cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کنفوسیانیزم
نظریه او الهیات
کنفوسیانیزم د وګړو د فردي یووالي او د آسمان د خدای (Tiān 天) د تعقیب پر محور راګرځي، یعنې د انسانیت او جنت تر منځ د اړیکو په محور ګرځي. د جنت اصل (Lǐ 理 یا داو 道)، د خلقت نظم او د الهي حجت سرچینه ده، په جوړښت کې یو ګون پال(monistic) دی. انسانان کولای شي، د خپل انسانیت درک وکړي او د دغه ډول نظم په څېړلو سره له جنت سره یو ځای شي. په ځان کې دا بدلون ممکن کورنۍ او ټولنې ته وغځول شي، ترڅو یوه همغږې باوري ټولنه رامینځته کړي. جویل توروال په معاصر چین کې کنفوسیانیزم د یوه پراخ مدني مذهب په توګه مطالعه کړ، هغه دا وموندله چې خپل ځان د پنځو آسماني موجوداتو په پراخه عبادت کې ویني: چې له آسمان او ځمکې (Di 地)، حاکم یا حکومت (jūn 君)، نیکونه یا اجداد (qīn 親) او استادان (شی 師) دي.
حسن بصري
حسن د ابو الحسن زوې او د یسار لمسې او د زید بن ثابت الانصاری مریې وو، ځینې وایي چې د سلمي د قبیلې د کعب چې په ابو الیسر مشهور وو مریې کیده. پلار یې د جمیل د زوې چې قطبة نومیده، مریې وو چې د میسان څخه مریې نیول شوي وو، په مدینه منورة کې یې ژوند کړې وو او د حضرت عمر رضی الله عنه د خلافت په موده کې یې واده وکړ او د هغه د خلافت په وروستیو دوو کلو کې یې حسن رضی الله عنه دنیا ته راووړ. مور یې خیرة نومیده چې د ام المؤمنین حضرت ام سملة رضی الله عنها وینځه وه، دهغې خدمت به یې کاوه چې ځینې وخت به یې د کوم کار لپاره استوله نو له خپل ماشوم څخه به لږه موده لیرې شوه نو ام المؤمنین حضرت ام سملة رضی الله عنها به ورته خپل تې ورکاوه چې پده سره یې مصروف کاندي مګر د هغه له تي څخه به شودې راتلې چې ده به په پریمانه توګه څښلې، له همدې امله ډیرو خلکو دا انګیرله چې کوم علم او حکمت چې الله تعالې ده ته وربخښلې وو هغه ټول د همدغو شودو په برکت وو چې د حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم ته منسوب وو، او همدارنګه مور به یې ځینې وخت مشرانو صحابه کرامو ته را ایسته چې هغوۍ دعا ورته ورکړي او ددعا کوونکو له ډلې څخه یو کس هم حضرت عمر رضی الله تعالی عنه وو چې ورته به یې داسې دعا کوله: ای الله ته یې په دین پوه کړې او خلکو ته یې محبوب وګرځوې.حضرت ابن سعد په خپل کتاب الطبقات کې له دویمې طبقې څخه شمیرلې پداسې حال کې چې د طبقې له نورو غړو څخه کشر وو.ژوند او سفرونه یې:اصلي ټاټوبۍ یې میسان دې مګر په مدینه منوره کې د صحابه وو تر څارنې لاندې لوې شوې. کابل ته یې هم سفر کړې او د حضرت معاویة بن ابی سفیان په خلافت کې د ربیع بن زیاد لیکوال (کاتب) پاتې شوې وروسته بیا په بصره کې اوسیدلې چې د حسن بصري په نامه و پیژندل شو.زده کړې:حسن بصري په مدینه منوره کې وزیږید او د صحابه کرامو ترمنځ لوې شو چې همدغه فرصت پوهې او زده کړې ته وهڅاوه چې علم زده کړي او له هغوۍ روایت وکړي. حسن بصري ډیر صحابه لیدلي دي او د لویو صحابه وو ترمنځ یې ژوند هم کړې لکه حضرت عثمان بن عفان، طلحة بن عبید الله، او له عمران بن حصین او مغیرة بن شعبة، عبد الرحمن بن سمرة، سمرة بن جندب، ابو بکرة الثقفي، نعمان بن بشیر، جابر او جندب بجلي، ابن عباس، عمرو بن تغلب، معقل بن یسار، اسود بن سریع، انس بن مالک رضی الله عنهم څخه یې روایتونه هم کړې دې.د تابعینو اغیز:لکه څرنګه چې دده په روزنه کې د صحابه وو اغیز وو چې د هغوې په منځ کې لوی شوې وو او د هغوې په لاس روزل شوې وو نو همدارنګه دده په روحیه باندې د ځینو تابعینو اغیز هم وو. روایت کیږي چې یوه ورځ حسن بصري رضي الله عنه حاجیانو ته قصه اوروله چې حضرت علی بن الحسین رضی الله عنه ورباندې پیښ شو نو سمدلاسه یې ترې پوښتنه وکړه چې ای مشره! آیا د ځان لپاره مرګ خوښوې؟ ځواب یې ورکړ چې نه. بیا یې ترې وپوښتل: آیا له دغې کعبې څخه پرته په ځمکه کې د الله بله کومه کعبه شته، ورته ویې ویل چې نه. بیا یې ترې و پوښتل چې: آیا له دغې دنیا څخه پرته بله کومه دنیا د نیک عمل لپاره شته؟ ځواب یې ورکړ چې نه. نو بیا یې ترې و پوښتل: چې آیا ستا کار د حساب د ورځې لپاره دې؟ وویې ویل چې نه. نو بیا یې ورته وفرمایل چې: بیا نو ولې دې خلک د الله له کور څخه په قصو مصروف کړي دي، نو له هماغې ورځې وروسته یې بیا هیڅ کله قصه و نه کړه.
کره کتنه
کره‌کتنه\ محمد نور شاهین کره‌کتنه څه ته وایي؟ څرنګه کره‌کتنه وکړو؟ د کره‌کتونکي ځانګړنې؛ د کره‌کتنې ګټې؛ د کره‌کتنې د مخکې تګ پر وړاندې خنډونه؛ کره‌کتنه په لغت کې له دوه کلمو، کره چې په پښتو کې د پوره، بشپړ او کتنه د لیدنې معنا لري. په اصطلاح کې د یوې موضوع یا د یو اثر هر اړخیزه څېړنه، شننه او ارزونه کوي چې د یو اثر ښېګڼې او بدګڼې (نیمګړتیاوې) را برسېره کوي. په عربي کې کره‌کتنې ته نقد وايې، چې معنا یی یو شي ته تر سترګو لاندې کتل، د عیب لټول او پټ پټ کتل دي. په دري ژبه کې کې کره‌کتنې ته نقد هم وايې، چې ځینې نور اصطلاحات لکه سخن‌سنجي او سخن‌شناسي ورته کارول کېږي. په انګرېزي کې ورته (Criticism) او هغه کس چې کره کتنه کوي کرتیکیوس بلل کېږي. څرنګه کره‌کتنه وکړو: 1.	کره‌کتونکی باید له پوره هو‌ډ سره یوه موضوع یا اثر وټاکي، هغه اثر په پوره ډول مطالعه او د نوموړي اثر په موضوع باندې پوه شي. 2.	 کره‌کتونکی دې د یوې موضوع اړوند په یوه پاراګراف کې ځینې هغه کلیمې چې لوستونکي ته د ناراحتۍ سبب کېږي په داسې کلمو واړوي، چې لوستونکی خوند ترې واخلي او یا دې په پوره توګه هغه کلمې ترې لرې کړي. 3.	کره‌کتونکی دې دا هڅه نه کوي، چې یوه موضوع دې دومره مؤجزه کړي، چې خپل مطلب پکې له لاسه ورکړي او یا یې دومره وسپړي، چې لوستونکي ته د ناراحتۍ سبب شي. 4.	کره کتونکی باید په هغه اثر کې، چې دی یی کره کتنه کوي د لیکوال شخصي حریم ته داخل نه شي؛ هغه داسې چې په یاد اثر کې د یوې موضوع لپاره منطقي ځوابونه پیداکړي، یا دا چې په اثر کې د چا یادونه شوې وي او کره کتونکی د هغه کس ستاینه پیل کړي؛ په دې حالت کې کره کتونکی له خپل محوره وځي او  د نوموړي د سپکاوي سبب کېږي. 5.	کره‌کتونکی دې په کره کتنه کې د بهرنیو ژبو له اغېزې ځان وساتي. 6.	کره‌کتونکی دې د لهجو له استعمال څخه ډډه وکړي. یادونه: کره‌کتونکی دې دا له یاده نه باسي، چې له کره‌کتنې وروسته بیا کره‌کتنه کېږي. د کره‌کتونکي ځانګړنې: 1.	د ابتکار څښتن وي. 2.	امانت‌دار وي. 3.	تعصبي نه وي. 4.	د موادو په تفسیر کې بې پرېتوب ثابت کړي. 5.	انتقادي ذهنیت ولري (د هر چا لیکنو ته د نقد په سترګه وګوري). 6.	د ټولنې منفي نظریاتو ته پام ونه کړي او په پوره هوډ سره هر اثر وڅېړي. 7.	علمي عدل او انصاف ولري. 8.	پوهه او بصیرت ولري. 9.	زړورتیا ولري. 10.	د کره‌کتنې د آدابو درناوی وکړي. د کره‌کتنې ګټې: 1.	کره‌کتنه یو عام لوستونکی، اوریدونکی او لیدونکی له ګڼو تېروتنو ژغوري او د یو اثر په باب یې قضاوت آسانه کوي. 2.	له لیکوال څخه تېروتنې، که هغه شعوري وي او یا هم نا شعوري باید کره‌کتونکی یې سمې او د لوستونکي ذهنیت د کوږوالي څخه وساتي. 3.	د کره‌کتنې لویه ګټه داده، چې د لوستونکي د وخت د ضایع کېدو مخه نیسي. 4.	په حقوقي اثارو کې د لیک‌نښو او په مذهبي اثارو کې د یوې جزئي تېروتنې له امله، چې لوی حقوقي او مذهبي بحران ترې رامنځته کېدلای شي، مخه نیول کېږي. 5.	په هنري اثارو کې د ډېرو تېروتنو د پېښېدو امکان شته؛ نو باید دقیقه کره‌کتنه پرې وشي. د کره‌کتنې د مخکې تګ پر وړاندې خنډونه: 1.	د سالمې کره کتنې نشتوالی. 2.	د زغم د کلتور (فرهنګ) نشتوالی. 3.	کره‌کتنې ته په کمه سترګه کتل. 4.	په ټولنه کې کره‌کتونکي ته درناوی نه کول. 5.	اقتصادي موانع (د پیسو نشتوالی). 6.	د نړۍ‌ له نورو ژبو سره اړیکه نه درلودل (په نړۍ‌والو ژبو نه پوهېدل). 7.	د مأخذونو نشتوالی. 8.	له نویو ميتودونو سره نه‌بلدتیا. 9.	د نخبه‌ګانو مهاجرت (د پوهانو تېښته).
