cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
داور خان داوود
مخینه
ليکوال داور خان پر ۱۹۶۴ ز کال واده وکړ۔ د تعليم لړۍ يې لا هغه شان جاري وه او پر ۱۹۶۶ او ۱۹۶۸ کلونو يې په ترتيب سره په اردو او انگرېزي کې د ماسټرۍ سندونه تر لاسه کړل۔ هغه مهال به د انگرېزۍ د زده کړيالو او ښوندانو (استادانو) څانگې د کوټ پېنټ ډېر اهتمام کولو، نو کله چې د داور خان داود د ژبې ازموینه (زباني امتحان) وه، نو هغه په اشنغرۍ کې د خپل يو دوست نه کوټ پېنټ قرض اخستي وو۔ په انگرېزۍ کې د ماسټرۍ له تر لاسه کولو وروسته په هغه وخت کې په کالجونو کې د انگرېزۍ د لېکچرارانو اووه پوسټونه راووتل او دوی شپږ کسان ول چې په انگرېزۍ کې يې ماسټري لرله۔ پر ۱۹۶۹ کال په سوابۍ کالج کې د انگرېزي لېکچرار منتخب شه او پر همدغه کال د نوښار کالج ته تبديل شو۔ د داور خان داود د وېنا له مخې، په هغه وخت کې په نوښار کالج کې کوايجوکېشن وو او هلکانو او جينکو به له يوولسمه تر څوارلسمه پورې په کالج کې يو ځای درس وايه، خو وروسته د څه وجوهاتو په وجه په يوولسم او دولسم کې جينکو ته د داخلې اجازت نه وو، هرگوره په ډگري لېول کې بيا هم کو ايجوکېشن وو۔ په نوښار کالج کې يې ۵ کاله نوکري وکړه او بيا پر ۱۹۷۴ ز کال د دره ادم خېل کالج ته تبديل شو.
نوموړي پر ۱۹۷۹ کال خپل لومړنی نښير «پښتو ټپه» وليکه۔ د دې کتاب تحريک څنگه پېدا شو؟ هغه په دې اړه دا وويل چې هغه وخت کې محمد اسلام ارماني د "«مهوراسلام» ايډيتر وو او هغه هغه ته د اخبار لپاره په ټپه د يو مضمون ليکلو وېنا کړې وه۔ هغه چې کله په ټپه يو مضمون وليکلو نو پته ورته ولگېده چې دا خو د ټپې په يو اړخ خبرې وشوې او دغه رنگ هغه د ټپې په بېللابېلو اړخونو ۱۲ مضمونونه وليکل۔ په دې ډول هغه دانگېر (احساس) کړه چې يو کتاب چاپ کړي او بيا دغه کتاب چاپ شو۔ هغه چې به کله دره ادم خېل کالج ته په بسونو کښې تللو نو په بسونو کې به ټېپونه غږېدل او د هغوي نه يې هم ډېرې ټپې اورېدلې وې۔ هغه به دا ټپې په ذهن ښې کښېنولې او کالج ته په رسېدلو به يې دا نوټ کولې او دغه شان دا ټولې ټپې د دغه لومړني کتاب برخه جوړه شوه۔ کله چې د داور خان داود يوه ملگري د ټپو د کتاب دغه مسوده حمزه شينواري ته يووړه، نو هغه يې ډېره ستاينه وکړه او سريزه يې پرې وليکله. د ۲۰۱۲ ز کاله پورې د دې کتاب ۱۸ ايډيشنز چاپ شوي دي.
هغه پر ۱۹۶۹ ز کال له ادم خېل درې کالجه چارسدې کالج ته تبديل شو. په هغه وخت کې تقويم الحق کاکا خېل د چارسدې کالج سروال (ريس) وو. ليکوال داور خان پر ۱۹۸۱ ز کال د سپيرئر سائنس کالج ته تبديل شو او هلته يې يې ۵ کاله تېر کړل.
د داور خان داود د وېنا له مخې هغه پر ۱۹۸۶ ز کال د پښتو د نوې املا د هڅو په اړه پرائمري ټېکسټ بک پښتو ټرانسلېشن پروژه بيل ککړه. د دغې پروژې مشر تقويم الحق کاکا خېل وو. دا مهال د پښتو ډکشنرۍ پروژه هم بيل شوه چې مشر يې قلندر مومند وو. دا مهال د تعليم د سيکرټري محمد اعظم خان د سيوري لاندې د پښتو په نوي رسم الخط غونډې کيدلې. د غونډو له خوا نور توري ومنل شول خو د ڼ توري ربړه (مسئله) پاتې شوه، خو په پای کې دا هم حل شوه او دا توری ومنل شو.
د څیړونکو په نظر کې
د پښتو ژبې د ادب لوی کره کتونکی، نقاد، شاعر او څیړونکی ښاغلی همېش خليل په خپل کتاب «پښتانه لیکوال» کې د داور خان داود د شاعرۍ په اړه خپله رايه داسې بیانوي: «د داور خان داود شاعري د نوي او قدیم رنگ یو سپیڅلی امتزاج دی چې د قدامت او روایت سره سره د جدت ائینه داره ده.»
ښاغلی همیش خلیل وړاندې لیکي: «داور خان داود د خپلې شاعرۍ داخلي او خارجي پېکر یانې مضمون او اسلوب دواړو ته یو شان پام گرځولی، ځکه یې شعر کې مقصدیت هم شته، رنگیني او ساده گي هم.»
د داور خان داود دا نظم د پرائمري په تعلمي نصاب کې شامل او په کروړونو پښتنو ته یاد دی:
راځه چې نن دې وستایم د لسو کالو یاره
سائېکله وفاداره
ته اس یې نه ټټو یې ، نه موټر یې نه جهاز یې
اؤ نه په هوا باز یې
یو څو ډڼډې وجود دې وي روان په لویه لاره
سائیکله وفاداره
ټلۍ شته ، نه دې یمپ شته، نه دې پمپ شته نه برېکونه
بې کاره دې پېچونه
نه زوړ لکه د ځوان زغلې په دوؤ ، دوؤ په هواره
چې وران نه شې یو ځل اؤ په سړک شې ته روان
ملکونه کړې طوفان
دباد په شانتې سم یې ته په لوړه په هواره
خفه چې شې د شلانټې په شان پریوځې په سړک
بیا نه وهې ته ړک
مړینه
ښاغلی داور خان داود د ۲۰۱۸ ز کال د جون پر ۳ نېټه د ورپېښې ناروغۍ له لامله د ۷۹ کالو په عمر په پېښور کې په حق ورسېد او په ارباب لنډۍ سیمه کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې څای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
ارواښاد داور خان داود د خپل ادبي سفر پیل په کال ۱۹۵۶ کې د شعر وشاعرۍ څخه کړی وو، خو وروسته یې بیا په نثر لیکلو هم پیل وکړ او دا لاندې نښيرونه يې لیکلي او چاپ شوي دي:
۱- پښتو ټپه، د ۱۹۶۹ ز کال چاپ.
۲- د رحمان بابا ژوند، تعلیمات او شاعري، د ۱۹۸۳ ز کال چاپ.
۳- پښتو ادب کې متل، د ۱۹۹۰ ز کال چاپ.
۴- حمزه شینواري ایک مطالعه، د ۱۹۹۶ ز کال چاپ.
۵- پښتو فولکلور کې اړ، د ۱۹۹۷ ز کال چاب.
۶- خوشال او فولکلور، د ۲۰۰۶ ز کال چاپ.
۷- څېړنه او کره کتنه، د ۲۰۰۲ ز کال چاپ.
۸- محمد عظیم الشان دی، د ۲۰۰۲ ز کال چاپ.
۹- د محمد رسول الله څېره، د ۲۰۰۴ ز کال چاپ.
۱۰- د کابل سفرنامه او حمزه شنواری، د ۱۹۹۹ ز کال چاپ. ۱۱- په پښتو ادب د فارسۍ اثرات.
۱۳- د محاورې لغت.
۱۴- سخنهای گفتني.
۱۵- د خوشال د فکر تنستې. ۱۶- د پرائمرۍ د استاذانو رهنما، د ۱۹۸۹ ز کال چاپ.
اخځليک
۱- https://www.tolafghan.com/articles/35981
۲- http://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/7572
۳-
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
البرز ولايت
البرز ولايت (په انگرېزي کې: Alborz) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی. مساحت یې 5,833 کيلوميټر2 (2,252 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 1,375,450 نفوس لري. د البرز ولايت د ولایت پلازمينه د کرج ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 235.8 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (611 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.په دې ولايت کې ټول 4 ولسوالۍ (کومو ته چې په سيمه ايزه توگه شهرستان ويلی کېږي) دي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د ایران ولایتونه
لېږد ۷
لېږد ۷ (انگلیسي: Expedition 7) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو اووم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
عبدالقيوم کرزى
عبدالقيوم کرزى د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
۷۹ (عدد)
۷۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۸ څخه  مخکي او د ۸۰ وروسته موجود دي.
