cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د حضرت علي په هکله نازل شوي آيتونه
قربى څوك دي؟
ب: حافظ حسكاني په شواهد التنزيل كې راخېستې:د (يا ايها النبى حسبك الله و من تبعك من المومنين ) آيت د حضرت علي په هکله نازل شوى دى  چې تل د پېغمبر اکرم  ملاتړى او ملګرى و.
وګورئ :1 _ ابن عساكر، شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 419مخ.4 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 234مخ.3_ سيوطي ، الدارالمنثور؛ 3ټوك،216مخ، او بل چاپ؛199مخ.4 _ حافظ حسكاني ، شواهدالتنزيل ؛ لومړى ټوك، 223مخ، 299ګڼه او په لومړى چاپ كې؛ لومړى ټوك، 230مخ، 305ګڼه.5 _هيثمي،مجمع الزوايد؛باب جامع فى مناقبه؛9ټوك،121مخ.6 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 23باب، 109مخ، 2باب، 21مخ. 7 _ ذهبي، ميزان الاعتدال؛ لومړى ټوك، 269مخ، 1006 حديث او همداسې ؛ لومړى ټوك، 530مخ، 1977ګڼه.8 _ المحب الطبري ، رياض النضره؛ 2ټوك، 172مخ.9 _  متقي هندي ، كنزالعمال؛ 6ټوك، 158مخ، لومړى چاپ.
= اتلسم آيت : =
= ((وَلَوْ نَشَاء لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُم بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ = ( محمد:30 ) =
الف:له حضرت ابي سعيد خدري روايت دى چې: د "ولتعرفهم فى لحن القول" په هکله  يې وويل:((؛يعنې له حضرت علي  سره دكينې له امله. ))
ب:لاندې روايت ډېرى مفسرينو ددې آيت تفسير ته د پېغمبر اکرم له ځانګړو اصحابو؛ لكه ابي سعيد څخه رانقل كړى دى.
((موږ  به د پېغمبر اکرم  په وخت كې،منافقان له حضرت علي سره د كينې او دښمنۍ پېژندل. ))
وګورئ : 1 _ حافظ حسكاني ، شواهد التنزيل ؛ 2ټوك، 178مخ، 883حديث، لومړى چاپ.2 _ ابن عساكر، شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 421مخ، 929حديث، درئيم چاپ (شرح حموئى)3 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62 باب، 235مخ.4 _ ابن مغازلي ، مناقب اميرالمومنين؛ 315مخ، 359 او 362 حديثونه.5 _ سيوطي ، په الدرالمنثور كې تر پورتني آيت لاندې ؛ 6ټوك، 74 مخ او همداسې؛ تاريخ الخلفاء؛ 170 مخ.6 _ ابي عمر يوسف بن عبدالله، استيعاب؛ 3ټوك، 110مخ.7 _ بلاذري ، انساب الاشراف؛ 2ټوك، 96 مخ، 19حديث.8 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ لومړى ټوك، 251مخ، لومړى چاپ او همداسې؛ احمد بن حنبل ، فضائل. ابن اثير، جامع الاصول.طبري، رياض النضره او همداسې نورو.......
= نولسم  آيت: =
= ((إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِن تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ=  ( تحريم :4 ايت) =
= كه د هغه ( پېغمبر) ځورولو ته مو ملاتړلې وي؛نو په رښتيا چې څښتن د هغه ساتونكى او مل دى او حضرت جبرائيل امين او صالح مومنين د هغه ملاتړي دي. = كه څه هم د "صالح المومنين" ټکى پراخه معنا لري او پکې ټول صالح مومنان شاملېږي؛خو څه چې د روايتونو په رڼا كې را په ګوته كېږي دادي، چې په پورتني آيت كې له "صالح المومنين" نه مطلب حضرت علي بن ابيطالب دى.
پدې باب لاندې رواياتو ته پام  وكړئ:
الف: له حضرت اسماء بنت عميس نه روايت دى:(( وا مې ورېدل،چې پېغمبر اکرم د"فان تظاهرا عليه فان الله " آيت ولوست او ويې ويل:" صالح المومنين"  " علي  بن ابيطالب" دى.))
وګورئ : 1 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل ؛ 2ټوك، 257مخ، 984 او 985 حديثونه، د بيروت چاپ.2 _ حمويى، فرائدالسمطين؛ لومړى ټوك، 363 مخ، 67باب.3 _ سيوطي ، الدرالمنثور؛ 6ټوك، 244مخ او بل چاپ؛269 او 270 مخونه.4 _ ابن مغازلي؛مناقب امير المومنين؛ 269مخ، 316حديث لومړى چاپ.5 _ ګنجي شافعي، كفاية الطالب؛30باب، 137مخ.6 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ لومړى ټوك، 237مخ، د " لا شئ" حديث، لومړى چاپ. 7 _ ابن عساكر، شرح حال اميرالمومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 42مخ، 932 او 933 حديثونه، دوئيم چاپ.8 _ ابن حجر، فتح البارى؛ 13 ټوك، 27مخ.
شلم آيت :
((وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ=(د قيامت پر ورځ به څښتن پرېښتو ته فرمان وركړي) هغوى (بې لارې) ودروئ، چې د خپلو كړو وړو په وړاندې مسئول دي. ( او بايد ترې پوښتنه و شي ) ( صافات : 24)
د "صافات" په سورت كې څښتن تعالى د قيامت په هکله او له هغه عذابه چې بې لاريو او مشركينو ته تيار شوى دى،خبر وركوي چې يو يې هم پورتنې ايت دى چې وايي:هغوى ودروئ،چې د خپلو كړو وړو په وړاندې مسئول دي  چې پوښتنه ترې وشي او ځواب وركړي.مفسرينو پدې باب،چې د څه په هکله ترې پوښتنه كېږي،بېلابېل ځوابونه وركړي دي؛ځينې وايي چې د توحيد په هکله به ترې پوښتنه كېږي او ځيني وايي،چې د راوړو بدعتونو په هکله او ځينو څه نور نظرونه  وركړي،چې البته دا تفسير ددې آيت د مفهوم د پراخوالي له امله د آيت له مفهوم سره منافات نلري.
له شيعه او اهلسنتو چې كوم روايات رانقل شوي دي، وايي چې پر هغه ورځ به له مجرمانو د حضرت علي د ولايت په هکله  پوښتنه كېږي.
الف : له حضرت ابي سعيد خدري روايت دى، چې پېغمبر اکرم  د "وقفوهم و هم مسئولون" په هکله  وويل:((د علي بن ابيطالب د ولايت په هکله به پوښتنه كېږي.))
ب:"ابوالاحواض" له ابي اسحاق نه روايت كړى،چې د "وقفوهم انهم مسئولون" آيت د تفسير په هکله يې وويل:يعنې د حضرت علي بن ابيطالب د ولايت پوښتنه به كېږي.
په رښتيا چې څوك به له پُل صراطه تېر نشي؛خو دا چې د حضرت علي  بن ابيطالب د ولايت (برات ) ورسره  وي.
ج :له حضرت ابن عباس څخه (وقفوهم انهم مسئولون) د آيت د تفسير په هکله  پوښتنه و شوه،چې و يې ويل:(؛يعنى)د حضرت علي بن ابيطالب د ولايت  به پوښتنه كېږي.
يوويشتم آيت :
((وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا=))
( احزاب :25)
پدې  آيت كې (د خندق) د جګړې کيسه ويل شوې ده.
هغه جګړه چې له نښتې پرته مسلمانانو وګټله.پدې جګړه كې د څښتن د مرستې په هکله راغلي دي،چې له يوه اړخه سوړ طوفان راغى او له بل اړخه د څښتن د غېبي مرستو د دبدبې وېره د مشركينو په زړونو كې ولوېده او حضرت علي هم د هغوى پهلوان؛"عمرو بن عبدو" وواژه چې د مشركينو د لښكر جنګي مورال او روحيه ټيټه شوه او د حضرت علي ددې كار ارزښت  دومره و،چې پېغمبر اکرم  پدې باب وويل:((د حضرت علي دا ګوذار تر قيامته د مسلمانانو تر عبادتونو غوره دى.))
وګورئ :1_ حاكم، مستدرك؛ 3ټوك، 32مخ.2_ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 23 باب، 109مخ او همداسې؛ 46باب، 161مخ.
ددې  آيت د تفسير  په هکله  لاندې روايتونو ته پام وكړئ.
الف: له حضرت عبدالله بن مسعود نه روايت دى،چې د "و كفى الله المومنين القتال" آيت په هکله  يې وويل:د حضرت علي په هکله نازل شوى دى.
وګورئ :1 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ 629ګڼه ، 2ټوك، 3مخ.2 _ ابن عساكر، شرح حال اميرالمومنين من تاريخ دمشق؛ 927ګڼه، 2ټوك، 420مخ، 2 چاپ (شرح محمودى) 3 _ ذهبي، ميزان الاعتدال؛ 4149ګڼه، 2ټوك، 380مخ.4 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 234مخ.5 _ شيخ سليمان قندوزيحنفي ، ينابيع المودة ؛ 32باب، 108مخ.6 _ سيوطي ، الدرالمنثور تفسير كې تر پورتني ايت لاندې ؛ 5ټوك، 209مخ.
