cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پغمان ولسوالۍ
د پغمان ولسوالۍ د کابل ولايت لوېديځې برخه کې پرته ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۲۰۰۰۰ وگړو ته رسېږي او نږدې ۲۰۰۰۰ نور وگړي ئې را ستانه شوي کډوال وو. د پغمان د ولسوالۍ ۷۰٪ وگړي پښتانه ، او پاته ۳۰٪ برخه دېگانان جوړوي. د پغمان د ولسوالۍ په لوېديځ ، یا غرب خوا کښې ئې ، د وردک او د پروان د ولايتو سره پولې لري ، همداراز دغه ولسوالۍ ، په شمال لوري ئې یا په نورسوړيزې خوا کښې ئې ، د شکردرې د ولسوالۍ سره ، اَو په ختليځې یا شرقي خوا کښې ئې د کابل د ښار سره ، او سوېل ختليځ یا جنوب شرقي لوري ته ئې د چار آسياب ولسوالۍ سره خپلې پولې شِريک کوي. د پغمان ولسوالۍ پلازمېنه د پغمان د ښارگوټي په نامه يادېږي او همدا ښارگوټی د پغمان د ولسوالۍ په سوېل ختليزې برخې کښې شته یا سته فرمایل شوی دئ.
په افغانستان کې د جگړو پر مهال د پغمان ولسوالۍ يوه د هغو ولسواليو څخه وه چې ډېر زيان ورپېښ شوی وو ، د دغې ولسوالۍ ۵۰٪ ودانۍ په بېلابېلو جگړو کې له مېنځه تللي وو. په افغانستان کې د بېلابېلو وختونو جگړو گېڼ شمېر خلک د پغمان ولسوالۍ نه بېځايه کړلي وو. د دغې ولسوالۍ تر ټولو اهم عايدات د کرهڼې ، مالدارۍ او مزدورۍ له لارې لاس ته راځي.
د پغمان ولسوالۍ اداري وېش
د پغمان په ولسوالۍ کې ۱۰۷ کلي دي:
سرچينې
وېشنيزه:د کابل ولسوالۍ
سيد داود تړون
سيد داود تړون ( - ۱۹۸۰ ز.) يو افغان پوځي افسر او د افغانستان د څارگرې ادارې مشر و. هغه د خلق د گوند غړی هم و. د افغانستان پخواني دولتي چارواکي هغه د ۱۴ د فېبروري، ۱۹۷۹ ز. کال کې د کابل هوټل په نښته کې د امريکا د پخواني سفير اډولف سپايک ډبز په وژل کېدو کې پړ گڼي. هغه د افغانستان د پخواني ولسمشر حفيظ الله امين د نژدې او باوري کسانو څخه و.
وېشنيزه:د خلق د گوند غړي
ژولرغونپوهنه
ژيو لرغونپوهنه هغه څيړنيز دسپلين دۍ چي د لرغونو زمانو د ژونديو موجوداتو د پيدايښت او د هغوۍ تر منځ د اړيکو وده او د ودي لوري څيړي. دا د لرغونپوهني يوه بشپړه ونکې برخه ده. لرغونپوه څيړونکۍ د لرغونپوهني د ميتودونو پر بنسټ د سپړنو په ترځ کي د ژوپوهنې لپاره د څيړني مواد او منابع را برسيره کوي. د حيواناتو هغه پاته شوني چي د سپړنو په ترځ کي تر لاسه کيږي ، د ژيوپوهني لپاره ډاډ مني سرچيني دي.
ار خيو زولوژي څه شی ده ؟
دارخيو زولوژي دنوم څخه پرته ، کيدای شي چي دا پوهنه د ( Zoo-archaeologie ) زوارخيو لوژي په نوم هم ونومول شي. په هغه صورت کي به ژيولرغونپوهنه تر يوه تاکيد وروسته د ژيوپوهني ( زيولوژي ) يوه برخه و منل شي. په هر ترتيب داپه حقيقت کي د لرغونوژويو، اړوند اثارو او موادو کارول دي چي د دې پوهي هويت ټاکي ، خو د ارخيو زولوژي تر نوم د زو ارخيولوژي نوم په ښه توگه د دې پوهي د هڅو او څيړنولورې په گوته کولای شي. لرغونپوهان د سپړنو په کار کي د حيواناتو پاتي شوني د ژويوپوهني د ميتودودونو په کارولو سره د هغو پاتي شونو د پيژندلو توان تر لاسه کوي ، خو د ارخيو زولوژي نوم د يوه عادت او منل شوي دود په څير دوام لري. د دي تر څنگ يو نړيوال سازمان هم د ارخيو زولوژي په نوم شته ، چي لنډون يې ( ICAZ ) يا ( International Council for Archaeozoology ) کارول کيږي.
انسانان چي ښکاري او ټولونکي وه :
د مځکي پر مخ د انسان ( ٩٠ ) په سلو کي ژوند ، د انسان ډوله ژوندي موجود په حالت او څيره کي تير شويدۍ. لومړۍ ډير اړ ، بيا ښکاري او ټولونکي پاته شويدي. د هغه انسان ډولو ژويو ټول خواړه لکه د نورو حيواناتو په ډول طبيعي ، کلک او اومه وه. هغه وخت لا د انسان ډوله ژويو او نورو حيواناتو تر منځ اړيکو د طمعي او اړتيا پر بنسټ تکيه درلوده. د هغه وخت انسان ډوله ژويو په زياته پيمانه د نورو حيواناتوپه وسيله د ښکار شوي ژويو پاته شوني ،لوی او واړه مړه شوي حيوانات ، د بيلگي په توگه ( Mollusken موليوسکن * ) څخه گټه اخستل کيده او د را ټولولو چاري هم دود وې. هغه انسان ډوله ژويو د نورو ژويو سره يوځاي په يوه حيواني وحشي او غرنۍ نړۍ کي ژوند درلود او د ژوندانه دبل ډول او بيل ژوند سره يې هيڅ او يا ډيره لږ اشنايې لرله.
همدا اوس لا هم په نړۍ کي د ټولولو او او ښکار کولو طريقې او چاري دود دي. هغوۍ په منظمه توگه يودبل په وړاندي فارغ وختونه کاروي ، د افريقا په ( کا لاهاري _ ويستاين ) کي ځنگلي انسانانو د خپل ځانونو لپاره په اونۍ کي دري ورځي د ښکار لپاره بيلي کړيدي. د هغوۍ د اوسني ژوندانه د حالاتو څخه يو نسبي ورته والۍ چي د پخوا نيو زمانو راټولونکي او ښکاري انسانانو د ژوندانه شيوه او ډول څنگه و، تر لاسه کولای شو.
کليوال انسانان : د حيواناتو دکورني کولو چاري :
د ليري تاريخي دورو څخه راوروسته ،په پيل کي انسان ډوله او بيا انسانانو د خپل ځان لپاره لومړۍ په ځانگړي او بيا په ډله ايزه توگه د خوړود پيدا کيدو چاري تر سره کولې او د خوړلو مواد يې برابرول ، چي ورسره سم د حيواناتو د کورنې کولو پروسه هم پيل شويده. دا پروسه هغه مهال زياته گړندۍ شوه چي د خواړو زيرمي کولو ته اړتيا پيښه شوه ، پخوانيو انسانانو به وحشي اوغرني حيوانات نيول او هغه به يې په کورونو کي ساتل ، او حيواناتو ته به يې هم د خواړو لپاره واښه او نباتات کورونو ته راوړل ، په دې ترتيب ورورو دحيواناتو او نباتاتو د اهلي کيدو يا کورني کيدو زمينه برابره شوه. دا شيوه او وړانديز يو له هغو روشونو څخه دۍ چي يقيني گڼل کيدای شي. او د هغو څيړنو سره ورته والې څرگنده وي چي په اوسنيو ټولنو کي د څيړونگو له خوا ترسره شويدي. زيات څيړونگي په دي باور دي چي دا پروسه په اني او گړندۍ توگه نه ده تر سره شوې ، په اوسني مهال کي هم د دې پروسې لپاره پر له پسې کار اونور بيلا بيل فکتورونه لکه : د انسانانو کلتوري اوښتون ؛ ( همدا ډول نوي تخنيکي چاري ) د ټولنيزونهادو بدلونونه ؛ ( د بيلگي په توگه په گڼ ميشتو ټولنوکي د يوځاي کيدو پروسه ) او د دي ټولو تر څنگ د محيط او چاپيريال بدلون ؛ دا ټول د موثرو فکتورونو په توگه وړاندي شويدي.
الکساندر برکمن
برکمن د روسیې دسترواکۍ د ویلینا سیمې (اوس مهال د لیتوانیا، ویلنوس سیمه) په یوه یهودي کورنۍ کې وزېږېد او په ۱۸۸۸ زکال کې متحده ایالاتو ته کډوال شو. هغه په نیویارک ښار کې ژوند وکړ او همالته له انارشیست خوځښت سره مل شو. هغه یو مهال په انارشیستې ایما ګولډمن مین و او بیا د هغې تلپاتی ملګری شو. په ۱۸۹۲ زکال کې، هغه د اعمالو له مخې د تبلیغ په موخه د هومستډ اعتصاب پر مهال د سوداګر هنري کلي فریک د ترور هڅه وکړه، خو بریالی نه شو او د هماغه له امله یې ۱۴ کاله په بند کې تېر کړل. له زندان څخه د هغه تجربه له بند څخه د یوه انارشیست د خاطراتو (Prison Memoirs of an Anarchist) په نوم د هغه لومړنی کتاب و.
