cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خالد الجراح الصباح
د امریکا د عدلیې وزارت د شتمنیو ضبطول
د ۲۰۲۰ ز کال په جولای کې د متحده ایالاتو د عدلیې وزارت وکیلانو د شتمنیو د ضبط په قضیه کې ادعا وکړه ، چې خالد الجراح او دوو نورو کسانو په لندن کې د کویټ د نظامي دفتر اړوند غیر قانوني حسابونه پرانیستي دي. د دوی د ادعا پر بنسټ وروسته يې دا غیر قانوني حسابونه د کویټ د عمومي پانګې له لسګونه میلیونو ډالرو، پونډو او یورو سره تمویل کړي او د خپلو موخو لپاره یې کارولي دي. د متحده ایالاتو د څارنوالانو په وینا: خالد الجراح د کویټ له اختلاس شویې پانګې نه  ۱۰۴ میلیونه ډالر د ۲۰۱۲ - ۲۰۱۵ ز کلونو ترمنځ د کلیفورینیا بانکونو ته لېږلې چې، د دې لېږد ځینې برخې په دروغي ‌ډول د کویټ د نظامي موخو په توګه یادې شوې دي. متحده ایالتونه ادعا کوي چې، دا پیسې د بورلي هېلز غره او د ۶ میلیونه ډالرو په ارزښت د پېنټ هوز او په بورلي هېلز کې  د ۱۳ میلیونه ډالرو په ارزښت د نور ملیکت د اخیستلو لپاره لګول شوې دي، چې متحده ایالات یې د ضبط په هڅه کې هم دي. دې ادعا سمیرالمحلاوي (هغه کس چې خالد یې نوال ته وروپېژانده) د تقلب په تور، تورن کړی دی.
نیول او توقیف کول
د ۲۰۲۱ ز کال په مارچ کې د کویټ وزارتي محکمې د خالدالجراح د توقیف امر صادر کړ، چې وروسته ونیول شو او زنداني شو.
ابد
ابد (په انگرېزي:Eternity) د تلواله يا ترتله مکرر او ناپايه ژوند په مانا دی چې د وجود استمرار په راتلونکي نه-پای ته رسېدونکې زمانه کې څرگندوي. ابد د ازل بډنوم دی.
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
کارل ۴
کارل ۴ (په چیکی کې:Karel IV) د لوگزامبورگ د کورنۍ څخه یو مشهور چېکی پاچا او د مقدس روم د امپراطوری حکمران ؤ‍ چی د ۱۳۴۶ کال څخه تر ۱۳۷۸ کال پورې یی حکومت کاوه. د کارل ۴ د حکومت په وخت کی د چېک پاچایی ثقافتی او سیاسی مهم مرکز شو. هغه د پراگ د پلازمېنې په پراخولو پېل وکړ او په دی ښار کې یی ښایسته یادگارونه جوړ کړل. کارل ۴ همداراز ادبی اثرونه ولیکل چی زیاتره یی په لاتینې ژبې دی.
ژوند او زده کړي
کارل ۴ په ۱۳۱۶ کال کې په پراگ کې زېږېدلی ؤ. پلار یی چېکی پاچا یان لوگزامبورگ او مور یی الیشکا پږېمیسلوونا (Eliška Přemyslovna) ؤ. کارل په ۱۹۲۳ کال کې د زده کړي لپاره فرانسې ته ولاړ. کارل ۴ په پاریس کې د فرانسې پاچا د ترلې چی نوم یی بلانکا (Blanka) و سره واده وکړه. کارل د ۱۳۳۰ څخه تر ۱۳۳۱ پورې په لوکزامبورگ کې ژوند کاوه او په ۱۳۳۱ کې د لوکزامبورگ حکمران شو او په ۱۳۳۳ کال کې د چېک پاچایی ته ولاړ.
د چېک پاچا
په ۱۳۳۳ کال کې کارل ۴ پراگ ته ورسېده مگر د چېک هېواد د چېک د اشرافیانو په لاس کې ؤ او د پاچایی کلا ویجاړه شوی وه. کارل ۴ د اشرافیانو د ملاتړ په مرسته نوی مقر جوړ کړ او د پراگ په پراخولو یی پېل وکړ. په ۱۳۴۴ کال کې په پراگ کې د لوی اسقف مذهبی مرکز او د مقدس ویټوس کلیسا جوړې کړې او د کارل۴ په سپارښتنې نوی پاچایی تاج جوړ شو. په ۱۳۴۷ کال کې په پراگ کې چېکی پوهنتون جوړ شو چی په اوس وخت کې د کارل پوهنتون یا د چارلز پوهنتون په نوم یادېږي. دغه پوهنتون په مرکزی اروپا کې تر ټولو پخوانۍ پوهنتون دی. په ۱۳۴۷ کال کې د پراگ ته نژدې د کارلشتین کلا جوړه شوه چی د چېک امپراطوری د تاج د پټولو لپاره کارېده. په ۱۳۵۶ کارل ۴ یو مهم اساسی قانون ولیکه. په ۱۳۵۷ کال کې په پراگ کې یو مشهور پل جوړ شو چی په اوس وخت کې د کارل پل یا د چارلز پل په نوم یادېږي.
د کارل ادبی اثر
د کارل ژوندلیک (په لاتنی ژبې کې:Vita Caroli په چېکی ژبې کې:Život Karlův ) د پاچا کارل ۴ ادبی اثرونو څخه دی چی د په لاتینې ژبې کې لیکل شوی دی. په دی اثر کې پاچا د خپل ژوند په هکله لیکی او خپل زوی ته نصیحت ورکوی.
وفات
کارل ۴ د نومبر په ۱۳۷۸ کال کې له دنیا تېر شو. مقبره یی په پراگ کې د مقدس ویټوس په کلیسا کې پرته ده.
سردار محمد يحيا خان
سردار محمد يحيا خان (۱۸۲۲ ز. - ) په ۱۸۹۷ ز. کال کې د کابل والي و.
مخينه
سردار محمد يحيا خان د سردار محمد يوسف خان او سردار محمد آصف خان پلار او د محمد نادر شاه، سردار محمد هاشم خان، سردار شا محمود خان، سردار شاه ولي خان نيکه او د محمد ظاهر شاه غورنيکه وه. د هغه پلار سردار سلطان محمد خان طلايي د خپل د وخت يو جگپوړی چارواکی او دولتي کارکونکی و. همداراز يحيا خان د وزير محمد اکبر خان زوم هم و او همدان سلطانه بېگم چې د غازي اکبر خان مشره لور وه د سردار محمد يحيا خان مېرمن وه. دغه سردار دوه ځامن او شپږ لوڼې درلودې.
لوڼې
وېشنيزه:افغان سرداران وېشنيزه:افغان واليان
انګیزه او پر خپل ځان اعتماد
۱.۱ په تجارتی نړی کی انگیزه او پر خپل ځان اعتماد: په تجارتی نړی کی انگیزه یو عمومی بحث او تحقیق دی. په تجارتی نړی کی خلک څه او څرنگه کول غواړی ، په دی پوهیدنه مونږ سره مرسته کوی تر څومونږد خلکو په بهتر لست کی ځان اضافه کړو؛ او په دندو گمارل شوی خلک کولای شی پر خپلو مهارتونو کار وکړی او د یو تر بلی ورځی بهتر شی. له دی پرته پر خپل ځان د اعتماد جوړولو لپاره خپله هم کار کولای شو کله چی هم اعتماد او انگیزه ولرو نو ډیر مثبت فکتورونه یی لاس ته راوړنه کیدا شی په دنده قناعت، دنده کی خوښي او بهتری د هڅو زیاتوالی دکاری چاپیریال بهتری د هر یو کس فکر او استدلال ته موقع برابریدنه د هر کس مسولیت معلومیدل ۱.۲ پرځان اعتماد کوم کس چی پر ځان اعتماد لری د زندگی موانعو ته ډیرخاموش او دفکر په بنیاد ولاړ ځواب وایی، مخکی تر دی چی د تشویش او نا امیدی په ځانگو کی خوب وکړی عمل ته ځان چمتو کوی. پر خپل ځان اعتماد لرونکی کس تر ټولو لمړی پلان جوړوی او پر پلان بی له دی چی د ناکامی هڅی ویره ولری د خپلو مهارتونواو تجربی په مرسته عمل کوی. پر ځان اعتماد لرونکی کس کله چی: خپلی کمزوری اصلاح کوی پر خپل استحکام هم تمرکز کوی له زیان اوخطر ویره نلری رقابت او مبارزه خپلو اهدافو ته درسیدو لپاره کاروی د خپل تکامل او بهتر کیدو لپاره د فرصت په لټه کی وی کله چی غلطی وکړی له اعتراف نه ویره نلری د نه پوهیدو په صورت کی پوښتنه کوی د ضعف نققطی په اعتراف کی صادق وی ۱.۳ پرځان اعتماد مونږ ټول هیله لرو چی په ژوند کی یو څه لاس ته راوړو د څه لاس ته راوړلو لپاره باید: خپل نظم او نضباط زیات کړو څه چی لاس ته راوړل غواړو باید مشخص یی کړو او د لاس ته راوړنی لپاره باید حدود مات کړو څومره چی زمونږ لاس ته راوړنی زیاتی وی همدومره مو پر خپل ځان اعتماد زیاتیږی او که چیری هڅی مو ناکامی شی معکوسا مو پر خپل ځان اعتماد ختمیږی خو له دی نا امیدی نه هم انسان ته دخلاصون لپاره پر خپل ځان د اعتماد ضرورت دی. ۱.۴ داعتماد تعریف ځنی خلک د اعتماد او غرور تر منځ توپیر نکوی; مغرور انسان غیرمحفوظ او کمزوری وی چی خپلو کمزوریانو ته د غرور پوښ ور اغوندی خو اعتماد لرونکی کس خپلی کمزوری په پوهی او تجربی پوښی خپل علم، تجربه او مثبت فکر خپلو اهدافو ته د رسیدو لپاره کاروی.