په کلینډر کې
۷۹ کولاي سي:
په کیمیا کې
۷۹ د سره زر اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
بابکرخېل
د بابکرخيلو د نسب شجره چې وگورو نو دا خبره به جوته شي چې دوی په اصل کې غلجي پښتانه دي. د دوی يو شمير د پکتيا ولايت د ځاځي ميدان او خوست ولايت تر منځ دباک په ولسوالۍ کې استوگنه لري چې د دغې سيمې د اوسيدونکو شمير ( ١٠٠٠٠) تنه ښودل شوی دی چې ډيره کي يې با بکرخيل دي. دباک د سيمي بابکرخيل په يوه شنه او اوره سيمه کې ژوند کوي چې زياتره يې دکر نې په چارو بو خت دي. د لغمان ولايت په مر کز پورې تړلو څو کليو کې هم چې خان کلا، سه صده او هرمل نوميږي يو شمير بابکرخيل استوگنه لري. د لغمان ولايت بابکرخيل د شمير له مخې د ١٥٠٠ تنو په شاو خوا کې ښو دل شوي دي. يو شمير بابکرخيل د کابل او ننگرهار تر مينځ د سروبي ولسوالۍ په جگدلک او تيزين کې هم استوگنه لري. دغه راز د کابل د خاک جبار د خورد کا بل په سيمه کې هم يو شمير با بکر خيل ميشته دي چې دغه سيمه د اداري  پلوه د کا بل د بگر اميو په ولسوالۍ پورې اړونده سيمه ده٠ په دې سر بيره دکا بل د چهار اسياب په ولسولۍ او د دسبز په ولسوالی کې هم يو شمير بابکر خيل استو گنه لري٠ دلو گر ولايت په يو شمير سيمو کې هم با بکر خيل ژوند کوي٠
با بکر خيل زړور، جنگيالي، ميلمه پال او په پښتو او پښتو نولۍ با ندې ټينگ خلک دي٠ دانگر يزانو پر خلاف يې ډيرې توري وهلي او ډيرې ميړانې يې ښودلي دي. دافغان او انگرېز تر مينځ په لو مړۍ جگړه کې غا زي محمد شا ه خا ن غلجی چې په اصل کې د لغمان د بديع اباد د با بکر خيلو له مشر انو نه و د ١٨٤١ ميلا دي کال د نو امبر په ٢٨ مه نيټه چې د ١٢٥٧ هجري کال د شوال دميا شتې د ديارلسمې نيټې سره سمون خوري د غازي مير مسجدي خان او غا زي سر دار محمد اکبر خان په ملگر تيا دنورو ملي مبا رزينو په گډون سره يو ځای  شول ،څو د انگر يز انو په مقا بل کې  دملي پا څون ليکي نورې هم پياوړي کړي چې په پای کې د خلکو د پا څون په بر کت د انگر يز انو ير غلگر ځو اکو نه دې ته اړ شول چې د ١٨٤٢ کال د  جنورۍ په ٦ مه نيټه کا بل خو شي کړي او وتښتي٠ دروسي ير غلگرو ځواکو په وړاندې هم د با بکر خيلو د شاه ځلميو مبا رزې زموږ د ويا ړلي هيواد وياړلي افغا نستان دتا ريخ زرين بابو نه جو ړوي٠
میشت ځایونه
دا خو ټوله ته څرگنده ده چه پښتانه د ازاد طبعیت خوښوونکی دي او چه چیرې یی زړه خوښ وي هلته میشت شيوی او د دی  ترڅنگه ځینی نور عوامل هم شته چه د پشتون ټبر د ځای د ادلون بدلون عوامل کیداشی لکه جگړی، د واکمنی ساتل او نور نو بابکرخیل هم د همدغو غوښتنو په سبب په هر ځای کې خواره واره پراته دي چه ډیری یی په خوست کې د باک په ولسوالی کې او په کابل،پکتیا،پکتیکا،پروان،کندهار،کندزريا،نیمروز،فراه او داسې ډیرو نورو سیمو کې میشته دي
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
لېږد ۸
لېږد ۸ (انگلیسي: Expedition 8) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو اتم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
اردبيل ولايت
اردبيل ولايت (په انگرېزي کې: Ardabil) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی. مساحت یې 17,800 کيلوميټر2 (6,900 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 1,257,624 نفوس لري. د اردبيل ولايت د ولایت پلازمينه د اردبيل ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 70.7 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (183 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.په دې ولايت کې ټول 9 ولسوالۍ (کومو ته چې په سيمه ايزه توگه شهرستان ويلی کېږي) دي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د ایران ولایتونه
د ساینس فلسفه
د ساینس فلسفه د فلسفې یوه څانګه ده چې د ساینس له بنسټ، تګلارو او کارولو سره تړاو لري. د دې څېړنې بنسټیزه پوښتنه داده چې کوم شی د ساینس په توګه وګڼل شي، د ساینسي تیوریو اعتبار تر کومې کچې دی او د ساینس وروستی هدف څه دی. دا دسپلین له میتافزیک (له طبعیت پورته بحث)، اونتولوژي (د موجوداتو علم) او ایپیستیمولوژي (معرفت پوهنې) سره څنګ په څنګ روان دی، د بېلګې په توګه: هغه وخت چې د ساینس او ​​حقیقت ترمنځ اړیکه تر پلټنې لاندې راشي. د ساینس فلسفه د ساینسي اړخونو په میتافیزیکي، معرفت پوهنې او معنایي برخو باندې بحث کوي. اخلاقي مسایل، لکه: بایواتیکس (حیات د علم اخلاق) او ساینسي بد چلند زیاتره د ساینس د فلسفې پرځای اخلاقي او ساینسي مطالعات ګڼل کېږي.
د ساینسي فلسفې د ډېری اساسي ستونزو په اړه او دا چې ایا ساینس د ناڅرګندو څیزونو په اړه حقیقت څرګندوي او ایا دا چي ساینسي استدلال د توجیه کوولو وړ دی او کنه، د فیلسوفانو ترمنځ هېڅ هوکړه نشته. په ټوله کې د ساینس په اړه په دې عمومي پوښتنو سربېره، د ساینس فیلسوفان هغه ستونزې په پام کې نیسي، چې په ځانګړو علومو (لکه بیولوژي او فزیک) کې پلي کېږي. د ساینس ځینې فیلسوفان هم په ساینس کې له معاصرو پایلو څخه کار اخلي، چې په خپله کې د فلسفې په اړه پایلې ته ورسېږي.
په داسې حال کې چې ساینسي فلسفي نظر، لږ تر لږه د ارستو تر وخته پورې لرغونوالی لري، د ساینس عمومي فلسفه یوازې په شلمه پېړۍ کې د یوه ځانګړي دسیپلین په توګه د منطقي مثبتو لیدونکو د غورځنګ په پایله کې راڅرګنده شوه، چې موخه یې د ټولو فلسفي ویناوو د باوري کولو لپاره د معیارونو را منځ ته کول او په بې ناپېیلې توګه د هغوی ارزول وو. چارلس ساندرز پیرس او کارل پاپر د مثبتې لیدنې پر بنسټ خپل کار ته دوام ورکړ ، ترڅو د ساینسي تګلارې لپاره د معیارونو عصري ټولګه رامنځ ته کړي. د توماس کوهن د ۱۹۶۲ ز کال کتاب (د ساینسي انقلابونو جوړښت) هم اغېزمن و، چې د ساینسي پرمختګ نظر یې په پرله پسې توګه ګواښلی، چې د اصولي تجربې د یوې ثابتې تګلارې پر بنسټ د پوهې د یوځای حصول پر ځای یې استدلال وکړ، چې هر پرمختګ "د بېلګې یا الګو" سره اړیکه لري چې د پوښتنو، مفکورو او علومو یوه ټولګه ده، چې په یوه ځانګړې تاریخي موده کې ساینسي دسیپلین تعریفوي.
له هغه وروسته، ساینس ته منسجم کونکي لیدلوری د وي ډبلیو کوین او نورو له خوا مشهور شو، چې په کې یوه تیوري په هغه شرط د باور وړ ګڼل کېږي چې، د یوې منسجمې بشپړې برخې په توګه د مشاهدې وړ وي. ځینې مفکرین، لکه: ستیفن جې ګولډ کوښښ وکړچې، د ساینس بنسټ په جوتو فرضیو کې، لکه: د طبیعت یووالي را منځ ته کړې. د فیلسوفانو یوې لږه کۍ ډلې او په ځانګړې توګه پاول فییرابند استدلال وکړ چې، "د ساینسي تګلارې" په څېر هېڅ شی نشته، نو د ساینس ټولو لیدلرو ته، له طبیعت نه پورته لیدلورو په ګډون، باید اجازه ورکړل شي. د ساینس په اړه د فکر کولو بل لیدلوری، چې د ډیویډ بلور او بیري بارنس په څېر د پوهانو له خوا وړاندې شو، د ټولنپوهنې له اړخه د پوهې د را منځ ته کېدو څرنګوالی مطالعه کوي. په پای کې په قاره یي فلسفې کې یو دود، د انساني تجربې د سختې شننې د لیدلوري پر بنسټ ساینس تر څېړنې لاندې نیسي.
