cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لوکرېتیوس
د لوکرېتیوس د ژوند په اړه ډېر لږ معلومات شته دي. یوازیني ډاډه څه چې شته هغه دا دي، چې نوموړی یا خو د ګایوس میمیوس ملګری یا هم تر سرپرستۍ لاندې و، چا ته چې د هغه شعر مخاطب شوی او ډالۍ شوی و.
دغه شعر پر اوګوستايي شاعرانو پام وړ نفوذ درلود، په ځانګړې توګه د ویرجیل (د هغه په ​​​​انیاده او جورجیک، او یو څه په ایکلوګیوس شعري اثارو کې) او هم د هوراس پر شاعرۍ اغېزې لرلې دي. دا اثر د منځنیو پېړیو په جریان کې تقریبا ورک شوی و، مګر په ۱۴۱۷ کال کې د جرمني په یوه خانقاه یا صومعه کې د اېټالوي عالم پوجو براکیولیني له لوري بیا کشف شو او هم یې د اتومېزم په پراختیا کې مهم رول ولوباوه (لوکرېتیوس په پییر ګاسنډي باندې خورا نفوذ او اغېزه کړې وه) او هم یې د یوې نوې عیسوي بشرپالنې (Christian humanism) د رامنځته کولو لپاره د روشنګرۍ دورې د ګڼو مهمو شخصیتونو په هڅو کې هم مهم رول درلود. د لوکرېتیوس د ساینسي شعر "د شیانو د طبیعت په اړه" (شاوخوا ۶۰ قبل المیلاد) د دویم کتاب په ۱۱۳-۱۴۰ بیتونو کې د دوړو او غبار د ذراتو د براوني حرکت په اړه پام وړ توضیحات او تشریحات لري. نوموړی همدا د اتومونو د شتون د ثبوت په توګه کاروي.
ژوند
د لوکرېتیوس د ژوند په اړه تقریبا هېڅ معلومات نشته، او په نورو سرچینو کې د لوکرېتیوس د زیږون یا مړینې د نېټې په اړه د باوري ادعا لپاره هم کافي بنسټ یا مبنا نشته. یو بل، مګر ډېر مختصر یادښت، د دوناتوس د شاګرد "جېروم" په کرونیکون نومي اثر کې موندل شوی. نوموړي د لوکرېتیوس له مړینې کابو څلور پېړۍ وروسته لیکل کړي او تر ۱۷۱ اولمپیاډ یا څلورکلیزې لاندې لیکي: "شاعر تیتوس لوکرېتیوس زیږېدلی دی." که جېروم د لوکرېتیوس د مړینې پر مهال د هغه د عمر (۴۳) په اړه دقیق وي (لاندې بحث شوی)، نو دا پایله اخیستل کېدای شي چې هغه په ​​۹۹ یا ۹۸ قبل المیلاد کې زیږېدلی و. لږ مشخص اټکلونه بیا د لوکرېتیوس زیږون په ۹۰مه قبل المیلاد لسیزه کې او د هغه مړینه په ۵۰ قبل المیلاد لسیزه کې ګڼي، ځکه د دغه شعر ډېری اشارې په هغه مهال کې په روم کې د سیاسي چارو له ګډوډ حالت او سیاسي اړدوړ او کورنیو شخړو سره همغږي لري.
لوکرېتیوس ښایي د جینز لوکریټیا (gens Lucretia) اشرافي کورنۍ غړی و، او د هغه اثر په روم کې د لوکس او مجلل ژوند د سبک په اړه د بشپړو معلوماتو ښودنه کوي. له کلیوالي سیمو سره د لوکرېتیوس مینه د دې انګېرنې ښودنه کوي، چې نوموړي د کورني ملکیت اړوند کلیوالي سیمو کې ژوند کاوه، هماغسې چې ډېری بډایه رومي کورنیو ژوند کاوه، او نوموړی یقینا د لاتیني، یوناني، ادبیاتو او فلسفې د مهارتونو په برخه کې خورا ګرانبیه زده‌کړه کړې وه.
د طبیعت په اړه (De rerum natura)
د هغه شعر ډي رېروم نېټورا (De rerum natura ) چې معمولا "د شیانو د طبیعت په اړه" یا "د کایناتو د طبیعت اړوند" ژباړل شوی، د اپیکورېزم فلسفي سیستم (Epicureanism) نظریات بیانوي، چې اتومېزم او کاینات پېژندنه پکې شامل دي. لوکرېتیوس لومړنی لیکوال و چې رومي لوستونکي یې له اپیکوري فلسفې سره اشنا کړل. دا شعر چې په کابو ۷۴۰۰ داکتیلي شپږ وزني بیتونو (dactylic hexameters) کې لیکل شوی، پر شپږو بې سرلیکه کتابونو وېشل شوی، او د بډایه شاعرانه ژبې او استعارو له لارې د اپیکوري فزیک سپړنه کوي. لوکرېتیوس د اتومېزم اصول، د ذهن او روح طبیعت، د احساس یا حواسو او فکر توضیحات، او د نړۍ تکامل یا رامنځته کېدل او د هغې ښکارندې وړاندې کوي، او هم د آسماني او ځمکنیو پېښو بېلابېل ډولونه تشریح کوي. په شعر کې بیان شوي کاینات له هغو فزیکي اصولو سره سم کار کوي، چې د فرصت (fortuna) "چانس" له لوري رهبري کېږي، نه د دودیزو رومي معبودانو د الهیاتي مداخلې او د طبیعي نړۍ د مذهبي توضیحاتو پربنسټ.
لوکرېتیوس په دغه اثر کې له تاریخ وړاندې دورې څخه تر خپلې دورې پورې د موجودو موادو، وسایلو او وسلو په کارولو کې د انسانانو کلتوري او تخنیکي پرمختګ ته اشاره کوي. نوموړی لومړنۍ وسلې لاسونه، نوکان او غاښونه ګڼي. وروسته بیا تیږې، ښاخونه او اور، کله چې انسان وتوانېده چې ویې لګوي او کنټرول یې کړي، د دوی د وسلو په توګه مطرح شوې دي. نوموړی په همدې ترتیب "کلکې اوسپنې" او مسو ته اشاره کوي، مګر بیا وايي چې مس د ځمکو د کرلو او کار لومړنۍ وسیله او د وسلو بنسټ و، تر دې چې "په ټیټو درجو" کې اوسپنیزه توره غالبه شوه (دا بیا هم د هغه په ​​زمانه کې وه) او "د برونزو لور یا رمبۍ بدنامه شوه" ځکه چې اوسپنیزه یوې یا سسپاره وپېژندل شوه. نوموړي مخکې تر ټکنالوژي او ادبياتو وړاندې داسې یو انسان تصور کړی و، چې ژوند یې "د وحشي ځناورو په څېر په پراخه کچه په کوچ او بار او ګرځېدو راګرځېدو کې" تېرېده. له همدغه پیل څخه نوموړي دا نظریه ورکړه چې ورپسې د خامو کوډخو جوړېدل پیل شول، د اور کارول او لګول، جامې، ژبه، کورنۍ او ښاري دولتونه پیل او پراختیا یې ومونده. هغه پر ​​​​دې باور و چې د فلزاتو ذوب یا وېلې کول، او شاید هم، د لوښو پخول، په ناڅاپي توګه کشف شوي: د بېلګې په توګه، د ځنګل د اور په پایله کې. که څه هم نوموړی مشخصوي چې د مسو کارول د ډبرو او څانګو یا ښاخونو له کارولو وروسته پیل شول او د اوسپنې تر کارولو وړاندې وو.
طبیعي فلسفه
لوکرېتیوس د دې خبرې، چې څه د تکامل پر مطالعه تبدیل شول، لومړنی مفکر و او پر دې باور و چې د طبیعت تجربې د پېړیو په اوږدو کې نه ختمېدونکې دي، او هغه ژوندي موجودات چې له خپل چاپېریال سره په ښه توګه تطابق کوي، د ژوندي پاتې کېدو غوره چانس لري. ژوندي موجودات د دوی د ځواک، سرعت، یا هوښ او د دوی د چاپېریال د بېرونیو متحرکاتو ترمنځ د متناسبې اړیکې له امله ژوندي پاتې شوي دي. په ۱۸۵۹ کال کې د چارلز ډاروین د "ژوندیو انواعو اصل او ريښه" اثر له خپرېدو وړاندې، د لوکرېتیوس طبیعي فلسفه د ژوند د رامنځته کېدو او تکامل په برخه کې یو له مخکښو غیر ټیلولوژیکي یا غیر غایت پېژندونکو او میخانیکي روایتونو څخه وه. د دې موضوع په اړه د عصري فکر خلاف، هغه باور نه درلود چې نوي ژوندي انواع له پخوانیو شته موجوداتو څخه رامنځته شوي یا یې تکامل ترې موندلی او دا یې رد کړه چې په وچه کې اوسېدونکي عصري حیوانات له سمندري پلرونو یا اجدادو څخه اخیستل شوي. لوکرېتیوس دا انګېرنه هم ننګولې چې انسانان په لازمي ډول له حیواناتو څخه غوره دي، ځکه په ځنګل کې د تي لرونکو حیواناتو میندې هم خپل اولادونه د انساني میندو په څېر پېژني او او پالنه یې کوي.
لوکرېتیوس له تجربه‌پالنې د ملاتړ او د اتومېزم او د فزیکي نړۍ د طبیعت په اړه د هغه له ډېری سمو اټکلونو سره سره، خپل لومړی کتاب پر دغه ټینګار سره پای ته ورساوه چې د ځمکې د کروي والي تیوري (چې هغه مهال په ښه توګه تثبیت شوې وه) یوه پوچه او بې ځایه تیوري ده.
