cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د اسلام پېغمبر(ص) نیکونه
هاشم "هاشم" د پېغمبراکرم دويم نيكه و،چې نوم يې "عمرو" او لقب يې "علاء" و، چې د "عبدالشمس" غبرګونى ورور و او د دوو نورو وروڼو نومونه يې "مطلب" او "نوفل" وو. تاريخ ليكي: هاشم او عبدالشمس سره غبرګوني وو او د زوكړې پر مهال،د هاشم ګوته د عبدالشمس په تندي پورې نښتې وه او د بېلولو پر مهال ترې ډېره وينه تويه شوه، چې خلكو دا كار بد فال وګاڼه.(22) د هاشم د اخلاقو يوه بېلګه دا ده: چې د ذى الحجې مياشت به وليدل شوه؛نو کعبې ته به راته او د کعبې دېوال ته به يې تكيه وهله او خلكو ته به يې ويل:(( قريشو! تاسې هوښيار او شريف عرب ياست،نژاد مو تر ټولو غوره دى،خداى تاسې د خپل كور تر څنګ مېشت كړئ او د "اسماعيل" عليه السلام تر نورو زامنو يې تاسې فضيلتمن كړئ. زما ټبره! په دې مياشت كې د خداى د كور زيارت كوونكي په مينه راځي، هغوى د خداى مېلمانه دي. پالنه يې ستاسې دنده ده. په هغوى كې ډېر بېوزله له لرې ځايو راځي.ددې كور پر خاوند قسم! كه مې وسه واى،چې د خداى د مېلمنو مېلمستيا مې كړې واى؛نو كله به مې هم له تاسې مرسته نه واى غوښتې؛خو اوس مې چې څومره له وسې كېږي او په حلاله مې لاس ته راوړي،په دې لار كې يې لګوم او ستاسې دې پر دې كور قسم وي د حرامو مال او يا د سود د مال له لګونې او يا له هغې لګونې ډډه وكړئ، چې خوښه مو نه وي. )) د هاشم واكمني له هر لوري د مكې د خلكو په ګټه وه او د خلكو د ژوند په ښه كولو كې يې خورا زياته ونډه درلوده.په قحطۍ او وچ كالۍ كې يې مېړانه او ښه ځواني ددې لامل وه، چې خلك و نه ځپل شي. د مکې د خلكو د سوداګريزو چارو ښه كولو لپاره يې کوټلي ګامونه اوچت كړي، چې بېلګه يې د غسان له امير سره تړون دى او دا كار ددې لامل شو، چې ورور يې عبدالشمس د حبشې له امير سره ، مطلب او نوفل دوو نور وروڼو يې د "يمن" او د فارس له اميرانو سره تړون وكړ، چې دواړه لوري په ازادۍ او امنيت كې سوداګريزه راكړه وركړه ولري ، چې ددې تړون له امله ډېرې ستونزې هوارې شوې او په مكه كې ډېر بازارونه جوړل شول، چې د اسلام د ستوري تر ځلېدو پورې، پر خپل ځاى پاتې وو.د هاشم له ګټورو ګامونو دا دي، چې قريشو ته يې په ژمي كې "يمن"  ته او په اوړي كې "شام" ته د سفر چارې برابرې كړې او دا كار د اسلام تر راتګ څه موده وروسته هم و.
اميه بن عبد شمس اميه "د عبدالشمس زوى د هاشم وراره"، د خپل تره له سترتوب او مقام سره كينه درلوده او په ورکړه او خېراتونو يې غوښتل د خلكو زړونه لاس ته راوړي؛ خو د هاشم كړنلارې ته يې دوام ورنه كړاى شو؛ نو ځكه يې ورپسې سپکې سپورې پېل كړې؛خو د اميه دې خولې راسپړلو خلکو ته د هاشم،عزت او مقام لا پسې نور هم زيات كړ. د "اميه"په زړه كې د كينې لمبې همداسې تاوېدې، تر څو چې يې خپل تره دې ته اړ كړ،چې د عربو پوهانو "پاليانو" ته به ولاړ شو او چې پر چا يې خوښي وښووه؛ نو هماغه به د دې سيمې چار مشر وي. د هاشم ستريا او پراخه سينه ددې لامل وه،چې له خپل وراره سره لاس و ګرېوان نه شي؛خو د اميه ټينګار دې ته اړ كړ،چې په دوو شرطونو دا كار وكړي: الف: په موږ كې،چې هر يو محكوم شو؛نو د حج پر ورځ به سل تور سترګي اوښان قرباني كوي. ب: محكوم به د لسو كالو لپاره له مكې وځي. پر هاشم چې د عربو د پوهانو "عسفان" سترګې ولګېدې؛ نو له واره يې د هاشم ستاينه پېل كړه او د مخكنۍ پرېكړې له مخې، "اميه" اړ شو مكه پرېږدي او لس كاله جلا وطني په "شام" كې تېره كړي.(24) ددې موروثي كينې آثار تر اسلام نه 130 كاله وروسته هم پاتې شول، چې پايله يې داسې خيانتونه وو،چې د بشريت په تاريخ كې يې سارى نه درلود. پورتنۍ کيسه پردې سربېره، چې د دوو ټبرونو په منځ كې د اختلاف پر ريښو رڼا اچوي،د امويانو د نفوذ لاملونه هم راښكاره كوي او ښايي د شاميانو او امويانو ترمنځ پخوانيو اړيكو،په دې سيمه كې د امويانو حكومت ته سرېزه او مناسبې لارې چارې برابرې كړې وې.
د هاشم واده "سلمى" د "عمرو خزرجي" لور، شريفه ښځه وه،چې له مېړه يې طلاق اخېستى و او نه يې غوښتل، چې بيا له  چا سره واده وكړي. هاشم "شام" ته د راستنېدو پر مهال په "يثرب" كې پاتې شو او پر "سلمى" يې مركه وكړه. د هاشم ستريا،ښه ځواني، شتمني او نومتيا (شهرت) يې د دې لامل شو،چې "سلمى" پر دوو شرطو ورسره واده وكړي، چې يو يې دا و: د زېږون پر مهال به په خپل ټبر كې يم او د تړون له مخې،چې د زېږون وخت راورسېد؛نو "يثرب" ته راستنه شوه او هلته يې زوى وشو، چې"شيبه" يې پرې نوم كېښود،چې وروسته پر " عبدالمطلب" مشهور شو، تاريخ پوهانو ددې نوم اېښوونې کيسه داسې ليكلې: هاشم چې احساس كړه،چې د ژوند د كتاب پاڼې يې مخ پر خلاصېدو دى؛ نو خپل ورور "مطلب" ته يې وويل:(( وروره! خپل مريي شيبه دې در واخله))؛ځکه هاشم په خپل زوى د "عبدالمطلب" نوم اېښې و؛ نو پر همدې نوم مشهور شو. په تاريخ كې داسې هم راغلي:يوه ورځ د مكې يو اوسېدونكى د "يثرب" له كوڅو تېرېده،چې يوې ډلې ماشومانو د غشيو لوبه كوله؛نو يو ماشوم، چې لوبه وګټله؛ وويل: د مکې د ښاغلي زوى يم. د مكې اوسېدونكى مخكې ولاړ او ويې پوښت: ته څوك يې؟ ځواب يې واورېد: شيبه د هاشم بن عبدمناف زوى. دا سړى، چې له يثربه مكې ته ستون شو؛ نو د هاشم ورور او د مكې رئيس يې له دې بهيره خبر كړ. تره د خپل وراره په فكر كې شو او "يثرب" ته ورغى. وراره ته يې،چې وليدل،چې بيخي د هاشم په څېر دى. له سترګو يې اوښكې راتويې شوې او په غېږ كې يې ونيو. مور يې نه غوښتل چې شيبه له خپل تره سره ولاړ شي؛خو "مطلب" پخه اراده كړې وه، چې له ځان سره يې بوځي،چې بالاخره "مطلب" خپلې هېلې ته ورسېد او د مور تر اجازې وروسته يې له ځان سره مكې ته راووست. په لار كې د "عربستان" سوځنده لمر،د شيبه مخ وسوځاوه او جامې يې په دوړو شوې؛نو چې مكې ته راننوتل،خلكو خيال كاوه،چې دا د مطلب مريي دى او يو بل ته يې ويل، چې دا ځوان د "مطلب" مريى دى. سره له دې،چې مطلب به ويل :((دا ځوان مې وراره دى ))؛ خو لا چا د چا پر خولو برغولى ايښى دى؟، چې بالاخره د "مطلب" وراره پر "عبدالمطلب" مشهور شو.(24) او كله ويل كېږي؛ځكه ورته "عبدالمطلب" وايي،چې د خپل تره په مينه ناكه غېږ كې وروزل شو او د هغه ځاى له دود سره سم،د روزونكي د درناوي او احترام لپاره يې ورته د هماغه سړي مريى وايه.
عبدالمطلب "عبدالمطلب" د "هاشم" زوى د پېغمبر اکرم لومړى نيكه دى. د قريشو مشهور ارت لاسى مشر و، چې ټولنيز ژوند يې له حساسو او روښانو ټكيو ډك دى. د مشرۍ پېښې يې د اسلام په تاريخ پورې اړه لري؛ نو ځكه يې يو څو را اخلو: شك نه شته،د انسان چې څومره روح غښتلى وي؛نو پر فكر او كړنلار يې اغېز كوي،داسې كسان شته،چې په مېړانه د چاپېريال له عواملو سره جنګېدلي او ځان يې له هر ډول ککړتيا خوندي ساتلى دى؛زموږ د خبرو ننګيالى هم د داسې انسانانو بېلګه ده،چې د ژوند په كتاب كې يې ډېرې روښانه پاڼې ليدل كېږي. فكر وكړئ،يو سړى چې په داسې ټولنه كې اتيا كاله ژوند وكړي،چې بوت لمانځنه،شراب څښل،سود خوړل، وژنه او فحشا يې د ژوند عادي چارې وي او په خپله يې يو ګوټ شراب هم نه وي څښلي او خلك د وژنې، فحشا او له محارمو سره له واده ژغوري؛نو پوه شئ دا ډول كسان ډېر لږ پيدا كېږي. هو! د اسلام د پېغمبر نيكه بايد داسې سپېڅلى انسان وي. چې په باب يې ويل كېږي،چې په هغه بوت لمانځنې زمانه كې موحد انسان و، چې پر معاد يې ايمان درلود او تل يې ويل: (( ظالم به په همدې دنيا كې د خپلو كړنو سزا ويني او كه داسې و نه شول؛ نو د قيامت پر ورځ خو يې ويني ويني. )) (25) "حرب بن اميه" د "عبدالمطلب" خپلوان و،چې په خپله هم د قريشو له سترو شخصيتونو و. په ګاونډ كې يې يو يهودى اوسېده،چې يوه ورځ د "تهامه" په بازار كې په غوسه شو او د هغه او "حرب" په منځ كې شخړه رامنځ ته شوه او يو بل ته يې ترخې خبرې وكړې او دا شخړه ددې لامل شوه،چې يهودى د حرب په لمسون ووژل شي. "عبدالمطلب"،چې له دې پېښې خبر شو؛نو ورسره يې مړى ژوندى پرېښود او كوښښ يې كاوه،چې له حربه د يهودي د وينې بيه واخلي او د هغه كورنۍ ته يې وركړي. دا پېښه راښيي،چې "عبدالمطلب" څومره عادل او د بېوزليو ملاتړ و.
