cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مصر
له تاريخ مخکې او لرغونی مصر
د نيل د چوترو په اوږدو او د سارا په څنډو کې پر ډبرو د کېندلو شواهد شته. له زېږد مخکې په لسمه زريزه کې د راټولو شوو ښکاريانو او کب نیونکو کلتور د دانو د ميچن کوونکو پر کلتور اوښتی و. له زېږد مخکې ۸۰۰۰ کې د اقليم بدلون يا د څارويو د زیاتو څرولو له امله د مصر لوړې سيمې په وچېدو شوې او په دې توګه سارا رامنځ ته شوه. لومړيو قبيلوي خلکو د نيل سيند ته کوچ وکړ، چېرې چې دوی يو پرمختللی کرنيز اقتصاد او زياته متمرکزه ټولنه جوړه کړه.
له زېږد مخکې د ۶۰۰۰ په شا او خوا کې، نوي ډبرين کلتور د نيل په دره کې رېښې وکړې. د نوي ډبرين پير پر مهال په ښکته او پورته مصر کې له حکومتونو مخکې په جلا جلا ډول ګڼو کلتورونو وده وکړه. بدارية کلتور او بيا د هغې ځای ناستی نقادة لړۍ په عمومي توګه د مصري حکومتونو پیلامه بلل کېږي. په ښکته مصر کې تر ټولو لرغونی پېژندل شوی ځای مريمدا دی چې تاريخ يې له بدارية نه شا اوخوا اووه سوه کاله پخوا ته ورګرځي. د ښکته مصر اوسنۍ ټولنې د خپلو سويلي سيالانو تر څنګ له دوه زره کلونو نه د زيات وخت لپاره يو ځای ژوند کړی، که څه هم له کلتوري اړخه سره جلا وې، خو بيا بيا سوداګرۍ له لارې يې خپلې اړيکې ساتلې وې. د مصري هيروغليف ليک د لومړيو پېژندل شوو ډبرلیکونو شواهد له حکومت جوړېدو مخکې پړاو په اوږدو کې د درېيم نقده په خاورينو لوښو راڅرګند شول، چې تاریخ يې له زېږد مخکې شا او خوا ۳۲۰۰ کال ته رسېږي.
له زېږد مخکې ۳۱۵۰ کې منس پاچا د يوې متحدې پاچايۍ بنسټ کېښود، همدې سلسلې د راتلونکو درې زره کلونو لپاره پر مصر د بېلا بېلو سلسلو حکومت ته لاره اواره کړه. په دې اوږد پړاو کې د مصر کلتور وغوړېد او په دين، هنر، ژبه، ادب او خپلو دودونو کې ځانګړي مصريان پاتې شول. د متحد مصر لومړيو دوو واکمنو سلسلو له زېږد مخکې ۲۷۰۰-۲۲۰۰ کلونو په اوږدو کې د زړې پاچايۍ د پړاو لپاره زمينه برابره کړه، کومو چې ډېر اهرامونه جوړ کړل، مهم يې د درېیمې کورنۍ د زوسر اهرام او د څلورمې کورنۍ جيزه اهرامونه دي.
احرامونه
د مصر هېواد د هغو اهرامونو له وجې په نړیواله کچه پېژندل کېږي، کوم چې د فرعوني واکمنو لخوا د خپلو مړو د ښخولو لپاره جوړکړل شوي دي. دا اهرامونه د نړۍ په حیرانوونکو ودانیو او څلو کې شمېرل کېږي. د غزې اهرام، د کرنک عبادتځای، او د بادشاهانو دره، او د هغو کیندنو او انځوریځو دیوالونو په واسطه په نړیواله کچه پېژندل کېږي.
سیاست
نن سباد مصر هېواد د سیاسي او کولتوري اړخ څخه د هرچا د پام وړ دی، او د منځني ختیځ هېوادونو په سیاسي او پوځي ادلون بدلون کې ښه کارنده ونډه لري.
سرچینې
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:دوه لویو وچو هېوادونه وېشنيزه:مصر وېشنيزه:منځني ختیځ هېوادونه وېشنيزه:نږدې ختیځ هېوادونه وېشنيزه:د آفریقاهیوادونه
پيسې
پيسې هر هغه څه چې په عام ډول سره د اداينې په توگه ومنل شي او د اومتوکو او د خلکو د لاس رسي او د پور د اداینې جوگه وي پیسې بلل کیږﺉ.
پيسې څه ته وايي؟
پیسې (Money):
پيسو ته په انګرېزي ژبه کې Money وايي چې د لاتيني ژبې له Moneta  څخه اخېستل شوی دی. مونيټا د روم د جونو د الهې نوم دی چې په خپل معبد کې يې د پيسو سکې (Coins) جوړولې.
پيسې څه وخت منځ ته راغلې دې؟
له کله چې انسانانو د ځمکې پر مخ ژوند پيل کړی، پيسو په يونه يو شکل شتون درلود. د پيسو ډول د هر وخت د ژوند کولو له معيارونو سره سم تغير کړی او ورځ تربلې يې پرمختللي بڼه خپله کړې ده. د ښکار په عصر کې د وحشي حيواناتو پوستکي د پيسو په توګه کارول کېدل، د مالدارانو ټولنو پسونه او بېلابېل حيوانات د پسو په توګه کارول، د کروندګرو ټولنو تخمونه، غنم، او نور کرنيز توليدات د پیسوپر ځای کارول. يونانيانو سکې د پيسو پر ځای کارولې.
د پيسو د تاريخ پنځه مرحلې
1.     د توکو پيسې (جنسي پيسې)؛ د انساني تمدن له پيل څخه د توکو او اجناسو بېلابېل ډولونه د پیسو په څېر کارول شوي دي. د انساني ژوند په لومړيو پړاوونو کې قېمتي ډبرې، پوستکي، تنباکو، چای، د کب نېونې وسايل، غېشي او جنګي وسایل، د ښکار وسايل او ګڼ شمېر نور توکي او وسايل د پيسو په ډول کارول کېدل.
2.     فلزي پیسې؛ د تمدنونو په پرمختګ او د ځمکني او بحري تجارت په ودې سره فلزي پیسو د جنسي پيسو ځای ونيو. ګڼ شمېر ملتونو او ټولنو د سپينو زرو، طلا، نقرې او نورو قېمتي فلزاتو څخه پيسې (سکې) جوړې کړې.
4.    کرېډيټ پیسې؛ په اوسنۍ عصري نړۍ کې د پيسو يو نوی ډول هم رامنځته شو چې بانکي چک ورته ويل کېږي. چک هم د بانک نوټونو په څېر دنده تر سره کوي خو دا چې چک د يوې ځانګړې مودې له پوره کېدو وروسته د کارونې وړ نه وي او د يوې ټاکلې اندازې پیسو د تاديې لپاره کارول کېږي، ځکه نو چک ته بانکنوټ نشو ويلای. اوس مهال د پيسو د لويې کچې لېږد رالېږد لپاره چک او د کوچنيو معاملاتو د اداينې لپاره نغدې پيسې کارول کېږي.
5.     نژدې پیسې (Near Money)؛ د پيسو د رامنځته کېدو وروستۍ مرحله د تبادلې وړ اسنادو رامنځته کېدل دي چې د بيه لرونکو اسنادو، اسهامو، ونډو او نورو په نومونو سره يادېږي. دا چې ياد ډولونه د پيسو تر ټولو نژدې عوض دي ځکه نو ورته نژدې پيسې ويل کېږي. دا ډول پیسې سياله شتمني ګڼل کېږي او له همدې امله پيسې غيرقابل لمس شتمني ده او ملکيت يې يوازي د ثبت په کتاب کې په ليکلو سره له يوه شخص څخه بل شخص ته انتقالېدلای شي.
د پیسيو جوړښت:
پيسې په ټوله کې له دوو برخو جوړې دي، يوه برخه يې حقيقي ارزښت يا ترکيبي جوړښت(Bullion) ده او بله برخه يې اسمي يا ظاهري ارزښت ده.
ترکيبي جوړښت: هغه طلا، نقره يا مس چې د بانک نوټونو د چاپولو په بدل کې د بک اپ (تضمين) په ډول اېښودل کېږي يا سکې ورڅخه جوړېږي، حقيقي ارزښت يا ترکيبي جوړښت ورته وايي.
اسمي ياظاهري جوړښت: هغه مقدار چې د نوټ يا سکې پر مخ ليکل شوی او د تبادلې په وخت کې د يوه ځانګړي مقدار په حيث کارول کېږي، اسمي يا ظاهري جوړښت ورته وايي. د بېلګې په ډول کومه طلا چې د لسو افغانيو د نوټ يا سکې د جوړلو لپاره کارول شوې يا د تضمين په ډول ساتل شوې، حقيقي ارزښت او د لس افغانيو ارزښت ته چې يو نوټ يې لري، اسمي يا ظاهري جوړښت ويل کېږي.
د کاغذي پيسو تر رامنځته کېدو وړاندې د حقيقي او اسمي ارزښتونو تر منځ کوم توپير نه وو خو دکاغذي پيسو اوسکو له رامنځته کېدو وروسته د حقيقي او اسمي ارزښتونو تر منځ توپير رامنځته شو تر څو له پيسو په ځانګړې توګه له سکو څخه د تجارتي موادو په توګه کاروانخېستل شي. ځکه نو مرکزي بانکونو د سکو په جوړښت کې پر طلا برسېره مس او سرپ هم ورګډ کړل او د هغوی اسمي ارزښت يې تر حقيقي ارزښت زيات وټاکه چې خلک ورڅخه يوازي د تبادلې د وسيلې په توګه واخېستلای شي، نه د طلا او نقرې په توګه.