رادوفیس
رادوفیس ښار په مقدونیایي Радовиш) د شمالي مقدونیه هیواد په سویل ختیځ کې موقیعت لري.
د افغانستان کابينه
د افغانستان کابينې څخه موخه د افغانستان د ټولو وزارتونو مشران يعني وزيران وي. حقيقت دا هغه خلک وي کوم چې ټول هېواد چلوي لکه مثال په توگه که يو کس د اوبو او برېښنا وزير دی نو په ټول هېواد کې د برېښنا او اوبو په اړه فېصلې هغه کوي هغه وزير په اختيار کې د اوبو او برېښنا ټولې چارې وي لکه چې څومره برېښنا په کار ده څومره لگښت راځي، هېواد ته د څومره اوبو ضرورت دی او هېواد کې اوس څومره اوبه دي او د خلکو د ضرورت پوره کولو لپاره نورې څومره اوبه په کار دي او د هغو انتظام به څنگه وکړای شي، دا صرف د اوبو او برېښنا د وزارت کار دی هم دا رنگه د ماليات وزارت د مالياتو ټولي چارو اختيار وي، د کورنیو چارو وزارت سره په هېواد کې دننه څيزونه لکه د قانون نفاذ وغيره اختيارات وي همدا رنگه د بېلابېلو وزارتو بېل بېل کارونه وي او دا ټول هېواد هم په دغه وزارتونو چلول کېږي.
د حکومت وحدت ملي کابينه (اوسنۍ)
افغانستان کې دا وخت د اشرف غني په مشرۍ کې د حکومتِ وحدتِ ملي د کابينې ځني وزيران دا دي:
د مکسیکو انقلاب
د مکسیکو انقلاب (په هسپانوي ژبه کې: Revolución Mexicana، ۱۹۱۰ز کال نه تر۱۹۲۰ز کال پوري) د یو لوی انقلاب په بڼه یوه متحده مبارزه نه، بلکې د سیمه ییزو وسله والو شخړو پراخه لړۍ وه. دې ته « د مکسیکو د عصري تاریخ تعریفوونکې پېښه » هم ویل کېږي. ددې انقلاب په ترڅ کې فدرالې پوځ له منځه لاړ او پرځای یې انقلابې پوځ وټاکل شو، چي له امله یې د مکسیکو کلتور اوحکومت هم بدل شو. د شمالي اساسي قانون پلوي ډله د جګړې په ډګر کې بریالۍ شوه او د مکسیکو د اوسني اساسي قانون مسوده یې جوړه کړه، چې موخه یې د هغو انقلابي جنرالانو په مرسته،چې له۱۹۲۰زکال نه تر ۱۹۴۰زکال پورې واک تر لاسه کړی و، د یو ځواکمن مرکزي حکومت رامنځته کول و. دا انقلابې شخړه په پیل کې یوه کورنۍ جګړه وه، خو دا چې بهرنیو ځواکونو هم په مکسیکو کې اقتصادي او سټراټیژیکې ځانګړې ګټې درلودي، د جګړې لمن پراخه شوه چې له ډلې یې متحده ایالاتو د نورو په پرتله د پام وړ ونډه درلوده.
که څه هم د ولسمشر پورفیریو ډیاز (۱۸۷۶ز کال نه تر۱۹۱۱ز کال پورې) د لسیزو اوږد رژیم د منلو وړ نه و، خو داسې هېڅ وړاندوینه هم نه کېده چې په ۱۹۱۰ز کال کې دې داسې یو لوی انقلاب را منځته شي. دیاز د یو داسې حل لارې په رامنځته کولو کې پاتې راغی چې وکولای شي، په ولسمشرۍ ټاکنو کې د نوموړي بریالیتوب تضمین کړي، چې له امله یې د اشرافو او منځنیو طبقو ترمنځ د واک پر سر سختې شخړې رامنځته شوې. کله چې د شمالي سیمې بډایه د ځمکومالک لومړی فرانسسکومادیرو د ۱۹۱۰زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې دیاز وګواښاوه، دیاز هم مادیرو زنداني کړ، مادیرو د سان لوئس پوتوسي پلان په جوړولو سره یې د دیاز په وړاندې د وسله وال پاڅون غوښتنه وکړه، چې په دي توګه موریلوساوپه ځانګړي ډول شمالي مکسیکو کې پراخه بغاوتونه پیل شول. فدرالي پوځ ونه شو کولای، چې یاد بغاوتونه وځپي، چې د پوځ په ضعف او کمزورۍ یې دلالت کاوه او په دې سره یاغیان نورهم وهڅېدل. دیاز ۱۹۱۱زکال د مي میاشت کې استعفا ورکړه او جلاوطنه شو، چې د ټولټاکنو تر سره کېدو پورې یو لنډمهاله حکومت جوړ شو، چې په ترڅ  کې یې فدرالي پوځ وساتل شوه او انقلابي پوځ له منځه یووړل شول. د انقلاب لومړی پړاو نسبتاً بې له وینې تویونې او لنډ مهاله و.
مادرو د ۱۹۱۱ز کال د نومبر په میاشت کې د ولسمشر په توګه وټاکل شو. هغه سمدلاسه په موریلوس کې د ایمیلیانو زاپاتا له وسله وال بغاوت سره مخامخ شو، ځکه چې کروندګرو د کرنې د اصلاحاتو لپاره د چټک اقدام غوښتنه کوله. له سیاسي پلوه د بې تجربې مادیرو حکومت کمزوری و، ځکه نور سیمه ییز بغاوتونه هم  پیل شول. د ۱۹۱۳ز کال په فبرورۍ میاشت کې، د پخواني ولسمشردیاز د رژیم نامتو پوځي جنرالانو د مکسیکو په ښار کې کودتا وکړه، چې مادیرو او مرستیال ولسمشر پینو سوریز یې استعفا ته اړ کړل او څو ورځې وروسته دواړه د نوي ولسمشر، ویکتوریانو هورټا په امر ووژل شول. د انقلاب نوی او خونړی پړاو هغه وخت پیل شو، چې د شمالي خلکو ائتلاف د ویکتوریانو هورتا د انقلاب ضد رژیم، له اساسي قانون جوړوونکي پوځ سره مخالفت وکړ. د اساسي قانون جوړوونکي د کوهیلا والي، وینستیانو کارانزا له خوا مشري کېدل. د زپاتا ځواکونو په موریلوس کې خپل وسله وال بغاوت ته دوام ورکړ. د هورتا رژیم د ۱۹۱۳ز کال له فبرورۍ نه تر ۱۹۱۴ز کال د جولاید انقلابي پوځ له خوا د فدرالي پوځ په ماتې سره دوام وکړ،چې وروسته انقلابي پوځ له یو بل سره په جګړه کې ښکېل شو، د کارانزا په مشرۍ د اساسي قانون جوړوونکي ډلې د ۱۹۱۵ز کال په دوبي کې د پخواني متحد پانچو ویلا پوځ ته ماتې ورکړه.
په دې ډول کارانزا واک تر لاسه کړاو د ۱۹۱۷ز کال د فبرورۍ په میاشت کې یې یو نوی اساسي قانون نافذ کړ. د مکسیکو د ۱۹۱۷ز کال اساسي قانون د نارینه وو د رای ورکولو نړیوال بنسټ جوړ کړ، چي سیکولریزم، د کارګرانو حقونه، اقتصادي ملتپالنه او د ځمکو سمون ته یې وده ورکړه او د فدرالي حکومت واک یې هم زیات کړ. کارانزا په ۱۹۱۷زکال کې د مکسیکو ولسمشر شو او په ۱۹۲۰ز کال کې یې دوره پای ته ورسېده. هغه هڅه وکړه چې یو ملکي ځایناستی وټاکي چې د شمال انقلابي جنرالان یې بغاوت ته وهڅول. په پایله کې کارانزا د مکسیکو ښار نه وتښتېده او ووژل شو. له ۱۹۲۰ز کال نه تر ۱۹۴۰زکال پورې واک د انقلابي جنرالانو په لاس کې و، هغه دوره چې د دولت ځواک ډیر مرکزي شو او انقلابي اصلاحات پلي شول او اردو د ملکي حکومت تر کنټرول لاندې راغله.له یوه نوي سیاسي مشرتابه سره انقلاب یوه لسیزه اوږده کورنۍ جګړه وه چې په انقلابي شخړو کې یې د ګډون له لارې واک او مشروعیت ترلاسه کړ. هغه سیاسي ګوند چې دوی جوړ کړ، چې وروسته یو بنسټیز انقلابي ګوند شو، په مکسیکو کې تر۲۰۰۰ز کال ولسمشریزو ټاکنو پورې واکمن و، تر هغه چې مخالف ګوند ټاکنې وګټلې. د دې ټاکنو محافظه کار ګټونکي ویسنټ فاکس ادعا وکړه، چې د ۱۹۱۰ز کال د دیموکراتیکو تاکنو چي د فرانسیسکو مادیرو پر وړاندي ترسره شوي وارث هم دی،هغه په دې توګه د انقلاب نه د میراث او مشروعیت ادعا وکړه.
