cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مرند ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ساهيوال ولسوالۍ
ساهيوال ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۱،۸۴۳،۹۱۱ و.
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
بلګراد
بلګراد (په سربیایي ژبه Београд / Beograd) د سربیا هیواد لوی ښار او پلازمینه ده.
افغان ښاریانو ته د ویزې لاسرسی
عادي افغان ښارونډيانو ته په ۲۶ هېوادونو کې د راتگ سره سم د لنډ مهاله مسافرت ويزه ورکول کېږي د لا مالوماتو لپاره ملې تړنې ته ورشۍ
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان بهرنۍ اړيکې
شېخپوره ولسوالۍ
شېخپوره ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۳،۳۲۱،۰۲۹ و.
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
شونډکيز چرگ
د شونډکيز چرگ ځانتياوې
کله چې شونډکيز چرگ شوقمن شي نو ېې د پوستکي رنگ سور واوړي او بڼکې ېې هم خپل رنگونه بدلوي رابدلوي. همدارنگه خپل ځان ببر کړي بڼکې خپرې او د شا دخوا ېې بڼکې پورته خواته کتار ودرېږي.
د شونډکيز چرگ ډولونه او الوتنه
شونډکيز چرگان لکه د نورو ژوؤ په څېر په نارينه او ښځينه ؤ وېشل شوي دي. همدا رنگه د دوی ځينې ډولونه د وزن له مخې غټ او واړه او له رنگونو بېل موندل شوي. شونډکيز چرگان چې کله له هگيو راووځي نو دوو وونيو کې په پښو گرځي. ځينې د مرغانو څېړونکي وايی چې دغه چرگان د اسيا څخه اروپا او بیا امريکا ته رسېدلي دي. دا هم ويل کېږي چې شونډکيزه چرگه په کال کې۷۰ هگۍ اچوي. ځینې له شونډکيز چرگانو څخه بیخي نشي الوتلای او ځينې چې بیا الوتلای شي نو ډېر لږ الوزي ددوی د الوتنې کچ تر شاوخوا ۱ او يا هم ۲ مترو پورې مېچ شوی.
وېشنيزه:مارغان
چارلېس مېسن
چارلس مېسن (په انگرېزي: Charles Masson) اصلي نوم جېمز لوييس دى او په ۱۸۰۰ م کی د لندن په مډل سېکس کی زيږيدلې و. دده پلار جورج لوييس د ستنو جوړولو په يوه کارخانه کی ملازم و. جيمز لوييس تر ښوونځي وروسته په يوه شرکت کی ملازم شوخو پلار سره په څه خبره وران شو او په بنگال توپخانه کی يې نوکري ومونده. دی په ۱۸۲۱ م کی هند ته واستول شواو د انگرېزانو او د مرهټو په جنگ کی شامل و خو کله چې يې په بهرت پور کی  په لوى شمېر مرگ ژوبله وليده نو زړه يې له جنگه تور شو. په ۱۸۲۷ م کی له اگرې نه له خپل يوه پوځي ملگري سره وتښتيد، خپل نوم يې پر چارلس ميسن واړاوه او څه موده په لاهورکی د سيک مهاراجه رنجيت سنگه په دربار کی له يوه فرانسوي جنرال وېنچورا سره ملگرى شو. خو هلته دده د نيول کيدو خطر و نو خپل سفر يې جاري وساته اوڅه موده د ډېره غازي خان، او اباسين شاو خوا سيمه کی د يوه فقير په شان گرځيدو.
سرچينې
وېشنيزه:د ختيځ هند د کمپنۍ سرتېري
جیورج ریډ
ریډ د سکاټلنډ د جانسټون په رینفریوشایر کې زېږېدلی و. هغه په ځوانۍ کې له کورنۍ سره اسټرالیا ته کډوال شوی و. لومړی په میلبورن کې مېشت شول، خو کله چې ریډ ۱۳ کلن شو ،نو سیډني ته لاړل، دلته ریډ ښوونځی پرېښود او د منشي په توګه یې کار پیل کړ. هغه وروسته په نوي سویلي ویلز کې ملکي دنده واخیسته او خپلې درجې یې لوړې کړې، ترڅو د لویې څارنوالۍ منشي شي. ریډ هم یو عمومي روڼاندی و، چې د آزادې سوداګرۍ او د لیبرالیزم په دفاع کې یې څو آثاره لیکلي دي. په ۱۸۷۶ز کال کې یې د حقوقو په برخه کې زده کړې پیل کړې او په ۱۸۷۹ز کال کې د وکالت لپاره غوره شو. په ۱۸۸۰ز کال کې یې له ملکي دندې استعفا ورکړه، ترڅو پارلمان ته ځان کاندید کړي همدا و، چې د نوي سویلي ویلز د مقننه مجلس په ټاکنو کې بریالی شو.
ریډ د الکساندر سټوارټ په حکومت کې، له ۱۸۸۳ز کال نه تر ۱۸۸۴ز کال پورې د عمومي لارښوونو وزیر و. هغه په ۱۸۸۷ز کال کې د هینري پارکس د آزادې سوداګرۍ له ګوند سره یوځای شو، خو د شخصي دښمنۍ له امله یې د پارکس په حکومت کې له خدمت کولو دډه وکړه. کله چې پارکس په ۱۸۹۱ز کال کې د ګوند له مشرۍ استعفا ورکړه، نو ریډ یې پر ځای وټاکل شو. هغه د ۱۸۹۴ز کال په ټاکنو کې لومړی وزیر وټاکل شو او شاوخوا پینځه کاله یې دنده ترسره کړه. سره له دې چې ریډ هېڅکله ونه توانید، چې د حکومت اکثریت وګټي، خو ویې کولای شو، چې د ملکي خدمتونو او عمومي مالي چارو په اړه ځینې داخلي اصلاحات تصویب کړي. هغه د فدراسیون پلوی و او د اساسي قانون د مسودې په جوړولو کې یې ونډه لرله، دلته د خپلو استعماري ګټو د پیاوړي مدافع په توګه وپېژندل شو او په ۱۹۰۱ز کال کې د سیډني د ختیځې برخې په استازیتوب، نوي فډرالي پارلمان ته وټاکل شو.
ریډ له فدراسیون وروسته د ازادې سوداګرۍ د ګوند مشر شو او په پایله کې د اسټرالیا د اپوزیسیون لومړی مشر شو. په لومړیو څو کلونو کې محافظه کار ګوند د کارګر ګوند په ملاتړ اداره کېده. د الفرید ډیکین محافظه کار اقلیت حکومت په ۱۹۰۴ز کال کې ړنګ شو او د کارګر له ګونده کریس واټسن د لنډې مودې لپاره د هغه ځایناستی شو. واټسن وښوده، چې د حکومت کولو توان نه لري او له څلورو میاشتو وروسته یې استعفا ورکړه. په پایله کې، ریډ د ۱۹۰۴ز کال په اګسټ کې لومړی وزیر شو او د یوه بل اقلیت حکومت مشري یې پر غاړه واخیسته. هغه په خپل حکومت کې څلور محافظه کاران ځای پر ځای کړل، خو د حکومت تر ړنګېدو مخکې یې په ۱۹۰۵ز کال کې ونه شو کولای، چې ډېرې لاسته راوړنې ولري. په هغه مهال کې یوه مهمه استثنا د مشترک المنافع د مصالحې او د منځګړیتوب قانون تصویب و، چې صنعتي اړیکې یې جوړولې.
ریډ د ۱۹۰۶ز کال په ټاکنو کې د استازو په مجلس کې ډېرې رایې او مساوي چوکۍ ترلاسه کړې، خو اکثریت یې لږ و؛ نو ویې نه شو کولای، چې حکومت جوړ کړي. هغه په ۱۹۰۸ز کال کې د مشترک المنافع لیبرال ګوند (د محافظه کارانو په ګډون) له جوړېدلو سره مخالفت وښود او د ګوند له مشرتابه یې استعفا وکړه. ریډ په ۱۹۱۰ز کال کې په انګلستان کې د اسټرالیا لوړ رتبه استازی وټاکل شو او تر ۱۹۱۶ز کال پورې په همدغه دریځ پاتې شو. هغه وروسته د بریتانیا پارلماني ټاکنې وګټلې او د دوو کلونو له چوپړ وروسته په ناڅاپي ډول مړ شو.
د ژوند په لومړیو کې
ریډ د ۱۸۴۵ز کال د فبرورۍ په ۲۵مه د سکاټلنډ د رنفروشایر په جانسټون کې زېږېدلی و. هغه د ماریون (کورنی نوم کریباس) او جان ریډ له اووو بچیانو نه پینځم و، چې څلور وروڼه یې مشران او دوه خویندې یې تر ده کوچنۍ وې. د هغه نوم جیورج هیوسټن د رنفریوشایر د ټاکنیزې حوزې د پخواني محافظه کار استازې نه چې څو کاله مخکې مړ شوی و، اخیستل شوی دی. د ریډ پلار د یو بزګر زوی و، چې د ایرشیر په تاربولټن کې زېږېدلی و. هغه د جیورج د زېږون پرمهال د سکاټلنډ په کلیسا کې دنده ترسره کوله، چې په ۱۸۳۹ز کال کې د بېلتون غوښتونکو پریسبیټیریانو په کلیسا کې له خدمت کولو نه وروسته له دوی سره یوځای شوی و. هغه د ۱۸۴۳ز کال په ګډوډۍ کې خپلې کلیسا ته وفادار پاتې شو. په ۱۸۳۴ز کال کې هغه د بل وزیر اډوارډ کریباس له لور سره واده وکړ، چې تر ده نهه کاله کشره وه.
