cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ځدراڼ
د ځدر ا ڼو شمال ته منگل، احمدزي، گر ديز او زر مت مو قعيت لري،لو يديز ته يې زر مت او دخرو ټو قبيله، جنوب ته يې پير گو تي او يوه بر خه يې د ډيورنډ دکر ښې سره د مده خيلو وزيرو سره پو له لري٠همداراز ختيز لوري ته د خو ست، تڼيو او منگلو سره پو له لري د تا ريخ حيات افغا ني ليکوال ډپټي محمد حيات خان له نن نه ١٤٦ کلو نه وړاندې د ځد ر ا ڼو د قبيلې په اړ وند داسې کښلي دي : (( د ځد راڼو د قبيلې د استو گنې سيمه د خو ست لو يد يز او د زرمت ختيز ته يوه شنه غر نۍ سيمه ده٠ ددوی په دغه شنه غر نۍ سيمه کې رڼې اوبه، شنه وا ښه، دنگې دنگې ونې، د مر غا نو اوازونه او سړه هوا انسان ته خو ښي او خو شا لي ور بخښي، خو سره ددې ښې اب و هوا د کر نې وړ ځمکه پکې لږه ده او دغه د ځمکو کمو الی تر دې اندازې پکې محسوس دی چې خلک تيږي په ځا نگري ډول ا واروي او خا ورې ور با ندې اچوي او د کر نې له پاره يې چمتو کوي٠ له همدې کبله ده چې ددغې سيمې پيداوار د نو موړې قبيلې د خلکو له پا ره بسنه نه کوي او دوی د مزدو ريو له پا ره گا ونډ يو سيمو ته ځي٠ ځدران د څاه گا نو په کيند لو او ژورولو او همداراز د خټينو ديو الو نو په جو ړولو کې ځا نگړی مها رت لري٠ ځدراڼ په خوړو کې دغنمو، جوارو او وريجو نه گټه اخلي او خپلې خو راکي اړ تياوي د گر ديز او خو ست د ښا رو نو نه لا س ته راوړي٠ ددوی په غر نيو سيمو کې ډول ډول ميوې لکه مڼې، مند تې، غوزان( چار مغز)،بادام او ځڼغو زي پيدا کيږي٠ چې ځنغوزي ددغه ځای له غوره پيد اوارو نه گڼل کيږي٠ په دوی کی ما لداري هم شته او وزي، پسو نه او غو ايي سا تي مشهور انگر يزي تا ريخپوه مو نټ سټوارټ الفنسټن په خپل مشهور اثرAn Account of The kingdom of Cabul کې د ځد را ڼو د قبيلې د خلکو په اړوند داسي ليکلي دي :' ددوی جا مې د وزيرو د قبيلي د خلکو په څير دي او د خر و ټو په لور د ځنغو زيو ډکو ځنگلو نو په مينځ کې درومي
ښاخونه څانگې او خېلونه
که چيري د ځد را ڼو دقبيلېد شجرې په اړوند څيړ نه و کړو نو لکه چې دمخه وويل شو ل دوی کر لا ڼي پښتا نه دي٠ په پښتني عنعنوي شجرو کې ځدراڼ د بر هان زوی،دککي لمسی او دکر لا ڼ کړ وسی دی،نن ورځ ددغې قبيلې خلک د ځدراڼ د نا مه په وجه په ځد راڼو سره شهرت لري٠ د ځدرا ڼو د پا تي ښاخونو، څا نگو او خيلو نو نو مو نه په لا ندې تو گه در پيژندل کيږي : تولا خيل،احمد خيل، شير خيل،زنگي خيل،سوري خيل، بر اهم خيل،پيرو خيل،با زيد خيل،سلطا نخيل، بهيکار خيل،ايسپ خيل،ا ختون خيل، ابو خيل،الله خيل، با زکي،ويدي خيل، ديري خيل،هوس خيل، خوی خيل، مو سم خيل ، بيبه خيل،زني خيل،غرزي، سپيره کي،مده خيل،شاه خاني،يحيي خيل، غيبت خيل،ميزايي،باروم خيل،شريک خيل، پړانگي،خان خيل، جنيا ت خيل،توري خيل، مر شن خيل،هوني خيل، خوز خيل، زودين، ملک دين او نور خو په عمو مي تو گه په ځد را ڼو کې دغه لا ند ينۍ ښا خو نه او څا نگې مشهور دي : پير داد خيل،زني خيل، ختين خيل، بيبه خيل،علي محمد خيل، سپا هي خيل، ،گر مو ښي،سپر غه خيل،دري خيل او مير زايي د ١٣٥٤ ليږديزکال د مر کزي احصائيې دسر شميرنې له مخې د پکتيا او پکتيکا په ولا يتو نو کې دځد ر ا ڼو د قبيلي د خلکو مجمو عي شمير ١٥٤١٢٢ تنه ښودل شوي وو چې ښا يې دا شمير به اوس تر پخوا ډير شوی وي٠ددغې قبيلې ځينې خلک دخليج په هيوادونو او سعودي عربستان کې په خواريو او مزدوريو بوخت دي. ځدراڼ غير تمن،په هيواد او خپلو اکۍ مين، جنگيالي، ميلمه پال ، دينداره او په پښتو او پښتو نو لۍ با ندې مين خلک دي٠ د تاريخ حيات افغاني د ليکوال په قول دوی ډير جنگيالي خلک او تقر يبا هر با لغ تن يې په خپل کور کې وسله لري ،څو د بهر ني ير غل په وخت کې د خپلې قبيلې د خلکو او سيمې نه سا تنه او دفا ع و کړي٠نوموړي مؤرخ ١٤٦ کلو نه وړاندې ددوی د وسله والو جنگيا ليو شمير له ١٥ زرو تنو نه زيات ښو دلی دی٠ په ر ښتيا هم چې دوی دهر تيري کو ونکي ځواک په وړاندې په ډير ميړ نتوب سره جنگيدلي او سترې حما سې يې زيږ ولي دي٠ دافغان - انگر يز په دري گو نو جگړو کې دنورو افغا ني شاه زلميانو تر څنگ ځدراڼو په ډيره ميړانه توري وهلي دي، چې د بيلگي په تو گه د غازي ببرک خان ځدر اڼ نوم يا دولای شو چې د افغا نستان تا ريخ دده په نامه وياړي. دروسي ير غلگرو په وړاندې هم ځد راڼو د ملي مقا ومت سنگر ونه تا وده سا تلي وواو د هغوی په وړاندې په ميړانه جنگيدلي دي چې په د غو جنگيا ليو کې د مو لانا جلال الدين حقاني او گل زرک ځدراڼ نو مو نه د يا دونې وړدي٠د ځدراڼو بل قو مي مشر با چا خان ځدراڼ دی چې د ځدراڼو په قبيله کې ډير نفوذ لري٠ نو موړی اوس د افغا نستان په پا رلمان کې د خپلې سيمي منتخب استا زی دی٠ همدارازيو شمير ځدراڼو د شهيد داؤد خان په رژيم او د ثور تر کو دتا ورو سته رژيم کې پو ځي دندې در لودلې چې په هغوکې دپا چا گل وفاداراو سيد محمد گلابزوی نو مو نه يا دو لاى شو٠ پا چا گل و فادار د داؤد خان په وخت کې د سر حدو نو چارو وزير او د ثور تر کو دتا وروسته په هند کې افغا ني سفير و٠ همداراز سيد محمد گلا بزوی د کارمل په رژيم کې د کو ر نيو چا رو وزير و.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
خپلپالنه
خپلپالنه (انگريزي: nepotism) هغه تگلاره ده چې خپلو خپلوانو ته په هر ډول شرايطو کې او پرته د هغوی د شايسته گۍ او لياقته لومړيتوب ورکول کېږي. دا تگلاره د فساد لومړنی بنسټ گڼل کېږي.
خمندک ډوله غڼه
خمندک ډوله غڼه (علمي نوم: Ricinulei) د غڼه ډوله ژويو څخه یو غوښه خورونکي او کوچنۍ ژوي دي چې بند پښه لرونکي ژوي خوري او د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي. په نړۍ کې ۵۸ ډوله خمندک ډوله غڼې ژوند کوي.
وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
د خاورې ذرې
د خاوری تجزیه لابراتواري عملي لارښود کتاب ماسره شته که اصلاح لپار درولیږم او اصلاح په کی راولی مننه عبدالوارث نظام ننگرهار ولایت
لوگري غڼه
لوگري غڼې (علمي نوم: Opilionida) د غڼه ډوله ژويو څخه دي.
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
باکو
باکو د آذربایجان هيواد پلازمينه او يو له سترو ښارونو څخه دی.
باکو (متحده ایالتونه: /bɑːˈkuː, ˈbɑːkuː/، بریټانیا: /bæˈkuː, ˈbækuː/، آذربایجاني: Bakı [bɑˈcɯ]) د آذربایجان پلازمینه او ترټولو لوی ښار او همدارنګه د کسپین سمندر او قفقاز سیمې ترټولو لوی ښار دی. باکو د سمندر له سطحې ۲۸ متره (۹۲ فوټه) ټیټ واقع شوی چې هغه په نړۍ کې ترټولو ټیټ پلازمینې په توګه او همدارنګه په نړۍ کې د سمندر له سطحې ټیټ ترټولو لوی ښار باندې بدلوي. باکو د آبشرون ټاپو په سویلي ساحل او د باکو خلیج څنګ کې ځای نیولی. د ۲۰۰۹م کال په پیل کې، د باکو ښاري نفوس له ۲ میلیونو زیات اټکل شوی وو. په رسمي توګه، د دې هېواد ۲۵ سلنه وګړي د باکو په ښاري سیمه کې ژوند کوي. باکو د آذربایجان یوازینی لوی ښار دی.
