cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیډیا ماریا چایلډ
لومړنۍ لیکنې
چایلډ د هوبوموک له بریالي کېدو وروسته ګڼ شمېر ناولونه، شعرونه او د میندو لپاره د لارښونې کتاب، د مور کتاب (The Mothers Book) ولیکل، خو ترټولو بریالی اثر یې د کور سپموونکې مېرمن (The Frugal Housewife) ؤ. دا کتاب یې هغه چا ته وړاندې کړ، چې په اقتصاد نه شرمیږي. په دې کتاب کې زیاتره لارښودونه شامل دي، خو د ځوانو مېرمنو لپاره دا مشوره هم په کې شته، "که تاسو غواړئ چې کور مو سمبال کړئ، خپلې ټولې پیسې مه مصرفوئ.... په تواضع سره یې پیل کړئ." دا کتاب چې په لومړی ځل په ۱۸۲۹ ز کال کې خپور شو، نو وده یې وکړه او په ۲۵ کلونو کې ۳۳ ځله چاپ شو. چایلډ لیکلي چې  کتاب یې " د بې وزلو لپاره لیکل شوی ... څوک چې د اپیکور (epicures) اوسېدو توان لري د الیزا لیسلي په اوه پنځوس لارښودونو (Seventy-five Receipts) کې غوره معلومات پیدا کولی شي".
چایلډ په ۱۸۳۲ ز کال کې د کتاب عنوان د کور امریکایۍ سپموونکې مېرمن (The American Frugal Housewife ) ته بدل کړ، ترڅو د برېتانوۍ لیکوالې سوزانا کارټر کتاب د (The Frugal Housewife) سره چې لومړی په ۱۷۶۵ ز کال کې خپور شو او بیا په ۱۷۷۲ ز کال کې په امریکا کې چاپ شو، مغالطه پای ته ورسوي. چایلډ لیکلي چې د کارټر کتاب "د دې هېواد د خلکو غوښتنو سره برابر نه ؤ ". د چایلډ نسخه د ۱۸۳۲ ز کال څخه تر ۱۸۳۴ ز کال پورې په لندن او ګالسکو کې چاپ شوه، دې  کار نوره مغالطه اضافه کړه.
قدس ولسوالي
قدس ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان قدس)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د قدس ښار دی. دا ولسوالي ۳۱۶٬۶۳۶ تنه نفوس لري او مساحت یې 81.2 کیلومتره مربع دی. د قدس ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
وخش
وخش  (انگرېزي: Vakhsh ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي n/a وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 12,300 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
د رای حق
د رای حق یا Suffrage ، د انتخاب حق یا political franchise ، یا په ساده ډول د رای حق franchise، په عمومي، سیاسي ټاکنو کې د رای ورکولو حق ګڼل کېږي (دغه اصطلاح ډېری د رای ورکولو نورو ډولونو ته هم وېل کېږي). په ځینو ژبو او لږ وختونه په انګریزي کې، د رای ورکولو حق ته د فعالې رای ورکولو حق یا active suffrage ته ویل کېږي ځکه چې د غیرې فعال رای یا passive suffrage څخه توپیر لري، چې د ټاکنو لپاره د نوماندۍ حق دی. د فعالو او غیر فعال رایو ترکیب کله ناکله د بشپړ رای ورکولو یا full suffrage په نوم یادېږي.
د سفرېج Suffrage اصطلاح ندرتاً د استازو د ټاکنو لپاره کارول کېږي. حال دا چې دغه اصطلاح همدا رنګه په ټولپوښتنو کې هم کارول کېږي.
په ډیرو ولسواکو نظامونو کې، د استازو په ټاکنو کې وړ رای ورکوونکي کولای شي چې رای ورکړي. د ریفرنډم یا ټول پوښتنې له لارې د ستونزو په اړه هم رای ورکول شته. د بېلګې په ډول، په سویس کې، د حکومت په ټولو برخو کې دې تګلارې ته اجازه ورکول کېږي. په متحده ایالاتو کې، ځینې ایالتونه لکه کلیفورنیا، واشنګټن، او ویسکانسن خپل ګډ حاکمیت عملي کړ څو اتباعو ته د ریفرندم په واسطه د لیکلو، وړاندیزونو او د رای ورکولو فرصت ورکړي؛ نورو ایالتونو او فدرالي حکومت دا کار نه دی کړی. په بریټانیا کې هم ریفرندم  لږ تر سترګو کېږي.
وړ اتباعو ته د رای ورکولو حق هغه وخت ورکول کېږي چې د رای ورکولو عمر ته ورسېږي. هغه څه چې یو وړ تبعه مشخص کوي د حکومت په پرېکړه پورې اړه لري. غیر اتباع استوګن په ځینو هېوادونو کې کولای شي چې رای ورکړي چې دا ډول حق ممکن د دېرو مرتبطو هېوادونو د اتباعو (د بیلګې په توګه، د مشترک المنافع هېوادنو او د اروپایي اتحادیې د اتباعو) یا ځینو دفترونو یا موضوعاتو لپاره محدود شوي وي.
ایتیمولوژي (د کلماتو ریښه پېژندنه)
د سفریج suffrage کلمه د suffragium له لاتینې کلمې څخه اخیستل شوې چې په لمړیو کې د "رای ورکولو صفحې"، یعنې "د رای پاڼې"، "رایه"، یا "د رایې حق" په معنی وه. د Suffragium  کلمه په دویمه پیړۍ کې او له هغه وروسته د "سیاسي ملاتړ، نفوذ، ګټو، یا ملاتړ" او ځینې وختونه "لوی تشویق" یا "هڅولو" په معنی راغلې ده. دغه کلمه په څلورمه پیړۍ کې د "منځګريتوب یا شفاعت" لپاره کارول کېده چې د خدای سره د ارباب در اړیکي له امله شفاعت غوښتل کېده. د Suffragium  کلمه په پینځمه او شپږمه پېړۍ کې د نفوذ لاس ته راړلو یا په دفتر کې د ګمارلو څخه د ګټې اخیستنې په تړاو کارول کېده او دغه کلمه بالاخره رشوت ته وېل کېده. ویلیم سمیت د Suffragium  ترsub  "لاندې" + fragor  د "ماتېدلو، لوړ اواز، چيغو (د ملاتړ لپاره) په معني چې له frangere  "ماتولو" سره تړاو لري، ردوي. ایدوارد وندر لیکي Eduard Wunder چې دغه کلمه کیدای شي د suffrago سره تړاو ولري، چې د پښې د ښنګري په هډوکي یا د پښو د بند په هډوکي دلالت کوي. په ۱۷ پېړۍ کې suffrage  خپله لاتیني معني suffragium  یا "رای" یا "د رایې ورکولو حق" بیرته ترلاسه کړ.
د رای ورکولو جامع حق
د رای جامع حق د جنسیت، نژاد، دین، ټولنیز وضعیت، د زده کړې د کچې یا شتمنۍ له محدودیت پرته د رای ورکولو حق دی. په عموم ډول د رای ورکولو دا ډول حق د یوې سیمې ټول اوسیدونکي تر پوښښ لاندې نه راولي ځکه چې د تابعیت، عمر او کله نا کله د ذهني وړتیا یا جرمي محکومیت له امله هم په مکرر ډول تبعیض رامنځ ته کېږي.
د منچستر له ۶۰ زره تر ۸۰ زره نارینه او ښځينه وو له شاوخوا ۳۰ مایلونو واټن څخه د ښار په سینت پیتر چوک کې په ۱۸۱۹ ز کال کې راټول شول څو د پارلمان په غونډو کې د دوی د استازیتوب د نشتوالي په اړه اعتراض وکړي. تاریخ لیکوونکي رابرټ پول د خپل عمر تر ټولو برخلیک لیکوونکې شیبه د پیترلوعام وژنه په ګوته کوي. (د پیترلو په نوم فلم کې د ښځینه مدافعینو یوه صحنه ښودل شوې چې په لاریون کې د ګډون پلان جوړوي.)
د ښځو د رای ورکولو حقوق
د ښځو د رای حقوق، د ښځو دې رای ورکولو حق په توګه تعریف کېږي. دا د ښځو د رای حق د هغو نارینه وو ملاتړکوونکو یا suffragists موخه وه چې د قانوني تګلارو په عملي کولو یې باوردرلود او همدارنګه د ښځو د رای حق د هغو ښځینه ملاتړکوونکو یا suffragettes موخه وه چې په تندلارو ګامونو یې باور درلود. د لنډ مهاله رای ورکولو مساوات د نیوجرسي ایالت د ۱۷۷۶ ز کال د لومړي اساسي قانون په احکامو کې ځای پر ځای شول، چې د رای ورکولو حق یې د ځمکې د مجردو ښځو خاوندانو او د ځمکې تورپوستو خاوندانو ته ورکړ. "۴. په دې توګه د دې ښکېلاکي ټول اوسېدونکي د بشپړ عمر لرونکي چې د پینځوس پونډو په ارزښت پیسو باندې په خپل نوم قانوني جایداد ولري او دې رای ورکولو په هېواد کې له ټاکنو دوولس میاشتې مخکې استوګن شوي وي، په شورا او جرګه کې د استازو د ټاکلو لپاره او همدارنګه د نورو ټولو عامه کارکوونکو لپاره چې د هېواد د خلکو له خوا ټاکل کېږي د رای ورکولو حق لري.' نیو جرسي، ۱۷۷۶ ز کال"خو په دې سند کې د تعدیل تګلاره ټاکل شوې نه وه او په ۱۸۴۴ ز کال کې دغه شرایط په سمدستي توګه د راتلونکي اساسي قانون په تصویب سره بدل شول چې د رای ورکولو حقوق بېرته "ټولو سپینو پوستو نارینه وو" ته محدود شول.