له بند څخه له خوشي کېدو وروسته، برکمن د مورنۍ خاورې (Mother Earth) په نوم د ګولډمن د انارشیستي مجلې د مدیر مسئول په توګه کار وکړ او بیا یې وروسته د چاودنې (The Blast) په نوم خپله مجله تاسیس کړه. په ۱۹۱۷ زکال کې برکمن او ګولډمن دواړه د تازه وضع شوي پرېکړه لیک پر وړاندې د توطئې په تور په دوه کاله بند محکوم شول. له بند څخه له خوشي کېدو وروسته – له سلګونو نورو کسانو سره – روسیې ته تبعید شول. برکمن او ګولډمن په پیل کې د هغه هېواد له بلشویکي انقلاب څخه ملاتړ وکړ، خو ډېر ژر پښېمانه شول او د واک د ترلاسه کولو او نورو انقلابیونو د ځپلو په موخه یې د شوروي له خوا له ترور څخه د ګټنې پر وړاندې خپل مخالفت څرګند کړ. هغوی د ۱۹۲۱ زکال په وروستیو کې شوروي اتحاد پرېښود او او په ۱۹۲۵ زکال کې یې د خپلو تجربو کتاب د بلشویکي اسطورې (The Bolshevik Myth) تر نامه لاندې خپور کړ.
لومړني کلونه
اووسی اوسیپوویچ برکمن د لیتوانیا په ویلینوس ښار (هغه مهال ویلینا نومېده او د روسیې په سترواکۍ کې د ویلینا ایالت برخه و) وزېږېد. هغه د یوې یهودي لیتوانیايي کورنۍ څلورم او کوچنی زوی و. د هغه پلار اوسیپ برکمن د چرم یو بریالی سوداګر او مور یې، یتا برکمن (کورنی نوم یې ناتانسون و) له یوې بډایې کورنۍ څخه وه.
په ۱۸۷۷ زکال کې اوسیپ برکمن ته د یوه بریالي سوداګر په توګه دا حق ورکړل شو چې د روسیې په سترواکۍ کې یهودیانو ته له ځانګړې شوې محدودې سیمې کډه کولای شي. د هغه کورنۍ سن پترزبرګ ته کډه وکړه، هغه ښار چې هلته وړاندې د یهودانو ژوند کول منع و.په اووسي یې هلته  د الکساندر روسي نوم کېښود. هغه د کورنۍ او ملګرو ترمنځ په ساشا نوم پېژندل کېده. برکمنان د اوړي په یوه کور کې د خدمت کوونکو په لرلو آرامه ژوند تېراوه. برکمن جمنازیوم ته شامل شو او هلته یې د سن پترز برګ له مخکښو ځوانونو سره یوځای کلاسیکې زده کړې وکړې.
برکمن په ځوانۍ کې د مخ پر ودې راډیکالیزم تر اغېز لاندې و، چې د روسیې په پلازمېنې کې یې د کارګرانو ترمنځ وده لرله. د سیاسي ترورونو کچه په ۱۸۸۱ زکال کې د بم په چاودنې چې تزار دویم الکساندر په کې ووژل شو، خپل اوج ته ورسېده. په ورته مهال د هغه کورنۍ اندېښمنه وه – د هغوی اندېښنه سمه وه، هماغه ډول چې څرګنده شوه – چې کېدای شي د تزار مړینه به د یهودیانو او نورو لږه کیو ډلو د ځپلو لامل شي، برکمن هم د هماغه مهال د راډیکال نظریاتو له دې ډلې له پوپولیزم او نیهیلیزم سره لېوالتیا پیدا کړه. هغه مهال چې د هغه د خوښې وړ ماما مارک نتانسون د انقلابي چارو له امله په اعدام محکوم شو، ډېر خواشیني شو.
وروسته له هغه چې برکمن تازه ۱۲ کلن شو، پلار یې مړ شو. د هغه کار او کسب باید پلورل شوی وای او کورنۍ یې هم په سن پترزبورګ کې د ژوند کولو حق له لاسه ورکړ. مور یې یتا کورنۍ کونو ته چېرې چې د هغه ورور ناتان ژوند کاوه یووړه. برکمن د ژمناستیک د زده کوونکي په توګه په جمنازیوم کې کلکه ژمنه کړې وه چې خپلو زده کړو ته به دوام ورکوي، خو د وخت په تېرېدوسره هغه د رمان په لوستولو خپل وخت تېرول پیل کړل. یو له هغو کتابونو څخه چې د ده د پام وړ وګرځېد، د ایوان تورګنیف د پلرونو او زامنو (Fathers and Sons) ناول (۱۸۶۲ زکال) و چې نهیلیسي فلسفي بحث په کې شوی و، خو هغه کتاب چې په رښتیا یې هغه راوپاروه، د نیکولای چرنیشفسکي د ۱۸۶۳ زکال ناول ، څه باید وکړو؟ (What Is to Be Done?) و. برکمن احساس کاوه چې له مخکښ اتل رحمتوف څخه یې الهام اخیستی چې لېوالیتا یې لرله، شخصي خوښۍ او کورنۍ اړیکې د خپلو انقلابي موخو په لار کې قرباني کړي.
ډېر ژر برکمن په ښوونځي کې له هغې ډلې سره مل شو، چې انقلابي ادبیات یې لوستل او د هغو په اړه یې بحث کاوه، هغه ادبیات چې د نوي تزار درېیم الکساند د واکمنۍ پر مهال ممنوع و. هغه به ممنوعه مطالب د نورو زده کوونکو ترمنځ وېشل او یو شمېر راډیکالې لیکنې به یې کولې او له ښوونځي څخه په غلا کړو وسایلو به یې چاپ کولې. هغه د «خدای شتون نه لري» تر عنوان لاندې مقاله وړاندې کړه چې د «وخته وړاندې بې خدايي، خطرناکو لېوالتیاوو او انقیاد» له امله د تنبیه په ډول په یو کال ټیټ ټولګي کې کېنول شو.
برکمن پرېکړه وکړه چې متحده ایالاتو ته کډوال شي. هغه مهال چې ورور یې د طبي زده کړو په موخه په ۱۸۸۸ زکال کې جرمني ته ته، برکمن له دغې موکې څخه ګټنه وکړه، له هغه سره یې د لارې ملتیا وکړه او له هغه ځایه نیویارک ښارته لاړ.
نیویارک ښار
برکمن نیویارک ته له رسېدو سره سم چېرې چې هغه هېڅوک نه پېژندل او په انګلیسي یې هم خبرې نه شوې کولای، له هغو ډلو سره په ملتیا چې په ۱۸۸۶ زکال کې یې د های مارکېټ په بم اېښودلو کې د محکوم کسانو د آزادۍ لپاره هڅې کولې، په یو انارشېست واوښت. هغه په متحده ایالاتو کې د آزادۍ د مخکښانو په نامه لومړي یهودي انارشېست ډلې سره یوځای شو. دغه ډله د کارګرانو نړیوالې ټولنې ته چې د های مارکېټ تورن کسان ورته اړوند و، اړونده وه، هغو چې د های مارکیټ کسان یې شهیدان بلل. له دې امله چې د دغې ډلې ډېری غړو د جامو د صنعت په برخه کې کار کاوه، د آزادۍ مخکښانو ډلې د جامو جوړوونکو شرکتونو پر وړاندې په اعتصاب کې ونډه واخیسته او په دغه ښار کې یې د لومړۍ یهودي کارګري اتحادیې جوړېدو ته لار برابره کړه. ډېر وخت یې و نه نیو چې برکمن د دغه سازمان په یو مخکښ کس واوښت.
ډېر ژر برکمن په متحده ایالاتو کې د مخکښ انارشېست یوهان ماسټ تر اغېز لاندې راغی چې د اعمالو له لارې د پروپاګند او تبلیغ پلوی و؛ هغه هڅه یا تاوتریخوالی چې یاغیتوب ته د ټولګو د هڅولو په موخه ترسره کېږي. هغه د ماسټ ورځپاڼې فریهیټ (Freiheit) ټایپ کوونکی شو.
ستورۍ منگل
ستورۍ منگل (په انگرېزي:Storai Mangal) د افغانستان د تياتر او سينما يوه پېژندل شوې څېره ده، نوموړې د ننگرهار ولايت په ډکه نومې سیمې کې زېږېدلې. پلارنی ټاټوبی ېې د پکتيا ولایت دی .په تېرو وختونو کې ېې په ډېرو کورني او بهرنيو جایزو او ستاینلیکونو نازول شوې. ستورۍ منگل د افغانستان د گوتو په شمېر ښځينه و ممثلينو څخه ده چې هم ېې په کورنيو فلمونو کې برخه اخيستې او هم ېې د گوتو په شمار بهرنيو فلمونو کې د هندي لوبغاړو سره ونډه اخيستې.
مخينه
د ستورۍ منگل پلرنی ټاټوبی د پکتيا ولايت دی. هغه په خټه منگل ده. پلار ېې د پوليسو ژاندارم و چې د هيواد په بېلابېلو سيمو او ولايتونو کې ېې خپله پوځي دنده ترسره کړې. ستورۍ درې وروڼه او څلور خويندې لري. ستورۍ هم لکه د نورو افغانانو پشان د جگړې له کبله په کال ۱۹۹۲ز کې له هېواده کډوالۍ ته اړ شوې او لرې پښتونخوا کې مېشته شوه. هلته ېې تر ۱۹۹۸ز پورې ژوند وکړ بيا ېې د هالنډ په لور مخه کړه. له ۲۰۰۸ز کال راپدېخوا په انگلينډ کې اوسېږي او هلته د کډوالۍ شپې ورځې تېروي.
زده کړې
ستورۍ منگل خپلې لومړنۍ او منځينۍ زده کړې په کابل کې پیل او هلته ېې تر بکولريا پورې بشپړې کړيدي.
دندې
په ١٣٥٢ کال کې په راډيو افغانستان کې مقرره شوه او د راډيويي نندارو او د راډيو ډرام د پروديوسر په توگه يې دندې تر سره کړي. ميرمن منگل د سياه موى جلالي، کج راه، او الماس سياه په فلمونو کې يې کار کړى دى. د ميړانه، وياړ، د وطن مور، سپينه ادې او نورو ټلويزيوني نندارو کې ېې هم کار کړى دى.
