cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسرائيل
له لومړۍ نړيوالې جګړې وروسته، بریتانيې ټوله هغه سيمه چې اسرائيل په کې جوړ شوي، فلسطيني ځمکې او اردن د ملتونو د ټولنې له خوا د ورکړل شوي واک په توګه اداره کول. له دويمې نړيوالې جګړې وروسته، د ملګرو ملتونو نوي جوړ شوي سازمان د فلسطين لپاره په ۱۹۴۷ز کال کې د وېش طرحه تر لاسه لاندې ونيوله او په جلا جلا توګه يې د عربي او يهودي هېواد او نړيوال شوي قدس د جوړولو وړانديز وکړ. يهودي استازولۍ دا طرحه ومنله، خو عربي مشرانو رد کړه. په فلسطين کې د يشوف ځواکونو او فلسطيني عربي ځواکونو تر منځ د کورنۍ اجباري جګړې نه وروسته، د بریتانيې د واکمنۍ په پای ته رسولو سره سم اسرائيلو خپلواکي اعلان کړه. دا جګړه په ۱۹۴۸ز کال کې د عربي-اسرائيلو د جګړې په نوم نړيواله شوه چې د اسرائيلو او ګڼو شا او خوا عربي هېوادونو تر منځ وه، په ۱۹۴۹ز کال کې د جنګ بندۍ پر موافقه پای ته ورسېده چې پر بنسټ يې اسرائيلو د پخوانۍ واکمنۍ زياته برخه په واک کې لرله، په داسې حال کې چې لويديځه تړانګه اردن او غزه مصر واخستل. له هغه وخت راهيسې اسرائيلو له عربي هېوادونو سره ګڼې نښتې کړې او د ۱۹۶۷ز کال د جون په مياشت کې له شپږ ورځنۍ جګړې را وروسته يې زياتې سيمې اشغال کړې دي، د جولان لوړو او فلسطيني لويديځې تړانګې نیواک ته دوام و رکوي چې ختېځ قدس او د غزې تړانګه هم په کې شامل دي. که څه هم په دې خبره اختلاف دی چې د اسرائيلو له جلا کېدو وروسته به د غزې اشغال په خپل ځای پاتې شي که نه. اسرائيلو خپل مدني قوانين د جولان لوړو او قدس ته هم غځولي دي، خو دا کړنې د نړيوالې ټولنې له خوا غیر قانوني بلل شوې او رد شوې دي، اسرائيلو په نيول شوو سيمو کې مېشت ځايونه جوړ کړي چې دا چاره هم نړيواله ټولنه د نړيوال قانون تر مخې ناقانونه بولي، خو بیا هم اسرائيل له دې موضوع سره مخالفت څرګندوي. د اسرائيلو او فلسطين د شخړو د حل هڅې د سولې کوم وروستي تړون ته نه دي رسېدلي، په داسې حال کې چې اسرئيلو هم له مصر او هم له اردن سره د سولې تړونونه لاسليک کړي او په دې وروستيو کې يې له ځینو نورو عربيي هېوادونو سره اړيکې عادي کړې دي.
اسرائيل په خپلو بنسټيزو قوانينو کې خپل ځان يو يهودي ديموکراتيک هېواد او د يهوديانو ملي هېواد بولي. دا هېواد يو ليبرال ديموکراتيک نظام، نسبي استازولي او ټولو ته د رايې حق ورکوي. لومړی وزير يې د حکومت مشر او کنست يې مقننه قوه ده. په ۲۰۲۱ز کال کې له نهه ميلیونه نه د زيات نفوس په لرلو سره اسرائيل يو پرمختللی هېواد او د OECD  غړی دی. د ناخالص کورني نومي توليد له پلوه اسرائيل د نړۍ يو دېرشم ستر اقتصاد دی او تر ټولو پرمختللی هېواد دی چې اوس هم په جګړه کې ښکېل دی. اسرائيل په منځني ختيځ کې د ژوند لوړ معيار لرونکی هېواد دی، د وګړو پوځي روزنې، د وګړو لوړو زده کړو د سلنې کچې، د ناخالص کورني توليد سلنې په واسطه څېړنې او پراختيا لګښتونو، د ښځو خونديتوب، ژوند ته د هيله مندۍ نوښتونو او خوښۍ  ته په کتنې سره اسرائيل د نړۍ له مخکښو هېوادونو نه دی.
رېښه
د بریتانيې ترواکمنۍ لاندې (۱۹۲۰-۱۹۴۸ز)، دا ټوله سيمه د فلسطين په نوم پېژندل کېده. په ۱۹۴۸ز کال کې له خپلواکۍ سره سم، دې هېواد په رسمي ډول د «د اسرائيلو دولت» نوم خپل کړ (په عربي کې دولة اسرائيل او په عبري ژبه کې Medīnat Yisrā'el)، نور ډېر تاريخي او مذهبي نومونه، لکه: «د اسرائيلو ځمکه»، ايفر (چې له ايبر نيکه نه اخیستل شوی و)، صهيون او يهودا هم وړانديز شوي وو، خو دا ټول رد شول، په داسې حال کې چې «اسرائيل» نوم د بن ګوريون له خوا وړانديز شو او د ۶-۳ رايو په اخیستلو سره تصويب شو. د خپلواکۍ په لومړيو اوونيو کې، حکومت «اسرائيلي» اصطلاح، د اسرائيلو د تبعه ښودلو لپاره غوره کړه او د بهرنيو چارو وزير «موشيه شاريت» يې رسمي اعلان وکړ.
له تاريخي پلوه، د اسرائيلو ځمکه نوم د اسرائيلو بايبلي پاچهۍ ته اشاره کوي او د بني اسرائيل نوم ټولو يهوديانو ته اشاره کوي. «اسرائيل» نوم (په عبري کې Yisraʾel, Isrāʾī، اسرائيل، «آل (خدای) په خپل ځای دی واکمني کوي»، که څه هم له هوشع ۱۲:۴ وروسته «له خدای سره د مبارزې» په معنا تفسريږي)، په دې فقرو کې ستر يعقوب ته اشاره کېږي چې د عبري بايبل (سپېڅلي کتاب) په وينا، هغه ته د رب له ملايکې سره بريالۍ غېږنېونې وروسته دا نوم ورکړل شو. د يعقوب دولس زامن د بني اسرائيلو نېکونه شول، دوی د اسرائيلو د دولسو قبيلو يا د بني اسرائيلو په نوم هم يادېږي. يعقوب او د هغه زامن په کنعان کې اوسېدل، خو لوږې او قحطۍ اړ کړل چې د څلورو نسلونو لپاره مصر ته ولاړ شي چې دا موده د ۴۳۰ کلونو لپاره د موسی تر وخته وغځېده، موسی د يعقوب کودی (د لمسي لمسی) و، موسی اسرائيل د «خروج» پر مهال بېرته کنعان ته رهي کړل. د لرغون پېژندنې لومړی پېژندل شوی اثر، چې د «اسرائيلو» کلیمه يې د يوې ټولګې په توګه ياده کړې ده، په لرغوني مصر کې د سټيل مرنپتا ده (چې تاریخ کې له زېږد مخکې د ديارلسمې پېړۍ وروستيو ته رسېږي).
دغه سيمه د سپېڅلې ځمکې په نوم هم پېژندل کېږی، د يهوديت، مسيحيت، اسلام او بهايي عقیدې په ګډون د ټولو ابراهيمي اديانو لپاره سپېڅلې ده. د پېړيو په اوږدو کې، دا سيمه په بېلا بېلو نومونو پېژندل شوې، لکه: کنعان، وجاهي، السامرة، يهودا، يهود، يودع، سوريا فلسطين او سويلي سوريا.
سرچينې
وېشنيزه:هېوادونه وېشنيزه:اسرایل
د رومانیا هیواد ایداري وېش
د رومانیا هیواد د ولایتونو نوملړ (د رومانیا آیالاتونه)
مارګوت کېدړ
کېدړ په یلونایف کې له کاناډايي مور او امریکایي پلار څخه زېږېدلې د کاناډا په څو ولایتونو اوپه شمالي سیمو کې لویه شوې. هغه مخکې له دې چې په ۱۹۷۰ کال کې په Quackser Fortune Has a Cousin in the Bronx  فلم کې په اصلي رول کې راڅرګنده شي د لوبغاړۍ په ډګر کې یې خپل کار په ۱۹۶۰ لسیزه کې په لږ لګښت لرونکو کاناډایي تلویزوني ډرامو او فلمونو کې له څرګندېدو سره پیل کړ. هغې وروسته په ۱۹۷۳ کال کې د براین ډي پالما د خویندو په مذهبي فلم کې یې د غبرګونو رول، په ۱۹۷۴ کال د تور کرېسمس په بازارماتوونکي فلم کې د خیریه بنسټ د زده‌‌کوونکې رول او په ۱۹۷۵ کال کې يې د ګرېت ولډو پېپر (The Great Waldo Pepper) په ډرامه کې د رابرت رېډفورډ پر وړاندې د اصلي کرېکټر د نجلۍ ملګرې رول ولوباوه. په ۱۹۷۷ کال کې يې د سوپرمن په فلم کې چې د ریچارډ ډانر منتخب اثر و او په ۱۹۷۸ کال کې خپور شو د لوئس لېن رول ولوباوه چې یاد رول د اصلي کرېکټرې په توګه معرفي کړه. د المټي‌وېل هارور په نوم په ډېر پلورل شوي او ډلروونکي فلم کې د کتي لوتز رول لوبول د هغې د راتلونکې اصلي ننداره وه. تر هغې وروسته يې  له ۱۹۸۰ څخه تر ۱۹۸۷ کال پورې په دویم، درېیم او څلورم سوپرمن کې د لوئس لېن رول ولوباوه.
