cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د سالنگ لويه لاره
د سالنگ لويه لاره د سالنگ د شمالي او سويلي ساحو تر منځ يو لوی سړک دی چې کار يې د ١٣٣٩ ش کال په لومړيو وختو کې پيل شو او د ١٣٤٣ ش کال د سنبلې په ١٢ رسماً پرانستل شو. د دې سړک اوږدواله ( د کابل څخه تر پلخمري پورې) ٢٣٠ کيلومتره ده، او د تونل طول يې د شمالي خولې څخه تر سويلې خولې پورې ٢٦٧٦ متره دی.
وېشنيزه:د افغانستان لويې لارې
تربت جام ولسوالي
تربت جام ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان تربت جام)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د تربت جام ښار دی. دا ولسوالي ۲۶۷٬۶۷۱ تنه نفوس لري. د تربت جام ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
کازرون ولسوالي
کازرون ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کازرون)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د کازرون ښار دی. دا ولسوالي ۲۶۶٬۲۱۷ تنه نفوس لري. د کازرون ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۵ کېښودل شو.
کوستا کونکورديا
کوستا کونکورديا د کونکورديا ټولگي يوه سفري بېړۍ ده.
شحات محمد انور
0
ژباړه او ترتیب: نور احمد نعماني / تعلیم الاسلام ویب پاڼه
شحات محمد انور یو له هغو پیژندل شویو قرآني ستورو نه وو چي رڼا  یې  نه یوازي مصر بلکه نړۍ ټوله روښانه کړې وه.
استاذ هم خپل شاګرد ته بشپړ توجه او پاملرنه وکړه ځکه چي په شاګرد کې  یې  قراني مینه او علمي نبوغ له ورایه ښکاریده او فکر  یې  کاوه چي کيدای شي هم دا وړتیا  یې  یو ورځ د مصر او اسلامي نړۍ یو له مشهورو او نامتو قراوو نه وګرځوي همداسی وشوه.
کوم وخت چي به دې ځوان تلاوت کاوه نو د ده ښکلي او زړه راښکونکي ږغ به ډیرو ته دا ور په زړه کول چي کيدای شي یو وخت دا داودی حنجره او ستوني مو تنده را ماته او د راډیو ټلویزون له لاري د مینوالو په مخ راښکاره شي.
"شحات محمد انور" وا یې:
په ۱۹۷۰ کال کې زما یو ملګری چي "حسن الحفناوی" نومیدی او د "میت غمر" ولسوالۍ په شورا کې  یې  دنده لرل له مانه وغوښته چي په هغه پلان شوي غونډه کي ګډون وکړم کومي ته چي د دولت لوی چارواکي او د مصر د راډیو ټلویزون اول رئیس دکتور "کامل البوهي" راتلونکي دی او غونډه به په "مسجد الزنفلی" "میت غمر" کې ترسره کيږي دی وایې :
ماهم ښه کړل او یاد شوی مجلس ته د ګډون په موخه ورغلم او د قرآن کریم د مبارکو آیاتونو په تلاوت کولو می غونډه پرانسته او ګډون وال راته زیر شول آن چي د مرحوم "شیخ البوهي" فکر هم زما په لور شو او راته و یې  ویل چي ته ولي په (اذاعة القرآن الكريم) کې برخه نه اخلی څو چي په رسمي بڼه دي تلاوتونه له همدې لاري نشر او تا خلګ وپیژني، او ته د ښکلي آواز او قوي حنجری څښتن یې ؟
نو ما هم خپل نوم وړاندي کړ څو چي د ازمویني لپاره په ۱۹۷۹م کال کې راته خطاب راغلی او د امتحان لپاره وبلل شوم خو د ازمویني اخستلو لپاره غوره شویو استاذانو له مانه وغوښتل چي د قراني مقاماتو او ترنم په برخه کې څو وخت ځانګړی زدکړي وکړم
په دې اړه مي له استاذ کامل محمود او... استاذ احمد صدقي نه وپوښتل هغوی راته وویل:
چي د "علم الاصوات" په آزاد او بې پرې معهد کې زدکړي وکړم څو مقامات وپیژنم ما هم د دوی راکړي مشورې ته لبیک ووایه او د معهد په لور ولاړم او له دوو کالو پرله پسي زدکړو نه وروسته د ترنم او آواز پیژندني یو متمکن استاذ راووتم.
له معهد نه وروسته مي په ۱۹۷۹م کال کې دویم ځل بیا د ازمویني لپاره د قراوو نه د راډیو ټلویزون لپاره د امتحان اخیستلو د هیئت کمیټي ته خپل نوم وړاندي کړ څو ومنل شو او هغوی رانه وغوښتل چي (۱۰) دقیقي تلاوت وکړم او د تلاوت په وخت کې له یو مقام نه بل مقام ته نقل شم او د تنقل په وخت کې تجوید، احکام پیژندل، مخارج، او "آواز بدلولو" ته بشپړ پام او توجه وساتم.
تلاوت مي وکړ او تر تلاوت کولو وروسته د امتحان ځانګړي کمیټې غړیو راباندي ډیره ښکلې او عاطره ثناء وویل او ډیر زیات یې وستایلم او راته  یې  مبارکي راکړه او په آخر کې  یې  راته ځیني خاص او ځانګړي نصیحتونه وکړل چي د هغو په پام کې نیولو سره خپل آواز خوندی وساتم او له دې وروسته مي نوم د راډیو د رسمي قراوو نوم لړ ته ور زیات او په رسمي بڼه د خپل هیواد یو قاري ومنل شوم همدا راز  یې  راته وخت وټاکي څو په خپل ږغ کې ځیني کوتاه او لنډ تلاوتونه چي ۵، ۱۰ یا ۱۵ دقیقی مدت ولري او داغه رنګه آذان د راډیو لپاره تیار او چمتو کړم ترڅو په ژوندۍ بڼه له همدې لاري نشر ته وسپارل شي.
راډیو ته تر رسمي کيدلو یوه میاشت وروسته زما (۴۱) تلاوتونه په ارشیف کې پراته وه استاذ "احمد الملاح" چي د خارجي څانګي او دیني نشراتو مسؤل وو راته ټلیفون وکړ او و یې  ویل:
آیا ته تیار  یې  چي سهار د"قرآن الفجر" خپروني لپاره تلاوت وکړې ځکه چي خپروني ته بلل شوی "قاری" د کوم خاص عذر له مخي نه شي راتلای
ما ورته وویل:
هو ولي نه؟ سره له دې چي په زړه کې ډیر زیات خوشحاله وم سم لاسي کور ته روان شوم او له "میت غمر" نه تر قاهری پوري پروت واټن مي په څه کم یو ساعت کې رالنډ کړ ددې لپاره چي کورنۍ او دوستانو ته زیری ورکړم چي سهار په ژوندی بڼه زما ږغ د راډیو له لاری د هوا په څپو کې اوریدلای شی.
ددې خبر په اوریدو مي د کور ټول لوی او واړه او آن د کلي خلګ دومره خوشحال سوه چي بیخي ویده نه شول چي سهار به مو د غوږونو له پردو سره
د " شحات محمد انور " ښکلی او ښائسته ږغ اورېدل کيږي.
د "اذاعة القرآن الکریم" نه کور ته تر رسیدلو وروسته په سل ګونو خلګ راټول شوي او زموږ کلي ته راغلي څو ماته مبارکي ووایې  هغه ددې لپاره چي ماته رب العزت جل جلاله بشپړ او پوره توفیق راکړ څو د راډیو له لاري د مینوالو تنده ور ماته او په قراني جام یې اوبه کړم.
(مرحوم شیخ) اووه اولادونه لرل پنځه لوڼي او دوه زامن چي نومونه  یې په لاندي ډول دي:
زامن "انور شحات" او "محمود شحات" چي اوس مهال دواړه د پلار په څیر د مصر د راډیو ټلویزون رسمي او منل شوي قاریان دي.
او لوڼي یې:
نجلاء الشحات، امینه، حسنات
(ارواښاد شیخ) د اولادونو په څیر شاګردان هم له اوښکو ډکي سترګي پریښول چي اندازه  یې  په مصر او له مصر نه دباندي زرو تنو ته رسیږي چي په هغو کې ځینی د راډیو ټلویزون رسمي قاریان دي چي نومونه  یې  په لاندي ډول دي:
۱:قاری الشیخ ناصر الزیات
۲:شیخ شعبان الحداد
۴:شیخ محمود بدران
۵: شیخ اسماعیل الطنطاوي
۶:شیخ محمد المریجي
۷: شیخ علاء الدین احمد علي
او په ږغ کې چي  یې  له ده نه زیات رنګ اخیستی هغه یې مشر زوی " شیخ انور شحات " دی هغه چي (الله جل جلاله) ورته د پلار په څیر ښکلی ږغ، قوی آداء ورکړې او تل به ورته پلار د همدې لاري تعقیبولو نصیحت کاوه.
د ۱۴۲۹/۵/۱ نیټه چي د ۲۰۰۸/۳/۱۳ سره سمون خوري له دې فاني نړۍ نه د تل پاتي او ابدي ژوند په لور وکوچيد.
روح  یې  ښاد او یاد دې تل وي.
د سپیڅلي قرآن او قراوو خادم نور احمد "نعماني" په قلم.
-
د شیخ محمد انور ښایسته قرائت
لسوتو
لسوتو په انګلیسي Kingdom of Lesotho) رسمي نوم (د لوسوتو هیواد پاچاشاهي) دی. لسوتو په جنوبي افریقا کې پروت هیواد دی چې له اوبو سره هیڅ مرز نه لرې. یاد هیواد ۰۰۰'۷۹۵'۱ میلیونه وګړي او ۳۵۵'۳۰ کیلومتره مربع مساحت لري، پلازمینه یې د ماسرو ښار رسمي ژبه فرانسوي او د پیسو واحد یې د لسوتو لوتی (LSL) ده.
