cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالرحمان بابا
د رحمن بابا ارامځای
په دې کُتبه د رحمن بابا نوم عبدالرحمن او د پلار نوم يې عبدالستار ليکلی دی. د زېږېدو نېټه يې ۱۰۴۲ هجري ليکل شوې، خو د عبدالحليم اثر د تحقيق له مخې ۱۰۳۸ هجري دی. په مزار کې يې شاوخوا څه يخ سوری دی. د رحمن بابا کُتب خانه هم پکې قايمه ده. د ملنگانو لپاره بېل په زړه پورې ځای شته چې رنگ په رنگ مرغۍ يې پکې ساتلې دي. کونترې هم ددغه عظيم شاعر د مزار زيارت ته راځي، ولې چې ډېرې کونترې پکې دي. د هزار خوانۍ هديره د بزرگانو او اولياوو لکه اخوند دروېزه بابا، شېخ حېدر بابا او د داسې نورو قبرونو نه ډکه ده او تر ټولو نه زيات پکې د رحمن بابا مزار ته خلق ځي راځي. هر کال د رحمن بابا په مزار يوه پرتمينه مشاعره ترسره کېږي.
د رحمان بابا په اړه اختلافي ليدونه
رحمن بابا له خپلې زمانې تر اوسه دومره یاد سړی دی چې چا د هغه د ژوند د حالاتو د جمع کولو کوشش نه وو کړی. له سره سره چې ډېرو خلکو پېژانده، خو بيا هم د هغه د ژوند حالات د زمانې تر گردونو او غبارونو لاندې پټ پاتې شوب. دا لامل وو چې د هغه د ژوند په اړه ډېر اختلافات پېدا شول. عجب خان چې د رحمن بابا کيسه بيان کړې، هغه د يوې افسانې حېثيت لري د عقل او پوهې خاوندان د عجب خان د کتاب نه دا اندازه لگولی شي چې دا يو شاعرانه تخيل دی. د رحمن بابا د دوست «مجنون» سره مينه او د هغه په غم کې ليونی کېدل د رحمان بابا د ورور، رحمن بابا په کوټه کې بندول او د مجنون د هندوستان د فقير نه رحمن بابا لره په ربان کې برخه راوړل دا هر څه يوه ټوکه او د فصل هغه تودول ښکاري، ځکه چې رحمن بابا په خپل ديوان کې چېرته هم خپل دغه دوست چا چې د هغه د پاره دومره لويه قرباني ورکړې وه اشاره نه ده کړې. دا چې رحمن بابا يې يادونه نه ده کړې، بيا د رحمن بابا د دغه دوست هغه پټ حالات څرنگه څرگند شول چې له هغه او رحمن بابا پرته نور څوک ترې نه وو خبر؟ موخه داده چې دا هسې يوه افسانه ښکاري، رښتيا دا ده چې رحمن بابا يو لوی عالم په قرآن او حديث پوه، د فقهې په علم پوره او د تصوف په لار کې کامل انسان وو. هغه د علم صرف او نحو لوی استاد اخون محمد يوسف ابن محمد يعقوب يوسفزي سره علم حاصل کړی وو، د چا کتاب «شمة النحو» چې لا تر اوسه د درس نظامي په کورس کې شامل دی. دا يو ښه کتاب دی. بله د اختلاف خبره ده چې رحمن بابا غريب وو او که شتمن. رحمن بابا د غورياخېل قبيلې سره اړوندي درلوده او پلار يې د خپل کلي مشر وو. عزيز خان چې د علاقې معزز او دولتمن وو، د رحمان بابا ورور وو. دا وو چې رحمن بابا لکه د خوشحال خان خټک غوندې سردار او د پوره علاقې مشر نه وو، خو بيا هم د هغه فقيري او ملنگي د غريبۍ او د بېوسۍ په وجه نه وه، بلکې هغه دا دنيا بده گڼله، له دې لامله چې ددې نړۍ نه کناره شوی وو. همدا وجه ده چې د هغې زمانې خلکو هم رحمن بابا په غريبۍ او په اميرۍ شمېره ځکه يې ويل:
بله دا چې رحمن بابا عالم ؤ او چې عالم وي هغه معلم هم وي. رحمن بابا هم شاگردان لرل لکه وائي:
يوه بله شخړه چې عموماً خلق پکې نښتي دي هغه دا ده چې د رحمن بابا ديوان چا مرتب کړو، ډېر خلق دا وائي چې رحمن بابا يو مجذوب ؤ د جذب په حالت کې ئې شعرونه وئيل، دوستانو ته به ئې ورکول او هغوئ به جمع کول. دلته ماته د داتا گنج بخش د کتاب «کشف المحجوب» خبره راياده شوه. هجويري په دې کتاب کې ليکلي دي چې په کتاب نوم ځکه ليکم چې ددې نه مخکې مې يو کتاب وليکه او نوم مې پرې نه ؤ هغه ځما يو شاگرد يوړلو چې ئې وگوري څه موده پس مې هغه شاگرد هغه کتاب په خپل نوم خپور کړلو. د رحمان بابا دوستانو به هغه غزلې خپل ځانله په نوم کړې وې، بله دا چې رحمن بابا څه د فوټو سټېټ ماشين خو نه ؤ چې گنې يوه غزل به ئې وويلو نو هغه به ئې لس پنځلس ځايه فوټوسټېټ کولو او بېلابېلو دوستانو ته بې ورکړلو او هغوی به ځان سره جمع کړو اصل خبره دا ده چې رحمن بابا خپل ديوان په خپله جمع کړئ دی. ده چې خپلې څه غزلې دوستانو ته ورکړې وې او څه غزلې ئې په خپل ديوان کې نه دي ليکلي. کيدائ شي چې د رحمن بابا ډېره شعري پانگه ددې کتاب نه بهر وي خو بيا هم له مونږه سره داسې څه ثبوت نشته چې مونږ ووايو چې د رحمن بابا ديوان بل چا مرتب کړئ دی. او ددې خبرې ډېر ثبوتونه دي چې دا ديوان رحمن بابا په خپله مرتب کړئ دی او هغه ثبوتونه هغه شعرونه دي کوم چې ديوان کې ددې ديوان په باره کې دي. لکه:
ددې خبرې نه دا ظاهريږي چې رحمن بابا څه د جهان نه ناخبره نه ؤ بلکه يو ښه پوه او عالم سړئ وه. د دُنيا د سياست نه خبردار وه، د زمانې د حالاتو نه باخبره ؤ ځکه خو ئې د خپل هم عصرؤ په باره کې شعرونه ويئلي دي. د اورنگ زېب عالمگير په زمانه کې چې کوم سياسي حالات ؤ هغه ئې بيان کړي دي. د خپل پېش رو شاعر خوشال خان په شعر ئې خپل شعر له فضيلت ورکړئ دی دا هر څه د ځان او جهان نه بې خبره سړئ نشي کولائ بلکه يو پوه عالم ئې کولائ شي لکه د خپل شعر تعريف کوي:
او يا لکه:
ددې نه دا معلومېږي چې د رحمن بابا خپل کتاب په خپله مُرتب کړئ وه او بيا بېلابېلو دوستانو نقل کړئ وه، خو دا خبره څه مستنده نه ده چې گنې رحمن بابا بس همدغه ديوان پرې ايښئ دی بلکه اوس هم زاړه مجلسيان چې د نورؤ مجلسيانو شاگردان دي، د رحمن بابا د کسرلاندې غزلې او رُباعيانې وائي چې په موجوده ديوان کې ئې درک نه لگي. کېدائ شي چې رحمن بابا په نظم او نثر کې نور هم ډېر څه ليکلي خو لاتر اوسه ځمونږ په لاس نه دي راغلي. بله دا چې د ديوان په بېلابېلو نُسخو کې هم غزلې کمې بېشې وي. يوه دا خبره هم کېږي چې رحمن بابا او خوشحال بابا يو بل سره مناظره کړې وه او که نه؟ خوشحال خان خټک يو سردار جنگجويه سالار ؤ. د هغه خپلې جگړې دومره وې چې زما خيال دی چې هغه د شاعرۍ مناظرؤ ته وزگار نه ؤ، هغه د مغُلو سره نښتئ وه، قېد کې ؤ، بيا په افغانستان کې جنگ کې شريک شوئ وه. دا کېدائ شي چې رحمن بابا د يو عقيدتمن په حېث د خوشحال خان سره ملاقات کړئ وي خو د شعر مناظره که شوې وائ نو رحمن بابا يا خوشحال خان به ئې څه ناڅه ذکر کړئ وه، پاتې شوه هغه شعرونه چې په هغې کې ئې خوشحال خان ته اشاره کړې ده نو داسې شاعران کم و بېشي کوي چې د خپل پېش رو شاعرانو په شاعرۍ خپل اشعارؤ له فضيلت ورکوي لکه رحمان بابا د مرزاخان بېضاوي، انصاري او د مېرزا محمد عزيز ارزاني د شخړې په باره کې ليکي:
خو ددې شعر له مخې رحمن بابا د مرزا انصاري او د محمد عزيز ارزاني هم عصر گڼل يا ئې ورسره شعري مناظره کول نه ثابتېږي ځکه چې مرزا انصاري په کال ۱۰۴۰ هجري کې شهيد شوی وه دغه وخت د رحمن بابا عمر تقريباً دوه کاله وه او مُحمد عزيز ارزاني په کال ۱۰۵۳ هجري کې وفات شوی وه، دغه وخت د رحمن بابا عُمر څوارلس کالا وه. يوه اختلافي خبره دا ده چې د رحمن بابا اولاد وه او که نه؟ د مېجر راورټي د تحقيق مطابق د لور د طرفه اولاد ئې په بهادر کلي کې اوسېږي او د رحمن بابا د ايکي يو ځوی له طرفه د رحمن بابا د اولاد سلسله ختمه شوې ده خو د رحمن بابا هغه اولاد چې د شعر په شکل دي چې تر څو پښتو په دُنيا ده دا اولاد به ئې تل تر تله ژوندئ وي او پښتانه به ئې تل يادوي.
