cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په ټولنیزو رسنیو کې د خوندي پاتې کېدو لپاره ۱۰ لس ضروري لارښوونې
1 ډیر پام وکړئ چې تاسو څه شریکوئ. هیڅکله خپل حساس شخصي معلومات لکه د اوسېدو ځای، مالي معلومات، تلیفون شمېره او همداسې نور هغه معلومات چې تاسو نه غواړئ له نورو سره شریک کړئ. څومره زیات چې تاسو شریکوئ نو هغومره به ستاسو هویت غلا کیږي. 2 د هرې ټولینزې رسنۍ د استعمال څخه مخکې کوښښ وکړئ چې د هغوې د محرمیت له پالیسۍ سره اشنا شئ، چې ایا دوی ستاسو معلومات پټ ساتي او کنه تاسو باید خپل معلومات پټ کړئ. 3 خپل کمپیوټر مو د انټي وایرس په انسټالولو سره خوندي کړئ. او همدارنګه ډاډ ترلاسه کړئ چې ستاسو وینډوز، براوزر او نور سافټویر تر همدې تاریخه پورې اپډیټ دي او کنه. 4 په یاد وساتې، کله چې مو خپل کارونه مکمل کړل نو له رسنۍ څخه ووځۍ.
د قسطنطنيې اشغال
متحدو ځواکونو د قسطنطنيې (اوس استانبول) د برخو پر بنسټ سيمې ونیولې او د ۱۹۱۸ز کال د ديسمبر په لومړيو کې يې يوه متحده پوځي اداره جوړه کړه. د دې سيمې نيولو دوه پړاوه درلودل: د لنډمهالي اوربند سره سم لومړي پړاو په ۱۹۲۰ز کال کې د «Sèvres» تړون سره سم لا زياتې رسمي ادارې ته لاره برابره کړه. بالاخره، د لوزان تړون، کوم چې د ۱۹۲۳ز کال د جولای په څلور وېشتمه نېټه لاسليک شوی و، د دې نېواک د پای ته رسېدو لامل وګرځېد. د متحدو ځواکونو وروستي سرتيري د ۱۹۲۳ز کال د اکتوبر په څلورمه نېټه له دې ښاره ووتل او د انقرې د حکومت لومړي سرتيري چې مشري يې «Şükrü Naili Pasha» (درېيم قول اردو) کوله، دې ښار ته داخل شول او د ۱۹۲۳ز کال د اکتوبر په شپږمه نېټه يې د ښار د تر لاسه کولو مراسم تر سره کړل، کومه چې د قسطنطنيې د ازادۍ د ورځې په توګه يادېږي (په ترکي کې İstanbul'un Kurtuluşu)، هر کال د دې ورځې ياد تازه کېږي.
په ۱۴۵۳ز کال کې د قسطنطنيې له سقوط وروسته ۱۹۱۸ز کال په لومړي ځل دا ښار نورو لاسونو ته غورځېدلی و. د «سمرنا» د نيولو سره سره، دې ترکي قومي خوځښت منځ ته راتګ ته وده ورکړه او په پايله کې يې په ترکيه کې د خپلواکۍ جګړه پيل شوه.
شاليد
عثمانيانو اټکل کړی چې په ۱۹۲۰ز کال کې د قسطنطنيې د وګړو شمېر د ۸۰۰۰۰۰ او ۱۲۰۰۰۰۰ تر منځ و، د سرشمېرنې معلومات يې د بېلا بېلو مذهبي ادارو څخه راټول کړي و. په شمېرو کې غېر دقیق والی، د جنګي کډوالو بې شمېره نفوس او د ښار د حدودو په اړه د اختلاف څرګندونه کوي. نيم يا له دې کم يې مسلمانان و، پاتې ډېری يې یوناني ارتودوکس، ارمينيايي ارتودوکس او يهوديان وو؛ له جګړې مخکې په دې سيمه کې د پام وړ ختيځ اروپايي نفوس هم مېشت و.
د نېواک قانونيت
د ۱۹۱۸۱ز کال د اکتوبر د دېرشمې نېټې د مدروس لنډمهالي اوربند کې، کومې چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې د عثمانيانو ښکېلتيا ته د پای ټکی کېښود، د بوسپورس کلا او داردانيلس کلا د نیولو يادونه شوې ده. په همدې ورځ، «سومارسيټ ګو-کالتورپ»، څوک چې برتانوی لاسليک کوونکی و، د درې اړخيز تړون دريځ روښانه کړ چې ګوندې هغوی د قسطنطنيې په نيولو سره د حکومت د ختمولو يا په دې ښار د پوځي اشغال تر لاسه کولو هېڅ اراده نه لري. د دې ژبنۍ ژمنې او د اوربند په تړون کې د قسطنطنيې د نيولو د يادونې نه شتون د عثماني سترواکۍ لپاره حقيقتونه بدل نه کړل. امیرالبحر «سومارسيټ ګو-کالتورپ» د برتانيې دريځ داسې ښودلې چې «په هېڅ ترکي باندې د هېڅ ډول احسان او د هغوی لپاره د هېڅ ډول هيلې نه درلودل». عثماني لوری د «کالتورپ» له يو شخصي ليک سره بېرته پلازمېنې ته ستون شو، کوم ليک چې «روف اوربی» ته لیکل شوی و، په کوم ليک کې يې چې د برتانوي حکومت په استازيتوب ژمنه کړې وه چې د ابناګانو د کلاګانو د نيولو لپاره به يواځې برتانوي او فرانسوي سرتيري کارول کېږي. په نيول شويو سيمو کې به د خپلواکۍ د نښې په توګه يواځې کم شمېر عثماني سرتېرو ته د پاتې کېدو اجازه ورکړل شي.
پوځي اداره
متحدينو د مدروس له اوربند سملاسي وروسته د عثماني سيمو پر نيولو پيل وکړ؛ ديارلس ورځې وروسته، د ۱۹۱۸ز کال د نومبر په دولسمه نېټه، يو فرانسوي پوځي غونډ قسطنطنيې ته داخل شو. لومړي برتانوي سرتيري يوه ورځ وروسته ښار ته ننوتل. له دې وړاندې، د ۱۹۱۸ز کال په ديسمبر کې، اتحادي سرتېرو د قسطنطنيې ځينې سيمې نيولې وې، او د متحدينو پوځي اداره يې جوړه کړې وه.
د ۱۹۱۹ز کال د فبروري په اومه نېټه، يو ايټالوي پوځي کنډک چې نولس افسران او ۷۴۰ سرتيري پکې وو په «ګالاټا» بندرګاه ښکته شو؛ يوه ورځ وروسته له دوی سره ۲۸۳ کارابينري هم يو ځای شول چې مشري يې ډګروال «بالډينو کيپريني» کوله. کارابينيري د پوليسو دندو سمبالښت ترلاسه کړ.
د ۱۹۱۹ز کال د فبرورۍ په لسمه نېټه، دې کميسیون د پوليسو د مسائلو په موخه ښار په درې برخو ووېشه: سټامبول (زوړ ښار) فرانسويانو ته ورکړل شو، پيرا ګالاټا برتانويانو ته، Kadıköy او Scutari ايټالويانو ته وسپارل شول. عالي کمیسار امير البحر سومارسيټ ګو کلتورپ د قسطنطنيې د پوځي سلاکار په توګه وټاکل شو.
د واک منځ ته راوړل
برتانويانو د پخوانۍ ادارې يو شمېر غړي ونیول او په مالټا کې يې نظربند کړل، څوک چې د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال پر هغوی د شويو جنګي جرمونو د ادعاوو د محاکمې لپاره منتظر وو. کالتورپ پکې يواځې د توفيق پاشا د حکومت ترکي غړي او پوځي/سياسي څېرې شاملې کړې. هغه غوښتل دا پیغام ورکړي چې پوځي نېواک عملي شوی او دې نېواک ته له غاړې اېښودلو سرغړونه به سخته سزا وويني. د هغه دريځ له نورو شریکانو سره يو شان نه و. د دې تورنو په اړه د فرانسې د حکومت غبرګون مسلمان-ترکانو ته د زیان رسولو توپيري چلند و، په داسې حال کې چې بلغاريايي، اتريشي او الماني مجرمان تر اوسه نه نيول شوي وو او نه يې سپکاوی شوی و. په دې ډول، حکومت او سلطان په دې پيغام پوه شول. د ۱۹۱۹ز کال د فبرورۍ په مياشت کې، متحدينو  ته خبر ورکړل شو چې عثماني سترواکي د واکمنو پوځيانو په وړاندې له خپلو ټولو وسايلو سره سر ټيټوي. د شخړې د هر ډول سرچينې (د ارمينيايي موضوعاتو په ګډون) په اړه به د کميسيون له لارې څېړنې کېږي، کوم کميسيون ته چې بې پرې حکومتونه دوه حقوقي څارونکي استولای شي. د بهرنيو چارو وزارت سره د کالتورپ لیک دا و چې «د نيولو لپاره تر سره شوي اقدامات د ډاډ وړ دي او زه فکر کوم چې د قسطنطنيې د پرمختګ او اتحاد کمېټه يې وېرولې ده».
ابراهيم رييسي
سيد ابراهيم رييسي چې په سادات او حجت الاسلام هم مشهور دی، (په پاړسي: ابراهيم رئیسی) يو ایرانی سياستوال او مُلا دی، نوموړی اوسمهال د ایران د اتم ولسمشر په توګه دنده ترسره کوي.