ایداري وېش
د لسوتو هیواد په ۱۰ ایداري برخو وېشل شوی دی:
۱ – باریا (Berea)
۲ – بوتا بوته (Butha-Buthe)
۳ – لریبه (Leribe)
۴ – مافتنګ (Mafeteng)
۵ – ماسرو (Maseru)
۶ – موهالس هوک (Mohale's Hoek)
۷ – موخوتلونګ (Mokhotlong)
۸ – کاچاز نک (Qacha's Nek)
۹ – کوتینګ (Quthing)
۱۰ – تابا تسګا (Thaba-Tseka)
خوشاب ولسوالۍ
خوشاب ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۹۰۵،۷۱۱ و.
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
لنجان ولسوالي
لنجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان لنجان)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د زرين‌شهر ښار دی. دا ولسوالي ۲۶۲٬۹۱۲ تنه نفوس لري. د لنجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د افغانستان د همبستگۍ گوند
د افغانستان د همبستگۍ گوند یو آزادیول حرکت دئ څې د ۲۰۰۴ ع کال د آپریل په ۱۷می نېټې تاسیس شو. دا گوند د سیاستمدارانو مفاسد انتقاد کوی.
جکارتا
جاکرتا د اندونيزيا هېواد پلازمېنه او له سترو ښارونو څخه دی.
جاکارټا (/dʒəˈkɑːrtə/؛ انډونیزیایي تلفظ یې: [dʒaˈkarta])، په رسمي ډول د جاکارټا ځانګړې پلازمېنې سیمه (انډونیزیایي کې: Daerah Khusus Ibukota Jakarta)، د انډونیزیا ترټولو لوی ښار او پلازمېنه ده. جاکارټا چې د جاوا په شمال لوېدیځ ساحل کې، د نړۍ ترټولو ډېر نفوس لرونکې ټاپو کې پروت دی، د آسیا ترټولو لوی سوېل ختیځ ښار دی او د ASEAN ډیپلوماټیکې پلازمېنې په توګه عمل کوي. دا ښار د انډونیزیا د اقتصاد، کلتور او سیاست مرکز دی. دا ښار د ولایتي وضعیت لرونکی دی چې په ۲۰۲۰م کال کې یې ۱۰۵۶۲۰۸۸ کسه نفوس درلود. که څه هم جاکارټا یوازې ۶۶۴.۰۱ کیلومټر مربع (۲۵۶.۳۸ مایل مربع) پراختیا لري او له همدې کبله د انډونیزیا په ولایتونو کې ترټولو کوچنۍ پراختیا لري، د هغه ښاري ساحې مساحت ۹۹۵۷.۰۸ کیلومټر مربع (۴۵۸۴ مایل مربع) دی، چې په هغه کې د سټلایټي ښارونه لکه بوګور، ډیپوک، ټانګیرانګ، سوېلي ټانګیرانګ او بېکاسي شامل دي، او تر ۲۰۲۱م کاله د هغه اټکلي نفوس ۳۵ میلیونه کسه دی چې هغه په انډونیزیا کې په ترټولو لویه ښاري سیمه او په نړۍ کې (له ټوکیو وروسته) په دوهمې لویې ښاري سیمې بدلوي. جاکارټا د انډونیزیا ولایتونو په منځ کې د انساني توسعې شاخص له نظره لومړۍ درجه لري. د جاکارټا سوداګریز فرصتونه او د هېواد نورو سیمو په پرتله د ژوند لوړو سټانډارډونو په وړاندې کولو سره، د انډونیزیا ټاپوګانو څخه د کډوالو د جذبېدو لامل شوی دی او هغه یې د بېلابېلو کلتورونو د اوبه کېدو په دیګ بدل کړی دی.
د آسیا په سوېل ختیځ کې جاکارټا یو له پخوانیو ښارونو څخه ده چې تل په کې خلک مېشت پاتې دي. دا ښار په څلورمه پېړۍ کې د سونډا کاپلا په نوم تاسیس شو، او د سونډا سلطنت لپاره په یو مهم سوداګریز بندر بدل شو. په یوه وخت کې، دا ښار د هالنډي ختیځ هند پلازمېنه وو، کله چې د باټاویا په نوم پېژندل کېده. جاکارټا تر ۱۹۶۰م کاله په رسمي توګه په لوېدیځې جاوا کې یو ښار وو، ترهغو چې د هغه ولایت رسمي وضعیت د پلازمینې ځانګړې سیمې په توګه بدل شو. د یوه ولایت په توګه، د هغه جوړښت کې پنځه اداري ښارونه او یوه اداري ناحیه شاملې دي. جاکارټا یو نړیوال الفا ښار دی او د ASEAN مرکزي دفتر، مالي موسسې لکه د انډونیزیا بانک، د انډونیزیا د ارزښتمنو اثارو بدلولو مرکز او د ګڼو انډونیزیایی کمپنیو مرکزي دفترونه او څو ملیتي شرکتونه په دې ښار کې واقع شوي دي. په ۲۰۱۷م کال کې، د ښار GRP PPP ۴۸۳.۴ میلیارد ډالر اټکل شوی وو.
د جاکارټا اصلي ننګونو کې د ښاري چټکه وده، د چاپېریال ویجاړتوب، مسدود ترافیک، ګڼه ګوڼه او سېل شامل دي. جاکارټا په کلنۍ توګه تر ۱۷ سانټي مترو (۶.۷ اینچه) ډوبېږي، چې د سمندر د اوبو لوړوالي سره، دا ښار د سېلابونو راوتو ته برابروي. دا په نړۍ کې له چټکو پلازمېنو څخه ده چې د ډوبېدو په حال کې ده. د دې ننګونو له امله، د ۲۰۱۹م کال په آګسټ کې، ولسمشر جوکو ویډوډو اعلان وکړ چې د انډونیزیا پلازمېنه به له جاکارټا څخه د بورنیو ټاپو ختیځ کالیمانټان ولایت کې د نوسانټرا پلان شوي ښار ته ولېږدول شي.
نوم
جاکارټا د بېلابېلو مېشت ځایونو کور پاتې شوی دی، لاندې په هغو دورو کې کارول شوو نومونو لیسټ برابر شوی دی.
د هغه نوم «جاکارټا» د جایاکارټا ویي څخه (په دواناګاري کې: जयकर्त) اخیستل شوی دی چې په اصل کې له سانسکریټ जय jaya (بریالی) او कृत krta (ترسره شوی، بشپړ شوی) څخه اخیستل شوی، ځکه جایاکارټا د «بریالی عمل»، «بشپړ شوي عمل»، یا «بشپړ شوې بریا» په توګه ژباړل کېږي. دا ښار پس له هغه په دې نوم ونومول شو چې د فتح الله مسلمانو سرتېرو چې په ۱۵۲۷م کال کې یې په بریالیتوب سره پرتګالیانو ته ماتې ورکړه او له دې ښار حخه یې وشړل. مخکې له دې چې دې ښار ته د جاکارټا نوم ورکړل شي د «سونډا کېلاپا» په نوم یادېده. پرتګالي درمل جوړوونکي، ټومه پېرس ختیځ هند ته د خپل سفر په اوږدو کې د دې ښار نوم په خپل شاهکار کې د جاکاټرا یا جاکارټا په توګه ولیکه.
په اووه لسمه پېړۍ کې، دا ښار د Koningin van het Oosten (د ختیځې ځمکې ملکې) په توګه پېژندل کېده، کوم نوم چې د باټاویا ښار په مرکز کې د ښاري ښکلا، کانالونو، عمارتونو او ښاري نظم له امله ورکړل شو. په ۱۹مه پېړۍ کې ختیځ ته د پراختیا څخه وروسته، دا نوم ډېری د ښار شاوخوا سیمو (لکه منټنګ او د مرډکا میدان شاوخوا سیمه) د پراخه کرښو، شنو فضاګانو او حویلۍ ګانو پورې وتړل شو. د جاپان اشغال وخت کې، دې ښار جاکاروټا توکوبتسوشي (ジャカルタ特別市،د جاکارټا ځانګړی ښار) ته خپل نوم بدل کړ.
رسمي کارول شوی نوم یې Daerah Khusus Ibukota Jakarta دی چې په لفظي معنا کې د جاکارټا ځانګړې پلازمېنې سیمې معنا لري.
له استعماره مخکې دوره
د جاکارټا په شمول د لوېدیځې جاوا شمالي ساحلي سیمه د تاریخ څخه مخکې د بوني کلتور سیمه وه چې له میلاد څخه مخکې ۴۰۰م کاله د میلاد نه وروسته تر ۱۰۰م کاله پورې ځلانده وه. په مډرنه جاکارټا او د هغه په شاوخوا کې یوه سیمه د تاروماناګارا سلطنت، چې په انډونیزیا کې د هندو سلطنتونو یوه لرغونې دوره ده، یوه برخه وه. د توګو په شاوخوا کې د شمالي جاکارټا سیمه د پنځمې پېړۍ په لومړیو کې په یوې پرنفوسه مېشت ځای بدله شوه. د توګو لیکنه (په لوړ ګومان له میلاد څخه ۴۱۷ کاله وروسته لیکل شوې ده) چې د توګو د باتومبوه په کلي کې، د شمالي جاکارټا په کوجا کې کشف شوه، اشاره کوي چې د تاروماناګارا پاچا پورناوارمان هایډرولیکي پروژې ترسره کړې دي؛ لکه د هغه پلازمېنې ته نږدې د چانډراباګا سیند او ګوماټي سیند د اوبو لګولو او اوبو راوېستلو پروژې. د تاروماناګارا له سقوط څخه وروسته، د هغوی سیمې د جاکارټا سیمې په شمول، د هندو سونډا سلطنت یوه برخه شوې. له اوومې پېړۍ د دیارلسمې پېړۍ تر لومړیو، د سونډا بندر د سریویجایا سمندري امپراتورۍ په واک کې وو. په ۱۲۲۵م کال کې لیکل شوې چو-فان-چي، چینایي سرچینې ته په کتو سره، چو-جو-کوآ د دیارلسمې پېړۍ په لومړیو کې رپوټ ورکړ چې سریویجایا لا هم پر سوماټرا، د مالایي ټاپو او لوېدیځې جاوا (سونډا) باندې حکومت کوي. دا سرچینه وایي د سونډا بندر سټراټېژیک او ځلاند دی او د سونډا مرچ د کیفیت له اړخه د غوره مرچو په توګه یادوي. خلک په کروندو کې کار کوي او کورونه یې له لرګیو څخه جوړ شوي دي. د بندر سیمه د سونډا کېلاپا په نوم (سنډاني کې: ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮨᮜᮕ) وپېژندل شوه او په څوارلسمه پېړۍ کې د سونډا سلطنت لپاره یو مهم سوداګریز بندر وو.