خو زه وايم:
مېجر راورټي
دا مُحقق هغه انگرېز دی چې په پښتو ئې دا احسان دی چې د پښتو شاعري ئې رابرسېره کړې ده. دده لومړئ کتاب په ۱۸۶۲ عيسوي کال کې په لندن کې چاپ شو چې نوم ئې «د پښتنو د شاعرۍ نه انتخاب» وه پکې میرزا خان انصاري، خوشال خان خټک ، عبدالرحمن بابا، عبدالحميد مومند، اشرف خان هجري، عبدالقادر خان خټک، کاظم خان شيدا، احمد شاه ابدالي، خواجه محمد بنگښ شاعري شامله وه. د هر شاعر په هکله يې مختصر حالات ليکلي دي. د رحمن بابا په باره کې ليکي:
اشرف خان هجري
اشرف خان هجري د خوشال خان خټک مشر زوی وو. هغه په ادب، وړتيا، لياقت، علم او مېړانه کې په کره ډول د خوشال خان څايناستی وو. پر ۱۰۹۲ سپوږميز (هجري) کال مغولي حکومت بندي کړ، ۱۴ کاله يې په دکن کې تېر کړل او پر ۱۱۰۶ سپوږميز کال په همدغه قېد خانه کې وفات شو. هغه يوه اوږده بولـله په دغه زندان کې ويلې وه چې د ټولو هممهالو شاعرانو يادونه يې پکې کړې ده. د رحمن بابا په اړه وايي:
دغه شان نورو هم ډېرؤ کسانو د رحمن بابا په باره کې ليکلي دي لکه عبدالقادر خان خټک چې د رحمن بابا هم عصر وو د يو بل لپاره ئې زړونو کې درد هم وه. د يو بل غزلونو ځوابونه ئې هم ليکلي لکه رحمن بابا وائي:
نو قادر وائي:
دغه شان مصري خان وائي:
همدغه شان عبدالعظيم بابا وائي:
يو بل غټ شاعر چې، په لومړي ځل په ۱۹۷۰ عيسوي کال کې د پښتو اکېډمي پېښور په محنت سره رابرسېره شو او د مېجر راورټي په وجه محفوظ پاتې شوی وو، ځان د رحمان بابا شاعر گڼي. د دې شاعر نوم نجيب دی دا هم د سربند دی او د رحمان بابا په اړه وايي:
دغه شان ئې د رحمن بابا په غزلو خپلې غزلې ليکلې دي. لکه رحمن بابا وائي:
نو نجيب وائي:
رحمن بابا وائي:
د رحمن بابا مشهور شعر دی:
نو نجيب برملا وائي:
رحمن بابا او اُستاذان شاعران
خوشحال خان خټک:
رحمن بابا:
څومره يکسانيت دی څومره ښکلئ رحمن بابا د خوشحال بابا د شعر جواب ورکړئ دی. دغه شان قلندرخان قلندر يوسفزئ د ملاکنډ د اېجنسۍ د خانانو د معزز خاندان نه وه په ۱۱۰۲ هجري کې وفات شوی وه د هغه د غزل شعرونه دي:
رحمن بابا وائي:
دغه شان د خوشحال خان ځوی هجري متوفي ۱۱۰۶ هجري وائي:
رحمن بابا او مجاز
د رحمن بابا په باره کې دا ويل چې صرف يو نصيحت کونکئ شاعر وو ، د دُنيا د نزاکتونو نه لرې وه نو دا غلطه ده. رحمن بابا د دې دُنيا اوسېدؤنکئ يو حساس او نازک زړئ شاعر وو ، په هغه د دې دُنيا حُسن او رشتو اثر اچولو ، د تُرکو د حُسن چرچې د هغه په شعرونو کې شته دي ، حال دا ده چې اکثر شاعري ئې د تصوف د وحدت الشهور د عشق الهي او عشق محمدي نه ډکه ده خو بيا هم نرمې او نازکې جذبې ئې په شعر کې څرگندېږي کومې جذبې چې د يو عاشق د دُنيا د معشوقې سره وي لکه چې وائي:
رحمن بابا او دُنيا
که څه هم چې رحمن بابا د کلي د مشر ځوی وه او د عزيز خان غوندې خان ورور يا تُربور ئې لرلو خو بيا هم رحمن بابا ددې دُنيا نه کناره کش وه او دا څنگه چې د آقا حضرت محمد صلی الله عليه وسلم په باره کې حديث راغلئ دی چې د وفات په وخت ئې نه درهم په کور کې وه نه دينار او څنگه چې د حضور (ص) حديث دی «الفقر فخري» يعنی زما فخر زما فقيري ده نو ځکه رحمن بابا په دې دُنيا کې ددې دُنيا نه کناره کشي خوښه کړه او په جار ئې ووئيل:
خو بيا هم رحمن بابا د چا نه څه نه ؤ غوښتي او خلقو به مالدار او شتمن گڼلو:
د رحمن بابا ديوان د دُنيا نه په کناره او د رحمن بابا د قناعت په شعرونو ډک دی:
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران
د کندهار ولایتي شورا
د کندهار ولایتي شورا ۱۹ غړي لرل، چې ۱۵ یې نارینه او ۴ تنه نورې یې ښځینه وې. د هغو ټاکنو له مخې چې د ٢٠١٧ کال د نومبر پر ١٨مه نېټه ترسره سوې، په دې ټاکنو کې حاجي سیدجان خاکریزوال د رئیس، حاجي عبدالقیوم د مرستیال، او خالده احمدي د دغې شورا د منشي په توګه وټاکل سول. دا شورا د اسلامي امارت په راتګ سره باطله سول.
۱۰۷ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۰۷:
په کلینډر کې
۱۰۷ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۰۷ د بوهريوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۱۰۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
آسي ژرنده
آسي ژرنده (په انگرېزي: Horse mill) هغه ژرنده ده چې د آس او يا هم نورو څارويو لکه يابو، خر يا غوايي په طاقت چلېږي او کرهڼيز حاصلات اوړه کوي.
صابئین
صابئین هغې مذهبي ډلې ته ویل کېږي چې ځانونه د یحیی علیه السلام امتیان بولي دیني کتاب یې ګنزا ربا (ستر ګنج) نومېږي چې په ښي او او کیڼ (دو برخرو) یې وېشي. د صابئینو ډيری په خپل ټاتوبي عراق کې ژوند کوي په ایران او سوریه کې هم استوګن دي.
سرچينې
وېشنيزه:مذهبي ډلې
کیپ ټاون
کېپ ټاون ښار د نړيوالتوب او نړیوالو ښارونو د څېړنې شبکې له لورې د دويم نړيوال ښار په توګه ډلبندي کېږي. دا ښار د خپل بندر، په “Cape Floristic Region” [کېپ فلورېسټ سيمه] کې د خپل طبيعي جوړښت او د “Table Mountain” او “Cape Point” غوندې ځانګړنو له امله پېژندل کېږي. دا ښار د ختيځ کېپ “Western Cape” د ٪۶۶ وګړو ټاټوبی دی. کېپ ټاون په ۲۰۱۴ ز کال کې د نړۍ هغه غوره ځای ونومول شو، چې نيويارک ټايمز او ډيلي ټيليګراف دواړو ورڅخه ليدنه کړې وه.
د کېپ ټاون د سيټي باول (City Bowl” سيمه چې د “Table Bay” [خليج] پر غاړه پرته ده، په ويسټرن کېپ کې تر ټولو پخوانۍ ښاري سيمه ده، چې د پام وړ کلتوري ميراث لري. دا سيمه د ختيځ هند هالنډي شرکت “Dutch East India Company (VOC)” له لورې ختيځې افريقا، هند او لرې ختيځ ته د هالنډي کښتۍ چلونې لپاره د سمبالولو د تم ځای په توګه رامنځته شوې وه. د ۱۶۵۲ ز کال د اپرېل پر ۶ نېټه سيمې ته د جان وېن ريبيک (Jan van Riebeeck) رسېدنې د VOC کېپ مستعمره (VOC Cape Colony) رامنځته کړه، چې په سويلي افريقا کې لومړنۍ تل پاتې اروپايي استوګنه وه. کېپ ټاون په “Castle of Good Hope” کې د لومړني اروپايي سنګر يا سرحدي سيمې په توګه خپله اصلې اصلي موخې ته زياته وده ورکړه او د کېپ کالوني (Cape Colony” اقتصادي او کلتوري مغز يا منځنۍ برخه شوه. کېپ ټاون تر “Witwatersrand Gold Rush” او د جوهانسبرګ تر ودې پورې په سويلي افريقا کې تر ټولو لوی ښار و.
دا ښار پر اتلانتيک سمندر باندې اوږده ساحلي ليکه لري، چې د فالس خليج (False Bay” رانغاړي او ختيځ کې تر “Hottentots Holland” غرونو پورې غځېږي. د ټېبل غر ملي پارک (Table Mountain National Park” د ښار په پولو کې دننه پروت دی او ښار ته نږدې سيمو کې نورې بېلابېلې طبيعي زېرمې او سمندري خوندي سيمې هم شته، چې بېلابېل ځمکنی او سمندري طبيعي چاپيريال خوندي کوي.