پر خبره ولاړ سره له دې چې جاهلي عرب په اخلاقي فساد كې ډوب وو؛ خو بيا هم ځينې داسې ځانګړنې يې درلودې،چې د ستاېنې وړ وې؛لكه د تړون ماتول په کې ناوړه كار او ګناه بلل كېده. كله چې به د عربو له نورو ټبرونو سره ډېر لوى لوى تړونونه کېدل؛ نو تر پايه به پر خپله  خبره ولاړ وو. "عبدالمطلب" د زمزم چينې د شاوخوا د جوړولو پر مهال احساس كړه، چې د زيات شمېر اولاد د نه درلودو له امله،په قريشو كې کمزورى او بېوسى دى؛ نو ځكه نذر يې وكړ، چې كه د اولاد شمېر يې لسو ته ورسېد؛ نو يو به د كعبې مخې ته قرباني كړي؛خو له دې نذره يې څوك خبر نه کړل. ډېر وخت لا نه و تېر،چې د زامنو شمېر يې لسو ته ورسېد او وخت يې رارسېدلى،چې پر خپله خبره ودرېږي."عبدالمطلب" ته ددې پېښې تصور ډېر سخت و او وېره يې درلوده،چې كه دا كار و نه کړي؛ نو د تړون ماتيو په ډله كې به راشي؛نو ځكه يې دا خبره خپلو زامنو ته وكړه،چې دې كار ته په خپلو زامنوكې پچه واچوي. پچه يې واچوله، چې د "عبدالله" (د پېغمبر اکرم د پلار) په نامه راوخته. "عبدالمطلب" يې بې ځنډه لاس ونيو او د قربانۍ ځاى ته روان شول. د "قريشو"؛نرو ښځې له دې كاره خبر شول؛خلكو ژړل او هر چا ويل: كاشکې! زه يې ددې ځوان پر ځاى حلال كړى وم. قريشو مشرانو وويل:((كه كېداى شي پر ځاى يې خپله شتمني قرباني كړو؛نو چمتو يو له خپلې شتمنۍ تېر شو. )) "عبدالمطلب" دې سترو احساساتو ته حيران و او چورت وړى و،چې ګنې د تړون ماتيو په ډله كې را نه شي؛خو سره له دې، د چارې د لټون هڅه يې هم كوله. په خلكو كې يو تن غږ وكړ: (( ددې ستونزې په باب د عربو له يوه پوه سره سلامشوره وكړئ! كېداى شي ورسره د حل لار وي. )) د ټبر مشرانو او "عبدالمطلب" ومنله او هغه پوه سړي ته ورغله، چې په "يثرب" كې اوسېده. پوه پالي له هغوى يوه ورځ مهلت وغوښت. بله ورځ چې ورغلل؛نو پالي ورته وويل: د انسان د وينې بيه څومره ده؟ورته وويل شول: لس اوښان. پالي: ولاړ شئ او ددې ځوان او اوښانو ترمنځ پچه واچوئ؛ كه پچه د ځوان په نامه راووته؛ نو د اوښانو شمېر دوه ګرايه كړئ او كه بيا هم پچه دا ځل د ځوان په نامه شوه؛ نو د اوښانو شمېر درې ګرايه كړئ او همداسې پچه اچوئ،څو چې پچه د اوښ په نامه راووځي. د پالي دې وړانديز د خلكو احساسات كابو كړل؛ځكه په وينو كې پروت د"عبدالله" په څېر د ښکلي ځوان كتل ورته ډېر سخت و او د اوښانو قرباني ورته اسانه وه. خلك مكې ته راستانه شول او په جرګه كې يې لس ځله پچه واچوله،چې د اوښانو شمېر سلو ته ورسېد؛نو خلك خوشحاله شول،چې "عبدالله" بچ شو؛خو "عبدالمطلب" راپاڅېد او ويې ويل: له سره پچه واچوئ، څو ډاډ پيدا كړم خداى مې پردې كار راضي دى. درې ځل يې پچه واچوله او د اوښ په نامه راووته؛نو "عبدالمطلب" ډاډه شو، چې خداى يې پر كار راضي دى."عبدالمطلب" امر وکړ، چې له اوښانو مې سل كعبې ته قرباني كړئ.(26) له پېغمبر اکرم (ص) نه روايت دى:(( زه د دوو تنو زوى يم، چې پر "ذبح" او حلالو محكوم شوي وو))،چې مطلب يې حضرت "اسماعيل"  عليه السلام او  حضرت "عبدالله" دى.
د ابرهه د لښكر غونډ ته د عبدالمطلب تګ
"عبدالمطلب" له څو زامنو سره د "ابرهه" غونډ ته ولاړ. د قريشو د مشر متانت،وقار او ستروالى ددې لامل شو،چې "ابرهه" له خپل تخته راكوز شي،د "عبدالمطلب" لاس يې ونيو او له ځان سره يې پر تخت كېناوه او بيا يې پر درناوي د ژباړن په خوله عبدالمطلب وپوښت: څنګه راغلى يې او څه غواړې؟ "عبدالمطلب" : زه په مالونو او اوښانو پسې راغلى يم، چې 260 اوښان پکې زما دي. زه له تاسې هيله كوم،چې هغه خپلو مالكانو ته وركړې. "ابرهه":د څېرې رڼا دې راته د دنيا هومره ستره ده؛خو ستا دې وړې غوښتنې زما په نظر ستا ستروالى راټيټ كړ! زه خو دلته ستا د نيكونو د معبد ورانولو ته راغلى يم او تمه مې درلوده،چې د كعبې خبره به رامنځ ته كړې،چې ما له دې كاره، چې ستاسې سياسي او ديني استقلال ته يو ګوزار دى؛ستون کړى بيخي مي توقع نه درلوده،چې ته به د څو بې ارزښته څيزونو شفاعت ته راغلى يې. "عبدالمطلب" : زه ددې اوښانو خاوند يم او هغه كور هم خپل خاوند لري او د هر ډول بريده مخنيوى به يې وكړي. "ابرهه" ددې خبرې په اورېدو سر وخوځاوه او په غرور يې وويل: په دې  لار كې څوك نه وينم،چې مخنيوى مې وكړي. بيا يې امر وكړ، چې لوټ شوي مالونه يې بېرته وركړي.
قريش په تمه دي "قريش" په بې صبرۍ په تمه وو، چې "عبدالمطلب" راشي او خلك له دښمن سره له خبرو اترو خبر كړي. "عبدالمطلب" د قريشو مخورو ته وويل: څومره ژر مو،چې له لاسه كېږي،ځانونه او مالونه مو درو او غرو ته ورسوئ،چې له زيانه خوندي شئ. څو شېبې وروسته خلكو خپل كورونه پرېښوول او غرونو ته ولاړل.په غرونو كې د ماشومانو او ښځو ژړاګانو او د څارويو غږونو انګازې كولې. "عبدالمطلب" په هماغه تپه تياره كې له څو قريشو سره له غره راكوز شو او ځانونه يې كعبې ته ورسول. حال دا چې د "عبدالمطلب" اوښكې بهېدې او په دردمن زړه يې د كعبې كړۍ په لاس كې ونيوه او له خپل خداى سره يې داسې خواله وكړه : خدايه! بې تا يې له شره د خونديتوب بله هيله نه لرو.خدايه! هغوى له خپل حريمه لرې كړه. د كعبې دښمن ستا دښمن دى. خدايه! پرې يې نه ږدې چې كور دې خراب كړي. خدايه! بنده دې د خپل كور دفاع كوي؛نو ته دې هم د خپل كور دفاع وكړه. خدايه! داسې ورځ مه راولې، چې صليب يې برلاسى شي. بيا يې د كعبې كړۍ پرېښووه او غره ته ولاړ،چې له هغه ځايه ننداره وكړي، چې څه به كېږي. سبا،چې "ابرهه" او لښكر يې د مکې پر لور را روان و؛ نو د سمندر له لوري ډلې ډلې مرغۍ راښكاره شوې،چې په خولو او پښو كې يې واړه واړه كاڼي وو.د مرغيو سيوري د "ابرهه" پر لښكر اسمان تياره كړ. دې مرغيو د خداى په امر د "ابرهه" پر لښكر دكاڼو باران راکوز كړ، چې سرونه يې ورمات كړل او د بدنو غوښې يې توې شوې. يو كاڼى د "ابرهه" پر سر هم ولګېد.رپ او وېره پرې راغله او يقين يې وكړ، چې د خداى عذاب پرې نازل شوى دى. لښكر ته يې وليدل،چې د شوې د پاڼو په څېر پر ځمكه رژېدلى پروت دى او هغوى،چې روغ پاتې وو، ورته يې وويل: د ستنېدو تيارى ونيسئ او په بيړه د "صفا" پر لور روان شول، ان په خپله "ابرهه"، چې صفا ته ورسېد؛نو غوښې يې توې شوې او په عجيبه وضع ومړ. دا كيسه خداى تعالى په قرآن كريم كې داسې راوړې ده: أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ آيا و دې نه ليدل،چې پالونكي دې له فيل سپرو [= د "ابرهه" لښكر چې د كعبې ويجاړولو ته راغلى و] سره څه وكړل؟! أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ= آيا د هغوى دسيسه يې شنډه نه کړه؟! وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ = او ډلې ډلې مرغان يې پرې ولېږل، تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ= چې د پخې خټې په کاڼو يې وولي؛ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ= نو (په پاى كې، خداى) هغوى د ژووليو وښو په څېر وګرځول. (29)
د "ابرهه" تر ماتې  وروسته د "ابرهه" وژل كېدل،د كعبې او مكې خلك د نورو عربو په نظر ستر كړل؛نور چا جرات نه درلود د قريشو پر سيمه بريد وكړي يا يې وځوروي او په مغزو كې يې د كعبې د ورانولو فكر وګرځي. عمومي افكارو داسې قضاوت كاوه: خداى د خپل كور او د قريشو د احترام او عظمت له امله دښمن وځاپه او ډېرو لږو داسې فكر كاوه، چې دا كار د کعبې ساتنې ته شوى دى او په دې امر كې د قريشو سترتيا او کوچنى والى ونډه نه لري او ګواه يې دا خبره ده،چې پر قريشو ډېرو واكمنو بريدونه کړي؛خو داسې كانه پرې نه وه شوې. دې اسان او بې وينې توييدنې بري د قريشو په فكر او زړه كې نوي فكرونه پيدا كړل؛غره شول او نورو ته په محدوديتونو قايل شول؛ځكه فكر يې كاوه په عربو كې غوره دي او انګېرله يې،چې يوازې دوى د 360  بوتانو د ملاتړ خاوندان دي. همدا وو،چې مزې چړچې او فحشا يې لا نوره هم ډېره كړه. ګروهمن وو، چې خوږ ژوند يې ددې بوتانو پايله ده، چې نور عرب يې بې له دوى ذليل او خوار كړي دي. دې ټولو افكارو او كړنو د "نړيوال مصلح" او "سمونپال" راښکاره کېدو ته شرايط چمتو كړي وو. "ورقه بن نوفل" د ژوند په وروستيو كې مسيحي شوى و او د "انجيل" له مخې يې،چې د خداى او د پېغمبر اکرم په باب خبره كوله؛نو د مكې فرعون "ابوسفيان" به ورته تريو تندى نيوه او په غوسه كېده. "ابوسفيان" به ويل: موږ داسې خداى او پېغمبر ته نه يو؛ځكه د بوتانو له لورېينو او ملاتړه برخمن يو.