کېدړ په ۱۹۹۰ لسیزه کې د پام‌وړ روغتیايي ستونزو سره مخ شوه: هغه په ۱۹۹۰ کال کې د موټر د ټکر د يوې پېښې له امله سخته ټپي شوه او د لنډې مودې لپاره فلج شوه او وروسته په ۱۹۹۶ کال کې د دوه قطبي ګډوډۍ له امله د منیک سندروم/جنون او عصبي ناکرارۍ له يو پړاو څخه تېره شوه. په ۲۰۰۰مه لسیزه کې د سمال‌وېل، خویندې او وروڼه، قانون او نظم: د ځانګړو قربانیانو واحد او د اېل توري په خپلواکو فلمونوکې یې پر تلویزون خپل کار ته دوام ورکړ او په ۲۰۰۲ کال کې د اف-براډوې له پرډوکشن څخه بهر په واجېنا مونلوګ کې راڅرګنده شوه. په ۲۰۱۵ کال کې د ار.اېل. سټاینز د هوسټېنګ هور په نوم د ماشومانو لپاره په تلویزوني ټولګه کې د رول لوبولو له امله د ډې ټایم ایمي اېوارډ ګټونکوې شوه.
کېدړ په ۲۰۰۵ کال کې د متحده ایالاتو تابعيت/ښاروندي ترلاسه کړه. هغه یوه ښکاره سیاسي، چاپېریالي او د جګړې ضد فعاله وه. او تر خپلې مړينې پورې يې په سیاسي چارو کې خپل فعال مشارکت ته دوام ورکړ. کېدړ د ۲۰۱۸ کال د مې میاشتې په ۱۳مه نېټه د مونتانا په ليوینګسټون کې په‌خپل کور کې د ۶۹ کلونو په عمر په داسې حال کې ومړه چې د مخدره توکو او الکولو د ډېر لګښت له امله يې مړینه ځان وژنه اعلان شوه.
د ژوند لومړي کلونه
ماګاريت روث کېدړ د ۱۹۴۸ کال د اکتوبر په ۱۷مه د شمالي قلمرونو په يلونایف کې د ماري «جېل» (د وېلسون له کورني نوم سره)، چې د ریاضي ښوونکې وه او کنډال کېدړ چې د انفجاري توکو متخصص او انجنیر و د پنځم بچي/لور په توګه نړۍ ته راغله. کېدړ د خپل پلار د دندې له امله په یلونایف کې نړۍ ته راغله، د پلار دندې يې کورنۍ په لرې پرتو سیمو کې ژوند ته اړ کوله. پلار يې له ۱۹۴۸ څخه تر ۱۹۵۱ کال پورې په پرلپسې ډول د يلونایف په نوم د تلېفون شرکت د مدیر په توګه خدمت وکړ. مور يې د کاناډا د برېتش کولمبیا اوسېدونکې وه، حال دا چې پلار يې د امريکا له نیو مکسیکو څخه و. هغه له وېلزي او انګريزي ټبر څخه وه. هغې د اني په نوم يوه خور لرله چې کاناډايي لوبغاړې او د پیپل فار اېجوکېشن په نوم د يو خیریه بنسټ اجرایه مدیره وه او د جان، مایکل او پيټر په نوم يې درې وروڼه لرل. له خویندو او وروڼو يې دوه کسانو له پېژندل شویو کاناډایانو سره ودونه وکړل: اني له لوبغاړي ارېک پيټرسون او جان له سیاستوالې الېزابېت سره واده وکړ. جانېټ کېدړ د کېدړ ورېره هم لوبغاړې ده. کېدړ د کاناډا په شمال کې د خپل ماشومتوب د دوران له یادولو سره وویل: «موږ د کانونو په دې کوچني ښار کې فلمونه نه لرل. کله چې ۱۲ کلنه وم مور زه نیویارک ته بوتلم بای بای بېرېډي (د موسیقۍ ستېج/دريځ، ژباړن) مې ولیدله چې خلک په‌کې د سندرو ویلو او نڅا په حال کې وو او بس همدا. زه په دې پوهېدم چې زه باید ډېر اوږد مزل ووهم. زه ناپوهه وم، خو بس ما دا کار وکړ.» پر يېلونایف سربېره هغې څه موده په لابراډور ښار، نیوفاندلنډ او لابراډور کې تېره کړه. کېدړ له ځوانۍ څخه له سیاست سره مینه پيدا کړه او په دې ټکي د هغو بحثونو له مخې وپوهېده چې مور او پلار به يې د شپې د ډوډۍ پر مېز پرې بحث کاوه. مور يې سوسیالیستي تمایلات درلودل حال داچې پلار يې یو محافظه‌کار جمهوري غوښتونکی و.
کېدړ له ځوانۍ څخه د نه تشخیص شوې دوه قطبي ګډوډۍ له امله په رواني ستوزو کې ښکېله وه. هغه یادونه کوي: «زه پوهېدم چې له نورو سره توپير لرم، ما دا ذهني الوتنې لرلې چې داسې برښېده نور يې نه لري.» په ۱۴ کلنۍ کې یې له خپل هلک ملګري څخه تر جلا کېدو وروسته د یو بوتل کودين کپسولو له خوړلو سره د ځان‌وژنې هڅه وکړه. کېدړ لوبغاړۍ ته لار ومونده ځکه هغې احساس کاوه چې «پرېږدئ زما خپل حقیقي حالت را بهر شي... او هېڅوک به پوه هم نه شي چې هغه زه یم» هغه داسې یادونه کوي چې : «زه هېچا لوبغاړۍ ته ونه هڅولم. دا یوه ټوکه وبلل شوه... په نوې ځوانۍ کې به مې چې هر کتاب لوسته ما به خپل ځان په‌کې انځوروه. ما غوښتل هېنري مېلر او ټوماس ولف وم. ما غوښتل هر څه د نړۍ په لوښي کې وخورم خو زه ډېره ستروږې وم.» هغې د خپلې کورنۍ د کډوالۍ له امله په بېلابېلو ښوونځيو کې خپلې زده‌کړې مخته یوړې او په کې په ۱۹۶۶ کال کې په ټورنټو کې د هورګال کالج په نوم له یوه شپه ورځني ښوونځي څخه فارغه شوه. په ۱۹۹۶ کال کې له خپل هلک ملګري څخه امیندواره وه او په ناقانونه ډول يې د جنین لرې کولو /سقط ترتیب ونیوه. د ماشوم لرې کولو متخصصه د هوټل په یوه خونه کې وه او د کېدړ رحم یې له لیزول څخه ډک کړ تر څو امېندواري پای ته ورسوي. کېدړ له هاورګل څخه تر فراغت وروسته د برېتش کولمبیا په کالج کې د شاملېدو لپاره ونکوور ته لاړه، خو یو کال وروسته يې زده‌کړې پرېښودې. هغه بېرته ټورنټو ته راستنه شوه او هلته يې د ماډلې په توګه کار وموند.
له ۱۹۶۸ څخه تر ۱۹۷۴ کال پورې لومړني فلمونه او تلويزون
کېدړ خپله لومړنۍ هڅه په ۱۹۶۸ کال کې د بېسټ ډامن فېډلر فرام کولمبیا ټو کالاډار (له کولمبیا څخه کالاډار ته تر ټولو غوره محکوم سرنده چي) په نوم په ۴۹ دقیقیې فلم کې وکړه، چې د کاناډا د لرګیو د سوداګرۍ اړوند یوه ډرامه وه چې د چلېنج فار چېنج له خوا تولید شوه. په ۱۹۶۹ کال کې د «څوک دلته ډني پېژني؟» سریال په یوه برخه کې د کېدړ حضور د کوروېن کاناډايي ډرامو په لړۍ کې د نویو وتلو غوره استعدادونو لپاره د کاناډايي فلمونو جایزه ترلاسه کړه.
د کېدړ لومړنی مهم فلم په ۱۹۶۹ کال کې د ګېلي، ګېلي (خوښي، خوښي) په نوم يو کامېډي دوره وه چې له بیو بریجز سره یې کار کړی او هغې په‌کې د یوې فاحشې رول لوبولی. ورپسې هغه د CBC (کاناډايي تلویزوني شبکه، ژباړن) لپاره په ګنو تلویزوني سریالونو او ډارامو کې راڅرګنده شوه. چې له ډلې يې ووجېک، اډوېنچر اېن رېنبو کنټري کې د هغې د مېلمه رول او په مک کوين کې يې د ځوانې خبریالې په توګه لږ منظم رول او په منترپ کې يې د مباحثې هئیت د غړې رول چې محور يې فېمېنیستي ليدلوری و، یادولی شو. د ۱۹۷۱- ۱۹۷۲ کلونو تر منځ یې د جېمز ګانر په مشرۍ د نیکولز په وېسټرن فلم کې د روث په کرېکټر کې را څرګنده شوه، چې په ۲۲ برخو کې له NBC (د انګلیسي ژبې راديويي او تلويزوني شبکې نوم، ژباړن) څخه خپور شو.
ګوګوریو
ګوګوریو امپراطوري (ګوریو) Goguryeu) د کوریا په ټاپوزمه کې ترټولو لویه ټولواکمنې وه چې د ننۍ سویلي کوریا, شمالي کوریا چین او روسې برخې په کې ګډې وې. ګوریو د باکچه او شیلا ترڅنګ په یوه وخت کې ډیره واک او سیمه لرله.