ليبنان
لبنان، چې په رسمي ډول د لبنان جمهوریت په توګه پېژندل کېږي، د لویدیځې آسیا هېواد دی. د دغه هېواد شمال او ختیځ لوري ته سوریه او سویل ته یې اسرائیل موقعیت لري، په داسې حال کې چې قبرس یې په مدیترانې سمندرګي کې لویدیځ لوري ته پروت دی، د مدیترانې د حوضې او عربستان د داخلي نقاطو په تقاطع کې د دغه هېواد موقعیت د هغه له بډایه تاریخ سره مرسته کړې او د بېلابېلو مذهبونو نه جوړ کلتوري هویت یې وربخښلی. لبنان د نږدې شپږ میلیونه وګړو کور دی چې۰۰۰ ۱۰ ۴۵۲ کیلومتر مربع (۴ زره ۳۶ مایل مربع) مساحت لري او د نړۍ یو له کوچنیو هېوادونو نه دی. د دولت رسمي ژبه یې عربي ده، په داسې حال کې چې فرانسوي هم په کې په رسمیت پېژندل شوې ده. لبناني عربي لهجه د معاصرې معیاري عربي په خوا کې په ټول هېواد کې کارول کېږي.
د ساینس فلسفه
د ځانګړو علومو فلسفې، د وخت د ماهیت په اړه پوښتنې چې د انشټین عمومي نسبتیت له لوري راپورته شوې، څخه نیولې د عامه پالیسۍ په برخه کې د اقتصادي علومو تر کارولو پورې تر بحث لاندې راوړې. یوه اساسي موضوع دا ده چې، ایا د یوې ساینسي تیوري شرایط د بلې شرایطو ته په خپل منځي ډول را ګرځېدای شي او دا کېدای شي او کنه. یا په بله وینا: ایا کیمیا فزیک ته را ګرځېدای شي، یا ټولنپوهنه فردي ارواپوهنې ته راګرځېدای شي؟! د ساینسۍ فلسفې عمومي پوښتنې په ځینو ځانګړو علومو کې په لویه اختصاصي بڼه راپورته کېږي، دنمونې په توګه: د ساینسي استدلال د اعتبار په اړه پوښتنه د احصایوي علومو په بنسټونو کې په بل ډول لیدل کېږي. دا پوښتنه چې څه شی د ساینس په توګه ګڼل کېږي او څه باید و نه ګڼل شي، د طب په فلسفه کې د ژوند او مرګ د درېځ په توګه راپورته کېږي. له دې سره، د بیولوژي، ارواپوهنې او ټولنیزو علومو فلسفه دا څېړي چې، ایا د انسان د طبیعت ساینسي مطالعات کولای شي، حقیقي بڼه ترلاسه کړي، یا ایا د ارزښتونو او ټولنیزو اړیکو پر بنسټ په نه انکار نه کېدونکې بڼه را منځ ته شوې دي او که نه.
ليبنان
په لبنان کې د تمدن ثبت شوي شواهد له ثبت شوي تاریخ نه ۷۰۰۰ کلونو وړاندې ته اړوندېږي. د نن ورځې لبنان د فینکیانو کور و، سمندریز کلتور په کې ۳۰۰۰ کاله وړاندې (نږدې ۳۲۰۰ – ۵۳۹ کاله له میلاد وړاندې) وغوړېد. له میلاد ۶۴ کاله وړاندې د رومیانو سترواکي دغه سیمه ونیوله، چې په پایله کې د دغې سترواکۍ د عیسویت په مخکښ مرکز واوښت. د لبنان د غرونو لړۍ د یو رهباني کلتور د ظهور شاهدې وې چې د ماروني کلیسا په نوم یادېږي. د لومړنیو عرب مسلمانانو له خوا د دغې سیمې له فتح کولو وروسته، مارونیان په خپل هویت او مذهب کلک پاتې شول. په ورته مهال نوې مذهبي ډله چې د دروزي په نوم پېژندل کېده، د لبنان په غرونو کې یې ځای ونیو چې تر څو پېړیو پورې یې مذهبي واټن رامنځته کړ. د صلیبي جګړو پر مهال، مارونیانو یو ځل بیا له رومن کاتولیک کلیسا سره اړیکه ټینګه کړه او له روم سره یې خپله اړیکه څرګنده کړه.
د ساینس فلسفه
د ساینس پېژند(تعریف)
د ساینس او ​​غیر ساینس ترمنځ توپیر د یوې ستونزمنې پولې په توګه ګڼل کېږي. د بېلګې په توګه: ایا رواني شننه، د پیداېښت ساینس او تاریخي مادیات پلوي باید سیدوساینس (هغه چې د علم په بڼه څرګند شي، خو علمي بنسټ ونه لري) ګڼل کېدای شي؟ کارل پاپر په ساینسي فلسفه کې دا یوه بنسټیزې پوښتنه وبلله، خو د دې ستونزې په اړه هېڅ  یو واحد نظر د فیلسوفانو ترمنځ د منلو وړ نه دی او ځینې یې دا ستونزه د نه حل کېدو وړ یا غیر ضروري ګڼي. مارتین ګاردنر د پوټر سټوارد د معیار(" کله چې زه دا وینم، زه پوهېږم") په کارولو باندې سیدوساینس پېژندلو لپاره استدلال کړی دی.
ليبنان
په شپاړسمه پېړۍ کې عثماني سترواکۍ لبنان ونیو او تر راتلونکو ۴۰۰ کلونو لپاره یې په دغه سیمه واکمني وکړه. له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د دغې سترواکۍ له شیندل کېدو سره هغه پنځه عثماني ولایتونه چې د معاصر لبنان بنسټ جوړوي، د سوریې او لبنان لپاره د فرانسوي سرپرستي تر ولکې لاندې راغلل، چې د فرانسې تر واکمنۍ لاندې د لوی لبنان دولت رامنځته شو. د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د نازي المان له خوا د فرانسې په درېيم جمهوریت له برید او اشغال وروسته په سیمه باندې د فرانسې واکمني کمزورې شوه، په ۱۹۴۳ ز کال کې له آزادې فرانسې نه په خپلواکۍ اخیستو سره لبنان یو ځانګړی مذهبي سیاسي ډول دولت جوړ کړ، چې له مخې یې د دولت مذهبي ډلو ځانګړی سیاسي ځواک درلود. لبنان له پیل نه یو څه با ثباته هېواد و، خو دغه ثبات لنډ مهالی و چې د یو شمېر سیاسي او ګوندي ډلو ترمنځ د لبناني کورنۍ جګړې پر مهال (۱۹۷۵-۱۹۹۰ ز کال) له منځه ولاړ. په دغه دوره کې لبنان همدارنګه ۱۹۷۶-۲۰۰۵ ز کال پورې د سوریې او له ۱۹۸۵-۲۰۰۰ ز کال پورې د اسرائیلو د نظامي اشغال شاهد و. له جګړې وروسته د دغه هېواد د اقتصاد او ملي بنسټونو د بیارغولو په موخه ګڼ شمېر هڅې شوې دي.
د ساینس فلسفه
د ساینس پېژند(تعریف)
د منطقي مثبت پلوو لومړنیو هڅو ساینس په مشاهده کې وشمېره، په داسې حال کې چې غیر ساینس يې په غیرمشاهده کې حساب کړ او له همدې امله یې بې معنا و ګاڼه. پاپپر استدلال وکړ چې، د ساینس بنسټیز خاصیت غلط ثابت کېدلو خاصیت دی، يعنې هره مؤثقه علمي ادعا، لږ تر لږه په اصولو کې د غلط ثابت کېدلوځانګړتیا لري.
ليبنان
لبنان له مخ پر ودې هېوادونو نه دی چې د انساني ودې د شاخص له مخې نوملړ کې ۹۲ ځای لري، چې د عربي نړۍ په منځ کې د فارس خلیج د نفتي اقتصادونو وروسته لوړ ځای یې خپل کړی دی. دغه هېواد د لوړ منځني عاید لرونکي هېواد په توګه پېژندل کېږي. په داسې حال کې چې لبناني مالي بحران او فساد د دغه هېواد د پیسو د ارزښت د له منځه تلو، سیاسي بې ثباتي، قحطۍ، لوړې بیکارۍ او بې وزلۍ لامل شوي. د دغه هېواد په کوچنۍ اندازې سربېره لبناني کلتور هم په منځني ختیځ کې او هم په نړیواله کچه شهرت لري، چې تر ډېره دغه هېواد ته په لرغوني مهال کې د پراخ مهاجرت له امله رامنځته شوی. لبنان د ملګرو ملتونو بنسټ اېښودونکی غړی او د عرب ټولنې، ناپېیلي غورځنګ، اسلامي همکاریو سازمان او فرانسوي ژب ویونکو هېوادونو نړیوال سازمان غړیتوب لري.
