د_بېړيو_او_الوتکو_اړوند_جرمونه
٢- جنګي بېړۍ جنګي بېړۍ د ساحلي  دولت د جزائى او مدني صلاحيت څخه حتى  په داخلي اوبو کى مصؤن دى ، چې دا مصؤنيت د اولې طريقې څخه په ساحلي اوبو کې وسعت  پېدا کوي .(جنګى بېړۍ -  وصاحب  دولت ته د يوې متحرکې جزيرې حيثيت  لري ).١٦ که بېړۍ جنګي وي ، د بېړۍ مالک دولت د محلي صلاحيت لرونکى دى  ځکه نظامى مسايل دسياسي مسايلوپه  شان ډېر حساس او مهم دي .١٧ د جنګي بېړيو څخه د تشويق يا د خسارې واردېدل ،ساحلي  دولت کولاې شي چې د ساحلي اوبو د ترک غوښتنه ترې  وکړي. ١٨ دريم انحصارى اقتصادي ساحه Exclusive Economic  Zone د ١٩٨٢ کال د کنوانسيون له مخى نوې ساحد په  بحر کى د انحصارى اقتصادي منطقى په نامه وپيژندل  شو چې د مبدا  څخه دوه سوه مايله ده. (١٨٨ مايله ). پدې ساجه کى ساحلي دولت د اقتصادى حاکميت لرونکى دى،  يعنى کولاې شي چې اکتثاف   او اتخراج ، د ژوندى او غير ژوندى موجوداتو څخه استفاده ، د سمندر د تل او سطحى   څخه استفاده وکړي. د حقوقى نقطې نظره په انحصاري اقتصادي ساحه کې د بېړۍ چلولو  او فضائي  جريم  د ازاد بحر په څير دى ، جنګي بېړۍ  پدى ساحه  کى بغير له لاتى مواردو څخه نور د ازاد بحر د ازاديو څخه برخمنې دي : - د تهديد اقدام او د غير مجاز قهري قوې استعمال - دنورو د حقوقو  عدم رعايت - د نړيوالو حقوقو ، قوانين،  مقررات  او قواعدو عدم رعايت. ١	هغه دولتونه  چې د اقتصادي انحصاري منطقى څخه برخمن  دي ځينى حقوق او د جائب لري. حقوق ئې عبارت  دي له : ١- د ښکار انحصارى حق ٢- د علمي څيړنو تر سره کول ٣- د مصنوعي جزايرو جوړول ٤- د بحر دت او زمکى لاندې منابعو څخه استفاده مهمتم ين وجايب اقتصادى انحصارى  منطقى عبارت دي  له : - ١- د کبابو د ذخيرې معلومول او د ښکار کولو اندازى معلوملول ٢- د ژونديو موجوداتو په حفظ کې د منظمو پروګرامونو لرل د دريمګړى دولتونه په اقتصادي انحصاري ساحه کې د ځينو حقوقو  څخه برخمن دي : ١- د بېړۍ چلولو ازاد تګ راتګ ٢- د فضائي جريم څخه استفاده ٣- د کيبل ، پايپدنو نصبول ٢ ازاد بحر High Sea ازاد بحر ، د ١٩٥٨ کال د کنرانسيون له مخې د لمړي مادې پر اساس داسې تعريف شوي دي. د ازاد بحر اصطلاح پدې معنى ده چې د داخلي او ساحلي اوبو جزنه وي. ١ د ١٩٨٢ کال د کنوانسيون له مخې د ازاد بحر د ساحلي اوبو  څخه وروسته چې د دولتونو  په واک کې نه وي. د ازاد بحر څخه عبارت دى %٦٠ په سلو کې بحر ،  د ازاد بحر برخه ده ، دا پدې معنى ده چې د  هيڅ  دولت مالکيت نه شمېرل کيږي. او ټوله دولتونه ، ساحلي او غير ساحلي د مساوي حقوقو څخه برخمن دى ،البته په انحصاري اقتصادي منطقه  کې دريم دولت نشي کولاې چې کب نيونه وکړي .٢ د ازاد بحر مفهوم دادى چې د ټولو  دولتونو  مشترک وى ،او هيڅ دولت نشي کولاې هيڅ يوه برخحه يې د خپل قلمرو  جز وګرځوي  د ازاد بحر د ازادۍ  اصل د نړيواله حقوقو د بنيادي اصولو څخه شمېرل کيږي  چې د نړيوالو حقوقو  په نورو  ساحو باندې ئى  خپل اثر پريښي دى ، لکه د فضا  حقوق ، د سوېلي قطب رژيم د عدم حاکميت هدف په  ازاد بحر باندې دادي چېټوله دولتونه که ساحلي وى يا غمر  ساحلي  د ازاد بحر د  ازاديو څخه بر خورداره دي. د ١٩٨٢ د بحرونو د حقوقو کنوانسيون  د ٨٧ مادې له مخې ئې  ازادۍ  په لاندى ډول توضيح کړى دى : ١- د بېړۍ چلولو آزادي ٢- د الوتنې آزادي ٣- په تحت  البحري کى د کېبل  او پايپونو د نصبولو  آزادي ٤- دمصنوعي جزايرو د جوړولو آزادي ٥- د کب نېونې آزادۍ ٦- د علمي څېړنو د ترسره کولو آزادي. ٣ د نظم ساتل په ازاد بحر کى د بېړۍ د تابعت  مفهوم اود بېرخ لرونکي دولت حاکميت پر بېړۍ باندى حاکمه ده ، د بېرغ  صاحب دولت هم د داخلي حقوقو. قواعد او مقررات او هم نړيواله  حقوق  اجرا کوي ، کومه  بېړۍ چې بېرغ نلري د آزاد  بحر د قانونى نظام له مخى د ډېرو  مزاياو او حقوقو څخه محروميږي. ٥ 	ددې لپاره چې يوه بېړۍ وکولاې شي د يوه دولت د بېرغ څخه استفاده  وکړي ، بايد دهغه دولت تابعيت ولري. او د تابعيت ورکول د بېړۍ د ثبتولو پر اساس صورت نيسى. ٦ د صلاحيت لرونکي په ازاد کې :- د صلاحيت په مورد کې. د بېرغ صاحب دولت دقاعدې له مخې د صلاحيت لرونکى ګڼل  کيږي. يعنى د بېړۍ صاحب  دولت د بېړۍ  په واقعاتو کې په آزاد  بحر کې د  کامل  صلاحيت لرونکي  دي. حتى د تصادف په صورت کې نشي کولاې چې د بېړۍ کپتان او کار کوونکي بدون  د بېرغ لرونکى دولت د هماهنګۍ څخه تر جنائي او انضباطي رسيدګۍ لاندې ونيسي. ولې کولاې شي چى مقصده بېړۍ د بېرخ لرونکي دولت  په اجازه د ابتدائي تحقيقاتو لپاره توقيف کړي. دولتي او نظامي  بېړۍ په ازاد بحر کې د کامل مصؤنيت څخه بر خورداره دي .٦ د نړيواله عرفي حقوقو له مخې دا منل شوى دى  چې جنګي بېړۍ  حقق لري چې د اطمنان  لپاره يوې  خصوصي بېړۍ  ته ورنږدې شي ولې دغه نږدې  کېدل  يواځې د بېړۍ  هويت د معلومولو  لپاره دى او د داخلېدو  اجازه نلري .٧ همدارنګه نړيواله دولتي سازمانونه کولاې شي چې خپل خاص بېرخ نصب کړي. ٨