cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اني بيسانټ
بيسانټ د هغه وخت د ملي مادي يا نامذهبي ټولنې “National Secular Society (NSS)”  يوه نامتو ويانده او همدرانګه يوه ليکواله او د چارلس براډلاف “Charles Bradlaugh” نږدې ملګرې شوه. دوی دواړه په ۱۸۷۷ ز کال کې د زيږون د اداره کولو د مبارز چارلس نولټون “Charles Knowlton” له لورې د يو کتاب د خپرولو له امله تر قانونې دعوې لاندې ونيول شول. د تور لګونې په پايله کې دواړه نامتو شول او براډلاف وروسته په ۱۸۸۰ ز کال کې د نارتامپټون “Northampton” لپاره د پارلمان د غړي په توګه وټاکل شو.
له هغې څخه وروسته بيسانټ د خونړۍ يکشنبې “Bloody Sunday” لاريون او د ۱۸۸۸ ز کال د لندن د سيال نجونو د اعتصاب يا کاري پريکون په ګډون د اتحاديې په چارو کې ښکېل شوه. نوموړې د فيبيان ټولنې “Fabian Society” او د مارکس پلوې سوسيال ديموکراتيک اتحاديې “Marxist Social Democratic Federation (SDF)” دواړو لپاره مخکښه ويانده وه. بيسانټ د ټاور هملېټس “Tower Hamlets” لپاره د لندن ښوونځي پلاوي “London School Board” ته غوره شوه او که څه هم ان هغه وخت يوازې په شمېر ښځې د رايې کارونې وړ وې، مګر بيسانټ ډېرې رايې تر لاسه کړې.
نوموړې په ۱۸۹۰ زکال کې له هيلينا بلاواټسکي “Helena Blavatsky” سره وکتل او د راتلونکو څو کالونو په موده کې يې په خدای پېژندنه يا عرفان کې لېوالتيا وده وکړه، په داسې حال کې چې په نامذهبي مسئلو کې يې ذوق کمزوری شو. بيسانټ د خدای پېژندنې يا عرفانې ټولنې “Theosophical Society” يوه غړې او د مضمون اړوند يوه نامتو ښوونکې شوه. د خپلې يادې برخې اړوند چارو په موخه يې هند ته سفر وکړ. په ۱۸۹۸ ز کال کې يې د مرکزي هندو ښوونځي “Central Hindu School” او په ۱۹۲۲ زکال يې د هند په بمبئی (نني بمبئي) کې د حيدراباد (سند) ملي پوهنتوني بورډ “Hyderabad (Sind) National Collegiate Board” په رامنځته کولو کې مرسته وکړه. نوموړې په ۱۹۰۲ ز کال کې يې له هېواده د باندې د “Le Droit Humain” په نوم د ګډ فراماسيوني (د پټې ډلې د کړنو ډول) د نړيوالې کړنلارې لومړنی کورګی جوړ کړ. د راتلونکو څو کالونو په موده کې يې د برتانوي سترواکۍ په زياتو برخو کې دې ته ورته کورګي يا د پټې ډلې د يو ځای کېدلو ځايونه جوړ کړل. نوموړې په ۱۹۰۷ ز کال کې د خدای پېژندنې ټولنې مشره شوه، چې نړيوالې مرکزي ادارې يې هغه وخت په اديار “Adyar”، مدراس “Madras” او “Chennai” کې وې.
بيسانټ د هند ملي کانګرس “Indian National Congress” سره د يو ځای کېدلو له مخې د هند په سياست کې هم ښکېل شوه. کله چې په ۱۹۱۴ ز کال کې لومړۍ نړيواله جګړه پيل شوه، نوموړې په هند کې د ديموکراسۍ او په برتانوي سترواکۍ کې د نفوذ لرونکي دريځ لپاره د هلو ځلو په موخه د کورني حکومت اتحاديه “Home Rule League” پيل کړ. دا چاره د ۱۹۱۷ ز کال په وروستيو کې د هند ملي کانګرس د مشرې په توګه د نوموړې د ټاکنې لامل شوه. هغې د ۱۹۲۰ ز لسيزې په وروستيو کې تر خپل لاس لاندې رالوی شوي زوی جيديو کرېشنامورتي “Jiddu Krishnamurti” سره متحده ايالتونو ته سفر وکړ، چې بيسانټ يې په اړه ادعا وکړه، چې نوموړی نوی مسيحي او د بودا پلوی و. کرېشنامورتي په ۱۹۲۹ ز کال کې يادې ادعاوې رد کړي. بيسانټ له جګړې څخه وروسته په ۱۹۳۳ زکال کې د خپلې مړينې تر وخته پورې د هندي خپلواکۍ او خدای پېژندنې موخو لپاره مبارزې ته دوام وکړ.
د ژوند لومړي وختونه
اني ووډ “Annie Wood” د ۱۸۴۷ ز کال د اکتوبر پر ۱ نېټه په لندن کې د پورتني منځني پوړ کورنۍ کې وزېږېدله. نوموړي د ويليم برټون پيرسسي ووډ “William Burton Persse Wood” (۱۸۱۶ – ۱۸۵۲) او ايميلي روچ موريس “Emily Roche Morris” (۱۸۷۴ کې مړه شوه) لور وه. د ووډ کورنۍ په اصل کې له “Devon” سيمې څخه ده او مشر کاکا يې )ښاغلی ماتيو ووډ “Sir Matthew Wood( د وېګ ډلې سياستپوه او هغه لومړنی بارونيټ [د برتانيا تر ټولو ښکته ميراثي وړ نوم] و، چې د “Page Wood” ښکته ميراثي وړ نوم لرونکی نسل هم د نوموړي زېږنده دی. د بيسانټ پلار انګرېز و، چې په دوبلين کې اوسېده او طبي سند يې تر لاسه کړ. د دوبلين د تثليث پوهنځي کې د ګډون ... مور يې د يو څه زياتې معتدل يا نرم مزاجه کورنۍ ايرلېنډۍ کاتوليک مذهبې وه. بيسانټ د خپل ايرلېنډي پښت د پاللو هڅه وکړه او په خپل ټول پېغلتوب کې يې د ايرلېنډي ځاني واک يا خودمختارۍ د انګېزې يا موخې ملاتړ وکړ. بيسانټ پينځه کلنه وه، چې پلار يې مړ شو او کورنۍ يې په نږدې بېوزلۍ يا تش لاسۍ کې پرېښودله. د نوموړې مور په هارو ښوونځي “Harrow School” کې د هلکانو لپاره د اوسېدلو او خوراک ځای (ليليې) د پرمخ وړلو په واسطه د کورنۍ ملاتړ وکړ. که څه هم مور يې د اني د ملاتړ توان نه درلود او خپله ملګرې ايلين مارياټ “Ellen Marryat” يې پر هغې د پام کولو لپاره وهڅوله. مارياټ دا خبره ډاډمنه کړه، چې ښې زده کړې يې درلودې. اني ته د ټولنې پر وړاندې د دندې او په برابر ډول د هغه څه په اړه پياوړی حس ورکړل شو، چې يوې خپلواکې ښځې تر لاسه کولی شول. نوموړې د يوې ځوانې ښځې په توګه په اروپا کې د پراخه سفر توان هم درلود. اني بيسانټ يوه انجيل پلوې وه، مګر وروسته ورڅخه وګرځېده.
بيسانټ په ۱۸۶۷ ز کال کې د شل کلنۍ په عمر له ۲۶ کلن پادري يا ملا فرنک بيسانټ “Frank Besant” (۱۸۴۰-۱۹۱۷) سره واده وکړ، چې د والټر بيسانټ کشر ورور و. نوموړی د پروتستانت کليسا انجيل پلوی [د پروتستانت هغه ډله، چې ځيني دودونه د حواريونو د زده کړې بنسټيز مرکز ګڼي] و، چې د هغې د ډېرو اندېښنو شريکونکی څرګند شو. نوموړې د واده په شپه په مانچستر کې د هغو ملګرو د کتنې له لارې نوره هم سياسي شوې وه، چې نوموړې يې د ايرلېنډي جمهوري غوښتونکي فيني ورورولۍ “Irish Fenian Brotherhood” د مانچستر شهيدانو “Manchester Martyrs” ډلې او انګليسي راډيکل ګوند غړو او همدرانګه د ښاري بېوزلو له حالتونو سره په اړيکه کې کړه.
فرنک لږه موده وروسته د “Lincolnshire” په “Sibsey” کې د پاپ مرستیال شو. اني له خپل خاوند سره سيبسي ته لاړه. که څه هم واده يې يوه بدبختي وه، مګر د يو څو کالونو په موده کې يې د ارتر “Arthur” او مابيل “Mabel” په نومونو دوه ماشومانو وزېږېدل. لکه څرنګه چې اني بيسانټ په خپل ژوندليک کې وليکل: «موږ يوه بې انډوله جوړه وو». لومړۍ شخړه د پيسو او د اني د خپلواکۍ پر سر راپورته شوه. اني لنډې کيسې، د کوچنيانو کتابونه او مقالې وليکلې. دا چې واده شوې ښځې د شتمنۍ درلودلو قانوني حق نه درلود، نو فرنک د نوموړې ټولې ګټل شوې پيسې تر لاسه کولی شوې. سياست د دواړو جوړه نوره هم سره بېله کړه. بيسانټ د هغو چارچوکاټ جوړونکو ملاتړ پيل کړ، چې د يووالي راوستلو او غوره حالتونو د ګټلو لپاره يې هلې ځلې کولې. فرنک د توري ډلې غړی او د ځمکوالو او بزګرانو پر خوا و. د دوی تر منځ کړکېچ هغه وخت خورا زيات شو، چې اني په “Communion” [يو ډلګی عيسويان چې د يوې عقيدې او يوه انتظام څښتنان وو] کې ګډون رد کړ. نوموړې په ۱۸۷۳ زکال خپل خاوند پرېښود او بېرته لندن ته ستنه شوه. دوی په قانوني ډول بېل شول او اني خپل لور هم له ځان سره وېوړه.