د ساینس فلسفه
د ساینس پېژند(تعریف)
د مطالعې یا تفکر یوه ساحه چې د مشروعیت د هڅې لپاره د ساینس په توګه د بڼې په بدلون ځان څرګندوي او په بل ډول دا موخه نه شي ترلاسه کولای. سیدوساینس (هغه چې د علم په بڼه څرګند شي، خو علمي بنسټ ونه لري) یا حاشیوي ساینس (که څه هم ډېری وختونه د حاشیوي ساینس په عادې بڼه څرګندېږي، ان د الګو بدلون ته بدلون ورکوي) یا تقلبي ساینس ګڼل کېږي. فزیک پوه ریچارد فینمن " د محموله پرستانو ساینس" اصطلاح، د هغو قضیو لپاره رامنځ ته کړه چې، څېړونکي په دې باور دي، چې دوی ساینسي کړنې کوي، ځکه چې د دوی کړنې په ظاهري ډول داسې بڼه لري، مګر په حقیقت کې د دوی کار "د لوړې کچي حقیقت" نه لري، چې په بنسټ یې د دوی  پایلې جدي وارزول شي. "Pseudoscientific – pretending to be scientific, falsely represented as being scientific", from the Oxford American Dictionary, published by the Oxford English Dictionary; Hansson, Sven Ove (1996)."Defining Pseudoscience", Philosophia Naturalis, 33: 169–176, as cited in "Science and Pseudo-science" (2008) in Stanford Encyclopedia of Philosophy. The Stanford article states: "Many writers on pseudoscience have emphasized that pseudoscience is non-science posing as science. The foremost modern classic on the subject (Gardner 1957) bears the title Fads and Fallacies in the Name of Science. According to Brian Baigrie (1988, 438), "[w]hat is objectionable about these beliefs is that they masquerade as genuinely scientific ones." These and many other authors assume that to be pseudoscientific, an activity or a teaching has to satisfy the following two criteria (Hansson 1996): (1) it is not scientific, and (2) its major proponents try to create the impression that it is scientific".
ليبنان
دولت او سیاستونه
لبنان د پارلماني دیموکراسي لرونکی هېواد دی چې کانفیسینلېزمي (مذهبي سیاسي) ډول لري، چې له مخې یې لوړې چوکۍ د ځانګړو مذهبي ډلو غړو ته اړوندېږي. د بېلګې په توګه: ولسمشر باید ماروني عیسوي، لومړۍ وزیر باید سني مسلمان، د پارلمان رئیس باید شیعه مسلمان، د لومړي وزیر او د پارلمان مرستیالان باید ختیځ ارتودوکس وي. دغه ډول سیستم د پېژندل شوو ۱۸ مذهبي ډلو ترمنځ د واک د عادلانه وېش او فرقه یي شخړو د مخنیوي په موخه په پام کې نیول شوې دي.
تر ۱۹۷۵ ز کال پورې د آزادۍ کور بنسټ په منځني ختیځ او د شمالي افریقا په سیمه کې لبنان یو له هغو دوو هېوادونو (چې اسرائیل هم په کې دی) نه بللی، چې له سیاسي پلوه آزاد دي. د کورنۍ جګړې په پیل سره لبنان دغه حالت له لاسه ورکړ او له هغه مهاله یې تر اوسه دغه ځای ترلاسه نه کړ. په ۲۰۱۳ ز کال کې لبنان «تر یوه حده آزاد» وبلل شو. سره له دې چې دغه سازمان، لبنان په عربي نړۍ کې یو له ترټولو دموکراتیکو هېوادونو بولي.
د دغه هېواد پارلمان د یوې څلور کلنې دورې لپاره د عامه رایو پر بنسټ د نسبي فرقوي استازولۍ له مخې ټاکل کېږي.
په اجرائیه قوه کې ولسمشر د دولت د مشر، لومړۍ وزیر د حکومت د مشر په توګه شاملېږي. پارلمان ولسمشر د یوې شپږ کلنې نه نوې کېدونې دورې لپاره د دوه پر درې اکثریت رایو له مخې ټاکي. ولسمشر له پارلمان سره له مشورې وروسته لومړی وزیر ټاکی. ولسمشر او لومړی وزیر کابینه د فرقوي وېش د اصل پر بنسټ جوړوي.
بهرنۍ اړیکې
لبنان له نږدې ټولو عربي هېوادونو سره ښې اړیکې لري (له لیبیا او سوریې سره د تاریخي ترینګلتیاو په لرلو سربېره) چې په وروستیو ۳۵ کلونو کې یې د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۲ ز کال په مارچ میاشت کې د عربي ټولنې د مشرانو د ناستې کوربه توب وکړ. لبنان د فرانسوي ژب ویونکو هېوادونو غړیتوب لري، چې د ۲۰۰۲ ز کال په اکتوبر میاشت کې یې د دغه سازمان د غړو هېوادونو د مشرانو د ناستې او په ۲۰۰۹ ز کال کې یې د دغه سازمان د غړو هېوادونو د لوبو د سیالیو کوربه توب وکړ.
پوځ
د لبنان وسله وال ځواکونه ۷۲ زره تنه فعال پرسونل لري، چې ۱۱۰۰ تنه هوايي او ۱۰۰۰ تنه سمندریز ځواک په کې شاملېږي. لبنان د بهرنیو پوځي مرستو یو له سترو ترلاسه کوونکو نه دی، چې له ۲۰۰۵ ز کال راهیسې یې ۴۰۰ میلیونه ډالر ترلاسه کړي دی، دغه هېواد له اسرائیلو وروسته، په سړي سر د امریکايي نظامي مرستو دویم لوی ترلاسه کوونکی هېواد دی.
ساینس او تکنالوژي
په ۲۰۲۰ ز کال کې لبنان د نړیوالو نوښتونو په نوملړ کې ۸۷ ځای خپل کړی، چې په ۲۰۱۹ ز کال کې یې ۸۸ ځای درلود. د لبنان د پام وړ ساینس پوهان حسن کامل الصباح، رمال حسن رمال او ادګار چویري دي.
سرچینې
وېشنيزه:لېبنان
سوريان
سوريان
لیکنه : لطيف ياد Latif Yad
ډاکټر لطیف یاد
په هندوستان کې دسوريانو واکمني :
د بوټان ولسوالۍ
بوټان لومړۍ درجې وېش ولسوالۍ ده،بوټان کې ټولې 20 ولسوالۍ دي:
شیرعلي اپریدی
شيرعلي اپريدی (زوکړه؟، مړینه، د ۱۸۷۳ زېږدي کال د مارچ ۱۱، تورې اوبه) د افغانستان يو ملي مبارز وو.
مخينه
د جمرود شیرعلي اپریدی د خپل هېواد د خپلواکۍ په پار انگریزانو د تورو اوبو (کالا پاني) په جیل کې قید کړی وو. انگریزانو هغه ته په نوموړي جیل کې د نایتوب کسب ورښوولی وو. د هند مرستيال واکمن (وایسرای) لارډ میو د ۱۸۷۲ زیږدي کال په فبرورۍ میاشت کې د دغه زندان لیدلو ته ورغلی وو. شیرعلي اپریدي د نایتوب په چړې سره پر لارډ میو گوزارونه وکړل او هغه یې وواژه. په پای کې انگریزانو شيرعلي اپريدی د ۱۸۷۳ کال د مارچ میاشتې پر ۱۱ نېټه په هماغه زندان کې سولۍ کړ. انگریزانو د شیرعلي قبر ځکه پټ وساته چې څوک پرې د یادگار په توگه کوم څلی جوړ نه کړي. ښایي هغه په دوایپر په ټاپو کې ښخ وي.
ښاغلي ليکوال لطيف ياد پخپله فېسبوک پاڼه کې د شيرعلي اپريدي په اړه لنډه ليکنه خپره کړې. تر دغې ليکنې لاندې کومېنټ کې محمد مصطفی احمد د شېرعلي اپريدي په اړه ليکي: «په حسن خېل سب ډويژن پېښور (سابقه ایف آر پېښور، د اپريدو د ادم خېلو سیمه) کې د شیرعلي نيکه په نامه يو کېڅ (قبر) دی. د سیمې مشران وايي چې دا کېڅ د همدغه شهيد قبر دی.»
اخځليک
۱- د ليکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه.
پر روسيې باندې د فرانسې يرغل
پر روسيې د فرانسې يرغل د روسيې د مبارزې، د پولېنډ دويمې جګړې، د پولينډ دويمې مبارزې، د ۱۸۱۲ ز کال د هېواد پالنې جګړې او د ۱۸۱۲ ز کال جګړې په نومونو سره هم يادېږي، چې د ناپيليون له لوري د انګليستان د ځان ژغورنې کلابندۍ ته پر روسيې د فشار راوړلو په موخه پيل شو. پر روسيې باندې د ناپيليون يرغل په تاريخ کې يو له تر ټولو غوره څېړل شويو نظامي مبارزو څخه دی او د نړۍ تاريخ کې د تر ټولو وژونکو نظامي عملياتو کې لېست شوی دی. دا يرغل پر انساني ژوند باندې د ستر باج له امله ځانګړی شوی دی.
