cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دویم پاپ ژان پل
له یهودیت سره اړیکې
د کاتولیک کلیسا او یهودیت ترمنځ اړیکو د نوموړي د واکمنۍ پر مهال په پام وړ توګه پراختیا ومونده. نوموړي په مکرر ډول د کاتولیک کلیسا او یهودیت ترمنځ اړیکو ته نغوته کوله. دا احتمال هم شتون لري چې د هغه دغه لیدلوري دې تر یوه بریده د ۱۹۳۰مې او ۱۹۴۰مې لسیزې پر مهال په پولڼد او نوره مرکزي اروپا کې د یهودیانو د وېرونکي برخلیک له امله رامنځته شوي وي.
بودېزم
۱۴م دالایي لاما، تنزین ګیاتسو اته ځله له دویم پاپ جان بال سره لیدلي. دوی دواړو یو بل ته ورته لیدلوري لرل او ورته ستونزې یې زغملې دي. دواړه له داسې هېوادونو څخه و چې د کمونېزم تر اغېز لاندې و او همدارنګه یې د خپلو هېوادونو د اصلي مذهبي بنسټونو د مشرانو په توګه کار کړی. ژان پل د کراکوف د لوی کشیش په توګه وړاندې له دې چې ۱۴م دالایي لاما په یوې مشهورې نړیوالې څېرې واوړي؛ یوه لویه غونډه یې جوړه کړه چې له مائویستي چین څخه یې د تبت د وګړو د آزادۍ په موخه د هغوی د سوله ییزې مبارزې د بریا لپاره دعاوې وکړې. پاپ د ۱۹۹۵ زکال پر مهال سرېلانکا ته په خپل سفر کې چې ډېری وګړي یې د تروادا بودېزم پیروان دي، د بودېزم ستاینه وکړه.
اسلام
دویم پاپ ژان پل د اسلام او کاتولیک عیسویت ترمنځ د اړیکو د پراختیا لپاره پریمانه هڅې وکړې.
هغه په رسمي بڼه د روم د لوی جومات له جوړولو ملاتړ وکړ او په ۱۹۹۵ زکال کې یې د هغو د پرانیستو په مراسمو کې ګډون وکړ.
د ۲۰۰۱ زکال د مۍ په ۶ مه نوموړی لومړنی کاتولیک پاپ و چې د سوریې په دمشق ښار کې اموي جومات ته ننوت او هلته یې دعا وکړه. هغه جومات ته له ننوتو وړاندې د درناوي په موخه خپل بوټان وویستل؛ دغه جومات د بیزانسانو په دوره کې کلیسا وه او د یحیی (ع) عبادت ځای ګڼل کېده. هغه دلته وینا وکړه او څرګنده یې کړه چې: «په ټولو وختونو کې چې عیسویانو او مسلمانانو یو بل ځورولي باید لومړی له خدای(ج) څخه بخښنه وغواړو او یو بل ته د هغه له دربار څخه بخښنه وغواړو». همدلته په سوریه کې و چې قرآن کریم یې ښکل کړ؛ هغه چاره چې له امله یې د ډیری مسلمانانو محبوبیت خپل کړ او همدارنګه یې ډېری کاتولیکان وځورول
وروستۍ ناروغي او مړینه
د ۲۰۰۵ زکال د مارچ په ۳۱ مه نوموړی د ادرار د سیسټم د میکروبي کېدو له امله له سپټیک شاک سره مخ شو، هغه ناروغي چې شدیده تبه او د وینې ټیټ فشار ورسره مل دی، خو د دغې ناروغۍ له امله په روغتون کې بستر نه کړای شو. پر ځای یې نوموړی په خپل کور کې د یو شمېر ډاکټرانو او سلاکارانو تر څار لاندې و. پاپ او د هغه نږدې کسانو دغه ناروغي، مړینې ته د هغه د نږدې کېدو علامه بلله او دا د هغه له هیلې سره مطابق وه چې په واټیکان کې ومري.
دویم ژان پل د ۲۰۰۵ زکال د اپرېل په دویمه د مرکزي اروپا د اوړني وخت له مخې په ۲۱:۳۷ بجو (۱۹:۳۷ UTC) د زړه د درېدو له امله ومړ. د سپټیک شاک له امله یې د وینې فشار په شدیده کچه کښته شو او په بدن کې یې د وینې د ګرځېدو سیسټم په بشپړه توګه له منځه ولاړ. د نوموړي مړینه وروسته له هغه تائید شوه چې د زړه د ضربان څرګندونکي ماشین د ۲۰ دقیقو لپاره یو مستقیمه کرښه وکښله.
ابن مسكويه
ابو علي خازن احمد بن محمد يعقوب چې په مسكويه سره مشهور ؤ، د صفرې په نهمه نيټه، ۲۴۱هـ كال مړ شوې. د پيداېښت سم مالومات يې په هېڅ كتاب كې نشته، مگر د عام اټكل له مخې ابن مسكويه په ۹۳۲ز كال ته نږدې، د بنو يويه يانې د رېلمينون د واكمنۍ پر وخت په (رې) د نني افغانستان د هرات په ولاتي كې زېږېدلې دى.
او د فرورۍ په شپاړسمه نيټه، كال ۱۰۳۰ز په اصفهان ښار كې ومړ. ابن مسكويه چې كله بالغ شو، نو د نوهلابي وزير سره نوكر شو. كه چېرې دده عمر اټكلا ۲۰ كاله ونيسو، نو ويلاى شو، چې دې په ۳۳۰هـ كال مړ شوې دى. دې پخپله په خپل كتاب (تجريب الكسف) كې ليكي، چې: دې د احمد بن كامل (۳۵۰هـ مړ) زده كوونكې ؤ.
زوكړه
احمد بن محمد مسكويه (۹۳۲ز-۱۰۳۰هجری سپوږمیز)، (پښتو: ابن مسكوويه) چې د ابن مسکویه په نامه هم پېژندل کېږي د اسلام له لومړنیو فیلسوفانو، ساینسپوهانو، اسلامي شاعرانو او لومړنیو تاریخپوهانو څخه و.
داسې انگېرنې کېږي، چې دده قلمي کتاب (الفوز الاصغر) د چارلس داروین په تفکر او ... کې اصلي رول لرلې و، چې دا نظریه یې د بشر په مدا نومي کتاب کې له ورایه ښکاری.
د ابن مسکویه اغیز د اسلامي فلسفې په اخلاقي اړخ کې لیدل کېږي. دې د اخلاقو د فلسفې لومړنې لیکوال گڼل کېږي، چې په دې لړ کې یې مشهور کتاب (تادیب الاخلاق) نومېږي. دا کتاب د عملي اخلاقو، د ځان اداره کونې او د کرکټرنو په تزکیه او پاکوالي رڼا اچوي.
بشپړتيا (تكامل)
ابن مسكويه لومړې فيلسوف او پوه اندې ؤ، چې د بشپړتيا (تكامل) نظريه يې وشاربله. ډاكټر محمد حميدالله د ابن خلدون الفوز الاصغر څېړنې څخه دې پايلې ته رسېدلې چې د بشپړتيا نظريه د لومړي ځل لپاره همده (ابن مسكويه) وړاندې كړې ده.
as follows:
""[These books] state that God first created matter and invested it with energy for development. Matter, therefore, adopted the form of vapour which assumed the shape of water in due time. The next stage of development was mineral life. Different kinds of stones developed in course of time. Their highest form being mirjan (coral). It is a stone which has in it branches like those of a tree. After mineral life evolves vegetation. The evolution of vegetation culminates with a tree which bears the qualities of an animal. This is the date-palm. It has male and female genders. It does not wither if all its branches are chopped but it dies when the head is cut off. The date-palm is therefore considered the highest among the trees and resembles the lowest among animals. Then is born the lowest of animals. It evolves into an ape. This is not the statement of Darwin. This is what Ibn Maskawayh states and this is precisely what is written in the Epistles of Ikhwan al-Safa. The Muslim thinkers state that ape then evolved into a lower kind of a barbarian man. He then became a superior human being. Man becomes a saint, a prophet. He evolves into a higher stage and becomes an angel. The one higher to angels is indeed none but God. Everything begins from Him and everything returns to Him.""
Arabic manuscripts of the al-Fawz al-Asghar were available in European universities by the 19th century. This work is believed to have been studied by Charles Darwin, who was a student of Arabic, and it is thought to have had an influence on his inception of Darwinism.
د ابن مسكويه ليكلي اثار
د يو عالم او پوه د نظرياتو او افكارو باندې پوهېدو لپاره دا اړينه ده، چې د هغه د مړينې څخه وروسته د هغه ليكلو اثارو ته نظر واچوو.
ابن مسكويه په ټولو مروجه علومو او فنونو لكه: رنځپوهنه، شمېرپوهنه، فزيك، منطق، الهيات او كېميا كې ډېر شې كتابونه ليكلي. لدې پوهو څخه پرته د فن او ادب او تاريخ باندې هم ليكنې كړي، چې پدې ليكنو كې په ځانگړي توگه له ارستو څخه اغيزمن شوې دى، او د اپلاتون او جالينوس له ښوونو څخه يې هم گټه پورته كړې.
مابعد الطبيعيات
ابن مسكويه د مابعد الطبيعياتو كې د څښتن او د هغه د صفات په عقلي دلايلو ثابتولو كوښښ كړې دى. دې وايي چې هېڅ جسم بې خوځښته ندې. له خوځښت څخه موخه يواځې له يو ځاى څخه بل ځاى ته لېږدېدنه نده، بلكه د اجسامو بدلون هم پدې كې شامل دى.
د يو جسم لوېدل او كمېدل، او ډول، ډول شكلونه غوره كول دا ټول د جسماني بدلونو نوم دى. كله چې موږ وايو چې ټول جسمونه په خوځښت كې دي، نو زموږ موخه دا ده چې ټول جسمونه په دايمي خوځښت كې دي. او دا خبره ښه روښانه ده، چې دايمي حركت لرونكي اجسامو لپاره د يو غير جسماني خوځوونكي شتون اړين برېښي، چې دا خوځوونكې خپله نه خوځېدونكې وي. ځكه چې د خوځنده اجسامو خوځېدنه ذاتي يا بې خوځوونكي نه وي، ځكه چې خوځنده اجسامو خوځېدنه ځاني يا بې خوځوونكي نه وي.