د انقلاب پیاوړتیا (۱۹۲۰-۱۹۴۰ز کلونه)
د ۱۹۲۰-۱۹۴۰ز کلونو تر منځ موده په عمومي توګه د انقلاب د پیاوړتیا کلونه وو، د مکسیکو مشرانو غوښتل چې مکسیکو د پراختیاکچې ته بیا راستنه کړي، لکه څنګه چي په ۱۹۱۰ز کال کې وه، خو دا هر څه باید د نوي دولت تر کنټرول لاندي تر سره شوی وای. په دغه دوره کې د لیبرال دیموکراتیکو اصولو پر ځای استبدادي تمایلاتو شتون درلود، انقلابي جنرالانو د ولسمشرۍ څوکۍ خپله کړې وه او ځایناستي هم د دوی له خوا ټاکل کېده. دغوانقلابي جنرالانو د نوو سیاسي تشکیلاتو په وړاندې په ځانګړې توګه د ټاکنو په لړ کې، خپل پاڅون ته دوام ورکړ،. جنرال اډولفو دی لا هورتا په ۱۹۲۳ز کال کې په بغاوت لاس پورې کړ او د هغه د ځای ناستي په توګه د اوبریګن د کالیز انتخاب سره یې مخالفت وکړ، نورو جنرالانو هر یو ارنولفو ګومیز او فرانسیسکو سیرانو په ۱۹۲۸ز کال کې بغاوت وکړ، ده د ولسمشر په توګه د دویمې دورې لپاره له اوبریګ نسره سیالۍ ته راووت. جنرال جوز ګونزالو اسکوبار په ۱۹۲۹ز کال کې د کالیز پر ضد پاڅون وکړ، چې په ۱۹۲۸ز کال کې د اوبریګن په وژنې سره د ولسمشرۍ تر شا په واک کې پاتې شو(واک محدود شو) خو دا ټول پاڅونونه ناکامه شول. د ۱۹۲۰ لسیزې په وروستیو کې، د ۱۹۱۷ز کال اساسي قانون ضد احکام په سختۍ سره پلي شول، چې د حکومت په وړاندې د یو لوی ولسي پاڅون او د۱۹۲۶-۱۹۲۹ز کلونو په منځ کې د کریسټرو په نوم د یوي خونړۍ جګړې لامل شو. که څه هم دا دوره د انقلاب د پیاوړتیا په توګه پېژندل کېږي، خو بیا هم چا چې په مکسیکو حکومت وکړ، د هغوی د حکومت تګلارې له تاوتریخوالي سره یوځای وې.
د پاکستان په شمال لویدیځ کې جگړه
د پاکستان په شمال لویدیځ کې جگړه د پاکستاني پوځ او د پاکستاني طالبانو د غورځنگ، القاعدې، لشکر اسلام او د اوزبکستان د اسلامي غورځنگ یوه پوځي جگړه ده چې په پاکستان کې په ۲۰۰۴ کال کې پېل شوه او تر اوس روانه ده.
تاریخ
د تورې بوړې تر جگړې وروسته د طالبانو او القاعدې څو ډلې د افغانستان څخه پاکستان ته وتښتېدلې. په ۲۰۰۳ کال کې امریکایی حکومت د پاکستاني ولسمشر پروېز مشرف څخه غوښتنه وکړه چې پاکستانی پوځ وزیرستان ته ولیږي.
د واڼې جگړه
په ۲۰۰۴ کال کې د پاکستان د پوځ طالبانو او القاعدې په منځ کې لویه جگړه پېل شوه. په دې جگړې کې د طالبانو ځواک ماته وخوړله او په سلگونو وسله وال د پاکستان پوځ لخوا ونیول شول.
د راه حق پوځي عملیه
د سوات جگړه چې د راه حق عملیه هم په نوم یادېږي د پاکستاني ځواک یوه پوځي عملیه وه. په ۲۴ سپتمپر ۲۰۰۹ کې ۳۰۰۰ د طالبانو وسله والان د سوات دره ونیو او په دی سیمې کې یی شریعت علان وکړ. نژدې دوه میلیونه خلک د خپلو کورونو پرېښودو ته مجبور شول. په ۲۵.۱۰. ۲۰۰۴ کې پاکستاني پوځ پر سوات برید وکړ او نوی جگړه پېل شوه. په دی جگړې کې ۱۳۰ وسله والان ووژل شول.
وېشنيزه:مرکزي قبایلي سیمې وېشنيزه:پاکستان
لوني
لوني د هند يو ښار دی، دا د هند په اتر پرديش ايالت کې دی. دا د هند 87م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 120,945 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 512,296 وه.
۳۲ (عدد)
۳۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۱ څخه  مخکي او د ۳۳ وروسته موجود دي.
لوني
وېشنيزه:د هند ښارونه
۳۲ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۲:
په کلینډر کې
۳۲ کولاي سي:
په کیمیا کې
۳۲ د جرمانيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۳۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
محمد اعظم سيستاني
کانديد اکاډميسين محمد اعظم سيستاني (۱۳۱۷ ل. = مارچ، ۱۹۳۸ ز. کال - ) (په انگرېزي: Muhammad Azam Sistani) په وروستيو څلورو لسيزو کې، د افغانستان په رسنيو او فرهنگي ټولنه کې يوه پېژندل شوې څېره ده. نوموړی يو افغان ليکوال، څېړونکی، کره کتونکی او تاريخپوه دی، چې په ۱۹۶۰ ز. کال کې د لوړو زده کړو له وختونو نه را په دېخوا څېړنيزې ليکنې خپروي.
مخينه
محمد اعظم سيستاني په يوې منځنۍ کورنۍ چې د زمکو خاوندان ؤ، د نيمروز ولايت په يوه ليرې پروت کلي کې نړۍ ته راغلی. د د پلار نوم يې شېر احمد او د نيکه نوم يې محمد يوسف خان بارکزی دی. د سيستاني نيکه، محمديوسف بارکزی د امير عبدالرحمن خان د حکومت په وخت کې د نيمروز ولايت د سرحد دار په توگه دنده ترسره کوله. هغه چې د ۱۰۰ کسيزه لښکر مشري يې کوله له خپل کلي «نوده» فراه نه نيمروز ته ولاړ او هماغلته يې زمکې وپېرلې او هماغلته يې د محمد يوسف په نامه کلی ودان کړ او مېشت شو چې د محمد يوسف نه وروسته زوزات يې تر اوسه پورې په همدغه کلي کې چې د هلمند رود تر څنگ د کنک په ولسوالۍ کې اوسېږي.
چاپ شوې رسالې
په افغانستان کې به چې يوه ليکنه له ۱۵ مخونو نه لنډه وه د مقالې يا ليکنې په نامه پېژندل کېده او که له ۱۵ مخونو نه به اوږده تر ۵۰ مخونو رسېدله نو د رسالې په نامه پېژندل کېده. د څېړونکو تر مېنځ بيا د دواړو ليکنو شرط د څېړنې او د شننې په چلندلار پورې اړه لري. او په همدې توگه د محمد اعظم سيستاني ليکنې په دې توگه دي:
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغان څېړونکي
عبدالمنان ملگری
عبدالمنان ملگری (د ۱۳۱۹ لمريز لېږدي کال، لغمان - د ۱۳۷۸ ل ل کال د چنگاښ ۱ ، پېښور)، د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، ډرامه ليکونکی، د تياتر هنرمند، شاعر، لوبغاړی او طنز ليکونکی وو.
مخينه
عبدالمنان ملگری د مولوي نياز محمد زوی، پر ۱۳۱۹ لمريز لېږدي کال د لغمان ولايت د علي خېلو په کلي کې زېږېدلی دی. د خدای بښلي مولوي نياز محمد روحاني شهرت د لغمان په کليو بانډو کې خپور دی او اوس هم د هغه زيارت د (ملا فقير) په نامه شهرت لري او د عليشنگ د سړک سر ته د یوې سپېرې غونډۍ په لمن کې دی. عبدالمنان ملگری لا د دوه نیمو کالو ماشوم وو چې پلار يې په حق ورسېد، يو عبدالمنان او نورې اووه خويندې یې، چې ټول ۸ ماشومان کېدل، یوې بوډۍ مور ته ورپاتې شول.
زده کړې
عبدالمنان د لغمان په لېسه کې تر نهم ټولگي پوري زده کړې وکړې او د خپل پلار له شاگرد مولوي عبدالله څخه یې د فقې، احادیثو او د نظم کتابونه ولوستل.
دندې
عبدالمنان ملگری چې کله لومړی ځل کابل ته راغی نو پر ۱۳۳۷ ل ل کال د پښتو ټولنې په ریاست کې د یوه لیکونکي په توگه ومنل شو. په دې ریاست کې يې د کابل مجلې سمونچارې هم پرغاړه واخیستې او نژدې شپږ اووه کاله یې په دې ریاست کې کار وکړ، خو د ځینو رسمي کړکېچونو له لامله دی مستعفی وگڼل شو.
نوموړی پر ۱۳۴۴ ل ل کال د کابل پوهنتون د درسي موادو په مدیریت کې ټایپسټ وو، خو هلته هم ځینې خنډونه ورته راپیدا شول او دې ته اړوت چې هلته هم خپله دنده پرېږدي. عبدالمنان ملگری د پوهنې نندارې د پښتو تیاتر یو په زړه پوري ایکټور هم وو ، چې په «ساده دل» ډرام کې اتل وو.
د ملگري ليکنې، شعرونه، داستانونه، ډرامې د پلازمېنې کابل په ورځپاڼو او راډیو افغانستان کې خپاره شوي دي.
اړينه ده وویل شي چې عبدالمنان ملگري د تياتر او تمثيل د هنر په برخه کې، په تېره کومېډي چارونه (رولونه) په ډېر برياليتوب سره لوبول. په اټکلي توگه ويلای شو چې هغه د ۳۰۰ شاو خوا کې راډيو ډرامونه او تر ۶ شپږو زیاتو تياتري نمايشنامو کې چارونه لوبولي دي. له عبدالمنان ملگري څخه همدا راز د ۱۰۰ سلو په شاوخوا کې لنډې او اوږدې راډیويي کيسې او یو شمېر شعرونه هم پاتې دي. ملگری پر ۱۳۷۱ لمريز لېږدي کال پېښور ته کډوال او پردېس شو او هلته يې د بي بي سي راډيو د نوي کور نوي ژوند د ډرامې په پروگرام کې په کار پيل وکړ او د دغه پروگرام نږدې ټولې ډرامې هغه ليکلې او يا خو د هغه تر نظر لاندې ليکل شوې دي.
