cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بالقاش (ښار)
بېرونۍ تړنې
وېشنيزه:بلخاش ښار وېشنيزه:بلکاش ښ وېشنيزه:کزاخي ژبه وېشنيزه:قزاقستان وېشنيزه:قزاقي يا کزاخي ژبه وېشنيزه:کزاکان وېشنيزه:کزاخان وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
الکساندر هميلټن
الکساندر هميلټن (۱۷۵۵ز د جنورۍ ۱۱ – ۱۸۰۴ ز د جولای ۱۲) يو امريکايي سياستمدار او د متحده ايالاتو د جوړونکو له ډلې يو و. هغه د متحده ايالاتو د اساسي قانون يو اغېزناک تفسيرونکی او خپروونکی و، هغه ملي مالي نظام جوړ کړ، فدرالي ګوند يې جوړ کړ، د متحده ايالاتو سرحدي ځواک يې جوړ کړ او نيويارک پوسټ ورځپاڼه يې جوړه کړه. د خزانې د لومړي وزير په توګه هميلټن د ولسمشر جورج واشنګټن د ادارې د اقتصادي تګلارو مرکزي جوړونکی و. هغه د امريکا د انقلابي جګړې د ايالتونو د پورونو د تاديې پر مهال په فدرالي حکومت کې رهبري په خپل واک کې واخسته او همدا راز دوه لومړني واقعي مرکزي بانکونه يې هم جوړ کړل (د شمالي امريکا بانک او د متحده ايالاتو لومړی بانک)، د تعرفې نظام او له بریتانيې سره د دوستانه اړيکو سوداګري يې هم رامنځ ته کړل. د هغه په لرليد کې د يوه پیاوړي مرکزي دولت جوړېدل و چې د يوې  ځواکمنې اجرائيه څانګې، پياوړی سوداګريز اقتصاد، له توليداتو څخه ملاتړ او پياوړې ملي دفاع له خوا اداره کېږي.
هملټن د نيويس په «چارلس ټاون» کې زېږېدلی و، داسې مهال وزېږېد چې مور او پلار يې سره واده نه و کړی. هغه په کوچنيوالي کې يتيم و چې بيا يو نېکمرغه سوداګر له ځانه سره ومانه. کله چې ځوان شو د زده کړو لپاره نيويارک ته واستول شو. هغه مهال چې د امريکا انقلابي جګړې پيل شوې، هغه په لومړي سر کې په نظامي ملېشه کې دنده تر سره کړه. د نوې لويې وچې په پوځ کې د توپخانې د افسر په توګه، هغه د نيويارک او نيو جرسي په مبارزو کې ځينې کړنې مشاهده کړل. په ۱۷۷۷ز کال کې هغه د عمومي قوماندان جورج واشنګټن سترسلاکار شو، خو په مناسب وخت کې د جګړې د ډګر مشرتابه ته راستون شو، تر څو د يارک ټاون د محاصرې پر مهال د بريا په ساتلو کې مرکزي دنده تر سره کړي، کومې چې په عملي ډول دښمنانه کارونه پای ته ورسول.
د جګړې له  پای ته رسېدو وروسته، هغه د نيويارک څخه د کانفيډريشن (د امريکا د ايالتونو د يو ځای کېدو اتحاد) کانګريس ته د استازي په توګه وټاکل شو. هغه له وکالت څخه استعفاء وکړه او مخکې تر دې چې سياست ته داخل شي، د نيويارک بانک يې جوړ کړ. هميلټن هغه مشر و چې هڅه يې کوله، د کانفيډريشن د مادو سره سم د کمزوری کانفيډرالي حکومت لپاره ځای ناستی پيدا کړي، هغه په ۱۷۸۶ز کال کې د اناپولس کانوانسيون مشري وکړه او کانګريس يې وهڅاوه، چې په فيلاديلفيا کې د اساسي قانون کنوانسيون جوړ کړي. د پنځه اتيا فدراليست اسنادو له منځه د يو پنځوسو برخو په لیکلو سره، هغه د اساسي قانون په تصويب کې مرسته وکړه، همدا د فدراليست سندونه، اوس هم د اساسي قانون د تفسير لپاره تر ټولو زيات مهم کاريدونکي توکي دي.
د ولسمشر واشنګټن د لومړۍ کابينې د باوري غړي په توګه هيمليټن د خزانې وزارت مشري په غاړه درلوده. همليټن په برياليتوب سره له دې چارې دفاع وکړه چې د اساسي قانون ضمني واکونه د ملي پورونو د تاديې، په خپله غاړه د ايالتونو د پورونو اخستلو او د حکومت له ملاتړ څخه برخمن د متحده ايالاتو بانک (د متحده ايالاتو لومړی بانک) رامنځ ته کولو اختيارات ورکوي. په لومړي سر کې دا پروګرامونه په وارداتو د تعرفې له لارې او وروسته بيا د لانجمن ويسکي ټيکس د مالياتو له لارې تموېلېدل. هغه د فرانس په بې ثباته انقلابي حکومتونو پورې د ادارې له تړل کېدو سره مخالفت څرګند کړ. د هميلټن اندونه، د فدراليست ګوند لپاره بنسټ شو، دا اندونه د تاماس جفرسن او جيمز ميډسن په مشرۍ د ديموکراتيکې-جمهوري خواه ګوند له مخالفت سره مخامخ شول.
په ۱۷۹۵ز کال کې، هغه بيا په نيويارک کې وکالت پيل کړ. نوموړي په ۱۷۹۸-۹۹ز کلونو کې د فرانسې د لومړي جمهوري پوځ د تېري په وړاندې د ولسمشر جان اډمز په مشرۍ د سمبالښت او خوځښت غوښتنه وکړه او د متحده ايالاتو د پوځ عمومي قوماندان شو، کوم پوځ چې هغه بيا جوړ، نوی او د جګړې لپاره چمتو کړ. دا پوځ په جګړې ته ورته حالت کې له جګړې سره مخ نه شو او هميلټن له فرانسې سره د بحران په موضوع کې د «اډمز» له ديپلوماتيک ليد څخه خپه شو. د اډمز له بيا ټاکل کېدو سره د هغه مخالفت په ۱۸۰۰ز کال کې د فدراليست ګوند د ماتې لامل شو. جفرسن او ارون بور د ټاکنيزې ډلې د مشرتابه لپاره سره يو ځای شول او هميلټن د بور په ماتې کې مرسته وکړه، هغه بور غیر اصولي باله او سره له دې چې له جيفرسن سره يې فلسفي اختلافات درلودل، هغه يې وټاکه.
هميلټن په نيويارک ښار کې خپلو سوداګريزو او قانوني فعاليتونو ته دوام ورکړ او د مريانو د نړيوالې قانوني سوداګرۍ په پای ته رسولو کې فعال و. مرستيال ولسمشر بور په ۱۸۰۴ز کال کې د نيويارک ايالت د والي څوکۍ ته نوماند شو او هميلټن له دې امله چې هغه يې وړ نه باله، د هغه پر ضد مبارزه وکړه. بور دا سپکاوی وباله او هميلټن يې د ۱۸۰۴ز کال د جولای په يوولسمه نېټه يو په يو مبارزې ته وننګاوه، پر دې مهال بور په هميلټن ډزې وکړې، هغه سخت ټپي شو او يوه ورځ وروسته مړ شو.
په کاراييب کې کوچنيوالی
الکساندر هميلټن د «ليوارډ ايلينډ» د «نيواس» ټاپو په مرکز «چارلس ټاون» کې زېږېدلی او هلته يې د ماشومتوب يوه موده تېره کړې، (دا سيمه هغه مهال د بریتانوي غرب الهند برخه وه). د هميلټن او د هغه د مشر ورور جيمز جی ار (۱۷۵۳ – ۱۷۸۶ز ) مور ريچل فائوکټ نومېده، دوی دواړه هغه مهال زېږېدلي وو چې مور او پلار يې په قانوني ډول واده نه و کړی، مور يې متاهله او د نیمه بریتانوي نيمه فرانسوي هوګنو نسل څخه وه، د هغه د پلار نوم جيمز ای. هيميلټن و، له سکاټلنډي نسل څخه  او د الکساندر هميلټن څلورم زوی و، څوک چې په «ايرشير» کې د ګرينج (پراخه ځمکه) څښتن و. که څه هم د تل لپاره دا اټکل کېږي چې، د هميلټن مور د دوه توکمونو له نسل څخه وه، خو بيا هم د منلو وړ شواهدو کې نه ده ثابته شوې. ريچل فائوست د مالياتو په نوملړ کې سپين پوستې یاده شوې ده.
کره نه ده چې هميلټن په ۱۷۵۵ او که په ۱۷۵۷ کې زېږېدلی و. شمالي امریکا ته تر رسېدو وروسته او د هميلټن د خپلو لیکنو په ګډون ډېری تاريخي شواهد ښيي چې، هغه په ۱۷۵۷ ز کې زېږېدلی و. کله چې هغه په لومړي ځل ديارلسو مستعمرو ته راورسېد، هغه د خپلو زېږېدو کال ۱۷۵۷ز لیکلی او خپله د زېږېدو کليزه يې د جنورۍ په يوولسمه لمانځلې. د ژوند په وروستيو کې به هغه د خپل عمر ښودنه يوازې په اټکلي شمېرو کوله. تاريخ پوهانو تر ۱۹۳۰ ز پورې منلې وه چې د هغه د زېږېدنې کال ۱۷۵۷ ز دی، تر دې چې په کاراييب کې د هغه د ژوند د لومړيو وختونو په اړه نور اسناد خپاره شول، په لومړي سر کې دا اسناد په ډنمارکي ژبه و. د «سنټ. کوکس» یو سند، چې په ۱۷۶۸ز کې د هميلټن د مور له مرګ وروسته چمتو شوی و،  ښيي چې دا مهال هغه ديارلس کلن و، همدا سند د دې لامل ګرځېدلی، چې تر نولس سوه او دېرشمو کلونو پورې ځينو تاريخ پوهانو باور درلود، د هغه د زېږېدو کال ۱۷۵۵ز دی.