د نبوت زبات
ابن مسكويه د موجوداتو له ارتقايي ترتيب څخه نبوت په زبات رسولې دى.
د ژوند اثار له ټولو څخه مخكې په ونو بوټو كې په نظر راځي، چې پدې كې له ټولو څخه اعلى ډول د خرما دى. ځكه چې دا ونه نر او ښځه لري.
اخلاقپوهنه
د ډي بویر د وینا له مخې ابن مسکویه یو ماهر رنځپوه، فیلسوف، او تاریخپوه په توگه د اسلام په فلسفه کې یو ځانگړې ځای لري، بلکه د یو فلسفي اخلاقي نظام په جوړولو سره نور هم د اهمیت وړ شوې دی. (۱۱)
دلته به موږ د ابن مسکویه د فلسفې ټول اړخونو په څېر اخلاقي اړخ لږ څېړنې لاندې نیسو.
د اخلاقو بنسټ نفسیات دي. او نفس یا اروا یو غیر مادي جوهر دی. نو پدې توگه جسم د نفس تابعدار دی.
سرچينې
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:افغاني فيلسوفان وېشنيزه:افغاني پوهان وېشنيزه:فيلسوفان
آفت وژونکي
آفت وژونکي هغه توکي دي چې د آفتونو د کنټرول لپاره کارول کېږي. په دې کې واښه وژونکي، حشره وژونکي، چنجي وژونکي، حلزون وژونکي، کب وژونکي، الوت-وژونکي، موږک وژونکي، باکټریا وژونکي، حشرات وژونکي، حشرات شړونکي، څاروي شړونکي، مایکروب وژونکي، فنجي وژونکي، او مار-کب وژونکي ګډون لري. له دې ډلې تر ټولو عام واښه وژونکي دي چې د ټولو آفت وژونکو نږدې ۸۰٪ کارونه جوړوي. زیاتره آفت وژونکي د نباتاتو د خوندیتوب په توګه کار کوي (چې د حاصلاتو د ساتنې د محصولاتو په نوم هم یادېږي)، چې په عمومي بڼه د زیان رسوونکو وښو ، فنجي یا حشراتو څخه نباتات ساتي. د بېلګې په توګه، د الترناریا سولاني فنجی د ابو زیان رسوونکو وښو د سالوینیا د له منځه وړلو لپاره کارول کېږي.
په عمومي بڼه، آفت وژونکي کیمیاوي (لکه کاربامیټ) یا بیولوژیکي توکي (لکه ویروس، باکتریا، یا فنجي) دی چې د آفتونو مخه نیسي، هغوی غیر فعالوي، وژني، یا د ودې مخه نیسي. تر بحث لاندې آفتونه کیدای شي حشرات، د نباتاتي امراض، زیان رسونکي واښه، حلزون، مرغان، تی لرونکي څاروي، کبان، چنجي (ګردي چنجې) او هغه میکروبونه ګډون ولري چې ملکیتونه ویجاړوي، د ځورنې لامل کېږي، یا ناروغۍ خپروي، یا د ناروغیو وژونکي دي. د دې ګټو ترڅنګ، آفت وژونکي زیانونه هم لري، لکه د انسانانو او نورو نوعو کېدای زهرجن توکي خپاره کړي.
تعریف
هر ډول ماده یا د موادو مخلوط دی چې د هر ډول آفتونو، لکه د انسان یا څارویو د ناروغیو لېږدوونکي، د نباتاتو یا څارویو نامطلوب ډولونه، چې د تولید، پروسس، ذخیره کولو، ټرانسپورټ، یا د خوارکي توکو، کرنیزو توکو، د لرګیو یا د لرګیو د محصولاتو یا د څارویو د وښو د بازارموندنې په اوږدو کې د مخنیوي، ویجاړولو یا کنټرول په موخه وي، یا هغه مواد چې څارویو ته د حشراتو، تارکښو، یا د دوی په بدن کې د نورو آفتونو د کنټرول لپاره کارول کېږي. په دې اصطلاح کې هغه مواد شامل دي چې د نبات د ودې تنظیم کونکي، پاڼې تویوونکي، وچوونکي، یا د میوو د کمولو یا د میوو د وخت څخه مخکې د توېدو د مخنیوي لپاره د عامل په توګه کارول کېږي. همدارنګه د هغه مواد دی چې له درمن څخه مخکې یا وروسته په حاصلاتو کې کارول کېږي ترڅو د ساتلو او لېږد په وخت کې د خرابیدو څخه ساتنه وکړي.
آفت وژونکي د نظر وړ یو ارګانیزم (د بیلګې په توګه، بوټي وژونکي، حشره وژونکي، فنجې وژونکي، موږک وژونکي، او سپږې وژونکي - جدول وګورئ)، کیمیاوي جوړښت (د بېلګې په توګه، عضوي، غیر عضوي، مصنوعي، یا بیولوژیکي (بیولوژیکي وژونکي) که څه هم تفاوت کله ناکله لږ وي، او فزیکي حالت (د بېلګې په توګه ګازي (ضد عفوني)) بر بنسټ طبقه بندي کېدای شي. په بیولوژیکي وژونکو کې مایکروبي آفت وژونکي او بیوشیمي آفت وژونکي ګډون لري. د نباتاتو څخه ترلاسه شوي آفت وژونکي، یا "بوتانیکي" په چټکۍ سره د پرمختګ په حال کې دي. په دې کې پرېتراید (pyrethroids)، روتېناید(rotenoids)، نېکتوناید(nicotinoids)، او څلورمه ډله چې په کې سټرېکنین (strychnine) او سکیلیروساید (scilliroside) شامل دي.
زیاتره آفت وژونکي په کیمیاوي کورنیو وېشل کېږي. د حشراتو وژونکو مشهورې کورنۍ ارګانوکلورین، ارګانوفاسفېت او کاربامېت دي. ارګانوکلورین هایدرو کاربنونه (د بېلګې په توګه، DDT) کېدای شي په ډیکلوروډیفینیل ایتانونو، سایکلوډین مرکبونو، او نورو اړوندو مرکبونو تجزیه شي. دوی د عصبي فایبر د سوډیم / پوتاشیم توازن په ګډوډولو سره کار کوي او اعصاب اړباسي چې په دوامداره توګه لېږد ترسره کړي. د دوی زهر ډېر توپیر لري، خو خپل د دوام او بیولوژیکي ژوند پرواندې د زیات پاتې کېدو له امله له کارونې وتلي. د ارګانوفاسفېت او کاربامېت ځای په پراخه کچه ارګانوکلورین نیولی. دواړه د اسیتایلکلولینسټریس انزایم د مخنیوي له لارې کار کوي، چې اسیتایلکولین ته اجازه ورکوي چې په لایتناهي توګه د اعصابو نبض ولېږدوي چې د بېلابېلو نښو لکه ضعف یا فلج لامل کېږي. ارګانوفاسفېت د فقراتو د ستون لپاره خورا زهرجن دي او په ځینو مواردو کې د هغه پر ځای د لږ زهرجن کاربامات کارول کېږي. تایوکاربامېت او دیتایوکاربامېت د کاربامېت فرعې برخې دي. د وښو وژونکو په مشهورو کورنیو کې فینوکسي او بینزویک اسید واښه وژونکي (د بېلګې په توګه، 2,4-D )، تریازین (د بېلګې په توګه، اترازین)، یوریا (د بېلګې په توګه، ډیورون)، او کلورواسیتانیلایډ (د بېلګې په توګه، الکلور) ګډون لري. د فینوکسي مرکبات د چمن پر ځای د پراخو پاڼو زیان رسوونکو واښه په انتخابي ډول له منځه وړي. فینوکسي او بینزویک اسید د نبات د هورمونونو په وده کې یو ډول کار کوي، او د حجرو له نورمال وېش پرته، حجرو ته وده ورکوي، چې د نبات د غذايي موادو لېږدونکی سیسټم ماتوي. تریازین په فوتوسنتیز سیستم کې لاس وهنه کوي. زیاتره عام آفت وژونکي په دې کورنیو کې، لکه ګلافاسفېت، ګډون نه لري.
د آفتونو د کنټرول توکو کارول معمولا د کیمیاوي موادو د دکارولو له لارې کېږي چې (زیاتره هایدروکاربني) محلول – د سطحې د فعالو توکو د سیسټم په بڼه وي ترڅو مشابه چمتوالی را منځ ته کړي. د وایروس د وژنې د وړتیا یوې څېړنه چې په ۱۹۷۷ کال کې ترسره شوه، په ډاګه کړه چې یو ځانګړي آفت وژونکی د وایروس وژونې وړتیا نه لوړوي. هغه مرکبات چې د سطحې فعال توکې او محلول له ځانه سره لري په ښکاره بڼه وښودله چې د دوی سره له وړاندې درملنې په ازمایښتي موږک کې د وایروس د وژنې وړتیا لوړه کړې وه.
آفت وژونکي د د بیولوژیکي میکانیزم د دندې یا د کارولو د تګلارې پر بنسټ ډلبندي کېدای شي. زیاتره آفت وژونکي د آفتونو د مسمومیت له لارې کار کوي. سیسټمیک آفت وژونکي د نبات له لوري له جذب وروسته د نبات دننه حرکت کوي. په حشره وژونکو او زیاتره فنجي وژونکو کې دا حرکت معمولا پورته (د زایلم له لارې) او بهر ته وي. په پایله کې غوره موثریت را منځ ته کېږي. سیسټمیک حشره وژونکي، چې په ګلونو کې غوټۍ او شیره زهري کوي، کېدای شي مچۍ او نور اړین غوټۍ غوړوونکي له منځه یوسي.