= دوويشتم آيت : = ((مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيَانِ فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ= هغه (خداى) دوه سيندونه سره يوځاى كړل،ترمنځ يې فاصله ده؛ نو اى انسانانو او پيريانو! د څښتن كوم نعمت به دروغجن بولئ! او له هغوى دوو يې" لولو" او" مرجان" پېدا كړل.)) ( رحمن :19 – 21 آيتونه )
څوك چې ددې آيت ظاهر ته ګوري؛كومه معنا يې چې ذهن ته راځې؛ همغه ظاهري معنا به وي چې سمندرونه به وي،چې د ځمكې دوه پر دويمه برخه يې نيولې ده؛خو بايد پوه شو چې لدې  آيته بل مطلب هم دى او هغه د علم دوه سمندرونه؛يعنې "حضرت فاطمه بي بي" او حضرت "علي " دي چې دوه ګران بيه ګوهرونه؛يعنى "امام حسن" او "امام حسين" ترې زيږيدلې دي. پردي مسئلې د لا نورې رڼا لپاره لاندې  روايتونو ته پام وكړئ :
وګورئ :1 _ سيوطي ، الدرالمنثور تفسير؛ 6ټوك، 158مخ، او بل چاپ؛ 6ټوك، 142مخ. 2 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل ؛2ټوك، 209مخ، 919حديث، لومړى چاپ او2چاپ 2ټوك، 212مخ. 3 _ ابن مغازلي؛ مناقب اميرالمومنين؛ 339مخ، 390حديث. 4 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 39باب، 138مخ. 5 _ ثعلبي پخپل تفسير كې؛ 4ټوك، 289مخ. 6 _ حافظ ابونعيم اصبهاني، ما نزل من القرآن فى علي " كې تر پورتني آيت لاندې . 7 _ شبلنجي، نورالابصار؛ 101مخ. 8 _ خوارزمي ، مقتل الامام حسين؛ 112مخ. 9 _ كراجكى، كنز الفوائد؛ 366مخ.
= دروېشتم آيت : = ((مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ وَمَن جَاء بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ =هغوى چې ښه كارونه كوي، ورته غوره ثواب وركول كېږي او د هغه ورځې له وحشته به په امان كې وي او هغوى، چې بدكارونه كوي؛په اور كې به اچول كېږي؛ آيا  بې له خپلو كړو به هم جزا ولري؟  (نمل : 89 – 90 آيتونه )
پدې آيت كې دوه اصلي مطلبونه؛يعنې "حسنة"  او " سية" بيان شوي دي ، چې د انسان په مادي او معنوي ژوندكې نۀ هېريدنكي اغېزې لري.د "حسنة"  او" سية" د معنا په هکله بايد وويل شي،چې پدې آيت او نورو آيتونو كې پراخه مفهوم لري؛يعنې "حسنة" ټول ښه كړه دي، چې په سر كې يې پر څښتن،رسول او د اهلبيتو پر ولايت ايمان لرل دي ."سية" د "حسنة" پر خلاف كړه دي؛يعني ټول هغه بدكړه چې انسانان د څښتن،پېغمبر اکرم  او د هغوى د اولياو په وړاندې ګناهكاروي؛خو كوم روايتونه چې له اهلبيتو او علماوو نقل شوي،وايي:((پدې آيت كې له "حسنة" مطلب د" علي  بن ابيطالب" ولايت او "سية" د هغه د ولايت نۀ منل دي.))  لاندې  روايتونه  ددې  خبرې لا پخلى كوي.
الف : له ابوعبدالله جدلي روايت دى، چې ويې ويل: حضرت علي راته وويل: آيا نۀ غواړې چې لداسې عمل دې خبركړم،چې پركولو به يې، څښتن تا جنت ته بوزي او له هغه بد عمله دې هم خبر كړم،چې چا وكړ؛نو څښتن به يې پړمخ په اور كې واچوي او هېڅ د خير عمل هېڅ به ترې نۀ قبولي؟ ورته مې وويل: ولې نۀ غواړم.بيا حضرت علي راته د "من حاد بالامام حسنه فله خير مناه" آيت ولوست او ويې وويل:"حسنة" له اهلبيتو سره مينه ده او"سية" له هغوى سره دښمني ده.
په ځسنو نورو روايتونو كې راغلي چې حضرت علي  وويل:
ب: "حسنة" داهل بيتو ولايت او دوستي ده او "سية"  د اهلبيتو له ولايته انكار او ورسره دښمني ده. ))
وګورئ : 1 _ حمويني ، فرائدالسمطين؛ 61باب، 2ټوك، 299مخ. 2 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ لومړى ټوك، 428 او 426 مخونه، 582 او 587 حديثونه. 3_شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة؛24باب، 113مخ. 4 _ ثعلبي پخپل تفسير كې له جهرمى نه په سند سره، 2ټوك. 5 _ الامام حسيني، خصائص الوحى المبين؛ 128مخ. 6 _ رشيد الدين، مناقب آل علي ؛ 3ټوك، 225مخ.
= څلورېشتم آيت : = ((فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ= كله مو چې( تۀ) ترې واخېستې؛نو هغوى ته به هرومرو جزا وركړو (غچ به ترې واخلو) ))  (زحرف:41)
پدې آيت كې څښتن تعالى د ظالموكفارو په هکله پېغمبر اکرم ته ډاډ او تسلي وركړې،چې د اسلام له راتلونكي بېغمه اوسه او چرت مۀ خرابوه چې ګينې كفار به ورته زيان ورسوي؛كه هغوى خپله لار ونيوه او لاس يې له خپلو ناسموكارونو وانۀ خېست؛نو ډاډمن اوسه چي موږ به ترې هرومروغچ  واخلو او پردې خبره څوك پرده نشي اچولاى،چې څښتن تعالى له ظالمانو،كفارو او له نفاق اچونكيو په بېلابېلو ډولونو غچ اخېستې دى؛دداسې غچ بېلګه هغه ده چې پر حضرت علي  يې واخېست.
عالمانو بېلابېل روايتونه نقل كړي دي، چې وايي: لدې آيته مطلب حضرت علي دى؛يعنې حضرت علي له كفارو د ټولو هغو كړاونو او ازارونو غچ واخېست چې د پېغمبر اکرم  په حق كې يې كړې وو او ټول (مسلمانان او غېر مسلمانان) پردې خبره اعتراف كوي،چې حضرت علي څه د رسول پر ژوندانه  او څه د هغه تر ژوندون وروسته،د كفر ملا ماته كړه او د منافقينو د زړۀ كاسه يې له خاورو ايرو ډكه كړه.
پدې باب لاندې  روايتونو ته پام وكړئ :
الف: له حضرت جابر بن عبدالله انصاري روايت دى: د "فاما تذهبن لك فانا منهم " آيت چې نازل شو؛نو حضرت محمد(ص) ددې آيت د شان نزول په هکله  وويل :((په حضرت علي  به الهي  غچ اخستل كېږي. ))
ب : له حذيفه بن عيان څخه روايت دى،چې ددې آيت د تفسير په هکله  يې ووېل :يعنې څښتن ويلي، چې د حضرت علي په واسطه به غچ واخلو.
ج: له  حضرت جابر بن عبدالله روايت دى،چې پېغمبر اکرم  د "فانذهبن كانا منهم مسقون" آيت  په هکله وويل:(( دا آيت د علي  په هکله  نازل شوى دى او په رښتيا چې هغه به تر ما وروسته له ناكثينو او قاسطينو غچ اخلي. ))
وګورئ :1 _ سيوطي ، الدرالمنثور ؛ 6ټوك، 20مخ. 2 _ ابي مغازلي  شافعي، مناقب اميرالمومنين؛320 او 275 مخونه، 366 حديث. 3 _ حافظ الحسكاني، شواهد التنزيل ؛ 2 ټوك، 152مخ، 851حديث، لومړى چاپ. 4 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 26باب، 114مخ او همداسې؛ باب مناقب السبعون ؛ 278مخ، 24حديث.5 _ طبراني، معجم الكبير؛ 3ټوك، 111مخ.
