د_اکسيديشن_نمبر
خورا مهم اکسیدایزکوونکي اوارجاع کوونکي لکه چي د مخه وویل شول چی اکسیدایزکوونکي په خپل ترکیب کي داسي عنصرچي دخپل اکسیدیشن درجه ټیټوي او ارجاع کوونکي داسی عنصرلري چي دهغه اکسیدیشن نمبرلوړوي. فلزات په خپلو مرکباتو کی یواځینی (+) اکسیدیشن درجه لری چی دهغه سره مساوي ده یا په بل عبارت هغوي یوازي په ازادو حالاتو کي داکسیدیشن خورا ټیټه درجه اخلي. په حقیقت کي ټول ازاد فلزات البته په مختلفو اندازوسره ټول ارجاع کوونکي خواص دځانه ښئ المونیم ، مګنیزیم ، پوتاشیم ، جست ، او ځیني نورفلزات څخه د ارجاع کوونکي په توګه ګټه اخیستل کیږي ، که فلزات څوداکسیدیشن درجي ولري په هغه صورت کې هغه مرکب چي فلزپه هغه خوراټیټ داکسیدیشن نمبرلري هم ارجاع کوونکي خواص دځان څخه ښئ لکه اوسپنه او مس اونورهغه فلزي مرکبات چي په هغوی کې داکسیدیشن درجه لوړه ده اودهغه مربوطه ګروپ اویاهغه ته نژدي ګروپ سره مساوي له ځان څخه اکسیدایزکوونکي خواص راښئ. په عمل کې مګنیزیم کلوراید (MgCl2) سرپوډای اکساید (PbO2) پوتاشیم پرمنګنیت (KMnO4) اومنګان ډای اکساید (MnO2) څخه په کیمیاوی تعاملاتو کی داکسیدایزکوونکی په توګه کاراخلی ، هایدروجن ، کاربن ، سکاره یا کوکس په شکل اوکاربن مونواکساید (CO) دارجاع کوونکی له ډلی څخه دی چی په صنعت کی ورڅخه ګټه اخیستل کیږي. غیرفلزات کولای شي چی منفی اومثبت داکسیدیشن درجی ولری اول اودویم ګروپ دپورتنئ برخي غیرفلزاتو عناصردقوي اکسیدایزکوونکی له ډلې څخه دی ددي موادوقوی اکسیدایزکوونکي دهغوی داتومونو دلوړالکترونیګاتیوتی خاصیت له مخې توضیح کیدای شي. فلورین ترټولوزیات اکسیدایزکوونکی خاصیت لري خو په کیمیاوی تعاملاتوکی اکثره داکسیجن ، کلورین اوبرومین څخه داکسیدایزکوونکي په حیث ګټه اخیستل کیږي. تیزابونه هم دهغه مرکباتو په ډله کی راځي چی داکسیدایز کوونکی په حیث استعمالیږي چی د مالګې تیزاب او ګوګړوتیزابو عملي اهمیت لرونکی دي.لکه په هایدروجن کلوراید کی هایدروجن عنصراوپه نایتریک اسید کی نایتروجن او په رقیق سلفوریک اسید کی هایدروجن اوپه غلیظ ګوګړوتیزابو کی هم هایدروجن دي. سلفر دعناصرو اکسیدایز کوونکی دی او له دی امله دمالګی رقیق تیزاب اوګوګړورقیق تیزاب دارجاع دپروسي کیمیاوي معادله په لاندې ډول ده 2H+ + 2e-             H2 د ښورې تیزاب دخپل غلظت له مخې اوهمدارنګه دتودوخي د درجي اودهغه ارجاع کوونکي ماهیت له مخي کولای شونایتروجن ترمختلفودرجوپوري ارجاع کړوچی دهغه ارجاع کیدودمحصولاتو څخه یوهم نایتروجن مونواکساید دي. NO3 + 4H               NO + 2H2O د نورو غیرفلزي مرکبونو څخه چي داکسیدایزکوونکي په توګه ورڅخه استفاده کیږي کولاشوچی دهایدروجن پراکساید څخه یادونه وکړو. (داکسیدیشن