cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ټاډ اکین
ټاکنې
په ۲۰۰۰ز کال کې جیم تلنټ د متحده ایالاتو استازی، چې ځان یې د فرماندارۍ لپاره نوماند کړی و؛ له خپل مقامه ګوښه شو او اکین د پارلمان د څوکۍ نیولو لپاره د جمهوري غوښتونکو په مقدماتي ټاکنو کې ګډون وکړ. د باران د ډېر اورښت له امله د رای ورکوونکو شمېر لږ شو او دې چارې له اکین سره مرسته وکړه، چې په مقدماتي ټاکنو کې یوازې په ۵۶ رایو بریالي شي. هغه دوو نامتو نوماندانو؛ جین مکناري د سنټ لویس پخوانی اجرایي مدیر او فرانک فلوترون ایالتي سناتور ته ماتې ورکړه. اکین په هغه شپه چې دی ګټونکی شو ویې ویل: «زما په انتخاباتي مرکز کې به زلزله وشي». اکین په ټولټاکنو کې ټډ هاوس، چې ډیموکراټ ایالتي سناتور و، له ۵۵ سلنه رایو سره مات کړ. هغه بیا هېڅکله هم له داسې جنجالي سیالیو سره مخ نه شو او د پینځو ځلونو لپاره بیا بیا وټاکل شو. اکین په ۲۰۱۰ز کال کې د ۶۷.۹سلنه رایو په اخیستو سره یو ځل بیا وټاکل شو.
اوښتون (بیولوجي)
ټولیزه کتنه
د بېلګې په توګه: کېدای شي یو بورا یا پتنګ له نویو موټېشنونو سره نوی نسل تولید کړي. ډېرشمېر دغه موټېشنونه به هېڅ اغېزه ونه‌لري؛ خو کېدای شي یو موټېشن د بورا د راتلونکي نسل رنګ واړوي او لېدنه یې د ښکار کوونکو ژویو لپاره لا ستونزمنه (یا اسانه) کړي. که چېرې د رنګ دغه بدلون ګټور وي، د دغه بورا د ژوندي پاتي کېدلو او د نوي نسل تولیدولو احتمال لږ څه لوړ دی او د وخت په تېرېدو سره، د دغو موټېشن لرونکو بوراګانو سلنه کېدای شي لا زیاته شي.
ټاډ اکین
د واک دوره
اکین په ۲۰۰۸ز کال کې د امریکا له محافظه کارې اتحادیې نه ۹۶سلنه امتیاز او په ۲۰۰۷ز کال کې یې ۱۰۰سلنه امتیاز ترلاسه کړ.
اکین د واک په دوره کې د پارلمان په رسمي فهرست کې د «سنټ لویس استازي» په توګه ثبت شوی و، په داسې حال کې چې د هغه په سیمه کې د سنټ لویس هېڅ کومه برخه نه وه.
اوښتون (بیولوجي)
ټولیزه کتنه
خنثی موټېشنونه هغو اوښتونونو ته ویل کېږي چې پایلې یې د یوه وګړي د اندامونو پر تناسب باندې اغېزه نه‌کوي. د دغو موټېشنونو شمېر کېدای شي د جنتیکي اوښتنې له‌امله د وخت په تېرېدو سره زیات شي. باور پر دې دی چې ډېرې موټېشنونه د یوه اورګانیزم د اندامونو پر تناسب باندې د پام‌وړ اغېزې نه‌لري. همدا راز، د DNA ترمیمي میکانیزمونه د دې وړتیا لري ترڅو ډېرې بدلونونه، مخکې تر دې چې د تلپاتو موټېشنونه په بڼه کې راڅرګند شي، اصلاح کړي او ډېري اورګانیزمونه د دایمي اوښتلو سوماتیکو حجرو د حذفولو لپاره میکانیزمونه لري.
ټاډ اکین
په ۲۰۱۲ز کال کې د متحده ایالاتو د سنا ټاکنې
د ۲۰۱۱ز کال د می په وروستیو کې اکین اعلان وکړ، چې د جمهوري غوښتونکو له خوا به د ۲۰۱۲ز کال ټاکنو لپاره نوماند وي ترڅو دیموکراټ سناتور کلایر مک کاسیکل ګوښه کړي. د ۲۰۱۲ز کال په اګسټ کې د جمهوري غوښتونکو په مقدماتي ټاکنو کې نور نوماندان دا دي: سوداګر جان برونر، لیکوال او د سوداګرۍ مدیر مارک ممولي او د میزوري پخوانۍ خزانه داره سارا استیلمن وو، چې د ټي (Tea)  د ګوند له ملاتړه برخمن وو. په یوه جنجالي ډګر کې بیا هم اکین د اګسټ په ۷مه د جمهوري غوښتونکو په مقدماتي ټاکنو کې ځان نوماند کړ، چې له ۳۰سلنه نه تر ۳۶سلنه رایې یې ترلاسه کړې. د کلایر مک کاسکیل کمپاین سربېره پر دې چې اصلي سیال یې نه درلود؛ نو له دې سره سره یې په خپلو مقدماتي سیالیو کې ۲ میلیونه ډالر هم مصرف کړل. دغه پیسې یې د اکین په اړه د تبلیغ لپاره مصرف کړې، چې هغه د میزوري لپاره «له حده وتلی محافظه کار» دی.
اکین په عمومي ټاکنو کې له مک کاسکیل او لیبرټاني نوماند جاناتان داین سره مخامخ شو او د تېري په اړه یې تر جنجالي نظرونو وروسته له مک کاسکیل نه ماتې وخوړه.
د ټاکنو پایلې
مخکې تر دغو نظریاتو، اکین په خپله سیالۍ کې د مک کاسکیل پر وړاندې د بریا لپاره د وګړو له خواغوره شوی و، خو هغه په نومبر کې د ۵۴،۷ سلنه رایو په مقابل کې ۳۹.۲ سلنه رایې واخیستې او ماته یې وخوړه. تر ټاکنو وروسته، اکین د ۲۰۱۲ز کال د نومبر او د ۲۰۱۳ز کال د اګسټ ترمنځ ۱۱۱۰۰۰ ډالره مالي مرسته ترلاسه کړه، چې یوه برخه یې په ۲۰۱۸ز کال کې د سنا د مقدماتي ټاکنو لپاره وې، خو د ۲۰۱۳ز کال د جنورۍ په ۳مه یې د ولسمشرۍ له پای ته رسېدو وروسته هغه ځای پرېښود.
اوښتون (بیولوجي)
د اوښتونونو کچه
په انسانانو کې، د اوښتون کچه د هر نسل د یوه جېنوم لپاره کابو 50 تر 90 نوي اوښتونونه (de novo mutations) دي، په‌دې معنی چې هر انسان کابو 50 تر 90 داسې نوي اوښتونونه راغونډوي چې په والدینو کې یې شتون نه‌درلود. دغه شمېر د زرګونو درې‌کسیزو کورنیو (مور او پلار او لږ تر لږه یو ماشوم) د DNA لړۍ‌موندنې له‌لارې ترلاسه شوی دی.
د RNA ویروسونو جېنومونه، د DNA په ځای، پر RNA بنسټ دي. د RNA ویروسي جېنوم کېدای شي دوه څانګې (د DNA په څېر) یا یوه څانګه ولري. په ځینو دغو ویروسونو کې (لکه: د انسان د معافیت له‌منځه وړونکی یوڅانګه‌ییز ویروس یا HIV) د غبرګېدنې عملیه په چټکۍ سره ترسره کېږي او داسې کوم میکانیزم نه‌شته چې جېنوم د دقت (یا سموالي) له اړخه وارزوي. دغه خطا منونکی بهیر ډېري وخت د اوښتونونو لامل ګرځي.
ټاډ اکین
شخصي ژوند
اکین د ۱۹۷۵ز کال په جون کې له لولي بو سره واده وکړ، لولي له هالینز پوهنتون نه فارغه شوې وه. هغوی د شپږو اولادونو څښتنان شول. لولي په کور کې د زده کړې پلوې وه؛ نو له همدې امله یې ټول اولادونه په کور کې وروزل شول. درې زامن یې په اناپولیس کې د متحده ایالاتو د سمندري ځواک اکاډمۍ ته لاړل او د متحده ایالاتو د سمندري سرتېرو غړي شول. کله چې د عراق پر فلوجه ښار یرغل کېده؛ نو یوه زوی یې په دغه یرغل کې ګډون درلود. اکین او مېرمنې یې له ډېرې مودې راهیسې د اکین د کوچنیوالي د دورې په کور کې ژوند کاوه، دغه کور یې له پلاره ورته پاتې و، چې د میزوري ایالت په تون اند کانټري کې و.
روغتیا او مړینه
اکین د ۲۰۰۱ز کال په اپرېل کې د پروستات د سرطان لپاره(په لومړیو مرحلو کې و) عملیات وکړ. هغه د ۲۰۲۱ز کال د اکټوبر په ۳مه ، د ۷۴ کلونو په عمر د سرطان له امله په خپل کور کې ومړ.