لومړنۍ اروپایي بېړۍ، له مالاکا څخه څلور پرتګالي بېړۍ، په ۱۵۱۳م کال کې په داسې حال کې چې د درملو لپاره د یوې لارې په لټه کې وو، د ننه شوې. د سونډا سلطنت له پرتګالیانو سره د ګډې ګټې تړون لاسلیک کړ او هغو ته یې اجازه ورکړه چې په ۱۵۲۲م کال کې داسې یو بندر جوړ کړي چې د دماک مخ پر ودې ځواک په وړاندې له مرکزي جاوا څخه دفاع وکړي. په ۱۵۲۷م کال کې، فتح الله، د دماک څخه یو جاوایي جنرال، په سونډا کېلاپا برید وکړ او هغه یې فتحه کړه او پرتګالیان یې بهر کړل. سونډا کېلاپا جاکارټا ته خپل نوم بدل کړ او د بانټن سلطنت د پاچا په مېشت ځای بدل شو چې وروسته بیا د سوېل ختیځې آسیا په لوی سوداګریز مرکز بدل شو.
افت یا مضر موجودات (ارګانېزم)
افت هر هغه حیوان یا نبات ته ویل کېږي چې انسانانو او د هغوی اړوندو شیانو ته زیان ولري. په ځانګړې توګه دا اصطلاح هغو موجوداتو ته کارول کېږي چې کرنیزو محصولاتو، مالدارۍ او ځنګلونو ته زیان رسوي او یا هم خلکو ته په کورونو کې د مزاحمت سبب کېږي. انسانانو د خپلو موخو لپاره چاپېریال برابر کړی او کله چې د هغوی فعالیتونه د انسان پر موخو منفي اغېز کوي، د نورو موجوداتو په پرتله چې کومه فضا اشغالوي دوی ته د زغم وړ نه ده. مثلاً فیل په خپل طبیعي استوګنځي کې د اعتراض وړ نه دی، خو کله چې محصولات تر پښو لاندې کوي بیا افت دی.
جکارتا
له استعماره مخکې دوره
د بانټن سلطنت له شهزاده جایاویکارټا سره د اړیکې له لارې، هالنډۍ بېړۍ په ۱۵۹۶م کال کې را دننه شوې. په ۱۶۰۲م کال کې، د ښاغلي جیمز لنکسټر په مشرۍ د بریټانیا ختیځ هند شرکت لومړنی سفر، آچه ته ورسېد او بانټن ته لاړ او هلته هغوی ته اجازه ورکړل شوه ترڅو یو سوداګریز مرکز جوړ کړي. دا سایټ تر ۱۶۸۲م کاله د انډونیزیا په ټاپوګانو کې د بریټانیا د سوداګرۍ په مرکز بدل شو. اټکل کېږي چې جایاویکارټا له انګلیسي سوداګرو سره، چې د هالنډیانو رقیبان وو، سوداګریزې اړیکې جوړې کړې وې، ځکه په ۱۶۱۵م کال کې یې هغوی ته اجازه ورکړې وه ترڅو د هالنډیانو ودانیو ته مخامخ کورونه جوړ کړي.
افت یا مضر موجودات (ارګانېزم)
ځینې حیوانات د داړلو یا چیچلو له امله منفور دي لکه ماران، مچۍ، مېږیان، ګونګټې، ورږې او کنې. نور چې کورونو ته ننوځي لکه کورني مچان چې پر خوړو کېني او ککړوي یې، ګونګټې چې په لرګینو سوریو کې ننوځي او نور حیوانات چې د شپې له مخې پر ځمګه ګرځي لکه سوسک چې تر ډېره له غیر صحي شرایطو څخه پيدا کېږي.
جکارتا
سرچينې
وېشنيزه:جاکرتا
افت یا مضر موجودات (ارګانېزم)
پر کرنیزو او باغي محصولاتو بېلابېل افتونه برید کوي چې تر ټولو مهم یې حشرات، پویې، چینجي او نور څښېدونکي حشرات دي. هغه زیانونه چې دوی یې اړوي هغه هم نباتاتو ته مستقیم زیان دی او هم په غیر مستقیم ډول فنجي، باکتریايي یا ویروسي عفونتونه دي چې لېږدوي یې. د دغو بریدونو پر وړاندې نباتات خپل ځانګړی دفاعي سیستم لري، خو ښايي بیا هم اغېز پرې وکړي، په ځانګړې توګه په هغو ځایونو کې چې پر نباتاتو مخکې له مخکې فشار وارد شوی وي یا افتونه په ناڅاپي ډول پېښ شوي وي او ښايي هېڅ طبیعي دښمن ونه‌لري. پر ونو اغېز لرونکي افتونه تر ډېره حشرې دي او ډېری یې ناڅاپي بلل شوي، یعنې د ونو طبیعي دښمنان نه دي او ځينې هم داسې فنجي ناروغۍ لېږدوي چې زیانمنوونکې پایلې لري.
په دودیز ډول انسانان په کرنیزو ځمکو او ځنګلونو کې د افت وژونکو موادو په مرسته د دغو افتونو مخنیوی کوي. سره له دې، په دې وروستیو کې د میخانیکي او بیولوژيکي مخنیوي په څېر نورو لارو هم وده کړې.
لاهور ولسوالۍ
لاهور ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۶،۳۱۸،۷۴۵ و.
افت یا مضر موجودات (ارګانېزم)
مفهوم
افت د حیوان، نبات یا فنجي په ګډون هر هغه ژوندي موجود ته ویل کېږي چې انسان يې د خپل ځان، شتمنۍ یا چاپېریال لپاره مضر ګڼي. دا کمزوری مفهوم دی، ځکه یو ژوندی موجود کېدای شي د افت په چاپېریال کې وي، خو په نورو شرایطو کې ښايي ګټور، اهلي یا د منلو وړ هم وي. له بل پلوه مایکرو ارګانېزمونو لکه باکټریاوو، مایکروسکوپي فنجي، پروټېسټونو یا مضرو ویروسونو ته د افت پر ځای د ناروغۍ د لاملونو (پټوجنونو) په سترګه کتل کېږي. د «افت» کلمې پخوانی استعمال په یوې وبايي ناروغۍ په ځانګړې توګه «طاعون» پورې اړوند دی. افت په پراخې معنا سره د بشریت د رقیب په معنا دی.
لاهور ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
افت یا مضر موجودات (ارګانېزم)
حیوانات د افت په توګه
حیوانات هغه مهال افت بلل کېږي چې خلکو یا کرنیزو محصولاتو، ځنګلونو یا ودانیو ته زیان ورسوي. هغه فیلان چې د کروندګرو پر کرنیزو محصولاتو برید کوي او ویجاړوي یې، کروندګر يې افت بولي. غوماشې او کنې ناروغۍ لېږدوونکې دي، خو دا چې چیچونه کوي نو افت هم دی. ملخونه معمولاً انفرادي نبات خوړونکي دي چې له اقتصادي پلوه چندان ارزښت نه‌لري، خو کله چې محصولاتو ته د ننوتو لپاره شرایط ورته برابر شي، د لویو زیانونو د رامنځته کېدو لامل هم کېږي. ډېری خلک د خپل ښار او باغونو په شاوخوا کې الوتونکو ته ارزښت ورکوي، خو کله چې په لویه کچه دا الوتونکي را غونډ شي، ښايي ځوروونکي وي. د مرغیو په سېلونو کې سلګونه زره الوتونکي وي، د اوسېدو ځای یې ښايي له شوره ډک وي او پیخال یا مدفوع یې ډېر وي، پیخال یې اسید لرونکی خاصیت لري چې د فلزاتو، ډبرینو کارونو او دېوالونو د خرابېدو لامل کېږي. په ښارونو کې الوتونکي ښايي د روغتیا لپاره ګواښ وي او ساحل ته نږدې سمندري الوتونکي ښايي ځوروونکي وي، په ځانګړې توګه که دومره زړور شي چې له خلکو څخه خواړه وتښتوي. په هوايي ډګرونو کې ټول الوتونکي ښايي د الوتکې په انجنونو کې ننوزي او له منځه لاړ شي چې دا کار خطرناک دی. دارکوب مرغه [لکه هُدهُد چې یو ډول مرغه دی، تېره مښوکه لري او ونې او لرګي سوري کوي] کله کله په ودانیو او دېوالونو کې سوري باسي او د برېښنا په پایو کې ځالې جوړوي چې د ودانۍ او ځای د زیانمنېدو لامل کېږي. همدا راز د ودانیو په بېلابېلو ځایونو لکه لوداڼو یا ناوو، دودکشونو، هوا کشونو او المونیمي تختو کې د مښوکې په وهلو سره شور جوړوي.
مسلک
مسلک یا شغل Profession مسلک يا شغل د کاروبار او وظيفی يو ډول دی دکوم لپاره چی د وړاندی نه ټريننگ او تعليم ته ډيرزيات ضرورت طبابت،حقوق،تعليم اوتربيه،مالي او دمحاسبی مسلک او شغل.