سعد لمجرد
سعد المجرد (زوکړه ۷ افریل ۱۹۸۵م کال) یو مراکشی سندر غاړی. نوموړی تردی دمه په عربي انګلیسي او فرانسوي سندری ویلی. ښاعلی لمجرد دیو لبنانی تلویزیون د موسیقي د خپرونې له لاری مشهور شو, اوس مهال د فرانسې هیواد په پارس ښار کې ژوند کوي.
میرکوري سیټي ټاور
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:روسیه وېشنيزه:د روسیې لوړي وادني وېشنيزه:ودانۍ
ځانوژنه
ځان وژنه په خپل لاس د ځان وژنې عمل ته ويل کېږي. د ځانوژنې عوامل د رواني ناروغۍ لکه خپگان، بايپولر، سکېتزوفرېنيا يا انفسام، شخصیت بې نظمي، شراب او يا مخدره موادو شامل دي.
د ماشومانو د حقونو کنوانسیون
هغو هېوادونه چې دغه کنوانسیون یې تصویب کړی او یا هم له هغو سره یوځای شوي د نړیوالو قوانینو له مخې د هغو په پلي کولو مکلف دي. که چېرې یو هېواد دغه هوکړه لاسلیک کړې وي، خو تصویب کړې یې نه وي د دغې هوکړې د مفاداتو په اجرا مکلف نه ګڼل کېږي، خو موظف دي چې د هغو د موخو سره په ټکر کې چارې ترسره نه کړي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د حقونو کمېټه چې د ماشومانو د حقونو په برخه کې د خپلواکو ۱۸ کارپوهانو څخه جوړه ده مکلفیت لري په هغو هېوادونو کې د دغه کنوانسیون په پلي کېدو څارنه وکړي چې تصویب کړی یې دی. اړوند هېوادونه مکلف دي چې په دوره یي بڼه د ملګرو ملتونو د ماشومانو د حقونو کمېټې ته خپل راپورونه وړاندې کړي څو په دغو هېوادونو کې د ماشومانو د حقونو د وضعیت او د کنوانسیون د مفاداتو د اجرا په برخه کې پرمختګونه و ارزول شي. د هغوی راپورونه، نظریات او لیکلې اندېښنې د همدغې کمېټې په ویب پاڼه کې د لاسرسي وړ دي.
هر څوک کولای شي د ماشومانو د حقونو کمېټې ته د کنوانسیون له مفاداتو څخه د سرغړونو شکایت وړاندې کړي. د کنوانسیون په پلي کېدو باندې د څارنې په برخه کې دریمه کړنلار هغه څېړنه ده چې د ماشومانو د حقونو کمېټه یې په یو هېواد کې د دغه کنوانسیون څخه د سرغړونو اړوند د موثقو اطلاعاتو د لرلو په صورت کې په خپل ابتکار ترسره کوي. ورته مهال، «هېوادونه ... کېدای شی د هغو د لاسلیک، تصویب او یا هم ورسره د الحاق په حالت کې د څېړونو له بهیر انصراف وکړي». دغه کمېټه په کال کې یو ځل خپل راپور د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ دریمې کمېټې ته وړاندې کوي؛ دغه کمېټه د ماشومانو د حقونو د کمېټې د مشر خبرو ته غوږ نیسي او له هغو وروسته عمومي اسمبلۍ د ماشومانو د حقونو اړوند پرېکړه لیک صادروي.
د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ د دغه کنوانسیون له تصویب وروسته هغه د ۱۹۸۹ زکال د نومبر په ۲۰مه (د ماشومانو د حقونو د اعلامیې د ۳۰مې کالیزې پر مهال) د نورو هېوادونو د لاسلیک په موخه پرانیستی پرېښود. دغه کنوانسیون د ۱۹۹۰ زکال د سپټمبر په ۲مه د اړتیا وړ شمېر هېوادونو له تصویب وروسته اجرا وړ وګرځېد. د ۲۰۲۳ زکال د جون میاشتې تر ۱۸مې نېټې پورې ۱۹۶ هېوادونه په دغه کنوانسیون کې شامل شول چې له متحده ایالاتو پرته د ملګرو ملتونو ټولو غړو هېوادونو منلی.
دغه کنوانسیون ته اړوند دوه اختیاري پروتوکولونه د ۲۰۰۰ زکال د می په ۲۵مه تصویب شول. لومړني اختیاري پروتوکول په وسله والو نښتو کې د ماشومانو ونډه اخیستل محدود کړل او دویم پروتوکول هم د ماشومانو پلور، فحشا او پورنوګرافي منع کړل. څه باندې ۱۷۰ هېوادونو دواړه پروتوکولونه تصویب کړل. دریم اختیاري پروتوکول یې د ۲۰۱۱ زکال په ډسمبر کې تصویب شو چې د شکایاتو د لېږلو اړوند و او د ۲۰۱۲ زکال د فبروري په ۲۸مه د لاسلیک په موخه وړاندې شو. دغه پروتوکول د ۲۰۱۴ زکال د اپرېل په ۱۴مه اجرایي بڼه ومونده.
محتویات
یاد کنوانسیون د ماشومانو ځانګړو حقونو او اړتیاو ته نغوته کوي. د دغه کنوانسیون له مخې «هغه هېوادونه چې دغه کنوانسیون تصویب کوي، د نړیوالو قوانینو له مخې د هغو په پلي کولو مکلف دي». همدارنګه تصویب کوونکي هېوادونه باید په خپلو چارو کې د ماشومانو په ګټه ګامونه واخلي.
دغه کنوانسیون ټولې اړوندې قضايي حوزې د ماشوم مسئولیت اخیستو او پالنې ته د اړوندو قوانینو په پلي کولو مکلفې ګڼي چې له مخې یې ټول ماشومان د ژوندانه د حق، د نوم او هویت د لرلو، په کورنۍ کې د خپلو والدینو او یا هم په یوه کلتوري جوړښت کې د را لوی کېدو او همدارنګه آن د والدینو د جلاتوب په حالت کې له دواړو مور او پلار سره د اړیکې لرلو په ګډون اساسي حقونه لري.
یاد کنوانسیون هېوادونه په دې مکلف ګڼي چې والدینو ته اجازه ورکړي خپل مسئولیتونه ترسره کړي. دغه کنوانسیون همدارنګه څرګندوي چې ماشومان حق لري خپل نظر بیان کړي، نظریات یې واورېدل شي او د اړتیا په صورت کې په هغو عمل وشي. همدارنګه هغوی له ناوړه ګټنې او استثمار څخه وساتل شي او خصوصي حریم یې خوندي وي. له دې سربېره دا هم مکلفیت ګڼي چې د هغوی په ژوندانه کې له کچې زیاته مداخله وه نه شي.
د دغه کنوانسیون له مخې لاسلیک کوونکي هېوادونه مکلف دي څو د ماشومانو د پالنې په هره قضايي موضوع کې هغوی له حقوقي وکیل څخه لرې وساتل شي او اجازه ورکړي چې په دغه ډول مواردو کې د ماشوم نظر واورېدل شي.
دغه کنوانسیون ماشومانو ته د اعدام د جزا ټاکل منع کوي. د ماشومانو د حقونو کمېټې په ۲۰۰۶ زکال کې د خپلې اتمې تبصرې په ترڅ کې اعلان وکړ چې «ټول هېوادونه مکلف دي په چټکۍ سره د ماشومانو هر ډول بدني تنبیه منع او همدارنګه د ماشومانو د تنبیه د هر ډول ظالمانه یا سپکاوي کوونکي چلن مخه ونیسي». د یاد کنوانسیون ۱۹مه ماده بیانوي چې غړي دولتونه باید «د هر ډول جسمي یا اروايي تاوتریخوالي پر وړاندې د ماشومانو د قانوني، اداري، ټولنیز او روزنیز خوندیتوب په برخه کې ټول اړین اقدامات ترسره کړي»، خو د هغوی بدني تنبیه ته یې کومه اشاره نه ده کړې. د کنوانسیون له دغې مادې څخه د ماشومانو د حقونو د کمېټې تفسیر چې په هغو کې د بدني تنبیه ممنوعیت هم شاملېږي د اسټرالیا، کاناډا او بریتانیا په ګډون د دغه کنوانسیون د څو غړو هېوادونو له خوا رد شوی دی.
د بشري حقونو اروپايي محکمې هم دغه کنوانسیون ته د بشري حقونو د اروپايي کنوانسیون په تفسیر کې اشاره کړې ده.
نړیوال معیارونه او کلتوري نسبت پالنه
د بشري حقونو نړیوال معیارونه د ویانا د بشري حقونو په نړیوال کنفرانس (۱۹۹۳ زکال) کې هغه مهال چې یو شمېر دولتونو (په ځانګړې توګه چین، اندونیزیا، مالیزیا او ایران) د نړیوالو بشري حقونو په نظر جدي نیوکې وکړې، له ننګونو سره مخ شول. له همدې امله د ماشومانو د کاري ظرفیت په برخه کې له هغوی څخه د ناوړه ګټنې د مخینوي او پر هغو د برلاسي کېدو په موخه، د معیارونو او ستراتیژیو د جوړولو په بهیر کې د «نړۍ شموله» او «نسبت ګرایانه» کړنلارو ترمنځ  نا حل ستونزې شتون لري.
