cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ختیځه نړۍ
آسیايي مفاهیم
په داسې حال کې چې د واحد «آسیايي نژاد» مفهوم شتون لري، خو د هغو مشروعیت تر شک لاندې دی. له تاریخي پلوه، د آسیا ځانګړې سیمې د مختلفو «نژادونو» له مخې ډل بندي شوې دي، د بېلګې په توګه: د ختیځې آسیا وګړي یو مهال د «مغولیانو» په توګه ډل بندي کېدل، په داسې حال کې چې د آسیا نورې سیمې نه کېدلې. آسیا له ګڼ شمېر بېلابېلو هېوادونو، قومي ډلو او کلتورونو نه جوړه ده. دغه مفهوم د دغه واقعیت له امله ډېر د بحث وړ دی چې د «آسیایي هویت» دودیزه اصطلاح د آسیا د سویل او ختیځو وګړو ته اړوندېدله او د لویدیځې آسیا هغه سیمې یې ترې مستثنی ګڼلې، چې ځان یې د ختیځې نړۍ برخه نه بلله. په دغو سیمو کې عربي هېوادونه، اسرائیل، ترکیه او ایران شاملېږي.
آسیایي کلتور تر ډېره د ملت پالنې او قومي فرد پالنې پیاوړې ځانګړنې لري، خو د ګڼ شمېر مختلفو کلتورونو، چاپېریالونو، اقتصادونو، تاریخي اړیکو او دولتي سیستمونو شتون د دې پرځای چې ټولې لویې وچې ته یو واحد هویت ورکړي، تر ډېره د ملتونو او قومي ډلو لپاره د ځانګړي کلتوري هویت لامل ګرځېدلي. د آسیا وګړي کېدای شي، غوره نه بولي چې د لویې وچې یا سیمې په نوم وپېژندل شي، خو خوښوي چې د ځانګړي ملت یا کلتوري ډلې په هویت وپېژندل شي.
د ختیځ او لویدیځ ترمنځ وېش چې په رسمي ډول ختیځې نړۍ او لویدیځې نړۍ ته اړوندېږي، د اروپا د کلتوري تاریخ او اروپايي عیسوي نړۍ او ختیځ لوري ته د نورو کلتورونو محصول دی. په امریکا کې د اروپايي استعمار له واکمنېدو وروسته د ختیځ او لویدیځ ترمنځ توپیر نړیواله بڼه ومونده. د ختیځ، «هندي» یا «ختیځې نړۍ» په اصطلاح باندې د نژادي او د دیني او کلتوري توپیرونو د نظریاتو له مخې ټینګار وشو. دغه توپیر د لویدیځوالو له خوا د ختیځ پېژندنې او هندولوژي په موسومو علمي دودونو کې بیان شوی. له همدې امله، د آسیايي هویت مفهوم کولای شو، په لومړۍ درجه کې د یوه اروپايي جوړښت په توګه وګڼو. په زړه پورې دا ده چې ختیځ پېژندنه، له یو موټي ختیځې نړۍ نه یوازنی لویدیځ مفهوم دی چې هېڅ ځانګړې سیمې یا سیمو ته نه اړوندېږي، بلکې ټوله آسیا په کې شاملېږي.
اروپايي مفهوم
د سړې جګړې پر مهال، د «ختیځې نړۍ» اصطلاح ځینې مهال ختیځ بلاک ته کارول کېده چې شوروي اتحاد، د چین د خلکو جمهوریت او د هغو کمونیستو متحدینو ته یې اشاره کوله، په داسې حال کې چې د «لویدیځې نړۍ» اصطلاح، تر ډېره متحده ایالاتو، د هغو ناټو متحدینو، لکه: بریتانیا ته اړونده بلل کېده.
کلتور
ختیځ کلتور ګڼ شمېر دودونو او موضوعاتو ته وده ورکړې. یو شمېر یې دا دي:
سنت لویز
سنت لویس St. Louis) د امریکا متحده آیالاتونو په میسوري آیالات کې یو لوی بندر او همدارنګه بندري ښار دی. سنت لویز له کانزاس سیټي نه وروسته په میسوري آیالات کې دویم لوی ښار دی.
شاه
شاه یاهم پادشاه یا پاچا، د تاریخ په اوږدو کې په مختلفو ژبو کې د مخلتفو معنی ګانو سره د کم تلفظ سره کار شوی ده. په استایي ژبه کې xšaΘra) د (قمندې) په معنی دی. اصري شاه لغات په لومړیو کې د هندي ګورکانیانو ترمنځ کار شوی ده چې له هغې وروسته د افغانستان په معاصر تاریخ کې د شاهي کورنۍ غړو ته کاریده.
خان
خان (قان) یاهم قاخان) د ترکي ژبې له کورنۍ څخه را پیدا لغات دی، چې په تیر کې ترک تبارانو اشرافو یاهم د شاهي کورنیو غړو ته کاریده. له هغې وروسته د تاریخ په اوږدو کې یاد لغات د قوم رئیس یاهم په ټولنه کې مطرحو اشخاصو ته کاریده. د پيړیو په تیریدو سره خان د پښتنو ترمتځ ځانګړی هځای پیدا کړی، چې د تاریخې اړخه یې په هند کې د پښتنو لپاره د پټان یاهم هماغه خان نوم اوس هم کاریږي. په افغانستان ،پښتونخوا او هند کې اوس هم پښتانه په ویاړ سره د خپل کورنی نوم سره د خان لغات یوځای کوی چې دا د خلکو ترمنځ اشخاصو ته د ځانګړی اخترام په توګه ویل کیږي.
د افغانستان دوسیې (اسټرلیا)
د افغانستان دوسیې، په افغانستان کې د اسټرلیايي ځانګړو ځواکونو د عملیاتو په اړه د استرلیا د دفاعي ځواکونو سندونه دي. دغه سندونه د مک برایډ له خوا د اسټرلیا خبري شبکې (ABC) په واک کې ورکړل شوي دي، چې له مخې یې اووه داستانونه خپاره شول. په دغو سندونو کې بېلابېلې موضوع ګانې وې، خو هغه څه چې د خلکو پام یې ځان ته را واړاوه، د غیر وسله والو نارینه وو(ملکي وګړو) او ماشومانو د څو مورده وژنې په اړه جزئیات یې شرح کول. د استرلیا فدرالي پولیسو، د دغو معلوماتو د رسوا کولو په غبرګون کې،  د ۲۰۱۹ ز کال په جون میاشت کې د استرلیا د خبري شبکې په دفتر برید وکړ او د دغې موضوع اړوند ټول سندونه یې ضبط کړل.
غیر قانوني وژنې
په دغو سندونو کې د نارینه وو او نا وسله والو ماشومانو نږدې ۱۰ مورده غیر قانوني وژنې شاملې دي. دوه پېښې چې دواړه د ۲۰۱۳ ز کال په سپتمبر کې رامنځ ته شوې وې. دمګړۍ د استرلیايي ځواکونو د سرمفتیش ترمنځ څارنې لاندې دي. په یوه پېښه کې، د بسم الله آزادي په نوم شخص او زوی یې صدیق الله په ارزګان ولایت کې د اسټرلیايي ځواکونو په برید کې ووژل شول. ادعا کېږي چې، بسم الله په تومانچې سره، SAS ځواکونه په نښه کړي وو، خو د استرلیايي سرتېرو د راپورونو خلاف، پولیسو په بله ورځ بسم الله او صدیق الله په کټ کې د یو بل په خواکې وموندل او په ظاهره  یې د دې ښکارندویي کوله چې، دوی په خوب کې وژل شوي دي. په دغو سندونو کې دغه راپور هم وو چې، یو سرتېری له یوه زنداني سره یوازې و او وروسته له هغې چې په ظاهره زنداني هڅه وکړه، څو د سرتېري وسله واخلي او ډزې ورباندې وکړي. له دغو پېښو وروسته، په۲۰۱۳ ز کال کې استرلیايي ځواکونو، یو افغان چې په موټر سایکل سپورو وژلی او ښځه چې د ده ترشا سپره وه، ټپي کړې وه، تورن شول. دغه پېښې د افغان چارواکو ترمنځ د وارخطايي لامل شوې او ګواښ یې وکړ، که چېرې د ملکي خلکو وژل بند نه شي، دوی به له استرلیايانو سره کار بند کړي.
د پرې شویو لاسونو پېښه
دغه دوسیې د ADF په غبرګون او د پېښې مخینې(شالید) په اړه چې په کې د SAS یو سرتېری د یوه افغان اورپکي لاس پرې کوي، معلومات برابر کړل. مخکې له دې چې پېښه رامنځ ته شي، ځانګړي ځواکونه «د شمشیر موخې» په مستعار نامه سره، د استرلیا دولت د یوې مهمې موخې په لټه کې وواو هغه موخه د اورپکو یو مهم قوماندان و، چې د پرله پسې بریدونومسؤل و. چورلکې او له ۱۲۰ زیاتو سرتېرو په دغه لټون کې حضور درلود. په زابل ولایت کې د یوې الوتنې په ترڅ کې څلور اورپکي ووژل شول. د SAS ځواکونو یوه پړکمشر جسدونه وکتل او له هغې وروسته یې په نیشتر سره د هر یوه اورپکي لاس پرې کړ. سرتېري مکلف وو، د طالبانو هر غړی چې وژل کېده ، د شونتیا په حالت کې د ګوتو نښې او دواړه سترګې سکن کړي. دا په داسې حال کې وه چې، د وژل شوي کس د بدن غړو په پرې کولو سره، د جګړې قوانین تر پښو لاندې شوي دي(نقض شوي دي). جګړن اندرو هاسټي Andrew Hastie له دغې پېښې خواشینی شو او هغه یې تر خپلو چارواکو ورسوله. د پوځ غړو، روزنیزه غونډه چې یواځې ۹ ورځې مخکې جوړه شوې وه، چې په کې په ډاګه  د لاس پرې کولو اجازه ورکړل شوې وه، تورنه کړه.
