cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اډوین سټانټون
لومړنی مسلکي ژوند او لومړی واده
سټانټون د خپل واده وروسته د وکیل او فدرال قاضي، بنیامین تاپان سره شریک شو. د سټناټون خور هم د تاپان له زوی سره واده وکړ. سټانټون په کاډیز کې په سیمه ایزه ټولنه کې وتلی موقعیت درلود. هغه د ښار د غلامۍ ضد ټولنې او د یوې محلي ورځپاڼې، سنټینل (Sentinel) سره کار کاوه ، په دې ورځپاڼه کې هغه مقالې لیکلې او ایډیټ کولې. سټانټون په ۱۸۳۷ کال کې د ډیموکرات ګوند په نوماندانو کې د هریسن کونټي څارنوال وټاکل شو. برسېره پر دې، د سټانټون زیاتېدونکې شتمنۍ هغه ته دا امکان ورکړ چې په واشنګټن کونټي کې یوه لویه توټه ځمکه او په کاډیز کې څو ټوټې واخلي.
آرارات
ارارات ولایت په انګلیسي Ararat) ارمني Արարատ ) د ارمنستان هیواد په ختیځ کې پروت د یاد هیواد له یوولس ولایتونو څخه یو دی.
تاند
تاند (په انگرېزي: Taand) يوه دوه ژبنۍ وېبپاڼه ده چې په پښتو او انگرېزي ژبه ليکنې او مطالب خپروي. د دغې وېبپاڼې بنسټ د ٢٠٠٧ز کال په اپرېل کې د ځينو ليکوالو له خوا ايښودل شوی. دغه وېبپاڼه د خپلو همکارانو په مرسته له افغانستان او نورو هیوادونو په منظم ډول خبرونه، سیاسي، ادبي او ټولنیزې لیکنې خپروي. تاند د کې د ځينو ليکوالو له خواماشومانو لپاره د پل په نوم، د سپورت د مینه والو لپاره سپورت همداراز انګلیسي ویبپاڼې هم لري.
مخينه
تاند په پښتو او انگرېزي ژبو ليکنې خپروي، چې تر ٢٧٠٠٠ زياتې ليکنې يې خپرې کړي. ١٤٢١ کسانو په تاند کې خپل برېښناليکونه ثبت کړي، چې وخت ناوخت ځينې عاجل خبرونه په خپل برېښناليک کې ترلاسه کړي.د تصويري خبرونو شمېر يې ٦٧٧ دى او تاند په خپله کاري موده کې ٥٤ نظرپوښتنې کړي، چې وايبره يې په پاڼه کې موندلاى شئ. تاند د ٢٠٠٧م زېږدي کال د اپرېل له ٦ مې په فعاليت پيل کړى چې تر اوسه يې په منظم ډول بېلابېل خبري او مالوماتي مطالب خپاره کړي او هڅه يې کړې، د نړيوالو اژانسونو په څېر مهم خبرونه ژر تر ژره تر نورو مخکې له ټولو جزئياتو سره لوستونکو ته ورسوي. په خبري برخه کې ډېر گړندي ملکاران دننه په افغانستان او نورو سیمو کې هم لري. تر اوسه د تاند د فعاليت له پيل څخه پر تاند څو ځلې د هککرانو له لوري بريدونه هم شوي او يو ځل د تاند ټول مطالب هم ړنگ کړل شوي، خو وروسته ٩٩ سلنه مطالب یې بېرته په ارشيف کې خوندي کړای شول.
له نړيوالو اژانسونو سره برابري
تاند له هغو پاڼو څخه ده چې له نړيوالو ويبپاڼو، اژانسونو او ورځپاڼو بېلابېلې ليکنې ژباړي او خپروي. د پاڼې يوه ځانگړنه دا ده چې تاند تر نورو چټکه ده او هڅه کوي خپله بېطرفي وساتي.
روغتيايي پوښتنې-ځوابونه
د خبري مطالبو، ليکنو او شننو تر څنگ په تاند کې بله ځانگړنه دا ده چې لوستونکي خپلې روغتيايي پوښتنې له پرلیکه ډاکټر سره شريکوي او پر لیکه ډاکټر په تفصيل سره ځواب ورته ليکي. دا برخه په نورو پاڼو کې نه شته.
باندنۍ تړنې
Domain Name: TAAND.COM Registry Domain ID: 912718116_DOMAIN_COM-VRSN Registrar WHOIS Server: whois.bluehost.com Registrar URL: http://www.bluehost.com/ Updated Date: 2014-03-22T04:20:23Z Creation Date: 2007-04-06T13:51:26Z Registrar Registration Expiration Date: 2015-04-06T13:51:26Z
وېشنيزه:افغاني انټرنټي رسنۍ وېشنيزه:افغاني انټرنټي خبريالي
د تېروتنو یا غلط فهمیو لېست
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" تېروتنه یا غلط فهمي هغه استدلال دی چې له منطقې اړخه ناسم بلل کېږي. منطقي اعتبار استدلال کمزوری کوي یا یې د ناسم استدلال په توګه پېژني. د بشري خبرو ټول اړخونه کېدای شي تېروتنه یا غلط فهمي ولري. تېروتنې یا غلط فهمۍ د خپلو بېلابېلو بڼو لرلو له امله طبقه بندي ستونزمنه کوي. دوی کېدای شي، د جوړښت له اړخه رسمي تېروتنه یا غلط فهمي او د منځپانګې یا محتوا له اړخه غیر رسمي تېروتنه یا غلط فهمي باندې طبقه بندي شي. غیر رسمي تېروتنې یا غلط فهمۍ نظر نورو ته پراخې دي او په نورو کټګوریو لکه، ناسم اټکل یا انګېرنه، ناسم تعمیم یا عمومي کول، د علت او تړوا په ټاکلو کې په  تېروتنو وېشل کېږي. د تېروتنې یا غلط فهمۍ کارېدل هغه وخت عام وي چې د وینا کوونکي موخه ګډې همغږۍ ته رسېدل هغوی ته له صحیح یا سم استدلال څخه مهم وي.
رسمي تېروتنه (غلط فهمي)
رسمي تېروتنه یا غلط فهمي د استدلال په بڼه کې یوه تېروتنه ده. ټولې رسمي تېروتنې د غیر منطقي یا غیر منظمو غلط فهمیو یا تېروتنو ډولونه دي.
وړاندیز شوې تېروتنې یا غلط فهمۍ
وړاندیزشوې تېروتنه هغه تېروتنې دي چې له ترکیبي یا ګډو وړاندېزونو سره تړاو لري. د دې لپاره چې یو ترکیبي وړاندیز سم وي، نو باید د هغه تشکیلوونکې اجزاوې حقیقي ارزښت د اړونده کارېدونکو منطقي نښلوونکو سره ورته وي. (ډېر عام)  [او]، [یا]، [نه]، [یوازې که چېرې]، [که چېرې او یوازې که چېرې]
لاندې تېروتنو یا غلط فهمیو کې هغه اړیکې هم شامېلېږي چې ریښتینی ارزښت یې تضمین شوی نه دی، همدا علت دی چې د هغه د پایلو د سموالي تضمین نشته.
د پېشنهادي تېروتنو ډولونه
د اندازه کولو تېروتنې
د اندازه کولو تېروتنه په منطق کې یوه غلطي ده چې د مقدماتو اندازه کوونکي د پایلې اندازه کوونکو سره په ټکر کې واقع کېږي.
د اندازه کولو د تېروتنې ډولونه:
رسمي قیاسي تېروتنې
قیاسي تېروتنې هغه تېروتنې دي چې په قیاسونو یا اټکلونو کې رامنځ ته کېږي.
غیر رسمي تېروتنې
غیر رسمي تېروتنې هغه استدلالونه دي چې په منطقي توګه د مقدمو د نشتوالي له وجې ناسم بلل کېږي.
ویوودینا
وویوودینا خپلواکه سیمه (ویودینا نیمه خپلواکه سیمه) په انګلیسي Vojvodina) صربي Аутономна Покрајина Војводина) د سربیا هیواد په شمال کې یوه نیمه خپلواکه سیمه ده. د یادې سیمې مرکز نووي ساد او د وګړو شمیر یې کابو ۲ میلیونه دی.
د اروپا تاریخچه
د اروپا تاریخ د لومړنیو لیکل شوو سندونو له مهاله د اروپا خلکو ته د اړوندو تېرو چارو او پېښو له پیدا کېدو، راغونډولو، مطالعې، برابرولو، وړاندې کولو او تشرېح کولو سره اړیکه لري. په نیولیتیک دوران (Neolithic era) او د اندو- اروپایانو د کډوالۍ (Indo-European migrations) پر مهال، اروپا له ختیځ او سویل ختیځ څخه د ګڼ شمېر وګړو د راتلو او کلتوري او مادي مهمو بدلونونو شاهده وه. دغه دوره چې د لرغونې کلاسیکې دورې (classical antiquity) په توګه پېژندل کېږي، په لرغوني یونان کې د ښاري دولتونو په جوړېدو سره پیل شوه. وروسته، د روم سترواکۍ د مدیترانې په ټولې حوزې (Mediterranean basin) واک ترلاسه کړ. له میلاد څخه ۴۷۶ کاله وروسته د رومیانو د سترواکۍ په ړنګېدو سره د منځنۍ دورې (Middle Ages) پیل ښوول کېږي. د څوارلسمې پېړۍ په پیل کې علمي رنسانس په علم او الهیاتو کې دودیز دکتورین او نظریات وګواښول. په ورته مهال د پروتستانت په اصلاحاتو کې په جرمني، سکندنیویا او انګلنډ کې ګڼ شمېر پروتستانت کلیساوې جوړې شوې. له ۱۸۰۰ ز کال وروسته صنعتي انقلاب د بریتانیا او لویدیځې اروپا د ودې لامل وګرځېد. مخکښو اروپايي ځواکونو په امریکا، افریقا او د آسیا په ځینو برخو کې مستعمرې جوړې کړې. په ۲۰ مه پېړۍ کې لومړۍ او دویمه نړیواله جګړه په زیاته کچه د وژنو لامل شوې. له ۱۹۴۷ ز کال نه تر ۱۹۸۹ ز کال پورې سړې جګړې د اروپا په ځمکني سیاست یا (geo-politics) اغېز درلود. د اوسپنیزې پردې (Iron Curtain)(د برلین دېوال) په ړنګېدو سره اروپايي هېوادونه یو بل ته ډېر نږدې شول.