د سویلي افریقا کلتور
لوبې
بیبي جیک جیکب ماتلالا، وویاني بنګو، ویلکم نکیتا، ډینګان توبیلا، ګیري کوتزي او براین مچل د سوک وهنې په مشهورو شخصیتونو کې راځي. لوکاس رادیبي او فیلیمون مسینگا (دواړه د لیډز یونایټیډ پخواني غړي دي)، کوینټن فارچون (اتلیټیکو ماډریډ او مانچسټر یونایټیډ)، بینني مک کارتي (ایجکس امستردام، ایف سي پورټو، بلیک برن روورز او ویسټ هام یونایټډ) آرون موکوینا (ایجکس امستردام، بلیک برن روورز او پورټسموت)، ډیلرون بکلي (بورسیا دورتموند) او سټیون پیینار (ایجکس امستردام او ایورټن) د فوټبال هغه لوبغاړي دي، چې په لویو بهرنیو کلبونو کې لوبېدلي دي. سویلي افریقا په ۱۹۷۹ز کال کې جوډي شیکټر او د هغه زوی توماس شیکټر وروزل، چې د فارمولا ون نړیوال اتل و، دوه ځله یې د انډیکار لوبلړۍ ګټلې وه، چې د ۲۰۰۲ز او ۲۰۰۳ز کلونو د منډو د سیالیو په لړ کې یې په دوو لومړیو ایندیاناپولیس ۵۰۰ کې تر ټولو ډېر لیپونه ترسره کړي وو. ډربن سرفر جورډي سمیټ د ۲۰۱۰ز کال د بلابونګ جې-بې سیالۍ وګټلې چې په ټوله نړۍ کې یې لومړی مقام ور په برخه کړ. هرشل ګیبس، ګریم سمیټ، ژاک کیلیس، جې پي ډومیني او داسې نور د کرکټ اوسني مشهور لوبغاړي دي، چې زیاتره یې د هند په غوره لیګ کې هم لوبېږي.
په شوروي اتحاد کې د وګړو تحمیلي لېږد
له ۱۹۳۰ څخه تر ۱۹۵۲ز کال پورې، د جوزف ستالین په امر، د شوروي اتحاد دولت د وګړو بېلابېلې ډلې په تحمیلي ډول کډوالۍ ته اړې کړې؛ دغه فرمان د NKVD (په دننیو چارو کې د خلق کمیساري) مسوول «لاورنتي بریا» له‌خوا اجرا شو. دغه اقدامات کېدای شي په لاندې سترو برخو ووېشل شي: د وګړو د «ضد شوروي» ډلو تبعید (ډېري وخت د «کارګرانو دښمنانو» په کتار کې شمېرل کېږي)، د ټولو ملیتونو تبعید، د کاګر ځواک لېږد، او له قومي اړخه د تصفیه شویو سیمو د ډکولو په موخه په مخالفو لورو کې تنظیم شوي مهاجرتونه. کولاک‌ځپنه (Dekulakization) د لومړي ځل لپاره په بشپړه توګه د یوې طبقې تبعید ښیي، په داسې حال کې چې په شوروي کې د یو بشپړ ملیت د «شوروي کوریاییانو» ځانګړې قومي ډله په ۱۹۳۷ز کال تبعید شوې وه.
په ډېریو حالتونو کې، په پام کې نیول شوي ځایونه لېرې پرتې کم‌نفوسه سیمې وې. په دغه بهیر کې، له شوروي بهر نورو هېوادونو څخه شوروي ته د غیرشوروي تبعو تبعید هم شامل دی. اټکل کېږي چې، په ټولیزه توګه، لږ تر لږه 6 میلیونه وګړي له دننیو تحمیلي مهاجرتونو څخه اغېزمن شوي دي. له‌دې جملې، له ۱۹۳۰ تر ۱۹۳۱ز کال پورې 1.8 میلیونه کولاکان، له ۱۹۳۲ تر ۱۹۳۹ز کال پورې 1.0 میلیونه بزګران او قومي اقلیتونه تبعید شول، په داسې حال کې چې شاوخوا 3.5 میلیونه قومي اقلیتونو ته له ۱۹۴۰ تر ۱۹۵۲ز کال پورې له سره استوګنځي ورکړل شول.
د شوروي آرشیفونو، د ۱۹۴۰ز لسیزې په اوږدو کې د کولاک تحمیلي استوګن کولو پر مهال ۳۹۰،۰۰۰ او د تحمیلي تبعید پر مهال د وګړو ۴۰۰،۰۰۰ د مړینې پېښې مستند کړې دي؛ سره له‌دې، نیکولاس وېرت، د تبعیدونو په پایله کې د مړینو شمېر 1 تر 1.5 میلیونو پورې اټکلوي. معاصرو مورخانو دغه تبعیدونه د بشري جنایتونو او قومي ځپنې په کتار کې راولي. د لوړې کچې مرګ‌ژوبلې دوه پېښې، د کریمیایي تاتارونو تبعید او د چېچېنیانو او اینګوشیانو شړنه وه، چې په ترتیب سره د اوکراین او درېیو نورو هېوادونو، او د اروپا پارلمان له‌خوا د نسل‌وژنې په توګه وپېژندل شوې. د ۱۹۹۱ز کال د اپرېل پر ۲۶، د شوروي اتحاد جماهیرو د روسیې سوسیالېستي فدرال عالي شورا، د بوریس یلستین په مشرۍ، د ځپل شویو وګړو د بیا احیا کولو په هکله قانون تصویب شو، چې د دوه‌یمې مادې له‌مخې یې، ډله‌ییز تحمیلي مهاجرتونه «د ستالین د تور وهنې او نسل‌وژنې پالیسي» ګڼل شوي او محکوم شوي دي.
شوروي اتحاد په اشغال شویو خاورو کې هم وګړي وشړل، چې له بالتیک ایالتونو څخه ۵۰،۰۰۰ او له ختیځې اروپا څخه د آلمانیانو د شړلو په پایله کې ۳۰۰،۰۰۰ تر ۳۶۰،۰۰۰ وګړو ته، د شوروي تبعید، ډله‌ییزو وژنو، توقیف او کارګرانو کمپونو له‌امله، مرګ‌ژوبله واوښته.
د ټولنیزو ډلو تبعید
کولاکان د بزرګرې طبقې یوه څه ناڅه سوکاله ډله وه او د روسیې په وروستۍ ټولواکمنۍ، د شوروي روسیې او د شوروي اتحاد دورو په اوږدو کې ورته د «ټولنیزې طبقې» کړنه کارول کېده. کولاکان د شوروي اتحاد له‌خوا تر ټولو لویه شړل شوې ډله وه. د وګړو بیا استوګن کول، چې په رسمي توګه د کولاکانو لپاره ځانګړي شوي وو، د ۱۹۵۰ز کال تر لومړیو پورې دوام وموند او د بیا استوګن کېدلو څو نورې لویې څپې یې هم درلودې: د ۱۹۵۱ز کال د سپټمبر پر ۵ د شوروي اتحاد دولت د «کولخوزانو پر وړاندې د دښمنۍ عملیاتو» تر سره کولو لپاره، د لیتوانیا له سوسیالېستي جمهوري شوروي څخه د کولاکانو د تبعید فرمان صادر کړ، چې د دغې ټولنیزې ډلې د بیا استوګن کېدلو وروستۍ پېښه وه.
ګڼ‌شمېر کولاکان، د ملیت په پام کې نه‌نیولو سره، په سایبریا او مرکزي اسیا کې استوګن شول. د شوروي اتحاد د آرشیفونو په استناد، چې په ۱۹۹۰ز کې خپور شوی ؤ، ۱،۸۰۳،۳۹۲ وګړي د کارګرو مستعمرو او کمپونو ته په ۱۹۳۰ او ۱۹۳۱ز کلونو کې استول شوي وو، خو ۱،۳۱۷،۰۲۲ تنه تر مقصد پورې ورسېدل. په کوچنۍ کچه تبعیدونو له ۱۹۳۱ز کال وروسته هم دوام درلود. د راپورونو له‌مخې، له ۱۹۳۲ څخه تر ۱۹۴۰ز کال پورې، د کارګرو په مستعمرو کې، د کولاکانو یا د هغو خپلوانو د مړینې شمېر ۳۸۹،۵۲۱ ته رسېده. د ټولو تبعید شویو وګړو د شمېر په هکله د نظر اختلافونه شتون لري. د محافظه‌کارۍ اټکل له‌مخې، له ۱،۶۷۹،۵۲۸ څخه تر ۱،۸۰۳،۳۹۲ وګړي تبعید شوي وو، په داسې حال کې چې د لوړو اټکلونو له‌مخې، د ۱۹۳۷ز کال په رارسېدو سره ۱۵ میلیونه یوازې کولاکان او کورنۍ یې تبعید شوې وې او د تبعید پر مهال ډېري وګړي مړه شوي دي، خو مجموعي شمېر یې لا هم نامعلوم دی.
د کارګر ځواک لېږد
د وګړو جزایي تبعید د ګولاګ له‌خوا ترسره شو او په شوروي اتحاد کې د تحمیلي استوګن کولو ترتیب، د شوروي اتحاد د لېرې پرتو کم‌نفوسو سیمو د ښکېلاکۍ له اړتیاوو سره سم پلان شوی ؤ (په لوړه کچه دغه تبعید په لوېدیځ کې یو لانجمن بحث راوپاروه چې د شوروي اتحاد اقتصادي وده تر ډېره د ګولاګ بندیانو د غلامې کارګرې طبقې پر بنسټ ولاړه وه). په ورته مهال کې، په یوشمېر حالاتو کې کاري ځواک، په بې‌تاوتریخوالې توګه، ډېري وخت د «استخدام» له‌لارې لېږدول کېده. د استخدام دغه بڼه ډېري وخت په تحمیلي استوګن شویو سیمو کې تر سترګو کېده، چېرې چې وګړو د بیا استوګن کېدلو هیله درلوده. د بېلګې په توګه: د دونباس او کوزباس د کاني حوزو کاري ځواک په دغه ډول استخدام شوی دی.
له دوه‌یمې نړیوالې جګړې وروسته خپل هېواد ته ستنېدا
د ۱۹۴۵ز کال په مې میاشت کې د جګړې په پای ته رسېدو سره، میلیونونه شوروي اتباع په اجباري ډول (او د خوښې پر خلاف) خپل هېواد ته ستانه شول. د ۱۹۴۵ز کال د فبروري پر ۱۱، د یالتا کنفرانس په پای کې، متحده ایالاتو او بریتانیا له شوروي سره «هېواد ته د بېرته ستنېدو» یو تړون لاسلیک کړ.