تاريخ پوهانو په تاریخي اسنادو کې د زېږېدو د دوه  جلا جلا نېټو د راڅرګندېدو لپاره د دوه احتمالي لاملونو اټکل کړی. که چېرې ۱۷۵۵ز سم وي، نو شونې ده چې هميلټن هڅه کړې وي، د خپلو ټولګيوالو څخه کشر ښکاره شي، يا شونې ده. هيله يې درلوده چې مشر ښکاره نه شي. که چېرې ۱۷۵۷ز کال سم وي، نو شونې ده يوازېنی هغه سند چې د نوموړي د زېږېدو کال ۱۷۵۵ز ښيي تېروتنه وي، يا ممکن چې هميلټن د خپلې مور له مرګ وروسته د دې لپاره چې مشر ښکاره شي او د کار کولو وړتيا ولري، خپل عمر يوازې يو ځل ديارلس کاله ښودلی وي. تاريخ پوهان وايي:  په ياد سند کې نورې منل شوې تېروتنې هم شته او د دې ښودنه کوي چې، په بشپړ ډول د باور وړ نه دي. ريچارډ بروکيزر وايي : «د وصيت د محکمې په پرتله، دا ډېره غوره ده چې يو چاته دې د خپلو زېږېدو نېټه معلومه وي».
داوبو کمښت
اوبه دالله ج لخواهغه لويه،مهمه اوبې مثاله تحفه ده چې د ټولو ژونديو موجوداتو د وجود مهمه برخه جوړوي.او دژونديو موجوداتو دژوند دپايښت مهم عنصر دی. اوبه هغه بې رنګه ،بې خونده اوبې بويه کيمياوي ماده ده چې ځانګړې تودوخه او فشار لري او دڅښلو لپاره مناسبې وی ،اوبه  يوازينۍ  ماده ده چې  په طبعيت کی په درې حالتونو يعنې جامد ،مايع  او غاز حالتونو باندې پيداکېږي،داوبو کليمه يوه عامه کليمه ده چې داکسېجن او هايدروجن څخه تشکيل شوېده، خالصې اوبه بې رنګه ،بې خونده  او بې مزې وي ، اوبه يوه کيمياوي ماده ده چې فورمول يې H2o دی او دځمکې  مخ د70% څخه زياته برخه  يي نيولې ده،چې يوازې 1% يې په مستقيم ډول داستعمال وړدي،اوبه په طبعيت کې د طبيعي محلول په نوم يادېږي. اوبه يوه شفافه ماده ده چې په ذاتي ډول سره ابي روښانه Light blue رنګ لري، اوبه يو قوي محلل دی چې اکثره اوبه خوښوونکي Hydrophilicمواد لکه مالګې ، تېزابونه ، القلي او ځنې نور مواد په ځان کې حلوي.مګر Hydrophobic يعنې هغه مواد چې اوبه نه خوښوي په اوبو کې په ښه ډول نه حليږي.اوبه دسانتي ګراډ په صفر درجه کې جامدې ، په 100 سانتي ګريډ درجو کې په  جوش راځي او په بخار بدليږي او دکوټې په تودوخه کې په مايع ډول وي.دمطالعاتو له مخې ويل کيږي چې دځمکې په کره کې 1454,3752ميلونه کيلو مترمکعب اوبه دي.
داوبو اهميت:
داچې اوبه دټولو ژونديو موجوداتو لپاره يوه مهمه اوحياتي ماده ده او دنو موړو موجوداتو په ژوندکې دومره ارزښت لري چې هيڅ دليل او برهان ته ضرورت نه لري،نو په همدي اساس غوره مو وګڼله چې داوبواهميت ته په لاندې څو ټکو کې اشاره وکړو. 1.	اوبه دنظافت اوپاکوالي وسيله ده لکه چې الله ج په قران عظيم الشان کې فرمايي (و ينزل عليکم من السماء ماء ليطهرکم به). ژباړه.اونازلوي پر تاسوله اسمان څخه اوبه ددې لپاره چې تاسوپرې پاک کړي. 2.	الله ج هرڅه داوبو څخه پيداکړي دي الله ج فرمايي (وخلق من الماء کل شيء). 3.	اوبه دنباتاتو په تيغ وهنه کې مهم رول لري. 4.	اوبه دلباس او ځان مينځلو کې مهم رول لري. 5.	اوبه دصنعتي اوزراعتي محصولاتوپه لاسته راوړلو کې ډېر اهميت لري. 6.	که چيرته د انسان بدن کافي مقدار اوبه وانخلي نو حياتي وظايف سرته نه شي رسولای. 7.	اوبه پاکې دي او چټل شيان پاکوي. 8.	انسان کولاي شي چې د 30ورځو لپاره پرته دغذا څخه ژوند وکړي ليکن د اوبوڅخه پرته نشي کولای چې د 5_7ورځو څخه زيات ژوندی پاتې شي. 9.	اوبه په زياتو دينونو کې دپاکوونکې مادې په حيث پيژندل شوي دي. 10.	اوبه د چاپيريال د حرارت درجې په کنټرول کې مهم رول لري. 11.	اوبه د ځمکې هوا تنظيموي. 12.	ژوندي موجودات خپل ميتابوليکي فعاليتونه په اوبلن حالت کې په درست شکل تر سره کوي. 13.	اوبه په بدن کې دطبعي ايرکنډيشن په حيث کار کوي. 14.	اوبه دژونديو موجوداتو دبدن تقريبا 80%تشکيلوي. .په لاندې جدول کې دځنو حيواناتو دبدن داوبو سلنې ښودل شويدي. په دې معني چې اوبه دژونديوموجوداتو په بدن کې يوه ډېره اهميت لرونکې اوډېره اندازه لرونکې ماده ده.
داوبو ګټې
1.	انرژي زياتوي او ستړتياليرې کوي(Increase energy and relives fatigue) 2.	دوزن په کمولوکې مرسته کوي(Promote weight loss) 3.	توکسين په تېزۍ سره له منځه وړي(Flushes out toxin) 4.	 څېرې ته ښه رنګ ورکوي(Improve skin complexion) 5.	دسردردغوره طبعی علاج دی(Natural headache remedy) 6.	دبدن دمقاومت سيستم لوړوي(Boost immune system) 7.	دعضلاتودانقباض او درد مخنيوی کوي(Prevent cramps and sprain) 8.	ښه احساس ورکوي (Put you in a good mood) 9.	اقتصاد ښه کوي او سپما ورکوي(Save money) 10.	دزړه ساتنه کوي(Save guard your heart) 11.	ددماغو توان زياتوي (Boost brain power)ځکه ددماغودښه فعاليت لپاره اکسيجن ته ضرورت دی ،که چېرې يو انسان په ورځ کې 8ګيلاسه اوبه وڅښي نو دماغ به يي 30% قوت اوزياتوالی کوي. 12.	اوبه انسان دکار په ساحه کې ويښ او بيدار ساتي(Keep you alert in work) 13.همداراز اوبه دانسان دبدن حجراتو ته اکسيجن او غذايي مواد رسوي.
داوبو داستعمال ځايونه
داوبو تامين او مصونيت په راتلونکې کې دنړۍ دټولو مليتونو ګډ مسوليت دی او همداراز دستونزمنو مسايلو څخه شميرل کيږی ،داوبو داهميت په نظرکې نيولو سره اوبه په لاندې مواردو کې زيات استعمال لري. الف. دکور په چاروکې داوبوداستعمال برخې: هغه اوبه چې په مستقيم ډول داستفادې وړ دي 7%يي په کورنيو چاروکې لکه دکاليو مينځل ، غذابرابرول، نظافت ،دلوښو مينځل اوداسې نورو کورنيو چارو کې استعماليږي.چې نوموړې اندازه په ښاري سيمو کې زياته وي ځکه چې خلک يي صحت اونظافت ته زياته پاملرنه کوي،اود ژوند سطحه يي لوړه تللې وي داوبو ورځنی استعمال دکال په ټولو فصلونوکې يوشان نه وي،په اوړي کې داوبوورځنی استعمال د لامبلو او څښلو له امله زيات وي او علت يي دادی چې دانسان بدن په اوړي کې زياتې اوبه ضايع کوي.
4ـ شکل د کورپه چارو کې داوبو داستعمال بېلګه ب. په صنعتي چاروکې داوبوداستعمال موارد: صنعتي اوتوليدي کارخاني د خپل کار په جريان کې نسبتا زياتو اوبوته ضرورت لري صنعتي کارخانې لکه د برق دتوليد فابريکې،دشيرينۍ فابريکې ،ديخ جوړولوفابريکې ،صابون جوړولوفابريکې ،دغذايي موادو دتوليد او پروسيس فابريکې ، ددستګاوو سړول ،دفلزکارۍ دستګاوې اودموادو په انتقال کې زيات استعمال لري اودغه کارخانې سل په سلوکې په اوبو متکي دي.دخوږو اوبو 23%يي په صنعت کې استعماليږي .همداراز اوبه دمعادنونو په استخراج کې  دومـــره اهميت لري لکه ويـــــــنه چې  يي په دوراني سيستم کې لري ج.په کرنه کې داوبوداستعمال موارد: په نړۍ کې دخوږو اوبو تقريبا 70% يي په کرنه کې استعماليږي،دکرنې څخه پرته شنې ساحې ،نباتي پوښونه دسرکونو دخوا ونې ،عمومي پارکونه ،اودکور په داخل کې کرنې هم اوبه په مصرف رسوي ،تقريبا په يوه شپه او ورځ کې هرمتر مربع ســــــاحه د1_10ليتره اوبوته اړه لري. په ياد بايد ولرو چې دسمندرونو اوهغه اوبه چې مالګينې وي مستقيما په کرنه کې نه استعماليږي.