د دولت یرغل او څېړنې
د اسټرلیا فدرالي پولیسو، د ۲۰۱۹ ز کال د جون په ۵ مه نېټه، د ABC شبکې په مقرکې چې په سېندني کې دی برید وکړ او ۸ ساعته یې هغه ځای تلاشي کړ، چې د راپورله مخې، علت یې د افغانستان دوسیه وه. نورې ادارې، په احتمالي توګه د استرلیا اطلاعاتي سازمان او د استرلیا د سینګنالونو اداره هم هلته شته. د دغه یرغل په ترڅ کې، د ABC شبکې مدافع وکیلان اړ شول، چې جواز تفسیر کړي او له AFP سره همکاري وکړي، څو دغه ډاډ ترلاسه شي چې محرم معلومات د جواز ترکچې نه وي خپاره نه شي. دغه یرغل ډېر ژر د خلکو له پراخو نیوکو سره مخامخ شو او له دغې پېښې اطلاعاتو ته د لاس رسي په اړه یوې غوښتنې وښوده چې، AFP  په قصدي توګه خبریالان په نښه کول او ان په موضوع کې د ښکېلو خبریالانو محاکمه یې هم له کاري لومړیتوبونو نه وه. د ABC شبکې له برید وروسته، د AFP  پر وړاندې د عدالت غوښتنه وکړه او ادعا یې وکړه چې، جواز یې ډېر بشپړ و او دغه پېښه د عملي کېدو وړ نه وه.
دغه قضیه چې د ۲۰۲۰ ز کال په فبرورۍ میاشت کې د استرلیا فدرالي محکمې له خوا ختمه اعلام شوه او AFP مصادره شوو دوسیو ته د لاس رسي بهیر پیل کړ، په دغه وخت کې، د ABC  شبکې په چټکۍ سره ګام پورته کړ، څو قضايي حکم ترلاسه کړي.
د ۲۰۲۰ ز کال په جون میاشت کې AFP  د شواهدو لنډیز د استرلیا عامه محکمو (CDPP) رئیس ته چې د فدرال عامه څارنوال هم دی، استولی او لارښوونه یې ورته وکړه، څو ډان اکس Dan Oakes د افغانستان له دوسیې نه د غلا له  امله محاکمه شي، ځکه چې دا یوه مهمه او د لوړې کچې قضیه وه. څارنوال هم د هغه وخت لوی څارنوال کرستین پورتر وروستي تایید ته اړتیا لرله، CDDP د ۲۰۲۰ ز په  اکتوبر کې اعلام وکړچې، په دغه باور لرلو سربېره، چې دوی کولای شي، اکس په څو جرمونو تورن کړي، خو هغوی په دی محاکمه نه کړي.
د مشرانو جرګې څېړنې
د ABC په دفترونو برید او په همدې میاشت کې د نیوز کورپ شبکې د یوه خبریال آنیکا اسمیتورست پر کور د AFP برید، د استرالیا مشرانو جرګې د چاپېریال ساتنې او اړیکو په کمېټه کې د رسنیو آزادۍ د څېړلو پر موضوع بدله شوه.
د دغې کمېټې وروستی راپور، د ۲۰۲۱ ز په مې میاشت کې خپور شو، چې ۱۷ لارښوونې په کې وې. له دې جملې د هغو قوانینو د اصلاح وړاندیز، چې د دې ځواک لري، څو خبریالي عامه جرم وګڼي او له افشا ګرانو د فدرالي دولت د ساتنې په برخه کې وړاندیزونه تر لاسه کړي.
سنگين ولسوالۍ
سنگين ولسوالۍ د افغانستان د هلمند ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۶۶،۹۰۱ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
فراه بالابولک کنسک
فراه په ولايت کي بالابولک په ولسوالي کي د کنسک په کلي کي د پخوا په وختکي دولس زره 12000 شهيدان سوي دي د صحابوه په وخت کي زه يم محمد ظريف ليکوال مننه ستاسي د پرچينل څخه
د متحده ایالاتو فدرالي حکومت
د متحده ایالاتو فدرالي حکومت (د متحده ایالاتو حکومت) د متحده ایالاتو ملي حکومت دی، چې د شمالي امریکا په لویه وچه کې کې د یوه فدرالي جمهوریت په توګه ګڼل کېږي او له ۵۰ ایالتونو، یوې فدرالي ولسوالۍ (د کولمبیا ولسوالۍ، چې په کې حکومت پروت دی)، له پنځو لویو ځان واکه سیمو او د څو ټاپوګانو له ملکیتونو نه جوړ شوی دی. فدرالي حکومت له درېو جلا قواوو: مقننه، اجرائیه او قضایه  نه را منځ ته شوی چې واکونه یې په ترتیب سره د متحده ایالاتو د اساسي قانون پر بنسټ په کانګرس، ولسمشر او فدرالي محکمو کې ټاکل شوي دي. د دې قواوو واکونه او دندې، د اجرائیوي ادارو او د سترې محکمې تر چتر لاندې د محاکمو د را منځ ته کېدو په ګډون، د کانګرس د قوانینو پر مټ لا نور هم روښانه شوي دي.
= نوم اېښودنه = د نوموړي جمهوریت بشپړ نوم "د امریکا متحده ایالات یا United States of America " دی. بل هېڅ نوم په اساسي قانون کې نه دی په ګوته شوی او دا هغه نوم دی چې په پیسو، تړونونو او هغو قانوني قضیو کې چې دا هېواد یې یو اړخ وي (د بېلګې په توګه د چارلس ټي. شینک قضیه د متحده ایالاتو په وړاندې)، څرګندېږي. د "Government of the United States of America" یا د  "United States Government"  چې پښتو ژباړه یې "د متحده ایالاتو حکومت" دی، هغه اصطلاحات دي چې ډېری په رسمي اسنادو کې کارول کېږي، چې له فدرالي حکومت نه استازیتوب کوي او د ایالتونو له مجموعي ټولګې نه توپیر لري. په ورځنیو خبرو یا لیکنو کې، ډېری د "Federal Government"  یا  "فدرالي حکومت" اصطلاح کارول کېږي او د "National Government"  یا  "ملي حکومت" اصطلاح لږ کارول کېږي. د "فدرالي" او "ملي" اصطلاحات په دولتي ادارو یا پروګرامونو کې عموماً د فدرالي حکومت سره تړاو (د بېلګې په توګه: د تحقیقاتو فدرالي اداره، د سمندر او اتموسفیر ملي اداره، د ملي پارکونو چوپړتیاوې) په ګوته کوي. لکه څرنګه چې د حکومت چوکۍ په واشنګتن ډي سي کې ده، "واشنګټن" معمولاً د فدرالي حکومت لپاره د میتونیم یا مجاز مرسل نوم په توګه کارول کېږي.
تاریخچه
د متحده ایالاتو حکومت د فدرالي پلوه او جمهوریت پلوه اصولو پر بنسټ ولاړ دی، چې واک په کې د فدرالي حکومت او ایالتي حکومتونو ترمنځ وېشل کېږي. د دې اصولو تفسیر او اجرا او دا چې فدرالي حکومت له کومو واکونو نه باید برخمن وي او له دې واکونو نه څرنګه ګټه واخستل شي، د اساسي قانون له تصویب راهیسې، د بحث موضوعات دي. ځینې کارپوهان د پراخو فدرالي واکونو ملاتړي دي، په داسې حال کې چې نور د انفرادي، ایالتي، یا نورو پیژندل شویو ادارو په پرتله د مرکزي حکومت لپاره د ډېرې محدودې ونډې ملاتړ کوي.
د امریکا له کورنۍ جګړې نه را په دې خوا، د فدرالي حکومت واکونه په عمومي توګه ډېر پراخ شوي دي، که څه هم له هغه مهال راهیسې، داسې وختونه شتون لري چې مقننه قوه برلاسي وه (د بېلګې په توګه، له کورنۍ جګړې نه سملاسي وروسته لسیزې) یا داسې وختونه چې د ایالاتي حقونو پلویان د مقننه کړنو پر مټ، یا د محاکمو له خوا د اساسي قانون د تفسیر پر مټ توانېدلې چې فدارلي واک یا اجرائیوي امتیاز محدود کړي.
د متحده ایالاتو د اساسي قانون یو تیوریکي ستون، د امریکایی حکومت د درېو قواوو: اجرائیه، مقننه او قضایه د واکونو او مسؤلیتونو ترمنځ د "کنترول او انډول" مفکوره ده. د نمونې په توګه: لکه څرنګه چې مقننه قوه (کانګرس) د قانون د وضع کولو واک لري، د ولسمشر ترمشرۍ لاندې اجرائیوي قوه کولای شي، هر قانون ویتو یا رد کړي، چې دا ډول قانون په خپل وار سره، د کانګرس له خوا هم لغوه کېدای شي. ولسمشر د هېواد تر ټولو لویې قضایې ادارې، یعنې سترې محکمې ته نوماند قاضیان معرفي کوي، خو دا نوماندان باید د کانګرس له خوا رایه ترلاسه کړي. ستره محکمه، په خپل وار سره کولای شي، د کانګرس له خوا د اساسي قانون خلاف تصویب شوي قوانین باطل کړي.
قصيده سيدي بوسحاقي
قصيده سیدي بوسحاقي د عربي ګرامر شعر دی چې د ارواپوه او ژبپوه سيدي بوسحاقي (1394-1453) لخوا ليکل شوی دی.
د سیدي بوشاکي په اړه
هغه ابو اسحاق ابراهیم بن فاید الزواوي چې د قرآن مفسر، فقیه او ژبپوه دی، په ۷۹۶ هجري قمري کال کې د جوردجورا له آثارو څخه د تینیا ښار ته څېرمه د سوما په کلي کې زیږیدلی او په ۸۵۷ هجري کال کې مړ شوی او وروسته خاورو ته سپارل شوی دی. د خاچنا په غرونو کې د زوییت سیدي بوشکي کې مرالدین سیند ته.