کاغذي پيسې او خيالي پيسې
کاغذي پیسې هغه پيسو ته ويل کېږي چې په پوره توګه تضمين شوې او د غوښتنې پر مهال د بدلېدو وړ وي. لکه ټول عادي بانک نوټونه او سکې.
خيالي پيسې: هغه پيسو ته ويل کېږي چې هيڅ تضمين ونلري او يوازي د حکومتي اعتبار درلودونکې وي. د غوښتنې پر مهال يې په بدل کې بهرني اسعار يا توکي د حکومت له لوري ورکول کېږي.
قانوني او غيرقانوني (اجباري او غيراجباري)نوټونه
غيرقانوني(غیراجباري) نوټونه هغه دي چې هر شخص يې په تر لاسه کولو يا کارولوباندي اړ نه وي. لکه بانکي چيکونه چې يوازي هغه کسانو ته ورکول کېدای شي چې پخپله خوښه يې غوښتنه وکړي.
د پيسو ځانګړتياوې(خواص):
په اوسني عصر کې اقتصاد پوهانو د پيسو لپاره يو شمېر معيارونه ټاکلي او هر هغه شی چې دا معيارونه پوره کړي، د پيسو په توګه کارول کېدای شي:
1.     د ټولو خلکو له لوري د منلو وړ وي؛ هر شخص بايد د پيسو کارولو ته چمتو وي او په ورځنيو چارو کې يې د تبادلې د وسيلې په توګه ومني. طلا او نقره د پيسو تر ټولو غوره ډولونه دي چې په بېلابېل ډول کارېدای شي او ټول خلک يې د تبادلې د وسيلې په توګه مني. کاغذي پيسې هغه وخت ټولو ته د منلو وړ وي چې مرکزي بانک چاپ کړې او اجباري نوټونه وبلل شي. چک له دې امله پيسې نه بلل کېږي چې ټول خلک يې د پیسو په توګه نه مني.
2.     د جريان وړ/ دوامدار وي؛ پيسې بايد د يوې مناسبې دورې لپاره د کارولو وړ وي. حيوانات او زړېدونکي اجسام ځکه پيسې نشي کېدای چې د جريان وړ او دوامدار نه دي. هغوی د يوې لنډې مودې لپاره پاتې کېدای شي او وروسته مړه کېږي يا تخريب او له منځه ځي. کاغذي پيسې که څه هم د ډېرې اوږدې مودې لپاره نشي کارول کېدای، خو بيا هم پيسې ګنل کېږي ځکه چې اجباري نوټونه دي.
4.    په اسانۍ سره د پېژندلو وړ وي؛ پيسې بايد داسي شی وي چې هر شخص يې په ليدلو يا لمس کولو سره وپېژندلای شي. د سکو او بېلابېلو ارزښتونو لرونکو نوټونو څرګند او اسانه توپير د ښو پيسو بېلګه بلل کېږي.
5.     په اسانۍ سره د وېش وړ وي؛ پيسې بايد لوی او کوچني نوټونه دواړه ولري او د اړتيا پر مهال يې غټ نوټونه په اسانۍ سره په وړو نوټونو تبادله کړل شي او د هر ډول بيو او قېمتونو لپاره پوره واحد لرونکې پيسې شتون ولري.
د افغانستان امارت
د افغانستان امارت د مرکزي او سويلي اسيا په منځ کې پروت يو امارت و چې د اوس مهال افغانستان  او د اوسني پاکستان (له ۱۸۹۳ ز مخکې) ځينې برخې يې تر پوښښ لاندې وې. دا امارت له دراني سترواکۍ نه هغه مهال سر راپورته کړ، کله چې دوست محمد خان د بارکزيو واکمنې کورنۍ بنسټ اېښودونکی په کابل کې واک ته ورسېد.
پيسې
د پيسو ځانګړتياوې(خواص):
6.    کميابه (کم پيدا) وي؛ پيسې بايد کميابه وي او په اسانۍ سره تر لاسه نکړای شي.
د افغانستان امارت
د دې امارت تاريخ په مرکزي اسيا کې د ځواکمنتيا په موخه د روسي سترواکۍ او بریتانيې تر منځ د «لويې لوبې» تر اغېز لاندې و. دا پړاو په افغانستا کې د اروپايي اغېزځانګړتيا لري. د افغانستان امارت د سيکانو له سترواکۍ سره د دراني سترواکۍ تر جګړې پورې دوام پيدا کړ، د ۱۸۲۳ز کال د مارچ مياشتې په څوارلسمه نېټه د نوښار په جګړه کې افغانانو په پېښور دره کې ځينې پخواني پياوړي مرکزونه له لاسه ورکړل. له دې وروسته، په ۱۸۳۹ز کال کې له بریتانوي ځواکونو سره لومړۍ افغان-انګليس جګړه رامنځ ته شوه. په دې جګړه کې افغانانو بريا تر لاسه کړه، بریتانويان په شا شول او دوست محمدخان يو ځل بيا په تخت کېنول شو. په هر حال، د دويمې افغان-انګليس جګړې (۱۸۸۰ز) پر مهال، بریتانويانو او افغانانو د ګندمک تړون لاسليک کړ، د دې تړون له مخې، بریتانويانو د اوسني پاکستان ځينې برخې، چې هغه مهال د افغانانو تر واک لاندې وې ونيولې، د افغانستان د بهرنيو چارو واک يې په دې شرط په لاس کې واخيست، چې افغانانو ته به مرستې ورکوي او له افغانستان نه به ټول بریتانوي پوځونه وځي. له درېيمې افغان-انګليس جګړې وروسته امير امان الله خان د ۱۹۱۹ز کال تړون لاسليک کړ او په دې توګه افغانانو بشپړه خپلواکي تر لاسه کړه. په ۱۹۲۶ز کال کې، امان الله خان د هېواد نظام د افغانستان د سلطنت په توګه اصلاح کړاو په خپله د افغانستان لومړی پاچا شو.
ارنېست مېلر هېمېنگوې
ارنېست مېلر هېمېنگوې (جولای 21، 1899 – جولای 2، 1961) (په انگرېزي: Ernest Miller Hemingway) يو امريکايي کيسه ليکوال او ژورنالېست و، همدارنگه دغه ستر ليکوال د وسلې سره مخه ښه نومي کتاب لیکونکې هم دی. هغه د ۱۹۵۴ ز. کال د نوبل ادبياتو جايزه هم گټلې.
د افغانستان امارت
تاريخچه
د امارت د بنسټ اېښودو نه څو کاله وروسته، د ايران د محمد شاه او دوست محمد خان تر منځ د روسيې او بریتانيې ګټې په ټکر کې وې، دا ټکر د لومړۍ افغان-انګليس جګړې لامل وګرځېد چې د ۱۸۳۹ او ۱۸۴۲ز کلونو تر منځ پېښه شوه. د جګړې پر مهال بریتانيې دا هېواد ونيو، هڅه يې دا وه چې د روسيې تر واک لاندې د افغانستان د ورتګ او د روسيې د پراختيا مخه ونيسي. دا جګړه د بریتانيې په لنډمهالې بريا پای ته ورسېده، بيا هم بریتانويان شاتګ ته اړ شول او دوست محمد خان بيا واک ته ورسېد.
ارنېست مېلر هېمېنگوې
وېشنيزه:امريکايي ليکوال
د افغانستان امارت
تاريخچه
په ۱۸۶۳ز کال کې د دوست محمد له مړينې وروسته، زوی يې شيرعلي خان د هغه ځای ناستی شو. درې کاله وروسته د هغه مشر ورور محمد افضل خان، شيرعلي خان له واکه ګوښه کړ. په ۱۸۶۸ز کال کې، محمد افضل خان خپله له واکه لرې شو او امير شيرعلي خان چې په روسيه کې يې د جلا وطنۍ څو کلونه تېر کړي وو، بيا پر تخت کېناست. د امير په توګه د هغه بيا راستنېدلو له بریتانيې سره نوي ټکرونه پیدا کړل. د دې ټکرونو په پايله کې د ۱۸۷۸ز کال د نومبر په يوويشتمه نېټه بریتانيې، د افغانستان پر لور لښکر رهي کړ او امير شيرعالي خان اړ شو چې يو ځل بيا روسيې ته وتښتي، خو په ۱۸۷۹ز کال کې په مزارشريف کې مړ شو. د شيرعلي خان ځای ناستی محمد يعقوب خان له روسيې سره د سولې لپاره د حل لارې په لټه کې شو او دوی ته يې د افغانستان په بهرني سياست کې ډېره برخه ورکړه. په ورته وخت کې، هغه د ۱۸۷۹ز کال د مۍ مياشتې په شپږ وېشتمه نېټه له بریتانيې سره د ګندمک تړون لاسليک کړ او بریتانوي سترواکۍ ته يې يوازې د افغانستان د بهرنيو چارو واک ورپرېښود. په هر حال، کله چې د ۱۸۷۹ز کال د سپتمبر په درېیمه نېټه د بریتانيې استازی سرلويس کيوناري په کابل کې ووژل شو، بریتانويانو وړانديز وکړ چې عبدالرحمن خان د امير په توګه ومني. بریتانويانو په ۱۸۸۰ز کال کې له افغانانو سره د سولې تړون وکړ او په ۱۸۸۱ز کال کې يو ځل بيا له افغانستان نه ووتل. په ۱۸۹۳ز کال کې بریتانيې، افغانستان اړکړچې د ډيورنډ کرښه ومني، دا هغه ليکه وه چې اوس هم د پښتون مېشتو سيمو نه نېغ په نېغه تېرېږي او نږدې د افغانستان يو په درې برخه بریتانوي هند پورې تړي.
