cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ورېښمین دستمال
د شیخ الهند نیول کېدنه
هند ته د مولانا منصور انصاري رَحِمَهُ الله له روانېدا څخه مخکې شیخ الهند رَحِمَهُ الله  په مکه مکرمه کې پاتې شو. شیخ الهند رَحِمَهُ الله هم دا پلان درلود چې د بلوچېستان له لیارې ځان افغانستان ته ورسوي، او د غورځنگ لارښوونه وکړي. مگر د مکې باغي والي شریف حسین د تورکانو پر ضد ځان پر برېټانوي یرغلگرو پلورلې و. هغه د انگرېزانو په اشارې شیخ الهند مولانا محمود الحسن رَحِمَهُ الله او د هغه ملگري مولانا عُزَیر گل، حکیم نصرت حسین، مولانا حسین احمد مدني او مولوي وحید احمد د صفری میاشت په ۲۳مه، کال ۱۳۳۵هجري سپوږمیز حرم شریف کې ونیول او انگرېزانو ته یې وسپارل. انگرېزانو هغوي د څو اونیو لپاره د شریف حسین په محبس کې وساتل، بیا یې د جدّې ښار ته او په ۱۸م د ربیع الاول، کال ۱۳۳۵هجري سپوږمیز چې له ۱۲م جنورۍ، ۱۹۱۷ز  سره سمون خوري مالټا ته ورسول چې د لومړي نړیوالې جگړې له پای ته رسېدا وروسته هم د ۱۹۲۰ز کال تر جون میاشتې (۱۳۳۸هجري سپوږمیز) پورې پوره درې نیم کاله هورې په بند کې وساتل شول.
تردې وخته پورې د ورېښمین دسمال غورځنگ پلان انگرېزانو ته تر ډېره بریده برېټانوي حکومت ته ښکاره شوې و. هورې د نیونې او بند له وجې د شیخ الهند رَحِمَهُ الله روغتیا ډېره خرابه شوې وه، او هند ته له را رسېدو وروسته سملاسي ومړ. په دې توگه ورېښمین دسمال غورځنگ سمه پایله ور نه کړه. ددې ناکامۍ لامل یو مسلمان برېټانوي څارگر و چې د ځینو مشرانو سره د خپلولۍ په وجه به د دینپوهانو په غونډو کې شتون درلود، او په ډېره هوښیارۍ به یې د هغوي د غونډو رپورټونه برېټانویانو ته رسول، چې ددې رپورټونو له لامله د هند د خپلواکۍ غورځنگ مشري د مسلمانانو له لاسه ووتله. او په دې توگه ورېښمین دسمال غورځنگ د خپلواکۍ جگړه جوړ نه شو، او د هند خپلواکي دوه لسیزې وځنډول شوه.
سرچینې
وېشنيزه:هند وېشنيزه:هندي علماء وېشنيزه:دیوبندي علماء وېشنيزه:دیوبندي مشران وېشنيزه:مسلمانان وېشنيزه:مجاهدین وېشنيزه:ورېښمین دستمال وېشنيزه:د مالټا اسیران
ېورو
یورو (سمبول یې: € کوډ یې: EUR) د اروپایي اتحادیې له ۲۷ هېوادونو نه د ۱۹ هېوادونو رسمي پولي واحد دی. د هېوادونو دا ډله د یورو زون یا یورو د سیمې په نوم یادېږي او شاوخوا ۳۴۳ میلیونه وګړي تر ۲۰۱۹ز کال پورې په کې مېشت وو. یورو، چې په ۱۰۰ سینټو وېشل شوې ده، د بهرنیو کرنسیو( اسعارو) په بازار کې د متحده ایالاتو له ډالرو نه وروسته دویم لوی او دویم ترټولو پراخ سوداګریزه کرنسي شمېرله کېږي.
د ا کرنسي، د اروپایي اتحادیې د بنسټونو، د څلورو اروپایي کوچنیو هېوادونو چې د اروپايي اتحادیې غړي نه دي، دبریتانوي بهرنیو سیمو، لکه:  د اکروتیري او دیکیلیا او ه په یو اړخیز ډول د مونتینیګرو او کوسوو له خوا په رسمي ډول کارول کېږي. له اروپا نه بهر، د اروپايي اتحادیې د غړو ځینې ځانګړې سیمې، یورو د خپلې کرنسي په توګه کاروي. له دې سره، په ټوله نړۍ کې له ۲۰۰ میلیونه نه ډېر خلک، له یورو سره په تبادله کې اسعار کاروي.
د متحده ایالاتو له ډالرو نه وروسته، یورو دویمه لویه کرنسي ده، چې د نړۍ د مرکزي بانکونو له خو د کرنسیو د زیرمو په توګه ساتل کېږي او په نړۍ کې دویمه کرنسي ده چې په سوداګریزه برخه کې په پراخه کچه کارول کېږي. د ۲۰۱۹ ز کال د دسمبرمیاشتې را په دې خوا، له ۱.۱۳ ټریلیون نه ډېره  یورو په جریان کې وه او د یورو بانکنوټونه او سیکې په ګډه سره په نړۍ کې تر ټولو ډېرې په جریان کې پیسې ګڼل کېږي.
د یورو نوم په رسمي توګه، په مادرید کې د ۱۹۹۵ ز کال، د دسمبر د میاشتې په مه ۱۶ نېټه ومنل شو. یورو د نړۍ مالي بازارونو ته د شمېر د واحد په توګه، د ۱۹۹۹ ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه وړاندې شوه، چې د اروپا د کرنسۍ د پخواني واحد (ECU) یې د  ۱:۱ نسبت پر بنسټ (۱.۱۷۴۳ ډالره) تبدیل کړ. د یورو سیکې او بانکنوټونه، په فزیکي ډول د ۲۰۰۲ ز کال د جنوري په ۱ نېټه، د بازار جریان ته ننوتل، چې د اروپایي اتحادیې د اصلي غړو د ورځنۍ راکړې وکړې پیسې برابروي او د ۲۰۰۲ ز کال تر مارچ پورې یې ،په بشپړه توګه د پخوانیو کرنسیو ځای ونیو. په داسې حال کې چې له دوو کلونووروسته، (۲۰۰۰ کال د اکتوبر ۲۶) یورو،  ۰.۸۳ امریکايي ډالرو ته را ولوېده، ، د ۲۰۰۲ ز کال له ورستیو نه را په دې خوا، په سوداګرۍ کې له امریکايي ډالرو نه پورته تللې ده، چې د ۲۰۰۸ ز کال د جولای په ۱۸مه نېټه یې ۱.۶۰ امریکايي ډالرو ته پورته شوه او له هغې راهیسې خپل لومړني نرخ ته د را ګرځېدو په حال کې ده. د ۲۰۰۹ ز کال په وروستیو کې، یورو د اروپا د حاکمیت ، د پور په ناورین کې ډوبه شوه، چې په پایله کې یې د اروپا د مالي ثبات اداره او د پیسو د ثبات او پیاوړتیا نورسمونونه منځ ته راغلل.
اداره
د ۱۹۹۲ز کال د ماستریخت تړون د اروپایې اتحادیې ډېری غړو هیوادونو ته سپارښتنه کوي چې د ځانګړو پولي او بودیجوي همغږو شرایطو سره سره سم یورو ومني، چې لا تر اوسه هم ټولو هېوادونو دا کار نه دی کړی. ډنمارک د معافیت په اړه بحثونه کړي، په داسې حال کې چې سویډن (چې په ۱۹۹۵ز کال کې د ماستریخت د تړون له لاسلیک نه وروسته یو ځای شو) په ۲۰۰۳ ز کال کې په غیر الزامي ټول پوښتنه کې یورو رد کړه او د یورو د بودیجوي او پولي شرایطو په نه پوره کولو سره یې دا مکلفیت رد کړ. ټولو هغو هېوادونو چې له ۱۹۹۳ ز کال نه را په دې خوا په اروپایي اتحادیه کې ګډون کړی دی، ژمنه کړې ده چې، په مناسب وخت کې یورو ومني. د ماستريخت تړون وروسته د نيس د تړون په پر بنسټ تعديل شو، چې د ماستريچ او روم په تړونونو کې يې را منځ ته شوې نیمګړتیاوې له مخې لرې کړې.
د بانکنوټونو د خپرولو لپاره تګلارې
د ۲۰۰۲ ز کال د جنوري له لومړۍ نېټې نه را په دې خوا، هېوادنیو مرکزي بانکونو او د اروپایي اتحادیې مرکزي بانک په ګډه سره، د یورو بانکنوټونه صادر کړي دي. د یورو سیستم هېودني مرکزي بانکونه اړ دي چې د یوروهغه بانکنوټونه ومني چې د یورو سیستم د نوروغړو له خوا په جریان کې اچول شوي وي او دا بانکنوټونه د بېرته ګرځېدو وړنه ګڼل کېږي. د اروپایي اتحادیې بانک، د یورو سیستم له خوا د صادر شوو بانکنوټونو د ټول ارزښت ۸ سلنه خپروي. په عملي توګه، د اروپایي اتحادیې د بانک نوټونو د هېوادنیو بانکونو له لوري جریان ته سپارل کېږي، په دې توګه، د اروپایي اتحادیې د بانک په وړاندې د پور مکلفیت لري. دا مکلفیتونه، د اتحادیې د مرکزي بانک د اصلي بیا تمویل د نرخ په بنسټ سود را منځ ته کوي. پاتې ۹۲ سلنه، یورو بانکنوټونه د هېوادنیو بانکونو له لوري د اتحادیې د بانک د لومړنۍ پانګې د اړوندې ونډې په تناسب خپرېږي، چې د اروپایی اتحادیې نفوس، د ونډې او د اروپایي اتحاديې د جې ډي پي د ونډې پر بنسټ چې په مساوي توګه ارزښت ورکول کېږي، محاسبه کېږي.