په داسې حال کې چې اپیکورس د اتومونو د لارو د ناڅرګندتیا لپاره د استدلال کولو له لارې د آزادې ارادې شونتیا پرانیستې پرېښوده، لوکرېتیوس روح یا ذهن داسې وګڼله چې ګواکې د متمایزو ذراتو له ترتیباتو څخه رامنځته کېږي.
ملت تلويزيون
ملت تلويزيون له هرات څخه خپرېدونکی افغاني تلويزوني چينل دی.
وېشنيزه:افغاني رسنۍ وېشنيزه:پښتو رسنۍ
د افغانستان د ولسمشر د دفتر رياست
د افغان ولسمشر د دفتر رياست يا دجمهوري ریاست دعالي مقام ددفتر ریاست دنده لري چې په جمهوررئیس پورې اړونده ټول فعالیتونه په منظمه توگه برابر او تنظیم کړي. دغه دفتر دموقتې ادارې له جوړیدو راپه دیخوا په کار پیل وکړ خو په ۱۳۸۳ هجري لمریز کال کې دجمهوري ریاست له انتخاباتو وروسته دیو خپلواک بودجوي واحد په توگه دحکومت په اداري چوکاټ کې ومنل شو.
له ۲۰۰۲م.ز کال ـ ۲۰۱۱م. ز کاله رئيسان
ښاغلو سید طیب جواد، محمد عمر داودزی ،جاوید لودین او محمد عمر داودزی په ترتیب سره ددغه دفتر درئیسانو په توگه دندې ترسره کړي دي.
اوس مهال ۲۰۱۲م. زېږديز کې رئيسان
اوس مهال ښاغلی عبدلکریم خرم دجمهوري ریاست دعالي مقام ددفتر درئیس په توگه دنده ترسره کوي.د دفتر ریاست درې مرستیالان لري ، چې هر یو ښاغلی » يوه اغلې حمیرالودین اعتمادی،  محمدقاهر حیدری او ظاهرغوث د دې ریاست د مرستیالانو په توگه دنده ترسره کوي.
دمطبوعاتو ریاست:
دغه دفتر دخبر، تولید، درسنیو دڅیړلو، ویپ پاڼې، له رسنیو سره داړیکو دټینگښت، ولایتي څانگه، آرشیف او اداري برخې لري چې دجمهوري ریاست دعالي مقام ددفتر ریاست په چوکاټ کې فعالیت کوي. دجمهوري ریاست مطبوعاتي دفتر دنده لري، هر هغه څه چې دافغانستان داسلامي جمهوریت دجمهوررئیس په فعالیتونو پورې اړوندیږي،درسنیو له لارې دخلکو دخبرتیا په موخه ورسوياو دکورنیو او بهرنیو مهمو پیښو په اړه دجمهوررئیس لرلید بیان کړي او همداراز دهېواد او نړۍ دحالاتو په اړه عمومي افکار جمهوررئیس ته راولیږدوي.
دجمهوري ریاست دمطبوعاتي دفتر رئیس چې پردغې دندې سربیرهدجمهوررئیس دویاند په توگه هم دنده ترسره کوي، دوه مرستیالان لري.
ښاغلوډاکتر احمد یوسف نورستاني، سید فضل اکبر، جاوید لودینکریم رحمیي،همایون حمیدزاده او وحید عمر دموقتې ادارې له جوړیدو را په دیخوا دجمهوري ریاست دویاندویانو او دمطبوعاتي دفتر د رئیسانو په توگه دندې ترسره کړي دي.
اوس مهال وياند او مطبوعاتي رئيس
ښاغلی ایمل فیضي دجمهوري ریاست ویاند او د مطبوعاتو درئیس په توگه دنده ترسره کوي
دتشریفاتو ریاست:
دجمهوري ریاست دعالي مقام دتشریفاتو ریاست دټولو مراسمو، کتنو، دهېواد په دننه او بهر کې دجمهوررئیس میلمنو ته دهرکلي ویلو، ترتیب او تنظیم مسوولیت په غاړه لري.
دغه راز دسوغاتونو ډالۍ، دمیلمنو هرکلی، د میلمستیاو برابرول ددغه ریاست له ورځنیو دندو څخه گڼل کېږي.
دموقتې ادارې له جوړیدو راپه دیخوا ښاغلو عتیق الله عاطفمل، ولي منور او حامد اکرم په ترتیب سره ددغه دفتر درئیسانو په توگه دندې ترسره کړي دي.
دپروگرامونو ریاست:
دغه ریاست دهېواد د جمهور رئیس دپروگرامونو او کتنو دترتیب او تنظیم مسوولیت په غاړه لري.
دغه اداره دنده لري چې دجمهوررئیس دکتنو جدول برابر او هغه مراسم چې له ارگ څخه دباندې ترسره کېږي او جمهور رئیس په هغه کې گډون کوي، وڅیړي.
همداراز دجمهور رئیس د ویناو د مهمو ټکو برابرول هم ددغه ریاست له دندو څخه شمېرل کېږي.
دغه اداره یو رئیس، دوه مرستیالان او ۱۵تنه کارکوونکي لري. پخوا ددې ریاست مشر ارشاد احمدی ؤ، اوس ښاغلی هدایت الله ذاهد د پروگرامونو ریاست د رئیس په تو گه دنده ترسره کوي.
دکادراو پرسونل ریاست:
دغه ریاست دکارکوونکو داستخدام، معاشونو، ترفیع، تقاعد، تشکیل، حاضري او دجمهوري ریاست دکارکوونکو د ژوندلیکونو د ترتیب دنده په غاړه لري.
دغه ریاست همدارنگه دټولو کارکوونکيو دحقوقو داجرا او دلیکونو لیږد رالیږد په غاړه لري. دغه ریاست په لومړی سر کې داداری ریاست اوبیا وروسته په کال ۱۳۸۵ کې دکادر اوپرسونل ریاست په نامه یی نوم تعدیل شو.دغه ریاست یو ریئس، یو مرستیال پنځه امرینه او څوارلس تنه کارکوونکي لري.ښاغلی شجاع امل له پیله تراوسه ددی ریاست مشری په غاړه لری.
مالي ریاست:
دغه ریاست د جمهور رېيس عالی مقام له مهمو ریاستونو څخه گڼل کیږی. دغه ریاست دپراخیتایی بودجې اوعادی بودجې دپلان ترتیب دبودجې لپاره دمصرفی کودنو ترتیب ، دبودجې له مصارفو نه کنترول ، دمالی رپوټونو جوړول په غاړه لری ، دغه راز دمالی وزارت ته دکلنی اومیاشتنی رپوټونو جوړول ، دمالی اسنادو بررسی اودثبتولو بهیر هم تعینوی ، په مالی اوحسابداری برخه کې دکارکونکو دمهارتونو لوړول ، اود ټولو معاملاتو دپړاوونو ترسره کول ادمحاسبې دپای ته رسولو دپلان جوړول په غاړه لری.
په موقته اداره کې ددغې څانگې دجوړیدونه تراوسه پوری ښاغلی عزیزالله صدیقي ددې ریاست مشري په غاړه لري.
دخدماتو ریاست :
دغه اداره دجمهوري ریاست دکارکونکوو او دهغو میلمنو لپاره چې دجمهوررئیس دلیدو لپاره ارگ ته راځي دترانسپورتي او خدماتي وسایلو دبرابرولو دنده په غاړه لري، پر دې سربیره کارکونکوو او دهېواد دجمهوررئیس دمیلمنو لپاره دخوړو دپخولو او برابرولو دنده هم ترسره کوي. دموقتی دوری له پیله ښاغلو نادرخان ، حبیب الله او محمد نعیم صدیق په ترتیب سره ددې ریاست مشران و، او ښاغلی عیسی خان ددغه ریاست درییس په توگه دنده ترسره کوی.
دتهیې او تدارکاتو ریاست:
ددغه ریاست دجوړیدو کال ۱۳۸۷ دی دجمهوري ریاست ټولې لوژستیکي چارې ددغې ادارې په غاړه دي. دغه اداره هڅه کوي چې دقرطاسیې او خوړو په شمول د جمهوررئیس ددفتر او دجمهوري ریاست دکارکوونکو ټول کورني او دفتري وسایل برابر کړي.
ښاغلی بشیر احمد قادري ددغه ریاست دکار له پیله تراوسه پوری ددغه ریاست درییس په توگه دنده ترسره کوی
دبیارغونې، ساتنې او څارنې ریاست:
دجمهوري ریاست دټولې محوطې بیارغول، ساتنه اوڅارنه ددغې ادارې له دندو څخه گڼل کېږي. دغه ریاست دنده لري چې دارگ دبیارغونې پروگرام برابر او عملي یې کړي. پر دې سربیره دغه دفتر دنیالیگیو دکینولو ، اوبو کولو، دچمن دساتنې دودانیو دجوړولو دنده لری همدارنگه دارگ دانگړ او دنورو ودانیو اوقصرونو دساتنې اوپاکونې  مسوولیت هم په غاړه لري.
ښاغلی انجنیرمحمد حسن نواب او احمد ولید هویدا ددغه ریاست درئیسانوپه توگه دنده ترسره کړیده. اوس مهال انجنیر شریف هاشم د دی ریاست د  رئیس په توگه دنده ترسره کوی.
سرچينې
د حامد کرزي شخصي پاڼه
وېشنيزه:د افغانستان حکومت
گلگت بلتستان
ولسوالۍ
دا ایالت اووه ولسوالۍ لري، چې دوه په بلتستان کې، درې په گېلگېت کې او دوه نورې یې په هونزه نگر کې دي.
وېشنيزه:د پاکستان ایالتونه او سیمې وېشنيزه:پاکستان ولسوالۍ *
ميهن تلويزيون
وېشنيزه:افغاني رسنۍ وېشنيزه:پښتو رسنۍ
بارخان ولسوالۍ
بارخان ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۱۸۵،۰۰ و.