اړينه ده وویل شي چې عبدالمنان ملگري د کونډې زوی په نامه نامتو پښتو فېلم کې بريالی چار لوبولی دی.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- شمع (د طنزونو ټولگه).
۲- شریک بالاپوش (د طنزونو ټولگه).
مړينه
عبدالمنان ملگری د ۱۳۷۸ لمريز لېږدي کال د چنگاښ پر لومړۍ نېټه (چې د ۱۹۹۹ زېږدي کال د جون میاشتې له ۲۲ نېټې سره سمون لري) د ځيگر د سرطان ناروغۍ له لامله د ۵۹ کلو په عمر په پېښور کې وفات شو. د عبدالمنان ملگري جنازه يوه ورځ وروسته په لغمان کې خاورو ته وسپارل شوه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
سرچينې
۱- لېمه (مجله)، ۱۱ گڼه، د ۱۳۷۸ لمريز لېږدي کال غبرگولی، (د ۱۹۹۹ ز کال جون)، ۵۱ مخ، مسکو چاپ. ۲۰- http://kitabtoon.com/zhwandlikona/nandarizlekwal/item/480-abdul-manan-malgarai
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:ډرامه ليکونکي وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:پښتانه ليکوال
اناهاد
په  کي په  کې زيږيدلی  يو  ئ لوبگر دي، هغه تر ډېره په باليووډ فلمونو کې دنده ترسره کړې ده.
سرچینې
وېشنيزه:نوم پښتو ته بدلول غواړي
سيليگوري
وېشنيزه:د هند ښارونه
رسن
رسن ښار په مقدونیایي Општина) د شمالي مقدونیه په پلاګونیا ولایت کې پروت دی.
د بریتانیا د اساسي قانون تاریخ
د بریتانیا د اساسي قانون تاریخ د انګلنډ، ولز، سکاټلنډ، او ایرلنډ له یوځای کېدو څخه تر نن ورځې پورې د بریتانیا په اساسي قانون کې بدلونونو ته اړوندېږي. په داسې حال کې چې د بریتانیا د اساسي قانون تاریخ په رسمي ډول له ۱۸۰۰ زکال څخه پیلېږي خو ریښه یې د انګلنډ، سکاټلنډ، ولز او ایرلنډ څلورو هېوادونو له یوځای کېدو ډېر وړاندې مهال ته رسېږي.
د بریتانیا اساسي قانون د مختلفو قوانینو، قضایي سوابقو، کنوانسیونونو، هوکړو او نورو منابعو ټولګه ده چې په ټولیزه توګه د بریتانیا د اساسي قانون په توګه یادېږي. له همدې امله دا ښه راځي د بریتانیا اساسي قانون د «نه لیکل شوي» پر ځای د یو «نه تدوین» شوي اساسي قانون په توګه توصیف شي.
لرغونې او رومي بریتانیا
د روم سترواکۍ له خوا له فتح کولو وړاندې، بریتانیا او ایرلنډ د اروپا لویې وچې د سلتیک کډوالو څخه ډک و؛ خو دوی هېڅ حقوقي ثبت شوې سابقه نه ده پرېښې. له میلاد څخه په وړاندې ۵۵ او ۵۴ کال کې د روم د جمهوریت د پای پر مهال رومي کنسول او د لژیون پوځي واحد قوماندان ژولیوس سزار د ګالیک پراخو جګړو پر مهال په بریتانیا برید وکړ. په داسې حال کې چې دغه اشغال دایمي نه و او سزار بېرته روم ته راوګرځېد؛ هلته دیکتاتور شو او بیا ترور کړای شو. هغه مهال چې د سزار وارث اګوستوس له میلاد څخه په مخکني ۲۷ کال کې واک ته ورسېد جمهوریت یې په سترواکۍ بدل کړ. د اګوستوس د مېرمنې لیویا د واکمنۍ پر مهال د هغه لمسي کلادیوس په ۴۳ زکال کې بریتانیا فتح کړه.
د روم د نه تدوین شوي اساسي قانون پر بنسټ رومي بریتانیا د یو ګورنر له خوا اداره کېده چې معمولا به یې د سنا غړیتوب درلود خو ټاکنه یې د سترواک په واک کې وه او د هغه پوځي سابقې ته په کتو به یې دغه ځایګي ته ټاکه. د بریتانیا لوندینیوم ایالتي ښار هغه مهال ۶۰ زره تنه نفوس درلود چې په ټولیز ډول د ټولې بریتانیا د وګړو شمېر ۳ میلیونو تنو ته رسېد. رومي اقتصاد د غلامانو پر بنسټ او په کلکه سره پوځي و. هادریان په ۱۲۲ زکال کې د سترواکۍ لپاره د محدودیټ ټاکلو په موخه دیوال جوړ کړ، خو ډیر ژر د انتونینوس پیوس له خوا په ۱۴۲زکال کې شمال ته ولېږدول شو. لوی کنسټانټین په ۳۰۶ زکال کې وروسته له هغه چې د سترواکۍ د لقب له ادعا لاس پر سر شو په ۳۰۶ زکال کې په یورک کې استوګن شو. کنسټانټین په ۳۱۲ زکال کې په روم برید وکړ او په ۳۱۳ زکال کې یې د میلان فرمان صادر کړ. دغه چاره د یو شمېر هغو پېښو لامل وګرځېده چې له مخې یې کلیسا په قانون باندې تر ټولو زیات واک وموند. د دوامداره بریدونو له امله سترواکي له پاشل کېدو سره مخ شوه او په ۴۰۷ زکال کې یې بریتانیا له لاسه ووته. نه هم د تئودوسیان قانون چې په ۴۳۸ زکال کې صادر شو او نه هم په ۵۳۴ زکال کې د ژوستینین قانون چې د مدني قانون د لویې ټولګې په توګه پېژندل کېده د بریتانیا قوانینو ته لار ومونده.
تیاره دوره (منځنۍ دوره)
د انګلستان پاچاهي د نهمې پېړۍ په نیمايي کې رامنځته شوه. لوی الفرد د لویدیځو ساکسونانو د پاچا په توګه یو لړ قوانین صادر کړل، همدارنګه اوسنی انګلنډ په ۹۲۷ زکال کې هغه مهال رامنځته شو چې وروستۍ هپتارکي پاچاهي د انګلنډي پاچا اتلستن د واکمنۍ پر مهال سقوط وکړ. د ۱۰۶۶ زکال د اکتوبر په ۱۴ مه د انګلستان پاچا دویم هارولډ هغه مهال چې د نورماندي د دوک ویلیام پر وړاندې یې په هاسټینګز جګړه کې خپل سرتېري رهبري کول ووژل شو. تر ۱۰۶۶ زکال پورې انګلستان د هغو پاچایانو له خوا اداره کېده چې د ویتان (د پوهانو په معنی) له خوا به ټاکل کېده. په سیمه ئیزه کچه باندې هم د دیموکراسۍ مختلفو عناصرو شتون درلود چې د فولکلموت په نوم پېژندل کېدل.
په ۱۰۶۶ زکال کې د نورمنانو تر بریده پورې په انګلستان کې د یو پاچا تر ادارې لاندې کامن لا یا عرفي قانون نه و رامنځته شوی.
منځنۍ پېړۍ
د فاتح ویلیام د واکمنۍ پر مهال د شاهي شورا (Curia Regis) په لارښونه په ۱۸۰۶ زکال کې د قیامت د ورځې (Domesday Book) په نامه کتاب راغونډ شو چې په کې د مالیاتو د راغونډولو په موخه د ټولو ځمکو او کارګرانو لیست شتون درلود. یوازې ۱۲ سلنه وګړي آزاد و په داسې حال کې چې فئوډالي سیسټم نورو ټولو ته د رعیت، غلامانو او بېوزله وګړو په سترګو کتل. د انګلنډ لومړي هنري (۱۰۶۸ – ۱۱۳۵ زکال) د آزادیو منشور بارونانو ته د تضمینونو د ټولګې په توګه وړاندې کړ.
په ۱۱۹۰ زکال کې زړور ریچارډ (لومړي ریچارډ) چې په روم کې له پاپ سره ډېر نږدې و له دریمې صلیبي جګړې سره مل شو څو په سپېڅلې ځمکه برید وکړي خو په ډېر لوړ لګښت ورته تمامه شوه. هغه مالیات چې د لومړي ریچارډ او د هغه د ځای ناستي پاچا جان له خوا د جګړې د لګښتونو د پوره کولو په موخه وضع کېدل د شدیدې ناخوښۍ لامل وګرځېدل او اشرافو په پاچا فشار راوړ څو په ۱۲۱۵ زکال کې مګناکارټا یا د آزادیو ستر منشور لاسلیک کړي. دغه منشور ژمنتیا رامنځته کړه چې د هر ډول مالیاتو له لګولو وړاندې باید د عامه شورا نظر واخیستل شي، محکمې په ثابت ځای کې ترسره شي، محاکمه باید د قانون سره مطابق د تورن د سیالانو پر وړاندې ترسره شي، خلک د آزادو سوداګریزو تحرکاتو اجازه ولري او دوی ته بېرته خپلې مشترکې ځکمې ورکړل شي. د مګناکارټا نه رعایت د بارون د لومړۍ جګړې لامل وګرځېد او د رابین هوډ مشهوره افسانه ترې جوړه شوه: یو بېرته راګرځېدلی صلیبی مبارز چې له بډایو کسانو څخه غلا کوي څو هغه بېوزلو ته ورکړي. د مشترکې ځمکې اړوندې ژمنې ډېر ژر په ۱۲۱۷ زکال کې د ځنګله په منشور کې چې د دریم هنري له خوا په سنت پل کې لاسلیک شو بیا ولیکل شوې. دغو اسنادو ثابته کړه چې پاچا د خدای له لوري له ظاهري واک لرلو سره قانون ته هم محدود دی؛ دغه چاره «اساسي قانون» ته تر ټولو نږدې او نه لغو کېدونې کړنه وه چې تر اوسه انګلستان تجربه کړې. دریم هنري ۹ کلن و چې پاچا شو له همدې امله هېواد د نایب السطلنتانو له خوا تر هغه مهاله اداره کېده کله چې خپله ۲۰ کلن شو. د لکستر د شپږم ارل سیمون دو مونتفورت تر مشرۍ لاندې د بارونانو د فشار له امله هنري د اکسفورډ مقررات، د وسټ منیسټر مقررات او لومړنی استازولي کوونکی انګلیسي پارلمان ومانه چې د پاچا واکونه یې محدود کړل. د ۱۳۱۱ زکال احکام د هغو مقرراتو ټولګه وه چې د مخکښو او لوړ پوړو ځایګي لرونکو روحانیونو له خوا د پاچا د ځواک محدود کولو په موخه په پاچا دویم اډوارډ ومنل شول.