ریډ او کورنۍ یې د ۱۸۴۵ز کال په اپرېل کې د انګلستان لیورپول ته لاړل، دلته یې پلار له هېواده بهر د پریسبیټیریان کلیسا وزیر ټاکل شوی و. د ریډ دوه کوچنۍ خویندې همدلته زېږېدلې وې. کورنۍ یې له مالي پلوه له ستونزو سره مخامخ وه، نو پلار یې پرېکړه وکړه، چې اسټرالیا ته کډوال شي. ریډ د ۱۸۵۲ز کال په می کې میلبورن ته راغی او وروسته یې پلار په ایسنډن او شمالي میلبورن کې د غونډو مشري کوله. هغه په ۱۸۵۸ز کال کې خپله کورنۍ سیډني ته ولېږدوله. ریډ خپلې رسمي زده کړې د میلبورن په اکاډمۍ کې وکړې، چې اوس دغه اکاډمي د سکاچ کالج په نامه یادېږي. کله یې چې کورنۍ په سیډني کې مېشته شوه، نو ریډ په ۱۳ کلنۍ کې ښوونځی پرېښود او له یوه سوداګر سره یې د کوچني منشي په توګه کار پیل کړ. د ریډ پلار د سیډني په سکاټز کلیسا کې له جان ډنمور لنګ سره همکار شو، چې له ۱۸۶۲ز کال نه تر ۱۸۶۷ز کال پورې د جیورج سړک په مارینرز کلیسا کې وزیر و. د هغه مور د زړو ښوونځیو په خوځښت کې ونډه لرله، خو په ۱۸۸۵ز کال کې مړه شوه. ریډ د ژوند په وروستیو کې خپل مور و پلار د هغه د ښې روزنې له امله وستایل.
سیاسي مسلک
د ریډ مسلک د هغه له چټک هوښ او وینا سره مرسته وکړه. هغه ښايي په سترواکۍ کې د پلیټ فورم غوره ویاند وي. وینا یې هم تفریحي او هم یې خپلو اورېدونکو ته د خبر رسولو وسیله وه. په هر حال د هغه طنز په نړیواله کچه د قدردانۍ وړ ونه ګرځېد. الفریډ ډيکین له ریډ نه کرکه وکړه او هغه یې بې حده بېکاره او سخت خپل چاری وباله، چې د دوی سړو اړیکو د دواړو پر راتلونکو دندو اغېز وکړ.
ریډ په ۱۸۸۰ز کال کې د ختیځ سیډني د څلورو غړو انتخابي ولسوالۍ لپاره د نوي سویلي ویلز د مقننه مجلس غړی وټاکل شو، چې د ټاکنو په لومړي کتار کې یې ځای ونیو. هغه په لومړيو وختونو کې ډېر فعال نه و، ځکه چې د خپلو حقوقي چارو پر جوړولو بوخت و، که څه هم هغه د رابرټسن د ځمکو د قوانینو د اصلاح کولو لپاره اندېښمن و، چې د ځمکو د ۹۶ خاوندانو ترمنځ یې د اته میلیون جریبه ځمکې (km2۳۲۰۰۰) د کنټرول مخه نه وه نیولې. هنري پارکس او جان رابرټسن هڅه وکړه، چې د ځمکو په قوانینو کې جزیي اصلاحات راولي، خو له ماتې سره مخ شول او د پارکس ګوند په راتلونکو ټاکنو کې ډېرې چوکۍ له لاسه ورکړې.
نوي لومړي وزیر، الکساندر سټوارټ ریډ ته د ۱۸۸۳ز کال په جنورۍ کې د استعماري خزانې د موقف وړاندیز وکړ، خو هغه دا غوره وګڼله، چې د عمومي لارښوونو وزیر شي. هغه په دغه دفتر کې ۱۴ میاشتې دنده ترسره کړه او بریالی شو، ترڅو د ښوونې او روزنې لپاره ښه قانون تصویب کړي، چې په کې د مخکښو ښارونو د لومړیو عالي دولتي ښوونځیو جوړول، تخنیکي ښوونځي (د مستعمرو لپاره الګو وو) او په پوهنتون کې د ماښامنیو لکچرونو چمتو کول شامل وو.
لومړی وزیر (۱۹۰۴ز- ۱۹۰۵ز)
د واټسن حکومت د ۱۹۰۴ز کال په اګسټ کې استعفا ورکړه او ریډ لومړی وزیر شو. هغه پخوانی ایالتي لومړی وزیر و، چې وروسته د هېواد په کچه لومړی وزیر شو (تر هغه مهاله بل لومړی وزیر جوزف لیونز و). ریډ په دواړو مجلسونو کې اکثریت نه درلود او پر دې پوهېده، چې له محافظه کار ګوند سره به یې د اختلافاتو حل یوازې د وخت مسئله وي؛ نو ترڅو یې چې کولای شوای، له خپل موقفه یې خوند اخیست. د ۱۹۰۵ز کال په جولای کې نورو دوو ګوندونو هغه ته مناسبه رایه ورکړه او وروسته یې په ډېرې مینې او مهربانۍ خپله دنده پرېښوده.
وروستی ژوند
ریډ په ۱۹۱۰ز کال کې په لندن کې د اسټرالیا لوړ رتبه استازی وټاکل شو. ریډ په بریتانیا کې ډېر شهرت درلود، خو کله یې چې په لندن کې دنده پای ته ورسېده، نو پارلمان ته د اتحادیې د نوماند په توګه د سینټ جیورج د چوکۍ لپاره پرته له کوم مخالفته وټاکل شو. ریډ دلته د هغو خپلواکو هېوادونو ویاندویي کوله، چې له جګړه ییزو هڅو نه یې ملاتړ کاوه. هغه د ۱۹۱۸ز کال د سپټمبر په ۱۲مه د ۷۳ کلونو په عمر په ناڅاپي ډول په لندن کې مړ شو. د مړینې لامل یې دماغي ترومبوزی ښودل شوی و. له هغه نه یې مېرمن او دوه لوڼې او زامن پاتې شول. ریډ د پوتني ویل په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
نصيرالدين شاه
نصيرالدين شاه د هندي سينما باليووډ يو مشهوره څېره ده. هغه د افغان جنرال جان فشان خان لمسی دی.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
سيالکوټ ولسوالۍ
سيالکوټ ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۷۲۳،۴۸۱ و.
البرز ولسوالي
البرز ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان البرز)  د ايران د قزوين ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د الوند ښار دی. دا ولسوالي ۲۴۲٬۸۶۵ تنه نفوس لري. د البرز ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د قزوين ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
غږپوهنه
غږپوهنه (په انگريزي: Phonology) د ژبپوهنې همداسې يو ساينتېفيک بنسټ دي، لکه شمېرپوهنه(رياضي) چې د فېزيک بنسټ دی. هماغسې چې بې رياضي فېزيک د يوې پوهنې په توگه راڅرگندېدای نه شي، دغسې ژبپوهنه له درو گونو رغښتي(سپړيزې، پرتليزې او تاريخي) څانگو سره هم بې غږپوهنې، پوهنه کېدای نه شي. له تش په نامه زړې دوديزې ژبپوهنې يا اوسنيو اماتوري ژبنيو ليکنو څېړنو سره د رښتينې يا نوې ژبپوهنې لومړنۍ بريد ليکه همدغه ساينتيفيکه او بنسټيزه څانگه او ورسره تړلې(اَر پوهنه يااېتېمولوجي) ده او له همدې سره نوې ژبپوهنه د نولسمې پېړۍ په وروستيو او د شلمې هغې په لومړيو کې رښتياينه مومي.
وېشنيزه:پوهنه وېشنيزه:ژبپوهنه
ګوجر
ګوجر (گُرجر, گوجر) یوه کرنیزه او څړځایه ټولنه(کوچي قوم) ده چې په عمده توګه په هند ، پاکستان ، کشمیر او افغانستان کې خپره شوې ده. چې په بېلابېلو قبیلو وېشل شوې. که څه هم په دودیز ډول دوی په کرنه، څړځای او کوچیانو فعالیتونو کې ښکیل دي. ګوجر یوه لویه متضاد ډله ده چې د مذهب، مسلک او ټولنیز-اقتصادي حالت له مخې په داخلي توګه توپیر لري. په دې ټولنه کې د ګوجرانو تاریخي رول خورا متنوع دی، دوی له یوې خوا د ډېرو سلطنتونو بنسټ اېښودونکي دي او له بلې خوا دوی کوچیان دي چې خپله ځمکه نه لري.
د ګوجر هویت په تاریخ کې د بدلون نقطه اکثرا د مینځنۍ پېړۍ (570 عیسوي) په جریان کې په اوسني راجستان کې د ګوجر سلطنت له رامینځته کېدو موندل کیږي. ګوجر په ژبني او مذهبي لحاظ متنوع دي. ګوجران په ځايي ژبو خبرې کوي، خو له دې سره ترڅنګ، ګوجر خپله ژبه لري چې د ګوجري په نوم پېژندل کیږي. دوی په مختلف ډول هندویزم ، اسلام او سکه مذهب پیروي کوي. [4] هندو ګوجران زیاتره د هند په راجستان ، هریانا ، مدهیا پردیش ، د پنجاب په میدانونو او مهاراشترا کې موندل کیږي. مسلمان ګوجران اکثره په پنجاب، پاکستان کې موندل کیږي چیرې چې دوی د نفوس 20٪ جوړوي، په عمده توګه د شمالي پنجابي ښارونو ګوجرانوالا ، ګجرات ، ګوجر خان ، جهلم او لاهور ، افغانستان او جمو او کشمیر په هماچل پردېش او اتراکنډ کې. د ګړوال او کوماون ډویژنونه لکه د هند همالیا سیمې متمرکزې دي.