= پينځه ويشتم آيت : = ((وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ = ځينې ( مومن سرښندويه) خلك ځان د څښتن د رضا لپاره خرڅوي. )) (بقره:٢٠٧ آيت )
د پېغمبر اکرم هجرت،د اسلام د تاريخ له مهمو او نۀ هېريدونكيو مسايلو دى چې تاريخ ليكوونكيو پدې باب ليكنې كړس او پکې يې د پېغمبر اکرم  د يارانو وفاداري او صبر ستايلى دى.د هجرت له كيسو يوه هم د "ليلة الميت" کيسه ده چې:د هجرت پر لومړى شپه حضرت علي د پېغمبر اکرم  پر وړانديز د پېغمبر اکرم  په بستره كې څملاست او د كفارو بريد ته په تمه شو (چې د پېغمبر  وژلو اراده يې كړې وه).كفارو چې همغه شپه د پېغمبر اکرم  كور کلابند كړ او پر كوټه يې بريد وكړ؛حضرت علي له خپل ځايه راپاڅېد او جګړې ته چمتو شو.كفارو چې حضرت علي وليد؛نو ناهيلي د پېغمبر اکرم  له كوره راووتلل او دا نقشه يې د پېغمبر اکرم  د وژلو لپاره پوچه وخته او پېغمبر اکرم روغ رمټ مدينې ته ورسېد. پدې باب لاندې روايتونو ته پام وكړئ:
الف: له علي بن حسين نه د "و من الناس من يشرى نفسه" د آيت  په هکله  پوښتنه و شوه، چې ويې ويل:د حضرت علي په هکله نازل شوى دى او دا هغه وخت و،چې حضرت علي د"ليلة الميت" پر شپه د پېغمبر اکرم  په بستره كې ويده شو.
ب : سدى له حضرت ابن عباس څخه روايت كوي:د "و من الناس من يشرى نفسه..." آيت د حضرت علي په هکله هغه وخت نازل شو،چې پېغمبر اکرم  د مشركينو له شره د "ثور" غار پر لور راووت او حضرت علي د پېغمبر اکرم   په بستره كې ويده شو.
په مجمع البيان كې جلا جلا راويانو ددې آيت د تفسير په هکله روايتونه  رانقل كړي چې بېلګه يې لاندې  روايتونه دي :
ج :[حضرت علي چې کله د پېغمبر (ص)] په بستره كې څملاست؛نو حضرت جبرائيل يې سر ته او ميكائيل يې پښو ته ودرېد او نارې يې كړې:
((مبارك دې شه! مبارك دې شه!د ابوطالب ځويه! ستاپه  څېر به بل څوك پېدا نشي. ))
وګورئ : 1_ فخر رازي، كبير تفسير؛ 5ټوك، 204مخ ( د تهران چاپ). 2 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62 باب، 239مخ. 3 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 21باب،  105مخ. 4 _ ثعلبي، احياء العلوم؛ 3ټوك، 238مخ. 5 _ شبلنجي، نورالابصار؛ 86مخ.
= حضرت علي  د "والعصر" په سورت كې : = له حضرت ابن عباس څخه روايت دى: له "والعصر ان الانسان لفى خسر" نه مطلب "ابوجهل"دى  او له " الا الذين آمنو و علمو الصالحات و تواصو بالحق و تواصو بالصبر" نه مطلب "حضرت علي" دى.
وګورئ : 1 _ سيوطي، د الدرالمنثور تفسر؛6ټوك، 439مخ. 2 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : 2ټوك، 373مخ، 1156حديث، لومړى چاپ. 3 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي  كې تر پورتنې آيت لاندې.
= د الهي  علم خزانه : = ((وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ=
( رعد:43 )
له حضرت عبدالله بن سلام نه د "و من عنده علم الكتاب" د تفسير په هکله  روايت شوى:له پېغمبر اکرم څخه مې ددې آيت په هکله پوښتنه وكړه؛نو راته يې وويل : (( په رښتيا چې هغه حضرت علي بن ابيطالب دى.))
وګورئ :1 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : باب مناقب السبعون؛ 284مخ، 60حديث او همداسې د همدى  كتاب  په 30باب، 121 مخ كې يو روايت له حضرت ابن عباس څخه رانقل شوى دى. سيوطي  هم په الدرالمنثور كې تر پورتني آيت لاندې.2 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 308مخ، 2حديث، لومړى چاپ. 3 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، ما نزل من القرآن فى علي كې تر پورتنې آيت  لاندې.
څوک صادقين دي ؟
((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ=
(توبه: 119)
وګورئ : ثعلبي د خپل تفسير په لومړى ټوك كې. سيوطي  د الدرالمنثور په تفسير كې تر پورتنې آيت لاندې  . ابن عساكر ، شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 421مخ، 930حديث.حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 259مخ، لومړى حديث، كې تر پورتنې آيت  لاندې.
حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ
حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ
د 1951م كال په جنورۍ كې روسي كان پوهان د كان په لټه كې وو، چې ناڅاپه يې سترګې پر څو ورستو شويو تختو ولګېدې .... پوه شول ، چې غېر عادي او تاريخي تخته ده...چې پکې مستطيلي ډوله تخته هم وه، چې ټول يې هک پک كړل؛ځكه د وخت په تېريدو تختې ورستې شوې وې؛خو دا تخته چې څوارلس انچه اوږده او لس انچه پلنه وه او څه پرې ليكل شوې وو، چې پرې نۀ پوهېدل.ددې تختې په هکله د څېړنو لپاره د 1953م كال د فبرورى پر 27مه كوميټه جوړه شوه (دكتاب مولف دكوميټې د غړيو نومونه هم راوړي دي)، چې بالاخره تر اتو مياشتو څېړنو وروسته معلومه شوه، چې پردې تخته  مدد او مرستې ته څه ليكل شوي وو، چې بيا پر بېړۍ ځړول شوې وه چې موږ هم د هغه د ليكنو انځور لوستونكيو ته راوړى دى. نوموړې كوميټې تر اتو مياشتو څيړنو او زيارونو وروسته وكولاى شول، چې دا ليكنې پر روسي ژبه واړوي،چې بيا بريتانوي لرغونپوهانو پر انګليسى وژباړلې چې لولو يې:
حضرت موسى (ع) او د حضرت علي شهادت
حضرت موسى (ع) او د حضرت علي شهادت
خداى بخښلي علامه مجلسي په "جلاء العيون" (لومړي ټوك،276مخ)  كې ليكي :"ابن بايويه" له امام محمد باقر نه په معتبر سن روايت كړى، چې د يهودو له عالمانو يو تن حضرت علي ته راغى اود ځينو مثالو په هکله يي وپوښته چې ځينې يې داسې وې:ستاسې د پېغمبر وصي به څو كاله ژوند كوي؟ حضرت علي  ورته وويل : 30كاله.بيا يې پوښتنه وكړه: هغه به پر خپل مرګ مري كه وژني به يې؟حضرت علي ورته وويل: هغه  به وژل كېږي. پر سر به يې پر توره ووهي،چې وينه به يې ټوله ږيره سره كړي. يهودي ورته وويل: رښتيا دې وويل!پر څښتن قسم، څه چې دې وويل،ما د موسى (ع) په كتاب كې لوستي وو، چې هارون ليكلي وو.
حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ
حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ
ژباړه:زما خدايه! زما مرستندويه! پخپل رحمت او پېروز او د "محمد"، "ايليا"، "شبر"، "شبير" او "فاطمې" په خاطر مې لاس ونيسه. دا پينځه تنه تر ټولو د ستر مقام خاوندان او د احترام وړ دي  او ټوله نړۍ د دوى لپاره جوړه شوې ده.زما څښتنه! د دوى په جات مې مرسته وكړې؛ ځكه يواځې تۀ كولاى شې چې خلك نېغې لارې ته هدايت كړې.
د يادونې وړ ده چې د روسۍ ژبې ژباړه هم د علي و پيامبران د كتاب  په 40 – 41 مخونو كې راخېستل شوې ده.
انګليسى ژباړه يې د لندن په Star of Britinia ورځپاڼه كې د 1954كال په جنورۍ كې راغلى ده (علي  و پيامبران – 42مخ).
وګورئ : علي  و پيامبران، حكيم سيد محمود سيالكوټي، د سيد محمد مختاري ژباړه، 35 – 42 مخونه.
پلانک قانون
د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې فزیک پوهانو وه نشو کولای توضیح کړي چې ولې له تور جسم څخه انعکاس کېدونی لید وړ طیف چې تر دغه مهاله په دقت سره اندازه شوی و په پام وړ توګه په لوړ فریکانس یا له وړاندې په ټاکل شوي فرېکانس کې د موجودو نظریاتو له مخې له یو بل فاصله نیسي. په ۱۹۰۰ زکال کې جرمني فزیک پوه ماکس پلانک د مشاهده کېدوني طیف لپاره په فرضي ډول داسې فورمول رامنځته کړ چې د فرضي برېښنايي چارج لرونکی اهتزاز کوونکی په داسې ژورغالي کې چې د تور جسم د تشعشعاتو لرونکی دی، یوازی کولای شي خپله انرژي د حل اقل زیاتوالي، E، پر مټ چې له هغو سره د اړوند الکترومقناطیسي موج له فریکانس سره متناسب وي تغیر ورکړي. دغې چارې د کلاسیک فزیک له خوا د ماورا بنفش د اټکل شوې فاجعې ستونزه حل کړه. دغه کشف د معاصر فزیک په برخه کې مخکښ لیدلوری و چې د کوانټمي نظریې لپاره یې اساسي اهمیت درلود.