عبدالله يوه ورځ "عبدالمطلب"،د خپل څلرويشت کلن زوى (عبدالله) ژوند د سلو اوښانو په وركولو بېرته واخېست. دا پېښه ددې لامل شوه، چې "عبدالله" پر قريشو سربېره،په خپلې كورنۍ كې هم د ځانګړي مقام خاوند شي؛ځكه كوم څيز چې ګران او په سختۍ لاس ته راشي؛نو ورسره زياته مينه كېږي؛ ځكه نو"عبدالله" په خپل ټبر،كورنۍ او خپلوانو كې ځانګړى احترام درلود. هغه ورځ،چې "عبدالله" له خپل پلار سره د قربانۍ د ځاى پر لور روان و؛ نو له متضادو احساساتو سره مخ شو.پلار ته د درناوي حس پرې واكمن و؛ نو ځكه يې بې له تسليمه بله هېڅ چاره نه درلوده؛خو بل خوا د تقدير لاسونو غوښتل د ژوند د پسرلي ګلونه يې د مني د ګلونو په څېر مړاوي نه کړي. د احساساتو او غمونو څپې يې په زړه كې څپاندې شوې. هماغسې چې په خپله "عبدالمطلب" د دوو ځواکونو؛يعنې ايمان او عاطفې ترمنځ راګېر شوى و او دې پېښې په دواړو كې د خپګان څپه راپورته كړې و؛ خو مشكل په داسې بڼه حل شو،چې بيان شو. "عبدالمطلب" ته فكر ورغى، چې د "عبدالله" خپګان له "آمنې" بي بي سره د واده له لارې جبران كړي؛ نو چې "عبدالمطلب" د قربانۍ له ځايه راستون شو؛ نو نېغ د "وهب  بن عبد مناف بن زهره" كور ته ولاړ او د هغه پر لور"آمنه" يې، چې په پاكلمنۍ او عفت  مشهوره  وه مرکه وکړه او خپل زوى ته يې نكاح كړه او په هماغه مجلس كې يې پر "لاله" ځان ته، چې د "آمنې" د تره لور وه مرکه وکړه او "حمزه" [د پېغمبر اکرم تره] ترې وزېږېد. په يثرب كې د عبدالله مرګ "عبدالله" تر واده وروسته د رڼا ژوند پېل كړ او د ژوند تياره يې په آمنې بي بي رڼا كړه او څه موده وروسته يې سوداګري پېل كړه. له يوه كاروان سره "شام" ته روان شو. دا مهال آمنه بي بي دوه ځانې وه. څو مياشتې وروسته د كاروان د راتلو خبر راورسېد. ځينې استقبال ته بهر وتلي وو. د "عبدالله" بوډا پلار په تمه و او د نږور سترګو يې هم،"عبدالله" په كاروان كې لټاوه. له بده مرغه "عبدالله" پکې نه و او په پوښتنه پوه شول،چې "عبدالله" په راستنېدو كې ناروغ او د خپلوانو كره پاتې شوى دى. دې خبر سخر او نږور ډېر خپه كړل او ويې ژړل. "عبدالمطلب" ورپسې خپل مشر زوى (حارث) ولېږه،چې له ځان سره يې راولي،چې مدېنې ته ورسېد؛نو خبر يې كړ،چې "عبدالله" د كاروان تر تلو يوه مياشت وروسته،د ناروغۍ له امله مړ شوى دى. حارث راستون شو او خپل پلار او ورندار يې له دې پېښې خبر كړل. له "عبدالله" يوه رمه، يوه مينځه "ام ايمن" او پينځه اوښان پاتې وو.(30)* څلورم څپرکى
د پېغمبر اکرم (ص) ميلاد د هر ستر انسان د ژوند هر څپرکى د څېړنې وړ دى. كله د يو انسان شخصيت دومره ستر وي،چې د ژوند ټول څپرکي،ان د ماشومتوب او تيخورۍ پړاو يې هم د پام وړ ګرځي. د ټولنو د لارښوونکيو،د خپل وخت د نابغه وو او د تمدن د قافلې د مشرانو ژوند،معمولاً له خوندورو، پام وړ،حساسو او هېښندو ټكيو ډك وي،د ژوند كتاب يې له هغه وخته،چې څاڅکى يې تړل كېږي، ترمړينې پورې له اسرارو ډك وي. قرآن شريف (طه سورت 41-43 آيتونه) د حضرت موسى عليه السلام د ژوند کيسه ډېره رازمنه سپړلې او وايي: د سلګونو ماشومانو سرونه ځکه پرې شول، چې موسى ونه زېږي؛ خو الهي اراده وه، چې موسى بايد وزېږي؛نو نه يوازې دښمنانو يې كوچنى شانته ازار ور و نه رسولاى شو؛ بلكې تر ټولو لوى دښمن يې ملاتړ شو. قرآن شريف وايي: ((د موسى مور ته مو وحې وكړه، چې خپل زوى په يوه صندوق كې كېږدي، د اوبو څپې به يې ساحل ته ورسوي. زما او د هغه دښمن به يې ملاتړ شي،مينه به يې د دښمنانو په زړونو كې پيدا كړم او زوى به دې بېرته در وګرځوم. د موسى خور د فرعون ښار ته ورغله او ويې ويل: زه داسې ښځه پېژنم،چې کړاى شي،ستاسې دا په زړه پورې زوى وروزي؛ نو د حضرت موسى مور د حكومت له لوري موظفه شوه،چې د هغوى د خوښې ماشوم وروزي.)) د حضرت "عيسى" عليه السلام زوكړه او روزنه به دې تر موسى عليه السلام هم زيات حيران كړي. قرآن شريف د حضرت مسيح کيسه داسې راوړې ده.(31) ((مريم، د مسيح مور، له خپل قومه لرې شوه، روح (جبرائيل) په بشري بڼه راغى او زېرى يې پر وكړ،چې مامور يم، تا ته سپېڅلى زوى دركړم. مريم حيرانه شوه او ويې ويل: له ما سره خو چا كوروالى نه دى كړى او زه په خپله هم بدكاره نه يم. استازي مو ورته وويل: دا كار خداى ته اسان دى،چې بالاخره،خداى د مسيح رڼا د هغه د مور په زيلانځ كې كېښووه،د زېږون د درد له لاسه، د خرما ونې ته ولاړه، له خپل زېږونه په خپګان كې وه،حکم مو وركړ،چې د خرما ونه وخوځوي،چې تازه خرما ترې راتويه شي، زوى يې وزېږېد او مريم له خپل زوى سره خپل ټبر ته ورغله.د خلكو خولې له حيرته وازې شوې او پر مريم د نيوكو سيلاب رامات شو،مريم ته حکم شوى و: څوك چې هره پوښتنه لري؛نو له دې ماشومه دې يې وکړي. هغوى وويل: آيا په زانګو كې تيخور ويده ماشوم خبرې كړاى شي؟ په دې وخت كې "عيسى" خبرې پېل كړې او ويې ويل: زه د خداى بنده يم، د خداى كتاب او د پېغمبرانو په لړ کې يم.(32)* چې د قرآن،"تورات" او مسيح پلويان ددې دوو الوالعزمو پېغمرانو د زوکړې په باب په ډاډ پر بيان شويو مسايلوګواهي وركوي؛نو ولې د اسلام د پېغمبر د زوكړې حيرانوونكې پېښې سختې وګڼل شي او انسان پرې حيران شي.؟ د احاديثو او تاريخ په کتابو كې لولو: د حضرت "محمد" صلى الله عليه و آله و سلم د زوكړې پر مهال د "كسرى" ماڼۍ درزمنه شوه او څو ستنې يې ونړېدې ، "د فارس اورتون" مړ شو، د "ساوه سمندر" وچ شو، د مكې بوتان رانسکور شول، له مبارك تنه يې يوه رڼا، چې له لرې کتل كېده د اسمان پر لور اوچته شوه."انوشېروان" بوږنوړى خوب وليد.حضرت "محمد"(ص)، چې وزېږېد؛نو نوم يې پرې شوى و او سنت شوى هم و او ويې ويل: ((الله اكبر والحمدلله كثيراً سبحان الله بكرة واصيلاً. )) (33)
د پېغمبر اکرم (ص) د ميلاد كال، مياشت او ورځ ډېرى سيرة ليكونكي يوه خوله دي،چې د پېغمبر اکرم زوكړه پر 570 ز پر کال پر عام الفيل وه؛ ځكه شك نشته، چې هغه پر  632 ز کال كې له دې نړۍ تللى او هغه 62 يا 63 كلن و؛نو ويلاى شو، چې زوكړه يې د 570 ز كال په شاوخوا كې وه. ډېرى محدثين د پېغمبر اکرم د زوكړې په باب يوه خوله دي، چې په ربيع الاول مياشت كې ده؛خو د ورځې په باب يې يوه خوله نه دي. په اهل تشيع و كې مشهوره ده،چې د ربيع الاول پر اوولسمه د جمعې پر ورځ زېږېدلى او اهل سنت وايي، چې د دوشنبې پر ورځ د ربيع الاول پر دولسمه زېږېدلى دى. "مقريزي" د "الامتاع" په درېيم مخ كې د پېغمبر اکرم (ص) د زوكړې په باب ټولې ويناوې راخيستې دي.