پيسې
د پيسو ځانګړتياوې(خواص):
8.     يوشان والی؛ د پيسو هر نوټ بايد له بل سره مساوي ارزښت ولري. د بېلګې په ډول د پنځوسو افغانيو ټول نوټونه بايد له مساوي ارزښت څخه برخمن وي، داسي نه چې يو نوټ لږ او بل ډېر ارزښت ولري.
د افغانستان امارت
تاريخچه
له جګړې وروسته امير عبدالرحمن خان، چا چې هېواد بې اغېزې کړی و، په سمون يې پيل وکړ او ګڼ پاڅونونه يې وځپل. په ۱۹۰۱ز کال کې د هغه تر مرګ وروسته د هغه زوی  حبيب الله خان د امير په توګه وټاکل شو او د پلار اصلاحاتو ته يې دوام ورکړ. حبيب الله خان له بریتانیې سره د پخلاينې په لټه کې شو، په ۱۹۰۵ز کې يې له روسيې سره د سولې تړون وکړ، دا تړون د روسيې او جاپان تر منځ په جګړه کې د روسيې تر ماتې پر ځای پاتې و او بيا روسيه له افغانستان نه په شا شوه. په لومړۍ نړيواله جګړه کې، د المان او عثمانيانو له هڅو سره سره، افغانستان ناپېیلی پاتې شو (Niedermayer–Hentig Expedition). په ۱۹۱۹ز کال کې حبيب الله خان د يوه سياسي مخالف له خوا ووژل شو.
پيسې
د پيسو دندې/وظايف
د پېسو دندې په څلورو بېلابېلو برخو کې تر بحث لاندې نېول کېږي:
د افغانستان امارت
تاريخچه
په ۱۹۱۹ز کال کې د حبيب الله خان زوی امان الله خان د اصلي وارث نصر الله خان پر ضد و، څوک چې وروسته د افغانستان امير شو. له دې لږ وخت وروسته، يو بل جنګ ونښت چې درې مياشتې اوږد شو. دا جګړه په ۱۹۱۹ز کال کې د افغان-انګليس تر منځ له يوه تړون وروسته پای ته ورسېده، له کوم تړون وروسته چې افغانانو وکولای شول، د يوه بشپړ خپلواک هېواد په توګه د خپلو بهرنيو چارو د اداره کولو حق ولري. امان الله خان په هېواد کې سمون پيل کړ. په ۱۹۲۶ز کال کې يې د افغانستان د پاچا په توګه تاج په سر کېښودل شو او د افغانستان پاچهي يې تاسيس کړه.
پيسې
د پيسو دندې/وظايف
1.     اساسي/اصلي دندې: د تبادلې د وسيلې او د ارزشي واحد په توګه کارېدل د پيسو اصلي دندې ګڼل کېږي.
1.1.1.     د تبادلې د وسيلې په توګه: د پيسو دا دنده له مهمو او اساسي دندو څخه ګنل کېږي ځکه چې د دې دندې په اساس له پيسو څخه د منځګړي په توګه کاراخېستل کېږي او د معاملاتو پر مهال د دوه اړخيزه قناعت لامل ګرځي. دا چې په بارټر (جنس په جنس تبادله) سيسټم کې يوازي او يوازي د يوه ځانګړي جنس په وړاندي تبادله ترسره کېدای شوه، خو د پيسو له امله د بارټر سيسټم ناخوالې له منځه ولاړې او هر کس کولای شي د پيسو په مټ د خپلې خوښې وړ توليدات په هر ځای کې وپېري. د پيسو په وسيله موږ اقتصادي خپلواکي ترلاسه کړې او کولای شو د نړۍ په هر ګوټ کې پېراو پلور، پانګونه او په مستقيمه او غيرمستقيمه توګه تجارت وکړو.
1.1.2.     د ارزشي واحد په توګه: د پیسو دويمه دنده د ارزشي واحد په توګه کارکول دي. په بارټر سيسټم کې موږ اړ وو چې د يوه جنس د ارزښت د ټاکلو لپاره د هغه اوږدوالی، پلنوالی، وزن او نورې ځانګړتياوې په پام کې ونيسو خو د پيسو په وسیله يو داسي معياري واحد رامنځته شو چې د هر جنس لپاره يو ځانګړی ارزښت پرې ټاکل کېدای شي. د پيسو په وسيله موږ د مڼو بيه د پيسو په شکل سره ټاکلای شو، پداسي حال کې چې په بارټر سيسټم کې مو بايد د مڼو بيه د مالټو په شکل سره ښوولې وای. پيسې همداراز د حسابي واحد په توګه هم کارول کېږي. د يوې کټګورۍ اړوند ټوله دارايي، ټوله پانګه، ټول عوايد،  او ټول لګښتونه د پولي واحدونو په بڼه ښودلای شو. پيسې د حسابي واحد په توګه د اقتصادي ارزښتونو په حسابولو کې هم کارول کېږي. د بېلګې په ډول د قېمتونو، عوايدو، مصارفو، ګټې، زيان، ملي عوايدو، اقتصادي ودې او نورو برخو محاسبه هم په پولي ډول تر سره کېږي.
2.     فرعي دندې: پيسې درې فرعي دندې ترسره کوي؛ د بېلابېلو اداينو معيار، د ارزښت خونديتوب، او د ارزښت انتقال
2.1.  پېسې د بېلابېلو اداينو (تادياتو) د معيار په توګه: د پيسو درېيمه دنده دا ده چې د بېلابېلو ځنډول شويو تادياتو د معيار په توګه کارول کېږي. پيسې اوسنۍ (فعلي) ارزښت له راتلونکي ارزښتونو سره وصلوي. ټول پورونه دپيسو په شکل اخېستل کېږي او بايد بېرته په هماغه کچه پيسې تاديه کړل شي. په بارټر سيسټم کې د جنس په پور کې بېرته بل جنس ورکول کېده خو ستونزه دا وه چې د داسي جنس پيدا کول چې له پخواني جنس سره سل سلنه مشابهت ولري، ناممکن وو، ځکه نو د پور د اداينې پر وخت ستونزې رامنځته کېدې او پورورکوونکی له زيان سره مخ کېدی، خو د پيسو په رامنځته کېدو سره دا ستونزه حل شوه.
2.3.  د ارزښت  لېږد (انتقال): له يوه شخص څخه بل ته او له يوه ځای څخه بل ځای ته د ارزښت لېږدول د پيسو بله فرعي دنده ګڼل کېږي. پيسې برسېره پردې چې ټولو خلکو ته د منلو وړ او د ارزښت ساتونکې دي، د ارزښت د لېږد دنده هم ترسره کوي. يو شخص کولای شي چې خپل تجارتي اموال په يوه ښار کې و پلوري او د نورو د پېرلو لپاره پيسې بل ښار ته ولېږدوي.
3.     پېښکي (Incidental/Contingent) دندې:
3.4.  پيسې همداراز د تصميم نيولو او د پيسو د مارکېټ او سرمايې د مارکېټ ترمنځ د توازن ساتلو د وسيلې په توګه هم دنده ترسره کوي.
د پيسو ډولونه:
پيسې د ترکيبي موادو او وسايلو له رويه پر دوه ډوله وېشل شوې دي، فلزي او کاغذي پيسې.
1.     فلزي پيسې: هغه ډول پيسې دي چې له يوه ځانګړي فلز څخه جوړې شوې وي. لکه د طلا، نقرې او مسو سکې.
فلزي پيسې پر درې ډوله دي: معياري پيسې، ټوکن پيسې، او سبسايډري پيسې
1.1.1.     معياري پيسې: اصلي پيسو ته ويل کېږي او پر څلور ډوله دي:
·       د يوګونې فلزي پيسو سيسټم: هغه دي چې سکې له يوه فلز څخه جوړې شوې وي.
·       د دوه ګونو فلزي پيسو سيسټم: هغه سيسټم دی چې سکې يې له طلا څخه جوړې شوې وي.
·       د سپينوزرو يوګونی فلزي سيسټم: هغه دی چې سکې يې يوازي له سپينو زرو څخه جوړې شوې وي.
·       بای ميټاليزم Bi-Metalism : هغه سيسټم دی چې سکې يې له سپينو او سروزرو دواړو څخه جوړې شوې وي.
1.3.  سبسايډري پيسې: هغه ډول پيسې دي چې د کوچنيو تادياتو په موخه جوړې شوې او له ارزانه فلزاتو څخه جوړې شوې وي. د امريکا په متحده ايالاتو کې دا ډول سکې له يو ډول ځانګړو کاغذونو څخه جوړې شوې دي.
2.     کاغذي پيسې: هغه ډول پيسې دي چې له کاغذ څخه جوړې شوې وي او پر درې ډوله دي، استازولي کوونکې پيسې، د تبادلې وړ پيسې، او غيرقابل تبادله پيسې.
2.1.  استازولي کوونکې (استازې) پيسې: هغه ډول پيسې دي چې د حکومت له لوري يې د طلا او نقرې په بدل کې تضمين شوی وي. په لومړيو وختونو کې د قيمتي فلزاتو د ضايع کېدو او ورکېدو د مخنيوي په موخه کاغذي سکه رامنځته شوه چې وروسته بيا حکومتونو د کاغذي پيسو د چاپ لپاره طلا او نقره د تضمين په توګه اېښودلې.
2.2.  د تبادلې وړ پيسې: هغه ډول پيسې دي چې هر مهال په سکو او قيمتي فلزاتو د بدلېدلو وړ وي.
2.3.  غيرقابل تبادله پيسې: هغه ډول پيسې دي چې په سکو يا قيمتي فلزاتو د بدلېدو تضمين ونلري.