آرګاو
آرګاو کانتون په الماني Aargau) د سویس هیواد له ۲۶ ولایتونو (کانتونونه) څخه یو دی. د آرګاو ولایت آراو او ګاونډي ولایتونه یې زوریخ، سولوتهورن، لوزرن، څوګ او بازل دي.
د سقاوې دښته
سقاوې دښته یوه ستره او ارته دښته د کابل او لوگر په منځ کې پرته ده، چې په سلگونه جریبه ځمکه ېې راچاپیره گړې ده.
آرپوهنه
د دې سیمې د نوم ایښودو شالید داسې دی، چې تر دې نوم وړاندې د دې سیمې نوم سې گاوه و. «سې گاوه» په سقاوه واوښته. دسې گاوه نظر هم سم او پرځای ځکه چې د افغانستان په سویل لودیځ کې اوس هم د ششگاو په نامه شته ده. او دا نوم ایښوده ځکه شوې چې پخوا په ځمکې د غوایانو په حساب گز کیدې چې وروسته وورسته په میټریک سیسټم واوښتې، نو ددې سیمې تاریخي پس منظر په دې ډول تیر شوی دی.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان
نوردلاند
نوردلانډ (نوردلنډ ولایت) په ناروژي Nordland) په شمالي ناروې کې پروت ولایت دی چې د شمال خوانه له ترومس او سویل ته له نورد تروندلاګ ولایتونو سره ګډه پوله لري. د ماسیف غره انځور له فلاکاستادویا ټاپو څخه په  لوفوتن؛ کې ، د ناسفیورد سړک د سیمې د کلی په لور.
هيلۍ ډوله مرغه
اېناټائيډی یا هيلۍ ډوله مرغان د اوبو مرغانو د کورنۍ یو علمي نوم دی چې د کازانو، قویانو او هیلو څخه جوړه شوې ده. د دغو مارغانو کورنۍ پرته له انټارکټيکا نه د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې خوږو اوبو ته نږدې ژوند کوي. په اوس وخت کې د دي مرغانو ۱۵۰ ډوله پېژندل شوي دي.
وېشنيزه:اېناټائيډی
د خوشال ادبي پښتو
د خوشحال ادبي پښتو د ژبپوهنې له مخې د خوشحال خان خټک د ليکنو يوه شننه ده. د دې کتاب ليکوال دوکتور مجاور احمد زيار دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
کنگل هاکي
کنگل هاکي (په انگرېزي:Ice hockey) د المپيک د ژمنۍ لوبو څخه يوه لوبه ده چې د کنگل په سر باندې کېږي. هاکي په ۱۹ پېړۍ کی په کاناډا کی رامنځ ته شو او دغه لوبه څو کاله وروسته منځنی او شمالي اروپا ته ورپراخه شوه. دغه سپورټي لوبه په ځانگړي ډول په چېک جمهوریت، کاناډا، امریکا، فنلنډ، سویدن او روسیه کی دېړه مشهوره ده. د یخ هاکي د دوو لوبډلو په منځ کی یوه لوبه ده چی د یخ د میدان باندي ترسره کېږي هر هاکي ټیم شپږ لوبغاړی لري چی پکی گول کیپر، دوې مدافعان او درې فارورډان سته. هر لوبغاړی یو هاکي لرگي، سكيټونه او خوله لري. هر گول کیپر باید د مخ خوندی کولو خاص ماسک هم ولري. په دي لوبې کی د هاکی لوبغاړی باید د سيالې ډلې دروازې ته گول ووهي لوبغاړي باید شایبه چی ددغی لوبې د توپ په توگه ور څخه کار اخیستل کېږي په پښه یا لاس سره د گول دروازه ته وداخل نه کړي .دغه لوبه یو ساعت ده چی په درو دورو کی تر سره کېږي او هر دوره ۲۰ دقیقې وی. د هرو دورو په منځ کې وقفی دي. دغه لوبه د سر ریفری لخوا رهبری کېږي سر ریفری د یخ په میدان کی حرکت کوي او د هاکی لوبه څاري. کله چی لوبغاړي فول وکړی نو سر رفري کولای سی لوبه ودروی او لوبغاړي ته جزا وکړي. هر لوبه کونکي چی فول وکړي نو د دوو دقیقو لپاره د لوبې د میدان څخه ویستل کېږي.
سيالۍ
د امریکا- کاناډا د هاکی ملی لیگ (په انگرېزي کی:National Hockey League) د نړۍ تر ټولو مسلكي او مشهوره مسابقه ده. په دی مسابقې کی د نړۍ تر ټولو ښه هاکی لوبغاړی برخه لري. دغه لوبغاړی په زیاتره د چېک جمهوریت، روسیې، سویدن او فنلنډ څخه دي. خو هر هېواد خپل د هاکی ملی لوبې هم لري. هر کال د هاکی د لوبو د نړیوال جام لوبې تر سره کېږي.
وېشنيزه:ژمنۍ لوبې
Hociȝ
شهادت
شهادت (په عربي ژبې: الشهاد‌ة ) د مسلمانانو اعتقاد او د اسلام د رکنونو څخه دی کله چی انسان مسلمان کېږي نو وایی لا إله إلا الله محمد رسول الله او شیعه گان "وعليٌ وليُّ الله زیاتوي. د اسلام فقې په مطابق هر انسان چی شهادت ووایه نو مسلمان شو دغه شخصی ته شهید وایی او هغه به تر وفات وروسته جنت ته ځي شهادت کلمه مسلمان د لمانځه په وخت کی وایی: د څو اسلامی هېوادونو او مذهبي ډلو (لکه سعودي عربستان، افغانستان، طالبان، الشباب او القاعده) پر بیرغونو او نښانونو باندي شهادت لیکل شوي دي.
ژباړ: «شاهدي ورکوم چې یواځې له الله ج څخه پرته بل خدای نشته».
ژباړه: «شاهدي ورکوم چې محمد ص د خداي رسول دی».
وېشنيزه:شهادت
۲۳۰ (عدد)
۲۳۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۲۹ څخه  مخکي او د ۲۳۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۳۰:
په کلینډر کې
۲۳۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۳۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
مکران
مکران چې په یو شمېر منابعو کې د مېکران او موکران په نومونو هم یاد شوی په سویلي بلوچستان کې ساحلي سیمه ده. دا هغه نیمه صحرایي ساحلي تړانګه ده چې د پاکستان او ایران په بلوچستان ایالت کې موقعیت لري او د عمان د خلیج د ساحل په اوږدو کې پرته ده. دا د لویدیځ لوري څخه د سون میاني له خلیج او په ختیځ کې د کراچۍ تر شمال لویدیځ پورې موقعیت لري، همدارنګه د معاصر ایران د سیستان او بلوچستان د سویلي بشکردیا/باشګرد سیمې تر څنډو پورې رسېږي. له همدې امله مکران د پاکستان او ایران ترمنځ د معاصرې سیاسي پولې له امله په دوه برخو ویشل شوې.
د نامه ریښه
د بلوچستان سویلي برخه په پاکستاني لوري کې د کیچ مکران او په ایراني لوري کې بیا د مکران په نوم یادېږي چې د ایران د یو لرغوني ولایت نوم هم دی. دغه موقعیت د هخامنشیانو له ساتراپي مکا ځای سره یو شان دی. د ماګان سومري سوداګریز همکاران د مکران په نوم پېژندل کېدل. د واراهامیهیرا په برهات سامهیتا کې هغې قبیلې ته چې د هند په لویدیځ کې یې ژوند کاوه د مکرا نوم کارول شوی.
لومړنۍ استوګنه
د معاصر پاکستان په سویل لویدیځ کې د کیچ مکران سیمه چې د کیچ سیند په اوږدو کې پرته ده له میلاد څخه پنځه زره کاله وړاندې د استوګنې سیمه وه. د میري قلات لرغونی سایټ چې له ۱۹۸۷ زکال څخه تر ۲۰۰۷ زکال پورې د فرانسوي او پاکستاني لرغون پوهانو له خوا وڅېړل شو، هم دغې سیمې ته اړوند دی. تربت ته څېرمه د شاهي – ټمپ په نامه بل لرغوني سایټ هم دلته شتون لري چې وروسته وڅېړل شو.
په دغه سیمه کې لوی او څلور کونجه ډبرین استوګنځایونه له میلاد وړاندې ۴۰۰۰ کال څخه وړاندې جوړ شوي. په دغو ځایونو کې د استوګنو وګړو له خوا کارول شوې اور اچونکې ډبرې، نورې کارول شوې ډبرې او د هډوکو څخه جوړ شوي وسایل چې دغه مهال له خټینو لوښو څخه ګټنه دود نه وه؛ د لرغون پوهانو له خوا موندل شوي دي.
په دویمه دوره کې په دغه سیمه کې د معمارۍ لویو چارو دوام وموند او یوه څلور کونجي ټولګه یې جوړه کړه. وروسته په دغو جوړو شوو ځایونو باندې د خښتو نور جوړ شوي ځایونه هم راڅرګند شول.
بالاکوټ، مکران د دغې سیمې بل لرغونی سایټ دی چې لرغونتیا یې له میلاد ۴۰۰۰ کالو وړاندې ته رسېږي او د لرغون پوهانو له خوا څېړل شوی.
