cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ملنګ جان د شعر ژبنی اړخ
د مینې کور :
کور د خوشحال خان دی
دا پښتونستان دی( 4  : ۷۳   (
اشنا وطن:
اشنا وطن هم له ژبني پلوه توصیفي او د بیان علم له اړخه تشبیهي توصیفي موکد ترکیب دی ، چې وطن یې مشبه ، اشنا مشبه به  او  د اشنا یا ملګری ترمنځ د خلوص او وفا شتون یې ترمنځ مشترک صفت یا وجه شبه ده.
ځار يې له سيندونو شم
ځار يې له ډاګونو شم
ځار يې له خوړونو شم
ځار يې له دی غرونو شم
دا زمونږ اشنا وطن
شفاء وطن:
شفاء وطن هم لکه اشنا وطن له ژبني پلوه توصیفي او د بیان علم له اړخه تشبیهي توصیفي موکد ترکیب دی ، چې وطن یې مشبه ، شفاء مشبه به او څنګه چې شفاء یو مثبت او ښه حالت دی ، له وطن سره یې شباهت همدا ده.
درد له مو شفاء وطن
زړګۍ مې پرې روښان دی
دا پښتونستان دی
د ایشیا زړه :
د ایشیا زړه یا په ځینو ځایونو کې د زړه د ایشیا په بڼه چې د مضاف او مضاف الیه په بدلون سره یې د ترکیب ښکلا نوره هم زیاته کړې ده ، له ژبني پلوه اضافي ترکیب دی او د بیان علم له اړخه اضافي موکده تشبیهي ترکیب ګڼل کیږي. چې ایشیا یې مشبه او زړه په کې مشبه به دی ، څنګه چې زړه بدن ته اړین دی همداسې افغانستان د اسیا لپاره اړین دی ، که زړه نا آرامه شي ټول بدن به ورسره نا آزامه شي.
دا وطن زيارت زمونږ
دا وطن نعمت زمونږ
دا وطن په دې دنيا
دی لکه جنت زمونږ
دا وطن صفا وطن
زړه د ايشيا وطن
ژوندون د ملنګ جان دی
په پورته شعر کې وطن له زیارت سره هم تشبه شوی دی ، څرنګه چې دغه موضوع یوازې په بیاني علومو پورې اړوندیږي نو له تشریح څخه یې تیرېږم  او یوازې د ملنګ جان په شعرونو کې پر نحوي تړنګونو بسنه کوم.
د چشمانو خوناب :
د چشمانو خوناب یو استعاري ترکیب دی ، خون مستعارمنه  او آب یې مستعار له دی  او چشمان یې هغه قرینه ده ، چې د خون او آب ترمنځ اړیکه تثبیتوي. په نحوي لحاظ دغه یو اضافي ترکیب دی ، چې (د) یې د اضافت توری ، چشمان یې مضاف الیه او خوناب یې مضاف دی ، لاندې بیلګې ته ځیر شئ :
د چشمانو مې بهيږي نن خــــــــــــوناب
چــــــــــــې مې حال د زمانې وليد خراب
صداقت او ننګ ناموس دنيا نه ورک شو
هر ســــــــــــــړی خوځوي ژبه په کذاب
پيمخي :
د بیان علم له اړخه (پیمخی) یو تشبیهي ترکیب دی ، یا توصیفی موکده تشبه ده ، چې مخ  په کې مشبه او پۍ په کې مشبه به ده. د پۍ او مخ ترمنځ سپینوالی یې مشترک صفت یا وجه شبه ده ، د نحوي ترکیب له اړخه بیا توصیفي ترکیب لري ، چې پۍ  په کې صفت او مخ یې موصوف ګڼل کیږي. ملنګ جان وايي :
هيڅ صفـــت به د عالم چيرې وانه ورې
د پيمخو صفــــــت کيږي بې حســـــــاب
شان په شان د زمــــانې ګرځي شړۍ کې
د شړۍ خاوندان اغـــــــــوندي کمخواب
دا ګــــــــــردش د زمانې دی ملنګ جانه
کارغه ناست دی په چګس باز په تراب
د مینې ریاست :
د مینې ریاست د بیان د علم له اړخه اضافي موکده تشبه ده ، مینه مشبه او ریاست یې مشبه به دی ، د مینې خدمت او د ریاست خدمت یې وجه شبه یا مشترک صفت دی ، په نحوي لحاظ دغه یو اضافي ترکیب دی ، چې (د) یې د اضافت توری و مینه مضاف الیه او ریاست یې مضاف دی. وګورئ د ملنګ جان دغه بیتونه :
خدای د مينې په رياست کې مـلازم کړم
کار تقدير کړي نو زه څله ګنهـــګار يم( 4  : ۱۳   (
د تقدیر رسۍ :
د تقدير په رسۍ بند زه ملنــګ جان يم
نه مجنون ، نه لېـونی او نه بادسار يم ( 4  : ۱۳ مخ )
د آزادۍ د لارې ملنګ :
دغه هم یو اضافي ترکیب دی ، خو ترکیبي بڼه لري ، یعنې یو اضافي ترکیب له بل سره مدغم شوی دی، په کلي ډول د آزادۍ لار  مضاف الیه او ملنګ یې مضاف دی ، په همدې ډول د آزادۍ لار په ترکیب کې آزادي مضاف او لار یې مضاف الیه دی او (د) یې په دواړو ترکیبونو کې د اضافت توری دی.
ملنګ جان د آزادۍ د لار ملنګ دی
د ریا له پاره هیڅ ملنګي نه کا ( د ملنګ جان  4  : ۱۰   (
د مخ رودونه :
په نحوي لحاظ (د مخ رودونه) اضافي عبارت دی ، چې مخ په کې مضاف الیه او  رودونه مضاف دی او (د) یې د اضافت توری دی. د بیان علم له اړخه دا یو استعاري ترکیب دی ، چې اوښکې په کې مستعار له  ، رودونه مستعار منه  او مخ په کې قرینه ده.
را نه جدا د مینې یار دی
ځکه مې ځي په مخ رودونه (  4  :۲۰  (
د افسوس اور :
د افسوس اور  په نحوي لحاظ  اضافي عبارت دی ، افسوس په کې مضاف الیه  ، اور یې مضاف دی  په دغه ترکیب کې (د) د اضافت نښه یا توری دی. د بیان علم له اړخه (دافسوس اور) تشبیهي ترکیب دی ، چې افسوس په کې مشبه  ، اور مشبه به او د دواړو ترمنځ  یې د سوزېدلو صفت مشترک دی.
نن زړګی مې د افسوس په اور سوځېږي
چې ګیدړ کوي زمري باندې ګواښونه ( 4  : ۲۴   (
د پردي جغ :
د پردي جغ  په نحوي لحاظ اضافي عبارت دی ، پردی مضاف الیه  ، جغ مضاف او (د) په کې د اضافت توری دی. د بیان علم له اړخه یوه کنایه ګڼل کیږي ، چې د پردي جغ یې مکنه عنه او د پردیو مزدوري یې مکنه ده او په ټوله کې د پردیو غلامي او هر ډول امر منلو څخه کنایه ده.
د پردي جغ لاندې ټیټ سر مه ځغلېږئ
یا خو نوم د پښتون مه پرېږدئ په ځآن ( 4  : ۲۷   (
د صبر کنډول :
لکه پورته نور ترکیبونه  (د صبر کنډول) هم  اضافي عبارت دی ، چې صبر یې مضاف الیه ، کنډول یې مضاف او (د) یې د اضافت توری دی. د بیان علم له اړخه  تشبیهي اضافي موکده ترکیب دی ، چې صبر یې مشبه ، کنډول مشبه به او د صبر او کڼدول ترمنځ ماتېدل یې مشترک صفت دی.
په دنیا به بیا بل اور د فساد شي ( 4  :۳۳  )
د وحدت ګلونه :
د وحد ت ګلونه  هم اضافي عبارت دی ، چې وحدت یې مضاف الیه ، ګلونه مضاف او (د) یې د اضافت توری دی. د بیان علم له اړخه اضافي موکده تشبه ده ، چې وحدت یې مشبه ، ګلونه مشبه به او د وحدت او ګلونو ترمنځ ښکلا او مثبت والی یې وجه شبه ګنل کیږي.
زه مې اوربل کې د وحدت ګلونه ږدمه
په ننګ سترګې تورومه ( 4  : ۵۶   )
زخمي خاطر :
زخمي خاطر توصیفي ترکیب لري ، چې زخمي یې صفت او خاطر یې موصوف دی ، یعنې خاطر د زخمي په کلمې سره ستایل شوی دی ، د بیان علم له اړخه مکنیه استعاره ده ،چې خاطر په کې مستعار له  او زخمي شوی جسم یې مستعار منه دی.