بهار راډیو
بهار راډیو بهار راډيو په کاپيسا ولایت کې يوه فعاله راډيو ده، چې ۲۴ ساعته خپرونې کوي، پر کاپيسا سربېره په پروان او پنجشیر ولايتونو کې هم اورېدل کېږي. ياده راډيو د انجنير ملنګ فقير په شخصي لګښت جوړه شوې، اتلس کار کوونکي لري، چې شپږ په کې ښځينه دي.
د پاکستان میاشت لیدونکې کومېټه
د پاکستان میاشت لیدونکې کومېټه چې په اردو کې یې رویت ہلال کمیٹی، پاکستان بولي؛ د پاکستان وفاقي حکومت له خوا جوړه شوې اداره ده چې کار یې د هرې سپوږمیزې میاشتې په اخر کې د میاشتې لیدو شواهد راټولول او اعلان دی. ددې کومېټې اوسنی مشر مفتي منیب الرحمن دی. د پاکستان مرکزي او ایالتي میاشت لیدونکو کومېټو کې د مختلفو مذاهبو علماء راټول کړای شوي دي. له دې پرته په دې کومېټه کې د هوا پوهنې، سپارکو، سمندري ځواکونو استازي هم د تخنیکي چارو مرستندویانو په توګه ګډون لري. چې ددې ټولو په شتون، اتفاق د مرکزي میاشت لیدونکي کمېټې مشر خپله فیصله چې میاشت ولیدل شوه یا نه؛ اعلانوي. ددې اعلان په اړه د ټولو غړو هوکړه شرط ده، او په هوکړه باندې د ټولو لاسلیک هم اخېستل کېږي.
اړوندې لیکنې
وېشنیزه:اسلام او ساینس وېشنیزه:د پاکستان دولتي اداری
نجراب غږ راډیو
نجراب راډیو دغه راډيو د کاپيسا په نجراب ولسوالۍ کې فعاله ده، ۲۴ساعته خپرونې لري، ۱۲ کار کوونکي لري، چې دوه يې ښځينه دي. د ډاکټر عبدالمطلب حامد له خوا جوړه شوې ده.
ونډو بازار
په عمومي ډول د يوې کمپنۍ ونډه دوه ډوله پلورکيږي. يو ډول يې هغه ده چې دوه کسان په خپل منځ کې د کومې ادارې له منځګړيتوب پرته يې پلوري او دويم ډول يې هغه دي چې د ادارې په منځګړيتوب پلورل کيږي،دغې ادارې ته سټاک مارکيټ (Stock Market) وايي کومه چې د ونډو خرڅولو څارنه او يايې منځګړيتوب کوي.د ونډو کومه راکړه ورکړه چې له بازار څخه بيرون صورت نيسي، هغې ته Over The Counter Transactions وايي چې ځانګړي قوانين نلري ځکه خو يې زده کولو ته هم اړتيا نشته او کومه راکړه ورکړه چې په بازار کې دننه ترسره کيږي ځينې اصول لري چې زده کول يې اړين دي، هغه دا چې د ونډو بازار يوه شخصي اداره وي د حکومت او اجازې او څارنې لاندې پکې د هغو کمپنيو دونډو راکړه ورکړه تر سره کيږي، کومې چې د باور وړ وي او څه ناڅه پشتوانه هم ولري. دغه ډول کمپنيو تهCompanies Listed ليست شوې کمپنۍ وايي د کومو ونډې چې له بازار څخه د باندې هم پلورل کيږي. د دغه ډول کمپنيو ونډې کله له جوړښت څخه وروسته او کله هم دمخه د حکومت له اجازې وروسته پلورل کيږي او کله خو يې لا د ونډو د تيارولو د مخه حکومت کمپنۍ ته د ونډې د پلورلو اجازه ورکوي چې موقته اجازه Provisional))ورته وايي. پلورنکي هم جلا وي د کومو کمپنيو ونډې چې په بازار کې دننه نشي پلورل کيدای هغو ته Unlisted Companies کمپنۍ وايي.
دونډو د بازار ځانګړتياوې: د ونډو بازار لاندې ځانګړتياوې لري:
1. د ونډو د بازار غړي محدود وي. ټول غړي د غړيتوب د تر لاسه کولو لپاره د ونډو له بازار سره ځان راجستروي چې د ونډو د بازرا له خواورته يو پيژندکارت ورکول کيږي او هغې وروسته شخص کولای شي ونډې وپيري او يا يې وپلوري.
2. د ونډو بازار د هيواد يوه قوي مالي اداره وي چې د هيواد د وګړو پانګه او پانګونه په کې شامله وي.
اپولینارېزم
اپولینارېزم: (Appolianarism {E})، یو مسیحي لاهوتی مذهب دی، چې د اسقف اپولینارس په نامه نومول شوې،
ونډو بازار
دونډو د بازار ځانګړتياوې: د ونډو بازار لاندې ځانګړتياوې لري:
3. د ونډو او نورو ارزښتناکو اسنادو پيرل او پلورل د ونډو په بازار کې د ځانګړو قوانيو په اساس تر سره کيږي چې د هيواد د حکومت لخوا منل شوي وي.
شارل دي ګول
شارل اندري جوزف مري دي ګول (د ۱۸۹۰ کاب د نومبر له ۲۲ – د ۱۹۷۰ کال د نومبر تر ۹) د فرانسوي پوځ افسر او سیاستوال و چې د دوهمي نړیوالې جګړ په اوږدو کې یې د نازي جرمني پر وړاندې د فرانسې د آزادۍ رهبري کوله او د ۱۹۴۴ کال تر ۱۹۴۶ کال پورې یې د فرانسوي جمهوریت د موقت حکومت مشري وکړه ترڅو ولسواکي بېرته ورغوي. نوموړی په ۱۹۵۸ کال کې، د تقاعد له دورې بهر شو او د ولسمشر ریني کاټي له خوا رئیس الوزا (لومړی وزیر) وټاکل شو. هغه د فرانسې اساسي قانون له سره ترتیب کړ او د ټولپوښتنې له تصویب وروسته یې د پنځم جمهوریت بنسټ کېښود. له دې کال وروسته نوموړي د فرانسې ولسمشر وټاکل شو، چې د دې چوکۍ لپاره په ۱۹۶۵ کال کې بیا وټاکل شو او تر ۱۹۶۹ کال تر خپلې استعفا پورې پاتې شو.
ونډو بازار
دونډو د بازار ځانګړتياوې: د ونډو بازار لاندې ځانګړتياوې لري:
4. د ونډو بازار په خپله ونډې نه پلوري بلکې خپلو غړيو ته د ونډو د پيرلو او پيرودلو موقې برابروي.
شارل دي ګول
نوموړي په لیل کې نړۍ ته سترګې پرانیستې او په ۱۹۱۲ کال کې له سینټ سیر نه فارغ شو. هغه د لومړۍ نړیوالې جګړې مډال درلودونکی افسر و چې څو ځله ټپي شوی و او په وروستیو کې په ویرډون کې زنداني شوی و. د دوو نړیوالو جګړو تر منځ په موده، هغه د ګرځنده زغره والو قطعاتو ملاتړ وکړ. نوموړي د ۱۹۴۰ کال د مې په میاشت کې د جرمني د یرغل په ترڅ کې د یوې زغره والې قطعې مشري کوله چې د یرغلګرو په وړاندې یې ځوابي بریدونه وکړل. ورسته د جګړې د وزارت مرستیال وټاکل شو. نوموړي د جرمني سره د خپل حکومت د جګړې د متارکې له منلو انکار وکړ او انګلستان ته وتښتید او د جون د ۱۸ نېټې په خپل  غوښتنلیک کې يې په فرانسویانو ټینګار وکړ چې د نیواک په وړاندې مقاومت وکړي او جګړې ته دوام ورکړي. هغه د آزادو فرانسوي ځواکونو مشري وکړه او وروسته یې د محوري ځواکونو په وړاندې د فرانسې د آزادۍ د ملي کمیټې مشري وکړه. نوموړي له متحده ایالاتو سره د سړو اړیکو ترڅنګ، په ټولیز ډول د وینسټن چرچل ملاتړ درلود او د آزادې فرانسې د بې پوښتنې مشر په توګه راڅرګند شو. هغه د ۱۹۴۴ کال د جون په میاشت کې د فرانسې د جمهوریت د موقت حکومت مشر شو، چې د فرانسې له آزادۍ وروسته یو لنډمهاله حکومت و. دي ګول د ۱۹۴۴ کال په پیل کې، لارښوونکی اقتصادي سیاست معرفي کړ، چې په هغه کې پانګوالي اقتصادي نظام د دولت تر پراخ کنټرول لاندې راغئ، چې د ۳۰ کلونو بې سارې ودې لامل شو او د دېرشو پرتمینو کلونو په نوم یادېږي. نوموړی چې په نوي څلورم جمهوریت کې د کوچنیو ګوندونو د بېرته راتګ له امله نا هیلی و، د ۱۹۴۶ کال په پیل کې یې استعفا ورکړه خو د فرانسې د خلکو د خوځښت د بنسټ ایښودونکي په توګه له سیاسي اړخه فعال پاتې شو. هغه د ۱۹۵۰ کلونو په لومړیو کې تقاعد شو او دجګړې خپل خاطرات یې ولیکل، چې په چټکۍ سره د عصري فرانسوي ادبیاتو یوه برخه شول.