افت یا مضر موجودات (ارګانېزم)
نباتات د افت په توګه
نباتات هم ښايي د افت په توګه په پام کې ونیول شي، لکه تېری‌کوونکي او بې‌ځایه را شنه کېدونکي بوټي. هېڅ داسې نړیوال تعریف نه‌شته چې نبات افت وګڼي. د سوېلي استرالیا په څېر ځینو حکومتونو خپلو چارواکو ته دا اجازه ورکړې چې «هر هغه نبات چې د محلي چارواکي له نظره ښايي د سیمې پر چاپېریال، شتمنۍ، ارزښت یا د سیمې د اوسېدونکو پر روغتیا او هوساینه منفي اغېز وکړي، افتي نبات دې وبلل شي». په دغو مقرراتو کې د شاملو نباتاتو یوه بېلګه «کالتروپ» (خارخاسک) دی چې د مېږو او وزو د مسمومېدو لامل کېږي؛ خو تر ډېره د ودانیو، سړکونو او تفریحي ځایونو په شاوخوا کې د تېرو او خرابو اغزیو په لرلو سره خلکو ته د مزاحمت لامل هم کېږي.
د افتونو پر وړاندې د نباتاتو دفاع
نباتات ځینې داسې ستراتیژۍ لري چې د خپل ځان د دفاع لپاره یې کاروي، هغه ښايي اغزي یا اغزي لرونکې پاڼې یا پېرړ مومي ډوله رسوبات وي چې دویم دفاعي خط یې ثانویه مسموموونکي یا ناوړه میتابولیتونه دي. د نبات په نسجونو کې میخانیکي زیان نبات ته د پتوجنونو یا ناروغۍ پیداکوونکو لاملونو د ننوتو زمینه برابروي او نبات تحریکوي چې خپله کیمیاوي دفاع فعاله کړي. دغه نبات په چټکۍ سره د خرابو شوو نسجونو خوله تړي تر څو زیان را کم شي.
په کرنه او بڼوالۍ کې
افتونه او ناروغۍ هر کال ۴۰ سلنه محصولات له منځه وړي. د کرنیزو افتونو په توګه د دغو موجوداتو تر ټولو مهمې ډلې حشرات، کنې، چینجي او نور څښېدونکي موجودات دي.
حشرات په لویه کچه محصولاتو ته دوه ډوله زیانونه اړوي. لومړی هغه مستقیم زیان دی چې دوی یې نباتاتو ته رسوي، ځکه دوی له نسجونو څخه تغذیه کېږي. دا کار د فوتوسنتېز عمليې لپاره د پاڼو د کمېدو، د مخ پر وده څانګو د خرابېدو او د نبات د ودې او قدرت د کمېدو لامل کېږي. دویم هغه غیر مستقیم زیان دی چې حشرات یې نبات ته په کمه اندازه اړوي، فنجي عفونتونه، باکټریاوې او ویروسونه انتقالوي یا نبات ته د پتوجن د ننوتلو اجازه ورکوي.
هغه کنې چې په کرنیزه ځمکه کې تر ټولو ډېره ستونزه جوړوي، عنکوبتي کنې دي. قطر یې تر یو ملي متر کم دی، شمېر یې ډېر زیات دی او په ګرمو او وچو شرایطو کې وده کوي. هغوی تر ډېره د پاڼو په لاندې برخو کې اوسېږي او د تغذیې لپاره د نبات حجرې سورۍ کوي. هغوی تقریباً په ټولو مهمو غذايي محصولاتو او ښکلايي نباتاتو کې هغه که بهر وي یا د ننه موجود دي. بله ډله کنې صفراوي کنې دي چې پر ډېرو نباتاتو اغېز کوي، بېلابېل ډوله کنې اصلي افتونه دي چې د محصولاتو لپاره د لوی اقتصادي زیان لامل کېږي. هغوی د نبات له ریښو یا له ځمکې بهر برخو څخه تغذیه کېږي او ویروسونه لېږدوي.
په کرنه او بڼوالۍ کې د افتونو مخنیوی
په محصولاتو کې د افت د کنټرول تاریخ د تمدن پیل ته ور ګرځي. د مخنیوي یا کنټرول لومړنۍ تګلاره میخانیکي وه، له یویې (قلبې) نیولې بیا د لاس په مرسته د حشراتو تر لرې کولو پورې. په لومړنیو طریقو کې د سلفرو یا ګوګړو د ترکیباتو استفاده هم شامله وه چې تر میلاد وړاندې ۲۵۰۰ کاله مخکې په سومریا کې دا کار کېده. په لرغوني چین کې له نباتاتو څخه ترلاسه شوي حشره وژونکي مواد تر میلاد وړاندې تر ۱۲۰۰ کال پورې د غلو دانو د درملنې او پر نباتاتو د دوا شیندلو لپاره کارېدل. چینايي کرنې د افتونو د طبیعي دښمنانو په واسطه بیولوژيکي مخنیوی او د افتونو د کمېدو لپاره د کرلو د وخت بدلون تر میلاد وروسته په لومړۍ پېړۍ کې په رسمیت وپېژانده. په اروپا کې کرنیز انقلاب د نباتاتو لپاره اغېزناک حشره وژونکي معرفي کړل؛ لکه پیرتروم، ډریس، کواسیا او د تنباکو عصاره. همدا راز د بورډوکس مخلوط (چونه او کافر سلفېټ) او پاریس ګرین (د ارسینیک ترکیب) چې دا دواړه ډېر کارېدونکي دي.
مسلک
مسلک او کاروبار تر مېنځ فرق
سره ددی چی ددی دواړو اصطلاح گانو مانا دگټی لاسته راوړل دي خو فرق يی پدی کی دی چی دکاروبار يا Business دشروع کولو څخه دمخه ټريننگ ته ضرورت نشته خو د مسلک يا Profession دشروع کولو څخه دمخه مشخص علم او ټريننگ ته ضرورت دی.
سرچینې
وېشنيزه:مسلک وېشنيزه:کاروبار
اېډوارډ ټېللر
اېډوارډ ټېللر (په انگرېزي: Edward Teller) يو هنگري-امريکايي فيزيکپوه او ساينسپوه وه چې د هايډروجن بم يې جوړ کړ. هغه ته د هايډروجن بم پلار هم وايي.
کوويډ-۱۹ وبا
د کوويډ-۱۹ وبا، د کرونا وايرس وبا په نوم هم پېژندل کيږي. په نړۍ کې له ۲۰۱۹ ز کال څخه خپره نړيواله وبايي وايرسي ناروغي ده (COVID-19) چې د کرونا وايرس ۲ (SARS-CoV-2) له سختو تنفسي نښو څخه پيدا کېږي. دا نوی وايرس په لومړي ځل د چين په وهان ښار کې د ۲۰۱۹ ز کال د دسمبر په مياشت کې وپېژندل شو. د وهاو او د هوبي د نورو ښارونو په قرنطين سره بيا هم ونه توانېد چې دا ناروغۍ مهار کړي او په ډېرې چټکتيا سره ټول چين او په ټوله نړۍ کې خپره شوه. د روغتيا نړيوال سازمان د ۲۰۲۰ ز کال د جنورۍ په دېرشمه نېټه د نړيوالې اندېښنې په څرګندولو سره په ټوله نړۍ کې اضطراري روغتيايي حالت اعلان کړ او د مارچ په يوولسمه نېټه په نړۍ کې وبا اعلان شوه. له ۲۰۲۱ ز کال راهيسې په ډېرو هېوادونو کې د دې وايرس بېلا بېل ډولونه راڅرګند شوي او ډېر هېوادونه يې نيولي دي، لکه الفا، بيټا او ډيلټا ډولونه چې ډېر خطرناک دي. د ۲۰۲۱ ز کال د نومبر تر لومړۍ نېټې پورې له دې وايرس څخه د پنځه ميليونه انسانانو مرګ او له دوه سوه او شپږ څلويښت ميليونه څخه زياتو انسانانو اخته کېدل تاييد شوي دي او په دې توګه دا وبا،  په تاريخ کې يوه تر ټولو خونړۍ وبا وپېژندل شوه.
د کوويډ-۱۹ نښې يا نه وي، يا ژوند ګواښونکې علامې لري. په عمر خوړليو ناروغانو او هغو کې چې ځانګړي روغتيايي شرايط لري، دا ناروغي سخته وي. د کوويډ-۱۹ لېږد هغه وخت رامنځ ته کېږي، کله چې انسانان په ککړه هوا کې په دې وايرس لړل شوي بڅرکي او ذرې په هوا کې تنفس کړي. د دې موادو تنفس هغه وخت زياته شونتيا لري، کله چې انسانان سره ډېر نژدې وي، خو شونې ده چې دا وايرس له لرې سيمې څخه هم ولېږدول شي په ځانګړي ډول په کوټه او هغه سيمه کې چې د هوا بدلېدو نظام يې کمزوری وي. ډېر لږ دا وايرس د سطحو او ککړو مايعاتو له لارې هم لېږدېدای شي. خلک تر شلو ورځو پورې نورو ته وايرس انتقالولای شي او کېدای شي، دا وايرس نورو ته په داسې حال کې هم انتقال کړي، چې خپله يې هېڅ نښې ونه ويني.
په بېلا بېلو هېوادونو کې مختلف واکسين تايید او خپاره شوي دي او د ۲۰۲۰ ز کال د د سمبر له مياشتې د پراخه واکسين لړۍ پېل شوې. د مخنيوي نورو هغو سپارښتنو کې چې د وايرس د خپرېدو مخه نيسي، ټولنيز واټن، په عامه ځايونو کې د مخ ماسک اغوستل، د هوا بدلول او پاکول، د ټوخي يا پرنجي پر مهال خوله پټول، د لاسونو پرېمينځل، ضد عفوني کول او د هغه چا قرنطين کول چې يا ناروغ دي او يا هم د دې ناروغۍ نښې لري. درملنه يې د نښو په لرې کولو تمرکز کوي، خو په دې اړه هڅې روانې دي، تر څو داسې درمل جوړ شي، چې دا وايرس له منځه يوسي. په ټوله نړۍ کې اړوندو مسئولينو پر سفرونو د محدوديتونو په لګولو، قرنطين، سوداګريزو کارونو په رخصتۍ، د کار ځای د ګواښونو مهارول، معايناتو کولو نظام او په دې ناروغۍ له اخته کسانو سره د اړيکې نيولو د پيدا کولو په طريقو سره دې ناروغۍ ته ځواب ويلی دی.