لنډه کتنه
په نیولیتیک دوره (له میلاد ۷۰۰۰ کاله مخکې پیلېږي) او د هندو اروپایي کډوالیو (له میلاد ۴۰۰۰ کاله وړاندې پیلېږي) پر مهال اروپا له ختیځ او سویل ختیځ په ځانګړې توګه د بالکان د ټاپووزمې او تورسمندرګي له لارو څخه په لوړه کچه د کډوالۍ شاهده وه، چې کرنه، نوې تکنالوژۍ او اندو- اروپایي ژبې یې له ځانه سره راوړې.
له تاریخ وړاندې اروپا تر ټولو ډېر پېژندل شوي تمدنونه مېنون (Minoan) او میسینن (Mycenaean) تمدنونه وو، چې د برونزو په عصر کې یې وده وکړه او له میلاد څخه ۱۲۰۰ کاله وړاندې وشیندل  شول.
لرغونې کلاسیکه دوره (classical antiquity) د پخواني یونان د ښاري دولتونو په رامنځته کېدو پیل شوه. له میلاد څخه پنځه پېړۍ وړاندې د یونان او فارس د جګړو (Greco-Persian Wars) له مخې په اروپا کې د فارسیانو د پرمختګ د وروستۍ ارزونې پر بنسټ، په آسیا، افریقا او د اروپا په نورو برخو کې د یونان اغېز د لوی سکندر (Alexander the Great) ترواکمنۍ لاندې لویې سترواکۍ پر مهال خپل اوج ته ورسېد.
د روم سترواکي د مدیترانې په ټوله حوزه واک ترلاسه کړ. له میلاد ۳۰۰ کاله وروسته د روم سترواکي په دوو ختیځو او لویدیځو سترواکیو ووېشل شوه. د څلورمې او پنځمې پېړۍ پر مهال د اروپا د شمال جرمن خلک (Germanic peoples) د هنز (Huns) د فشارونو له امله پیاوړي او پرله پسې بریدونه یې رهبري کړل، چې له امله یې لویدیځه د روم سترواکي ونړېده. د میلاد څخه وروسته په ۴۷۶ کال کې د لویدیځې سترواکۍ په نړېدو سره د لرغونې دورې دودیزې پای نښې څرګندې او منځنۍ دوره پیل شوه.
په لویدیځه اروپا کې، جرمن وګړي د پخوانۍ لویدیځې رومي سترواکۍ په سیمو کې پیاوړي شول او خپلې پاچهۍ او سترواکۍ یې جوړې کړې. له ټولو جرمن وګړو فرانکان (Franks) په لویدیځه اروپا کې د حاکمیت (hegemony) ځایګي ته ورسېدل، فرانکش سترواکي د ۸۰۰ ز کال په شاوخوا کې په شارلماني (Charlemagne) مهال کې خپل اوج ته ورسېده. وروسته دغه سترواکي په څو برخو ووېشل شوه؛ لویدیځه فرانسیا (West Francia) چې د فرانسې په پاچهي واوښته، په داسې حال کې چې ختیځه فرانسیا (East Francia) په نوي جرمني او ایټالیا کې د روم په سپېڅلې سترواکۍ (Holy Roman Empire) بدله شوه. بریتانوي ټاپوګان (British Isles) هم په لویه کچه د کډوالۍ مرکزونه وو.
بېزانسي سترواکۍ (Byzantine Empire) – د رومي سترواکۍ په ختیځه برخه او د هغو په مرکز قسطنطینیه کې ۱۰۰۰ کاله دوام وکړ. دغه سترواکي په خپل مهال کې، تر ټولو مخکښه سترواکي او په اروپا کې تر ټولو پیاوړی اقتصادي، کلتوري او پوځي ځواک درلود. د بلغاریا پیاوړې او اوږد مهاله سترواکي (Bulgarian Empire) یې بیا د اروپا په سویل ختیځه سیمه کې د پېړیو لپاره اصلي سیاله سترواکي وه. بیزانسي هنر، معمارۍ، سیاسي واکمني، بلغاریايي کلتور او ادبیاتو په برخه کې لاسته راوړنو په ارتودوکس (Orthodox) او سلاویک (Slavic) اروپا کې له منځنۍ دورې څخه تر ننه لوی میراث له ځانه پرېښی دی.
د وایکنګ دوره (Viking Age) یا د سکاندینویايي وګړو د کډوالۍ دوره، د اتمې پېړۍ له پای نه  د ۱۱ مې پېړۍ تر نیمایي رامنځته شوه. د وایکنګانو (Vikings) اولاده یا لمسیان نورمنان (Normans) چې د فرانسې په شمالي برخو کې مېشت شول، په انګلستان کې د نورمنانو له فتح کړې سیمې (Norman conquest of England) نه تر سیسلي (Sicily) د اروپا په ګڼ شمېر برخو کې خپل اغېز درلود. روسي وګړو کېوان روس (Kievan Rus') تاسیس کړ، چې بیا یې روسیې ته تکامل وکړ. له ۱۰۰۰ کال وروسته صلیبي جګړې (Crusades) د مسیحیانو تر ولکې لاندې د شام (Levant) د راوستو په موخه په مذهبي انګېزه ولاړې جګړې وې. صلیبیانو د جېنوا (Genoa) او وینایز (Venice) د جمهوریتونو د سوداګرو په مخه سوداګریزې لارې پرانیستې، څو په پیاوړو اقتصادي ځواکونو واوړي. رېکونکېستا (Reconquista) هم بل اړوند خوځښت و، چې د عیسویانو تر ولکې لاندې یې د ابریا (اندلس) د راوستو لپاره کار وکړ.
عثماني سترواکي، په بالکان کې د بېزانسانو تر ولکې لاندې سیمې ونیولې او په ۱۴۵۳ ز کال کې د قسطنطنیې له سقوط سره خپل اوج ته ورسېده، چې تاریخ پوهان دا د منځنۍ دورې پای نښې بولي.
په څوارلسمې پېړۍ کې، په فلورانس (Florence) کې علمي رنسانس پیل شو، چې وروسته یې ټولې اروپا ته پرمختګ وکړ، علمي رنسانس په علومو او الهیاتو کې ټول دودیز دکتورین او نظرونه وګواښل. د پخواني یونان او روم علوم بیاځلي کشف او د روڼ اندو په آزادۍ کې یې لوی رول ولوباوه. په ورته مهال جرمني مارتین لوتر (Martin Luther) تر مشرۍ لاندې پروتستانت اصلاحاتو (Protestant Reformation) د پاپ واکمني له پوښتنې سره مخامخ کړه. اتم هنري (Henry VIII) د انګلیسي کلیساوو او ورته د اړوندو ځمکو کنټرول ترلاسه کړ. د جرمني او هسپانوي واکمنانو ترمنځ د اروپا مذهبي جګړې پیل شوې. ریکونکوېستا په ایبریا یا اندلس کې د مسلمانانو واکمني ته د پای ټکی کېښود. په ۱۴۹۰ مه لسیزه کې د سمندري کشفیاتو لړۍ د کشفیاتو دوره (Age of Discovery) رامنځته او له افریقا، امریکا او آسیا لویو وچو سره یې مستقیمې اړیکې رامنځته کړې. په اروپا کې مذهبي جګړو په ۱۶۴۸ ز کال کې د وېستفالیا د سولې تر مهاله دوام وکړ. هسپانوي ولیعهد په اروپا کې خپل حاکمیت وساته او د پیرنه تر معاهدې (Treaty of the Pyrenees) پورې چې د هسپانیې او فرانسې ترمنځ یې د دېرش کلنې جګړې پر مهال پیل شوې جګړه پای ته ورسوله، په اروپا لویه وچه کې مخکښ ځواک و. په ټوله اروپا او نړۍ کې د جګړو او سیاسي انقلابونو بې مخینې لړۍ د ۱۶۱۰ ز کال او ۱۷۰۰ ز کال ترمنځ رامنځته شوې.
صنعتي انقلاب په بریتانیا کې پیل شو، چې د ډبرو سکرو، بخار او نساجۍ د کارخونو پر بنسټ و. په اروپا لویه وچه کې سیاسي بدلونونه د فرانسې د انقلاب په واسطه د آزادۍ، برابرۍ او ورورولۍ (liberté, égalité, fraternité) د شعار له مخې وهڅول شول. ناپیلیون بوناپارت (Napoleon Bonaparte) واک ترلاسه کړ، په فرانسه کې یې ګڼ شمېر اصلاحات رامنځته او لویدیځه اروپا یې بدله کړه، خو د هغه لوړتیا ملت پالنه (nationalism) او غبرګونونه دواړه راوپارول، چې د ۱۸۱۴-۱۸۱۵ ز کال پر مهال واک ته د پخوانیو شاهي محافظه کارانو په راتلو سره هغه ماته وخوړه.
اطلاعاتو او کلتور وزارت
د اطلاعاتو او کلتور وزارت (په د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت  د افغانستان د کابینې یو له وزارتونو څخه دی . اوس مهال خیرالله خیرخوا د اطلاعاتو او کلتور وزارت سرپرست دی.