اوارجاع دوه ګونی خواص) لکه چي مخکي ذکرشول په مرکباتوکې هغه عنصرچه داکسيدیشن لوړه درجه لري داکسدیشن او ارجاعي تعاملاتوکي اکسدایز کوونکي په ډول عمل کوي او هغه مرکباتو کي چي په هغه کي يوعنصر د اکسیديشن ټيټه درجه و لري کولاي شي دارجاع کوونکي په توګه عمل وکړي. په هغه مرکباتو کي چي بين البيني اکسدیشن درجی لرونکي په توګه عمل وکړي په هغه مرکباتوکي ارجاع دوه ګوني خواص ښي. یعني هم اکسدایزکوونکي اوهم د ارجاع قابليت لري. دمثال په توګه : نایتروجن داسی مرکبات جوړوي چي په هغو کې د هغه اکسدیشن درجه (-۳) په امونیا کي او د هغه په مرکباتوکي (+۵) او د ښوري تیزاب او د هغه د مالګي پوري تغيرکوي په امونیاکي د اکسیدایز کوونکي په حيث تعامل کوي مګر په نایترس اسید کي او هغه مالګي چه په هغه کي نایتروجن (+۳) ولانس لرونکي دي کولاي شي چه هم د قوي اکسدایز کوونکي اوهم د قوي ارجاع کوونکي په توګه عمل وکړي. په عمومي صورت کي نایترس اسید (HNO2) ترنایتریک اسید (HNO3) پوري اکسدیشن کیږي او په دوهم صورت کي معمولاً امونيا (NH3) پوري ارجاع کيږي لاندي تعاملات دوه ګوني اکسدیشن اوارجاع تعملاتوڅخه نماینده ګي کوي. 5KNO2 + 2KMnO4 + 3H2SO4        5KNO3 + 2MnSO4 + K2SO4+3H2O 2HNO2 + H2S            2NO + S + 2H2O برسیره پرنایتریک اسید (HNO3) یوشمیرنورمواد لکه سلفر، ایودین ، هایدروجن او هایدروجن پراکساید ددوه ګوني ارجاعي خواصولرونکي وي. هغه مواد چي په هغو کی د منځني اکسیدیشن درجي لرونکي عناصرموجود وی نورخصوصیات هم لري دغه خصوصیات دنوموړو عناصرو پر ټاکلي شرایطوکي تعامل کوي چي دهغه په جریا ن کی دعنصریوه برخه اکسیدایزاودهغه بله برخه ارجاع کیږي. دغه پروسه داوتو اکسیدیشن اواوتو ریډکشن یا په خپل سراکسیدیشن اوریډکشن په نوم یادیږي. لکه Cl2   +   H2O → HCl-   + HClO+ Cl2 + 2H2O → 2HClO + 2H+ + 2e-(oxidation) Cl2   +   2e-   → 2Cl -(Redaction) داپه خپل سراکسیدیشن دارجاعي تعامل ته ډسپروپورنیشن (Disport poor nation)تعامل هم وائي دحرارتي انفکاک تعاملات کولای شي داکسیدیشن ارجاعي اصل مالیکولي مثالونوپه توګه ومنل شي. لکه: H2 O  → 2H 2   + O2 اکسیجن اکسیدایزشوی چی داکسیجن درجه  منفي دوه(۲-) صفرته لوړه شوی اوهايدروجن ارجاع شوي دهغه داکسیدیشن درجه د(۱+)څخه صفرته ټیټه شوي. NH4NO2  → N2   + 2H2O په دي ځای کې امونیم ایون اکسیدایزاودنایتروجن ډای اکساید ایون تر ازاد ناتیروجن  پور ی ارجاع شوی دي. داکسیدیشن دارجاعي تعاملاتولیکلوکې باید لاندیټکی په نظر کی ونیول  شي. 1-دتعاملي شیما لیدل اوحاصل شوي موادوپه ښودلوسره ترتیب شي. ۲ -دعناصروداکسیدیشن درجه دتعامل ښي اوکیڼ خواوو کي وټاکل شي. ۳ -دارجاعي اواکسیدیشني درجی معادلات ترتیب اوهغه الکترونونه چي دارجاع په وخت کي جذب کیږي .