جغرافيه او طبيعي چاپيريال
کېپ ټاون د عرض البلد په ۳۳،۵۵ درجو کې (چې سيډني او بونيس ايريس سره نږدې ورته او په شمالي څنډه کې له کاسابلانکا (Casablanca) او لاس انجلس سره برابر) او د طول البلد په ۱۸،۲۵ درجو کې موقعيت لري. ټېبل غر (Table Mountain) په خپلو نږدې نېغ يا عمودي ګړنګونو او هوارې پورتنۍ برخې سره له ۱۰۰۰ متر (۳۳۰۰ فوټ) څخه زياته لوړه څوکه لري او پر دواړو څنډو باندې په “Devil’s Peak” او “Lion’s Head” سره په ګډه يوه ډراماتيک غرنۍ شاته لوېدنه [د غر د مسير ښکته کېدنه] جوړوي، چې د سيټي باول په نوم د کېپ ټاون مرکزي سيمه راچاپېروي. ځيني وختونه د غر پر څوکه باندې د ورېځې يوه نرۍ تړانګه جوړېږي، چې په عاميانه ژبه د مېز پوښ “table cloth” په نوم پېژندل کېږي. منځني سويل ته کېپ ټاپووزمه يا (Cape Peninsula) د نندارې غرنی تير دی، چې ۴۰ کېلومتر (۲۵ ميل) سويل لور ته په اتلانتيک سمندر کې مخ پر وړاندې ځي او به “Cape Point” کې پای ته رسېږي. د کېپ ټاون د رسمي ښار په بريدونو کې له ۳۰۰ مترو (۹۸۰ ميل) څخه پورته له ۷۰ څخه زياتې لوړې څوکې شته. د ښار شا او خوا زياتې سيمې د کېپ فلاټس (Cape Flats) په نوم پر اوږده دښته باندې پرتې دي، چې له ۵۰ کېلومتر (۳۰ ميل) څخه زيات لويديځ لور ته غځېږي او ټاپووزمه له اصلي خاورې سره يو ځای کوي. د کېپ ټاون سيمه د يوې پراخه ساحلي ليکې، د غر د پياوړو لړيو، ساحلي دښتو او د سيمې دننه درو له مخې مشخص کېږي.
پراخوالی
د کېپ ټاون پراخوالی په بېلابېلو وختونو کې د پام وړ توپير لري. دا سيمه د “Table Mountain” په بېخ کې د يوې کوچنۍ استوګنې په توګه رامنځته شوه او سويل لور ته د ټولې کېپ ټاپووزمې (Cape Peninsula)، ختيځ لور ته د ‘Cape Flats’، هيلډربيرګ (Helderberg) ډنډوکي او د “Steenbras” نيونکې سيمې يوې برخې او شمال ته د ټاګربيرګ (Tygerberg) غونډيو، بلوبيرګ (Blouberg) او نورو سيمو تر رانغاړلو پورې يې وده وکړه. په ټېبل خليج (Table Bay) کې “Robben Island” هم د کېپ ټاون برخه ده. دا ښار په لويديځ کې د اتلانتيک سمندر او سويل کې د فالس خليج له لورې راچاپېر شوی دی. پراخوالی يې شمال او ختيځ لوريو ته د لويديځ کېپ (Western Cape) ولايت دننه د ګاونډيو ښاري سيمو د پولو له لورې ټاکل شوی دی.
کېپ ټاپووزمه (Cape Peninsula)
د کېپ ټاپووزمه په شمال کې له مولي (Mouille) ټکي څخه سويل کې کېپ پواينټ (Cape Point) ته ۵۲ کېلو متره اوږده ده، نږدې ۴۷۰ کېلومتر مربع پراخوالی لري، په سويلي افريقا کې د ورته اندازې د نورو سيمو په پرتله د نقشه کښۍ له مخې يو څه زياته توپيري ښکاري او په پايله کې يوه د کتنې يا نندارې وړ منظره ده. بېلابېلې ټيټ مغذي خاوري، د لويو ډبرو راڅرګندېدل، د وړو تيږو اړخي يا ډډې [لکه د غر]، د کلابند شويو ساحلونو په درلودلو سره په اصل کې ډبرينه ساحلي ليکه او د پام وړ ځايي بدلون د ټاپو وزمې په اقليمي حالتونو کې شته.
د “Cape Supergroup” رسوبي ډبرې چې د “Graafwater” او “Peninsula Formations” ځينې برخې ورڅخه پاتې کېږي، کېفيت يې د ۲۸۰ او ۲۱ ميليون پخوا کالونو تر منځ لوړ شوی و او د ميزوزويک (Mesozoic) دورې پر مهال په پراخه کچه توږل شوې وې. دا سيمه د درېيم يا ثالث دورې “Tertiary” پر مهال په جيولوژيکي ډول ثابته وه، چې کلکو شګلنو تيږدو د بطي راښکاره کېدنې لامل شوې ده. د توږلو کچه او د اوبو ويستلو عمل (ذهکشي) د ناسمو ليکو او درزونو (ماتوالي) له امله اغېزمن شوی دی، چې د “Table Mountain” غوندې پاتې سوچه تېږي پرېږدي، چې د پر لرغونو تېږدو باندې د پرتې توږل شوې مادې د زېرمو د بشپړونکو ډډو يا اړخونو [لکه د غره ډډه يا اړخ] له لورې راچاپېر شوی دی.
کېپ فلاټس (Cape Flats)
کېپ فلاټس (افريقايي: Kaapse Vlakte) يوه اواره، لږه پرته، شګلنه سيمه او د “Cape Peninsula” ختيځ او د “Helderberg” لويديځ ته پرته سيمه ده، چې په وروستي تاريخ کې يې زياتره برخه لنده ځمکه او شګلنې غونډۍ وې. شمال ته يې د “Tygerberg” غونډۍ او “Stellenbosch” سيمه پرته ده.
هيلډربيرګ (Helderberg)
د کېپ ټاون هيلډربيرګ سيمه چې پخوا د “Hottentots-Holland” سيمې په نوم پېژندل کېدله، خورا استوګنيزه سيمه او په ورته وخت کې شرابو تولېدونکې سيمه ده. دا سيمه د “Cape Flats” په ختيځ، د “Hottentots Holland” د غر لړۍ په لويديځ او د هيلډربيرګ غر په سويل کې پرته ده، چې له همدې غره ځنې خپل اوسنی نوم تر لاسه کوي. هيلډربيرګ د “Somerset West”، Strand، Gordons Bay له پخوانيو ښاري سيمو او يو څو نورو ښارګوټو څخه جوړ شوی دی. صنعت او سوداګري په پراخه کچه د سيمې په خدمت کې ده.
سرچينې
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
عبدالمنان ارغند
عبدالمنان ارغند د مولوي سردارمحمد فيضاني زوی په ۱۳۶۲ هجري لمريز کال د کندهار د ژړۍ ولسوالۍ د پاشمول په کلي کي د مولاداد اخندزاده په علم پروره کورنۍ کي زېږېدلی وو.
د هغه پر شهادت زغم
د کندهار ولايت مقام د رسنيو او معلوماتو مرکز: په ډیره خواشنۍ سره مو خبر تر لاسه کړی چي د هيواد، سولي او بشر دښمنانو نن سهار د کابل نیوز خبریال عبدالمنان ارغند په یو غلچکي برید کي په شهادت ورسوی دغه پېښه نن سهار نهه بجې د کندهار ښار د نهمي امنیتي حوزې اړوند د یارانه مارکیټ سره هغه وخت رامنځ ته سوه کله چي خبریال عبدالمنان ارغند له کور څخه د وظیفي پر لور روان وو. کندهار ولايت مقام دغه پېښه په سختو ټکو غندي، شهيد ته يې جنت الفردوس، د هغه کورنۍ او دوستانو ته د تسليت مراتب وړاندي کوي. ولایت مقام ټولو امنیتي ارګانونو ته لارښوونه کړي، ترڅو د شهید قاتلین ژر تر ژره ونیسي او د قانون منګولو ته یي وسپاري.
بوران
دجهان ځینی محدود منطقه لکه پیرو،هند،اتالیا،المان،ارژنتاین ،شیلی،روسیه ،چین ،دبورون وړی وړی زخیري لري اوپه مختلفو طریقودبورون لاسته راوړلودپاره کارکوي. المان اوروسیه دسیند داوبودتبخیرڅخه اوهند ،ایتالیا،امریکا،پیرو،ارژنتاین،بورون له درلودمعدنی زخیرو په مستقیم ډول دچینودمعدنی اوګرموابوڅخه چه دبورون یابخار اواتشفشانی ګازونو څخه داماده لاسته راوړی. ترکیه :داهیواد دشپږولویومعدنی زخایروبرسیره 14 نوری ذخیری (بیګادیک ،کشتالیک ،امت،وسعت،قاضی وګیرا) چی مجوعا 677 ملیونه ټنه د70% بورون دجهان تولیدوی اوپه ټوله نړی کی دبورون یولوی څادرونکی هیواد پیژندل شوی دی اوپه امریکاکی دتولیدځای کلفورنیا ده چی دکرامر په منطقه کی 100000 ټنه تخمین شویده چی له دی وجهی امریکا دتورکی څخه وروسته دوهم څادرونکی هیواد پیژندل شویده. داعنصرپه طبیعت کی په خپل اصلی شکل نه پیداکیږی بلکی دمرکب په شکل په بوراکس بوریک اسید اکاربونیت کی وجودلری اوځینی وقت بوریک اسید داتشفشانی چینوپه اوبوکی موندل کیږی. له اقتصادی اړخه دهغه مهمی ذخیری دراسویت اوره معدنی ډبره اوتینکال(دباروکس معدنی ډبره) دي چی دادواړه قسمه دموهاوی په دښته کی په کلفورنیا کی موجوددی چی پدی ځای کی دباروکس مهمه منبع ده خالص بورون په اسانی لاسته نه راځی اولین طریقه دهغه دلاسته راوړلودپاره دهغه داکسیاد کموالی دځینوفلزاتوپه وسیله لکه مګنیزیم یاالمونیموو. مګردامحصول یی همیشه دفلزاتو دبورایتوسره ککړوی له همدی وجی داتعامل یی ډیرزیات دي. دبورون مرکبات په عربي کې د بوراق(Buraq) او د فارسي د بوراه(Burah) او د ترکي د بور(Bor) په نومونو د زرګونو کلونو لپاره پيژندل شوى ؤ.او په پخواني مصر کې په ناتران(Natron) سره پيژندل شوى ؤکوم چې د بوريت او نورې مالګې يي لرلى.د بوراکس ښيښه يي پوخ(Glaze) 300م کال کې په چين کې استعماليده او په پخواني روم کې د بوراکس مرکبات د ښيښې په جوړولو کې استعماليده مګر دا عنصر د نورو مرکباتوڅخه په (1808)م کال کې جدا شو. ترکيه او د امريکا متحده ايالات د نړۍ د بوران زيات توليدونکي هيوادونه دي چې ترکيه د نړۍ(63%) د بوران منابع لري. بوران په طبيعي ډول په ازاد شکل نه پيدا کيږي مګر د بوراکس،بوريک اسيد،کوليمينايټ،کرنايټ،الکسايټ او د بوريت په شکلونو په ترکيبي ډول پيدا کيږي. بوريک اسيد اکثره وخت داورغورځوونکود اوبو په چينو کې پيدا کيږي.الکسايټ د بوريت منرال دى چې په طبيعي ډول(Fiber optic) تار ډوله معلوميږي.په اقتصادي ډول يي مهمې منابع د کاليفورنياد Mojave desert اود مرکزي او غربي ترکيي برخې دي. د بورون انتي بيوتيک مرکبات بورومايسين دى چې دStreptomyce څخه جلا شوى دى.په 1989م کال کې د بوران په غذايي ارزښت باندې د متحده ايالاتود زراعت په ډيپارټمنټ کې بحث او خبرې وشوى. د متحده ايالاتود صحت قومي ادارې رانقل کړي دي چې انسان بايد په عادي حالت کې په غذايي رژيم کې 2.1-4.3mg/kg د بدن وزن بوران واخلي. بوران د(1910) م کال څخه را په ديخوا دنباتاتود يو ضروري عنصر په توګه ثابت شوى دى او ددې د ضرورت راپور د وارنګستن او سانر او لپسن پواسطه ورکړل شوى دى.