بېرکبېک
د ۱۸۸۰ ز لسيزې په وروستيو کې بيسانټ په بېربيک ادبي او پوهنيزې موسسې کې زده کړې وکړې، چې مذهبي او سياسي فعاليتونه يې په کې د وېرې لامل شول. يو ځل د موسسې اداره کوونکو ونه غوښتل، چې د نوموړې د ازموينې پايلې خپرې کړي.
بيسانټ د هغو علتونو
بيسانټ د هغو علتونو يا موخو لپاره مبارزه وکړه، چې د نوموړې په فکر سمې وې او پيل يې په فکري خپلواکۍ، د ښځو له حقونو، ماديت، د زېږون اداره کولو، فابييان سوسياليزم او د کارګرو په حقونو سره وکړ. نوموړې د چارلس براډلاف تر څنګ د نامذهبي ملي ټولنې “National Secular Society” او د سويلي سيمې د اخلاقي ټولنې “South Place Ethical Society” مخکښه غړې وه.
راوي سيند
د سېند سیند او د هغې مرستيال د جهلم سیند، چناب سیند، راوی سیند او ستلج سیند په پنجاب ایالت کې بهیږي. د راوي سیند د کنګرا ولسوالۍ د روټینګ درې څخه سرچینه اخلي او څلور نیم سوه میله (720 کیلومتره) اوږدوالی لري. لاهور ، د پاکستان د پنجاب پلازمېنه، د دې سیند په غاړو کې موقعیت لري. د راوي سیند او چناب سیند ترمنځ سیمه د دواب رچنا په نوم یادیږي. (راوي سیند پخوا د اېراوتي په نوم یادېده.)
کانالونه
د راوي سيند لوی کانالونه لري. اپر باري دواب د هند له مادوپور څخه سرچینه اخلي. د دې د قصور څانګه پاکستان خړوبوي. کانالونه د لوى بارى دوآب په هډورک بلاک کې دي. دا کانال د ملتان او مونټګمري ولسوالۍ خړوبوي. د راوي، چناب او جهلم درې سيندونه اپر جهلم، اپر چناب او لوئر باری دواب شامل دي. د راوي اوبه د ګنجیار مونټګمري او ملتان د خړوبولو لپاره کافي نه وې. نو د دې کمښت د پوره کولو لپاره د چناب اوبه د بالوکي د اپرچناب کانال له لارې راوي سيند ته بهېدې. دې کار د لوى چناب کانال د اوبو کچه راټيټه کړه. او د ګوجرانولا شیخوپوره، لائل پور (اوس د فیصل آباد په نوم پیژندل کیږي) او جهنګ ولسوالیو لپاره اوبه ناکافي ثابت شوې. نو د جهلم د پورتنۍ کانال اوبه تر منګلا پورې د خانکي په ځای د چناب په سيند کې اچول شوې. د لایلپور، ګوجران، ساهیوال او ملتان ولسوالیو کانالونه د انار تالاس په واسطه خړوبیږي او د لوړ کیفیت غنم او امریکایي پنبه تولیدوي. د راوي سيند پخوانۍ برخه د بده راوي په نوم هم يادېږي.
سرچينې
وېشنيزه:سيندونه وېشنيزه:پنجابیان وېشنيزه:هند وېشنيزه:هند او پاکستان
د افغانستان ریلیف موسسه
د افغانستان ریلیف موسسه (ARO) یو بشرپاله موسسه ده چې په افغانستان کې اړمنو کسانو ته په مستقیمه بڼه مرستې او زده کړې وړاندې کوي. دغه موسسه په افغان پلازمېنې کابل ښار کې د ټکنالوژۍ د زده کړو یو لوی مرکز اداره کوي او همدارنګه د قابلو په روزنه کې ونډه لري.
تشرېح
د افغانستان ریلیف موسسه یوه غیرسیاسي، غیرمذهبي، غیرانتفاعي او نا دولتي بشر پاله موسسه ده چې په ۱۹۹۸ زکال کې په متحده ایالاتو کې تاسیس او په افغانستان او متحده ایالاتو دواړو کې ثبت ده. د دغې موسسې مرکزونه د متحده ایالاتو د کالیفورنیا په کېپرس او اورنج ښار کې موقعیت لري او په افغانستان کې فعالیت کوي.
ARO په ۱۹۹۸ زکال کې د ارتباطاتو د پروژې د مدیر او سوداګر عبدالستار او همدارنګه د هغه د افغان همکار ابوالفاضل خلیلي له خوا چې د مشهور افغان شاعر استاد خلیل الله خلیلي لمسی دی تاسیس شوه. هغوی غوښتل د افغانستان په شمالي ولایت تخار کې له اړمنو کسانو سره چې د ځمک ښویېدنې له امله ډېر زیانمن شوي و، مرسته وکړي.
دغه موسسه خپلې مرستې د خوراکي توکو، درملو، د ښوونځیو د توکو او ژمنیو مرستو په بڼه اړمنو کسانو ته وړاندې کوي او همدارنګه د عمومي زده کړو پروګرامونه لري چې پرځان د بساینې په موخه طراحي شوي دي. ARO پوره ۱۱۰۰ نجونو او هلکانو ته وړیا زده کړې وړاندې کوي او همدارنګه په کابل کې دغه موسسې ته اړوند د ټکنالوژۍ د روزنې مرکز بالغو نارینه او ښځینه وو ته د زده کړو پروګرامونه لري؛ چېرې چې دوی افغان کارکوونکي لري. دغه مرکز د سهار له اوو بجو څخه د شپې تر اوو بجو پورې فعالیت لري. د دغې موسسې د ټکنالوژۍ د روزنې په مرکز کې د کمپیوټر، دري، پښتو، انګریزي، ریاضي، ساینس او د کارموندنې د مهارتونو زده کړې وړاندې کېږي.
ARO په بشپړ ډول د داوطلبه کاروونکو په لرلو او همدارنګه د کوم لګښت لرونکي دفتر له لرلو پرته په ډېر لږ لګښت په متحده ایالاتو کې فعاله ده. دغه موسسه د خپلې بودیجې یوازې ۷ سلنه په اداري چارو او په متحده ایالاتو او افغانستان کې د مرستو په راغونډونه لګوي او هڅه کوي ورسره شوې مالي مرستې تر وروستۍ کچې په افغانستان کې په کار ولګوي.
د یادونې ده چې د افغانستان ریلیف موسسه نه باید د بریتانیا د خیریه افغان ریلیف موسسې سره غلطه شي، چې په ۱۹۸۴ زکال کې د لیکوال او صوفي ښوونکي ادریس شاه له خوا جوړه شوه او د نه فعالیت له امله په ۲۰۰۲ زکال کې له منځه ولاړه.
د مرستو برابرول
په یوه غونډه کې چې د ۲۰۰۲ زکال د فبروري په اوومه په لاس انجلس کې د کالیفورنیا د پوهنتون د نړیوال انستیتوت له خوا جوړه شوې وه د افغانستان بنسټ د مدیره پلاوي غړي او د ARO مشر نور دلاوري په افغانستان کې بېړنیو مرستو ته د اړتیا اړوند څرګندونې وکړې:"نیمې کرنیزې ځمکې له منځه تللې دي. موږ ۲۰۰۰ مایله سړکونه لرل؛ چې اوس نږدې ټول یې له منځه تللي. په سلګونو زره ماشومان یتیمان شوي، د ځوانانو ترمنځ مرګ ژوبله د تصور له کچې لوړه ده، دوی د سړې هوا له امله مري. موږ باید هغوی ته سرپناه برابره کړو. په تېره لسیزه کې شاوخوا ۸ میلیونه کسان بې ځایه شوي. موږ اړتیا لرو چې نوي امنیتي ځواکونه جوړ کړو. موږ دې ته اړتیا لرو ځکه چې باید د ټوپک سالارانو یا نورو هغو کسانو مخه ونیسو چې د ټولنیزو ځواکونو له کمزورتیا ناوړه ګټنه کوي."
زده کړې
د افغانستان ریلیف موسسه له دې سربېره په افغانستان کې د ښوونکو د روزنې او کلیوالي کتابتونونو د جوړولو په موخه مالي مرستې غونډوي. د دغې موسسې له خوا د مالي مرستو د راغونډونې د بهیر ملاتړ د یو شمېر مشهورو کسانو له دې ډلې د هالي بري، پخواني ولسمشر جورج ډبلیو بوش، سندرغاړې شر، فلمي ستوري ویل فرل، جیک جیلنهال، د کاغذ باد د الوزونکي په نامه کتاب د لیکوال خالد حسیني، انجلینا جولي، مډونا، اوا منډېس، سټیو ناش او ناتالي پورټمن؛ له خوا شوی.
په متحده ایالاتو کې د افغانستان پخواني سفیر سید طیب جواد د ۲۰۰۷ زکال د فبروري په ۲۳ مه د کالیفورنیا، لاس انجلس ته ولاړ څو د ARO له خوا د مالي مرستو د راغونډونې په کلنۍ غونډه کې چې د زده کړو له لارې د سولې تر عنوان لاندې جوړه شوې وه برخه واخلي.
د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو د وجهي صندوق (یونیسف) د ۲۰۰۷ زکال په راپور کې چې په افغانستان کې د زده کړو اړوند دی راغلي: "افغانستان په نړۍ کې د ښوونځي په عمر (له ۷ کلنۍ څخه تر ۱۲ کلنۍ) د برابرو ماشومانو تر ټولو لوړه کچه لري: له هرو پنځو افغانانو څخه یو د ښوونځي په عمر برابر دی. ښوونځي ته د ماشومانو د تلو په برخه کې د ترلاسه شوو بریاوو سربېره د زده کړو په برخه کې جنسیتي نابرابري لا هم اندېښنه پارونکې ده. د بېلګې په توګه د ځوانو نجونو (له ۱۵ کلنۍ تر ۲۴ کلنۍ) ترمنځ د سواد کچه ۱۸ سلنه ده په داسې حال کې چې دا بیا د هلکانو ترمنځ ۵۰ سلنه ته رسېږي. ۳۲ سلنه هلکان لومړنیو ښوونځیو ته ځي په داسې حال کې چې دغه کچه د نجونو لپاره ۱۳ سلنه ده. د همکارو ډلو د موندنو له مخې یوازې ۳۰ سلنه نجونې (د ۱۲ کلونو په عمر) پنځم ټولګي ته رسېږي، په داسې حال کې چې دغه کچه بیا د هلکانو لپاره ۵۶ سلنه ده. (منبع: په افغانستان کې د ماشومانو اړوند د ټولنیزو شاخصونو غوره اټکلونه، ۱۹۹۰- ۲۰۰۵)."د پارټیسپېڼټ پروډکشن (Participant Productions) او پارامونټ وینټېج (Paramount Vantage) په نومونو فلم جوړونکو شرکتونو په خپل هغه ټولنیز کمپاین کې چې په نړیواله کچه د خالد حسیني د کاغذ باد الوزونکي په نامه اثر د جایزې ګټونکي فلم لپاره جوړ شوی و؛ ARO یې د خپل غیر دولتي همکار په توګه معرفي کړ چې د فلم لیکوال یې په مقدمه کې یادونه کړې.
