cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د شنو خونو ګاز توليد
اندازه اخيستنې او محاسبات
که څه هم  CFCsد  شنو خونو ګازونه دي، مګر د Montreal تړون په واسطه تنظيم شوي دي، چې د نړيوالې تودوخې کې د ونډې په پرتله د اوزون د زيانمنونې په برخې کې د CFCs د ونډې په واسطه هڅول شوې دي. په ياد ولرئ چې د اوزون زيانمنېدل د ګلخانې په تودوخې کې يوازې کوچنۍ ونډه لري، که څه هم ذکر شوي دوه پړاوونه ،ځيني وختونه په رسنيو کې يو له بل سره ګډيږي. په ۲۰۱۶ ز کې د ۱۷۰ ملتونو مرکچيان د ملګرو ملتونو د چاپيريال پروګرام په ناسته کې سره وکتل، چې د Montreal تړون په اړه د (Kigali Amendment) [کېګالي په تعديل] کې د (hydrofluorocarbons (HFCs)) د له منځه وړلو په موخه د قانوني ډول تړلتيا هوکړې ته ورسېدل.
د شنو خونو ګاز توليد، د اندازه کولو بېلابېلې لارې شته. ځينې راپور شوي اختيارات دا دي:
دا معيارونه ځيني وختونه د هېوادونو له خوا د اقليم بدلون په اړه د بېلابېلو کړنلارو يا اخلاقي موقفونو د ښکاره کولو په موخه کارول کېږي. د بېلابېلو معيارونو کارول د پرتلنې د وړتيا کمښت رهبري کوي، چې د نښو پر لور د پرمختګ د څارنې پر مهال ربړوونکي دي. د اندازه کولو د يوه عمومي توکي د توافق لپاره يا لږ تر لږه د بېلابېلو توکو تر منځ د اړيکې د ودې په برخه کې بحثونه شته.
د ملي حسابونو ميزان د شنو خونو ګازونو توليد د يوه هېواد د صادراتو او وارداتو تر منځ د توپير پر بنسټ معلوموي. د زياتو شتمنو ملتونو لپاره ياد ميزان ځکه مثبت دی، چې د صادراتو په پرتله يې زيات توکي واردېږي. دا پايله نږدې د هغه حقيقت له امله ده، چې له پرمختلوو هېوادونو نه د باندې د توکو توليدول يو څه ارزانه دي، چې همدا چاره پرمختللو هېوادونو ته لارښوونه کوي، چې په زياتېدونکي ډول په توکو نه، بلکې خدماتو باندې تکيه وکړي. د یوه مثبت حساب ميزان به دا معنا ولري، چې په يوه هېواد کې که زيات توليد کېږي، نو زياتې عملياتي فابريکې به د کاربن د توليد کچې زياتې کړي.
د شنو خونو ګازونو توليد په يو څه لنډمهاله دورو نه هم کېدای شي، اندازه شي. د ګازونو د توليد بدلون، د بېلګې په ډول کېدای شي، د ۱۹۹۰ ز د بنسټ يا قاعدې د کال پر وړاندې اندازه شي. ۱۹۹۰ ز د اقليم بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د چارچوکاټ په ناسته کې د شنو خونو ګازونو د توليد لپاره د بنسټ يا قاعدې کال په توګه کارول کېده او د Kyoto په تړون کې هم کارول کېږي (ځيني ګازونه له ۱۹۹۵ز کال نه محاسبه کېږي). د يوه هېواد د شنو خونو ګاز توليد کېدای شي، د يوه ځانګړي کال لپاره د نړيوالو شنو خونو ګاز د توليد د ورته والي په توګه راپور شي.
يوه بله اندازه (محاسبه) د سړي سرشنو خونو ګاز توليد دی. دا طريقه د يوه هېواد د ټول کلني ګاز توليد د خپل نيم کال وګړو باندې وېشي. د سړي سر شنو خونو ګاز توليد کېدای شي، د تاريخي يا کلني توليد پر بنسټ وي.
په داسې حال کې چې ځيني وختونه ښارونه د شنو خونو ګازونو د توليد په برخه کې د ناورته ونډه اخېستونکو په توګه په پام کې نيول کېږي، د سړي سر ګازونو توليد د ښارونو لپاره د هغوی په هېوادونو کې د اوسطونو په پرتله د ټيټ اوسېدلو هڅه کوي.
د شنو خونو ګازونو د توليد په اوسنۍ اندازو کې، د حرارت درجې مخکې له ۲۰۳۰ ز نه کېدای شي، تر (1.5 °C (2.7 °F)) پورې (له صنعتي دورې نه د مخکې اندازو نه) زياته شوې وي، چې د اووه سترو صنعتي هېوادونو حد (اندازه) او د پاريس د تړون د هيله مندۍ اندازه ده.
سرچينې
له ۱۷۵۰ ز راهيسې د انسان فعاليت د کاربن ډای اکسايد او نورو شنو خونو ګازونو راغونډېدنه زياته کړې ده. په ۲۰۲۱ ز کې د کاربن ډای اکساید اندازه شوی فضايي راغونډېدنې له صنعتي دورې نه د مخکې اندازې په پرتله ٪۵۰ لوړ و. د کاربن ډای اکسايد طبيعي سرچينې، د انسان د فعاليت له امله د سرچينو په پرتله له ۲۰ ځلو نه زياتې لويې دي، مګر له څو کلونو نه د زياتو دورو په پرتله طبيعي سرچينې، د طبيعي ډوبېدلو، په بنسټيز ډول د نباتاتو او سمندري plankton په واسطه د کاربن مرکبونو د ضيايي ترکيب عمليې (فوتوسنتېز) په واسطه نږدې متوازن شوي دي. د اوږدې څپې جذبوونکو ګازونو په واسطه د ځمکنۍ د داخلې شوې وړاندې جذب ځمکه د شنو خونو ګاز لږه اغېزناکه خپروونکې ګرځوي. له همدې له امله، د دې لپاره چې ځمکه د جذب شوې انرژي په اندازه انرژي خپره کړي، د نړۍ د تودوخې درجې بايد زياتې شي.
د سوځېدونکو فوسيلي سون توکو په اړه اټکل شوې ده، چې د ۲۰۱۵ ز انساني فعاليت له مخې د شنو خونو ګاز ٪۶۲ يې خپور کړی دی. يوه تر ټولو پراخه سرچينه د ډبرو سکرو پر مټ چلېدونکي د انرژي تمځايونه (سټېشنونه) دي، چې په ۲۰۲۱ ز کې يې ٪۲۰ د شنو خونو ګاز توليد کړی و.
بلخان ولايت
بلخان ولايت (انگرېزي:Bal kan Province) د ترکمنستان د ولايتونو يا سيمو څخه يوه ده،په کال 2005 کې ددې سيمې د وگړو شمېر 553,500 و.ددې سيمې مساحت (رقبه) 139,270 مربع کيلوميټر (53,770 مربع ميل) ده او ولايتي پلازمېنه يې د بلخان ښار دی.
وېشنيزه:د ترکمنستان ولايتونه
ابراهيم عوض
ډاکټر ابراهيم عوض یو عربي ادیب او اسلامي مفکر ؤ مصري.
زوکړه
ډاکټر ابراهيم عوض په کال ۱۹۴۸ز د مصر په کتامة الغابة کلي، په بسيون نومي ځای په لودیځه ولسوالۍ په یوه سوداگریزه کورنۍ کې وزېږېد.
د ابراهیم عوض گورتپاڼې او بلاگونه
د ډاکټر ابراهيم عوض بلاگونه او گورتپاڼې په لاندې ډول دي، چې تاسې کولای شﺉ، له هغې څخه دده لیکلي کتابونو او لیکنو په درځنونو توکي ترلاسه کړﺉ.
د ابراهیم عوض په اړه نورې لیکنې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:عرب فيلسوفان وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان وېشنيزه:مصري فيلسوفان وېشنيزه:مصري اديبان وېشنيزه:مصري پوهان وېشنيزه:فيلسوفان
په متحده ايالاتو کې د ښځو غلامي
د متحده ايالاتو د نېواک له تاريخ راهيسې په شمالي امريکا کې د مريتوب اداره موجوده وه، تر دې چې په ۱۸۶۵ز کال کې د ديارلسم تعديل له لارې په ټولو متحده ايالاتو کې مريتوب له منځه يوړل شو. مريتوب په هندي سيمو کې د خپلواکو هندي قبايلو په منځ کې هم د سولې د نوو تړونونو له منځه ولاړ کله چې له جګړې وروسته متحده ايالاتو د هغې غوښتنه وکړه.
د اولسمې پېړۍ په ډېره او د اتلسمې پېړۍ په يوه برخه کې، د نارينه مريانو شمېر له ښځينه وينزو زيات و او په همدې اساس په مستعمرو کې د دې ډلو تجربې جلا جلا وې. په بېلا بېلو سيمو او بېلا بېلو شرايطو کار کول د دې لامل وګرځېدل چې افريقايي الاصله ښځې او نارينه ډول ډول تجربې ولري. د افريقايي تښتول شوو ښځو په زياتېدو او همدا راز هغه چې د مريانو په توګه دنيا ته راغلي دي، په ۱۷۳۰ز او ۱۷۵۹ز کلونو کې د نارينه او ښځينه مريانو جنسيت (د رنګه پوستکي لرونکې ښځې چې سپين پوستو له خوا پرې جنسي تېری شوی و) برابر شو. «د افريقايي –امريکايي ښځی حالت له دې کبله ځانګړی دی چې په امريکا کې د دوه ښه پرمختللو اندونو د تقاطع په نقطه کې ولاړه ده، يو اند دا چې ښځه ده او بل دا چې تور پوستې ده». دا چې ښځه او بيا تور پوستې ده، افريقايي ښځې له همدې امله د توکمپالنې او جنسيت پالنې له ګواښ سره مخ کوي.