د پېغمبر اکرم نوم اېښوونه اوومه ورځ راورسېده. "عبدالمطلب" د خداى په شكرانه كې پسه حلال كړ او خلك يې راوغوښتل،چې "قريش" هم پکې هم وو او پر خپل لمسي يې "محمد" نوم كېښود،چې وپوښتل شو،ولې دې پرې د "محمد" نوم كېښود، دا نوم خو په عربو كې ډېره مخينه نه لري؟ "عبدالمطلب": غوښتل مې په ځمکه او اسمانو كې وستايل شي. په دې باب د پېغمبر اکرم شاعر "حسان بن ثابت" ويلي: ((فشق له من اسمه ليجله            فذوالعرش محمود و هذا محمد)) (خداى تعالى له خپلو نومونو يو نوم په خپل استازي كېښود؛ نو ځكه (خداى) ((محمود)) او پېغمبر يې "محمد" دى) دا دواړه ټكي له يوې رېښې دي او يوه مانا وركوي.(34) شك نشته، چې په دې نوم ايښوونه كې الهي الهام و؛ځكه  كه څه هم په عربو كې د "محمد" نوم مشهور و؛خو په هغه وخت كې لږو خلكو پر خپلو زامنو ايښووه. د تاريخپوهانو د سمو شمېرنو له مخې، تر هغه وخته پورې،يوازې 16 تنو د "محمد" نوم درلود. شاعر وايي: ان الذين سموا باسم محمد          من قبل خير الناس ضعف الناس د اسلام له پېغمبرمخكې، شپاړس تنه، د "محمد" په نامه يادېدل.(35) "احمد" د اسلام د پېغمبر له مشهورو نومونو و. كه چا لږه مطالعه كړې وي؛ نو پوهېږي چې د پېغمبر اکرم دوه نومونه وو او خلكو به په دواړو ياداوه:يو "محمد" چې "عبدالمطلب" پرې ايښى و او بل "احمد"،چې مور يې (آمنې بي بي) پرې ايښى و. دا خبره په تاريخونو كې راغلې او "حلبي" په خپل "سيرة" کې هم راخيستې ده.(36) د پېغمبر اکرم ګران تره "ابوطالب" (چې د عبدالمطلب تر مړينې وروسته يې د "محمد" (ص) پالنه كوله) په خپلو اشعارو كې كله د "محمد" او كله د "احمد" په نامه ياد كړى دى.
د تيخورۍ پېر د قريشو دې ماشوم يوازې درې ورځې د خپلې مور شيدې وروولې او بيا دوې نورې ښځې د پېغمبر په داييتوب وياړمنې شوې. 1 _ ثويبه: د "ابولهب" مينځې،څلور مياشتې پېغمبر اکرم ته شيدې وركړې، چې پېغمبر اکرم او مېرمن يې حضرت خديجې بي بي تر پايه په ښو يادوله.هغې مخكې حضرت حمزه اسدالله (د پېغمبر اکرم تره) ته هم شيدې وركړې وې. تر بعثت وروسته پېغمبر اکرم يو تن په "ابولهب" پسې ولېږه، چې ترې و يې پېري؛ خو "ابولهب" و نه منله؛خو تر پايه د پېغمبر اکرم له مرستو برخمنه وه. چې کله پېغمبر اکرم د "خيبر" له سوبې راستون شو؛ نو خبر شو،چې "ثويبه" مړه شوې؛ نو ډېر پرې خواشينى شو. د هغې د زوى پوښتنه يې وكړه، چې په حق كې يې نېكي وكړي؛خو خبر شو، چې له مور مخكې مړ شوى دى.(37)
2 _ حليمه: د"ابي ذويب" لور وه، چې د "سعدبن بكربن هوازن" له ټبره وه، چې اولاد يې دا و:"عبدالله"،"اسيه" او "شيما"،چې وروستي اولاد يې هم د پېغمبر اکرم روزنه کړې ده. د عربو مخورو دود و،چې خپل اولاد يې بېديانيو دايانو ته ورسپاره چې وده يې سمه او هډوكي يې كلك راشي او همداسې هم د "وبا" له ناروغۍ خوندي وي او لنډه دا،چې عربي په ځانګړي چاپېريال كې زده كړي ،چې په دې برخه كې د "بني سعد" دايانې مشهورې وې. هغوى به په ټاكلي وخت كې مكې ته راتلې او ماشوم به يې له ځان سره بېوه. د پېغمبر اکرم له زوكړې څلور مياشتې تېرې وې،چې د "بني سعد" ټبر دايانې مكې ته راغلې.پر هغه كال سخته وچكالي او سوکړه وه او دوى شتمنو عربو ته ډېرې اړمنې وې. ځينې تاريخ ليكونكي ليكي: يوه دايه هم حاضره نه وه، چې حضرت "محمد" ته شيدې وركړي؛ځكه هرې يوې غوښتل،چې د هغه چا دايتوب وكړي،چې يتيم نه وي،او پلار يې شتمن وي،ان حليمې هم دا ځل د حضرت "محمد" داييتوب ته غاړه کېښووه؛ خو دا چې حليمه په خپله کمزورې وه،چا ورته خپل اولاد و نه سپاره؛نو له ناچارې يې د "عبدالمطلب" لمسى قبول كړ او خپل مېړه ته يې وويل: ((تر خالي لاس تلو به ددې يتيم وړل ښه وي.كېداى شي خداى راباندې ولورېږي.)) خو اټكل يې رښتيا وخوت او چې له كله يې د حضرت "محمد" (ص) داييتوب ومانه؛نو د خداى د رحمت چينې پرې راماتې شوې. (39) د قريشو دا ماشوم يې؛ځکه بلې دايي ته ورنه کړ،چې حضرت "محمد" د بلې دايي تى وانه خيست؛ خو د حليمې تى يې وروده، چې دې كار د "عبدالمطلب" كورنۍ ډېره خوشحاله كړه.(40) "عبدالمطلب" دايي ته وويل: د كوم ټبر يې؟ ويې ويل: د بني سعد. بيا يې وپوښتله:نوم دې څه دى؟ ځواب يې وركړ: حليمه. "عبدالمطلب" ددې خبرو په اورېدو خوشحاله شو او ويې ويل: افرين! افرين ! دوه ښكلي خويونه؛ نېكمرغي او زغم.(41)
پينځم څپرکى
د پېغمبر اکرم (ص) ماشومتوب تاريخ شاهد دى،چې د مسلمانانو د ستر مشر ژوند له وړكتوبه تر پېغمبرۍ هيښنده کرامتي پېښې درلودې او ټول په يوه خوله ګواهي وركوي،چې د پېغمبر ژوند عادي ژوند نه و. 1 _ تاريخپوهان د حليمې له خولې وايي: له هغې ورځ مې،چې د آمنې د زوى روزنه ومنله؛نو مور يې ناسته وه. غوښتل مې، چې شيدې وركړم؛ نو خپل چپ تى مې وركړ؛خو ماشوم ښي تي ته زور كاوه او زما چې اولاد شوى؛ ښي تى مې وچ دى.ښي تي ته د ماشوم زور دې ته اړه كړم،چې ښي تي ته يې واچوم. ماشوم چې ښى تى وروده شيدې پکې پيدا شوې. دې پېښې ټول حيران كړل.(41) حليمه بيا وايي: له هغې ورځې مې،چې "محمد" خپل كور ته راوستى؛ نو په كور كې مې ورځ پر ورځ بركت زيات شوى؛رمه او مال مې هم ډېر شوى دى.(42) په قرآن كې همدې ته ورته پېښې د حضرت مريم بي بي (د حضرت "عيسى" مور) په باب شته. د زوکړې وخت،چې راورسېد؛نو يوې ونې ته يې پناه يووړه او له ډېر درد،يوازېتوب او د خلكو د تورونو له وېرې يې له خدايه مرګ وغوښت،چې په دې وخت كې يې غږ واورېد: مه خپه کېږه! خداى دې تر پښو لاندې د اوبو چينه پيدا كړه او د كجورې وچه ونه وخوځوه،چې تازه خرما ترې راتويه شي. (43) د مريم او حليمې ترمنځ په مقام او منزلت كې ډېر توپير دى. كه د مريم خپل لياقت ددې الهي رحمت لامل و؛خو دلته ددې ماشوم مقام او منزلت ددې لامل شو،چې دا ښځه له الهي رحمته برخمنه شي.