بايوم
بايوم (په انگرېزي: biome) د چاپېريالپوهنې له اړخه د اېکوسيسټم ترمنځ د تعادل د ړنگولو لاملونو ته اشاره ده. دغه اېکو سيستم کې د تعادل ړنگولو لاملونه په دوه ډوله دي.
آفت وژونکي
تعریف
په ۲۰۱۰ کال کې، د پالډوکسین تر نوم لاندې د فنجي وژونکو د نوې ټولګي پراختیا اعلان شوه. دې آفت وژونکو د فایټولیکسین په نوم د نباتاتو له خوا خوشو شوو طبیعي دفاعي کیمیاوي موادو څخه کار اخلي، چې فنجي یې بیا د انزایمونو په کارولو سره پاکوي. پالډوکسین د فنجي د پاکولو د انزایمونو مخه نیسي. ویل کېږي چې دوی خوندي او زرغون دي.
بايوم
یا هم
بيوم پيژندنه
تر ټولو پراخه ايکالوژيکې ساحه چې د مشخصو نباتاتو او حيواناتو له مخې توپير وړ وي او پکې څو ايکوسيستمونه شامل وي يا په بل عبارت هغه پراخه جغرافيايې ساحه چې سره ورته اقليم او ايکوسيستمونه ولري بيوم بلل کېږی.
بري یا دوچې بيومونه
دې بيومونوشاوخوا (۸۰٪ حيواناتو او نورو اوسيدونکو ته په خپله غيږه کې ځای ورکړی او له هغی څخه ساتنه کوی. اکسيجن ددی سيمو لوی نعمت دی چې د اوبو (۲۰۰) برابره اکسيجن لري. په دې بيومونو کې د رطوبت کموالی د ژوند کولو په وړاندې خنډ دي.د رطوبت دا کموالی ددې باعث شوی چې هغه ژوندي موجودات چې په دې بيومونوکې اوسيږي پوست يې وچوالي ته مايل دي او نشی کولای ددی ژونديو موجوداتو بدن استوار وساتي. دځمکې په سر او لاندې د اوسيدو ځای لرې چې دځمکې لاندي هستوګنځايونه ته زيرزمينی ويل کېږي زيرزمينی هغه دي چې حيوانات پکې داوسيدو لپاره په ځمکه کې لاندې سوری کوي زيرزمينی د لمر د وړانګو څخه محرومي دي ولې داوبو څخه غني دي.په دي بيومونو کې محيطی عناصر محدود دي ځيني حيوانات په دې ځايونو کې پټيږي، استراحت کوي په دې ځايونو کې کلوروفيل لرونکې نباتات ژوند نه شی کولای بکترياوی او هغه نباتات چې روښنايي ته ضرورت نه لري په دې ځاې کې ښه ژوند کولاي شی. هغه حيوانات چې په غارونو کې اوسيږي، دلمر په وړاندې ډير حساس دي، سترګې يې ډيرې کوچنۍ او يا هم سترګې نه لری مګر لمسي ويښتان او ډير پرمخ تللي حسي سيستم لري.دځمکې د بيومونو په باره کې د جغرافيې پوهانو ترمنځ د نظر توافق وجود نه لري دا په دې خاطر چې دا بيومونه په اسانۍ نه تشخيص کېږی.
توتکۍ ډوله مرغان
توتکۍ ډوله مرغان (په لاتين: Apodiformes) د الوتونکو مرغانو یوه طايفه (ډله) ده چې په دريو کورنيو او دوو مړشوي کورنيو تقسیمېږي.
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه: توتکۍ ډوله مرغان
25 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د سيند ولسوالۍ
د سيند ولسوالۍ دا دي:
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ
امور ۱۲۲۱
امور ۱۲۲۱ یوه کوچنۍ سیاره‌وزمه ده چې کابو ۱ – ۲ کیلومیټره قطر لري او د دې ډلې د نورو سیاره‌وزمو لپاره د نمونې په توګه کارول کېږي او د دې نوم پر ایښودل کېږي. د امور د ډلې سیاره‌وزمې د سیاره‌وزمو تر هسکړۍ (asteroid belt) ځمکې ته نږدې دي او د ځمکې او مریخ د مدارونو په منځ کې پر لمر را څرخي. دا د مریخ تر مدار تېرېدای شي، خو د ځمکې تر هغې نه. امور په ۱۹۳۲ کې د یوجین جوزېف ډېلپورټ (Eugène Joseph Delporte) له خوا وموندل شوه.
د نزول لاملونه(قرآن)
د قرآني ایتونو د نزول او رالېږدېدو لاملونه د نړۍ له اسمان څخه په نبي عليه السلام د وحې نزول د جبرييل عليه السلام په واسطه د اړتيا په وخت، د غوښتنې سره سم، د غوښتنې په اندازه، د خلكو د غوښتنواو د پېښو په رامنځته كېدو سره به كېده. د وحې د نزول په موده كې اسلامپوهان لږ څخه اختلاف لري: ځينې وايي، چې د وحې د نزول موده ۲۰ كاله وه، ځينې وايي چې ۲۳ كاله وه، او ځينې وايي چې ۲۵ كاله وه. او ددې اختلاف اصلي وجه دا ده، چې نبي عليه السلام په مكه معظمه كې څو كاله تېر كړي، څوك وايي چې ۱۰ كاله، څوك وايي ۱۳ او ځينې وايي چې ۱۵ كاله. خو لدې ټولو څخه هماغه منځنۍ لار سهي ده، چې قرآن كريم پكې رانازل شوي، او هغه د ۲۳ كلو موده ده.
جنوبي اسیا پوهنتون
جنوبي اسیاپوهنتون South Asian University  نړیوال پوهنتون دی چې د سارک (افغانستان، بنگلادیش، بوټان، پاکستان، هند، سري لنکا، مالدیف او نیپال) اتو هېوادونو لخوا په گډه مرسته جوړ شوی دی. پوهنتون د تاسیس ډبره په ۲۰۱۰ز کال کې اېښودل شوې او په تېرو پنځو کلونو کې یې په هند او سیمه کې د لسانس پورته لوړو زده کړو کې یې وتلی نوم موندلی. پوهنتون اوسمهال اوه پوهنځي لري او د ماسترۍ، مافوق ماسترۍ او دکتوراه لپاره محصلین نیسي.
جنوبي اسیا پوهنتون د سارک ټولو غړو هېوادونو محصلین جلبوي او شهادتنامه یې هم د ټولو اتو هېوادونو لخوا منل شوې ده.
اوسمهال يې ودانۍ د نوې ډیلي په دیپلوماتیکه سیمه چنکیاپوري کې ده. اصلي ودانۍ چې په ۱۰۰ جریبه ځمکه کې به  ورغول شي، د جوړولو چارې یې د نوې ډیلي په میدان گړۍ سیمه کې روانې دي او تمه ده چې په ۲۰۱۸ کې به پوهنتون هلته ولېږدول شي.
پروگرامونه
جنوبي اسیا پوهنتون اوسمهال د ماسترۍ، مافوق ماسترۍ او دکتورا لپاره محصلین جلبوي.
ماسترۍ کې شمولیت
جنوبي اسیا پوهنتون ۱۹-۲۰۱۸ تعلیمي کال لپاره په لاندې پوهنځیو کې ۳۰-۳۰  محصلین نیسي. د پوهنځي په اړه معلومات، د شمولیت لارې چارې او د کانکور امتحان پخوانۍ پرچې له لاندې لینکونه خلاصولای شئ.
۱- ریاضیاتو پوهنځی
http://sau.int/department-of-mathematics.html
د غوره کېدو معیار، شمولیت پروسیجر او د کانکور امتحان معلومات
۲- د بیو ټکنالوژۍ پوهنځی
http://sau.int/academics/faculties/faculty-of-life-sciences-biotechnology.html
د غوره کېدو معیار، شمولیت پروسیجر او د کانکور امتحان معلومات
۳- کمپیوتر ساینس پوهنځی
http://sau.int/computer-science.html
د غوره کېدو معیار، شمولیت پروسیجر او د کانکور امتحان معلومات
۶- حقوقي زده کړوپوهنځی (نړیوال قانون)
http://sau.int/academics/faculties/2012-02-17-14-11-03.html
د غوره کېدو معیار، شمولیت پروسیجر او د کانکور امتحان معلومات
۷- ټولنپوهنې پوهنځي
http://sau.int/sociology.html
د غوره کېدو معیار، شمولیت پروسیجر او د کانکور امتحان معلومات
هغه محصلین چې د شمولیت په امتحان (کانکور) کې بریالي شول، د داخلې پر مهال له هغوی څخه بیا د لسانس او د ښوونځي سکن شوي اصلي اسناد غوښتل کیږي. د نوم ثبتونې پر مهال ترې یواځې د نومرو فیصدي غوښتل کیږي. کوښښ باید وشي چې هر څه دقیق ورکړل شي، څو په اینده کې ستونزه ورته پیدا نشي.
·      په پورته ټولو پوهنځیو کې  محصل باید پوره وخت محصل وي، یعنی د وظیفې کولو یا پارټ ټایم درس اجازه نه ورکول کیږي.
یادونه: کوم محصل چې لا تر دې دمه د لسانس دورې په وروستي سمستر کې وي، هم کولای شي چې په امتحان کې برخه واخلي او اسناد  په هغه صورت کې چې بریالی شي، پوهنتون ته د ورتگ پر مهال جمع کړي.
مافوق ماستري او دکتورا
پوهنتون په  پورته ذکر شوو پوهنځیو کې   د دکتورا او مافوق ماسترۍ لپاره محصلین نیسي. د پوهنځیو په اړه معلومات، د شمولیت لارې چارې او د کانکور پخوانۍ پرچې لوستلو لپاره دلته کلیک کړئ.
د دکتورا او ماسترۍ محصلین د کانکور سربېره انترویو هم لري. محصلین باید په دواړو امتحانونو کې لږ تر لږه پنځوس سلنه نومرې واخلي.