هغه څو کتابونه لري، چې تر ټولو مشهور یې دا دي:
تفصیل
د سیدي بوسحاقي شعر په اسلامي نړۍ کې د عربي ژبې یو له خورا مشهور کتابونو څخه شمیرل کیږي چې د ګرامر سره معامله کوي د نثر متن د ابن هشام الانصاري لخوا لیکل شوي د عربي ګرامر قواعدو بیانولو متن تشریح کوي.
دا د سیدي بوسحاقي په کتابونو کې د عربي ګرامر په اړه یو له خورا مشهور ننوتلو څخه شمیرل کیږي، او د "ارګوزات الزووی په ګرامر" (عربي: أرجوزة الزواوي فی النحو) کې د دې شعر تفسیر او تشریح څو نسخې او خپاره شوي کتابونه شتون لري.
منځپانګه
ګرامر سید بوسحاقي خپل شعر په ۱۵۰ آیتونو کې د رجز په نامه د عربي شعري متر سره سم ترتیب کړی دی.
هغه په دې متن کې په عربي نثر او شعر کې د خپل مهارت څرګندونه وکړه چې شعر یې په نړۍ کې د منلو، ستاینې او خپریدو لامل شو.
لنډیز
لیکوال خپل اوږده شعر په دریو عمده برخو ویشلی دی، یعنې سریزه، بیا بدن او په پای کې پایله.
په لومړيو شپږو آيتونو کې ليکوال د شعر د منځپانګې لنډيز وړاندې کړی، چې موخه يې د عربي ګرامر او اعراب د رجز له مخې ښوول دي، چې د عربي ژبې د زده کوونکو له پاره د يادولو اسانه بڼه ده.
بیا د شعر متن په 138 آیتونو کې په څلورو فصلونو ویشل شوی، لومړی فصل د جملې په اړه دی (عربي: الجملة)، دوهم فصل د مادې او پوست (عربي: الجار والمجرور) په اړه دی، دریم فصل د جملې په اړه دی. په تمثیل کې استثنايي کلمې، او څلورم څپرکی د تمثیل په برخه کې د ځانګړو جملو په اړه دی.
لیکوال خپل شعر د څپرکي په پای کې پای ته ورساوه، چیرې چې هغه د خپل ترکیب لنډیز، د خدای (الله) حمد او د محمد صلی الله علیه وسلم دعا کولو لپاره شپږ آیتونه یوړل.
تشریحات
څو ژبپوهانو د سیدي بوسحاقي د شعر د ساده والي او په ښوونځیو کې د ساتنې د اسانتیا له امله کتابونه لیکلي دي. د دې روايتونو او تفسيرونو له جملې څخه موږ کولای شو چې:
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:شاعري
سقراطي مېتود
سقراطي مېتود چې د قياسي تکذيب مېتود، د (elenctic) مېتود يا سقراطي مناظرې په نومونو هم پېژندل کېږي، د اشخاصو تر منځ د مرستندويه استدلالي خبرو يوه بڼه ده، چې د پوښتنو کولو او ځواب ورکولو پر بنسټ ولاړه ده، چې جدي فکر وهڅوي، نظريې راوباسي او په دې توګه، د لومړۍ مفروضي بنسټ ږدي. دا مېتود، له پخواني يوناني فيلسوف سقراط نه وروسته نومول شوی دی او د قابلګۍ په توګه، د اپلاتون په تياتيتوس رساله کې، د سقراط له خوا پېژندل(معرفي) شوی دی، ځکه چې دا مېتود، د دې لپاره ټاکل شوی دی، چې په ضمني ډول د ځواب ويونکو په باورونو کې تعريفونه راوباسي او يا له هغوی سره مرسته وکړي چې خپله پوهېدنه زياته کړي.
سقراطي مېتود، د فرضيې له منځه وړلو يو مېتود دی، چې په پياوړي ډول پېژندنې او د هغو په له منځه وړلو سره غوره فرضيې موندل کېږی، چې د مغايرتونو پر لور لارښوونه کوي.
سقراطي مېتود، د هغو په عمومي ډول دایر شوو حقيقتونو لپاره څېړنه کوي، چې باورونو ته شکل ورکړي ، هغوی وارزوي او په نورو باورونو سره خپل ټينګار مشخص کړي. بنسټيزه بڼه يو لړ پوښتنې دي، چې د استدلال او حقيقت د ازموينو په توګه جوړې شوې دي او هڅه کوي، له يوه شخص يا ډلې سره، د يو څه د تعريفونو د راسپړلو او پلټلو په اړه، د هغوی د باورونو په څرګندولو کې مرسته وکړي، چې د بېلابېلو ځانګړو بېلګو په وسیله، شريک شوي عمومي خواص مشخص کړي.
پرمختګ
د پينځمې ق. م پېړۍ په دويمه نيمايي کې sophists ښوونکي و، چې د فلسفې او بيان علم د وسايلو په کارونه کې يې تخصص وکړ، تر څو وخت تېر کړي، نور تر اغېزې لاندې راولي يا يوه ننداره وهڅوي، چې د ويناوال نظريه قبوله کړي. سقراط د تدريس يو متبادل مېتود ته وده ورکړه، چې سقراطي مېتود ورته ويل کېږي.
سقراط په دې بحثونو کې، له خپلو همېشنیو ملګرو پيل وکړ. له خپل ځوان ملګري چايروفون (Chaerephon) نه وروسته يې، له (Oracle of Delphi) [په Delphi کې د Apollo د عبادتځای ستره مذهبي مشره Pythia نومېده، چې د غيب وينې يا الهام په برخه کې يې کار وکړ او د Oracle of Delphi په نوم پېژندل کېږي] سره وکتل، استدلال يې وکړ،چې په يونان کې له سقراط څخه بل هېڅوک ډېر هوښيار نه و. سقراط دې ته د يوې متناقضې وينا په توګه وکتل او د سقراطي مېتود په کارونې يې پيل وکړ، تر څو خپلې معما ته ځواب ووايي. که څه هم ډايوجينس لايټيس (Diogenes Laërtius) وليکل چې: پروتاګوراس (Protagoras)، سقراطي مېتود اختراع کړ.
اپلاتون په مشهور ډول سقراطي مېتود رسمي کړ، په روانه ژبه وړاندې کوونکي سقراط کې د ځينو مشهورو اتني ځواب ويونکي د لږ پيداکېدونکي پوښتونکي په توګه. یاد شوی مېتود، په ډېر عام ډول تش په نامه د سقراطي خبرو په دننه کې موندل کېږي، چې په عمومي ډول په مېتود کې د سقراط بوختيا بيانوي او د هغه له ملګرو ښاريانو څخه د اخلاقو او ايپيستيمولوژيکي مسئلو په اړه پوښتنې کوي، مګر د نوموړي په وروستيو خبرو،لکه: د تياټيټس (Theaetetus) يا (Sophist) کې، اپلاتون فلسفي بحثونو ته د منطق يا بدلوونکي په نامه بېل مېتود لاره.
مېتود
قياسي تکذيب (لرغوني يوناني: ، رومي بڼه يې elenkhos، روښانه ده. د باطلولو يا تکذيب بحث؛ وسطی ازمويل، ازمېښت، کره ازموينه، په ځانګړي ډول د تکذيب د موخو لپاره) د سقراطي مېتود مرکزي تخنيک دی. لاتيني بڼه يې (elenchus) او جمعه يې (elenchi) په انګليسي ژبه کې، د تخنيکي فلسفي د اصطلاح په توګه کارول کېږي. په انګليسي ژبه کې يې، تر ټولو زياته عامه توصيفي بڼه elenctic، elenchic او elenchtic اوس هم شته.
د اپلاتون په لومړنيو خبرو کې قياسي تکذيب، هغه تخنيک دی چې سقراط يې د پلټنې په موخه کاروي. د بېلګې په ډول: د عدالت او ښېګڼې په شان د اخلاقي مفاهيمو د طبيعت او تعريف لپاره. د ولاتوس (Vlastos) له نظره: دا راتلونکي څلور پړاوونه لري:
د قياس تکذيب يو ازمېښت کولی شي، د هغه مفهوم يو نوی او یو څه زيات پياوړی ازمېښت رهبري کړي، چې لا هم په نظر کې نيول کېږي. په دې حالت کې قياسي تکذيب د ادعا يو ازمېښت ته بلنه ورکوي: «جرئت د روح روښانه زغم يا توان دی». د سقراط زياتې پلټنې د قياسي تکذيب يوه لړۍ لري او په قسمي ډول په معما کې ختمېږي، چې د (aporia) په نامه پېژندل کېږي.
فريد (Frede) اشاره کوي چې، په پورتني پينځم قدم کې د ولاستو (Vlastos) پایله، د لومړنيو خبرو د (aporetic) طبيعت بې حسي يا بې معناوالی جوړوي. يوازې د دې ښودل ،چې يو مطرح شوی پای ليک ناسم دی، د دې لپاره کافي نه دی چې، ګنې نورسيال پای ليکونه بايد ريښتيا يا سم وي. ځواب ويونکي (aporia) [د فلسفې يو بحث دی، چې په وينا يا متن کې سختۍ ته وايي] ته رسېدلي دي؛ د تر اوسه نه پوهېدلو په اړه چې تر بحث لاندې دی، څه ووايو، يو پرمختللی حالت دی.
د قياسي تکذيب يقيني طبيعت د مناظرې يوې سترې معاملې ته شخص يا فاعل دی، د شخص په علاقې سره، چې ایا دا يو مثبت مېتود دی او پوهې ته لارښوونه کوي او که نه يو منفي مېتود دی، چې يوازې په علم کې ناسمې ادعاوې غلطې ثابتې کړي.
