cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د رسنيو پېښليك
پښتو ژورناليزم په پېښور كې
په (1930) م كال كې پښتو (1936)م كال، وطن، په (1937) م كال كې د محمد نواز خټك تر څارنې لاندې، زلمى پښتون (1935) د خان مير تر څارنې لاندې، اّزاد پښتون په (1934) م كال، رښتينى خدايي خدمتگار سرخپوش، پښتونستان اوونيزه د ظهيرالدين رمضاني تر څارنې لاندې خپرېده او داسې د يادولو وړ دي.
كه څه هم په پېښور كې ژورناليزم ته كار شوى، خو بيا هم دا كار لږ دى او پښتو ژبه كه څه هم د هغې سيمې د لوى اكثريت يانې (95) فيصده خلكو مورنۍ ژبه ده، خو رسمي او د تعليم ژبه نه ده.
پښتو ژورناليزم په كوټه كې
څرنـگه چې د تاريخ په بېلابېلو دورو كې پښتني خاورې د حالاتو د مقابلې لپاره اتلان زېږولي دي، نو پښتو ژورناليزم هم په پيل كې د يوه صنعت په توگه نه، بلكې د يوې سپېڅلې دندې په بڼه ښكارېده، چې د ولسونو په خپلواكولو او د حقوقو په اخيستلو كې يـې يو مهم رول لوبولى، نو په پښتني سيمو كې هم ژورناليزم د استعمار او عدالت لپاره استعمالېده او زياترو ملي اتلانو په دې لاره كې مبارزه كوله، نو كه په پښتو كې له يوې خوا په كابل كې محمودطرزي او عبدالهادي داوي پرېشان وو او كه په پېښور كې راحت زاخېلي او فخر افغان خان عبدالغفارخان و، نو په كوټه كې هم پر پښتو مين اديب او سياستپوه خان عبدالصمدخان اڅكزى و، چې د سياست او ادب په ډگر كې يـې ډېرې كارنامې پرې ايښي، خان صمدخان د انجمن وطن او وروسته د ورورپښتون مشر هم و او خان شهيد په (1935) م كال كې د استقلال نومې اوونيزې بنسټ كښېښود او له دې لارې يـې خورا زيات خدمتونه وكړل. وروسته بيا په (1951) م كال سيدميوند، د جمهوريت ږغ په نامه خپرونه پيل كړه، ددې خپرونې اصلي هدف په افغانستان كې د جمهوريت لپاره مبارزه وه، تر دې وروسته ددغو خپرونو پته لگېږي:
خورشيد، د مولانا عبدالحق بوستاني، گلستان مياشتنۍ خپرونه (1958)م كال فضل احمد غازي، هېواد په (1956)م كال د اكتوبر(27) چلوونكى: نجيب الله نوين، ولس، ظفرالاسلام، برېښنا، نوى ژوند او داسې نور په خپرېدو پيل كړى دى.
د پښتو ژورناليزم په ډگر كې تر ټولو لږ كار په دې سيمه كې شوى او پښتنو ته دا ښايي چې د خان شهيد تر شعار لاندې چې: (پښتو به وايو، پښتو به ليكو او پښتو به لولو). د خپلې ژبې او كلتور لپاره كار وكړي.
میثاق کاظمي
میثاق کاظمي يو فلم جوړوونکی، لیکوال او د فلم لارښودگر دی.
درویش ارجمند
درويش ارجمند یو ایرانی لوبغاړی دی.
العلمه، الجزاير
په (عربي ژبه: العلمة) د الجزایر هېواد په  سطیف ولايت کې پروت يو ښارګی دی چې په ۱۹۹۸ مېلادي کال کې يې نفوس ۱۰۵٫۱۳۰ تنه و، چې په  ۲۰۰۵ مېلادي کال دا نفوس ۱۳۹٫۸۰۸تنو ته ورسېد.
سرچینې
وېشنيزه:الجزاير وېشنيزه:الجزيره تلوېزيون
تهران ولسوالي
تهران ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان تهران)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۸٬۷۳۷٬۵۱۰ تنه نفوس لري او مساحت یې 1300.3 کیلومتره مربع دی. د تهران ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د غشی زهر آبي چونگښه
د غشی زهر آبي چونگښه (په لاتين: Dendrobates azureus ) د زهرلرونکي چونگښو څخه ده چی په جنوبي امريکا کی په شمالي برازيل او سورينام کی ژوند کوي او قومي خلک اوکوپي پي ورته هم وایی.
پېژندنه
د آبي چونگښې اوږدوالي ۳ – ۴،۵ سانتي متره دی رنگ یی آبي د تورو نقطو سره دي. د چونگښې د چوچي اوږدوالي ۱۰ میلیمترو ته رسېږي. عمر یی ۶ کالو ته رسېدلای سی. نوموړي ژوي په ځانگړي ډول په ځنگلونو کی، سیندونو ته نژدې ژوند کوي او حشرې، میږی، مچان ، چینجې او غڼې ښکاروي. د چونگښې ښځينه د نورو چونگښو په مقابله کی د ونو په پاڼو کی یا په خزو کی هگی اچوي. کله چی د چونگښې چوچيان د هگيو څخه وځي نو د چونگښې نارينه چوچيان اوبو ته ورکړي. د آبي چونگښې زهر په پوستکی ترشح کی شامل دی او د نړي تر ټولو آغېزمند زهر دی.
وېشنيزه:زهرلرونکي چونگښې
د هېوادونو لړليک د کورنيو توليداتو د ټوليز ارزښت له مخې
په دې ليکنه کې د نړۍ د هېوادونو د کورنيو توليداتو د ټوليز ارزښت له مخې په يو کال کې سره اوډل شوي. دلته ټولې شمېرني د امريکايي ډالر په ارزښت باندې شمېرل شوي
فرهاد اسلایني
فرهاد اسلایني یو ایرانی لوبغاړی دی.
طنز
طنز په لغت کې د پېغور ۔ ناز, کرشمې, تورلګولواو چا پورې خندلوپه معناده۔
او په اصطلاح کې هغه پنځونه ده چې شعر وي که نثر, تصويرکه تمثيل خو چې دټولنې ناخوالې او نادودې په هنرمندانه توګه دخندا په ژبه وړاندې شي طنز بلل کېږي.
ناز
مشهد ولسوالي
مشهد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مشهد)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۳٬۳۷۲٬۶۶۰ تنه نفوس لري. د مشهد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
درېیمه لار
درېیمه لار، د مرکزیت غوښتنې یا سنتریزم په څېر یو سیاسي درېځ دی، چې هڅه کوي د ځینو مرکزي - کیڼ اړخو ټولنیزو پالیسیو او د مرکزي – ښي اړخو اقتصادي پلت فارمونو د بېلابېلو ترکیبونو په ملاتړ سره ښي اړخي او کیڼ اړخي سیاستونه له یو بل سره پخلا او همغږي کړي. درېیمه لار د دولت د اقتصادي وړتیا او دغه راز اقتصادي لاسوهنو د اړوندو سیاستونو څخه د ډېرې کارونې په هکله د شک په ځواب کې رامنځته شوه، چې له مرکزي تر منځني کین اړخ پورې د بېلابېلو مترقي غورځنګونو په دننه کې د سیاسي پالیسیو د بیا ارزونې په توګه رامنځته شوې وه او مخکې یې هم د کینزیزم په وسیله وده کړې وه، خو په هغه وخت کې د نوي لیبرالیزم او نوي ښي اړخ د محبوبیت له زیاتوالي سره په تضاد کې و، چې د ۱۹۷۰مې ز لسیزې په وروستیو او د ۱۹۸۰مې ز لسیزې په لړ کې پیل شو. درېیمه لار د سوسیال لیبرالي او سوسیال ډیموکراتیکي ګوندونو په وسیله ترویج شوې ده. په متحده ایالاتو کې، د درېیمې لارې یو اصلي او مخکښ ملاتړی د دې هېواد ۴۲م ولسمشمر بل کلنټون و، چې له ۱۹۹۳ تر ۲۰۰۱ ز کاله پورې واکمن و.
په انګلستان کې، د درېیمې لارې سوسیال دیموکرات پلوی توني بلېیر ادعا وکړه، چې د هغه د ملاتړ اړوند سوسیالیزم د سوسیالیزم له دودیزو مفاهیمو نه توپیر لري، او ویې ویل:«زما ډول سوسیالیزم د هغو ارزښتونو یوه ټولګه ده، چې د ټولنیز عدالت اړوندو مفاهیمو پر بنسټ ولاړ دی... سوسیالیزم د اقتصادي جبر د یوې سختې بڼې په توګه او په سم شکل سره پای ته رسیدلی دی». بلېیر هغه د «سوسیالیزم» په نامه یاد کړی اوهغه سیاست په کې شامل دی، چې وګړي یې په ټولنیز ډول له یو بل سره تړلي پېژندلي او د ټولنیز عدالت، ټولنیز یووالي، د هر وګړي لپاره مساوي ارزښت او مساوي فرصتونو ملاتړ کوي. د درېیمې لارې سوسیال - دیموکراتیک تیوریسن انتوني ګیدنز ویلي، چې: درېیمه لار، د سوسیالیزم دولتي سوسیالیستي نظریه او مفهوم ردوي او د هغه پرځای د سوسیالیزم هغه نظریه مني، چې د انتوني کراسلیند په وسیله د اخلاقي نظریې په توګه بلل کیږي اوسوسیال دیموکراتیک حکومتونه د متداوم اخلاقي سوسیالیزم په توګه بولي. د ټولنیزې هوساینې او نورو پالیسیو په چمتو کولو او دغه راز د سرمایه دارۍ د غیر عادلانه عناصرو په له منځه وړلو سره معاصر سوسیالیزم د تولید د یوې طریقې په توګه د سرمایه دارۍ د له منځه وړلو اړتیا لپاره د مارکسیزم ادعا ته وده ورکړه. په ۲۰۰۹ز کال کې بلېیر په ښکاره توګه، له«نوې سرمایه دارۍ»نه خپل ملاتړ اعلان کړ.
