cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیارلس مستعمرې
دیارلسو مستعمرو د خپلې – حکومت‌ولۍ او د فعالو سیمه‌ييزو ټاکنو لوړه درجه لرله او د ډېر کنترول لپاره د لندن د ډېرو غوښتنو پر وړاندې ودرېدې. د هند او د هغوی د هندي متحدینو خلاف د فرانسې او هند جګړه (۱۷۵۴-۱۷۶۳) د بریتانیا او دیارلسو مستعمرو تر منځ د مخ پر زیاتېدونکو فشارونو لامل شوه. د ۱۷۵۰مې لسیزې په بهیر کې مستعمرو له بریتانیا سره د مستقیمې معاملې پر ځای له یو بل سره همکاري پيل کړه. د استعماري چاپ‌‌ماشینونو او ورځپاڼو په مرسته دا د مستعمرې تر منځ فعالیتونه شریک شول او د امریکا د متحد هویت حس یې دود کړ چې د انګرېزانو په څېر استعماریانو د حقونو په ځانګړې ډول له استازي پرته د نه مالیې اصل د ژغورنې لامل شو. د حقوقو او مالیاتو پر سر د بریتانیا له دولت سره نښته د امریکا د انقلاب لامل شوه چې په ترڅ کې يې مستعمرو په ګډه د یو براعظمي ګانګرېس د جوړولو لپاره کار وکړ. استعماریان د امريکا د انقلاب په جګړه کې (۱۷۷۵-۱۷۸۳) د فرانسې پاچاهۍ او تر يوې کچې د هالنډ جمهوریت او د اسپانیې پاچاهۍ په مرسته وجنګېدل.
د بریتانیا مستعمرې
په لندن کې له ۱۶۶۰ کال څخه پيل شوې، ټولې مستعمرې د سویلي څانګې په نوم د یوې ایالتي او د کرنې او سوداکرۍ هیئت په نوم د یوې خصوصي شورا له‌خوا اداره کېدې. په ۱۷۶۸ کال کې د امریکا لپاره يوه ځانګړې ایالتي څانګه رامنځته شوه خو په ۱۷۸۲ کال کې کله یې چې مسؤلیت د کورنیو چارو وزارت پر غاړه واخیست منحل شوه.
د نیو انګلنډ مستعمرې
د پلیموث، ماساچوسېټ خلیج، کانکتیکاټ او نیوهوېن مستعمرو د (۱۶۴۳-۱۶۵۴؛ نږدې ۱۶۷۵-۱۶۸۰) کلونو تر منځ د نیو انګلنډ کنفېدراسیون جوړ کړ او د نیو انګلنډ ټولې مستعمرې د نیوانګلنډ په واک کې شوې (۱۶۸۹-۱۶۸۶).
کلبيان
لومړی فيلسوف چې په ۴۰۰ مخزېږیديز کال کې يې د دې موضوعاتو لومړۍ ډهانچه وړاندې کړه، د سقراط شاګرد «انتيستينيس» و. له هغه وروسته «ډاييوګينيس» راغی، څوک چې د اتن په کوڅو کې د کولال په يوه کوزه کې اوسېده. ډايوګينيس بې پروايی خپل منطقي وروستي حد ته ورسوله او د يو لرغوني نمونوي شکمن فيلسوف په توګه وپېژندل شو. له هغه وروسته د تبس «کراتس» راغی، چا چې زیاته شتمني وړيا ورکړه، تر څو په اتن کې د بې وزلۍ بې پروا ژوند وکړي.
له درېيمې مخزېږديزې پېړۍ څخه وروسته بې پروايي سوکه سوکه مخ په ځوړ ولاړه، خو په لومړۍ پېړۍ کې د رومي سترواکۍ له راپورته کېدو سره بيا راژوندی شوه. بې پروا د دې سترواکۍ په ټولو ښارونو کې په تبليغ او سوالګرۍ وليدل شول او د مسيحيت په لومړيو کې دې ته ورته له زهد او تقوا ډک باورونه او ويناوې راڅرګندې شوې. تر نولسمې پېړۍ پورې، د بې پروايۍ فلسفې په منفي اړخونو د ټينګار په پايله کې د نوې بې پروايۍ پوهه منځ ته راغله چې معنا يې د انساني موخو او کارونو په اخلاص يا ښه والي له بې باوره کېدو څخه خلاصون و.
د بې پروايۍ نوم سرچینه
د « cynic» ټکی، د لرغوني يوناني ژبې له « κυνικός» (kynikos) له ټکي څخه اخستل شوی چې معنا يې ده «د سپي په څېر» او κύων (kyôn) «سپي» (له « kynos» سره يو شان). دا چې ولې شکمنو ته سپي ويل کېدل، په لرغونو وختونو کې د دې لپاره يوه تشرېح په دې ډول شوې، ځکه چې لومړي بې پروا «انتيستينيس» د اتن په «ساينو سارجس» لوبغالي کې تدريس کاوه. د « cynosarges » د ټکي معنا ده «د سپینو سپيو خای». څرګنده ده چې لومړي بې پروا ته د سپي نوم، په بې شرمانه ډول د دوديزو ادابو د ردولو او په کوڅو کې د دوی د ژوند غوره کولو د پرېکړې له امله د سپکاوي په توګه ورکړل شوی دی. په ځانګړي ډول «ډایوګنيسس» ته «سپي» ويل کېدل، يو توپير چې هغه ورڅخه خوند اخيست، نوموړي ويل چې «نور سپي په خپلو دښمنانو خولې لګوي، زه په خپلو ملګرو خولې لګوم چې خوندي يې کړم». وروسته بې پروايانو هڅه وکړه چې دا ټکی د خپلې ګټې لپاره وکاروي، لکه چې وروستيو مبصرينو روښانه کړې ده:   "څلور لاملونه شته چې ولې بې پروايانو ته دا نوم ورکړل شوی. لومړی د خپل ژوند د طريقې په اړوند د دوی د بې تفاوتۍ له امله، ځکه چې هغوی د بې تفاوتۍ يوه ډله جوړوي او د سپيو په څېر په عامه ځایونو کې خوراک او مینه کوي، ابلې پښې ګرځي او په خدنګونو او د سرکونو پر سرونو ويده کېږي. دويم لامل دا دی چې سپي يو بې شرمه ژوی دی، دوی د بې حيايۍ يو فکر جوړوي، له شرم څخه د ښکته نه، بلکې له هغې څخه د پیاوړي په توګه. درېیم لامل دا دی چې سپي يو ښه ساتونکی دی او دوی د خپلې فلسفې د اصولو ساتنه کوي، څلورم لامل دا دی چې سپي يو توپير کونکی ژوی دی چې کولای شي د ملګرو او دښمنانو تر منځ توپير وکړي. په همدې بنسټ دوی هغه خلک چې له فلسفې سره بلد دي، د ملګرو په توګه پېژني او له هغوی څخه په مهربانۍ ښه راغلاست کوي او وړتيا نه لرونکي خلک د سپيو په څېر په غپلو سره لرې کوي."
فلسفه
بې پروايي د هلينستي فلسفو له منځه يوه له تر ټولو زياته هېښونکې فلسفه ده. دا فلسفه ادعا کوي چې د بې ثباتۍ په يو پړاو کې خلکو ته د خوښۍ او له ځور څخه د خلاصون شونتيا وړاندې کوي. که څه هم بې پروايۍ هېڅکله يو رسمي اصول نه درلودل، د بې پروايۍ بنسټيز اصولو په لاندې ډول لنډيز کېدای شي:
په همدې بنسټ يو بې پروا هېڅ شتمني نه لري او هغه د پيسو، شهرت، قدرت او نوم هر ډول دوديز ارزښتونه ردوي. له طبيعيت سره سم ژوند کول د موجوديت لپاره يواځې څرګندو اړتياوو ته اړتيا لري او يو تن کولای شي له هرې هغې اړتيا څخه په ازادېدو سره ځان ازاد کړي چې د دودونو پايله وي. بې پرواهان هرقل د خپل اتل په توګه بولي، څوک چې د بيلګه ييز «بې پروا» نښه ده. هرقل «هغه و چې سربروس، ښکاري سپي يې د مړيو له نړۍ راوست، کوم چې د سپي-سړي، ډايوګنيس د ځانګړې پاملرنې مرکز و». د لوسيان په باور، د سربروس او سينیک په يقين سره د سپي په مټ يو له بل سره تړلي دي».
تړلي موضوعگانې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:لوديځ فيلسوفان وېشنيزه:لوديځه فلسفه وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
توره غاړه
کله چي پوه سئ چي کوچنی مو مریض دی نو بهتره داده چي کوچني پر وخت ډاکټر ته بوزئ ترڅو تشخیص او علاج یي په سمه توګه وسي.
يادونه: ژر تر ژره طبي یا صحي مرسته وغواړی که چیري کوچنی د لاندي مشکلاتو څخه یو مشکل ولري:
1.که کوچني مړځوانده وي ، جیټکي یا ریږد ( Seizure) ولري او یا یی په ستوني کي بندوالئ راځي.
2.که کوچني په ساه اخستلو کي مشکل ولري او یايي د ټوخي په وخت کي ژبه او شونډان شنه کیږي.
مخنیوی:
د مخنیوي یوازنئ لاره یي واکسین دی،کله چي کوچنی پیدا سي نو وخت پر وخت باید صحي مرکز ته د واکسین لپاره یووړل سي او ټول واکسینونه باید ور و لګول سي.
گرمي جایزه
جایزهٔ د گِرَمی (په انگلیسی: Grammy Awards) (در اصل: جایزهٔ د گرامافون) نوم د یوه تولنه دی چی  آکادمی دملی علومو او هنرونه چی  ضبط کیگی، په موسقی کی ورکول کیگی. په دری نریوالو د موسقی جایزونه ده دیره معتبر ایل کیگی. ارزښ د  گرمی جایزهٔ  برابر دی د  اُسکار جایزهٔ سره په   فلم‌جورولوکی او اِمی  جایزهٔ  په تلویزون کی. ده تولنه لکه اسکار ، ۱۰۸ رده‌بندی لری په ۳۰  مختلفو دولونه د موسقی لکه: پاپ، راک، آر اند بی او رپ. ا لومری بیره په ۴ مه ۱۹۵۹ جور شو.اوس مهال د بی بی سی تلویزیون نه خپریگی.
