cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مالګې تېزاب(نايټريک اسيد)
د فلزي پروسس کول
د ICP-MS، ICP-AES، GFAA او Flame AA لخوا په لومړني تحلیل کې، د نایټریک اسید (0.5-5.0) د ټریس فلزي محلولونو د ټاکلو لپاره د میټریکس مرکب په توګه کارول کیږي. د دې ډول تعیین لپاره، یو الټراپور فلزي ټریس اسید ته اړتیا ده، ځکه چې د فلزي آیونونو لږ مقدار کولی شي د تحلیل پایله اغیزه وکړي. همدارنګه، په نورمال ډول د اوبو د نمونو د هضم کولو په پروسه کې، د خځلو نمونې، جامد نمونې او همدارنګه د ځانګړو نمونو نور ډولونه چې د ICP-MS، ICP-OES، ICP-AES، GFAA او د شعلې اټومي جذب سپیکرومیټري له لارې د اساسي تحلیلونو تابع دي. کاروول شوۍ. . عموما، دا هضمونه د 50٪ HNO محلول 3 د ډول 1 DI اوبو سره مخلوط کاروي.
په الکترو کیمیا کې، نایټریک اسید د عضوي سیمیکمډکټرونو لپاره او د خام کاربن نانوټوبونو لپاره د پاکولو پروسو کې د ډوپینګ کیمیاوي په توګه کارول کیږي.
ترکاڼی
په ټیټ غلظت کې (تقریبا 10٪)، نایټریک اسید اکثرا د انارو او میپل د مصنوعي عمر لپاره کارول کیږي. تولید شوی رنګ خړ سرو زرو دی او ډیر زاړه موم شوي یا غوړ لرګي (د لرګي پای) ته ورته ښکاري.
د ایچنګ ایجنټ او کلینر
د نايټريک اسيد، اوبو او الکولو محلول، نيتال، د فلزاتو د ايچ کولو لپاره کارول کيږي ترڅو د کوچني جوړښت ښکاره کړي. ISO 14104 یو له معیارونو څخه دی چې د دې پیژندل شوي میتود توضیح کوي. نایټریک اسید یا د هایدروکلوریک اسید سره په ترکیب کې یا یوازې د شیشې سلایډونو او شیشې سلایډونو پاکولو لپاره د پرمختللي مایکروسکوپي غوښتنلیکونو لپاره کارول کیږي. دا د سپینو زرو شیشې جوړولو پرمهال د سپینو زرو دمخه د شیشې پاکولو لپاره هم کارول کیږي. د 5-30% نايټريک اسيد او 15-40% فاسفوريک اسيد په تجارتي ډول موجود آبي مرکبونه معمولا د خواړو او لبنياتو وسايلو پاکولو لپاره کارول کيږي، په عمده توګه د کلسيم او مګنيزيم زيرمې لرې کولو لپاره (يا د پروسې له جريان څخه زيرمې) ورو يا د استعمال له امله رامنځته کيږي. د تولید او پاکولو پرمهال د سختو اوبو)
. د فاسفوریک اسید مواد د نایټریک اسید د ضعیفولو په واسطه د زنګ په وړاندې د اوسپنې الیاژ په فعالولو کې مرسته کوي.
نايټريک اسيد د الکالويډونو لکه LSD لپاره د داغ د ازموينې په توګه کارول کيدای شي او د الکالويد پر بنسټ مختلف رنګونه توليدوي.
= د مختلفو موادو سره غبرګون =
د سلفوریک اسید سره عکس العمل
نايټريک اسيد د سلفوريک اسيد سره تعامل کوي تر څو قوي اسيد توليد کړي، چې په دې پروسه کې فعال نايترونيم ايونونه هم خپريږي، چې د عضوي موادو سره په ګډه قوي چاودېدونکي توکي لکه TNT، نايټروګليسرين او داسې نور توليدوي. (د نایټریشن پروسه). د نایټریک اسید یو له خورا مهم عکس العملونو څخه د ګلیسیرین سره عکس العمل دی ، کوم چې نایټروګلیسیرین تولیدوي.
HNO 3 + 2H 2 SO 4 ⇌ NO 2 + + H 3 O + + 2HSO 4 − ; K ~ 22
په صنعت کې د دې غوښتنلیکونو څخه یو یې د 304 سټینلیس سټیل شیټونو پالش کولو لپاره کارول دي ، کوم چې د اوبو او ټایټانیوم ډای اکسایډ سره په ترکیب کې نایټریک اسید کاروي.
= خوندیتوب = نايټريک اسيد يو قوي اسيد او يو قوي اکسیډیزونکی ایجنټ دی. له دې څخه اصلي خطر کیمیاوي سوځیدنه ده، ځکه چې دا د پروټینونو (امیډز) او غوړ (ایسټرونو) سره د تیزاب هایدرولیسس ترسره کوي، چې په پایله کې ژوندی نسج (د بیلګې په توګه، پوستکي او غوښه ) تخریب کیږي. متمرکز نایټریک اسید د کیراټین سره د عکس العمل له امله د انسان پوټکی ژیړ کوي. دا ژیړ ځایونه په نارنجي بدلیږي کله چې بې طرفه شي. سیستماتیک اغیزې ناشونې دي او دا ماده کارسنجینک یا میوټاجینک نه ده.
په پوټکي د تیزاب د توییدو لپاره لومړنۍ لومړنۍ مرستې درملنه، لکه د نورو ککړونکو اجنټانو په څیر، د کافي مقدار اوبو سره اوبه کول دي. مینځل لږ تر لږه د 10-15 دقیقو لپاره دوام لري ترڅو د تیزاب سوځیدنې شاوخوا نسج یخ شي او د ثانوي زیان مخه ونیسي. ککړې جامې سمدلاسه لیرې کیږي او لاندې پوټکی په ښه توګه مینځل کیږي.
نايټريک اسيد، د پياوړي اکسيډيز ايجنټ په توګه، کولی شي په چاوديدونکي توګه د مرکبونو لکه سينانايډ ، کاربايډ يا فلزي پوډر، او د زياتو عضوي مرکبونو سره، لکه تورپينټ، په زوره او په زياته کچه (د مثال په توګه، د ځان سوځولو سره) غبرګون وکړي. له همدې امله، دا باید د اډو او عضوي موادو څخه لرې وساتل شي.
= اړوندې پوښتنې =
= سرچینې = وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د جنتیک الګورېتم
په کمپیوټر ساینس او د ریاضیکي عملیو په څېړنه کې، د جنتیک الګورېتم (GA) د طبیعي ټاکنې له بهیر څخه الهام شوی خورا نوښتګر الګورېتم دی چې د تکاملي الګورېتمونو (EA) لویو ډولونو پورې تړاو لري. د جنتیک الګورېتم، د اوښتون، تقاطع او ټاکنې په څېر د بیولوجیکي الهام اخېستل شویو الګورېتمونو پر بنسټ، په ټولیزه توګه، د غوره‌ګرځونې او د مسایلو لټولو لپاره د خورا کیفیت لرونکو حل‌لارو د موندلو لپاره کارول کېږي. د جنتیک الګورېتم د کارَونو ځینې بېلګې عبارت دي له: د لا ښې کارکړنې لپاره د تصمیم‌نیونې ونې غوره‌ګرځونه، د سودوکو معماګانو حلول، هایپرپارامتري غوره‌ګرځونه.
د غوره‌ګرځونې مسایل
د جنتیک په یوه الګورېتم کې، د غوره‌ګرځونې یوې مسألې لپاره د کاندیدو مناسبو حل‌لارو یوه ټولنه (چې د وګړو، موجوداتو، اورګانیزمونو یا فېنوټایپونو په نامه یادېږي) د غورو حل‌لارو په لور تکامل مومي. هره وړاندې شوې حل لاره یو لړ ځانګړنې لري (د نوموړې ټولنې کروموزومونه یا جېنوټایپونه) چې کېدای شي واوړي او بدلې شي؛ په دودیز ډول، حل‌لارې د 0 او 1 لړیو په بڼه د باینري (عدد په قاعدې د 2) سیسټم په ډول وړاندې کېږي، خو کېدای شي د کوډ کولو له نورو طریقو څخه هم کار واخېستل شي.
تکامل له داسې یوې ټولنې څخه، چې اړوند غړي یې په تصادفي توګه رامنځ‌ته شوي وي، پیلېږي او دا یو له ریاضیکي پلوه یو تکراري بهیر دی، چې د هر تکرار د وګړو اړوندې ټولګې ته «نسل» ویل کېږي. په هر نسل کې، د ټولنې د هر غړي وړوالی ارزول کېږي؛ «وړوالی» د غوره‌ګرځونې د حل کېدو په حال مسأله کې، په ټولیزه توګه، د عینیت (یا د لګښت) تابع قیمت دی. لا «وړ» وګړي په تصادفي توګه له شته ټولنې څخه ټاکل کېږي، او د یوه نوي نسل د رامنځ‌ته کولو په موخه، د هر وګړي جېنوم اصلاح کېږي (یا بیاترکیب او په احتمال سره، په تصادفي توګه اوړي). وروسته، د کاندیدو حل‌لارو نوی نسل د الګورېتم په راتلونکي تکرار کې کارول کېږي. په ټولیزه توګه، الګورېتم هغه مهال پای ته رسېږي چې یا تر ټولو لوی شمېر نسلونه تولید شوي وي او یا د وګړو لپاره «وړوالی» د قناعت وړ کچې ته رسېدلې وي.