وېشنيزه:ايراني سیاستوال وېشنيزه:1960 زېږېدنې
شخصي ژوند
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د ایران په مشهد ښار کې زیږېدلی دی. هغه د لومړنیو زده کړو له بشپړولو وروسته لوړې زده کړې لومړی په مشهد ښار او وروسته په ۱۳۵۴ کال کې د ایران په قُم ښار کې بشپړې کړې. همدارنګه نوموړي خپلو لوړو زده کړو ته د خصوصي فقې او حقوقو په څانګه کې د شهید مطهري په عالي مدرسه کې دوام ورکړ او د خپلې دکتورا سند یې د (په فقه او حقوقو کې د اصل او ظاهر تعارض) تر نامه لاندې موضوع سره دفاع کړ.
دندې
رييسي په ۱۳۶۳ کال کې تهران ته لاړ او د یاد ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۳۶۷ کال په اوړي کې د ایران د سیاسي زندانیانو په ډله ییز اعدام کې د هغوی وضعیت ته د رسیدګۍ د برخې د هیئت غړی و. نوموړی په ۱۳۶۸ کال کې د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ د پیل پر مهال د قضایه قوې د وخت د رییس محمد یزدي په حکم سره د تهران ښار د څارنوال په توګه وټاکل شو. نوموړی په ۱۳۷۳ کال کې د ټول هېواد د څېړنې ادارې د رییس په توګه وټاکل شو او تر ۱۳۸۳ کال پورې په همدې پوست کې پر دنده بوخت و. هغه له ۱۳۸۳ کال څخه تر ‍۱۳۹۳ کال پورې د قضایه قوې مرستیال او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې د ټول هېواد څارنوال و.
سید ابراهیم رییسي په ۱۳۹۶ کال کې هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته نوماند و چې د ۳۸،۳٪ رایو په تر لاسه کولو سره یې د حسن روحاني پر وړاندې ماتې وخوړه، خو د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د تر ټولو لوړو رایو په ترلاسه کولو سره د ایران هېواد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. سید ابراهیم رییسي د متحده ایالاتو لخوا د بشري حقونو د نقض له امله تحریم شوی هم دی.
سید ابراهیم رییسي د ۱۳۳۹ کال د لندۍ میاشتې په ۲۳مه نېټه د مشهد ښار په نوغان سیمه کې زیږېدلی دی. په سیستان او بلوچستان کې د نوموړي د ټاکنیز کمپاین د رییس په وینا، د سید ابراهیم رییسي پلار د سیستان سیمې د زابل د دشتک اوسېدونکی و. رییسي پنځه کلن و چې پلار یې مړ شو. نوموړی په ۱۵ کلنۍ کې د قُم ښار په علمي مدرسو کې شامل شو او خپلې زده کړې یې د څلورو فقو او اصولو تر سطحې پورې په حقاني مدرسه کې پر مخ بوتلې.
رییسي په ۱۳۸۰ کال کې د کانکور ازموینې له لارې د شهید مطهري عالي مدرسې ته بریالی شو او خپلو لوړو زده کړو ته یې همدلته دوام ورکړ، نوموړي له ۱۲ کالو زده کړو وروسته په ۱۳۹۲ کال کې خپل د دکتورا سند د خصوصي فقې او حقوقو په برخه کې له همدې مدرسې څخه ترلاسه کړ. د ابراهیم رییسي د ولسمشریزو کمپاینونو پر مهال د محسن مهر علیزاده په نوم یوه چارواکي ادعا وکړه چې ابراهیم رییسي یوازې تر شپږم ټولګي پورې زده کړې کړې دي او په یادو زده کړو سره نه شي کولای چې هېواد اداره کړي. له یادې ادعا وروسته رسنیو د ابراهیم رییسي د دکتورا سند انځور خپور کړ، خو ځینو کسانو دغه سند جعلي وباله او پر هغه یې نیوکې وکړې. د هغوی په خبره، ابراهیم رییسي د دکتورا سند د اخیستلو پر مهال د هېواد د قضایه قوې د لومړني مرستیال په توګه پر دنده بوخت و. خو په دې منځ کې د قضایه قوې د سلاکارانو مرکز د رییس په څېر ځينو کسانو وویل چې ابراهیم رییسي له اداري کارونو وروسته او له ساعتوارو او ورځنیو رخصتیو څخه په ګټې اخیستو خپلې لوړې زده کړې پر مخ بېولې او پر همدې اساس د هغه د دکتورا سند قانوني دی. ویل کېږي چې ابراهیم رییسي پر دې سربېره د نړیوالو خصوصي حقوقو د ماسټرۍ سند هم لري.
په ۱۳۵۹ کال کې ابراهیم رییسي چې یوازې ۲۰ کاله عمر یې درلود، د علي قدوسي په حکم سره د کرج د څارنوال په توګه وټاکل شو، نوموړی له څه مودې دندې اجرا کولو وروسته د استان د څارنوال په توګه هم دنده تره کړه، چې په یوه وخت کې یې په دوو ښارونو کې فعالیت کاوه.
ابراهیم رییسي په دغه کمېسیون کې له خپل شتون څخه انکار کړی او ویلي یې دي چې د ځينو زندانیانو حکم صادر شوی و، خو د ځینو هغو چې حکم یې نه و شوی، د روح الله خمیني په امر سره باید لیدل شوي وای چې ایا یاد زندانیان د حکم د اجرا شرایط لري او که نه.
د ۱۳۹۸ کال په ثور میاشت کې روح الله حسینیان، په اطلاعاتو وزارت کې د تهران قاضي د (رو در رو) په نوم یوې انټرنېټي خپرونې سره په خبرو کې په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي زندانیانو په اعدام کې د ابراهیم رییسي د لاس درلودلو د تایید تر څنګ وویل، چې باید د نوموړي ستاینه وشي. د اسلامي انقلاب د اسنادو د مرکز رییس روح الله حسینیان د یادې مرکې په یوه برخه کې وویل: «ښاغلی رییس هغه څوک دی چې په ۶۰مه لسیزه کې یې له منافقینو سره په مقابلې کولو د هېواد امنیت ټينګ کړ. خو د دې پر ځای چې د نوموړي ستاینه وشي، ځينو کسانو په ټاکنو کې د نوموړي پر ضد همدا نیوکې یو ځل بیا را څرګندې کړې او له ابراهیم رییسي څخه یې د ستاینې پر ځای نوموړی د سیاسي زندانیانو پر اعدام تورن کړ.»
د سید روح الله خمیني له مړینې وروسته او د سید علي خامنه‌یي د مشرۍ په پیل کېدو سره ابراهیم رییسي د قضایه قوې د رییس محمد یزدي په حکم د تهران د څارنوال په توګه وټاکل شو او له ۱۳۶۸ تر ۱۳۷۳ کال پورې یې یاد مسوولیت پر غاړه درلود. له هغه وروسته د هېواد د څار ادارې د مشر په توګه وټاکل شو او یاده دنده یې تر ۱۳۸۳ کال پورې پر مخ یوړه.
ابراهیم رییسي له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پورې د لسو کلونو لپاره د قضایه قوې لومړی مرستیال و او له ۱۳۹۳ څخه تر ۱۳۹۴ کال پورې هم د هېواد د څارنوال په توګه پر دنده بوخت و. نوموړی همدارنګه له ۱۳۹۱ کال څخه تر اوسه د علي خامنه‌یي په حکم د روحانیت د ځانګړې محکمې د قاضي په توګه هم کار کړی دی.
ابراهیم رییسي د علي خامنه‌یي په حکم د لسو کلونو لپاره د فرمان امام د اجرایوي ډلې د هیئت غړی و، نوموړی د محمود احمدي نژاد لخوا د اطلاعاتو او عدلیې وزارتونو د تصدۍ لپاره د یوه وړاندیز شوړي غړي په توګه د اسلامي شورا مجلس ته معرفي شوی و. نوموړی همدا راز د هېواد د انتخاباتي عالي هیئت غړی او په تهران کې د «فاطمه الزهرا د علمیه حوزې» بنسټګر هم تېر شوی. ابراهیم رییسي همدارنګه په هېواد کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر بنسټ د رییس په توګه پاتې شوی.
د ۱۳۹۸ کال د لړم میاشتې په ۱۳مه نېټه، د امریکا متحده ایالاتو د مالیې وزارت د ابراهیم رییسي په ګډون هغه ۹ تنه چې د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه وو، تحریم کړل. په دغه بیانیه کې د ابراهیم رییسي په اړه راغلي دي چې نوموړی د سید علي خامنه‌یي له نږدې کسانو څخه دی او نوم یې د بشري حقونو د نقض له موضوع سره تړلی دی. د ۱۳۶۷ کال د اعدامونو په قضایه هیئت کې د ابراهیم رییسي غړیتوب، د نوموړي تر لارښوونې لاندې قضایي ادارو کې له تورنو کسانو سره له ظلم څخه ډک مجازات، غیر قانوني نیونې، شکنجې او بد چلند، هغه موارد دي چې په دغې بیانیه کې ورته اشاره شوې ده.
