cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هاوارډ فلوري
په داسې حال کې چې د پنسلینو د اختراع ډیری اعتبار فلمېنګ ته رسېږي، خو دا فلوري او د هغه ډله وه چې په اکسفورډ پوهنتون کې یې وروسته له هغه په یوې ګټمنې او اغېزمنې دوا بدل کړل، چې اړوند یې فعالیتونه له لسو کالونو راهیسې په ټپه درېدلي و. هغوی د دغو درملو د ودې، خالص سازۍ او جوړولو په موخه داسې تخنیکونه وړاندې کړل چې د هغو کیمیاوي جوړښت یې وټاکه، د هغو کارکړنه یې کشف کړه، په حیواناتو باندې یې د هغو اغېز و ارزاوه او د لومړي ځل لپاره یې په انسانانو باندې د هغو کلنیکي ازموینه ترسره کړه. دوی له دغې مادې څخه په ۱۹۴۱ زکال کې د اکسفورډ د یوه ساتونکي پولیس په درملنه کې ګټنه وکړه. هغه مخ پر ښه کېدو شو، خو له دې امله ومړ چې هغه مهال فلوري ونشو کولای په کافي کچه دغه درمل تولید کړي. له دې وروسته په بریتانیا، متحده ایالاتو او شمالي افریقا کې د دغې مادې اړوند نورو ازموینو په لوړه کچه بریالیتوب له ځانه سره درلود.
اټکل کېږي چې د فلوري کشف له ۸۰ میلیونو څخه د زیاتو کسانو ژوند ژغورلی او له همدې امله د اسټرالیا علمي او طبي ټولنه هغه ته د یوې مخکښې څېرې په سترګه ګوري. د اسټرالیا لومړي وزیر رابرټ منزیس وویل: «د نړیوالې هوساینې له لید څخه، فلوري تر ټولو مهم هغه کس دی چې تر نن ورځې بل هغسې په اسټرالیا کې نه دی زیږېدلی».
لومړنی ژوند
هوارډ والټر فلوري د ۱۸۹۸ زکال د سپټمبر په ۲۴مه د سویلي اسټرالیا د مرکزي ښار اډلاید سویل ته په مالورن ښار کې وزیږېد. د هغه د تخلص قافیه د «ساري یعنې وبخښه» له کلمې سره یو شان ده. نوموړی د انګلستان په اکسفورډ شایر کې د بوټ جوړونکي جوزف فلوري یوازنی زوی و چې په ماشومتوب کې لندن ته کډه شو، چېرې چې د هغه نیکه د بوټانو د جوړونې سوداګري پیل کړه. د جوزف فلوري لومړنۍ مېرمن شارلوټ ایمز وه چې له هغې یې دوه لوڼې لرلې؛ شارلوټ په ۱۸۸۰ زکال کې او آنی هم په ۱۸۸۲ زکال کې وزیږېده. وروسته له هغه چې مېرمن یې د سږو په سل ناروغۍ اخته شوه، کورنۍ یې سویلي اسټرالیا ته له دې امله کډه وکړه چې ګویا هلته هوا ښه ده. د هغې روغتیایي حالت ورځ تر بلې مخ پر خرابېدو روان و، تر هغه چې د ۱۸۸۶ زکال په اپریل کې مړه شوه. جوزف فلوري د بوټ جوړونې خپله سوداګري په اډلاید کې تاسیس کړه او د خپل کور د ساتونکي له لور برث مري والډهم سره یې واده وکړ. د دوی لومړنۍ ماشومه د هېلدا په نامه وه چې په ۱۸۹۱ زکال کې وزیږېده. هېلدا بیا وروسته د پتالوژۍ او مایکروسکوپي درملنې په برخه کې یو له مخکښانو څخه شوه. ورپسې یې د والټا په نامه بله لور په ۱۸۹۲ زکال کې وزیږېده. له همدې امله فلوري له ځانه څلور مشرې خویندې لرلې چې له دغو څخه دوه یې میرنۍ وې.
ویاړونه او جایزې
فلوري په ۱۹۴۵ زکال کې د ایډنبورګ پوهنتون څخه د درمل جوړونې په برخه کې د کامرون جایزه او د جراحۍ په برخه کې یې د مرستو له امله د لیسټر مډال ترلاسه کړ. نوموړي د همدغه کال په وروستیو کې د لیسټر مډال د ورکړې په مراسمو کې د انګلېنډي جراحانو سلطنتي کالج ته خپله وینا «د درملیزو موخو لپاره د مایکرو ارګانېزمونو د ګټنې» تر عنوان لاندې وکړه. هغه له ګڼ شمېر بریتانوي او نور بهرنیو پوهنتونو څخه افتخاري درجې ترلاسه کړې دي چې په دغو کې د برازیل د سائوپائولو پوهنتون هم شامل دی. نوموړي په ۱۹۴۷زکال کې د طبي سلطنتي ټولنې د سرو زرو مډال ترلاسه کړ. سربېره پر دې یې په ۱۹۴۶ زکال کې د فرانسې تر ټولو لوړ افتخاري نښان لژیون دونور، په ۱۹۴۸ زکال کې یې د امریکا د شایستګۍ نښان او په ۱۹۶۵ زکال کې یې د سیمتسونین انستیتیوت څخه د جیمز سمیتسون مډال ترلاسه کړ.
بانو راډیو (سرپل)
بانو د سرپل ولايت يوه له فعالو راډيوګانو څخه ده او خپرونې يې په ١٣٨٦ لمريز کال کې پيل کړې دي. ياده راډيو د شفېع الله عزيزي له خوا تاسيس شوې، د سهار له شپږو بيا د شپې تر ١١ بجو خپرونې کوي او د پوښښ ساحه يې ٣٠ کيلومتره ده. ياده راډيو ١٢ کارکوونکي چې اته په کې ښځينه دي، لري او مسوول مدير يې شفيق الله حيدرى دى.
هاوارډ فلوري
ویاړونه او جایزې
فلوري په ۱۹۶۳ زکال کې د متحده ایالاتو د علومو د ملي اکاډمۍ او همدارنګه د امریکا د فلسفي ټولنې غړی وټاکل شو. راتلونکی کال نوموړی د امریکا د علومو او هنرونو د اکاډمۍ د غړي په توګه وټاکل شو. په ۱۹۶۱ زکال کې د جراحانو د سلطنتي کالج افتخاري غړی شو او په ۱۹۶۳ زکال کې د امریکا د علومو د ملي اکاډمۍ بهرنی همکار وبلل شو.
د ۱۹۶۵ زکال د فبروي په ۴مه فلوري ته د بریتانیا انتصابي اشرافیت ورکړل شو او په دې سره د اسټرالیا د ټولګټي هېواد او د سویلي اسټرالیا د اډلاید ښار او په اکسفورډ ښار کې د مرسټون، بارون فلوري وبلل شو. دا له هغه شوالیه نښان څخه لوړ افتخار و چې الکساندر فلمېنګ ته ورکړل شوی و؛ همدارنګه په دې سره د میلیونونو کسانو د ژوندانه د ژغورنې په موخه د پنسلینو په تولید کې د هغه لویه ونډه په رسمیت وپېژندل شوه. نوموړی په اپرېل میاشت کې د لارډ کوټسلو، د مارګاریت جیننګز وروڼو او په سلطنتي ټولنه کې د هغه د ځای ناستي لارډ ادریان په ملاتړ د لارډانو جرګې (د بریتانیا مشرانو جرګې) ته په رسمي توګه ور معرفي کړای شو چې په میراثي توګه د اشرافي کورنیو په واک کې وه. نوموړی د ۱۹۶۵ زکال د جولای په ۱۵مه د همګټو هېوادونو د شایستګۍ د نښان د ترلاسه کولو په موخه معرفی کړای شو چې د همګټو هېوادونو د مشترک پاچا له خوا ورکول کېده.
جندول
د جندول ریاست د انګرېزي راج په وخت کښې یو کوچنی پښتني نوابي ریاست و.
فرانک والتر شتاین مایر
فرانک والتر شتاینمایر په الماني Frank-Walter Steinmeier) زوکړه ۵ جنورې ۱۹۵۶م کال) یو المانی سیاستوال دی چې له ۲۰۱۷م کال راهیسی د المان د لومړی وزیر په توګه ټاکل شوی دی.
جو هیون جای
جو هیون جای (جو هیون جایه) په کوریایي 조현재) د سویلي کوریا یو سینماګر او مډل دی. نوموړی په لومړیو کې سندرو ویلوته مخه کړه وروسته یې په یو شمیر فلمونو کې کار وکړ چې ور سره ډیر مشهور شو. جای د امپراطور لور نومی فلم کې د (شهزاده نانګ مینګ) رول لوبوه.
پیام شورا میاشتېنۍ
پيام شورا مياشتينۍ د سرپل ولايت د ولايتي شورا له خوا په لومړي ځل په ١٣٩٠ لمريز کال کې چاپ شوه. د دې خپرونې ټوکشمېر ٢٠٠٠ دى او له سرپل پرته په ګاونډيو ولايتونو کې هم وېشل کېږي. ياده خپرونه د ملګرو ملتونو د يو اېن ډي پي ادارې له خوا تمويلېږي او همدا اوسمهال ٣ کسه کارکوونکي لري. د دې خپرونې مسووليت د معصومې رمضاني پر غاړه دى.
آینه زن خپرونه
اينه زن خپرونه د سرپل ولايت د ښځو چارو رياست له خوا خپرېږي، چې ٦ مېرمنې په کې کار کوي او مسوول مديره يې نسيمه ارزو ده.
امبیر خپرونه
امبیر خپرونه د سرپل ولايت ښاروالۍ له خوا چاپېږي، ډېرى مطالب يې د ښاروالۍ فعاليتونو ته ځانګړي شوي، څلور کار کوونکي لري او مسوول مدير يې کمال الدين نومېږي.
سرپل مجله
سرپل مجله د سرپل ولايت مقام له خوا خپرېږي او خپرونې يې په ١٣٩١ لمريز کال کې، چې هغه مهال يې لس کارکوونکي لرل، پيل کړې دي. د دې خپرونې مسوول مدير انجنير مختار دى.