شپږم څپرکى
كور ته راستنېدل د "محمد"(ص) مهربانې دايي يې پينځه كاله په روزنه كې خورا زيار واېست؛په دې وخت كې يې فصيحه عربي زده كړه، چې بيا حضرت "محمد" پرې وياړېده.حليمې بي بي مكې ته راووست او څه موده د خپلې مور په مهربانه غېږه كې و او نيكه يې پالنه كوله. د "عبدالله" د کورنۍ تسل، يوازې له هغه راپاتې دا کوچنى زوى و.(44)
يثرب ته سفر او د مور مړينه له هغې ورځې،چې د "عبدالمطلب" نږور كونډه شوه؛نو آمنه تل د يو مناسب وخت په تمه وه، چې "يثرب" ته د خپل مېړه د قبر او خپلوانو ليدو ته ولاړه شي. له ځان سره يې فكر وكړ،چې مناسب وخت دى؛ځكه زوى يې لوى شوى او په دې غم كې ورسره شريکېداى شي. هغوى له "ام ايمن" سره پر سفر ووتل او يوه مياشت يې هلته تېره كړه. دا سفر د قريشو دې ماشوم ته له روحي خپګانو سره يو ځاى و؛ځكه په لومړي ځل يې سترګې پر يوه داسې كور لګېدې،چې پلار يې پکې ساه وركړې او ښخ هم دى او طبيعي ده،چې تر هغې ورځې پورې يې مور هم ورته د پلار په باب څه ويلي وو. تر اوسه د "محمد" بېړۍ د غم د سمندر ساحل ته نه وه رسېدلې،چې د غمونو يو بل طوفان پرې راغى؛ځكه مكې ته په راستنېدو كې مور يې هم په "ابواء" كې له دنيا سترګې پټې كړې. (45) دې پېښې حضرت "محمد" (ص) نور هم پر خپلې كورنۍ ګران كړ او ددې ګلستان له يوازېني پاتې ګل سره،"عبدالمطلب" څه عجيبه مينه درلوده؛ د كعبې په څنګ کې يې د قريشو واكمن (عبدالمطلب) ته تخت اېښووه. د قريشو مشران او زامن يې د تخت په شاوخوا كې ناست وو او د "عبدالمطلب" سترګې به،چې د "عبدالله" پر يادګار ولګېدى؛نو خلكو ته يې ويل: لار خلاصه كړئ ! او هغه يې له ځان سره پر تخت كېناوه.(46) قرآن شريف د پېغمبر اکرم د يتيمۍ دوران په "الضحى" سورت كې راوړى :"الم يجدك يتيما فاوى" مګر يتيم يې و نه موندې او پناه يې درنه کړه؟(47) د قريشو ددې ماشوم د يتيمېدو حكمت لا موږ ته هم نه دى معلوم؛خو دومره پوهېږو،چې د غمونو دا سېلاب بې حكمته نه و.خداى غوښتل د نړۍ مشر مخكې له دې، چې پر چارو واكمن شي،د ژوند له خوږو او ترخو سره اشنا او روح يې ستر او باخبره شي او له دې سختيو ورته تجربې لاس ته راشي او ځان بېلابېلو سختيو او محروميتونو ته ونيسي. خداى غوښتل له هماغه پېله په ژوند كې ازاد عادت شي او په خپله په خپلو لاسو ځان ته د پرمختګ لار هواره كړي، چې خلكو ته وښيي دا نبوغ بشري نبوغ نه دى او مور و پلار يې په برخليك كې هېڅ ونډه نه لري او د عظمت او ستروالي سرچينه يې د وحې له غرونو رابهېدلې ده.
د عبدالمطلب مرګ تر اوسه لا د پېغمبر پر زړه خپګان و،چې د درېيم مصيبت پېټى يې هم پر اوږو شو.د نيكه مرګ ورته دومره سخت و،چې تر قبره پورې يې ورپسې وژړل او هېڅكله ترې دا ترخه پېښه هېره نه شوه. (48)*
د ابوطالب روزنه "عبدالمطلب"، "ابوطالب" ته د څو لاملونو له مخې د پېغمبر اکرم پالنه ور پر غاړه كړه: يو دا چې "ابوطالب" او "عبدالله" له يوې موره وو او بل دا،چې مشهور، سخي او نېك سړى و. "ابوطالب" پېغمبر اکرم ته خورا زيات زحمتونه وګالل،چې تاريخ پرې ګواه دى،چې وروسته به وويل شي.(49)
شام ته سفر په دوديزه توګه به د قريشو سوداګر په كال کې يو ځل "شام" ته تلل. "ابوطالب" هوډ کړى و،د قريشو په دې كلني سفر كې ګډون وكړي او د خپل وراره مشكل يې (چې يوه شېبه کې هم له ځانه نه لرې كاوه) داسې حل كړ،چې هغه يې په مكه كې پرېښود او ساتنې ته يې ورته څو تنه وټاكل؛ خو د حركت پر مهال د حضرت "محمد" سترګې له اوښكو ډكې شوې او د خپل تره بېلتون يې و نه زغملاى شو. د "محمد"(ص) غمګينې څېرې د "ابوطالب" په زړه كې د احساساتو توفان راپورته كړ او اړ شو پر ځان سخته تېره كړي او له ځان سره يې بوځي. په دولس كلنۍ كې د حضرت "محمد" دا سفر يو خوږ سفر شمېرل كېږي؛ځكه په دې سفر كې له "مدين"، "وادي القرى" او "ديار ثمود" څخه تېر شو او ددې سيمو د ښكلي طبيعت ننداره يې وكړه. تر اوسه لا كاروان خپل پړاو ته نه و رسېدلى، چې په "بصرې" نومې ځاې كې يوه پېښه رامنځ ته شوه،چې د "ابوطالب" د مسافرت کړلار يې له خنډ سره مخ كړه؛ دا پېښه داسې وه:له كلونو راهيسې،مسيحي راهب "بحيرا" چې دسيمې خلکو يې خورا درناوى کاوه، په بصره كې په خپله "صومعه" كې په عبادت بوخت و، دى د سوداګريزو كاروانو دمه ځاى هم و او سوداګر به تبرك ته هم ورتلل. دا ځل "بحيرا" د قريشو له كاروان سره مخ شو، سترګې يې د "ابوطالب" پر وراره ولګېدې، چې څېره يې پرې خوږه ولګېده، څو شېبې يې په ځير ورته وكتل او بيا يې وويل: دا ماشوم د چا دى؟ ډلې وويل: د "ابوطالب". "ابوطالب" وويل: دا زما وراره دى. بحيرا وويل: دا ماشوم ځلانده ګانده لري،دا هماغه پېغمبر دى،چې په اسماني کتابو كې يې خبر راغلى،دا هماغه پېغمبر دى،چې ما يې نوم، د پلار نوم او دا چې له كوم ځايه به راښكاره كېږي،په ديني کتابو كې لوستي دي؛ نو پکار ده،چې د يهودانو له سترګو يې لرې وساتې؛ ځكه كه و يې پېژانده؛ و به يې وژني.(50)
اووم څپرکى
د ځوانۍ پېر د ټولنې مشر بايد د پراخې سينې،زغم،مېړانې او د ستر روح خاوند وي .ډارن،ضعيف النفس،بې ارادې او سست انسان به څرنګه وكړاى شي ټولنه په بېلابېلو كړكېچونو او ستونزو كې رهبري كړي؟څرنګه به د دښمن مقابله وکړاى شي او څرنګه به خپل شتون او شخصيت د نورو له بريده وساتي.د مشر روحي او جسمي پياوړتيا پر چاپېريال عجيبه اغېز لري.(51)
د پېغمبراکرم (ص) روحي ځواک د قريشو په دې ګران تندي كې له وړكتوب او ځوانۍ د ځواک، مېړانې،زغم او تكړه توب نښې وې. هغه په پينځلس كلنۍ كې د "فجار" په جګړه كې، چې د قريشو او هوازن ترمنځ وشو ګډون وكړ. په جګړه كې يې دنده دا وه، چې خپلو ترونو ته يې غشي رسول. "ابن هشام" په خپل سيرة كې د پېغمبر اکرم له خولې راوړي،چې: ((خپلو ترونو ته يې غشي وركول،چې ويې توغوي. )) (52) "ابن اثير" هم په "النهاية" كې دا حديث راخيستى دى. په جګړه كې ګډون يې مېړانه راښيي. حضرت علي (ک) يې په باب ويلي: په جګړه كې به،چې تنګسه او سختي راغله؛ نو موږ به پېغمبر اکرم ته پناه وړه او په موږ كې تر هغه هيڅوك دښمن ته نږدې نه و. (53)*
فراری سریال شپږم فصل
فراری سریال یو مشهور امریکایي سریال دی چې تر دی دمه له ۲۰۰۵م کال تر ۲۰۱۷م کال پوری په شپږ فصلونو کې د فاکس تلویزیون لخواه بازار ته وړادی شوی.
نيکي کريمي
نيکي کريمي يو ايرانى ښځينه د فلم کارکټر ده.
معصوم ستانکزی
محمد معصوم ستانکزی (معسوم ستانکزی) د افغانستان د ملي امنیت سرپرست ریس او پخوانی دفاع وزیر دی. نوموړی په جلال آباد ښار کې د ملي امنیت د ځانګړی قطعه له لوري په یولړ عملیاتو کې د زوې کورنۍ د څلورو غړو (ورونو) له وژل کیدو وروسته خپله دنده پریښوده.
پیژندنه
محمد معصوم ستانکزی (په انگرېزي: Mohammad Masoom Stanekzai) د محمود خان ستانکزی زوی دی چی په کال 1958 زیږیز کی د افغانستان په سویل ختیځ ولایت لوگر کی نړی ته سترگی غړولی.
زدکړی
لومړنۍ زده کړې يې د مغل خیلو په ښوونځی کې او دويمې زده کړې يې د محمد آغی په عالي ليسه کي بشپړی کړی. ښاغلي ستانکزی د خپلو لوړو زده کړو پيل د کابل مخابرات انستیوت د مایکرو ویف په څانگه کې کړی،او د انستیتوت له فارغیدو وروسته يې د ليسانس بشپړه دوره د مخابري په برخه کي حربی پوهنتون کې سر ته رسولې. د ليسانس له دوری وروسته يې خپله لومړنۍ ماسټري د مدیریت او اداری علوموڅانگه کي د پریستون پوهنتون کې بشپړه کړې، نوموړي خپله دويمه ماسټري یی (د اوږد محاله پرمختگ او رغونی فلسفی انجینری) کې د برطانیا په کامبریج پوهنتون کې سر ته رسولې همدا راز ښاغلی ستانکزی په ۲۰۰۸ کال کی د امریکا متحده ایالاتو د سولي انستیتوت سره تحقیقی کار کړی دی، چی ددی تحقیق تمرکز په افغانستان کی د امنیت، بیا رغونی او ملی روغې جوړې په هکله ووُ.
