ارتروپودا
٢ – غڼې شکله چنګښانوټولګې  Class Merastomata: داحيوانات دبرانشي لرونکو ارتروپوداو له ډلې څخه دي او معمولاً بحري حيوانات دي مګرځنې انواع يې په خوږو اوبو کې ژوندکوي دسيفالوتوراکس برخه يې ديوې جوړه چېلسيرا او پنځه جوړو حرکي پښولرونکي دي حرکي پښې په قاعده کې صفحيې شکل دى چې دلامبواو برانشيګانو دنده لري اودغذا دپيداکولو لپاره هم کارکوي تراوسه پورې يوازې د Limulus جنس يې ژوندي دي چې دهندداوقيانوس نه تر استراليا،جاپان ا و شمالي افريقا په سواحلو کې مېندل کېږي. (دليمولس انځور) ٢– دمانډيبوليټ سب فايلم Sub phylum Mandibulata په دې سب فايلم کې دکلک قشر لرونکې کرسټاسيا (Crustacea) حشرات (Insecta) چېلوپودا(Chilopoda) اوډيپلوپودا(Diplopoda) شامل دي داحيوانات دسر په برخه کې انتن په نوم دوه جوړې ضمايم لري نوځکه د Antennata په نوم هم ياديږي په خوله کې يې ژامې دي اوچېلسيرا نه لري) (Chilopoda او(Diplopoda) د Myriopoda په نوم ياديږي په دې فايلم کې دبندونو اوضمايمو دشمېر او ودې له مخې ډيرتوپيرشته ځکه هريوبيل بيل ټولګي کې لوستل کېږي. ١ - د قشريه ټولکې Class Crustacea : کرسټاسياپه خاورو ،خوږو اوترو اوبوکې ژوندکوي داحيوانات عموماً دبرانشيګانو (Branchales) په وسيله تنفس کوي تر٢٦٠٠٠ پورې ډولونه يې پيژندل شويدي چنګښان خرچنګونو او دخوږو او ترو اوبو واړه خرچنګونه په دې ټولګي کې شامل دي دقشريه بدن په دريو برخو وېشل کېږي ،سر،صدر او بطن چې صدر اوسر سره وصل دي په سر کې دوه جوړې انتنونه دي چې دلامسي حس دنده سرته رسوي اطراف يې معمولاً دوه ښاخۍ وي په عالي خرچنګونو (Malacostraces) کې دبندونو شمېراو دجوړښت له مخې ثابت حالت ليدل کېږي دسرپه برخه کې يې يوه ټوټه وي چې دشپږ بندونو صدر يې اته بندونه اوبطن يې شپږبندونه لري او په اخر کې يې په لکۍ (Telson) باندې ختميږي دټولو قشريه دسر په برخه کې پنځه جوړې خارجي ضمايم شتون لري چې دمخکې خواڅخه وروسته دهغوى څخه يادونه کوو. ١ – لمړني انتنونه چې ديومفصلي فلاجيل څخه جوړ دى دوهمي انتنونه چې دوه ښاخۍ دي پورتنۍ ژامې او لاندنۍ ژامې دوه ښاخۍ دژوولو لپاره کارکوي لاندنۍ وروستۍ ژامه (Masxilles) چې دلاندې ژاموپه شکل دي په دوى کې اطراف هم په دوه ښاخۍ شکل دي چې ديو قاعديي Segments دپروتوپوډيټ په نوم جوړښت چې له پاسه يې دوه ښاخيي جوړښت شته چې دبدن داخل خواته دانډوپوديټ (Endopodit) او دبدن خارج خواته دايګزوپوډيټ (Exopodit) په نوم ياديږي .دايګزوپوډيټ ځنې شکلونه دتللو دنده لري اوبندونه يې ديوې ټوټې په شکل دي حال داچې ايګزوپوډيټ په کرستاسيا کې دلامبو وهلو دنده لري اومختلف شکلونه لري برسيره پردې دپروتوپوډيټ (Protopodit) يو راوتلې جوړښت دى چې د Epipodit Exit شته چې دبرانشي دنده سرته رسوي (Protopodit) داخلي برخې يې دخولې په برخه کې ژامې په شکل دنده سرته رسوي او دراوتلو جوړښتونو لرونکي دي چې د Endit په نوم ياديږي دانډو پوډيټ جوړښت دخولې په برخه کې تنقيض کړيدى او ايګزوپوډيټ دلامسې دنده سرته رسوي دکرستاسيابدن دکيتني کيوتيکل په واسطه پوښل شويدى دعالي قشريه اسکليټ پنډ وي مګر ابتدايه قشريه اسکليټ نازک دى په ځنو ډولونو کې پوښ داخل خوات ننوزي چې دعضلات ورسر