه کوي، په دې ډول چې په فارمونو، د کب نيونې کښتيو، بندرونو، د خوراکونو زېرمې، د خوراکونو فابريکې، او نورو سوداګريو بمبارۍ کوی، تر څو هلته لوږه نوره هم زياته کړي. د دې اقداماتو په پايله کې ملګرو ملتونو د سعودي عربستان په مشرۍ ايتلاف باندې د جنګي جنايتونو د کولو او په بشپړ ډول د انساني ژوند له نظره غورځولو تور پورې کړی دی. د يمن د کورنۍ جګړې پر مهال 1500 شوونځيو ته زيان رسېدلی او ويجاړ شوي دي. د سعودي عربستان له ملاتړ څخه برخمن د هادي ځواکونو له خوا له حوثيانو څخه ساحلي ښار موخا ونیو، دوی کب نيونکي له کار منع کړل. د يمن کب نيونې اتحاد پر ايتلاف د کب نيونکو پر ضد د جګړې د پيل تور پورې کړ.
امریکايي سناتور «Chris Murphy» په امريکا د يمن په بشري بحران کې د ښکېلتيا تور پورې کړی، او وايي: "اوسمهال د يمن په داخل کې زرګونه او زرګونه مري. ... دا وحشت تر يو بريده د يوې داسې بمبارۍ په مبارزو کې د اسانتيا برابرولو برخه کې زموږ د پرېکړې له امله منځ ته راغلی دی، کوم چې ماشومان وژني، د يمن په داخل کې د سعودي تګلاره  تاييدوي، کوم چې په قصدي ډول د ناروغۍ او لوږې او بشري مرستو له مخنيوی څخه د يوې حربې په توګه کار اخلي".
برتانوي څېړونکي « Alex de Waal» په يمن کې د لوږې په اړه لاندې څرګندونه کړې"په 1990ز لسيزه کې له شمالي کوريا وروسته د نړۍ تر ټولو ناوړه او په کوم کې چې د لوېديځ مسئولیت تر ټولو روښانه دی... د جګړې له پیل راهيسې، برتانيې لږ تر لږه د 4.5 مليارده پاونډو وسلې په سعودي عربستان او 500 ميليونه پاونډه په ارزښت په متحده عرب اماراتو پلورلي دي. ټرمپ په تېره مۍ مياشت کې په سعودي عربستان د 110 مليارده ډالرو وسلو د پلور اجازه ورکړې وه. يمن به د دې نسل، يا د دې پېړۍ د لوږې جنايت ثابت شي."د بې پولې ډاکټرانو سازمان (MSF) د لوږې او نس ناستي ناروغۍ له قربانيانو سره مرسته کوي، تر څنګ يې هغو ته د رواني روغتيا مرستې وړاندې کوي چې د جګړې له امله اغېزمن شوي دي.
د حوثيانو له خوا د خوراک نيول
په حوثيانو د بشري حقوقو د څار (HRW)، MSF، او خوړو نړيوال پروګرام (WFP) په ګډون ادارو له خوا تر خپل واک لاندې ښارونو کې په غېر قانوني ډول د خوراکونو او درملو د نیولو تور پورې شوی دی، داسې حال کې چې د خوړو نړيوال پروګرام د يوې سروی موندنې ښيي چې د حوثیانو تر واک لاندې صنعا او صعده کې دا خوراکي مرستې اکثريت وړ خلکو ته نه رسېږي.
ويکيپيډيا:چټکې وېشنيزې
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" چټکې وېشنيزې (HotCat) يوه داسې آله ده چې په مرسته يې په بېلابېلو ليکنو کې ډېر په اسانۍ وېشنيزې ورګډولی او ړنګولی شو.
دولت یار ولسوالۍ
دولت یار د غور ولایت یوه ولسوالۍ ده چې د افغانستان په لویدیځ کې پرته ده د وګړو شمیریې 436’33 تنه اټکل شوی دی.
تریسراتوپس
تریسراتوپس (په یوناني:Triceratops په لاتين:Triceratops) د نبات خوړونکي او ښکر لرونکي ډانگسرانو څخه تر ټولو لوي او عظيم ډانگسر وو چی د کرتاسې په وخت کی( ۶۸ میلیون کاله مخکې) په شمالي امريکا کی یی ژوند کاوه. د پوهانو په نظر نوموری ډانگسران په رمو کی ژوند کول.
توصيف
تریسراتوپس د څلور پښو نبات خوړونکي ډانگسر وو چی په ۱۸۸۹ کال کی د چارلز مارش لخوا توصيف شو. اوږدوالي یی ۹ متره وه او وزن یی ۱۰ ټنونه وو. د تریسراتوپس پر مخ باندي لوی ښکرونه وو چی اوږدوالي یی ۳ متره وه.
وېشنيزه: بوټي خوړونکی ډانگسران
د کرنې چاپيريالي اغېزې
د کرنې چاپيريالي اغېزې پر شاوخوا ايکوسيستمونو باندې د بېلابېلو کرنيزو عمليو اغېزې او د دې اغېزو بېرته لومړنيو طريقو ته د ورګرځېدلو له څرنګوالي څخه عبارت دي. د کرنې چاپيريالي اغېزې د بزګرانو په واسطه د عملي شوو طريقو او د طريقې د کچې له مخې په پراخ ډول توپير لري. هغه کرنيزې ټولنې چې د خپلو کرنيزو فعاليتونو د مشخص کولو په واسطه د چاپيريالي اغېزو د کمولو هڅه کوي، د دوام وړ کرنيزې طريقې به خپلې کړي. د کرنې منفي اغېزه يوه پخوانۍ مسئله ده، چې يوه علاقه يا اړيکه پرېږدي؛ که څه هم د دې برخې ماهرين د ويجاړۍ د لږولو او د ايکو ګټورتوب د پياوړې کولو په موخه نوښتيز فکرونه طرحه کوي. که څه هم کليوالي اصالت په چاپيريالي ډول مثبت دی، مګر د معاصر حيواني کرنې طريقې پر مېوو، سبزيجاتو او نورو biomass باندې د متمرکزو کرنيزو طريقو په پرتله د چاپيريالي ويجاړتيا زيات لامل کېږي. د څارويو له ضايعاتو څخه د امونيا د غاز توليد د چاپيريالي ککړتيا په اړه بحثونه راپورته کوي.
د چاپيريالي اغېزو د ارزونې پر مهال، د دې برخې ماهران دوه ډوله مقياسونه يا اندازې کاروي: “Means-based” يانې د چارې پر بنسټ، چې دا د بزرګر د توليد د مېتودونو پر بنسټ دی. دويم مقياس د اغېزې پر بنسټ دی، چې په کرنيز سيستم يا چاپيريال ته د ګازاتو د خوشې کولو پر بنسټ دی. د معنا يا چارې پر بنسټ د مقياس يوه بېلګه د ځمکې د سطحې اوبو کيفيت کېدلی شي، چې خاورې ته ورګډ شوي نايتروجن د اندازې په واسطه اغېزمن شوی دی. هغه طريقه چې د ځمکې د سطحې اوبو ته د نايتروجن له لاسه ورکولو ته انعکاس ورکوي، د اغېزې پر بنسټ طريقه يې بللی شوو. د چارې پر بنسټ ارزونه د بزګرانو کرنيزو طريقو ته پام کوي او د اغېزې پر بنسټ ارزونه د کرنيز سيستم ريښتينې اغېزې په پام کې نيسي. د بېلګې په ډول: د چارې پر بنسټ تحليل کېدای شي د بزګرانو په واسطه کارېدونکو د حشرو د له منځه وړلو او حاصلخيزۍ مېتودونو ته پام وکړي او د اغېزې پر بنسټ تحليل به دا ملاحظه کوي، چې څومره کاربن ډای اکسايد خپرېږي يا دا چې د خاورې د نايتروجن اندازه څومره ده.