باکو په دولسو ادري برخو او ۴۸ ښارګوټو وېشل شوی دی. د دې ښارګوټو په ډله کې د باکو ټاپوګان، او د باکو په ۶۰ کیلومټرۍ (۳۷ مایله) کې، د نفتي ډبرو ښار چې د کسپین سمندر پر پایو جوړ شوی، شامل دي. د باکو د ننه ښار سره د شیروانشاه ماڼۍ او د نجلۍ قلعه په ۲۰۰۰م کال کې د یونسکو نړیوال میراث په توګه ثبت شول. د Lonely Planet د درجه بندۍ په اساس، باکو هم د هغو لسو غوره نړیوالو مقصدونو څخه دی چې خلک یې د شپني ښاري ژوند لپاره ټاکي.
دا ښار د آذربایجان علمي، فرهنګي او صنعتي مرکز دی. د آذربایجان ډېری لویې موسسې په هغه کې مرکزي دفترونه لري. د باکو نړیوالې سوداګرۍ بندر کولی شي په کلني ډول دوه میلیون ټنه عمومي او وچو موادو کارګوګانې ځای پرځای کړي. په وروستیو کلونو کې، باکو د نړیوالو پېښو په مهم مرکز بدل شوی دی. په ۲۰۱۲م کال کې د یوروویژن سندرو ویلو سیالۍ، په ۲۰۱۵م کال کې د اروپایي لوبو، د اسلامي هېوادونو د پیوستون سیالۍ، په ۲۰۱۶م کال کې د اروپا غوره ډالۍ، له ۲۰۱۷م کال راهیسې د آذربایجان غوره ډالۍ کوربه پاتې شوی، همدارنګه یې د ۲۰۱۸-۱۹ کال اروپا لیګ پای لوبې کوربه توب کړی او د یوفا یورو ۲۰۲۰ لوبو یو له کوربه ښارونو څخه وو.
دا ښار د خپلو سختو بادونو له امله نامتو ده، چې له همدې کبله ورته د «د بادونو ښار» لقب هم ورکړل شوی.
ریښه پېژندنه
باکو د اوږدې مودې لپاره د فارسي عربي (باکو) په نوم تایید شوی دی. د عربي لومړنیو سرچینو هم دا ښار د باکوه او باکویه په نوم ذکر کړی او داسې ښکاري چې دا ټول له یوه فارسي نوم څخه اخیستل شوي دي. لا نوره ریښه پېژنده یې ښکاره نده.
د شوروي حکومت په وخت کې، دا ښار په سیریلیک آذربایجاني لیک کې د "Бакы" په توګه لیکل کېده (په داسې حال کې چې روسي لیک یې "Баку" باکو وو او لا هم دی). د آذربایجاني عصري لیک کې، چې له ۱۹۹۱م کال راهیسې له لاتین الفباوو څخه کار اخلي، Baki دی؛ د فارسي-عربي حرف و (ū) څخه د سیریلیک "ы" ته بدلون او وروسته د لاتین "ı" حرف بدلون کولی شو د نورو آذربایجاني وییو سره پرتله کړو (د بېلګې په توګه قاپو qāpū چې د زړې فارسي-عربي املا کې قاپي او په عصري آذربایجاني کې د qapi «دور» په بڼه لیکل کېږي) یا په وروستاړو کې، څنګه چې و ډېری وخت په آذربایجاني کې د غږ هارموني لپاره (چې په عثماني ترکي کې هم دود وو) کارول کېده. (همدارنګه آذربایجاني الفبا ته مراجعه وکړئ).
لرغونتوب
کابو ۱۰۰۰۰۰ کاله پخوا، له شنو بوټو او ځناورو ډکې سوانا د باکو سیمه او نننی آبشرون پوښلي وو. د انسان د اوسېدو نښې د ډبرې عصر ته ورګرځي. د برونز عصر پورې اړوند د ډبرو حکاکي بایل ته نږدې او د یوه کوچني ماهي برونزي مجسمه د زوړ ښار په سیمه کې کشف شوې ده. دا د دې لامل شوي چې د ښار په قلمرو کې ځینې برونز عصر د میشت ځایونو شتون مطرح کړي. نارداران ته نږدې، د امید ګایا په نوم یو ځای له تاریخ څخه مخکې فضایي مرکز درلودونکی دی چې په هغه کې د لمر او بېلابېلو ستورو انځورونه له ابتدایي نجومي جدول سره په ډبره کې کښل شوي دي. لا ډېرو لرغونپوهنیزو کیندنو، له تاریخ څخه مخکې بېلابېل میشت ځایونه، اصلي معبدونه، مجسمې، او نور لرغوني اثار د عصري ښار په قلمرو او شاوخوا کې په ډاګه کړل.
له میلاد څخه مخکې لومړۍ پېړۍ کې، رومیانو دوه قفقازي لښکرکشي تنظیم کړې او باکو ته ورسېدل. ښار ته نږدې، په ګوبوسټان کې، ۸۴ تر ۹۶م کلونو پورې اړوند رومي لیکنې پاته دي – د باکو لپاره د ترټولو لرغونو شواهدو یو له سندونو څخه.
د شیروانشاهانو ظهور او صفوي دوره
باکو په اتمې میلادي پېړۍ کې د شیروانشاهانو سیمه وه. دا ښار څو ځلې د خازار (پیل له ۱۰مې پېړۍ څخه) او روسانو تر برید لاندې راغی. شیروانشاه لومړي اخسیټان په باکو کې یو سمندري ځواک جوړ کړ او په بریالیتوب سره یې په ۱۱۷۰م کال کې د روسانو برید څخه دفاع وکړه. له زورورې زلزلې وروسته چې شامخي، د شیروان پلازمینه یې وځپله، د شیروانشاه دربار په ۱۱۹۱م کال کې باکو ته ولېږدول شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آسیا د هېوادونو پلازمېنې
سیتا قاسمي (سندرغاړې)
سيتا قاسمي يوه اماتوره سندرغاړې ده چې په جرمني کې استوگنه لري. اغلې قاسمي په خټه دېگانه ده او په دري ، پښتو او هندي ژبو کې يې سندرې ويلي.
نیمروز گومرک
د نیمروز گمرک د هېواد په لوېدیځ کې له لویو گمرکونو یو دی چې د تېر مالي کال په لومړیو شپږو میاشتو کې یې د عوایدو کچه پنځه میلیارده او ۵۱۷ میلیونه افغانیو ته رسېدلې و. دغه عواید د وړم کال د همدې مودې په پرتله یو میلیارد افغانۍ زیات دي.
نيمروز ولایت د ابريشم پول له لارې له ايران سره گډه پوله لري او دغه ولايت ته ټول سوداگريز توکي د بندر عباس له لارې را وارديږي. سوداگر تر ډېره بريده د هرات ولايت د اسلام کلا سرحد په پرتله د ابرېشم پول ته ډېره ترجيع کوي او وايي، چې دغه پول د اسلام کلا بندر په پرتله ٦٠٠ کيلومتره نږدې دى او د دوى لپاره د مالونو لېږد ارزانه پرېوځي. له بندر عباس څخه تر پول ابريشم پورې له ١٥٠٠ کيلومتره څخه زيات واټن پروت دى او د اسلام کلا بندر په پرتله د پول ابريشم له لارې هر کانټينر ١٥٠٠ ډالره ارزانه پرېوځي. د دغی گومرک عواید په ۱۳۹۳ کال په نیمایو کې  پنځه ميليارد او ٥١٧ ميليون افغانيو ته رسېدلي.
سرچینې
وېشنيزه:گومرک وېشنيزه:د افغانستان گومرکونه
ټریگونوټاربیدا
ټریگونوټاربیدا (Trigonotarbida) د غڼه ډوله ژويو څخه د غڼو یوه ډله وه چې ۴۱۹ - ۲۹۰ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې یې ژوند کوله. نوموړي غڼې په ځانگړي ډول په شمالي اروپا او امريکا کې ژوند کولې خو څو فوسيلونه یې په ارجنټاین کې هم کشف شوي دي. ټریگونوټاربیدا غوښه خورونکي ژوي ول چې کوچنۍ ژوي یې ښکارول.
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
هستوي وسلې
هستوي وسله (چې د اتوم بم، اتومي بم، هستوي بم يا هستوي کوپړۍ، يا په عامه ژبه کې د بم يا هستوي په نوم هم پېژندل کېږي) هغه چاوديدونکې اله ده چې خپل ويجاړونکی ځواک له هستوي غبرګون  نه تر لاسه کوي، يا په چاودنې سره (چاوديدونکی بم) يا د چاودنې او يو ځای شويو عکس العملونو په مټ (هستوي حرارتي بم/هايدروجني بم/). د بم دواړه ډولونه د مادې له کمې اندازې نه په غټه پيمانه ځواک خوشې کوي.
چاودېدونکي (اتومي) بم لومړۍ ازموينې د نږدې  ۲۰۰۰۰ ټنه TNT (84 TJ) سره برابرې اندازې ځواک خوشې کړی و. د لومړي حرارتي هستوي بم (هايدروجن) ازموينې نږدې د لس ميليونه ټنه ټي.ان.ټي (42 PJ) له اندازې سره برابره انرژي خوشې کړې وه. د هستوي بمونو توليد، د لس ټنه TNT (the W54) او پنځوس ميګاټنه Tsar Bomba ترمنځ دی. د حرارتي هستوي وسلو وزن، له ۲۴۰۰ پاونډه (۱۱۰۰ کيلو ګرامه) نه يو څه زيات دی او کولای شي، چې يو اعشاريه دوه ميليونه ټنه ټي.ان.ټي (5.0 PJ) سره برابره انرژي توليد کړي.
يوه هستوي وسيله، چې د يوه عادي بم نه ډېره ستره نه وي، کولای شي په چاودنې سره ټول ښار ويجاړ کړي. له دې امله چې دا د ډله ييزې ويجاړۍ وسلې دي، د نړيوالو اړيکو تګلارې د هستوي وسلو پراختيا ته ځانګړې پاملرنه کړي. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال، په ۱۹۴۵ز کال کې متحده ايالاتو د جاپان په دووښارونو هر يوه هيروشيما او ناګاساکي، دوه ځلې له هستوي وسلو کار اخیستی دی.
