دافغانستان_په_ځنګلونو_کی_انساني_ضررونه
دځنکلونوتاريخچه
دځنګل تعريف ځنګل يا (Forest ) يو لاتني کلمِي furies څخه اخستل شويدي چې معني يي دکور څخه بهر دچاپيريال دشينوالي په معني دي د علمي لحاظه اوپه ساده ژبه ځنګل داسي تعريفوو. ځنګل عبارت له يو نباتي ټولني څخه دي کوم چه دونوtrees،ونکيو،بوټو،( lianas) پيچک څخه تشکيل شوي وي او يو معينه ساحه په معين وخت سره اشغال کړي وي او يايو ساحه چې وني او اونکي پکې شامل وي.هغه وخت ورته ځنګل ويل کيږي چه حداقل ۱۰٪ يي دلرګينونباتاتو په واسطه پوښل شوي وي ځنګل دژونديو موجوداتو ځاي دي خوصوصاً وني چه يو له بل سره روابط لري چه ددي روابطو په جريان کي خپل ژوند لپاره يوله بل سره ارتباطات لري او ددي ارتباطاتو په جريان سره يو ارامه فضا‌ء مينځته راوړي. چه په دي اساس نور ژوندي موجودات لکه حيوانات او نباتات ته زمينه برابروي.نو ويلاي شوو چه ځنګل هغه وخت تشکيليږې چه يو تعداد زياتو ونو دومره زياتوالي موندلي و ي چه يو له بل دپاسه يي اثر کړي وي او له دي طرقي څخه خپل محيط اوماحول او ظاهري شکل ته تغير ورکړي وي. پورتني ذکرشوي تعريفونو څخه کولي شو چه دځنګل تعريف په لاندي ډول خلاصه کړو. ځنګل دځنګلي ونوهغه مجموعي ته ويل کيږي چه وني نه يواځي دا چه يو پربل اثر کړي وي او ظاهري شکل ته ئي تغيرورکړي وي بلکه دخارو ي په ساتنه  د  فضا او قليم په ښه والي کې هم بدلونه را  مينځته کړي وي.ځنګل داقتصاد ي پديدو او دلرګيو داستحصال ، داقليمي شرايط تنظيم ، اوبو ، هوا، خاوره ساتنه هم کوي دا چه دحرارت ضعيفه درجه ، دبادونو ا و طوفانونو مخنيوي  ، دهوا زيات رطوبت دځنګل مشخصاتو له جملي څخه دي .لکه څنګه چي  وني  په يو داسي  محيط  کې (ځنګلي ساحاتو ) وده او نمو کوي  دظاهري شکل له لحاظه  دنورو ونو په نسبت تفاوت زيات لري. مثلاَ ځنګلي وني  مستقيم  ساقه او زياته ارتفاع لري او شاخه بري ئي په طبعي ډول صورت  نسي او لرګي قوي (ډ ک لرګي ) وي او کوچني تاج او مخروطي شکله او باکيفيته او زيات حجم لرونکي وي. او بر عکس د ازادي فضا وني لڼد قدونه او پلن تاج لري.او چاوديدلي پوستکي  او هرزه ګياوي  لرونکي دي. لرګيو حجم ئي زيات او بي کيفيته دي دازاد ساحي وني ظاهري حالت کوم چي په ازاده ساحه کي وده کوي د اوبودکافي اندازي د نه موجوديت ،تيزطوفانونه ، زيات رڼا ، دحرارت د تغيرات درجه او نور ددي باعث کيږي. چه وني کې نقصانات رامنځته کړي. ضرر (اسيب ) څه دي او په څو ډوله ده ضرر دمجموعي ضررونواوصدماتوله جملي څخه عبارت دي کوم چې دهر زيروح لکه انسانانواويا حيواناتوله خوا په ځنګلونوکې ترسره کيږي او زيات منفي اثرات يي دځنګل په ايکو سيستم  واريديږي که څه هم هغه سطحي وي که مجموعي ضرربلل کيږي.که چيرته په عمومي ډول د ضرر مفهوم تر نظر لا ندي  ونيسو نوهرهغه شي چه نتيجه ئي منفي وي او منفي تاثيرات واردوي دضرر څخه عبارت دي. ضرر مختلف ډول اقسام لري چي په دوه ډوله تقسيم شوي دي .۱ـــــ انساني ضرر            ۲ـــــ حيواني  ضرر          چي لمړي  انساني ضررونه تر څيړني لاندي نيسو. انساني ضرررونه  په دوه ډوله تقسيم شويدي ۱ــــ هغه ضررکوم چې په مستقيم ډول دانسانانو په واسطه صورت نيسي.۲ــــ هغه ضررکوم چې په غيرمستقيم ډول دانسانانو په واسطه صورت نيسي. انساني ضررونه: انساني ضررونه هغه صدمات او خسارات دي کوم چه انسان په واسطه ځنګلونو ته رسيږي .