اپولینارېزم
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
شارل دي ګول
کله چې د الجزایر جګړې بې ثباته څلورم جمهوریت مات کړ، د ۱۹۵۸ کال د مې د میاشتې د ناورین په اوږدو کې ملي شورا هغه بیرته واک ته راوغوښت. نوموړي د یو ځاواکمن ولسمشر په توګه د پنځم جمهوریت بنسټ کېښود، او هغه د دې چوکۍ لپاره وټاکل شو. نوموړي د جګړې د پای په درشل کې فرانسه متحده وساته، چې د پیډس نویر غړو (په الجزایر کې زیږیدلی فرانسوی نسبه) او پوځ د قهر لامل شو؛ چې دواړو له دې وړاندې د استعماري واکمنۍ د ساتلو لپاره، واک ته د نوموړي د بېرته راتګ څخه ملاتړ کړی و. هغه الجزایر ته خپلواکي ورکړه او د نورو فرانسوي مستعمېرو پر وړاندې یې په کراره ګامونه پورته کړل. دي ګول د سړې جګړې په اوږدو کې خپل "د عظمت سیاست" تعقیب کړ او په دې اند و چې فرانسه د یو لوی ځواک په توګه باید د خپل ملي امنیت او سوکالۍ لپاره په نورو هېوادونو لکه متحده ایالاتو تکیه ونه کړي. نوموړي د دې موخې لپاره، د "ملي خپلواکۍ" سیاست تعقیب کړ چې د ناټو تړون د واحدې نظامي قوماندې څخه د وتلو او د اټومي وسلو د پراختیا د خپلواک پروګرام د پیل لامل شو چې فرانسه یې څلورم اټومي ځواک کړ. نوموړي د فرانسې – جرمن دوستانه اړیکې بېرته ورغولي ترڅو د انګلیس-امریکا او شوري بلاکونو تر منځ د ۱۹۶۳ کال د جنورۍ په ۲۲ د ایلیسی تړون د لاسلیک له لارې د اروپا متقابل انډول منځ ته راوړي.
ونډو بازار
دونډو د بازار ځانګړتياوې: د ونډو بازار لاندې ځانګړتياوې لري:
5. د ونډو د بازار غړي په تمويل کې ډيره پوهه لري، نو له دې کبله د ونډو په بازار کې پانګونه ناقصه نه وي.
6. د ونډو په بازار کې بيرون خلک مستقيمادونډو پيرودل او پلورل نشي کولای.
شارل دي ګول
د فرانسې ډېری سیاسي ګوندونه او شخصیتونه د ګولیست میراث ادعا کوي؛ په فرانسه کې زیاتره کوڅې او یادګارونه د هغه له مړینې وروسته د هغه یاد ته وقف شول.
ماشومتوب او نسب
شارل انډری جوزف مړي دي ګول د ۱۸۹۰ کال نومبر په ۲۲ نېټه د لیل نورپه ناحیه کې نړۍ ته پښه کېښوده او د پنځو ماشومانو له ډلې دریم و. هغه په یوه مذهبي کاتولیک او دودیزه کورنۍ کې لوی شو. د هغه پلار، هینري دي ګول، په جیسوټ کالج کې د تاریخ او ادبیاتو استاد و او وروسته یې یې خپل ښوونځی بنسټ کېښود.
ونډو بازار
دونډو د بازار ځانګړتياوې: د ونډو بازار لاندې ځانګړتياوې لري:
7. د ونډو په بازار کې د ونډو کاروبار په ډيره امانتوالۍ سره تر سره کيږي.
شارل دي ګول
ماشومتوب او نسب
هنري دي ګول د نورماندي او برګنډي څخه د پارلماني اشرافو د یوې اوږدې کرښې له کورنۍ څخه و. ویل کېږي چې نوم یې په اصل کې هالنډي دی، او ښایي شي د وان دیر وال ("د سنګر، دفاعي دیوال څخه") اخیستل شوی وي. مور یې، جین (د زيږون نوم یې مایلوت)، د لیل د شتمنو متشبثینو له کورنۍ څخه وه. نوموړې فرانسوي، آیرلنډي، سکاټلنډي او جرمني نسب درلود.
ونډو بازار
دونډو د بازار ځانګړتياوې: د ونډو بازار لاندې ځانګړتياوې لري:
د ونډو د بازار دندې: د ونډو بازار د هيواد د اقتصادي پرمختګ لپاره لاندې دندې ترسره کوي:
• د ونډو بازار په هيواد کې خلک پانګونې ته هڅوي.
• د ونډو بازار په هيودا کې د پانګې ليږد رامنځته کوي.
• د ونډو بازار د ځانګړو قوانينو له مخې خپلې دندې ترسره کوي، نو له دې کبله دلته د جعلي او نورو غيرې قانوني کړنو مخنيوى کيږي.
• د ونډو د بازار له کبله په هيواد کې کورنۍ او بهرنۍ پانګونه پراخوالۍ پيدا کوي.
• د ونډو بازار د خلکو وړې وړې سپماوې په لويو لويو ګټمنو صنعتي او سوداګريزو کمپنيو کې لګوي.
• د ونډو د بازار له کبله د لويو لويو صنعتي او سوداګريزو کمپنيو جوړول اسانېږي.
• د ونډو بازار پانګوالو ته د ونډو او نورو ارزښتناکو سندونو د قيمتونو په هکله معلومات ورکوي تر څو هغوي ته د ونډو په پيرلو او پلورلو کې اسانتياوې رامنځته شي.
د ونډو د بازار غړيتوب:د ونډو په بازار کې هر څوک نشي کولای ونډې وپلوري. ددې کار د ترسره کولولپاره د ونډو د بازار غړيتوب اړين دی چې د فيس يا اجورې په ورکولو تر لاسه کيږي. دا ځکه چې هلته کوم کارونه ترسره کيږي ډير غټ ،نازک او په ځانګړې طريقه ترسره کيږي.د هغه اصلاحات هم جلا وي چې نابلده او کم تجربه سړی تيروزي او د ونډو په بازار کې د کيدونکو کارونو مسووليت د ونډو د بازار د ادارې پر غاړه وي او هغه نشي کولای د هر سړي د کار مسووليت په غاړه واخلي ځکه خو د بازار غړيتوب ترلاسه کول اړين دي.
دونډو د بازار غړيو ډولونه: دونډو د بازار غړي لاندې ډولونه لري:
 منځګړی Broker: منځګړی د ونډو د بازار يو داسې غړی دی چې د ونډه پيرونکي او پلورونکي ترمنځ د استازي په توګه کارکوي چې د ونډو پيراو پلور د عامو خلکو لپاره کوي او د خپلو چوپړتياو په بدل کې اجوره اخلي، کوم ته چې دمنځګړتوب (Brokerage) وايي.منځګړی په خپله د ونډو پلور او پير نه ترسره کوي بلکې پيرونکو او پلورونکو ته اړين مالومات ورکوي او په ونډو کې د پانګونې په اړه سلاوې هم ورکوي.کله چې ونډو پيرونکي او ونډه پيرودونکي ورته اختيار ورکړي نو هغه ورته د استازي په توګه کار ترسره کوي.
د ونډو په باراز کې منځګړتوب : دونډو د بازار غړي د خپل ځان او د منځګړي په توګه د نورو خلکو لپاره د اجورې په بدل کې ونډې اخلي، که بل څوک ونډه پيرل غواړي د ده په مرسته يې له غوښتنې وروسته پيرلاي شي چې دغه غوښتنه درې ډوله وي:
• د مارکيټ بيه Market Order:په دې غوښتنه کې منځګړي ته ويل کيږي چې ماته د فلانۍ کمپنۍ ونډه د مارکيټ په بيه واخله.
• مشروطه غوښتنهStop Order:په دې غوښتنه کې د ونډې څښتن منځګړي ته وايي چې که د ونډې بيه په خپل حال وه اويا پورته شوه نومه يې پلوره او که بيه يې ولويده نو وپيره.
د ونډودبيو ټاکل:دونډو په بيو کې کمښت او زياتوالی راځي چې په دې کې د کمپنۍ د جايدادونو ډير لاس وي داسې چې د جايدادونو د بيو د لوړوالي سره د ونډو بيې هم لوړيږي او له دې پرته نور ډير لاملونه شته چې د ونډو په بيواغيزې لري د بيلګې په توګه د ګټې امکانات،د غوښتلو اورسولو ځواکونو پياوړتيا،سياسي حالت ،هوا حالت او همداسې غيرې مادي لاملونه لکه اوازې او تخمينونه دا چې باندني توکي هم د ونډو په بيو اغيز لري نوځکه ويل کيږي چې دونډو بيې د کمپنۍ رښتوني حالت استازي توب نشي کولای. د کومو ونډو بيه چې لوړه شي د ونډو دبازار په اصطلاح کې Bull Marketوايي اودکومو بيې چې راولويږي هغوى ته Bear Market وايي.
ونډه پيرونکي: د کمپنيو ونډې دوه ډوله پيرودل کيږي:
• ځينې خلک ونډې په کمپنۍ کې د ګډون په نيت پيري له ځان سره يې ساتي او کلنۍ ګټه يې ترلاسه کوي خو داسې خلک ډير کم وي.
سټه بازSpeculator:
د ونډو بازار يو داسې منظم منډوي دی چې په هغه کې ونډې پيرل او پلورل کيږي. د ونډو پيرودونکي او پلورونکي يا پانګوال وي يا سټه باز، پانګوال د ګټې په موخه ونډې پيري او سټه باز ونډې دوړاندوينې په نظر کې نيولو سره ونډه د ژر ګټې لپاره پيري د ونډې په بازار کې ډيرسټه بازان وي چې د بيلابيلو ځانګړتياو په اساس ورته نومونه ايښوول شوي چې په لاندې ډول ترې يادونه کوو:
• سنډا Bull:
کله چې دونډو په بازار کې د ونډو قيمت پورته لاړ شي نوسنډا يا بيل ورته وايي. بيل سټه باز هغه سټه باز ته وايي چې د ونډو په بازار کې د ونډو دقيمت د لوړوالي څخه ګټه لاسته راوړي دا سټه باز د قيمت د لوړوالي په موخه ونډې اونور ارزښنانک اسناد پيري کله چې د وړاندوينې له مخې قيمت پورته لاړ شي نو دي ډيره ګټه لاسته راوړي.
• خرس(Bear):
دا ډول سټه باز ته ځکه خرس وايي چې دا دونډو د قيمت د ټيټ والي په موخه ونډې او نور ارزښتناکه اسناد پيري.که د خرس وړاندوينه سمه ثابته شوه نو ډير ګټه تر لاسه کوي.
• Stag:
دا ډول سټه باز د نويوکمپنيو ونډې په دې موخه پيري تر څو په راتلونکي کې پرې ګټه تر لاسه کړي، چې د ده دا هيله وي چې په راتلونکي کې د ونډو قيمت پورته ولاړ شي او ګټه په لاسته راوړي.