ثابتيږي. ( دلوبيسټر انځور) داخلي جوړښــــت هاضمي سيستـــم: دخولې څخه وروسته لنډه مرۍ ده چې پراخه شويده اومعده جوړوي معده له دوه برخوڅخه جوړه شويده چې لمړنۍ برخه يې دغذا دټوټه کولو او دوهمه برخه يې پرغذا باندې دفشار واردوي په لمړنۍ برخه کې درې راوتلي جوړښتونه ليدل کېږ ي يعنې غاښونه چې دغذا دميده کولو لپاره کار کوي دوهمه برخې جدارونه يې ګونځې لرې چې دويښته ډوله جوړښتونه ورسره وي او ښه فلتر جوړوي چې يوازې وړه شوى غذا دکولمو خواته پريږدي دغذايي مواد هضم اوجذب په منځنيو کولمو کې صورت نېسي په دې برخه کې دهضمي غدې يعنې دځګر قناتونه هم خلاصيږي حلفي کولمې په مقعدحتميږي. تنفسي سيســتم : اکثره کرستاسيا برانشي لري چې دپښو په قاعده کې پراته وي ډيرواړه خرچنګونه دټول بدن دسطحې له لارې تنفس کولاى شي. دوراني سيســـتم: دوينې دوران يې مختلف شکلونه لري عالي قشريه کې زړه يوه نرۍ لوله ده او په هر بندکې داسټويم (Ostium) لرونکي دي دبدن خاليګاه مايع جذب اومخې ته يې ټيله کوي دزړه څخه شريانونه رواتلي دي چې دهغوى له لارې وينه خاليګاه ته تويېږي وينه دخاليګاه له لارې زړه ته راځي اود منفذ ونو له لارې جذبييږي په ځنو ابتدايې قشريو کې دوينې دوران کيسه ډوله زړه او رګونه لري ياداچې يوازې زړه لري چې وينه عضلاتو دحرکت په نتيجه کې انتقاليږي په ډيرو کوچنيو قشريو کې زړه تنقيض کړيدى لکه : ډفنيا(Diphnia) چې يوازې يوه جوړه Ostilum لري اويا زړه بيخې له منځه تللې. اطراحيه سيسـټم : جوړه لوليې سيستم دى چې ددوهم انتن په قاعده کې موقيعت لري چې دانتني غدو په نوم ياديږي يادمنځنۍ ژامې په قاعده کې ځاى لري دميګزيلري ګلينډ (Maxillary Gland) په نوم ياديږي داغړي دنيپريډياتغيرخوړلې شکل دى. عصبي سيسټــم : دقشريو عصبي سيستم يوه جوړه عصبي کړۍ دي حسي غړي يې چې ډيرښه انکشاف يې کړيدى دسترګو دلامسي او شامي غړي دي په قشريو کې دوه ډوله سترګې موجودي دي يو هغه ډول سترګې دي چې په لاروايي حالت کې لېدل کېږي او دنوپيلوس (Nauplius) په نوم ياديږي او بل يې مرکبې سترګې دي چې په مکمل حيوان کې مالوميږي دنوپيلوس سترګو تعداد په هرحيوان کې يوه دانه ده چې دسر په منځنۍ برخه کې واقع دي داډول سترګې په حيوان کې دتيارې او رڼادتشخيص لپاره دي. تکثري سيســـټم : په ډيرو قشريو کې جنسونه بيل دي ډيرلږ شمېر يې چې پرازيټي دي دهرماپروډايټ په شکل ليدل کېږي دانکشاف له مخې دکرستاسياپيچلې مورفولوژي لري ډيرلږ يې لاروايي مرحلې نه لري کله چې دهګۍ څخه لاروا خارجيږي دا لاروا د Nauplius په نوم ياديږي. نوپيلوس په اوبو کې لامبو وهلې شي جوړښت يې مايکروسکوپي بدن يې کړۍ نه لري او يو هضمي لوله ، يوه ابتدائي عصبي دستګاه ،عضلات ،يوه وسطي سترګه،درې جوړې خارجي ضمايم يعنې لومړنې او دوهمي انتنونه ، پاسنۍ ژامې او داو ديوې جوړې انتني غدو لرونکي دي دلاروا لمړنۍ انتن يو ښاخې اوهم دوه ښاخس او پاسنۍ ژامې دکامل حيوان باندې په څومرحلو او دپوستکي په تغيرونو کې سرته رسيږي ميتامارفوسيس د ضمائمودشکل په تغير او دخلقو په پيداکيدو سره يوځاى وي په ميتامارفوسيس ېې لمړۍ دخيټې په اخر کې لکۍ (Telson) مينځ ته راځي چې دمخرج منفذ لرونکي وي دنوپليوس لاروا په قشريو کې ډير ساده لاروايي