درېیمه لار، په ټولنه کې د لا ډېرې برابرۍ غوښتنې د تعقیب ملاتړ کوي، ترڅو د مهارتونو، وړتیاوو او تولیدي امتیازاتو توزیع کولو او وېش ته وده ورکړي. دغه راز په ورته وخت کې دې موخې ته د رسېدو لپاره د یوې وسیلې په توګه د عوایدو بیا توزیع کول ردوي. متوازنې بودیجې ته په ژمنتیا ټینګار کوي، همدارنګه د مساوي فرصتونو په چمتو کولو هم ټینګار کوي، چې له شخصي مسؤلیت سره یوځای کیږي او دغه راز تر نهایي حده ټیټې کچې ته د دولتي واک غیرمرکز کولو، د دولتي او خصوصي مشارکتونو په وده او هڅولو، د کاري ځواک د وړاندې کولو په ښه والي، د بشري پراختیا په برخه کې په پانګونې او د ټولنیزې سرمایې او چاپېریال په ساتنې او پراختیا هم ټینګار کوي. په دې توګه، د درېیمې لارې اړوندو پالیسو په اړه ځانګړي تعریفونه ښایي، د اروپا او امریکا تر منځ ډېر توپیر ولري.
درېیمه لار، د نورو ټولنیزو ډیموکراتانو او دغه راز د انارشیستانو، کمونستانو او په ځانګړي توګه د دیموکراتیکو سوسیالیستانو په وسیله له کیڼ اړخو ارزښتونو سره د خیانت په توګه تر سختو نیوکو لاندې راغلې ده، چې د نوي لیبرال غورځنګ ځینې شنونکي بیا درېیمه لاره په اغیزمنه توګه مشخصوي. درېیمه لار د ځینو محافظه کارانو، کلاسیکو لیبرالانو او هغو آزادۍ غوښتونکو په وسیله هم تر نیوکو لاندې راغلې چې د آزادانه سرمایه دارۍ دفاع کوي.
سرچینه
درېیمه لار، د یوې اصطلاح په توګه، په تیرو څو پیړیو کې د بېلابېلو سیاسي بهیرونو او ایدیولوژیو د تشرېح او بیانولو لپاره کارول شوې ده. دا ایدیولوژۍ او نظریات د شلمې پیړۍ په لومړیو کې د پرمختګ کوونکو په وسیله پلي شوو. دا اصطلاح په ۱۹۵۰مه ز لسیزه کې یو ځل بیا د المان د اوردو لیبرالي اقتصاد پوهانو، لکه: ویلهلم روپک په وسیله وکارول شوه، چې په پایله کې د ټولنیز بازار اقتصاد اړوند مفهوم د پراختیا لامل شوه. روپک (Röpke) بیا وروسته له دې اصطلاح څخه ځان لرې کړ او د ټولنیز بازار اقتصاد یې د آزاد بازار اړوند اقتصاد د پرمختګ په معنا کې د لومړنۍ لارې په توګه راوست.
د ۱۹۶۸ز کال د پراګ د پسرلي په لړکې د اوتاشیک په نامه اصلاح غوښتونکي اقتصاد پوه په هېواد کې د سیاسي لیبرالي کولو او ډیموکراتي کولو د یوې برخې په توګه د درېیمې لارې اقتصادي اصلاحاتو وړاندیز وکړ. په تاریخي شرایطو کې د ټولنیزې حساسي سرمایه دارۍ په پرتله دا ډول وړاندیزونه د لیبرالي کولو مرکزي پلان شوي اقتصاد په توګه ښه تشریح کېږي، د ټولنیزې حساسي سرمایه دارۍ هغه برخه ده، چې په غربي نړۍ کې د درېیمې لارې سیاستونه د هغه په وسیله پېژندل کېږي. په ۱۹۷۰یمه او ۱۹۸۰یمه ز لسیزو کې د ایټالیا د کمونست ګوند مشر، اینریکو برلینګوئرد داسې یو لیدلوري ملاتړ وکړ، چې سوسیالیستي ټولنه د ریښتینې سوسیالیزم په پرتله ډېره تکثرپالونکې وه، چې په عمومي توګه د رسمي کمونیستي ګوندونو په وسیله یې ملاتړ کېده، حال دا چې له اقتصادي پلوه له سوسیال دموکراسۍ نه مناسب لیدلوری و. دا په کمونیستي غورځنګ کې د یوروکمونیزم د پراخ تمایل یوه برخه وه او دغه راز له مسیحي ډیموکراتانو سره د برلینګویر د تاریخي جوړجاړي د تعقیب لپاره یې یو نظري بنسټ برابر کړ.
هارولد مک میلان، چې له ۱۹۵۷ز کال څخه تر ۱۹۶۳ز کاله پورې، د بریټانیا صدراعلظم و، هغه د خپل حکومت فلسفه د هغه څه پر بنسټ تنظیم کړې وه، چې ‎په ۱۹۳۸ز کال کې یې د منځنۍ لار په نامه خپل کتاب کې خلاصه کړې وه.
معاصره کارونه / استعمال
د درېیمې لارې سیاست د انتوني ګیدنز په آثارو،لکه: د عصريتوب پایلې (۱۹۹۰ز)، عصریت او ځان پیژندنه (۱۹۹۱ز)، د خواخوږۍ بدلون (۱۹۹۲ز)، د کیڼ او ښي اړخونو بهیر (۱۹۹۴ز کال) او سوسیال ډیموکراسي (۱۹۹۸ز) کې د درېیمې لار نوي کېدل لیدل کیږي. ګیدنز د کیڼ او ښي اړخونو بهیر په اثر کې د بازار سوسیالیزم نقد کوي او د بیا جوړ شوي رادیکالي سیاست لپاره یو شپږ بنسټ لرونکی چوکاټ جوړوي، چې لاندې ارزښتونه په کې شامل دي:
په درېیمه لارکې ګیدنز هغه چوکاټ وړاندې کوي، چې په هغه کې درېیمه لار توجیه کېږي، چې ګیدنز یې د رادیکال مرکز په نامه هم یادوي. سربېره پر دې، دا اثر د سیاسي وړاندیزونو یوه پراخه لړۍ وړاندې کوي، چې موخه یې د هغه څه ارایه کول دي، چې ګیدنز یې د بریتانیا په سیاست کې «پرمختللی مرکزي– کیڼ اړخ» بولي.
بېل کلینتون په ۱۹۹۲ ز کال کې د جمهوري ریاست لپاره د خپلو ټاکنیزو مبارزاتو په لړ کې د درېیمې لارې اړوند نظریاتو نه ملاتړ وکړ.
درېیمهلار داسې تعریف شوې ده:"د لیبرالي سرمایه دارۍ جلا او ځانګړي موارد په آزاد بازار او ډیموکراتیک سوسیالیزم باندې په سخت  باور سره د غوښتنو په مدیریت او له دولت سره د لېوالتیا په برخه کې توپیر لري. درېیمه لار د ودې، تشبث، پانګونې او شتمنۍ د رامنځته کولو په ګټه ده، خو تر ډېره په لوړه کچه د ټولنیز عدالت په ګټه هم ده او د دې برخې په عملي کېدو کې دولت اساسي رول لوبوي. له همدې امله LSE څخه د انتوني ګیدنز په وینا: درېیمه لارله پورته څخه ښکته لور ته سوسیالیزم ردوي، لکه څنګه چې نوی دودیز لیبرالیزم ردوي."درېیمه لار، د خپلو پلویانو په وسیله یې د سرمایه دارۍ او هغه څه لپاره چې درېیمه لار د سوسیالیزم د دودیزو بڼو په توګه بولي، لکه د مارکسیستي او دولتي سوسیالیزم لپاره د یو الترناتیو «مرکزیت اړوند رادیکال» په توګه ملاتړ کېږي. دا سازمان د اخلاقي سوسیالیزم، اصلاحاتو او تدریج پلوۍ ملاتړ کوي، چې د پانګونې د بشري کولو، مختلط اقتصاد، سیاسي کثرت پلوي او د لیبرالي ډیموکراسۍ ملاتړ کول په کې شامل دي.
توماس کلارکسن
توماس کلارکسن [په انګلیسي: Thomas Clarkson ] (د ۱۷۶۰ ز کال د مارچ ۲۸ – د ۱۸۴۶ ز کال د سپتمبر۲۶) یو برتانوي د غلامۍ د له منځه وړلو غوښتونکی او د برتانیې په امپراتورۍ کې د غلامۍ د سوداګرۍ د مخالفانو سرلاری و. هغه د غلامۍ مخالفې ټولنې (همدارنګه د غلامۍ د سوداګرۍ د له منځه وړنې د ملاتړ کوونکې ټولنې په نامه هم پېژندل کېږي) په جوړولو کې مرسته وکړه او د ۱۸۰۷ز کال د غلامۍ د سوداګرۍ لایحې په تصویب کولو کې یې مرسته وکړه، چې په برتانیا کې یې د غلامانو سوداګري پای ته ورسوله.
هغه په ۱۸۱۶ز کال کې له سولیزې لارې د اختلافاتو د اواروي پلوی شو او د خپل ورور، جان سره د تلپاتې او نړیوالې سولې د دودولو ټولنې له دوولسو بنسټ ایښودونکو څخه و.
د خپل فعالیت په ورستیو کلونو کې، کلارکسن په نړیواله کچه د غلامۍ له منځه وړنې لپاره هلې-ځلې وکړې، چې په هغه وخت کې یې تمرکز په امریکا و. په ۱۹۴۰ز کال کې هغه په لندن کې د غلامۍ ضد ټولنې (اوس د غلامۍ ضد نړیوالې ټولنې په نامه پېژندل کېږي) د لومړي کانفرانس کلیدي ویناوال و، چې په نورو هېوادونو کې د غلامۍ د پای ته رسولو په پار یې هلې ځلې کولې.