د ماشومانو واده او غلامي
یو شمېر کارپوهان د ماشومانو واده له غلامۍ او د غلامۍ له لارو چارو سره اړوند بولي. د غلامۍ په بڼه د ماشومانو واده ته په دغه کنوانسیون کې په مستقیم ډول نغوته نه ده شوې.
اختیاري پروتوکولونه
د ماشومانو د حقونو کنوانسیون ته اړوند درې اختیاري پروتوکولونه شتون لري. لومړی پروتوکول په وسله والو نښتو کې د ماشومانو د ګډون اړوند دی چې اړوند لوري په دې مکلف بولي څو ډاډ ترلاسه کړي چې له ۱۸ کلونو لږ عمر لرونکي په اجباري ډول د وسله والو ځواکونو په لیکو کې نه وي استخدام شوي او همدارنګه له دولتونو غواړي له هرې ممکنې لارې څخه په کار اخیستو ډاډ ترلاسه کړي چې د هغوی په وسله والو پوځونو کې شامل له ۱۸ کلونو کم عمر لرونکي په جګړه کې ونډه ونلري. دغه پروتوکول د ۲۰۰۲ زکال د جولای په ۱۲مه اجرا وړ وګرځېد. د ۲۰۲۳ زکال د جون تر ۱۸مې نېټې پورې ۱۷۲ هېوادونو تصویب او اتو نورو هېوادونو لاسلیک کړ، خو تصویب یې نه کړ.
دویم اختیاري پروتوکول یې د ماشومانو د پلور، فحشا او د هغوی د پورنوګرافي اړوند دی او اړوند لوري مکلف بولي څو د ماشومانو له پلور، فحشا او پورنوګرافي مخه ونیسي. دغه پروتوکول د ۲۰۰۲ زکال د جنوري په ۱۸ مه اجرا وړ وګرځېد. د ۲۰۲۳ زکال د جون تر ۱۸مې نېټې پورې ۱۷۸ هېوادونو تصویب او اوو نور هېوادونو لاسلیک کړ، خو تصویب یې نه کړ.
د ماشومانو د حقونو د کنوانسیون دریم اختیاري پروتوکول د ارتباطي پروسیجر اړوند دی چې ماشومانو او د هغوی استازو ته اجازه ورکوي څو د ماشوم د حقونو څخه د سرغړونې فردي شکایات وړاندې کړي. دغه پروتوکول د ۲۰۱۱ زکال په ډسمبر کې تصویب شو او د ۲۰۱۲ زکال په فبروري کې لاسلیک کېدو ته وړاندې شو. دغه پروتوکول تر اوسه پورې د ۵۲ هېوادونو له خوا لاسلیک شوی خو ۵۰ هېوادونو تصویب کړی؛ یاد پروتوکول د ۱۰م هېواد له تصویب درې میاشتې وړاندې د ۲۰۱۴ زکال د اپریل په ۱۴ مه اجرا وړ وګرځېد.
چهارشنبه‌سوری
چهارشنبه‌سوری چې د  د کال وروستني چهارشنبيجشن  او سور چهارشنبي  شپه  سره هم پیژندل کېږی  یو د پارسیانو د جشنونو څخه یو دی چې د کال په وروستني چهارشنبي کې لمانځل کېږی.
سرچینې
<div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-2" style="column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; font-size:smaller;">
معلومات
معلومات پروسس شوي، منظم او ساختمان شوې ډيټا ده. معلومات د خامو موادو لپاره زمينه برابروي او د پریکړې کولو توان ورکوي. د بېلګې په ډول: په يوه رستورانت کې د يوه پېريدونکي خرڅلاو ديټا يا خام مواد دي، کله چې سوداګري د تر ټولو زيات يا تر ټولو لږ مشهورو خوړو د مشخص کولو وړتيا ولري، دې حالت ته يې معلومات وايي.
په یو څه زيات تخنيکي ډول، معلومات کولی شي، د نامعلومتيا يا شک د پایلې په توګه په نظر کې ونيول شي. دا «د بدن يا هستي څه دی؟» پوښتنې ته ځواب وايي او په دې ډول خپل ماهيت او د ځانګړنو طبيعت يې دواړه تعريفوي. د معلوماتو مفهوم په بېلابېلو برخو کې بېلابېلې معناګانې لري. پر دې بنسټ، د معلوماتو مفهوم د اجبار، مفاهيمې، کنترول، خامو توکو، بڼې، زده کړې، پوهې، معنا، درک، ذهني انګیزې، طرحې، ادراک، ورته والي، استازولۍ او entropy له نظرياتو سره مترادف کېږي.
معلومات له ډيټا سره ملګري دي. توپير يې دا دی چې، معلومات نامعلومتيا يا شک تحليلوي. کولی شي ډېرې زياتې نښې وړاندې کړي، مګر د مطلوبې ډيټا د تراکم په واسطه معلوماتو ته رسېږي.
معلومات کولی شي، په وخت کې د ډيټا ذخيرې، فضا، اړيکو ، مفاهمې او مخابراتو په واسطه ولېږدول شي. معلومات يا د پيغام د محتوا او يا د مستقيمې يا غير مستقيمې ارزونې په واسطه څرګندېږي. هغه څه چې درک شوي دي، کولی شي په خپل ځای د پيغام په توګه تعبير شي او په هغه حس کې، معلومات تل د يوه پيغام د محتوا په توګه لېږدول کېږي.
معلومات کولی شي د لېږد او تعبير بېلابېلو بڼو ته رمز شوي يا کود شوي وي. د بېلګې په ډول: معلومات کېدای شي د نښو يوې لړۍ کې ترتيب شوي وي يا د يو سيګنال يا اشارې په واسطه ولېږدول شي. معلومات همدارنګه کولی شي د خوندي زېرمې او مفاهمې لپاره کود ته واړول شي.
د يوې پېښې نامعلومتيا د هغې د واقع کېدنې د احتمال په واسطه اندازه کېږي. نامعلومتيا په معکوس ډول د واقع کېدنې احتمال ته د تناسب وړ ده. د معلوماتو نظريه د دې په شاملولو سره د دې حقيقت ګټه تر لاسه کوي، چې ډېرې نامعلومه پېښې، د هغوی د نامعلومتيا د معلومولو لپاره د زياتو معلوماتو غوښتنه کوي. bit د معلوماتو د اندازه کولو يو نمونه يي واحد دی، چې نامعلومتيا په نيمايي راکموي. نور واحدونه، لکه: nat هم کېدای شي وکارول شي. د نمونې په ډول: هغه معلومات چې په يوه مناسب coin flip کې ترتيبېږي، Log2(2/1) = 1 bit دي او په دوو مناسبو coin flips کې Log2(4/1) = 2 bit دي. د ۲۰۱۱ ز کال يوې علمي مقالې اټکل کړی چې په ټيکنالوژيکي ډول زېرمه شوي ٪۹۷ معلومات، وار له مخه په ۲۰۰۷ز کې په عددي ډول وو او ۲۰۰۲ ز کال د معلوماتو د زېرمې لپاره د ډيجيټل يا عددي عصر پيل و (د عددي زېرمې په ظرفيت سره د لومړي ځل لپاره انالوګ ته په تېرېدلو سره).
= ريښه = د معلوماتو يا (information) وییکي(لغت)، له منځنۍ فرانسوي (enformacion/informacion/information) نه اخېستل شوی دی، چې يوې ستوریزې پلټنې او د هغې د etymon معنا لري. له لاتيني (informatiō(n) ) نه اخېستل شوی دی، چې د مفهوم، تدريس او نوښت معناګانې لري.
د معلوماتو (information) وییکي(لغت)، په انګليسي کې يو نه شمېرېدونکی نوم دی.
د معلوماتو نظريه
د معلوماتو تيوري د تعريف یا خاص تعين، زېرمې او د معلوماتو د مفاهمې علمي څېړنه ده. دا مسلک دا برخه په بنسټيز ډول د هري نايکوېسټ (Harry Nyquist) او هارټلي (Ralph Hartley) د فعاليتونو په واسطه په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې او په ۱۹۴۰ ز لسيزه کې د کلاوډ شاننون (Claude Shannon) په واسطه رامنځته شوه. ذکر شوې برخه ( ساحه) د احتمال نظريې، احصايې، کمپيوټر ساينس، د احصايوي ميخانيک، معلوماتو د انجنيرۍ او برېښنايي انجنيرۍ په تقاطع کې قرار لري.
د معلوماتو په نظريه کې يو کليدي معيار entropy ده. entropy د هغه نامعلومتيا اندازه يا د يو random process پایله معلوموي، چې د يو random variable په ارزښت يا value کې شامله ده. د بېلګې په ډول: د يوه مناسب coin flip پایلې مشخص کول (په دوه مساوي ډول ورته پایلو سره) د يو die له ونډې نه د پایلې د مشخص کولو (په شپږ مساوي ډول پایلو) په پرتله لږ معلومات برابروي. د معلوماتو په نظريه کې ځينې نور مهم معيارونه دوه اړخيز معلومات، د کانال يا چينل ظرفيت، د تېروتنې(اشتباه) طاقت او relative entropy دي. د معلوماتو د نظريې فرعي برخې، د سرچينې رمز کوونه (source coding)، د الګوريتميک پېچلتيا نظريه (algorithmic complexity theory)، د الګوريتميک معلوماتو نظريه (algorithmic information theory) او د معلوماتو نظریاتي خونديتوب (information-theoretic security) دي.