کاری شالید
ښاغلي ستانکزۍ په بیلابیلو لو‌‌‌‌‌‌ړپوړو دولتی او غیر دولتی ادارو کی رسمي دندې ترسره کړي. ښاغلي ستانکزی د حربی پوهنتون له فراغت وروسته د افغانستان ملی پوځ سره یوځای شو ،او تر ۱۳۷۴ ل کال پوری د هیواد بیلابیلو برخو کی د افغانستان د خپلواکی او ارضی تمامیت نه دفاع کړی. نوموړي د ملي دفاع وزارت د تشکیلاتو او اوپراسیون ریاستونو په چوکاټ کی، د غنډ قوماندان او د فرقې د معاون په توگه دنده ترسره کړې ده. ښاغلی ستانکزی په ۱۳۷۴ ل کال کی په داسی حال کي چی د قرغی فرقه مرستیال قوماندان او د دگروال نظامی رتبي خاوند وُ ،د رژیم د بدلیدو له امله پوځ پریښودو ته اړ شو، او له هغه نه وروسته د مهمو دندو لړليک يې په لاندی ډول دی ː • ۲۰۰۰ - ۲۰۰۲ زېږديز کال په ترڅ کی د افغانستان د بیارغونې او انرژی سمپا د موسسي (اریا) عمومی ریس • ۲۰۰۲ -۲۰۰۴ زېږديز کال په ترڅ کی د مخابراتو او معلوماتی تکنالوژی وزیر • ۲۰۰۴ -۲۰۰۶ زېږدیز کال په ترڅ کی د ولسمشر امنیتی سلاکار وزیر او د وسلي ټولولو (دی دی آر) د پروسی مشر • ۲۰۰۶ -۲۰۱۰ زېږديز کال په ترڅ کی د ولسمشر امنیتی سلاکار وزیر او د ملکی کولو او بیارغونی د پروسي (ډایاک) مشر • ۲۰۱۰ - ۲۰۱۵ زېږديز کال په ترڅ کی د ولسمشر د کورنیو چارو امنیتی سلاکار او د سولي عالی شورای د دارالانشا ریس • ۲۰۱۵-۲۰۱۶ زېږديز کال په ترڅ کی د افغانستان د دفاع وزارت سرپرست او د سولي چارو کی د ولسمشر ځانگری استازي
لاسته راوړنی
ښاغلی ستانکزی د پوځی چارو برسیره ، د مخابرات، بشری مرستي رسوني، تولنیز پراختیا، د تجدید وړ انرژی اود دولت داری د ډیزاین او مدیریت په برخه کی د پنځه ویشت کالو د تجربي خاوند دی. په مخابراتو او معلوماتی تکنالوژی وزارت کی ښاغلی ستانکزی د تکنالوژی له پلوه د یو غښتلی افغانستان بنسټ کیښود، چی په دی وخت کی د بیلابیلو مخابراتی شرکتونو د فعالیت د پیلیدو برسیره د افغانستان ملی مخابراتی شرکت (افغان تیلی کام) بنسټ کیښودل شوُ. ښاغلی ستانکزی د مخابرات په برخو کی د نوری فایبر د شبکی د پلان بنسټ ایښودونکی بلل کیږی اود لومړی ځل لپاره د افغانستان په تاریخ کی خلکو ته دا زمینه برابره کړه چی تر څو د انترنت په واسطه تول نړی سره اړیکی تینگې کړی. ښاغلی ستانکزی د خصوصی امنیتی شرکتونو د عملیاتی چارو قانون طراح بلل کیږی، چی د خصوصی امنیتی شرکتونو صلاحیت، عملیات او د قدرت محدوده په کی ټاکل شوی ده. ښاغلي ستانکزي په ۱۳۸۷ لمریز کال کې د امریکا د سولې په انستیتیوت(USIP) کې، د شپږو میاشتو لپاره، د سر محقق په توگه د سولې او امنیت په برخه کې علمي څیړني ترسره کړي دي او د بیلابیلو موضوعاتو لکه امنیت، پرمختگ او سولې په هکله یې لیکنې او مقالې چاپ او خپرې شوي دي او برسیره په دی ښاغلی ستانکزی د افغانستان د بشری حقونو د خپلواک کمیسون سره هم کار کړی. په ملی دفاع وزارت کی ښاغلی ستانکزی ښی لاسته راوړنی درلودی، چی د مسلح مخالفینو ډيري عملیاتونه ناکام او د مهم او ستراتیژیکو مناطقو د سقوط مخه ونیوله ، ښاغلی ستانکزی د خپل وزارت په موډه کی د افغانستان د نوی هوایی ځواک بنسټ کیښود او برسیره په دی چی افغان هوایی ځواک د مختلفو هلی کوپترو ، جنگی جیټونو سره مجهز کړل ، لومړی ځل افغان ملی پوځ د بی پیلوټو الوتکو سره مجهز شول. ښاغلی ستانکزی په دی ډیره لنډه موده کی د افغانستان هوایی ځواکونو د تنظیم او نوی وسایل د مجهز کولو ورسته د یوه پرتمینه مراسمو په ترڅ کی د افغان هوایی ځواک وړتیاوی افغان ولسمشر او ملت ته وړاندی کړی. ښاغلی ستانکزی د ۲۰۱۶ م کال د می میاشتی په پنځمه د افغانستان ولسمشر لخوا د ملی امنیت اداري د عمومی ریس او د ولسمشرد سلاکاروزیر په توگه وتاکل شو
چندي گړ
چندي گړ د هند يو ښار دی، دا د هند په چندي گړ ايالت کې دی. دا د هند 50م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 808,515 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 960,787 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
نیکولاس سرکوزي
نیکولاس پاول ستیفېن سرکوزي دي ناجي بوسکا (چې د ۱۹۵۵ز کال د جنوري په ۲۸ زېږېدلی) یو فرانسوي سیاستوال دی، چې د ۲۰۰۷ ز کال د مې له ۱۶ نېټې نه د ۲۰۱۲ ز کال د مې تر ۱۵ نېټې پورې یې د فرانسې د ولسمشر په توګه خدمت کړی دی.
نوموړي چې په پاریس کې نړۍ ته سترګې خلاصې کړې دي،  نیم نسب یې هنګري، یو پر څلورمه نسب یې یوناني یهود او پاتې یو پر څلورمه نسب یې له فرانسوي نژاد نه دی. هغه د ۱۹۸۳ ز کال نه تر ۲۰۰۲ ز کال پورې د نیویلی سور سین ښاروال او د فرانسوا میتراند د دویمې دورې د و لسمشرې په اوږدو کې د لومړي وزیر اېدوارډ بالادور (۱۹۹۳ – ۱۹۹۵ز) تر واک لاندې یې د بودیجې د وزیر په توګه دنده ترسره کړه. نوموړي د ژاک شیراک د دویمې ولسمشرۍ په دوره کې د کورنیو چارو وزیر او د مالیې وزیر په توګه دنده ترسره کړه او د ۲۰۰۴ ز کال نه تر ۲۰۰۷ ز کال پورې دولسي خوځښت لپاره د یووالي ګوند مشر و.
سرکوزي د فرانسې د ۲۰۰۷ ز کال ولسمشریزې ټاکنې د ۴۶.۹٪ پر وړاندې د ۵۳.۱٪  په توپیر د سوسیالیست سیګولین رویال نه وګټلې. هغه د ۲۰۰۷ز – ۲۰۰۸ز کلونوله مالي ناورین سره د خپلې دورې په اوږدو کې لاس او ګرېوان شو چې ( د رکود او د اروپا د زون د پور ناورین)، د روسیې - ګرجستان د جګړې (چې په هغه نوموړي د اوربند لپاره منځکړيتوب اکوه) او د عربو د پسرلي (په ځانګړې توګه په تونس، لیبیا، او سوریه) لامل شو. هغه په ۲۰۰۷ ز کال کې د فرانسوي پوهنتونونو اصلاحات او په ۲۰۱۰ ز کال کې د  د تقاعد اصلاحات په لاره واچول. هغه په ۲۰۰۸ ز کال د ایټالیا - فرانسوي سندرغاړې او سندر لیکونکې کارلا بروني سره د پاریس په ایلیسی ماڼۍ کې واده وکړ.
د سوسیالست ګوند نوماند فرانسوا اولاند د ۲۰۱۲ ز کال په ټاکنو کې د ۳.۲ سلنه رایو په توپیر سرکوزي ته ماتې ورکړه. سرکوزي د ولسمشرۍ له دفتر نه له وتلو وروسته، ژمنه وکړه چې د سیاسي ژوند نه ګوښه کېږي، خو په ۲۰۱۴ ز کال کې بېرته راستون شو او  د ولسي خوځښت لپاره د یووالي ګوند د مشر په توګه وټاکل شو (چې په ۲۰۱۵ ز کال کې یې نوم جمهوري غوښتونکي ته بدلون وکړ). په ۲۰۱۶ ز کال کې د جمهوري غوښتونکو د ولسمشرۍ لپاره په لومړنیو ټآکنو کې له ماتې وروسته، هغه له سیاسي ژوند نه ګوښه شو. نوموړی د فرانسوي څارنوالانو له خوا په دوو قضیو کې، په ځانګړې توګه د فرانسې د ۲۰۰۷ ز کال په ټاکنو کې د لیبیا د مداخلې په اړه په فساد پړ وګڼل شو. سرکوزي په ۲۰۲۱ ز کال کې په فساد تورن شو او په درې کاله بند محکوم شو، دوه یې وځنډول شول او یو کال یې په زندان کې شو، خو هغه د حکم پر وړاندې د استیناف غوښتنه وکړه.
د کورنۍ مخینه(شالید)
سرکوزي په پاریس کې نړۍ ته سترګې پرانیستې، پلار یې پال اېستوان اېرنو سرکوزي دي ناجي-بوسکا (د ۱۹۲۸ ز کال د مې په ۵ زېږېدلی) چې یو هنګري پروتستانت اشراف زاده و او مور یې اندري جین دادو مالا (د ۱۹۲۵ز  کال د اکتوبر له ۱۲ – د ۲۰۱۷ ز کال د ډسمبر تر ۱۲) وه چې د نوموړې یوناني یهود پلار کاتولیک دین ته اوښتی و، ترڅو د سرکوزي د فرانسوي کاتولیکې مورنۍ انا سره واده وکړي. هغوی د پاریس په ۱۷مه سیمه کې د سنټ فرانسوا دی سېلز په کلیسا کې، د ۱۹۵۰ ز کال د فبروري په ۸ مه نېټه واده وکړ او په ۱۹۵۹ ز کال جلا شول.