که څه هم په ۱۸۴۰ ز کال کې د هاوايي شاهي نظام ښځو ته د رای حق ورکړ خو په ۱۸۵۲ زکال کې دغه حق بېرته لغوه شو. په سویډن، بریتانیا او د امریکا متحده ایالاتو په ځینو لویدیځو ایالتونو کې په ۱۸۶۰ لسیزه کې د رای ورکولو محدود حقونه ترلاسه شول. په ۱۸۹۳ زکال کې نیوزیلنډ چې د بریټانیا ښکیلاکي وه لومړی خپلواکه حکومت شو چې ټولو بالغو ښځو ته یې د رای ورکولو حق ورکړ. د سویلي اسټرالیا ښځو په ۱۸۹۴ زکال کې د رای ورکولو او پارلمان ته د نوماند کېدو حق ترلاسه کړ. د روسیې په سترواکۍ کې د فنلند خپل اختیاره دوک اوسېدونکې خاوره لومړنی هیواد و چې ټولو ښځو ته یې اجازه ورکړه چې هم رایه ورکړي او هم پارلمان ته ځان نوماند کړي.
د رای ورکولو مساوي حقوق
د مساوي رای حق ځینې وختونه د جامع رای له حق سره مغشوش کېږي، که څه هم د لمړۍ کلمې معنی د طبقاتي رایو له منځه وړل دي چې په کې  یو رای ورکوونکی کولای شي د عاید، شتمنۍ یا ټولنیز موقف سره سم د څو شمېر رایو حق ولري.
د څو رایو حق
دا حق چې د "شتمنۍ په بنسټ د رایې حق" په نوم هم یادېږي، د مساوي رایې د حق بر خلاف دی. پدې معنی چې د رایې د وړ کسانو لخوا د رایو اچول مساوي ندي، بلکه د شخص د رتبې سره سم توپیر لري (د بیلګې په توګه، د لوړو زده کړو لرونکي د هغو په پرتله چې ټیټه زده کړې لري، د ډیرو رایو حق لري. یا په یوه شرکت کې د ډیرې ونډې لرونکی د هغه چا په پرتله چې لږ ونډې لري ډیرو رایو حق لري).پدې ډول کې رایه ورکول ممکن محدود وي، مګر بیا هم جامع کیدی شي.
د جبري رای ورکولو حق
په هغه ځای کې چې د جبري رای ورکولو بېلګه شته هغه کسان چې وړ دي اړ دي چې د قانون پر بنسټ یا بل ډول جبري رای ورکړي.
سوداګریزه رایه
د انګلستان په سیمه ییز حکومت او د هغه په ځینو پخوانیو ښکېلاکي کې، سوداګریو له په خوا راهیسې او ځینې یې اوس هم په هغو ښاري سیمو کې مالیه ورکوي د رای ورکولو حق لري. دا د طبیعي شخصیت څخه حقوقي شخصیت ته د تاریخي ملکیت له مخې د رای ورکولو د حق غځول دي.
والتا
والتا په مالتایي ژبه Valletta) په مدیترانه سمندر کې پروت د مالتا هیواد پلازمینه او لوی ښار دی چې کابو ۰۰۰'۷ وګړي لري. یاد ښار د شپاړسمی پیړۍ زیات تاریخي آثار لری په همدی د لیل د یونسکو لخوا د نړۍ د میراسونو څخه وشمیرل شو.
سياره
سیاره (په انګلیسي: Planet) یو نجومي جسم دی چې د یو ستوري یا د ستوري د پاتې‌شوني شاوخوا څرخېږي چې په کافي اندازه کتله لري چې د خپلې جاذبې په مټ ګرديږي، کتله یې دومره نه ده چې د هسته‌یي تودوخې د ولي کېدلو لپاره بسنه وکړي، د ستورپېزندنې د ټولو پوهانو په اند نه، خو د ستورپېژندنې د نړېوالې اتحادیې په اند سیارو د خپل ګاونډ اړوند نورې کوچنۍ سیارې له منځه وړې.
د سیارې اصطلاح لرغونې ده، چې له تاریخ،ستورپېژندنې، ساینس، افسانې او مذهب سره غوټه ده. په لمریز سیستم کې خپله له ځمکې پرته پنځه نورې سیارې په عادي سترګو د ليدلو ړ دي. دا د ډېرو لومړنیو کلتورونو په مټ د الهي ارزښتونو یا خدايي استازو په توګه پېژندل کېدې. د علمي پوهې له پرمختګ سره د سیاراتو په اړه د انسان درک له سیاراتو څخه بدلون وکړاو بېلاپېل شیان یې په کې ځای په ځای کړل. په ۲۰۰۶ کال کې د ستوروپېژندنې نړیوالې اتحاديې په رسمي ډول د لمریز سیستم د تعریف لپاره پرېکړه لیک تصویب کړ. دا تعریف د بحث وړ ځکه دی چې د سیاروي کتلې ډېری اجسام یې د ځای او یا د هغه څه پر بنسټ چې دوی يې پر مدار څرخېږي له پامه غورځولي. که څه هم اته سیاروي اجسام چې له  ۱۹۵۰ کال څخه د مخه کشف شوي د دې تعریف پر بنسټ همداسې سیارې پاتې کېږي، ځینې اسماني اجسام لکه سرېس/ (Ceres)، پالاس/ (Pallas)، جونو/ (Juno )، وېستا (Vesta ) ( چې دا هر یو د لمریزو سیارو په کمربند پراته اجسام دي) او پلوتو (د نېپتون په پورې غاړه لومړنی کشف شوی جسم) چې یو وخت د علمي ټولنو له خوا د سیارو په توګه پېژندل کېدل د اوسني تعریف پر بنسټ نورې سیارې نه ګڼل کېږي.
بطلیموس داسې فکر کاوه چې سیارې به د ځمکې په دایروي مدار بېلابېل حرکات کوي. که څه هم دا نظریه څو ځله وړاندې شوې وه چې سیارې د لمر په مدارحرکت کوي، دا نظریه له اوولسمې پېړۍ راهیسې نه ده بلکې د ګالیله له خوا د ستورپېژندنې د لومړنیو تلېسکوپي کتنو د شواهدو په مټ تائید شوې. نږدې له همغه وخت سره هم‌مهاله یوهانس کپلرله تلېسکوپ څخه مخکې د تيکو براهه (Tycho Brahe) له خوا د راټول شویوتجربوي ارقامو له تجزیې او تحلیل څخه ومونده چې د سیارو مدار د دایروي پر ځای بیضوي دی. د تجربوي/غیرعلمي وسایلو له پرمختګ سره ستوروپېژندونکو وموندله چې هره سیاره د ځمکې په څېر د یو محور پر شاوخوا ګرځي چې د خپل مداري قطب په پرتله انحراف لري او د ځينو ځانګړنو لکه کنګلي خولۍ (ice caps) او مشترکو فصلونو لرونکې دي. د فضا د عصر له پيل څخه فضايي پلټونکو کره‌کتنې کړې چې ښيي ځمکه او نور سیارات د اورغورځوونکو، طوفاني، ټېکټونيکي (د ځمکې د کرې ظاهري بدلون) او ان هایدرولوژيکي (اوبه پېژندنه) ځانګړنو لرونکي دي.
د لمریز سیستم سیارې په دوه اصلي برخو وېشل شوې: بیخي لويې سیارې له لږ کثافت سره او کوچنۍ ځمکنۍ ډبرې. د IAU د تعریف له مخې په لمریز سیستم کې اته سیارې شته. له لمر څخه د واټن ​​​​په ترتیب سره څلور ځمکنی عطارد, زهره, ځمکه او مریخ او وروسته څلور لویې سيارې مشتري, زحل, پلوتو او نپتون دي. له عطارد او زهرې پرته شپږ نورې سیارې د یوې یا څو طبعي سپوږمکیو په مټ د ګرځېدو په حال کې دي.
د شیدولارې په کهکشان کې څو زره نورې سیارې   لکه ( اېکسترا سولر یا اېګزو پلانېت) د نورو ستورو په شاوخوا کې کشف شوې دي. د 2021 کال تر ډېسمبر تر لومړۍ نېټې پورې د سیاروي نظام له ټولو 3604 پېژندل شویو سیارو څخه د څوګونو سیارو د سیستم (شمسي نظام) د 807 سیارو په ګډون 4878 اېکسترا سولر سیارې چې په اندازه کې له سپوږمۍ او  لویو ګازي اجسامو څخه لږ څه لویې او د مریخ څخه دوه برابره لویې دي کشف شوې. د ځمکې  په اندازه له سلو څخه زیاتې سیارې شته چې نهه یې له خپلو ستور څخه د ځمکې او لمر په برابره فاصله کې د ستورو تر منځ د ژوند کولو وړ سیمه کې ځای په ځای شوې دي. د 2011 کال د ډېسمبر په 20 د کېپلر (Kepler  ) د فضایي تلېسکوپ ټيم د ځمکې په اندازه د لومړنیو اېکسترا سولر سیارو د کشف راپور خپور کړ چې کپلر 20 (Kepler-20e) e او کپلر 20 (Kepler-20f)f  د لمر ته ورته یو ستوري په مدار څرخېږي چې دا یې کپلر 20 نوملی. په 2012 کال کې یوې څېړنې د جاذبوي مایکرولېنزېنګ (microlensing)د ارقارمو له تجزیې او تحلیل سره وویل چې په منځنۍ توګه لږ تر لږه 1.6 محدودې سیارې د شیدو د لارې په کهکشان کې د هر ستوري لپاره اټکل شوې دي. ګمان کېږي لمر ته ورته پنځه ستوري د ځمکې د سیارې په اندازه د ژوند کولو لپاره خپله سیمه لري.