د جاپان سمندر
جاپان سمندر (د جاپان سمندر) یاهم (ختیځ سمندر) انګلیسي Sea of Japan) د آرام سمندر په لویدیځ کې پروت سمندر دی. د یاد سمندر د نوم پرسر لا تراوسه د ځینو هیوادونو بحث شته دی، دا سمندر د ختیځ له لوري د جاپان له هوکایدو، هونشو، کیوشو او د روسيه له ساخالین سره نښتی دی او د لویدیځ له لوري د کوریا ټاپوزمه او روسي پوری غځیدلی دی.
معلومات
د معلوماتو نظريه
د معلوماتو د نظريې د بنسټيزو مقالو غوښتنې د نه له منځه تلونکې ډيټا کود ته اړول، لکه: Zip دوسيې، د له منځه تلونکې ډيټا کود ته اړول، لکه: MP3s او JPEGs او د کانال يا چينل رمز کوونه، لکه: د DSL لپاره شاملوي. د دې اغېزه ژورې فضا ته د اوياګر (Voyager) د ماموريتونو بريا، د CD، د ګرځنده تيليفونونو اسانتیا او د انټرنيټ پرمختګ ته فيصله کوونکې يا قاطع ده. ذکر شوې نظريې د احصائيوي استنتاج، رمزي ليکنې، د عصب بيولوژي، ادراک، ادبياتو، تدريجي تکامل او د ماليکولي کودونو د دندې، حرارتي فزيک، د quantum محاسبې، black holes، د معلوماتو د بيا موندلو، د ځيرکتيا د يوځای کوونې، د ادبي غلا د کشف کوونې، د طرحې د پېژندنې، نامنظم موندونکي (anomaly detection) او ان د هنر د نوښت په ګډون په نورو ساحو کې هم کاريالونه يا Applications موندلي دي.
معلومات ډېری وختونه يو ژوندي موجود يا سيستم ته دننه اېښودنې (input) د يو ډول په توګه کتل کېدای شي. دننه اېښودنې Inputs) په دوه ډوله دي. ځينې دننه اېښودنې، لکه: خواړه د دوی د انرژۍ په واسطه، د ژوندي موجود يا سيستم د دندې لپاره اړين دي. د بيولوژي-فزيکپوه ډيويډ بي ډسينبيري (David B. Dusenbery) په خپل کتاب حسي ايکالوژي (Sensory Ecology) کې دې دننه اېښودنو ته سببي دننه اېښودنې وويلې. نور inputs (معلومات) يوازې د دې لپاره اړين دي، چې له سببي inputs سره ملګري دي او کولی شي، په يوه وروسته (فرض کړئ يو بل ځای کې) د سببي دننه اېښودنې د واقع کېدنې د اټکل لپاره وکارول شي. ځيني معلومات له نورو معلوماتو سره د ملګرتيا له امله اړين دي، مګر په پای کې يو سببي input ته بايد يوه اړيکه ولري.
په عمل کې معلومات په عادي ډول د کمزورې هڅوونکې يا انګېزې په واسطه وړل کېږي، چې بايد د ځانګړو حسي سيستمونو په واسطه وموندل شي او مخکې له دې چې ژوندي موجود يا سيستم ته وظيفوي واوسېدلی شي، بايد انرژۍ د inputs په واسطه، پراخه او خپره شي. د بېلګې په ډول: رڼا په اصل کې (مګر يوازينی نه دی. لکه: نباتات کولی شي، د رڼا د سرچينې پر لوري وده وکړي) نباتاتو ته يو سببي دننه اېښودنه يا input دی، مګر د حيواناتو لپاره يوازې معلومات برابروي. له يوه ګل نه منعکس شوې رنګه رڼا، د فوتوسنتيز لپاره ډېره کمزورې ده، مګر د مچۍ د باصرې يا ليدلو سيستم هغه کشف کوي او د مچۍ عصبي سيستم هغه معلومات کاروي، چې مچۍ ګل ته رهبري کوي. مچۍ هلته ډېر ځله د ګل شيره يا ګرده پيداکوي، چې سببي دننه اېښودنې يا inputs دي او د يوې تغذيوي دندې خدمت کوي.
د ادراک عالم او تطبيقي رياضيپوه رونالډ ويګو (Ronaldo Vigo) استدلال کوي، چې معلومات هغه مفهوم دی چې د مقداري حس د جوړولو لپاره لږ تر لږه د دوو اړوندو موجوداتو غوښتنه کوي. د s څيزونو په پراخه ډول تعريف شوې هره ډله او د دې هر فرعي سيټونه R شته. R په طبيعت کې د S استازی دی. يا په بله وینا: R د S په اړه د استازولۍ (او په دې دليل مفهومي) معلومات لېږدوي. ويګو (Vigo) له دې وروسته د معلوماتو اندازه تعريفوي، چې R يې د S په پېچلتيا کې د بدلون د قيمت په توګه د S په اړه لېږدوي، هر کله چې په R کې مفعولونه يا شيان له S نه لرې او محوه شي. د معلوماتو په اړه د ويګو (Vigo) د تعريف له مخې، د طبیعي علم پنځه بنسټونه: نمونه يا فردي ځانګړنه، بدلون نه منلتيا، پېچلتيا، استازولي او معلومات تر يوه غير معادي رياضيکې کار چوکاټ يا بدنې لاندې يو شوي دي. د نورو شيانو تر منځ ذکر شوې بدنه يا کاري چوکاټ موخه لري چې، د شېنن ويور په معلوماتو (Shannon-Weaver information) [د معلوماتو په اړه د ويور په نظر يا تعریف باندې] غالب شي، کله چې د شخصي يا فاعلي معلوماتو د ځانګړي کولو او اندازه کولو هڅه کوي.
معلومات د نمونې يا فردي صفتونو او ځانګړنو هر هغه ډول دی، چې د نورو نمونو يا فردي ځانګړنو او صفتونو جوړښت يا بدلون باندې اغېزه کوي. په دې حس کې د ادراک لپاره يو پوه ذهن ته اړتيا نه شته، ذهن د فردی ځانګړنې يا صفت ډېره لږه خبرتيا لري. د بېلګې په ډول: ډای نيوکليک اسيد (DNA) ته پام وکړئ. د نيکليوټايدونو (nucleotides) لړۍ هغه نمونه ده يا فردي ځانګړنه ده، چې يو پوه ذهن ته له اړتيا نه پرته د يوه ژوندي جسم جوړښت او وده اغېزمنوي. سره له دې چې يو څوک کېدای شي، د انسان په اړه استدلال وکړي، چې په شعوري يا اګاهانه ډول يوه نمونه يا فردي ځانګړنه تعريف کړي. د بېلګې په ډول: نيکليوټايد په طبيعي ډول د شعوري يا اګاهانه معلوماتو اوښتون يا پروسسنګ په غېږ کې نيسي.
د سيستمونو نظريه، په وختونو کې کتل کېږي، چې په دې حس کې معلوماتو ته ورګرځي. د معلوماتو فرض کول په اړين ډول کوم شعوري ذهن نه شاملوي او په دې سيستم کې د فردي ځانګړنو او خصوصياتو دوران ته معلومات وايي. په بله وینا: ويل کېدلی شي چې معلومات په دې حس کې د پټ استعداد له مخې د انځور يا نښې په توګه درک شوي، کوم څه دي، که څه هم، د هغې موخې لپاره نه دي وړاندي شوي. د بېلګې په ډول: ګريګوري باټيسن  معلومات د هغه يو توپير په توګه تعريفوي، چې يو توپير جوړوي.
که څه هم د اغېزې منطق استنباطوي چې، معلومات د يوه شعوري ذهن په واسطه درک او د همدې په واسطه تعبير شوي دي،له دې تعبير سره ملګرې مشخصه زمینه او برخه کېدای شي ،پوهې ته د معلوماتو د بدلون سبب شي. د معلوماتو او پوهې پېچلي تعريفونه دا ډول semantic او منطقي تحليل سختوي، مګر د بدلون حالت د معلوماتو په څېړنه کې يو اړين ټکی ځکه دی، چې له پوهې سره اړيکه لري، په ځانګړي ډول د پوهې د تنظيم (knowledge management) په سوداګريز انظباط او نظم کې. په دې عمل کې توکي او پړاوونه کارېږي، تر څو د پوهې له کارکوونکي سره د لاندې پړاوونو په ګډون د څېړنې په تر سره کولو او پریکړو کولو کې مرسته وکړي.
سټيوارټ (Stewart) ۲۰۰۱ ز بحث کوي چې، د ارزښت value د پيدايښت په هسته کې په درواغو سره علم يا پوهې ته د معلوماتو لېږد خطرناک دی او د معاصرې دستګاه او پروژې لپاره یې سیالي (رقابتي) ګټوره ده.
دانش د معلوماتو د اصطلاحاتو قاموس بحث کوي، چې معلومات يوازې يوې جوړې شوې پوښتنې ته ځواب چمتو کوي. دا چې ايا ځواب پوهه چمتو کوي که نه، په خبر ورکړای شوی شخص پورې اړه لري، نو د دې مفهوم يو عمومي تعريف بايد داسې وي:
معلومات = يوې مشخصې پوښتنې ته يو ځواب.
کله چې مارشال مک لوهن (Marshall McLuhan) د رسنيو او په انساني کلتورونو باندې د هغوی د اغېزو په اړه خبرې کوي، نوموړی د لاسي صنعت ساحتمان ته راجع کېږي چې په خپل وار زموږ سلوکيات او د ذهن مجموعې mindsets ته شکل ورکوي. په دې حس کې pheromones ته ډېر ځله معلومات يا information ويل کېږي.