د کرنې په چاپيريالي اغېزه کې په بېلابېلو شيانو باندې د بېلابېلو عواملو اغېزې شاملېږي. لکه: خاوره، اوبه، هوا، څاروي او د خاورې ډول، خلک، نباتات او په خپله غذا يا خواړه. کرنه د يو لړ هغو پراخو چاپيريالي مسئلو سره مرسته کوي، چې د اقليمي بدلون، د ځنګلونو له منځه وړنې، د چاپيريالي تنوع د بايلنې، د مرګ سيمې، جنيټيکي انجنيري، د خړوبولو ستونزو، ککړوونکو، د خاورې نابرابرتيا او کثافاتو په ګډون د چاپيريالي نابرابرۍ سبب کېږي. نړيوالې ټولنې او چاپيريالي سيستمونو ته د کرنې د اهميت له امله، نړيوالې ټولنې ژمنه کړې ده چې د (د دوام وړ پرمختګ دويمه موخه) Sustainable Development Goal 2 «لوږه ختمه کړئ، د خوړا خونديتوب تر لاسه او تغذيه پرمختللې او د توجيه وړ کرنې ته وده ورکړئ» د يوې برخې په توګه د خوړو د توليد د ساتنې وړتيا زياته کړي. د ملګرو ملتونو د چاپيريال پروګرام تر «له طبيعت سره سوله کول» تر سرليک لاندې د ۲۰۲۱ راپور کرنه د يو چلوونکي او د چاپيريالۍ نابرابرۍ تر تهديد لاندې د يو صنعت په توګه په ډاګه کړ.
حيواني کرنه
د غوښې د توليد چاپيريالي اغېزه د نړۍ شاوخوا د بېلابېلو کرنيزو طريقو د کارونې له امله يو له بل سره توپير لري. د ټولو کرنيزو طريقو په اړه موندل شوي دي، چې پر چاپيريال باندې بېلابېلې اغېزې لري. ځيني هغه اغېزې چې د غوښې له توليد سره مل دي، د فوسيلي مايع يا ګاز د کارونې په واسطه ککړتيا، حيواني ميتان، خپرېدونکي کثافات او اوبه او د ځمکې استهلاک دی. غوښه د عضوي کرنې (organic farming)، (free range farming)، د اهلي څاريو توليد (intensive livestock production)، (subsistence agriculture)، ښکار کولو او ماهي نيونې په ګډون د يو لړ مېتودونو په واسطه تر لاسه کېږي.
غوښه يو له هغو لومړنيو عواملو څخه ده، چې زيستي تنوع شته بحرانونو سره مرسته کوي. په ۲۰۱۹ کې د (IPBES Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services) [د زيستي تنوع او ايکوسيستم خدمتونو په اړه د نړيوالې پانګه اچونې راپور] وموندل چې صنعتي کرنه او د کبانو زياته نيونه د له منځه وړنې بنسټيز عوامل دي. غوښه او د شيدو صنعتونه د پام وړ اغېزه لري. په ۲۰۰۶ کې د «کورنيو څارويو اوږد سيوری» تر عنوان لاندې د خوړو او کرنې سازمان د راپور له مخې: «د کورني، څارويو برخه په زياتو ايکوسيستمونو او په ټوله کې په سياره باندې يوه ستره فشار واردونکې برخه ده. دا په نړيواله توګه د ګلخانه يي ګازونو يوه تر ټولو ستره سرچينه او چاپيريالي تنوع په بايلنه کې يو له مهمو سببي عواملو څخه ده او په پرمختللو او ظاهرېدونکو هېوادونو کې بيا د اوبو ککړتيا مخکښه سرچينه ده.
د غوښې توليد د اقليمي بدلون يو ستر عامل دی. په يو ژورنال کې د ۲۰۱۷ کال خپرې شوې څېړنې «د کاربن ميزان او تنظيم» د حيواني کرنې د نويوال ميتان ګازونو خپرېدل له IPCC [د اقليمي بدلون په اړه د حکومتونو تر منځ ډله] څخه د معلوماتو پر بنسټ د اټکل په پرتله ٪۱۱ زيات وموندل. د دې اغېزو ځيني برخه د اهلي څارويو د برخې غير غوښه ايز توليد پورې مربوطېږي. لکه: وړۍ، هګي او د شيدو محصولات او د کرکېله کې کارېدونکي اهلي څاروي. اټکل شوی دی چې اهلي څاروي د نړۍ د غله جاتو ځمکو د کرنې په برخه کې نيمايي ځواک برابروي. ګڼو څېړنو موندلې چې د غوښې زيات مصرف د انساني نفوس د ودې سره ملګری دی او د شخصي عايد زياتوالی به د کاربن ګاز توليد او د چاپيريالي تنوع له منځه تلل زيات کړي. په ۲۰۱۹ د اګست په ۸ IPCC د ۲۰۱۹ د ځانګړي راپور يو لنډيز خپور کړ، چې له مخې يې د نبات پر بنسټ diets پر وړاندې يو بدلون به د اقليمي بدلون په اداره کولو او برابرولو کې مرسته وکړي.
اوبه لګوونه
د اوبو لګوونې چاپيريالي اغېزې د خاورې او اوبو په کميت او کيفيت کې د خړوبولو د يوې پايلې په توګه او د سيند په حوزو کې پر طبيعي او ټولنيزو حالتونو باندې د بعدي اغېزو او د اوبو لګولو د یوه سيستم د اوبتلونو په بدلونونو پورې تړلې دي. یادې اغېزې له متغيیرو هايدرولوژيکي حالتونو (hydrological conditions) څخه رامنځته کېږي، چې د اوبولګوونې د پلان يا سيستم د نصب او عمليې په واسطه اغېزمن شوي دي.
د دې ستونزو له منځه ځيني يې د زياتې طراحۍ په واسطه د ځمکې لاندې د aquifers له تخليې څخه عبارت دي. خاوره د کمزوري ورته وېش يا (management wastes) اوبو او کيمياوي موادو له امله زياته خړوبېدلی شي او کېدای شي د اوبو ککړتيا لامل شي. زياته خړوبونه د اوبو د پورته کېدونکو اندازو (مېزونو) څخه د ژورې وچونې (اوبه ويستنې، زه کشي) لامل کېږي، چې د اوبونې salinity ستونزې راپورته کولی شي، چې د ځمکې د فرعي سطحې د اوبه ويستنې (subsurface land drainage) د ځينو بڼو په واسطه د (watertable control) غوښتنه کوي. که څه هم که چېرې خاوره تر اوبونې لاندې وي، د خاورې کمزورې salinity اداره ورکوي چې د خاورو پر سطحه باندې په لوړو تبخيري سيمو کې د زهري مالګو په جوړېدلو سره د خاورې زيات شوي salinity رهبري کوي. دا د ذکر شوو مالګو د لرې کولو په موخه يا چاڼ او يا د وچونې (اوبه ويستنې) مېتود ته اړتيا لري. د مالګينو يا لوړه کچه سوديم لرونکو اوبو اوبونه د الکلي خاورې ته په پام سره کېدای شي د خاورې ساختمان له منځه يوسي.
الکساندر فلمېنګ
سر الکساندر فلمېنګ (د ۱۸۸۱ کال د اګسټ ۶مه - د ۱۹۵۵ ز د مارچ ۱۱مه) سکاټلنډی ډاکتر او مایکروبیولوژېست و، دی تر ډېره په نړۍ کې د لومړۍ اغېزمنې  انتي بیوتیکي مادې د کشف له امله چې پنسلین نومېده، مشهور و. په ۱۹۲۸ کال کې د فلمېنګ دغه کشف، چې وروسته د پنيسیلیوم روبنس له مادې څخه د بنزایل پنسیلین (یا پنسلین جي) په نامه ونومول شو، «پر ناروغۍ د برلاسي کېدو لپاره یوازنۍ ستره لاسته‌راوړنه» بلل کېږي. فلمېنګ د دغه کشف لپاره، په ۱۹۴۵ ز کال کې، له «هاوارډ فلوري» او «ارنسټ بوریس چین» سره یوځای د فزیولوژۍ او طب په برخه کې د نوبل جایزه وګټله.
فلمېنګ ته د ساینسي بریاوو له امله، په ۱۹۴۴ ز کال کې د اتلولۍ شوالیه لقب ورکړل شو. په ۱۹۹۹ ز کال کې ټایم مجلې، نوموړی د شلمې پېړۍ د سلو ډېرو مهمو کسانو په لېست کې راوست. په ۲۰۰۲ ز کال کې، د بي بي سي تلویزیون په نظر پوښتنه کې د سلو لویو بریتانویانو په لېست کې وټاکل شو. په ۲۰۰۹ ز کال کې، د اېس ټي وي له‌خوا د نظر پوښتنې پر بنسټ، تر «رابرټ برنز» او «ویلیام والاس» وروسته «درېیم لوی سکاټلنډي» شو.