د ۱۸۱۲ ز کال  د جون پر ۲۴ مه  او ورپسې ورځو کې د ګڼ مليتي Grande Armee لومړۍ څپه روسيې ته د ننوتلو په پار، له Niemen څخه تېره شوه. د يو لړ اوږدو په زور لاريونونو په واسطه ناپيليون خپل نږدې نيم ميليون پوځ په چټکۍ سره د لويديځې روسيې يعنې اوسني بېلاروس له لارې د Barclay de Tolly او Pytr Bagration بېلو شويو روسي پوځونو د له منځه وړلو په موخه پر مخ یووړل. د يادو پوځونو شمېر په دې وخت کې له ۱۸۰۰۰۰ څخه تر ۲۲۰۰۰۰ پورې رسېده. په شپږو اونيو کې دننه ناپيليون خپل نيمايي پوځيان د سختو اقليمي حالتونو، لوږې او ناروغۍ له امله له لاسه ورکړ او يوازې د Smolensk جکړه يې وګټله. روسي لښکر د خپل نوي عمومي قوماندان تر مشرۍ لاندې په شا کېدنې ته ادامه ورکړه او د ناپيليون پر وړاندې يې له ستومانکوونکې جګړې څخه کار واخيست. روسانو يرغلګر اړ کړل چې د توښې يا اکمال پر سيستم باندې تکيه وکړي، چې د جګړې په ډګر کې يې د دوی د ستر پوځ د مشبوع کولو وړتيا نه لرله.
د مسکو د لويديځ ۱۱۰ کیلو مترۍ کې د Borodino خونړۍ جګړه د فرانسې يوه نازکه بريا وه، چې د مسکو په سويل ختيځ کې د يو عمومي روسي په شا کېدنې پايله يې لرله. د سپټمبر پر ۱۴ مه ناپيليون او نږدې ۱۰۰۰۰ تنه نارينه لښکر يې يوازې د دې لپاره مسکو ونيو، چې د روسانو له لورې پرېښودل شوی و او ياد ښار د ناپيليون د نظامي والي له لورې د هڅونې له مخې ډېر ژر په اور وسوځول شو. ناپيليون د پينځه اونيو لپاره په مسکو کې د سولې لپاره د وړانديز په تمه پاتې شو، چې هيڅکله ونه شو. د ښکلې هوا له امله نوموړي لږ وروسته دا ځای ترک کړ او د يو لنډمهالې يا فرعي لارې په واسطه يې Smolensk ته د رسېدلو هيله څرګنده کړه. د Maloyaroslavets جګړې په بايلنې سره نوموړی اړ شو، چې د راتګ لاره [هغه لاره چې دا پرې راغلی و] غوره کړي. د نارينه لښکر لپاره د خوړو او ژمني پوښاک کمښت، آسونو لپاره د وچو وښو کمښت او د روسي بزګرانو او Cossacks ډلې له لوري چريکي جګړې ناپيليون ته ستر زيانونه واړول. يو ځل بيا تر نيمايي زيات لښکر د سړک پر غاړه د ستومانتيا، تيفوس يا لکه داره تبې او د سخت براعظمي اقليم له امله ژوند له لاسه ورکړ. دروند چور او تالا کول لرې وغورځول شول او توپخانې شاته پاتې شوې.
د کره ثبتونو د نه خونديتوب او له دې امله اټکلونه يو تر بله توپير لري، چې د پرېمانه او کومکي ځواکونو شمېر تل نه و شمېرل شوی، د ناپيليون لښکر له ۴۵۰۰۰۰ څخه زياتو نارينه، ۱۵۰۰۰۰ څخه زياتو آسونو، نږدې ۲۵۰۰۰ څلور اربيز ګاډو او د توپخانې له نږدې ۱۲۵۰ څخه زياتو مرميو سره روسيې ته ننوت. له تښتېدلو پرته يوازې ۱۲۰۰۰۰ نارينه ژوندي پاتې شول او په مبارزه کې تر ۳۸۰۰۰۰ پورې مړه شول. ښايي تر ټولو اړينه دا وه، چې د ناپيليون د نه ماتېدلو شهرت له منځه تللی و.
مخینه
تزار لومړي الکساندر (Tsar Alexander I) د ۱۸۱۰ ز ډسمبر پر ۳۱ نېټه د انګليستان پر وړاندې د ناپيليون د باندينۍ تګلارې اصلي توکی يعنې د دې وچې کلابندي پرېښې وه.
د Schonbrunn تړون چې د استريا او فرانسې تر منځ يې د ۱۸۰۹ ز جګړه پای ته ورسوله، يوه فقره لرله چې له مخې يې لويديځ Galicia له استريا څخه بېلوله او د وارسا Grand Duchy سره يې يو ځای کوله. روسيې دا تړون د خپلو ګټو پر وړاندې ځکه وګاڼه، چې دوی د يوه فرانسوي بريد لپاره ياده سيمه د شوني بريد د پيل ټکي په توګه وبلله.
ناپيليون د الکساندر د تر ټولو کشرې خور Anna Pavlovna سره د واده کولو په غوښتنې سره د يو اتحاد له لارې د غوره روسي مرستې د تر لاسه کولو هڅه کړې وه، مګر په پای کې يې د Anna پر ځای د اطریشي سترواک له لور Marie Louise سره واده وکړ. فرانسې او اطریش د ۱۸۱۲ ز کال  د مارچ په ۱۴ مه د يووالي يو تړون لاسليک کړ.
ناپيليون په خپله هم لکه د تېرو کلونو غوندې په فزيکي او ذهني حالت کې نه و. وزن يې زيات شوی و او په زياتېدونکي ډول په بېلابېلو ناروغيو باندې اخته و.
د جګړې اعلان
لومړي الکساندر چې د سترې کترينا د پراختيا تګلارې ته ژمن و، د دې غوښتنې په کولو سره يو وروستی ټکی يا Ultimatum خپور کړ، چې فرانسه دې خپل ځواکونه د ۱۸۱۲ اپرېل کې د وارسا له Grand Duchy او پروسيا (Prussia) څخه بېرته وباسي. ناپيليون د په شا تګ پر ځای جګړه غوره کړه.
ناپيليون په رسمي ډول لاندې اعلاميې خپرې کړې: "عسکرو، د پولينډ دويمه جګړه پيل شوه. لومړی په Friedland کې پای ته ورسېده او په Tilsit کې روسيې له فرانسې سره د يو تلپاتې يووالي او انګليسانو سره د جګړې ژمنه وکړه. هغه اوس خپلې ژمنې ماتوي او د خپل نا اشنا چلند په اړه هيڅ تر هغې هيڅ تشرېح نه ورکوی، چې فرانسوي بازان يو ځل بيا له Rhine څخه تېر شي او زموږ متحدين يې په خپل رحم کې پرېږدي. روسيه د مړينې له امله چابکه ده: برخليک به يې پوره شي. ايا هغه زموږ د فاسدېدلو يا خرابوالي فکر کوي؟ ايا موږ نور هغه عسکر نه يو چې په Austerlitz کې مو جګړه وکړه؟ نوموړې موږ د بې عزتۍ او جنګ تر منځ ځای پر ځای کوي، زموږ ټاکنه ستونزمنه نه شي کېدلی. راځئ چې بيا مخکې لاړ شو او له Niemen څخه تېر او جګړه د هغې کلي ته يوسو. د پولينډ دا دويمه جګړه به لکه د لومړۍ جګړې غوندې، د فرانسوي ځواکونو لپاره پرتمينه وي، مګر هغه سوله چې موږ ترېنه پايله اخلو، بايد خپل ډاډ ولري او هغه مرګونې اغېزه به له منځه يوسي، چې روسيې په تېرو پنځوسو کلونو کې په اروپا کې ازمايلې ده."د جون د ۸ او ۲۰ تر منځ ياد ځواکونه په پرله پسې حرکت کې وو او په ورځني دول يې په تر ټولو زياتې تودوخې کې يې بايد تر ټولو زيات لاريونونه کړی وی.