چې په زخمي خاطر مې کیږدي ملهمونه
رنګ رنګ ظلمونه په ماکیږي                        د پلار مزار مې لاندې کیږي
څوک به غمخور شي مې واوري فریادونه ( 4  : ۶۰   )
دبل بار وړل :
دنیا کې هر یو قام آزاد شو                           د اسارت هر قید بې مات شو
زه به تر څو په اوږو وړم د بل بارونه ( 4  :۶۰   )
د وطن پروانه :
د وطن پروانه چې د ملنګ جان په شعرونو کې د پروانه د وطن په بڼه راغلی دی ، اضافي ترکیب دی چې (د) یې د اضافت توری ، وطن  مضاف الیه  او پروانه مضاف دی. د بیان علم له اړخه استعاري ترکیب دی ، دلته لومړی شاعر ځان له پروانې سره تشبه کړی او څرنګه چې پروانه په ګل مینه وي او پر ګل چولي ، نو وطن یې له ګل سره تشبه کړی دی ، څرنګه چې وطن یا مستعار له ذکر شوی او ګل یا مستعار منه نه دی ذکر شوی ، نو ځکه ورته استعاره ویلی شو.
د بدۍ مخ دې شي دده په لوري
زه ملنګ جان یم پروانه د وطن ( 4  : ۸۶   )
اننګي د بل څپېړو ته نیول :
په نحوي لحاظ دغه یوه اصطلاح ده ،چې د بل ظلم د منلو په معنا ده ، د بیان علم له اړخه بیا کنایه ګنل کیږي ، چې اننګي د بل څپېړو ته نیول یې مکنه عنه او د بل ظلم منل یې مکنه منه دی.
اور د ځان ځانۍ دی چې په کور مې لګیدلی دی
نن مې اننګي د بل څپېړو ته نیولي دي (  4  : ۸۷   )
د ملنګ جان په شعر کې متلونه :
دیوشمیر څیړونکوداعقیده ده ،چې دمتلونو کلمه سوچه پښتو ده اما ځینې خلک وایې ، چې داله عربې متل  څخه مفغنه شوې ده دادوهم قول ومنل شي. نو په مفغناتوکې به دعربي (ث) په ( ت) اوښتې وي ،مثل میراث چې مفغن یې په میرات دی، دمتل کلمه به هم متل شوې وي. دعربي لغاتو پوهان وایې چې متل یعنې مثل( مانند) او نظیر ورسته داکلمه په ټو لو کلماتوکې مستعمله شوه
ځینې وایې داکلمه له عربي متل څخه جوړه شوې او پر ټولو حکمتواو لنډوقصواو اساصبرو اصلاقیدیږي، په پښتوخو متل هغو لنډووینا ووته وایې چې دښومعنا وواو حکایتونو څخه ډکي وي په متلو کې ډیر ځله دمتلودروحیاتوخورا ښې ، ښې نکتې پرتې وي ، بلکې ځینې پوهان وایې چې  ترشمیرلامتلونه دمتلونو په عقلیت ښه دلالت کوي ولې چې اشعار دداسې خلکو له کومه راوځي، فکر اوزهن او عقلیت یې تر عوامو لوړ وي اما متلونه دعوامو له عقلیته حکایت کوي. او دمتلو الفاظ لکه اشعا ر معنوي او معقول نه وي او دعوامو په ژبه وي (۱) دمتلونو تعریف نه ډول ډول کرښې ایستل شوي خوکه ټول سره راونغاړو دایوه موضوع ترې ترلاسه کیږي، چې متلونه دخلکو هغه سپیڅلې ، پاکې معنی دارې او لوېې لوېي لنډې جملې دي چې داو لس دثقافت ، فرهنګ، علم، او پوهې کړو وړو ژوندۍ نمونې او داولسي پوهانو دلوړو افکارونماینده ګان دي.
متلونه له ډیره پخواه څخه موجود او زموږ د نیکونو غوره قیمتي ...... پخې ویناوې دي چې دلنډیو په شان خوله پر خوله تر دې دمه رارسیدلې دي. دمتلونو تاریخ دلنډیو په شان معلوم نه دی او نه یې ویونکي معلوم دي، بلکې په هر زمان کې ویل کیږي  او هر پښتون او پښتنه یې وایې ، متلونه دټولوپښتنو دخولې مرغلرې دي چې خورې او ورې دخلکو په زهن او حافظه کې پرتې دي. له متلونو عبارات خوندورې لنډ او یولوې مطلب پکې ځاې شوي وي، دمتلونو څخه دقوم دپوهې ، تجزیې او فکر لوړتیا اندازه معلومیږي ، ځکه چې متلونه هغه پخې ویناوې دي چې له ډیرو تجربو څخه ورسته لاسته راځي. پښتانه متلونو ته ډیر اهمیت ورکوي هر متل ورته د کاڼې کرښه ښکاري اوهغه یو پوخ او غټ دلیل او اسناد بولي، پښتومتلونه ډیر او په زیاته اندازه دي او لکه دلنډیوغوندې دپښتنو په هره سیمه کې په بیل بیل ډول دخلکو په سینه کې پراته دي. دپښتو هر متل لکه لنډې غوندې یو ځانګړی خپلواک مضمون اومطلب لري او یا په بل عبارت دیوې پیښې او واقعې لنډیزدی.
نوکه متلونه دعوامو وګړو غږ وګنل شي او دلالت یې پر روحیاتوتر شعر ټینګ اود باروړوي ، متلونو داجتماعي ژوندون اوددوې دعقلي هویت ښکاره کوونکي دي په مختلفو او ضاعو کې د تجربې او ازمیښتو نتیجې دي ، چې په لنډکماتو کې ځاې شوې وي.
خوداهم له یاده ونه باسو چې متل هغه وخت دخلکو تر منځ خپل ځای مومي چې دخلکو له خوا ه دعقل او پوهې له مخې ومنل شي، خوداسې جملې چې خلک یې  په مفهوم او معنا پوه نه شي او تاریخې پیشنه ونلري متل نه ګڼل کیږي.
ددې لپاره چې متل دخلکو لخوا ومنل شي، لومړی باید لنډ بامانا او بامفهومه او بیا ساده او دخلکوپه ژپه وي همداشان لکه چې دمخه موهم ورته اشاره وشوه متل باید ځانته خاص تون یا اهنګ او موسیقت ولري، چې دخلکو په غوږو خوږ ولګي او په ماغزوکې سم لاسي ځای ونیسي، په یوه متل کې ددې درې شیانو رعایت خورا حتمي بریښي:
هر متل چې ددې پورتنیو صفاتو درلودونکی وي که په هر ژبه کې وي دخلکو له خوا دمنلو وړګڼل کیږي.
داخبره هم دیاودنې وړبولم چې که څوک وغواړي یو نوی متل جوړ کړي او پورتنې صفات هم په کې وکاروي تر څوچې دخلکو له خواونه منل شي متل نه کڼل کیږي، ځکه د خلکو لخواپه هغه داتایید دمهر دلګیدو په صورت کې موږهغه متل ګڼو نو ویلی شوچې دخلکو لخوا دتایید موضوع دمتل لومړنی شرط دی، موږ متل په خلکو په زوره نه شو منلی دمتل په منلو کې داولس ارده ازاده ده.
دمتلونو ډولونه :
مخکې له دې چې دمتل په ډولونو خبرې وشي ،ښه به دا وي چې  په دې ټکي رڼا واچوو چې متل هم لکه دادب دنورو شتمنیو په څیر دڅیړنې دوه اړخونه لري.
یواړخ یې محتوا او بل اړخ یې شکل دی
متل دمحتوا یا موضوع له پلوه اجمتاعي، سیاسي، فکاهي، اخلاقي، تاریخي، اوداسې نور ډولونه لري، دغه راځ دشکل له پلوه دپوهانوترمنځ یوکوچنې اختلااف شته، ځینو ولسې ادب څیړونوکو متل په دوه ډوله ښودلی او ځینو په درې ډوله چې زه یې هم په دې لیکنه کې داورستې تقسیم ته تر جیع ورکوم.
۱ــ منثورمتل: داد متل هغه ډول دی په ساده روانه او ......... جملوکې جوړشوي وي لکه دالاندې متلونه:
علت ځي عادت نه ځي.
غم به په غم دریږي اوبه په ډنډ.
چې عیان دی څه حاجت دبیان دی.