په يوناني فيلسوفانو کې ډبليو. کی. سي. ګوترای (W. K. C. Guthrie) دې ته د يوې تېروتنې په سترګه ګوري، چې سقراطي مېتود د حل لارو په توګه مراعات کړي، کوم چې يوې ستونزې يا پوهې ته ځواب لټوي. ګوترای (Guthrie) ادعا کوي چې، د سقراطي مېتود دا ده چې، د يوه کس ناپوهۍ ته اشاره وکړي. د دې برعکس، سوفيستایانو باور کاوه چې، علم ممکن و، مګر عقيده يې درلوده، چې علم ته لومړنی قدم د يو چا د ناپوهۍ پېژندنه ده. ګوترای (Guthrie) ليکي: «سقراط عادي ووايي چې، هغه په خپله په هېڅ نه پوهېده او يوازينۍ هغه لاره چې هغه په کې د نورو په پرتله هوښيار و، دا ده چې، له خپلې ناپوهۍ څخه پوه يا عاقل و. په داسې حال کې چې، نور خلک د خپلې ناپوهۍ په اړه نه پوهېدل». د سقراطي مېتود ماهيت او اصل دا دی، چې ځواب ويونکي وهڅوي، په داسې حال کې چې، هغه فکر کاوه چې پوهېږي، مګر په حقيقت کې نه پوهېده.
فینلنډ
فینلانډ (فینلنډ|فنلند) په فنلنډي Suomen tasavalta) چې په رسمي توګه د فینلانډ ولسمشريزه ده د اروپا په شمال کې پروت یو هېواد دی. فنلنډ یو اسکندونیایي ټاپو وزمه هیواد دی چې د اروپا په شمال کې موقیعت لرې. یاد هیواد ۰۰۰'۴۰۰'۵ میلیونه وګړي او ۱۴۵'۳۳۸ کیلومتره مربع مساحت لرې. ددی هیواد رسمي ژبي فینلنډي او سویډني دي چې ۳۳'۸۹ سلنه وګړي یې فینلنډی ژبی جوړوی او پلازمینه یې د هلسینکی ښار دی. {{Infobox country }}
اداري ویش
د فنلنډ هیواد ایداري وېش
لوی ښارونه
وېشنيزه:فېنلانډ وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
د مارشال پلان
د مارشال پلان په تاریخ کې د ملت جوړونې او له بهرنیو مرستو څخه په معقول ډول د گټه اخېستنې تر ټولو بریالی پروگرام ده، چې د دویمې نړیوالې جگړې څخه وروسته د یو امریکايی (Georgemarshall) له لوري اروپا ته د جنگ څخه د ور اوښتو زیانونو د جبران او د اروپا د بیا رغونې په موخه ترتیب شوی و، چې له مخې یې امریکا د خپل نا خالص داخلي تولید ۱٪ د مرستې په توگه غربی اروپا ته وراکوه او دې مرستو د ۱۹۴۸-۱۹۵۳ میلادی کال  پورې دوام درلوده او نوموړې مرستې د یو سازمان (د اروپايی هېوادونو لپاره د اقتصادي مرستو سازمان) له لورې اداره کېدې، چې په پایله کې یې د اروپا په بیا رغونه کې رغنده رول ولوباوه.
لگښتونه
د مارشال پالن مرسته شوې وه چې د گډون کوونکو هېوادونو په منځ کې په يوه نږدې سرانه پر بنسټ وېشل. يو لوی اندازه چې د سترو صنعتي واک ورکړل شو، چې د خپره نظريه دا وه چې د دوی احیا لپاره د عمومي اروپايي راژوندي اړين کار دی. سرانه یوې اندازې زيات د مرستو د هم د د متحدینو د ملتونو په لور، سره د هغو کسانو لپاره چې د [د دوهمې نړیوالې جگړې [Axis قدرتونو | Axis]] برخه يې لږ او یا بې طرفه پاتې دي. په استثنا ایسلینډ، چې د جگړې پر مهال بې طرفه وه، خو په دوهم لوړ دترلاسه کوونکي په پرتله سرانه پر بنسټ تر اوسه رارسېدلي دي. لاندې جدول له  د مارشال پالن پنځوس کاله وروسته د مارشال پالن له خوا د مرستو د هېواد او د کال د (کې د میلیونونو ډالرو) په گوته کوي. په کره اندازه روښانه اجماع نه شته، لکه د مختلفو عالمانو توپير په څه په دې موده کې د امریکا د مرستو عناصر د مارشال پلان يوه برخه ده.
سرچینې
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:اقتصادې پلانونه
ډاروینیزم
ډاروینیزم د بیولوژیکي تکامل یوه تیوري ده، چې د انګلیسي طبیعت پوه چارلس ډاروین (۱۸۰۹-۱۸۸۲ز) او نورو په وسیله یی پراختیا موندلې ده، دا بیانوي چې، د ژوندیو موجوداتو ټولې نوعې د کوچنیو، موروثي بدلونونو د طبیعي ټاکنې له لارې رامنځته کېږي او وده کوي چې د افرادو وړتیا لوړوي، ترڅو سیالي وکړي، ژوندي پاتې شي او تکثیر وکړي. دا د ډارویني تیورۍ په نامه هم یاده شوې ده، یادې تیورۍ په اصل کې د انواعو د خپل منځي اوښتون یا د تکامل هغه پراخه مفهومونه را نغښتي وو، کومو چې په کال ۱۸۵۹ز د ډاروین له خوا (د انواعو په منشأ کې) له خپرولو وروسته، د هغو مفهومونو په شمول چې د ډاروین له تیوریو څخه يې مخکې شتون درلود، ټولیز علمي مقبولیت ترلاسه کړ. بیولوژی پوه توماس هنري هکسلي(Thomas Henry Huxley) د ۱۸۶۰ زکال په اپریل کې د ډاروینیزم اصطلاح رامنځته کړه.
اصطلاحي مغشوش والی
ډاروینیزم وروسته د طبیعي ټاکنې، د ویسمن (Weismann) مانعې یا د مالیکولي بیولوژی اصلي تعصبي‌ عقیدې په شان مفهومونو ته راجع کېږي. که څه هم دا اصطلاح، معمولاً په ټینګار سره بیولوژیکي تکامل ته راجع کیږي، تخلیق کوونکو د ژوند سرچینې یا کیهاني تکامل ته راجع کولو لپاره ځانګړې کړې وه، هغه چې له بیولوژیکي تکامل څخه جلا دي. دا پر دې بنسټ، د الهي ډیزاین او د ځمکې څخه بهرنۍ سرچینې مفهومونو په ګډون سره د نورو مفهومونو پر ځای د ډاروین او د هغه څخه د مخکینیو څېړنو باور او مقبولیت مطرح کوي.
انګلیسي بیولوژي پوه توماس هنري هکسلي د ۱۸۶۰ ز کال په اپریل کې د ډاروینیزم اصطلاح رامنځته کړه. دا اصطلاح د دې لپاره کارول کېده، چې د مخکینیو هغو مفهومونو په ګډون چې د انګلیسي فیلسوف هربرټ سپینسر(Herbert Spenser) په وسیله خپاره شوي وو، تکاملي مفهومونه په ټولیزه توګه توضیح کړي. په هغه وخت کې د هکسلي په ګډون د ډاروینیزم ډېری پلویانو د طبیعي ټاکنې د ارزښت په اړه څرګندونې درلودې او ډاروین په خپله هغه څه ته اعتبار ورکړې وو چې، وروسته  لامارکیزم ونومول شو. د آلماني تکاملي بیولوژی پوه اګسټ ویسمن(August Weismann) نوي دقیق ډاروینیزم، د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې يو څه ملاتړي ترلاسه کړي ول. د  ۱۸۸۰ز لسیزې نه تر نږدې ۱۹۲۰ کلونو پورې د تقریبي دورې په لړ کې چې ځیني وختونه “د ډاروینیزم د تتوالي” په نامه هم یاده شوې، پوهانو مختلف متناوب تکاملي میکانیزمونه وړاندیز کړي ول، کوم چې په پایله کې د نه منلو وړ ثابت شول. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د عصري ترکیب پراختیا، طبیعې ټاکنه د نفوسو جینیتیک او منډلین جینیتیک سره په يوځای کولو، ډاروینیزم په یوه نوې بڼه کې راڅرګند کړ.
په متحده ایالاتو کې، تخلیق کوونکو ډېر ځلې د "ډاروینیزم" اصطلاح ساینسي ماټريالیزم باورونو په اشارې د يوې تحقیر آمیزه اصطلاح په توګه کارول کېده، مګر په انګلستان کې یادې اصطلاح کوم منفي ضمني دلالتونه نه درلودل،  په آزاده توګه له تکامل سره په ټکر کې د یوه لنډلیک په شان او په ځانګړې ډول د طبیعي ټاکنې په وسیله، په تکامل کې کارول کېده.
هکسلي او کروپوټکین
هکسلي د لومړي ځل لپاره په ۱۸۵۸ز کال کې د ډاروین د نظريې په  لوستلو سره، عکس العمل ښکاره کړ: "څومره بی شانه احمقانه ده چې د هغه په اړه یې فکر نه دې کړی!"
اوستایي ژبه
اوستایي ژبه (استایي ژبه) په اوستایي 𐬎𐬞𐬀𐬯𐬙𐬀𐬎𐬎𐬀𐬐𐬀𐬉𐬥𐬀 ) په انګلیسي Avestan) د هندو اروپایي ژبو له کورنۍ څخه یوه ژبه وه. مایکل ویتزل په د آریایانو کور کې لیکلی چې احتمالاً یاده ژبه د ننی افغانستان په لویدیځو برخو کې ویل کیده. د زرتشتیانو مقدس دینی کتاب د اوستا نسکیان په اوستایي ژبه لیکل شوی.
ډاروینیزم
هکسلي او کروپوټکین
په داسې حال کې چې ،د ډاروینیزم اصطلاح پخوا د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې د اراسموس ډاروین(Erasmus Darwin) کار ته د اشارې لپاره کارول کېده، یاده اصطلاح ، لکه څرنګه چې نن ورځ تعبیرېږي، هغه وخت وپېژندل شوه، چې د چارلس ډاروین د ۱۸۵۹ز د د انواعو په سرچینه( منشا) کې  کتاب بیاکتنه د توماس هنري هکسلي له خوا د ۱۸۶۰ز په اپریل کې د ویسټ منسټر بیاکتنې په نامه خپره شوه. یاد کتاب "د لیبرالیزم په سلاکوټ کې د یوه ریښتنې ویټورث ټوپک" په توګه ستایل شوې، چې ساینسي طبیعي فلسفې ته په خدای پېژندنې سربېره پراختیا ورکوي، او د ډاروین د افکارو د ګټورتیا ستاینه کوي، په داسې حال کې چې د ډاروین د طبقه بندۍ فلسفې په اړه مسلکي ملاحظات څرګندوي او ګمان کوي چې ،که دا ثابتیدلای شوای، چې طبیعي ټاکنې کولای شوای، نوې نوعې رامنځته کړي، هکسلي د سیارې د حرکت په توضیح کې د ډاروین لاسته راوړنه، د نیکولاس کوپرنیکس (Nicolaus Copernicus) هغو سره پرتله کړه: "ايا که چېرې د ډاروینیزم مدار باید يو څه لږ ډېر ګرد وي؟ ايا که چېرې نوعې باید داسې پاتې لوېدلې پدیده وړاندې کړي چې، دلته او هلته، د طبیعي ټاکنې په واسطه د توضیح وړ نه وي؟ د شلو کلونو په تېرېدوسره طبیعت پالونکي ښايی په داسې يوه حالت کې واوسي، ترڅو ووایی چې، ايا دا موضوع ده یا نه ده، مګر په هر یوه حال کې به هغوی “د انواعو په منشا کې ” لیکوال ته د مننې بی حده پوروړي وي.... او د یوې ټولیزې کتنې په توګه، موږ باور نه لرو چې دېرش کاله د مخه د وان بییر “د پرمختګ په اړه د څېړنو” خپریدو راهیسې دې یوه داسې څیړنه رامنځته او محاسبه شوې وي، ترڅو يو ډېر لوی اعتبار وښيي، نه يواځې د بیولوژۍ په راتلونکې کې، مګر د هغو مفکورو پر پراخو محوطو د ساینس د واکمنۍ په پرمختګ کې ،کومو ته چې ساینس لاتر اوسه په سختۍ نفوذ کړی دی."دا د طبیعي ټاکنې په وسیله، د تکامل بنسټیز اصول دي، لکه: څنګه چې د ډاروین په واسطه تعریف شوي:
گرمسېر ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د هلمند ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
د امریکا متحده آیالاتونه
سور پوستو هنديانو نږدې ۱۲۰۰ کاله مخکې له سايبيريا څخه د شمالي امريکا اصلي سيمو ته کوچ وکړاو په شپاړسمه پېړۍ کې د اروپايانو له خوا د امريکا نېواک پيل شو. متحده ايالات په ختيځه څنډه کې له ديارلسو بریتانوي مستعمرو څخه جوړ شول. له لويې بریتانيې سره د مالياتو او سياسي استازولۍ پر سر اختلافات، د امريکايي انقلابي جګړې لامل وګرځېد (۱۷۷۵-۱۷۸۳ ز) کوم چې د هېواد خپلواکي رامنځ ته کړه. د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې، متحده ايالاتو په شمالي امريکا کې پراختيا پيل کړه، کرار کرار يې نوې ځمکې ونيولې، د نوو ځمکو نيول، کله د جګړې له لارې و، ډېر ځله د اصلي امريکايانو د بې ځايه کولو او نوو ايالتونو د منلو له لارې؛ په ۱۸۴۸ز کال کې، متحده ايالاتو ټوله لويه وچه ونيوله. د نولسمې پېړۍ تر دويمې نيمايي پورې په متحده ايالاتو کې مریيتوب قانونی و، تر هغه وخته چې امريکايي کورنۍ جګړې مریيتوب ختم کړ. هسپانوي-امريکايي جګړې او لومړۍ نړيوالې جګړې، متحده ايالات د يوه نړيوال ځواک په توګه راپورته کړ او همدا حيثيت يې په دويمه نړيواله جګړه کې ثابت شو. د سړې جګړې په اوږدو کې، متحده ايالاتو د کوريا او ويتنام په جګړو کې برخه واخېسته، خو له شوروي اتحاد سره يې له نېغ په نېغه جګړې څخه ډډه وکړه. دواړو نړيوالو زبرځواکونو په فضايي سيالۍ کې هم سيالي وکړه او هغه مهال دا سيالي خپل اوج ته ورسېده چې، لومړی انسان د سپوږمۍ پر مخ ښکته شو. په ۱۹۹۱ز کال کې د شوروي اتحاد په شیندل کېدو(تجزیې سره) سړه جګړه پای ته ورسېده او متحده ايالات د نړۍ د يوازيني زبرځواک په توګه پاتې شو.
متحده ايالتونه، يو فدرالي جمهوريت او استازی ديموکراتيک دولت دی چې حکومت يې درې بېلا بېلې څانګې لري، د دوو مجلسونو لرونکې مقننه قوه د دې درې څانګو يوه برخه ده. متحده ايالات د ملګرو ملتونو، نړيوال بانک، د پيسو نړيوال صندوق، د امريکايي ايالتونو سازمان، ناټو او نورو نړيوالو سازمانونو بنسټګر غړی دی. متحده ايالات د ملګرو ملتونو د امنيت شوری دايمي غړی دی. په داسې حال کې چې د دې هېواد نفوس، د کلتورونو او قومونو يوه ګډوله ده دا نفوس د پېړيو کډوالۍ څخه رامنځ ته شوی دی. متحده ايالات د اقتصادي آزادۍ، د ژوند څرنګوالي، زده کړې او بشري حقوقو په برخه کې د نړيوالو معيارونو په لوړه درجه کې ځای لري. د فساد کچه په کې ډېره کمه لیدل شوې ده. په هر حال، په دې هېواد کې د توکم، شتمنۍ او عايد، د اعدام سزاوې، د بنديانو د کچې د زياتوالي او نړيوالې روغتيايي پاملرنې د کمښت  له اړخه نيوکې شوې دي.
رېښه
د «امريکا» ټکی، په لومړي ځل په ۱۵۰۷ز کال کې کارول شوی و، کله چې دا نوم د نړۍ په نقشه کې راڅرګند شو، کومه چې الماني نقشه جوړوونکي «مارټين والدسيمولر» جوړه کړې وه. د هغه په نقشه باندې دا نوم په غټو تورو د نقشې په هغه برخه لیکل شوې وه، کوم ځای چې اوس سويلي امريکا بلل کېږي، دا نوم ورته د «امریګو وسپوچي» په وياړ ورکړل شوی و. امريګو هغه لومړی ايټالوي لوڅاو(کشاف) و، چا چې دا اټکل کړی و چې، غرب الهند د اسيا د ختيځو څنډو استازيتوب نه کوي، بلکې دا سيمې له پخوا څخه د پېژندل شوې پراخې ځمکې برخه ده. په ۱۵۳۸ز کال کې فلاندرزي نقشه ايستونکي «جراردوس مرکاتور» د «امريکا» نوم د نړۍ په هغه نقشه کې کارولی و، چې هغه جوړه کړې وه، هغه د دې نوم اطلاق، په ټوله لوېدېځه نيمه کره کړی و.
«د امريکا متحده ايالات» لومړۍ مستند شوی جمله، د ۱۷۷۶ز کال د جنورۍ دوېمې نېټې ته په هغه ليک کې ورګرځي، کوم چې «اسټون مويلان» د جورج واشنګټن ياور جوزف ريډ ته استولی و. مويلن هيله ښودلې وه چې: «د امريکا له متحده ايالاتو څخه هسپانيې ته له بشپړ او پراخ واک سره ولاړ شي»، تر څو د انقلابي جګړې په هلو ځلو کې مرسته وغواړي. «د امريکا متحده ايالتونه» د جملې لومړی پېژندل شوی خپروای، د ۱۷۷۶ز کال د اپريل په شپږمه نېټه په ويليامزبرګ کې د ويرجينيا په ورځپاڼه کې په يوه لیکنه کې خپور شوی و، کومه مقاله چې، د يوه نامعلومه کس له خوا لیکل شوې وه.
د کانفډريشن د اصولو لومړۍ مسوده چې جان ډيکنسن چمتو کړې وه او بيا د ۱۷۷۶ز کال د جون د مياشتې په اولسمه نېټه بشپړه شوه، وايي: «د دې کانفډريشن نوم به د امريکا متحده ايالاتونه وي». د کانفډريشن د اصولو وروستۍ مسوده، په ۱۷۷۷ز کال کې ايالتونو ته د تصويب لپاره واستول شوه، په کومه کې چې راغلي وو: «د دې کانفډريشن بڼه به د امريکا متحده ايالات وي». د ۱۷۷۶ز کال د جون په مياشت کې تماس جفرسن د خپلواکۍ د اعلاميې «د اصلي لومړۍ مسودې» په سر کې د سرليک په ډول د انګليسي په غټو تورو دا فقره ولیکله :«د امریکا متحده ايالات». د سند دا مسوده، د ۱۷۷۶ز کال د جون مياشتې تر يووېشتمې نېټې پورې خپره نه شوه او دا نه ده څرګنده چې، ايا دا فقره د ډيکنسن له خوا د جون په اولسمه نېټه د کانفډريشن په اصولو کې د دې اصطلاح له لیکلو مخکې کارولې وه او که وورسته.
لنډيز يې «متحده ايالات» هم معياري بلل کېږي. نورې عامې بڼې يې «U.S.» او «the USA»  او «America» دي. په عامو خبرو کې يې په دې «U.S. of A.» ډول د نوم يادونه کېږي او په نړيواله کچه يې د «States» په ډول يادونه کېږي. کولمبيا، هغه نوم چې د امريکا په شعرونو او ترانو کې د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې ډېر رواج شو، د کرسټوفر کولمبس له نامه څخه را ايستل شوی نوم دی؛ دواړه کولمبس اوکولمبيا بيا بيا د متحده ايالاتو د ځايونو په نومونو کې راڅرګندېږي، لکه کولمبس، اوهايو، کولمبيا، سويلي کارولينا او د کولمبيا ولسوالۍ. په سويلي کره کې ډېرې ادارې او ځايونه په دې دوو نومونو ياد شوي دي ،لکه: کولون، پاناما، د کولمبيا هېواد، د کولمبيا سيند او د کولمبيا پوهنتون.
«د امریکا متحده ايالات» فقره، په لومړي سر کې امريکايانو د جمعې په بڼه کاروله. دې نوم د ايالتونو يوه ټولګه تعريفوله، د بېلګې په ډول: «متحده ايالتونه دي». له کورنۍ جګړې وروسته يې بيا مفرد نوم دود شو او اوس د متحده ايالاتو د اوسېدونکو په منځ کې معياري نوم دی، د متحده ايالاتو اوسېدونکی «امريکايي» بلل کېږي. متحده ايالات، امريکا او يو. ايس د دې هېواد د صفت په توګه يادېږي، لکه: (امريکايي ارزښتونه، د متحده ايالاتو ځواکونه). په انګليسي ژبه کې (امريکن) ويې(لغت) ډېر ځله هغو موضوعاتو ته کارول کيږي چې، نېغ په نېغه له متحده ايالاتو سره اړيکه نه لري.
پرمختګ
د امریکا بریالیتوبونو د هسپانیی او امریکا په جگړه کی او په لومړۍ نړیواله جگړه کې دې هېواد ته د نړۍ د پیاوړو پوځي هېوادونو په لیست کی ځای ورکړ. دویمې نړیوالې جگړې څخه د نړۍ لومړۍ اتومی اسلحه لروونکی هېواد په توگه راووت او د ملگرو ملتونو په امنیت شورا کی یې د تل لپاره غړیتوب واخیست.
تاریخ
د الاسکا په ګډون د متحده ایالاتو ځايي وګړي له آسیا څخه کډوال شوي. هجرت 12،000 یا 40،000 کاله دمخه پیل شو. ځینې ​​کلتورونه ، لکه د کولمبیا دمخه د مسیسیپي کلتور ، د کرنې پرمختللي میتودونه ، یادګار ودانۍ ، او د دولت په کچه ټولنې. د امریکې اکثریت وګړي وروسته له هغه مړه شول چې اروپایان د وبا له امله په امریکا کې میشته شول چې د اروپایانو سره لکه کوچنۍ ګوښه کیدل.
په 1492 کې ، د ایټالیا سپړونکی کریسټوفر کولمبس ، د هسپانیا پاچا سره د تړون لاندې ، د کارابین ډیری ټاپوګانو ته ورسید ، کوم چې د اصلي خلکو سره لومړۍ اړیکه ده. په 1513 کې په دوهمه ورځ ، هسپانیایی کانکیستور ژون پونس دی لیون هغه ځای ته ورسید چې هغه بیا "لا فلوریډا" نومیږي ، چې وروسته د متحده ایالاتو په نامه یادیږي اروپا ته لومړنی مستند دی. په سیمه کې هسپانوي میشت ځایونه د متحده ایالاتو په سویل لویدیځ کې د نورو میشت ځایونو سره تعقیب شوي ، چې زرګونه یې میکسیکو ته اړولي.
فرانسوي فر سوداګرو د لوی لاکونو په شاوخوا کې د نوي فرانسې پورې اړوند سوداګریز پوسټونه تاسیس کړي؛ فرانسې د مکسیکو خلیج پورې د شمالي امریکا ډیری داخلي کنټرول هم درلود. د ویرجینیا کالونی په 1607 کې د جیمسټاون د انګلیسي لومړۍ بریالۍ جوړجاړی دی ، په 1620 کې د پلیموت کالونی. په 1628 کې د میساچوسټس بې کالوني منشور د کډوالۍ څپې لامل شوې ، او په 1634 کې شاوخوا 10،000 پیوریټان په نوي انګلینډ کې میشته شول. د 1610
ناوخته لسیزې او د امریکې د انقلاب په وروستیو کې شاوخوا 50،000 بندیان د برتانیا امریکایی استعمار ته استول شوي وو. په 1614 کې ، هالنډیان د هډسن سیند په څنډه کې میشته ، په شمول د نوي ایمسټرډم په شمول ، په منهټن ټاپو کې موقعیت لري.
په کال 1674 کې هالنډیانو خپل امریکایی ملکیتونه انګلینډ ته وسپارل. د نیو هالینډ ولایت د نیویارک په نوم نومول شوی. ډیری نوي کډوال په ځانګړي توګه سویل ته د نوکرانو په توګه کار کولو لپاره ګمارل شوي و ، کوم چې د 1630 او 1680 ترمینځ ویرجینیا ته د کډوالیو شاوخوا دوه پر درې برخه نماینده ګي کوي. د اتلسمې پیړۍ دننه کیدو سره ، افریقایي غلامان د کار ځواک اصلي سرچینه شوه. په 1729 کې د کیرولینا استعمار له تقسیم او په 1732. کې د ګورجیا له استعمار وروسته ، دېرش برتانوی استعمار تاسیس شو چې بیا وروسته د متحده ایالاتو مرکز هم ګرځي. پدې کې وړیا محلي حکومتونه شامل و چې ټاکل شوي وو او ټولو آزاد سړو لپاره شتون لري ، د انګلیس د دوديز حقونو لپاره د ډیریدونکي تعریف او د دولت حاکمیت له امله چې جمهوري غوښتونکی سیاست یې رامینځته کړی. دوی ټولو د افریقا غلام تجارت قانوني کولو لپاره هم کار کاوه. د کالونیو نفوس د زیږون کچه ، د مړینې ټیټې کچې ، او منظم مهاجرت له امله خورا زیات شوی. د عیسویانو بیداریدل چې د 1730 او 1740 ترمینځ رامینځته شوي ، د لومړي لوی بیدارۍ په نوم پیژندل شوي ، د مذهب او مذهبي آزادۍ سره د خلکو علاقه. د فرانسوي او هندي جنګ په جریان کې ، برتانوي ځواکونو کاناډا له فرانسې څخه ونیوله ، بیا هم د فرانسوي ژبې نفوس له سیاسي پلوه له سویل ختیځې استعمار څخه جلا دی. د اصلي امریکایانو پرته (نور نو د اصلي امریکایانو په نوم پیژندل شوی) څوک چې بې کوره شو ، د دیرش کالونیو نفوس 2.6 ملیونه ته ورسید په 1770. انګلیس د دې شمیرې یو پر دریمه برخه محاسبه کړه ، پداسې حال کې چې تور امریکایان د نفوس پنځه پر پنځمه برخه و. امریکایی ښکیلاکګرو د لوی بریتانیا په پارلمان کې هیڅ استازیتوب نه درلود ، که څه هم دوی د برتانیا مالیه ورکړه.
جغرافیه
د امریکا د متحده ایالاتو ساحه شاوخوا 1.9 ملیارده جریبه ده. د الاسکا ایالت ، چې د کاناډا له متحده ایالاتو څخه جلا شوی ، په ساحه کې ترټولو لوی ایالت دی ، مساحت یې 365 ملیونه جریبه لري. د هاوایی ایالت ، د شمالي امریکا سویل لویدیز کې د ارام سمندر سمندر په مینځ کې د ټاپوګانو یوه ډله ده چې تر 4 ملیون جریبه څخه ډیرې ساحې پوښلي. د متحده ایالاتو متحده ایالات د روسیې او کاناډا وروسته او وروسته چین یا وروسته د سیمې په لحاظ دریم یا څلورم هیواد دی. امر د چین او هند تر منځ د دوه لانجمن ساحو د ساحې محاسبه کولو کې توپیر سره توپیر لري ، او د متحده ایالاتو ټوله ساحه څنګه محاسبه کیږي: ساحه یې 3،794،083 مربع میله ده ، چې له مخې یې 9،826،630 مربع کیلومتره ده د ملګرو ملتونو د احصایو څانګې په وینا ، او د انسایډلوپیډیا برتانیکا له مخې د CIA نړیوال حقیقت کتاب ، او 3،717،813 مربع میل (9،629،091 مربع کیلومتره). او 3،676،486 مربع میل (9،522،055 مربع کیلومتره) دی. پدې توګه ، متحده ایالات د روسیې ، چین او کاناډا وروسته د سیمې په لحاظ څلورم ځای لري.
اقتصاد
وېشنيزه:د امريکيالات
شن کوا
شن کوا یا شن ګوا (په چینایي: 沈括؛ زوکړه: ۱۰۳۱ زکال – مړینه: ۱۰۹۵ زکال) چې له درناوي څخه کانژونګ بلل کېده او مستعار نوم یې منګکی (نن ورځ منګکسي ویل کېږي) ونګ و؛ چینایي نابغه، عالم او د سونګ د لړۍ (۹۶۰-۱۲۷۹ زکال) دولتي چارواکی و. شن د ریاضیاتو، نوري فزیک او د وخت د اندازه کولو د علم په ګډون د ګڼ شمېرو نورو علمي څانګو ښوونکی و. نوموړي د خپل دولتي خدمت پر مهال د مالیې د وزیر، دولتي مفتش، د سونګ د دربار د ستورپوهنې د برخې د رئیس، د سلطنتي میلمستون د مرستیال وزیر او د علمي چارو د وزیر په توګه خدمت وکړ. په درباري سیاستونو کې هغه د اصلاح غوښتونکو ډلې ته اړوند و چې د نوو پالیسیو د ډلې په نوم پېژندل کېده او لومړي وزیر وانګ آنشي (۱۰۲۱- ۱۰۸۵ زکال) یې مشري کوله.
نوموړي په ۱۰۸۸ زکال کې د هیلو د سیند د مقالاتو یا د هیلو د سېل د مقالاتو (夢溪筆談؛ Mengxi Bitan) تر عنوان لاندې خپل اثر کې د لومړي ځل لپاره مقناطیسي سوزني قطب نما تشرېح کړه چې بیا د سمندري تګ راتګ په برخه کې ترې ګټنه وشوه (دغه ډول قطب څرګندونکې وسیله په اروپا کې د لومړي ځل لپاره د الکساندر نکام له خوا په ۱۱۸۷ زکال کې وړاندې شوه). شن د شمالي قطب پر لور د مقناطیسي انحراف له مخې د واقعي شمال مفهوم کشف کړ، هغه دغه چاره د راځوړندو مقناطیسي ستنو او «د سماوي نصف النهار د پر مختللو ازموینو پر مټ ترسره کړه دا د شن د [نجومي] اندازه ګیرۍ او د قطبي ستوري او واقعي شمال ترمنځ د فاصلې د ټاکلو پر بنسټ وه». دغه لاسته راوړنه د بېړۍ چلونې اړوند په بشري تاریخ کې د یوې ګټمنې قطب نما په جوړولو کې تر ټولو مهم ګام و او داسې ښکاري چې په دغه مفهوم باندې تر راتلونکو ۴۰۰ کلونو پورې څوک په اروپا کې نه پوهېدل (د ۱۴۵۰ زکال په شاوخوا کې د جرمني د لمریز ساعت شواهد ښيي چې په هغو کې کارېدلی انحراف  د چیني ژئومنسر قطب نما ګانو له نښو سره ورته والي لري).
شن د خپل همکار وي پو سره یوځای هوډ درلود څو د سپوږمۍ او سیارو مداري مسیر په یوه ځانګړې پنځه کلنه پروژه کې د خپلو ورځنیو مشاهداتو له مخې ترسیم کړي، خو د دغې چارې سره مخالفو درباري سیاسونو د دوی مخه ونیوله. شن کوا د ستور پوهنې په برخه کې د خپلو مرستندویه چارو په اډانه کې کروي اسطرلاب یا د دار د حلقې لرونکې کره، اشاره کوونکی نومون، د لید لوله او د اوبو پر مټ چلېدونکی نوی ساعت اختراع کړ. شن کوا همدارنګه د ځمکې د جوړښت (ژئومورفولوژي) اړوند د ځمک پوهنې نوې فرضیه  د داخلي سمندري فوسیلونو په موندلو، د خاورې د تخریب اړوند پوهې او د خټو د رسوب پر بنسټ ابداع کړه.
نوموړي همدارنګه د لرغونو ډبرینو شوو بامبو ګانو (د نۍ د ونو) د مشاهدې پر مټ چې د ځمکې لاندې په یوه وچه شمالي برخه کې یې شتون درلود او هغه مهال دغې خاورې د بامبو ګانو له ودې ملاتړ نه کاوه، د اوبو او هوا د تدریجي بدلون فرضیه وړاندې کړه. نوموړی په چین کې لومړنی شخصیت و چې له یوې وچې حوضچې څخه یې له اوبو څخه د وتلو بېړیو د بیارغونې په برخه کې کار واخیست. هغه همدارنګه د کانالي بندونو (pound lock) د نسبتا نوې اختراع څخه د ګټنې اړوند لیکنه وکړه. په داسې حال کې چې د ابسکورا کامرې مخترع نه و، خو په هغو کې یې د مقعرې هیندارې د کانوني نقطې او د ستنې په اندازه سوري ترمنځ اړیکه تشرېح کړه. شن په پراخه کچه د سربي چاپ اړوند چې د بي شنګ (۹۹۰ – ۱۰۵۱ زکال) له خوا اختراع شوی و لیکنې وکړې، همدا و چې د بی شنګ دغه میراث د هغه د مکتوبو اثارو او د سربي چاپ د نورو لرغونو ډولونو څخه د معاصر درک پر مټ نوو نسلونو ته لار ومونده. نوموړي د چین یوه لرغوني دود څخه په پیروۍ د سرحدي سیمو د تفتیش پر مهال د هغو یوه پام وړ نقشه ترسیم کړه. د یو اماتور لرغون پوه له خوا د موندل شوي پولادي کمان له میکانېزم څخه د هغه توصیف ثابته کړه چې دا د یعقوب لکڼه ده، هغه شته وسیله چې په ۱۳۲۱ زکال کې د لیوي بن ګرسون له توصیف وړاندې په اروپا کې چا نه پېژندله.
شن کوا د هیلو د سیند د مقالو په نامه اثر سربېره نور کتابونه هم لیکلي خو د هغه د نورو کتابونو ډیری لیکنې اوس پاتې نه دي. د شن یو شمېر اشعار د نوموړي له مړینې وروسته د هغه په مکتوبو اثارو کې په چاپېدو خوندي شوي. په داسې حال کې چې نوموړي تر ډېره په علمي او فني مسایلو تمرکز درلود، خو له وړنداوینې کولو او ماورا طبیعي شیانو سره یې لېوالتیا لرله؛ په دویم مورد کې د عیني شاهدانو د شهادت پر بنسټ له ناڅرګنده الوتونکو څخه د هغه توصیف شاملېږي. ورته مهال یې د دائوئیستي او کنفیسیوسي لرغونو متنونو شرحه هم ولیکله.
عوامي ملي ګوند
عوامي ملي ګوند (عوامي نېشنل پارټي) په خیبر پښتونخوا ایالت کې له ډیره یې پښتنو جوړه پارټې ده.
سردار مهردل خان
He was assassinated by timur
عوامي ملي ګوند
لاسته راوړنې
د عوامي ملي ګوند بیرغ
د برازیل اقتصاد
په عادي شرایطو کې د برازیل اقتصاد له تاریخي اړخه د لاتیني امریکا او د سويلي نیمه کرې تر ټولو لوی اقتصاد دی. په امریکا کې برازیلي اقتصاد تر ټولو لوی درېیم مقام لري. د دې هېواد اقتصاد مخ پر وده د منځنی عاید ګډ اقتصاد دی. په ۲۰۲۲ز کال کې، د پیسو نړیوال صندوق له نظره، برازیل د اسمي ناخالص کورني توليد (جي ډي پي) په نظر کې نيولو سره د نړۍ لسم ستر اقتصاد دی او د پیرودلو ځواک برابرۍ کې نهم ځای ورکړل شوی.
په ۲۰۲۲ز کال کې، د پیسو نړیوال صندوق له نظره، د برازيل اسمي جي ډي پي ۱.۸۳۳ تریلیون امریکايي ډالره وه، دغه هیواد په نړۍ کې د تر ټولو لویو لسو اقتصادونو په منځ کې اوږد تاریخ لري. د سړي سر جي ډي پي د يو اوسېدونکي لپاره ۸،۵۷۰ امریکایي ډالره وه.
دا هیواد په طبعي زیرمو بډایه دی. د ۲۰۰۰ څخه تر ۲۰۱۲ز کال پورې، برازیل په نړۍ کې یو له چټکترین وده کونکيو لویو اقتصادونو له جملې څخه و چې د کلنۍ جي ډي پي ودې کچه یې له ۵٪ څخه زیاته وه. د برايل جي ډي پي په ۲۰۱۲ز کال کې د انګلستان څخه زياته شوه چې په لنډمهالي ډول يې برازیل د نړۍ تر ټولو لوی شپږم اقتصاد وګرځاوه. همدرانګه، د برازیل اقتصاد د وده په ۲۰۱۳ز کال کې سسته شوه او دغه هیواد په ۲۰۱۴ کال کې سوړبازارۍ ته داخل شو. د برازيل اقتصاد په ۲۰۱۷ز کې په بيا رغېدو شو، له دې څخه د مخکې کال د همدې مودو په پرتله په لومړۍ ربعه کې يې وده ۱٪ وه، په دويمه ربعه کې وده ۰.۳٪ ته ورسېده. دا هېواد په رسمي ډول له سوړبازارۍ ووت.
د نړیوال اقتصادي فورم له مخې، په ۲۰۱۹ز کال کې برازیل د سيالۍ د لوړ پرمختګ په ارزونه کې لوړ ځای درلود، د نورو هیوادونو په منځ کې یې اتم مقام تر لاسه کړ، د لومړي ځل لپاره پر روسیه برلاسی شو او تر يو بريده يې «BRIC» د اقتصادونو په منځ کې د هندوستان او چین سره د سیالۍ واټن ختم کړ. له ۱۹۹۰ز لسیزیزې راهیسې د مالي پایښت پر لور مهم ګامونه واخیستل شول، همدرانګه د ازاد او خلاص اقتصاد لپاره اقدامات وشول چې د هیواد د سیالۍ بنسټونه یې د پام وړ زیات کړل او د شخصي سکتور پرمختګ لپاره یې ښه چاپیریال برابر کړ.
په ۲۰۲۰ز کال کې، «فوربس» په خپله ډلبندۍ کې برازيل شپږم هغه ستر هېواد وباله چې په نړۍ کې زيات ميلياردران لري. برازیل د متنوعو اقتصادي سازمانونو غړی دی، لکه «Mercosur, Prosur, G8+5, G20, WTO, Paris Club, Cairns Group» او د OECD د دایمي غړي په توګه یې پرمختګ کړی.
په داسې حل کې چې برازيل د يوې مستعمرې په توګه د لومړني سکتور پر توکو (بوره، سره زر او کاټن) تمرکز درلود، د شلمې پېړۍ په اوږدو کې دې هېواد وکولای شول چې یو متنوع صنعتي اساس جوړ کړي. د فولادو صنعت یې يوه اصلي بېلګه ده ، په ۲۰۱۸ز کال کې برازیل په نړۍ کې د فولادو نهم ستر توليدونکی او په ۲۰۱۸ز کال کې د فولادو پنځم ستر خالص صادرونکی هېواد و. «ګرداو» په امریکا کې د اوږد فولاد تر ټولو لوی تولیدونکی دی، چې په ۱۴ هیوادونو کې ۳۳۷ صنعتي او سوداګریز واحدونه او د ۴۵،۰۰۰ څخه زیات کارکونکي لري. پیټروبراس، د برازیل د تیلو او ګاز شرکت، په لاتیني امریکا کې تر ټولو زیات ازښتناک شرکت دی.
تاریخ
کله چې پرتګالي کشافين په شپاړسمه پیړۍ کې راورسیدل، د اوسني برازیل اصلي اوسېدونکو قبیلو ټول ټال ۲.۵ میلیونه وګړي درلودل او د له ډبرين پړاو څخه يې په ژوند کې هېڅ عملي بدلون نه و راغلی. د پرتګال له خوا د برازیل له نېواک (۱۵۰۰-۱۸۳۲) څخه تر ۱۹۳۰ز لسیزې وروستيو پورې، د برازیل اقتصاد د صادراتو لپاره پر لومړنیو محصولاتو ولاړ و.
په پرتګالي سترواکۍ کې، برازیل یوه مستعمره وه چې د سترواکۍ د سوداګریزې تګلارې تابع وه، کوم چې لویه پیمانه درې عمده اقتصادي محصولات – بوره، سره زر او د ۱۹م پیړې راپدیخوا قهوه، درلودل. د نولسمې پیړۍ تر پايه د برازیل اقتصاد په لوړه پیمانه په افريقايي مريي مزدورانو متکي و (په ټوله کې شاوخوا ۳ میلیونه افریقایی مريان). هغه پړاو کې برازيل يوه مستعمره هم وه چې ستر شمېر اروپايان پکې مېشت و، ډيری يې پراتګاليان وو (د اریزونایانو او مادیریانو په ګډو)، خو ځیني هالنډي (هالنډي برازیل وګوره)، اسپانویان، انګريزان، فرانسویان، المان، فلیمیش، ډنمارکيان، سکاټلینډیان او سیفارډیک یهوديان هم پکې وو.
په حقیقت کې، په ۱۹مه پیړۍ کې نړیوالې لويې کډوالۍ د دې هیواد د انسان پانګې په پرمختګ مثبتې اغیزې درلودې. کډوالو معمولا د  اصلي برازیلیانو په پرتله ښه رسمي او غیر رسمي روزنې ښودنه کوله او زياتو سوداګريزو افکارو ته يې ميلان درلود. د هغوی راتګ د سیمې لپاره ګټور و، نه یواځې د مهارت او علم له امله چې هغوی د خپل ځان سره دغه هیواد ته راوړی و، بلکې اصلي برازیلي نفوس ته د هغوی د انساني پانګې د غېر مستقيمو لګښتونو د اغېزو له امله هم. د بشري پانګې د غېر مستقيمو لګښتونو اغيزې په هغو سیمو کې خورا پیاوړې وې چې د کډوالو ډیر شمیر پکې مېشت و او په ځینو سیمو کې يې مثبتې اغیزې تر نن ورځې پورې لیدل کیږي.
برازیل لږ تر لږه ۱۶۱،۵۰۰ کیلو متره پاخه سرکونه لري، همدا راز له ۱۵۰ ګیګاواټ برېښنا ظرفيت لرونکي تاسيسات لري، د دې هېواد حقیقی د سړي سر جي ډي پی په ۲۰۱۷ز کال کې د ۹،۸۰۰ امریکايي ډالرو څخه لوړه وه. د برازيل صنعتي سکتور د لاتیني امریکایی صنعتی تولید د پنځو څخه درېیمه برخه جوړوي. د دې هیواد ساینسي او ټیکنالوژیکي پرمختګ د بهرنۍ مستقیمې پانګونې لپاره په زړه پورې بلل شوی دی، په ۲۰۱۹ز کال کې، برازیل د بهرنیو پانګونو لپاره څلورم شمېره مقام تر لاسه کړ چې یواځې له متحده ایالاتو، چین او سینګاپور څخه شاته دی.
د کرڼې سکتور، چې په داخل کې ورته «اګرونیګیسیو» (زراعتي کاروبار) ویل کیږي، هم غښتلی و: د دوه لسیزو لپاره دغه سکتور، په هغو سیمو کې چې کلیوالي سکتور پورې اړه لري، برازیل د ډیرو لوړو تولیداتي هیوادونو په منځ کې ساتلی و. کرڼیز او د کان کیدنې سکتورونو هم د سوداګريرۍ زياتوالي ملاتړ وکړ، کوم چې د زياتو پيسو تر لاسه کولو (بېرته تر لاسه کول) او بهرنيو پورونو بيا تاديه کولو کې مرسته وکړه. په لوېدیځ کې د اقتصادونو د سقوط له امله، برازیل په ۲۰۱۰ز کال کې خپل ځان د واقعي ارزښت د زياتولو د مخنيوي په هڅو کې وموند.
د اسیایي پراختيايي بانک او د مالیې عدالت شبکې معلومات روښانه کوي چې د برازیل د بې مالیې «سیوری» (په حساب کې نه نيول شوې برخه) اقتصاد د جي ډي پي ۳۹٪ برخه جوړوي.
د «اوډبریچ» شرکت په برازیل کې د فساد یو له مهمو قضیو څخه بلل کیږي. د ۱۹۸۰ز لسیزې راهیسې، «اوډبریچ» د دې ګروپ په حق د رايې ورکولو په موخه د پارلمان غړیو ته د رشوت ورکولو لپاره څو میلیارده ډالر د رشوت په بڼه مصرف کړي دي. د ښاروالۍ په کچه، د «اوډبریچ» د فساد موخه «شخصي کولو تحریکول» و، په ځانګړي ډول د اوبو او نالیو ادارې په برخه کې.
امير
امیر یاهم (میر) له عربي ژبې څخه منشه لرونکی لغات دی چې په پښتو کې د (قمندان) په معنی دی. په افغانستان کې د افغانستان په اماراتي حکومت کې ترډیره پاچاهانو (امیرانو) ته کاریده.
منځګړی
منځگړی Middle man یو سوداگر، عمده پلورونکی او یا یو کس، چې د مودل او مستهلک ترمنځ قرار نیسي او د توکو او خدمتونو د راکړې ورکړې معامله ترسره کوي.
سرچینې
وېشنيزه:منځگړی
منځګړتوب
منځگړتوب Mediation د دوه یا ډېرو کاروبارونو ترمنځ د شخړې د حل په موخه د یو دریم ناپییلي کاروبار مداخلې ته منځکړتوب ویل کېږي، چې د منځگړي رول پکې ادا کوي؛ خو د شخړې خواوې یې د پرېکړې په منلو او عميل کولو ملکفې ندي. او یا هم په بل عبارت: د دریمې ډلې پرېکړه قانوني انفاذ نلري. چې د پخلاینې (conciliation) اصطلاح ورته هم کارول کېږي. ډېر کله دواړه لوري د راتلونکي احتمالي اختلاف د حل لپاره د تړون په پیل کې منځګړی ټاکي، په نړیوالو موضوعاتو کې ډېر کله منځګړي هیوادونه یا نړیوال سازمانونه وي منځګړی لوری د اختلاف ریښې، د حل فرصتونه او نور څېړي له دواړو خواو سره ملاقاتونه کوي او دواړو لوریو تر منځ باور جوړونه او وړاندیزونه کوي
سرچینې
وېشنيزه:پخلاینه
ادراکي انقلاب
ادراکي انقلاب (انګلیسي: cognitive revolution) یو فکري خوځښت و چې په ۱۹۵۰مه لسیزه کې د ذهن یا فکر او د هغه د پروسو د یوې څو-څانګیزې یا بین رشته‌اي مطالعې په توګه پیل شو. دغه خوځښت بیا وروسته د ادراکي علومو په توګه وپېژندل شو. د ارواپوهنې، ژبپوهنې، کمپیوټر ساینس، انتروپولوژي، عصبي علومو او فلسفې برخې له دغه علم سره تړلې ساحې بلل کېږي. کاري طریقو یې د هغه مهال په تازه راټوکېدلو ډګرونو مصنوعي هوښیارۍ، کمپیوټر ساینس، او عصبي علومو کې وده وکړه. په ۱۹۶۰مه لسیزه کې، د هاروارډ پوهنتون د ادراکي څېړنو مرکز او د کالیفورنیا د سان ډیاګو ښار په پوهنتون کې د بشري معلوماتو د پروسس مرکز د ادراکي علومو د اکاډمیکې مطالعې په برخه کې اغېزناک او مخکښ وو. د ۱۹۷۰مې لسیزې په لومړیو کې، ادراکي خوځښت د یوې روانپوهنیزې الګو یا نمونې په توګه له چلندپالنې مخکې شو. پر دې سربېره، د ۱۹۸۰مې لسیزې په لومړیو کې ادراکي چلند د ارواپوهنې د ډګر په ډېرو څانګو کې د څېړنو پر یوه برلاسې کرښه هم بدل شو.
د لومړنۍ ادراکي ارواپوهنې یوه اصلي موخه د انساني درک یا پوهېدنې په مطالعه کې د علمي مېتود پلي کول او کارول وو. د ادراکي انقلاب ځینې اصلي نظرونه او پرمختګونه د ادراکي علومو په څېړنه کې د علمي مېتود کارول، د حسي آخذو د پروسس کولو لپاره د ذهني سیستمونو اړتیا، د دغو سیستمونو طبیعي‌والی، او د ذهن پیمانه‌بندي یا انډول کول (modularity) وو. ادراکي انقلاب ته په خوځښت ورکولو کې مهمې خپرونې د ارواپوه جورج میلر د ۱۹۵۶م کال مقاله "جادویي شمېره اووه، جمع یا منفي دوه" (د ارواپوهنې په برخه کې یوه له خورا زیاتو نقل قول شوو مقالو څخه)، او د ژبپوه نوام چامسکي "نحوي یا ترکیبي جوړښتونه" اثر (۱۹۵۷م) او "د بي اېف سکینر د لفظي یا شفاهي چلند د اثر نقد" (۱۹۵۹م) مقاله شامل دي، چې ترڅنګ یې د مصنوعي هوښ په برخه کې د جان مک کارتي، ماروین مینسکي، الن نیویل، او هربرټ سیمون مهم اثار، لکه "د بشري ستونزو هوارولو د یوې تیورۍ عناصر" تر عنوان لاندې د دوی د ۱۹۵۸م مقاله، او د اولریک نیسر د ۱۹۶۷م کال کتاب "ادراکي ارواپوهنه" پکې د یادولو وړ دي.