د جنتیک یوه معمولي الګورېتم لپاره اړینې برخې په لاندې ډول دي:
د هرې کاندید حل لارې یوه معیاري ښودنه د بیټونو یو لړوند دی (چې بیټي ټولګه یا بیټي لړۍ هم ورته ویل کېږي). د نورو ډولونو او جوړښتونو لړوندونه کېدای شي، په بنسټیزه توګه، په همدې توګه وکارول شي. په دغو جنتیکي ښودنو کې اسانتیا رامنځ‌ته کوونکې اصلي ځانګړنه دا ده چې، د هغو برخې، د ثابتو اندازو له‌امله، په اسانۍ سره په یوې لیکې کې واقع کېدلای شي، او دا د ساده تقاطع په عملیو کې اسانتیا راولي. د متحول اوږدوالي ښودنې هم کارېدلای شي، خو د تقاطع الګورېتم پلي کېدنه په دغه حالت کې لا پېچلې ده. ونه-ډوله ښودنې د جنتیک په پروګرام‌لیکنه او ګراف-ډوله ښودنې د تکامل په پروګرام‌لیکنه کې څېړل کېږي؛ د دواړو خطي کروموزومونو او ونو یو ترکیب د جېن بیان په پروګرام‌لیکنه کې راسپړل کېږي.
کله چې جنتیکي ښودنه (انځور) او د وړوالي تابع تعریف شوه، د جنتیک یو الګورېتم په لومړي سر کې د حل‌لارې اړوند غړو ته لومړني قیمتونه ورکوي او وروسته د اوښتون، تقاطع، معکوس کوونکي او د ټاکنې عمل‌کوونکو د تکراري کارونې له‌لارې د هغو په غوره ګرځولو کې هڅه کوي.
د لومړنیو قیمتونو ورکولو پړاو
د ټولنې اندازه د مسألې په ماهیت پورې تړاو لري، خو په معمول ډول، په سلګونو یا زرګونو بېلابېلې ممکنه حل‌لارې لري. ډېري وخت، لومړنۍ ټولنه په تصادفي توګه رامنځ‌ته کېږي، د ممکنه حل‌لارو د یوې بشپړې لړۍ رامنځ‌ته کېدنې امکان برابروي (د لټون فضا). کله ناکله، کېدای شي په هغو برخو کې، چې په ترڅ کې یې تر ټولو غوره حلونه په لوی احتمال سره د موندلو وړ دي، حل‌لارې «وکرل شي».
د ټاکنې پړاو
د هر وروستي نسل په اوږدو کې، د شته ټولنې یوه برخه د راتلونکي نسل د زېږولو لپاره ټاکل کېږي. ځانګړې حل‌لارې د «وړوالي پر بنسټ» یوه بهیر له‌لارې ټاکل کېږي، چېرې چې په ټولیزه توګه، د لا مناسبو حل‌لارو (څرنګه چې د وړوالي تابع په واسطه اندازه کېږي) د ټاکنې احتمال لوړ دی. د ټاکنې ځیني ځانګړي مېتودونه هره حل‌لاره ارزوي او په غوره توګه، تر ټولو ښې حل‌لارې ټاکي. نور مېتودونه د ټولنې یوازې یوه تصادفي نمونه ارزوي، ځکه چې مخکېنی بهیر کېدای شي زیات وخت ونیسي.
د وړوالي تابع د جنتیکي ښودنې پر مخ تعریفېږي او د وړاندې شوې حل‌لارې «کیفیت» اندازه کوي. د بېلګې په توګه: د «چانټې» په مسأله کې غواړو چې په ثابت ظرفیت لرونکې چانټه کې د ځای په ځای کېدونکو څیزونو مجموعي ارزښت تر ټولو لوړې کچې ته ورسوو. د یوې حل‌لارې ښودنه کېدای شي د بیټونو یو لړوند وي، چېرې چې هر بیټ یو جلا څیز ښیي او د بیټ قیمت (0 یا 1) ښیي چې ایا څیز په چانټه کې دی او که نه. څرنګه چې د څیزونو اندازې کېدای شي د چانټې له ظرفیت څخه زیاتې شي، هر ډول ښودنه معتبره نه‌ده. که چېرې ښودنه معتبره وي، د حل‌لارې «وړوالی» د چانټې دننه د ټولو څیزونو د ارزښتونو مجموعه ده؛ او که نه، د وړوالي قیمت 0 دی.
په ځینو مسایلو کې، د وړوالي د بیان تعریف ګران یا ان ناشونی دی؛ په دغه حالتونو کې، د فېنوټایپ د وړوالي تابع د قیمت معلومولو لپاره کېدای شي یوه ورته انځورونه (سیمولېشن) وکارول شي (د بېلګې په توګه: د محاسباتي سیالونو ډینامیک د هغې نقلیه وسیلې د هوا مقاومت معلومولو لپاره کارول کېږي چې بڼه یې د یوه فېنوټایپ په توګه کوډ شوې ده)، یا ان کېدای شي د جنتیک له تعاملي الګورېتمونو څخه ګټه واخېستل شي.
جنتیکي عمل‌کوونکي
راتلونکی پړاو، د جنتیکي عمل‌کوونکي: تقاطع (چې د بیاترکیب په نامه هم یادېږي) او اوښتون له‌لارې، له ټاکل شویو حل‌لارو څخه د ټولنې د دوه‌یم نسل تولیدول دي.
د هرې نوې رامنځ‌ته شوې حل‌لارې لپاره، له مخکېنۍ ټاکل شوې ټولګې څخه، د نسل‌اخېستنې لپاره د «والدینو» د جوړې یوه حل‌لاره غوره کېږي. د پورتنیو تقاطع او اوښتون مېتودونو په کارولو سره، د یوې «اولاد» حل‌لارې د تولیدولو په واسطه، یوه نوې حل‌لاره رامنځ‌ته شوې ده چې په ټولیزه توګه، چې ګڼ‌شمېر ځانګړنې یې له «والدینو» (پخوانیو حل‌لارو) سره یوشان دي. نوي والدین د هر نوي اولاد لپاره ټاکل کېږي او دا بهیر تر هغو دوام مومي چې د حل‌لارو نوې رامنځ‌ته شوې ټولنه له مناسبې اندازې سره تولید شوې وي. که څه هم له دوو والدینو څخه د ګټې‌اخېستنې پر بنسټ د تکثر مېتودونه «له بیولوجي څخه الهام اخلي»، ځینې څېړنې ښیي چې له دوو زیات «والدین» لا کیفیت لرونکي کروموزومونه تولیدولای شي.
په پای کې، د دغو بهیرونو په پایله کې د کروموزومونو راتلونکی نسل منځ‌ته راځي چې له لومړني سره توپیر لري. په ټولیزه توګه، د دغه بهیر له‌لارې به د ټولنې لپاره د وړوالي منځنۍ کچه لوړه شي، ځکه چې د نسل‌اخېستنې لپاره له لومړي نسل څخه، د لږو مناسبو حل لارو له کوچني تناسب سره، یوازې تر ټولو غوره اورګانیزمونه ټاکل کېږي. د مناسبو حل‌لارو دغه لږ شمېر د والدینو په جنتیکي ټولګه کې جنتیکي تنوع باوري کوي او له‌دې امله د اولاد په راتلونکي نسل کې هم جنتیکي تنوع باوري کېږي.
دا چې د تقاطع الګورېتم ډېر اهمیت لري که د اوښتون، بېلابېلې نظریې شتون لري. په فوګل (۲۰۰۶ز) کې ګڼ‌شمېر سرچینې ذکر شوې دي چې د اوښتون پر بنسټ لټون د اهمیت وړ ګڼي.
که څه هم تقاطع او اوښتون د جنتیک اصلي عمل‌کوونکو په توګه پېژندل کېږي، خو امکان لري چې د جنتیک په الګورېتمونو کې د بیا ګروپ کولو، استعمار-انقراض یا د کډوالۍ په څېر عمل‌کوونکي هم وکارول شي.
د امریکا متحده ایالتونو – مکسیکو – کاناډا هوکړه
د امریکا متحده ایالتونو، مکسیکو متحده ایالتونو او کانادا تر منځ هوکړه، چې تر ډېره د امریکا په متحده ایالتونو کې د متحده ایالتونو ـ مکسیکو ـ کانادا هوکړې (USMCA) او په کانادا کې د کانادا ـ امریکا متحده ایالتونو ـ مکسیکو هوکړې (CUSMA) په نامه پېژندل کېږي، چې د کانادا، مکسیکو او امریکا متحده ایالتونو تر منځ د ازادې سوداګرۍ یوه هوکړه ده. دا هوکړه د شمالي امریکا د ازادې سوداګرۍ د هوکړې (NAFTA) ځایناستې شوه، چې په ۱۹۹۴ز کال کې عملي شوه او ځینې وختونه د «NAFTA 2.0» یا «New NAFTA» په نامه پېژندل کېږي، ځکه چې تر ډېره د خپلې مخکینۍ بڼې قواعد ساتي او وخت په وخت یې نوي او تازه کوي.
USMCA د NAFTA غړو هېوادونو تر منځ د مجددو او دوامداره مذاکراتو په پایله کې چې په ۲۰۱۷ ز کال کې پیل شوې وې، رامنځته شوی دی؛ دا ټول د «ګډوډۍ او بې نظمۍ» په توګه پېژندل کېږي، تر ډېره «د موټرو د صادراتو، د پولاد او المونیم تعرفو او د لبنیاتو، هګیو او چرګانو بازارونه» پر موضوعاتو باندې متمرکزه وو. د ۲۰۱۸ ز کال د سپټمبر په ۳۰ مه نېټه ټول اړخونه یوې غیر رسمي هوکړې ته سره ورسېدل، چې تر هغه وروسته د اکتوبر په اوله نېټه رسمي شو. د امریکا متحده ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرامپ په ۲۰۱۸ ز کال کې د G20 هېوادونو د مشرانو په ناسته کې د USMCA وړاندیز وکړ، چې هلته د ټرامپ، د مکسیکو ولسمشر انریکه پنیانیتو او د کانادا د لومړي وزیر جستېن ټروډو له خوا لاسلیک شو، دغه راز د دې هوکړې یوه اضافي اصلاح شوې بڼه، چې یو شمېر اضافي موارد او مشورې په کې شاملې وې د ۲۰۱۹ ز کال د ډسمبر میاشتې په ۱۰مه نېټه لاسلیک او د درې واړو هېوادونو په وسیله تصویب شوه، په دې لړ کې کانادا هغه وروستی هېواد و، چې دا نسخه یې د ۲۰۲۰ ز کال د مارچ میاشتې په ۱۳مه نېټه تصویب کړه. په دې توګه د داخلي شرایطو د چمتو والي په هکله تر خبرېدو وروسته د درېیو واړو دولتونو له خوا دا هوکړه تصویب او د ۲۰۲۰ ز کال د جولای میاشتې له ۱ نېټې وروسته نافذه شوه.