د منځنیو پېړیو په اوږدو کې مشترکه ځمکه د عادي وګړو او هغو کارګرو بزګرانو د هوساینې منبع وه، چې د یو فئوډالي کنټرولي سیسټم له خوا احاطه شوي و. په ۱۳۴۸ زکال کې د تور مرګ په نامه وبا انګلیس وخوړ او د دغه هېواد د نفوسو نږدې درې برخه وګړي یې ووژل. له دې امله چې بزګرانو خپل اربابان له لاسه ورکړل او د کارګرو کمښت رامنځته شو؛ معاش هم زیات شو. پاچا او پارلمان په ۱۳۵۱زکال کې د معاشاتو د زیاتوالي د درولو په موخه غبرګون وښود. دغه چاره په ۱۳۸۱زکال کې د بغاوت لامل وګرځېده، چې مشرانو یې د فیوډالېزم او د ټولو توکو د مشترک والي د لغو کولو غوښتنه وکړه. د دغه بغاوتونو د شدید ځپلو سربېره غلامي او رعیت توب له منځه ولاړ، خو ډیری وګړو د سیاسي او اقتصادي حقونو په برخه کې هېڅ ډول اساسي آزادۍ ته لاسرسی وه نه موند.
ياماتو
یاماتو (په جاپاني: 大和) د ۲۵۰ کال څخه تر ۷۱۰ کاله پورې د جاپاني تاريخ یوه برخه وه. په دې وخت کې د جاپاني امپراتور مرکز د یاماتو په ولايت کې پروت و. په دې وخت کې د آسوکا امپراتوري پلازمېنه هم جوړه شوه. په ۵۳۸ کال کې بوديزم د چين د امپراتوري څخه جاپان ته ورسېده، د چينايي ليکدود د کارولو رسمی په توگه پېل شو او لومړني جاپاني اثرونه هم وليکل شول. په دې وخت کې د دولت مرکزي اداره او ددولت قضايي قوې هم جوړې شوې. په ۶ پېړۍ کې د یاماتو واکمنو سیاسي واک له لاسه ورکړل.
وېشنيزه:جاپان
حديث
حديث د حضرت محمد مصطفی صلی الله عليه وسلم اقوالو، افعالو او تقاريرو ته ويلې کېږي. اقوال یعنې چې هغه څه ويلی دی او امر یې کړی دی. افعال هغه کارونه چې پېغمبر صلی الله علیه وسلم په خپله کړی خو امر يې پرې نه دی کړی. تقارير هغه کارونه چې نورو صحابه و د رسول الله صلی الله علیه وسلم په مخکې کړي او هغه ترې نه منع کړې او نه یې پرې امر کړی دی د حديثو په اړه د زياتو معلوماتو لپاره لاندې سوال او ځواب مطالعه کړﺉ س : دحديث د علم ځينې اهميتونه ( ارزښتونه ) بيان كړه؟ ج : د حديث علم د شرعي علومو له جملې څخه يو اوچت علم دى، چې په دې علم باندې نور شرعي علوم بناء شويدي، او كه د چا سره ددې علم په باب معلومات نه وي نو په خپله خطاوې كوي او نور هم په خطا كې اچوي، اوكه په خپله خپلې خطاوي ته متوجه شي او كه نشي د سمې او صحيحې لارې څخه وځي، برابره ده كه دا انسان مفسر وي اويا فقيه، اويا اصولي وي او يا مبلغ او يامؤرخ. ځينې به داسې مفسر وي چې د قرآن شريف آيتونه تفسيروي او په تفسيرولو كې له خورا زيات كوښښ څخه كار اخلي، مگر سره دداسې كوښښ او هڅې د صواب (سمې) له لارې څخه وځي او دا له دې سببه چې دغه مفسر د ضعيفو اوموضوعه و ( له ځانه جوړ شوي) احاديثو په رڼا كې اوپه داسې اثر چې له ويونكي څخه ثابت شوى نه وي د آيتونو تفسيريې كړى دى. اوځيني به داسې فقيه وي چې د يوې فقهي مسئلې په ليكلو كې به سوچ او فكر كوي، اودخپل توان په اندازه به غواړى چې دهغې مسئلې په حكم كې حق (صواب) ته ورسيږي، مگر هغه نه بريالۍ كيږي، ځكه چې خپل نظريې په ضعيف حديث باندې بناء كړي دي چې په خپلې غلطۍ نه پوهيږي. همداراز داصولو علماو په نسبت هم (دمثال په توگه) داصول عالم (پوه) به وي ولې يوه قاعده به د اصولو له قاعدو څخه چې ورباندې احكام بناء كيږي جوړ كړي، او په هغې باندې به ددين مسايل بناء كړي، حال داچې دا قاعده به په ضعيف حديث بناء شوي وي، نو په نتيجه كې دغه قاعده او هغه څه چې په دغې قاعدې بناء شويدي هغه به دين ته زيات زيان ورسوي نسبت هغې گټې ته چې دغه اصولي عالم ور څخه هيلمن دى. (په دي باب د (ضعيف الاحاديث القدسية – لاحمد العيسوى) كتاب وكتل شي.)
دغه كار (استدلال په ضعيفو او موضوعو احاديثو باندې) په مبلغينو او خطيبانو كې څومره زيات دى، نو هغه كسان چې گمان كوي چې خلک – الله تعالې ته نژدې كوي، په داسې حال كې چې هغه به پر رسول اكرم صلى الله عليه وسلم باندې دروغ وايي، او دداسې ويناو نسبت به پيغمبر صلى الله عليه وسلم ته كوي كوم چې پيغمبر صلى الله عليه وسلم هغه ويلي نه دي، دا لاڅه چې پر الله تعالې باندې به درواغ وايي او زيات قدسي احاديث به په داسې حال كې چې هغه ثابت نه دي، الله تعالې ته د هغو نسبت كوي، چې ځينې غير ثابت داسې قدسيو احاديثو كې ښكاره خطاوې شته كوم چې داهل سنت او جماعت دقواعدو او ددين داصولو سره ضديت لري، سربيره په دې چې په داسې ضعيفو قدسيو احاديثو كې د الله تعالې صفت داسې شويدئ چې الله تعالې هغسې دخپل ذات صفت نه دى كړى، نو دوى په دې كار سره ددې مبارك آيت دحكم او معنې لاندې راځې چې الله تعالې فرمايي:
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ١٤٤ / الأنعام
(نوڅوك دي ډير ظالم "نشته لوى ظالم" له هغه چا څخه چې پر الله باندې درواغ تړي ددې لپاره چې خلک بې له علمه گمراه كړي، بيشكه الله هدايت نه كوي ظالم قوم ته". اما د تاريخ خاوندان وايي: "ووايه پروانشته". صالح او امانتكار په دوى كې خورا لږ دي، او درواغ په دوى كې خپور دي، نو دوى تاريخ له درواغو څخه ډك كړيدي، اوپه حقايقو كې يې باطل گډ كړيدى، او دنبي كريم صلى الله عليه وسلم ښايسته سيرت يې د خلکو لخوا د ځانه جوړ كړى شويو شيانو په نسبت وركولو بدرنگه كړېدى. نو په داسې بيان شويو حالاتو كې د حديث علم فيصله كوونكي دى، نو الله تعالې دې ددې مبارك علم خاوندانو ته نيكه جزاء وركړي، چې دوى د خپل پيغمبر له سنتو څخه دفاع كړيده، او دشرعي علومو تگ لارې يې سمې كړيدي اودهغو منبع يې له ټولو عيوبو او په كې له داخلې شوي شيانو څخه پاك كړيدى، نو الله تعالې دې دوى ته لوي اجر وركړي او ددوى خطاوې دې و بخښي، او ددوى درجې دې اوچتې كړي، اوپه جنتونو كې دې دوى ته هستوگنه وركړي. داد حديث د علم (مصطلح الحديث) داهميت يوه برخه وه، او كه دا ځاى ددې موضوع دپاره واي نو مونږ به لا زيات اهميتونه بيان كړي واى چې دايې ځاي نه دى، مگر هغه څه مو چې بيان كړى په هغو كې خامخا ذكر او پند دى هر هغه چالره چې هغه لره روغ زړه او هغه فكر كوونكي وي په داسې حال كې چې دى په زړه سره حاضر او متوجه وي.
س : د سند (اوطريق) معنې څه ده؟ او دمتن معنې څه ده؟ خپله وينا د مثال سره وكړه؟ ج : سند (طريق) د راويانو هغه سلسله ده چې د حديث متن ته رسيږي. اومتن: هغه كلام دى چې د سند پاي هغه ته رسيدلى وي. دسند اومتن مثال: كوم (حديث) چې بخارى او مسلم او ابو داود تخريج كړيدى چې لفظ دابوداود دى: "حدثنا سليمان بن حرب، حدثنا حماد عن ايوب عن نافع عن ابن عمر قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم "لاتمنعوا اماء الله مساجدالله". دغه وينا: (حدثنا سليمان بن حرب، حدثنا حماد عن ايوب عن نافع عن ابن عمر) دحديث سند دى.
(او "لاتمنعوا اماء الله مساجدالله " دحديث متن دی.)