نوروز
نوروز یا نوی کال د  لمریز کال چې د  اوری اولې سره برابره ده، د نوي کال جشن دی چې د پخوا وختونو راهیسي د پارس، کوردستان او افغانستان او منځنۍ اسیا د خلکو لخوا لمانځل کېږی.
جان کوینسي آډمز
جان کوینسي اډمز (جولای ۱۱، ۱۷۶۷ – فبروري ۲۳، ۱۸۴۸) یو امریکایي سیاستوال،ډیپلوماټ، حقوقپوه/مدافع وکیل او خاطره لیکوونکی و چې له ۱۸۲۵ څخه ۱۸۲۹ پورې یې د امریکا متحده ایالاتو د شپږم ولسمشر په توګه دنده ترسره کړې ده. هغه له ۱۸۱۷ څخه تر ۱۸۲۵ پورې د امریکا د بهرنیو چارو اتم وزیر پاتې شوی دی. د هغه د اوږدمهاله ډیپلوماټیک او سیاسي کاري ژوند په بهیر کې، اډمز د سفیر په توګه هم خدمت کړی او د امریکا د سنا غړی و او همدا ډول د امریکا په ولسي جرګه (د استازو په کور کې) د ماساچوسټ ایالت استازی ؤ. هغه له ۱۷۹۷ څخه تر ۱۸۰۱ ز کال پورې د امریکا د دویم ولسمشر جان اډمز او لومړۍ مېرمنې ابیګېل اډمز زوی دی. هغه د پلار په څېر له اره فيډرالیسټ و او هغه د ډیموکراټ-جمهوري غوښتونکي ګوند د غړي په توګه د ولسمشرۍ ټاکنې وګټلې او د ۱۸۳۰ لسیزې په نیمايي کې د وېګ ګوند سره یوځای شو.
اډمز د ماساچوسټ په برېنټري سیمه کې (چې اوس د کوېنسي ښارګوټي برخه ده) زېږېدلی او خپله ډېره ځواني يې په اروپا کې تېره کړې ده ځکه پلار يې هلته ډیپلومات و. امریکا ته له راستنېدو وروسته، هغه په باسټن کې بریالی حقوقي کاروبار رامنځ ته کړ. په ۱۹۷۴ز کال کې، ولسمشر جورج واشنګټن اډمز په هالنډ کې د امریکا سفیر وټاکه او همدا و چې په ۱۸۰۱ ز کال کې، د توماس جیفرسن تر ولسمشر کېدو پورې يې په لوړو ډیپلوماتیکو بستونو کې کار وکړ. په ماساچوسټ کې فیډرالیسټو مشرانو اډمز په ۱۸۰۲ ز کال کې د امریکا د مشرانو جرګې په ټاکنو کې بریالی کړ، خو اډمز د بهرني سیاست پر سر له فیډرالیسټ ګوند سره مخه ښه وکړه او د بیاځلې ټاکل کېدو څخه یې ډډه وکړه. په ۱۸۰۹ز کال کې، ولسمشر جېمز ماډېسون چې د ډموکراټیک-جمهوري پالو ګوند غړی و، ادمز په روسیه کې د امریکا سفیر وټاکه. اډمز د ماډېسون په ولسمشرۍ کې پر ډپلوماټیکو موقفونو کار وکړ او د ۱۸۱۲ز کال د شخړې پای ته رسولو اړوند مذاکراتو کې د امریکايي پلاوي غړی هم و. هلته، هغه د اډمز-اونیس تړون پر سر مذاکرات وکړل چې په پایله کې یې فلوريډا سیمه د امریکا برخه شوه. هغه همدا ډول د مونرو په ډکټورین جوړولو کې یې مرسته وکړه، چې همدا ډکټورین بیا د امریکا د بهرني سیاست کلیدي بنسټ شو. په ۱۸۱۸ز کال کې، اډمز په فلادلفیا ایالت کې د امریکا د فسلسفي ټولنې غړی وټاکل شو.
د دې پر ځای چې له دولتي چارو لاس په سر شي، اډمز د ولسي جرګې ټاکنې وګټلې او له ۱۸۳۱ ز کال بیا په ۱۸۴۸ ز کال کې د مرګ تر ورځې په دنده کې پاتې شو. هغه یوازینی پخوانی ولسمشر دی چې جرګې ته وټاکل شو. له هغه وروسته چې اډمز د ماساچوسټ ایالت والي څوکۍ او مشرانو څوکۍ ته په بیا ځلي ټاکنو کې ناکام شو، د ۱۸۳۰ کال په لومړیو کې له ماسونی ضد ګوند سره یوځای شو خو وروسته بیا د وېګ ګوند غړی شو چې د ولسمشر جکسون مخالفین یې سره یوځای کول. په کانګرس کې د دندې پر مهال، هغه په ډېرېدونکې بڼه پر غلامۍ نیوکه کوله او د سویلي ایالتونو پر مشرانو يې اعتراض درلود ځکه ده باور درلود چې دوی ډیموکراتیک ګوند په خپل کنټرول کې ساتلی. هغه په ځانګړي ډول له امریکا سره د تګزاس ايالت د یوځای کېدو او همدا ډول د مکسیکو-امریکا جګړې مخالف و ځکه هغه جګړې ته د غلامۍ د پراختیا او د کانګرس د سیاسي کابو کولو په توګه کتل. هغه د "ګاګ قاعدې [چې پارلمان له مذاکراتو منع یا محدودی]" د لغو کولو مشري کوله، ځکه دې قاعدې ولسي جرګې ته اجازه نه ورکوله چې د غلامۍ د لغو کولو په غوښتنه بحث وکړي. تاریخپوهان وايي چې اډمز د امریکا د تاریخ یو تر ټولو سترو ډیپلوماټانو او بهرنیو چارو وزیرانو څخه و؛ خو یو منځلاری ولسمشر يې ګڼي، ځکه هغه د سترو خیالونو طرحه لرله خو کانګرس کې یې تصویب نشوای کړای.
ماشومتوب او ځوانی، زده کړې او کاري ژوند
جان کوېنسي اډمز د ۱۷۶۷زکال د جولای میاشتې په ۱۱مه نېټه د جان او ابیګېل اډمز په نوم مور او پلار څخه د ماساچوسټ په برېنټري (اوسني کوېنسې) سیمه کې وزېږېد. پر هغه يې د مور د پلار (نیکه) نوم، ډګروال جان کوېنسي، کېښود چې د ماساچوسټ کوېنسي سیمه هم د هغه په نوم یادېږدي. ځوان اډمز خصوصي استادان لرل – د هغه د تره زوی جېمز تاکسټر او د هغه د پلار حقوقي منشي، ناتان رایس. هغه ډېر ژر ادبي مهارتونه له ځان وښودل او په ۱۷۷۹ ز کال کې يې د خاطرو په لیکلو پیل وکړ او دغه کار يې په ۱۸۴۸ ز کال کې تر مرګه وکړ. تر لس کلنۍ پورې، اډمز په برېنټري کې د خپلې کورنۍ په ځمکو کې رالوی شو او تر ډېره یې پالنه د مور پر غاړه وه. که څه هم په امریکايي انقلاب کې د ګډون له امله د اډمز پلار به ډېری وخت پر کور نه و، خو هغه به خپل زوی سره د لیکونو راکړه ورکړه کوله او هغه به یې د توسیدید او هوګو ګروتیوس اثارو لوستلو ته هڅولو. د هغه د پلار په هڅونه، اډمز د ویرګیل، هوراس، پلوتارک او ارسطو کلاسیک اثارهم ترجمه کړل.
په ۱۷۷۸ ز کال کې يې دی او پلار اروپا ته ولاړل، ځکه جان اډمز هلته په فرانسه او هالنډ کې د امریکا د ډیپلوماتیکو ماموریتونو برخه وو. د دې دورې په بهیر کې، اډمز حقوق، فرانسوي، یوناني او لاتین ژبې ولوستې او د لینډن پوهنتون په ګډون ګڼو ښوونځیو ته لاړ. په ۱۷۸۱ ز کال کې، اډمز د روسیې سنټ پټرسبوزګ ښار ته ولاړ او هلته يې د امریکايي ډیپلوماټ فرانسیس ډانا د سکرتر په توګه خدمت وکړ. هغه په ۱۷۸۳ زکال کې هالنډ ته راستون شو او په په ۱۷۸۴ ز کال کې د پلار سره په ګډه سترې بریټانیې ته ولاړ. که څه هم اډمز په اروپا کې خوشاله و خو هغه او کورنۍ يې پرېکړه وکړه چې باید امریکا ته ستانه شي څو هلته خپلې زده کړې بشپړې کړي او بالاخره سیاسي کاري ژوند پیل کړي.
اډمز په ۱۷۸۵ ز کال کې امریکا راستون شو او په راتلونکي کال کې يې د هاروارډ کالج په ټولګیو کې نوملیکنه وکړه. هغه له في بېټا کپپا سره یو ځای شو او لوړې نومرې به اخیستې چې په ۱۷۸۷ ز کال کې د خپل ټولګي دویم نمره فارغ شو. له هاروارډ څخه تر فارغېدو وروسته، هغه د ۱۷۸۷ تر  ۱۷۸۹ ز کال پورې د ماساچوسټ په نیوبوري پورټ کې له تیوفیلوس پییرسن سره حقوق ولوستل. اډمز په لومړیو کې د امریکا د اساسي قانون له تصویب سره مخالف و خو په پای کې يې دغه سند ومانه او په ۱۷۸۹ ز کال کې يې پلار د لومړي ځل لپاره د امریکا په تاریخ کې د ولسمشر د لومړي مرستیال په توګه وټاکل شو.