امو راډیو
امو راډیو په ٧٨،٦ اف ام څپو خپرونې لري، په ١٣٨٣لمريز کال دانټرنيوز موسسې له خوا په فیض آباد کې جوړه شوې او ١٢ ساعته خپرونې لري. ددې راډيو مسووليت د عبدالبصير حقجو پر غاړه دى او ١٤ رسمي او افتخاري کارکوونکي لري، چې د ٢٦٠٠واټه ټرانسمېټر په درلودلو سره د فيض اباد ښار سربېره په جرم، بهارک، خاش او ارګو ولسواليو کې هم اورېدل کېږي.
بطلمیوس
کلاودیوس بْطُلِمیوس (۹۰ - ۱۶۸عیسوی) (په یونانی: Κλαύδιος Πτολεμαίος) یوه فیلسوف او منجم د په خانی باستانی یونان وه چی ایل کیگی په اسکندیه د مصر کی ژوند کوه.
شين ټاغی (ناول)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
ادرنه
آدرنه په ترکي Edirne) د ترکې په تراکیه سیمه کې د ادرنه ولایت مرکز دی.
نثر
نــــثر
دنثر په اړه مختلف نظرونه دي او هم دپيد ايښت په اړه څوک وايي نظم مخکې له نثر نه منځ ته راغلى او څوک وايي چې نثر مخکې له نظم نه راغلى خو زما په نظر نثر دنظم نه مخکې او قديم دى ځکه چې انسان لومړى په نثر (ګويا)شويدى هغه څه چې په نظم ليکل کيږي هغه په ټولنه کې مروج وي او عام وګړي يې سره وايي ((ساده نثر )). زمونږ په پښتو ادب کې لومړنى نثر دهاشم سرواڼي (سالووږمه )او دسليمان ماکو (تذکرةالاوليا )چې په (٦١٢ه) شاوخواليکل شويدي او مخکې له دې کوم اسناد په لاس نلرو. دنثر په اړه مختلف تعريفونه شويدي چې زه يې يودلته راخلم. نثر : دعربو په لعت کې پاشلو،تيتيدلو،ښندلواو خورولوته وايي په اصطﻻح کې هغه ويناده چې دوزن او قافيي له قېد څخه خالي اواذاد وي.
دنثر ډولونه دنثردډولونوپه اړه مختلف نظريات موجوددي چې زه يې دڅونظرونو په راخيستوسره بسنه کوم. ١_دپوهاند صديق الله رشتين په راخيستنې سره نثر دمعنا په لخاظ په درې (٣) قسمه دى الف_هغه خبرې اترې چې مونږيې ديوبل دپوهولوراپوهولولپاره کوو ب_هغه حطابه(وينا)وه چې پوهان اومشران يې دمهم مقصد اوداوريد ونکو دقانع کولو لپاره په مجلسونو او ټولنوکې کوي اوهم ډېر اقسام لري .. ج_تحرير يا هغه نثر دى چې دعلمونو،مطلبونواو کتابونودليکلو لپاره استعماليږي تحريري نثر بياډېر قسمونه لري. لکه :تاريخي،قصصي،مذهبي اوداسې نور...     دلفظ په لحاظ نثر په دووه(٢)ډوله دى. ١_اذادنثر ياساده نثر ٢_مسجع نثر يامتکلف نثر په دويم پړاو کې استادګل پاچاالفت دنثر ډولونه داسې ښايي.
د هر څه د مخه په لنډه کيسه کې ليکوال بايد دغه درې شيانو ته ډېره پاملرنه وکړي. ١_ نمايش                ٢_ وده                            ٣_ شرحه اساسي توکي : ١_ پيلامه : يو ليکوال بايد له داسې نقطي څخه شروع وکړي چې موضوع ئې ښکلې او رنګينه وي تر څو لوستونکى وهڅوي چې تر پايه ئې ولولي. ٢_ پلاټ ( طرحه ) :  طرحه په کيسه کې هغې برخې ته وائې چې کيسه پرې را څرخي. يو ليکوال چې فوسټر نوميږي وائې : طرحه د کيسې د شمزۍ ( ملا تير ) حيثيت لري. څومره چې طرحه يا پلاټ ساده او هنري وي هماغومره کيسه په زړه پورې او خوندوره وي. ٣_ څېره يا څېرې ( کرکټر ) :داهغه څوک دى چې په کېسه کې رول لوبوي او لکه پلاټ د کيسې توکى بلل کيږي چې د لنډې کيسې روح هم ورته وائې. په کيسه کې مرکزي څېره يا څېرې ته اتل او اتله وائې. ٤ _ تلوسه ( سسپنس ) : تلوسه هغه اساسي توکى دى. چې غير لدې مونږ نشو کولاى يوې لنډې کيسې ته کيسه ووايو. يا تلوسه هغه مهارت دى چې لوستونکي ته د لوست په وخت کې يو ډول وېره ، شک او وسوسه مخ کوي. دې ته اړ کيږي تر څو ځان لدې وسوسې خلاص او کيسه تر پايه لولي. ٥ _ صحنه (ځايزمان ) : د هغه ځاى ، مهال ، پيښې ، تصادف او نور ځانګړنو څخه عبارت ده چې کيسه پکې پيښيږي. صحنه په کيسه کې ډېر مهم او ارزښتناک رول لري. ځکه صحنه ده چې د اتل په ژوند کې ژور بدلون راولي. ٦_ مکالمه ( خبرې اترې ) او منظر کشي : مکالمه د کيسې هغه په زړه پورې برخه چې کيسې ته يو ځانګړى خوند ور بخښي او کيسه د اوج ټکې ته ر سوي. مکالمه د اتل او اتلې لخوا تر سره کيږي. (( منظر کشي )) کيسه پر مخ وړي او ښکلي کوي ئې چې ډېر ځله د څېرو او اتلانو سره سرو کار لري ددې تر څنګ ټولې هغه پوښتنې چې په کيسه کې راځي په طبعي بڼه ئې څرګنده وي. ٧ _ ليد لورى : ليد لورى د کيسې هغه برخه ده چې اوريدونکى يا لوستونکى کيسه د ټولو اړخونو سره لکه : پېښې ، تلوسه او داسې نور ....ګوري. ليد لورى په دووه ډوله دى : ١_ داخلي ليدلورى :(دليکوال پورې اړه لري ). ٢_خارجي ليدلورى :(په خارجي ليدلوري کې ليکوال دټولنې څخه وي). ٨_تخيل : په لنډه کيسه کې هم لکه دنورو ادبي اوهنري ليکنو په څېر تخيل ضروردى (داځکه چې تخيل دهنري ليکنو اصلي توکى دى . ٩-دکيسې پايله :يو ليکوال چي يواثرياليکنه کوي دځانګړې موخې لپاره يې کوي اودغه موخه دليکنې په پاى کې واضح کوي .       همدارنګه دلنډې کيسې ليکونکى هغه کشمکش او ربړې چې په کيسه کې وي اواروي اوخپل هدف لوستونکو ته رسوي.
ډرامه
ډرامه په لرغوني يونان کې منځ ته راغلې دډرامې پيدايښت په اړه مختلف نظريات موجوددي او ټاکلې سنه يې نه ده معلومه چې تکيه پرې وکړو. دځينو څرګندونو څخه معلوميږي چې دميلاد څخه سوونه سوونه کاله دمخه داتڼ په ښار کې ډرامه وه چې ديوه پرمختللې ډرامې او تياتر شته والى ښايي اما دمصر داثارو نه ثابته ده چې په هغه ملک کې تقريباً دووه(٢)زره يا کيداى شي درې(٣)زره کاله قبل مسيح موجود ؤ. ځينې پوهان او لرغوني پيژندونکي له دې نه هم وړاندې ګورې او په دې نظر دي چې ښايي دډرامې تاريخ اونيټه له دې نه هم وړاندې وي اودومره وړاندې چې کله انسان اجتماعي او ټولنيز ژوند پېل کړ په هغه وخت کې دوۍ خپلمنځي لوبې او مستي کولې چې دغه لوبو کله کله ډراما تيکه بڼه غوره کوله. دزياتو څر ګندونوسره ډرامه يونان کې په اوومه(٧)قبلالملاد پيړۍ کې منځته راغله او باالاخره په پينځمه (٥)قبلالملاد پيړۍ کې اوج ته ورسېده له دې وروسته ډرامه له يونان څخه نورې نړۍ ته لار پيداکوي او جهاني شهرت ،اغيزه اوتاثير په نورو هيوادونو کوي. لومړنۍ ډرامه( اسکائې لس )ليکلې ده چې دډرامې نوم دى ((سپلي اينټ)) ځيني وايي :داډرامه ((دى سليټ)) نوميږي چې داتڼ په ښارکې سټېج شوې وه. يوه ډله پوهان بيا په دې ټينګار کوي چې پينځه سوه پينځه ديرش (٥٣٥) قبلا لملاد کې ((تس پيس ))په نوم يو تن فنکار په يونان کې يوه ډرامه اجراکړه چې دغه تن دجهان اونړۍ لومړنى اکټور ګڼل کيږي. خوزمونږ پښتو ژبې ته دناول په شان درامه هم داردو ژبې څخه راغلې داردو ژبې لومړنۍ ډرامه( اندرسبها ) نوميږي. دواجد شاه په وېنا امانت لکهنوي په (١٨٥٣ع)کال کې ليکلي دکله نه چې پښتو ډرامه ليکنه شروع شوه نو دلومړي ځل لپاره عبدا لاکبر خان اکبر ((درې يتيمان )) په نامه ډرامه وليکله چې داتمانزو په ښونځي (سکول)کې زده کوونکو (سکوليانو )ته وښودل شوه. دا ډرامه اکبر په (١٩٢٧ع) کال کې ليکلې وه په دغه ډرامه کې ليکوال په پوره زړورتيا سره په اصلا حي رنګ معاشرې (ټولنې ) دزوروروخلکو زورزياتى په ګوته کړي. بل ځاى بيا ښاغلى شهسوار سنګروال نيازى پخپل کتاب کې ليکي : ((د ډراماتيکو کليوالي لوبو په څنګ کې يو څه په پرمختللې بڼه ليکل شوې ډرامه چې ډراماتيک اصول پکې په پام کې نيول شوي وو يو په زړه پورې ډرامه وه )) چې په کال ١٣٠١ هـ ش ١٩٢٢ ع کې لومړى د جلال اباد د کوکب په باغ او بيا د لغمان په کلا سراج بڼ کې و ښودل شوه. د ښاعلي حبيب الله رفيع په وينا (( يوه ورځ غير حاضري )) وړومبنۍ يا لومړۍ ډرامګۍ ده چې په ١٩٢١ ع کال کې د کا بل حبيبي ليسې شاګردانو دهم هغه ليسې په سټيج لوبولې او د وخت پاچا ( اعليحضرت ) امان الله خان هم ورته ناست ؤ. دا ډرامګۍ ښاغلي مولوي صالح محمد هوتک ليکلي وه چې په همدې اساس د حبيبي ليسې په پښتو درسي کتاب کې ځاى او چاپ کړې وه. هغه پښتو ډرامه چې په پښتو ډرامو کې ئې يوه معياري بڼه غوره کړې د ( وينو جام ) په نامه ډرامه ده چې محمد اسلم خان خټک لخوا په ١٩٣٥ ع کال کې ليکل شويده. دډرامې پيژندنه يا تعريف د ډرامې د تعريف په اړه مختلف نظريات موجود دي. چې زه يې دلته يو څو تعريفونه راخلم. ١_ ډرامه ډيالوګ او منالوګ ته وائې. ٢_ د محقق سيد محى الدين هاشمي په وينا:     ډرامه د يوناني کلمې (( ډراو )) نه مشتق شوي چې د عمل او کولو معنا لري په ادبې اصطلاح هغه اثر دى چې د خبرو اترو په فورم ليکل شوى وي  يا په بله وينا :    ډرامه د يوې ژوندۍ کيسې نوم دى چې ټول احساسات او جذ بات پکې د حرکت او خوځيدو پواسطه څرګنديږي او هره پيښه عملاً  د سترګو په وړاندې ښکاري.