د ژوند لومړني حالات او زده کړې
کلارکسن د ریورینډ جان کلارکسن (۱۷۱۰ز—۱۷۶۶ز) چې د انګلیستان په کلیسا کې کشیش (پادري) و او همدارنګه د ویسبیچ ګرامر ښوونځي ښوونکی و او د هغه د مېرمنې اېن نې (په ۱۷۹۹ز کال کې مړه شوې) مشر زوی و. هغه ته د ۱۷۶۰ز کال د مې په ۲۶ نېټه د ویس بیچ ښارګوټي د سینټ پیټر او سینټ پاول په سیمیزه کلیسا کې د تعمید غسل ورکړل شو. ورور یې جان (۱۷۶۴ز زېږېدلی) او خور یې اېن نومېده. دواړو ورونو د هیل سټریټ په ګرامر ښوونځي کې نوم لیکنه وکړه چې کورنۍ یې هم هلته مېشته وه. د پلار له مړینې وروسته یې کورنۍ د بریج سټریټ یوه کور ته ولېږدیده چې اوس د نیلي لوحې نښان ورباندې لګیدلی دی. توماس په ۱۷۷۵ز کال کې د لندن سینټ پاول ښوونځي کې داخله وکړه چې هلته یې بدل اعاشه ورکوله. هغه په ۱۷۷۹ز کال کې د کېمبریج په سینټ جان کالج کې نوم لیکنه وکړه. هغه چې یو ځیرک زده کوونکی و، د کېمبریج په کالج کې یې داسې تظاهر کاوه لکه له وخته چې خوند اخلي، په داسې حال کې چې هغه یو جدي او پرهېزګاره سړی و. هغه په ۱۷۸۳ز کال کې په ټولنیزو علومو کې د لیسانس سند تر لاسه کړ او پرېکړه یې کړې وه چې، په کېمبریج کې د خپل پلار د پلونو په نښه لاړ شي او د انګلیستان کلیسا یا انجلیکن مینیسټري (انجلیکنس مینیسټري: انجلیکن وزارت د انجلیکن مذهبي فرقې د عیسوي خدماتو، دواړه؛ مشرتابه او هم د نمایندګۍ دفتر دی. د مؤظفو مذهبي مشرانو، چې د بیشوپ، پریسټ او ډیکون په نومونو درې درجه یزې برخې لري، دفتر ته مینیسټري وایي.) ته ننوځي. هغه یو ډیکون (د پادري مرستیال) وټاکل شو خو هيڅکله یې د پادري د اوامرو اطاعت و نه کړ.
د غلامۍ د وحشت په اړه الهام
په ۱۷۸۵ز کال کې کلارکسن په پوهنتون کې د لاتیني ژبې د مقاله لیکنې په یوه سیالۍ کې ګډون وکړ، چې د هغه د پاتې ژوند ډېرې برخې ته یې لوری ورکړ. د مقالې موضوع (Anne liceat invitos in servitutem dare ) معنا دا چې: ("ایا دا روا ده چې، د نورو د خوښې پرته له هغوی څخه غلامان جوړ کړو؟") وه، چې د پوهنتون رئیس پیټر پیکارډ ټاکلې وه، او دا مقاله د دې موجب شوه چې کلارکسن د غلامانو د تجارت د پوښتنې په اړه فکر وکړي. د دې موضوع په اړه، د غلامۍ د اصولو مخالف کوېکر (کوېکر: هغه خلکو ته ویل کېږي چې، د لرغوني پروتستان مسیحي ډلې چې په رسمي توګه "د ملګرو دیني ټولنه" په نامه پېژندل کېږي، سره تړاو ولري.) انتوني بینيزیت کارونو او همدارنګه د افریقایي غلامانو د تجارت په اړه اول لاس لیکنې لکه؛ د  فرانسیس مور "د افریقا نننيو برخو ته سفرونه"، په ګډون چې څومره شونې وه هغه مطالعه وکړه. هغه همدارنګه د هغو خلکو سره د لیدلو او مرکو کولو له لارې، چې د غلامانو د تجارت او د غلامۍ شخصي تجربې یې لرلې، د مقالې په اړه څېړنه وکړه.
د انعام له ګټلو وروسته، کله چې کلارکسن د کېمبریج او لندن تر منځ په اس باندې سفر کاوه، هغه څه چې هغه د خدای له لوري روحاني الهام بللو، ترلاسه کړ. هغه خپل سفر د هرټفورډشیر په وېډسمیل کې وېر ته نږدې پای ته ورساوه. هغه وروسته ولیکل: "لکه څرنګه چې د تل په څېر په سینېټ کور (سینېټ کور: د انګلیستان په کېمبریج پوهنتون کې د ۱۷۲۰ز لسیزې ودانۍ ده، په پخوا وختونو کې د یاد پوهنتون د مشرانو جرګې لپاره کارول کېده او اوس د فراغت د مراسمو لپاره کارول کېږي) کې د جایزې له پرېکړې وروسته ډېر ژر دغه مقالې لوستل کېږي، زه کېمبریج ته د دې مقصد لپاره وربللی وم. زه لاړم او خپل مسؤولیت مې ترسره کړ. خو بېرته د را تللو په وخت کې د یادې مقالې موضوع زما افکار محصور کړل. په هغه موده کې چې په لاره وم، په ډېر شدت سره اغېزمن شوم. کله-کله به مې اس ودراوه او پیاده به شوم او په پښو به په لار تللم. ما به په دغه موده کې په وار-وار ځان ته قناعت ورکاوه چې زما د مقالې موضوع رښتیا کېدلی نشي. څومره ډېر چې مې یې په اړه فکر کاوه یا غوره ده ووایم؛ هرڅومره ډېر چې مې د هغې منځپانګې په اړه چې نوموړې مقاله ور باندې لیکل شوې وه فکر کاوه، هغومره ډېر یې په اهمیت قایلېدم. کله چې په هرټفورډشیر کې میل ته نږدې را ورسېدم، د سرک پر غاړه په چمن پرېشان کښېناستم او اس مې ودراوه. دلته مې ذهن ته یو فکر راغی، هغه دا چې که د دې مقالې منځپانګه رښتیا وي، یو څوک باید دا ناورین پای ته ورسوي. په دغسې پارېدلي حالت کې خپل کور ته را ورسېدم. دا پېښه د ۱۷۸۵ز کال په اوړي را وشوه."د رابلنې دغه تجربه او حس په پایله کې د دې سبب شو، چې هغه خپل ژوند د غلامۍ تجارت پای ته رسولو ته وقف کړي.
د مخاطبانو د زیاتولو په پار د دغې مقالې انګلیسي ته تر ژباړلو ورسته، کلارکسن په ۱۷۸۶ز کال کې د یوې رسالې په بڼه "د انساني نوعې غلامي او خرڅلاو، په ځانګړې توګه د افریقاییانو، په لاتیني ژبه د یو تیزس څخه ژباړل شوې مقالې" تر عنوان لاندې خپره کړه.
نوموړې مقاله ډېره اغېزمنه وه، چې په پایله کې یې کلارکسن د ډېرو نورو هغو اشخاصو سره چې د غلامۍ د ختمولو پلوي و، چې ځینو یې له دې څخه مخکې د غلامۍ خلاف لیکنې، تبلیغ، نشرات او هلې-ځلې کړې وې، پېژندګلوي پیدا کړه. په دې اشخاصو کې ډېر اغېزناک خلک لکه جېمز رېمزي او ګرانویل شارپ، ډېری کوېکران (کوېکر وګورئ) او نور د رسمي کلیسا مخالفین شامل وو. نوموړی غورځنګ چې د کوېکرانو په واسطه په امریکا او برېتانیا کې د اتلانتیک دواړو خواوو ته د رسمي کلیسا مخالفینو په ملاتړ چې په بنسټیزه توګه میتودیستان او باپټیستان وو رامنځته شوی و، د څو کالو لپاره د غښتلتیا په حال کې و. په ۱۷۸۳ز کال کې ۳۰۰ کوېکرانو چې ډېری یې د لندن اوسېدونکي وو، د لومړي ځل لپاره پارلمان ته د غلامۍ د تجارت پر خلاف لاسلیک شوی غوښتنلیک وړاندې کړ.
د دې اقداماتو په تعقیب، یوې کوچنۍ فرعي ډلې "د غلامانو تجارت د پای ته رسولو لپاره کمېټه" جوړه کړه، دا یوه نا-مذهبې ډله (نا-مذهب: یوه اصطلاح ده چې د هغه څه د تعریفولو لپاره کارول کېږي، چې خلک د دین، نژاد او جنسیت په واسطه نه ډلبندي کوي.) وه چې د انګلستان د کلیسا د غړو (انجلیکنس) سره په یو ځای کېدلو یې په لا بریا سره (د لایحو په منظورۍ کې) د نفوذ اعمال کولای شو. د ازموینې قانون په بنسټ، یوازې هغه کسان چې د انګلیستان د کلیسا د ادابو مطابق د رباني ماښامنۍ (یعنې هغه ماښامنۍ چې عیسی وړاندې له نیول کېدو او مصلوب کېدو د خپلو حواریونو سره وخوړه.) مراسمو کوربه توب ته تیار وو، د پارلمان د غړي په توګه یي د دندې ترسره کولو اجازه لرله، په دې توګه کوېکران د  ۱۹ز پېړۍ تر لومړیو پورې په ټولیزه توګه د عوامو مجلس څخه منع کړل شوي وو. د نوموړې کمېټې له دوولس بنسټ ایښودونکو څخه نه (۹) کوېکران او درې یې انجلیکنس سرلاري وو: کلارکسن، ګرانویل شارپ او فیلیپ سېنسوم. دوی د هغو دیني ډلو د احیا او اصلاحاتو غوښتونکي وو چې، په ځانګړې توګه یې د رسمي کلیسا مخالفینو ته ریښې رسېدې، خو د باور لرونکو ترمنځ د "لویې ویښتیا" لپاره د نا-مذهبي ملاتړ په لټه کې وو.
