cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د فرانسې څلورم هنري
هسپانیا او ایټالیا
د هانري له تاج اېښېدو وروسته جګړې دوام وکړ ځکه د فرانسې او هسپانیا د دولتونو ترمنځ رسمي جګړې دوام درلود، خو د ۱۵۹۷ زکال په سپټمبر میاشت کې د آمیان په محاصره کې له بریا وروسته د وروینس د سولې هوکړه په ۱۵۹۸ زکال کې لاسلیک شوه. دغه هوکړه لامل وګرځېده چې ساوی ته د هغه پام واړوي ځکه هغه هم ورسره په جګړه کې و. د هغوی سره یې شخړه په ۱۶۰۱ زکال کې د لیون د معاهدې پرمټ حل شوه چې د فرانسې او د ساوی دوک میشتې سیمې ترمنځ یې قلمروي راکړه ورکړه لازمي کړه.
جرمني
په ۱۶۰۹ زکال کې د یولیخ د ځای ناستوب کړکېچ د هنري د دیپلماتیکې مداخلې له امله حل شو. عمومي باور پر دې و چې هنري په ۱۶۱۰ زکال کې د روم د سپېڅلې سترواکۍ پر وړاندې جګړې ته چمتوالی نیو. خو د ماري دو مدیچي تر واکمنۍ لاندې هسپانیا سره د هغه د اړیکو ښه کېدو او ورپسې د هغه ترور د دغې جګړې لپاره چمتوالي ته پای ټکی کېښود.
عثماني سترواکي
د فرانسې سلطنت ته د هنري له رسېدو وړاندې فرانسوي اوګنویانو د ۱۵۷۰مې لسیزې پر مهال له موریسکو اراګونیانو سره په هسپانیا کې د هابسبورګ د دولت پر ضد اړیکه لرله. د ۱۵۷۵ زکال په شاوخوا کې د الجزایر د پاچا او د عثماني سترواکۍ په هوکړې سره د هسپانوي اراګونیانو پر ضد د هنري تر رهبرۍ لاندې د آراګون د موریسکویانو او د بیرن د اوګنویانو په ترکیب د برید پلان جوړ شو، خو دغه پلان اراګون ته د اطریش د جان په رسېدو او د موریسکویانو په خلع سلاح کېدو سره له منځه لاړ. په ۱۵۷۶ زکال کې له قسطنطنې څخه درې چنګک لرونکې جنګي بېړۍ حرکت وکړ څو په مورسیا او او والنسیا کې سرتېري ښکته کړي په داسې حال کې چې فرانسوي اوګنویانو له شمال لوري برید کړی و او موریسکو یانو هم خپل پاڅون ترسره کاوه، خو عثماني بېړۍ وه نه توانېدې سیمې ته ځان ورسوي.
هنري واک ته له رسېدو وروسته د فرانسې او عثماني اتحاد سیاست ته دوام ورکړ او په ۱۶۰۱ زکال کې د دریم سلطان محمد څخه یې د سفارت جوړولو اجازه ترلاسه کړه. په ۱۶۰۴ زکال کې د څلورم هنري او د عثماني لومړي سلطان احمد ترمنځ د «سولې او مالي مرستو هوکړه» لاسلیک شوه. دغې هوکړې د فرانسې او عثماني سترواکۍ لپاره ګڼ شمېر ګټې له ځان سره لرلې.
په ۱۶۰۶-۱۶۰۷ زکال کې څلورم هنري، ارنولټ دو لیسلی مراکش ته د سفیر په توګه ولېږه څو د دوستۍ له هوکړو څخه د تېر په څېر پیروي وکړي. په ۱۶۰۸ زکال کې یې د فرانسوا ساواري دو بروز په مشرۍ تونس ته سیاسي استازي (دیپلماتان) ولېږل.
ترور
هنري د ۱۶۱۰ زکال د مۍ په ۱۴ مه په پاریس کې د فرانسوا راویلاک له خوا چې یو کاتولیک سخت دریځی و؛ په رو دلا فرونري واټ کې پر چاقو ووهل شو او وه یې واژه. د برید پر مهال د هنري لېږدونکې وسیله د ملکې د تاج اېښودو د مراسمو له امله په بیروبار کې بنده وه، هماغه ډول چې د ګاسپار بوتاتس له خوا په شوې حکاکي کې انځور شوې. د مونت بازون دوک، هرکول دو روهان د هغه د ترور پر مهال له ده سره و؛ هغه ټپي شوی و خو ژوندی پاتې شو. راویلاک له ځنډ پرته ونیول شو او څو ورځې وروسته اعدام شو. هنري په سنټ دنیز کلیسا کې خاورو ته وسپارل شو.
زرغونه سوله
ګرین پیس (زرغونه سوله) د نړیوالې مبارزې یوه خپلواکه شبکه ده. دا شبکه په اروپا، امریکا، افریقا، آسیا او ارام سمندر کې په ۵۵ هېوادونو کې ۲۶ خپلواکه ملي/سیمه ایز بنسټونه لري، همدارنګه ګرین پیس انټرنشنل چې د همغږې کوونکې اداره په توګه ده، د هالنډ په امستردام کې موقعیت لري. ګرین پیس په ۱۹۷۱ کال کې په کاناډا کې د ایرینګ او دوروتي سټو له خوا رامنځ ته شو، چې د متحده ایالاتو څخه د چاپېریال کډوال فعالین وو. ګرین پیس وايي چې د دوی هدف دا دی چې ډاډ ترلاسه کړي "چې ځمکه په خپله ټوله تنوع کې د ژوند د ودې وړتیا لري" او خپلې هلې ځلې یې په نړیوالو ستونزو لکه د اقلیم بدلون، د ځنګلونو له منځه وړل ، ډېر کبان نیول، د نهنګانو سوداګریز ښکار، جنیټیکي انجینري، او د اټوم په ضد په مبارزې را ټولې کړې دي. دوی د خپلو اهدافو د ترلاسه کوولو لپاره مستقیم عمل، تبلیغات، څېړنه، او چاپېریالي سبوتاژ کاروي. دا نړیواله شبکه د حکومتونو، شرکتونو، یا سیاسي ګوندونو تمویل نه مني، بلکه په دریو میلیونو غړو په ملاتړ او د بنسټ په مرستو تکیه کوي. ګرین پیس د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزې شورا سره عمومي مشورتي دریځ لري او د نړیوالو غیر دولتي بنسټونو یا INGO د مسئولیت د منشور بنسټ ایښودونکی غړی دی. دا یو نړیوال غیر دولتي بنسټون دی چې موخه یې د غیر دولتي بنسټونو مسئولیت او روڼتیا ته وده ورکول دي.
ګرین پیس د خپلو مستقیمو کړنو په برخه کې مشهور او په نړۍ کې د چاپېریال د څرګندو سازمانونو له ډلې شمېرل ګېږي. دو د چاپېریال مستونزې عامه پوهاوي ته راپورته کړې او په خصوصي او عامه سکتور یې اغېزه کړې ده. دا بنسټ تر نیوکو لاندې هم راغلی دی؛ او له ۱۰۰ څخه زیات د نوبل د جایز د ګټونکو له لوري پرانیستو لیکونو موضوع وه چې د ګرین پیس څخه یې وغوښتل چې د جینیکي اصلاح شوو ارګانیزمونو (GMOs) په وړاندې خپل کمپاین ته د پای ټکی کېږدي. د دې سازمان مستقیمو کړنو د ګرین پیس د فعالینو پروړاندې قانوني اقدامات، لکه جریمې او تعلیقي جزا، راپورته کړي چې د جنیټیکي اصلاح شوو غنمو د ازموینې تاسیسات یې ویجاړول او د پېرو د حکومت په وینا، دوی د نازکا کرښو ته، چې د ملګرو ملتونو د نړیوالو میراثونو سایټ دی، زیان رسولی دی.
سرچینې
د ۱۹۶۰ کلونو په وروستیو کې، متحده ایالاتو د الاسکا په امچیتکا کې له تخینیکي اړه بې ثباته ټاپو کې د کینیکین د ځمکې لاندې اټومي وسلو ازموینه تر لاس لاندې ونیوله؛ د ازموینې دې پلانونو ځینې اندیښنې را پورته کړې ه کړې چې ګواګي زلزلې رامنځ ته کوي او د سونامي لامل ګېږي. نږدې ۷۰۰۰ کسانو د بریتېش کولمبیا او واشنګټن ترمنځ د سولې قوس د پولې پر سر د تګ راتګ لاره بنده کړه، او دی له ځانه سره لیکلې لوحې درلودې چې "څپې مه را منځ ته کوئ. دا ستاسو تېروتنه ده که زموږ نه تېرونه وشي " او "بس کړئ زما کشتۍ موخې ته نده رسېدلې." پې لیکل شوي وو. لاریونونو د امریکا د بم چاودنې مخه ونه نیوله.