س : حديث د طريقو (سندونو) دشمير له مخې په څو ډوله ويشل كيږي؟ ج : حديث د طريقو د شمير له مخې په دوه ډوله دى: • متواتر • آحاد س : متواتر حديث څه ته وايي؟ ج : متواتر هغه حديث دى چې د زيات شمير راويانو څخه رسيدلى (روايت شوې) وي او دا دشمير زياتوالى دسند په ټولو طبقو كې وي. چې دهغوى اتفاق په درواغو باندې مستحيل (نه كيدونكى) وي، او هغوى په محسوس امرباندې استناد كړى وي. دتعريف په باب وضاحتونه او پاملرنه: ا - دمتواتر د سندونو شمير ځينې علماو په څلورو، او ځينو په پنځو، او ځينو په لسو، او ځينو په څلويښتو، او ځينو په اوياو او داسې نورو تعيين كړيدى، او هغه شمير چې د زياترو علماو نظر دى هغه دادى: چې شمير دومره وى چې له هغه څخه يقين ترلاسه شي. ددى بيان نسبت جمهورو علماو ته شويدى دتوضيح الأفکار – ٢ / ٤٠٣ ) کتاب ته دې مراجعه وشي. ب - (دا زيات شمير راويانو په محسوس امر استناد كړى وي). معنې داده: چې د حدثنا (مونږ ته ويلي دي) او سمعنا (مونږ اوريدلي دي) اولمسنا (مونږ ليدلي دي) په الفاظو سره روايت شوى وى. س : متواتر حديث څو ډوله دى؟ هر يو يې تعريف كړه؟ ج : متواتر دوه ډوله دي: ا - لفظي متواتر: دا هغه تواتر ته وايي چې د حديث لفظ (متن) په تواتر سره روايت شوى وي. ب - معنوى متواتر: سيوطي په خپل كتاب (تدريب الراوي – ٢ / ١٨٠) کې وايي: معنوي متواتر هغه دى چې يوه داسې ډله چې د هغوى اتفاق په درواغو باندې مستحيل وي مختلفې واقعي رانقل كړي وي چې دا مختلفې واقعې په يوه امراو ټكي باندې په تواتر سره يوځاى وي. دمثال په توگه: يو سړى دحاتم څخه نقل كړئ: چې هغه يو اوښ وركړ، او بل نقل كوي: چې هغه يو آس وركړ، او يوبل نقل كوي: چې هغه دينار وركړ او په دې شان نور هم. نو ددوى د نقل شويو اخبارو څخه د تواتر گډ ټكى دحاتم وركړه ده، ځكه چې د (وركړې) موجوديت په ټولو روايتونو كې يوشريك شى دى. س : د لفظى متواتر احاديثو مثالونه، اودمعنوي متواتر يومثال بيان كړه: ج : دلفظى متواتر مثالونه: لومړۍ حديث: " من كذب على متعمدا فليتبوأ مقعده من النار". دويم حديث: "نضر الله امرا سمع مقالتى فوعاها، ثم اداها كما سمعها". دريم حديث: "من بني لله مسجدا بني الله له بيتا في الجنه". دمعنوي متواتر مثال: په دعاء كې ددواړو لاسونو د اوچتولو په باب حديثونه.
س : په متواترو احاديثو كې تاليف شوي كتابونه كوم دى؟ ج : له تاليف شوي كتابونو څخه مو دا لانديني كتابونه ترلاسه كړيدي: ا-"الازهار المتناثرة في الاخبار المتواترة- للسيوطي". ب - نظم المتناثر في الحديث المتواتر- لكتانى.
س : آحاد خبر كوم دى؟ ج : آحاد هغه حديث دى چې متواتر نه وى.
س :آحاد خبر په څوډوله ويشل كيږى؟ اوكوم دى؟ ج : آحاد خبر په درې ډوله دى: ا- مشهور ب‌- عزيز ت - غريب
س : دمحدثينو له نظره مشهور حديث كوم دى؟ ج : مشهور هغه حديث دى چې په هره طبقه كې دريو راويانو اوياله دريو څخه زياتو راويانو روايت كړى وي، چې دتواتر حد ته نه وي رسيدلى. او ويل شويدي: كه په اوله طبقه كې (دصحابه و په طبقه كې) له دريو څخه لږ هم وي پروانلرى.
س : غريب (فرد) حديث كوم حديث ته وايي؟ يومثال يي ذكر كړه؟ ج : غريب حديث هغه دى چې په روايت دحديث كې يو راوي دسند په هر ځاى كې چې وي يواځې وي. او مثال يي: د"انما الاعمال بالنيات" حديث دى چې د پيغمبر صلى الله عليه وسلم څخه په روايتولو كې عمر بن الخطاب رضي الله عنه يواځې روايت كړيدى، اوبيا دعمر څخه علقمه بن وقاص ليثي روايت كړى، او دعلقمه بن وقاص ليثي څخه محمد بن ابراهيم التيمي روايت كړى، او دمحمد بن ابراهيم التيمي څخه يحيى بن سعيد الانصارى روايت كړيدى.
س : دآحاد حديث او متواتر حديث تر منځه دقبول (منلو) او رد (نه منلو) يعنې د صحيحوالي اودضعيفوالي له حيثه څه فرق دى؟ ج : دمتواتر حديث صحيحوالى قطعي دى يعنې په قطعي ډول سره دقبول وړ دى. اما آحاد حديث څخه ځينې صحيح د قبول وړ دى او ځينې ضعيف اودمنلو وړ ندى.
س : حديث د صحيحوالي او دضعيفوالي له حيثه څو ډوله دى؟ ج : هغه چې عمل ور باندې ثابت دى حديث په درې ډوله ويشل كيږي: ا- صحيح ب- حسن ت- ضعيف زياتره پخوانيو علماو حديث په دوه ډوله ويشل او هغه : صحيح او ضعيف و. او هغه چاچې دحسن اصطلاح اضافه كړه هغه ترمذى رحمه الله و او مخكې له هغه څخه دا لفظ ډير لږ استعماليده
س : صحيح لذاته حديث تعريف كړه؟ ج : صحيح لذاته هغه مسند حديث دى چې په متصل اسناد سره روايت شوى وي او راويان يې له اوله تر پايه ټول دعدل او دپوره ضبط (حفظ) خاوندان وى او شاذ اومعلل نه وي.
وېشنيزه:حديث
ليکدود
ليکدود يا رسم‌الخط چې په فارسي ژبه کې يې دبیره  هم بولي او په عربي ژبه کې يې  قواعد کتابت ګڼي يو قرارداد يا تړون دی چې د مینځپانګې لیکلو لپاره کارول کیږي. د ليکدود ترمنځ توپیر د دوی په چلند یا د مفکورې په تفسیر کې دی کوم چې په متن کې د یو بل په پرتله د کلمو لیکلو لاره ورکوي. ليکدود د یوې ژبې سکریپټ لیکلو لپاره د معیاري لارې استازیتوب کوي. کله چې د یوې ژبې لیکلو لپاره له یو څخه زيات ليکدودونه شتون ولري، لکه کوردي ژبه، يغوري ژبه، سربيايي ژبه و یا اینوکتیتوت ژبه، د دا ډول ژبو لپاره شونې ده بېلابېل ليکدودونه شتون لوري.
مرکب لیکنه ، جلا لیکنه، تمثیلونه ، جماعات ، پولی سلیبیک کلمې ، د پورونو جملې او حروفو له هغو مفاهیمو څخه دي چې د لیکدود د ټاکلو عوامل دي.
سرچینې
وېشنيزه:پاړسي ژبه
کوریایي ژبه
کوریایي ژبه یاهم هانګول 한국어/조선말) په شمالي کوریا او سویلي کوریا کې رسمي ژبه ده. کابو ۸۰ میلیونه وګړي پدي ژبه خبري کوي چې یوشمیر یې په استرالیا، برازیل، کاناډا، فلیپین، چین، جاپان، امریکا، او روسیه کې میشت دي.
صفاریان
صفاریانو له خپلې پلازمېنې زرنج ښار څخه د ختیځ او لویدیځ پر لور د بریدونو د ترسره کولو په موخه د یوې پوځي اډې په توګه کار اخیست. هغوی په پیل کې د هندوکش په سوېلي برخو برید وکړ او بیا یې د فارس د طاهریانو لړۍ له منځه یووړه او خراسان یې په ۸۷۳ ز کال کې خپل کړ. د یعقوب د مړینې پر مهال، هغه د کابل دره، سند، تخارستان، بلوچستان، کرمان، فارس، خراسان فتح کړي وو او نږدې و چې بغداد ته ورسېږي خو د عباسیانو له خوا یې ماته وخوړه.
د صفاریانو لړۍ د یعقوب له مړینې وروسته چندان دوام را نه وړ. د هغه ورور او ځای ناستی، عمر بن لیث په ۹۰۰ ز کال کې د بلخ په جګړه کې د اسماعیل ساماني پر وړاندې ماتې وخوړه. عمر بن لیث اړ شو چې خپلې ډېرې تر واک لاندې سیمې نوو واکمنانو ته پرېږدي. صفاریان یوازې د خپلې واکمنۍ په زړه یعنې سیستان کې پاتې شول او د وخت په تېرېدو د دوی واکمني د سامانیانو د پاتې شونو او د دوی د ځای ناستو له خوا له زوال سره مخ شوه.
باو
باو (په انگرېزي کی: Syphilis, Lues) يوه جنسي لېږدنده ناروغي ده چې د سپايروکيت باکټريا ټرېپونيما پاليډوم د دغې ناروغۍ سبب گرځي. د دغې ناروغۍ د لېږدېدو عمده لاره جنسي اړيکي دي، خو دا ناروغي د يوې ناروغې مور نه جنين ته د بلاربښت او د لنگون په وخت هم لېږدل کېږي. د لنگون په وخت د دغې ناروغۍ لېږدېدنې ته کانجنېټل سيفلس يا د لنگون باو وييل کېږي.