مرغاوۍ
مرغاوۍ (غازه) یو آلوتونکی حیوان دی چې د کورنې او Anserini) ګروپ اړ وند ده. د غازې نوم له هندو اروپایي ژبو څخه اخیتل شوی. په انګلیسي ghans) الماني gans).
مهدي باجستاني
مهدي باجستاني ،د نقشینه تیاتر ګروپ یو ایراني لوبغاړی دی.
لندنا، (انګولا)
لندنا په( انګليسي ژبه: Lândana (Cacongo)) د آنگولا هېواد په کبيندا ولايت کې پروت يو ښارګی دی چې په 2009 مېلادي کال کې يې 16،783 تنه نفوسد درلود.
متمرکزه لمریزه برېښنا
د متمرکزې لمریزې برېښنا سیستمونه (چې متمرکزه لمریزه تودوخه هم بلل کېږي) له ښيښو او لېنزونو (عدسیو) څخه په استفادې سره د یوه جذبوونکي پر مخ د لمر د رڼا د پراخې ساحې په متمرکزولو سره لمریزه برېښنا تولیدوي. برېښنا هغه وخت تولیدېږي چې متمرکزه رڼا پر تودوخې (لمریزه حرارتي انرژي) بدله شي، د تودوخې انجن (معمولاً د بخار توربین) چې له یوه برېښنايي الکتریکي جنراتور سره وصل دی، په حرکت راولي یا ترمو کیمیاوي غبرګون ته ځواک ورکوي.
په ۲۰۱۸ ز کال کې په نړیواله کچه د نصب شوې متمرکزې لمریزې برېښنا د تولید ټول ظرفیت ۵۵۰۰ مېګاواټه و چې دا شمېره په ۲۰۰۵ ز کال کې یوازې ۳۵۴ مېګاواټه وه. هسپانیا د نړۍ نیمايي دغه ظرفیت جوړوي چې ۲۳۰۰ مېګاواټه دی، که څه هم له ۲۰۱۳ ز کال را په دېخوا د دغه هېواد سوداګریزو فعالیتونو ته هېڅ نوی ظرفیت نه دی داخل شوی. متحد ایالتونه د ۱۷۴۰ ز مېګاواټه لمریزې برېښنا په لرلو سره دویم مقام لري. د دې برېښنا د تولید لپاره لېوالتیا په شمالي افریقا، منځني ختیځ، هند او چین کې هم ډېره ده. نړیوال بازار په لومړي سر کې پارابولیک لمریزې تودوخې ټولوونکو سیستمونو نیولی و چې یو وخت یې د متمرکزې لمریزې برېښنا ۹۰ سلنه برخه جوړوله. له ۲۰۱۰ کال راهیسې د مرکزي برېښنا برجونه (پایې) د متمرکزې لمریزې برېښنا د لوړې تودوخې د فعالیت په خاطر د پام وړ ګرځېدلي چې دا تودوخه تر ۵۶۵ سانتي ګرېد (۱۰۴۹ ز کال ) فارنهایټ پورې لوړېږي، په داسې حال کې چې د پارابولیک تودوخې ټولوونکو لوړه تودوخه تر ۴۰۰ سانتي ګرېد درجو او ۷۵۲ فارنهایټ پورې رسېدای شي او د لوړې تودوخې دا وړتیا ډېر کارندوالی لري.
د متمرکزې لمریزې برېښنا د لویو پروژو له ډلې په متحدو ایالتونو کې د اېوانپا د لمریزې برېښنا مرکز دی چې ۳۹۲ مېګاواټه برېښنا تولیدوي او د تودوخې د انرژۍ له ذخیره کولو پرته د لمریزې برېښنا د برجونو ټېکنالوژي کاروي؛ په مراکش کې د اوارزازېت د لمریزې برېښنا سټېشن ته هم اشاره کولی شو چې د لمریزې تودوخې ټولوونکې او د برج د ټېکنالوژیو په یوځای کېدو سره ټولټال ۵۱۰ مېګاواټه برېښنا د څو ساعتونو لپاره ذخیره کوي.
متمرکزه لمریزه برېښنا د حرارتي انرژۍ د تولیدوونکې برېښنا د یوه سټېشن په توګه د برېښنا له حرارتي سټېشنونو سره ډېر ګډ ټکي لري، لکه د ډبرو سکاره، ګاز یا د ځمکې تودوخه. د متمرکزې لمریزې برېښنا یو سټېشن حرارتي انرژي ذخیره کولی شي، دا انرژي د محسوسې تودوخې یا پټې تودوخې په ډول (د بېلګې په توګه په اوبو کې منحل شوې مالګه) ذخیره کوي، دا کار دغه سټېشن ته وړتیا ورکوي چې د اړتیا پر مهال شپه او ورځ برېښنا تولید کړي. دا کار د دې لامل کېږي چې متمرکزه لمریزه برېښنا د غوښتنې له مخې پر استول کېدونکې یا مدیریت کېدونکې برېښنا بدله شي. د غوښتنې له مخې استول کېدونکې یا مدیریت کېدونکې تجدیدي انرژي د کلفورنیا په څېر په هغو ځایونو کې ډېر ارزښت لري چې له وړاندې د فوټوولټايک (پر برېښنا د رڼا بدلول) نفوذ ډېر وي، ځکه د لمر پرېوتو ته نږدې په دغه وخت کې د برېښنا لپاره غوښتنه ډېره لوړېږي او د فوټوولټايک ظرفیت را ټيټېږي.
متمرکزه لمریزه برېښنا تر ډېره له فوټوولټایک لمریزې برېښنا سره پرتله کېږي، ځکه دواړه له لمریزې برېښنا څخه استفاده کوي. که څه هم فوټوولټایک لمریزې برېښنا په وروستیو کلونو کې د بیو د ټيټوالي له امله ډېره وده کړې، خو د متمرکزې لمریزې برېښنا وده د تخنیکي ستونزو او لوړو بیو له امله سسته وه. په ۲۰۱۷ ز کال کې متمرکزې لمریزې برېښنا په ټوله نړۍ کې د لمریزې برېښنا د نصب شویو سیستمونو  د ظرفیت دوه سلنه برېښنا جوړوله. سره له دې، متمرکزه لمریزه برېښنا په اسانۍ سره د شپې په جریان کې انرژي ذخیره کولی شي او د غوښتنې له مخې له استول کېدونکو یا مدیریت کېدونکو جنراتورونو او د اساسي ظرفیت له سیستمونو سره لا ډېره رقابتي کېږي.
د دوبۍ د برېښنا او اوبو د ادارې پروژه چې په ۲۰۱۹ ز کال کې کار پرې روان و، په ۲۰۱۷ ز کال کې یې د متمرکزې لمریزې برېښنا د ټيټې بیې ریکارډ درلود؛ یعنې د ۷۰۰ مېګاواټي پروژې لپاره یې په هر ساعت مېګاواټ ۷۳ ډالره بیه لرله چې کانال یې ۶۰۰ مېګاواټه او ټاور یې ۱۰۰ مېګاواټه و او په ورځ کې يې د ۱۵ ساعته حرارتي انرژۍ د ذخیره کولو وړتیا لرله. د چیلي په خورا وچه «اتاکاما» سیمه کې د متمرکزې لمریزې برېښنا د اساسي ظرفیت تعرفه د ۲۰۱۷ ز کال په مزایدو (لیلامونو) کې په هر ساعت مېګاواټ تر ۵۰ ډالرو ټيټه شوه.
تاریخچه
داسې ویل کېږي چې ارکیمیډیس له سېراکوس [د لرغوني یونان یو تاریخي ښار دی چې ارکیمیډیس په کې زیږېدلی] څخه د رومي یرغلګرو د شړلو لپاره د دوی پر بېړیو د لمرینې رڼا د متمرکز کولو لپاره «سووځوونکې ښيښې» کارولې. په ۱۹۷۳ ز کال کې یوه یوناني ساینس‌پوه «ډاکتر یوانیس ساکاس» څېړنه وکړه چې ایا په رښتیا هم ارکیمیډیس کولی شوای تر میلاد ۲۱۲ ز کاله وړاندې د روميانو جنګي بېړۍ له منځه یوسي، ده نږدې ۶۰ یوناني بېړۍ چلوونکي یو په بل پسې په لیکه ودرول، هر یوه ته یې مستطیل شکله ښيښه ورکړه او د هغو د لمر وړانګې یې په ۴۹ مترۍ (۱۶۰ فوټ) واټن کې درې لایه جوړې شوې بېړۍ ته برابرې کړې. له څو دقیقو وروسته بېړۍ اور واخیست. خو سره له دې هم تاریخ‌پوهان د ارکیمیډیس پر کیسه شکمن دي.
په ۱۸۶۶ ز کال کې «اګست موچوټ» د لومړي لمریز بخار ماشین د بخار د تولید لپاره د لمر د وړانګو د راټولولو یو پارابولیک (لیندۍ ته ورته شکل) وکاراوه. د لمر د وړانګو د راټولولو اختراع د لومړي ځل لپاره په ۱۸۸۶ ز کال کې د ایټالیا په جینېوا کې ایټالوي «الېسانډرو باتاګلیا» وکړه. په را وروسته کلونو کې نورو مخترعانو لکه «جان اریکسون» او «فرانک شومان» د اوبو لګولو، سړولو او له یوه ځایه بل ځای ته د حرکت لپاره د لمریزې برېښنا متمرکزوونکې دستګاوې پراخې کړې. په ۱۹۱۳ ز کال کې «شومان» د مصر په مادي کې د اوبو لګولو لپاره د لمریزې تودوخې د انرژۍ یو ۵۵ هارس پاوره (۴۱ کیلوواټه) پارابولیک سټېشن بشپړ کړ. له ښيښه‌ لرونکي ډېش [یا د ډېرینو ښيښو لرونکی لوی قاب چې یوه ځای ته د لمر د وړانګو د را ټولولو لپاره کارېږي] څخه په استفادې د لمریزې انرژۍ لومړی سیستم «ډاکتر ار اېچ ګوډارډ» جوړ کړ، دی له وړاندې د مایع سون‌توکو د راکټونو په برخه کې د څېړنو په اړه مشهور و او په ۱۹۲۹ ز کال کې یې یوه مقاله لیکلې وه، په دې مقاله کې یې ادعا کړې وه چې ټول پخواني خنډونه لرې شوي دي.