د دې وبا له امله، په ټوله نړۍ کې سختې ټولنيزې او اقتصادي ستونزې رامنځته شوې، په ۱۹۳۰ ز کال کې د نړيوال رکود څخه وروسته د کرونا له امله په نړۍ کې ستر رکود رامنځته شو. همدا چاره د توکو په عرضه کېدو کې د کمښت لامل شوه، ځکه چې د توکو رانيول زيات شول، کرهڼيز اختلالات رامنځ ته شول او خوراکي توکي لږ شول. د پرله پسې قرنطين له امله په نړيواله کچه ککړتيا په بې ساري ډول کمه شوه. ډېرې تعليمي ادارې او عامه سيمې يا نيمې بندې يا بشپړې بندې شوې، ډېری مراسم يا لغوه يا وځنډېدل. په ټولنيزو او ټوليزو رسنيو کې ناسم معلومات خپاره شول او سياسي کړکېچ خورا سخت شو. د دې وبا له کبله توکميز او جغرافيايي توپيرونه، روغتيايي برابرۍ، د عامې روغتيا او فردي حقوقو تر منځ د توازن د اړتيا مسائل راپورته کړل.
نومول
دا وبا په بېلا بېلو نومونو پېژندل شوې. په عمومي توکه په خپل عاميانه نوم پېژندل کېږي، «د کرونا وايرس وبا»، سره له دې چې نور انساني کرونا وايرسونه هم د داسې خپرېدو او وبا ګرځېدو لامل ګرځېدلي دي، لکه (sars). مخکې  تر دې چې دا يوه وبا اعلان شي، «د کرونا وايرس خپرېدا» او «وهان کرونا وايرس خپرېدا» په نوم پېژندل کېده.
په وهان کې د لومړي خپراوي پر مهال، دې وايرس او ناروغۍ ته يوازې کرونا وايرس او وهان کرونا وايرس وېل کېدل، او کله ناکله به دا ناروغي د وهان سينه بغل په نوم يادېده. د ۲۰۲۰ ز کال په جنورۍ مياشت کې د روغتيا نړيوال سازمان دې وايرس او ناروغۍ لپاره د « 2019-nCoV» او « 2019-nCoV» لنډ مهالي نومونه وړانديز کړه، دا وړانديز يې د ۲۰۱۵ ز کال د لارښود او د ناروغۍ يا وايرس د نوم په توګه د جغرافيايي سيمو  (لکه وهان، چين)، څآرويو ډولونو يا د ځينو خلکو د ډلو د کارولو پر مهال د نړيوالو لارښودنو پر بنسټ وکړ، تر څو تر يو بريده د ټولنيز پېغور څخه مخنیوی وشي. رسمي نوم « COVID-19» او « SARS-CoV-2 » د روغتيا نړيوال سازمان له خوا د ۲۰۲۰ ز کال د فبرورۍ په يوولسمه نېټه اعلان کړای شول. تدروس ادهانوم  وايي: سي د کرونا لپاره، وي آی د وايرس لپاره، ډي د ناروغۍ لپاره او نولس د هغه وخت لپاره کله چې په لومړي ځل خپور او وپېژندل شو (د ۲۰۱۹ ز کال د دسمبر يو دېرشمه). د روغتيا نړيوال سازمان، همدا راز په عامه اړيکو کې د دې ناروغۍ لپاره کوويډ-۱۹ وايرس او د کوويډ-۱۹ مسئول وايرس نومونه هم کاروي.
د وايرس نور ډولونه هم په بېلابېلو نومونو پېژندل شوي. د روغتيا نړيوال سازمان له خوا د رسمي نوم له ورکولو مخکې، په عمومي توګه هغه نومونه ورکول کېدل، چېرته چې دا وايرس لېدل شوی و (لکه ډلټا ډول وايرس چې د دې وايرس هندي ډول دی) او په عامه محاوره کې «د کرونا ډولونو» په نوم پېژندل کېږی. د ۲۰۲۱ ز کال د مۍ په پای کې، د روغتيا نړيوال سازمان د يوې نوې تګلارې په وړاندې کولو سره د اندېښمنوونکو ډولونو او د پام وړ ډولونو لپاره له يوناني تورو ګټه واخسته او د ټولو ډولونو لپاره يې نوې نښې ځانګړې کړې.
مخینه( شاليد)
که څه هم تر اوسه د دې وايرس اصلي سرچینه نه ده معلومه، لومړۍ  خپرېدا يې د ۲۰۱۹ ز کال د نومبر په مياشت کې د چين د هوبي ايالت په وهان ښار کې پیل شوه. د کوويډ-۱۹ لومړۍ پېښې په هغو خلکو کې لیدل شوې وې چا چې په وهان کې د هونان د سمندري خواراکونو پلورنځي څخه لیدنه کړې وه، خو ممکنه ده چې له دې څخه مخکې لا له انسان څخه انسان ته د دې وايرس د لېږد بهير پيل شوی و. د ۲۰۲۰ ز کال د فبرورۍ په يوولسمه نېټه  نړيوال روغتيا سازمان په دې ناروغۍ د کوويډ-۱۹ نوم کېښود، کوم چې د «۲۰۱۹ کرونا وايرس ناروغۍ» لنډيز دی. هغه وايرس چې د خپرېدو لامل شو، د کروناوايرس ۲ د سختو تنفسي نښو (SARS-CoV-2) په نوم پېژندل کېده، يو نوی پېژندل شوی وايرس د شاپرک کروناوايرسونو، پينګولين کروناوايرسونو او SARS-CoV سره ډېر نژدې اړوند و. په علمي ډګر کې پوهان موافق دي چې په ډېرې شونتيا د دې وايرس اصلي سرچینه له څاروي څخه ده، له شاپرکونو يا د نورو تي لرونکو حيواناتو څخه. سره له دې، دې موضوع ډېر اټکلونه او دسيسوي اندونه رامنځته کړل چې همدا اندونه، د انټرنيټ له خونو څخه په چټکتيا سره ستر او پراخه کړای شول. نړيوال جيوپوليتيکي اختلافات، په ځانګړي ډول د متحده ايالاتو او چين تر منځ، د همدې موضوع له امله پورته ولاړل.
وروسته معلومه شوه چې د دې ناروغۍ نښې لرونکی لومړی کس د ۲۰۱۹ زېږديز کال د ډيسمبر په لومړۍ نېټه ناروغ شوی و او هغه د لمدو شيانو د بازار له ډلې سره هيڅ اړيکې نه درلودلې. په هر حال، د اخته کېدو لومړۍ پېښه د نومبر په اولسمه رامنځ ته شوې وه. په هماغه مياشت کې د لومړۍ پېښې د راپور پر اساس د هغوی دوه په درې برخو له ياد بازار سره اړيکه درلودله. ماليکولي تحليلونه څرګندوي چې ممکن مشخصه شوې پېښه د ۲۰۱۹ زېږديز کال د اکتوبر له نيمايي څخه نومبر ترنيمايي پورې په دې وايرس اخته شوی و.
پېښې
له رسمي بهيرونو سره سم رسمي شمېرې هغه دي چې خلک د کوويډ-۱۹ لپاره کتل(معاينه) شوي او د هغوی د معايناتو پايله مثبته راوتلې ده. په لومړي سر کې د ډېرو هېوادونو تګلاره دا وه، هغه کسان يې نه معاينه کول چې يوازې کوچنۍ نښې ولري. د وايرس د خپرېدو د لومړي پړاو ارزونې، چې د جنورۍ تر دروېشتمې نېټې  پورې دي، اټکل کړی و چې د کوويډ-۱۹ شپږ اتيا سلنه ککړ کسان نه و پېژندل شوي او همدا نه مستند شوي، د نهه اويا سلنه مستند شوو پېښو لپاره اصل ګرځول شوی و. د بېلا بېلو طريقو په کارولو سره ډېرو نورو مطالعاتو اټکل کړی، چې په ډېرو هېوادونو کې د اصلي پېښو شمېر، له راپور شوو پېښو څخه خورا زياتې دي.
د پښتنو د اصل او نسب په اړه نظريات
د پښتنو د قومونو د اصل په اړه ډېرې ادعاګانې او نظريې شته. په دې نظرياتو کې لاندې نظريات شامل دي
(۱) د پادشاه ساؤل (طالوت) څخه د دوی نزول، د لرغونې افسانې له مخې، چې ځینې وختونه د اسراییلو دا افسانه د پښتنو د بني اسرائيلو د اثبات لپاره وړاندې کيږي.
(۲) د حضرت ابراهيم او کتورا له اولادې څخه، ځينې افسانې شته چې دوی بيا د ابراهيم عليه السلام اولاده ګڼي.
(۳) د سکندر د پوځ او د یونان د جنوبي آسیا د دولتونو اولادونه چې نظريات بيا دا دي چې پښتانه د سکندر مقدوني د پوځ د پاتې عسکرو اولاده دي، خو البته د دې نظريې په رد کې بايد ووايم چې پښتانه يوه لوبه لري چې دوی ورته وزلوبه وايي چې د افغانستان ملي لوبه هم ده، پښتانه د دې لوبې په اړه وايي چې کله مقدوني سکندر په افغانستان يرغل وکړ(د کوزې پښتونخوا ابادې سيمې يې لاندې کړې) نو پښتنو ځوانانو به د دوی په قرارګاوو باندې شپني غلچکي يرغلونه کول او د مقدوني سکندر پوځيان به يې له ځانه سره ژوندي بيول چې دا کار بيا وروسته په وزلوبه بدل شو.