آنګویلا
آنکویلا په انګلیسي Anguilla) د کارایب سمندر کې پراته ټایوپوګان دي. ختیځ ته یې د بریتانیا ویرجین ټاپوګان شمال ته سنت کیتس او نویس او لویدیځ ته آنتیګوا او باربودا هیواد پروت دی. رسمي ژبه یې انګلیسي مساحت ۱۰۲ کیلومتره مربع او نفوس یې ۴۷۷'۱۳ وګړو ته رسیږی د یاد عیواد پلازمینه د ولی ښار دی.
هري تلويزيون
هري تلويزيون له هرات څخه خپرېدونکی افغاني تلويزوني چينل دی.
وېشنيزه:افغاني رسنۍ وېشنيزه:پښتو رسنۍ
سيد فخر الدين احمد
مولانا سيد فخر الدين احمد (۱۸۸۹–۱۸۷۲) په هند کي د ديوبندي مسلک عالم وو.هغه د مولانا مجيد علي جانپوري له نظارت لاندي زده کړي وکړې.(۱) د مولانا حسین احمد مدني له وفات وروسته يې په دیوبند دارالعلوم کي د حديثو د استاد په حيث دنده اجرا کړه.(۲)
زده کړي
قرآن کریم يې له خپلي مور څخه ولوست. فارسي ژبه يې د کورنۍ له مشرانو څخه زده کړه. په شل کلنۍ کي يې د عربي ژبي ګرامر او نحو له مولانا خالد څخه ولوستل. هغه په ګلوتي کي د منبع العلوم مدرسې ته لاړ، چېرته چي هغه له مولانا مجيد علي نه يو څه کتابونه ولوستل له هغه وروسته له همدې ښوونکي سره ډهلي ته ولاړ.
د ډهلي په مدرسه کي يې عقلي علوم ولوستل. په ۱۹۰۸ز کال کي کله چي ديوبند دارالعلوم ته راغی، شیخ الهند له ده څخه د داخلې ازموينه واخيسته. هغه د شيخ الهند په رهنمايي کي دوره حدیث د يوه کال پر ځای په دوو کالو کي پوره کړه.(۲)
مولانا سيد فخر الدين احمد عمر ۸۲ يا ۸۳ کاله وو. هغه د ۱۹۷۲ کال د اپريل په پنځمه نېټه ومړ. د جنازې لمونځ يې قاري محمد طيبات مورادابادي ترسره کړ.(۲)
سرچينې
^ "Darul Uloom" (July 1979): 11-12.
^ Jump up to:a b c ''Syed Mehboob Rizwi. History of The Dar al-Ulum Deoband (Volume 2)(1981 ed.). Idara-e-Ehtemam, Dar al-Ulum, Deoband. p. 158-159.''
1889 births
1972 deaths
اېرېسوس موراویکوس
پېژندنه
اېرېسوس موراویکوس Eresus moravicus د اېرېسوس Eresus د غڼو ډلو څخه  یو ښکاري ژوي دی چی په ۲۰۰۸ کال کی د ډاکتر Milan Řezáč لخوا کشف او توصيف شو. نوموړي غڼه څلور جوړې پښې، سر- ټټر او نس لري. د اېرېسوس موراویکوس ښځينه تور رنگ لري او اوږدوالي یی ۳۵ میلیمتر دی. د اېرېسوس موراویکوس نر ( ذکر) سپین - تور - سور رنگ لری او اوږدوالی یی ۱۱ میلیمتر دي. نوموړي غڼه په عمودي او عميق غارونو کی ژوند کوي. څرنگه چی د اېرېسوس موراویکوس د ښځينو شمېر ډېر کم دی ځکه د دی لپاره ذکران باید د ښځينو د ميننو لپاره د بلو ذکرانو پر ضد جگړه وکړي. د غڼو نر تر جماع وروسته د ښځينې جنسی آلت د خاصی توکې په مرسته بندوی چی نورو غڼو نسی کولای دغه ښځينه بیا حامله وکړي. د اېرېسوس موراویکوس زهر د عصبي زهرونو څخه دی چی د انسانانو لپاره خطرناک نه دی. ‌
سرچینې
‎       وېشنيزه:غڼې
یان آموس کمېنسکي
یان آموس کمېنسکي (په چېکي کې:Jan Amos Komenský په لاتیني کې:Iohannes Amos Comenius ) (زېږېدنه:۱۵۹۲ – مړینه: ۱۶۷۰ ) یو مشهور فیلسوف، ښوونكى، لیکوال، دین پوه او د ورورونو وحدت ( د چېک د پروټسټانټ مذهبي ډله) وروستی اسقف وو. یان آموس کمېنسکي فیلسوفی، مذهبې اثرونه ولیکه. دغه اثرونه په چېکی، لاتیني او الماني کې لیکل شول.
ژوند
یان آموس کمېنسکي په ۱۵۹۲ کال کې د اوهېرسکي بروټ په ښار کې زېږېدلی ؤ. پلار یی د ورورونو وحدت د مذهبی ډلې غړی ؤ. یان آموس کمېنسکي د پلار او مور تر وفات وروسته د زده کړی لپاره د سټراژنیڅې ښار ته ولار. په ۱۶۰۸ کال کې هغه د زده کړی لپاره د پږېروف ښار ته ولاړ. په دی وخت کې یی یو مشهور قاموس ولیکه چې د چېکي ژبې خزانه په نوم یادېږي. په ۱۶۱۳ کال کې د امسټرډام ښار ته ولاړ. یان آموس کمېنسکي په ۱۶۱۶ کال کې د ورورونو وحدت کشیش شو خو د سپین غر تر جگړې وروسته مجبور شو چی د بوهیمیا څخه خارج ته ولار شی. یان آموس کمېنسکي په هالنډ کی مړ شو او مقبره یی د ناردېن په ښار کی پرته ده.
وېشنيزه:د چېک مذهبی لیکوالان
په لاتیني بڼه د فارسي ژبې لیکنه
په رومي یا لاتیني بڼه د فارسي ژبې لیکل (په فارسي: لاتین نویسی فارسی؛ رومي بڼه: Lâtin-Nevisi-ye Fârsi) د لاتیني حروفو څخه په کار اخیستو د فارسي ژبې (ایراني فارسي، افغاني دري او تاجکي) لیکلو ته ویل کېږي. د دغې چارې په موخه بېلابېلې لارې چارې شتون لري چې هره یوه یې ځانته ځانګړي قوانین لري او د خپلو ایډیالوژیکو موخو د ټولګې پر مټ هدایت کېږي.
د رومي کولو پارډایمونه یا لارښودې نمونې
له دې امله چې د فارسي- عربي خط یو ابجدي لیکل کېدونی سیسټم لري (د صامتو یا بې غږو حروفو له لوی نوملړ سره)، ډېری جلا معیاري فارسي کلمات کېدلای شي یو ډول املا ولري، خو په پراخه کچه (د نه لیکل کېدونو) غږ لرونکو له مخې له یو بل سره توپیر لري. له همدې امله د رومي کولو یو پراډایم کېدای شي د حروفو د لیکنې له ډول (چې د املا او کتابت د قواعدو منعکس کوونکی دی) یا د هغو له مخې څخه له لیکنې (چې د تلفظ او واج پوهنې یا فونولوژۍ منعکس کوونکی دی) پیروي وکړي.
توري لیکنه
د تورو لیکنې یو ډول کېدای شي د فارسي الفبا د هغو بې غږو یا نا خپلواکو حرفو لپاره چې له ځانه جلا غږ لري جلا توري ولري. له همدې امله د فارسي ژبې د تورو لیکنه تر ډېره پورې د عربي ژبې د تورو لیکنې په بنسټ ده. د فارسي – عربي ژبې د خپلواکو یا غږ لرونکو حروفو ښوول هم ستونزمنه چاره ده، همدا دی چې د تورو لیکنې ډول په کې د لیکلي ډول پر بنسټ دی.
د تورو لیکنې په هغو ډولونو کې چې په معمول ډول د انګلیسي ژب ویونکو په نړۍ کې کارول کېږي د BGN/PCGN او ALA-LC رومي کولو سیسټمونه شاملېږي.
له مخې لیکنه
د فارسي ژبې د له مخې لیکنې په بهیر کې هڅه کېږي چې په آسانۍ سره فارسي فونولوژي په لاتین خط واړوي، پرته له دې چې هغه له فارسي – عربي خط سره نږدې یا بېرته ګرځېدونکی مطابقت ولري، همدارنګه د رومي تورو د انګریزي فونوټیک له ارزښتونو سره نږدې مطابقت ته له اړتیا پرته هغه وړاندې کوي.
د بهايي فارسي رومي کول
بهایان د شوقي افندي له خوا له معیاري شوي هغه سیسټم ګټنه کوي چې نوموړي په یوه عامه لیک کې د ۱۹۲۳ زکال د مارچ په ۱۲ مه وړاندې کړ. د تورو لیکنې بهايي طرحه د دې معیار پر بنسټ وه چې د ختیځ پالونکو (مستشرقینو) په لسم نړیوال کانفرانس کې د ۱۹۸۴ زکال په سپټمبر میاشت کې په جینوا کې جوړ شو. شوقي افندي د کانګرس د دغه سیسټم په یو شمېر مواردو کې بدلون راووړ (د بېلګې په توګه د s͟h پر ځای یې š) ولیکه، همدارنګه د لمریزو حروفو یا تعریفي لام یا al- (په عربي: ال)  ټاکلي حرف پر ځای یې د هغو له تلفظ کار واخیست ( د بېلګې په توګه: د  al-Rahim، al-Saddiq پر ځای یې ar-Rahim او as-Saddiq وکاراوه).
