موريا_سلطنت
موریا د هند په تاریخ کې لومړۍ او ستره امپراتوري وه. د دې بنسټ ایښودونکی چندراګپتا موریا و. د عامو رواياتو له مخې هغه د ناندا د کورنۍ يو ناجايز غړى و، چې د پاچا د ناخوښۍ له وېرې پنجاب ته وتښتېد. په پنجاب کې، چندراګپتا د پنجاب او پولې د ناراضه قومونو مشر شو. هغه د خپل وزیر چکنیا یا کوتلیا په مرسته د یونان د تسلط پر ضد پاڅون وکړ او د یو کال په دننه کې یې د یونان حکومت ړنګ کړ او یوه نوې کورنۍ یې جوړه کړه. هغه د موریانو په تاریخ کې د مور په توګه پیژندل شوی. چندرګوپتا د یونان د نفوذ له منځه وړلو وروسته د مګدا په سلطنت برید وکړ. په دې جګړه کې د ناند د کورنۍ وروستی واکمن هم ووژل شو. جين روايات د موريا په اړه وايي چې دوی د چرګانو ساتونکي وو. د بودايي رواياتو له مخې کله چې د شاکيا څانګه موريا له مګدا څخه وتښتېده، دوی يوې غرنۍ سيمې ته لاړل چې چرګان پکې ډېر وو. هلته هغوئ يو ښار جوړ کړو ځکه چې د ښار د ماڼوګانو خښتې د مور د غاړې رنګ وو. له همدې امله دا خلک د مور په نوم یادیدل او ښار یې د موریا نګر په نوم پېژندل شوی. د نندن ګړ ستنې، د سبچي سټوپا او داسې نور د مور عکسونه لري. مور د پټالیپوترا د موریا ماڼۍ په باغونو کې پالل کیدل. له همدې امله فوچر، جان مارشال او ګرونویډیل دې پایلې ته ورسیدل چې مور د موریانو د کورنۍ ملي سمبول و. حتی کله چې مها بهارت د ګوپتا په دوره کې بیاکتنه وشوه ، دې ته د مایورا کا (د مور قبیلې مانا) د سنسېکرېت تلفظ ورکړل شو. (مور رکه د مور ساتونکی) په اړه ویل کیږي چې چندراګپتا د نندا کورنۍ یو ناقانونه زوی و او د موریا کورنۍ د هغه د مور په نوم نومول شوې وه. بي ايس داهيا وايي چې دا ټول روايتونه بې بنسټه دي او هيڅ حقيقت نه لري. دا ټولې کیسې فرضي دي او هیڅ حقیقت نلري، د موریا کورنۍ د مور سره هیڅ تړاو نه لري او نه مور د دوی کورنۍ یا د خوښې نښه ده. د اشوکا شاهي فرمان نمبر 5، چې په ستون کې لیکل شوی، د هغو حیواناتو او مرغانو لیست کوي چې وژل یې منع دي، مګر مور پکې شامل نه دي. هغه حیوانات چې د اشوکا په غذا کې شامل وو دا خلک د مور خوړونکي وو نه د مور ساتونکي. دا څنګه ممکنه ده چې د مرغانو د ساتونکي زوی (چندرا ګوپتا) په ټکسيلا کې زده کړې وکړي، د شهزادهانو لوی ښوونځی، چې زر میله لرې دی. په یوناني تاریخونو کې هیڅ داسې نه ښکاري چې موریا د نندا کورنۍ پورې اړه لري. موریا څوک وو؟ چانکیا په خپل کار ارته شاسترا کې د دې په اړه یوه کلمه نه ده ویلي. پران د موریا واکمنانو په اړه هیڅ معلومات نه ورکوي. 'مدرا رکشا' سنسکرت ډرامه لیکونکی ویشاک دت موریا ته د سپکاوی سره د شودرا، ورشال او کمینو په توګه اشاره کوي، او چندراګپتا پخپله کلاهان (مجاه الاصل) بولي. په داسې حال کې چې یوګ پران دوی بې خدایه او ظاهرا مذهبي بللي دي. وشنو پران وايي چې د ناندا د کورنۍ له پای ته رسېدو وروسته به موریا واکمن شي او دوی به شودرا بولي. په مارکنډیا پران کې دوی د های اسورا په نوم یادیږي. موږ مجبور یو چې حیران شو چې د دې نفرت لامل څه دی؟ په عمومي توګه د ټولنې او په ځانګړې توګه د برهمني رسمونو په وړاندې د موریا د چلند نښه ده. موریا ټول برهمني رسمونه له منځه یوړل. هغه په رسمي توګه د برهمنيزم مخالفت وکړ او برعکس یې د کونډې واده ملاتړ وکړ. د دې دلیل روښانه دی چې موریا بهرنیان وو. له همدې امله، دوی د برهمنانو په حاکمیت باور نه درلود. هغه د هندویزم د دودیزو، ټولنیزو-مذهبي او سیاسي مفکورو مخالفت وکړ او په ذات باندې باور نه درلود. او بیا دوی دا حقیقت هم وايي چې د منځنۍ آسیا کلمه "مور" چې معنی یې تاج دی، هماغه کلمه ده چې موډ هم ورته ویل کیږي، دا هغه تاج دی چې د واده په وخت کې د ناوې لخوا اغوستل کیږي. د دې حقیقت له امله چې خلک هم د د او د کلمې سره تلفظ کوي، دا د سنسکرت "مود" په توګه اخیستل شوی، چې د خوښۍ او خوښۍ معنی لري. هغه په دې کلمه په تفصیل سره بحث کړی دی، هغه وايي چې کردستان وايي چې په سند کې د پتالا پاچاهانو هم دا کلمه په خپلو نومونو کې اضافه کړې ده او دا کلمه هماغه ده چې یونانیانو ورته مویس ویل، دا کلمه په اسیا کې یوه قبیله هم ده. درلودل او اوس هم شتون لري او ورته نوم لري. د موریا تر څنګ ختن، ترکستان او نورې سیمې هم د کشمیر واکمنې وې. د پاپا I څخه مخکې، موریا د راجستان په جاتورا کې واکمن وو، پخپله د مورا پاچا د لور زوی و. په دې توګه په چچنامه کې ذکر شوي مهات راجا چتور د مور یا موري قبیلې یوه څانګه وه او د سند د رای ساسي خپلوان و. د نیلګیري په غرونو کې د ځینو لرغونو مجسمو په حواله، پلار میتز وايي چې دوی د موریا ریمان (موریا غرانه) په نوم یادیدل.