دډرامې ډولونه سيدمحى الدين ((هاشمي)) دفورم او محتوا له مخې دډرامې ډولونه داسې ښايي : ١_سټيج ډرامه. ٢_ راډيو ډرامه. ٣_ تلويزوني ډرامې ( فلمونه او نمايشنا مې ). نور ادبپوهان ډرامه د محتوا له مخې په دوه (٢) ډوله ښايي : ١_ تراژيدي ډوله ډرامه. ٢_ کوميډي ډوله ډرامه. رفيع الدين هاشمي د ډرامې غوره او مهم ډولونه داسې بيلوي. ١_تراژيدي ډرامه. ٢_ کوميډي ډرامه. ٣_ ميلو ډرامه. ٤_ ډرام. ٥_ ګډه ډرامه. ٦_ يو اکټيزه ډرامه ٧_ راډيوي ډرامه. ٨_ انتر کټ ډرامه. د ډرامې په صنف باندې د ټولو نه زوړ کتاب د ارستو د فويتيکا په نامه چې تراژيدۍ او کوميډۍ باندې ژوندى بحث پکې شويدى. د ارستو په خيال ډرامه درې (٣ ) بنيادي او بنسټيز عناصر لري. ١_ موزونيت ، نغمه او نظم. ٢_ د انساني کارونو نقل دې وي ښه وي که بد خو چې همغه شان وښودل شي. ٣_ د بيانې په مقابله کې د کردارونو په ذريغه خبرې او عمل وښودلاى شي. ډرامه هم د ناول او لنډې کيسې په شان اساسي او بنسټيز ګڼ توکي لري لکه : پلاټ چې په ډرامه کې اساسي او بنسټيز توکي دي .کيسه ،پرسوناژ ، مکالمه پيلامه ،اوج ، پاى او داسې نور ........        ددې هر يو د تشريح کولو نه د موضوع د اوږد والي پخاطر ډډه او په همدې يادونې سره کفايت کووم. داچې ډرامه زيات ډولونه لري دغه دووه ډوله يې ډېر غوره او مهم دي. ١_ تراژيدي :  د ارسطو په نظر تراژيدي د انسانانو تقليد نه دى بلکې د عمل ، ژوند ،نيکمرغۍ او بد مرغۍ تقليد دى. تراژيدي له دوو (٢ ) کلمو څخه جوړه ده چې تراژ ( غم ) يديا (( يدي )) اواز يا سندره نو ويلاى شو چې تراژيدي (( د غم سندره )) يا هغه سندرې چې په هغو کې به يونانيانو د انګورو د ربالنوع ( ديونيس ) کړاونه ،سرګرداني ، تکليفونه او د هغه مړينه ستاينه لنډه داچې د تراژيدي ډرامې پاى غمګينه وي او اوريدونکي يا ليدونکي ته زياته همدردي او ويره په زړه کوي خپل جذبات را ولاړوي. په لرغوني يونان کې د تراژيدۍ پلار د د انګلس په وينا ايسخيل ښودل شويدى. ٢_ کوميډي : دا هم يوه لرغوني يوناني کلمه ده چې د تراژيدۍ ((کلمې )) ډرامې څخه کلونه  ، کلونه وروسته دود شوه.
د ارسطو په وينا : چې کوميډي د ځينې مذهبي ترانو نه را پديخوا وده او پرمختګ وکړ. کوميډي هم له دوو (٢ ) کلمو څخه جوړه ده چې کوم (( خندا يا خوشخالي )) يدي (( يديا )) سندره يا اواز پس ويلا ى شو چې ((خوشخالۍ سندره )) يا هغه سندره چې په هغو کې د ديونيس بيا ژوندي کيدل په مرګ غلبه په کړاوونو او تکليفونو برى پکې ستايل کيده. نو داسې هم ويلاى شو چې د کوميډي ډرامې پاى خوشخاله او خندوره وي د اوريدونکو او ليدونکو اخساسات را ولاړوي نو مطب مو دا نه دى چې اوريدونکي يا ليدونکي دې تراژيدۍ ته وژاړې او کوميډۍ ته دې وخاندې او هره ډرامه خپل مفهوم لري. په لرغوني يونان کې د کوميډۍ د پلار لقب راستوفان ته ورکړ شويدى.
اد بي ليکونه ادبي ليکونه چې دهنري نثر د ځانګړي فورم په ډول پېژندل شويدي. ادبي ليکونه هغه ليکونه دي چې په ځانګړې توګه هنري او ادبي بڼه ليکل کيږي په ادبي ليکونو کې يو لړ مهم انتقادي ، سياسي، فلسفي او ادبي مسايل ليکل کيږي خو ژبه يې هنري ادبي او د تخيل رنګ پرې غالب وي له استعارو ، کنايو ، تشبهاتو او نورو ادبي صنعتونو څخه پکې کار اخيستل شوي وي ژبه يې خوږه او د ليکنې طرز يې دومره ښکلى وي چې لوستونکى يې پر لوستنه نه مړيږي په ادبي ليکونو کې مهم اجتماعي ، سياسي ، تاريخي ، اخلاقي ، انتقادي انتبا هي مسايل په ادبي ژبه انځوريږي. ادبي ليکونه هغه ليکونه دي چې د ليکوال لخوا يو چاته يا بل ليکوال ته په داسې الفاظو سره ليکل کيږي چې ډېر خواږه او په زړه پورې وي او د ليکوالۍ پوره مراعت پکې شوى وي.
اد بي ليکونه اد بپوهانو په د ووه ډ لګيو و يشلي دي.
١_هغه ليکونه دي چې دفر ضي مخاطب په نوم ليکل کيږي په پښتو کې ددې ډول ليکونو غوره بېلګې دعبدالروف بېنواد(( زړه خواله )) دروغ ليوني ((بي بي نوره)) اوداجمل خټک په (( کچکول )) نومې اثر کې خوندي دي. ٢_هغه ليکونه دي چې په عامه تو ګه داديبانو ،شاغرانو او ليکوالانو تر منځ تبادله کيږي په پښتو کې يې ډېرې ښې بېلګې دامير حمزه شينواري او جغفر اڅکزي تر منځ تبادله شوي ليکونه دي چې د ((انسان او خداى (ج) )) اودمولانه عبدالقادر خطونه چې په کتا بي بڼو خپاره شويدي. او داستادصديق الله رښتين هغه ليکونه چې د ته د مختلفو ځايونو څخه راغلي او ده ترې د ادبي ليکونه په نامه کتاب جوړ کړى.
طنز طنز هم د ادبي نثر يو ځانګړى ډول دى چې په ورځنۍ ليکنو کې زيات استعال لري طنز کې د وينا لحن او انداز ډېر زړه پورې او د ټوکو ټکالو په شکل وي او زياتره وخت پکې مسايل سرچينه مطرح کيږي. لومړي سر کې خو داسې بريښي چې طنز يوازي د خندا او شوخۍ لپاره دى .مګر وروسته له لوستلو څر ګنديږي چې طنز نه يواځې دا چې ټوکې ټکالې دي بلکې خپل پند او نصيحت پدغه کالب کې ځاى کوي. طنز د خپلې اصلي معنا تر څنګ يوه بله نعښتې معنا هم لري. په طنز کې د ټولنې ،اشخاصو او چاپېر يال د ناوړه سلوک ،غلطو رواجو او منفي کړنلارو يادونه او انتقادي بڼه موجوده وي. د طنز منځپانګه د ژوند واقعتونه دي. په زياتو لهجو او ځايونو کې په عامه توګه سره طنز او ټوکه يو له بله سره د (مرکب ) په شکل يا ګډ استعماليږي. ولې په حقيقت کې د دواړه کلمې سره فرق لري او بيلې بيلې معنا وې لري. د ټوکو لغوي معنا خندا ده يعنى يوازي د مجلس د خو شۍ او تفريح لپاره ويل کيږي. خو طنز په لاتيني ژبه کې (sature )  د ګډوالي په معنا دى په لرغوني وخت کې به چې کوم اثر انتقادي بڼه درلوده يا به پکې يو چا ته نغوته ( اشاره ) شوې وه. دغه ډول اثر ته به (Satura ) يا (Sature ) ويل کيده. او هم په انګليسي ژبه کې طنز ته (Satire) ويل کيږي چې د تمسخر ، سکونډلو ، پيغور او په کنايه يوه نيمګړ تيا جوتول يې معنا ده. د ټوکو خلاف په طنز کې د خپريدو اړخ غالب وي. پدې برسيره په طنز کې د تمسخر په خلاف د نفرت د جذباتو څرګندونه وي د طنز پيژندنه د طنز په اړه مختلف نظريات يا تعريفونه شويدي مثلاً لکه : د عبدالرحيم مسلم دوست په ليکنه : طنز په ټولنه کې په يو شخص ،کار ،اړخ ،طرزالعمل ، هئيت او حالت په ټوکو ټوکو کې تنقيد کولو ته ويل کيږي طنز په داسې ټوکو تصوير کشي کوي چې ښکاره د خندا او حقيقت کې د افسوس وړ وي.