لرغوني مهالونه
په سلوکي- موریا جګړه کې په یونانیانو باندې د موریا د سترواکۍ له بریا وروسته بلوچستان د لرغوني هند د چاندراګوپتا مائوریا تر ولکې لاندې راغی. چاندراګوپتا او سلوکوس له میلاد وړاندې ۳۰۴ کال کې د سولې هوکړه وکړه. لومړي سلوکوس له ساتراپي قلمرو څخه تېر شو، له دې ډلې یې خپل هغه ځایونه چې په بلوچستان کې و، د موریا مخ پر پراختیا سترواکۍ ته یې پرېښودل. د سلوکي او موریا سترواکیو ترمنځ پوله د راتلونکو نسلونو پرمهال ثابته شوه او همدارنګه یې دوستانه دیپلماتیکې اړیکې د سلوکوس له خوا د سفیر په توګه د مګاستنس او لویدیځ ته د استازي په توګه د چاندراګوپتا د لمسي آشوکا په لېږلو سره منعکسې کېدلې.
د منځنیو پېړیو پیل
د هندو سیوا لړۍ له میلاد څخه وروسته اوومې پېړۍ پورې پر بلوچستان حکومت وکړ. د سیبي وېش ته تر اوسه پورې د هندو سیوا د لړۍ د ملکې، راني سیوي له نوم ګټنه کېږي چې د کویټې له برخې څخه پیلېده.
اسلامي فتوحات
په مکران سیمه کې لومړني اسلامي فتوحات د خلفای راشدینو د واکمنۍ پر مهال و چې د ۶۴۳ زکال پر مهال یې یوشمېر برخې ونیولې. په بهرین کې د حضرت عمر فاروق له خوا ټاکل شوي والي عثمان ابن ابوالعاص چې د ساسانیانو تر واکمنۍ لاندې یې د سویلي ساحلي برخو د نیولو لپاره لښکرکشۍ ته چمتوالی نیو، خپل ورور حکم ابن ابوالعاص یې په مکران سیمه باندې د برید په موخه د معلوماتو د راغونډولو په موخه هلته ولېږه.
د ۶۴۴ زکال په وروستیو کې عمرفاروق د حکم بن عمرو په مشرۍ یو لښکر په مکران باندې د برید په موخه ولېږه. د شهاب بن مخارق تر قوماندې لاندې له کوفې څخه کومکي ځواکونه او همدارنګه په کرمان باندې د جګړې قوماندان عبدالله بن عتبان هم ورسره مل شو. دوی په مکران کې له شدید مقاومت سره مخ نه شول تر هغه چې د رای پاچا لښکر د مکران او سند له ځواکونو سره یوځای د سند سیند ته نږدې د هغوی مخه ونیوله. د ۶۴۴ زکال په نیمايي کې د رسیل جګړه د خلفای راشدینو د لښکرو او د رای د پاچاهۍ د لښکرو ترمنځ ونښته. د راجا لښکرو ماته وخوړه او اړ شول د سند د ختیځې تړانګې پر لور شاتګ غوره کړي. د راجا په لښکرو کې فیلانو هم شتون درلود، خو د مسلمانانو لپاره یې کومه ستونزه جوړه نشوه کړای ځکه چې د فارس په فتح کې له هغو سره په مقابلې کولو بلد شوي و. د خلیفه عمر فاروق په امر په جګړه کې نیول شوي فیلان په فارس کې وپلورل شول او عواید یې د غنایمو په توګه د مسلمانانو ترمنځ ووېشل شول. د مکران سیمې اړوند د عمرفاروق د پوښتنې په ځواب کې له مکران څخه راغلي قاصد چې د بریا خبر یې ورته راوړی و وویل: "د مومنانو امیره! دا داسې ځای دی چې دښتې یې ډبرینې دي؛ داسې ځای چې اوبه په کې کمې دي؛ داسې ځای چې میوې یې بې خونده دي؛ داسې ځای چې خلک یې په خیانت کولو کې شهرت لري؛ داسې ځای چې ډېر څه په کې ناڅرګند دي؛ هغه ځای چې فضیلت ته په کې په ټیټه سترګه کتل کېږي او هغه ځای چې شر په کې واکمن دی. یو ډیر لوی پوځ د دغه ځای لپاره کم دی؛ کوچنی پوځ دلته بې فایدې دی؛ له هغو ورهاخوا ځای بیا له دې هم بدتره دی [سند ته یې اشاره کړې]."عمر فاروق استازي ته وکتل او وه یې ویل: ته قاصد یې که شاعر؟ هغه ځواب ورکړ: «قاصد». له دې وروسته عمر فاروق، حکیم بن عمرو تغلبی ته امر وکړ چې اوس مهال دې مکران د اسلامي سترواکۍ ختیځه پوله وي او د مخکې تلو هڅه دې نه کوي.
دغه سیمه په ۶۳۱ زکال کې د غاصب راجا چچ له خوا نیول شوې وه. لس کاله وروسته د ژوانزانګ له خوا چې له دغې سیمې یې لیدنه کړې وه د «فارس د حکومت» د برخې په توګه توصیف شوه. خو درې کاله وروسته هغه مهال چې عربو ورباندې برید وکړ هغه یې «مرز الهند» وباله. د سند برهمن پاچا مهارجا چچا د دغې سیمې پر سر له عربو سره جګړه وکړه او هغوی ته یې د پریمانه تلفاتو په اړولو ماته ورکړه همدارنګه یې د هغوی عمومی قوماندان عبدالعزیز هم وواژه.
په محمود غزنوي باندې د بلوچانو برید
بلوچ بریدکوونکو د محمود غزنوي سفیر د طبس او خبیس ترمنځ وتښتاوه. د هغه زوی مسعود په غچ اخیستونکي برید کې هغوی په خپل وروستي پټن ځای کې مات کړل چې د کرمان د غره لمنې ته څېرمه د دغې دښتې وروستۍ څنډې وې.
زرین قانون
زرین قانون له نورو سره د سلوک کولو هغه اصل دی چې یو کس غواړي خپله هغه سره وشي. دا هغه ویی دی چې په ډېرو مذاهبو او کلتورونو کې شتون لري. په ځینو مذاهبو کې دې قانون ته متقابل اخلاق هم ویل کېږي، خو بېلابېل مذهبونه یې په بېلابېل ډول تعریفوي.
دا اصل کېدای شي، پر سلوکو حاکم د مثبت یا منفي امر په توګه راڅرګند شي:
د راشورت کیدر په وینا: چا چې دا موضوع په پراخه توګه په بودییزم، مسیحیت، هندوییزم، اسلام، یهودیت، تائوییزم، زردشتیزم او د نړۍ نورو سترو دینونو کې راسپړلې؛ دا نظر د کنفوسیوس لومړنیو وختونو (۴۷۹ – ۵۵۱ مخکې له میلاده) ته ورګرځي. د نړۍ د لویو دینونو ۱۴۳ مشرانو زرین قانون په ۱۹۹۳ز کال کې «د نړیوالو اخلاقو پر لور د اعلامیې» د یوې برخې په توګه تایید کړ. د ګرېګ ام اپسټېن په وینا: «دا هغه موضوع ده چې په بنسټیز ډول یې هیڅ دین هم له لاسه نه ورکوي»، خو په خدای باور د دې موضوع د تایید لپاره اړین نه دی. سیمون بلک برن همدارنګه وایي چې موږ کولی شو زرین قانون کابو هرډول اخلاقي دود کې پیدا کړو.
رېښه
د «زرین قانون» یا «زرینې قاعدې» اصطلاح د اووه لسمې پېړۍ په لومړیو کې د انګلیسي الهي حکیمانو او واعظینو له خوا په پراخه توګه وکارول شوه؛ لومړني کاروونکي یې په ۱۶۰۴ز کال کې چارلز ګیبون او ټوماس جکسون وه.
لرغونی مصر
احتمالاً د متقابل عمل موضوع لومړنۍ تاییدي چې د لرغونې مصري الهې ښکارندویي په کې کېږي، د منځني سلطنت (کابو ۱۶۵۰ – ۲۰۴۰ مخکې له میلاده) په وخت کې د «پوه بزګر» په کیسه کې را څرګندېږي: «اوس دا یو امر دی: هغه څه ورسره وکړه، څو اړ شي، هغه هم همداسې درسره وکړي». دا متل د do ut des اصل څرګندوي. د وروستنۍ دورې (۲۲۳ – ۶۶۴ مخکې له میلاده) زړه لیکدړه د زرین قانون منفي تاییدي داسې بیانوي: «له څه نه چې د ځان لپاره ترې کرکه کوې، هغه کار له نورو سره هم مه کوه».
سنسکرټ دود
د هند لرغونې افسانه، مهاباراټا کې یو لیک شتون لري چې په هغه کې حکیم بریهاسپاتی پاچا یودیشتیرا ته د درما په اړه، چې د هغو ارزښتونو او عملونو فلسفي درک دی چې ژوند ته ښه نظم وربښي، داسې وایي: یو کس باید هیڅکله له نورو سره داسې یو کار ونه کړي چې د ځان لپاره په کې زیان ویني. په لنډ ډول همدا درما ده. نور هرڅه هیلو ته تسلیمېدل دي.
- مهاباراټا ۱۳.۱۱۴.۸ (انتقادي نسخه). د مهاباراټا نېټه معمولاً له ۴۰۰ کاله مخکې له میلاد څخه تر ۴۰۰ز میلادي کال پورې رسېږي.
د تامیل دود
(له میلاده مخکې لومړۍ پېړۍ څخه تر ۵مې میلادي پېړۍ پورې) د تیروککورال د فضیلت کتاب په ۳۲م څپرکي کې والووار وایي: کوم څه چې ته یې خپله ژوبل کړی یې، هغه کار له نورو سره مه کوه.