ازموینه او په کار اچول
د هيروشيما او نګاساکي پر ښارونو له بمباريو وروسته، د ازموينې او ښودنې په موخه هستوي وسلې له دوه زره ځله نه زياتې چاودول شوې دي. دا ډول وسلې يوازې څو هېوادونه لري يا پرې شک کېږي چې د دې وسلو تر لاسه کولو هڅه کوي. هغه هېوادونه چې هستوي وسلې يې يا چاودولي او د دې وسلو لرل يې منلي دي (د لومړۍ ازموينې د تاريخ پر بنسټ) متحده ايالات، شوروي اتحاد (چې د شوروي اتحاد ځای اتومي ځواک روسيې ونيو)، انګلستان، فرانسه، چين، هندوستان، پاکستان او شمالي کوريا دي. باور کېږي چې اسرائيل هستوي وسلې لري، خو په يوه قصدي مبهمه تګلاره کې، اسرائیل نه مني چې اتومي وسلې لري. المان، ايټاليا، بلجيم او هالنډ هغه هېوادونه دي، چې په شريکه هستوي وسلې لري. سويلي افريقا يوازینی هېواد دی چې په خپلواک ډول يې دا وسلې جوړې کړې، خو وروسته يې دا بهير پرېښود او هستوي وسلې يې له منځه يو وړې.
د هستوي وسلو د نه خپراوي تړون موخه دا ده، چې د هستوي وسلو خپرېدل کم کړي، خو د دې تړون اغېزمنتيا تر پوښتنې لاندې ده. تر نن ورځې پورې د وسلو نوي کول روان دي.
چاودېدونکې وسلې
ټولې شته هستوي وسلې، د خپلې چاوديېدونکي انرژۍ ځينې برخې د هستوي چاودنو له غبرګونونو نه تر لاسه کوي. هغه وسلې چې چاودېدونکي توليد يې يوازې د چاودنې په غبرګونونو پورې تړلی وي، په عمومي ډول د اتومي بمونو يا اتوم بم په نامه پېژندل کېږي (لنډيز يې يوازې په دې ډول کېږي: A-bombs). له اوږدې مودې راهيسې ليدل شوي دي چې، دا د یوه ناسم نوم په توګه پېژندل شوی دی، ځکه چې د دوی انرژي د اتوم له هستې نه تر لاسه کېږي، کټ مټ د هايدروجني وسلو په څېر.
د هستوي وسلو په ټولو طرحو کې يو مهم ګواښ دا دی، تر څو ډاډ حاصل شي، چې مخکې تر دې چې دا وسله خپله خپل ځان له منځه يوسي، بايد د سون د توکو مهمه برخه يې مصرف شي. د چاودېدونکي بم له خوا د خوشې کېدونکې انرژۍ اندازه، له يو ټن نه له کمې اندازې پيلېږي او بيا د TNT تر ۵۰۰۰۰۰ ټنه (۵۰۰ کيلو ټنه) پورې رسيېږي (4.2 to 2.1×106 GJ).
د چاودنې هر ډول غبرګونونه، چاودېدونکي محصولات، يعنې د اتومي هستې پاتې شوني تولیدوي. د چاودنې ډېری توليدات يا په لوړه کچه رادیواکتيف (خو د لنډې مودې لپاره) وي يا په نسبي ډول راديواکتيف (خو د اوږدې مودې لپاره) وي او په همدې بنسټ، د راديواکټيف د ککړتيا يوه جدي بڼه ده. د چاودنې محصولات د هستوي اورښت د راديواکتيف اساسي برخې دي. د راديواکتيف بله سرچينه، د دې وسلې په مټ د توليد شويو نيوترينونو چاودنې دي. کله چې دا نيوترونونه په شا او خوا کې د نورو موادو له هستو سره جنګيږي، دا هستې په نورو ايزوتوبونو بدلوي، د دوی پياوړتيا بدلوي او له دوی نه راديواکتيف جوړوي.
د هستوي وسلو لپاره کارېدونکي تر ټولو عام چاودېدونکي توکي يورانيوم-۲۳۵ او پلاټونيوم-۲۳۹ دي. کم کارېدونکي يې يورانيوم-۲۳۳ دي. د هستوي چاودېدونکو لپاره نپتونيوم-۲۳۷ او د امريکيوم ځينې ايزوتوپونه هم شونې ده، د کارېدو وړ وي، خو دا نه ده روښانه شوې چې، دا توکي دې تر اوسه عملي شوی وي او په هستوي وسلو کې يې د دې ممکنه کارېدل تر بحث لاندې موضوع ده.
ترکيبي وسلې (هايدروجني وسلې)
د هستوي وسلې يو بل بنسټیز ډول د خپلې انرژۍ زياته برخه د هستوي امتزاج (ترکيب/يوځای کېدلو) له غبرګونونو نه توليدوي. دې ډول امتزاجي وسلو ته په عمومي توګه، د هستوي حرارتي وسلې په توګه يا په ډېر عام ډول هايدروجن بمونو (لنډيز يې په دې ډول دی: H-bombs) په نوم اشاره کېږي، ځکه چې دا ډول وسلې د هايدروجن د ایزوتوپونو (ډيوټريوم او ترټيوم) تر منځ په تعاملاتو متکي وي. دا ډول ټولې وسلې د خپلې انرژۍ مهمه برخه د چاودنې له غبرګونونو نه تر لاسه کوي، کوم چې د امتزاج د غبرګونونو د پيلولو لپاره کارول کېږي او شونې ده چې، د امتزاج غبرګونونه خپله د نورو چاودېدونکو غبرګونونو د رامنځ ته کولو لامل وګرځي.
يوازې شپږو هېوادونو؛ متحده ايالات، روسيې، انګلستان، چين، فرانسې او هندوستان د حرارتي هستوي وسلو ازموينې کړې دي. په دې اړه اختلاف شته چې، ايا هندوستان د يوه ريښتيني څو پړاويزې حرارتي هستوي وسلې چاودنه کړې که نه. د ۲۰۱۶ز کال په جنورۍ کې شمالي کوريا ادعا کړې وه چې، د حرارتي وسلې ازموینه يې کړې ده، خو دا ادعا هم اختلافي ده. د لومړۍ چاودنې وسلې په پرتله په بريا سره د حرارتي هستوي وسلې طرحه او عملي کول ډېر ستونزمن دي. نږدې ټولې هغه هستوي وسلې چې نن سبا په کار اچول کېږي، د حرارتي هستوي طرحه کاروي، ځکه چې دا ډول يې زيات اغېزناک دی.
سرچينه
د بي بي سي پښتو يوه څيړنيزه ليکنه
افضل خان ختک
افضل خان خټک (زوکړه د ۱۰۷۴ لېږديز سپوږميز کال شاوخوا - مړینه؟) د اشرف خان هجري زوی، د ستر خوشحال خان خټک لمسی، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال وو.
مخينه
افضل خان خټک پر ۱۰۷۴ لېږديز سپوږميز کال شاوخوا په اکوړه کې زېږېدلی وو. د هغه په لوړه کچه ښوونه او روزنه په برخه شوې وه، خو د بدبختۍ خبره دا وه چې د هغه د زېږېدو پر مهال د هغه نیکه په هند کې بندي وو.
کله چې افضل خان خټک د ۱۷ کالو زلمی شو نو پلار یی پر ۱۰۹۲ لېږديز سپوږميز کال د خپل ورور بهرام خان په سازش بېجاپور ته په زنځیرونو کې تړلی ورساوه. په هره توگه، د هغه ډېره ښوونه او روزنه د هغه نیکه خوشال خان خټک کړې ده. د افضل خان خټک چې شونډه شنه کېده نو توره او قلم یې راواخستل ځکه چې دا د هغوی د کورنۍ پاتمړې (میراث) وه.
پر ۱۰۹۱ ل س کال یې د ۱۷ کالو په عمر له خپل نیکه سره د ډوډې کلا سوبه کړه. د نیکه د مړينې او د پلار د بند په ورځو کې یې خپله قبیله راټوله کړه او تر ډېرې اوږدې مودې پورې د خپلې قبیلې سردار پاتی شو.
افضل خان خټک د ډېرې لوړې کچې ادیب، تاریخ ليکونکی، شاعر او مفسر وو. د هغه په کتابونو کې تاریخ مرصع، علم خانه، انش چې د انوار سهیلي ژباړه ده او عرفاني تفسیر شامل دی؛ دغه تفسیر يې نیمگړی دی.
مړينه
د افضل خان خټک د مړینې په کال کې اختلاف دی، هرگوره، ۱۱۵۳ لېږديز سپوږميز يې د مړینې کال گڼل کېږي. د هغه کېڅ (قبر) د زیارت کاکا (رح) په هدیره کې دی.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- تاریخ مرصع.
۲- علم خانه.
۳- انش.
۴- عرفاني تفسیر.
۵- بازنامه (منظوم نښير).
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
قبطيان
قبطیان د مصر اصلي استوگن دي ،مصر ته داسلام په راتلو سره ددې سیمې خلک په درې ډلو وویشل شول یوه یې هغه ډله چې اسلام یې قبول کړ مسلمانان شول،بله هغه ډله چې مسلمانان نه شول خوپه مصر کې دخپل مذهب په ساتلو سره پاتې شول اوبله ډله هغه خلک چې اسلام یې ونه مانه اومهاحرت یې وکړ په دې مهاجرو کې نږدې تر دېدمه په بهر نړۍ کې ۱۵میلونه قبطیان مشیت شول. د اسلام دمخه په مصر کې مسیحي مذهب عام وو،او دمصر خلکو دمیسحیت پیروي کوله دغه مسیحیان دمصر اصلي استوگن قبطي وگړي وو چې په قبطي مسیحیانو مشهور شول
وېشنيزه:قبطيان
حاد مايلوييد ليوکېمي
حاد مايلوييد ليوکېمي (په انگرېزي:Acute myeloid leukemia چې لنډون يې (AML), او يا هم حاد مايلوجينوس ليوکېمي acute myelogenous leukemia يا حاد غيرلېمفوسايټيک ليوکېمي acute nonlymphocytic leukemia چې لنډون يې (ANLL) دی ) د وينې د مايلوييد ژونکو يوه سرطاني ناروغي ده. په دې ناروغۍ کې د وينې د سپينو کروياتو يو غېرنورماله چټکه وده او په هډمغز کې يې راغونډېدنه، په هډمغز کې د وينې د نورو ژونکود نورمالې جوړېدنې خنډ گرځي. حاد مايلوييد ليوکېمي د حاد ليوکېمي تر ټوو ډېر پېښېدونکی او عام ډول د ناروغۍ دی چې بالغ وگړي اغېزمن کوي او د عمر د پورته تللو سره د دغې ناروغۍ پېښې هم ډېرېږي. که څه هم چې حاد مايلوييد ليوکېمي په نسبي ډول لږه پېښېږي خو د امريکا په متحده ايالتونو کې دغه ناروغي د نژدې 1.2% سرطاني ناروغيو د مړينې سبب گڼل کېږي، د عمر د پورته کېدو سره د دغې ناروغۍ د پېښېدلو اټکل هم ډېرېږي.