بورون
بورون د هغه عناصرو د ډلي څخه دى چې  په طبيعت کې زيات پيداکيږي د هغې د اندازه د ځمکي په تر کيب کې تقريبآ 6.10-6 ده بورون په 1808م کال کې د دوو مشهورو فرانسوي محقيقينو ګليوساک او لوي تينار له خوا کشف شو د برون تيزابو څخه اوبه خارج کړي او لاس ته راغلي اکسايد يې د فلزي پوتاشيم سره يو ځاي کړ چې د غه لاس ته راغلي ماده چې د لومړنيو موادو سره يې ورته والي نه درلوده علماءو د نوي عنصر د کشف اعلان وکړ يو څه وخت روسته بورون هم B2O3دمذابي د الکتروليت څخه لاس ته راوړه بورون کولاي شي چې نيوترون جذب کړي. 5B  + 0n                                3Li    +2He په همدي سبب بورون لرونکي مواد په هستوي صنعت کې د هستوي عمليو د بطي کولو لپاره د بيولوژيکي دفاع په حيث استعماليږي او د بورون دغه مرکبات په طبيعت کې پيداکيږي بوريک اسيد H3BO3او د هغې مالګې د توليت منرال CaHBiO5  سوديم             تترا بوريت Na2B4O7.10
د بورون فزيکي خواص تروسه پوري د بورون دوه التروپي حالتونه وجود لري -1امورف -2کرستل امورف بورون نصواري پودر ډوله بي بويه او بي خونده ماده ده د بريښنا او حرارت ښه هادي نه دى يا په بل عبارت بورون نيمه هادي دى کرستلي بورون د انارو په شان سره کرستلونه چې معين شکل لري ماتيدونکي او سخت دى د يادولو وړده چې بورون ډير زيات د نورو عناصرو سره د يو ځاي کيدو قابليت لري تر اوسه پوري بورون د اجنبي موادو څخه پرته لاسته نه دي راغلي د مخلوطونو ډيره اندازه يې د عنصر په خواصو باندې اغيزه لري د مثال په ډول د کرستلي بورون د ويلي کيدو حرارت د ځيني څيړنو له مخي2075درجو پوري رسيږي اوبيا د نورو له مخي2300 درجوپوري رسيږي
دبورون کيمياوي خواص بورون ارجاع کونکي او هم اکسدايز کونکي خواص لري بورون په هوا کې د اکسيجن سره نه يو ځاي کيږي تر 700درجي سانتي ګراد پوري ګرم شي په هوا کې سوزي او اکسايد جوړوي 4B+3O2                                    2B2O3 د کوټي په دوخه کې يواځي بورون د فلورين سره تعامل کوي. 2B+3F                                            2BF3 د 900درجي د سانتي ګراد څخه په لوړه تودوخه کې ناتروجن د بورون سره تعامل کوي او ناترايدونه جوړوي. 2B+N2                        2BN همدارنګه د فلزاتو سره په لوړه تودوخه کې بورون متقابل عمل سرته رسوي په دي حالت کې د فلزاتو بورايدونه تشکيليږي 3Mg+2B                         Mg3B2 يخي اوبه په بورون باندې اغيزه نه لري مګر د اوبو بخارات په ٥٥٠درجو د سانتي ګراد او يا د هغي څخه په لوړه تودوخه د بورون سره تعامل کوي او هايدروجن ازادوي B2O3+3H22B+3H2O
د ګوګړو او ښوري غليظ تيزابونه بورون اکسيدايز کوي او بوريک اسيد جوړوي B+3HNO3                                    2H3BO3+3NO2 2B+3H2SO4                               2H3BO3 +   3SO2 ويلي شوي سوديم هايدرواکسايد امورف بورون حلوي او هايدروجن ازادوي مګر کرستلي بورون په يو څه تغير سره يعني تقريبآ په ٥٠٠درجي د سانتي ګراد کې دغه تعامل سرته رسيږي 2Na3BO3+3H22B + 6NaOH امورف بورون په ډير ورو سره د ګرمو غليظو القلي محلولونو سره تعامل کوي هايدروجن ازاديږي او ميتا بوريت محلول جوړوي 2NaBO2+3H2 	2B+2NaOH+2H2O کرستلي بورون د القلي ګانو د اغيزي په مقابل کې مقاوم دى يواځي القلي مذابه د اکسيدايز کونکي په موجوديت په کرستلي بورون اغيزه کوي 2B+6KOH                                 2KBO2+2H2O+3H2 کاربن ډاي اکسايد او سليکان ډاي اکسايد د امورف بورون سره د حرارت په موجوديت کې تعامل کوي په ترتيب سره کاربن او سليکان رسوب کوي 4B+3CO2                             2B2O3+3C 4B+3SiO2                             2B2O3+3Si بورون په اسانۍ د هايدروجن سره تعامل نه کوي مګر Mg3B2او HClرقيقو محلولونو د تعامل به نتیجه کې بورون هايدرايدونه ياد بورانونو مخلوط لاسته راځي چې B10H11     B6H10, B5H11 B4H10  ,   B2H6 لري +	Mg3B2 +HCl                            B2H6 که فشار ښکته کړو دغه مخلوط کولاي شو د تقطير په واسطه جلا کړو د بلي خوا د بورانونو خروج د دي تعامل په واسطه لږ دى (ځکه چې دوې د اوبو سره تعامل کوي H3BO3او H2ورکوي) او د دوي جلا کول ډير مشکل دي له دې امله د بورانونو سنتيز لپاره معمولآ نور تعاملات استعمالوي چې په غيري عادي محيطونو او غازي فاز کې جريان لري 3NaBH4+4BF3                                    2B2H6+3NaBF4 6H2 (g) +2BCl3 (g)                              B2H6 (g) +6HCl (g) د بورن په اتوم کې د SP2او SP3هايبريديزيشن وجود لري د بورون عنصر په وروستي الکتروني قشر کې د الکترونونو کمبود (Electrondeficient)وجودلري د هايدروجن اتومونه چې د هغې له لارې د بورون دوه اتومونه سره وصليږي د هايدروجني پل (Hydrogendridge) په نوم ياديږي رسم کې د هايدروجن لرونکې اتومونه د بورون سره د منقطع خط په واسطه وصل دي برسيره په دي د هايدروجن د پل لرونکي اتومونو سطحه چې د بورون اتومونه په کې واقع دي عمود ده د هايدروجن لرونکې اتومونه دوه پل لرونکې رابطي جوړوي د رسم څخه څرګنده ده چې د B2H6په ماليکول کې د اتومونو تر منځ 8رابطي دي چې د14الکترونونو پرځاي 12الکترونونه لري دا له دې سببه ده چې هايدروجن هر پل لرونکي اتوم بورون د دوو اتومونو سره کولاي شي دوه الکتروني دوه مرکزه رابطه B…….H…….Bجوړوي دوه مرکزه رابطه جوړه کړي د اخيرنۍ رابطي په جوړيدو سره ممکنه ده چې د بورون د دوه اتومونو د SP3هايبريد اربيتالونه د هايدروجن د S اربيتال وپوښي دد غه لاندې رسم مطابق
د نورو برآنونو په ماليکولونو کي برسيره په يو مرکزه اړيکو B-H آو دري مرکزه اړيکو B………H…….B همدآرنګه B-B هم مينځ ته رآځي په لاندي ډول B2H6 او B4H10 ساختماني فارمولونه ښودل شوي دي
B4H10(BH3+B2H4+BH3)	(B2H6(BH3+BH3 د ډاي بوران B2H6قوي احيا کونکي دى چې په هوا کې په خپل سر سوزي B2H6+3O2                                            B2O3+3H2O بوران په اسانۍ سره د اوبوپه واسطه باندې هايدروليز کيږي بوريک اسيد او هايدروجنجوړوي6H2O                          2H3BO3+6H2B2O3+ ډاي بوران د بورلرونکو عضوي مرکبونو د سنتيز لپار د يو نيور سل د مادي په ډول په زياته اندازه استعماليږي زياتره بورانونه ډير زهري مواد دې څرنګه چې بورانونه او ده هغې مرکبونه د هايدروکاربونو سره نژديوالي لري يو له دي امله دغه مرکبونه په زياته اندازه د راکټ د محروق په ډول کارول کيږي د ډاي بوران د احتراق تودوخه 18کالوري في ګرام د ه (۳م م ـ۷۴، ۸۲، ۱۱۰) دبورون ایزوتوپونه دبورون ایزوتوپونه په طبیعی شکل په طبیعت کی وجودلری B10,B11 مګر۱۹،۷٪ اولی او۸۰،۲۲٪ دوهمی ځانته ځانکړی کړی دی کرستلی بلورمانند په لوړه فیصدی تتراکلورایداوتترابروماید ترکیب څخه دحرارت په واسطه تولیدیږی بی شکله اوناخالص بورمونه قهوه یی مایل توررنګ لری اودپوډرپه شکل وجودلری .چی کولوی شودګرمولوپه واسطه دمګنیزیم تتراوکساید پوډرپه لاس راځی خالص بورون په تجارت کی ۹۹،۹۹۹٪ دلاس رسی وړده.بورون ضعیف برقی جریان لری اوپه لوړه درجه دحرارت کی ښه هادی ده بورون اکسجن سره نسبت زیات میلان لری هیڅکله په خالص شکل نشته بلکه همیشه دمرکب په شکل دبوریک اسیداودهغه دتیزابی مربوطه مالګوکی پیداکیږی. Keranit (Na2B11O7.4H2O ) Borx (Na2B4O7.10H2O ) په ابتداکی بورون اوکساید دارجاع پواسطه سودیم سره یاپوتاشیم یااوسپنی سره په لاس راځی B2O3+2Fe=2B+Fe2O3 دغه طرزالعمل یوامورف الوتروپ بورون راکوی چی معمولا ارجاع کونکوبورایدونو سره وی بورایدونه معمولادرقیق اسید دمینځلو په وسیله لری کیږی .ولی نن ورځ تخنیکی بورون د(B2O3 )دمرکب دارجاع څخه دمګنیزیم پواسطه تولیدیږی