ميرمن منگل د سياه موى جلالي، کج راه، او الماس سياه په فلمونو کې يې عمومي کردار ادا کړی. د ميړانه، وياړ، د وطن مور، سپينه ادې او نورو ټلويزيوني نندارو کې ېې هم کار کړى دى. ستورۍ منگل د فلمونو تر څنگ د افغانستان په ملي ټلويزيون کې د يوې خپرونې کوربنه هم پاتې شوې چې د کاروان حله ټلويزيوني خپرونه نومېده او د کورنی ژوند راډيويي خپرونه ېې هم د يادولو وړ ده. دې سره ېې د راډيويي خپرونو په لړ کې پرله پسې ډرام ، داستان، تمثيل ، د ډرامې او ټلويزيوني خپرونو په لړ کې ېې دتمثيل، فلمونو نرېشن او دوبلې په برخه کې کارونه ترسره کړي او همدارنگه ېې د کابل تياتر څخه د وياړ او شمله په نوم تياتر وړاندې کړی.
په کډوالۍ کې بوختياوې
په ١٩٩٢ کال کې پيښورته کډه شوه او دوه کاله وروسته يې د بي بي سي له تعليمي پروژو سره په کار پيل وکړ.د نوي کور نوي ژوند په راډيويي ننداره کې يې لومړى د کونډې او بيا د بس بي بي رولونه لوبولي. په ١٩٩٨ ز کال کې هالينډ ته ولاړه او تر2008 زکال پوری د اوتريخت په ښار کې اوسيدله. واده يې کړى دى او شپږ ماشومان لري چې درې زامن او درې لوڼې دي. ميرمن منگل د هجرت د فلم پروديوسره ده چې په هالينډ کې جوړ شوى دى. ستوری منگل په همدي فلم کې يې د يوې افغان کډوالې مېرمن رول هم لوبولی چې تشويشې جميله نومېږي. ستورۍ منگل په ۲۰۰۸ م ز کال له هالنډ څخه ېې د انگلينډ په لورکډه وکړه. او س هلته وروسته له ۱۰ کاله يوازېتوبه ،بېرته د خپل خاوند گلاب زاده سره يو ځای شوه. ياده دې وي چې مېرمن ستورۍ منگل خپل سکه اولادونه نه لري او پورته ياد شوي شپږ اولادونه د نوموړې د خاوند د لومړنۍ مېرمن څخه ورپاتي دي. مېرمن منگل ډېره زړوره پښته ده، اوله هېواده بهر فرهنگي هڅې يې د ستايلو وړ دي. ستورۍ منگل په بهر کې هم خپلو هنري کارونو باندې لگيا ده او تر ډېره د بهر مېشتو افغان ټولنو په خپرونو او غونډو کې ېې برخه اخيستې او د ټولنو له اړخه هم ستايل شوې ده. دم مهال په لندن کې مېشته ده.
وېشنيزه:پښتنې لوبگرانې وېشنيزه:پښتنې
ویلیم لویډ ګریسون
ویلیم لویډ ګریسون (د ۱۸۰۵ ز کال د ډسمبر ۱۰مه – د ۱۸۷۹ ز کال د مې ۲۴مه) یو نامتو امریکایی مسیحي، د غلامۍ د له منځه وړلو پلوی، ژورنالیست، د رایې د حق مدافع او ټولنیز اصلاح‌غوښتونکی و. دی تر ډېره د خپلې ورځپاڼې «لېبرېټر» (The Liberator) په خاطر مشهور دی، چې په ۱۸۳۱ ز کال کې یې بنسټ کېښود او په بوسټون کې یې خپره کړه. دا ورځپاڼه تر هغه مهاله خپرېده، چې په ۱۸۶۵ ز کال کې د متحدو ایالتونو اساسي قانون اصلاح شو او غلامي له منځه لاړه. ګریسون «عدالت‌پالنه» بنسټیزه کړه او د امریکا د دولت ذاتي اعتبار یې په دې خاطر رد کړ، چې په جګړه، امپریالېزم او غلامۍ کې ښکېلتیا دولت ظالم او فاسداوه. ګریسون په لومړیو کې د یوه اصل په توګه له تاوتریخوالي سره مخالفت وکړ. د کورنۍ جګړې په پیلېدو سره یې خپل پخواني اصول پرېښودل او وسله‌والې مبارزې او د لېنکلن دولت یې ومنل. دی د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې له بنسټګرانو نه و او په متحدو ایالتونو کې یې د غلامانو آزادۍ ته بې‌درېغه تبلیغ وکړ.
ګریسون د ښځو د حقونو په برخه کې هم د یوه کلک مدافع په توګه را څرګند شو او په غلامۍ ضد ټولنه کې د یوه څرګند بدلون د رامنځته کېدو لامل شو. ګریسون په ۱۸۷۰یمه ز لسیزه کې د ښځو د رایې د حق غورځنګ پر رسا غږ بدل شو.
د ژوند لومړي وختونه او زده‌کړې
ګریسون د ۱۸۰۵ ز کال د ډسمبر میاشتې په ۱۰مه نېټه د «ماساچوسټ» ایالت په «نیوبوري پورټ» ښار کې وزېږېد، مور او پلار یې د اوسنۍ کاناډا له «نیوبرانزویک» ایالت نه را کډوال شوي وو. پلار یې «ابیجا ګریسون» بېړۍ چلوونکی و، «له ناروغو او معلولو بېړۍ چلوونکو سره د مرستې قانون» له مخې یې، د امریکا اسناد اخیستي وو او خپله کورنۍ یې په ۱۸۰۶ ز کال کې «نیوبوري پورټ» ښار ته راوستې وه. په ۱۸۰۷ز کال کې د متحدو ایالتونو د بندیز قانون بریتانیا ته د زیان رسولو په موخه، د امریکا د سوداګریزو بېړیو د کمښت لامل شو. مشر ګریسون بېکاره شو او په ۱۸۰۸ ز کال کې یې خپله کورنۍ پرېښوده. د ګریسون مور«فرانسېس ماریا لویډ» وه، ویل کېږي چې لوړه، جذابه او کلکه مذهبي ښځه وه. دې د خپل زوی ویلیم منځنی نوم «لویډ» کېښود ،تر څو خپل کورنی نوم وساتي. اغلې فرانسېس په ۱۸۲۳ ز کال کې د «مریلنډ» ایالت په «بالټیمور» ښار کې مړه شوه.
ګریسون د ځوانۍ په دوره کې په کور کې جوړ شوی د لېمو شربت خرڅاوه او له کورنۍ سره د مرستې لپاره یې لرګي راټولول. ګریسون د ۱۳ کلنۍ په عمر په ۱۸۱۸ ز کال کې له «نیوبوري پورټ هېلرډ» ورځپاڼې سره د مبتدي اوډونکي [یعنې کار زده‌کوونکي] په توګه کار پیل کړ. ورپسې یې د مقالو پر لیکلو پیل وکړ او تر ډېره یې د «اریسټیډس» په مستعار نامه خپرولې. (اریسټیډس د اتن یو سیاستوال او جنرال و، چې «عادل» یې لقب و). ګریسون به کاغذ ته له اړتیا پرته خپلې لیکنې ټایپ کولی شوای. کله یې چې د زده‌کړې دوره پای ته ورسېده، ګریسون د «نیوبوري پورټ فري پرېس» یوازنی مالک، اېډېټر او چاپوونکی شو. دا ورځپاڼه د یوه کوچني ښار په کچه وه او ګریسون په دې ورځپاڼه کې په کار کولو سره داسې مهارتونه زده کړل ،چې وروسته یې په ملي کچه د یوه مشهور لیکوال، ویناوال او خپرندوی په توګه ګټه ترې واخیسته. په ۱۸۲۸ز کال کې د ماساچوسټ ایالت په بوسټون ښار کې د «نېشنل فېلنتروپېسټ» خپرنۍ اېډېټر شو، دا لومړنۍ امریکايۍ خپرنۍ وه، چې قانوني اعتدال یې بنسټیز کاوه.
ګریسون په ۱۸۲۰مو ز کلونو کې له غلامۍ ضد غورځنګ سره یوځای شو او د وخت په تېرېدو سره یې هم د امریکايي ښکېلاک ټولنه او هم د هغو اشخاصو تدریجي نظرونه رد کړل، چې په دغه غورځنګ کې ښکېل وو. ګریسون د خپلو غلامۍ ضد لیدلورو د ملاتړ لپاره «لېبرېټر» ورځپاڼه جوړه کړه او په ۱۸۳۲ ز کال کې یې د دغې ورځپاڼې د لوستونکو له منځه د «نیو انګلنډ د غلامۍ ضد ټولنه» تنظیم کړه. دا ټولنه د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې ته پراخه شوه او دریځ یې دا و چې غلامي باید ژر تر ژره له منځه لاړه شي.
وروستی ژوند او مړینه
ګریسون به ډېر وخت په کور کې له خپلې کورنۍ سره تېراوه. هره اونۍ به یې خپلو بچیانو ته لیکونه لیکل او د خپلې ناروغې مېرمنې «هېلن» پالنه به یې کوله. هېلن د ۱۸۶۳ ز کال د ډسمبر میاشتې په ۳۰مه نېټه یوه کوچنۍ مغزي سکته کړې وه او په کور کې به کلکه بستري کېده. اغلې هېلن د ۱۸۷۶ ز کال د جنورۍ میاشتې په ۲۵مه نېټه د سږو د ناروغۍ له امله مړه شوه. د ګریسون په کور کې د هېلن د تدفین مراسم ترسره شول. ګریسون غمونو په مخه کړی و، سخته تبه یې وه او په خپله کوټه کې پروت و، له همدې امله، له خلکو سره لیده کاته ترې پاتې وو. ونډل فیلیپس د خلکو تکریم وکړ او د ګریسون د غلامۍ ضد ډېر پخواني ملګري ورته راغلل، تر څو خپل ځانګړی تسلیت څرګند کړي.
ګریسون ورو ورو د مېرمنې د مړینې له غمه په ښه کېدو شو، خو له هغې سره د یوځای کېدو په هیله یې د معنویت محفلونو ته مخه کړه. ګریسون په وروستي ځل په ۱۸۷۷ ز کال کې انګلستان ته لاړ او هلته یې له جورج ټامپسون او د بریتانیا د غلامۍ ضد غورځنګ له نورو پخوانیو ملګرو سره وکتل.