- کورال ۳۱۶. ولې باید یو کس نور ژوبل کړي، په داسې حال کې چې پوهېږي درد یې څومره دی؟
- کورال ۳۱۸. همدارنګه ولووار په ۳۱۲م آیت کې وایي چې دا د پاکانو رمز یا عزم دی چې آن د هغو کسانو په وړاندې بدي ونه کړي چې د دوی په وړاندې یې دښمني او بدي کړې ده. د هغه په وینا: هغه کسان چې بد یې کړي، د هغو لپاره ترټولو مناسبه سزا دا ده چې په نیکي کولو سره هغوی وشرموي او په مقابل کې یې د دواړو خواوو بدي او نیکي هېره کړي (۳۱۴م آیت).
لرغونی مصر
د زرین قانون منفي یا منعه بڼه د لرغوني مصر په فلسفه کې یو عام اصل وو. د عمومي مفهوم بېلګې یې دا دي:
لرغونی پارس
د زردشتي پهلوي لیکنې (کابو ۳۰۰ کاله مخکې له میلاده تر ۱۰۰۰م میلادي کاله) د زرین قانون لومړنۍ سرچینه وه: «دا طبیعت په یوازې ډول ښه دی چې له نورو سره د هر هغه کار له کولو ډډه وشي، کوم چې په خپله ده ته ښه نه ده.» دادیستن – آی – دینیک ۹۴.۵ او «هر هغه څه چې خپله تا لپاره ښه نه ده، له نورو سره یې هم مه کوه.» شایست نا شایست ۱۳.۲۹.
لرغونی روم
ځوان سنېکا (کابو ۴ کاله مخکې له میلاده – ۶۵ وروسته له میلاده)، د رواقي ګرۍ تمرین کوونکی (کابو ۳۰۰ کاله مخکې له میلاده – ۲۰۰ کاله وروسته له میلاده)، په خپل ۴۷م لیک کې چې له غلامانو سره د سلوک په اړه ده، د زرین قانون د درجه بندۍ توپیر څرګند کړ: « له ځانه ټیټو خلکو سره هغه ډول سلوک وکړئ، چې غواړئ ستاسې څخه لوړ خلک یې له تاسې سره وکړي.»
مذهبي شرایط
د سیمون بلک بُرن په وینا: موږ کولی شو زرین قانون په هر ډول اخلاقي دود کې ومومو.
یهودیت
د تورات په یوه نامتو آیت کې د متقابلې دوستۍ مثبته بڼه داسې بیان شوې (په عبري کې: ואהבת לרעך כמוך): له خپلو خپلوانو څخه غچ مه اخلئ او په زړه کې کینه مه ساتئ. خپل ګاونډي سره د خپل ځان په شان مینه وکړه: زه خدای یم.
- لیویتیکوس ۱۹:۱۸ لوی هیلل (کابو ۱۱۰مخکې له میلاده – ۱۰ پس له میلاده) په خپلو درسونو کې له دې آیت څخه د تورات د ترټولو مهم پیغام په توګه کار واخیست. یوځل هغه د یوه غیریهودي کس له خوا وګواښول شو چې غوښتل یې خپل دین بدل کړي، په دې شرط چې ټول تورات دې ورته تشرېح شي، په داسې حال کې چې هغه په یوه پښه ولاړ وو. هیلل هغه یهودیت ته د ننه کېدونکي نوماند په توګه ومانه، خو د لیویتیکوس ۱۹:۱۸ آیت په رڼا کې یې هغه کس ته داسې وویل: کوم څه چې ته ترې کرکه لرې، هغه کار له خپله ځانه ټیټو خلکو سره مه کوه: ټول تورات همدا دی، نور یې د همدې جملې تشرېح ده، لاړ شه او زده یې کړه.
- بابیلوني تلمود هیلل د ورورۍ مینه د یهودي اخلاقو د بنسټیز اصل په توګه وپېژانده. ربي اکیبه ورسره ومنله، په داسې حال کې چې سیمیون بن عزای سپارښتنه وکړه چې رښتینې مینه باید په ۱ څپرکي کې د خپل پیدایښت بنسټ ولري، ترڅو درس ورکړي چې ټول انسانان د آدم اولادونه دي چې د خدای په صورت پیدا شوي دي. د یهودي ربیني ادبیاتو په اساس: د ځمکې په سر لومړنی کس آدم د بشریت د یووالي ښکارندویي کوي.
دا موضوع د بشر حقونو نړیوالې اعلامیې په اوسنۍ سریزه کې هم څرګنده شوې او همدارنګه داسې ویل شوي: آدم (ع) د الله(ج) د تکویني خلقت پر بنسټ وروستنۍ مرحله ده.
بريالی ولي
بريالی ولي يو افغان سندرغاړی دی.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
بخت زمينه
بخت زمينه (په انگرېزي: Bakht Zamina) (زوکړه؟ - مړینه ۱۳۶۰ لمريز کال، کابل) د افغانستان يوه پښتنه سندرغاړې وه.
مخينه
بخت زمينه په کونړ ولايت کې زېږېدلې وه. هغه په خپلې ښکلا او خواږه غږ ډېره ژر اوڅاره شوه او د ډېرو اورېدونکیو په زړونو کې يې د یوې ښې او تکړه سندرغاړې په توگه ځای ونيو. تر اوسه په پښتو موسیقۍ کې څوک پیدا نشو چې د هغې ځای په پښتو پاپ موسیقۍ کې ونيسي.
مړينه
بخت زمينه د ببرک کارمل د واکمنۍ پر مهال پر ۱۳۶۰ لمريز کال د نامالومو وسله والو له خوا په کابل ښار کې ووژل شوه.
د ځينو سندرو سربيتونه يې
۲- زما ياري ده ډېره سخته.
۳- زما خوږه جانانه، جار مې شه له تانه.
۴- بي دیلداره مې، نه دی ژوند په کار.
۵- زما د مینې یاره.
۶- راشه راشه یاره، راشه زما خواله.
۷- خلقي اختر دی مزه دار.
۹- ښایسته ځان مې جور کړی په هنر.
۱۰- اې سربازه یاره، خېژه په مورچل باندې.
اخځليک
۱- http://voiceofwomenafg.blogspot.com/2018/04/blog-post_28.html
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې‏
نورد تروندلاګ
نورد تروندلاګ ولایت په ناروژي Nord-Trondelag) په ناروې کې څلورکم ګڼ نفوسه ښار دی. په ۲۰۱۰م کال کې یاد ښار ۱۳۱،۵۵۵ وګړي لرل.
درمل
درمل چې (په ساده ډول ورته دوا يا درمل وايي) هغه درمل دي چې د ناروغۍ د تشخيص، درملنې، تداوۍ یا مخنيوي لپاره کارول کېږي. د درملو درملنه (pharmacotherapy) د طب د برخې يوه مهمه برخه ده او د متداوم پرمختګ لپاره د درملو په علم باندې تکيه کوي او د مناسب مديريت لپاره په درملتون باندې ډډه لګوي.
درمل په ګڼو طريقو سره ډلبندي شوي دي. يوه تر ټولو کليدي ډلبندې يې د ادارې يا کنترول د کچې په واسطه ده، چې توصيه شوي درمل (هغه چې يو درمل جوړوونکی يې يوازې د يوه عالم، د هغې د همکار يا وړ نرس د امر له مخې وېشي يا تطبيقوي) له د مېز د سر له درملو (هغه چې يو مصرفوونکی يې د ځان لپاره امر کولی شي) نه بېلوي. يو بل کليدي بېلوالی، د عنعنوي کوچني ماليکول لرونکو درملو چې په عادې ډول له کيمياوي ترکيب نه تر لاسه شوي وي او biopharmaceuticals تر منځ دی، چې ترکيبي پروټينونه، واکسينونه، د وينې توليدات، چې په معالجوي ډول، (لکه: IVIG)، د جين درملنې، (monoclonal antibodies) او (cell therapy) لکه: (stem-cell therapies) کې کارول کېږي. نورې طريقې چې درمل يې په واسطه ډلبندي کولی شو، د درملو د عمل حالت، د تطبيق لارې چارې، بيولوژيکي اغېزمن شوي سيستم يا د درملنې اغېزو له مخې وکړو.يو دقيق او پراخ استعمال شوی سيستم (Anatomical Therapeutic Chemical Classification System) دی. د روغتيا نړيوال سازمان د اړينو درملو يو لېست له ځان سره ساتي.
د درملو کشف او د درملو پرمختګ پېچلې او قيمتي هڅې دي، چې د درمل جوړوونې د کمپنيو، علمي پوهانو او حکومت په واسطه تر سره کېږي. له کشف نه تر سوداګريز کوونې پورې د دې پېچلې لارې د پايلې په توګه د پرمختللو نلونو يا تيوبونو په واسطه د درملو د نوماندانو لپاره ملګري يا شريکباڼي يو معياري عمل ګرځېدلی دی. حکومتونه په عمومي ډول قانوني کوي، چې کوم درمل بازار ته راوتلی شي، څنګه بازاري کېږي او په ځينو قانوني برخو کې د درملو بيې هم ټاکي. د درملو د بيې ټاکنې او د کارېدلو درملو د ترتيب په اړه مخالفتونه راپورته شوي دي.
پېژندنه
په اروپا کې ورته د درملي توليد اصطلاح ويل کېږي او د اروپايي اتحاديې د قانون له مخې یې په دې ډول تعريف شوی دی:
د امريکا په متحده ايالتونو کې درمل:
ډلبندي
يوه کليدي ډلبندي، د عنعنوي کوچني ماليکول لرونکو درملو چې په عادې ډول له کيمياوي ترکيب نه تر لاسه شوي وي او biopharmaceuticals تر منځ ده، چې ترکيبي پروټينونه، واکسينونه، د وينې توليدات چې په معالجوي ډول (لکه IVIG)، د جين درملنې(gene therapy) او (cell therapy) لکه (stem cell therapies) کې کارول کېږي.
د درملو د ډلبندۍ په يوه نمونه کې لاندې برخې شاملېږي:
درمل کېدای شي، د «تخصص» په توګه له نورو ډلبنديو نه بېل (خپلواک) تشرېح شي، چې د درملو يو نيمګړی تعريف شوی تولګی دی او کېدای شي، اداره يې ستونزمنه وي، د اداره کولو پر مهال ځانګړي پر مخ وړنې يا سلوک ته اړتيا لري، د تطبيق پر مهال او تطبيق نه وروسته په بېړني ډول د ناروغ اداره کولو ته اړتيا لري، ځانګړې قانوني غوښتنې لري، چې ګټه اخېستنه ورنه محدودوي او په عمومي ډول د نورو درملو په پرتله قیمت بیه دي.
= د درملو ډولونه =
د مرکزي عصبي سيستم لپاره
هغه درمل چې مرکزي عصبي سيستم باندې اغېزه کوي، دا دي: psychedelics, hypnotics, anaesthetics, antipsychotics, eugeroics, antidepressants (including tricyclic antidepressants, monoamine oxidase inhibitors, lithium salts, and selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs)), antiemetics, Anticonvulsants/antiepileptics, anxiolytics, barbiturates, movement disorder (e.g., Parkinson's disease) drugs, nootropics, stimulants (including amphetamines), benzodiazepines, cyclopyrrolones, dopamine antagonists, antihistamines, cholinergics, anticholinergics, emetics, cannabinoids and 5-HT (serotonin) antagonists..
د عضلې او اسکلېټ د بې نظمۍ درمل
د عضلي او هډوکو د جوړښت د بې نظمۍ درمل دا دي:د (COX-2 selective inhibitors) په ګډون (NSAIDs)، (muscle relaxants)، (neuromuscular) درمل، او (anticholinesterases).
د غوږ، پوزې او ستونې لپاره درمل
Antibiotics, sympathomimetics, antihistamines, anticholinergics, NSAIDs, corticosteroids, antiseptics, local anesthetics, antifungals او cerumenolytic دي.
د تنفسي سيستم لپاره درمل
Bronchodilators, antitussives, mucolytics, decongestants، تنفسي او منظم corticosteroids،beta2-adrenergic agonists, anticholinergics, mast cell stabilizers او leukotriene antagonists دي.
د افغانستان دولت
د افغانستان دولت چې په رسمي بڼه د افغانستان اسلامي امارت (له ۲۰۲۱ زکال څخه تر نن ورځې) بلل کېږي د یو واحد دولت په توګه د افغانستان مرکزي دولت دی. دغه دولت د طالبانو تر مشرۍ لاندې دیني او امارتي بنسټ لري چې سیاسي واګې یې د طالبانو د رهبر او د هغه د مذهبي سلاکارانو په واک کې دي؛ چې په ټولیزه بڼه د رهبرۍ عالي شورا بلل کېږي. د دوی رهبري ټولې مهمې سیاسي پرېکړې د تړلو دروازو تر شا کوي او بیا وروسته د دوی د دولتي او قضايي دستګاوو له خوا اجرا کېږي. له دې امله چې افغانستان خپله یو اسلامي هېواد دی، حکومت یې د شریعت پر بنسټ دی او طالبان هم په کلکه سره د اسلامي شریعت لارښوونې د پراخو ټولنیزو او کلتوري سیاستونو له مخې اجرا کوي.
د تاریخ په اوږدو کې افغانستان د سلطنت، جمهوریت او دیني حکومتونو د بېلابېلو ډولونو پر مټ اداره شوی دی. د دغه هېواد معاصر مذهبي (تئوکراتیک) دولت له ۲۰۰۱ زکال وروسته د طالبانو د شل کلن بغاوت پر مټ په ۲۰۲۱ زکال کې د امریکا او طالبانو د یوې هوکړې پر مټ رامنځته شو او له هغو مخکنی اسلامي جمهوري دولت چې د لویدیځ په ځانګړی ډول د امریکا ملاتړ یې له ځانه سره درلود وپاشل شو.
د افغانستان معاصر دولت په نړیواله کچه په رسمیت نه دی پېژندل شوی او همدارنګه کوم څرګند اساسي قانون هم نه لري، په داسې حال کې چې طالبانو په نږدې راتلونکې کې د اساسي قانون د کمیسیون د جوړولو لپاره خپل پلانونه اعلان کړي. دغه دولت د اساسي قانون پر ځای د اسلامي شریعت څخه خپل سري تفاسیر پلي کوي. همدارنګه په کې د دولتي قواوو ترمنځ هېڅ تفکیک شتون نه لري او ټول واک د طالبانو د رهبر په واک دی. نړیوال څارونکي په دغه دولت باندې د توتالیتارېزم (ټول واکۍ)، د بشري حقونو څخه د سیستماتیکو سرغړونو، نه ځواب ویلو، د روڼتیا د نشتوالي، پر ښځو باندې د بندیزونو لګولو، مذهبي او قومي لږکیو سره د ناوړه چلن او همدارنګه د مخالفو افکارو لرونکو کسانو د ځورولو له امله نیوکې کوي. دغه دولت واک ته د رسېدو راهیسې له اقتصادي ناورین، نړیوالې انزوا، ترهګرۍ، پاڅونونو او همدارنګه د طبیعي پېښو له یوې ټولګې سره ښکېل دی. *
رهبر
د افغانستان د اسلامي امارت رهبر د دولت رئیس، اعلی سرقوماندان او د افغانستان مذهبي مشر دی. د هغه په مسئولیتونو کې د کابینې د غړو، د قضایه قوې د چارواکو، د وسله والو ځواکونو د لوی درستیز، والیانو او ښاروالانو ټاکل او لرې کول، د اړتیا وړ فرامینو صدور او همدارنګه د پورته یادو شوو کسانو د وظیفوي صلاحیتونو ټاکل شاملېږي. رهبر همدارنګه هغه قوانین چې د وزارتونو له خوا جوړېږي د عدلیې وزارت او له اسلامي شریعت سره د هغو د همغږي کولو د کمیسیون له تائید وروسته تصویب یا هم رد کوي. د رهبر کاري دوره د هغه تر ژوندانه دوام لري او مرستیالان یې خپله د رهبر او همدارنګه د رهبرۍ شورا له خوا ټاکل کېږي چې بیا کولای شي د هغه ځای ناستي شي.
رهبر ته یوه څلور یا شپږ کسیزه مشورتي شورا د افرادو د ټاکنې، ملي امنیت او همدارنګه د داخلي او مذهبي سیاستونو په برخه کې مشورې ورکوي. دغه کسان د هېواد د سیاسي پرېکړو اړوند وروستۍ خبره کوي.
د رهبر مرستیالان
د افغانستان د اسلامي امارت د رهبر مرستیال (مرستیالان) د رهبر له خوا د نامحدودې مودې لپاره ټاکل کېږي. د رهبر مرستیال په هغه صورت کې چې پخوانی رهبر د دندو د ترسره کولو توان وه نه لري یا هم ورته لاسرسی نه کېږي د واکیال رهبر په توګه عمل کوي. ورته مهال، کېدای شي چې رهبر له دوه مرستیالانو څخه زیات مرستیالان ولري، هماغه ډول چې اختر محمد منصور هیبت الله اخندزاده او سراج الدین حقاني خپل مرستیالان ټاکلي و. د معیار له مخې د رهبر له مړینې وروسته د هغه لومړی مرستیال رهبر ټاکل کېږي.
د کندهار د علماوو شورا
د کندهار د علماوو شورا یا د کندهار ولایتي شورا په عملي بڼه د افغانستان د اسلامي امارت په چارو باندې واکمن او څار کوونکی بنسټ دی. له دې سره چې دغه شورا په رسمي بڼه د کندهار ولایت په حکومتي چارو کې د مشورې ورکولو او پر هغو د څار مسئولیت پر غاړه لري په کابل کې د وزیرانو د شورا ټولې پرېکړې تائید او یا هم رد کوي.
د دغې شورا ټول غړي دیني عالمان او د کندهار ولایت اصلي اوسېدونکي دي. د دغې شورا ټول ۲۴ غړي رهبر ټاکي او خپله ځانته مشر او مرستیال لري چې یو اداري او مالي مدیر په چارو کې ورسره مرسته کوي.
د علماوو ملي شورا
د علماوو شورا په افغانستان کې تر ټولو مخکښه دیني مرجع ده. دغه شورا له شریعت سره د اجرایوي قوې د ټولو چارو د همغږۍ څخه د ډاډ ترلاسه کولو مسئولیت لري او آن کولای شي د وزیرانو شورا پرېکړې له پامه وغورځوي. په نورو مسئولیتونو کې یې د رهبر ټاکنه، د هغو لرې کول او همدارنګه له رهبر سره بیعت شاملېږي.
فتوا ورکوونکی مرکزي بنسټ
مرکزي دارالافتا د بېلابېلو مسایلو اړوند د فتوا ورکولو مسئولیت پر غاړه لري. دغه بنسټ د یو دیني قضايي بنسټ په توګه عمل کوي او اجازه لري د ګڼ شمېر موضوعاتو اړوند الزامي پرېکړو ته ورته پرېکړې وکړي، هغه چې د دوی له خوا له اسلامي قوانینو سره مطابق ګڼل کېږي. مشر یې د رهبر له خوا ټاکل کېږي او همدارنګه یې یوازې رهبر له واکه ګوښه کولای شي.
لومړی وزیر
د افغانستان د اسلامي امارت لومړی وزیر د حکومت د مشر په توګه ټاکل کېږي. نوموړی د ملکي خدمتونو پر چارو د نظارت او د وزیرانو شورا د مشرۍ مسئولیت پر غاړه لري. د لومړي وزیر دفتر په کابینه کې د شاملو هغو شپږو بنسټونو څخه دی چې په مستقیم ډول د رهبر تر څار لاندې فعالیت کوي.