تاریخچه
د الهي انوارو له لرغونې دورې څخه نيولې تر ځمکنیو اجسامو او علمي عصر پورې د سیاراتو نظریه د خپل تاریخ په اوږدو کې تکامل ته رسېدلې. دې طرحې نه یوازې په لمریزې منظمومې کې وده کړې بلکې د اېکسترا سولر سیستم سلګونه نورې سیارې هم په کې شاملې دي. د سیارې په تعریف کې شته ابهامونه د ډېرو علمي بحثونو لامل شوي.
د لمریزې منظومې پنځه کلاسیکې سیاري چې په عادي سترګو د لیدلو وړ دي له پخوانیو زمانو څخه پېژندل شوې او په مایتولوژي، مذهبي ستورپېژندنې او لرغونې ستورپېژندنې کې يې اغېزمن رول درلود. ستورپوهانو له ډېرو پخوانیو زمانو راهیسې دې ته پاملرنه کړې چې څه ډول ځانګړې روښنايۍ په اسمان کې حرکت کوي خو د دې خلاف ثابت ستوري په اسمان کې نسبتاً ثابت موقعیت غوره کوي. لرغونو یونانیانو دا روښنایۍ د سرګردانه ستورو یا سیاره‌یي روښنایانو په نوم (πλάνητες ἀστέρες (planētes asteres, "wandering stars") یا هم په ساده ډول د سرګردانه سیارو [πλανῆται (planētai, "wanderers")] په نوم یادولې. چې د سیارې نننۍ کلمه ورڅخه  اخیستل شوې. په لرغوني یونان، چين، بابل او په حقیقت کې په ټولو پخوانیو تمدنونو کې باور دا و چې ځمکه د نړۍ مرکز ده او ټولې سیارې د هغې پر شاوخوا حرکت کوي. د دې فکر دلیل دا و چې داسې برېښېده چې سیارې او ستورې به هره ورځ د ځمکې پر شاوخوا څرخېږي او ظاهراً د منطقي استدلال پر بنسټ نظر دا و چې ځمکه جامده او ځای پر ځای ولاړه ده او حرکت نه کوي بلکې د سکون په حال کې ده.
بابل
لومړی تمدن چې د سیارو د رسمي تیوري له لرلو سره پېژندل شوی بابلیان وو، چې له میلاد څخه مخکې په لومړۍ او دوهمه زریزه کې یې په بین النهرین (اوسني عراق) کې ژوند کاوه. له هغوی څخه پاتې شوی تر ټولو لرغونی نجومي سیاره‌يي متن د بابلیانو د زهرې لوحې امیسادوقا /Venus tablet of Ammisaduqa (د ستورپېژندنې اړوند مطالعاتو ریکارډ) دی. له میلاد څخه مخکې د اوومې پېړۍ اړوند د زهرې سیارې د حرکاتو د کتنو د نوم‌لړ یوه کاپي چې په ډېر احتمال سره له میلاد څخه مخکې په دوهمه زريزه پوري تړاو لري. د مول‌پېن (MUL.APIN ) یوه جوړه لوحې چې د همغه کال په بهیر کې د لمر، سپوږمۍ او سیارو د حرکاتوپه اړه په ميخي خط لیکل شوې او له میلاد څخه مخکې په اوومه میلادي پېړۍ پورې تړاو لري. بابلي ستورو پېژندونکو همداراز د هغه څه بنسټ کېښود چې په پایله کې په لودیځې فال‌بینۍ بدل شو. اېنوما انو اېنلیل (Enuma anu enlil,) چې له میلاد څخه مخکې په اوومه میلادي پېړۍ کې په نواشیري دوره کې لیکل شوې د اسماني پدیدو اړیکې لکه د سیاراتو حرکتونه په کې روښانه شوې. زهره، عطارد، او د مریخ، مشتري او زحل بهرنۍ سیارې ټولې بابلي ستورپېژندکو پېژندلې دي. دا د مدرنې دورې د پيل تر لومړیو پورې یوازینۍ پېژندل شوې سیارې وې.
سرچينې
وېشنيزه:سيارې وېشنيزه:لمريز غونډال
سيستان او بلوچستان ولايت
سيستان و بلوچستان (په انگرېزي کې: Sistan and Baluchestan) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی. مساحت یې 181,785 کيلوميټر2 (70,188 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 2,410,076 نفوس لري. د سيستان و بلوچستان د ولایت پلازمينه د زاهدان ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 12.6 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (33 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.په دې ولايت کې ټول 8 ولسوالۍ (کومو ته چې په سيمه ايزه توگه شهرستان ويلی کېږي) دي.
سیستان و بلوچستان (په پارسی: استان سیستان و بلوچستان) د ایران د ولاتونو څخه یو لوی ولایت دی چی د ایران په ختیځ کی پروت دی. مساحت یی ۱۸۱،۷۸۵ کیلومتره مربع ده. د سیستان و بلوچستان ولایت په ختیځ کی له پاکستان سره، په شمال ختیځ کی افغانستان سره، په شمال کی د جنوبی خراسان له ولایت سره او په لویدیځ کی د کرمان او هرمزکان له ولایتونو سره گډې پولې لری. مرکز یی د زاهدان ښار دی.
دبلوڅ خلکو اعدامول او وژنه
بلوڅان په ايران کې د خپلو انساني حقوقو څخه محروم دي،
لکه؛
• ۸۰ سلنه بلوڅان ښوونځي ته د تګ اجازه نه لري، که څه هم ايراني دي.
• حکومتې دندو, عسکري، معلمي او داسې نورو... کې هيڅ د ونډې اخيستنې حق نه لري، په مورنۍ ژبه زده کړه خو کفر دی د ايران حکومت ته.
• د ايران حکومت تل بلوڅان په يو نوم وژنې او نسل يې ورک کوي,
ايران کې بلوڅان د سخت اقتصادي، علمي، او رواني ستونزو سره ځکه مخ دې چې حتا د زده کړي کولو حق يې لا تري اخيستی.
نور ولولئ
وېشنيزه:د ایران ولایتونه
سیف الرحمان مومند
مخينه
د سیف مومند په هڅو د شمالي وزیرستان په مرکز کې د وحدت ادبي ټولنې په نوم فرهنگي ټولنه جوړه شوه چې په سیمه کې یې د پښتو شعر او ادب په برخه کې د ځوانو استعدادونو په روزلو او د ادبي ذوقونو په خړوبولو کې لوی چار (نقش) درلود.
سیف مومند چې د شاعرۍ په پرتله د سټیج سمبالولو (انانسرۍ) په برخه کې ډېر نامتو وو، په شمالي وزیرستان او شاوخوا سیمو کې به یې په ډیری غونډو او ادبي بانډارونو کې د دریځ چارې سمبالولې چې خواږه غږ او اغیزناکې وياندۍ یې ډېر مینه وال درلودل.
څو کاله وړاندې چې پاکستاني پوځ په شمالي وزیرستان کې د ضرب عضب په نوم عملیات وکړل او په لکونو کورنۍ یې کډوالۍ ته اړې کړې، سیف مومند چې له خپل وطن خوست څخه یې د شوروي یرغل له لامله کډه کړی وه دا ځل یي د پاکستاني پوځ له یرغله بیرته خوست ته کډه وکړه چې تر مړينې پورې په خوست ولایت کې اوسېده.
چاپ شوي اثار
۱- ډکه جولۍ (دیني، ساینسي او نور گټور مالومات په کې رایو ځای شوي دي)
۲- څانگه به نن سبا کې گل شي (ادبي تذکره ده او د شاعرانو د شعرونو بېلگې پکې راغونډې شوې دي.)
۳- سوکونه او ټانکونه (د حماسي اشعارو کوشنی غونډ دی)
۱- د زړه وینې (د غزلو ټولگه)
۲- تورمخي (د لنډو کیسو او افسانو ټولگه)
۳- رنگین سفر (د ادبي مقالو او نقدي لیکنو ټولگه ده چې د شاعرانو هنرونه پکې تلل شوي)
۴- له اردو نه ژباړل شوی یو ادبي اثر.
۵- د جهادي او حماسي اشعارو یوه بله ټولگه.
د سیف الرحمان مومند د شعر یوه بېلگه:
ناست په شپه کې یم دخپل زړګي پرهارته
داڅراغ به رسومه آن سهارته
دخوارانو له جونګړو لوګي خیږي
یاکه سپاندې ورګوزار کړې چا انګارته
دشین سترګو قافلې ته لارې څاري
که زمری کمین نیولی دی کوم ښکارته
یوخونه دی ټول جهان منصور منصور دی
وخت به کوم یو منصور وخیژوي دارته
دایي نېغ دبرندو سترګو تور باڼه دي
که طالب راکټ سم کړی دی ګزارته
ګوندې تللي زلمي بیاپرې راشي سیفه
غړومه مدام سترګې هغې لارته
اخځليک
۱-https://www.nunn.asia/100985/%D9%84%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D9%87-%D8%AD%D9%82-%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%90%D8%AF/
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
ټولنه (د ژوندیو موجوداتو یوه ډله)
ټولنه (community) یو ټولنیز واحد (د ژوندیو موجوداتو یوه ډله) ده، چې د نورمونو، دین او مذهب، ارزښتونو، دودونو، یا هم هویت په څېر بېلابېل مشترکات سره لري. ټولنې ښایي د یوې ټاکلې جغرافیایي سیمې (د بېلګې په توګه یوه هېواد، کلي، ښار، یا ګاونډ) له مخې وي، یا هم په مجازي نړۍ کې د اړیکو د پلټفارمونو له لارې وي. هغه دوامدارې اړیکې هم چې له جینالوژیکي یا د نسب پېژندنې له اړیکو هاخوا پراختیا مومي، د ټولنې احساس راپېژني، چې د دوی هویت، کړو وړو، او په ټولنیزو بنسټونو لکه کورنۍ، کور، کار، حکومت، ټولنه، یا په لویه کچه انسانیت کې د دوی د رول لوبولو لپاره مهمې وي. که څه هم ټولنې معمولا د شخصي ټولنیزو اړیکو له مخې کوچنۍ وي، خو بیا هم "ټولنه" ښايي د لویو ډلو تړاوونو ته هم اشاره ولري لکه ملي ټولنې، نړیوالې ټولنې، او مجازی ټولنې.