بيرونۍ تړنې
http://www.avapress.com/vdcjhhevyuqetyz.fsfu.html
فېمینیزم په مکسیکو کې
فېمینیزم په مکسیکو کې هغه فلسفه او  کړنه ده، چې موخه یې د مکسیکو مېرمنو لپاره په سیاسي، اقتصادي، کلتوري او ټولنیزو مساواتو په برخه کې د هغوی د حقوقو رامنځته کول، تعریفول او ساتل دي. د فېمینیزم اصطلاح چې په لیبرال فکر کې رېښې لري، په نولسمه پېړۍ کې په مکسیکو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د اشرافو تر منځ په عامه توګه کارول کېده. تاریخي پېښو ته په کتو سره په مکسیکو کې د فېمینیزم تاریخ په څو دورو وېشل کېدی شي. د فتحو او استعماري دورو لپاره ځينې شمېرې په اوسني عصر کې بیاځلي ارزول شوې دي او په مکسیکو د فېمینیزم د تاریخ برخه ګڼل کېدی شي. د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې د خپلواکۍ په وخت کې داسې غوښتنې وې چې، ښځې باید د وګړو په توګه تعریف شي. د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د فېمینیزم څرګند پرمختګ د یوې ایډیالوژۍ په توګه ولیدل شو. لیبرالیزم د عصري کولو پروژې د یوې برخې په توګه د نجونو او هلکانو د سیکولر زده کړې ملاتړ وکړ او ښځې د ښوونکو په توګه کاري ځواک ته شاملې شوې. دا ډول ښځې، د فېمینیزم په لومړیو کرښو کې وې، داسې ډلې(ګروپونه) به یې جوړولې چې، د حقوقي حالت، تعلیم ته د لاسرسي، اقتصادي او سیاسي واک په برخه کې د ښځو پر وړاندې شته چلند باندې به یې نیوکې کولې. ډېره علمي پاملرنه انقلابي دورې(۱۹۱۵-۱۹۲۵ز) باندې متمرکزه وه. که څه هم د ښځو تابعیت او حقوقي مساوات هغه ښکاره موضوعګانې نه وې، چې د هغو د انقلاب لپاره مبارزه شوې وه. دویمه څپه (۱۹۶۸ ز-۱۹۹۰ ز، ۱۹۷۵ ز-۱۹۸۵ ز کلونو کې اوج ته رسېدلې وه) او د ۱۹۹۰ ز کال نه وروسته هم د پام وړ علمي پاملرنه ورته وشوه. فېمینیزم د نارینه وو او ښځو د برابرۍ پلوي کړې ده، خو د منځنې طبقې ښځو د فېمینیستي ډلو جوړولو،د فېمینیستي فکر د خپرولو په موخه  د ژورنالونو جوړولو او د نورو ټولنیزو کړنو په برخه کې مشري کوله. په اوسني عصر کې کارګره طبقه، ښځې د خپلو ګوندونو او اتحادیو له لارې له خپلو حقوقو نه دفاع کولای شي. د مکسیکو په ۶۸(چې د the Games of the XIX Olympiad  ) په نوم هم یادېږي په ۱۹۶۸ ز کال کې په مکسیکو کې ترسره شوې. د دې لوبو له رسمي پرانیستې نه لس ورځې مخکې، د هغه وخت د رژیم  په لسګونو او ان په زرګونو مخالف محصلان د مکسیکو امنیتي ځواکونو له خوا په دار وځړول شول، چې دا پېښه (د تلاتیلوکو په وژنه شهرت لري) په نښتو کې برخه اخیستونکو، د دې نسل فېمینیست غورځنګ ته دوام ورکړ. په عمده توګه زدکړیالان(محصلین) او ښوونکي ول. هغه سلاکاران چې د ۱۹۸۵ ز کال زلزلې وروسته یې په اتحادیو کې ځان ته ځای جوړ کړ، هغه تعلیم یافته ښځې وې چې د منظم کار په سیاسي او حقوقي اړخونو پوهېدلې. هغه څه چې دوی درک کړل دا وه چې، یو باثباته او پرله پسې غورځنګ جوړ او د کارګرې طبقې هغه مېرمنې را جلب کړي، چې په لوړه کچه یې د غورځنګ منځنۍ برخه جوړوله. دوی اړ ول چې د یوه منظم او عملي کاري سیستم د جوړولو لپاره د کارګرانو له کاري مهارتونو او پوهې نه کار واخلي. په ۱۹۹۰ ز کال کې د ښځو حقوق په سیمه ییزو ټولنو، په ځانګړې توګه په چیاپاس د زاپاتیستا (د ملي آزادۍ پوځ چې د Zapatista  په نوم هم یادېږي یوه آزادۍ غوښتونکې ،سوسیالیستي، سیاسي او وسله واله ډله ده، چې د مکسیکو سویلي ایالت چیاپاس کې د پام وړ سیمه کنټرولوي) په پاڅون کې، په یوې موضوع باندې بدل شول. د زیږون حقوق یوه جاري مسئله پاتې شوه، په ځانګړې توګه د ۱۹۹۱ ز کال راهیسې، کله چې په مکسیکو کې کاتولیکې کلیسا نورد اساسي قانون له مخې په سیاسیت کې د ښکېلتیا څخه نه منع کوي.
په مکسیکوکې د فېمینیست تیوري
د فېمینیست تیوري په نظري یا فلسفي برخو کې د فېمینیسزم پراختیا ده
دودیزکلیشه یي ډولونه( سټیروټایپونه)
په مکسیکو کې ډېری دا ډول تیوري ګانې، له استعمار وروسته او له ټولنیزو ساختماني ایډیالوژیو څخه سرچینه اخلي. د فېمینیزم پر وړاندې وروسته ماډرن تګلاره(چلند) د څو حقیقتونو ( د نارینه او ښځینه لیدلوریو پرځای) په ګوته کوي، چې په مکسیکویي افکارو کې یې پراختیا موندلې ده، په داسې حال کې چې د ماچیسمو (machismo  د نارینه توب حس یا ځان بساینه) پلارنی کلتور په څرګنده توګه نه، د یو ماریانیسمو( marianismo  د ښځينه جنس رول) خلاف نه، د یو مالینچیسمو(malinchismo يو ډول جذابیت ته ویل کېږي، کله چې د یوه کلتور کس، هغه  د بل کلتور لپاره خوښوي) سره یوځای کېږي. د مکسیکو په ځانګړو حالاتو کې د ښځو دودیز لیدلوریو متضادو موقعیتونو کې ځای موندلی دی. چېرته چې سوچه،پاک لمنه،مطیع،متواضع ماریانیسټیکه ښځه، لکه: د مېرمنې ګوادالوپ (په کاتولیک مذهب کې هغه پاک لمنې ښځه چې د بی بی مریم لقب هم ورته ورکول کېږي)په څېر ، چې دا ډول نظریه لري او ځینې ګناهکارې،مکارې،خیانت کارې،دوکه ورکوونکې، د میستیزو زېږونکې، لکه د لا مالاینش(چې د مکسیکو خلیج سواحلو اصلي اوسېدونکې وه، د ازټیک سترواکۍ د هسپانوي سوبه(فتحه) کې د مرستې لپاره پېژندل شوې) په څېر هم شته. دا ډول ستیروټایپونه، د ادب،هنر،نڅا،فلم،تلویزیون او سوداګریزو اعلانونو له لارې نور هم پیاوړي شوي دي. پرته له دې چې دا انځورونه دقیق،تاریخ بنسټه یا د شخصي ګټو لپاره کارول شوي وي، هغوی د مکسیکو د ښځینه هویت درې اصلي موضوعګانو-کاتولیزم، ښکېلاک او میستیزو ته وده ورکړه.
په مکسیکو کې، د ښځو د برابرۍ ځینې غوښتنې، د کورنیو ژمنو او کم معاش لرونکو کارونو تر منځ د ښځو له مبارزې څخه سرچینه اخلي. د لوړې او منځنۍ طبقې کورنۍ، د کور دننه ښځې استخداموي، ترڅو ښځو ته دا موکه ورکړي چې د دودیزو جنسیتي رولونو د قبلولو وړتیا پیدا کړي.
د نظرونو (افکارو) بدلول
په هنر، ناولونو او عکاسۍ کې د ښځو انځورول د هنر د موضوع په توګه د دوی له اعتراض او انځور وړاندې کولو سره په ټکر کې وه. د خپل هنر په جوړولو سره،له انقلاب څخه وروسته دوره کې، هنرمندانو کولی شوی، د خپل هویت ادعا او د ښځینه توب تفسیر وکړي.
په داسې حال کې چې له انقلاب نه وروسته دوره کې ښځينه هنرمندانو خپلو ځانګړو لارو چارو په وسیله د دې کوښښ وکړ،  چې د بدن او د انځورجوړونې په اړه شخصي افکار او نظریات په نوو طریقوسره بیا تعریف کړي، خو دوی په معمول ډول له ټولنیز بدلون نه په سمه توګه دفاع او ملاتړ ونه کړ. دا هغه فېمینیستان ول چې وروسته راڅرګند شول،د دوی په کار باندې یې بیا کتنه وکړه، چا چې د دې  ټولنیز بدلون په رامنځته کولو کې د انقلابي په توګه پېژندل پیل کړل. په ۱۹۵۰ ز لسیزه کې د مکسیکو لیکوالانو یوه ډله چې د «۵۰از نسل» په نوم هم یادېدل د مکسیکو د ټولنې ارزښتونو په پوښتلو کې اغېز درلود. روساریو کاستیلانوس( Rosario Castellanos ) یو له هغو لومړیو کسانو نه وه چې د منځنۍ طبقې مېرمنو پام یې په ظلم او په جنايي جرمونو کې د دوی ښکېلتیا ته راواړوله او وې ویل: د وروستي خادم په ورکېدو سره به لومړی قهرجن یاغي را څرګند شي.
کاسټیلانوس د خپلې لیکنې له لارې د دې کوښښ وکړ چې، ذات او امتیاز، ظلم، توکم پالنه او جنسیت تر پوښتنې لاندې راولي. ایلینا پونیاتوسکا (Elena Poniatowska) په ژورنالیزم، ناولونو او لنډوکیسوکې یې په فلسفي توګه د هغو ښځو رول وڅېړه او د هغو ارزونه یې وکړه چې په لویو ټولنو کې یې هېڅ ځواک هم نه درلود، د هغو له غږ سره یوځای شوه.