ګوجران له لرغونې زمانې راهیسې په برصغیر کې اوسیږي. چې په مهابارت او ویدونو کې هم ذکر شوي دي. ګوجر په پخوانیو وختونو کې د کشتری او آریا په نوم پېژندل کیده. د هغه د زړورتیا او مېړانې له امله هغه ته د ګجر لقب ورکړل شو چې مانا یې د دښمن تباه کونکی دی. له دې ځایه دا ملت د نړۍ نورو برخو ته خپور شو. هغه په اروپا کې جورجیا او په چین کې د ختن ایالت آباد کړ، په دې توګه یې په روسیه او نورو ډېرو هېوادونو کې د پېړیو لپاره په چیچنیا حکومت وکړ. په پنځمه او شپږمه ميلادي پېړۍ کې له اروپا څخه د ګوجر قوم ځينې قومونه مرکزي اسيا او جنوبي اسيا ته راستانه شول او له ځايي ګوجرانو او نورو قومونو څخه يې حکومت واخيست، دغه قوم ته سپين ګان ګوجر ويل کېدل او د راجپوتانې ډېره برخه يې فتحه کړه. او د ډېرو پېړیو لپاره د برصغیر په تاریخ کې مهم رول لوبوي. DR بهنډارکر دا ثبوت کړې چې سپینې هون ګوجران د 550 مېلادي کال په شاوخوا کې شمالي هند ته ننوتل. دوی په لومړي ځل د پانا په کتاب "هرش چرت" کې ذکر شوي دي، په پاکستان کې ګوجران په لاهور، ګوجرانواله، ګجرات، منډي بهاالدین، سیالکوټ، نارووال، راولپنډۍ، فیصل آباد او جهلم کې مېشت دي، په داسې حال کې چې د جمو او کشمیر، د هزاره ګانو په مانسهره ولسوالۍ کې. په دې څانګه کې د ګوجرانو لوی شمېر هم شتون لري. ګوجر په خیبر پښتونخوا کې دویمه لویه او په پنجاب کې درېمه لویه ټولنه ده.
د ګوجر کلمه
محمد عبدالمك په شاهان ګجر كې ليكلي دي چې په نورو هېوادونو كې هم دغه قوم خزر، جاجر، جندر او ګونور بلل كېږي. برصغیر کې دا لومړی ګرجر او بیا ګوجر شو. دا خلک د جورجیا څخه راغلي وو. د کسپین بحیرې نوم ښايي د خزر په نوم یاد شوی وي، ځکه د هغې شاوخوا خزران وو، یانې ګوجر آباد. چې د شاطین قبیلې څخه دي. په شاهان ګوجر کې د ګوجرانو تر نامه لاندې څلور قومونه اګني کل، چوهان، چالوکیا، پاډیار او پنوار یاد شوي دي.
حسن علي چوهان په "تاریخ ګوجر" کې لیکلي دي چې په راماینا کې ګوجر د غازي په مانا راغلی دی او دا کشتریان دي چې وروسته د ګوجر په نوم یاد شول. په دې کې سورج بنسي، چندر بنسي، چوهان، چالوکیا، پاډیار، پنوار او راتورونه د ګوجر په توګه هم ذکر شوي. مشهور مورخ VA سمیټ په خپل کتاب کې لیکي چې چوهان، سولانکي، پاډیار، پنوار، چندیلا او تنور په اصل کې د ګوجر قومونه دي چې وروسته له نورو قومونو سره یوځای شول. په داسې حال کې چې جهانګير وايي چې د ګوجر خلک کار نه کوي، د دوی شوق شيدې ورکول دي. جلال الدین اکبر یوه کلا جوړه کړه او په هغه کې یې ګوجران میشت کړل، چې د ګجرات په نوم مشهور شو. دا ښیي چې ګوجر او ګجر یو شان دی.
تاریخ
د ګوجرانو د نفوس لرې او پراخه خپريدل د دې ثبوت دی چې د دوی د واکمنۍ ساحه څومره پراخه وه. ګوجران شپون قوم وو چې جنګیالي وو او دا تمایلات اوس هم په ګوجرانو کې موندل کیږي. دوی د ثابت کروندګرو په توګه شهرت لري. په هرصورت، دوی عموما د اقامت ژوند اختیار کړی دی. د هند په ډېره شمال لوېدیځه برخه کې، په ځانګړې توګه د کنګرا او سنجهال غرونو په بهير کې، ګوجر کوچیان د کوچیانو شپانو او شپانو ژوند کوي. د ده په نوم د برصغیر په شمال لوېدیځ کې ډېر ښارونه، کلي او سيمې آبادې شوې چې اوس هم شته.
ګوجرانو خپل دولت د ابو جبل ته نږدې په بټکل کې تاسیس کړ. د دې کورنۍ بله څانګه، بروچ، له دوی وروسته د بروچ په نوم بل دولت تاسیس کړ. بله څانګه د Avanti په نوم یادیږي. دې کورنۍ د هغو عربانو مخه ونیوله چې د ګوجرانو په خاوره یې یرغل کاوه. د دغو دوو کورنیو تر منځ د حاکمیت لپاره جګړه روانه وه. کوم کې چې د اوانتي کورنۍ بریالۍ شوه او د خپلو ځواکمنو ګاونډیانو، راشټرکوټا او پالا سره یې جګړې وکړې. اونتي راجا ناګاه بټ II (800-825 AD) په مونګیر کې درمپالا ته ماتې ورکړه. هغه په کاتیاوار، مالوا او راجپوتانا کې بریالۍ جګړې وکړې. د هغه زوی بهوج یو بریالی او وړ پاچا و. په پیل کې هغه د پالو او راشټر کوټانو لخوا مات شو. خو په پای کې یې خپلو دښمنانو ته ماتې ورکړه او له لاسه وتلې سیمې یې بېرته ترلاسه کړې.
خزران، چې یو ترک قوم دی، له نوشیروان عادل څخه څه موده وړاندې شهرت ته ورسېد او دا غالباً هغه ترکان وو چې پر وړاندې یې د داربند دیوالونه جوړ شوي وو. خزرانو د ترکانو د کوچي امپراتورۍ دودونو ته دوام ورکړ. د قباد د لومړي تخت پر مهال د خزر قبيلې پر ايران يرغل پيل کړ. قباد د خزر له يرغلګرو سره جګړه وکړه او هغوی ته يې ماتې ورکړه او له هېواده يې وشړل.
د کسپین سمندرګي په ختیځو سیمو کې ساسانیانو د خپلو ترکي ګاونډیانو پر وړاندې دفاعي کلاګانې جوړې کړې. د جوزجان ولایت د ساتنې په موخه د اجري بند جوړ شو. خو د ترکانو د فاتحانه بريدونو مخه يې ونه نيوله. بل دېوال د جورجان او تبرستان تر منځ په پوله جوړ شو چې د جورجان ولایت له لاس څخه ووت. نوشیروان په ۵۳۳ میلادي کال کې له قیصر روم سره تړون وکړ. د دې تړون له مخې، د روم حکومت د ډیرو پیسو ژمنه وکړه، چې په بدل کې یې نوشیروان د کوف د غره د دربند او نورو کلیو ساتنه په غاړه واخیسته. نوشیروان عادل (۵۳۱ تر ۵۷۹) ساساني واکمن د الخان په مشرۍ له لوېدیځو ترکانو سره دوستانه اړیکې ټینګې کړې او د هغوی په مرسته یې په افغانستان کې هونیانو ته ماتې ورکړه او بیا یې پر خزر قبیلې برید وکړ او د هغوی واک یې راکم کړ. خزر قوم د تاریخ له پاڼو ورک شو. دې کار د ترکانو واک هم زیات کړ او ترکانو په افغانستان کې د هونیانو له خوا خالي شوې سیمې ونیولې. همدا لامل و چې د ترکانو او نوشیروان تر منځ یې اختلافات راپیدا کړل.
په هرصورت، موږ په دې کې هیڅ اختلاف نلرو چې ګوجران د ترکي نژاد دي. خو په دې کې اختلاف دی چې ګوجران خزران دي. ځکه چې د ترکانو لوېديځ امپراطوري چې د افغانستان په خاوره کې هم پوهه وه، د خزرانو دښمن و، نو برصغیر ته د خزر قوم د راتللو پوښتنه نشته.
ترک قومونه د ساسانیانو د سرحدونو سره نږدې ګاونډیان وو. په دوی کې یوه د غز قبیله وه او د ترکانو قبیله هم غاز بلل کېده. د غزا تر څنګ دغه قبيله هم غزار بلل کېده او دا کلمه د ترکانو په نومونو کې هم راغلې ده. د بېلګې په توګه غذر الدین د مشهور خلجي التمش د واکمنۍ پر مهال مړ شو. غرز، چې ترکان وو، د هوانو له ماتې وروسته برصغیر ته ننوتل. دوی نه یوازې غوره جنګیالي، کوچیان او شپانه وو. ډیر احتمال شته چې غرز د هند په آریایي ژبو کې ګوجر شو. ځکه چې په هندي آریا کې "ګ" په "ګ" او "ز" په "ج" بدل شوی او د ګوجر ریښه ګوجر ده.
مهاباد ولسوالي
مهاباد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مهاباد)  د ايران د آذربايجان غربي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۲۳۶٬۸۴۹ تنه نفوس لري او مساحت یې ۲۵۹۱ کیلومتره مربع دی. د مهاباد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان غربي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سيد محمد شاه
جان فشان خان چې اصلي نوم يې سيد محمد شاه و د ۱۹ مې پېړۍ يو افغان جنگسالار و چې په لومړني افغان-انگليس جگړه کې يې ونډه واخيستله او تر دې وروسته د ۱۸۵۷ هندي بغاوت کې هم ښکېل و. جان فشان خان د افغان اشرافي سيد قطب الدين خان زوی و. او اصلي ټاټوبی يې افغانستان دی.
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
د تودوخې درجه
د تودوخې درجه يو فزيکي مقداراو کچه ده، چې د يوې مادې د ګرموالي يا سوړوالي درجه څرګندوي. دا د حرارتی انرژي څرګند ډول دی، په ټوله ماده کې شته، چې هغه مهال د تودوخې د پېښېدنې او انرژي د بهير يوه سرچينه ده، چې جسم له يو بل سوړ يا ګرم جسم سره نښتی وي. د حرارت درجه بايد له تودوخې سره ګډه نه شي.
