د_دولتونو_په_داخلي_چارو_کې_د_بشردوستانه_مداخلې_څرنګوالی
دوهم پراګراف – د اسلام له نظره مداخله :
اسلام يو شامل او کامل دين دی او دانساني ژوند هره برخه تنظيموي نو د نړۍ والو اړيکو د تنظيم لپاره هم يو شمېر اساسي اصول او قواعد لري. د اسلامي بين المللي حقوقو له نظره د نړۍ والو اړيکو بنسټ د تفاهم او همزيستۍ اصل دی. همدارنګه د اسلام د سپېڅلي دين له نظره په نړۍ والو اړيکو باندې د حاکمو اصولو له جملې څخه يو اصل هم د نه مداخلې اصل دی چې په شرعي اصطلاح کې ورته اعتزال وايي. د اعتزال کلمه په قران کريم کی هم د نه مداخلې ( ځان ګوښه ساتل) او هم د بې طرفۍ (په نظامی جګړو کی د جګړی د يو خوا ننګه نه کول ) په مانا راغلې.[7] د نورو هېوادونو په چارو کې د نه مداخلې د سياست په بين المللي اسلامي اړيکو کې يو اصل دی. اما داسې موارد هم شته چې اسلامي حکومت کولای شي دغه سياست ترک او مداخله وکړي. د اعتزال اصل ( د نه مداخلې اصل ) هم په ځينې مواردو کې محدود کيږي او ددې محدوديت مشروع دفاع ده يانې چې د نه مداخلې سياست د مسلمانانو او يا ټولو انسانانو حياتي منافع په خطر کی واچوي.[8] مشروع دفاع په بین المللی اسلامی حقوقو کی مختلف صورتونه ځان ته غوره کوي لکه : لومړی- کله چې يو هېواد خپلو اړيکو کې چې اسلامی هېواد سره يې لري بې طرفي نقض کړي او د مثال په توګه د بني قريظه او قريش غوندې دوښمنان تحريک کړي او يا ورسره مرسته وکړي. دوهم - بشری مداخله: د نه مداخلې اصل، د تبليغ او داسلام د نړۍ وال رسالت د تعطيل سبب نشی کېدای.[9] درېم- د بندي اقليتونو ملاتړ : کافرانو سره د جګړې يو هدف د بنديانو اواز ته رسېدل دی. په لاندې ايت کې داسې راغلي : وَمَا لَکُمْ لاَ تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَل لَنَا مِن لَدُنْکَ وَلِيّاً وَاجْعَلْ لَنَا مِن لَدُنکَ نَصِيراً [10] ژباړه: او څه مانع ده تاسې ته چې جنګ نه کوئ تاسې په لاره د الله کې او په (خلاصولو) د ضعيفانو کې چې سړي دي او ښځی دي او هلکان دي هغه کسان چې وايي دوی «ای ربه زمونږه! وباسه مونږ له دې کلي څخه! چې ظالمان دي اوسېدونکې د هغې او وګرځوه مونږ ته له خپله درباره کوم ولي (حامي )! او وګرځوه مونږ ته له خپله درباره کوم مددګار!» درېم پراګراف – د نړۍ والو حقوقو له نظره مداخله : د بين المللی حقوقو پوهانو هڅه کړی چی د مداخلی[11] مفهوم واضح کړي. څرنګه چی مداخله د سياسي مسايلو څخه نيولې تر اقتصادي مسايلو پورې په مختلفو برخو  کې  استعماليږي، په همدې خاطر د مداخلې لپاره ډول ډول تعريفونه هم شوي دي.[12] دا په دې مانا چې د مداخلې تعريف نظر دې ته چې په کومه برخه کې  ورڅخه بحث کيږي تغيرکوي. په بين المللی حقوقو کې  مداخله هم ځان ته مفهوم لري او دې مفهوم ته نژدې تعريف د «واتل» له خوا شوی دی. واتل وايي چې د يو هېواد د ملي حاکميت نقض ته مداخله ويل کيږي. ځينې ليکونکي سره ددې چې دا تعريف مني اما مداخله د هغې د اهدافو له مخی تعريفوی. « باری» د بين المللی حقوق يو ليکونکی د «ګلدنهای» نظر را اخيستی چې وايي مداخله د يو دولت او يا د يو تعداد دولتونو د پلان شوي اعمالو څخه عبارت دی چې د بشري حقوقو او دموکراتيکو اصولو رعايت غوندې ځانګړو سياسي اهدافو د ترلاسه کولو په منظور، د يو هېواد سياسي سيستم( د حاکميت جوړښت-کورنيو پاليسيو، او سياسي  رهبرانو په شمول)  دهغې هېواد د رضايت په خلاف او د جبر د مختلفو وسيلو په استعمال سره تر نفوذ لاندې راولي. د بين المللي حقوقو معروف استاد کاواره مداخله داسې تعريفوي : په بل هېواد باندې د خپلې ارادې د تحميل په منظور د هغې په کورنيو چارو کې د يو هېواد نفوذ ته مداخله وايي په پورته تعريف کې د کورنيو چارو څخه يادونه وشوه. اما ځينې مولفانو بهرنۍ چارې هم د مداخلې په تعريف کې شاملوي. لکه چې د بين المللي عمومي حقوقو په دايرة المعارف کې  د مداخلې د مفهوم د «تعريف او د هغې د حدودو تعين» تر عنوان لاندې داسې راغلي : سره ددې چې د مداخلې او نه مداخلې مفهوم هغو اصولو پورې تړلی دي چې په بين المللي حقوقو کې  د نور هر شي څخه زيات تر بحث لاندې نيول شوی دي او هېوادونه هم هڅه کوي چې په هغه امورو کې چې کورنۍ بلل شوي د بل هېواد هر ډول دخالت غير قانوني معرفي کړي، اما تراوسه هم روښانه مرز او دقيق تعريف يې وجود نلري. د زياتره ليکونکو په نظر، مداخله هغه ته وايي چې يو هېواد ددې په خاطر چې يو بل هېواد يو رفتار ته مجبور کړي، د هغی په کورنيو يا بېرونيو چارو باندې نفوذ کوي او په دي وسيلې سره هغې باندې فشار واردوي او د مداخلې لاندې هېواد حاکمه اراده نقضوي...» د سياسي علومو فرهنګ په دی هکله داسې ليکی: مداخله هغه عمل دی چې د هغې په اساس يو دولت خپل په خوښه او د کوم قانوني حق او مدرک څخه پرته، بل دولت دې ته مجبوروي چې خپل خارجي يا داخلي سياست کې  د دې هېواد متابعت وکړي.[13] پورته تعريفونو ته په کتنې سره، کولای شو مداخله داسې تعريف کړو: مداخله د يو هېواد د هغه نفوذ څخه عبارت ده چې د فشار په واسطه د کوم مدرک او قانوني حق څخه پرته د بل خپلواک هېواد په کورنيو يا بهرنيو چاروکې وارديږي ترڅو هغه د يوې ځانګړې کړنې په ترسره کولو اړ کړي. د ملګرو ملتونو منشور په صراحت سره د نه مداخلې اصل د غړو دولتونو ترمنځ د اړيکور تنظيمونکي اصل په حيث نه بيانوي بلکې دغه اصل د ملګرو ملتونو د اصولو (دويمې مادې) څخه استنباطيږي. د بېلګی په توګه د ملګرو ملتونو د منشور دوهمه ماده لومړی بند د ملګرو ملتونو سازمان د غړو دولتونو د مساوي حاکميت د اصل پر بنست استواروي. او د دوهمې مادې درېم بند د بين المللي شخړو سوله ايز حل وړاندې کوي. په همدې ډول د دوهمې مادې څلورم بند په مجموع کی د قوې استعمال منع کوي او د دولتونو څخه غواړي چی خپلو بين المللی اړيکو کې د قوې د تهديد او استعمال څخه ځان وساتي. دغه ماده د زور د استعمال سره يوځای د مداخلی پر ضد د منشور تر ټولو مهمه مقرره ده. په پای کې ويلای شو چې د دې مادې تفسير د يو اړخيز نظامي مداخلاتو د بحث لپاره اساس تشکيلوي. د منشور دوهمې مادې څلورم بند داسې صراحت لري : ټول غړي هېوادونه به په خپلو نړۍ والو اړيکو کې د زور له کارونې، تهديد او همدارنګه د هېوادونو د سياسي خپلواکۍ يا ځمکنۍ بشپړتيا ته له ګواښ پېښولو يا له هرې هغې کړنې چې د ملګرو ملتونو له موخو سره په ټکر کې وي، ډډه کوي.[14]