پروفیسور جیوواني فرانسیا د لمر د وړانګو لومړنی متمرکز سیستم ډیزاین او جوړ کړ، دا سیستم په ۱۹۶۸ ز کال کې په ایټالیا کې «جینیوا» ښار ته نږدې په «سانټیلاریو» کې ګټې اخیستنې ته برابر شو. دغه سیستم د اوسنیو برېښنايي برجونو د سیستمونو په څېر جوړښت درلود چې د لمر د وړانګو د راټولوونکو د یوې ساحې په منځ کې یې دغه وړانګې را جذبولې. دغه سیستم له ۱۰۰ بار او ۵۰۰ سانتي ګرېد سره د یوه مېګاواټ په اندازه فوق‌العاده ګرم بخار تولیداوه. په ۱۹۸۱ ز کال کې په سوېلي کلفورنیا کې د «سولر ون» په نامه د ۱۰ مېګاواټه برېښنا برج جوړ شو. سولر ون په ۱۹۹۵ ز کال کې پر «سولر ټو» بدل شو او د منحل مالګې د مخلوط  (۶۰ سلنه سوډیم نایټرېټ، ۴۰ سلنه پوتاشیم نایټرېټ) نوې طرحه یې د کاري مایع ترلاسه کوونکي او منځني ذخیره کوونکي په توګه اجرا کړه. د منحل مالګې طریقه اغېزناکه وه، سولر ټو په بریالیتوب سره کار وکړ او په ۱۹۹۹ ز کال کې لغوه شو. د لمریزې انرژۍ د تولید د سیستمونو پارابولیک (لیندۍ ډوله) ټېکنالوژي چې په ۱۹۸۴ ز کال کې پيل شوه، ډېره کارنده وه. د لمریزې انرژۍ د تولید سیستمونه تر ۲۰۱۴ ز کال پورې په ۳۵۴ مېګاواټه سره د نړۍ د لمریزې برېښنا تر ټولو لوی سیستم و.
له ۱۹۹۰ ز کال راهیسې چې د لمریزې انرژۍ د تولید سیستمونه بشپړ شول، تر ۲۰۰۶ ز کال پورې چې د اسټرالیا په لیډل برېښنا سټېشن کې د متراکم شوي خطي فرینشیل انعکاس سیستم جوړ شو، هېڅ سوداګریزه متمرکزه برېښنا جوړه نه شوه. ډېر کم نور سیستمونه له دغه ډيزاین سره جوړ شول، که څه هم د کیمبرلینا د لمریز حرارت د انرژۍ سیستم په ۲۰۰۹ ز کال کې د ۵ مېګاواټو په ظرفیت سره پرانیستل شو.
په ۲۰۰۷ ز کال کې د ۷۵ مېګاواټه په ظرفیت سره «نېواډا سولر ون» سیستم جوړ شو، دا یو لیندۍ شکله ډيزاین و او د لمریزې انرژۍ د تولید د سیستمونو له وخته لومړنی لوی سیستم بلل کېده. د ۲۰۰۹ ز کال او ۲۰۱۳ ز کلونو تر منځ هسپانیا تر ۴۰ ډېر پارابولیک لیندۍ ډوله سیستمونه جوړ کړل چې په ۵۰ مېګاواټه بلاکونو کې معیاري شوي وو.
اخوان الصفا
د عباسي خلافت په پير كې فلسفې يو ځانگړې او لوړ ځاى ترلاسه كړ. په ځانگړي توگه هغو رنځپوهانو، چې د رغونو پوهنو سره يې مينه لرله. پدې پير كې فلاسفه په الحاد او كفر تورن ول. له فلسفې سره تړاو د كفر په مانا ؤ.خليفه مامون الرشيد هم پدې تورنو خلكو راتلو، ځكه چې د همهغه په وينا د فلسفې ژباړه وعربي ژبې ته پيل شوه. لكه څرنگه چې ابن تيمييه رحمه الله د هغه په اړه وايي:
«زه نه منم چې څښتن تعالى به له مامون څخه بې پروا وي. بلكه پدې امت چې هغه كوم مصيبت رانازل كړې، ددې به ضروري له ده څخه بدله اخلي.»
د اخوان الصفا د ټولنې نامتو غړي
د وخت د ناخوالو له امله فیلسوفان دې ته اړ ول چې خپل خيالات او اندواند پټ وساتي، دې كار لپاره به يې پټ او سري گروپونه جوړول، چې له دې ډلې څخه (اخوان الصفا) د يادولو وړ ده.دا ډله فیلسوفان د څلورمې هجري پيړۍ په نيمايي كې په بغداد كې جوړه شوه. ددې ډلې پينځۀ غړي ول، چې نومونه يې په لاندې توگه سره دي:
د اخوان الصفا د غړو نومونه
ددې ډلې غونډې به اكثره پټې جوړېدې. زياتره به په فلسفي بحثونو خبرې اترې كېدې.
د اخوان الصفا فلسفيانه مسائل
د اخوان الصفا فلسفه په ۵۲ كتابگوټو كې راټوله ده، چې دا كتابگوټي يې په (رسائل اخوان الصفا) يادېږي. دې فلسفيانو خپل نومونه پټ ساتلي ول. دا ډله د اسلام د فلسفې ښكارندوي او استازيتوب كوي، لكه څرنگه چې دوي د خپل لومړني پوخوالي په حالت كې ول. ددې ډلې كتابگوټي په لاندې مسائلو كې ليكل شوي:
د موجوداتو مبادي او د كائناتو د اصولو په اړه يو نظر، د عالم بشپړېدنه، هيولى او صورت، طبيعت، د زمكې او اسمان څرنگوالې د زمكې كچه او د هغې بدلونونه، كون و فساد، علويه اثار، اسمان او د ستورپېژندنې پوهه او د معدنونو بشپړتيا، بوټپوهنه (علم نبات)، حيواني ځانگړتياوې، نطفه او له هغې څخه د انسان پېداېښت، د انساني ډانچې جوړښټ، حساس محسوس، عقل معقول، عملي او علمي صنايع، عدد او د هغې ځانگړتياوې، د ټنټكور هندسه، منطق او د هغهې ځانگړې، د اخلاقو اختلاف، د عدد طپيعت، د انسان عالم ستر دى، انسان كوشنې عالم دى اودا د ټولنپوهنې هنظريه د هربرټ سپنسر هم ده، اكوار، ادوار، څرنگوالې (ماهيت)، مينه او بعث، د حركاتو ډولونه، علل او معلولات، حدود او رسوم. په لنډ ډول دا كتابگوټي په شمېر پوهنې، (رياضياتو) طبيعياتو، فلسفه، الهياتو او معقولاتو په ځانگو كې ليكل شوي دي. دې كتابگوټو ته نظر اچولو څخه وروسته سړى پدې پوهېږي چې ليكوالو له ډېر غور او فكر بحث او مباحثې څخه وروسته ليكلي دي. پدې كتابوگوټو كې داسې نظريات هم تر سترگو كېږي چې په هغه وخت كې هم لدې څخه غوره نظريات نه ميندل كېدل، چې لدې ډلې نظرياتو څخه د نشو او ارتقا نظريه د يادولو وړ بولو.
د اخوان الصفا ځانگړتياوې او خپلمنځي مرستې
لكه څرنگه مو چې یادونه وکړه، د اخوان الصفا غونډې به په پټه توگه ترسره کېدې، او د فلسفې په مختلفو اړخونو به یې بحثونه سره کول، ان تردې چې یو ځانته لار یې غوره کړه.
لکه څرنگه چې ددې ډلې یو ځانته دستور ؤ، او په خپل ژوند کې یې دا دستور پلی کړې ؤ، په خپلو لارویانو کې یې دا دستور او قانون د خپرولو کوښښ کاوه، نو ددې لپاره موږ ددوي دا دستور او قانون په لنډ ډول راپېژنو، ځکه، چې پدې کې یو تاریخي حکمت پټ دی.
د ملگرتيا په اړه نظريات
د اخوان اصفا لپاره ښایيو چې کله څوک خپل ملگرې جوړوی، نو لومړی د هغه له حالتو څخه په بشپړ ډول ځان خبر کړي، د هغه اخلاق و ازمایي. د هغه د مذهب اوگروهو ه اړه پوښټنې وکړي، ترڅو هغه پدې پوه شي، چې ایا هغه د خلوص او مینې او رښتیاني ورورولۍ جوړولو وړ دی او که نه.
بهرنې تړن
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:ختيځه فلسفه وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فيلسوفان
اصفهان ولسوالي
اصفهان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان اصفهان)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د اصفهان ښار دی. دا ولسوالي ۲٬۲۴۳٬۲۴۹ تنه نفوس لري. د اصفهان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
حمن برغنورد
حمن برغنورد یو ایراني تلویزیون او سینما اداکار دی.
پنجابي قوم
پنجابي قوم( پنجابي ژبه : پنجابی لوک) د پنجاب سیمې یوه توکميزه ډله ده چې د پاکستان او هند تر منځ مېشت دي، چې د پاکستان په پنجاب ایالت کې ژوند کوي. په داسې حال کې چې په هند کې، دوی د هند په پنجاب، هماچل پردیش، هریانا او ډیلي کې ژوند کوي. مورنۍ ژبه يې پنجابي ده. د پنجابي پوهنتون پټيالاد څېړنې له مخې، پنجابي ژبه شاوخوا ٥٢ لهجې لري.