سیمای زن میاشېنۍ
سیمای زن مياشتينۍ هم د سرپل ولايت له فعالو خپرونو څخه ده، چې د دغه ولايت د ښځو چارو رياست له خوا په ١٣٨٥ لمريز کال کې تاسيس شوې، څلور کار کوونکي لري او مسوول مدير يې رويا سحر نومېږي.
اکاتریني ساکلاروپولو
اکاترینی ساکلاروپولو په یوناني Κατερίνα Σακελλαροπούλου) Katerina Sakellaropoulou) زوکړه ۳۰ مې ۱۹۵۶م کال) د یونان هیواد ولسمشر دی.
د باد غیس رسنۍ
' د بادغیس ولایت رسنۍ بادغیس ولايت چې د افغانستان په شمال لویدیځ کې موقیعت لري، د ملي راډیو تلویزیون ترڅنګ چې د حکومت په مالي لګښت خپرونې لري، ګڼ شمیر خصوصي رسنۍ هم فعالیت کوي.
بادغیس ملي تلویزیون
د بادغیس ولايت ملي تلویزیون دستګا په ۲۰۰۵ لمريز کال کې فعاله شوه، خو لایې هم چارې ټګنۍ دي. دغه تلویزيون ۷ تنه اداري او تخنيکي کار کوونکي لري ، د ورځې اته ساعته نشرات لري، چې تر ډیره بریده د مرکز کابل د ملي تلویزیون نشرات په مخامخ ډول خپروي. د بادغيس ٤٠ تنه ځوانان له دې تلويزيون سره افتخاري همکاري کوي.
سرګیو متاریللا
سرګیو ماتارلا په ایټالوي Sergio Mattarella) زوکړه ۲۳ جون ۱۹۴۱م کال) د ایټالیا هیواد دولسم ولسمشر دی. نوموړی له ۲۰۱۵م کال له فبرورې راهیسې د ۷ کلونو لپاره یادې چوکې ته ټاکل شوی دی.
آرزو نورستانۍ
ارزو نورستانۍ په انګلیسي Arzo Noristani) د پوهنتون استاده او د ۲۰۱۹م کال ولسمشریزو ټاکنو ته د نوماند فرامرز تمنا میرمین من ده. میرمن نورستانۍ همدارنګه د یاد ټاکنیز ټیم سره همکاره هم ده.
دوآب کلی
دواب کلی
بادغیس ملي راډیو
د بادغیس ولایت ملي راډیو په ۱۳۶۵ لمريز کال کې د شوروي پلوه حکومت د نظامي اهدافو او تبلیغاتو په خاطر د مخابرې له یوې دستګاه څخه په استفاده خپرونې پيل کړې. په درې لسیزو جګړو او تحولاتو کې څو ځله بنده او یا يې لڼدمهاله نشرات لرل. بيا په ۲۰۰۴ کال کې بادغیس کې میشت د هسپانېې ولایتي بیارغونې ډلې په مالي مرسته د ایف ایم په څپو عیاره او په تجهیزاتو اکمال شوه. د نشراتو ساحه يې د بادغیس مرکز قلعه نو پورې محدوده ده ، رسمي کار کوونکي یې له حکومتي تشکیل سره د ګوتو په شمار دي، خو تر۱۵ تنو ځوانان په افتخاری بڼه کار په کې کوي، په شپه او ورځ کې ۱۷ ساعته نشرات لري.
جوزپه کونته
جیوزفف کونت په ایټالوي Giuseppe Conte) زوکړه ۸ اګسټ ۱۹۶۴م کال) د ایټالیا هیواد ۵۸ لومړی وزیر دی.
محمود شاه درانی
محمود شاه درانی، چې د شاه محمود یا محمود شاه ابدالي په نامه هم یادېږي، شهزاده زېږېدلی او وروسته د ۱۸۰۱ز او ۱۸۰۳ز کلونو ترمنځ او بیا د ۱۸۰۹ز او ۱۸۱۸ز کلونو ترمنځ د افغانستان د دراني سترواکۍ واکمن پاتې شوی دی. له ۱۸۱۸ز نه تر ۱۸۲۹ز کال پورې په هرات کې واکمن و. دی د سدوزیو د کورنۍ د یوې برخې او د پوپلزیو د قبیلې درانی پښتون و، محمود شاه د تېمور شاه دراني زوی او د احمد شاه دراني لمسی و.
محمود شاه په ۱۷۶۹ز کال کې د خپل پلار تیمور شاه دراني په کور کې وزېږېد، چې مور یې یوه نامعلومه یوسفزۍ وه. محمود له خپلو وروڼو سره لوی شو، چې تر ټولو مهم یې زمان شاه درانی او شاه شجاع درانی وو. محمود شاه په اته کلنۍ کې د خپل پلار له خوا د هرات حکومت لپاره وټاکل شو.
سره له دې چې شاه محمود او همایون سره لاس یو کړی و، خو کله چې زمان شاه د همایون مقابلې ته شاه شجاع ور ولېږه، محمود شاه له خپل ملګري سره مرسته ونه کړه او زمان شاه ته یې د خپلې وفادارۍ ډاډ ورکړ. محمود شاه په هرات کې په داسې شرایطو کې حکومت کاوه، چې زمان شاه ته وفادار او د هغه تر واکمنۍ لاندې و.
د دراني سترواکۍ لومړۍ واکمني
محمود شاه د کابل پر لور حرکت وکړ، چې هلته په ۱۸۰۱ز کال کې د دراني سترواکۍ پاچا اعلان شو، په داسې حال کې چې زمان شاه په بالاحصار ماڼۍ کې بندي و.
د دراني سترواکۍ دولت او د الرحیم بغاوت
کله چې شاه محمود واک ته ورسېد، نو درانۍ سترواکي په ډېره ګډوډۍ کې وه، د سلطنت ډېره برخه د نیمه خپلواکو سردارانو ترمنځ وېشل شوې وه. وروسته زمان شاه له زندانه وتښتېد او له خپل ورور شجاع سره یې خوښي لمانځله. دوی دواړو له پېښوره وسله پورته کړه، تر څو محمود له واکه لرې کړي، خو شاه محمود بریالی شو او دغه ائتلاف یې مات کړ. د بخارا خان هم هڅه وکړه، چې پر بلخ یرغل وکړي، خو دغه هڅه یې د محمود شاه له خوا شنډه شوه. د دې په پایله کې، د میرویس هوتک له اولادې نه الرحیم د محمود شاه، د کندهار د نیولو او د غزني د کلابندۍ په اړه ښکاره بغاوت اعلان کړ. په داسې حال کې، چې دویم پوځ پر کابل د برید لپاره حرکت را وکړ. دواړه جګړې په یوې ورځ وشوې؛ لومړۍ جګړه په شیوه کيو کې وه، چې د محمود شاه  لښکرو ټول توخي غلجیان ووژل او د خپلې بریا د لمانځلو لپاره یې د ککریو منار جوړ کړ. دویمه جګړه له غزني نه کابل ته پر لار په سنګي پله کې وشوه، چې په پایله  کې یې الرحیم ووژل شو او د غلجیانو بغاوت له مینځه ولاړ.
په دراني سترواکۍ کې دویمه واکمني
د شاه محمود په بریا سره فتح خان بیا د وزیر په توګه وټاکل شو. هغه له دغه ځواکمن مقام نه د خپلو دښمنانو او مهمو والیانو د ګوښه کولو لپاره کار واخیست او خپل ناسکه ورور پردل خان یې د کندهار والي وټاکه. د پردل وروڼه هم د غزني، بامیان او کلات والیان وټاکل شول. د پردل کشر ورور د شاه محمود د بهرنیو چارو وزیر په توګه وټاکل شو. فتح خان هم خپل کشری ورور محمد عظیم خان د پېښور د والي په توګه ټاکلی و. شاه محمود له سیکانو سره د یوه کمپاین مشري هم کړې وه، چې د کشمیر د بېرته نیولو هڅه وکړي. هغه د سیکانو د سترواکۍ له واکمن رنجیت سینګ سره ائتلاف جوړ کړ او هغه ته یې د پوځي مرستو لپاره د نیمو صوبو عواید وړاندیز کړ. رنجیت سینګ دوه ځلې سرکشي وکړه او د اټک خلک یې اړ کړل، چې دا سیمه وروسپاري. کله چې فتح خان دغه خبر واورېد، نو هڅه یې وکړه، چې ښار بېرته ونیسي، خو د سیکانو له خوا په شا وتمبول شول. له سیکانو سره د شاه محمود ملګرتیا هم پر شخړې واوښته. وروسته کله چې شاه محمود او فتح خان کمپاین کاوه، د خواجه خنجي، سید عطا او د سید اشرف پلویانو بغاوت وکړ او عباس میرزا، چې د تیمورشاه دراني بل زوی و، د واک پر ګدۍ یې کېناوه. کله چې قزلباشو د شاه محمود په پوځ کې د دې کودتا خبر واورېد، پاڅون یې وکړ او بېرته کابل ته راغلل. شاه محمود او فتح خان چې خپله پاچهۍ یې په خطر کې لیدله، نو اړ شول چې خپل عملیات ودروي او بېرته پېښور ته راستانه شي، تر څو کابل ته د تګ لپاره یو پوځ چمتو کړي. شاه محمود هغوی په چټکۍ کابل ته ولېږل، هغه ځای ته چې ده له پلازمېنې بهر ګڼې جګړې کړې وې. شاه محمود بریالی شو او د ده پر وړاندې بغاوت ته یې ماتې ورکړه. مشران یې ونیول او په اعدام یې محکوم کړل، خواجه خنجي له اعدامولو وتښتېد او کوهستان ته لاړ. د فتح خان ناسکه ورور، دوست محمد خان د قزلباشو له پوځ سره پاتې شو، چې د کوهستان شاوخوا ډېرې سیمې یې ویجاړې کړې او فصلونه او باغونه یې وسوځول. خواجه لاهم نه و تسلیم شوی، نو دوست ورته د غوړه مالۍ په پلمه ژمنه ورکړه، چې دی به بښي او شاهي واده به کوي. خواجه یې دوکه کړ، د خواجه او د خوځښت د نورو مشرانو سرونه یې پرې کړل، خو د خواجه دوه زامن له دې ځایه تښتېدلي وو.
د شاه محمود زوال
د فتح خان له اعدامولو وروسته د شاه محمود واک چې له مخکې نه کمزوری شوی و، له مینځه لاړ. د فتح خان وروڼه چې په ټوله سترواکۍ کې په پراخه کچه سره وېشل شوي وو، کله چې یې د دې پېښې په اړه واورېدل، نو بغاوت یې وکړ. دوی په افغانستان کې د سدوزیو د کورنۍ د واک ختمولو هوډ کړی و. د بارکزیو مشري، چې د محمدزي په نامه هم یادېږي، د فتح خان ورور محمد عظیم خان ته سپارل شوې وه. د دې لپاره چې ملاتړ ترلاسه کړي او د شاه محمود ځایناستی شي، نو هڅه یې وکړه چې له شاه شجاع دراني نه مرسته وغواړي، خو پخواني پاچا (شجاع) ډېرې غوښتنې لرلې، نو عظیم خان د تیمور شاه د بل زوی ایوب شاه دراني په لټه کې شو. ایوب به داسې ویل: «ما پاچا کړه او اجازه راکړه، چې زما په نوم پیسې جوړې شي او د سلطنت ټول ځواک او سرچینې به ستا په اختیار کې وي». عظیم خان له سیکانو سره په کشمیر کې بیا جګړه پیل کړه. دوست محمد خان په دې باور و، چې د شاه محمود ګوښه کېدل به اړین وي، نو له یوه کوچني پوځ سره کابل ته را راوان شو، په داسې حال کې چې عظیم خان له سیکانو سره د جګړې د دوام لپاره د خپل پوځ ډېره برخه په پېښور کې ساتلې وه. شاه محمود واورېدل، چې دوست محمد کابل ته را راوان دی، نو له کندهاره ووت، ترڅو له بارکزیو نه د خپلې پلازمېنې دفاع وکړي، خو کله چې غزني ته ورسېد، خبر راغی چې کندهار د شیردل خان لاس ته ورغلی. محمود چې خپل ځان یې ورو ورو په کلابندۍ کې لید؛ نو په غزني کې پاتې شو. شاه  محمود د کامران زوی جهانګیر میرزا له عطا محمد خان سره یو ځای کابل ته واستاوه. دی خبر نه و، چې عطا خان له دوست محمد خان سره په اړیکه کې دی. عطاخان ورته وړاندیز وکړ، چې دی به خپل لوری بدلوي، خو د پاینده محمد خان ټول زامن به په قرآن قسم کوي، چې د فتح خان د ړندولو په خاطر به هغه ته د مرګ سزا نه ورکوي. دوست محمد خان ورته قسم یاد کړ. عطا خان له بالاحصاره ووت او وروسته وتښتېد، یو وخت داسې ځای ته ورسېد، چې دوست محمد خان له خپل پوځ سره ولاړ و، نو د پېښور تر ټولو ځوان سردار پیر محمد خان، چې قسم یې نه و یاد کړی، د عطا خان سترګې یې په خنجر ترې را واېستې. دوست محمد خان بیا د بالاحصار ښکتنۍ برخه ونیوله، جهانګیر غزني ته وتښتېد. شاه محمود پوهېده چې حالات د ده په ګټه نه دي، نو له خپلو شاهي ساتونکو او کورنۍ سره یې د هزاره جاتو له لارې هرات ته وتښتېد. له دې سره د شاه محمود دویمه پلا واکمنۍ پای ته ورسېده.
اناکونډا پلان
د اناکونډا پلان هغه پوځي طرحه وه چې د امریکا د کورنۍ جګړې په پیل کې د اتحادیې د پوځ له خوا د کنفدارسیون د ځواکونو د ماتولو په موخه ترسیم شوه. دغه طرح چې وړاندیز یې د اتحادیې د ځواکونو مخکښ جنرال وینفیلډ سکاټ وکړ، د سوېلي بندرونو په کلابندۍ یې ټینګار درلود او د میسيسیپي د سیند لاندنۍ برخې ته په مخکې تګ سره یې په دوه برخو باندې د سوېل د ویش موخه لرله. له دې امله چې دغې کلابندۍ نسبتا غیرفعاله بڼه لرله، د اتحادیې د یو شمېر هغو جنرالانو له ملنډو سره مخ شوه چې د جدي غبرګون ښوولو پلویان و او هغه یې د اناکونډا (یو ډول مار دی) له هغه تاو خوړلو سره تشبیه کړه چې د قرباني ساه بندوي. په دغه طرحه کې د مار انځور د ټولو پام ځانته واړوه او د دغه پلان نوم یې هم د هغه له مخې وټاکه.
د کورنۍ جګړې په پیل کې د سکاټ وړاندیز شوې ستراتیژۍ له سوېل سره د جګړې په موخه دوه مهمې ځانګړنې لرلې. لومړی دا چې د جلا شوو ایالتونو ټول بندرونه باید په کلکه تړل شوي وای. دویم دا چې له ۸۰ زرو کسانو څخه جوړ یو پیاوړي پوځ باید کنفدارسیون ته د ننوتو په موخه د میسیسیپي له سیند څخه د لویې لارې په توګه ګټنه کړې وای.
د پلان ریښه
اناکونډا هم په خپل اصل او هم د هغې کړنلارې له مخې چې د جګړې په ډګر کې یې لوبوله منطقي پرمختګ یې درلود. د دغه ډول محاصرې وړاندیز له وړاندې څخه لینکولن کړی و. د فورت سامتر له بمبار یوه اونۍ وروسته چې د جګړې د پیل نښه وه د ۱۸۶۱ زکال د اپرېل په ۱۹مه هغه اعلان وکړ چې له سوېلي کارولینا څخه تر تکزاس پورې د جلا شوو ایالتونو ټول بندرونه به کلابند شي. وروسته له هغه چې ویرجینا او شمالي کارولینا جلا شول د هغو ساحلي کرښې هم په دغې کلابندۍ کې شاملې شوې. دغه اجرایوي فرمان د جګړې تر مهاله لغو نشو او په دې توګه د سکاټ د طرحې پرته جلا خپلواکې کلابندۍ شتون درلود.
د جلاتوب د خوځښت په لومړیو ورځو کې د میسوري، کنټاکي، مریلنډ او ډېلاوئیر سرحدي ایالتونو وضعیت ناڅرګند و له دې سره چې دوی ټولو د غلامانو ساتل مجاز ګڼل. له ډېلاوئیر پرته نور ټول ایالتونه په کلکه د سوېل پلویان و او مشترکې ګټې یې لرلې. میسوري په کورني کړکېچ کې ښکېل و او داسې جګړه یې ترسیم کړې وه چې خلک یې له ژونده غورځول، مریلنډ د ګڼ شمېر مخالفو ډلو د کسانو په بندي کولو سره په اتحادیه کې وساتل شو؛ همدارنګه کنټاکي هڅه وکړه چې له شمال او سوېل دواړو سره په مرستې نه کولو ځان په سوله کې وساتي؛ هغه هم که چېرې شمال او سوېل دواړه هوکړه وکړي چې کار به ورسره نه لري.
له دې امله چې کانګرس د پاڅونونو د ځپلو په موخه د ولسمشرۍ ماڼۍ پرېکړو ته د اجازې ورکولو په موخه کومه غونډه جوړه نه کړه د جنګ لپاره د پوځ د راغونډونې مسئولیت د وفاداره ایالتونو د حکومتونو پر غاړه واچول شو. په دغه چاره کې اوهایو تر ټولو ډېر فعال و؛ جورج بی. مک کللن چې په پیل کې په پام کې وه د دغه ایالات د ملیشه ځواکونو د قوماندان په توګه خدمت وکړي د ټولو داوطلبه ځواکونو عمومي قوماندان وټاکل شو. د څو اونیو په ترڅ کې هغه مهال چې ایالتي ملیشه وګړي په ملي خدمتونو کې ځای پر ځای شول د اینډیانا او ایلینوی ملیشه کسان هم د هغه د قوماندانۍ تر چتر لاندې راغلل. نوموړي د قدرت د دغه ځایګي د ترلاسه کولو له امله احساس وکړ جنرال وینفیلډ سکاټ ته لیک ولیکي، همداو چې هغه ته یې د ۱۸۶۱ زکال د اپرېل په ۲۷ مه لیک ولېږه او په هغو کې یې ورته خپله ستراتیژي تشرېح کړه. هغه د کنفدراسیون په مرکز ریچمونډ ښار کې د یو چټک پاڅون د ترتیب وړاندیز وکړ چې له هغه ځایه یې د کاناوا د سیند پر لور هدایت کړي. بل پلو، که چېرې کنټاکي اتحادیه پرېږدي په دغه ایالات کې یو سراسري پاڅون رامنځته او نشویل ونیسي، له دې وروسته به «شرایطو ته په کتو اقدام کوي».
د مک کللن لیک د سکاټ د خوښې وړ وګرځېد او د هغه لیک یې ولسمشر ته وسپاره، دغه چاره ښيي چې د هغه له خوا وړاندې شوي پلان د سکاټ فکر جلب کړ، خو په دې معنی نه و چې دا بشپړ سم دی. لومړی دا چې کاناوا په اوبو کې د لېږد را لېږد لپاره مناسب نه و او له همدې امله په ریچمونډ کې د پاڅون چمتوالی باید د ځمکې له لارې نیول شوی وای، بل داچې سرتېرو، آسونو او تجهیزاتو ته د زیان اوښتو ګواښ شتون درلود. له دې څخه پام وړ دا چې لویدیځه ویرجینیا (دغه مهال لویدیځه ویرجینیا له ویرجینیا نه وه جلا شوې) لا هم د اتحادیې پیاوړې ملاتړې وه. د سکاټ د پخلي له مخې د هر اوو وګړو څخه پنځه یې له جلاتوب سره مخالف و. که چېرې دلته د جنګ وړاندیز کېده ډیری خلک ناخوښه کېدل ځکه چې هم یې د دوی دښمنان او هم یې ملګري د جګړې له ګواښ سره مخ کېدل. همدغه استدلال د کنټاکي اړوند هم صدق کاوه. تر ټولو ناوړه یې دا چې د جګړې وړاندیز کنفدارسیون په پارچه پارچه توګه تر خپل واک لاندې راوړه، په داسې توګه چې په سرحدي ایالتونو تر نورو ډېر فشار راتله، « د دې پر ځای چې (نږدې) ټول یوځلي په اوهایو کې د هغو د وصل له نقطې څخه د ميسیسیپي ټول بندرونه وتړي او دغه سیند ته د بېړیو د ننوتو مخه ونیسي».