ګریسون د بډوډو له ناروغۍ کړېده او د ۱۸۷۹ ز کال په اپریل میاشت کې مخ پر کمزوري کېدو شو. بیا یې نیویارک ته کډه وکړه، تر څو هلته د خپلې لور «فني» له کورنۍ سره ژوند وکړي. د مې میاشتې په وروستیو کې یې حالت لا ډېر خراب شو او پنځه واړه بچیان یې ورته را ورسېدل. په پای کې یې د ۱۸۷۰ ز کال د مې میاشتې په ۲۴مه نېټه هوش بایلود او د شپې په لومړیو کې مړ شو.
ګریسون د ۱۸۷۹ ز کال د مې میاشتې په ۲۸مه نېټه، د بوسټون د جاماییکا پلین سیمې په «فورېسټ هیلز هدیره» کې خاورو ته وسپارل شو. د عمومي یادګار په مراسمو کې یې «ټیوډور ډوایټ وېلډ» او «ونډل فیلیپس» د خلکو تکریم وکړ. د غلامۍ ضد غورځنګ اتو ملګرو یې چې سپین‌پوستي او تور پوستي وو، تابوت ته اوږه ورکړې وه. په ټول بوسټون کې بیرغونه په نیمه ډول را ځوړند شول. فرېډریک ډاګلاس چې هغه مهال یې د متحدو ایالتونو د مارشال په توګه کار کاوه، د واشنګټن ډي سي په یوه کلسیا کې یې د ګریسون د یادغونډې په مراسمو کې وینا کوله او ویې ویل: "دا د دغه سړي ویاړ و چې ویې کولای شول، له حقیقت سره په یوازې ځان ودرېږي او پایلې ته په تمه شي."
22 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د اوګاندا شیلینګ
د اوګندا شلینګ په انګلیسي Ugandan shilling) ایزوکوډ UGX) د اوګاندا هیواد د پیسو واحد دی.
نواکشوت
نواکشوت په انګلیسي د افریقایي هیواد موریتانیا پلازمینه ده.
لیلا داونز
کولمبيايۍ سندرغاړې لیلا داونز د ١٩٦٨ م کال د فبرورۍ پر ١٩ مه نېټه زېږېدلې ده. هغه په ١٩٩٤ يمه لسيزه کې د کولمبايي او لاتينې امريکا د موسيقۍ په مرسته مشهوره شوه. هغه د هسپانوۍ ژبې تر څنگ په انگرېزي، پرتگالي، ايټاليايي، فرانسوي او ځينو نورو ژبو خبرې کولاى شي. هغې د غرب موسيقي له شرقي موسيقۍ سره گډه کړې ده.
سرچينه
د آزادۍ راډيو د اوونۍ سندره
وېشنيزه:لیلا داونز
سورة الرحمن
سورة الرحمن د قرآن کريم ۵۵ سوره ده.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
لمرگلی
لمرگلی (په انگرېزي: Sunflower) بوټي د Asteraceace په کورنۍ او Helianthns په جينس پورې اړه لري او مشهور سپيشز ېې د qnnus په نوم يادېږي د لمر گلي بوټی د ډېرو غوره تيلي بوټو په ډله کې شمېرل کېږي. ددې بوټي د ودې او بشپړتيا لپاره زموږ د هېواد اقليمي او چاپېريالي شرايط په زړه پورې گڼل کېږي د لمر گلي په تخم کې په سلو کې ۵۰ ــ ۵۲ برخې تېل شته ، له دې امله په نړۍ کې د ټولو تېلي بوټو له ساحې څخه په سلو کې ۸۰ برخه کې کرل کېږي. ددې بوټو د تخم په کنجاړه کې په سلو کې ۳۰ ــ ۳۵ برخې ېې پروټين ، ۱۰ برخې ېې تېل (اوبغوړ) او ۲۰ برخې کاربوهايډ رېټ جوړوي. له دې امله د څارويؤ په خواړو کې پکار وړل کېږي ، ددې بوټو د ژوندانه پړاؤ د ۹۰ څخه تر ۱۳۰ ورځو پورې اوږد وي ، تخم ېې د سانتي گراد په ۸ ــ ۱۵ درجو تودوخه کې خپله وده پيل کوي. خو د تودوخې مناسبه درجه ېېد سانتي گراد ۲۰ ــ ۲۲ درجې اټکل شوې ده. د ودې د نورو پړاؤونو لپاره ېې د هوا مناسبه تودوخه ۲۵ ــ ۲۷ درجې اټکل شوې ده. د لمر گلي بوټي د لنډو ورځو د بوټو په ډله کې راځي ، خو په اوږدو ورځو کې ېې د ودې په چټکتيا کې دومره ډېر بدلون نه ليدل کېږي. که د لمر گلي کروندې خړوبه شي د ودی پړاؤ ېې ۱۴ ـ ۱۷ ورځې نور هم اوږدېږي. د لمر گلي د بوټي لوړوالی آن تر ۳ مترو پورې رسېږي ، خو منځينی لوړوالی ېې ۱، ۵ متره اټکل شوی دی. نيلې ېې د ۲ ـ ۱،۵ مترو په کچ په خاورو کې ژورې درومي ، گلان ېې په يوه لويه ټوکرۍ ډوله جوړښت کې موجود وي، چې شمېر ېې سل گونو ته رسېږي. د گلانو رنگ ېې نارنجي ژړ ته ورته وي او د ټوکرۍ ډوله جوړښت په اړخونو کې ځای پر ځای شوي وي. گلان ېې د پردۍ گردې په واسطه القاح کېږي او القاح کولو کې ېې خسدکې مرسته کوي.
سر چينې
د آريانا دايرهّ المعارف ( د افغانستان د علومو د اکاډمۍ د دايرهّ المعارف مرکز خپرېدو لړۍ) (۶۷ مه پاڼه دويمه موضوع)
وېشنيزه:بوټي وېشنيزه:گلان وېشنيزه:تريز ډوله بوټي
د سيمي وخت
د سيمي وخت (time zone)
ميامي ولسوالي
ميامي ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان میامی)  د ايران د سمنان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ميامي ښار دی. دا ولسوالي ۳۸٬۷۱۸ تنه نفوس لري. د ميامي ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۹۰ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د سمنان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
23 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
اېبټ اباد
اېبټ اباد یا اېبوټ آباد ( انگرېزي: Abbottabad اردو: ایبٹ آباد) د خيبر پښتونخوا د پاکستانهزارہ سیمې اړوند (ډویژن) يو ښار دی چې د خيبر پښتونخوا ايالت کې موقعیت لري. په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,05,999 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 43م لوی ښار دی. او دا د خيبر پښتونخوا ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي چې ډېری تقاعد شوی پوځیان په کې اوسېږي.
موقعیت
ایبټ آباد د پښتونخوا د حوزاره په سیمه کې یو مشهور ښار دی چې د سمندر له سطحې یې لوړوالی (۴۱۲۰) فوټه دی. ایبټ آباد د پاکستان د پلازمېنې اسلام آباد شمال لوري ته په ۱۱۰ کیلومټرۍ کې پروت دی.
د ایبټ اباد ښار بنسټ او نوم
ایبټ آباد ته ځکه ایبټ اباد وایی چې ددې ښار بنسټ (بنیاد) په ۱۸۵۳ میلادی کال کې دیوه انګریز پوځي افسر جیمز ایبټ( Sir James Abbott )له خوا کیښودل شو. سر جیمز ایبټ (Sir James Abbott ) یو انګریزي افسر و چې په (۱۸۰۷) میلادي کال دمارچ په (۱۲) نېټه په اینګلینډ کې زیږدیلی و. دی دانګریزي سوداګرهینري الکسیس زوی و چې نوموړي تر تقاعد (ریټارمینټ) نه وروسته په کلکته کې دسوداګرۍ دنده درلودله. د ایبیټ مور مارګریټ ویلش نومیدله. جیمز ابیټ ۱۷ کلن و چې دانګریزانو په پوځ کې شامل شو. ده دوه نور ورونه هم درلودل چې یو یې سر جیمزایبټ اګسټیس نو میده او دبل نوم یې فریډریک ایبټ و چې دده دغو دواړو ورونو هم د انګریزانو په پوځ کې دندې درلودلې. جیمز ایبټ د هزاره د ضلعې(وسلوالۍ) لومړنی ډپټي کمیشنر و چې د ۱۸۴۹ میلادي څخه تر د ۱۸۵۳ میلادي کال پورې په دغه دندې پاتې شو. په هغه جګړه کې چې د ۱۸۴۸ میلادي کال کې د انګریزانو او سکهانو تر مینځ وشوه د سکهانو حکومت له مینځه لاړ او په پښتونخوا کې پرنګیانو دچارو واګې په خپل لاس کې واخیستلې. جیمز ایبټ د۱۸۹۶ میلادي کال داکتوبر په ۶ نېټه د۸۹ کلونو په عمر مړشو او دانګلینډ د ګیلډ فورډ په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
د ایبټ آباد د شهرت علت
ایبټ آباد هغه ښار دی چې د پاکستان مشهوره پوځي اکیډیمي هم هلته شته. سربیره بیره پردې ایبټ آباد هغّه ځای دي چې د القاعدې مشر اسامه بن لادن هم پکې ډیر کلونه تیر کړي وو او وروسته بیا دامریکي دځانګړو ځواکونو په برید کې ووژل شو.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
هنرونه
هنر په (انگلیسی art)کلمه د (پهلوی )ژبی نه راغله. په ټوليزه توگه هنر پر دو لويو برخو ويشي. چي يوبرخي ته يې د ((خپلواک هنر )) او بلي ته يې د (( ښکلۍ هنر ))  نومونه ورکړيدي  .خپلواک هنر د هر اړخيزو اسانتيا ولپاره کارول کيږي ، گرامر ، بيان ، استدلال ( منطق او رياضي) او داسي نور ي پوهي چي انسان ته د چاپيريال ، طبيعي علومو او ټولنيزو علومو د پوهاوې سره مرستندوۍ گرځي ، د خپلواک هنر په لړۍ کي شميرل کيږي. خو ښکلۍ هنر د ټولنيز شتون ځانگړې پوهنه ده چي په ښکلا پيژندنه کي يې د پوهيدو جوگه کيدلای شو.
