cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ادراکي انقلاب
تاریخي شالید
تر ادراکي انقلاب وړاندې چلندپالنه (behaviorism) په متحده ایالاتو کې د ارواپوهنې په برخه کې برلاسی جریان و. چلندپالانو له "زده کړې" سره لېوالتیا لرله، چې "له غبرګونونو سره د محرکونو یا هڅوونکو عواملو نوې او تازه اړیکه" ګڼل کېده. پر حیواناتو ازمویښتونو او تجربو د چلندپالنې اړوند څېړنو کې پام‌وړ رول لوبولی، او مشهور چلندپوه جې بي واټسون، چې د یوې واحدې ډلې په توګه د انسانانو او حیواناتو د غبرګونونو په تشریح کولو کې یې لېوالتیا لرله، وویل چې د دواړو ترمنځ توپیر کولو ته اړتیا نشته. واټسون هیله لرله چې د خپلې څېړنې له لارې د چلند اټکل او کنټرول زده کړي. د جورج مانډلر په وینا، د هول-سپېنس (Hull-Spence) زده کړې د تیورۍ اړوند محرک-غبرګون مشهوره طریقه، د هغو موضوعاتو د څېړنې لپاره کارول ناشوني وو چې د ادراکي علومو پوهان پکې لېوالتیا لري، لکه حافظه او فکر، ځکه چې محرک او غبرګون دواړه په بشپړه توګه فزیکي پېښې ګڼل کېدې. چلندپوهانو عموما د دغو موضوعاتو په اړه څېړنه نه ده کړې. بي اېف سکینر، چې یو کړنپال چلندپوه دی، ځینې ذهني مفاهیم، لکه غریزه د "توضیحي تخیلاتو" په توګه، نقد کړل هغه مفکورې چې د یوه ذهني مفهوم په اړه د انسانانو تر واقعي پوهې د زیات څه انګېرنه کوي. د چلندپالنې بېلابېل ډولونه د هغه دقیق رول (که وي) په اړه مختلف نظرونه لري چې شعور او درک یې په چلند کې لوبوي. که څه هم چلندپالنه یا سلوکېزم په متحده ایالاتو کې مشهور و، خو په ځانګړې توګه اروپا یې تر اغېزې لاندې نه وه، او په دغه دوره کې په اروپا کې د ادراک په اړه څېړنې په اسانۍ سره موندل کېدای شي.
نوام چامسکي په ترتیب سره ادراکي او چلندپال دریځونه د منطقي او تجربي په توګه مطرح کړي دي. دا هغه فلسفي دریځونه دي چې د سلوکیزم یا چلندپالنې له مشهورېدو او ادراکي انقلاب له رامنځته کېدو وړاندې راټوکېدلي دي. تجربه‌پالان پر دې باور دي چې انسان یوازې د حسي آخذو له لارې پوهه ترلاسه کوي، په داسې حال کې چې عقل‌پالان بیا باور لري چې تر حسي تجربې هاخوا هم یو څه شته چې د انسان له پوهې سره مرسته کوي. له دې سره سره، دا چې ایا د ژبې په اړه د چامسکي دریځ له دودیز منطقي چلند سره سمون لري کنه، د فیلسوف جان کوټینګم لخوا د پوښتنې وړ بلل شوې ده.
جورج میلر، چې په ادراکي انقلاب کې د ښکېلو پوهانو له جملې څخه دی، د دغه انقلاب د پیل نېټه د ۱۹۵۶م کال د سپټمبر ۱۱مه ټاکي، په کومه نېټه چې د تجربوي ارواپوهنې، کمپیوټر ساینس، او تیوریکي ژبپوهنې په څېر ساحو ګڼو څېړونکو د ادراکي علومو اړوند موضوعاتو په اړه خپل علمي کار د ماساچوسېټ ټیکنالوژۍ انسټیټیوټ کې "د معلوماتو په تیورۍ کې د ځانګړې لېوالتیا ګروپ" په یوه غونډه کې وړاندې کړ. دغې بین رشته‌اي همکارۍ د "ادراکي څېړنه" او "د معلوماتو د پروسس ارواپوهنه" په څېر ګڼ نومونه واخیستل مګر په پای کې د ادراکي علم په نوم یاده شوه. په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د الفریډ پي سلوان بنسټ له خوا مالي ملاتړ د ادراکي علومو په اړوندو ډګرونو کې بین رشته‌اي پوهاوي ته وده ورکړه او د هغو څېړنو ملاتړ یې وکړ چې د ادراکي عصبي علومو ډګر ته یې لاره هواره کړه.
اصلي مفاهیم
جورج میلر وايي چې د ادراکي علومو په پراختیا کې شپږو ډګرونو ونډه لرلې ده: ارواپوهنه، ژبپوهنه، کمپیوټر ساینس، انتروپولوژي یا انسانپوهنه، د اعصابو علم، او فلسفه، چې لومړیو دریو یې بنسټیز رول پکې لرلی دی.
علمي مېتود
د لومړنۍ ادراکي ارواپوهنې کلیدي موخه د انسان د درک یا پوهېدنې په مطالعه کې د علمي مېتود کارول یا پلي کول وو. دا چاره د هغو تجربو یا ازمایشونو له طرحه کولو سره ترسره شوې، چې د مصنوعي هوښ محاسبه‌اي ماډلونه یې کارولي ترڅو په یوه کنټرول شوي لابراتواري تنظیم کې د انسان د ذهني پروسو اړوندې تیورۍ په سیستماتیک ډول وازمویي.
منځګړیتوب او د معلوماتو پروسس
د "ادراکي چلند" په تعریف کې اولریک نیسر وايي چې انسانان یوازې د هغو منځګړو یا واسطه‌اي سیستمونو له لارې له "ریښتینې نړۍ" سره تعامل کولی شي چې معلومات پروسس کوي لکه حسي آخذه (input). د ادراکي علومو د یوه متخصص له فهم سره سم، د درک یا پوهېدو مطالعه د همدغو سیستمونو او هغو لارو چارو مطالعه ده چې له آخذې څخه ترلاسه شوي معلومات پروسس کوي. په دغه پروسس کې نه یوازې د آخذې لومړنی جوړښت او تشریح شاملېږي، بلکې ذخیره کول او وروسته کارول یې هم پکې شامل دي.
سټیون پینکر ادعا کوي چې ادراکي انقلاب د فزیکي نړۍ او مفکورو، مفاهیمو، معناوو او ارادو د نړۍ ترمنځ واټن له منځه وړی. دغه انقلاب دا دوې نړۍ له یوې داسې تیورۍ سره رایوځای کړې چې ذهني ژوند پکې د معلوماتو، محاسبې او فیډبک له مخې تشریح کېدای شي.
نیوکې
له سلوکیزم څخه ادراکیزم ته د بدلون د معمولو ځانګړتیاوو په اړه نیوکې هم شته دي.
درېیم هنري اېل روډیګر استدلال کوي چې د ادراکي انقلاب په اړه د ډېری خلکو عام روایت ناسم دی. هغه روایت چې نوموړی یې تشریح کوي دا دی چې ارواپوهنه په ښه ډول پیل شوه مګر خپله لاره یې ورکه کړه او د چلندپالنې په لوري ولوېده، خو د ادراکي انقلاب په وسیله بېرته سمه شوه، چې په اصل کې یې سلوکېزم یا چلندپالنې ته د پای ټکی کېښود. نوموړی ادعا کوي چې د چلند تحلیل په حقیقت کې لاهم د هغو څېړنو یوه فعاله ساحه ده چې په ارواپوهنه کې بریالۍ پایلې راباسي او د بېلګې په توګه "د چلند د تحلیل نړیوال سازمان" ته اشاره کوي. د هغه په وینا، د چلندپالنې څېړنې د اوتېزم یا ګوښه‌والي، ژبې بندېدو یا توتله‌والي، او ګونګوالي د بریالۍ درملنې مسولیت لري، او دا چې ډېری ارواپوهان په حقیقت کې د لیدلو وړ چلند څېړي، که څه هم دوی یې پایلې په ادراکي توګه تفسیروي. هغه پر ​​​​دې باور دی چې له سلوکېزم څخه ادراکېزم ته بدلون په تدریجي بڼه و، او د چلندپالنې یا سلوکېزم له رغولو سره ورو ورو د تکامل په حال کې دی.
عبدالله گل ريان
عبدالله گل ریان (په انگرېزي:Abdullahgul Rayan) یو افغان لیکوال ،څیړونکی او د طالبانو یو مشر او د کوټې د شورا غړی  و چی زیات شمیر اثار یی لیکلی او یو شمیر نور یی له فاړسی ،عربی ،انگریزی او اردو ژبو ژباړلی ډیری څیړنیز مقالی او سیاسی شننی یی دهیواد په گڼ شمیر چاپی رسنیو کی چاپ شوی ښاغلی ریان په پښتو او دری ژبو روانه لیکنه کوی او له عربی، انگریزی او اردو ژبو ژباړی کوی َښاغلی ریان دوه ځلی دکمونستی رژیم په وخت کی زندان گاللی او دوه ځلی هجرت کولو ته اړ شوی
مخینه
عبدالله گل ریان د عبدالظاهر زوی په ۱۳۳۲ لمريز لېږدي کال کی دغزني ولایت دقره باغ ولسوالۍ  د محمد نعیم په کلی کی دنیا ته را غلی
زده کړه
عبدالله گل ریان په کال ۱۳۴۰ کی خپلی لمړني  زده کړي دخپلي سیمي د سلطان ابراهیم په لمړني ښوونځی  کی پیل کړی او په کال۱۳۴۵ کال کی یی په لرغونی غزني کي د سلطان محمود غزنوي لیسی ته لار پیداکړه په  کال ۱۳۵۱کی د لوړو نمبرو په گټلو سره له همدی لیسه فارغ او د کانکور په ازموینه کی یی گډون وکړ چی دلوړو نمبرو په تر لاسه کولوسره  د کابل پوهنتون د انجنیری پوهنځی ته شامل شو  ښاغلی ریان د انجنیری زده کړو ترڅنگ دینی زده کړی هم پیل کړی اوپه ۱۳۶۹ لمریز کال کی  یی دژورنالیزم د زده کړی په موخه  د یوی میاشتی لباره دمجاهدینو د جلا وطنه حکومت په وخت کي دامریکا متحده ایالاتو ته سفر وکړ. ښاغلی ریان په ۱۳۵۷ لمریزکال دچنگاښ دمیاشتی له  ۹ نیټی د همدی کال د لړم دمیاشتی تر ۲۰ نټی  اود ۱۳۵۸ کال  دغبرگلي له ۴ نیټي  دمرغومي تر۲نیټی پوری دسیاسی فعالیتونو په تور بندی شو. په ۱۳۵۹ لمریز کال کی له هیواد څخه پاکستان ته په هجرت کولو اړشو او ورسره یی د افغان مجاهد ینو په رسمی څانگو کی دنده پیل کړه.
