د_خوړو_زهري_کېدل
د خوړو تسمم ناروغۍ عوامل Food poisoning causes : د ٢٥٠ نه زياتې پيژندل شوې ناروغۍ د خوړو پواسطه انتقاليږي. د CDC د راپور له مخې ٦٨% د خوړو تسمم ناروغۍ دنامعلومو عواملو پواسطه مينځ ته راځي چې بعضې يې ډيرې شديدې وي. د خوړو تسمم ناروغۍ زياتې دوسيه ګانې (cases) نه دي ثبت شوي دا ځکه چې دا ناروغۍ عامې او معمولي نښې لري او علاج يې هم په اسانه توګه او حتى په کور کې هم صورت نيولاې شي. د دې ناروغۍ پيژندل شوي عوامل په دوه برخو ويشل کيږي. ١- Infectious agents : هغه د خوړو تسمم ناروغۍ چې ميکروبي سرچينه لري لکه وايروسونه ، بکتريا او پرازيتونه. ٢- Toxic agents : هغه د خوړو تسمم ناروغۍ چې زهري سرچينه لري لکه زهري مرخيړۍ او داسي نور. د خوړو تسمم نښې او علامې Food poisoning symptoms : د خوړو تسمم ناروغۍ نښې او علامې دملوث شووخوړو دنوعيت پورې اړه لري. د خوړو تسمم بعضې نښي کيداې شي چې په چټکۍ سره ښکاره شي مګر بعضې نښې د ډير ځنډ وروسته ښکاره کيږي. عامې او معمولي نښې يې عبارت دي له : ١- د زړه بدوالى                                   Nausea ٢- کانګې کول                                   vomiting ٣- اسهال                                              Diarrhea ٤- دنس درد (څړيکه) Abdominal cramping د خوړو په تسمم اخته ناروغانو ته طبي پاملرنه : هر کله چې په يو شخص کې لاندې نښې او علامې وليدل شي بايد ډاکتر ته مراجعه وکړي. ١- زړه بدوالى ، کانګې کول او اسهال که چيرته د دوه ورځو نه زيات دوام وکړي. ٢- که چيرته ناروغ شخص ماشوم وي ژر تر ژره بايد ډاکتر ته وښودل شي. ٣- که چيرته د ګېډې د درد سره تبه موجوده وي. ٤- هر کله چې ديوې کورنۍ ټول غړي په دې مرض اخته وي. ٥- هرکله چې مايعات په دوامداره توګه ضايع کيږي. ٦- هر کله چې ناروغ شخص په بل داسې مرض اخته وي چې معافيتي سيستم يې کمزورى شوى وي لکه HIV/AIDS په مرض باندې اخته شخص وي. ٧- هر کله چې مريض شخص حاملداره وي. ٨- دناروغۍ په دوران کې د عصبي ګډوډي پيښيدل. د لاندې نښو په ليدو سره بايد مريض شخص په عاجله توګه کلنيک ته ورسول شي او تداوي ېې په سمدستي توګه پيل شي. ١- که دناروغ شخص د زړه ضربان ودرېږي ،خوبولى وي او په ليدو کې تکليف ولري. ٢- هر کله چې د تبې شدت د ٣٨،٨ سانتي ګريد يا ١٠١فارنهايت څخه زياته وي او د ګېډې درد ورسره موجود وي. ٣- هر کله چې شديد درد ولري. ٤- د ستر ګو او پوستکې رنګ ژيړيدل. ٥- دناروغ شخص د معدې او نس پړسوب. ٦- که چيرته ديو شخص يورين بند شي او يا کم شي اويا د يورين رنګ تور اوښتى وي ٧- که چيرته يو شخص په تنفس ، خبرو کولو او د غذا په تيرولو کې مشکل ولري. ٨- دناروغ شخص په پوستکي باندې د دانو راښکاره کيدل. د خوړو تسمم د ناروغۍ تشخيص Food poisoning Diagnosis : د خوړو تسمم دناروغۍ دتشخيص له پاره لومړى دمريض شخص فزيکي معاينات يا ټيسټونه کيږي لکه د وينې فشار کتل ، د نبض کتل ، د ساه اخيستنې اندازه معلومول او همدارنګه د بدن د حرارت درجه معلومول او هم مريض شخص په فزيکي ډول کتل کيږي لکه په پوستکي باندې د دانو مشاهده کول او هم د ګېډې پړسوب کتل تر څو دناروغۍ حالت معلوم شي. په دويم پړاو کې ځينې لابراتواري معاينات اجراء کيږي لکه د (stool) موادو معاينه کول تر څو د وينې او موکس اندازه پکې معلومه شي. د phage پواسطه تشخيص کول يعنې د phage تشخيص تر ټولو داعتماد وړ امتحان