د ژوند لومړي وختونه او زده‌کړې
الکساندر فلمېنګ د ۱۸۸۱ز کال د اګست په ۶مه نېټه، د سکاټلنډ په «ایرشر» کې «دارول» ته نږدې په «لاچفیلډ» سیمه کې وزیږېد. پلار یې هیو فلمېنګ (۱۸۱۶ – ۱۸۸۸ز) بزګر و او مور یې ګریس سټرلېنګ مورټون (۱۸۴۸ – ۱۹۲۸ز) د هغه د ګاونډي بزګر لور وه. الکساندر فلمېنګ د دوی د څلورو بچیانو درېیم بچی و. هیو فلمېنګ له لومړي واده نه څلور بچیان لرل. له ګریس سره د دویم واده پر مهال ۵۹ کلن و او کله چې الکساندر اووه کلن شو، دی مړ شو.
فلمېنګ، چې له ۱۹۰۰ څخه تر ۱۹۱۴ ز کال پورې یې د لندن د سکاټلنډي کنډک په داوطلبو ځواکونو کې کار کاوه، په طبي پوهنځي کې د ټوپک د کلب غړی و. د کلب کپتان، چې غوښتل یې فلمېنګ په ټیم کې ورسره پاتې شي، نو د سنټ ماري د څېړنو له څانګې سره د یوځای کېدو وړاندیز یې ورته وکړ او هلته د باکتریولوژېست «سر المورث رایټ» مرستیال شو، هغه د واکسین په وسیله په درملنه او ایمنولوژي کې مخکښ و. په ۱۹۰۸ ز کال کې یې د باکتریا پېژندنې په برخه کې د لېسانس سند او د سرو زرو مډال ترلاسه کړ او تر ۱۹۱۴ ز کال پورې یې، په سنټ مري کې د استاد په توګه کار وکړ.
فلمېنګ، په ۱۹۱۴زکال کې د بریدمن (Commissioned lieutenant) په توګه وټاکل شو او په ۱۹۱۷ ز کال کې د تورنۍ (captain) رتبې ته ورسېد. فلمېنګ د لومړۍ نړیوالې جګړې په بهیر کې د سلطنتي پوځ په طبي لېوا کې خدمت وکړ او په لېږل شوو ځواکونو کې یې هم نوم یاد شوی. ده او ډېرو نورو همکارانو یې په فرانسه کې د لوېدیځې جبهې د جګړې د ډګر په روغتونونو کې کار کړی. په ۱۹۱۸ ز کال کې بېرته سنټ مري روغتون ته راوګرځېد او په ۱۹۲۸ ز کال کې، په لندن پوهنتون کې د باکتریا پېژندنې استاد شو. په ۱۹۵۱ ز کال کې د درې کلنې دورې لپاره د اېډېنبورګ پوهنتون مشر شو.
عفوني ضد توکي
د لومړۍ نړیوالې جګړې په دوران کې فلمېنګ، لیونارډ کولبروک او سر المارث رایټ د جګړې له هڅو سره یوځای شول او د سنټ ماري د ازمېښتونو ټوله برخه یې په بولون سومر کې د برېتانیا پوځي روغتون ته ولېږدوله. ده چې کله د سلطنتي پوځ په طبي لېوا کې د لنډمهالي بریدمن په توګه کار کاوه، د عفوني شوو ټپونو له امله یې د سپسیس [یو ډول پړسوب(التهاب) دی، چې په ټول بدن کې خپرېږي او لامل یې عفونت دی] په پایله کې یې د ډېرو سرتېرو مرګونه ولیدل. کوم عفوني ضد توکي، چې هغه مهال د عفوني شوو ټپونو د درملنې لپاره کارېدل، ده ولیدل چې، ټپونه لا بدتره کوي. ده په ۱۹۱۷ ز کال کې، په لانسېټ طبي مجله کې یوه لیکنه خپره کړه او خپل هغه نوښتي ازمېښت یې په کې بیان کړ، چې په خپل ګیلاس کې یې په پوف کولو سره اجرا کولی شوای. ده څرګنده کړه چې: ولې د جګړې په دوران کې عفوني ضد مواد د عفونت په پرتله ډېر سرتېري وژني. عفوني ضد موادو پر سطحه ښه اغېز کاوه، خو ژورو ټپونو غیر هوازي باکتریاوې [هغه ژوندۍ باکتریاوې دي چې له اکسیجن پرته ژوند کوي] له عفوني ضد توکو څخه ساتلې او داسې ښکاري، چې عفوني ضد مواد تولید شوي ګټور لاملونه له منځه وړي، چې په دغو برخو کې لږ تر لږه په هماغې ګټې سره، چې باکتریاوې یې له منځه وړلې، د ناروغانو ساتنه یې کوله او د هغو باکتریاوو د له منځه وړلو لپاره یې هېڅ نه کول، چې لاسرسی نه ورته کېده. سر المروټ رایټ، د فلمېنګ د موندنو کلک ملاتړ وکړ، خو سره له دې هم، د جګړې په وخت کې ډېرو ډاکترانو، د عفوني ضد موادو کارولو ته دوام ورکړ، ان په هغو برخو کې هم، چې د ناروغانو حالت به یې لا بدتره کاوه.
شخصي ژوند
فلمېنګ، د ۱۹۱۵ ز کال د دسمبر په ۲۴مه نېټه له یوې روزل شوې نرسې «سارا ماریون مک الروي» سره، چې د ایرلنډ د مایو ښار د کیلالو سیمې وه، واده وکړ. دوی یوازې یو زوی درلود، چې «رابرټ فلمېنګ» نومېده او عمومي ډاکتر شو. په ۱۹۴۹ ز کال کې يې لومړۍ مېرمن مړه شوه او د ۱۹۵۳ ز کال د اپریل په ۹مه نېټه یې په سنټ ماري کې له خپلې یونانۍ همکارې «امالیا کوتسوري ورکاس» سره واده وکړ. دا مېرمن یې په ۱۹۸۶ ز کال کې مړه شوه.
فلمېنګ، پرسبیټري [یوه عیسوي فرقه ده] مخینه لرله، خو لومړۍ مېرمن یې «سارا» یوه رومي کاتولیکه وه. داسې ویل کېږي چې، دی مذهبي نه و او زوی یې «رابرټ» وروسته انګلېکن کلیسا ته ومنل شو، په داسې حال کې چې ویل شوي، هغه ته له دواړو مور او پلار نه یو څه غیر مذهبي خاصیت په میراث پاتې و.
کله چې فلمېنګ په ۱۹۴۴ کال کې، له «رابرټ ډي کوګیل» او «انډرو جي مویر» څخه خبر شو، چې د پنسلین د تولید طریقه یې په متحدو ایالتونو کې په خپل نامه ثبت کړې، په قهر شو او ویې ویل: "پنسلین ما کشف کړل او د بشریت د ګټې لپاره مې وړیا ورکړل. ولې باید په بل هېواد کې د تولیدوونکو د ګټې ترلاسه کولو لپاره پر انحصار بدل شي؟"فلمېنګ له ۱۹۲۱ ز څخه د مرګ تر کال ۱۹۵۵ ز پورې، د سافولک په بارتون مېلز کې د «ډون» په نامه یو کلیوالي کور درلود.
مړینه
فلمېنګ، د ۱۹۵۵ ز کال د مارچ په ۱۱مه نېټه، په لندن کې په خپل کور کې د زړه د حملې له امله مړ شو. جسد یې د سنټ پاول په لویه کلیسا کې خاورو ته وسپارل شو.
المیرا شریفی مقدم
مسلکي دنده
شریفه موګدام د خبري خپرونو څخه یوه ده چې د بیان کولو طرز یې د هغې یو له اصلي ځانګړتیاو څخه دی او هغه تل په مسخره او خندونکې ب expه خبري څرګندوي.
د ایران له ولسمشر سره مرکه
شریفي موګدام یو له هغه وړاندې کوونکو څخه دی چې درې ځله یې د ایران له ولسمشر سره مرکه کړې. هغې د حسن روحاني سره د فبروري په ۴ ، ۲۰۱۶ ، اګست 4 ، ۲۰۱۶ او دسمبر ۴ ، ۲۰۱۶ کې مرکه کړې. هغې حتی د رسنیو له غړو سره د روحاني د یوې غونډې په جریان کې د ایران له ولسمشر څخه د یوې پوښتنې په ځواب کې پوښتنه وکړه ، چې له کلک ځواب سره مخ شو. د شریفي موګدام په غبرګون کې ، روحاني د ایران د رسنیو پر پالیسۍ نیوکه وکړه او ادعا یې وکړه چې د دوی د مخونو په لیدو سره به د خلکو اقتصادي حالت خبر شي. د روحاني څرګندونو په ټولنیزو رسنیو د مسخره کونکو غبرګونونو راپورته کړ.