د حرارت درجه په ترماميتر سره اندازه کېږي. ترماميترونه په بېلابېلو حرارتي اندازو (کچو) سره اندازه شوي دي، چې په تاريخي ډول يې د پېژندنې لپاره د ورګرځېدنې  او مأخذ بېلابېل ټکي او د ګرموالي معلوموونکې مادې کارولې دي. تر ټولو عام ميزان Celsius (پخوا ورته سانتي ګرېډ ويل کېدل او په °C سره ښودل کېږي)، فارنهايټ (په °F  سره ښودل کېږي) او کالوين ميزان دی، چې په K سره ښودل کېږي. د یادو ميزانونو له ډلې وروستنی يې د واحدونو نړيوال سيستم (International System of Units) د ټولنې يا کنواسیون له خوا د علمي موخو لپاره خورا زيات کارول کېږي.
د حرارت تر ټولو ټيټه نظرياتي درجه مطلق صفر ده، چې په کې له يوه جسم نه نوره هېڅ حرارتي انرژي نه رااېستل کېږی. دا په ازمېښتي ډول کولی شي، په خورا نږدې ډول (100 pK) ته نږدې اوسي، مګر ورته به رسېدلی نه وي، چې د ترموډيناميک [د تودوخې قوه] په درېيم قانون کې پېژندل شوی دی.
د تودوخې درجه د فزيک، کيميا، د ځمکې علم، ستورو پېژندنې، طب، بيولوژي، ايکولوژي، د مادې علم، د فلزاتو علم، ميخانيکي انجنيري، جغرافيې او د ورځني ژوند د زياتره اړخونو په ګډون د طبيعي علم په ټولو برخو او څانګو ضروري ده.
اغېزې
زيات فزيکي پړاوونه د تودوخې په درجې پورې تړلي دي، چې ځيني يې په لاندې ډول دي:
په عام ډول کارېدونکي ميزانونه
د نړۍ په ډېرو برخو کې د عمومي حرارت درجې د اندازه کولو لپاره Celcius (°C) کارول کېږي. دا يو ازمېښتي ميزان دی چې د تاريخي ودې له مخې رامنځته شو او د سمندر په کچه اتموسفيريک فشار کې صفر درجه يې د اوبو د کنګل کېدلو د ټکي په توګه په کې مشخص شوې ده او نورې درجې يې داسې ټاکل شوې دي، چې د ۱۰۰ درجه يې د اوبو د جوش کېدلو ټکی دی. د ۱۰۰ درجو واټن له امله، د سانتي ګرېډ ميزان ورته وايي. د واحدونو په نړيوال سيستم کې د کالوين تر معياري کېدنې پورې ياد ميزان د کالوين پر ميزان باندې د برابرو سمون کوونکو ټکو په اصطلاحاتو کې يو ځل بيا راوپېژندل (وکارول) شو او داسې چې د يوې Celcius درجې د حرارت درجې زياتوالی د يو کالوين د زياتوالي سره ورته دی، که څه هم دوی يو له بل نه د يو کټ مټ ۲۷۳.۱۵ زياتېدونکي برابروونکې اندازې په وسیله توپير لري.
نور احمد ميرازی
نور احمد ميرازی (۱۳۲۳ ل کال د پکتيا ولایت - ۱۳۹۹ ل کال د چونگاښ ۱۲، کابل) د افغانستان د کابل پوهنتون استاد او پښتو ژبی لیکوال وو.
د تودوخې درجه
په عام ډول کارېدونکي ميزانونه
متحده ايالتونه په عمومي ډول فارنهايټ ميزان کاروي، چې له مخې يې د سمندر پر سطحه په ۳۲ درجو کې اوبه کنګل او په ۲۱۲ درجو کې خوټېږي.
مطلق صفر
د تودوخې درجې په بشپړ صفر درجه کې له جسم نه د تودوخې په توګه هيڅ انرژي نه لرې کېږي، چې دا ترموډيناميک [د تودوخې قوې] په درېيم قانون کې څرګند شوی حقيقت دی. د حرارت په دې درجه کې جسم هيڅ لويه حرارتي انرژي نه لري، مګر د نامعلومتيا اصل له مخې د اټکل شوې انرژي په توګه لا هم د کوانتم يا کميت ميخانيکي صفر ټکي انرژي لري؛ که څه هم دا د حرارت د بشپړ صفر درجې پېژندنې سره نه ګډېږي. بشپړ صفر په ازمېښتي ډول کولی شي، يوازې په خورا نږدې ډول (100 pK) ته نږدې اوسي، مګر هيڅکله ورته نه شي رسېدلی. په نظرياتي ډول په يو جسم کې د حرارت په بشپړ صفر درجه کې د هغه د برخو ټول پخوانی حرکت درول شوی دی او په دې کلاسيکي حالت کې يادې برخې په بشپړه دمه کې دي. بشپړ صفر چې د 0 K په توګه پېژندل شوی دی، کټ مټ له -273.15 سانټي ګرېډ يا -459.67 فارنهايټ سره برابر دی.
نور احمد ميرازی
مخينه
دکتور نوراحمد میرازی د ۱۳۵۱ کال په مني کې هېواد ته راستون او د کابل پوهنتون د ساینس پوهنځي د بیولوژي په څانگه کې د استاد په توگه وگومارل شو او په دنده یې پیل وکړ. پوهاند دکتور نور احمد میرازي کابو نیمه پیړۍ گران هیواد ته د خدمت په پار له ځنډه پرته په پرلپسې توگه په زرگونو پوهنيز مسلکي او ملي کادرونه روزلي او ټولنې ته یې وړاندې کړي دي.
د تودوخې درجه
بشپړ ميزان
د Maxwell-Boltzmann د خپرېدنې ثابت يا constant او د نوموړي د entropy احصايوي ميخانيکي پېژندنې ته په ورګرځېدنې سره، چې د Gibbs له پېژندنې (تعريف) سره (د نړيوال تړون په واسطه په خپلواک ډول د کوچنيو برخو د حرکت لپاره د برخو دننه د شته انرژي په پام کې له نيولو پرته) توپير لري، د حرارت درجې ميزان پېژندل شوی دی او ويل کېږي چې ځکه به بشپړ وي، چې د ځانګړي ترماميتريک جسمونو او د ترماميتر (هوا معلومونکې الې) د کارونې ډولونو د ځانګړتياوو نه خپلواک دی. دا د کالوين ميزان په نامه پېژندل کېږي، چې په پراخه ډول په ساينس او ټکنالوژي کې ترېنه ګټه اخيستل کېږي. kelvin (چې لومړنی توری يې کوچنی ليکل کېږي)، د واحدونو په نړيوال سيستم کې د حرارت درجې واحد دی. د تودوخې قوې په انډول توب يا توازن په خپل حالت کې د يو جسم د حرارت درجه د بشپړ صفر اړوند تل مثبته ده.
نور احمد ميرازی
مخينه
- په ۱۳۵۷ ل کال د هند په راجستان ایالت کې (Integrated nature resources program).
د تودوخې درجه
نړيوال کالوين ميزان
زياتره علمي اندازه اخيستنې د حرارت درجې کالوين ميزان کاروي (د واحد نښه: K)، چې د دې ميزان په لومړي ځل د راپېژندونکي په وياړ د همغه په نامه نومول شوی دی. دا يو بشپړ ميزان دی. عددي صفر ټکی (0 K) يې د حرارت په بشپړ صفر درجه کې دی. د ۲۰۱۹ می مياشتې له راهيسې يې درجې د د ذرې د حرکي نظريې (particle kinetic theory) او احصايوي ميکانيزمونو په واسطه راپېژندل شوي دي. د واحدونو په نړيوال سيستم کې د کالوين پراخوالی يا طول د مايکروسکوپيک برخو يا ذرو د منځنيو حرکي انرژيو د بېلابېلو ازمېښتي اندازه اخيستنو په واسطه راپېژندل شوی دی. کالوين ميزان د Boltzmann په کنسټانټ يا ثابت په اصطلاحاتو کې په عددي ډول ارزول شوی دی (هغه ارزښت چې د نړيوال کنواسيون له خوا د ثابت (fixed) په توګه راپېژندل شوی دی).
نور احمد ميرازی
مخينه
- په ۱۳۸۲ ل کال کې د جرمني په بن پوهنتون کې (Biology summer school program).
د تودوخې درجه
د کالوين پراخوالی مايکروسکوپيک ښکارندې
د ۲۰۱۹ ز له می راهيسې، د کالوين پراخوالی مايکروسکوپيک ښکارندې سره په اړيکه کې راپېژندل شوی او د احصائيوي ميخانيک په اصطلاح کې ځانګړي شوی دی. پخوا یعنې له ۱۹۵۴ز راهيسې د واحدونو نړيوال سيستم د کالوين لپاره د ترموډيناميک حرارت درجې په توګه يو ميزان او واحد راوپېژانده، چې په باوري ډول يې د ورګرځېدنې د دويم ټکي په توګه (د لومړنی ټکی په بشپړ صفر (0 K) کې) د اوبو د درې ګوني ټکي د بيا توليدېدونکې حرارت درجې نه ګټه پورته کوله.
په تاريخي ډول د اوبو د تودوخې درجې درې ګونی ټکی د اندازې اخيستنې د زياتوالي د کټ مت 273.16 واحدونو په توګه راپېژندل شوی و. نن ورځ دا په ازمېښتي ډول يو اندازه شوی کميت او کچه ده. د سمندر پر سطحه اتموسفير فشار کې د اوبو د کنګل کېدلو ټکی، په نږدې 273.15 K = 0 °C کې پېښېږي.
نور احمد ميرازی
مخينه
- په ۱۳۸۸ ل کال کې په ډهلي پوهنتون کې (Botany training program).