د دغه تړون د شننې او تحلیل له‌مخې، د شوروي اتحاد اتباع، د خوښې پر خلاف، په اجباري ډول خپل هېواد ته راستانه شول. د متفقینو چارواکو خپلو نظامي ځواکونو ته امر وکړ ترڅو د شوروي اتحاد میلیونونه وګړي، چې پخوا په شوروي کې استوګن وو (او ځیني یې له آلمانیانو سره همکار وو) له اروپا څخه شوروي اتحاد ته وشړي؛ په دغه شړنه کې زیات‌شمېر هغه کسان هم شامل وو چې له روسیې څخه بهر شوي وو او د څوګونو لسیزو لپاره یې بل تابعیت اخېستی ؤ. هېواد د تحمیلي ستنېدا عملیات له ۱۹۴۵ څخه تر ۱۹۴۷ز کال پورې ترسره شول.
د دوه‌یمې نړیوالې جګړې په پای کې، له ۵ میلیونو څخه زیات «بې‌ځایه شوي وګړي» د آلمان په اسارت کې پاتې او شوروي اتحاد ته ونه‌استول شول. شاوخوا ۳ میلیونه یې، په آلمان او اشغالي خاورو کې تحمیلي کارګران (Ostarbeiter) وو.
شاوخوا یو او نیم میلیونه د جګړې اسیران، هېواد ته ستانه شوي تحمیلي کارګران او نور بې‌ځایه شوي وګړي، په ټوله کې، څلور میلیونه کسان د NKVD چاڼنې کمپونو (نه ګولاګ) ته واستول شول. د ۱۹۴۶ز کال په رارسېدو سره، ۸۰ سلنه ملکي وګړي او ۲۰ سلنه د جګړې اسیران ازاد شول، ۵ سلنه ملکي وګړي او ۴۳ سلنه د جګړې اسیران بېرته عسکرۍ ته جلب شول، ۱۰ سلنه ملکي وګړي او ۲۲ سلنه د جګړې اسیران کاري کنډکونو ته واستوال شول او ۲ سلنه ملکي وګړي او ۱۵ سلنه د جګړې اسیران (له ۱،۵۳۹،۴۷۵ ټول شمېر څخه ۲۲۶،۱۲۷ کسان). په دننیو چارو کې د خلق کمیساري (NKVD)، یعنې ګولاګ ته واستوال شول.
مداګاسکار: افریقا ته وتښتیدل
قیصه
د دوی ګران مرکزي پارک ژوب ته بیرته ستنیدو ته لیواله ، د نیو یارکز تیم چوکاټ-الیکس ، ځان جذب شوی زمری؛ مارټي ، خوشبین زیبرا میلمان ، د هایپوکونډرییاک جراف ، او ګوریا ، منحنی هیپو-د ځینې نوي ملګرو سره په کمیدونکي کارګو الوتکه کې سپاره. په هرصورت ، دا ځل ، ټیم د نه ختمیدونکي افریقایي سوانا په فلیټ میدانونو کې راښکته شو ، په ځانګړي او خورا ډیر پیژندل شوي ځای کې چپه شو چیرې چې یادونه ډیریږي او هرڅوک د خپل افق پراخه کولو فرصت ترلاسه کوي. ایا افریقا ته تښتیدل به الیکس سره مرسته وکړي د هغه اصلیت بیرته کشف کړي؟
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
د عربو پاڅون
د شریف پوځ چې د عربو یا حجاز پوځ هم بلل کېږي د حسین او هاشمیانو په مشرۍ، مصر ته د برتانوي را لېږل شويو ځواکونو په پوځي ملاتړ، په بریا سره وجنګېد او د حجاز او اردن له ډېرو سیمو څخه یې عثماني پوځیان وویستل. بلوا کوونکو په پایله کې دمشق ونیوه او د حسین د یوه زوی، فیصل په مشرۍ یې د سوریې د عربي  شاهۍ چې یوه لنډ مهاله ټولواکي وه، بنسټ کېښود.
له سایکیس-پيکوټ تړون ( Sykes–Picot Agreement چې د عربو تر منځ د سایکس-بیکو په نامه مشهور دی) څخه وروسته، منځنی ختیځ د یو متحد عربي حکومت پرځای د برتانیې او فرانسې تر واک لاندي سیمو یا قیمومیت باندې ووېشل شو او برتانیې خپله هغه ژمنه چې، د یوه متحد خپلواک عربي حکومت څخه به ملاتړ کوي، پوره نه کړه.
مخینه
په عثماني سترواکۍ کې د ملتپالنې د راپورته کېدنې مخینه لږ تر لږه تر ۱۸۲۱ز کال پورې رسېږي. د عربي ملتپالنې رېښې مشرِق (د مصر ختیځ ته عربي خاورو) ته، په ځانګړې توګه د شام اړوندو هېوادونو ته رسېږي. له لومړۍ نړیوالې جګړې وړاندې د عربي ملتپالانو سیاسي لور موندنه عموماً معتدله وه. د هغوی غوښتنو اصلاحي بڼه لرله او په عموم کې کورواکۍ، په زده کړو کې د عربي ژبي ډېرې کارونې او د ارامۍ په وخت کې په خپلو سیمو کې د عربي سرتېرو د خدمت کولو په تړاو د عثماني سترواکۍ په عسکري خدمت کې بدلون راوستلو ته محدودې وې.
د ترکي ځوانانو انقلاب د ۱۹۰۸ز کال د جولای په دریمه پیل شو او په چټکۍ سره په ټوله سترواکۍ کې خپور شو. په پایله کې یې، دویم سلطان عبدالحمید د ۱۸۷۶ز کال د اساسي قانون د بیا جوړونې یا اعادې اعلانولو او د عثماني پارلمان بیا تنظیمولو ته مجبور کړای شو. یاده دوره د دویم اساسي قانون د دورې به نامه مشهوره ده. د ۱۹۰۸ز کال په ټاکنو کې، د ځوانو ترکانو د اتحاد او ترقۍ کمېټه (CUP) د شهزاده صباح الدین په مشرۍ د لیبرالې اتحادیې په وړاندې برلاسې شوه. نوی پارلمان له ۱۴۲ ترکانو، ۶۰ عربو، ۲۵ البانیایانو، ۲۳ یونانیانو، ۱۲ ارمنیانو (د ۴ داشناکو او ۲ هنچاکو په ګډون)، ۵ یهودو، ۴ بلغاریایانو، درې صربیانو او یو ولاک څخه تشکیل شوی و.
د ځوانو ترکانو د اتحاد او ترقۍ کمیټې اوس په مرکزي کولو او عصري کولو ډېر ټینګار پیل کړ. [ سرچینې ته اړتیا لري] یاد غورځنګ د یو پیغام تلقین کاوه چې د اسلامي اتحاد، عثمانیزم او ترکی اتحاد مخلوط و، او د حالاتو مطابق تعدیل کېده. د ځوانو ترکانو د اتحاد او ترقۍ کمېټه، له زړه او رېښې څخه ترکي ملتپالان وو، چې غوښتل یې د عثماني سترواکۍ د چارو واګي د ترکانو په لاسونو کې وویني، چې دې امر عرب مشران راوپارول او دې ته یې چمتو کړل چې په ورته توګه د ملت پالنې له لید لوري فکر وکړي. د پارلمان عربو غړو د ۱۹۰۹ز کال د ځوابي کودتا ملاتړ وکړ، چې موخه یې د مشروط یا پارلماني نظام پای ته رسول او بیا ځلي د دویم عبدالحمید د مطلقه ټولواکۍ یا سلطنت رامنځته کول و. د واک له ګدۍ څنګ ته شوي سلطان هڅه وکړه تر څو د ځوانانو ترکانو د سیکولري سیاستونو د ختمولو له لارې، عثماني خلافت احیا کړي، خو د مارچ د ۳۱مې  پېښې په ترڅ کې، چې ځوانو ترکانو په کې ځوابي کودتا ته ماتې ورکړه، خلیفه سلانیک ته تبعید شو، په پای کې یې ورور پنځم محمد د هغه ځای ناستی شو.
په ۱۹۱۳ز کال کې، له ختیځ څخه روڼ اندو او سیاستوالو په پاریس کې د عربو په لومړنۍ کنګره کې سره ولیدل. دوی په عثماني سترواکۍ کې د لا ډېرې کورواکۍ او برابرۍ په پار په عربي خاوره کې په عربي ژبه د لومړنیو او منځنيو زده کړو فرصت برابرولو، د ارامۍ په وخت کې په عثماني پوځ کې عربو سرتېرو ته د دوی د کورنو ته څېرمه د خدمت کولو اجازه ورکولو او لږ تر لږه په عثماني کابینه کې د درې عربو وزیرانو ګومارلو په ګډون یو لړ غوښتنې چمتو کړې.
ځواکونه
اټکل کېږي چې په یاده بلوا کې د ښکېلو عربو شمېر شاوخوا ۵۰۰۰ سرتېرې وو. پر دې سربېره په دې شمېر کې احتمالاً یواځې هغه منظم عرب سرتېري شامل وو چې د سینا دښتې او فلسطین په عسکري عملیاتو کې مصر ته د ایډمونډ ایلنبي له را لېږل شوو ځواکونو سره په ګډه په منظمه توګه جنګېدلي وو، او هغه ځواکونه چې د ټي. اي. لارنس او فیصل تر لارښوني لاندې په نامنظمه توګه جنګېدلي وو په کې شامل نه دي. په یو لړ مواردو کې په ځانګړي ډول د سوریې په ورستیو عسکري عملیاتو کې، به دا شمېر په کافي اندازه زیاتېده. زیات شمېر عربانو په پاشلې توګه په بلوا کې ګډون وکړ، اکثرو به هغه وخت چې عملیات روان وو یا یوازې هغه وخت چې جنګ به د دوی ټاټوبي ته ننوت، په بلوا کې ګډون کاوه. د بېلګي په توګه، د عقبې د جګړې په اوږدو کې، په داسې حال چې د عربي ځواکونو شمېر په پیل کې یوازې څو سوه تنه و، له زرو تنو ډېر نور ځایي خلک په عقبه باندې د وروستۍ حملې په پار له دوی سره یو ځای شول. د فیصل د اغېزمنو ځواکونو اټکلونه له یو بل سره توپیر لري، خو لږ تر لږه د ۱۹۱۸ز کال په زیاتره موده کې یې شمېر ښایې ۳۰۰۰۰ تنو ته رسېده.