د انګلیسي ژبې کلیمه "community" (ټولنه) له پخوانۍ فرانسوي کلیمې comuneté (اوسنۍ کلیمې "Communauté") څخه اخیستل شوې، چې ریښه یې په لاتیني کلیمه communitas "ټولنه"، "عامه روح" (لاتیني communis "عام یا ګډ") کې ګڼل کېږي.
د بشري ټولنو ترمنځ ښایي اراده، باور، سرچینې، ترجیحات، اړتیاوې او خطرونه سره ګډ وي، چې د ګډونوالو پر هویت او د دوی د یووالي پر کچه اغېزې ښندي.
د ټولنې احساس
د ټولنې د احساس شاخص (SCI) د چاویس او د هغه د همکارانو له لوري رامنځته شوی، او د نورو له خوا بدلون پکې راغلی او تطبیق شوی دی. که څه هم دا شاخص په اصل کې په محلاتو کې د ټولنې د احساس ارزولو لپاره ډیزاین شوی، خو په ښوونځیو، کارځایونو، او بېلابېل ډوله ټولنو کې د کارولو لپاره تطبیق شوی.
د APPA له لوري ترسره شوې څېړنه ښیي چې هغه ځوانان چې له ټولنې سره د تعلق یا تړاو احساس کوي، په ځانګړې توګه په کوچنیو ټولنو کې، د هغو کسانو په پرتله چې د مینې او تړاو احساس نه لري لږ پر رواني ستونزو او خپګان اخته کېږي.
ټولنیزه پراختیا
د ټولنې پراختیا یا ټولنیزه پراختیا اکثرا له ټولنیز کار یا ټولنیزې پلانونې سره تړلې بلل کېږي، او ښایي د غیر دولتي مؤسساتو (NGOs)، پوهنتونونو یا دولتي ادارو په شمول پکې د برخوالو یا ګټه اخیستونکو، بنسټونو، حکومتونو، یا قراردادي ادارو له لوري د محلي، سیمه‌ییزو، او ځینې وختونه د ملي ټولنو د ټولنیزې هوساینې پرمختګ پکې شامل وي. د ټولنې جوړولو (community building) یا د ټولنې د تنظیم (community organizing) تر نوم لاندې زیاتې ولسي هڅې، د افرادو او ډلو د ځواکمنولو په لټه کې وي او دوی ته د هغو مهارتونو د ور زده کولو هڅه کوي چې دوی په خپلو ټولنو کې د بدلون راوړلو لپاره ورته اړتیا لري. دا مهارتونه ډېری وختونه د داسې لویو ټولنیزو ډلو د جوړولو له لارې، چې د یوې ګډې اجنډا لپاره کار کوي، د سیاسي واک او ځواک په جوړولو کې مرسته کوي. د ټولنې د پراختیا متخصصین باید هم پر دې پوه شي چې څرنګه له افرادو سره کار وکړي او هم پر دې پوه شي چې څرنګه د لویو ټولنیزو بنسټونو په چوکاټ کې د ټولنې پر دریځونو اغېزې ولري. په بل اړخ کې بیا عامه یا دولتي مدیران باید د کلیو او ښاري پراختیا، کور جوړونې او اقتصادي پراختیا، او د ټولنیزې، سازماني او سوداګریزې پراختیا په برخه کې د ټولنې د پراختیا پر چارو پوه وي.
رسمي منل شوي پروګرامونه، چې د ډیګریو ورکوونکو بنسټونو په توګه، د پوهنتونونو له خوا په دې برخه کې وړاندې کېږي، ډېری وختونه په عامه ادارې، ټولنپوهنې او ټولنیزو څېړنو کې د درسي پروګرامونو د رهبري کولو لپاره د پوهې د یوه بنسټ رامنځته کولو لپاره کارېږي. په شیکاګو پوهنتون کې د ملي افکارو د څېړنې مرکز (National Opinion Research Center) کې عمومي ټولنیزه سروې (General Social Survey) او د هارورډ پوهنتون د جان ایف کینیډي څانګه (John F. Kennedy School of Government) کې ساګوارو سیمینار (Saguaro Seminar) په متحده ایالاتو کې د ملي ټولنیزې پراختیا د پروګرامونو بېلګې دي. همدا راز د نیویارک ایالت په سیراکوز (Syracuse) پوهنتون کې د تابعیت او عامه چارو مکسویل څانګه د ټولنې او اقتصادي پراختیا او له غیر انتفاعي پراختیا څخه نیولې د متحده ایالاتو تر بودیجې (فدرالي، محلي، او  ټولنیزو فنډونو) پورې کورسونه وړاندې کوي. په انګلستان کې بیا د اکسفورډ پوهنتون په دې برخه کې د ټولنیزې پراختیا د ژورنال له لارې په ټوله نړۍ کې د ټولنپوهانو او د ټولنیزې پراختیا د متخصصینو لخوا کارېدونکو پراخو څېړنو شونتیا رامنځته کړې ده.
د ټولنې ډولونه
د ټولنې د ډولونو د ډلبندي کولو لپاره هم یو شمېر لارې چارې وړاندیز شوې دي. یوه ډلبندي یې په لاندې ډول ده:
انټرنیټي ټولنې
په ټوله کې، مجازي ټولنې پوهې او معلوماتو ته د پیسو یا ټولنیزې سرچینې په توګه ارزښت ورکوي. هغه څه چې مجازي ټولنې له فزیکي هغو څخه بېلوي د "کمزو اړیکو" کچه او اغېزې دي، کوم چې د انلاین شبکو له لارې د معلوماتو ترلاسه کولو لپاره د اشنا یا نا اشنا خلکو ترمنځ اړیکې دي. په مجازي ټولنه کې د غړو ترمنځ اړیکې د ځانګړو موضوعاتو په اړه د معلوماتو پر تبادلې تمرکز لري. په ۲۰۰۱ کال کې د پېو انټرنټ (Pew Internet) او امریکایي ژوند پروژې (The American Life Project) له لوري ترسره شوې سروې وموندله چې هغه کسان چې په تفریحي، مسلکي او سپورتي مجازي ډلو کې ښکیل وو، تمرکز یې د معلوماتو په ترلاسه کوونکو فعالیتونو باندې و.
مجازي انټرنیټي ټولنې ښایي د آفلاین ریښتیني ژوند له فعالیتونو سره تعامل ولري او په بالقوه توګه د قانون غورځنګ (QAnon) په څېر پیاوړو ډلو د رامنځته کولو لامل شي.
د چين ولايتونه
سرچينې
وېشنيزه:چين
دستي
دستي  (انگرېزي: Dusti ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 6,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 12,300 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
په امریکا کې د اروپا استعمار
که څه هم نارویژیانو تقریباً په ۱۰۰۰ میلادي کال د شمالي امریکا شمال ختیځه برخه کشف او استعمار کړه، په امریکا کې د اروپا د استعمار وروستنۍ او ډېره نامتو څپه د کشف د دوران په ترڅ کې د ۱۴۹۲ او ۱۸۰۰ میلادي کلونو ترمنځ ترسره شوه. د دې دورې په ترڅ کې ډېرو اروپایي سترواکیو - په ځانګړې توګه اسپانیا، پرتګال، بریتانیا، فرانسې او هالند د امریکا د طبیعي زېرمو او بشري پانګې په کشف او ادعا کولو پیل وکړ چې د امریکا د بومي وګړو د بې ځایه کېدو، تیت کېدو، غلامۍ او نسل وژنې او د څو استعماري کډوال مېشته دولتونو د رامنځ ته کېدو سبب شو. د اروپایي کډوالو ځینې پخوانۍ مستعمرې لکه په شمالي امریکا کې نوې مکسیکو، الاسکا، پریېري یا شمالي لویې دښتې او "شمال لوېدیځ سیمې"؛ په مرکزي امریکا کې د تهوانتیپیک خاکنا، یوکاتان ټاپو او داریان ګپ؛ او په سویلي امریکا کې شمال لویدیځ آمازون، مرکزي اندیز غرونه او ګیانا تر لا ۲۱ پېړۍ پورې نسبتاً کلیوال، کم نفوسه او بومي پاتې وو، که څه هم څو استعماري کډوال مېشته دولتونه لکه برازیل، کلمبیا، مکسیکو، ارجنتاین او متحده ایالات په خپله خوښه په مهاجرمېشته سترواکیو بدل شول. روسیې د اتلسمې پېړۍ په نیمایي کې د آرام سمندر د شمال لوېديځ برخې استعمار پیل کړ چې د وړیو د سوداګرۍ لپاره د څرمنې په لټه کې و. ډېر ټولنیز جوړښتونه لکه دینونه، سیاسي پولې او منځګړې یا سوداګریزې ژبې چې په ۲۱ پېړۍ کې په لوېدیځه نیمه کره کې برلاسي دي د هغه جوړښتونو پاتې شوني دي چې په دې دوره کې رامنځ ته شول.