ويرجينيا
له ۱۷۰۰ز کال څخه تر ۱۷۴۰ز کال پورې، ويرجينيا ته نږدې ۴۳۰۰۰ مريان وارد کړای شول، چې له ۴۰۰۰ پرته نږدې نور ټول يې له افريقا څخه وارد کړای شوي وو. تازه څېړنې ښيي چې د د واردو شوو نارینه او ښځو شمر نږدې سره باربر و او يو زيات شمېر ماشومان هم پکې شامل وو. له دې کبله چې ډيری دا مريان د لوېدېزې افريقا وو،ؤ په اتلسمه پېړۍ کې په ويرجينيا کې د مريانو کلتور يو مرکزي کلتورو ګرځېد. افريقايي ارزښتونه رواج شول او تر ډېره بريده د لوېديځې افريقا د ښځو د کلتور استازيتوب کېدو. د کلتوري دود د بېلګې په ډول د مور او ماشوم او په ټولنه کې د ښځو تر منځ د ژورو اړيکو يادونه کېدای شي، په ځانګړي ډول د ايګبو Igbo د قومي ډلو تر منځ (چې اوس په نايجيريا کې مېشت دی) د اتلسمې پېړۍ په لومړيو کې د واردو شوو مريانو له جملې له يو پر درې څخه نېولې بيا تر نيمو مريانو پورې تر همدې قبيلې اړوند و، د omu د ښځو واکمني «د ښځو اړوند په مهمو م سئلو کې او په ټوله کې په ټولنه کې واک درلود». د ايګبو قوم د هغو خلکو د ډلې استازيتوب کاوه چې چيساپيک ته راوړل شوي وو، خو په ټوله کې امريکايان له ډول ډول کلتورونو څخه راوړل شوي وو. ټول له هغو سيمو راوړل شوي وو چېرته چې د ښځو ټولنې پیاوړې وې او هغې ټولنې ته معرفي شوي وو چې واک پکې د نارينه او په سختۍ سره توکمپاله وې. د خپلو جنسي ځورونو او له بل رنګ سره د جنسي اړيکو د توجيه لپاره سپين پوستو نارينه وو ټولې تور پوستې ښځې له جنسي اړخه هيجاني معرفې کولې.
ويرجينيايي انجونو، ډېرو کمو تورپوستو انجونو، زده کړه نه وه کړې او بې سواده وې. افريقايي او افريقايي امريکايي ښځينه وينزو ډېرې زياتې دندې ونيولې. سويلي مستعمرې تر ډېره بريده کرنيزې وې او وينزو به په کروندو، نيال او کوچنیو کارونو دندې تر سره کولې، خو تر ډېره بريده د کور په داخل کې د کوچنيانو په پالنه او پاملرنه، پخلي، جامو وينځلو او داسې نورو کارونو کې مصروفې وې.
نيواينګلينډ
تاريخ لېکونکی ايرا برلين د «د مريانو ټولنې» او د «د مريانو لرونکې ټولنې» تر منځ توپير  کړی دی. نيو اينګلينډ هغه ټولنه وه چې مريان يې درلودل، د سمندري سوداګرۍ او ډول ډول کرونده ګرۍ سره يې سرورکار و، د دې په پرتله په سويل کې د مريانو په ټولنو کې (چې له ټولنيز، اقتصادي او سياسي اړخه د مريانو د کاروبار پورې تړلي وو، د مريانو شمېر پکې زيات و او څښتنانو يې اجازه لرله چې د قانون له څار پرته په خپلو مريانو بشپړه واکمني ولري». نيواينګلينډ کې د مريانو شمېر کم و او څښتنانو يې ځآنونه د دې مسئول بلل، تر څو د خپلو مريانو ساتنه وکړي. هغوی ته لار وښيي او پالنه يې وکړي. د نورو سيمو په پرتله په نيواينګلينډ کې وينزو د ازادېدو زياتې موکې درلودلې، «د نيواينګلينډ د حقوقي نظام، د مريانو د بيا بيا ازادولو او پر کار د ګومارلو د موکو، په ځانګړي ډول د هغو نارينه مريانو چې د دې فرصت يې درلود چې د خپل ځان لپاره د پوره اندازه ګټې وټې کولو سره ښځه او ماشوم په پيسو راونيسي».
وينزو عموماً دوديزه دنده (د ښځو کار) په غاړه درلودله او تر ډېره حده به يې د ورځې له مخې کار کاوه. وینزو به عموماً د خادمې، په پخلنځي ، غوجل او باغ کې کار کاوه. دوی به ټيټ او د غلامۍ کارونه تر سره کول: د کورنۍ لوښي يا نور وسايل به يې پاکول، په جامو او ويښتو کې به يې مرسته کوله، تشناب ته به يې اوبه وړلې، د نارينه و ويښتان به يې جوړول او د کور په داخل کې پست کارونه به يې تر سره کول لکه جارو کول، د کثافت دانۍ خالي کول، په يوه ورځ کې د اوبو د څو چاټيو وړل، لوښي وينځل، د ميو زبېښل، کوچنيو ماشومانو او زړو خلکو ته پاملرنه کول، پخلی کول، غواګانې لوشل، چرګانو ته دانه اچول، تار جوړول، اوبدل، کارت جوړول، ګنډل او توکي وينځل. په نورو سيمو کې په کروندو کې د وينزو د کار کولو په پرتله کم و. سره له دې، په نيواينګلينډ کې وينزو ډېر وخت د ژوند په سختو شرايطو او سوء تغذيې سره سخت کار کاوه. «د درانده کار، د استوګنځای د کمزورو شرايطو او او د نامناسب خوراک له کبله متوسطې تور پوستې ښځې له څلوېښتو کلونو زيات ژوند نه کاوه.
تور پوستې وينزې د ډاليو په توګه سپين پوستو ښځو ته د خپلو مېړونو له خوا او د واده يا د کريسميس د ډالۍ په توګه ورکول کېدې. دا نظر چې د نيواينګليډ مالکان د سويلي سیمو د مالکانو په پرتله پر خپلو مريانو مهربانه وو، يوازې يوه افسانه ده. دوی د تګ راتګ ډېره کمه ازادي لرله، زده کړې او هيڅ راز روزنې ته يې لاس رسی نه درلود. «د هغو مريانو ثبت چې د دوی د مالکانو له خوا په نښه شوي وو، په  غوږونو يې سورې کېدل، دوی تښتېدل، ځانوژنې يې کولې، کورنۍ يې سره پاشل کېدې، يا د انقلابي جګړو په وروستيو کې مخکې تر دې چې ارزښت له لاسه ورکړي په پټه په بارباډوس کې پلورل کېدل، دا دلايل د دې لپاره کافي دي چې د مالکانو د مهربانۍ افسانه رد کړای شي. کله به چې دوی غوصه کېدل نو بيا به يې خپل مريان وهل او په سختۍ سره به يې په درو وهل. وينزې به کله کله خپلو مالکانو دې ته اړ کولې چې د نارينه مريانو سره جنسي اړيکې ونيسي، تر څو ولادونه وزېږوي. دا هم غېر عادي نه وه چې مالکان په خپلو وينزو جنسي تيری وکړي او بيا له دوی څخه حمل واخلي.
سويلي مستعمرې
د ځای په نظر کې نيولو پرته، مريانو سخت او له سپکاوي ډک ژوند ګاللو، خو په سويلي مستعمرو کې کار تر ټولو سخت و. سويلي مستعمرې د مريانو ټولنې وې. هغوی «له ټولنيز، اقتصادي او سياسي پلوه د مريانو تر کار پورې تړلي وو، ډېر مريان يې درلودل او مالکان يې بې له دې چې د قانون له لاې منظم کړای شي، کولای يې شول په خپلو مريانو پياوړی واک ولري». کروندې د سويل د اقتصادي جوړ ځواک و او د مريانو او وينزو کار د دې اقتصاد بنسټ جوړ کړی و. په لومړيو ک؟ې، مريانو تر ډېره بريده په کروندګرۍ، کروندې او نيال کې کار کولو، نيل، وريژې او کوکنار يې کرل. له ۱۷۹۰ز کلونو وروسته پنبه په يو ستر توليد بدله شوه. وينزو په پراخه برخو کې کارونه کول. له هغوی څخه دا هيله کېده چې هم د کروندې کار تر سره کړي او هم ماشوم وزېږوي او په دې ډول د مريانو نفوس زيات کړي. د امريکا له انقلاب څخه په مخکې کلونو کې، د وينزو شمېر په طبيعي ډول زیات شو نه د وارداتو له لارې. «کله چې د مريانو لرونکي په دې وپوهېدل چې د ولادت له لارې د وينځو لاره چاره ګټوره ده، نو د بيا توليد جنسي اړيکو اداره کول، د وينزو څخه د جنسي ګټې اخستلو يوه نه جلا کېدونکې برخه وګرځېده». ډېرو وينزو د نارينه وو له مرستې پرته خپل اولادونه ستر کړل. نه يوازې ده چې وينزو په کور او کرونده کې کارونه کول، د دې تر څننګ د خپل ماشوم د پاللو اود هغو ماشومانو د پاللو او خوراک ورکولو برخه کې هم ترې کار اخستل کېدو چې د مريانو څښتنانو به غوښتل د دوی د کار لپاره ځواک جوړ کړي. ښځې د کور د وينزو په توګه، د کور مزدورانې وې: پخلی، خياطي، د کروندې د کار کوونکو خدمت اود هغوی اولادونه پالنه يې کوله. وورسته ورڅخه په ډېرو کارخانو کې کار واخستل شو او د متحده ايالاتو په پراختيا کې يې بنسټيز نقش درلود او هلته به په ډېر کم لګښت ساتل کېدل.