څیرمه دندی
په هیواد کی د کمونستی نظام له نسکوریدو وروسته ښاغلی ریان دراستنیدونکو چارو وزارت او دافغانی سری میاشتی په ټولنه کی یی دپلان دریس په توگه دنده  پیل کړ. په کال ۱۳۷۴ کال کی په کابل کی د جنگسالارانو د خپل منځی جگړو  له  کبله یی رسمی دنده پریښوده او دغزني ولایت په نورالمدارس الفاروقی کی دښوونکی په توگه دنده پیل کړه. په ۱۳۷۵کال کی دکندهار پوهنتون دریس په توگه اودکابل پوهنتون دطب انستيتيوت دریس په توگه کار وکړ. . همدا راز یی یی دبهرونیوچارو وزارت دڅلورم سیاسی ریاست په توگه هم دنده تر سره کړی ښاغلی عبدالله گل ریان په هیواد باندی له امریکا یی یرغل وروسته د دوهم ځل لپاره هجرت کولو ته اړشو.
ژبه پوهنه
ښاغلی ریان په پښتو، پاړسي ژبه ،عربي ژبه ،انگرېزي ژبه او اردو ژبه روانی لیکنی اوله همدغو ژبوڅخه علمی آثار ژباړی
ژباړی
چاپ ته تيارکتابونه هغه خپروني چي لیکنی یی خپری کړی ب- په هیوادکي، داسلامي جمهوریت په مهال،۷۱- ۱۳۷۲هش د- ددوهم هجرت پ مهال- له ۱۳۸۱ تر ..... ۲۸- نوښت مجله- ازاده
مړینه او وروستی پیغام
استاد عبدالله گل ریان د سرطان په ناورغۍ اخته شوی وو، چی بالاخره د ۱۳۹۵ ل کال د غویی ۹ مه د پنجشنبه په ورځ د پاکستان په لاهورښار کی یی په روغتون کی سا ورکړه. د۱۳۹۵ کال د وري د میاشتې په نهمه نیټه د مرحوم استاد عبدالله گل ریان زوی بشیر احمد ریان چی د کندهار په  پوهنتون کي د پاړسي ژبی ادبیاتو  محصل وو  په کندهار کې د یو زور واک له لوری د ربړوني په مهال ومړ.
عبدالله گل ریان په خپل وروستي پيغام کې چې د د بشیر احمد ریان دمرگ  په اړه یې خپور کړی وو وویل : بشیر احمد شهیده ! ستا تلل راتلل خو به زما دلاس په ښکلولو او زما په لڼډه دعا وو. خو، دا وروستي تلل دي له زندانه دغرو په لاره وو، زما لاسونه خو دي و نه نیول او نه ما د روغتون له انگړ څخه، ستا په وروستنۍ وداعیه – دجنازي لمونځ او فاتحه - کښۍ ستا لیدنه وکړه. « دانساني عاطفي په غوښتنه مي بدن ولړزید خو د – انا لله وانا الیه راجعون – مبارکو تورو په تکرار مي اختیار پردی نشو. له ځان سره مي وویل : که زه دکمونستانو په بند کښي چي په اعدام محکوم شوی وم ،شهید کړای شوی وای،بشیراحمد څه چي يو زوی به مي هم نه و. یا که اوس، خدای مکړه ،دا شهید زوی مي، په داسي مرگ مړ شوی وای چي په دعا او فاتحه يي شرمیدلای، بیا به مو څه کول،اوس خو الحمد لله هغه د عزت مړینه يي په برخه شوه چي هرمسلمان يي دځان لپاره غواړي. بشیر احمد شهیده! په ژوند چي په څومره زړونو کي خوږ وۍ،شهادت دي ترهغه ډیر زړونه وتخنول، ستا په شهادت د باطل،وحشت ،جبر او زور په وړاندي ډیر قلمونه وخوځیدل او ډیر احساسات را وپاریدل.
سرچینه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
کانزاس سیټي
کانزاس (کانزاس سیټي میسوري) په انګلیسي Kansas City, د امریکا متحده آیالاتونو د میسوري آیالات ترټولو لوی ښار دی. کانزاس سیټي د کانزاس سیټي، کانزاس ترڅنګ د کانزاس ښار لویه برخه جوړوی چې د میسوري او کانزاس آیالاتونو ترمنځ موقیعت لري.
د بیولوژي له پلوه انسان پېژندنه
د بیولوژي له پلوه انسان پېژندنه یوه داسې علمي څانګه ده چې له تکاملي اړخه د انسانانو بیولوژیکي او چلندیز اړخونه، د دوی له منځه تللي هومینین نسب او اړوند نا انساني لومړني ژوي څېړي، چې د فزیکي انسان پېژندنې په نوم هم یادېږي. د انسان پېژندنې دغه فرعي څانګه په علمي توګه د بیولوژۍ له اړخه انسانان مطالعه کوي.
څانګې
د انسان پېژندنې د فرعي څانګې په توګه، بیولوژیکي انسان پېژندنه په خپله په څو څانګو وېشل شوې ده. ټولې څانګې یې د خپل ګډ لور د موندلو او یا د تکاملي نظریې د پلي کولو په برخه کې سره را یوځای شوي ترڅو د انسان په بیولوژۍ او چلند وپوهېږي.
اصل/نسب
د نن ورځ بیولوژیکي انسان پېژندنه د تېرو شلو کلونو په پرتله توپیر لري. نوم یې ان نږدې نوی دی او د یوې پېړۍ څخه ډېر وخت د "فزیکي انسان پېژندنې" په نوم پېژندل کېدله، چې ځینې متخصصین تر اوسه له نوموړې اصطلاح څخه ګټه پورته کوي. بیولوژیکي انسان پېژندونکي د چارلس ډاروین اثر د هغه څه لپاره چې دوی یې نن ورځ ترسره کوي، د یو ستر بنسټ په توګه کاروي. خو بیا هم، که چېرته یو څوک فکري جینالوژي او کلتور د فزیکي انسان پېژندنې تر پیل پورې وڅېړي - د هغه څه له موجودیت څخه ډېر وړاندې وخت ور وګرځي چې موږ یې اوس د هومینین فوسیل ریکارډ په توګه پېژنو - نو تاریخ د انسان په بیولوژیکي بدلون کې د نوموړې څانګې پر لېوالتیا تمرکز کوي. ځینې ایډیټوران، لاندې یې وګورئ، د رسمي ساینس په پرتله نوموړې څانګه په ژوره توګه څېړلې ده.
د ژوندیو موجوداتو په توګه د انسانانو د څېړلو او ډلبندۍ هڅې د لرغوني یونان په دوره کې ترسره شوې دي. یوناني فیلسوف اپلاتون (نږدې ۳۴۷ څخه تر ۴۲۸ میلاد څخه وړاندې کلونه) په طبیعي زینه (سکالا نچرا) کې انسانان ځای په ځای کړل او د نوموړې زینې د لاندې برخې د بې سا موجوداتو څخه نیولې بیا د زینې په سر کې تر سترو موجوداتو پورې، ټول شیان شامل وو. دا یو داسې اصلي سیستم وګرځېد چې د هغه له لارې پوهانو د راتلونکو نږدې ۲۰۰۰ کلونو لپاره د طبیعت په اړه فکر کاوه. د اپلاتون شاګرد ارستو (نږدې۳۲۲ څخه تر ۳۸۴ میلاد وړاندې کلونه) په خپل کتاب "د حیواناتو تاریخ" کې یادونه کړې ده چې انسانان یوازیني داسې ژوي دي چې په ولاړه قدمونه اخلي او د طبیعت په اړه یې له خپل تیولوژیکي نظر سره سم استدلال وکړ چې انسانان کوناټي لري خو لکۍ نه لري څو له ولاړ تګ یا دریدو څخه د ستړیا پرمهال د کښېناستلو په موخه دوی ته یو ښه ځای برابر کړي. هغه د بېلابېلو اقلیمونو په پایله کې د انسان په ځانګړتیاوو کې سیمه ییز بدلونونه تشریح کړل. نوموړي همدارنګه د فزیوګنومي، یوه داسې مفکوره ده چې د هیپوکراټیک کارپس له لیکنو څخه اخېستل شوې ده، په اړه هم لیکنه کړې ده. علمي فزیکي انسان پېژندنه په ۱۷ تر ۱۸ پېړیو کې د نژادي ډلبندۍ په څېړلو سره پیل شوه (جورجیوس هورنیوس، فرانسوا برنیر، کارل لینیاس، جوهان فریدریش بلومینباخ).