شکل دى مګر په ځينو ډولونو کې چې لاروا دهګيو څخه خارجيږي تقريباً مکمل وي چې دلاروازو (Larvazoea) په نوم ياديږي په دې لاروا کې دبدن مفصلې دسينې او دخيټې برخه مشخصه ده او دسرپه برخه کې يوه جوړه مرکبې سترګې لمړنۍ او دوهمي انتنونه او پښې لري په حقيقت کې دجنين وده اود Nauplius مرحله دهګۍ په داخل کې صورت نېسي په دې ډول لاروا کې تغير نظر نوپليوس لاروا ته ډيرلږدي. ١ – ا بتدائي قشريه Entomostraca : په دې ټولګي کې واړه قشريه شامل دي چې په اوبو او دوچې په ولاړو اوبو او ډنډونو کې ژوندکوي داقشريه دعالي قشريه څخه په بطني Abdoma برخه يې داطرافو دنه لرلو له کبله توپيريږي .په دې ټولګي کې,Diaptamus,Daphnia Gyelops او نور شامل دي. ډ فنيا Daphnia : ډفنيا داوبو د ورږې په نوم هم ياديږي واړه چنګکونه لري چې په زياته پيمانه په خوږو اوبو کې دوه کوي او دډيرو کبانو غذا جوړوي د ډفنيا نسل دتناوب (Heterogony) په شکل دي داسې چې په اوړي کې دډفنيا دناالقاح شوى هګيو څخه مونث جنس منځته راځي .دامونث جنس په خپل نوبت سره نه القاح شوى هګۍ جوړولې شي مګر په مني کې مذکرجنس ښکاره کېږي چې مونث هګۍ القاح کړي دا القاح شوى هګۍ ژمې تېروي په پسرلي کې ورڅخه نوې نسل خارجيږي داحيوان دکڅوړې په شان جوړښت لري چې په ده پليې کتيني جدار کې ځاى لري او دسرپه برخه کې دوه جوړه انتنونه ځاى لري چې لومړنې يې وړوکې او دوهم يې تريوې اندازې پورې لوى او دوه ښاخېي وي صدري برخه يې د ٥ – ٦ جوړې پښې لري چې دوړو ويښتانو او دقاعدې په برخه کې دبرانشي لرونکي دي اوبه چې ددې پښو په وسيله جذبيږي دبدن جدار ته داخليږي مګرمايکرو ارګانيزمونه او نور اضافي مواد دوړو ويښتانو په وسيله ودريږي او دخولې خواته رهنمائي کېږي دې حيواناتو بطن لنډ او دصدر خواته ټيټ شويدى دډفنياجسامت دکال په اوږدو کې تغيير کوي داجسامت تراوړي پورې ډېريږي او ترمني پورې بيرته کميږي ډفنيااوبه فلتروي او فلتر شوى مواد دخولې خواته بيايي او دغذا په توګه ورڅخه ګټه اخيستل کېږي. (دډفنيادجوړښت انځور) سا يکلوف : داهم واړه خرچنګونه دي چې دسرپه برخه کې يې دانتن لومړنۍ جوړه ډيره اوږده اودحرکي غړي په توګه کار کوي په خوږو او ترو اوبو کې ژوندکوي ځنې يې دپلنو چېنجيانوکوربه دي ددې حيوان مونث جنس خپلې هګۍ په ځانګړو کڅوړو کې ځان سره ليږدوي بطن يې په پنځه ډوله جوړه پاى ته رسيږي تنفس دبدن دهرې سطحې په وسيله کولاى شي. عالي قشريه Malacostraca عالي قشريه تقريباً 14000 ډولونه لري چې اوږدوالى يې تر 60cm پورې رسيږي بدن يې له 20 – 21 جوړې بندونه لري چې پنځه ياشپږ جوړې په سرکې اته صدري او اووه بطني بندونه دي اطراف نه يوازې په سراو صدرکې بلکې په بطن کې هم شته داطرحيې غړو مجراوى دانتن په قاعده کې خلاصيږي داکثرو بدن دکلک قشرلرونکي چې قشرونه يې مختلف پګمنټونه لري انکشاف يې بې له کوم تغيره وي او ياهم کېداى شي چې په ځنو ډولونو کې دZoealarva په صورت وي. عالي خرچنګونه په سيندونو او بحرونو او وچه کې ژوندکوي په دې ګروپ کې ايزوپوډا (Isopoda) لس پښې لرونکي Decapoda) ( او نور شامل دي چې لس پښې لرونکي په دريو عمده ګروپونو وېشل شويدي. ١ – اوږده لکۍ لرونکي خرچنګونه ٢ – نرمې لکۍ لرونکي خرچنګونه ٣ – چنګښان