د ونډو پيرل او پلورل: ونډې درې ډوله پيرل کيږي:
2. په پورسودا Sale on Margin:په دې سودا کې دونډې يو څه بيه سمدستي ورکول کيږي او نوره پور وي لکه لس سلمه بيه يې ورکړې پاتې نوي سلمه پور وي. دغه ډول سوداوې زياتره د دلالانو په مرسته تر سره کيږي داسې چې دلال ته ويل کيږي چې ماته د فلانۍ کمپنۍ ونډه په Margin ډول سره واخله د لال او پيردونکي ترمنځ د نغدو پيسو سلمه هم ټاکل کيږي داسې چې لس سلمه يې نغدې او پاتې نوي سلمه پور وي او دلال يې بيا پلورنکي ته ورکوي. دلال کله په دغه پور باندې له ونډو پيرونکو سود اخلي او کله يې نه اخلي.او کله داسې هم وي چې دوه يا څو ورځې ورته ټاکي که د دې په منځ کې پور ادا کړي سود ترې نه اخلي له هغه وروسته بيا سود غواړي. دبيلګې په توګه دلال ونډه پيرونکي ته وايي که پور دې په درو ورځو کې خلاص کړ نو سود درڅخه نه غواړم او له هغه وروسته به سود راکوې. په دې ډول راکړه ورکړه کې د لالانو يوازنۍ موخه کميشن يا مزد او د خپل کار جاري ساتل وي چې له امله يې دلالان پور ورکولو ته هم تيار وي.
يو شخص کولای شي په لاندې بڼه د ونډو په بازار کې ونډه وپيري:
• له دلال سره اړيکه: يو شخص نشي کولای مخامخ د ونډو په بازارکې ونډه وپيري. لومړى بايد له دلال سره اړيکه ونيسي.د ونډو د پيرلواو پيرودلو په وخت لومړى له دلال سره اړيکه نيول کېږي.
• فرمايش ورکول: ونډه پيرودونکى لومړي دلال ټاکي له ټاکلو وروسته هغه ته خپل فرمايش ورکوي. دلال د ده فرمايش په خپله کتابچه کې ليکي.د لال د فرمايش په اساس د ونډې پيرل او پيردول کوي.
• تړون: کله چې دلال د ونډې قيمت له دنده وال سره پرې کړي نو هغه يو تړون جوړوي چې دغه تړون ليک درې کاپيانې لري چې يوه کاپي مشتري،بله ځان ته او درېيمه دنده وال ته ورکوي.دغۀ تړون کې لاندې ټکي شامل وي:
o د د لال نوم او پته
o دلال ته ورکړل شوې اجوره
o د ونډې قيمت او نور معلومات
o د دنده وال نوم او پته
o د معاملې د اجرا وخت
• د معاملي تصفيه:د ونډو په بازار کې د ونډو پيرل او پيرودل په نغده او پور دواړو تر سره کيږي. که ونډه په نغده ډول پلورل کيږي په اووه ورځو کې بايد پيسې ورکړل شي او که د پور په ډول وي نو بايد په دوه اوونيو کې تصفيه شي.
دونډو دبازار اقتصادي ارزښت:
دونډو بازار د هيواد په اقتصاد کې ځانګړی ځای لري چې د هيواد په اقتصادي پرمختګ کې لاندې رول تر سره کوي:
 د پانګې لاسته راوړل:عمومي لميټيد کمپنۍ پانګې دلاسته راوړلو لپاره ونډې پلوري او پانګه لاسته راوړي.
 پانګونه کې ډير والی: دونډو د بازار په سبب عام خلک خپلې وړې سپماوې سره راټولوي د کمپنيو ونډې پيري چې ورسره په هيواد کې پانګونه ډيريږي.
 د سپما دودول: د ونډو د بازار له کبله عام خلک خپلې وړې وړې سپماوې راټولوي، پانګونه په کوي چې ورسره په هيواد کې د سپماو رامنځته کول دوديږي.
 د پور اسانتيا:که د يو شخص پورته اړتيا پيښه شي نو دونډې په مقابل کې کولای شي ډيره په اسانۍ له بانک او نورمالي ادارو څخه پور تر لاسه کړي.
 صنعتي پرمختګ: دونډو بازار لويو لويو کمپينو ته د پانګې په برابرولو کې له هغوي سره مرسته کوي نوموړې کمپنۍ پرمختګ کوي چې ورسر صنعتي پرمختګ هم رامنځته کيږي.
 ډاډمنه پانګونه: د ونډو په بازار کې ونډې د ځينوځانګړو قوانينو په وسيله تر سره کيږي چې دغه کاروبار ډير روڼ وي نو له دې کبله په دې کې پانګونه ډيره ډاډمنه وي.
 د پانګې ښه کارول: د ونډو په بازار کې د ونډو قيمت د عرضې او تقاضا په اساس ټاکل کيږي. د ونډو بازار د ونډو د قيمت په اړه هره ورځ خلکو ته مالومات ورکوي، نو له دې کبله پانګوال خپله پانګه په هغو کمپنيو کې لګوي چيرته چې ډيره ګټه وي نوځکه وسايل هم په ښه توګه کارېږي.
میتان
میتان یو کیمیاوي مرکب دی چې کیمیاوي فورمول یې CH4 دی (یو کاربن اتوم له څلور اتومه هایدروجن سره وصل دی). دا د هایډرایډ ۱۴ ګروپ تر ټولو ساده الکان او د طبیعي ګار اصلي ترکیب دی. په ځمکه کې میتان نسبتاً ډېر دی او په همدې دلیل له اقتصادي پلوه پر یوه جذاب سون‌توکي بدل شوی، که څه هم د ګازي حالت له امله یې په عادي شرایطو کې د تودوخې او فشار لپاره جذب او ذخیره تخنیکي ننګونې لري.
په طبیعي ډول میتان هم تر ځمکه او هم تر سمندر لاندې موندل کېږي چې د جیولوژیکي او بیولوژیکي پروسو په مرسته جوړېږي. د میتان تر ټولو لویه زېرمه د میتان کلاټراټ په شکل تر سمندر لاندې ده. کله چې میتان سطحې او اتوموسفیر ته ورسېږي، بیا د اتوموسفیر د میتان په نامه پېژندل کېږي. د ځمکې په اتوموسفیر کې د میتان غلظت له ۱۷۵۰ کال راهیسې ۱۵۰ سلنه ډېر شوی او د ټولو اوږدمهالو او نړیوالو ګلخانه‌يي ګازونو ۲۰ سلنه جوړوي. دا ګاز د مریخ په ګډون په نورو سیارو کې هم لیدل شوی دی چې د اسټرو بیولوژي څېړنو ته اړتیا لري.
د کارېدو موارد
میتان په صنعتي کیمیاوي پروسو کې کارول کېږي او ښايي د چټکې سړوونکې مایع (طبیعي مایع ګاز یا LNG) په توګه انتقال شي. په داسې حال کې چې د کنګل شوي مایع له لوښي څخه لیکۍ تر هوا د ساړه ګاز د غلظت د ډېروالي له امله دي، په محیطي تودوخه کې ګاز د هوا په پرتله سپک دی. د ګاز پایپ‌لاینونه ډېره اندازه طبیعي ګاز توزېع کوي چې اصلي برخه یې میتان دی.
سون‌توکي
میتان د سون‌توکي په توګه په داشونو، کورونو، اوبو ګرموونکو سیستمونو، بټیو، موټرونو او توربینونو کې کارول کېږي. فعال کاربن د میتان د ذخیره کولو لپاره کارول کېږي. تصفیه شوی مایع میتان د توغندي/راکټ د سون‌توکي په توګه هغه وخت کارول کېږي چې له مایع اکسیجن سره ترکیب شي، لکه BE-4 او راپټور انجنونه.
میتان د طبیعي ګازونو د جوړوونکې برخې په توګه د ګاز په توربین یا د بخار په تولیدوونکي کې د سون په توګه له سوځېدو سره د برېښنا د تولید لپاره ډېر مهم دی. د نورو هایدروکاربوني سون‌توکو په پرتله میتان د تودوخې د هر واحد ازادولو لپاره لږ کاربن ډای اکسایډ تولیدوي. په ۸۹۱ کیلوژول پر مول د میتان د سوځېدو تودوخه تر بل هر هایدروکاربن ټيټه ده. دا د هایدروجن د نسبتاً ډېرې محتوا له امله د هر بل عضوي مالیکول په پرتله ډېره تودوخه تولیدوي (۵۵.۷ کیلوژول پر ګرام) چې ۵۵ سلنه د سوځېدو تودوخه جوړوي خو د میتان په مالیکولي وزن کې یوازې ۲۵ سلنه ونډه اخلي. په ډېری ښارونو کې میتان ګاز د کورونو د ګرمولو او پخلي لپاره کورونو ته د نل له لارې انتقالېږي. په دې برخه کې دا معمولاً د طبیعي ګاز په توګه پېژندل کېږي چې په هر متر مکعب کې د ۳۹ مېګاجول یا ۱۰۰۰ BTU په معیاري متر مکعب فوټ کې د انرژۍ د محتوا په توګه په پام کې نیول کېږي. مایع طبیعي ګاز (LNG) یا میتان (CH4) د ساتلو د اسانتیا یا لېږد را لېږد لپاره پر مایع بدلېږي.
جیولوژيکي لارې
د میتان د تولید لپاره دوې اصلي لارې دي: لومړۍ عضوي (د تودوخې په مرسته تولید شوي یا ترموجینیک) او دویم غیر عضوي (مړه). ترموجینیک میتان په ژورو رسوبي طبقو کې د تودوخې په لوړه درجه او فشار کې د عضوي موادو له تجزیې څخه رامنځته کېږي. د میتان ډېره برخه د ترموجینیک په رسوبي ډنډونو کې ده؛ ځکه نو ترموجینیک میتان د طبیعي ګاز تر ټولو مهمه سرچینه ده. د ترموجینیک میتان برخې معمولاً د (پخوانیو وختونو) پاتې شوني بلل کېږي. په ټولیز ډول ترموجینیک میتان (په ژورو کې) ښايي د عضوي موادو د تجزیې یا عضوي سنتېز له لارې رامنځته شي. په دواړو لارو کې یې ښايي مایکرو ارګانېزمونه ښکېل شي، خو په غیر عضوي ډول هم واقع کېدای شي.
تاریخچه
د ۱۷۷۶ کال په نومبر میاشت کې میتان په لومړي ځل د ایټالوي فزیک‌پوه «الساندرو ولټا» له‌خوا د ایټالیا او سویس تر منځ د «ماګیوره» جهیل د ولاړو اوبو په شنو شویو نباتاتو کې وپېژندل شو. ولټا چې کله «د سوځېدو وړ هوا» په نامه د بنجامېن فرانکلېن مقاله ولوسته، دا الهام یې ترلاسه کړ چې د دې مادې په لټه کې شي. ولټا د ولاړو اوبو له دغو شنو نباتاتو څخه ګاز راټول کړ او تر ۱۷۷۸ کال پورې یې خالص میتان جلا کړ. ده وښوده چې ګاز د برېښنايي شارټۍ په مرسته بلېدلی شي.
د ۱۸۱۲ کال د فیلینګ کان له پېښې وروسته چې ۹۲ کسان په کې ووژل شول، ښاغلي «همفري ډېوي» ثابته کړه چې د دې ډاروونکې اور لګېدنې ډېره برخه میتان و.
د «میتان» نوم په ۱۸۶۶ کال کې جرمني کیمیاپوه «اګسټ ویلیلم ون هوفمن» اېښی دی. دا نوم له میتانول څخه اخیستل شوی دی.
ایتمولوژي (ريښه پېژندنه)
د ریښې پېژندنې له نظره د «میتان» کلمه له کیمیاوي وروستاړي «ane» څخه جوړه شوې ده چې د الکان له کورنۍ سره تړاو لري او د «methyl» کلمه چې له جرمني «methyl» یا په مستقیم ډول له فرانسوي کلمې «méthyle» څخه اخیستل شوې چې له فرانسوي «méthylène» (د انګلیسي له «methylene» سره اړوند) څخه یوه نوې جوړه شوې کلمه ده او ریښه یې د جین باپټېسټ ډوماس او یوجین پیلګوټ له‌خوا په ۱۸۳۴ کال کې له یوناني کلمې «methy» (شراب) (انګلیسي پورې اړوند «میډ») او «hyle» (د «لرګي» په معنا) څخه جوړه شوه. دا راډيکال ځکه په دغه نوم نومول شوی چې دا لومړی ځل په میتانول کې هغه الکول و چې د لرګي په تقطیر سره جلا شو. کیمیاوي وروستاړی «ane» له کیمیاوي همغږي کوونکي وروستاړي «ine» څخه چې له لاتیني ښځينه وروستاړي «ina» څخه اخستل شوی دی او د لنډیز د بیانولو لپاره کارول کېږي. د «ane»، «ene»، «one» او نورو همغږي په ۱۸۶۶ کال کې د جرمني کیمیاپوه اګوسټ ویلهلم وان هوفمن (۱۸۱۸-۱۸۹۲) له‌خوا وړاندیز شوه.
لنډونونه
د CH4-C لنډون د میتان په وزن کې د موجود کاربن د وزن په معنا دی او د میتان وزن تل له CH4-C ۱.۳۳ سره برابر دی. CH4-C ښايي د کاربن - میتان د تناسب معنا هم ولري، چې ۱.۳۳ وزن دی. میتان د اتوموسفیر په اندازو کې معمولاً په ټيراګرام (Tg CH4) یا میلیون میټریک ټن (MMT CH4) کې اندازه کېږي چې ورته معنا لري. نور معیاري واحدونه لکه نانومول (nmol، د یوه مول میلیاردمه برخه)، مول (mol)، کیلوګرام او ګرام هم کارېږي.
خوندیتوب
میتان زهرجن ګاز نه دی، خو ډېر زر اور اخلي او له هوا سره یوځای چاودېدونکي ترکیبات جوړولی شي. که د بېځایه کېدو له لارې د اکسیجن غلظت شاوخوا ۱۶ سلنې ته راټيټ شي، میتان هم یو ساه بندوونکی ګاز دی. ځکه ډېری خلک له ۲۱ سلنې څخه تر ۱۶ سلنې پورې د اکسیجن د کمښت له جانبي عوارضو پرته تحمل کولی شي. د میتان هغه غلظت چې په د ساه بندېدو خطر په کې ډېر وي، د اور  اخیستو یا چاودېدو وړ یوه ترکیب کې له ۵ تر ۱۵ سلنې غلظت څخه ډېر لوړ دی. میتان ګاز ډېرانونو ته نږدې ودانیو ته ننوتلی شي او د هغو ځایونو اوسېدونکي د میتان ګاز له ډېر خطر سره مخامخ کولی شي. ځينې ودانۍ په زېرزمینیو کې داسې ځانګړي انجنیري سیستمونه لري چې دا ګاز په فعال ډول ونیسي او له ودانۍ یې بهر کړي.
د میتان ګاز چاودنې په ډېرو کان کیندنو کې د وژونکو پېښو لامل شوې دي. د میتان ګاز یوه چاودنه چې د ۲۰۱۰ کال د اپرېل په ۵مه نېټه د ویرجینیا په لوېدیځ کې د ډبرو د سکرو په کان کې وشوه، ۲۹ کسان يې ووژل.
ټاټرا ۸۱۰
وېشنيزه:ټاټرا گاډي
عصر تمدن اونیزه
عصر تمدن اونیزه دغه رسنۍ په ۱۳۸۹ کال کې په کاپیسا ولایت کې د اغابچه شيدا او ډاکټر عبدالله نصر له لوري رامنځته شوې، اوس هم فعاله ده او هره اونۍ شاوخوا زر ګڼې چاپېږي. ياده اونيزه د عبدالله نصرت له لوري تمويلېږي او يوولس کار کوونکي لري.
ژلاتین
یو ډول خوراکی مواد دی چی د حیوانات د هډوکی څخه جوړیږی، دا مواد په اسلام او یهودیت که حرام دی ، ځکه چی ډیرۍ یی د خوگ د هډوکو څخه جوړیږی یا هم د خوگ د غوښی سره تعلق لری. ژیلاتین په بعضو بسکیټونه کی هم شته.
جورم ولسوالۍ
د جورم ولسوالۍ د افغانستان په بدخشان ولایت کې پرته یوه ولسوالۍ ده چې دغه ولسوالۍ 5200 وکړي (اوسیدونکي) لري. د افغانستان د هندوکش د غرونو د لړۍ لوړه څوکه په دې ولسوالۍ کې ده چې 6729 متره لوړوالی لري.
وفاق جریده
وفاق جریده وفاق جريده د سيد ناصر تقدسي له خوا په ۱۳۸۵ کال کې تاسيس شوه، په هرو پنځلسو ورځو کې يو ځلې چاپېږي، پر کاپيسا سربېره په پروان، پنجشیر او کابل کې هم وېشل کېږي او لس تنه کار کوونکي لري.
پرمخ (جنسي عمل)
مخ یا فيشال په مانا ( هغه عمل دی چې یو سړی دجنسي اړيکې په وخت کې خپل مني د خپل جنسي ملګري یا شریکانو په مخ کې شيندي. دا حالت د نه ننوتلو له قضیو څخه شمېرل کیږي؛ که څه هم دا عمل ممکن د نورو جنسي فعالیتونو لکه مقعد له لارې جنسي کړنه ، لاسغودي یا د خولې له لارې د جنسي عمل ترسره کولو وروسته ترسره شي.
سرچینې
وېشنيزه:مخدره مواد وېشنيزه:بدن وېشنيزه:جنسي عمل وېشنيزه:يوځای وېشنيزه:پورن وېشنيزه:لذت جنسي وېشنيزه:جنسي خوند
۸۴۰ (عدد)
۸۴۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۸۳۹ څخه  مخکي او د ۸۴۱ وروسته موجود دي.
په کلینډر کې
۸۴۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۸۴۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
وايرنر هايزنبرګ
وايرنر کارل هايزنبرګ (۵ د سمبر ۱۹۰۱ز – ۱ فبرورۍ ۱۹۷۶ ز) يو لمانی نظري فزيک پوه او د انرژۍ د اساسي واحد اندازې د ميخانيک له مهمو مخکښانو څخه و. هغه خپله څېړنه په ۱۹۲۵ ز کال کې په يوه نوښتګره پاڼه کې خپره کړه. په همدې  کال  یې له ماکس بورن او پاسکول جورډن سره يو ځای، د ليکنو په يوه لړۍ کې د انرژۍ د اساسي واحد د اندازې  ميخانيکونه، د ماټريکس فارمول (اصول/لاره) په تفصيلي ډول تشرېح کړه. هغه د بې ثباتۍ د اصل له امله شهرت موندلی، چې هغه په ۱۹۲۷ز کال کې خپور کړ.هايزنبرګ ته، په ۱۹۳۲ ز کال کې د انرژۍ د اساسي واحد د اندازې د جوړولو له امله په فزيک کې د نوبل جايزه ورکړل شوه.
په دې سربېره، هايزنبرګ د ابو حرکت د بې نظمه بهېدلو، اتومي هستې، اوسپنې، مقناطيس، اسماني وړانګو او له اتوم د کوچنيو بڅرکو په نظرياتو کې هم مهمه برخه لري. هغه د دویمې نړيوالې جګړې پر مهال، د الماني اتومي وسلو پروګرام کې ډېرمهم ساينس پوه و. هايزنبرګ په ۱۹۵۷ ز کال کې، په «کارلسروهه» کې  چې د لويديځ المان لومړني هستوي مرکزو او په ميونخ کې د څېړنيز مرکز په طرحه کې خورا ګټوره او اغېزناکه ونډه لرلې ده.
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، هغه « د کيسر ويلهلم د فزيک انستيتيوت» رئيس وټاکل شو، د دې انستيتيوت نوم ډېر ژر په «د ماکس پلانيک فزيک انستيتيوت» بدل شو. په ۱۹۵۸ز کال کې ميونيخ ته د انستيتيوت تر لېږد پورې، هغه د همدې انستيتيوت رئيس پاتې شو. له ۱۹۶۰ ز څخه تر ۱۹۷۰ ز کال پورې، « د فزيک او ستورپېژندنې  فزيک د ماکس پلانيک انستيتوت» رئيس و.
د دې په څنګ کې، هايزنبرګ د المان د څېړنيز مرکز مشر، د اتومي فزيک د کميسيون مشر، د اتومي فزيک کاري ډلې مشر او د الکساندر فن هامبولډت بنسټ مشر په توګه هم دنده تر سره کړې ده.
د ژوند لومړي کلونه
هايزنبرګ د ليوتري مسيحي په توګه ژوند وکړ. هايزنبرګ په بيويرين الپس کې د غرختنې پر مهال، د افلاتون تيمايوس (ډيالوګ/مکالمه) ولوست. هايزنبرګ په ميونيخ، ګوتينګن او کوپينهيګين کې د علمي روزنې پر مهال له خپلو ملګرو، زده کوونکو او ښوونکو سره يو ځای د اتوم پېژندنې په اړه فلسفي محاورې تکرار کړې. هايزنبرګ وروسته څرګنده کړه چې: « زما دماغ د فلسفې، پلاټو( Plato) او دې ته ورته توکو په لوستلو سره جوړ شوي و». دا چې «نوي فزيک په جوت ډول د پلاټو( Plato) په پلوۍ پریکړه کړې، په حقيقت کې په عادي معنا سره د مادې کوچنۍ برخې فزيکي شيان نه دي؛ بلکې دا بڼې او نظريات دي چې يوازې د رياضياتو په ژبه په روښانه ډول بيانېدای شي».
هايزنبرګ په ۱۹۱۹ زکال کې د فريکورپس«وړيا سرتيري» د غړي په توګه ميونيخ ته راورسېد، چې د باورين شوروي جمهوريت سره وجنګيږي، کوم چې يو کال مخکې رامنځته شوی و. پنځه لسيزې وروسته، هغه يادې ورځې د زلميتوب د ساعت تېرۍ په توګه يادولې چې جديت په کې نه و.
د پوهنتون زده کړې
له ۱۹۲۰ز څخه تر ۱۹۲۳ ز پورې هغه د ميونيخ په لوډويګ مکسيميلیان پوهنتون کې فزيک او رياضيات د ارنولډ زومرفلډ  او ويلهلم وين تر څارنې لاندې ولوست او د ګاټنګين په جورج اګوست پوهنتون کې يې له ماکس بورن او جيمز فرانک سره زده کړې وکړې او رياضيات يې له ډايويډ هالبرټ سره ولوستل. هغه په ۱۹۲۳ ز کال کې په ميونيخ کې خپله دوکتورا تر لاسه کړه.
په ۱۹۲۴ ز کال کې د بورن تر څارنې لاندې په ګاټينګين کې، د وړتيا د رسالې په بشړولو سره چې د زيمين د غیر عادي اغېزې په مضمون يې ليکلې وه، هغه د پوهنتون د استادۍ وړتيا بشپړه کړه.
د هايزنبرګ د دوکتورا رساله، چې موضوع يې د زومرفلد له خوا وړاندې شوې وه ،د بهېدونکو د بد نظمۍ په اړه وه. په دې رساله کې دواړه د نرمو بهېدو ثبات او د بې نظمه بهېدو طبيعت څېړل شوي وو. د ثبات ستونزه د اور-زومرفلډ د برابرۍ د معادلې په کارولو سره تر څېړنې لاندې نيول شوې وه، چې هغه له ارام جريان څخه د کوچنيو اختلالاتو د څلورمې خطي درجې تفاضلي معادله ده. هغه له دویمې نړېوالې جګړې وروسته دې،دې موضوع ته په لنډ ډول بيا هم کتنه کړې وه.
هغه په ځوانۍ کې د نوی فاډفاينډرغړی او لارښود مشر و، کومه چې يوه المانۍ ټولنه او د المان د ځوانانو د خوځښت برخه وه. په ۱۹۲۳ ز کال کې روبرټ هانسل او هايزنبرګ د همدې ټولنې د يوې ډلې سره يو ځای له ميونيخ څخه فينلينډ ته يو سفر ترتيب کړ.
شخصي ژوند
هايزنبرګ له لرغوني موسيقۍ خوند اخيست او يو ښه پيانو غږوونکی و. له موسيقۍ سره مينې هغه د خپلې راتلونکې مېرمنې سره مخامخ کړ. د ۱۹۳۷ ز کال د جنورۍ په مياشت کې د موسيقۍ په يو شخصي محفل کې هغه له اليزابيت شوماخر (۱۹۱۴ – ۱۹۹۸ز) سره وکتل. اليزابيت په برلين کې د اقتصاد د يو مشهور پروفيسر لور وه او د «کوچنی ښکلی دی» کتاب ليکوال اقتصاد پوه اي. ايف. شوماخر يې ورور و. هايزنبرګ له هغې سره د اپريل په ۲۹ مه واده وکړ. د ۱۹۳۸ زکال د جنورۍ په مياشت کې يې غبرګلوني بچیان هر يو ماريا او ولفګنګ وزېږېدل، د کومې په اړه چې ولفګينګ پاولي هايزنبرګ ته په «غبرګلوني مخلوق» مبارکي وويله – دا مبارکي د لومړني جسماني فزيک د یوې عمليې په اړه يوه ډرامه وه چې دا عمليه «غبرګلونی توليد» بلل کېږي. دوی په راتلونکو دوولسو کلونو کې پنځه نوربچیان وزېږول چې هغه: باربرا، کرسټين، جوکین، مارټن او ويرينا وو. په ۱۹۳۶ز کال کې، هغه د خپلې کورنۍ لپاره د المان په سويل « الفپر ام والشنزي) کې د دوبي کور راونيو.
کاتینګن، کوپنهاګن او لايپزيګ
له ۱۹۲۴ زکال څخه تر ۱۹۲۷ ز کال پورې، هايزنبرګ په ګاټينګن کې د پوهنتون همېشنی استاد و، په دې معنا چې هغه د دې وړتيا درلوده چې بې له کومې څوکۍ لرلو استادي وکړي او خپله ازموينه هم واخلي. «په ځينو اروپايي هېوادونو کې ځينو اکاډميکو اشخاصو ته دا اجازه ورکول کېږي چې د تل لپاره د پوهنتون استاد واوسي، مستقل تدريس وکړي او ازموينه واخلي، دوی ټولې رسمي وړتياوې پوره کړي وي». د ۱۹۲۴ ز کال د سپتمبر مياشتې له ۱۷مې نېټې څخه د ۱۹۲۵ زکال د مۍ مياشتې تر لومړۍ نېټې پورې، د يوې نړيوالې تعليمي ادارې راک فيلر بنسټ په بورسيه له لارې هايزنبرګ له نيلس بور سره يو ځای د څېړنو لپاره ولاړ، چې بور د کوپينهاګين پوهنتون کې د نظرياتي فزيک د انستيتيوت رئيس و. د هغه اصلي لیکنه (د ميخانيکي او خوځښتي اړيکو د کمېتي نظري بيا تفسير) د ۱۹۲۵ ز کال په سپتمبر کې خپره شوه. هغه بېرته ګتتينګين ته راستون شو او له شپږو مياشتو څخه په زيات وخت کې يې له ماکس بورن او پاسکول جورډن سره يو ځای، د کمېتي ميکانيک ماټريکس ميکانيک فارمولې ته وده ورکړه. د ۱۹۲۶ ز کال د مۍ مياشتې په لومړۍ نېټه، هايزنبرګ په کوپينهاګين کې د پوهنتون د استاد او د بورد مرستيال په توګه کار پيل کړ. په کوپنهاګين کې ۱۹۲۷ زکال وچې هايزنبرګ د شک نظريې ته وده ورکړه، په داسې حال کې چې د کمېتي ميکانيک په رياضياتي بنسټونو يې کار کاوه. د فبرورۍ په ۲۳ مه نېټه، هايزنبرګ خپل ملګري ولفګينګ پاولي ته ليک واستاوه، په کوم لیک کې چې هغه لومړی خپله نظريه تشرېح کړې وه. هايزنبرګ د همدې نظريې په خپله لېکنه کې، د (نه دقت)، شک کلمه وکاروله، تر څو دا اصل تشرېح کړي.
خواهان ولسوالۍ
د خواهان ولسوالۍ د افغانستان د بدخشان ولایت د ۲۹ ولسوالیو له ډلې څخه یوه ده. یاده ولسوالۍ 960 کیلومتره مساحت او 000’25 وګړې لري. خواهان په 1363 کال کې ولسوالۍ ونومول شوه، ددی ولسوالۍ وګړي په دري ژبه خبری کوې.
لیختن اشتاین
لیختن اشتاین په الماني Liechtenstein) د سویس او اتریش ترمنځه پرته یوښار یوه پادشاهي ده په الماني Liechtstein Fürstentum) او دریم کوچېنی هیواد په ټوله اروپا کې دی او پلازمینه یې وادوڅ ښار دی.
درايم ولسوالۍ
د درایم ولسوالۍ د افغانستان د بدخشان ولایت د ۲۹ ولسوالیو څخه یوه ده. نوموړې ولسوالۍ په ۲۰۰۵م زېږدیز کال کې د فیض آباد ولسوالۍ له یوې برخې څخه رامنځ ته شوه چې کابو د ۶۵۰۰۰ کسو اوسیدونکو لپاره کور دی.
لیختن اشتاین
اداري ویش
د لیختن اشتاین هیواد ایداري برخي.
چوسون كورنۍ
چوسون كورنۍ یا ري كورنۍ (په کوريايي: 전주이씨, 全州李氏) یوه پاچايي او وروسته امپراتوره كورنۍ وه چې د ۱۳۹۲ز کال تر ۱۹۱۰ز پورې يې په کوريا کې واکمني کوله. ددې واکمنۍ بنسټگر جنرال ئي سونگ گي و چې د گوريو واکمن یې مات کړ او خپله کوريايي پاچا شو. په ۱۹۱۰ز کال کې کوريا د جاپانيانو له خوا ونيول شوه.