هر چاته خپل وطن کشمیردی.
له مات لوښي اوا زونه خیژي
۲ــ منظوم  ډوله او مسجع متل : دې ډول متل ته نه منثور ویلی شو اونه منظوم ، ځکه چې دمنثور دمتل تر حکم لاندې نه راځي اوهم پوره منظوم نه دی ، یوازی دمتلونو په پای کې سجع راوړل شوي وي، لکه دالاندې متلونه :
جنګ سوړ شومیری تورشو
په خوله الله  په زړه غلا
۳ــ منظوم متلونه : داد متلونو هغه ډول دی چې په هغه کې پرته له سجعې وزن او قافیه هم په پام کې نیول شوي وي لکه دالاندې بیګلې :
ارمان به کړي هلک
بیابه نه مومي ادکه
اسدیې په خره بارکړ
خر یې په مردارکړ
مزخورم چارک ګټم
بی بی درځم که نه درځم
سل روپۍ پوره که
داختر شپه په کورکه
زه یم مستا په غاړې
ته مانه سپیرکۍ غواړې
دوه مرغان یوه یې ځاله
خبرنه دي یودبل له حاله
د متلونو له لنډې تشریح وروسته راځم د محمد امین ملنګ جان په شعر کې د متلونو کارونې ته.
اسونه نال کېدل چیندخې هم خپله پښه ورته جګه کړه.
په پښتو ژبه کې دغه متل په بېلابېلو ځایونو کې کارونه لري ، کله چې یو شخص د بل سیال نه وي او د سیالۍ ډغرې وهي بیا نو ورته وايي سړیه »اسونه نال کیدل چیندغې هم خپله پښه ورته جګه کړه «  په دې معنا چې د دغه سړي د سیالۍ نه یې ځان پرې مه ژوبلوه.
په دې هکله  ملنګ جان  خپلو رقیبانو ته داسې پيغور ورکوي :
اسونه نال کېدل
آسون نال کېدل چیندخ ته ودرېده دا خیال
نالینده ورته ویل ته د اس نه یې سیال
کم بخته ځان سمبال که
ضرور  په ځان پایمال که
آخر به په تبۍ ورله مخ تور کړي ملنګ جان
کارغه د زرکې  قدمونه اخیستل او خپل هېرېدل.
دغه متل هم په پښتنو کې ډېر دود دی ، کله چې یو نا سیال سړی د سیال چمونه کوي او ځان د هغه په بڼه ښکاره کوي ، بیانو وايي  «فلانی د زرکې قدمونه اخلي ، خپل به یې هېر شي »
چې لوی شوی وي د بل په نوکرۍ کې
د پښتون سره دې نه سموي ځان
چې تر اوسه یې موږ شکي یو په پيرۍ کې
دوی خو ګرځي ځان ته نیسي مریدان
عاقبت به ګرفتار شي په خوارۍ کې
پښتانه به ور معلوم کړي خپل ایمان
خو زما ملنګ جان زړه کې نه ځائیږي
«چې کارغه اخلي د زرکې قدمونه»( 4  : ۲۸   )
پلار ګټلي زوی ته وي آسان
ته هم  نر شه سر و مال په دې لار ورکړه
نارینه شه هر ځای وګټه میدان
د شیرشاه او د میرویس نه ځان خبر کړه
پلار ګټلي زوی ته ټوکې مسخرې شوې
د ا متل استعمالیږي ما و تاته ( 4  : ۳۹   )
پخه خښته به باران نه رژیږي.
دا متل هم په پښتنو کې اوس دود شوی دی ، هغه وخت کارونه لري چې څوک د ځان او یا د بل شخص له تجربو او کلک والي څخه خبرې کوي. ملنګ جان هم  په دې هکله وايي :
ما په خوارو سترګو مه ګوره دښمنه
تاسره که طلسمونه د فرنګ دي
ما سره هم خزانې د نام و ننګ دي
ما رد کړي د ګرزونو ګزارونه
د افسوس اوښکې مې ځي لکه رودونه
پخه خښته په باران کله رژیږي
ظالمان زما په حق نه قانع کیږي ( 4  : ۳۴ مخ )
باز باز وي  زاغ زاغ :
دغه مسجع  متل په پښتو ژبه کې ډېر استعمال لري، کله چې خبره ددې وي ، چې هر کار ته وړ شخص و ټاکل شي ، یا له هر شخص څخه د خپلې وړتیا پر بنسټ  تمه وشي ، بیا دا متل کارول کیږي. دغه متل د اصل او کم اصل په مقابل کې هم کارول کیږي ، مثلاً که یوه شخص ته یو مسولیت ور سپارلی شوی وي و بیا هغه شخص په هغه کار کې خیانت وکړي ، دلته بیا وايي ، ټاکونکي ته وايي، ما درته ویلي و چې «باز باز وي  ، زاغ زاغ ». خو ملنګ جان دغه متل ، په دې مفهوم کارولی دی ، چې اصل  سړی باید د کم اصلو کارونه ونه کړي. لکه چې وايي.
هغه څوک چې وي ، پښتون دورنګي نه کا
خسکی چرګ به کلنګي نه شي.
دغه متل هم د پورته متل (باز باز وي ، زاغ زاغ) بر عکس استعمال کړی دی. یعنې کله چې په پورته متل کې ملنګ جان پښتون ځوان ته وايي. ته اصل یې یعنې باز یې د زاغانو پېښې مه کوه ، خو په دغه متل کې بیا ، دښمنان مخاطب کوي او وايي چې ته کم اصل یې  نو د اصیلو پېښې مه کوه. لکه چې وايي :
د اوبو پر ځای شوده ، د غوښې کوچ خوري
خسکی چرګ به ځان چرګ کولنګي نه کا  (  4  : ۶ مخ )
د ماهي په وچه ګزران نه نشي.
دغه متل په ټولو پښتنو کې دود دی، کله چې یو شی د بل لازم او ملزوم وي ، بیا د اثبات لپاره په همدې متل استناد کیږي ، منلګ جان هم ځان د یار په مالت کې داسې ګڼي لکه چې ماهۍ په اوبو کې وي.
زه رټلی معشوقو یم نه رغېږم
که عالم راته د څېرمې حکیمان شي
که څوک ما منع کوي د یار له دره
د آزادۍ شربت :
دآزادۍ شربت په نحوي لحاظ اضافي ترکیب دی ،  چې (د) یې د اضافت توری ، آزادي  په کې مضاف الیه او  شربت مضاف دی ، د بیان علم په لحاظ بیا تشبهی اضافي موکده تشبه ده ، چې آزادي مشبه او شربت مشبه به ده ،  د آزادۍ او شربت ترمنځ هغه خوند او خوږوالی یې مشترک صفت دی. ملنګ جان وايي :
شربت د آزادۍ باندې بدن زما صحت دی
په هر میدان کې بر یم
زما مقابلې ته بیا د چا وس او طاقت دی
مضبوط پولادي غر یم
زما د تورې برېښ چې چا لیدلی په چشمان
په خپله یې ځان سېزلی( 4  : ۲۵   )
= د ملنګ جان په شعر کې اصطلاحات =
اصطلاح څه ته وايي ؟
اصطلاح یونیمګړې بڼه او جمله ده او لکه لنډې او متل دولسونو ترمنځ خوله په خوله  تر ننې ورځې رارسیدلي ده. په  اصطلاح کې دجملې له ریښتنې مانا پر ځای مستعاره مانا اخیستل کیږي.
دیادولو وړده چې له اصطلاحاتو په هره سیمه کې بیلی بیلی ما نا وي اخیستل کیږي ، یعنې که یوه اصطلاح په یوه سیمه کې په یوه بڼه  ما نا شي په بله سیمه کې په بله بڼه ما نا کیږي اوبل مفهوم ترې اخلي.
داصطلاح او متل توپیر:
که څه هم داصطلاح اومتل توپیر هر پښتون وګړي ته په بشپړه توګه څرګنددی، خو په دې لیکنه کې یې ځایدل ځای نه بولم ،
متل بشپړه جمله ده، اصطلاح نیمګړې.
له متله خپله مانا مرادوي ، خود اصطلاح څخه خپله مانانه مستعاره مانا مرادوي.
متل دژباړل کیدو وړي خو اصطلاح نه ژباړل کیږي ځکه که اصطلاح وژباړل شي خپله مستعاره مانا له لاسه ورکوي. داچې وایو متل یوبشپړه جمله او اصطلاح نیمګړي جمله ده نوځکه متل او ږد او اصطلاح لنډه وي.