دى. کله ناکله د ادرارو معايناتو پواسطه هم ددې ناروغۍ تشخيص کيداې شي. همدارنګه ددې ناروغۍ تشخيص د وينې د بعضې معايناتو پواسطه هم کيږي. دامعاينات هغه وخت اجراء کيږي چې ناروغي شدت ولري. د خوړو تسمم ناروغۍ تداوي Food poisoning Treatment : د خوړو تسمم لپاره دوه ډوله تداوي صورت نيولى شوي. ١- کورنۍ تداوي Self-care at home : د خوړو تسمم بعضې حالتونه لکه اسهال او لږ قى کول چې د ٢٤ ساعتو څخه کم وخت نيسي کولاې شو په کور کې تداوي کړو. A – هرکله چې اسهال او کانګې کول يو شخص ولري بايد کلک شيان ونه خوري. B- دمايعاتو د ضايع کيدو دمخنيوي پخاطر بايد مريض شخص ته مايعات په مکرر ډول ورکړل شي. C- همدارنګه بعضې کورني ادويات لکه چاى ، ليمو او زنجبيل هم د نس ناستي او قي کولو لپاره استعماليداې شي. D- د قي او نس ناستي د دريدو څخه وروسته بايد خوراک ورو ورو شروع شي. مريض شخص ته بايد هغه خواړه ورکړل شي چې ساده وي يعنې په اسانه هضم شي. ٢- طبي تداوي Medical treatment : مريض شخص بايد په کلنيک کې بستر شي. مايعات بايد ژر ژر ورکړل شي د ضرورت په وخت کې وريدي مايعات بايد ورکړل شي. د نس ناستي او قي کولو ضددواګاني بايد مريض ته ورکړل شي. ډاکتر بايد مريض شخص ارام وساتي. په بعضو حالاتو کې لکه (shigellae) کې بايد انتي بيوتيک ورکړل شي مګر د خوړو تسمم ناروغۍ په نورو حالتونو کې د انتي بيوتک د استعمال څخه جلوګيري وشي چې په نورو حالتونو باندې منفي اغېزه لري د زهري مر خېړيو په تسمم کې مريض بايد په چټکۍ سره تداوي شي او وريدي مايعات زيات ورکړل شيantitoxin ادويات بايد ورکړل شي ځکه چې دا ډول تسمم ډېر شديد وي دخوړو تسمم ناروغۍ مخنيوى : Food poisoning prevention دخوړو تسمم ناروغۍ د مخنيوي لپاره بايد يو څو نقاط په نظر کې ونيول شي لکه :په صحيح توګه د غذا پيرودل ،پخول او د هغې ذخيره کول ١- په صحېح ډول د خوړو پيرودل safe shopping : -  د تازه خوراکي توکو پيرودل او هغه زر تر زره کور ته رسول - د خوراکي توکو دانتقال په وخت کې بايد سورۍ ېا شلېدلې تيلۍ استعمال نشي - تاريخ تېري (expire )خوراکي توکي بايد وانه خېستل شي - دانتقال په وخت کې بايد خامه غوښه دنورو خوراکي توکو څخه جدا انتقال شي ٢- په صحيح ډول د خوړو ذخيره کول safe-storage : - د غوايې ، چرګ او ماهي خامه غوښه د يخچال تر ټولو يخ ځاى کې وساتل شي - د يخچال د حرارت درجه کتل. يخچال بايد په او فريزر بايد په  کې وساتل شي. - قېمه شوې غوښه ،د ماهي او چرګ غوښه بايد په دوه ورځو کې دننه پخه او يا يخ شي ٣ – په صحيح ډول د خوړو تيارول safe-food preparation : - د پخلي ټول سامان الات بايد پاک وساتل شي. - د خامې غوښې د تيا رولو څخه مخکې او وروسته بايد لاسونه وينځل شي - د خوړو د تيارولو ځاى بايد همېشه د کلورين په %١ محلول باندې پرېمنځل شي. ٤- په صحيح ډول د خوړو پخول safe cooking د غوښې د پخولو لپاره د ترمامېتر استعمالول. - دقېمه غوښې پخول په - د چرګ قېمه غوښې پخول په - د ماهي غوښې پخول په - د چرګ غوښې پخول په - د خوسي ، وري او پسه غوښې پخول - ګرم خواړه بايد ګرم او يخ خواړه بايد يخ وساتل شي - هيڅکله پاخه شوي خواړه د دوو ساغتو څخه زيات پرېنښودل شي. هغه بکتر ياګانې چې د خړو دتسمم د ناروغۍ سبب ګرځي د کوټې په تودوخه کې ډېر په چټکۍ سره تکثر کوي نو بايد خواړه هيڅکله په کوټه کې ونه ساتل شي کوشش وشي چې په يخ ځاى کې وساتل شي.