سیکولرَونه
په ټولنپوهنه کې، سیکولرَونه (secularization)، له تړلو مذهبي ارزښتونو او ټولنیزو جوړښتونو نه غیرمذهبي ارزښتونو او سیکولر جوړښتونو ته د یوې ټولنې لېږدونه ده. د سیکولرونې نظریه، داسې یوه مفکوره بیانوي چې د ټولنو له پرمختګ سره (په ځانګړې توګه، د نومهال کېدنې، عقلاني کېدنې او د ټکنالوژۍ او ساینس د پرمختګ په ترڅ کې) د مذهبي اقتدار کچه، د ټولنیز ژوند په ټولو اړخونو کې راښکته کېږي. په وروستیو کلونو کې، د ځینو نړیوالو مطالعاتو پر بنسټ، د سیکولرَونې نظریه، له ګڼ‌شمېر ګواښونو سره مخامخ ده. دغه مطالعات ښیي چې، د نړۍ په کچه د غیرمذهبي وګړو شمېر مخ په کمېدو دی، ځکه چې غیرمذهبي هېوادونو کې د زېږون کچه د ونجونې تر بریده ښکته او په ټوله کې، په مذهبي هېوادونو کې د زېږون کچه لوړه ده. مسیحي ټولنپوه – پیترلودویګ بېرګر – د دغې ښکارندې د ښودلو په موخه د «غیرسیکولر کېدنې یا desecularization» ګړنه رامنځ‌ته کړه. سربېره پر دې، د پخواني شوروي اتحاد یا د غربي نړۍ سترو ښارونو په څېر ځینو هېوادونواو سیمو کې، د سیکولرَونې کچه، د مذهبي کډوالو د کچې په زیاتېدو سره، په راټیټېدو یا ثابت حالت کې ده.
د دو‌یمې معنا په توګه، د «سیکولرَونې» ګړنه کېدای شي، له یوه روحاني وګړي نه د رهبانیت محدودیتونو د لېرې کولو په ترڅ کې هم وکارول شي.
ټولیزه کتنه
سیکولرَونه، د خپلې اصلي او ټولنپوهنیزې معنا په لړ کې، داسې یو تاریخي بهیر رانغاړي چې په ترڅ کې یې دین/مذهب خپل ټولنیز او هڅوبي ارزښت له لاسه ورکوي. د سیکولرونې له امله، په پرمختللو ټولنو کې د مذهب ونډه تحدیدېږي. په سیکولر شویو ټولنو، ایمان اوعقیده، خپل واک بایلي او د مذهبي بنسټونو ځواک په کې کمرنګه دی.
سیکولرَونه هم د یوې تیوري او هم د یوه تاریخي بهیر په توګه، ګڼ‌شمېر معنایی کچې لري. ټولنیز تیوري‌پوهان، لکه: کارل مارکس (۱۸۱۸ تر ۱۸۸۳ز)، سېگمونډ فرویډ (۱۸۵۶ تر ۱۹۳۹ز)، ماکس وېبر (۱۸۶۴ تر ۱۹۲۰ز) او اېمېل دورکایم (۱۸۵۸ تر ۱۹۱۷ز) داسې انګېري چې، د یوې ټولنې پرمختګ او نومهال کېدل، د مذهبي کچو د راټیټېدلو لامل ګرځي. د دغه بهیر اړوند مطالعات، د عقایدو، اعمالو او مذهبي بنسټونو د ټولنیز اهمیت د بایلل شوې کچې او څرنګتیا معلومولو په لټه کې دي. ځیني تیوري‌پوهان ادعا کوي، له هغه ځایه چې د فزیکي علومو د چټک پرمختګ سره سم موږ د بشریت د اخلاقي او معنوي هراړخیزو اړتیاوو په پوره کولو کې بې‌وسه پاتې یو، نو له‌دې امله تر یوه بریده نومهاله تمدن مخ په سیکولر کېدنې روان دی.
د «نومهال کېدنې» نظریې سره په توپیر کې، کریستین سمېت او نور ادعا لري چې، غوره روڼ‌اندي او هڅوبي فعالان، د خپل حیثیت او نفوذ لوړولو په موخه، د سیکولرَونې د دودیزولو په لټه کې دی. سمېت پر دې باور دی چې، روڼ‌اندي له خپلو دودیزو هڅوبونو سره دښمنۍ ته یوه فطري لېوالتیا لري او له‌دې امله، سیکولریزم ته مخه کوي.
د «secularization» ګړنه، په بنسټیزه توګه، نورې تاریخي او مذهبي معناوې هم لري. د کلیسا د مالکیتونو په اړه، له تاریخي پلوه د کلیسایي ودانیو او ځمکو مصادره کولو ته اشاره لري. د بېلګې په توګه: د شپاړسمې پېړۍ په اوږدو کې د اتم هنري (Henry VIII) له لوري د انګلستان د صومعې ړنګې او وروسته بیا په اتلسمې پېړۍ کې د فرانسې د اوښتون پر مهال، مذهبي ټولنې د اروپایي روښاندي مطلق‌پالو بېلابېلو روحانیت‌ځپونکو دولتونو له لورې، وځپل شوې او یا هم وشړل شوې. په آلمان او سویس کې د نولسمې پېړۍ «هڅوب‌ځپنه، په آلماني کې: Kulturkampf» او په ګڼ‌شمېر نورو هېوادونو کې ورته پېښې هم د سیکولرَونې څرګندوی دي.
ملا عبدالمنان نیازی
ملا عبدالمنان نیازی چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د هرات او کابل والي او وروسته بیا د کوټې شورا غړی وو، ملا عبدالمنان وايي چې منصور په خپله ډله کې هېڅ سیاسي شخصیت نه درلود. د جولای په میاشت کې د ملا عمر اخوند د مړینې او د منصور د مشرۍ له اعلان وروسته د طالبانو په منځ کې د لومړي ځل لپاره اختلافات علني شول. نیازی ادعا کوي چې د شورا تقریباً ټول غړي د منصور له مشرتابه سره مخالف ول ځکه چې منصور شورا ته د پخواني مشر ملا محمد عمر اخوند د مړینې یا وژل کېدو د څرنگوالي په اړه پوښتنو ته ځواب نه ورکاوه. ده همداراز تور ولگاوه چې ملا منصور د منځگړو دیني عالمانو د پرېکړې منلو ته هم نه حاضریدو. د ملا عبدالمنان نیازي په وینا په لنډ وخت کې به علما د ملا اختر محمد منصور د مشرۍ د نه مشروعیت په اړه فتوا صادره کړه ځکه چې د ده په وینا نوموړي د علماوو، اسلامي امارت او د ملا محمد عمر اخوند د کورنۍ بې اعتنايي کړې وه.
سیکولرَونه
ټولیزه کتنه
د سیکولرونې یوه بله بڼه د اسقف ــ ولیعهد او یا په پوځي یا رهباني نظام کې د منصب خاوندانو کړنې څرګندوي. هغوی د کاتولیکې کلیسا تر اثر لاندې یوه ترکیبي مذهبي او سیکولر واک په درلودلو سره، له مذهبي تړاو نه جلا او په بشپړه توګه یې ځانونه سیکولر (په ټولیزه توګه، پروتستان) میراثي حاکمان ګرځولي دي. د بېلګې په توګه: ګوتارد کېتلر (۱۵۱۷ تر ۱۵۸۷ز) د لیووني نظام وروستی لارښود، لوتېرانیزم ته مخه کړه، د سېمیګالیا او کورلند ځمکې یې، چې د نظام له لوري په اختیار کې وې، سیکولرې (او اشغال) کړې او له‌دې لارې یې د واده کولو امکان وموند او وروسته یې بیا د کورلند او سېمیګالیا دوک‌مېشتې سیمې خپل راتلونکي نسل ته پرېښودلې.
ملا عبدالمنان نیازی
سرچینه
https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-57127555.amp
سیکولرَونه
ټولیزه کتنه
په ۱۹۶۰ز لسیزې په اوږدو کې، په لوېدیځې اروپا، شمالي امریکا، اسټرالیا او نوي زیلاند کې د سیکولرَونې یو پراخېدونکی بهیر تر سترګو کېږي. دغه بدلون له ګڼ‌شمېر ټولنیزو لاملونو سره مل و: اقتصادي وده، د ټولنې کنوانسیونونو او قواعدو پر وړاندې د ځوانې طبقې پاڅون، جنسي اوښتون، د ښځو آزادي، رادیکالي الهیات‌پوهنه او رادیکالي سیاست.
ملا عبدالمنان نیازی
وژنه
ملا منان نیازی په ۱۳ د مۍ ۲۰۲۱ز کال د هرات ولایت د ادرسکن او ګذرې ولسوالیو ترمنځ د یوې نامعلومې ډلې لخوا په یوه کمین کې ټپی شو، نوموړی د درملنې لپاره لومړی د هراتولایت حوزوی روغتون وروسته بیا کابل ته انتقال شو. نیازی د یوونۍ (یکشنبه) ۱۵ د مۍ ۲۰۲۱ز کال د کابل په یوه روغتون کې ومړ.