داصطلاح یو څوبیلګې:
تش کدو بې مغزه.
بې نیکه ناوې.
دټبر داغ.
مخ تورن.
بی ادب.
غوښه او چاړه.
سردپاسه سر.
د ننګ تی  :
چې د ننګ تی یې رودلی وي له موره
کوږ نظر کول :
کوږ نظر  په نحوي لحاظ توصیفي ترکیب دی ، خو له ژبني اړخه بیا اصطلاح ده ، چې د بد نظر او د دښمني نظر په معنا ده ،ملنګ جان دغه اصطلاح داسې کارولې ده.
هغه دښمن چې کوږ نظر کوي زموږ هېواد ته
ټوټې ټوټې زرې زرې هغه دښمن جوړوو( 4  : ۷   )
په تومت (تهمت) رنګېدل:
په تهمت رنګیدل ، له چا سره تورېدل ، یا له چا سره د بدنامۍ په معنا ده ، ملنګ جان وايي :
نام و ننګ به وي هغه ځای را نه پاتې
وینه په جوش راتلل :
وینه په جوش را تلل یوه اصطلاح ده چې د احساساتو د راپارېدلو په معنا ده ، کله چې شخص له یو نا مطلوب کار سره مخامخ شي ، بیا همدا اصطلاح کاروي. لکه چې ملنګ جان وايي :
چې غږ د سربازۍ واورمه وینه مې په جوش شي
پاڅم په خلاصه ټنډه
خټه د غیرت په اوبو لمدېدل :
په پښتو ژبه کې د ( د پخې خټې درلودل ، د غیرت خټه درلودل  او د ځته د غیرت په اوبو لمدیدل) اصطلاحات دي ، چې د ښه اصل او نسب درلودلو په معنا کارول کیږي. دغه اصطلاح ملنګ جان داسې کارولې ده.
زما یې خټه لمده کړې د غیرت په اوبو
بې همتي لازمه نه ده زما له شانه سره ( 4  : ۳۰   )
غوږ تاوول:
د غوږ تاوولو اصطلاح د سزا ورکولو او ګواښلو په معنا ده ، کله چې څوک خطا وکړي بیا ورته بل وايي چې غوږونه یې باید تاوو شي.
ظالمان د خپله ظلمه نه درېږي
چې تر څو ورباندې تاو نه شي غوږونه ( 4  : ۲۶   )
= پایله = د شاعر دنيا په کلمو اباده ده، کلمې بيا د يوې ژبې په ګرامر کې ځانګړي ځايونه لري، چې د جملو په بشپړولو کې خپل ټاکلي حدود او ارزښتونه پر مخ بيايي؛ خو د شاعرۍ په جوړښت کې کله ـ کله بيا دغه حدود او ځانګړي ځايونه له منځه ځي. نه يوازې دا چې شاعر ځان له دې مقيد چاپيريال څخه ازادوي، بلکې د کلمې په لومړۍ معنا سربېره، نورې معناوې او تعبيرونه هم پورته کوي، چې په متن کې د اصلي معنا تر څنګ يو بل نقش هم لري، همدغو کلمو ته شاعرانه کلمې ويل کېږي.
شاعر ځينې وخت د کلماتو له ساده ګۍ ستړی شي، غواړي چې د دوو کلمو له يو ځای کېدو، يوه دوه يمه معنا راوزېږوي، په خپل شعر کې د شاعرانه ترکيبونو په جوړولو لاس پورې کوي، له الفاظو سره داسې کانې وکړي، چې له عادي (ساده) کلمو او تورو هم انځورونه او بيا ترکيبونه پنځوي او د همدغو ترکيبونو پر هنريت د شعر د سحر او جادو اغېز، لا  ګړندی کړي.
ترکيب که د نحوې له مخې وپېژنو، وايو چې دوه يا له دوو څخه زياتې کلمې سره ونښلي، يوه درېيمه کلمه ترې جوړه شي او بېله معنا ورکړي. ډېر ډولونه لري، لکه اضافي ترکيب، توصيفي، ارتباطي، عطفي، ندایي او نور. خیال چې د شعر اساسي توکی دی، د کلمو له ترکيبه منځ ته راځي، کله چې خبره د شاعرانه ترکيب شي؛ نو بيا د شاعر پر خلاقيت دلالت کوي. يعنې بيا نور د شاعر کار دی، چې له دې ترکيبونو خپل خيال او فکر ته څومره هنري رنګ ورکولی شي.
د محمد امین ملنګ جان  په شعرونو کې هر ډول ژبني ترکیبونه موجود دي ، لکه اضافي ترکیبونه ، توصیفي ترکیبونه ، تشبیهي ترکیبونه ، استعاري ترکیبونه  او کنايي ترکیبونه چې غوره بېلګې یې دلته راوړل شوې. د ترکیبونو ترڅنګ د ملنګ جان په شعر کې غوره اصطلاحات راغلي دي ، چې اصطلاحات د ولسي ادب یوه غوره برخه ده د اصطلاحاتو ترڅنګ د ملنګ جان شعر له غوره متلونو څخه ډک دی ، چې د ملنګ جان شعر ته یې اعجاز ورکړی دی.
که په لنډه توګه یې ووایو ، د ملنګ جان د شعر ژبه په متلونو ، اصطلاحاتو  او غوره نحوي او تشبیهي ترکیبونو ښکلې شوې ، چې د همدې ځانګړنو له وجې په یوه مقبول شعر بدل شوی دی ، نو ځکه یې په مجالسونو کې وکړي د خپل د کلام تکیه پرې کوي.
= اخځلیکونه = 1.     رفیق ، محمد رفیق ، ( ۱۳۹۰ ل.ل) ، ادبي فنون (بیان)،  د ښوونکو د روزنې لوی ریاست ، کابل.
2.     ریښتین ، زرغونه زیور ، (۱۳۹۰ ل.ل) ، پښتو نحوه ، دانش خپرندویه تولنه ، پېښور.
3.     قاضي زی ، فضل رباني ،(۲۰۱۹ م) ، ملنګ جان څوک و ؟ ، بېنوا انترنیتي پاڼه ، کندهار.
4.     ملنګ جان ، محمدامین ،(۱۳۷۶ ل .ل) ، د ملنګ جان خوږې نغمې ، د ننګرهار فرهنګي ټولنه ، ننګرهار.
5.     واجد ، عبدالواجد، ( ۱۳۹۵ ل.ل )، پښتو نحو،  د ښوونکو د روزنې لوی ریاست ، کابل.
6.    یاد ، داکتر لطیف ، ( ۲۰۱۶ م ) ، ملنګ جان په اشعارو کې د چارسدې (بابړې) د خونړۍ پیښې یادونه،سمسور انترنیتی وییپاڼه.
د ماشوم مزدوري کول
د ماشوم مزدوري کولو اصطلاح، له ماشوم څخه د هر ډول کار په بڼه هغې ناوړه ګټې اخیستنې ته ويل کېږي چې ماشومان له خپل ماشومتوب څخه بې برخې کوي، په منظم ډول ښوونځي ته د ماشوم په وړتيا کې خنډ کيږي او همدا کار له رواني، بدني، ټولنيز او اخلاقي اړخه زيان رسونکی وي. په ټوله نړۍ کې له ماشوم څخه داسې ناوړه ګټه اخستل، د قانون له مخې منع دي، يو لړ استثنائات لري، لکه:  د ماشوم هنرمند کار کول، د کورنۍ لپاره دندې تر سره کول، د روزنې چارې څارل او د ماشومانو د ځينو کارونو هغه ډولونه چې مسيحي ماشومان يې تر سره کوي، د امریکاګانو اصلي اوسېدونکو ماشومانو کارونه هم په دې ممنوعيت کې شامل نه دي.
د تاريخ په اوږدو کې له ماشوم څخه د مزدور په توګه کار اخستل په بېلا بېلو کچو تر سره شوی. د نولسمې پېړۍ په اوږدو او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې، د بې وزله کورنیو له پنځو څخه تر څوارلسو کلونو عمر لرنکو ډېريو ماشومانو په لوېدېځو هېوادونو او هم د هغوی په مستعمرو کې کار کاوه. په عمومي توګه دې ماشومانو په کروندو، د کورونو کارونو، کارخانو، کان کېندنو او د خبرونو رسولو د هلکانو په څېر خدماتو کې کارونه کول – ځينو به د شپې له مخې هم کار کاوه چې تر دوولسو ساعتونو اوږېدل. له کورنيو څخه د عايد تر لاسه کولو په پيليدو، د ښوونځيو زېاتېدو او د ماشوم د مزدورۍ د قوانیو تصويب، له ماشومانو څخه  د مزدور په توګه  د کار اخستلو پېښې کمې کړې.