د سکاټ د اناکونډا د پلان بنسټ د پاڅون په ځپلو کې تر ټولو تائید وړ و. د دغې طرحې اړوند له زیات فکر وروسته هغه خپل وړاندیز د ۱۸۶۱ زکال د می په دریمه مک کللن ته د لیک په لېږلو وړاندې کړ. دویم لیک یې د مۍ په ۲۱مه ولېږه او د هغه د طرحې وروستۍ بڼه په کې وړاندې شوه.
سکاټ ونشو کولای خپل ستراتیژیک لیدلوری په دولت باندې ومني. هغه چې عمر یې خوړلی و او کمزوری شوی و؛ د کال له پای وړاندې تقاعد کېده. په دې سره جورج بی. مک کللن د هغه ځای ناستی شو.
ارزونه
په داسې حال کې چې د امریکا د کورنۍ جګړې له پای څخه یوه نیمه پېړۍ تېرېږي، خو لا هم د اناکونډا د طرحې اهمیت تر یوې کچې بحث وړ دی. دا څرګنده ده چې د دغې طرحې پر بنسټ د جګړې ډول تر ډېره له وینې بهېدو مخه نیوله، هماغه ډول چې جنرال سکاټ په خپل لومړني وړاندیز کې د هغو ژمنه کړې وه. ډیری تاریخ لیکونکي دغې طرحې ته د هماغه مهال د پېښو په دوره کې د ستراتیژۍ د اساسي اصلاح په سترګه ګوري. ورته مهال حد اقل یو تاریخ لیکونکی په کلکه له دې انکار کوي چې تر اوسه پورې داسې هېڅ منسجمه ستراتیژي نه ده موندل شوې چې سوېل دې هغه مهال د هغو له مخې په آسانۍ تسلیم شوی وای. رونا ریډ ادعا کوي چې په واشنګټن کې مرکزي دولت ونشو کولای د جګړې په ډګر کې په قوماندانانو باندې خپله اراده تحمیل کړي، له همدې امله دغه جګړه د هغو خپلواکو لښکرکشیو ټولګه وه چې هر جنرال د خپلې خوښې او هوس له مخې ترسره کړه. د هغه پر باور اناکونډا په هغو پېښو باندې وروسته تحمیل شوی مفهوم و چې د ترسره کېدو پر مهال یې کوم نظم شتون نه درلود.
د هغو تاریخ لیکونکو لپاره چې ادعا کوي یوې عقلاني طرحې شتون درلود، دغه بحث هم د همدغې طرحې په څېر دوه برخې لري. د دغو عملیاتو اهمیت چې له مخې یې د میسیسیپي سیند نیول کېده او په پایله کې د میسیسیپي د اړوندو لویدیځو برخو لار پرې کېده. نږدې ټول معاصر تاریخ پوهان په دې یوه خوله دي چې د اتحادیې لویدیځ عملیات حد اقل دومره مهم و لکه څومره چې په ختیځ کې و. له دې امله چې د ۱۸۶۳ زکال له نیمايي وړاندې په لویدیځ کې جګړه کېدای شي د چمتوالي او یا د ویکسبرګ د نیولو په موخه د محاصرې په توګه په پام کې ونیول شي، اناکونډا پلان نافذ ګڼل کېدای شي.
سوشما سوراج
سوشما سوراج میرمن سوشما سوراج زوکړه مرګ ۲۰۱۹/۸/٦ کال هند) د زړه د حملی له امله ومړه.
زبور
زبور د الله ج يو له مقدس آسماني کتابونو څخه څخه ده. زبور په داوود عليه السلام بني اسرائيلو پيغمبر نازل شويده. د قرآن شريف په نازليدو سره ټول هغه الهي او مقدس کتابونه منسوخ (په عمل کولو يي بنديز) شول. قرآنکريم آخري کتاب دي چي په نبي کريم صلی الله عليه وسلم نازل شوي ده. تر قرآنکريم وروسته بل کتاب نه راځي. رب جلاله د مونږ ټولو ته د عمل توفيق په آخرين کتاب يعني قرآنکريم راکړئ. آمين
په مقدونيه کې د ۲۰۰۱ کال ياغيتوب
په مقدونيه کې ۲۰۰۱ ز کال ياغيتوب يوه وسله واله نښته وه. دا نښته هغه مهال پيل شوه، چې د البانيا ملي خپلواکي غوښتونکي فوځ توکميزې وسله والې ډلې چې د کوسوو د جګړې له پخوانيو فوځيانو څخه جوړ شوې وه او په پريسيوو ((Presevo دره کې بغاوت د ۲۰۰۱ ز کال د فبروري په پيل کې د مقدونیه پر امنيتي ځواکونو باندې بريد وکړ او د همدې کال د اګسټ پر ۱۳ مه نېټه د “Ohrid” په تړون يا هوکړې سره پای ته ورسېد. داسې ادعاوې هم وې، چې ياد خپلواکي غوښتونکي فوځ له هېواد څخه د البانيا د زياتره سيمو د بېلولو هيله درلوده، که څه هم د ډلې لوړ پوړو چارواکو دا خبره رد کړې ده. نښتې د کال په اوږدو کې دوام وکړ، که څه هم په ټوله کې زيانونه په دواړو اړخونو کې لسګونو تنو پورې ټاکلي يا محدود پاتې شول. په دې سره د يوګوسلاويا جګړې مقدونيه (اوسنۍ شمالي مقدونيه) ته رسېدلې وې. د مقدونيه سوسياليست جمهوريت (Socialist Republic of Macedonia) په ۱۹۹۱ ز کال کې له يوګوسلاويا څخه يوه سوله ييزه خپلواکي تر لاسه کړې ده.
شاليد
کله يې چې د ۱۹۹۱ ز کال د سپټمبر پر ۸ مه نېټه له يوګوسلاويا څخه خپله خپلواکي اعلان کړه، مقدونيه د يوګوسلاويا يوازينی پخوانی جمهوريت و، چې له اتحاديې يا فدراسيون څخه په ناخونړي (سوله ايز) ډول بېلېدلو باندې بريالۍ شوه. د همدې له امله په پخوانۍ يوګوسلاويا کې له ځلاندو يا ځېرکو سيمو څخه ګڼل کېده.
مقدونيه کې د البانيا غوښتنې
د ۱۹۹۴ ز کال د سرشمېرنې له مخې د مقدونيه جمهوريت کې ۴۴۲۹۱۴ تنه البانيايان وو، چې د هېواد د ټولو وګړو (۱۹۳۶۸۷۷) نږدې ٪۲۲،۹ يې جوړوله. البانيايان د يادې سلنې له مخې د مقدونيه د ۱۲۸۸۳۳۰ (۶۶،۵ سلنه) ډېره کيو تر څنګ د توکم له مخې تر ټولو ستر لږه کي شول. په ۲۰۰۱ ز کال کې د مقدونيه البانيانو زياتره د هېواد په لويديځه برخه کې له البانيا سره د نړېوالې پولې پر لور، په سره راټول يا نغښتو استوګنځايونو کې ژوند وکړ. دوی د سربيا له يوګوسلاويا ولايت سره د پولې پر لور د هېواد په شمال لويديځه برخه او هغه وخت د ملګرو ملتونو له لورې د اداره کېدونکې کوسوو او همدارنګه د مقدونيه په پلازمېنه سکوپجي “Skopje” او “Kumanovo” ښار کې هم واوسېدل. البانيايانو د مقدونيه په “Tetovo”، “Gostivar” او “Debar” ښارګوټو کې د توکم له مخې ډېره کي وګړي وو.
د البانيايي سياستپوه اربر ايکسافري (Arber Xhaferi) په اند مقدونيه کې د البانيانو پر وړاندې منظم يا سيستماتيک توپير چلند و. د البانيا بېرغ په عمومي يا دولتي نندارو کې بند شو. البانيايي ژبه په ځينو ښوونځيو کې تدريس کېدله، مګر د رسمي ليکنيزو اړيکو لپاره نه شوه کارېدلی. د دولت د متحده ايالتونو څانګې راپور ورکړ، چې د البانيانو پر وړاندې د توپيري چلند يا تبعيض راتلونکې بڼې په پرله پسې ډول مقدونيه کې وې: البانيايي ژبې، رسنيو او زده کړو ته لږ يا ټاکلی لاسرسی، په دولتي دندو کې لږه استازولي، په فوځي ليکو کې کمزورې استازولي، د فوځ په لوړ پوړو ليکو کې کمزورې استازولي، د مقدونيه زياتو اوږد مهاله البانيايي توکم اوسېدونکو ته د تابعيت نه پاملرنه او همدارنګه د تابعيت غوښتنو بهير کې توپيري چلند او د رايې کارونې د نامناسبو سيمو رامنځته کول، چې د دوی د رايې کارونې ځواک کمزوری کوي. د دې او نورو زياتو دلايلو له امله په هېواد کې شته البانيانو د پراخه سياسي حقونو غوښتل پيل کړل. يادو غوښتنو د هېواد د دويم په نوم يا افتخاري ملت په توګه د البانيايانو د اعلانولو په موخه په اساسي قانون کې بدلونونه، البانيايي د دويمې رسمي ژبې په توګه په رسميت پېژندل او په “Tetovo” کې د الباني ژبې پوهنتون لپاره د دولتي ملاتړ برابرول راونغاړل. البانيايانو د ۱۹۹۴ ز کال په جون میاشت کي په رسمي سرشمېره کې د ثبت شوې ۲۲،۹ سلنې خلاف، د هېواد د وګړو د ٪۳۰ او ان ۴۰٪ د څرګندولو ادعا وکړه.
په ۱۹۹۴ ز کال مقدونيه کې ځينو البانيايي سياستپوهانو د يو څه پراخه ډله ييزو سياسي حقونو ساتندويي وکړه. په ۱۹۹۴ ز کال کې د دې غوښتنو يو څرګند ډول د مقدونيه په لويديځه برخه کې د “Ilirida” په نوم د يو خپلواک جمهوريت اعلانول وو. د ټينګار نورې مسئلې په ۱۹۹۵ ز کال “Tetovo” [سيمه] کې د البانيايي ژبې پوهنتون د رامنځته کولو هڅې (چې د مقدونيايي چارواکو له لورې ناقانونه اعلان شو) او همدرانګه په ۱۹۹۷ ز کال د اساسي قانون خلاف په “Gostivar” او “Tetovo” سیمو کې د ښاري غونډو مخې ته د البانيايي بېرغ کېدل وې. مقدونيايانو دا دواړه پېښې په هېواد کې د البانيايانو د برابر يا «موازي واکونو» د رامنځته کېدنې پر لور ګامونه وګڼل.
مقدونيه او د کوسوو کړکېچ
په ۱۹۹۹ ز کال په کوسوو کې د شخړې پر مهال مقدونيه د کوسوو هغو زرګونو البانيايي کډوالو ته خپلې پولې پرانيستې، چې دې هېواد ته راتښتېدل. د می پر ۱۷ مه کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي مامور له لورې د خپرو شويو معلوماتو له مخې مقدونيه کې د کوسوو ۲۲۹۳۰۰ تنه البانيايي کډوال وو. په دې پړاو کې البانيايي کډوال د هېواد د نفوس له ٪۱۱ څخه زيات وو. کډوالو لپاره د متحده ايالتونو له مخې د کوسوو نږدې ۳۶۰۰۰۰ تنه البانيايي کډوال د ۱۹۹۹ ز کال په دويمه نيمايي کې بېرته خپل هېواد ته ستانه شول.
د کډوالو د ترلاسه کولو برخه کې د مقدونيه وړتيا ځکه ټاکلې يا محدوده وه، چې د اټکلي پېښې پلان يوازې ۲۰۰۰۰ کډوال وانګېرل. له ټولو ستونزو سره سره مقدونيه د جګړې تر پای ته رسېدلو پورې د نړيوالو معيارونو له مخې کډوال ومنل.
هامم
هام په الماني Hamm) په لاتیني Hammona) په دوچلاند (المان) هیواد کې یوه ولسوالۍ ده.
پرتګالي ژبه
پرتګالي د پرتګال هیواد رسمي ژبه ده، همدارنګه یاده ژبه په برازیل، آنګولا، کیپ ورډ، ختیځ تیمور، ګینه بیسایو ، سایوتومه او پرنسیپ، ماکاو او موزمبیق کې رسمي ده. پرتګالي د رومي ژبه له کورنۍ څخه ده چې له ګالیسایي پرتګالي ژبه څخه سرچینه اخلي او اوسمهال په نړۍ کې کابو ۲۴۰ میلیونه خلک پری خبرې کوي. همدارنګه یاده ژبه د وګړو له اړخه په نړۍ کې شپږمه ګڼ ویونکې ژبه ده.
ژاک لاکان
جاک ماري ایمیل لاکان (په انګلیسي: Jacques Marie Émile Lacan چې برتانوي تلفظ یې: /læˈkɒ̃/، امریکايي تلفظ یې: /ləˈkɑːn/ ، فرانسوي تلفظ یې: [ʒak maʁi emil lakɑ̃] دی؛ زوکړه یې د ۱۹۰۱ز کال د اپرېل په ۱۳مه ــ مړینه یې د ۱۹۸۱ز کال د سپټمبر ۹مه) یو فرانسوي رواني څېړونکی او د عقلي او عصبي ناروغیو ډاکتر و، چې له فروید څخه وروسته تر ټولو جنجالي رواني څېړونکی بلل کېږي، لاکان له ۱۹۵۳ز کال څخه تر ۱۹۸۱ ز کال پورې په پاریس کې کلني سیمینارونه ورکړل، او ځینې رسالې یې تالیف کړې کومې چې وروسته په اکتریتس کتاب کې راغونډې کړای شوې. د نوموړې اثارو په قاره یی فلسفې، او کلتوري تیورۍ باندې د رغښتوالي (post-structuralism) نه راوروسته، انتقادي نظریې، د نارينه او ښځو د سياسي او ټولنيزې برابرۍ پلوې نظريې (feminist theory)، او د فېلم تیورۍ په ساحو کې او همدارنګه پخپله په رواني څېړنه باندې د پام وړ اغېزه واچوله.
د ژوند لومړني وختونه
لاکان په پاریس کې زیږېدلی دی، هغه د ایمیل او الفرد لاکان له دریو اولادونو څخه تر ټولو مشر دی. د هغه پلار د صابونو او غوړیو یو بریالی پلورونکی و. مور یې یوه ډېره سوځنده/لېواله کاتولیکه وه ــ کشر ورور یې په ۱۹۲۹ز کال کې یوې صومعې ته ور د ننه شو. لاکان د ۱۹۰۷ او ۱۹۱۸ز کلونو تر منځ د ستانیسلاس کالج ته ولاړ. په فلسفه کې د هغه لېوالتیا نوموړي ته د سپینوزا (Spinoza) په اثارو باندې مشغولېدو ته لاره هواره کړه، د کوم چې یوه پایله د الحاد یا لا دینۍ لپاره د دیني عقیدې پرېښودل وو. د دغې مسئلې په تړاو د هغه په کورنۍ کې کشمکشونه رامنځ ته شول، او هغه په دې باندې پښېماني څرګنده کړې ده چې خپل ورور یې د یوې بېلې لارې نیولو ته نه و هڅولی، خو په ۱۹۲۴ز کال کې د هغه مور او پلار بولوګن ته کډه شول او نوموړي د مونټمارټر په غونډۍ کې په خونو کې استوګن شو.
د ۱۹۲۰مې لسیزې په لومړیو کې، لاکان په فعاله بڼه د پاریسي ادبي او هنري اوانګارډونو (avant-garde) سره ښکېل شو، نوموړي له جېمز جایس سره وکتل، هغه په ۱۹۲۲ز کال کې د پاریس په یوه کتاب پلورنځې کې و چې د اولیسېس ناول یوه برخه یې په فرانسوي او انګلیسي ژبو د لومړي ځل لپاره لږ څه مخکې له دې چې چاپ شي  ولوسته. هغه همداراز له چارلس مائوراس، له چا سره چې ده د هغه د ادبي سبک له امله مینه درلوده، وکتل او نوموړي کله ناکله د فرانسوي اکشن خوځښت (چې مائوراس یې له مخکښو نظریه ورکوونکو څخه وو) په ناستو کې ګډون کاوه، چې وروسته یې په لوړه کچه منتقد شو.
لاکان په ۱۹۲۰ز کال کې، وروسته له هغې چې د ډېر ډنګر والي له کبله عسکري خدمت ته ونه منل شو، طبي ښونځی پیل کړ. د ۱۹۲۷ز او ۱۹۳۱ز کلونو تر منځ، د پاریس د پوهنتون د طب په پوهنځي کې له خپلو زده کړو بشپړولو وروسته، هغه په عقلي عصبي څانګه کې د هنري کلاوډ تر لارښوونه لاندې په سېنټ ان روغتون کې چې په مرکزي پاریس کې خدمت کوونکی لوی روعتون دی، د ګاتان ګاتیان ډې کلرامبلټ تر لارښوونو لاندې د پولیسو په فوق تخصصي روغتون کې او همدارنګه د هنري-روسل  په روغتون کې خپل تخصص وکړ.
۱۹۳۰مه زېږدیزه لسیزه
لاکان د پاریس د ۱۹۳۰زېږدیزې لسیزې په سوریالیستي (د ماوراء حقیقت پالنې) غورځنګ کې ښکېل و، چې له اندري بریتون، جورج باتایلی، سلوادور دالي او پابلو پیکاسو سره په اړیکه کې و. د یوې مودې لپاره نوموړي د پیکاسو د شخصي ډاکتر په توګه پاتې شوی دی. هغه د سایچي په غورځنګ کې چې ماریس چایسي یې بنسټ اېښی و او په سوریالېستي ژورنال مینوټاور کې یې چاپ کړی و، ګډون وکړ. په سوریالېزم کې [د لاکان] لېوالتیا په رواني څېړنه کې د نوموړي علاقه ښکار کړه، " د لاکان په اړه یو پخوانی سپړونکی او ژوند لیک لیکونکی دایلان ایوانس څرګندوي او ګمان کوي چې، " ښایي لاکان هېڅکله په حقیقي ډول د سوریالېزم د لېونتوب په اړه له نوي رومانتیک لید سره چې د زړه راښکونکې ښکلا په بڼه و، او د یاد غورځنګ د بې منطقۍ  له جشن سره خپله سوریالیستي همدردي نه وه پرېښې". ژباړونکی او تاریخ پوه ډاویډ ماکي لیکي چې "د ځوان لاکان لپاره... د سوریالېزم د اهمیت په تړاو په سختۍ سره مبالغه کېدای شي... [چا چې] همداراز د روسوایۍ او لمسون لپاره د سوریالېستانو سلیقه شریکه کړه، او لمسون یې پخپله په رواني څېړنو کې یو مهم عنصر په توګه باله."
په ۱۹۳۱ز کال کې، په سېنټ ان روغتون کې له دویم کال تېرولو وروسته لاکان ته د Diplôme de médecin légiste (د طبي مهارتونو د معاینه کوونکي په توګه) دېپلوم ورکړل شو او یو لایسنس لرونکی عدلي رواني ډاکتر شو. یو کال وروسته نوموړي ته د هغه د پایلیک "له شخصیت سره په تعامل کې د پاناروییک رواني ناروغیو په اړه"("De la Psychose paranoïaque dans ses rapports avec la personnalité" د Diplôme d'État de docteur en médecine [فرانسوي ژبه] په نامه دېپلوم ورکړل شو (چې له معالج ډاکتر یعنې M.D. سره یوه معادله رتبه ده. د دغې پایلیک چاپېدنې د فرانسې په رواني څېړنو باندې لږه مستقیمه اغېزه لرله خو د لاکان په حلقه کې د سوریالېستي لیکوالانو او هنرمندانو په منځ کې یې تود هرکلی وشو. د هغوی د مستقیمې اړیکې په یواځینۍ ثبت شوې بېلګه کې، لاکان د خپل پایلیک یوه کاپي سیګمونډ فروډ ته واستوله چې هغه یې د رسید د تایيدۍ په توګه په ځواب کې یو پوست کارد ورلېږلي و.