یادونه: پوهنتون هند مېشتي محصلینو ته د لارې مصارف ورکوي، خو کوم چې بهر دي او نشي کولای ورشي، هغوی سره بیا د سکایپ له لارې انترویو کوي.
دگډون فیس، نیټه او د ازموینی ځای
جنوبي اسیا پوهنتون کې د داخلې څخه وړاندې د کانکور امتحان په شفافه توگه اخېستل کیږي،  په یوه وخت د سارک هېوادونو په ټولو پلازمېنو او ځینو لویو ښارونو کې اخېستل کیږي. پوهنتون د امتحان ټولو مرکزونو ته خپل هیئتونه لیږي، هغوی امتحان اخلي او پرچې مهرلاک هند ته راوړي چې دلته تر کتنې وروسته یې نتایج اعلانیږي.
د امتحان فیس ۱۰ ډالر یا ۶۵۰/- هندي روپۍ دي. غوښتنلیکونه ټول د انترنيت له لارې منل کیږي او فیس د کریډيټ/ډیبيټ یا انلاین بانکینگ له لارې جمع کیږی. (موږ د امتحان پر وخت فیس جمع کړ، ځکه د نيټ له لارې د پیسو جمع کولو لاره مو نه درلودله).
ازموینه په لاندې ښارونو کې اخېستل کیږي:
کابل (افغانستان)   چیټاگانک او ډاکه (بنگلادیش) تیمپو (بوتان)، مالي (مالدیف)، کټمنډو (نیپال)، کراچۍ او لاهور (پاکستان) کولمبو (سري لانکا)، بنگلور، چندي گړ، چنايي، حیدر اباد، جيپور، کلکته، لکنو، ممبۍ، نوې ډيلي، پټنه (هند) کې امتحان اخېستل کیږي.
داخلې کارتونه او د امتحان دقیق ځای محصل ته د ایمیل له لارې لېږل کیږي. محصل باید لومړی خپل د امتحان ځای خوښ کړي، هغه کولای شي چې په پورته ټولو ذکر شوو ځایونو کې چې هر یو ور لنډ وي امتحان ورکړي.
تحصیلي ویزه
بهرني محصلین که امتحان کې بریالي شي، هغوی ته د هند حکومت لخوا د پوهنتون په نوم ځانگړې ویزه (SAU Visa)  ورکول کیږي. هغه محصلین چې بریالي شي، د پوهنتون لخوا ورته داخلې خط ورلېږل کیږي او د دغه خط پر مټ کولای شي چې اړوند هېوادونو کې د هند له سفارته ویزه واخلي.
فیسونه
في سمستر ۴۴۰ ډالر (د کال ۸۸۰ ډالر) چې د هر کال د جولايي او جنورۍ په میاشتو کې به يې پوهنتون ته ورکوي.
داخلې فیس (بېرته نه ورکول کیږي)
۱۰۰ ډالر دي چې په لومړي ځل یو وار ورکول کیږي.
تضمين فيس (بېرته ورکول کیږي)
۱۰۰ ډالر دی چې د داخلې پر مهال ترې یو ځل اخېستل کیږي او د پوهنتون څخه د فراغت پر مهال بېرته ورکول کیږي.
لیلیه او صحی اسانتیاوې
پوهنتون خپله لیلیه لري،  په هر اطاق کې ۳ کسان اوسیږي، هغه محصلینو ته ورکول کیږي چې له لرې سیمو څخه راځي. هر اطاق کې المارۍ، څوکۍ، کولر او تشناب شته دی. سربېره پر دې هر تشناب ګریزر یا د اوبو ګرمولو ماشین لري. نور اطاقونه او لیلیه هر دوه یا درې ورځې وروسته د ادارې لخوا ګمارل شوي کسان پاکوي. د لیلیې فیس یواځې ۶۰ ډالر دی.
ډوډۍ
پوهنتون خپل خوړنځای لري چې د میاشتې په کې له ۵۰ تر ۷۵ ډالرو پورې مصرف راځي.
یادونه: پوهنتون دننه اشپزخانې نشته دی خو خوراک يې د نورو پوهنتونونو په پرتله ډیر بد نه دی.
صحی اسانتیاوې
هر محصل چې په پوهنتون کې بریالی شي، طبي بیمه (۱۵۰زره هندي روپیو پورې) ورکول کیږي. همدا راز پوهنتون خپل کلینک لري، د ډاکتر لخوا ورکول شوې نسخې ټول مصارف بېرته محصل ته ورکول کیږي.
یو پوهنځي ته څو افغانان نیسي؟
عموما  پوهنتون د ټولو محصلینو له جملې ۴٪ افغانان نیسي چې تقریبا هر پوهنځي کې یو محصل راځي. خو تېرو محصلینو ته په کتلو په هر صنف کې لږ تر لږه ۳ افغان محصلین له دې امله نیول کیږي چې د نورو هېوادونو محصلین کم راشي. که د نورو هېوادونو محصلین رانشي او ډیرو افغان محصلینو امتحان ورکړی وي، د هغوی پر ځای بیا دوی نیول کیږي.
بورسونه
لومړی يې پریزیډنټ سکالرشيپ دی چې تکړه او اوله درجه محصلینو ته ورکول کیږي. دغه بورس کې محصل ټول د زده کړې او لیلیې فیس معافیږي، همدا راز ۷۰۰۰ هندي روپۍ میاشتینۍ ورکوي. سربېره پر دې ۱۰-۱۰ زره روپۍ د لومړي کال په پیل کې او د دوهم کال په اخر کې  ورکول کیږي. د دکتورا محصل ته بیا  د میاشتې ۲۵۰۰۰ هندي روپۍ جیب خرڅ ورکول کیږي.
سېلور جوبلي
دا یواځې د افغانستان، بوتان، نیپال، بنگلادیش او مالدیف هېوادونو محصلینو ته ورکول کیږي. دغه بورس کې محصل ټول د زده کړې او لیلیې فیس معافیږي، همدا راز ۷۰۰۰ هندي روپۍ میاشتینۍ ورکوي. سربېره پر دې ۱۰-۱۰ زره روپۍ د لومړي کال په پیل کې او د دوهم کال په اخر کې  ورکول کیږي. . د دکتورا محصل ته بیا  د میاشتې ۲۵۰۰۰ هندي روپۍ جیب خرڅ ورکول کیږي. محصل باید د سکالرشيپ ترلاسه کولو لپاره د پوهنتون لخوا غوښتل شوي اسناد برابر کړي.
میرټ سکالرشیپ
دغه سکالرشیپ کې محصل ته د زده کړو او لیلیې ټول فیس بخښل کیږي. سربیره پر دې ۵۰۰۰ روپۍ میاشتینی جیب خرڅ هم ورکوي.
مالی بسپنه/ وړیا زده کړې
پوهنتون ځینو محصلینو سره د  مفته زده کړو په خاطر مرستې کوي. د محصل اقتصادي وضعیت ته په کتلو سره له هغه څخه د زده کړې او لیلیې فیس نه اخلي خو د جیب خرڅ په دغو مرستو کې نه ورکوي.
یادونه: بورس ته حتما غوښتنلیک جمع کړئ او کوښښ وکړئ چې خپل عاید مو تر ۲زره ډالر پورې یا تر دې ښکته ولیکئ. همدا راز له یوې مالي ادارې څخه یو سند تر لاسه کړئ چې کلنی عاید مو په کې تر ۲زره ډالر یا تر دې ښکته لیکل شوی وي.
یادونه: تر دې دمه هېڅ یو افغان محصل په پوهنتون کې نشته چې سکالرشيپ ورته نه وي ورکړل شوی. ټولو محصلینو ته د فیس سربېره جیب خرڅ هم ورکول کیږي.
څنگه غوښتنلیک جمع کړو:
لاندې لینک باندې کلیک کړئ، ټول اړوند معلومات مو ورکړئ، نور درسره پوهنتون ټول هر څه د ایمیل له لارې شریکوي.
ځنډ مه کوئ، همدا اوس خپل غوښتنلیکونه جمع کړئ. http://sau.int/admissions/admission-notice-2018.html
د پوهنتون په اړه فلم
د پوهنتون په اړه لنډ فلم دلته کتلای شئ:
اپولو ۱۸۶۲
اپولو ۱۸۶۲ ځمکې ته نږدې یوه کوچنۍ سیاره‌وزمه ده چې کابو ۱٫۴ کیلومیټره قطر لري او په ۱۹۳۲ کې د کارل ویلهم راینموت (Karl Wilhelm Reinmuth) له خوا وموندل شوه. اپولو د دې ډلې د نورو سیاره‌وزمو لپاره د نمونې په توګه کارول کېږي او د دې نوم پر ایښودل کېږي. د اپولو مدارونه د ځمکې او زهرې تر مدارونو تېرېږي.
اټن ۲۰۶۲
اټن ۲۰۶۲ ځمکې ته نږدې یوه کوچنۍ سیاره‌وزمه ده چې کابو ۰٫۸ کیلومیټره قطر لري او د دې ډلې د نورو سیاره‌وزمو لپاره د نمونې په توګه کارول کېږي او د دې نوم پر ایښودل کېږي. د دې سیاره‌وزمو مدارونه تر ځمکې لمر ته ډېر نږدې دي. اټن په ۱۹۷۶ کې د الینور فرانسېس هېلین (Eleanor Frances Helin) له خوا وموندل شوه.
26 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
ټودي (مرغه)
ټوديان (په لاتين: Todidae) د شينټاغی ډوله مرغانو یوه کورنۍ ده چې د کارائیب په سیمه کې ژوند کوي او په ۵ ډولو تقسیمېږي.
د ټودي ډولونه
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه:شينټاغی ډوله مرغان
محمد الغزالي
د غزالي ليكنې
د اسلامي متفكرانو له ډلې څخه هېڅ داسې پوه آندی نشته چې د غزالي په كچه ليكنې يې كړې وي. داسې ويل كېږي، چې دده ليكلي اثار يې لومړې وشمېرل، او بيا يې دده د ژوند پر ورځو ووېشل، چې په هره ورځ په لسهاوو پاڼې ورسېدې.