- په ۱۳۹۱ ل کال کې د دویم ځل لپاره په ډهلي پوهنتون کې (Botany training program) برخه اخیستې او بشپړ کړی یې دی.
پوهاند دکتور میرازی له جرمني متخصیصونو سره یو ځای د هېواد په دښتو، غرونو او رغونو کې گرځیدلی او د ساینس پوهنځي (Herbarium) د نباتي انواعو د شتمن کیدو لپاره يې نباتات راټول، تنظیم، نوم اېښوونه او ځای پر ځای کړي دي.
دندې
پوهاند صاحب د چاپيریال ساتنې په پروگرامونو، علومو اکاډمۍ او له هېواده بهر په سریلانکا، اردن، هندوستان، پاکستان، جرمني او نورو هېوادونو کې په علمي کنفرانسونو برخه اخیستې ده.
ښاغلي استاد د خپل اکادمیک ژوند په اوږدو کې تر ۳۰ دېرشو ډېر علمي او څېړنیز آثار لري، چې په هېواد کې دننه او بهر په بېلابیلو خپرونو کې چاپ شوي دي.
پوهاند صاحب په پښتو، دري، انگلیسي او الماني ژبو په روان ډول خبرې لیکل او لوستل کولی شول. ميرازی صاحب د افغانستان په علمي – اکاډمیک تاریخ کې د هغو گوتو په شمار علمي – مسلکي او ملي شخصیتونو څخه دی، چې د هېواد د علمي فرهنگ په بډاینه، له خپل اصیل ملي هویت څخه د دفاع او د ملت جوړونې په لار کې یې ډېره برخه اخیستې او پریمانه بلهارۍ یې ورکړې دي، چې راتلونکی پښت به په هغو ویاړي.
د افغانستان د څلورو لسیزو وروستي ناورین او غمېرې نه یوازې په ملیونونو افغانان په نیابتي ډول له خپل کور او کلي کډوالۍ ته اړايستل، بلکې په دې موده کې ډلې ډلې پوهان، څېړونکي او د پوهنتون استادان هم له هېواده ووتل او علمي – اکاډمیک مرکزونه کمزوري او خالي شول. خو پوهاند دوکتور میرازی هغه ملي اکاډمیک شخصیت وو، چې هم یې پوهنتون او هم د ده کور، د هېواد د کورنیو جگړو په بهیر کې د توغنديو تر باران لاندې وو، خو هېواد یې پرې نښود او د هېواد د بچیانو لپاره یې قلم، کتاب او تباشیر له لاسه ونه غورځول.
د کابل پوهنتون د بیولوژي څانگې استادانو دده د دغو بې سارو خدمتونو په ویاړ، د ۱۳۹۵ ل کال د وري د ۹ نېټې په غونډه کې د رایو په یووالي پرېکړه وکړه، چې له دې وروسته دې د بیولوژي څانگې شپږم درسي تالار د پوهاند دوکتور نور احمد میرازي تالار په نامه ونومول شي.
په کابل پوهنتون کې لومړی ځل په پښتو ژبه د تدريس پيلېدل يا معجزه
د کابل پوهنتون بل استاد نظر محمد سلطانزی ځدراڼ د ميرازي صاحب په اړه لیکي: «پر ۱۳۵۱ لمریز کال د کابل پوهنتون په ساینس پوهنځی کې په پښتو ژبه د بیالوژي تدریس د لومړې ځل لپاره ‏د پوهاند ډاکټر صاحب نور احمد میرازي په نوښت زده کوونکو ته ‏پیل شو. دا خو به هر څوک راسره ومني چې د پوهاند صاحب دغه ‏سپېڅلی گام د الله (ج) په مرسته ترسره شو او له دې کبله یوه معجزه بلل ‏کیدای شي. دا ځکه چې د هېواد په پېنځه زره کلن تاریخ کې د لومړي ‏ځل لپاره یوه داسې پېښه منځ ته راغله چې هیڅ ساری نه لري. پوهاند صاحب نه یوازې ‏دا چې دالله امر پر ځای کوي، بلکې په هېواد کې د څه کم شلو ‏ملیونو پښتنو فرهنگي مسلم قانوني حق هم پرځای کوي. د چا خبره ‏چې ارواښاد پوهاند صاحب میرازی ‏‏په پښتنو کې لومړی پېژندل شوی علمي ‏شخصیت دی چې په ډېره زړورتیا، مېړانه او اتلولي سره يي خپلې مټې راونغښتې، ‏د کړن ډگر ته يې راودانگل او په لوړ شهامت سره يي په کابل ‏پوهنتون کې د پښتو ژبې تدریس دود کړ. زما په اند د پوهاند صاحب ‏میرازی په اړوند د خوشال خان خټک بابا لاندې شعر صدق کوي» : ‏
چې دستار تړي هزار دي
د دستار سړي په شمار دي
مړينه
پوهاند دوکتور نور احمد میرازی د ۱۳۹۹ ل کال د چونگاښ میاشتې په ۱۲ نیټه د ورپېښې ناروغۍ له کبله له دې فاني نړۍ څخه سترگې پټې کړې. اروا یې ښاده، جنت يې ځای او یاد یې تلپاتې.
اخځليک
۱- https://www.taand.com/%D8%AF-%D9%87%DB%90%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%D9%85%D9%8A-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%DA%9A%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7/
۲- https://www.taand.com/%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%DA%9A%D8%A7%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%89%D8%A7%DA%A9%D9%BC%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C/
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
منځنی ختیځ
منځنی ختیځ (په عربي کې: الشرق الاوسط، ISO 233: ash-Sharq al-Awsat) جیوپولیټیکي اصطلاح ده چې په عام ډول هغې سیمې ته چې شام، عرب ټاپووزمه، اناتولیا (معاصره ترکیه او قبرس په کې شاملېږي)، مصر، ایران او عراق په کې راځي، اړوندېږي. دغه اصطلاح د نږدې ختیځ (د لرې ختیځ په مقابل کې) د اصطلاح پر ځای د شلمې پېړۍ په پیل کې دود شوه. د «منځني ختیځ» اصطلاح د هغو د ګڼ شمېر تعریفونو له مخې د ګډوډېدو لامل شوې چې د ځینو پر باور، تر ډېره له تبعیض ډکه او اروپا محوره ده. په دغه اصطلاح کې شاملې سیمې تر ډېره هغه سیمې دي چې د لویدیځې آسیا له تعریف سره نږدې اړیکې لري، چې یوازې قفقاز او ټول مصر او یا هم سینا ټاپووزمه نه په کې شاملېږي.
د منځني ختیځ ډېرۍ هېوادونه (له ۱۸ نه ۱۳) یې، د عربي نړۍ برخه دي. په دغه سیمه کې تر ټولو ډېر وګړي لرونکي هېوادونه یې مصر، ایران او ترکیه دي، په داسې حال کې چې سعودي عربستان د مساحت له مخې د منځني ختیځ تر ټولو لوی هېواد دی دی. د منځني ختیځ تاریخ لرغونو دورو ته اړوندېږي، چې جیوپولټیک اهمیت یې له زرګونو کلونو راهیسې په رسمیت پېژندل شوی دی. د ګڼ شمېر دینونو بنسټ په منځني ختیځ کې اېښودل شوی چې یهودیت، عیسویت او اسلام په کې شاملېږي. عرب د دغې سیمې اصلي ټولنیزې ډلې جوړوي چې ورپسې ترکان، کوردان، آزریان، قبطیان، یهودان، آشوریان، عراقيان، ترکمنان او یوناني قبرسي وګړي دي.
منځنی ختیځ تر ډېره توده او وچه اوبه او هوا لري، په ځانګړي ډول په عرب ټاپووزمه او د مصر په سیمو کې. له کرنې نه د ملاتړ په موخه په ځینو محدودو سیمو کې لوی سیندونه، لکه: په مصر کې د نیل سیند، په بین النهرین (عراق، کویټ او سوریې ختیځو برخو کې) د دجلې او فرات د اوبو حوضې چې تر ډېره د حاصلخېزې سپوږمۍ په نوم یادېږي، شتون لري. برعکس د شام سواحل او د ترکیې ډېره برخه معتدل، سمندریز او مرطوب اقلیم لري. له فارس خلیج سره په پوله هېوادونه یې تر ډېره د نفتو لویې زیرمې لري، چې په ځانګړي ډول د عرب ټاپووزمې پاچهۍ د نفتو له صادراتو لویه اقتصادي ګټه ترلاسه کوي. د وچ اقلیم لرلو او د فسیلي سون توکو صنعت ته د سختې اړوندتیا له امله د اقلیمي بدلونونو په برخه کې هم منځنی ختیځ او هم هغه سیمې چې تمه کېږي، په شدت سره به یې تر منفي اغېز لاندې راشي، د پام وړ ونډه لري.
دغې سیمې ته اړوند نور مفاهیم هم شته، له دې ډلې منځنی ختیځ او شمالي افریقا (MENA)، چې د مغرب او سوډان هېوادونه په کې شاملېږي او «لوی منځنی ختیځ» چې له هغو سربېره په کې ختیځه افریقا، افغانستان، پاکستان او ځینې مهال سویلي قفقاز او مرکزي آسیا هم په کې شاملېږي.