هغه د ایران د ولسمشر لخوا د ملي پروژو د افتتاح د مراسمو کوربه وه ، چې د روحاني وزیرانو څرګندونو له هغې سره ټوکې کولې.
ټولنیزې شبکې
هغه په ټولنیزو شبکو کې فعاله ده او ځینې مواد چې د هغې لخوا خپاره شوي د ایران په میډیا کې انعکاس شوي ، پشمول په تهران کې د دسمبر په ۲۰ ، د زلزلې راپورونه ، چې په ټولنیز میډیا کې په پراخه کچه منعکس شوي.
په ۲۰۱۵ کې د مینا د قربانیانو پیښې په اړه د هغې احساساتي عکس العمل او د هغې ژړا په ټولنیزو شبکو کې د کاروونکو جذباتي عکس العمل لامل شوی او د دې لامل شوی چې نوم یې ډیر او عام شي.
د هغې د پلار پیښه
د شریفی موګدام پلار په 3 199 199 in کال کې د ناڅرګندو اشخاصو لخوا هغه مهال ووژل شو چې د هغه کیسه یې د غلا په نیت برید کړې وه. تر 25 کلونو وروسته ، وژونکي پیژندل شوي ندي. شریفی موګدام د هغه د پلار د وژنې په اړه په ایرانۍ میډیا کې په پراخه کچه راپورونه ورکړل شوي وو.
شخصي ژوند
شریفی موګدام په 1 on11 کال په تبریز کې زیږیدلی او د اسلامي آزاد پوهنتون څخه د مایکروبیولوژی سند لري او د مخابراتو په علومو کې فارغ شوی زده کونکی دی. د هغې میړه ، داود عابدي د آی آر آی بی نیوز شبکې لپاره د سپورټ خبریال دی. هغه او د هغې میړه او دوه زامن ، امیر ابوالفضل او امیر ارسلان ، د کوډکشو په برنامه کې برخه اخیستې او هلته سیالي کوي.
۴۲۰ (عدد)
۴۲۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۴۱۹ څخه  مخکي او د ۴۲۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۴۲۰:
په کلینډر کې
۴۲۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۴۲۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
سان مارینو
سان مارینو په ایټالوي Repubblica di San Marino چې رسمي نوم یې د سان مارینو ولسمشریزه ده د اروپا جنوب په ایټالیا ټاپووزمه کې د آفنین غرونو ترمنځ موقیعت لرې.
سان مارینو په نړۍ کې تر ډیره د اساسي قانون له لاری پیژندل کیږی د سان مارینو اساسي قانون په ۱۶۰۰م کال کال کې جوړ شوی او ترننه په یاد هیواد کې عملي کیږی دا د نړۍ تر ټولو زوړ اساسي قانون دی. د یاد هیواد پلازمینه د سان مارینو ښار دی.
دین
د سان مارینو هیواد ډیره وګړي د کاتولیک دین پیروان دي.
تاریخ
د سان مارینو اساسي قانون د نړۍ ترټولو زوړ اساس قانون بلل کیږي چې تراوسه ترې په یاد هیواد کې ګټه اخیستل کیږي.
جغرافیه
د تیتانو غرونه سان مارینو.
اداري ویش
وېشنيزه:سان مارینو وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه
پښتو تلویزیون
پښتو تلویزیون شعار (یو کورنی چینل) Pashto TV) له کابل نه خپریدونکی نړیوال تلویزیون دی.د یاد تلویزیون مسول مدیر نورحمان لیوال. پښتو تلویزیون په ۲۰۱۰م کال کې خپلې خپرونې پیل کړې د نوموړی تلویزیون ټولې خپرونې په پښتو ژبه دي.
خطی معادلاتو دستگاه
د یو نه خطي معادلو مجموعی ته د خطي معادلاتو دستگاه ویل کېږي. د مثال په توگه:
دا یوه دستگاده چې د ۳ معادلو او ۳ مجهولو (x و y و z) څخه جوړخ شوې ده.
وېشنيزه:الجبر وېشنيزه:ریاضي وېشنيزه:خطي معادلی
د سپېڅلې روم امپراتوري
د سپېڅلي روم امپراتورۍ چې لاتیني ژبه کې ورته: Sacrum Imperium Romanum وايي د څو ملیتي سیمو ټولګه وه چې د منځنۍ پیړۍ له پیل څخه تر 1806 کال کې د ناپولین جنګونو په جریان کې له مینځه تللو پورې د لوېدیزې او مرکزي اروپا ځینو برخې واکمنې کړې. دا امپراتورۍ د مختلفو سیمو څخه جوړه شوې وه لکه سلطنتونه او سيمه ييز حکومتونه، چې ترټولو لوی یې د 962 وروسته د آلمان سلطنت و. په دې امپراتورۍ کې څو نور کوچني او لوی سلطنتونه شامل وو لکه د بوهیمیا سلطنت، د ایټالیا سلطنت ، او د برګنډي سلطنت. د 800 میلادي کال د دسمبر په 25 نیټه، پاپ لیو دریم د فرانکس پاچا ، شارلمین ، "امپراتور" ونوماوه او هغه یې تاج کېښود. په دې توګه، د لویدیځ روم امپراتورۍ له سقوط څخه درې پیړۍ وروسته، لقب په لویدیځ اروپا کې بیا ژوندی شو. له شارلمین وروسته، څو کسانو ځان ته امپراتور ویل تر 962 پورې، اوټو I ځان د امپراتور په توګه تاج کړ او ځان یې د شارلمین وارث وباله. له هغه وروسته، د اتو پیړیو لپاره او د دې امپراتورۍ تر ړنګیدو پورې، د هغه ځای ناستي ځانونه امپراتور بولي. د تاریخ پوهانو ترمنځ، د امپراتورۍ د پیل په اړه اختلاف شتون لري. ځینې یې د شارلمین تاج د امپراتورۍ پیل ګڼي، پداسې حال کې چې نور Otto I ته د مقدس روم امپراتورۍ د بنسټ ایښودونکي په توګه ګوري.
د مقدس روم امپراتورۍ لقب تر دیارلسمې پیړۍ پورې دې امپراتورۍ ته د راجع کولو لپاره نه و کارول شوی، مګر د امپراتورۍ له پیل راهیسې، د دې دولت واکمن ځان د لرغوني لویدیځ روم امپراتورانو جانشین ګڼل. د مقدس روم امپراتورۍ معمولا او په دودیز ډول د ټاکنو له لارې ټاکل کیده، که څه هم شاهي کورنۍ او شاهي کورنۍ معمولا دا ټاکنې کنټرولوي. د آلمان انتخاباتي شهزادګان - هغه شهزادګان چې په امپراتورۍ کې یې واکمني کوله او د امپراتور د ټاکلو لپاره یې د رایې ورکولو حق درلود - معمولا د خپل ځان څخه یو یې د " رومیانو پاچا" په توګه غوره کړ او په ځینو مواردو کې، امپراتور د پاپ څخه خپل تاج ترلاسه کړ. کوي په هرصورت، د 16 پیړۍ وروسته، دا دود دوام ونکړ.
د مقدس روم امپراتورۍ هیڅکله ونه توانید چې سیاسي ثبات او یو پیاوړی مرکزي ځواک ترلاسه کړي. پرځای یې، امپراتورۍ د سلګونو بیلابیلو سیاسي فرعي برخو لخوا اداره کیده: سلطنتونه، سلطنتونه، دوچیان ، شهزاده - بشپریک ، آزاد ښارونه ، او نور. د مقدس روم امپراتورۍ واک محدود و، او په داسې حال کې چې شهزادګان، باداران، آزاد ښارونه او نور ځانونه د امپراتورۍ واسلان بولي، دوی په پراخه توګه د خپلو سیمو په سرحدونو کې په خپلواکه توګه کار کاوه، چې د مقدس روم امپراتورۍ برخه وه.
نوم
په ډیری اروپایی ژبو کې، د امپراتورۍ نوم د هغې د لاتیني نوم، Sacrum Imperium Romanum ژباړه وه. په هرصورت، تر 1157 پورې، د "رومن امپراتورۍ" نوم په ندرت سره د دې دولت لپاره کارول کیده. د مقدس کلمه (دلته د "وقف" معنی لري) لومړی د فریډریک بارباروسا I لخوا د "مقدس امپراتورۍ" لقب کارولو وروسته څرګند شو ، چا چې غوښتل د ایټالیا او پوپل ایالتونه امپراتورۍ سره ضمیمه کړي. د "مقدس روم امپراتورۍ" لقب لومړی کارول په 1254 کې تاریخ لري.