خاکه ليکنه دشخصېت مختلف اړخونه په پوره سليقي سره راخلي دبريالۍ يا کاميابې خاکې ليکنې لپاره دبيان په پوره قووت برسېره دانساني نفسياتو ژوره کتنه او دژوند دډول ډول اړخو نو پراخه مطالعه ډيره ضروري ده له همدې کبله خاکه ليکنه دهغه پل صراط څخه چې تر وزرو نرى او تر تورې تيره دى تيريدنه ده. خاکه ليکنه دبيوګرافي ليکنې يو شکل دى ولې دبيوګرافي ليکنې څخه دفن له مخې ډېره سخته ،نازکه او توپير لرونکې ده. دبيوګرافي ليکنې اوصول ټاکلي دي ددغو اوصولو او قوانينو په رڼا کې د بيوګرافي ليکنې مواد په يو خاص ترتيب سره وړاندې کيږي. خاکه ليکونکي ته دبيو ګرافي ليکونکي په خلاف دشخصيت دولادت څخه بيا تر مړينې پورې دژوند تولو حالاتو پر له پسې بيانولو ضرورت نشته. دبيوګرافي ليکنې مزاج کره او علمي وي ولې په خاکه کې دتازه والي يوه لړۍ روانه وي.
اوتوبيوګرافي ((اتوبيوګرافي )) اوتوبيو ګرافي د خپل ژوند د احوال او واقعاتو بيان ته ويل کيږي. په فرهنګ عميد کې راغلي : (( شرح حالي که خود شخص بنوسيد )) (( د خپل ځان په اړه شرحه ورکول يا د خپل ځان په اړه معلومات ليکل)) او اوتو بيو ګرافي يوازې د ژوند احوال او د واقعاتو يوه هسې چټې مجموعه نه ده بلکې د ليکونکي د پېښو داخلي کيفيتونه ، د زړه احساس ،شخصي او عملي تجربې ، دژوند احساساتي اړخونه او په مجموعې ډول د ژوند په برخه کې د هغه د نظر ترجماني کوي. مصنف ځينې وختونه د هغو سياسي ، اقتصادي او ټولنيز عواملو يادونه چې کله نا کله يې په ده باندې اثر اچوي هغه اثرات چې دنوموړي د ژوند د يوي خاص لوري په ټاکلو کې يې مهم رول لري لوبولى وي په اوتو بيوګرافۍ کې له قلمه نه غورځي او يادونه يې کيږي. ليکوال د خپلې خوښې ، طبعي او تفکر د ډول سره سم په اوتو بيوګرافي کې ځينې اړخونه څرګندوي. او تو بيوګرفي د مختلفو اهدافو او مقاصدو لپاره ليکل کيږي. د اکثره ليکوالو اهداف او مقاصد اصلاحي او اخلاقي وي. او هم غواړي چې نړيوالو ته خپلې تجربې او مشاهدې وړاندې کړي. ځينې اوتوبيوګرافۍ يوازې د يوه يادګار او دلچسپۍ په خاطر ليکل کيږي. اوتو بيوګرافي دڅو خواو نه ډېره غوره او په زړه پورې ده کله کله اوتو بيوګرافي د داستان ، ناول او لنډې کيسې څخه هم خوږه او په زړه پورې وي. خو دځېنو ليکوالوپه عقيده يوه غوره اوتو بيوګرافي ليکنه هغه ده چې دکومې سترې دعواڅخه پرته دژوند په ساده حالاتو ليکل شوې وي. په همدې لحاظ اوتوبيوګرافي ليکنه مختلف ډولونه لري .داوتو بيوګرافي ليکنې او بيوګرافي ليکنې توپير دادى چې بيو ګرافيکه ليکنه ديو شخص يا شخصېت دژوند مفصل او بشپړ انځوروي دتنقيد او تبصرې څخه هم کار اخلي. بيوګرافي ليکونکى يو بې طرفه مبصر هم کيداى شي خو اوتوبيوګرافي ليکونکي ته بيا زياتې ستونزې په مخ کې يرتې دي .اوتوبيوګرافي ليکونکي ته ضرور نه دي چې دشخصېت پوره احاطه د ې وکړي اوتوبيوګرافي ليکونکى شائيددژوند يو اړخ او يا څو محدود اړخونه وړانې کړي. د اوتوبيوګرافې ليکنې په ذريعه يو خاص ، ماحول او چاپير يال په زياته ښه توګه پېژندل کيږي ديو بيوګرافي ليکونکي لپاره تر ټولو ارزښتاکه او د مستندوموادو خيثيت لري. د ادبي نقطې له نظره د يوې غوره اوتوبيوګرافۍ د لوستلوڅخه مونږ د خوند اخستلو په څنګ کې په تاريخ ، سياست ، اخلاقو ،روحياتو ،کلتور او راشه درشه باندې هم حاکميت پيدا کوو. بيوګرافي ليکنه دا هم د ادبي يا هنري نثر يو ډول دى. چې په اصل کې د مقالې ليکنې يو شکل دى. بيوګرافي ليکنه د ادب هغه برخه ده چې په هغې کې د يو تن د زيږيدو څخه بيا تر مړينې پورې ټولې پېښې د ذهني او عقلي ودې مختلف مراحل او همدارنګه دده د ځانګړې کارنامې او داسې نورې پېښې په تفصيل سره بيانيږي. په بيوګرافۍ کې دا ضروري نه ده چې شخص دې حتماً د جګړې قهرمان ،قوي حکمران ، مشهور اديب ، غوره سياست پوه او يا داسې نور وي. اما داسې شخص هم کيداى شي چې غير له دغه کارنامو او نوم ورکى شخص وي د بيوګرافۍ ليکنې موضوع وګرځي ځکه سمه بيوګرافي ليکنه د يو شخص يا معمولي شخص غوره عکاسي او د سفرونو ثبتوونه د يوه لوى شخص ،عالم پوه دلچسۍ باعث کيداى شي په بيوګرافۍ ليکنه کې د تاريخي شخصيتونه راتلاى شي له همدې کبله بيوګرافي ليکنه هم په حقيقت کې يو ډول تاريخ هم دى.
دتاريخ بنسټ په پېښو سره ولاړ وي. غوره بيوګرافي ليکنه يو فني او تخليقي کار او عمل دى .داډول بيوګرافي ليکنه څه اسان کار نه دى بيوګرافي ليکونکى د ډېرو مشکلاتو ،ستونزو او ازمايښتونو سره مخامخ کيږي بيوګرافي ليکوونکي ته په کار دي چې د بې ځايه ګوتو نيولو او عيبونو په پلټلو لاس پورې نه کړي په بيوګرافۍ کې نيمګړتياوي پيدا کيږي او بيوګرافۍ ته تاوان رسيږي بيوګرافۍ ليکونکى بايد صادق او بې طرفه وي په ليکنه کې د عدالت څخه کار واخلي د يو هيرو يا شخص ښې او بدې خواوي دې په منصفانه توګه سره بيان کړي  څومره چې د ښېګڼې په بيانولو سره مبالغې پرهيز او لرې والى ضرزري دى په همدغه اندازه په نيمګړتيا وو باندې پرده اچول هم مناسب ندي. په بيوګرافۍ ليکنه کې غوره دا ده چې ليکوال د بي ځايه اوږدوالي څخه ځان وژغوري. غوره بيوګرافي ليکونکى تل نويو او وتليو اصولو څخه کار اخلي بيوګرافي ليکونکي ته نه ښايې چې د ځانه مبلغ او واعظ جوړ کړي دا ځکه چې دا ډول ليکنه د ده اصلي دنده نده.