پوځي تدارکات
د روسيې بريد په روښانه او ناڅاپي ډول په نظامي پلان جوړولو کې د پوځي تدارکاتو ارزښت ته اشاره کوي، په ځانګړي ډول هغه مهال چې د عملياتو په سيمه کې د د خپرو شويو ځواکونو د شمېر لپاره د يرغلګر ځواک له تجربې څخه زيات وي.؟ ناپيلیون د خپل پوځ د چمتو کولو لپاره پراخ تياری ونيو. د فرانسوي ملاتړ [اکمال] هڅه د تېرې بلې هرې مبارزې په پرتله ډېره ستره وه. د ۷۸۴۸ موټرو په لرلو سره د اورګاډي شلو کنډکونو د Grande Armee او د هغه د عملياتو لپاره ۴۰ ورځې اکمال وکړ او د پولينډ او ختيځ پروسيا په ښارګوټو او ښارونو کې د مجلو يو پراخه نظام خپور شو. د Vistula سيند تنګی په ۱۸۱۲-۱۸۱۱ ز کې د اکمال د بنسټ [بېز] په توګه جوړ شو. عمومي ناظر يا استازي Guillaume-mathieu Dumas له Rhine څخه Vistula ته د اکمال پينځه ليکې جوړې کړې. د فرانسې تر واک لاندې جرمني او پولينډ د خپلو اداري مرکزي ادارو په لرلو سره په درېيو ښارګوټو باندې تنظيم شوي وو. پلي شوی اکمالاتي جوړښت د ناپيليون ادارې او لوژيستيکي مهارت يوه سخته ازموينه وه، چې د ۱۸۱۲ ز کال په لومړۍ نيمايي کې يې خپلې ډېرې هڅې د خپل يرغليز لښکر چمتو کولو ته ځانګړې کړې. ناپيليون د روسيې جغرافيه او د دويم چارلس ايکس (Charles XII) د ۱۷۰۹-۱۷۰۸ بريد تاريخچه وڅېړله او د شونتيا تر کچې د تجهيزاتو راوړلو اړتيا باندې پوه شو. فرانسوي لښکر وار له مخه په ۱۸۰۷-۱۸۰۶ کلونو کې د څلورم يووالي د جګړې پر مهال د پولينډ او ختيځې پروسيا په لږ نفوسه او تر پرمختګ لاندې حالتونو کې د عمليات کولو پخوانۍ تجربه لرله.
نور الحق علومي
نور الحق علومي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ماغزه
ماغزه يو غړی دی چې د ملا تير لرونکو ټولو حيواناتو او ډېريو هغو حيواناتو کې د اعصابي نظام د مرکز په توګه کار کوي، چې د ملا تير نه لري. ماغزه په سر کې پراته دي، په عمومي توګه د احساس کولو غړيو ته نږدې، تر څو احساس وکړای شي، لکه ليدل. ماغزه د ملا تيرلرونکو حیواناتو په بدن کې تر ټولو پېچلی غړی دی. په انسان کې، د مغزو بهرنی قشر نږدې له څوارلسو نه تر شپاړسو ملياردو پورې نيورونونه (عصبي حجرې) لري اوپه اټکلي توګه په کوچنیو دماغو کې له پنځه پنځوس نه تر اويا ميليارده پورې نيورونونه شته. هر نيورون د سايناپسس (د عصب د نښتو برخه) په مټ له زرګونو نورو نيورونونو سره نښتی دی. دا نيورونونه په عمومي توګه له يو بل سره د اوږدو رېښکيو په مټ اړيکې نيسي، چې دا رېښکۍ اکسون (خبرې کوونکي) بلل کېږي، همدا د اشارو د نبضونو يوه ليکه د ماغزو يا بدن لرې پرتو برخو ته لېږدوي، چې دې ته (د کار هڅې) ويل کېږي او ځانګړې تر لاسه کوونکې حجرې په نښه کوي.
له جسماني پلوه، ماغزه د بدن په نورو غړيو له مرکزي واک (اداره کول) نه برخمن دي. ماغزه په نور بدن باندې د غړيو د فعاليت د ډولونو د منځ ته راوړلو او د هورمونونو په نوم د کيمياوي موادو د اېستلو په مخ ته وړلو سره عمل کوي. همدا بنسټيزه واکمني چاپېرياليزو بدلونونو ته په چټک او همغږو ځواب ويلو کې مرسته کوي. د ځواب ورکولو په ځينو بنسټيزو ډولونو کې، لکه: غبرګونونه، کېدای شي چې د ملا تير يا د څنګ وزلي (محيطي) عصب مرکز هم منځګړيتوب وکړي، خو د پېچلي حسي پايلې پر بنسټ ولاړ د دقيق او موخه ييز چلند اداره، د متمرکزو دماغو له خوا د معلوماتو راټولولو وړتيا لرلو ته اړتيا لري.
د ماغزو د انفرادي حجرو کارونه اوس په بشپړ تفصيل سره د پوهېدو وړ دي، خو په کوم ډول چې دوی د ميليونونو په ډله کې يو له بل سره مرسته کوی، د دې حل لا هم په خپل ځای پاتې دی. په نوي عصبي ساينس کې وروستۍ نمومې له ماغزو سره د بيالوژيکي کمپيوټر په توګه چلند کوي چې دا د يو برېښنايي کمپيوټر له تګلارې نه زيات توپير لري، خو له دې اړخه ورسره ورته والی لري چې دا له شا اوخوا نړۍ نه معلومات تر لاسه کوي، له ځانه سره یې زېرمه کوي او په بېلا بېلو طريقو يې پر مخ وړي.
دا ليکنه د حيواناتو په ټولو انواعو کې د ماغزو د ځانګړتياوو پرتلنه کوي، خو ډېره پاملرنه هغو حيواناتو ته کوي، چې د ملا تير لري. له انساني ماغزو سره تر دې بريده اړيکه لري، څومره چې د انسان د ماغزو ځانګړتياوې له نورو ماغزو سره شریکې دي. هغو لارو ته چې انساني ماغزه له نورو ماغزو نه توپير لري، د انساني ماغزو په لیکنه کې پوښښ ورکړل شوی دی. ډېری هغو موضوعاتو ته چې دلته پوښښ ورکول کېدای شو، په هغه لیکنه کې ځای ورکړل شوی دی، ځکه چې له انساني نظره د ماغزو په اړه هلته ډېر څه ويل کېدای شي. تر ټولو مهم يې د ماغزو ناروغۍ او د ماغزو د زيان اغېزې دي، کوم چې د انساني ماغزو په لیکنه کې رانغښتي دي.
اناتومي (د يوه شي تشرېح او تجزيه)
د بېلا بېلو انواعو د ماغزو بڼه او اندازه سره ستر توپير لری او ډېر ځله د دوی د شريکو ځانګړتياوو پېژندل ستونزمن وي، خو بيا هم د ماغزو جوړېدل يو شمېر اصول لري، کوم چې د بېلا بېلو انواعو (ژونديو موجوداتو) په پراخو ډلو عملي کېدای شي. د ماغزو د جوړښت ځينې اړخونه نږدې د ټولو حیواناتو د انواعو تر منځ عام دي، ځينې نور يې «پرمختللي» دماغونو ته له لومړيو ماغزو توپير ورکوي، يا يې د ملا تير لرونکو او د هغو تر منځ توپير کوي چې د ملا تير نه لري (بې شمزۍ).
د ماغزو د اناتومۍ په اړه د معلوماتو تر لاسه کولو تر ټولو ساده لاره د ليد معاينه ده، خو له دې پرته ډېرې پېچلې لارې چارې هم جوړې شوې دي. د ماغزو نسجونه په خپل طبيعي حالت کې د کار کولو په موخه ډېر نرم وي، خو په الکولو يا نورو ثابتوونکو توکو کې په ډوبولو سره ماغزه سختېدای شي او بيا د داخلي برخې د کتنې لپاره يو له بل نه جلا کېدای او پرې (ټوټه ټوټه کول) کېدای شي. د لید له اړخه، د ماغزو داخلي برخه د تش په نوم خړې مادې له سيمو جوړه ده، رنګ يې تور وي، د سپينې مادې په مټ سره جلا شوي وي چې د دې مادې رنګ روښانه وی. په مختلفو کيمياوي موادو د ماغزو د نسجونو د ټوټو په نښه کولو سره لا زيات معلومات تر لاسه کېدای شي، کوم کيمياوي مواد چې هغه سيمې بهر راوباسي ،چېرې چې په ډېره اندازه راټول شوي ماليکولونه ځانګړي ډولونه موجود وي. د مايکروسکوپ په کارولو سره د ماغزو د نسجونو د مايکروسټرکچر (کوچني جوړښت) کتنه، معاینه او د ماغزو له يوې برخې نه تر بلې برخې پورې د اړيکو د طريقې معلومول هم شوني دي.
حجروي جوړښت
د ټولو انواعو ماغزه په بنسټيز ډول د حجرو د دوو پراخه ډلو نه جوړ وي چې هغه دا دي: عصبي حجرې او ګليال حجرې (ګليال غیرعصبي حجرې دي). ګليال حجرې (د ګليا يا نيوروګليا په نوم مهم پېژندل کېږي) په بېلا بېلو بڼو کې وي او ډېر مهم کارونه سرته رسوي، د جوړښتي ملاتړ، ميتابوليک ملاتړ، جلا کول او د ودې لارښوونه کول، خو په ماغزو کې تر ټولو مهمې حجرې د نيورون بلل کېږي. هغه ځانګړتيا چې نيورونونه بې ساري (بې بېلګېاو ډېر غوره) ګرځوي، په اوږد واټن کې ټاکلو حجرو ته د دوی له خوا د سيګنلونو (اشارو) د استولو وړتيا ده. نيورونونه دا اشارې د یوه اکسون (عصبي محور) په مټ استوي، کوم چې يو نری «پروټوپلازمي» فايبر (رېښکۍ) ده چې له حجروي بدن او پروجيکټس نه، په عمومي توګهً په نورو برخو کې د ګڼو څانګو په لرلو سره، کله د ماغزو يا بدن په نژدې او کله تر لرې سيمو پورې راخپور شوی. شونې ده چې د اکسون اوږدوالی غیر معمولي وي: د بېلګې په ډول: که چېرې د دماغ اکبر د پوستکي يوه هرمي حجره (تحريکوونکی نيورون) دومره ستره کړای شي، چې د دې حجرې بدن د يوه انسان د بدن په اندازه شي، د هغې محور (اکسون) په همدې اندازه سترېږي ،چې د څو سانتي متره قطر لرونکي يو مزی به ځنې جوړ شي، اوږدوالی به يې له يو کيلو متر نه زيات شي. همدا محور د برېښنايي کيمياوي نبضونو په مټ سيګنلونه (اشارې) لېږدوي چې دې ته د عمل پوټينشل (د کار وړتيا او بالقوه موجود) وايي، کوم چې د يوې ثانيې له زرمې برخې هم کم وي او له محور سره په يو ساعت کې د ۱-۱۰۰ متره په چټکتيا سفر کوي. ځينې نيورونه په پرله پسې دول «اکشن پوټينشل» خارجوي، په يوه ثانيه کې د ۱۰-۱۰۰ کچې په چټکتيا سره، دا چاره په عمومي توګه په فاسدو نمونو کې منځ ته راځي، نور نیورونونه د ډېر وخت لپاره غلي وي، خو کله نا کله په ناڅاپي ډول اکشن بوټينشيل خارجوي.