دبورون اکسیدشن درجه بورون په اکثره مرکباتوکی د+۳ اکسیدیشن نمبر(B2O3,B4O7,H3BO3, او‌Bn )عمل کوی. په طبیعت کی دبورون موجودیت: بورون دځمکی په کره کی 1.10-3% یا 0,001% موجود دی بورون په ازادحالت په طبیعت کی نه پیداکیږی اودمالګی په ډول دمګنیزیم عنصراوکلسیم په تیزا بوکی اوپولی بوریک اسید n(H2O)n(B2O3 )اوپه هلایدونوکی پیداکیږی دځمکی پرمخ دبورون عنصرنسبت کم پیداکیږی دبورون تجارتی زخیره تقریبالس میلیونه ټنه ده اوترکیه امریکادبورون لوی تولید کونکی هیوادونه په جهان کی دی یواځی ترکیه دنړی ۷۲ فیصد زیرمی لری د بورون استحصال تخينکي بورون د مګنيزيم ترمي طريقي په واسطه د بور انهايدرايد B2O3دارجاع څخه لاس ته راوړي 3Mg+B2O3              3MgO+2B دغه تعامل اګزوترميک دى ددي تعامل په نتيجه امورف بورون لاسته راځي مګنيزيم اکسايد د مالګو تيزابو د انحلال په اثر جلا کوي او د تعامل محصولات د سوديم هايدرواکسايد اوو روسته يې هايدروجن فلورايد په واسطه مينځي خالص کرستلي بورون د هايدروجن په واسطه د هلايدونو د احيا څخه لاسته راوړي 6HBr+2B	 2BBr3+3H2 د دغي طريقي په واسطه خالص بورون لاسته راځي نا خالص بورون د پوتاشيم فلوروبوريت (KBF4) د حرارت ورکولو څخه د سوديم يا پو تاشيم سره يو ځاي کولاي شو چې لاسته راوړو. KBF4+3K                       4KF+B
بورن مرکبات ١ د بورون کسايد B2O3: په طبيعت په ازاد حالت نه پيدا کيږي د ظاهري شکل له مخي B2O3ښيښه ډوله ګيګروسکوپي ماده ده په اوبوکې حل کيږي او بوريک اسيد جوړوي B2O3+3H2O                                    2H3BO3 B2O3په څو مو‌ديفکيشنونو پيدا کيږي د برون فلزي مرکبونه يا بورانونه: زياتره فلزات د سنتيز د شرايطو په نظر کې نيولو سره مختلف ترکيب لرونکي بورايدونه جوړوي M4B,  M2B  ,  M3B4   ,  MB2  ,   MB6 د کروم لپاره لاندې معلوم دي Cr4B  ,   Cr2B    ,    Cr5B3    ,    Cr3B4    ,    CrB2 د بورايدونو جوړښت د بورون د مقدار د زياتوالي له مخي ډير زيات تغير کوي. برون تراي هلايدونه: د بورون مرکبونه د ټولو هلوجنونو سره چې د (BHCl3) فورمول لرونکې او مثلثي شکل لري چې د بورون اتوم يې په مرکز کې واقع دي په دي حالت کې د بورن اتوم دSP2هايبريديزيشن لرونکې دى بورون د هلآيدونو فزيکي حالت د غاز (BF3)څخه تر جامد(BI3) پوري د مايع حالت (Bcl3او BBr3) له لاري تغير کوي د دوي ثبات د فلورين څخه تر ايوډين پوري تغير کوې د بورون ټول هلايدونه د لويس د تيزابو څخه عبارت دي دوي د لويس د زياتو قلوياتو سره په اسانۍ تعامل کوي لکه اوبه ، امينونه ، الکول ، F- ايونه سره د تعامل په اثر BF-4ايون جوړوي BF3دنورو هلايدونو په خلاف قسمآ هيدروليز کيږي. BF3+6H2O                                        3H3O+3BF-4+H3BO3 BF-4+H2O                                   [BF3OH-]+HF BCl3 او BBr3په بشپړ ډول د اوبو په واسطه هايدروليز کيږي بوريک اسيد ورکوي چې د ليويس د قوي تيزابوخصوصيت مشخص کوي BCl3+3H2O                                      H3BO3+3HCl دبورون د هلايدونو د هادروليز تعاملات غيري رجعي دي د امونيا د تعامل په اثر د B    N رابطه د دونر اکسپتور د ميکانيزم په اساس منځ ته راشي څنګه چې د بورون بنيادي مرکبونه (B2O3,  B2H6) د تيزابونو څخه عبارت دي د قلوياتو سره د تعامل له امله عادي انيوني کمپلکسونه منځ ته راځي 2NaOH +  B2O3                                 2NaBO2  +  H2O 2LiH (BH3)2                                                    2Li [BH4] NaOH + BF3                                       Na [BF3H]
اورتو بوريک اسيد يا بوريک اسيد (H3BO3) دغه ماده په طبيعت کې پيدا کيږي کولاي شو چې د سوديم تترا بوريت ( Na2B4O7) د گرم محلول او د تيزابو د تعامل څخه لاسته راوړو. Na2B4O7 +  H2SO4 +5H2O                      H3BO3+Na2SO4 Na2B4O7 + 2HCl  +  5H2O                           4H3BO3  +  2NaCl د بوريک اسيد د محلول د سړولو په واسطه د دوهم ځل لپاره کرستل کيږي ځکه چې نومړي مرکب په يخو اوبو کې کم حل کيږي بوريک اسيد د ډيرو ضعيفو تيزابو له جملي څخه دى آن دا چې د کاربونيک اسيد او هايدروجن سلفايد څخه هم ضعيف دي بوريک اسيد د تودوخي ورکولو په واسطه اوبه د لاسه ورکوي چې لومړي په ميتا بوريک اسيد ( HBO2) او روسته په بورانهايدرايد )B2O3) بدليـږي. 2H3BO3                                       2HBO2                    B2O3
سوديم تترا بوريت بوريکس  NaB4O7(Borax) بوريک کولاي شو چې په لاندې ډول وليکو 2NaBO2. B2O3بوريکس کيداي شي چې د بوريک اسيد او سوديم هادروکسايد د تعامل څخه لاسته راشي. 4H3BO3 + 2NaOH                       Na2B4O2 + 7H2O بوريکس د حرارت ورکولو په واسطه خپلي کرستلي اوبه له لاسه ورکوي او ويلي کيږي د ويلي کيدو په حالت کې د مختلفو فلزاتو اکسايدونه حلوي او ميتا بوريک اسيد دوه ګوني (مضاعفي ) مالګي جوړوي چې د هغوي اکثريت رنګه وي يا په بل عبارت د رنګه ښيښي څخه عبارت دى. Na2B4O7 (Na2O.2B2O3)+ CaO                2NaBO2.CO (BO2)2 Na2O. 2B2O3 + CuO                                     2NaBO2.Cu(BO2) دغه تعاملات څرګندوي چې بوريکس د فلزاتو د سطحي څخه د جلا کولو قابليت لري له دي کبله بوريکس اکثرآ په ولډنګ کارۍ کې د فليوکس په ډول استعمالوي. د بورون نايترايدونه : د حرارت په لوړه درجه کې د بورون د ناتروجن اويا امونيا B203 تعامل کوي او بورناترايد تشکيلوي د بورون نايترايد2(BN) چې د پوليمير په شکل وي يو بي رنګه ماده ده او حرارت په مقابل کې مقاومه ، غيري فعاله او بريښنا هادي نه ده ذکر شوي ماده د ګرافيت په قسم هګزاګونال جوړښت لري چې په لوړ فشار او درجه د حرارت کې د الماس په څير مکعبي جوړښت خپل ځان ته غوره کوي چې په دي صورت د شکل نيولو اتومونه تترايدريک ينعي SP3 شکل نسي نوموړي ماده د بورازون په نوم يادوي چې تر 2000C0 ثابت وي او د تيزابونو ، قلويو ، او نورو مرکباتو په مقابل کې مقاوم وي يو د جالبو مرکباتو څخه چې B-N رابطه په هغه کې موجوده ده د بورازولB3N3H6 مرکب دي چې د غيري عضوي بينزين په نوم هم ياديږي دا ماده د مايع حالت بوي او د انحلاليت د قابلت په اساس د بينزين سره مشابه دى توپير د هغه د بينزين سره په قطبي والي او کيمياوي فعالوالي کې دى چې په هوا کې اکسيدي کيږي او د اوبو سره په سستۍ تعامل کوي B3N3H6 +15  4 O2 + 3   2 H2O                      3H3BO3+  3   2 N2  د بورازول څخه د راکټونو د سونګ د موادو په حيث ګټه اخيستل کيږي (٥ م م – ١١٤-١١٥)