د ژوند لومړي کلونه
د سرکوزي پلار، د هغه د ماشومتوب په اوږدو کې د خبرتیاوو شخصي شرکت تاسیس کړ او شتمني یې ترلاسه کړه. د هغه کورنۍ د پاریس په ۱۷مه سیمه کې د سرکوزي د نیکه، بنېډېکټ مالا په کلا کې اوسېدل. وروسته هغوی نیولی-سور-سین ته لاړل چې د پاریس په لوېدیځ کې د اییل-دی-فرانس په سیمه کې له بډایه ټولنو نه وه. د سرکوزي په وینا: د هغه سخت درېځه د شارل دو ګول پلوي نیکه د هغه د پلار، چې سرکوزي لږ لیده، په پرتله په نوموړي باندې ډېر اغېز درلود. سرکوزي د کاتولیک دین د پیرو په توګه لوی شو.
سرکوزي څرګندوي چې: د پلار له خوا د نوموړي پریښودلو له هغه نه داسې څه جوړ کړل چې نن ورځ دی. هغه دا هم ویلي دي چې، په لومړیو کلونو کې هغه د خپلو شتمنو او لوړو ټولګیوالو په پرتله د ټيټتوب احساس کاوه. هغه وروسته وویل: "هغه څه چې زه اوس یم، د ټولو هغو اهانتونو ټولګه ده، چې زه په ماشومتوب کې ورسره لاس او ګریوان وم".
زده کړې
سرکوزي د پاریس په اتمه ناحیه کې د چپتال د لېسې تر نوم لاندې په یوه غوره عامه منځنۍ او عالي ښوونځي کې په زدکړه پیل وکړ، چې په دې ځای کې نوموړي په ​​شپږم ټولګي کې ناکام شو. وروسته د هغه کورنۍ نوموړی د سینټ لوئس ډی مونسیو کورس ته ولېږه، چې په ۱۷ سیمه کې یو شخصي کاتولیک ښوونځي و او په دې ځای کې هغه د یوه منځنۍ کچې ​​زده کوونکي په توګه ګڼل کېده، خو له دې سره، نوموړي هلته په ۱۹۷۳ ز کال کې خپله بکلوریا ترلاسه کړه.
توکمډله
قومي ډله او یا هم قومیت د خلکو هغې ډل بندي ته ویل کېږي چې د یو شمېر مشترکو ځانګړنو له مخې چې له نورو سره یې توپیر رامنځته کوي؛ یوبل پېژني. په دغو ځانګړنو کې کېدلای شي، د دودونو ګډې ټولګې، اجداد، ژبه، تاریخ، ټولنه، کلتور، ملت، دین او یا هم د هغو د استوګنې په سیمه کې د دوی ټولنیز چلن شامل شي. ځینې وختونه په ځانګړې توګه د قومي ملت پالنې پر مهال قومیت او ملت د یو بل پر ځای کارول کېږي، په داسې حال کې چې د نژادي مفهوم له مخې له یوبل څخه توپیر لري.
نیکولاس سرکوزي
زده کړې
سرکوزي د پاریس په نانتر پوهنتون کې په زدکړو پیل وکړ، چې هلته نوموړي په خصوصي حقوقو کې ماسټري ترلاسه کړه او وروسته یې د سوداګرۍ د قانون په برخه کې د پرمختللو زدکړو ماسټري لاس ته راوړه. د پاریس نانتر پوهنتون د می د ۶۸ (د ۱۹۶۸ ز کال د مې د میاشتې) د زده کوونکو د غورځنګ د پیل ځای و او لاهم د کیڼ اړخو زده کوونکو لوی مرکز ګڼل کېده. سرکوزي چې د یوه خاموش زده کونکي په توګه پېژندل کېده، ډېر ژر د ښي اړخه زده کوونکو له خوځښت سره یوځای شو، چې په هغه کې ډېر کارنده څرګند شو.
توکمډله
قومیت کېدلای شي، د یوه میراثي جوړښت او یا هم د تحمیلي ټولنیز جوړښت په توګه تعبیر شي. قومي غړیتوب معمولاً د ګډ کلتوري میراث، اصل او نسب، اصلي افسانې، تاریخ، وطن، ژبې یا خبرې کولو، سمبولیکو سیسټمونو، لکه: دین، افسانو او رواجونو، آشپزۍ، کالیو اغوستلو ډول، هنر او فزیکي څرنګوالي له مخې تعریف کېږي. قومي ډلې کېدای شي ،له یو بل سره پراخ یا محدود جنیټیکي اصل او نسب ولري چې د هرې ډلې هویت ته اړوندېږي، ډېرې ډلې ګډ او مختلط جنیټیکي نسب لري. قومي ډلې تر ډېره یو بل ته په اړوندو ژبو خبرې کوي.
نیکولاس سرکوزي
زده کړې
سرکوزي له پوهنتون نه تر فراغت وروسته، د پاریس د سیاسي زدکړو انستیتیوت ته ولاړ، چې نوموړي هلته د ۱۹۷۹ او ۱۹۸۱ ز کلونو تر منځ زده کړې وکړې، خو د انګلیسي ژبې د ټیټې وړتیا له امله فارغ نه شو.
توکمډله
دا امکان هم شته چې د ژبې د بدلون، کلتور منلو او د دین په منلو او بدلون سره وګړي یا یوه ډله له یوې قومي ډلې څخه بلې ته واوړي. قومي ډلې کېدای شي، په فرعي ډلو او قبیلو ووېشل شي چې د وخت په تېرېدو سره له یوبل څخه د ودونو په کولو او له خپلو والدینو څخه په فزیکي اګوښه والي سره جلا قومي ډلې رامنځته کړي. برعکس پخوانۍ یو له بله جلا قومي ډلې هم کېدای شي، له یوبل سره یوځای شي او یو قوم رامنځته کړي او یا هم په یو واحد قوم کې ادغام شي. د یو جلا قومي هویت رامنځته کېدلو ته، که هغه د وېش او یا د ادغام له مخې وي قومي زېږون (ethnogenesis) ویل کېږي.
نیکولاس سرکوزي
زده کړې
د مدافع وکیلانو د زده کړو نه وروسته، سرکوزي مدافع وکیل شو چې د سوداګرۍ او کورنۍ قانون په برخه کې یې تخصص ترلاسه کړ او د سېلویو برلسکاني د فرانسوي وکیلانو له ډلګې نه و.
توکمډله
قومیت او ملیت
په ځینو برخوکې په ځانګړې توګه په فراملي کډوالۍ او استعماري پراختیا کې، قومیت له ملیت سره تړلی دی. انسان پوهان او تاریخ لیکونکي، له قومیت څخه د ارنست ګیلنر او بینډیکټ اندرسون له خوا د وړاندې شوي مفهوم څخه په پیروي د ملیت او ملت پالنې وده په ۱۷ مه پېړۍ کې د معاصر دولتي سیسټم له څرګندېدو سره اړونده بولي. دغه مفاهیم د «ملي دولتونو» په رامنځته کېدو سره چې په هغو کې د ملیت فرضي پولې د دولت له پولو سره منطبقې (په ایدیال توګه منطبقې) وې، خپل اوج ته ورسېدل. له همدې امله په لویدیځ کې د قومیت مفهوم لکه د نژاد او ملیت په څېر د اروپا د استعماري پراختیا په اډانه کې وده وکړه، هغه مهال چې مرکانټلېزم او کپیټلېزم د وګړو نړیوال خوځښتونه ترویج کول او ورته مهال د دولتونو پولې په واضحه او ښکاره ډول ټاکل کېدلې.
نیکولاس سرکوزي
ماري ډومینیک کولیولي
سرکوزي له خپلې لومړۍ مېرمنې ماري ډومینیک کولیولي سره د ۱۹۸۲ ز کال د سپتمبر په ۲۳ نېټه واده وکړ. د هغې پلار چې د ویکو اوسېدونکی و (د کورسیکا د اجاکیو په شمال کې یو کلي) یو فارمسست و او اکیل پیریټي د هغې تره و، چې د ۱۹۴۷ ز کال نه تر ۱۹۸۳ ز کال پورې د نیویلی سور سیین ښاروال او د سرکوزي سیاسي لارښود و. دوی دوه زامن درلودل، پییر (چې په ۱۹۸۵ز کال کې زیږېدلی) چې اوس د هپ هاپ سندرو تولید کوونکی دی، او جین (چې په ۱۹۸۶ کال کې زیږېدلی) اوس د نیویلی-سور-سین په ښار کې، چې سرکوزي خپل سیاسي ژوند پیل کړ، یو ځایی سیاستوال دی. د سرکوزي تر ټولو غوره ملګری د ښي اړخو مشهور سیاستوال چارلس پاسکوا و، چې وروسته یې سیاسي مخالف شو. سرکوزي له څو کلونو جلا کیدو وروسته، کولیولي ته په ۱۹۹۶ ز کال کې طلاق ورکړ.
سیسیلیا سیګانر-البینیز
سرکوزي د نیویلی-سور-سین د ښاروال په توګه، د فیشن ماډلې او د عامه اړیکو پخوانی اجرائیوي مدېرې سیسیلیا سیګنر-البینز (د سندرو جوړوونکي اسحاق البنیز لویه لمسۍ او د مولدوي وګړي لور) سره هغه وخت ولیدل، چې نوموړي د تلویزیون کوربه، ژاک مارتین، سره د هغې د واده مراسم پر مخ یووړل. نوموړې په ۱۹۸۸ ز کال کې، د سرکوزي لپاره خپل مېړه پرېښود او یو کال وروسته یې طلاق واخیست. هغې او سرکوزي د ۱۹۹۶ ز کال د اکتوبر په میاشت کې د شاهدانو مارتین بویګز او برنارد ارنولت پر وړاندې واده وکړ. دوی د لویز په نوم یو زوی لري، چې د ۱۹۹۷ ز کال د اپریل په ۲۳ مه زیږېدلی دی.
توکمډله
افریقا
په افریقا کې د قومي ډلو شمېر ۱۰۰ ته رسېږي، چې هره یوه یې په عمومي ډول خپله ژبه (یا د یوې ژبې ګړدود) او کلتور لري.
آسیا
په ټوله آسیا کې د اقلیمي زونونو سره په همغږي چې کېدای شي، شمالي قطبي، نیمه قطبي، معتدل، نیمه ګرمسیر او یا هم استوايي وي، ګڼ شمېر قومي ډلې شتون لري. قومي ډلې له غرونو، دښتو، شنو سیمو او ځنګلونو سره تړلې دي.
نیکولاس سرکوزي
سیسیلیا سیګانر-البینیز
په پایله کې د ولسمشر په توګه د سرکوزي له ټاکل کېدو وروسته، نوموړي په سملاسي توګه سیسیلیا ته د ۲۰۰۷ ز کال کال د اکتوبر په ۱۵ طلاق ورکړ.