دا اکسونونه د ځانګړو وصل ځايونو په مټ تر نورو نيورونونو پورې سګنالونه رسوي چې «سايناپسس» (د عصبي لګېدو نقطې) بلل کېږي. شونې ده چې یو محور له نورو حجرو سره د زرګونه په شمېر کې وصلي اړيکې جوړې کړي. کله چې يو اکشن پوټينشل، کله چې له يو محور سره سفر کوي، سايناپسس (وصل ځای) ته رسېږي، د يو ډول کیمياوي موادو د خوشې کولو لامل ګرځي چې «نيورو ټراسميټر» (عصبي لېږدونکی) يې بولي. نيوروټرانسميټر د په نښه شوې حجرې په پوښ کې له تر لاسه کوونکي ماليکولز سره تړل کېږي.
سايناپسس د ماغزو مهم فعال عنصر دی. د ماغزو تر ټولو اړین کار له حجرې نه د حجرې سره اړیکه ده او سايناپسس هغه نقطه ده چېرې چې همدا اړيکې منځ ته راځي.د اټکل له مخې د انسان ماغزه نږدې سل میليارده سايناپسس لري؛ ان تر دې چې د ميوې د موچۍ په دماغ کې هم څو ميليونه وي. د دې سايناپسس کارونه ډول ډول دي: ځينې يې تحريکوونکي (يعنې په نښه شوې حجره راپاروي/تحريکوي)؛ نور يې د نورو پیغام رسونکو نظامونو په فعالولو سره کار کوي، کوم چې په يوې پېچلې طريقې سره د په نښه شويو حجرو داخلي کيمياوي جوړښت ته بدلون ورکوي. د سايناپسس ډېری شمېر په خوځنده ډول د بدلون وړ دي، په دې معنا چې دوی کولای شي، په داسې يوې طريقې سره ځواک ته بدلون ورکړي چې له دې نه د تېرېدونکو سيګنلونو نمونو په مټ اداره کېږي. په پراخه کچه دا باور کېږي چې پر فعاليت متکي د سايناپسس بدلون د زده کړې او حفظ کولو لپاره د ماغزو لومړۍ تګلاره ده.
کتنه
په ډېريو ماغزو کې په توکيز ډول دوه توپيرونه ترسترگو کېږي چې يو يې خړ رنگه توکي او بل يې سپين رنگه توکي دي. خړ رنگه توکي د نيورانونو د سلولونو جوسې جوړوي، خو سپين رنگه توکي بيا د رښتو او آکزونونو نه جوړ دي او همدا وروستي، نيورانونه د يو بل سره تړي. آکزونونه بيا د غوړنو سلولونو نه جوړې ټوټې باندې پوښل شوي چې د ميالين (اوليگوډېنډروگليال سلولونه)په نامه يادېږي، همدا بيا د ماغزو سپين رنگه توکو ته د هغوی ځانگړی رنگ ورکوي. د ماغزو باندنۍ پټ خړ رنگه توکي جوړوي چې د سرېبرل کورټېکس په نامه يادېږي. د ماغزو په دننه ژوره برخه کې، د سپين رنگه توکو جارگی (فاسيکولي، د رښتو لارې)، خړ رنگه توکي (هسته) او تشځايونه او (وېنټريکلز) چې په سرېبروسپاينل مايع ډک دي، شامل دي.
د مازغو بېلابېلې برخې
مازغو کې الله د انسان د ټول بدن کنټرول اېښودی دی۔لکه کله کله تاسې خوشحاله شئ کله خفه شئ ،کله ناجوړه شئ نو ستاسې بدن ته تکليف وي،همدارنگې د ژوند ټول کارونه ستاسې مازغه کوي۔ د مازغو د حفاظت لپاره قدرت د مازغو نه تېرچاپېره هډوکی جوړ کړی کوم ته چې کوپړئ (skull) ويلي کيږي۔کوپړئ کې دننه مازغه د نقصان رسيدلو نه بچ وي۔ماغه ټول په درې برخو کې وېشل شوي دي: د دې درې واړو تفصيل کوز ورکړی شوی دی:
فوربرېن
فور برېن د مازغو له ټولو لويه برخه ده۔ ددې برخې مهمې حصې تهېلامس (Thalamus)، هائپوتهېلامس (Hypothalamus) او سيريبرم (Cerebrum) دي۔
تهېلامس
د تهېلامس کار د بدن د ټولو برخو څخه د رگونو په لاره پيغامونه اخيستل او ددې نه علاوه تهېلامس په لاره انسان درد هم محسوسوي۔
سيريبرم
سيريبرم د فوربرېن له ټولو لويه برخه ده د دې کار د انسان غوښې،فکرونه او سوچونه،هوښيارتوب او جذبات کنټرول کول دي
نور ولولئ
وېشنيزه:ماغزه وېشنيزه:مرکزي عصبي غونډال وېشنيزه:عصبپوهنه وېشنيزه:غړي وېشنيزه:اناتومي
سردار محمد عزيز نعيم
عزيز نعيم د محمد نعيم زوى له نن څخه 64 كاله مخكې په 1317 ل كال په كابل ښار په شاهي كورنۍ كې دې نړۍ ته سترگې وغړولې.
عزيز نعيم لومړنۍ زده كړې په شاهي دربار او وروسته په استقلال ليسه كې تر سره كړې، د لوړو زده كړو په بهير كې او هېواد ته د ښه چوپړ كولو له مخې كابل پوهنتون ته لاړ او هلته يې د حقوقو پوهنځى ولوست. عزيز نعيم سره له دې چې هر پوهنځي ته يې د تلو وړتيا لرله، خو خپل هېواد او ولس ته د حقوقو د تر لاسه كولو لپاره يې د حقوقو پوهنځى ولوست. عزيز نعيم په كابل پوهنتون كې د حقوقو له پوهنځي څخه تر فارغېدو وروسته خپلو زده كړو ته دوام وركړ او په دې لړ كې امريكا او انگليستان ته لاړ.
استاد عزيز نعيم د لوړو زده كړو له تر لاسه كولو وروسته سملاسي هېواد ته ستون شو او د هېواد په ابادۍ او د نوي نسل په روزلو كې يې پوره ونأه واخيسته او د كابل پوهنتون په حقوقو پوهنځگي كې يې د تاريخ د استاد په توگه په كار پيل وكړ، تر ډېره يې دغه دنده په ښه علاقه او مينه پر مخ بيوله.
د قسمت خبره ده، استاد عزيز نعيم په 1356ل كال په لندن كې د افغانستان د سفارت سكرتر وټاكل شو؛ نو هورې لاړ. كله چې په 1357ل كال د غوايي خونړۍ كودتا وشوه او د لسگونو زرو بې گناه هېوادوالو د بندي كولو او وژلو په خونړۍ لړۍ كې د سردار محمد داود خان ټوله كورنۍ په شهادت ورسول شوه؛ خو عزيز نعيم د شهيد محمد داود خان د كورنۍ يوازينى شخص دى چې د غوايي په كودتا كې د غوبل څخه ژوندى پاتې شو، د غويي له كودتا وروسته يې له دندې لاس واخيست او هلته په لندن كې جلاوطنه پاتې شو.
سردار عزيز نعيم په جلا وطنۍ كې ارام كېنناست، بلكې خپلو ملي ازادي بښوونكو مبارزو ته يې دوام وركړ، له هېواده بهر له خپرېدونكو مطبوعاتو سره يې خپله مبارزه د قلم په مټ توده وساتله، په مجاهد ولس او نورو خپرونو كې يې وخت پر وخت ليكنې راغلې، نړيوالو مطبوعاتو ته يې د افغانستان د حالاتو د رونگولو په اړه وخت پر وخت ليكنې كولې، مركو او تبصرو يې دغه لړۍ توده وساتله.