تاریخ
د پنجاب کلمه د فارسي کلمو پنج (پنځه) او آب (اوبه) څخه اخیستل شوې(ډېره شونې ده چې دا نوم د فارسي پرځای پښتو وي، ځکه تر ډېره حده هند او پاکستان د پښتنو تر يرغلونو او حملو لاندې و، او څو پېړۍ يې په ياده سيمه پرله پسې پاچاهي هم کړې دي، پنجاب سيمه شايد په لومړيو کې پښتو پنځاب وه چې وروتسه د وخت په تېرېدو او د سيمې د خلکو د لهجې له مخې په پنجاب بدله شوې ده) چې مانا یې د "پنځو سیندونو ځمکه" ده. دا هغه پنځه سیندونه دي چې په دې سیمه کې بهیږي:
د سند دره، د پنجاب لرغونی سلطنت
د سېند وادۍ تمدن، چې په نړۍ کې یو له پخوانیو انساني تمدنونو څخه دی، په پنجاب کې ژورې اغېزې لري، چې د هغې له جملې څخه هراپا د پام وړ دی. د سېند درې تمدن (  یو له هغو څو لومړنیو انساني تمدنونو څخه دی چې له 3300 څخه تر 1700 مخزېږديز کلونو پورې یې دوام وکړ. دا د سېند سیند په څنډه کې او د سېند د وادۍ په میدان کې د هغې معاونینو څخه سرچینه اخلي. دې ته د هارپا تمدن هم ویل کیږي. هراپا(هڑپا) او موين جودارو اصلي مرکزونه وو. د دې تمدن نښې هم د سوان سیند په غاړو کې موندل شوې دي. د دې تمدن اوسېدونکو د خښتو سره کورونه جوړول. دوی د غوزانو ګاډۍ درلودې، دوی د څرخ او خادي څخه ټوکر جوړاوه، دوی د لوښو په جوړولو کې ماهر وو، بزګران، اوبدونکي، کولالان او معماران د سېند د درې د تمدن معماران وو.
داسې انګېرل کیږي چې په هند او پاکستان کې د تمزین بنسټ په 1500 ق م کې د اریایانو له خوا ایښودل شوی و. تر دې وړاندې دلته اوسېدونکي وحشي او له تمدن څخه لرې وو. خو وروسته پلټنو په دې نظر کې بشپړ بدلون راوست او د دغه هېواد تاريخ يې دولس زره کاله شاته وغورځاوه. له یوې خوا د موهن جو دارو او هړپا او د سند د لرغوني تمدن په اړه معلومات دا ثابتوي چې دا هېواد د اریایانو له راتګ څخه ډېر پخوا د تمدن مرکز و.
دا د 1921 کال پېښه ده چې رای بهادر دیا رام ساهني په هړپا کې د لرغوني تمدن ځینې نښې وموندلې. یو کال وروسته ورته اثار د ښاغلي آر ډی بنرجي له خوا د موهنجودارو په سر کې وموندل شول. دا د هند د لرغون پېژندنې څانګې ته راپور شوې. د دې ادارې عمومي رییس سر جان مارشال خوښي څرګنده کړه او دغو دوو ځایونو ته یې پاملرنه وکړه. نو د لرغونو اثارو د رياست د رئيس ارنسټ مکې او د راى بهادر ديا رام ساهني په امر کيندنه پيل شوه. په 1931 کې، کار د بودیجې د نشتوالي له امله ودرول شو. په همدې حال کې، رياست په نورو ځايونو کې اغېزمن لټون پيل کړ. دا یوه لویه بریا وه او مالومه شوه چې دا لرغونی تمدن یوازې په موهنجو دارو او هړپا پورې محدود نه دی. برعکس په سېند صوبه کې په چنودرو، جهوکر ، علي مراد او عمري او د پنجاب په روپر او د بلوچستان په نال او کلی کې د لرغوني تمدن نښې شته. د سېند دره نه یوازې اوسنی سند نه دی بلکې اوسنی پاکستان ، د افغانستان ختیځه برخه او د هند لوېدیځه برخه د سیند په دره کې ګڼل کیږي. د سیند دره په لوېدیځ کې د پاکستان له بلوچستان ایالت څخه په ختیځ کې تر اترپردېش پورې غځېدلې، په داسې حال کې چې په شمال کې د افغانستان له شمال ختیځې برخې څخه په سویل لوېدیز کې د هند مهاراشترا ایالت ته غځېدلې ده. د هند-ګنګیتیک میدانونه (    یوه لویه وچه ده چې د برصغیر په شمالي برخه کې موقعیت لري. دا میدان د اباسين او ګنګا د دوو لویو سیندونو په نوم نومول شوې چې له امله یې د دې میدان ځمکه ډېره حاصلخېزه ده. دا میدان په څلورو هېوادونو – پاکستان ، هند ، نیپال او بنګله دېش کې پروت دی.
همدا اوس، لکه څنګه چې موږ د هجري وروستیو وختونو څخه تېریږو، د سېند په دره کې، موږ د تمدن داسې نښې وینو چې موږ حیران یو. موږ یوازې د اجتماعي ژوند د تاسیس، د آبادۍ د آبادولو په اړه خبرې کولې، په صنعت کې څومره عمل او پاکوالی رامنځته شو. اوس موږ په یو وخت کې عالي ښارونه ګورو. د دوی کورونه قوي او قوي دي، دوه، دوه، درې یا درې پوړونه لوړ دي. دوی سړکونه، بازارونه لري. د دوی د اوسیدونکو ژوند، دودونه او عادتونه داسې ښکاري. عجيبه ده چې د سيند د وادۍ نښې، چې تر ټولو ژورې دي، تر ټولو ستر پرمختګ ښيي. يعنې کله چې دلته لومړی ښارونه جوړ شول، نو دلته تمدن خپل اوج ته رسېدلی و او وروسته د زوال په لور روان شو. د سیند د دره تمدن څرګندونه او تفسیر شاید د شلمې پیړۍ ترټولو لوی معاصر پیښه وي. ځکه چې د دې تمدن کچه او اهمیت په 1922 کې د موهنجو دره له کیندنې مخکې نه و پوهیدلی.
د سېند وادۍ تمدن په پاکستان کې یو له خورا په زړه پورې تاریخي ځایونو څخه دی. د دې تمدن ډیری ځانګړتیاوې شتون لري چې ورته ځانګړې دي. په تیرو وختونو کې د دې تمدن په اړه کارپوهان په دې نظر وو چې دا د لویدیځې آسیا څخه د دې خاورې څخه راوړل شوی او دا د لویدیځې آسیا د عروج او زوال مرحله وه. خو په 1950 کې ډاکټر ایف ای خان د کوټ ډیجی کیندل. دا نوي شیان رڼا ته راوړي او زاړه مفکورې بدلوي. په کوټ ډیجي کې د هړپې دورې پورې دفن شوي نفوس وموندل شو. د دې تمدن عمر د رادیو کاربن په واسطه ټاکل شوی و او معلومه شوه چې دا نفوس د هراپا څخه 800 کاله پخوانی کلتور دی. دا د بې توپیره کیندنې وروسته تعقیب شو. له دې څخه دا ثابته شوه چې د دې تمدن سرچینې په دې خاوره کې وې. دا د محلي ټولنې د تکامل یوه اړینه پایله وه او هر هغه څه چې بهرني تاثیرات ثانوي او لږ مهم وو. د دې تمدن دوره د 2500 BC څخه تر 1700 BC پورې ده. مګر په حقیقت کې د هغې دوام تر 3800 BC پورې څرګند دی. د نفوذ ساحه یې د افغانستان په شمال کې د بدخشان له سیمې څخه په جنوب کې تر ساحل پورې غځېدلې ده. چیرې چې دا د بلوچستان له ساحل څخه تر کاټیاوار پورې غځیږي. په پخوانیو کیندنو کې، دوه څلویښت ښارونه او اشغالونه د دې تمدن سره تړاو لري. اوس یې شمېر په سلګونو زیات شوی دی. یوازې په چولستان کې ډاکټر رفیق مغل د دې تمدن سره تعلق لرونکې درې سوه درې شپیته دفن شوي آبادۍ موندلې دي. د دې تر څنګ د دې تمدن اغېزې د سوات په دره کې په سراى خولا، جهنګ ، بټيال، ګلګۍ، د ګومل په دره کې، د بلوچستان د کچي په سيمه کې د مهرګاه په ډېرو ځايونو کې موندل شوي دي. په هند کې د غغر (هکرا) سیند حوزه او د هغې معاونین له دې یادګارونو ډک دي. په دې کې د راجپوتانا ، ختیځ پنجاب او هریانا ولایتونه شامل دي. هغه ځایونه چې د دې تمدن نښې موندل شوي دي کالیبنګان، سیسوال، بنیوالی مونډا او ډیری نور ځایونه شامل دي. لوتل او رنګپور ساحل ته نږدې لوی ښارونه وو. د دې تر څنګ ډیری کوچني میشت ځایونه شتون لري.
د دې تمدن لومړنی موندل شوی ښار هراپا و او له همدې امله دې ته د هراپا تمدن هم ویل کیږي. دوهم لوی ښار موهنجودارو و. وروسته اوس ګنوری والا وموندل شو. کوم چې د هڑپې په پرتله لوی ښار دی، مګر کارپوهانو هراپا او موهنجو دارو ته ډیر اهمیت ورکړی.
د لویو ښارونو شتون د دې ثبوت دی چې نفوس په پراخه کچه و. دا په ښارونو کې وو، په کلیو کې ډیر وو. توکي په کثرت سره. ستاسو د محلي اړتیاو څخه ډیر. تولید یې کاوه ترڅو دغه توکي ښارونو ته ولیږدول شي. د هیواد په اوږدو کې د سختو خښتو بار بار کارول د دې ثبوت دی چې پراخ ځنګلونه شتون درلود. په لوښو او مهرونو کې د حیواناتو نقشه او د هډوکو په ښخولو کې د حیواناتو د شتون او په بل عبارت د ځنګلونو د زیاتوالي ثبوت دی. د حیواناتو په منځ کې ګنډونه، پړانګان، د سیند غوښې او هاتیان ډیر وو. د دوی تر څنګ د غریال شواهد هم موندل شوي دي. د وېښتانو، بندرونو، squirrels او طوطانو ځینې ډولونه هم موندل شوي دي. دولس سنګه او هرن هم موندل کیږي.