د پيسو عرضه، تقاضا او مارکېټ
د پيسو د تقاضا، عرضې اومارکېټ مطالعه له دې امله اړينه ده چې د تقاضا او عرضې زياتوالی او کموالی د قيمتونو، د سود کچې او عوايدو پر کچه باندي تاثير کوي.
کله چې خلک د کاروبار او ورځنيو چارو د سمبالولو لپاره شتمني (دارايي) ساتي او د اړتيا پر مهال ورڅخه کار اخلي. د بېلګې په ډول ځيني کسان او ادارې د طبيعي پېښو لپاره خوراکي او نور اړين توکي ساتي خو يو شمېر نور يوه ټاکلې اندازه پيسې ساتي او د اړتيا پر مهال ورڅخه کار اخلي. همداراز د ټولو ورځنيو عادي او تجارتي کارونو د ودې او د ستونزو د حل په موخه خلک پرېکړه کوي چې د شتمنۍ کوم ډول له ځان سره ولري، پيسې که توکي او وسايل.
همدا د شتمنۍ د ډول په اړه پرېکړه کول چې د شتمنۍ څومره برخه د پيسو په بڼه وساتو او څومره برخه د شتمنۍ د نورو ډولونو په بڼه وساتو، د پيسو تقاضا بلل کېږي.
د پيسو او بانکداري مضمون د پيسو د تقاضا تيوري په ژور او علمي ډول څېړي او ټول هغه عوامل چې پيسو ته د خلکو د اړتيا او لېوالتيا لامل ګرځي، تر بحث لاندي نيسي. د دې موضوع د لاروښانتيا په موخه لازمه ده چې د پيسو د تقاضا فکټورونو او لاملونه تشرېح کړو.
ولي خلک د پيسو تقاضا کوي؟ why people hold money
د پيسو د تقاضا عوامل په دوو ډولونو تشرېح شوي دي، کلاسيک تيوري او د کېنز تيوري.
1.    د پيسو د تقاضا کلاسيک تيوري:
د تقاضا کلاسيکه تيوري د پيسو په پخوانۍ مقداري (کمي) تيوري کې وړاندې شوې او دوې تګلارې لري، د فېشر نظريه او د کمبريج نظريه.
·       د فيشر نظريه: د فيشر په اند خلک پيسو ته د معاملاتو لپاره اړتيالري. کومې پيسې چې خلک له ځان سره ساتي، يوازي ددې لپاره دي چې د تبادلې د وسيلې په توګه ورڅخه کارواخلي. ځکه نو د پیسو غوښتنه يوازي د معاملاتو لپاره وي او کچه يې د ټولو هغو معاملاتو له جملې څخه ټاکل کېږې، چې په يوه ټاکلې دوره کې ترسره شوې وي. د نوموړي په اند د پيسو د تقاضا کچه د پيسو د چلند په چټکتيا پوري هم اړه لري. يعني کله چې د پيسو د چلند کچه او چټکتيا زياته وي، ډېر معاملات صورت نيسي او د پيسو د تقاضا کچه هم ورسره زياتېږي يعني PT=MV. د فيشر په نظريه کې د پيسو د تقاضا ميخانيکي اړخ تعريف شوی دی او نور هغه عوامل چې د پيسو پرتقاضا اغېز لري، په پام کې نه دي نيول شوي. Md= PT
Md: د پيسو تقاضا، T: د يوې ټاکلې مودې په ترڅ کې د ترسره شويومعاملاتو مجموعه
P: د بيو (قېمتونو) کچه.
·       د کېمبريج نظريه: د کيمبريج اقتصاد پوهانو د فيشر د نظريې پر خلاف د نغدو پيسو د توازن اړخ ته نظر کړی او ويلي يې دي چې خلک پيسې يوازي ددي لپاره نه ساتي چې په نورو اجناسو يې تبديل کړي، بلکه بېلابېل فکټورونه (هڅوونکي) خلک د پیسو ساتلو ته هڅوي.
د دوی په اند د پيسو غوښتنه هغه څوک کوي چې اړتيا ورته لري، د بېلګې په توګه هغه څوک د کور تقاضا کوي چې کور نه لري او غواړي پکښې و اوسېږي، او هغه څوک چې د تجارتي موخو لپاره يې تقاضا کوي، اصلا تقاضا نه ګڼل کېږي. ځکه نو د دوی په اند د پيسو تقاضا په اصل کې د نغدو پيسو تقاضا ته ويل کېږي او لاندي عوامل د پيسو پر تقاضا تاثيراچوي:
I.           معاملات: خلک د تجارتي معاملاتو لپاره نغدې پيسې ساتي چې د اړتيا پر مهال يې په اجناسو او خدماتو تبديل کړي.
II. احتياط: خلک پيسې په احتياطي ډول د ناوړه او غيرمترقبه پېښولپاره ساتي.
III. د معاملاتو او احتياطي ډول د پيسو ساتلو په نظر کې نيولو سره، د نغدو پيسو ساتل د خلکو په عايد او شتمني پوري اړه لري. شتمن خلک ډېر معاملات ترسره کوي،او ډېرې نغدې پيسې په احتیاطي ډول ساتي.
IV. پرعوايدو او شتمنۍ برسېره، د پيسو تقاضا له (Oppurtunity Cost) سره هم تړاو لري. د سود نرخ، د حقيقي سرمايې Yield او انفلاسيون هغه عوامل دي چې د شتمنۍ د نورو ډولونو په پر تله د پيسو د غوره کولو په صورت کې د اپورچونيټي کاسټ په توګه رامنځته کېږي.
د پورتنيو عواملو او فکټورونو له تشخيص وروسته، د کمبريج نظريې پوهانو د پيسو د تقاضا تابع په لاندي ډول وړاندې کړه Md=KPY چې Md د پيسو تقاضا، K يوConstraint  نسبت (Proportion)، او PY د پيسو عوايد (Money Income) په نښه کوي. او يا Md=f(y)
د K  قېمت ثابت دی ځکه Determinants يې په اوږدمهال کې تغیر کوي. که ياده تابع د ساده والي په موخه د فېشر د تابع PT=MV په بڼه وليکو، نو يوازي K  ته د V معکوس قېمت ورکوو ترڅو تابع لاندي شکل ونيسي: PT=M/V
کېنز په خپل مشهور کتاب (کار، سود او پيسې ۱۹۳۶) کې د پيسو د تقاضا تيوري وړاندې کړه. د نوموړي په اند د پيسو تقاضا د پيسو د سياليت له امله رامنځته کېږي. په پيسو باندي د يوه جنس يا توکي د بدلېدو وړتیا ته سياليت وايي. کېنز په دې باور وو چې هرهغه جنس يا وسيله چې ډېر سيال وي، تقاضا يې هم زياته وي او دا چې پيسې د شتمنۍ د نورو ډولونو په پرتله ډېر سياليت لري، ځکه يې تقاضا هم زیاته ده. له همدې امله د کينز د پيسو د تقاضا تيوري د سياليت خوښونې د تيوري په نوم نومول شوې ده. کېنز د پيسو د تقاضا يا د سياليت خوښونې لپاره دې عمده لاملونه يا هڅوونکي (Motives) په نښه کړل، لومړی د ورځنيو اړتياوو او معاملاتو ترسره کول، دویم د پېښو په وړاندي احتياطي تدبيرنيونه، او درېيم د Speculative motive.
I.           د ورځنيومعاملاتو د ترسره کولو فکټور: دا چې پيسې د تبادلې وسيله ده، ځکه نو لومړنۍ اړتيا ور ته د ورځنيو تجارتي معاملو په برخه کې رامنځته کېږي. د هر شخص يا کاروبار عوايد په مقطعي او مصارف په دومدار شکل رامنځته کېږي. د ورځنيوستونزو د حل او د توليد ددوام په موخه اشخاص او توليدوونکي اړ دي چې هره ورځ پيسې مصرف کړي خو عوايد عموما په نامعلومو نېټو کې لاس ته راځي، لکه په اونۍ کې يو ځل، په دوو اونيو کې يوځل او يا هم په مياشت کې يو ځل. ځکه نو مصارف د عوايدو په پرتله زيات او دوامدار وي او اشخاص او شرکتونه د معاملاتو د تداوم په موخه هر وخت نغدو پيسو ته اړتيا لري. کېنز د معاملاتي فکټور په بحث کې دوه نور فرعي فکټورونه هم څېړلي چې له ترکيب څخه يې معاملاتي فکټور رامنځته کېږي. دا فکټورونه له (د عوايدو فکټور) او (د کاروبار فکټور) څخه عبارت دي.
1.1.1.     د عوايدو فکټور: دا فکټور په کورنيو پوري تړاو لري. کورنۍ اړې دي چې د خپلو عوايدو د ترلاسه کولو تر وخته پوري د ورځنيو اړتياوو د رفع کولو په موخه يوه اندازه پيسې وساتي.
پورتنيو توضېحاتو ته په کتو سره ويلای شو چې د اشخاصو او ټولنې  د عوايدو راغونډول او د مصارفو تادیات د ټولنې د اساسي اداري قوانينو او رواجونو تر مستقيم تاثیر لاندي دي، ځکه نو معاملاتي فکټور د شخصي عايد او تجارتي ګټې تابع دی، او د سود بيه په دې تابع کې هيڅ رول نلري. Lt=Kt(Y)  او يا Md=f(y)
Lt د پيسو تقاضا د معاملاتو لپاره، Kt د پيسو هغه ثابته اندازه چې د عوايدو او مصارفو تر منځ د لېرې والي له امله يې ټولنه د پيسو په بڼه ساتل غواړي. او Y د پيسو له عوايدوڅخه عبارت دی. دا چې د عوايدو په راټولولو کې عموما د اداري طی مراحل کولو، ټکنالوژيکي وسايلو اونورو عواملو له امله ځنډ رامنځته کېږي او دا عوامل په لنډ مهال کې له منځه نشي وړل کېدلای، ځکه نو د K  قېمت ثابت دی.