او هغه الکترونو نه چي داکسید یشن په وخت کي دلاسه ورکول کیږي ترمنځ نسبت وټاکي. ۴ -وروسته تردی چی دارجاعي اواکسیدیشن پروسوکیمیاوي معادلي ولیکل شي اودراکړل شوو اورانیول شووالکترونونسبت بایدمعلوم شي دواړه معادلی طرف په طرف جمع کړي. پورتني هدایات په نظرکې ونیسي لاندې معادلی توزین اوبلانس کړئ. S + 4HNO3→ SO2 + 4NO2 +  2H2 O دسلفر داکسیدیشن نمبر دصفرڅخه (۴+)ته لوړشوی یعنی اکسیدیشن عملی صورت نیولی دی. پداسی حال کې چی په نایتریک اسیدو نایتروجن داکسیدیشن درجه (۵+)څخه تر (۴+)پوری کمه شوې یعنی ارجاع شوي. S0   → s+4 N+5    →    N+4 S±  -   4e-→   S+41 N+5 + 1e- → N+4--11 ددي لپاره چی دلاسه ورکړل شوی اورانیول شووالکترونوشمیر مساوی شي دوهم نمبرمعادله په څلوروکی ضربوو. 4N+5  +   1e- → 4N+4 ---11۱ د اولي اودریمي معادلوڅخه لروچی په چپ خوا کي دوه هایدروجن لرونوله دی امله باید دوه مالیکوله اوبه ولروچی په همدی اساس معادله توازن کوو. S  + 4HNO3   → SO2 +   4NO2 +   2H2O داکسیدیشن اوریډکشن دتعاملودبیلانس دترتیب میتود داکسیدیشن اوریډکشن دتعاملودبلانس اوترتیب لپاره لازمه ده داکیسدی کوونکواوارجاع کوونکوخواص چې دمرکبونو په جوړیدوپیل کوي،بایدپدي پوه شوچې اکیسدایزکوونکي اوارجاع کوونکي تل په مجموعي ډول دفعالوعناصرودمعلوموخواصوپربنسټ فعالیت کوي،لازمه ده چي په پام کې ونیول شي چې داکسیدیشن اوریډکشن په تعاملونوکې په ښکاره ډول یوازې دمعادلودمتوازن راکړه ورکړه داکسیدی کوونکواوارجاع کوونکوترمنځ ترسره کیږي؛یعنی په مجموع کې هغه الکترونونه چې ارجاع کوونکي په واسطه ورکړل شوي دي،دهغوالکترونونومجموعي سره مساوي دي کوم چې داکسیدي کوونکو په واسطه اخیستل شوي دي .په ټولوکیمیاوي تعاملونوکې دیوعنصراتومونومجموعي تعداد دمعادلې کیڼ خواته دهمدې عنصرداتومونومجموعي کمیت دتعامل دمعادلی ښي خواسره مساوي دي. که چیرې ریډوکس تعامل په محلولونوکې سرته ورسیږي،نودلته لازمه ده چې دمحیط اغیزه د O-2او H+ایونوټولیدنه په پام کې ونیول شي چې ازاد شوې ایونونه په تیزابي محیط کې د اوبو دلږوتفکیک شوومالیکولونو کې دجوړیدو لامل اوپه القلي یاخنثی محلولونوکې له منفي ایونونوسره داوبوتعامل دهاید رواکساید OH-))دتشکیل لامل ګرځي: HOH + O-2 → 2OH- ددریومیتودو پربنسټ کیداي شي دریډوکس تعاملونه ترتیب اوبیلانس شي. ۱ :-الکتروني بیلانس میتود ددي میتودپربنسټ کیدای شي مجموعي الکترونونه تعین کړلي شي کوم چې دارجاع کوونکوڅخه اکسیدي کوونکو ته ورکړل شوي دي،دارجاع کوونکودالکترونونومجموعی شمیردهغو الکترونونودمجموعي سره مساوي دي کوم چې اکسیدی کوونکي مادې سره یوځای شوي دي.