د تور جسم وړانګې
تورجسم هغه ایډیال جسم دی چې د وړانګو/تشعشعاتو ټولې فریکونسۍ جذب او له ځانه ساطع/انعکاس کوي. ترموډینامیکي تعادل ته په نږدې توب منعکسې شوې وړانګې د پلانک قانون په واسطه په کره توګه توصیف شوې دي او تودوخې ته د هغو د اړوندتیا له امله پلانکي تشعشعاتو ته حرارتي تشعشعات هم ویل کېږي، په داسې توګه چې هرڅومره چې د یو جسم تودوخه زیاته وي د هر موج په اوږدوالي زیات تشعشعات له ځانه وړاندې کوي.
د پلانک وړانګې د هغه موج په اوږدوالي سره چې د بدن تودوخې ته اړوندېږي حد اکثر شدت لري. د بېلګې په توګه د کوټې په تودوخه (شاوخوا ۳۰۰ کالوین درجو) کې وجود له ځانه حرارتي تشعشعات خپروي چې تر ډېره پورې ماورا بنفش او ناڅرګند دي. په لوړه تودوخه کې د ماورا بنفش تشعشعاتو کچه زیاتوالی مومي او کولای شو هغه د ګرمۍ په توګه احساس کړو، همدارنګه په زیاته کچه د لید وړ تشعشعاتو په خپرېدو سره وجود په څرګنده توګه سور رنګه ځلېږي. په لوړه تودوخه کې وجود ژیړ روښانه یا سپین ته مایل آبي رنګ ښکاري چې د لنډ موج لرونکې پام وړ وړانګې له دې ډلې ماورا بنفش او آن ایکس وړانګې له ځانه خپروي. د لمر په سطح کې (شاوخوا ۶۰۰۰ کالوین) په پریمانه کچه ماروا بنفش او انفرارېډ وړانګې (سرې وړانګې) خپرېږي. د هغو خپرېدل په څرګند طیف کې خپل اوج ته رسېږي. د تودوخې له امله دغه تغیر ته د وین د بې ځایه کېدو قانون(Wien's displacement law) ویل کېږي.
د پلانک تشعشعات د تشعشعاتو تر ټولو لوړه کچه ده چې هر جسم یې د حرارتي تعادل پر مهال کولای شي له خپل ځانه خپاره کړي، پرته له دې چې د هغو کیمیاوي ترکیب یا سطحي ساختار په پام کې ونیول شي. د رسنیو یا واسطو ترمنځ له مشترکې سطحې څخه د وړانګې تېرېدل کولای شو د رابط د انتشار د وړتیا (د پلانک د نظري تشعشع پر وړاندې د واقعي تشعشع د نسبت) له مخې مشخص کړو چې په معمول ډول د ε په سمبول سره ښودل کېږي. دا په ټولیز ډول د هغو کیمیاوي ترکیب، فزیکي جوړښت، تودوخې، د موج اوږدوالي، د تېرېدو زاویې او قطب ته یې اړوندېږي. د یو رابط د انتشار وړتیا د تل لپاره دε = 0 او 1 ترمنځ ده.
هماغه ډول چې د ماکسول – بولتزمن توزیع د حد اکثر انتروپي انرژۍ توزیع په حرارتي تعادل کې د مادې د ذراتو له ګاز سره په اړیکه کې بولي د فوتون ګاز اړوند د پلانک توزیع هم همدا ډول ده. د مادې د ګاز برخلاف چې په هغو کې حجم او د زراتو شمېر رول لري، طیفي تشعشعات د فوتوني ګاز د انرژۍ فشار او کثافت د حرارتي تعادل پر مهال د تودوخې له مخې ټاکي.
که چېرې فوتون ګاز پلانکي نه وي، د ټرموډینامیک دویم قانون تضمین کوي چې د هغو غبرګونونه (د فوتونونو او نورو ذراتو ترمنځ یا حتی په کافي لوړه تودوخه کې خپله د فوتونونو ترمنځ) د فوتون انرژۍ په توزیع کې د بدلون او همدارنګه پلانک توزیع ته د نژدې کېدو لامل ګرځي. د ترموډینامیکي تعادل په دغه ډول چلن کې فوتونونه د مناسبو اعدادو او مناسبو انرژیو پر مټ یا رامنځته کېږي او یا هم له منځه ځي څو خالیګاه د پلانک په توزیع ډکه کړي تر هغه چې د تعادل تودوخې ته ورسېږي. داسې چې وانګېرل شي دغه ګاز د فرعي ګازونو مخلوط دی، یو د موج د اوږدوالي د هر بانډ لپاره او نور فرعي ګازونه بالاخره معمولي تودوخې ته رسېږي.
د Bν(ν, T) کمیت د تودوخې او فریکانس د تابع په توګه طیفي تشعشع ته اړوند دی. چې د واحدونو په نړیوال سیسټم کې W·m−2·sr−1·Hz−1 واحدونه لري. د توان بې نهایته کوچنی مقدار Bν(ν, T) cos θ dA dΩ dν په توصیف شوي جهت کې د θ زوایې په واسطه د بې نهایته کوچنۍ نورمال سطحې dA څخه بې نهایت کوچنۍ ثابتې زوایي dΩ ته د بینهایت کوچنۍ فریکونسي د dν عرض په یوه بانډ کې د ν فریکونسۍ په مرکز باندې لوېږي. په هره ثابته/جامده زاویه باندې ټول لګېدونکی توان د Bν(ν, T) په دغو دریو کمیتونو باندې انتیګرال دی چې د سټیفان- بولتزمن قانون یې له مخې ترلاسه کېږي. له یو تور جسم څخه د پلانکي تشعشع طیفي تشعشعات په هر لوري او زوایه کې یو مقدار لري او له همدې امله ویل کېږي چې تور جسم یو لامبرتین راډیاټور دی.
په انجيل كې د حضرت علي نوم
په پخوانيو سپېڅليوكتابونوكې د حضرت محمد بن عبدالله (ص) او حضرت علي (ک) نومونه راغلي دي؛خو د اسلام دښمنانو پر حقيقت پرده اچولې او نۀ غواړي چې خلكو ته دا حقيقت ښكاره شي( ؛خو لمر په ګوته نۀ پټېږي).
د ساري په توګه : انجيل د "غزل الغزلاتك صحيفه: 5 باب، 1 – 10 آيتونه،1800ميلادى كا ل، په لندن چاپ كې د حضرت محمد او حضرت علي په هکله د حضرت سليمان ناڅرګندې او په وروستيوكې څرګندې خبرې راغلي چې وايي :((خلو محمد يم" (هغه زما دوست او محبوب؛محمد دى)؛خو هغه انجيلونه چې تر1800ميلادى كال وروسته چاپ شوي، د "خلو محمديم) جمله ترې لرې شوې ده او همداسې د "ايليا" يا "ايلي" يا "اليا" ټکي په پخوانيو سپېڅليو كتابونو كې راغلي؛خو د حق مخالفان غواړي، چې ووايي: لدغو ټكيو مطلب "څښتن" يا "الياس" يا "مسيح" يا "يوحنا" دى؛ نۀ حضرت علي؛خو د يادونې وړ ده، چې ځينو باانصافه مسيحى روحانيانو هم بې له تعصبه د "ايليا" يا "ايلى" يا "اليا" په هکله څېړنې كړي او دا حقيقت يې بيان كړى، چې له هغوى Mr. J. B GALTDON  وايي:
ژباړه: په پخوانۍ عبراني ژبه كې "ايليا" يا "ايلى" د څښتن يا الله لپاره ندي  كارول شوى او نۀ كارول كېږي؛بلكې دا ټکى راښيي،چې په آخره زمانه كې به يو سړى راځي چې نوم به يې "ايليا" يا "ايلى" وي.
وګورئ : A note book on old and new testaments of Bibi.
لومړى ټوك، 428مخ، د لندن چاپ، 1908م. علي  و پېغمبر ان، حكيم سيالكوټى، د سيد محمد مختاري ژباړه، 16، 17، 18مخونه.
٢ _ د حضرت علي  په هکله  د حضرت داوود (ع) وړاندوينه :
په زبوركې د حضرت علي  نوم د لمر غوندې ځلېږي. هغه مهال حضرت داود (ع ) د حضرت علي د زوكړې په هکله  پر جزياتو خبرې كړي دي؛د "علي  و پېغمبر ان" په كتاب كې د زبور له زړې نسخې،چې د شاماتو د مسيحيانو له ديني مشر "احسان الله دمشقى" وه، په لاندې توګه را اخلي.
((مطعنى شل قثو تينمر قث پاهينوا فى وز "ايلى" متازه امطغ ملغ شلو شمائت پزانان همنيقته خلذ وقث فل، "حدار" كمر توه شيهو پلت انى قاء بوتاه حزيماه رث جين "كعاباه" بنه اشو د كليامه كاذو قثوقتمر تى عندو بريما برينم فل خلذ ملغ خايوشتنى پم مغلينم عت جنحاريون)).