د تاجکي فارسي لاتین الفبا
تاجکي ژبه یا تاجکي فارسي د فارسي ژبې یو ډول دی. له ۱۹۲۶ زکال څخه د ۱۹۳۰مې لسیزې تر وروستیو پورې هغه مهال چې د دغې ژبې لیک دود په رسمي بڼه سیریلیک ته واوښت شوروي تاجکستان ته په اړوندو لیکنو کې له معیاري لاتین الفبا کار اخیستل کېده. په داسې حال کې چې تاجکي فونولوژي له ایراني فارسي سره ډېر لږ توپیر لري. د دغو دوه فکتورونو له امله د تاجکي سیرلیک متنونو د رومي کولو بڼه له جلا اصولو پیروي کوي.
د میر شمس الدین ادیب سلطاني له خوا وړاندیز شوی بدلون
دغه بدلون چې (ځینې مهالونه د «پارستین» په نوم هم یادېږي) د ژب پوه میر شمس الدین ادیب سلطاني له خوا یې په ۱۹۷۶ زکال کې وړاندیز شو او د یو شمېر نورو ژب پوهانو لکه د ډېوېډ نیل مک کنزي له خوا د فارسي – عربي متونو د تورو لیکنې په موخه کارول شوی.
د دغه بدلون حروف د لاتیني الفبا اصلي حروف یعنې Aa، Bb، Cc، Dd، Ee، Ff، Gg، Hh، Ii، Jj، Kk، Ll، Mm، Nn، Oo، Pp، Qq، Rr، Ss، Tt، Uu، Vv، Xx، Yy، Zz دي چې د Ââ، Čč، Šš،Žž اضافي توري هم په کې شتون لري څو په سمه توګه بومي غږونه وړاندې کړي.
دغه بدلون له دې سربېره چې د فارسي الفبا د لاتیني کولو لپاره تر ټولو ساده ډول دی د الفبا د اصولو پر بنسټ دی. د دغه اصل پر بنسټ د فردي خبرو هر غږ د یو توري پر مټ ښوول کېږي او د هغو غږونو او تورو ترمنځ چې د هغو څرګندوی دي یو په یو مطابقت لري. دغه اصل د متن د وضاحت او په لوستلو کې د لوستونکي له تېروتنو څخه د مخه نیولو سربېره د فارسي ژبې د بومي غږونو د څرګندولو په موخه ګټمن دی چې په ډېری هغو ژبو کې چې لاتیني لیک دود لري د هغو معادل نه شته. د بېلګې په توګه ترکیبي توري لکه kh، gh او سربېره پر دې sh او zh په کې په ترتیب سره په x، q، š او ž ښوول کېږي.
د افغانستان هېوادمشر
د افغانستان هېوادمشر د پینځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. په افغانستان کې پارلماني هېوادمشريز نظام دی نو ځکه په افغانستان کې زيات اداري واکونه له هېوادمشر سره وي.
وېشنيزه:افغانستان
اسماني صورت/ د ستورو ټولګه
اسماني صورت په اسماني کره کې یوه سیمه ده چې په هغه کې د ليدلو وړ ستورو یوه ډله د ستورو بېلګه یا بشپړه طرحه جوړوي چې معمولاً نکلي/روایتي شی یا یو حیوان او یا بې‌سا شی وي.
د لومړنیو اسماني صورتونو سرچینه په احتمالي ډول تر تاریخ مخکې دور ته ورګرځي. خلکو به له هغه څخه د خپلو باورونو، تجربو خلقت او یا د خپلو اسطورو د کیسو/نکلونو ویلو لپاره کار اخیست. بېلابېلو فرهنګونو او هېوادونو له خپلو اسماني صورتونو سره توافق کړی و، چې ځينو يې مخکې له دې چې ننني اسماني صورتونه په نړیواله کچه په رسمیت وپېژندل شي د شلمې پېړۍ تر لومړیو پورې دوام درلود. د اسماني صورتونو پېژندنې د وخت په بهیر کې د پام‌وړ بدلون کړی. ځینې يې مشهور شوي، خو په تورتم کې ډوب شوي. ځينې يې یوازې په یو ملت یا یو فرهنګ پورې محدود دي.
۴۸ لویدیځ دودویز اسماني صورتونه یوناني دي. چې د اراتوس د اثارو په پدیدو او د بتلیموس په الماجېست (په ریاضي کې د بتلیموس وتلی اثر) کې راغلې دي. که څه هم د هغوی سرچینه په احتمالي ډول تر دې اثارو څو پېړۍ مخکې ده. په لرې سویلي اسمان کې اسماني صورتونه له ۱۵مې پېړۍ څخه تر ۱۸مې پېړۍ پورې هغه مهال چې اروپايي څېړنکو سویلي نیمې کرې ته سفر پيل کړ، ورزیات شول. ۱۲ (یا ۱۳) لرغوني اسماني صورتونه په [1]منطقةالبروج پورې اړه لري (د البروج په دایره کې لمر،سپوږمۍ او سیارې ټول ورڅخه تېرېږي). د منطقةالبروج/زودیاک سرچینه له تاریخي پلوه ناڅرګنده ده؛ د هغې نجومي وېش له ميلاد څخه مخکې نږدې په ۴۰۰ کال کې په بابلي یا کلداني ستورپېژندنه کې روښانه شو.
په ۱۹۲۲ ز کال کې د ستورپېژندنې نړیوالې ټولنې (IAU) په رسمي ډول د ۸۸ اسماني صورتونو نوم‌لړ ومانه او په ۱۹۲۸ کال کې يې د اسماني صورت رسمي کرښې چې په ټولیز ډول ټوله اسماني کره پوښوي، تصویب کړې. د اسماني ځانګړنو په منظومه کې هر معین ټکی په مدرن اسمانۍ صورت کې ځای پر ځای شوی. د ستورپېژندنې د نوم‌اېښودلو ځينې سیستمونه په اسماني صورت کې شامل دي چې په هغه کې یو اسماني جسم پيدا کېږي تر څو خپل تقریبي ځای په اسمان کې وښيي. د مثال په ډول، د یو ستوري په نوم‌اېښودلو کې په فلمېسټېد سیستم کې یوه شمېره او د اسماني صورت جنسي بڼه شاملېږي.
د ستورو نورې بېلګې یا ګروپونه چې د استرمیزم / اوو ستورو په نوم یادیږي د رسمي تعریف له مخې اسماني صورتونه نه دي، خو د څارنکو له خوا په اسمان کې د شپې د لارښوونکو په توګه هم کارول کېږي. استرمیزم /اووه ستوري ښايي په یو اسماني صورت کې څو ستوري وي، یا ښايي ستوري له یو څخه زیات ګډ اسماني صورتونه ولري. د ستورو بېلګې عبارت دي له پرېوني/ثریا او د ستورو وږی (Hyades ) د ثور/غوایه په اسماني صورت کې، دروغي صلیب د سویلي او کارینا/کب او وېلا/بادبان یا د ويلا هندارې  ترمنځ په ښکاري/اورین اسماني صورت کې سره وېشل شوی.
ترمينالوژي/اصطلاحات
د اسماني صورت کلیمه د وروستۍ لاتیني اصطلاح cōnstellātiō څخه راغلې، چې «د ستورو د ټولګې» په توګه یې ژباړلی شو؛ چې د ۱۴مې پېړۍ په بهیر کې په منځنۍ انګلیسي کې وکارول شوه. د اسماني صورت لپاره لرغوني یوناني کلیمه اېګوسټرېن/ ἄστρον ده. دا اصطلاحات په عمومي ډول د ستورو د تشخیص‌وړ بېلګو ته ویل کېږي چې ظاهر یې له نکلي/اسطوره‌يي موجوداتو یا مخلوقاتو او په ځمکه کې ګیر شیانو یا حیواناتو سره اړیکه لري. د «اسماني صورت» اصطلاح تر ټولو مدرنه معنا د هغو ۸۸ اسماني صورتونو څخه یوه ته اشاره کوي چې دIAU  (د ستورپېژندنې نړیواله ټولنه) له خوا ټاکل شوي او نن ورځ په رسمیت پېژندل شوي.
په ولسي ژبه يې په کارونه کې د «اسماني صورت» او کوچنیو ستورو (د ستورو بېلګې) تر منځ کره توپير نه شته، منل شوي مدرن اسماني صورتونه لا تراوسه دا ډول توپير په پام کې نیسي د مثال په ډول پرېوني/ثریا او د ستورو وږی (Hyades ) دواړه ستوریزمونه دي او هر یو د ثور د اسماني صورت په محدودوه کې پروت دی. بل مثال یې شمالي ستورپېژندنه ده چې په عمومي توګه د [2]بېګ ډېپر/بنات العنش (په متحده ایالات کې) یا یووې (په بریتانیا کې) په توګه پېژندل کېږي، د ستور پېژندنې د نړیوالې ټولنې له خوا د ډب اکبر په اسماني صورت کې له اوو ځلېدونکو ستورو څخه جوړه شوې سیمه تعریف شوې. د دروغي صلیب سویلي ستوریزمونو کې د کارینا او ولا اسماني صورتونه او اوړنی مثلث شاملېږي، چې د لېرا، اکوېلا/شاهین او ماکیلا اسماني صورت له تر ټولو ځلېدونکو ستورو څخه جوړ شوی.
یو اسماني صورت (یا ستوري) چې له یو خاص جغرافیوي عرض څخه د ځمکې پرمخ ښکاري چې هېڅ‌کله د اسمان تر څنډې یا افق لاندې نه لیدل کېږي د قطبي دایرې په نوم یاديږي. له شمالي قطب یا سویلي قطب څخه د سماوي استوا په شمال یا سویل کې ټول اسماني صورتونه دایره‌يي دي. د استوايي اسماني صورت د تعریف له مخې ښايي هغه په کې شامل وي چې د ۴۵ درجې شمالي او ۴۵ درجې سویلي انحرافاتو تر منځ پراته دي، یا هغه چې د سماوي استوا د البروج دایرې د انحراف له لمنې څخه د شمالي نیمې کرې په ۲۳ نیمو درجو او دسویلي نیمې کرې له ۲۳ نیمو درجو څخه تېرېږي.
په اسماني صورت کې ستوري یو بل ته څېرمه راڅرګنديږي، خو معمولاً له ځمکې څخه په بېلابېلو فاصلو کې پراته وي. دا چې ستوري خپل خپلواک حرکت لري، ټول اسماني صورتونه د وخت په تېرېدو سره په ورو ورو بدلون کوي. پېژندل شوې کرښې به له لسګونو څخه تر سلګونه کاله وروسته د تشخیص وړ نه وي. ستورپېژندونکي کولی شي د ستورو د ګډو مناسبو حرکتونو یا cpm له اندازه کولو سره د کره ستورسنجۍ او د هغوی د وړانګیزې/شعاعي چټکتیا له نجومي طیف سنجۍ سره د تېرو او راتلونکو اسماني صورتونو د کرښو وړاندوینه وکړي.
د فرانسې سویل، د لاسکو غارونه
داسې وړاندیز کېږي چې د فرانسې په سویل کې د لاسکو په غار کې موندل شوې ۱۷۰۰۰ کلن غاري نقاشۍ ښکاره ملاتړونی او پرېووني په څېر اسماني صورتونه انځوروي، لکه: توروس، اورینس بیلټ او پلیدیس، که څه هم دا ليدلوری په عمومي توګه د پوهانو تر منځ نه دی منل شوی.
بین النهرین/عراق
د بین النهرین (نننی عراق) اړوند خټينې لکنیزې لوحې او ډبریزې کتیبې چې له میلاد څخه ۳۰۰۰ کاله مخکې دور پورې تړاو لري د انسان له خوا د اسماني صورتونو د پېژندلو لومړني منل شوي شواهد وړاندې کوي. داسې بریښي چې د بین النهرین د اسماني صورتونو تر ټولو ډېره برخه په نسبتاً لنډه مهالنۍ دوره له میلاد څخه مخکې نږدې له ۱۳۰۰ تر ۱۰۰۰ کال پورې رامنځته شوې. د بین النهرین اسماني صورتونه وروسته د یونان په ډيری کلاسیکو اسماني صورتونو کې څرګند شول.
سرچينې
[1]  په اسمانونو کې د یوې فرضي دایرې نوم، ژباړن
[2] په اسمان کې د اوو ستورو نوم دی چې د ډب اکبر د فلکي صورت یوه برخه جوړوي، ژباړن
گوادر ولسوالۍ
گوادر ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۲۵۰،۰۰ و.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
سل سوالونه
51 سوال : ارزیابي څه شی ده او هدف يې واضح کړئ ؟ ځواب: ارزیابي د افرادو د کار له برخي څخه عبارت ده چي د هغه له اثره د افرادو کړني له مخکي د تنظیم شویو معیارونو په اساس مقایسه او مثبته پایله يې کارمندانو ته رسول کېږي. او هدف يې په لاندې ډول ده. ۱ د افرادو پېژندل د هغوی د مؤثر ځای پر ځای کولو په موخه ۲ – د بې ک فایته او بيکاره افرادو تشخیص ۳- د هغو افرادو پيژندل چي باید ارتقا ورکړل شي ۴- د افرادو له شخصي خصوصیاتو او استعدادونو سره بلدتیا 52 سوال : نظارت څه شی ده ؟ ځواب: نظارت د ادارې د فعاليت له جریانه مسلسله او دوامداره عملیه ده ، څرنګه چي وویل شول نظارت د کارونو د ترسره کېدو سره تړلی ده او په اداري ، حسابي چارو د اهدافو او پلانونو په تطبیق کي الرښووني برابروي. بنا نظارت په اداره کي د کړنو د ډول او اداري اصولو په برخه کي د کارمندانو او غړو د الرښووني لپاره مهمه وسیله ده. نو نظارت نه یوازي د وخت او شرایطو مطابق د اداري چارو ښه والی ساتي بلکي د ادارې اصول هم په عمل کي تطبیقوي. یا په بل عبارت : نظارت د یوې ادارې د پروګرام د تطبیق او پرمختګ لپاره له منظم او دوامداره علم څخه عبارت ده او په یو ټاکلي وخت کي اجرا کېږي. 53 سوال : بررسي ، نظارت او تفتیش څه شی ده ؟ ځواب – بررسي ، نظارت او تفتیش د فعالیتونو د ترسره کېدو د طرز په اړه متفاوتي دندي دي چي هر یو پخپل ماهيت کي یو له بل څخه توپير لري ، اما په بشپړه توګه د کارونو د ښه والي لپاره کارول کېږي. 54 سوال : بررسي څه شی ده ؟ ځواب: څرنګه چي مخکي یادونه وشوه بررسي د مالي او اداري حساباتي پلانونو او اهدافو د تطبیق او اجرااتو له صورت څخه یو ډول بازرسي ده چي د ادارې دآامر لخوا توظیف او د قانون مطابق بل کس ته د صلاحیت په سپارلو ترسره کېږي. 55 سوال : د بررسي ډولونه ځواب څېړونکو بررسي او نظارت په دوو برخو وېشلي دي. ۱ – په کار کي نظارت او بررسي ۲ – بررسي او په پروګرام )پلان( باندي د هغه تاثيرات 56 سوال : ولي نظارت او بررسي ته اړتیا ده ؟ ځواب ددې لپاره چي د ادارې د کړنو په اړه وپوهېږو او د ادارې د فعاليتونو په اړه چمتو شويو معلوماتوسره سم قضاوت وکړو بايد بررسي او نظارت ترسره شي چي د هغه په واسطه مؤثره پایله السته راځي. پروګرامونه په ښه توګه تطبیق او اصلح کوي ، له هغو کړنو چي نظارت ترسره کېږي مؤثره پایله لاسته راځي. په عمومي توګه نظارت او بررسي یو ضروري امر ده چي په اداره باندي ژور تاثيرات لري. 57 سوال : د نظارت او بررسي اصول څه شی دي ؟ ځواب – بررسي او نظارت بايد په یوه اداره کي منظم او دواداره وي ځکه چي د پروګرام یوه مهمه برخه تشکيلوي ، همدارنګه د بررسي لګښتونه بايد د امکان تر حده مناسب او کم وي. دنظارت او بررسي په پروسه کي بايد له ابتدایه مراحلو استفاده وشي او له مناسبو طریقو شروع شي تر څو ګ ټه اخيستونکی ترې ښه ګ ټه واخلي او د اپروسه د پروګرام د اصلي فعالیتونو په صفت ومني او پدې توګه نظارت او بررسي د ادارې د کار د ښه والي د یوې وسیلې په توګه ومني. 58 سوال : بازرسي څه شی ده ؟ ځواب بازرسي هغه عمليه ده چي د هغې په اساس د تفتیش پایلي تحقق مومي
64 سوال : بست څه شی ده ؟ ځواب – بست د تشکیل برخه ده چي د هغه په اساس کارکوونکی خپله ورسپارل شوې دنده ترسره کوي. یا بست هغه درجه ده چي یو مامور يې د خپل لياقت ، پوهي ، استعداد ، او تحصيلي اسنادو له مخي ترلاسه کوي 65 سوال : د وظیفي تحليل څه شی ده ؟ ځواب د وظیفې تحليل په یوه وظیفه کي د اجرااتو د بریاليتوب لپاره الزمو معیارونو ته د ګوتنیوني له پروسې څخه عبارت ده. 66 سوال : د وظیفې د تحليل اهداف څه شی دي ؟ ځواب د انتخاب پروسه حقوقي او قانوني موارد ، د اجرااتو ارزیابي ، د خدمت دورې (کیرير دیولپمنټ) پرمختګ او ارتقا لپاره ، تربیه او ترنينګ. 67 سوال: قرارداد څه شی ده ؟ ځواب قرارداد له دوه اړخيز حقوقي عمل څخه عبارت ده د طرفينو د ارادې په توافق صورت نيسي ، او دهغه د عقد او فسخ (لغوه) کولو لپاره د طرفینو رضایت اړين ده. 68 سوال : د قرارداد اجزا څه شی دي ؟ ځواب – د قرارداد ډول (شفاهي او تحريري) ، د قرارداد د طرفينو ظرفیت ، د نظر توافق ، مشروعيت ، د خسارې د جبران غوښتلو حق ، او د طرفينو مکلفیتونه. 69 سوال : د قرارداد شرایط څه شی دي ؟ ځواب د طرفینو هویت ، د قرارداد د موضوع مشخص والی ، تادیات او د هغو ټاکلی وخت ، د خدماتو مشخصات (وخت او مسؤل اشخاص) ، محرميت ، د اړخونو له لوري د قرارداد د لغوه کولو حق ، د هيواد تر قوانينو لاندې قرارداد اود قرارداد موده.
191 سوال : تخصیص څه شی ده ؟ ځواب په ټاکلي وخت ) مياشت ، ربع او کال (کي د مالي پلان د تطبیق په موخه د اسنادو د صدور او پیسو د اندازې له اجرا څخه عبارت ده. د باصلاحیته مالي ادارې لخوا اړوندو ادارو ته لېږل کېږي او د اجرا وړ ده ، د هغې په ختمولو سره مصرفوونکې ادارې د هيواد د تقنیني اسنادو په اساسد حصرفي راپور په جوړولو مکلفي دي 192 سوال : په یو هيواد کي د دولت بوديجه د څه شي تابع ده ؟ ځواب: د دولت بوديجه په یو هيواد کي د ملي عوايدو تابع ده ، د اقتصادي اوضاع د تغيراتو د تقاضا د زیاتوالي تابع ده. 193 سوال : د بوديجې طرح او ترتیب د کومو چارواکو لخوا ترسره کېږي ؟ ځواب: د بوديجې طرح او ترتیب د ټيټو چارواکو له لوري لوړو چارواکو ته صورت نیسي. 194 سوال : د دولت عوايد له کومي الري السته راځي او د کومو شرایطو تابع دي ؟ ځواب د دولت عوايد د مستقيمو او غير مستقيمو مالیاتو له الري السته راځي. او د راتلونکو اقتصادي او مالي شرایطو تابع وي. 195 سوال : محاسبه څه شی ده ؟ ځواب – محاسبه د تصنیف ، تخليص ، توحيد ، راپوردهي او حقایقو د تفسیر یا د دولت د مالي معاملتو د ثبت له جریان څخه عبارت ده. 196 سوال : خدمت څه شی ده ؟ ځواب – د ټولني د اړتیاوو رفع کولو ته خدمت وای ي او د ټولني هر وګړی چي د خلکو او ټولني په ګټه هر کار ترسره کړي خدمت ده.
197 سوال : استهلاک تعریف کړئ ؟ ځواب استهلک د اقتصادي شیانو له مصرفولو او له منځه تلو څخه عبارت ده. 198 سوال : موجوديه شی ده ؟ ځواب: موجودي د اجناسو له مستقیم شمېر او دهغوی د اسنادو له ساتلو څخه عبارت ده ، چي دا عملیه د دولت دارای ې تعين او پیشبیني او د بودجوي اجناسو د سند برابرول اسانوي. 199 سوال : مصرفي اجناس واضح کړئ ؟ ځواب - مصرفي اجناس له هغو اجناسو څخه عبارت دي چي د استفادې او استعمال موده يې تر یو کال وي. 200 سوال : غير مصرفي اجناسو واضح کړئ ؟ ځواب غیر مصرفي اجناس له هغو اجناسو څخه عبارت دي چي د استفادې او استعمال موده يې تر یو زیاته وي او بیه يې له افغانیو ټيته وي. 201 سوال : آمر اعطا څوک ده ؟ ځواب –آامر اعطا صلاحیت لرونکی کس ده چي په حواله شویو تخصیصاتو کي د مقرراتو مطابق د دولت د مصارفو قطعي یا مؤقتي تاديه قبوله او منظوره کړي. 202سوال : بیجک څه شی ده ؟ ځواب – د مالونو لېست ده چي د درج شویو شیانو بی ې او اندازې ښی ې ، دغه سند یا )بل( د پلورونکي لخوا ترتیب کېږي او یو اخيستونکي )مشتري( ته ورکول کېږي. 203 سوال : اقتصاد څه شی ده ؟ ځواب: په یو هيواد کي د موليد ، تجارت او پيسو برابرولو تر منځ له اړيکي څخه عبارت ده ، یا د ګټي وړ سرچينو څخه پداسي توګه ګ ټه اخيستل چي د پیسو د ساتلو او ارزښت سبب شي او د وخت د ضایع کېدو مخه ونیسي. یا اقتصاد هغه علم ده چي په حال او راتلونکي کي د ډول ډول اجناسو د توليد ، توضیع او مصرف په موخه د توليدي منابعو د تخصیص په اړه بحث او خبري
افغاني متلونه
متلونه په ټول افغانستان کې هم په عامه خبرو او هم په خبرواترو کې، د خبرو کولو یوه ارزښتناکه برخه ګڼل کېږي. افغانان «په خپلو ورځنیو خبرو کې د لویدیځوالو په پرتله له متلونو څخه ډېره زیاته ګټه اخلي او پراخې اغېزې هم لري». په افغاني ژبو یعنې پښتو او دري کې چې د افغانستان دوه رسمي ژبې هم دي په زیات شمېر سره متلونه شته.
پښتو د افغانستان د تر تولو ستر قوم یعنې پښتنو مورنۍ ژبه ده، دغه قوم په پاکستان کې هم دویم ستر قوم دی. پښتو ژبه د متلونو زیات او لرغونې ټولګې لري. دري ژبه د فارسي ژبې یوه برخه ده چې په ایران او تاجکستان کې هم خلک پرې خبرې کوي. د افغاني متلونو د پراخې څېړنې لپاره، باید دغه متلونه د ایران له فارسي متلونو (چې په دې اړه په انګریزې ژبه ګڼ شمېر کتابونه هم شته) او د تاجکستان له متلونو (لکه په Bell 2019 کې د شته متلونو) سره باید پرتله شي.
ټولګې
دري: د دري ژبې د متلونو په اړه دوه ټولګي چاپ شوي دي، چې یو لړ تداخلونه په کې شته. لومړی کتاب د هغو ۱۰۰ متلونو ټولګه ده چې د جي. کریسټي ویلسون له خوا د افغانستان د فارسي سل متلونه تر نوم لاندې چاپ شوی، دغه (پرته له امتیازه) لیکلړ په نورو سرچینو کې هم کارول شوی دی. د دري د متلونو تر ټولو وروستۍ ټولګه د متحده ایالاتو د سمندري کپټان ایډوارډ زلیم د ټولګې درېیمه ګڼه ده چې د ۲۰۱۲ کال د پخوانۍ ګڼې چې په کې ۱۵۱ متلونه و پکې اضافه شوي دي او همداشان ۵۰ نور متلونه پرې په انلاین بڼه سره اضافه شوي دي. د همدې ټولګې د ۲۰۱۲ کال ګڼې په ۲۰۱۳ کال کې د امریکا د پوځي لیکوالو د ټولنې له خوا جایزه هم وګټله. د ۲۰۱۲ کال د ګڼې په ۱۵۱ متلونو کې ۳۸ متلونه رنګه انځورونه هم لري چې موخه یې د مشهورو مخاطبینو لپاره د دري ژبې زده کړه هم ده (زیلیم 2012a). دغه ګڼه په نوې فارمټ سره په ګڼو نورو ژبو کې هم ژباړل شوې او چاپ شوې ده. له هغې ډلې په انګریزې، روسي (زیلیم 2012a)، جرمني (زیلیم 2013b)، فرانسوي (2013c) او فنلنډۍ ژبه. داسې رپوټونه شته چې د دري ژبې د متلونو کتاب چې په کې ۱۱۵۲ د دري ژبې متلونه شته د مولانا خال محمد خسته له خوا را ټول شوي او په ۱۹۸۳ کال کې چاپ شوی دی (کرینبروک 2010:317). همداشان د نور نجرابي له خوا په جرمني ژبه باندې د دري ژبې د متلونو یوه ټولګه چاپ شوي چې په جرمني کې یې نوم Afghanische Redensarten und Volksweisheiten دی. v
پښتو: د پښتو ژبې د متلونو په اړه تر ټولو وروستۍ سرچینه د زیلیم له خوا را ټوله شوې د ۱۵۱ متلونو ټولګه ده. د پښتو ژبې د متلونو په اړه تر ټولو ستره ټولګه چې ۱۳۵۰ متلونه په کې دي د بارلوټي او خټک (۲۰۰۶) له خوا ترتیب شوې، دا کتاب په اصل کې د ټایر او ایډوارډز (۱۹۸۲) له خوا د را ټولو شویو متلونو وروستۍ او پراخه شوې ګڼه ده. انیولډسین ۱۰۰ متلونه او ۱۰۰ عام شعرونه (ټپې) (۱۹۶۷) کې خپاره کړل. د همدې ګڼې یوه پخوانۍ یې بیا عبدالروف بېنوا په ۱۹۷۹ کې چاپ کړې ده. یوه بله پخوانۍ سرچینه چې د ۴۶۰ پښتو متلونو لرونکې ده هغه د توربرن (۱۸۷۶) ده. نوموړي دغه متلونه د خپل کتاب په ۲۳۱-۴۷۳ پاڼو کې راوستي دي. یوه بله ټولګه چې چاپ شوې ده هغه د «نقلونه» کتاب ده: دا د پښتو متلونو او پندونو په اړه د بویل ۱۹۲۶ کال اثر ده. د پښتو ژبې د متلونو په اړه وروستۍ چاپ شوې ټولګه ۱۵۱ متلونه لري چې د پښتو ژبې ویونکو له خوا په انټرنېټ او ټویټر کې شریکه شوې ده (زیلیم ۲۰۱۴). داسې رپوټونه شته چې نوري د پشتو متلونو یوه ټولګه له پښتو ټولنې څخه په ۱۹۱۰ کال کې چاپ کړې ده (کرین بروک ۲۰۱۰:۱۵۱). د پښتو ژبې د متلونو په اړه ۵۰ مخه د موضوع د ترتیب له مخې تنظیم شوي دي چې د بارلوتي د ډوکتورا په رساله کې هم شته. د پښټو ژبې د متلونو په اړه دری ټوکه کتابونه په پاکستان کې هم چاپ شوي دي، لومړی ټوک یې د ایم. ایم. ک. شینواري له خوا د متلونو قصې تر عنوان لاندې په ۱۹۹۹ کې چاپ شو. دوه نور کتابونه هم په پاکستان کې چاپ شوي دي چې هغه دواړه د ایم. اي. لشکر اثرونه دي، ولسي متلونه په ۲۰۰۵ او د متلونو قصې: تېر په هیر باقي روزګار په ۲۰۰۹ کال کې چاپ شول. د پښتو ژبې د متلونو په اړه یوه بله ټولګه هم شته چې د بویل له خوا په ۱۹۲۶ کې چاپ شوې ده. د پښتو ژبې د متلونو څېړونکی نور ثناالدین د پښتو ژبې د ټولو متلونو پرتلنه تر سره کړې ده.
پشه يي: پښه یي یوه ډېره ناپېژانده ژبه ده، چې ویونکي یې د کابل په ختیځ کې اوسي. یوې سیمه ایزې کمېټې چې له یون (Yun) سره یې کار کاوه، په ۲۰۱۰ کال کې یې ۱۷۱ د پشه یې ژبې متلونه را ټول کړل، چې دا ټولګه په انګریزې، کوریايي او پښتو ژبو سره ژباړل شوي دي. لهر (Lehr) د همدې ژبې د ګرامر او د متلونو د کارولو تجزیه او تحلیل کړی.
بلوچي: بدلخان بیا د بلوچي ژبې یو شمېر متلونه په خپله مقاله کې په انګلیسي ترجمه کړي دي، دا ژبه د افغانستان او پاکستان تر منځ په پوله پراته بلوچان کاروي. بدلخان زیاتره پر هغو متلونو باندې تمرکز کړی دی چې له مشخصو داستانونو سره تړلي دي (۲۰۰۰). نوموړی همداشان د بلوچي متلونو د ګڼ شمېر چاپ شویو کتابونو نومونه هم اخیستي، خو دا ټول په بلوچي ژبه چاپ شوي دي. د ډیمز په یوه مشهور کتاب ۱۹۰۷ کې په وروستیو (۲۰۳ او ۲۰۴) مخونو کې شپږ متلونه د بلوچانو د مشهورو شعرونو په نوم راغلي دي.
سربېره پر دې کتابونو چې په انګریزې ژبه کې شته، د افغاني ژبو د متلونو په اړه یو لړ مقالې هم شته چې په نورو ژبو باندې چاپ شوي دي: دا مقالې عبارت دې له:
مشترکات
کله چې د وګړو تر منځ تعاملات وي، نو د هغوی د ژبو تر منځ متلونه هم ګډ وي. د افغانستان د ژبو تر منځ د ګډو متلونو ځینې بېلګې په لاندې ډول دي:
د افغانستان متلونه کومې ثابتې او لرغونې خبرې نه دي. د بېلګې په توګه په پښتو ژبه (بارلوتي او خټک ۲۶۴:۲۰۰۶) او دري ژبه (ویلسون ۲۰۰۲: ۳۲) کې مشهور متل شته چې وايي: «د ټوپک ټپ به جوړ شي، خو د ژبې ټپ نه جوړیږي» (یون ۲۰۱۰: ۱۵۹). د نویو متلونو یوه بېلګه، د نن ورځې د پشه يي ژبې یو متل دی چې وايي: «هغه وسله چې مرمۍ نه لري دوه کسه ډارولای شي»، په داسې حال کې چې د همدې متل پخوانۍ بڼه په پښتو ژبه کې هم شته چې په ۱۸۷۶ کال کې چاپ شوی،  «په یوه مات تیر سره دوه کسه ډاریږي» (۱۸۷۶:۴۰۸).
که څه هم د تعجب خبره نه ده، خو د افغانستان له څلورو ژبو څخه مستند شوي متلونه ورته یا ګډ اصطلاحات لري، لکه: «اوښ»، «غر» او «فقر».
د افغانستان د اسلامي دودونو د منعکسوونکو متلونه موندل، په اصل کې هېڅ د تعجب خبره نه ده، لکه:
د افغانستان په ژبو کې د متلونو تر منځ ګډ ټکی دا دی چې ځینې داستانونو پورې تړلې دي (که څه هم دا خبره یوازې په افغانستان پورې تړلې نه ده). هغه متلونه چې له داستانونو څخه سرچینه اخلي په پښتو ژبه (توربرن ۱۸۷۶:۳۱۴)، دري ژبه (زیلیم 2012b:153) او بلوچي ژبه (بدلخان ۲۰۰۰) کې موندل کېږي.
د افغاني متلونو تحلیل
د افغاني ژبو په اړه وړاندې تر دې چې هغه تحلیل او تجزیه شي لومړۍ ننګوونه د هغوی را ټولول دي. د پښتو ژبې په اړه چې تر ټولو ډېر او لرغوني د متلونو ټولګې لري، دوه رسالې شته چې د متلونو او د هغو د کلتور تر منځ اړیکه تر تجزیې او تحلیل لاندې نیسي (که څه هم دا دواړه ټولګې په پاکستان کې د مېشتو پښتو ژبو لپاره دي، خو تمه کېږي چې دا به د افغانستان په خاوره کې پر مېشتو پښتنو باندې هم د پلي کېدو وړ وي). تر ټولو لومړی متل د «پښتونوالې» په اړه و... یعنې هغه اخلاقي اصول چې په کې دودیز قانون، اخلاقیات، د نیکونو میراث او مفهوم چې له «پښتون اوسیدو» سره تړلې دي. دویمه رساله دا استدلال کوي چې د پښتو متلونه یو ډول پلارسالارانه نظریه او جنسیتي ایډولوژي لري او هغو ته وده ورکوي. هغه هویت او جنسي نقش چې په پښټو متلونو کې نغښتی په یوه پریزنټیشن کې د یوې مقالې په حد کې ده. سرپېره پر دې، د پښتو ژبې په متلونو کې د ښځو د دریځ په اړه هم یوه مقاله شته. د پښتو ژبې متلونه همداشان په واده پورې د تړلو لیدلورو د ښودلو لپاره هم تر مطالعې لاندې نیول شوي دي.
کوهستاني یوه رساله لیکلې چې ښیې څرنګه اروپایانو ته د دري متلونو په ور زده کولو کې هغوی سره د افغانستان د کلتور په اړه پوهاوي کې مرسته کوي.
مستونگ ولسوالۍ
مستونگ ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۱۸۰،۰۰ و.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
موسی خېل ولسوالۍ (بلوچستان)
موسی خيل ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
ارمنستان
د ارمنستان جمهوريت يا ارمنستان (ارمني Հայաստանի Հանրապետություն), د قفقاز په سيمه کې په وچه کې ايسار يو هېواد دی چې په لويديځه خوا کې يې ترکیه، په سهېل کې يې گرجستان، په ختيځه کې آذربايجان او په سوېل کې د ايران او نخجوان هېوادونه پراته دي. ارمنستان د اروپايي قونسل او د همګټو هېوادونو غړی دی او له پېړيو راپدې خوا د ختيځ او لوېديځ په منځلاره کې پروت دی. د دغه هېواد پلازمېنه د ایروان ښار دی. ارمنستان ۷۴۳'۲۹ کیلومتره مربع مساحت او ۷۰۰'۹۷۲'۲ وګړي لري یاد هیواد په ۱۹۹۰م کال کې د پخوانی شوروي اتحاد نه خپله خپلواکی ترلاسه کړه. د ارمنستان د پیسو واحد، درام دی او لومړی وزیر یې ارمن سارګسیان دی.
ارمنستان، په رسمي ډول د ارمنستان جمهوریت، د لویدیځې اسیا په ارمني لوړو برخو کې په وچه کې را ایسار هېواد دی. دا د قفقاز سیمې برخه ده چې له لویدیځ لوري څخه له ترکیې، له شمال ختیځ څخه له جورجیا/ګرجستان، له ختیځ لوري څخه له لاچین لارې چې د روسیې د سوله ساتو ځواکونو تر کنټرول لاندې ده او له اذربایجان سره او له سویل لوري څخه د اذربایجان له بهرني قلمرو نخجوان سره ګاونډی دی. ایروان یې پلازمېنه او لوی ښار دی.
ارمنستان یو موټي، څو ګوندي، دیموکراتیک ملي هېواد دی چې لرغونی کلتوري میراث لري. لومړنی ارمني ښار اوراتو له میلاد څخه ۸۶۰ کاله وړاندې تاسیس شو چې له میلاد څخه په وړاندنۍ ۶ مه پېړۍ کې یې ځای ستراپي ارمنیا ونیو. له میلاد څخه وړاندې لومړنۍ پېړۍ کې ارمنستان د لوی تیګران د واکمنۍ پر مهال خپل اوج ته ورسېد او لومړنی هېواد و چې په ۳۰۱ ز کال کې یې عیسویت د خپل رسمي دین په توګه ومانه. د ۵ مې پېړۍ په شاوخوا کې لرغونې ارمني پاچهي د بیزانسانو او د ساسانیانو د سترواکۍ ترمنځ ووېشل شوه. په ۹ مه پېړۍ کې د باګراتاني لړۍ د واکمنۍ پر مهال د ارمنستان باګراتي پاچهي په پښو ودرېده. له بیزانسانو سره د جګړې له امله د دغه هېواد مخ پر سقوط پاچهي په ۱۰۴۵ ز کال کې ونړېده او ډېر ژر د سلجوقي ترکانو تر برید لاندی راغی. د ۱۱ مې او څورلسمې پېړۍ تر منځ د مدیترانې سمندرګي په سواحلو کې لومړی شاهزاده نشین ارمنستان او وروسته کلیکیه ارمني پاچهۍ شتون درلود.
د ۱۶ مې او ۱۹ مې پېړۍ ترمنځ د ارمنستان دودیزه سیمه چې له ختیځ ارمنستان او لویدیځ ارمنستان جوړېده، د عثماني او فارسي سترواکیو تر ولکې لاندې راغله، چې د پېړیو په اوږدو کې د یو له دغو دوو په ولکه کې و. په ۱۹ مه پېړۍ کې ختیځ ارمنستان د شوروي سترواکۍ له خوا ونیول شو، په داسې حال کې د ارمنستان د دودیزو سیمو ګڼ شمېر لویدیځې برخې د عثماني سترواکۍ تر ولکې لاندې پاتې شوې. د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترڅ کې ۱.۵ میلیونه ارمني وګړي چې د عثماني سترواکۍ تر ولکې لاندې د خپلو نیکونو په سیمو کې مېشت و، په سیستماتیک ډول د ارمنیانو د عامه وژنې په ترڅ کې ووژل شول. په ۱۹۱۸ ز کال کې له روسي انقلاب وروسته، ټولو غیر روسي هېوادونو د روسي سترواکۍ له پاشل کېدو وروسته خپلواکي اعلان کړه، چې له امله یې د ارمنستان لومړی جمهوریت هم تاسیس شو. په ۱۹۲۰ ز کال کې دغه هېواد د شوروي د سویلي قفقاز له سوسیالیست فدراتیف جمهوریت سره یوځای شو او په ۱۹۲۲ ز کال کې د شوروي اتحاد یو له بنسټ اېښودونکو هېوادونو څخه شو. په ۱۹۳۶ ز کال کې د سویلي قفقاز جمهوریت له منځه لاړ او د ارمنستان د سوسالیست شوروي جمهوریت په ګډون یې غړي هېوادونه د اتحادیې په غړو جمهوریتونو واوښتل. د ارمنستان معاصر جمهوریت، په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد له شیندل کېدو وروسته خپلواک شو.