رېښه
د منځني ختیځ اصطلاح کېدای شي، په ۱۸۵۰ مه ز لسیزه کې د بریتانوي هند له دفتر نه سرچینه اخیستې وي. په داسې حال کې چې دغه اصطلاح، وروسته له هغه چې د امریکا د سمندریزو ځواکونو ستراتیژي جوړوونکي الفرد تایر ماهان په ۱۹۰۲ ز کال کې د «عربستان او هند ترمنځ سیمې» لپاره وکاروله، ډېره مشهوره شوه. دغه مهال بریتانوي او روسي سترواکیو په مرکزي اسیا کې د خپل نفوذ زیاتولو په موخه سیالي کوله، هغه سیالي چې د لویې لوبې په نوم پېژندل کېدله. ماهان نه یوازې د دغې سیمې، بلکې د هغه د مرکز فارس خلیج ستراتیژیک موقعیت یې هم درک کړی و. هغه د فارس خلیج چاپېره سیمه، د منځني ختیځ په نوم ونوموله او زیاته یې کړه چې، د مصر د سوئز کانال وروسته، دغه تر ټولو مهم کانال دی چې بریتانویان یې باید هند ته د روسانو د مخکې تګ نه د مخنیوي په موخه تر خپل کنترول لاندې ولري. ماهان د لومړي ځل لپاره دغه اصطلاح «د فارس خلیج او نړیوالو اړیکو» تر عنوان لاندې په خپله مقاله کې، چې د ۱۹۰۲ ز کال په سپتمبر میاشت کې په بریتانوي مجله نیشنل ریویو(''National Review) کې خپره شوه، وکاروله. ''
د منځني ختیځ په اصطلاح نیوکې او له هغو ګټنه
په تعریفونو کې د بدلونونو له امله، د منځني ستاینوم کله هم د ګډوډۍ لامل شوی. له لومړۍ نړیوالې جګړې وړاندې، د «نږدې ختیځ» اصطلاح، په انګلیسي کې بالکان او عثماني سترواکي ته کارول کېده، په داسې حال کې چې «منځنی ختیځ» قفقاز، فارس او عربي ځمکې ته اړوندو او ځینې مهال افغانستان، هند او نور هم په کې شاملېدل. برعکس، «لرې ختیځ» د ختیځې آسیا هېوادونو ته، لکه: (چین، جاپان، کوریا او نور) اړوند کېده.
د «منځني ختیځ» اصطلاح، لومړۍ رسمي کارونه د امریکا متحده ایالاتو د دولت له خوا په ۱۹۵۷ ز کال کې د ایزونهار په دوکتورینو کې وه، چې د سوئز کړکېچ ته اړونده وه. د بهرنیو چارو وزیر جان پوسټر دالس منځنی ختیځ داسې تعریف کړ:«هغه سیمه چې له لویدیځ نه د لیبیا او له ختیځ نه د پاکستان ترمنځ، په شمال کې یې سوریه او عراق او په سویل کې یې عرب ټاپووزمه موقعیت لري او مصر او ایتوپیا هم په کې شاملېږي». په ۱۹۵۸ ز کال کې د بهرنیو چارو وزارت څرګنده کړه چې: د «نږدې ختیځ» او «منځني ختیځ» اصطلاحات، له یو بل سره د بدل وړ دی او په دغه سیمه کې یې مصر، سوریه، اسرائیل، لبنان، اردن، عراق، سعودي عربستان، کویټ، بهرین او قطر شامل وبلل.
دین
منځنی ختیځ د دینونو له مخې ډېر متنوع دی، ځکه په دغه سیمه کې د ډېرو دینونو بنسټ اېښودل شوی. اسلام د منځني ختیځ تر ټولو لوی دین دی، خو نورو هغو دینونو چې له دغه ځایه سرچینه اخیستې، لکه یهودیت او عیسویت په ښه توګه دلته څرګند دي. د لبنان ۴۰.۵٪ وګړي عیسویان دي، چېرې چې د دغه هېواد ولسمشر، نیمه کابینه او د پارلمان نیمايي غړي، د لبنان له عیسوي آدابو پیروي کوي. دلته مهم دیني اقلیتونه، لکه: بهايي، یارسنیزم، ایزدیانیزم، زردشتیانیزم، ماندئیزم، درزي او شبکیزم شتون لري، په لرغوني مهال کې دغه سیمه د بین النهرین د ادیانو، کنعاني ادیانو، مانوي، میترائیزم او بېلابېلو توحیدي ګنوسي ډلو کور و.
نورجهان
نورجهان، چې د زیږون په وخت کې یې نوم مهر النساء دی، (لفظي معنی د ښځو تر منځ لمر دی، له ۱۵۷۷ کال څخه د ۱۶۴۵ کال د ډسمبر تر ۱۸) د مغل سترواک جهانګیر شلمه مېرمن او سالاره مېرمن وه.
نورجهان چې تر خپل مېړه خورا پرېکنده او فعاله، د ځینو تاریخ پوهانو له لوري داسې انګېرل کېږي چې تر یوه لسیزې زیات د تخت تر شا اصلي واکمنه وه. نوموړي په مغل سترواکۍ کې د بې ساري ځواک او نفوذ په درلودلو سره، داسې ویاړونه او امتیازات ترلاسه کړل چې هېڅکله یې د مخکینو یا ځایناستو ترلاسه نه کړل، لکه څنګه چې د هغې په نوم سکه هم ضرب شوه. د نوموړې یوڅه شهرت، په الکولو او اپینو د هغې د مېړه، جهانګیر د روږدي کېدو او د هغه د دوامداره خرابې روغتیا له امله ممکن شو.
زیږون او لومړی ژوند (۱۵۷۷ – ۱۵۹۴)
نورجهان د مهر النسا په نوم په (۱۵۷۷ کال کې) کندهار، اوسني افغانستان کې د فارس په یو اشرفاي کورنۍ کې وزیږېده او د پارس د اشراف میرزا غیاث بیګ او د هغه د مېرمنې عصمت بیګم دوهمه لور او څلورم اولاد و. د نورجهان مور او پلار دواړه د نامتو کورنیو اولادونه وو – غیاث بیګ له محمد شریف له کورنۍ او عصمت بیګم د اقا ملا له کورنۍ څخه وه. نیکه یې، خواجه محمد شریف، لومړی د خراسان والي، تاتار سلطان وزیر و او وروسته د شاه طهماسپ په خدمت کې و، چې د خپل غوره خدمت په وړیاړ یې د اصفهان وزیر وټاکه. د غیاث بیګ کورنۍ د نامعلومو دلایلو له امله، په ۱۵۷۷ کال کې د برخلیک له بدلون سره مخ شوه او ډېر ژر په خپل وطن کې د نه زغمولو حالت سره مخ شول. غیاث بیګ د خپلې کورنۍ د برخلیک د ښه والي په هیله هند ته کډه وکړه چې ویل کېدل هلته د سترواک اکبر دربار د مخ پر ودې سوداګریز صنعت او کلتوري صحنې مرکز و.
د لارې په نیمایي کې یې پر کورنۍ غلو برید وشو چې د دوی پاتې لږ مالونه یې غلا کړل. نوموړی ته چې یوازې دووه کچر پاتې شول، امیدواره مېرمن او دوه ماشومان (محمد شریف، اصف خان) یې اړ شول چې د پاتې سفر په اوږدو کې په نوبت څارویو سپاره شي. کله یې چې کورنۍ کندهار ته ورسېده، عصمت بېګم دویمه لور وزېږوله. کورنۍ دومره بې وزله وه چې وېره یې درلوده چې د نوي زیږېدلي ماشوم پالنه به ونشي کړای. له نېکه مرغه یې کورنۍ له کاروان سره مخ شوه چې مشري اشراف سوادګر ملک مسعود کوله او وروسته له هغه سره مرسته وکړ چې د اکبر سترواک په خدمت کې دنده ترلاسه کړي. په دې باور چې دا ماشوم به د کورنۍ په برخلیک کې د بدلون نښه وي، نو په هغې د مهر النساء یا "د ښځو تر منځ لمر" نوم کېښود. پلار یې، غیاث بیګ په ۱۵۷۷ کال کې د ۳۰۰ کسانو پر سر له منصبدار وټاکل شو او ورپسې د کابل ولایت لپاره دیوان (خزاندار) وټاکل شو. په سوداګرۍ کې د نوموړي د غوره مهارتونو له امله، نوموړی په چټکه توکه لوړ پوړو اداري چوکیو ته ورسېد. نوموړی د خپل د غوره کار له امله ته د سترواک له لوري د اعتماد الدوله یا د "دولت ستون" لقب ورکړل شو.
غیاث بیګ د خپل کار او پرمختګونو په پایله کې ډاډ ترلاسه کړ چې مهر النساء (راتلونکې نورجهان) به تر ټولو غوره زده کړې ولري. هغې په عربي او فارسي ژبو روانې خبرې کولې او په هنر، ادب، موسیقي او نڅا کې یې ښه پوهه درلوده. شاعره او لیکواله ودیا در مهاجن به وروسته د نورجهان ستاینه وکړه چې د ځیرکه او هوښیاره، او د تند خوی او سالم عقل خاونده وه.
له شېر افغان سره واده (۱۵۹۴ – ۱۶۰۷)
په ۱۵۹۴ کال کې کله چې نورجهان اوولس کلنه وه، له خپل لومړي مېړه علي قلي استاجلو سره، چې د شېر افګن خان په نوم هم یادېږي، واده وکړ. شېر افګن د پارس يو ماجراجو کس و چې د خپل لومړي بادار دوهم شاه اسمعيل له مړينې وروسته له خپل کور څخه تېښتې ته اړ شوی و. نوموړی وروسته د مغلو په پوځ کې ګډون وکړ او د اکبر او جهانګیر د سترواکیو په اوږدو کې یې دنده ترسره کړه. اکبر د نوموړي د وفادار خدمت د انعام په توګه، د هغه واده له نورجهان سره ترتیب کړ. د دوی یوازینی ماشوم، یوه لور، مهر النساء بیګم، چې په لاډدي بیګم مشهوره وه، په ۱۶۰۵ کال کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. د شهزاده سلیم په مشرۍ د میوار په نظامي خوځښت کې د ګډون پرمهال، علي قلي استاجلو ته د شېر افګن یا "پړانګ غورځوونکی" لقب ورکړل شو. د ادې پور د رانا په راپرځولو کې د شېر افګن وڼډه د دې انعام لامل شوه، خو نوموړي کړنې د هغه د کوم همعصر له لوري نه دي ثبت شوې. مشهور روایت دا دی چې شېر افګن سليم سليم له قهرجنې پړانګې څخه وژغور. د مغلو په انګلیسي ژبه تاریخ کې کله کله د شېر افګن په لقب د 'Sher Afghan' په بڼه غلط لیکل کېږي، چې بله معنی ورکوي.