نتيجه ((پايله )) دا چې دلسانس بشپړيدو په خاطر هر يو محصل دفراعت سره سم يوه ليکنه چې مونوګراف بلل کيږي ليکي ادارې او يا دپوهنځي مديريت ته يې سپاري. نو ماهم په خپل وار سره دغه لومړنۍ ليکنه وکړه چې ددې ليکنې موضوع وه ادبي ژانرونه (ادبي((هنري )) نثرډولونه ) تر خپلې وسې مې پکې څيړنه وکړه تاسو قدرمنو ته يې وړاندې کووم. له ټولو هغه ملګرو څخه منندوۍ او د زړه له تله راضي يم چې ماته يې د مطالعې لپاره کتابونه را کړي ما ترې مطالعه او هم د ماخذ په توګه استفاده کړې. يو ځل بيا يادونه کوم چې دا زما لومړنۍ ليکنه وه که هر څومره نيمګړتيا لري نو ډېره زياته بخښنه غواړم. په پاى کې الله تعالى دې مونږ او تاسې ته توان او قدرت راکړي چې همدا شان دوامداره او په زړه پورې ليکنې وکړو. والسلام ومن الله التوفيق. په درنښت. محمدطوفان ( بهار  ). ماخذونه ليکوال. کتاب. کال ١_ هاشمي سيد محى الدين      ادب پوهنه                                        ( ١٣٨١هـ) ٢_ حبيبي عبدالحى  پښتو ادبياتو تاريخ ( لومړى او دويم ټوک )  ( ١٣٨٤ هـ) ٣_رضا افضل                              ډرامه دريم چاپ                             ( ١٩٩٥ ع ) ٤_ رښتين صديق الله                  ادب تاريخ                                      ( ١٣٢٥ هـ ) ٥_ کارګر سيد محمود             د هيواد ادبيات ٦_ ځدران عبدالرحيم               ادبي ژانرونه ( ژباړه )                       ( ١٣٨٥ هـ ) ٧ _ نيازى سنګر وال شهسوار د ډرامې تاريخ او فن په لره او بره پښتونخواکې   (١٣٧١) ٨_ هاشمي سيد محى الدين   ليکوالۍ فن دويم چاپ                    ( ١٣٨٣ هـ) ٩_ شينوارى دوست                د ادب تيورۍ اساسونه                      ( ١٣٦٥ هـ ) ١٠_ زړن جانس                      د يونان لرغوني ادب لومړۍ دوره      (١٣٨٢هـ) ١١_ زيور زيورالدين             د پښتو ادبياتو تاريخ اوسنۍ دوره    ( ١٣٨٥هـ) ١٢_ سپرلى اجمل                  لنډې کيسې به څنګه ليکو ١٣_ عميد حسن                      فرهنګ عميد                                    (١٣٥٨ هـ ) ١٤_ مسلم دوست عبدالرحيم       خوږه ژبه                                        ( ١٣٨٦هـ) ١٥ _ يوسفزى مجروح مشتاق     زرکاڼى دويم ټوک                       ( ١٩٩٨ ع ) ١٦ _دوديال بشير                دخريدارۍ هيئت د طنزونو مجموعه   ( ١٣٨٥هـ) ١٧_اعظم محمد اعظم      پښتو افسانه تحقيق او تنقيد               ( ١٩٦٧ ع ) ١٨_ خټک فضل مير          فضليات ( د پښتو ادبي اصطلاحات ( ١٩٩٩ع ) ١٩_ سيدي سيد نظيم            لنډه کيسه او ادبي ټوټه                      ( ١٣٨٦هـ ) مراعات په کې نه کېږي. لوی لوی مضمونونه او مطلبونه په کې ځائیـــږ ي.
وېشنيزه:ادبيات وېشنيزه:ادبپوهنه
جي اته هیوادونه
جي ۸ هیوادونه (جی اته) د روسیه د غړیتوب له ځنډولو وروسته اوسمهال دا سازمان ووه غړي لري. دا ټولنه د نړۍ ۶۵% سلنه اقتصاد په لاس کې لري چې هرکال په یوه خپل منځي ناسته کې راټولیږي. اوسمهال یاده ټولنه له جاپان، ایټالیا، بریتانیا، المان، فرانسه، امریکا، او کاناډا څخه جوړه ده.
ارزښت (اخلاق)
په اخلاقو کې ارزښت د کوم څه يا عمل د اهميت په درجه د دې موخې په درلودلو سره دلالت کوي، چې کوم عملونه تر ټولو غوره دي چې بايد وشي يا کومه لاره تر ټولو غوره ده چې د اصولي اخلاقو له مخې ژوند وکړويا دا چې د بېلابېلو عملونو څرنګوالی تشرېح کړي. د ارزښت سيستمونه ليد او تجويزي باورونه دي. دا سيستمونه د يوه شخص په اخلاقي سلوک باندې اغېزه کوي يا د دوی د ارادي کړنو بنسټونه دي. ډېر ځله لومړني ارزښتونه غښتلي او منځني ارزښتونه د بدلونونو لپاره مناسب دي. دا چې څه شی يو عمل ارزښتمنوي، کېدای شي ، په خپل وارسره د هغو مفعولونو په اخلاقي ارزښتونو پورې اړه ولري، چې دا يې زياتوي، کموي او يا بدلون او اصلاح په کې راولي. د اخلاقي ارزښتونو په درلودلو سره يو مفعول کېدای شي «اخلاقي يا فلسفوي ښه» ونومول شي.
ارزښتونه کولی شي، د ترجيحاتو د یوه پلاوي په توګه، چې د عملونو يا پایلو د مناسبې دورې سره علاقه او اړيکه لري؛ تعريف شي. په دې ډول، ارزښتونه د يوه شخص د سم او ناسم حس او يا دا چې څه بايد هرو مرو وي، منعکسوي. «د ټولو لپاره مساوي حقونه»، «غوره والی د ستاينې وړ دی» او «له خلکو سره بايد په احترام او عزت چلند وشي» د ارزښتونو استازي دي. ارزښتونه هڅه کوي چې په کړو وړو او چلند باندې اغېزه وکړي او په دې ډولونو کې اخلاقي ارزښتونه، تعليماتي يا د نظري باورونو پر بنسټ (ديني، سياسي) ارزښتونه، ټولنيز ارزښتونه او هنري ارزښتونه شاملېږي. په دې اړه هم بحث شوی دی چې ځينې ارزښتونه، لکه: ايا د نورو د ښېګڼې غوښتنې فلسفې  اوطبيعي دي او ايا لکه د کسبوونکې ګټې بايد د بدګڼې او ښېګڼې په توګه ډلبندي شي؛ په روښانه توګه په فزيالوژيکي توګه نه دي مشخص شوي.
کوکچه راډیو
کوکچه راډیو دا راډيو په ١٣٨٣ لمريز کال دانټرنيوز موسسې له خوا په فيض اباد ښار کې جوړه شوې، چې ١٢ کارکوونکي لري او په ٨٧،٩ څپه خپرونې کوي. ددې راډيو چارې د مولوي عبدالمالک خراساني له خوا سمبالېږي، ١٢ رسمي او افتخاري ښځينه او نارينه کارکوونکي لري،چې په جرم، يمګان او خاش ولسواليو کې د اورېدو وړ ده.
ارزښت (اخلاق)
د مطالعې ډولونه
هغه اخلاقي موضوعګانې چې ارزښت لري، کېدای شي د اخلاقو تر علم لاندې د مطالعې په توګه په نظر کې ونيول شي، چې په خپل وار کېدای شي، د فلسفې په توګه ډلبندي شي. په ورته ډول اخلاقي ارزښت کېدای شي، د فلسفوي ارزښت د پراخه ساحې د يوې فرعي ډلې په توګه په نظر کې ونيول شي، چې ځينې وختونه (axiology) [د ارزښت د طبيعت يا فطرت او د ارزښتمنو شيانو د ډولونو مطالعې] ته راجع کېږي. اخلاقي ارزښت د يوه شي د اهميت په درجه باندې دلالت کوي؛ د دې موخې په لرلو سره چې کوم عمل يا ژوند د کولو لپاره غوره دی يا لږ تر لږه هڅه کوي چې د بېلابېلو عملونو ارزښت تشرېح کړي.
د اخلاقي ارزښت مطالعه د ارزښت په نظريه کې هم شامله ده. د دې تر څنګ ارزښتونه ګڼو څانګو،لکه: انسان پوهنې، سلوکي اقتصاد، د سوداګرۍ اخلاق، حقوقي شخصيت لرونکی حکومت، اخلاقي فلسفه، سياسي علوم، ټولنيزه روانپوهنه، ټولنپوهنه او شرعیاتو کې مطالعه شوي دي.
ورته مفاهيم
اخلاقي ارزښت ځينې وختونه له ښه والي سره په مترادف ډول کارول کېږي. که څه هم ښه والی نورې زياتې معناګانې لري او کېدای شي ډېر ناڅرګند يا مبهم په نظر کې ونيول شي.
شخصي ليد د کلتوري ليد پر وړاندې
شخصي ارزښتونه، د کلتوري ارزښتونو په اړيکه کې شته دي يا ورسره د توافق او يا له غالبو معيارونو څخه د اختلاف په برخه کې دي. کلتوريو ټولنيز نظم يا سيستم دی چې د عامه ارزښتونو يوه مجموعه شريکوي، چې په کې دا ارزښتونه ټولنيزو تمو (توقعاتو) او د ښه، ښايسته او جوړښتي ډله یيز ادراک ته اجازه ورکوي. له اصولي شخصي ارزښتونو څخه پرته به هېڅ کلتوري سرچينه نه وی، چې پر وړاندې يې د انفرادي ارزښتونو ښېګڼه اندازه او څه ناڅه کلتوري پېژاند وځپي او تجزيه  یې کړي.
شخصي ارزښتونه
شخصي ارزښتونه د دې لپاره چې څه ښه، ګټور، مهم، د کارونې وړ، ښایسته، د غوښتنې وړ او جوړښتي دي، يوه داخلي سرچينه برابروي. ارزښتونه يو له هغو عواملو څخه دي، چې د اړتياوو، ګټو او عادتونو تر څنګ چال چلند اوسلوک توليدوي او د يوه کس له خوا په جوړو شوو ټاکنو باندې اغېزه کوي.
ارزښتونه کېدای شي، د ارزښت د پرتلیزې درجه بندۍ په وسیله د بقا او پایښت لپاره له عامو انساني ستونزو سره مرسته وکړي، چې پایله يې دې پوښتنې ته ځواب برابروي، چې خلک کوم څه ولې کوي او په څه ترتيب يې کول غوره کوي. اخلاقي، مذهبي او شخصي ارزښتونه ،کله چې په سختۍ سره ونيول شي، کېدای شي هغو شخړو ته هم لوړوالی ورکړي، چې د نړيوالو نظريو د بېلوالي تر منځ له يوه ټکر څخه په لاس راځي.