سید ابراهیم رییسي د ایران د ولسمشرۍ ټاکنو په ۱۳مه دوره کې ګډون وکړ او د څو نورو نوماندانو په ګډون یې نوماند کېدل تایید شول. د نوموړي د کمپاین او ټاکنیزو سیالیو په لړ کې ځينو شوراګانو لکه د اسلامي انقلاب د پایښت جبهې، د اسلامي انقلاب د ځواکونو د یووالي شورا، د ملي یووالي ائتلاف او داسې نورو له نوموړي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پر دې سربېره، د زاهدانو د اهل سنت مشر عبدالحمید اسماعیل زي هم د ۱۴۰۰ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې له ابراهیم رییسي څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. ابراهیم رییسي چې د مذهبي مشر بشپړ ملاتړ هم ورسره دی، وتوانېد چې د نږدې ۱۷ میلیونه او ۸۰۰ زره رایو په ګټلو سره چې د ټولو کارولو شویو رایو ۷۲ سلنه کېږي، د ایران د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شي. له رایې اچونې درې ورځې مخکې علي رضا زاکاني او سعید جلیلي چې د ولسمشریزو ټاکنو نوماندان وو، له ټاکنو څخه انصراف اعلان کړ او د ابراهیم رییسي ملاتړ یې وکړ.
نړيوال مخالفتونه
د ایران د ولسمشر په توګه د ابراهیم رییس ټاکل کېدو نړیوال غبرګونه هم له ځان سره لرل، چې ځینو موافقت او ځینو نور بیا ور سره مخالفت ښودلی. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین، ابراهیم رییسي ته د ایران په ټاکنو کې د بریا مبارکي ورکړې ده. نوموړي ویلي، هیله لري چې د ولسمشر په توګه د رییسي له ټاکل کېدو سره د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پراخې او پیاوړې شي. د پاکستان لومړي وزیر عمران خان، د عراق ولسمشر برهم صالح او د دغه هېواد لومړي وزیر مصطفی کاظمي هم په بېلو پیغامونو کې ابراهیم رییسي ته د ولسمشر کېدو مبارکي ورکړې ده. خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند په خپلو څرګندونو کې ویلي، له بده مرغه د ایران ستره برخه نفوس یو ځل بیا د رایې له حق محروم شو. د ویاند په خبره، په ټاکنو کې د خلکو د ګډون کچه ټيټه وه او دا د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راولي. دغه راز د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې ویلي، د ایران نوی ولسمشر باید د جرمونو له کبله تر جنايي تعقیب لاندې راوستل شي. بلخوا اسرايیلو هم په ایران کې د ولسمشر په توګه د ريیسي ټاکنه غندلې او ویلي‌ یې دي چې دا به د وحشي جلادانو رژیم وي.
د اسرايیلو نوي لومړي وزیر‎ نفتالي بینیت ویلي، چې د نړۍ زبرځواک هېوادونه باید د ريیسي له رژیم سره د نوې اټومي معاملې په اړه خبرې ونه کړي. که څه هم ایران د دغه هېواد د تازه تر سره شویو ټاکنو په اړه نړیوالو غبرګونونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو تر دې وړاندې یې دغه ډول تورونه رد کړي دي.
سرچينه
Spogmairadio.com
برهان الدین ربانی
برهان الدین ربانی
== برهان الدین ربانی د محمد یوسف ځوی و په قوم  تاجک و په  ١٩٤٠م کال بدخشان کې زیږیدلې و په ١٩٩٢م کال د صبغت الله مجددی واک پریښودو وروسته د افغانستان پاچا شو د څلور کاله واک وروسته تری واک ملا محمد عمر ترلاسه کړ په ٢٠١١م کال کابل کې په ځانمرګی برید کې ووژل شو د پاچا کیدو مخکی د مجاهدینو قومندان و او د جمعیت اسلامی مشری یی کوله د ځوانانو د نهضت مشر و د د په وخت کې د مجاهدینو خپل منځی جګړی وی فساد زیات شوی و دری اولادونه لری  شجاع الدین ، صلاح الدین او فاطمه نومیږی په ٢٠٠١م کال بیا د افغانستان واک ترلاسه کړ خو د لنډی مودی لپاره او بیرته یی واک حامد کرزی ته پریښود پنځه کاله ولسی جرګه کې د بدخشان د خلکو استازی و وروسته یی د سولی راوستو لپاره هلی ځلی کولی او د سولی لار کې شهید شو د سولی عالی شورا مشر و ==
ساود ساو قومونه
ساو کلي چې د افغانستان ختیځ ولایت کونړ په ناړۍ ولسوالۍ کې مو قعیت لري۔ دغه کلی د ناړۍ ولسوالۍ شروع لومړی کلی دی چې ناړۍ ولسوالۍ او غازی اباد ولسوالۍ سره نښلوي۔ دغه کلی د کونړ یو له لویو کلیو څخه شمیرل کیږي۔ په دغه کلي کې لاندې قومونه اوسي۔ د ساؤ قومونه دا چې یوه ټولنه د مختلفو قومونو ، نسلونو ، خیلو او پرګنو یو جوړښت دی نو په دې اساس د ساؤ ټولنه هم له کڼ شمير قومونو څخه منځ ته راغلي ده. په ساؤ کې د اصلي ساوجیانو څخه پرته نور ډیر قومونه هم شته چې پخوا راغلي او دلته میشته شویدي چې اوس د ساوجیانو په نامه یادیږي. ياد قومونه دا مهال په ساوجۍ (ساوی) ژبه باندې غږیږي ،کلتور. عنعنات او کړنې یې د ساؤ خلکو خپل کړیدي او ځان ساوجیان بولي. په دغه قومونو کې پښتانه، تاجک، ګوار، کوهستاني، ګجر او داسې نور شامل دي. چې په مختلفو وختونو کې دلته راغلي او ددې ځای خلکو سره د خپلوۍ او بیګارونو په کولو سره پاتي شویدي. په ساو کې په لويه کې دری ډوله خلک اوسي بو هغه چې اصل د همدغه ځای دي دویم هغه چې پخوا ساو ته راغلي او دریم چې یوه یا نیمه پیړۍ مخکې ساؤ ته راغلي دي۔
له الله سره اړیکه
د کتاب ځانګړنې:
د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)
لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
وېبپاڼه:www.andyal.com
تر الله پېژندو روسته مو لومړۍ دنده، له الله سره اړیکه ده او داچې د هغو نعمتونو په پار ورسره مینه ولرو، چې راکړي یې دي.
که څوک د عکاسۍ یوه کمره راډالۍ کړي؛ نو د ژوند تر پایه ورسره مینه کوو او نه یې هېروو. الله راته د عکاسۍ دوه پرمختللې کمرې راکړې دي. دوه ښکلې سترګې، چې ټول عمر پرې لرې، نږدې او له هر اړخه عکاسي کوو. یوه سپکه، کوچنۍ، ظریفه، ښکلې او په مناسب  او کلک ځای کې ايښوول شوې کمره. الله دا دوه کمرې په دوو چوغړندو کې ایښي دي، چې په مناسبه توګه وساتل شي او باڼه او وریزې یې پرې جوړې کړي، چې د بهرنیو توکیو او اضافي رڼا د ورننووتو مخه ونیسي.
دې کمرو له هومره کوشنیتوب سره، موږ له نړۍ سره په اړیکه کې کړي یو او موږ کولای شو د نړۍ هېښتیا او ښکلاوې پرې ووینو.
د ستر الله په هر نعمت کې چې فکر وکړو، له خپل پنځګر سره مو مینه ډېرېږي. دا مینه مو، له الله سره ړومبۍ اړیکه ده.
بله اړیکه، د لوراند الله مننه ده. که د یوې کمرې ډالۍ مننه غواړي؛ نو د سترګو په شان ښکلې ډالۍ خو څو ګرایه مننه غواړي.
د الله مننه په څه کې ده؟
د الله مننه په دې کې ده، چې سترګې پاکې وساتو. په چټلیو اوبو څېره و نه وینځو. په ډک نس مطالعه و نه کړو. که په یوه ځای کې بسیا رڼا نه وي او کوم کتاب چې توري یې واړه وي، مطالعه یې نه کړو، چې سترګې مو خرابې نشي. په سترګو ګناه و نه کړو او څوک و نه وېروو.
موروپلار ته په مینه کتل عبادت دی. قرآن او کعبې ته کتل عبادت دی. دیني عالمانو او مشرانو ته کتل عبادت دی. د الله له نېکو بندګانو سره لیدل کتل عبادت دی او که مړه شوي دي، د قبرونو زیارت یې عبادت دی.
د (الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ [1]) ویل ژبنۍ مننه ده؛ خو د مننو غوره ډول، لمونځ کول دي. قرآن کریم وايي: (فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ .الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ=[2] نو (ددې ستر نعمت په شكرانه كې) بايد ددې خونې (كعبې) پالونكی ولمانځي؛ هماغه (الله) چې له لوږې یې ماړه کړل او له وېرې او ناامنۍ يې (خوندي او) ډاډمن كړل.((
لمونځ په ټولو آسماني ادیانو کې و.
رسول الله (ص) وویل: (( په هغه دین کې خیر نشته، چې لمونځ پکې نه وي.))
که ټرافیک پولیس له یوه موټر چلوونکي د چلولو لایسنس وغواړي او هغه یې و نه لري؛ نو ټرافیک پولیس یې دروي او جریمه کوي یې، ان که د پوهنتون لسانس او یا کوم بل مهارت هم ولري.
راځئ! هره ورځ د څو شېبو لپاره له خپل پنځګر الله سره خبرې وکړو. رښتیا!
له هر چا سره خبرې کوو؛ خو له الله سره خبرې نه کوو؟
داچې موږ ټول انسان په منظمه توګه له الله سره خبرې وکړو؛ نو الله انسان ته لارښوونه کړې، چې ټول یوه لوري، مخ پر قبلې، له پاکو بدنونو او جامو سره، په روښانه زړه، په نږه نیت او په یوه ژبه لمونځ وکړو.
لکه څنګه چې د نړۍ د هر هېواد پیلوټ چې غواړي، د هر هېواد له هوايي ډګر سره اړیکه ټینګه کړي؛ نو په انګریزۍ ورسره خبرې کوي. موږ هم باید خپل لمونځونه په عربۍ وکړو. هو! یوه ژبه، د الله لمانځو د یووالي نښه ده.
دا لمونځ به هغه مهال ډېر زموږ د ودې او پرمختګ لامل شي، چې د جومات په څېر په یوه سپېڅلي ځای او په خپل وخت په جمعه ترسره شي؛ خو په دې شرط، چې د لمانځه ترڅنګ د بېوزلیو لاسنیوی هم وکړو او په لمونځونو کې مو دعاوې هم ورته وکړو.
هغه چې لمونځ کوي، ته وا خپل لاسونه یې د الله په لاسونو کې ايښي او په یوه کلکه رسۍ یې منګولې لګولې دي او هغه به پر هره ستونزه لاسبری شي، چې پر کلکه الهي رسۍ یې منګولې لګولي او خپل لاسونه یې د الهي ځواک په لاسونو کې ورکړي دي.
قرآن کریم وايي: (وَاسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ[3]= او په صبر او لمانځه (له خدايه) مرسته وغواړئ)
لمونځ دومره ارزښتمن دی، چې د عاشورا پر ورځ په کربلا کې، سره له دې چې امام حسین د دښمن تر غشیو او نېزو لاندې و؛ خو بیا یې هم لمونځ و نه ځنډاوه. [1] . حمد/ دویم آیت
[3] . بقره/۴۵
امانوئل سویډنبرګ
امانوئل سویډنبرګ (په پیل کې یې نوم امانوئل سویډبرګ و؛ زوکړه: د ۱۶۸۸ زکال د فبروري ۸ مه – مړینه: د ۱۷۷۲ زکال د مارچ ۲۹مه) سویډني کثرت پالونکی عیسوي الهیات پوه، ساینس پوه، فیلسوف او روحاني و. نوموړي له مړینې وروسته د ژوند (afterlife) او د جنت او دوزخ (Heaven and Hell) اړوند خپلو کتاب (۱۷۵۸ زکال) له امله شهرت وموند.
سویډنبرګ د مخترع او ساینس پوه په توګه حرفوي ژوند ته مخه کړه. په ۱۷۴۱ زکال کې هغه مهال چې ۵۳ کلن و روحانیت ته یې مخه کړه او په دې سره یې خیالونه او اروايي موارد په ځانګړې توګه د ۱۷۴۴ زکال د اپرېل په ۶مه د ایستر د رخصتۍ پر مهال تجربه کړل. د «معنوي بیدارۍ» په برخه کې د هغه تجارب اوج ته اورسېدل او پر باور یې داسې مکاشفې ته لاسرسی وموند چې ګویا حضرت عیسی(ع) هغه د آسماني دوکتورینو د لیکنې په موخه ټاکلی. د آسماني دوکتورینو په نامه د هغه د اثر پر بنسټ، خدای د سویډنبرګ روحاني سترګې پرانیستې وې او له هغو وروسته یې کولای شول له کومې ستونزې پرته جنت او دوزخ وویني له ملایکو، شیطانانو او ارواه ګانو سره خبرې وکړي چې پر باور یې د حساب او کتاب ورځ په ۱۷۵۷ زکال کې په ۱۷۵۸ زکال کې د هغه د اثرDe Nova Hierosolyma et ejus doctrina coelesti  (په پښتو: د نوي اورشلیم اړوند او د هغو نوي آسماني دوکتورین) له خپرېدو یو کال وړاندې تېره شوې.
سویډنبرګ د خپل ژوند په وروستیو ۲۸ کلونو کې ۱۸ الهیاتي اثار خپاره کړل – همدارنګه یې ګڼ شمېر نور اثار له خپرېدو پاتې شول. هغه د واقعي عیسویت په نامه خپل اثر کې چې خپله یې خپور کړ ځان یې د «عیسی مسیح خادم» بللی و. د آسماني دوکتورینو په نامه د هغه د اثر یو شمېر پلویان په دې باور دي چې د نوموړي الهیاتي آثار چې خپله یې خپاره کړي په بشپړه توګه د الهي الهام پر بنسټ دي. یو شمېر نور بیا د سویډنبرګ ټول آثار د الهام پر بنسټ بولي. د نیوچرچ په نامه مذهبي ډله چې همدارنګه د سویډنبرګنېزم په نوم هم پېژندل کېږي هغه نوی مذهبي خوځښت و چې په اصل کې یې بنسټ د ۱۷۸۷ زکال پر مهال اېښودل شوی و او له هغو اړوندو تاریخي عیسوي ډلو څخه جوړ و چې د سویډنبرګ لیکنو ته د وحی په توګه درناوی کوي.
لومړنی ژوند
جسپر د لوترېزم سره د مخالفت لرونکي دین پالونکي خوځښت له عقایدو سره لیوالتیا څرګنده کړه چې د مطلق باور (سولا فیدي) پر ځای یې له خدای سره د اړیکې پر فضایلو تکیه لرله. سولا فیدي د لوتري کلیسا اصول و او جسپر هم په بدعت کولو تورن و. په داسې حال کې چې دغه عقاید بحث پارونکي و، خو د هغه د زوی امانوئل پر معنیویت باندې یې زیات اغېز درلود. جسپر همدارنګه باوري و چې ملایکې او ارواګانې د هر انسان په ورځني ژوند کې شتون لري او دغه باور هم په پیاوړې توګه په امانوئل اغېز درلود.
له ۱۷۰۳ زکال څخه تر ۱۷۰۹ زکال پورې هغه مهال چې امانوئل ۱۵- ۲۱ کلن و د ځوان اریک بنزلیوس په کور کې اوسېد. نوموړي د خپل پوهنتون دوره په اوپسالا کې د ۱۷۰۹ زکال پر مهال پای ته ورسوله او په ۱۷۱۰ زکال کې یې لندن ته د تلو په موخه خپل اوږد سفر د هالنډ، فرانسې او جرمني له لارې ترسره کړ او څلور کاله هلته پاتې شو. دغه ځای د نوموړي د علمي نظریاتو او کشفیاتو د ودې مرکز و. نوموړي دلته فزیک، میخانیک او فلسفه ولوستل، اشعار یې وویل او وه یې لیکل. د سویډني منتقد اولوف لاګرکرانتز د کتاب د مخکتنې پر بنسټ سویډنبرګ خپل با اخلاقه اوښي بنزلیوس ته لیکلي و چې باوری دی کېدای شي د هغه برخلیک د یو لوی عالم په توګه وي.
علمي دوره
سویډنبرګ په ۱۷۱۵ زکال کې د ۲۷ کلونو په عمر سویډن ته راوګرځېد او د راتلونکو دوه لسیزو لپاره یې ځان د طبیعي علومو او انجینرۍ په برخه کې پروژو ته وقف کړ. د هغه لومړنی ګام په ۱۷۱۶ زکال کې د سویډن له پاچا دوولسم چارلز سره په لوند ښار کې لیدنه وه. سویډني مخترع کریسټوفر پولهم چې د سویډنبرګ په نږدې ملګري وواښت هم په دغه لیدنه کې شته و. له دغې لیدنې څخه د سویډنبرګ موخه دا وه چې پاچا متقاعد کړي د سویډن په شمال کې د یوې رصدخانې لپاره بودیجه ورکړي. ورته مهال جنګیالي پاچا دغه پروژه چندان مهمه نه بلله خو سویډنبرګ یې د فوق العاده ارزیابي کوونکي په توګه په سټاکهولم کې د سویډن د کانونو په اداره (Bergskollegium) کې وګماره.
په ۱۷۱۸ زکال کې سویډنبرګ یوه مقاله خپره کړه چې هڅه یې په کې کړې وه اروايي او ذهني چارې د د دقیقو ارتعاشاتو یا «لړزې» پر بنسټ په کې تشرېح کړي.
د دولسم چارلز له مړینې وروسته ملکې اولریکا الئونورا، سویډنبرګ او د هغه خویندو وروڼو ته اشرافي القاب ورکړل. په اوولسمه او اتلسمه پېړۍ کې په سویډن کې دا دود وه چې د کشیشانو اولادونه دغه افتخار د خپلو پلرونو د خدماتو په ویاړ ترلاسه کوي. په دې سره د هغوی د کورنی نوم له سویډبرګ څخه سویډنبرګ ته واوښت.
په ۱۷۲۴ زکال کې نوموړي ته په اوپسالا پوهنتون کې د ریاضیاتو د استادۍ وړاندیز وشو؛ هغه دغه وړاندیز وه نه مانه او څرګنده یې کړه چې د خپل حرفوي ژوند پر مهال یې تر ډېره پورې له هندسې، کیمیا او متالورژي سره سروکار لرلی. نوموړي همدانګه وویل چې د ژبې د بندښت له امله هماغه ډول چې د هغه ډېرو ملګرو هم تشخیص کړې وه په سمه توګه د خبرو کولو وړتیا نه لري. له همدې امله هغه اړو څو په کراره او په ډېر دقت خبرې وکړي له همدې امله په عامه ډګر کې د هغه د خبرو کولو هېڅ پیژندل شوی مورد شتون نه لري. سویډني منتقد اولوف لاګرکرانتز څرګنده کړې چې سویډنبرګ خپله دغه نیمګړتیا په لیکلې بڼه د پراخو استدلالونو په وړاندې کولو جبران کړې.
د ژوندانه پر مهال د مطالعاتو نوی اړخ
د ۱۷۳۰مې لسیزې پر مهال سویډنبرګ د اناتومي او فزیولوژي په برخو کې ګڼ شمېر څېړنې وکړې نوموړي د نیورون د مفهوم لومړنۍ وړاندوینه وکړه. یوه پېړۍ وروسته بیا د علومو پر بنسټ د عصبي حجراتو بشپړ اهمیت د درک وړ وګرځېد. نوموړي همدارنګه د مغزي قشر، د عصبي سیسټم د مراتبو د سلسلې لرونکي بنسټ، د مغزي نخاعي مایع د محلي سازۍ، د هیپوفیزغدې د فعالیت، د عروقي چاپېر د فضا، د مګیناید بطنونو، د سوماتوټاپیک سازمان نظریه او له عقل سره د مغز د مخکنۍ برخې د اړیکو اړوند نظریات وړاندې کړل. د هغه له خوا ترلاسه شوې پایلې په تجربي ډول په معاصر مهال کې تائید شوې دي.
د ګوی او ایسټوپا سفرونه
دا سلسله په لاتينه امريکا کې د بومیرنګ او ټونکاسټ چینل لخوا هم خپریږي.
قیصه
ګوی یو تخلیقی او انرژی لرونکی ګوډاګی دی، د لوی انسان ترټولو ښه ملګری د خوږ غاښ ایسټوپا سره. هغه د کروکټ سره مینه لري، یو ډیر ښکلی کاکر، مګر هغه تقریبا هیڅکله دا نه ښیي او د ځورونکي پیټیبورو او نجلۍ ففیویلینها څخه ویره لري.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:کارتونونه
نورمحمد تره کی
نورمحمد ترکی
== نورمحمد ترکی د خاتم افغان کمالی ځوی دی په قوم نوکندی دی مور یی سعیده طوسانی نومیږی دري میرمنې یی درلودی راضیه حسنیه او عالیه نومیدی په ١٩١٧م کال په غزنی کې زیږیدلی و  په ١٩٧٨م کال یی په داود خان کودتا وکړه او واک یی ترلاسه کړ د یو کال واک وروسته په ١٩٧٩م کال د حفیظ الله امین لخوا په کابل کی ووژل شو د پاچا کیدو مخکی لیکوال و او د حزب دموکرات خلق افغانستان مشر و تاج محمد او نسیم یی زامن و ==
د ځنګل د اور مخنيوی
دځنګل تعريف
ځنګل د لاتيني کلمې Foris څخه اخستل شوی چې دکورڅخه بهرساحې يا طبيعت  په معنی دی. يا ځنګل په زياته پيمانه پيچلی او په دوام داره توګه تغيرکوونکی محيط دی کوم چې دمختلفو ژونديو موجوداتو لکه  ونو،  بوټو، لرګينوځيليو، وحشي ګلانو،  سرخسونو، خزې، ګل سنګ، فنجي اودخاورې دژونديو مايکروسکوپيک موجوداتواو غير ژوندي موجوداتولکه اوبو،  تغذيوي موادو، تيږو، لمراوهوا څخه جوړشوی دی  چې ددې پېچلې  ټولنې لويه برخه ونې تشکېلوي دځنګل داور پيژندنه
'''دځنګل اورله هغه اورڅخه عبارت دی کوم چې په هغه عضوي موادوکې رامنځته کېږي چې په ځنګل کې په پراخه پيمانه خپاره شوي وي. يادځنګل اورله هغه سوځېدنې څخه عبارت دی کوم چې په ځنګل کې صورت نيسي اودسوځېدوړټول عضوي موادسوځوي. داډول مواد په ځنګل کې په زياته اندازه خپاره شو ي وي اوله همدې امله داوردپراختياسره مرسته کوي .'''
دځنګل اورته ويجاړونکې اور(Wild fire''') هم ويل کېږي داډول اورپه ځنګلي سيموکې رامنځته کېږي اودسوځېدووړنباتات سوځوي. دسوځېدوړنباتاتوپه اساس نوموړي اورته دبوټواور، دځنګل اور، ددښتې اور، دوښواور، دغره ياورشواوراودPeat اورهم ويل کېږي. دځنګل اوردهغې دپراخه اندازې، داصلي منبع څخه دخپرېدو چټکتيا،په ناڅاپي توګه دلوري بدلولو وړتيا او د سيندونو، سرکونو او نورو موانعوڅخه دټوپ وهلودوړتياپه اساس له عامواورونوڅخه توپيرکوي. دځنګل اور داسې هم تشريح کېداي شي چې دځنګل اوردبې کنټروله اورڅخه عبارت دي کوم چې  پخپله رامنځته کيږي او هغه نباتات سوځوي چې  دځنګل دځمکې سطحه يې پوښلی وې. يادځنګل اوردلرګيو(Timbers)،ګڼو ځنګلونو ياګڼو بوټو، واښو اونور  زراوراخيستونکو نباتاتوپه يوه برخه  کې رامنځته کېږي. دځنګل اور ښايي په طبيعي ډول او ياد انسانې فعاليتونو په نتيجه کې رامنځته شي. په مجموع کې دځنګل داوردرامنځته کيدولپاره  درې فکتورونه ضروري دي. چې په لاندې ډول ورڅخه يادونه کيږي.'''
۱ -  سون مواد
په دې کې ټول هغه مواد شامل دي کوم چې زراوراخيستونکي دي لکه ونې، وچ  واښه، دډبروسکاره، تيل، دنباتاتو او حيواناتو پاتې شون، وچې پاڼې، ټول فوسيلي او نوراور اخيستونکي مواد دي
۲-  اکسيجن
اکسيجن چې په ښکاره اوڅرګندډول په هواکې شته دی او دنباتاتوپه واسطه دضيايي ترکېب دعمليې په نتيجه کې هوا ته ازاديږي،  په زياته  پيمانه داورسره مرسته کوي.
۳-  داورسرچينه/ دسوځيدو سرچينه
دځنګل داورتاريخچه
دځنګلونوداورلومړنۍ موندل شوي شواهد دانګلستان ته څيرمه دWalse په سرحدونوکې دRhyniophytoid نباتاتوفوسيلونه ؤ کوم چې دچارکولو(دلرګوسکاره) په ډول پاتې و اونژدې  ٤٢٠ ميليونه کلونه وړاندې سلوري زمانې پورې يې اړه درلوده. همدارنګه بې لمبې سوځونکي اورونه ٤٠٥ ميليونه کاله دمخه پيل شو. دديوانيانوپه عصرکې په اتموسفيرکې داکسيجن کموالى دچارکولودکموالي سره يوځاي شو. دچارکولوڅخه ترلاسه شوي نورشواهدپه ډاګه کوي چې ځنګلي اورونوترCarboniferous مودې پورې دوام وموندورپسې دديوانيانودعصرپه وروستيوکې د١٣ %څخه ٣٠-٣١% پورې داتموسفيري اکسيجن مجموعي زياتوالى دپراخه ځنګلي اورونوسبب شو.
دډبرودزمانې اورونه داوسنيواورونوسره ورته و. دهغه سطحي اورونوشواهد کوم چې دوچوموسمونو له امله منځته راتله په ديواني اوکاربونيفرس پر جمنوسپرم ځنګلونوکې منځته راتله. دکاربونيفرس دزمانې دLepidodendronځنګلونوتورې څوکې دتاج دبرخې داورونوڅرګندونه کوي. په Jurassic جمنوسپرم ځنګلونوکې دمکرروسطحي اورونوشواهدموندل کيږي.
په وروستيوکلونوکې دځنګلونوداورزياتوالى ښايي دC4 ډوله واښودزياتوالي له امله وي څرنګه چې يادشوي واښه دمنځني رطوبت لرونکوسيموته منتقل شودسوځيدنې لوړې وړتيايې داورپيښيدنه زياته کړه اوپه پايله کې يې ځنګلي سيمې هم په ورشوګانوبدلې شوې. خوبياهم هغه ځنګلونه چې داورله ګواښ سره مخ و ښايي ديولړ ونولکه دPinus جنس دشهرت سبب ګرځيدلي وي. دنوموړي جنس ونې ډبل پوستکى لري کوم چې داور په وړاندې مقاومت کولي شي نوموړي نباتات کولى شي دتاج دبرخې د٦٠% برخې سوځيدووروسته هم ژوندي پاتې شي. د١٩٨٠مې لسيزې راهيسې دنړۍ په اکثره برخوکې دځنګلونوداورپه شدت کې زياتوالى راغلى. په ٢٠٠٢م کال کې ځنګلي اورونو په نړۍ کې ٣٥٠ ميليونه هکتاره ځنګلونه اوورشوګانې وسوځولې چې نوموړې ياده شوې ساحه دهندوستان هيواد دمساحت سره برابره ده.
په جرمنې کې داوردڅارنې دنړيوال مرکز(GFMC) دراپورپه اساس په ٢٠٠٣ کال کې ځنګلي اورونوپه اروپاکې تقريباُ٧٠٠٠٠٠هکتاره ځنګلونه او بوټه ييزې سيمې وسوځولې. د٢٠٠٩م کال دفبروري په مياشت کې داسترالياپه وکتوريه کې رامنځته شوي ځنګلي اورونو١٧٣تنه ووژل، له ٢٠٢٩ څخه زيات کورونه او٣٥٠٠ ودانۍ هغه وخت له منځه ولاړې کله چې داورلمبې ترې چاپيره شوې.