په ۲۰۰۷ زکال کې د پارامونټ کلاسیک او ډیم ورکس پېکچرز فلم جوړونکو شرکتونو په کابل کې د ښوونځیو ماشومانو ته ۵۰۰ لپټاپ کمپیوټرونه ډالۍ کړل. ARO موسسې دغه لپټاپونه د یو ماشوم لپاره د یو لپټاپ د طرحې له مخې چې موخه یې د مخ پر ودې هېوادونو ماشومان دي؛ وویشل. د کاغذباد الوزونکي یا کایټ رنر اثر لیکوال خالد حسیني ویلي چې «د افغانستان د اقتصادي او سیاسي شرایطو د بدلون په موخه د ټولو وګړو لپاره زده کړې حیاتي رول لري».
د قابلو روزنه
دې ته په پام چې په افغانستان کې د امیدوارۍ یا زېږون پر مهال د میندو د مړینې کچه ډېره لوړه ده او په دغه برخه کې د مرسته کوونکو روزل شوو ښځو شمېر هم لږ دی؛ د قابله ګانو روزنه د دغې موسسې بله لویه پروژه ده. په ۲۰۰۶ زکال کې د هرو ۶۰ ښځو څخه یوې یې امیدوارۍ ته د اړوندو لاملونو له امله خپل ژوند له لاسه ورکاوه، همدا و چې دغه هېواد د نړۍ په کچه له سیرالیون وروسته د میندو د مړینې په برخه کې دویم ځایګی خپل کړ. په ۲۰۰۶ زکال کې د نویو زیږېدلو ماشومانو د مړینې کچه د ۱۰۰۰ ژوندیو زیږونونو څخه ۱۳۵ مورده وه، چې د ۲۰۰۱ زکال د ۱۶۵ موردو څخه لږ، خو بیا هم ډېره لوړه کچه وه.
اسيدور (اسکندريه)
د الکساندریا اسیدور ( /ˈ ɪ z ɪ d ɔːr / ; هم Isidorus /ˌ ɪ z ɪ ˈ d ɔːr ə s / ; Ἰσίδωρος ὁ Ἀλεξανδρεύς  ; c. ۴۵۰ – ج. 520 ) یونانی فیلسوف او یو له وروستيو نیوپلاټونیسټانو څخه و. هغه د پنځمې پېړۍ په پای کې په اتن او اسکندریه کې ژوند کاوه. هغه په اتن کې د مارینس پر ځای د ښوونځي مشر شو،هغه د پروکلوس پيرو و.
ژوند
اسیدور د سیلوسټیوس سره یوځای الکساندریا ته راستون شو. په اسکندریه کې یې د فلسفې تدریس کاوه. هغه په اتن کې و کله چې پروکلس مړ شو (په 485 کې) ، او وروسته کله چې مارینس د نیوپلاتونیسټ ښوونځي د مشر ( اسکالر ) په توګه وټاکل شو. مارینس دې ته وهڅول چې د ښوونځي د مشر په توګه د هغه ځای ناستی شي، مګر هغه د مارینس له مړینې لږ وروسته له اتن څخه ووت، له خپلې دندې یې هیګیاس ته استعفا ورکړه.
اسيدور په اصل کې د دمشقیس د ښوونکي په توګه پیژندل کیږي، د هغه شاهد د هغه د اسیدور په ژوند کې اسیدور د یو سړي او مفکر په توګه په خورا مناسب رڼا کې وړاندې کوي. د دمشقیس ژوند ، چې تیوډورا ته وقف شوی، چې د اسیدور او دمشقیس دواړو شاګرد دی، د فوټیوس لخوا د هغه په بیبلیوتیکا کې د لنډیز په بڼه ساتل شوی دی او په سوډا کې په ټوټو کې.
فلسفه
په عموم کې دا ومنل شوه چې هغه د مفکر په پرتله لېواله و. د هغه سره استدلال د الهام لپاره ضمني و، او هغه د پیتاګورس او اپلاتون نظریو ته د غیر تصوري منطق او د سټوکس او ارستو عملي اخلاقو ته ترجیح ورکړه. داسې برېښي چې هغه تیوسوفیک قیاس ته نرمه ضربه ورکړې او خوبونو او ویښېدو لیدونو ته یې ډېر اهمیت ورکړی ، کوم چې هغه په خپلو عامه خبرو کې توجیه کاوه.
فدرالي ټولنه
د قانون او عامه پاليسۍ فدرالي ټولنه “Federalist Society for Law and Public Policy Studies” د محافظه کارانو او ازادي غوښتونکو يو امريکايي قانوني سازمان دی، چې د متحده ايالتونو د اساسي قانون د متني او اصلي ژباړنې ساتندويي کوي. دا ټولنه د زده کونکي، وکيلانو او پوهنځي په نومونو درې څانګې لري. نوموړې ټولنه چې مرکزي اداره يې په واشنګټن ډي سي کې ده، اوسمهال د حقوقو (قانون) اړوند له ۲۰۰ څخه زياتو امريکايي ښوونځيو کې څپرکي لري. د وکيلانو څانګه په ۹۰ ښارونو کې له ۷۰۰۰۰ تنو څخه زيات غړي لري چې د وکالت دندې پر مخ وړي او په څانګه کې «د وکيلانو څپرکي» او «د تمرين ډلو» په توګه تنظيم شوي دي. فدرالي ټولنه د پېښو په اړه د وينا، بيانونو او نورو فعاليتونو له لارې د حقوقي مسلک، قضايي او حقوقي اکاډمۍ له غړو سره د اړيکې نيولو په موخه د مخالفو نظرونو د حقوقي متخصصينو لپاره يو جرګه ځای (فوريم) چمتو کوي. دا ټولنه د متحده ايالتونو له اغېزناکو يا نفوذ لرونکو سازمانونو له ډلې څخه ده.
فدرالي ټولنه په ۱۹۸۲ز کال کې د يال د حقوقو ښوونځي “Yale Law School”، هاروارد د حقوقو ښوونځي “Harvard Law School” او د شيکاګو پوهنتون د حقوقو ښوونځي “University of Chicago Law School” د يوه ډله زده کوونکو له لورې جوړه شوه، چې غوښتل يې هغه ليبرالي يا کيڼ اړخې ايډيالوژي وننګوي، چې د دوی د درک له مخې د امريکا د حقوقو پر زياتره اشرافي ښوونځيو او پوهنتونو باندې واکمنه وه. د ادارې بيان شوې موخې «د فدرالي واک څارل، د شخصي ازادۍ خوندي کول او د خپلې اصلي معنا له مخې د اساسي قانون ژباړنه» دي او د ځوان محافظه کار وکيلانو په شبکه جوړونه (راټولولو) او لارښوونه کې مرکزي ونډه لوبوي. د “Ideas with Consequences” د ليکوال اماندا هوليس بروسکي “Amanda Hollis-Brusky” په وينا فدرالي ټولنه او محافظه کار د اوښتون ضد “Conservative Counterrevolution”، فدرالي ټولنې «د مرکز د حق وکيلانو لپاره د رښتيني دروازه ساتونکې په توګه تکامل کړی دی، چې د جمهوري غوښتونکو ولسمشرانو تر لارښوونې لاندې دولتي دندو او فدرالي قضاوتونو ته لېواله دي». د ويليم او ماري د حقوقو ښوونځي د پروفيسور نيل ډيوېنس “Neal Devins” او د اوهايو د دولتي پوهنتون د پروفيسور لاورنس باوم له نظره د رونالډ ريګن او جورج ډبليو بوش ادارو «د محافظه کار قاضيانو نوماندول په نښه کړل او فدرالي ټولنه کې غړيتوب د محافظه کار فکر د پلوۍ استازيتوب و. فدرالي ټولنې ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته د قضايه نوماندانو په وړاندې کولو کې مهمه ونډه لوبولې ده؛ دې ټولنې د ولسمشر ټرمپ د متحده ايالتونو د سترې محکمې د نوماندانو لښتليک وپلټه او د ۲۰۲۰ ز کال تر مارچ پورې د ولسمشر ټرمپ د استيناف محکمې له ۵۱ نوماندانو څخه ۴۳ تنه يې د ټولنې اوسني يا پخواني غړي وو.
د ۲۰۱۹ ز کال په جنوري کې واشنګټن پوسټ مجلې وليکل، چې فدرالي ټولنه «د واک او نفوذ بې مخينې کچې» ته رسېدلې وه. د متحده ايالتونو د سترې محکمې د شته نهو غړو له ډلې شپږ تنه (برېټ کاوانا “Brett Kavanaugh”، نيل ګروسچ “Neil Gorsuch”، کلارنس توماس “Clarence Thomas”، جان روبرتس “John Roberts”، سامويل الايټو “Samuel Alito” او امي کوني باريټ “Amy Coney Barrett”) د دې ټولنې اوسني يا پخواني غړي دي. پوليټيکو “Politico” مجلې وليکل چې فدرالي ټولنه نه يوازې د حقوقو د زده کونکو په ذهن جوړونه کې «د تاريخ يو له تر ټولو اغېزناکو حقوقي ادارو څخه شوې، مګر تر څنګ يې په ارادي ډول په خپله امريکايي ټولنه بدلوي، چې په شعوري ډول د هېواد قضايه قوه سم لوري ته واړوي».
بنسټ ايښودنه
فدرالي ټولنه چې په يال د حقوقو ښوونځي، هاروارډ د حقوقو ښوونځي او د شيکاګو پوهنتون د حقوقو ښوونځي کې د زده کونکو له لورې رامنځته شوه، د زده کونکو د سازمان يا ادارې په توګه يې فعاليت پيل کړ او هغه څه يې وننګول، چې بنسټګرو غړو يې د ارتودوکس امريکايي ازادي غوښتونکې نظريې په توګه درک کړي وو او د امريکا په حقوقي ښوونځيو کې عام وو. د ډلې لومړنی فعاليت «د فدراليزم په اړه سمپوزيم: قانوني او سياسي پايلې» تر سرليک لاندې درې ورځنۍ ګډه ناسته (سمپوزيم) و، چې د ۱۹۸۲ زکال اپرېل کې يال ‘Yale’ کې تر سره شو. ياده ګډه ناسته چې ۲۰۰ تنو په کې ګډون کړی و، د سټيون جي کالابريسي “Steven G. Calabresi”، لي لايبرمېن “Lee Liberman Otis” او تيودور اولسن “Theodore Olson” له لورې تنظيم شوې وه او ويناوال په کې انتونين سکاليا ‘Antonin Scalia’، روبرت بورک “Robert Bork” او تيودور اولسن وو.
شاليد
ټولنه د قضايه محدوديت د غوره والي څرګندولو لپاره د فدرالي مقالې ۷۸ ګڼه “Federalist Paper Number 78” په پام کې نيسي؛ لکه څرنګه چې د الکساندر همېلټن له لورې ليکل شوي دي: «د دې ويل هيڅ ارزښت نه لري چې محکمې د کرکې په پلمه ښايي د مقننه قوې د بنسټيزو ارادو پر وړاندې د خپلې خوښۍ ځايناستي شي. محکمې بايد د قانون احساس په ډاګه کړي او که چېرې دوی بايد د قضاوت پر ځای د ارادې يا خوښې عملي کولو ته متمايل وي، نو پايله به د مقننه قوې پر ځای په برابر ډول خپلې خوښۍ ته ځای ورکوی وي».
د ټولنې نښان يا لوګو د پخواني ولسمشر او د اساسي قانون د ليکوال جيمز ماديسن “James Madison” نيمه څېره ده، چې په شريکه يې فدرالي ورځپاڼې يا مقالې “The Federalist Papers” وليکلې. د متحده ايالتونو د امنيت او تبادلې کمېسيون کمېشنر پاول اس اتکېنس “Paul S. Atkins” په يوه وينا کې چې د ۲۰۰۸ ز کال جنوري کې يې د تکزاس په دالاس کې د خپلو وکيلانو څپرکي ته وکړه، د ټولنې غړي «د جيمز ماديسن د ميراث وارثان» وګڼل. ماديسن ته په عمومي ډول د اساسي قانون د پلار امتياز ورکول کېږي او د متحده ايالتونو څلورم ولسمشر شو.
ويل کېږي چې د ټولنې نوم د اتلسمې پېړۍ فدراليست ګوند پر بنسټ دی؛ که څه هم جيمز ماديسن د توماس جېفرسن او د ديموکراتيک جمهوري غوښتونکي ګوند په ملتيا د فدرالي ګوند د سياستونو خلاف و، چې د سوداګرۍ فقرې “Commerce Clause” له ناتړلې ژباړې څخه يې سرچينه اخېستې وه. د ټولنې نظريې د وروستي فدرالي ګوند په پرتله د فدراليزم (په ځانګړي ډول د نوي فدراليزم “New Federalism”) له عمومي معنا او د فدرالي ورځپاڼو “Federalist Papers” سره نږدې اړيکه لري.
د ټولنې د ۱۹۸۲ز کال ناسته د زده کړه ييزو چارو انسټيټيوټ “Institute for Educational Affairs” له لورې د ۲۵۰۰۰ امريکايي ډالرو په ارزښت تمويل شوې وه. د ۵،۵ ميليون امريکايي ډالرو وروستی تمويل د جان ام اولېن بنسټ ‘John M. Olin Foundation’ له لورې وشو. نور لومړني تمويل کونکي د سکايفي بنسټ “Skaife Foundation” او د کوچ “Koch” کورنۍ بنسټونه وو. فدرالي ټولنې ته بسپنه ورکونکي ګوګل “Google”، چيورون “Chevron”، چارلس جي “Charles G.” او ډېوېډ ايچ کوچ “David H. Koch”، د ريچارد ميلن سکايف “Richard Mellon Scaife” د کورنۍ بنسټ او د ميرسير ‘Mercer’ کورنۍ وو. په ۲۰۱۷ زکال کې ۲۰ ميليون امريکايي ډالر کلنی عايد درلود.
نوموړې ټولنه هر کال په واشنګټن ډي سي کې د وکيلانو ملي ناسته تر سره کوي، چې دا د کال د تر ټولو لوړو محافظه کارو پېښو څخه ده. د ناستې ويناوالان د ACLU پخوانی مشر نادين ستروسين “Nadine Strossen”، د سوداګرۍ اجرائيه رئيس او د ۲۰۱۶ ز کال جمهوري غوښتونکی ولسمشريز نوماند کارلي فايورينا ‘Carly Faiorina’ د BB&T پخوانی رئيس جان الېسن “John Allison”، پخوانی لوی څارنوال مايکل موکاسي “Michael Mukasey”، د متحده ايالتونو د مشرانو جرګې غړی مايک لي “Mike Lee” او د بارک اوباما اداره کې د سپينې ماڼۍ سلاکار نيل ايګليستن “Neil Eggleston” وو. فدرالي ټولنه خپلو غونډو ته د محافظه کار نظرونو د ځوابولو د هڅې په موخه وړ ليبرالي ګټندويان (مدافعين) رابولي.
“Harvard Journal of Law and Public Policy” د فدرالي ټولنې رسمي ژورنال دی او غړو ته يې پيسې (معاش) ورکول کېږي.
جهلم سيند
د جهلم سیند د همالیا د پیر پنجال په پښو کې د ویرینګ له یوه چینې څخه سرچینه اخلي او د سری نگر د دال جهيل څخه اوبه اخلي. د غرنۍ سیمې په توګه، د هغې تیریدل تنګ کیږي. دا په چکوتي کې د کنټرول کرښې څخه مظفرآباد او کوهالا پورې لیدل کیدی شي. د جهلم سیند په مظفر آباد کې د نیلم سیند سره یوځای کیږي او د کنهر سیند په راره مصطفی آباد کې د پونچ سیند سره یوځای کیږي. د جهلم سيند د سلطان پور ځای ته رسيږي او د ميدانونو له لارې بهيږي او پاکستان ته ننوځي او جنوب لويديځ ته بهيږي او په تريمون بيراج کې د چناب سيند سره يو ځای کيږي، دا د لويديځ پنجاب يو له مهمو سيندونو څخه دی. دا ټول سیندونه پنجند ته نژدې د سېند سیند سره یو ځای کیږي. په سلطان پور منګلا کې یو لوی بند جوړ شوی او د سیند اوبه دې بند ته بهیږي. دا د سلطان پورمنګلادم په نوم یادیږي. د دې اوبه د اوبو لګولو او بریښنا تولید لپاره کارول کیږي. د جهلم سیند په پاکستان کې د جهلم ، ملکوال او خوشاب له میدانونو څخه تیریږي او د جهنګ ولسوالۍ په تریمون کې د چناب سیند سره یوځای کیږي. منګلا ډیم په ۱۹۶۷ کې د جهلم په سیند باندې د سلطان پور ضلعې جهلم او د موزې ضلعې میرپور په پوله جوړ شوی او په هغې کې ۵.۹ میلیونه ایکړه فټه اوبه زیرمه کیدی شي. د جهلم له سیند څخه دوه کانالونه ایستل شوي دي، د لوئې جهلم کانال په ۱۹۰۱ کال کې د ګجرات ولسوالۍ له مقام رسول څخه ایستل شوی، د هغې دوه نورې څانګې د جهنګ ولسوالۍ شمالي برخه له خره دره مشین څخه خړوبوي، پورته جهلم په ۱۹۱۵ کال کې جوړ شوی دی. دا اوبه له منګلا څخه د چناب سیند ته بهیږي. د رسول بیراج څخه د رسول قادر لینک او چشمه جهلم لینک کانالونه ایستل شوي دي. د جهلم او چناب د سيند تر منځ سيمه د دواب چچ په نامه ياديږي. لويديځه برخه يې تال نومېږي. د لوى جهلم کانال په رسول بيراج کې د سيند له سيند څخه تيريږي، کوم چې د پاکستان د شاه پور ولسوالۍ خړوبوي. د رسول د اوبو د برېښنا پروژه د هغه په غاړه ده. نهرپر جهلم منګلا د آزاد کشمیر د سیمې نه لرې کړی شوې ده. او د ګجرات ولسوالۍ ځینې سیمې خړوب شوي دي. د اوبو لګولو سربیره، دا سیند د کشمیر په ایالت کې د صادراتو لپاره د لرګیو ترټولو لوی او اسانه سرچینه ده. د لوی سکندر او پورس ترمنځ جګړه د همدې سیند پر غاړه شوې وه. مقدوني سکندر د دې بریا د یادولو لپاره د جهلم سیند په غاړه دوه ښارونه جوړ کړل. لومړی ښار په هغه ځای کې و چې جګړه روانه وه. او بل د سیند په غاړه د یونان په کمپ کې میشت وو. دا ښار د سکندر اعظم له خوا د خپل محبوب آس بوسیفالوس ته منسوب شوی و، چې په دې جګړه کې کارول شوی و، د جهلم اوسنی ښار په دې ځای کې میشت دی. په جهلم ولسوالۍ کې د رتتس مشهوره کلا هم شته چې د شېرشاه سوري له خوا د ګکھر د جنګياليو د جګړې لپاره جوړه شوې وه، د دې تر څنګ د منګله کلا هم شته چې د سلطانپور کلا د بند د جوړولو پر مهال ويجاړه شوې وه.
انځورتون
وېشنيزه:سيندونه وېشنيزه:هند وېشنيزه:پاکستان وېشنيزه:هند او پاکستان
ساکنه برېښنا (ولاړه/ جامده)
کله چې دوه سطحې سره په اړيکه کې کېږي او يو بل سره پوښلې او جلا شوي وي، نو ساکن چارج منځ ته راتللی او لږ تر لږه يوه سطحه د برېښنايي جريان په وړاندې زيات مقاومت کولای شي (او په همدې بنسټ دا يو برېښنايي خنډ دی/هغه اله چې انرژۍ ته اجازه نه ورکوي چې تېره شي). د ساکنې برېښنا اغېزې ډېرو خلکو ته معلومې دي، ځکه خلک کولای شي بڅرکي (انګار) محسوسولای شي، اورېدلی شي او ان ليدلی شي، ځکه کله چې يو ستر برېښنايي هادي ته نژدې راوړل کېږي، نو اضافي چارج يې بې اغېزې کېږي (د بېلګې په ډول د ځمکې لاره)، يا يوه داسې سيمه چې د مخالف لوری (مثبت وي که منفي) اضافي چارج ولري. د ساکنې صدمې (د برېښنايي انرژۍ نا انډولتيا) پېژندل شوې پېښه – په خاص ډول يو اليکټروسټيټيک چارج اخراج – د چارج د بې اغېزې کېدو له امله منځ ته راځي.
اتومونو
مواد له داسې اتومونو څخه جوړ وي چې عموماً له برېښنايي اړخه بې پری وي (مساوي اليکټرونونه او پروټونونه لري)، ځکه دوی د مثبتو چارجونو (د دوی په هسته کې پروتونونه) او منفي چارجونو (د هستې څخه شا اوخوا پوښ کې اليکټرونونه) مساوي شمېر لري. د ساکنې برېښنا ښکارنده د منفي او مثبتو چارجونو جلا کېدو ته اړتيا لري. کله چې دوه مواد په اړيکه کې وي، شونې ده چې له يوې مادې څخه بلې ته اليکټرونونه حرکت وکړي، کوم چې په يوه ماده د مثبتو چارجونو زياتوالی او په بله ماده مساوي منفي چارجونه پاتې کېږي. کله چې مادې سره جلا شي، دوی د چارجونو دا ناانډولي له ځانه سره ساتي.
د اړیکې له امله جلا شوی چارج
شونې ده چې د مادو تر منځ د اړيکې له امله اليکترونونه سره تبادله شي؛ په کمزورۍ سره نښتي اليکټرون لرونکي مواد، دا الیکترونونه له لاسه ورکوي، په  داسې حال کې چې د بهرني سپر (پوښ) لرونکي مواد دا اليکترونونه تر لاسه کوي. دا د ټريبواليکټريک اغېز په نوم پېژندل کېږي او د دې په پايله کې يوه ماده منفي چارج او بله مثبت چارج خپلوي. کله چې په ماده باندې دا چارج او تضاد يو ځل جلا شي، بيا په ټريبيواليکټريک لړۍ کې په نسبي موقعيتونو پورې اړه لري. ټريبيواليکټريک اغېز د ساکنې برېښنا بنسټيز لامل دی، لکه چې د هرې ورځې په ژوند او د عامو عالي ليسو د ساينس په ښودلو کې ليدل کېږي، په کومو کې چې د بېلا بېلو موادو يو ځای سره مږل شامل وي (لکه له يو ايکريليک ډنډې سره د وړۍ مږل/سولول). د اړيکې له امله د چاج جلا کېدل ستاسې د ويښتو د ودرېدو لامل ګرځي او «ساکن يوځای کېدو» لامل ګرځي (د بېلګې په ډول کله چې يوه پوکاڼۍ له وېښتو سره وسولول شي، نو ويښتان منفي چارج اخلي؛ کله چې له دېوال سره نژدې وي، چارج شوې پوکاڼۍ په ديوال کې شته مثبت چارج شويو ذرو په لور کش کېږي او شونې ده چې له هغې سره ونښلي، داسې ښکاري چې د جاذبې قوې سره ځوړند دی).
د فشار له امله د چارج جلا کېدل
پلی شوی ميخانيکي فشار د ځانګړي ډول کريسټايل او سيراميکس ماليکولونو کې د چارج جلا کېدل پيدا کوي.
د تودوخې له امله د چارج جلا کېدل
د چارج له امله د چارج جلا کېدل
يو چارج شوی شی چې له برېښنايي اړخه بې پری شي ته نژدې راوړل شي، په بې پرې شي کې د چارج د جلا کېدو لامل ګرځي. د همدې تضاد چارجونه په شا تمبول کېږي او د مخالف لوري چارجونه راکش کېږي. له دې امله چې د برېښنايي چارج د تعامل له امله منځ ته راغلی طوقت د واټن په زیاتېدو سره په چټکۍ غورځېږي، له همدې امله نږدې (مخالف لوری) چارجونو اثر ډېر وي او دواړه شيان د راکش کېدو قوت محسوسوي. اغېز هغه مهال تر ټولو زيات څرګند وي، کله چې بې پری شی (جسم) يو برېښنايي لېږدونکی (هادي) وي، ځکه دې حالت کې چارجونه ډېر ازاد وي چې په شا اوخوا کې حرکت وکړي. د يو داسې شي يوه برخه په احتياط سره په ځمکه اېښودل چې د چارج له امله يې چارج جلا شوی وي، په دايمي ډول اليکترونونه لرې کولای يا زياتولای شي، په داسې حال کې چې شی د ټول دايمي چارج سره پاتې کېږي. دا پروسه د « Van de Graaff» جنراتور د کار لپاره اړينه ده، دا يوه داسې اله ده چې عموماً د ساکنې برېښنا د اغېزو د څرګندولو لپاره کار ځينې اخيستل کېږي.
لرې کول او مخنوی
شونې ده د ساکن چارج لرې کول يا يې مخه نيول دومره ساده وي، لکه د يوې کړکۍ پرانيستل يا د هوا د نمۍ د زیاتولو لپاره د يو هيوميډيفاير کارول چې په دې سره چاپېريال زيات لېږودنکی وګرځي.د هوا ايونايز کونکی هم همدا کار کولای شي.
هغه شيان چې په خاص ډول د ساکنې چارج شوې مادې په وړاندې حساس وي، له هغې سره د ساکنې برېښنا ضد عامل څخه په ګټې اخيستنې چلند کېدای شي، کومه چې د سطحې يو پوړ ورزياتوي، کوم چې د دې ډاډ ورکوي چې هر ډول اضافي چارج په برابر ډول ووېشي. د رخت نرمونکي او وچونکي څادرونه، کوم چې د مينځلو په ماشينونو او د کاليو د وچولو لپاره استعمالېږي، د ساکنې برېښنا ضد عامل يوه بېلګه ده، کوم چې د ساکن نښلېدو د مخنيوي او لرې کولو لپاره کارول کېږي.
په برېښنايي وسايلو کې ډيری کارېدونکي نيمه لېږدونکي وسيلې (نيمه موصلونه/هادي) د ساکنې خارجېدېدونکې مادې لپاره په ځآنګړي ډول حساس وي. د ساکنې برېښنا ضد لېږدونکې کڅوړې عموماً د داسې اجزاوو د خونديتابه لپاره کارول کېږي. هغه خلک چې په مدارونو کار کوي، په کومو کې چې داسې وسيلې وي، عموما خپل ځان د لېږدونکي ساکنې برېښنا ضد کمربند سره تړي.
ساکن اخراج
له ساکنې برېښنا سره اړونده بلکه اليکټروسټاټک اخراج، يا يواځې د ساکنې برېښنا له خارجېدو څخه منځ ته راځي، ځکه اضافه شوی چارج د چارجونو د جريان يا شا اوخوا اطرافو څخه بې اغېزې کېږي.
د برېښنايي جټکې احساس د اعصابو د تحريکولو څخه منځ ته راځي، ځکه چې په انساني بدن کې بې اغېزې جريان بهېږي. په يو شي باندې د ساکنې برېښنا په توګه زېرمه شوې انرژي د شي اندازې او د هغې برېښنايي ظرفيت، ولتاژ له کوم څخه چې دا چارج کېږي او شا اخوا وسيلې د برېښنا ضد ثبات ته په کتنې سره مختلف وي. په حساسو برېښنايي وسايلو د ساکنې برېښنا د خارجېدونکې مادې اغېز د نمونې جوړولو لپاره، يو انسان د ۱۰۰ پيکوفراډز د کپيسيټر په توګه ښودل کېدای شي، کوم چې له ۴۰۰۰ څخه تر ۳۵۰۰۰ ولټه ولټاز پورې چارج کېدای شي. کله چې يو شی لمس کړي، نو انرژي د يو مايکروسيکنډ څخه هم په کم وخت کې خارج کېږي. که څه هم ټوله انرژي کمه ده، د مليجولز د ترتيب پر بنسټ، دا بيا هم حساسو برېښنايي وسايلو ته زيان رسولای شي. لوی شيان زياته انرژي زېرمه کوي، کومه چې شونې ده نېغ په نېغه د انسان سره د اړيکې پر مهال زيان رسونکې وي، يا شونې ده داسې يوه سپرغۍ پيدا کړي چې اور اخيستونکی ګاز يا ايرې هم بدلولای شي.
رابین هوډ
رابین هوډ افسانوي قانون ماتونکی اتل دی چې اصل یې انګلیسي فولکلور ته اړوند دی او وروسته یې ادبیاتو او فلم ته هم لار موندلې. د افسانو له مخې نوموړی پیاوړی نښه ویشتونکي او توره وهونکی دی. د یو شمېر افسانو پر بنسټ هغه په اشرافي بڼه زېږېدلی او له دې سره په معاصرو داستانونو کې انګلیس ته له راګرځېدو وړاندې په صلیبي جګړو کې د یو شمېر هغو قلمرونو د ترلاسه کولو لپاره جنګېدلی چې د نورو اربابانو له خوا نیول شوې. هغه ته په اړونده تر ټولو پخوانۍ نسخه کې د یومن ټولګې د غړي په توګه انځور شوی. په دودیزه توګه نوموړی تر ډېره د لینکولن په شین رنګو جامو کې انځور شوی چې له بډایانو غلا کوي او غلا کړي اموال په بې وزلو کسانو ویشي.