د وخت په تېرېدو سره د شخصي ارزښتونو هغه عامه اصطلاح چې د خلکو ډلې يې په خپل ورځني ژوند کې مهم ګڼي، د قانون، دود او عرف بنسټونه ږدي. وروستۍ څېړنې د همدې له امله د ارزښتمنې مفاهيمې په ضمني طبيعت باندې ټينګار وکړ. د مستهلک د چال چلند څېړنه وړانديز کوي چې، شپږ کورني او درې بهرني ارزښتونه شته. دا ارزښتونه د ادارې په څېړنه کې د ارزښتونو د لېست (LOV) په توګه پېژندل شوي دي. یاد شوي ارزښتونه د ځان درناوی، دوستانه اړيکې، د تر سره کوونې حس، په خپله تر سره کول، وخت تيري، حيرانتيا، د تړلتيا حس کول، په ښه ډول احترام کړای شوی او خونديتوب دی. له وظيفوي اړخه نوموړي ارزښتونه په درې ډولونو باندې وېشل شوي دي، چې د اشخاصو تر منځ د اړيکو ساحه، شخصي او غير شخصي عوامل دي. د توکم پالنې د تجويز له مخې کولی شي فرض کړي چې، د ارزښتونو يو عين مجموعه به د دوو هېوادونو د خلکو د دوو ډلو تر منځ په مساوي ډول انعکاس يا فکر ونه کړي. که څه هم مرکزي ارزښتونه بيان شوي دي، د ارزښتونو اوښتون يا پړاو کولی شي، د يوه کس د کلتوري پېژندنې پر بنسټ بېل شي.
کلتوري ارزښتونه
انفرادي کلتورونه په هغو ارزښتونو ټينګار کوي چې د دوی غړي يې په پراخه توګه شريکوي. د يوې ټولنې ارزښتونه کولی شي، ډېرځله  د بېلابېلو ډلو او نظريو په واسطه د تر لاسه شوي درنښت او احترام د کچې په ارزولو سره مشخص شي. د امريکا په متحده ايالاتو کې د بېلګې په ډول لوړ رتبه مسلکي لوبغاړي، د پوهنتون د پروفيسورانو په نسبت زيات احترام (د مالي اداينې په برخه کې) تر لاسه کوي.
د ارزښتونو وضاحت د اخلاقي زده کړو له پوهې يا ادارک څخه توپير کوي:
غړي په يو کلتور کې ونډه اخلي، ان که د هر غړي شخصي ارزښتونه په کُلي ډول په هغه کلتور کې له ځينو اصولي ارزښتونو سره توافق هم ونه کړي. دا د يوه کس وړتيا ښکاره کوي، چې برخې سره ګډې يا ترکيب کړي او له څو هغو فرعي کلتورونو څخه، چې دوی ورپورې اړه لري، هغه اړخونه راوباسي چې دوی ته د ارزښت وړ دي.
که د يوې ډلې غړی داسې يو ارزښت څرګندوي، چې د ډلې له اصولو سره په کلکه ټکر کې وي، د ډلې واک (مشران) کېدای شي د ورته والي د هڅونې بېلابېلې طريقې عملي کړي يا د غړي ناسمه يا نه اصلاح کېدونکې چلند محکوم کړي. د بېلګې په ډول: زنداني کېدل کېدای شي، له ټولنیزو ارزښتونو څخه چې دولت د قانون په بڼه ټاکلي ديٍ، له هغو څخه د سرغړونې په پایله کې رامنځته شي.
جیبوتی
جیبوتي چې رسمي نوم یې د جېبوتي جمهوریت دی  د افریقا په (ښکر) کې پروت یو هیواد دی چې پلازمینه یې د جیبوتی ښار ښار دی. مساحت یې ۲۰۰'۲۳ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۱۵۹'۸۱۸ نفره دی. جیبوتی په ۲۷ د جون ۱۹۷۷م کال له فرانسه نه خپلواکی ترلاسه کړه، د پیسو واحد یې د جیبوتی فرانک (DJT) او ولسمشر یې اسماعیل عمر غیله دی.
جیبوتي، په رسمي ډول د جیبوتي جمهوریت، د افریقا د ښاخ په برخه کې یو هېواد دی. دا هېواد له سویل لوري له سومالیا، له سویل لوېدیځ لوري له ایتوپیا، له شمال لوري له اریتریا، او له ختیځ لوري د سرې سمندرګۍ او د عدن له خلیج سره ګډه پوله لري. د عدن خلیج په هغه غاړه کې یمن پروت دی. دا هېواد ټولټال ۲۳،۲۰۰ کیلومتر مربع (۸،۹۵۸ مایل مربع) مساحت لري.
جیبوتي یو څو توکمیز هېواد دی چې له ۹۲۱،۸۰۴ څخه ډیر نفوس لري (چې په افریقا کې ترټولو کوچنی دی). فرانسوي او عربي ژبې د دې هېواد دوه رسمي ژبې دې او عفر او سومالي یې ملي ژبې دي. نږدې ۹۴٪ اوسیدونکي یې د اسلام لارویان دي چې د دې هېواد رسمي دین دی او له زرو کلونو څخه زیات په دې سیمه کې حاکم دی. سومالی او عفر دوه لویې توکمیزې ډلې جوړوي، چې عفر یې اکثریت دی. دواړه د افرو-آسیایي ژبو په کوشي ژبه خبرې کوي.
جیبوتي په ستراتیژیک ډول د نړۍ د کښتیو ترټولو بوختو لارو ته نږدې موقعیت لري،چې سره سمندر او د هند سمندر ته لاسرسی کنټرولوي. دا هېواد د تیلو د اچولو او د بار د بدلولو مهم مرکز ګڼل کېږي او د ګاونډي ایتوپیا څخه د وارداتو او صادراتو لپاره اصلي سمندري بندر دی. دا هېواد د یوه پراخیدونکي سوداګریز مرکز په توګه، د بېلابېلو بهرنیو پوځي اډو ځای دی. د پراختیا بین الدول ادارې (IGAD) سیمه ایزه څانګه هم د جیبوتي په ښار کې مرکزي دفتر لري.
نوم او د هغه ريښه
د دې هېواد نوم د هغه د پلازمینې په نوم نومول شوی، چې د جیبوتی ښار دی. د نوم په ریښه کې اختلاف موجود دی. د دې ریښې په اړه ډېرې تیورېګانې او افسانې شته، چې نظر هرتوکم ته توپیر لري. یوه تیوري د عفر ژبې له کلیمې ګابوتي (gabouti) څخه اخیستل شوې، چې معنی یې "پلیټ" یا ټوټه ده، چې ښایي د سیمې په جغرافیایي ځانګړتیاوو دلالت وکړي. بله یې دا نوم له ګابود (gabood) سره نښلوي، چې معنی یې "مرتفع ځمکه/ هواره" ده. جیبوتي د "تیحوتي خاورې" یا "د تحوت د خاورې معنې هم ورکوي (په مصري کې: Djehuti/ Djehuty) ده او د مصر د سپوږمۍ خدای له معنی څخه اخیستل شوی.
له ۱۸۶۲ کال څخه تر ۱۸۹۴ کال پورې، د تاجورا د خلیج شمال لور ته خاوره د "اوبوک" په نوم یادېده. دا سیمه چې تر فرانسوي ادارې لاندې وه، له ۱۸۳۳ کال څخه تر ۱۹۶۷ کال پورې د فرانسوي سومالیلنډ (په فرانسوي ژبه: Côte française des Somalis) په نوم یادېده او له ۱۹۶۷ کال څخه تر ۱۹۷۷ کال پورې د عفر او عیسی فرانسوي سیمه (په فرانسوي کې: Territoire français des Afars et des Issas) په نوم یادېده.
اداري ویش
* وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه
شيروان ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان شمالي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
تيودور ډبليو. اډورنو
تيودور ډبليو. اډورنو (لومړی نوم يې Theodor Ludwig Wiesengrund و؛ 11 سبتمبر 1903 – 6 اګست 1969)، يو المانی فيلسوف، ټولنپوه، ارواپوه، موسقي پوه او موسيقار (اهنګ جوړونکی) و.
نوموړی د فرانکفورټ د انتقادي تيورۍ د مکتب يو مخکښ غړی و، د چا اثارو کې چې د « Ernst Bloch, Walter Benjamin, Max Horkheimer, Erich Fromm» او « Herbert Marcuse» په څېر مفکرينو سره تړاو پیدا کړ، د چا لپاره چې د فرويد، مارکس او هيګل اثار د نوې ټولنې د تنقيد لپاره اړين وو. د فاشيزم او هغه څه چې نوموړی يې کلتوري صنعت بولي، پر دواړو د نيوکه کونکي په توګه، د « Dialectic of Enlightenment» (1947)، « Minima Moralia» (1951)، او « Negative Dialectics» (1966) په څېر د هغه ليکنو په اروپايي نوي ژوند سخت اغېز وکړ.
د شلمې پېړۍ د لومړيو په اروپا کې د وجوديت او مثبتيت پلوۍ د دود کولو په منځ کې، اډورنو د طبيعي تاریخ يوې جدلياتي مفکورې مخ پر وړاندې بوت، کوم چې د «Kierkegaard» او «Husserl» د مطالعې له لارې د علم الوجود او تجرباتيت په غبرګو فتنو نيوکه وکړه. په کلاسيکي ډول د روزل شوي پيانو غږونکي په توګه، چې د «Arnold Schoenberg» له دولسو غاړو (غږونه/لحن) له تخنيک سره يې مينه درلوده، پايله يې دا شوه چې د «سيکنډ وينيز» ښونځي د «البان برګ» سره يې موسيقاري (اهنګ جوړول) وويله، له avant-garde موسيقۍ سره د اډورنو تړاو د هغه د وروستيو ليکنو شاليد جوړ کړ، او د «تاماس مان» سره د هغه د Doctor Faustus په نوم ناوال کې د همکارۍ لامل وګرځېد، په داسې حال کې چې دا دواړه د دويمې نړیوالې جګړې پر مهال په کلفورنيا کې په تبعيد کې اوسېدل. د ټولنيزې څېړنې لپاره له نوي لېږدېدلې انستيتيوت لپاره د کار کولو پر مهال، اډورنو د استبداد، سام دوښمنۍ او تبليغاتو د اغېزناکو مطالعو په اړوند همکاري وکړه، کومو چې وروسته د انستيتيوت له خوا له جګړې وروسته المان کې شويو ټولنيزو مطالعاتو لپاره د بېلګې په توګه وړاندې شول.