داسي بريښي چي د ښکلو هنرونو اصطلاح به لومړۍ د فرانسوي ژبي   (  Bea,arts    ) څخه را پيل شوې وي. د دې کليمي مانا هغه ټول هنرونه چي ښکلا پکښي وي ، په خپل لمن کي رانغاړي ، په دې اړه د فرانسې د ښکلا پوهني اکاډمي خپل ټول پام د پژۍ ( مجسمه ) جوړولو ، رسامۍ او نقاشيو برخو ته ورگرځوي ، په داسي حال کي چي د ښکلو هنرونو په لړۍ کي خيالات ، رمزونه ، د ليدلو او اوريدلو ښکلائېز او سمبوليک ژبني جوړښتونه هم ور گډ دي. په دې ترتيب ښکلائېز هنر يوازي پر پژۍ جوړولو او رساميو او نقاشيو نه شي را لنډيدلای .د يوشمير پوهانو له نظره هنر پنځه ټاکونکي څانگي لري چي هغو ته يې د ليدونکي هنرونه ، ادبيات ، موسقي ، اتڼ( رقص )  او تمثيل  سر ليکونه ورکړيدي.
وېشنيزه:هنرونه
کارلوس کاسیو
ژوندلیک
کاسیو خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده‌کړې په توکومان کې وکړې، وروسته بوېنس آیرس ته لاړ ترڅو د بوېنس آیرس په پوهنتون کې د حقوقو څانګه ولولي او هلته د پوهنتونونو د اصلاح غوښتونکو غورځنګ سره یوځای شو او د زده‌کړیالانو د مرکز مشر ؤ. خپله ډوکتورا یې د «د پوهنتون اصلاح او د نوي نسل ستونزه» تر سرلیک لاندې تیزس په لیکلو سره بشپړه کړه او تیزس یې په ۱۹۲۷ز کې خپور شو.
له ۱۹۳۴ څخه تر ۱۹۴۸ز پورې یې د لاپلاتا په ملي پوهنتون کې د استاد په توګه دنده ترسره کړه او هلته یې د ځان‌پېژندنې د حقوقي تیوري‌ګانو په پنځولو باندې پيل وکړ. په ۱۹۴۸ز کې یې د بوېنس آیرس پوهنتون د حقوقي فلسفې څانګې مشر وټاکل شو او هلته یې د حقوقو د اصلي مفهوم په هکله یې خپل فعالیت پای ته ورساوه. د امبروز لوکاس ګیوخا، ژولیو سېزار کوېتو روا، خېنارو کاریو، خوز ویلانووا، دانیل هرندورف، اېنریکې افتالیون او کارلوس سپیني په څېر یې ګڼ‌شمېر لارویان او پلویان وموندل او په ګډه یې د «ارجنټاین د حقوقو پوهنځی» پرانېست. د دغې مودې په لړ کې، د هغه شهرت او اعتبار تر هغې کچې ورسېد چې هېچا یې ګومان نه‌کاوه. له حقوقو څخه هغه د «مداخله‌یي بین‌الاذهاني چلندونو» تعریف درلود او په ۱۹۴۹ز کې د دې لامل شو چې له هانس کلسن سره یې لانجمن بحث راولاړ شي (چې هغه هم د بوېنس آیرس پوهنتون په حقوقو پوهنځي کې استاد او د حقوقو کره تیورۍ پنځوونکی ؤ)
په ۱۹۵۶ز کې یې له پېرونيستانو سره خواخوږي څرګنده کړه او له همدې امله د پِدرو اوجنیو ارامبورو نظامي دولت له‌خوا له خپل موقف څخه لېرې کړل شو؛ خو په ۱۹۷۳ز کې د خپل ملګري او لاروي «جولیو رافو» په هڅو سره بېرته خپله دنده ترلاسه کړي. نظامي حکومت او ملاتړي یې په پراخه کچه د «ارجنټاین د حقوقو پوهنځي» واک او ځواک تحدید کړ. لېبرال بورژوازي او ښي‌اړخې سیاسي ډلې هېڅکله خپلواک سیاست باندې ټینګ نه‌وو او نه یې هم له یوه واحد سیاسي ګوند څخه ملاتړ وکړ، په ځای یې په کلکه له خپلو مفکورو او وړاندیزونو څخه دفاع وکړه. کاسیو د ۱۹۴۹ز تصویب شوي اساسي قانون د ممکنه تعدیلاتو په هکله یوې رسمي ترسره شوې اندپوښتنې ته ځواب ورکړ. په داسې حال کې چې ډېري همکارانو یې خپل نظرونه شریک نه‌کړل او د جنرال ژوان کارلوس اونګانیا او ژورج رافایل ویدلا د نظامي ډېکتاتورۍ پر مهال ورڅخه لېرې شول، زوړ پروفېسور د رژیم پر خلاف وینا وکړه او د بشري حقونو تر پښو لاندې کول یې په کلکه وغندل.
د هغه ستر اثر «اېډیولوجي او قانون» دی چې د قضاوت د ښکارندپوهنې، د قانون په هکله د یوه قاضي تفسیر او پوهاوي، او د لېبرال پانګوالي حقوقو طبقاتي او اېډیولوجیکي مخینې د مفهوم له اړخه پنځول شوی دی. کاسیو، د «قانون» په نشریه کې د خپل لومړي تیزس په ترڅ کې، بیانوي چې د قاضیانو کړنې پر ټولو باندې اغېزه کوي، په داسې حال کې چې ناڅرګنده پاتې کېږي، هم د قاضیانو او هم د هغو محکومینو لپاره چې په هکله یې پرېکړې شوې دي. کاسیو وایي چې، «موږ ټول د قاضیانو په ترسره شویو کړنو کې ښکېل یاستو، او دا کړنې ښې یا ناوړې دي او نه‌یوازې د هغه څه لپاره چې په لومړي کاتو کې درک شي، بلکې له‌دې پورته خبره ده، ځکه چې هغوی ټول ورځ په ورځ او ګړۍ په ګړۍ، د ښي اړخ یا کیڼ اړخ او همدا راز د دېموکراسۍ یا زورواکۍ لپاره یو کار کوي چې د ټولنیز ژوند لپاره ګران تمامېږي». یاد قاضیان د خپلو د دندو لایحه تر پښو لاندې کوي «ځکه چې یاده شوې ونډه له یوه فکر څخه لا پراخه ده او د داسې یوه وضعیت له‌مخې بیانېږي چې د قانون استازي له هغه څخه ننګه کوي، داسې یو وضعیت چې د مجبوریت له‌مخې مخکښو ټولنیزو جوړښتونو ته حواله کېږي».
کاسیو د هانس کلسن د قانون کره تیوري ومنله او هغه یې د خپلې تیورۍ یوه مهمه برخه وګرځوله. سره له‌دې، د دواړو لیدلورو ترمنځ تل لانجه راولاړېده. کاسیو اثباتي قانون ومنه، خو میکانیزمي نورماټیفیزم یې د حقوقي ساینس د موضوع په توګه ونه‌منه. کاسیو وښودله چې قانون باید د پوهې د یوې تیورۍ له‌مخې او په بین‌الاذهاني مداخله کې د انساني چلند په کې نیولو سره درک او تفسیر شي؛ په‌دې سره هغه ځان له نورو څخه جلا راڅرګند کړ. دا یوازې د اېډيالي حقوقي موضوعاتو (میکانیزمي نورماټیفیزم) په هکله نه‌ؤ، بلکې د وګړو او واقعي بشر په اړه ؤ: «د انساني چلند په څېر قانون».
د شکمن‌والو پر خلاف، د هغه آثار فرانسوي، انګلیسي، پخوانۍ یوګوسلاویایي ژبې (اوس‌مهال بوسنیایي، سربستاني، کرواسیایي او مونتنګري)، آلماني، پولنډي، پرتګالي، فېنلنډي، سویډني او نورو ژبو ته ژباړل شوي دي. کاسیو په ۱۹۸۶ز کې، په ارجنټاین کې د انساني علومو د پراختیا په پار د کونېکس جایزه وګټله.
د حقوقو ځان‌پوهنیزه تیوري د لاتین امریکا فرهنګي غورځنګ له سترو شعارونو څخه وه چې د پوهنتونونو د اصلاح غوښتونکو خوځښت څخه اغېزمنه شوې وه. دانیل هرندورف (په لوکزامبورګ کې)، آلبرت بریمو (په پاریس کې) او ژولیو سېزار روا (په بوېنس آیرس) کې دي. د دغې تیوري نامتو لارویان دي.
کاسیو یو ښه شاعر هم ؤ، خو د ارجنټاین د لیکوالانو ټولنې تل هېر کړی ؤ. تر ټولو مشهور شعر یې «آګوا هِرادا» دی (لوسادا، بوېنس آیرس، ۱۹۶۴ز).
له هانس کلسن سره لانجمنه مناظره
د ځان‌پوهنې په برخه کې د دغې تیوري تړاو په دغه مهم واقعیت کې د لېدو وړ دی چې، اتریشي هانس کلسن په ۱۹۴۹ز کې د بوېنس آیرس له پوهنتون څخه لیدنه کوي او له کاسیو سره یو لانجمن بحث راولاړېږي. له کلسن سره د هغه مناظره په «ځان‌پوهنیزه تیوري او کره تیوري» کتاب کې بیان شوې ده.
سورة الواقعة
سورة الواقعة د قرآن کريم ۵۶ سورت دی.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
24 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ننگيالی بڅرکی
ننگيالی بڅرکى د کندهار د بى بى هوا په کوڅه کې نړى ته سترگې غړولي دي.
مخينه
ننگيالی بڅرکی د ويښ زلميانو د بنسټگر محمد علم بڅرکي زوی دی.
زده کړې
لومړنۍ زده کړى يې د محمود طرزى په ښوونځى کې پيل کړى او د ابو ريحان البيروني له ليسې ځخه فارغ او وروسته يې د کابل پوهنتون د ادابياتو په پوهنځى کې د ماسترۍ تر کچى زده کړې کړي.
دندې
دعلومو په اکاډمۍ او طلوع افغان په مجلعه کې يې دندې ترسره کړى دى.