ساردینیا
ساردینیا ټاپو (سردینیا) په ایټالوي Sardinia) د ایټالیا لویدیځ لورته د مدیترانې سمندر کې پروت ټاپو دی.
پيسې
د پيسو عرضه، تقاضا او مارکېټ
2.     د احتياطي تدابيرو د نيولو لپاره د پيسو تقاضا: له تجارتي معاملو پرته هم خلک د غيرمترقبه، طبيعي او تخنيکي پېښو او ستونزو درامنځته کېدو لپاره يوه اندازه پيسې ساتي. د اشخاصو لپاره ناروغي، ترافيکي پېښې، بېکاري او داسي نور عوامل د پيسو د تقاضا لامل ګرځي. د پيسو د تقاضا دا فکټور د آينده (مستقبل) د نا باوري توب له پر اساس رامنځته کېږي. LP=KP(Y)
LP: احتياطي تدابيرو فکټور، Kp (ثابت)، او Y  له عايد څخه عبارت دی. بايد يادونه وشي چې دا فکټور هم د سود له بيې سره هيڅ تړاونلري. او يا په لنډه توګه Md= f(y)
کېنز هغو پيسو ته چې د معاملاتي او احتياطي فکټورونو په اساس ساتل کېږي، اکټيف بېلانس (Active Balance) وبلل. ځکه نو د اکټيف بېلانس تقاضا د عوايدو ثابته تابع ګڼل کېږي او په لاندي ډول ليکل کېږي: Li=Lt+Lp= Kt(y)+Kp(y)
3.    د خيالي/آينده عوايدو فکټور (Speculative Motive):
کېنز د لومړي ځل لپاره د پيسو د تقاضا په فکټورونو کې يو بل فکټور هم ور زيات کړ چې همدا د خيالي/آينده عوايدو لپاره د پيسو د تقاضا فکټور بلل کېږي.
Md= f(i) Interest rate….
کلاسيک اقتصاد پوهان په دې اند وو چې خلک يوازي د معاملاتي او احتياطي فکټورونو له امله پيسې ساتي، خو کېنز د دوی له نظريې څخه نور هم وړاندې ولاړ او د خيالي پيسو يا خيالي فکټور په ور زياتولو سره يې هغه پيسې چې خلک يې پر پورتنيو دوو فکټورونو برسېره د احتمالي ګټې په موخه له ځان سره ساتي.
د پيسو د تقاضا هغه فکټور چې خلک دآينده وخت لپاره د اسهامو او سيکيوريټي له پېر اوپلور څخه د ګټې اخېستنې په منظور د پيسو ساتلو ته هڅوي، خيالي فکټور ګڼل کېږي. دا فکټورد اسهامو او سود له بيو سره مستقيم تړاو لري. کله چې خلک د راتلونکي لپاره پيسې ساتي، دوی پرېکړه کوي چې خپله شتمني د پيسو او که د اسهامو په بڼه وساتي، دوی د سود اوسنۍ بيه له راتلونکې احتمالي بيې سره مقايسه کوي او دهغې پر اساس پرېکړه کوي. کله چې د سود بيه ټيټه وي (د اسهامو بيې لوړې وي) او تمه کېږي چې په راتلونکې کې دسود بيه لوړېږي (د اسهامو بيې ټيټيږي)، د خيالي/آينده فکټور پر اساس د پیسو تقاضا زياتېږي او خلک هڅه کوي چې نغدې پيسې وساتي او په راتلونکې کې کله چې د ونډو بيې ټيټېږي او د سود بيه لوړېږي، دوی خپلې پيسې په سود ورکوي.
هر هغه شی چې خلک يې د تادياتو لپاره کاروي او د پيسو په توګه يې مني، پيسې بلل کېږي. د پېړيو په اوږدو کې له سروزرو نېولې تر کاغذي بانکنوټونو او بانکي چيکونو پوري بېلابېلو توکو د پیسودنده ترسره کړې ده. له دې امله د پیسو هيڅ يو تعريف په دقيق ډول نشي ويلای چې کوم شيان (توکي) پيسې بلل کېږي او کوم شيان نه بلل کېږي. ځکه نو لازمه ده چې د پيسو د تعينولو او اندازه کولو لپاره ځانګړی تعريف ولرو. په همدې اساس د افغانستان بانک په دې اړه بېلابېلې څېړنې کړې او د پيسو د پېژندلو او اندازه کولو لپاره يې دوه تعريفونه رامنځته کړي دي. دا چې د بېلابېلو مالي او پولي توکو منځته راتګ دا چاره ډېره سخته کړېده، او له بل لوري په افغانستان کې لا تر اوسه ياد نوښتونه ندي پلي شوي، ځکه نو د نړۍ د نورو هېوادونو په خلاف، د افغانستان مرکزي بانک د پيسو لپاره يوازي دوه تعريفه کړي دي.
لومړی:
(M1 يا د افغانستان بانک د پيسو لومړی تعريف):
د پیسو دا تعريف درې برخې په بر کې نيسي چې په مټ يې د افغانستان بانک د ټولو موجودو پيسو مجموعه (عرضه) اټکل کېږي.
1.      ټولې غير بانکي پيسې (بانکنوټونه او فلزي سکې)، دا هغه پيسې دي چې له بانکونو څخه بهر د تجارتي او شخصي کارونو لپاره کارول کېږي او له خلکو او سازمانونو/شرکتونو سره نغدې پرتې وي يا هره ورځ تبادله کېږي. د بېلګې په ډول هغه پیسې چې خلک يې د ورځنيو اړتياوو لپاره په جېبونو يا د دوکانونو په دخلونو کې لري.
د دې پيسو د اندازه کولو لپاره مرکزي بانک په لاندي ډول محاسبه کوي:
ټولې موجودې پیسې + نوې چاپ شوې پيسې ـ فرسايش شوې پيسې – هغه پیسې چې د بانکونو په الماريو او ګدامو کې د ذخيرې په ډول ساتل شوې دي او د تجارتي فعاليتونو لپاره نه کارول کېږي.
2.      ټولې هغه بانکي پيسې چې په بانکونو (تجارتي بانکونو) کې دي او د چيک په وسيله د انتقال وړ وي. C/A, S/A, F/A
ټولې هغه بانکي پيسې چې سمدلاسه په بانکنوټونو بدلېدلای شي او له بانکي حسابونو څخه را اېستل کېدای شي لکه جاري حسابونه، د سپماحسابونه، دايمي حسابونه، توزېع کړل شوي چيکونه، د ATM پيسې، ....
3.      ټول هغه بانکي حسابونه چې د غوښتنې پر مهال سمدلاسه په نغدو پيسو بدلېدلای شي (Demand Deposits) او مخکې له مخکې خبرتيا ته اړتيا ونلري. Current Accounts
هغه بانکي حسابونه چې د قرارداد پر اساس بايد د اوږدې مودې لپاره پیسې پکښې پرتې وي او د را ايستلو لپاره يې بايد مخکې له مخکې (مثلا درې مياشتې مخکې) خبرتيا اړينه وي، په Demand Deposits کې نه راځي ځکه د اړتيا پرمهال په لنډه موده کې په نغدو پیسو نشي بدلېدلای.
په لنډه توګه د پيسو لومړنی تعريف چې M1 ورته ويل کېږي، په لاندې ډول ليکلای شو:
M1 = Currency in circulation + Demand Deposits + Checkable Deposits
د پیسو دوهم تعريف (M2):
د پيسو دا تعريف د لومړني تعريف په پرتله پراخ مفهوم لري او پر پورتنيو پيسو برسېره يو شمېر هغه توکي او حسابونه چې پيسې ندي خو د پيسو په څېر دنده ترسره کولای شي او د اړتیا پر مهال ژر په پيسو بدلېدلای شي، هم په بر کې نيسي. دا تعريف  له دوو برخو جوړ دی:
1.      M1 چې پورته تشرېح شو.
2.      Other Deposits / نور پولي حسابونه چېtime deposits  او saving deposits په بر کې نيسي.
Saving Deposits: د سپما هغه حسابونه دي چې په پیسو د بدلولو لپاره يې مخکې له مخکې خبرتيا ته اړتيا نه لري.
يادونه
په ګڼ شمېر هېوادونو کې د پیسو تعريف تر دې هم پراخ شوی او د هماغه هېوادونو د مالي او پولي توکو د شتون او کارونې مطابق m3 او حتی M4 هم رامنځته شوي دي، خو دا چې په افغانستان کې پيسو ته ورته مالي او پولي توکي تر اوسه کم دي او ډېر نه کارول کېږي، ځکه نو يوازي په همدې دوو تعريفونو بسنه شوې ده.
په مجموع کې د افغانستان مرکزي بانک د پیسو د مقدار ټاکلو لپاره له M1  او M2 څخه کار اخلي.
وېشنيزه:وټه
بستان‌آباد ولسوالي
بستان‌آباد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بستان‌آباد)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د بستان‌آباد ښار دی. دا ولسوالي ۹۴٬۷۶۹ تنه نفوس لري. د بستان‌آباد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۹ کېښودل شو.