لومړی نامتو فزیکي انتروپالوجیست، د جوتینګین سیمې الماني فزیک پوه جوهان فریدریش بلومینباخ (۱۷۵۲ څخه تر ۱۸۴۰ کلونو پورې)، د انسان د کوپړیو یوه لویه ټولګه سره یوځای کړه (ډیکاس کرینیورم، چې د ۱۷۹۰ څخه تر ۱۸۲۸ کلونو په اوږدو کې خپور شو). په دغه کتاب کې نوموړي استدلال وکړ چې انسان باید په پنځو سترو نسلونو (قفقاز، منګولیا، ایتوپیا، ملایان او امریکایي) ووېشل شي. په ۱۹مه پېړۍ کې، فرانسوي فزیکي انتروپالوجسټانو په کرانیومیټرۍ (د سر د کوپړۍ اندازه کولو ته ویل کېږي) باندې تمرکز وکړ چې د نوموړې ډلې مشري پاول بروکا (۱۸۲۴ څخه تر ۱۸۸۰ کلونو پورې) کوله، په داسې حال کې چې د المان دود، د روډولف ویرچو (۱۸۲۱څخه تر ۱۹۰۲ کلونو پورې) په مشرۍ، د انسان پر بدن د چاپېریال او ناروغیو پر اغېزو ټینګار وکړ.
په ۱۸۳۰ او ۱۸۴۰ لسیزو کې، فزیکي انسان پېژندنه د غلامۍ په اړه په بحث کې مخکښه وه او په دې اړه د غلامۍ د له منځه وړلو خوځښت برتانوي پلوی جیمز کاولز پرچارډ (۱۷۸۶ څخه تر ۱۸۴۸ کلونو پورې) ساینسي، مونوجینیسټ اثار/کتابونو د امریکایي پولیجینیسټ سامویل جورج مورټن (۱۷۸۶ څخه تر ۱۷۸۹ کلونو پورې) هغو سره مخالفت درلود.
د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې، الماني-امریکایي انتروپالوجیست فرانز بوس (۱۸۵۸ څخه تر ۱۹۴۲ کلونو پورې) د انسان پر بڼه د کلتور او تجربو د اغېزې په ټینګار سره په پیاوړې توګه بیولوژیکي انسان پېژندنه اغېزمنه کړه. د نوموړي څېړنې څرګنده کړه چې د سر بڼه/شکل د یو باثباته "توکمیزې" ځانګړتیا په پرتله په اسانۍ سره د چاپېریالي او تغذیه یي عواملو تر اغېزې لاندې راتللای شي. که څه هم، ساینسي توکم پالنه تر اوسه  په بیولوژیکي انسان پېژندنه کې دوام لري، چې د ارنسټ هوټون او الیس هرډلیکا په څېر مخکښ شخصیتونه لري او د توکمیزې برترۍ نظریې او د عصري انسانانو اروپایي اصل ته وده ورکوي.
«نوې فزیکي انسان پېژندنه»
په ۱۹۵۱ ز کال کې، شیروډ واشبرن، د هوټون یوه پخواني زده کونکي، "نوې فزیکي انسان پېژندنه" معرفي کړه. نوموړي د توکمیزې توپولوژۍ څخه تمرکز بدل کړ څو د انسان د تکامل په څېړلو تمرکز وکړي او له ډلبندۍ څخه د تکامل بهیر پر لور حرکت وکړي. انسان پېژندنه دومره پراخه شوه چې پالیونتروپالوژي او پریماتولوژي هم په کې شامل شول. همدارنګه شلمې پېړۍ په بیولوژۍ کې د عصري ترکیب شاهده وه: د چارلس ډاروین د تکامل تیورۍ او د وراثت په اړه د ګریګور مینډیل څېړنه. د ډي این ای د مالیکولي جوړښت په اړه پوهېدلو او د تاریخي نېټې اېښودنې مېتودونو په رامنځته کېدلو کې پرمختګونو د تېرو او اوسنیو انساني توپېرونو په اړه د پوهېدلو لپاره په خورا دقیق ډول او په تفصیل سره دروازې پرانېستلې دي.
ډسمبر
ډسمبر میاشت له نوامبر میاشتې وروسته د عیسوی کال دولسمه میاشت وی چې ټولې ۳۱ ورځې لري.
بریانسک
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
افریل
افریل میاشت له مارچ وروسته او مې وړاندی د عیسوی کال څلورمه میاشت وی. افریل میاشت ټولې ۳۰ ورځې لري.
کجکي ولسوالۍ
کجکي ولسوالۍ د افغانستان د هلمند ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۱۹،۰۲۳ وگړو ته رسېږي.
ملي عاید
سرچینې
وېشنيزه:تجارتي کلمات
خالص صادرات
خالص صادرات یا د سوداگرۍ بیلانس Net Export په یو معلوم وخت کې د صادراتو او وارداتو د ارزښت ترمنځ توپیرته خالص صادرات ویل کېږي. د بېلگې په توگه: که په ۱۳۹۴ کال کې د افغانستان ټول صادرات ۵۰ میلیارده افغانۍ او واردات یې ۴۰ میلیارده افغانۍ فرض کړو نو خالص صادرات یې ۱۷ میلیارده افغانیو څخه عبارت دي. یعنې NE=Export-import
سرچینې
وېشنيزه:صادرات وېشنيزه:واردات
د عیسوی کال میاشتې
د عیسوی کال تقویم عیسوی کال د هجری شمسی په څیر ۱۲ میاشتې لري چې ۷ میاشتې یې جنوري ،مارچ, مې, جولای ,اګسټ, اکتوبر, او ډسمبر ۳۱ ورځې فبروري ۲۹ ورځې او پاتې ۴ میاشتې افریل, جنوري, سپټمبر او نوامبر ۳۰ ورځې لرونکئ دي.
د لیونتوب دوره
د لیونتوب دوره
حجاج بن یوسف یوه ورځ د کوفې ښار ته به عام لباس کي وتلی وو، له یوه کوچي څخه یې پوښتنه وکړه، ستاسي د امیر په باره کي څه وایي؟
کوچي وویل: پر ده دي د خدای، ملائیکو او ټولو خلکو لعنت وي...!
ورته ویې ویل: پر حجاج؟
ویل: هو
حجاج ویل: ایا ته ما پیژنې؟
ویل: نه
کوچي وویل: او ته ما پیژنې؟
حجاج ویل: نه
ویل: زه مولی بنی عامر یم، په میاشت کي درې ورځي د لیونتوب دوره راباندي راځي، او نن تر ټولو سخته حمله وه...
حجاج یې وینا ته وخندل او پرې یې ښود.
کتاب: سرح العیون..
شمالي مقدونیه
شمالي مقدونیه (مقدوني: Република Северна Македонија)، یا مقدونيه د اروپا په سوېل ختيځ کې او د يونان په شمال کې پروت یو هېواد دی. دغې ولسمشريزې له پخوانی یوګسلاویا څخه په کال ۱۹۹۱م کال کې خپله خپلواکي ترلاسه کړه. د یاد هیواد پلازمینه د اسکوپیه ښار دی. د شمالي مقدونیا رسمي ژبه مقدونیایي ده، مساحت یې ۷۱۳'۲۵ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۳۱۵'۰۶۱'۲ میلیونه تنه دي.
خپلواکی
* رسمي نښان نقشه شمالي مقدونیه
گرېشک ولسوالۍ
گريشک ولسوالۍ د افغانستان د هلمند ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۶۶،۸۲۷ وگړو ته رسېږي. ګریشک ولسوالۍ چي رسمي نوم یې نهرسراج ولسوالي دی. دا ولسوالۍ د هلمند ولایت تر ټولو گڼمېشته او ستراتیژیکه ولسوالي ده، چي یو وخت د هلمند مرکز هم دا و.
مساحت
دا ولسوالۍ ۱۶۶۳ کیلومتره مربع مساحت لري. چي له ښار پرته نوري ټولي سیمي یې کلیوالي او کرنیزې ځمکې دي. دا مهال ۱۷۲۴۱۹ جریبه کرنیزه ځمکهلري، چي دا ټوله ځمکهد ۱۵۶۵۵ کسانو په نومونو ثبت ده.
څلورخواوې
دې ولسوالۍ څلور خواوي په دې ډول دي: غرب ته نادعلي ولسوالي او مرکز لښکرگاه، شمال ته نېمروز، ختیځ ته یې روزگان او یو څه د کندهار ولایت برخي او جنوب ته یې لښکرگاه او د کندهار میوند ولسوالۍ پرته ده.
کرنیز توکي
خلک یې زیاتره په زراعت بوخت دي، چي غنم، جوار، پیاز، پنبه، مۍ او نورې غلې دانې یې عمومي کر دی.
مشهور کلي او سیمې او مېشت توکمونه
عمومي سیمي یې له زنبلي، میرمند اب، مالگیر، سپین مسجد، حیدر اباد، تُرمه، یخچال، ده ادم خان او اوبازان څخه عبارت دی او په دقیق ډول ۸۰۷ عمده کلي لري، چي د نفوسو شمېر یې ۱۱۰۳۰۰ تنه ته رسیږي چي ۹۵ یې پښتانه او ۵ سلنه یې تاجک، هزاره، ترکمن او نور توکمونه میشت دي.
زده کړه
خلک یې تر نورو ولسوالیو په پرته زیات له زده کړي سره مینه لري دم گړی پکي ۴۳ ښوونځۍ فعال دي چي مشهوري یې میخانکي لیسه، ابولفتح بستي لیسه او لو ادې لیسې څخه ده عبارت دی، چي یادو لیسو کي د نجونو لیسې هم شاملي دي. دم گړي لا هم ډیری شمیر ښوونځي تړلی.
امنیتي حالت
د ګریشک ولسوالۍ اطرافي تقریباً تر نیمه زیاته برخه د دولت له کنټروله وتلې او طالبانو په ولکه کي ده. دلته د ظاهر شاه د پاچاهي پر مهال دلته د مالوچو یوه فابریکه هم فعاله وه چي اوس له فعالیته لوېدلې.
لویې لارې
د کابل کندهار لویه لار ددې ولسوالۍ پر سینه تیریږي او دهلمند سیند یې په پښو کي تیریږي. له مدې سینه بیله سوې ویاله(بغرا) هم ددې ولسوالۍ په بازار کي تېره سوې، چي د بریښنا لپاره هم ورباندي بند جوړ دی او فلحاله ورنه ګریشک هره شپه روښانه وي.
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
محمد سعد کاندهلوي
مولانا محمد سعد کاندهلوي د هند له اسلامي عالمانو څخه ده. په ۱۹۹۵ز کال په نظام الدين مرکز کي د تبليغي جماعت د مرکزي شورا غړی شو.(۱)(۲)(۳) هغه به د نظام الدين مرکز په کاشف العلوم مدرسه کي سنن ابوداود او حيات صحابه تدريس کاوه.
مخينه
هغه د مسلمانانو په يوه مشهوره کورنۍ کي زېږېدلی دی چي د نسب لړۍ يې لمړي خليفه حضرت ابو بکر صديق رضي الله تعالی عنه ته رسېږي. دغه کورنۍ په کاندهلوي مشهوره ده ځکه ددوی اصلي ځای د اتراپردېش ايالت کاندهله سيمه ده. هغه د مولانا محمد هارون زوی او د مولانا محمد يوسف کاندهلوي لمسی دی. لمړنی ښووکی يې مولانا ابو الحسن علي ندوي وو. مولانا سعد ۱۹۸۷ز کال د نوي ډهلي په کاشف العلوم مدرسه کي درس نظامي مکمل کړ.(۱)
کړني
په۱۹۹۵ز کال د مولانا انعام الحسن کاندهلوي له وفات وروسته د شورا لخوا مولانا محمد سعد کاندهلوي د امير په توګه وټاکل شو.(۴) د هغه ژباړل شوي کتابونه حيات صحابه او منتخب احاديث دي.(۵)(۶)
کورنی ژوند
مولانا سعد د مظاهر العلوم مدرسې د مهتمم مولانا سلمان مظهري له لور سره واده وکړ. هغه درۍ زامن او دوه لوڼي لري.
سرچينې
^ Jump up to:a b Profile of Saad Kandhalvi, published by Dhaka Tribune (a national daily newspaper in Bangladesh)], on 12 January, 2018.
^ Shura Members of Tabligh Jamaat in 1995.
^ "A House Divided" published by Dawn.com(a famous English newspaper from Pakistan) on February 25, 2018.
^ ''Saad, Muhammad (2012-11-26)."Maolana". Times of India.''
^ "Muntakhab-Ahadith" by Moulana Yusuf Kandhlawi (Author) and organized by: Maulana Muhammad Saad Kandhlawi. Publisher: Zam Zam Publishers (2010)
^ "Muntakhab Ahadith" compiled by Hazrat Maulana Muhammad Yusuf Kandhlawi (Author) and organised & presented by Hazrat Maulana Muhammad Saad Kandhlawi.
مهاجرت
مهاجرت Emigration اقتصاد کې له خپل هېواد څخه بل هېواد ته د اقتصادي کړنو د ترسره کولو په موخه د خپل هېواد پرېښودلو ته مهاجرت ویل کېږي. یا هم بهر ته د تللو په موخه (څو لوړ عاید یا د ژوندانه لوړ معیار ترلاسه کړي) د خپل هېواد پرېښودلو ته مهاجرت ویل کېږي.
لښکرگاه ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
منهټن
منهاتن چې په سيمه ييزه کچه د ښار په نوم پېژندل کېږي، د نيويارک ښار تر ټولو ګڼ مېشته سيمه او له جغرافيايي اړخه د نيويارک د پنځو حوزو څخه تر ټولو کوچنۍ ده. منهاتن د نيويارک د ښاري سیمو يوه مرکزي سيمه ده او د متحده ايالاتو د يوې اصلي ولسوالۍ نيويارک ايالت سره همغاړې ده. منهاتن د دې ښار اقتصادي او اداري مرکز، کلتوري پېژندوی او تاریخي زېږدځای دی. دا ناحيه تر ډېره بريده د منهاتن له ټاپو جوړه ده، ختيځ ته يې هاډسن او هارليم سيندونه دي، تر څنګ يې ېو شمېر نښتې کوچني ټاپوګان هم لري. سربېره پر دې منهاتن د ماربل هيل لرونکی ده چې یوه کوچنۍ سيمه ده او اوسمهال د متحده ايالاتو اصلي ځمکه شمېرل کېږي، له نور منهاتن څخه د هارلم د کښتيو د کانال په مټ جلا شوې او وروسته د خزلو په کارولو سره له برونکس سره نښلول شوې. مهناتن په درې نارسمي برخو محدود شوی دی چې هره برخه د سيمې له اوږدو محورونو څخه تېرېږي چې هغه دا دي: ښکته، منځنی او پورته منهاتن.
منهاتن د نړۍ د کلتوري، مالي، رسنيز او ساعت تېرۍ د مرکز په توګه پېژندل شوی، د ملګرو ملتونو مرکزي دفتر هم دې ناحيه کې دی. په داسې حال کې چې د ښکته منهاتن په مالي برخه کې  وال سټريت دی، د نيويارک ښار ته هم د نړۍ د مالي ځواک او هم د مخکښ مالي مرکز په سترګه کتل کېږي، همدا راز منهاتن د د ټول بازار په ارزښت د نړۍ د دوه سترو اسهامو پلونځيو کور هم دی چې هغه دا دي: د نيويارک د اسهامو پلورنځی او NASDAQ. ډیری څو هېواديز رسنيز شرکتونه په منهاتن کې ميشت دي او دا سيمه د کتابونو، فلمونو او ګڼو تلويزيوني پروګرامونو د ښودلو ځای دی. په منهاتن کې ملکيتونه د نړۍ په کچه تر ټولو لوړ نرخ لري، د املاکو په ګډون په ۲۰۱۳ز کال کې د منهاتن د ټاپو ارزښت له درې ترليونه ډالرو څخه زيات اټکل شوی دی. په ۲۰۱۸ز کال کې د منځنۍ کچې استوګنيزې شتمنۍ د پلور نرخونه د اټکل تر مخې د يو فوټ مربع ۱،۶۰۰ امريکايي ډالر و (چې د يو مترمربع قيمت يې ۱۷۰۰۰ ډالره کېږي)، د منهاتن په ميډټاون کې پنځم واټ په نړۍ کې تر ټولو زياته کرايه لري، د ۲۰۱۷ز کال تر مخې د يو فوټ مربع کرايه يې ۳۰۰۰ امريکايي ډالره وه (چې د يو متر مربع کرايه يې ۳۲،۰۰۰ امريکايي ډالره کېږي).
د منهاتن پيل د يو سوداګريز بنسټ په توګه شوی و چې د هالنډ جمهوريت د نېواکګرو له خوا په ۱۶۲۴ز کال کې په ښکته منهاتن کې جوړ شوی و، دې بنسټ ته په ۱۶۲۶ز کال کې د نيو امسټردام نوم ورکړل شو. په ۱۶۶۴ز کال کې دا سيمه او شا او خوا يې د انګريزانو تر واک لاندې راغله او هغه مهال د نيويارک نوم ورکړل شو، کله چې د انګلستان پاچا درېيم چارلس دا سيمې خپل ورور د يارک ډيوک ته ورکړې. نيويارک چې په اوسني منهاتن کې موقعيت لري، له ۱۷۸۵ څخه تر ۱۷۹۰ز کال پورې د متحده ايالاتو  پلازمېنه وه. د خپلواکۍ مجسمې د هغو مليونونو کډوالو هرکلی وکړ چې د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې د کښتيو په مټ متحده ايالاتو ته راغلل، دا مجسمه په نړيواله کچه د متحده ايالاتو نښه او د امريکا د خپلواکۍ او سولې د اندونو نښه ده. په ۱۸۹۸ز کال کې د نيويارک ښار د يو ځای کېدو پر مهال منهاتن يوه ناحيه وګرځېده.
په متحده ايالاتو کې د ځمکې له اړخه نيويارک ولسوالۍ تر ټولو کوچنۍ ده، په ټوليز ډول دويمه تر ټولو کوچنۍ ولسوالۍ ده (يواځې د هاوايي د کالاواو ولسوالۍ څخه ستره ده) او په ورته وخت کې د متحده ايالاتو تر ټولو ګڼ مېشته ولسوالۍ ده. د زياتو خلکو له امله دا سيمه په نړيواله کچه هم تر ټولو زياته ګڼ مېشته سيمه ده، د ۲۰۲۰ز کال د سرشمېرنې تر مخې په ۲۲.۸۳ ميل مربع (۵۹.۱۳ کيلو متر مربع) سيمه باندې ۱،۶۹۴،۲۴۱ تنو ژوند کاوه، يا په يو ميل مربع (۲۸.۱۵۴ کيلو متر مربع) سيمه ۷۲،۹۱۸ تنه اوسېدل، دا شمېره په يواځې ځان د متحده ايالاتو د هر ښار له تراکم څخه زياته ده. په کاري ورځو کې د مسافرو راتګ دا شمېر له درې اعشاريه نهه ميلیونه څخه زياتوي، يا په هر ميل مربع (65,600/km2) کې دا شمېر له ۱۷۰،۰۰۰ څخه زياتيږي. منهاتن د نيويارک ښار د پنځو ناحيو له منځه له بروکلين او کوينز څخه وروسته درېيم ستر نفوس لري او د ځمکې له اړخه تر ټولو کوچنۍ ناحيه ده. که هرې ناحيې ته د يو ښار درجه ورکړل شي، نو منهاتن به په متحده ايالاتو کې شپږمه ګڼ مېشته سيمه شي.
په منهاتن کې ډېرې مشهورې سيمې او ځايونه شته، په داسې حال کې چې په ۱۰۱۷ز کال کې د نيويارک ښار ته دوه شپېته اعشاريه اته ميليونه ګرځندويان راغلي وو، همدا راز په ۲۰۱۳ز کال کې منهاتن د نړۍ د لسو ډېرو لېدل شويو سياحتي سيمو له منځه د درېوو کوربه توب کړی و چې هغه دا دي: ټايمز سکوير، مرکزي پارک او ستر مرکزي ترمينال. په دې ناحيه کې ډېر نوملرونکي پلونه هم شته، لکه بروکلين، منهاتن، وليامزبرګ، کوينزبورو او د جورج واشنګټن پلونه؛ سورنګونه لکه د هولانډ او لينکولن سورنګونه؛ دنګې ماڼۍ لکه امپاير سټيټ بلډنګ، کرايسلر ودانۍ او يو نړيوال سوداګريز مرکز؛ پارکونه لکه مرکزي پارک.چاينا ټاون په لويديځ همسپاير کې د چينايي وګړو د زيات تمرکز ځای دی، د سټون ويل ملي څلي برخه په ګرينويچ کلي کې «سټونوال اين» د همجنسبازانو د حقوقو د خوځښت د راپورته کېدو ځای بلل کېږي. د نيويارک ښار د منهاتن په سويلي وروستۍ برخه کې جوړ شوی او د نيويارک ښار د کورونو ناحيې تالار د ښار د حکومت مرکز دی. په منهاتن کې ډېر کالجونه او پوهنتونونه شته، کولمبيا پوهنتون، نيويارک پوهنتون، کورنل ټيچ، د ويل کارنل روغتيايي کالج او راکفلر پوهنتون کوم چې د نړۍ د څلوېښتو مخکښو پوهنتونونو له ډلې دي.
د نوم رېښې
منهاتن نوم د « Munsee Lenape» ژبې د « manaháhtaan» ټکي څخه اخستل شوی (د منه معنا ده «راټولېدل»، د اهټ معنا ده «ليندۍ» او «ان» هغه عنصر دی چې د فعل رېښه لرونکو ټکو د جوړولو لپاره کارول کېږي). د « Lenape» ټکي ژباړه داسې شوې «هغه ځای له کومه چې موږ ليندۍ تر لاسه کوو» يا «هغه ځای چېرته چې د ليندۍ (جوړولو لپاره لرګي) راټوليږي». په نولسمه پېړۍ کې د البرټ سيکاينډ انتوني له خوا د ثبت شوي منسي روايت پر بنسټ، د دې ټاپو نوم، د ټاپو په وروستۍ سويلي برخه کې د «هيکوري» ونو د يو باغ له امله اېښودل شوی، کوم چې د لينديو د جوړولو لپاره تر ټولو غوره لرګی بلل کېدو. په ليکلي ډول د « Manna-hata» په بڼه په لومړي ځل دا نوم په ۱۶۰۹ز کال کې د رابرټ جوټ په يونليک کې ثبت شوی، څوک چې د هنري هاډسن د کښتۍ Halve Maen (نيمه سپوږمۍ) يو افسر و. د ۱۶۱۰ز کال په نقشه کې دا نوم د « Manna-hata» په بڼه دوه ځلې راغلی چې د موريس د سيند (چې وروسته د هاډسن سيند نوم ورکړل شو) دواړو لويديځې او ختيځې غاړې په ګوته کوي. په عامه کلتور کې د دې نوم بديلې رېښې په دې ډول راوړل شوي چې «د ډېرو غونډيو ټاپو»، «هغه ټاپو چېرته چې موږ ټول نشه شوي وو» او په ډېر ساده ډول «ټاپو»، همدا راز  د دوزخ په دروازه کې څرخاو (ګرداب) په ډول يوه توصيفي جمله هم ورته کارول کېږي.
ګومان کېږي چې «منهاټو» نوم په لومړي سر کې يواځې د منهاتن لرې سويلي برخه کې يوې سيمې ته کارېدو؛ خو په پايله کې د «پارس پرو ټوټو» (د يوې برخې نوم د ټولو لپاره کارېدل) په مټ د هالنډيانو له خوا د ټول ټاپو د پېژندلو لپاره وکارول شو.
د اصلي امريکايانو مېشتېدل
له تاريخي اړخه منهاتن د « Lenapehoking» برخه ده چې دې سيمه کې د منسي لينيپ او واپنګر قبيلې ابادې وې.
سرچینې
<references group="lower-alpha" />
په متحده ايالاتو کې عصري ليبراليزم
په متحده ايالاتو کې عصري ليبراليزم (په متحده ايالاتو کې اسانه ليبراليزم بلل کېږي) په متحده ايالاتو کې د ليبراليزم واکمن ډول دی. د ټولنيز عدالت د ملاتړ او د بازار اقتصاد د تنظيم تر څنګ په نوي ليبراليزم کې مدني آزادي او مساوات شامل دي. له اقصادي پلوه، عصري ليبراليزم د ټولنيز خونديتابه د شبکې له کمښت سره مخالف دی او د نابرابرۍ د کمولو، د زده کړې د برابرولو، روغتيايي پاملرنې ته د لاسرسي ډاډ ورکولو، اقتصادي کارونو د منظم کولو او طبيعي چاپېريال ساتنې په برخه کې د حکومت له ونډې نه ملاتړ کول دي. په متحده ايالاتو کې ليبراليزم په شلمه پېړۍ کې یوه داسې بڼه غوره کړه چې قانوني حق او نور مدني حقوق د اتباعو پراخه طبقو ته وغځېدل. په سترو بېلګو کې يې تيودور روزويلټ د سکوير معامله او نوې ملتپالنه، د ووډرو ويلسن نوې آزادي، د فرانکلين ډي. روسويل نوی معامله، د هاري ايس. ترومين مناسبه معامله، د جان ايف. کينيډي نوی سنګر او د لاينډن بي. جانسن ستره ټولنه شامل دي.
د شلمې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې، د امريکا دواړو سترو ګوندونو هم محافظه کار او هم ليبرال څانګې لرلې. شمالي جمهوريت غوښتونکې محافظه کار او سويلي ديموکراتيک ګوند محافظه کاره ائتلاف جوړ کړ، کومو چې له مدني حقوقو څخه په مخکې پړاو کې په کانګريس واک درلود. د ولسمشر جانسن په اداره کې ديموکراتانو مدني حقوقو څخه ملاتړ کاوه، پخواني سخت درېځی سويل چې په بشپړه معنا ديموکراتان وو، په بشپړ ډول جمهوري غوښتونکي وګرځېدل، خو په هغو ايالتونو کې نه، د کومو ايالتونو ستره برخه چې افريقايي الاصله امريکايي رايه ورکوونکي وو. له ۱۹۶۰ز کلونو راهيسې، ديموکرات ګوند ليبرال بلل کېده او جمهوريت غوښتونکې ګوند محافظه کاره بلل کېده. د يوې ډلې په توګه ليبرالانو ته د چپيانو او محافظه کارو ته د ښي اړخو په سترګه کتل کېږي. له شلمې پېړۍ څخه را پدېخوا د ليبرالانو ،څوک چې په ګڼ مېشتو او ډېرو متضادو ټولنو کې ژوند کول خوښوي او د محافظه کارو ،څوک چې په کم مېشته او يو شان ټولنو کې يې ژوند کول خوښ ګڼي، تر منځ هم زيات وېش رامنځ ته شو.
لنډه کتنه
عصري ليبرال فلسفه په عامه پروګرامونو، لکه: زده کړو، روغتيايي پاملرنو او سوکالۍ باندې له لګښتونو سخت ملاتړ کوي. د يووېشتمې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې په مهمو ټولنيزو موضوعاتو کې اقتصادي نابرابري (شتمني او عايد)، لږه کيو ته د رايې ورکولو حق، مثبتې کړنې، د ولادت او د ښځو نور حقوق، له همجنس پرستانو نه ملاتړ او د کډوالۍ په برخه کې اصلاحات شامل دي. موډرن ليبراليزم په يووېشتمه پېړۍ کې خپله اصلي بڼه خپله کړه، چې تيودور روزويلټ د سکوير معامله او نوې ملتپالنه، د ووډرو ويلسن نوې آزادي، د فرانکلين ډي روسويل نوی معامله، د هاري ايس. ترومين مناسبه معامله، د جان ايف. کينيډي نوی سنګر او د لاينډن بي. جانسن ستره ټولنه کې ژورې رېښې لري. موډرن ليبراليزم په ډېروموضوعاتو کې د محافظه کارانه چلند مخالفت کوي. له تاريخي پلوه، په داسې حال کې چې نوی ليبراليزم، له ليبراليزم او پرمختیا سره اړيکه لري، د ليبرال او پرمختګ د لرليد اړيکه د بحث وړ ده. موډرن ليبراليزم په عام ډول له ديموکراتيک ګوند سره تړلی دی، په داسې حال کې چې نوی محافظه کارانه چلند له جمهوريت غوښتونکي ګوند سره تړلی دی.
په ۱۹۴۱ز کال کې، فرانکلين ډي. روزويلټ ليبرال ګوند په لاندې ډول تعريف کړی:"ليبرال ګوند باور لري چې کله د فرد په توګه د نارينه او ښځې له وړتيا ورهاخوا نوي شرايط او ستونزې راپورته کيږي، دا  د حکومت دنده ده چې د دې ستونزو او شرايطو د حل لپاره حل لاره پیدا کړي. ليبرال ګوند ټينګار کوي، چې حکومت پرېکنده دنده لري، تر څو ټول ځواک او لارې چارې وکاروي، تر څو نوي ټولنيزې ستونزې د نوو ټولنيزو واکونو له لارې حل کړي او په دې توګه د عادي وګړي د خپل اقتصاد او سياسي ژوند، آزادۍ او د خوشحالۍ لټون ډاډمن کړي."په ۱۹۶۰ز کال کې جان ايف. کينيډي ليبرال په دې ډول تعريف کړی:"زموږ د مخالفينو موخه څه وي، کله چې دوی پر موږ د «ليبرال» ټاپه لګوي؟ که له «ليبرال» څخه د دوی موخه له خلکو څخه د دوی دا غوښتنه وي، تر څو باور وکړي چې ليبرال هغه څوک دی، څوک چې له هېواده بهر په خپلو تګلارو کې نرم دی، هغه څوک چې د سيمه یيز حکومت مخالفت کوي او هغه څوک چې د ماليه ورکوونکو ډالرو ته پاملرنه نه کوي،  بيا نو د دې دلې او د دې ډلې د غړو تاریخچه ښيي چې موږ دا ډول «لیبرالان» نه يو، خو که چېرې ته له لبرال څخه د دوی موخه هغه څوک دی چې مخکې ګوري، نه شاته، هغه څوک چې له توند غبرګون ښودلو پرته د نوو نظرياتو هرکلی کوي، هغه څوک چې د خلکو د سوکالۍ، د دوی روغتيا، د دوی هستوګنځای، د دوی زده کړې، د دوی دندو، د دوی مدني حقوقو او د دوی مدني ازاديو ته پاملرنه کوي، هغه څوک چې باور لري، موږ کولای شو له دې په ټپه درېدلي حالت او بدګومانيو څخه چې له هېواده بهر زموږ په سياستونو کې يې موږ نيولي يو ووځو، که چېرته د «لیبرال» څخه د دوی مطلب دا وي، نو بيا زه په دې وياړم چې ووايم زه يو «ليبرال» يم."د کينزي اقتصادي اند د موډرنو لیبرالانو په اقصاتي فلسفه کې مهمه دنده تر سره کړې ده. موډرن لیبرالان باور لري چې، ملي سوکالي د حکومت له خوا د ستر اقتصاد اداره کولو ته اړتيا لري، تر څو د وزګارۍ کچه ښکته شي، تورم تر واک لاندې وي او وده لوړه کړي. دوی همدا راز هغو ادارو ته ارزښت ورکوي چې د نابرابرۍ په وړاندې مقاومت کوي. «پل کروګمن» په خپل کتاب «د يو ليبرال ضمير» کې ليکي: «زه په يوه نسبتاً برابره ټولنه باور لرم، کومه چې د هغو ادارو له خوا اداره کېږي، چې شتمني او بې وزلي محدودوي. زه په ديموکراسۍ، مدني آزاديو او د قانون پر حاکميت باور لرم. دا هر څه له ما څخه ليبرال جوړوي او زه پرې وياړم».موډرن ليبرالان ډېر کرته پراخې سوکالۍ ته  اشاره کوي، چې له دويمې نړيوالې جګړې څخه راوروسته کلونو کې د ګډ اقتصاد تر چتر لاندې تر لاسه شوی دي. دوی باور لري، آزادي هغه وخت منځ ته راځي، کله چې د روغتيايي پاملرنې او اقتصادي فرصتونو په څېر اړتياوو ته د ټولو لاسرسی شونی وي او همدا بيا له چاپېريال نه ساتنه کوي.
د ليبراليزم امريکايي او اروپايي استعمال
نن سبا په بېلا بېلو هېوادونو کې ليبراليزم، په بېلا بېل ډول کارول کېږي. تر ټولو ستر توپير يې په متحده ايالاتو او اروپا کې د ليبراليزم د کارولو تر منځ دی. د ارتور ايم. شلزينګر جونير په وينا (په ۱۹۵۶ز کال کې يې لیکنه کړې) «په امريکا کې د ليبراليزم کارول، له بریتانيې پرته د هر اروپايي هېواد په سياست کې د دې کلیمې له کارولو سره ډېر کم ورته والی لري». په اروپا کې په عمومي ليبراليزم د کلاسيک ليبراليزم، محدود حکومت ته ژمنتيا، آزاد اقتصاد او د هغه انفرادي حقوقو په معنا دی چې انکار ځينې نه شي کېدای. دا کلاسيک ليبراليزم، کله کله د امريکايي آزاد فکرۍ له تعريف سره ډېر همغاړی وي، که څه هم د کلاسيک ليبراليزم او آزاد فکرۍ تر منځ يو لړ توپيرونه مني.
په متحده ايالاتو کې په عمومي توګه او هر وخت د ليبراليزم اصطلاح د موډرن ليبراليزم لپاره کارول کېږي، کوم چې د کلاسيک ليبراليزم په پرتله زياته ټولنيزه معنا ده. په اروپا کې دا ټولنيز ليبراليزم، اروپايي ټولنيزې ديموکراسۍ ته نژدې دی، که څه هم په اروپا کې ځينې ليبرال ګوندونه او په ليبرال ديموکراتانو، ليبرالانو، ډنمارکي ټولنيز ليبرال ګوند، ديموکراتيک خوځښت او ايټالوي جمهوري ګوند کې «بيوريج» ډلې د ليبراليزم د اصلي بڼې پلوی کوي.
دهرا دون
دهرا دون یاهم دیهرا دون) په هندي देहरादून ) په انګلیسي Dehradun ) د هند هیواد د اتر کنډآیالات مرکز دی. یاد ښار په ۲۰۱۱م کال کې ۵۶۹،۵۷۸ وګړي لرل.
چلیابینسک
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
موسی کلا ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
نادعلي ولسوالۍ
نادعلي ولسوالۍ د افغانستان د هلمند ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۳۵،۱۹۰ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
مروارید بېګم
مروارید بیګم د افغانستان د وروستنی شاه محمد ظاهر شاه مورنۍ نیا وه. یعنی نوموړی د محمد نادر شاه د میرمن د ماه پرور بېګم مور وه.
آریانا دائرات المعارف
د آریانا داریت المعارف یوه دولتي مجله ده،چې د افغانستان مرکز کابل څخه له ۱۹۴۸م کال راهسې په دوه دورو کې د دایرت المعارف ټولنې لخوا په پښتو او دري ژبو خپره شوه.
ماه پرور بېګم
ماه پرور بیګم Mah Parwar Begum) د افغانستان د پخوانی پاچا محمد نادر شاه میرمن او د محمد ظاهر شاه مور وه. میرمن پرور بیګم په ۱۳ د ډسمبر ۱۹۴۱م کال په تهران کې ومړه.
برانچو پلورل فسټولا
Broncho pleural fistula د پلورايي مسافې او د سږو ترمنځ يوه فسټول ده. له نمونکټومي، ټروما او د معلومو انتاناتو پواسطه منځته راځي. دغه فسټول همدارنګه د غټو هوايي لارو او پلورا ترمنځ له اړيکي نه هم منځته راځي، چي په پايله کي يې نموتوراکس يا د پلورا منفي فشار منځته راځي. ايکسرې غير مستقيم تشخيص څرګندوي، په نمونکټومي کي د هوا زياتېدل يا هم په موضعي ايپيوژن کي د نوي هوا راپيداکېدل په تشخيص کي زياته مرسته کوي. انتاني لاملونه لکه توبرکلوز، اکټينومايسيز اسرايليا، نوکارډيا، بلاسټومايسيز ډرماټايډيس، همداشان مليګنانسي او ټروما هم غير نورمال اړيکه جوړولای شي.
نوزاد ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
بنګله والی جومات
د نظام الدين مرکز جومات يا بنګل والي مسجد چي د سهيلي نوي ډهلي په لويديځ کي په نظام الدين سيمه کي واقع ده. چي د تبليغي ډلي اصلي سرچينه او نړيوال مرکز دی. تبليغي جماعت د لومړي ځل لپاره دلته جوړ شو او مولانا محمد الیاس کاندهلوي له همدې ځايه د دعوت کار پيل کړ. په دې ځای کي هر کال تبليغي اجتماع کېږي.
==کاشف العلوم مدرسه==
ددې مرکز ترڅنګ د کاشف العلوم په نوم مدرسه واقع ده. دلته هر کال تبليغيان راټولېږي او اجتماع جوړوي. دوئ کوښښ کوي تر څو په مسلمانانو کي يو ځل بيا د اسلام احکام راژوندي شي. د تبليغي ډلي اوسنی امير مولانا محمد سعد کاندهلوي ده. چي د مولانا محمد الیاس کاندهلوي لمسی دی. او د تبليغي ډلي څلورم امير ده‌.
==سرچينې==
انګلیسي ويکيپېډيا https://en.wikipedia.org/wiki/Banglewali_Mosque?wprov=srpw1_2
د کندهارعام وژنه
د کندهار عام وژنه چې د پنجوايي د عام وژنې په نامه هم پېژندل کېږي د کندهار په پنجوايي ولسوالۍ کې د ۲۰۲۱ زکال د مارچ د ۱۱مې نېټې پر سهار هغه مهال ترسره شوه، چې د رابرټ بېلز په نامه د امریکايي ځواکونو د یوه ټولي بریدمن ۱۶ افغان ملکي وګړي ووژل او شپږ تنه نور یې ټپیان کړل. په قربانیانو کې نهه ماشومان شامل و چې یوازې یوولس تنه مړي په کې یوې کورنۍ ته اړوند و. یو شمېر اجسادو ته اور هم اچول شوی و. بېل د همدغې ورځې پر سهار وروسته له هغه ونیول شو چې امریکايي چارواکو ته یې د دغې چارې د ترسره کولو اعتراف وکړ.
د متحده ایالاتو او ایساف ځواکونو چارواکو د دغې پېښې له امله بخښنه وغوښته. افغان چارواکو دغه برید وغانده او هغه یې «قصدي وژنه» وبلله. د افغانستان ملي شورا د یوه پرېکړه لیک په تصویب کولو سره په افغانستان کې دننه په دغه قضیه کې د ښکېلو کسانو د علني محاکمې غوښتنه وکړه. ورته مهال د متحده ایالاتو د دفاع وزیر لیون پنېټا وویل چې دغه سرتېری به د متحده ایالاتو د پوځي قوانینو له مخې محاکمه کړي. بېلز د ۲۰۱۳ زکال د جون په ۵مه نېټه په دې شرط په خپل جرم اعتراف وکړ چې قاضي د هغه د اعدام حکم ور نه کړي. هغه د اعتراف پر مهال وویل چې نه پوهېده ولې یې دغه کسان ووژل. بېلز د ۲۰۱۳ زکال د اګست په ۲۳مه د مشروطې آزادۍ له امکان پرته په ابدي بند محکوم شو.
د متحده ایالاتو چارواکي دې پایلې ته ورسېدل چې دغه وژنې د یوه کس کار دی. د ۲۰۱۲ زکال د مارچ په ۱۵مه د افغانستان د ملي شورا څېړنیز پلاوي چې د افغانستان د ملي شورا څو غړو په کې ونډه لرله پخلی یې وکړ چې شاوخوا ۲۰ امریکايي سرتېرو په دغه وژنه کې لاس لرلی. دغه پلاوی بیا وروسته وویل چې نه شي کولای په دغه وژنو کې د څو سرتېرو د مشارکت ادعاوې ثابتې کړي.
وژنې
د رسمي راپورونو له مخې بېلز د افغانستان د سهار په ۳:۰۰ بجو د شپې د عینکو په اغوستو سره د بلمبي له پوځي اډې ووت. دغه مهال بېلز په خپل پوځي یونیفورم باندې د پاسه افغاني پټو اغوستی و.
په الکوزي کلي کې د یوې کورنۍ څلور غړي ووژل شول. د هغه شپاړلس کلن هلک په خبره چې په پښه ویشتل شوی و، بېلز د هغه د کورنۍ غړي له ویشتو وړاندې لومړۍ له خوبه پاڅول. بل شاهد ویلي چې یو کس یې ولید چې یوه مېرمن یې له کوره بهر راوویسته او څو ځله یې د هغه سر په دیوال وواهه.
په نجیبان کلي کې لومړنی قرباني د محمد داوود په نامه وو. د محمد داوود د ورور په خبره بېلز لومړی داوود وویشته، خو وروسته له هغه یې د داوود د مېرمنو او شپږو ماشومانو له وژلو لاس واخیست چې هغوی ورباندې چغې ووهلې.
په نجیبان کلي کې د عبدالصمد د کورنۍ یوولس غړي ووژل شول چې په دغو کې د عبدالصمد مېرمن، څلور لوڼې چې عمرونه یې له دوه کلونو تر شپږ کلونه و، له اتو څخه تر ۱۲ کلنۍ پورې د هغه څلور زامن او همدارنګه دوه خپلوان شامل و. د یوه شاهد په خبره، «هغه ماشومان تر ویښتانو نیول او په خوله کې یې ویشتل». لږ تر لږه درې ماشومان په سر باندې د یوې یوې مرمۍ د لګېدو له امله وژل شوي و. له دې وروسته یې د هغوی اجسادو ته اور واچوه. د محمد داوود په نامه بل ملکي وګړی چې ۵۵ کاله عمر یې درلود د دغه کلي په بل کور کې ووژل شو. د شاهدانو په خبره بېلز په خپله وسله یا په خپله خولۍ نصب شوی څراغ درلود.
بېلز د یو شمېر قربانیانو جسدونه وسوزول. د شاهدانو په خبره د یوې کورنۍ یوولس تنه غړي چې په سر باندې په مرمیو ویشتل شوي و او په چاقو ګانو وهل شوي و؛ په یوه کوټه کې یې راغونډ کړي و او ورته یې اور اچولی و. د نیویارک ټایمز د خبریال په خبره د هغو ماشومانو جسدونه چې د امریکايي ځواکونو د اډې مخې ته راوړل شوي و د سر او پښو څخه سوزېدلي و.
د بېلز تسلیمي او اعتراف
د الکوزي او بلندي کلي له پېښو وروسته بېلز ځان د ایساف ځواکونو ته تسلیم کړ. افغان ځواکونو نوموړی له اډې څخه د وتو په حالت کې لیدلی و؛ خو هغه مهال چې امریکايي ځواکونو په اډه کې خپل موجود سرتېري وشمېرل وه یې موندل چې یو سرتېری یې کم دی. د هغه د موندلو په موخه یې ګزمه ولېږله، خو له وژنو وروسته کمپ ته تر راګرځېدو پورې یې هغه وه نه موند. ویل کېږي چې نوموړی له کوم جنجال پرته ونیول شو. د هغه د وژنو پر مهال په دغه سیمه کې هېڅ ډول پوځي عملیات نه ترسره کېدل.
راپور ورکړل شوی چې د اډې د امنیتي کمرو انځورونه ښيي چې «سرتېری له افغاني سنتي پټو سره د خپلې اډې خوا ته ځي؛ هغه خپل پټو لرې کوي او وسله پر ځمکه ږدي په دې سره خپل لاسونه د تسلیمۍ د نښې په توګه پورته کوي». دغه ویډیو په عامه بڼه نه ده خپره شوې.
د امریکايي څېړونکو پر باور بېلز کېدای شي له نیمې شپې وړاندې له اډې بهر وتلی وي؛ په الکوزي کلي کې یې وژنې کړې وي او بیا د شپې په ۱:۳۰ بجه اډې ته راګرځېدلی وي. همدارنګه بیاځلي د سهار په ۲:۳۰ بجو بیا له اډې وتلی او په نجیبان کې یې وژنې کړې وي. په ښکاره توګه دویم ځلی د هغه وتل لامل ګرځېدلي چې هغه پام وړ وګرځي او د موندلو لپاره یې ګزمه ووزي.
د متحده ایالاتو د دفاع وزارت د چارواکو په خبره بېلز اډې ته له راستنېدو وروسته وویل: «ما دغه کار ترسره کړی» او بیا یې د هغو کیسه وکړه. هغه له دې وروسته له خپل وکیل سره خبرې وکړې او د څېړونکو سره یې د لا زیاتو خبرو له کولو ډډه وکړه. متحده ایالاتو د ۲۰۱۲ زکال د مارچ په ۱۴مه نوموړی له افغانستان څخه کویټ او بیا د مارچ په ۱۶مه د کانزاس په فورت لون وورت سیمه کې د متحده ایالاتو د پوځیانو انظباطي بند ته و لېږداوه. د پنټاګون یو ویاند وویل چې دغه ګام د «قانوني اوامرو» پر بنسټ ترسره شو.
د برید کوونکو شمېر
د رویټرز د راپور له مخې د وژل شوو کسانو یو شمېر ګاونډیانو ویلي چې د سهار په ۲ بجو یې امریکايي سرتېري ولیدل چې د دوی کلي ته راغلل؛ کورونو ته ننوتل او ډزې یې پیل کړې. د سیمې د یو اوسېدونکي آغا لالا په خبره «ټول نشه و او هرې خواته یې ډزې کولې». د نیویارک ټایمز د راپور له مخې د دغه برید څخه ژوندي پاتې شوي یو کس او «لږ تر لږه د کلي پنځو نورو اوسېدونکو» ویلي چې څو سرتېري یې لیدلي، په داسې حال کې چې یو شمېر نورو اوسېدونکو ویلي چې یوازې یو وسله وال کس یې لیدلی. د پېښې د څېړلو په موخه ټاکل شوو افغان چارواکو ویلي چې دغه برید له وړاندې پلان شوی و او ادعا یې کړې چې یو سرتېری په یوازې ځان نشي کولای دغسې چاره ترسره کړي.
د قربانیانو له کورنیو سره مالي مرسته
د ۲۰۱۲ زکال د مارچ په ۲۵مه د متحده ایالاتو دولت د کندهار د والي په دفتر کې د قربانیانو له کورنیو سره ۸۶۰ زره ډالر مالي مرسته وکړه چې ۵۰ زره ډالر د هر وژل شوي او ۱۰ زره ډالر هم د هر ټپي کس لپاره ځانګړي شوي و. هغه چارواکي چې دغه پیسې یې ویشلې څرګنده یې کړه چې دا د تاوان پیسې نه بلکې یوازې د قربانیانو له کورنیو سره د متحده ایالاتو مرسته ده.
شبير احمد عثماني
شبير احمد عثماني(1887/10/11_1949/12/13) د هند د نيمي وچي ديني عالم وو. چا چي په ۱۹۴۰ کال کي د پاکستان ملاتړ وکړ. هغه يو عالم، ليکوال، سياستوال او په حديث او تفسير کي ماهر وو.
د ۱۳۸۷ز کال د اکتوبر په يوولسمه نېټه د بريتانوي هند د اتر پردېش ايالت په بيجنور ښار کي وزېږېد. د هغه پلار فضل الرحمن د ښوونځي څارونکی وو. شبير احمد عثماني په ديوبند دارالعلوم کي زده کړي وکړې، چي هلته د محمود الحسن زده کوونکی و. او په 1908ز کال کي فارغ شو. له فارغېدو نه وروسته په ديوبند دارالعلوم کي د ښوونکي په توګه وټاکل شو.
په 1915ز کي کله چي محمود الحسن حج ته ولاړ، عثماني د هغه پر ځای د صحيح المسلم درس ورکاوه. په 1925ز کال کي د سعودي عربستان پاچا سلطان عبدالعزيز ابن سعود د نړۍ د مشهورو علماوو غونډه جوړه کړه. چي له هند نه هم يوه ډله عالمانو په دې کنفرانس کي ګډون وکړ. داسي ويل کېږي چي دوی عثماني د خپل مشر په توګه وټاکه.
په 1926ز کال کي هغه د ګجرات ایالت ديبيل ښار ته ولاړ، هلته په جامعه اسلاميه ديبيل کي ښوونکی شو. د 1929ز کال د اکتوبر په مياشت کي کله چي په نوي ډهلي کي د جامعه ملي اسلاميه د جوړولو لپاره د تاسیس کمېټه جوړه شوه، عثماني يې د غړي په توګه وټاکل شو. په دې کمېټه کي زياتو علماوو برخه لرله. لکه مولانا حسین احمد مدني، مولانا عبدالباري فرنګ مهلي، شیخ الهند مولانا محمود الحسن، مولانا مفتي کفايت الله، مولانا عبدالحق او داسي نور.
په 1933ز کال کي کله چي انور شاه کشميري وفات شو عثماني د صحيح البخاري ښوونکی شو.
ليکني
تفسير عثماني د محمود الحسن د تفسير اردو ژباړه ده.
فضل ملحم د صحيح المسلم شرح.
مولانا عثماني د جامعه ملي اسلاميه له موسسينو څخه وو. په 1944ز کال کي د مسلم ليګ ګوند غړی شو او يو له هغو ديوبنديانو څخه وو چي د پاکستان د جوړېدو ملاتړ يې وکړ. په 1945ز کال کي يې جمعيت علمايي اسلام ګوند جوړ کړ. د خپل ژوند تر پايه ددې ګوند مشر وو. هغه د پاکستان د موسس محمد علي جناح د جنازې لمونځ کي د امامت له امله هم مشهور دی.