تر ۱۹۸۰ز کلونو پورې د فېمینیزم ډېری بحثونه د نارينه او ښځو اړیکو،ماشوم محوره برخو او معاشاتو باندې متمرکز ول. له هغې دورې وروسته د بدن، شخصي اړتیاوو او جنسیتي بحثونه را څرګند شول. له ۱۹۸۰مې ز لسیزې راهیسې، ځینې فېمینیست پوهانو د ښځو د تاریخي ریکارډ ارزونه وکړه او دایې وښوده چې، دوی د هېواد په تاریخ کې رغنده رول درلود.
په ۱۹۸۷ز کال کې جولیا تونان پابلوس( Julia Tuñón Pablos ) یوه لیکنه ( ښځې د مکسیکو په تاریخ کې) تر سرلیک لاندې ولیکله، چې د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د مکسیکو تاریخ جوړونې په برخه کې د ښځو تاریخي مرستو په اړه لومړنی جامع حساب ګڼل کېږي. له هغه وخت راهیسې، پراخو څېړنو د دې څرګندونه کړې ده، چې ښځو د مکسیکو د ژوند په ټولو برخو کې ونډه لرله. له ۱۹۹۰مې ز لسیزې را پدېخوا، د جنسیت په اړه لیدلوری، د اکاډمیکې مطالعې لپاره د پراخېدو په حال کې تمرکز باندې بدل شوی دی.
تاریخچه
د تاریخ په اوږدو کې ښځو د مکسیکو په سیاسي مبارزو کې مهم او رغنده رول لوبولی دی، خو بیاهم هېواد ته د دوی خدمت د شلمې پېړۍ تر نیمایي پورې، کله چې ښځو د رایي ورکولو حق ترلاسه کړ، د سیاسي حقونو پایله نه درلوده.
اریتریا
اریتره (اریتریه) د سور سمندر پر غاړه د افریقا په شمال ختیځ کې پروت هیواد دی چې دغه هیواد په کال ۱۹۹۳ کې له اېتوپیا څخه په بیلیدو سره خپلواک شو. او پلازمېنه یی اسمره دی.
ایداري وېش
اریتریا هیواد په خپل ایداري وېش کې په ۶ ولایتونو ویشل شوې ده.
جغرافیه
اریتریا هیواد په وچه کې له سوډان ایتوپیا او جیبوتی هیوادونو سره ګاونډې ده. همدارنګه د سور سمندر له لارې له سعودی عربستان او یمن سره ګډه پوله لري.
کلتور
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:اریتره
څلورم وېلیام
څلورم ویليام (ویلیام هینري د ۱۷۶۵ ز کال، د اګست له ۲۱مې نه د ۱۸۳۷ زکال د جون تر ۲۰ مې پورې) د انګلستان او آیرلنډ پاچا او د ۱۸۳۰ ز کال د جون له ۲۶ مې نه تر ۱۸۳۷ ز کال پورې تر خپلې مړينې د هانوور د کورنۍ پاچا تېر شوی دی. د درېیم جورج دریم زوی، وېلیام د خپل مشر ورور څلورم جورج ځایناستی شو، چې د برېتانیوی هانوور کورنۍ وروستی پاچا او له پای نه دویم واکمن و.
ویلیام په ځوانۍ کې په شاهي سمندري ځواک کې خدمت ترسره کړ، چې ډېر وخت يې په شمالي امریکا او کارابین سیمو کې تېر کړ، چې وروسته یې د سمندري ماڼو شاه لقب ترلاسه کړ. هغه په  ۱۷۸۹ ز کال کې د کلارنس او سینت اندریو د ډوک لقب تر لاسه کړ. په ۱۸۲۷ ز کال کې هغه د برېتانیا د لومړي ستر امیر البحر په توګه له ۱۷۰۹ ز کال وروسته وګومارل شو. لکه څرنګه چې د هغه دوه مشران وروڼه مخکې تر دې چې کوم مشروع وارث شاته پرېږدې، له نړۍ سترګې پټې کړې، نو هغه د ۶۴ کلونو په عمر تخت په میراث یووړ. د نوموړي د واکمنۍ په اوږدو کې ډېر اصلاحات تر سترګو کېږی، لکه: د بېوزلانو د قانون اصلاحات، د ماشومانو د کار محدودیت، نږدې په ټوله برېتانوي سترواکۍ کې د غلامۍ پای او د ۱۸۳۲ ز کال د اصلاحاتو د قانون پر بنسټ، د برېتانیا د ټاکنو په سیستم کې د سمون راوستول. که څه هم وېلیام د خپل ورور او پلار په شان په سیاست کې ښکېل نه و، خو هغه د برېتانیا وروستی واکمن و، چې د پارلمان د ارادې پر خلاف يې لومړی وزیر وتاکه. نوموړي د المان سلطنت ته یو لنډمهاله لیبرال اساسي قانون وړاندې کړ.
ویلیام د خپلې مړینې په مهال هېڅ ژوندی مشروع ماشوم نه درلود، خو د ممثلې ډوروتیا جاردون، چې له هغې سره یې شل کاله ګډ ژوند کړی و، له لسو نامشروع ماشومانو نه یې آته ژوندې درلودل. هغه د خپل ژوند په وروستيو کې واده کړ او په ښکاره توګه د  ساکس-میننګن شهزادګۍ ادیلېد ته وفاداره پاتې شو. په برېتانیا کې د وېلیام ځایناستې د هغه ورېره ویکتوریا شوه او د هانور په کورنۍ کې یې ورور ارنسټ اوګوستوس ځایناستی شو.
مخکینی ژوند
ويلیام د ۱۷۶۵ ز کال د اگست په ۲۱ مه د سهار په لومړیو ګړیو کې د بکنګم  په ماڼۍ کې نړۍ ته سترګې وغړولې، چې د پاچا درېیم جورج او ملکې شارلوټ درېیم بچی او زوی و. هغه دوه مشر وروڼه درلودل، د والس شهزاده، جورج  او شهزاده فریدریک ( د یارک ډوک) او تمه نه وه چې د تاج وارث شي. هغه د ۱۷۶۵ ز کال د سپټمبر په ۲۰ مه د  سینټ جیمز ماڼۍ د لویې شورا په خونه کې د تعمید غسل ترلاسه کړ. د هغه مذهبي پالونکي د پاچا له خویندو او وروڼو نه وو: شهزاده ویلیام هنري، د ګلوسیستر ډوک او شهزاده هنري  (چې وروسته د کومبرلند ډوک شو) او شهزادګۍ اوګوسټا، د برونسوېک-ولفینبوتل وارثه دوچس.
ویلیام د خپل لومړني ژوند ډېره برخه په ریچمند او کیو په مانۍ کې تېره کړه، چې په هغه ځای کې نوموړی د خپلو خصوصی ښوونکو له لوري زده کړې ترلاسه کړې. په دیارلس کلنۍ کې هغه په شاهي سمندري ځواک کې د محصل په توګه یوځای شو او په  ۱۷۸۰ ز کال کې یې د کیپ سنیټ وینسټ په جګړه کې برخه واخیسته. په سمندري ځواک کې د هغه تجربې، له نورو محصلانو نه لږ توپیر درلود، خو د نورو ماڼوګانو په پرتله په بېړۍ کې ،هغه د ښوونکي ملتیا درلوده. نوموړي خپله ونډه په پخلي کې تېره کړه او په جبل الطارق کې د بېړۍ له ملګرو سره د الکولو د څښاک په شخړه کې یوځای ونیول شو او وروسته له هغه چې هویت يې په ډاګه شو، په بېړه له توقیف نه آزاد شو.
ویلیام د امریکا د خپلواکۍ جګړۍ په ترڅ کې په نیویارک کې دنده ترسره کوله، چې د برېتانیا شاهي کورنۍ یوازینی غړی و، چې تر امریکایي انقلاب پورې او د هغه په اوږدو کې یې له امریکا نه لیدنه وکړه. کله چې ویلیام په امریکا کې و، جورج واشنګټن، د هغه د تښتولو دسیسه منظوره کړه، چې داسې يې لیکلي و:"ستاسو په پلان کې د نوښت روحیه ، د دوی په هستوګنځاینو کې د هغوی غالفګیره کولو او د شهزاده وېلیام هنري او امیرالبحر ډیګبي د راوستلو لپاره د ستاینې وړ ده او تاسو زما له اړخه واک لرئ چې، له وخت سره سم، هر هغه ډول چې ستاسو پرېکړه اجازه درکړي، هر ډول تګلاره کارولای شئ. زه په بشپړ ډول ډاډمن یم، چې اړینه نه ده چې تاسو ته د شهزاده یا د امیر البحر کسانو ته د سپکاوي او بی عزتۍ په اړه خبرداری درکړم ..."دسیسه بی له کومې پایلې وه، برېتانویان له هغې خبر شول او ویلیام ته یې ساتونکي وګومارل، چې له هغه مخکې نوموړی د نیویارک په شاوخوا کې بی له ساتونکو ګرځېده. د ۱۷۸۱ ز کال په سپتمبر کې، ويلیام د منهاټن د والي رابرتسن په کور کې شاهانه مجلس جوړ کړ، چې ښاروال ډوید متیوس، امیرالبحر ډګبی او جنرال ډیلنسي په کې ګډون درلود.
ویلیام په ۱۷۸۵ ز کال کې بریدمن او په راتلونکي کال کې یې د اچ ام اس پیګاسوس کپتان شو. د ۱۷۸۶ ز کال په وروستيو کې، هغه په ویسټ اندیز کې، د هوراتيو نیلسن تر مشرۍ لاندې ځای پر ځای شو، چې هغه د وېلیام په اړه داسې لیکلي و: " د هغه په مسلکي لیکه کې، زه ډاده یم چې هغه د سمندري ځواک په نوملړ کې د دوه پر درېیمه  کسانو نه اوچت دی او د هغوجګپوړو او لوړ رتبه منصبدارانو درناوی کوي، زه په سختۍ سره د هغه انډول پېژنم. " دوی غوره ملګري وو او تر دېره حده هر ماښام یې ډوډۍ یو ځای خوړله. د نیلسن په واده کې ویلیام ناوې ته په لاس ورکولو ټینګار کاوه. هغه په ۱۷۸۸ ز کال کې د اچ ام اس اندرامودا د بېړۍ قومانده ترلاسه کړه او په راتلونکي کال کې د اچ ام اس والینت قوماندانۍ پر مهال یې د مرستیال امیر البحر په توګه ترفیع وکړه.