USMCA تر ډېره د NAFTA ۲۵ کلن قوانین عصري کوي، یعنې د معنوي مالکیت او دیجیتل سوداګرۍ په پام کې نیولو سره د ټرانس پاسېفیک مشارکت (CPTPP - چې کانادا او مکسیکو یې لاسلیکوونکي دي) لپاره، له یوې بشپړې او مخکښې هوکړې نه په پور اخیستې ده. په دې برخه کې د خپلې مخکینۍ بڼې په پرتله اساسي او بنسټیز بدلونونه د کاري او چاپېریالي مقرراتو ډېروالی دی. د امریکا په متحده ایالتونو کې د موټرونو د تولید لپاره ډېرې هڅوونې (په کانادا او مکسیکو کې د موټرونو د تولیدولو په سهمیه بندۍ سره)، په لوړه کچه د کانادا لبنیاتي بازار ته لاسرسی او د هغو کاناداییانو لپاره له ګمرکي حقوقو پرته د محدودیتونو ډېروالی، چې امریکايي سوداګریز توکي په انلاین ډول اخلي.
مخینه او نومول
د متحده ایالتونو – مکسیکو – کاناډا هوکړه د شمالي امریکا د ازادۍ سوداګرۍ د هوکړې (NAFTA) پر بنسټ ده، چې د ۱۹۹۴ ز کال د جنوري میاشتې په لومړۍ نېټه نافذ او د پلي کولو وړ شوه. اوسنۍ هوکړه له یو کال نه د ډېرې مودې مذاکراتو او کوښښونو ثمره او حاصل وه، چې د کانادا پر وړاندې د امریکا احتمالي تعرفې او دغه راز د دوه اړخیزه جلا معاملو د موجودیت امکان په کې و.
په ۲۰۱۶ ز کال کې د امریکا د متحده ایالتونو د ټاکنو په اوږدو کې د ډونالډ ټرامپ ټاکنیز ټیم په کمپایني ژمنو کې د NAFTA په هکله د بیا مذاکرې کولو یا د مذاکراتو د ناکامېدو په صورت کې د دې هوکړې لغو کولو مورد هم شامل و. ټرامپ له ټاکنو وروسته یو شمېر بدلونونه رامنځته کړل، چې له نورو هېوادونو سره سوداګریزو اړیکو باندې یې اغېز وکړ. د پاریس له هوکړې نه وتل، د ترانس پاسیفیک مشارکت لپاره د یو شمېر مذاکراتو ځنډول او دغه راز له چین سره د تعرفو په برخه کې د پام وړ ډېروالی، ټول هغه اقدامات او فعالیتونه و، چې ټرامپ ترسره کړل او دا موضوع یې لا ډېره تقویه کړه، چې هغه په NAFTA کې د اساسي بدلونونو رامنځته کولو په لټه کې دی. د USMCA هوکړې په تړاو ډېری بحثونه او مذاکرات د (FTAs) ازادۍ سوداګرۍ له هوکړو سره ورته دي، د بېلګې په توګه د عامه سوداګریزو توکو په توګه د FTA جوړښت، د ملي حاکمیت احتمالي نقض او له تر پښو لاندې کول، د سوداګرۍ رول، کاري ځواک، چاپېریالي او مصرفوونکې ګټې او ښېګڼې، چې د سوداګریزو معاملاتو د ژبې د بڼې او رغولو په برخه کې مرسته کوي.
مذاکرات یا خبرې اترې
د ۲۰۱۷ ز کال د می میاشتې په ۱۷مه نېټه د رسمي مذاکراتو یا خبرو اترو پروسه پیل شوه؛ کله چې د امریکا متحده ایالتونو د سوداګرۍ استازي (USTR) رابرت لایتیزر د امریکا کانګرس ته دا خبر ورکړ، چې غواړي په راتلونکو ۹۰ ورځو کې د NAFTA په هکله بیا مذاکرات یا خبرې اترې وکړي. د سوداګرۍ د ترویج اړوند ادارې د قوانینو او مقرراتو پر بنسټ USTR د ۲۰۱۷ ز کال د جولای په ۷مه نېټه د خپلې مذاکرې د اصلي موخو سند خپور کړ. د ۲۰۱۷ ز کال د اګست میاشتې په ۱۶مه نېټه مذاکرات پیل شول او د ۲۰۱۸ ز کال د اپریل میاشتې تر ۸ مې نېټې پورې د خبرو اترو اړوند اته رسمي پړاوونو په لړ کې یې دوام وکړ. د ۲۰۱۸ ز کال د می میاشتې په دویمه نېته داسې پرېکړه وشوه، چې که چېرې د دې میاشتې تر پایه پورې هیڅ ډول توافق ترلاسه نه شي، نو دا مذاکرات او خبرې اترې به تر ۲۰۱۹ ز کاله پورې وځنډیږي. دا بیانیه په مکسیکو کې د دولت بدلېدو له امله وه، چې په هغه کې د وخت ولسمشر اندرس مانوئل لوپز اوبرادور د ډېرو مذاکراتو د ترسره کولو په برخه کې مخالف و او ښايي چې د دې هوکړې لاسلیکولو ته یې خاصه لېوالتیا نه لرله.
په جلا توګه، د ۲۰۱۸ ز کال د می میاشتې په ۱۱مه نېټه د جرګې رئیس پاول رایان د می میاشتې ۱۷مه نېټه د کانګرس د اقدام لپاره د وروستي نېټې په توګه وټاکه. دا مهلت له پامه وغورځول شو او په دې توګه له مکسیکو سره معامله د ۲۰۱۸ ز کال د اګست میاشتې تر ۲۷مې نېټې پورې ترسره نه شوه. په دې وخت کې کاناډا له وړاندې شوي قرارداد سره موافقه نه وه کړې. لکه څنګه چې د مکسیکو پخواني ولسمشر انریکه پنیا نیتو د ۲۰۱۸ ز کال د ډسمبر میاشتې په لومړۍ نېټه خپله دنده خوشې کړه او د بیاکتنې دورې لپاره ۶۰ ورځو ته اړتیا وه، د تړون او منل شوي متن د وړاندې کولو وروستۍ نېټه د ۲۰۱۸ ز کال د سپټمبر میاشتې د ۳۰مې نېټې پایله وه، چې د سپټمبر میاشتې تر ۳۰ مې نېټې ترلاسه شو. مذاکره کوونکو شپه ورځ کار وکړ او یاده هوکړه یې د ټاکل شوې نېټې نه یو ساعت مخکې د یو متن په توګه بشپړه کړه. د ۲۰۱۸ ز کال د اکتوبر میاشتې په لومړۍ نېټه یعنې یوه ورځ وروسته یې د USMCA متن د یو منل شوي او توافق شوي متن په توګه خپور شو. لایتایزر د دې هوکړې د چمتو کولو او له سقوط  نه د مخنیوي په هکله یې څو څو ځلې جرد کوشنر ته اطمینان ورکړ.
د دې هوکړې منل شوی متن د ۲۰۱۸ ز کال د نوامبر میاشتې په ۳۰مه نېټه د ارجنتاین په بونس ایرس کې د ۲۰ ډلې اړوندو هېوادونو د مشرانو په ناسته کې د یوې فرعي پېښې په توګه د درې واړو هېوادونو د مشرانو په وسیله لاسلیک شو. د دې هوکړې انګلیسي، اسپانیایي او فرانسوي نسخې ټولې د یوې اندازې اعتبار او باور نه برخمنې وې او ښايي هوکړه د درې واړو دولتونو له تصویب نه وروسته د پیاوړو قوانینو د تصویب له لارې پلي شي.
د امریکا متحده ایالتونو او کانادا تر منځ د سوداګریزو مذاکراتو په برخه کې په کانادا کې د امریکا متحده ایالتونو سفیر کېلي کرافت د مشرۍ او رهبرۍ رول ولوباوه، چې د نوې سوداګریزې هوکړې د لاسلیکولو لامل شو. په درې اړخیزې هوکړه کې د هغه کار او فعالیت ددې لامل شو چې د ټرامپ په دولت کې یې ونډه یا سهام ډېر شي. وروسته بیا د بلک سټون ګروپ د امریکایي LBO اجرئیوي مدیر او متخصص بنسټګر استفان شوارتزمن په وسیله د خپرو شویو خاطراتو په برخه کې دا روښانه شوه، چې هغه جاستین ترودو دې ته هڅولی، ترڅو د USMCA په مذاکراتو کې د لبنیاتو ساتل شوی او خوندي مارکیټ تسلیم کړي. د شوارتزمن په وینا جوستین ترودو له دې وېره درلوده، چې هغه د دولت اقتصادي رکود او ماته به د کانادا د ۲۰۱۹ ز کال په فدرالي ټاکنو باندې اغېز وکړي.
لواش ډوډۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" لواش ډوډۍ (په լավաշ کې  ; په اذربایجاني ترکي او استانبولي ترکي ژبو lavaş  په کوردي ژبه:ლავაში ლავაში  یو پتلی، کرکه ډوډۍ ده چې شاوخوا درې ملي متره ضخامت لري، چې د بې خمیرې اوړه یا "پتيرو" اوړو څخه پخیږي. دې ډوډۍ ته د تنوري يا پتيرې ډوډۍ هم ویل کیږي. هغه ډوډۍ چې د ورته ټوټو څخه جوړه شوې وي مګر خورا پتلی وي د کورنۍ ډوډۍ په نوم یادیږي، چې د پخولو وروسته خورا پتلی کیږي.
دې ډوډۍ ته په ایران کې Lavash او په ارمنستان کې Lavash ویل کیږي. په جورجیا کې، دا د "سومخوري لاواشي" په نوم یادیږي، چې معنی یې د ارمنی لاواش دی.
د شوش کلیمي انیسکلوپیډیا د هغې د اصل په اړه لیکي چې د هغه اصلي ځای د منځني ختیځ له ایران څخه و. ځینو یې د دې اصل د سومیریا په توګه ګڼلی دی.
د یونیسکو کلتوري او معنوي میراث په توګه ثبت شوی
د لواش ډوډۍ د ایران په ډیری برخو کې د لاواش، لیواش او لباش په نوم پیژندل شوې او پخیږي، چې د پخوانیو ایرانیانو له دودیزو ډوډۍ څخه ده، او ارمنستان د ایراني کلتور یو له اغیزمنو سیمو څخه دی چې د لاواش پخولو دود یې په پور اخیستی دی. له ایران څخه د ليکنې د سرچينې د معلوماتو له مخې، په ايران کې د هغې له شهرت او عام شهرت څخه څه کم ٨٠٠ کاله تېر شوي دي.
نور کاروونکي
د قزوین د کور لواش او سجي ډوډۍ له پخوا راهیسې په ټولو کورونو کې پخیږي او ښه شهرت لري.
میدانښار
میدانښار یا په ساده ډول میدان، د افغانستان د مرکزي ولایت، وردګو مرکز دی. په ۲۰۰۳ کال کې یې نفوس ۳۵۰۰۸ تنه اټکل شوی ؤ چې زیاتره یې پښتانه، هزاره او تاجک دي.
شرح
میدانښار ۱۴۲۶۵ تنه نفوس لري. دا ښار ۴ ولسوالۍ او ټول ۳۳۴۷ هکتاره مساحت لري. په میدان ښار کې مجموعاً ۱۵۵۸ استوګنخایونه شته دي.
ظریفه غفاري په ۲۰۱۹ کال کې ښارواله شوه، نوموړې یوه له څو افغان ښځینه ښاروالانو او تر ټولو ځوانه ښارواله ده چې په ۲۶ کلنۍ کې وټاکل شوه. هغې په افغانستان کې د ښځو د حقونو د پیاوړتیا په برخه کې د خپلو هڅو له امله جایزې ګټلې دي.
اقلیم
میدانښار د کوپین د اقلیم په طبقه بندۍ کې د ګرم اوړي مرطوب براعظمي اقلیم څرګند کړی. دا ښار تود او وچ اوړي، سوړ او واورین ژمی لري. په میدانښار کې د تودوخې منځنۍ درجه ۷،۶ سانتي ګراد ده، په داسې حال کې چې کلنی ورښت په اوسط ډول ۵۵۸ ملي متره دی.
جولای د کال تر ټولو ګرمه میاشت ده، چې په اوسط ډول د تودوخې درجه ۲۰،۸ سانتي ګراد وي. جنوري تر ټولو سړه میاشت ده چې د تودوخې منځنۍ درجه په کې ۷،۴ـ سانتي ګراد وي.
میدانښار
میدانښار یو ښاري کلی دی چې د کابل لوېدیځ ته په ۴۰ کیلومترۍ کې پروت دی. د ځمکې ډېره برخه د بې حاصله ځمکې او خالي پلاټونو له خوا قبضه شوې نه ده او یا هم نه کارول کیږي چې ټولې ځمکې ۸۱ سلنه کارول کېږي. اداري ځمکه دوهمه لویه جوړه شوې ځمکه ده (۲۲٪). استوګنځایونه په ۱ او ۲ ناحیو کې ټول شوي دي.
میدانښار د وردګو
میدانښار د وردګو ولایت په شمال ختیځ کې پروت دی. دا ښار د کابل ولایت د ارغندۍ او پغمان غرونو او د وردګو ولایت د جلریز او نرخ ولسوالیو په وسیله چاپېر شوی دی.
دا ځای ۳۴۵ کیلومتر مربع مساحت لري. د بحر له سطحې څخه ۲،۲۲۵ متره لوړوالی لري.
دا ولسوالي له ۵۹ اصلي کلیو او ۱ فرعي کلي څخه جوړه ده.
میدانښار
د میدانښار اکثره خلک په کرنه، مالدارۍ، باغدارۍ او سوداګرۍ بوخت دي. په ټوله کې د میدانښار د خلکو اقتصادي وضعیت خراب دی.
ټولیز
په دې ښار د ۲۰۰۸ کال تر پایه په ټولیز ډول ۱۴ ښوونځۍ موجودې وې، چې نږدې ۹۲۶۸ زده کوونکي ته د خدمت جوګه دي. شاوخوا ٢٧٥ ښوونکي په دغو ښوونځيو کې درس ورکوي.
بربر ډوډۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" بربر ډوډۍ یو ډول ډوډۍ ده چې معمولا په ایران کې پخیږي او په دواړو دودیزو او صنعتي لارو تولیدیږي.
د دې ډوډۍ نوم د بربر قوم (هزاره) څخه اخیستل شوی چې د ایران او افغانستان تر منځ په پوله کې ژوند کاوه. د قاجار دورې په پای کې ځینو بربرانو په تهران کې د دې ډوډۍ پخول پیل کړل او مشهوره یې کړه.
د دې ډوډۍ ځانګړی خوند او بوی د اوبو او لږ مقدار خوړو سوډا د ترکیب له امله دی ، کوم چې د پخولو دمخه د بیکر لخوا د ډوډۍ په ټوټو کې مینځل کیږي. همدارنګه، کله ناکله د دې ډوډۍ پخولو په وخت کې، یو څه تېل ( د کنجد يا سرسۍ تېل ) په هغې کې اضافه کیږي، چې قیمت یې دوه چنده کیږي (حتی دوه چنده). د دې کولو سره به تاسو په خوله کې د بربر ډوډۍ د خوږ او خوندور خوند پر ځای یوازې د تېلو او غوړ خوند احساس کړئ. معمولا، نانوايان دا کار د ډېرې ګټې په پار کوي، خو کله کله بيا دا کار د ډوډۍ خوند له منځه وړي او د پېرودونکو د ناخوښۍ لامل کيږي.
سرچینې
وېشنيزه:ډوډۍ وېشنيزه:بربر ډو وېشنيزه:لواش ډوډۍ وېشنيزه:ايشله ډو
مارتین بوبر
مارتین بوبر (په عبري: מרטין בובר؛ په یدش: מארטין בובער؛ د ۱۸۷۸ کال د فبروري ۸ – د ۱۹۶۵ کال د جون ۱۳) یو اتریشي یهودی او اسرائیلی فیلسوف ؤ چې د خپلې خبرو اترو فلسفې په خاطر ډېر مشهور ؤ، د هستي پالنې یا اګزیستنسیالیزیم (existentialism) یوه بڼه ده چې د زه – تاسو (I–Thou) اړیکې او زه – هغه (I–It ) اړیکې ترمنځ په توپیر تمرکز کوي. بوبر چې په ویانا کې زیږېدلی، د مراعات کوونکو یهودانو له کورنۍ څخه دی، خو یهودي دود سره یې پرېکون وکړ ترڅو په فلسفه کې د سیکولر زده کړو تعقیب کړي. په ۱۹۰۲ کال کې د صهیونیسټ غورځنګ مرکزي ارګان د اونیزې ډای ولټ (Die Welt) سمونګر شو، که څه هم وروسته یې په صهیونیزم کې له سازماني کار څخه لاس واخیست. بوبر په ۱۹۲۳ کال کې د هستي په اړه خپله مشهوره مقاله Ich und Du (چې وروسته په انګلیسي کې I and Thou وژباړل شوه) ولیکه او په ۱۹۲۵ کال کې یې آلماني ژبې ته د عبري انجیل ژباړل پیل کړل چې د عبري ژبې نمونې منعکس کوي.
ژوندلیک
مارتین (عبري نوم: מָרְדֳּכַי) بوبر په ویانا کې په یوه ارتودوکس یهودي کورنۍ کې زیږېدلی. بوبر د شپاړسمې پېړۍ د رابي میر کاتزینیلنبوګن چې پادوا ښار د ماهارام (מהר"ם) په نوم پېژندل کېد، مستقیم اولاد ؤ، ماهارام د "زموږ ښوونکي، رابي، رابي میر" لپاره عبري لنډیز دی. کارل مارکس یې یو بل د پام وړ خپلوان دی. د هغه د مور او پلار له جلا کېدو وروسته کله چې دی ​​درې کلن ؤ، په لیمبرګ ( د اوکراین اوسنی لووف) کې د خپل نیکه له لوري لوی شو.  نیکه يې سلیمان بوبر د میدراش (Midrash) او رابينیک ادبیاتو پوه ؤ. بوبر په ۱۸۹۲ کال کې په لیمبرګ کې د خپل پلار کور ته راستون شو.
نوموړس په ۱۹۸۸ کال کې د صهیونیسټ غورځنګ سره یوځای شو او په غونډو او سازماني کارونو کې یې ګډون کاوه. بوبر کله چې زوریخ کې د زده کړې کولې، په ۱۸۹۹ کال کې د خپلې راتلونکې مېرمن، پاولا وینکلر سره چې "د باواریا د بزګرې کورنۍ څخه یوه تکړه کاتولیک لیکواله" وه، آشنا شو. پاولا په ۱۹۰۱ کال کې کاتولیک کلیسا پرېښوده او په ۱۹۰۷ کال کې یهودیت ته واوښته.
بوبر په پیل کې د آلمان لپاره د "نړیوال تاریخي ماموریت" په توګه او همدارنګه د یهودي روڼ آندو لپاره ترڅو نږدې ختیځ متمدن کړي، د لویې جګړې (Great War) څخه ملاتړ وکړ او یې لمانځله. یو شمېر ​​څېړونکي په دې باور دي، چې کله هغه د لومړۍ نړیوالې جګړې پرمهال او وروسته په ویانا کې ؤ، د جکوب ال. مورینو د لیکنو په ځانګړي ډول د "مقابله" اصطلاح د کارونې تر اغېزې لاندې راغی.
بوبر په ۱۹۳۰ کال کې په فرانکفورت ام مېن پوهنتون کې افتخاري استاد شو، خو په ۱۹۳۳ کال کې د اډولف هټلر واک ته د رسېدو سمدستي وروسته په احتجاج کې د خپلې استادۍ څخه ګوښه شو. بیا یې د یهودي لویانو د تعلیم ر لپاره مرکزي دفتر جوړ کړ، چې په زیاتېدونکې توګه مهم بنسټ شو ځکه چې د آلمان حکومت له عمومي تعلیم څخه یهودیان منع کړل. بوبر په ۱۹۳۸ کال کې آلمان پرېښود او د برېتانیې تر قیمومت لاندې د فلسطین په بیت المقدس کې مېشت شو، په عبري پوهنتون کې استاد شو او د انسان پېژندنه او لومړنۍ ټولنپوهنه  کې یې ویناوې کړې. په ۱۹۴۸ کال کې د اسرائیل هېواد له رامنځته کېدو وروسته، بوبر ډېر مشهور اسرائیلی فیلسوف شو.
بوبر او پاولا دوه ماشومان درلودل: یو زوی، رافایل بوبر او یوه لور، ایوا شټراوس-شټایبیتس. دوی د خپلو لمسیانو، باربرا ګولډشمیټ (۱۹۲۱ – ۲۰۱۳) او جوډیت بوبر اغاسي (۱۹۲۴ – ۲۰۱۸ ) په لویولو کې مرسته وکړه، چې د مارګریټ بوبر نیومن سره د دوی د زوی رافایل د واده په پایله کې زیږېدلی وې. د بوبر مېرمن، پاولا وینکلر په ۱۹۵۸ کال په وینس کې مړه شوه او دی د ۱۹۶۵ کال د جون په ۱۳ بیت المقدس ته نږدې په تلبیه سیمه کې په خپل کور کې مړ شو.
بوبر سابه خوړونکی ؤ.
مهم موضوعات
د بوبر د لیکلو هڅوونکې، ځینې وختونه شاعرانه طریقه د هغه په ​​آثارو کې مهم موضوعات مشخص کړل: د حسیدي او چینایي کیسو بیا بیانول، د انجیل تفسیر او میټافزیکي خبرې اترې. بوبر چې یو کلتوري صهیونیسټ ؤ، د آلمان او اسرائیلو په یهودي او تعلیمي ټولنو کې فعال ؤ. هغه په فلسطین کې د دوه ملته حل لارې همدا راز د اسرائیل یهودي هېواد له رامنځته وروسته د اسرائیل او عربي هېوادونو د سیمه ییز فدراسیون کلک ملاتړی ؤ. د هغه نفوذ په ټول انسانیت، په ځانګړې توګه په ټولنیزه ارواپوهنه، ټولنیزه فلسفه او په دینۍ هستي پالنې په برخو کې وغځېد.
د صهیونزم په وړاندې د بوبر چلند د هغه د "عبري انسان پالنې" لید ته ودې ورکولو تمایل سره تړلی ؤ. د لارنس جې. سلبرشټاین په وینا، د "عبري انسان پالنې" اصطلاح د دې لپاره جوړه شوې چې "د [بوبر] د ملتپالنې بڼه د صهیونیسټ رسمي غورځنګ څخه جلا کړي" او دا په ګوته کړي چې "د اسرائیل ستونزه څنګه د انسانانو د نړیوالې ستونزې یوه جلا بڼه وه. لذا د یو جلا ملت په توګه د اسرائیل دنده عموماً د انسانیت له دندې سره په قطعي توګه تړلې وه".
اعظم کلا
اعظم کلا ده دامان ولسوالي يو له لرغوني کلیو څخه ده چي ټول وګړي يي په زراعت او سوداګرۍ بوخت دي پيداوار يي غنم اوربشې پياز خټکي پنبه او تمباکو دي او يو تاریخي ودانۍ هم لري چې څه ناڅه ۲۵۰کاله لرغونتوب لري چي محمد اعظم خان جوړه کړې ده او اوس يي وضعيت ده انديښني وړ دي ليکوال ( محمد ادریس اعظمي ) مننه 👍
د انسان غاښ
انسانان هم د ډېری تي لرونکو ژوندیو موجوداتو په څېر دوه ځلې غاښونه راوزي. د لومړي ځل غاښونو ته «لومړني غاښونه» د «ماشومتوب غاښونه» یا «د شیدو غاښونه» ویل کېږي چې په معمول ډول شل غاښونه کېږي. د شیدو غاښونه تر ډېره پورې په شپږ میاشتنۍ کې راوزي او کېدای شي د ماشوم لپاره ځورونکي وي او یا هم درد له ځانه سره ولري. له دې سره یو شمېر ماشومان د زیږون پر مهال له یو یا څو غاښونو لرلو سره تولد کېږي چې هغو ته بیا د «زیږون غاښونه» ویل کېږي.
اناتومي
د غاښونو اناتومي د اناتومي هغه څانګه ده چې د غاښونو جوړښت ته ځانګړې کېږي. دغه څانګه د غاښونو وده، ډول او طبقه بندي تر مطالعې لاندې نیسي. په داسې حال کې چې د غاښونو ترمنځ اړیکه (د پورتنیو او لاندنیو غاښونو ترمنځ) ورته نه اړوندېږي. له دې سره د غاښونو اناتومي د طبقه بندۍ له علومو څخه ده چې د غاښونو نومونه او جوړښت تر مطالعې لاندې نیسي. دغه معلومات د غاښونو د ډاکټرانو لپاره عملي ګټې لري او هغوی ته دا وړتیا وربخښي څو په اسانۍ سره وکولای شي د درمنلې پر مهال غاښونه او د هغو جوړښتونه توصیف کړي.
انسانان په معمول ډول ۲۰ لومړني (د شیدو یا د ماشومتوب) غاښونه او ۳۲ دایمي (د بلوغ) غاښونه لري. غاښونه د ثنایا، نیش لرونکو، پرمولر او مولر یا میده کوونکو په توګه طبقه بندي کېږي. ثنایا غاښونه تر ډېره پورې د خوړو د غوڅولو، نیشي بیا د هغو د ټوټه کولو او پروملر او مولر د میده کولو لپاره کارول کېږي.
وده
د غاښونو وده یو پیچلی بهیر دی چې په ترڅ کې یې غاښونه له جنیني حجراتو څخه جوړېږي، وده کوي او په خوله کې راوزي. په داسې حال کې چې بېلابېل ژوندي موجودات غاښونه لري؛ خو وده یې تر ډېره پورې د انسان د غاښونو په څېر ده. د دې لپاره چې د انسان د غاښونو لپاره د خولې سالم محیط شتون ولري، مینا، عاج، سمنټوم او پریوډنټیم ټول باید د جنین د ودې په مراحلو کې مناسبه وده ولري. د شیدو غاښونه د جنین د شپږمې او اومې اونۍ پر مهال او دایمي غاښونه یې د شلمې اونۍ پر مهال په جوړېدو پیل کوي. که چېرې غاښونه په دغه مهال او یا هم دغه مهال ته په نږدې وخت کې په ودې پیل وه نه کړي؛ بیا نو غاښونه هېڅکله وده نشي کولای.
په پام وړ کچه څېړنې د غاښونو د ودې د پیلېدو په بهیرنو تمرکز لري. دا په پراخه کچه منل شوې چې د لومړني حلقوي قوس په بافت کې یو عامل شتون لري چې د غاښونو د ودې لپاره اړین دی.
د غاښونو راوتل
په انسانانو کې د غاښونو د راوتلو بهیر د هغو د غاښونو د ودې بهیر دی چې غاښونه په خوله کې راوزي او د لیدو وړ ګرځي. اوسنۍ څېړنې ښيي چې پریوډنټال لیګمنټس د غاښونو په راوتلو کې مهم رول لري. د شیدو غاښونه له نږدې شپر میاشتني توب څخه تر ۲ کلنۍ پورې په خوله کې راوزي. دغه غاښونه هغه غاښونه دي چې یوازې تر شپږ کلنۍ پورې د انسان په خوله کې پاتې کېږي. دغه مهال بیا لومړني دایمي غاښونه راوزي. دغه پړاو چې په کې یو انسان د شیدو او دایمي غاښونو ترکیب یوځای لري د مختلط پړاو په توګه پېژندل کېږي. مختلط پړاو تر هغه مهاله دوام مومي چې وروستی د شیدو غاښ ولوېږي او پاتې دایمي غاښونه په خوله کې راووزي.
د غاښونو د راوتلو اړوند ګڼ شمېر نظریات شتون لري. یوه نظریه څرګندوي چې د غاښ وده کوونکې رېښه غاښ د خولې خواته ټېله کوي. بله نظریه چې د بالښتي نظریې (cushioned hammock) په توګه هم پېژندل کېږي د غاښونو د مایکروسکوپي مطالعې پایله ده چې تصور کېده یو لیګمنټ د ریښې په چاپېر کې شتون لري. وروسته معلومه شوه چې دغه لیګمنټ یوازې یو مصنوعی توکی و چې د سلایډونو د جوړلو پر مهال رامنځته شوی و. اوس مهال تر ټولو دود نظریه داده چې پیریوډنټال لګمنټونه د دغه بهیر اصلي محرکین دي.
د لومړنیو غاښونو د له لاسه ورکولو پیل د ښوونځي لپاره د چمتوالي په موخه د جسمي او اروايي معیارونو سره پیاوړې اړیکه لري.
د خولې حفظ الصحه
د خولې او غاښونو حفظ الصحه د خولې د پاک ساتلو عمل دی چې له امله یې د غاښونو له تخریب، د ژامو له التهاب، پریوډنټال ناروغیو، د خولې له بد بوی او د غاښونو له نورو اختلالاتو څخه مخه نیول کېږي. په دغه چاره کې حرفوي او شخصي مراقبت شاملېږي. منظم پاک کول معمولا د غاښونو د ډاکټرانو او متخصصینو له خوا ترسره کېږي چې د غاښونو منګ لرې کوي او هم کېدای شي په سمه توګه د مسواک یا د غاښونو د تار په کارولو ترسره شي. د غاښونو په حرفوي پاک کولو کې له بېلابېلو وسایلو څخه کار اخیستل کېږي چې د غاښونو ترمنځ او په غاښونو باندې د منګ د له منځه وړو په موخه کارول کېږي.
د غاښونو د پاک کولو موخه د هغو شیانو له منځه وړل دي چې ډېری یې له باکتري ګانو جوړ شوي. د غاښونو متخصصین په ورځ کې د دوه ځله منظم د مسواک وهلو (سهار او ماښام یا وروسته له ډوډۍ) توصیه کوي چې له غاښونو څخه د منګ او نورو باکتریاو د لرې کولو په موخه دی. مسواک وهل کولای شي ډیری دغه له منځه یوسي خو یو شمېر یې د غاښونو ترمنځ پاتې کېږي. له همدې امله د غاښونو له تار څخه ګټنه د خولې د حفظ الصحې لپاره اړینه ده. د غاښونو له تار څخه سمه ګتنه د غاښونو ترمنځ توکي د ژامو تر کرښې پورې چېرې چې تر ډېره پیریوډنټال ناروغۍ رامنځته کېږي او د غاښونو د تخریب لامل ګرځي، له منځه وړي.
برېښنايي برسونه د خولې د حفظ الصحې په ساتنه کې تر ډېره مرسته کوونکي تمامېږي. له معلومیت پرته یو روزل شوی کارونکی د لاسي برس څخه په معیاري ګټه اخیستنې او ښې انګېزې سره کولای شي د خولې او غاښونو د حفظ الصحې هغه معیار ته لاسرسی ومومي چې له یو سم برېښنايي برس څخه ترلاسه کېدلای شي، خو نه روزل شوي کارونکي په ډېر ندرت سره دغه ډول پایلو ته لاسرسی موندلی شي. ټول برېښنايي برسونه په یوه اندازه موثر نه دي او باید د ښه اثر په موخه له سم طراحي شوي برېښنايي برس څخه کار واخیستل شي. له دې سره برېښنايي برسونه د هغو کسانو سره مرسته کوي چې د غاښونو په پاکولو کې مهارت نه لري او له امله یې د خولې او غاښونو له ستونزو سره مخ دي.
محافظتي درملنه
په فلوراید سره درملنه تر ډېره پورې د غاښونو د تخریب څخه د مخنیوي په موخه توصیه کېږي. په اوبو سره فلورایډېشن او یا هم د فلوراید بشپړونکي د غاښونو د تخریب د کمښت لامل ګرځي. فلوراید د غاښونو په مینا کې له هایدروکسي اپاتیت کریسټلونو سره په یوځای کېدو د غاښونو د تخریب مخه نیسي. ترکیبي فلوراید د غاښونو مینا د ډیمنرالایزشین پر وړاندې قوي کوي او له همدې امله د تخریب څخه مخنیوی کوي. موضوعي فلوراید لکه د غاښونو کریم یا د فلورایدو لرونکې د خولې مینځلو مایع د غاښونو د سطحې د خوندیتوب په موخه توصیه کېږي. ډېری د غاښونو ډاکټران د غاښونو په معمولي پاکونه کې د موضوعي فلوراید له محلول څخه د ګټنې سپارښتنه کوي.
شړومبې
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" شړومبې يا تروې یو ډول څښاک دی چې د شیدو څخه تر مستو کولو وروسته د شاربولو او غوړ ( کوچ ) ایستلو وروسته ترلاسه کیږي.
شړومبې هم د غوا له شیدو څخه د لبنیاتو یو خمیر شوی محصول دی چې په شیدو کې د بکتیریا لکه لیکټوباکیلس په اضافه کولو او د لاکتیک اسید تولیدولو له لارې په مستو او وروسته له شاربلو په شړومبو بدليږي.
پروسس کول
شړومبې د شیدو یو ډېر زوړ محصول دی چې دودیز ډول یې په حقیقت کې شيدو په مستو او مستو نه بيا د غوړو د ويستلو وروسته لاسته راځي، نن ورځ دا ډیری وختونه د څښاک مستو په څیر تولید کیږي. د کلسیم ایونونو او فاسفوریک لیپیدونو د لوړ مینځپانګې له امله ، د بوش دودیز ډول اکثرا خراب او ناغوښتل اکسیډیټیک خوند لري ، او له همدې امله نن ورځ ، ورش په شیدو کې د لاکټیک باکتریا اضافه کولو سره چمتو کیږي ، په شاوخوا 25 او د تودوخې تودوخې کې ساتل کیږي. بیا یخ کول.
سرچینې
انګلیسي ویکیپیډیا ، د مارچ په 4، 2011 کې لاسرسی موندلی
پر سمندري ژوند د انسان اغېزې
انساني فعالیتونه د ډېرې کب نیونې، د سمندري استوګنځایونو د له منځه تلو، سمندر ته د مهاجمو نوعو د راوړلو، سمندري ککړتیا، د سمندر د تېزابي کېدو او د سمندر د ګرمېدو له لارې پر سمندري ژوند او سمندري استوګنځایونو اغېز کوي. دغه موارد پر سمندري ایکوسیستمونو او غذايي شبکو اغېز کوي او ښايي داسې پایلې ولري چې د سمندري ژوند پر بېلابېلوالي او دوام یې اغېزې لا تر اوسه مشخصې نه دي.
د اقلیمي بدلون د حکومت‌منځي پلاوي د ۲۰۱۹ کال د راپور له مخې له ۱۹۵۰ کال راهیسې "د بېلابېلو ډلو اړوندې ګڼې سمندري نوعې په جغرافیايي محدوده او موسمي فعالیتونو کې له بدلون سره مخ شوې دي چې لاملونه یې د سمندرونو ګرمېدل، د سمندري کنګل بدلون او په خپلو استوګنځایونو کې د اکسیجن د بایللو په څېر بایو جیوکیمیاوي بدلونونه دي.
د اټکل له مخې د سمندر د مساحت یوازې ۱۳ سلنه برخه د شاړې ځمکې په ډول پاتې ده چې تر ډېره د ساحل پر ځای په خلاصو سمندري سیمو کې ده.
ډېره کب‌نیونه
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان د ۲۰۱۸ کال د راپور له مخې د نړۍ د کبانو د زېرمو له درېیو څخه په یوه برخه کې له اندازې ډېره کب نیونه کېږي. پر دې سربېره د صنعت څارونکي په دې باور دي چې د کب نیولو په ډېرو ځایونو کې ناقانونه، ناثبت شوې او غیر منظمه کب نیونه کېږي چې په ځينو مهمو ځایونو کې یې څه باندې ۳۰ سلنې ته رسېږي.
سمندري ککړتیا
سمندري ککړتیا هغه وخت رامنځته کېږي چې کله د انسانانو له‌خوا کارېدونکي یا خپرېدونکي مواد لکه صنعتي، کرنیز او استوګنیز کثافات، ذرات، غږونه، اضافي کاربن ډای اکسایډ یا بریدګر ژوندي موجودات سمندر ته د ننه شي او هلته زیانمنوونکې اغېزې رامنځته کړي. ډېری دغه کثافات (۸۰ سلنه) له ځمکنیو فعالیتونو څخه سرچینه اخلي، که څه هم سمندري لېږد رالېږد هم لویه ونډه په کې لري. دا چې ډېری توکي له ځمکې څخه د سیندونو، فاضلابو یا اتوموسفیر له لارې سمندرونو ته راځي، دا په دې معنا دي چې د سمندر څنډې د ککړتیا په مقابل کې ډېرې زیان‌منونکې دي. د هوا ککړتیا هم سمندر ته د اوسپنې، کاربونیک اسید، نایتروجن، سیلیکان، سلفر، افت وژونکو یا دوړو ګردونو د ذراتو په ننوتلو کې ونډه اخیستونکی عامل دی. ککړتیا ډېری کله له غیر نقطه‌يي سرچینو لکه د کرنیزو اوبو د جریانونو، باد او دوړو له پاتې شونو څخه رامنځته کېږي. دا غیر نقطه‌يي سرچینې په لویه کچه د اوبو د هغو جریانونو له امله دي چې د سیندونو له لارې سمندر ته داخلېږي، خو د باد له امله را پیدا شوي پاتې شوني او دوړې هم په کې رول لرلی شي، ځکه دا ککړوونکي د اوبو په لارو او سمندرونو کې رسوب کوي. د ککړتیا په مسیرونو کې مستقیمه تخلیه، د ځمکې پر سر د اوبو جریانونه، د بېړیو له امله را پیدا شوې ککړتیا، اتوموسفیري ککړتیا او په احتمالي ډول د سمندر په ژورو کې کان ایستنې شاملې دي.