استاد عزيز نعيم په خپله يوه وروستۍ مركه كې چې له اسمايي مجلې سره يې كړې، افغانستان د حالاتو په اړه خپل ملي دريځ د خپلو ازادي بښونكو مبارزو په لړ كې داسې روښانه كوي:
جبههْ متحد، اين فرزند اّنچه كه به نام دولت اسلامي ياد مي گرديد پيش از اين كه تشكيل شود و هنگاميكه “دولت اسلامي” صرف به نام بر قسمت اعظم خاك افغانستان حاكميت داشت، به جاى شوراهاى قلابى “حل و عقد” و “هرات” براى بقاى خويش، بايد به اساس تقسيم اوقات قبلاً تعيين شده، بعد از مدت چهار ماه مى گذاشت كه حكومت موقت زمينه را براى سازماندهى اّيندهْ افغانستان مساعده سازد. برعلاوه، منسوبين دولت اسلامي حتى الامكان كوشيدند تا اختلافات نژادى، قومي، زبانى و مذهبى را دامن زنند، اينان همچنان نتوانستند كه حاكميت سرتاسرى را نه تنها در افغانستان تامين كنند، بلكه پايتخت نيز در نتيجه به چندين حوزه بين تنظيم هاى رقيب تقسيم گرديد، ظهور طالبان در حقيقت عكس العمل در برابر همچو بى سر و سامانى بود!
چيز فهمان ما و اّنانى كه امروز ملت افغانستان بر اّنان حساب مى كنند، به جاى ســــنجــــــــش و اّماده گى دراز مدت براى اّيندهْ كشور ما، به خاطر دفع الوقت دست به چاره هاى عمدتاً كوتاه مدت زدند، چاره هاى كه قبل از پياده شدن به ساحهْ عمل، شرايط زمانى اّن سپرى مى گرديد و مجال تطبيق نمى يافتند. تا هنوز هم چنان كه ملاحظه مى شود، اينان نتوانسته اند پلتفورم خود را تعين كنند و نصب العين و طرز العمل اّن را به راه اندازد.
ولى، با ايمان خلل ناپذير به اين واقعيت تاريخي كه افغانستان هرگز نمى ميميرد، هر چند كه وقتاً در خريطهْ دنيا از نظر پنهان مى شود، يقيناً در اّينده فرزندانى در كشور ما ظهور خواهند كرد كه مانند ميرويس نيكه و احمده شاه بابا باز افغانستان را زنده خواهند ساخت. نميدانم همچو اّينده نصيب نسل ما خواهد بود يا خير؟
رښتيا چې هم استاد عزيز نعيم پر افغانستان [خلل ناپذير] ايمان درلود، خو ارمان چې دغه هيله يې ترسره نه شوه. خو مخكې له دې چې د ميرويس نيكه او احمد شاه بابا په څېر شاه زلميان د هېواد د ابادۍ أگر ته راووځي استاد عزيز نعيم له دې نړۍ سترگې پټې كړې.
هو، د ميرويس نيكه او احمدشاه بابا په ملتپال او هېوادپال مېړني به پيدا شي او زموږ ولس او هېواد په له دغو غميزو څخه وژغوري.
استاد عزيز نعيم د ورپېښې ناروغۍ له امله د يكشنبې په ورځ د جون پر 23 په لندن كې له دې نړۍ سترگې پټې كړې.
انا لله و انا اليه راجعون د استاد عزيز نعيم جنازه كابل ته راوړل شوه او د مرنجان په هديره كې خاورو ته وسپارله شوه.
هرتسګ نووي
هرتسګ نوي په روسي Херцег Нови) په مونتینګرو هیواد کې پروت ښار دی.
لېږد ۹
لېږد ۹ (انگلیسي: Expedition 9) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو نهم ماموریت دی.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
هامار
هامار د ناروی د هدمارک فیلکی تر ټولو لوی ښار دي.
سرچینۍ
وېشنيزه:ناروې وېشنيزه:د ناروۍ ښارونه
عارف نورزى
عارف نورزى د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
په ننګرهار کې میشته پښتا نه قامونه
ننګرهار دافغانستان په ۳۴ ولایتونو کې یو ولایت دی چې د افغانستان په ختيز کې پروت دی چې  د ختيز طول البلد د ۷۰ درجو او ۲۸ دقيقو او د شمالي عرض البلد د ۳۳ درجو او ۵۶ دقيقو تر منځ مو قعیت لري .، چې د سمندر له سطحې نه  يې لوړوالى ۵۹۹ متره او پراخوالى يې ۷۹۱۶ كيلومتره مربع دى او مرکز يې جلال اباد ښار دی.
دغه ولایت دلرغونې اوتاریخي  ګندهارا یوه برخه ده چې په لرغونو اوویدي متونو کې یې نوم نو نهارا او نګاراها په بڼو هم راغلي دی چې نګر یا نګري  په سنسکریت او هندي ژبو کې  ښارته وايی .ننګرهار په لرغونو زمانو کې دبودیزم دمرکزونو نه یوستر مرکز ګڼل کیده..
ننګرهاردجلال آباد دښار په ګډون در ویشت اداري واحدونه ( ولسوالۍ ) لري چې نومونه یې دادي
۱- هسکه مېنه
۳-بهسود
۴-چپرهار
۵- دره نور
۶-بټي کوټ
۷-دوربابا
۸- ګوشته
۱۰-کامه
۱۱- خوږیا ڼي
۱۲- کوټ
۱۳- خېوه
۱۴- لعلپوره
۱۵-مومند دره
۱۶-نازیان
۱۸- رودات
۱۹- شیرزاد
۲۰-غنی خیل
۲۱- سره رود
۲۲-کوزکو نړ
۲۳- جلالکوټ (جلال آباد)
په ننګرهارکې میشته پښتانه قومونه او قبیلې
۱#- شینواري : سړبني پښتانه دي چې دننګرهار ولایت دهسکې مینې ، نازیانو. اچین ، دوربابا،غني خیلو، [چبرهار،مومنددرې   اوکوټ په ولسوالیو   کې اوسیږي ، همداراز دننګرهارپه مرکز جلال اباد کې هم ډیر شینواري استوګنه لري.
۲#-مومند:سړبني پښتانه دي چې په غوریاخیلو ورګډیږي اودننګرهار ولایت په مومند درې ، لعل پوره و بټي کوټ ،خیوه ، کامه ، ګوشته ، کوټ ،  کوز کو نړ دچپرهار او د شنوارو(غني خیل) په ولسوالیو کې ژوند کوي ، زیات شمیر مومند دجلال آباد  په ښارکې هم میشته دي.
۳#-خوږیاڼي :کرلاڼي پښتا نه دي چې دخوږیاڼیو ، پچیر او اګام او شیرزاد په ولسوالیو کې میشته دي. دجلال آباد په ښارکې هم ډیر شمیر خوږیاڼي میشته دي.
۴#- : دخوږیاڼیو دقلیبلې یوه څانګه ده چې دننګرهار دشیرزاد په ولسوالۍ کې استوګنه لري.
۵- وزیر : دخوږیاڼیو یو ښاخ دی چې دخوږیاڼیو دولسوالۍ دوزیرو په سیمه کې مېشته دي.
۶- جبارخیل : په اصل کې غلجي پښتانه دي او دننګرهار دحصارک او سره رود په ولسوالیو کې استوګنه لري.
۷- معروف خیل : غلجي پښتانه دي چې دننګرهار دحصارک اوسره رودپه ولسوالیوکې مېشته دي.
۸- احمدزي : غلجي پښتانه دي چې دننګرهار دسره رود.کامې،حصارک  او چپرهار په ولسوالیو کې استوګنه لري.
۹- الکوزي : سړبني پښتانه دي او دننګرهار دروداتوپه ولسوالۍ کې استوګنه لري.
۱۰-امرخیل: غلجي پښتانه دي اودننګرهار ولایت  دسره رود په پیتاوي امرخیل اود چپرهار د ولسوالیۍ په سنګینه  کې میشته دي.
۱۱- دولتزي : غلجي پښتانه دي اغو دننګرهار دچپرهار ولسوالۍ ددولتزیو او چینې په کلیو کې اوسیږي.
۱۳- ټغر : داحمدزیو غلجیو یوه څا نګه ده او دننګرهار ولایت په بیلا بیلو ولسوالیو کې استوګنه لري.
۱۴-داودزي : سړبني پښتانه دي او په غوریا خیلو پښتنو ورګډیږي او دننګرهارولایت  دچپرهار ولسوالۍ دداودزیو په کلي کې میشته دي.
۱۵- دستوخیل: غلجي پښتانه دي دننګرهار ولایت دسره رودپه ولسوالۍ کې مېشته دي.
۱۶- هزاربوز:  سړبني پښتانه دي اوپه مومندو ورګډیږي او دننګرهار ولایت دروداتو او مومددرې پهولسوالیو کې میشته دي.
۱۷-یوسفزي:سړبني پښتانه دي او دننګرهار ولایت دکامې په ولسوالۍ کې مېشته دي.