په 1512 کې د کولون د فرمان وروسته، د امپراتورۍ نوم "د آلمان د ملت مقدس روم امپراتورۍ" (جرمن: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation ) ته بدل شو. دا لقب د لومړي ځل لپاره د محکمې په اسنادو کې څو کاله دمخه په 1474 کې کارول شوی و. د دې لقب کارول دوه لاملونه درلودل: لومړی دا چې امپراتورۍ د خپلو ایټالوي او برګونډي سیمو لویه برخه له لاسه ورکړې وه او دویم دا چې د حکومت په اداره کې له اصلاحاتو وروسته د جرمني د سیمو ونډه زیاته شوې وه. په هرصورت، دا نوم هیڅکله هم ندی نیول شوی او پخوانی نوم ډیر مشهور شو. Hermann Weissert وايي چې د "د آلمان د ملت مقدس روم امپراتورۍ" لقب یوازې په رسمي اسنادو کې شاوخوا دېرش ځله کارول شوی.
د فرانسې سیاسي فیلسوف ولټیر د دې امپراتورۍ د نوم په اړه په یوه اقتباس کې ویلي:
سیسټم
د مقدس روم امپراتورۍ د ختیځ فرانکش امپراتورۍ ځای ناستی و. په دې امپراتورۍ کې ټولې الماني ژبې سیمې شاملې وې، او د هغې زیاتره امپراتوران او پاچاهان د المان له سترو کورنیو څخه وو، مګر دا هیڅکله د انګلستان یا فرانسې په څیر یو ملي هیواد نه و او هیڅکله یې د ایډیالوژۍ له مخې یو هیواد نه ګڼل کیده. په عین حال کې، دا امپراتورۍ په اصل کې د خپلواکو (او نسبتا خپلواکو) اماراتو او دوچیانو څخه جوړه وه چې امپراتور یې د خپل واکمن په توګه منلی و.
په لویه کې، دا امپراتورۍ د آلمان ، اتریش ، سلوانیا ، سویس ، لیخټینشټاین ، بلجیم ، هالنډ ، لوګزامبورګ ، چک جمهوریت ، ختیځ فرانسه ، شمالي ایټالیا ، او لویدیځ پولنډ څخه جوړه شوې وه. په دې توګه، په دې امپراتورۍ کې د آلمان (او د هغې د ژبو) سربیره، ډیری سلاویکي او نورې ژبې خبرې او لیکل شوي. په هغه وخت کې لاتیني ژبې د مذهب د ژبې رول لوبولی و.
په سیستماتیک ډول، دې امپراتورۍ پارلمان (جرمن: Reichstag )، ستره محکمه ( Reichskammergericht )، د محکمې شورا ( Reichshofrat ) او د جګړې په جریان کې چمتو اردو درلوده، مګر دا په ریښتینې معنی کې حکومت یا حتی پلازمینه نه درلوده. په 1648 کې د ویسټفالیا د سولې وروسته، چې د دېرش کلنې جګړې (د دوو مذهبونو کورنۍ جګړه) پای ته ورسیده، دا امپراتورۍ تر ډیره د آلمان د سیمو خورا کمزورې اتحادیه وه، یا لکه څنګه چې د فرانسوي روښانتیا لیکوال والټیر په زړه پورې لیکي؛ دا ګډوډ سازمان نه مقدس و، نه رومن ، او نه هم امپراتوري.
تشکیل
کله چې شارلمین د پاپ لیو III لخوا د امپراتورۍ تاج وټاکه، هغه د روم امپراتورۍ د جانشینۍ ادعا وکړه. د شارلمین هڅه چې د اسلامي خلافت او ختیځ روم امپراتورۍ تر څنګ د فرانکي امپراتورۍ یو زبر ځواک شي یوازې د هغه د واکمنۍ پرمهال بریالۍ شوه. د هغه د مړینې او د هغه د اولادونو تر مینځ د امپراتورۍ وروسته ویش سره، کلیسا هڅه وکړه چې امپراتورۍ د ګډو سیاسي ګټو لپاره متحد وساتي. په هرصورت، د انحلال سیسټم پرمختګ وکړ او په پای کې د فرانک امپراتورۍ په دوو جلا برخو وویشل شوه : لویدیز فرانک (عصری فرانسه ) او ختیځ فرانک (عصری آلمان). د امپراتور لقب د ختیځ فرانک سره پاتې شو کله چې اوټو I په ایټالیا کې د کمپاین پرمهال په 962 کې په روم کې تاج واخیست. د اوټو د تاجپوښتنې سره، دا د ختیځ فرانکیک پاچاانو لپاره رواج شو چې ځان د امپراتورۍ تاج وکړي. په دې توګه، د وخت په تېرېدو سره، ختیځ فرانک د روم امپراتورۍ د جانشین په توګه وپیژندل شو، او د دې حقیقت له امله چې دا د لرغوني روم مخالف و، د سینټ لقب ورکړل شو. د آلمان د ملت څرګندونه، چې بیرته فریډریک I ته ځي، د منځنۍ دورې په پای کې رسمي شوه.
منځنی
په منځنيو پېړيو کې د امپراتورۍ اداري سيستم په بشپړه توګه بدل شو. حتی په ختیځ فرانسیا کې دا د هیواد ویشونو لپاره معمول و چې د سیاسي ادارې لوی واحدونه وکاروي. دا نوي واحدونه د Duchy په نوم یادیدل. دوچیان نسبتا تړل شوي واحدونه وو او خپل واکونه یې درلودل، او ډیری وختونه یې د امپراتور ځواک ننګول. د منځنۍ پیړۍ په اوج کې، د 11 پیړۍ په شاوخوا کې، امپراتورۍ نږدې 800,000-900,000 مربع کیلومتره مساحت درلود او شاوخوا 8-10 ملیون نفوس درلود، مګر د دې پیړیو د عروج په پای کې، i.e. د 13 پیړۍ په پای کې، دا شمیر 12-14 ملیون خلکو ته ورسید.
مذهب او د کلیسا سره اړیکه
د مقدس روم امپراتور ځان د کلیسا اصلي مدافع وګڼله او له هرڅه پورته، د ټولو عیسویت مدافع و. له همدې امله، په دې ډګر کې، هغه د پوپ په پرتله لوی سیال نه درلود. د دغو دوو قدرتونو ترمنځ شخړه د ۱۱مې او ۱۳مې پېړۍ تر منځ زیاته شوه. د 14 پیړۍ په پیل کې، کله چې د پوپل څوکۍ Avignon ته لیږدول شوه او کلیسا د فرانسې د پاچا تر اغیز لاندې راغله، اختلافاتو بل شکل واخیست.
د اګسبرګ سوله او مذهبي اصلاحات
په 1555 کې د اګسبورګ مذهبي سولې په مقدس روم امپراتورۍ کې پروتستانت په رسمیت وپیژانده، د اګسبورګ اعتراف د 1530 تعریف پراساس، یو له هغو دوو مذهبونو څخه دی چې عملونه یې په قانوني توګه ممکن وو. په دې توګه، د مذهبي زغم اصول رامنځته شول. په هرصورت، هغه زغم چې د دې سولې له مخې تعریف شوی و، د هغه نوي مفهوم سره ورته نه و چې نن ورځ د ټولنې د هر غړي لپاره تصور کیږي، مګر په اصل کې دا د امپراتورۍ دننه شهزادګان او حاکمان وو، نه د دوی تابعین چې له هغې څخه ګټه پورته کوي. . دغو اتباعو لا هم د خپلو واکمنانو د پرېکړې له مخې له دوو پېژندل شویو مذهبونو څخه یو غوره کړی و. دا خلک د سولې د تړون له قانوني اجازې سره اړ شول چې یا خپل سیمه ییز واکمن دین ومني او یا هجرت وکړي. په عمل کې، دا مهاجرت د واکمنانو په وړاندې د مخالف نظر لرونکو لپاره د سزا بڼه وه. یوازې د امپراتورۍ په څو آزادو ښارونو کې د زغم ریښتینې بڼه راڅرګنده شوه او دواړو کلیساګانو لږ تر لږه په کلمو کې مساوي حقوق ترلاسه کړل.