چاپ شوي آثار
د ننگيالۍ بڅرکى چاپى اسار په لاندى ډول دى:
او د لومړى تر اتم ټولگى پورې د ښوونې او روزنې د ښوونيز تدريسې سيستم لړۍ يې ليکلى دى.
ناچاپه آثار
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
فلسفي وگړپوهنه
فلسفي وگړپوهنه د فیلسفوفانو، په ځانگړي توگه سیاسي فیلسوفانو ترمنځ یوه گرمه موضوع گڼل کېږي. په دې موضوع کې څلور مهمې پوښتنې دي چې لا تر دې دمه سمې نه دي ځواب شوې:
(۱) آیا د انسان څرنگوالی او ماهیت بدلون موندونکی دی، یا یې بڼه بدلېدای شي یا دا چې همداسې ثابته او نه بدلون موندونکې ده؟
(۲) تر کوم حده بشري فطرت د هغه له بدني او فېزیکي وضیعیت څځه دی او تر کوم حده د هغه له ټولنیزو او فرهنگي تاثیراتو څخه!؟ ددې پوښتنې ځواب به تر کوم حده د سیاسي فلسفې تدوین لپاره څه پایلې ولري؟
(۳) ایا د انسان فطرت او انگېزې د هغه تر واقعي شرایطو تر اغیز لاندې دي یا برعکس هغه پرتلنه (مقایسه) چې شخص یې له خپلو اطرافیانو سره ترسره کوي، مهمتره ده؟
(۴) ایا کولای شو سیاسي فلسفه داسې جوړه او بیان کړو چې د انساني فطرت په اړه له هر ډول جدلي کړنو ترسره کولو څخه پاکه وي؟
که څه هم فیلسوفان تردې دمه ددې څلورو پوښتنو ځوابولو باندې نه دي برلاسي شوي، مگر بیا یې هم په دې اړه د منظم او سیسټماتیک تفکر په یو لړ پرمختگونه ترسره کړي.
د انساني فطرت بدلون موندنه
؛ د انسان د کمال معتقد فیلسوفان د ارسطو په گومان دا داخلي بدلون د اخلاقپوهنې په وسیله کېدای شي ترسره شي.
هغه ډله فیلسوفان چې د انسان د کمال گروهمن دي په دوه ډلو وېشل شوي: طبیعت-پال او د هغې ضد (طبیعت نه پالونکي).
؛ د انسان فطرت او طبیعت بدلون نه موندونکي نظریې فلاسفه. ټول فیلسوفان په دې گروهه دي چې د طبیعتپاله انسان فطرت تغیر نه منونکی گڼي.
سرچینې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:وگړپوهنه وېشنيزه:د فسفې ډولونه وېشنيزه:ټولنیزو علومو فلسفه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
ظفر خان اهتمام
ښاغلې پوهنیار ظفرخان « اهتمام » د سردار خا ن زوی ، د ارسلا خان لمسی او د دوست محمد خان کړوسی ، په کام میرزا خېل پښتون دی د ( ۱۳۴۳ ) لمریز ـ لیږدیز« هجری شمسي »  کال په غبرگولي کې د لغمان ولایت د الینگار ولسوالۍ د برکوټ په کلي کې نړۍ ته سترگې غړولې دي.
لومړنۍ زده کړې
ښاغلې پوهنیار ظفرخان لومړنۍ او منځنۍ زده کړې د ( ۱۳۵۹ ) لمریز کال تر غبرگولي پورې د شاهي په منځني ښوونځي کې په لومړۍ درجه سرته رسولي دي ، په ( ۱۳۶۰ )ل لمریز کال کې د پلاوي له خوا د حربي ښوونځي د نهم ټولگي لپاره وټاکل شو،د ( ۱۳۶۳ ) لمریز کال د وري په میاشت کې د کابل د حربي ښوونځي له دولسم ټولگي څخه په ډېر ښه بري لیک فارغ شؤ او په همدې وخت کې  په اکاډمي تخنیک کې شامل شؤ.
لوړې زده کړې
د ( ۱۳۶۵ ) لمریزکال د زمري په میا شت کې د اکاډمي تخنیک د مهماتو د تخنیک له مسلک څخه د لسا نس په درجه په ډېر ښه بري لیک د دوهم برید من په رتبه فارغ شوی دی.
دنـدې
ښاغلی اهتمام په اکاډمي تخنیک کې د ندې تر سره کړې دي د۱۳۸۴ کال دغبرگولي ترمیاشتي پورې یې د اکاډمي تخنیک د مهماتو په دیپارتمنت کې په علمي کادر سره د ډگروال تر رتبې د استادی دنده اجرا کړې ده. د شپـېتمې لسیزې را په دېخوا یې شعر ویل پیل کړی. چې یوزیات شمېر شعرونه،مقالې،راډیوي نندارې او لنډې کیسې یې د ( ۱۳۷۲ ) لمریز کال څخه راډیو او مطبوعاتو خپرې کړې دي،ځینو کیسو او ډرامو یې د کال لومړۍ درجه مطبوعاتي جایزې هم گټلي دي. د  ( ۱۳۷۸ ) لمریز کا ل   څخه یې تر ۱۳۸۱ کاله پورې دملي راډیو،د هنر او اد بیاتو په پښتو څانگه کې د ممثـل او لیکوال په توگه هم دنده اجرا کړې ده. د دولت دپالیسی له مخې داکادیمي تخنیک تشکیل له منځه لاړ، نوځکه یې د ( ۱۳۸۴ل ـ ل ) کال د چنگا ښ له میاشتې څخه یې د مرغومي تر دېرشمې نېټې پورې د افغانستان لپاره د ملگرو ملتونو د پارلماني ټاکنو د پروژې په گډ دفتر کې د کارمند او بیا د مدیر مرکز په توگه ترشمېرنې پورې دنده اجرا کړې او په همدې وخت کې دسولې او بشري حقوقو د سازمان دنشریي (ما وجامعه ما)د مرستیال او کتوونکي په توگه هم کار کاوه. بیا ملي اردو ته د ټاکنود بهیر تربشپړولووروسته ، د۱۳۸۴ کال د کب له میاشتې څخه یې ،د ملي دفاع وزارت د عمومي اکمالاتو په څا نگې کې یو کا ل د محاسب دنده په مخ وړې اوس د ملي دفاع وزارت په مطبوعاتي مرکزکې کار کوي.
څپـې ، ژوند لیک –عزیزالرحمن« ذکي »
دده په اړه د نورولیکوالو اند
۱- ښاغلی -اهتمام له دومره درنې دندې اود روزنې له مشغولتیاوو سره سره دهغه با احساسه احسا س بیا  هم آرام نه دی پریښی چې د خدای ج ورکړي او هنرپاله طبیعت په مرسته دغه حالات،صحنې او غمیزې په ډیر ماهرانه ډول په خپلو کیسو کې داسی انځور کړي چی دهر با احساسه انسان دومره دپام وړ وگرځوي چی ته به وایې دی دصحنې عملي لیدونکی او شاهد دی، اهتمام که له یوې خوا په نثر کې خپله خوږه ژبه ښه په ظرافت چلولې ده نو د شعر له خوږوازانگو یې هم بې برخې نه یوو پرییښي او ښه ډیر شعرونه یې د پښتو شعر پر پا نگه ورزیات کړي دي. اهتمام په تمثیل کې هم خپل ځای فعا ل ساتلی او دکا بل راډیونه، په خپریدونکو ډیروډرامو کې یې د یو تکړه ممثـل په توگه رول لوبولی او زیاتې ډرامې یې لیکلي هم دي د اهتمام ډیر نثرونه او شعرونه دهیوادپه ورځپاڼواو راډیوي خپرونوکې خپاره شوي دي            ده داستادۍ ددندې، ادبي لیکنواو تمـثـیل تر څنگ دپښتو ژبې د پرمختیا له پاره د ادبي غونډو انتظامات هم تر سره کړي او د « الینـگارفرهنگي یون» له تا سیس کوونکوڅخه دی.
دښکار شوي پړانگ ، دپښتـۍ څلورم مخ- ډاکترضیا الرحمن ضیاء.
۲- له کومی راهیسی چی زه ښاغلی ظفر اهتمام پیژنم دی یو نه بلکې ډېر کما لونه لري د پوهنتون استاد هم دی او بزگر هم،په شاهانه مجلسونو کې چې کښیني ته به وایې ټوله ورځ یې خبرو ته غوږ ونیسم خو کله چې له هغه مجلسه راووځي دومره قلندرانه فطرت لري چې ته به وایې په هیڅ هم نه پوهیږي،شعریې تر نثر ښه دی او نثر یې تر شعر،د تمثیل پر سټیج د ټولو ممثـلینو مالگه او د ښکار په ډگر کې د خوشحال بابا د لارې شاگرد...
بس که نور صفتونه یې بیان کړم لوستونکي به راته د نیو کې گوته ونیسي ، خوزه دا لیکنه په ویاړ سره کوم او پر دې ډاډ ه یم چې واقعاًهم زه د یو هنرمند انسا ن په باره کې خبرې کوم زه چې څه وایم زه پرې مطمین یم. زه چې څه لیکم دا به په همدې اثر(کیسو) کې ولولیء. د ښکار شوی پړانگ ، سریزه – عزت الله شمسزی.