شايفنكم
شایفنکم (Shayfeencom) یا ( زه دي وینم) یو  غیر سیاسي او بې پلوه  خوځښت دی چې په مصر کې د سیاسي اصلاحاتو ،  ډیموکراتیکو  بنسټونو د ټینگولو  او د ډیموکراسۍ پر اساساتو د ولسي خلکو  د پوهې  د کچې د لوړولو  لپاره کار کوي.
حاد مايلوييد ليوکېمي
د AML نښې نښانې د هډمغز د نورماله حالت د بدلېدلو په سبب راولاړېږي. په بله وينا په هډمغز کې د ليوکېميک ژونکو د حد څخه ډېره وده او خپرېدا د وينې د سرو توکو، سپينو توکو اود پلېټلېټونو د نورمالې کچې څخه د ټيټېدو سبب گرځي. د دغې ناروغۍ په نښو نښانو کې ستړيا، سالنډي، په آسانۍ د بدن شين کېدل او وينې بهېدل او په انتاني ناروغيو ژر اخته کېدل د پاموړ نښې او د خطر عاملين گڼل کېږي. د کروموزومونو غيرنورمالتياوې او د خطر ډېر داسې عاملين پېژندل شوي چې دا ناروغي پېښوي، خو ځانگړی سبب يې لا نه دی روښانه پېژندل شوی. د حاد ليوکېمي په ډول، AML په چټکۍ سره وده کوي او که چېرته سمه او پر وخت درملنه يې و نه شي، نو په اونۍ او مياشتو کې مرگونې تمامېدلی شي.
شايفنكم
په مصر کې دا خوځښت اول وار په ۲۰۰۵ (میلادي) کال کې د  دریو  تنو ځوانو مصري ښځو (د ټلویزیون د یوې پيژندل شوې خبریالې، د پوهنتون د یوې استادې او د مارکیټنگ د یوې ماهرې)   په ابتکار پيل شو ی وو. شایفینکم (Shayfeencom) یو پیژندل شوی تحریک  دی چې د مصریانو د گډون له مخې دې هیواد  د ولسمشرۍ او پارلماني ټاکنو د شفافیت ، مشروعیت  او خپلواکۍ څارنه کوي.
حاد مايلوييد ليوکېمي
AML بېلابېل څېرمه ډولونه لري؛ او درملنه او وړاندوينه يې د بېلابېلو ډولونو له مخې له يو بل سره توپير لري. پينځه کلن پايښت په کې له 15–70% پېښو کې او د بابېړون کچه هم په کې له 33–78% پورې ده, البته دا ټول د ناروغۍ په څېرمه ډول پورې اړه لري. په لومړي سر کې AML د کيميادرملنې له مخې درملنه کېږي چې موخه په کې د اعراضو او علايمو کمېدنه او له مېنځه وړل دي. ناروغ ته اضافي کيميادرملنه او يا د هډمغز ټرانسپلانټ هم کېدای شي چې غوره درملنه کې وگڼل شي. د حاد مايلوييډ ليوکېمي اړونده جنېټيکي تازه څېړنو په پايله کې دا څرگنده شوې چې د يو ځانگړي ناروغ لپاره د کومو درملو درملنه اغېزمنه ده، همداراز دا څېړنه دا په ډاگه کوي چې د يوه ناروغ پايښت (ژوندی پاتې کېدل) تر څومره مودې پورې رسېدی شي.
شايفنكم
د شایفینکم (Shayfeencom) اساسۍ موخه دا ده چې د ولسي مصریانو  په مرسته  د دې هیواد په حکومتي او نا حکومتي ادارو کې د اداري فساد په وړاندې مبارزه وکړي، عامه ذهنیت وروزل شي او په ریښتیني ډول  د ډیموکراسۍ په اساساتو  وپوهیږي. شایفینکم (Shayfeencom)  په ۲۰۱۰ (میلادي) کال کې تر  ولسي پاڅون وروسته د لومړیو  ولسمشریزو او پارلماني ټاکنو څارنه وکړه. د فعالیت په لمړۍ میاشت کې لږترلږه پينځه زره مصریان په خپله خوښه له دې خوځښت سره د همکارۍ لپاره مخکې شول. ډیرو کسانو د انټرنټ له لارې (Online) د ټاکنو د بهیر دڅارنې ، د درغلیو او  د رایې ورکولو په مرکزونو کې د وروستیو پرمختگونو څخه د خلکو د خبرولو  هڅې پیل کړې. په ټول مصر کې د ټاکنو پر مهال د شایفینکم زرو  تنو رضا کارانو د معلوماتو د راغونډولو لپاره په انتخاباتي مرکزونو کې حضور درلود. اوسمهال لس تنه د دې نا حکومتي او خپلواک خوځښت د رهبرۍ په ډله (بنسټ ايښوودونکو ) کې شامل دي او زرهاوو تنه د رضاکارانو په توگه کار ورسره کوي. شایفینکم (Shayfeencom) ټینگار کوي چې دا غیر سیاسي ، ناحکومتي او خپلواک خوځښت دی چې تر شا یې هیڅ ډول سیاسي یا اقتصادي نظریه نشته. شایفینکم (Shayfeencom) د خپلو فعالیتونو لپاره مالي مرستې د ولسي مصریانو څخه ترلاسه کوي.
شایفینکم (Shayfeencom) دری بنسټیزې موخې لري. لومړی : د ټولو دولتي او شخصي ادارو څخه  د خلکو د څارنې په مرسته د اداري فساد ورکول. دوهم : د بې پلوه معلوماتو د خپرولو  په مرسته خلکو ته له اداري فساد سره د مبارزې د لارو چارو ښوودل. دریم: په ټاکنیزو او قضايي چارو کې د اصلاحاتو راوستل. شیفینکم خپلو دریو بنسټیزو  اهدافو ته د رسیدلو لپاره په لاندې مسلو باندې کار کړی دی :
حاد مايلوييد ليوکېمي
روغتيا نړېوال تنظيم
د حاد مايلوييد ليوکېمي لپاره د روغتيا نړېوال تنظيم ډلبندۍ هڅه دا ده چې د کلينيکي کارېدنې له مخې گټوره وي او د فرانسوي-امريکايي-برتانيوي (FAB) شرطونو په پرتله د ناروغۍ د وړاندوينې مانادار مالومات وړاندې کړي. د روغتيا د نړېوال تنظيم هره کټگوري په ځان کې گڼ شمېر څرگندونکې وړې کټگورۍ رانغاړي چې د سرطانپوهانو او وينرنځپوهانو لپاره پزړه پوري مالومات شته. د روغتيا د نړېوال تنظيم سکيم اکثره اهم کلينيکي مالومات د لانديني وېش له لارې په لاندې څېرمه ډولونو کې پېژندل کېږي.
شايفنكم
رپوټ ورکول
شایفینکم د ټولنیزو رسینیو د بیلا بیلوډولونو څخه کار اخلي او د بیړنیو اړیکو د ټینگولو لپاره د ځانگړې برخه یې هم فعاله کړې ده چې په مټ یې د مصر له هر گوټ څخه د اداري فساد په اړه دخلکو معلومات را غونډوي. دا معلومات تر دقیق چاڼ وروسته په رپوټونه بدلیږي او ځانگړو ادارو ته چې د ادارې فساد ادعا ورباندې شوې ده استول کیږي. که چیرې دا ادارې پر وخت ځواب ونه وايي شایفینکم رسنیو ته د هغوي د خپرولو اجازه ورکوي، پر ضد یې لاریونونه تنظیموي او حتي د اړتیا په وخت کې د پټې خولې اعتراضي مظاهرې کوي.
حاد مايلوييد ليوکېمي
روغتيا نړېوال تنظيم
د AML لپاره د روغتيا د نړېوال تنظيم څېرمه ډولونه:
شايفنكم
مستند فلم جوړول
شایفینکم په ۲۰۰۷ (میلادي) کال کې د مستندو فلمونو جوړونکې جهان نجم او شریف الکاتشا  د شایفین ډاټ کام فلم خپور کړ. دا مستند فلم د ولې ډیموکراسي د پروژې یوه برخه وه.
حاد مايلوييد ليوکېمي
روغتيا نړېوال تنظيم
د مبهم جنس حاد ليوکېمي (چې د گډ فېنوټايپ يا دوه فېنوټايپيک حاد ليوکېمي په نامه هم يادېږي) هغه وخت پېژندل کېږي کله چې ليوکېميک ژونکې نه په مايلوييډ او يا هم نه په لېمفوييډ ژونکو د ډلبندۍ وړ نه وي، او يا هم کله چې د ژونکو دواړه ډولونه موجود وي.
شايفنكم
غړي
هیره دي نه شي چې شایفنکم زرهاوو رضاکار غړي لري چې د ورته موخې لپاره مبارزه کوي خو د دې کسانو د شخصي معلوماتو او له سیاسي څارنې د هغوي د خوندیتوب په خاطر د دې یې دقیق شمیر او د هغوي نومونه نه شي په ډاکه کیدلای.
