تايرايډ_غده
دتايرايدپه غده کې دذخيره شوي هورموني ايودين څخه %٨٠په تيروکسين او%٢٠په تراى ايودوتيرونين کې وجودلري .دتيروکسين تشکيل دماليکول په داخل کې دعادي حالت څخه بل ډول دى .دتيروګلوبولين دوه ماليکوله DITچې دايودوتيرونين په ذخيره کې ځاى لري سره يوځاى کېږي اوتيروکسين جوړوي. ددې رابطې دقيق شکل معلوم نه دى .مګرهغه شواهدچې ترلاسه شوي دDITاوMITپه رابطه کې دT3اوT4دتشکيل لپاره انزايمي مرحله وجودلري .په تايرايدکې دايودوتيروزين اغيزه دانتقالونکي RNAله لارې صورت نيسي ،ځکه ذکرشوى RNAمونواوډاى ايودوتيرونين نه قبلوي. دMITاوDITتشکيل احتمالي لاره T3ده،چې بياايودين لرونکي هورمونونه دتايرايدغدي په فوليکولونوکې ذخيره کېږي .په تايرايدکې دT3اوT4څخه علاوه مونواوډاى ايودوتيرونين هم وجودلري ،چې دهغې اغېزې  تراوسه نه دى پېژندل شوى. T3اوT4په پلازماکې په ازادډول وجودنه لري ،بلکې ددرې ډوله انتقالونکوپروتينونوسره په تړلي ډول وجودلري .چې دهغې اصلي اوځانګړى انتقالونکى ګليکوپروتين دى ،چې ٣٥٠٠٠ماليکولي وزن لري ،په کمه اندازه T3اوT4کيداى شي چې دالبومين په واسطه انتقال شي داکارهغه وخت صورت نيسي چې دT3اوT4اندازه ددوى دځانګړې  انتقالونکي پروتين څخه زيات شي دارنګه ګلوبولين هم يادشوي  هورمونونه انتقالولى شي چې دادرې واړه پروتينونه بياځيګرکې ترکيب کېږي. ديوبالغ انسان په بدن کې دايوډين اندازه د٢٣-٣ملي ګرامه ده،بدن ته بايددخوراکې موادوله لارې ٢مايکرون ايودين دبدن دهرکيلوګرام وزن له مخې په يوه ورځ اوشپه کې داخل شي .دکولموڅخه جذب شوي ايودين دوينې ددوران له لارې دتايرايدحجراتوته داخلېږي ،چې دبدن %٨٠-٧٠ايودين دتايرايدپه غده کې ځاى لري. دجذب شوي ايودين څخه يوه برخه دادرارله لارې اطراح کېږي اوپاتې زياته برخه دتايرايدپه اختيارکې راځي .T3په وينه کې دتايرايددټولوهورمونونه %٥تشکيلوي .دT3دتغيراتواندزه ديوکلنۍ څخه ترشل کلنۍ پورې دپلازماپه 100cm³حجم کې د ١٧٠-٩٢نانوګرامه ده. په سالموکسانوکې دتيروکسين اندازه دعضوي ايودين ټاکونکي ده اوايودين پاتې اندازه (%٢٠-١٠)په وينه کې په غيري عضوي شکل وجودلري .( ٤م ،٣٤ )            ) دThyroxinدتشکيل لپاره دايودين ضروري مقدار:  دتايرايددفزيولوجيک فعاليت لپاره دتيروکسين دسنتيزپه خاطر                             50mgr ايودين دکلنۍ اړتيا لپاره اټکل شويدى،چې په دې اساس 1mgr،ايودين ديوې اونۍ لپاره ضروري ګڼل شويدى.دايودين دکمبودمخنيوي لپاره په غذايي مالګه(Naclس)کې زرمه برخه سوديم ايودايدمالګه علاوه کېږي   خوړل شوې ايودايددخولې له لارې هاضمي سيستم ته لاره پيداکوي اودسوديم کلورايدپه شان دهاضمي سيستم له لارې وينې ته جذب کېږي اوبيادوينې څخه دحجري خارجي مايع بيادتايرايدحجراتواوبالاخره فوليکولونوته داخلېږي .چې ددې ٥/١برخه په انتخابي ډول د تايرايدحجراتو په واسطه دويني څخه اخستل کيږي اودتايرايد هورمونودسنتيزلپاره په مصرف رسيږي دتايرايد دقاعدوي حجراتو غشا دايوډين دپمپ کولو يوخاص توان لري چې ترڅو په فعال ډول دحجراتو داخل ته ايوډين پمپ کړي چې دې عمل ته Iodide trapping  وايي .په طبعي ډول نوموړې عمل په تايرايد غده کې دايوډين غلظت دويني په نسبت درې چنده لوړوي ،مګر کله چې دتايرايد غدې فعاليت زيات شي (Hyper thyrodism) واقع شی په دې وخت کې دايوډين غلظت ٢٥٠ چنده لوړيږي. دتايرايد حجراتو په واسطه دThyroglobulin ترشح اوتشکيل : دتايرايد غدې حجرات دداخلي افرازکونکو په څير داندپلازميک ريتيکولم اوګلجي باډي په مرسته يو ډول پروتين (ګلايکو پروتين ) افرازوي کوم چې ٣٣٥٠٠ماليکولي وزن لري اودتايروګلوبولين په نوم ياديږي.چې ديوشمير Thyroxin amino acids څخه تشکيل شوي دى چې همدا امينو اسيدونه دايوډين سره يو ځاى کيږي اود تايرايد غدي هورمونونه جوړوي کوم چې دT4,T3 اوکالسي تونين څخه عبارت دي کله چې يادشوي هورمونونه سنتيز شي نو دفوليکولونو Colloidکې ذخيره کېږي برسيره پردې چې T3اواT4افرازکړې ځينې انزايمونه چې دهورمونوپه سنتيزکې ضروري ګڼل کېږي هم افرازوي(.(   ٣م، ٥٥ )                 Calcitonin:دتايرايدغدي څخه دکلسيم دتنظيم لپاره کالسي تونين هورمون ترشح کېږي ددې هورمون دنده داده چې دوينې دکلسيم اندازه کمه کړي اوپه هډوکوکې يې ذخيره کړي يعنې دکلسيم په ذخيره کولوکې مهم رول لري .  په تايرايدغده کې يوډول حجرات چې (C)نومېږي کالسي تونين ترشح کوي دکالسي تونين ماليکولي وزن ٣٩٠٠اود٣٢راډيکله امينواسيدونوڅخه جوړشوى دى .کالسي تونين په يوه شپه اوورځ کې په اوسط ډول mgr ٠.٥ترشح کېږي .ځيني نور هورمونونه دکالسي تونين ترشحات زياتوي لکه Gastrin اوColecytokinin secretin چې داهورمون کولمې دې ته اړکوي چې اوبه اوالکتروليتونه زيات ترشح کوي اودمعدې تيزاب کموي اوپه خواکې دسوډيم ،کلسيم اوفاسفيټ اطراح اودفع هم زياتوي ( ٢م، ١٢٩ )      دکالسي تونين اغيزې: - ١_ داهورمون دويني دکلسيم کنترولونکې دې  چې په دې ډول دکلسيم اوفاسفيټ داندازو ساتنه په فزيولوجيک ډول ترسره کوي. ٢_ دOsteoclast دکموالي اوOsteoplast دزياتوالي سبب کيږي چې په نتيجه کې دهډوکوسنتيز تنبه کوي ٣_ دCholecal ciferolڅخه دVitD سنتيز کموالى کوي اودکلسيم جذب دکولموڅخه کموي. ٤- په ادرارکې دکلسيم اوفاسفټ اطراح زياتوالى پيداکوي. په لنډډول ويلى شوچې کالسي تونين يو HypocalcimicاوHypophosphatemicهورمون دي .چې دHyperclcimia ناروغۍ په تداوۍ کې چې دHyperparathyroidismاوHypothyroidismاوvitD(Intoxication)په سبب په وجودراځي استفاده کېږي .(  ٣م ،٧٨ )