د لاکان پایلیک د څو ناروغانو د معایناتو پر بنسټ ولاړ و چې یوې ښځینه ناروغې ته یې پکې ځانګړی پام ور اړولی و چې هغه نوموړې ناروغه  ایمي (Aimée) یاده کړې ده. د هغې د کورنۍ د تاریخچې او ټولنیزو اړیکو جامع بیارغونه په کومه چې لاکان د نوموړې د ذهني پارانوید حالت (بد ګمانۍ)  په اړه د خپلې څېړنې بنیاد کېښود، له دودیز رواني طب سره د هغه د نارضایتۍ او د هغه په مفکورو باندې د فروید د مخ پر ډېرېدونکې اغېزې ښکارندویي کوي. همداراز په ۱۹۳۲ز کال کې لاکان د فروید د ۱۹۲۲ز کال د یو متن "Über einige neurotische Mechanismen bei Eifersucht, Paranoia und Homosexualität" (په حسادت، پارانویا او همجنس بازۍ کې ځینې عصبي مېکانېزمونو) ژباړه په Revue française de psychanalyse کې د"De quelques mécanismes névrotiques dans la jalousie, la paranoïa et l'homosexualité" په توګه چاپ کړه. د ۱۹۳۲ز کال په مني کې، لاکان له رودولف لوونستین سره د خپلو ترېنینګونو تحلیل پیل کړ، کوم چې تر ۱۹۳۸ز کال پورې دوام درلود.
په ۱۹۳۴ز کال کې لاکان د پاریس د رواني څېړنو د ټولنې (SPP) د غړي په توګه کاندید شو. هغه خپله خصوصي رواني څېړنه په ۱۹۳۶ز کال کې په داسې حال کې چې په سېنټ ان روغتون کې یې لا هم د ناروغانو درملنه کوله، پیل کړ، او هماغه کال یې خپل لومړنی  څېړنیز راپور په مارینباد ښارګوټي کې د رواني څېړنې د نړیوالې ټولنې (IPA)  په کنګره کې "د هندارې په فاز کې " وړاندې کړ. د کنګرې رییس ارنست جونس، د نوموړي لکچر ته مخکې له دې چې پای ته ورسېږي خاتمه ورکړه، ځکه هغه نه غوښتل د لاکان د یاد پرزنټېشن وخت اوږد کړي. تحقیر شوي لاکان د برلین د اولمپیک د لوبو د کتلو په موخه له کنګرې څخه ووت. د یاد لکچر اصله کاپي نه ده پاتې، لاکان پرېکړه کړې وه چې خپله لیکنه د نوموړي کنفرانس د صورت جلسو په توګه د خپرېدو په موخه تحویل نکړي.
د فرېدریک هېګل په اړ د کوژيو (Kojève) په لکچرونو کې چې د ۱۹۳۳ز او ۱۹۳۹ز کلونو تر منځ یې ورکړي وو، کومو چې په پدیده پېژندنه (Phenomenology) او د ارباب-غلام ترمنځ په تعامل (master-slave dialectic) باندې تمرکز کاوه، د لاکان ګډون کول د هغه د راوروسته اثارو لپاره اغېزناک وو، په پیل کې د هغه د هندارې د فاز نظریې په رامنځته کولو کې، په کومه کې چې هغه د هنري والون تجربي کار ته چې د ماشوم د ودې په اړه و، هم پوروړی و.
د پرتګال هیواد ایداري وېش
د پرتګال هیواد د ولایتونو نوملړ (د پرتګال آیالاتونه) پرتګال په ۱۸ ایداري برخو ویشل شوی دی.
بجا
بژا یاهم (بجا) Beja) د پرتګال هیواد له ښارونو څخه یو دی چې په (الیمنتجو) سیمه کې موقیعت لري. یاد ښار کابو ۲۵ زره وګړي لري.
د لیتوانیا هیواد بیرغ
د لیتوانیا هیواد درې رنګه بیرغ او رسمي نښان.
په ماليزيا کې مذهبي خپلواکي
مذهبي خپلواکۍ ته د ماليزيا په اساسي قانون کې ځای ورکړل شوی. لومړی، په يوولسمه ماده کې ويل شوي دي چې، هر څوک حق لري، خپل دين ښکاره او عمل پرې وکړي او (د هغو قوانينو په عملي کولو سره مسلمانانو ته د نورو دينونو په رسولو بنديز لګوي) کولای شي، د خپل دين لپاره تبليغ وکړي. دويم، اساسي قانون وايي چې، اسلام د هېواد دين دی، نور دينونه هم کولای شي، په سوله او همغږۍ سره عملي شي.
مذهبي شمېر پېژندنه
ماليزيا شا او خوا يو دېرش ميليونه نفوس لري. په ۲۰۱۰ ز کال کې د نفوسو او هستوګنځايونو د شمېرنې پر بنسټ، يو شپېته اعشاريه درې سلنه يې مسلمانان دي، نولس اعشاريه اته سلنه یې بودايان دي، نهه اعشاريه دوه سلنه يې مسيحيان دي، شپږ اعشاريه درې سلنه يې هندوان دي او يو اعشاريه درې سلنه يې اصلي چينايي دين. پاتې يې د نورو دينونو پيرويان دي، چې په هغوی کې طبيعيت پرستان، عام دين، سيکهان، بهايان او د نورو عقيدوي نظامونو پيروان شامل دي، خو شونې ده چې دا شمېرې ناسمې وي، ځکه چې د ماليزیا د اساسي قانون تر مخې د ماليزيا لپاره د اسلام دين منل شرط بلل شوی دی. سربېره پر دې، هغه مسلمانان چې غواړي خپل دين پرېږدي، له سخت غبرګون سره مخامخ کېږي.
په ماليزيا کې د اسلامي قانون ساحه
کله چې د شرعي محمکې پریکړې پر غېر مسلمانانو اغېزې کوي، هغه کولای شي، لا دينه محکمې ته ورشي چې په دې توګه دوی کولای شي، د شريعت د محکمې پریکړه ماته کړي، ځکه چې د فدرالي اساسي قانون د ۱۲۱ مادې پر بنسټ، د شرعي محکمې واکونه محدود دي. په ۲۰۰۶ ز کال کې، يوه قاضي پریکړه وکړه چې، ۱۲۱ مه ماده فدرالي محکمې د هغو مسائلو په اړه د شرعي محکمې  پریکړه محدودوي، کوم مسائل چې د شرعي مسائلو اړوند وي. دا پریکړه د ځينو له خوا د دې مادې ناسم تفسير وبلل شو او دا قضيه په استئناف محکمه کې تر څېړنې لاندې ده.
شرعي اصول د بېلا بېلو ايالتونو د واکمنو له خوا ټاکل شوي دي. له تاريخي پلوه يو سلطان (واکمن) په ايالت مطلقه واکمني درلودله. له خپلواکۍ مخکې، ټنکو عبدالرحمن وکولای شول چې واکمنان قانع کړي، تر څو ځینې واکونه فدرالي دولت ته وسپاري. د دې تړون يو شرط دا هم دی چې، واکمنان اوس هم په خپلو ايالتونو کې د اسلامي قانون وروستی واک په لاس کې لري. دا ترتيب د اوږدې مودې لپاره، د بریتانيې د اشغال پر مهال هم روان و. په سالنګور کې، د  واکمن له خوا ۱۹۸۸ ز کال کې له اسلام پرته د سالنګور نورو دينونو (په داسې حال کې چې د مسلمانانو په منځ کې تبليغ کول منع کوي) مصوبه لاسليک شوه چې، دې مصوبې له مسلمانانو پرته نورو ته د «الله» د لفظ کارول منع کړل.
د اساسي قانون تر مخې (د ماليزيا د اساسي قانون ۱۶۰ مه ماده کې) د ماليزيا يوه مالايي وګړي ته د ټولو امتيازاتو ورکولو لپاره د ټاکل شوو ازمېښتونو له منځه يو يې هم دا دی چې يو تن بايد مسلمان وي. د دې يو دليل دا دی چې اسلام د مالايي قومي هويت پېژندنې لپاره اصل بلل کېږي، چې دا قوم له کلتوري او تاريخي پلوه د يوه سلطان له خوا اداره کېږي، څوک چې مسلمان وي. بل ازمېښت دا دی چې يو تن بايد مالايي کلتور په ځآن عملي کړي. دا يوه جنجالي خبره ده چې محکمې اټکل کوي، چې ټول قومي مالايان بايد په خپل سر د ماليزيا د دې اساسي قانون له تعريف سره سم وي او په دې بنسټ دې پايلې ته رسېږي، چې ټول بايد دا شرايط پوره کړي، نو دوی بايد مسلمانان وي.
د ۲۰۰۱ ز کال د سيپټمبر مياشتې په نهه وېشتمه نېټه، د هغه مهال لومړي وزير تون ډاکټر مهاتير بن محمد اعلان کړه چې:  دا هېواد يو اسلامي هېوا د دی(نګارا اسلام). د هغه وخت د مخالف ګوند مشر، ليم کيت ساينګ، اوس په ډېر فعال ډول په دې لټه کې دی چې، د مهاتير اعلان د اساسي قانون په خلاف ګرځولو لپاره ملاتړ تر لاسه کړي، په دې توګه چې بيا بيا دا وضاحت ورکوي چې، ماليزيا يو بې دينه هېواد دی چې اسلام يې په اساسي قانون کې د رسمي دين په توګه ځای پر ځای کړی دی. په هر حال، هغه مهال د مهاتير په مشرۍ ائيتلافي حکومت، د پارلمان دوه پر درې څوکۍ په واک کې لرلې. په ماليزيا کې د اساسي قانون د سمون لپاره د رايو دوه پر درې اکثريت اړين دی.