ویلیام غوښتل چې د خپلو مشرانو وروڼو په څېر د ډوک لقب ترلاسه کړي او ورته پارلماني امتیاز ترلاسه کړي، خو پلار یې زړه نا زړه و. ویلیام په خپل پلار د فشار راوستلو په موخه، ګواښ وکړ چې په ډیون کې به د توتنس ټاکنیزې حوزې په استازیتوب د بریتانیا د ولسی جرګې لپاره درېږي. درېیم جورج چې د خپل زوی په دې ناوړه کار ډکه وخوړه، هغه ته یې د ۱۷۸۹ ز کال د مې په ۱۶ مه د کلارنس او سینت اندریو د دوک (شهزاده) ، هم د منسټر د ایرال (زړور سرتېرې) لقب ورکړ  او څرګنده یې کړه “ زه ښه پوهېږم ،دا بله رایی ده چې مخالف لوري ته اضافه شوه”. د ویلیام سیاسی مخینه بی ثباته او لکه د وخت د نورو سیاسیونو په څېر یې په کوم ځانګړي ګوند پورې تړاو نه درلود، خو بیا هم په عامه توګه، د خپلو مشرانو وروڼو په څېر، خپل ځان یې د ویګز متحد کړ، چې د خپل پلار له سیاسي درېځ سره په ټکر کې وو.
ګوپال کرشنا ګوکهلی
ګوپال کرشنا ګوکهلی (۹ می ۱۸۶۶ – ۱۹ فبروري ۱۹۱۵ زکال) هندي منځ لاری سیاسي رهبر او د هند د خپلواکۍ په خوځښت کې د ټولنیزو اصلاحاتو غوښتونکی و. ګوکهلي د هند د ملي کانګرس له مخکښانو او د هندي خدمتکارانو د ټولنې له بنسټګرو څخه و. ګوکهلي د یادې ټولنې، ملي کانګرس او د هغو قانون جوړوونکو بنسټونو له لارې چې په کې یې خدمت کاوه، د هند د خپلواکۍ او ټولنیزو اصلاحاتو په موخه مبارزه کوله. نوموړی د کانګرس د منځ لارې ډلې رهبر و چې له موجودو دولتي بنسټونو سره یې په مرستې له اصلاحاتو ملاتړ کاوه او د پونا ټولنې یا Poona Sarvajainik Sabha اصلي غړی و.
لومړی ژوند
ګوپال کرشنا ګوکهلی (چې د ګویند کېشان ګوکهلي په نوم هم پېژندل کېده) د ۱۸۶۶ زکال د مۍ په ۹ مه د داوسني ماهراشترا (هغه مهال د بمبۍ د واکمنۍ برخه وه) د راتناګیري ناحیې د ګوهګار سیمې د کوتولوک کلي په چتپاون براهمن کورنۍ کې وزېږېد. د نسبي بې وزلۍ سربېره د هغه د کورنۍ غړو وکولای شول ګوکهلي په انګلیسي ژبه زده کړې وکړي چې له امله یې ګوکهلي کولای شول د یو منشي او یا هم په بریتانوي راج کې د یو ټیټ پوړي مامور په توګه استخدام شي. هغه د کولهاپور په راج رام کالج کې زده کړې وکړې. ګوکهلي یو له هغو لومړیو هندي وګړو څخه و چې د پوهنتون په کچه یې زده کړې وکړې او د هغه مهال د مشهور هندي فیلسوف چاکراپان تر نظر لاندې په ۱۸۸۴ زکال کې له الفینستون کالج څخه فارغ شو. نوموړی د قاضي مهادیو ګوویند رانډي د ژواندانه پر مهال د هغه له ټولنیزو آثارو اغېزمن و. نوموړی د مهادیو تر کفالت لاندې زوی په توګه بلل کېده. د ګوکهلي زده کړو د هغه په راتلونکي کاري بهیر فوق العاده اغېز درلود – نوموړی د انګلیسي په زده کولو سربېره د لویدیځو سیاسي افکارو تر اغېز لاندې راغی او د یو شمېر نظریه ورکوونکو، لکه: جان ستورات میل او اډمونډ برګ په پیاوړو ستایونکو واوښت.
د هندي خدمتګارانو ټولنه
په ۱۹۰۵ زکال کې، هغه مهال چې ګوکهلي د هند د ملي کانګرس د مشر په توګه وټاکل شو او خپل سیاسي اوج ته ورسېد، د هندي خدمتګارانو ټولنه یې جوړه کړه، څو په ځانګړې توګه د خپلې خوښې وړ موخه چې په هند کې د زده کړو پراختیا وه؛ مخکې یوسي. د ګوکهلي له نظره: په هند کې سیاسي بدلون یوازې هغه مهال شونی و؛ چې نوی هندي نسل د خپل هېواد او وګړو پر وړاندې د مدني او وطني مسئولیتونو په برخه کې وروزل شي. ګوکهلي په دې باور و چې په هند کې شته روزنیزو بنسټونو او مدني خدمتونو هندي نسل ته د کافي سیاسي زده کړې په موخه فرصتونه نه دي برابر کړي او هیله یې لرله چې د هندي خدمتکارانو ټولنه به دغه تشه ډکه کړي. ګوکهلي د دغې ټولنې د اساسنامې په سریزه کې ولیکل: «د هندي خدمتکارانو ټولنه به داسې هندوان تربیه کړي چې چمتو وي، په دیني روحیې سره خپل ژوند وطني آرمانونو ته وقف کړي او د اساسي قانون له مخې به د هندي وګړو د ملي ګټو د خوندیتوب په لټه کې اوسي». دغې ټولنې په جدي توګه د هندي زده کړو په ترویج کولو پیل وکړ او د خپلو ګڼ شمېر پروژو ترمنځ یې ګرځند کتابتون جوړ کړ، ښوونځي یې جوړول او د کارخونو د کارکوونکو لپاره یې شپني ښوونځي برابر کړل. له دې سره چې دغه ټولنې د ګوکهلي له مړینې وروسته خپل واک له لاسه ورکړ، خو له دې سره چې د غړو شمېر یې کم دی، اوس هم شتون لري.
په هند کې د بریتانوي سترواکۍ په دولت کې ونډه
ګوکهلي په ۱۸۹۹ زکال کې، د بمبۍ د قانون جوړوونکې شورا غړیتوب ترلاسه کړ. د ۱۹۰۱ زکال د ډسمبر په ۲۰ مه یې د هند د عمومي ګورنر سترواکې شوار ته لار ومونده او بیاځلي د ۱۹۰۳ زکال د مۍ په ۲۲ مه په دغې شورا کې د بمبۍ ایالت د غیر رسمي استازي په توګه وټاکل شو.
تجربي پوهې او د استازولۍ په بنسټونو کې د هغه تجربې ګوکهلي د نظریاتو او وکالت په برخو کې په منځلاري، نورو وګړیزو استازو ته په بېلګې او مخکښ سیاسي رهبر واړاوه. د هند په آزادي غوښتونکو هڅو کې، د هغه ونډه د یوې پرانیستې ټولنې او برابري غوښتونکي ملت رامنځته کول و. د ګوکهلي لاسته راوړنې باید د هماغه مهال د غالبو ایډیالوژیو او همدارنګه د سیاسي، اقتصادي او ټولنیز وضعیت په اډانه کې په ځانګړې توګه د هغه مهال قحطۍ، عوایدي سیاستونو، جګړو، د بنګال جلا کېدو، مسلم لیګ او په سورات کانګرس کې انشعاب ته په پام و ارزول شي.
د ګاندي لپاره لارښود
ګوکهلي د مهاتما ګاندي د مخکښ کېدو په کلونو کې مشهور لارښود و. په ۱۹۱۲ زکال کې ګوکهالي د ګاندي په بلنه له سویلي افریقا څخه لیدنه وکړه. د یوه ځوان مدافع په توګه ګاندي په سویلي افریقا کې د سترواکۍ پر ضد له مبارزاتو څخه له راګرځېدو وروسته له ګوکهلي څخه په شخصي بڼه یو شمېر لارښوونې ترلاسه کړې، په دغه لارښوونو کې د هند په اړه پوهه او د هغو درک او هغه مسایل شامل کېدل چې عادي هندي وګړي ورسره مخامخ و. په ۱۹۲۰ زکال کې ګاندي د هند د خپلواکۍ د خوځښت د سرلاري په توګه راڅرګند شو. ګاندي په خپله لیکلي خپل ژوند لیک (اټوبیوګرافي) کې ګوکهلي د خپل مربي او لارښود په توګه یاد کړی. ګاندي هغه د یو ستاینې وړ او مخکښ سیاستمدار په توګه بللی او هغه یې د (یوې پاکې شیشې، ځیرک ساده سړي، د زمري په څېر زړور کس، د تېروتنو په وړاندې مېړنی او په سیاسي ډګر کې یې د بشپړ کس) په توګه ستایلی، خو له دې سره ګوکهلي ته په بشپړ درناوي، سیاسي اصلاحاتو ته د لاسرسي په موخه، په لویدیځو بنسټونو باندې یې د ګوکهلي د باورونو په رد کولو سره په پای کې پرېکړه وکړه چې د ګوکهلي د هندي خدمتکارانو له ټولنې سره یوځای نه شي.