==داوبو منابع= دهرهيواد اتباعو ته لازمه ده چې دخپل هيواد دتاريخ او جغرافيه په څېر دخپل هيواد طبعي منابع هم وپيژني اودهغې په باره کې جامع او مستند معلومات ولري،او داځکه چې طبعي منابع د انسانانو په ژوند کې کليدي نقش لري اوبه يو له دغه منابعو څخه مهمه اوقيمتي منبع ده،نه يوازې داچې يوانسان هره ورځ 7_8يا 9ګيلاسه اوبوته ضرورت لري بلکه ټول حيوانات او نباتات بيدون له اوبو څخه ژوند نه شي کولای.. داوبومنابع په درې ډوله ويشل شويدي،چې هرې يوې ته يي لنډه کتنه کوو. الف .جوي منابع :Precipitation اورښت چې د ( واورې ،باران اوږلۍ ) په شکل وي چې داوبو داډول منابع دPrecipitation په نوم هم ياديږي.داډول اوبه چې دځمکې سطحې ته راځي که چيرې دلوړې درجې دتودوخې سره مخامخ کيږي دباران په شکل ،که دمنځنۍ درجې دحرارت سره مخامخ کيږي دږلۍ په شکل اوکه دټيټې درجې دحرارت سره مخ کيږي نو د واوري په شکل وي ،داوبو داډول منابع د سطحي اوبو منابع او دځمکې لاندې اوبو منابع تقويه کوي.
داوبو کمښت
داوبو کمښت تعريف :Definition of water scarcity داوبو کمښت دنړۍ په سطحه داوبو دکموالي او بحران څخه عبارت دی،ځني متخصصين داوبو دکمښت په اړه داسې وايي چې که چېرته يونفر په يو کال کې دm3۱۷۰۰ څخه کمو اوبو ته لاسرسی ولري داحالت داوبو دکمبود يا فشار په نوم ياديږي.څېړنې ښايي چې د۲۲۰۵ م کال پورې به دنړۍ دنفوسو نيمايی شمير د اوبو دکمبود دستونزې سره مخ شي. ځينې لاملونه چې داوبو مصونيت يي تراغيزې لاندې راوستی دي.په لاندې ډول دي. 1.	داچې داوبو منابع زياتې دي خو دمختلفو ککړتياوو او چيلنجونو له امله دبشر داستفادې وړ نه دي،چې يادې ستونزې په ښاري سيمو کې زياتې وي. 2.	بل عامل چې داوبو مصونيت يي تر اغېزې لاندې راوستی دی هغه دنړۍ داقليم تغيرات يا Climate changesدي، داڅېړنه دملل متحد دهوا پېژندنې نړيوالې ادارې لخــــــــــوا ترسره شوېده.چې نوموړي تغيرات داوبو په کيفيت او منابعو باندې منفي تاثيرات واردوي. 3.	همداراز دخاورې،اوبو او هواککړتيا او دنفوسو زيادښت يا Increases of populationهم داوبو د کمښت ستونزه زياتوي. 4.	داوبو دکمښت بله ستونزه Un equal destributionده يعنې دنړۍ اوبه په مساوي اومتوازنه توګه نه دي ويشل شوي په دې مانا چې ځينې مناطق چې زياتو اوبو ته ضرورت لري خو کافي اوبه نه لري او ځينې مناطق بيا کافي اوبه لري خو اوبوته يي ضرورت کم يا بيخي نه ليدل کيږي.ددې ستونزې دحل لپاره دولتونو ته په کاردي چې داوبو دويش او تنظيم تګلارې جوړې کړي.
==داوبو دکمښت وجې اوعلتونه= داچې په نړيواله سطحه داوبو کچه په کمېدو ده دکمېدو ځينې وجې يي لاندې ډول ذکرکوو. 1.	په غيرفني ډول دژوروکوهيانو کينيدل. 2.	دمختلفوسرچينوڅخه داوبو استحصال. 3.	دنفوسوتراکم. 4.	دمختلفو سرچينو څخه داوبو ککړتيا رامنځته کېدل. 5.	داوبو عدم مديريتMiss management of water 6.	داوبو بې ځايه استعمال. په ټوله نړۍ کې داوبودکمښت او زيات استعمال له وجې منځته راتلونکې ستونزې: 1.	دځمکې لاندې اوبو کې کموالی. 2.	دميليونونو خلکو مړينه. 3.	 دځمکې ګرميدنه. 4.	دځنګلونو اوشنو سيمو په اندازه کې کموالی. 5.	ددښتو پراخوالی Desertification. 6.	تر2025م کال پورې به دخوږو اوبو په اندازه کې هم کموالی. 7.	دBiodiversity ياتنوع حيات اودژوندبڼو کموالی. 8.	جنګونه چې اکثره يي دکوچيانو اودسيمې داصلي اوسيدونکو ترمنځ وي. الف .دافريقا لويه وچه : دافريقا په لويه وچه کې دنفتو دذخايرو کشف او استخراج لويه ستونزه رامنځته کړې ده،ويل کيږي چې په 2025م کال کې به دنوموړې لويي وچې په اوبو کې ۵۰٪ کموالی راشي.ددې ترڅنګ 104ډوله ماهيان 12ډوله ذوحياتين ، 29ډوله خزندې 43ډوله الوتونکي ،او 89ډوله تی لرونکي به داوبو دکموالي له امله دشديدو خطرونو سره مخ شي. ب. داسيا لويه وچه: داسيا په لويه وچه کې هم داوبو کمښت لويه ستونزه ده اوله امله يې216ډوله ماهيان 194ډوله خزنده ګان 521ډوله الوتونکي او 515ډوله تی لرونکي دانقراص په حالت کې دي. ج.دامريکا لويه وچه: دامريکا په لويه وچه کې هم دمعادن استخراج،دنفوسو زيادښت،او دځنګل دقطع له امله داوبو دکموالي په اساس 102ډوله ماهيان ، 127ډوله ذو حياتين 176ډوله خزندې ، 253ډوله الوتونکي او 243ډوله تی لرونکي دمنقرص کيدوپه سره مخ دي. د.شمالي امريکا: دلته به دژوندد لوړو سټنډرډونو په اساس اودزراعت اوصنعت دپراختياله مخې په 2025م کال کې داوبو 25%کموالی راشي او مختلف ژوندي اجسام به دمرګ له خطر سره مخامخ شي.
هـ .داروپا لويه وچه: په اروپاکې به هم د يادو شويو مشکلاتو له امله په 2025م کال کې په اوبو کې 25%کموالی راشي چې يوشمير جهيلونه به په مجارستان ، ايټاليا او هالنډ کې وچ اوزيانمن شي.اوزيات شمير ژوند بڼې به دخطر سره مخ شي. داوبو دکمښت ارقام: 1.	همدااوس دنړۍ په 43هيوادونو کې 700ميليونه خلک داوبو دبحران او شديدخطرسره مخ دي. 2.	ديو تخمين له مخې ويل کيږي چې تر 2025م کال پورې به تقريبا يو 1%مليارد او 800ميليونه نفرپه يادو شويو سيمو کې داوبو دکمښت اوبحران سره مخ شي. 3.	ديوبل تخمين له مخې ويل شوي چې تر 2030م کال پورې به 4ميليارده خلک داوبو په کمښت کې ولويږي. 4.	همداراز هغه ملکونه چې دافريقا په دښتو کې موقعيت لري دنړۍ دنوروسيمو په پرتله داوبو دکمښت دبدترين وضعيت سره مخ دي. داوبو ضايع کيدل :اوبه په درې شکلونوله خاورې څخه ضايع کيږي. 1.	:Evaporation د خاورې دسطحې اوپاڼو څخه داوبو ضايع کيدلو ته وايي. 2.	:Percolation :دنباتاتو دريښو څخه داوبو ضايع کېدلوته وايي. 3.	: Run off :دروانو اوبو په شکل داوبو ضايع کيدلو ته وايي.
دنړۍ 10هغه هيوادونه چې په راتلونکو 20کلونوکې به داوبو دکمښت سره مخ شې
اول: فلسطين: دبي بي سي (BBC)د يو راپور له مخې ويل کيږي چې اسراييل دفلسطين هيواد دغرونو 80%اوبه په مصرف رسوي. اوپاتې کمه يعنې 20%يي فلسطين ته ورکوي.نو په همدې اساس نوموړی هيواد داوبو دکمښت سره مخامخ کيږي.