د نړۍ په تر ټولو بې وزله هېوادونو کې، د څلورو له منځه يو ماشوم يې د مزدور په توګه په کار بوخت دی، تر ټولو زيات شمېر يې (۲۹ سلنه) په نيمه سهارايي افريقا کې ژوند کوي. په ۲۰۱۷ز کال کې، په څلورو افريقايي هېوادونو (مالي، بينن، چاډ او ګينيا-بيسو) کې له پنځو څخه تر څوارلسو کلونو عمر لرونکو له پنځوس سلنه څخه زياتو ماشومانو مزدوري کوله. په ټوله نړۍ کې د کرنې په برخه کې تر ټولو زيات ماشومان په مزدورۍ ګومارلي دي. تر ټولو زيات ماشوم مزدوران په کليوالو سيمو او رسمي اقتصادي سيمو کې موندل کېږي او د کارخانو پر ځای تر ډېره بريده ماشومان د هغوی مور او پلار په کار ګوماري. بې وزلي او د ښوونځيو کمښت د ماشومانو د مزدورۍ لومړی لامل دی.
د نړیوال بانک د معلوماتو پر بنسټ په نړيواله کچه د ۱۹۶۰ز او ۲۰۰۳ز کلونو تر منځ موده کې د ماشومانو د مزدورۍ کچه له پنځه وېشت څخه تر لس سلنه راکمه شوې ده، خو بيا هم د ماشومانو کارکولو کچه زیاته ده، د يونسف او اي ايل او د معلوماتو پر بنسټ:  اټکل شوی ده چې په ۲۰۱۳ز کال کې په ټوله نړۍ کې له پنځو څخه تر اولسو کلونو عمر لرونکي ۱۶۸ ميلیونه ماشومان په شاقه کارونو (سختواوستونزمن کارونو) کې ښکېل و.
له صنعتي  ټولنو مخکې د ماشومانو مزدوري
د ماشومانو مزدوري له صنعت مخکې اقتصادونو اصلي برخه وه. له اقتصاد څخه مخکې ټولنو کې د ماشومتوب هغه معنا ډېره کمه موندل کېږی، کومه چې اوس بلل کېږي. هغه مهال به ماشومانو د روزنې، ښکار او کرنې په څېر کارونو کې د کار لپاره له وړ ګرځېدو سره سم فعاله ونډه اخسته. په ډېريو ټولنو کې، ديارلس کلنو ماشومانو ته د بالغانو په سترګه کتل کېدل او د بالغانو په څېر کارونو کې يې ونډه اخیسته.
له صنعتي پړاو مخکې ټولنو کې د ماشومانو کار خورا مهم و، ځکه کوچنيانو د خپل ځان او خپلې ډلې د پايدو په موخه د خپل کار وړاندې کولو ته اړتيا درلوده. له صنعتي پړاو مخکې ټولنو د کم توليد او لنډ ژوند تمې ځانګړنه درلوده، له همدې امله د اوږدې مودې لپاره له کار څخه د کوچنيانو منع کول د دوی او د دوی د ډلې هوساينې ته زيان رساوه. له صنعتي پړاو مخکې ټولنو کې، کوچنيانو ښوونځي ته دحاضرېدو کمه اړتيا لرله. په ځانګړي ډول په کم لوستو ټولنو کې دا حالت و. له صنعتي پړاو مخکې ډېری مهارتونه او پوهې له نېغ په نېغه روزنې يا د وړ بالغانو په مټ د زده کړې له لارې لېږدېدل.
صنعتي انقلاب
د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې په برلين کې د صنعتي انقلاب په پيلېدو سره، د ماشومانو مزدورانو په ګډون له مزدورانو څخه په صنعتي ګټه اخستنه کې په تېزۍ سره زياتوالی راغی. د برمنګم، مانچيسټر او ليورپول په څېر په صنعتي ښارونو کې په چټکۍ سره له کوچنيو څخه په سترو ښارونو بدل شول او د ماشومانو د مرګ کچه هم زیاته شوه. د دې ښارونو د وګړو شمېر هم ډېر ژر زيات شو، ځکه چې دا ښارونه په کرنيزو محصولاتو کې د زياتوالي له امله مخ په وده وو. همدا کار په نورو صنعتي هېوادونو کې هم تکرار شو.
په ځانګړي ډول ويکټوري پړاو د هغو شرايطو د منځ ته راتلو له امله بدنامه شو، په کوم پړاو کې چې ماشومان په کار ګومارل کېدل. د څلور کلنو ماشومانو په څېر کم عمره ماشومانو ته په توليدي کارخانو او د کان کيندنو په برخه کې کار ورکول کېده، دوی به د ساعتونو لپاره په خطرناکو حالاتو کې کار کاوه چې ډېر ځله به مرګوني کارونه وو. د ډبرو سکرو په کانونو کې به ماشومان له هغو تونلونو څخه تېرېدل چې د غټانو لپاره به ډېر تنګ وو. ماشومانو به د مزدورو هلکانو په توګه کار کاوه، د جاروکښانو، د بوټانو د پالش کوونکو يا اورډبليو، ګلانو يا نورو ارزانه توکو د پلورونکو په توګه يې کارونه يې پر مخ وړل. ځینو ماشومانو د شاګردانو په څېر د درناوي وړ سوداګرۍ تر لاسه کړې، لکه د رغونې يا په کور کې د خادمانو په څېر (د اتلسمې پېړۍ په نيماي کې په لندن کې له ۱۲۰۰۰۰ څخه زيات کورني خادمان وو). د کار ساعتونه اوږده وو: ابادوونکو د دوبي په يوه اونۍ کې څلور شپېته ساعته او د ژمي په يوه اونۍ کې دوه پنځوس ساعته کار کاوه، په داسې حال کې چې خادمانو به اتيا ساعته کار کاوه.
د ماشومانو مزدورۍ له پيل څخه په صنعتي انقلاب کې مهمه ونډه درلودلې ده چې په عمومي توګه د اقتصادي ستونزو له امله منځ ته راغلي وو. د بې وزلو خلکو له ماشومانو تمه کېده، چې د خپلو کورنيو په ګټه وټه کې برخه واخلي. د نولمسې پېړۍ په لويه بریتانيا کې، د بې وزلو کورنيو يو په درې کورنیو يې د ګټې وټې څوک نه درلودل چې لامل يې يا مرګ او يا غفلت و او دې چارې ډېر کوچنيان اړ کړي وو چې په کم عمرۍ کې کار وکړي. په ۱۷۸۸ز کال کې په انګلستان او سکاټلينډ کې، د اوبو په مټ چلېدونکو ۱۴۳ د پمبې په کار ځايونو کې دوه په درې برخه يې ماشومان پېژندل شوي دي. يو زيات شمېر ماشومانو د فاحشو (بدکارو) په څېر هم کار کاوه. د «چارلس ډکنز»  په نوم ليکوال له دوولس کلنۍ څخه د تورولو په کارخانه کې کار کړی، په داسې حال کې چې د هغه کورنۍ د پور ورکوونکي په بند کې وه.
ډېر کرته د ماشومانو مزد لږ و، د ماشومانو مزد د يوه بالغ د مزد په پرتله له لسو څخه تر شل سلنه کم و. کارل مارکس د ماشومانو د مزدورۍ يو څرګند مخالف و، هغه به ويل چې: بریتانوي صنايع «کولای شي، د وينې په رودلو او د ماشومانو د وينو په رودلو وپاييږي»، هغه همدا راز ويلي دي چې:«د متحده ايالاتو د پانګې مالي مرسته د ماشومانو د وينو په پانګونې سره» شوې ده. «ليټيا الزبت لينډن» د ۱۸۳۵ز کال په خپل شعر «کارخانه» کې د ماشومانو د کار غندنه کړې، د کوم شعر ځينې برخې چې هغې په ۱۸۳۷ز کال کې شهزادګۍ ويکټوريا ته په خپله اتلسمه کليزه کې د درناوي په توګه داخلې کړې وې.