د ایټالیا هیواد ایداري وېش
د ایټالیا هیواد د ولایتونو نوملړ (د ایټالیا هیواد آیالاتونه)
کريسټيان هايګنز
کريسټيان هايګنز، (14 اپريل 1629 – 8 جولای 1695) يو هالنډی رياضي پوه، فيزيک پوه، انجنیر، ستورپېژندونکی او مخترع (نويستونی) و، څوک چې په ساينسي انقلاب کې د يوې مهمې څېرې په توګه ثبت شوی. په فيزيک کې، هايګنز په بصرياتو او ميخانيک کې مهمې ونډې درلودلې، په داسې حال کې چې د يو ستور پېژندونکي په توګه، هغه د زحل کړۍ مطالعه کړي او د تيتان په نوم د زحل د کړيو تر ټولو ستره سپوږمۍ يې کشف کړې ده. د يو انجنير او مخترع په توګه، نوموړي د تلسکوپونو طرحې ته وده ورکړې او د ساعت لنګر (عقربه) يې کشف کړې، کوم چې د نږدې درې سوه کلونو لپاره تر ټولو دقيق وخت ښودونکی و. نوموړی يو با استعداده رياضي پوه او فيزيک پوه و، د هغه په اثارو کې د رياضياتي پاراميټرونو په مټ د يوې فيزيکي ستونزې لومړی وړاندې کول، او د نه ليدو وړ يوې فيزيکي ښکارندې لومړۍ رياضياتي او ميخانيکي تشريح هم شامل دي.
هايګنز د «De Motu Corporum ex Percussione» په نوم خپل اثر کې لومړی د نرم تصادم سم قوانين وپېژندل، کوم اثر چې په 1656ز کال کې بشپړ شوی و، خو د هغه له مړينې وروسته په 1703ز کال کې خپور شو. په 1659ز کال کې، له نيوټن يوه لسيزه مخکې، هايګنز د «De vi Centrifuga» په نوم خپل اثر کې له مرکز څخه د وتونکي ځواک لپاره له هندسي اړخه په کلاسيکي ميخانيک کې هندسي فارمولا را وايسته. په بصرياتو کې، نوموړی د رڼا د څپو د تېورۍ له امله ډېر شهرت لري، کومه چې هغه د «Traité de la Lumière» (1690) په نوم خپل اثر کې تشريح کړې وه. په لومړي سر کې د هغه تيوري د نيوټن د رڼا د جسمي تيورۍ په مقابل کې رد شوې وه، تر هغه وخته چې «اګسټن-جين فريزنل» د هايګنز اصل ومانه، تر څو په 1821ز کال کې د مستقيم انتشار او د رڼا د انکسار د اغېزو بشپړه تشريح وړاندې کړي. اوسمهال، دا اصل د هايګنز-فريزنل اصل په توګه پېژندل کېږي.
هايګنز په 1657ز کال کې د لنګر (عقربې) ساعت اختراع کړ، او په همدې کال يې په خپل نوم ثبت کړ. د هغه د وخت پېژندنې د څېړنې د پايلې په توګه د «Horologium Oscillatorium» (1673) په نوم اثر کې د لنګر يو پراخه تحليل وړاندې شو، کوم چې د ميخانيک په اړه د اولسمې پېړۍ يو له مهمو اثارو بلل کېږي. په داسې حال کې چې په هغې کې د ساعت د طرحو تشريحات شامل دي، د کتاب ډېره برخه د لنګري خوځښت تحليل او د منحني خطوطو لرونکې ده. په 1655ز کال کې، هايګنز له خپل ورور (کانسټينټجن) سره په شريکه د د انکساري تلسکوپ د جوړولو لپاره د عدسو په کيندلو پيل وکړ. هغه د تيتان په نوم د زحل تر ټولو ستره سپوږمۍ کشف کړه، او لومړی هغه څوک و چې د زحل د عجيبه بڼې تشریح يې وړاندې کړه، دا يې د «یوې نازکې او مسطحې کړۍ، او د برجونو لور ته د هيڅ ډول تماس او تمايل نه درلودونکې» په توګه واضح کړه. په 1662ز کال کې، هايګنز هغه څه جوړ کړل چې اوسمهال د « Huygenian eyepiece» په نوم پېژندل کېږي، دا يو تلسکوپ دی چې دوه عدسې لري، تر څو د شيندل کېدو مقدار کم کړي.
د يو رياضي پوه په توګه، هايګنز د تکامل تيوري چمتو کړه او په «Van Rekeningh in Spelen van Gluck» کې يې د فرصت د لوبو او نقطو د ستونزې په اړه لیکل وکړل، کوم چې «Frans van Schooten» وژباړل او د « De Ratiociniis in Ludo Aleae » (1657) په نوم يې خپاره کړل. د هايګنز او نورو له خوا د توقع د ارزښت استعمال وروسته د «Jacob Bernoulli» له خوا د امکاني تيورۍ په اړوند کارونو اغېز درلود.
ژوندليک
کريسټيان هايګنز د 1629ز کال د اپريل په څوارلسمه نېټه د يوې شتمنې او بانفوذه هالنډي کورنۍ کره په «هاګ» کې زېږېدلی و، نوموړی د «کونسټنټجن هايګنز» دويم زوی و. کريسټيان ته د هغه د مورني نېکه د نوم په وياړ دا نوم ورکړل شوی و. د هغه مور « Suzanna van Baerle» د هايګنز د خور له زېږولو لږه موده وروسته مړه شوه. دې مېړه او مېرمنې ټول پنځه بچيان درلودل: کونسټنټجن (1628)، کرسټيان (1629)، لوډيويجک (1631)، فلپس (1632)، او سوزانا (1637).
کونسټنټجن هايګنز پر شاعر او موسيقار سربېره د «House of Orange» (هالنډي شاهي کورنۍ) له خوا يو ديپلومات او سلاکار و. نوموړي په ټوله اروپا کې له پوهانو سره په پراخه کچه لېکنې تبادله کړې؛ د هغه په ملګرو کې «ګيليليو ګيليلي، مارين مرسين»، او «رينه ډيکارټ» شامل وو. کريسټيان تر شپاړس کلنۍ په خپل کور کې زده کړې وکړې، او له کم عمرۍ څخه يې له ميلونو (ميده کونکي لکه ژرندې) او د نورو ماشينونو له کوچنيو کوچنيو پرزو سره لوبې خوښولې. نوموړي له خپل پلار څخه ليبرال زده کړه (ازاد تحصيل) وکړه، ژبې، موسيقي، تاريخ، جغرافيه، رياضيات، منطق، فصاحت او بلاغت (ويناوالي)، او تر څنګ يې نڅا، تورې وهل او پر اس سپرېدل زده کړل.
د محصلۍ کلونه
په شپاړس کلنۍ کې، کاسنټينټجن هايګنز د قانون او رياضي د زده کړې لپاره د ليډن پوهنتون ته واستاوه، چېرته چې نوموړي د 1645ز کال د مۍ له مياشتې د 1647ز کال د مارچ تر مياشتې زده کړې وکړې. «Frans van Schooten» د لیدڼ په پوهنتون کې له 1646ز کال راهيسې د لوړو زده کړو يو استاد و، او د ډيکارټ په مشوره، د سټيمپيوين په ځای نيولو سره د هايګنز او د هغه د مشر ورور کانسټينټجن خصوصي استاد شو. «Van Schooten» د هايګنز د رياضي زده کړه تازه کړه، او هغه يې د « Viète Descartes» او « Fermat» له اثارو سره اشنا کړ.
دوه کاله وروسته، د 1647ز کال د مارچ په مياشت کې په پيل کولو سره، هايګنز په «بريډا» کې نوي جوړ شوي اورنج کالج کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ، چېرته چې د هغه پلار یو مدير و. کونسټينټيجن هايګنز په دې نوي کالج کې له نژدې څخه ښکېل و، کوم چې يوازې تر 1669ز کال پورې دوام وکړ؛ رئيس يې « André Rivet» و. کرسټيان هايګنز په کالج کې د زده کړې پر مهال د قاضي «جوهان هينريک ډوبر» په کور کې اوسېدو، او د انګريزي له ښوونکي «جان پيل» سره يې د رياضي درسونه ويل. په بريډا کې د نوموړي وخت هغه مهال پای ته ورسېد، کله چې د هغه ورور لوډويجک، څوک چې په دې ښوونځي کې داخل شوی و، له يو بل زده کونکي سره جنګ وکړ. هايګنز د 1649ز کال د اګست په مياشت کې د خپلو زده کړو له بشپړولو وروسته، بريډا پرېښود، او د ناساو له ډيوک «هنري» سره يې په يو ماموريت کې د ديپلومات په توګه کار وکړ. په دې ماموريت کې لومړی هغه «بينټايم» او بيا «فلينسبرګ» ته بوت. هغه ډنمارک ته ولاړ، له کوپنهاګن او هيلسنګر څخه يې ليدنه وکړه، او هيله يې دا وه چې له «Øresund» څخه په تېرېدو له ديکارت سره وګوري. خو داسې ونه شول.
که څه هم د هغه پلار کانسټينجن هيله درلوده چې زوی يې کرسټيان يو ديپلومات شي، خو حالاتو يې مخه ونيوله. په 1650ز کال کې پيل شوی لومړی د امرانو د نه شتون پړاو مطلب دا و چې اوس House of Orange په واک کې نه و، او په دې ډول د کانسټينټجن اغېز ختم شو. سربېره پر دې، هغه وپوهېدو چې زوی يې په دا ډول يو مسلک کې لېوالتيا نه درلوده.
ابتدايي ليکونه
هايګنز په فرانسوي يا لاتيني ژبه کې ليکنې وکړې. په 1646ز کال کې، کله چې لا هم په ليډن کې د کالج محصل و، نوموړي د خپل پلار د ملګري «مارين مرسين» سره خط او کتابت پيل کړ، څوک چې ډېر ژر په 1648ز کال کې ومړ. مرسين کانسټنټجن ته په رياضي کې د هغه د زوی د وړتيا په اړه ليکل وکړل، د 1647ز کال د جنورۍ په درېيمه نېټه يې په ستاينې سره هغه له ارشيميدس سره پرتله کړ.