دوهم:لبنان: په نوموړي هيوادکې داب وهوا دتغيراتو له وجې دضرورت داندازې څخه اوبه کمې موجودې دي.دهمدې له امله يي ځينې کورنۍ داوبو منابع ذخيره کوي.او داوبودکمښت سره مخ دي
دريم :عمان : په عمان کې داوبو دکمښت ستونزه دډير وخت څخه مطرح کيږي،ليکن دولت هم ددغه مشکلاتو په حل باندې نه دی توانيدلی همدارازداوبو دخوږولو کارخانې پکې د1980م کال راپه ديخوا په کارمصروفې دي خو بياهم نوموړی مشکل ديوې ورځې نه بلې ورځې ته زياتــيږي. څلورم. قزاقستان : ددې هيوادونو دجملې څخه څلورم هيواد دی چې داوبو دکمښت دستو نزو سره مخ کيږي،او داوبومنابع پکې دکمښت په حال کې دي اوکه دحل لارې ورته ونه کتل شي نو په راتلونکو کلونو کې به داوبو دسخت بحران سره مخامخ شي،په يو راپور کې چې Silk road report نوميږي ذکرشويدي چې دقزاقستان هر شخص په کال کې په متوسط ډول د70,630فوټ مکعب اوبو څخه استفاده کوي چې دامريکا دمتحده ايالاتو دوه چنده ده. پنځم .ايران:
په ايران کې هم دملي منابعو عدم مديريت نفوسو زيادښت اونورو محيطي مشکلاتو له امله په مليونونفر داوبو دکمښت دشديدي ستونزې سره مخامخ دي.
شپږم. اردن : په اردن کې داوبو ضعيفه توزيع او دسوريي د هيواد دپناه وړونکو ورتګ شديدې ستونزې پېښوي او داوبو ذخيرې يي له منځه وړي.اوفشارپرې واردوي.
اووم .ليبيا: نوموړی هيواد دنفتو زياتې ذخيرې لري په همدې اساس يي داوبوتقاضا ډيره لوړه ده،او داوبو ډېرې کمې ذخيرې لري نو په همدې اساس داوبو دکمښت دستونزې سره مخ دی.
اتم. يمن : يمن يو بل داسې هيواددی چې داوبو مشکل پکې ديوسياسي ګرداب په څېر دی ،دالعربيه په نوم ورځپاڼه وايي چې په يمن کې د اوبو دکمښت ستونزه دجنګ څخه ډيره خطري ده چې 50% وګړي يي دشديدې ستونزې سره مخ کړي دي.
نهم.مقدونيه : په نوموړي هيواد کې داوبو دکمښت وجه داوبوککړتيا ګڼل شويده، داوبو دککړتيا له امله يي په اوبوکې کمښت راغلی دی اوپه دې برخه کې دولت هم نه دی توانيدلی چې ددې ستونزې مخه ونيسي.
لسم. اسراييل : لکه چې مخکې يادونه وشوه چې داسراييل هيواد دفلسطين داوبو 80%پخپل هيوادکې په مصرف باندې رسوي،ليکن بياهم داوبو دکمښت دستونزوسره لاس او ګريوان دی اوداوبو کمښت په نوموړي هيوادکې په راتلونکي کې هم ديولوي کواښ په معنا دی.
داوبو مصرف کوونکو ته سپارښتنې
داچې داوبو زيات او بې ځايه مصرف داوبو دکموالي اومصرف داوبو دکمښت سببب ګرځې نوددې لپاره بايد داوبو مصرف کوونکوته داسې سپارښتنې وشي ترڅويي دکمښت مخنيوی وشي.ځنې ددغه سپارښتنو څخه يو څو يې په لاندې ډول دي. 1.	داچې اوبه دالله ج يو بې بهانعمت دی بايد ښه ساتنه يي وشي. 2.	دا اوبه لرونکی محيط چې مونږته دتيرو نسلونو څخه راپاتې دی بايد راتلونکو نسلونوته يي په همدې شکل انتقال کړو. 3.	مونږ داحق نه لرو چې دخپل ضرورت دمشبوع کولولپاره منابع تخريب کړو. 4.	اوبه دنړۍ په پيداکولو کې دمورحيثيت لري بايد دمورپه حيث ورته احترام ولرو. 5.	پرمختللي هيوادونه بايد وجدانا خپله ټکنالوژي دپرمخ ودې هيوادونو په واک کې ورکړي ترڅو هغوۍ هم داوبو دستونزو څخه وژغورل شي. 6.	او بالاخره داوبو دبې ځايه مصرف مخه بايد ونيسو.او ښکلې او پاکې اوبه چې صحت ته ګټه لري اماده شي.
داوبو دکمښت دمخنيوي لارې چارې
2.	داوبو په اړوند دنظر په يووالې سره کار کول.
اقتصاد
یوه وټه د یوه هیواد یا سیمې د وټیز غونډال (اقتصادي نظام)څخه جوړ دی، کوم چې د دې سیمې کار، پانگه او ځمکنې سرچینې، او وټیز عوامل د توکو په تولید، تبادله، ویشنې او مصرفونې کې برخه اخلي. چې وروستی پایلې ته په کتو سره وټه یو بهیر دی د تکنالوژیکي ودې، تاریخ او د هغه ټولنیز سازمان، او همدارنگه جغرافیې، طبعي سرچینو  او د ژوند چاپیریال په گډون، چې دا ټول د وټې د اصلي لامل په ټوگه پیژندل کیږی.
داوبو کمښت
داوبو دکمښت دمخنيوي لارې چارې
4.	داوبو دمنابعو او اوبخوردسيستمونو تنظيم.
اقتصاد
لرغونی پېر
له ډیرې پخوا څخه د انسانانو په منځ کې په انفرادي ډول سره د توکو تولید، ویشنې او د خدمتونو چارو دود درلود، چې دا چارې پخپله د وټې ځیني ډولونه دی. خو په همدې ډول سره د ټولنو په پراخیدلو او د ورځینو اړتیاوو په ډیریدلو سره وټیزې چارې هم پرمختللې کیدلې. چې په لمړني ځل سومر یانې 1696 – 1654 کاله مخکې له میلاده (د بابلیانو لرغونی دور) د راگړې ورکړې او پیسو پر بنسټ په لمړۍ ځل وټیز پرمختگ رامنځ ته کړ او تر هغه وروسته بیا بابلیانو او ورسره شاوخوا نورو نږدی  څنگ ته ښاریانو یې له دوی نه وروسته زوړ وټیز غونډال نور هم پراخه کړ. چې نن زمونږ په اند قواعد او قوانین، په پورونو او نورو وټیزو کړنو کې بلل کیږي، او په سوداگریزو کړنو او خصوصي ملکیتونو پورې اړوند حقوفي قراردانونه او قانوني کودونه.
داوبو کمښت
داوبو دکمښت دمخنيوي لارې چارې
5.	داداري اوتشکيلاتي برخو پراختيا.
اقتصاد
لرغونی پېر
بابلیانو او ورسره گاونډیو ښاري ایالتونو یی د وټه بڼه د اوسنو مدني ټولنو (قانون) د مفهوم د پرتلې ترکچې پورې لوړه کړه. هغوی لمړۍ تدوین شویو قوانینو او پازوالیزو (اداري) غونډالونو ته پراختیا ورکړه او بیا یې په محکمو، زندانونو او دولتي سوابقو کې پلې کړل څو پیړۍ وروسته د میخي لیک په رامنځته کیدو سره، او د لیکنو په کارلو سره لکه پور/ اداینه او شته توکي دا په لمړۍ ځل کابو ۲۶۰۰ کاله مخکې له میلاده د پیغامونو او لیکونو استول تاریخ ،افسانه، شمېرپوهنه ، ستورپېژندنه او په نورو حرفوي مخینو کې، لارې چې خصوصي ملکیتونه وویشي کله چې وغواړي... په پور باندې د گټې شمیر... د مالکیت او مالي تاوان د جبران اړوند قوانین کله چې توکو زیان یا کس ته فزیکي ضرر ورسیږي... جریمه د سرغړونو په صورت کې... او د پيسو د تاوان جبران کول او نورې سر غړونې چې دا په تاریخ کې لمړنۍ کره قانون وو.
داوبو کمښت
داوبو دکمښت دمخنيوي لارې چارې
6.	دځمکې لاندې اوبوتقويه کول.
7.	دبين المرضي اوبو څخه په پراخه پيمانه استفاده کول .لکه دامو دسيند اوبه.
اقتصاد
صنعتي انقلاب
صنعتی انقلاب له اتلسمی پېړې څخه رانيولې بیا تر نولسمې پیړۍ پورې هغو سترو بدلونونو ته ویل کیږي کوم چې د کرنې، توليد، کان ایستنې او لېږد چارو په برخه کې رامنځته شول او په ټولنیز اقتصاد او فرهنگي حالاتو یی هم ژور اغیز درلود، چې پیل یی له انگلستان څخه وشو.
داوبو کمښت
داوبو دکمښت دمخنيوي لارې چارې
8.	دمديرانو کار په مکرر ډول ارزيابي کول.
اقتصاد
سرچېنې
وېشنيزه:وټپوهنه وېشنيزه:اقتصاد
داوبو کمښت
داوبو دکمښت دمخنيوي لارې چارې
9.	په اولس کې دداسې فرهنګ او ذهنيت رامنځته کول چې داوبو دبې ځايه استعمال مخه ونيول شي.
11.	داوبو دککړتيا اوزياتې ګټې اخيستنې مخنيوی.
12.	په نلونو اوداوبو دساتلو په مراکزو کې داوبو دضايعاتو مخنيوی.
13.	دروانو اوبو کنټرولول.
14.	او بالاخره دککړو اوبو تصفيه او دوباره ګټه اخيستنه.
