الکترون_(انګارلیون_يا_انګارلۍ_يا_برېښک)
اَتوم (يا «نامات») Atom
«اَتوم» يو يوناني يا اِغريقي يا اِېلېنيکي وَيی يا ویوکی يا ویون دئ چې په پښتو ژبې کښې آں ته «نامات» ويلي شو ، چې د عنصري يا د آپهلمندي elemental مادې (يا تهوکي يا مونږتاوَړ يا مووَر) matter وړې ترينې ټوټې ته «اَتوم» يا «نامات» atom فرمایل شوي وواَو پوهان د ځينوں آزمايښتوں د لیدوں څخه وروسته دسې انګېري چې «اَتوم» يوه هــَــسته (يا يوه خــَــستــَــکه يا زڼی يا زړی يا مــَــندِکه يا نــَــواة يا نوکټــِــکلۍ يا نــِــناکېلون) يا nucleus   لري چې هسته يا زڼی يا زړی د اتوم مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) يا positive برقي چارج يا شارژ (يا برېښي بار يا انګارليځ پېټــَــی) به لري ، او د اَتوم شاوخوا ته د مېوې د هستې يا د خستکې يا د زڼي يا د زړي په ډَول يو ډَول پوښونکې یا ساتونکې برخه به وي چې هالته انګېرل شوي چې يو يا څو شمېر الکترون (انګارليون يا انګارلۍ یا برېښک) به وي ، مګر چې د شمسي نظام (يا د نمــَــريځ ســَــرادَرَوِښت يا سيسټم) په ډَول به چې پوهان يا پوهوں فرمايلي وو چې د نمر شاوخوا ته ځينې کــُــرَوي سيارې (يا آسماني کلوله يا پنډوسي ګرځاندې) شته يا سته دي ، هماسې د اتوم (نامات) د هستې (يا د خستکې يا د زڼي يا د زړي يا د نوکټــِــکلۍ يا د نــِــناکېلون) شاوخوا ته به په ګــِــردکــَــرښيزوں تګلاروں باندې يا پر مدور مــَــسیروں باندې به الکترونان (انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) به ګرځي ، اَو تاويږي به. او انګېرل شوي دي چې هر اتوم (نامات) په عادي يا روږدي حالت يا اوسونتهیا کښې هونمره چې مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چارج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) لري ، هونمره هم منفي (نغوښتشويځ يا نغوښتدي) يا negative برقي چارج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) به لري ، او چې دواړه برابر يا سیال يا يوڅهیال برقي چارجونه (برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي) يو بــِــل صفر يا هېڅ کوي او په عادي يا روږدي حالت یا اوسونتهیا کښې به اتوم (نامات) به برقي خــُــنثیٰ (يا برېښليځ نادِهــَــريــَــووال يا اَنګارليځ ناخواوَر) يا electrically neutral به وي يعني (منځآند کوي) چې نه صاف سوچه مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چارج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) لري ، او نه هم صاف سوچه منفي (نغوښتشويځ يا نغوښتدي) برقي چارج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) لري ، مګر که اتوم (نامات) که وموښل شي ، ځينې پوښوونکي او شاوخوا ګرځېدونکي الکترونان (انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) ئې ورڅخه (يا ورڅې) ايسته کړل کیږي ، يا دا چې د موښــَــوونکي شيء يا تن څخه ځينې اِضافي يا ډېرترګډ شواند الکترونان (انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) د اتوم (نامات) پوښوونکې برخې ته راځي ، مګر د اتوم (نامات) هسته (نوکټکلۍ یا نناکېلیون یا خستکې يا د زڼي يا د زړي) مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چارجونه (برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي) په آسانۍ نه شي ايسته کېدلی ، او په اتوم (نامات) کښې يوازې په آسانتر ډَول الکترونان (انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان) کمتر یا ډېرتر کيږي ، چې که په اتوم (نامات) کښې الکترونان (انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان) که لږتر شي ، اتوم (نامات) صاف يا سوچه يو څه مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چارج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) ګټي ، او که په اتوم (نامات) کښې الکترونان (انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان) که ډېرتر یا زیادتر که شي ، اتوم (نامات) صاف يا سوچه يو څه منفي (نغوښتشويځ يا نغوښتدي) برقي چارج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) ګټي. مګر ځينې فیزیک پوهان يا پنځپوهان په ۲۰ شمېرِمې میلادي يا زېږدي پېړۍ يا قرن يا سدې کښې وتواندېدل چې د ځينوں درندوں عنصروں يا آپیلمندوں د اتوم (نامات) هسته ګان (نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي ګان يا زړي) هم په چل مات کړي ، اَو د آں وقت اَو مهال څخه (يا څې) وروسته پوه شول چې ځينې درانده عنصران يا آپیلمندان لــِــکه اورانیوم يا يوړېنيــَــم uranium په خپله په طبیعت (پنځون يا پیداشوِښت يا نسڅښتکړا) کښې د اتوم (نامات) هسته ګان (نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي يا زړي) ئې ماتېدل اَو وړانګـشونان يا پلوَشېشونان يا تــَــشــَــعشــُــع ګان يا شــُــعاع ګان يا اَشــِــعــّــې يا radiations  ئې هم د ځان څخه ايستل يا خپارِه کول چې آں ډَول ماده (مونږتاوَړ یا مووَر) يا تهوکي ته چې د ځان څخه (يا څې) وړانګشونان (يا تشعشع ګان یا شعاع ګان) چې باسي يا خپارِه کوي يا ايسته کوي ، راديواَکتيڤ يا رېډيـواَکټيڤ (یا وړانګېکړښتليځ) radioactive مادې (مونږتاوَړان يا مووَران) matters يا تهوکي ویل کيږي. اَو د طبیعي رادیو اَکتيڤيتې يا د پیداشوښتین يا د نسڅښتکړاوال رېډيـواَکـټـيـڤـيـټـي يا وړانګېکړښتليځتهیا څخه (يا څې) چې په کښې هسته ګان (يا نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي يا زړي یا نواة ګان) ماتېدل اَو وړانګشونان ترې وَتــِــل څېړونکېوں پوهوں دې سوچي نتيجوں يا راوړلڅــِــښت يا لاستراوړوں ته ورسېدل چې راديواَکتيڤ يا رېډيـواَکټيڤ (یا وړانګېکړښتليځ) مادې (مونږتاوَړان يا مووَران) يا تهوکي درې ډَوله وړانګان يا وړانګې لري چې دا دي : ۱. اَلفا يا اَلفه وړانګشون يا تشعشع  alpha or  α  radiation. ۲. بېتا يا بېته وړانګشون يا تشعشع  beta or β radiation. ۳. ګاما يا ګــَــمه وړانګشون يا تشعشع  gamma or γ radiation.