له دې ليکنو معلومېږي چې هايګنز تر ټولو دمخه په رياضي کې لېوالتيا درلوده. د 1646ز کال د اکتوبر په مياشت کې، داسې يو ځوړند پول او د دې ښودنه شته چې يو ځوړند ځنځير يوه مخروطي مقطع نه ده، لکه چې ګيليليو فکر کاوه. هايګنز له « Gottfried Leibniz» سره په موافقت ښودلو، په 1690ز کال کې دې منحني ته د کاتناريا (کاتناري) نوم ورکړ.
د ريال مادريد فوټبال کلب
ریال مادرید یاهم (ریال مادرید فوټبال لوبډله/ریال ماډریډ فوټبال لوبډله) (په اسپانوي: Real Madrid Club de Fútbol)، چې خلك يې په ريل مادريد هم پېژني، د اسپانيې هېواد تر ټولو مشهور فوټبال كلب دى. د دغه كلب يا په اصطلاح، فوټبال ټيم اساس په ۱۹۰۱ مېلادي كال كې د همدغه هېواد په ماډريډ ښار كې ايښودل شوى دى. رويل (شاهي) ماډريډ نوم د دغه هېواد د هغه وخت د باچا له خوا په كال (۱۹۲۰) مېلادي كال كې وركړل شو. ماډريډ ۳۱ ځله د لاليگا (د اسپانيې د فوټبال د مسلكي اتحاديې) عنوان خپل كړى، ۱۸ ځله يې په دغه هېواد كې د فوټبال كلبونو د خپلمنځي كلنيو سياليو (كوپا ديل ريا) كپونه گټلي، ۸ ځله يې د يوفا سوپر كپ لوبې گټلې، ۹ ځله يې د يوفا چمپين ليگ او درېيو نورو نړيوالو كپونو په گټلو سره نوموړى كلب د فيفا يا د فوټبال د نړيوال فدراسيون) له خوا د شلمې پېړۍ تر ټولو بريالى كلب وگڼل شو. دغه كلب په (۱۹۵۰) كال كې په هسپانيا كې دننه او نورو اروپايي لوبو كې په زياته كچه وځلېد او له هغه امله يې نړيوال موقف ټينگ كړ. د دغه كلب اصلي لباس كه څه هم څو ځله د نوښت په موخه بدل شوى دى، خو اصلي رنگ يې د شنو ليكو لرونكى سپين دى او اوسنۍ بڼه يې هغه لباس ته ورته ده چې تقريباً اتيا كاله وړاندې وه. دغه كلب د ۶۴ كلونو راهيسې د ماډريډ ښار د سانتياگو په لوبغالي كې تمرين كوي. ماډريډ د ۴۰۱ ميليونو عايد په درلودلو سره د نړۍ تر ټولو شمتن د فوټبال كلب دى. د نوموړي كلب يوازنى لوى سيال د هسپانيې دويم تكړه فوټبال كلب بارسلونا دى.
ماډريډ په ۱۹۳۱ كال كې د لومړي ځل لپاره چامپين ليگ وگاټه او په دويم كال يې هم دغه وياړ خپل كړ، چې د اروپايي كلبونو په تاريخ كې دا يوازنى كلب و چې دوه ځله يې په پرله پسې توگه دغه وياړ خپل كړ. په دغه كلب كې د راول نومي لوبغاړي د ۱۹۹۴ - ۲۰۱۰ كال پورې په ۷۴۱ لوبو كې لوبه كړې ده او د ۳۲۳ گولونو په لگولو سره د دغه كلب تر ټولو زيات گول لگوونكى گڼل كېږي. د يادولو وړ ده چې د دغه كلب په تاريخ كې څلور نور داسې لوبغاړي تېر شوي دي چې هر يوه يې تر دوه سوه گولونو زيات لگولي دي. همدا راز كريسټيانو رونالډو د ۲۰۱۱ - ۲۰۱۰ په چمپين ليگ په يوه سيزين كې د ۴۰ گولونو په لگولو سره ريکارډ ټينگ كړ. په دغه كلب كې تر ټولو گړندى گول چې په ۱۴ ثانيو كې وهل شوى دى، هغه د برازيلي لوبغاړي رونالډو په واسطه په ۲۰۰۳ كال كې ووهل شو. ايكر كسيلاس، د دغه كلب گولي - چې تر پنځه سوه زياتو لوبو كې يې لوبه كړې ده - نه يوازې په دغه ټيم كې ريكارډ ټينگ كړى، بلكې نوموړى د نړۍ تر ټولو تكړه گولي يا گول كيپر هم دى. د يادولو وړ ده چې د نړۍ تكړه او مشهوره لوبغاړو لكه: زين الدين زيدان، رونالډينو، كريسټيانو رونالډو، كاكا، ډي سټيفانو، پوسكاس او زمورا غوندې تكړه فوټبالرانو په دغه نړيوال كلب كې لوبه كړې ده. د هارورډ پوهنتون د يوې څېړنې پر اساس ريل مادريدد ۲۲۸ ميليونو ملاتړو په درلودلو سره د نړۍ تر ټولو مشهوره كلب دى او تر دغه کلب وروسته په دويم مقام كې مانچسټر يونايټيډ فوټبال كلب دى، چې ۱۱۶ ميليونه ملاتړي يا په اصطلاح، مينه وال لري.
سرچينې
وېشنيزه:د فوټبال كلبونه
اردشیر پاپاکان
اردشیر پاپاکان یا اردشیر باباکان (زیرېدنه:۱۸۰ مړینه: ۲۴۱) د ایران حکمران ، مشهور فاتح او د ساسانیانو د واکمنی بنسټ ایښودونکی وو. پلار یی پاپاک وو چی د استخر مشهور حکمران وو او نیکه یی ساسان وو.
ژوند
د حکمران پاپاک تر وفات وروسته شاپور چی د اردشیر ورور وو د استخر حکمران شو. مگر کله چی شاپور د شاهی پر تخت کښیناست نو شاپور د اردشیر لخوا وژل شو. د شاپور تر وفات وروسته اردشیر د استخر حکمران شو په دی وخت کی د درابگرد په ښار کی لوی قایام پېل شو. د اردشیر ورورونه غوښتل چی اردشیر قتل وکړی. مگر د اردشیر اردو د دراگرد پر ښار برید وکړ او خپل ورورونه یی ووژل. تر څو کلنه وروسته د اردشیر پوځ کرمان او فارس ونیول.
وېشنيزه:د ساسانیانو حکمرانان
یوریا نايټريټ
یوریا نايټريټ ( په انگرېزي: Urea nitrate) د آسانو چاودنو ترکيبونو څخه دي چی په اوس وخت کی په ځانگړي ډول د تعبیه شوی چاودیدونکی وسیلو د جوړولو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي. نوموړي ترکیب معمولا د یوریا او نایټريټ اسیډ د عکس العمل (کیمیاوي تعاملې) په مرسته جوړيږي او د چاودني سرعت یی ۴،۷۰۰ متره په ثانيه کی دی
وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
آرتاشات
ارتاشات په ارمني ژبه Արտաշատ ) او انګلیسي Artashat ) د ارمنستان هیواد په ختیځ کې د ارارات ولایت ولایت مرکز دی او لوی ښار دی.
څمکنۍ ولسوالۍ
څمکنۍ ولسوالۍ د افغانستان د پکتيا ولايت یوه ولسوالۍ ده.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
احمد آباد ولسوالۍ
احمد آباد ولسوالۍ د افغانستان د پکتيا ولايت یوه ولسوالۍ ده.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
ماري کیوري
ماري سالومیا سکلودوسکا کوري، (/ˈkjʊəri/ KEWR-ee فرانسوي، : [kyʁi] پولنډ [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska] کې زږېدلې ده. د 1867 د نومبر له 7 مې څخه د 1934 د جولای تر 4 مې پورې یوه پولندي الاصله فرانسوي  فزیک او کیمیا پوهه وه، چې د راډیو اکټیوټي په اړه یې مخکښې څیړنې (په لومړني ځل ) ترسره کړې دي. دا لومړنۍ ښځه وه، چې د نوبل جایزه یې وګټله. همدانګه یوازینی کس او یوازینۍ ښځه وه چې د نوبل جایزه یې دوه ځلې وګټله. ماري یوازنی کس دی، چې په دوه ساینسي څانګو کې یې د نوبل جایزه ګټلې ده. د دې مېړه، پیري کوري د هغې د لومړۍ نوبل جایزې شریک ګټونکی و. په دې ډول دوی هغه لومړنۍ واده شوې جوړه شوه، چې د نوبل د جایزې ګټونکې وه. د کوري کورنۍ  هغه کورنۍ ده چې د نوبل د پنځو جایزو میراث یې خپل کړی دی. هغه په ۱۹۰۶ کال کې لومړنۍ ښځه وه چې د پاریس په پوهنتون کې استاده شوه.
هغې په وارسا کې دې نړۍ ته سترګې و غړولې او په هغه وخت کې د پولنډ سلطنت د روسیې د امپراتورۍ یوه برخه وه. هغې د وارسا په فلاینګ پوهنتون کې په پټه توګه زده کړې و کړې او په ورسا کې یې خپله عملي ساینسي روزنه پیل کړه. په 1891 کال کې چې عمر یې 24 کلونو ته رسېده، هغې د خپلې مشرې خور برونیسلاوا په تعقیب په پاریس کې خپلو زده کړو ته ادامه وکړه او هلته هغې د خپلو زده کړو لوړې درجې ترلاسه کړې او خپل پاتې علمي کارونه یې ترسره کړل. په 1895 کال کې یې د فرانسوي فزیک پوه پیري کوري سره واده وکړ. دې د فزیک په برخه کې د 1903 کال د نوبل جایزه له خپل مېړه او د فزیک پوه هنري بیکریل سره د دوی د مخکښ (چې په لومړي ځل ترسره کېږي) کار لپاره شریکه کړه. دغه مخکښ کار د راډیو فعالیت (radioactivity ) تیوري ته وده ورکول و او دغه اصطلاح هم دوی رامنځته کړه. په 1906 کې پیری کوري په  پاریس کې د سړک په سر په یوه پېښه کې مړ شو. ماري په 1911 کې د کېمیا په برخه کې د پولونیم او رادیم د عناصرو د کشفولو په خاطرد نوبل جایزه وګټله. دې دغه عناصر د هغه تخنیکونو په کارولو سره کشف کړل، چې هغې د راډیو اکټیو ایزوټوپونو د جلا کولو لپاره اختراع کړي و.