د شتمنۍ او ځواک هغه چټکه کچه چې اروپا په کې وده وکړه د ۱۵ پېړۍ په لومړیو کې د اټکل وړ نه وه ځکه چې په داخلي جګړو کې ښکېله وه او د تور مرګ د وبا له امله خپل نفوس په تر لاسه ورکولو په کراره په رغېدو وه. د ترکیې د عثماني سترواکۍ ځواک چې آسیا ته د سوداګرۍ په لارو برلاسې وه د لوېدیځې اروپا پاچاهان یې وهڅول ترڅو بدیلې لارې ولټوي چې د کریستوف کولمب د سفرونو او د "نوې نړۍ" د ناڅاپي بیا موندنې لامل شو.
په ۱۴۹۴ کال کې د توردسیلاس تړون له لاسلیک څخه وروسته پرتګال او هسپانیې هوکړه وکړه چې ځمکه په دوو برخو وویشي، داسې چې پرتګال په ختیځ نیمه کې او هسپانیا په لوېدیځ نیمه کې په غیرعیسوي خاوره واکمني ولري. په اصل کې په هسپانوي ادعاګانو کې  ټولې امریکا ګډون درلود، خو د توردسیلاس تړون د سویلي امریکا ختیځه برخه پرتګال ته ورکړه چې هلته یې په ۱۵۰۰ کلونو کې په لومړیو کې د برازیل هېواد بنسټ کېښود. په اوسنی فلوریدا کې د سنت آګوستین ښار چې د هسپانويانو له خوا په ۱۵۶۵ کال کې تاسیس شو، په متحده ایالاتو کې تر ترټولو پخوانی دایمي مېشته اروپایي مستعمره ګڼل شوې ده.
نورو لویدیځو اروپایي ځواکونو ته ژر څرګنده شوه چې دوی هم کولای شي لویدیځ ته له سفرونو څخه ګټه واخلي او بریتانويانو او فرانسويانو د ۱۵۳۰ لسیزه کې د امریکا د شمال ختیځو برخو استعمار پیل کړ. سویډنیانو د یوې پېړۍ په اوږدو کې د نوي سویډن بنسټ کېښود، هالندیانو نوی هالند تاسیس کړ، او دنمارک-ناروې د نورو پورته ذکر شویو ځواکونو سره یوځای په کارابین کې د ډېرو ملکیتونو ادعاګانې کړې وې او په ۱۷۰۰ کلونو کې، دنمارک-ناروې په ګرینلند کې خپلې پخوانۍ مستعمرې بیا و رغولې او روسیې د الاسکا څخه تر کلیفورنیا پورې د آرام سمندر د سواحلو کشف او د ملکیت ادعا پیل کړه.
د دې دورې په پیل کې مرګونو نښتو زور واخیست ځکه چې بومي وګړو سخته جګړه وکړه ترڅو د اروپايي استعمارګرو د زیاتیدونکي شمېر او همدارنګه د بومي ګاونډیو دښمنانو پر وړاندې چې د یور-آسیایي پر تیکنالوژۍ سمبال وو، خپله ځمکنۍ بشپړتیا وساتي. په امریکا کې تر ۱۸۰۰ کلونو پورې د بېلابېلو اروپایي سترواکیو او د بومي ملتونو ترمنځ نښتې مهم خوځښتونه ګڼل کېدل او که څه هم په هغه وخت کې د براعظم ځینو برخو له اروپا څخه خپله خپلواکي ترلاسه کوله، نورو سیمو لکه کالیفورنیا، پاتاګونیا، "شمال لوېدیځ سیمو"، او شمالي لویې دښتو تر ۱۸۰۰ کلونو پورې لږ یا هېڅ ډول استعمار تجربه نه کړ.
ناروېژیان
ناروېژي پلټونکي لومړني اروپایان وو چې په اوسنی شمالي امریکا کې یې پښه کېښوده. تاریخي او لرغوني شواهد ګرینلنډ او کاناډا ته د ناروېژیانو سفرونه ثابتوي. ناروېژیانو په ګرینلنډ کې د لسمې پېړۍ په وروستیو کې یو مستعمره جوړه کړ او د ۱۵مې پېړۍ تر نیمایي پورې یې دوام وکړ، محکمه او پارلماني مجلسونه (þing) یې درلودل چې په براتهلید کې تر سره کېدل او یو کلیسایي مشر یې درلود چې په ګاردر کې و. د کاناډا د نیوفوندلنډ  په لانس آکس شنو دښتو کې د استوګنې پاتې شوني په ۱۹۶۰ کال کې کشف شول او د ۱۰۰۰ کالونو (د کاربن پر بنسټ د تاریخ اټکل ۹۹۰-۱۰۵۰ کلونه) په شاوخوا کې تاریخ لري. د لانس آکس شنې دښتې یوازینی ځای دی چې د کولمب څخه مخکې د سمندر ها خوا د کشف شوي ځای د ثبوت په توګه په پراخه کچه ومنل شو. په ۱۹۷۸ کال کې د یونیسکو له لوري د نړیوال میراث په توګه ونومول شو. دا ځای د وینلند له مستعمرې سره د احتمالي اړیکې له امله چې د لیف ایریکسن له خوا په امریکا کې د ناروې استعمار په دوران یا د هغه شاوخوا کې را منځ ته شوه، د پاملرنې وړ دی. داسې انګېرل کېږي چې د لیف ایرکسن ورور د شمالي امریکا د بومي خلکو سره چې د سکریلنګ په نوم پېژندل کېدل لومړنۍ اړیکه درلوده. د اتو تنو بومي خلکو له نیولو او وژلو وروسته، په خپلو ساحلي کښتیو کې چې دوی یې دفاع کوله تر برېد لاندې راغلل.
رفسنجان ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
فارس ولايت
د فارس ولایت (په پارسی: استان فارس) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی چی د ایران په جنوب کی پروت دی. مساحت یی ۱۲۲،۵۰۸ کیلومتره مربع ده او تقریبا ۴،۳۳۶،۸۷۸ نفوس لری. د فارس د ولایت پایتخت شیراز دی. دغه ولایت په شمال کی د اصفهان له ولایت سره، په جنوب کی د هرمزگان له ولایت سره، په لویدیځ کی د بوشهر له ولایت سره او په ختیځ کی د یزد او کرمان د ولایتونو سره گډې پولې لری.
وېشنيزه:د ایران ولایتونه وېشنيزه:فارس ولايت
د چک هیواد ایداري وېش
چک جمهوریت (د چک هیواد د ولایتونو نوملړ|د چک جمهوریت آیالاتونه) په چکي په ۱۳ ایداري برخو ویشل شوی دی.
قومي ډله (قومیت)
قومي ډله او یا هم قومیت د خلکو هغې ډل بندي ته ویل کېږي چې د یو شمېر مشترکو ځانګړنو له مخې چې له نورو سره یې توپیر رامنځته کوي؛ یوبل پېژني. په دغو ځانګړنو کې کېدلای شي، د دودونو ګډې ټولګې، اجداد، ژبه، تاریخ، ټولنه، کلتور، ملت، دین او یا هم د هغو د استوګنې په سیمه کې د دوی ټولنیز چلن شامل شي. ځینې وختونه په ځانګړې توګه د قومي ملت پالنې پر مهال قومیت او ملت د یو بل پر ځای کارول کېږي، په داسې حال کې چې د نژادي مفهوم له مخې له یوبل څخه توپیر لري.
قومیت کېدلای شي، د یوه میراثي جوړښت او یا هم د تحمیلي ټولنیز جوړښت په توګه تعبیر شي. قومي غړیتوب معمولاً د ګډ کلتوري میراث، اصل او نسب، اصلي افسانې، تاریخ، وطن، ژبې یا خبرې کولو، سمبولیکو سیسټمونو، لکه: دین، افسانو او رواجونو، آشپزۍ، کالیو اغوستلو ډول، هنر او فزیکي څرنګوالي له مخې تعریف کېږي. قومي ډلې کېدای شي ،له یو بل سره پراخ یا محدود جنیټیکي اصل او نسب ولري چې د هرې ډلې هویت ته اړوندېږي، ډېرې ډلې ګډ او مختلط جنیټیکي نسب لري. قومي ډلې تر ډېره یو بل ته په اړوندو ژبو خبرې کوي.
دا امکان هم شته چې د ژبې د بدلون، کلتور منلو او د دین په منلو او بدلون سره وګړي یا یوه ډله له یوې قومي ډلې څخه بلې ته واوړي. قومي ډلې کېدای شي، په فرعي ډلو او قبیلو ووېشل شي چې د وخت په تېرېدو سره له یوبل څخه د ودونو په کولو او له خپلو والدینو څخه په فزیکي اګوښه والي سره جلا قومي ډلې رامنځته کړي. برعکس پخوانۍ یو له بله جلا قومي ډلې هم کېدای شي، له یوبل سره یوځای شي او یو قوم رامنځته کړي او یا هم په یو واحد قوم کې ادغام شي. د یو جلا قومي هویت رامنځته کېدلو ته، که هغه د وېش او یا د ادغام له مخې وي قومي زېږون (ethnogenesis) ویل کېږي.