د یو شمېر څرګندونو، اضافاتو او بدلونونو له مخې رابین هوډ ته ورته یو شمېر شخصیتونه رامنځته شوي. په دغو کې د هغه معشوقه مېرمن ماریان، د مري مېن (Merry Men) په نامه د هغه قانون ماتونکې ډله او د هغه مخالف چې د ناتېنګهام ارباب دی شاملېږي. په دغو افسانو کې ارباب تر ډېره پورې د قانوني غایب پاچا ریچارډ پر ضد د شهزاده جان د همکار په توګه انځور شوی چې رابیڼ هوډ بیا ریچارډ ته ژمن دی. له عادي وګړو څخه د هغه ملاتړ او د ناتېنګهام له ارباب سره د هغه مخالفت د نوموړي د افسانو لومړنۍ ثبت شوې ځانګړنه ده، خو له دې سره هغه د پاچا له حقانیت سره لېوالتیا نه لري او همدارنګه یې استوګنځای هم د لومړي ریچارډ په قلمرو کې نه دی. نوموړی د منځنیو پېړیو په وروستیو کې په مشهور فولکوریک شخصیت واوښت. تر ټولو پخواني پېژندل شوي ادبي تصنیفات هغه له ۱۵ مې پېړۍ سره اړوند ښيي.
په وروستیو کلونو کې د هغه له کیسو څخه ګڼ شمېر اقتباسونه شوي او بدلونونه په کې راغلي چې له دې سره یې کیسه لا هم په ادبیاتو، فیلم او تلویزیون کې نندارې ته وړاندې کېږي. رابین هوډ د انګلیسي فولکلور تر ټولو پېژندل شوې افسانه ګڼل کېږي. په عامه کلتور کې د «رابین هوډ» اصطلاح د یو اتل یاغي او هم د استبداد پر وړاندې پاڅون لپاره کارول کېږي.
د رابین هوډ د تاریخي توب اړوند له پېړیو راهیسې بحثونه شتون لري. همدغه نامه ته په ورته ډول د تاریخي شخصیتونو اړونډ ګڼ شمېر منابع شتون لري چې د هغه د شتون د اړوندو احتمالي شواهدو په توګه یې وړاندیز شوی او ځینې دغه منابع دیارلسمې پېړۍ ته اړوندېږي. د تاریخ پوهانو او فلکلور پوهانو له خوا د دغې کیسې د منلو لپاره لږ تر لږه اته منابع وړاندې شوې دي. له دې ډلې دا وړاندیز هم شوی چې «رابین هوډ» یو مشترک مستعار نوم دی چې د یوې ډلې غلو لپاره کارول شوی او یا یې هم خپله ځانته کارولی.
افسانوي اشعار او کیسې
د رابین هوډ اړونده لومړنۍ قافیه لرونکې منبع د پیرس پلومن هغه توجیحی شعر دی چې ګمان کېږي په ۱۳۷۰ مه لسیزه کې ویل شوی او له هغو ډېر لږ وروسته له یوه عام متل څخه دا نقل قول اخیستل شوی چې «ډیری کسان د رابین هوډ خبرې کوي خو تر اوسه یې په خپل کمان کوم غشی نه دی ویشتلی»؛ دغه نقل قول په فریر داو ځواب (Friar Daw's Reply ؛ شاوخوا ۱۴۰۲ زکال) او همدارنګه د دیوېس او پاوپېر (Dives and Pauper؛ ۱۴۰۵-۱۴۱۰ زکال) په شکایت کې راغلی چې څرګندوي خلک غوره بولي د «رابین هوډ اړوندو کیسو او اشعارو» ته غوږ ونیسي خو هغه نه عملي کوي. همدارنګه رابین هوډ د پنځلسمې پېړۍ د لومړۍ نیمایي په لولارډ (Lollard) نومې مشهوره رساله کې له نورو فولکلورویکو اتلانو لکه د وارویک له سړي (Guy of Warwick)، د همپټون له بېوس (Bevis of Hampton) او سر لایبیوس (Sir Lybeaus) سره په خوا کې یاد شوی (له همدې امله په ډېر احتمال سره له دې څخه په مخکنیو نورو تاریخي رسالو کې یې هم یادونه شوې).
ورته مهال د هغو داستاني تصنیفاتو پاتې شوې لومړنۍ نسخې چې د هغه کیسه بیانوي د پنځلسمې پېړۍ دویمې نیمایي یا د شپاړلسمې پېړۍ لومړۍ لسیزې ته اړوندېږي. په دغو لومړنیو راپورونو کې له ټیټې طبقې وګړو څخه د رابین هوډ پلویتوب، باکرې مریم ته د هغه ارادت او ښځو ته د هغه ځانګړی پام، په نښه ویشتلو کې یې وړتیا، د روحانیت سره مخالفت او همدارنګه د ناتېنګهام له ارباب سره د هغه ځانګړې دښمني ښکاره څرګنده ده. په دغو روایاتو کې کوچنی جان، د میلر زوی مچ، وېل سکارلېټ (چې په وېل «سکارلوک» یا «سکاتلوک» هم پېژندل کېږي) شتون لري په داسې حال کې چې د هغه د معشوقې ماریان او فریر تاک یادونه په کې نه ده شوې. وروستۍ له دغو څخه (فریر تاک) د پنځلسمې پېړۍ په وروستیو کې د دغې افسانې برخه ګرځېدلی، هماغه ډول چې د رابین هوډ د ډرامې په متن کې یې هم یادونه شوې.
په معاصر عامه کلتور کې رابین هوډ په معمول ډول د دولسمې پېړۍ د وروستیو د پاچا لومړي ریچارډ هم دوره او ملاتړی بلل کېږي. رابین هغه مهال غیرقانوني چارو ته مخه کړه چې د ریچارډ ورور جان له واک څخه ناوړه ګټنه پیل کړه او ریچارډ هم په دریمه صلیبي جګړه کې بوخت و. دغه لیدلوری د لومړي ځل لپاره په شپاړلسمه پېړۍ کې رامنځته شو. له دې سره چې پخواني تصنیفات بیا د دغه لیدلوري ملاتړ نه کوي. د A Gest of Robyn Hode په نامه لومړني متن کې د پاچا نوم «اډوارډ» اخیستل شوی او ښيي چې په داسې حال کې چې رابین هوډ د پاچا بخښنه منلې خو وروسته یې رد کړې او شنه ځنګل ته بېرته ګرځي. پاتې شوی تر ټولو پخوانی روایت، رابین هوډ او راهب (Robin Hood and the Monk) بیا د واقعي پاچا د پارتیزن په توګه د رابین هوډ له انځور کولو ډېر لږ ملاتړ کوي. هغه ته اړوند لومړني تصنیفات تر ډېره پورې د څېړونکو له خوا دیارلسمې یا څوارلسمې پېړۍ ته اړوند بلل کېږي؛ په داسې حال کې چې دغه تصنیفات له تاریخي مورادو سره مطابقت نه لري.
د رابین هوډ د ټولنیز ځایګي اړوند لومړني تصنیفات په بشپړه توګه واضح دي او ښيي چې هغه یومن دی. په داسې حال کې چې د دغې اصطلاح کره معنی د وخت په اوږدو کې بدلون کړی او د اشرافو او کوچنیو ځمکو لرونکو له ساتونکو څخه یې عادي وګړو ته اشاره لرلې. په اوسنیو شرایطو کې د هغو ماهیت «نه اشرافيانو او نه هم ځمکو لرونکو ته اړوندېږي، خو د دغو دوو ترمنځ دی». صنعت کاران (لکه ژرندګري) له هغو کسانو څخه و چې په ۱۴ مه پېړۍ کې د یومن په توګه په پام کې نیول کېدل. له شپاړلسمې پېړۍ را وروسته دا هڅې وشوې څو رابین هوډ اشرافي وښيي؛ د بېلګې په توګه ریچارډ ګرفتون په کرونیکل اټ لارج (Chronicle at Large) او انتوني مونډې په خپلو دوه ډېرو اغېزمنو ډرامو کې نوموړی د هانټینګډون د ارل په توګه معرفی کړی. هماغه ډول چې اوس مهال نوموړی ښوول کېږي.
د تصنیفاتو سربېره دغه افسانه د «رابین هوډ د لوبو» یا هغو ډرامو پر مټ انتقال شوې چې د منځنیو پېړیو د پای او معاصر مهال په لومړیو کې د مۍ میاشتې د لومړیو ورځو د نندارو مهمه برخه یې جوړوله. د لومړي ځل لپاره د رابین هوډ لوبه په ۱۴۲۶ زکال کې د انګلستان په اکستر کې ثبت شوې، خو دغه منابع دا نه څرګندوي چې د دې لوبې قدامت څومره دی او د هغه مهال په رواج کې یې کوم ځایګی درلود. داسې ویل کېږي چې د رابین هوډ لوبو د پنځلسمې پېړۍ په وروستیو او شپاړلسمه پېړۍ کې وده کړې.
چناب سيند
کيڼ|بټنوک|200x200px| د چناب سیند، پنجاب ، [[پاکستان]] د چناب سیند ( په انګريزي: River Chanab )  چناب نوم د 'چان' او 'اب' ترکیب دی چې په کې 'چان' د سپوږمۍ معنی لري او 'اب' د اوبو په معنی ده، دا په پورتنۍ برخه کې د بهګا سیند له سنگم څخه جوړ شوی دی. همالیا د هند د هیماچل پردیش ایالت په لاهول ولسوالۍ کې په تاندي کې پروت دی. دا په لوړو سیمو کې د چندراباګا په نوم هم پیژندل کیږي. دا د جمو او کشمیر د جمو سیمې څخه تیریږي او د پنجاب میدانونو ته ننوځي. دا د پاکستان د جهنګ ولسوالۍ په تریمون بیراج کې د جهلم سیند سره یوځای کیږي او بیا د راوي سیند سره یوځای کیږي ترڅو په اوچ شریف کې د ستلج سیند سره یوځای شي ترڅو پنجند رامینځته کړي ، کوم چې په کوټ میتان کې د سیند سیند ته تیریږي. د چناب سیند ټول اوږدوالی 960 کیلومتره دی او د سیند حوزو په تړون کې د پاکستان حق په رسمیت پیژندل شوی دی. په ویدیک دوره کې (په لرغوني هند کې) دوی د اشکنیس یا سکماتی په نوم پیژندل شوي او په لرغوني یونان کې د Achaesines په نوم پیژندل شوي. په 325 BC کې، سکندر اعظم د پنجند سره د سیند سیند سره نږدې د سکندریه په نوم یو ښار جوړ کړ (چې نن ورځ شاید اوچ شریف یا میتانکوټ یا چچران دی ). په پنجابي تمدن کې د چناب ځای د سمبول په توګه دی چې شاوخوا یې پنجابي شعور راګرځي او د سوهني مهینوال پنجابي رومانتيکه کیسه د چناب سیند شاوخوا ګرځي. کيڼ|بټنوک|200x200px| د چناب او [[جهلم سیندونو سنګم سيمه، پنجاب ، پاکستان]]
اورګاډي پټلۍ
د هند ریل پټلۍ په جمو او کشمیر کې د چناب سیند باندې د نړۍ ترټولو لوړ پول جوړوي، چې تمه کیږي په 2009 کې بشپړ شي.
د چناب فارمولا
د چناب فارمولا د استرالیا له خوا په 1960 کې وړاندیز شوی یو تړون دی چې له مخې به یې د کشمیر دره او د چناب سیند شمال کې نورې مسلمان اکثریت سیمې پاکستان ته ځي، په داسې حال کې چې د جمو سیمه او نورې هندو اکثریت سیمې به د هند په جمهوریت کې پاتې شي. .که څه پېښ شوي واي که هغه ملحقات چې سره یو ځای شوي وي هند ته هم تللي وای. دا په بشپړه توګه ښکیل دی او له همدې امله د ټولو خواوو لخوا رد شوی هیڅکله هم نه دی انځور شوی
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:سيندونه وېشنيزه:هند وېشنيزه:پاکستان وېشنيزه:پاکستان او هند
ستلج سيند
ستلج سیند د پنجاب یو له سیندونو څخه دی. دا په تبت کې د رکشستال جهيل څخه سرچینه اخلي، ټول اوږدوالی یې 1448 کیلومتره دی، ستلج ته په یوناني کې سور سیند هم ویل کیږي. د دې تر څنګ يې لرغونی نوم ستادري دی او د تبت د ځايي خلکو له خوا د هاتي سيند په نامه هم يادېږي، د ستلج سيند د هماليا له غرونو څخه تېريږي او د هماچل پردېش په ايالت کې تر ۹۰۰ کيلومترو پورې سيمه خړوبوي. د هوشیارپور ولسوالۍ په میدانونو کې پای ته رسیږي له دې ځایه د یوه لوی کانال په بڼه، چې د جنوب لوېدیځ لور ته بهېږي، د بیاس سیند ته راښکته کېږي او د پاکستاني پنجاب په قصور ولسوالۍ کې د پاکستان خاورې ته ننوځي او د اوچ شریف له لارې د پنجند په سیمه کې د چناب له سیند سره یو ځای کېږي. ځای بهاولپور دی، د لویدیځ په 62 کیلومترۍ کې دی دیپالپور ته نژدې سر د سلمنکي له لارې تیریږي او د بهاولپور او بهاولنگر ولسوالیو ځمکې خړوبوي. د بهاولپور نواب د خپل دولت د زرغونتیا لپاره د ستلج له سیند څخه کانالونه جوړ کړل چې اوبه یې نه یوازې ځمکې خړوبوي بلکه د چولستان د دښتې په ځینو سیمو کې د فصلونو د کرلو لپاره هم کارول کیږي.د ۱۹۶۰ کال د سیند حوزې د تړون له مخې د دغه سیند پر اوبو د هند حق پیژندل شوی دی. هند د ستلج پر سیند د بهکرا ننګل بند جوړ کړی، چې ۴۵۰ زره کیلو واټه برېښنا تولیدوي او اوبه یې د کرنیزو موخو لپاره کاروي. د دې تر څنګ هند د ستلج له سیند څخه د سرهند کانال او د ستلج دره په نوم د کانالونو د پروژو په جوړولو سره دغه سیمه زرخیزه کړې ده. د دې سیند اوبه د هند په پنجاب ، هریانا او راجستان ولایتونو کې کرنیزې ځمکې خړوبوي. د هند څخه د ستلج سیند اوبه د پاکستان خاورې ته ننوځي اوس یوازې د سیلابونو په شکل کې راځي ځکه چې هند دا د سیلاب خوشې کولو سیند په توګه کاروي. په 1849 کې د سکهانو او انګریزانو تر منځ د جګړې دمخه، دا سیند د سرحد په توګه کار کاوه. د ستلج سیند په کوټ میتان کې د سیند سیند سره یوځای کیږي. په پخوانیو وختونو کې، د ستلج سیند د احمد پور شرقیه تحصیل کې د اچ شریف ښارګوټي ته نږدې تیریدل. نښې یې نن هم شته.
انځورتون
وېشنيزه:سيندونه وېشنيزه:جهلم سيند وېشنيزه:پنج وېشنيزه:پنجاب پوهنتون
بياس سيند
بیاس سیند له همالیه څخه سرچینه اخلي او د هند په ختیځ پنجاب ایالت کې د امرتسر او جالندھر ولسوالیو ترمنځ بهیږي او فیروز پور ته نږدې د ستلج سیند سره یوځای کیږي. ټول اوږدوالی یې 470 کیلومتره دی. دا سیند د 20303 مربع کیلومتره مساحت خړوبوي. د پاکستان له جوړېدو مخکې دغه سیند د پنجاب د متحدو ایالتونو اوبه کولې، خو د پاکستان له جوړېدو وروسته د هند یوه برخه شوه، خو د ستلج سیند پاکستان ته ننوځي او په ۳۲۶ مخزېږديز کال دلته د لوی سکندر لښکرو مخه ونیوله. وېشنيزه:سارايي مڼه غونی وېشنيزه:بياس سيند وېشنيزه:هند وېشنيزه:پنجاب، هند
سنهالي ژبه
سنهالا یا سنهالي د سريلانکا هېواد د ژبو څخه‎ یوه مهمه ژبه ده. سریلانکایان د دې ژبې نوم سنهالا بولي. د نوم برخه 'سنګ' د سنسکرت کلمه ده چې مانا یې 'شیر' ده. د سنسکرت او نورو هندي ژبو په لیکونو کې، د دې کلمې سمه املا 'سېنه' ده او په انګلیسي کې د 'sinh' په توګه ژباړل کیږي. مګر په عصري هندي ژبو کې يې، تلفظ سنګ دی.
اټک
اټک د پنجاب ایالت یو ښار دی او د اټک ولسوالۍ مرکزي دفتر دی.
اټک ضلعه پنځه تحصیلونه او یو سب تحصیل لري. بشپړ نوم یې اټک ښار دی په داسې حال کې چې په عام ډول د (اټک) په بڼه لیکل او ویل کیږي ځکه دا د اټک خورد په نوم یو ښار دی چې د سېند د سیند په غاړه پروت دی. د اټک بنارس کلا هلته ده. د اټک اوسنی ښار مخکې د کمپبل پور په نوم یاد شوی و، چې د برتانوي حکومت له خوا د کنټوننټ په توګه آباد شوی و. وروسته دا نوم د اټک په ښار او د اټک خورد په ښار بدل شو.
اټک ولسوالۍ لاندې تحصیلونه لري.
د اټک ولسوالۍ په مهمو سیمو کې حسن ابدال ، جنډ ، د چچ دره او فتح جنګ شامل دي. اټک یو تاریخي ځای دی. اکبر پاچا دلته یوه کلا جوړه کړه چې د بنارس اټک کلا په نامه یادیږي اوس هم لیدل کېدی شي. ګوردواره پنجه صاحب د سیکانو عبادت ځای دی چې په حسن ابدال کې موقعیت لري. دا ولسوالي چې د پنځو سیندونو ځمکه ده د پنجاب د نورو وچو ولسوالیو په پرتله ډېره ښکلې ده. دا ولسوالي د پنجاب ایالت په شمال لوېدیځ کې د سېند د سیند په غاړه پرته ده. د دې ولسوالۍ په شمال کې د سېند سیند ۸۰ کیلومتره د یوې سرحدي پټۍ په توګه بهیږي او د پښتونخوا ایالت له اټک ولسوالۍ سره جلا کوي. په دې توګه دغه ولسوالي د پښتونخوا او پنجاب په ګډه پوله د موقعيت له امله د پنجاب وروستۍ ولسوالۍ بلل کېږي. په شمال کې دغه ولسوالۍ د پښتونخوا ايالت له هريپور او صوابۍ ولسواليو سره ګډه پوله لري. د هريپور مشهوره غرنۍ سلسله "ګنډګر" چې د "راجا رسالو" د کیسې یوه برخه ورسره تړاو لري، د اټک ولسوالۍ په شمال کې موقعیت لري. د اټک ولسوالۍ تر ټولو لویه او لوړه غرنۍ لړۍ "کلاشت" ده چې د اټک تحصیل په لویدیځ کې موقعیت لري. د دې غرنۍ لړۍ په شمال کې د تیږو رنګ سپین او په سویل کې تور سلیټ دی، په سیمه ایزو ژبو کې ورته "کلا چټا" ویل کیږي چې معنی یې تور او سپین دی. په جنوب کې د خیرمورت غرنۍ لړۍ ده، په داسې حال کې چې د کوهستان نمک سلسله هم په دې ولسوالۍ کې د سکیسر په سیمه کې موندل کیږي. د دې ولسوالۍ په لوېديځه برخه کې د سيند سيند ته څېرمه د مخجندل غونډۍ شته، چې غرنۍ دي او ډېرې لوړې نه دي. د دې ولسوالۍ لوېديځ ته د سيند پر غاړه د پښتونخوا ايالت د نوښار او کوهاټ ولسوالۍ پرتې دي. میانوالی په سویل کې د چکوال، په ختیځ کې د چکوال او په ختیځ کې د راولپنډۍ ولسوالۍ موقعیت لري، په دې توګه د دې ولسوالۍ سرحدونه اووه ولسوالۍ لري، چې له دې جملې څخه څلور ولسوالۍ د پښتونخوا او پاتې درې یې د پنجاب سره تړاو لري. د اټک ولسوالۍ ټول مساحت ۲۶۳۸.۶۸ مربع میله دی. ولسوالي د ځمکې د مساحت له مخې په څلورو برخو وېشل شوې ده.
شمالي ميدان: دا ميدان کوچنى خو چت دى، خاوره يې نرمه او حاصلخېزه ده او ښه کرل کېږي. د سیند سیند او تربیلا بند سره د نږدې کیدو له امله ، د دې سیمې ځمکې په سرو زرو بډایه دي.
د کلا چشته پرهار: د شمالي ميدان په جنوب کې د کلا چشته سلسله ده چې له ختيځ څخه تر لويديځ پورې غځېدلې ده، د دې غرنۍ سلسلې ډبرې او ډبرې په دوه رنګونو تور، نسواري او سپينې دي، له همدې امله د کلا چته په نوم يادېږي. د غرونو دغه سلسله د پستې په غټو ونو پوښل شوې، خو په بشپړه توګه له شنو ونو څخه بې برخي ښکاري. په دې غرنۍ لړۍ کې بېلابېلې ونې موندل کېږي، چې تر ټولو د پام وړ يې د ګنګهر يا ګنګور ونه ده، چې د فالسا په څېر توره مېوه لري، چې ډېره خوندوره وي، دغه ونه د پاکستان په بل هر ځای کې نه موندل کېږي. يوه بله ونه "کاهو" هم دلته موندل کېږي، ځايي خلک يې له پاڼو څخه د چای او قهوې په جوړولو کې کار اخلي، ځينې خلک وايي چې دا ونه د زيتون د ونې له کورنۍ سره تړاو لري. د غرونو په دې سلسله کې ډول ډول حیوانات موندل کیږي، په دې کې هرن، وحشی، وحشی او داسې نور، د مرغانو په منځ کې، تیتر، هاک او هاک دلته موندل کیږي.
د سوان دره: دا دره د سوان سیند په شمال کې موقعیت لري. په دې دره کې ډیری سیندونه او کانالونه تیریږي، چې ټول یې د سوان سیند سره یوځای کیږي. د کرنې وړ ځمکې ډېرې کمې دي.
د مکهډ جندال غونډۍ: د سیند د سیند په څنډه کې د مخ جندال غونډۍ د سویل لویدیز لور ته شتون لري. کوم چې د کټ، لنډ او بې پاڼو بوټو له امله ډیر ګټور ندي.
د اټک مشهورې سیمې
کامره کینټ ګونډل_منډي فتوچک د کامره کلان اټک سره نږدې دی.
سرچينې
اردو ويکي پېډيا/اٹک
د جنتیک انجنیري
هغه اورګانیزم چې د جنتیک انجنیرۍ له‌لارې تولیدېږي، په جنتیکي ډول اصلاح شوي (GM) اورګانیزم په توګه انګېرل کېږي او ترلاسه شوی موجود «په جنتیکي توګه اصلاح شوی اورګانیزم یا GMO» دی. لومړنی GMO، په ۱۹۷۳ز کال کې د هربرت بایر او ستانلي کوهېن له‌خوا تولید شوی باکتریوم ؤ. په ۱۹۷۴ز کال کې، رودولف یانش یوه موږک ته د یوې بهرنۍ DNA دننه کولو پر مهال لومړنی GM ژوی رامنځ‌ته کړ. «جننتېک (Genentech)» لومړۍ کمپنۍ وه چې د جنتیک انجنیرۍ ته یې مخه کړه؛ دغه کمپنۍ په ۱۹۷۶ز کال کې تاسیس شوه او د انساني پروټینونو په تولید یې پیل وکړ. په جنتیکي توګه اصلاح شوي انساني انسولین په ۱۹۷۸ز کال کې تولید شو او د انسولین تولیدوونکې باکتریا سوداګري په ۱۹۸۲ز کال کې پیل شوه. په جنتیکي توګه د اصلاح شویو خوراکي توکو پلورل له ۱۹۹۴ز کال څخه د Flavr Savr رومي بانجانو په رااېستلو سره پیل شول. Flavr Savr داسې طرحه شوي وو چې په پلورنځیو کې تر ډېره دوام وکړي، خو اوسني GM محصولات، د حشرو او د بوټو وژونکو موادو پر وړاندې د مقاومت زیاتولو په موخه اصلاح شوي دي. GloFish لومړنی طرح شوی کورنی ژوی ؤ چې د ۲۰۰۳ز کال په ډسمبر کې، په متحده ایالاتو کې وپلورل شو. په ۲۰۱۶ز کال کې د Salmon (ګلماهي) سوداګري پیل شوه، چې دغه کب د ودې هورمون له پلوه اصلاح شوی ؤ.
د جنتیک انجنیري، د څېړنې، طب، صنعتي بیوټکنالوجي او کرنې په شمول، په بېلابېلو برخو کې کارَونې لري. په څېړنو کې، GMOګان، د کارکړنې له لاس ورکولو، د کارکړنې پرمختیا، څارنې، او د بیان ازمایښتونو له‌لارې د جېن کارکړنې او بیان د مطالعه لپاره کارول کېږي. د ځانګړو حالتونو لپاره د اړینو او دنده لرونکو جېنونو په پرزولو سره، کېدای شي د انساني ناروغیو د حیواني موډل اورګانیزمونه رامنځ‌ته شي. د هورمونونو، واکسینونو او نورو درملو د تولیدولو ترڅنګ، د جنتیک انجنیري د جېن درملنې له‌لارې د جنتیکي ناروغیو د معالجې وړتیا لري. د درملو د تولید لپاره کارېدونکي ورته تخنیکونه کېدای شي صنعتي کارَونې هم ولري؛ لکه: د جامو مینځلو موادو، پنیر او نورو محصولاتو لپاره د انزایمونو تولید.
په جنتیکي توګه د سوداګریزو اصلاح شویو محصولاتو له پیدایښت سره سم، په بېلابېلو هېوادونو کې کروندګرو ډېره اقتصادي او مالي ګټه وکړه، خو لا هم د دغې ټکنالوجۍ په تړاو د تودو او لانجمنو بحثونو سرچینه ده. دغه لانجې د اصلاح شویو توکو له لومړنۍ استفادې راهیسې شتون لري؛ لومړني ساحوي ازمايښتونه د ضد GM فعالانو له‌خوا له‌منځه لاړل. که څه هم د یوه علمي عمومي توافق له‌مخې، له GM محصولاتو څخه اوسني ترلاسه کېدونکي خوراکي مواد د معمولي خوراکي توکو په پرتله د انسان روغتیا لپاره لا لوی خطر نه‌لري، خو بیا هم منتقدین د GM خوراکي توکو خوندیتوب یوه ستره اندېښنه ګڼي. د جېن لېږدېدنه، پر غیرهدفي اورګانیزمونه باندې اغېزښندنه، د خوراکي توکو د تامینولو کنټرول او د فکري ملکیت حقونه هم د غټو مسایلو په توګه راولاړ شوي دي. د دغو اندېښنو له‌امله د څارنې یو چوکاټ رامنځ‌ته شو چې له ۱۹۷۵ز کال راهیسي پلي کېږي. په پایله کې «د بیولوجیکي خوندیتوب په تړاو د کارتاخنا پروتوکول» تر نامه لاندې یوه نړیواله معاهده په ۲۰۰۰ز کال کې تصویب شوه. بېلابېلو هېوادونو د GMOګانو په هکله ځان ته جلا د څارنې سیسټمونه جوړ کړل، چې تر ټولو زیات توپیرونه د متحده ایالاتو او اروپا د سیسټمونو ترمنځ تر سترګو کېږي.
ټولیزه کتنه
د جنتیک انجنیري داسې یو بهیر دی چې د DNA په لېرې کولو یا دننه کولو، یا په ځایي جنتیکي مادې کې د بدلون په راوستلو سره د یوه ژوندي موجود جنتیکي جوړښت بدلوي. په دودیز ډول د ژویو او بوټو د اصلاح کولو پر خلاف، چې په هغو کې څوګوني پیوندونه ترسره کېدل او وروسته بیا د ژوندي موجود لپاره د خوښې وړ فینوټایپ ټاکل کېده، په جنتیک انجنیري کې جېن له یوه ژوندي موجود څخه په مستقیمه توګه اخېستل کېږي او بل موجود ته ورکول کېږي. دغه بهیر خورا ګړندی دی، کېدای شي له هر ژوندي موجود څخه هر ډول جېن بل موجود ته ورکړل شي (ان له بېلابېلو ټولګو څخه) او د نورو نامطلوبو جېنونو له اضافه کېدلو څخه مخنیوی کوي.
د جنتیک انجنیري په مرسته کېدای شي د تخریب شوي جېن لېرې کولو او په ځای یې د فعال جېن په کېښودلو سره، په بالقوه توګه، د انسانانو د شدیدو جنتیکي اختلاطاتو درملنه وشي. دغه انجنیري په څېړنو کې ډېر اهمیت لري چې د ځانګړو جېنونو د کارکړنې مطالعه کولو زمینه برابروي. د تولید شویو درملو، واکسینونو او نور محصولاتو د تولید لپاره تنظیم شوي جېنونه له ژوندي موجوداتو څخه اخېستل شوي دي. ځیني داسې محصولاتو ته پراختیا ورکړل شوې چې د ګټورتیا، تغذیوي ارزښت او د چاپېریال شرایطو ته د انعطاف‌مننې کچې په لوړولو سره یې د خوراکي توکو خوندیتوب ته خورا مرسته کړې ده.