ژباړه: (( له هغه بزرګواره اطاعت واجب دى،چې نوم يې "ايلي" دى  او په هغه پسې د دين او دنيا ټول كارونه سموي.هغه د ستر مقام خاوند ته "حدار" (حيدر) هم وايي .هغه د زمريو زمرى او د بېوزلېو لاس نيوونكى دى. زور او قدرت يې ډېر او زوكړه به يې په "كعابا" (كعبه) كې وي؛نو پر ټولو واجب دي چې د مريانو غوندې،لاس پر سينه اطاعت يې وكړي؛نو ټول غوږونه، عقلونه، زړونه او ماغزه دې  پوه شي،چې تېر  وخت بېرته نۀ راستنيږي. ))
وګورئ : علي  و پيامبران، 20مخ حكيم سيالكوټى؛ د سيد محمد مختاري ژباړه.
حضرت علي او حضرت سليمان (ع)
په لومړۍ نړيواله جګړه كې (1914م) چې د انګليس سرتېري د بيت المقدس په څوكيلومټرۍ كې د "اونتره" په وړوكي كلي كې د سنګر جوړولو په حال كې وو،د سپينو زرو تخته پېدا كړه، چې په سرو زرو پرې ليكل شوي وو او هغه يې خپل قومندان "ميجر اى ان ګريندل" ته يوړه؛ خو د هغه پرې  سر خلاص نشو او يواځې دومره پوه شول،چې په پخوانۍ ژبه پرې كښل شوي دي.بالاخره دا تخته لاس په لاس شوه او د "برتانيا" د لښکر مشر (ګلدستون Gladistone ) ته ورسېده او هغه هم د بريتانيا لرغون پوهانوته وسپارله. له جګړې وروسته (1918م) ددې تختې په هکله څېړنې پېل شوې، چې دې كار ته يې كوميټه جوړه كړه، چې د اروپايي هېوادونو لرغون پوهان او ژبپوهان پکې راټول شول او تر څو مياشتو څېړنو وروسته د جنورۍ پر درېم 1920م كال كې معلومه شوه،چې ددې  تختې نوم د "سليمان تخته " ده، چې په "عبراني" ژبه پرې لاندې ټکي  ليكل شوي دي.
احمد                                     ايلى
باهتول
حاسن                                 حاسين
ياه احمده! مقذا = احمده! تۀ راورسېږې.
يا ايلى! انصطاه = علي! تۀ مې مرستندوى شې.
ياه باهتول! كاشئ = بتول! د رحمت نظر راباندې وكړه.
يا حاسين! بارفو = حسين ! تۀ مې خوشحاله كړې.
بذات الله كم ايلى = او علي  د څښتن قدرت دى.
دا خبر چې دانګلستان ستر اسقف ((LORDBISHOP)) ته ورسېد؛نو كوميټې ته يې پټ فرمان وليكه چې پکې راغلي:كه دا تخته مو په موزيم كې كېښووه او خلكو وليده؛نو پخپلو لاسونو به مو د "مسيحيت" قبر ايستلاى وي او پر خپلو اوږو به مو د مسيحيت جنازه د تاريخ په هديره كې ښخه كړې وي؛ نو ښه به داوي، چې د انګلستان په كليسا كې په پټو اسنادو كې كېښوول شي  او څوك ترې خبر نشي.
پدې   باب د نورو معلوماتو د لاس ته راوړلو لپاره وګورئ :
Wonderful stories of Islam ، د لندن چاپ، 249مخ  او همداسې وګورئ: علي و پيامبران، حكيم سيالكوټي، 27 – 34مخونه.
تابو امبېکي
تابو مویلوا امبېکي (د ۱۹۴۲ز کال د جون په ۱۸مه زېږېدلی) د سویلي افریقا سیاستوال دی، چې د ۱۹۹۹ز کال د جون له ۱۴مې تر د ۲۰۰۸ز کال د سپټمبر تر ۲۴مې د سویلي افریقا دویم ولسمشر و، هغه د خپل ګوند، یعنې د افریقا د ملي کانګریس  (ANC)په غوښتنه استعفا ورکړه. تر دې وړاندې د ۱۹۹۴ز کال او ۱۹۹۹ز کال ترمنځ د نیلسن منډیلا مرستیال و.
امبېکي د ګوان امبېکي زوی دی، چې د ANC نامتو روڼاندی و. هغه له ۱۹۵۶ز کال راهیسې د ANC په سیاست کې شامل دی. امبېکي د ځوانانو په ANC اتحادیه کې شامل شو او له ۱۹۷۵ز کال راپه دېخوا د ملي اجرائیوي کمېټې غړی دی. هغه په ټرانسکي کې وزېږېد او په شل کلنۍ کې له سویلي افریقا نه انګلستان ته لاړ، ترڅو لوړې زده کړې وکړي، چې نږدې درې لسیزې یې په جلاوطنۍ کې تېرې کړې، تر هغه چې ANC په ۱۹۹۰ز کال کې لغوه شو. هغه د سازمان له لارې د معلوماتو او تبلیغاتو په برخه کې او د اولیور تامبو د ملاتړ کوونکي په توګه پرمختګ وکړ، خو هغه یو تجربه لرونکی ډیپلوماټ هم و، چې د ANC په څو افریقایي مقام کې یې د رسمي استازي په توګه دنده ترسره کړه. هغه د ډیپلوماټیکو تعاملاتو لومړی مدافع او مشر و، چې د اپارټایډ (توکمپالنې) د پای ته رسولو په خبرو اترو کې ښکېل شو. په ۱۹۹۴ز کال کې د سویلي افریقا تر لومړیو ډیموکراټیکو ټاکنو وروسته، د ولسمشر ملي مرستیال شو. په راتلونکو کلونو کې دا په ډاګه شوه، چې امبېکي د منډیلا ټاکلی ځایناستی و او هغه په ۱۹۹۷ز کال کې پرته له مخالفته د ANC مشر وټاکل شو او له همدې امله د ۱۹۹۹ز کال په ټاکنو کې ولسمشرۍ ته هم و رسېد.
په داسې حال کې چې امبېکي د ولسمشر مرستیال و، خو د حکومت د ودې، کارموندنې او د بیا وېشلو د تګلارې څارونکی هم و، چې د دغه دریځ لپاره په ۱۹۹۶ز کال کې وټاکل شو او د ولسمشر په توګه یې هم له یو څه محافظه کارو لویو اقتصادي پالیسیو نه کار اخیست. د هغه د ولسمشرۍ په موده کې په سویلي افریقا کې عمومي پورونه راټیټ شول، د بودیجې کسر لږ شو او ثابته اقتصادي وده رامنځته شوه. سره له دې چې هغه ډیموکراټیکې سوسیالیستي کړنلارې وساتلې او د تورپوستو اقتصاد ته یې پراختیا ورکړه، خو مخالفینو یې د هغه اقتصادي تګلارې نیولیبرالي ګڼلې او پراختیایي او د بیا وېشلو موخو ته یې ارزښت نه ورکاوه. په دې اساس امبېکي د ANC  له کیڼ اړخ نه او د ANC له درې اړخیزو اتحادي شریکانو نه د دې لامل شو، چې د سویلي افریقا د کارګرو د اتحادیې کانګرس او د سویلي افریقا کمونیست ګوند ترې جلا شي. کله چې په ۲۰۰۵ز کال کې له مرستیالۍ نه د امبېکي تر ګوښه کېدو وروسته سیاسي سیالي پیل شوه، نو دغو مخالفو عناصرو له جاکوب زوما نه ملاتړ وکړ.
امبېکي د ولسمشر په توګه بهرنۍ تګلارې او په ځانګړي ډول څو اړخیزه کولو ته تمایل درلود. پان افریقنیزم او د (افریقایي رنسانس) لید یې د سیاسي شخصیت مرکزي برخې دي او مبصرین وایي چې: هغه د سویلي افریقا لپاره په افریقا او نړیوال سیاست کې یوه مهمه ونډه ساتلې، چې د هېواد له اندازې او تاریخي نفوذ سره نامتناسبه وه. هغه د افریقا د پراختیا لپاره د نوو شرکتونو مرکزي جوړونکی و او د افریقایي اتحادیې د پرانیستې د رئیس په توګه، د افریقایي اشرافو د بیاکتنې د میکانیزم مشر وپېژندل شو. وروسته له هغه چې په ۲۰۰۳ز کال کې د IBSA د خبرو اترو ټولنه پیل شوه؛ نو د هغه حکومت له هند او برازیل سره همکاري وکړه، چې په ملګرو ملتونو کې د اصلاحاتو لپاره لایحه تصویب کړي او د پرمختللو هېوادونو د پیاوړي سهم له امله د دوی ملاتړ وکړي. امبېکي په ۲۰۰۰ لسیزه کې د خپلې ولسمشرۍ په موده کې د سویلي افریقا د بېلابېلو سوله ساتو ژمنو په مینځ کې د ZANU- PF او د زیمبابوې د اپوزریسون ترمنځ د شخړې اصلي منځګړی و. په هر حال هغه د زیمبابوې د خاموشې ډیپلوماسۍ له امله تر نیوکې لاندې راغی، چې له مخې یې د رابرت موګابي د رژیم له غندلو او د هغه پر وړاندې یې له بندیزونو ډډه وکړه.
په ټوله نړۍ کې د امبېکي HIV/AIDS تګلاره د بحث وړ وه. د هغه حکومت تر ۲۰۰۲ز کال پورې له مور نه ماشوم ته د دغې ناروغۍ د لېږد د مخنیوي لارې چارې معرفي نه کړې. کله چې د اساسي قانون د محکمې له خوا امر وشو، نو د ۲۰۰۳ز کال تر وروستیو یې بیا هم عامه روغتیا ته د وېروس ضد درملنه وړاندې نه کړه. وروستیو څېړنو اټکل کړی، چې د ځنډونو له امله په سلګونو زرو هغه کسان مړه شول، چې درملنه یې شونې وه. خپله امبېکي د روغتیا د وزیر منتو تشابالالا مسیمانګ په څېر له ایډزه انکار کوونکی، مخالف یا شکمن پېژندل شوی دی. که څه هم هغه په ښکاره ډول د ایچ ای وي او ایډز ترمنځ د علت و معلول اړیکه رد کړه، خو بیا یې هم د ایډز لپاره د بدیلو درملنو اړتیا په ګوته کړه. امبېکي په مکرر ډول وویل چې: د معافیت د کمزورتیا لامل د فقر نامستقیم اغېز دی.
بهرنۍ تګلاره
د اکاډمیک او ډیپلوماټ ګیرت اولیور په وینا: امبېکي د خپلې ولسمشرۍ پر مهال بریالی شو، چې افریقا ته په نړیواله اجنډا کې لوړوالی ورکړي. هغه د پان افریقنیزم له امله پېژندل کېږي. امبېکي د افریقا د رنسانس په اړه په ۱۹۹۶ز کال کې د «زه یو افریقایي یم» او د ۱۹۹۹ز کال کال په جون کې یې پارلمان ته د ولسمشرۍ په لومړۍ وینا کې په دې اړه بحثونه وکړل. هغه د افریقایي هېوادونو د یووالي او د لوېدیځ د لاسوهنې او مرستې پرځای، د افریقا لپاره پر ځان بسیا کېدنې  ټينګار وکړ. په ورته مهال کې، هغه افریقا ته د پراختیایي مرستو د زیاتوالي غوښتنه وکړه. امبېکي له لوېدیځو مشرانو نه وغوښتل، چې نړیوال اپارټایډ او نابرابرۍ ته ځواب ووایي، دا یې د ۲۰۰۲ز کال په اګسټ کې په جوهانسبرګ کې د تلپاتې پراختیا په اړه نړیوالې غونډې ته په وینا کې وویل:
شخصي ژوند او کورنۍ
امبېکي  د ۱۹۵۹ز کال په اکټوبر کې له اولیو مپاهلوا نه د مونوابیسي کوانډا په نامه یو زوی درلود، دا یې د کوچنیوالي ملګرې وه، کله چې په لادویل کې وو، نو له یو بل سره یې د مینې اړیکه وه. کوانډا لومړی د خپلې مور له خوا او بیا د امبېکي د مور اپاینټ له خوا لوی شو. هغه په وروستي ځل په ۱۹۸۱ز کال کې د خپلې کورنۍ له خوا لیدل شوی او ښایي په جلاوطنۍ کې مړ شوی وي، خو د مړینې شرایط یې نامعلوم دي.
د امبېکي کشر ورور جاما هم په جلاوطنۍ کې ورک شوی، هغه خپله ځواني په لیستو کې تېره کړې وه او د باسوتولینډ کانګریس ګوند (BCP) او د لیستو د آزادۍ په پوځ کې یې فعاله ونډه لرله. د امبېکي یوازینی ژوندی ورور مویلیتسي هم په بهر کې زده کړې وکړې او اوس یو نامتو اقتصادپوه دی، چې زیاتره وخت یې د خپل ورور د حکومت پر تګلارو نیوکې کولې.
امبېکي په ۱۹۷۴ز کال کې د الکساندر ټولنیزې مرستندویې زنله دیلامیني امبېکي سره واده وکړ، چې مسکو ته تر تلو مخکې یې په لندن کې سره ولیدل. د واده مراسم یې د نومبر په ۲۳مه د انګلستان د سوري په فارنهام کلا کې ترسره شول. اډیلیډ ټامبو او مینډي مسینګسټوډ د امبېکي لپاره د مور و پلار ځای خپل کړ او ایسوپ پاهاد یې تر ټولو غوره ملګری و.
رالف سټکپول
لومړنۍ چارې
سټکپول د خپل ژوند په لومړیو کې د یو کارګر په توګه کار کاوه څو د خپل ځان او خپلې مور مالي اړتیاوې پوره کړي؛ د هغه پلار د لرګیو په یوه فابریکه کې د ارې په ماشین کې د کارکولو پر مهال له یوې پېښې وروسته خپل ژوند له لاسه ورکړی و. نوموړی په شپاړلس کلنۍ کې سانفرانسیسکو ته راغی څو د کالیفورنیا د طراحۍ په ښوونځي (اوس مهال د سانفرانسیسکو د هنرونو انستیتیوت دی) کې زده کړې وکړي. دلته نوموړي خپلې زده کړې په ۱۹۰۳ زکال کې پیل کړې او په دغه ښووونځي کې د دیوالونو د نقاش او طراح آرتور فرانک ماتیوس تر شدید اغېز لاندې راغی. دلته یې له نقاشې هلن ارنشټاین (وروسته هلن سالز) سره ولیدل چې دواړه نوي ځوان شوي و او هغه یې لومړنۍ ملګرې شوه. ارنشټاین د بډایه یهودي هنر خوښونکي لور وه او له سټکپول څخه دلته یو کال مخې وه چې نوموړی یې د نقاشیو د هغه «پیاوړي طراح» په توګه توصیف کاوه چې تل نقاشي او طراحي کوي. نوموړې د ده د خط پر ځای د ده له خوا د رنګونو د کارونې تر اغېز لاندې راغلې وه. سټکپول خپلو طراحیو ته د مونټګومري بلاک د هنرمندانو په همکارۍ ځلا ورکړه هغه ډله چې له ټوکو د «شادي بلاک» په نوم پېژندل کېده او د نقاشیو او مجسمې جوړونې سټوډیو ګانې یې لرلې. په ۱۹۰۶ زکال کې د سانفرانسېسکو له زلزلې وروسته هغه له ۲۰۰ ډالرو (د اوس په ارزښت ۶۰۰۰ ډالر) مالي مرستې څخه په ګټنې فرانسې ته ولاړ؛ هلته یې له ۱۹۰۶ زکال څخه تر ۱۹۰۸ زکال پورې د انتونین مرسي د هنرو په ټولګیو کې برخه واخیسته او په ۱۹۱۰ زکال کې یې خپل هنري آثار نندارې ته وړاندې کړل. په پاریس کې و چې د دیګو ریورا په نامه نقاش سره ملګری شو چې بیا یې د ۱۹۱۱ زکال پر مهال په نیویارک کې د رابرټ هنري تر نظر لاندې نقاشۍ وکړې.
سانفرانسیسکو
سټکپول په ۱۹۱۲ زکال کې سانفرانسېسکو ته راوګرځېد او دلته یې د هنر په برخه کې د خاویر مارتینز د زده کوونکې ادل بارنز سره واده وکړ چې له ده دوه میاشتې کوچنۍ وه او همدارنګه د هنرونو په برخه کې د کالیفورنیا د اکاډمۍ له لومړیو فارغینو څخه وه. ادل سټکپول په ډېرو برخو کې د کتابونو له حکاکۍ څخه یې رانیولې تر هغو غوښتنو پورې چې هغې له خپلې دغې اړیکې څخه ورته تمه لرله؛ یوه کمال لرونکې نجلې وه. د ۱۹۱۳ زکال د جون په ۱۵ مه د دوی زوی پیټر په سانفرانسیسکو کې وزېږېد.
سټکپول یو له هغو څلورو کسانو څخه و چې د ۱۹۱۳ زکال په لومړیو کې یې د کلیفورنیا د حکاکانو ټولنه تاسیس کړه. د دغې ټولنې په نورو بنسټ اېښودونکو کې؛ حکاک او د سټنفورډ پوهنتون د هنرونو ښوونکی رابرټ بی. هارشه، حکاک او د سانفرانسیسکو د هنرونو د انستیتوت ښوونکی پدرو لموس او سربېره پر دې په فرانسه کې د سټکپول ښوونکی ګوتاردو پیازونی په کې شامل و چې ایټالوي الاصله امریکايي نقاش او د دیوالونو د نقاشیو طراح و. دغې ټولنې په ۱۹۱۳ زکال کې دوه ځلې د خپلو آثارو نندارتونونه جوړ کړل چې دوه کاله وروسته یې د غړو شمېر ۷۸ هنرمندانو او ۵ همکارانو ته ورسېد. دوی د ۱۹۲۶ زکال په خپله کلنۍ نشریه کې د دغې ټولنې غړي ۲۶ تنه هنرمندان او ۱۵۶ همکاران وښودل چې سټکپول لا هم د غړو په کتار کې و. لسیزې وروسته دغه ټولنه له یوې بلې ډلې سره ادغام شوه او د کالیفورنیا د چاپګرانو ټولنه یې رامنځته کړه.
د پاناما – پاسفیک نړیوال نندارتون
ورته مهال سټکپول ته مسئولیت ورکړل شو څو په ۱۹۱۵ زکال کې د پاناما – پاسفیک نړیوال نندارتون لپاره د معمارۍ ځانګړنې د مجسمې په بڼه برابرې کړې؛ هغه چاره چې د همکارانو د مرستې په خوا کې یې دوه کاله وخت نیو. د مختلفو صنایعو ماڼۍ ته د لار موندلو په موخه نوموړي د هسپانیا په تولدو ښارو کې د سانتا کروز آسایشګاه د دخولي دروازې کاپي بشپړه کړه هغه چې په ۱۶ مه پېړۍ کې جوړه شوې وه. د سټکپول طرحو د کاتولیکو فرښتو اصلي څېرې د صنعت په څېرو واړولې. د بېلابېلو صنایعو ماڼۍ ته د هغه په آثارو کې «Man with a pick»، « Tympanum group of Varied Industries»، « New World Receiving Burdens of Old»، « Keystone figure» او « Power of Industry» شاملېږي.
معاصرې لارې چارې
سټکپول له پیازوني او خپلې کورنۍ سره په ۱۹۲۲ زکال کې بیاځلي فرانسې ته ولاړ؛ هلته یې خپل ۹ کلن زوی د پاریس په École Alsacienne خصوصي ښوونځي کې شامل کړ. دغه دواړو هنرمندانو لېوالتیا لرله په اروپا کې د هنر د معاصرو لارو چارو په اړه څېړنه وکړي چې له دیګو ریورا سره مخ شول. هغه مهال چې دوی هالته و، د سټکپول د واده په اړیکه کې ستونزې رامنځته شوې همدا و چې نوموړی په ۱۹۲۳ زکال کې له څلورویشت کلنې فرانسوۍ هنرمندنې او ماډلې سره چې فرانسین مازن نومېده او په «ژینټ» مشهوره وه د خلیج سیمې ته راوګرځېده. زوی او ښځه یې هم د تحصیلي کال له پای ته رسېدو وروسته د اوکلنډ خلیج سیمې ته راوګرځېدل. سټکپول خپلې ښځې ته طلاق ورکړ او وروسته یې په مکسیکو کېی له ژینټ سره واده وکړ.
د ۱۹۲۳ زکال په وروستیو کې سټکپول د پیازوني په مرسته لوی هنري نندارتون جوړ کړ. دغه نندارتون له ۱۹۱۵ زکال وروسته په سانفرانسیکو تر ټولو لوی هنري نندارتون و؛ چې د پاناما – پاسفیک له نړیوال نندارتون وروسته په دومره کچه د هنرمندانو ګڼه ګوڼې دلته شتون نه درلود. دغه نندارتون د سیویک اېډیټوریم په پولک سالون کې جوړ شو چې په خوا کې یې د چاپي اثارو هغه نندارتون چې د ګوګن او ماتیس اثار په کې نندارې ته اېښودل شوي هم جوړ شوی و. لیکوالې او منتقدې لورا برید پاورز احساس کړه چې دغه چاره ناهیلې کوونکې وه – دلته د مخکښو هنرمندانو نامحسوس آثار نندارې ته وړاندې شوي و او وه یې نشو کولای د پیکاسو معاصر پلوي یا دادئیستي اثار نندارې ته وړاندې کړي.
په ۱۹۲۶ زکال کې سټکپول د ویلیام اې. کولمن فواره د سکرمنټو ښارته راوړه، هغه معاصر اثر (د سزار چاوز پارک په مرکز کې موقعیت لري) چې د دغه ښار د اوبو د تصفیې د ستونزمنې پروژې د بشپړېدو ویاړ یې لمانځه. همدغه کال سټکپول مکسیکو سیټي ته سفر وکړ څو د عمومي ښوونې او روزنې د ادارې په دیوالونو باندې په ۱۲۴ نقاشیو باندې د ریورا کار وګوري. سټکپول له ریورا څخه له یوې کوچنۍ نقاشۍ سره راوګرځېد او هغه یې د سانفرانسېسکو د هنرونو د کمیسیون مشر ویلیام ګرستل ته (چې په پیل کې یې ورباندې اغېز ونکړ) ورکړه، خو وروسته یې څو کاله هڅه وکړه څو ریورا په کالیفورنیا کې د یو شمېر چارو د ترسره کولو لپاره راولي.
سټکپول په خپل پخواني ښوونځي کې چې نوم یې د کالیفورنیا د ښکلو هنرونو ښوونځي (اوس مهال د سانفرانسېسکو د هنرو انستیتیوت دی) ته اوښتی و د تدریس وړاندیز ومانه. هغه د نږدې شلو کلونو لپاره ګڼ شمېر موضوعات تدریس کړل. دوربوثویل چې د سټکپول تر نظر لاندې یې مجسمه جوړونه زده کړې وه او بیا د مجسمه سازۍ د ډیپارټمنټ مشره شوه فکر یې کاوه چې سټکپول جنسیت پالونکی دی – هغې ویل چې ده به په ټولګي کې شته ښځینه زده کوونکو ته ویل «هغه ځای چې واقعا تاسو ته اړوند دی، د خوب تخت دی».
بت (بت) ړنګوونه
بت ړنګوونه (له یوناني څخه: εἰκών، eikṓn، 'بت، نښه یا شکل' + κλάω، kláō '  ماتول ' ) د نښو او نورو انځورونو یا تاریخي آثارو د وېجاړولو ټولنیز باور دی. هغه خلک چې په بت ړنګوونه کې ښکېل دي یا یې ملاتړ کوي بت ماتوونکي بلل کېږي، دا اصطلاح له انځوریز پلوه هر هغه شخص ته کارول کېږي چې " ګرانې عقیدې یا درانه بنسټونه په دې اساس چې ناسم یا زیانمن دي، ننګوي."
برعکس، هغه څوک چې د دیني انځورونو ته درناوی کوي یا هغوی ته په درنه سترګه ګوري، (د بت ماتوونکو له لوري) بت پاله بلل کېږي؛ په بیزانسي مفهوم کې داسې شخص ته آکنوډول (iconodule) یا آکنوفایل (iconodule) ویل کېږي. په بت ړنګوونه کې عموماً د یوه ځانګړي واکمن یا واکمنې له مړینې یا له واکه لرې کېدو څخه وروسته د دوی د انځورونو وېجاړول شامل نه دي، دا عمل د یادښت محکومیت (damnatio memoriae) په نوم یادېږي.
یهودیت
د عبري انجیل له مخې خدای اسرائیلو ته لارښوونه وکړه چې موعود خاورې یا ارض المیعاد ته په ننوتو سره د اصلي کنعانیانو ټولې حکاکي شوې ډبرې له منځه یوسي، ټول قالب شوي انځورونه له منځه یوسي او ټول لوړ ځایونه وېجاړ کړي.
په یهودیت کې، پاچا حزقیا په بیت المقدس کې د سلیمان معبد تصفیه کړ او د اسرائیلو په خاوره کې یې د نهوشتان (Nehushtan) په ګډون ټول انځورونه هم وېجاړ کړل، دا د پاچاهانو په دوهم کتاب کې ثبت شوي دي. اصلاحات يې د خپل زوی مناسه (Manasseh) په واکمنۍ کې بدل شول.
د عیسویت په تاریخ کې بت ړنګوونه
د انځورونو د کارولو په اړه د مخالفت کډوډې څرګندونې خبر ورکړل شوی دی : په ۳۰۵ -  ۳۰۶ میلادي کال کې د اېلویرا شورا (Synod of Elvira) د بت ماتونې ملاتړ وکړ؛  ۳۶ قانون وايي، "عکسونه باید په کلیساګانو کې کېښودل نه شي، ترڅو د عبادت او د ستایسې په توکو بدل نه شي." د بت پرستانو د معبدونو له ړنګېدو وروسته محکومیت بند شو. که څه هم وروسته له هغې چې د روم سترواک کنستانتین ( شاوخوا ۳۱۲ میلادي کال) له لوري عیسویت قانوني شو، عیسویت د جنټایلانو (gentiles) ترمنځ په زیاتېدونکي توګه خپور شو او عیسوي انځورګرۍ پراخه کارونه پیل شوه. د کنستانتین په مشرۍ د عیسویت پروسې په جریان کې عیسوي ډلو هغه انځورونه او مجسمې وېجاړې کړې چې د روم سترواکۍ د دولت څوګوني خدای پرسته دین څرګندوی وو.
د کلیسا د لومړنیو الهیات پوهانو په منځ کې الهیات پوهانو لکه: ترتولیان، د الکساندریا کلیمینټ ، اوریګین، لاکتانتیوس، جسټین مرتایر، اوسیبیوس او ایپیفانوس د بت ماتونې تمایلات ملاټر کول.
د بیزانس دوران
د بیزانس سترواک جسټینین (۵۲۷ - ۵۶۵) د واکمنۍ وروسته دوره په ښکاره ډول د انځورونو په کارونه کې هم د حجم او هم کیفیت له پلوه د ډېر زیاتوالي او همدارنګه د بت ماتونې ضد غبرګون ودې شاهده وه.
د حکومت تر مشرۍ لاندې بت ړنګوونه د بیزانس سترواک دریم لیو په راتلو سره پیل شوه، دریم لیو د ۷۲۶ او ۷۳۰ کلونو ترمنځ انځورنو ته د درناوي پر وړاندې یو لړ حکمونه صادر کړل. دیني نښتو په بیزانسي ټولنه کې سياسي او اقتصادي اختلافونه رامنځته کړل. د سترواکۍ د ختیځ بې وزلو، غیر یوناني خلکو چې په مکرر ډول د مسلمانانو نوې سترواکۍ له بریدونو سره مخ کېدل، عموماً د بت ماتونې ملاتړ کاوه. له بل پلوه د قسطنطنیې شتمن یونانیانو او د بالکان او اېټالیوي ولایتونو خلکو په کلکه د بت ماتونې مخالفت وکړ.
مخکیني اصلاحات
د برویز پیټر (Peter of Bruys) د دیني انځورونو د کارونې مخالف ؤ، سټریګولنیکيان (Strigolniki) هم احتمالا بت ماتونکي ؤ. د تورین کلوډیوس (Claudius of Turin) د ۸۱۷ کال څخه تر خپلې مړینې پورې د تورین سرپادري ؤ. نوموړی د بت ماتونې د ښوونې په پار ډېر مشهور دی.
حضرت خضر او حضرت علي کرم الله وجهه
له حضرت علي  سره د حضرت خضر دوستي
ستر محدث "اغمش" وايي: په مدينه منوره كې يوه توره ړنده مينځه وه، چې خلكو ته به يې اوبه وركولې او ويل يې:د حضرت علي بن ابيطالب د دوستۍ لپاره اوبه وڅښكئ. ومې ليده،چې سترګې يې خلاصې شوې او پرې يې ليدلاى شول او ويل يې:اوبه د هغه چا د دوستۍ په خاطر وڅښئ، چې په خاطر يې زما سترګې بينا شوې او اوس ليدلاى شم.اغمش وايي : پوښتنه مې ترې وكړه او راته يې وويل :يو سړى راغى  او راته يې وويل: جاريه ! تۀ هغه مينځه يې،چې له حضرت علي بن ابيطالب سره مينه لرې؟ ورته يې وويل: هو پخپله يم ! و يې ويل :خدايه ! كه دا مينځه له حضرت علي  سره په دوستۍ كې رښتينې وي؛نو سترګې يې روغې كړې.پر څښتن قسم پر همغه  وخت مې پر سترګو رڼا شوه. پوښتنه مې ترې وكړه: تۀ څوك يې؟ راته يې وويل : زه خضر او د علي  لاروى يم.
وګورئ : ١_  سيد ابوتراب صفائي آملي، شرح زندګى حضرت خضر؛ 120مخ. 2 _ شهيد آيت الله دستغيب، زندګانى فاطمه الزهرا؛ 162مخ، چې له سفينه البحار، لومړي ټوك، 391مخه يې راخيستې ده.
يادونه : حضرت خضر د يو شتمن زوى و؛خو دا چې له علم او حكمت سره يې بى كچه مينه وه؛نو همدا لار يې ونيوه او په پايله كې پېغمبرۍ ته هم ورسېد او د "ذوالقرنين" د قوم د لارښوونې دنده ورکړل شوه؛ "ذوالقرنين" هم په نړيوالو شرايطو پوه و او د خضر درناوى يې وكړ او بيا وروسته حضرت موسى (ع) هم له خصر (ع) سره بلد شو او له هغه يې زده كړې تر لاسه كړې. حضرت خضر (ع) د حق تعالى په قدرت د ژوند اوبه وڅښلې او د همشېني عمر خاوند شو او ژوندى دى او كله هم له ورك شويو سره مرسته او لارښوونه هم كوي.
وګورئ : قصه هاى قرآن، 120مخ، د سيد ابوتراب صفائي ليكنه.
حضرت ابراهیم علیه السلام او حضرت علي کرم الله وجهه
حضرت ابراهيم خليل الله (ع) او حضرت علي:
وګورئ  : زندګانى فاطمه الزهرا، آيت الله شهيد دستغيب، 127مخ، چې د برهان له تفسيره يې را اخيستې دى.
حضرت ابراهيم له څښتنه وغوښتل،چې ما هم د هغوى له لارويانو كړى؛لكه څنګه چې د الصافات د سورت د 83آيت په تفسير كې راغلي دي: " و ان من شيعته لابراهيم" په رښتيا، چې د هغوى له لارويانو ابراهيم هم دى.
وګورئ : همغه  سرچينه: 126مخ.
اخلاقي عقلانيزم
اخلاقي فکریزم یا اخلاقي عقلانيزم په سترو اخلاقو کې یوه نظریه ده چې له مخې یې ریښتینې اخلاقي پوهه باید د هغه څه په اړه موجوده وي، چې د ترسره کولو په اړه يې متضاد اخلاقي قضاوتونو ته ورسیږي. د دې د پوهېدو یوه لاره دا ده چې هغه څه کول چې سم دي د هغه څه انعکاس دی چې هرڅوک پوهیږي سم دي. په هرصورت، دا د دې پوهېدلو په توګه هم تشرېح کېدی شي چې د نړۍ منطقي نظر او د ژوند نظري طریقه، لکه څنګه چې د سوکرات لخوا بېلګه شوې، د اخلاقي (مګر یوازې عملي) ژوند ته وقف شوي ژوند څخه غوره دی.
لرغونی اخلاقي فکریزم
د سوکرات (469-399 مخزېږديز) لپاره، روڼتيا دا نظر دی چې "یو څوک به هغه څه کوي چې غوره وي، کله چې یو څوک په رېښتيا پوه شي چې سم یا غوره دی"؛ دا چې فضیلت یو خالص عقلي مسله ده، ځکه چې فضیلت او پوهه دماغي خپلوان دي، کوم چې یو شخص د استدلال په وقف کولو سره ترلاسه کوي او وده کوي. په دې توګه تعریف شوی، سوکرات فکریزم د سټویسیزم کلیدي فلسفه عقیده شوه. سټوکس د دوی د ښوونې لپاره ښه پیژندل شوي چې ښه یې د فضیلت سره پیژندل کیږي.
د دې نظر څرګندې، ستونزمنې پایلې "سوکرات پاراډوکس" دي، لکه دا نظر چې د ارادې ضعف شتون نلري (چې هیڅوک په پوهه سره نه کوي، یا په پوهه سره هڅه کوي چې اخلاقي غلط وي)؛ دا چې هر څوک چې کوي، یا یې د ترسره کولو په لټه کې وي، نو په خپله خوښه یې کوي؛ او دا چې فضيلت (بهتري) عام دی، نو ډېر بېلابېل فضیلتونه نشي کېدی لکه د ارستو لخوا يې چې دفاع شوې، او پرځای یې باید ټول فضیلتونه یو وي. لاندې د سوکراتي پاراډوکس په نوم یاد شوي دي:
په هرصورت، دا په مینو کې روښانه ده چې فضیلت پوهه نه ده، بلکې ریښتینې باور دی.
معاصر فیلسوفان په دې خبره شخړه کوي چې د حقیقت د پیژندلو او د اخلاقي چلند په اړه د سوکرات مفکورې، د کارټیسیانو څخه وروسته د پوهې او عقلي فکري مفکورې سره مساوي کیدی شي.
په عموم ډول ، د ځان لپاره د پاملرنې سټویک حسابونه ځانګړي سپیڅلي تمرینونو ته اړتیا لري پدې معنی چې ډاډ ترلاسه کړي چې نه یوازې د حقیقت پوهه په یاد شوي ، بلکه زده شوي ، او بیا د ځان سره یوځای شوي ، د ځان په ښه شخص بدلولو په جریان کې. له همدې امله، د حقیقت د پوهیدو معنی "عقلي پوهه" ده، چې د (نړیوال) حقیقت سره یو ځای کیدل او د هغه په وینا، زړه او چلند کې په مستند ډول ژوند کول اړین دي. د دې ستونزمن کار ترلاسه کول د ځان دوامداره پاملرنې ته اړتیا لري، مګر د دې معنی هم دا وه چې هغه څوک وي چې حقایق څرګند کړي، او په دې توګه کولی شي په اسانۍ سره د پارریسیا د کلاسیک دور بیاناتي وسیله تمرین کړي: "په ښکاره توګه خبرې کول، او د داسې خبرو لپاره بخښنه غوښتل"؛ او، د توسعې په واسطه، د ریښتیا ویلو اخلاقي مکلفیت تمرین کړئ، حتی په شخصي خطر کې. دا لرغونی، د سوکرات اخلاقي فلسفې نظریه د حقایقو او پوهې د معاصر درک سره د منطقي هڅو په توګه مخالفت کوي.
مخ پر وړاندی لوستل
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي