cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایسټادیو ملټي سوس دی سان لازارو
تاریخ
افتتاحي لوبه د جون په 24 د 1993 کې ترسره شوه ، کله چې څلور طرفه ټورنامنټ ترسره شو ، د ډیپورټیوو لا لا کوریا ، سي ډي ټیریرف ، CA سیور پلیټ او ساو پاولو FC. ډیپورټیو او سیند پلیټ په لومړۍ لوبه کې لوبه وکړه او بیبیټو د لومړي ګول ګول کولو وياړ درلود.
په 8 نومبر 2018 ، لوبغالي د هسپانوي فوټبالر ویرو Boquete ته د درناوي لپاره نوم بدل شو.
امام صاحب ولسوالۍ
د امام صيب ولسوالۍ د کندوز ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۹۹،۱۸۶ وگړو ته رسېږي. د امام صيب ولسوالۍ ۴۵٪ وگړي ازبک، ۲۵٪ پښتانه، ۲۵٪ دېگان، او پاتې ۰۵٪ برخه ترکان جوړوي.
د شاتو کلی
د شاتو کلی د پکتیا ولایت د لجي منگل ولسوالۍ یو کلی دی چې ددې ولسوالۍ په ... څنډه کې پروت او .... شمېر کلي او .... وگړي لري.
ستورپوهنه
بټنوک|کيڼ|250px|د هبل په مټ اخيستل شوی، د ستورو يو ستر موزايک انځور ستورپوهنه (چې اکثراً د آسټروفيزيکس په نامه هم يادېږي) د اسماني شيانو لکه ستوري، سيارې، لکۍ داره ستوري او د کهکشانونو په هکله د څېړنې يوه ساينسي زده کړه ده. په دې زده کړه کې د اسماني شيانو او د هغه شيانو چې د ځمکې د اتموسفير نه دباندې دي، د هغو د پېدايښت او اصل په هکله څېړنې او پېژندنې ترسره کېږي.دا زده کړه د تدريجي تکامل، فيزيک، کيميا، او د اسماني شيانو د حرکت او په همدې توگه د کايناتو د جوړښت او ودې په اړوند بحثونه کوي.
ستورپوهنه يوه داسې پوهنه ده چې د پخوانيو زمانو نه دود ده او د زړو علمونو نه يو علم گڼل کېږي. که څه هم چې د ټيليسکوپ د پنځولو اړتيا ددې لامل وگرځېد چې ستورپوهنه په يو نوي ساينس بدل کړي خو د پخوانيو تمدنونو ستورپوهانو په مېتوديک ډول د شپې لخوا د اسمان کتنه ، او په همدې توگه ستورپوهنيز آرډيفکټونه هم د ډېرو پخوانيو پړاونو راپدېخوا موندل شوي دي.
د شلمې پېړۍ نه راپدېخوا د ستورپوهنې کارپوهنيز ډگرونه په دوه څانگو وېشل شوي. يو يې ليدنيزه ستورپوهنه او بل يې د نظري ستورپوهنې څانگې دي. ليدنيزه ستورپوهنه د ډاټا په شننو او ترلاسه کولو ځيره ده چې په لويه کچه دا د فيزيک د بنسټيزو اصولو د کارولو په مرسته ترسره کېږي. نظري ستورپوهنه د کمپيوټري پرمختگ يا شننيزو مخبېلگو په مرسته د ستورپوهنيزو ځليزو او شيانو لورې رڼا اچوي. دا دوه ډگرونه يو بل سره بشپړوي، د نظري ستورپوهنې په مرسته د ليدنو پايلې او هغه ليدنې چې د نظري پايلو پخلی پرې کېږي ښه سره پېژندل کېږي.
د تاريخ له مخې، شوقي ستورپوهانو په اهمو ستورپوهنيزو لاسته راوړنو کې ډېره ونډه درلوده، او په همدې توگه ستورپوهنه يو د هغو لږو ساينسونو څخه دی په کوم کې چې لېواله ستورپوهان يو کوانده رول د ستورپوهنيزو توکو په پېژندنه کې لوبولی شي، په ځانگړې توگه د ټرانسينټ ځليزې (transient phenomena) په ليدنې او موندنې کې.
ستورپوهنه د نجوم علم یوه څانګه ده، چې د ستورو او نورو اسماني اجسامو د موقعیت او حرکتونو دقیق اندازه کول په کې شامل دي. سینماتیک، لمریز نظام او زموږ د کهکشان فزیکي منشا، د شیدو لارې اړوند کهکشان چمتو کوي.
تاریخچه
د ستورپوهنې تاریخچه د ستورو اړوند فهرست له تاریخچې سره تړاو لري، چې ستورپوهانو ته په اسمان کې د شته وو څیزونو په هکله منابع په لاس ورکوي؛ ترڅو وکولای شي د هغوی حرکتونه تعقیب کړي. چې دا برخه د هیپارخوس تاریخ ته ورګرځي، چې د شاوخوا ۱۹۰ م.ز کلونو په لړ کې یې د خپلو پخوانیو تیمو چاریس او اریستیلوس له فهرست څخه د ځمکې د حرکت کشف کولو لپاره کار واخیست. د دې کار په ترسره کولو سره یې د هغې ‎روښانتیا پیمانه هم پراخه کړه، چې ان تر نن ورځې پورې هم کارول کیږي. هیپارخوس Hipparchus د لږ تر لږه ۸۵۰ ستورو او د هغو د موقعیتونو اړوند یو لست ترتیب کړ. د هیپارخوس ځای ناستي بطلیموس د الماجست Almagest په نامه خپل اثر کې د ۱۰۲۲ ستورو فهرست جوړ کړ، چې د ستورو موقعیت، ځانګړنې او روښنایي یې بیانوله.
تیکو براهه Tycho Brahe په ۱۶ ز پېړۍ کې یو شمېر پرمختللي وسایل، لکه لوی دیوالونه د ستورو د موقعیت اندازه کولو لپاره د مخکې په پرتله له ډیر پرمختګ سره د ۱۵ تر ۳۵ الکتریکي قوس په دقت سره وکارولو. تقي الدین د قسطنطنیې په څارګره برخه یا رصدخانه کې په سمه توګه د ستورو عروج او پورته کېدو اندازه د هغه «څارونکي ساعت» په کارولو سره اندازه کړه، چې خپله یې اختراع کړی وه. کله چې تلسکوپونه دود شوو، د دایرو تنظیم د اندازه نیونو سرعت زیات کړ.
دا چې اندازه نیونه یې ډېره ستونزمنه وه، د ۱۹مې پېړۍ تر پایه یوازې د ستورو اړوند شاوخوا ۶۰ منظرې یا ستوري پارلاکسونه ترلاسه شوي و، چې تر ډېره د فیلاري مایکرو متر په کارولو سره ترسره کېده. ستور پېژندونکو د نجومي عکاسۍ اړوند پاڼو په کارولو سره د شلمې پېړۍ په لومړیو کې دا بهیر ګړندی کړ. په ۱۹۶۰ ز لسیزه کې د صفحې اړوند د اندازه ګیرۍ اتوماتو ماشینونو او پېچلو کمپیوتري تکنالوژیو د ستورو اړوند لیستونو د اغېزمنې تالیف او راټولولو امکان برابر کړ. د اسمان کارت Carte du Ciel په نامه پروژه، چې د ستورو د نقشې اخیستلو ودې لپاره د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې پیل شوه پای ته ونه رسیده؛ خو عکاسي یې د ستورو د ارزونې په یو عام او مروج تخنیک بدله کړه. په ۱۹۸۰ ز لسیزه کې له چارج سره یوځای شوې وسیلې (CCDs) د فوتوګرافیک پلیټونه یا انځوریزو صفحو ځای ناستې شوې او نظری ناڅرګندتیا یې یو مليلارک ثانیې ته راټیټه کړه. دې ټیکنالوژۍ نجوم یا ستورپوهنه ارزانه کړه او د اماتور یا شوقي لیدونکو لپاره یې لاره پرانیسته.
په ۱۹۸۹ ز کال کې د اروپا د فضايي ادارې د Hipparcos سپوږمکۍ ستورومیتري یا د ستورو اندازه کول مدار ته یوړه، چې هلته په کمه اندازه د ځمکې میخانیکي ځواکونو او د هغې اړوند اتموسفیر تر اغېز لاندې راغله. Hipparcos چې له ۱۹۸۹ز کال نه تر ۱۹۹۳ ز کاله پورې یې کار کاوه، د مخکنیو نوري تلسکوپونو په پرتله یې اسمان کې ګڼ شمېر کوچنۍ او لویې زاویې اندازه ګیري کړې. د ۴ کلنې دورې په لړ کې یې د ۱۱۸،۲۱۸ ستورو موقیعتونه، منظروي اختلاف او مناسب حرکتونه په بې سارې دقت سره وټاکل. یو نوی تایکو کتالوګ «Tycho Catalogue» د ۱،۰۵۸،۳۳۲ ستورو یو ډیټابیس په ۲۰ ـ ۳۰ ماس (میلیارده ثانیه) کې راټول کړ. همدارنګه د ۲۳،۸۸۲ دوه دانه یي او څو دانه یي ستورو او د ۱۱،۵۹۷ متغیره ستورو لپاره نور اضافي کتالوګونه د Hipparcos د ماموریت په لړ کې راټول شول. په ۲۰۱۳ ز کال کې د ګایا سپوږمکۍ وتوغول شوه او د Hipparcos  دقت یې زیات او ښه کړ. په دې برخه کې دقت او کره والی یې د ۱۰۰ له ضریب سره لا ښه شو او د یو میلیارد ستورو نقشه اخیستو امکان یې برابر کړ. نن ورځ USNO-B1.0 هغه لیست ده، چې ډېر کارول کېږي، داسې لیست دی، چې په ټول اسمان کې له یو میلیارد نه ډېرو ستورو او د هغو اړوند اجرامو لپاره حرکتونه، موقعیتونه شدت او نورې ځانګړنې تعقیب او بیانوي. د تېرو ۵۰ کلونو په لړ کې شاوخوا ۷،۴۳۵ عدده د اشمېت کېمرو اړوند صفحې د اسمان بېلابېلو ارزونو لپاره کارول شوي دی، چې USNO-B1.0 ډېټاوې او معلومات تر ۰،۲ ثانیې قوس اندازې پورې دقیق کوي.
د کارولو طریقې / غوښتنلیکونه
د ستورپوهانو لپاره د هغوی د مشاهداتو اړوندو راپورونو ورکولو په موخه د مرجع یو چوکاټ چمتو کولو د بنسټیز فعالیت سربیره، د ستورو ارزونې یا ستور میتري د ځینو برخو لکه اسماني میخانیکونو، د ستورو اړوند دینامیک، او کهکشاني ستورپوهنې لپاره هم ډېر اړین او بنسټیز دی. په مشاهدوي ستورپوهنه کې نجومي تخنیکونه د ستورو اړوندو اجرامو په پیژندلو کې د دوی د ځانګړو حرکتونو سره مرسته کوي. دا وسیله د وخت ساتلو لپاره ده، ځکه چې UTC په اصل کې اټومي وخت دی، چې د کره ستورپوهنې اړوند کره مشاهداتو په کارولو سره د ځمکې له خوځښت سره همغږې شوې ده. د ستورو ارزونه یا ستورمتري د کیهاني فاصلې په برخه کې یو مهم ګام دی، ځکه چې د واټن اټکل او تخمین د شیدو اړوند لارې ستورو لپاره د منظرې او ساحې په تړاو اختلاف رامنځته کوي.
نجومي اندازه نیونې د اسماني میخانیکونو په برخه کې د ځینې ماډلونو محدودولو لپاره د ستورو اړوند فزیکپوهانو په وسیله کارول کېږي. د ستورو د تپ اړوند سرعت په اندازه کولو سره کولای شو د سوپرنووا چاودونو په غیر متناسب محدودیت کې ځینې محدودیتونه ولګوو. همدارنګه، په کهکشان کې د تیارې مادې د وېش ټاکلو لپاره استرومیټریک پایلې کارول کیږي.
ارقام / احصایې
د ستورو د ارزونې یا ستورومیټري بنسټیز اړخ د تېروتنې سمول دي. یو شمېر بېلابېل لاملونه د ستورو موقعیتونو په اندازه کولو کې د غلطیو د رامنځته کېدو لاملېږي، لکه د اتموسفیر شرایط، په وسایلو کې نیمګړتیاوې او د څارونکو یا د اندازه نیونې اړوندو وسایلو له امله غلطۍ او... ډېری دا غلطۍ یا تېروتنې د بېلابېلو تخنیکونو په وسیله کمېدای شي، لکه د وسایلو د ښه کولو او معلوماتو ته د خسارې له لارې، بیا پایلې د احصایوي میتودونو په کارولو سره تحلیل کیږي، ترڅو د ډیټا اټکلونو او غلطۍ اړوند سلسلې محاسبه شي.
د كائناتو پېداېښت (بگ بېنگ)
د كائناتو د پېداېښت په اړه چې د ستورپېژندونكيو پوهانو كومه نظريه وړاندې كړې كومه چې نن د ټولو په نزد د منلو وړ ده، او هغه نظريه چې دا كائنات د يوې لوې چاودنې (بگ بېنگ) په نتيجه كې منځته راغلي. ددې نظريې تائيد تر څو پېړيو پورې د ستورپېژندونكيو پوهانو د تجربو او لرليدو څخه د لاسته راوړنو له پاېلو څخه هم ؤ. د لوى چاودنې نظريې سره سم دا كاېنات په لومړي سر كې د ناټاكلې شكل په لرلو سره د يوه ستر كاڼي (Primary Nebula) په څېر وه.
قندي کوچۍ
قندي کوچۍ (زوکړه ۱۳۴۴ لمريز لېږدي کال، د کندهار ولايت، د ارغنداب ولسوالۍ - مړینه ۱۳۹۹ لمريز لېږدي کال د تلې لومړۍ = ۱۹۶۵ - د ۲۰۲۰ زېږدي کال د سپټمبر ۲۲) د افغانستان د پښتو ژبې یوه نامتو ولسي سندرغاړې وه.
ستورپوهنه
د كائناتو پېداېښت (بگ بېنگ)
بيا د يوې سترې چاودنې (secondaray separation) په نتيجه كې كهكشانونه راپېدا شول. او دا كهكشانونه نور زيات ووېشل شول، چې لدې وېش څخه بيا ستورې، سيارې، لمر او سپوږمۍ راپېدا شول. د كاېناتو پېدېښت] په يوه ځانگړي او له [[عقل] څخه وتلي ډول سره شوې. ددې كاېناتو [[پېداېښت په خپلسرې ډول له شونياوو څخه وتلې. قرآن كريم د كاېناتو د پېداښت راز په داسې راښكاره كوي:
قندي کوچۍ
مخينه
قندي کوچۍ پر ۱۳۴۴ لمريز لېږدي کال د کندهار ولايت په ارغنداب ولسوالۍ کې زېږېدلې ده. د قندي کوچۍ آر نوم گلثوم دى. نوموړې پېنځلس کلنه وه چې له کندهاره يې کوټې ته کډه وکړه او تر هغه وروسته بيا ډېره موده په کراچۍ کې اوسيده.
سندرغاړې قندي کوچۍ د تلویزيونونو پر مخ تل له افغاني جامو سره څرگنده شوې او ډېری سندرې يې په کوچیاني سبک سره ويلې دي. کوچۍ په ډېر لږ شمېر انځورېزې سندرې لري، خو په لسگونه کیسټونه یې اوس هم د هغې له مینه والو سره شته او هغوی يې اوري.
ستورپوهنه
د كائناتو پېداېښت (بگ بېنگ)
د قرآن كريم ددې آيت او د لوې چاودنې د نظريې ترمنځ چې كوم همغږي او يوشانته والې ليدل كېږي د هغې رد په هېڅ ډول ناشونې دى. دا څرنگه كېداى شي چې ۱۴ پېړۍ مخكې د عربو په صحرا كې داسې يو كتاب بياموندل شي چې داسې يوه رېښتوني ساېنسي حقيقت  پكې موجود وي.
قندي کوچۍ
مخينه
د کوچۍ لومړنۍ سندره دا وه:
ستورپوهنه
د گېس ستر غونډارې
د كهكشانو له پېداېښت څخه مخكې د گېس يو ستر غونډارې: ستورپېژندونكي پدې گروهه دي چې په كون د كهكشانونو منځته راتلو څخه مخكې دا كون ټول له سره د گېس په څېر ول، يانې له كهكشانونو څخه مخكې دا كون د يوه ستر گېسي غونډارو يا ورېځو په څېر ؤ. او يا ددې مادې لپاره د گېس څخه د دوړو كلېمه استعمالول لږ څه ښه راځي، (يانې يوه غېر متشكله دوړو په څېر). د كون دې شكل ته قرآن كريم په لاندې آيت كې داسې اشاره كوي او د (دخان) كلېمه يې راوړې چې د دوړې يا دود په مانا راځي:
قندي کوچۍ
مخينه
سره سره مې لاسونه تورې سترگې مې - شنه شنه مې خالونه تورې سترگې مې
ستورپوهنه
د گېس ستر غونډارې
وگورئ قرآن كريم يو بل بيان د (بگ بېنگ) له نظريې سره يوشانوالې. آيا دا رېښتيا د محمد صلى الله عليه وسلم له پېداېښت څخه مخكې چاته مالوم ول؟ نو بيا ددې ستر ساېنسي حقيقت كومه بله ذريعه كېدا شي؟ (د بگ بېنگ نظريه د تېر نږدې وخت ده، خو قرآن كريم دا حقيقت ۱۴ پېړۍ مخكې بيان كړې دى.
قندي کوچۍ
مدني اکر
قندي کوچۍ واده شوې وه، پېنځه اولاده لري، چې دوه يې زامن او درې يې لوڼې دي.
ستورپوهنه
د ستورو ترمنځ څه دي؟
په لومړي سر كې داسې گومان كېده چې د منظمو فلكي نظامونو څخه اخوا خلا بېخي تشه ده، مگر نن سبا ساېنسي ستورپېژندونكي دې پاېلې ته ورسېدل چې د ستور ترمنځ داسې يوه ماده شته چې د پل (bridge) په څېر دى او دې مادې ته يې د پلازما نوم وركړ. دا ماده په بشپړ ډول سره اوسپنه كړاى شوې (ionized) گېس لرونكې ده. پدې ماده كې په مساوي ډول منفي چارچ لرونكي خپلواك الكترونونه او مثبت چارچ لرونكي برقي پاڼې (Ions) موجودې دي. پلامزما ته كله كله د مادې څلورم حالت هم وايي. ( د مادې درې مشهور حالتونه دي: جامد، ماېع او گېس). څښتن تعالى د قرآن كريم په لاندې آيت كې د ستورو ترمنځ تشه كې د موجودې مادې په اړه داسې فرمايي:
قندي کوچۍ
مړينه
د افغانستان دا نامتو ولسي سندرغاړې د ورپېښې ناروغۍ په پايله کې د ۱۳۹۹ لمريز لېږدي کال د تلې پر لومړۍ نېټه له دې نړۍ سترگې پټې کړې او په کابل کې خاورو ته وسپارل شوه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
ستورپوهنه
زمكه گرده ده
له لومړيو وختو كې خلكو دا گومان كاوه چې زمكه هوار ده، او ددې لپاره به يې د لرې واټن له سفر كولو څخه ځانونه ژغورل، چې نه چېرې د زمكې په ختمېدو سره د هغې له لمنو څخه لاندې ونه لوېږي. فرانسس ډرېك لومړنې كس ؤ چې په ۱۵۹۷زېږيز كال كې يې په بحري بېړۍ كې د زمكې گردچاپېره سفر وكړ، او دا يې په زبات ورسوله چې زمكه په اصل كې گرده ( كروي) ده.
قندي کوچۍ
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې
اخځليک
۱- https://zwakmedia.com/archives/4582
ستورپوهنه
وييپوهنه
ستورپوهنې ته په انگرېزي ژبه astronomy وايي او دا د ستورو قانون په مانا ده. همدا ويي په اصل کې د يوناني ژبې د وييکې αστρονομία, آسټرونوميا، نه راوتلې چې άστρον (آسټرون، يعنی "ستوری") او νόμος (نوموس، يعنی "د نومونو قانون") مانا لري.
قندي کوچۍ
اخځليک
۲- https://sayhoon.com/public/index.php/post/14920/pashto
ستورپوهنه
د "ستورپوهنې" او "آسټروفيزيکس" د وييونو کارونه
په ټولگړي توگه، دواړه نومونه، هم د "آسټرونومي" او يا هم د "آسټروفيزيکس" اصطلاحگانې د ستورپوهنې د مضمون لور ته اشاره کوي. د يو کره سيند (قاموس) د پېژند له مخې، "ستورپوهنه" يا "آسټرونومي هغې پوهې ته وايي چې د زمکې د اتموسفير نه دباندې د مادې او نورو اسماني شيانو د کتنو او پېژندلو سره سره د هغوی د فيزيکي او کيميايي ځانگړتياو په هکله څېړنې او بحثونه کوي." او د "آسټروفيزيکس" کلمه "د ستورپوهنې هغې څانگې ته وايي کوم چې د فلکي شيانو او ځليزو (فېنامېنا) د فيزيکي ځانگړنو، خاصيتونه او د هغوی خوځنده کړنو په هکله څېړنې کوي او همدغو ځانگړنو پورې اړونده پوښتنو ته ځواب وايي." په ځينو ځاينو کې، لکه د فرانک شو د کتاب فيزيکي کاينات په پېژندگلوي کې راغلي چې، "ستورپوهنه" د يو موضوع د کيفيتي زده کړو په راپېژندلو کې کارېږي خو "آسټروفيزيکس" بيا پر فيزيک مبنا د يو موضوع د بڼې په پېژندنه کې کارېږي. خو د هر څه سره سره، دا چې نوې ستورپوهنيزې څېړنې د فيزيک اړونده سکالوگانو سره سروکار لري، نو په همدې توگه نوې ستورپوهنه هم بايد آسټروفيزيکس يا ستورپږنپوهنه وبللای شي. بېلابېلې څانگې چې په همدې موضوع څېړنې ترسره کوي، کېدای شي د "ستورپوهنې" او "ستورپږنپوهنې" اصطلاحگانې وکاروي او دا هم څه نا څه د دغه حقيقت پخاطر چې يوه څانگه په تاريخي توگه د فيزيک د څانگې سره څومره پر کار اخته ده. د ستورپوهنې ډېری کارپوهان په اصل کې د فيزيک بريليک لري. آن ساينسي رسنۍ آسټرونومي اېنډ آسټروفيزيکس هم د دغو اصطلاحگانو د ناڅرگندتوب په ډاگه کولو يوه هڅه کړې.
قندي کوچۍ
اخځليک
۳- https://www.bbc.com/pashto/news/story/2005/06/050625_qandi_kochi_studio7
ستورپوهنه
مېنځپوهنيزې زده کړې
د ستورپوهنې او ستورپېژندنې پرمختگ يوه بله اهمه مېنځپوهنيزه ډله رامېنځ ته کړې چې د ساينس د نورو ډگرونو سره تړاو پېدا کوي. دا څانگې دا دي:
قندي کوچۍ
اخځليک
۴- https://www.mashaalradio.com/a/25708622.html
ستورپوهنه
ناڅانگييزه ستورپوهنه
کيڼ|thumb|300px|لېواله ستورپوهان کولای شي خپل اوزارونه پخپله جوړ کړي، دوی د ستورو د څارنو په خاطر ځانگړې مېلمستياوې او غونډې هم لمانځي چې يو له دغو نه يې سټېلافېن دی. نژدې ټول آماتوره ستورپوهان، په خپلو لاسو جوړو تلسکوپونو د اسماني اجرامو کتنه ترسره کوي. اکثراً د دوی ټولو يو عام هدف وي او هغه د سپوږمۍ، د سيارو، د ستورو، او لکۍ لرونکو ستوريو، د ستوريزو بارانونو او د تشيال په ژوره کې د نورو اسماني اجرامو لکه د ستورو واښکي، کهکشانونه او سحابيانو ليدنې دي. د آماتورې ستورپوهنې يوه څانگه تشياليزه انځورگري ده چې په دغه څانگه کې يو آماتوره ستورپوه په شپه کې د اسمان انځورونه اخلي. د دغو آماتورانو هڅې دا وي چې د اسماني اجرامو د ليدنې په وخت کې ځانگړی تبحر لاس ته راوړي او د خپلو ځاني لېوالتياو د پام ساتلو سره د خپل د ليدنې کړنې تر يو حده کارپوهنيزې کړي.
قندي کوچۍ
اخځليک
۵- https://www.youtube.com/watch?v=NmiAKNtY9Zg
ستورپوهنه
ناڅانگييزه ستورپوهنه
ډيري آماتوران خپلې کتنې د ليدوړ څپو په مرسته ترسه کوي، خو يوه وړه ډله بيا د ليدوړ نه دباندې نورې لارې هم په کار اچوي. چې په دغو کې د ټيټ سور فلټرونه په خپلو ټلسکوپونو کې او همدا شان راډيويي ټيليسکوپونه کاروي. د اماتوره راډيويي ستورپوهنې يو مخکښ کارل جانسکي وه چې د ۱۹۳۰ لسيزې کې يې د اسمان په څارنه کې راډيويي څپې کارولې. يو گڼ شمېر اماتوره ستورپوهان په کور کې جوړ شوو ټيليسکوپونو او يا هم د راډيويي ټيليسکوپونو نه چې د ستورپوهنيزې څېړنې لپاره جوړ شوي وي، کار اخلي او د نورو اماتوره ستورپوهانو لپاره يې هم د کارولو لپاره ږدي (د ساري په توگه يو مايلي ټيليسکوپ).
اماتوره ستورپوهان د ستورپوهنې په ساينس کې جوړېدونکې ونډې لري. دا يو د هغو څانگو نه ده چې اماتوره ستورپوهان په دې څانگه کې د اهمو لاسته راوړنو لامل گرځي. هغوی د عدسيو په کچ و مېچ کې برخه اخيستلی شي او همدا ډول کچ و مېچ په مدارونو کې د وړو سيارو په اصلاح کولو کې کارېږي. اماتوره ستورپوهان د لکۍ لرونکو ستورو کې هم يوه رغونکې ونډه لري او په ترتيب سره د متغيرو ستورو کتنې هم کوي. په گڼيالي تخيک کې پرمختگونو اماتورو ستورپوهانو ته نورې اسانتياوې برابرې کړي او د همدغه تخيک په مرسته د ستورپوهنيزې انځورگرۍ ډگر هم پراخ شوی او ښکاره برياليتوبونه يې لاس ته راوړي.
په ستورپوهنه کې لويې پوښتنې
که څه هم چې په ستورپوهنه کې د طبيعت او د کايناتو د منځپانگې او جوړښت د ښه پوهاوي او پېژندلو هڅې شوي خو لا تر اوسه پورې گڼ شمېر پوښتنې بې ځوابه زموږ مخې ته پرتې دي. کيدای شي چې داسې بې ځوابه پوښتنو ته ځواب وييل د نوو اوزارونو د جوړښت او په فيزيک کې د نوو نظرياتو او تجربو لاسته راوړنو ته اړ وي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پوهنه
رومانیا
رومانیا: (رومانیایي: România ) دا په سویل ختیځه اروپا کې پروت هیواد دی.چی د تور سمندر سره په څنګ پروت دی او همدا شانې په لویدیز کې له هنګری او سربیا سره په شمال ختیځ کې له اوکراین او د مولدوا له جمهوریت او په سویل کې له بلغاریا سره ګډه پوله لري.
د 238,391 کیلو متر مربع پراختیا په درلودو سره د سیمې له مخې رومانیا د اروپایي اتحاديې د هیوادونو له ډلې نهم ستر هیواد دی. او د ۲۱،۵ میلیونه وگړو په درلودو سره د اروپایي اتحادی اووم ستر گڼوگړیزی هیواد دی.. پلازمینه او تر ټولو ستر ښار یی بخارست دی.
جغرافیه
رومانیا ټول ۴۹۱'۳۳۸ کیلومتره مربع مساحت لري.
تاریخ
آر لیکنه: د رومانیا تاریخ
سرچینې
وېشنيزه:رومانيا وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
۳۵۹ (عدد)
۳۵۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۵۸ څخه  مخکي او د ۳۶۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۵۹:
په کلینډر کې
۳۵۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۳۵۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
کريم خليلي
محمد کریم خلیلي د افغانستان د اوسیني اسلامي جمهوریت د جمهوري ریاست دویم مرستیال دی. او د ۱۹۹۰ کلونو د ایران پلوؤ وحدت په نامه گوند فعاله غړی پاتې شوی دی.
مخینه
کریم خلیلي په ۱۳۲۹ لمریز کال کې د میدان وردگ ولایت اړوند د بهسودو ولسوالۍ د لومړۍ برخې په سیمه کې نړۍ ته سترگې پرانیستې. لومړنۍ زده کړې یې په خپله سیمه او ددیني علومو او اسلامي معارفو په برخه کې یې خپلې لوړې زده کړې د کابل په ښارکې سرته ورسولې.
محمد کریم خلیلي د۱۳۵۷ لمریز کال دثور د اوومې نیټې له کودتا وروسته خپله مبارزه ، سیاسي او فرهنگي فعالیتونه په منظمه او سازمان موندلې بڼه پیل او له ۱۳۶۶ لمریز کال څخه د مجاهدینو تر بریالیتوب پورې یې د افغانستان د اسلامي ائیتلاف دشورا د غړي او ویاند په توگه دنده ترسره کړې ده.
محمد کریم خلیلي د مجاهدینو د حکومت په لومړنۍ کابینه کې دمالیې د وزیر په توگه وټاکل شو او په کابل باندې د طالبانو له تسلط وروسته یې د هغوی پر خلاف د هېواد په مرکزي جبهو کې د مقاومت رهبري په غاړه واخیسته.
محمد کریم خلیلي د موقتې ادارې له جوړیدو راپه دیخوا دافغانستان داسلامي جمهوریت د جمهوررئیس د دویم مرستیال په توگه دنده ترسره کوي.
وېشنيزه:هزاره گان وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:هزاره سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
عاشورا
د ګران رسول داحاديثو او د اسلامي پوهانو د ليكنو  پر بنسټ د عاشورا ورځ يوه مباركه ورځ ده، چې له  اسلام نه مخكې د جاهليت عربو او د يهود يانو په نزد هم  د يوې سپيڅلې ورځې په نوم پېژندل كېدله او دوى به په دې ورځ كې روژه نېوله. د لغت پوهانو د تحليل پر بنسټ د عاشورا  کلمه له (عشر) نه  لكه څرنګه، چې د تاسوعا كلمه له (تسع) څخه مشتق دى، اخېستل  شوې او مانا يې ((لسمه ))ده، چې له هغه نه مراد د محرم د مياشتې لسمه نېټه ده، چې په كې حضرت امام حسين او د هغه نور ۷۲ تنهملګري د كربلا په دښته كې  د يزيديانو له خوا په مظلومانه توګه، په شهادت ورسېدل.
د اسلامي رواياتو له مخې، په دې ورځ كې حضرت آدم ) حضرت نوح (ع) له سيلاب نه خلاصون وموند، همدا را ز حضرت ابراهيم ( ع) خداى تعالى د نمروديانو  له اور نه بچ كړ. د يو بل روايت له مخې، د حضرت يعقوب ( ع) د سترګو ړوندوالى هم په همدې ورځ لېرې او هغه د حضرت يوسف ( ع) وصال ته ورسېد. لوى خداى (ج) حضرت ايوب ( ع) ته، هم په همدې ورځ، چې ډېر سخت ناروغ و، روغتيا ورپه برخه كړه، تر ټولو مهمه پېښه، چې په هكله يې ډېر روايتونه راغلي، هغه د فرعون له شره او ضرره د حضرت موسى ( ع) او د هغه د قوم بني اسراييلو خلاصون دى، چې په ترڅ كې يې لوى خداى فرعون د نيل په سيند كې ډوب او بشريت يې د تل لپاره  له بديو او ناراوو نه و ژغوره، له دې نه اخوا حضرت عيسى ( ع) هم په همدې ورځ آسمان ته پورته  شو او عروج يې وكړ.
د عاشورا په ورځ روژه نيول
د عاشورا په ورځ روژه نيول يو مستحب كار او ډېر ثواب لري، ګران پيغمبر حضرت محمد ( ص) به تل په دې ورځ روژه نېوله.
له دې نه اخوا، د ګران پيغمبر (ص) له احاديثو نه داسې ښكاري، چې د عاشورا ورځ د يهودو او د جاهليت  دورې د قريشو تر منځ هم مشهور وه.
حضرت عايشه ( رض) وايي: عاشورا هغه ورځ وه،  چې قريشو به د جاهليت په دوران كې په دې ورځ روژه نېوله او كريم رسول ( ص) به هم په همدې ورځ روژه نيوله او كله، چې هغه مبارك مدينې منورې ته مهاجر شو، نو په دغه ورځ به يې خپله هم روژه نېوله او نورو ته يې هم پر نېولو باندې حكم كاوه، خو هغه مهال، چې د رمضان د مياشتې روژې پر مسلمانانو فرض وګرځول شوې، نو ده مبارك وفرمايل: هرڅوك، چې وغواړي، دغه روژه ( د محرم د لسمې ورځې ) ونيسي و يې دې نيسي او كه څوك  يې نيول نه غواړي ، نو نه يې دې نيسي.
همدارنګه له عبدالله بن عمر ( رض) څخه روايت دى (( چې د جاهليت په دوره كې به هم خلكو په دغه ورځ روژه نېوله. ګران پيغمبر ( ص) او نورو مسلمانانو به هم مخكې له دې نه، چې د رمضان روژه فرض شي، په دغه ورځ كې روژه نېوله، خو كله، چې د رمضان د مياشتې روژه فرض وګرځول شو، نو آنحضرت ( ص) وفرمايل (( په تحقيق سره د عاشورا ورځ د خداى له ورځو څخه دي، نو كه څوك پكې غواړي روژه ونيسي و يې دې نيسي او كه څوك نه غواړي، نو پرېږدي يې))له  بخاري او مسلم نه روايت دى.
حضرت عباس ( رض) فرمايي، ژباړه:((كله، چې محمد ( ص) مدينې منورې ته مهاجر شو، ويې لېدل، چې يهوديان په دغه يعنې د عاشورا په ورځ روژه نيسي، نو هغه مبارك وفرمايل: د ا څه شى دي؟ هغوى وويل، چې دا ډېره ښه ورځ ده، دا هغه ورځ ده، چې لوى خداى ( ج) حضرت موسى او بني اسراييل د فرعون له شر نه وژغورل او حضرت موسى (ع) به په دغه ورځ روژه نېوله، نو آنحضرت ( ص) وفرمايل: چې زه موسى ته د تاسې په پرتله ډير حقدار يم او لومړيتوب لرم، نو پر دې بنسټ ده مبارك به له دې وروسته، خپله هم په دغه ورځ روژه نېوله او نورو ته به يې حكم كاوه.
د عاشورا د ورځې فضايل
امام ترمذي (رح) له ابوقتاده نه رانقلوي، چې ګران پيغمبر (ص) وفرمايل: ژباړه: (( هېڅ يوه ورځ پر بلې باندې د روژې د نېولو له مخې ښه والى او فضيلت نه لري، مګر د رمضان د مياشتې او د عاشورا د ورځې روژه.
له دې ټولو احاديثو نه، چې د عاشورا  د ورځې په اړه روايت شوي دي، داسې ثابېتږي، چې په سركې پر مسلمانانو د عاشورا په ورځ كې د روژې نېول ،واحب او لازم ګرځول شوي و ځكه، چې ګران پيغمبر ( ص) فرمايلي و: د عاشورا په ورځ روژه ونيسئ او له حضرت ابن مسعود نه روايت دى، چې آنحضرت ( ص) وفرمايل ژباړه: اوس، چې  د رمضان روژه فرض وګرځول شوه، نو د عاشورا د ورځې روژه پرېږدئ)) نو له دې نه داسې ښكاري، له هغه نه  وروسته، چې د رمضان روژه فرض وګرځول شوه، د عاشورا د ورځې روژه د فرضي او واجب روژې په توګه پرېښودله شوه، اما د مستحبتوب حكم يې اوس هم په خپل ځاى پاتې دي، ځكه، چې ګران پيغمبر (ص) د عمر تر پايه په ځانګړي اهتمام سره يې  نېوله ا وويل به يې كه ژوندى پاتې شم خامخا به د نهم ( تاسوعا ) او لسم روژه نېسم او خپل امت يې د دې ورځې په روژه تشويق او ترغيباوه.
لكه څرنګه، چې رسول اكرم (ص) ډېر په دې ټېنګار كاوه ، چې  د اسلام دين بايد له نورو دينونو نه توپير ولري او د نورو دينونو له شعارونو بايد لري واوسو، نو ځكه يې  مسلمانان د تاسوعا( د محرم د نهمې ورځې ) او عاشورا د روژې پر نېولو هڅول ،  تر څو د مسلمانانو روژه د اهل كتابو له روژې نه توپير وشي او جلا وي. څرنګه، چې ګران رسول ( ص) هيله څرګنده كړه، چې راتلونكى كال به د عاشورا ورځې د روژې تر څنګ، د تاسوعا روژه هم نيسي، پر دې بنسټ د تاسوعا روژه هم مستحب ده.
عاشورا او د حضرت حسين رض شهادت
د عاشورا په تاريخي ورځ كې د حضرت امام حسين رض د شهادت پېښه رامنځ ته كېدل د لوى خداى (ج) تقدير او اراده وه،
ډېرى اسلامي تاريخ ليكونكي د كربلا پېښه هم په همدې ورځ ثبتوي،  چې په ترڅ كې يې د ګران پيغمبر لمسى  حضرت امام حسين له خپلو ۷۲ تنو ملګرو سره پكې، په ډېره مظلومانه توګه د كربلا په دښته كې د يزيد د پلويانو له خوا، په شهادت ورسېدل. دغه تاريخ ليکونکی محمد بن جرير طبري، ٌ بلاذريٌ، ابن سعدٌ، ابن قتيبه دينوري، احمد بن داوود دينوري او ابن اثير ټول په اتفاق سره د غه پېښه د هجرت په ۶۱كال د محرم په لسمه نېټه تاييدوي. د كربلا په دې پېښه كې د حضرت امام حسين رض په ګډون د هغه مبارك ۷۲ تنه په ډېر مظلومانه ډول په شهادت ورسېدل، چې له هغې جملې ۱۶ تنه يې د د هغه له  كورنۍ څخه وو ، د ځېنو روايتونو پر بنسټ له حسين رض سره د هغه له وروڼو او وريرونو نه ۲۳تنه له هغه سره يو ځاى په شهادت رسېدلي، چې په دې ډله كې د جعفر، حسين، عباس، محمد، عثمان، او بوبكر نه يادولاى شو، چې ټول د حضر ت علي رض زامن وو او خپله د امام حسين له زامنو څخه، چې په دې پېښه كې شهيدان شوي دي.
د علي اكبر او عبدالله  نومونه اخيستى شو، همدا را ز په دې پېښه كې د حضرت امام حسين څو وريرونو د حضرت حسن له زامنو څخه د عبدالله ، قاسم او ابوبكر په نومونو شهيدان شوي دي. همدارنګه د  عبدالله بن جعفر له زامنو څخه د دوو تنو د عون او محمد په نومونو او د عقيل له زامنو نه جعفر عبدالرحمن او مسلم بن عقيل، چې په كوفه كې په شهادت ورسېدل او د عقيل له لمسيانو نه عبدالله بن مسلم، محمد ابن ابي سعيد او محمد ابن ابي سعيد د دې شهيدانو په ډله كې وو.
په دې اړه چې آيا يزيد خپله د حضرت حسين په شهادت كې لاس درلوده او كنه، د اسلامي تاريخ ليكونكو تر منځ، بېلابېلې نظريې وجود لري، كه څه هم دى (يزيد) د خپلې واكمنۍ په دوران كې ،  ډېر بد او ناوړه كارونه يې ترسره كړل، خو بيا هم په دې اړه د نظرونو اختلاف وجود لري، ځېني چې شمېر يې بېخې لږ دي، په دې اند دى ، چې يزيد اصلا په دې پېښه كې هېڅ ډول مسووليت او برخه يې نه درلودله، اما ځېنو نورو چې شمېر يې بيا ډېر دي ، د دې نظريې پر خلاف يزيد د دې پېښې د رامنځ كېدو اصلي لامل ګڼي او وايي چې هغه آن په لومړي سر كې د (ابن زياد) هغه څوك چې د حضرت حسين په شهادت كې په ښكاره او مستقيمه توګه لاس درلوده، د كړنو پلوى و او له هغه نه يې ملاتړ كاوه. همدارنګه  يزيد وروسته خپله د همداسې ناوړو سياستونو په پلې كولو په مستقيم ډول برخه واخېسته، لكه څرنګه چې وروسته ده خپله د مسلم بن عقبې تر مشرۍ لاندې يو پوځ يې تيار او ورته د مدينې پر ښار د بريد امر وركړ او هلته يې ډېر نور د لوړو مرتبو اصحاب كرام يې په شهادت ورساوه. همدا راز دى د خپلې واكمنۍ ترپايه پورې ، دې ته حاضر نه شو، چې خپل هغه كسان چې د حضرت حسين رض د شهادت لاملين وو، مجازات كړي. بلكې د ى خپله د هغوى سياستونه خپلې كړې او په مدينه او مكه كې نور صحابه يې په شهادت ورسول.
حسين رض ، عبادت  او تقوايې
حضرت حسين رض، چې د ګران پيغمبر ص د كورنۍ د غړو په جمله كې راځي، د سيرت ليكونكو په باور، د قد او قامت له پلوه، تر ډېر ه بريده ګران پيغمبر (ص) سره ورته والى درلودلى، په عين حال كې هغه له ډېرو لوړو اخلاقي سجاياوو نه هم برخمن وو، چې هغه يې له خپل عالي مقام  نېكه آنحضرت سره مشابه كاوه.
حسين رض د پنځه ګونو،  سننو او نافله لمنځونو په ترسره كولو كې، ډېره مينه درلوده، ډېرې ورځې به يې روژه نېوله او شپې يې د لوى خداى په عبادت او لمانځنه تېر ولې. مصعب وايي ، حضر ت حسين پنځه وېشت ځله په پياده تګ د بيت الله شريفې حج ادا كړى دى.
ناروا رواجونه او خرافات
له ځېنو خلكو سره داسې باور وجود لري، چې د محرم په مياشت كې كوږده او يا واده کول حرام او يا ښه نه دی، په دې اړه بايد ووايو، چې دا نظريې هېڅ شرعي او ديني بنسټ او ارزښت نه لري او مطلق خرافات دي،.هغه شى چې د اسلام په سپېڅلي دين كې د محرم د مياشتې په اړه يادونه يې  شوې ده، هغه داده چې دغه مياشت يو له هغو څلورو حرامو مياشتو څخه دي، چې لوى خداى (ج) ته مباركه او هغه (ج) په كې خلك له جګړو او جنګونو نه منع كړې ده، همدا راز د نورو مياشتو په پرتله په دغو مياشتو كې د ګناوو او دښمنۍ په نه كولوباندې ټېنګار شوي او حضرت محمد ( ص) د دغې مياشتې د شرافت او كرامت له مخې، هغه يې د شهرالله په نامه نومولې ده، داسې يو ه مياشته، چې د داسې لوړ مقام او رتبې درلودونكي وي، ښايي چې موږ په كې خلك خوشبينۍ، ښه  او مشروعه كارونوته راوبولو او په خلكو كې بايد بدعتونه او خرافات خپاره نكړو، او له هغه بده كړنلاره نه ، چې د مصر فاطميانو يې بنسټ اېښي او نورو خلكو ته يې د ګمراهۍ لپاره پرېښي ، بايد ځان وساتو ، د فاطميانو له بدو پاتې شونو نه يو همدا بدعت دى ، چې د محرم مياشت يې د غم او ماتم په نوم ونوماوه او پكې هر راز خوښۍ او واده حرام وګڼله. د اسلام له انده د كال ټولې مياشتې او ورځې د واده او كوږدې لپاره مبارك او مناسب دي ، ځكه كوږده او واده له اسلامي شعايرو او دګران پيغمبر محمد ص له سننونه څخه دى.
څنګه يې ولمانځو
د عاشورا ورځې فوق العاده ارزښت او فضايلو ته په پام سره بايد ووايو، چې بايد هر مسلمان د دې مباكې ورځې حرمت او درنښت په پام كې وساتي او په دې ورځ كې د روژې په نېولو او د قران په تلاوت او لمنځونو په كولو سره ددې ورځې حق ادا او ولمانځو، همدارنګه د كربلا د پېښې په اړه، د څېړنو او مطالعو په ترسره كولو سره، د دې ورځې د بركت او فضايلو په باره كې خپله علمي ذخيره زياته او ترڅنګ يې د باطل پر وړاندې د حق د دې لوى پاڅون  پر لوړو موخو او اهدافو، ځان خبر كړو. او د حضرت حسين لاره ، چې په يوازې سر د ظلم او بربريت په وړاندې ودرېدل او د ژوند تر وروستيو سلګيو پورې ورسره په مېړانه مقابله وكړه ، خپله كړو. <referencesgoogleweblight.com/i?u=http://larawbar.net/1403.html&hl=ps-AF />
عبدالعلي مزاري
عبدالعلي مزاري (په انگرېزي: Abdul Ali Mazari) د اسلامي حزب وحدت مشر دی و چې د روسانو په وړاندې جگړه يې د ايران په مالي او پوځي مرستو پرمخ بووله او وروسته له دې چې په افغانستان کې جهادي حکومت رامېنځ ته شو او په کابل ښار کې د بېلابېلو تنظيمونو تر مېنځ جگړې کېدلې، نو مزاري هم په دغه جگړه کې ښکېل و او د ده تر مشرۍ لاندې د حزب وحدت جنگياليو گڼ شمېر بې گناه افغانان زورولي او وژلي دي.
محمد ولي ځلمی
محمد ولي ځلمی (۱۳۰۸، ۱۳۰۹ لمريز لېږدی کال، د کندهار ښار- د ۱۳۹۵ ل ل کال د سلواغې ۱۴، کندهار) د پښتو ژبې ليکوال، څېړونکی او د ویښ ځلميانو د غورځنگ غړی وو.
عبدالعلي مزاري
مخينه
مزاري په کال ۱۹۴۶ ز کې د نانوای په کلي کې د بلخ ولايت په چارکنت ولسوالئ کې زېږېدلی .عبدالعلي يو عام سړی و خو کله چې ايرانيانو سره ېې تماس ونيو نو دی ېې د شيعه ايزم په ولولو کې د سنيانو په مقابل کې ودراوه. دی د مزار شريف په ولایت کې کال ۱۹۴۶م زېږيز زېږېدلی. عبدالعلي مزاري د سخت دريځو شيعه هزاره گانو مشر و چې ېې د حزب وحدت په نامه ېې ډله جوړه کړه. دغه ډله برسېره پر ۸و نورو د ايران د استخباراتو په مرسته خپل فعاليتونه په افغانستان کې کول. د افغانستان په کورنيو جگړو کې يو تر ټولو بې پرنسيپه کړنو بنسټگره ډله حزب وحدت ، او حزب جنبش ملي چې د اوزبک جنگسالار رشید دوستم وه او د احمد شاه مسعود په مرسته د عبدالرب رسول سياف حزب شمېرل کېږي. ددې ډلو په مقابل د عبدالرب رسول سياف ، برهانالدين رباني او احمد شاه مسعود غړو د بې شمېره افغانانو کورونه ړنگاو زورواکيو ته ېې لاره اواره کړه .ددې برسېره حزب اسلامي د حکمتيار د سخت دريځه اوزبکانو د ډلې مشر رشيد دوستم او مزاري ترمنځ منځگړی شو او سره يولاس په کابل کې د دريو نورو ډلگيو په مقابل وجنگېدل.
محمد ولي ځلمی
مخينه
محمد ولي ځلمی په ۱۳۰۸ يا ۱۳۰۹ لمريز کال کې د کندهار ښار د نورزو په کوڅه کې زېږېدلی دی. هغه د کندهار د احمد شاه بابا لېسه پای ته رسولې او بیا يې د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځی ويلی او د لېسانس بری ليک يې ترې اخيستی دی. نوموړي تر نیمې پېړۍ په ډېر وخت کې د قلم په ژبه څه باندې ۴۰ ډېر ارزښتمن نښيرونه (اثار) لیکلي دي. هغه د کندهار د رسنيو پازوال، په وزارت کې د پښتو د تعمیم او انکشاف لوی مدیر، د طلوع افغان او اصلاح ورځپاڼو پازوال مدیر، د کندهار تاریخي مجلې او هېلمند جرېدې بنسټگر او د ویښ زلمیانو د غورڅنگ غړی وو.
د افغانستان لوی لیکوال او څېړونکی استاد حبيب الله رفيع له بي بي سي سره په خبرو کې محمد ولي زلمی ډېر خوځند او تل بوخت لیکوال وباله. «ژمن فرهنگيال وو، ټول ژوند یې د ادب په خدمت کې تېر شوی، ژورنالست وو، لیکوال وو، تاریخپوه وو، د کندهار په مطبوعاتو کې یې ډېر خدمت کړی، په کابل کې یې د پښتو د پرمختیا لپاره په پښتو ریاست کې ډېر کار کړی دی.»
عبدالعلي مزاري
زده کړې
مزاري خپلې زده کړې له مدرسې پیل کړې وې او بيا وروسته ېې د ايران هېواد په قُم ولایت کې ترسره کړي دي. وروسته د ۱۹۷۹ز د روسيې د اشغال څخه عبدالعلي مزاري د النصر ډلې په نامه ېې بنسټ کېښود. وروسته بيا د ايران په مرسته د نهو شيعه گانو ډلې يوځای شوې او د وحدت ډلگۍ په چوکاټ کې راټولې شوې چې د مشر په توگه ېې عبدالعلي مزاري ونوماوه.
محمد ولي ځلمی
مړينه
ارواښاد محمد ولي ځلمی د ۱۳۹۵ لېږديز لمريز کال د سلواغې پر ۱۴ (د ۲۰۱۷ ز کال د فبرورۍ پر ۲) د پېنځه نۍ (پنجشنبې) پر ورځ په کندهار کې وفات سو. خدای دې يې وبښي، اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
عبدالعلي مزاري
دندې
د افغانستان د کورنيو جگړو پر مهال د حزب وحدت ډلگئ مشر
سياسي نظر
د مزاري ټينگار پدې و چې هزاره گان ۲۵ سلنه د افغانستان د وگړو شمېره جوړوي ، او حزب وحدت د دوی د حقوقو ملاتړې ډلگۍ بلل کېږي. مزاري پدې هم ټينگار لاره چې يو په څلورو د ولسي جرگې سيټونو څخه دې د دوی هزاره ډلو ته ورکړل شي. کله چې برهان الدين رباني په کال ۱۹۹۲ ز کې د افغانستان د جهادي ډلو په مشرئ ولسمشر شو نو ېې د کورنيو چارو وزارت د امنيت څانگه ېې د وحدت ډلې ته ورنه کړه او داېې رده کړه چې مزاري د هغه مرستيال خدایداد هزاره ېې په هغه پوسټ گوماره. نو په همدې باندې د مزاري ډلې غړو او د رباني خوا د ډلې غړو کابل کې اخ و ډب پیل کړ چې نورې اووه چوراو چپاول پیل کړ او کابل کې د ۵۰۰۰۰ څخه زیاتو وگړو په مرگ ژوبلو تمامه شوه.
محمد ولي ځلمی
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان
عبدالعلي مزاري
سرچينې
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
د نشه یي توکو قاچاقبرانو لیست
د نشه یي توکو نړیوال قاچاقبرانو لیس هغه لیست دی چې د د مۍ په ۲۲مه نیټه ۲۰۱۵ز کال په رسنیو کې افشا شو. په دې لیست کې چې ۸ صبح ورځپاڼې کې هم خپور شوی دا راغلي چې ځینې قاچاقبران د افغانستان د ځینې امنیتي اورگانو د مشرانو، او رییسانو له خوا د بډو په اخېستو بېرته خوشې شوي دي. ورځپاڼه کې د «حاجی بالته»، «حاجی لعل جان اسحاق‌زی»، «حاجی جمعه‌خان»، «حاجی باخچو»، «حاجی عزیزالله علی‌زی»، «حاجی بختاور»، «حاجی آغا جان علی‌زی»، «حاجی بندو»، «حاجی بهاوالدین»، «حاجی عبدالعزیز»، «حاجی بشر»، «سید وزیرشاه»، «اسماعیل سفید»، «حاجی فتح محمد»، «مولوی محمد اسحق»، «امان افغان»، «ملا عبدالقادر»، «عبدالقدوس»، «خان‌محمد»، «حبیب‌الله» و «عبدالشکور» د نشه یي توکو ستر قاچاق وړونکي گڼل شوي دي. ځینې ددې قاچاق وړونکو څخه د افغلنستان د ځانگړو ځواکونو په عملیاتو کې نیول شوي دي. مگر ځینې قاچاق وړونکي د قضایه قوی په حکم له زندانه خلاص شوي او ارتې تڼۍ گرځي. په دې زندانه خلاصو شویو کې: «حاجی باخچو»، چې د ننگرهار ولایت اوسېدونکی دی او «جمعه‌خان» نیمروز ولایت اوسېدونکی دی، له نیولو ورورسته امریکا ته لېږدول شوي دي او اوس هلته زنداني دي.
د هرات ولایت یو بل قاچاق وړونکی چې د بچه پمپ په نامه مشهور دی، سید وزیر‌ شاه نومیږي. دا قاچاق وړونکی هم په ښار کې ارتی تڼۍ گرځي او هیڅ څوک یې نشي نیولی. داسې اوازی دي چې ددې قاچاق وړونکي اړیکې له نامتو ټوپکسالار اسماعیل خان سره دي، چې د هغه په نظامي ملاتړ د نشه یي توکو کاروبار کوي.
محمد حليم فدايي
محمد حليم فدايي (۱۳۴۹ ل. - ) (په انگرېزي: Mohammad Halim Fidai) د وردگ ولايت پخوانی والي دی. فدايي له ۱۹۸۹ څخه چې لا زده کوونکی وو له سیاسي، ټولنیزو، تعلیمي، مدني او فرهنگي فعالیتونو سره مینه درلوده. نوموړی له نړیوالو مشهورو غیر دولتي موسسو او لوړو پوستونو کار کړی دی.
مخينه
محمد حليم فدايي په ۱۳۴۹ هجري لمریز کال کې د پکتيکا ولايت د سروضې ولسوالۍ په سلطاني کلي کې زېږېدلی دی.
زده کړې
په اسلامي علومو کې د لیسانس تر کچې او همدارنگه په اداره، رهبریت، ښې حکومتولۍ، انگلیسي او کمپیوټر کې تر ۲۵ زیات علمي او مسلکي لنډمهاله سندونه د هېواد له داخلي او بهرنیو موسسو څخه هم لري. فدايي له Capital Finance International څخه په ښې اداره او حکومتولۍ کې د ۲۰۱۴ کال نړیواله جایزه هم گتلې ده. دفدايي مورنۍ ژبه پښتو او په انگلیسي، عربي، دري او اردو په رواني سره خبري او لیکني کولای شي. اوس مهال د مختگ د مشورتي خدمتونو موسس او مشر دی چې د ښې حکومتولۍ، رهبریت او مدیریت، سولې، ولسي دیپلوماسۍ کې فعالیتونه لري.فدايي دوه ماسټري یوه په بازارموندنه او تجارت کې او همدارنه بله ماسټري رهبریت او د بحران په مدیریت کې د هندوستان له آی، ایس، بي ایم پوهنتون څخه لاسته راوړې ده.
ليکلي آثار
محمد حليم فدايي په ټولنیزو رسنیو او ورځپانو کې د لیکنو ترڅنگ لاندې کتابونه هم لیکلي او خپاره کړي دي.
اړیکي
وېشنيزه:افغان واليان
ذبيح الله مجددي
ذبيح الله مجددي د کابل ولايت والي دی.
وېشنيزه:افغان واليان
کارکارودونتوسور
کارکارودونتوسور (په لاتين:Carcharodontosaurus) د ټېروپوډ غوښه خوړونکي ډانگسرانو څخه چی د ۹۳ – ۱۰۰ میلیونه کاله مخکې په شمالي آفريقا کی یی ژوند کاوه. نوموړي ډانگسر لومړني ځل په ۱۹۳۱ کال کی د ارنست استرومر لخوا توصيف شو. خو د کارکارودونتوسور فوسیل په ۱۹۴۴ کال کی د جگړې په وخت کی د امريکي هوایی ځواک لخوا ويچاړ شو. په ۱۹۹۶ کال کی امريکایی پاليونټولوجي پوه د کارکارودونتوسور نوي هډوانه کشف کړ.
توصيف
کارکارودونتوسور څيرونکي ډانگسر وو چی د کرتاسې په وخت کی په شمالي آفريقا کی یی ژوند او ښکار کاوه. لمړني فوسل یی په الجزاير کی په ۱۹۲۵ کال کی کشف شو. اوږدوالي یی ۱۳ مترو او ورن یی ۶ – ۱۵ ټون وو. د ککړۍ اوږدالي یی ۱،۹۵ متره وو.
وېشنيزه: غوښه خوړونکی ډانگسران
عابدخان
سوريان د هندوستان له ځواکمنو پاچاهانو څخه يو هم فريد د حسن زوی، چې په لومړيو کې نوموړي د لاهور د حاکم دولت خان پواسطه د سلطان ابراهيم لودي دربار ته لاره ومونده او شهرت یې ترلاسه کړ،وروسته د بهار نائب الحکومه وټاکل شو.نوموړي دهغې زړورتیا له کبله د شېرخان لقب ترلاسه کړ چې د زمري د ښکار په وخت کې یې ښودلې وه په سند کې دمغولي پاچاهۍ سره د شېرخانً مخالفت ددې لامل شو چې همايون د بابر زوی پرده بريد وکړي.خو په لومړني يرغل کې کې همايون ته د شېرخان فکري او نظامي لوړتيا ښکاره شو.وروسته له دې شېرخان په (1537ز.کال)کې بنګال ونيوو او د دويم ځل لپار په(1538ز.کال)کې همايون سره مخ شو. په دې جګړه کې جلال خان د شېرخان زوی د بهاراو بنګال په منځ کې همايون ته ماتې ورکړه او او همدارنګه په (1538ز.کال)کې د دوی ترمنځ بله جګړه وشوه او پايله کې همايون ماتې وخوړه او نيږدي دګنګا په سیند کې ډوب شوی و خو ديو سقاو له خوا راوايستل شو.نور اړ شو چې هند پرېږدي.لدې ځایه خپل ورور عسکري خان ته چې د کندهار حکم و ورغی خو نوموړي ورسره مرسته ونه کړه.نوموړی (1542ز.کال)كې فارس ته لاړ.پدې توګه شېرشاه سوري د شمالي او مرکزي هند دټولو برخو له نيولو وروسته په کورنيو اصلاحاتو پيل وکړ.د اوبو بندونه،کاروان سرایونه او جوماتونه یې جوړ کړل.د بنګال لاره یې د اټک تر سیند پورې پورې ورغوله او وروسته له پېنځوکروو(په ټولنيزه توګه 1000ګزه)یې کاروان سرای،د اوبو څاه او جومات جوړ کړل.څه وخت چې شېرشاه سوري غوښتل د کالنجر کلکه کلا ونسي،وروسته له څوارلسو(14)کلونه حکمرانۍ او شپږً(6)کلونو واکمنۍ په(1544ز.کال)کې د باروتو په پوه چاودنه کې مړ شو.شېرشاه سوري پوهانو ته پاملرنه کوله، پخلپه یې ځينې وخت شعرونه وايل او د قافیې په پوه کې ښه پوهيدو.له شېرشاه سوري وروسته دده مشر زوی عادل خان پاچا شو خو نوموړی دسردارانو د مخالفت له امله لرې او په (1544ز.کال) کې دده کشر ورور جلال خام چې سليم شاه سوري په نوم یاديدو واکمنۍ ته ورسيد.له يوه پلوه دده ورور عادل خان مخالفت او له پلوه همايون لښکر کشۍ ددې لامل شو چې نوموړي دولت کمزوری شي ترڅو (1554ز.کال)کې له منځه لاړ.سليم شاه سوري وروسته دهغه ولس(17)کلن زوی فیروز پاجا شو خو وروسته له دریو(3)ورځو د شېرشاه سوري د وراره مبارزخان له له خوا ووژل شو او مبارزخان د محمدشاه عدلي په نوم پاچا شو.د شېرشاه سوري او سلیم شاه سوری امرين له دې وضې څخه نا خوښ شول او په ځينو سيمو کې د پاچاهۍ اعلان وکړ. د سختو اختلافتو د رامنځته کيدو له امله،همایون وخت غنیمت وبالو او په(1556ز.کال) کې هند ته لاړ. که څه هم له دې وروسته افغانان په پوره توګه له صحنې نه ونه وتل او کله ناکله به دمغلولو د سزخوږي لامل کيدل خو د احمدشاه بابا تروخته چې دهندوستان زياتې برخې یې ونيولې،په ښه توګه راڅګند نه شول
ملایلم
ملیالم یوه دراویډی ژبه ده چې د هند په کیرالا ایالت او د لکشادویپ او پوډوچیري (ماه ولسوالۍ) په مرکزي سیمو کې د مالیالي خلکو لخوا ویل کیږي. دا د هند له 22 ټاکل شویو ژبو څخه یوه ده او د 2.88٪ هنديانو لخوا ویل کیږي. ملیالم په کیرالا، لکشادویپ او پودوچیري (ماه) کې د رسمي ژبې حیثیت لري او په ټوله نړۍ کې د 34 ملیون خلکو لخوا ویل کیږي. ملیالم هم په ګاونډیو ایالتونو کې د ژبني لږکیو لخوا ویل کیږي؛ د کرناټکا په کوډاګو او دکشینا کناډا ولسوالیو او د تامل ناډو ولسوالیو نیلګیرس او کنیاکماري کې د پام وړ شمیر ویناوالو سره. په فارس خلیج کې د ملایالي مهاجرینو له امله، مالیالم هم په خلیجي هیوادونو کې په پراخه کچه ویل کیږي.
وېشنيزه:ژبې
دافغانستان ساتل شوې سېمې
لیکونکی اظهارالحق صافی پورته کونکی فیض الرحمن احمدی لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپیریال ساتنه او ځنګلاتو څانګه
دساتل شووسيموپېژندنه
ساتل شوې سيمې هغه ساحې دي کومې چې دهغوۍ دمنل شوي طبيعي ،ايکلوژيکي اويا کلتوري ارزښتونوله امله ساتل کېږي. دافغانستان د دځنګلونودتنظيم قانون ساتل شوې ساحې په لاندې ډول تعريفوي: هغه ساحه چې جغرافيوي حدوديې ټاکل شوي وي اودانقراض په حال کې نباتاتواووحشي حيواناتو دژوندځاې په توګه يادڅېړنې ،دانواعودتکثير،طبعي منظرواوګرځنډيزومقصدونوپه منظور تر ساتنې لاندې نيول کېږي. دIUCN دساتل شووسيمودتقسيم بندۍ لارښودخوندي سيمې په لاندې توګه تعريفوي اوداتعريف په نړيواله کچه منل شوی دی: يوه معلومه جغرافيوي ساحه چې په رسمي يابل موثرډول تثبيت اوتنظميږي ،ترڅوطبيعيت اودهغې اړوندوايکوسستمونووظايف اوکلتوري ارزښتونه داوږدې مودې لپاره خوندي کړي.
دساتل شووسيمواهميت
۱ – ساتل شوې سيمې دطبيعت ساتنه کوي. ۲ – ساتل شوې سيمې دتفرېح اوساعت تېرۍ لپاره ځايونه برابروي. ۳ – ساتل شوې سيمې دطبيعي زېرمو ساتنه کوي. ۴ – ساتل شوې سيمې کلتوري ارزښت لري. ۵ – ساتل شوې سيمې دوحشي ژوندساتنه کوي. ۶ – ساتل شوې سيمې دسياحت لپاره زمينه برابروي. ۷ – ساتل شوې سيمې دساحې دايکالوژۍ په اړه دمطالعې زمينه برابروي. ۸ – ساتل شوې سيمې دوديزارزښت لري. ۹ – ساتل شوې سيمې اقتصادي ارزښت لري.
هغه موسسات چې دساتل شووسيموپه برخه کې کارکوي
۱ – (WWF) World wide Fund for Nature: WWF يوه نړيواله نادولتي موسسه ده کومه چې دچاپېريال دساتنې،څېړنې اوبېرته پخواني حالت ته ورګرځولواړوندچاروباندې کارکوي.په ټوله نړۍ کې تر۵ مليونه څخه زيات پلويان لري. داموسسه ۹۰ څخه زياتوهېوادونوکې کارکوي اوپه ټوله نړۍ کې دچاپېريال اودساتنې اړوندپه نوروبرخوکې شاوخوا۱۳۰۰ پروژې پرمخ وړي. WWF يوه خېريه موسسه ده چې ۶۰٪ څخه زياته بوديجه يې دشخصي خلکولخوا داوطلبانه مرستوپه توګه ترلاسه کيږي.
۲ – (WCS)Wildlife conservation society دوحشي ژونددساتنې ټولنه چې مرکزيې په Bronxzoo کې دی اوپه ۱۸۹۵ م کال کې دنيويارک په زولوژيکې ټولنه کې تاسيس شوه .داموسسه اوس مهال په ټوله نړۍ کې دشاوخوا۲۰۰مليونه ايکړه څخه زياته صحرايي ساحه اداره کوي.اودنړۍ په ۶۰ هېوادونوکې دساتنې اړوندله ۵۰۰ څخه زياتې پروژې او۲۰۰ ساينس پوهان لري داموسسه په اصل کې دوحشي ژوواوصحرايي سيموساتنه کوي. ۳ – TNC))The nature conservancy داموسسه په ۱۹۵۱م کال کې تاسيس شوه دايوه امريکايي موسسه ده اودچاپېريال په اړه کار کوي. داموسسه دهغه اوبواوځمکودساتلولپاره کارکوي چې ژوندورپورې اړه لري. دامريکادټولو ايالتونوپرته دنړۍ له ۳۰ څخه زياتونوروهيوادونوکې فعاليت کوي.داموسسه د۱ مليون څخه زيات غړي لري اوپه ټوله نړۍ کې ۱۱۹ ايکړه څخه زياتې ځمکې اود۵۰۰۰ ميله سيندونوساتنه کوي.داموسسه په ټوله نړۍ کې دبحري ژوودساتنې اړوندله ۱۰۰ څخه زياتې پروژې هم پرمخ وړي. داموسسه دچاپېريال اړوند موسسودجملې څخه يوه ترټولولويه موسسه ده. ۴ – (IUCN)International Union for conservation of Nature يوه نړيواله موسسه ده کومه چې دچاپېريال اووحشي ژوودساتنې لپاره کارکوي.داموسسه دIUCNسورلست خپروي کوم چې دژنديوموجوداتودانواعودخونديتوب وضعيت اټکل کوي.دادنړۍ ترټولولويه اوپخوانۍ شبکه ده چې د۱۰۰۰ څخه زيات دولتي اونادولتي موسسات يې غړيتوب لري.۱۶۰ څخه زياتوهيوادونوکې شاوخوا ۱۱۰۰۰ داوطلبانه ساينس پوهان لري مرکزيې دسويتزرلينډ په جنيواکې دی. ۵ – (Traffic)The Wildlife Trade monitoring network دوحشي ژوودسوداګرۍ دڅارنې شبکه چې يوه نړيواله شبکه ده .ددې خبرې دضمانت له پاره کارکوي چې دوحشي حيواناتواونباتاتوسوداګري بايد دطبيعت دساتنې لپاره ګواښ جوړنه کړي. داموسسه په ۱۹۷۴م کال کې رامنځته شوه اومرکزيې دانګلستان په کامبريج کې دی .داموسسه ديوې داسې نړۍ لپاره کارکوي چې پکې دوحشي ژوواونباتاتوسوداګري دايکولوژيکې سستمونودزيانمنولوپرته په دوامداروسطحوکې داسې اداره کېږي چې دانسانانوداړتياوويوڅه اندازه هم پوره کوي .همدارنګه داموسسه ټولنې دوحشي ژوواودهغوۍ داوسيدوځايونوساتلوته هڅوي.
ايکوسستم اودهغې اجزاء
دايکوسستم کلمه په لومړي ځل لپاره په ۱۹۲۵ م کال کې ديوانګليسي ايکالوژست A.G.Tensly پوسيله پيشنهادشوه. مونږ کولي شوچې ديوى جغرافيوي سيمي حيوانات اونباتات دبلي  خاصې جغرافيوي  سيمي څخه جلاکړو. چې دغه ټولوژونديوټولنوکې اړيکي اوديوبل اودمحيط په مقابل کې عکس العمل ديوسيستم په داخل کې جريان لري. ايکولوژيکي سستم ياايکوسستم له هغه سستم څخه عبارت دی چې پکې ژوندۍ ټولنه (ژوندي موجودات) اوغيرژوندی چاپيريال (غيرژوندي موجودات) ديوبشپړواحدپه توګه يوله بل سره فعاليت کوي.په همدې اساس ايکوسستم کې ژوندي موجودات اودهغوۍ غيرژوندي ملګري(چاپېريال ) دواړه شامل د ي هريود بل خصوصياتوته بدلون ورکوي اوددواړويوځاې فعاليت دژونددبقاسره مرسته کوي. يوايکوسستم جوړښت اووضايف دواړه لري. په لنډه توګه ايکوسستم ددوه کلموايکالوژيکل اوايکولوژي سستم دی چې تحت لفظي معنی دايکوسستم طبيعت يا Natureدی خوپه ساده اوعلمي ژبه کولی شوايکوسستم داسې تعريف کړو:دفزيکي (غېرژوندي اجزاوو)اوبيولوژيکي (ژوندۍ اجزاوو)پديدومجموعه اوددوۍ متقابلې اغيزې يوپربل باندې کولاې شودايکوسستم په نامه باندې سره ونوموو. ايکوسستم = فزيکي محيط + بيولوجيکي محيط دايکوسستم اجزاوې ايکوسستم ددوه عمده اجزاووڅخه تشکيل شوی دی چې عبارت دي له ۱ - ‌ ژوندۍ اجزاوې ژوندۍ برخه لکه حيوانات ،نباتات اومايکروارګانيزمونه .ژوندي اجزاوي په درې ډوله دي چې عبارت دي له: A -     توليدونکي (Producers) شنه نباتات دطبعيت په اقتصادکې دتوليدکونکووظيفه لري .ځکه چې يواځي شنه نباتات دي چې نوري انرژي دضيايي ترکيب د عمليې په واسطه په کيمياوي انرژي باندې بدلوي. نورټول ژوندي موجودات لکه حيوانات ،فنجيان ، بکتريااوانسانان له دغې انرژۍ څخه ګټه اخلي.
شنه نباتات د Autotrophs پنوم هم ياديږي. د اتوتروف اصـطلاح هغوژوندي موجوداتوته اطلاق کږي چې خپله غذاخپله جوړوي. اتوتروف Autotrophs په دوه لاندينيو ډلوويشل کيږي. الف :    Photo Autotrophs :. چې خپله انرژي دلمردوړانګوڅخه اخلي لکه شنه نباتات Green Plants. ب :       Chemo Autotrophs :. چې خپله انرژي دکيمياوي موادوڅخه اخلي. لکه سلفربکتريا Sulpher Bacteria. B - مصرف کونکي ( (Consumers مصرف کونکي دHeterotrophs پنوم هم ياديږي. داډله ژوندي موجودات خپل غذايې مواد خپله نشي تهيه کولي .بلکي د دوي ژوند په مستقيم اوياغيرمستقيم  ډول اتوتروف دي  د دوي مثال کلوروفيل نه لرونکي حيوانات اونباتات تشکيلوي. C - تجزيه کونکي (Decomposers) تجزيه کونکي دSaprophytes پنوم هم ياديږي عبارت له هغه ژونديواجساموڅخه دي چې عضوي پيچلي مواداوحيواني اونباتي پاتي شوني تجزيه کوي اوياپه غيرعضوي ساده مرکباتوباندې يې بدلوي دمثال په ډول فنجيان اوبکتريا وي. ۲ –غېرژوندۍ اجزا غيرژوند ي اجزا:داپه ايکوسستم کې موجودغېرژوندي  يا فزيکي محيطي فکتورونه دي چې عبارت دي له خاورې،اوبو،هوا،غيرعضوي منابع لکه (Co2.H2Oا)ونورفزيکي عناصرلکه تودوخه ،رڼا،فشاراولمدبل
دافغانستان مهمې ايکولوژيکي او ساتل شوې سيمې
دساتل شووسيمونړيوال ډاټابيس دوه ساتل شوې سيمې دوه ځلې درج کړي دي د Ajar valley او Ab_i_estada يوځل يې دوحشي حيواناتوپه منظور اوداوبودمرغانودحفاظت په منظور په څلورمه کټه ګورۍ کې په ترتيب سره درج کړي دي اوهمدارنګه په فرضي ډول يې  National park کې په دوهمه کټه ګورۍ کې درج کړي دي. درقت ،امام صاحب ، شمال لويديځ افغانستان اودريګستان دښته داهم په فرضي ډول باندې نه په مشخص ډول په ساتل شووسيموکې دSayer اوvanderzon  په نوم عالمانولخواپه( ۱۹۸۱ م) کې ثبت شوي دي .ددې څخه وروسته زياتې هڅې ددغوسيمودجوړېدواو مشخص کېدوپه اړه دساتل شوو سيموپه حېث ندي ترسره شوي .اوهمدارنګه ساتل شووسيمو په نړيوال ډاټابيس کې په ۱۹۹۰ م کال کې دډاکټرطاهرعنايت لخواديوخط په بڼه دځدران،دباميانوملي ميراثي ساحه ، اودخلم لنډمارک دساتل شووسيموپه حېث په بنيادي ډول ثبت شوي دي مګرپه دغه خط کې کوم قضاوت نه ووشوی باميان اوخلم په دوديزډول سره ورته دي نسبت محيطي وضعيت ته. دوه سيمې کوچني پاميراوواجيردره هم دوحشي حيواناتودساتنې دټولنې لخواپه فرضي ډول دساتل شووسيموپه حيث پيژندل شوي دي مګردساتل شووسيمونړيوال ډاټابيس کې ندي ښکاره شوي. ددغه ۱۵ ساتل شووسيموڅخه د۱۲ ساتل شووسيموتشريح دساتل شووسيموپه نړيوال ډاتابيس کې راغلې ده  .مونږهغه لس مهمې ساتل شوې سيمې ترڅېړنې لاندې نيسوکوم چې سترايکولوژيکي ارزښت لري.
بنداميرملي پارک
بندامير دبلوري،صافواواسماني رنګه اوبولرونکې دی کوم چې دشوکاڼي ډبروپه ذريعه يوله بل بيل شوی دی اودښکلو سروغاړوپواسطه احاطه شوی دی چې دنړۍ دډېروبې مثاله اوښايسته طبيعي منظروڅخه يوه لاسته راوړي.
دبنداميرملي پارک موقعيت
بنداميرملي پارک دهزارات غرونوترمينځ اودهندوکش غرونوپه لويديځ اودباميان ولايت ديکاولنګ په ولسوالۍ کې موقعيت لري دکابل څخه دشمال اوشمال لويديځ لورته په۲۲۵ کيلومټرۍ دباميانوښارڅخه ۷۵کيلومټرۍ کې موقعيت لري. بنداميرملي پارک ۳۸۳۰ متره ارتفاع کې دبحر دسطحې څخه واقع دی. بنداميردهغه شپږوجهيلونويوه برخه ده چې تقريبا دهغې داطرافوپه شمول ۱۰۰۰ هکتاره ساحه په برکې نيسي.چې داشپږډنډونه دطبعي کلسيم کاربونيټ ديوالونوپواسطه يوله بل څخه جلاکېږي. دافغانستان دطبعي زيرمواوښکلومنظروڅخه دی. دجنګونوڅخه مخکې کلونوکې په زرګونو خلک ددې نندارې ته راتلل چې ورڅخه زيات عايددافغانستان دولت ته په لاس ورته .همدارنګه دخاص ايکوسستم له امله يې په سلګونومهاجرمرغان ځان ته راجلبول چې دې مرغانوبه يوخاص وخت دلته تېروه.
دبنداميرملي پارک تاريخچه
دSayer اوVanderzon (۱۹۸۱) په اساس بنداميردافغان سياحتي سازمان په غوښتنه په ۳۰ دسپتمبر ۱۹۷۳ميلادي کال دملي پارک په توګه اعلان اومشخص کړاې شومګردغه اعلان   دوزارت عدليې له لورې په دولتي رسمي جريده کې اعلان نه شواوهمدارنګه قانوني حالت يې هم نه درلود. دساتل شووسيموپه اړه نړيوال ډاټابيس بنداميردملي پارک په توګه د IUCNد دوهمه کټګورۍ ساتل شوې ساحې په ډول په لست کې شامل کړ خودايې وښوده چې په دغه ساحه کې اوس مهال کومه فعاله اداره موجوده نده. دملي پارک دسرحدونوتعين دافغان سياحتي سازمان لخواپه ۱۹۷۰ لسيزه کې وشو چې اصلي ساحه يې 670 درجواو0,5دقيقوڅخه تر670درجو او20دقيقوختيځ عرض البلدترمنځ او 34o درجو45دقيقواو34o  درجو او55دقيقوطول البلد شمال ترمنځ پرته ده. خوبياهم دغه سرحدات په رسمي جريده کې هيڅکله هم اعلان شوي ندي.ShankاوRodenburg په نوم دوه پوهانوپه ۱۹۷۷ ميلادي کال کې دبنداميرملي پارک لپاره پولې پيشنهادکړي چې دايې دجهيلونو په چينوباندې انتخاب کړي اوددغه ملي پارک پولې په ۲۰۰۳ ميلادي کال کې دپارک لپاره    UNEP  په نقشه کې ځاې پرځاې شوې وې  .د   UNEP دجنګ نه وروسته دبراوردډلې په ۲۰۰۲ ميلادي کال کې ددغې سيمې څخه ليدنه وکړه اوويې موندل چې داميربندجهيلونه چې دايکولوژيکي پلوه په خپل پاتې وواوبدلون يې نه وکړی.ددې جهيلونوحالت په ۱۹۷۸ م کال کې دجنګونودپيل څخه مخکې حالت سره ورته وو.(UNEP2003) دغه جهيلونه په نژدې وختونوکې دسختووچکاليوسره سره له اوبوډک و.که څه هم داووبوکيفيت يې معاينه نه کړاې شوخوداوبورنګ يې صفابلوري اوتيزابي رنګه و.شوکاڼي په خپل حال معلومېدل اونباتاتوپه کمه اندازه بدلون موندلی و. ۲۰۰۲ ميلادي کال راهسې پکې دپام وړپرمختګ رامينځ ته شو.همدارنګه داسياپرمختياي بانک په ۲۰۰۶ميلادي کې دپارک دساتلولپاره دتعميرله پلوه يوښکلی ځاې جوړکړه. که څه هم بنداميرپه ۱۹۷۳ ميلادي کال کې دافغانستان دلوموړي ملي پارک په حيث اعلان شومګرپه حقيقت کې ددې نشريااعلان دحکومت په رسمي مجله کې ونشوچه ددې مطلب داو چې دغه ملي پارک قانوني قانوني حالت نه درلوده. نوداهڅې پيل شوې ترڅودغه پارک ته منل شوې اوقانوني بڼه ورکړل شي په پاې کې په ۲۰۰۹ م کال کې بنداميررسماً دملي پارک په توګه اعلان شو.