د سمندري ککړتیا ډولونه بېلابېلې ډلبندۍ لري چې سمندري پاتې شوني، د مایکروپلاستیکونو په ګډون پلاستیکي ککړتیا، د سمندرونو تېزابي کېدل، د مغذي موادو ککړتیا، تر اوبو لاندې زهري مواد او غږونه په کې شاملېږي. پلاستیکي ککړتیا د پلاستیک له امله را پیدا شوې یو ډول سمندري ککړتیا ده چې اندازې یې له لویو اصلي موادو لکه بوتلونو او کڅوړو څخه نیولې تر هغو مایکروپلاستیکونو پورې بېلابېلې دي چې د پلاستیکي موادو له ټوټه ټوټه کېدو څخه رامنځته کېږي. سمندري پاتې شوني معمولاً د انسانانو له‌خوا هغه لرې کړل شوي کثافات دي چې د سمندرونو پر سرونو ګرځي یا معلق دي. پلاستیکي ککړتیا سمندري ژوند زیانمنوي.
بله اندېښنه له متمرکزو کروندو څخه سیندونو او بالاخره سمندرونو ته د مغذي موادو (نایتروجن او فاسفورس) او ناتصفیه یا نیمه تصفیه شویو فاضلابو جریان دی. نایتروجن او فاسفورس (چې په کیمیاوي سرو کې هم شته) د فایتوپلانکټون او لویو اوبړیو وده تحریکوي چې د مضرو اوبړیو د غوزو (د زیاتېدو یا ګڼېدو) لامل کېږي چې ښايي انسان او سمندري موجوداتو ته زیان ورسوي. د اوبړیو ډېره وده ښايي د حساسو مرجاني ډبرو وده ټکنۍ کړي، د ژوند بېلابېلوالی له منځه یوسي او د مرجانونو روغتیا زیانمنه کړي. دویمه لویه اندېښنه دا ده چې د اوبړیو د غوزو ویجاړېدل ښايي په ساحلي اوبو کې د اکسیجن د مصرفولو لامل شي او دا داسې وضعیت دی چې ښايي د اقلیم په بدلون سره لا ډېر خراب شي، ځکه چې د هوا تودوخه د اوبو په عمودي ستون کې د اختلاط د کمېدو لامل کېږي.
د مغذي موادو ککړتیا
د مغذي موادو ککړتیا د سطحي اوبو د مغذي کېدو اصلي لامل دی چې هلته اضافي مغذي مواد، معمولاً نایټرېټ یا فاسفېټ، د اوبړیو وده تحریکوي. دا اوبړۍ بیا مړې کېږي، ډوبېږي او بیا په اوبو کې د باکتریا په مرسته تجزیه کېږي. د تجزیې دا پروسه اکسیجن مصرفوي او د نورو سمندري ژوندیو موجوداتو لپاره د اکسیجن اندازه کموي او په پایله کې یې مړه زونونه رامنځته کېږي. مړې برخې یا مړه زونونه هایپوکسیکې دي، یعنې اوبه یې د منحل شوي اکسیجن خورا ټیټه کچه لري. دا سمندري ژوندي موجودات له منځه وړي یا یې د هغه ځای پرېښودو ته اړ باسي او ژوندي موجودات له منځه وړي، له همدې امله د مړو زونونو په نامه یادېږي. هایپوکسیک سیمې یا مړې برخې په طبیعي ډول رامنځته کېدای شي، خو د انساني فعالیت له امله د مغذي موادو د ککړتیا له امله دا طبیعي پروسه په یوه چاپېریالي ستونزه بدله شوې ده.
د مغذي موادو ککړتیا پنځه اصلي سرچینې لري. د مغذي موادو د جریان تر ټولو معموله سرچینه ښاري فاضلاب دي. دا فاضلاب د باران د اوبو، لیکیو، یا اوبو ته د انسان د فاضلابو د مستقیمې تخلیې له لارې د اوبو جریانونو ته رسېدای شي. نورې سترې سرچینې یې کرنیز فعالیتونه دي. په کرنه کې کارېدونکې کیمیاوي سرې چې ځمک‌لاندې اوبو ته نفوذ کوي یا د باران په اوبو کې وینځل کېږي، د اوبو جریانونو ته ننوځي او دغو چاپېریالونو ته اضافي نایتروجن او فاسفورس واردوي. د څارویو فضولات هم د اوبو لارو ته ننوتلی شي او اضافي مغذي مواد ور وړلی شي. د صنعتي څارویو په کرنیزو فعالیتونو کې د څارویو د سرې له امله د مغذي موادو ککړتیا هم ډېره شدیده ده چې هلته په یوه متمرکزه سیمه کې په سلګونو یا زرګونه څاروي پالل کېږي. د باران د اوبو زیم د مغذي موادو د ککړتیا بله سرچینه ده. له استوګنیزو کورونو او نه جذبېدونکو سطحو څخه مغذي مواد او سرې ښايي د باران په اوبو کې راټولې شي چې بیا نږدې سیندونو ته او په پای کې سمندر ته ځي. د مغذي موادو د جریان پنځمه اصلي سرچینه په اوبو کې د ژوندیو موجوداتو روزنه ده چې په دې کې د اوبو ژوندي موجودات په کنترول شویو شرایطو کې روزل کېږي. د دغو عملیاتو په پایله کې رامنځته شوي فضولات، اضافي خواړه او نور عضوي ضایعات شاوخوا اوبو ته اضافي مغذي مواد واردوي.
زهرجن کیمیاوي مواد
زهرجن کیمیاوي توکي ښايي پر کوچنيو ذراتو ونښلي او بیا وروسته یې پلانکټون او نور ځمک‌لاندې ژوندي موجودات جذب کړي چې ډېری یې د عضوي موادو تجزیه کوونکي او خوړونکي دي او یا هم له اوبو څخه د خوراکي موادو د فېلتر په مرسته تغذیه کېدونکي موجودات دي. په دې توګه، زهرجن مواد د سمندري غذايي موادو په ځنځیرونو کې را ټولېږي او زیاتېږي. ډېری ذرات په کیمیاوي ډول په داسې طریقې سره یوځای کېږي چې اکسیجن کموي او له امله یې په خوړونو کې د اکسیجن کمښت رامنځته کېږي. افت وژونکي او زهرجن فلزات په ورته ډول په سمندري غذايي شبکو کې شاملېږي او د سمندري ژوندیو موجوداتو بیولوژیکي روغتیا ته زیان رسوي. د حیواناتو ډېری خواړه د کبانو پوډر یا د کب هایدروولیزیټ مواد لري. په دې توګه، سمندري زهري موجودات بېرته د ځمکې پر سر روزل کېدونکو حیواناتو ته لېږدول کېږي او بیا وروسته انسانانو ته لېږدول کېږي.
د فایټوپلانکټون غلظت په تېرو پېړیو کې په ساحلي اوبو کې ډېر شوی او په دې وروستیو کې په پرانیستي سمندر کې کم شوی دی. له وچې څخه اوبو ته د مغذي موادو د جریان زیاتوالی ښايي د ساحلي فایټوپلانکټون زیاتوالی تشرېح کړي، په داسې حال کې چې په خلاص سمندر کې د سطحې تودوخې ښايي د اوبو په طبقه کې د سطحې جوړښت پیاوړی کړي او د ژورو مغذي موادو هغه جریان کم کړي چې د خلاص سمندر فایټوپلانکټون ته ګټه لري.
پلاستیکي ککړتیا
هر کال څه باندې ۳۰۰ میلیون ټنه پلاستیک تولیدېږي چې نیمایي یې په یو ځل کارېدونکو محصولاتو لکه پیالو، کڅوړو او بسته بنديو کې کارول کېږي. هر کال لږ تر لږه ۱۴ میلیونه ټنه پلاستیک سمندر ته لوېږي. اټکل کېږي چې په سمندرونو کې شاوخوا ۱۵۰ میلیون مټریک ټنه پلاستيکونه موجود دي. د پلاستیک ککړتیا د ټولو سمندري کثافاتو ۸۰ سلنه جوړوي چې له سطحي اوبو څخه نیولې د سمندر تر ژورو اوبو پورې ټولې برخې رانغاړي. دا چې پلاستیکونه سپک دي، ډېره ککړتیا یې د سمندر په سطحه او شاوخوا کې تر سترګو کېږي، خو پلاستیکي کثافات او ذرات اوس په ډېرو سمندري او ځمکنیو استوګنځایونو کې هم موندل کېږي چې د سمندرونو ژورې برخې، لوی جهيلونه، مرجاني ډبرې، ساحلونه او سیندونه یې د بېلګې په توګه یادولی شو. د سمندر د پلاستيکي ککړتیا ډېرې لویې ستونزې د کثافاتو هغه ټوټې دي چې په ګرداو لرونکو سیمو کې راټولېږي. ګرداو یا دایروي شکل یو ګرد سمندري جریان دی چې د ځمکې د بادونو له امله د رامنځته شوي ځواک په مرسته جوړېږي. پنځه لوی سمندري ګرادونه موجود دي چې د شمالي او جنوبي ارام سمندر فرعي استوایی ګرداو، د شمالي او جنوبي اتلانتیک فرعي استوایي ګرداو او د هند سمندر فرعي استوایی ګرداو دي. په دغه هر یوه ګرداو کې ډېر زیات کثافات موجود دي.
سمندري موجودات ښايي دا لوی پلاستیکي کثافات وخوري، د هغوی معدې ډکوي او فکر کوي چې ماړه دي خو په حقیقت کې هېڅ تغذیوي ارزښت نه لري. دا ښايي سمندري مرغان، نهنګان، کبان او کیشپان د لوږې له امله له پلاستیکونو په ډکې معدې سره مړه کړي. له دې امله ښايي د سمندري موجوداتو ساه بنده شي یا په پلاستيکي کثافاتو کې ونښلي.
غږیزه ککړتیا
په سمندر کې د غږ یو طبیعي چاپېریال موجود دی چې ژوندي موجودات یې له لسګونو زرو کلونو راهیسې په شاوخوا کې وده کوي. د انسان فعالیت دا غږیز چاپېریال ګډوډ کړی دی، تر ډېرې کچې هغه غږونه له منځه تللي دي چې ارګانېزمونو د یوځای کېدو، د ښکار د مخنیوي او سفر لپاره کارول. لویو او کوچنیو بېړیو او ماشینونو، صنعتي کب نیونې، ساحلي ودانیزو کارونو، د نفتو برمه کاریو، د زلزلو سروې ګانو، جګړې، د سمندر له تله کان ایستنو او د سمندر د غږونو د معلومولو الاتو ټولو د سمندر چاپېریال ته غږیزه ککړتیا وارده کړې ده. یوازې بار وړلو په تېرو ۵۰ کلونو کې د لویو بارونو د وړلو د لارو په اوږدو کې د ټیټې فریکونسۍ شور د شاوخوا ۳۲ ځله زیاتوالي لامل شوی دی چې سمندري څاروي یې له حیاتي نسل او تغذیې څخه لرې کړي دي. غږ هغه حسي اشاره ده چې د سمندر له لارې تر ټولو لرې ځي او انساني غږیزه ککړتیا د غږ کارولو لپاره د ارګانېزم وړتیا ګډوډوي. دا په ژوندیو موجوداتو کې سټرېس رامنځته کوي چې ښايي پر عمومي روغتیا یې اغېز وکړي، د دوی چلند، فیزیولوژي او تکثیر ګډوډ کړي او ان د مړینې لامل یې شي. د زلزلې د سروې لپاره د غږیزو چاودنو غږونه کولی شي د سمندري حیواناتو غوږونو ته زیان ورسوي او د جدي زیان لامل شي. غږیزه ککړتیا په ځانګړې توګه هغو سمندري تي لرونکو حیواناتو ته زیان رسوي چې په ایکولوکېشن متکي دي او نهنګ او ډالفین یې د بېلګې په توګه یادولی شو. دا حیوانات د اړیکې ټینګېدو، یوځای کېدو، تغذیې او ملګرو موندلو لپاره ایکولوکېشن کاروي، خو ډېر غږ د دوی د ایکولوکېشن کارولو په وړتیا کې مداخله کوي او له همدې امله دا حیاتي دندې ترسره کوي.
د انسان جینیټيکي بېلابېلوالی
د انسان جنیټیکي بېلابېلوالی د خلکو تر منځ جینیټیکي توپیرونو ته ویل کېږي. ښايي په انسانانو  کې د هر یوه جین ډېر ډولونه موجود وي چې دا حالت د پولي‌مورفیزم په نامه یادېږي.
هېڅ دوه انسانان له جینیټیکي پلوه نه دي سره ورته. ان غبرګوني (چې له یوه زایګوټ څخه وده کوي) د تکامل په جریان کې د بدلون او د جین د کاپي کولو د تعداد د توپیر له امله نادر جینیټيکي توپیرونه لري.
له ۲۰۱۷ کال راهیسې د انساني جینومونو ټول ۳۲۴ میلیونه پېژندل شوي ډولونه موجود دي.
په ۲۰۱۵ کال کې د یوه فرد د جینوم او د رېفرېنس جینوم تر منځ معمولي توپیر ۲۰ میلیونه بېس پایره (یا د ۳.۲ میلیارده بېس پایرونو له جملې څخه ۰.۶ سلنه) اټکل شوی و.
په نسبي ډول ویلی شو چې انسانان له جینیټيکي پلوه همجنس ډولونه دي. که څه هم د جینیټيکي وارینټونو یو کوچنی شمېر په ځینو جغرافیایي سیمو یا د همدغو سیمو په خلکو کې موندل کېږي، خو دا توپیر د انسان د جینوم یو کم شمېر (۱۵ سلنه) جوړوي. په پرتلیز ډول، په رزونس بیزوګانو کې د انسانانو په پرتله د ډي.اېن.اې د تسلسل بېلابېلوالی ۲.۵ سلنه زیات ښودل شوی دی.
د انسان د جینیټیکي بېلابېلوالي څېړنه تکاملي اهمیت او طبي استفادې لري. دا له ساینس پوهانو سره مرسته کولی شي چې د پخوانیو انسانانو د کډوالۍ پر ډولونو پوه شي. په طب کې د انسان د جینيټيکي توپیر څېړنه ښايي مهمه وي، ځکه چې ډېری وختونه ځینې ناروغۍ زیږوونکي الیلونه په ځینو جمعیتونو کې رامنځته کېږي. مثلاً د لور (داس) په شکل کم‌خوني اکثراً د ځینو افریقایي، سوېلي اروپا، عربو او هندي اجدادو په لرونکو خلکو کې لیدل کېږي او لامل یې هم په دغو سیمو کې د ملاریا لېږدوونکو غوماشو تکاملي فشار دی.
نوې موندنې ښیې چې هر انسان په اوسط ډول د خپلو والدینو په پرتله ۶۰ نوي جیني بدلونونه لري.
د بېلابېلوالي لاملونه
د افرادو تر منځ د توپیرونو په لاملونو کې خپلواکه ډلبندي، د تکثیر په جریان کې (د میوسېس له لارې) د جینونو تبادله (تقاطع او نوی ترکیب) او بېلابېلې بدلېدونکې پېښې شاملې دي.
لږ تر لږه درې دلیلونه شته چې ولې د خلکو تر منځ جینیټیکي توپیر موجود دی. که چېرې یو ایلیل رقابتي برتري ولري، طبیعي انتخاب ښايي په یوه ځانګړي چاپېریال کې اشخاصو ته د تطبیق وړ برتري رامنځته کړي. تر انتخاب لاندې الیلونه ښايي یوازې په هغو جغرافیایی سیمو کې رامنځته شي چې هلته دوی برتري لري. دویمه مهمه پروسه جینیټيکي حرکت دی چې د جین په خزانه کې د ناڅاپي بدلونونو اغېز دی، یعنې په داسې شرایطو کې چې ډېری بدلونونه خنثا وي (دوی پر ارګانېزم کوم مثبت یا منفي انتخابي اغېز نه لري). د کډوالو کوچنۍ ډلې له ټولو هغو سره چې دوی ترې رامنځته شوي، احصایوي توپیرونه لري؛ کله چې دا کډوال نوې سیمې ابادوي، د دوی اولادونه معمولاً د دوی له لومړنیو سره توپیر لري چې بېلابېل جینونه یې غالب دي او دا له جینیټيکي پلوه هم لږ بېلابېلوالی لري.
د بېلابېلوالي اندازې
د انسانانو تر منځ جینیټیکي بېلابېلوالی په ډېرو اندازو کې پېښېږي چې د انسان په کیریوټایپ کې له ناخالصو بدلونونو څخه نیولې تر واحدو نیوکلیوټایډ بدلونونو پورې کچه رانغاړي. د کروموزوم اختلالات له ۱۶۰ ژوندیو زیږېدلو انسانانو څخه په ۱ کې لیدل شوي دي. د جنسي کروموزوم پر اختلالاتو سربېره د انیوپلوډي ډېری موارد د زیږېدلي جنین د مړینې (سقط) لامل کېږي؛ په ژوندیو جینونو کې تر ټولو عام اضافي اتوزومي کروموزومونه ۲۱، ۱۸ او ۱۳ دي.
د نیوکلیوټایډ بېلابېلوالی د نیوکلیوټایډونو اوسط نسبت دی چې د دوو کسانو تر منځ توپیر لري. په ۲۰۰۴ کال کې د انسان د نیوکلیوټایډ بېلابېلوالی له ۰.۱ سلنې څخه تر ۰.۴ سلنې پورې د بېس پایرونو له مخې اټکل شوی و. په ۲۰۱۵ کال کې د ۱۰۰۰ جینومونو پروژه چې د ۲۶ انساني جمعیتونو په ډله کې یې د ۱۰۰۰ کسانو تسلسل وټاکه، ویې مونده چې "د یوه عادي کس جینوم د انسان له مرجع یا رېفرېنس جینوم سره په ۴.۱ میلیون تر ۵ میلیون ځایونو کې توپیر لري چې د تسلسل پر ۲۰ میلیونه بېس پایرونو اغېز کوي". وروستی شکل د بېس فایرونو د ټول شمېر له ۰.۶ سلنې سره مطابقت لري. د دغو ځایونو نږدې ټول  یعنې ۹۹.۹ سلنه کوچني توپیرونه دي، خو جوړښتي بدلونونه د اېن.اېس.پي او اینډلونو په پرتله ډېر شمېر بېس فایرونه جوړوي.
د زړښت تکامل
د زړښت یا عمر خوړلو تکامل (په انګلیسي: Evolution of Ageing) په هکله پلټنه په‌دې موخه ترسره کېږي چې د زړښت په څېر یو زیانکار بهیر ولې تکامل مومي او د اورګانیزمونو د ژوندون په اوږدوالي کې ولې دومره زیاته تنوع تر سترګو کېږي. د تکامل کلاسیکو تیوري‌ګانو (د اوښتون تراکم، متضاده پلیوتراپي او مصرفي جسم) له‌مخې، د ښکار، پېښو، ناروغیو او لوږې په څېر چاپېریالي لاملونه په جوته توګه ښیي چې په طبیعي محیط کې ډېري مېشت اورګانیزمونه به د زړښت تر عُمر پورې ژوندي پاتې نه‌شي، او له‌دې امله د عمر زیاتوونکو جنتیکي بدلونونو د ساتنې لپاره به ډېر لږ ننګوونکې ستونزې شتون ولري. له بلې خوا، طبیعي ټاکنه به، تر ډېره، د لومړني بلوغ او چټک تکثر تامینوونکو جېنونو په ګټه تمامه شي او د مالیکولي او حجروي ځان‌ساتنې غښتلي کوونکو جنتیکي صفتونه لپاره به، په ډېریو اورګانیزمونو کې د عمر په تېرېدو سره، د دغې ټاکنې ګراف مخ په ښکته روان وي.