سیکولرَونه
تعریفونه
چارلس جان سامرویل (۱۹۹۸ز) په علمي ادبیاتو کې د سیکولرَونې ګړنې شپږ کارونې بیان کړې. لومړنۍ پنځه پېژندنې یې د تعریف په توګه او شپږمه یې د «کارونې بیانولو» په توګه راغلې ده:
عبدالوهاب المسیري (۲۰۰۲ز) د سیکولرونې ګړنې دوه معناوې بیانوي:
لاس انجلس
لاس انجلس د امریکا د کليفورنيا ايالت تر ټولو لوی ښار او کاروبارئ سيمه ده، ددي ځاي خلګ د پخواني وختونو بزګران وو، خو اوس مهال د هغوي اقتصادي وضعیت ډير ښه دي، ځکه چې ددي ځاي څخه انټرنېټ خپل فعالیت شروع، د مثال په توگه د ګوګل تر ټولو لويه اداره په لاس انجلس کي ده
د حمل او نقل تیوری (ریاضی)
د حمل او نقل تیوری - دا تیوری بیانوی چی مصرف کونکو ته د مصرفی موادو د لیږد پر محال څه رنگه وکوالای شو ددوی د غوښتني وړ توکی په کم لگښت ( کرایه) سره ددوی ځای ته په پوره توگه ورسو. د دی مشکل د حل لپاره یو خاص پلان ته اړتیا شته چی په یو مستطیل شکل که ښودل کیږی ، مثال په  لاندینۍ شکل کی شکل وگورۍ:
مونږ باید خپل پلان داسی جوړ کړو ترڅو هغومره د موادو ذخیری چی په لاس کی لرو ، په هغه اندازه د غوښتونکو اړتیاوی پری پوره کرو.
1. د حجم د ویښ د صحت تائید
В показанном выше примере,
2. د حمل او نقل د ټول لگښت محاسبه
ریاضی حساب کی داسی لیکل کیږی:
زمونږ په دی مثال کښی د بار د انتقال لگښت برابر دی له:
افغانی 290= 2×20 + 3×10 + 2×20 + 5×20 + 2×10 + 6×10.
ګوویندا
ګوویندا یو هندي لوبغاړی، کامیډین، نڅاګر او پخوانی سیاستوال دی چې د هندي ژبې فلمونو کې د خپل کار لپاره پیژندل شوی، ګووندا د هغه د سپکو کړنو او نڅا مهارتونو لپاره پیژندل شوی.
سرچینی
وېشنيزه:1963 زېږېدنې
ویلیام فیکنر
ویلیام اډوارد فیکنر جونیور په انګلیسي William Erdwar Fichtner Junior) امریکایی سینمایی لوبغاړی دی. نوموړی په فراری سریال کې د ماهون په نوم راڅرګند شوی.
۲۰۱۶ز کال کې د طالبانو والیانو نیونه
په ۲۰۱۶ز کال کې د طالبانو وسله والې ترهگرې ډلې والیان نیول شوي چې هریو یې تاریخ سره لاندې ډول دي:
غزني 15 اپریل 2016
د اپریل په ۱۵مه نیټه د افغانستان ملي امنیت اعلان کړه چې د غزني لپاره د طالبانو وسله وال ترهگر والي قاري یوسف نیول شوی دی. دا والي د شیخ امیر کلي چې د خوست په گوربز ولسوالۍ کې موقعیت لري؛ نیول شوی دی. دا والي د ملي امنیت نیولو پر وخت د ښځینه په ډله کې ناست و چې ښځینه جامې یې هم اغوستې وی. ده غوښتل چې په لنډو ورځو کې یوه تهاجمي برید مشري ترسره کړي. په ورته وخت کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په یوه خپره شوې اعلامیه کې والي چې د غزني والي خالد صمیم نومېږي او ازاد گرځي. دې وایي چې د قاري یوسف په نامه څوک نه پېژني او نه له طالبانو سره اړیکه لري.
http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2016/04/160415_k04_ghazni_governor_arrested_by_nds
هرات یکشنبه، د قوس ۱۴مه ۱۳۸۹ل
د هرات لپاره تش په نامه مرستیال والي د هرات په گذره ولسوالۍ کې نیول شوی چې یو بل کس هم ورسره و. دې عملیاتو کې ددې مرستیال والي دوه ساتونکي هم وژل شول، غلام سخي حسیني د شینډنډ ولسوالۍ د گارنیزیون قومندان وویل چې تېره شپه د گذرې ولسوالۍ په خرسنگ کلي کې هغه وخت ونیول شو چې غوښتل یې د یوه لوړپوړي چارواکي د تښتونې پلان طرح کړي. د مرستیال والي په ډېرو سړي تښتونو، وژنو، وسله والو غلاوو او انفجاري او انتهاري چاودنو کې لاس درلود چې ددې په وسیله سازمندهي کېدلی. == د افغانستان ملي امنیت کارمندانو له خوا د فاریاب لپاره د طالبانو وسله والې ډلې تش په نامه ولسوال قاري صلاح الدین ایوبي د شپې عملیاتو په ترڅ کې ونیول شو. د ملي امنیت منصوبین وایي دده نیونه هله ممکنه شوه چې غوښتل یې له هراته کندهار او بیا له هغه ځایه پاکستان ته ولاړ شي. قاري صلاح الدین ایوبي پرته له دې چې د فاریاب تش په نامه والي و؛ له دې سره یې په شمالي ولایتونو کې د جگړې رهبري هم په غاړه لرله. د طالبانو نوموړی والي هله له فاریابه پښې سپکې کړی کله چې د ولسمشر لومړي مرستیال جنرال دوستم د فاریاب ولسوالۍ له وسله والو جنگیالو پاکولو کمپاین پیل کړ.
سراج الدين سفري
سراج الدين سفري د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
مک ماسټر پوهنتون
مک ماسټر پوهنتون چې په لنډیز سره يې مک پوهنتون هم بولي عامه څېړنيز پوهنتون دی چې د کاناډا په همېلټن ښار کې موقعيت لري   چې په ۱۲۱ هېکتاره مځکه کې جوړ شوی  . مک ماسټر پوهنتون په کاناډا کې د لوړو زده کړو د پراختيا لپاره د باپټېسټ کليسا د هغو هڅو په پايله کې رامنځته شوی چې په ۱۸۳۰ مه لسيزه کې پيل شوې. د دې هڅو په پايله کې د کاناډا په مختلفو ښارونو کې ګڼ شمېر پوهنتونونه و رغول شول چې مک ماسټر پوهنتون هم پکې شامل دی.
مک ماسټر پوهنتون د ۱۸۸۱ يم زېږديز کال په وروستيو کې رامنځته شو او د کاناډا د سوداګريز بانک مشر ويليام مک ماسټر يې د لومړني رييس په توګه وګومارل شو. ويليم مک ماسټر د کاناډا شتمن وګړی و چې د خپلې پانګې ډېره برخه يې د نوي رامنځته کړي پوهنتون پر پراختيا ولګوله. د مک ماسټر پوهنتون د پراختيايي پلانونو په لړ کې د دغه پوهنتون تر څو کلن فعاليت وروسته د کاناډا پاپټېسټ او ووډسټاک کالجونه له مک ماسټر پوهنتون سره يو ځای شول چې دغه پرېکړه په ۱۸۸۷ کال کې د سلطنتي منشور له لارې تصويب شوه او د مک ماسټر پوهنتون په تاريخ کې يو نوی څپرکی پرانيستل شو
مک ماسټر پوهنتون په پيل کې د تورنټو ښار په مک ماسټر تالار کې فعاليت کاوه. په ۱۸۹۰ زېږديز کال کې يې د لومړي ځل لپاره د هنرونو او مذهبي زده کړو په برخه کې د لېسانس په کچه محصلين ومنل او څلور کاله وروسته (په ۱۹۹۴ زېږديز کال کې) يې همدې محصلينو ته د مک ماسټر پوهنتون د لومړۍ دورې فارغانو په توګه د لېسانس سندونه ورکړل. په تورنټو کې د مک ماسټر پوهنتون تر څو کلن فعاليت وروسته، د دغه پوهنتون محصلين دومره ډېر شول چې په مک ماسټر تالار کې يې ځايېدل ناشوني و. له همدې امله په ۱۹۰۹ زېږديز کال کې د پوهنتون يو شمېر محصلينو وړانديز وکړ چې پوهنتون دې له تورنټو څخه همېلټن ښار ته ولېږدول شي. دا چې دغه غوښتنې او وړانديزونه په جدي توګه تعقيب نه شول، نو پوهنتون په تورنټو کې خپلو فعاليتونو ته دوام ورکړ. تر ۱۹۲۰ زېږديز کال پورې د مک ماسټر پوهنتون ادارې ته د پوهنتون د موقعيت د بدلولو په تړاو ګڼ غوښتنليکونه وړاندې شول. په همدې کال د همېلټون ښار اوسېدونکو يو لوی کمپاين پيل کړ او غوښتل يې چې مک ماسټر پوهنتون دې له تورنټو، د دوی ښار ته ولېږدول شي. تر دې مهاله د پوهنتون د چاپېريال د تنګوالي ستونزه د پخوا په پرتله ډېره جدي شوې وه او د پوهنتون چارواکو د پوهنتون لپاره د مک ماسټر تالار د بديل د موندلو هڅې پيل کړې. په لومړيو کې بحث پر دې و چې مک ماسټر پوهنتون د تورنټو پوهنتون له فدرالي جوړښت سره وتړي. دا ځکه چې ټرېنيټي او ويکټوريا کالجونه لا له وړاندې د تورنټو پوهنتون له فدرالي سيسټم سره تړل شوي وو. د مک ماسټر پوهنتون مسوولانو په ۱۹۲۷ زېږديز کال کې تر اوږدو بحثونو وروسته پرېکړه وکړه چې پوهنتون له تورنټو څخه همېلټن ښار ته ولېږدوي. د همېلټن ښاريانو د پوهنتون د مسوولانو د دې پرېکړې هرکلی وکړ او د مننې په پار يې ۵۰۰ زره امريکايي ‌ډالره او د اړتيا وړ ځمکه د پوهنتون ادارې ته ډالۍ کړه. درې کاله وروسته په همېلټون کې د مک ماسټر پوهنتون فعاليتونه له سره پيل شول. په تورنټو کې د مک ماسټر پوهنتون ملکيتونه تورنټو پوهنتون وپېرل. په هغو ودانيو کې چې مک ماسټر پکې د خپل فعاليت لومړنۍ شپې او ورځې تېرې کړې وې، اوس د موسيقۍ سلطنتي موزيم جوړ دی. د لومړۍ نړيوالې جګړې له امله د مک ماسټر پوهنتون تدريسي بهير او فعاليتونه په جدي ډول زيانمن شول. په دغه موده کې په پوهنتون کې ګڼې تحصيلي څانګې وتړل شوې او يوازې د نرسېنګ او دينپوهنې په برخو کې تدريس دوام درلود. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال او تر جګړې وروسته کلونو کې پر پوهنتون فشارونه ډېر شول، څو د ټکنالوژۍ او ساينسي علومو زده کړو ته ځانګړې پاملرنه وکړي. د پوهنتون مسوولان هم پر دې پوه وو چې له نورو پوهنتونونو سره د سيالۍ لپاره بايد پر خپل اکاډميک جوړښت غور وکړي او له اړتيا سره سم اصلاحات پکې راولي. خو لکه څرنګه چې مخکې هم وويل شول مک ماسټر پوهنتون يو عامه يادولتي پوهنتون دی او د لګښتونو لويه برخه يې له دولتي بودجې ورکول کېږي، له همدې امله اړتيا وه چې په پوهنتون کې هر راز راوستل کېدونکي بدلونونه او اصلاحات بايد د حکومت په خوښه او اجازه راوستل شي. د کاناډا حکومت تر دويمې نړيوالې جګړې وروسته د مک ماسټر پوهنتون د اکاډميک جوړښت د پراختيا او اصلاحاتو لپاره د بودجې له ورکړې ډډه وکړه. د پوهنتون مسوولان چې کله د حکومت له مرستې نهيلي شول نو يو ځل بيا يې د باپټېسټ کليسا ټولنې ته مخ ور واړاوه او مرسته يې ترې وغوښته. د باپټېسټ کليسا په مرسته د مک ماسټر ټول اکاډميک جوړښت په دوو برخو ووېشل شو، يوه برخه يې يونيورسيټې کالج نومېږې چې دوديزو زده کړو ته ځانګړې شوې او بله برخه يې بيا همېلټن کالج ونومول شوه چې د ټکنالوژۍ او ساينسي علومو په برخو کې محصلين روزي؛ خو له دې هر څه سره سره د پوهنتون ټول تمرکز د لېسانس تر کچې پورې پر زده کړو و
۱۰۲ (عدد)
۱۰۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۰۱ څخه  مخکي او د ۱۰۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۰۲:
په کلینډر کې
۱۰۲ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۰۲ د نوبېليوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۱۰۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
کنډا فروټ
کنډا فروټ  (Kanda Fruit) د لندې ميوې د پروسيس او بسته بندۍ توليدي کمپنۍ ده، چې په سوېلي اسيا، عربي اماراتو، سعودي عربستان او دبۍ کې فعالیت ترسره کوي.
جاوید(ساپی)
جاوید(ساپی) په ولسی جرګه کی دکنړدخلکوځوان استازی
قادر خان
قادر خان په ١٩٣٧م کال په کابل کې زیږیدلی. پلار یې عبدالرحمن اصلا د کندهار او مور یې اقبال بیګم د پښین وه. قادر خان درې وروڼه لرل، شمس الرحمن، فضل الرحمن او حبیب الرحمن. هغه په خټه کاکړ، پښتون دی. قادر خان په سینما کې د کار کولو له کبله ډیرې جایزې او ایوارډونه هم تر لاسه کړي. زیاتره جايزې یې یا په فلمونو د بهترینې کومیډۍ او یا د ښه ډیالوګ لیکلو له کبله تر لاسه کړي.
قادر خان او هندي سینما
په خټه افغان قادرخان څو لسیزې نه یوازې د هندي فلمونو لیکوال پاتې شوی، بلکې د هندي سینما د یو مخکښ اکټر په توګه یې هم په دې سینما کې ځان ته جلا مقام او ارزښت خپل کړی.
قادر خان په هندي سینما خپل سفر له داغ فلم څخه په ۱۹۷۳ م کال کې پيل کړ. په دې فلم راجیش کنه له نوموړې سره لوبیدلی و. تر دې پيل راوروسته قادر خان په شا او خوا درې سوو هندي فلمونو کې کار کړی دی. البته هغه تر دې مخکې د لسګونو هندي فلمونو لپاره مکالمې لیکلې وې.
زدکړې
قادر خان د بمبيي له پوهنتون سره د تړلي اسمعیل یوسف کالج څخه فارغ شوی دی. نوموړې څه وخت د محمد حاجي سابو صادق په کالج د استاد په توګه هم تدریس کړی دی. قادر خان پر دې سربیره دیني زده کړې هم کړې، د قران پاک حافظ دی، د د یو شمیر کلتوري او دیني ټلویزوني خپرونو چلوونکی هم پاتې شوی دی.
ناروغۍ
قادر خان دا مهال د کاناډا په یو روغتون کې بې هوشه او په مصنوعي تنفس پايي. نوموړې له اوږدې مې مودې راهېسې ناروغ او په کاناډا کې دی.
محمد يعقوب
محمد يعقوب د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
راج کمار
راجکمار په ٨ اکتوبر ١٩٢۶ کال کې دنیا ته سترګې پرانېستي، او د هغه د پیدایښت نوم کلبهوشن پنډيت وو؛ ښاغلي راج کمار د هندي فلمونو د خپل وخت تر ټولو تکړه فلم ستوری وو. هغه ددې ترمخه چې په ١٩۴۰ کلونو کې په رنګيلي فلم کي کار وکړي، په ممبای د پولیسو د sub-inspector په توګه دنده ترسره کول. هغه د ١٩٧۵ په مادر انډيا فلم کې چې Oscar-نومول-سوی هم وو کار وکړ، او وروسته يې بيا د ۴ لسيزو په دوران کې په شاوخوا ٧٠ هندي ژبيز فلمونو کې د فلمي ستوري په توګه دنده ترسره کړل.
محمد امين قانع
محمد امين قانع د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
داشوغوز ولايت
داشوغوز ولايت (انگرېزي:Dasoguz Province) د ترکمنستان د ولايتونو يا سيمو څخه يوه ده،په کال 2005 کې ددې سيمې د وگړو شمېر 1,370,400 و.ددې سيمې مساحت (رقبه) 73,430 مربع کيلوميټر (28,350 مربع ميل) ده او ولايتي پلازمېنه يې د داشوغوز ښار دی.
وېشنيزه:د ترکمنستان ولايتونه
مایک پنس
وېشنيزه:1959 زېږېدنې
آنسیرانانا
انسیرانانا ولایت په انګلیسي Antsiranana) د مداګاسکار هیواد په شمال کې پروت ولایت دی.
مارشال آلمن
مارشال اسکات آلمن په انګلیسي Marshall Scot Allman) یو امریکایی سینماګر دی چې په حقیقی وینه فلم او په فراری سریال کې د اِل جای په نوم کار کړی دی.
د مشهوره پښتو رسنیو فسبوک پاڼي
پښتو مشهوره فسبوک پاڼي په دی وروستیو کلنو کې په پښتو ژبه زیات شمیر رسنیو کار پیل کړی چې په ځانګړی توګه یې په ټولنیزو رسنیو کې د پښتو ژبه له پرمختګ سره مرسته کړی. پیژندل شوی فسبوک پاڼي.
نا خالص ملي تولید
لوی اقتصاد
علم خان
علم خان د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
روزگول الدين اوچي
روزگول الدين اوچي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
محمد يونس خالص
مولوي محمد يونس "خالص" (۱۲۲۸ ل. = ۱۹۱۹ ز. - اکتوبر، ۲۰۰۳ ز.) د ننگرهار ولايت د خوگياڼيو ولسوالۍ د گندمک د کلي (قاضيانوکلا) زيږيدلى. مولوي صېب په افغانستان کې يوه پېژندل شوې ټولنيزه، سياسي او مذهبي څېره ده، چې ظاهرشاي پير څخه يې په خپلو ولس راويښوونكو حماسي شعرونو په وسيله د هغو نادودو او نارواو خلاف افغان ولس راويښولو كوښښ وكړ، چې تش په نامه ډېموكراسۍ په دودولو يې د اسلام او مسلمان په بدنامولو پسې مټې رابډ وهې وى. د روسانو د يرغل وروسته يې په عملي توگه جهادي غورځنگ کې خپله پرېكنده ونډه واخيسته، او د (افغانستان اسلامي حزب) په نامه غورځنگ بنسټ يې كېښود او تر مړينې پورې يې د هر ښكېلاكي ځواك پر خلاف ددې غورځنگ مشري پر غاړه وه.