د نولسمې پېړۍ د دويمې نيمايي په اوږدو کې، د سوداګريزو اتحاديو د ودې له امله په سوداګريزو ټولنو کې د مقرراتو او اقتصادي لاملونو پر بنسټ د ماشومانو په مزدورۍ کې کمښت راغی. د ماشومانو د مزدورۍ تنظيم، د صنعتي انقلاب د لومړيو ورځو څخه پيل شو. په بریتانيا کې د ماشومانو د مزدورۍ د تنظیم لومړی قانون په ۱۸۰۳ز کال کې تصويب شو. لکه چې په ۱۸۰۲ ز او ۱۸۱۹ز کلونو کې د کارخانې قانون تصويب شوی و، تر څو په کارخانو او د پمبې په کارځايونو کې د کار کوونکو ماشومانو د کار وخت هره ورځ تر دوولسو ساعتونو پورې محدود کړي. دا قوانين تر ډېره بريده اغېزناک نه و او د سخت دريځو خوځښتونو څخه وروسته، د بېلګې په ډول: په ۱۸۳۱ز کال کې «د لنډې مودې کمېټې»، شاهي کميسيون چې په ۱۸۳۳ز کال کې يې وړانديز کړی و، تر څو له يوولسو څخه تر اتلس کاله عمر لرونکي ماشومان په يوه ورځ کې زيات نه زيات دوولس ساعته کار وکړي، له نهو څخه تر يوولسو کلونو پورې ماشومان بايد زيات نه زيات اته ساعته کار وکړ او له نهه کلونو څخه کم عمره ماشومان بايد نور له دې وروسته کار ونه کړي، خو بيا هم دا قانون يواځې د رخت جوړولو په صنعت کې عملي شو او لا زياتو هڅونو د ۱۸۴۷ز کال يو بل قانون رامنځ ته کړ، چې هم يې د بالغانو او هم د ماشومانو د کار موده په يوه ورځ کې تر لسو ساعتونو محدوده کړه. «لارډ شيفټسبري» د ماشومانو د مزدورۍ د تنظيم يو څرګند ملاتړی و.
پلازا 66 ټاور ون
پلازا 66 ټاور ون چين په ښار  شنگهای کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 66 منزلونه دي او ددې لوړوالی  288 ميټر (945 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2001 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
چټک ليکنه
شارټ هینډ يا ژرليکنه د چټک لیکلو هنر دی او معمولا د خبریالانو او لیکوالانو لخوا کارول کیږي.
که تاسو خپل مهارت ته وده ورکړئ، او د معمول په پرتله ګړندي ليکل وکړئ، دا د چټک لیکلو هنر بلل کیږي. په چټکه لیکنه کې، ښه لاس لیکل په پام کې نه نیول کیږي او د مطلوب مفهوم ګړندي لیکلو ته ډېره پاملرنه کیږي. که څه هم د ګړندۍ لیکلو سره د ښه لاس لیکلو درلودل ستاسو د کار ارزښت ته ډېر څه اضافه کوي.
د هر انسان د فکر سرعت د هغه د لیکلو سرعت ډېر ګړندی وي. او هرڅومره چې د لیکلو سرعت د فکر سرعت ته نږدې وي ، د انسان لپاره دا اسانه ده چې هغه څه ولیکي چې هغه یې په ذهن کې لري. د دې مهارت ترلاسه کول تمرین ته اړتیا لري او د ګړندي لیکلو لپاره د اهدافو په ټاکلو کې هر ډول ګړندي او ډیروالی به تاسو د دې مهارت ترلاسه کولو مخه ونیسي. د دې مهارت په ترلاسه کولو کې پراخه لغت یو مهم انتخاب دی. او تاسو باید هڅه وکړئ چې د خپلو مهارتونو د ښه کولو سربیره خپل لغتونه لوړ کړئ.
د دهخودا په لغت کې تعریف
لنډیز يا ګړندي لیکل يو سټینوګرافر عمل دی د نوي سکرتریت د دندې لپاره یو له اړین مهارتونو څخه د سټینوګرافي هنر دی ترڅو هغه څه چې د سازمانونو د مدیرانو لخوا ویل کیږي د سکرتر لخوا په سټینوګرافي کې لیکل کیږي او اجرایوي برخو ته رسول کیږي. تاندنویس او تاند او د هغه نورو ترکیبونو ته مراجعه وکړئ.
رقاع ليکدود
رقاع ليکدود په لیکنه کې د چټک او لنډ لیکلو اړتیا له امله کارول کېده.
مولداويايي ژبه
مالداویایي ژبه (په رومانیایي او مالداویان کې: limba moldovenească/лимба молдовеняске) د رومانیايي ژبې بل نوم دی، چې د مالدووا هېواد رسمي ژبه ده. د مولداوی ژبې د ویلو طریقه د شمال ختیځ رومانیا د خلکو خبرې ژبې ته نږدې ده. او دواړه هېوادونه یو معیاري ادبي ليکلې ژبه کاروي James Minahan, Miniature empires: a historical dictionary of the newly independent states, Greenwood Publishing Group, 1989, pp. 276Л. И. Лухт, Б. П. Нарумов. Румынский язык // Языки мира. Романские языки. М., Academia, Институт языкознания РАН, 2001 چې په سیریلیک ليکدود کې لیکل شوي. مولدووان هم د ترانسنستریا خودمختاره سیمې یوه له رسمي ژبو څخه ده.
چيليابنسک ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" چیلیابینسک اوبلاست (Chelyabinsk Oblast) Челя́бинская о́бласть چیلیابینسکایا اوبلاست  د روسیې یو فدرالي واحد ( اوبلاست ) ده چې په اورال فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري. اداري مرکز یې د چیلیابینسک ښار دی.
حوالې
وېشنيزه:د روسي فدرالي ولسوالۍ وېشنيزه:د روسيې وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې وېشنيزه:د روسيې هېوادنی وېش وېشنيزه:د روسيې وختونه وېشنيزه:د روسيې ښارونه وېشنيزه:د روسیې امپراتوري وېشنيزه:د روسیې فضایي تمځایونه وېشنيزه:د روسیې لوړي وادني وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي اوبتلونه
چونگ چنگ پولي ټاور
چونگ چنگ پولي ټاور چين په ښار  چونگ چنگ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 58 منزلونه دي او ددې لوړوالی  287 ميټر (941 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2010 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د جوهر ابوبکر
سلطان سر ابوبکر الخلیل ابراهیم شاه ابن المرحوم تیمنګ ګونګ سری مهاراجا تون ډینګ ابراهیم (په جاوي الفبا: المرحوم سلطان سر ابو بكر الخليل إبراهيم شاه ابن المرحوم تمڠڬوڠ تون داءيڠ إبراهيم سري مهاراج جوهر؛ زوکړه ۱۸۳۳ زکال د فبروري ۳ مه – مړینه: د ۱۸۹۵ زکال د جون ۴ مه) د جوهر تیمنګ ګونګ و. نوموړی د معاصر جوهر لومړنی سلطان، د جوهر ۲۱م سلطان او له تیمنګ ګونګ کورنۍ څخه لومړنی مهاراج و. نوموړی په غیر رسمي توګه د نورو تیمنګ ګونګ پاچایانو په څېر د «معاصر جوهر پلار» بلل کېږي، ځکه چې ډېری تاریخ پوهانو په ۱۹مه پېړۍ کې د جوهر پراختیا د ابوبکر په مشرۍ تائید کړې. هغه داسې پالیسۍ پیل کړۍ چې د چیني قوم له کار برابرونکو سره یې مرسته وکړه څو د دغه ایالت کرهڼه تحریک کړي، هغه ایالت چې د چین له سویل څخه د چیني مهاجرانو په کډوالۍ په ۱۸۴۰مه لسیزه کې تاسیس شوی و. نوموړي همدارنګه د جوهر د زیربناو، اداري سیسټم، پوځي او ملکي خدمتونو مسئولیت پرغاړه درلود چې ټول دغه د هغو له لویدیځو ګاونډیو څخه تقلید شوي و.
ابوبکر د خپلو دیپلماتیکو وړتیاو له امله د ټولو پام وړ و، ځکه چې بریتانوي او مالایي حاکمانو د مهمو پرېکړو په موخه هغه ته مراجعه کوله. نوموړي همدارنګه له سفر کولو سره لېوالتیا لرله او لومړنی مالایي واکمن و چې په ۱۸۶۶ زکال کې یې انګلستان ته په سفر اروپا ته لومړی سفر وکړ. په ځانګړې توګه هغه د ملکې ویکټوریا د ژوند په وروستیو کلونو کې د هغه دایمي ملګری شو او د دوی دواړو ترمنځ ملګرتیا د جوهر او بریتانیا د اړیکو په جوړولو کې مهمه ونډه لرله؛ همدارنګه جوهر په مالایا ټاپو وزمه کې یوازنی ایالت و چې د نولسمې پېړۍ په پای کې یې په خپلو داخلي چارو کې خپلواکي ساتلې وه، په داسې حال کې چې د بریتانیا استعماري دولت هڅه کوله په دغو ایالتونو کې د بریتانوي وګړو په استوګن کولو سره په دغه ځایونو کې خپل کنټرول وساتي. نوموړی همدارنګه یو انګلوفیل و چې ډیری عادات او شخصي پرېکړې یې له اروپایي باورونو او سلایقو سره یوشان وې.