هغه خسارات او صدمات کوم چه دانسان په واسطه ځنکلونو ته رسيږي. په مستقيم اوغيرمستقيم ډول دي. چي له بي ځايه اورلګوني  په ځنګل کې  دانسان  په واسطه لوي سهم لري. ځکه چي د زياتو مواردو په منظور چه دانسان په واسطه صورت نيسي. انسان په واسطه ځنګلونو ته اقدام ( داخليدل ):د حيواناتو څړ لپاره دشرايطو په نه نظر کې نيولو سره او حفظ الحصه د نه مراعت کولوپه صورت کې دمختلفو امراضو يا قارچونو اويا حشراتو د رامنځته کيدو سبب ګرځي او مکمن په ځنګل باندي مختلف ضررونه را وارد کړي.او نورځيني اشتباهات چي د انسان په واسط صورت نيسي دځنګلونوبي موجبه قطع کونه چي تجديدي ډول سره مصنوعي نسل دمنځي تګ سبب کرځي دنړۍ په زياتو ممالکو کې ځنګلونو دحفاظت ، توسع  او تفريګاه لپاره مهم تدابيرونه  نيول شويدي .په ځنګلونو کې محيط او ماحول دانسانانو او ټولو ژونديو اورګانيزمونو لپاره برابرکړيدي .او زمونږ په ګران هيواد کې تر نن ورځې پورې کوم مثبت اقدام  نيول شوي ندي کوم چې دځنګلونو د رشد ، بقا  او حفاظت لپاره ګتور تمام شي چې تراوسه کوم لازمه تدابيرپدي اړه ترسره شوي ندي .هغه  ځنګلونه کوم چې په طبعي  ډول رامينځته شوي دي او زيات ساحې تر پوښښ لاندي  نيولي دي. له بي ځايه قطع کوني او بغير د کوم کنترول څخه تر سره شوي. او بيلوژيکي اثرات ، داوبو تنظيم ، خاوري حفاظت ، دهوا دتصفي  په واسطه متضرر شوي او يا هغه وني چې دعمر اخرنۍ مرحلي  ته رسيدلي او کاملاً له مينځه تللې دي. د وني بي ځايه قطع کونه او دخلکو کم نظري په ځنګلاتو نه يواځي دا چې دمحيط او چاپيريال او دهواد ککړتيا سبب ګرځي  بلکه دلرګيو کمبود هم له مهم  نقصان او ضايعاتو سره مخ شوي هغه ضررکوم چې دځنګلي  ونو په قطع کونه کې رامنځته کيږي په لاندي ډول دي. ۱ـــ دوني په قطعه کونه کې د وني د لويدو سمت معلوم نه وي. نو کيداي شي  چې دچپه کيدو په صورت کې  نور تازه نيالګي  يا  نورو ونو باندې  ولويږي. هغوي هم متضرره او يا لمنځه لاړشي. ۲ـــ دځنګلي وني د (۰.۵ـ۱) متره په انداز د ځمکي  دسطحي څخه پورته قطع او کوچني معيار (۲ــ۲.۵)   دچارتراش په شکل (څلور اړخه ) وتراشل  شي  او غوله ترې جوړ شي. دلرګيو ضايعات ددي طرزالعمل په اساس کومه چې (يو متر دځمکي دسطحي ) او تراشيدلو کې  صورت مومي. او چارتراش د لرګي په ډول جوړيږي. تقريباً (۵۰) سلنه حجم د وني دعمومي تني (بالغ) کيږي ددي نوع ضايعاتو په صورت کې د ځنګلونو د لرګيو ذخايرلمنځه ځي چې دا ضايعات۱۹۷۱ کېسهوليت سر تثبيت شوه. مثلاُ د لرګيو دتني د قطع اندازه (۱۱۱۷۰۰۰) متره مکعب دي او له دي څخه صرف (۶۰۴۰۰۰)متره مکعب  بازار ته انتقال شويدي .د قطع شوو لرګيو اندازه کوم  چې بازارته انتقاليږي مقايسه شي په صريح ډول په ملاحظه رسيږي  چې  تقريباً (۵۰) فيصده ضايعات دغير فني او ناپوهي له کبله چې د چارتراش په جوړونه کې صورت نيسي د بي مهارتي  له کبله رامنځته شوي .۳ـــ دځنګلونو  د قطع دغه عمليه نه يواځې  دا جې د مثمرو  او رسيدلو ونو متمرکز د ي. بلکه هغه وني په مختلف صنفونو  او عمرونوکې قرار لري د قطع کولو تر اغيز لاندي راځې  نو دا نوع طرزالعمل د ناوړه خساراتو او اقتصادي زيانونو له جملي  څخه دي. چه دا ډول قطع کونه دځنګلونو کې يو نوع منفي تاثير رامنځ ته کوي.