دې سولې د شپاړسمې پیړۍ په دوهمه نیمایي کې په امپراتورۍ کې د کورنۍ جګړې د پیلیدو مخه ونیوله. د 1555 څخه وروسته، په امپراتورۍ کې ښکاره نظامي شخړې په نسبي توګه په ندرت سره پیښ شوي، او کله چې دوی ترسره شوي، د دوی ساحه محدوده وه. شهزادګانو او نورو واکمنانو د خپلو شخړو د هوارولو لپاره د امپراتوري مقننه محکمو ته د قضیې لیږدولو عادت وګرځاوه. په هرصورت، پایله شوې سولې په سمه توګه هغه مذهبي او سیاسي شخړې حل نه کړې چې د امپراتورۍ ثبات یې ګډوډ کړ. ډیری مسلې ناحل پاتې دي. هر لوري خپل دين يواځينۍ عقیده ګڼله او خپل تعبير يې د اګسبورګ له تړون څخه تر لاسه کړ. ویل شوي سولې د لوترانو موقف تضمین کړ مګر کیلوینیسټان یې له پامه غورځول. په هر حالت کې، په امپراتورۍ کې د کالونیسټ شهزاده نه وو کله چې سوله پای ته ورسیده. د کالوینیزم خپریدل او د لوترانیزم نوره خپریدل، د کاتولیک واکمنانو مقاومت سره، د سولې بنسټونه مات کړل. اعتراض کونکو په 1608 کې د ریګینسبرګ په امپریال شورا کې د اګسبرګ د سولې شرایط تصویب کړل. د کالوینستي شهزادګانو، چې د راین-پلاتینیت د واکمن په مشرۍ کې و، د امپراتورۍ شورا پریښوده، کاتولیکانو د پروټسټینټ لخوا د غصب شوي کلیسا ملکیت بیرته راستنیدو ټینګار وکړ. د 1613 کال په شورا کې د پروټسټنټانو نوې هڅې داسې ځای ته ونه رسېدې چې د امپراتورۍ سیاسي او مذهبي شرایط او د سوله ایز تفاهم د لاسته راوړلو هیلې له منځه ولاړې. په هرصورت، کاتولیکانو لا تر اوسه د یو څه ډول مذهبي یووالي د بیرته ترلاسه کولو هیله له لاسه ورکړې نه وه. په دې توګه، تر 1640 پورې بله امپراتوري شورا نه وه جوړه شوې.
نوی دور
د نویو پېړیو په پیل سره په دولتي نظام کې بدلونونه راغلل، چې د امپراتورۍ واک ورو ورو کمېدل. د امپراطوري اشرافو په منځ کې (هغه څوک چې په پارلمان کې څوکۍ لري او د رایې حق لري، لکه اشرافان، شورویان ، ډیوک، او آزاد ښارونه)، مذهبي اتحادونه جوړ شوي چې ډیری وختونه د یو بل سره جنګیدل. د شپاړسمې پیړۍ په پای کې امپراطوري اشرافو ته دا واک ورکړل شو چې د دوی تر واک لاندې سیمو لپاره مذهب وټاکي، چې دا کار د ټاکل شویو کسانو لپاره د مذهبي یووالي د زیاتوالي لامل شو او په یوه سیمه کې له مذهبي یووالي سره د بېلتون لپاره لاره هواره شوه. . دا بدلونونه په دېرش کلنه جګړه کې پای ته ورسېدل. له دې وروسته، امپراتور د وروستي ځل لپاره هڅه وکړه چې خپل ورک شوی واک بیرته ترلاسه کړي او د کلیسا سره اتحاد جوړ کړي، چې بریالی نه شو. په دې توګه، یوه جلا شوې امپراتورۍ رامینځته شوه چې امپراتور یوازې رسمی رول درلود، مګر د واک له نظره هغه د نورو اشرافو سره یوازې د اتریش د لرغونپوه او په پارلمان کې د اتریش د archduchy حاکم په توګه مساوي و.
مایع کول
امپراتورۍ د ناپلیون جنګونو په جریان کې سقوط وکړ، کله چې د ناپلیون تر فشار لاندې، د آلمان یو شمیر سلطنتونو د راین کنفدراسیون جوړ کړ. دا سقوط اساسا د ویسټفالیا سولې ته ځي ، کوم چې سیکولریزم او نړۍ ته د آلمان د خلاصیدو لامل شو. په 1806 کې، امپراتور فرانسیس II ، چې د 1804 راهیسې د اتریش فرانز I په نوم هم پیژندل شوی و، د آلمان په هیواد کې د مقدس روم امپراتورۍ تاج کېښود. د ۱۸۱۵ کال د ویانا د کنفرانس له مخې، د آلمان حکومتونو د آلمان د پیوستون په جوړولو پیل وکړ، چې اصلي دنده یې د امپراتورۍ لقب او حیثیت ژوندی ساتل وو. د اتریش فرانز I ته د امپراتورۍ په وړاندې کولو سره، تمه کیده چې هغه به د یو واکمن بشپړ واک ترلاسه نکړي، ځکه چې د هغې سرپرستان کوچني او متوسط قدرتونه وو چې لږ واک لري؛ نو فرانز دا وړاندیز رد کړ. له بلې خوا، اتریش نه غوښتل چې د امپراتورۍ لقب نورو ځواکمنو پاچاهانو ته لکه د پروشیا پاچا ته لاړ شي. په دې توګه، د ویانا کنفرانس پرته له دې چې د نوي امپراتور په ټاکلو سره سقوط وکړي، او د آلمان پیوستون د آلمان د حکومتونو ترمنځ د کمزوري اتحاد په توګه راڅرګند شو.
سرچینې
وېشنيزه:رومیان وېشنيزه:روم وېشنيزه:قسطنطينيه وېشنيزه:رومي امپراتوري وېشنيزه:اسلامبول وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د تخار پوهنتون
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:افغانستان
نصرت حق پرست
نصرت حق پرست یو المان میشتی افغان ام ای ای ورزشکار دی. نوموړی اوسمهال د نړۍ له پیژندل شویو او کامیابه ورزشکارانو څخه بلل کیږي.
د پکتيا پوهنتون
د پکتيا پوهنتون د دغه ولايت په پلازمېنه گردېز کې دی. د دې پوهنتون بنسټ په 1383 هجري لمريز کال چې ۲۰۰۴ ز. کال سره سمون خوري؛ د افغانستان دلوړوزده کړو دوزارت محترم مقام په وړانديز اودافغانستان اسلامي جمهوري دولت دمحترم مقام په منظوری اېښودل شوی. د ۲۰۰۹ ز. کال تر مارچ مياشت پورې دغه پوهنتون خپله ودانۍ د ښوونکي د روزنې پوهنځي سره شريکاوه. . خو اوس دا پوهنتون يوه ۳ پوړيزه ودانۍ لري. . تر دم گړئ دوه پوهنځي د ښوونې او روزنې او کرنې په نامه لري ،چې پکې شاوخوا ١٢٠٠ زده کړيال په لوړو زده کړو بوخت دي ، د هېواد په کچه محروم پاتې شوى پوهنتون دى. تر1389 کال پورې دپکتيا پوهنتون په چوکاټ کې يواځې دوو پوهنځيو( دکرنې پوهنځې اودښوونې اوروزنې پوهنځی) فعاليت درلود، مګر په 1390 کال په پيښور ښار کې د آريانا خصوصي پوهنتون له خپلو دريو پوهنځيو ( معالجوي طب، انجينري، حقوق اوسياسي علوم) سره په پکتيا پوهنتون کې مدغم شو. سږکال( 1392 ) کې دژبې اوادبياتوپوهنځی هم فعال شواوراتلونکې کال (1393)کې به اقتصادپوهنځی اوشپې پوهنځی هم دپکتيا پوهنتون په چوکاټ کې فعاليت پيل کړي. سږکال (1392) دمحصلانومجموعي شمېر4056 تنوته رسېږي چې107 تنه پکې اناث دي. د1392 کال دتشکيل له مخې داستادانويا علمي کادردغړوشمېر154 تنوته رسېږي چې له دې جملې 36 تنه دماسترۍ دپروګرامونولپاره ننې اوبهرته لېږل شوي اود 12 تنوپه شمېرکې استادان دماسترۍ ددورې له ختمولووروسته بيرته راستانه شوي اوپه پوهنتون کې په تدريس مصروف دي. په پکتيا پوهنتون کې عمومي او مسلکي کتابتون؛ معلوماتي تکنالوژي مرکز؛داستادانولپاره دمسلکي انکشاف مرکز؛ بريښنائي کتابتون؛ درسي ټولګي اودهرپوهنځی لپاره تدريسي تعميرونه شتون لري. دساينسي مضامينولپاره دښوونې اوروزنې په پوهنځی کې لابراتوارایجاداوفعال دی.