لومړی مانوئل کومننوس
لومړی مانوئل کومننوس ( په یوناني:  Μανουήλ Κομνηνός؛ د ۱۱۱۸ کال د نومبر له ۲۸ – د ۱۱۸۰ کال د سپټمبر تر ۲۴)، چې لاتیني یې Comnenus دی او د پورفیروجېنېټوس (Porphyrogennetos) یعنې "په ارغواني کې زېږیدلی" په نوم هم یادېږي، د ۱۲ پېړۍ بیزانسي سترواک ؤ، چې د بیزاس او مدیترانې په تاریخ کې د بدلون په مهم پېچومي کې واکمن ؤ. واکمني یې د کومینین رغونې د وروستۍ غوړېدنې شاهده وه، چې په ترڅ کې یې بیزانس سترواکي د خپل نظامي او اقتصادي ځواک بېرته راپورته کېدو شاهد وه او د کلتور بیا ژوندي کېدنې څخه برخمنه شوې وه.
د جوهر ابوبکر
لومړني کلونه
وان ابوبکر د ۱۸۳۳ زکال د فبروري په ۳ مه د سنګاپور د ستانا لاما په تیلک بیلانګا کې وزېږېد. نوموړی د تیمنګ ګونګ ډینګ ابراهیم مشر زوی او د تیمنګ ګونګ عبدالرحمن لمسۍ و چې په همدې توګه د مور له اړخه د جوهر بندهارا سلسلې د لومړي سلطان؛ څلورم سلطان عبدالجلیل شاه لمسی و. ابوبکر د خپل ماشومتوب کلونه په تیلک بیلانګا کې په خپل پلرني کلي کې تېر کړل؛ د ځوانۍ پر مهال هغه د اسلام او آداتو (مالایي سنتي قانون) په برخه کې د سیمه ئیزو ښوونکو له خوا وړاندې له دې چې د تیلک بیلانګا مالايي مدرسې ته چې د بنجامین پیچ کیزبری له خوا اداره کېده ولاړ شي؛ وروزل شو. د مبلغینو ښوونکو تر لارښوونې لاندې نوموړی د یو انګلیسي ځیرک کس په څېر د هغوی په دودونو د برابر او له خپلې مورنۍ مالایي ژبې سربېره په انګلیسي ژبه د روان خبرو کوونکي په توګه راڅرګند شو.
لومړی مانوئل کومننوس
مانوئل لېواله ؤ چې د مدیترانې نړۍ د سترځواک په توګه خپله سترواکي بېرته پخواني جلال ته راوګرځوي، نو ځواکمنه او ځیرکه بهرنۍ پالیسي یې غوره کړه. په دې بهیر کې د پاپ څلورم آډریان (Pope Adrian IV) او بیا راپورته شوي لوېدیځ سره متحد شو. هغه د سیسیل په نارمن سلطنت (Norman Kingdom of Sicily) برید وکړ، که څه هم ناکام شو، خو د ختیځ روم وروستی سترواک ؤ چې په لوېدیځه مدیترانه کې یې د بیانیونې هڅې وکړې. د هغه په سترواکۍ کې د دوهمې صلیبي خطرناکې جګړې تېرېدل په ځیرکه توګه مدیریت شوه. مانوئل د اوټرمر په صلیبی دولتونو باندې د بیزانس تحت الحمایه هېواد رامنځته کړ. هغه چې په سپېڅلي خاوره (Holy Land) کې د مسلمانانو پرمختګونو سره مخ شو، نو د بیت المقدس له سلطنت سره یې یوالی وکړ او په فاطمي مصر باندې یې په ګډ یرغل کې برخه واخیسته. مانوئل د بالکان او ختیځې مدیترانې سیاسي نقشې بدلې کړې، د هنګري او اوټرمر سلطنتونه یې د بیزانس تر تسلط لاندې ونیول او په لوېدیځ او ختیځ کې یې د خپلو ګاونډیانو په وړاندې کلکه مبارزه وکړه.
د جوهر ابوبکر
لومړني کلونه
په ۱۸۵۱ زکال کې تیمنګ ګونګ اتلس کلن ځوان ابوبکر د موکل په توګه له ځان سره وټاکه څو د سلطان علي پر وړاندې د هغو خبرو اترو په هڅو کې چې په بېهوده ډول یې پر جوهر باندې د حاکمیت ادعا لرله، ورسره مرسته وکړي. د تیمنګ ګونګ د عمر په زیاتوالي سره هغه په تدریجي ډول خپلې دولتي چارې ابوبکر ته پرېښودې. په دغه دوره کې څو بریتانوي چارواکو د ابوبکر عالي دیپلماتیکې وړتیاوې وستایلې، هماغه ډول چې د سنګاپور لپاره لوړپوړي حقوقي استازي ویلیام ناپیر په خپلو یاددښتونو کې ترې یادونه کړې. ناپیر له ابوبکر سره په دې کې مرسته وکړه چې د لینګا د مخلوع واکمن محمد مظفرشاه مور تنګکو ته، وروسته له هغه ډېر ژر جوهر ته راولي چې زوی یې پر پاهانګ باندې حاکمیتي ادعا پیل کړه.
لومړی مانوئل کومننوس
که څه هم د مانوئل د واکمنۍ په پای کې په ختیځ کې د هغه لاسته راوړنې په میرایوکیفالون کې یوې سختې ماتې په خطر کې واچول، چې تر ډېره حده د هغه د تکبر له کبله د سلجوق په یوه ښه دفاعي ځای باندې برید ؤ. که څه هم بیزانسیان بېرته ورغېدل او مانویل د سلطان کلیج دوهم ارسلان سره د ګټورې سولې تړون وکړ، ثابته شوه چې میریوکیفالون جګړه له ترکانو څخه د آناتولي د داخلي برخې د بېرته ترلاسه کولو لپاره د سترواکۍ وروستۍ ناکامه هڅه وه.
مانوئل د یونانیانو له لوري هو مګاس (ὁ Μέγας، "لوی" ژباړل شوی) په نوم بلل کېد، هغه د دې لپاره پېژندل کېږي چې په هغو کسانو کې د ده خدمت په کې وو، ټینګه وفاداري هڅولې ده. همدارنګه د هغه د منشي، جان کیناموس له خوا په لیکل شوي تاریخ کې د اتل په توګه څرګندېږي، په یاد تاریخ هره ښېګڼه هغه ته منسوب شوې. مانوئل چې د لوېدیځ صلیبیانو سره د خپلو اړیکو له امله اغېزمن شو، د لاتینې نړۍ په ځینو برخو کې د "قسطنطنیې تر ټولو مبارک سترواک" شهرت څخه هم برخمن ؤ. خو عصري تاریخ پوهان د هغه ته کمه لېوالتیا لري. یو شمېر یې ادعا کوي چې هغه لوی ځواک یې چې په لاس کې ؤ، د هغه شخصي لاسته راوړنه نه وه، بلکې د هغې لړۍ لاسته راوړنه وه چې هغه یې استازیتوب کاوه؛ دوی دا استدلال هم کوي چې د مانوئل له مړینې وروسته د بیزانس سترواکۍ ځواک په ناورینجنه توګه راټیټ شو، نو طبیعي ده چې د دې زوال لاملونه د هغه په ​​واکمنۍ کې وپلټل شي.
د جوهر ابوبکر
لومړني کلونه
د پاهانګ د کورنۍ جګړې پیل، په راتلونکې پېړۍ کې د دې لامل وګرځېد چې ابوبکر له تون مطهر سره ملګری شي او له هغه سره یې د هغه په جنګي هڅو کې مرسته وکړه. ابوبکر په ۱۸۶۰ زکال کې پاهانګ ته د سفر پر مهال د مطهر له لور سره واده وکړ او راتلونکی کال یعنې په ۱۸۶۱ زکال کې یې له هغه سره د ملګرتیا، یووالي او د متقابل ملاتړ کولو هوکړه لاسلیک کړه. ورته مهال تیمنګ ګونګ ابراهیم چې له وړاندې څخه له اوږد مهالې ناروغۍ رنځېده د ۱۸۶۲ زکال د جنوري په ۳۱ مه د شدیدې تبې له امله ومړ.