صفاریان
بنسټ اېښودل
د صفاریانو لړۍ د مس ګر یعقوب بن لیث صفار (یعقوب، د لیث زوی، مس ګر) له خوا چې زرنج ښار ته یې کډه کړې وه رامنځته شوه. هغه خپل کسب پرېښود څو کاکه یا عیار ترې جوړ شي چې په پایله کې یې دا قدرت ترلاسه کړ چې د یو خپلواک واکمن په توګه عمل وکړي. هغه له خپلې پلازمېنې زرنج څخه د ختیځ پر لور د رخج (اراکوزیا)، زمینداور او بالاخره د کابل په لور حرکت وکړ او په ۸۶۵ ز کال کې یې زنبېلیانو او هندو شاهانو ته ماته ورکړه. هغه په بامیان، بلخ، بادغیس او غور برید وکړ. هغه د اسلام تر نوم لاندې هغه سیمې چې د بودایي قبیلوي مشرانو له خوا اداره کېدلې فتح کړې. هغه په دغو بریدونو کې په زیاته کچه غنایم او غلامان ترلاسه کړل. نانسي دوپري په خپل کتاب د افغانستان تاریخي لارښود کې د یعقوب فتوحات داسې تشرېح کوي:
صفاریانو وکولای شول په پنجشېر دره کې د سپینو زرو له کانونو څخه د سپینو زرو سکې ووهي.
باو
د باو د ناروغۍ نښې نښانې د دغې ناروغۍ د پرمختگ او د بېلابېلو پړاونو له مخې يو له بل نه توپير لري. د باو ناروغي بېلابېل پړاوونه لري چې په لومړني، دويم، پټ يا ناڅرگند او درېيم پړاوونو دغه ناروغي پېژندل کېږي. د باو د ناروغۍ د لومړني پړاو نښې په يو ډول جلدي ټپونو چې د کانکر په نامه يادېږي څرگندېږي، د دويم پړاو په نښو کې د ناروغ په بدن باندې سرې گرمکې خپرېږي، د پټ يا ناڅرگند پړاو نښې دا دي چې ناروغ کې دا ناروغي شتون لري خو په نښو نښانو ځان نه څرگندوي. د باو درېيم پړاو د يو ډول گوماگانو (جلدي ټپونو)، عصبي او قلبي نښو نښانو سره راڅرگندېږي. د دغې ناروغۍ پېژندنه د وينې د ازمېښتونو په مرسته ترسره کېږي. د دغې ناروغۍ سمه درملنه د انټيبايوټيکو، او په ځانگړي توگه په غوښه کې د پنسلين جي د ستنو په لگولو ترسره کېږي.
صفاریان
پراختیا
په ۸۷۰ ز کال کې هغوی طاهري لړۍ ته اړوند هرات ښار ونیو او په بادغیس سیمه باندې د هغوی برید د خوارجو د نیولو لامل وګرځېد چې وروسته یې د هغه په لښکرو کې د جاش الشورات ډله رامنځته کړه. له دې وروسته یعقوب خپل پام لویدیځ ته واړاوه او په خراسان، خوزستان، کرمان (سوېل ختیځ ایران) او فارس (سوېل لویدیځ ایران) یې بریدونه پیل کړل. صفاریانو وروسته له هغی خوزستان (سوېل لویدیځ ایران) او د سویلي عراق یو شمېر برخې ونیولې چې په ۸۷۶ ز کال کې د عباسیانو د واکمنۍ چپه کولو ته نږدې شول، خو د هغوی لښکرو د څو ورځو په اوږدو کې له بغداد څخه په حرکت دوی پر شا کړل. خو له دې سره دغو بریدونو عباسي خلافت دې ته اړ کړ څو یعقوب د سیستان، فارس او کرمان د والي په توګه په رسمیت وپېژني او همدارنګه یې صفاریانو ته په بغداد کې لوړ پوړې څوکۍ وسپارلې.
زوال
په ۹۰۱ ز کال کې، عمر صفاري د بلخ په جګړه کې د سامانیانو له خوا ماتې وخوړه او خراسان یې هغوی ته پرېښود. صفاریانو ته یوازې فارس، کرمان او سیستان پاتې شول. د طاهر بن محمد بن عمر د واکمنۍ پر مهال (۹۰۱-۹۰۸ ز کال)، دغې لړۍ د فارس د نیولو او پر دغه ولایت د کنټرول لرلو په موخه له عباسیانو سره جګړه وکړه. په ۹۰۸ ز کال کې د طاهر او لیث بن علي د واک د ګدۍ د مدعي ترمنځ کورنۍ جګړه په سیستان کې ونښته. په راتلونکو کلونو کې، د فارس والي سیبک – اري (Sebük-eri) د عباسیانو لاس ته ورغی. په ۹۱۲ ز کال کې بالاخره سامانیانو وکولای شول صفاریان له سیستان وباسي. سیستان د لنډ مهال لپاره د عباسیانو کنټرول ته ورغی، خو بېرته د صفاري ابوجعفر احمد بن محمد تر واکمنۍ لاندې خپلواک شو؛ خو دغې لړۍ په ډېره لږ کچه پر سیستان واک درلود.
په ۱۰۰۲ ز کال کې محمود غزنوي په سیستان برید وکړ، لومړی خلف یې له واکه ګوښه کړ او په پایله کې یې صفاري لړۍ ته پای ټکی کېښود.
باو
وېشنيزه:ساري ناروغۍ
صفاریان
کلتور
صفاریانو پارسي کلتور ته ډېر پام درلود. د هغوی تر واکمنۍ لاندې، د اسلامي نړۍ ختیځ د مخکښو فارسي ژبو شاعرانو لکه فیروز مشرقي، ابوسالک الجرجاني او محمد بن واصف په څېر درباري شاعرانو د ظهور شاهد و.
د نهمې پېړۍ په وروستیو کې، صفاریانو د نوي فارسي ادبیاتو رنسانس ته انګېزه ورکړه. د یعقوب له خوا د هرات له نیولو وروسته، یو شمېر شاعرانو هڅه وکړه چې د هغه بریا په عربي ژبه وستايي، چې په پایله کې یعقوب له خپل سکرتر محمد بن واصف سیستاني وغوښتل چې دغه اشعار په فارسي ژبه ولیکي.
فېروچو بوزوني
فېروچو بوزوني (انګلیسي: Ferruccio Busoni؛ ۱ اپرېل ۱۸۶۶ – ۲۷ جولای ۱۹۲۴) یو ایټالوی موسیقار یا کمپوزر، پیانو غږوونکی، کنډکټر یا د موسقۍ د ډلې لارښود، اېډېټر، لیکوال او ښوونکی و. د هغه نړیوال مسلک او شهرت د دې لامل شو چې نوموړی د خپل وخت له ډېرو مخکښو موسیقارانو، هنرمندانو او ادبي شخصیتونو سره نږدې کار وکړي، او هغه د کیبورډ روزونکی او د کمپوز ښوونکی و.
نوموړی له ماشومتوبه یو نامتو خو ځینې وختونه جنجالي پیانو غږوونکی و. هغه د ویانا د موسیقۍ او هنرونو په پوهنتون کې زده‌کړې وکړې او وروسته یې بیا له وېلهېلم مایر او کارل رینیک څخه زده‌کړې وکړې. په هیلسنکي، بوسټن او مسکو کې له لنډو لنډو دورو تدریس وروسته یې په ​​اروپا او متحده ایالاتو کې د یوه ماهر پیانو غږوونکي په توګه کمپوز کولو، تدریس، او سیاحت ته ځان وقف کړ. د موسیقۍ په اړه د هغه لیکنې خورا نفوذ لرونکې او اغېزناکې وې، او نه یوازې جمالیات، بلکې د مایکروټونز او نورو نوښتي موضوعاتو په اړه نظریات هم رانغاړي. هغه له ۱۸۹۴ کال راهیسې په برلین کې میشت و خو د لومړۍ نړیوالې جګړې ډېره برخه یې په سویس کې تېره کړه.
نوموړي په ​​​​لومړیو کلونو کې په وروستي رومانتيک سبک کمپوز کول پیل کړل، مګر له ۱۹۰۷ کال وروسته کله یې چې "د موسقۍ نوې ښکلايي طرحه" اثر خپور کړ، نوموړي خپل تر ډېره یو انفرادي سبک یا سټایل رامنځته کړ، چې ډېر کله به اتونالیتي عناصر پکې رانغښتل شوي وو. امریکا ته د هغه سفرونه د شمالي امریکا له ځایي قبایلي سندرو یا مېلوډي سره د هغه د علاقې لامل شول، کوم چې د هغه په ​​ځینو اثارو کې منعکس شوي دي. د هغه په ​​کمپوزونو کې د پیانو لپاره ځینې اثار شامل دي، چې پکې یادگار پیانو کنسرټو اثر، او د نورو هنرمندانو د اثارو نقلونه، په ځانګړې توګه د یوهان سباستیان باخ (چې د باخ–بوزوني نسخې په توګه خپور شوی) د یادولو وړ دي. هغه همدا راز چمبر میوزیک یا مجلسي موسیقي، غږیز او ارکسترایي اثار، او اوپیرا هم لیکلي، چې یو یې ډاکټر فاسټ (Doktor Faust) هم و او نوموړي د ۵۸ کلنۍ په عمر کې په برلین کې له مړینې سره نیمګړی پرېښود.
لومړنی مسلکي ژوند
فېروچو ډانټه میکلانجیولو بنونوټو بوزوني د ۱۸۶۶ کال د اپرېل پر لومړۍ نېټه د توسکان سیمې په امپولي ښارګوټي کې زېږېدلی. نوموړی د دوو مسلکي موسیقارانو (ښاغلي فېرډیناندو، چې یوه کلارینټ یا شپېلۍ غږوونکی و، او مېرمن انا "کورنی نوم ویس"، چې یوه پیانو غږوونکې وه) یوازېنی ماشوم و. د نوموړي له زیږون لږ وخت وروسته د دوی کورنۍ تریسټ ښار ته ولاړه. د یوه نابغه ماشوم په توګه، چې تر ډېره د هغه د پلار له لوري زده‌کړې ورکړل شوې وې، هغه په ​​اووه کلنۍ کې د موسیقۍ اجراء او کمپوز پیل کړ. نوموړی د خپل ژوندلیک په یوه یادښت کې لیکي: "زما پلار د پیانوفورټ په اړه لږ معلومات لرل او سور او تال یا ریتم یې غیرمنظم و، ځکه نو هغه د همدغو نیمګړتیاوو لپاره د انرژۍ، سختۍ او ډېرو جزئیاتو ته تګ یو نه منلو وړ ترکیب راجوړ کړ." ښاغلی بوزوني د لومړي ځل لپاره په علني توګه له خپل مور او پلار سره د ۱۸۷۳ کال د نومبر په ۲۴مه په ټریسټ ښار کې د شیلر-ویرین په کنسرټ کې د پیانو غږوونکي په توګه راښکاره شو، او په سي میجر کې د موزارټ سوناټا لومړی حرکت او د شومن او کلیمینټي ځینې قطعات یې وغږول. نوموړی د هغه مور او پلار بیا وروسته په یو شمېر کنسرټونو کې د هغه د مشهورتیا لپاره سوداګریز تبلیغ وکړ، او نوموړی د هغې دورې په اړه وايي: "ما هېڅکله ماشومتوب نه درلود." په ۱۸۷۵ کې نوموړي خپل لومړی کنسرت د موزارټ د پیانو کنسرټو نمبر ۲۴ په غږولو سره اجرا کړ.
له ۹ کلنۍ څخه تر ۱۱ کلنۍ پورې یې د یوه هنرپال په مرسته د ویانا د موسیقۍ او هنرونو په پوهنتون کې زده‌کړه وکړه. په ویانا کې د هغه لومړنۍ نندارې د منتقد اډوارډ هانسلک له هرکلي سره مخ شوې. په ۱۸۷۷ کال کې نوموړي د فرانز لیزټ غږول واورېدل، او له دغه کمپوزر سره معرفي شو، چې هغه یې هم د مهارت ستاینه وکړه. په راتلونکي کال کې ښاغلي بوزوني د پیانو او تار کوارټ لپاره څلور-حرکتي کنسرټ کمپوز کړ. له ویانا څخه تر وتلو وروسته نوموړي له وېلهېلم مایر سره په ګراڅ ښار کې د زده‌کړو یوه لنډه موده هم لرله، او په ۱۸۷۹ کال کې یې په خپل کمپوز "سټابټ میټر" کې اجراء ترسره کړه، چې د کمپوزر په ابتدايي شمېرو ترتیب کې ۵۵مه شمېره و، (BV 119 شمېره کمپوز، چې اوس ورک شوی دی). په همدغه وخت کې نورې لومړنۍ ټوټې هم خپرې شوې، چې د آو ماریا (Ave Maria) ترتیبات (اوپ. 1 او 2؛ BV 67) او ځینې نورې پیانو ټوټې پکې د یادولو وړ دي.
نوموړی په ​​۱۸۸۱ کې د بولونا ښار فیلارمونیکا اکاډمۍ لپاره وټاکل شو، چې له موزارټ راوروسته ترټولو ځوان کس و چې دا ویاړ او اعزاز یې ترلاسه کړ. د ۱۸۸۰مې لسیزې په منځ کې، بوزوني په ویانا کې میشت و، چېرته چې هغه له کارل گولډمارک سره ولیدل او د ۱۸۸۶ د مرلین (Merlin) اوپیرا لپاره یې د غږ سکور په چمتو کولو کې مرسته وکړه. نوموړي له یوهانس برامس سره هم ولیدل، چا ته یې چې د پیانو اتوډز (Études) دوه سیټونه ډالۍ کړل، او چا چې هغه ته وړاندیز وکړ چې له کارل رینیک سره په لایپزیګ کې زده‌کړې وکړي. د دې دورې په جریان کې ښاغلي بوزوني د زمزمو په ورکولو سره، او همدارنګه د یوه هنرپال "بارونین وان ټیډیسکو" په مالي ملاتړ سره دغلته زده کړو ته دوام ورکړ. نوموړي همدا راز کمپوز کولو ته هم دوام ورکړ، او خپله لومړۍ هڅه یې د سیګون (Sigune) په نوم یوه اوپیرا کې وکړه چې نوموړي له ۱۸۸۶ کال څخه په ۱۸۸۹ کال کې د پرېښودلو تر وخته کار پرې وکړ. هغه په لایپزیګ کې ځان بې وسه او تش لاسی وموند او له همدې کبله یې له خپروونکي شوالم څخه وغوښتل چې د هغه کمپوزونه واخلي. شوالم ورته دوه‌زړی شو، خو ویې ویل چې هغه به د پیټر کارنیلیوس د اوپیرا "باربر آف بغداد" په اړه د یوه موزیک د پنځوسو نمرو په کموالي سره او سل هم له بشپړېدو سره سپارښتنه ورکړي. بل سهار بوزوني د شوالم دفتر ته راغی او د بشپړ شوي کار په سپارلو سره یې د ۱۵۰ نومرو غوښتنه وکړه، او ویې ویل: "ما د شپې له نهو بجو څخه تر درې نیمو بجو پورې کار وکړ، له پیانو پرته مې کار وکړ او پر اوپیرا هم مخکې نه پوهېدم."
میراث
پر موسیقۍ یا میوزک باندې د بوزوني اغېزې ښایي د هغه چا له لارې ډېرې وې چې له هغه سره یې پیانو غږول او کمپوز کول زده کړي وو، او همدا راز د موسیقۍ په اړه د هغه د لیکنو له لارې، نه خپله د هغه د کمپوزونو له لارې چې سبک یې هېڅ مستقیم ځایناستی هم نه درلود. الفریډ برینډل په دې نظر دی: "د پیانو کنسرټو په څېر کمپوزونه چې په پراخه کچه لیکل شوي ... د هغه د وروستۍ عالي پیانو موسیقۍ په اړه زموږ لید پر بله اړوي. لومړني دوه سوناتیناوونه څومره موضوعي – او ناکشف شوي – دي ... او د ۱۹۲۱ کال "توکاټا" ... "ډاکټر فاسټ"، اوس هم د تل په څېر د خپل وخت د موسیقۍ د تیاتر برجونه غوندې دي. هیلموت ویرت لیکلي، چې د بوزوني "ګڼ‌مهارتي طبیعت، چې له دودیزو هغو سره د نوښتونو د یو ځای کولو هڅې کوي، د موسیقۍ په توګه د هغه ډالۍ او د هغه د تیوریکي لیکنو پراخوالی [نوموړی] د شلمې پېړۍ د موسیقۍ په تاریخ کې ترټولو په زړه پورې شخصیت او جالبه څېره باندې بدل کړی."
د فېروچو بوزوني نړیواله پیانو سیالي په ۱۹۴۹ کال کې د بوزوني په ویاړ د هغه د مړینې د ۲۵مې کلیزې په یاد جوړه شوې وه.
کارتیک آرین
په  کي په  کې زيږيدلی  يو  ئ لوبگر دي، هغه تر ډېره په باليووډ فلمونو کې دنده ترسره کړې ده.
فريدريک هايک
فريدريک اوګست وان هايک (۱۸۹۹- مۍ ۸ – ۱۹۹۲ مارچ ۲۳) ډېر ځله يې يادونه يوازې د نوم په لومړيو ويو يعنې (F.A. Hayek) کيږي، هغه يو اتريشي الاصله بریټانوی اقتصاد پوه او فيلسوف و چې له کلاسيکې  اقتصادي آزادۍ نه د دفاع له امله، شهرت لري. هايک په ۱۹۷۴ز کال کې له «ګونار ميرډال» سره يو ځای د اقتصادي علومو د نوبل يادګاري جايزه تر لاسه کړه، دوی دواړو ته دغه جايزه د پيسو او اقتصادي بې ثباتۍ او د اقتصادي، ټولنيزو او اداري ښکارندو پر يو بل د متکي کېدو په اړوند د دوی د کار ستاينې له امله ورکړل شوې وه. د معلوماتي ارزښتونو د بدلون د څرنګوالي په اړه د هغه کار کوم چې له خلکو سره مرسته کوي  څو خپلې طرحې همغږې کړي او کوم چې د اقتصاد په برخه کې په پراخه کچه يوه مهمه لاسته راوړنه بلل کيږي، د هغه لپاره د نوبل جايزې د تر لاسه کولو لامل وګرځېد.
هايک په ۱۹۸۴ز کال کې په اقتصاد کې د هغه د علمي مرستو له امله افتخاري ملګری وټاکل شو. هغه لومړی کس دی چې په ۱۹۸۴ز کال کې يې د «هانس مارټين شلاير» جايزه تر لاسه کړه. هغه همدا راز له ولسمشر ايچ ډبليو بوش نه په ۱۹۹۱ز کال کې د خپلواکۍ ولسمشريز نښان هم تر لاسه کړ. په ۲۰۱۱ز کال کې د هغه ليکنه «په ټولنه کې د علم کارول» په هغو شلو غوره مقالو کې راغله چې په «امريکن ايکنامک ريويو» کې په تېرو سلو کلونو کې خپرې شوې دي.
د ژوند لومړي کلونه
فريډريک اوګوست وين هايک په «ويانا» کې زېږېدلی و، د پلار نوم يې اوګوست وين هايک او د مور نوم يې فليسيتاس هايک و. پلار يې هم په ۱۸۷۱ز کال کې په «ويانا» کې زېږېدلی و، څوک چې د طب ډاکټر و او د ښاري روغتيا وزارت له خوا په دنده ګومارل شوی و. اګوست د «ويانا» په پوهنتون کې د نيمه وخت د کرنې ښوونکی و. فريډريک په درې وروڼو کې مشرؤ، د هغه د وروڼو نومونه دا دي: هاينريک (۱۹۰۰-۱۹۶۹) او ايريک (۱۹۰۴-۱۹۸۶) چې له هغه نه يو نيم کال او پینځه کاله کشران وو.
د پوهنتون د استاد په توګه د هغه د پلار دندې په ژوند کې د هايک پر موخو اغېز وکړ. هغه خپل دواړه نيکونه ليدلي و او دواړه عالمان وو. فرانتس فون ژوراشک په اتريش او هنګري کې يو مخکښ اقتصاد پوه او د «يوګن فون بوم باورک» نژدې ملګری و، بوم باورک د اتريش د اقتصادياتو ښوونځي يو له بنسټګرو نه و. د هايک پلرنی نېکه ګوستاو اډلر فون هايک د ويانا په «Imperial Realobergymnasium» (متوسطه ښوونځي) کې د طبيعي علومو درس ورکولو. هغه د ژوند د سيستماتيکس په اړه اثار وليکل چې ځينې يې په پرتليز ډول ښه مشهور او پېژندل شوي.