لومړی وزیر د کابینې له نورو غړو سره یوځای د رهبر له خوا د یوې نامالومې مودې لپاره په کار ګمارل کېږي او همدارنګه یې رهبر له واکه لرې کولای شي.
د لومړي وزارت مرستیالان
د افغانستان د اسلامي امارت د لومړي وزارت مرستیالان د حکومت د مرستیالانو په توګه ګمارل کېږي او د لومړي وزیر په غیابت یا د هغه د کاري ناتوانۍ پر مهال د ملکي خدمتونو او د وزیرانو د شورا مسئولیت پر غاړه لري. له دې سره له ۲۰۲۱ زکال راهیسې دغه مرستیالان د ځانګړو تخصصي برخو اړوند ګمارل شوي چې مهمو موضوعاتو ته د اړوندو تخنیکي کمیسیونونو مسئولیت پر غاړه لري.
د لومړي وزیر او د کابینې د غړو په څېر د لومړي وزارت مرستیالان هم د رهبر له خوا ګمارل کېږي او همدارنګه یې له واکه هم لرې کوي.
د وزیرانو شورا
د وزیرانو شورا د افغانستان د اسلامي امارت کابینه جوړوي. دغې شورا ته ۲۵ بنسټونه (وزارتونه) اړوند دي چې د ملکي او پوځي خدمتونو د برخې مامورین اداره کوي او د لومړي وزیر له خوا یې چارې څارل کېږي. وزارتونه د خپلو چارو اړوند د قوانینو جوړولو مسئولیت لري چې د عدلیې وزارت له ارزونې وروسته د رهبر له خوا تائید او یا هم رد کېږي. په داسې حال کې چې لومړی وزیر د کابینې مشري پر غاړه لري خو په عملي بڼه بیا د رهبرۍ مقام ته ځواب ویونکي او د هغو تابع دي.
د افغانستان د اسلامي امارت د وزیرانو د شورا جوړښت په لاندې ډول دی:
کمیسیونونه
یو شمېر کمیسیونونه هغو مسایلو او موضوعاتو ته د رسیدګۍ په برخه کې جوړ شوي چې د اسلامي امارت له خوا مهم ګڼل کېږي. د کابینې یو شمېر وزیران د دغو کمیسیونونو د چارو د مخته وړو په موخه ګمارل کېږي. د افغانستان د اسلامي امارت د حکومت له خوا د ۲۰۲۱ زکال د اګست له ۱۵مې نېټې وروسته یو شمېر کمیسیونونه رامنځته شوي چې په لاندې ډول دي:
ستره محکمه
د افغانستان د اسلامي امارت ستره محکمه د قضایه قوې وروستۍ او عالي محکمه ده چې د نورو محاکمو پر چارو څارنه کوي. اوس مهال دغه محکمه یو قاضي القضات او دوه مرستیالان لري.
ويي پوهنه (کتاب)
ويي پوهنه د وييپوهنې اړونده يو علمي کتاب دی. د دغه کتاب ليکوال پوهاند مجاور احمد زيار دی.
ټاټرا ۸۱۳
ټاټرا ۸۱۳ (په چیکي:Tatra 813) یو باوړونکي موټر دي چی د چکوسلواکیا کی د ۱۹۶۷ کال څخه تر ۱۹۸۲ کال پورې جوړېده. نوموړي باوړونکي موټر چي د ۱۰۰ ټنو باوړ کشولای سی،په ځانگړي ډول د پوځ لپاره جوړېده. خو څو موټورونه په سنگين صناعت کی تر اوسه هم کارېږي. تر ۱۹۸۲ کال پورې ۱۱،۷۵۱ باوړونکي موټرونه جوړ شول چی آلمان، رومانيا او هندوستان ته هم صادر شول. ټاټرا ۸۱۳ د د شاسيونو سره چوړ شو.
ويي پوهنه (کتاب)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
ټاټرا ۸۱۳
توصیف
ټاټرا ۸۱۳ د ۱۴ ټنو باورونکي موټر دي چی خاصي شاسي لري. دغه شاسی چی د شمزۍ شاسي په نوم هم یادېږې په ۱۹۲۳ کال کی د هنز لېدوينکا لخوا د باوړونکی موټورونو لپاره طرح او جوړ شو. نوموړي شاسی په اوس وخت کی د نړۍ تر ټولو ښه شاسی دي.
وېشنيزه:ټاټرا گاډي
شيخ عبدالفتاح ابوغده
شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمة الله علیه ابوالفتوح ابو زاهد عبدالفتاح بن محمد بن بشیر بن حسن ابوغده الخالدي الحلبي الحنفي، نوموړی حنفي عالم د شام د مشهوره ښار حلب اوسېدونکی وو، چي د ۱۹۱۷ میلادي کال مطابق د ۱۳۳۶ قمري کال د رجب د میاشتي پر اوویشتمه په یوه  دینداره کورني کي پیدا سوی.
او ډېره زمانه يې په ریاض کي تېره کړه، په عربي نړی کي د خپل وسیع او عمیق علم سره ، د سنتو اتباع، عاجزي او په تقوا کي يې  ځانګړی امتیاز لاره، او  د برصغیر او هند  د ټولو علماوو په حلقو کي يو منل سوي او مقبول شخصیت وو.
چي نوموړي  لومړي علمي زده کړي يې  په مدرسة العربیة الاسلامیه کي وکړې او وروسته د محمد علی الخطیب په مدرسه کي يې قران کریم او حسن خط زده کړ، او ورورسته بیا په خسرو مدرسه کي داخل سو،  چي خسرو بادشاه جوړه کړې وه، چي هغه اوس  په ثانویه شرعیه سره مشهور ده، او پدې وخت کي دده عمر ۱۹  کاله وو،  چي پدې  مدرسه کي دی د  ۱۹۳۶ څخه تر ۱۹۴۳ کال پوري پاته سو، بیا په جامعة الازهر په  کلیه الشرعیة په ۱۹۴۸ کال کي د لوړي علمي جائزې سره فارغه سو، او هلته يې تخصص اصول التدریس په عربي ژبه تدریس کړی، او هغه  څخه وروسته په ۱۹۵۰ کال کي فارغه سو، او بیا خپل وطن حلب ته راوګرځېدی.
کله چي شیخ په مصر کي خپل درسونه مکمل کړه، او په خپل وطن کي يې په ۱۹۱۵ کال کي يې لومړی تربیتي اسلامي مدرسه اختیار کړه، پدې مدرسه کي يې  یولس کاله تدریس وکړی.
او شیخ رحمه الله د سلګونو شیخانو په ملاقات مشرف سوی او د هغو څخه يې خپله علمي تنده ماته کړې.
د مشهورو علماوو سره لیدني
شیخ رحمه الله ډیرو ممالکو ته سفرونه کړي دي، هغه د مملکتو څخه یو هم مصر دی، چي پدې سفر کي د شیخ یوسف الدجري، شیخ مصطفي صبري، شیخ محمد زاهد ا لکوثري، الشیخ محمد الخضر حسین التونسي، او همدارنګه الشیخ الدکتور مصطفي السباعي سره ملاقاتونه سوی دی، په حرمین الشریفین کي یې الشیخ محمد یحی امان ، د عراق په سفر کي شیخ امجد الزهاوي سره ، او د هند په سفر کي علامه محدث محمد زکریا الکاندهلوي ، شیخ عتیق الرحمن، الشیخ محمد یوسف الکاندهلوي، ابو الحسن الندوي، او په پاکستان کي يې الشیخ محمد شفیع عثماني ، الشیخ محمد یوسف البنوري، او د اروپا په سفرو کي يې الشیخ یوسف القرضاوي، محمد بن ابراهیم ال الشیخ مبارک الاحسايي المالکي او احمد ال دوغان الشافعي سره ملاقاتونه کړي دي.
راځي دا قصه وشیخ الاسلام  مفتي تقي عثماني صاحب ته پرېږدو، چي د هغه خپلو سترګو لیدلی حال راسره شریک کړي:
ما د لومړي ځل لپاره دده نوم هلته واورېدی، چي په ۱۹۵۶ میلادي  کال کي زما پلار حضرت مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د یو اسلامي مجلس د اشتراک لپاره ، د شام، اردن ، لبنان او فلسطین په دوره ولاړی، د دمشق څخه چي کله زما د پلار خط راورسېدی، چي په هغه کي د شام د علماء سره د ملاقاتونو یادونه سوې وه، او په هغه کي زما پلار د حضرت شیخ عبدالفتاح ابو غده رحمة الله علیه یادونه په ډیر خاص انداز سره کړې وه، د سفر وروسته هم پلار مبارک د شیخ رحمه الله یادونه په ډیر محبت سره کوله،  او دا خبره يې کوله، چي په عربو کي اوس هم د علم او تحقیق څېړونکي ډېر دي، مګر داسي علماء چي په هغو کي د ژور او عمیق علم ترڅنګ د سنتو اتباع وي، او دهغو کړو وړو د سلف صالحینو رنګ خپل کړی وي، اوس ډیر کم دي، او حضرت شیخ عبدالفتاح رحمة الله علیه ددغه شخصیاتو څخه یو کس دی.
کله چي مي د پلار د خولې څخه  دا خبري واورېدلې، نو سمدستي مي د هغه ملاقات په  زړه کي  ځای ونیوی،  مګر  ظاهري داسي صورت  ځکه ممکن نه وو، چی هغه په شام کي وو، او زما لپاره پدې وخت د شام د سفر تصور هم ناممکن وو.
مګر یوڅه مده وروسته الله جل جلاله هم داسي وکړه، چي په ۱۳۸۲ کي ناڅاپه داخبر راورسېدي، چي  شیخ رحمه الله پاکستان ته راځي، ددې خوشحالی انتها نه وه، حضرت شیخ صاحب پاکستان او هند ته دا سفر ددې لپاره غوره کړی وو، چي ددې ځای کتاب خانو او داسي نورو تحقیقاتو او ددې ځای د علمي حلقو سره يې تعلق قائم سي.
حضر ت شیخ رحمة الله علیه  راغلی، او هلته يې يو څو ورځي تیري کړلې،  په همدې جریان کي يې دارالعلوم  ته تشریف راوړی، د هغه د اکرام لپاره په دارالعلوم کي جلسه جوړه سوه، ما پدې وخت د عربي ابتدايي کتابونه ویل. زه خپل پلار رحمة الله علیه امر کړم چي په عربي باندی تقریر وکړم، او پدې تقریر کي  معظمو میلمنو ته ښه راغلاست ووایم، او ددې سره سره د پاکستان او هند د مدارسو لنډ تاریخ او د دارالعلوم د قیام او علماء دیویند د خدماتو لنډه یادونه وکړم. او د جلسې د ختم وروسته حضرت شیخ رحمة الله علیه د تقریر ستاینه وکړه، او جلسې په اختتام کي يې خپل تأثرات داسي لیکلي وه:
لقد کان من فصاحة الاخ الحبیب في الله الشیخ محمد تقي نجل مولانا محمد شفیع ما کشف تقصیر العرب في لغتهم
ښکاره خبره ده، چي دا کلمات يې د احقر د ستایني لپآره لیکلي وه، مګر ددې څخه اندازه کېدلای سي، چي پر کشرانو د هغوي شفقت، او د ستایني څونه مقام دی؟ کله چي د داراالعلوم څخه رخصتېدی، نو پر ما باندي يې د خپل شفقت او محبت اظهارپداسي الفاظو سره وکړ؛
"( لو کنت تفاحة لا کلتک )"
که چیري ته سېب واي نو ما به ته خوړلی وای.
ددې وروسته يې ما ته تفاحة الهند و پاکستان ( یعنی د پاکستان او هند سیب) د لقب په یادولو سره  یادولم، او په خپلو بعضو تصانیفو کي يې زما تذکره په هم دغه لقب سره کوله، په همدې سفر کي ما  د حضرت شیخ رحمه الله تعالی، څخه د حدیثو اجازت هم واخیست، چي په ډير شفقت او مهرباني سره يې اجازه راته وکړه.
تر دې وروسته بیا په شام کي سیاسي انقلابات راغلل، چي پر هغو يې علمي کړۍ راتنګه کړه، او ډېر علماء يې تر چاړې لاندي تېر کړل، او ډیر يې په خپلو زندانو کي تر خپل ظلم او وحشت لاندي راوستل، او ډیر علماء دې ته مجبور سول، چي خپل وطن پریږدي، او نور ملکونو ته سفر وکړي  ، شیخ رحمة الله د علم سره ډیر شوق وو، او  د اقتدار او سیاست څخه ډیر لیري ګرځیدی، مګر د حکومت ظلم دې ته مجبور کړی، چي خپل وطن پریږدي، او بالاخر په ریاض کي مقیم سي. او ډېر وخت يې  په جامعة الامام محمد بن سعود د کلیه اصول الدین تدریس کي تحقیقي خدمات انجام کړل،  او پدې دوران کي ډیر ځله پاکستان ته راغلی، هغه زما پلار رحمه الله ته خپل استاذ وایه، او د هغه څخه يې د حدیثو اجازت هم حاصل کړې وو، همدا راز يې د مولانا محمد یوسف بنوري رحمه الله سره همداسي معامله وه، کله  به له زموږ سره اوسېدی، او کله به د مولانا محمد یوسف بنوري رحمة الله علیه سره مقیم وو، او د اقامت په دوران کي به يې خپل علمي افادات په مسلسله توګه جاري وه.
زما د پلار رحمه الله د فات وروسته يې تشریف راوړي او د والد صاحب رحمه الله تعالی د یادولو سره يې ډیر اوښکي توی کړي، او دهغه وروسته  يې پر موږ  د هغه د شفقت سایه نوره هم  زیاته سوه، په همدې سفر کي  تقریبا دوې میاشتي په دارالعلوم  کي مقیم سو، او د خپلو ځینو تصانیفو تکمیل يې وکړی.
سیاست ته راتګ
که څه هم د حضرت شیخ رحمه الله مشغله او مصروفتیا کتاب وو ، او سهار او ماشام به په کتابو کي غرق وو، له همدې کبله په ګوښه نشینه عالم سره مشهور وو، مګر روزمره حوادثو او مشکلاتو د ملي مقاصد لپاره په سیاست کي د برخه اخیستلو لپاره مجبوره کړ، غالبا په ۱۹۶۲ کي  د شام د پارلمان یو منتخب غړی سو، په شام کي د اسلام احکامو د پایمالو په خلاف د کوښښونو په  جرم په ۱۹۶۶ کي تدمر په صحرايي محبس کي یولس میاشتی تیريولو باندی مجبوره کړی سو، د شام څخه د هجرت وروسته په ریاض کي مقیم سو.
په عربي نړی کی بالعموم او په شام کی بالخصوص پر دیني عالمانو باندي د حکومت د ظلم او ستم څخه د خلاصولو لپاره خپل کوښښونه جاري ساتلي وه، وروسته خپله هغه علمي مصروفتیا ته راوګرځېدی.
ما ته د سعودي عرب د قیام په دوران کي  د هغه څو ځله د ملاقاتو شرف حاصل سو، او يو ځل زه د هغه په دعوت باندي ریاض ته ولاړم، او په هر دوره کي د شیخ رحمه الله د علمي معاملاتو څخه مستفید کیدلم.
ما د فتح الملهم شرح صحیح مسلم په تالیف باندي شروع وکړه، نو شیخ رحمه الله په همدې زمانه کي دارالعلوم  ته تشریف راوړی، او پر دې کار يې ډيره خوشحالي څرګنده کړله، او  زما د همت د لوړولو لپاره يې پر کتاب د تقریظ یو څو کلمات تحریر او وېلکل.
د ژبي او قلم حدود ساتل
حضرت شیخ رحمه الله د حضرت علامه محمد زاهد الکوثري رحمه الله خاص شاګر د وو، علامه کوثري رحمه الله خصوصیت دا وو،  چي  هغه په خپل علمي سرمایه سره د حنفي فقه او اشاعروو څخه ډېر ه دفاع وکړه، او هغه کسانو چي د فروعي اختلافاتو پر بنیاد باندي احناف او اشاعر يې د طعن او تشیع نښانه جوړ کړی وه، د هغو يې ټکي په ټکي جواب وکړی، د نورو علماء په ډول د علامه کوثري رحمه الله د بعضو خبرو او د بیان د طرز سره د اختلاف ګنجایش سته، مګر پدې کي شبه نسته چي ده د هغه مظلومو علماء څخه د دفاع فرض کفایه هم ادا کړه، چي پر هغو باندي ماسیوا د کوم جرم څخه تضلیل او طعن ویل کیدل.
شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمه الله په دې معامله کي هم د خپل استاذ علامه کوثري رحمه الله د وراثت حق اداء کړی. لیکن فرق يې دا وو چي  د حضرت شیخ صاحب په قلم باندي د مخالف نظر د علماء سلفوو خلاف يې د جارحیت یا سوء ادب شبه لا هم ښکاره نه کړل.
په دې موضوعاتو کي یې خپل بحث تر علمي حدود پوري خاص کړی او خپل تحقیق یې تر علمي دایرې بهر نه کړی.
د علامه ابن تیمیه رحمه الله او حافظ شمس الدین ذهبي رحمه الله سره په دې موضوعاتو کي د هغه اختلاف ډیر واضح دی مګر ددغو بزرګانو په اړه کومه ثقیل لفظ د هغه د ژبي او قلم څخه وتل ما نه دی لیدلی. بلکي زه ددې خبري شاهد یم چي حفاظ شمس الدین ذهبي رحمه الله د علمي مقام د ذکر کولو په وجه یوه ورځ هغه وژړل، او یوه ورځ دده په حضور کي یوه نفر د علامه ابن تیمیه رحمه الله یادونه په داسي الفاظو وکړل چي د هغه د شان سره مناسبه نه وه نو شیخ صاحب د خوابدی اظهار وکړی.
همدارنګه  شیخ عبدالفتاح ابو غده رحمه الله زما پر کتاب ( تکمله فتح الملهم ) باندي لومړی تقریظ  هغه وخت وکړ، چي زما کتاب تقریبا سلو صفحو ته لانه وو رسیدلی، که څه هم هغه تقریظ ډیر کوچنی وو، د هغه وروسته چي کله کتاب مکمل سو، او په شپږو جلدو کي  خپور سو،  شیخ رحمه الله دا وغوښتل چي دوهم تقریظ ورباندي وکړي نو ډير اوږد تفریظ  يې ورباندي ولیکی ، چي پدې کښي يې د احقر لپاره ډېري د حوصله افزايي او شفقت کلمات کار کړي وه.
مریضي او وفات
ډېر کلونه يې په جلا وطني کي تیر کړي وه، او د خپلي علمي کتاب خاني څخه چي  دده د ژوند سرمایه وه، هم جلا وو، او وطن ته د تلو هم کومه ظاهري لار نه لیدل کیده، پدې وخت کي د شام حکومت د علماوو لپآره یوڅه نرم سو کله چي شیخ رحمة الله علیه خپل وطن د شام د حلب ښار ته تشریف یووړی، چي په دې وخت کي يې د  سترګو تکلیف هم  پیدا کړی وو او ددې تر مخه  د زړه دوره هم پر راغلي وه.