هاشمي پوځ له دوه بېلابېلو ځواکونو جوړ شوی و، قبیلوي نامنظم ځواکونه چې د عثماني سترواکۍ سره یې چریکي جنګونه پرمخ بېول او شریفي پوځ، چې له عثماني عرب اسیرانو څخه تشکیل شوی و او په عمومي جګړو کې یې برخه اخیستله. هاشمي ځواکونو په لومړیو کې خورا لږ تجهیزات لرل، خو ټاکل شوې وه چې، وروسته به له برتانیې او فرانسې څخه ورته په کافي اندازه وسلې په ځانګړې ډول، ټوپکونه او ماشیندارې را ورسېږي.
د بلوا په لومړیو ورځو کې، د فیصل د ځواکونو ډېری برخه بېدیانیو یا بانډه چیانو او نورو کوچي قبیلو جوړه کړې وه، چې یوازې خورا کمزوري متحدین وو او له ټولیزې موخې څخه زیات خپلو قبایلو ته وفادار وو. کوچیانو تر هغې جګړه نه کوله ترڅو چې به مخکې له مخکې د سرو زرو سکې ورکړل شوې نه وې او د ۱۹۱۶ز کال تر پایه فرانسې ۱.۲۵ ملیون فرانک سره زر د بلوا سره د مرستې په پار مصرف کړي وو. د ۱۹۱۸ز کال تر سپټمبر پورې برتانیې د بلوا سره په میاشت کې ۲۲۰۰۰۰ پونډه مالي مرسته کوله.
فیصل هیله من و چې له عثماني سترواکۍ سره عرب ځواکونه به بلوا کولو ته تیار او له ده سره به یو ځای شي، خو عثماني دولت خپل ډېر عرب پوځونه د جنګ لومړۍ لوېدیځې لیکې ته ولېږل او په دې بنسټ په حقیقت کې یوازې د ګوتو په شمېر تښتېدلي سرتېري د عسکري عملیاتو په وروستیو کې د عرب ځواکونو سره یوځای شول.
لويه ټولنه
لويه ټولنه يا Great Society په متحده ايالتونو کې د کورنيو خپرونو يا پروګرامونو يوه ټولګه وه، چې په ۱۹۶۴ـ۱۹۶۵ز کال کې د ديموکراتيک ولسمشر لېندن بي جانسن “Lyndon B. Johnson” له لورې پيل شو. ياده اصطلاح په لومړي ځل په اوهايو پوهنتون کې د ولسمشر ليندن بي جانسن له لورې د ۱۹۶۴ز کال د بريليکونو د وېش مراسمو پر مهال رامنځته شوه او د نوموړي د کورني بحث وړاندې کونکې شوه. اصلي موخه د بې وزلۍ او نژادي بې عدالتۍ په بشپړ ډول له منځه وړل وه.
په دې دوره کې د لګښتونو نوي ستر پروګرامونه پيل شول، چې زده کړې، روغتيايي پاملرنه، ښاري ستونزې، کليوالي بېوزلي او لېږد رالېږد يې په ګوته کول. ياد پروګرام او د هغه نوښتونه په وروستيو کې د نوموړي او په ۱۹۶۰ ز لسيزه او وروستيو کالونو کې د هغه د ملګرو دېموکراتاتو له لورې کانګرس کې پر مخ وېوړل شول. لويه ټولنه د عمل پراختيا او سيمې له مخې د فرانکلين ډي روزولټ د نوې راکړې ورکړې يا “New Deal” په نوم کورني بحث سره ورته وه.
د لويې ټولنې ځينې وړانديزونه د جان اف کينيډي له “New Frontier” خپرونې له لورې ځنډول شوي نوښتونه وو. د جانسن بريا په ۱۹۶۴ زکال کې د ديموکراتاتو د لويې بريا په ملتيا د نوموړي د هڅونې پر مهارتونو باندې تکيه وکړه؛ يادې بريا زيات نوی ازادي غوښتونکي يا ليبرالان کانګرس ته راوړل او په دې سره يې په ۱۹۶۵ز کال کې د استازو يا عوامو مجلس له ۱۹۳۸ ز کال راهيسې تر ټولو زيات ليبرال غړي لرونکی مجلس کړ. په ۸۸ کانګرس کې اټکل شوې وه، چې په مشرانو جرګه يا سنا کې ۵۶ ليبرالان او ۴۴ محافظه کار او د استازو مجلس کې ۲۲۴ ليبرالان او ۲۱۱ محافظه کار غړي وو. د کانګرس ۸۹ دوره کې د اټکل له مخې د مشرانو جرګې ۵۹ غړي لېبرالان او ۴۱ محافظه کاران وو او د استازو د مجلس ۲۶۷ غړي لېبرالان او ۱۶۸ يې محافظه کاران وو.
د جګړې ضد ديموکراتانو شکايت وکړ، چې د ويتنام جګړه باندې لګښت د لويې ټولنې د عمل مخنيوی وکړ. په داسې حال کې چې ځينې خپرونې له منځه تللې وې يا دا چې تمويل يې کم شوی و، مګر د روغتيايي پاملرنې، روغتيايي مرستې، د امريکا پخواني قانون “Older Americans Act” او فدرالي زده کړو د تمويل په ګډون زياتره خپرونې يې تر اوسه دوام لري. د لويې ټولنې خپرونې د جمهوري غوښتونکو ريچارد نېکسن او ګيرالډ فورډ د ادارو پر مهال پراخه شوې.
اقتصادي او ټولنيز حالتونه
د پخواني “New Deal” خلاف چې د سخت مالي او اقتصادي ناورين ځواب و، د لويې ټولنې نوښتونه د چټکې اقتصادي ودې د يوې دورې پر مهال راغلل. کينيډي across-the-board د مالياتو کمولو وړانديز وکړ، چې په متحده ايالتونو کې د لوړې ماليې کچه ۲۰ سلنه يانې له ۹۱ سلنې څخه ۷۱ سلنې ته راټيټوي. د نوموړي ياد وړانديز د نوموړي له وژنې څخه درې مياشتې وروسته د جانسن تر ادارې لاندې د ۱۹۶۴زکال فبروري کې نافذ شو. د مالياتو کمښت په يو څه ټيټو ډلو او همدا راز شرکتونو لپاره د پام وړ نرخونه هم کم کړل. د ماليې د کمښت په لومړي کال کې ناخالص کورنی توليد ۱۰ سلنه او اقتصادي وده په منځني ډول له ۱۹۶۱ څخه تر ۱۹۶۸ز کال پورې ۴،۵ سلنه لوړه شوه.
ناخالص کورنی توليد په ۱۹۶۴ز کال کې ٪۷، ۱۹۶۵ز کال کې ٪۸ او ۱۹۶۶ز کال کې ٪۹ لوړ شو. د بېکارۍ کچه ٪۵ ته ښکته شوه او په ۱۹۶۶ز کال کې د کال ۷۰۰۰ ډالر يا ورڅخه د زيات عايد لرونکو کورنيو شمېر ٪۵۵ ته ورسېد، چې په ۱۹۵۰زکال د دې ډول کورنيو شمېر يوازې ٪۲۲ و. په ۱۹۶۸ ز کال کې هغه وخت چې جان کينيت ګالبرايت “John Kenneth Galbraith” د شتمنې ټولنې يا “Affluent Society” نوی ټوک خپور کړ، د امريکايي کورنۍ منځنی عايد په ۸۰۰۰ ډالر ودرېد، چې دا کچه يوې لسيزې پخوا په پرتله دوه برابره وه.
اوهايو او مشيګن کې د جانسن ويناوې
د لويې ټولنې “Great Society” اړوند د جانسن لومړۍ کارونه د اتنس اوهايو کې د ۱۹۶۴ز کال د می په ۷ نېټه د اوهايو پوهنتون کې زده کونکو ته د وينا پر مهال تر سره شوه: "«او ستاسې په زړورتيا، ستاسې په شفقت او ستاسې له هيلو سره سم به موږ يوه لويه ټولنه جوړه کړو. دا هغه ټولنه ده، چې هيڅ کوچنی به په کې له خوړو او هيڅ ځوان به پهه کې له زده کړو بې برخې نه پاتې کېږي»."نوموړي وروسته په ان اربور مشيګن ‘Ann Arbor, Michigan’ کې د ۱۹۶۴ز کال د می په ۲۲ نېټه د مشيګن پوهنتون کې د يوې بلې وينا پر مهال لويې ټولنې لپاره خپلې ځانګړې موخې په رسمې ډول وړاندې کړې. "«موږ به د دې ځوابونو د موندلو په موخه له ټولې نړۍ څخه غوره فکر او پراخه پوهه راټوله کړو. زه د داسې کاري ډلو د رامنځته کولو اراده لرم، چې د ښارونو، طبيعي ښکلا، د زده کړو د کيفيت او نورو راپورته کېدونکو ننګونو په اړه به د ناستو او کنفرانسونو لړۍ برابروي. موږ به له دې څېړنو څخه د لويې ټولنې پر لور د خپلې دورې په کار اچول يا تنظيمول پيل کړو."
د ولسمشرۍ کاري ځواکونه
د ان اربور “Ann Arbor” له وينا څخه نږدې سمدستي وروسته ۱۴ بېلابېلو کاري ځواکونو د ولسمشريزو مرستيالانو بېل مويرس “Bill Moyers” او ريچارد ان ګوډوېن “Richard N. Goodwin” له لارښوونې سره سم نږدې د متحده ايالتونو د ټولو سترو اړخونو څېړل پيل کړل. د تګلارې يا پاليسۍ په اړه د ماهرينو د مشورې ورکولو په موخه د خپلو وظيفوي ځواکونو په کارونه کې جانسن د کينيډي بېلګه څارله، مګر د کينيدي خلاف يې خپلو کاري ځواکونو ته په پټه د کار کولو لارښوونه وکړه. د نوموړي اراده دا وه چې د هغو وړانديزونو د عمومي نيوکې له امله د خپلې خپرونې د خنډ مخه ونيسي، چې تر اوسه يې بيا کتنه نه وه شوې. کاري ځواک يا ډله په منځني ډول له پينځو تر اوه تنو غړي درلودل او په عمومي ډول له حکومتي ماهرينو او پوهنيزو اشخاصو څخه جوړه شوې وه.