اهتمام ته ! سمونمل گـــل آقــا « رښتینوال »
د ټولو زړونو خا ص و عام شاعـر دی ٭ هم د شاعــــــرانو سر الهام شاعـر دی \ ډېـــره آزاده مــفــکـــــوره لـــــري دی٭ چې موفـــــــــق تـــل او مدام شاعر دی \ ده وظـیــــفـه یـې نـظــامــي ښوونــکی٭ ډېر دی ځـــیرک او رموز پام شاعر دی \ ځار د هغه ښــکـــلي شعـــرونه شم زه٭ هم د غـــــــزل هم د مــقــام شاعـــر دی \ په مــلگرتیا او پــښــتــو ســـر ورکوي٭ څومره سر تېر په ننگ و نام شاعر دی \ لنډ او خــلـص به وایم ای مــــلــگرو !٭ د خوږې میــنې،میـو و جـام شاعــر دی \ څوک ده هغه شاعــر او څـــه نومېږي٭ هغه ظـــفــِر « اهــتمـــــام » شاعر دی \ چې « رښتینوال » یې له نږدې وویني٭ ډېر خوش اخلاق،وړ د انعام شاعر دی٭
لیکلي اثار
ښاغلي اهتمام ډېر گټورې لیکنې کړي، چې د ځینو لیکلو او چاپ شویو کتابونو نومونه یې په لاندې ډول دي:
چاپ اثار
۴ -له دعوت،سپرغۍ،ټاټوبي،ټول افغان،کابل ناتهـ،وړانگه،پښتونخوا، پښتوويکيپیډيا،اتل افغان،تل افغان ،روهي،سمسور،پیوستون،سلام ټولنه،بهیر.Com. او ځینو نورو پښتو سایټونو څخه خپرې شوې مقالې اومطلبونه. - کیسه ، لنډه کیسه او ناول د A4 په سایز ټول ۳ مخونه. - لغمان د لرغوني تاریخي او فرهنگي شالید په رڼا کې  ۱۸ مخونه - په اسلام کې د شعر او ادب دریځ او اړتیا ۶ مخونه. - په پښتو ادب کې د آزاد شعر دریځ او سرچینه ۱۲ مخونه. - سروکي په پښتو ادب کې ۱۰ مخونه. - سپرلی هغه چې غوریاځه وگري گلونه! - مارچیچلې ( لنډه کیسه ) ۴ مخونه. - ښکار شوی پړانگ ( لنډه کیسه) - انسامبل اردو مهد پرورش هنر مندان(مصاحبه) - زه به سودايي یم او که نه !؟ (طـنـز) - ژونــد لـيـک ( اهتمام ) - دپښتو ژبې لنډ گرامر اوسل ادبي اصطلاحات - دټاکنو به هکله مالومات - لويه جرگه او دخلکودندې ـ              لیدلی خوب (لنډه کیسه) _ استقبال سایسته از روح ا لله نکپا وهمراهان اش - شعرونه،۳۰ پارچې 30مخونه ناچاپ اثار:  یو،یوجونگ شعرونه، ډرامې، مقالې او طنزونه.
پالانګا
پالانګا په الماني Polangen) د لیتوانیا هیواد په کلایپدا ولسوالۍ کې پرته سیمه ده. یاده سیمه ۱۷،۶۰۰ وګړي لري.
ارزوئيه ولسوالي
ارزوئيه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ارزوئیه)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ارزوئيه ښار دی. دا ولسوالي ۳۸٬۵۱۰ تنه نفوس لري. د ارزوئيه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۹ کېښودل شو.
25 نومبر
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ارزوئيه ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
داسو میراژ اف‌۱
داسو میراژ اف‌۱ (په فرانسوي کې:Dassault Mirage F1) د جټ برید کونکي فرانسوی ښکاري الوتکه ده چی د ۱۹۶۶ کال څخه تر ۱۹۸۳ کال پورې جوړېدله. دغه الوتکه کولای سی پر هوایی او مځکنی اهدافو برید وکړي. د ۱۹۶۶ کال څخه تر ۱۹۸۳ کال پورې ۷۲۰ الوتکې جوړې شوې. په ۷۰ کلو کی د داسو میراژ اف‌۱ ښکاري الوتکې ۱۳ هېوادونو ته صادرې شوې.
وېشنيزه:فرانسوي الوتکې وېشنيزه:میراژ الوتکې
سبین محمود
سبین محمود د بلوڅو د حقونو غوښتونکې وه چې تېره ورځ په کراچۍ ښار کې په ډزو ووژل شوه.
پاکستانۍ فعاله سبین محمود چې د (سیکنډ فلور) په نامه د بحث یوه ټولنه یې جوړه کړې وه، کراچۍ کې په یوه مرگوني برید کې ووژل شوه. اغلې محمود د سیکنډ فلور د بحث له غونډې وروسته له خپلې مور سره د کور په لور روانه وه چې برید پرې وشو. نوموړې په دغه ټولنه کې د هغو بلوڅانو د خلاصون لپاره کمپاین کاوه چې پاکستان کې په زوره نادرکه کېږې. د راپورونو له مخې اغلې محمود چې کله نن (اپریل ۲۴مه) سهار نهه بجې د سیکنډ فلور له دفتر راووتله، ناپېژانده وسله والو پرې ډزې وکړې چې پایله کې یې نوموړې ټپي شوه او روغتون ته تر رسېدو یې ساه ورکړه. سبین محمود له مړینې یوازې دوه ساعته مخکې پر انسټاگرام خپل انځور خپور کړی و چې نوموړې په کې د سیکنډ فلور ودانۍ کې د (د بلوچستان چوپیتا له منځه وړل) په نامه غونډې کې یې گډون کاوه.
فردوس جمال
خپلې هنري چارې يې له پيښورراډيونه پيل کړې چې وروسته تلويزيون شو. لومړنى تلويزيوني سريال يې ورکې لارې نوميدې چې دسيدرسول رسا دپيغلې دليکنې له مخې ترتيب شوى و، دى له هغولومړنيو لوبغاړونه دى چې په پنځوژبويې رولونه ترسره کړي دي. څه موده وړاندې يې دکوټې له تلويزيون نه يوه ډرامه خپره شوه چې ده پکې دترهگر رول لوبولی وو. دلاهوراوپيښورپه تلويزيونوکې دده زياتې ډرامې خپرې شوې دي. ډيرانعامونه اومډالونه يې ترلاسه کړي دي. دښه ځوان اداکار، دزريزې دغږ او ډيرځله دکال دښه اداکارلقبونه ورکړل شوي دي.
وېشنيزه:پښتانه لوبگران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:مسلمان لوبگران
پورت لویس
پورت لویس په انګلیسي Port louis) د موریس هیواد پلازمینه ده چې د افریقا په لویه وچه کې موقیعت لري.
کوږوږ
کوږوږ څو ټوټه ټوټه کرښې چې د سيده خط په بڼه نه وي خو د یو بل سره گډ ټکي ولري، کوږوږ نومېږي.
وېشنيزه:هندسه وېشنيزه:خط وېشنيزه:کوږوږ
د غلامۍ پای
د غلامۍ پای یا Abolitionism  يا د غلامۍ ضد غورځنګ، د غلامۍ د له منځه وړلو غورځنک ؤ. د غلامۍ پای په لوېديځه اروپا او امريکا کې يو تاريخي غورځنګ و چې د اتلانتیک د غلامانو د سوداګرۍ پای ته رسولو او د غلامانو د ازادولو په هڅه کې و. د بريټانیا د غلامۍ ضد غورځنګ د ۱۸ پېړۍ په ورستيو کې کله چې انګریزي او امريکايي کویکرانو د غلامۍ اخلاق تر پوښتنې لاندې راوستلو پيل وکړ. د هغوی په منځ کې جیمز اوګلهوهرپ لومړنۍ کس و چې د غلامی پر وړاندې یې د روښانتيا قضیه بیان کړه او په جورجيا ولايت کې يې د بشردوستانه دلایلو له امله منع کړه او پر وړاندې يې په پارلمان کې بحثونه وکړل او پای کې يې خپل ملګري ګرانویل شارپ او حانا مور وهڅول چې د دې قضيي علت په جدی توګه تعقيب کړي. د اوگلتورپ له مړينې وروسته په ۱۷۸۵ ز کال کې ډېر ژر شارپ او مور له ويليم ويلبيرفورس او نورو سره د کلپهم فرقه ی یا Clapham Sect  په جوړلو کې يوځای شول.
په ۱۷۷۲ ز کال کې د سامرسیټ قضیه کې يوه تښتيدلي غلام ته د قضا له لوري د دې لپاره برأت ورکړل شو چې د انګریز د عام قانون پر بنسټ غلامي نه شته، هغه د بریټانیا له غورځنګ سره د غلامۍ په  له منځه وړلو کې مرسته وکړه. که څه هم د غلامۍ ضد احساسات د ۱۸ پېړۍ تر وروستيو پوری پراخ وو، بيا هم ډېرو مستعمرو او نوي راپورته کېدونکي ملتونو لکه هالنډي، فرانسوي، بریټانوي، هسپانوي او د پرتګالي قلمرونو په ویسټ انډیز، سويلي امريکا او د امریکا متحده ایالاتو سویل کې له غلامانو نه کار اخیستلو دوام وکړ. وروسته له دې چې امريکايي انقلاب متحده ايالاتو کې رامنځ ته شو، شمالي ايالتونه چې پيل يې په ۱۷۸۰ ز کال کې له پينسلوانيا نه و، په راتلوونکو دوه لسيزو کې يې داسی قانون توشيح کړ چې غلامي يې ختموله او ځينی وختونه يې په تدريجی توګه ازادولو gradual emancipation  سره. مسیچوسیټ داسې یو قانون تصويب کړ چې په هغه کې يې ټول نارینه مساوی اعلان کړل، د ازادۍ
قانوني اقداماتو  freedom suits د دې اصل پر بنسټ غلامي وننګوله او په دې ايالت کې يې غلامۍ ته د پای ټکی کېښوډ.
26 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
د غلامۍ پای
په لندن کې په ۱۷۸۷ ز کال کې د غلامانو د سوداګرۍ د ختمولو لپاره ټولنه جوړه شوه. انقلابي فرانسې په ۱۷۹۴ ز کال کې په خپله ټوله سترواکۍ کې غلامي له منځه یوړه، که څه هم په ۱۸۰۲ ز کال کې د ناپلیون له خوا د پروګرام د یوې برخې په توګه د خپلو مستعمرو پر وړاندې د حاکمیت د یقيني کولو په موخه بېرته پيل کړه. هايتي (ورپسی سن-دومینگ) په رسمي توګه په ۱۸۰۴ ز کال کې له فرانسې خپله خپلواکۍ اعلان کړه او په معاصر تاريخ کې په لویدیځه نیمکره Western Hemisphere کې لومړنی خپلواکه ملت شو چې غلامي يې له قيد او شرط پرته له منځه یوړه. تر ۱۸۰۴ کال پورې د متحده ايالاتو په ټولو شمالي ايالتونو کې غلامي له منځه لاړه.