۴ـــ په ځنګلونو کې دبي لاري او دسرکونو دنه شتون له  امله کومې  وني چې قطع کيږي. او چارتراش تري جوړيږي  او وروسته  له دي  حمل نقل لاري  موجود نه وي لرګي  د راغړو په صورت کې چې  ونو سره د ټکر له کبله وني هم متضرره کيږي. او چارتراش هم متضرره کيږي چې دا هم دناوړه خساراتوله جملي څخه شميرل کيږي.ځنګل دځينو عواملو په مقابل کې دانسانانو کړنه ته ځيني وختونوه په ځاي  ددي چې  د ځنګل  دګټې باعث وګرځي هغه  کړنه په ضرر تماميږي چي په دي لړکې  لږه بي پرواي هم  ډير تاوانونه رامينځته  کوي.چې له دي جملي  څخه  دونو له يوي مخي قطع کونه دي.چې  په دي قطع کونه کې  هغه نباتات کوم چي په مصنوعي  ډول مينځته راغلي دي هغه هم له منځه ځي. چې د انسان سهوه  يا غلطي دا دي کوم چې  مصنوعي  ونو په روزنه او حفاظت کې زيات مصارف تر سره کوي او طبعي ځنګلونه له يو مخي لمنځه وړي او قطع کوي. چې دا ډول قطع کونه  کيداي شي زيات تاوانونه  هم رامينځته شي .د قطع  کوني  په وخت کې دکار ګرانو بي مهارتي  او بي سوادي  کوم چې د قطع کوني په ميتود او رويشونو  باندي پوهه ونلري نو نشي کولي  چې  کومي  وني او په څه ډول ئي قطع کړي. دا هم لويه ستونزه او خسارات وارديږي. د بي ځايه څړ په صورت کې هم زيات ضررونه رامينځته کيږي. کوم چې نوي کينول شويو مصنوعي  نيالګيو په ځنګل کې دحيواناتو څړ صورت ونيسي .او دځنګل حفاظت او مراقبت لپاره تعليم يافته کسان هغه چې مسلکي  روزل شوي وي. لوي سهم لري .او هغه چې غير مسلکې کسان ګمارل شوي وي او يا بي تعليمه وي دا هم زيات ضررونه واردوي. مثلاً : کومي ناروغي وني يا هغه وني چې ښه لرګي نه ورکوي يا هغه وني  چې  فزيالوژيکي جوړښت ئي  غير منظم وي  او دي کې کوم خاص مهارت  ونه  لري  نو زيات  ضررونه وارديږي او د قطعه شو ونو په حمل نقل کې ديادو ونو په قطع کولوکې دځنګل نور نيالګيوته تاوانونه پيخيږي. نا څرګنده بايد پاتي نشي چې دهيواد دمختلفو ولا يتونو په ځنګلونو کې د بې توجو ئي  او د مامورينو  بي مهارتي په صورت کې ضررونه  منځته راځي چي له دي جملي نه څو ولايتونه  تر بحث لاندي نيسو .لکه : دتخار دولايت  دپستي  ځنګلونه چې د ينګي قـلعه د ولسوالۍ سره واقع دي. او د پستي (ګـز ) وله  اوسنځلي وني  په نوموړي ولسوالۍکې چې د آمو دسيند دواړه غاړه   چې ۴ نه تر ۵ کيلومتره  ددي ونو په واسطه پوښل شويدي .ددي سيند تغيرپه اساس کوم چې  دتاجکستان  او د درقد ولسوالي ترمنځ واقع دي. نوموړۍ ولسوالي يو برخه ځمکه يا خاوره ددي ځنګل د تاجکستان په مربوط شوي او د محلي خلکو اوسرحداتو وزارت دلوړ رتبه هيئت او ځينو نور محلي وګړوپه واسطه په دي وتوانيدل چې بيرته نوموړۍ ځمکه دافغانستان له خاوري سره وصل کړي چي ددي ولايت دپستو ځنګلونه د همدي محلي  خلکو تر ساتني او حفاظت لاندې دي. تخار ولايت دزيات ځنګلونو لرونکي دي مثال : دفرخار ولسوالۍ کوم چې يو غرنۍ منطقه دي چې ځنګلونه ئي د مختلفو ونو په واسطه پوښل شويدي دا ځنګلونو شامل دځينو نورانواعو لکه، ارچه ،بشال ، زرنګ، بادام ،پسته ،ياسمين ،شکندي ،مڼي،الوچه ، ارغوان او داسې نور. او دپستي ونو دغره په لانديني برخوکې قرارلري .