قومیت او ملیت
په ځینو برخوکې په ځانګړې توګه په فراملي کډوالۍ او استعماري پراختیا کې، قومیت له ملیت سره تړلی دی. انسان پوهان او تاریخ لیکونکي، له قومیت څخه د ارنست ګیلنر او بینډیکټ اندرسون له خوا د وړاندې شوي مفهوم څخه په پیروي د ملیت او ملت پالنې وده په ۱۷ مه پېړۍ کې د معاصر دولتي سیسټم له څرګندېدو سره اړونده بولي. دغه مفاهیم د «ملي دولتونو» په رامنځته کېدو سره چې په هغو کې د ملیت فرضي پولې د دولت له پولو سره منطبقې (په ایدیال توګه منطبقې) وې، خپل اوج ته ورسېدل. له همدې امله په لویدیځ کې د قومیت مفهوم لکه د نژاد او ملیت په څېر د اروپا د استعماري پراختیا په اډانه کې وده وکړه، هغه مهال چې مرکانټلېزم او کپیټلېزم د وګړو نړیوال خوځښتونه ترویج کول او ورته مهال د دولتونو پولې په واضحه او ښکاره ډول ټاکل کېدلې.
په ۱۹ مه پېړۍ کې معاصر دولتونه له ملتونو څخه د استازولۍ په ادعا د مشروعیت په لټه کې و. په داسې حال کې چې په ملي دولتونو کې تل هغو وګړو ځای لرلی چې د یو شمېر لاملونو له مخې له ملي ژوند ګوښه ساتل شوي. په پایله کې د ویستل شوو ډلو غړي یا د برابرۍ پر بنسټ د ونډې غوښتنه کوي او یا هم د خپلواکۍ په لټه کې کېږي، آن یو شمېر مهال په خپلو ملي دولتونو کې د بشپړ سیاسي جلاوالي لامل ګرځي. د دغو شرایطو له مخې کله چې له یو هېواد څخه بل هېواد ته وګړي ځي او یا هم د خپل هېواد له پولو څخه هاخوا یوبله سیمه تر خپل اشغال لاندې راولي – قومي ډلې د هغو کسانو له خوا رامنځته کېږي چې له ملیتي پلوه یو شان دي خو په بل هېواد کې یې ژوند کاوه.
افریقا
په افریقا کې د قومي ډلو شمېر ۱۰۰ ته رسېږي، چې هره یوه یې په عمومي ډول خپله ژبه (یا د یوې ژبې ګړدود) او کلتور لري.
آسیا
په ټوله آسیا کې د اقلیمي زونونو سره په همغږي چې کېدای شي، شمالي قطبي، نیمه قطبي، معتدل، نیمه ګرمسیر او یا هم استوايي وي، ګڼ شمېر قومي ډلې شتون لري. قومي ډلې له غرونو، دښتو، شنو سیمو او ځنګلونو سره تړلې دي.
د آسیا په سواحلو کې قومي ډلې د تولیداتو د راغونډولو او ټرانسپورت په برخو کې له ګڼ شمېر لارو چارو کار اخلي. یو شمېر ډلې تر ډېره ښکاري- راغونډونکې دي، یو شمېر یې د رمه لرونکو (کوچیانو) په ډول ژوند کوي، یو شمېر له زرګونو کلونو راهیسې کروندګراو کلیوالي وګړي او نور هم صنعتي او ښاري شوي دي. د آسیا یو شمېر ډلې هېوادونه په بشپړ ډول ښاري دي، لکه: هانګ کانګ، شنګهای او سنګاپور. په آسیا کې استعمار، د خپلواکۍ او خپل برخلیک ټاکلو لپاره د ملي انګیزې پر بنسټ په ۲۰ مه پېړۍ کې پای ته ورسېد.
یوازې په اندونیزیا کې د دولت له خوا په رسمیت پېژندل شوې، له ۱۳۰۰۰ زیاتې قومي ډلې شتون لري چې د اندونیزیا د مجموع الجزایر په ۱۷۰۰۰ ټاپو ګانې کې موقعیت لري.
په روسیه کې د اته سلنه روسي قومیت لرونکو په خوا کې له ۱۸۵ زیاتې په رسمیت پېژندل شوې قومي ډلې شتون لري. تر ټولو لویه قومي ډله یې تارتاریان دي چې د دغه هېواد د وګړو ۳.۸ سلنه جوړوي. سربېره پر دې یو شمېر نورې کوچنۍ قومي ډلې د روسیې په آسیایي برخه کې هم شتون لري.
اروپا
په اروپا کې ګڼ شمېر قومي ډلې شتون لري، پان او پیفیل (۲۰۰۴) د اروپايي وګړو ۸۷ بېلابېلې ډلې شمېرلي، چې له هغو ۳۳ یې لږ تر لږه په یوه خپلواک هېواد کې د وګړو اکثریت جوړوي، په داسې حال کې چې پاتې ۵۴ نورې په هغو سیمو کې چې ژوند کوي، د هغو سیمو قومي لږه کۍ ډلې جوړوي (په ورته مهال کېدای شي، دوی د فرعي ملي بنسټونو په داخل کې محلي اکثریت رامنځته کړي). په اروپا کې د ملي لږه کیو وګړو ټولیز شمېر ۱۰۵ میلیونه اټکل شوی چې د ۷۷۰ میلیونه اروپايي وګړو ۱۴ سلنه جوړوي.
د فرانسې او سویس په ګډون یو شمېر اروپايي هېوادونه، د خپلو وګړو د قومي جوړښتونو اړوند معلومات نه غونډوي.
د صربیا، وجودینا ولایت د ګڼ شمېر قومونو او کلتوري هویتونو د لرلو له امله پام وړدی. په دغه ولایت کې نږدې ۲۶ قومي ډلې شتون لري او په ولایتي اداره کې یې له ۶ ژبو څخه د رسمي ژبو په توګه ګټنه کېږي.
شمالي امریکا
د شمالي امریکا اصلي وګړي بومي امریکایان دي. د اروپايي استعمار پر مهال اروپایان شمالي امریکا ته ورسېدل. بومي امریکایان د هسپانوي او نورو اروپايي ناروغیو،لکه: چیچک له امله د اروپايي استعمار پر مهال مړه شول. په متحده ایالاتو کې تر ټولو لویه قومي ډله سپین امریکایان دي. هسپانوي او لاتیني امریکایان (په ځانګړې توګه مکسیکویي امریکایان) او آسیایي امریکایان په وروستیو کې متحده ایالاتو ته کډه شوي. په مکسیکو کې ډېری مکسیکويي وګړي میستیزو دي چې د هسپانویانو او بومي امریکايانو ترکیب دی.
له ۱۶ مې پېړۍ څخه تر ۱۹ مې پېړۍ پورې افریقايي غلامان شمالي امریکا ته راوړل شول. په متحده ایالاتو کې د دوی لمسیانواولادې ته افریقايي امریکایان ویل کېږي.
سویلي امریکا
په سویلي امریکا کې، ډېری وګړي له مختلطو نژادونو(تر ډېره د مولاتو او میستیزو)، بومي امریکایان او اروپایان (په ځانګړې توګه هسپانوي او پرتګالي نسب لري) دي.
استرالیا
لومړۍ معلومه قومي ډله، چې په استرالیا کې یې ژوند کاوه، بومي اسټرالیایان وو، هغه ډله وګړي چې د تورس تنګي د ټاپو مېشتو وګړو په توګه په پام کې نیول کېدل. په ۱۷۷۰ ز کال کې اروپایان په ځانګړې توګه بریتانویان د لومړي ځل لپاره دغې سیمې ته ورسېدل.
د ۲۰۱۶ ز کال سرشمېرنه ښيي چې انګلنډ او نیوزلنډ له اسټرالیا وروسته د زېږون لوړه کچه لري، له ۲۰۱۱ ز کال وروسته په چین او هند کې د زېږون کچه لوړه شوې (په نوبت سره، له ۶ سلنه څخه ۸.۳ سلنه ته او له ۵.۶ سلنه څخه ۷.۴ سلنه ته).
د هغو وګړو شمېر چې د تورس تنګي د تاپو میشتو وګړو په توګه پېژندل کېږي، په ۲۰۱۱ ز کال کې د اسټرالیا د ټولو وګړو له ۲.۵ سلنه څخه په ۲۰۱۶ ز کال کې ۲.۸ سلنې ته لوړ شوی دی.
مداګاسکار
ماداګاسکار په فرانسوي République de Madagascar) په رسمي نوم (د ماداګاسکار جمهوریت) د هند سمندر او د افریقا په جنوب ختیځو سواحلو کې پروت ټاپو دی. د ماداګاسکار پلازمینه د آنتاناناریوو ښاردی، او دا هیواد د نړۍ څلورم لوی ټاپو دی. نفوس یې ۲۲۲'۰۰۵'۲۲ میلیونه مساحت ۰۴۱'۵۸۷ کیلومتره مربع او رسمي ژبي یې فرانسوي او مالاګاسي ژبه دي. یاد هیواد په ۲۶ د جون ۱۹۶۰م کال له فرانسه نه خپلواکی واخیسته،  ولسمشر یې اندري راجولینا دی.
راموتسوا، بوتسوانا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> راموتسووا چې په انګليسي ژبه کې ورتهRamutswa وايي د بوټسوانا په سوېل ختیځه  سيمه کې يو کلی دی چې په 2000 مېلادي کال کې یې 25,738 تنه نفوس درلود، چې 12,027 یې نارینه او 13,711 یې ښځې وې.
سرچینې
وېشنيزه:بوتسوانا کلي وېشنيزه:بوتسوانا ښارونه وېشنيزه:بوتسوانا وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي سيم وېشنيزه:اروپا او کډوالي وېشنيزه:اروپايي اتحاديه وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:اروپايي ټولنه
اقتصادي توکي
اقتصادي توکي (انگریزی: Economic goods) هغه توکي چې د شتمنۍ او يا د کار پـه وسيله يې انسا ترلاسه کوي اقتصادي توکي بلل کيږي. چـې لاندی دوه ډولونـه لري :
وېشنيزه:اقتصادي توکي وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:توکي
بیرمینګهام
بیرمینګام په انګلیسي Birmingham) د انګلستان د متروپلین په میډلنډ سیمه کې پروت د لویې بریتانیا دوهم لوی ښار دی.
قائم‌شهر ولسوالي
قائم‌شهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان قائم‌شهر)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۳۰۹٬۱۹۹ تنه نفوس لري او مساحت یې 458.50 کیلومتره مربع دی. د قائم‌شهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
هاليووډ
وېشنيزه:هاليووډ
بوستان
بوستان  (انگرېزي: Buston ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا  ښار د تاجیکستان په لوی ښارونو کې شمېرل کېږي. په کال 2000ز کې ددې ښار وگړي n/a تنه ول او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار وگړي 11,600 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:اسیایي ښارونه وېشنيزه:د منځنۍ اسیا ښارونه
عابد شاه عابد
عابد شاه عابد (د ۱۹۳۷ ز کال د اگسټ ۱۴، کوټه - د ۲۰۲۰ ز کال د جون ۲، کوټه) (Abed Shah Abed) د پښتو او اردو ژبو شاعر، لیکوال او د کوټې د پښتو اکېډمۍ پخواني مشر وو.
مخينه
نوموړی د پښتو ژبې پروفیسر او د بلوچستان پوهنتون د پښتو ادبیاتو د څانگې له بنسټ ایښودونکو څخه وو. لیکوال او پروفیسر ډاکټر برکت شاه کاکړ د نوموړي په اړه پر خپل فېسبوک لیکلي:
"د پروفيسر سيال کاکړ په ملگرۍ يې په بلوچستان پوهنتون کې د پښتو څانگې بنسټ کښېود او د پښتو اکيډمۍ کوټې د تنظيمي، اداره جاتي او مالي امورو په اړه يې په څپلواک ډول کار وکړ".
عابد شاه عابد د پښتو شعر تر څنگ په اردو کې هم شاعري کوله او وخت په وخت یې په عامو او د رېډیو او ټیلیویژن په مشاعرو کې هم گډون کاوه خو تر اوسه یې کومه شعري ټولگه نه ده چاپ شوې.
دندې
عابد شاه پرله پسې شپږ واره د اتلسو کلونو لپاره د کوټې د پښتو اکېډمۍ مشر پاته شوی وو، چې په دې موده کې یې ګڼ شمېر پښتو کتابونه چاپ کړي وو. نوموړي په کال ۱۹۹۸ کې د ۶۰ کلو په عمر کې له کوټې پوهنتون څخه د پروفیسر په توگه ریټایرمنټ اخیستی او بیا په راډیو پاکستان او پي ټي وي کوټه کې د پښتو خبرونو برخې ایډیټر په توگه کار وکړ.
همدا ډول هغه د ماشومانو د پوهنې او روزنې لپاره نه یوازې لیکنې کولې بلکې پر ټي وي ډرامه او کویز پروگرامونه يې هم وړاندې کول.
مړينه
عابد شاه عابد د ۲۰۲۰ ز کال د جون په ۲ نېټه د زړه د درېدو له کبله له نړۍ سترگې پټې کړې او هملته د کوټې ښار په کاسي هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
اخځليک
۱- https://www.voadeewanews.com/a/5445686.html
۲- https://www.mashaalradio.com/a/30648282.html
فريسېنج
فرېسېنج د لوګزامبورګ په ايش-سور-الزت ولایت کې ښاروالۍ ده چې 18.43 مربع کیلومتره مساحت لري او په 2009 کې یې نفوس 3,797 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:لوګزامبورګي ژبه وېشنيزه:لوګزامبورګ ښارونه وېشنيزه:لوګزامبورګ وېشنيزه:لوګزامبروګ سيمې وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي سيم وېشنيزه:اروپايي ت وېشنيزه:اروپا او کډوالي وېشنيزه:اروپايي اتحاديه وېشنيزه:اروپايي ټولنه
افګار بخاري
افګار بخاري افګار مروت بخاري د مروتو سيمې يو تکړه او نامتو شاعر وه. هغه خپله شاعري په پښتو ژبې کړې ده. افګار د پښتو ژبې لويو شاعرانو تر مېنځ خپل نوم لري. د هغه لخوا ليکل شوې سندرې او غزلې د پښتونخوا او افغانستان کې اورېدل کېږي.
چاپېريالي قانون
چاپېريالي حقوق د قوانينو د هغو اړخونو رانغاړونکې ټوليزه اصطلاح ده، چې د چاپېريال ساتنه رامنځته کوي. د دې اړوند مګر د تنظیمي نظامونو يوه بېله ټولګه چې په اوس وخت کې په سخت ډول د چاپېريالی قانوني اصولو په واسطه اغېزمن شوی دی، د مشخصو طبيعي سرچينو لکه ځنګلونو، منرالونو يا کب نيونې په مديريت باندې تمرکز کوي. نورې برخې، لکه د چاپېريالي اغېز ارزونه، کېدای شي په هېڅ يوې ډلې سره په ښه ډول مناسبت ونه لري، مګر بيا هم د چاپېریالي قوانينو مهمې برخې دي.
د هوا څرنګوالی
د هوا د څرنګوالي قوانين فضا ته د هوا ککړونکي ګلخانه يي ګازونه اداره کوي. د هوا د کيفيت د قوانينو يوه مشخص شوې فرعي ټولګه د ودانيو په دننه کې د هوا کيفيت تنظيموي. د هوا د کيفيت قوانين زياتره په خاص ډول د دې لپاره جوړ شوي دي، چې د هوا ککړوونکو تغليظ د محدودولو يا له منځه وړلو په واسطه د انسان روغتيا خوندي کړي. نور نوښتونه د پراخو ايکولوژيکي ستونزو د په ګوته کولو لپاره جوړ شوي دي. لکه: د کيمياوي توکو په اړه محدوديتونه، چې د اوزون پوړ اغېزمنوي او د تېزابي باران يا اقليم بدلون د په ګوته کولو په موخه د ګلخانه يي ګازونو د سوداګرۍ خپرونې. د هوا د ککړوونکو د مشخص کوونې او ډلبندي کوونې په ګډون تنظيمي هڅې د منښت وړ ګلخانه يي ګازونو کچو او د اړينو امر يا مناسب کمښت ټیکنالوژيکي وسايلو په برخه کې محدوديتونه تنظيموي.
د ضايعاتو مديريت
د ضايعاتو مدیريت قوانين لېږد رالېږد (ترانسپورت)، درملنه، زيرمه د نورو ډېرو ډولونو له منځه د ښاري جامدو ضايعاتو، خطرناکو ضايعاتو او ذروي ضايعاتو په ګډون هرډول ضایعاتو له منځه وړنه يا پاکول اداره کوي. د ضايعاتو قوانين په عمومي ډول چاپېريال ته په ايکالوژيکي يا بيولوژيکي ډول د زيان رسوونکو ضايعاتو د ناتنظيم شوې تيت او پرک کوونکې د کمښت يا له منځه وړلو په موخه جوړ شوي دي او هغه قوانين شاملوي چې د د ضايعاتو د نسل د کمولو او د ضايعاتو د دوران ورکوونې د پرمختګ په موخه جوړ شوي دي. تنظيمي هڅې د ضايعاتو د ډولونو معلومول او ډلبندي کول شاملوي او ترانسپورت، درملنه، زېرمه او د له منځه وړنې (پاکولو) طريقې رهبري کوي.
د ککړونکي پاکوونه
د چاپېريالي پاکوالي قوانين له چاپېريالي وسط (منځ) لکه خاورې، رسوبي موادو، سطحې اوبو يا د شاوخوا اوبو نه د ککړتيا يا ککړوونکو له منخه وړنه اداره کوي. د ککړتيا د اداره کولو د قوانينو برعکس، د پاکوونې قوانين د دې لپاره جوړ شوي دي، چې چاپېريالي ککړتيا ته وروسته له حقيقته ځواب ووايي او بالاخره بايد زياتره نه يوازې اړين ځوابي عملونه؛ هغه ډلې هم تعريف کړي چې کېدای شي، د دې ډول عملونو د ذمې وهلو لپاره مسؤل وي. تنظيمي غوښتنې کېدای شي د بېړني ځواب، د باور وړتيا د تخصيص، د ځای يا موقعيت ارزونې، سموونکې پلټنې، ممکنه څېړنې، سموونکې يا علاجي عمل، له سموونکي عمل نه وړاندې څارنه او د ځای يا موقعيت بيا کارونې لپاره اصول شامل کړي.
کيمياوي خونديتوب
د کيمياوي خونديتوب قوانين په انساني فعاليتونو کې د کيمياوي توکو په ځانګړي ډول په معاصرو صنعتي کاريالونو کې د انسان په واسطه د جوړو شوو کيمياوي توکو کارونه اداره کوي. د رسنۍ متمايل چاپېريالي قوانينو برعکس (لکه: د هوا او اوبو د څرنګوالي قوانين)، د کيمياوي کنټرول قوانين په خپله د بالقوه ککړوونکو د اداره کولو غوښتنه کوي. تنظيمي هڅې د مصرفوونکي په توليداتو کې (لکه: په پلاستيکي بوتلونو کې Bisphenol A) د خاصو کيمياوي ترکيبوونکو منع کول شاملوي او حشره وژونکي درمل (pesticides) تنظميوي.