د مذهبي خپلواکۍ حالت
حکومت په عمومي ډول له ديني اسلامي جوړښت څخه ملاتړ کوي او دا د هېواد په اداره کې «د اسلامي ارزښتونو د خپرولو» لپاره رسمي تګلاره ده.
په هر حال، د شنبې ورځ چې د مسيحيانو دوديزه رخصتي ده، په فدرالي سيمو او له ديارلسو ايالتونو څخه په لسو ايالتونو کې د اوونۍ وروستۍ ورځ رسمي رخصتي ده، د منځني ختيځ د اسلامي هېوادونو د  چلند په څېر نه. جوهر، کداه، کلانتان او ترنګانو له دې څخه مستثنا دي چې د اوونۍ وروستۍ ورځ رخصتي يې د جمعې او شنبې په ورځ ده. د مالیزيا ډېری مسلمانانو هم دا منلې ده، سره له دې چې ځينې ورڅخه خوښ نه دي، ځکه چې د اوونۍ په اوږدو کې ډېر سپيڅلي پړاوونه د پنجشنبې له مازديګر څخه پيل او بيا د جمعې تر ماسپښين پورې، کله چې د جمعې د ورځې د جماعت لمونځ اداء کېږي، موده کې تر سره کېږي. د يکشنبې ورځ د اوونۍ د اخرې ورځې رخصتي کول، د اسلام له دوديزې تګلارې څخه خلاف دي او د بریتانيې استعماري وختونو ته رسېږي، کله چې بریتانيې ماليزيا ته د غیر مسلمانو کډوالو راوستل پيل کړل.
د ۲۰۰۱ ز کال د مۍ په مياشت کې، حکومت د فالون ګونګ چمتووالي کمېټه د يوې قانوني ادارې په توګه د ثبت لپاره تاييد نه کړه. باور کېږي چې دا پریکړه د حکومت له خوا له چين سره د اړيکو د پياوړي کولو لپاره شوې ده، نه د دې لپاره چې فالون ګونګ د اسلام په ګټه کمزوری کړي. حکومت د فالون ګونګ غړي په خلکو کې له کار کولو څخه منع نه کړي.
د مسلمانانو د کوچنيانو لپاره، په دولتي ښوونځيو کې د حکومت له خوا له تصويب شوي نصاب سره سم دیني زده کړې تر لاسه کول لازمي دي. په کور کې د زده کړو په مخ کې محدوديتونه، نه شته، خو لومړنی ښوونځی اجباري دی. په هر حال، شخصي ښوونځي او پوهنځي ځينې قانوني شرايط لري.
ګڼې مذهبي رخصتۍ د رسمي رخصتيو په توګه پېژندل شوي دي، په دې کې د مسلمانانو هري رای پاوسا، د مسلمانانو هري رای حج، د مسلمانانو ميلاد النبي، د بودايانو ويساک ورځ، د هندوانو ديپاولي، د هندوانو تايپوسم، د مسيحيانو کريميس او د مسيحيانو غوره جمعه سبا او سراواک شامل دي.
يهوديت په ماليزيا کې يو رسمي دين نه دی او هغه ديني خوځښتونه چې صهيونيزم يا د اسرائيلو او ان د اورشليم د بيا جوړولو لپاره دعاوې په کې ځای پر ځای شوي وي، لکه څنګه چې د يهوديانو په هيلو يا ارتدکس کې موندل کېږي چې شونې ده سياسي يا صهيونيستي نه وي، بلکې له اورشليم سره ديني اړيکه وي، په بشپړ ډول غیر قانوني دي. همدا قانون په هغوغیر يهوديانو هم عملي کېږي، چې د همدې لامل لپاره غونډې جوړوي او دوی بیا د « يهودي کلتور» په عامولو تورنېږي. هغه کسان چې په څرګند ډول له اسرائيلو څخه ملاتړ اعلانوي، د فتنې د قانون د څلورمې مادې د لومړۍ فقرې الف بند سره سم تورنېږي. د فتنې قانون په لومړي ځل تورن شوی کس تر ټولو زيات په پنځه زره رينګتي پيسو جرمانه يا درې کاله بند يا په دواړو محکوموي او د بيا ځلې جرم پر مهال دا موده پنځه کاله بند ته لوړېږي. په دې ګڼ توکميز هېواد کې د يهودي نښو کارول حساس بلل کېږي او په همدې بنسټ ممنوع دي. دا ممنوعيت د منورا او چانوکيا په اړه بېخي رېښتونی دی؛ ځکه چې دا په اورشليم کې د سپيڅلي عبادتځای لپاره د بيا وقف کولو ښکارندويي کوي. ان شونې ده، چې د يهودو دعاوې، لکه توران کله چې هېواد ته راوړل کېږي، شونې ده چې د ګمرک له خوا مصادره شي [که چېرته د ګمرک مسئولينو ته څرګنده شي چې، د دې توکو د راوړلو موخه د يهوديت دين ته پاملرنه کول دي] په دې بنسټ، يهوديت که هغه صهيونيزم وي که نه، منع دی.
بودېزم په افغانستان کې
د بودېزم هندي ائین چې د ګوتاما بودا له خوا یې بنسټ کېښودل شو د لومړي ځل لپاره یې د موریا د سترواکۍ د دریم ستروک آشوکا د فتوحاتو (له میلاد وړاندې شاوخوا ۲۶۸- ۲۳۲ کال) پر مهال افغانستان ته پراختیا ومونده. په دغه هېواد کې د بودېزم د اغېز تر ټولو لومړنی پام وړ ځای د کندهار ولایت په غرونو کې د چهل زینې ډبرینه غونډۍ وه چې په دغه ځای کې په ډبره باندې په یوناني او ارامي ژبو باندې لیکل شوی متن شتون لري او لرغونتیا یې له میلاد وړاندې ۲۶۰ کال ته رسېږي.
په دغه دوره کې د بودېزم مخکښ راهبان په افغانستان کې استوګن و: یوناني باختري پاچا لومړی مناندر (له میلاد وړاندې شاوخوا ۱۶۵- ۱۳۰ کال) د بودېزم له مخکښو ملاتړو څخه و چې د میلیندا پناها (یا د میلیندا د پوښتنې) په نامه په پالي ژبه باندې لیکل شوې کتیبه کې یې یادونه شوې؛ ماهاداراکسیتا، له میلاد وړاندې دویمه پېړۍ کې هندو- یوناني راهب و چې ویل کېږي د «یونا د الکسندریې ښار» (د لوی اسکندر مستعمره وه او د معاصر کابل ښار شمال ته په ۱۵۰ کیلومترۍ یا ۹۳ مایلي فاصله کې موقعیت لري چې د بګرام او کاپیسا برخې په کې شاملېږي) څخه رانیولې تر سریلانکا پورې یې د ۳۰۰۰۰ بودايي راهبانو مشري پر غاړه لرله او د ماهاوامسا تاریخي رسالې د ۲۹م فصل پر بنسټ دا ټول په انورادهاپورا کې د ماهاتوپا د سټوپې فدایان ګڼل کېدل؛ لوکاک شیما په دویمه پېړۍ کې کوشاني راهب و چې له دغې سیمې څخه د هان لړۍ د واکمنۍ پر مهال د چین مرکزي ښار لویویانګ ته ولاړ او د لومړي ځل لپاره یې د مهایانا بودایي متون چینایي ژبې ته وژباړل.
همدارنګه د افغانستان په شمالي لرغوني بلخ ښار کې د ناواویهارا (نوبهار) صومعو شتون درلود او په دې سره دغه ښار د پېړیو لپاره په مرکزي آسیا کې د بودېزم د مرکز په توګه فعالیت وکړ.
دغه آئین د اوومې میلادي پېړۍ پر مهال په افغانستان کې د عرب مسلمانانو له فتوحاتو وروسته له زوال سره مخ شو؛ چې بیا له ۱۰مې پېړۍ څخه تر ۱۲مې پېړۍ پورې د غزنويانو د مسلمانې سترواکۍ پر مهال یې اغېز په ټوله سیمه کې راکم شو. د ۱۳مې پېړۍ پر مهال د مغولي فتوحاتو له امله په دغه هېواد کې بودېزم په بشپړه توګه له منځه ولاړ او له ۱۴مې پېړۍ را وروسته په دغه سیمه کې د بودايي آئین د شتون اړوند د هېڅ ډول مواردو یادونه نه ده شوې.
تاریخچه
د افغانستان د پولو دننه قلمرو د پېړیو په اوږدو کې د بېلابېلو کلتوري او مذهبي بدلونونو شاهد پاتې شوی. د منځني ختیځ، سویلي آسیا او مرکزي اسیا د کلتورونو ترمنځ او همدارنګه د ورېښمو د مشهورې لارې (ختیځ آسیایي تمدنونه یې له مدیترانه یي تمدنونو او د لارې په اوږدو کې له نورو کلتورونو سره نښلول) په مسیر کې د دغه هېواد جغرافیايي موقعیت د سیمه ییزو تاریخي او کلتوري پرمختګونو اصلي محرک و. په دغو باندې له مهمو اغېزو څخه یو هم د لوی سکندر له خوا د دغې سیمې نیول و چې له امله یې د یوې مودې لپاره دغه سیمه په هلنېستي نړۍ کې شامله شوه او د سیمې په بودايي مذهبي هنر باندې یې پیاوړی هلنېستي اغېز رامنځته کړ. له میلاد وړاندې ۳۰۵ کال کې سلوکي سترواکۍ له هندي موریا سترواکۍ سره ائتلاف وکړ. موریانو له هند څخه دغې سیمې ته بودېزم راووړ چې له میلاد وړاندې نږدې ۱۸۵ کال پورې یې د هندوکش د سویل ټوله برخه تر کنټرول لاندې لرله، تر هغه چې له دغې سیمې وشړل شول.
له دغو بدلونونو وروسته ډیری دغه سیمه د باختر او سغد واکمنیو ته اړونده شوه چې له دغو څخه سکایانو سیمې ته د اسلام تر را رسېدو پورې له بودېزم پیروي کوله.