د غزالي زياتره ليكنې د بغداد د نظامي ښوونځي كې د ښوونې پر وخت ترسره كړي، چې له ۴۷۸ څخه تر ۴۸۷ هجري سپوږميز ترمنځ كلونه راځي.
د غزالي هغه ليكنې چې په پاړسو ژبه يې كړي
د يادولو وړ ده، چې غزالي په فقه، تفسير، كلام، فلسفه او تصوف په اړه د امام شافعي رحمه الله د اصولو په لار ډېر زيات ليكلي اثار لري. غزلي په نثر او نظم دواړو كې په عربي او پاړسو ژبو ښه ليكنې لري، چې له همدې وجې د پاړسي ژبې له نامتو ليكوالو څخه گڼل كېږي،
اخځليكونه
وېشنيزه:ختيځ فيلسفوفان وېشنيزه:مسلمان فيلسفوفان وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فيلسوفان
پولونيم
پولونيم ( په انگرېزي ژبه : Polonium ) د راډيو اکټيويټي عناصرو له ډلې څخه يادېږي او سمبول ېې (Po) دی. د کيمياوي عناصرو د جدول په شپږم اصلي گروپ کې ځای لري. د دغه عنصر اټومي شمېره ېې ۸۴ او د وروستي ډول الکټروني جوړښت ېې 6S2-6P6 او د لومړني الکترون آيونايزېشن ېې    4.8ev دی د دغو د ايسوټوپونو کتله له ۲۱۰ ــ ۲۱۸ پورې ده. د نوموړي عنصر د ايسوټونو له ډلې څخه يوازې  ۲۱۰Po  ډېر ثابت ايسوټوپ دی.
سرچينې
وېشنيزه:فلزونه
افسانه
افسانې ته په پښتو ژبه "کړکيسه" وايي چې د جمع حالت يې "کړکيسې" دی. د افسانې ځينې تعريفونه پخپله په دې نوم کې پراته دى. لکه "افسانه" هغه کيسې ته وئيلی شو چې په لوستونکو يا اورېدونکو افسون يا جادو وکړي. يعنې په هغه کيسه کې دومره اثر وي چې لوستونکی ئې په سحر کې گير شي. دويم تعريف ئې داسې دی؛ چې افسانه د حقيقت نه اپوټه کيسې ته وئيل کېږي. هغه کيسې چې حقائق پکې بيان نه شي بلکې د ژوند حقيقتونو ته فرضى او افسانوى رنگ ورکړ شي. لنډه دا چې افسانه هغه فرضي کيسې ته وايي چې تعلق ئې د ژوند، يا د کوم قوم يا ولس د فرهڼ يا کلتور، ژوند ژواک او دود دستور سره وي خو د خوند پيدا کولو په غرض پکې واقعاتو ته دکيسې رنگ ورکړ شوی وي. د امريکې نوميالی نقاد او افسانه ليکونکی ايډگرايلن پو وايي چې « افسانه هغه اغېزناکه کيسه وي چې په يوه ناسته کې ختمه شي. او يوه ناسته د يو ې گېنټې نه تر دريوؤ گېنټو پور هم کيدی شي.»
د افسانې فني عناصر
دې نه پس د افسانې د فني عناصرو خبره راپورته کيږي چې آيا افسانه د کومو فني عناصرو د تړون او ترتيب نه رغولی يا جوړولی شى. نو په دې کې له هر څه نه لومړی شرط د قصې دی. په افسانه کې ځينې واقعات وي چې دغو واقعاتو ته داسې ترتيب ورکول چې خوند او پزړه پورتيا هم پيدا کړي قصه بللی شى. او د واقعاتو جوړښت يا يو بل سره تړل پلاټ گڼلی شى. دغه پلاټ د قصې نه پس د افسانې دويم اهم فنى توکی دی. چې بنياد ئې دزمکې د ټکړې نه جوړ دی. يعنې څنگه چې دزمکې په ټکړه يا پلاټ پوره عمارت اودرولی شى دغه شان د پلاټ په بنياد پوره افسانه ليکلی شى. واقعات چې د کومو انسانانو، ځناورو يا نورو څيزونو په ذريعه خلقو ته رسولی شى هغه د افسانې کردارونه بللی شى. څومره چې افسانه نگار ماهر وى او مشاهده ئې تيزه وى دومره دهغۀ کردار نگارى مضبوطه وى. دکردارونو ترمنځه کلام ته مکالمه يا ډائيلاگ وئيلی شى. چې د افسانې يو بل فنى توکی دی. او بيا دغه واقعات د کردارونو په ذريعه نيغ په نيغه رسؤل هم نۀ دى پکار. څومره چې په دغه رسايۍ کښې اړوپيچ پيدا کړی شى. دومره افسانه ښۀ گڼلی شى او دغه څيز ته دفيکشن يا افسانوى ادب په اصطلاح کښې سسپنس يا تلوسه وئيلی شى. دې سره سره د افسانې ژبه هم يو مهم توکی دی افسانه کۀ بيانه وى يعنې افسانه نگار ئې پخپله بيانوى نو بيا ژبه ادبى او معيارى پکار ده. او افسانه کۀ مکالماتى يعنې د کردارونو په ذريعه وى نو بيا ژبه د کردار د معيار مطابق پکار ده. يعنې تعليم يافته کردار ته ښۀ ژبه او بې تعليمه کردار ته دهغۀ د مزاج مطابق ژبه ورکؤل پکار دى. په اخره کښې افسانه نگار خپل پيغام ورکوى او سسپنس ختموى. سسپنس چې ختم شى دغه ځاې ته نکته عروج وائى، ښۀ افسانه هغه بللی شى چې هم پکې فنى عناصر په ځاې وى او هم ئې پيغام جاندار وى دغه پيغام ته تهيم هم وئيلی شى
د پښتو افسانې ارتقاء
پښتو کې دافسانې د ا رتقاء نه لومړی مختصر شان ذکر د کيسې د پس منظر هم ضروري دی
د قصې سفر
د قصې ابتداء دانسان دمهذب کيدلو سره سمه شوې ده. ځکه چې د انسان فطرت دا دی چې هغه خپل معلومات بل ته رسؤل غواړى او کله چې پکې دلچسپى پيدا کوى نو معلوماتو ته د قصې شکل ورکړى. خو په باقاعده توگه د قصې فنى سفر د اټلى نه شروع شوی دی. وړومبی د افسانو کتاب د اټلى نقاد بکاشيو ليکلی ؤ چې په لسو قصو مشتمل ؤ، دغسې په مصر، يونان او هند کښې هم قصې ليکلی شوې دى نو هغه د فيکشن باقاعده ابتداء نۀ وه بلکې دهغې پس منظر يا تمهيد ئې گڼلی شو. بيا په روس او يورپ کښې افسانې ډيره وده موندلې ده
پښتو افسانه
پښتو ته افسانه د اردو په ذريعه راغلې ده د پښتو وړومبۍ افسانه کونډه جينۍ په کال ١٩١٧ء کښې راحت زاخيلې ليکلې وه چې د پريم چند د اردو افسانې "بړی گهرانی کى بيټى" نه متاثره ښکارى خو بيا هم ماحول ئې بيخى پښتون دی. او بيا خصوصاً دکليوال معاشرت ترجمانى پکې شوې ده د راحت زاخيلې ځينې نورې افسانې هم په مختلفو مجلو کې چاپ شوى دى. دغه ابتدائى دور کې د ماسټر کريم، ايس اې رحمان کاکاخيل او ځينو نورو ليکونکو افسانې به هم په مختلفو اخبارونو او مجلو کې چاپ کيدلې. د دويم صف په افسانه نگارو کې د حمزه بابا، مرادشينوارى، اجمل خټک، عبدالغفران بيکس وغيره نومونه ديادولو وړ دى. دپښتو د افسانو وړومبۍ مجموعه د نادرخان بزمى ده چې "پلوشې" نومېږي. دغسې پښتو افسانې خپل سفر ښۀ په تيزۍ روان کړو د ارباب رشيداحمد افسانې "انگازې" د معيارى افسانو باقاعده ابتداء وه دغه دور نه پس د قلندر مومند ، گل افضل خان ، همېش خليل، او زيتون بانو د افسانو مجموعو پښتو د معيارى افسانوى ادب سره سياله کړه. د دوى موضوعات دکليوال رنگ سره سره ترقى پسند رحجان او انقلابى رنگ ؤ. دې نه پس چې چا په افسانه کې جوت بدلون راوستی دی هغه طاهر اپريدی دی. چې پښتو کښې ئې د علامتى افسانې باقاعده وېشنيزه کيښوده او د موضوعاتو په لحاظ ئې هم افسانه کې ډير جدت راوستو. زمونږ د نوى کول په افسانه نگارو کې د قيوم مروت، عنايت الله ضياء، نورالامين يوسفزى، زبير حسرت، خورشيد اقبال خټک، اوميجر الطاف خټک افسانې د قدر وړ دى.
وېشنيزه:پښتو ادبیات وېشنيزه:ادبیات
تور ټپوس
توصيف
د تور ټپوس اوږدوالي ۴۸ - ۵۸ سانتيمتره او د وزرونو پلنوالي یی ۱۳۰ - ۱۵۵ سانتيمتره دي. نوموړي مرغه په ځنگلونو کې اوبو او آباد شويو سیمو ته نژدې ځاله کوي. تور ټپوس کبان، کوچنۍ مرغان او تې لرونکي ژوي خوري.