توکمډله
آسیا
د آسیا په سواحلو کې قومي ډلې د تولیداتو د راغونډولو او ټرانسپورت په برخو کې له ګڼ شمېر لارو چارو کار اخلي. یو شمېر ډلې تر ډېره ښکاري- راغونډونکې دي، یو شمېر یې د رمه لرونکو (کوچیانو) په ډول ژوند کوي، یو شمېر له زرګونو کلونو راهیسې کروندګراو کلیوالي وګړي او نور هم صنعتي او ښاري شوي دي. د آسیا یو شمېر ډلې هېوادونه په بشپړ ډول ښاري دي، لکه: هانګ کانګ، شنګهای او سنګاپور. په آسیا کې استعمار، د خپلواکۍ او خپل برخلیک ټاکلو لپاره د ملي انګیزې پر بنسټ په ۲۰ مه پېړۍ کې پای ته ورسېد.
نیکولاس سرکوزي
کارلا بروني
تر یوې میاشتې لږ له سیسیلیا نه د جلا کېدو وروسته، سرکوزي له ایټالوۍ زېږیدلې سندرغاړې، سندرلیکونکې او پخوانۍ فیشن ماډلې کارلا بروني سره د ماښام د ډوډۍ په یوه محفل کې ولیدل او ډیر ژر یې له هغې سره اړیکه ونیوله. دوی د پاریس په ایلیسي ماڼۍ کې د ۲۰۰۸ ز کال د فبروري په ۲ مه نېټه واده وکړ.
توکمډله
آسیا
په روسیه کې د اته سلنه روسي قومیت لرونکو په خوا کې له ۱۸۵ زیاتې په رسمیت پېژندل شوې قومي ډلې شتون لري. تر ټولو لویه قومي ډله یې تارتاریان دي چې د دغه هېواد د وګړو ۳.۸ سلنه جوړوي. سربېره پر دې یو شمېر نورې کوچنۍ قومي ډلې د روسیې په آسیایي برخه کې هم شتون لري.
نیکولاس سرکوزي
کارلا بروني
دا جوړه د جولیا په نوم یوه لور لري چې د ۲۰۱۱ ز کال د اکتوبر په ۱۹ مه زیږېدلې ده. دا لومړی ځل و چې د فرانسې ولسمشر د دندې پر مهال د خدمت په دوره کې ماشوم زېږوي.
توکمډله
اروپا
په اروپا کې ګڼ شمېر قومي ډلې شتون لري، پان او پیفیل (۲۰۰۴) د اروپايي وګړو ۸۷ بېلابېلې ډلې شمېرلي، چې له هغو ۳۳ یې لږ تر لږه په یوه خپلواک هېواد کې د وګړو اکثریت جوړوي، په داسې حال کې چې پاتې ۵۴ نورې په هغو سیمو کې چې ژوند کوي، د هغو سیمو قومي لږه کۍ ډلې جوړوي (په ورته مهال کېدای شي، دوی د فرعي ملي بنسټونو په داخل کې محلي اکثریت رامنځته کړي). په اروپا کې د ملي لږه کیو وګړو ټولیز شمېر ۱۰۵ میلیونه اټکل شوی چې د ۷۷۰ میلیونه اروپايي وګړو ۱۴ سلنه جوړوي.
نیکولاس سرکوزي
شخصي شتمني
د اساسي قانون شورا ته سرکوزي د ۲ میلیونه یورو په ارزښت شتمني څرګنده کړه، چې ډېری شتمنۍ یې د ژوند د بیمې د پالیسیو په بڼه کې وه. د فرانسې د ولسمشر په توګه د نوموړي لومړی ګام دا و چې خپل ځان ته یې معاش لوړ کړ: چې کلنی معاش یې له ۱۰۱۰۰  یورو نه ۲۴۰۰۰ یورو ته لوړ کړ، چې د نورو اروپایی چارواکو سره په انډول کې دی. نوموړی د ښاروال، د پارلمان د غړي او د ولسمشر په توګه د تقاعد حقوق لري.
توکمډله
اروپا
د فرانسې او سویس په ګډون یو شمېر اروپايي هېوادونه، د خپلو وګړو د قومي جوړښتونو اړوند معلومات نه غونډوي.
د صربیا، وجودینا ولایت د ګڼ شمېر قومونو او کلتوري هویتونو د لرلو له امله پام وړدی. په دغه ولایت کې نږدې ۲۶ قومي ډلې شتون لري او په ولایتي اداره کې یې له ۶ ژبو څخه د رسمي ژبو په توګه ګټنه کېږي.
شمالي امریکا
له ۱۶ مې پېړۍ څخه تر ۱۹ مې پېړۍ پورې افریقايي غلامان شمالي امریکا ته راوړل شول. په متحده ایالاتو کې د دوی لمسیانواولادې ته افریقايي امریکایان ویل کېږي.
سویلي امریکا
په سویلي امریکا کې، ډېری وګړي له مختلطو نژادونو(تر ډېره د مولاتو او میستیزو)، بومي امریکایان او اروپایان (په ځانګړې توګه هسپانوي او پرتګالي نسب لري) دي.
استرالیا
د ۲۰۱۶ ز کال سرشمېرنه ښيي چې انګلنډ او نیوزلنډ له اسټرالیا وروسته د زېږون لوړه کچه لري، له ۲۰۱۱ ز کال وروسته په چین او هند کې د زېږون کچه لوړه شوې (په نوبت سره، له ۶ سلنه څخه ۸.۳ سلنه ته او له ۵.۶ سلنه څخه ۷.۴ سلنه ته).
د هغو وګړو شمېر چې د تورس تنګي د تاپو میشتو وګړو په توګه پېژندل کېږي، په ۲۰۱۱ ز کال کې د اسټرالیا د ټولو وګړو له ۲.۵ سلنه څخه په ۲۰۱۶ ز کال کې ۲.۸ سلنې ته لوړ شوی دی.
بيت المقدس
بیت المقدس (/dʒəˈruːsələm/؛ په عبري کې: יְרוּשָׁלַיִםYerushaláyim؛ په عربي کې: القُدس al-Quds) په لوېدیځه آسیا کې یو ښار دی. د یهودا غرونو په سیمه کې د مدیترانې او یهودا سیندونو په منځ کې واقع دی، دا ښار د نړۍ یو له لرغونو ښارونو څخه دی، د درې اصلي ابراهیمي دینونو: یهودیت، مسیحیت او اسلام لپاره سپېڅلی ګڼل کېږي. دا ښار د اسراییلو او لوېدیځ بانک تر منځ لرغونه کرښه پټوي؛ هم اسراییلیان او هم فلسطینیان ادعا لري چې بیت المقدس د هغوی پلازمېنه ده. اسراییل ټول ښار کنټرولوي او خپل اصلي دولتي بنسټونه یې هلته ساتلي دي، په داسې حال کې چې د فلسطین ملي اداره او د فلسطین آزادي غوښتونکی سازمان په نهایت کې هغه د فلسطین دولت د واک اصلي مرکز په توګه وړاندیز کوي. دې اوږدمهاله اختلاف ته په کتو سره، له دې دوه اړخونو څخه هیڅ یو یې هم‌ په نړیواله کچه په رسمیت ندي پېژندل شوي.
بیت المقدس په خپل اوږد تاریخ کې لږ ترلږه دوه ځله ویجاړ شوی، ۲۳ ځله محاصره شوی، ۴۴ ځله اشغال او بېرته خپلواک شوی او ۵۲ ځله ورباندې برید شوی دی. د دې لرغوني ښار کیندل شوې برخه له میلاد څخه مخکې څلور زرم کال کې د مېشت کېدو نښې ښکاروي چې هغه د کوچیانو شپانو مېشت ځای وو. د کنعانیانو په دوره کې (له میلاد څخه مخکې څوارلسمه پېړۍ)، بیت المقدس د مصر په لرغونو لیکنو کې د یوروسالم په نوم یاد شوی چې په لوړ ګومان کنعاني خدای، شالیم، ته اشاره لري. د اسراییلیانو دورې په اوږدو کې، له میلاد څخه مخکې نهمه پېړۍ (د اوسپنې دوهم عصر) کې په ټول ښار کې د پام وړ ودانیز فعالیتونه پیل شول او له میلاد څخه مخکې اتمې پېړۍ پورې، بیت المقدس د یهواد سلطنت په مذهبي او اداري مرکز بدل شو. له میلاده وروسته ۷۰یم کال کې، د رومیانو په وړاندې د یهودانو ناکامه بغاوت د ښار او دوهم معبد د ړنګېدو لامل شو. له میلاده وروسته په ۱۵۳۸م کال کې، د عثماني امپراتورۍ لوی سلیمان شاه په وخت کې د ښار د شاوخوا دېوالونه بیا ورغول شو. نن ورځ، دا دېوالونه د پخواني ښار ښکارندویي کوي چې د نولسمې پېړۍ له لومړیو څخه په بېلابېل ډول (د ساعت عقربې په بڼه له سوېل ختیځ خوا څخه حرکت کوي)، په دودیز ډول څلورو برخو باندې وېشل شوی: د یهودیانو څلورمه برخه، د ارمنیانو څلورمه برخه، د مسیحیانو څلورمه برخه او د مسلمانانو څلورمه برخه. دا لرغونی ښار په ۱۹۸۱م کال کې په نړیوال میراث بدل شو او له ۱۹۸۲م کال څخه د نړیوال میراث په لړلیک کې له ګواښ سره مخ دی. له ۱۸۶۰م کال څخه، بیت المقدس د پخواني ښار له پولو څخه ډېر هاخوا وده کړې ده. په ۲۰۱۵م کال کې، بیت المقدس کابو ۸۵۰۰۰۰ نفوس درلود چې په هغه کې کابو ۲۰۰۰۰۰ اسرائیلي سیکولار یهودان، ۳۵۰۰۰۰ حریدي یهودان او ۳۰۰۰۰۰ عرب فلسطینیان شامل وو. په ۲۰۱۶م کال کې د ښار نفوس ۸۸۲۷۰۰ کسه وو چې ۵۳۶۶۰۰ کسه یهودیان (۶۱٪)، ۳۱۹۸۰۰ کسه مسلمانان (۳۶٪)، ۱۵۸۰۰ کسه مسیحیان (۲٪) او ۱۰۳۰۰ کسان چې نه وو طبقه بندي شوي (۱٪) شامل وو.