مهم څه چې له اوبو کمښت مو ذده کړل
داچې داوبو کمښت يوه نړيواله ستونزه ده او که په همدې توګه يي کمښت دوام ولري نو ټول تنوع حيات به دستونزو سره لاس اوګريوان شي.اوبه دژونديوموجوداتوپه ژوندکې دستراهميت لرونکې ماده ده چې اهميت يي هيڅ دليل ته اړتيانه لري. اوبه دځينوعواملواو علتونو په اساس کميږي لکه په غير فني ډول دژورو کوهيانو کينيدل ،دنفوسو تراکم ،داوبو ککړتيا،عدم مديريت اوداسې نور.چې داستونزې په ټوله نړۍ کې شتون لري او خلکو ته يي مختلف ګواښونه متوجه کړي دي.اوداهغه عوامل اوستونزې دي چې اوبوته ورپېښې دي. هغه ګواښونه او عواقب چې داوبو دکموالي له امله منځته راځي عبارت دي له ، دميليونونو خلکو مړينه ،ددښتو پراخوالی او دشنوسيمو په اندازه کې کموالی ،دځمکې دکرې ګرموالی او داسې نوردي، مونږ ته په کار ده چې ددې ستونزو او ګواښونو مخنيوی وشي چې دمخنيوي اوسالم مديريت په لارو چارو کې يي لاندې ارزښتمند فعاليتونه شامل دي. 1.	داوبو دمنابعو څخه دعلمي سټنډرډونو له مخې استفاده کول. 2.	په اړونده وزارتونو کې لايقه اوکدري متخصصين په دندو ګمارل. 3.	داوبخوردسيستمونو تنظيم. 4.	دځمکې لاندې اوبو تقويه کول. 5.	دمديرانو کار په مکرر ډول ارزيابي کول. 6.	داوبو دککړتيا مخنيوی. سپارښتنې لکه څرنګه چې اوبه دټولو ژونديو مو جوداتو لپاره يوه ډيره ضروري اوګټوره ماده ده او ټول ژوندي موجودات ورته دژوندانه په ټوله موده کې ضرورت لري نو پکارده چې 1.	داوبو دمنابعو درسته او منظمه ساتنه وشی ترڅوداوبو دزيات اوبې ځايه مصرف مخنيوی وشي. 2.	داوبو دککړتيا مخه ونيول شي. 3.	داوبودمنابعودمديريت په اړه دمسلکي کادرونوروزل. 4.	دخپلو هيوادوالو او هم مسلکو څخه مې هيله داده چې په اړونده ساحوکې دعامه پوهاوي له لارې خلکوته داسې لارښوونې وکړي ترڅو داوبو دزيات او بې ځايه استعمال مخه ونيول شي. 5.	مونږ داحق نه لرو چې دخپلو خواهشاتو د اشباع لپاره منابع تخريب او يا يې له حده زيات استعمال کړو. 6.	بالاخره داسې اوبه داستفادې لاندې راولي
سرچینې
انجنير عبدالرحيم عابد انجينري پوهنځی دريم سمسټر چاپيریال ساتنې مضمون.
فراه ولسوالۍ
فراه ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۰۹،۴۰۹ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د سمنگان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
مېگ ۱۱۰
مېگ ۱۱۰ МиГ-110 یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
بندر عبدالعزیز بلیلة
بندر عبدالعزیز بلیلة (عربي: بندر عبد العزيز بليلة) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
د پخوانۍ يوګوسلاويا جزايي بين المللي محکمه
*  رادوان کارادزيک د پخوانی يوګوسلاويا نړيوالې محکمې ته ولېږل شو
د چين د نړيوالې راډيو د خبر له مخې، د بوسنيا هرزګوينيا د سربيا قوم پخوانی مشر رادوان کارادزيک د جولای په دېرشتمه نېټه د هالند په هاګ کې د م م د پخوانی يوګوسلاويا نړيوالې محکمې ته ولېږل شو. د سيربيا حکومت د جولای په دېرشمه نېټه د يوې اعلاميې په خپرولو سره وويل دغه حکومت د رادوان کارادزيک د محکمې بدلون ته اجازه ورکړه. د خبر له مخې، د محکمې بدلون په اړه پريکړه د سيربيا حکومت او يادې شوې محکمې ترمنځ د همکارۍ له قانون سره سم تصويبه شوه.
= رادوان کارادزيک د پخوانی يوګوسلاويا د مسئلې په اړه د م م جزايی محکمی ته وسپارل شو = د چين د نړيوالې راډيو د خبر له مخې: د هالند په هاګ کې د پخوانی يوګوسلاويا د مسئلې په اړه د م م جزايی محکمی د جولای په ٣٠ نېټه د يوې اعلاميې په خپرولو سره وويل د بوسنيا هرزګوينيا د سربيا قوم پخوانی مشر رادوان کارادزيک په همدی ورځ دغې محکمی ته وسپارل شو او اوس د هاګ په شاوخوا يو زندان په بند کې ساتل کېږي. په دغه اعلاميه کې ويل شوی چې د رادوان کارادزيک د محکمی وخت به په راتلونکی يوه ورځ کې اعلان شي.
په هرصورت په ١٩٩٢م کال د اکتوبرپه مياشت کې داجنګونه اوج ته ورسيدل او شديد شول باالاخره په دې وخت کې د ملګرو ملتونو  امنيت شورا  پرېکړه وکړه چې ددې جنګ د حقايقو معلومولو لپاره او هم د جناياتو د اندازه کولو لپاره يو پنځه کسيز کميسون چې ټول متخصصين ول، وټاکي او وروسته له هغې يې  پخوانۍ يوګوسلاويا ته ولېږل، ترڅو هلته راپور چمتو او ملګرو ملتونو ته يې وسپارى او ملګري ملتونه  بيا د هغه راپور له مخې تصميم  ونيسي کله چې نوموړي کميسون بوسنيا هرزګونيا او پخوانۍ يوګوسلاويا منطقې ته داخل شو دوى د خپل کار په دوره کې چې تقريبا د١٨مياشتوڅخه کمه وه د ځينو مهمو کارونو په ترسراوي بريالي شول مثلا دې کميسون د ډېرو دولتونو څخه خاصتاً د همسايه دولتونو څخه پوښتنې وکړې چې په يوګوسلاويا کې بين المللي جرايم لکه د بشريت په ضد جرايم قتل عام ياد پاک سازۍ جرايم يانې د يو قوم د بيخي لمنځه وړلو او نورجرايم ترسره شوي او کنه ؟
او يا ځينې د عفت او اخلاقو په ضد جرايم ترسره شوي او که نه ؟
'''چې ددې هېوادونو له جملې څخه ١٣٨هېوادونو د کميسون پوښتنو ته مثبت ځواب ووايه په همدې ډول، کمېسون د١٥١غيردولتي موسساتوڅخه هم پوښتنې وکړې ، دوى هم د دې پورتنيو پوښتنو په اړه مثبت ځواب ورکړ همدارنګه نوموړي  کميسون د٧٠٠نفرو څخه چې د بوسنيا او هرزګونيا او يوګوسلاويا څخه نورو اروپايي هېوادونو ته مهاجر شوي وه   هم پوښتنې وکړې او هم يې د ٢٢٦نفرو سره په داخل د بوسنيا او هرزګونيا کې ليدنې کتنې وکړې او د جرايمو په اړه يې ورڅخه پوښتنې وکړې او هم نوموړي کميسون وکولاى شو چې کوم جرايم او جنايات چې ترسره شوي د هغې د عملي صحنوڅخه يو ويدويي فلم ثبت کړي، چې ٣٠٠ ساعتونه يې دوام درلوده باالاخره نوموړي کميسون پوره راپور چمتو او برابرکړ چې تقريبا٥٦٠٠٠  صفحې يې درلودې او ملل متحد ته يې په تحريري شکل وړاندې کړ په دې راپور کې دا ښه واضح شوې وه چې په پخوانۍ يو ګوسلاويا کې بين المللي جرايم ترسره شوي دي لکه قتل عام ،د بشريت په ضد جرايم د اخلاقو او عفت په ضد جرايم او داسې نورجرايم لکه د١٩٤٩کال د ژنيو د معاهدې نقض د دستي جمعي وژلو جرايم ، همدارنګه په راپورکې د ملکي افرادو د وژلو او اذيت کولو په اړه،د تاريخي اثارو د تخريب په اړه همدارنګه د ښارونو او عمارتونو د تخريب په اړه توضيح موجوده وه. اکثره حقوق دانان او محققين په دې عقيده دي چې د واقعي او حقيقي جرايمو څرنګوالى او تعداد په بوسنيا هرزګونيا او يوګوسلاويا کې ددې څخه ډير اوچت وه نسبت هغه ته چې دوى په راپور کې ليکلي وه، خو دا چې دوی پرې نه دي توانېدلي دا ځانته لاندې دلايل درلودلای شي:'''
١- دې کميسون ځينې مالي او اداري ستونزې درلودې لکه کاف پرسونل او کافي نقدي پيسې او ځينې نور وسايل يې نه لرل،  نوځکه دوى نشو کولاى ترڅو پوره حقايق حاصل کړي.
٢- دا چې دې کميسون ته په اول کې د ملل متحد د امنيت شورا لخوا ١٨مياشتې وخت ټاکل شوى وه خو وروسته يې بې له کوم ښکاره دليل څخه د دوى دغه موده کمه کړه او په کمه موده کې دوى ونشو کړاى ترڅو پوره حقايق راټول کړي.
٣- ځينې حقايق او پېښې د سربيانو د ويرې خلکو پوره نوموړي کميسون ته نشو ويلاى.
٤- ځينې حقايق خلکو دحيا او شرم له کبله  نشو ويلاى.
٥-ځينې اشخاصو دخپل فاميل د وېرې هم پوره حقايق نشو ويلاى ترڅو فاميل دوى ترک نکړي.
ولې سره له دې دومره ستونزو بيا هم نوموړي کميسون انصافاً او قابل د قدر اقدامات ترسره کړي او خپله  دنده يې يوڅه اندازه اجرا کړې ده نوموړي کميسون خپل راپور په ١٩٩٣م کال د فبرورۍ په ٢٢ تاريخ د ملګرو ملتونو سرمنشي ته چې بطرس غالى نوميده وسپاره او په دې راپور کې د ملل متحد څخه ددې تقاضا شوې وه چې د دې جرايمو او جناياتو ته د رسيده ګۍ لپاره يوه جزايي بين المللي محکمه ايجاد شي د ملګرو ملتونو سرمنشي د خپلې دندې له مخې نوموړى راپور امنيت شورا ته وسپاره چې امنيت شورى د٣ مياشتو څخه په کمه موده کې د نوموړي راپور په هکله تصميم ونيوه چې د پخوانۍ يوګوسلاويا د جرايمو او جناياتو د رسيدګۍ لپاره بايد يوه جزايي بين المللي محکمه ايجاد کړاى شي هماغه وه چې محکمه ايجاد شوه او مقريې دلاهې يا هاګ ښار وټاکل شو وروسته له دې څخه په ١٩٩٣م کال دمى د مياشتې په ٣نيټه د ملګرو ملتونو سرمنشي د دې محکمې د فعاليت لپاره يوه اساسنامه جوړه کړه او په همدې مياشت کې نوموړې اساسنامه د امنيت شورا ته د تصويب او تايد لپاره وړاندې شوه د امنيت شورا د همدې کال د مى د مياشتې په ٢٣نيټه نوموړې اساسنامه تصويب او تائيد کړه او ضمنا په همدغه تاريخ يې د هماغه متخصصينو څخه تقاضا وکړه ترهغه وخته چې نوموړې محکمې لپاره څارنوال تعينيږى دوى بايد د څارنوال وظيفه اجرا کړي يعنې د جرايمو د تحقيقاتو او حقايقو جمعه کولولپاره بايد کار وکړي، خو  وروسته په ١٩٩٤م کال د اګست په مياشت کې د امنيت شورا له خوا يو نفرچې د افريقا تبعه وه او نوم يې ريچارد ګولډوسټون Rechard Gold Ston وه د محکمې د څارنوال په حيث تعين کړ چې دده د ټاکلو سره نوموړې محکمه عملا فعاله شوه اوخپل فعاليت يې پيل کړ.
لومړنی تور  چې ددې څارنوال له خوا محکمې ته وړاندې شوه هغه د يو سربي جنايت کار په اړه و، چې (کالچ ) نوميده (١٩٩٤م نومبر) لومړنۍ پرېکړه چې د نوموړې محکمې لخوا صادره شوه په کال ١٩٩٧م کې د جولايي مياشت  کې د يو سربي جنايتکار په مورد کې چې تاريچ نوميده صادره شوه او ددې فيصلى په اساس تاريچ په ٢٠ کاله حبس محکوم شو او په دې فيصله کې دا هم ذکر وه چې د تاريچ جزا د ١٠ کاله حبس تيرولو وروسته د هيڅ قسم تخفيف او عفوې لاندې راتلاى نشي.
البته ددې خبرى يادونه هم بايد وشي چې د يوګوسلاويا د محکمې د اساسنامې په ٢٤ ماده کې د اعدام جزا حق نوموړې محکمې نه درلوده ولې د حبس جزا په مورد کې بيا دا محکمه خود مختاره وه او صلاحيت يي د مدام العمر حبس پو رې رسيده.
علاوتاً د محکمې داساسنامې په ٢٩ ماده کې نوموړې محکمې ته صلاحيت ورکړ شوى وه چې دا محکمه کولى شي بيدون د استرداد د پروسيجر څخه مستقيماً مجرمين او جنا يتکاران د نورو هېوادونو څخه وغواړي او ترلاسه يې کړي.
يوني ماشين
يوني ماشين (په انگرېزي: Ion thruster) د فضايي ماشينونو څخه دي چی د تشيالي بېړیو او سپوږمكیو د حرکت کولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. يوني ماشين د تيز شوي یونونو په مرسته فضایی بېړي ته د حرکت انرژي ور کوي. په دی صورت کی د فضایی بېړی سرعت کولای سی ۵۰ کیلومتر په ثانیه کی ته ورسېږي.
تاريخ
د یوني ماشين اصول په ۱۹۱۱ کال کی د کنستانتین تسیولکوفسکی لخوا وپېژندل شول. خو لمړنی یوني ماشين په امريکا کی په ۱۹۶۴ کال کی جوړ شو. په دی کال کی د سېړټ ۱ د پروگرام په ترځ کي د مدار لمړنی الوتنه هم تر سره شوه. یوني ماشين په مدار کي ۳۱ دقیقونه کار کاوه، خو تر ۳۱ دقیقونو وروسته په مځکې غوزار شو. تر اوسه پورې د یوني ماشينونو څو ډولونه جوړ شوي دي. په ۱۹۹۸ کال کی ډيپ سپېس ۱ تشيالی (فضایی) بېړۍ تشيال ته توغ شو. نوموړي بېړی یونی ماشين لری او په ځانگړي ډول نوی قضایی تکنولوژی چی د فضایی الوتنو لپاره اهمیت لري، ازمایښت کوي.
پېژندنه
یونی ماشين د کارندې په برخه کی د زنون گاز په پلازما (یونونو) تبدیل کوی. دغه جوړ شوی یونونه د برقی میدان په مرسته تېز شوي دی او د لوی سرعت سره د ماشین د جټونو څخه پریږدي. که څه هم د ماشین فشار ډېر کم دی او تسریع ورو لري خو د سوند استهلاک کم هم ده او داسی ډول ماشين څو کالونو کار کولای سی. د دی لپاره دغه ماشین د اوږدو مودو د فضایی (کیهانی، تشیالی) الوتنو د پاره مناسب بلل کېږي.
سرچینې
وېشنيزه: كيهاني تکنولوژی
د بيا رغونې سمونونه (اصلاحات)
د بيا رغونې سمونونه يا د کورنۍ جګړې اصلاحات، د متحده ايالاتو د اساسي قانون ديارلسم، څوارلسم او پنځلسم تعديلات دي چې د ۱۸۶۵ او ۱۸۷۰ز کلونو تر منځ شوي دي. دا سمونونه د سويلي امريکا د بيا رغونې د عملي کولو برخه وه، کوم چې له جګړې وروسته تر سره شول.
ديارلسم سمون (تعديل) (چې په ۱۸۶۴ز کال کې يې وړانديز شوی او په ۱۸۶۵ز کال کې تصويب شو) مریيتوب او له خپلې خوښې خلاف بندګي لغوه کړل، له هغو پرته چې د کوم جرم له امله په مناسب ډول سزا ورکړل شوې وي. څوارلسم سمون (په ۱۸۶۶ز کال کې يې وړانديز شوی او په ۱۸۶۸ز کال کې تصويب شوی) د قانون په وړاندې د ټولو خلکو لپاره د تابعيت حقوق او برابر خونديتابه په اړه دی. پنځلسم سمون (په ۱۸۶۹ز کال کې وړانديز شوی او په ۱۸۷۰ز کال کې تصويب شوی) د اتباعو په منځ کې د توکم، رنګ يا د مرییتوب د پخواني حالت پر بنسټ د رايې  ورکولو د حق په برخه کې هر ډول توپيري چلند له منځه وړي. د پخواني مرییتوب په نظر کې نيولو پرته د هر توکم نارينه وو کولای شول د متحده ايالتو په لومړيو کې د نيو جرسي په څېر په ځينو ايالتونو کې رايه ورکړي، خو په دې شرط چې وکولای شي ځينې شرايط پوره کړي، لکه د شتمنيو ملکيت درلودل.
دا سمونونه له دې امله راوستل شوي وو، تر څو د پخوانيو مريانو آزادي خوندي کړي او دوی ته ځينې مدني حقوق ورکړي، همدا راز په دې موخه و چې پخواني مريان او د متحده ايالاتو ټول اتباع له توپیري چلند نه خوندي کړي. خو د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې د دې تعديلاتو ژمنې د ايالتي قوانينو او فدرالي محکمې په مټ له منځه ولاړې.
مخینه(شالید)
د بيارغونې سمونونه د کورنۍ جګړې له پای ته رسېدو سملاسي وروسته په لومړيو پنځو کلونو د ۱۸۶۵ او ۱۸۷۰ز کلونو تر منځ تصويب شول. له دې مخکې د اساسي قانون وروستی سمون دوولسم تعدل و چې له شپېته کاله نه مخکې په ۱۸۰۴ کې منځ ته راغلی دی.
دا درې سمونونه د يو ستر خوځښت برخه وه،  تر څو له کورنۍ جګړې وروسته متحده ايالات بيا ورغوي. د دې سمونونو پلويانو باور درلود چې دوی به متحده ايالات له يو داسې هېواد نه (د ابراهام لنکلن په ټکو) «چې نيم مریی او نيم آزاد و» په داسې يو هېواد بدل کړي، په کوم کې چې د اساسي قانون سره سم د «ازادۍ نعمت» ضمانت ټولو اتباعو ته ورسول شي چې په هغوی کې به پخواني مريان او د هغوی بچيان هم شامل وي.