ارمنستان یو له مخ پر ودې هېوادونو څخه دی چې د انساني ودې د شاخص له مخې (۲۰۱۸ ز کال) ۸۱ م ځایګی لري. اقتصاد یې په صنعتي تولیداتو او د معدني موادو په استخراج ولاړ دی. په داسې حال کې چې ارمنستان له جغرافیايي پلوه په سویلي قفقاز کې موقعیت لري، خو د جغرافیايي سیاست له مخې په عمومي ډول اروپايي ګڼل کېږي. له دې امله چې ارمنستان د جغرافیايي سیاست له مخې له اروپا سره همغږی دی، دغه هېواد د اروپايي شورا، ختیځې همکارۍ، یوروکنټرول، د اروپایي سیمې د شورا او د بیارغونې او پرمختګ لپاره د اروپايي بانک په ګډون د ګڼ شمېر اروپايي بنسټونو غړیتوب لري. همدارنګه ارمنستان په ټوله اوراسیا کې د آسیایي پراختیايي بانک، د ټولنیز امنیت هوکړې د سازمان، اوراسیا د اتحادیې او اوراسیا پراختیايي بانک په ګډون د مهمو سیمه ییزو ګروپونو غړیتوب هم لري. ارمنستان د ناګورنو قرباغ له ډی فکټو خپلواک جمهوریت څخه چې په ۱۹۹۱ ز کال کې یې د موجودیت اعلان کړی؛ ملاتړ کوي. ارمنستان همدارنګه د نړۍ تر ټولو لرغونې کلیسا یا حواري ارمني کلیسا (Armenian Apostolic Church) د دغه هېواد د اصلي مذهبي بنسټ په توګه په رسمیت پېژني. ارمني ځانګړې الفبا په ۴۰۵ ز کال کې د مسروب ماشتوتس له خوا جوړه شوې.
دولت او سیاسي نظام
ارمنستان پارلماني دیموکراتیک جمهورت دی. د ارمنستان اساسي قانون د ۲۰۱۸ ز کال تر اپرېل میاشتې پورې د نیمه ریاستي جمهوریت له ماډل ملاتړ کاوه.
د ارمنستان د نوي اساسي قانون له مخې، ولسمشر د دولت په سر کې ځای لري، چې تر ډېره د استازیتوب دندې پر غاړه لري، په داسې حال کې چې لومړی وزیر بیا د حکومت مشري کوي او له اجرائیوي ځواک څه کار اخلي.
مقننه قوه هم د Azgayin Zhoghov یا ملي شورا په واک ده، چې یو جرګه لرونکی پارلمان دی.
ارمنستان له ۱۸ کلنو څخه زیات عمر لرونکو وګړو ته د نړیوالې رایې ورکولو حق ورکړی.
بهرنۍ اړیکې
ارمنستان د ۱۹۹۲ ز کال د مارچ په ۲ مه نېټه د ملګرو ملتونو سازمان غړیتوب ترلاسه کړ چې د هغو د ګڼ شمېر بنسټونو غړیتوب لري او ګڼ شمېر نړیوالې هوکړې یې لاسلیک کړې. دغه هېواد همدارګه د یو شمېر نړیوالو بنسټونو لکه اروپايي شورا، آسیایي پراختیايي بانک، د بیارغونې او پراختیا په موخه د اروپايي بانک، د خپلواکو مشترک المنافع هېوادونو، په اروپا کې د امنیت او همکارۍ د سازمان، د پیسو د نړیوال صندوق، د نړیوال سوداګریز سازمان، د ګمرکونو د نړیوال سازمان، د تور سمندرګي د اقتصادي همکاریو د سازمان او د فرانسوي ژبې ویونکو هېوادونو د نړیوال سازمان غړیتوب لري. په دې سربېره د CSTO پوځي ائتلاف، د سولې په موخه د ناټو د همکارۍ پروګرام او د ایرو-اتلانتیک د همکاریو شورا غړیتوب هم لري. ارمنستان همدارنګه د عربي اتحادیې، د امریکايي هېوادونو د سازمان، د پاسفیک اتحاد او د ناپیلیتوب د غورځنګ ناظر غړی او د شنګهای د همکاریو په سازمان کې خبرې کوونکی همکار دی. له فرانسې سره د تاریخي اړیکو له امله، ارمنستان په ۲۰۱۸ ز کال کې د فرانسوي ژب ویونکو هېوادونو د دوه کلنې ناستې کوربه توب وکړ.
ارمنستان له ګاونډیو هېوادونو، اذربایجان او ترکیې سره ترینګلې اړیکې لري. د شوروي اتحاد د وروستیو کلونو پر مهال د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ اړیکې تر ټولو ترینګلي حالت ته ورسېدې. له ۱۹۹۰ مې لسیزې راهیسې د نوګورنو قره باغ شخړې د سیمې په سیاستونو مهم اغېز لرلی. تر نن ورځې پورې له ترکیې او اذربایجان سره د ارمنستان پوله تر کلکې محاصرې لاندې ده. د OSCE په څېر بنسټونو په منځګړیتوب سربېره، د نوګورنو قره باغ شخړې ته لا تراوسه کومه دایمي حل لار نه ده موندل شوې.
ترکیه هم د ارمنیانو د عام وژنې په رسمیت نه پېژندلو سره له ارمنستان سره د ترینګلو اړیکو اوږد مهاله مخینه لري، په داسې حال کې چې لومړنی هېواد دې چې په ۱۹۹۱ ز کال کې یې له شوروي اتحاد څخه د خپلواکۍ له اخیستو وروسته د ارمنستان جمهوریت (درېیم جمهوریت) په رسمیت وپېژند. د نوګورنو قرباغ د لومړۍ جګړې پر مهال، د دغه جګړې د لامل په توګه د ارمنستان په بللو سره، ترکیې په ۱۹۹۳ ز کال کې له ارمنستان سره خپله پوله وتړله.
ارمنستان د اروپايي شورا غړیتوب لري او له اروپايي اتحادیې، په ځانګړې توګه د هغو له غړو فرانسې او یونان سره نږدې اړیکې پالي. په ۲۰۰۲ ز کال کې اروپايي پارلمان څرګنده کړه چې: کېدای شي په راتلونکې کې ارمنستان له اروپايي اتحادیې سره یوځای شي. د ۲۰۰۵ ز کال د یوې سروې له مخې ۶۴ سلنه ارمنیان له اروپايي اتحادیې سره د یوځای کېدو پلویان دي، هغه ګام چې ګڼ شمېر ارمني چارواکو له هغو د ملاتړ غږ اوچت کړی.
وګړي
د ارمنستان ډیره یې وګړي ارمنیان دي چې ددی هیواد ۹'۹۷% سلنه جوړوي همدارنګه ۳'۱% ایزیدیان ۵'۰% روسان او پاتی ۳'۰ نور قومونه جوړوي.
جغرافيه
له جغرافیایي نظره ارمنستان د اروپا او آسیا ترمنځ د کسپین او تور سمندر ترمنځ په سویلي قفقاز کې پروت دی.
د موراويا مرخېړی
د موراويا مرخېړی (په لاتين: Aureoboletus moravicus) د خوراکي مرخېړو څخه یوه نادره پوڅکۍ ده چې د Boletaceae په کورنۍ، د Aureoboletus په جېنس پورې اړه لري او د چېک په جمهوريت کې د ۱۹۹۲ کال څخه د قانون په ذريعه محفوظ شوي ده. دا معنی ده چې ددی پوڅکۍ ټولول منع ده او که يو څوک دغه پوڅکۍ ټوله کړي نو پوليس ورته جرميه (۲۰۰۰ ډولاره) ورکوي. نوموړې پوڅکۍ لومړي ځل په ۱۹۴۶ کال کې د Václav Vacek لخوا توصیف شوه. د موراويا مرخېړی په ځانگړي دول بلوطونو ته نژدې د مې څخه تر اکتبر پورې شنه کېږي. خوله یې نسواري یا نارنجي رنگ درلودلای شي.
وېشنيزه:خوراکي پوڅکۍ
ماشی
غوماشی (علمي نوم:Culicidae) د حشراتو یوه ډله ده چې د Culicidae کورنۍ پورې اړه لري. د ډېری غوماشو ډولونو ښځینه ډولونه پرازیتي ژوند کوي او د نورو حیواناتو په وینه تغذیه کوي، له هغې ډلې د تي لرونکو ژويو، مرغیو ، حشراتو، امفیبیانو ، او حتی ځینې کبانو ، او ځینې یې غیر فقاري حیوانات هم په نښه کوي. د وینې کمښت د مسلې لپاره خورا کوچنی دی، مګر د چیچلو په ځای کې خارښونکی خارش کیدای شي یو جدي خارښ وي. تر ټولو مهم، د مچیو ځینې ډولونه د مختلفو ناروغیو د لیږدونکي په توګه عمل کوي او د ناروغۍ اجنټ له یو کوربه څخه بل ته لیږدوي. ملاریا ، ژیړ تبه ، د ویسټ نیل ویروس او فلیریاسس ځینې خورا خطرناکې ناروغۍ دي چې د ځینو ډولونو مچیو لخوا لیږدول کیږي.
طبقه بندي او نوم
ماشي د Hexapoda suborder، Pterygota suborder، Endopterygota superorder، Nematocera suborder، Culicomorpha suborder، Culicoidea superfamily، Culicidae کورنۍ پورې اړه لري. .