پوهنځي
د پکتيا پوهنتون د ښوونې او روزنې پوهنځي کې د پښتو ژبې او ادب څانگه، د تاريخ او جغرافيې څانگه، د کيميا او بيولوژي څانگه ، د رياضي او فزيک څانگه او د دري څانگه شتون لري چې ددې پوهنځي د ټولو زده کوونکو شمېر په ١٣٨٩ ل کال کې شاوخوا ٥١٥ کسان و، چې له دې څخه ٢١٣ زده کړيال يوازې پښتو ژبې او ادب څانگه لري تېر کال چې په ښوونې او روزنې پوهنځي کې پښتو څانگه نوې منځ ته راغلې و، يوازې يې ٦ فارغ زده کړيال درلودل، سږ کال ١١ کسان لري او راتلونکى ١٣٩٠ کال به ددې پوهنتون پښتو څانگه ٣٢ زده کړيال ټولنې ته تقديم کړي.
سرچينې
‎
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ
د ځمکې د کتنې يوه سپوږمکۍ يا د ځمکې له لرې حسي سپوږمکۍ هغه سپوږمکۍ ده، چې له مدار څخه د ځمکې د کتنې په موخه کارول کېږي يا جوړېږي. دا ډول سپوږمکۍ د جاسوسۍ يا څار سپوږمکۍ (spy satellites) او ورته نورې دي، چې لکه د چاپيريال څارنې، هوا پوهې، نقشه کښنې او نورو لپاره نانظامي کارونو لپاره رامنځته کېږي. تر ټولو عام ډول يې د ځمکې انځور اخيستونکې سپوږمکۍ دي، چې له فضايي انځورونو سره ورته سټالايټ انځورونه اخلي. ځيني EO سپوږمکۍ ښايي له انځور جوړونې پرته له لرې احساس (remote sensing) تر سره کړي. لکه د GNSS په بې سيم پټوالي (GNSS radio occultation) کې.
د سپوږمکۍ لرې احساس د لومړنۍ پېښېدنې تاريخ د ۱۹۵۷ز کال د اکتوبر پر ۴ مه د شوروي اتحاد له لورې د Sputnik 1 په نوم لومړنۍ مصنوعي سپوږمکۍ توغولو پورې تړل کېدلی شي. يادې سپوږمکۍ بې سيم زيګنالونه يا اشارې بېرته ځمکې ته راولېږلې، چې پوهانو د ionosphere پوړ د څېړنې په موخه وکارولې. NASA د ۱۹۸۵ز کال د  جنوري پر ۳۱ مه نېټه د Explore 1 په نوم لومړنۍ امريکايي سپوږمکۍ وتوغوله. د دې سپوږمکۍ له وړانګې موندونکې [برخې] څخه رالېږل شوي معلومات د ځمکې د Van Allen وړانګې ملاوستنو (کمربندونو) د موندنې سبب شول. د ۱۹۶۰ ز کال د اپرېل پر ۱ د TIROS-1 په نوم فضا ته استول شوې فضايي بېړۍ، د ناسا د (Television Infrared Observation Satellite (TIROS)) خپرونې د يوې برخې په توګه د هوا د نمونو لومړني تلويزيوني فلم يې بېرته ځمکې ته واستاوه، چې له فضا څخه اخيستل کېده.
تر ۲۰۰۸ ز کال پورې د ځمکې د کتنې له ۱۵۰ څخه زياتې سپوږمکۍ په مدار کې وې، چې په فعال او غير فعال حسي برخو سره يې معلومات ثبتول او په ورځني ډول يې له 10 terabits څخه زيات معلومات تر لاسه کول.
د ځمکې د کتنې زياتره سپوږمکۍ داسې وسايل له ځان سره لېږدوي، چې د پرتلنې وړ يو ټيټ لوړوالي کې بايد په کار واچول شي. زياتره سپوږمکۍ له ۶۰۰-۵۰۰ کیلو متر (۳۱۰ څخه تر ۳۷۰ ميل) نه پورته لوړوالي کې دوران کوي. يو څه ښکته مدارونه د هوا اغېزناک کښښ لري، چې د پرله پسې پېښېدونکي يا مکرر مدار د بيا پرمختګ تمرينونه اړين کوي. د اروپا په فضايي استازولۍ  کې د (ERS-1)، (ERS-2) او Envisat د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ او همدرانګه د EUMETSAT د MetOp هوايي بېړۍ د نږدې ۸۰۰ کیلو متر (۵۰۰ ميل) په لوړوالي کې عمل کوي. د اروپايي فضايي استازولۍ د Proba-1، Proba-2 او SMOS هوايي بېړۍ ځمکې د نږدې ۷۰۰ کېلو متر (۴۳۰ ميل) لوړوالي څخه مشاهده کوي. د DubaiSat-1 او DubaiSat-2 په نومونو د متحده عربي اماراتو د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ د ځمکې ټيټو مدارونو (Low Earth Orbits) کې ځای پر ځای شوي دي او د سپوږمکۍ له لارې د ځمکې د بېلابېلو برخو انځورونه چمتو کوي.
په يوه ټيټ مدار سره د (نږدې) نړيوال پوښښ د تر لاسه کولو په موخه له قطبي مدار (polar orbit) څخه ګټه اخيستل کېږي. يو ټيټ مدار به د مدار نږدې ۱۰۰ دقيقې دوره ولري او ځمکه به د هغې د قطبي محور ګرد چاپېر د پرله پسې مدارونو تر منځ نږدې ۲۵ درجې دوران وکړي. د ځمکې ليکه (ground track) د لويديځ هر مدار پر لور ۲۵ درجې حرکت کوي، چې په هر مدار سره د نړۍ د بېلابېلو برخو ځېرلو (سکن کولو) ته لار هواروي. زياتره [سپوږمکۍ] د لمر په هم مهاله مدارونو (Sun-synchronous orbits) کې دي.
په ۳۶۰۰۰ کیلو متر (۲۲۰۰۰ ميل) لوړوالي کې د ځمکې يو نه بدلېدونکی (geostationary orbit) مدار، يوې سپوږمکۍ ته اجازه ورکوي چې پر ځمکه باندې په يوه ثابت ټکي سربېره وځړېږي، ځکه چې په دې لوړوالي کې د مدار دوره ۲۴ ساعتونه ده.
تاريخچه
Herman Potocnik د ځمکې د تفصيلي سوله ييزې او نظامي کتنې لپاره «د فضا د يون ستونزه» په نوم د خپل ۱۹۲۸ ز کال کتاب کې، د مدار فضايي بېړۍ د کارونې نظريه څرګنده کړه. نوموړي بيان کړل، چې د فضا ځانګړي حالتونه د پوهنيزو ازمېښتونو لپاره څه ډول ګټور کېدلی شي. ياد کتاب د ځمکې نه بدلېدونکې سپوږمکۍ (چې لومړی د Konstantin Tsiolkovsky له لوري وړاندې شوې) بيان کړې او د دوی او ځمکې تر منځ يې د بې سيم په کارونې سره د اړيکو په اړه بحث وکړ، مګر د ډله یيزې خپرونې لپاره او د لرې اړيکو د بيا خپرولو په توګه يې د سپوږمکيو د کارونې نيمګړتيا حس کړه.
د انسانانو جنسي توپیروالی
د انسانانو جنسي توپیروالی، په انسانانو کې د جنسي توپیرونو د ودې لړۍ ده. دغه توپیروالی د هغو فینوټایپي جوړښتونو د ودې په توګه تعریفېږي چې د جنسي هورمون د غدو له معلومېدو وروسته د تولید شویو هورمونونو د عمل په پایله کې رامنځ‌ته کېږي. په جنسي توپیروالي کې د بېلابېلو تناسلي او د داخلي تناسلي غړو وده او د جسم وېښتان شامل دي، چې د جنسیت په پېژندګلوي کې مهم ګڼل کېږي.
د جنسي توپیرونو وده د XY جنسي تعیین کوونکي له سیسټم سره، چې په انسانانو کې شتون لري، پیلېږي او د نارینه او ښځینه‌وو ترمنځ د فینوټایپي توپیرونو وده د هغه زایګوټ د یو لړ پېچلو میکانیزمونو دنده ده چې لا ‌ډلبندي شوي نه‌دي. په ټولیز ډول، ښځې دوه X کروموزومونه او نارینه یو Y کروموزوم او یو X کروموزوم لري. د جنین د ودې په لومړنیو پړاوونو کې، دواړه جنسونه یوشان دنني جوړښتونه لري. دغه مېزونفریک او پارامېزونفریک مجراوې دي. پر Y کرموزوم باندې د SRY جېن شتون، په نارینه‌وو کې د خصیو د ودې او د هغو هورمونونو د ترشح لامل ګرځي، چې له‌امله یې پارامېزونفریک مجراوې ارتجاعي حالت نیسي. په ښځینه‌وو کې، مېزونفریک مجراوې ارتجاعي کېږي.