زده کړې
ښاغلی خالص خپلې لومړنۍ زده کړې له خپل ماما عبدالرازق او نورو علماؤ څخه وکړې او بيا د نورو ديني کتابونو د لوستلو لپاره چې د ده مور او پلار يې ډير هيله مند و سرحدي سيمو ته ولېږو.د ځينو علماؤ څخه يې يو شمېر کتابونه ولوستل او بيا له هغه ځايه د خپل مشر ورور مرحوم مولوي محمد يوسف سره د درس لپاره د "ديوبند" مشهورې مدرسې ته لاړ خو هلته په رسېدو ورته معلومه شوه چې د همدې مدرسې څخه يو نوي فارغ شوي مشهور ديني عالم مولوي عبدالحق (رحمة الله عليه) د سرحد په اکوړه خټک کې مدرسه جوړه کړې نو دوى بېرته راستانه او د اکوړه خټک په "حقانيه" مدرسه کې يې په درس پېل وکړ. د څه وخت لپاره يې هلته او د سرحد په نورو ځايونو کې درسونه وويل او د علم د فضيلت او وياړ څخه ډکه او قدرمنه پټگۍ يې وتړله. او لدې امله چې هغه دېر ذهين ؤ د کتابونو د لوستلو سره سره قرآنکريم حفظ کړ.
دندې
مولوي "خالص" د 1320 هـ، ش په لسيزه کې بېرته هېواد ته ستون شو څه وخت يې ديني طالبانو ته تدريس وکړ او بيا د عدليې د وزارت لخوا کابل کې د "دارالقضاة" په مدرسه کې د استاد په توگه وگومارل شو، څه موده وروسته بيا د مطبوعاتو په رياست کې د " تربيۀ افکار" په عمومي مديريت کې يې د مامور په حيث او بيا وروسته تر څو کلونو پورې د (پيام حق ) مجلې د مسئول مدير په توگه کار وکړ چې په همدې مهال څو کاله د راديو کابل سهارنى پروگرام د همده لخوا د قرآنکريم په تلاوت او تفسير سره پيل کېدلو. مولوي محمد يونس "خالص" په همدغه لسيزه کې په خوست کې د (وړانگې ) ورځپاڼې د مسئٍول مدير په توگه هم دنده ترسره کړې ده او همدلته د پښتورگو په تکليف اخته او د تقاعد غوښتنه يې وکړه. د 1340 هـ ش لسيزې په پېل کې يې د کابل په عربي دارالعلوم کې د استاد په توگه تدريس پيل کړ او څه موده وروسته د ننگرهار د (ملکيارهوتک) په متوسطه کې د استاد په توگه توظيف شو چې لدې څخه وروسته په حصارک غلجائي او بيا د خوگياڼيو ولسوالۍ مربوط د هاشم خيلو په ابتدائيه ښوونځي کې د ښوونکي په توگه مقرر شو. مولوي "خالص" په 1349 هـ ش کال کې دا دنده پريښودله او په همدې کال کې يې د لومړي ځل لپاره د بيت الله شريف د حج فريضه اداء کړه. مولوي "خالص" د 1350 هـ ش لسيزې د لومړنيو کلونو په پېل کې په کابل کې د بيهقي نشراتي اداره کې دنده په غاړه واخيستله چې څه موده وروسته يې کار پرېښود او پخپلوکورنيو چارو بوخت شو. په 1353 هـ ش کال کې د ده مشر ځوي مولوي محمد نسيم "عابد" چې د مزار شريف د اسديې په مدرسه کې استاد و د داود خان د حکومت لخوا ونيول شو (هغه بيا زندان کې په شهادت ورسول شو).
سياسي ډگر
مولوي "خالص" په 1354 هـ ش کال کې لدې امله چې مشهور کمونستان د سردار محمد داؤد په اداره کې په لوړو چوکيو بوخت او نفوذ يې ورځ په ورځ زياتېدلو سرحدي سيمو ته په هجرت کولو اړ شو. هغه چې د پخواني بادشاه محمدظاهر شاه له وخته د بې دينۍ پرضد مبارزه پېل کړې وه د هجرت څخه وروسته يې په کال (1357 هـ ش 1978 ميلادي) کـې د کـمونستانو د منځته راتگ څخه سمدستي وروسته د افغانستان د اسلامي حزب په نوم گوند اعلان کړ او د چنگاښ په مياشت کې د عملي جهاد د پيل لپاره ننگرهار ته لاړ. دې گوند د کمونستانو او روسانو پر ضد جهاد کې خورا فعاله ونډه واخيسته چې په کال (1358 هـ ش 1979 ميلادي ) کې مولوي "خالص" پخپله ننگرهار کې د (توره بوړه ) مشهور جهادي مرکز تاسيس کړ. د مولوي محمد يونس "خالص" پلار ملا عبدالاکبر د انگريزانو پر ضد جهاد کې برخه اخيستې وه او مولوي "خالص" د (1357 هـ ش) کال د سرطان له مياشتې څخه د نجيب الله د رژيم ترسقوط پورې پخپله جهاد کې برخه اخيستله. هغه د جهاد په اوو رهبرانو کې يواځنى جهادي مشر و چې پخپله به جهاد ته تللو او هلته به يې هر څه پخپله رهبري کول. مولوي "خالص" پخپل منځي جگړو کې هيڅ وخت هم برخه نده اخيستې او هم يې د کمونستانو او روسانو په گډون د يو لادين قوت سره هم سازش ندى کړى. مولوي محمد يونس "خالص" د پښتو ژبې خورا ښه وتلى شاعر او ليکوال ؤ د هغه شعر ډيرې ځانگړتياوې درلودې چې د( بډه )، (پوچ کارتوس)، (گوته په غاښ) او (ماراو لړم ) شعرونو يې خورا زيات شهرت موندلى ؤ.
ليکوالي
هغه يو شمېر کتابونه په پښتو او عربي ژبو ليکلي او هم يې له عربي ژبې څخه ژباړلي دي چې د هغو د جملې څخه:
رسالې
مولوي "خالص" په کال 1988 ميلادي کې د امريکا په سپېنه ماڼۍ کې د وخت د جمهور رئيس ( رونالډريگن ) سره په يوه ليدنه کې هغه ته د اسلام د سپېڅلي دين د منلو بلنه ورکړې وه. هغه همېشه پخپلو فيصلو او موقفونو کې خورا قاطع او خپلواک ؤ او ډېر زيات سياسي بصيرت يې درلوده چې د راتلونکي په هکله به د هغه ډېر اټکلونه ټيک او سم ختل. د مثال په ډول کله چې د 1994 ميلادي کال په مارچ کې د ځينيو خيرغوښتونکو د هلو ځلو له امله په اسلام اباد کې د افغانستان د وخت د جمهور رئيس استاد برهان الدين رباني او د جنگي مخالف انجينير گلبدين حکمتيار ترمنځ د روغې جوړې تړون لاسليک شو نو مولوي خالص سمدستي وويل (ماته د دې تړون څخه د وينو بوي راځي) چې بيا څو ورځې وروسته کابل کې يو ځل بيا سختې نښتې پيل شوې او عملاً ثابته شوه چې په دې هکله د مولوي صاحب اټکل پر ځاى و. مولوي خالص د 1994 ميلادي کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه پاکستان کې خپله د هجرت موده پاى ته ورسوله او افغانستان ته ستون شو. هغه د 1997 ميلادي کال د جولاي په مياشت کې د پښې د هډوکي د ماتېدو له امله پر ځاى پرېوت چې بيا يې وخت په وخت مرضونه زياتېدل. مولوي "خالص" د2003 ميلادي کال د اکتوبر په مياشت کې په ناڅاپي توگه ننگرهار کې د خپل کور څخه لادرکه او د امريکايانو پرضد يې د جهاد اعلان وکړ. نوموړى د1385 هـ ش کال د چنگاښ په اته ويشتمه 28، د جولاى په نولسمه 2006 ميلادي کال کې له دنيا څخه سترگي پټې کړې او د هغه د زامنو لخوا په کوم نامعلوم ځاى کې خارو ته سپارل شوى دى. جنت فردوس يې نصيب شه.
باندنۍ اړیکې
وېشنيزه:جهادي مشران وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:مولويان
فکري زده کړه
عبدالکریم خرم په خپل کتاب "څلوېښت کاله په طوفان کې" لیکي:
د ۲۰۱۱ کال د اپریل میاشتې یوه ورځ د ځانګړې قطعې یو تن ماته راغی او د زړه خواله یې وکړل، نوموړي وویل: چې ځانګړې قطعې په تېره یوه اونۍ کې د هېواد په بېلابېلو برخو کې ۵۴ ځله عملیات ترسره کړي دي.
ده وویل: چې زما دنده د مازیګر د څلورو بجو څخه د سهار تر څلورو بجو پورې وي او تل د امریکایي ځانګړو ځواکونو سره عملیات ترسره کوم، هغه وویل؛ چې په دې دلیل چې ددې ځانګړو عملیاتو په بهیر کې څه تیریږي زغم یې هر افغان ته ګران دی، تر دې مهاله ۱۸۰ تنو د ځانګړو ځواکونو له قطعې څخه تېښته کړې ده او ښایي د طالبانو له لیکو سره یو ځای شوي وي.
نوموړي د "بلو ټېم" په نامه د یوه ګروف یادونه وکړه، چې غړیو یې اوږدې ږیرې او بريتونه پرېښي دي او د سختو دندو مسؤولیت یې پر اوږو دی. نوموړي وویل: په کومه ورځ کې ددې ګروف کسانو څوک نه وي وژلي ډېر ناآرامه وي او آن له ډوډۍ خوړلو ډډه کوي.
رابرټ ویزدم
رابرت ویزدم په انګلیسي Robert Wisdom) یو امریکایی سینماګر دی خپلی زده کړی یې په کلمبیا پوهنتون کې سرته رسولی دي.
عبدالوهاب
عبدالوهاب د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لب آب ولايت
لب آب ولايت (انگرېزي:Lebap Province) د ترکمنستان د ولايتونو يا سيمو څخه يوه ده،په کال 2005 کې ددې سيمې د وگړو شمېر 1,334,500 و.ددې سيمې مساحت (رقبه) 93,730 مربع کيلوميټر (36,190 مربع ميل) ده او ولايتي پلازمېنه يې د ترکمن آباد ښار دی.