پداسې حال کې چې هېڅ زلزله یا سونامي له ازموینې سره نه وه، مخالفت هغه وخت زیات شو چې متحده ایالاتو اعلان وکړ چې د لومړي بم په پرتله به پنځه ځله ځواکمن بم چوي. د مخالفینو له ډلې جیم بوهلین هم و، چې یو تجربه کار سرتېری و چې د متحده ایالاتو په سمندري ځواک کې یې دنده ترسره کړې وه. همدارنګه ایروېنګ سټو او ډوروتي سټو هم وو، چې په وروستیو کې کوېکران شوي وو. دوی د کاناډا د سیرا کلب څخه، چې دوی یې غړي وو، د عمل نشتوالي له امله ناهیلي شوي وو. له ایروېنګ سټو څخه، جیم بوهلین د غیر فعال مقاومت، یعنې "زغمونکي شاهد"، یوه بڼه زده کړه، چې په کې د اعتراض وړ کړنې یوازې د شتون په واسطه تر نیوکې لاندې نیول کېږي. د جیم بوهلین مېرمنې ماري په ۱۹۵۸ کال کې د البرټ بیګیلو د اټومي آزموینو ضد سفرونو څخه الهام واخیست، او امچیتکا ته د کښتۍ سفر کولو اند یې وړاندې کړ. نظریه په مطبوعاتو کې را پورته شوه او په سیرا کلب پورې اړوند وګڼل شوه. سیرا کلب له دې له دې موضوع خوښ نه شو او په ۱۹۷۰ کال کې د لاریون لپاره، څپې مه جوړوي کمېټه را منځ ته شوه. لومړۍ غونډې د رابرټ هنټر او د هغه مېرمنې بابي هنټر په شاګنسي کور کې ترسره شوې. وروسته، په د کورترني په ۲۷۷۵ سرک (ونکو ور) کې د سټو کور کې مرکزي دفتر شو. لکه څنګه چې په ۱۹۶۹ کال کې ریکس ویلر د Greenpeace تر سرلیک لاندې په خپل تاریخ کې لیکلي، "په کورټینی سړک کې د د ایروېنګ او ډوروتي سټو آرام کور ډېر ژر د یادګار او نړیوال ارزښت مرکز شو". د ګرین پیس ځینې لومړنۍ غونډې هلته ترسره شوې. لومړی دفتر، د وېنکو ور د کتسیلانو د لوېدیځ برآدوې په سوېل ختیځ کنج کې په سایپرس کې د یو مغازې مخامخ په یوه شاته کوټه کې پرانیستل شو. د نیم کال په اوږدو کې ګرین پیس د کتسیلانو د مپل په څلورمه برخه کې د چاپېریال ساتنې پراختیا د ټولنې سره په پورته پوړ کې یو ګډ دفتر ته کډه شو.
اېروېنګ سټو یو خیریه کنسرت (چې د جوان بایز له خوا یې ملاتړ کېده) تنظیم کړ چې د ۱۹۷۹ کال د اکتوبر په ۱۶ نېټه په وېنکو ور کې په پیسفیک ستیدیو کې ترسره شو. کنسرت د ګرین پیس د لومړي کمپاین لپاره مالي بنسټ رامنځ ته کړ. امچیتکا البوم، د ۱۹۷۰ کال کنسرت چې رزغونه سوله یې پیل کړه د گرین پیس له لوري د ۲۰۰۹ کال په نومبر کې په CD کې خپور شو او همدارنګه د امچیتکا کنسرټ له وېب پانې په mp3 فارمټ کې د ډاونلوډ وړ دی. د کنسرت په راټولو شویو پیسو، د څپې مه جوړوئ کمېټې یوه کښتۍ کرایه کړه، چې د فیلیس کورمیک ملکیت وه او د جان کارمیک له لاس چلېده. کښتۍ د اعتراض لپاره وروسته له هغه د ګرین پیس نوم بدله شوه، چې د ا اصصلاح د فعال بل ډارنیل له خوا را منځ ته شوه. په ټول پلاوي کې: کپتان جان کارمیک (د کښتۍ مالک)، جیم بوهلین، بېل دارنیل، پتریک مور، ډاکټر لیل تورستن، ډیو برمېنګم، ټېري اې سیمنز، ریچارډ فاینبرګ، رابرت هنټر (خبریال)، بین مېټکالف (خبریال)، باب کومینګز (خبریال) او باب کیزییر (عکس اخیستونکی) ګډون درلود.
د ۱۹۷۱ کال د سپتمبر په ۱۵ نېته کښتۍ د امچیتکا په لور روانه شوه او د متحده ایالاتو د ساحل ساتونکو بېړۍ کانفیډینس سره مخامخ شوه چې فعالان یې شاته ګرځېدو ته اړ کړل. د دې او د خرابې هوا له امله، پلاوي پرېکړه وکړه چې بېرته کاناډا ته راستانه شي ترڅو د خپل سفر په اړه خبرونه واوري او د کانفدېنس د پلاوي له لوري د ملاتړ راپور د دوی د احتجاج لپاره خواخوږي را پورته کړه. له دې وروسته ګرین پیس هڅه وکړه چې په نورو بېړیو کې د ازموینې ځای ته لاړ شي، تر هغه چې امریکا بل بم ته چاودنه ورکړه. په اټومي ازموینه نیوکه وشوه، او متحده ایالاتو پرېکړه وکړه چې په امچیتکا کې د ازموینې خپلو پلانونو ته نور دوام نه ورکوي.
بنسټ اېښودونکي او د ګرین پیس د بنسټ وخت
د چاپېریال تاریخپوه فرانک زیلکو د ۱۹۶۹ کال د "د څپې مه جوړوۍ د کمېټې" د جوړېدو نېټه ۱۹۶۹ کال بولي او د جیم بوهلین په وینا دې ډلې د ۱۹۶۹ کال د نوامبر په ۲۸ نېټه د "د څپې مه جوړوی د کمېټې" نوم غوره کړ. د ګرین پیس ویب پاڼې د معلوماتو پر بنسټ، د څپې مه جوړوئ کمېټه په ۱۹۷۰ کال کې را منځ ته شوه. د څپې مه جوړوئ د کمېټې د فعالیت د پیل جواز د ۱۹۷۰ کال کال د اکتوبر پنځمه نېټه په ګوته کوي. څېړونکی وینیسا ټیمر د رسمي یوځای کیدو نېټه ۱۹۷۱ کال بولي. ګرین پیس خپل پیل د ۱۹۷۱ کال د احتجاج سفر بولي. د پیټریک مور، چې پخوانی غړی و او له هغه وخت را په دې خوا د ګرین پیس او ریکس ویلر څخه یې ځان لرې کړ، وایي چې د "څپې مه جوړوئ کمېټې" نوم په رسمي توګه په ۱۹۷۲ کال کې د ګرین پیس بنسټ ته واوښت.
وینیسا تیمر لومړني غړي د "د بې نظمو یو ځای شوو لاریون کونکو د باور نه کېدونکې ډلې" په توګه بیانوي. فرانک زیلکو تبصره کوي چې "د ځمکې د خواخوږو برعکس، چې په بشپړه توګه د ډیویډ بروور له تندې څخه رامنځ ته شوی، ګرین پیس په ډېر تکامي  ډول وده وکړه. په دې کې واحد بنسټ اېښودونکي ونډه نه درلوده." ګرین پیس په خپله ویب پاڼه کې وايي چې "یو ټوکه ده چې د برېتش کولمبیا په وینکوور کې په هره شربخانه کې چې د هر چا تر څنګ کېنئ، ادعا به کوي د ګرین پیس دوی تاسیس کړی. په ریښتیا هم هېڅ مشخص ایښودونکی نه و: ویل کېږي چې نوم، نظر، روحیې او ټولو تاکتیکونو جلا جلا کرښې درلودې." پیټریک مور ویلي دي چې "ريښتیا دا دي چې ګرین پیس تل د پرمختګ په حال کې و، نه داسې څه چې خوامخواه د یو هېواد یا شرکت په څېر تاسیس شو وي. نو د دې په داسې کوم څخ نشته چې څوک د ګرین پیس د بنسټ ایښودونکي ادعا وکړي." د ګرین پیس پخوانی رئیس ریکس ویلر په خپله کور پاڼه کې وايي چې د ۱۹۷۰ لسیزې له نیمایي راهیسې د ګرین پیس غړو د بنسټ ایښودونکو په اړه بحثونه کړي دي.
د بشري حقونو اروپايي کنوانسیون
د بشري حقونو اروپايي کنوانسیون چې رسمي نوم یې دبشري حقونو او بنسټيزو ازادیو د ساتنې یو نړیوال کنوانسیون دی چې په اروپا کې دبشري حقونو او سیاسی خپلواکېو ساتنه کوي.د دې کنوانسیون مسوده  د اروپايي شورا له خوا په ۱۹۵۰ ز کال کې جوړه شوه او د ۱۹۵۳ز کال د سپتمبر به ۳ کې نافذ شو. د اروپايي شورا ټول غړې د دې کنونسیون یوه خوا دې او تمه ده چې نوي غړي باید کنواانسیون هر څه ژر تصدیق کړي.
دا کنوانسیون څو پروتوکولونه لري چې د کنوانسیون چوکاټ اصلاح کوي. کنوانسیون د اروپايي شورا د غړیو هېوادونو په قانون سترتاثیر کړی دي او په پراخه توګه د بشري حقونو د ساتنې یو اغیزمن نړیوال تړون پېژندل شوی دی.
تاریخ
د بشري حقونو اروپايي کنوانسیون په اروپا کې د بشري حقونو په پرمختګ او خبراوي کې ستره ونډه درلودلې ده. د بشري حقونو د ساتنې سیمه ايز سیستم چې په ټوله اروپا کې فعالیت کوي دوو اندېښنو ته په مستقیم ډول ځواب وایي: لومړی،  د دویمې نړیوالې جګړې وروسته، د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې د جوړولو هڅونه،  د متفقینو له خوا  په دویمه نړیواله جګړه کې د بشرې حقونو د سرغړونو مقابل کې د بشرې حقونو د اجندا په توګه د دې سرغړونو د بیا پېښېدو مخنیوي ، دویم، دا کنوانسیون  په مرکزې او ختيځې اروپا کې د ستالینیزم  د ودې په وړاندې یو ځواب و او ددې لپاره جوړ شوی و چې  داروپايي شورا غړي دولتونه له کمونیستی ورانکارۍ وژغوري. دا کنوانسیون  تر یوه حده دارزښتونو او اصولو هغه دوامداره سرچينه   تشريح کوِي چې په یوه دیموکراتیکه ټولنه کې د کنوانسیون له لارې اړین دي که څه هم دا اصول په کوم ډول په کنوانسیون کې تعریف شوي نه دي.
د ۱۹۴۸ ز کال د مې له ۷ تر ۱۰ پورې، د وینستون چرچیل، فرانسیس میتراند او کونراد ادیناور په شان سیاست مدارانوپه ګډون، د مدنې ټولنو استاذو، پوهانو، دکاراو بار مشرانو، د اتحادیو پلویانو او مذهبي مشرانو په هاګ کې د اروپا د کانګرس ناسته تر سره کړه. د دې ناستې په پاي کې یوه اعلامیه صادره شوه اووروسته یوه ژمنه تر سره شوه چې یو کنوانسیون جوړ شي. د ژمنې په دویمه او دریمه ماده کې راغلي و:" موږ د بشري حقونو داسې یو منشور غواړو چې د فکر، ټولوولو او بیان  او د سیاسی اپوزیسیون د جوړولو د حق لرلو آزادي تضمین کړي. موږ د عدالت یوه محکمه غواړو چې د منشور د پلي کېدو لپاره بشپړ اجرایی ضمانت ولري.
د دې کنوانسیون مسوده د اروپا د شورا له خوا له دویمی نړیوالې جګړې او هاګ ناستې وروسته جوړه شوه. د اروپاي شورا له ۱۲ غړیو دولتونو څخه له ۱۰۰ ډېرو پارلماني استاذو د ۱۹۴۹ ز کال په دوبي کې په ستراسبورګ په ښار کې د لومړي ځل لپاره مشورتي ناسته تر سره کړه ترڅو د بشرې حقونو د یوه منشور مسوده برابره کړي او داسې محکمه جوړه کړي چې دا منشور پلی کړي. برتانیې لومړی وزیر او قانونپوه سر دیوید مکس ویل فایف Sir David Maxwell-Fyfe د په حقوقي او ادارې پوښتنو کې د ناستې د کمېټې مشر یو له مخکښو مشرانو و چې د کنوانسیون د مسودې د جوړولو په اړه یې د اروپاي خوزښت د پخوانۍ مسودې په بنسټ لارښونه کوله. د نوریمبرګ په محکمو کې د یوه څارنوال په توګه  هغه لومړی ځل لیدلي و چې څنګه یو نړیوال عدالت پلی کیږي. د فرانسې یو پخواني وزیر او د مقاومت جنګیالي پایر هنری تیتګن Pierre-Henri Teitgen ناستې ته یو راپور وړاندې کړ چې په هغه کې د هغو حقونو نوملړ ښودل شوی و چې باید ساتنه یې وشي. داحقونه د بشري حقونو له نړيوالې اعلامیې څخه چې په تازه وختو کې په نیویارک کې پرې هوکړه شوې وه ټاکل شوي وه، په دې وړاندیز کې هغه لارې چارې هم ښودل شوې وې چې څنګه دعدلي تنفیذ میکانیزم کار کوي. له ډېرو جدي بحثونو وروسته، ناستې خپل وروستی وړاندیز د وزیرانو د شورا کمېټې ته واستاوه چې په لړ کې یې یوشمیر ماهرین راټول شوي و چې د کنوانسیون مسوده جوړه کړي.
دا کنوانسیون د" اغېزمنې سیاسي دموکراسۍ " د تأمین لپاره د مدنې ازادیو د سنتي روش د یو ځای کولو له لارې چې د برتانېې، د فرانسې او نورو ژمنه کوونکو غړیو هیوادونو له غښتلیو دودونو جوړشوی و، لکه چې ګویدو رایموندی Guido Raimondi د اروپا یي شورا د بشري حقونو د محکمې مشر وویل:   د تصور وړ نه وه چې د بشري حقونو د ساتنې اروپایي سیستم او محکمه يې له دیموکراسې سره یوځای شي. په حقیقت کې موږ یو الزام راوړونکی قرارداد لرو چې هغه یو سمیه ایز یا په یوې جغرافیا پورې اړوند نه دی، یو دولت نشي کولای چې د بشري حقونو د اروپایي کنوانسوین غړی شی پرته له دې چې د اروپا د شورا غړی شي؛ همدارنګه یو دولت نشي کولای چې د اروپا دشورا غړی شي پرته له دې چې د وګړنۍ دیموکراسي، د قانون د انفاذ او بشري حقونو در ناوی وکړي، له همدې امله ده چې یو غیر دموکراتیک دولت نشي کولای د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون په سیستم کې برخه واخلي : د دیموکراسۍ ساتنه د حقونو له ساتنې سره لاس په لاس یو ځای ځي.
ګویدو رایموندی Guido Raimondi   دا کنوانسیون د لاسلیک لپاره د ۱۹۵۰ د نومبر په ۴ په روم کې پرانستل شو. دا کنوانسیون له  تصدیق وروسته په ۱۹۵۳ زکال کې د سپتمبر په ۳ مرعي الاجراء شو. دا کنوانسیون په ستراسبورګ کې د بشري حقونو د اروپايي محکمې له خوا څارل او پلی کیږي. د ۱۹۹۰ ز کال په وروستیو کې تر کړنلاریزو سمونونو پورې دا کنوانسوین د د بشرې حقونو د اروپایي کمیسون له خوا څارل کیده.
دا کنوانسیون
دا کنوانسیون د سکاتلند د ۱۶۸۹  زکال د حق د دعوې د قانون، د انګلستان د ۱۶۸۹ ز کال د حقونو د لاېحې، د امریکا د ۱۷۹۱ ز کال د حقونو د لاېحې، د فرانسې ۱۷۸۹ زکال د سړې او اتباعو د حقونو د اعلامیې یا د جرمني د بنسټیز قانون له لومړۍ برخی سره د شرایطو له اړخه ورته خو یوڅه عصري دی. له حقوقي اړخه، د اصولو بیان ټاکونکي نه دی  او د معناوو د بیان لپاره د محکمو له خوا په ځانګړې توګه  خاصو ځایونو ته  په پام پراخ تفسیر ته اړتیا لري.
د کنوانسیون مادې
لکه څنګه چې د ۱۱ پروتوکول له خوا اصلاح شو، کنوانسیون درې برخې لري. اصلي حقونه او ازادۍ په لومړۍ برخه کې شامل شوي دی چې له ۲ تر ۱۸ ګڼې مادې پکې شاملې دي. دویمه برخه چې له ۱۹ تر ۵۱ پورې مادې پکې شاملې دي محکمې او د محکمې د عملیاتو قواعد برابروي. په دریمه برخه کې ډول ډول پای ته رسوونکې شرایط شامل دي.
رابرټ پیل
رابرټ پیل، دویم بارونېټ (زوکړه: د ۱۷۸۸ زکال د فبروري ۵ مه – مړینه: د ۱۸۵۰ زکال د جولای ۲ مه) بریتانوي محافظه کار سیاستوال و چې دوه ځله یې د بریتانیا د لومړي وزیر (۱۸۳۴- ۱۸۳۵ زکال او ۱۸۴۱- ۱۸۴۶ زکال) او ورسره هم مهاله د خزانې د مسئول په توګه (۱۸۳۴- ۱۸۳۵ زکال) او سربېره پر دې دوه ځله د کورنیو چارو د وزیر (۱۸۲۲- ۱۸۲۷ زکال او ۱۸۲۸ – ۱۸۳۰ زکال) په توګه خدمت کړی. نوموړی د مټروپولیتین پولیسو د سرویس په رامنځته کولو سره د بریتانیا د پولیسو د معاصر سیسټم پلار ګڼل کېږي. پیل د معاصر محافظه کاره ګوند یو له بنسټګرو غړو څخه و.
پیل چې د نساجۍ د بډایه سوداګر او سیاستوال زوی و، لومړنی لومړی وزیر و چې د صنعتي سوداګرۍ مخینه یې لرله. نوموړي د کلاسیک او ریاضیاتو په برخه کې د اکسفورډ له کریسټ چرچ کالج څخه دوه ستوري لرونکی لومړۍ درجه سند ترلاسه کړ. نوموړي په ۱۸۰۹ زکال کې د عوامو جرګې ته لار ومونده او په محافظه کاره ټروی ګوند کې په یو را څرګندېدونکي ستوري واوښت. پیل د کورنیو چارو د وزیر په توګه (۱۸۲۲- ۱۸۲۷ زکال) کابینې ته لار ومونده، دغه مهال نوموړي د جزا قانون اصلاح او آزاد کړ او د پولیسو معاصر ځواک یې رامنځته کړ چې افسران یې د «بابیز» او «پیلرز» په نوم پېژندل کېدل. له لنډ مهال وقفې وروسته نوموړی د خپل سیاسي لارښود په لارښوونه چې د ویلنګټون دوک (۱۸۲۸ – ۱۸۳۸ زکال) و او د عوامو د جرګې مشري یې پر غاړه لرله، بېرته د کورنیو چارو وزارت څوکۍ ونیوله. پیل چې په پیل کې د کاتولیکانو پر وړاندې د قانوني تبعیض له دوام څخه ملاتړ کاوه، خپله لار یې بدله کړه او د ۱۸۲۹ زکال د رومن کاتولیک ریلیف قانون (Roman Catholic Relief Act 1829) ننګه یې وکړه او د ۱۸۲۸ زکال د ازمایښت د قانون (Test Act) له لغو کولو یې ملاتړ وکړ؛ هغه ادعا کوله «له دې سره چې آزادي ورکول لوی ګواښ دی، خو کورنی کړکېچ له هغو لوی ګواښ کېدای شي».
له ۱۸۳۰ زکال څخه تر ۱۸۳۴ زکال پورې په اپوزیسیون کې له برخې اخیستو وروسته پیل د ۱۸۳۴ زکال په نومبر میاشت کې لومړی وزیر شو. نوموړي د ۱۸۳۴ زکال په ډسمبر میاشت کې د ټام ورث مانیفیست (اصول) خپور کړ چې د بریتانیا معاصر محافظه کار ګوند ورباندې اتکا لري. د هغه لومړی وزارت یو اقلیت حکومت و چې د وېګانو پر ملاتړ یې تکیه لرله او ورسره په خوا کې یې د خزانه دارۍ د مشر په توګه هم خدمت کاوه. له څلور میاشتو وروسته د هغه لومړي وزارت سقوط وکړ او هغه د ملبورن د دویم حکومت (۱۸۳۵-۱۸۴۱ زکال) پر مهال د اپوزیسیون مشري وکړه. پیل د ۱۸۴۱ زکال له عمومي ټاکنو وروسته بیاځلي د لومړي وزارت څوکۍ ته ورسېد. د هغه دویم حکومت ۵ کاله دوام وکړ. نوموړي د سوداګرۍ د ودې په موخه تعرفې را کمې کړې او له لاسه وتلي عواید یې پر عوایدو باندې د ۳ سلنه مالیاتو په لګولو بشپړ کړل. هغه د آزادې سوداګرۍ او معاصر بانکي سیسټم په رامنځته کولو کې مرکزي رول درلود. د نوموړي د حکومتولۍ پر مهال د قوانینو په پام وړ بدلونونو کې؛ د معادنو او د ډبرو سکرو د ویستو د ۱۸۴۲ زکال قانون، پر عوایدو د مالیاتو د ۱۸۴۲ زکال قانون، د کارخونو د ۱۸۴۴ زکال قانون او د اوسپنې پټلۍ د تنظیم اړوند د ۱۸۴۴ زکال قانون شاملېدل. د پیل حکومتولي په ۱۸۴۵ زکال کې د مینوث مالي مرستې د بحث پارونکې موضوع له امله د کاتولیک ضد احساساتو له مخې کمزوری شو. د ایرلند د لویې قحطۍ له پیلېدو وروسته د غله جاتو د قوانینو د لغو کولو په موخه له وېګانو او راډیکالانو سره د هغه د یوځای کېدو پرېکړه په ۱۸۴۶ زکال کې د لومړي وزارت له څوکۍ څخه د هغه د استعفا لامل وګرځېده. پیل په ۱۸۵۰ زکال کې د خپلې مړینې ترمهاله یو مخور د پارلمان غړی او همدارنګه د پیلیت ډلې مشر پاتې شو.
پیل خپل سیاسي ژوند د یو لړ چارو پر وړاندې د محافظه کارانو له سنتي ځایګي څخه پیل کړ، وروسته یې خپل دریځ بدل کړ او د لیبرال قوانینو څخه د ملاتړ کوونکو رهبر شو. دغه چاره د ازمایښت د قانون، کاتولیکې آزادۍ، اصلاحاتو قانون، پر عوایدو باندې د مالیاتو د قانون او په پام وړ توګه د غله جاتو د قانون د لغو کولو پر بنسټ رامنځته شوه. تاریخ لیکونکی آلن جان پرسیوال تیلور لیکي: «پیل د ۱۹ مې پېړۍ له لومړۍ درجه سیاستوالو څخه و. هغه کاتولیکانو ته ازادۍ ورکړه، د غله جاتو قوانین یې لغو کړل او د زاړه ټوریېزم په له منځه وړو سره یې معاصر محافظه کار ګوند رامنځته کړ».
د لومړي وزیر په توګه لومړۍ دوره (۱۸۳۴- ۱۸۳۵ زکال)
ټوري ګوند ته اړوند لومړی وزارت یو اقلیت حکومت رامنځته کړ چې د خپل ژوند د دوام په موخه یې د وېګانو غوره نیت ته اړتیا لرله. پارلمان د ۱۸۳۴ زکال په ډسمبر میاشت کې منحل شو او عمومي ټاکنې ترسره شوې. ټاکنې د ۱۸۳۵ زکال په جنوري او فبروري میاشتو کې ترسره شوې چې د پیل ملاتړو نږدې ۱۰۰ څوکۍ خپلې کړې خو دغه څوکۍ د اکثریت خپلولو لپاره کافي نه وې.
د ۱۸۳۵ زکال د جنوري میاشتې په عمومي ټاکنو کې پیل خپل سیاستونه د ټام ورث مانیفیست (اصولو) په خپرولو سره بیان کړل. دغه سند د معاصر محافظه کار ګوند بنسټ جوړ کړ. د دغو اصولو له مخې پیل ژمن و چې محافظه کاران به معتدل اصلاحات تائید کوي.
وېګانو د ایرلنډي راډیکال غړي ډانیال اوکونل سره د دولت د راپرځولو اړوند بېلابېل لوایح جوړ کړل. په پایله کې یوازې له ۱۰۰ ورځو حکومت کولو وروسته د پیل کابینې د ناهیلي توب له امله استعفا ورکړه او وېګان د لارډ ملبورن تر مشرۍ لاندې واک ته واک ته ورسېدل. د پیل د دغې دورې حکومتولۍ یوازنۍ لاسته راوړنه د انګلستان د کلیسا د حکومتولۍ د ارزونې په موخه د کمیسیون جوړول و.
د اپوزیسیون مشري (۱۸۳۵-۱۸۴۱ زکال)
د ۱۸۳۹ زکال د مۍ په میاشت کې هغه ته د بیاځلي دولت جوړولو فرصت د نوې واکمنې ملکې ویکټوریا له خوا ورکړل شو. له دې سره پیل احساس وکړ چې دا به هم یو اقلیت حکومت وي او د ملکې لخوا لا زیات باور ته اړتیا لري. لورډ ملبورن په ۱۸۳۷ زکال کې واک ته د ویکټوریا د رسېدو له مهال راهیسې هغه ته تر ټولو باوري کس و او د ویکټوریا په کورنۍ کې ډېری لوړې څوکۍ د وېګانو مېرمنو او ښځینه خپلوانو ته اړوندې وې؛ له همدې امله دغه احساس شتون درلود چې ویکټوریا اجازه ورکړې وه وېګ ګوند له هغې سره ډېر په اړیکه کې وي. له همدې امله پیل ترې وغوښتل څو یو شمېر خپل اطرافیان له دندو ګوښه او پر ځای یې محافظه کاره سیالان وګماري، هغه غوښتنه چې د خوب کوټې د کړکېچ په اصطلاح جنجال یې راوپاروه. ویکټوریا د خپل چاپېر کسانو له بدلون څخه ډډه وکړه او او د ولینګټون د دوک له غوښتنې سربېره یې په وېګ رهبرانو باور وکړ. پیل د دولت له جوړولو ډډه وکړه او وېګان بیاځلي واک ته ورسېدل.
اقتصادي او مالي اصلاحات
پیل بلاخره د ۱۸۴۱ زکال د جولای میاشتې له ټاکنو وروسته د یو اکثریت حکومت د مشرۍ فرصت ترلاسه کړ. پیل په داسې حال کې واک ته ورسېد چې له نړۍ سره د بریتانیا سوداګري له ماتې سره مخ وه او په بودیجه کې ۷.۵ میلیونه پونډه کسر شتون درلود. په بانکونو او سوداګرۍ باندې باور نه کېده او د سوداګرۍ کسر هم شتون درلود.
د ۱۸۴۲ زکال په بودیجه کې د عوایدو د زیاتوالي په موخه پیل پر عوایدو باندې بیاځلي مالیات ولګول، هغه چې وړاندې له ناپلئون سره د جګړې پر مهال له منځه تللي و. پر عوایدو د مالیاتو کچه له درې سلنه څخه لږ وه. را غونډې شوي عواید د انتظار له کچې لوړ و او لار یې برابره کړه چې د بورې د بحث پارونکې موضوع په ګډون د ۱۲۰۰ وارداتي توکو اړوند تعرفې لغو کړي. همدارنګه د ۱۸۴۲ زکال په بودیجه کې د لومړي ځل لپاره د غله جاتو د قوانینو د لغو کولو وړاندنیز شو. خو دغه وړاندیز په عوامو جرګه کې د یو پر څلور رایې اخیستو له امله ماتې وخوړه.
د مصر تاریخ
د مصر تاریخ د نیل سیند له ښېرازه سیندونو او ډیلټا سره د جریان له امله، او هم د مصر د اصلي اوسیدونکو د لاسته راوړنو او د بهرني نفوذ له امله اوږد او بډایه دی. د مصر د تاریخ ډېره برخه د یوه راز په توګه پټ و، خو کله چې هیروغلیف توري او روزیتا ډبره وموندل شوه، نو هغه پټ اړخونه یې رابرسېره شول.
د لرغوني مصر تمدن د ۳۱۵۰ مخکې له میلاد په شاوخوا کې د لومړي سلطنت د لومړي پاچا، نرمر په مشرۍ د پورتنۍ او ښکته مصر د سیاسي یووالي سره رامنځته شو. په ځانګړې توګه د مصر اصلي واکمنۍ تر شپږمې مخکې له میلاد پیړۍ د هخامنشي سترواکۍ تر فتحې پورې دوام وکړ.
د مصر عصري جمهوریت په ۱۹۵۳ کال کې تاسیس شو، او په ۱۹۵۶ کې له سویز کانال څخه د بریټانوي ځواکونو په بشپړ ډول تر شاتګ وروسته، په لومړي ځل په ۲۵۰۰ ز کال کې مصر په بشپړ ډول خپلواک او د اصلي مصریانو له خوا اداره کېده. جمهور رئیس جمال عبدالناصر (له ۱۹۵۶ څخه تر ۱۹۷۰ ز کال پورې ولسمشر) ډېر اصلاحات راوستل او لنډ مهاله عربي جمهوریت (له سوریې سره) یې رامنځته کړ.
د مصر وروستی تاریخ د هغو پېښو تر نفوذ لاندې دی چې د پخواني ولسمشر حسني مبارک د شاوخوا دېرش کلنې واکمنۍ په بهیر کې رامنځته شوی دی. د ۲۰۱۱ ز کال د مصر انقلاب مبارک له واکه لرې کړ او په پایله کې یې د مصر په تاریخ کې لومړی منتخب ولسمشر محمد مرسي وټاکل شو.
د شاهي کورنۍ لومړۍ دوره او زوړ سلطنت
په ۳۱۵۰ مخکې له میلاد کې یو متحد سلطنت د پاچا مینیس له خوا رامنځته شو، چې یو شمیر پاچهيو ته یې لاره هواره کړه او د راتلونکو ۳۰۰۰ کلونو لپاره یې پر مصر حکومت وکړ. د مصر کلتور په دې اوږدې مودې کې وده وکړه او په مذهب، هنر، ژبه او مصري دودونو کې ځانګړی پاتې شو. د یو متحد مصر لومړیو دوو واکمنو سلطنتونو د زوړ سلطنت دورې (د ۲۷۰۰-۲۲۰۰ مخکې له میلاد  شااوخوا) لپاره لاره هواره کړه، چې ډېری اهرامونه یې جوړ کړل، په ځانګړې توګه د جوسر د درېیمې کورنۍ اهرام او د څلورمې کورنۍ ګیزا اهرامونه وو.
رومي مصر
مصر په چټکۍ سره د سترواکۍ د ډوډۍ په ټوکرۍ بدل شو چې د سترواکۍ د غلو د لویې برخې ترڅنګ یې د کتان، پاپیروس، ښيښه او ډیری نور بشپړ شوي توکي چمتو کول. د الکساندریا ښار د روم سترواکۍ لپاره د سوداګرۍ کلیدي پوسته شوه. دا د سترواکۍ یو مخکښ ساینسي او تخنیکي مرکز هم و. پوهانو لکه: بطلیموس، هایپتیا، او هیرون په ستورپوهنه، ریاضياتو او نورو څانګو کې نوې څېړنې وکړې. په کلتوري لحاظ، د الکساندریا ښار په ځینو وختونو کې له روم سره د خپل ارزښت له امله سیالي کوله.
تروریستي بغاوت
په ۱۹۸۰، ۱۹۹۰ او ۲۰۰۰ لسیزو کې، په مصر کې ترهګریز بریدونه ډیر او سخت شوو او د قبطیانو او بهرنیو سیلانیانو او هم حکومتي چارواکو په نښه کول یې پیل کړل. ځینو پوهانو او لیکوالانو اسلامپال لیکوال سید قطب، چې په ۱۹۶۷ ز کال کې اعدام شو، د دې بریدونو مسؤل او پاروونکی ګڼلی دی.
په ۱۹۹۰ لسیزه کې یوه اسلامپاله ډله د الغامة الاسلامیه په نوم، چې د تاوتریخوالي په پراخو عملیاتو کې ښکېله وه، د نامتو لیکوالانو او روڼ اندو د وژنې له هڅو څخه نیولې تر د بهرنیو سیلانیانو په مکرر ډول په نښه کولو پورې چې د مصر د اقتصاد تر ټولو لوی سکټو ګرځندوی او حکومت ته یې سخت زیانونه واړول، خو د ډېرو هغو خلکو معیشت هم له منځه ولاړ چې له دې ډلې څخه یې ملاتړ کاوه.
انقلاب
په ۲۰۰۳ ز کال کې، کفایا («د بدلون لپاره د مصر غورځنګ»)، د مبارک رژیم سره د مخالفت او د ډیموکراتیکو اصلاحاتو او د ډیرو مدني آزادیو د رامنځته کولو لپاره رامنځته شو. د ۲۰۱۱ ز کال د جنورۍ په ۲۵ مه د مبارک د حکومت پر ضد پراخ لاریونونه پیل شول. د لاریون موخه له واکه د مبارک لرې کول و. دې کار د مدني مقاومت د پراخې مبارزې بڼه خپله کړه چې د ډېرو خلکو له خوا یې ملاتړ وشو او په ځانګړې توګه د پرله پسې پراخو مظاهرو څخه جوړ شوی و.
مبارک د ۲۰۱۱ ز کال د فبرورۍ په ۱۱ مه استعفا وکړه او له قاهرې وتښتېد. د ولسمشر مرستیال عمر سلیمان اعلان وکړ چې مبارک له دندې ګوښه شوی او د مصر پوځ به په لنډه موده کې د هیواد د چارو کنټرول په غاړه واخلي. په التحریر څلورلارې کې د خوشحالۍ مراسم پیل شول.
د مرسي ولسمشري
د ۲۰۱۲ ز کال د مې په ۲۳ او ۲۴ په مصر کې د ولسمشرۍ لومړی پړاو ټاکنې ترسره شوې، چې محمد مرسي ۲۵٪ او احمد شفیق، چې د عزل شوي ولسمشر حسني مبارک د واکمنۍ وروستی لومړی وزیر و ۲۴٪ رایې وګټلې. دویم پړاو د جون په ۱۶ او ۱۷ ترسره شو. د ۲۰۱۲ ز کال د جون په ۲۴ مه د ټاکنو کمیسیون اعلان وکړ چې محمد مرسي په ټاکنو کې بریالی شوی او هغه د مصر لومړنی دیموکراتیک منتخب ولسمشر شو. د رسمي پایلو له مخې مرسي ۵۱،۷ سلنه رایې او شفیق ۴۸،۳ سلنه رایې خپلې کړې وې.
د ۲۰۱۲ ز کال د جولای په ۸ مه، د مصر نوي ولسمشر محمد مرسي اعلان وکړ چې هغه د پوځ هغه فرمان لغوه کوي چې د هیواد منتخب پارلمان یې منحل کړ او وکیلان یې بیرته غونډې ته راوبلل.
د ۲۰۱۲ ز کال د جولای په ۱۰مه، د مصر د اساسي قانون سترې محکمې د مرسي هغه پریکړه رد کړه چې د هیواد پارلمان یې بېرته غونډې ته رابللی و. د ۲۰۱۲ ز کال د اګست په ۲ مه د مصر لومړي وزیر هشام قندیل خپله ۳۵ کسیزه کابینه اعلان کړه، چې ۲۸ تنه یې نوي راغلي وو، چې څلور یې د اخوان المسلمین له نفوذي ډلې څخه وو او شپږ تنه او پخواني لنډمهالي پوځي واکمن محمد حسین طنطاوي د دفاع وزیر په توګه د پخواني حکومت څخه راغلي وو.
د ۲۰۱۲ ز کال د نومبر په ۲۲مه، مرسي یوه اعلامیه خپره کړه چې د هغه فرمانونه یې له ګواښونو څخه معاف کړل او د نوي اساسي قانون د مسودې د جوړولو لپاره، د اساسي قانون د اسمبلۍ د کار د خوندي کولو په لټه کې و.
مرسي د مخالف لوري مشرانو ته «د ملي خبرو اترو» وړاندیز وکړ، خو د ډسمبر د ۱۵ په مسوده کې د یوې اسلامپالې واکمن مجلس له خوا لیکل شوې مسودې باندې د رایې له لغوه کولو څخه انکار وکړ ،چې دوه اونۍ سیاسي ناکرارۍ یې راپارولې دي.
د اساسي قانون ټولپوښتنه د ۲۰۱۲ ز کال د ډسمبر په ۱۵ او ۲۲ په دوو پړاوونو کې ترسره شوه، چې ۶۴٪ ملاتړ او ۳۳٪ مخالف وو. دا د ۲۰۱۲ ز کال د ډسمبر په ۲۶ مه د مرسي له خوا د ولسمشر د فرمان له مخې لاسلیک شو. د ۲۰۱۳ ز کال د جولای په ۳ مه د مصر د پوځ په حکم سره اساسي قانون وځنډول شو.
د ۲۰۱۳ ز کال د جون په ۳۰ مه د مرسي د ټاکنو د لومړۍ کلیزې په مناسبت په مصر کې په میلیونونو مظاهره چیان واټونو ته راووتل او د ولسمشر د سمدستي استعفا غوښتنه یې وکړه. د جولای په لومړۍ نېټه، د مصر وسله والو ځواکونو ۴۸ ساعتونه ټاکل شوی وخت یې خپور کړ چې د هیواد سیاسي ګوندونو ته یې د جولای تر ۳ پورې وخت ورکړ چې د مصر د خلکو غوښتنې پوره کړي.
ولسمشرۍ د مصر د پوځ ۴۸ ټاکل شوی وخت رد کړ او ژمنه یې وکړه چې ولسمشر به د سیاسي ناورین د حل او د ملي پخلاینې لپاره خپلې کړنلارې تعقیب کړي. د جولای په درېیمه د مصر د وسله والو ځواکونو مشر جنرال عبدالفتاح السیسي اعلان وکړ چې محمد مرسي یې له واکه لرې کړی، اساسي قانون یې ځنډولی او د ولسمشرۍ او شوراګانو نوې ټاکنې به کوي او د اساسي قانون د سترې محکمې مشر عدلی منصور به سرپرست ولسمشر نوموي. منصور د ۲۰۱۳ ز کال د جولای په څلورمه لوړه وکړه.
له مرسي وروسته
له کودتا وروسته په څو میاشتو کې نوی اساسي قانون جوړ شو چې د ۲۰۱۴ ز کال د جنورۍ په ۱۸ مه نافذ شو، له هغه وروسته باید د ۲۰۱۴ ز کال د جون په میاشت کې ولسمشریزې او پارلماني ټاکنې ترسره شي. د ۲۰۱۴ ز کال د مارچ په ۲۴ مه د مرسي ۵۲۹ پلویان په اعدام محکوم شول، په داسې حال کې چې په خپله د مرسي محاکمه روانه وه.
د اپلاتون منطقي تعبيرونه
د اپلاتون ډېری ژباړونکي په دې نظر دي چې د هغه لیکنې دوه اړخیزې ماناوې لري، چې د تمثیلونو ، سمبولونو ، یا افسانو په نوم یادیږي، چې د دوی د معمول لفظي مانا سربېره د ډیالوګونو پرتونه ورکوي. د اپلاتون دغه منطقي تعبیرونه له پنځلس سوه کلونو څخه زیات، د لومړۍ پېړۍ څخه د رینسانس له لارې او تر اتلسمې پیړۍ پورې غالب وو، او د لوی اپلاتون فیلسوفانو لکه پلوټینس ، پورفیري ، سیرینوس ، پروکلوس ، او مارسیلیو فییکونو لخوا یې ملاتړ کیده. د الکساندریا د فیلو سره پیل (لومړی سی. CE)، دې نظریو د یهودي، عیسویانو، او د دې مذهبونو د سپیڅلو صحیفو په اړه اسلامي تفسیر اغیزمن کړ. دوی د رینسانس په جریان کې په پراخه کچه خپاره شول او د شاعرانو لکه ډینټ الګیري ، اډمونډ سپنسر ، او ویلیم شکسپیر ترمینځ د عکس العمل لپاره فیشن کې مرسته وکړه.
د عصري دورې په لومړیو کې، کلاسیک سکالرشپ دا ادعاوې رد کړې چې اپلاتون یو الګوریسټ و. د دې ټوټې کیدو وروسته، د اپلاتون پخوانیو پیروانو چې د دوامدار تمثیل په توګه ډیالوګونه لوستل، د " نو-اپلاتونستانو " په توګه لیبل شوي او د تخریب په توګه ګڼل کیږي. د 1929 کال د تاټ د مخکښې مقالې په پایله کې، د اپلاتون او الیګوریکل تفسیر ، پوهانو په خپل حق کې د اپلاتون لپاره د الګوریتري طریقې مطالعه پیل کړه دواړه د اپلاتون مطالعاتو ته د لازمي پس منظر په توګه او د فلسفې ، ادبي تنقید په تاریخ کې د یوې مهمې پیښې په توګه. هرمینیټکس او ادبي سمبولیزم تاریخپوهان راغلي دي چې د اپلاتون او نیوپلاټونیزم تر منځ هر ډول ساده ویش رد کړي، او د اپلاتون د لوستلو دود اوس د فعالې څیړنې ساحه ده.