د رقیه سلطان د خدمتګارې په توګه (۱۶۰۷ – ۱۶۱۱)
وروسته له هغې چې مېړه یې، شېر افګن په ۱۶۰۷ کال کې ووژل شو، نورجهان او لور یې، لادلي بیګم، د ساتنې لپاره د جهانګیر له لوري اګرا ته راوغوښتل شول او د رقیه سلطان بیګم، چې له مخکښو مېرمنو څخه وه او د مرحوم سلطان اکبر مشره مېرمن وه، د خدمتګارې په توګه یې کار کاوه. د شېر افګن د مرګ نه مخکې د هغه خطرناکو سياسي اړيکو ته په کتو سره، نوموړي کورنۍ د قطب الدين د وژنې د غچ له په خطر کې وه. نورجهان د خپلې ساتنې لپاره، اړتیا درلوده چې په اګرا کې د مغلو په دربار کې پاتې شي. هغه په عزت بېرته راوستل شوه (شاید په دربار کې د هغې د پلار د دندې له امله) او د رقیه سلطان بیګم سره د هغې له د نوي دندې هم دا روښانه وه. نورجهان رقیې تر څارنې لاندې وتوانده چې له خپلې مور او پلار سره وخت تېر کړي او کله ناکله به هغه خونو ته ورتله د سترواک مېرمنې په کې اوسېدلې.
نورجهان څلور کاله د دواګر ملکې ته د خدمتګارې په توګه دنده ترسره کړه. ویل کېږي چې د نورجهان او رقیې ترمنځ خورا نرمو اړیکو وده وکړه. هالنډي سوداګر او د سفرلیکونکی پیټر وان ډین بروک په خپلو هندوستاني یادښتونو کې د دوی اړیکې داسې بیانوي: "بیګم [رقیې] د مهر النساء [نورجهان] سره ډېره مینه درلوده، د بل هر چا په پرتله یې هغې سره ډېره مینه درلوده او تل به یې له ځان سره مل ساتله."
له جهانګیر سره واده (۱۶۱۱ – ۱۶۲۷)
د پېړيو په اوږدو کې، نورجهان او جهانګير زړه راښکونکې موضوع ده او د دوی د اړيکو په اړه بې شمېره نکلونه او کيسې موجودې دي. زیاتره کیسې، په ۱۵۹۴ کال کې د نورجهان د لومړي واده څخه وړاندې، د نورجهان او سترواک جهانګیر تر منځ د پخوانۍ مینې ادعا کوي. یو روایت وایي چې دوی هغه وخت مینه درلوده چې نورجهان اوولس کلنه وه، خو د سترواک اکبر له لوري د دوی اړیکې پرې شوې. خو د عصري څېړنې د نورجهان او جهانګیر تر منځ د پخوانیو اړیکو د شتون په اړه شکونه رامنځ ته کړي.
په ټایلنډ کې سانسور
په ټایلنډ کې د پرلپسې حکومتونو له خوا سانسور د ځورنونو او لاسوهنو له لارې په سیاسي خبرونو شدید کنترول دی.
د بیان ازادي په ۱۹۹۷ ز کال کې تضمین شوه او دغو تضمینونه تر ۲۰۰۷ ز کال پورې دوام وکړ. په مستقیم ډول په دولتي نشراتي رسنیو باندې سخت قوانین/ پوځي کنټرول او له اقتصادي او سیاسي فشارونو کار اخیستل د سانسور په میکانیزمونو کې شامل دي. د اساسي قانون پر بنسټ، په پاچا نیوکه منع ده که څه هم ډیری د بې احترامۍ پېښې د بهرنیانو، یا د ټایلنډ د سیاسي، ټولنیزو او سوداګریزو مخالفو مشرانو له خوا ترسره شوي دي.
په ۲۰۰۴ ز کال کې ټایلنډ د ۱۶۷ هېوادونو له ډلې په ۵۹ ځای کې چې بیا د بې سرحده خبریالانو له خوا د مطبوعاتو د ازادۍ د شاخص پر بنسټ په ۲۰۰۵ ز کال کې د ۱۶۷ هېوادونو څخه ۱۰۷ ځای کې راغی. په ۲۰۱۰ ز کال کې د ۱۷۸ هېوادو له ډلې په  ۱۵۳ ځایګي  کې راغی او په ۲۰۱۱ – ۲۰۱۲ ز کلونو کې د ۱۷۹ هېوادونو تر منځ ۱۳۷ ځایګي ته پورته شو. د ۲۰۱۴ ز کال په شاخص کې ټایلند د ۱۸۰ هېوادونو څخه ۱۳۰ ځایګی خپل کړ، په ۲۰۱۷ ز کال کې یې ۱۴۲ ځای او په ۲۰۱۸ ز کال کې دغه هېواد ۱۴۰ ځایګي کې راغی.
د بیان، نظر او د مطبوعاتو ازادۍ تضمین
د ټایلنډ د ۱۹۹۷ ز کال په اساسي قانون کې د بیان ازادي تضمین شوې وه. د ۲۰۰۷ ز کال په اساسي قانون کې دغو تضمینونو دوام وموند چې په یوه برخه کې یې راغلي:
چاپي رسنۍ
د سانسور لومړۍ بیلګه په ټایلنډ کې د لومړۍ مطبعې له تاسیس سره رامنځ ته شوه. د ټایلنډ قانون لومړی کتاب منع شو او امر وشو چې ټولې خطې او اصلي نسخې له منځه یوړل شي.
د چاپ او اعلانونو د ۱۹۴۱ ګڼې قانون پر بنسټ، د ټایلنډ د شاهي پولیسو ځانګړې څانګه واک لري چې خپرونکو ته د بېلابېلو سرغړونو لکه د عامه نظم ګډوډول، د خلکو په  عمومي امنیت کې لاسوهنه یا عمومي اخلاقو ته د سپکاوي په اړه خبرداری ورکوي.
د تامسات پوهنتون Thammasat University د سیاسي علومو د کتابتون د یوې مطالعې پربنسټ، له ۱۸۵۰ کال تر ۱۹۹۹ ز کال پورې، ۱۰۵۷ ټوکه کتابونه او مجلې په رسمي توګه په شاهي جریده کې له خپریدو څخه منع شول، له دې جملې "100 ټوکه کتابونه چې هر ټایلندی یې باید ولولي" ډیری سرلیکونو یې د کمونیسټ ضد دوره منعکس کوي خو په ټایلند او بهر کې په بېلابېلو ژبو لکه ټایلندي، چینایي، ویټنامي، کوریایي، بهاسا، انګریزي، جرمني، فرانسوي او هسپانوي ژبو خپاره شول.
له تاریخي پلوه د مطبوعاتو ازادۍ د ډېر محدودیت لپاره دا او نور قوانین وضع شوي چې په ځانګړې توګه د پلییک پیبلسونګگرام، سریت دانهاراجاتا، او تهانوم کیتیکاکورن Plaek Pibulsonggram, Sarit Dhanarajata, and Thanom Kittikachorn د پوځي حکومتونو په ترځ کې (تر ۱۹۷۳ ز کال پورې) کارول شوي دي. د فیوډالیزم، شاهي نظام او دین په اړه کتابونه د ټایلنډ د حکومت له خوا منع شوي او لیکوالان یې بندیان شوي دي. په ۱۹۷۳ ز کال کې د زده کوونکو په مشرۍ پاڅون  د لنډې مودې لپاره د مطبوعاتو ازادۍ ته لار هواره کړه، تر هغې چې په ۱۹۷۶ ز کال کې د تاوتریخوالي او پوځي کړکیچ د لویې تشې لامل شو. په ۱۹۸۰ لسیزه کې د مطبوعاتو سانسور په تدریجي ډول کم شو.
کتابونه
ساراکادي مجلې Sarakadee Magazine په ټایلنډ کې د سانسور کتاب د بیا کتنې درې برخې خپرې کړې دي.
د راین کراګر له خوا د شیطان بحث (لندن: کیسیل،۱۹۶۴)  لیکل شوی، د هغه څېړنیز راپور پایله ده چې د پاچا انندا قضیه څېړي، سمدلاسه بند او لیکوال یې ټایلنډ ته ممنوع الدخول شو. خو په عجیبه توګه، د دې کتاب جاپانۍ او ټایلنډۍ ژباړه (په ۱۹۷۲ ز کال کې) نه ده منع شوې خو د شیطان بحث کتاب د ټولو شته ټایلنډي توکونو لومړنۍ ۱۶ پاڼې پاکې شوې دي او داسې ښکاري چې د انګریزي اصلي متن سره ورته والی نه لري.
پریدي بانومیونګ Pridi Banomyong چې عموماً د ټایلنډ د ډیموکراسۍ پلار ګڼل کېږي، په ۱۹۳۲ ز کال کې د ټایلنډ د لومړي اساسي قانون لیکوونکی و چې ټایلنډ یې له مطلقه شاهي نظام څخه مشروطه شاهي نظام ته بدل کړ. له دې سره، هغه دوه ځلې لومړی وزیر و، د جګړې په وخت کې د مخفي جکړې اتل و چې د ټایلنډ د جاپاني نیواک سره یې جګړه وکړه او د تامسات پوهنتون بنسټ ایښودونکی وو.
ټوبه ټيک سېنگ ولسوالۍ
ټوبه ټیک سېنگ ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۱،۶۲۱،۵۹۳ و.