نيانډرټال
نیادرتال (په لاتين: Homo sapiens neanderthalensis) (/niˈændərˌtɑːl, neɪ-, -ˌθɑːl/) چی هومو نیادرتالنسیز یا ساپینز نیادرتالنسیز ورته وېل کېږي، د پخوانیو انسانانو له منځه تللې نمونه یا فرعی نمونه ده چې 40000 کاله وړاندې یې د یورو ایشیا په ساحه کې ژوند کاوه. دغه انسانان په لوی اټکل سره په دې وجه له منځه لاړل چې د اوسنې انسان له جینوم سره یوځای شول (د مزدوج کېدو له امله له منځه لاړل)، یا د اقلیمی لویو بدلونونو له امله، ناروغیو، یا هم د دې ټولو لاملونو له امله وو. د هغوی ځای په بشپړه توګه پخوانیو اروپایی عصری انسانانو ونیو.
دا روښانه نه ده چې کوم وخت د نیاندرتالز کرښه د عصري انسانانو څخه جلا شوه، مطالعاتو بېلابېل انتروالونه وړاندې کړي چې د 315،000  څخه تر 800،000 کاله دمخه ښودل کېږي. د نیاندرتالز جدایي له خپل جد څخه H. heidelbergensis ناڅرګنده ده. د نیاندرتالز ترټولو زوړ احتمالي هډوکي 430،000 کاله دمخه دي ، مګر طبقه بندي یې ناڅرګنده پاتې ده. نیاندرتالز د ډیری فوسیلونو څخه پیژندل شوي، په ځانګړي توګه له 130،000 کاله دمخه. دا ډول نمونه، نیاندرتال 1، په اوسني جرمني کې په نیاندر دره کې په 1856 کې وموندل شو. څیړونکو د نیاندرتالز د شلمې پیړۍ په پیل کې ډېری، نیاندرتالز لومړنی انسان، بې ذکاوته او وحشي انسان په توګه وړاندې کړی. که څه هم د دوی پوهه او لید له هغه وخت راهیسې په ساینسي ټولنه کې د پام وړ بدلون کړی، د غار اوسېدونکي د اولي نمونې تصور د هغه په اړه تراوسه ځای پر ځای پاتې شوی.
د نیاندرتال ټکنالوژي خورا پیچلې وه. په دې کې د موسیترین د ډبرو وسیلو صنعت او د اور لګولو وړتیا او د غار ډوله اور لګولو ځای، د بېرچ ونې له پټوکي چسپ جوړول، د کمپلې یا پانچو ډوله کالیو برابرول، اوبدل، د مدیترانې له لارې سمندري سفر، د درملو بوټو څخه کار اخیستل، او همدارنګه د سختو ټپونو درملنه، خواړه ذخیره کول، او د پخلي مختلف تخنیکونه لکه کباب کول، جوش کول او سګرټ څکول شامل دي. نیاندرتالونو د خواړو له پراخو ډولونو کار اخیست، په ځانګړې توګه زهر لرونکي تي لرونکي حیوانات، همدارنګه نور لوی حیوانات (میګافونا)، نباتات، کوچني تی لرونکي حیوانات، الوتونکي، او ابي او سمندري سرچینې.
که څه هم دوی شاید د لمړۍ کرښې ښکاریان وو، دوی تراوسه هم د غار له خرس، د غار له زمریانو، د غار له حیواناتو او نورو لوی ښکار کوونکو سره لاس او ګرېوان وو. یو لړ سمبولیک فکر او پالایولیتیک (د ډبرې زمانې) هنر یو شمیر مثالونه چې په غیرمستقیم ډول نیاندرتالز ته منسوب شوي، په بیلګې کې ېې د الوتونکو له هډوکو یا کوپړیو څخه زیورات، د غیر معمولي شیانو ټولګه چې کرسټال او فوسل پکې شامل دي، نقاشۍ، د دیوجی بېب شپېلۍ (Divje Babe Flute) سره موزیک غږول او د هسپانوي غار نقاشۍ شامل دي چې تاریخ یې  65،000 کاله اټکل کېږي. د مذهبي عقیدې ځینې ادعاګانې هم شوې دي. نیاندرتالز احتمالاً د وینا وړتیا درلوده، احتمالاً یې خبرې کولی شوی، که څه هم د دوی د ژبې پیچلتیا نه نده معلومه.
د عصري انسانانو په پرتله، نیاندرتالونو خورا قوي جوړښت او نسبتاً لنډ اندام درلود. څیړونکي ډیری وختونه دا ځانګړتیاوې په ساړه اقلیم کې د تودوخې د ساتلو لپاره د تطابق په توګه په ګوته کوي، مګر هغوی همدارنګه کېدای شي چې په ګرم، ځنګلی ساحه کې د منډې لپاره چې  نیاندرتالونه ډیری وختونه هلته میشته وو د تطابق لپاره وي. په دې حال کې، دوی د یخ ځانګړی تطابق درلود، لکه د بدن غوړ ځانګړی د شحم ذخیره او هوا د ګرمولو لپاره اوږده پوزه (که څه هم د پوزې علت د جنتیکی تغیر له امله کېدای شي). نیاندرتالونه اوسط نارینه شاوخوا 165 سانتي متره (5 فوټ 5 انچ) او میرمنې 153 سانتي متره (5.02 فوټ) قد درلود، چې د صنعت مخکې عصري انسانانو ته ورته وو. د نیاندرتال نارینه او ښځینه مغز په ترتیب سره شاوخوا 1،600 مترمکعب (98 cu in) او 1،300 متر مکعب (79 cu in) وو، چې د عصري انسانانو لپاره د اندازې په حد کې دي.
د نیاندرتالونو ټول نفوس کم پاتې شوی، چې د جین ضعیف او زیان اړونکي ډولونه یی زیات شول، او د لوی وآټن د قوی شبکو را منځ ته کېدو یی مخنیوی وکړ. له دې سره، بیا هم سیمه ییزو دودونه، او په دې اساس د ټولنو تر منځ اړیکو نښانې شتون لري. هغوی غارونو په مکرر ډول بدلول او په فصلي ډول له یو غار نه بل غار ته تلل. نیاندرتالونه له سترس نه په ډک او روحاً زیانمن چاپېریال کې ژوند کولو چې 80% سلنه یې مخکې له 40 کلنۍ مړه کېدل. د نیاندرتالونو جینوم د 2010 کال پروژې راپور د نیاندرتالز او عصری انسانانو تر منځ د مزدوج نسب شواهد وړاندې کړل. اټکل کېږي چې دا کار 316 – 219 زره کاله وړاندې ترسره شوی وي، اما په دېر احتمال سره 100,000 کاله وړاندې وو بیاځلې 56,000 کاله وړاندې ترسره شوی وي. نیاندرتالونه کېدای شي چې له دینوسوانز سره هم مزدوج شوی وي چې په صربستان کې د پخوانیو انسانانو یو بېله ډله وه. له 1 – 4  سلنه د یور ایشیا، استرالو – میلانیزیان، اصلی امریکایان، شمالی افریقایان، د نیاندرتال اجدادی جینوم لري، حال دا چې د افریقا سب – صحرا اوسېدونکي د نیاندرتال د خاندان نښې نه لري، چې د ساپینز- څخه – نیاندرتال ته د جین جریان په اړه او یا د ورستي بیاځلې مهاجرت له یورو ایشیا نه افریقا ته ممکنه نښې ثابتوي. په ټوله کې، د نیاندرتال شاوخوا 20% د منقرض جین ډولونه تراوسه پاتې شوي دي. که څه هم د جین ډیری ډولونه چې له نیاندرتال څخه په میراث پاتې دي ممکن زیانمن او غوره شوي وي، د نیاندرتال د جین دخول د انسان عصري معافیت سیستم تر اغیز لاندې روالي او په ډیری بیولوژیکي دندو او جوړښتونو کې شامل دي، مګر یوه لویه برخه د غیر کوډینګ DNA ښکاري.
ایتیمولوژي (لغت پېژندنه)
د نیاندرتال نوم د نیاندرتال د درې له سببه دی چې په هغه کې یې لمړۍ تشخیص شوې نمونه پیدا شوه. دا دره Neanderthal  لیکل کېږي او د هغو نمونه په جرمني کې د 1901 د سپيل تر اصلاحاتو پورې Neanderthaler  لیکل کېده. د Neandertal  سپېل دې نمونې ته په انګلیسي ژپه کې لږ لېدل کېږي، حتی په علمي نشراتو کې، اما د هغې علمي نوم H. neanderthalensis همیشه له th سره د لمړیتوب د اصل پراساس لیکل کېږي. په آلمان کې د دې نمونې ځایی نوم تل Neandertaler دی ("د نیاندر د درې اوسیدونکی")، پداسې حال کې چې Neandertal تل درې ته اشاره کوي. دا دره خپله د یواخیم نیاندر له سبب نه چې یو جرمن خدای پیژندونکی او دیني سرود لیکونکی ؤ، د 17 پېړۍ په آخر کې و نومول شوه چې په مکرره توګه به یی له دې ځایه لیدنه کوله. Neanderthal، niˈændərtɑːl  تلفظ کېږي چې په هغه کې  th د t  په ډول تلف کېږي، او یا هم په ستندرد انګلیسی تلفظ کې چې th د /θ/  غږ ورکوي لکه په /niˈændərθɔːl/) کې.