کله چې فرانکفورټ ته راستون شو، اډورنو له «کارل پوپر» سره د مثبت ساينس د حدودو، د «هايډګر» د ژبې پر رېښتينولۍ نيوکه، د هالوکاسټ لپاره د المان د مسئوليت په اړوند لیکنو او دولتي تګلارې په چارو کې د پرله پسې ښکېلتيا په مټ د المان د فکري ژوند په بيا جوړولو کې شامل و. د نيچه او کارل کراوس په روايت کې د يو انتقادي ليکوال په توګه، اډورنو په معاصر لوېديځ کلتور سختې نيوکې وکړې. د اډورنو له مړينې وروسته خپور شوی « Aesthetic Theory»، چې په پام کې يې وه  « Samuel Beckett» ته يې ډالۍ کړي، د نوي هنر لپاره د عمري تړاو اوج دی، کوم چې د فلسفې د تاريخ له خوا له اوږدې مودې راهيسې غوښتل کېدونکې احساس او پوهې «وژونکي جلا والي» د منسوخ کولو هڅه کوي، او منځپانګې ته په بڼه او فکر کولو ته په ډوبېدو د ښکلاييز امتياز توافقات ښيي.
د ژوند لومړي کلونه: فرانکفورت
تيودور ډبليو. اډورنو (عرف: Theodor Adorno-Wiesengrund) اصلي نوم يې تيودور لوډويګ ويزينګرنډ و د 1903ز کال د سپتمبر په يوولسمه نېټه په « Frankfurt am Main» کې زېږېدلی و، نوموړی د «ماريا کالويلي-اډورنو ډيلا پيانا» (1865-1952) او «اسکر اليګزينډر ويزينګرنډ» (1870-1946) يوازينی زوی و. مور يې د «کورسيکا» سره تړاو لرونکې کاتوليکه او يوه مسلکي سندرغاړې وه، پلار يې يو ماهر يهودي و چې پروټسټن ايزم يې منلی و، د شرابو د صادراتو يوه بريالۍ سوداګري يې پر مخ وړه. دوی چې په خپل اصل نسب يې وياړ درلود، مور يې «ماريا» غوښتل چې د زوی له نوم سره يې د خپلې پلارګنۍ نوم «اډورنو» يوځای کړي. له همدې امله د هغه په لومړيو خپرونو کې د هغه نوم تيودور ويزينګرنډ-اډورنو و؛ کله چې هغه امريکايي تابعيت ته عريضه ورکړه، نو نوم يې په تيودور ډبليو. اډورنو بدل کړای شو.
د هغه ماشومتوب د مور او ترور له خوا چمتو شوې موسيقۍ له ژوند څخه تېر شو: مور يې ماريا يوه سندرغاړې وه چې د ويانا په شاهي دربار کې د سندرو په ويلو سره يې وياړ کولای شو، د هغې خور «اګاتي» چې له دوی سره يې ژوند کاوه د سندرغاړې او پیانو غږونکې په توګه نوم ګټلی و. لکه څنګه چې هغه د خپل ژوند يادونه کوي، هغه نه يوازې دا چې ځيرک ماشوم و، بلکې لکه څنګه چې هغه وروسته يادونه کړې، اريانونکی (بې ساری/عجيبه) ماشوم و، چې په دولس کلنۍ کې يې د «بيتهوون» له خوا جوړې شوې موسيقۍ په پیانو غږولای شوې.
په شپږ کلنۍ کې، نوموړي د کيسار ولهيم جمنازيوم ته تر لېږدېدو مخکې، د «ډويچرين» په منځني ښوونځي کې زده کړې وکړې، دلته له 1913 څخه تر 1921ز کال پورې په زده کړو بوخت و. په خپل ټولګي کې په لومړۍ درجه له فراغت مخکې، اډورنو له مخکې څخه د هغه مهال په انقلابي طبيعيت کې ننوتی و، ځکه چې په همدې کال کې د جارج لوکاس «The Theory of the Novel» او تر څنګ يې د «Ernst Bloch» د «he Spirit of Utopia» سره د هغه له لېوالتيا هم څرګندېږي، د همدې په اړه وروسته نوموړي ولیکل:"«Bloch» یوه فلسفه درلوده، کومې چې د پرمختللي ادب په وړاندې خپل سر جيګ وړلای شو؛ یوه داسې فلسفه چې د چلند پېژندنې په کرکجنې لرې کېدنې نه وه تنظیم شوې...ما دا موخه تر دې بريده خپله کړه، لکه زما خپله، تر دې چې ما هغې ته له مراجعې پرته هېڅ نه دي لیکلي، که هغه پټ وي که څرګند."د اډورنو فکري نابرابري هم د دې کرکې په پايله کې منځ ته راغله چې هغه د ملتپالنې په وړاندې محسوسه کړه، کومه چې د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال په ريخ (Reich) کې خپره شوې وه. په راتلونکي کې د خپلو همکارانو «Walter Benjamin, Max Horkheimer» او « Bloch» سره په شريکه، اډورنو له هغې اسانۍ څخه ډېر ناهيلی شوی و، چې د المان پوهان او روحاني مشران د جګړې په ملاتړ کې مخې ته راغلل، په دې پوهانو کې « Max Weber, Max Scheler, Georg Simmel» او همدا راز د هغه ملګری «Siegfried Kracauer» هم شامل وو. د دوديز علم لپاره د ځوان نسل بې باوري له هغې لارې څخه منځ ته راغله، په کومه کې چې همدې دود خپل ځان بې باوره (بدنام) کړی و.
د وخت په تېرېدو سره، د «اسکر ويزګرنډ» شرکت په برلين کې د «Karplus & Herzberger» له کارخانې سره نږدې مسلکي او شخصي اړيکې پيدا کړې. د «کارپلسد» کورنۍ مشره لور مارګريټ يا ګريټيل، د برلين فکري کړيو ته ولاړه، چېرته چې هغه «Benjamin, Bertolt Brecht» او « Bloch» سره وپېژندل، له دې ټولو سره اډورنو د 1920ز لسيزې د نيمايي په اوږدو کې اشنا شوی و، څوارلس کاله وروسته، ګريټيل کارپلس او اډورنو په 1937ز کال کې واده وکړ.
د ښونځي د ورځو په پای سره، اډورنو نه يوازې دا چې د فرانکفورټ د شتمنو کانسترونو وړاندې کولو څخه ګټه وکړه – چېرته چې خلکو کولای شول چې د «Schoenberg, Schreker, Stravinsky, Bartók, Busoni, Delius» او «Hindemith» د اثارو کردارونه وګوري – بلکې له پېژندل شويو موسيقارانو « Bernhard Sekles» او « Eduard Jung» سره يې په خصوصي ډول د «هوچ» د موسيقۍ په ښوونځي کې د موسيقۍ د جوړولو مطالعه هم پيل کړه. د همدې وخت په شا اوخوا کې، هغه د «Frankfurter Zeitung» له ادبي مدير «Siegfried Kracauer» سره ملګرتيا پيدا کړه، د چا په اړه چې هغه وروسته ولیکل:"د کلونو لپاره « Kracauer» له ما سره د شنبې په ماسپښين په منظم ډول د [کانت] « Critique of Pure Reason» ولوست. زه يوه زره مبالغه هم نه کوم، کله چې زه وايم چې زه د خپلو تعلیمي ښوونکو په پرتله د دې لوستلو زيات پوروړی يم...د هغه تر لارښونې لاندې ما له پيل څخه دا کار تجربه کړ، يوازې د پوهه پېژندنې په توګه نه، له علمي اړخه د سمو پرېکړو د حالاتو د تحليل په توګه نه، بلکې د يو ډول رموزي متن په توګه، له کوم څخه چې د روح تاريخي حالت لوستل کېدای شي، د دې مبهمې تمې سره، چې په داسې کولو سره يو څوک کولای شي، خپله يو څه رښتيا تر لاسه کړي."
بهارستان راډیو
بهارستان راډیو دې راډيو خپلې خپرونې په ١٣٨٧ لمريز کال د انټرنيوز موسسې په مرسته په فيض آباد ښار کې په ٨٩،٧ اف ام څپه پيل کړې، چې مشري يې د رضوان الله نظامي پر غاړه ده او ١٦ رسمي او افتخاري کارکوونکي لري. ددې راډيو امتياز د بهارک فرهنګي ټولنې پر غاړه دى او له فيض اباد ښار پرته په بهارک، شهدا، وردوج، شيوه، ارغنچخوه او خاش ولسواليو کې هم اورېدل کېږي.
صدای کشم راډیو
صدای کشم راډیو دا راډيو په ١٣٨٧ لمريز کال دانټرنيوز موسسې له خوا په کشم ولسوالۍ کې جوړه شوې ، چې د نورآغا نوري تر نظارت لاندې ١٢ ساعته خپرونې لري او خپرونې يې د ١٩ افتخاري او رسمي کارکوونکو په مټ چمتو کېږي. ددې راډيو د خپرنيز پوښښ ساحې کشم، تګاب، کلفګان او رستاق دي.
د مرکزي اروپا پسرلنی ساعت
د مرکزی اروپا پسرلنی ساعت CEST) +۲:۰۰) یو ساعت له ګرینویج (نړیوال ساعت) نه مخکی دی.
بوهوسلن
بوهوس لن په سویډني Bohuslän) د سویډن لویدیځ کې پروت ساحلی ولایت دی. بوهوسلن ولایت له ناروې او شمال سمندر سره پوله لري.
دلفان ولسوالي
دلفان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دلفان)  د ايران د لرستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د نورآباد ښار دی. دا ولسوالي ۱۴۳٬۹۷۳ تنه نفوس لري. د دلفان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
بازګل راډیو
بازګل دا راډيو همدا په فيض اباد ښار کې جوړه شوې او خپلې شپږ ساعته خپرونې يې هم په ازمايښتي ډول پيل کړې دي، خو د خپرونې د پيل او پاى کره وخت يې نه دى معلوم. ددې راډيو مالي چارې د بدخشان پوهنتون د استاد بهروز له خوا ورکول کېږي، خو مشري يې ددې ولايت د خبريالانو ټولنې د رييس عبدالبصير حقجو پر غاړه ده. ددې راډيو د کارکوونکو دجذب لړۍ همدا اوس روانه ده.
