cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د استانبول تاريخ
وروستی رومي پړاو او ختيځه رومي (بيزانس) سترواکي
بايزانټیم (چې بيا د نوا روما نوم او بالاخره د قسطنطنيې نوم ورکړل شو، يعنې د قسطنطين ښار) په رسمي ډول په ۳۳۰ کې د روم سترواکۍ نوې پلازمینه اعلان شوه. په ۳۳۷ کې قسطنطين د خپلې واکمنۍ په پای کې، د شرېکې ټولواکۍ په يو نظام کې خپل درې زامن د روم د ستراوکۍ شريک وارثان اعلان کړل. په هر حال، د هغه زامنو ونه شول کولای په سوله ييز ډول حکومت وکړي او د هغوی پوځي مخالفتونو دا سترواکي په شمال-سويل ليکه د بالکان ټاپپوزمې په اوږدو کې سره ووېشله. دا سیمه په رسمي ډول په ۳۹۵ کې هغه مهال ووېشل شوه، کله چې «تیوډوسیس» (واکمني ۳۹۵-۳۷۹) مړ شو، د «هونوریوس» په نوم يو زوی يې د لوېدیځ روم سترواک په توګه او د «ارکادیوس» په نوم بل زوی يې د ختیځ روم (بيزانس) د سترواک په توګه پرېښودل.
قسطنطنیه د بيزانسي سترواکۍ پلازمینه شوه. له دې امله چې په دې ښار کې د سترواکۍ ځواک راټول و، تر څنګ يې د اروپا او اسيا لويو وچو او وروسته بيا د افريقا او نورو سيمو تر منځ په تېره شوې مهمه لاره پروت و، د سوداګرۍ، کلتور، دیپلوماسۍ او ستراتیژۍ په برخه کې يې مهمه ونډه درلوده. دا د یوناني نړۍ مرکز او د بيزانس پړاو د ډېرې مودې لپاره د اروپا تر ټولو ستر ښار و. په ۳۱۲ کې د قسطنطین له خوا د مسيحيت په منلو سره، رومي سترواکي د مسيحي کېدو پر لور روانه شوه او په ۳۸۱ کې، د لومړي «تیوډوسیس» د واکمنۍ پر مهال، «نيکن» مسيحيت د رومي سترواکۍ رسمي دولتي دين وګرځېد، په دې ډول قسطنطنیه په یو وده کونکي مذهبي مرکز بدله شوه.
واښه خوړونکي
واښه خوړونکی یا وښخور هغه حیوان ته ویل کېږي چې له اناتومیک او فیزیولوژيک پلوه د غذایي رژیم د اصلي برخې په توګه د ونو د پاڼو یا سمندري اوبړیو په څېر نباتي توکو خوړولو ته جوړ یا سازګار وي. واښه خوړونکي حیوانات د خپل نباتي رژیم له امله معمولاً داسې خولې لري چې د خوړو میده کولو ته جوړې وي. اسونه او نور واښه خواره حیوانات داسې پلن او هوار غاښونه لري چې د ونو د پوستونو، وښو او نورو کلکو نباتي توکو د میده کولو لپاره برابر دي.
ګڼ شمېر واښه خوړونکي حیوانات د کولمو داسې فلور لري چې له دوی سره د هغو نباتي موادو په هضم کې مرسته کوي چې هضم یې د نورو حیواناتو تر ښکار کولو یا څيرلو سخت دی. دغه فلور له سلولوز هضموونکو پروتوزواګانو یا باکتریاوو څخه جوړ دی.
تعریف او اړوند اصطلاحات
واښه خوړنه یا له نباتاتو څخه د حیواناتو تغذیه د مصرف یا خوراک داسې ډول دی چې په کې یو ارګانېزم د نباتاتو، اوبړیو او فوتوسنتېز کوونکو باکتریاوو په څېر اوټوټروفونه خوري. په ټولیز ډول هغه ارګانېزمونه چې له اوټوټروفونو څخه تغذیه کېږي، د لومړنیو مصرفوونکو په توګه پېژندل کېږي. واښه خوړنه یوازې په هغو حیواناتو پورې محدوده ده چې نباتات خوري. هغه فنجي، باکتریاوې او پروټېسټونه چې له ژوندیو نباباتو څخه تغذیه کېږي، معمولاً نباتي پتوجینونه (نباتي ناروغۍ) بلل کېږي؛ خو هغه فنجي او میکروبونه چې له مړو نباتاتو څخه تغذیه کېږي، د ساپروټروفونو په توګه پېژندل کېږي. هغه ګل‌لرونکي نباتات چې له نورو ژوندیو نباتاتو څخه تغذیه کېږي، معمولاً پارازیټي نباتات بلل کېږي. له دې سره سره، د مصرفوونکو بېلګو هېڅ کومه انحصاري او قطعي ایکولوژيکي ډلبندي نه ده موجوده. هر درسي کتاب د دې موضوع په اړه ځانګړی بېلابېلوالی لري.
د واښه خوړونکو تکامل
د ځمک‌پوهنې په دورو کې د واښه خوړنې په اړه معلومات یا پوهه درې سرچینې لري. لومړۍ سرچینه فوسیل شوي نباتات دي چې ښايي دفاعي شواهد یا د واښه خوړنې اړوند زیانونه په کې پاتې وي؛ بله سرچینه د حیواناتو په فوسیل شوي مدفوع کې د نباتي پاتې‌شونو کتنه ده؛ او بله سرچینه هم د واښه خوړونکو حیواناتو د خولې برخې جوړول دي.
که څه هم ډېره موده داسې انګېرل کېده چې واښه خوړنه د میزوزوییک دورې اړونده پدیده ده، خو فوسیلونو ښودلې ده چې نباتات په وچه کې د لومړنیو نباتاتو له تکامل څخه څه کم ۲۰ میلیونه کاله وروسته د ارتروپارډونو له‌خوا مصرفېدل یا خوړل کېدل. حشرات د لومړنیو ډيونین نباتاتو له تخم څخه تغذیه کېدل او «رایني چرت» ډبرې هم داسې شواهد وړاندې کوي چې ارګانېزمونه د سوري کولو او میده کولو له تخنیک څخه په استفادې له نباتاتو څخه تغذیه کېدل.
د را وروسته ۷۵ میلیونه کلونو په جریان کې په نباتاتو کې د ریښو او دانو په څېر ګڼو نورو ارګانونو تکامل وکړ. تر میسیسیپین زمانې یعنې ۳۳۰.۹ میلیون کاله مخکې مهال پورې په ژوندیو موجوداتو یا ارګانېزمونو کې د تغذیې هېڅ مستند شواهد نه‌شته. د هر ارګان د تکامل د وخت او د تغذیې لپاره د موجوداتو د تکامل د وخت تر منځ له ۵۰ تر ۱۰۰ میلیون کاله واټن موجود دی؛ ښايي دلیل یې په دې دوره کې د اکسیجن ټیټه کچه وي او تکامل یې ټکنی کړی وي. پر ارټروفوډ وضعیت سربېره د دغو لومړنیو واښه خوړونکو حیواناتو هویت هم نامشخص دی. د سوري کولو له لارې د تغذیې او سکلېټ جوړونې شواهد د پرمین دورې په لومړیو کې ثبت شوي دي چې د همدې دورې تر پایه یې تکامل کړی دی.
ارتروپوډونو په څلورو پړاوونو کې د وښو خوړلو تکامل وکړ او د نباتي ټولنو په غبرګون یا ځواب کې یې په دې اړوند خپله تګلاره بدله کړه. ټېټروپاډ یا چارپای واښه خوړونکي په لومړي ځل د زامو په فوسیلي سوابقو کې څرګند شول چې کابو ۳۰۰ میلیونه کاله مخکې پرمیو-کاربنیفر زمانې ته نږدې مهال کېږي. د دغو حیواناتو د واښه خوړنې لومړني شواهد د غاښونو له انسداد یا بندښت سره تړاو لري او دا هغه پروسه ده چې د پاسنۍ زامې غاښونه د لاندېنۍ زامې له غاښونو سره تړل کېږي. د غاښونو د انسداد تکامل د نباتي غذایي توکو په پروسس کې د شدید ډېروالي لامل شو او دغه چاره د غاښونو د سولېدو د بېلګو له مخې د تغذیې د ستراتیژیو په اړه شواهد وړاندې کوي. د غاښونو او زامې د مورفولوژۍ د فیلوجینیټيک چوکاټونو څېړنو ښودلې ده چې د غاښونو انسداد یا بندښت د واښه خوړونکو چارپایانو په ګڼو اجدادو کې په خپواک ډول رامنځته شوی دی. دا په دې معنا ده چې تکامل په هم‌مهاله ډول په بېلابېلو حیواني اجدادو یا نسبونو کې رامنځته شوی دی.
غذايي ځنځير
واښه خوړونکي په غذايي ځنځیر کې یوه مهمه کړۍ ده، ځکه چې دوی نباتات د هغو کاربوهایدرېتونو د هضمولو لپاره مصرفوي چې په فوتوسنتېزي ډول د یوه نبات له‌خوا تولیدېږي. غوښه خوړونکي هم په همدې دلیل واښه خوړونکي مصرفوي یا خوري، په داسې حال کې چې هر څه خوړونکي ژوي بیا کولای شي خپل مغذي مواد له دواړو نباتاتو او حیواناتو څخه ترلاسه کړي. په کلکو یا فایبري نباتي موادو د ژوندي پاتې کېدو لپاره د واښه خوړونکو حیواناتو وړتیا ته په کتو سره دغه ډول حیوانات په غذايي دوران یا ځنځیر کې د لومړنیو مصرفوونکو په توګه پېژندل کېږي. واښه خوړونه، غوښه خوړنه او هر څه خوړنه د مصرفوونکو او سرچینې تر منځ د تعاملاتو ځانګړي موارد بللی شو.
غذايي کسکېډونه او چاپېریالي ویجاړي
کله چې واښه خواره حیوانات د غذایي کمښت یا کسکېډ تر اغېز لاندې راځي، نباتي ټولنې هم په غیر مستقیم ډول تر اغېز لاندې راځي. دغه اغېزې تر ډېره هغه مهال احساسېږي چې ښکاریان کمېږي او د واښه خوړونکو د محدودیت مخه نیول کېږي، په دې ډول واښه خوړونکي په وښو پسې ګرځي او کېدای شي نباتي ټولنې وځپي. د واښه خوړونکو اندازه د اړینې ترلاسه کېدونکې انرژۍ پر کچه اغېز کوي، له همدې امله لوی واښه خوړونکي د کوچنیو واښه خوړونکو په پرتله د خپلو مغذي موادو او اړینې انرژۍ د ترلاسه کولو لپاره باکیفیته یا ډېرو نباتاتو ته اړتیا لري. د سپينې لکۍ لرونکې هوسۍ له‌خوا چاپېریالي ویجاړي یوازې په محتدو ایالتونو کې دا وړتیا لري چې هم نباتي ټولنې د ډېرې پلټنې له لارې اغېزمنې کړي او هم د ځنګلونو د بیارغونې د پروژو لګښت په کلني ډول تر ۷۵۰ میلیونه ډالرو لوړ کړي. د غذایي کسکېډ یوه بله بېلګه چې د نباتاتو او واښه خوړونکو حیواناتو تعاملات په کې شاملېږي، د مرجاني ډبرو ایکوسیستمونه دي. واښه خوړونکي کبان او سمندري ځناور مهم واښه خوړونکي دي او د واښه خوړونکو کبانو په نشتون کې مرجانونه بې‌ځایه شوي دي او سمندري خزندو هم مرجانونه د لمر له رڼا څخه محروم کړي دي.
اقتصادي اغېز
د ورته نوعو له‌خوا د کرنیزو محصولاتو ټولیز زیان په کلني ډول شاوخوا ۱۰۰ میلیونه ډالره دی. د حشراتو محصولاتي زیان هم په متحدو ایالتونو کې د واښه خوړونکو د کلني محصول له تلفاتو سره تر ډېره حده مرسته کوي او د ښکار او ایکوتورېزم له لارې د ترلاسه شوي عاید له لارې پر اقتصاد هم اغېز کوي. د بېلګې په توګه په متحدو ایالتونو کې د سپینې لکۍ لرونکو هوسیو، غرنیو وزو او غرنیو هوسیو په څېر د واښه خوړونکو حیواناتو ښکار د میلیارد ډالري ښکار له صنعت سره ډېره مرسته کوي. ایکوتورېزم د عاید لویه سرچینه ده، په ځانګړي ډول په افریقا کې چې د فیل، ګوره خر او زرافې په څېر لوی واښه خوړونکي حیوانات په کلني ډول له هېوادونو سره میلیونونه ډالره مرسته کوي.
توره ګوبلکه
نښې
تبه د سردرد، په خوله پزې او نور بدن کې ډېر نامنظمه ټپونه، اسهال، د نفس تنګون. د دې ناروغۍ يوه ترټولو لويه نښه په بدن کې يو ټپ يا زخم دی. دا زخم يا ټپ د بدن هر ځای کې ممکنه ده چې رامېنځ ته شي.
څومره دا ناروغي خطرناکه ده؟
د خواشينۍ خبره دا ده چې کله دا زخم پر کوم ځای را شين شي، بايد سمدلاسه هغه ځای پرې شي او له بدنه لېرې شي. نو د همدې امله کله چې پر خولې يا ژبې دا ټپ راڅرګند شي، ناروغ نه پاتې کېږي سله په سلو کې مړ کېږي.
درملنه
دا ناروغي باید ژر ترژره څرګنده شي، ناروغ که په بدن کې پورته يادې شوي نښې ولري، ژر تر ژره بايد ډاکټر ته مراجعه وکړي، ترڅو د فنګس ضد درمل ورکړي. او تر ډېره حده کابو شي.
سرچينه
https://www.tolafghan.com/authors/266
اوږد پارلمان
اوږد پارلمان ( داوږدې مودې پارلمان) د انګلستان هغه پارلمان و چې له ۱۶۴۰ تر ۱۶۶۰ ز پورې یې دوام وموند. دا پارلمان دې لنډ پارلمان  له ماتې وروسته چې یوازې د دری اونیو لپاره یې د ۱۶۴۰ ز کال په پسرلي کې د ۱۱ کلن پارلماني غیابت څخه وروسته غونډې کولې را منځ ته شو. د ۱۶۴۰ ز کال په سپتمبر میاشت کې پا چا دویم چارلس په ۱۶۴۰ز کال کې د پارلمان د احضار فرمانونه صادر کړل چې باید د نومبر په ۳ غونډه وکړي، هغه قصد کړی وه چې په سکاتلند کې د اسقفانو د جګړې د لګښتونو د پوره کولو لپاره د یوه اړین ګام ه توګه په دې غونډه کې مالي لاېحې تصویب کړي. اوږده پارلمان خپل نوم له دې واقعیت څخه لاس ته راووړ چې د پارلمان قانون دا په ډاګه کړې وه چې یواځې د غړیو د هوکړې په صورت کې پارلامان منحل کیدای شي خو غړیو د ۱۶۶۰ز کال د مارچ تر ۱۶ پورې په انګلستان کې تر کورنۍ جګړې دمخه او د دو دورو سلطنتو تر منځ مودې پای ته رسیدو ته نژدې مودې  پورې د پارلمان له انحلال سره موافقه ونه کړه.
پارلمان له ۱۶۴۰ز کال د ۱۶۴۸ ز کال پورې په داسې حال کې پاېښت وموند چې د نوې مادل اردو له خوا تصفیه کېده. له دې مرحلې وروسته، د انګلستان د عوامو مجلس پاتې غړو د رمپ پارلمان Rump Parliament ( رمپ د یوه شي د کوچني کیدو له امله د دې شي پاتې برخې ته چې لویه وی ویل کیږې) په نامه ونومول شو ، اولیور کروموېل Oliver Cromwell د رمپ پارلمان د ۱۶۵۳ز د اپرېل په میاشت کې منحل کړ چې انتصابی او انتخابی پارلمانونو یې ځای ونیو.
د ۱۶۵۸ زکال د سپتمبر په میاشت کې د کروم ویل Cromwel له مړينې وروسته اړاودوړ په ترڅ کې،  د رمپ Rump پارلامان  د ۱۶۵۹ز د مې په میاشت کې ېوځل بیا تأسیس شو، د ۱۶۶۰ ز کال په فبرورۍ میاشت کې جنرال جورجو مونک George Monck د پارلمان هغو غړو ته  چې په کال ۱۶۴۸ کې له پارلمان څخه منع شوي و اجازه ورکړه چې خپلې چوکې بیرته ونیسي ترهغوی وکولای شي هرهغه قانون تصویب کړې چې له مخې یې رمپ پارلمان بیا ژوندی کیده او د اوږده پارلمان د انحلال لامل کېده. دې کار د یوه نوي پارلمان د ټاکلو لپاره لاره هواره کړه چې د کانونسوین Convention پارلمان په نامه یادېده. د اوږده پارلمان ځینو غړي لکه سر هنری وین یونګر Sir Henry Vane او جنرال ایدموند لودلو Edmond Ludlow د اوږده پارلمان په پرېکړه لیک  کې له برخې اخیستو څخه منع کړل شول. هغوی ادعا کوله چې پارلمان په قانوني توګه نه دی منحل شوی اووروستۍ رایې د جنرال ایدموند لودلو General Edmond Ludlow له لوري د چارلس د بیا تقویې د لپاره دیوې کړنلاریزې بې نظمۍ ( هغه کلمات چې د دې لپاره په ورته وخت کې کارول شوي وه "توطیه او حیله " و) پایله وه. د چارلس د بیا مستقر کیدو په پار جنرال ایدموند لودلو General Edmond Ludlow ته د دوکدام dukedom ( د دوک د قلمرو ) جایزه ورکړل شوه ( دوک د انګلیسي اعیانو موروثي لقب دی).
اوږد پارلامان د انګلستان د ویګ Whig( دا په انګلستان کې د یوه ګوند نوم دی چې د پاچا د واک کمیدل یې غوښتل او وروسته د لبرال یا آزادي غوښتونکې ګوند په بڼه را څرګند شو) په تاریخونو کې یوه کلیدی اهمیت وبلل شو. په ویګ پورې اړوند امریکایی تاریخ پوه باور درلود چې اوږد پارلمان " د حکومت لپاره د یوشمیر سترو نوابغو ټولګه وه چې نړۍ داسې ټولګه چې د یوه ګډې موخې د لاس ته راوړلو لپاره کار وکړې نه وه لیدلې، دهغوی کړنو داسې اغیزه رامنځ ته کړه چې له مخې یې هیواد په نړۍ کې د تحسین او حیرانتیا وړوګرځید، او اغیزې یې لا تراوسه د دې هیواد له پولو ها خوا د اصلاحاتو او د خلکو د آزادي د پرمختګ لپاره احساسیږي. هغه په دې اند و چې د اوږده پارلمان جمهورې غوښتونکو قواعدو د امریکا د انقلابي جګړې جوړونکې  ماده وګرځیده.
د سترافورد اعدام
چارلس له مالیاتو پرته د اسقفانو د جګړې په تمویل کې ځان کمزوری ولیده، د ۱۶۴۰ ز کال د اپریل میاشت کې پارلمان  له یوولسو کلونو وروسته د لومړي ځل لپاره یوځل بیا راوغوښتل شو، خو کله چې پارلمان له انحصاری امتیازاتو پرته مالیې رد کړې، چارلس پارلمان یوازې له درې اونیو وروسته منحل کړ. له دوهمې ماتې وروسته سکاتلندې تړون کوونکو( دسکاتلند او انکلستان ترمنځ یوه تړون ته اشاره ده)، چارلس اړ کړ چې په نومبر میاشت کې نوي انتخابات ترسره کړي، چې دې چارې د جان پېم تر مشرۍ لاندې یواکثریت لرونکی اپوزیسیون رامنځ ته کړ.
پارلمان سمدلاسه یولړ اساسی عرایض وړاندې کړل چې یو هم د انګستان له کلیسا څخه د اسقفانو ایستل و چې په کلیسا کې د دکاتولیکې عرفونو دودې له امله یې پراخې اندېښنې را وپارولې. په سکاتلندې پروتستانو باندې په جګړه کولود چارلس لیوالتیا او له خپل تبعید شوي وراره چارلس لویس Charles Louis سره مرسته نه کول داسې ویرې را منځ ته کړې چې نژدې وه هغه له هسپانیا سره یوائتلاف جوړکړي، دا داسې یونظر و چې د ونس د ښارتجربه لرونکوکسانو او فرانسوی سفیرانو له خوا چارلس ته ورکړل شوی و.
دا په دې معنی وه چې د خپل سرۍ مستبدانه سلطې له منځه وړل نه یوازې د د انګلند لپاره مهم و بلکه په ټولیزه توګه د پروستانت د قضیې لپاره هم مهم و. څنګه چې په سلطنت باندی مستقیم یرغلونه د نه قبول وړ وبلل شول، نو معمول تګ لوری دا و چې د هغه یو شمېر شریر سلاکاران د اعدام شي. ددې چارې تر سره کول دا ښودله چې حتی که پاچا له قانون پورته وي د هغه ترلاس لاندې کسان له قانون څخه پورته نه او پاچا د هغوی ملاتړ نه کاوه، موخه داوه چې نور کسان اړکړل شي چې د خپلو اعمالو په اړوند دوه ځله فکر وکړي.
د۱۶۴۱ زکال په مارچ میاشت کې Earl Strafford په لومړۍ محاکمه کې په ۲۸ موردو خپل سري او بېرحمه حکومت کولو تورن شو. که څه هم دا تورونه ثابت و، خو خوا روښانه نه وه چې هغوی به د پاچا په وړاندې په جرم ( دخیانت حقوقي تعریف) لاس پورې کړی وي. که هغه خوشې شوی وای، دهغه په ځای به دهغه مخالفین برج ته استول شوي و، له همدې امله د Pym د مصادره کولو قانوني لایحه (bill of attainder) جوړ کړه چې د سترافورد جرم یې تاییداوه او د هغه د اعدام حکم یې صادراوه.
که څه هم چالرلس اعلان وکړ چې هغه به د مصادره کولو قانوني لایحه (bill of attainder) لالیک نه کړي، د اپرېل په ۲۱ پارلمان د هغه داعدام په اړه ۲۰۴ مثبتې رأیې، ۵۹ مخالفې رأیې او ۲۵۰ ممتنعه رأیې وکارولې خو د مې میاشتې په لومړۍ د نظامي توطېې په لړ کې  له برج څخه  د سترافورد  د خوشې کیدود آوازو خپریدل په لندن کې د پراخو لاریونونو لامل شو. د مې د میاشتې په اومه داعیانو مجلس دهغه داعدام لپاره ۵۱ مثبتې او ۹ منفي رأیې وکارولې. چارلس د هغه کورنۍ د خوندیدتوب د وېرې د ادعا له امله د ستارفورد د اعدام حکم  د مې میاشتې په ۱۰ لاسلیک کړ چې دوه ورځې وروسته دهغه سر غوڅ کړای شو.
ستر مخالفت
ښکاریده چې دې حالت د قانون د سمونونو د برنامې لپاره یو بنسټ جوړاوه او پارلمان چارلس ته د ۴۰۰۰۰۰ پوندو مرستې لپاره رأیه ورکړه. اړینه وه چې درې کلن قوانینو لپاره باید پارلمان باید کم له کمه  په هرو درې کلونو کې غونډه وکړي او که پاچا نشوای کولای چې وړ احضار نامې صادرې کړي، د پارلمان غړو کولای شو چې پخپله جلسې تر سره کړي. د پارلمان له هوکړې پرته د بېړیو په پېسو او جبري قرضونو په ګډون د مالیاتو وضع کول غیر قانوني اعلان شول په داسې حال کې چې مدني او جنایی لویه محکمه او عالی کمیسیون منسوخ کړل شول.
ایرل پېج
ډاکټر سر ایرل کرسمس ګرافټن پېج (د ۱۸۸۰ز کال د اګسټ له ۸مې- د ۱۹۶۱ز کال د ډسمبر له ۲۰مې) یو اسټرالیایي جراح او سیاستوال و، چې د اسټرالیا د ۱۱م لومړي وزیر په توګه یې دنده ترسره کړه او په ۱۹۳۹ز کال کې یې د جوزف لیونز له مړینې وروسته ۱۹ ورځې دنده وکړه. هغه له ۱۹۲۱ز کال نه تر ۱۹۳۹ز کال پورې د هېواد ګوند مشر و او په لومړیو کلونو کې یو اغېزمن شخصیت و.
پېج د نوي سویلي ویلز په ګرافټن کې زېږېدلی و. هغه په ۱۵ کلنۍ کې په سیډني پوهنتون کې شامل شو او په ۲۱ کلنۍ کې یې د طب په برخه کې خپلې زده کړې پای ته ورسولې. د سیډني په رویال پرنس الفریډ روغتون کې یې تر دندې وروسته، ګرافټون ته لاړ و هلته یې شخصي روغتون پرانیست. هغه ډېر ژر په ځایي سیاست کې ښکېل شو او په ۱۹۱۵ز کال کې یې د ډیلي ایګزامینر یوه برخه سهام واخیستل. پېج د لنډې مودې لپاره د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د پوځي جراح په توګه دنده ترسره کړه. پېج د شمالي سیندونو د بېلابېلو پراختیایي طرحو، په ځانګړي ډول د اوبو په برېښنا پورې د اړوندو طرحو مدافع و. هغه همدارنګه د نوي اینګلینډ  ایالت لپاره د خوځښت په جوړولو کې هم مرسته وکړه.
پېج په ۱۹۱۹ز کال کې فډرالي پارلمان ته د (Cowper) استازی وټاکل شو. هغه په بل کال د نوي هېواد ګوند سره یوځای شو، چې په ۱۹۲۱ز کال کې ویلیم مک‌ ویلیمز د ګوند مشر شو. پېج د لومړي وزیر بیلي هیوز له اقتصادي تګلارو سره مخالفت وکړ او کله چې هېواد ګوند د ۱۹۲۲ز کال په ټاکنو کې د واک انډول ترلاسه کړ، نو هغه له نشنلست ګوند سره د ائتلاف په بیه د هیوز د استعفا غوښتونکی شو. هغه وروسته د نوي لومړي وزیر سټینلي بروس په مشرۍ خزانه دار وټاکل شو، چې له ۱۹۲۳ز کال نه تر ۱۹۲۹ز کال پورې یې دغه دنده پرمخ یووړه. هغه پر کورنۍ تګلارې ډېره اغېزه درلوده او بروس په نړیوالو مسایلو تمرکز کاوه.
کله چې د هېواد ګوند د جوزف لیونز په مشرۍ د متحده اسټرالیا ګوند سره ائتلاف جوړ کړ، نو پېج هم د ۱۹۳۴ز کال تر ټاکنو وروسته کابینې ته ستون شو. هغه د سوداګرۍ وزیر شو او پر کرنیزو مسایلو یې تمرکز وکړ. کله چې لیونز د ۱۹۳۹ز کال په اپرېل کې مړ شو، نو پېج د سرپرست په توګه د هغه ځایناستی وټاکل شو، په داسې حال کې چې UAP د رابرټ مینزیز په نامه نوی مشر وټاکه. وروسته مینزیز د پېج له خوا وغندل شو او په کابینه کې یې له کار کولو ډډه وکړه، هېواد ګوند یې له ائتلافه بهر کړ، خو دغه امر یې وګړو ته نامنلی و، ځکه یې د ګوند له مشرتابه نه هم استعفا ورکړه، خو وروسته د دویم ځل لپاره ائتلاف جوړ شو او پېج د ۱۹۴۱ز کال تر اکټوبره د مینزیز او ارټور فاډن په مشرۍ د سوداګرۍ وزیر وټاکل شو.
تر جګړې وروسته د مینزیز په حکومت کې د پېج وروستۍ دنده د روغتیا د وزیر(۱۹۴۹ز- ۱۹۵۶ز کلونه) په توګه وه. هغه په ۷۶ کلنۍ کې له کابینې تقاعد شو او د ۱۹۶۱ز کال په ټاکنو کې یې خپله چوکۍ له لاسه ورکړه او وروسته مړ شو. پېج کابو ۴۲ کاله پارلمان ته خدمت وکړ او د اسټرالیا د پارلمان درېیم غړی و، چې تر ډېرې مودې یې خدمت کړی و. یوازې مینزیز د اسټرالیا د یوه لوی سیاسي ګوند د مشر په توګه د اوږدې مودې لپاره پاتې شو. هغه د ملتپالو او UAP له ګډونه انکار وکړ او له دې سره یې د خپل ګوند خپلواکي وساتله. د هغه د خوښې تګلارې، نامتمرکز کول، کرنیزه برخه او له اولیه صنعتونو نه د دولت ملاتړ وې، چې تر اوسه یې د پلټ فورم اساس پاتې دی. هغه ائتلافونه چې پېج له بروس او لیونز سره په ګډه جوړ او وساتل، نو ټولو راتلونکو ائتلافي حکومتونو له هغوی نه د بېلګې په توګه ګټه واخیسته.
زېږېدنه او کورنۍ مخینه
ایرل کرسمس ګرافټن پېج د ۱۸۸۰ز کال د اګسټ په ۸مه د نوي سویلي ویلز په ګرافټن کې زېږېدلی و. د هغه لومړی منځنی نوم، چې د خپلوانو له کورنۍ نه یې و، خو دویم نوم یې د زېږېدلو د ځای د درناوي لپاره و. پېج د چارلس پېج او ماري جوهانا هډون کاکس له یوولسو ماشومانو نه پینځم و. د هغه کشر ورور هارلوډ د نوې ګینې د مدیر مرستیال و. د پېج مور و پلار له کوچنیوالي په ګرافټن کې اوسېدل، مور یې په تسمانیا کې له انګریزي پلار او سکاټلنډۍ مور نه زېږېدلې وه. پلار یې په لندن کې زېږېدلی و، چې یو بریالی سوداګر او د ګرافټن د ښاري شورا غړی و او په ۱۹۰۸ز کال کې یې د ښاروال په توګه دنده ترسره کړه. د دوی کورنۍ سوداګري د هارډویر جوړولو شرکت و، چې په ۱۸۵۸ز کال کې د پېج د مورني نیکه اډون کاکس له خوا جوړ شوی و. د هغه بل نیکه جیمز پېج په ۱۸۵۵ز کال کې ګرافټن ته راغی، چې د ښوونځی د لومړي مدیر او د ښاري کارکوونکي په توګه یې دنده ترسره کړه.
اپوزیسیون او د لیونز حکومت
لابورین په ۱۹۲۹ز کال کې د بروس او پېج حکومت (بروس خپله څوکۍ له لاسه ورکړې وه) ته سخته ماتې ورکړه، په دې سره پېج مخالفت ته لمن ووهله. په ۱۹۳۱ز کال کې د جوزف لیونز په مشري د کارګرانو مخالفه ډله له ملتپالو سره یوځای شوه، ترڅو د لیونز په مشرۍ د متحده اسټرالیا ګوند جوړ کړي. لیونز او UAP د ۱۹۳۱ز کال په ټاکنو کې اکثریت ترلاسه کړ. لیونز لېوال و، چې له هېواد ګوند سره ائتلاف جوړ کړي، خو خبرې اترې له منځه لاړې او لیونز د یوازې حکومت کولو پرېکړه وکړه. تر اوسه پورې د هېواد/ملي ګوند په غیر کارګر حکومت کې کوم مقام نه لري. په ۱۹۳۴ز کال کې UAP د اتو څوکیو له بدلون سره مخ شو، نو لیونز دې ته اړ شو، چې د هېواد ګوند بېرته خپل حکومت ته په بشپړ ائتلاف کې راولي. دا مهال پېج د سوداګرۍ وزیر شو. هغه په ۱۹۳۸ز کال کې د نوي کال په جشن کې د سنټ جورج او سنټ مایکل د شوالیه لوی صلیب ترلاسه کړ. دا په داسې حال کې، چې د اسټرالیا نهو لومړيو وزیرانو د شوالیه وو لقب خپل کړی و. پېج لومړی کس دی، چې د لومړي وزیر کېدو نه دمخه د شوالیه په توګه ټاکل کېږي.
لومړی وزیر او تر هغه وروسته
کله چې لیونز په ۱۹۳۹ز کال کې په ناڅاپي ډول مړ شو، نو پېج د هېواد د عمومي واکمن لرد ګوري له خوا موقتي لومړی وزیر شو، ترڅو UAP خپل نوی مشر وټاکي. هغه د دریوو اونیو لپاره په دغه دریځ پاتې شو، چې په پای کې UAP پخوانی مرستیال مشر رابرت مینزیز د خپل نوي مشر او بیا د لومړي وزیر په توګه وټاکه. پېج له لیونز سره نږدې اړیکې لرلې، خو مینزیز یې له دې امله نه خوښاوه، چې له لیونز سره یې په ښکاره ډول بې وفایي کړې وه. پېج له سټینلي بروس (اوس په انګلستان کې لوړپوړی کمیشنر دی) سره اړیکه ونیوله او وړاندیز یې ورته وکړ، چې که بروس اسټرالیا ته راستون شي او په پارلماني ټاکنو کې خپل ځان د پېج پخوانۍ څوکۍ ته نوماندوي، نو له خپلې دندې دې استعفا وکړي. بروس ورته وویل، چې هغه به په خپلواک ډول پارلمان ته ننوځي.
کله چې مینزیز د UAP مشر وټاکل شو، نو پېج د هغه تر امر لاندې کار کولو نه ډډه وکړه او په مجلس کې یې هغه نه یوازې د وزیرانو پر بې کفایتۍ تورن کړ، بلکې هغه یې له فزیکي پلوه (د لومړۍ نړیوالې جګړې په لړ کې یې نوم لیکنه نه وه کړې) بې زړه وباله. د هغه ګوند ډېر ژر بغاوت پیل کړ او پېج د ارشي کیمرون په ګټه له لومړي وزارته ګوښه شو.
مړینه
پېج د ۱۹۶۱ز کال په ټاکنو کې سخت ناروغ و او د سږو پر سرطان اخته و. که څه هم هغه د ټاکنیزو کمپاینونو پر مهال ډېر ناروغ و. خو هغه آن له پارلمانه د تقاعد په اړه هم فکر نه کاوه او د ټاکنو په ۱۷م دور کې یې برخه واخیسته. د اسټرالیا د ټاکنو په تاریخ کې دا یوه لویه اندېښنه وه، چې پېج خپله څوکۍ فرانک مک ګوري ته وبایلله، تر دې مخکې په ۱۹۵۸ز کال کې یې له سختې ماتې سره مخ کړی و. پېج د کاوپر په مشرۍ په ټاکنو کې برخه واخیسته، چې د نه منلو وړ ۱۱ پاینټونه یې د اکثریت په توګه ترلاسه کړل، خو مک ګورین وکولای شو، چې په ۱۳ سلنه رایو سره څوکۍ وګتي.
پېج مخکې تر دې چې په سیډني کې د شهزاده الفریډ رویال روغتون ته د بېړنۍ جراحي لپاره لاړ شي، نو په تیت و پرک ډول یې کمپاینونه کړي وو. هغه له ټاکنو څو ورځې مخکې کوما ته لاړ او بیا هېڅکله هم په هوښ رانغی. هغه د ډسمبر په ۲۰مه پرته له دې چې وپوهېږې چې ناکام شوی، له ټاکنو نه ۱۱ ورځې وروسته مړ شو.
ارتور مېلر
ارتور اشر مېلر (زېږېدنه د ۱۹۱۵ کال د اکتوبر ۱۷مه – مړينه د ۲۰۰۵ کال د فبرورۍ ۱۰مه) په شلمه پېړۍ کې د امريکا په تياتر کې یو امريکايی ډرامه ليکونی، مقاله ليکونکی او فلم لیکونکی و. چې د ډرامو له ډلې يې زما ټول زامن (۱۹۴۷)، د يو پلورنکي مړينه (۱۹۴۹)، ازمون (۱۹۵۳) او د پل منظره (۱۹۵۵) یادولی شو. هغه څو فلم‌لیکونه وليکل او تر ډېره يې د مېسفېټ په نوم فلم له ليکلو سره چې په ۱۹۶۱ کال کې خپور شو د خلکو پام ځانته واړوه. د يو پلورونکي مړينه په نوم ډرامه په شلمه پېړۍ کې د لنډو غوره امريکايي ډرامو په نوم‌لړ راڅرګنده شوې ده.
مېلر په ځانګړي ډول د ۱۹۴۰مې، ۱۹۵۰مې او د ۱۹۶۰مې لسیزې د لومړۍ برخې په بهیر کې تر ډېره د خلکو په سترګو کې ځای درلود. د دې وخت په بهیر کې يې د ډرامې په برخه کې د پوليټایزر جایزه ترلاسه کړه. د امريکا د ولسي جرګې د غیر امريکايي فعالیتونو د کميټې تر تصديق مخکې يې له مرلين مونرو سره واده وکړ. مېلر په ۱۹۸۰ کال کې د سېنټ لويس پوهنتون د کتابتون له همکارانو څخه د سېنټ لوئیس ادبي جایزه ترلاسه کړه. هغه په ۲۰۰۱ کال کې د پرېمیوم امپریال جایزه ترلاسه کړه، په ۲۰۰۲ کال کې يې د شهزاده استوریاس جایزه او په ۲۰۰۳ کې يې د ژورزلېم جایزه ترلاسه کړه او همدارنګه يې په ۱۹۹۹ کال کې د ډروټي او لېلیان ګېش جایزه خپله کړه.
د ژوند لومړي کلونه
مېلر د ۱۹۱۵ کال د اکتوبر په ۱۷مه په هارلم کې د نیویارک ښار په منهاټن سیمه کې زېږېدلی، د اګوستا (بارونېټ) او اېزېډور له درې بچیانو څخه دويم و. مېلر یو یهودۍ و چې د پولنډي-يهودۍ کورنۍ سره يې تړاو درلود. پلار يې د ګالیسیا په راډومایزل ويليکي (هغه مهال د اتریش- هنګري یوه برخه اوسنی پولنډ) کې نړۍ ته راغی او مور يې د نیویارک اوسېدونکې وه چې مور او پلار يې هم په همدې ښار کې زېږېدلي وو. اېزېډور د ښځينه جامو د تولید یو کاروبار درلود چې ۴۰۰ کارکوونکي يې لرل. هغه په ټولنه کې يو شتمن او د درناوي وړ کس شو. د هغه د کوچنۍ خور جوان کوپ‌لنډ په ګډون د مېلر کورنۍ د مېنهاټن په لویدیځ کې په ۱۱۰ سړک کې ژوند کاوه، د کوېینز په فار راکوې کې يې یو اوړنی کور درلود او یو ځاني موټروان یې ګومارلی و. د وال سټرېټ د سقوط پر مهال په ۱۹۲۹ کال کې يې کورنۍ نږدې هر څه له لاسه ورکړل او بروکلین ګریوزند ته کډه شول. (یوه سرچينه وايي چې هغوی ميډووډ ته کډه شوي) مېلر په نوې ځوانۍ کې هر سهار تر ښوونځي مخکې د ډوډوۍ رسونې خدمتونه وړاندې کول تر څو له‌دې طریقه له خپلې کورنۍ سره مرسته وکړي. مېلر وروسته د «هغه هلک چې بروکلین کې يې وده وکړه» په نوم د خپل ژوند د لومړۍ کلونو یو راپور خپور کړ. په ۱۹۳۲ کال کې له ابراهام لېنکلن ښوونځي څخه تر فراغت وروسته يې په مشیګان پوهنتون کې د کالج د لګښتونو د پوره کولو لپاره په څو کمزرو دندو کې کار وکړ. هغه تر فراغت وروسته (نږدې په ۱۹۳۶ کال کې) په نيویارک او همپشایر پوهنتونو کې د پوهنځۍ د پوستونو تر منلو مخکې د یو مرستندوی ارواپوه او نسخه لیکونکي په توګه کار پيل ګړ. مېلر د ۱۹۳۵ کال د مې مياشتې په لومړۍ نېټه د امريکايي ليکوالانو له ليګ (۱۹۳۵-۱۹۴۳) سره یوځای شو، چې نړيوال خپروونکی الکساندر ټراکټېنبرګ، فرانکلېن فولسوم، لوېس انټرمایر، ای.اېف.سټون، مایرا پېج، مېلن برنډ، ليلیان هېلمن او داشېل همېټ يې غړي وو.
لومړۍ دنده
مېلر په ۱۹۴۰ کال کې له ماري ګرېس سلاټېري سره واده وکړ. دې جوړې د جېن (د ۱۹۴۴ کال د سېپټامبر په اوومه زېږېدلی) او رابرټ (زېږېدنه د ۱۹۴۷ کال د مې مياشتې ۳۱مه – مړينه د ۲۰۲۲ کال د مارچ ۶مه) په نوم دوه بچیان لرل. مېلر د دويمې نړيوالې جګړې په بهیر کې د ښوونځي په دوره کې د فوټبال لوبې په بهیر کې په‌خپله چپه ګونډه کې د ټپ له امله د عسکرۍ له خدمت څخه معاف کړای شو. په ۱۹۴۴ کال کې د «هغه سړی چې ټولې نېکمرغۍ يې لرلې» په نوم د مېلر لومړنۍ ډرامه خپره شوه او د تیاتر د ټولنې ملي جایزه يې ترلاسه کړه. دا ډرامه تر څلورو نندارو وروسته له شومو نیوکو سره وتړل شوه.
په ۱۹۴۷ کال د مېلر د «زما ټول زامن» په نوم ډرامه چې ليکل يې په ۱۹۴۱ کال پيل شوي وو په براډوې (تیاتري نندارې، ژباړن) کې بریالۍ وه، (چې نوموړي ته يې د هغه د غوره ليکوال لومړنۍ ټوني جایزه ورپه برخه کړه) او د یو ډرامه ليکونکي په توګه يې د هغه شهرت تثبیت کړ. مېلر کلونه وروسته په ۱۹۹۴ کال کې له ران رېفکېن سره په مرکه کې وويل چې «زما ټول زامن» ډرامې ډېری معاصر منتقدان دا د «شدیدې خوش‌بینۍ په دوران کې دا يوه ډېره خفه‌کوونکې ډرامه یادوي» خو له نيویارک ټایمز څخه د بروک اټکېنسون مثبتو نيوکو دا ډرامه له ناکامۍ څخه وژغورله.
مېلر په ۱۹۴۸ کال کې د کانټيکاټ په راکسبري کې یوه  کوچنۍ سټېډیو جوړه کړه. هلته يې له یوې ورځې څخه په لږه موده کې د يو پلورنکې د مړينې په نوم ډرامې لومړۍ برخه وليکله. هغه د شپږو اونیو په بهیر کې د ډرامې پاتې برخه وليکله چې د نړۍ په تياتر کې یوه له کلاسیکو اثارو څخه ده. د يو پلورنکې مړينه په نوم ډرامه د ۱۹۴۹ کال د فبرورۍ په ۱۰مه د موروسکو په تياتر کې د اېلیا کازان په کارګردانۍ او د ويلي لومان په کرېکټر کې د ليي جې. کاب، د لېدندا په رول کې د مېلډرد ډانوک، د بیف په رول کې د ارتور کېنېډې او د ميچل په کریکټر کې د کامرون په لوبغاړۍ نندارې ته وړاندې شوه. دا ډرامه له سوداګریز اړخه بریالۍ وه او منتقدانو وستایله چې د غوره لیکوال لپاره د ټوني جایزې، د نیویارک د ډرامه ليکونکو د منتقدانو د کړۍ جایزې او د پولټزر جایزې ګټونکې شوه.دا لومړنۍ ډرامه وه چې درې واړه جایزې يې خپلې کړې. دا ډرامه ۷۴۲ ځله نندارې ته وړاندې شوه.
مېلر په ۱۹۴۹ کال کې د مېلر د «زما ټول زامن» په نوم تولید پر بنسټ له ایوجين اونيل سره ځينې خپرونې تبادله کړې. اونيل مېلر ته د مبارکۍ پيغام ولېږه؛ هغه يې په ځواب کې څو پاراګرافه ليک وليکه، چې په ترڅ ې يې د تېلګرام لپاره مننه کړې وه او دا چې زر يې ځواب نه و ورکړی بښنه يې غوښتې وه او ايوجين ته يې د پلورنکي مړينه په نوم ډرامې په پرانیست غونډه کې بلنه ورکړه. اونيل ځواب ورکړ، بښنه يې ومنله، خو بلنه يې رد کړه او ويې ويل چې پراکېنسون ناروغۍ هغه ته سفر کول ستونزمن کړي دي. هغه ليک بوستون ته د هغه له بلنې سره پای ته ورساوه چې دا سفر کله هم پېښ نه شو.
انارشیستي فکري مکتبونه
انارشیزم یوه سیاسي فلسفه ده، چې د انساني اړیکو د ترسره کولو په برخه کې حاکمې ډلې او دولت نامطلوبه، غیر ضروري او مضر ګڼي یا دا چې په تلپاتې توګه یې د متضاد یا مخالف واک او طبقاتي سازمان په توګه ګڼي. The following sources cite anarchism as a political philosophy:
د انارشیزم پلویان په انارشیستانو مشهور دي او د هغو ټولنو، چې دولت ونه لري او د غیر طبقاتي داوطلبانه اتحادیو او انجمنونو پر بنسټ ولاړ وي ملاتړ کوي. په هر حال، انارشیستي فکري مکتبونه کولای شي په اساسي توګه سره جلا وي او د افراطي وګړپالنې نه نیولې تر بشپړې ډلې پالنې او هم مهاله لېوالتیاوو (لکه بغاوتي انارشیزم) پورې د ټولو ملاتړ کوي. د انارشیزم بېلابېلې بڼې تر ډېره د ټولنیز انارشیزم او وګړپال اناشیزم په ډلو یا دې ته ورته دوه ګونو ډلبندیو لکه زرغون انارشیزم او له کین اړخ نه وروسته انارشیزم په ډلو وېشل کېږي.
انارشیزم تر ډېره د یوې کیڼ اړخې رادیکالي ایډیالوژۍ یا افراطي کیڼ اړخې ایډیالوژۍ په توګه ګڼل کیږي او تر ډېره د انارشیستي اقتصاد او حقوقي فلسفې لویه برخه د استبداد ضد، د دولت ګرایۍ ضد او ازادي غوښتونکو تفاسیرو څرګندوونکی دی، چې له رادیکالي کیڼ اړخ او دغه راز سوسیالیستي سیاستونو لکه کمونیزم، ډلې پالنې، ازاد بازار، وګړ پالنې، ګډ اقتصاد او سندیکالیزم یا د صنفي اتحادیو پیروي نه اخیستل شوي. ځینې وخت «ډله پالونکو، کمونیستي، لیبرالي او وګړپالونکو فکري برخو چې انارشیستانو له هغو نه الهام اخیستی و، د مخ په زیاتېدونکي ځانګړي کیفیت پر موندلو پیل وکړ او په دې توګه یې د یو شمېر انارشیستي مکتبونو له رامنځته کېدو نه ملاتړ وکړ».
د ډیویډ ګرابر په نامه نامتو انسان پېژندونکي یادونه کړې، چې سره له دې چې ډېری مارکسیستي فکري مکتبونه (لکه لنینیزم، تروتسکیزم او مائوییزم) تل ځینې بنسټګر لري، انارشیستي مکتبونه «تقریباً تل له سازماني اصل یا له عملي بڼې نه راڅرګندېږي».
کلاسیک انارشیزم
د ۱۹مې پېړۍ وروستۍ او د ۲۰مې پیړۍ لومړۍ لسیزې، د انارشیستي نظریې د تاریخ ښکلې دوره (belle époque) جوړوي. په دې کلاسیکې دورې کې، چې تقریباً له ۱۸۴۰ یا ۱۸۶۰ لسیزو نه تر ۱۹۳۹ ز کاله پورې تعریف کېږي، انارشیزم د مارکسیزم تر څنګ په اروپا او دغه راز شمالي او لاتینې امریکا، اسیا او اسټرالیا کې د کارګرې طبقې په مبارزاتو کې رغنده او فعال رول ولوباوه. موډرنیزم یا عصریت، ډله ییزې کډوالۍ، ریل پټلۍ او چاپي برخې ته اسانه لاسرسي ټولو مواردو له انارشیستانو سره مرسته وکړه، ترڅو خپلې موخې پرمخ یوسي.
متقابل ګرایۍ یا متقابله همکاري
متقابل ګرایۍ یا متقابله همکاري په ۱۸مه ز پېړۍ کې د انګلستان او فرانسې هېوادونو د کارګرانو په خوځښتونو کې پیل شوه، بیا یې انارشیستي بڼه خپله کړه، چې په فرانسه کې له پییر جوزف پرودون او په امریکا کې له نورو سره یوځای و. دې برخې د امریکې متحده ایالتونو کې په وګړ پالونکو انارشیستانو لکه بنجامین ټاکر او ویلیام بي ګرین باندې اغېز وکړ. جوزایا وارن هم په ۱۸۳۳ ز کال کې د اووينېت په ناکامه ازمایښتونو کې له ګډون وروسته دې ته ورته نظریې وړاندې کړې. په ۱۸۴۰ او ۱۸۵۰ ز لسیزو کې چارلز ادانا او ویلیام باتچلډر ګرین د امریکې متحده ایالتونو ته د پرودون اثار معرفي کړل. ګرین د امریکې له شرایطو سره د پرودون متقابله همکاري او همغږي تطبیق کړه او هغه یې بنجامین ټاکر ته معرفي کړ.
متقابل انارشیزم متقابله عمل، خپلواکې ټولنې یا انجمن، رضاکارې هوکړې، فدراسیون او دغه راز اعتباري او ارزي اصلاحاتو پورې اړوندېږي. د متقابل ګرایۍ ډېری پلویان په دې باور دي، چې یو بازار د دولت له مداخلې پرته قیمتونه د کاري ځواک اړوندو لګښتونو پر لور راکموي او د ارزښت نظریې پر بنسټ کار، سود، اجاره او ګټه له منځه وړي. شرکتونه دې ته اړ کېږي، چې د کارګرانو په سر سیالي وکړي، لکه څنګه چې کارکوونکي د شرکتونو پر سر سیالۍ کوي او خپلې حق الزحمې یا معاشونه ډېروي.
ځینې بیا متقابل ګرایي یا متقابله همکاري د وګړپال او جمعیت پال انارشیزم تر منځ بولي. پرودون په خپل کتاب «مالکیت څه دی؟» کې د «ازادۍ» نظریه چې د «انارشۍ» معادله ده پراخوي، چې د «کمونیسم او مالکیت» اړوند یو ترکیب دی. ګرین د پیر لرو تر اغېز لاندې، په درېیو فلسفو کمونیسم، سرمایه دارۍ او سوسیالیزم کې د تقابل ګرایۍ په لټه کې و. نورو وګړپالونکو انارشیستانو د متقابل ګرایۍ اصطلاح وکاروله؛ خو د برخو پر یوځای والي یې لږ ټینګار درلود، حال دا چې ټولنیز انارشیستان لکه د بېلابېلو انارشیستي پوښتنو لیکونکي داسې ادعا کوي، چې متقابل ګرایي یا متقابله همکاري د هغو د فلسفي د دود یوه فرعي څانګه ده.
ټولنیز انارشیزم
ټولنیز انارشیزم له وګړپالونکي انارشیزم نه د خپلواک انارشیزم یوه پراخه ټولګه ده. په دې برخه کې، چې د انارشیزم وګړپالونکې بڼې په فردي خپلواکۍ او دغه راز د انسانانو په عقلاني جوړښت باندې ټینګار کوي، ټولنیز انارشیزم «له مفهومي نظره فردي ازادۍ له ټولنیزې برابرۍ سره اړوند بولي او پر ټولنې او متقابلې همکارۍ باندې ټینګار کوي». ټولنیز انارشیزم د انارشیزم په برخه کې د انارشیستي لېوالتیاوو د توصیف او بیان لپاره کارول کېږي، چې د انارشیستي نظریې او عمل په اشتراکي او مشارکتي اړخونو باندې تمرکز کوي. ټولنیز انارشیزم له خپل ځان سره ټولیز انارشیزم، انارکو کمونیزم، ازادۍ غوښتونکی سوسیالیزم، انارکوسندیکالیزم او ټولنیزه ایکولوژي لري (خو یوازې دې مواردو پورې محدود نه دی).
ټولیز یا اشتراکي انارشیزم
ټولیز یا اشتراکي انارشیزم د انارشیزم یوه انقلابي بڼه ده، چې تر ډېره میخائیل باکونین، یوهان موست او د لومړي نړیوال استبداد ضد برخې پورې اړوندېږي. د متقابل ګرایانو یا متقابله همکارۍ پر خلاف ټولیزه انارشیستان د تولید په وسایلو کې د هر ډول خصوصي مالکیت مخالف دي، د دې پر ځای د مالکیت له ټولیز او اشتراکي کېدو نه ملاتړ کوي. دا باید د نخبه ګانو د یوې کوچنۍ ډلې په وسیله سره یوځای او د تاوتریخوالي ډکو کړنو له لارې یا «د عمل له لارې تبلیغ» په وسیله پیل شي، ترڅو چې کارکوونکي پاڅون او دغه راز د زور او جبر له لارې د تولیدي وسایلو راټولولو ته وپاروي. کاریګرانو ته به د هغه وخت له مخې مزد یا پاداش ورکول کېږي، کوم چې دوی د تولید په پرخه کې مصرف کړی وي، نه دا چې د انارکو کمونیزم په څېر «توکي د اړتیا پر بنسټ» توزیع شي. که څه هم ټولیز پالو انارشیستانو د کاري ځواک لپاره د جبران یا مزد  ورکولو ملاتړ کاوه؛ خو ځینو یې تر انقلاب وروسته د اړتیا له مخې د توزیع کمونیستي سیسټم د لېږد احتمال مطرح کړ. ټولیز انارشیزم له مارکسیزم سره یوځای رامنځته شو؛ خو د یوې بې دولتې ټولنې لپاره د مارکسیزم د هلو ځلو سربېره، پرولتاریا له مارکسیستي دیکتاتورۍ سره مخالفت وکړ.
ځینې ټولیز انارشیستان د اسعارو له کارولو سره مخالفت نه لري. یو شمېر کارګران چې د هغه وخت په اساس حقوق ترلاسه کوي، کوم چې دوئ یې د تولید لپاره مصرفوي. دا حقوق په یو مشترک یا اشتراکي بازار کې د بېلابېلو توکو د پېرلو لپاره کارول کېږي. دا له انارکو کمونیزم سره په تضاد کې ده، چې په هغه کې حق الزحمې لغوه کېږي او خلک په ازاده توګه له ګودام نه توکي (هرڅوک د خپلې اړتیا پر بنسټ) وړي. ډېری ننني ټولیز انارشیستان د خپل انارشیزم بڼه د انتقالي ټولنې په توګه نه، بلکې د یوې تلپاتې ټولنې په توګه انارکو کمونیزم یا اقتصاد ته ډالۍ بولي. ځینې ټولیز انارشیستان لکه د مشارکتي اقتصاد پلویان په انعام یا پاداش او یو ډول اعتبار باندې باور لري؛ خو په پیسو یا بازار باندې باور نه لري.
سره له دې چې ټولیز انارشیزم له انارشیستي کمونیزم سره ډېر ورته والی لري؛ خو د دواړو تر منځ یې ګڼ شمېر اساسي توپیرونه موجود دي. د بېلګې په توګه ټولیز انارشیستان په دې باور دي، چې اقتصاد او د شتمنیو لویه برخه یا ټوله برخه یې په ټولیزه توګه د ټولنې په واک کې وي، حال دا چې انارشیستي کمونستان د دې برعکس په دې باور دي، چې د مالکیت مفهوم باید د ټولنې په وسیله رد شي او د کارولو مفهوم ورته وکارول شي. سربېره پر دې ډېری ټولیز انارشیستان پر دې باور دي چې د هغه وخت پر بنسټ چې کاریګرانو ټولنې ته د تولید په موخه مصرف کړی باید د اسعارو یوه بڼه یا ډول ورته وټاکل شي، حال دا چې انارکو کمونیستان په دې باور دي، چې اسعار او حق الزحمې دواړه باید لغوه شي او سوداګریز توکي باید «د هر یوه د اړتیا په تناسب سره» ووېشل شي.
انارکو کمونیزم
انارکو کمونیزم د انارشیزم یوه نظریه ده، چې د دولت، بازارونو، پیسو، خصوصي مالکیت (شخصي مالکیت ته د احترام په ساتلو سره) او دغه راز د تولیدي وسایلو مشترک مالکیت په ګټه سرمایه دارۍ، مستقیمې دیموکراسۍ او افقي شبکې د لغو کېدو ملاتړ کوي. رضاکاره اتحادیې او د کاریګرۍ شوراګانې له تولید او مصرف سره د دې لارښود د اصل پر بنسټ «له هرچا د هغه د وړتیا سره سم، هر چاته د هغه د اړتیا سره سم» پر مخ ځي.
ايسټر هوبارټ موريس
ايسټرهوبارټ موریس (د اګست ۸مه ، ۱۸۱۲ ز کال – د اپريل ۲ ، ۹۰۲ ز کال) په متحده ايالاتو کې د سولې لومړۍ ښځينه قاضۍ وه (د سولې محکمه هغه ده چې کوچنۍ قضيې پر مخ وړي). هغې د ۱۸۷۰ز کال د فبررۍ په څوارلسمه نېټه د «وومنګ» په «ساوت پاس» ښار کې د قاضۍ په توګه خپله دنده پيل کړه او د نژدې نهو مياشتو لپاره يې خدمت وکړ. د «سويټ واټر» سيم د کميشنرانو پلاوي هغه مهال « موريس» د سولې د قاضۍ په توګه وګومارله، کله چې پخوانی قاضي «ار. ايس بار» د ۱۸۹۶ز کال د دسمبرپه مياشت کې د «وومنګ» په سيمه کې د ښځو د رايې ورکولو د حق د تعديل په غبرګون کې د اعتراض په ډول استعفا ورکړه.
د مشهورو کيسو او تاریخي روايتونو تر څنګ ايالتي او فدرالي دولتي يادښتونه، «مورس» ته د «وومنګ» د ښځو حقوقو د سمون په تصويب کې د مشرې په سترګه ګوري، خو په دې قانون جوړونه کې د موريس د مشرتابه دنده اختلافي ده. موريس خپله کله هم په دې برخه کې د امتياز ادعا نه ده کړې، دا قانون يې په بشپړ ډول «وليايم ايچ. برايټ» ته منسوب کړی، څوک چې له «ساوت پاس» ښار څخه د قانون جوړونې سيمه ييزغړی او د سيمه ييزې شورا مشر و.
د ژوند لومړي کلونه
ايسټر هاربورټ ميکويګ د نيويارک د «ټيوګا» سيمې په «سپينسر» کلي کې د ۱۸۱۲ز کال د اګست د مياشتې په اتمه نېټه زېږېدلې وه. دا روايت ناسم دی چې هغه د ژوند په لومړيو کې يتيمه شوې وه. رښتيا دا ده چې هغه په يوه ستره کورنۍ کې لويه شوې وه. کله چې ايسټر څوارلس کلنه وه مور يې مړه شوه، خو هغې له پلار، نيا او خپلو خوېندو وروڼو سره تر يو ويشت کلنې پورې اوسېدو ته دوام ورکړ. له دې وروسته ايسټر د «اويګو» سيمې ته وکوچېده او هلته يې د مېرمنو د خوليو د جوړولو سوداګري پيل کړه.
ايستر په ۱۸۴۱ز کال کې  له «ارتيموس سليک» سره واده وکړ، څوک چې د اورګاډي پټلۍ يو انجنير و. د هغې له يودېرشمې کليزې ډېر ژر وروسته د هغې مېړه مړ شو. نوموړې چې  د شتمنيو د ملکیت د ممنوعیت د قانون له امله د نيويارک له قوانينو څخه ناخوښه وه، «ايلينوی» ته ولاړه، چېرې چې د هغې مړ شوي مېړه شتمني اخستې وه. په ۱۸۴۶ز کال کې «ايستر سليک» د ايلينوی په «اوتاوا» کې له جان موريس سره واده وکړ. وروسته دوی د ايلينوی په پيرو کې مېشت شول، همدلته په ۱۸۴۹ز کال کې د هغې زوی جان وزېږېد او په ۱۸۵۱ز کال کې يې غبرګوني بچيان هر یو رابرټ او ايډوارډ وزېږېدل. ماشوم «جان» په کوچنيوالی کې مړشو.
په ۱۸۶۸ز کال کې د هغې مېړه جان  او د هغې زوی ارچيبولډ «ارچي» له هغې ډلې سره يو ځای شول چې د «ډاکوټا» په سيمه کې د «ساوت پاس» ښار ته ولېږدېدل، همدا سيمه وروسته بيا په «وومنګ» سيمې بدله شوه. دوی هلته کانونه راونيول او بېلا بېلې دندې يې تر سره کړې او په دې ډول يې ايستر او دوه نورو غبرګونو بچيانو ته ځای پيدا کړ.
په ۱۸۶۹ز کال کې موريس او د هغې اتلس کلنو غبرګونو زامنو هر يو رابرټ او ايډوارډ د خپلې پاتې کورنۍ سره د یو ځای کېدو لپاره د لويديځ پر لور سفر وکړ. لومړی دوی د اورګاډي په مټ په «براين» کې د نوي بشپړېدونکي «ټرانس کانټينينټل» اورګاډي کې يو منځني تم ځای ته سفر وکړ، کوم چې له اوسني «ګرين ريور» څخه پنځلس ميله لرې دی. له دې ځايه موريس او د هغې زامنو د شمال لور ته د بګۍ په مټ سفر ته دوام ورکړ. هغوی د «سويټ مايننګ» ولسوالۍ کې سوکه سوکه يوې غره ييزې درې تر ختلو مخکې د رېګ له غونډېو تېر شول.
«ساوت پاس» ښار ته له راښکته کېدو پر مهال پنځه پنځوس کلنه موريس د وچې ډبرينې ځمکې له طبيعې منظرو سره مخامخ شوه، چې دې ښېرازه منظرو په هېښونکي ډول له هغو منظرو څخه توپير درلود چې هغې په ايلوی او نيويارک کې لېدلې وې. د ۷،۵۰۰ فوټه (۲۳۰۰ متره) په لوړوالي سره د هغې د نوي کور مطلب دا و چې هغه به د لويو وچو د بېلېدو له نقطې سره نژدې د يوې درې په يو شاړ تنګي کې ژوند کوي. موريس يوه لرګينه خونه کې ځای پر ځای شوه چې غولی يې ۲۴ په ۲۶ فوټه (۷/۹ متره) و، شين خټين چت يې درلود اود ايستر مشر زوی رانيولې وه.
د ژمي موسمونه ډېر ځورونکي وو. د ساوت پاس د سيمې وګړي چې د يو اټکل تر مخې شمېر يې نږدې ۴۰۰۰ تنو ته رسېدو، دوی د اوږدو ژمو پر مهال يا خو دا سيمې پرېښودلې او يا له سخت تجريد سره مخ کېدل. جان موريس او ارچي دواړو له رسېدو سره سم د کانونو په شتمنيو کې اسهام واخستل، د تاریخ پوه «مايکل ای ميسي» په وینا د دوی په شتمنيو کې «ماونډين جيک، ګرانډ ټورک، ګولډن سټيټ او نيل مورګن لوډز» شامل وو.
په ساوت پاس ښار کې د سولې قاضۍ
په داسې حال کې چې ايستر موريس په ډېرې سختۍ سره په ساوت پاس ښار کې په خپل کور کې ځای پر ځای شوې وه چې د ولسوالۍ د محکمې قاضي جان ډبليو. کينګمين هغه په ۱۸۷۰ز کال کې د سولې د قاضۍ په توګه وټاکله. دا ټاکنه تر یو برید پارونکې وه، خو وروسته موريس د دې چوکۍ لپاره غوښتنليک بشپړ کړ او د پنځه زره ډالرو وثيقه يې هم وسپارله چې اړينه بلل کېده. د ۱۸۷۰ز کال د فبرورۍ په څوارلسمه نېټه د سويټ واټر سيمې د کميشنرانو پلاوي د دوه په يو رايو سره د هغې ټاکنه تاييد کړه.
وروسته د دې سيمې منشي د تيليګراف په مټ يوه خبرپاڼه واستوله، تر څو د سولې د لومړۍ ښځينه قاضۍ د ټاکلو پېښه تاریخي پېښه اعلان کړي. په ۱۸۶۹ز کال کې د «ومنګ» سيمې له خوا ښځو ته د رايې ورکولو د حق په ورکولو سره د موريس د بې ساري ټاکنې شونتيا رامنځ ته کړه. دې منشي چې نړۍ ته يې دا اعلان تيليګراف کړی و، يوه برخه يې په دې ډول ده: "په متحده ايالاتو کې تر ټولو وروستۍ او تر ټولو شتمنې سيمې ومنګ ښځو ته د کار تر څنګ په خبرو کې هم برابر حقوق ورکړل."د موريس مهمه ټاکنه د قاضي «ار.ايس بار» له استفعا څخه وروسته وشوه، چا چې د ۱۸۶۹ز کال د ديسمبر په مياشت کې په دې سيمه کې ښځو ته د رايې حق ورکولو د قانون د تصويب په اعتراض کې استعفا کړې وه، خو ليکوالې «لاين چيني» په خپل کتاب «امریکايي ميراث» کې ليکلي چې د دې سيمې پلاوي موريس د دې لپاره وټاکله چې د جی.ډبليو. سټيلمين قاضي د کار موده بشپړه کړي. د هغې ټاکنه وګواښول شوه، خو په پايله کې د هغې د کار موده تاييد او په خپل ځای وساتل شوه.
عبدالرحمن (ارتداد)
په لوېديځه نړۍ کې، دا قضيه د توند غبرګون لامل شوه او په نړيواله کچه له پراخو غندنو سره مخ شوه، په ځانګړې توګه د انګلستان او متحده ايالاتو د حکومتونو له خوا چې دواړو په ۲۰۰۱ کال کې د طالبانو د پخواني رژيم د نسکورولو مبارزه رهبري کړه هغه وخت هم له افغانستان سره د مرستو اصلي تمویل کوونکي وو.
لومړی ژوند
عبدالرحمن په ۱۹۶۵ کال کې نړۍ ته سترګې پرانیستې.
کله چې هغه په ۱۹۹۰ کال کې یوې کاتولیکې غیر دولتي مرستندویه ډلې ته د کارکونکي په توګه کار کاوه او افغان کډوالو ته یې د پاکستان په پیښور کې طبي مرستې چمتو کولې، د عیسویت په اړه یې زده کړې وکړې او وروسته یې د رومي کاتولیک په کلیسا کې د تعمید غسل ترلاسه کړ. نوموړي له ارتداد وروسته، انجیلي نوم جویل په ځان کېښود.
نوموړی په ۱۹۹۳ کال آلمان ته لاړ او وروسته یې په بلجیم کې د پناه غوښتنه وکړه. په ۲۰۰۲ کال کې د طالبانو د حکومت له ړنګېدو وروسته افغانستان ته را وشړل شو.
د کاتولیک مذهب د منلو له امله د عبدالرحمن د خپلې مېرمنې له خوا تفریق (طلاق) شو. دې  د خپلو دوه لوڼو د سرپرستۍ په اړه په ورپسې شخړه کې، چې د عبدالرحمن په نشتون کې د نوموړي د مور او پلار له خوا لویې شوې وې، د لوڼو څخه د هغه د سرپرستۍ د انکار لپاره د مور کورنۍ د نوموړي د دین مسله راپورته کړه.
نیول کېدل او محاکمه
د نوموړي د کورنۍ غړو د ۲۰۰۶ کال په فبروری کې پولیسو ته  د هغه خبر ورکړ. نوموړی وروسته له هغې ونیول شو چې پولیسو وموندله چې هغه انجیل لري. هغه له نیول کېدو وروسته په کابل کې داسې وکیل ونه موند چې د نوموړي استازیتوب وکړي. چارواکو له نوموړي څخه د اسوشیټیډ پریس خبري اژانس د لیدو هڅې منع کړې.
د افغانستان د اساسي قانون ۱۳۰ ماده څارنوالانو ته دا صلاحت ورکوي چې نوموړی د "حنفي فقهې بر بنسټ" په ارتداد تورن کړي. د مادې متن په لاندې ډول صراحت ورکوي:"تر غور لاندې قضیو کې، محاکم باید د دې اساسي قانون او نور قوانینو احکام پلي کړي. كه په اساسي قانون او نورو قوانينو كې د يوې قضيې په اړه صراحت شتون و نه لري، محاکم بايد د حنفي فقهې له نظره، او د دې اساسي قانون له خوا په ټاكل شويو حدودو كې په داسې ډول حكم وكړي، چې عدالت په غوره توګه تامين شي."څارنوالانو هغه ته د مرګ سزا غوښته او نوموړي ته يې د "ميکروب" خطاب کاوه. څارنوال عبدالواسع د هغه د توبې غوښتنه کوله او هغه ته یې د خاین خطاب کاوه او ویې ویل: "د هغه سر باید پرې شي او له اسلامي ټولنې څخه پاک شي او باید ووژل شي." د افغانستان د لوی څارنوال له خولې وویل شول چې عبدالرحمن باید په دار وځړول شي.
د عبدالرحمن قضايي بهیر، چې د مارچ په ۱۶ پیل شو او په نړیوالو مطبوعاتو کې د مارچ په ۱۹ نېټه په پراخه کچه مشهور شو، د کابل د ابتدايه محکمې د عامه امنیت په دیوان کې د دریو قاضیانو تر نظر لاندې و. د قضيې مشر قاضي انصارالله مولوي زاده وويل چې له عبدالرحمن څخه به وغوښتل شي چې د خپل ارتداد په اړه له سره غور وکړي: "موږ به هغه بېرته را وبلو ځکه چې اسلام د زغم دین دى، موږ به له نوموړي وپوښتو چې آيا هغه خپل نظر بدل کړى دى که نه؟" که یې نظر بدل کړی و موږ به هغه وبښو."
انصارالله مولوي زاده دا هم وويل: پېغمبر اکرم (ص) څو ځله ويلي دي، چې که څوک له اسلام څخه واوښت او بېرته را ونه ګرځېد، نو باید ووژل شي، اسلام د سولې، زغم، مهربانۍ او صداقت دين دى. له همدې امله موږ نوموړي ته ويلي چې که په خپل کار پښېمانه شي، نو موږ به هغه وبښو."
قاضي نور شرطونه هم کېښودل: "که [هغه] توبه ونه کړي، تاسو به ټول شاهدان وئ چې هغه به د کوم ډول سزا سره مخ شي."
که څه هم نوموړی د مرګ له احتمالي سزا سره مخ و، عبدالرحمن په خپلو عقایدو ټینګ ولاړ و، "که دوی غواړي ما ته د مرګ سزا راکړي نو زه یې منم ... زه یو مسیحی یم، پدې معنی چې زه په تثلیث باور لرم ...  په عیسی مسیح ایمان لرم."
په پنجاب کې بغاوت
په پنجاب کې بغاوت د ۱۹۸۰ لسیزې له نیمایي څخه د ۱۹۹۰ لسیزې تر نیمایي پورې د سک ملتپاله جنګیالیو خالصتان غورځنګ له خوا یوه وسله واله مبارزه وه. په ۱۹۸۰ کلونو کې، وروسته له هغه چې د هند د دولت د متقابلو خبرو اترو په اړه د پام وړ بې غوري وښودله، غورځنګ په بېلتون غوښتونکي غورځنګ بدل شو. زرغون انقلاب یو شمېر ټولنیز او اقتصادي بدلونونه راوستل چې په پنجاب ایالت کې یې په سیاست کې د ډلبازۍ سربېره د هند د یووالي حکومت او د پنجاب د کلیوالي سیکانو ترمنځ تاوتریخوالی زیات کړ. پاکستاني ستراتیژیستانو بیا د خالصتان غورځنګ د جګړه پاله اړخ څخه ملاتړ پیل کړ.
د ۱۹۷۲ کال د پنجاب ایالت په ټولټاکنو کې کانګرس بریالی او آکالي دال ماتې وخوړه. په ۱۹۷۳ کال کې، آکالي دال د آنندپور صاحب پرېکړه لیک وړاندې کړه ترڅو د پنجاب ایالت ته د نورو خپلواکو واکونو غوښتنه وکړي. د کانګرس حکومت دا پرېکړه لیک یو بېلتون غوښتونکی سند وګڼه او رد یې کړ. جرنیل سنګ بهندرانوال بیا د آکالي دال سره یوځای شو ترڅو د آنندپور صاحب د پرېکړه لیک د پلي کولو لپاره په ۱۹۸۲ کال کې د درام یود مورچه په لاره واچوي. بهندرانوال د آنندپور د پرېکړه لیک په تصویبولو کې د خپل سیاست له کبله د سکانو په سیاسي حلقه کې شهرت ته رسېدلی ؤ، چې په ناکامه کېدو یې هغه غوښتل د پنجاب نیمه خودمختاره، فدرالي سیمه د سکانو خاوره اعلان کړي.
حکومت بهندرانوال ته په پنجاب کې د سک جګړه مارۍ په لاره چولو اعتبار ورکړ. د بهندرانوال تر مشرۍ لاندې د خلکو په شمېر کې چې خالصه ته ننوتل، زیاتوالی راغی. په سک ارزښتونو باندې د سیاستوالو د روان برید په هلکه یې د خلکو په منځ کې د پوهاوي کچه هم لوړه کړه، ادعا یې وکړه چې غواړي چې په سکیزم باندې نفوذ وکړي او د پان هندي هندویزم سره د تلفیق له لارې د هغه انفرادیت له منځه وړي. بهندرانوال او پیروانو یې د ځان د دفاع لپاره هر وخت د توده وسله ګرځوله. هغه د خپلو جنګیالیو پیروانو سره یوځای په ۱۹۸۳ کال کې د آکال تخت اشغال او پیاوړی کړ. پداسې حال کې چې منتقدین ادعا کوي چې هغه په ۱۹۸۳ کال کې د نیول کېدو څخه د تېښتې له وجهې هلته ننوت، د نیولو هېڅ حکم د هغه په ​​نوم نه ؤ صادر شوی او هغه په ​​منظمه توګه د آکال تخت دننه او بهر د مطبوعاتو سره مرکې کولې. هغه د سک دین ودانۍ خپل د واکمنۍ مرکز کړ او د ستر جنرال شابیګ سنګ په قوي ملاتړ یې په پنجاب کې د ځانواکۍ لپاره مبارزه رهبري کړه. دوی بیا په آکال تخت ته پناه یوړه، ځکه چې د بلو سټار عملیاتو څخه په مخکې میاشتو کې د سیکانو پر وړاندې غیر قضایي تاوتریخوالی زیات شو.
د بلو سټار عملیات د ۱۹۸۴ کال د جون په ۱ په لاره واچول شول ترڅوهغه او وسلوال جنګیالي یې د زرین معبد ټولګې څخه ایسته کړي. بهندرانوال د جون په ۶، د ګورو ارجان ډېو مړینې په ورځ، په علمیاتو کې د هند نظامیانو له لوري ووژل شو. علمیات په ګورودوارا کې ترسره شول، چې د سکانو ترمنځ د تاوتریخوالي لامل شو او د خالصان غورځنګ ته یې ملاټر زیات کړ. د هند لومړی وزیر، اندیرا ګاندي د علمیاتو څخه څلور میاشتې وروسته، د ۱۹۸۴ کال د اوکټوبر په ۳۱ د هغې د دوو ساتونکو، سټوانټ سنګ او بينټ سنګ په غچ کې ترور شوه. د اندیرا د مړینې خلکو له امله د خلکو اعتراض په ۱۹۸۴ کال کې د سکانو د عام وژنې لامل شو. دې پیښو د پاکستان له لوري د ملاتړو سک جنګیالیو ډلو په تاوتریخوالي کې مهم رول ولوباوه او پنجاب یې د ۱۹۹۰ کال لسیزې تر لومړیو پورې کله چې د خالصتان غورځنګ سوکه شو، له منځه یوړ.
اورپکي د ۱۹۹۰ کلونو په نیمایي ک پای ته ورسېده او د خالصتان غورځنګ د زیاتو لاملونو، لکه د ملکي خلکو او اورپکو په وړاندې د پولیسو سخت ځپل، د ډلو ترمنځ خپلمنځۍ جګړې او د خلکو د ملاتړ له لاسه ورکول، له امله خپلو موخو ته و نه رسېد چې تر ۱۹۹۳ کال پورې اورپکي د قانون تر سیوري لاندې راغلل.
شالید
د پنجاب صوبې خوځښت په ۱۹۵۰ کلونو کې د پنجاب ایالت د ژبني بیاتشکیل او د پنجابي ژبې د حیثیت لپاره پیل شو، چې په ۱۹۶۶ کال کې حکومت بالاخره د ایالتونو د بیا تشکیل د کمیسون له نیوکو او سپارښتنو وروسته ومنله. وروسته د ختیځ پنجاب ایالت د هیماچل پردیش، نوی ایالت هریانا او اوسنی پنجاب په ایالتونو باندې ووېشل شو.
د ملي اصلي تحریک څخه د سیکانو د جلا کېدو بهیر د خپلواکۍ څخه لږ وروسته د ملي او سیمه ایزو ګوندونو او سازمانونو، لکه راشتریه سویم سیوک سنګ (RSS)، جان سنګ، او آریا سماج، د اشتراکي نظام د لیدلوري له امله رامنځته شو چې د کانګرس د ناسم چلند او سیمه ایزو سیاستوالو او ډلو له خوا لاپسې پراخ شو. د هندي جنرال افر کریم په وینا، زیاتره څارونکي په دې باور دي چې د بېلتون غوښتنې احساسات په ۱۹۵۱ کې هغه وخت پیل شول چې پنجابي هندوانو د سخت دریځو کړیو تر اغیز لاندې پنجابي ژبه بې برخې کړه، او "د پنجابي صوبې په مفکورو کې شکونو" دوه اړخیز شک، تریخوالی او نور غلط پوهاوی د دواړو ټولنو تر منځ رامنځته کړ. د ۱۹۶۶ کال تشکیلاتو سیکان په پراخه کچه، د چندیګر له نه حل شوي دریځ او د سیند د اوبو وېش د سختو احساساتو سره، ناخوښه پرېښودل.
پداسې حال کې چې په پنجاب کې شنه انقلاب زیاتره مثبتې اغېزې درلودې، د میکانیزه کرنیزو تخنیکونو معرفي د شتمنۍ د ناعادلانه وېش لامل شوه. صنعتي پرمختګ د کرنیز پرمختګ په بڼه په ورته چټکتیا سره ترسره نه شو، چې د هند حکومت په پنجاب کې د درنو صنایعو په جوړولو کې زړه نازړه و، ځکه چې له پاکستان سره یې د لوړ خطر سرحدي ایالت په توګه ګڼل کېده. د لوړو زده کړو په فرصتونو کې چټک زیاتوالی پرته له دې چې په دندو کې غوره زیاتوالی را منځ ته شي، د لوستو ځوانانو د وزګارۍ د زیاتوالي لامل شو. په پایله کې کلیوال وزګار سک ځوانان د اورپکو ډلو ته لېوال شول او د اورپکۍ د ملا تیر یې را منځ ته کړ.
اکالي ډیل د ۱۹۷۲ کال د پنجاب په ټاکنو کې له ماتې وروسته، په ۱۹۷۳ کال کې د انندپور صاحب پرېکړه لیک وړاندې کړ ترڅو دې او نورو ستونزو ته ځواب ووایي او پنجاب ته یې د لا زیاتې خپلواکۍ غوښتنه وکړه. په پرېکړه لیک کې دیني او سیاسي موضوعاتو هم ګډون درلود. دې د سک دین د رسمیت غوښتنه وکړه او دا یې هم وغوښتل چې په عمومي ډول واک له مرکزي څخه ایالتي حکومتونو ته ولېږدول شي. د انندپور پرېکړه لیک د حکومت له خوا د بېلتون غوښتونکي سند په توګه رد شو. په زرګونو خلک له دې غورځنګ سره یو ځای شول ځکه چې دو احساس کاوه چې دا خوځښت د غوښتنو، لکه د اوبو لګولو لپاره د اوبو لویه برخه او پنجاب ته د چندیګر د بېرته راستنېدو لپاره، د حقیقي حل لارې په بڼه استازیتوب کوي.