(۴) د آریايي (ختیځ هند-اروپایی) قبیلو څخه دی( د پښتنو اريايان ګڼل حقيقت ته نژدې تيوري او نظريه ده)
(۵) د هفتالي (سپین هین) د اولادې په توګه. د DNA د مطالعاتو دمخه، دا په عمومي توګه منل شوي چې د دوی اصل نامالوم و، او عصري پوهان په دې باور دي چې پښتانه یو واحد اصل او نسب لري.
حوالې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه روهي وېشنيزه:پښتانه دینپوهان وېشنيزه:پښتانه درملگران وېشنيزه:پښتانه خبريال وېشنيزه:پښتانه جنرالان وېشنيزه:پښتانه تانبې وېشنيزه:پښتانه ادیبان وېشنيزه:پښتانه خبريالان وېشنيزه:پښتانه تاريخپوهان
مافيايي سياست
مافيايي سياست په آسانه او لنډه ژبه ورته د جرم او پساد پر بنسټ سياسي تگلارې جوړولو ته وايي. مافيايي سياست د ټولنې په منځ کې د زور زياتي د مخې نه نیولو او يو اړخیزه خپلچاري قضاوتونو پر بنسټ په گروپونو کې د هغوی په گټه پرمخ ځي، چې دغې تگلارې ته مافيايي سياست وايي. د دغو موخه دا وي چې د ټولنې په هر ډگر کې يوازې او يوازې د همدې يوې ډلې اقتصادي ، پوځي واک او اختيار برلاسي ولري او نور دې د دوی څخه د ډار په سترگې لرې تښتي او د هغوی پر جرمونو دې سترگې پټوي. په لومړي ځل دغه تگلاره د اټاليا په سوېلي سیمو کې د ځايي جنگسالارانو لخوا دود شوه چې پخپل منځ کې یې په مادي شتمنيو سيالي رامنځته کړه.
مافيا
مافيا يو ډول منظم شوي پټې (مخفي)د جرمونو ټولنې يا تنظيمونه دي چې د ځينې ډلبازو لخوا په منظمه توگه په ۱۹مې پېړۍ کې رامنځته شوه. دغه د گډوډو جرمونو او ترهگریزو کړنو په ترسره کولو سره پلان کېږي او موخه یې د پیسو پیدا کول او شتمني ډېرول دي. دغه جرم د ترهگرۍ ، ډارولو ، کس تښتونې ، قچاق او دولتي پسادونو په بڼو مخته وړل کېږي او لدغو کړنو څخه په ډله ییزه توگه ترسره کولو موخه یې په اقتصادي غونډال باندې لاسبری وي. د دغو جرايمو کوونکي هم مافيايي کړۍ نومېږي چې د ډلو په منظم ملاتړ سمبال وي چې موخه یې د بې قانونه لارو چارو ځان په مالي او مادي توگه غټول دي. د دغو ډلو دوهمه برخه غټ جرمونه قچاق د ښځو ، درغلگري ، حکومتي گډوډي رامنځته کول ، سودي قتلونه او د خلکو تېروېستنې دي. د دې هرې مافيايي جرم په ترسره کولو کې د اړوندو ډلو ټول پسادونه په پټه خوله ترسره کېږي په ځانگړي توگه په غلي او ناببره مهال ترسره کېږي. د ډلو ځانته دود وي چې له مخې یې د برم ساتنې دود ورته وايي او دغه دود ته په اټاليا کې اومرته وايي چې په ظاهري توگه د قانون له منگولو څخه د ستنې لپاره افعال کارېږي. دغه جرمي لړۍ په لومړي ځل د اټاليا په سېسليه ښار کې رامنځه شو چې ورته یې سيسليايي مافيا وېل. له هغې راهیسې د نړۍ نورو سیمو ته په گروپونو او ډلو کې د دولتي ، اقتصادي او پوځي برلاسیتوبونو لپاره وغځېده. د اټاليا څخه له اغېزې مافيا په دوهمه پرمختللې توگه د روسيې په هېواد کې دود شوه او همدارنگه په جاپان کې په درېيم پړاؤ لویه شوه او همداسې یې نورو هېوادونو کې هم ريښې وکړې لکه د البانيا مافيا ، مېکسیکو يي مافيا ، او امریکايي مافيا. دغې سیغې (مافيا) په رسنیو او ټولنیزو شبکو کې په نارسمي توگه پکار وړل کېږي ، خو د دغو جرمونو ټولنې او گروپونه هر يو خپل تر منځ دود شوې ويوونه او وينايي سیغې لري.
آرپوهنه يې
مافيا وئی د اټاليا څخه هېواد د سيسليه ښار څخه رامنځه شوی. ځینې پدې آند دي چې دا وئي د سوېلي اټاليا څخه راپورته شوی چې پخوا د عربانو لخوا دا وئی د (محياص) په نوم رامنځته شوی او وروسته بيا مافيوسي په اټاليوي ژبې کې شوی. د محياص عربي وئيي مانا زورزياتی ، ترهگري ، څوک ډارولو مانا ورکوي.
زین العابدین پردېس
زين العابدين پردېس (۱۳۰۷ ل کال، ننگرهار ولايت - ۱۳۵۹ ل کال) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال وو.
مخينه
نوموړي له شعر او ادب سره بې كچې مينه درلوده او د خپل ژوند بهير كې يې پهسلگونو ملي رياليستيكي او ولسي شعرونه وويل. له بده مرغه د دغه شعرونو ډېره برخه د وخت د توپانونو په څپو كې لاهو شوه، خو له نېكه مرغه د ده كورنۍ په دې وتوانېده چې د ارواښاد ځينې خواره واره شعرونه راټول او د چاپ په گاڼه وپسولل.
د پردېس صيب ټوله شاعري پر ولسي واقيعتونو ولاړه ده او د هغه په کلام کې رياليزم يا واقيعت گرايي له ورايه برېـښي. هر کله چې يې کومې ولسي نادودې او د وخت د چارواکو ناروا کړنې د خپلو خلکو پر وړانـدې ليدلي او يا اوريدلې دي، نو پر وړاندې يې درېدلى او له دغـو حالاتو يې نور ولس د شعر په ژبه خبر کړى دى چې څو وارې د همداسې صفا وينا او انتقادي شعرونو له امله د مهال چارواکو او زورورو له خوا بندي او وگواښل شوی خو هغه له خپل ملي هوډ نه په څنگ شوی نه دی.
زين العابدين پردېس د هغه مهال يو له لومړنيو شاعرانو څخه وو چې د خپل ادبي بانډار له نورو ملگرو سره يې په ډېرو شمالي ولايتونو لکه کندز، بغلان، سمنگان، بدخـشان او ځيـنو نورو سـيمو کې د يو ادبې بهير بڼسټ کېښود. موږ همدا او د هغه نور ملگري لکه مرحوم سيد عبدالقيوم عسکر، ارواښاد کشمير خروټی، ارواښاد حاجي وزير احمد حسين خيل، ارواښاد زمرى حسن، ارواښاد محمد اسماعيل ملزم، ارواښاد ډاکټر طلا محمد خادم، ارواښاد نظر محمد کامياب، ارواښاد اسدالله جميلي ارواښاد عصمت الله شرقي، ارواښاد محمد صديق پسرلی او ځيـنې نـور په دغو سيمو کې د پښتو او دري ادب د معاصرې دورې سـرلارې بللى شو.
همدوى ول چې د وخت پر هرې تودې موضوع او تازه پېښو يې غونډې او مشاعرې جوړې کړې او د ولس غوښتنې يې پکې منعکس کړې. همدا کسان ول چې په شمال کې يې د هغه وخت ځينې چاپي خپرونې لکه سپين زر جريده، د سپين زر بولتن، اتحاد جريده او د بدخشان تر نامه لاندې خپرونې پخپلو علمي او ادبي ليکنو او شعرونو ښکلې او غښتلې کړې. هـمدا راز يې د هېواد د نورو سيمو شاعران او اديبان خپلو مشاعرو ته راوبلل او دوى هم د نارنج گل تر دوديزې مشاعرې ورورسېدل، چې پدې توگه يې د هېواد له نورو اديبانو سره هم ادبي او علمي اړيکي ټينگ شول.
مدني اکر او کورنۍ
د شهيد زين العابدين پردېس د گډ ژوند ثمره ۸ زامن او ۵ لوڼې دي، چې څلور زامن يې د انقلاب په څپو کې د دين او هېواد په لاره کې بلهاري شوي دی.
مړينه
زين العابدين پردېس د څو بدرنگه تورمخو، د فرهنگ او ادب د دښمنانو له خوا د ۱۳۵۹ لمريز کال د سلواغې په ۸ شپه له خپل کوره وايستل شو او بيا شهيد کړ شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- ولسي هېنداه (شعري ټولگه)، د ۱۳۸۹ ل کال چاپ.
۲- ولسي هېنداره (شعري ټولگه، دويم ټوک)، د ۱۳۹۰ ل کال چاپ.
اخځليک
۱- https://yaraan.com/shaheed-pardees/
د کب نيونې چاپېریالي اغېز
د کب نيونې چاپېریالي اغېز لکه کب ته د لاسرسي وړتيا، زياتې کب نيونې، د کب روزنې ځايونه او د کب روزنې مديريت غوندې مسئلې او د چاپيريال پر نورو عناصرو لکه:Bycatch باندې د صنعتي کب نيونې اغېز شاملوي. دا مسئلې د سمندري ساتنې برخه دي او د کب روزنې علم په خپرونو کې په ګوته شوې دي. د خوړو او کرنې د نړيوال سازمان (FAO) د ۲۰۱۹ز د راپور له مخې، د کبانو، کلک پوستو بحري حيواناتو، حلزونونو او نورو د اوبو حيواناتو د توليد ودې دوام کړې دی او په ۲۰۱۷ ز کې د ۲۰۱۶ سره د ۴،۱ سلنه زياتوالي په پرتله ۱۷۲،۶ ميليونه ټنو ته رسېدلې. د کبانو د عرضې او تقاضا تر منځ د نړۍ د نفوسو د ودې له امله يو مخ پر وده توپيرشته.