ترینیدا او توباکو
ترینیدا او توباکو په انګلیسي Republic of Trinidad and Tobago رسمي نوم یې (د ترینیدا او توباکو جمهوریت) په کارایب سمندر د سوېلي امریکا په شمال کې له دوه ټاپو ګانو جوړ هیواد دی پلازمینه یې پرت آو اسپاین او رسمي ژبه یې انګلیسي ده. د یاد هیواد مساحت ۱۲۸'۵ زره کیلومتره مربع نفوس یې ۹۱۶'۲۲۳'۱ او د پیسو واحد یې د ترینیدا او توباکو ډالر TTD دی, د ترینیدا او توباکو ولسمشر آنتونی کارمونا دی په ۳۱ د جون ۱۹۶۲ له بریتانیا نه خپلواکې ترلاسه کړه.
شپون شپول شپېلۍ
شپون شپول شپېلۍ د يوې شعري ټولگې نوم ده. د دې شعري ټولگې ليکواله سيده حسينه گل ده.
وېشنيزه:پښتو کتابونه وېشنيزه:پښتو شعري ټولگې
کارایب سمندر
کارایب سمندر د اطلس سمندر په لویدیځ په منځنۍ امریکا کې موقیعت لري.
ادبي بحثونه (کتاب)
وېشنيزه:پښتو کتابونه
بدخشان جریده
بدخشان جریده دا جريده په ١٣٨٢ لمريز کال کې د بدخشان ولايت داطلاعات او کلتور رياست په چوکاټ کې پيل شوه، چې مسووليت يې د عبدالوصيل لطيفي پر غاړه دى، څلور کارکوونکي لري او ددولتي ارګانونو فعاليتونه په کې خپرېږي. دا جريده په بدخشان سربېره په ګاونډيو ولايتونو تخار او کندز کې هم وېشل کېږي.
وينه
وينه (په انگرېزي: Blood) يوه ډېره ځانگړې اکرنۍ (دوراني) نسج دی چې په خپل ځان کې بېلابېل نور سلولونه لري، همدا سلولونه بيا په يو ډول اوبلن چاپېريال کې بهېږي او د دغه اوبلن چاپېريال نوم پلازما دی چې کله ناکله د وينې پلازما په نامه هم يادېږي. د وينې په سلولي توکو کې د وينې سره توکي کوم چې د ساباسونکي گازونو لېږد رالېږد دنده لري، سربېره پر دې همدا سره توکي د وينې د سور رنگ اصلي لاملونه دي دا ځکه چې سره توکي د هېموگلوبين نه جوړ شوي او هېموگلوبين يو ډول وسپنه لرونکی پروټيني تړنگتوکی (مرکب) دی چې د په دې مرکب کې آکسيجن د وسپنې د عنصرونو سره تړلی وي. آکسيجن بيا ټول بدن ته د انرژي د جوړولو په پروسه کې اړين عنصر بلل کېږي. د وينې نور سلولي توکو کې سپين توکي هم راځي، دغو توکو ته په طبي ژبه کې ليوکوسايټونه يا ليوکوسايټز هم وايي. ددغو توکو دنده د ناروغيو او نورو مکروبونو پر وړاندې د بدن ژغورنه ده. د وينې درېيمگړي واړه توکي پلېټلېټز سلولونه دي. ددغه ډول توکو دنده د وينې غوټه کېدنه ده او دا بيا په بدن کې د ټپونو د رغېدلو په پروسه کې گټورې کړنې ترسره کوي.
په طبي ژبه کې د هېمو hemo- او يا هېماټو hemato- ( برتانيوي انگليسي کې haemo- او haemato-) د يوناني ژبې وييکې "haima"، چې د "وينه" مانا لري، نه راوتلي او همدا نومونه په طبي لاروچارو کې هم کارېږي. د اناتومي له مخې وينه يوه تړونکی ووب يا connective tissue، بلل کېږي او دا هم د وينې د کړنو پخاطر او په هډوکو کې د وينې د سرچينې پخاطر.
د وينې کړنې
د وينې په جوړښت او اکرني غونډال کې رامېنڅ ته شوې ربړې، ووبونه د ناسوبوالي او ناسم کارنتوب په لور ورماتوي. د اسکېميا اصطلاح د هغه ووب اړونده اشاره کوي کوم چې په ناکافي کچه په وينې خړوبېږي.
وينه په سږو او بدن کې د زړه په مرسته په اکرني غونډال کې پمپېږي. زړه ته د وينې د بېرته راستنېدو اضافي فشار بيا د جاذبې د ځواک او د هډتړ د عضلاتو د دندو په مرسته رامېنځ ته کېږي. په تيورو ژويو کې وينه د ليمف سره په يوه توازن کې ده، ليمف په پرله پسې توگه د وينې نه جوړ شوی (د کپېلري د ډېر چڼېدنې په پايله کې) چې بېرته وينې ته ورستنېږي (د توراسيک ډکټ له لارې). لېمفاوي اکر اکثراً د دوهم اکر په نامه هم ياد شوی.
د انساني وينې توکي
وينه د بدن د تول ۷٪ برخه جوړوي، چې منځوی غلاضت يې نژدې ۱۰۶۰ کيلوگرامه/متر۳، چې د خالصو اوبو غلاضت ۱۰۰۰ کيلوگرامه/متر۳ ډېر نژدې دی. د يوه اوسطه بالغه فرد د وينې واليوم څه نا څه ۵ ليتره دی. وينه له پلازما او د گڼو نورو سلولونو (چې اکثراً د کورپوسکلز په نامه هم يادېږي) نه چې د اېرېتروسايټونو (د وينې سره توکي)، ليوکوسايټونو (د وينې سپين توکي)، او د اېرېتروسايټونو (د وينې صحيفې) په نامه يادېږي، جوړه شوې. د واليوم له مخې په وينه کې د سره توکو کچه نژدې ۴۵٪ ده او د وينې پاتې ۵۵٪ د پلازما نه جوړه ده جې په دې کې لږه برخه د سپينو توکو کچه جوړوي.
وينه په بشپړه توگه (د وينې پلازما او نور سلولونه) د غېر-نيوټوني مايعاتو خوځښتي ځانگړتياوؤ نه برخمنه ده. د وينې د بهېدنې ځانتياوې دا دي چې دا مايع د تر ټولو وړو رگونو کې موثرې بهېدنې وړتيا لري او د پلازما په پرتله د بهېدو لږ مقاومت ښکاره کوي. د دې برسېره، که چېرته د انسان ټول هېموگلوبين د وينې په سره توکو کې نه بلکه په پلازما کې په آزاده بڼه کې وای، نو دا اکرنی (دوراني) مايع به ډېر ټينگ وای او همدا ټينگښت به د زړه او رگونو د غونډال په سم کار کې خنډ راپېښ کړای وای.
سلولونه
په يوه مايکروليتر وينه کې دا ډول سلولونه موندل کېږي:
پلازما
پلازما د وينې نژدې ۵۵٪ برخه جوړوي، دا يوه اوبلنه ماده ده چې د وينې د مايع محيط ترېنه جوړ دی او رنگ يې زېړبخن دی. په يوه منځوي وگړي کې د وينې د پلازما ټول واليوم ۲٫۷ – ۳٫۰ ليترو پورې رسېږي. دا يوه ډېره اهمه اوبلنه ماده ده چې ۹۲٪ برخه يې اوبه او پاتې ۸٪ برخه يې د وينې پلازما پروټينونه او ځينې نور معدنيات جوړوي. پلازما حل شوي غذايي توکي (هغه چې په وينه کې حل شوي او يا هم په پلازما پروټينو نښتي) لکه گلوکوز، امينو اسيدونه او شهمي اسيدونه په بدن کې څرخوي او بېکاره توکي او فضله مواد لکه کاربون ډای آکسايډ، يوريا او لاکټيک اسيد له دوراني غونډال نه ليري کوي.
نور اهم توکي په دې توگه دي:
د سېروم اصطلاح د وينې پلازما لور ته اشاره کوي، د وينې پلازما هغه مايع ده چې د وينې غوټه کېدنې پروټينونه ترې ليري شوي او د البومين او اميونوگلوبولينو نه بډايه ده.
په انسانانو کې د شرياني وينې نورماله pH نژدې ۷٫۴۰ (نورماله حدود ۷٫۳۵ – ۷٫۴۵) دی. د وينې همدا خاصيت دغه مايع د ضعيفه القلياتو په کتار کې شمېري. هغه وينه چې د pH ارزښت يې له ۷،۳۵ نه ښکته وي د اسيدي وينې او چې د pH ارزښت يې له ۷٫۴۵ نه پورته وي د قليايي وينې په کتار کې شمېرل کېږي. د وينې pH، د وينې د آکسيجن (pO۲) نسبي فشار، د وينې د کاربون ډای آکسايډ (pCO۲) نسبي فشار، او د وينې د بايکاربونېټ HCO۳ په منظم ډول د هېموستاتيک مېکانيزم له مخې تنظيمېږي، which exert their influence principally through the respiratory system and the urinary system in order to control the acid-base balance and respiration. Plasma also circulates hormones transmitting their messages to various tissues. The list of normal reference ranges for various blood electrolytes is extensive.
د تيورو ژويو د وينې اناتومي
Blood is composed of several kinds of cells (occasionally called corpuscles); these formed elements of the blood constitute about ۴۵٪ of whole blood by volume, mostly red blood cells. The other ۵۵٪ is blood plasma, a fluid that is the blood's liquid medium, appearing yellow in color. The proportion of blood occupied by red blood cells is referred to as the hematocrit. The normal pH of human arterial blood is approximately ۷٫۴۰ (normal range is ۷٫۳۵-۷٫۴۵), a weak alkaline solution. Blood that has a pH below ۷٫۳۵ is acidic, while blood pH above ۷٫۴۵ is alkaline. Blood pH along with arterial carbon dioxide tension (PaCO۲) and HCO۳ readings are helpful in determining the acid-base balance of the body. The respiratory system and urinary system normally control the acid-base balance of blood as part of homeostasis. Blood is about ۷٪ of the human body weight, so the average adult has a blood volume of about ۵ litres, of which ۲٫۷-۳ litres is plasma. Human blood density is around ۱۰۶۰ kg/m³. The combined surface area of all the red cells in the human body would be roughly ۲٬۰۰۰ times as great as the body's exterior surface.
The cells are: