cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شپږمه تلپاتې پرمختیایې موخه
شالید
همدارنګه، په ۲۰۱۷ز کال کې لاهم ۷۸۵میلیونه خلک د ۱۴۴میلیون نورو په ګډون چې د ځمکې د سر اوبه کاروي، د څښاک اوبو لومړنۍ اسانتیاوې نه درلودې،. راپور کې دا هم ویل شوي چې نږدې ۲میلیارده خلکو د څښاک لپاره هغه  اوبه کارولې چې  په اطراحیه موادو  ککړې وې.
راپور خبرداری ورکړی چې د اسهال، کولرا، نس ناستې، ټایفایډ او پولیو په ګډون ناروغۍ د ککړو اوبو له لارې لیږدول کېږي، چې هر کال شاوخوا ۴۸۵۰۰۰خلک یوازې د اسهال له امله مري. د نړۍ ۵۰ سلنه نفوس به تر ۲۰۲۵ز کاله پورې د اوبو له پلوه په ستونزمنو سیمو کې ژوند وکړي. تر ۲۰۱۷ز کاله پورې، په مخ پر وده هېوادونو کې ۲۲سلنه صحي مرکزونو د اوبو خدمتونه؛ حفظ الصحه؛ او د کثافاتو د مدیریت اړوند برنامې او چوپړونه نه درلوده. د ملګرو ملتونو له خوا په ۲۰۲۰ز کال کې په (SDG) کې د پرمختګونو بیاکتنه وشوه چې موندنو یې دا په ډاګه کوله چې د اوبو برخه کې د تمویل کونکو ژمنو زیاتوالی به په (SDG6) د پرمختګ لپاره خورا مهم وي، له همدې امله ملګرو ملتونو یو نوښت رامنځته کړ چې هېوادونو سره د مرستو لړۍ لا پراخه کړی.
د کوویډ-۱۹وبا اغیزې
کوویډ ۱۹وبا په ښاري بې وزلو خلکو باندې خورا ډېر اغیز کړی چې د ښار په ګڼ میشته سیمو کې ژوند کوي او پاکو اوبو ته لږ یا هېڅ لاسرسی نه لري. چې نوموړې وبا د ناروغیو د مخنیوي لپاره د روغتیا ساتنې، حفظ الصحې او پاکو اوبو ته د لاسرسي ارزښت ډېر کړی.
د نړیوال روغتیا سازمان په وینا، لاس منځل یو له هغو خورا اغیزمنو کړنو نه دی چې کولی شي د ناروغۍ د خپریدو کمولو اود کوویډ ۱۹وېروس په ګډون د انتاناتو مخنیوي لپاره ترسره شي. له نړۍ څخه غوښتل شوي چې په ورځ کې څو ځله لاسونه ومینځي، هر هغه شی چې له بهر نه راوړل کیږي باید  ومینځل شې او پاک کړای شې او د ورځې په یو ټاکلي وقفه کې ټول عامه ټرانسپورټ تعقیم شې. ځکه د اوبو مصرف، او  ټوله نړۍ کې د فاضله اوبو تولید اوس څو چنده زیات شوي.
د گندمک تړون
د ګندمک تړون د افغان انګلیس سره په دویمه جګړه کې د امیر شیر علی خان د ماتې وروسته چې نوموړی بیا د افغانستان شمال ته وتښتید، په ۱۸۷۸ز کال په مې میاشت کې د نوموړی د زوی امير محمد يعقوب خان او لوی بریتانیا ترمتځ امضا شو. د گندمک په پرېکړه تړون کې د څلورو مهمو پرېکړو يادونه شوې:
فریاد راډیو
فریاد راډیو دا راډیو په ۱۳۹۰ کال کې د خلیل امیري له لوري په فراه کې رامنځته شوې، چې دوه تنه په کې په کار بوخت دي. شاوخوا دوه اویا کیلومتره سیمه تر پوښښ لاندې لري.
شپږمه تلپاتې پرمختیایې موخه
د کوویډ-۱۹وبا اغیزې
د اقلیمي بدلون ګواښ
اقلیمي بدلون د شپږمې تلپاتې پرمختیايي موخې په وړاندې چې د ټولو لپاره د پاکو اوبو او روغتیا تامینول دي، یوه لویه ننګونه ده. د فوسیليموادو سونګد اوبو د ککړتیا لامل ګرځېدلې چې پایله کې پاکو اوبو ته لاس رسی کموي او د اقلیمي بدلون لامل ګرځې چې دغه اقلیمي بدلون په ځینو سیمو کې د وچکالۍ او په ځینو نورو سیمو کې سیلابونو د راوتو لامل ګرځي.
۲۰۱۷ز کال کې د دی لپاره چې پاکو اوبو او روغتیا ساتنې ته  لاسرسي پیدا شې  د (Bio-Fuels) کارول وړاندیز کړی چې د اقلیمي بدلون اغیزې کمولې شې. شپږمه تلپاتې پرمختیايې موخه (SDG 6) له ځينو نړۍ والو ګواښونو لکه اقلیمي بدلون، بیولوژیکي یرغلونه، د اوبو کمښت، او د ځمکې کارولو شدت له خوا ګواښل کیږي کوم چې تلپاتې زیرمې او جهيلونه له ګواښ سره مخامخ کوي. د اوبلنو زیرمو او جهيلونو په وړاندې داسې ګواښونه دا په ډاګه کوي چې د (SDGs) په منځ کې (SDG 6) موخه له نورو هغو ډېره د اقلیمي  بدلون له خوا ګواښل کیږي.
ښارياسکان، د اوبو پر سر مقاومتونه، مایکروپلاستیک (Micro plastics) او د ککړتیا نور ډولونه د اقلیمي بدلون ناوړه اغیزې زیاتوې او داوبو زیرمو او جهيلونو پایښت کمزوری کوي. د ۲۰۱۸ز کال د (SDG6) اړوند ناستې د اوبو برخه کې د اسانتیاوو راوستل د مدیریتي ننګونو له منځه وړل وړاندیز کړل. په دې توګه، د اوبو د خوندیتوب د مخ پر زیاتیدونکو مسلو د حل او د اقلیمي بدلون ګواښونو په شتون کې تلپاتې پرمختګونو ته د رسیدو لپاره ډیرو پالیسیو، وسایلو او کړنو ته اړتیا ده.
د عرضې او تقاضا له اړخه ننګونې
پاکې اوبه او اصولی دفع حاجت نه یوازې د لوی چاپیریال ، بلکې په پراخه توګه د صنعتي موخو او د اوبو مصرفولو سلوک له امله هم اغیزمن کیږي. لکه څنګه چې په فرعي صحرا افریقا (Sub-Saharan Africa) او سویل ختیځ آسیا کې ځینې مخ پر وده هېوادونه د بډایه کیدو په خوا روان دی، خو لا هم دغه هېوادونه د اوبو اکوسیستمونو د ریسایکل او ساتنې لپاره ځانګړي ننګونې لري.
په راتلونکې لسیزه کې به ډیر تمرکز د فرعي سهارا افریقایي هېوادونو باندې وي دا ځکه چې شونې ده دا هېوادونه خپلې موخې د بودیجوي کمښت له امله ترلاسه نه کړې.
له نورو SDGs  سره تړاو
تلپاتې پرمختیاېي موخې خورا یو له بل سره تړلي دي. له همدې امله، د ټولو لپاره د پاکو اوبو او حفظ الصحي اړوند موخه کې پرمختګ د نورو موخود لاسته راوړنې لپاره لاره هواروي. د واش (WASH) د متخصصینو په وینا که چیرې شپږمه موخه کې پرمختګ ونشي، نورې موخې هم نشي ترلاسه کېدای.
د بېلګې په ډول، دحفظ الصحې په برخه کې پرمختګ به  ډېرې کاری بوختیاوې (SDG8) رامنځته او د اقتصادي ودې لامل شې. په(SDG6)کې پرمختګ په روغتیا (SDG3)او ټولنیز عدالت (SDG16) کې د ودې لامل ګرځېداې شی. د هغو اوبلنو سرچینو ریکور کول (Recovering)چې په  فاضله موادو او فاضله اوبو(لکه مغذي توکی، اوبه او انرژي )  ککړې وي د ۱۲مې تلپاتې پرمختايي موخې (تلپاتې مصرف او تولید) او SDG 2  دویمې موخې (لوږه ختمول) په تر لاسه کولو کې مرسته کوي. په ښارونو کې د حفظ الصحې رعایتاو د فاضله اوبو مدیریت د ۱۱مې (تلپاتې ښارونه او ټولنې) او لومړۍ موخې (بې وزلي ختمول) په تر لاسه کولو کې مرسته کوي. د سرچینو په بیارغونې او بیاکارونې تمرکز د حفظ الصحې سیسټمونو ته هم پاملرنه زیاتوي. چې  یادې شوې موخې کولی شي لږ تر لږه  د څوارلسوSDGs موخو په ترلاسه کولو کې مرسته وکړې.
سازمانونه
د تلپاتې حفظ الصحې ایتلاف (SuSanA) ماموریت لري تر د (۶.۲موخې)او (۶.۳موخې) په تر لاسه کولو کې مرسته وکړي. نړیوال سازمانونه لکه اکسفام، یونیسف، واټر ایډ او نورې کوچنۍ نادولتي موسسې او همدارنګه پوهنتونونه، څیړنیز مرکزونه، خصوصي شرکتونه، دولتي ادارې د (SuSanA) برخې دي او دSDG 6 تر لاسه کولو لپاره وقف شوي دي.
په متحده ایالاتو کې میشت سازمانونه
په متحده ایالاتو کې له دریو زرو څخه ډیر له مالیې نه معاف سازمانونه کار کوي چې SDG6 اړوندمسلو باندې کار کوي، د داخلي عوایدو ادارې –IRS سره ثبت شوي او د X4Impact.X4Impact لخوا راټول شوي امار او ارقام ښئی چې د فورډ بنسټ(Ford Foundation)،هیولیټ بنسټ (Hewlett Foundation)او ګیونګ ټیک لېب (Giving Tech Lab)په مرسته په متحده ایالاتو کې د پاکو اوبو او حفظ الصحې په اړه د معلوماتو یو وړیا آنلاین  وسیله جوړه کړې چې کاروونکو ته اړین معلومات چمتو کوي چې په ملي او دولتي کچه د اوبو او حفظ الصحې اړوند شاخصونه وګوري، له دغه انلاین وسېله د هغو دریو زرو څخه د زیاتو له مالیاتو معاف سازمانونو لپاره هم وړیا ده چې د ملګرو ملتونو SDG 6 پورې اړوند مسلو باندې کار کوي. ددغې وسیلې غیر انتفاعي ډیټا په هرو15 ورځواو شاخصونه په هر یو کال کې تازه کیږي.
دفاکتو
دفاکتو په انګريزي (de facto) چي معنی يي (اصلې) ټکي تشریح کوي. مطلب د دفاکتو ټکی د اصل په معنا دی. او دفاکتو د لاتینی ژبې يو ټکي دي.
ددي ټکي معنی
د دفاکتو ټکي د لاندې ټولو ټکو لپاره يا د هغو ټولو په معنی کارول کېږي.
د دفاکتو ټکي مثالونه
په لاندې لړليک کي د دفاکتو ټکي کارونه:
د فراه ملي تلویزیون
فراه ملي راډیو تلویزیون د فراه ملی راډيو تلویزیون یواځې د شپې له خوا د ۵ ساعتو لپاره خپرونې لري. ملی تلویزیون د فراه د مرکز سربیره، پشت رود، بالابلوک، خاکسفید، بکوا او شیبکوه ولسوالۍ هم تر پوښښ لاندې لري. ملی راډیو ١٨ ساعته خپرونې لري. د دې راډيو سیمه ییزې خپرونې د سهار له ۸ بجو څخه تر ۱۲ بجو پورې وې. د فراه ملي راډیو د فراه له مرکز څخه تر ۷۰ کیلومتره پورې تر پوښښ لاندې لري. اوس مهال د فراه د ملی راډیو تلویزیون آمر، محمد هاشم عمري دی.
د فراه ملي راډیو
فراه ملي راډیو د فراه ملي تلویزیون ترڅنګ په فراه ولایت کې خپرونې لري.
پيېرې لويېس ناپولېيون کيوانارې
پيېرې لويس ناپوليون کېوناري (۱۸۴۱ـ ۱۸۷۹) يو برتانوی پوځي سر بولندوی و. دی د کونټ لويس اډولف کېوناري ځوی و. په خټه د اټاليا د زړې کورنۍ چې پارما نومې سيمې پورې تړاؤ لري د بوناپارټ کورنۍ سره نژدې اړيکې درلودې او ده د هغه په اداره کې خدمت ترسره کړی و. کېوناري په کال ۱۸۳۷م زېږدي کې د يوې آيرلنډۍ ښځې سره واده کړی ، چې نوم ېې کېرولاین ليونزـ مونټگامېري ـ کېوناري و. هغه د جولای په ۴مه کال ۱۸۴۱م زېږدي کې د سټيني نومي سيمې کې په فرانسې کې زېږېدلې وه.
برسېره پر دې چې هغه د نورو برتانويانو پشان بې پرېتوب اختيار کړی و ، خو بیا هم د برتانوي ـ هند ختيځې کمپنۍ ته د يو پوځي په توگه ورغی. وروسته د اډيسکومب پوځي اکاډميۍ څخه د فارغېدو هغه د اودهـ سیمې د ۱۸۵۸ او ۱۸۵۹م زېږدي کلونو د بلواگرو پر وړاندې پوځي دنده ترسره کووله. په کال۱۸۶۱م زېږدي کې کېوناري د پنجاب په سيمه کې د مرستيال کمېشنر په توگه وگمارل شو.او په کال ۱۸۷۷م زېږدي کې مرستيال کمېشنر د پېښور سیمې کې مقرر شو چې برسېره پر خپلې پوځي دندې ېې د پښتنو په ژبې ، دود او قبايلو باندې هم مالومات راټولول.
د سپټمبر ۱۸۷۸زېږدي کې دی د برتانوي پلان له مخې د افغانستان په ماموريت وگمارل شو چې په دې لړ کې د افغانانو لخوا ېې په خيبر دره باندې د تگ راتگ بډوالی وښودل شو. د مې مياشت په ۱۸۷۹م زېږدي کې انگرېزي ـ هندي پوځ افغانستان باندې يرغل وکړ او پدې وخت کې د افغانستان پاچا امير شېر علي خان په يوازې حالت کې مړ شوی و او د هغه ځوی امیر محمد يعقوب خان ېې ځای ناستی و.
امير يعقوب خان او د گندمک تړونليک
د هند وايسرا په کابل کې د يعقوب خان د حکومت له پيل کېدلو سره سم هغه ته وليکل، چې باید د برتانيې يو دايمي هيات په کابل کې ومني. يعقوب خان دا خبره له هغو کسانو سره، چې د امير شېر علي خان سره د مزار شريف په سفر کې ملگري و، مطرح کړه او هغوی ټولو ورته ووېل، چې په برتانيه اعتماد ونه کړي او د روسيې سره دوستي وکړي. البته يعقوب خان د هغوی مشوره ونه منله او د انگرېزانو دا وړانديز ېې ومانه چې وېل ېې، د هغوی له قواؤ سره دې گندمک په سیمه کې وگوري مخکې له هغه چې يعقوب خان گندمک ته ولاړشي ، هغوقبايلو ته ېې چې د انگرېزانو سره په جگړه لگيا وه، يوه اعلاميه خپره کړه. هغوی ته ېې ولیکل چې د کافرانو څخه ونه وېرېږﺉ او دې به د هغوی پر ضد د غازيانو يوه لويه قوه تنظيم کړي. البته دغه اعلاميه د انگرېزانو لاسته ورغله، خو د انگرېزانو له خوا ټاکل شوي استازي لويس کېوناري په هغې کې ری ونه واهه او د يعقوب خان سره ېې د گندمک تړونلیک لاسلیک کړ. د انگرېزانو له قوله چې د تړونلیک په هکله داسې وايي، ددې تړونلیک له مخې افغانانو د انگرېزانو استازي ته په کابل کې د اوسېدو اجازه ورکړه .کېوناري تر هرچا ښه پوهېده، چې افغانستان ته تلل او په کابل کې وظيفه اشغالول څومره د خطره ډک کار دی، مگر هغه خپل ځان او ملگري دې خطر ته ورکړل او د افغانستان د امير په دربار کې ېې د برتانيې استازيتوب ومانه.
سرچينې
‎
کاشغر
کاشغر (په چینایي کې کاشي) د یو ښار نوم دی چې په چین جمهوریت کې پروت دی، او په چین کې ورته د اسلامي مرکز په توگه پیژندل کېږي، دی ښار کې اویغور مسلمانان ژوند کوي چې ددی ښار ۹۸ سلنه جوړوي، ددی ښار ټول نفوس ۳۵۰۰۰۰ تنه اټکل شوی دی.
مادر جونز
ماري جي. هریس جونز ( ۱۸۳۷زکال (تعمید شوې) – ۳۰ نومبر ۱۹۳۰ زکال) چې له ۱۸۹۷ زکال وروسته په مادر جونز پېژندل کېده، په ایرلنډ کې زېږېدلې امریکايي ښوونکې او درزي(خیاطه) وه چې په مخکښې فعالې او د اتحادیې او ټولنې په سازمان کوونکې واوښته. هغې د لویو اعتصابونو په همغږي کولو کې مرسته وکړه او د نړۍ د صنعتي کارګرانو د ټولنې بنسټ یې کېښود.
وروسته له هغې چې د جونز مېړه او څلور ماشومان په ۱۸۶۷ زکال کې د زېړې تبې د وبا له امله مړه شول، په ۱۸۷۱ زکال کې یې د جامو پلورنځۍ د شیکاګو د لویې اورلګېدنې پر مهال له منځه لاړ، هغې د Knights of Labor او د کانونو د کارګرانو د متحدې ټولنې مدیریت پر غاړه واخیست. په ۱۹۰۲ زکال کې هغه مهال چې نوموړې په بریالیتوب سره د کانونو کارګران او د هغو کورنۍ د کانونو د صاحبانو پر ضد مدیریت کړل، هغه د «متحده ایالاتو د خطرناکې مېرمنې» په نوم ونومول شوه. په ۱۹۰۳ زکال کې یې د پنسلوانیا په کانونو او د ورېښمو په کارخونو کې د ماشومانو د کار کولو اړوند قوانینو د کمزورې اجرا په اعتراض کې له فیلادلفیا څخه په نیویارک د ولسمشر تئودور روزولت تر کوره د ماشومانو لاریون مدیریت کړ.
لومړی ژوند
ماري جي. هریس جونز د رومن کاتولیک اجاره کوونکي بزګر ریچارډ هریس او ایلن هریس (کورنی نوم یې کارتر) په کورنۍ کې د کورک په شمالي څنډه کې وزېږېده. د هغې د زیږون کره نېټه نه ده معلومه، خو د تعمید غسل ورته د ۱۸۳۷ زکال د اګست په لومړی نېټه ورکړل شو. هریس او کورنۍ یې د ګڼ شمېر ایرلنډي کورنیو په څېر د لویې قحطۍ قرباني شول. دغې قحطۍ د هریس د کورنۍ په ګډون چې هغه مهال هریس ۱۰ کلنه وه؛ له یو میلیون څخه زیاتې کورنۍ شمالي امریکا ته کډې کولو ته اړ کړې.
د بدلون کلونه
ماري هغه مهال چې کورنۍ یې کاناډا ته کډه شوه، نوې ځوانه و. په کاناډا (او وروسته په متحده ایالاتو کې) د هریس کورنۍ د دوی د کډوالۍ د وضعیت، کاتولیکې عقیدې او ایرلنډي میراث له امله د تبعیض قرباني شوه. ماري په تورنټو کې د تورنټو په عادي ښوونځي کې زده کړې وکړې چې فیس یې نه اخیست او ان د هر سمستر په پوره کېدو به یې د اونۍ په حساب له زده کوونکي سره یو ډالر مرسته کوله. ماري له دغه ښوونځي فارغه نشوه، خو وه یې کولای شو د ۱۸۵۹ زکال د اګست په ۳۱ مه د ۲۳ کلونو په عمر د کافي زده کړو کولو د ترلاسه کولو پر بنسټ د میشیګان په مونرو کې تدریس وکړی. هغې د میاشتې اته ډالر معاش اخیست، خو دغه ښوونځي د یو «ستړي کوونکي ځای» په توګه توصیف شو. له خپل مسلک څخه په ستړي کېډو هغې لومړی شیکاګو او بیا یې ممفیس ته کډه وکړه چېرې چې یې بیا په ۱۸۶۱ زکال کې د وسپنې ویلې کولو د ملي اتحادیې له غړي او سازمان کوونکي جورج اې جونز سره واده وکړ؛ هغه اتحادیه چې وروسته په شمالي امریکا کې د اوسپنې د قالب کوونکو او ویلې کوونکو په نړیواله اتحادیه واوښته او د هغو کارګرانو استازولي یې کوله چې د بخار د ماشینونو، ژرندو او نورو ټولو تولیدي توکو په جوړولو او بېرته رغولو کې یې تخصص درلود. دې ته په پام چې د هغه مېړه د کور د لګښتونو د پوره کولو په موخه په کافي کچه عاید درلود، هغې خپل کار د کور په کار واړاوه.
په ۱۸۶۷ زکال کې د ژېړې تبې د وبا له امله په ممفیس کې د خپل مېړه او درې لوڼو او یو زوی له لاسه ورکول (ټول له پنځه کلنۍ نه کوچنیان و) د هغې په ژوند کې د عطف نقطه وه. له دغې غمیزې وروسته هغه شیکاګو ته راوګرځېده څو د خیاطۍ نوې سوداګري پیل کړي. د ۱۸۷۰ مې او ۱۸۸۰ مې لسیزې پر مهال هغې د شیکاګو د لوړې کچې کسانو ته کار کوه. له دې څلور کاله وروسته هغې خپل کور، هټۍ او خپله شتمني په ۱۸۷۱ زکال کې د شیکاګو په لویه اور لګېدنه کې له لاسه ورکړل. دغې لویې اورلګېدنې ګڼ شمېر کورونه او هټۍ له منځه یووړې. جونز د ډېر کسانو په څېر د ښار په بېرته رغونه کې مرسته کړه. د هغې ژوند لیک ته په پام دغې چارې هغه په Knights of Labor ډله کې شامله کړه. هغې د اعتصبانو په طراحۍ لاس پورې کړ. په پیل کې د هغې اعتصابونه او اعتراضونه له ناکامۍ سره مخ شول چې حتي ځینې مهال به دغه اعتصابونه او اعتراضونه د پولیسو په ډزو او د اعتراض کوونکو په وژنې پای ته رسېدل. Knights of Labor تر ډېره نارینه کسان جذب کول چې د لسیزې په نیمايي کې یې د غړو شمېر له یو میلیون څخه زیاتو کسانو ته ورسېد او په نړۍ کې په لوی کارګري سازمان واوښت.
په ۱۸۸۶ زکال کې د های مارکېټ پېښې، له انارشېزم څخه ویره او هغه ټولنیز بدلونونه چې د اتحادیه یي بنسټونو څخه یې سرچینه اخیسته هغه مهال د Knights of Labor د زوال لامل وګرځېدل چې یو نامعلوم کس د شیکاګو د پولیسو او اعتصابي کارکوونکو ترمنځ په شخړه کې لاسي بم وغورځاوه. هغه مهال چې نور یادې ډلې شتون نه درلود، ماري جونز تر ډېره د کانونکو د کارګرانو له متحدې ټولنې سره ښکېل شوه. هغه څو ځله د یادې ټولنې اعتصابونه رهبري کړل او اعتصابي کارګران یې هڅول تر هغه مهاله خپل اعتصاب پای ته وه نه رسوي؛ څو چې مدیریت؛ اعتصاب ماتوونکي او ملیشه ډلې اعتصاب ته نه وي دننه کړې. هغې باور درلود چې «نارینه کارګران د دومره معاش مستحق دي څو خپلو مېرمنو ته اجازه ورکړي په کور کې پاتې شي او له خپلو ماشومانو پالنه وکړي». ورته مهال د اعتصابونو تنظیم هم ښه کېده چې کارګرانو ته یې د ښه معاش ورکولو په څېر لوی نتایج یې له ځانه سره لرل.
د بیوګرافي لیکونکي الیوت ګورن په خبره، په یو سازمان کوونکي باندې د هغې د اوښتو بله سرچینه د هغې رومن کاتولېزم باور او همدارنګه یې له خپل ورور، فادر ویلیام ریچارډ هریس سره اړیکه وه. ورور یې رومن کاتولیک ښوونکی، لیکوال، کشیش او د تورنټو د سقف مېشتو ترمنځ د نیګارا د ټاپووزمې (د انتاریو په سنت کانترینس کې) کشیش او د رومن کاتولیک مشر و، «هغه چې په ټوله انتاریو کې یو له مشهورو روحانیونو څخه  و»، خو د راپورنو له مخې له ترې پردی شوی و. کېدای شي سیاسي نظریات یې په ۱۸۷۷ زکال کې د وسپنۍ پتلې د اعتصاب، د شیکاګو کارګري خوځښت، های مارکېټ له جنجالونو او په ۱۸۶۶ زکال د اقتصادي ناورین تر اغېز لاندې راغلي وي.
اوښکه مجله
اوښکه مجله دا په فراه کې فعاله چاپي خپرونه ده ، چې په ۱۳۸۸ کال کې د ولایت د فرهنګیانو او شاعرانو د ټولنې له لوري رامنځته شوه. په دې خپرونه کې لس تنه په کار بوخت دي او مشري یې احمدشاه فطرت کوي.
مادر جونز
د بدلون کلونه
نوموړې هغه مهال چې په ټول هېواد کې د اعتصابونو فعاله سازمان کوونکې او لارښوونکې وه په ځانګړي توګه له UMW او د امریکا د سوسیالیست ګوند سره ښکېل وه. د اتحادیې د سازمان کوونکې په توګه، په لاریونونو کې یې د اعتصابي کارګرانو د مېرمنو او بچیانو په سازمان کولو سره شهرت وموند. په ۱۹۰۲ زکال کې د لویدیځې ویرجینیا په محکمه کې  لوی څارنوال، ریس بلیزارد، د کانونو د اعتصابي کارګرانو د راغونډېدو په اړه ممنوعیتونه ته په نه پام هغه «د امریکا خطرناکه مېرمن» وبلله. بلیزارد وویل: «د امریکا خطرناکه مېرمن هلته ناسته ده». «هغه داسې حالت ته رسېدلې چې سوله او آرامښت ټینګ دی... خو کله یې چې خپله ګوته وښوروله ۲۰ زره داوطلبه کسان خپل کاري وسایل په ځمکه اېږدي او بیرون ته راوځي».
مړینه
ماري هریس جونز د ۱۹۳۰ زکال د نومبر په ۳۰ مه نېټه د مریلینډ د سېلور سپرېنګ سیمې په برګریس کروندې کې چې اوس د مریلنډ اډلفی ته اړونده ده مړه شوه. د هغې د جنازې مراسم د واشنګټن ډی سي په په سنت ګابریل کې ترسره شول.
نوموړې د ایلینوی په اولیو غره کې د متحده کان ویستونکو په هدیره کې د هغو کان ویستونکو په خوا کې چې د ۱۸۹۸ زکال په ویرډن جګړه که یې ژوند له لاسه ورکړی و خښه شوه. هغې دغه کان ویستونکي چې له اعتصاب څخه د سرچینې اخیستونکو تاوتریخوالو له امله وژل شوي و «خپل زامن» بلل. په ۱۹۳۲ زکال کې د ایلینوی ایالت نږدې ۱۵۰۰۰ کان ویستونکي په اولیو غره کې راغونډ شول، څو د متحدو کان اېستونکو پر وړاندې اعتراض وکړي، چې بیا ډېر ژر د امریکا د کانونو په مترقي کارګرانو واوښتل. هغه کان ویستونکي چې متقاعد شوي و د مادر جونز په ارواح عمل وکړي، پرېکړه یې وکړه چې یوه مناسبه د قبر ډبره د هغې پر قبر کېږدي. تر ۱۹۳۶ زکال پورې دغو کان ویستونکو نږدې ۱۶۰۰۰ امریکايي ډالر راغونډ کړي و او وه یې کولای شول «یوه اتیا ټنه مینسوتايي ګرانیست ډبره او د دوه کان ویستونکو برونزي مجسمې چې په منځ کې یې د ډبرو ۲۰ فوټي ستون شتون لري او د هغو په مرکز کې د مادر جونز انځور راغلی وپیري». د ۱۹۳۶ زکال د اکتوبر په ۱۱ مه چې د کان ویستونکو د ورځې په توګه پېژندل کېږي، نږدې ۵۰۰۰۰ تنه د مادر جونز د زیارت او د هغې د قبر د ډبرې لیدو لپاره راغلي و. له دې نیټې وروسته ۱۱ اکتوبر نه یوازې چې د کان ویستونکو د ورځې په توګه پېژندل کږي بلکې د «مادر جونز» د ورځې په نوم هم یادېږي او په اولیو غره کې لمانځل کېږي.
کانتون برن
برن په الماني Kanton Bern د سویس هیواد پلازمینه او دوهم لوی کانتون (ولایت) ګڼل کیږې
سيبري پړانگ
سيبري پړانگ (په لاتين: Panthera tigris altaica) تر ټولو لويه ځنگلي پیشو ده چی په ختيځې روسیې کې د آمور تر سيند نژدې او په منچوري کی ژوند کوي. په اوس وخت کی (۲۰۱۴ ) په نړۍ کی تقريبا ۳۵۰ سيبري پړانگان ژوند کوي.
د افغانستان د فوټبال فدراسيون
د افغانستان د فوټبال فدراسیون په کال ۱۹۲۲ ز کې جوړ شوی او په د ۱۹۴۸ کال راهیسې د فیفا غړیتوب لري. او له کال ۱۹۵۴ کل راهیسې د آسیایي فوټبال د فدراسیون غړیتوب یی هم تر لاسه کړی،
فراداتا مجله
فراډاتا مجله دا هم په فراه کې چاپېدونکې مجله ده، چې د ولایت مقام له لوري د غلام مختار راهب په مشرۍ رامنځته شوې ده.
ويټامين
ويټامين (په انګلیسي: Vitamins) د هغه موادو څخه عبارت دي چې د انساجو د ودې، فعاليت او ساتنې له پاره ضروري دي .يا د غذايې موادو مهمه او حياتي برخه ويټامينونه دي. ويټامينونه په حيواني اونباتي انساجوکې پيداکېږي .ورځنى احتياج يې د عضويت له پاره کم د ى، ويټامينونه په عمومي توګه دانسان په بدن کې نه جوړيږي، بايد د غذا له لارې واخستل شي. ويټامينونه اوهورمونونه دواړه فعال مواد دي خو اساسي توپير يې دا دى چې هورمونونه تنظيم کوونکې مواد دي او د بدن په دننه کې جوړيږي، اما ويټامينونه مغذيې مواد دي اوپه بدن کې کم شمېريې Vit_K او د B.Complex ځنې ويټامينونه جوړيږي او د غذا له لارې باېد واخستل شي. ډاکتر (Funk) په ١٩١٢میلادی کال کې دويټامين نوم له دوه کليمو څخه (Vita) چې د ژوند معني لري اوبل يې دامين (Amine) کلېمې څخه مشتق کړ. پروفيسر (Drummond) په ١٢٢٠ میلادی کال کې د (Amine) د کلېمې څخه د E د تورې د لرې کولو پيشنها وکړ او د قبول وروسته يې دويټامين کليمه  د استفادې وړ وګرځېده او دا کليمه د خاص ا چو عام په خوله کې پريوته. تراوسه پورې ٢٢ ويټامينونه پېژندل شوي دي او نورو پسې څېړنې روانې دي. ويټامينونه هغه عضوي مواد دي چې په کمه اندازه په خوړلو کې د انسان او حيوان د ژوند د ادامې د نسل د توليد ،صحت نورماله نمو او ودې، د ژوند د سالمې روزنې له پاره ضروري دي. د ويټامينونو مهمه وظيفه داده چې انزايمونه فعالوي او د کوانزايم په شکل عمل کوي، پروتينونه فعالوي اوپه انزايم يې بدلوي، بياانزايم کېمياوي تعاملات مخکې بيايې.
د ويټامينونو تا ريخچه
ويټامينونه ډېر وروسته کشف شوي دي دا ځکه چې په ډير کم مقدارد نباتاتو په انساجو کې پيدا کېږي لمړنى عالم چې د ويټامينونو په باره کې يې کشفيات شروع کړه د Hop kin  په نوم ياديده او يو ګروپ موږکان يې تر تجربې لاندې ونيول او داسې خوراک يې ورته ورکړ چې شکري ، شحميات ، پروتينونه او معدني مواد پکې وو  او دافکريې کاوه چې د اڅلور مواد مکمل غذايې مواد دي ولي دويټامين څخه خبرنه وو. نو کله چې موږکانو ته مصنوعي غذا ورکړل شوه وليدل شو چې موږکان په بېلا بېلو ناروغېو باندې اخته شول ددې څخه داسې نتيجه لا س ته راغله چې ددې غذايې موادو څخه غېر نور مواد هم شته چې ژوند لپاره مهم او ضروري دي چې دا نامعلومه ماده د Accessory Factor په نوم سره ياده شوه او جهان ته يې اعلان کړه چې کله يې په طبعي خوراکونو سره موږکان تغذيه کړل  نو صحت يې وموند کله چې ورته مصنوعي ډول غذا ورکړل شوه نو په مختلفو ناروغېو دوباره اخته شول د دوهم ځل له پاره چې ناروغو موږکانو ته طبعي خوراکه ورکړل شوه نو موږکان بېرته جوړشول نو ددې څخه داسې معلوميږي چې په طبعي خوراکه کې ځينې مواد شته چې د ژوند د بقا لپاره په کار يږي. اولومړۍ مادې ته يې Accessory Factor نوم ورکړ او د دنيا علماء دې ته متوجه شول او زيات مواد يې لاس ته راوړل نو کله چې دغه خوراکونه د خالصو خوراکو نو سره يو ځاي شول نو حيوانات به نه ناروغه کېدل بيا دغه مواد يې تجزيه کړل نو دوى وليدل چې دې موادو ،د  NH2 Amin د ګروپ درلوده او دژوند لپاره مهمه ده نوځکه د Vitamin  په نوم سره يادکړل څرنګه چې دا مختلفي مادي وي چې اول کشف شوي اوپه لاندې ډول طبقه بندي شوي دي  د ويټامين (A) په نوم ،دوهم د ويټامين (B) اوداسې نور تر ويټامين (H) پوري نوم ورکړل شو ولي  وروسته لدي څخه يې يو يو د تجربې لاندې نيول  پدي نږدې وختونو کې ځينې نور ويټامينونه  هم کشف شول د ويټامين کلمه د لومړي ځل لپاره په کال (١٩١٢) ميلادي کې د Frank  په واسطه استعمال شوه زياتره ويټامينونه په بدن کې نه جوړيږي ضروري ده چې په ورځني غذاکې شامل وي خوددې ترڅنګ يوشمير حيواناتو لپاره ضروري نه بريښي چې په ورځينې غذا کې  ورته ټاکلي ويټامينونه موجود وي او وجود يې پخپله جوړوي. کله چې دغه ويټامينونه (Intestinal micro flora ) پواسطه جوړيږي لکه (Vitamin B-Complex) کورني ددې تر څنګ خوګ ، انسان او شادي ويټامين (C) نشي جوړولي بايد په خوراک کې ورکړل شي د ويټامينونو د کمښت ستونزې يا خو په غذاکې د ټاکلي ويټامين نه موجوديت په وجه منځته راځي او يا هم د ناروغي يا نورو موادو په وسيله هغه ميکانيزم له منځه ځي چې د ويټامين د جذب سبب ګرځي. کله چې صفراوي مالګې کمې وي نو په شحم کې منحل ويټامينونه سم نه جذبيږي د کولمو په ناروغۍ کې هم ورته ستونزې منځته راځي د ويټامين کمبود او يا هم نشتوالي نه يواځې دا چې يو حيوان کې د ټاکلي علايمو د ښکاره کېدوسبب ګرځي بلکې هغوي دتوليد د روزني له پلوه خورا د اهميت وړدي.
د انحلال په لحاظ د ويټامينونو ډولونه
ټول ويټامينونه د انحلال په لحاظ په دوه ډوله تقسميږي الف – هغه ويټامينونه چې په غوړيو کې حل کېږي ب - هغه ويټامينونه چې په اوبو کې حل کېږي الف – هغه ويټامينونه چې په غوړيو کې حل کېږي عبارت دى له : ويټامين اي(A)ياProvitmine-Corotien ويټامين ډي (D يا Colciferol ويټامين يې (E) يا Tocopherol ويټامين کا (K)يا Minadione ب – هغه ويټامينونه چې په اوبو کې حل کېږي عبارت دى له : د ويټامين کېمياوي نوم د ويټامين نوم Ascorbic Acid ويټامين C Thiamin ويټامين B1 Ribo flovine ويټامين B2 Niocin (nicotinic) Acid ويټامين PP Citrin (rotine) ويټامين P Panto thenic Acid ويټامين B5 Pyridoxine ويټامين B6 Cobala Amine ويټامين B12 Biotin ويټامين H Folacine ويټامين B9 Pare Amino Binzoic Acid ويټامين پارا امينونه بنزويک اسيد Inocitol ويټامين اينوسيتول Coline ويټامين کولين
پورتني لومړني اته ويټامينونه دبې کمپلکس (Vitamin B Complex)په نوم ياديږي په اوبوکې منحل ويټامينونه پرته د ويټامين B12 څخه په نباتاتوکې جوړيږي دبدن د ضرورت وړمقدار د سبزيجاتو ،حبوباتو،ميوه جاتو اوهمدارنگه د شيدو او غوښي له لارى اخستل کېداى شي .څرنکه چې په اوبو کې منحل ويټامينونه په زياته اندازه په بدن کې نه   ذخيره کېږي له همدي امله په دوامداره  ډول بايد استعمال شي تر څو د نسيتمنۍ (فقدان)څخه يې مخنيوي وشي بلکې ويټامين B12 لوى حالت څخه مستثنى دى، ځکه په ځيگر کې د څوکالونولپاره ذخيره کېداشي که چېرې په اوبوکې منحل ويټامينونه زيات واخستل شي اضافى  مقدار يې په تشو متيازوکې اطراح کېږي ځکه په اوبوکې منحل دى او هم کم شحم منځ ته نه راوړي اما په شحموکې منحل ويټامينونه  دزيات مقدارله کبله شحم پيداکوي چې د،Vit A اوVit D شحم ليدل شوى دى. په اوبوکې د منحلو ويټامينونو فقدان اعراض اکثرآ ليدل کېږي به اوبو کې منحل ويټامينونه اکثرآ په غذاگانوکې يو ځاى پيداکېږي که چېرې يوانسان د اوږدى مودى لپاره بشپړ غذاونه خورى د څو ويټامينونو فقدان يو ځاي او په يووخت کې ظاهريږي چې په دې وخت کې د تداوي لپاره بايد ټول ويټامينونه توصيه شي
ويټامين بي (Vitamin B)
په ١٨٩٧ م  کال يوهالينډي ډاکټر Eljkam په جاواکې پدي يوه شو هغه کسان چې ډيره موده يې پاکې شين شوب شوى وريجى خوړلى وى دوى ته يو ډول ناوغى چې دBeri__Beri په نوم ياديږى،  پيداکېږي اودى داکټر فکر وکړچې ممکن دغه گټورماده  دوريجو څخه دشين شوب کولو په وخت کې جدا شوى ده او بيا به شلم قرن کې نوروعالمانو دا ماده دويټامينB په نوم کشف کړه. و يټامين B  په اوبوکې منحل ويټامين دى چې څلور يې دانسان لپاره ضرورى دى چې عبارت دې له (Vitamin B1,B2,B6,B12)  څخه دي
د Beri-Beri ناروغۍ عمده علايم عبارت دى له : عضلاتى فلج ،عصبى ناقراري او نور داسې ناروغۍ دعصبى سيستم او يا دوينى په دوران کې ارتباط لرى په ځوانانو باندى دا ناروغۍ په ناڅاپه ډول حمله کوى او لومړني عوامل يې د ستړتيا ،احساس په کار کې ناغيړي ،خفگان ،نا اميدى ډير زر عصبانيت داشتها خرابيدل ،دزړه غټيدل او اعصابوضعفيوالى او نوروناروغېوڅخه عبارت دي.
د ويټامين بي (Vitamin B) گټي
ويټامين B دبدن رگونه اواعصاب پياوړي کوي زړه او مغزوته ډير گټور دي د ژوند په لومړي سرکې دA ويټامين په څير بدن ته وده ورکوى رنگ ترو تازه ،پوستکې غوړونو پوست اوشفاف ساتي ،
د ويټامينB د کمښت ستونزې
که ويټامين B بدن ته ونه رسيږى د زړه ،ماغزو ، او اعصابو له زيانمنيدوسره هاضمه کمزورې کوى، لوږه له منځه ځى يعنى اشتهابنده شي بدن اواعصاب خوږيږي د زړه سکون ورک شي عضلې يو ډول سوى پيداکوى او ځينى وخت وپړسيږى.
د ويټامين B عمده منابع
د ويټامين Bد لاسته راوړلو لپاره بايد دغه لا ندي خواړه وکاروى .غنم ،دال ،جوار ، چې پوستکې ولرى يعنى ددوئ په پوستکې کې ويټامين B  شته په سابو ترکاريو،شودو،ماستو ،پنېر ،بادام ،پسته ،ينه ،غوښه اودهگۍ په ژيړو کې يې ويټامين  B په زياته اندازه موجود دى اوپه تيره بيا د هگى ژيړ خود ويټامين  B معدن دى دسابواو ترکاريو څخه پرته  ويټامين  Bپه ميووکې هم شته.
په غذايې موادوکې دفوليک اسيد موجوديت ګڼه	غذايې مودونوم 	دفوليک اسيد موجوديت په ملي ګرام فيصد ١	ينه 	٣٣ــــ ٣٨ % ٢	زړه 	١١ــــ١٦ % ٣	دچرګوړي غوښه 	١٢ــــ١٤ % ٤	دغوايې غوښه 	0.1     % ٥	هګۍ 	0.9     % ٦	ګلپي 	١١ــــ ١٤ % ٧	خريړي 	0.1% ٨	دنخود وپلي 	0.13% ٩	ګا زري 	.0.1% ١٠	کچالو 	0.8% ١١	کرم (بندګلپي)	0.6% دغه پورته غذايې مواد په تازه ميووسلاد اوشنوسبوکې هم پيداکېږي دفوليک اسيد منابع فوليک اسيد په طبيعت کې په پراخه شکل وجود لرى ځکه د فوليک اسيد په نوم ياديږى چې په خاص ډول د نباتاتو په پاڼو کې پيداکېږي او د Folicin په نوم ياديږى. کېمياوى نوم يې Ptroyl Mono gluamoc Acid دي د فوليک اسيد غوره منابع  ينه ، پښتورگى او غنم دى فوليک اسيد د کولمو د بکتريا وو په واسطه هم ترکېبيږى اما دغه مقدار کافى نه دى د عضويت د ټول ذخيره شوى مقدار(6-10mg ) تقريبا 60 % يې په ينه کې ذخيره کېږي درى ډوله فوليک اسيد کوم چې د تغذيې له نظره مهم دى شتوالى لرى اما فرق يې دادى چې ګلوتاميک اسيدونو شمير يې يو ،درى او اووه  دى. د فوليک د کمبود اثرات د فوليک اسيد د کمبود له امله ناروغ يونوع دوينى کموالى (Macrocytictype ) لرى چې د وينى تصوير (Blood film )يې د Pernicious anemin سره مشابه اما په دى قسم anmemia کې عصبى سيتم نه مصاف کېږي. څرنگه چې هغه يوه کاربونه ټوټي چې د THPA سره نښتى د ى د Parines او pyrimidines د پيسونوپه شکل کې عمده ډول لرى او دغه پيسونه بيا د نوکليک اسيد په ترکېب کې برخه  اخلى نودفوليک اسيد کموالى په وجه په کافى مقدار DNA نه جوړيږي او DAN د حجراتو د نارمل تقسيم لپاره ضروري دى څرنگه چې کافى مقدار DAN  وجود نه لرى اما د RNA او پرټينونو تشکليل دوام پيداکوى هغه  دوينى سره کرويات چې توليديږى غير نارمل شکل لرى. او دغه غير نارمل R B C د هستى د نا قص پخوالى له امله منځ ته راځى اما د سايتو پلازم پخوالى په شمول هيموگلوبين نارمل دى دحجراتو د تقسيم دrbc ناقص والى Defdct له امله رامنځ ته کېږي همدارنگه نيوترفيلونه( Hyperseemen) کوى يعنى د Segments تعداد يې زياتيږى د نوکليک اسيدA DN د شکل  د بي کفايتى په نتيجه کې نارينه و ته Azospermia او په ښځو کې Amenorrhea مينځ ته راځى هغه ماشومان چې د هغوميندوڅخه چې د د فوليک اسيد کمبود لرى توليدشي دعصبى کانال نقصان لرى مثلا  spina bieda  لرى دفوليک اسيد کلينکې استعمال ١_فوليک اسيد استعمال په Micro Cytic Anemia کې چې د(Sproe) په ناروغانوکې Pregmancy,Inifancy,Pellag دمعدې Resection اوالکوليک اشخاصوکې پيداکېږي ډېرګټوردي. ٢_فوليک اسيد توصيه Pernicious ياخبيثه کمخونې په ناروغانوکې وينې توليد نارمل حالت ته راګرځوي ليکن نقص يې دادى چې داعصابوDegeneration نه اصلاح کوي په بعضي حالاتوکې دفوليک اسيد توصيه په خبيثه کمخونۍ کې شوکې نخاع  استهاله تېزه يعني سريع وي نوځکه فوليک اسيد B6 ترPernicious Anemia درنه شي په يواځي ډول توصيه نه شي. ٣_فوليک اسيددويټامين B6اوويټامين B12 سره يوځاي ددې له پاره استعماليږي چې پلازما دHomo Cysteine سويه راټيټه کړي داځکه چې پلازمادHomo Cystenie لوړه سويه دHeart disease ischemic له پاره دخطريوفکتوردى
وېشنيزه:ويټامينونه
ايراني هڅوب
د ايران کلتور (فارسي: فرهنگ ايران) یا د پارس کلتور په نړۍ کې يو له اغېزناکو کلتورنو څخه دی. ايران چې د پارس په نوم هم پېژندل کېږي، په پراخه کچه د مدنيت د يوې زانګو په توګه بلل کېږي. په نړۍ کې د دې هېواد د پياوړي جغرافيايي موقعیت له امله، دې هېواد په لوېديځ کې د سويلي اروپا او ختيځې اروپا، په شمال کې تر مرکزي اسیا، سويل کې عربي ټاپووزمې او په ختيځ کې سويلي اسيا، ختيځه اسیا او سويل ختيځې اسيا په خلکو او کلتورونو ژور اغېز درلودلی. د ايران تاريخ د هنر، معمارۍ، شاعرۍ، ساينس او ټيکنالوژۍ، طب، فلسفې او انجينيرۍ له لارې په نړۍ د پام وړ اغېز درلود.
هنر
ايرانی هنر د ګڼو پړاونو څخه تېر شوی، کوم چې د ايران د بې ساري ښکلا پېژندنې څخه څرګندېږي. له ايلامي چغازنبيلي څخه نيولې بيا  د ماد تر پياوړو نقوشو او د هخامنشي جمشيد  پلاز او بالاخره د بيشاپور تر موزايکو پورې رسېږي.
اسلامي زرين پړاو د هنرونو په اسلوب او عمل کې د پام وړ بدلونونه راوستل. په هر حال، هرې ايراني واکمنۍ کورنۍ د ليوالتيا خپل ځانګړی تمرکز درلود، کوم چې د پخوانيو واکمنو کورنيو پر بنسټونو جوړ شوی و، دا ټول په خپل وخت کې د هغه وخت او اوسنۍ نړۍ د کلتورنو په جوړولو کې ډېر زيات اغېز لري.
ژبه
په ټول ايران کې په ګڼو ژبې خبرې کېږي. له ايراني، ترکي او سامي ژبو له کورنيو څخه ځينې ژبې په ايران کې ویونکي لري. د CIA د حقايقو کتاب پر بنسټ، ۷۸٪ ايرانيان په يوه ايراني ژبه د دوی د مورنۍ ژبې په توګه غږېږي، ۱۸٪ په ېوې ترکي ژبه د خپلې مورنۍ ژبې په توګه خبرې کوي او ۲٪ په يوه سامي ژبه د دوی د مورنۍ ژبې په ډول خبرې کوي، په داسې حال کې چې پاتې ۲٪ خلک يې د نورو ژبو له ډلو څخه په ځينو ژبو غږېږي. سره له دې چې اذربايجانيان د دوی د کلتور، تاريخ او جنتيک له امله په ترکي ژبه خبرې کوي، دوی عمموماً له ايرانيانو سره اړوند بلل شوي دي.
په ايران کې مسلطه او ملي ژبه ايراني فارسي ده، په کومه ژبه چې په ټول هېواد کې روانې خبرې کېږي. اذربايجاني په شمال لوېديځ کې لومړۍ او پراخه ژبه ده، په کردي او لوري عموماً په لوېديځ کې خبرې کېږي، مازندراني او ګيلاکي د کسپين بحېرې په شاو خوا کې ويل کېدونکې ژبه ده، عربي ژبه د پارسي خليج په ساحلي سيمو کې ويل کېدونکې ژبه ده، بلوچي د سويل ختيځ او ترکمني د شمالي پولو د سيمو لومړۍ ژبه ده. په ورته توګه، هغه ژبې چې په نورو سيمو کې خپرې دي، په هغوی کې تاليش، جورجيايي، ارمينيايي، اشوري او سرکاسي شاملې دي.
د ايتنولوګ (هغه خپرونه چې په کلني ډول د نړۍ د ژونديو ژبو شمېرې وړاندې کوي) د اټکل تر مخې شپږ اتيا ايراني ژبې شته، تر ټولو سترې يې پارسي، پښتو او کردي لهجو تسلسل دی، په داسې حال کې چې په ټوله نړۍ کې ۱۵۰-۲۰۰ ميليونه کسان په ايراني ژبو د مورنۍ ژبې په توګه غږېږي. د فارسي ژبې لهجې له چين څخه نيولې تر سوريې او روسيې پورې په ټوله سيمه کې ويل کېږي، خو په بنسټيز ډول په ايراني لوړو سيمو کې ويل کېږي.
ادب
د ايران ادب د نړۍ له لرغونو او زياتو لمانځل شويو ادبياتو څخه يو دی چې په ۲۵۰۰ کلونو خپور دی، له زیاتو هخامنشي ډبرليکونو نيولې، لکه د بهستون کتيبه، د نوي ايران د اسلامي زرين تاريخ د پړاو تر مشهورو ايراني شاعرانو پورې رسېږي. د ايران ادب د بشريت يو له سترو ادبياتو په توګه تعريف شوی دی او د نړۍ د ادبياتو يو له څلورو هستو څخه مرکزي هسته ده. نوميالی پروفيسر «ايل.پي. ايلويل سټون» د فارسي ژبې ادبيات «د نړۍ يو د شتمنو شاعرانه ادبياتو» په توګه تعريف کړي دي.
ايراني ادب په خپل ځان کې د هغو بېلا بېلو ژبو ادبیات رانغاړي چې په ايران کې استعماليږي. په اوسني ايراني ادب کې فارسي ادب، اذربايجاني ادب، کردي ادب او د پاتې لږکيو د ژبو ادبيات شامل دي. فارسي د ايران مسلطه او رسمي ژبه ده او د ايران د تاريخ په اوږدو کې، فارسي د ايران تر ټولو زیاته اغېزناکه ادبي ژبه ده. فارسي ژبه ډېر ځله د نړۍ تر ټولو زياته وړ ژبه بلل کېږي چې د شاعرۍ لپاره د يوې ويالې په توګه کار کوي. اذربايجاني ادب د ايران پر ادب هم ژور اغېز پرېښی او د صفوي سترواکۍ پر مهال ۸۰۰ کلونو کې په ايران کې په لومړي ځل له اتحاد وروسته د هغې وده ډېره زياته شوه، د کومې سترواکۍ واکمنو چې خپله هم شاعري کوله. د پخوانۍ اذري ورکې شوې ايراني ژبې ځينې ادبي اثار پاتې دي، کومه چې د ژبې له اړخه د سيمې د خلکو له ترکي کېدو مخکې په اذربايجان کې کارېده. کردي ادب هم پر ايراني ادب ژور اغېز غورځولی، په کوم کې چې په منځني ختيځ کې ويل کېدونکو بېلا بېلو کردي لهجې شاملې شوي دي. د کردي ادب لومړنۍ پنځونې د شپاړسمې پېړۍ د شاعر ملايي جزيري دي.
په ځينو د پام وړ ايراني شاعرانو کې چې په نړيواله کچه له ستر اغېز څخه برخمن دي، فردوسي، سعدي، حافظ، عطار، نظامي، رومي او عمر خيام شامل دي. دې شاعرانو د ګويته، رالف والډو ايمرسن او دوی ته ورته ډېرو نورو په څېر مينه والو اغېز کړی.
کلاسيکي فارسي شاعرۍ په اوسني ايراني ادب اغېز کړی دی، خو تر څنګ يې د تر ټولو زيات اوسني ژباړل شوي ايراني ليکوال هوشنګ مرادي کرماني او شاعر احمد شاملو په څېر ليکوالانو له لارې د نن ورځې د ايران ځانګړتياوو ته هم انعکاس ورکوي.
موسيقي (ساز سرود)
د ايران موسيقۍ نېغ په نېغه د لويديځې اسيا، مرکزي اسيا، اروپا او سويلي اسيا په کلتورونو اغېز غورځولی. د ايران موسيقۍ د ګاونډيو ترکي او عربي کلتونو ډېره برخه موسيقي مصطلحات جوړ کړي او تر اغېز لاندې راوستي دي، همدا راز د شپاړسمې پېړۍ د فارسي شوې مغول سترواکۍ له لارې هندوستان ته رسېدلې ده، د چا دربار چې د ايراني سندربولو په راوړلو سره د نوي موسيقې بڼو ته وده ورکړه.
سرچينې
وېشنيزه:ايراني هڅوب
همګان مجله
همګان مجله دا په فراه ولایت کې یوه فعاله چاپېدونکې (دوه میاشتنۍ) مجله ده، چې په ۱۳۸۷ کال کې د همګان د علمي او فرهنګي خپلواکې ټولنې له لوري د محمدهمایون ذهین په مسوولیت رامنځته شوې ده. په فراه سربېره په هرات او یوشمېر نورو ولایتونو کې هم وېشل کېږي. ۱۴ تنه په کې په کار بوخت دي.
مايا انجيلو
مايا انجيلو (پيدايښتي نوم يې مارګوريټ اينی جانسن دی، ۱۹۲۸ اپريل ۴ – ۲۰۱۴ مۍ ۲۸) يوه امريکايۍ ژوند لېکونکې، مشهوره شاعره او مدني حقوقو فعاله وه. هغې اوه ژوند لیکونه، د مقالو درې کتابونه، د شاعرۍ ګڼ کتابونه  خپاره کړي او له پنځوس کلونو څخه په زيات خپاره عمر کې د ګڼو ډرامو، فلمونو او تلويزیني پروګرامونو امتياز هغې ته ورکول کېږي. نوموړې لسګونه جايزې او له پنځوسو زيات افتخاري سندونه تر لاسه کړي دي. انجيلو د اوو خپل ژوند لیکلو د لړۍ له امله زيات شهرت موندلی، کوم چې د هغې په ماشومتوب او د ځوانۍ د لومړيو کلونو پر تجربو تمرکز لري. لومړی يې چې د «زه پوهېږم چې ولې د پنجرې مرغۍ سندره وايي» (۱۹۶۹) په نوم و، د نوموړې تر اولس کلنۍ پورې د هغې د  ژوند په اړه دی چې نوموړې ته يې په نړيواله کچه پېژندګلو او ستاينه ورکړل.
نوموړې د ځوانۍ پر مهال د يو لړ عجيبه کارونو څخه وروسته شاعره او ليکواله شوه. په دې کارونو کې په پخلنځي کې کار کول، جنسي دنده، د نايټ کلب کار کوونکې، د «پورګي او بس» (يو ډرامايي کار دی چې موسيقي او سندرغاړي پکې وي) د لوبغاړو غړيتوب، د سويلي مسيحي مشرتابه کنفرانس همغږې کوونکې او له نېواک څخه د افريقا د ازادولو پر مهال په مصر او ګانا کې خبريالۍ دندې شاملې وې. هغه همدا راز يوه هنرمنده، لیکواله، د ډرامو، فلمونو او عامو تلويزيوني پروګرامونو لارښوده او توليدونکې وه. په ۱۹۸۲ز کال کې نوموړې د شمالي کارولينا د «وينسټن-ساليم» د «ويک فارسټ» پوهنتون له خوا په امريکايي مطالعاتو کې د لومړۍ «رينالډز» پروفيسرې په توګه ونومول شوه. نوموړې د مدني حقوقو په خوځښت کې فعاله وه او په ۱۹۹۰ز لسيزه کې يې له کشر مارتين لودر کينګ او ميلکم ايکس. سره ګډ کار وکړ. د ۱۹۹۰ز لسيزې په پيل کې، نوموړې په يو کال کې د ويناوالۍ په حلقو کې نژدې اتیا ځلې راڅرګنده شوه، هغه څه چې نوموړې تر خپلې اتيا کلنۍ پورې دوام ورکړ. په ۱۹۹۳ز کال کې، انجيلو د بل کلنټن د کار پيلولو په لومړيو مراسمو کې د « On the Pulse of Morning» (۱۹۹۳) په عنوان خپل شعر ووايه او په دې سره نوموړې په ۱۹۶۱ز کال کې د جان ايف کينډي د ولسمشرۍ د پيل په مراسمو کې د «رابرټ فراسټ» څخه وروسته لومړۍ شاعره شوه چې د پرانيستې مراسمو کې يې يو شعر ووايه.
د ژوند لومړي کلونه
«مارګوريټ ايني جانسن» د «ميسوري» په «سينټ لويۍ» کې د ۱۹۲۸ز کال د اپريل په څلورمه نېټه زېږېدلې وه، پلار يې «بيلي جانسن» نومېدو، څوک چې يو دروازه ساتونکی او د سمندري قواوو د خوراکونو متخصص و او مور يې «ويوين (بکسټر) جانس» نومېده، څوک چې يوه نرسه او د کارتونو سوداګره وه. د انجليو مشر ورور «کشر بيري» نومېدو چې عرفي نوم يې «مارګوريټ «مايا» و، کوم نوم چې له «مايي» يا «مايي سسټر» څخه اخستل شوی دی. هغه مهال چې انجليو درې کلنه او ورور يې څلو رکلن و، د دوی د مور او پلار «له ناورین څخه ډک» واده پای ته ورسېد او د دوی پلار دوی د خپلې نيا «ايني هينډرسن» سره د استوګنې لپاره يواځې د اورګاډي په سفر کې د «ارکنساس» «سټيمپس» ته واستول. د هغه مهال د افريقايي الاصله امريکايانو سخت اقتصاد ته په کتنې سره د انجليو نيا په «يوه هېښونکیې استثناء» کې، د ستر رکود او دويمې نړيوالې جګړې پر مهال له مالي اړخه نېکمرغي تر لاسه کړه، ځکه په هغه مغازه کې چې نوموړې درلوده لومړني اړين توکي پلورل کېدل او ځکه بريالۍ وه چې «هغې په پوره هوښيارتيا او اخلاص سره هلته پانګونه کړې وه».
څلور کاله وروسته، کله چې انجليو اوه کلنه وه او د هغې ورور اته کلن و، د دوی پلار «له خبرتيا پرته سټمپس ته راغلو» او دوی يې د خپلې مور پاملرنې لپاره «سينټ لويس» ته ستانه کړل. په اته کلنۍ کې، کله چې هغه له خپلې مور سره اوسېده، د هغې د مور هلک ملګري (بوای فرينډ) له هغې سره ناوړه چلند او په هغې جنسي تيری وکړ، د دې سړي نوم «فريمن» و. هغې خپل ورور ته دا خبره وکړه، نوموړی بیا نوره کرنۍ خبره کړه. فريمن مجرم وبلل شو، خو يواځې د يوې ورځې لپاره بندي شو. له خوشې کېدو څلور ورځې وروسته، هغه ووژل شو، شونې ده چې د انجليو د کاکاګانو له خوا وژل شوی وي. انجنليو د نژدې پنځو کلونو لپاره چوپه خوله وه، د هغې په وينا باور يې درلود چې «ما فکر کاوه زما اواز هغه وژلی دی، ما هغه سړی وژلی دی، ځکه ما د هغه نوم واخيست. او بيا ما فکر وکړ چې زه به کله هم بيا خبرې ونه کړم، ځکه چې زما اواز هر څوک وژلای شي».د «مارسيا اين ګليسپي» او د هغې د ملګرو په وينا، چا چې د انجليو ژوند لیکلی دی، دا د انجليو د چوپتيا پړاو و، کله چې هغې د غېر معمولي يادښت، د کتابونو او ادب سره مينه او دا وړتيا پیدا کړل چې په خپل شا اوخوا کې نړۍ ته غوږ کېږدي او ویې ګوري.
د فريمن له وژنې لږ وخت وروسته، کله چې انجليو اته کنله او ورور يې نهه کلن و، انجليو او د هغې ورور بېرته خپلې نیا ته واستول شول. نوموړې په «سټمپس» کې د «لافايټي» ولسوالۍ روزنيز ښوونځي کې داخله شوه، کوم چې د «روسانوالډ» يو ښوونځی و. انجليو وايي چې د هغې يو ښوونکي او د هغې د کورنۍ یو غړي «اغلې برتا فلورز» له هغې سره مرسته وکړه چې بيا خبرې پيل کړي، هغه يې په دې ويلو سره ننګولې وه چې «ته له شاعرۍ سره مينه نه لرې، تر هغه وخته چې شاعري ونه وايې». «فلاورز» هغه د «چارلس ډکنز، وليام شکسپير، ايډګر ايلن پو، جارجيا ډګلس جانس» او «جيمز ويلډن جانسن» په څېر لیکوالانو سره بلده کړه، دا هغه ليکوالان وو چې د هغې په ژوند او مسلک يې اغېز پرېښود، تر څنګ يې تور پوستو ښځينه هنرمندانو پر هغې اغېز کړی و لکه «فرانسس هارپر، اين سپينسر» او «جيسي-فوسيټ».
کله چې انجليو څوارلس کلنه او ورور يې پنځلس کلن و، هغه او ورر يې يو خل بيا له مور سره يو ځای شول، څوک چې له هغه وروسته د کلفورنيا اوکلينډ ته تللې وه. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال، انجليو د کلفورنيا ليبر ښوونځي کې زده کړې وکړې. په شپاړس کلنې کې په «سان فرانسسکو» کې د ښاري بسونو لومړۍ تور پوستې ښځينه کلنډره شوه. هغې دا کار سخت غوښت او د دې برخې د کار کونکو د لباس ستاينه به يې کوله – دومره زيات چې د هغې مور دا د هغې «د خوبونو دنده» بللې وه. د هغې مور نوموړې وهڅوله چې دا کار تر لاسه کړي، خو هغې ته يې خبرداری ورکړ چې هغه بايد ژر ورسېږي او له نورو څخه زيات کار ته به اړتيا ولري. په ۲۰۱۴ز کال کې، انجليو د «هغه ښځې چې ملت يې په خوځښت راوست» د ناستو د برخې په توګه د لږکیو د لېږد مسئولينو د کنفرانس څخه د ټول ژوند لاسته راوړنو جايزه تر لاسه کړه.
د ښوونځي له بشپړولو درې اونۍ وروسته، د اولس کلنۍ په عمر کې، د هغې زوی «کلايډي» وزېږېد (چا چې وروسته خپل نوم په ګايي جانسن بدل کړ).
بلوغ او د مسلکي ژوند لومړي کلونه ۱۹۵۱-۶۱
په ۱۹۵۱ز کال کې، انجليو له «توش انجليوس» سره واده وکړ، څوک چې يونانی او د برېښنا په برخه کې يې کار کاوه، پخوانی ماڼو و او شوقي موسيقار و، دا واده داسې مهال تر سره شو چې هغه مهال د نسلي توپير لرونکو تر منځ اړيکې بدې بلل کېدې (د تور او سپین پوستو ودونه اړيکې) او مور يې له دې واده سره مخالفت کړی و. دا مهال هغې د نڅا په ټولګیو کې برخه اخسته او د نڅاګرو او د نڅا له لارښودونکو «ايلون ايلي» او «روت بيک فورډ» سره يې وليدل. ايل او انجليو د نڅا يوه ډلګۍ جوړه کړه او خپلو ځانونو ته يې د « Al and Rita» نوم ورکړ، دوی په ټوله سان فرانسيسکو کې د تور پوستو د ورورګلوۍ سازمانونو کې عصري نوڅاوې وړاندې کولې، خو کله هم بريالي نه شول. انجليو او د هغې نوي مېړه او د دوی زوی د نیويارک ښار ته ولاړل، څو هلته وکولای شي له «ترينډاډي» نڅاګر «پيرل پرايمس» سره افريقايي نڅا ولولي، خو يو کال وروسته بېرته سان فرانسيسکو ته ستنه شوه.
د اوکراین شوروي سوسالیستي جمهوریت
د اوکراین شوروي سوسیالیستي جمهوریت (اوکرایني SSR،یا UkrSS ) د شوروي اوکراین په نوم هم پېژندل کېده، د ۱۹۹۱ز کال له ماتې نیولې تر د ۱۹۹۲ کال پیل پورې د شوروي اتحاد اصلي برخه وه. د اوکرایین شوروي سوسیالیستي جمهوریت په سرود کې جمهوریت په ساده ډول د اوکراین په نوم یاد شوی. جمهوریت د شوروي اتحاد د کمونست ګوند له خواد جمهوریت د څانګې په وسیله اداره کېده، د اوکراین کمونست ګوند د شوروي اتحاد د اتحادي جمهوریت په توګه، د یو لوړ مرکزي واحد دولتي ګوند په توګه موجود و. د اوکراین لومړی بالشویک جمهوریت د ۱۹۱۷ ز کال په ډسمبر کې د روسیې د بالشویک انقلاب له پیل وروسته د اوکراین د شوروي جمهوریت په توګه تاسیس شو. د اوکراین کورنۍ جګړه د بېلابېلو اوکرایني جمهوریتونو ترمنځ رامنځته شوې، چې د اوکراین ملتپالو، اوکرایني انارشیستانو او اوکرایني بالشویکانو له خوا د ګاونډیو هېوادونو په مرسته او یا هم پر وړاندې يې رامنځته شوې ده. د اوکراین SSR د روسیې د کورنۍ جګړې په لړ کې د شوروي – اوکراین په جګړه کې د اوکراین د خلکو جمهوریت له ماتې وروسته د بالشویکانو له خوا تاسیس شو. د شوروي پروټو دولت په توګه د اوکراین SSR د بیلوروسیا له SSR سره یو ځای د ملګرو ملتونو بنسټ ایښودونکی غړی شو، که څه هم دوی په قانوني توګه له شوروي اتحاده بهرهیوادونو سره په خپلو چارو کې د ټولې اتحادیې ریاست له خوا استازیتوب کاروه. د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته، د اوکراین SSRد اوکرایین په خپلواک دولت بدل شو، که څه هم اساسي قانون د ۱۹۹۶ زکال د جون په میاشت کې د نوي اساسي قانون تر منل کېدو پورې کارېده.
له جغرافیايی پلوه د اوکراینSSRپه ختیځه اروپا کې د تور سمندر په شمال کې موقعیت درلود، چې له شوروي جمهوریتونو مالداویا، بیلوروسیا او روسیې سره پوله لري. له چکسلواکیا سره د اوکراینSSRپوله د شوروي اتحاد لوېدیځه سرحدي نقطه جوړه کړه. د شوروي د۱۹۸۹ز کال د سرشمېرنې له مخې جمهوریت د ۵۱۷۰۶۷۴۶ اوسېدونکو نفوس درلود، چې د شوروي اتحاد له ماتېدو وروسته په چټکۍ سره راټیټ شو.
نوم
په ۱۹۱۹ ز کال کې یې اصلي نوم د اوکراین سوسیالیست شوروي جمهوریت و. د ۱۹۳۶ د شوروي د اساسي قانون له تصویب وروسته د ټولو شوروي جمهوریتونو نومونه بدل شول، د دویم (سوسیالیست) او درېیم (په روسیه کې سوویتسکایایا په اوکراین کې رادیانکا) کلیمې بدلې شوې. د ۱۹۳۶ کال د ډسمبر په ۵ مه د شوروي اتحاد اتم فوق العاده کانګرس د جمهوریت نوم د اوکرایین شوروي سوسیالیست جمهوریت ته بدل کړ، چې د ۱۹۳۷ز  کال د جنورۍ په ۳۱مه د اوکرایین د شوروي اتحاد د څوارلسم فوق العاده کانګرس له خوا تصویب شو.
د اوکراین نوم په (لاتین: Vkraina )کې د بحث موضوع ده. دا تر ډېره داسې انګېرل کېږي، چې له سلاویکي کلیمې «اوکرینا» نه اخیستل شوی، چې معنا یې«سرحدي ځمکه» ده. دا د لومړي ځل لپاره په ۱۲مه پېړۍ کې د کیوان روس (روتینیا) د سیمې د یوې برخې د تعریف کولو لپاره کارول شوی و، چې هلته کیف د روس پلازمېنه وه. دا نوم له دولسمې پېړۍ راهیسې په بېلابېلو لارو کارول کېږي، د مثال په توګه زپوروزیان کوساکس به هیټمینېت اوکراین باله.
دپولنډ – لیتوانیا ګډ دولت کې دغه نوم، د کیف وویووډیشپ لویې برخې لپاره غیر رسمي حیثیت درلود.
«اوکرین» په انګلیسي کې په معمول ډول کارول کېده، سره له دې چې اوکراین یو ځانګړی مضمون نه لري. د اوکراین د خپلواکۍ له اعلان راهیسې دا بڼه د انګلیسي ژبې په نړۍ کې کمه شوې ده او د سټایل لارښودونه په مسلکي لیکنو کې د هغې د کارولو په اړه خبرداری ورکوي. د متحده ایالاتو د سفیر ویلیمټیلر په وینا «اوکراین» اوس د دې هیواد حاکمیت ته د سپکاوي معنا لري. د اوکراین دریځ دا دی، چې د «یوکراین کارول له ګرامري او سیاسي دواړو پلوه ناسم دی.»
تاریخ
دتزار له ړنګېدو او د روسیې د سترواکۍ د ړنګېدو د بهیر له پیلېدو وروسته په اوکراین کې ډېرو خلکو د اوکراین د جمهوریت د رامنځته کېدو هیله درلوده. له ۱۹۱۷نه تر ۱۹۲۳ ز کال پورې د کورنۍ جګړې په لړ کې ډېری ډلې رامنځته شوې دي، چې د نوي زېږېدلي جمهوریت حکومتونو ادعا کوي، هر یویې ملاتړي او مخالفین لري. په دوی کې دوه خورا مشهور وو، لومړی په کیف کې یو حکومت و، چې د اوکراین د خلکو جمهوریتUNR) ) په نوم یادېږي او په خارکوف کې یو حکومت چې د اوکراین شوروي جمهوریتUSR) ) په نوم یادېږي. د کیف مېشتهUNR په نړیواله کچه پېژندل شوی او د مرکزي ځواک له خوا یې د بریسټ– لیتوسک له تړون وروسته ملاتړ شوی، په داسې حال کې چې یوازې د شوروي روسي ځواکونوله خواد خارکوف مېشتهUSRملاتړکېده، په داسې حال کې چې د سپینو روسانو د پاتې ځواکونو له خوا نه دUNR او نه دUSRملاتړشوی.
تاسیس: ۱۹۱۷ـ۱۹۲۲
د روسیې د ۱۹۱۷ کال له انقلاب وروسته ډېرو ډلو د یوه خپلواک اوکراین د دولت د جوړولو هڅه وکړه، په بدل کې یې د یو بل پر وړاندې همکاري او مبارزه وکړه. د اوکراین د خلکو جمهوریت په جوړولو کې لږ تر لږه یو شمېر سوسیالیستي ډلو برخه اخیستې وه، چې بالشویکان، مینشویکان، سوسیالیست-انقلابیان او نور په کې ډېر وو. په پیل کې ترټولو مشهوره ډله محلي سوسیالیست انقلابي ګوند و، چې محلي حکومت یې له فدراليستانو او مینشویکانو سره یوځای جوړ کړ.
په پیټروګراد کې د اکتوبر له انقلاب نه سمدستي وروسته بالشویکانو د کیف بلشویک پاڅون هڅولی و،چې د انقلاب ملاتړ وکړي او کیف خوندي کړي. په هر حال، د ځایی خلکو د کافي ملاتړ د نشتوالي او د انقلاب ضد مرکزي راډا له امله د کیف بالشویک ډله جلا شوه. ډېر خلک خارکوف ته لاړل او د ختیځ اوکراین ښارونو او صنعتي مرکزونو ملاتړیې ترلاسه کړ. دا اقدام وروسته د خلکو د کمیسارانو (یوجینیا بوش) له خوایوه تېروتنه وبلل شوه. دوی د ډسمبر په ۱۷مه مرکزي رادا ته یووروستی شرط خپور کړ، چې د شوروي حکومت په رسمیت وپېژني؛ خو رادا ډېره نیوکه لرله. بالشویکانویو جلا کنګره راوبلله او د ۱۹۱۷ ز کال د ډسمبر په ۲۴مه یې د اوکراین لومړی شوروي جمهوریت اعلان کړ او ادعا یې وکړه، چې مرکزي رادا اوملاتړي یې غیرقانوني دي، چې باید له منځه یوړل شي. په هیواد کې د شوروي رژیم د نصبولو لپاره د اوکرایین د خلکو له جمهوریت سره جګړه پیل شوه او د شوروي روسیې په مستقیم ملاتړ د اوکراین ملي ځواکونه په عمل کې له منځه ولاړل. د اوکرایین حکومت له بهرنیو پانګوالو غوښتنه وکړه، چې د مرکزي قدرتونو پر وړاندې ملاتړ ومومي، ځکه چې نورو یې له پېژندلو ډډه کړې. د بریست-لیتوفسک له تړون وروسته د روسیېSFSR د اوکراین ټولې نیول شوې سیمې ترلاسه کړې، ځکه چې بالشویکان له اوکراین نه په زور ایستل شوي وو. د شوروي اوکراين حکومت د ۱۹۱۸ کال د نومبر په ۲۰مه نېټه له خپلې وروستۍ غونډې وروسته منحل شو.
سیستان جریده
سیستان جریده دا جریده په فراه کې یوه فعاله خپرونه ده،چې په ۱۳۲۶ کال کې د اطلاعاتو او کولتور ریاست له لوري رامنځته شوې، چې اوس یې مسوول مدیر محمد جمعه پیکار دی. په دې جریده کې ۵ تنه په کار بوخت دي.
د نیمروز رسنۍ
د نیروز ولایت رسنۍ په یاد ولایت کې د نیمروز ولایتي ملي راډیو تلویزیون ترڅنګ یوه خصوصي راډیو یو شمیر اوونیزې او میاشتنۍ فعالیت لري.
تلویزیونونه
راډیو ګانې
ورځپاڼې او مجلې
نیمروز ملي راډیو تلویزیون
نیمروز ملي راډیو تلویزیون له نیمروز ولایت څخه خپریدونکی دولتي راډیو تلویزیون دی.
فيفا
فیفا یا د فوټبال نړیواله اتحادیه چې د فرانسوي ژبې د Federation Internationale de Football Association جملې لنډونی دی.
په نړیواله کچه باندې په فوټبال پورې تړلې د اړوندو چارو د اداره کولو یو نړیوال سازمان دی چې مرکز یی د سویس د هیواد د زوریخ په ښار کې موقعت لري. فیفا د فوټبال په اکثرو تورنمنټونو باندې د نظارت او سازمان ورکونې حق لري په تیره بیا د فوټبال په نړیوال جام باندې چې له کال ۱۹۳۰ څخه راپدیخوا ترسره کیږي. او فیفا لاتر اوسه پورې ۲۰۸ غړی لري.
سرچينې
‎
۷۰۰ (عدد)
۷۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۹۹ څخه  مخکي او د ۷۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۰۰:
په کلینډر کې
۷۰۰ کولاي سي:
په نورو موضوعګانو کې
۷۰۰ د عدد شمیره ارزښت ذ د ابجد حساب کې دي.
سرچينې
وېشنيزه:۷۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
نارا
نارا (په جاپاني: 奈良時代) د ۷۱۰ کال څخه تر ۷۹۴ کال پورې د جاپاني تاريخ یوه برخه وه چې د یاماتو تر وخت وروسته پېل شوه. ددې دورې په پیل کې مملکه گمه‌ای د امپراتوري مقر د فوجيواراد ښار څخه د هی‌ جوکیو ښار (په اوس وخت کې نارا) ته نقل کړه. په دې وخت کې بوديزم رسمي دین شو او د امپراتور شومو د حکومت په وخت کې ددې دین لویه پراختيا پېل شوه. سره له دې چې جاپانيانو بوديزم ومنلو خو لرغوني مذهب (شینټو) یې هم تر پاللو. تر ۷۵۲ کال پورې د جاپان په هر ولايت کې د نارینو او ښځينو صومعې جوړې شوې وی. په ۷۵۲ کال کې د تودای‌جی په صومعې کې د بودا لویه مجسمه جوړه شوه چې په اوس وخت کې د جاپان تر ټولو لویه مجسمه ده.
ثقافت د نارا په وخت کې
په ۸ پېړی کې لومړني تاريخي کتابونه لکه کوجيکي (۷۱۲) او نیهون شوکي (۷۲۰) وليکل شول. څرنگه چې په دې وخت کې مامورانو چينايي لیکدود کارولو نو ځگه نوموړي کتابونه په چينايي ژبې وليکل شول. په ۷۶۰ کال کې د شعرونو جونگ چې د مان یوشو په نوم پېژندل کېږي او ۴۵۰۰ شعره لري, وليکل شو.
سرچينې
وېشنيزه:جاپان
سعودي عربستان کې بريدونه 2016
د ۲۰۱۶ کال د جولاي په ۴ نېټه کې د سعودي عربستان په مدینه منوره ښار کې کوم چې د مکه معظمې څخه وروستو د مسلمانانو دوېم مقدس ترين ښار دی،په دې ښار کې د مسجد نبوي سره نږدې  ځانمرگي بريدگر پر امنتي ځواکونو باندې ځانونه والوزول. ددې څخه علاوه د سعودي عربستان په قطيف او جده ښار کې هم ترهگريز بريدونه ترسره شوي دي، په جده کې ترهه گرو د امريکې کونسلېټ په نښه کړی او په قطيف کې يې يو جومات په نښه کړی دی.ټول په دې بريدونو کې 4 کسان وژل شوي دي
سرچينې
وېشنيزه:2016 کې سعودي عربستان کې ترهه گريز عمليات