26 نومبر
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د غلامۍ پای
انګلستان ( ورپسې د ايرلنډ په شمول) او متحده ايالاتو په ۱۸۰۷ زکال کې د غلامانو نړيواله سوداګري غير قانوني کړه، چې وروسته تر هغې بریټانیا تر مشرۍ لاندې هڅو، د غلامانو بېړۍ بندې کړې. بریټانیا د خپلې سترواکۍ په دوران کې غلامي د ۱۸۳۳ ز کال د غلامۍ د پای قانون پر اساس (د هند د پام وړ استثنا سره) له منځه يوړ. فرانسوۍ مستعمرو په ۱۸۴۸ ز کال کې بیا ځلې غلامي لغوه کړه او متحده ايالاتو په ۱۸۶۵ ز کال د متحده ايالاتو د اساسی قانون د ديارلسم تعديل پر بنسټ غلامي لغوه کړه. په ۱۸۸۸ ز کال کې برازيل په امريکايي هېوادونو کې وروستی هېواد شو چې غلامي يې لغوه اعلان کړه.
په ختيځه اروپا کې، ډلې ترتيب شوې څو د روميانو غلامی په والشيا، مولډيوا کې له منځه يوسي او په روسیه کې غلامان ازاد کړي. په ۱۹۴۸ ز کال کې د بشر حقونو نړيوالې اعلامیې غلامي غير قانونی اعلان کړه. موريتانيا وروستنی هېواد وو چې په ۱۹۸۱ ز کال کې يې د ولسمشر د فرمان پر بنسټ غلامي  له منځه يوړه. نن ورځ، د ماشومانو او لویانو غلامي او په زور کار کول تقریباً په ټولو هیوادونو کې غیر قانوني دي او همدارنګه د نړیوالو حقوقو خلاف هم دي خو د کار لپاره د انسان قاچاق او د جنسي غلامۍ لپاره په لسګونو میلیونه لویان او ماشومان اغېزمن کیږي.
فرانسه
په ۱۳۱۵ ز کال کې د فرانسې پاچا لويس لس یا Louis X د يو فرمان په خپرولو سره اعلان وکړ چې (فرانسه د ازادۍ ښودونکې ده) دا چې د فرانسی په خاوره کې  چې هر غلام قدم ږدي بايد ازاد شي. دې کار وروسته حکومتونه دې ته وهڅول چې په بهرنيو مستعمرو کې غلامي محدوده کړي.
د ځينو افريقايي غلامانو قضيې رکارډ (ضبط) شوی چې د فرانسی په خاوره کې د قدم په ايښودو سره ازاد شوي. رومي سوداګر چې په ۱۵۷۱ ز کال کې يې هڅه کوله غلامان په بروډيکس کې وپلوري. هغه ونيول شو او د هغه غلامان د پارلمان د ګاوين اعلاميې په اساس ازاد شول چې په کې ذکر شوي وو غلامي په فرانسه کې د زغم وړنه ده. که څه هم دا يو غلط تصور دی چې په فرانسه کې غلامان نه وو، په زرګونه افريقايي غلامانو د ۱۸ پېرۍ په  ترڅ کې  په فرانسه کې وو. ساينټ ډومنګ، توماس الګزنډر ډوماس چې په ساينټ ډومنګ کې په غلامۍ کې زېږېدلي و، کله يې چې پلار هغه فرانسې ته په ۱۷۷۶ ز کال کې راووست ازاد شو.
د ناير قانون او د روښانتيا دوره
د لويس ۱۴ قانون ناير د غلامانو سوداګرۍ او بنسټونه په مستعمرو کې تنظيم کړل. دی کار غلامانو ته ډېر حقونه ورکړل.
په دې کې د واده کولو، په عامه توګه د راټولیدلو، یا د یکشنبو ورځو د رخصت کولو حقونه شامل وو. که څه هم، ناير قانون د غلامانو پر وړاندی ظالمانه بدنی جزا ته تر ځينو ځانګړو شرايطو لاندې اجازه ورکړې وه، خو د غلامانو خاوندان یې د هغوی د ځورولو او یا د کورنیو د جلا کولو څخه منع کړي دي. همدا ډول د دې غوښتنه هم په کې شوې چې غلام شوي افريقايان د کاتوليک عقيدې لارښوونه لاس ته راوړي، په دې یې دلالت کولو چې افريقايان انسانان وو او روح ورکړل شوی، يو حقيقت و چې د فرانسې قانون تر هغه وخته نه قبلولو.دغه کار په ۱۸۳۰ ز کال کې ډېر سلنه تور پوستو د ازادۍ لامل شو (۱۳.۲٪ سلنه په لوزيانا کې نسبت ۰.۸٪ سلنه په مسیسيپي کې) دوی په منځني استثنايي ډول باسواده وو، د دوی ځینو د پام وړ خپلې سوداګرۍ، ملکيتونه او حتی غلامان لرل. په همدې توګه نورو ازادو خلکو لکه جولین رایموند د غلامۍ پر ضد غږ پورته کړ.
د ناير قانون همدارنګه د مختلفو نژادونو تر منځ واده کول منع کړل، خو دغه کار په  فرانسوي استعماري ټولنو کې له پامه غورځول شوی و او مولاټوسان د سپین پوستانو او تور پوستانو تر منځ په یوې منځنۍ طبقې بدل شو، په داسی حال کې چې په بریټانوي مستعمرو کې مولاټوسان او تور پوستي مساوي ګڼل کېدل او د دوی سره به مساوي تبعيض کېدو.
د روښانتیا په دورکې ، ډېرو فیلسوفانو د غلامۍ او د هغې د اخلاقي او اقتصادي توجېهاتو پر ضد چاپي رسالې ولیکلې چې له دې جملې د مونتسکیو د روح القوانین ( ۱۷۴۸ ) او دایره المعارف کې د نریس دیدروت. په ۱۷۸۸ ز کال کې جاک پییر بریسوټ د تور پوستو د ملګرو ټولنه یا Société des Amis des Noirs  جوړه کړه چې د غلامۍ د له منځه وړو لپاره کار وکړي. فرانسې له انقلاب وروسته د ١٧٩٢ ز کال د اپریل په ۴ رنګینو ازادو خلکو ته بشپړ تابعیت ورکړ.
په ۱۷۹۱ ز کال کې د سینټ ډومینګیو کې چې په کارابین کې فرانسې لویه مستعمره ده، د غلامانو بغاوت د هایټي انقلاب پیل و چې د پخوانیو غلامانو لکه جورج بایسو، توسینټ لوورچر، او ژان ژاک دیسالینز له خوا رهبري شو. بغاوت د کالونۍ په شمال کې وشو او په دې سره د زرګونو تورپوستو غلامانو د ازادۍ، او همدا رنګه د تاوتریخوالي او مرګ لامل شو. په ۱۷۹۳ ز کال کې په سینټ ډومینګو کې د فرانسوي ملکي کمیشنرانو، لیجر- فیلیسیت سونتوناکس او ایټین پولویریل، د عصري نړۍ د خلاصون لومړۍ اعلامیه خپره کړه (پلویوس د میاشتې ۱۶، دوهم تعدیل). دې کنوانسیون انقلابي فرانسې ته د وګړو تابعیت را منځ ته کړ. دغه اعلان د یوې مهمې پوځي ستراتیژۍ په پایله کې رامنځ ته شو ځکه چې دغه کار په تدریجي ډول ډیری تورپوستي سرتیري د فرانسې پولو ته راوړل او د ډیرو جګړو لپاره یې د فرانسې بیرغ لاندې مستعمرې وساتلې. د فرانسې سره اړیکو تر هغه وخته دوام وکړ چې تورپوستو او ازاد رنګ لرونکو خلکو په ۱۸۰۲ ز کال کې بومي پوځ جوړ کړ څو د ناپلیون د سینت ډومینګیو پر وړاندې مقاومت وکړي. د ویرتییرز په پریکړه کوونکې جګړه کې د فرانسې د بریا په پای کې د خپلواکۍ او په ۱۸۰۴ ز کال کې د اوسني هایټي رامنځ ته کیدو لامل شوه.
د غلامۍ لمړۍ عمومي له منځه تلنه (۱۷۹۴)
دې کنوانسیون، د لومړي جمهوریت لومړنۍ ټاکل شوې شورا (۱۸۰۴ – ۱۷۹۲) ، د ماکسیمیلین روبسپیر په مشرۍ، د ۱۷۹۴ ز کال په فبرورۍ کې په فرانسه او د هغې په مستعمرو کې قانوني غلامي ختمه کړه. ابی ګریګوري او د تورپوستو د ملګرو ټولنه د غلامۍ د ختمېدو د غورځنګ برخه وو چې په میتروپول (استعمال په مرکز کې) کې د غلامۍ ضد احساساتو په رامنځ ته کېدو کې یې هم ګامونه اخستي وو. د قانون په لومړۍ ماده کې ویل شوي چې په فرانسوي مستعمرو کې "غلامۍ لغوه شوې"، په داسې حال کې چې دویمه مادې ویلي چې "د غلامانو مالکینو ته دې د غلامانو د ارزښت د مالي خسارې جبران ورکړل شي". د فرانسې اساسي قانون په ۱۷۹۵ زکال کې تصویب شو چې د انسان د حقونو د اعلامیې پر بنسټ د غلامۍ پای هم په کې شامل شو.
مريدکی
مريدکی د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,08,578 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 44م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
مکډونالډز
مکډونالډز د نړۍ یو له سترو ځنځيره يزو خوړنځايونو (رسټورانټونو) څخه یو دي. چې په ۱۱۹ هېوادونو کې د استازوليو (نماينده گيو) په درلودلو سره هره ورځ ۶۸ ميليونه پېرودونکو ته خپلې چوپړتياوې رسوي. آر مرکز يي د امريکا په متحده ايالتونو کې دی.
سورة الحديد
سورة الحديد د قرآن کريم ۵۷ سورت دی.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
بهمئي ولسوالي
بهمئي ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بهمئی)  د ايران د کهگيلويه او بويراحمد ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ليکک ښار دی. دا ولسوالي ۳۸٬۱۳۶ تنه نفوس لري. د بهمئي ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۳ کېښودل شو.