بورون او د هغه د مرکبونو استعمال: بورون د ژوندانه د ډيرو مهمو عناصرو د جملي څخه دى  ,Mo,Cu,Mn,او Zn سره يو ځا ي هغه د پيځو مهمو نايترو عناصرو د جملي څخه دى بورون په الياژونو کې د علاوه کونکې په توګه استعماليږي چې د هغوې مقاومت د حرارت او د استهلاک په مقابل کې زياتوي همدارنګه بورون د ځنو محصولاتو د سطحو په جوړښت کې وجود لري يا په بل عبارت د بورون په واسطه يې  سطحه کلکوي د بورون د اتوم هسته د نيترونونو د جذب لويه قاعده لري له دي سببه د بورون څخه د نيوترونونو د فاع او د اتومي رياکتورونو د کنترولونکو جوړښتونو کې بورلرونکې فولاد استعمالوي بوريتونه د زياتو مينځونکو موادو په ترکيب کې برخه لري B2O3 د يو شمير شيرو ضروری جوړونکې جز دى )د حرارت په مقابل کې مقاوم او  کيمياوي مقاومو ښيښو) په ترکيب کې برخه لري او د لابراتواري لوښو د جوړولو لپاره استعماليږي بوريکس د کود په توګه استعماليږي ځکه د بورون کم مقدار د نباتاتو لپاره ضرور شميرل کيږي د Ti,V,Cr,Zr,Nb,Hf,Taبورايدونه چې ترکيب يې د EB2   اوMO2B5 دى چې د ويلي کيدو تودو خه يې د 2100 – 3250 C0 ده او د اور په مقابل کې د راز راز مقاومو پرزو د جوړولو لپاره استعماليږي. دبورون تاثیردانسان په روغتیاباندی بوریوداسی عنصرده چی دکیمیاوی پروژوداستعمالولوسره په چاپیریال کی تولیدیږی انسانان دبورکیمیاوی عنصرپه سبزیجاتو،میوو،اوبواودمصرفی محصولاتوله لاری لاسته راځی دماهی دغوښی خوډل په بدن کی دبوردغلظت دزیاتیدوعوامل ګرځی ځکه چی بوراکثرادژوندیوموجوداتوکی زخیره کیږی. کله چی انسان یاحیوان ډیرزیات مقداربورپه یوطولانی موده کی دخپلوخوډلوله لاری جزبوی .اودهغه دتولیداندامونه لکه دمذکرجنس ترتاثیرلاندی راځی اوکله چی مونث جنس دخپل حامله ګی په دوران کی زیات مقداربورجزب کړی دنوی زیږیدل شوی موجودزیږدل مشکل سره مخامخ کیږی اوامکان لری چی دخپل وخت نه واوړی اویاهم بیخی ناقص موجودوزیږوی .اوهمدارنګه کله چی انسان دبورون غازتنفس کړی داوریدلوپه سیستم کی مشکلات منځته راوړی .اوکله چی سړی داسی یوخواړه وخوریو چی زیات مقداربورون ولری دبورغلظت دهغه په بدن کی دیرزیاتیږی اوډیرمشکلات رامنځته کوی لکه دمعدی عفونیت دځیګرعفونیت دکولمواودمغزوعفونیت سبب ګرځی.اوبالاخره دمرګ سبب ګرځی دبورلیږمقدار په غوږونو،ستونی اوسترګوکی مشکلات رامنځته کوی. دبوتاثیردې‎ژوندپه چاپیریال باندی دهوادګډوډیدوپه صورت کی بوراوبواوخاوری ته داخل کیږی اوبورډیرلیږمقداردځمکی لاندی په اوبوکی شتون لری اودښیښی په جوډولو ،احتراق ډبروسکارواودمس په ویلی کولوکی استفاده کیږی .دکیمیاوی سری نه استفاده کول بوردژوندچاپریال ته ننوځی اودهغه بورمقدارچی دانسانی فعالیتونوپه واسطه دژوند په چاپریال کی پیداکیږی کمه ده واښه دبورکیمیاوی عنصردځمکی څخه لاسته راوړی اودانسان یاحیوان داستفاده کولودهغوواښوڅخه دبورون مقدارپه غذایی ځنځیرکی اندازه تیتیږی.اوددبورغلظت دڅښلوپه اوبواوهواکی دومره ډیرنده لکه څرنګه چی په کوم ځای کی چی خلک کاروبارکوی هلته دبورون غلظت زیات وي.
په زراعت کې د بوران ارزښت •	بوران د کم مصرفه غذايي عناصرود جملې څخه دى کوم چې د نبات په تغذيه کې مهم رول لوبوي. •	يواځې بوران د لږ لګښته غذايي عناصرو د جملى څخه غيرفلزي عنصر دى چې د نباتاتو د ودې اوتوليد لپاره ضروري دى. •	د بوران د کموالې او زياتوالې په منځ کې اندازه د نبات او خاورې په سستم کې ډيره کمه ده. •	دوه مشيمه نباتات نظر يو مشيمه نباتاتو ته د بوران زيات ضرورت لري. •	د بوران ټوله اندازه په خاوره کې د نبات لپاره په Available نه وي موجوده. دکم مصرفه غذايي عناصرو پرابلمونه مشخص وجوهات دي چې د کم مصرفه غذايي عناصرو په موجوديت باندې په خاوره او د نبات په جذب کې تاثير کوي. 1.	د لوړ حاصل لرونکو نباتاتود ورايټيو معرفي کول. 2.	د عضوي سرو د استعمال کمول. 3.	دLeaching اوErosion پواسطه د کم مصرفه غذايي عناصرو ضايع کيدل. 4.	دمالګين کيدو او سوډيمې کيدو مشکل. 5.	د خاورو Calcareous طبيعت. 6.	د مشخصو عناصرو خپلمنځي اړيکې. 7.	د خاورې لوړ PH بغير د Mo څخه. دخاورې او نبات په سستم کې د کم مصرفه غذايي عناصرو اندازې
لږ لګښته غذايي عناصر	                    خاوره 	Plants… ugg-1…. B	0.10.7	360 Mo	0.07---0.2	110 Zn	0.51.0	5--100 Cu	<0.02 >1.0	2-5 Fe	2.54.5	10-100 Mn	<1.8- >1.8	5--500
په خاوره او نبات کې د بوران حالت
تورمالين Tourmaline او بوروسليکيټ کمپلکس د بوران هغه منرالونه دي چې په زياترو خاورو کې پيدا کيږي.د خاورې د ټول بوران زياته اندازه په تورمالين مرکب کې ده.چې دا يو غيرمنحل منرال دى او ددې منرال څخه د بوران ازاديدل ډير بطي دي. په خاوره کې د بوران مجموعي مقدار اندازه 20---200mg/kg ده چې ددې زياته اندازه نباتاتو ته Unavailable وي.او په Availableحالت کې(دګرمواوبومحلول)کې يي اندازه 0.4—5mg/kg او يا د بوران مجموعي اندازه په خاوره کې د 20—200Lb/Acre او يا هم 100PPM—10ده. د بوران هغه شکلونه چرې نبات تهAvailable وي پدې کې عضوي بوريت،د کلشيم او سوډيم پيچلي مرکبات او همدارنګه مختلف عضوي مرکبات چې د نباتاتو او زره بيني موجوداتو د تجزيي څخه لاس ته راغلي وي.د بوران Availabilityد PH په زياتيدو سره کميږي. دا اکثره په Calcareous soils کې په کمه اندازه موجود وي.نباتاتو ته د بوران جذب د ګرمو اوبو د محلول په ليول او د HCl د لاس ته راتلونکو خاورو پورې اړه لري. د بوران زهري حالت د خاورې په ټسټ کې په لاندې جدول کې ښودل شوى دى.نباتات شايدبوران په يوځائ ډول د بوريک اسيد په شکل جذب کړي مګر دا پروسه سمه معلومه نده. Nutrient content mg/kg کم مصرفه عناصر کمه اندازه	متوسطه	زياته	زهري دګـــــــــرمــــــــــــــــــــــــــــــــــو اوبومـــــــــــــــــــحلول B	<0.5	0.5—1.0	>1.0	>5 دHCl دستخـــــــــــــــــــراج پواســــــــــــــــــــطه B 	0.5	0.5—1	>1 Source: Adapted from Johnson &Fixen (1990:269)
په نباتاتو کې د بوران وظيفې
	بوران د انساجود مناسبى ودى او انکشاف لپاره يو ضروري عنصر دى. 	بوران د نباتي حجرو دوام او مقاومت زياتوي او همدارنګه د نباتاتو په تکثري مرحله کې برخه اخلي. 	دحجروي غشاَ د لارې دکاربوهايدريت انتقال اسانوي. 	دنورو نباتي غذاګانو په حل کيدو او ميتابوليزم تاثير کوي. 	د بوران کموالې په نباتاتو کې د نشايستې اوشکرى په توليد تاثير کوي. 	د بوران غير کافي اندازه په نبات کې د نيوکليک اسيد ميتابوليزم ګډوډوي. 	د شکرې او نشايستې په منځ کې توازن ساتي. 	دګرده افشانۍ اودتخم دتوليدلپاره ضروري عنصر دى. 	دنارمل حجروي ويش،دنايتروجن ميتابوليزم اود پروتين جوړيدولپاره مهم دى. 	دحجروي ديوال دصحيح جوړيدو لپاره ډير مهم دى. 	د حجروي غشاد ښې وظيفې لپاره ضروري دى او همدارنګه د پوتاشيم په انتقال کې چې د حجرې دداخلي اوبوبيلانس او کنترول وظيفه په غاړه لري رول لوبوي. 	بوران ښايي د لګنين د جوړيدو لپاره ضروري وي. 	بوران ښايي دATP په جوړيدو کې مهم رول ولوبوي. 	کلوروپلاستونه په زياته اندازه بوران لري.
په خاوره کې د بوران شکلونه
1.	منرالي بوران.........................…...................Mineral boron 2.	په خارجي سطحه جذب شوى بوران...............Observed boron 3.	په عضوي ډول مغلق بوران.......Organically Complex boron 4.	 په اوبو کې حليدونکى بوران................Water soluble boron په خاوره او نبات کې د بوران غلظت د بوران غلظت په لاندې جدول کې ښودل شوى دى. کمه اندازه	متوسطه	زياته	زهري خاوره Ugg-1	<0.5	0.5—1.0	>1.0	>5.0 نبات Ugg-1	<15	11—100	100-200	>200 Source: Rashid et al. (1996).
هغه فکتورونه چې د بوران په موجوديت تاثير کوي
1.	PH:لوړ PH د بوران موجوديت کموي او ټيټ PH د بوران موجوديت زياتوي. 2.	Leaching condition: دمينځلو حالت:دغټوزراتولرونکى او زيات اورښت شايدددې سبب شي چې په موقتي ډول په خاوره                   کې د بوران کموالى رامنځته کړي. 3.	کم عضوي مواد: عضوي مواد د بدن او نورو غذايي عناصرو ساتونکي دي. 4.	کم رطوبت:د بوران اخيستنه داوبوپه جذب پورې اړه لري.نوځکه وچکالي د بوران جذب کموي.همدا رنګه د بوران کموالى د ريښووده هم کموي چه په نتيجه کى په نبا ت باندي دبوران فشار دوه چنده کيږي. 5.	دخاورى دCa:Bبلانس:بعضى عملياتودا ښودلى ده چه په خاوره کى د کلسيم زياته اندازه چې د خاورې PH پورې اړه نلري د بوران د بوران اخيستل کمولى شي.که څه هم په زياتو حالاتو کې د خاورې د Ca زياته اندازه د خاورې د لوړ PH سره يوځاى وي او د PH تاثير پرې زيات وي.په بعضى حالاتو کې د بوران د زهريت په صورت کې د هغې د لرى کولو لپاره د منحلCa استعمال د بوران زهريت ختموي. 6.	دK:B بلانس:د پوتاشيم زياته اندازه بعضى وخت د جوارو حاصل کموي که چيرته بوران محدود وي. 7.	دZn:B او P بلانس:په وربشو باندې تجربو ښودلى ده چې د Zn په استعمال سره د بوران راټوليدنه کميږي.او د فاسفورس زياته اندازه استعمال د بوران راټوليدنه زياتوي. 8.	دنايتروجن فشار:دنايتروجن کمه اندازه شتوالى د نبات قوت کموي پداسې حال کې چې ددې قابل به نه وي چې نور غذايي مواد واخلي .دا کار شايد د بوران په اخيستنه هم تاثير وکړي. هغه حالات چې د بوران کموالى رامنځته کوي 	وچ موسم. 	د رڼا زيات شدت. 	د اسيدي خاورو قلوي کيدل. 	داوبخور په اوبو کې په زياته اندازه کلسيم. 	په دوامداره توګه د هغه نباتاتو کرل چې د خاورى څخه بوران کموي. 	هغه ساحى چې د زيات اورښت لپاره برابرى وي. د بوران د کموالي علايم بوران نبات ته Immobileعنصر دى نوپدى خاطرد بوران د کموالي نښې لومړى د نبات په لومړنۍ وده ايزه برخه کې ښکاره کيږي.کوچنۍ پاڼى خپل شکل ته تغير ورکوي غونجيږي،پيړيږي او تور رنګه ابي شين رنګ غوره کوي او شايد د پاڼو د رګونو په منځ کې غيرعادي chlorosis رامنځته کړي.پاڼى او تنى يي ژر ماتيدونکى او کړسنده ګرځي او د تبخير مخنيوى کوي .که د بوران کموالى دوام پيدا کړي د نبات پورتنۍ وده ايزه برخه مړه کيږي اودګلانواو ميوؤ جوړيدل خرابيږي او نه جوړيږي.ميوې يي ډيرې کوچنۍ پاتې کيږي او کيفيت يي خرابيږي.اوهمدارنګه ريښې يي سريښناکه معلوميږي پيړيږي او د Necrotic نښى پکى ليدل کيږي .يعنى انساج يي مړه کيږي اود ريښو انکشاف يي متاثره کيږي.دنبات تنې چاودلې معلوميږي. په چغندرو کې د بوران د کموالي نښه Crown & heart rotده.ځوانى پاڼى يي تاويږي او د ودې مخه يي نيول کيږي او نصواري رنګه يا تور رنګه ګرځي په نتيجه کې داخلي پاڼى متاثره کيږي او وده ايزه برخه مړه کيږي.زړى پانى کړسنده او Chlorosis پکې رامنځته کيږي. داغ لرونکې سطحه پکې انکشاف کوي او کارک ډوله جوړښت پکى منځته راځي.لکه په ټماټر،ګلپي،ستروس او مڼو کې.د شوتلوپورتنۍ پاڼى سور رنګه معلوميږي.او په رشقه کې په ځوانو پاڼو کېChlorosis رامنځته کيږي.په رشقه او شوتلو دواړو کې پورتنى بند لنډوي او نوى وده کوونکې پاڼې تاؤ راتاؤ وي.پنبه شايد وريښمينه وده ولري او دپورتنۍ برخې وده يي کمه وي.جوار شايد په پاڼو کې کومې نښې ونلري مګر د ګردى تيوب خپله وظيفه صحيح نشي اجرا کولاى دا ددې سبب ګرځي چې ګرده افشاني نشي او په نتيجه کې داسې وږي لاس ته راځي چې تشې دانې ولري.
دبوران کموالي علايم په لاندې جدول کې ښودل شوي. نباتات	مشخص علايم رشقه
شوتله
جوار
انګور
شړشم
باجره
سائبين
چغندر
لمرګلى
تمباکو
غنم	پورتنۍ برخه يي زخمي کيږي،مړه کيږي او کم ګلان او کمزوري پلي لري او پورتنۍ برخه يي زيړيږي.
تنه ،رنګ او وده يي بيکاره وي،ګلان او تخمونه يي کميږي.او پاڼې يي تاويږي،مړاوې او کړسنده کيږي.
اوږدې او اوبلنې ليکې پکى راښکاره کيږي او بيا سپينيږي او وده کوونکى برخه يي مړه کيږي. د چاودلي ځاى څخه يي تور رنګه مايع راوځي.د غوزې داخلي برخه يي بى رنګه کيږي او غوزه يي نيمه سپړيدلې وي.
دانګورو مرکزي ساقه يي له منځه ځي.
دممپلو په مرکزي برخه کې توره خالي منځه ساحه ليدل کيږي.
پاڼې يي نرۍ او خړرنګه معلوميږي.او اوبلنى او شفافه ليکى پکې ليدل کيږي.اودتخم سرونه يي ډک نه وي.
په پاڼوکې يي داغونه رامنځته کيږي.پاڼى يي تاويږي او بيا دا نښې له منځه ځي.ګلان نه نيسي او ريښې يي وده نه کوي.
د چغندرو پاڼى زيړيږي يا وچيږي او د پاڼو مرکزي رګ يي کلکيږي.داخلي انساج يي بې رنګه او نصواري کيږي.او د Crown برخه يي خوسا کيږي.
د لمرګلي پاڼى مړاوى کيږي.اودPeduncle دکمزوروالي له امله يي په غير عادي ډول څوکې راغونجيږي.
د تمباکو پاڼو غونجيږي اود پنډک شکل يي تغير کوي.
دغنموسرونه تاويږي.او په پاڼوکېChlorosis رامنځته کيږي.