د جنس ټاکنه
د انسانانو په شمول، ډېري تي‌لرونکي د XY جنسي تعیین کوونکي سیسټم لري: Y کروموزوم هغه فکټورونه لېږدوي چې د نارینه غړو د ودې دنده لري. د Y کروموزوم په نه‌شتون کې به جنین په ښځینه بڼه وده وکړي. دا د Y کروموزوم د جنس ټاکنې برخې د شتون له‌امله ده، چې د SRY جېن په نامه هم یادېږي. نو له‌دې امله، په ټولیزه توګه، نارینه تي‌لرونکي یو X او یو Y کروموزوم (XY) لري، په داسې حال کې چې ښځینه تي‌لرونکي دوه X کروموزومونه (XX) لري.
کروموزومي جنس د القاح پر مهال ټاکل کېږي؛ د سپرم له حجرې څخه یو کروموزوم، چې کېدای شي X یا Y وي، د تخمې د حجرې له X کروموزوم سره یوځای کېږي. ګونادي جنس، جنسي غړو ته ویل کېږي، چې خصیې یا تخمدانونه دي او دې ته اړه لري چې کوم جېنونه بیان شوي دي. فینوټایپي جنس، د جنسي غړو د دننیو او بهرنیو جوړښتونو ته اشاره کوي.
له القاح څخه ۶ اوونۍ باید تېرې شي ترڅو د انسان په جنین کې د جنسي توپیروالي لومړنۍ نښې څرګندې شي. جنین او له هغه وروسته لومړنی فېتوس (۷ یا ۸ اوونیز جنین) له جنسي پلوه سره توپیر نه‌لري، نه ښځینه او نه نارینه ته ورته‌والی لري. د راتلونکو څو اوونیو په اوږدو کې، داسې هورمونونه تولیدېږي چې له‌امله یې ناڅرګنده نسجونه د ښځې یا نارینه د تناسلي غړو بڼه نیسي. دغې لړۍ ته «جنسي توپیروالی» ویل کېږي. د ښځینه دننیو جنسي غړو لومړني متشکله مواد د «مولري سیسټم» په نامه یادېږي.
تکثري سیسټم
د اوو اوونیو په تېرېدو سره، په جنین کې تناسلي غدې، ادراري-تناسلي ژوروالی او مجراوې او د خصیو د کیسې ګونځې رامنځ‌ته کېږي. په ښځو کې، پرته له اضافي اندروجن څخه، دغه غړي بظر (کلیتوریس)، د ادرارو مجرا، فرج او لابیا ته اوړي.
د تناسلي غړو د جنسیت ترمنځ توپیروالی د جنیني ژوند په اوږدو کې پېښېږي. په دغه توپیروالي کې، د دننیو او بهرنیو تناسلي غړو مشخص کېدنه شامله ده. هم په نارینه او هم په ښځینه‌وو کې، جنسي غړي له درېیو جوړښتونو څخه رامنځ‌ته شوي دي: جنسي غدې، دننی تناسلي غړی او بهرنی تناسلي غړی. په نارینه‌وو کې جنسي غدې، خصیې او په ښځینه‌وو کې، تخمدانونه دي. دا هغه غړي دي چې ګمیټونه یا جنسي حجرې (تخمه او سپرم) تولیدوي او دغه تکثري حجرې په پای کې سره یوځای کېږي او القاح شوې تخمه (زایګوټ) رامنځ‌ته کوي.
زایګوټ له برخې، برخې کېدو سره سم، لومړي سر کې جنین (embryo) ته اوړي (چې معنی یې «په دننه کې وده» ده) او په ټولیز ډول له لومړۍ اوونۍ څخه تر اتمې اوونۍ پورې په همدې ډول پاتې کېږي، وروسته له اتمې اوونۍ څخه تر زېږېدلو پورې ورته فېتوس (fetus) ویل کېږي (چې د «نازېږېدلی ماشوم» معنی ورکوي). دنني تناسلي غړي، واړه مرستندویه غدې او مجراوې دي چې جنسي غدې له بهرنیو غړو سره نښلوي. بهرني تناسلي غړي له ټولو بهرنیو تکثري جوړښتونو څخه رامنځ‌ته شوی دی. د لومړني جنین جنسیت معلومېدلای نه‌شي، ځکه چې تر اوومې اوونۍ پورې د تکثري جوړښتونو توپیرول ناشوني دي. مخکې تر دې، ماشوم د دوه‌پوټانشیلي موجود په څېر پېژندل کېږي، ځکه چې هغه د نارینه یا ښځینه په توګه پېژندلای نه‌شو.
د دنني تناسلي سیسټم توپیروالی
په دنني تناسلي سیسټم کې دوه مرستندویه مجراوې شتون لري: مېزونفریک مجراوې (په نارینه‌وو کې) او پارامېزونفریک مجراوې (په ښځینه‌وو کې). مېزونفریک سیسټم د نارینه تناسلي غړو او پارامېزونفریک د ښځینه تکثري سیسټم لومړني متشکله غړي دي. څرنګه چې وده پرمخ ځي، د جوړه‌یي مجراوو یوه مجرا وده کوي او بله یې ارتجاعي حالت نیسي. دا د Y کروموزوم د جنس ټاکنې برخې شتون یا نه‌شتون پورې تړاو لري، چې د SRY جېن په توګه هم پېژندل کېږي. د SRY یوه فعال جېن په شتون کې، دوه‌پوټانشیلي جنسي غدې د خصیو بڼه نیسي. د نسج‌پوهنې له پلوه، جنسي غدې د امېدوارۍ ۶ تر ۸مې اوونۍ پورې د تشخیص وړ دي.
د یوې ټولګې راتلونکې وده او د بلې له‌منځه تګ د خصیو د دوو هورمونونو شتون یا نه‌شتون پورې تړاو لري: تستسترون او ضدمولري هورمون (AMH). که چېرې په نورمالې وده کې اختلال رامنځ‌ته شي، کېدای شي د مجراوو داوړه سیسټمونه وده وکړي او یا دواړه له ودې څخه پاتې شي؛ په پایله کې، له مورفولوجیکي پلوه، کېدای شي دوه‌جنسه وګړی وزېږېدل شي.
نارینه: د SRY جېن، کله چې ثبت او پروسس کېږي، د SRY پروټین تولیدوي، چې DNA سره یوځای کېږي او له‌امله یې جنسي غدې د خصیو په بڼه وده کوي. د نارینه‌وو وده یوازې هغه وخت رامنځ‌ته کېږي چې د امېدوارۍ په لومړیو کې د یوې حساسې دورې په اوږدو کې، د جنین خصیې کلیدي هورمونونه ترشح کړي. خصیې د درې هورمونونو په ترشح پیل کوي چې د نارینه پر دنني او بهرني تناسلي غړي باندې اغېزه پرېږدي: ضدمولري هورمون (AMH)، تستسترون او دي‌هایدرو‌تستسترون (DHT). ضدمولري هورمونونه د پارامېزونفریک مجراوو د ارتجاعي کېدو لامل ګرځي. تستسترون، مېزونفریک مجراوې د نارینه‌وو مرستندویه جوړښتونو ته بدلوي، لکه: اپيډیډمس، د مني نل او د مني کڅوړه. د دې ترڅنګ، تستسترون، له ګېډې څخه د خصیو کڅوړې ته د خصیو راښکته کېدل کنټرولوي. د WT1، SOX9 او SF1 په څېر، پر نورو اتوزومونو باندې موندل شوي جېنونه هم د جنسي غدو په وده کې ارزښتمنه ونډه لري.
ښځینه: پرته له تستسترون او AMH څخه، مېزونفریک مجراوې ارتجاعي کېږي او له‌منځه ځي. پارامېزونفریک مجراوې د رحم، نفیرو (رحمي نلونو) او پاسني فرج بڼه نیسي. لا تراوسه هم د ښځینه جنس د ودې جنتیکي کنټرولونو په هکله ګڼ‌شمېر معلومات ناڅرګنده دي، او د ښځینه جنین د ودې ډېري لړۍ ناپېژندل شوې پاتې دي.