زین العابدین پردېس
اخځليک
۲-
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د کب نيونې چاپېریالي اغېز
کب نيونه او د کب نيونې ککړتيا د سمندر روغتيا او د اوبو څرنګوالي کې د زوال يا کمښت تر ټولو پراخ مرستندويان دي. د کب نيونې جالونه يا هغه جالونه چې په سمندر کې خوشې شوي دي، له پلاستيک او نيلون نه جوړ دي او نه تجزيه کېږي، چې د حيواناتو د ژوند او ايکوسيستمونو باندې چې دوع په کې مداخله کوي، د زيات زيان يا ويجاړنې باعث کېږي. سمندر د ځمکې ٪۷۰ رانغاړي، نو زياته ماهي نيونه او د سمندري چاپيريال ژوبلول، د ځمکې پر مخ هر څوک او هر څه زيانمنوي. د زياتې کب نيونې په سر کې د سمندري خوړو کمښت دی، چې د سمندري ضايعاتو د کتلوي اندازو نه او د کوچنيو پلاستيکونو په پايله کې رامنځته کېږي، چې د عامو خلکو په واسطه مصرفېږي او سمندري خواړه ککړوي.
د ساينس ژورنال د ۲۰۰۶ ز په نومبر کې د څلورو کالونو يوه څېړنه خپره کړه، چې اټکل يې وکړ چې په عمومي هڅو کې به نړۍ په ۲۰۴۸ ز کې له وحشي نيول شوو wild-caught سمندري خوړو نه خالي شي. عالمانو وويل چې ذکر شوی زوال د زياتې کب نيونې، ککړتيا او نورو چاپېریالي عواملو له امله دی، چې په عين وخت کې يې د کبانو د ايکوسيستمونو د له منځه وړنې له مخې د هغوی نفوس کماوه. زيات هېوادونه، لکه: ټونګا، متحده ايالتونه، اسټراليا او باهاماس او نړيوالو مديريتي ادارو د سمندري سرچينو په مناسب ډول د اداره کولو په موخه ګامونه پورته کړي دي.
سمندري غونډۍ هم ځکه د زياتې کب نيونې له امله له منځه ځي، چې د لومې (دام) اچونې پر مهال د سندر د فرش (د ځمکې سطحه) سره زيات جالونه کش کول کېږي. زيات مرجانونه له منخه ځي او د پايلې په توګه د زياتو نوعو ايکلوژيکي تاخچه (قالب يا شيلګی) په خطر کې وي.
په سمندري هستوګنځي باندې اغېزې
د کب نيونې ځيني تخنيکونه د کبانو د هستوګنځي د ويجاړۍ سبب کېږي. د چاودنې او سيانايد په واسطه کب نيونه چې په زياتو ځايونو کې ناقانوني ده، د شاوخوا هستوګنځايونو ته زيان رسوي. د چاودنې په واسطه کب نيونه د کبانو د نيونې په موخه د چاودېدونکو توکو د کارونې طريقې ته راجع کېږي. د سيانايد کب نيونه د کبانو د راټولولو لپاره د هغوی د بې هوښه کولو په موخه د سيانايد د کارونې طريقې ته راجع کېږي. دا دواړه طريقې په عام ډول د کبانو د روزنې سوداګرې او د کبانو د تازه غوښې د سوداګرۍ لپاره کارول کېږي. دا دواړه طريقې ځکه ويجاړوونکې دي، چې دوی په هغه هستوګنځي باندې اغېز کوي، چې سمندرې ټپې کبان پرې د کبانو د له منځه تلنې نه وروسته ژوند کوي. د قاعدې دام (لومه) اچونه [هغه چې د سمندر پر سطحه باندې وي] يعنې له لومو نه شاته د سمندر په تل کې د کب نيونې د جال د کش کولو طريقه، په يو ځل راکاږلو سره د يوې برخې د سمندري تخت (د کبانو د هستوګنې) له ۵ تر ۲۵ سلنه له منځه وړي. زياتره اغېزې د سوداګريزې کب نيونې د طريقو له امله دي. د ملګرو ملتونو د طلايي عصر پروژي (UN Millennium Project) د ۲۰۰۵ ز کال يو راپور چې د ملګرو ملتونو د سرمنشي کوفي عنان له خوا يې ماموريت ورکړل شوی و، د سمندري موجوداتو او نورو په ايکالوژيکي ډول د حساسو هستوګنځايونو د ساتنې په موخه تر ۲۰۰۶ ز کال پورې يې، پر لوړو سمندرونو باندې د تل لومې اېښودنې د منعې سپارښتنه وکړه. دا کار نه و شوی.
په ضمني دول غولوونکې کب نيونه(؟) د کبانو د ژوندي نيونې له امله يوه سترګواښ دی. د کبانو ژوندي نيونه هغه وخت واقع کېږي، چې يو جال، لکه غوښن جال يا لومه په سمندر کې خوشې کېږي او په سمندر کې ګرځي او بيا هم کولی شي سمندري ژوندي موجودات ونيسي. د بامسووليته کب نيونې لپاره د FAO د سلوک د کود له مخې بايد دولتونه، د ضايع او ناسمې وسيلې د اندازې او د کبانو د ژوندۍ نيونې د مخنيوي په موخه کار او عمل وکړي.
زياته کب نيونه
له زياتې کب نيونې نه بېرته د کبانو د موندنې (بهبود يا ترميم) وړتيا پر دې تکيه کوي، چې ايا د ايکوسيستم حالتونه د بيا ترميم (بهبود) لپاره مناسب دي که نه. د نوعو په ترکیب کې ناڅاپي بدلونونه د يوه ايکوسيستم په بدلولو کې اغېزه لري، چې د نورې معادلې انرژۍ جريانونه په کې د نوعو ترکيبونه له هغو نه بېل رانغاړي چې د کبانو د اصلي زېرمې يا انبار له تخليې نه مخکې شته وو. د بېلګې په ډول: يو ځل چې د قزل کب زيات ونيول شي، carp کېدای شي، په داسې طريقې کې بريالی شي، چې د قزل کب لپاره د ارثي نفوس بيا رامنځته کول ناممکنوي.
دا چې له ۱۹۵۰ ز لسيزې نه راپه دېخوا د نړيوالې کب نيونې وده پر مخ ځي، پياوړې کوونکي يا جدي کب نيونه له يو څو محدودو متممرکزو سيمو نه نږدې د کبانو د اوسېدنې ټولو ځايونو ته غځېدلې ده. د تل په راکاږلو کې د سمندري فرش ټوټه کول (خرابول) د مرجان، سفنجونو او نورو اوږد عمر لرونکو نوعو لپاره ويجاړوونکي دي، چې په تېز ډول بېرته نه ترميمېږي او د سوداګريزو کبانو د نوعو لپاره يو هستوګنځی برابروي. دا ويجاړتيا د ايکوسيستم وظيفې ته بدلون ورکوي او د تل لپاره د نوعو ترکيب او د ژوند ډول بدلولی شي. Bycatch يعنې د کب نيونې په دوران کې د نامطلوبو نوعو نيول، په نمونه يې ډول سمندر ته يوازې په داسې حالت کې بېرته ورګرځول کېږي، چې له ټپونو يا تماس نه ومري. فرعي نيول يا Bycatch د ټولې سمندري نيونې د څلورمې برخې استازولي کوي. د شريمپ نيونې په حالت کې فرعي کب نيونه (Bycatch) د شريمپ نيونې په پرتلنه پينځه برابره زياته ده.
د FAO يو راپور په ۲۰۲۰ز کې بيان کړل چې: «۲۰۱۷ ز کې د نړۍ د سمندري کبانو د روزنځايونو ۳۴ سلنه برخې، د زياتې کب نيونې په توګه ډلبندي شوې وې». د کمښت په اختياراتو کې حکومتي قاعده، د مرستو له منځه وړل، د کب نيونې اغېز کمول، آبي (د اوبو) کښت او د مصرف پوهاوی شاملېږي.
ايکولوژيکي ماتېدنه
د کبانو زياته نيونه، د سمندري ايکو سيستم د خدمتونو په زياتې کارونې کې پايله لرلی شي. کب نيونه د زيات شوي فشار د کچو او بدني ټپونو په ګډون (د کبانو د اېښودل شوو لومو له امله)، د کبانو د نفوسو لپاره د بېلابېلو منفي فزيالوژيکي او سايکالوژيکي اغېزو سبب کېدلی شي. زياتره وختونه، کله چې دا درشل تېر شي، کېدای شي د چاپېريال په دننه کې (hysteresis) رامنځته شي. په زيات مشخص ډول، د تور سمندر په سمندري ايکوسيستم کې خيني ايکولوژيکي مزاحمتونه لیدل شوي دي، چې د زياتې کب نيونې له يوه ترکيب او په انسان پورې د تړلو بېلابېلو فعاليتونو په پايله کې و، چې په بدمرغۍ سره يې سمندري چاپېريال او ايکوسيستمم اغېزمن کړی دی. ايکولوژيکي ماتېدنه د جدي کبانو د نوعو د زياتې نيونې له امله هم رامنځته کېږي، لکه: ټايل کب او ګروپر کب، چې د ايکوسيستم د انجنيرانو (چلوونکو) په توګه ورته رجوع کېدلی شي.