وروسته له هغې چې د کاري ځواک راپورونه سپينې ماڼۍ ته وسپارل شول، مويرس د بيا کتنې دويم پړاو پيل کړ. سپارښتنې د اړوند استازوليو په منځ کې خپرې شوې وې او کړنلارو د کانګرس له لارې د وړانديز شوي مشروعيت د تر لاسه کولو په موخه وده کړې وه. جانسن د ۱۹۶۵زکال د جنوري په ۴ نېټه د خپل دولت د اتحاديې له ادرسه “Union Address” د خپل وړانديز شوي پروګرام ډېره برخه اعلان کړه.
د ۱۹۶۴ زکال ټاکنې
د ۱۹۶۴زکال د مدني حقونو له قانون “Civil Rights Act” څخه پرته د لويې ټولې د بحث موضوع د ۱۹۶۴زکال د ولسمشريزو ټاکنو د مبارزو پر مهال په پراخه کچه بحث شوې موضوع نه وه. جانسن د ۶۱ سلنه رايې په تر لاسه کولو سره ټاکنې وګټلې او له شپږ ايالتونو څخه پرته يې نور ټول ايالتونه ومنل. ديموکراتانو په ۸۹ کانګرس کې د هرې خونې د دوه پر درې څخه د زياتې برخې د اداره کولو پوره څوکۍ خپلې کړې، چې په مشرانو جرګه کې يې ۶۸ د ۳۲ څوکيو او د استازو جرګه کې يې ۲۹۵ د ۱۴۰ څوکيو په توپير درلودې.
جانسن د يهودي رايې لوی اکثريت وګټه، چې يوه لېبرالي ټاکنيزه سيمه وه چې د لويې ټولنې پياوړی ملاتړ يې وکړ.
زېږدونکی ملت
موږ په هغو اساسي عواملو پسې ګرځېدو،چې د مشترک وجدان رامنځ ته کوونکی وه او د انسان د استثمار او واکمنۍ پر وړاندې دوو عنصرو، مشترک درد او غوښتنې ته ورسېدو او ومو لیدل،چې د درد دا اشتراک هغه مهال پایداره راټولوونکي کېږي،چې تومنه یې د حق، عدالت او تقوی ( او د غربي لیکوالانو په وینا، انساني او مترقي)  داعیه وي. همدا تومنه ده،چې خپله د ژوند په څېر ژوندۍ او ژوند ورکوونکی ده او همدا تومنه ،چې د خلکو اجتماعي قالب ته ورننوځي؛نو دوی ډله ایز حرکت او تکامل او فرهنګ سازۍ او دود زېږونې ته هڅوي،چې دا ټول د یو ملت د خپلواکۍ او تمایز ظواهر دي.
اوس په دې پراخه نړۍ کې داسې ملتونه وینی،چې مخلتفې ژبې، دودونه او نژادونه لري او په مختلفو اقلیمي ،جفرافیايي شرایطو کې اوسېږي او ګڼ سیاسي واحدونه یا دولتونه یې جوړ کړي دي،چې ټول یو له بل څخه جدا او مستقل دي او دا ددې نړۍ اسلامي هېوادونه دي. د ملیت غربي او کلاسیک میعارونو دوی یو له بل څخه بېل کړي دي او لکه د پردیو او بهرنیو هېوادونو په څېر دوی هم یو بل پردي ګڼي. دا هېوادونه باید یو له بل څخه بیل وي او دا بیلتون او پردېوالی ناوړه پایلې لري،چې تاسې یې پخپله وینی؛خو له دې دومره ظاهري اختلاف سره بیا هم په ټولنو کې د وحدت عنصر تر سترګو کېږي.
په دې ټولو بېلابېلو خلکو کې یو مشترک او پراخ لامل وینو او هغه اسلام دی او اسلام هم ځان ته داسې نړۍ ده،چې پراخ فرهنګ او ځانګړي دودونه لري. ودې ګورو،چې له اسلام سره د زړه تړنې په صورت کې ددې ملتونو د مشترک وجدان بنسټ او ملي وحدت څرنګه دی؛یعنې اسلام د یوې جهان بینۍ په توګه دوې ته د څه ډول داعیوو ښوونه او روزنه کوي. دویم دا چې دا ټولنې د اسلام په درلودلو بیا هم پر کومو مشترکو دردونو مبتلا دي.
مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِ إِلاَّ أَسْمَاء سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَآؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلّهِ أَمَرَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَعْلَمُونَ ( یوسف/۴۰)
ژباړه - تاسې د هغه (= الله) پرځاى بې له (څو) نومونو بل څه نه لمانځئ، چې تاسې او پلرو مو پرې نومونه ايښى دي او خداى پر(حقانيت) يې كوم دليل ندى نازل كړى، حكم يوازې د"الله " دى؛امر يې كړى چې بې له هغه بل څوك مۀ لمانځئ، دا سم دين دى؛ خو ډېرى خلك نه پوهېږي.
يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ ( حج/ ۷۳)
ژباړه - خلكو! يو مثال راوړل كېږي؛ نو غوږ ورته كېږدئ: هغوى چې تاسې يې د "الله" پر ځاى بلئ، هېڅكله يو مچ نشي پيدا كولاى ، كه څومره هم ددې كار لپاره لاسونه سره يو كړي او كه مچ وغواړي، چې له هغوى څه وتښتوي؛ نوخلاصولاى يې ترې نشي.(نو) غوښتونکى(طالب= عابدان) او هغه چې غوښتنه ترې کېږي(مطلوب= معبودان) دواړه بې وسې دي.
وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ ( حج/۷۸)
ژباړه : او د خداى په لار كې داسې جهاد وكړئ لکه څنگه چې ( د هغه په لار کې) د جهاد کولو حق دى. هغه تاسې غوره كړئ او په دين (اسلام) كې يې پرتاسې څه سختي او دروند كار ندى ايښى. د خپل پلار ابراهيم د دود (لاروي وکړئ) خداى تاسې په مخكېنيو كتابونو او پدې اسماني كتاب (قرآن ) كې "مسلمانان " ونومولئ ، چې (د خداى) استازى پر تاسې شاهد وي او (تاسې)  پرخلكو شاهدان اوسئ؛ نو لمونځ  وكړئ او زكات وركړئ او په الله منګولې ولګوئ(ورته پناه يوسئ چې) هغه ستاسې پالندوى دى؛ نوڅومره غوره پالندوى او ډېر ښه مرستندوى دى !
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ(حجرات ۱۳)
ژباړه-  خلكو! په واقع كې موږ تاسې له يوه نارينه او يوې ښځې پيدا كړي ياست او موږ تاسې څانګې (او خېلونه) او ټبر ټبر وګرځولئ چې يو بل وپېژنئ (خو دا د امتياز كچه نده) په حقيقت كې د خداى پر وړاندې ډېر عزتمن مو، ستاسې ډېر پرهېزګار دى.
وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ( ال عمران/۱۰۳)
ژباړه -  او ټول د خداى پر رسئ [ = قرآن ، اسلام او د يووالى پر هر ډول و سېله ] ټينګې منګولې و لګوئ او مۀ خپريږئ. د خداى هغه(ستر) نعمت راياد كړئ، چې تاسې د يوبل دښمنان وئ ؛ خو هغه ستاسې په  زړونوكې مينه واچوله او لدې امله سره  وروڼه شوئ  او تاسې د يوې اورينې كندې پرغاړه  ولاړ وئ؛ خو خداى ترې وژغورلئ، خداى تاسې ته خپل آيتونه څرګندوي، چې ګوندې سمه لار ومومئ.
ژباړه – (( تاسې غوره امت ياست چې د خلكو ګټې ته رادبره شوي يئ ( داچې ) پر نېكيو امر او له بديو منع كوئ.))