وېشنيزه:ټپوسان
28 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ټوراکو
ټوراکو یا کېله خوران (په لاتين: Musophagiformes)
وېشنيزه:الوتونکی مرغان
كېښكلى ټيكلى (CD)
thumb|left|200px|ټيكلى
وېشنيزه:سولگر
غزاله جاوید
غزاله جاوېد ''(January 1, 1988 – June 18, 2012)د خېبر پښتونخوا د سوات يوه مشهوره پښتنه سندرغاړې وه غزاله په 2004 کال کې خپل هنر او موسیقي ته مخ کو او ډیرو خلکو د پاکستان شمال کې هغې غږ سره مینه لري او په افغانستان او ټول پښتانه په نرۍ کې هغۍ هنر او غږ سره مینه لري. هغه د سوات په درې کې په 1 د جنوري د 1988 کال کې زېږېدلې وه او کله چې طالبانو سوات تر خپلې ولکې نيولی و نو پېښور ته يې کډه وکړه او هلته يې په سندروييلو پيل وکړ. غزاله جاوېد په ۱۸ د جون، ۲۰۱۲ ز. کال په پېښور کې خپل کې ووژل شوه.
سرچینه
وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې
د اسراییلو عرب اتباع
د اسراییلو عرب اتباع د اسراییلو هغه اتباع دي چې عرب دي. د اسراییلو ډېری عرب اتباع ځانونه فلسطینيان ګڼي او معمولاً ځان د اسراییلو فلسطینی یا د اسراییلو فلسطیني اتباعو په توګه یادوي.
حوالې
وېشنيزه:اسراييل وېشنيزه:اسراييلي قومونه وېشنيزه:اسراييلو نفو وېشنيزه:اسراييلو ژبې وېشنيزه:اسراييلي ا وېشنيزه:عرب پېښلیک وېشنيزه:عربي فيزيکپوهان وېشنيزه:عربي شمېرپوهنه وېشنيزه:عربي سياستوال وېشنيزه:عربي شخصيات وېشنيزه:عربي ادبیات وېشنيزه:عربي وېشنيزه:عربي شاعران
موشوفتسی
موشوفتسي د سلواکيا د تورچانسکي د ولسوالۍ پورې تړلې علاقه داري ده.
طبيعت
موشوفتسي ته خدای ښکلی طبيعت ورکړی دی. شنه ځنگلونه، ښايسته غونډۍ گانې يې زړه راښکونکي دي. لويه
جېزپي مزېني
جېزپي مزیني (بریتانوي تلفظ یې: مېت‌زیني /mætˈsiːni/ امریکايي تلفظ یې: مت-مډزیني /mɑːtˈ-, mɑːdˈziːni/؛ او ايټالوي تلفظ یې [dʒuˈzɛppe matˈtsiːni]، د ۱۸۰۵ ز کال د جون په ۲۲ زېږېدلی او د ۱۸۷۲ ز کال د مارچ په ۱۰ مړ شوی) یو ايټالوي سیاستوال، ژورنالېست او د ايټالیا د اتحاد فعال او د ايټاليا د انقلابي غورځنګ مشر و. د نوموړي هڅو د ايټالیا د بېلابېلو ایالتونو پرځای چې تر ۱۹ پېړۍ پورې شته وو او تر ډېره د بهرنیو ځواکونو په ولکه کې وو، د یوې متحدې ايټالیا په رامنځته کولو کې مرسته وکړه. مزېني په تاريخي رادیکال دود کې یو ايټالوي ملت‌پال او د سوسیال ديموکرات د جمهوریت غوښتنې پلوی و د مدرن اروپايي غورځنګ د تعریف له مخې یې په یو جمهوري غوښتونکي دولت کې د ولسي ديموکراسۍ لپاره مرسته وکړه.
لومړني کلونه
مزېني په جینوا کې چې هغه مهال د ليګوریا د جمهوریت برخه وه، نړۍ ته راغی. پلار یې جاکو مزېنې چې اصالتاً د چيواري و او د پوهنتون استاد و، د ژاکوبین پر اېډیالوژۍ ولاړ و، حال دا چې مور یې ماریادراګو په خپله ښکلا او د مذهبي جانسیزم (په کاتولیزم کې لومړني عصري الهیات) له لېوالتیا سره مشهوره وه. مزېنې له ماشومتوب څخه د زده‌کړې ښې ځانګړتیاوې لرلې او له سیاست او ادبیاتو سره یې هم ډېر زر خپله لېوالتیا څرګنده کړه. هغه په ۱۴ کلنۍ کې په پوهنتون کې ومنل شو او په ۱۸۲۶ زکال کې له حقوقو پوهنځۍ څخه فارغ شو او په لومړیو کې يې «د بې وزله سړي د وکیل» په توګه خپل کار پيل کړ. مزېني همداراز هيله‌من و چې یو تاریخي ناول لیکونکی یا ډرامه لیکونکی شي او په هم‌هغه لومړیو کلونو کې یې د Dell'amor patrio di Dante (د ډانټا د هېوادنۍ مينې په اړه) په نوم خپله مقاله ولیکله، چې په ۱۸۲۷ کال کې خپره شوه. په ۱۸۲۸ – ۱۸۲۹ ز کال کې هغه د L'Indicatore Genovese  له جېنوايي ورځپاڼې سره همکاري وکړه چې ډېر زر د پېډومېنټي چارواکو له خوا وتړل شوه. هغه وروسته په لیورنو کې د لېنډېکټور لیورني (L'Indicatore Livornese) په وتلي لیکوال بدل شو چې د فرانسچکو دومنیکو ګوئرازي له خوا خپرېده تر هغه چې مقاله د چارواکو له خوا وتړل شوه.
مزېني په ۱۸۲۷ ز کال کې توسکاني ته سفر وکړ او هلته یې د کاربوناري (Carbonari) ټولنې غړیتوب ترلاسه کړ، چې پټې سیاسي موخې یې لرلې. د هم‌هغه کال د اکتوبر په ۳۱مه په جينوا کې ونیول او په ساوونا کې زنداني شو. د ۱۸۳۱ ز کال په لومړیو کې له بند څخه خوشي شو، خو په کوچني کلي کې زنداني شو. نوموړي تر دې تبعید/جلاوطني ښه وباله او د سویس جینوا ته لاړ.
ناکام پاڅونونه
مزېنې په ۱۸۳۱ ز کال کې مارسیلي ته لاړ او هلته د ايټاليايي تبعیدیانو تر منځ په خورا پېژندل شوې څېره بدل شو. هغه په مکرر ډول د جوډیتا بلریو سېډولي له اپارتمان څخه ليدنه کوله، هغه یوه ښکلې موډېنسه کونډه وه چې د هغه معشوقه شوه. جوډیتا بلریو سېډولي د ۱۸۳۲ ز کال په اګست کې زوی نړۍ ته راوړ چې ترډېره په قطعي ډول د مېزني زوی و او په هغه یې جوزف ډموسټن ادولپ ارسټېډ نوم چې د ډموسټن اولیویه د کورنۍ د یو غړي نوم و او مزېنې ورسره مېشت و کېښود. د ۱۸۳۳ز کال په جون کې چې کله جوډیا او مزېنې سویس ته لاړل اولیویریانو د دغه ماشوم پالنه کوله. یاد ماشوم د ۱۸۳۵ زکال په فېبرورۍ کې مړ شو.
په توسکاني، ابروزي، سیسیل، پيمونټ او د هغه په اصلي ټاټوبي لیګوریا کې په ځانګړي ډول د پوځ د څو افسرانو تر منځ د مزېني سیاسي فعالیتونه له بریا سره مل وو. ځوانې ايټالیا په ۱۸۳۳ ز کال کې شاوخوا ۶۰۰۰۰ پلویان لرل چې په جینوا او ګڼو نورو ښارونو کې يې څانګې لرلې. مزېنې په هغه کال کې له کمبېري (هغه مهال د ساردینا د پاچهۍ برخه و)، الساندریا، ټورین او جینوا څخه د لومړي ځل لپاره پاڅون وکړ. په دې توګه د ساوي دولت دا توطیه تر پيل کېدو مخکې کشف او شنډه کړه چې د وینچنز جوبرټي په ګډون ډېری انقلابیان ونیول شول. دا څپه له بې رحمۍ سره مل وه: ۱۲ ګډونوال اعدام شول، حال دا چې د مزېنې ډېر نږدې ملګري او د جنوايي څانګې مدیر جیوين ايتالیا (Giovine Italia)، جکوپو روفیني (Jacopo Ruffini) ځان وژنه وکړه. مزېني په غیابي محکمه کې په اعدام محکوم شو.
د ۱۸۳۴ ز کال په پسرلي کې هغه مهال چې په بېرن کې و، مزېني او لسګونه ایټالوي، پولنډي او الماني پناه‌غوښتونکو د ځوانې اروپا په نوم لویه ټولنه رامنځته کړه. تر ټولو ستره او اساسي نظریه يې دا وه، لکه څنګه چې په ۱۷۸۹ ز کال کې د فرانسې انقلاب د فردي آزادۍ مفهوم ته پراختیا ورکړې وه، اوس د ملي خپلواکۍ لپاره بل ورته پاڅون ته اړتیا ده او د هغه لیدلوری لا پراخ شو او هيله‌من و چې په لرې راتلونکې کې به ښايي خپلواک هېوادونه له شک پرته له یو بل سره یو ځای شي، تر څو کمزورې فېدرالي اروپا د فېدرالي ټولګې په توګه د خپلو ګډو ګټو لپاره رامنځته کړي. د هغه نیت د اروپا د نسکورولو تر پرېکړې لږ څه وو، چې په ۱۸۱۵ ز کال کې د وين په کنګره کې پرې پرېکړه وشوه، چې د څو لویو ځواکونو ظالمانه لوړتیا غوښتنه يې بیاځلي په پښو درولې وه او د کوچنیو هېوادونو د څرګندېدو مخه یې ډپ کړې وه. مزېني هيله‌من و چې د هغه په ژوند کې به له خپلواکو هېوادونو څخه د جوړ شوي لیګ او ټولنې په اړه د هغه خیال په ريښتیا بدل شي، خو له ډېر ډاډ پرته. ځوانه اروپا په عمل کې د پيسو له نشتوالي او له لنډې مودې پرته د خلکو د ملاتړ له نشتوالي سره مخامخ وه. سره له دې، هغه تل د متحدې قارې په اړه خپل ارمان ته وفادار پاتې شو چې د منفردو ملتونو رامنځته کول به یې د پیلامې لپاره اړین وي.