د بریتانیا سیاست
د بریتانیا حکومت یو مرکزي نظام دی چې واک سیمه ییزو اداروته لېږدول شوی او د پارلماني ولسواکۍ په چوکاټ کې د مشروطه شاهي نظام له لوري اداره کېږي چې په کې پاچا، چې اوس دویمه ملکه الیزابت ده، د دولت مشر ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې لومړی وزیر، چې مهال بوریس جانسن دی، د حکومت مشر ګڼل کېږي. اجرائیوي واک د پاچا په استازیتوب او خوښه د بریتانیا د حکومت او د سکاتلنډ، وېلز او شمالي آیرلنډ د واک اختیاره حکومتونه له خوا اجرا کېږي. مقننه واک د انګلستان د پارلمان په دوو مجلسونو، د د ولسي جرګې او مشرانو جرګې د سکاتلنډ او وېلز په پارلمانونو کې د مجلسونو له خوا اجرا کېږي. د بریتانیې سیاسي نظام دوه ګونده نظام دی. د ۱۹۲۰ز کلونو را په دې خوا محافظه کار ګوند او کارګر ګوند دوه واکمن ګوندونه دي. مخکې له دې چې کارګر ګوند د بریتانیا په سیاست کې راڅرګند شي، لیبرال ګوند د محافظه کار ګوند تر څنګ بل لوی سیاسي ګوند و. له هغه ځایه چې ګډ او اقلیتي حکومتونه ځیني وختونه د پارلماني سیاست یوه ځانګړنه ده، د ټول ټاکنو لپاره اکثریت-ټاکنیز سیسټم د دې دوو ګوندونو برلاسي ټاکي، خو بیا هم  په تېره پیړۍ کې په پارلمان کې د اکثریت لاس ته راوړلو پرځای په درېیم اړخ ،لکه: لیبرال دیموکراتان، تکیه شوې ده. له ۲۰۱۰ ز کال څخه تر ۲۰۱۵ ز کال پورې محافظه کار – لیبرال دیموکرات ائتلافي حکومت واک په لاس کې درلود چې له ۱۹۵۴ز کال ورسته لومړی ائتلاف ګڼل کېږي. نوموړي ائتلاف، د ۲۰۱۵ ز کال د می په ۷ مه نېټه له پارلماني ټاکنو وروسته پای ته ورسېد، چې په کې محافظه کار ګوند د ولسي جرګې له ۶۵۰ چوکیو څخه ۳۳۰ چوکۍ وګټلې، په داسې حال کې چې د دوی ائتلافي شریکانو له اتو چوکیو پرته نور ټول له لاسه ورکړي دي.
د ایرلنډ له تجزیې سره سم، په ۱۹۲۰ز کال کې شمالي ایرلنډ کورنۍ واکمني ترلاسه کړه، خو د کورنیو ناکرارۍ په اوږدو کې په ۱۹۷۲ ز کال کې بېرته مستقیم واک ترلاسه کړ. سکاتلنډ او وېلز کې د ملتپالو ګوندونو ملاتړ په ۱۹۷۰ ز کلونو کې واک د ورکړې د وړاندیز لامل شو، خو د واک ورکړه په ۱۹۹۰ ز کال رامنځ ته شوه. سکاتلنډ، وېلز او شمالي ایرلنډ هر یو اوس مهال مقننه او اجرائیه ځواکونه لري، چې په شمالي آایرلنډ کې د واک ورکړه په ټولو بنسټونو کې د ګډون په شرط ترسره شوه. د بریتانیې حکومت د واک د نه ورکړې د ستونزو لپاره مسؤل پاتې کېږي او د شمالي ایرلنډ په قضیه کې، د ایرلنډ جمهوري حکومت سره مرسته کوي.
د اجرائيه او مقننه واکونو ورکړه ښایي د بریتانیا په برخو کې د خپلواکۍ لپاره د ملاتړ په زیاتوالي کې ونډه ولوبوي. په ۲۰۰۷ ز کال کې د سکاټلنډ د خپلواکۍ اصلي پلوی ګوند او د سکاټلنډ ولسي ګوند اقلیت حکومت را منځ ته کړ او وروسته د سکاټلنډ د ۲۰۱۱ ز کال د پارلمان په ټاکنو کې یې په ټولیز اکثریت د پارلمان چوکۍ وګټلې او د سکاټلنډ د اوسني حکومت اداره یې را منځ ته کړه. د خپلواکۍ په اړه د ۲۰۱۴ ز کال په ټولپوښتنه کې خپلواکۍ غوښتونکو د ۵۵.۳ سلنه مخالفو رایو په وړاندې ۴۴.۷ سلنه رایې ترلاسه کړې. د ایرلنډ ملتپال ګوندونه، لکه: سین فیین په شمالي ایرلنډ کې د ایرلنډ د بیا یوځای کېدو پلوي کوي. په وېلز کې پلېد سیمرو ګوند د وېلز د خپلواکۍ ملاتړ کوي.
د انګلستان اساسي قانون، غیر متناسب دی، د اساسي قانون کنوانسیونونو، قوانینو او نورو عناصرو څخه جوړ شوی. د حکومت دا سیسټم چې د ویسټ منسټر سیسټم په نامه پیژندل کېږي، د نورو هېوادونو له خوا منل شوی، په ځانګړې توګه هغه چې د بریتانوي سترواکۍ پخوانۍ برخې وې.
بریتانیا هم څو غیرخپلواک هېوادونه تر خپل واک لاندې لري چې په دوو برخو وېشل کېږي: لومړی یې د تاج اړوند ټاپوګان او د انګلستان په ګاوڼدیتوب کې هېوادونه دي چې په کلکه د تاج (یعنې پاچا) تابع دي، خو د بریتانیا د خپلواکې خاورې برخه نه دي (که څه هم په حقیقت کې د بریتانیا خاوره ګڼل کېږي). دویم یې د بریتانیا بهرنۍ هغه سیمې دي چې په ۱۹۸۳ ز کال کې په بریتانوي استعمار کې و ټاکل شوې او د بریتانیا د خپلواکې خاورې برخه دي، چې زیاترو ته یې د کورنۍ حکومتولۍ واک ورکړل شوی دی، که څه هم د بریتانیا د پارلمان تابع دي ( په هغه وخت کې چې د بریتانیا کلیمه یوزاې د بریتانوي سلطنت هغې برخې ته وکاورل شي، یا د بریتانیا خپلواکه خاوره چې په مستقیم ډول د بریتانوي حکومت له خوا اداره کېږي، نه د سیمه ییزو فرعي حکومتونو له لارې، یا د بریتانیا کلیمه له منطقي اړخه د سمیه ییز حکومت برخې ته وکارول شي، که څه هم ولسي حکومت په دې سیمه کې د سمه ییز حکومت ونډه ترسره کوي).
تاج
اعلی حضرت د حکومت مشر چې لومړی وزیر دی، په اونۍ کې له واکمن سره ګورۍ، چې په هغه ځای کې لومړي وزیر ته خپل احساسات، ګواښونه یا د حکومت په کارونو کې سلا او مشورې مشورې ورکوي.
پاچا د بریتانیا د نه تصویب شوي اساسي قانون پر بنسټ، لاندې واکونه لري:
کورني واکونه
بهرني واکونه
لسټر
لستر په انګلیسي Leicester) د انګلستان په ختیځ میډلنډ کې پروت ښار دی. د لسټر ښار د وګړو شمیر په ۲۰۱۶م کال کې ۳۴۸,۳۰۰ تنه وو.
انا ریتا دېل پیانو
آنا ریتا دېل پیانو (Anna Rita Del Piano؛ زوکړهJuly 26, 1966) یوه ایټالیایي هنرمنده ده. دې له ۱۹۹۳ میلادي کال راهیسې تردې دمه په هنري فعالیتونو بوخته ده.
بهرنۍ تړن
وېشنیزه:ژوندي خلک وېشنیزه:ماترا اوسېدونکي وېشنیزه:ایټالیایي هنري وگړي وېشنیزه:۱۹۶۶ کال زوکړي)
د هند کمونیست گوند (مارکسیست)
د هند کمونیست گوند (مارکسیست) یو کمونیست حرکت دئ چې په ۱۹۶۴ کال کښی تاسیس شو. دا حزب د کېرله، لوېدیځ بنگال او تریپوره په ولایتو کښی ډېر مقتدر دئ. اوس په تریپوره کښی حکومت کوی. گوند یو میلیون غړی لری.
د لرغوني یونان هنر
د لرغوني یونان هنرد طبیعي، خو د انسان د بدن د ایډیالي انځورونو له پراختیا سره د نورو لرغونو کلتورونو ترمنځ  له غوره درېځ نه برخمن دی، چې په هغوی کې د نوښت عمومي تمرکز د نارینه‌وو په لوڅو څېرو و. له میلاد نه مخکې شاوخوا د ۳۰۰ ـ ۷۰۰ کلونو تر منځ د سبکي ودې د پرمختګ کچه له لرغونو معیارونو سره د پام‌وړ وه او په ژغورل شوو آثارو کې په مجسمه سازۍ کې په څرګند ډول لیدل کېږي. په نقاشۍ کې ډېر اړین نوښتونه شته وو چې د اصلي کیفیت د بقا د نشتوالي په وجه د کلالي لوښو له ځانګړې برخې پرته په اساسي ډول بیا رغول شوي.
یوناني معمارۍ، له تخنیکي پلوه ډېر ساده هم‌غاړی سبک له کره تفصیلي تړونونو سره رامنځته کړ، چې په لویه کچه د روم د معمارۍ له خوا ومنل شو او لا هم په ځینې مدرنو ساختمانونو کې څارل کېږي. په دې کې د ښکلا (سینګار) له کلیمې نه کار اخیستل کېده، چې د کلالۍ، فلزکارۍ او نورو وسایلو له لارې شریکېده او د اېروسیا(Eurasian ـ په ځمکه کې لویه قاره‌يي سیمه چې ټوله اسیا او اروپا په کې شامل دي) پر هنر یې ډېر زیات اغېز درلود. په ځانګړي ډول، کله چې د لوی سکندر له خوا رامنځته شوی بودیزم له یوناني نړۍ نه بهر ته ولېږدول شو. د ټولنیزې لرغونتیا له پلوه په یوناني هنر کې د رادیکال سیاسي پرمختګ او د سوکالۍ په برخه کې ډېروالی شامل و. په فلسفه، ادبیاتو او ګڼو نورو برخو کې د یونان برابرې اغېزمنې لاس ته راوړنې خورا مشهورې دي.