سرچینې
وېشنيزه:فرانسویان
دېمونا
دېمونا (په عبری کې: דימונה) د  اسرائیل رژیم د ښارونو څخه  یو ښار دی چې د  اسرائیل سوېل ولایت کې  او د  نگب په دښته کې موقیعت لری.
د اسرائیل اټمی بټۍ د دغه ښار سوېل کې په لس کیلومټری پروت دي.
ډنډ او پټان ولسوالۍ
ډنډ او پټان ولسوالۍ د افغانستان د پکتيا ولايت یوه ولسوالۍ ده.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
ټي اېي ټي بي
ټي اېي ټي بي (په انگرېزي: TATB triaminotrinitrobenzene) د پوځي چاودونکي موادو څخه دي چی د توغندو او اټمي (ذروي) وسلو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. د ټي اېي ټي بي چاودونکي انرژي او حساسیت د ټي اېن ټي، هیکسوجن او پینټریټ په مقابله کی کم دي.
پېژندنه
ټي اېي تي بي د نیتروژن د ترکیبونو څخه یوه آغېزمندي چاودونکي توگه ده. کیمیاوي فورمول یی C6H6N6O6  دي. ټي اېي ټي بي ژېړه کريسټالي ماده ده چی یوازې په عضوي موادو کی ويلېژي. چاودونکي سرعت یی ۷،۹۷۰ متره په ثانيه کی دي او چاودونکي انرژي یی ۸۲۹ کیلو کالريه دي.
وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
د قزاقستان ایداري وېش
د قزاقستان هیواد د ولایتونو نوملړ (د قزاقستان هیواد آیالاتونه) په قزاقي облыстар) په روسي области)
گردېز ولسوالۍ
گردېز ولسوالۍ د افغانستان د پکتيا ولايت یوه ولسوالۍ ده. دا ولسوالۍ د سمنگان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
بلوا (اړودور)
بلوا/اړودور د مدني بې نظمې يوه بڼه ده، په کوم کې چې عموماً د يوې ډلې له خوا د واکمنۍ، شتنمنۍ يا خلکو په وړاندې له تاوتريخوالی ډک عام خلل په حالت کې منځ ته راځي.
عموماً په بلواوو کې د دولتي يا شخصي شتمنۍ له منځه تلل پېښېږي. موخه ګرځېدلې شتمنۍ د بلوا او د بلواګرو تمايل ته په کتنې سره توپير مومي. شونې ده په هدفونو کې دوکانونه، موټرې، رستورانتونه، دولتي ادارې او مذهبي ودانۍ شامل وي.
بلواوې ډېر ځله د نيوکو/شکايتونو يا مخالفتونو له امله منځ ته راځي. له تاریخي اړخه، بلواوې د بې وزلۍ، بې روزګارۍ، د ژوند د غريبو شرايطو، حکومتي فشارونو، مالياتو يا بېګار، د توکميزو ډلو (د توکم بلوا) يا مذهبي ډلو (فرقه يي تاوتریخوالی، ټولوژنه) تر منځ د ټکرونو، د سپورټ د مراسمو د پایلو (د سپورټ بلواوې، فوټبال لوچکي/بدماشي)، يا له حقوقي لارو چارو څخه ناهيلي، د کومو له امله چې د شکايت دليل پيدا کېږي، له امله منځ ته راغلي دي.
په داسې حال کې چې شونې ده ځينې اشخاص د بلوا د مشرۍ يا مديرت هڅه وکړي، عموماً بلواوې له نامنظمو ډلو څخه جوړې وي، کومې چې ډېر ځله «ګډې وډې او د ډله ييز چلند ښودنه کوي». داسې ډېر شواهد شته چې ښيي بلواوې غېر معقولې، د رمې په څېر چلند (کله يې د غوغا/ازدحام ذهنيت بولي) نه دي، بلکې په حقيقت کې د معکوسو ټولنيزو اخلاقو پيروي کوي.
عموماً له بلواوو سره مقابله کول د پوليسو د ځواکونو لپاره ستونزمن هدف وي. شونې ده دوی د اوښکو ګاز يا سي ايس ګاز (د اوښکو يو ډول پیاوړی ګاز دی) وکاروي، ترڅو بلواوې کنترول کړي. همدا راز شونې ده چې د بلواوو پوليس د کنترول لپاره کمې وژونکې لارې چارې وکاروي، د بېلګې په ډول په هغو ټوپکو ډز کول چې نرمې ګردې سرګلولې ولي، کومې چې شخص ټپي کوي يا بلواګر په اسانۍ سره د نيولو لپاره وړ ګرځوي.
ډلبندي
د خوراک بلواوې د حاصل د ناکامۍ، د خوراک نامناسبې زېرمې، احتکار، د خوراک مسموميت، يا د ملخانو په څېر خزنده ګانو د بريدونو په پایله کې منځ ته راځي. کله چې عام خلک له دا ډول شرايطو څخه ناهيلي شي، شونې ده چې ځينې ډلې په دوکانونو، کروندو، کورونو يا حکمتي ودانيو بريدونه وکړي تر څو ډوډۍ يا د غلو دانو يا مالګې په څېر د نورو اصلي خوراکونه تر لاسه کړي. ټي.ايس. اشټون د ډبرو سکرو ايستونکو په منځ کې د خوراکونو د بلواوو په اړه د خپلې مطالعې په ترڅ کې ليکلي دي «په حقيقت کې د کان کيندونکو بلواوې د بنسټيز څه په اړه دي: دا د لوږې په وړاندې د نارينتوب طبيعي غبرګون و». چارلس ويلسن ويلي، «د خوراک د نرخونو نامنظم زياتوالي په ټاين کې «کيل مين» (کيل مين يوه ډله خلک و چې په بېړيو کې يې کار کاوه) اړ کړل چې په ۱۷۰۹ز کال کې بلوا وکړي، په ۱۷۲۷ز کال کې په فالماوت کې د قلعي د کان کيندونکو غلې دانې لوټ کړې». په ۱۹۷۷ز کال کې، مصري خوراک بلواوې، وروسته له دې چې د خوراکي توکو مرستې ودرېدې او نرخونه لوړ شول نو سلګونه زره خلکو په بلوا لاس پورې کړ.
ورګو سوپرکلستر
ورګو سوپر کلستر (د سنبلې سوپر کلستر(خوشه) یاهم (د کهکشانونو سوپر سرای) د کهکشانونو یوه محلي سیمه ده چې پکې د کهکشانونو محلي ګروپ موقیعت لري. په یاد ګروپ کې زمونږ د موقیعتی کهکشان (د شیدو لار کهکشان) او اندرومېدا کهکشان ترڅنګ ۳۰ کهکشانونه موقیعت لري.
دیاګرام
تصویر ښوی لور ته د حراکت وړ دی. په پورتنی تصویر کې په راوم (فضا) کې د ځمکې موقیعت ښودل شوی.
بلوا (اړودور)
ډلبندي
سياسي بلوا د سياسي موخو لپاره بلوا ده، يا هغه چې د سياسي اعتراض څخه منځ ته راځي.
د زندان بلوا، د زندان د اداره کوونکو، زندان د مشرانو يا نورو بنديانو د نورو ډلو په وړاندې د يوه ډله بنديانو له خوا د پراخه مقياس د شريکې بلوا يا خرابۍ يو لنډ مهالی کار دی. عموماً د شکايت د څرګندولو، په زوره د بدلون يا د تېښتې د هڅې لپاره کېږي.
د سپورټ بلوا لکه د نيکا بلواګانې کېدای شي هغه مهال پيل شي، کله چې يوه ټاکلې لوبډله يا يا لوبغاړی لوبه ګټي يا يې بايلي. شونې ده چې د دواړو لوبډلو مينه وال هم سره جګړه وکړي. شونې ده د سپورټ بلواوې د لوبډلو تر منځ د اتلولۍ د سيالۍ، د اوږدې مودې سياليو يا د نمرو د نژدې کېدو پر مهال پېښې شي. په متحده ايالاتو کې سپورټ د بلواوو تر ټولو عام لامل دی چې د نژدې له نيمايي څخه زياتو سياليو او لوبو سره ملګری وي. په متحده ايالاتو کې عموماً د سپورټ ټولې بلواوې د ګټونکې لوبدلې په ښار کې منځ ته راځي.
اغېزې
په ورته توګه، د ۲۰۰۵ز کال د فرانسې مدني ناکراري تر درې اونيو پورې وغزېده او نږدې درې سوه ښارونو ته وغزېده. د پېښې په پای کې، له ۱۰،۰۰۰ زيات نقليه وسايط ويجاړ شوي او له ۳۰۰ زياتې ودانۍ سوځول شوې وې. له ۲۸۰۰ څخه زيات شکمن بلواګر نيول شوي وو او ۱۲۶ پوليس او د اور وژنې کار کوونکي ټپيان شوي وو. له دوه سوه ميلیونه يورو څخه زيات زيان اټکل شوی و.
د بلوا مديريت او قوانين
عموماً بلواوې پوليس سبمالوي، که څه هم په هر هېواد کې دا طريقې بدلې دي. شونې ده په هغو لارو چارو او وسلو کې چې پر دې مهال وکارول شي، بريد کوونکي سپي، د اوبو وسلې، پلاستيکي مرمۍ، د ربړ مرمۍ، د مرچکو شيندل، د وهلو نرم لرګي او وړونکې ډلګې شاملې وي. ډيری پوليس ځواکونه د پوليسو د نظم د حالت لپاره ټاکلي برخې لري. ځمکنۍ ملاتړ ډله (لندن)، ځانګړې ګزمې ډله (لندن)، «Compagnies Républicaines de Sécurité» (فرانسه)، «Mobiele Eenheid » (هالنډ) او د نيولو واحدنه (المان) یې ځينې بېلګې دي.