مزېني د ۱۸۳۴ ز کال د مې میاشتې په ۲۸ مه په سولوټورن کې ونیول شو او له سویس څخه تبعید شو. هغه پاریس ته لاړ او د مې مياشتې په ۵ هلته بیاځلي زنداني شو. هغه تر دغې ژمنې وروسته خوشي کړل شو، چې انګلستان ته به ځي. مزېني د ۱۸۳۷ ز کال په جنوري کې له خپلو څو تنو ايټالوي ملګرو سره لندن ته لاړ او په سختو اقتصادي شرایطو کې يې ژوند کاوه.
الفرېډ نوبل
الفرېډ نوبل د ډينامټ (يوه چاودېدونکې ماده ده چي د تېزابو او گلسرينو څخه جوړيږي .) مخترع، دوکتور، انجینر، مبتکر، نامتو کېمیاپوه، شاعر او دجنگي سامانونو جوړونکی الفرېډ بېرنهارد “نوبل” د سويډن په مرکز سټاکهلم کښي د ۱۸۳۳ زېږديز کال د اکټوبر دمیاشتي پر ۲۱ نېټه چي د ۱۲۱۲ لمریز کال د مېزان دمیاشتي د ۲۱ نېټې سره سمون خوري د دوشنبې په ورځ و دې دنیا ته خپلي سترگي لڅي کړي دي. د سري کانتا د پشنهاد له مخي د نوبل یوشخصي خاصیت دا دئ چي د ډيرو ژبو د خبري کولو له امله پر هغه ډيري د معلومات دروازې خلاصي وې چي دا دچا پرلیاقت او اخلاقو باندي مثبته اغېزه لرلائ سي. الفرېډ نوبل په شپږو ژبو (سويډني، فرانسوي، روسي، انگليسي، جرمني او ايټالوي) کښي زیات مهارت درلودئ. نوبل ددې ټولو کارونو سر ترڅنگ د ادبیاتو برخه هم پاللې ساتلې وه او په انگريزي ژبه یې شعرونه ليکلي دي. دده د “کسات اخیسته “ نومي نثر کښي يوه ویرجنه کیسه رانغاړل سوې ده چي موضوع يې “د ثېنثي “ نومي یوې ویرجني ډرامې ته ورته ده او نوموړې ډرامه دپنځو عملونو په باره کښي ده؛ ددې ډرامې ليکونکی“پېرسي بایسشه شېللي” نوميږي چي نوموړی د ډرامې ليکلو سره ترڅنگ  د انگلیسي ژبي  یو خیالي شاعر، مقاله او ناول لیکونکی هم دئ. د الفرېډ نوبل دا نثر دده مرگ څخه لنډه شېبه مخکي لیکل سوئ دئ او نورو ورته د مړني په وخت دده دا نثر چاپ کړ. نوبل په ۱۸۴۲ ميلادي کال کښي دخپلي کورنۍ سره يو ځای د روسیې و فدرالي ښار “ساينټ پېټرسبورگ” ته کډوال سو چيري چي دده پلار دډوب ماکو (Torpedo) د جوړولو کار پېل کړئ وو. الفرېډ نوبل د پروفیسر نيکولای نیکولاییویچ زاینین څخه د کېمیا مضمون زده کړئ وو. څه وخت چي نوبل ۱۸ کلن سو نويې دکېمیا دزده کړي لپاره چي څلور کاله يې وخت نيوئ دامريکا ومتحده ایالاتو ته نیت وکړ او هلته یې د زده کړي ترڅنگ  دیوې لنډي مودې لپاره د ميخانيکي انجینر او مخترع “جاحن ايریکسن” سره هم کار کړئ دئ. کله چي د ۱۸۵۹ میلادي کال په شاوخوا کښي د نوبل کورنۍ د تجارت پر ډگر ډېوالي سوه نو الفرېډنوبل دخپل پلار سره بیرته سويډن ته ستون سو او له دې امله یې د چاودېدلو سامانونو زده کړي نيمگړي پاتي او دی ددې زده کړي څخه بې برخي پاته سو. الفرېډ نوبل په ۱۸۸۴ زېږدیز کال کښي د سويډن دشاهي کورنۍ د ساینس واکاډمۍ ته د يوه غړي په حیث انتخاب کړل سو او اوس نوموړې اکاډمۍ دنوبل د فزیک او کېمیا جایزو د گټونکو دټاکلو دنده په غاړه لري. ډاکټر نوبل ته په ۱۸۹۳ زېږدیز کال کښي دسويډن داوپپسالا پوهنتون لخوا افتخاري دوکتوره ورکول سوې ده. الفرېډ نوبل غوښتل چي خپله ټوله شتمني او دارايي د نوبل موسسې په جوړولو سره مصرف کړي او خپل دژوند وروستی هیله یې هم ددې کار ترسره کول وه. هغه ته دا کار دومره مهم وو چي په خپله وصیت نامه کښي يې ددې هيلي او غوښتني يادونه کړې وه. په ۱۸۹۵ زېږدیز کال کښي د نوبل جایزې دموسسې د بنسټ خبره رامنځته سوه. الفرېډ نوبل دخپلي شتمنی څخه ۹۴ فیصده دارايي ددې کار د ترسره کولو لپاره جلا کړې وه. په ۱۹۰۱ زېږدیز کال کښي په لومړي ځل دنوبل ستره جایزه اعلان کړل سوه اود هغه وخت راهيسي د فزیک، کېمیا، طب، ادبیات، اقتصاد او سولي په برخو کښي ټولو وتلو شخصیتونو ته دا جایزه ورکول کيږي چي جایزې اوس ځانته نړیوال شهرت پیدا کړئ دئ.
د نوبل د شخصي ژوندپه اړه
انجینر، مخترع او کمپنۍ لرونکی ايممانوېل نوبل د الفرېډ نوبل پلار وو چي د ۱۸۰۱ زېږديز کال څخه تر ۱۸۷۱ زېږدیز کاله پوري ژوندی وو او د الفرېډ نوبل مور انډرېېټټه احلشېل نومېده چي دژوند دوره یې د ۱۸۰۵ زېږدیز کال څخه تر ۱۸۸۹ زېږدیز کاله پوري وه. الفرېډ نوبل دپلار درېېم زوی وو، دمشر ورور نوم یې روبرټ نوبل (۱۸۲۹ - ۱۸۹۶)، دوهم ورور یې ليوډويگ نوبل (۱۸۸۸-۱۸۳۱) او کشر ورور یې اېمایل نوبل (۱۸۴۳ - ۱۸۶۴) نومېده. په ۱۸۶۴ زېږدیز کال د سیپټمبر دمیاشتي پر ۳مه نېټه دنوبل دکورنۍ په کمپنۍ کښي يوه لویه چاودنه رامنځته سوه چي پکښي د الفرېډ کشر ورور اېمایل نوبل او د کمپنۍ نورو کار کوونکو ته مرگژوبله واوښته. الفرېډ نوبل واده نه وو کړئ خو دژوندلیک لیکونکو په وینا الفرېډ ۳ ملگري درلودلې. لمړنۍ ملگرې یې یوه روسي ملگرې وه چي الیکسندرا نومېده چا چي دالفرېډ نوبل پشنهاد رد کړئ وو. په ۱۸۷۶ زېږدیز کال کښي بېرتا کینسکي دالفرېډ نوبل دمنشي دنده درلودله چي د نوبل دوهمه ملگرې وه خو بېرتا د لنډي مودې څخه وروسته فیصله وکړه چي دخپل پخواني انډيوال سره واده وکړي او الفرېډ نوبل یې پر وچ ډاگ پرېښود. دالفرېډ نوبل بله ملگرې “بېرون ارتور گونداثثار فون سوتنر” نومېده چي دالفرېډ نوبل سره یې ډيري کمي اړيکي درلودلې خو ددې سره سره هغې د نوبل سره دمرگ تر وخته پوري مطابقت درلودئ. او دایوه منله سوې خبره ده چي د نوبل ددې ملگري مشوره او فيصله د الفرېډ نوبل په اخرنۍ هیله او غوښتنه کښي غټ رول لوبولئ دئ. آغلې اثثار فون سوتنر په ۱۹۰۵ زېږدیز کال کښي په سوله کښي د رښتيني فعالیتونو له امله دنوبل دسولي جایزه ځانته خپله کړې ده. دنوبل درېېمه ملگرې د اتریش څخه سوفي حېس وه چي ۱۸ کاله یې دنوبل سره ملگريتوب وکړ. ددوی دوو ترمنځ په ډیرو لیکونو کښي الفرېډ نوبل د سوفي حېس نوم داسي ليکلئ دئ : مېرمن سوفي نوبل. دنوبل د ژوند لیک لیکونکو اېولوېنوفف، فلور او فېنټ په وینا د نوبل دمړني څخه وروسته د ددغه دوو عاشقانو ترمنځ ټوله لیکونه د سويډن په مرکز سټاکهلم کښي د نوبل په موسسه کښي پټ ساتل سوي دي. نوموړي ژوندلیک ليکونکي زیاتوي چي دا د وخت ترټولو پټ ترینه ساتل سوئ راز دئ چي موږ او خلگو ته نامعلوم دئ.
د نوبل ځاله
کېمياپوه نوبل په ۱۸۹۱ زېږدیز کال کښي د ايټالیا د سان رېمو په ښار کښي یو تفريحي کور رانيوئ چي ده پر دې کور د “زما ځاله “ نوم کښېښود او نوموړی کور په ۱۸۷۰ زېږدیز کال کښي د انجینر “فيلیپپو گروسسي” په انجینرۍ جوړ سوئ وو. د ډاکټر نوبل د غوښتنو څخه دا هم یوه غوښتنه وه چي د خپلو کمپنیانو او خپلو ټولو سفرونو څخه وروسته په خپله ځاله کښي استراحت وکړي. دې ښکلي کور د سمندر پر غاړه یوه ښکلې پرته باغچه درلودله چي دالفرېډ نوبل لخوا پکښي يو لابراتوار ترمیم کړل سوئ وو. د ۱۸۹۶ زېږدیز کال د ډسمبر د میاشتي پر لسمه نېټه خپله ساه ورکړه او د تل لپاره د مرگ په خوب بیده سو. الفرېډ نوبل د سويډن د مرکز سټاکهلم کښي د نوررا نومي په هدیره کښي خاورو ته سپارل سوئ دئ. د ايټاليا د سان رېمو په ښار کښي د نوبل په ځاله کښي الفرېډ نوبل په ۱۸۹۶ میلادي کال کښي د ډسمبر دمیاشتي په لسمه نېټه چي د ۱۲۷۵ لمریز کال دقوس دمیاشتي دلسمي نېټې سره سمون خوري د سې شنبې په ورځ د مرگ په خوب بیده سو او دتل لپاره یې دعلم نړۍ یوازي پرېښودله. د دوکتور نوبل دمړني څخه وروسته په کالیفورنیا کښي دهغه منځنۍ ښوونځۍ دده په خاطر د نوبل په نامه سره ونومول  او همداشان د نوبل دمرگ څخه وروسته د کېمیا یو جوړ سوئ عنصر هم د نوبل په نوم (نوبلیوم) ونومول سو.
لینینیزم
لینینیزم یوه سیاسي آیډیالوژي ده چې د روسي مارکسېست انقلابي ولادمیر لینین له خوا رامنځته شوې او د مخکښ انقلابي ګوند په مشرۍ د کمونیزم د ټینګښت لپاره د سیاسي مقدمې په توګه د پرولتاري دیکتاتوري د جوړېدو وړاندیز کوي. د مخکښ لینینېست ګوند کړنلاره د روسیې په سترواکۍ (۱۷۲۱-۱۹۱۷ زکال) کې د کپیټلیزم د له منځه وړو په موخه کارګري طبقې ته د سیاسي پوهې (روزنه او سازماني مدیریت) او انقلابي رهبرۍ اړوند لازمو لارښوونو وړاندې کول دي. لینینېستي انقلابي رهبري د کمونیستي مانیفیست (۱۸۴۸ زکال، د کارل مارکس او انګلز ګډه رساله ده) پر بنسټ ده چې کمونېست ګوند په هر هېواد کې د کارګري طبقې د مخکښ او هوډمنې برخې په توګه چې پاتې نورې ټولې برخې شاته کوي، معرفي کوي. د مخکښ ګوند په توګه بلشویکانو تاریخ ته د دیالکتیکي ماتریالیزم له تیوریکي چوکاټ څخه کتل، چې په بریالي ډول یې د کپیټلیزم د راپرځولو او ورپسې یې د سوسیالیزم د تاسیس اړوند سیاسي ژمنه تایید کوله او د یو ملي انقلابي حکومت په توګه یې هڅه کوله، له هرې لارې چې وي ټولنیز اقتصادي بدلون رامنځته کړي.
د اکتوبر له انقلاب وروسته (۱۹۱۷ زکال) لینینیزم په روسیه کې د مارکسیزم غالبه نسخه او د شوروي د دیموکراسي بنسټ په مستقیم ډول د ټاکل شویو شوراګانو حکومت و. په بلشویکي روسیه کې د تولید د سوسیالیستي ډول په رامنځته کېدو – د ځمکې اړوند فرمان (۱۹۱۷)، جنګي کمونیزم (۱۹۱۸-۱۹۲۱ زکال) او نوې اقتصادي پالیسۍ (۱۹۲۱- ۱۹۲۸ زکال) – انقلابي رژیم د لینین د چارو د مخالفو مارکسېستانو، انارشیستانو، منشویکانو، د سوسیالیستي انقلابي ګوند د یو شمېر برخو او کین اړخو سوسیالیست انقلابیونو په ګډون ډیری سیاسي اپوزیسیون ډلې وځپلې. د روسیې په کورنۍ جګړه کې (۱۹۱۷-۱۹۲۲ زکال)، چې په کې د روسیې په کورنۍ جګړه کې د متفقینو اوولسو هېوادونو د ځواکونو مداخله (۱۹۱۷-۱۹۲۵ زکال) او د بلشویکانو پر وړاندې د کین اړخو پاڅونونه شاملېدل (۱۹۱۸-۱۹۲۴ زکال)، هغه کورنۍ او بهرنۍ جګړې شاملېدلې چې بلشویکي روسیه یې د روسيې په سوسیالیت فدراتیف شوروي جمهوریت (RSFSR) او د شوروي اتحاد د سوسیالیستي جمهوریتونو په مرکزي جمهوریت (USSR) واړوله.
د انقلابي پراکسیس په توګه، لینینیزم په اصل کې نه یوه مناسبه فلسفه وه او نه یوه ځانګړې سیاسي نظریه. په لینینیزم کې د ارتدوکس مارکسیزم سیاسي- اقتصادي تحولات او له مارکسیزم څخه د لینین تفاسیر شاملېدل، چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یې د یو عملي سنتز په توګه د روسي سترواکۍ  د اصلاحي قلمرو په واقعي (سیاسي، ټولنیزو او اقتصادي) شرایطو کې عمل کاوه. د یوې علمي – سیاسي اصطلاح په توګه د پرولتاري انقلاب په اړه د لینین نظریه وروسته له هغه عامه شوه کله چې د کمونیست انټرنیشنال په پنځم کانګرس کې (۱۹۲۴ زکال)، ګریګوري زینوویف د لینینیزم اصطلاح «مخکښ ګوندي انقلاب» ته وکاروله. د لینینیزم اصطلاح د ۱۹۲۲ زکال په شاوخوا کې د CPSU د ترمینولوژي او دوکتورینو په توګه ومنل شوه او د ۱۹۲۳ زکال په جنوري میاشت کې د لینین له مخالفت سربېره یې عامه قاموس ته لار ومونده.
تاریخي مخینه
په نوولسمه پېړۍ کې، کارل مارکس او فریدریش انګلز د کمونیست ګوند مانیفیست (۱۸۴۸زکال) ولیکه چې په هغو کې یې کمونیستي انقلاب ته د لاسرسي په موخه د اروپا د کارګری طبقو د یووالي غوښتنه وکړه، همدارنګه یې وړاندیز وکړ، له دې امله چې د کمونیزم ټولنیز اقتصادي جوړښت له کپیټلیزم څخه لوړ ځایګی لري، نو باید لومړی په صنعتي هېوادونو کې کارګري انقلاب وشي. په جرمني کې مارکسیستي سوسیال دیموکراسي د جرمني د سوسیال دیموکراتیک ګوند سیاسي لیدلوری و چې د یو شمېر روسي مارکسیستانو لکه د لینین لپاره الهام بخښونکی و.
لینین د اکتوبر د انقلاب (۷-۸ نومبر ۱۹۱۷زکال) د سیاسي ستراتیژي اړوند د خپلو لنډو لیکنو په ټولګه اپرېل تیزمس (April Theses) (۱۹۱۷ زکال) کې وړاندیز وکړ چې د روسیې انقلاب یوه منزوي ملي پېښه نه ده، بلکې یوه نړیواله اساسي پېښه ده – په نړۍ کې لومړۍ سوسیالیستي انقلاب دی. له مارکسیزم څخه د لینین عملي ګټنه او پرولتاري انقلاب د روسیې په ټولنیزو، سیاسي او اقتصادي شرایطو کې د «بې وزلو انقلابي ملت پالنه/نشنلیزم» راوپاراوه او د دې لامل وګرځېده، څو د رومانوف د کورنۍ تزاري درې سوه کلنې مطلقې پاچهي(۱۶۱۳-۱۹۱۷ زکال) ته پای ټکی کېږدي.
امپریالیزم
د کپیټلیزم د لوړ پړاو امپریالیزم (۱۹۱۶ زکال) په اړه د لینین اقتصادي تحلیلونو ښووله چې، کېدای شي کپیټلیزم په نړیوال مالي سیسټم واړوي، هغه چې له مخې یې صنعتي هېوادونو خپلو مستعمراتو ته مالي شتمني صادروله او د همدې په مرسته یې د کارګرانو او د هماغه هېوادونو د طبیعي سرچینو استثمار ته لار برابروله. دغه ډول په لوړه کچه استثمار بډایه هېوادونو ته اجازه ورکوله، څو په ډېره لږ کچه د ژوندانه د غوره شرایطو په وړاندې کولو سره د اکثریت کارګرانو پر وړاندې داخلي کارګري ارستوکراسي خوندي او د همدې پر مټ یې په کپټلیستي سیمو کې د کار او شتمنۍ ترمنځ سوله ئیزه اړیکه ډاډمنه کوله. له همدې امله دا ناشونې وه چې امپریالیستي نړیوال مالي نظام دې واکمن وي او د کارګرانو او بزګرانو پرولتاري انقلاب دې وشي. همدا و چې باید لومړی پرولتاري انقلاب په یو شاته پاتې هېواد لکه روسیه کې چې د نړیوال کپیټلیستي مالي نظام له مخې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یو له کمزورو هېوادونو څخه و، ترسره شوی وای. په ۱۹۱۵ زکال کې لینین د اروپا د متحده ایالتونو په شعار کې ولیکل: د نړۍ کارګرانو یو موټی شۍ! – نابرابره اقتصادي او سیاسي وده د کپیټلیزم مطلق سیاسي قانون دی. له همدې له امله لومړۍ په څو، یا په یو کپیټلیستي هېواد کې باید د سوسیالیزم بریا امکان ومومي. په هغه هېواد کې بریالۍ پرولتاریا باید د پانګوالو د مالکیت په ګرځولو او د خپل سوسیالیستي تولید په مدیریت کولو سره د پاتې ټولې نړۍ، کپیټلیستي نړۍ پر وړاندې ودرېږي.
ټولیز آثار، ۱۸ ټوک، ۲۳۲ پاڼه (