حاد مايلوييد ليوکېمي
فرانسوي-امريکايي-برتانيوي
The French-American-British (FAB) classification system divides AML into eight subtypes, M0 through to M7, based on the type of cell from which the leukemia developed and its degree of maturity. This is done by examining the appearance of the malignant cells with light microscopy and/or by using cytogenetics to characterize any underlying chromosomal abnormalities. The subtypes have varying prognoses and responses to therapy. Although the WHO classification (see above) may be more useful, the FAB system is still widely used.
شايفنكم
د عربو تر پسرلي مخکې
د شایفینکم کار د جمهور ریس محمد حسنی مبارک  تر دې اعلان وروسته پيل شو چې تر لږترلږ څلرویشت کلونو حکومت وروسته به د ولسمشرۍ لپاره د جمهور ریس بیا کاندیدۍ ته اجازه ورکړي. د دې اعلان په وړاندې د مصر په بیلا بیلو برخوکې مصریانو لاریونونه وکړل او دا یې له شرمه ډک کار وباله. د مصریانو د دې اعتراض په ځواب کې د مبارک رژیم په تشدد لاس پورې کړ، د خلکو پر اعتراضونو یې بندیز ولگاوه.
حاد مايلوييد ليوکېمي
فرانسوي-امريکايي-برتانيوي
Eight FAB subtypes were proposed in 1976.
شايفنكم
د عربو تر پسرلي مخکې
هغه مهال د شایفینکم درې واړو بنسټ  ایښوودونکو  بثينة كامل ،غادة شهبندر اوإنجي حداد پریکړه وکړه چې د داسې بې عدالتۍ په وړاندې پټه خوله نه شي پاتې کیدلای   او د دې خوځښت بسنټ یې کیښود. دوی د ۲۰۰۵ کال د ولسمشرۍ ټاکنو پر مهال خپلو پلویانو او کارکونکو ته د فلم اخیستلو لپاره ویډیويي کمرې ورکړې او هغوی یې د ټاکنو د څارنې لپاره بیلا بیلو ټاکنیزو مرکزونو ته واستول. دې کسانو په ټاکنیزو مرکزونو کې د انتخاباتو په پروسه کې د درغلیو په اړه ویډیويي فلمونه واخیستل او د خپلو سترگو لیدلی حال یې په کې څرگند کړ. د ټاکنو په لومړي بهیر کې د اخوان المسلمین ډلې پلویانو ښه ونډه واخیسته او په دوهم دور کې د مصر امنیتي ځو اکونو د راییو مرکزونو ته د خلکو د ورتگ د مخنیوی هڅې پيل کړې. په دریم دور کې د رایې ورکونکو غصه او مایوسي دې حد ته ورسیده چې خلک لارو سرکونو ته ووتل. د پولیسو اوخلکو ترمنځ سختې نښتې هم وشوې. سره له دې چې په ټاکنو کې د رایې ورکونکو شمیر  په خواشینونکي ډول لږ  (دیرش فیصده) وو د شایفینکم (Shayfeencom) مشران د دوو قاضیانو له دې پریکړې خوشحاله شول چې د دوی د ملگرو له خوا د انتخاباتو په بهیر کې د درغلیو د اتلسو ثبت شویو پيښو په اړه څيړنه وکړي. قاضیانو د درغلیو شواهد تر لاسه کړل او خلکو ته څرگنده شوه چې قاضیان په دې اړه څومره اغیزناک کار کولای شي. تر دې پيښې وروسته شایفینکم (Shayfeencom) د خپلواک او ازاد قضايي سیسټم د رامنځ ته کیدو لپاره مبارزه پيل کړه. سره له دې چې په مصر کې تر ۵ د زیاتو کسانو پر را غونډیدلو او سیاسي بحثونو بندیز لگیدلی وو د مصر د قاضیانو د ټولنې په وړاندې گڼ شمیر خلک را غونډ شول او خپل ملاتړ یې څرگند کړ. هغه مهال د محمود حمزه محمود حمزة په گډون گڼ شمیر قاضیان او  د هغوي ملاتړ کونکي ونیول شول، وټکول او ووهل شول. هغه مهال د شایفینکم (Shayfeencom) دریو بنسټ ایښودونکو پریکړه وکړه چې یو لنډ مستند فلم جوړ کړي چې د BBC له خوا خپور شو. دوی همدا راز د ټولو انټرنټي امکاناتو او راډیو گانو له لارې خلک د ۲۰۰۶ (میلادي) کال د (May) د میاشتې د پينځه ویشتمې د اعتراض ملاتړ ته را وبلل چې په مصر کې د ازادې قضايه قوې د رامنځ ته کیدو لپاره تر سره کیدونکی وو. په مصر کې د یو شمیر قاضیانو له خوا تر دې پيل شوی مارش وروسته زرهاوو ولسي مصریان ونیول شول او تر میاشتو په توقیف ځایونو کې پاتې شول. شایفینکم (Shayfeencom) د مالي ستونزو سربیره او سره له دې چې خپلو لومړیو اهدافو ته د لاس ته راوړ په برخه کې له ستونزو سره مخامخ وو خپل کار ته دوام ورکړ. تر دې وروسته د دریو بسنټ ايښودونکو له ډلې څخه  إنجي الحداد  د  امریکا د پخواني ولسمشر  جورج واکر بوش په گډون د نړۍ له یو شمیر مشرانو سره وکتل او د ملگرو ملتونو په سازمان   U.Nکې یې په مصر کې د سیاسي ازادۍ پر نشتوالي خبرې وکړې. د ۲۰۰۷ (میلادي) کال په پسرلي کې شایفینکم (Shayfeencom) په مصر کې د بیړنیو حالاتو په  قانون (حاکم قانون) کې په څلور دیرش مواردو کې  د تعدیل او اصلاح لپاره کمپاین پيل کړ.
حاد مايلوييد ليوکېمي
فرانسوي-امريکايي-برتانيوي
The morphologic subtypes of AML also include rare types not included in the FAB system, such as acute basophilic leukemia, which was proposed as a ninth subtype, M8, in 1999.
شايفنكم
د عربو تر پسرلي وورسته
په مصر کې د ۲۰۱۱ (میلادي) کال تر ولسي پاڅون وروسته د شایفینکم (Shayfeencom) خوڅښت یو وار بیا په جوش کې فعالیت پيل کړ او د کار لارې چارې یې په بې سارې ډول بدلې کړې. دې خوځښت د لومړي ځل لپاره په مصر کې د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره ځان تیار کړ ، زرهاوو رضاکاران یې را غونډ کړل تر څو د مصر په ټولو ۲۷ ولایتونو کې د ټاکنو د بهیر څارنه وکړي. شایفینکم (Shayfeencom) دا وار د ټاکنو په مرکزونو کې د خپلو استازو لپاره یوه میاشت کې منظم روزنیز پروگرامونه پيل کړل. دې کسانو ته د YouTube او مخامخ سیمینارونو په ترځ کې زده کړه ورکړ شوه چې په څه ډول د درغلیو په اړه ترلاسه کړي معلومات خپاره کړي. د مصر د ټولنې دې فعالو غړو د خپله دنده وگڼله چې د ټاکنو د بهیر څارنه وکړي او که چیرې له کومې درغلۍ سره مخامخ کیږي د بیړنیو حالاتو لپاره د ځانگړو اړیکو د شمیرې Hotline  په مرسته ، پر فیس بوک، ټویټر او  د ایمیل له لارې یې خبر ورکړي. د درغلیو رپوټونه د شایفینکم (Shayfeencom) پر پاڼه د نا تایید شویو معلوماتو په توگه خپریدل او له دې سره سم به رسمي انتخاباتي څارونکو یا تایید کړل او یا هم رد. د مصر د ولسمشرۍ ټاکنو په لومړیو دوو ورځو کې د درغلیو د تر ۱۰۰۰ زیاتو پيښو خبر ورکړ شو. شایفینکم (Shayfeencom) د څارونکي او د اداري فساد ضد حرکت په توگه خپل کار ته دوام ورکوي.
حاد مايلوييد ليوکېمي
سرچينې
وېشنيزه:ناروغۍ
شايفنكم
پورٹ سعید
د مصر په     Port Said    سیمه کې د شایفینکم (Shayfeencom) خپله لمړۍ څانگې په دې ښارگوټي کې د Port Said Stadium Riot   څخه وروسته د ۲۰۱۳ کال د اپریل په میاشت کې پرانیستله.
ماخذونه یا سرچینې
1.	^ http://www.pbs.org/independentlens/classroom/women/resources/shayfeen_discussion.pdf 2.	^ a b Hassan, Abdalla F. Muslim Woman Seeks Egyptian Presidency New York Times. June 15, 2011. 3.	^ a b c d Giovanna Loccatelli (May 28, 2012). "In Egitto votano anche i morti e al primo turno hanno scelto il candidato islamico". Linkiesta. Retrieved 28 May 2012. 4.	^ Nebila (Sep 26, 2011). "FILM SCREENING Egypt: We are Watching You". femnet. Retrieved 26 September 2011. 5.	^ Hafez, Ahmed (22 Aug 2012). "An Interview with Ahmed Hafez, Co-Founder of Egyptian Movement, Shayfeencom'". Muftah (Washington DC). 6.	^ http://www.youtube.com/watch?v=g9ZcIAh2QRk&feature=player_embedded 7.	^ http://www.youtube.com/watch?v=xMPnSbEwnls&feature=player_embedded#! 8.	^ http://www.youtube.com/watch?v=i_QiIlO-W6Q&feature=player_embedded#! 9.	^ http://www.youtube.com/watch?v=bAK6gdJEw_g&feature=player_embedded بهرنۍ کړۍ (External Links) :
•	Twitter account: https://twitter.com/shayfeencom •	Facebook Page: http://www.facebook.com/shayfenkom •	Website: http://www.shayfeencom.org/ بهرنۍ کړۍ (External Links) : •	Shayfeencom's History •	Shayfeencom in Referendum •	Shayfeencom in PortSaid events
مسعود خليلي
مسعود خليلي د شورای نظار يو جنگيالی ژباړن او د هند لپاره د افغانستان پخوانی سفير او د سپانيا لپاره اوسنی سفير دی. نوموړی د احمد شاه مسعود د وژل کېدو په پېښه کې سخت ټپي شوی و چې وروسته بيا هند ته ولېږدول شو او هلته يې پوره درملنه وشوه. دی د خليل الله خليلي زوی هم دی.
وېشنيزه:افغان سفيران وېشنيزه:افغان جنگسالاران
عبدالجبار نادر
عبدالجبار نادر يو افغان ژباړن او ليکوال دی.
مخينه
عبدالجبار نادر د نادر شاه زوی، د احمد شاه لمسی او د الف خان کړوسی دی. دئ په ۱۳۲۱ ل. کال کې د لغمان ولايت د علي خېلو په کلي کې زېږېدلی دی.
زده کړې
لومړنۍ، منځنۍ او دويمې زده کړې يې د روښان په عالي لېسه کې بشپړې کړي او بيا کابل پوهنتون ته تللی هلته يې د ادبياتو پوهنځي د فلسفې او پښتو ادبياتو په څانگه کې تر لېسانس کچې زده کړې وکړې او په 1344 ل. کال کې يې بريليک واخيست. په 24 د چنگاښ، 1354 ل. کې امريکا ته د لوړو زده کړو لپاره واستول شو او هلته يې د جنوبي کلفورنيا له پوهنتون څخه د ژبې د مهارتونو په څانگه کې خپله ماسټري وکړه.
ژباړې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
اوزبکي ژبه
ازبکي د ترکي ژبو له ډلې څخه ده چې د ازبکستان هېواد لومړۍ رسمي او یوازینۍ ملي ژبه ده. ازبکي ژبه د نږدې ۳۴ میلیونو وګړو په ازبکستان کې، ۳ نه تر ۴ میلیون وګړو په افغانستان کې او نږدې ۵ میلیون وګړو په منځنۍ اسیا کې رسمي ژبه ده، چې له ترکي ژبې وروسته دویمه تر ټولو پراخه ژبه ګڼل کېږي.
ازبکی ژبه د ترکي ژبو د کورنۍ په ختیځ ترکي یا قرلق پورې تړاو لري. په دې ژبه کې بهرنۍ اغېزې لکه عربي، فارسي او روسي شته. د ترکي کورنۍ د نورو ژبو په پرتله د ازبکي ژبې یو تر ټولو لوی توپیر له (ɑ) څخه (ɔ) ته غونډ غږ لرونکی یا rounding of the vowel دی چې دا ځانګرتیا یې د پارسي ژبې تر اغېز لاندې راغلې ده. د نورو ترکي ژبو په پرتله په ستندرد ازبکي ژبه کې د غږلروونکو تورو توازن په بشپړه توګه له لاسه تللی، که څه هم دا ( یو څه په محدوده توګه) په لهجه کې او همدارنګه د هغې په خورلڼه قرلق ژبه یوغیور کې رعایت کېږي.
نوم
په خپله په دې ژبه کې، ازبکي ژبې ته oʻzbek tili یا oʻzbekcha ویل کېږي. په سیریلیک یا د روسي او بلغاریایي ژبو په کورنۍ کې هغه ته ўзбек тили  یا ўзбекча ویل کېږي. په عربي ژبه کې هغې ته اۉزبېک تیلی یا اۉزبېکچه ویل کېږي.
تشيال
=اخځونه=
اوزبکي ژبه
تاریخچه
ښايي ترک ژبو ډلو د امو سیند، سير سیند او زرافشان په سیمو باندې لږ تر لږه د ۶۰۰ څخه تر ۷۰۰  میلادي کلونو تر منځ میشت شوي وي، چې په تدريجي توګه یې د ختيځ ايراني ژبو ويونکي چې پخوا په سغد، باختر او خوارزم کې اوسېدل، له دې ځایونو څخه شړلي وي. په دې سیمه کې د ترکانو لومړنۍ کورنۍ له نهمې څخه تر دولسمې پېړي پورې د قرخانیانو کورنۍ وه چې د قرلق،  چګل، یګما او د نورو قبیلو یو ټولنه وه.
ازبکي ژبه د چغتایي ژبې مستقیمه ځایناستې یا وروستنۍ بڼه ګڼل کېږي. دا ژبه د چغتايي خان، تیمور او د تیموریانو (د هند د مغولو د لومړیو واکمنانو په ګډون) د واک په سیمه کې د منځنۍ اسیا د لویې ترکي ژبې د ادبي پرمختګ پایله ده. دا ژبه په پنځلسمه او شپاړسمه پېړۍ کې د امیر علي شیر نوايي له خوا پراخه شوه. نوایي د چغتایي ژبې د ادبیاتو ستر استازی و. هغه د چغتايي ژبې او د هغې د مستقیمې ځایناستې ازبکي ژبې په وده کې د پام وړ ونډه درلوده او په لویه کچه د ازبکي ژبې د ادب بنسټ ایښودونکی ګڼل کېږي. بلاخره د ترکي ژبو د قرلق ډول پر بنسټ، چغتایي ژبه په پراخه کچه د پارسي او عربي ژبو نه پور شوي کلیمات لري. په ۱۹ پېړۍ کې دا ژبه ډېره لږ د ادبي اثارو لپاره کارول کېده چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې له منځه لاړه.
د ازبکي اصطلاح لکه څنګه چې ژبې ته کارول کېږي په بېلابېلو حالاتو کې ډول ډول معناوې لري. تر ۱۹۲۹ کال پورې "ازبک" او "سارت" د بېلابېلو لهجو په توګه پېژندل کېدې:
د خیوا په خان میشته سیمه کې، سارت ژبو د قرلق ترکي لهجه ویله چې په لوړه کچه ترکي ته اوښتې اوغوز ژبه وه. د ‍۱۹۲۱  څخه وروسته شوروي رژیم د سارت اصطلاح د یوې زیان رسوونکې او توهین کوونکې اصطلاح په توګه حذف کړه، او پرېکړه یې وکړه چې له دې وروسته به د ترکستان ټول میشته ترکان د ازبک په نوم پېژندل کېږي، که څه هم دوی د ازبک قبیلو میراث نه درلود.
خو د ازبک بلشویکانو لکه فیض الله خدازایف د نیوکو سربېره، ستندرد تحریري ژبه چې په ۱۹۲۴ کال کې د نوي جمهوریت لپاره غوره شوه، له انقلاب وړاندې "ازبکي" نه وه بلکه د سمرقند د سیمې "سارت" ژبه وه. ایدوارډ اې الورت وایي چې دې کار "د سیمې ادبي تاریخ په نامناسب ډول تحریف کړ" او دا کار د دې لامل شو چې د پنځلسمې پیړۍ لیکوالانو لکه امیر علي شیر نوایي ته د ازبک هویت ورکړل شي. په عصري ازبکي ژبه کې ټولو دری واړو لهجو خپل شتون ته دوام ورکړ.
د لیکلو سیستمونه
ازبکي ژبه د تاریخ په اوږدو کې په ډول ډول لیک دود لیکل شوې ده:
په ازبکستان کې د لاتین لیک دود سربېره، په پراخه کچه د سیریلیک کارول په ځانګړې توګه په اعلاناتو او لوحو کې لا هم شته. په ورځپاڼو کې، لیک دود ګډه بڼه لري، چې سرلیکونه یې لاتین او مقالې په سیریلیک کې لیکل کېږي. عربي لیک دود اوس مهال په ازبکستان کې نه کارول کېږي، پرته له سمبولیک ډول څخه چې په محدود متنونو کې یا په علمي متنونو کې د چغتای (زړه ازبکي) په بڼه را څرګندېږي.
د چين په لويديځه سيمه سینکیانګ او د افغانستان په شمالي سيمو کې چې ازبک لږکي اوسي، لا هم عربي لیک دود کارول کېږي.
= غږپوهنه = زیاتره کلیمې په اخیر کې هجايي دي (په بل عبارت، د تلفظ فشار په وروستۍ هجا راځي)، خو په ځینو پسوند-اجزا د تلفظ فشار نه راځي.
غږ لرونکي توري
ستندرد ازبکي ژبه شپږ غږلرونکي توري لري. د نورو ډېرو ترکي ژبو برعکس، ازبکي ژبه د غږلرونکو تورو توازن نه لري.
ګرامر
په ترکي ژبو کې، ازبکي ژبه خالي-فاعل، پیوندي ژبه ده چې ټاکن توري (ارتیکل) او د نوم ډلبندي (لکه جنسیت او نور) نه لري. د کلیماتو لړۍ یې فاعل – مفعول – فعل ده.
په ازبکي ژبه کې د کلیماتو دوه اصلي ډلي شته: اسمي (لکه نوم، ضمیر، صفات او قیدونه) او فعلي (لکه فعلونه او ځینې قیدونه).
نوم یا اسم
د نوم جمع حالت د –lar په پسوند سره منځ ته راځي. هغه نومونه چې د -ni اخلي د معین ټاکن توري (معین ارتیکل) بڼه لري، بې پسونده نومونه نا معین ګڼل کېږي. په هغه صورت کې چې نوم په –k ختم شوی وي، د نوم غیر مستقیم مفعولي حالت چې په ga ختم شوی وي، ka ته بدلېږي یا په هغه صورت کې چې –q یا -g‘ ختم شوی وي qa ته بدلېږي ( په *tog‘qa  ← toqqa ووینئ). په ملکي حالت کې د پسوند اخري بې غږه توری لکه -k او –q غږلرونکي –g یا -g‘  ته په ترتیب سره بدلون کوي (yurak  ← yuragim) د ګاونډیو ترکمني او قزاقي ژبو برعکس، د ملکي حالت څخه وروسته (لکه uyida "د هغه یا هغې په کور کې" چې د ترکمني ژبې öýünde برعکس دی) نورو حالاتو په را منځ ته کېدو کې بې قاعده حالت نشته.
فعل
د ازبکي ژبې د افعالو صرف (د فعل بدلونونه) د فاعل د تعداد تر اغېز لاندې راځي او ډېر عبارتي کلیمات لري. ازبکي ژبه د فعل د بدلون (ساده) فعلي زمانې کاروي.
د کلیماتو لړۍ
په ازبکي ژبه کې د کلیماتو لړۍ د نورو ترکي ژبو په څېر فاعل – مفعول – فعل دي. د انګلیسي ژبې برعکس، فاعل له فعل مخکې راځي او فعل د جملې اخري جز دی.
د ازبکي ژبې د ویونکو شمېر
د ازبکي ژبې د ویونکو د شمېر اټکل له ۲۵ نه تر ۳۰ میلیون وګړو پورې ښودل کېږي. د اتنولوګ د اټکلونو پر بنسټ په ټولو پېژندل شوو لهجو کې د دې ژبې د مورنیو ویونکو شمېر ۲۷ میلیون وګړو ته رسېږي. د سویډن ملي پوهنغونډ، یا Nationalencyklopedin، د دې ژبې د مورنیو ویونکو شمېر ۳۰ میلیونه وګړي اټکل کوي. د متحده ایالاتو د استخباراتو د سازمان د نړیوالو حقایقو کتاب د دې ژبې د وګړو شمېر ۲۵ میلیونه اټکل کوي. د نورو سرچینو پر بنسټ په ازبکستان کې د ازبکي ژبې شمېر ۲۱ میلیونه، په افغانستان کې ۳.۴ میلیونه، په تاجکستان کې ۹۰۰۰۰۰، په قرغیزستان کې ۸۰۰۰۰۰، قزاقستان کې ۵۰۰۰۰۰، په ترکمنستان کې ۳۰۰۰۰۰ او په روسیه کې ۳۰۰۰۰ اټکل کېږي.
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:د افغانستان ژبي وېشنيزه:د ازبکستان ژبي وېشنيزه:ترکی ژبي
تورکي ژبه
ترکي ژبه چې استامبل يې ترکي يا د «ترکیې ترکي» هم بولي، د ترکي ژبو له ډلې تر ټولو زيات ويونکي لري چې شمېر يې د اويا او اتيا ميليونو تر منځ دی. د ترکيې ملي ژبه ده. په عراق، سوريا، المان، اتريش، بلغاريا، شمالي مقدونيا، شمالي قبرس، يونان، قفقاز او د اروپا او مرکزي اسيا په نورو سيمو کې هم د ترکي ژبې ويونکو کوچنۍ ډلې شته. که څه هم ترکيه د اروپايي اتحاديې غړيتوب نه لري، بيا هم قبرس غوښتنه کړې وه چې اروپايي اتحاديه دې ترکي د يوې رسمي ژبې په توګه ومني.
لويديځ لور ته، د ترکي عثماني اغېز – د ترکي ژبې ډولونه چې د عثماني سترواکۍ د اداري او ادبي ژبې په توګه کار ځينې اخستل کېدو – د عثماني سترواکۍ په پراخېدو سره ترکي ژبه هم خپره شوه. په ۱۹۲۸ز کال کې، د ترکيې جمهوريت په لومړيو کلونو کې د اتاترک د يو سمون په توګه، د عثماني ترکي الفبا په لاتيني الفبا بدل شول.
د ترکي ژبې توپيري ځانګړتياوې غږيز (د علت توری) همغاړيتوب او زيات ترکيب دی. د ترکي ژبې د لغاتو بنسټيز جوړښت په دې ډول دی: فاعل-مفعول-فعل. په ترکي ژبه کې د نومونو ډلبندي يا نحوي جنسيت نه شته. ترکي ژبه له ستاينزيو څخه ګټه اخلي او يو پياوړی T-V توپير لري، کوم چې د درناوي، ټولنيزې فاصلې، عمر، نزاکت يا د يو مخاطب پر لور د بلدتيا د جلا جلا کچو توپير کوي. د مخاطب د ضمير جمع او د فعل بڼې يو واحد شخص ته د درناوي په توګه کارول کېږي.
ډلبندي
ترکي ژبه د ترکي کورنۍ د اوغوز ډلې غړې ده. د ژبو د دې ډلې په نورو غړو کې اذربايجاني چې په اذربايجان او شمال لويديځ ايران کې پرې خبرې کېږي، د ګاګاوزيا  ګاګاوز، د ايران په سويل کې قشقايي او ترکمنستان ترکمني ژبې شاملې دي.
د ترکي ژبو ډلبندي پېچلې ده. د ترکي خلکو کډوالۍ او په دې ډول له يو بل او هم له هغو خلکو سره د دوی ګډېدل چې د ترکي په نورو ژبو خبرې کوي، خورا پېچلی ژبنی وضعيت رامنځ ته کړی دی.
تاریخ
د ترکي ژبې تر ټولو لرغونی پېژندل شوی ډبرليک د ارخون د درې تاريخي څلو ډبرليکونه دي چې په اوسنۍ منګولیا کې موندل شوي. دا څلي د شاهزاده کول تيګين او د هغه ورور سترواک بيلګی خاګان په وياړ پورته شوي دي، تاريخ يې د ترکانو دويم خاقانات پير ته ورګرځي (له زېږد وروسته ۶۸۲-۷۴۴). د دې څلو له کشف او بيا کېندلو او همدا  راز د روسي لرغون پېژندونکو له خوا د ۱۸۸۹ او ۱۸۹۳ز کلونو په منځ کې د اورخون درې سره نژدې پراخو سيمو کې د ډبرينو دړو موندل کېدو څخه وروسته په ډاګه شوه چې په دې ډبرليکونو ليکل شوې ژبه زړه ترکي ژبه وه، زاړه ترکي الفبا يې کارولي وو، له روني –جرمني الفبا سره د يو څه ورته والي له کبله دې ژبې ته «ترکي رن» يا «رني بڼه» هم ويل کېږي.
د منځنيو پېړيو د ترکانو په پراختيا سره (له شپږمې تر يوولسمې پېړۍ) هغه خلک چې په ترکي ژبه يې خبرې کولې په ټوله مرکزي اسيا کې خپاره شول، يوه پراخه جغرافيايي سيمه يې وپوښله چې له سايبيريا څخه تر اروپا او مديترانې پورې خپره وه. په ځانګړي ډول د اوغوز ترکانو سلجوقيانو خپله ژبه اغوز – چې اوسنۍ ترکي د همدې له زوزات څخه ده – په يوولسمه پېړۍ کې اناتولي ته راوړه. همدا راز د يوولسمې پېړۍ په اوږدو کې، د ترکي ژبې يو لومړی ژبپېژندونکی، د کره خانۍ د خانات څخه محمد الکاشګري، په ترکي لهجو (عثماني ترکي) کې د ترکي ژبې لومړی هر اړخيز قاموس او په جغرافيايي وېش سره په ترکي ژبه د خبرې کوونکو نقشه خپاره کړل.
عثماني ترکي
په ۹۵۰ کال کې د قره خاني خانات او سلجوقي ترکانو له خوا د اسلام تر منلو وروسته، څوک چې دواړه د عثمانيانو توکميز او کلتوري اصل بلل کېږي، د دې ولايتونو اداري ژبې له عربي او فارسي څخه پراخه ويي په پور واخستل. په عثماني پير کې ترکي ادبيات او په ځانګړي ډول ديوان شاعري تر ډېره بريده د فارسي ژبې تر اغېز لاندې وه، همدا راز شعري اوزان او ډېر وارداتي ويي يې ورڅخه واخستل. د عثماني پير (۱۲۹۹۰۱۹۲۲ز) پر مهال ادبي او رسمي ژبه عثماني ترکي بلل کېږي، دا د ترکي، عربي او پارسي ګډوله وه چې د پام وړ بدلونونه يې د رلودل او تر ډېره بريده د هغه مهال له عامې ترکي سره د فهم وړ نه وه. عامه ترکي د kaba Türkçe يا «سخته ترکي» په نوم پېژندل کېږي، هغه خلک پرې خبرې کوي چې زده کړې يې کمې يا د کلیوالي ټولنې غړې وي، اصلي لغات پکې زيات دي او د اوسنۍ ترکي ژبې لپاره بنسټ دی.
د ژبې سمون او اوسنۍ ترکي
د ترکيې د مودرن دولت له تاسيس او د ليک له سمون وروسته، د مصطفی کمال اتاترک تر پالنې لاندې په ۱۹۳۲ز کال کې د ترکي ژبې ټولنه (TDK) جوړه شوه، موخه یې دا وه چې په ترکي ژبه څېړنې وشي. د نوې جوړې شوې ټولنې یوه موخه دا وه تر څو د ژبې سمون پيل شي او له فارسي او عربۍ څخه پور شوي ټکي د هغې په سيالو ترکي لغاتو واړول شي. په رسنيو کې د وارداتي ويو په منع کولو سره، دا ټولنه بريالۍ شوه چې څو سوه بهرني ټکي له ژبې لرې کړي، په داسې حال کې چې (TDK) له خوا ژبې ته ډيری معرفي شوي لغات له ترکي جرړو څخه نوي را ايستل شوی وو، دې ټولنې همدا راز د لرغونو ترکي لغاتو د بيا راژوندي کولو لپاره چې د پېړيو راهيسې نه و کارول شوي کار وکړ. په ۱۹۳۵ز کال کې، (TDK) د عثماني ترکي/سوچه ترکي دوه ژبی قاموس خپور کړ چې د ژبې د سمون پايلې يې مستندې کړي دي.
په ژبه کې د دې ناڅاپي بدلون له امله، په ترکيه کې د زړو او ځوانانو په لغاتو کې توپيرونه پيل شول. په داسې حال کې چې له ۱۹۴۰ز کال څخه زېږېدلي نسل خوښ ګڼله چې د عربي او فارسي ژبو اصل لرونکي زاړه اصطلاحات وکاروي، خو نوی نسل د نويو لغاتو پلوی و. دا هم د پېغور خبره بلل کېږي چې اتاترک خپله په ۱۹۲۷ز کال کې پارلمان ته په خپله اوږده وينا کې هغه عثماني بڼه وکاروله، کومه چې وروستيو اورېدونکو ته هومره نابلده ښکارېده چې اړ شول دا وینا درې ځلې په نوې ترکي ژبه وژباړل شي: په لومړي ځل په ۱۹۶۳ز کال کې، بيا په ۱۹۸۶ز او په وروستي ځل په ۱۹۹۵ز کال کې.
په تېرو څو لسيزو کې (TDK) خپل کار ته دوام ورکوي، تر څو د نويو اندونو او تيکنالوژۍ د بيانولو لپاره، سمدلاسه هغه مهال کله چې دا اندونه او تيکنالوژي ترکي ژبې ته داخلېږي، د نوې ترکي ژبې نوي ويي جوړ کړي، تر ډېره بريده دا لغات له انګليسي څخه جوړېږي. د ډیری دې نويو ويو، په ځانګړي ډول د معلوماتي ټيکنالوژۍ اصطلاحاتو، په پراخه هرکلی شوي دي. په هر حال، کله کله پر (TDK) د نويو لغماتو د جوړولو له امله په دې دليل نېوکې شوي چې دا لغات له ځآنه جوړ شوي او مصنوعي ښکاري. ځينې پخواني بدلونونه – لکه bölem  د fırka پر ځای «چې معنا يې ده سياسي ګوند» - نه دي توانيدلي چې عام تايید تر لاسه کړي (د fırka پر ځای فرانسوي پور شوی ټکی parti کارول کېږي).له لرغونې ترکي ژبې څخه بيا راژوندي شويو لغاتو خاصې معناوې خپرې کړي دي؛ د بېلګې په ډول betik (اصل کې يې معنا ده «کتاب») خو اوس په کمپيوټري علومو کې د «متن/ليک» په معنا کارول کېږي.
گایوس واليریوس کاتولوس
=د کاتولوس د پنځونې لویې سکالووې= د شاعر کاتولوس په شعرونو کې مینه ډېره راغلې ده ، په هغوی کې له (( لېسبي )) سره مینه ښودل شوې. دې ته ډالۍ شوي شعرونه د ده د شعرونو په غونډ کې تیت دي ، چې کرونولوجيکي نظم يې برابر نه دی. د شاعر شاعرانه جلبېدنه پر غم او سخته کرکه بدليږی ، پر هغه غم ، چې ده ته د پر ده گرانې ښځې له خوا ور په برخه کيږي ، البته د خیانت لامله. د شاعر د پنځونې بله برخه هغه ده ، چې ده خپلو ملگریو او دوستانو ته ځانگړې کړې ، داسې ملگریو لکه کالوو ، سیننا ، ویرونییا ، فابولا ، الفېین وار ، سیسیلیا ، کورنیفیسیا ، کورنېلیا نېپوتا او داسې نورو ته. د شاعر کاتولوس د شعرونو ډېره ستره برخه ښکنځليز پیغامونه دي ، چې شاعر پکې په ډېرو سختو کلیمو سره دوښمنان ښکنځلي دي. د کاتولوس په ښکنځليزو شعرونو کې هم جدي ترکیب شتون لري. د ده د شعرونو یوه برخه لنډ ، دوستانه او ملگریز پیغامونه دي ، د بېلگې په توگه ، په ټاکلي شعر کې يې د کوم په زړه پورې فاکټ په اړه خبر ورکړل شوی ، داسې فاکټ چې د رومي ادبیاتو د تاریخ لپاره ارزښت لري. د دې پر څنگ لنډ (( یامب )) او هجویه شعرونه هم لري ، چې ده د دوښمنانو پر وړاندې څرگند کړي دي. د کاتولوس په یو شمېر شعرونو کې د ده سفر بیان شوی. د بېلگې په توگه د سفر په ترځ کې مېمییا او ویفینیا ته سفر او هلته د خپل ورور قبر ته ورتگ ، چې ده په کې د خپلوۍ په ځانگړيو تودو ولولو سره د نږدېوالي روحیه انځورکړې ده. د لرغوني رومي شاعر کاتولوس د ژوند او پنځونې په اړه بیان اوږد دی ، خو د اوس لپاره په همدې څو کرښو بسنه کوو. =اخځونه=
غلام فاروق خان
غلام فاروق خان د ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې د کندهار والي و.
وېشنيزه:افغان وزيران
نیمجوړول
نیمجوړول هغه سیستم دی چې شی نیم په کارځي کې جوړ او مخ کې له دې چې کار ترې واخیستل شي نور پسې جوړ شي.
کارونځ
د نیمجوړونې کړنلاره په لویه توگه په ودانیزه کې کارېږي. چې د ودانۍ د جوړونې وخت لږ او څرنگوالی یې ښه کړي، د ودانۍ ځینې برخې چې یو ډول وي او څو ځله په ودانۍ کې بیا او بیا راشي په کارځي کې جوړېږي، ودانیزه ډگر ته لېږدول کېږي او هلته په تاکل شوي ځای کې ځای پر ځای کېږي. دغې برخې د بېلگه په توگه د هر ډول توکونو (لرگي، سیمټ، گچ)، پوړ، دېوال، بام، کړکۍ او داسې نور وي. پرته د ودانیزه څخه کړنلاره په ماشین جوړونه کې او همداسې د خوړنې په برخه کې لکه د اوړو او د غوښې او چرگانو نیمجوړونه کې او داسې نورو کې کارېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
رحمت ربي زيرکيار
رحمت ربي زيرکيار يو افغان ليکوال دی.
محمد انور انورزی
محمد انور انورزی د ملگري ملتونو د افغان بهرنۍ پالسۍ د ډيپارټمنټ مشر او د افغانستان لخوا پاکستان ته لېږل شوی سفير دی
وېشنيزه:پاکستان کې افغان سفيران
جوختول
جوختول یو د نښلولو او د ځای کولو کړنلاره او تخنیک دی چې د یوه توکي او یا د څو توکونو بېلابېلو ټوټې او پاڼې سره نښلوي.
په دوه ډوله وي: لاسي او ماشیني. لاسي دومره نه خو د ماشیني کاروونه ډېره ده.
د جوختونې کړنلارې
د جوختولو د پاره راز راز کړنلارې کارېږي:
کارونځ
جوختونه په ډېرو ځایونو او د توکونو د بشپړ او یا د نیمجوړونې په پار کارېږي. د بېلگه په توگه کولای شو نښلولې ښيښې، د پوړ پوښولو دړې، په پلاستیک د کتابونو او د انځورونو پوښول او داسې نور یاد کړو.
سرچينې
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه وېشنيزه:بڼه ورکول وېشنيزه:ټینگول
کیندنه (لرغونپوهنه)
په لرغونپوهنه کې کیندنه، راښکاره کونه، او د لرغونو اثارو ترلاسه کونه مهم کارونه دي. د کیندنې سیمه د لرغونو سیمو هغه سیمه وي چې د څېړنې لاندې وي چې کېدای شي دا څېړنې او کیندنې له څو اونیو نیولې تر څو کلونو پورې وغزېږي. بټنوک|default|د گرن دلینا اسپانیا سیمه کې کیندنې
سرچینې
Barker, Philip (1993) Techniques of archaeological excavation, 3rd ed. , London: Batsford, ISBN 0-7134-7169-7
Westman, Andrew (Ed.) (1994) Archaeological site manual, 3rd. ed. , London: Museum of London, ISBN 0-904818-40-3
1.Binford, Lewis (1978). "Dimensional analysis of behaviour & site structure: learning from an Eskimo hunting stand". American Antiquity. ۴۰: ۳۳۵.
وېشنیزه:انسانپوهنه وېشنیزه:لرغونپوهنه
حبيب الله خان طرزي
حبيب الله خان طرزي يو افغان ديپلومات او د جاپان لپاره د افغانستان يو پخوانی سفير و.
وېشنيزه:افغان سفيران
طالبان او اسلامي بنسټپالنه
طالبان او اسلامي بنسټپالنه د پوهاند محمد حسن کاکړ يو کتاب دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
کې جي بي په افغانستان کې
کې جي بي په افغانستان کې د واسلي ميتروخېن يو ليکلی اثر دی چې په افغانستان کې د کې جي بي استخباراتي فعاليتونو په اړه ليکل شوی. دغه اثر په پښتو ژبه رحمت آريا ژباړلی دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
پارس-ختېځ روم جنګونه
پارس - ختیځ روم جنگونه د ساسانيانو واکمني او ختیځ روم د امپراتوریو ترمنځ کله ناکله د سوریې، مصر، ارمنستان او نورو سیمو پر سر خونړي جنگونه شوي دي چې دواړو خواو ته یې بری یا ماته په برخه کړې. دغه جنگونه د ساسانیانو په وخت کې ډیر شوي دي چې بیا د ساسانیانو حکومت او امپراتوري د مسلمانانو له خوا له مېنځه یووړل شوه.
سرچینې
وېشنيزه:پارسیان وېشنيزه:رومیان وېشنيزه:د ساسانيانو واکمني
کییف
کيېف (په اوکرايني ژبه کې Київ) د اوکراين جمهوريت پلازمېنه ده. کيېف د اوکراين تر ټولو لوی ښار دی. دغه ښار د دنېپر سيند پر غاړه پروت دی. کيېف د اوکراين يو بېل اداري واحد دی ، ددغه هېواد کولتوري ، سياسي ، ټولنيزه-اقتصادي ، ترانسپورتي ، پوهنيزه او حکومتي منځۍ ده. دغه ښار همدا راز د دولت يوه له ديني منځيو څخه هم ده. د کيېف ښار د وگړيو ډ ډېر والي له پلوه داروپا تر استانبول ، مسکو ، لندن ، سانت پيتربورگ ، برلين او مادرید وروسته اووم ځای لري.
=د نامه ريښه= =پېښلیک= =جغرافيايي-فزيکي ځانگړتياوې= =اوبهوا= =طبيعت= =اداري وېش= =د ښار ځانگړې حقوقي درجه= =د واک اورگانونه= =وگړي= =توکميزه گډوله= =يهودان= =ژبنی حالت= =دين= =عبادتځايونه= =صنعت= =اقتصادي شاخصونه= =ترانسپورت= =ښارمېنې او نور ځايونه= =ایکالوجي= =کولتور او استراحت= =د فوټبال کلوبونه= =د کيېف لوی سرداران= =جنایت= =ښاروالان= =چاپي خپرونې= =اخځونه=