لومړی مانوئل کومننوس
تخت ته رسېدل
مانوئل کومننوس د ۱۱۱۸ کال د نومبر په ۲۸ کې زیږېدلی او د دوهم جان کومننوس (John II Komnenos) او د هنګري د ایرین څلورم زوی ؤ، نو ناشونې ښکارېده چې هغه به د خپل پلار ځایناستی شي. د هغه مورنی نیکه سنټ لادیسلاس (St. Ladislaus) ؤ. مانوئل د دانشمند (Danishmendid) ترکانو په وړاندې د نیوکیسریا د ناکامې محاصرې (۱۱۴۰ کال) پر مهال خپل پلار د خپلې مېړانې او زړورتیا تر اغېزې لاندې راوست. په ۱۱۴۳ کال کې دوهم جان د ناسور زخم په پایله کې مړینې په حال کې ؤ؛ هغه د خپل ځانکدن په وخت کې مانوئل د ژوندي مشر ورور، اسحاق په پرتله غوره وباله او خپل ځایناستی یې وټاکه. جان د اسحاق د خوشکي او کلک غرور برعکس، د مانوئل زړورتیا او مشورې اخیستلو ته تیاری د هغه د ټاکنې لاملونه وبلل. وروسته له هغه چې جان د ۱۱۴۳ کال د اپریل په ۸ مړ شو، زوی یې مانوئل، د لښکر له خوا د سترواک په توګه اعلام شو. بیا هم د هغه ځای کښېنانسته په هېڅ صورت ډاډمنه نه وه: کله چې د قسطنطنیې څخه لېرې د سیلیسیا په ځنګلونو کې د خپل پلار لښکر سره ؤ، پوه شو چې اړینه ده ژر تر ژره پلازمېنې ته راستون شي. هغه لا هم اړ ؤ چې د خپل پلار د جنازې خیال وساتي او دود یې غوښتل چې په ​​​​هغه ځای کې چې پلار یې مړ شو، د یوې صومعې بنسټ تنظیم کړي. مانوئل په چټکۍ سره له ځانه مخکې عمومي قومندان جان آکسوش واستاوه ترڅو خپل ترټولو خطرناک احتمالي سیال، خپل ورور اسحاق چې په لویه ماڼۍ کې یې ژوند کاوه او سترواکۍ خزانې او شاهي نښانو ته یې ژر لاسرسی درلود، ونیسي. آکسوش مخکې له دې چې د سترواک د مړینې خبر پلازمېنې ته ورسېږي، پلازمېنې ته د ننه شو. هغه ​​​​ژر د ښار له وفاداري څخه ډاډ ترلاسه کړ او کله چې مانوئل د ۱۱۴۳ کال په اګست کې پلازمېنې ته ننوت، د نوي لوی پاپ، دوهم مایکل کورکواس له خوا یې په سر تاج کېښودل شو. مانوئل څو ورځې وروسته د اسحاق د خوشې کولو امر وکړ، ځکه چې د سترواکۍ موقف یې خوندي ؤ او نور څه نه ؤ پاتې چې ځنې ډار شي. بیا یې امر وکړ چې د قسطنطنیې هر کور ته دوې ټوټې سره زر او (په کال کې د سپینو زرو  ۲۰۰  ټوټو په ګډون) ۲۰۰ پونډ سره زر د بیزانس کلیسا ته ورکړل شي.
هغه سترواکي چې مانوئل له خپل پلار څخه په میراث یوړه د یوې پېړۍ وړاندې په پرتله زیاته باثباته وه. د ۱۱ پېړۍ په وروستیو کې، د بیزانس سترواکي د پام وړ نظامي او سیاسي زوال سره مخ شوه، خو دا زوال د مانوئل د نیکه او پلار په مشرۍ ایسار شو او تر ډېره حده بدل شو. سره له دې سترواکي د سختو ننګونو سره مخ وه. د ۱۱ پېړۍ په پای کې د سیسيل نورمنانو ایټالیه د بیزانس سترواک له کنټرول څخه وایستله. سلجوقي ترکانو هم له مرکزي آناتوليا سره همدا کار کړی ؤ. په مشرق کې یو نوی ځواک، صلیبی دولتونه راڅرګند شول، چې د بیزانس سترواکي یې له نوو ننګونو سره مخ کړه. د تېرو پېړیو په اوږدو کې د بل هر وخت په پرتله، په حقیقت کې دا مهال د سترواک دنده ډېره ډاروونکې وه.
د جوهر ابوبکر
لویه بریتانیا
ابوبکر په داسې حال کې چې لا تیمنګ ګونګ و، د خپلې لوړې مراسم ترسره کړل. نوموړي په ۱۸۶۶ زکال کې له داتو جعفر سره انګلستان ته سفر وکړ او د انګلستان د سلطنتي کورنۍ له غړو په ځانګړې توګه له ملکې ویکټوریا او د ولز له شهزاده اډوارډ سره یې وکتل. ملکې نوموړي ته د Knight Commander of the Order of the Star of India یا (KCSI) نښان ورکړ چې ابوبکر ته یې ډېر زیات ارزښت درلود. د راپورونو له مخې دغه سفر د ابوبکر او داتو جعفر لپاره نه هېرېدونکي خاطرات جوړ کړل او ابوبکر یې وهڅاوه څو جوهر هم د بریتانیا په ډول جوړ کړي. نهه کاله وروسته ابوبکر کلکتې ته سفر وکړ څو له شاهزاده اډوارډ سره وګوري چې دغه ښار ته په چکر راغلی و. راتلونکی کال شاهزاده اډوارډ هغه ته د ولز د شاهزاده د سرو زرو مډال ورکړ. نوموړي په ۱۸۷۸ زکال کې بیاځلي لندن ته سفر وکړ چې د توپ ویشتنې په دولتي مراسمو کې د ګډون په موخه باکینګهام ماڼۍ ته ور وبلل شو. د ابوبکر ماڼۍ په بشپړ ډول د بریتانوي ماڼیو په څېر جوړې وې، هغه مهال چې شهزاده جورج او شهزاده البرټ ویکټور په ۱۸۸۰ مه لسیزه کې جوهر ته ولاړل څرګنده یې کړه چې د ابوبکر د ماڼۍ میلمستون په بشپړه توګه د وینډزور ماڼۍ د خونو په څېر وه. ابوبکر چې د چوګان لوبې سره یې هم مینه لرله له شهزاده ګانو سره یې په جوهر کې د چوګان سیالي وکړه.
لومړی مانوئل کومننوس
د انطاکیې شهزاده
د مانوئل د واکمنۍ لومړی آزمایښت په ۱۱۴۴ کال کې رورسېد، کله چې دی د انطاکیې شهزاده، ریمونډ د سیسیلي خاورو د پرېښودو له غوښتنې سره مخ شو. که څه هم د هغه کال په وروستیو کې د اډیسا صلیبي کونټي د عماد الدین زنګي په مشرۍ د بیاراپورته شوي اسلامي جهاد په څپو کې ونیول شوه. ریمونډ پوه شو چې د لوېدیځ څخه سمدستي مرسته ناشونې ده. دې ته په پام سره چې د هغه ختیځ پلو اوس په خطرناک ډول د دې نوي ګواښ سره مخ شوی، داسې برېښېده چې هغه ته پرته له دې چې قسطنطنیې ته د سپکې لیدنې لپاره تیاری ونیسي، کم چانس موجود ؤ. خپل غرور یې ایسته کړ او شمال ته یې سفر وکړ ترڅو مانوئل ته تسلیم شي او د ساتنې غوښتنه ترې وکړي. هغه سره د غوښتل شوي ملاتړ ژمنه وشوه او د بیزانس سره د هغه بیعت خوندي شو.
د جوهر ابوبکر
لویه بریتانیا
په ځانګړې توګه، ملکه ویکټوریا په وروستیو کلونو کې د ابوبکر ځانګړې ملګرې شوه. په ۱۸۹۱ زکال کې د انګلستان په سفر کې ملکې شخصا د ابوبکر هرکلی وکړ او هغه ته یې په ویندزور ماڼۍ کې د ماښامنۍ بلنه ورکړه او له هغه یې وغوښتل په ماڼۍ کې ورسره پاتې شي. ملکې ویکټوریا، ابوبکر ته ډېر زیات درناوی درلود. آن د ۱۸۹۱زکال په مارچ میاشت کې یې هغه ته په یوه لیک کې د «زړه ته نږدې ملګري» په توګه یادونه کړې وه او د لیک په پای کې یې هم خپل لاسلیک و.