څوک،چې د آزادي غوښتونوکیو نهضتونو په اړه څېړنې کوي،پوهېږي،چې  د ملتونو او امتونو آزادي په دې کې ده،چې فرد یا ټولګی که څه هم لږ وي ؛نو په واقعي مانا سره د دنیا له قید، اسارت او زړه تړنې څخه آزاد شوي وي او د آزادګۍ کاملې درجې ته رسېدلې وي او خپلو خلکو او ملت ته ووايي،چې که ملتونه غواړي،چې د دنیا اربابان دې پرې واکمن وي؛نو همداسې به واکمن وي او که اراده وکړي؛نو همدا د زور اربابان به لکه د واورې په شان په اوبو کې ویلي او پوپنا شي. د انسان د آزادۍ بنسټ له یوې خوا پر حقانیت او خپل مظلومیت ایمان دی او بلخوا د روزګار د اربابي واکمنیو ځوړتیا او بطلان دی. تر اسلام بل کوم روښانه دین شته،چې خپلو پیروانو ته د آزادګۍ د اصولو ښوونه کوي؟
توحید او اسلام؛یعنې آزادي او ژغورنه، یعنې د زنځیرونو او قیوداتو ماتول او د خدای پر لوري د سپېڅلتیا او تکامل د لارې پرانستل دي. اسلام خپلو پیروانو ته وايي،د ځمکې پر مخ،چې د رنګونو، نژادونو او ژبو دا اختلاف وینی او هغوی،چې دا بېلتون او تفرقې ته ملاک ایښی؛نو دا جوهري او اصیل څیز نه دي. په مجموع کې هغوي تر ټول شریف او عزیز دي،چې د انسانیت د تکامل په لار کې قدم ږدي. د رنګونو،ژبو او دودونو دا اختلاف،چې په بشر کې وینې؛نو دا هماغسې اختلاف دی، لکه،چې په نور طبیعت کې یې ګورې، د یو حقیقت بېلابېلې جلوې یا بڼې دي او په وجود کې د کثرت او غنا څرک دی،چې هر ګل یو رنګ او بوی لري او بېلې ځانګړنې او ګټې لري،چې دا ټول د ادمیت د حرکت په لار کې د خپلې اعلا مبدې پر لوري تقدیر او ارزیابي کېږي. دا اختلافونه نه یوازې د جدایۍ او دشمنۍ لامل نشي کېدای ؛بلکې ددوي پېژندنه ده،چې مادي او معنوي تکامل زېږوي.تاسې،چې د هر نژاد، اقلیم او ژبې څخه یې  او په دې لار کې سره مشترک یې؛نو لار مو دا ده،چې ددې خدايي لارې ټینګه ساتنه وکړﺉ او یو له بل څخه مه بېلېږﺉ او دا اوسنی نعمت مو په یاد وي،چې تر دې مخکې د یو بل دښمنان وای ؛خو د اسلام او توحید په جوهر مو وحدت وموند او ددې وحدت ثمره یوه نړۍ پوهه،فضیلت او اخلاق شو،چې د بشریت کاروان ته مو ډالۍ کړ. که تاسې د نېکیو مدافع او د فساد او ظلمونو دښمن اوسی؛نو د جهان تر ټولو غوره امت به یې. ستاسې د مادي او اجتماعي ژوند محصول پر یو بل ظلم او استثمار و. ((يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنفُسِكُم مَّتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا)) ( یونس/۲۳). بلخوا همدا مادي ژوند مو د فردي او اجتماعي  تکامل او ودې تومنه ده. ((إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاء أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاء فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالأَنْعَامُ)) (یونس/۲۴)
اوس چې د دنیا دا اجتماعي ژوند د تکامل او تجاوز یو ډول معجون دی؛نو د ا چې ظلم ،تیری د پراختیا فرصت پیدا نه کړي، ستاسې لاره چاره او د درد درمل مو دا دی،چې پر وحدت او حق حکومت باندې په پوره ایمان سره په ګذشت او فداکارۍ ، د مال او خودپرستیو د واکمنۍ پر ضد تل او د ټول عمر لپاره د قیام او مبارزې په حال کې اوسی.
'''يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ. تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ (صف/۱۰،۱۱)'''
ژباړه- مؤمنانو! ايا تاسې ته داسې يوه راكړه وركړه دروښيم، چې له دردناك عذابه مو وژغوري؟! - پر خداى او استازي يې ايمان راوړئ او د خداى په لار كې پخپلو مالونو او ځانونو جهاد وكړئ ،كه پوهېږئ  دا (سرښندنه) درته (تر هر څه) غوره ده.
او په دې ترتیب به ستاسې د ملیت بنسټ او په تاسې کې د مشترک وجدان جوړونکی عامل به پر خدای ایمان ( داعیه) او ستاسې جهاد وي.( هغه مشترک درد،چې عملي بڼه یې موندلې او د قیام  او د نفس د قربانۍ مرحلې ته رسېدلی)
وَالَّذِينَ آمَنُواْ مِن بَعْدُ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ مَعَكُمْ فَأُوْلَئِكَ مِنكُمْ(انفال/۷۵)
ژباړه : او كومو خلكو چې وروسته ايمان راووړ او هجرت يې وكړ او له تاسې سره يې (يوځاى) جهاد وكړ؛نو هغوى هم له تاسې دي.
ژباړه: (( انسانه! په حقيقت كې ته د خپل پالونكي لوري ته پوره هڅې كوې (او كړاوونه ګالې)؛نو ورسره به مخ شې.))
بېلابېل اسلامي امتونه،چې دومره یو له بل څخه بیل دي، د داعیې او جهانبینۍ له مخې تر دا شان ښوونو او تلقین لاندې دي. دا خپله د خلکو مشترک فرهنګ جوړوي اوهمدې اسلامي او توحیدي فرهنګ ورته داسې قهرمانان او شهیدان روزلي او داسې خاطرې او حماسې یې ورته پرېښي، چې په ټولیز ډول د مشترک او اسلامي وجدان په جوړښت کې یې د پام وړ ونډه لري.
په لومړۍ هجري پېړۍ کې اسلامي او توحیدي اصول او داعیې دومره په څرګند او روښانه ډول خلکو ته ابلاغ شول ،چې د هغه وخت ټول متمدنوخلکو پخپل روڼ وجدان ومانه. ډېر ژر یو مشترک ملت یا اسلامي " بین الملل" رامنځ ته شو؛خو دا وحدت ډېر ژر په تفرقې بدل شو دا ځکه،چې د هغه وخت مشرانو ونه غوښتل یا یې ونشو کړای،چې د واقعي اسلامي داعیوو مفاهیم درک کړي. له اسلامي بین الملل څخه د یوې امپراطورۍ او عربي خلافت برداشت وشو او دا د اسلام له اصولو سره څرګند مخالفت و؛نو ځکه لاس ته راغلی وحدت ډېر ژر مات شو او ورپسې نور بدلونونه، کمزورۍ او انحرافات رامنځ ته شول،حتی تر دې ،چې په تدریج سره مسلمانان ویده شول. له دې وېده کېدنې سره سم مسیحی غرب راویښ شو. د سرشاره اسلامي،اجتماعي،فرهنګي او علمي دودونو څخه په ګټه اخستنې یې خپل د غربي تمدن بنسټ کېښود ،داسې تمدن ،چې د دنیا له حکومت، دنیاپرستۍ، ثروت او تجاوز څخه یې جرړه اخسته.
د اسلام او توحید آزادي بښوونکي شعارونو نه یوازې مسلمانان؛بلکې بل هر ظلم کتلی ملت،چې له دې ښوونو سره اشنا شوي؛نو په هغوی کې یې هم خوځښت رامنځ ته کړی دی. په نوبنیاده افریقايي هېوادونو او همداشان تر استعمار لاندې په عربي هېوادونو کې، اسلام د نهضت د ایدیولوژۍ او د محرومینو د قيام په بڼه اوختې دی. د غرب تمدن هم، چې په پټه او ښکاره له پېړیو راهېسې له اسلام سره جنګېږي؛نو د دې پدېدې په لیدلو سره په خوځښت کې راغلی؛ یعنې استعمارګر او بورژوا غرب، له مارکسیست شرق سره جوړجاړی کوي او بلخوا له صهیونیسم سره د ذاتي اتحاد له مخې د اسلامي هېوادونو په زړه کې یو دولت رامنځ ته کوي او همداراز په دې هڅه کې هم دی،چې د نورو ادیانو د پیروانو لکه زرتشتیانو او بودایانو زړونه هم لاس ته راوړي.
اوس داسې ښکاري،چې غرب د اسلام او مسلمانانو پر ضد د اسلام او عدالت ضد ټول ځواکونه سره یوځای راټولوي او سنبالوي یې. نو ځکه له هر ګوډه او هره ګړۍ د اسلامي ښوونو او شعارونو د کمزوري کولو لپاره دسیسې او توطیې روانې دي،ددې توطیو او اتحاد مجموع، په دردمندو مسلمانانو کې د مشترک درد د حس د پیاوړتیا لامل ګرځي او د هغوي د ملي وجدان جوړښت لاپسې مضبوطوي.
هغه لید او د دردنو دا احساس نن ورځ پر ورځ د پرمختګ او پراختیا په حال کې دی او اسلامي ملیت یو ځل بیا د زېږېدنې په حال کې دی. هغه ملت،چې له قراردادي او اسلامي پولو اوختې او ټول مسلمانان او حتی ټول آزاد یکتاپرسته انسانان رانغاړي،هغه ملت،چې د هر قوم، طبقې او کورنۍ واکمني نفی کوي او انکار ترې کوي او له ټولو فکري، اجتماعي او سیاسي زنځیرونو او جغونو څخه د بشر ژغورنه او آزادی یې بیخ بنا ده او د خدای په لوري ورته هدایت کول دي. د عبدالرحمن کواکبي، سید جمال الدین ، محمد عبده، نایني، اقبال او بشیر ابراهیمي له اسلام او توحید څخه د نوي لید مخکښان دي او د نوي اسلامي درد او غوښتنې لومړني احساس کوونکي او د توحید د ملیت نوي بنسټګر ول او دا د اقبال لاهوري چغه ده،چې د سحر د باد په څېر د مسلمانانو وېده او متفرق زړونه راویښوي او د خدای د خلق د بې منته خدمتګزارۍ رسالت او د بشر د آزادګۍ او آزادۍ رایادوي:
ای غنچه خوابيده چو نرگس نگران خيز
كاشانه ما رفت به تاراج غمان خيز
از ناله مرغ سحر ، از بانگ اذان خيز
وز گرمی هنگامه آتش نفسان خيز
از خواب گران ، خواب گران ، خواب گران خيز
از خواب گران خيز
دريای تو درياست كه آسوده چو صحراست ؟ ! دريای تو درياست كه افزون‏
نشد و كاست ؟ !
بيگانه آشوب و نهنگ است چه درياست ؟ ! از سينه چاكش صفت موج‏
روان خيز !
خواب گران ، خواب گران ، خواب گران خيز
فرياد ز افرنگ و دلاويزی افرنگ
فرياد ز شيرينی و پرويزی افرنگ
عالم همه ويرانه ز چنگيزی افرنگ
معمار حرم باز به تعمير جهان خيز
سالمون پی چیس
سالمون پورټلینډ چیس (۱۸۰۸، ۱۳ جنوري – ۱۸۷۳، ۷ می) یو امریکایي سیاستوال او قانون پوه و، چا چې د متحده ایالاتو د شپږم لوی څارنوال په توګه خدمت کړی. هغه همدارنګه د «اوهایو» د درویشتم والي په توګه خدمت کړی، د متحده ایالاتو په سنا کې یې د اهایو استازیتوب کړی او د متحده ایالاتو د خزانې د پنځه ویشتم وزیر په توګه یې دنده تر سره کړې. چیس له همدې امله د امریکا د هغو لږو سیاستوالو له ډلې و، چا چې د فدرالي دولت په دریواړو څانګو کې خدمت کړی.
د نیو «هامسپشایر» په «کارنیش» کې زېږدلی چيس مخکې له دې چې په «سنسنياټي» کې قانوني فعاليت منځ ته راوړي، د لوی څارنوال «ویلیم وریټ» څخه يې قانون زده کړ. هغه د مرییتوب مخالف شو او په مکرر ډول یې د تښتیدليو مريانو څخه په محکمه کې دفاع وکړه. چیس په ۱۸۴۱ز کال کې چیس د «وای» ګوند پریښود، څو له «ليبرټي» ګوند مشر شي. په ۱۸۴۸ز کال کې، هغه د «ازادې خاورې» (Free Soil Party) له ګوند سره مرسته وکړه او پخوانی ولسمشر «مارټین وان بورین» یې بیا ځلې وګماره چې د دې د دې ګوند د مشرۍ د نوماند په توګه کار وکړي. په همدې کال کې «چیس» د سنا مجلس ټاکنې وګټلې او هغه د ۱۸۵۰ز کال جوړ جاړي او د کانساس - نبراسکا قانون سره مخالفت وښود. د کانساس–نیبراسکا قانون وروسته، چیس د جمهوري ګوند په جوړولو کې مرسته وکړه، کوم چې په سیمو کې د مرییتوب پراختیا سره مخالف ګوند و. د سنا له پریښودو وروسته، چیس د ۱۸۵۶ز څخه تر ۱۸۶۰ز کال پورې د اوهایو د والي په توګه خدمت وکړ.
چیس په ۱۸۶۰ز کال کې ولسشمرۍ ټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو له خوا د ولسشمرۍ نوماندۍ غوښتنه وکړه، خو دې ګوند په خپله ملي جرګه کې ابراهیم لینکن وټاکه. وروسته له هغې چې لینکن ټولټاکنې وګټلې، هغه د «چیس» څخه د خزانې د وزیر په توګه د خدمت غوښتنه وکړه. چیس په هغه مقام کې د ۱۸۶۱ز څخه تر ۱۸۶۴ز کال پورې خدمت وکړ، سخت کار یې وکړ، څو ډاډ ترلاسه کړي چې د کورنۍ جکړې په اوږدو کې اتحاديه ښه تمویل شوې وه. چیس د ۱۸۶۴ز کال د جون په میاشت کې د کابینې څخه استعفا وکړه، خو په سخت دريځو جمهوري غوښتونکو کې یې خپل ملاتړ وساته. تر يو بريده د سخت دريځو جمهوري غوښتونکو د خوشحالولو لپاره، لینکن چیس نوماند کړ چې د سترې محکمې تشه ډکه کړي، کومه چې د سترې محکمې د رئیس «راجر ټاني» د مړينې له امله منځ ته راغلې وه.
چیس د ۱۸۶۴ز څخه په ۱۸۷۳ز کال کې د هغه تر مړينې د سترې محکمې د رئیس په توګه خدمت وکړ. هغه په ۱۸۶۸ز کال کې د اتهام د پروسې په اوږدو کې د ولسشمر «انډریو جانسون» د سنا د محاکمې مشري وکړه. محکمې ته د هغه د نوماندۍ سره سره، چیس د مشرۍ لټه هم جاري وساتله. په ۱۸۶۸ز کال کې هغه د دیموکراتیکمشرۍ نوماندۍ او په ۱۸۷۲ز کال کې د ليبرال جمهوري غوښتونکو مشرۍ نوماندۍ هڅه وکړه، خو بريالی نه شو.
د ژوند لومړي کلونه
چیس د ۱۸۰۸ز کال د جنورۍ په ديارلسمه نېټه د «نیو هامپشایر» په «کارنیش» کې زېږېدلی و، د مور بلار نومونه يې «رالسټون» او «ایتامار چیس» وو، څوک چې په ۱۸۱۷ز کال کې مړه شول، کله چې «سالمون» نهه کلن و. د هغه پلرني کډوال نېکه د انګلیستان د «کارنویل» «اکیولا چیس» و، څوک چې د بېړۍ مشر او د ۱۶۴۰ز کال په شا اوخوا د ماساچوسټس په نيوبري کې مېشت شو، په داسې حال کې چې د هغه مورني نيا او نېکه «الیکزانډررالسټون» او «جانیټ بالوچ» و چې په اصل کې د سکاټلینډ د فالکریک اوسېدونکي وو. د هغه مور د کموسرچينو او لسو بچيانو سره پرېښودل شوې وه، او «سالمون» د ۱۸۲۰ز څخه تر ۱۸۲۴ز کال پورې په اوهایو کې د هغه له اکا مذهبي مشر «فیلانډر چیس» سره اوسیده، څوک چې په لویدیځ کې د پروټیسټانټ اسقفي  کلیسا یو مخکښ شخصیت و. د د متحده ایالاتو سناتور «ورمونټ» «ډوډلي چیس» یې بل اکا و.
مخکې له دې چې د «ډارټماوټ» کالج د کوچنيانو په ټولګي کې شامل شي، هغه د «ورمونټ» د «وینډسټر» او د «اوهایو» د  «ورتینګټن» په عام ښونځي او په «سنسنياټي» کالج کې زده کړې وکړې. هغه د «الفا ډیلټا فای» او «فای بیټا کاپا» ورورولۍ ټولنو غړی و او له «ډارټماوت» څخه په ۱۸۲۶ز کال کې په عالي درجه فارغ شو. کله چې په «ډارټماوت» کې و، هغه د «ورمونټ» د «رویالټن» په «رویالټن اکاډمۍ» کې درس ورکاوه. چیس وروسته د کولمبیا ولسوالۍ ته ولاړ، چیرته چې هغه یو معیاري ښونځی پرانيست، په داسې حال کې چې د متحده ایالاتو د څارنوال جنرال «ویلیم وریټ» څخه یې زده کړې کولې. هغه په ۱۸۲۹ز کال کې د وکيلانو ټولنې ته  داخل شو. د «سالمون پی چیس» د زیږدو ځای او د کوچنیوالي کور تر اوسه د «نیو هامپشاير په «کارنیش» کې دی.
حقوقي او سياسي مسلک
چیس د اوهایو «لولینډ» ته نږدې کليوال کور ته ولاړ، او د ۱۸۳۰ز څخه یې په سنسنياټی کې حقوقي فعالیتونه پر مخ وړل. نوموړی د دولت د قوانينو په اړوند د خپل اعتبار وړ راټولولو له امله شهرت ته ورسېد، کوم چې د اوږدې مودې لپاره په دې موضوع يو معياري اثر وګرځېد.
له پيل څخه، د هغه ژوند ته له ګواښ سره سره، نوموړي له هغو خلکو دفاع وکړه چې له مرییتوبه تښتیدلي او يا د دوی سره د مرستې له امله د قانوني تعقیب لاندې وو، په کال ۱۸۳۷ز کال کې د «مالټیډا» قضيه يې د يادولو وړ ده. هغه د هغه مهال يې د مرییتوب د مخنیوي لور ته پاملرنه زياته شوه، کله چې په ۱۸۳۵ز کال کې د هغه لومړۍ میرمن «کاترین جین ګارمیس» مړه شوه، دوی  ۱۸۳۴ز کال د مارچ په مياشت کې واده کړې و او هغه له واده ډېره ژر وروسته مړه شوه، همدا پېښه د هغه د روحاني بيا وېښېدو لامل وګرځېده. نوموړي په بيل کې د امريکايی سنډی ښوونځي اتحاديې سره کار وکړ.په داسې وخت کې چې په سنسنياټي کې په عامو افکار د سویلي سوداګریزو اړیکو واکمني درلوده، په ۱۸۳۶ز کال کې د سنسنياټي بلوا پر مهال د «جیمز جي بیرني» په چاپ ځای د برید په ګډون له سيمه ييزو پېښو څخه اغېزمن شوي چیس خپل ځان د مرییتوب مخالف خوځښت سره وتاړه. چیس همداراز د ادبي «سيمي کالون کلب» ټولنې غړی هم و؛ د دې ټولنې په غړیو کې «هاریټ بیچر سټو» او «کالوین الیس سټو» هم شامل وو. چیس د سیاسي اصلاح کونکو مشر شو او د «ګاریزونیايي» مرییتوب ختمولو غورځنګ سره يې مخالفت وکړ.
په ۱۷۹۳ کې د تښتدلي غلام قانون تر مخې په «اوهایو» کې د نیول شويو خلکو د دفاع لپاره، چیس د «د تښتیدلو غلامانو څارنوال» و نومول شو. د متحده ایالاتو د سترې محکمې په وړاندې له اساسي قانون سره د تښتیدلي مریی قوانینو د سمون په اړوند د «جونز وی وان زینډټ» په قضیه کې د هغه استدلال ځانګړې پاملرنه راجلب کړه. چیس ادعا وکړه چې مرییتوب سيمه ييز حيثيت لري، نه ملي او دا چې دا یواځې د مثبت دولت قانون له مخې شته. هغه استدلال وکړ چې فدرالي حکومت ته د اساسي قانون له مخې واک نه دی ورکړل شوی چې په هر ځای کې مرییتوب رامنځته کړي او دا چې کله یو مریی سړی د داسې دولت قانوني دايرې څخه ووځي، چيرته چې مرییتوب قانوني وي، نو هغه مريی نه پاتې کېږي؛ هغه یو سړی پاتې کیږی او هغه قانون شاته پریږدي، کوم چې دا مریی کړی و. په داسې او ورته نورو قضيو کې، محکمې د هغه پر ضد حکم وکړ او د «جان وان زانډټ» پر ضد پرېکړه پر ځای پاتې شوه.
که څه هم په ۱۸۴۰ز کال کې د سنسنياټي ښار شورا کې د یو کال مودې لپاره د «وای» په توګه وټاکل شو، په بل کال کې چیس دا ګوند خوشې کړ. په ۱۸۴۰ز کل کې، هغه د ازادۍ ګوند جوړولو کې مرسته وکړه. د اوه کلونو لپاره، چیس په اوهایو کې د ازادۍ ګوند مشر و. هغه د خپل عملي اند او سیاسي فکر په مرسته د خپل ایډیالیزم له انډول ساتلو سره مرسته وکړه. چیس د تګلارو او ويناوو په چمتو کولو کې مهارت درلود او په ۱۸۴۳ز کال کې يې د ملي ازادۍ تګلاره او په ۱۸۴۵ز کال کې يې د ازادۍ وينا چمتو کړل. د ازادۍ ګوند جوړول کرار کرار پر مخ روان و. د ۱۸۴۸ز کال په رارسید، چیس د نیو یارک د «بارنبرنرز» یا »وان برن» ډیموکراټانو سره د ازادۍ د ګوند د یوځای کولو په هڅو کې لارښود و، څو د آزادې خاورې ګوند جوړ کړ.
یخ عمر
یخ عمر Ice Age د ۲۰۰۲ امریکایی کمپیوټر انیمیشن کامیډي فلم دی چې د کریس ویج لخوا لارښود شوی او د مایکل جے ویلسن له کیسې څخه د کارلوس سالداناه لخوا په ګډه لارښود شوی. د بلیو سکای سټوډیوز لخوا د لومړي فیچر فلم په توګه تولید شوی ، دا د شلمې پیړۍ فاکس لخوا د مارچ په ۱۵ ، ۲۰۰۲ کې خپور شو. په فلم کې د ری رومانو ، جان لیګیزامو ، او ډینس لیري غږونه شامل دي.
قیصه
۲۰،۰۰۰ کاله دمخه ، زموږ سیاره د یخ عمر ته ننوځي. د څارویو هر ډول سویل ته مهاجرت پیل کوي ، د ډیر ګرم اقلیم په لټه کې. سیډ ، یو سست څوک چې هیڅکله خبرې نه کوي د خوب څخه پاتې کیږي پداسې حال کې چې هرڅوک سویل ته سفر پیل کوي. بیدار کیدل ، هغه له میني سره وکتل ، یو لوی سړی چې شمال ته سفر کوي ، او پریکړه کوي د هغه تعقیب کړي. کله چې د انسانانو کمپ د پړانګانو لخوا برید کیږي ، یوه ښځه خپل ماشوم اخلي او په سیند کود کوي. مخکې لدې چې هغه ډوبه شي ، ماشوم د مني او سیډ لخوا ژغورل کیږي. دوه څاروي پریکړه کوي چې د پلار لټون وکړي او ماشوم ورته بیرته ورکړي. ډیاګو ، یو له پړانګانو څخه چې په انسانانو یې برید کړی ، هم د ماشوم ادعا کولو لپاره راځي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
د هایدروجن تولید
د هایدروجن تولید د هایدروجن ګاز د تولید لپاره د صنعتي مېتودونو کورنۍ ده. له ۲۰۲۰ کال راهیسې ډېره برخه (۹۵ سلنه) هایدروجن له فوسیلي سون‌توکو څخه د طبیعي ګاز او نورو ټيټ وزنه مالیکولي هایدروکاربونونو د بخار د اصلاح، د لوړ مالیکلولي وزن لرونکو هایدروکاربونونو د جزوي اکسیډېشن او پر ګاز د ډبرو سکرو د بدلولو له لارې تولیدېږي. د ژوندیو موجوداتو کتلې پر ګاز بدلول، د صفر کاربن ډای اکسایډ په انتشار سره د تودوخې له لارې د میتان کیمیاوي بدلون او د اوبو الکټرولیز د هایدروجن د تولید نور مېتودونه دي. دا وروستي دوه مېتودونه چې د تودوخې له لارې د میتان کیماوي بدلون او د اوبو الکټرولیز کول دي، په مستقیم ډول د لمریزې برېښنا په څېر د برېښنا د هرې سرچینې په مرسته اجرا کېدای شي.
د هایدروجن تولید په هره صنعتي ټولنه کې مهم رول لري، ځکه چې هایدروجن د ډېری اساسي کیمیاوي پروسو لپاره اړین دی. په ۲۰۲۰ کال کې په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۸۷ میلیون ټنه هایدروجن تولید شوی دی چې په بېلابېلو کارونو لکه د تېلو په تصفیه کولو، (د هابر د پروسې له لارې) د امونیا (NH3) او (د کاربن مونو اکسایډ د کمولو له لارې) د میتانول (CH3OH) په تولید او په ترانسپورت کې د سون‌توکي په توګه کارول شوی دی. په ۲۰۲۱ کال کې په نړیوال بازار کې د هایدروجن د تولید ارزښت ۱۳۵.۹۴ میلیارد امریکايي ډالرو ته ورسېد او تمه کېږي چې دا شمېر تر ۲۰۳۰ کال پورې د ۵.۴ سلنه مرکبې کلنۍ ودې د اندازې له مخې له ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۳۰ کال پورې ۲۱۹.۲ میلیارد ډالرو ته لوړ شي.
د هایدروجن د تولید مېتودونه
د هایدروجن د سوداګریز تولید لپاره څلور لویې سرچینې موجودې دي چې طبیعي ګاز، تېل، د ډبرو سکاره او د اوبو الکټرولیز دي؛ دا سرچینې په ترتیب سره د نړیوال هایدروجن د تولید ۴۸، ۳۰، ۱۸ او ۴ سلنه برخه جوړوي. فوسیلي سون‌توکي د صنعتي هایدروجن اصلي سرچینه ده. کاربن ډای اکسایډ له طبیعي ګاز څخه د هایدروجن د تولید لپاره په ۷۰ - ۸۵ سلنه مؤثریت سره او له نورو هایدروکاربونونو څخه د مؤثریت په بېلابېلو درجو سره جلا کېدای شي. په ځانګړې توګه په لویه کچه هایدروجن معمولاً د میتان یا طبیعي ګاز د بخار د اصلاح له لارې تولیدېږي.
د بخار په مرسته د میتان اصلاح
د بخار په مرسته د میتان اصلاح له طبیعي ګاز څخه د هایدروجن د تولید یو مېتود دی. د طبیعي ګاز ډېری برخه میتان (CH4) دی. دا په اوس مهال کې د صنعتي هایدروجن تر ټولو ارزانه سرچینه ده. د نړۍ شاوخوا ۵۰ سلنه هایدروجن په دې طریقه تولیدېږي. په دې پروسه کې د بخار او نېکل د کتلست په موجودیت کې ګاز ته له ۷۰۰ څخه تر ۱۱۰۰ سانتي ګرېد درجو (۱۲۹۲ تر ۲۰۱۲ فارنهایټ درجو) پورې تودوخه ورکول کېږي. د انډوترمیک تعامل په پایله کې د میتان مالیکولونه ماتېږي او کاربن مونو اکسایډ او مالیکولي هایدروجن (H2) جوړېږي. د کاربن مونو اکسایډ ګاز له بخار سره یو ځای د اوسپنې له اکسایډ یا نورو اکسایدونو څخه تېرېږي او د اوبو – ګاز د ځای پرځای کېدو تر یوه تعامل لاندې راځي تر څو ډېره اندازه هایدروجن ترلاسه شي. د دې پروسې نیمګړتیا دا ده چې فرعي محصولات یې په اتوموسفیر کې کاربن مونو اکسایډ، کاربن ډای اکسایډ او نور ګلخانه‌یي ګازونه خپروي. د خامو مادو (طبیعي ګازونو، بډایو یا غني ګازونو، نفتا او نورو) کیفیت ته په کتو سره یو ټن تولید شوی هایدروجن له ۹ تر ۱۲ ټنو پورې کاربن ډای اکسایډ تولیدوي او دا یو داسې ګلخانه‌يي ګاز دی چې ښايي جلا شي.
د دې پروسې لپاره د لوړې تودوخې بخار (H2O) له میتان (CH4) سره په یوه انډوترمیک تعامل کې تعامل کوي او سنټېز ګاز تولیدېږي.
CH4 + H2O → CO + 3 H2
په دویم پړاو کې اضافي هایدروجن په ټيټه درجه تودوخه کې چې شاوخوا ۳۶۰ درجې سانتیګراد (۶۸۰ درجې فارنهايټ) وي، د اوبو – ګاز د تعامل له لارې تولیدېږي:
CO + H2O → CO2 + H2
د اکسیجن اتوم له اضافي اوبو (بخار) څخه ایستل کېږي تر څو کاربن مونو اکسایډ کاربن ډای اکسایډ ته اکسیډایز شي. دغه اوکسیډېشن د تعامل د ساتلو لپاره اړینه انرژي هم برابروي. د پروسې د مخته وړلو لپاره اړینه اضافي تودوخه معمولاً د میتان د یوې برخې په سوځولو سره برابرېږي.
د ډبرو له سکرو یا کولې څخه د هایدروجن تولید
د دې لپاره چې د ډبرو له سکرو یا کولې څخه هایدروجن تولید شي، د ډبرو سکاره پر ګاز اړول کېږي. د دې لپاره چې د ډبرو سکاره پر ګاز واړول شي، د ډبرو سکرو د مالیکولي رابطو د ماتولو لپاره بخار او اکسیجن کارول کېږي او د هایدروجن او کاربن ډای اکسايډ ګازي مخلوط جوړوي. کاربن ډای اکسایډ او ککړوونکي ښايي د ډبرو سکرو د سوځولو په پرتله له هغه ګاز څخه په اسانۍ سره حذف یا وایستل شي چې د ډبرو سکرو له ګازي کولو څخه ترلاسه شوی دی. بل مېتود د تودوخې په لوړه او ټيټه درجه کې د ډبرو د سکرو کاربني کول دي.