دبوران کمبود سره د نباتاتو حساسيت
د بوران سره د مختلفو نباتاتو حساسيت فرق کوي چې په لاندې ډول ښودل شوي دي. د بوران د کموالي سره د نباتاتو حساسيت کم حساسيت لرونکي نباتات	متوسط حساسيت لرونکي نباتات	زيات حساسيت لرونکي نباتات وربشى،باجره،لوبيا سائبين،ستروس،غنم، سنډ،سټرابري، جوار، ګدن،نخود، وريجې، کچالو	کرم،مولۍ ،ګازرې، پالک،ګيلاس،پنبه، خواږه کچالو،انګور تمباکو،ممپلي،ټماټر، کاهو،زيتون، شفتالو، ناک. رشقه ، مڼه شوتله ، ګلپي مثور، ګلاب چغندر، ټيپر لمرګلى Source:Lucas & Knezek(1972:267).Keren and Binghan(1985:262)
د بوران د کمبود اصلاح بوراکس او سوډيم تترابوريت عامې استعماليدونکى سرې دي.او همدارنګه بوريک اسيد هم په خاوره او هم د پاڼوپه سطحه دSpray په ډول استعماليږي. په ډيرو ځايونو کې چې د ډبرو سکاره سوځي نو يوه زياته اندازه بوران هوا ته ازاديږي.او کله چې باران شروع شي دا بوران بيا ځمکى ته راښکته کيږي دبوران د سمون لپاره بايد کيمياوي بوران لرونکى سرې خاورو ته واچول شي.بوراکس(Na2B4O7.10H2O)د بوران ښه کيمياوي سره ده.بوراکس چې د سوديم بوريت څخه عبارت دى په سلو کې 10.6برخې بوران لري.او ډيره استعماليږي.څرنګه چې نوموړى سره د اوبو پواسطه د خاورى څخه مينځل کيږي .نو کله کله بيا نوموړى سرې سره شيشه ئي مواد يوځاى کوي تر څو چې خپل حليدل کم کړي.او د نبات د زياتې ګټې سبب شي.او همدارنګه بوريک اسيد د محلول په ډول د بوران د لږوالي په وکې د پاڼو په سر شيندل کيږي.سوډيم بوريت هغه سره ده چې په سلو کې 14.28برخې بوران او سالبور په سلو کې 20.5برخې بوران لري. لدوګايټ(Mg2FeBO5)، رنايت(Na2B4O7.4H2O) ،کولمنايت(Ca2B6O11.5H2O) ، الکسايت(NaCaB5O9.8H2O) ،               مګنيزيم بوريت (Mg3(BO3)2) ،او تورمالين(H4NaMg3B3Al6Si166O31) دبوران د منرالونو جملې څخه دي. د بوران نارمل استعمال2Kg B/h دى.د بوران د کموالي او زهريت په منځ کې اندازه ډيره کمه ده نو په زيات دوز سره د بوران استعمال په اسانۍ سره د نباتاتو وده زيانمنولاى شي.نو پدې خاطر چې د بوران مناسب دوز استعمال شي او په منظم ډول تقسيم شي زياتې توجه ته اړتيا لري. د بوران هغه سرې چې په زياته اندازه استعماليږي. منبع ئي	فارمول ئي	دبوران % Borax	Na2B4O7.10H2O	11 Boric acid	H3BO3	17 Sodium tetra borate	Na2B4O7.5H2O Na2B4O7	14 20 Solubor	Na2B4O7	20 Colemanite	Na2B6O11.5H2O	20 Source: Murphy &Walsh (1972)
د بوران د استعمال سپارښت شوې اندازه
دپاشان(Broadcast) په ډول د بوران اندازه 1-3Lb/acre ده.او په قطارونو کې د بوران اندازه نده سپارښت شوې.او په پاڼو باندې د دبوران  استعمال سپارښت شوى دى. 0.10-0.25Lb/acre دلاندې څو دلايلو په اساس د بوران استعمال د Broadcastطريقې ته ترجيح ورکړل شوى ده. 1.	دقطارونو په منځ کې د بوران استعمال د ناانډولۍ خطر زيات لري. 2.	بوران په خاوره کې غيرمتحرک دى اود Broadcast په ډول يي نبات ته رسول ډير مؤثر دي. 3.	Broadcast په ډول دبوران استعمال د پاڼود بوران د استعمال په خلاف په فصل کې يي يو ځل استعمال هم کفايت کوي.چې په مناسبه اندازه بوران نبات ته ورسيږي.
نباتات	په يوهکتار کې د بوران اندازه په کيلوګرام غلجات	0.5—1.0 ګني	0.5—2.0 پنبه	0.5—02. علوفه ئي نباتات	1.0—4.0 ستروس	1.0—2.0 مڼه	1.0—2.0 لمرګلى	1.0—3.0 کچالو	0.5—1.0 چغندر	1.0—3.0 ټماټر	1.0—1.5 پالک	1.0—2.0 پياز	1.0—2.0 گلپي	1.0—2.0 ټيپر	1.0—3.0 مولۍ	1.0—2.0 Source: Shorrocks (unknown year).
په خاوره کې د بوران استعمال
دزيات بوران لرونکو خاورو اصلاح
عبدالغفور لېوال
عبدالغفور لېوال په انګرېزي: (Abdul Ghafoor Liwal) افغان ډيپلوماټ، په ايران هېواد کې د افغانستان اوسنی سفير او د پښتو ژبې يو ډېر نامتو شاعر او لیکوال دی. نوموړی د خپلې ښې شاعرۍ او ليکوالۍ له امله په افغانستان او پښتونخوا کې ډېر مينوال لري.
'''عبدالغفور لېوال د ۱۳۵۲ لمریز کال د کب میاشتې پر ۲۰ د کابل ولايت په موسهي ولسوالۍ كې زيږيدلى دی. په خټه صاحب زاده حسين خېل او د علي محمد خان زوى دى. لومړنۍ زده کړې يې د كابل د اعتبار خان په عالي لېسه او لوړې زده كړې يې د كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي په پښتو څانګه كې تر سره كړې دي. هغه نورې لوړې زده کړې په امريکا متحدو ایالتونو کې ترسره کړې دي.'''
دندې
۱- د (هنداره) خپرونې خبريال او د چلوونكې ډلې غړى، ۱۳۷۴ ل.
۲- د كابل پوهنتون د فرهنگي شورا مرستيال ۱۳۷۶-۱۳۷۴ کلونه.
۳- د افغانستان د مرستو د مركز د بشري حقونو د څانگې غړى، ۱۳۷۷-۱۳۸۰ ل کلونه.
۴- په كابل كې د جگړې او سولې د راپور جوړونې د انستيتيوت لومړنى كتونكى (اډيتور) او مسوول ۱۳۸۰ ل کال.
۵- په كابل كې د آزادۍ راډيو د پښتو څانگې كتونكى او خبريال ۱۳۸۱ ل کال.
۶- د افغانستان د اساسي قانون د كميسيون د مطبوعاتي څانگې مشر او د دارالانشا وياند ۱۳۸۱-۸۲ ل کلونه.
نوموړى په هېواد كې د بېړنۍ لويې جرگې لپاره د هېواد د ليكوالو، شاعرانو او ژورناليستانو منتخب استازى وو او د اساسي قانون د لويې جرگې پر مهال يې د دغې جرگې د مطبوعاتي چارو د سمون مسوليت پرغاړه درلود.
عبدالغفور لېوال په افغانستان كې د قلم د نړيوالې ټولنې د ۹ كسيزې استازې جرگه گۍ غړى دى. همدا راز يې د ۱۳۸۲ ل ل كال د هنرمندانو د نړيوالې ورځې په وياړ د هېواد د ممتازو هنرمندانو په ډله كې د پښتو د ښه شاعر رسمي ستاينليك گټلى دى.
چاپ شوي اثار يې
۱- مخه ښه او دوه منظومې، ۱۳۷۶ ل کال پېښور.
۳- هوسۍ (منظومه)، ۱۳۷۸ ل کال، پېښور.
۴- ارشاك او اوشاس (منظومه)، ۱۳۸۰ ل کال، پېښور.
۵- د وريښمو تول (د پښتو شعر د اوسمهالي بهير كره كتنه)، ۱۳۸۱ ل کال، كابل.
۶- د ماشومانو لپاره كيسې او بوختياوې، د ماشومانو د ادبياتو په اړه، ۱۳۸۱ ل کال، كابل.
۷- كله چې ته خپه شې (د شعرونو ټولگه)، ۱۳۸۲ ل کال، كابل.
۸- د نيلوفرو كيسې، راټولونه، د افغان ښځو په اړه د بېلابېلو ليكوالو كيسې، ١٣٨١ ل کال پېښور.
له ۱۲۰ څخه ډيرې علمي – مسلكي مقالې يې د هېواد په مجلو او خپرونو كې.
د ښاغلي لېوال يو شمېر کتابونه د چاپ لپاره چمتو دي.
اخځلیکونه
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
ښاخه بری
ښاخه بری چی په انگریزی کی ورته prunning وایی معمولا د ونی دشکل ورکولو او ښه میوی نیولو لپاره تر سره کږی. په اول او دوهم قرن کي د چين د شپږمي سلسلي په دوران کي د ونو لنډول او شاخه بري په پراخه توگه تر سره کيده. دغه طريقه د زينتي بوټو Ornamental Plant  لپاره طرخه شوي وه د يو لسم نه تر ديارلسم قرن نه را په ديخوا هم د تانگ دسلسلي په دوران کي د شکل ورکولو يا Panjing   اوج ته ورسيده.
او د کرل شو ونو د ډولونو په ميځ کي د زردالو او مڼو وني شاملي وي. د ميوه دارو ونو د شکل ورکولو شروع په څوارلسم او پينځلسم قرن کي شوي دي. په شلم قرن کي loretteد فرانسي په Wagnonville  کي د اوړي شاخه بري سيستم يعني  Summer Pruning د مڼوپه ونو د هغي د گل د زخمي يعنيFlower bud د سريع نمو لپاره تر سره کړه ددغه عملي کار تر سره کول د اوړي د زخي اخستلو په شان وه چي د 19 قرن په نيمايي کي  چي په مجموعي توگه گلاب او الو په ونو کي تر سره کيده او له هغه څخه را پديخوا نوموړي تگ لاري عملي پراختيا ومنده.
تقريبا د 1915 کال نه را پديخوا د ونو فزيالوژيکي عکس العمل د شاخه بري په نسبت د پاملرني وړ وگرځيده او دغه لاسته راوړني په 1986 کال کي د Mika  په واسطه شوي دي.