د موریانو له سترواکۍ وروسته، بودېزم د کوشانیانو په سترواکۍ کې وغوړېد، هغه مهال چې د یوئه چي په نامه قبیلې باختر ونیو او د معاصر افغانستان سیمې ته ننوتل. په معاصر افغانستان کې ډېری تاریخي ودانۍ، مقبرې او مجسمې د بودایي کلتور څرګندويي کوي. په دې اړوند نور تاریخي جزیات په افغانستان کې له اسلام وړاندې د هندي او بودايي میراثونو او همدارنګه په افغانستان کې د هندوئېزم په نامه بحثونو کې وړاندې شوې دي.
د مسلمانانو له خوا په ۶۵۱ زکال کې د ساساني سترواکۍ د له منځه وړو لږ وروسته په بلخ کې د نوا ویهارا (نوبهار) صومعه د مسلمانانو لاس ته ولوېده (۶۶۳ زکال)، خو دغې صومعې له دې سره هم تر یوې راتلونکې پېړۍ پورې خپل کار ته دوام ورکړ. په ۱۷۱۵ زکال کې وروسته له هغه چې د بلخ پاڅون د عباسي خلافت له خوا وځپل شو، ډیری فارسي بودايي راهبان چې په اړوندې ختیځې فارسي ژبې یې خبرې کولې لومړی د ختیځ لور او بیا له هغه ځایه چین ته وتښتېدل. د نوا ویهارا صومعې میراثي مخته وړونکي چې فارسي برمکیان و د صومعې له نیول کېدو وروسته یې اسلام ومانه او د بغداد د عباسي خلافت پیاوړي وزیران شول. د دغې لړۍ وروستی وزیر جعفر بن یحیی و چې د عربو په شپنیو مېلو کې یې پام وړ رول درلود. جعفر په افسانو او عامه کلتور کې د هغه ملنګ په توګه یاد شوی چې د اسلام له قلمرو څخه بهر د نورو قلمرونو په جادویي چارو او دودونو پوهېده.
بودايي آئین د امویانو او د عباسیانو د خلافت پر مهال په افغانستان کې له اسلامي فتوحاتو جوړ راووت. خو د دیارلسمې پېړۍ پر مهال د مغولي ځواکونو د فتوحاتو پر مهال په بشپړه توګه له منځه ولاړ.
د بامیانو د صومعې کتابتون
د بودایانو له لومړنیو تبلیغي مرکزونو څخه یو هم په بامیانو کې د مها سنګهکا – لوکوترودا صومعه وه. چینايي بودايي راهب، شوان زانګ له میلاد وروسته اوومه پېړۍ کې د افغانستان بامیانو ته سفر وکړ او د لوکوترودا له صومعې یې لیدنه وکړه؛ دغه صومعه بیا ډېر وروسته د لرغون پوهانو له خوا بېرته کشف شوه. په دغه ځای کې د ونو په پوستکو او د خرما د ونې په پاڼو باندې لیکل شوي متنونه وموندل شول چې د ماهیاناسوترا متنونه په کې شامل دي او اوس مهال په شویان ټولګه کې ساتل کېږي. یو شمېر له دغو متنونو څخه په ګندهاري ژبه او خروشتي خط لیکل شوي په داسې حال کې چې نور یې په سانسکریت ژبه دي او په ګوپتا خط لیکل شوي دي.
بودايي آثار
د ۲۰۱۰ زکال په اګست میاشت کې راپور ورکړل شو چې شاوخوا ۴۲ بودايي عتیقه آثار د کابل سوېل ته د لوګر ولایت د مس عینک په سیمه کې موندل شوي دي. د لرغون پوهانو په خبره یو شمېر له دغو اثارو څخه دویمې پېړۍ ته اړوند دي. ورته مهال یو شمېر بودايي مرکزونه په غزني کې هم موندل شوي. په لوګر کې د موندل شوو بودایي آثارو په ډله کې دوه بودايي معبدونه (سټوپې)، د بودا مجسمې، نقاشۍ، د نقرې او سرو زرو سکې او همدارنګه قیمتي مهرې شاملېږي.
مارټین هایډېګر
مارټین هایډېګر (فونوتیکي سمبول یې/ˈhaɪdɛɡər, ˈhaɪdɪɡər/؛ په الماني ژبه: : [ˈmaʁtiːn ˈhaɪdɛɡɐ]؛ زوکړه د ۱۸۸۹ کال د سېپټمبر ۲۶مه – مړینه د ۱۹۷۶ کال د مې ۲۶مه) یو المانی فلیسوف و چې تر ډېره د فنومینولوژۍ، هرمنوتیک او هستي پالنې په برخه کې د خپلو هلو ځلو له امله پېژندل شوی. هغه د شلمې پېړۍ له اغېزناکو فلیسوفانو څخه دی. هغه په ۱۹۳۳ کال کې د فرایبورګ پوهنتون د ریئس په توګه تر ټاکل کېدو وروسته له نازي ګوند څخه د ملاتړ له امله له سختو نیوکو سره مخ شو او د هغه د فلسفې او نازیزم تر منځ د نظر اختلاف موجود و.
لومړي کلونه
هایډېګر د بادون د مسکیرش په کلي کې د یوهانا (کمپف) او فریډرېک هایډېګر د زوی په توګه نړۍ ته راغی. هغه چې د یو رومي کاتولیک په توګه لوی شو د کلي د کلیسا د ساتونکي زوي و چې د ۱۸۷۰ کال د واتیکان لومړنۍ شورا ته وفادار و، دا شورا تر ډېره د مسکیرش د بې‌وزلې طبقې له‌خوا مراعت کېده. کورنۍ یې پوهنتون ته د هغه د لېږلو لپاره مالي توان نه  درلود، په دې توګه هغه د عیسویانو په یو دارلعلوم کې شامل شو، خو د نوموړي د روغتیايي شرایطو او هغه څه چې د دارلعلوم مدیر او ډاکتر یوه رواني-بدني قلبي ګډوډي بلله له امله هغه بېرته د څو اونیو په بهیر کې اخراج کړ. هایډېګر له قد څخه ټيټ او غښتلی و چې تورې ځیرکې سترګې يې لرلې. هغه له کور څخه بهر فعالیتونه خوښل او په ځانګړي ډول په اسکي کې ماهر و.
هغه په ورپسې دوه کلونو کې له امتیاز پرته د پرایوېټ‌ډزن (اکادمیک لقب چې د ځانګړې رسمي وړتیا لرونکو افرادو ته ورکول کېږي، ژباړن ) په توګه او وروسته یې د لومړۍ نړیوالې جګړې د وروستي کال په بهیر کې د سرتېري په توګه خدمت وکړ؛ دا خدمت د «جګړې په وروستیو لسو میاشتو و» او له دې څخه يې «درې وروستۍ میاشتې» د لویديځې جبهې د هوا پېژندنې په برخه کې تېرې کړې. هایډېګر له ۱۹۱۹ تر ۱۹۲۳ کال پورې په فرایبورګ پوهنتون کې تدریس کاوه. د هغه خپاره شوي کورسونه په Gesamtausgabe  کې وګورئ. دا کورسونه د ۱۹۱۹ -۱۹۲۳ کلونو پورې  فرایبورګ د لومړنیو لکچرونو/درسونو په نوم دي.
ماربورګ
هایډېګر په ۱۹۲۳ کال کې د ماربورګ په پوهنتون کې د فلسفې د خارق العاده استاد په توګه وټاکل شو. روډولف بولټمن، نیکولای هارټمن، پل ټیلیش او پل ناتورپ يې په هغه ځای کې د همکارانو له ډلې څخه و. هانس ګیورګ ګاډامر، ګرهارډ کروګر، لیو اشتراوس، یاکوب کلاین، ګونټر انډرس او هانس جوناس په ماربورګ پوهنتون کې د هایډېګر زده‌کړیالان وو. هغه د ارستو له څارلو سره په خپلو لکچرونو/درسي مباحثو کې د خپلې فلسفې د اصلي موضوع پراختیا پیل کړه: چې د هستۍ حس پوښتنه يې مطرح کوله. هغه د تاریخ له بعد او مشخصې هستۍ څخه د موضوع مفهوم ته پراختیا ورکړه، چې د هغه له نظره د پل ټارسوسي، اګوسټین هيپو، مارټين لوټر او سورن کي یر کګارډ په څېر د عیسوي متفکرانو تر منځ له مخکې متجسمه شوې وه. هغه همدارنګه د وېلهلم ډیلټای، هوسرل، ماکس شلر او فریدریک نیچه اثار هم ولوستل.
فرایبورګ
هایډېګر په ۱۹۲۷ کال کې د Sein und Zeit (هستي او وخت) په نوم خپل اصلي اثر خپور کړ. کله چې په ۱۹۲۸ کال کې هوسل د فلسفې د استاد په توګه تقاعد شو، هایډېګر د ماربورګ د مقابل وړاندیز سره سره د هغه د ځای ناستي په توګه د فرایبورګ انتخاب ومانه. هایډېګر د خپل عمر تر پایه په فرایبورګ ايم بریسګاو کې پاتې شو او د ورپسې رد کړل شویو وړاندیزونو له ډلې يو په برلین کې د هامبولټ پوهنتون و. هانا ارنټ، ګونټر انډرس، هانس جوناس، کارل لويټ، چارلز مالیک، هربرټ مارکوزه او ارنسټ نولټه يې په فرایبورګ کې زده‌کړیالان وو. کارل رهنر په احتمالي ډول له ۱۹۳۴ تر ۱۹۳۶ پورې په څلورو سمسترونو کې د هغه په څلوور سمینارونو کې برخه اخیستې ده. امانول لویناس په ۱۹۲۸ کال کې په فرایبورګ د خپلې مېشتیا پر مهال د هغه په کورسونو کې برخه اخیستې ده، لکه څنګه چې په ۱۹۳۳ کال کې جان پاتوچکا په کې برخه اخیستې وه؛ پاتوچکا په ژور ډول د هغه تر اغېز لاندې راغی.
هایډېګر د ۱۹۳۳ کال د اپرېل په ۲۱مه د پوهنتون د ریئس په توګه وګومارل شو. او د مې په لومړۍ نېټه له نازي ګوند سره یوځای شو. د هغه د فلسفې او نازیزم ته د هغه د سیاسي وفادارۍ تر منځ د نظر اختلاف لا دوام لري.