او ددي ولسوالۍ خلک  خپل د ژوند د بقا لپاره خپل کلنۍ نيم احتياجات دپستې څخه لاسته راوړي او څو کاله مخکې چې دافغانستان امنيتي وضع خراب وو خلکو دځنګلو په قطع کول او خرابئ لاس پورې کړه .او د طالبانو د سقوط څخه وروسته ددي محلي مشران او حکومت پدي وتوانيدل ترڅو د ځنګلونو دقطع کولو مخه ونيسي  اوس مهال د همدئ سيمې خلک دنوموړې ځنګل دوچولرګيوڅخه  د سونګ موادو په توګه استفاده  کوي .او د چارتراش (ارچه ) لرګي څخه دکور په چتونو کې  استفاده کوي له د ي قرار چې دهمدي سيمي دخلکو څخه معلومات ترلاسه شوي دي  چې چارتراش (ارچه ) ، بشال  او د بادام وني دغرونوپه جګو ساحو کې قرار لري .چي پدي ځنګلونو کې څو ډوله نور وحشي حيوانات هم ژوند کوي چې عبارت دي له : زمري ،  خفک ، ګيډړ، سولي او داسي نور.او د مختلف ولايتونو څخه خلک د تفريح او سياهت لپاره دي ځنګل ته راځي او ددي ولسوالي خلک ۳۰٪ په مالدارۍ او باغداري بوخت دي  او همدارنګه  د بغلان ولايت ځيني ځنګلونه لکه د پستي ، شنه  او تازه ځنګلونه همدارنګه غرنۍ  بادام د بغلان په ولايت کې لمينځه تللي چې ددي ځنګل د محافظانو په وينا چې د حيواناتو د بي ځايه څړ په صورت کې د پستي ، بادام ،چارتراش (ارچه) وني کوم چې تازه شنه شوي وي دحيواناتو څړ او دمحلي  خلکو دبي پروائي له امله  له منځه تللي دي .هغوي اضافه  کړي چې تقريباً (۴۰)زره جريبه ځمکه د ځنګلونوتخريب شوي چې دوي نشي کولي چې ددي تخريب  مخنيوي وکړي. طبعي ځنګلات د افغانستان په زياتو ساحاتو کې وجود لري چې د څو کاله مخکې د شديدو بهرانونو له امله په هيواد کې مثمره اوغير مثمر وني د ځنګلي ساحو د ټوپک سالارانو او زوراورله خوا په بي رحمانه ټوګه قطع او خپل د شخصي  کټو په خاطرئي تر  استفاده وکړي.. په همدې دليل  د افغانستان ځنګلونه په کلي  ا ويا نسبي ډول لمنځه لاړل او د حکومت په راتلو سره د دا ډول قطعه کولو مخه ترڅه حده ونيول  شوه او ځنکلونه د بيرته شنه کيدو په مهال کې شول او تر دي حده رسيدلي دي که چيرته ئي حفاظت وشي لمنځه تللي ځنګلونه بيرته ودانيږي. عبدالوهاب د بغلان ولايت د ځنګلونو دمحافظ په توګه پدي مورد کې داسي ويلي دي .د يو نيم لک جريب ځمکي  څخه زيات ځنګلي غرنۍ بادام او دپستي ځنګلونوپه لرلوسره چې تقريباُ (۴۵ ) زره جريبه ئي  له منځه تللي .محمد نعيم رسولي د بغلان ولايت د کرهني او مالداري رياست معاون زياته کړي چې ددي ځنګلونو تخريب دحيواناتو د بي ځايه څړ په صورت کې  تر سره شويدي .هغه وني چې قطع شوي وي بيرته راشنه شوي وي او د ميوي نيولو مرحلي ته رسيدلي او کوم ستونزي  چي مونږ ئي لرو دځنګل په ساحه کې يو کلي موجود چې دنوموړۍ کلي حيوانات  ځنګل کې څړ کوي  خو اوس مهال د هغه مخنيوي هم شويدي .پسته او غرنۍ بادام دا چې د مهمو پيداوارو له جملي څخه شميرل کيږي او د با ارزښته محصولاتو له جملي  څخه دي  دهيواد څخه بهر با زارونو کې ښه ارزښت لري  او صادراتي محصولاتو له جملي څخه حسابيږي  چې څو کاله وړاندي صادرات کم وو. دزراعت د مسولانو په وينا. دپستي اوبادام محصولاتو د څوکلو وړاند ي په پرتله زياتوالي موندلي دي. ځکه چې صادرات ئي نورو هيوادونو ته زيات شوي. پدي ورستيو کې د وزارت زراعت له خوا يو مقدار پيسي هم د ځنګلو د احياء او انکشاف لپاره تخصيص شوي. مګر دا چې ځنګلونه په طبعي ډول احياء کيږي. پدي موضوعاتو باندي هم بحث تر سره شوي خو تر اوسه تثبيت شوي ندي.