د هندوستان له تجزیې وروسته يې تر خپل وفات پوري د پاکستان د اساسي قانون په جوړونکي کمېټه کي د غړي په توګه دنده ترسره کړه.(۱)
وفات
عثماني د بهاولپور ايالت په بغداد الجديد سيمه کي د 1949ز کال د ډسمبر په 13 د 62 کالو په عمر وفات شو، او د کراچۍ په اسلاميه کالج کي خاورو ته وسپارل شو.
سرچينې
^ FIRST CONSTITUTE ASSEMBLY FROM 1947–1954 at Pakistan National Assembly, Former members
د مصر اقتصاد
د مصر اقتصاد د تل لپاره د لوړې کچې مرکزي اقتصاد و، د ولسمشر جمال عبدالناصر د حکومت (۱۹۵۴-۱۹۷۰) پر مهال يې د تبادلې پر وارداتو تمرکز درلود. د ولسمشر عبدالفتاح السيسي (له ۲۰۱۴ څخه تر اوسه) په حکومت کې، د دې هېواد اقتصاد د ۲۰۳۰ز کال لرليد تعقيبوي. د دې تګلارې موخه د مصر د اقتصاد متنوع کول دي. د مصر اقتصاد د اسمي جي ډي پي له نظره په افريقا کې له نايجيريا وروسته دويم اقتصاد دی او د ۲۰۲۱ز کال په درجه بندۍ کې په نړيواله کچه پنځه دېرشم اقتصاد و.
له ۲۰۰۰ز لسيزې راهيسې، د جوړښتي اصلاحاتو بهير (د مالي او پيسو تګلارو، مالياتو، خصوصي کولو او نويو سوداګريو د قوانينو د جوړېدو په ګډون) له مصر سره مرسته وکړه چې د بازار په محوريت څرخېدونکي اقتصاد پر لور حرکت وکړي او زياته شوې بهرنۍ پانګونه يې دود کړه. دې اصلاحاتو او تګلارو د سترو سوداګريو کلنۍ ودې پايلې پياوړې کړي دي. څومره چې د مصر اقتصاد ورغېد، نورو سترو ستونزو، لکه بې روزګاري او بې وزلۍ کې کمېدل پيل شول. دا هېواد  له سياسي ثبات، اروپا ته د دې هېواد نږدې والي او زياتو شويو صادراتو څخه ګته اخلي. مصر له پياوړې دودپيسې څخه هم ګټه پورته کوي. د يو پانګوال له انده، مصر با ثباته او د بهرنيو سهم لرونکو له خوا يې ښه ملاتړ کېږي.
تاريخ
دې ته ورته یو بل عنصر يې صنعتي کول و. خو د ګڼو کورنیو او بهرنيو لاملونو له امله ثابته شوه چې صنعتي کېدل هغه مهال کم بريالي و او تر ۱۹۳۰ز لسيزې پورې، په عملي ډول هېڅ راز صنعتي جوړښت منځ ته نه و راغلی. صنعتي کول تر ډېره بريده د تعرفې د بنديزونو په پايله کې له ناکامۍ سره مخ شول، کوم بنديزونه چې برتانيې د ۱۸۳۸ز کال د سوداګريز تړون په مټ په مصر لګولي وو، په کومو کې چې واځې د شتون په صورت کې کوچنيو تعرفو ته اجازه وه. د مصر د ځمکو څښتنانو د نخبه ګانو د غړيو له خوا پيل شوي جلا صنعتي طرحې، چا چې په بل ډول خپلې پانګونې د ځمکو په تر لاسه کولو او سوداګريو کې پر لار اچولې، په لومړيو کې د بهرنۍ سيالۍ له امله ودرېدې. يو څو پاتې شوې سوداګرۍ (تشبثات) د بهرنيانو په لاس کې وې. دې سوداګريو خو يا طبيعي خونديتوب درلود، لکه د بورې او پمبې د تصفيې په برخه کې، يا يې له ځانګړو مهارتونو څخه ګټه اخيسته، کوم چې بهرنيو مالکانو تر لاسه کړي وو، لکه د يونانيانو او ترکانو له خوا د سګرټو جوړول.
د صنعتي کېدو پيل د ۱۹۲۰ز لسزې په وروستيو او ۱۹۳۰ز لسيزه کې او د دويمې نړيوالې جګړې د سوړبازارۍ انتظار کاوه. سوړبازارۍ د پمبې نرخونه راښکته کړل او برتانيې په تعرفه کې د لوړوالي په اړوند د مصر غوښتنه ومنله. سربېره پر دې، دويمې نړيوالې جګړې، هېواد ته د بهرنيو توکو د جريان د پام وړ کموالي په راوستولو سره، د وارداتي تبادلو د صنعتونو جوړول لا پسې پیاوړي کړل.په دې وخت کې د جوړو شويو کارخانو ځانګړي خصوصيات دا وو چې دا کارخانې خپله د مصري سوداګرو په لاس کې وې.
د صنعتي کېدو له کمي سره سره، د دې هېواد اقتصاد د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې په چټکۍ وده وکړه. خو دا وده د پمبې تر څانګې او مرستندويه معاملاتو، مالي او نورو اسانتياوو پورې محدوده وه. د پمبې د عايداتو کمه برخه په اقتصادي پرمختګ کې پانګول کېده. دا عایدات تر ډېره بريده د بېرته ستنو شويو ګټو يا د پورونو د تاديې په توګه بېرته له هېواده ايستل شوي و، کوم چې بايد دولت د اوبه خور د کارونو او د خديويانو د اسراف لپاره تاديه کول (په مصر کې يې ځينو واکمنو ته خدويان ويل چې مفرد يې «خدوي» دی).
د کرنيز توليد او سوداګرۍ کې کمښت د لومړۍ نړيوالې جګړې پای ته رسېدو او د ۱۹۵۲ز کال اوښتون تر منځ موده کې د سړي سر ناخالص ملي عايد (GNP) کې رکود راوست: د دې مودې په لومړي او پای کې، د ۱۹۵۴ز کال په نرخونو کې جي اين پي منځنۍ کچه ۴۳.۰ مصري جنيه وه. تر ۱۹۵۲ز کال پورې، مصر هم د اقتصادي او هم د سياسي بحرانونو تر بريدونو لاندې و، کوم چې د ازادو افسرانو له خوا د واک تر لاسه کولو وروسته پای ته ورسېد.
که د جوړښت په مټ نه وي،خو اړتيا ته په کتنې سره انقلابي حکومت اقتصادي ودې ته د پاچايۍ په پرتله زياته ترجيح ورکړه او له هغې راهيسې اقتصاد د مرکزي حکومت يوه اندېښنه ګرځېدلې. په داسې حال کې چې اقتصاد کرار کرار وده کوي، په دې کې کله کله زياتې لوړې ژورې هم راځي. د اقتصادي ودې تحليل د باوري شمېرو تر لاسه کولو په برخه کې د ستونزو له امله هم لا پېچلی شوی دی. د ودې شمېرې ډېر ځله د اختلاف ښکار وي او اقتصاد پوهان وايي چې د غېر رسمي اقتصاد او کارکوونکو د پيسو د لېږد له امله د ودې اټکلونه په ټوله کې ناسم کېدای شي، کوم چې ان د جي اين پي د يو په څلور برخې پورې ونډه لرلای شي. د یو اټکل تر مخې، ناخالص کورنی توليد (GDP)، د ۱۹۶۵ز کال په ثابت نرخ سره، د ۱۹۵۵ او ۱۹۷۵ز کلونو تر منځ د کلني مرکب نرخ په درلودلو، نږدې ۴.۲ سلنه وده وکړه. دا شمېره په همدې موده کې په نفوس کې په کلني ډول د ۲.۵ سلنې په زیاتېدو سره نږدې ۱.۷ ځلې لوړه وه. د ۱۹۶۷ او ۱۹۷۴ کلونو تر منځ موده، کومه چې د جمال عبدالناصر د ولسمشرۍ وروستی کال او د انور السادات د ولسمشرۍ لومړي وختونه و، يواځې د ۳.۳ سلنه ودې اندازې په درلودلو سره کمزوري کلونه وو. سستوالي ګڼ عوامل درلودل چې په هغې کرنيز او صنعتي جمود او د ۱۹۶۷ کال د جګړې مصارف شامل دي. په ۱۹۷۳ز کال کې، د تيلو په نرخونو کې د هېښونکي زياتوالي څخه وروسته، کوم چې له مخکې څخه د ودې لپاره يو مهم عنصر و، پانګونه هم پر شا ولاړه او يواځې په ۱۹۷۵ز کال کې بېرته خپل ځای ته راغله.
پییر سیمون لاپلاس
پییر سیمون لاپلاس مارکي ډي لاپلاس (فونوتیکي سمبول یې: /ləˈplɑːs/؛ په فرانسوي: [pjɛʁ simɔ̃ laplas]؛ زوکړه د ۱۷۴۹ کال د مارچ ۲۳مه- مړینه د ۱۸۲۷ کال د مارچ ۵مه) څېړونکی او ګڼ پوهیال و، چې کار يې د انجنیرۍ، ریاضیاتو، احصایې، فزیک ستورپوهنې او فلسفې د پرمختګ لپاره مهم و. هغه د اسماني میخانیک په نوم په‌خپله ۵ ټوکه رساله کې چې د ۱۷۹۹ او ۱۸۲۵ کلونو تر منځ خپره شوه د خپلو مخکینیو اثارو لنډیز او پراختیا خپره کړه. دې کار د کلاسیک میخانیک هندسي مطالعه د ډېفرینشیل او انتیګرال حساب پر بنسټ وژباړه او د ستونزو پراخه لړۍ یې پرانیسته. په احصایو کې د بیزي احتمالاتو تفسیر تر ډېره لاپلاس رامنځته کړی.