غنم
غنم د نړۍ يو پخوانى بوټى دی چې له 6500 كالو نه پخوا په اوسني عراق، 6000 كاله پخوا په مصر كې او 3000 كاله پخوا په چين كې كرل كيدو. له تاريخ نه وړاندې غنم په اروپا او افريقا كې خپاره شوي دي. غنم په نړۍ كې په زياته پيمانه مصرفېږي چې له نيمايي نه زياته برخه وگړي له غنمو نه استفاده كوي. غنم په زياته اندازه پروتين (11 ځخه تر14 فيصده پوري)، له 63 ځخه تر 80 سلنه نشايسته، دوه سلنه شحم او د A.B.C.D.PP  ويټامينونه لري. د غنمو پروټين لوړ كيفيت لري چې تر 95 سلنه پورې د وجود په ذريعه جذبېږي. د غنمو سل گرامه ډوډۍ د 245 ځخه تر 255 كالوري انرژي لري. د نرمو غنمو (Triticum vulgar) اوړه د غنمو د نورو نوعو په نسبت غوره دي. له ډوډۍ پرته له غنمو ځخه مكروني، كيك، كلچو او الكولو په جوړولو كې استفاده كيږي.
په اوسني حالت كې غنم د نړۍ په ټولو برخو كې كرل كيږي. هغه سيمې چې جگوالې يې د بحر له سطحې نه ښكته بيا تر ځلور زرو مترو پورې له بحر نه جگوالى ولري د غنمو د كر لپاره مناسبې دي. زمونږ د هېواد تقريباً په ټولو برخو كې غنم كرل كيږي چې هر كال نږدې 2.3 مليون هكتاره ځمكه نيسي. په اوسنۍ مرحله كې د غنمو حاصلات ډېر ټيټ دي ځكه چې بزگران له خپل درمند ځخه د غنمو د تخم تياروي. كيمياوي او عضوي سرې په لږې اندازې سره ځمكې ته علاوه كيږي د نامطلوبو بوټو، ناروغۍ او افتونه په ښه ډول مخنيوى نه كيږي.
په اوسني حالت كې له يو جريب ځمكې ځخه په اوسط ډول 46 منه حاصل اخستل كيږي. چې دا اندازه ډېره كمه ده كه له اصلاح شوي تخم، پرمختللې تكنالوژۍ او د كرنې له عصري لاروچارو استفاده وشي زمونږ بزگران كولاي شي له يو جريب نه د 100 ځخه تر 150 منه غنم په لاس راوړي.
دغنمو بيولوژيكي ځانگړتیاوې
غنم د تودوخې 2-1 درجو د سانټي گراد كې په نېش وهلو پيل كوي. د خاورې په مخ د نېش په راښكاره كيدو سره لوړې تودوخې 12 ځخه تر 14 درجو د سانټي گراد ته اړتيا لري. د نبات د ودې لپاره د تودوخې مناسبه درجه د 25 ځخه تر30 درجو پورې ټاكل شوې ده. د تودوخې په 36 درجو كې د نبات وده دريږي. همدارنگه د نبات د ودې لپاره ټيټه تودوخه 3 ځخه تر 4 درجو پورې ده. د مني غنم په مني او پسرلي كې بوټى وهي نوې ساقې تشكيلوي چې په دې مرحله كې كافې اندازې لندبل او د 8 ځخه تر10 درجو تودوخې ته اړتيالري. كه په دې مرحله كې تودوخه دسانتې گراد4-3 درجوته راښكته شي دساقو تشكيل دريږي .وچ اقليم دساقوپه تشكيل باندې منفي اغيزه لري .دلوى تخم كرل او په كافي اندازه دنايتروجني سرواستعمال دساقوتشكيل زياتوي. په پسرلي كې لوړه تودوخه او دخاورې دلندبل كمښت هم دساقو په تشكيل باندې بده اغيزه لري  چې وروسته په يووخت كې نه رسيږي. په مني كې اورښت د دانې په ډكيدوكې زيات رول لري همدارنگه په پسرلي كې اورښت دنبات بدني وده زياتوي او هم دنويو ساقو دتشكيل لپاره زمينه برابروي چې داعمل دغنمو د واښو په زياتوالې كې رول لري. غنم په هغه خاورو كې چې پي اچ PH يي  6.0-7.5درجو،حاصلخيزۍ ، او دنامطلوبو بوټوځخه پاكې او كافي اندازه لندبل ولري ښه حاصل وركوي. زيم لرونكې اوضعيفې ريگي خاورې دغنمو دكرلو لپاره مناسبې نه دي.
دتخم برابرول
اصلاح شوى تخم دحاصلاتوپه زياتوالي كې ستر رول لري.هغه اصلاح شوى تخم چې له محيط سره توافق ولري كولاي شي چې په سلوكې پنځوس برخې دغنموحاصلات زيات كړي .زمونږ په هيوادكې پنځوس فيصده دغنمواصلاح شوى تخم كرل كيږي چې دا اندازه نوره هم په ډېرويدو ده. په اوسني وخت كې ډير تخمونه له بزگرانو ځخه لاس ته راځي. داسې تخم چې بزگرانو توليد كړى وي دښه كيفيت لرونكى نه وي .دلوړ حاصل دتوليد توان نلري  همدارنگه دنارغيو او افتونو په مقابل كې مقاومت هم نه شي كولاي.او امكان لري دنامطلوبو بوټو تخمونه له ځان سره كروندې ته يوسي. هغه تخم چې دښه كيفيت درلودونكى وي QDS تخم بلل كيږي چې دتخم له دقيقواومشخصو شرايطولاندې روزل كيږي. دنېش وهلو لوړه فيصدي لري دنورو انواعو اونامطلوبو بوټو له تخم اونور بيگانه شى پكې شتون نه لري. دابه يو ښه كار وي چې بزگران خپله ځلور پنځه كاله وروسته QDS تخم توليد كړي. ددې كار لپاره لومړى بايد دتخم دتوليد لپاره يوه ساحه انتخاب شي ترځو دخالص تخم دلاس ته راوړلو لپاره زمينه برابره شي.نامطلوبه بوټي بايد په لومړي سركې لمنځه لاړ شي. دغنمو دنورو انواعو تخم د روگينگ دعمليي په واسطه كله چې غنم صاف ( ټولوبوټو وږي ايستلي وي) شوي بايد لمنځه يوړل شي او كرونده دناروغيو او افتونونه پاكه وساتل شي. تخم له كرلو مخكې بايد دفنگس ضد كيمياوي درملو(Fungi cid ) باندې ككړشي. ترځو دتخم اوخاورو له فنگسي ناروغيو ځخه وژغورل شي. ديو جريب ځمكې لپاره له 25-35 كيلو گرامه تخم كيفايت كوي. بايد يادونه وشي چې تخمونه دوخت په تيريدوسره خپل خاصيت له لاسه وركوي. نو دا به ښه وي چې هركال QDS دښه كيفيت تخم توليد اويا دتخم دتوليد له سرچينوځخه واخستل شي.
هغه تخمونه چې اوس په افغانستان كې كرل كيږي عبارت دي له آمو99،روشان 96،للمي2،گل 96، انقلاب 91، PBWI 54، هرات 99  اوپامير94.
دځمكې برابرول
په يوه كرونده كې دغنم پرله پسې كرل دنارغيو،افتونودډېريدوسبب كيږي چې په نتيجه كې دحاصلات كميږي او دتوليد بيه لوړيږي. ددې لپاره چې دناروغيواندازه كمه كړو نوبايد داسې فصلونودغنموترمخه يا وروسته وكرل شي چې دناروغيوگډ كوربه(Host) نه وي. همدارنگه هغه نباتات چې وده يي له غنمو سره توپير ولري دمامطلوبو بوټو دكميدوسبب كيږي او هم دخاورې له دعين عمق نه دنباتاتو غذايي مواد زيات نه اخستل كيږي. غنم په مختلفو خاوروكې توافق لري خوهغه خاورې چې زيم ونه لري اوبافت (Texture) ئې متوسط او دحاصلخيزۍ اندازه يې منځنۍ يا جگه وي لوړ حاصل توليدوي .په زيم لرونكوځمكو كې دنبات دريښولپاره په كافي اندازه اكسيجن نه رسيږي نبات دناروغيو په مقابل كې حساس كيږي اوناروغۍ منځ ته راځي. دغنمودكښت لپاره ځمكه په مني كې برابريږي په هغو سيموكې چې ځمكه يخ وهي دپسرلني غنمو لپاره په پسرلي كې هم ځمكه برابريدلاي شي مگر غوره به داوي چې ځمكه دكښت لپاره په مني كې برابره شي. ځمكه لومړى د30-35 سانتي متروپه اندازه قلبه دكيمياوي سرې او تخم له استعمال وروسته ماله كيږي.
اوبه لگول
دغنمو له كرلو مخكې اوبه لگول ددې لپاره ضرور دي چې خاوره پسته او دكښت نه وروسته حد اقلاً تر ۲۰ ورځو پورې په خاوره كې كافي اندازه لندبل موجود وي ترځوچې ريښې وزغلي. په غنموكې ډېره حساسه مرحله دوږي ايستلو نه وروسته ده په غنموكې دپرسيدو تر مرحلي مخكې كه بوټى تنده ونه ښيئ اوبه دومره اهميت نه لري. اوبه لگول دوږي ايستلو،دانوډكيدو او پخيدو په مرحلوكې زيات ارزښت لري كه د دانو د ډكيدو په مرحله كې كافي اندازه لندبل موجود وي د دانو په ډكيدوكې مرسته كوي او كه كافي اندازه لندبل موجود نه وي په سلوكې لس برخې په حاصلاتو كې كمښت منځ ته راځي .غنم معولاً ځلور ځله اوبه كيږي. 1. له كرلو شل ورځې وروسته. 2. دبوټي وهلواوساقوداوږديدو په مرحله كې. 3. وگل ايستلو ( Flowering  ) په مرحله كې. 4. دشيرې په مرحله كې.