زمونږپه هيوادکې هم په بيلابيلووختونوکې دځنګلونوداورپيښې رامنځته شوي مګردتيرودرې لسيزوجګړوله امله يې ارقام له منځه تللي اوياهم ناوئيلي پاتې دي. دځنګلي اور يوه وروستۍ اوستره پيښه په ١٩٩٩م کال دجون دمياشتې په ١٢مه نيټه دکنړولايت دشوړيک په سيمه کې رامنځته شوه. په دغه اورکې چې ددوه ډلودتربګنۍ له امله رامنځته شوى ودکنړ ولايت دشوړيک، ديوه ګل، باډيل، هډوال اوکوړنګل په ساحوکې يې ١٦٠٠٠هکتاره ځنګلونه وسوځول. نوموړي اورنژدې يوه مياشت دوام وکړد٣٠٠ په شاوخواڅاروي او٤تنه يې ووژل. ذکرشوى اورډيرپراخه او نه کنتروليدونکى ودسيمه ييزوخلکوپه هلوځلويې شدت کم شواوپه پاي کې دباران له امله پاي ته ورسيده. ددې ترڅنګ د٢٠٠٥م کال دنومبردمياشتې په ٢١مه نيټه دماڼوګي ولسوالۍ دکوړنګل په ځنګل کې اورولګيده چې يوه اونۍ يې دوام وکړاووروسته دباران له امله ووژل شو. نوموړي اور٢٥هکتاره ځنګل او٧٠٠٠٠٠ فټه چارتراش وسوځول. په دې وروستيوکې دځنګله داورونويوشميرنورې پيښې هم ثبت شويدي چې عامل يې دائتلافي ځواکونوبمباري ښودل شوې ده
ځنګلونه دطبيعي منابعوله جملې څخه دي کوم چې  دنړۍ اوهمدارنګه ديوهيواد دخلکولپاره زيات اهميت لري   خصوصاً  دهغه خلکو لپاره کوم چې ځنګلي سيموته نږدې اوسيږي او دخپلو اړتياو دپوره کولو لپاره مستقيماً له ځنګل څخه  استفاده کوي  دځنګلونو څخه  خلک د  لرګيو، غوښې، ميوواو شنونباتاتودتوليد او همدارنګه دوحشي حيواناتو او الوتونکود ښکار  او مالدارۍ لپاره استفاده کوي.ددي ترڅنګ ځنګلونه  دچاپېريال په ساتنه کې هم مهم رول لري  ځنګلونه دهواککړتياکنترولوي او داکسيجن دتوليد سبب کيږي کوم چې د ژونديو موجوداتو دتنفس لپاره ډير ضروري دی. ددي پرته ځنګلونه طبی ارزښتونه هم لری. يوشمير ځنګلي ونې داسي مواد افرازوي کوم چې مکروبونه وژني همدارنګه زيات شمير درملونه له ځنګلي ونو څخه ترلاسه کيږي    په اوسنيو وختونو کې دنړۍ په زياتو هيوادونو کې خلک دتفريح اوهمدارنګه د طبيعيت څخه دخوند اخيستلو په منظور ځنګلونو ته ورځي. د ځنګل محصولات  د فابريکو لپاره خام مواد برابر وي دغه فابريکې دزيات شمير خلکو لپاره دکار زمينه برابروي او په مجموع کې ديوهيواد داقتصادي ودې سره مرسته کوي له بده مرغه دغه ارزښتمنه شتمني ځينې وختونه داور پواسطه سوځي اوله منځه ځي داور له امله دځنګل  په سوځيدلو سره نه يواځې دهغې دزنيتي، اقتصادي، تفريحی او محافظوي ارزښتونو څخه بې برخې کيږو بلکې ددغه سوځيدنې په ترڅ کې زيات شمير مضر ګازونه هم اتموسفير ته خوشې کيږي اودهوادککړتيا، دځمکې دسطې دمنځنۍ تودوخې دلوړوالي اوپه مجموع کې دچاپيريال دککړتيا سبب کيږي. ددې لپاره چې داور له ضرر څخه په امن کې شو اړينه ده چې ځنګلي اور ، دهغې درامنځته کيده عوامل او اغيزې وپيژنو اودمخنيوی په لارو چارو يې ځان پوهه کړو. په دي کارسره به وکولاشو چې ددغه باارزښته شتمنۍ ساتنه وکړو او په دوامداره ډول ورڅخه استفاده وکړو.
دځنګل داورډولونه
کله چې په ځنګلې سيموکې دسوځيدنې وړمواداوموسمي شرايط اورلګيدنې اودوامداره سوځيدنې ته لارهواره کړي درې ډوله اورونه رامنځته کيږي چې په لاندې ډول ورڅخه يادونه کيږي:
۱- ځمکني اورونه
ځمکني اورونه په عادي توګه په پټه خپريږي اوياهم دهيومس اوعضوي بقاياوپه طبقو ښويږي اوټول عضوي پوښ اويادهغې يوه برخه اودځمکې لاندې ريښې سوځوي چې په نتيجه کې منرالي خاوره اويادخاورې لاندې ډبرې لوڅيږي. نوموړي اورونه عموماً يواځې داوږودمهاله وچکالۍ په موده کې چې خاوره په کافي توګه وچه شوې وي رامنځته کيږي او تراونيواومياشتوپورې په کراره کراره بليږي. داډول اورونه عموماً بې لمبې سوځيږي اوزياتره وختونه په اسانۍ تشخيص کيدى هم نه شي. دااورونه ترهغې دوام کوي ترڅوداورښت اوياټيټې تودوخې له امله ووژل شي اويايې هم دسوځيدو وړموادپاي ته ورسيږي. ځمکني اورونه زيان رسونکې اغيزې لري دبيلګې په ډول دااورونه داوږدې اولوړې حرارتي ضربې دتوليدولوله امله لويې اوکوچنۍ ونې وژني. هغه کوچني ژوندي موجودات اوفنګسونه چې په عضوي طبقواوهيومس کې ژوندکوي، له منځه  وړي. همداراز په بقاياوکې ذخيره شوى تخم هم سوځوي اودخاورې دژوروطبقوپرته ټولې ريښې وژني.
ځمکني اورونه په ميلان لرونکوسيموکې د سطحي جريان اوتخريب چانس زياتوي چې په پايله کې يې ځمکه کلکه اوسخته پاتې کيږي کوم چې ښايي دنباتاتودبيرته چټکې زرغونيدى مخه ونيسي. په لوڅو سطحوکې داوبوزيات سطحي جريان ښايي منحل غذايي مواداوايره له ځانه سره يوسي چې له امله يې شرايط دنبات دودې لپاره غيرمساعدګرځي. ځنګلداران عموماًدساحې داماده کولوپه منظورځمکني اورونه مناسب نه ګڼي اوترهغه پورې په تجويزشوي اوربنديزلګوي ترڅوهيومس دومره رطوبت واخلي چې داورپرمهال په بشپړډول ونه سوځيږي.
سطحي اورونه دځمکې په سطحه اوياځمکې سطحې ته نژدې واقع کوچني ښاخونه، دچارتراشوڅخه اضافه شوي لرګي، واښه، بوټي اودبقاياوپاسنۍ طبقه  سوځوي. سطحي اورونه عموماًپه يوه ساحه کې په چټکۍ سره حرکت کوي مګرټول عضوي مواد نه سوځوي. دعضوي هورايزونو رطوبت اکثره دهيومس دطبقې داوراخيستنې مخه نيسي همدارنګه خاوره اوپه خاوره کې ميشت مايکرواورګانيزمونه دتودوخې څخه ساتي. هغه حرارتي ضربه کومه چې ددې چټکوخپريدونکواورونوله امله داورمخې لوري ته توليديږي دومره اوږده نه وي ترڅووکولى شي دلويوونوډبل پوستکي لاندې انساج زيانمن کړي خوبياهم دکوچنيو ونواوبوټودغاړې برخه(Collar) زيانمنه کړي اودکوچني قطرلرونکو ښاخونو او نورو کوچنيو سطحي خشاکودکموالي  سبب  وګرځي.
٣- دتاج دبرخې اورونه
له هغه اورونوڅخه عبارت دي کوم چې دونودچترۍ په برخه کې موجودمواد، لوړقدې ونې، پيچکونه اوپه ځمکه پراته دسوځيدنې وړمواد(Ladderfuels) سوځوي. دااورونه هغه وخت پيښيږي کله چې دقطع شوولرګو ډيرۍ، دولاړوونولانديني ژوندي ښاخونه اودونودتاج برخې دسطحې ياځمکني اورپه لمبوکې راګيرشي اواورشاوخواونوته خپورشي. دتاج دبرخې اورونه په ځنګل کې دوچکالۍ اوټيټ نسبتي لنده بل په موده کې رامنځته کيږي اوپه ځانګړي ډول په هغه سيموکې منځته راځي چيرته چې په ځمکه باندې په زياته اندازه دسوځيدووړمواد(چپه شوې ونې، قطع شوي لرګي اودچترۍ په لاندې برخه کې دسوځيدنې وړمواد)پراته وي. دتاج دبرخې اورونه ډيره زياته تودوخه منځته راوړي کوم چې دتودوخې دقوي انتقال(Convection) په نتيجه کې پورته ځي اوسطحې خواته دتيزوهواګانود راښکلوسبب کيږي چې دغه هواګانې داورلمبې نورې هم زياتوي. دلمبوڅخه دتودې هواجريان داورڅخه ليرې دسوځيدووړموادګرم اووچوي چې په پايله کې يې نوموړي موادالوتونکي غازونه منځته راوړي.
دتاج دبرخې اورونه دځمکنيواورونوپه څيرچاپيريال اغيزمنوي، په خپله لاره کې ټولې ونې اوبوټي له منځه وړي اوعموماًسطحي عضوي موادهم سوځوي. دځمکنيواورونوپه څيردتاج دبرخې اورونه يواځې هغه وخت له منځه ځي کله يې چې دسون موادختم شي يادباران پواسطه سوړشي اويايې هم  دسوځيدو وړمواد دومره  لامده شي چې دسوځيدو وړنه وي په مجموع کې دتاج دبرخې اورونه په ځنګلي ايکوسيستمونوکې دساحې داماده کولوپه منظوردومره ارزښت نلري.
په ځنګل کې دوه ډوله اور  پيژندل شوی دی چې لاندې ورڅخه يادونه کيږي:
۱- تجويز شوی اوريا  کانترول شوی اور  (Prescribed fire)
۲-ويجاړونکی اورياپراخه سوځيدنه (Wildfire)  چې چټکه سوځيدنه هم ورته ويل کيږي
۱-تجويز شوی اور
له هغه  قصدي او پلان شوي اور څخه عبارت دى کوم چې د انسانانو پواسطه د مشخصو يا ځانګړو هدفونو لپاره په کاراچول کېږي. تجويز شوى اور يا سوځيدنه په عمومي توګه  کنترول شوې سوځيدنه ده چې مشخصه او ځانګړې ساحه په برکې نيسي.دکنترول شوي اور دعملي کولو په وخت بايدله ډير احتياط څخه کارواخيستل شي ځکه چې په دغه وخت کې يوه کوچنۍ بې احتياطي هم ښايي پراخه او ويجاړونکي اور ته لار هواره کړي چې کنترول يې بيا ستونزمن وي
د تجويز شوي اور موخې اوګټې
تجويز شوى اور يا سوځيدنه که چېري په درست ډول سره کنترول شوی وي،  د ځنګل، څارويو او همدارنګه انسانانو لپاره زياتې ګټې لري.داډول اور عموماً دځنګل د ادارې لخوا په کاراچول کيږي.
او ګټې يې په لاندې ډول دي:
۱-تجويز شوي اور پواسطه دنباتاتو او حيواناتو هغه پاتې شوني  له  منځه ځي کوم چې دځنګل پر فرش موجود وي.
۲-. تجويز شوى اور دنيالګيود کرنې لپاره ساحه برابروي.
۳- تجويز شوى اورهغه نباتات له منځه وړ ي کوم چې  نورونباتاتو ودې ته ستونزې پيښوي.
۴- تجويزشوی اورهغه  کوچنۍ ساحې سوځوي چې ونې يې ناروغه ،کمزورې ، زخمي اونامطلوبه وي.
۵- تجويز شوى اوردڅړځاي دکېفيت دښه والي په منظور هرزه ګياو ې اووچې ګياوې له منځه وړي.
دتجويزشوي اورڅخه د استفادې پر مهال بايد  لاندې فکتورونه  په نظرکې ونيول شي :
۱- د هوا شرايط
''' يوازې يوې کوچنۍ ساحې ته بايد په يو معين او ټاکلي وخت کې اور ورکړل شي. په ځنګل کې بايد رطوبت ډېرټيت نه وي .داورلګونې په وخت کې بايدزيات بادموجودنه وي .'''
'''د اور يا سوځيدنې د شغلې د زياتوالي  لپاره بايد زيات زمينه مساعده نه شي.ځکه چې  لوړ حرارت ياد تودوخې شدت ددې سبب کېږي ترڅو د ونو پاڼې مړاوي شې او ونې زيان  ومومي. '''
۳- په کوچنيو ساحوکې بايد سوځونه ترسره سي
اور يا سوځيدنې ته بايددا زمينه مساعده نه شي تر څو له کنتروله ووځي. که چيرته داډول اور له کنتروله ووځي اوزياته ساحه په بر کې ونيسي، په لوي اوخطرناک اور بدليږي او ښايی دډيرو تاوانونو سبب وګرځي.
۲- ويجاړونکی اور يا پراخه سوځيدنه (Wildfire)
دېته  چټکه سوځيدنه هم  وايي داله  هغې اور يا سوځيدنې څخه عبارت دى چې خلک اودهغوۍ   شتمني په خطر کې اچوي او په پراخه اندازه  د ځنګل ساحه نيسي   دکنتروله وتلي اور مشخص هدف معلوم نه وي.او دا په خپل سر ځنګل کې اورلګېدنه ده   دا سوځيدنه يا اور له هوا او نورو شرايطو سره په تړاو خپله لمنه نور هم پراخوي. او په ټوله ساحه کې  خپريږي. چې همدا اور دځنګل لپاره ډيرزيانمن دی.دااور   دانسانې فعاليتونوپه اساس اويادطبيعي پيښوڅخه رامنځته کېږي. چې دځنګل نباتات، حيوانات،کوچنې موجودات، دځنګل خاوره له منځه وړي همدارنګه اقليم اونور ژوندي موجودات له ګواښ سره مخ کوي. دخلکو شتمنۍ او نورې ساحې په خطرکې واقع کوي. نو دداسې ځنګلي اورونوکنترول ډير مهم دی.
دځنګل داورځانګړتياوې
ځنګلي اورته يووخت يوناني اورهم ويل کيده مګرپه اوس وخت کې ورته پراخه، ويجاړونکى اوستراورويل کيږي. ځنګلي اورله نورواورونوڅخه دهغې درامنځته کيدودځاي له مخې هم توپيرکوي اوعموماً دباندې په واښه لرونکوسيمو، ځنګلي سيمو، بوټه ييزوسيمو، Peatلرونکوسيمواونوروهغه سيموکې چې دسون موادودسرچينې په ډول ترې کاراخيستل کيږي، رامنځته کيږي. په هغه صورت کې چې ځنګلي اورګاونډيوټولنوته خپورشي کورونه هم ويجاړوي.
څرنګه چې دځنګلي اورعوامل متغيراوپايلې يې تل بې سارې وي په همدې اساس دفزيکي ځانګړتياو، دسوځيدنې وړموادوډول اوپه اورباندې دموسم داغيزوله مخې تشخيص کيدى شي. دځنګلي اورکړه وړه(روش) اوشدت دځينې فکتورونو لکه دسوځيدونکو موادو دشتوالي، احاطه شوې ساحې او موسم پايله ده. پداسې حال کې چې ځنګلي اورونه ښايي پراخه وي نه قابوکيدونکي ناورينونه په ميليونوهکتاره ساحه سوځوي. دا اورونه ښايي ١٢٥٠مترمربع اوياتردي هم کمه ساحه وسوځوي. دځنګلي اورپه نمونه اخيستنه کې کوچنۍ پيښې هم شامليدى شي مګر په ليکنوکې ورته ډيره پاملرنه نه کيږي.
دځنګله داوردرامنځته کيدوعوامل
دځنګلي اوردرامنځته کيدوڅلورسترطبيعي عوامل له بريښنا، اورغورځونکو، دډبرودرغړيدوپه پايله کې رامنځته کيدونکې سپرغيواوپه خپل سرسوځيدنې څخه عبارت دي. په نړۍ کې دډبروسکروپه زرګونوسوځيدونکې طبقې هم شاوخوادسوڅيدنې وړموادلمبه کولى شي. خوبياهم زياتره ځنګلي اورونه ښايي انساني سرچينې ولري. دFAO د٢٠٠٤م کال دځنګلونودساتنې څانګې دراپورپه اساس دځنګلي اورونو٩٥سلنه پيښې دانساني فعاليتونوله امله رامنځته کيږي دبيلګې په ډول قصدي اوراچونه، غورځول شوي سګريت، دوسايلوڅخه رامنځته شوې سپرغۍ، دبرقي مزوشليدنه، Slash & burn تخنيک، په ښکارکې داسانتياپه موخه دځنګلونوسوځول دځنګلونودنه قابوکيدونکي اور درامنځته کيدومهم عوامل دي.
دځنګل داورطبيعي عوامل:
ددې ترڅنګ په ځنګلي سيموکې دونوقطع دداسې واښوتسلط ته لارهواروي کوم چې په زياته اندازه دسوځيدنې وړتيالري په جنوبې ويتنام کې دورشوګانوکلني اورونه دځنګلي سيمودهغې ويجاړۍ پايله ده کوم چې دويتنام په جنګ کې دامريکايي فوځيانولخوادچاوديدونکوموادواوګياه وژونکوداستعمال اودځمکې ميخانيکي پاکونې اوسوځونې له لارې په کاراچول شوې وه. په نړۍ کې دځنګلي اورعوامل يوتربله فرق کوي دبيلګې په ډول دامريکاپه متحده ايالاتو، کاناډااوشمال لويديځ چين کې بريښنا دځنګل داوردرمنځته کيدوسترلامل دى.
دنړۍ په نوروبرخوکې انساني فعاليتونه اومداخلې هم داورونوپه رامنځته کيدوکې ډيررول لري. په ميکسيکو، منځنۍ امريکا، جنوبي امريکا، افريقا، جنوب ختيځه اسيا او نيوزيلينډکې دځنګلونواورونه په يولړانساني فعاليتونوپورې اړه لري چې په کې کرنه، دحيواناتوروزنه اودکرنې په موخه دځمکې اماده کول شامل دي. په مديترانه يي حوزه اوچين کې دانسانانو بې پرواهي دځنګلي اورعمده لامل دى. په استرالياکې بريښنااوانساني فعاليتونه لکه دماشين آلاتو سپرغۍ اوغورځول شوي سګريټ دواړه دنوموړي اورسرچينه تشکيلوي. زمونږپه هيوادکې زياتره ځنګلي اورونه دښکاريانو، رمه څرونکواودځنګله قطع کونکودبې پرواهۍ پايله ده. ددې ترڅنګ قصدي اوراچونه اوپه دې وروستيوکې جنګونه اوبمبارۍ هم دنوموړي اوردپيښيدواندازه زياته کړې.
انساني مداخلي
دډبرولرغونې اومنځنۍ زمانه کې دانسانانوپواسطه دښکاراوکرنيزواهدافوپه موخه داورڅخه استفادې پخوانۍ منظرې اورژيمونه ګډوډکړل. ځنګلي سيمې په تدريجي توګه دکوچنيونباتاتوپواسطه تعويض شوې چې په ښکار، تګ راتګ، دتخمونوراټولونه اوکرنه کې يې اسانتيارامځته کړه. دځنګلي اورونوڅخه دبشري تاريخ په اوږدوکې دلومړنۍ حرارتي وسلې په توګه استفاده وشوه.
دمنځنيوپيړيوراهيسې دمسلکي سوځونې اوهمدارنګه داورڅخه استفادې دادره کولوپه موخه جوړوشوو قوانينواودودونوپه اړه ليکنې وشوې. په جرمنې کې په ١٢٩٠م کال کې په Odenwald اوپه ١٣٤٤م کال کې په توروځنګلونوکې منظمه سوځونه ثبت شويده.
په ١٤مه ميلادي پيړۍ کې دځنګلي اوردمخنيوي په موخه په Sardinia کې داورماتونکوڅخه استفاده وشوه. په ١٥٥٠مه لسيزه کې دوهم فليپ دهسپانياپه ځينې ولايتونوکې دميږودروزنې مخنيوى وکړچې علت يې دهغه اورونودناوړه اغيزوڅخه ځان ساتل وکوم چې به دموسم په بدلون درموسره نقل کيدونکوشپونکيانودبې احتياطۍ له امله منځته راتله. ځنګلي اورونه په عادي توګه دلوړې تودوخې اووچکالۍ په موده کې رامنځته شول. دانسانانواغيزو داورپه پيښيدنه کې زياتوالى رامنځته کړو.
د٨٥٠ ق م او١٦٦٠م کلونوترمنځ داوردپيښوزياتوالى انساني اغيزوسره تړاولري.
په امريکاکې دچارکولودارقاموڅخه ترلاسه شوي شواهدجوتوي چې دتيروکلونوپه پرتله د١م او١٧٥٠م کلونوترمنځ په ځنګلي اورونوکې عمومي کموالى رامنځته شوى خوبياهم د١٧٥٠م او١٨٧٠م کلونوترمنځ موده کې داوردپيښوزياتوالى دشمالي امريکااواسياڅخه ترلاسه شووچارکولودارقاموله مخې څرګندشوى و. چې دادانسانانودنفوس دزياتوالي اودهغې اغيزولکه دځمکې پاکونې عملياتوپورې اړه لري. تردې وروسته په ٢٠مه ميلادي پيړۍ کې په اورونوکې مجموعي کموالى رامنځته شوچې داهم دکرنې دپراختيا، دمالونوزياته څرونه اوداوردمخنيوي دهڅوسره تړاولري.
په
دځنګل داور رامنځته کيدو عوامل
عموماًچې په ځنګلونوکې داور رامنځته کېدل  دوه عوامل لري
۱- طبيعي عوامل (Natural causes of forest fire)
۲- انساني فعاليتونه (Manmade or anthropogenic causes)
۱- طبيعي عوامل:
په طبيعي ډول دځنګل داور پېښيدل دانساني مداخلې په اساس نه وي. او په طبيعي ډول سره په ځنګل کې   واقع کېږي چې په لاندې ډول دي.
۱- بريښناپه واسطه (Lightning)     ۲- د ونوپاتي شونو په واسطه
۳- دزلزلی په واسطه ۴- لوړه تودوخه اوټيټ رطوبت ۵- اورغورځونکې غرونه
هغه اورونه چې دانسانې فعاليتونو په واسطه  په ځنګل کې  رامنځته کېږي په دوه ډوله دي
۱- دانسان دبې احتياطۍ په اساس ۲-  قصدي اوراچونه
۱- دانسان دبې احتياطۍ په اساس په لاندې ډول دي
۱- داورپاتې شوني چې دانسان نه پاتې کېږي ۲-دماچس دبل تلی يادسګرټ غورځول
۳- دهغه کسانوبې احتياطۍ په اساس چې دځنګل ګبين ټولوي
۴-   ريل ګاړونه اوماشينونوچې ځنګل کې پري کارکوي ۵- په ځنګل کې دشونټۍ غورځول
۸- دځنګل کارکوونکولخوا دپاتې شونو په بې احتياطۍ
۲-  قصدي اوراچونه ياپه مشوري سره
۱- دونو لاندې  بوټواووښو سوځول
۲- دنوو نودواوبوټو سوځول کوم چې داوړی موسم کې شنه شوي وي
۳- دزيانمن شواوتحقيق شونباتاتو سوځول
۵- دځنګل سوځول دسکرو په خاطر
۶- دګوڅو په حاطردځنګل سوځول
۷- دټولنوترمنځ مخالفت
۸- دکرځمکې په خاطر
دځنګل داورلپاره دسوځيدووړموادوډول
دځنګلي اورونوخپريدل دموجودوسون موادواودهغوي دعمودي ترتيب له مخې سره فرق کوي دبيلګې په ډول هغه سوځيدونکي موادچې دغره په پاسنۍ برخوکې واقع وي دغره دلاندينيوبرخودموادوپه پرتله په ډيره اسانۍ سره وچيږي خوبياهم ښايي سوځيدونکې کوندې داوردنقطې څخه دغره لاندينيو برخوته راورغړي اوهلته دموجودوسون موادودسوځيدوسبب شي دسوځيدنې وړموادوترتيب اوکثافت په ځينې وختونوکې دتوپوګرافۍ پواسطه اداره کيږي ځکه چې دځمکې شکل دنبات دودې لپاره ضروري فکتورونه لکه اوبه اودلمروړانګوشتوالى ټاکي په ټوليزه توګه دځنګل داورډولونه دهغوي دسوځيدنې وړموادوله مخې مشخص کيدى شي.
== دځنګل داورفزيکي خصوصيات
دځنګله اورونه هغه وخت رامنځته کيږي کله چې داوردمثلث ټول اجزاء په يوه حساسه سيمه کې سره رايوځاي شي. داورلګيدنې سرچينه دسوځيدنې وړموادولکه نباتاتوسره په تماس راځي خوله شاوخوامحيط څخه بايد ورته په کافي اندازه اکسيجن اوکافي تودوخه ورسيږي. لوړ رطوبت عموماًداورلګيدنې مخه نيسي اوداورشدت کموي. ددې لپاره چې دسوځيدنې وړموادوڅخه ټولې اوبه تبخيرشي اونوموړي موادداوردنقطې تربريده ګرم شي لوړې تودوخې ته اړتياده.
ګڼ ځنګلونه عموماًزيات سيورى منځته راوړي کوم چې دمحيط تودوخه ټيټوي اودرطوبت اندازه لوړوي په همدې اساس دځنګلي اورپه وړاندې ډيرحساس نه وي. هغه موادچې تراکم يې کم وي(لکه پاڼې اوواښه) دمتراکموموادو(لکه ښاخونه اوتنې)په پرتله کمې اوبه لري اوپه اسانۍ سره اوراخلي.
نباتات په دوامداره توګه دEvapo-transpiration له لارې اوبه له لاسه ورکوي مګرداوبودنوموړي ضياع توازن دخاورې، رطوبت اوباران څخه داوبودجذب له لارې ساتل کيږي. کله چې دوچکالۍ له امله داډول توازن موجودنه وي نباتات وچيږي اودسوځيدووړګرځي.د ځنګلي اورمخکنۍ برخه دوامداره سوځونکې لمبې مخې ته بيايي چي په لاره کې ناسوځيدلي مواد دفعالولمبوسره مخ کيږي او يا دسوځيدلو او ناسوځيدلو موادو تر منځ دپټ اوردانتقال په اثرلمبي بلې ساتي.کله چي مخه وړاندې ځي د حرارتي انتقال (Convection ) او حرارتي تشعشع ( Radiation ) له لارې شاوخوا محيط او اولر ګين مواد دواړه سوځوي.
ترټولولومړى په C°١٠٠کې لرګى اوبه له لاسه ورکوي اووچيږي ورپسې په (C°٢٣٠ ) کې دلرګي Pyrolysis (داکسيجن په نشتوالي کې په لوړه تودخه کې دلرګي حرارتي کيمياوي تجزيه )پيل کيږي او سوځيدونکى غازونه ازادوي. په C°٣٨٠کې لرګى په لوخړو پيل کوي او کله چې په کافى اندازه ګرم شي په C°٥٩٠کې لمبه اخلي. مخکې تردې چې د ځنګلي اور لمبې يوې ټا کلې ساحې ته ورسيږي نوموړى اور مخي خواته د تودوخې په انتقال سره هوا تر C°٨٠٠ پوري ګرموي کوم چي وارله مخه د سوځيدني وړ مواد ګرم او وچوي او په نتيجه کي نوموړي مواد په چټکۍ سره اور اخلي چي د اور چټکې خپريدنې ته لار هواروي.
دSpotting له امله ګرمې سکروټې داور څخه ښکته خوا ته راځي چې په پايله کې لاندې خوا کي موجودوموادوکې دځايي اورونودمنځته راوړلوله لارې دسوځيدنې سبب کيږي.