د سرچينې د دوام وړتيا
چاپېريالي ارزونه د يوه پلان، کړنلارې، خپرونې يا د مطلوب عمل پرلور د تګ په موخه له پرېکړې نه مخکې د ريښتينې پروژې د چاپېريالي پايلو ارزونه ده. په دې برخه کې د « environmental impact assessment» [د چاپېريالي اغېزې ارزونه] اصطلاح په عادي ډول هغه وخت کارول کېږي، چې د اشخاصو يا شرکتونو له خوا د رښتيني پروژو په برخه کې تطبيقېږي او د «strategic environmental assessment» [ستراتيژيک چاپېريالي ارزونه] اصطلاح هغو کړنلارو، پلانونو او خپرونو په برخه کې عملي کېږي، چې زياتره د دولت د ارګانونو له خوا وړانديز شوې وي. دا د چاپېريالي مديريت يوه وسيله ده، چې د پروژي د تاييد او پرېکړې نيونې يوه برخه تشکيلوي. چاپېريالي ارزونې، د عامه ګډون او پرېکړې نيونې د مستند په پام کې نيولو سره کېدای شي، د اداري کړنلارو د اصولو په واسطه اداره شوي وي.
د اوبو سرچينې
د اوبو د سرچينو قوانين د ځمکې د سطحې او شاوخوا اوبو په ګډون، د اوبو د سرچينو ملکيت او کارونه اداره کوي. تنظيمې برخې کېدای شي، د اوبو ساتنه، د کارونې محدوديتونه او د ملکيت نظامونه شامل کړي.
منرالي سرچينې
د منرالي سرچينو قوانين، د منرالي سرچينو د مالکيت او (څوک په کې کار کولی شي) په ګډون اووه بنسټيزې مقالې رانغاړي. د کان کېندونکو د روغتيا او خونديتوب او د کان کيندنې د چاپېريالي اغېزې په پام کې نيولو سره، د بېلابېلو قوانينو په واسطه کان کيندنه اغېزمنه شوې ده.
ځنګل سرچينې
د ځنګلاتو قوانين په جوړو شوو ځنګلي ځمکو کې په زيات عام ډول د ځنګلاتو مديريت او د چارتراش حاصلاتو ته په پام سره فعاليتونه اداره کوي. د ځنګلاتو قوانين د عامه ځنګلي سرچينو لپاره د مديريت کړنلارې (لکه: ګڼ کارونه او دوام لرونکی حاصل) تصويبوي. د ځنګل مديريت د خصوصي او دولتي تر منځ وېشل شوی دی، چې عامه ځنګلونه د دولت خپلواکه شتني ده. د ځنګلونو قوانين په اوس وخت کې د نړيوالې چارې په توګه په نظر کې نيول کېږي.
نانني هيلين بروغز
هغې د بېلابېلو نژادونو تر منځ د برابرو حقونو او د کور دننه کارونو د ساده مسؤليتونو تر شاه د ښځو لپاره د لازياتو موکو د برابرولو لپاره مبارزه وکړه. نوموړې د خپلې مړينې تر وخته (۱۹۶۱ز) پورې په يادو برخو کې خپل کار ته دوام ورکړ. د هغه فعاليت په ۱۹۶۴ ز کې د هغې په وياړ د نانني هيلين بروغز ښوونځی ونومول شو او د مرستندويه (ممد) زده کړيز لومړني ښوونځي په توګه يې فعاليت پيل کړ. د نانني سوداګريز سالون، چې په ۱۹۲۸ – ۱۹۲۷ ز کلونو کې جوړ شو، د تاريخي يادګار يو ملي لقب لري.
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
نانني هيلين د ۱۸۷۹ ز د می په ۲ مه نېټه، د ويرجينيا په Orange کې زېږېدلې ده. هغه د John او Jennie Burroughs په لورګانو کې د مشرې په توګه په پام کې نيول کېږي. نږدې هغه وخت چې نانني په کې پينځه کلنه وه، کشرانې خويندې يې وفات شوې او پلار يې چې يو بزګر او Baptist مبلغ و، څو کلونه وروسته وفات شو. د نوموړې مور او پلار دواړه پخواني غلامان و.
د نانني مور او پلار هغه مهارتونه او وړتياوې لرې، چې دوی ته يې د دې وړتيا ورکړه چې د نېکمرغۍ پر لور هغه مهال هڅې پيل کړي چې بالاخره جنګ پای ته ورسېد او دوی يې يې آزاد کړل. نوموړې د غلامۍ پر مهال د Lija په نوم يو نيکه درلود، چې نجار و او خپلواکۍ ته د لارې موندلو وړتيا يې لرله.
تر ۱۸۸۳ ز پورې نانني هيلن او مور يې بېرته په واشنګټن ډي سي کې استوګن شول او د خپلې ترور Cordelia Mercer سره ميشت (پاتې) شول چې د هيلن د مور مشره خور وه. په ډي سي کې د ګومارنې او زده کړو لپاره غوره موکې وې. هغې د M Street عالي ښوونځی ولوست. همدلته يې د (Harriet Beecher Stowe) لوست ټولنه جوړه کړه او سوداګري او کورنی علم يې ولوست. هلته يې د خپلې ونډې موډلونو Anna J. Cooper او Mary Church Terell سره وکتل، چې د ښځو لپاره د رايې کارولو په غورځنګ او مدني حقونو کې فعالې وې.
په ۱۸۹۶ ز کې په وياړ سره د M Street له عالي ښوونځي نه په فراغت سره يې د کولمبيا ولسوالۍ په دولتي ښوونځي (District of Columbia Public School) کې د کورني علم د ښوونکې په توګه کار پيل کړ، مګر د يوې دندې (موقف) د پيداکولو وړ مېرمن وه. که څه هم دا نه دي مستند شوي، چې هغې په ښکاره ډول په کې ويل شوي وي، چې نانني هيلين له ياد موقف نه په دې دليل منع شوې وه، چې خورا تور پوستې وه [پوستکی يې خورا تور و] او هغوی د يو څه روښانه رنګ تور پوستې ته لومړيتوب ورکاوه. د نوموړې د پوستکي رنګ او ټولنيز حالت د هغې د هغې ګومارنې مخنيوی وکړ، چې ورته غوره شوې وه. باروز وويل چې: اټکل شوی و چې مړ کېدل دواړه تر مرګه مات او له پامه وغورځوي. دې لېوالتيا د ټيټ عايد او ټولنيز حالت لرونکو تورپوستو ښځو لپاره د مسلک يوه دروازه پرانيستله. دا هغه څه دي چې باروز ته يې لاره هواره کړه چې د ښځو او نجونو لپاره د زده کړې يو ښوونځی رامنځته کړي.
مسلک
باروز له ۱۸۹۸ ز نه تر ۱۹۰۹ ز پورې په (Louisville, Kentucky) کې د يوې سرمقالې منشۍ او د Baptist ملي مجلس د بانديني ماموريت د مديره پلاوي د دفتر مشرې په توګه ګومارل شوې وه. په Louisville کې د هغې د دندې په وخت کې د ښځو صنعتي کلب (ټولنه) جوړه شوه، چې دوی په کې د کورني علم او مديريت اړوند زده کړيزې دورې تر سره کړې. د ښځو د مجلس يوه بنسټګره نانني بارزو وه، چې د Baptist ملي مجلس سره يې اضافي مرسته چمتو کوله او له ۱۹۰۰ نه تر ۱۹۴۷ ز پورې يې نږدې نيمه پېړۍ خدمت وکړ. نوموړې د ښځو په کنوانسيون (ناسته) کې د ۱۳ کلونو لپاره رئيسه وه.
ياد مجلس يا کنوانسيون د تور پوستو امريکايانو پراخه تشکيل [شتون] درلود او مرسته يې د د تور پوستو ښخو د ملي ټولنې نه په مننې سره د تورپوستو مذهبي ډلو لپاره خورا اړينه ده. د تور پوستو ښځو ملي ټولنه په ۱۸۹۶ ز کې رامنځته شوه، چې له ۱۰۰ نه د زياتو سيمه یيزو ټولنو په ګډون د ښځو د درې سترو ټولنو له ډلې نه وه. له يادې ټولنې سره د آغلې باروز د مرستې له امله د مزد تر لاسه کوونکو ملي ټولنه (National Association of Wage Earners) د افريقايي الاصل امريکايي ښځو ستونزمنې ټاکنې ته د عامه پاملرنې د راګرځولو په موخه رامنځته شوه.
باروز د ټولنې رئيسه وه او د ټولنې نورې پېژندل شوې ښځې، لکه: (Maggie Lena Walker) ورسره مرستياله او (Mary McLeod Bethune) ورسره خزانه داره وه. دې ښځو د سوداګريزې ټولنې د فعاليتونو په پرتله زيات ټينګار د عامه لېوالتيا يا ګټې په زده کړيزو جرګه ځايونو باندې وکړ. د نوموړې په نورو غړيتوبونو کې د ناواده شويو ښځو د ټولنې ډله (Ladies' Union Band) ،Saint Lukes، Saturday Evening [د شنبې ماښام] او د ګردي مېز ټولنو لورګانې [Daughters of the Round Table Clubs] شاملېږي. باروز د تورپوستو وګړو د پرمختګ لپاره په ملي ټولنه (National Association for the Advancement of Colored People (NAACP)) کې هم په فعال ډول ګډون وکړ.