د دې تمدن په مهمو ښارونو کې موهنجودارو ، هړپا ، چنهودارو ، ستکاګندارو، بالاکوټ، سوتکا کوه، توچي، مزینه ډمب، سیاه ډمب، جای، علي مراد، ګونوری والا او ډیری نور ښارونه شامل دي.
د مادي کلتور په ټولو توضیحاتو کې ټوله پراخه سیمه. کوم چې لرغونپوهان اوس د لوی سیند دره بولي. دا بشپړ یونیفورم لري. لوښي په هر ځای کې یو شان دي. د ډله ایز تولید په پایله کې، کورونه په ثابت معیاري پلانونو کې جوړ شوي او د خښتو څخه جوړ شوي دي. مهرونه د ورته نقاشي صحنو سره سینګار شوي او سکریپټ په ټوله کې ورته دی. د وزن او اندازه کولو یو واحد معیاري سیسټم په هر ځای کې شتون لري.
پوهان په عمومي ډول د سیند د دره تمدن لپاره د امپراتورۍ کلمې کارولو څخه ډډه کوي. مګر شاید Pigot او ویلر د انډس امپراتورۍ اصطلاح خورا په سپکه توګه کارولې وي. پداسې حال کې چې دا د ډیری متخصصینو تمایل دی، دا د امپراتورۍ په توګه نشي ګڼل کیدی. خو ځینې بنسټیز حقایق شته چې تر اوسه یې بل تفسیر ممکن نه دی. د سیند وادۍ د صنعتي تولید لوی یووالی یقینا د دې مفکورې لپاره ځای ورکوي چې یو ځواکمن مرکزي حکومت شتون درلود. چې ټوله سیمه یې کنټرولوله. برسېره پردې، د تولید او توزیع یو مربوط سلسله وه چې دا یې کنټرولوله. البته، د دې محصول یو ښه مدغم سیسټم د محصولاتو او لویو لارو امنیت و. هڑپا او موهنجو دارو معاصر ښارونه وو، چې شاید دوه اړخیزه پلازمینې وې. په دغو دوو ښارونو کې دننه لوړې کلاګانې وې. داسې بریښي چې په پاتې خلکو باندې تسلط ولري. له همدې امله، د اټکل لپاره ځای شتون درلود چې دا د مرکزي حکومت پلازمینې وې.
په ټول هیواد کې د تولیداتو او لاسي صنایعو لوی یووالی نه یوازې د مرکزي حکومت د سختو قوانینو، بلکې د ټولنې د سوداګریزو قوانینو پایله وه. چا چې مذهبي رنګ درلود. البته دا به خورا سخت وي. کوم چې د لیکونو په واسطه تعقیب شوي. وزنونه په هره سیمه کې یو شان وو. د برونزو د زنګون جوړښت او د شافټ شکل ورته وو. د خښتو اندازه، د کورونو ترتیب، د لویو سړکونو ترتیب، د ټول ښار د ښارګوټی پلان یو شان و. په سر کې د پیړیو راهیسې د زړو ودانیو په سر نوې ودانۍ جوړې شوې. د کور څلور دیوالونه د ډیرو پیړیو لپاره بدل نه شول. دا پدې مانا ده چې حاکم او محکوم طبقو دواړو د بدلون اړتیا احساس نه کړه. هنرمندان د ذاتونو په بندونو پورې تړلي وو او له نسل نه تر نسله به یې ورته کار کاوه او د لوړو طبقو په برخه کې هم همداسې یو څه وو.
د سیند وادۍ یونیفورم په وخت او ځای کې مساوي شدید و. له یوې خوا له بلوچستان څخه تر پنجاب او خیبر پښتونخوا پورې یونیفورم دی. له بلې خوا، تر هغه چې دا تمدن ديارلس سوه کاله ژوندی پاتې شو، په جزئياتو کې يې هيڅ توپير نه و.
په موهنجودارو کې ټول نهه د استوګنې پرتونه کیندل شوي. په ډیرو ځایونو کې د سیلابونو د زیان شاهدان دي. خو د دغو مختلفو دورو په مادي کلتور کې کوم توپير نشته. نه ژبه او نه رسم الخط بدل شوی دی. په کومه خاوره کې چې ژبې ډېرې بڼې اخيستې او رسم الخط يې بيا په بشپړه توګه بدل شوی دی، د همدې رسم الخط دوام د هغې د بې ثباتۍ ستر ثبوت دی.
له یوې خوا یې له اکاد او سمر سره اړیکې درلودې. له بلې خوا، ديارلس سوه کاله دوی د اکاد او سمر د بدلولو صنعتي ميتودونو په اړه څه نه دي زده کړي. دا په دې مانا چې د بې ثباتۍ لاملونه داخلي او خورا پیاوړي وو او بهرنۍ اغیزې کمزورې وې.
کوسامبي زیاته کړه چې دا تمدن د خپریدو نشتوالی و. يعنې ښارونه د سيند د سيند او د هغې په څنډو کې آباد وو. پاتې ټول نفوس په کوچنیو کلیو مشتمل وو او دا تمدن د ګنګا او جمن دره او د خاکنائی دکن ته نه و تللی.
ځای
پنجابي وګړي په ختیځ کې د هند د هماچل پردیش ، هریانا او راجستان ایالتونو، په لویدیځ کې د پاکستان خیبر پښتونخوا ایالت او په شمال کې له جمو او کشمیر څخه په جنوب کې تر شکارپور پورې ژوند کوي. په خيبر پښتونخوا کې هزاره ډويژن ، ډېره اسماعيل خان ډويژن او پېښور ښار د پنجابيانو سيمې دي.
په پاکستان کې له ۴۰ تر ۴۵ سلنه خلک په پنجابي خبرې کوي. په پاکستان کې پنجابي وګړي په دوو لویو ډلو ویشل شوي دي، ملکان او ملت. زمینداران په اصل کې هغه پنجابیان بلل کیږي چې د کرنې او کروندې سره تړاو لري. د ځمکې خاوندان نور په لده خېلو ، بټي آرین، راجپوت ، جات ، شیخ ، ګوجر ، ډوګر او رحماني وېشل شوي دي. په پاکستان کې د پنجاب اکثریت نفوس مسلمان دی.
هندي پنجابي
د 2001 د سرشمیرنې له مخې، په هند کې د پنجابیانو شمیر د ټول نفوس 2.8٪ دی. په هند کې د پنجابیانو ټوله شمیره معلومه نه ده ځکه چې توکمونه په سرشمیرنه کې نه شمیرل کیږي. سکهان زیاتره د هند په پنجاب ایالت کې ژوند کوي چې د ټول نفوس ۵۷.۷ سلنه جوړوي او پنجابي هندوان ۳۸.۵ سلنه جوړوي. په قومي لحاظ دوی د ډیلي د نفوس لږ تر لږه ۴۰٪ جوړوي او په عمومي ډول هندي ژبي پنجابي هندوان دي. چندیګډ 80.78٪ هندو، 13.11٪ سکه او 4.87٪ مسلمانان دي. په اقلیتونو کې مسیحیت، بودیزم او جینیزم شامل دي. د هند پنجاب د مسلمانانو او عیسویانو کور هم دی. د ختیځ پنجاب اکثره مسلمانان له پولې پاکستان ته تللي، په داسې حال کې چې یو شمېر یې اوس هم په قادیان او ملیر کوتل کې ژوند کوي. ملیر کوټلا ، نابه ، جند ، فریدکوټ ، کپور تالا، کلسیا او پټیالا هغه سیمې دي چې د سیکانو لوی نفوس لري. پنجابیانو د هند په تمدن او کلتور ژور اغیز پریښی دی. د هند پنجابیان په ټوله نړۍ کې خپل هویت لري او په بالیووډ کې پنجابي سندرې او پنجابي نڅا لیدل کیږي او اوریدل کیږي. په مشهورو فلمي شخصیتونو کې دیو آنند ، سنیل دت ، پران (اداکار) ، پریم چوپړا ، منوج کمار ، دھرمیندرا ، راجیش کهنه ، ونود کهنه ، کبیر بیدي ، ونود مهرا ، پنکج پنکج ، سني دیول ، انیل کپور ، پونم دهلون ، جولاي اکشې کمار ، هریتیک روشن ، ارجن کپور ، سونم کپور ، رنبیر کپور ، شاهد کپور ، ورون دهون ، پرینکا چوپړا ، پرینیتی چوپړا او سدھارت ملهوترا ، په سندرغاړو کې محمد رفیع ، مهندرا کپور ، نریندر چنچل ، میندر سینګل ، میندر سینګ ، میندر سینګ شامل دی. بادشاه (ریپر) ، یو یو هني سنګ او کنکا کپور. پنجاب هند ته د ګلزاری لال نندا ، اندر کمار ګجرال او منموهن سینګ په څېر لومړي وزیران ورکړي دي. پنجابیان هم په کرکټ کې مخکښ دي. د کرکټ په مشهورو لوبغاړو کې لالا امرناتھ ، بشن سینګ بیدي ، کپیل دیو ، راجندر سینګ ګای ، یوګراج سینګ ، موهندر امرناتھ ، نوجوت سینګ سیدو ، هربجن سینګ ، یوراج سینګ ، ویرات کوهلي ، مندیپ سینګ او شیکر دهون په څېر ستوري شامل دي.
دین
د پنجابیانو په منځ کې دوه لوی مذهبونه شتون لري، په پاکستان کې میشت پنجابیان اکثره مسلمانان دي او په هند کې میشت پنجابیان د سکه مذهب پیروان دي. پنجابیان اکثره مسلمانان دي چې د سني اسلام د حنفي فقه پیروي کوي.
ژبه
د پنجابیانو مورنۍ ژبه پنجابي ده، یوه هندۍ-اروپايي ژبه ده چې د پنجاب په خلکو کې رواج لري. پنجابي ژبو کې د هندویزم ، سکه مذهب، اسلام او مسیحیت پیروان شامل دي. د لومړي ذکر شوي مذهب پرته، دا ژبه په نورو دریو مذهبونو کې ځانګړی حیثیت لري. په پاکستان او هند کې د ترسره شوې سرشمیرنې له مخې په نړۍ کې د پنجابیانو شمیر له ۱۵۰ میلیونو څخه زیات دی. سربیره پردې، دوی اردو ، هندي او انګلیسي د دوی د دویمې ژبې په توګه کاروي.
پنجابي کلتوري خواړه
د سرې سبزۍ ، مکھن او جوار ډوډۍ د پنجابي خورا مشهور خواړه دي. د دې نه علاوه مسي تندوري روټي هم په ساون کې په شوق سره پخیږي او خوړل کیږي.
تنوري خواړه په پنجاب کې ډیر عام دي. د پنجابي کلتوري خواړو کې مرغ ټکه، الو کباب، پراته، دیسی لسی، تندوری چرګ، جیرا، پنجیری ، ترکا دال ، ساویان ، گاجر حلوا ، اچار ، غوښه او پنیر شامل دي.
نڅا
په پنجاب کې ډیری کلتوري نڅا عام دي، چې تر ټولو مشهور نڅا بهنګرا ده، چې په مختلفو پیښو او جشنونو کې ترسره کیږي. نور په لاندې ډول دي:
نمانځنې
پنجابیان په کلتوري او مذهبي لحاظ ډیر جشنونه لمانځي. پنجابي کلیزه د کلتوري جشنونو د ټاکلو لپاره او د مذهبي جشنونو لپاره د هجري کلیزه کارول کیږي.
د پنجاب په کلتوري جشنونو کې ماګي ، لوهري ، بسنت ، هولي ، بیساخي ، راخي او دیوالي شامل دي. په داسې حال کې چې په مذهبي جشنونو کې لوی اختر ، لوی اختر او عید میلاد النبی شامل دي.
حوالې
وېشنيزه:سند وېشنيزه:سندي تمدن وېشنيزه:سندهـ وېشنيزه:سېند سيند وېشنيزه:سېندي ژبه وېشنيزه:سندي ژبه وېشنيزه:موهن جودارو تمدن وېشنيزه:هړپا تمدن وېشنيزه:هراپا تمدن وېشنيزه:اريايان وېشنيزه:پنجابيان وېشنيزه:پنجابي ژبه وېشنيزه:پنجاب، هند وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
اورني سمندر
اورني سمندر (په لاتين: Salamandra salamandra) د لکۍ لرونکي دووژوندويو څخه دي چی په لويديځي آسيا، آفريقا او اروپا کی د سيندونو ته نژدې ژوند کوي.
پېژندنه
اورني سمندر د شپې د څیرونکي ژويو څخه دی چی حشرې ، چینجی او کوچني چونگښې ښکاروي او په ورځ کی په ځنگل کی تر پاڼو لاندي او په نورو پټ ځایونو کی پټېږي. اورني سمندر قوي بدن، اوږد لکی او شانگوړي (محدب) سترگې لري. ټول بدن یی تور رنگ لري چی پر هغې باندي ژیړې نقطې دی. وزن یی ۴۰ گرامو ته رسېږي او ټول اوږدوالي یی ۱۵ - ۲۵ سانتي متر دي. اورني سمندر د زهرلرونکي ژويو څخه دی ندن یی زهرلرونکي ترشح دفع کوی چی د خطرناک زهرجن القلوید محتوي لري. نوموړي زهر د Samandarin په نوم پېژندل شوي دی او د عصبی زهرونو څخه دی. نوموړي زهر د باکټريانو پر ضد آغېزه لري او د دي لپاره په طب کی ازمایښت شوي دي.
انځورتون
وېشنيزه:سمندران وېشنيزه: لکۍ لرونکی دوه ژوندوي
توتراکان
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريه وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بلغاري ژبه وېشنيزه:بلغاري وېشنيزه:بلغارستان وېشنيزه:بلغار وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي شورا وېشنيزه:اروپايي سيم وېشنيزه:اروپايي تولنه وېشنيزه:اروپايي وېشنيزه:اروپا او کډوالي وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:اروپايي اتحاديه
ډیسکوساوریسکوس
ډیسکوساوریسکوس د دوه ژوندوي ژويو (ذوحیاتینو) څخه وو چی د پالېوزويکوم په وخت کی چی ۳۰۰ میلیون کاله کېږي په موراويا (چېک جمهوريت) او مرکزي اروپا کی یی ژوند کاوه.
وېشنيزه:دوه ژوندوي
خجند
خجند  (انگرېزي: Khujand ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 149,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 155,900 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په سوغد ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
د کمبوډيا ولايتونه
کمبوډيا په 25 ولايوتونو کې ويشلی شوی دی۔ د کمبوډيا پلازمېنه پنوم پن دی۔
نور ولولئ
وېشنيزه:کمبوډيا
کرج ولسوالي
کرج ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کرج)  د ايران د البرز ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د کرج ښار دی. دا ولسوالي ۱٬۹۷۳٬۴۷۰ تنه نفوس لري. د کرج ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۳ کېښودل شو.
هندل میرزا
ابوالنصیر محمد (زوکړه: د ۱۵۱۹ زکال د مارچ ۴مه – مړینه: د ۱۵۵۱ زکال د نومبر ۲۰مه) چې تر ډېره پورې د هندل (په چغتايي ژبه: «د هند نیونکی») په مستعار نوم پېژندل کېږي؛ مغولي شهزاده او د مغولي سترواکۍ د بنسټګر او لومړني مغولي سترواک، بابر تر ټولو کوچنی زوی و. همدارنګه د ګلبدن بېګم (د همایون نامې اثر لیکواله) مشر ورور او د دویم مغولي سترواک همایون میرنی کوچنی ورور و. سربېره پر دې نوموړی د دریم مغولي سترواک مغول اعظم، جلال الدین محمد اکبر تره او خصر و.
د هندل اوږد مهاله پوځي ژوند د لس کلنۍ په عمر وروسته له هغه پیل شو، کله چې د لومړي ځل لپاره په بدخشان کې نایب السلطنت یا وایسرا وټاکل شو. دغه ځوان شهزاده ثابته کړه چې یو بریالی او زړور جنرال دی. له همدې امله د ۱۹ کلنۍ په عمر د سترواکۍ د شورا له خوا د خپل مشر ورور همایون پر وړاندې چې د دغې شورا له خوا ورته سپکاوی کېده، د مغولي تاج او تخت پیاوړی مدعي بلل کېده. له دې سره هم هندل د خپل یاغي میرني ورور کامران میرزا پر خلاف له همایون سره بیعت وکړ او په ۱۵۵۱ زکال کې د خپلې ناڅاپي مړینې تر مهاله هغه ته وفاداره پاتې شو؛ نوموړی د مغولو په ګټه د کامران میرزا د جنګیالیو سره په جګړه کې ووژل شو. له هغه څخه یې مېرمن او یوازنۍ لور رقیه سلطان بېګم پاتې شول چې لور یې بیا د ده له وراره اکبر سره واده وکړ او په دې سره نوموړې په ۱۵۵۶ زکال کې د مغولي سترواکۍ ملکه شوه.
لومړنی ژوند
ابوالنصیر محمد د ۱۵۱۹ زکال د مارچ په ۴مه په کابل کې د لومړني مغولي سترواک بابر او د هغه د مېرمنې دلدار بېګم په کورنۍ کې وزېږېد. بابر د هغه د زیږون د خبر له اورېدو وروسته په هغه د هندل (په ترکي ژبه: «د هند نیونکی») نوم کېښود ځکه دغه زوی یې هغه مهال چې خپله بابر د هند په فتح کولو پسې وتلی و؛ وزېږېد او په دې سره یې د هغه زیږون په نیک فال ونیو. بابر بیا د خپل دغه زوی زیږون د بابرنامې په نامه د خپلو خاطراتو په کتاب کې وستایه. د هغه له زیږون دوه کاله وروسته هغه او خور یې ګلبدن بیګم، مهام بیګم ته وسپارل شول چې د دوی پالنه وکړي. مهام بیګم د بابر مشره ښځه او د هندال د میرني ورور همایون مور وه. هغې خپل څلور ماشومان د زیږون پر مهال له لاسه ورکړي و او هیله یې لرله چې د هندل او د هغه د خور ګلبدن پالنه وکړي.
واده او شخصي ژوند
هندال په ۱۵۳۷ زکال کې له خپلې عمه لور سلطانم بیګم سره په اګره کې واده وکړ. هغه د محمد موسی خواجه لور او د مهدي خواجه کوچنۍ خور وه، موسی خواجه د بابر اوښی یعنی د هغه د خور خانزاده بیګم مېړه و. سلطانم له ماشومتوبه د هندال د عمه خانزاده بیګم له خوا چې ماشوم یې نه درلود په ډېره مینه را لویه شوې وه او هغه یې په راتلونکې کې د هیندال سره ګډ ژوند ته چمتو کړې وه.
خانزاده بېګم د هغوی د واده په ویاړ لوی مراسم جوړ کړل چې په همایون نامه کې په تفصیل سره شرح شوي دي. دغه مراسم چې د «عرفاني اختر» په نوم یې شهرت درلود هغه لوی جشن و چې د ګلبدن بېګم په خبره «تر ټولو لوی او سرګرم کوونکي» مراسم و او د دغه سلطنت له ګوټ ګوټ څخه پکې بې شمېره میلمنو او امیرانو ګډون وکړ. د ګلبدن په خبره له دې وړاندې د بابر د هېڅ زوی لپاره دغه ډول د واده مراسم نه و نیول شوي. مهدي خواجه د خپلې خور مېړه هندل ته پریمانه جهیز ولېږه او خانزاده بېګم هم ورته پریمانه ډالۍ ورکړې.