ديارلسم سمون
د متحده ايالاتو د اساسي قانون ديارلسم سمون، د يو جرم له سزا پرته، مرییتوب او د خپلې خوښې خلاف بندګي له منځه يوړل. د متحده ايالاتو د سنا مجلس د ۱۸۶۴ز کال د اپريل په اتمه نېټه دا سمون تصويب کړ، د لينکلن د ادارې له خوا د «يوې» ناکامې رايې او پراخې قانون جوړونې وروسته، د استازو جرګې هم د ۱۸۶۵ز کال د جنورۍ په يو دېرشمه نېټه د دې تعديل پيروي وکړه. له درې اتحادي ايالتونو (ډالوير، نیو جرسي او کينټاکي) پرته ټولو ايالتونو په ډېرې چټکۍ سره د دې اقدام تايید وکړ او په پوره شمېره سره سرحدي او «رغول شويو» سويلي ايالتونو په مټ د ۱۸۶۵ز کال د ديسمبر د مياشتې په شپږمه نېټه تصويب شو. د ۱۸۶۵ز کال د ديسمبر په اتلمسه نېټه، د بهرنيو چارو وزير «ولیام ايچ. سيوارډ» اعلان وکړ چې دا تعديل په فدرالي اساسي قانون کې ځآی پر ځای شوی دی. له دوولسم سمون نه يو شپېته کاله وروسته دا تعديل د اساسي قانون برخه وګرځېده چې دا په اساسي قانون کې د سمونونو تر منځ تر ټولو ستر ځنډ و.
مرییتوب په ضمني ډول په اصلي اساسي قانون کې د لومړۍ مادې، د دويمې برخې، د درېيمې فقرې په مټ، کومه چې په عمومی توګه د درې په پنځه جوړجاړي په نوم پېژندل کېږي، ځای پر ځای کړای شوی و، په کوم کې چې په تفصيل سره روښانه شوې وه چې څه ډول به د هر ايالت د مريانو ټول شمېر د متحده ايالاتو د استازو په جرګه کې د چوکيو د وېش او د ايالتونو تر منځ نېغ په نېغه د ماليې د موخو لپاره د همدې ايالت په ټول نفوس کې شمېرل کېږي. که څه هم د لينکلن د ۱۸۶۳ز کال د مرییتوب د لغوې په اعلاميې سره ډېری مريان ازاد اعلان شوي وو، بيا هم له کورنۍ جګړې وروسته د دوی حقوقي حيثيت ناڅرګند و.
سمون
د متحده ايالاتو د اساسي قانون څوارلسم تعديل د ۱۸۶۶ز کال د جون په ديارلسمه نېټه د کانګريس له خوا وړاندې شو. د ۱۸۶۸ز کال د جولای تر نهمې نېټې پورې دې وړانديز ته په دولتي کچه د څوارلسم تعديل د رامنځ ته کېدو په موخه د اړين شمېر ايالتونو د قانون جوړوونکې برخې له خوا تاييد تر لاسه شوی و. د ۱۸۶۸ز کال د جولای مياشتې په شلمه نېټه، د بهرنيو چارو وزير «وليام سيوارډ» تايید کړه چې دا سمون تصويب شوی او په فدرالي اساسي قانون کې زيات کړای شوی دی. په دې سمون کې د تابعيت د حقوقو او د قوانينو د برابر خونديتابه خبره شوې او له جګړې وورسته د ازادۍ سره د چلند په اړوندو موضوعاتو په غبرګون کې وړانديز شوی و. د دې سمون په وړاندې سخت غبرګون وښودل شو، په ځانګړي ډول د سويلي ايالتونو له خوا، خو هغوی د دې تعديل تصويب ته په دې دليل اړ شول تر څو وکولای شي کانګريس ته خپل استازي بېرته ستانه کړي. څوارلسم سمون د اساسي قانون يو له هغو برخو دی چې ډېر زيات بحث پرې شوی، کوم چې د اسقاط حمل په اړوند د «ويډ» په مقابل کې د «رو» (۱۹۷۳) او د ۲۰۰۰ز کال د ولسمشريزو ټاکنو په اړوند د جورج په مقابله کې د بوش (۲۰۰۰) په څېر پېښو کې هم د مهمو پېښو د پرېکړو لپاره بنسټ بلل کېږي.
د سمون په لومړۍ برخه کې ګڼې فقرې شاملې دي: د وګړيتوب فقره، د امتياز يا خونديتوبونو فقره، د مناسبې رسېدګۍ فقره او د برابر خونديتوب فقره. د وګړيتوب (تابعيت/هويت) فقره د وګړيتوب پراخه تعريف په ځآن کې رانغاړي د «سنډفورډ» په وړاندې د «ډريډ سکاټ» (۱۸۵۷ز) په اړوند د سترې محکمې پرېکړه لغوه کوي، په کومه کې چې راغلي چې د افريقايي الاصله امريکايانو بچيان د متحده ايالاتو اتباع نه شي ګرځېدای. د امتيازاتو او خونديتابه فقره په دې ډول تعريف شوې ده چې ډېر کم کار کوي. په داسې حال کې چې د «څوارلسم سمون دويمه برخه د هغو ايالتونو لپاره د کانګريس استازولي کموي، کوم چې پر توکميز بنسټ د رايې ورکولو له حق نه انکار کوي»، دا د نولسمې پېړۍ په وروستيو او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د سويلي ايالتونو له خوا تور پوستو ته د رايې حق نه ورکولو نه وروسته پورې عملي شوې نه وه. کله چې په ۱۹۰۰ز کال کې د کانګريس شمالي غړيو د سويلي ايالتونو له خوا د نابرابرۍ په وړاندې نيوکه وکړه، کوم چې له تور پوستو پرته د پاتې ټول نفوس پر بنسټ چوکۍ ووېشلې، سويلي ديموکرات ګوند استازو دومره پیاوړې ډله جوړه کړه چې مخالفينو ونه شول کولای د وېش د بدلون تصويب تر لاسه کړي.
د وړ او مناسب لاسرسي  فقره، بې له قانوني واک نه  ايالتي او سيمه ييز حکومتي کار کوونکي له دې منع کوي چې خلک له ژوند، ازادۍ يا شتمنۍ نه محروم کړي. همدا فقره د فدرالي قضايي قوې له خوا په دې برخه کې هم کارول شوې وه، تر څو تر ډېره بريده په ايالتونو د حقوقو لايحه عملي کړي، په هغوی هغه بنسټيز او تګلاريز شرايط ومني، کوم چې بايد له ايالتي قوانينو سه سم وي.
د برابر خونديتابه فقره له هر ايالت نه په خپل قلمرو (قانوني واک) کې ټولو خلکو ته د برابر خونديتابه برابرولو غوښتنه کوي. دا فقره د تعليمي ادارې په وړاندې د براون (۱۹۵۴) قضيه کې د متحده ايالاتو د سترې محکمې د پرېکړې بنسټ و او هغه دا چې په دولتي ښوونځیو کې توکميز بېلتون له قانون نه خلاف عمل دی، د سترې محکمې د هغې پرېکړې لپاره هم اساس و چې د «لونګ» په وړاندې د ويرجينيا (۱۹۶۷ز) کې يې د نسلي واده په اړه قانون جوړول منع کړی و.
پنځلسم سمون
د متحده ايالاتو پنځلسم سمون فدرالي او ايالتي حکومتونه له دې منع کوي، چې يو وګړی دې د هغه د «توکم، رنګ يا مرییتوب د پخواني حالت» پر بنسټ له رايې ورکولو حق نه محروم کړای شي. دا سمون د ۱۸۷۰ز کال د فبرورۍ په درېيمه نېټه تصوب شو چې دا د بيا رغونې د سمونونو درېيم او وروستی تعديل و.
د راديوايزوټوپونو ترموبريښنایی جنريټر
د راديوايزوټوپونو ترموبريښنایی جنريټر (په انگرېزي: Radioisotope Thermoelectric Generator يا RTG) د مستقیم جریان یوه اوږد مهالی سرچینه (جنريټر) ده چی د پلوتونيم د راديواکټیفي تجزيې څخه د حرارتي انرژي د جوړولو لپاره کار اخلي.
وېشنيزه:پلوتونيم وېشنيزه:اټومي تخنيک
قلعه کاه ولسوالۍ
قلعه کاه ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۰،۶۵۳ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
على بابا خان
علي بابا خان ''(انګرېزي: Ali Baba Khan)، په ۵ د مارچ، ۱۹۹۳ لمريز کال کې زېږېدلی. د پاکستان پښتون موسیقار او په پښتو موسیقي کې لومړنی صوفي سندرغاړی وه.هغه په ​​پېښور، خیبر پښتونخوا، پاکستان کې زیږیدلی.
وختي ژوند او زدکړه
خان د مخابراتو انجنیری درجی د پیښور په ښار کی د ساینس او ​​انفارمیشن تکنالوژی پوهنتون څخه ترلاسه کړی.
د سندرغاړی په توګه
خان په پښتو ژبه کی سندرې کوي او په ۲۰۱۳ کال کې په رسمی توګه پیل شو. هغه په ​​افغانستان کې په یو نړیوال صوفی کنسرټ کې ترسره کړی. هغه د خپل ویډیو مستند "ملنګ عبدالرحمن" کې صوفي شاعر رحمان بابا ته عقیدت ورکړی. هغه د لومړي ویډیو لپاره ټوپک خرڅ کړو.