د "تعریف"، "سمبولیزم"، او "انځوراتي مانا" تعریفونه د وخت په تیریدو سره وده کوي. د توري اصطلاح (یوناني د "نور ویل" لپاره) د عیسوي پیړیو په لومړیو کې ډیر ځله رامینځته شوه او هغه ژبې ته اشاره وکړه چې د معمول یا لغوي معنی سربیره ځینې نور معنی لري. مخکې په کلاسیک اتن کې، دا د دې پرځای عام و چې د "کم معنی" (Gk.، hyponoiai ) خبرې وکړي، کوم چې پټ یا ژورې معنی ته اشاره کوي. نن ورځ، تشبیه اکثرا په یوه ادبي کار کې د استعارو دوامداره لړۍ بلل کیږي، مګر دا پخوانی تعریف نه و؛ په هغه وخت کې، یو واحد پاس، یا حتی یو نوم، کیدای شي تشبیه وګڼل شي. په عمومي توګه، د داسې اصطلاحاتو بدلیدونکي معنی باید په هر تاریخي شرایطو کې مطالعه شي.
د اپلاتون په ډیالوګونو کې متلونه
د یو ځوان په توګه، اپلاتون د اناکساګوراس او سقراط په شاوخوا کې په حلقو کې د بحثونو سره مخ شو چې آیا د هومر په شعرونو کې متلونه شتون لري. اپلاتون دغو بحثونو ته اشاره کړې او د تشبيهاتو او د تشبيه ماهيت يې په خپلو ډيالوګونو کې د پام وړ موضوع ګرځولې ده. هغه ډیری الهی وسیلې کاروي او په ښکاره ډول دوی ته پاملرنه کوي. د غار په تمثیل کې، د بیلګې په توګه، اپلاتون یو سمبولیک کیسه بیانوي او د هغې عناصر یو له بل سره تشریح کوي ( Rep., 514a1 ff. ). په فیډرس کې، سقراط په هغو کسانو نیوکه کوي چې د خرافاتو لپاره منطقي، منطقي توضیحات وړاندې کوي (229c6 ff. ). د اپلاتون خپل نظر د تعبیري تعبیر، یا 'الګوروسیس' په اړه له اوږدې مودې راهیسې بحث شوی دی. فورډ پایله وکړه چې:"الیګوریسس د اپلاتون لخوا د یو ناڅرګند میتود او خطرناک په توګه لیدل کیږي چیرې چې ماشومان اندیښمن دي، مګر هغه هیڅکله په بشپړ ډول د دې امکان نه ردوي چې دا په ډیر فلسفي طریقه کارول کیږي. د جمهوري ریاست (378d) څخه د تمثیل ردولو په برخه کې، لاملونه په ابتدايي توګه تدریسي او ټولنیز دي نه د دیني یا میتودولوژیکي. . . د اپلاتون ناخوښي د فرعي تفسیر په مشهوره کونکو متمرکزه ده، نه پخپله طریقه باندې. .."د اپلاتون د فلسفې اساس د فورمونو تیوري (یا نظریه) ده، او ډیری لیکوالانو په دې مابعدالطبعي تیوري کې د ادبي تمثیل د کارولو لپاره توجیه لیدلې ده. فلیچر، د بیلګې په توګه، لیکلي: د اپلاتون نظریه دوه اړخونه لري چې د دواړو نښو او شیانو د تعبیري تفسیر لامل کیږي. . . د "یو شی مفکوره" په اړه خبرې کول تقریبا د تمثیل پروسې ته بلنه ورکوي، ځکه چې مفکوره د شیانو څخه تیریږي، لکه څنګه چې د الګوریسټ افسانه د کلمې له لفظي احساس څخه تیریږي. . . ډیر مهم دی د اپلاتون تیوري د اپلاتون ترتیب د یوې پراخې مرحلې جوړښت په توګه، له ټیټ څخه تر لوړو بڼو پورې. . . د مادي طبیعت د اړین ارزښت په اړه د پوښتنې کولو سره، اپلاتون ډیلیکټیک د طبیعت روحاني کولو ته لاره پرانیزي، او پخپله د اپلاتون په قضیه کې دا د هغه په ډیالوګونو کې دقیقا د الګوریت کارولو لامل کیږي کله چې د طبیعت تحلیل پای ته رسیدلی وي. د تیریدو لوړه نقطه په طبیعي ، انساني شرایطو کې د تشریح وړ ده. ډیری په دې باور دي چې اپلاتون د پیتاګوریانو لخوا اغیزمن شوی. د نورو پخوانیو فرقو په څیر، دوی د پټو عقایدو او پټو رسمونو لپاره شهرت درلود. په هرصورت، پخوانیو لیکوالانو، په ځانګړې توګه دوی د "سیمبولونو" سره تړلي چې د خپلو رازونو پټولو لپاره کارول کیږي. پیتاګوریان داسې بریښي چې د دې اصطلاح معنی پراخه کړي ترڅو لنډې جملې پکې شاملې کړي چې د پټو پاسورډونو رول لوبوي یا د دودیزې معما ځوابوي. سټروک هغه طریقه په ګوته کوي چې دا کار د ادبي سمبولیزم د پوښلو لپاره نور هم وغځول شو او له همدې امله پیتاګوریان ځینې وختونه د داسې سمبولیزم اختراع کولو اعتبار لري.
د اپلاتون لومړني ژباړونکي
د اکاډمۍ دننه، د اپلاتون تیمیوس کې د تخلیق افسانې په اړه یوه مشهوره شخړه ښیي چې د اپلاتون ځینې لومړني پیروان په لفظي ډول ډیالوګونه نه لولي: سپیوسیپس ، زینوکریټس او پولیمو ټولو د تیمیوس کلیدي برخه په انځوریز ډول تشریح کړې.
وروسته له هغه چې ارسطو اکاډمۍ پریښوده او خپل ښوونځی یې تاسیس کړ، داسې نه بریښي چې د اپلاتون په ډیالوګونو کې څرګند شوي د الګوریسس په وړاندې هغه ابهام شریک کړي. هغه د لرغوني یونان افسانې د بیلګې په توګه، د فلسفي حقیقتونو د استعاري بیانونو په توګه ګڼلې:"یو میراث له خورا پخوانیو څخه تر وروستیو وختونو پورې د افسانې په بڼه سپارل شوی، چې خدایان شتون لري او دا چې الهی ټول طبیعت محاصره کوي. پاتې [پخوانۍ کیسې] په افسانوي ډول بیان شوي، کوم چې د نا لوستو خلکو د قانع کولو لپاره مناسب دي. . . دوی حتی وویل چې خدایان د انسان شکلونه لري او د نورو حیواناتو سره ورته دي. . . که لومړی [دعوا]، چې دوی باور درلود چې خدایان بنسټیز واقعیتونه دي، په جلا توګه اخیستل کیږي [د افسانوي کیسې څخه]، نو دوی یقینا یو الهام شوی حقیقت بولی. . . ( میټ. 1074a38 – b13)."بیا هم کله چې ارسطو د اپلاتون د ډیالوګونو په اړه بحث وکړ هغه یې په لفظي ډول تشریح کړ. د ارسطو لیکنې د Pythagoreanism سره دښمني لري او په عمومي ډول په عامه وینا کې ناڅرګندو کلمو ته. ارسطو ښیي چې یا د اپلاتون سمدستي زده کونکي معمولا ډیالوګونه په لفظي ډول لولي یا دا چې ارسطو پخپله هیڅکله د پیتاګورین فرقې ته نه دی پیل شوی او په دې توګه هغه متلونه له لاسه ورکړي چې وروسته لوستونکي په ډیالوګونو کې وموندل.
په 347 BCE کې د اپلاتون له مړینې وروسته په دوو پیړیو کې، د اپلاتون له فلسفې سره دوامداره علاقه درلوده مګر د ډیالوګونو تشریح کولو لپاره د هغه د لومړیو پیروانو په مینځ کې د محتاط هڅو لږ ژوندي شواهد (دا په حقیقت کې د اپلاتون د خپل نظر ورکولو اراده نلري). په لومړني اکاډمۍ کې د اپلاتون څخه وروسته د "مطلبانو" لومړني نسلونه په عمومي ډول د اپلاتون د نظریاتو، استدلالونو او ستونزو سره تړاو درلود، مګر د اپلاتون د متنونو مفصل لوستلو سره نه. په ښکاره ډول د ډیالوګ په اړه هیڅ تبصره په ابتدايي اکاډمۍ کې نه وه لیکل شوې تر هغه چې کرینټر (د 290 BCE په اړه مړ شو). متعصبین د "شکمنو" لخوا تعقیب شول چې خبرې اترې یې په ابتدايي توګه د سقراطي ناپوهۍ د مسلکونو په توګه تشریح کړې. ډوري په ګوته کوي چې د اپلاتون د متنونو د هر اړخیز تفسیر مفهوم لا تر اوسه نه دی رامینځته شوی:"د اپلاتون د متنونو د تعبیر په اړه د هرمینیټیکل پوښتنه مطرح نه وه. . . نن ورځ، دا غوښتنه چې تفسیر باید د متن د بشپړې ارزونې ( des gesamten Habitus ) څخه څرګند شي او حتی ممنوع ښکاري. په هرصورت، حتی په عصري فلولوژي کې، دا غوښتنه په لومړي ځل په تیرو دوو یا ډیرو دریو نسلونو کې د اعتبار وړ وپیژندل شوه. .."
تمثیل بدل: نو پیتاګوریزم
لکه څنګه چې د اپلاتون علاقه له اتن څخه الکساندریا او د مدیترانې په اوږدو کې نورو ښارونو ته خپره شوه ، نو د اکاډمۍ لخوا پخپله د ډیالوګونو مستقیم لوستلو ته د عقیدې له لارې یو مخ و. د دې دورې څخه وروسته، د اپلاتون د لوستلو لپاره منطقي چلند په زیاتیدونکي توګه معمول شو. دا تاریخي بدلون د لومړۍ پیړۍ BCE په اړه د پیتاګورینیزم سره د علاقې بیا راژوندي کیدو سره سمون لري. نو پیتاګوریان لکه نیومینیوس ډیر ژر دا ادعا پیل کړه چې د پیتاګوریان عقیدې په سمبولیک ډول د اپلاتون په ډیالوګونو کې ځای په ځای شوي. د نیومینیوس یو کار د اپلاتون سره د اکادمیکانو د اختلاف او بل په اپلاتون کې د رازونو یا خوندي نظریو په اړه و. ټرینټ د نیو پیتاګوریانو نظرونه لنډیز کړل او ویې ویل چې دوی باور لري (اصلي ایټالی):"... دا چې د پیتاګوریان عقیدې په اپلاتون کې پټې دي، څوک چې د یو یا بل دلیل لپاره د دوی په ښکاره کولو کې زړه نازړه دی، او دا چې ریښتیا پیتاګوریانزم د ژور تفسیر له لارې د اپلاتون متنونو څخه راښکاره کیدی شي ... دا به خوندي ښکاري چې یو څه ووایاست. د اپلاتون د متن لاندې په منظمه توګه خورا باطني معلومات موندل کیږي، د ادعا شوي پیتاګورین میټافزیک توضیحات پټوي چې پیتاګوریان، تقریبا د عقیدې په توګه، هلته شتون لري."د منځني اپلاتونزم ځینې وختونه داسې انګیرل کیږي چې له منطقي تعبیر څخه یې ډډه کړې ده، مګر د ډیلن سروې د وروستیو نو اپلاتونستانو سره "نسباتي تسلسل" وموندله: "لږترلږه د منځنۍ اپلاتون د دورې په وروستي پای کې، په تفسیر کې پرمختګونه شتون درلود چې یو څه اټکل شوی و. د نیو-اپلاتونیانو سره د تعلیق.' د منځنیو اپلاتونانو په منځ کې اپلاتون ته د پټو معناګانو معمول انتساب موندل کیدی شي، د بیلګې په توګه، په پلوتارک (c. 45 - 125 CE) کې، د ایلیسیان اسرار پادری او شاید د اپلاتون جانشین.
د متقي اپلاتون واکمني: نوی اپلاتونيزم
عصري تاریخ پوهان د عیسوي پیړیو په لومړیو پیړیو کې د اپلاتون پیروانو ته 'نیو-اپلاتونستان' وايي. دوی د اپلاتون د تعبیر تر ټولو مهم او پیاوړي مدافعین وو. پلوټینس ، چې د نو-اپلاتونیزم بنسټ ایښودونکی ګڼل کیږي، ډیری وختونه وايي چې د اپلاتون ډیالوګونه "بې معنی" لري ( هایپونیوای ). د هغه Ennead III.5 د اپلاتون د سمپوزیم څخه د پاسپورتونو پراخ تمثیل تفسیر دی.
د اپلاتون د خبرو اترو ژوندي پاتې شوي تبصرې د نو-اپلاتونستانو لخوا لکه پروکلوس پراخ تمثیلي تعبیرونه لري. د اپلاتون د پارمینایډز په اړه د پروکلوس تبصره، د بیلګې په توګه، وايي چې داستان انټيفون نشي کولی د خبرو اترو د پټو یا ژورو معناوو څخه ناپوه وي (682). پروکلوس پخپله د ډیالوګ کرکټرونه د میټافزیک اصولو سمبولونو په توګه ویني: پارمینایډس د الهي استازیتوب دی، د عقل زینو، او سقراط د ځانګړي عقل (628). پروکلوس عموما استدلال کوي چې:"د ریښتیني ژورې او نظریاتي شخصیت لیکنې باید د خورا احتیاط او په پام کې نیول شوي قضاوت پرته مطرح نه شي ، داسې نه چې موږ په ناببره توګه د خدای په څیر د روحونو د نه بیانیدو وړ افکارو د خلکو د غوږونو اوریدلو او غفلت ته افشا کړو (718 ، cf. 1024)."پروکلس ادعا کوي چې پارمینایډز په عمومي ډول خپل معنی د تمثیل یا کم معنی له لارې خبروي. یو ښوونکی، هغه وايي، په ښکاره خبرې نه کوي، خو په اشارو سره ځان راضي کوي. ځکه چې یو څوک باید صوفیانه حقیقتونه په صوفیانه توګه څرګند کړي او د خدایانو په اړه پټ نظرونه خپاره نکړي (928). د ډیالوګ د لارښوونو طریقه دا ده چې 'د سمبولونو او نښو او معماونو کارول، یوه طریقه چې د ډیرو صوفیانه نظریاتو لپاره مناسبه ده ...' (1027).
په یهودي، عیسویانو او اسلامي حرمینو باندې اغیزې
په هېلينستيک دوره کې (د 3rd - 1st پیړۍ BCE) الګوریکل تفسیر په عمده توګه یو یوناني تخنیک و چې د هومر، سټوکس او په پای کې د اپلاتون ژباړونکو سره تړاو لري. د الکساندریا فیلو (د 25 ق. م - 50 عیسوی)، یو یهودي عالم چې د یوناني زده کړې درلودونکی و، په سیستماتیک ډول د یهودي صحیفو لپاره د تشبیهاتي طریقې کارول. دا د عیسوي انجیل د تفسیر لپاره د میتودونو په اړه د وروستیو جنجالونو لپاره خورا لیرې پایلې درلودې او دا په پایله کې د اپلاتون د عصري تعبیرونو د ردولو لپاره مرحله جوړه کړه.
د اسکندریه فیلو په دې باور و چې د اپلاتون په خبرو اترو او د یهودي صحیفو ( تورات ) عقیدې دومره سره ورته دي چې اپلاتون باید خپله فلسفه له یهودانو څخه اخیستې وي. فیلو باور درلود، مخکې له دې چې اپلاتون خپل ډیالوګونه ولیکي، هغه باید مصر ته سفر کړی وي او د یهودي پیغمبر موسی تعلیمات یې مطالعه کړي. د فیلو پراخه پراخه، د یهودي صحیفې بیالبیلو تعبیرونو حتی داسې شواهد موندلي چې د اپلاتون تیوري د اپلاتون څخه پیړۍ دمخه پیژندل شوې وه. د فیلو نظریو په یهودي پوهانو باندې لږ سمدستي اغیزه درلوده، چې داسې بریښي چې هیڅکله یې د هغه یا د هغه پراخه لیکنو یادونه نه ده کړې. اوریجن (184/185 - 253/254 عیسوی) د عیسویت په لومړیو کې د صحیفې لوی عالم و. . . هغه د الکساندریا د فیلو طریقه غوره کړه او پراخه کړه، او د عیسوي نوي عهد نامې کتابونو ته یې منطقي تفسیر پلي کړ. اوریګن د خپل مسلک لومړۍ نیمایي په الکساندریا کې تیره کړه او د اپلاتون په لیکنو ښه پوهیده. راملي د فیلو او اوریګن ترمنځ اړیکه لنډیز کوي: الګوري یوه پیاوړې وسیله وه چې فیلو ته یې اجازه ورکړه چې د اپلاتون په رڼا کې [یهودي] کتاب تفسیر کړي. . . اوریګن په څرګند ډول فیلو ته د مخکیني په توګه اشاره کوي په دقیقه توګه په هغه ټکو کې چې د هغه د انجیل الګوریتري میتود لپاره خورا مهم دي. دا په کلکه وړاندیز کوي چې فیلو د صحیفې د فلسفي توضیحي تخنیک لپاره د هغه اصلي الهام کونکی و ، او دا چې اوریګن دواړه پدې ښه پوهیږي او خپل پور یې منلی و. . . فیلو د انجیل لومړنی سیستماتیک فلسفی ژباړونکی و چې دا یې په منطقي ډول لوستلی و ، او اوریګن لومړی او لوی و چې په عیسویت کې یې دا کار وکړ. که څه هم اوریګن یو متنازع شخصیت و، د هغه نفوذ په نورو لویو عیسوي پوهانو لکه یوسیبیوس، ګریګوري آف نیسا، امبروز او جیروم باندې پراخ او ژور و. اوریګن په دې نظر دی چې په انجیل کې عبارتونه لفظي معنی لري او سربیره پردې ، دوه تمثیلي حواسو. دا وروسته پراخه شوه، په ځانګړې توګه د منځنیو پیړیو پوهانو لخوا، مشهور عقیدې ته چې د انجیل متنونه یو "څلور اړخیزه احساس" لري - لغوي، اخلاقي، تمثیل، او انګوژیکي. لوباک، د دې تخنیک د تاریخ په اړه په خپل درې جلده کار کې، وویل چې د "څلور اړخیز احساس" نظریه، چې د منځنۍ پیړۍ له پیل څخه د [بائبل] تفسیر په زړه کې وه، دا رول ساتلی. حق تر پایه.' پروټسټنټانو وروسته شکایت وکړ چې د رومن کاتولیک کلیسا د انجیل معنی د هر هغه څه د جوړولو لپاره کارولې چې غوښتل یې او پدې توګه د کلیسا واک ټینګ کړي:"د څلور اړخیز احساس ساتل د منځنیو پیړیو رومانیزم [دا د کاتولیک کلیسا] لپاره د ژوند او مرګ مسله وه. د هغې د واک لپاره دا اړینه وه چې د توکمپالنې تعصب او دودیز واک عالي حاکمیت ولري. هرڅومره چې په زړه پورې متنونه د هغې په ګټو کې مینځل شوي ، په ډیر لوړ غږ یې اعلان وکړ چې دا ډول تفسیرونه یوازې 'روحاني' دي او د 'روښانه فضل' له امله دي."په لنډه توګه، د اپلاتون په خبرو اترو کې د تعبیري تفسیر تخنیکونه د فلسفې او - د فیلو له مداخلې وروسته - د مذهبي متنونو لوستلو لپاره د اروپا دودونو کې مرکزي و.
د نو اپلاتونیت او د هغه د منطقي طریقو تر کومه حده چې د مسلمانانو په دود یې اغیز کړی، اختلافي دی او بېلابېل پوهان مختلف نظرونه لري. دا څرګنده ده چې د پلوټینس، پروکلوس او نورو نو اپلاتونانو لیکنې له پخوانۍ نیټې څخه عربي ته ژباړل شوي. د سیمه ایزو دودونو سره یوځای کیدل، تمثیل او تمثیل تفسیر وروسته له هغه د مسلمان فلسفې، الهیات او ادبیاتو لپاره مرکزي شو. په مختلفو درجو کې، دوی په مسلمانو فلسفه پوهانو لکه الکندي (dc 866)، الفارابي (c. 870 - 950)، Avicenna (980-1037)، او Averroes (1126-1198). له بلې خوا په قرآن کې ځينې آيتونه تشبيه بلل شوي او ځينې يې د تشبيه ابتدايي تاييد ګڼي. ځینې اسلامي فرقې، لکه تصوف، په لویه کچه د قرآن په منطقي تفسیر ولاړ دي.
په رینسانس کې د الګوریکل اپلاتون نوی واکمني: فیکینو
که څه هم د اپلاتون نږدې ټولې خبرې اترې په منځني پیړیو کې په غربي اروپا کې شتون نه درلود، نو اپلاتونزم او د هغې علوي فلسفه د مختلفو چینلونو له لارې مشهوره شوه: تر شلمې پیړۍ پورې ټول منځنی فکر د ارسطو پر ځای نیوپلاتونیک وو. او د منځني پیړیو مشهور لیکوالان لکه اګسټین، بویتیوس او سیوډو-ډیونیسیس د انګلینډ په څیر د لویدیځې اروپا نورو ټولو برخو ته مسیحي نیوپلاټونیزم لیږدول. د شلمې پیړۍ څخه، د ارسطو اثار په زیاتیدونکې توګه شتون درلود او د هغه فلسفه د مینځنۍ پیړۍ په وروستیو کې پوهاویزم واکمن شو.
د اپلاتون ډیالوګونه د بازنطین امپراتورۍ کې ساتل شوي او د انفرادي ډیالوګونو لاتیني ژباړې د رینسانس په پیل کې په ایټالیا کې څرګندیدل پیل شوي. مارسیلیو فیکینو (۱۴۳۳ – ۱۴۹۹) په ۱۴۸۴ کال کې لومړۍ بشپړه ژباړه خپره کړه او دا په چټکۍ سره د اپلاتون مستقیمه پوهه په غربي اروپا کې خپره شوه:"د دوی خپرونه ... د لومړۍ کچې یوه فکري پیښه وه کله چې دوی اپلاتون د رینانسانس لپاره د نوي کشف شوي واک په توګه رامینځته کړ چې اوس کولی شي د ارسطو په پرتله لومړیتوب ولري او د هغه کار ... د هغه د سیالانو څخه پورته ټاکل کیدو لپاره کافي ژور و."د فیکینو ژباړو مرسته وکړه چې د رینیسانس اپلاتونیزم "یو برید کوونکی پرمختللی ځواک چې محافظه کاره کلتوري کلا یې محاصره کړه چې د ښوونځي مینانو د ارسطو د ارسطو څخه دفاع کوله ... د تاسیس شوي نظم خورا قوي ملاتړ."
د فیکینو تبصرو او ژباړو دا یقیني کړه چې نو اپلاتونیسټ، اپلاتون ته متقی چلند په ټوله لویدیځه اروپا کې معمول شو. فیکینو د 1460 لسیزې په پیل کې د نوو پلاتونیسټانو لکه پروکلوس لوستل. لکه څنګه چې هانکنز وویل، فیکینو، لکه د [نو-اپلاتونیک] توریستانو په څیر باور درلود چې اپلاتون د الهام څخه د باطني عقیدې د پټولو لپاره د یوې وسیلې په توګه کار کاوه. . . د اپلاتون د فیډرس په اړه د هغه تبصره، د بیلګې په توګه، په روښانه توګه د لرغونو آثارو تشریح کوي او د پخوانیو نو - اپلاتونستانو سره د هغه پورونه مني: "د سیکاډاس افسانه (230c) غوښتنه کوي چې موږ یې د تمثیل په توګه وګڼو ځکه چې لوړ شیان هم لکه د شاعرۍ په څیر، نږدې ټول تمثیل دي. . . په دې توګه اپلاتونانو ته داسې ښکاریده، نه یوازې [نیو-اپلاتونستانو لکه] هرمیاس ته بلکې امبلیچوس ته هم. په یوه برخه کې، زه د دوی په پښو کې یم، مګر په یوه برخه کې زه د احتمال او دلیل پراساس یوه کرښه کرښه پرمخ وړم. سقراط پخپله، برسېره پردې، په ښکاره ډول دلته د تشبیه اړتیا احساسوي. .."د اپلاتون د فېکنو عيسوي، نوې اپلاتوني او منطقي لوستل "له شپاړسمې څخه تر اتلسمې پېړۍ پورې د دې اثارو منل شوي تعبير ته بڼه ورکوي."
د ادبیاتو بدلون: له لوتر څخه بروکر ته
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د افغانستان په جګړه کې د استرالیا پوځي تاریخ
د استرالیا ونډه د افغانستان په جګړه کې د سلیپر عملیاتو (۲۰۰۱ - ۲۰۱۴) او هایوې عملیاتو (۲۰۱۵ – ۲۰۲۱) په نوم یادېږي.
د استرالیا د دفاعي ځواک (ADF) د عملیاتو کچه او د اعزام شوو ځواکونو شمېر په بېلابېلو وختونو کې توپیر درلود او د ADF ښکېلتیا په دوه لویو برخو کې فعالیتونه تر پوښښ لاندې درلودل: چي یو یې افغانستان او بل د فارس خلیج و. په دې فعالیتونو کې د نړیوال سوله ساتي ځواک (ایساف) د یوې برخې په توګه، د سمندري، هوایي او ځمکنیو ځواکونو اعزام شامل وو چې په جګړه ییزو او ملاتړ جګړه ییزو عملیاتو کې یې برخه اخیستله.
د ۲۰۱۴ کال په نیمایي کې، په فارس خلیج کې د سمندري او لوژیستیکي ملاتړ عملیات په ترتیب سره د مانیتو عملیاتو او د اکارډین عملیاتو په نوم طرح شول.
سلیپر علمیات
سلیپر عملیات د ۲۰۰۱ کال په وروستیو کې پیل او د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر په ۳۱ نېټه پای ته ورسېدل.
لومړی پړاو
د سلیپر عملیاتو په لومړي پړاو کې، د استرالیا د دفاعي ځواک دندې په افغانستان کې د ځانګړو ځواکونو کاري ډله وه او د استرالیا د شاهي هوايي ځواک (RAAF) د ۳۳ دلګي دوه بوینګ ۷۰۷ د تېلو ورکولو الوتکې وې. دې الوتکو او ورسره ملاتړي پرسونل د قرغزستان له مناس هوايي اډې څخه فعالیت پر مخ وړو او د اېتلافي الوتکو ملاتړ یې د افغانستان په هوايي حریم کې په غاړه درلود. د RAAF دوه AP-3C اوریون الوتکو په فارس خلیج کې د سمندري ساتنې په عملیاتو کې د سمندري ګزمې الوتنې ترسره کولې. په ۲۰۰۳ کال کې دا الوتکې په موقتي توګه د عراق Falconer او Catalyst عملیاتو ته ولېږل شوې.
د استرالیا د شاهي هوایي ځواک C-130 Hercules ډوله  ټرانسپورتي الوتکې هم د اعزام شوو ځواکونو لپاره لوژیستیکي ملاتړ چمتو کاوه. د ۲۰۰۱ کال په نومبر کې، ځانګړو ځواکونو د کندهار په سوېل لوېدیځ کې د امریکا تر مشرۍ لاندې د اېتلافي ځواکونو  د لومړۍ کرښې په عملیاتي اډه (کمپ رینو) کې ونډه درلوده، وروسته یې د ۲۰۰۱ کال په ډسمبر کې د کندهار د نړیوال هوایي ډګر مسؤلیت په غاړه واخیست. په افغانستان کې د ADF لومړۍ دندې د ۲۰۰۲ کال په ډسمبر کې هغه وخت پای ته ورسېدې چې د ځانګړي هوایي عملیاتو کاري ډله له افغانستان څخه ووتله. له دې نیټې وروسته تر ۲۰۰۵ کال پورې، د استرالیا ټولې هڅې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو په تشکیل او د ماین پاکۍ په اېتلافي ځواک کې د دوه افسرانو په خدمت راڅرخېدې.
د استرالیا د ځانګړو هوايي علمیاتو د غونډ (SASR) ټولې دری دلګۍ په ۲۰۰۱ او ۲۰۰۲ کلونو کې افغانستان ته واستول شوې. د لېږد نیټې په لاندې ډول وې:
دوهم پړاو
د ۲۰۰۵ کال په اګست او سپتمبر کې، د استرالیا د ځانګړو ځواکونو  یوه کاري ډله بېرته افغانستان ته واستول شوه. په دې کاري ډله کې د استرالیا د ځانګړو هوايي علمیاتوغوڼډ، څلورم کنډک، د استرالیا شاهي غوڼډ (کومانډو)، پېښو ته د غبرګون غوڼډ او د لوژیستیکي ملاتړ پرسونل ګډون درلود. همدارنګه د درنو ځانګړو لنډ رور وسایطو، د ځانګړو ځواکونو کاري ډله د بوشماسټر پیاده خوځښت په وسایطو هم سمبال وه. د ۲۰۰۶ کال په مارچ کې، د پيځم هوایي غوڼډ د دوه CH-47 Chinook چورلکو یوه ډله افغانستان ته واستول شوه ترڅو د ځانګړو ځواکونو کاري ډلې ته ملاتړ چمتو کړي. د ۲۰۰۶ کال په سپټمبر کې، د استرالیا د ځانګړو ځواکونو کاري ډله له افغانستان څخه ووتله او د ۲۰۰۷ کال په اپرېل کې  د هلیکوپټر ډله بېرته استرالیا ته راستنه شوه.