cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د چين يووالی
شاليد
تايوان ته د چين جمهوريت له بېرته ستنېدنې څخه وروسته کالونو کې تايوان د پام وړ ټولنيزو، سياسي، اقتصادي او کلتوري بدلونونو يوه لړۍ تېره کړه، چې د تايوان او د چين اصلي خاورې تر منځ وېش يې پياوړی کړ. دا حالت د جاپان سترواکۍ د مستعمرې په توګه د تايوان د تاريخ له لورې نور هم خراب شو، چې د تايوان د بې سارې پېژندنې يا شناخت او د تايوان د خپلواکۍ لپاره د هيلې رامنځته کېدلو لامل شو. د تايوان د خپلواکۍ خوځښت په وروستيو پېړيو کې د پام وړ پياوړې وده کړې ده او د هغه څه پر مهال يو ګڼ ګوندي نظام ته د چين د جمهوريت د لېږد له راهيسې پر ټاپو باندې وده وال ځواک شوی دی، چې د تايوان د ديموکراتي کېدنې “Democratization of Taiwan” په توګه پېژندل شوي دي. د دې نوي سياسي حقيقت له امله خپلواکۍ پلوي ګوندونو د ټاکنو له لارې تايوان باندې د ډېره کي واک تر لاسه کولو وړتيا درلوده.
چين (د چين ولسي جمهوريت) د تايوان خپلواکي هيڅکله په رسميت نه ده پېژندلې. چين ټينګار کوي چې د چين جمهوريت (تايوان) شتون په ۱۹۴۹ز کال کې هغه مهال پای ته ورسېد، چې د چين ولسي جمهوريت (چين) اعلان شو. چين د تايوان له لورې اداره کېدونکي سيمه په رسمي ډول د تايوان سيمه بولي او د تايوان حکومت د تايوان چارواکو په توګه يادوي. چين د ۲۳ ولايت په توګه د تايوان ګڼلو ادعا ته دوام ورکوي او هغه فيوجياني “Fujianese” سيمې چې لا هم د تايوانيانو تر واک لاندې دي، د فيوجين ولايت برخې ګڼي. چين د خپلې ارادې د روښانه کولو په موخه د يو چين “One-China” سياست رامنځته کړی دی. په ۲۰۰۵ز کال کې چين د بېلتون ضد قانون “Anti-Secession Law” تصويب کړ، چې يوه موخه يې د تايوان د خپلواکۍ احساساتو کمزروي کول او بله موخه يې د تايوان پر وړاندې د ځواک کارونې قانوني کول وه، چې د چين د ادعا له مخې به خپلواکۍ ته د تايوان د نږدې کېدلو حالت کې «د چين د کورنۍ نښتې» تر پېژندنې يا تعريف لاندې راشي.
ګڼ تايواني وګړي د بېلابېلو لاملونو له مخې له چين سره د يو ځای کېدنې مخالفت کوي، چې له ډلې يې د تايوان د ديموکراسۍ، بشري حقونو او د تايوانيانو د ملتپالنې له لاسه ورکولو وېره يادولی شو. مخالفين د چين د جمهوريت د دې دريځ ساتلو پلوي دي، چې يا تايوان اداره کړي او يا يې خپلواکي وڅاري. د چين جمهوريت اساسي قانون څرګندوي چې په خاوره کې يې اصلي خاوره شامله ده، مګر د تايوان حکومت رسمي سياست په دې پورې تړلی دی، چې کوم ائتلاف اوس په واک کې دی. د “Pan-Blue” ائتلاف دا دريځ چې کېومېنټنګ رانغاړي، د خلق لومړی ګوند “People First Party” او نوی ګوند “New Party” په پای کې اصلي خاوره د چين جمهوريت کې يو ځای کوي، په داسې حال کې چې د “Pan-Green” ائتلاف دريځ چې د مخ پر وده ديموکراتيک ګوند “Democratic Progressive Party (DPP)” او د تايوان د ثبات اتحاديې “Taiwan Solidarity Union” څخه جوړ شوی دی، د تايوان خپلواکي تعقيبوي.
زنک (جست/کوټ)
زنک يو کيمياوي عنصر دی چې نښه يې Zn  او اتومي شمېره يې ۳۰ ده. زنک د يوې خونې د تودوخې درجې په اندازه تر يو بريده ماتېدونکی فلز دی او کله چې اکسيډينشن ورڅخه لېرې شي، نو د دې بڼه ځلېدونکې خړبخونه ښکاري. دا د دوره يي جدول په ۱۲ ګروپ (IIB) کې لومړی عنصر دی. له ځينو اړخونو څخه زنک له کيمياوي پلوه «مګنيشم» ته ورته دی: دواړه عناصر يواځې په يو عادي اکسيډيشن حالت (+2) څرګندوي او Zn2+ او Mg2+ «اينونه» يې د يوې اندازې وي. زنک د ځمکې په پوښ کې څلورويشتمه شمېره تر ټولو زياته اندازه کې موندل کېدونکی عنصر دی او دا پنځه ثابت ايزوتوپونه لري. تر ټولو زيات عام زنک خام مواد سفالرايټ (زنک بلينډ«مخلوط») يو زنک «سلفايډ» کاني مواد دی. تر ټولو زيات د عمل وړ رګونه يې په استراليا، اسيا او متحده ايالاتو کې دي. زنک د خامو موادو په پوکاڼۍ کولو، وريتولو او د برېښنا (په برېښنا صيقل کول) په کارولو  سره د وروستي استخراج په مټ تصفيه کېدای شي.
زنک د انسانانو او نورو ژويو او بوټو او نورو کوچنیو ژونديو موجوداتو لپاره يو کم موندل کېدونکی اړين عنصر دی او له زېږېدو مخکې او وروسته ودې لپاره اړين بلل کېږي. دا له وسپنې وروسته په انسانانو کې په دويم درجه کم موندل کېدونکی فلز دی او دا يواځينی فلز دی چې د «اينزام» په ټولو ډولونو کې راڅرګندېږي. د زنک کمښت په مخ پر وده هېوادونو کې نږدې دوه ميليارده کسان اغېزمن کوي او له ډېرو ناروغيو سره اړيکه لري. په کوچنيانو کې، د زنک کمښت په وده کې خنډ، په جنسي بلوغ کې ځنډ، د ناروغېدو حساسيت او د نس ناستي لامل ګرځي. په غبرګون ښودونکي مرکز کې د زنک اتومونو اينزايمونه په بایو کيميا کې په پراخه کچه موندل کېږي، لکه په انسانو کې د الکولو ډيهايډروجنيز. د زنک زيات استعمال د اټاکسيا (د بدن په حرکت د پوره واک له لاسه ورکول)، سستۍ او د مسو د کمښت لامل ګرځېدای شي.
ژړ (پيتل/يا د مسو او جستو مخلوط)، په مختلف تناسب سره د مسو او زنک يو مرکب، په ايجين سيمه کې او په هغه سيمه کې چېرته چې اوس مهال عراق، متحده عرب امارات، کالميکيا، ترکمنستان او جورجيا پکې شامل دي، له درېيمې مخزېږديزې زريزې کې استعمال شوي وو. په دويمه مخزېږديزه زريزه کې، دا په هغو سيمو کې کارېدل، چېرته چې اوس مهال لويديځ هندوستان، ازبکستان، ايران، سوريه، عراق او اسرائيل موقعيت لري. په هندوستان کې تر دولسمې پېړۍ پورې د زنک فلز په زياته اندازه نه و موندل شوی، خو بيا هم لرغونو او روميانو پېژندلي و. د راجستان کانونو په شپږمه مخزېږديزه پېړۍ کې د زنک د توليد کره ثبوت ورکړی دی. تر نن ورځې، د سوچه زنک تر ټولو لرغونی ثبوت د راجستان د «زاوار» څخه موندل شوی دی، چېرته چې د نهمې زېږديزې پېړۍ تر لومړيو پورې د سوچه زنک د جوړولو لپاره د استخراج کار پلی شوی و. کيمياپوهانو زنک په هوا کې وسوځول، کوم ته چې هغوی د «فلسفيانو وړۍ» يا «سپینه واوره» نوم اخيست.
غالب باور دا دی چې د دې عنصر نوم کيمياپوه «پيراسيلس» د الماني ټکي Zinke (څوکه، غاښ) نوم ته په نسبت اېښی دی. په ۱۷۴۶ز کال کې د سوچه فلزي زنک د موندلو نسبت الماني کيمياپوه «اينډرياس سيګسمنډ مارګراف» ته کېږي. «لويجي ګالواني» او «الساندرو ولتا» کارونو تر ۱۸۰۰ز کال پورې د زنک د برېښنايي کيمياوي خصوصياتو څخه پرده پورته کړه. د وسپنې د توږل کېدو په وړاندې مقاومت کوونکی زنک اوبه ورکول (ګرم ډوبول ګالوانايزنګ) د زنک تر ټولو ستر استعمال دی. په نورو کارېدنو کې يې برېښنايي بټرۍ، کوچني غېر جوړښتي تويول او د پيتل په څېر مرکبو فلزاتو کې دی. عموماً د زنک د اجزاوو يو ډول څخه کار اخيستل کېږي، لکه زنک کاربونيټ او زنک ګلوکوونيټ (د غذايي مرستندويه خوارکونو په توګه)، زنک کلورايډ (په ډيوډرنټس کې «ډيوډرنټس د بدن د خولو لرې کونکی»)، زنک پايريتيون (د پخو ضد شامپو)، زنک سلفايډ (لومينيسنټ رنګونو کې) او ډايمتايلزنک يا ډايټايلزنک – عضوي لابراتوار کې.
فزیکي ځانګړتياوې
که څه هم د ډېرو سوداګريزو کاني توکو وروستۍ برخې درجه تته وي، بيا هم زنک يو اسماني رنګه سپين، ځلېدونکی، مقناطيسي فلز دی. دا له وسپنې څه يو څه کم کثافت لري او شپږ ضلعي کرستالي جوړښت لري چې شکل يې خرابه شوی شپږ ضلعي ته نږدې ډلبندی شوي دی، په کوم کې چې هر اتوم په خپله اواره کچه کې له درې سره نږدې ګاونډيانو (په ۲۶۵.۹ pm ) (pm پیکوميټر چې د اتومونو د واټن لپاره کارېږي) کې موجود وي او شپږ نور يې د ۲۹۰.۶ pm څخه په زیات واټن کې موجود وي. دا فلز د تودوخې په لوړه درجه سخت او د ماتېدو وړ وي، خو د ۱۰۰ او ۱۵۰ سانتيګراد تودوخې تر منځ درجه کې نرمېږي. له ۲۱۰ سانتيګراد څخه په پورته تودوخې درجه کې، دا فلز يو ځل بيا د ماتېدو وړ ګرځي او په وهلو سره په پوډر بدلېدای شي. زنګ د برېښنا يو مناسب موصل دی. د يو فلز لپاره، زنک په پرتليز ډول کم ويلې کېدل (۴۱۹.۵ سانتيګراد) او خوټکېدو نقطه يې (۹۰۷ سانتيګراد) سره ده. له مرکري (پاره/سيماب) او «کيډميم» څخه پرته، د ډي بلاک په ټولو فلزاتو کې د ويلې کېدو نقطه يې تر ټولو کمه ده؛ له همدې امله د نورو له منځه زنک، کيډميم او مرکري د ډي بلاک د نورو فلزاتو په څېر لېږدونکي فلزات نه بلل کېږي.
د ژړو په ګډون ډيری فلزي مرکبات زنک لري. نور فلزات چې له اوږدې مودې راهيسې له زنګ سره په شريکه دوه ګوني مرکباتو جوړولو لپاره پېژندل کېږي، هغه المونيم، اينټيموني، بسمټ، سره زر، وسپنه، سرپ، مرکري، سپین زر، قلعي، مګنيشيم، کوبالټ، نکل، ټيلوريم او سوډيم دي. که څه هم نه زنک او نه زرکونيم فيرومقناطيسي دي، خو بيا هم د هغوی مرکب ZrZn2 فيرومقناطيسي له 35 K څخه کم ښيي.
پیدا کېدل
زنک د ځمکې د قشر نږدې ۷۵ ppm (ppm په يو ميلیون کې يو جزء) برخه جوړوي، په دې ډول دا څلوروېشتم شمېره تر ټولو زيات موندل کېدونکی عنصر دی. د زنک د عامې مخيني غلظت په اتموسفير کې « 1 μg/m3» (په يو متر مکعب کې يو مايکروګرام) څخه زيات نه دی؛ په خاوره کې ۳۰۰ملي ګرام/کيلو ګرام؛ په بوټو کې ۱۰۰ ملي ګرام/کيلو ګرام؛ په تازه اوبو کې 20 μg/L (په يو ليتر کې مايکروګرام)، په سمندري اوبو کې 5 μg/L دی. دا عنصر عموماً د نورو بنسټيزو فلزاتو سره يو ځای موندل کېږي، لکه مس او سرپ. زنک یو «چالکوفايل» دی، په دې معنا چې دا عنصر تر ډېره بريده په کاني موادو کې د ګوګړ (سلفر) او نورو درندو کالکوجين سره موندل کېږي، نه د سپکو اکسيجن کالکوجين يا د منفي اليکترونونو د غېر کالکوجين سره لکه هالوجين. سلفايډز د ځمکې په ابتدايي اتموسفير په کمېدونکو حالاتو کې د پياوړي قشر په توګه جوړېږي. سفالريټ، کوم چې د زنک سلفايډ يوه بڼه ده، زنک لرونکی تر ټولو زيات کېندل شوی فلز دی، ځکه چې د دې غلظت کې ۶۰-۶۲٪ پورې زنک موجود وي.
د زنک لپاره نورو کاني سرچينو کې سمتسونايټ (زنک کارونيټ)، هيميمورفايټ (د زنک سليکيټ)، ورټزايټ (يو بل زنک سلفايډ) او کله کله هايډروزينکايټ (بنسټيز زنک کاربونيټ) شامل دي. له «وورټزايټ» پرته، دا ټول کاني مواد  ابتدايي زنک سلفايډز په موسم کې جوړېږي.
په نړيواله کچه د زنک ټولې پېژندل شوې زېرمې نږدې ۱.۹-۲.۸ ميليارده ټنه پورې دي. سترې زېرمې يې په استراليا، کاناډا او متحده ايالاتو کې دي، په داسې حال کې چې ترټولو سترې زېرمې يې په ايران کې دي. د زنک لپاره د زېرمې د مرکز تر ټولو وروستی اټکل (د شته کان کيندنې او توليد د طريقو په اړوند خاص لږ تر لږ د کم فزيکي معيار سره سمون لري) په ۲۰۰۹ز کال کې شوی و او نږدې ۴۸۰ Mt (ملیون ټنه) محاسبه شوي و. له بلې خوا د زنک زېرمې، د ځمک پېژندنې له پلوه د پېژندل شويو کاني ډبرو اجسام دي د کوم  د تر لاسه کولو لپاره چې د ټاکنې پر مهال (موقعيت، درجه، معيار او مقدار) د هغې مناسب وای تر اقتصاد پورې اړه لري. له دې امله چې موندل او کان کيندنې وده يوه روانه پروسه ده، د زنک د زېرمو مقدار يو ټاکلی شمېر نه دی او د زنک کاري ډبرې د مهيا کول د پايښت اندازه يواځې د اوسمهال د زنک د کانونو د شريکو کانونو ژوند زياتولو پر بنسټ نه شي اټکل کېدای. دا تصور د متحده ايالاتو د ځمک پېژندنې د سروی (USGS) د شمېرو تر مخې ښه تايید شوی دی، کوم چې وايي سره له دې چې د ۱۹۹۰ او ۲۰۱۰ز کلونو تر منځ د زنک توليد کې اتيا سلنه زياتوالی راغلی، بيا هم د زنک لپاره د زېرمې د ژوند وخت کې کوم بدلون نه دی راغلی. تر ۲۰۰۲ز کال پورې، د تاريخ په اوږدو کې نږدې ۳۴۶ ميليونه ټنه راايستل شوي دي او پوهانو اټکل کړی چې نږدې ۱۰۹-۳۰۵ ميليونه ټنه په کار راوړل شوي دي.
سټینلي بروس
سټینلي میلبورن بروس او د میلبورن لومړی وایکونټ بروس (اشرافي لقب)، (د ۱۸۸۳ز کال د اپرېل له ۱۵مې- د ۱۹۶۷ز کال د اګسټ تر ۲۵مې) له ۱۹۲۳ز کال نه تر ۱۹۲۹ز کال پورې د اسټرالیا ۸م لومړی وزیر و. هغه لوی اصلاحات رامنځته کړل او په حکومت کې یې د ملت جوړونې پراخه کړنلاره پیل کړه، خو په صنعتي اړیکو کې یې مخالف چلند د دې لامل شو، چې د ۱۹۲۹ز کال په ټاکنو کې یوه ډراماټیکه ماتې ومني. بروس وروسته په (۱۹۳۳ز- ۱۹۵۱ز) کلونو کې د بریتانیې لپاره لوړپوړی کمیشنر وټاکل شو او په (۱۹۴۶ز- ۱۹۵۱ز) کلونو کې د خوړو او کرنې د سازمان د رئیس په توګه یې خپله اوږده او اغېزمنه ډیپلوماټیکه کارکړنه تعقیب کړه.
بروس د میلبورن په شتمنه کورنۍ کې زېږېدلی و، په کیمبریج پوهنتون کې یې زده کړې وکړې او خپل لومړنی ژوند یې د خپل ارواښاد پلار د واراداتو او صادراتو سوداګرۍ ته ځانګړی کړی و. هغه په لومړۍ نړیواله جګړه کې د ګالیپولي کمپاین په لومړیو کرښو کې فعالیت کاوه او په ۱۹۱۷ز کال کې په ټپي حالت کې اسټرالیا ته ستون شو او هلته د حکومت د استخدامي هڅو ویاند شو. هغه د نشنلیست ګوند او لومړي وزیر بیلي هیوز پام ځان ته راواړاوه، چې دوی د سیاسي مخینې هڅوونکي وو. هغه په ۱۹۱۸ز کال کې پارلمان ته وټاکل شو، په ۱۹۲۱ز کال کې خزانه دار او بیا په ۱۹۲۳ز کال کې له هېواد ګوند سره د ائتلاف په مشرۍ، د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو.
بروس په دفتر کې یو ځواکمن او متنوع اجنډا تعقیب کړه. هغه د فډرالي حکومت پر ادارې بشپړه بیاکتنه وکړه او د کینبرا نوې پلازمېنې ته یې د لېږد په اړه فکر وکړ. هغه د اسټرالیا په فډرالي سیسټم کې د مشترک المنافع د سهم د پیاوړي کولو لپاره بېلابېل اصلاحات پلي کړل او د اسټرالیا د فډرالي پولیسو او CSIRO په وده کې یې مرسته وکړه. د بروس «وګړي، پیسې او بازارونه» طرحه د لویې دولتي پانګونې او له بریتانیا او پاتې بریتانوي سترواکۍ سره د نږدې اړیکو له لارې، د اسټرالیا د نفوس او اقتصادي ظرفیت د چټکې پراختیا لپاره یوه هیله بښونکې هڅه وه. په هر حال د اسټرالیا د صنعتي اړیکو د سیسټم د بیاکتنې لپاره د بروس هڅې د دې لامل شوې، چې د کارګرانو خوځښت یې له دولت سره مخالفت وکړي او په ۱۹۲۹ز کال کې د مشترک المنافع د منځګړیتوب د لغوه کولو لپاره د بروس راډیکالي وړاندیز د هغه د ګوند غړي دې ته وهڅول، چې حکومت ته ماتې ورکړي. لومړی وزیر د راتلونکي کال په ټاکنو کې له سترې ماتې سره مخ شو او خپله څوکۍ یې لاسه ورکړه، دا په اسټرالیا کې یوه بې سارې پېښه وه، چې تر ۲۰۰۷ز کال پورې بیا تکرار نه شوه.
بورس په ۱۹۳۱ز کال کې پارلمان ته راستون شو، خو د لیونز په حکومت کې یې لنډمهاله دنده وکړه او پر ځای یې د نړیوال مسلک په لټه کې و؛ نو همدا و، چې په ۱۹۳۳ز کال کې په انګلستان کې د لوړپوړي کمیشنر په توګه وټاکل شو. بورس د برتانوي حکومت په کړیو او د ملتونو په ټولنه کې یو اغېزمن شخصیت شو. د اقتصادي او ټولنیزو ستونزو په اړه د نړیوالې همکارۍ لپاره د نه ستړي کېدونکي مدافع په توګه راڅرګند شو، په ځانګړې توګه هغه ستونزې، چې مخ پر ودې نړۍ ورسره مخ وه. بروس د نړیوالې تغذیې د ښه والي لپاره لېواله و؛ نو همدا و، چې د خوړو او کرنې سازمان په جوړولو کې یو له مهمو شخصیتونو نه و او د دې ادارې د لومړي رئیس په توګه یې هم دنده ترسره کوله. هغه لومړی اسټرالیايي و، چې د اسټرالیا مشرانو جرګې ته وټاکل او همدارنګه د اسټرالیا د ملي پوهنتون لومړی رئیس شو. که څه هم د هغه ډیپلوماټیکه مخینه په اسټرالیا کې له پامه غورځول شوې وه، خو بیا یې هم په لندن کې د اسټرالیا د ګټو (په ځانګړې توګه د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې) کلک ملاتړ کاوه.
د ژوند په لومړیو کې
سټینلي میلبورن بروس د ۱۸۸۳ز کال د اپرېل په ۱۵مه د میلبورن د ویکټوریا په سیڼت کلیډا کې زېږېدلی او دی د پلار و مور په پینځو ماشومانو کې تر ټولو کشری و. خپل نوم یې نه و خوښ او غوښتل یې چې په «S.M» وپېژندل شي آن د خپلو ملګرو په منځ کې یې هم د همدغه نوم اخیستلو ته ترجېح ورکوله. مېرمنې یې ورته په ساده ډول «س» ویل. کله چې بروس لومړی وزیر شو؛ نو مطبوعاتو ته یې یادښت ولیکه، چې په ورځپانو کې یې د خپل نوم پر ځای د نوم لومړي توري ولیکي.
د بروس پلار جان منرو بروس د ایرلنډ په کاونټي لیټریم کې له سکاټلنډي پلار و مور نه زېږېدلی و او په ۱۸۵۸ز کال کې د ۱۸ کلونو په عمر اسټرالیا ته کډوال شوی و. د هغه مور ماري ان هینډرسن ایرلنډۍ وه، چې په ۱۸۷۲ز کال کې د ۲۴ کلونو په عمر اسټرالیا ته لاړه او هلته یې د تره له زوی جان سره واده وکړ. جان بروس بااستعداده سوداګر شو، چې «د پېرېدلو او پلورلو وړتیا یې لرله». همدغو وړتیاوو ته په کتو بروس د میلبورن په یوه وارداتي شرکت کې شامل شو، چې په ۱۸۶۸ز کال د پیټرسن، لینګ او بروس په نامه پېژندل کېده. د دوی د کورنۍ له پریزبیټیرین شالید سره سره، سټینلي بروس د انګلستان د میلبورن کلیسا د ګرامر ښوونځي (اوسمهال د میلبورن د ګرامر ښوونځي په نامه یادېږي) ته واستول شو، چې سټینلي وروسته د انګلیکن په توګه وپېژندل شو. بروس یو متوسط زده کوونکی و، خو په سپورتي ژوند کې ډېر فعال و، د ښوونځي د فوټبال لوبډلې لوبډلمشر و او وروسته په ۱۹۰۱ز کال کې یې په خپل ښوونځي کې هم فعاله ونډه لرله.
د ۱۸۸۰ او ۱۸۹۰ز  لسیزو اقتصادي ناورین د بروس کورنۍ برخلیک ته زیان ورساوه. جان بروس په ۱۸۸۴ز کال کې د ویکټوریا د بانک له سقوط سره خپله ډېره برخه له لاسه ورکړه او په ۱۸۹۷ز کال کې د وارداتو په سوداګرۍ کې د پېرېدلو لپاره لوی پورونه واخیستل. دا کورنۍ په راتلونکو لسیزو کې له لویو غمیزو سره مخامخ شوه. د سټینلي ورور ویلیم په ۱۸۹۹ز کال کې د رواني ناروغۍ له درملنې لږ وروسته ځانوژنه وکړه. دوه کاله وروسته جان بروس پاریس ته د سوداګرۍ د سفر په لړ کې خپل ژوند له لاسه ورکړ. هغه په سوداګرۍ کې له ژور خپګان سره مخ شوی و. د هغه خور ماري په ۱۹۰۸ز کال کې له اوږدمهالې ناروغۍ وروسته مړه شوه او مور یې هم په ۱۹۱۲ز کال کې مړه شوه.
لومړی وزیر ۱۹۲۳- ۱۹۲۹ز کلونه
نشنلستانو د ۱۹۲۲ز کال په ټاکنو کې په پارلمان کې یوولس چوکۍ او خپل اکثریت له لاسه ورکړ. له دغو چوکیو نه درې یې د کارګر ګوند له خوا اخیستل شوې وې، چې دغه ګوند تر هغه مهاله د حکومت د جوړولو لپاره لازم شمېر نه درلود. بله خوا، د هیوز ضد لیبرال ګوند پینځه حکومتي څوکۍ ترلاسه کړې په داسې حال کې، چې د هېواد ګوند د دوی شمېر ۱۴ ته لوړ کړ او د واک انډول یې وساته. د نشنلستانو لپاره په واک کې د پاتې کېدلو لپاره یوازینی حقیقي سیاسي انتخاب د هېواد له ګوند سره موافقې ته رسېدل و. په هر حال د هېواد ګوند مشر ایرل پیج د لومړي وزیر په توګه له هیوز سره د نشنلست حکومت له ملاتړه ډډه وکړه او د جنوري او فبروري په اوږدو کې یې ونه شو کولای چې دغه ټکر له منځه یوسي.
هغه مهال چې والټر میسي ګرین د ۱۹۲۲ز کال په ټاکنو کې خپله څوکۍ له لاسه ورکړه، نو هیوز بروس ته ورغی، چې د ګوند مشر شي، بروس تر یو څه بې میلۍ وروسته موافقه وکړه، خو هیوز وروسته په  خپلې دغې پرېکړه پښېمان و او د نوي لومړي وزیر له کلکو مخالفینو نه شو.
بروس په چټکۍ حرکت وکړ، ترڅو د خپل حکومت لپاره کاري اکثریت خوندي کړي. هغه د هیوز د اوږدې مودې سیاسي متحد جیورج پیرس قانع کړ، چې په وزارت کې یې شامل شي. بروس د ملي کارګر د ګوند د هغو پخوانیو غړو ملاتړ ترلاسه کړ، چې په ۱۹۱۶ز کال کې له هیوز سره یوځای له کارګر ګوند نه وتلي وو.
د لومړي وزیر په توګه د بروس ټاکل د اسټرالیا په سیاسي تاریخ کې یو مهم ټکی و. هغه لومړنی لومړی وزیر و، چې د فدراسیون په خوځښت کې یې برخه نه وه اخیستې، د استعماري یا ایالاتي پارلمان غړی نه و او په ۱۹۰۱ز کال کې د لومړي فډرالي پارلمان غړی هم نه و. پر دې سربېره هغه لومړنی لومړی وزیر و، چې د داسې کابینې مشري یې کوله، چې په ټوله کې په اسټرالیا کې زېږېدلي وزیران په کې شامل وو.
په انګلستان کې لوړپوړی کمیشنر ۱۹۳۳ز- ۱۹۴۵ز
بروس د ۱۹۳۳ز کال په سپټمبر کې د لیونز له خوا د ناروغ سر ګرینویل ریري پر ځای انګلستان ته د لوړپوړي کمیشنر په توګه وټاکل شو او هغه ته یې د سفیر رتبه هم ورکړه. هفه د ۱۹۳۳ز کال د اکټوبر په ۷مه په رسمي ډول له پارلمان نه استعفا ورکړه. بروس د نوي موقف لپاره غوره شو او د محافظه کارو سیاستوالو په منځ کې باوري او د برتانوي حکومت په کړیو کې یوه پېژندلې څېره شوه، دا د دې لامل شو، چې بروس په رسمي ډول د برتانیا سیاست ته ننوځي. بروس په ځانګړي ډول لومړي وزیر سټینلي بالډوین ته، چې هغه ته یې مشورې ورکولې، ډېر نږدې و او په ۱۹۳۶ز کال کې د اتم اډوارډ د استعفا لپاره د فشار په راوستو کې اغېزمنه څېره وه. په لندن کې د هغه ارزښت او ځواک د هغه د ازادې واکمنۍ له امله وو، چې لیونز هغه ته ورکړي وو. دا په تاریخ کې یو نادر دریځ دی. د مشترک المنافع د بهرنیو چارو په وزارت کې له ګډوډۍ او پرله پسې بدلونونو سره سره، بروس په ټوله کې د اسټرالیا تر ټولو بانفوذه او د باور وړ نړیوال استازی ګڼل کېږي، چې په بهرنۍ تګلارې پورې اړوند مسائل یې په یوازې ځان ټاکل.
مړینه
بروس په تدریجي ډول د کوڼ والي له پیل سره سره د خپل تقاعد په لړ کې فعال او د ښې روغتیا خاوند و، خو د ۱۹۶۷ز کال په مارچ کې د هغه د مېرمنې ایتل مړینې پر هغه ژوره اغېزه وکړه. هغه د ۱۹۶۷ز کال د اګسټ په ۲۵مه د ۸۴ کلونو په عمر ومړ. بروس د بیلي هیوز د کابینې وروستی ژوندی پاتې غړی و. د هغه د یاد غونډې مراسم په سنټ مارټین ان دې فیلډز کې ترسره شول او د شاهي کورنۍ ډېرو استازو په کې برخه اخیستې وه. د هغه ایرې د کینبرا په برلي ګریفین جهیل کې واچول شوې. د بروس د کینبرا سیمه او د بروس انتخاباتي څانګه، چې په سویل ختیځ میلبورن کې پرته ده، دواړه د بروس په نامه ونومول شوې.
د ارمينيايانو نسل وژنه
د ارمينيايانو نسل وژنه د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال په عثماني سترواکۍ کې د ارمینيايي ولس او پېژندګلو (هويت) په منظم ډول له منځه وړل و. د اتحاد او پرمختګ (CUP) واکمنې کميټې په مشرۍ، دا نسل وژنه په لومړي سر کې د سوريې د سحرا پر لور د مرګ د يون پر مهال د نژدې یو ميليون ارمينيايانو د اجتماعي وژنې او د ارمينيايي ښځو او ماشومانو په زور مسلمانولو په واسطه عملي کړای شوه.
د ۱۹۱۵ز کال د اپريل په څلور وېشتمه نېټه عثماني واکمنو له قسطنطنيې څخه سلګونه ارمينيايي روڼ اندي او مشران ونیول او بيا يې وشړل. د طلعت پاشا په امر، د اټکل تر مخې له ۸۰۰۰۰۰ څخه تر يو اعشاريه دوه میلیونه پورې ارمينيايان په ۱۹۱۵ او ۱۹۱۶ز کلونو کې د سوريې د سحرا پر لور د مرګ د يون په سفر واستول شول. نيمه پوځي سرتېرو مخ په وړاندې تلونکي او له هېواده شړل شوي خلک له خوراک او اوبو څخه بې برخې وساتل او هغوی د لوټ، ټولوژنې او جنسي تيري موخه وګرځول شول. په سوريايي سحرا کې، پاتې خلک د بند پنډغالو کې خپاره کړای شول. په ۱۹۱۶ز کال کې، د ټولوژنې د يوې بلې څپې حکم ورکړل شو چې د دې کال تر پايه شا اوخوا ۲۰۰۰۰۰ شړل شوي خلک ژوندي پرېښودل شول. شا اوخوا له ۱۰۰۰۰۰ څخه تر ۲۰۰۰۰۰۰  پورې ارمينيايي ښځې او ماشومان په زور اسلام ته واړول شول او د مسلمانانو په کورونو کې ځای پر ځای کړای شول. له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته، د ترکيې د خپلواکۍ د جګړې پر مهال، ترکي ملتپال خوځښت په مټ ارمينيايي ژوندي پاتې شوي کسان په ډله ييز ډول ووژل شول او د هغوی قومي تصفيه شوه.
د ارمينيايي ټولوژنې په پايله کې له دوه زره کلونو څخه زيات تاريخ لرونکی ارمينيايي مدنيت له منځه ولاړ. په زياته کچه د سرياني او يوناني ارتودوکس مسيحيانو وژلو او د هغوی په شړلو سره، د یو قومي ترکي دولت جوړولو شونتيا منځ ته راوړه. د ترکي حکومت دريځ دا دی چې له هېواده د ارمينيايانو شړل يو جايز اقدام و، کوم ته چې د نسل وژنې نوم نه شي ورکول کېدای. تر ۲۰۲۲ز کال پورې، دري دېرش هېوادونو دا پېښې د نسل وژنې په توګه منلي دي، په ورته توګه غوڅ اکثريت تاريخ پوهان هم دا چاره نسل وژنه بولي.
ارمينيايان په عثماني سترواکۍ کې
په اناتوليا کې ارمينيايان له شپږمې مخزېږديزې پېړۍ څخه مېشت دي، د سلجوقي واکمنې کورنۍ تر واکمنۍ لاندې د ترکمنانو له رسېدو شا اوخوا ۱۵۰۰ کاله مخکې. د ارمينيا سلطنت په څلورمه پېړۍ کې مسيحيت د خپل ملي مذهب په توګه ومانه او ارمينيايي «اپوسټولي» کليسا يې جوړه کړه. په ۱۴۵۳ز کال کې د بيزانس سترواکۍ له سقوط وروسته، دوه اسلامي سترواکۍ – عثماني سترواکۍ او ايراني صفوي سترواکۍ – د لوېدېځې ارمينيا پر سر سره په سيالۍ شوې، کومه سيمه چې د ۱۶۳۹ز کال د «زوهاب» د تړون پر بنسټ په دايمي ډول له ختيځې ارمينيا (کومه سيمه چې صفويانو نیولې وه) څخه جلا شوې وه. عثماني سترواکۍ کې زیات نسلونه او زيات مذهبونه موجود وو او ملتي نظام يې نامسلمانو ته په ټولنه کې د ټيټ رتبه خو خوندي حيثيت ځای ورکړی و. شرعي قانون کې اسلامي برتري ځای پر ځای شوې وه، خو د يوې ځانګړې ماليې په بدل کې يې غېر مسلمانانو (ذميانو) ته د شتمنۍ حقوق او د عبادت د ازادۍ تضمين ورکړی و.
په ۱۹۱۴ز کال کې د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال، د ارمينيايانو د ټول نفوس له منځه چې شا اوخوا ۱۵-۱۷.۵ ميليونه و، شا اوخوا دوه ميلیونه يې په اناتوليا کې اوسېدل. د ۱۹۱۳-۱۹۱۴ز کلونو لپاره د ارمينياي سرپرستانو د اټکل تر مخې، په عثماني سترواکۍ کې ۲۹۲۵ ارمينيايي ښارونه او کلي موجود و، د دوی له منځه ۲۰۸۴ په بټليس، ديار بکر، ايرزيرم، هارپوت او وان په ولايتونو کې وو. په ډېرو هغو ځايونو کې چې دوی ژوند کاوه، ارمينيايان لږکي وو، دوی د ترکيانو او کردي مسلمانانو او يوناني ارتودوکس مسيحيانو په ګاونډ کې اوسېدل. د سرپرستانو د شمېرو تر مخې، ۲۱۵۱۳۱ ارمينيايان په ښاري سيمو کې اوسېدل، په ځانګړي ډول په قسطنطنيه، سميرنا او ختيځ تريس کې. سره له دې چې اکثريت عثماني ارمينيايان کروندګر دهقانان وو، په سوداګرۍ کې هم د هغوی استازولي زياته وه. د منځنۍ کچې د لږکيو په څېر، د ځينو ارمينيايانو د شتمنۍ سره سره، په ټوليز ډول د دوی سياسي ونډه کمه وه، په همدې بنسټ دوی خوندي نه وو.
ځمکنۍ شخړې او سمونونه
په ختيځو ايالتونو کې ارمينيايان د نيمه ملوک الطوائفۍ په شرايطو کې اوسېدل او هغوی عموماً د جبري کار، ناقانونه ماليې او د هغوی په وړاندې له سزا پرته جرمونو سره مخ وو، په کومو جرمونو کې چې غلاوې، وژنې او جنسي تيري شامل وو. په ۱۸۳۹ز کال کې په پيل کېدو سره، عثماني دولت د واکمنۍ د مرکزي کولو په موخه او مذهب ته له کتنې پرته د عثماني ولس د حيثيت د برابرولو لپاره یو لړ اصلاحات پيل کړل. نامسلمانو د حيثيت د مساوي کولو لپاره د تر سره کېدونکو اصلاحاتو سره اسلامي ملايانو او عامو مسلمانانو سخت مخالفت وښود او تر ډېره بريده دا سمونونه يواځې نظري پاتې شول. د نولسمې پېړۍ په نيمايي کې د کردي امارتونو د منځه تللو له امله، عثماني حکومت نېغ په نېغه له ارمينيايي کروندګرو څخه د مالياتو تر لاسه کول پيل کړل، کومو چې له دې مخکې یواځې د ځمکو کردي مالکانو ته ماليې ورکولې. کردانو په ناقانونه ډول د مالیاتو تر لاسه کولو ته دوام ورکړ.
د نولسمې پېړۍ له نيمايي څخه، ارمينيايان د کردي قبايلو د ابادۍ او روسيې-چرکس جګړې څخه وروسته د مسلمانو کډوالو او مهاجرينو (تر ډېره بريده چرکسيان) د راتګ په پايله کې، په پراخه کچه د ځمکو له غصب سره مخ شول. په ۱۸۷۶ز کال کې، هغه مهال چې سلطان عبدالحميد دويم واک ته ورسېد، دولت د هغو ځمکو په مصادره پيل وکړ چې د ارمينيايانو ملکيت و او په دې سيمو کې د ارمينيايي نفوس د کمولو په موخه يې د يوې منظمې تګلارې پر بنسټ مسلمانو کډوالو ته د دې ځمکو په ورکولو پيل وکړ. دا تګلاره تر لومړۍ نړيوالې جګړې روانه وه. د دې شرايطو له امله په ارمينيايي لوړو سيمو کې نفوس د پام وړ کم ؛ ۳۰۰۰۰۰ ارمينيايان له سترواکۍ ووتل او نورو ښارونو ته ولاړل. ځينې ارمينيايان له انقلابي سياسي ګوندونو سره يو ځای شول چې تر ټولو اغېزناک يې ارمينيايي انقلابي فدراسيون (ARF) و، د کوم بنسټ چې په ۱۸۹۰ز کال کې اېښودل شوی و. په لومړي سر کې دې ګوندونو په سترواکۍ کې د سمونونو هڅه وکړه او له عثماني ارمينيايانو څخه يې ډېر محدود ملاتړ تر لاسه کړ.
د ۱۸۷۷-۱۸۷۸ز کلونو په جګړه کې د روسيې پرېکنده بريا عثماني سترواکي اړ کړه چې د ختيځې اناتوليا، بالکان او قبرص له ځينو سيمو څخه لاس واخلي. د ۱۸۷۸ز کال د برلين په کانګريس کې د نړيوال فشار تر مخې، عثماني دولت موافقه وکړه چې اصلاحات به رامنځ ته کړي او د خپلو ارمينيايي اتباعو فزيکي خونديتوب به تضمين کړي، خو د عملي کولو لپاره يې کومه طريقه نه وه؛ په دې ډول شرايط لا مخ پر خرابېدو شول. د برلین کانګريس په نړیواله ديپلوماسۍ کې د ارمينيايي موضوع راڅرګندېدو ته اهميت ورکړ، ځکه چې ارمينيايان په لومړي ځل سترو طاقتونو په عثماني سياست کې د مداخلې لپاره کارولي وو. سره له دې چې د يونانيانو او نورو هغو بر عکس چې پخوا يې عثماني واکمني ننګولې وه، ارمينيايانو ته «وفادار ملت» ويل کېدل، واکمنو له ۱۸۷۸ز کال وروسته ارمينيايان د يو ګواښ په توګه بلل.
انټرنېټي يادښتونه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" انټرنېټي يادښت يا memory انګليسي: Internet meme په مجازی کلتور کې یوه اصطلاح ده چې په انټرنیټ او ټولنیزو رسنیو کې موضوع، نظر، چلند ، انځور یا ټوکه یا سټایل بیانوي. دا اصطلاح په انتروپولوژي کې د meme تعریف یوه فرعي ډله ده. او ځینې میمز کیدای شي مخالف وي، یا نژاد پرست وي ، د میم تعریف ممکن د وخت په تیریدو سره بدل شي؛ په دودیز ډول، میمز یو مفهوم یا اصطلاح و چې یو څو اړخیزه پدیده او یو پیچلي جوړښت بدل شوی لکه ننګونې (لکه د یخ بالټ ننګونه )، gifs ، ویډیوګانې ، او د ناروغۍ پیښې لکه ویروسونه.
غوښتنلیک
د اعلاناتو او بازارموندنې لپاره د ساتېرۍ اړخ سربېره، يادښتونه د ویروس بازار موندنې او ګوریلا بازار موندنې لپاره د یوې اغیزمنې وسیلې په توګه ارزول کیږي.
اېنډيز هېوادونه
انډيز هېوادونه د جنوبي امریکا د وچې هغه هېوادونه دي چې د انډیز غرونو په اوږدو کې موقعیت لري. په سیاسي لحاظ، ارجنټاین د انډیز هېوادونو په منځ کې نه دی شامل شوی ځکه چې دا د سویلي مخروط برخه ده او د انډیز هېوادونو (Andean Community of Nations) د ټولنې غړی نه دی. انډیز د سوېلي امریکا لوېدیځې برخې ته غځېدلی. په دې لړ کې لاندې هېوادونه شامل دي :
شمال : د کارابین بحیرې سره تړلې سیمه
لوېدیځ : هغه سیمه چې د آرام سمندر سره تړلې ده
مرکزي : هغه سرحدونه چې هیڅ بحر سره نه وي
سوېل :
اړونده مقالې
جنوبي مخروط وېشنيزه:افريقايي اتحاديه وېشنيزه:امريکايي رسنۍ وېشنيزه:امريکايي الوتکې وېشنيزه:امريکا متحده ايالات وېشنيزه:امريکا ته د برتانيې سفيران وېشنيزه:امريکايي بم غورځونکي الوتکې
عربي ليکدود
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
عربي ليکدود د لیکلو یو سیسټم دی چې عربي او د مینځني ختیځ او هندي برصغیر د نورو ژبو لیکلو لپاره کارول کیږي ، له هغې جملې ، پښتو، فارسي ، اردو ، کرد ، ګیلکي ، سندي ، بلوچي ، کشمیري ، طبري او آذربایجاني ترکي (په ایران کې) نور به وي په تېرو وختونو کې، دا د عثماني ترکي ژبې لیکلو لپاره هم کارول کیده. عربي ليکدود په نړۍ کې د لیکلو دوهم سیسټم دی چې د کارولو هیوادونو شمېر له مخې کارول کیږي، او د لاتیني ليکدود او چینایي حروفونو وروسته د کاروونکو شمېر له مخې دریم دی. عربي خطاطي، د ليکلو سربېره خپل هنري او عملي جمالیاتي مېتودونو ته اشاره کوي او د اسلامي هنر برخه ده.
د عربي ليکدود تاریخ
د عربي رسم الخط د تاریخ په اړه ډیری نظرونه شتون لري. د لرغونو علماوو داسې نظرونه شته چې نن سبا يې د صحيحيت په اړه شکمن دي. د نن ورځې مستشرقین او څیړونکي په دې باور دي چې کوفي یا عربي رسم الخط د نباتین رسم الخط څخه اخیستل شوی، چې د سینا په ټاپووزمه کې پراخه وه. تر ټولو زوړ سند چې تر لاسه شوی د "نقش نمرې" په نوم لیکنه ده چې د 328 میلادي کال تاریخ لري، دویم سند د "نقش زاباد" په نوم لیکنه ده چې په 511 میلادي کال پورې اړه لري او دریم سند د "نقش حران" نسخه ده. چې تاریخ یې ۵۶۸ میلادي کال دی. د نباتین رسم الخط د سوریې په دښته کې د بني غسان په سیمه کې د سوداګرو ترمنځ تبادله او بدل شو او د سوداګرو لخوا د حجاز سوداګریزو او فکري مرکزونو ته لیږدول او خپور شو. دا ناشونې نه ده چې د حرا خلک او د " المنذر " د حکومت اتباع چې له مکې او مدینې سره یې سوداګریزې اړیکې درلودې هم په دې بدلونونو کې برخه واخلي. ځینې په دې باور دي چې عربانو سوریې ته د سفرونو پر مهال او د سوداګرو له لارې د نباطین رسم الخط له "حوران" څخه زده کړی و. عربي رسم الخط یا اسلامي رسم الخط د نباتین رسم الخط څخه اخیستل شوی او نباتین رسم الخط د آرامي رسم الخط څخه اخیستل شوی او یمنیانو په مستقیم ډول د مسند رسم الخط له ارامیانو څخه اخیستی. هغه رسم الخط چې په پخوانیو عربي اسنادو لکه نقش زباد، نقش حران او د عبدالرحمن بن جبر د مقبرې په ۳۱ هجري کال کې په مصر کې کشف شو، د دوو اسلامي رسم الخطونو اصل دی، کوفي او نسخ. هغه څه چې له اسلامي اثارو څخه لاس ته راځي هغه دا دي چې د کوفي رسم الخط له پخوا څخه اخستل شوى او تعديل شوى او په هغې کې ماستري پيدا شوې ده او دا ليکنه د دې له امله ده چې حروف يې له ناشق حروفو څخه غوره دي (چې په هغه وختونو کې له تورو او عربو پرته ليکل کېدل) )، يعنې لږ ورته حروفونه يې درلودل، دا د قرآن، نصيحتونو او علمي کتابونو د ليکلو لپاره کارول کېده، لکه څنګه چې نسطوريانو او سورياييانو سيرياني او سترنجلي رسم الخط کارولی و، او عبرانيانو د مذهبي مقدساتو لپاره مربع ليکنه کاروله. کتابونه او ساینسي کتابونه، او د نخش رسم الخط د شخصي اړیکو لپاره کارول کیده، او دا د عادي غوښتنو د کمولو لپاره کارول کیده. (محمد تقي بهار) په عصري رسم الخط کې د فارسي ژبې د لیکلو دقیقه نیټه معلومه نه ده.
که څه هم اوسنۍ فارسي رسم الخط له عربو (اسلامي یا کوفي رسم الخط چې له نباطین او سریاني څخه اخیستل شوی) اخیستل شوی، خو دا ادعا کیدای شي چې اسلامي رسم الخط هغه رسم الخط دی چې په جوړولو او خطاطۍ کې یې ایرانیانو لویه ونډه درلوده. وروسته بیا ایرانیانو د خپلو ژبنیو اړتیاوو پر بنسټ په عربي الفبا کې د P، Ж، Г، Ч توري شامل کړل او فارسي الفبا یې جوړ کړل او د هجري کال د دریمې هجري پیړۍ څخه یې د دیواني خطاطۍ د شهرت سبب شو. مناوی او پهلوي رسم الخط په تدریج سره خپل ځای خپل کړ او فارسي الفبا یې ورکړه. هغه رسم الخط چې نن ورځ په فارسي ژبه لیکل کیږي، یا په هند او پاکستان کې عام دی او په پخوانۍ عثماني امپراتورۍ کې هم مشهور و، باید عربي رسم الخط ونه ګڼل شي. بلکې دا رسم الخط چې په لومړي ځل له "انبار" څخه د عربستان نجد ته تللی، یو له عامو سوریايي او نباطیانو رسم الخط دی، چې د عربي ژبې د لیکلو لپاره له بدلونونو سره کارول شوی دی.
د فارسی لیکلو لپاره د عربی رسم الخط کارول په خراسان کې پیل شول او لامل یې دا و چې د زردشتیانو لویې ډلې او د هغوی استادان لا هم په فارس او د ایران په لوېدیځو سیمو کې اوسېدل، چې په منځنی فارسی (پهلوی) او پهلوی ژبه یې لیکل. رسم الخط لا تر اوسه د نوي رسم الخط او لیکنو سیالي وه، په پام کې نیول شوې وه او د فارسي لپاره د نوي لیکلو میتودونو رامینځته کولو مخه ونیوله. په بل عبارت، که ایران له عربو سره جګړه وګټي، نو ممکنه ده چې د ایران د اوسنۍ کرښې په څنګ کې یو څه ورته والی ولري.
له همدې امله فارسي د ایران د جنوبي سیمې سیمه ییزه ژبه وه چې د یوې خبرې ژبې په توګه په تدریجي ډول د ایران له جنوب څخه شمال او ختیځ ته خپره شوه او بیا د ایران په شمال ختیځ کې د دې سیمې ادبي ژبه شوه. له هغه ځايه د ايران لويديځ او جنوب لويديځ ته لاړ او بالاخره يې د اسيا په يوه لويه برخه کې ريښه ونيوله.
د فارسي الفبې ترتیب په پیل کې د ابجد په شکل کې و او د لاتیني رسم الخط په ګډون ډیری نور رسم الخطونه چې د لرغونو سامي لیکونو څخه اخیستل شوي دي، اوس هم د " ابجد " او "هوز" په ورته قطار ولاړ دي. د فارسي الفبا په خپل اوسني شکل کې بدلون وروسته له هغه رامینځته شو چې ایراني شوبیه هڅه وکړه چې د حروفو د زده کړې اسانتیاوې د ظاهري او فونیټیک ترتیب له مخې ورته حروف سره یوځای کړي ترڅو نوي زده کونکو ته د هغې زده کول اسانه شي. هغه ته "الفابي" ویل کیده، دوی "زده کوونکي" کېښودل.
لومړی هغه څوک چې د واحد حروفونو (لکه "ب" او "ت" د توپیر لپاره نقطې کارولې وې یحیی بن یمر عدواني احوازي او نصر بن عاصم وو. خلیل بن احمد فرحیدي ، چې د یمني ایرانیانو له اولادونو څخه و، دغه حرکت ایجاد کړ. د هغه څخه مخکې، سور ټکي د لنډو سرونو د ښودلو لپاره کارول کیده، کوم چې د ابوالاسود دوولي لخوا اختراع شوی و. لومړی کس چې د کوفي رسم الخط ته یې نسخه بدله کړه ابن مقله شیرازي وو.
له اسلام څخه مخکې عربي رسم الخط
هیڅ داسې کار ندی موندل شوی چې د حجاز عربانو په تیرو وختونو کې د لیکلو او خطاطۍ سره اشنا وي. دوی د اسلام له ظهور څخه لږ مخکې له خطاطۍ سره اشنا شول. د حجاز د عربو په منځ کې د لیکلو او خطاطۍ د عامیدو لامل د دوی لومړنی ژوند او د صحرا ژوند و. دوی تل د نورو قومونو سره د جګړې او لوټ کولو په حال کې دي. بندیخانې او داسې کارونو دوی د صنعتونو په اړه فکر کولو ته مخه کړه، په شمول د لیکلو په شمول، چې د مدني او ښاري کولو صنعت دی. پرته له دې چې ځينې يې د سوداگرۍ په موخه سوريې او عراق ته تللي وو، ورو ورو د هغو سيمو د متمدنو خلکو تر اغېز لاندې راغلل او د هغوى له ژوندانه يې الهام اخيستى و او د سوريې او عراق له خلکو يې خطاطي او ليکنې زده کړې وې. له همدې امله دوی د نباتین یا سریاني رسم الخط سره اشنا شول او دا دوه ډوله رسم الخط د اسلامي فتوحاتو نه وروسته په عربستان کې مشهور پاتې شول.
له نباتین رسم الخط څخه نسخ رسم الخط رامنځته شو، چې تر نن ورځې پورې پیژندل شوی او اوس هم پاتې دی او له سریاني رسم الخط څخه کوفي رسم الخط پیدا شو، چې د حري رسم الخط په نوم یادیږي. يعنې د کوفې په شاوخوا کې د عربو يو زوړ ښار "حيره" ته منسوب شو، ځکه د سوري رسم الخط تغير او تکامل په حيره کې او د کوفې له جوړېدو او دغه ښار ته د عربي تمدن له لېږد وروسته رامنځته شو. د هغه نوم د کوفي رسم الخط ته بدل شو. دا کرښه د اوږدې مودې لپاره په عربو کې مشهوره وه. لکه علي بن ابي طالب هم په همدې کرښه کې ليکلي دي. عربانو د نباتین رسم الخط زده کړ، چې وروسته د نسخ رسم الخط بدل شو، له "حوران" څخه سوریې ته د خپلو سوداګریزو سفرونو پرمهال. خو دوی له عراق څخه د حری یا کوفي کرښه ونیوله. عربو دواړه رسم الخطونه لومړی په عادي حروفو او لیکنو او بیا په مهمو لیکنو لکه قرآن او حدیث کې کارول. د کوفي رسم الخط د بدل شوي سوري رسم الخط یو لامل دا دی چې عربانو د "کتاب" په ځای د "کتاب" توري پرته "کتاب" لیکلی او د "رحمن" پر ځای یې "رحمن" لیکل. دا د سریاني رسم الخط یوه ځانګړتیا ده، چې د لغتونو په جوړښت کې اوږده توري (له مدنې سره) نه لري.
د اسلام د ظهور په وخت کې د حجاز د عربو په منځ کې خطاطي او لیکل عام نه وو. یوازې له شلو څخه لږ خلک د لاس لیکلو سره آشنا وو. د اسلام پیغمبر دوی د وحی لیکلو لپاره وګمارل او مسلمانان یې د خطاطۍ زده کړې ته وهڅول او د خطاطۍ زده کونکو شمیر ورځ په ورځ زیات شو. د نسخ او کوفي دوه کرښې پاتې شوې او په مسلمانانو کې مشهورې شوې. مسلمانانو د دغو دوو کرښو د بدلولو، ستايلو او سينګارولو هڅه وکړه، تر دې چې ابن مقله د هجري څلورمې هجري پېړۍ په پيل کې د نخش رسم الخط د ښکلولو هڅه وکړه او د نسخ رسم الخط يې په داسې ډول د خپل کمال لوړې کچې ته ورسول. اوس. د وخت په تېرېدو سره، کوفي رسم الخط – لکه څنګه چې د نخش رسم الخط سره مخالف و – د رجعت لاره درلوده. دا کرښه د دوو پیړیو لپاره مشهوره وه. بیا دا ورک شو، او له هغه وروسته نسخې د نخش رسم الخط سره لیکل شوې.
له اسلام وروسته عربي رسم الخط
په ایران باندې د عربو له یرغل او په دې هیواد کې د اسلام له راتګ څخه مخکې دوه اویستیانې او پهلوي کرښې کاریدل. خو مخکې له دې چې عربو پر ایران برید وکړ، د دوی رسم الخط د کوفي رسم الخط و. د اوږدې مودې لپاره، د قرآن لیکل د کوفي رسم الخط پر بنسټ وو، او په کوفي رسم الخط کې د قرآن نسخې شتون لري. علي بن ابي طالب او عمر بن الخطاب هم په کوفي رسم الخط ليکلي دي. په کوفي رسم الخط کې د علي بن ابي طالب له خوا ليکل شوی قرآن دی. د څه مودې په تېرېدو سره د عربو خاوره له ختيځ څخه تر افغانستان او ايران پورې او له لوېديځ څخه تر سوريې او مصر او د ترکيې تر يوې برخې پورې پراخه شوه. خو بيا هم د قرآن په لوستلو او د خليفه ګانو د خطبو په ليکلو کې ډېرې غلطۍ موجودې وې. د نورو هېوادونو خلک چې له خپلې ژبې او رسم الخط څخه منع شوي وو، د عربي کلمو په تلفظ کې سخته وه. تر دې چې په ۶۵ هجري قمري کال کې عبدالملک بن مروان په دمشق کې خلافت شو او د عراق خلیفه حجاج بن یوسف ثقفي ته یې په یوه لیک کې وویل چې دا کوفي رسم الخط نور بسنه نه کوي او له هغه یې وغوښتل چې د کوفي خطاطۍ ته پراختیا ورکړي. د کوفي رسم الخط او ترویج حجاج خپلو جنرالانو ته امر وکړ چې د نورو مذهبونو ټول عالمان او هغه کسان چې له عربي پرته په نورو خطونو کې لیکي ووژني. د دې کړنو اغیزې په ایران کې د کتاب سوځولو په پرتله خورا پیاوړې وې. دغو اقداماتو د نورو هېوادونو د ژبو په ګډون د فارسي ژبو لپاره ډېرې ستونزې جوړې کړې. عربو په خپل الفبا کې څلور اصلي توري نه درلودل او بهرني توري یې ویل. په پای کې د خواجه ابوالمل په نوم یوه خطاط په عربي حروفو کې د پ او چ درې توري ور اضافه کړل او څه موده وروسته د ج توري هم په عربي الفبا کې په خپل اوسني شکل کې له اوږده ښکته پورته کولو سره اضافه شول. بالاخره د دوه پېړیو له تېرېدو وروسته د هجري لمریز کال د دریمې هجري پېړۍ په پیل کې د نسخ رسم الخط اختراع شو چې د کوفي رسم الخط پر بنسټ ولاړ و.
ابو ریحان البیرونی په کتاب "السیدنا" کې لیکي: یو یوناني زموږ په ولایت کې تېر شو، ما هغه ته ورغلم او پوښتنه مې وکړه چې د میوو، هګیو، بوټو او تخمونو نومونه مې په یوناني ژبه ولیکل. خو په عربي رسم الخط کې یوه لویه ستونزه ده او هغه د کلمو یو بل ته ورته والی او د تورو، عربو او نښو د بېلولو اړتیا ده چې که یې ونه لیکل شي معنا یې ناڅرګندېږي. که دا طاعون نه وای، نو په عربي ژبه ژباړل شوي کتابونه لکه ډیسکورایډس او ګالین او داسې نور به کافي وي. خو اوس پر دوی باور نشته.
ګ چ پ ژ
په فارسي الفبا کې د گ چ پ ژ توري له کله راښکته شوي او د (1-2-3) د شمېرو ليکل تر اوسه پورې کوم کره ځواب نه دى ترلاسه شوى، خو داسې ښکاري چې د ليتوګرافي له چاپ څخه مخکې هم د GCP ليکل کېدل. عام و، د GCP کارول اوس هم ځینې وختونه په ډیرو لیکونو کې نه لیدل کیږي، حتی تر دوه پیړیو دمخه. په فارسي لیکلو کې د 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9 شمیرو لیکلو کارول باید له 400 کلونو څخه ډیر تاریخ ونه لري، په عربي او فارسي کې د 400 کلونو څخه ډیر متنونه شتون نلري. د عددونو د لیکلو لپاره په هر ځای کې حروف کارول کیږي لکه دوه زره او پنځه دېرش. البته، Ж د پارسي توری دی چې د Г, п, او ч په پرتله ډیر پخوا مشهور شو. له دې امله Ж له 700 څخه تر 800 کاله دمخه په نسخو کې لیدل کیده، مګر GCP حتی تر یوې پیړۍ دمخه د دې کارولو څخه انکار وکړ.
د عربي خطاطۍ سټایلونه
په پیل کې، عربي رسم الخط د نباتین رسم الخط څخه اخیستل شوی رسم الخط سره لیکل شوی و. د تصفون له فتحې سره په هغه کې د کوفي قلم اضافه شو، چې په کوفه کې عام شو، او دا هغه قلم دی چې بیوروکراټانو په کې خپل اصلاحات پلي کړل، چې ډېر ژر په نخش قلم کې هم ترسره شول. په لیونټ کې میشتو سوریایانو په څو قلمونو سره عربي رسم الخط لیکلو چې له دې جملې څخه د ستورنجلي قلم د تورات او انجیل لیکلو لپاره کارول کیده. د کوفي قلم له سترنجلي قلم څخه راوتلی او دواړه قلمونه په هر اړخ کې سره سمون لري.
وروسته د عباسي دورې په زمانه کې نور قلمونه هم په دې کرښه مشهور شول چې په هغو کې د جلیل قلم، د جلیل قلم، د جلیل قلم، د دبج قلم، د لوی مارانو افسانه، طالسین قلم، زنبد قلم، مفتاح قلم، حرام قلم شامل دي. د مارات قلم، عمودی قلم، د قدس قلم، او د حراف قلم
د ابو العباس عبدالله مامون د خلافت په وخت کې چې د بغداد خلیفه و، لیکنې ته اهمیت ورکړل شو او لیکوالانو د خطاطۍ په بڼه د قران کریم د لیکلو لپاره مبارزه وکړه او څو نور قلمونه چې د مرصه قلم، ناسخ قلم په نامه یاد شول. رقعه قلم، غبار الحلیه قلم، ریاضي قلم او داسې نور. او په پایله کې د کوفي رسم الخط شل ډوله شو. خو د ليکنې قلم د پخوانۍ بڼې په څېر د خلکو په منځ کې او د غير رسمي ليکنو لپاره عام و، تر دې چې د هجري لمريز کال د درېيمې پېړۍ په پيل کې په ٣٢٨ هجري قمري کال کې خطاط ابن مقله وفات شو. هجرت په خپل هوښيارۍ سره د ناشق قلم ښه شکل جوړ کړ، بيا يې د وخت په کتلو سره يوه فرعي نخق کرښه وموندله، او په ټوليزه توګه په عربي ليکنه کې د نشق او کوفي دوه کرښې عام شوې او هرې يوې يې څانګې درلودې. تر ټولو مشهور چې د هجري په اوومه پیړۍ کې د سیت اثار مشهور شوي دي په لاندې ډول دي: طولوت ، نسخ ، موجه ، ریحاني ، تقي او رقع.
که څه هم ځينو ليکلي چې تر ۲۰۰ هجري مخکې له کوفي رسم الخط پرته نور هم ليدل شوي دي، خو اکثرو پوهانو ابن مقلله د عربي رسم الخط لومړنی نوښتګر او موجد ګڼلی دی او له هغه وروسته نورو خلکو لکه محمد بن سماني او محمد بن اسد د هغه اسلوب زده کړی او ابوالحسن علي بن هلال پېژندل شوی دی. لکه څنګه چې ابن بواب .هغه له دواړو څخه طرز زده کړ او ډیری هغه کرښې یې بشپړې او ترمیم کړې او بشپړې کړې چې ابن مقله رامینځته کړي. ابن المقله د حروفو د اندازې او د هغو د کره والي، د ليکلو او په کاغذ باندې د کېښودلو پر مهال د قلم د نيولو کيفيت، د قلم د تېزولو ترتيب، د ليکې د ښايست د معيار په اړه څرګندونې کړې دي. او داسې نور.
د فارسي رسم الخط په اړه په مراتة الخیال تذکره کې راغلي چې په فارسي رسم الخط کې ثلث، رقعه، نخش، تقی، راحشګر او ریحان شامل دي او هلته یې اوومه کرښه تعلیق ده چې له دې څخه اخیستل شوې ده. . _
خطاطی
فارسي رسم الخط په مختلفو ډولونو لیکل کیږي، چې ځینې یې په نورو اسلامي هیوادونو کې عام دي او ځینې یې د ایرانیانو له هنري ذوق څخه رامینځته شوي، چې ترټولو مشهور یې معطل شوی رسم الخط ، نستعلیق رسم الخط او مات شوی نستعلیق رسم الخط دي. د نستعلیق کرښه پر ایران سربیره په نورو هیوادونو کې هم مینه وال لري او د خپل ښایست او ښایست له امله د «اسلامي لیکو د ولور» په نوم پیژندل شوی دی.
د څلورمې پېړۍ په ۳۱۰ هجري قمري کال کې ابن مقله شيرازي داسې ليکې جوړې کړې چې د شپږو کرښو يا اقلام سيت په نوم يادېږي چې عبارت دي له: محقق ، ريحان ، طولوت ، نسخ ، رقعه او تقي . د دوی ځانګړی ځانګړتیا د حروفونو او کلمو په شکل کې توپیر او په هر یو کې د سطح او فریم تناسب دی. همدارنګه یې د دې کرښې لپاره اصول وضع کړل، چې د خطاطۍ دولس اصول بلل کیږي، چې عبارت دي له: جوړښت، څوکۍ، تناسب، ضعف، ځواک، کچه، فاصله، مجازی لوړوالی، مجازی نزول، اصول، پاکوالی او وقار.
تعلیق
د هجري پېړۍ له پنځمې پېړۍ څخه په ليکلې بڼه (ايراني طرز) کې په تدريجي ډول بدلونونه راڅرګند شول او د اوومې ميلادي پېړۍ له نيمايي څخه د ايراني قلم د تکامل په نتيجه کې يو داسې رسم الخط رامنځته شو چې له هغې څخه تطبيق شو. د توقیه او رکعه رسم الخط په توګه مشهور شو او د کمال د تعلیق رسم الخط په نوم مشهور شو. دا رسم الخط د کتابونو په لیکلو او د شعرونو په دیوانونو کې کارول کیده او تر اتمې پیړۍ پورې یې پراختیا ته دوام ورکړ. په لیکلو کې د سرعت اړتیا د لیکونو او کلمو د دوام لپاره اجازه ورکړه، او یوه کرښه جوړه شوه چې د تعلیق فریکچر په نوم یادیږي. دا د دیوان لیکونکو ځانګړی قلم و، چې کله کله د "ترسل" په نوم یادیږي. نن ورځ، ایراني خطاطان د تعلیق سره لږ اشنا دي. د تعلیق کرښه له مشهوریدو وروسته عثمانیانو او مصریانو د خپل ذوق له مخې په دې کې مسلکونه پیدا کړل او د دوی طریقه یې "دیواني" وبلله.
نستعلیق
د خطاطۍ د هغو ډولونو له جملې څخه چې د اسلام له پېل راهیسې شتون لري، نستعلیق د خطاطۍ تر ټولو ښکلی ډول ګڼل کېږي. نو ځکه ورته د "اسلامي کرښو ناوې" لقب ورکړل شو. نستعلیق (د نستعلیق بدله شوې نسخه) چې د نسخ او آنسان د دوو کرښو ترکیب دی، د میرعلي تبریزي لخوا بشپړ شو او یو نوی حرکت پیل شو. د نستعلیق کرښه د ښکلا ټول شرایط لري؛ د هغوی په منځ کې: اعتدال، تال، ثبات، تناسب، ښه جوړښت او د خوند همغږي. د منظرې د ښکلا تر څنګ د نستعلیق د لیکنې اسانتیا او سرعت او همدارنګه د کلمو او کرښو په لوستلو کې اسانتیا د هغه د شهرت لاملونه دي. نستعلیق د یوې قاعدې سره کرښه ده او د دې کرښې توري د طبیعت له ښکلا څخه الهام اخیستل کیږي. په تېرو ۳۰-۴۰ کلونو کې تر اوسه پورې د نستعلیق خطاطۍ ته پاملرنه ډېره شوې او په دې برخه کې تکړه خطاطان راڅرګند شوي دي. د نستعلیق خطاطۍ د معاصرو هنرمندانو له جملې څخه چې په معاصره زمانه کې یې د دې ډول خطاطۍ د ترویج او د دې ډول خطاطۍ په وده او ترویج کې ونډه اخیستې ده، موږ کولای شو د ایمدال کتاب، سید حسین میرخاني، سید حسن میرخاني، علي اکبر کاهو یادونه وکړو. نن ورځ د نستعلیق خطاطۍ اصول همغه دي چې میر عماد پرې ولاړ وو. د دیارلسمې پیړۍ هنرمند محمد رضا کلهور د میر عماد د طرز په چوکاټ کې داسې بدلونونه راوستل چې د هغه په لا ښکلا او د هغه وخت د چاپ له صنعت سره یې په سمون کې لوی رول ولوباوه. میرزا غلام رضا اصفهاني هم د دې دورې یو له هنرمندانو څخه دی چې نستعلیق یې په ډېر مهارت لیکلی دی. خو د نستعلیق تر ټولو ښکاره ځانګړنه یې ښکلا ده.
مات شوی نستعلیق
د ایراني خطاطۍ له ډولونو څخه یو ډول نستعلیق خطاطي ده، چې ډېر ښکلي موجونه او حرکتونه لري. ځانګړنه یې روانی او خطاطی لیکنه ده. دا کرښه د ایرانیانو له اختراعاتو څخه ده، چې مستقیماً له تعلیق او نستعلیق سره تړاو لري. د یوولسمې پیړۍ له پیل او د صفوی دورې تر پایه د نستعلیق رسم الخط د زیات استعمال او د چټک لیکنې د اړتیا له امله رامنځته شو. د دې کرښې تر ټولو مهم خطاط درویش عبدالمجید طاغاني (د دولسمې پیړۍ په دویمه نیمایي کې) دی. د یوولسمې پیړۍ په لومړیو کې له نستعلیق څخه د مات شوي نستعلیق اختراع او استخراج مرتضی قليخان شملو ته منسوب شوی او ځینو بیا محمد شفیع هروي ته منسوب کړی چې په شافعه مشهور دی. د دې کرښې بل هنرمند په دیارلسمه پیړۍ کې سید علي اکبر ګلستاني دی چې د درویش عبدالمجید طرز ته یې دوام ورکړ. له لنډې مودې وروسته د نستعلیق لیکنه نن د خطاطانو د پام وړ ګرځېدلې ده. په دې ډول خطاطۍ کې حروف او کلمې مختلف ښکلي شکلونه لري. په دې کرښه کې حرکت د نستعلیق په پرتله ډیر آزاد دی. د نستعلیق رسم الخط د فارسي ادبي او شاعرانه متنونو، د مبارکۍ پیغامونو او د مبارکۍ د لیکلو لپاره کارول کیږي، دا ډول خطاطي په خطاطي او ګرافیک کې هم په پراخه کچه کارول کیږي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:پاړسي ژبه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
سهيل بن عمرو
سهیل بن عمرو د قریشو له مشرانو څخه وو.
نوم او بلننوم
نوم يې سهيل او بلننوم يې ابو يزيد و، نسب یې سهیل بن عمرو بن عبدالشمس بن عبد دین نصر بن مالک بن حسل بن عامر بن لوی قریشي عامري دی.
اسلام نه مخکې
سهیل هم د قریشو څخه و، نو د نورو مشرانو په څېر د اسلام او د اسلام د پیغمبر سخت دښمن و، خو د قدرت کرشمه وګوره چې د اسلام د دښمنانو په هماغه کور کې د اسلام دینداران وو. لکه عبدالله بن سهیل او ابو جندل بن سهیل پیدا شول، دا دواړه د اسلام د دعوت په پیل کې مشرف شول او د خپل پلار په لاس یې د اسلام د دین په جرم په مختلفو زحمتونو تیر کړل، د اسلام د مبارک دین په مناسبت ونیول شول او خوشې شول. د بدر په جګړه کې بل ورور ابوجندل د حدیبیه تر وخته په جلاوطنۍ کې پاتې شو. د اسلام خپراوي يې له اسلام سره دښمني نوره هم زياته کړه او د اسلام د بدنامولو لپاره يې هر ډول هڅې پيل کړې، په عامه غونډو کې يې د اسلام پر ضد ويناوې کولې او د رسول الله صلی الله عليه وسلم پر ضد يې زهر تويول. اجازه راکړه چې د سهیل دوه مخکیني غاښونه مات کړي، ترڅو هغه ستاسو په وړاندې خبرې ونکړي، مګر رحمت عالم ځواب ورکړ، ممکن هغه خوشحاله کړي. د په صلحه کې د تړون د لیکلو دنده د قریشو لخوا ورته سپارل شوې وه، نو کله چې رسول الله صلی الله علیه وسلم غوښتل چې د تړون د لیکلو په وخت کې د اسلامي طرز له مخې بسم الله ولیکي. سهیل اعتراض وکړ، الله ولیکه، رسول الله صلی الله علیه وسلم هغه خبره ومنله او د تړون متن پیل شو، د الله پر ځای محمد بن عبدالله ولیکه. خو زه د خداى رسول يم، بيا يې علي ته وويل: اې د الله رسوله زما نوم پاک کړه او وليکه، علي وويل: زه يې په خپل لاس نه شم پاکولاى. دا موضوع روانه وه چې د سهیل هلک ابو جندل چې د سهیل له خوا نیول شوی و، په څه ډول وتښتېد، په پښو کې یې بیرغونه لیدل، سهیل وویل: دا لومړی ځل دی چې د محمد شرط پوره کوي، هغه وویل: خو دا. تر اوسه يې شرط نه دی منلی.» څه خو سهيل به په هيڅ صورت موافق نه و، صحابه کرامو د ابو جندل د حواله کولو سخت مخالف وو. خو په حقیقت کې دا سوله په راتلونکې کې د مایابیانو لپاره یوه مخینه وه، نو رسول الله صلی الله علیه وسلم د سهیل شرط ومانه او ابو جندل په همدې ډول پاه بیجلان ته راستون شو. تړون بشپړ شو. د مکې له فتحې وروسته د قريشو پوځونه خوره شول او د رحمت له څوکې پرته يې د پناه ځای پاتې نه شو، په دې وخت کې هماغه سهيل چې دوه کاله وړاندې يې په حديبيه کې په خپل سر او فتحه کې سوله کړې وه، بې وسه و. هوکر دروازه وتړله او د کور دننه پټ شو او خپل زوی ابو جندل ته چې د اسلام د جرم په خاطر له ډول ډول کړاوونو سره مخامخ شوی و، پیغام واستاوه او ویې ویل: اجازه راکړئ مخکې له دې چې زه ووژنم زما ژوند وژغوره. جندل شکنجه شوی و، لا هم زامن وو او اسلام د دې سپېڅلې اړیکې اهمیت زیات کړی و، نو بې له ځنډه یې هڅه وکړه چې د دې حکم اطاعت وکړي او د رسول الله صلی الله علیه وسلم په خدمت کې حاضر شو او ویې ویل: یا رسول الله! د الله! پلار ته سلام او رحم وکړه، د هغه په سپارښتنه رسول الله صلی الله علیه وسلم د سهیل ټول ګناهونه معاف کړل او ویې ویل چې د الله په حفاظت کې دی، پام کوه چې د دوی په لور بېړه مه کوه. زما په عمر قسم، سهیل هوښیار او باعزته دی، د ده په شان سړی له اسلامه ناخبره نه شي پاتې کېدای، دا خبره په الله قسم ده، چې په ماشومتوب کې هم ښه او په بوډاتوب کې هم ښه دی.
اسلام
بالاخره د رسول الله صلی الله علیه وسلم دغه بښنه دا معجزه وښودله چې سهیل له حنین سره یوځای شو او د جعرانې ځای ته له رسېدو وروسته رسول الله صلی الله علیه وسلم هغه ته د حنین له غنیمتونو څخه سل اوښان ورکړل چې د مسلمانانو شمېر زیات شو. وروسته د القلوب په لیکوالانو کې شامل دی، خو سهیل په دې کټګورۍ کې توپیر لري ځکه چې له اسلام وروسته د هغه څخه د اسلام خلاف هیڅ شی نه دی څرګند شوی.
له همدې امله کله چې له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه وروسته د ارتداد فتنه راپورته شوه، نو د القلوب ډېر لیکوالان وډار شول، خو سهیل په خپل ایمان کې نه و او هڅه یې وکړه، چې د مکې قبیلې په اسلام باندې ټینګې وساتي؛ نو کله چې یې د ارتداد فتوا ورکړه. د مکې قبیلې چې کله مې له اسلام څخه د ارتداد نښې ولیدلې، ټول قبایل مې راغونډ کړل او ویې ویل: د اسلام وروڼو! که تاسو د محمد (صلی الله علیه وسلم) عبادت کاوه، نو دوی به بلې نړۍ ته تللي وای، او که تاسو د محمد (صلی الله علیه وسلم) عبادت کاوه، نو هغه د ژوند او مرګ له لاس څخه پورته دی، د قریشو وروڼو! ته وروستی کس یې چې اسلام ته راغلی یې، نو لومړی یې مه پریږده، د محمد صلی الله علیه وسلم مړینه به اسلام ته ډېر ټکان ورنکړي، بلکې لا به پیاوړی شي او په ټوله نړۍ کې به خپور شي. او ټوله نړۍ روښانه کړه، په یاد ولرئ، زه به د هغه چا سر پرې کړم چې د اسلام له دائرې څخه د وتلو پریکړه وکړي. د سهیل دغې اغېزمنې، خوږې او په زړه پورې وینا د معترضینو زړونه یو ځل بیا پر اسلام ټینګ کړل او د اسلام مرکز (مکه) یې د فتنې او ارتداد له وبا څخه وژغورله، په دې توګه د رسول الله صلی الله علیه وسلم د نبوت تصدیق وشو. د الله (ج) په برکت دا ممکنه ده چې د سهیل لپاره تل د خوښې فعل څرګند شي. د هغه ټولې کورنۍ د ارتداد د فتنې د ځپلو لپاره ډېره هڅه وکړه، نو د يما په مشهوره جګړه کې د سهيل مشر زوی عبدالله شهيد شو، هغه وويل: ما له رسول الله صلی الله عليه وسلم څخه اورېدلي دي. دا چې شهید به د خپلې کورنۍ د اویا غړو شفاعت وکړي، هیله لرم چې لومړی به زما شفاعت وشي.