مشهوری سندری
٭ "صنم"
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:پښتونخوا سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پاکستاني سندرغاړي وېشنيزه:سندرغاړي
تبه
بټنوک|یو طبي سیمابي ترمومتر دی چې ۳۸٫۷ درجه د سانتي گراد تودوخه را ښیي تبه یوه طبي اصطلاح ده چې د بدن د تودوخې د لوړیدلو معنې لري. په انکلیسي ژبه کې د Fever او Pyrexia اصطلاحات د تبې لپاره کارول کیږي. معمولاً عضویت ته د انتان یا مایکروب د ننوتلو په پایله کې رامنځته او د انتاني ناروغیو یوه وصفي علامه بلل کیږي. د بدن نورماله داخلي تودوخه ۳۷ درجه د سانتي گراد ده چې د تبې په وخت دا درجه نوره هم پورته کیږي. تبه کیدای شي خفیفه، متوسطه او یا هم شدیده واوسي. تبه د انتان په مقابل کې د عضویت یو فزیولوژیک غبرگون دی چې له عضویت څخه دفاع کوي. میکانیزم یې په دقیق ډول نه دی ځرگند خو داسې تیوري شته والی لري چې؛ کله چې یو انتان ( انتیجن) عضویت ته ننوځي نو له هغو انتي باډیو سره کومې چې د Mast cells له پاسه ځای پرځای شوې دي نښلي او انتیجن انتي باډي کمپلکس جوړوي. وروسته مسټ ژونکې چوي او یو شمیر مواد آزادوي چې د سایتوکین یا کیموکین په نوم یادیږي دغه مواد د وینې له لارې دماغو ته رسیږي او په دماغو کې د تبې مرکز تنبه او د بدن د تودوخې درجه لوړوي.
وېشنيزه:ناروغۍ
حسام صدیق خوجة
حسام صدیق خوجة (عربي: حسام صديق خوجة) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
ګوردون براون
د لومړي وزیر په توګه د براون د تصدۍ/واکمنۍ دوره د بریتانیا د پولي او مالي سیاستونو په جوړښت کې له لویو سمونو/اصلاحاتو سره پېژندل کېږي، چې د خزانه‌دارۍ د پراخ ځواک د پراخوالي له لارې یې د داخلي سیاست د لا پوښښ لپاره د نرخونو د تعینولو واک د انګلستان بانک ته ولېږدوه او د بانکي نظارت مسؤلیت یې د مالي خدماتو سازمان ته پرېښود. براون د بریتانیا په تاریخ کې د دوامدارې اقتصادي ودې د تر ټولو اوږدې دورې مشري وکړه. خو دا چاره په زیاتېدونکي ډول له مخ په زیاتېدونکو پورونو سره وتړل شوه او د ودې د ودې د دغې دورې یوه برخه په ۱۹۹۳ کې د پخواني محافظه کار دولت تر واک لاندې پیل شوه. هغه پنځه اقتصادي ازمویښتونه تشرېح کړل. په بریتانیا کې يې د یورو د پولي واحد د منلو پر وړاندې مقاومت وکړ. د هغه په لومړنۍ بودیجه کې د مالیاتو د مخکې له مخکې  ورکړې تخفیف (ACT) لغوه کول، له  ۱۹۹۹ څخه تر ۲۰۰۲ کال پورې د بریتانیا د سرو زرو د زېرومو خرڅول او په نهایي/ وروستۍ بودیجه کې د مالیاتو د "پیل په نرخ" کې د لس سلنه مالیې له منځه وړل چې په ۱۹۹۹ کال کې يې پر شخصي عایداتو وضع کړې وه د هغه له لانجمنو اقداماتو څخه وو. په ۲۰۰۷ کال کې ټوني بلېیر Tony Blair)) د کارګر ګونډ د مشر او لومړي وزیر له موقف څخه استعفا وکړه او براون له هېڅ ډول مخالفت پرته د هغه ځای ناستی وټاکل شو.
د براون دولت د ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو تر منځ د بانکونو د خوندیتوب لپاره د نړیوال مالي کړکېچ په بهیر کې د ژغورنې کڅوړې/پکېجونه معرفي کړل چې په پایله کې د بریتانیا په ملي پورونو کې ناڅاپي زیات‌والی راغی. دولت د شمال راک (Northern Rock) او د سکاټلنډ د رویال بانک ډېره ونډه/اسهام ترلاسه کړل چې دواړه له مالي ستونزو سره مخ و او زیاته کچه پيسې یې نورو بانکونو لکه د لویډز بانکې ډلې (Lloyds Banking Group) ته چې په ۲۰۰۹ کال کې د HBOS (په انګلستان کې د بانکدارۍ او بیمې شرکت) د اخیستلو لارې د لویډز د TSB (په بریتانیا کې یو پرچون سوداګریز بانک) په واسطه جوړ شو د ننه/ترزیق کړې. په ۲۰۰۸م کال کې د بروان دولت په نړۍ کې د اقلیم د بدلون لومړنی قانون تصویب کړ او په ۲۰۱۰ کال کې يې د برابرۍ/مساواتو قانون معرفي کړ. د بروان تر لومړي وزیر کېدو وروسته د ټول‌پوښتنو له زیاتېدو سره سره په ۲۰۰۸ کال کې د کارګر ګوند محبوبیت د رکود له پیل سره راکم شو او په پایله کې د ۲۰۰۹ کال د اروپايي او سیمه‌ییزو ټاکنو د کمزورو پایلو لامل شو. د ۲۰۱۰ م کال په عمومي ټاکنو کې د کارګر ګوند ۹۱ څوکۍ له لاسه ورکړې چې د ۱۹۳۱ کال راهیسې په واحدو عمومي ټاکنو کې دا د څوکيو له لاسه ورکولو تر ټولو لوی شمېر و. په پایله کې یو معلق پارلمان رامنځته شو چې په هغه کې محافظه کاران تر ټولو لوی ګوند و. د محافظه کار ګوند له خوا د دیموکراتانو له لېبرال سره د اتلافي دولت تر رامنځته کولو وروسته ډېوېډ کامرون د بروان پر ځای د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو. څه موده پس براون په ۲۰۱۴ کال کې د سکاټلنډ د خپلواکۍ د ټول‌پوښتنې په بهیر کې د اتحادیې د خوندیتوب لپاره په ټاکنیزو مبارزاتو کې ممتاز رول ولوباوه.
زده کړې
براون خپلې لومړنۍ زده کړې د کرکالډي په ابتدایه ښوونځي کې بشړې کړې، چېرته چې هغه د چټک تجربوي جریان ښوونیز پرګرام ته وټاکل شو، چې هغه ته یې د کرکالډي تر عالي لېسې دوه کاله مخکې په بېلابېلو ټولګیو کې د هاټ‌هوز/hothouse  (د ماشومانو لپاره یو ښوونیزسیستم، چې د ماشوم د ذهن د تحریک په موخه د یوې موضوع شدیده مطالعه په کې شاملېږي) اکادمیکې زده کړې ورکولې. په ۱۶ کلنۍ کې هغه ولیکل چې د ځوانانو پر ژوند له دغه مزخرف ازمويښت څخه زړه توری او بېزاره دی.
هغه په ۱۶ کلنۍ کې د اېډېنبورګ پوهنتون له خوا د تاریخ په څانګه کې ومنل شو. په خپل پخواني ښوونځي کې يې د راګبای (rugby) د پای لوبې په بهیر کې په سر ضربه ولیده او د شبکیې/ ریتینول له بېل والي سره مخ شو. دا پېښه د دې لامل شوه چې نوموړی د څوګونو جراحي عملیاتونو او درملنو سره سره چې په اونیو په تیاره خونه کې پروت وپه چپه سترګه ړوند شي. وروسته په اېډنبورګ کې د تېنس لوبې پر مهال یې په ښۍ سترګه کې هم ورته نښو ته پام شو. براون د اېډنبورګ په سلطنتي روغتون کې تر ازمویښتي جراحي عملیات لاندې راغی او ښۍ سترګه یې د سترګو د یو ځوان جراح هېکتور چاولا  (Hector Chawla) په واسطه وژغورل شوه. براون په ۱۹۷۲ کې د اېډنبورګ د تاریخ له څانګه څخه د ماسترۍ په کچه په عالي درجه فارغ شو. هغه دوام ورکړ تر څو د تاریخ په برخه کې خپله د دوکتورا درجه ترلاسه کړي چې لس کاله وروسته یې په ۱۹۸۲ کال کې د کارګر ګوند او په سکاټلنډ کې د سیاسي بدلون ۱۹۱۸ -۲۹ له سرلیک سره تر لاسه کړه.
بروان د خپلې ځوانۍ په درشل کې په اېډنبورګ پوهنتون کې له مارګاریتا سره چې د رومانیا ولیعهده شهزادګۍ وه په یوه عاشقانه اړیکه کې ښکېل شو،  مارګاریتا په دې اړه وویل: "دا  یوه ډېره کلکه رومنتیکه/ عاشقانه کیسه وه. ما هېڅکله له هغه سره مینه کول پرې نښول خو یوه ورځ هغه نور ښه نه ښکارېده دا سیاست، سیاست، سیاست و او ما پالنې ته اړتیا لرله." د هغو وختونو یو بې نومه ملګری چې د پاول روټ لېج (Paul Routledge) له خوا د بروان په ژوند لیک کې نقل شوی داسې یادوي: "هغه خوږه او د ښه خوی څښتنه وه او په ښکاره ډول د یو چا لپاره ښه مېرمن کېدی شوه. هغه سپینه وه، که څه هم د هغه په څېر نه وه، خو داسې برېښېده چې هغوی د یو بل لپاره جوړ شوي وو.
په ۱۹۷۲ کال کې هغه مهال چې لا زدکړیال و براون د اېډنبورګ پوهنتون رییس او د اېډنبورګ پوهنتون د محکمې جوړوونکی وټاکل شو او تر ۱۹۷۵ کال پورې یې د پوهنتون د رییس په توګه خدمت وکړ او همدارنګه یې د سکاټلنډ د رېډ پېپر سند (Red Paper) اېډټ کړ.