انا الله وانا الیه راجعون
د دنیا نظام همداسي روان دی، چي راتلونکي راځي  او تلونکي ځي، مګر داسي اشخاص ډېر کم دي، چي د هغو په تللو سره د مشرق او مغرب  د مسلمانانو زړونه ژاړي، د علم سره داسي شخصیات پیدا کيږي، مګر داسي شخصیت چي د هغه  په ګفتار او کردار کي علم ځای نیولی وي، او د هغه ژوند د سنتو په اتباع او د سلف صالحینو  په طریقه منور وي. په هره کړنه کي  يې تواضع، حلم ، د الله جل جلا له څخه بېره، حسنه اخلاق وي، ډېر کم په نظر راځي او کله چي دا کس له دنیوي سترګو څخه فنا کیږي، نوتر ډېره وخته  دغه خلا موجوده وي.
علمي تصنیفات یې
شیخ رحمه الله پنځوس چاپ سوی اثار تر شاه پرېښودل، او  مستقل کتابونه يې ډېر کم تالیف کړي دی، مګر د مخکنیو علماء پر کتابو يې تحقیق او تخریج کړی او پر هغو يې ډېر تعلیقات کړي دي، یو ورځ يې  ددې علت  خپله راته بیان کړی، چي موږ یو مستقل حیثیت نه لرو، زموږ لپاره ډېر لوی سعادت دا دی، چي د خپلو اسلافو او بزرګانو لاره تعقیب کړو،او  د لوړ شخیصت په کتاب کي عافیت او هم برکت وي.
د امام العصر حضرت علامه  انور شاه کشمیري رحمه الله  په  حکم سره زما  پلار رحمه الله  ( التصریح بما تواتر في نزول المسیح ) مرتب کړی وو، شیخ عبدالفتاح ابو غده رحمه الله تعالی ددې تصحیح کولو سره  دا کتاب د خپل مبسوط حواشیو سره خپور کړ، او ددې ترڅنګ د اعلاء السنن مقدمه ، الاجوبة الفاضله، او پر (الرفع والتکمیل ) باندي د هغوی تعلیقات او بصیرت له ورایه ښکاری.
رسالة المسترشدین د  امام المحاسبي، قواعد في علم  الحدیث د شیخ ظفر احمد التهانوي، قیمة الزمن عند العلماء، امیر المؤمنین في الحدیث، سیاحة الفکر في الجهر بالذکر،  من ادب الاسلام، د امام اللکنهوي ، الحلال والحرام و بعض قواعدهما د شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله تعالی علیهم اجمعین. او داسي نور...
څه موده مخکي د اکسفورډ د مرکز الدراسات الاسلامیة لخوا د حدیثو د خدمت په برخه کي د سلطان بروناني د جایزې اعلان وکړی نو حضرت شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمه الله ته یې په ځایي ډول دا جایزه ورکړه لیکن شیخ صاحب د هغو کسانو څخه وو چي ددې ډول رسمی جایزو څخه ډير لوړ وو.
شاګردان یې
او همداراز شیخ رحمه الله خپل ډېر تکړه شاګردان اسلامي امت ته تحفه کړل، لکه: الشیخ محمد بن عبدالله ال رشید چي دده یو کتاب امداد الفتاح، الشیخ محمد عوامه د مشهور تفسیر صفوة التفسیر مفسر، شیخ مجد مکي، او  شیخ محمد اکرم الندوي.
که څه هم نن حضرت شیخ رحمه الله په دنیا کي نسته ، مګر د  هغه تصانیف، او د هغه روزلي شاګردان د هغه  سیرت او کردار به د همېشه لپاره په دنیا کي روښانه وي، او ان شاء الله تر هغه وخته به يې یادګار ژوندی وی،  تر څو چي  دنیا اباده وي.
سرچينې
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8006
دارالامان ماڼۍ
د دارالامان ماڼۍ  د افغانستان له تاریخي یادګارو له جملی څخه ده  چې د کابل ښار له مرکز نه تقریبا اته کیلومتره جنوب  لویدیز لوری ته د چهاردهی  په ساحه کې د دارلامان  د عمومی جادی  په انتها ، د قورغ د غره په لمنو کې د « تاج بیګ » ماڼۍ ته نژدی د مرحوم غازی امان الله خان  په وخت کې جوړه شویده. د دارلامان د ماڼۍ د جوړیدو په وخت کې د افغانستان او آلمان ترمنځ ښې سياسی اړیکې وجود درلودی. د «جوزف برکس» په ابتکار د ښارونو او کورجوړولو په برخه کې د آلمان د دولت 22 تنه مهندسان او انجنیران کابل ته راغلل او د دې قصر په جوړولو کې 700  افغان کارګرانوبرخه درلوده. د دې ماڼې د جوړولو کار د « والتر هارتن »  په نوم آلمانی انجنیر په 1304  هجری لمریز کال کې پیل کړ او په 1306 کال کې یی کار تکمیل شو. نوموړی قصر له 150 وړو او لویو اتاقو نه تشکیل شوی و چې د امانی دوری ټولی دولتی دستګاه  له هغه نه استفاده کوله.
تارېخچه
د دارلامان ماڼۍ د1347 د قوس په 22 چې د 1968 میلادی کال سره برابردی او دوخت د فواید عامی یا ټولګټو وزارت پکې واقع وو،  د برښنا د شارتی له امله یی دریم منزل سوځیدلې وه چې بیرته ترمیم شوه اووروسته  د وخت د عدلې وزارت  ترې استفاده کوله. د سردار محمد داود خان د 1355 کال د اساسي قانون د تصویب لویه جرګه پدې قصر کې جوړه شوی وه. د حفيظ الله امين په واکمني کې  د هیواد  د جمهوری ریاست  دستګاه یوځل بیا د دارلامان قصر ته ولیږدول شو ، ترڅود  1358 د جدي په 6 د شورویانو د یرغل په وخت کې ماڼۍ اور واخیست.
د هجری لمریزې شپیتمی لسیزې په کلونو کې د افغانستان د دفاع وزارت له دې ماڼۍ نه استفاده کوله چې د 1368 کال د حوت د میاشتی د 16  ورځې کودتا په ورځ چېد دکتور نجیب الله پروړاندی  د جنرال شهنواز تڼي له خوا شروع شوی وه ډیره تاوانی شوی وه مګر ژر بیرته ترمیم شوه.
د اویایمې هجری لمریزې لسیزې په لومړیو کې چې مجاهدینو له خوا د قدرت په سر کورنی جنګونه وشول ، د افغانستان دغه تاریخی بنا یوځل بیا ډیره سخته زیانمنه شوه او کله چې د وخت د دفاع وزارت (چې احمد شاه مسعود د دفاع وزیر وو.)  د گلبدين حکمتيار او عبدالعلي مزاري  له ګډې غونډی نه اطلاع حاصل کړه په دې  قصر باندی یی دوه ځلې بمباری وکړه  چې په پایله کې یی قصر په کنډوالو بدل کړ. پاته دې نه وي چې حکمتیار او مزاری یوازی لس دقیقی مخکی له نوموړی ځای نه وتلی ول. له 1373 – تر 1395 پوری پورته یاد شوی ماڼۍ متروکه او د استفادې وړ نه وه.
د 1395 کال د غبرګولی په لسمه ورځ د افغانستان د اسلامی دولت  ولسمشر اشرف غني احمدزی او  دافغانستان  اجراییه رییس عبدالله عبدالله د دارلامان د تاریخي ماڼی د بیا رغونی کار د افغانستان له بودجی نه د شپاړس میلیون  امریکایی دالرو  په مصرف سره رسما پیل کړ او د افغانستان د ښاري پراختیا د عالی کمیسیون لومړنۍ غونډه  د نوموړې وداني په کنډوالو کې جوړه کړه.
جان آلبیون اندریو
جان آلبیون اندریو [ په انګلیسي ژبه: John Albion Andrew ] (۱۸۱۸ز/ مې/ ۳۱ – ۱۸۶۷ز/ اکتوبر/ ۳۰ م ) د میساچوسټس سره تړاو لرونکی امریکایي وکیل او سیاستوال و. هغه په ۱۸۶۰ز کال کې د میساچوسټس پنځه ویشتم والي په توګه وټاکل شو چې د ۱۸۶۱ز او ۱۸۶۶ز کالونو تر منځ یې چوپړ وړاندې کاوه او د امریکا کورني جنګ ( ۱۸۶۱ز – ۱۸۶۵ز ) په اوږدو کې د ایالاتو د اتحادیې د رامنځته کولو په پار یې د ایالت د مرستو استازولي وکړه. هغه د متحده ایالاتو په پوځ کې د ۵۴ میساچوسټي پوځیانو په ګډون، د ځینو افریقایي-امریکایي ټولیو جوړولو تر شا یو لارښود ځواک و.
انډریو چې په باوډین کالج کې یې زده کړې کړې وې، له ماشومتوبه د مریتوب د له منځه وړلو توندلاری غوښتونکی و او د هغو تښتېدلو مریانو په قانوني دفاع کې ښکېل و چې بادارانو یې بېرته راګرځول غوښتل. هغه په ۱۸۵۹ز کال کې د ویرجینیا په هارپرز فیري د جان براون له برید کولو وروسته د نوموړي قانوني ملاتړ وکړ چې د نوموړي شهرت یې زیات کړ او هغه یې د میساچوټس د والي تر چوکۍ ورساوه. انډریو د شپاړسم ولسمشر ابراهم لینکن د جګړې کلک نیوکه کونکی و او په هغه یې فشار راوست چې مریتوب له منځه یوسي. د جګړې په پای ته رسېدو د هغه سیاستونه معتدل شول او هغه د لېنکن د لومړي مرستیال، چې یو جنګي دیموکرات و او بیا اوولسم ولسمشر شو انډریو جانسن، د بیا رغونې د اجنډا ملاتړ وکړ.