څلوريځ
څلوريځ يا مربع يو داسې شعر دى چې د وزن او آهنگ له مخې د غزل يا د رباعي په رنگ دى، خو توپير يې د قافيې او د يو ځانگړي اسلوب په مرسته سره کېداى شي، هغه دا دى چې څلوريځ د پيل څخه تر پايه پورې څلور څلور مصرعې، يعنې دوه دوه بيته وييل کېږي او لومړنۍ څلور واړه مصرعې يې په يوې قافيې بناء کېږي، او وروسته به بيا درې مصرعې متحده القافيه او څلورمه به يې د لومړي بند په قافيې سره وييل کېږي، دا لړۍ به په دې ډول تر پايه پورې روانه وي، خو د څلوريځ د وييلو طريقه په دې ډول ده:
کوم وخت چې څلورمې مسرۍ ته را ورسېږي نو هغه اول بيت هم ورسره تکرار شي. خوشحال خان خټک وايي :
وېشنيزه:د شعر ډولونه
حاجي محمد څمکنی
‏حاجي محمد څمکنی (۱۹۴۷–۲۰۱۲ ) یو افغان سیاستوال و چې د شوروي تر ملاتړ لاندې د افغانستان د دموکراتیک جمهوریت په دوره کې یې د افغانستان د موقت ولسمشر په توګه دنده ترسره کوله. نوموړي تر دې وړاندې د دولت د مرستيال او د ببرک کارمل په مشرۍ د انقلابي شورا د مرستيال په توګه دنده ترسره کړې ده.
آل ریزیتاس
ال ریزیتاس په اسپانوي El Risitas) اصلي نوم: (Juan Joya Borja) زوکړه ۵ افریل ۱۹۵۶ مړینه ۲۸ افریل ۲۰۲۱م کال) نوموړی یو اسپانوی کمیډین او لوبغاړی وو چې د ال ریسیتاس شو لخوا پیژندل شوی و. هغه په ​​۲۰۱۵م کال کې د خپلې جالبې خندا او څیرې له امله مشهور شو. نوموی د کاري ژوند په لومړیو کې د ژوالی په توګه کار کوه لغې وروسته نوموړی په رستورانت او يه وروستیو کلنو کې په یو شمیر تلویزیوني طنزیه خپرونو کې کار پیل کړی وو.
ژوند
ریزیتاس چې د خپل ژوند په بیلابیلو برخو کې ساده کاریګرې په رستورانت کې کار او همدارنګه طنزي ټوکی کولې. نوموړی د ژوند پدې وروستیو کلونو کې د ناروغې له امله یوه پښه هم قطعه کړې وه.
شهرت
د ال ریزیتاس ترټولو پیژندل شوې ټوکه د هغه د رستورانت په وخت د کار کیسه ده، د نوموړی په وینا چې یوه ورځ د رستوران مسول ورنه د قابونو وینزلو غوښتنه کړی وه، ال ریزیتاس قابونه په اوبو کې ګدي او له ډیر ځنډ وروسته چې ورشي ټول قابونه ترې اوبو وړي وي یواځې یو په تیږو کې بند پاتې وي، کله چې د رستورانت مسول د قابونو غوښتنه وکړی نو ریزیتاس ورنه خپله کیسه وکړي، همدا وي چې د رستورانت مسول د پیسو په ورکولو سره ترې د نورو قابونو د پیرلو غوښتنه کوي آما ریزیتاس د پیشو د وړلو سره نور هیڅکله نه راستنېوي.
پییر کیوري
پییر کیوري Pierre Curie د مې مېاشتې په په ۱۵ نېټه په ۱۸۵۹ کال کې د فرانسې په پاریس ښار کې زېږېدلی دی او د اپرېل په ۱۹ په ۱۹۰۶ کال د پاریس ښار کې مړ شوی. پییر او د پییر ښځې ماري کیوري دوړو رادیم او لونېم کشف کړ. او د ژوند تر اخر پورې ېې د خپلې کورودانې سره یوځای پر کیمیا او فزیک باندې کار وکړ.
عقید ابراهیم
عقید ابراهیم زوکړه ۱۹۵۹ د افریقایي هیواد سوډان پخوانی د دفاع وزیر وو. نوموړی په ۱۹۹۵م کال کې د هغه وخت د سوډان دکتاتور عمر البشیر سره د مخالفت په خاطر د نوموړی لخوا بندی شو، په ۱۹۹۸م کال کې د ابراهیم کورنۍ ته د هغه د مړینې راپور ورکول شو،آما ویل کیږي د ۲۵ کاله بند تیرولو او په ۲۰۲۰م کال د سوډان هیواد د پوځ لخوا د عمر البشیر د حکومت د ړنګیدلو وروسته معلومه شوه چې نوموړی ژوندی دی. عقید ابراهیم په ۲۵ کاله بند کې د هځمکې لاندی پوړ په یوه نامعلوم ځای کې ساتل کیده. ابراهیم په بند کې د یوې سترګې د لاسه ورکولو ترڅک سخت ناوړه حالات درلود. د یوشمیر سرچینو لخوا د نوموړی مړینه ۴ د افریل ۲۰۰۱م کال ښودل شوی.
جیمز ماریون سیمز
جیمز ماریون سیمز (زوکړه: د ۱۸۱۳ زکال د جنوري ۲۵مه – مړینه: د ۱۸۸۳ زکال د نومبر ۱۳مه) امریکايي ډاکټر او جراح و. د هغه تر ټولو پام وړ مشهوره چاره د ویسکوواژینال فیستولا (vesicovaginal fistula) د درملنې په موخه چې په زیږون کې د انسداد جدي ستونزه ده، د جراحۍ د تخنیک رامنځته کول و. نوموړی همدارنګه د سیمز سپکولوم (Sims speculum)، سیمز سیګموئید کتیتر (Sims sigmoid catheter) او د سیمز پوزیشن (Sims position) د اختراع له امله پېژندل کېږي. نوموړی د سرطان د ناروغانو پر درملنې باندې د ټینګار له امله له هغه روغتون څخه وویستل شو چې ده خپله تاسیس کړی و؛ هغه په هېواد کې د سرطان ناروغۍ د درملنې د لومړني روغتون په تاسیس کې چې د ده له مړینې وروسته پرانیستل شو، ډېره لږ ونډه لرله.
سیمز په امریکا کې درناوي وړ مشهور ډاکټر و. نوموړی په ۱۸۷۶ زکال کې د امریکا د طبي ټولنې مشر وټاکل شو. هغه یو له هغو لومړنیو ډاکټرانو څخه و چې په اروپا کې یې شهرت وموند. ده په ښکاره ډول په ځان باندې له دې امله ویاړ کاوه چې په ټول هېواد کې دویم بډایه ډاکټر و.
ورته مهال، هماغه ډول چې د طبي اخلاقو متخصص بارون اچ. لرنر څرګندوي، «په سختۍ سره کېدای شي د طبابت په تاریخ کې د ده په څېر بل بحث پارونکی شخصیت وموندل شي». د ده په ویاړ مجسمه په متحده ایالاتو کې د یو ډاکټر په ویاړ لومړنۍ مجسمه وه چې په ۱۸۹۴ زکال کې د نیویارک ښار په برایانټ پارک کې جوړه شوه، خو دغه مجسمه په ۲۰۱۸ زکال کې له دغه پارک څخه لرې کړای شوه.
سیمز فعاله لیکوال و چې د طبي ازموینو اړوند یې خپاره شوي راپورنه د هغه له خپل ۴۷۱ پاڼیز ژوند لیک سره یوځای (چې د هغه له مړینې وروسته په سمه توګه را ټول شوی) د هغه د پوهې او مسلک اړوند اصلي منبع جوړوي. په مثبته توګه د هغه ځان ښوونه د شلمې پېړۍ په وروستیو او د ۲۱مې پېړۍ په لومړیو کې بیرته و ارزول شوه.
د سرطان د درملنې لومړنی روغتون
په ۱۸۷۱ زکال کې سیمز نیویارک ته راغی او په وومنز روغتون (Woman's Hospital) کې یې بیاځلي کار پیل کړ، چېرې چې هغه د سرطان په ناروغۍ د اخته مېرمنو په درملنه لاس پورې کړ. دغه مهال د سرطان ناروغي له اقتصادي پلوه د بېوزله ټولنیزو طبقاتو لپاره ځانګړې ناروغي ګڼل کېده او آن یو شمېر کسان تر دې کچې ترې وېریدل چې دغه ناروغي یې ساري بلله او باوري و چې له جنسي لارې لېږدی. د سیمز د هڅو په غبرګون کې د دغه روغتون د اغېزمنو مېرمنو پلاوي د سرطاني ناروغانو له درملنې سره شدید مخالفت وښود او د سرطاني ناروغانو منل یې منع کړل. په ۱۸۷۴ زکال کې د روغتون د پلاوي په ناسته کې سیمز وینا وکړه او آن د سرطان په لومړنیو پړاوونو کې یې د ناروغانو له منلو څخه د ډډې کولو له امله پر هغو نیوکې وکړې. نوموړي همدارنګه د جراحي د عملیاتو د ترسره کولو پر مهال د دغه پلاوي له خوا پنځلسو تنو ته د عملیاتو د لیدونکو د شمېر په راکمولو نیوکه وکړه. له دې وړاندې ۶۰ تنو کولای شول د جراحۍ له هر عملیات څخه لیدنه وکړي، خو د ښځو پلاوي دغه شمېر له دې امله را کم کړی و چې د دومره زیاتو کسانو پر وړاندې د درملنې لاندې یوې ښځینه ناروغې د جنسي اندامونو لوڅوالی یې  د ښځو کرامت ته سپکاوی باله. سیمز استدلال کاوه چې دغه محدودیت د هغو جراحانو د پوهې د زیاتوالي په برخه کې خنډونه رامنځته کوي چې نیویارک ته د ښځینه ناروغیو په برخه کې د زده کړو په موخه راغلي دي.
د سیمز د دغې انتقادي وینا بحث پارونکی ماهیت لامل وګرځېد چې د دغه روغتون مدیره پلاوی یوه میاشت وروسته په خپله غونډه کې د هغه د استعفا منلو رایه ورکړي. نوموړی د روغتون د مشرتابه پلاوي د یوه غړي له خوا په «بې احتیاطۍ» او «وژونکو اقداماتو» تورن شو؛ هغه باوري و چې باید هغه د خپلو نافرمانیو له امله منفک شي. دغې وړاندوینې نوموړی د وومنز روغتون له یو شمېر هغو ډاکټرانو سره مخالفت ته وهڅاوه چې سیمز د خپرېدونکو رسالو څخه په کار اخیستنې د هغو پر وړاندې بحثونه کول.
د وومنز روغتون له مدیره پلاوي سره د سرطاني ناروغانو پر سر له جنجال وروسته سیمز په امریکا کې د سرطاني ناروغیو د لومړني انستیتیوت یا د نیویارک د سرطاني ناروغیو د روغتون په تاسیس کې مهم رول درلود.
سیمز په وومنز روغتون کې د ترسره کړو درملنو په بدل کې د رایو په اکثریت د امریکا د طبي ټولنې مشر وټاکل شو، هغه څوکۍ چې له ۱۸۷۶ زکال څخه یې تر ۱۸۷۷ زکال پورې مسئولیت ور تر غاړې و.
رومانتیکه ملت پالنه یا رومانتیک نشنلېزم
رومانتیکه ملت پالنه (همدارنګه ملي رومانتېزم، ارګانیک ملت پالنه یا هویتي ملت پالنه) د ملت پالنې هغه ډول دی چې دولت خپل سیاسي مشروعیت د یوې ارګانیکې پایلې په توګه د هغو کسانو له یوموټي توب ترلاسه کوي چې پر هغو حکومت کوي. په دغه چاره کې د یو ملت د ژبې، نژاد، قومیت، کلتور، مذهب او رواج فکتورونه شاملېږي چې په خپله ابتدایي معنی کې د هغو کسانو په معنی دی چې په هماغه کلتور کې زېږېدلي. دغه اصطلاح کېدای شي قومي ملت پالنې یا مدني ملت پالنې ته وکارول شي. رومانتیک نشنلېزم/ملت پالنه د سلسلوي یا د سترواکیو د برترۍ پر وړاندې رامنځته شو، چې له پورته څخه یې کښته خوا ته د دولت مشروعیت ټاکه؛ له یو پاچا یا بل ځواک څخه یې سرچینه اخیسته او د هغوی شتون یې توجیه کاوه.
له تاریخي پلوه په اروپا کې د رومانتیکې ملت پالنې لپاره وده کوونکی کال ۱۸۴۸ زکال و، هغه مهال چې په ټوله دغه لویه وچه کې یوه انقلابي څپه خپره شوه. په بېلابېلو برخو (لکه ایټالیا) کې ګڼ شمېر ملت پاله انقلابونه وپاشل شول او یو شمېر څو ملیتي دولتونه (لکه د اتریش سترواکي) ونړېدل. په داسې حال کې چې په پیل کې انقلابونه د ارتجاعي قدرتونو واک ته ورغلل او پخوانی نظم په چټکۍ سره بېرته رامنځته شو خو ګڼ شمېر نورو انقلابونو د اروپا په ډېری برخو کې د آزاد توب پر لور لومړي ګامونه اوچت کړل او د اروپا په ډېرو برخو کې یې د معاصرو دولتونو بنسټ کېښود.
لنډه تاریخچه
د روسو (۱۷۱۲ – ۱۷۷۸ زکال) او جوهان ګوتفرید ون هردر (۱۷۴۴ – ۱۸۰۳ زکال) نظریاتو په اروپا کې لومړني رومانتیک نشنلېزم ته الهام وروبخښه. هردر استدلال کاوه چې ملتونه د جنیټیک پر ځای د اوبو او هوا، جفرافیا «خو تر هغو ځانګړی د ژبو، تمایلاتو او شخصیتونو» محصول دی.
د ۱۸ مې پېړۍ په لومړیو کې د خپل پیل راهیسې رومانتیک نشنلېزم په تاریخي قومي کلتور تکیه لري چې له رومانتیک آرمانونو سره مطابقت لري؛ فولکلور د رومانتیک ملت پاله مفهوم په توګه وده وکړه. ګریم وروڼو د هردر له لیکنو څخه په الهام اخیستو د داستانونو ایډیال ټولګه راغونډه کړه او هغې ته یې د اصلي جرمني عنوان وټاکه.
رومانتیک نشنلېزم د هګل (۱۷۷۰ – ۱۸۳۱ زکال) په فلسفه کې یوه کلیدي څانګه رامنځته کړه چې استدلال یې کاوه چې د «دوران ارواه» یا zeitgeist په ځانګړي مهال کې په ځانګړو کسانو کې شتون لري. هغه مهال چې د وګړو دغه ډله د تاریخ فعال ټاکونکي شول یوازې له دې امله و چې د هغوی فرهنګي او سیاسي پیر را رسېدلی و. په پروتستانتي اصلاحاتو کې د جرمنيانو د ونډې له امله هګل (لوتري و) استدلال وکړ چې د هغه په تاریخي مهال کې zeitgeist یا د دوران ارواه په جرمني ژب ویونکو کې د ننه شوې.
په قاره یي اروپا کې رومانتیکانو په پیل کې د فرانسې انقلاب منلی و، خو وروسته یې ځانونه د ناپلئون د فراملي سترواکۍ د سیسټم اړوند انقلاب ضد مبارزه کې ولیدل. د خودمختارۍ او ملي پوهې هغه احساس چې انقلابي ځواکونو ته یې وړتیا وربخښله اشرافي رژیمونو ته په جګړه کې ماتې ورکړي د فرانسې د سترواکۍ (۱۸۰۴ – ۱۸۱۴ زکال) پر وړاندې د مقاومت د راغونډېدو په نقطه واوښت. په پروس کې د نورو په خوا کې د کانت شاګرد ګوتلیب فیشته (۱۷۶۲-۱۸۱۴ زکال) د ناپلئون سره د مبارزې د بنسټ په توګه د معنوي تجدید د پراختیا استدلال وړاندې کړ. په جرمني کې د Volkstum یا « folkhood» کلمه د فرانسې د برترۍ غوښتنې پر وړاندې د مقاومت د برخې په توګه ابداع شوه.
ملت پالنه او انقلاب
په بالکان کې رومانتیک نظریات له کلاسیک یونان سره د اړیکو لرلو له امله چې فیلهلنېزم (یونان دوستۍ) ته الهام بخښونکي و، د یونان د خپلواکۍ جګړه (۱۸۲۱- ۱۸۳۰ زکال) یې القا کړه، چې په کې رومانتیک شاعر لورډ بایرون د شدیدې تبې له امله ومړ. د ویلیام ټیل روسیني اوپرا چې له مرکزي ملي اسطورو څخه په ګټنې یې سویس یو موټی کاوه د رومانتیک اوپرا پیلامه څرګندوي؛ همدارنګه په بروکسل کې د بهرني ظلم د مخینې (Auber's La Muette de Portici) پر وړاندې له رومانتیکې اوپرا وروسته پاڅون (د ۱۸۳۰ زکال اګست میاشت) په ۱۸۳۰ – ۱۸۳۱ زکال پورې د بلجیم انقلاب ته لار برابره کړه چې د رومانتیک نشنلېزم په موډل کې لومړنی بریالی پاڅون و. د ورډي اوپرا کورس (نغمه غږونکي) ډله هغه تر ظلم لاندې وګړي و چې د ایټالیا دوه نسله وطن پرستانو په ځانګړې توګه «Va pensiero» (نابوکو، ۱۸۴۲ زکال) ته یې الهام ورکړ. د اقتصادي او سیاسي قدرتونو په خوا کې د رومانتیک نشنلېزم تر اغېز لاندې جرمني او ایټالیا دواړو سیاسي اتحاد او هغو خوځښتونو ته لاسرسی وموند چې د قومي ډلو پر بنسټ یې ورته ملتونه رامنځته کول. په بالکان کې (د بېلګې په توګه کارینتیان ټول پوښتنې ته مراجعه وکړۍ، ۱۹۲۰ زکال) د بالتیک سمندرګي او د مرکزي اروپا په داخلي برخو کې د هغو ګلونه نوي وغوړېدل چېرې چې په پایله کې هابسبورګان د رومانتیک نشنلېزم څپې ته تسلیم شول. په ناروې کې رومانتېزم نه یوازې په ادبیاتو بلکې ملي سبک ته یې د مخکې تلونکي حرکت په معمارۍ او اخلاقو کې هم تجسم وموند. له دې وړاندې د رومانتیکې ملت پلنې پیاوړو عناصرو په شمالي امریکا کې د روڼ آندۍ د عقل پالنې په فصاحت او بلاغت (بدیع په علم)، له لویې بریتانیا څخه د امریکا مستعمراتو د خپلواکۍ په اعلامیه او همدارنګه په ۱۷۸۷ زکال کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون د مسودې په لیکلو کې او له دې سربېره د پاڅونو په څپه کې چې په ۱۸۱۰ زکال کې د ارجنټاین د مۍ میاشتې له انقلاب وروسته یې د هسپانیې ټولو امریکايي مستعمراتو ته لار ومونده د نوي سیمه ئیز هویت څخه د الهام اخیستونکو پاڅونونو په فصاحت او بلاغت کې شتون درلود.
په ۱۹ مه پېړۍ کې محافظه کاري او انقلاب
د ناپلیون په سقوط سره د فرانسې د لومړنۍ سترواکۍ له پاشل کېدو وروسته د اتریشي اشرافي کلمنس فون مترنیخ په مشرۍ محافظه کارو عناصرو په اروپا کنټرول ترلاسه کړ؛ چې له امله یې د ۱۹ مې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې د اروپا پر قاره یي سیاست باندې د لویو قدرتونو ترمنځ د واک د توازن ارمانونه حاکم شول. د ویانا له کانګرس او په هغو پسې د اروپا د کنسرت سیسټم وروسته څو لویو سترواکیو د اروپا پر سیاستونو کنټرول ترلاسه کړ. په دغو سترواکیو کې روسي سترواکي، بېرته رغول شوې د فرانسي پاچاهي، د پروسيا تر ولکې لاندې د جرمني کنفدریشن، د اتریش سترواکي او عثماني امپراتوري شاملېدل.
محافظه کارو ځواکونو تر هغه مهاله په اروپا واک درلود کله چې د ۱۸۴۸ زکال انقلابونو ټولې اروپا ته لار ومونده او پخوانی نظام یې له ګواښ سره مخ کړ. د مختلفو کلتوري ډلو په خوا کې ګڼ شمېر خوځښتونه رامنځته شول چې د ملي هویت حس ته یې په پراختیا ورکولو پیل وکړ. په داسې حال کې چې په پیل کې ټول دغه انقلابونه له ماتې سره مخ شول او ارتجاعي ځواکونو بیاځلي سیاسي کنټرول ترلاسه کړ خو دغو انقلابونو د څو ملیتي څو سترواکیو تر واک لاندې اروپا د کنسرت د پای خوا ته د دوامداره پرمختګ څرګندويي کوله چې په پایله کې په اروپا کې د ملي معاصر دولت د رامنځته کېدو لامل وګرځېدل؛ هغه بهیر چې په نیمه یا یوه پېړۍ کې نه بشپړېدونکی و. د مرکزي او ختیځې اروپا سیاسي وضعیت تر ډېره د دوو نړیوالو جګړو په واسطه رامنځته شو، خو په دغو دوو منطقو کې شته ملي هویتونو هغه مهال د شلمې پېړۍ په وروستۍ لسیزه کې معاصر ملي دولتونه رامنځته کړل کله چې شوروي اتحاد وپاشل شو او له امله یې د یوګوسلاویا او چکسلواکیا څو ملتي نوي دولتونه رامنځته شول.
اډوین سټانټون
اډوین مک مسټرز سټانټون (د ۱۸۱۴ کال د ډسمبر ۱۹ – د ۱۸۶۹ کال د ډسمبر ۲۴) یو امریکایی وکیل او سیاستوال ؤ چې د امریکا د کورنۍ جګړې په زیاته موده کې یې د لینکن په اداره کې د جګړې وزیر په توګه خدمت وکړ. د سټانټون مدیریت د شمال لویو نظامي سرچینو په تنظیم او د یووالي بریا ته رسولو کې یې مرسته وکړه. که څه هم د یووالي ګڼ شمېر جنرالانو ورباندې نیوکې وکړې، چې هغه یې ډېر محتاط او باریک بین ګڼه. همدارنګه د ابراهام لینکن د قاتل، جان ویلکس بوث لټون او تعقیب یې تنظیم کړ.
اصل او نسب
د امریکا د انقلاب څخه وړاندې، د سټانټون نیکونه، د سټانټون کورنۍ او میسي کورنۍ ، چې دواړې کویکر وې، د ماساچوسټ څخه یې شمالي کارولینا ته کډې وکړې. په ۱۷۷۴ کال کې، د سټانټون نیکه، بنیامین سټانټون، د ابیګیل میسي سره واده وکړ. بنیامین په ۱۸۰۰ کال کې مړ شو. په هغه کال کې ابیګیل د خپلې کورنۍ له ډېرو غړو سره شمال لوېدیځې خاورې ته لاړه. ډېر ژر اوهایو اتحادیه کې ومنل شوه او میسي ثابته کړه چې د نوي ایالت یوه له لومړنیو پراختیا کونکو څخه ده. هغې له حکومت څخه د اوهایو په مونټ پلیزنټ کې یوه ځمکه وپېره او هلته مېشته شوه. یو زوی یې، ډیویډ، په سټوبینویل کې طبیب شو او د ویرجینیایي بزګر لور، لوسي نارمن سره یې واده وکړ. د دوی واده د اوهایو د کویکر ټولنې له غصې سره مخ شو، ځکه چې لوسي میتودیسټ وه، نه کویکر. دې کار ډیویډ سټانټون اړ کړ چې د کوکر فرقه خوشې کړي.
لومړنی ژوند او تعلیم
اډوین مک مسټرز د ۱۸۱۴ کال د دسمبر په ۱۹ د اوهایو په سټوبینویل کې د ډیویډ او لوسي سټانټون په کورنۍ کې زېږیدلی، او د دوی د څلورو ماشومانو مشر ؤ. د اډوین په لومړنیو رسمي زده کړو کې د سټانټون کورنۍ د استوګنځای شاته یوه خصوصي ښوونځۍ او یوه دیني مدرسه چې د "زړې اکاډمۍ" په نوم یادېده، شاملې وې. کله چې لس کلن ؤ، هغې ښوونځۍ ته ولېږدول شو چې یوه پرزبیتاري پادري په کې تدریس کاوه. اډوین لس کلن ؤ چې د ساه لنډۍ لومړی برید تجربه کړ، یوه داسې ناروغي چې هغه به ټول ژوند ورپسې وي کله کله به لړزې تر حده وه. د ساه لنډۍ له امله یې نه شوی کولی په ډېرو فزیکي فعالیتونو کې برخه واخلي، نو له کتابونو او شعرونو سره یې مینه پیدا کړه. اډوین د میتوډیسټ کلیسا خدمتونو او د یکشنبه مکتب کې یې په منظم ډول برخه اخیسته. سټانټون په دیارلس کلنۍ کې د میتودیسټ کلیسا بشپړ غړی شو.
د ډیویډ سټانټون طبابت هغه او کورنۍ ته یې مناسب ژوند برابر کړ. کله چې ډیویډ سټانټون ناڅاپه د ۱۸۲۷ کال په دسمبر کې په خپل استوګنځای کې مړ شو، اډوین او کورنۍ یې بې وزله پاتې شول. د اډوین مور د خپلې استوګنځای په مخکنۍ خونه کې یوه پلورنځۍ پرانیسته او د کتابونو، قرطاسیې او خوراکي توکو سربیره، هغه طبي وسایل چې د مېړه یې څخه پاتې وو، پلورل. ځوان اډوین له ښوونځي څخه وایستل شو او د یوه سیمه ایزه کتاب پلورونکي په پلورنځۍ کې یې کار کاوه.
سټانټون په ۱۸۳۱ کال کې د کالج خپلې زده کړې په اسقفي کلیسا پورې تړلي کینیون کالج کې پیل کړې. سټانټون په کینیون کې د کالج په فلوماتیزي ادبي ټولنې (Philomathesian Literary Society) کې برخه لره. سټانټون د ټولنې په زیاتره کمېټو غړی پاتې شوی او په مراسمو او مناظرو کې یې اکثراً برخه اخیسته. سټانټون اړ شو چې د مالي لګښتونو د نشتوالي له امله د خپل دریم سمستر په پای کې کینیون خوشی کړي. په کینیون کې، د ۱۸۳۲ کال د ابطال کړکېچ (Nullification Crisis) په جریان کې د ولسمشر انډریو جکسن د کړنو څخه د هغه ملاتړ، هغه موضوغ چې د فیلوماتیزیانو تر منځ یې بحث تود ؤ، د دې لامل شوه چې هغه د ډیموکرات ګوند لاړ شي. برسېره پر دې، اسقف پالنې ته د سټانټون اوښتل او د غلامۍ د عمل څخه د هغه بیزاري هلته ټینګ شول. سټانټون د کینیون څخه وروسته په کلمبوس کې د کتاب پلورونکي په توګه کار کاوه. سټانټون هیله درلوده چې په کینیون کې د خپل وروستي کال بشپړولو لپاره کافي پیسې ترلاسه کړي. خو په کتاب پلورنځي کې کم معاش دا نیت له منځه یوړ. هغه ژر تر ژره سټوبینویل ته راستون شو ترڅو د حقوقو زده کړو ته دوام ورکړي.
لومړنی مسلکي ژوند او لومړی واده
سټانټون وکالت ته د چمتوالي لپاره د ډانیل کولیر تر څارنې لاندې د حقوقو زده کړې وکړې. په ۱۸۳۵ کال کې وکالت ته ومنل شو، او د اوهایو په کاډیز کې یې د یوه مشهور څارنوال، چانسي ډیوي تر مشرۍ لاندې په یوه وتلي حقوقي شرکت کې کار پیل کړ. د شرکت محاکمې کار اکثراً هغه ته رسېد.
سټانټون ۱۸ کلن ؤ چې په کلمبوس کې د تثلیث اسقفي کلیسا کې ماري ان لامسن سره آشنا شو او دوی ډیر ژر کوژده شول. وروسته له هغه چې په کاډیز کې یې د کور واخیست، سټانټون کلمبوس ته چې هلته یې  نامزاده وه، لاړ. سټانټون او لامسن غوښتل چې په تثلیث اسقفي کې واده وکړي، خو د سټانټون ناروغۍ دا نظر له منځه یوړ. پرځای یې مراسم د  ۱۸۳۶ کال د ډسمبر په ۳۱ د تثلیث اسقفي د رئیس په کور کې ترسره شول. وروسته سټانټون ویرجینیا ته لاړ، چې  هلته یې مور او خویندې وې او هغوی یې بېرته کاډیز ته راستنې کړې او په دې ځای کې به دوی د هغه او میرمنې سره یې ژوند وکړي.