لیختن اشتاین
اداري ویش
د لیختن اشتاین هیواد ایداري وېش (د لیختن اشتاین هیواد د ولایتونو نوملړ)
نفوس 38000
پراخوالی. 162 مربع کیلومتره/ 92 مربع میله
مامېر
مامېر د لوګزامبورګ په کاپلان ولایت کې ښاروالۍ ده چې د 27.54 مربع کیلومتره مساحت لري او په 2009مېلادي کال کې یې نفوس 6786 تنه و.
یان هوس
د یان هوس اثرونه
یان هوس په ځانگړی ډول مذهبی کتابونه په چیکی او لاتینی ژبو کې ولیکل. هغه هم د چیکی ژبې لیکنه آسانه کړه. یان هوس په کتابونو کې د کتولیک د مشرانو په سراښتوب انتقاد کوی او غریبو خلکو ته وایی: هر مذهبی مشر چې د خدای د قانون درناوی نه کوی نو دستورونه یی د خلگو د قبول وړندی. په دی وخت کې هر انسان چې گناه وکړه کولای سول د پاپ چخه ننواته (بخښنه) رانیسی. عسکران یا اشرافیان چې د پاپ څخه ننواتې رانیسی کولای سول وژنه وکړی او په ښځو جنس تیري وکړی او یان هوس ددغه ننواتی په رانولی ډیړه سخته نیوکه کوله.
سرچینې
وېشنيزه:د چېک مذهبی لیکوالان
ټاټرا ۸۱۵ سوټ
ټاټرا ۸۱۵ سوټ (په چیکي:Tatra 815 SOTیا Special Operation Truck) د ټاټرا۸۱۵ موټرونو څخه د ۱۶ ټنو یو رزه پوښ جنگي موټر دي چی د ۲۰۰۷ کال څخه تر ۲۰۰۸ کال پورې په افغانستان کی د هلمند او لوگر په ولایتونو کی د چېکی اشغالگري ځواکونو لخوا کارېده. د نوموړي موټر په ځانگړي ډول د څارونکی پوځي عملياتو لپاره کارېده. تر ۲۰۰۷ کال پورې یوازې دوه موټرونه جوړ شوي وو.
توصیف
ټاټرا ۸۱۵ سوټ د ټاټرا ۸۱۵ غیر پوځي ماډل څخه جوړ شوي دي. نوموړي زره پوښ موټر کولای شی په سخته ساخه یا ځای (په غرونو او صحرا کی) حرکت وکړي او د پوځي الوتکې سی – ۱۳۰ هېرکولېس کی انتقال کړي. پر موټر باندي زره پوښ بلوکونه نصب شوي دي چی د دغی موټر د بیلسټک ژغورنه زیات کړي. د ټاټرا ۸۱۵ سوټ د جنگي تجهيزاتو څخه دوشکا ماشیندار مهم وسله وله چی هوایی او مځکنی اهدافو د منځه وړولو لپاره کارېده. پرته له دوشکا ماشيندار نه د ۳۰ م.م. گرینیډ لانچر او ۷،۶۲ م.م. ماشیندارونه نصب شوي دي. نوموړي موټر کولای شی پنځه عسکران انتقال کړي.
وېشنيزه:ټاټرا ۸۱۵
سلووانیا
سلووانیا یاهم (سلوانیا) په سلوانیایي ژبه Slovenija) چې رسمي نوم یې د سلوانیا ولسمشریزه ده د مرکزي اروپا په سویل کې پروت یو هیواد دی چې پلازمېنه او لوی ښار یې د لیوبلیانا ده.
سلوانیا له تاریخي پلوه د سلاوي، جرمني او رومانس ژبو او کلتورونو د یوځای کېدو ځای و. د دغه هېواد قلمرو د ګڼ شمېر واکمنیو، لکه: د روم د سترواکۍ، د بیزانس سترواکۍ، کارولینژ سترواکۍ، د سپېڅلي روم د سترواکۍ، د هنګري د پاچاهۍ، د وینیز د جمهوریت، د فرانسې د لومړنۍ ناپلیوني سترواکۍ د ایالتونو، د اطریش د سترواکۍ او د اطریش-هنګري د سترواکۍ برخه و. د ۱۹۱۸ ز کال په اکتوبر میاشت کې سلواني وګړو د سلوانیا، کرواسیا او صربیا دولت رامنځته کړ. د ۱۹۱۸ ز کال په ډسمبر میاشت کې دوی د صربستان د پاچهۍ د برخې په توګه د یوګوسلاویا له پاچهۍ سره ادغام شول. د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال جرمني، ایټالیا او هنګري سلوانیا و نیوله او له ځان سره یې الحاق کړه، په داسې حال کې چې یوه ډېره کوچنۍ برخه یې کرواسیا ته پاتې شوه او په کې د نازي لاس پوڅي دولت رامنځته شو. په ۱۹۴۵ ز کال کې دغه هېواد د یوګوسلاویا په بنسټ اېښودونکي غړي واوښت. له جګړې وروسته، یوګوسلاویا له ختیځ بلاک سره مل شوه، خو په ۱۹۴۸ ز کال کې له تیتو-ستالین جلاوالي وروسته، هېڅکله له وراسا تړون سره یوځای نه شوه او په ۱۹۶۱ ز کال کې د بې پلوي خوځښت یو له بنسټګړو غړو څخه وګرځېده. د ۱۹۹۱ ز کال په جون میاشت کې سلوانیا لومړنی جمهوریت و چې له یوګوسلاویا جلا شو او په یوه خپلواک ملي حاکمیت لرونکي هېواد واوښت.
سلوانیا یو له پرمختللو هېوادونو څخه دی چې لوړ عاید لرونکی اقتصاد او د انساني ودې د شاخص له مخې لوړ ځایګی لري. د جیني شاخص له مخې د عاید د نابرابرۍ په برخه کې په نړۍ کې په تر ټولو ټیټه کچه نابرابر عاید لرونکو هېوادونو کې راځي. دغه هېواد د ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، یورو زون، شنګن سیمې، د اروپا د امنیت او همکارۍ سازمان، د اقتصادي پراختیا او همکاریو د سازمان، اروپایي شورا او ناټو غړیتوب لري.
دولت او سیاسي نظام
سلوانیا د څوګوندي سیسټم په لرلو سره د پارلماني دیموکراسي جمهوري نظام لري. ولسمشر د دولت رئیس دی، د عامو رایو پر بنسټ ټاکل کېږي چې د دولت د قواوو ترمنځ د یو موټي توب په برخه کې تر ټولو مهم رول لري. ولسمشر د پنځه کلنې دورې لپاره ټاکل کېږي چې کولای شي، د دوو پرله پسې دورو لپاره ولسمشري وکړي. ولسمشر د استازي رول لري او د سلوانیا د وسله والو ځواکونو اعلی قوماندان هم دی.
د سلوانیا د حکومت (Vlada Republike Slovenije) اجرائیوي او اداري واک د لومړي وزیر او د کابینې یا د وزیرانو د شورا په واک کې دی چې د ولسي جرګې  (Državni zbor Republike Slovenije) له خوا ټاکل کېږي. د قانون جوړونې واک بیا د سلوانیا د دوو جرګې لرونکي پارلمان په لاس کې دی. د واک ډېره برخه د ملي اسمبلۍ په واک کې ده چې ۹۰ غړي لري. له دغو څخه ۸۸ یې د ټولو وګړو له خوا د تناسبي استازولۍ په سیسټم ټاکل کېږي او پاتې دوه نور بیا د هنګري او ایټالوي لږه کیو د ثبت شوو غړو له خوا ټاکل کېږي. ټاکنې په هرو څلورو کلونو کې یوځل ترسره کېږي. ملي شورا (Državni svet Republike Slovenije) څلوېښت غړي لري چې د ټولنیزو، اقتصادي، حرفوي، او سیمه ئیزو پانګوالو ډلو په استازیتوب ټاکل کېږي او د مشوري ورکولو او واک د کنټرول په برخه کې لږ واک لري. له ۱۹۹۲ ز کال څخه تر ۲۰۰۴ ز کال پورې د لیبرال دیموکراسۍ تر ولکې لاندې دوره په تدریجي ډول له تئتویستي اقتصاد څخه کپیټلیسټي اقتصاد ته د دغه هېواد د اقتصاد د بدلون مسئولیت پر غاړه لري. د لیبرال دیموکرات ګوند مشر یانزدرنوشک، چې له ۱۹۹۲ ز کال څخه یې تر ۲۰۰۲ ز کال پورې د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ، په ۱۹۹۰ مه لسیزه کې د دغه هېواد د ولسمشر میلان کوچان (چې د ۱۹۹۰ ز کال څخه یې تر ۲۰۰۲ ز کال پورې ولسمشري وکړه) په خوا کې د سلوانیا یو له اغېزمنو سیاستوالو ګڼل کېږي.
قضایه قوه
په سلوانیا کې قضایه قوه، د هغو قاضیانو په واک کې ده چې د ولسي رګې له خوا ټاکل کېږي. قضایه واک د عمومي مسئولیت لرونکو محاکمو او ځانګړو محاکمو له لوري چې د ځانګړو قانوني حوزو چارو ته اړوندې دي؛ کارول کېږي. د دولتي څارنوال چوکۍ یوه خپلواکه دولتي چوکۍ ده چې په جنایي جرمونو باندې د تورونو کسانو د دوسیو څېړلو مسئولیت پر غاړه لري. د اساسي قانون محکمه له ۹ قاضیانو جوړه ده چې د ۹ کلنې دورې لپاره ټاکل کېږي او له اساسي قانون سره د نورو قوانینو د سمون اړوند پرېکړې کوي. په دغه هېواد کې ټول قوانین او مقررات باید د نړیوالو قوانینو او تصویب شوو هوکړه لیکونو له عمومي اصولو سره مطابقت ولري.
پوځ
د سلوانیا وسله وال ځواکونه په خپلواک ډول، یا د نړیوالو هوکړو پر بنسټ له کوم اتحاد پرته دفاعي چارې ترسره کوي. وروسته له هغه چې په ۲۰۰۳ ز کال کې اجباري خدمت کول لغو شول، دغه هېواد یو بشپړ حرفوي پیاوړی ځواک جوړ کړ. د وسله والو ځواکونو اعلی سرقوماندان د سلوانیا د جمهوریت ولسمشر دی، په داسې حال کې چې د عملیاتي برخې مشري یې د سلوانیا د پوځ د لوی درستیز پر غاړه ده. په ۲۰۱۶ ز کال کې د دغه هېواد نظامي لګښتونه د داخلي ناخالصو تولیداتو نږدې  ۰.۹۱ سلنه برخې ته رسېدل. وروسته له هغې چې د ناټو غړیتوب یې ترلاسه کړ، د سلوانیا وسله والو ځواکونو د نړیوالې سولې په ملاتړیزو چارو کې فعاله ونډه لرلې. دوی د سولې د ملاتړ په عملیاتو او بشرپالو چارو کې ونډه اخیستې. د سلوانیا سرتېرو په بوسنیا او هرزګوینا، کوسوو او افغانستان کې د نړیوالو ځواکونو د برخې په توګه خدمت کړی.
ښاروالۍ
په رسمي ډول سلوانیا په ۲۱۲ ښاروالیو وېشل شوې (دوولس هغه یې د ښاري ښاروالیو په حالت کې دي). ښاروالۍ په سلوانیا کې یوازني خپلواک سیمه يیز بنسټونه دي. هره ښاروالۍ د یوه ښاروال (župan) له خوا چې د عامه رایو پر بنسټ د هرو څلورو کلونو لپاره ټاکل کېږي او د ښاري شورا (občinski svet) له خوا اداره کېږي. په ګڼ شمېر ښاروالیو کې، ښاري شورا د تناسبي استازولۍ د سیسټم له مخې ټاکل کېږي؛ یوازې ډېر کم شمېر ښاروالۍ د عامه رایو له سیسټم کار اخلي. په ښاري ښاروالیو کې، ښاري شورا ته د ښار یا ښارګوټي شورا ویل کېږي. هره ښاروالي یو اداري رئیس (načelnik občinske uprave) هم لري؛ چې د ښاروال له خوا ټاکل کېږي.
دین
له دویمې نړیوالې جګړې وړاندې، د دغه هېواد ۹۷ سلنه وګړو خپل ځانونه کاتولیک (د رومي آئین)، نږدې ۲.۵ سلنه لوتري او ۰.۵ سلنه نورو هم ځان د نورو فرقو پیروان ګڼل. په ۲۰۱۸ ز کال کې د ایروبارومتر شمېرې ښيي چې ۷۳.۴ سلنه وګړي یې کاتولیک دي چې دغه کچه په ۲۰۱۹ ز کال کې ۷۲.۱ سلنه ته راټیټه شوه. د کاتولیک کلیسا د شمېرو له مخې په ۲۰۰۹ ز کال کې له ۷۸.۰۴ سلنه کاتولیک وګړو څخه دغه شمېره په ۲۰۱۹ ز کال کې ۷۲.۱۱ سلنه ته راټیټه شوې.
اداري ویش
وېشنيزه:سلووانیا وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
د ټېکسلا درانه صنعتونه
د ټېکسلا درانه صنعتونه (Heavy Industries Taxila) (لنډیز: اېچ آي ټي) د پاکستاني وسله وال ځواک د شاه رګ هیڅثیت لري. چې د هند نیمې وچې له وېش وروسته د پاکستان په نامه جوړېدونکي هېواد برخه وګرځېده. دا دروند صنعت له ۱۹۸۰ز کال را وروسته په یوه بشپړ ستر پوځي کمپلېسک واوښت.
بیرونی روابط
زمرہ:پاکستانی وفاقی محکمے اور وکالات زمرہ:پاکستان میں سائنس و ٹیکنالوجی زمرہ:پاکستان کی دفاعی کمپنیاں زمرہ:پاکستان کی عسکری تحقیق سہولیات
گرځنده غږلېږدی
ګرځنده ټېلیفون، لاسي ټېلیفون یا جیبي ټېلیفون چې کله ناکله په لنډ ډول موبایل، ګرځنده یا یوازې ټېلیفون هم بلل کېږي، یو لېږدېدونکی ټېلیفون دی چې د راډیویي فریکونسۍ د لېنک له لارې اړیکه ټینګولی او ترلاسه کولی شي، خو کاروونکی به په داسې سیمه کې وي چې د ټېلیفوني خدمتونو تر پوښښ لاندې وي. د راډیويي فریکونسۍ لېنک د ګرځنده ټېلیفون د اپرېټور له هغو سویچېنګ سیستمونو سره نښلېږي چې د ټېلیفون د سوېچ یا لېږد عمومي شبکې ته لاسرسی برابروي. د ګرځنده ټېلیفون اوسني خدمتونه د حجروي شبکې (cellular network) له معمارۍ څخه کار اخلي او له همدې امله په شمالي امریکا کې ګرځنده ټېلیفون ته «سېلیولر ټېلیفون» یا «سېل فون» هم ویل کېږي. په اوږده واټن کې پر غږ لېږدولو سربېره، ډيجیټل ګرځنده ټېلیفونونه (2G) بېلابېل نور خدمتونه لري چې متني پیغامونه، اېم.اېم.اېس، ایمېل، انټرنېټ ته لاسرسی، لنډ واټنه وایرلېس اړیکې (اېنفرا رېډ، بلوتوت)، سوداګریز اپلیکېشنونه، ویډيويي ګېمونه او ډيجیټل عکاسي یې د بېلګې په توګه یادولی شو. هغه ګرځنده ټېلیفونونه چې یوازې دغه وړتیاوې لري، ساده ټېلیفونونه بلل کېږي؛ او هغه ګرځنده ټېلیفونونه چې ډېرې پرمختللې محاسباتي وړتیاوې لري، ځيرک ټېلیفونونه بلل کېږي.
ګرځنده ټېلیفونونه د بشر یوه مهمه اختراع ګڼل کېږي، ځکه چې د مصرفي ټکنالوژۍ یوه تر ټولو ډېره کارېدونکې او تر ټولو ډېره پلورل کېدونکې برخه ده. ګرځنده ټېلیفونونو د محبوبیت له نظره په ځینو ځایونو کې چټکه وده کړې ده، د بېلګې په توګه په بریتانیا کې په ۱۹۹۹ کال کې د ټولو ګرځنده ټېلیفونونو شمېر د کورونو تر شمېر زیات شو. دا مهال ګرځنده ټېلیفونونه د نړۍ په هر ځای کې موجود دي او د نړۍ په کابو نیمو هېوادونو کې څه باندې ۹۰ سلنه خلک لږ تر لږه یو ګرځنده ټېلیفون لري.
تاریخچه
د راډیو انجنیرۍ په لومړیو پړاوونو کې د ګرځنده لاسي راډيویي ټېلیفون د خدمتونو هیله موجوده وه. په ۱۹۱۷ کال کې فنلنډي مخترع «اریک ټایګرسټډ» د «ډېر نازک کاربني مایکروفون لرونکي دوه پټيز جیبي ټېلیفون» لپاره د اختراع حق ثبت کړ. د ګرځنده ټېلیفونونو په لومړنیو ډولونو کې له کښتیو او ټرېنونو څخه انالوګ راډيويي اړیکې شاملې وې. په رښتینې معنا د لېږد وړ ټېلیفوني دستګاه د جوړولو لپاره هڅې تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته او هغه مهال پیل شوې چې په ډېرو هېوادونو پرمختګونه وشول. د ګرځنده ټېلیفون پرمختګونه په پرله‌پسې «نسلونو» کې را څرګند شوي دي چې د صفر نسل (0G) له لومړنیو خدمتونو یې پیل شوی او بېلګې یې د بېل سیستم (Bell System) د ګرځنده ټېلیفون خدمتونه او د پرمختللي ګرځنده ټېلیفون خدمتونه دي. دغه «صفر نسل» سیستمونه حجروي نه وو، څو هم‌مهاله اړیکې یې ټینګولی شوای او ډېر قېمته تمامېدل.
ځیرک ټېلیفون
ځیرک ټېلیفونونه یو شمېر داسې ځانګړنې لري چې له نورو یې بېلوي. د مخابراتو نړیواله اتحادیه د هغو کسانو کچه اندازه کوي چې انټرنېټ ته لاسرسی لري او د موبایل-براډ بنډ فعال ګډونوال یې بولي (چې ټابلېټونه او داسې نور موبایلونه په کې راځي). په پرمختللې نړۍ کې دا مهال ځیرک ټېلیفونونه د مخکېنیو ګرځنده ټېلیفونونو تر سیستمونو ډېر کارول کېږي. په پرمختللو هېوادونو کې ځیرک ټېلیفونونه د ګرځنده ټېلیفونونو شاوخوا ۵۰ سلنه برخه جوړوي.
ساده ټېلیفون
د ساده ټېلیفون اصطلاح معمولاً هغو ګرځنده ټېلیفونونو ته کارول کېږي چې د اوسنیو ځيرکو ټېلیفونونو په پرتله یې وړتیاوې کمې وي. ساده ټېلیفونونه پر ملټي مېډیا، انټرنېټ او نورو لومړنیو وړتیاوو سربېره معمولاً د غږیزې اړیکې او متني پیغامونو وړتیا لري. یو ساده ټېلیفون تر یوه داسې معمولي ګرځنده ټېلیفون ډېر کارونه کولی شي چې یوازې د اړیکو ټینګولو او پیغامونو لېږلو وړتیا لري. ساده ټېلیفونونه او ابتدايي ګرځنده ټېلیفونونه له یوه اختصاصي او کارن برسېر سافټویر څخه استفاده کوي. د دې پر خلاف، ځیرک ټېلیفونونه معمولاً د ګرځنده ټېلیفون له چلوونکي سیستم څخه استفاده کوي چې تر ډېره د ډيوایسونو تر منځ مشترکې ځانګړنې سره شریکوي.