وېشنيزه:د ترکمنستان ولايتونه
كولتورپوهنه
کولتورپوهنه يا د هڅوب په اړه پوهنه، له ټولنيزو پوهنو څخه يوه پوهنه ده چې د بېلابېلو هڅوبونو په اړه څېړنه، شننه، د هغوی پر تاريخ او پېژندنه باندې بحث کوي. په بله وينا کولتورپوهنه هغې پوهنې ته ويل کېږي، چې د هڅوب يا کولتور په اړه هر اړخيزه څېړنه کوي.
د کولتور نومونه له آره د لرغونې یوناني ژیې له (cultura) څخه اخيستل شوې، چې د ځمکې د ابادولو، کرنې، او روزنې مانا لري.
کولتورپوهنې ته په انگرېزي ژبه کې کولتورولوجي (Culturology) وايي. دا نومونه لومړی ځل امريکايي وگړپوه لېسلي اېلوين اوايټ د يوې نوې پوهنڅانگې (دسپلين)، يانې کولتورپوهنې لپاره، لکه د ټولنيزو پوهنو له شمېر څخه، د یوې خپلواکې پوهنې د نامه په توگه وړانديز کړې وه.
مولانا بجلی ګهر
مولانا بجلی ګهر يا مولانا محمد امیر يو مشهور مذهبي عالم ، او د پښتنو يو ډير تند غبرګونيزه، او ايمانداره ملا وو، هغه د مولانا بجلی گھر په نامه سره ډير مشهوره شو۔ مولانا محمد امیر د پاکستان د جمعیت علماء اسلام يو مهم غړي هم او په ولایتي سطحه د امیر مرستیال هم وټاکل شو،  خو د ١٩٧٠ لسیزې وروسته، هغه د ګوند په کار کې ډیر رول و نه درلود. بجلی ګهر دمفتی محمود د نږدي دي دوستانو څخه شمیرل کیږي.
نور ولولئ
مولانا محمد امير بجلي گهر چې عمر يي تقريباً شپږ اتيا  کاله وو. مولوي صاحب بجلي گهر چې پخوا يې د بلبل سرحد (پښتونخوا) لقب گټلى و په حقيقت کې د اسلامي نړۍ له حقبينو او نه ډاريدونکو علماوو څخه وو. مولانا بجلي گهر د جنرال ايوب خان په وخت کې د ا ټک په عسکري قلعه کې شپږ مياشتې د فارسي د دې شعر په وجه بندي شوى چې ويلي يې وو: گربه مير و سگ وزير و موش دربانى کند اين همه ارکان خانه ويرانى کند. مولانا صاحب پوره شپږ مياشتې د دغه شعر په وجه د زندان په تورو خونو کې تېرې کړي. د جنرال ايوب خان په اړوند ويل کيږي چې دى په خټه پښتون او د افغانستان د خوست ولايت اوسيدونکى دى. ايوب د خپل وخت يو پوځي حاکم وو چې مارشلايي نظام يې پلي کړى وو. مولانا بجلي گهر د خپل انقلابي خطابت په وجه له اولې ورځې څخه د وخت د پوځي او غير پوځي حکومتونو سره په ټکر کې وو خو مولانا صاحب په دې کې شهرت لري چې دى د خپل وخت يو نه ډاريدونکى با جراته مستغني شخصيت وو، مولانا صاحب ته د وخت حکومتونو وزارتونه پيشنهاد کړي وو خو مولانا صاحب دا پيشنهادونه جملة و تفصيلاً مسترد کړي وه او هغه په دې چې مولانا د يوه بشپړ اسلامي او شرعي نظام د راتللو ارمانجن وو او دا کار هله ممکن وو چې د ملک ټول نظام شرعي او اسلامي شوي واي، مولانا بجلي گهر له هغه فصيحو بليغو علماء کرامو څخه وو چې د ټولو خلکو د سويې، او ذوق سره يې سم خطاب کړى او په خپلو ويناوو او خطابو کې يې تل د عربي، فارسي، پښتو، اردو، پنجابي، هندي ژبو اشعار زمزمه کړي چې په دې بابله مولانا بجلي گهر يو فريد انداز او طريقه درلودله، چې ډېرو نورو علماء کرامو يې هم تقليد کړي وو. په هر صورت مولانا بجلي گهر په اخير وخت کي ډېر سپين ږيري او کمزورى شوى وو خو فکري، عصبي، روحي، معنوي قواوې يې هماغسې په خپل حال وي. مولانا شپيته کاله نصيحتونه کړي دي. هيره دې نه وي مولانا صاحب لا شل کلن نه و چې په خطابت يې شروع کړى او پوره شپيته کاله يې پښتنو او مسلمانانو ته د خطابت دعوت، روښان فکرۍ خدمت کړى.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه
د افغانستان موقت دولت
سرچينې
وېشنيزه:افغانستان
انجنير عباس
انجنير عباس د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ډاکټر وحیدالله حنیفی
= زدکړی = اپتدایی زدکړی اول صنف نه تر ۷ پوری په بی بی مریم عالی لیسه کی ورسته له اووم ټولګی نه تر دولسم ټولګی پوری یی خپلی زدکړی د مزارشریف سلطان غیاث الدین عالی لیسه کی سرته رسولی دی. په کال ۱۳۹۴هـ کی یی د کانکور په ازموینه کی د ۲۹۰ نمرو په ترلاسه کولو سره د زراعت سانګی ته کامیاب شو. خو له ډیری علاقی له امله یی چی له طب پوهنځی سره لرله، زراعت یی ونه ویل او طب پوهنځی یی په مولانا جلال الدین پوهنتون کی شروع کړ. ډاکټر وحیدالله حنیفی ډیر مختلف کرسونه هم تعقیب کړی دی چی په ډیره عالی درجه تری خلاص شوی دی. په کال ۱۳۹۱هـ کال کی د انګلیسی ژبی زدکړه یی د آزرخش کورس د مزارشریف په شعبه کی پای ته ورسولی. او رورسته یی په کال ۱۳۹۲ هـ کی یی د کامپیوتر زدکړه شروع کړه. چی په بریالی توګه یی دا زدکړی هم پای ته ورسولی. په کال ۱۳۹۲ هـ کال کی یی د Gateway PRO پروگرام زدکړی وکړی چی د UAE یا متحده عربي امارات سخه یی ددی پروگرام شهادت نامه یا certificate لاسته راوړ.
= دنده = ډاکټر وحیدالله حنیفی په کال ۱۳۸۹هـ چی عمر یی ۱۵ کلونو ته رسیده د Royal Standard CO.LTD په شرکت کی د یو عادی کامپوتر کار په واسطه مقرر شو. وروسته له ۴ کلونونه په کال ۱۳۹۳هـ کی د فروشاتو مدیر په واسطه مقرر شو چی ډیر خدمتونه یی دی شرکت ته کړی.
= ورزش = بټنوک ډاکټر وحیدالله حنیفی کله چی ۷ کلن وه د لمړی زل لپاره یی د کرکټ سالی ترسره کړه. او وروسته له ډیری مدی یی دي ورزش سره علاقه زیاته شوه. ډاکټر وحیدالله حنیفی په ماشوم توب کی یی ډیر میچونه کړی. هغه چپ لاس تیز توپ اچونکی او چپ لاس بیتس مین دی.
سلطان محمد خان
سلطان محمد خان یو افغان ارسطو، اعلی وزیر او سرپرست و. د هغه مشر ورور دوست محمد خان سلطان محمد خان ته په طنزیه ډول د "سلطان بي بي" په نوم یاداوه، چې معنی یې "ښځه" ده. د هغه بل ورور فتح خان و، چې په ۱۸۱۸ کال کې مړ شو، د خپل ورور د واکمنۍ پر مهال د امارت د بېلابېلو سیمو مشر او والي و. هغه لومړنی مجاهد، یو توکم پښتون او د سردار پاینده خان (د بارکزیو د قوم مشر) ۱۵م زوی و، چې په ۱۷۹۹ کال کې د زمان شاه دراني له خوا ووژل شو. د سلطان محمد خان نيکه حاجي جمال خان و. د ماديزم سره د هغه ډیره مینه، لکه جامې او د سرو زرو کټري د هغه کورنۍ د دې لامل شوې چې هغه ته خپل لقب "تیلای" ورکړي، چې معنی یې طلایی دی. پایله د نورو شیانو په منځ کې، هیڅ پرمختګ او ټولنیز بې عدالتي نه وه. د واک څخه د ناوړه استفادې دغه قضيې په افغاني پاچاهۍ کې حتی د سلطان محمد خان د اولادې د مصاحبانو د واکمنۍ پر مهال هم مشهورې وې.
سرچينې
وېشنيزه:1861 مړينې وېشنيزه:پښتانه
۱۰۳ (عدد)
۱۰۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۰۲ څخه  مخکي او د ۱۰۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۰۳:
په کلینډر کې
۱۰۳ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۰۳ د لارېنسيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۱۰۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
شمس القمر اندېش
شمس القمر اندېش (زوکړه د ۱۹۳۴ زېږدي کال اکتوبر، خيبر پښتونخوا، مردان - مړینه د ۲۰۱۵ زېږدي کال د مارچ ۸)، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او د خدايي خدمتگار غورځنگ غړی وو.
مخينه
ښاغلى شمس القمر انديش د ۱۹۳۴ ز کال په مارچ میاشت کې د خيبر پښتونخوا ایالت، د مردان د مايارو په کلي کې د عمر خان کره زېږېدلی وو. هغه پر ۱۹۶۹ ز کال له پنجاب پوهنتون څخه د بي اى بری ليک ترلاسه کړی وو. هغه له يوې زميدارې کورنۍ سره اړوندي درلوده. پخپله انديش صيب له سوداگرۍ سره مینه درلوده او خپل ټول عمر يې په سوداگرۍ کې تير کړى وو.
انديش صيب د منفرد اسلوب او خپل لوړ فکر و فن له لامله په ټوله پښتنه نړۍ کې يو ځلاند مقام درلود او د هغه شاعري د وخت لويو لويو نقادانو او شاعرانو ستايلې ده. د هغه د شاعرۍ په اړه د پښتو لوی کره کتونکی، څېړونکی، لیکوال او شاعر ښاغلى همېش خليل وايي: « غزل په صحيح معنو کې غزل پيش کول د هر چا د وس کار نه دى او د ښه غزل پيش کولو شاعران که ډير کم دي خو دا کمى که موږ ډېر کم کړو نه بيا هم شمس القمر انديش په دغه فهرست کې د يو معتبر اهميت په توگه څرگند ليدى شي.»
د انديش صيب شاعري په خصوصي ډول غزلونه د وخت مشهورو سندرغاړو په خپلو غږونو کې ويلي دي، خو د هغه د غزلونو کومه باقاعده ټولگه په کتابي شکل کې مخې ته نه ده راغلې، هرگوره، د انقلابي نظمونو ټولگه يې د د فخر افغان په نوم په کتابي شکل چاپ ده چې دغه نظمونه به يې د باچا خان په غونډو کې ويل.
د افغانستان سره تعلق لرونکى ځوان شاعر او ژورنالست ښاغلی طاهر ځلاند د امريکا غږ ډيوه راډيو سره د انديش صيب په حواله خپلو خبرو کې ويلي: «اندېش د شلمې پېړۍ هغه صاحب طرز او صاحب اسلوب شاعر دی، چې پښتو غزل یې د ټولو نزاکتونو سره سره د فکر له پلوه هسک او لوړ کړ.»
د شعر بېلگې يې
شعر مې د جاج د لرو بره اووت - چې ستا د ذکر د هنره اووت
نه مې نظر نه مې قدم گرم دى - ځکه چې ژوند د رو گودره اووت
زه غم سره او که غم ماسره وو - چې راسره سم د سحره اووت
داسې سوکړه دې انتظار راوسته - د وفا تخم لاړ د کره اووت
چې خپله ډله يې پکې نه پېژنده - هوښيار هغه چې د سنگره اووت
هر يو مظلوم سره حساب اوشو - هر يو ظالم ترېنه د سره اووت
د وطن ياد ورته زين کړى اس شه - ولې هله چې د سفره اووت
ستا د ښايست زما د مينې قيصه - د نظر غشى و د ځيگره اووت
ماته يې اور د جفا داسې دېن کړو - چې دا عادت مې د دلبره اووت
سحر وختي لاړ په اخبار پسې - د خپله حاله ناخبره اووت
چې په کوم لور يې مخه وکړه لاړو - خو پېښور د پېښوره اووت
د خيال هوا دې هم پخلا کړو مئين - مرورتوب د مروره اووت
استاذ به بيا چرته ممبر ته راشي - د ممبرۍ شه د ممبره اووت
بېرته خپل کورته هم اونه رسېده - د ظلم زور د سکندره اووت
ژبه دې ډېره ښکلې غوڅه کوي - خو هغه سوى دې د خنجره اووت
* * *
په څه ده مروره چېرته تللې ده پښتو
دا ولې په دې ښار کې داسې غلې ده پښتو
هم اورو، هم يې وايو، نه يې لولو، نه يې ليکو
موږ څه په نااشنا ډول منلې ده پښتو
له بل سره خو خير ډېرې بانې، ډېر جوابونه
دا ما او تا په څه باندې کږلې ده پښتو
نه نه اورمه، زه نه اورم نغارې د ازادۍ
زما چې په کې بند په بند تړلې ده پښتو
مړينه
شاعر شمس القمر انديش د ژوند په وروستیو کې د زړه نارغي درلوده. هغه د ۲۰۱۵ ز کال د مارچ پر ۸ د پېښور په يوه ځاني (شخصي) روغتون کې د يو اتيا کالو په عمر له دې فاني نړۍ سره د تل لپاره مخه ښه وکړه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- پيمانه د غزل (شعري ټولگه).
۲- فخر افغان (شعري ټولگه).
اخځليک
۱- https://www.voadeewanews.com/a/2672301.html
۲- https://www.mashaalradio.com/a/26889559.html
۳- https://www.tolafghan.com/articles/10352
۴- https://www.voadeewanews.com/a/shams-ul-qamar-andesh/4205401.html
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه شاعران
تره کي
تره کي يا ترکئ ، د پښتنو د عنعنوي شجرو له مخې تره کي د غلجيو په ټو لنيز گروپ پورې اړه لري٠ تره کی د موسی زوی دابر اهيم لمسی او د غلجي کړ وسی دی٠ تر ه کي زياتره د غزني ولايت د مقر، نا وې،گيلان او اب بند په ولسواليو کې ميشته دي چې ٢پر ٣ بر خه خلک يې په کليو او با نډو کې او يوه بر خه خلک يې په پو ونده او کو چيا ني ډول ژوند کوي چې ددوی دشمير په تنا سب د هغوی سيمه وړه او کو چنۍ ده٠ ددې په وجه چې دمقر د سيمې زيا ته بر خه د علي خيلو او خدو زيو( خدرزيو) په لاس کې ده نو ځکه د ځمکې دلږ والي له کبله يې يو پر ٣ برخې خلک په شپو نتوب او دپسونو، ميږو، وزو او غواگانو په روزنه او پا لنه ژوند کوي٠
د تره کي قبيلي جنوب او جنوب ختيز ته د سليمان خيلو او تو خي قبيلې، ختيز ته يې سليما ن خيل، شمال ته يې علي خيل، اندړ او هزاره او جنوب ته يې سيمه د ډيورنډ پر کر ښه د کا کړو پښتنو سره نښتي ده ٠ د تا ريخ حيات افغا ني مؤ لف ډپټي محمد حيات خان په خپل دغه تا ريخي اثر کې چې ١٤٤ کلو نه  دمخه يې کښلی دی د تر ه کو پښتنو په اړ وند داسې ليکلي دي : " په افغا نستان کې دتره کو د قبيلې شمېر پنځلس زره کو رنيو ته رسيږي چې له ٢ پر دريو نه زيات خلک يې دايمي استو گنځي لري او يوه دريمه برخه خلک يې په پوونده او کو چي ډول ژوند کوي٠ ددوی اصلي ټا ټو بی د مقر او ناوې سيمه ده چې ددوی دسيمې په پر تله د هغوی سيمه وړه ده٠ ددغې قبيلې خلک د مني مو سم په پيل کې د ژمي دتير ولو له پاره کند هار ته ځي او په پسر لي کې بير ته د مقر سيمې ته را ستنيږي چې ددوی ددې تگ راتگ په اړوند د پښتو يو مشهور متل دی چې داسې وايې:
چې چو نگښې وايې قر، تره کي وايې  مقر  چې چو نگښې وايې غار،   تره کي وايې کندهار د دې متل مقصد دادی چې کله د گر مۍ د مو سم په پيليدو سره چو نگښې دقر غږ پو رته کوي،نو په دغه وخت کې تره کو کو چيانو ته خپل وطن او ټا ټو بی ور په ياد شي، نو د دوبي دتير ولو له پاره بير ته مقر ته راځي، خو کله چې چو نگښې د يخنۍ د رار سيد لو له کبله د غار نارې وهي نو تر ه کي  د ژمي د تير ولو له پاره کند هار ته ځي چې دغه متل ډير شهرت لري٠
دتره کي قبيلې ښا خو نه :
دتره کي قبيله په لاند نيو ښا خو نو ويشله شوې ده: با دين خيل،ناخيل، ساک خيل، تسويل خيل، گر بز خيل، با رک خيل،مصري خيل، حسن خيل، حا تم خيل، لالو خيل،جما ل خيل،گربز خيل، حريف خيل،گلان خيل، شباب خيل،تراب خيل، سليم خيل، کنجو خيل، ميري خيل ،کلو خيل، نوروز خيل، تا جو خيل، اناري خيل، صا بر خيل، نازک خيل، دلدار خيل، شيکي، المري، قدرت خيل ، دوران خيل، خجل خيل، شاگل خيل، شيرين خيل، سدو خيل، شيخ نور خيل،نور خا ن خيل، سدو خيل، خيرو خيل، کبير خيل، سالي خيل، قتال خيل، اکبر خيل، زرين خيل، تري خيل، بستام خيل،لا جمير خيل ، شهباز خيل، قباد خيل، سيني زي، نورزي، ملک دين خيل، موسی خيل، گران خيل، بر ا هم خيل، زلو خيل، خان خيل، صا حبداد خيل، فراق خيل، بيگو خيل، شاه عبدال خيل ٠
دتره کي قبيلې د استو گني سيمې:
١- د غزني په ولايت کې : لکه چې په پيل کې مو يا دونه وکړه چې ددغې قبيلې اصلي ټا ټوبی د غزني ولايت د مقر، ناوې، گيلان او اب بند ولسوالۍ دي٠ په تيره بياپه مقر او ناوه کې زيات شمير تر ه کي ژوند کوي٠
٢- د زابل په ولايت کې : تره کي د زابل ولايت په مر کز کلات او هم د شاه جوی په ولسوالۍ کې ژوند کوي٠