نیاندرتال 1، د نمونې ډول، په بشری علومو کې د "نیاندرتال جمجمه" یا "نیاندرتال کوپړۍ" په نوم پیژندل کیده، او د کوپړۍ پر اساس جوړ شوي فرد معمولاً "د نیاندرتال سړي" په نوم یادیږي. دوه کلمه یې نوم Homo neanderthalensis - د "نیاندرتال سړی" نوم له انفرادي نمونې څخه ټولو ډولونو ته غزوي، او په رسمي ډول یې له منځه تللي یا منقرض انسانان پېژندل کېږي او لومړی ځل د ایرلینډ جیولوژیست ولیم کنگ لخوا په یوه مقاله کې وړاندیز شوی و چې د بریټانیا 33 مې ساینس ټولنې ته یې په کال 1863 لوستلی وه. خو، په 1864 کې، هغه وړاندیز وکړ چې نیاندرتال او عصري انسانان په بیلابېلو نسلونو کې طبقه بندي شي ځکه چې هغه د نیاندرتال جمجمه یې له شیمپانزي سره پرتله کړه او استدلال یې کړی چې دوی "اخلاقي او [توحیدي] مفکورې نه درلوده". '
سرچينې او ياداښتونه
وېشنيزه:د انسانانو اجداد
آنتوني فاوچي
آنتوني سټیفن فاوچي (زوکړه: د ۱۹۴۰ زکال د ډسمبر ۲۴مه) د طبابت او ایمیونولوژي په برخه کې امریکايي عالم دی چې له ۱۹۸۴ زکال څخه یې تر ۲۰۲۲ زکال پورې په امریکا کې د الرژیو او عفوني ناروغیو د ملي انیستیتوت (NIAID) د مشر او له ۲۰۲۱ زکال څخه یې تر ۲۰۲۲ زکال پورې په طبي چارو کې د امریکا د ولسمشر د ستر سلاکار په توګه خدمت کړی.
فاوچي د روغتیا په ملي انستیتیوت کې د ډاکټر په توګه، ۵۰ کاله د متحده ایالاتو د عامې روغتیا په برخه کې خدمت وکړ او د رونالډ ریګان د ولسمشرۍ له دورې را وروسته یې د امریکا د هر ولسمشر د روغتیايي چارو د سلاکار په توګه دنده ترسره کړې. هغه مهال چې نوموړی د NIAID مشر و، د یو څېړونکي عالم او همدارنګه یې د دغه انستیتیوت د مشر په توګه د ایډز په څېر د نورو ایمني ناروغیو پر وړاندې مبارزه کې ونډه لرله.
نوموړی له ۱۹۸۳ زکال څخه تر ۲۰۰۲ زکال پورې د ټولې نړۍ په علمي مجلاتو کې ډېر یادېدونکی عالم و. په ۲۰۰۸ زکال کې د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو. بوش نوموړي ته له ایډز څخه د مخنیوي په پروګرام (PEPFAR) کې د فعالې ونډې لرلو له امله د آزادۍ ولسمشریز مډال ورکړ چې په متحده ایالاتو کې تر ټولو عالي ملکي مډال دی.
لومړنی ژوند او زده کړې
آنتوني فاوچي د ۱۹۴۰ زکال د ډسمبر په ۲۴مه د نیویارک ښار په بروکلین سیمه کې د یوجنیا لیلیان (کورنی نوم یې ابیس؛ ۱۹۰۹- ۱۹۶۵ زکال) او سټیفن اې. فاوچي (۱۹۱۰- ۲۰۰۸ زکال) په کورنۍ کې وزیږېد. د هغه پلار درمل جوړونکی (فارماسېست) و چې په کلمبیا پوهنتون کې یې زده کړې کړې وې او یو درملتون یې درلود. د فاوچي مور او خور د دغه درملتون په اداري برخه کې کار کاوه؛ فاوچي به د خلکو د نسخو له مخې هغوی ته درمل ورکول او همدارنګه یې د ثبت په دفتر کې کار کاوه. مور یې سربېره پر دې د کالیو وینځلو په یوه کارخونه کې هم کار کاوه. هغه مهال چې نوموړی ماشوم و له دویمې نړیوالې جګړې سره یې لیوالتیا ومونده او د بېکارۍ پر مهال کې به یې د باسکټبال او بیسبال لوبه کوله.
د فاوچي نیکه او نیا د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې له ایټالیا څخه متحده ایالاتو ته کډه شول. د هغه پلرنی نیکه او نیا، آنتونیو فاوچي او کالوګرا ګواردینو د ایټالیا د سیاکا او مورنی نیکه او نیا یې د ناپل اصلی اوسېدونکي و. د هغه مورنۍ نیا رافیلا تریماتیرا خیاطه و او نیکه یې جیوویني ابیس سویسي الاصله هنرمند و چې په ایټالوي مجلو کې یې د نقاشیو د خپرېدو او همدارنګه د هغو سوداګریزو ګرافیکي طراحیو له امله شهرت درلود چې تر ډېره د زیتونو د غوړو په ډبیو باندې چاپېدلې. فاوچي د یو کاتولیک په توګه را لوی شو، خو اوس مهال ځان یو بشرپاله بولي او څرګندوي چې فکر کوي «د سازمان یافته مذهب اړوند ګڼ شمېر داسې موارد شتون لري چې د شرم وړ دي او [دی لیوالتیا لري] له هغو څخه ځان لرې وساتي». په ۲۰۲۱ زکال کې نوموړی د امریکا د بشرپالونکې ټولنې له خوا د کال بشرپاله کس وټاکل شو.
فاوچي د منهتن په پورتنۍ ختیځه برخه کې د ریګېس عالي لیسې په نامه رقابتي یسوعي ښوونځي ته ولاړ. نوموړی په دغه ښوونځي کې د باسکټبال د ډلې کپتان و په داسې حال کې چې یوازې ۵ فوټه او اووه اېنچه (۱۷۰ سانتي متره) قد یې درلود. «د نورو لپاره د نارینتوب والي» یسوعي فلسفې پر فاوچي تل پاتی اغېز درلود. هغه د ښوونځي په نیمايي کې پرېکړه وکړه ډاکټر شي. له همدې امله په ۱۹۵۸ زکال کې له ښوونځي څخه له فراغت وروسته د هالي کراس کالج ته ولاړ او په ۱۹۶۲ زکال کې یې د طبابت لپاره د چمتووالي په موخه د کلاسیک زده کړو لیسانس سند ترلاسه کړ. فاوچي له دې وروسته د کرنل پوهنتون د طب پوهنځي ته ولاړ (اوس مهال مهال د وایل کرنل طبي پوهنتون دی) او په ۱۹۶۶ زکال کې په لومړۍ درجه له دغه ځایه فارغ شو. په کرنل کې هغه د داخلې په برخه کې زده کړې وکړې او تر ډېره یې د عفوني ناروغیو او د وجود د ایمني سیسټم سره په اړوندو موضوعانو تمرکز درلود. له دې وروسته فاوچي د نیویارک په روغتون - کرنل طبي مرکز (اوس مهال د وایل کرنل طبي مرکز دی) کې د تخصص ترلاسه کولو ته مخه کړه.
شخصي ژوند
فاوچي له ډېر مهال راهیسې په واشنګټن ډي.سي کې ژوند کوي؛ واشنګټن پوسټ په ۲۲ زکال کې راپور خپور کړ چې نوموړی «له ۱۹۷۷ زکال راهیسې په خپل ساده، خو امکاناتو لرونکي کور کې» اوسیږي. نوموړي په ۱۹۸۵ زکال کې له کریسټین ګریډي سره واده وکړ چې د روغتیا په ملي انستیتوت کې د بایوایتیک د برخې نرسه وه او د یوه ناروغ د درملنې پر مهال یې له یوبل سره لیدلي و. ګریډي اوس مهال د روغتیا د ملي انستیتیوت په روغتیايي مرکز کې د بایوایتک د څانګې مشره ده. دوی دواړه درې پیغلې لورانې لري.
د ۲۰۲۲ زکال د جون په ۱۵مه د فاوچي د کویډ – ۱۹ معاینې پایله مثبته راووته او د دغې ناروغۍ خفیف علایم یې تجربه کړل. هغه په بشپړه توګه واکسین وکړل او همدارنګه یې دوه ډوزه پیاوړي کوونکي شاټونه هم واخیستل.
د تقاعد پر مهال د هغه کلنی معاش ۴۸۰۶۵۴ ډالره و چې په دې سره هغه مهال په متحده ایالاتو کې د زیاتو امتیازاتو ترلاسه کوونکی کس و.
فاوچي ځان په بشپړه توګه «غیر سیاسي» کس بللی. د رایې ورکولو پر مهال د هغه نوم ثبتونه ښيي چې هغه هېڅ سیاسي ګوند ته اړوند نه دی، په داسې حال کې چې د خپلې خوښې وړ نوماند ته اوس هم رایه ورکوي. له ۲۰۲۰ زکال وړاندې هغه له جمهوري غوښتونکو او دیموکراتانو دواړو سره غوره اړیکې لرلې او جورج ډبلیو بوش یې خپل نږدې ملګری باله د هغه په خبره، «دا څرګنده ده چې د عراق اړوند پرېکړو په اړه د نظر اختلافات شتون لري، خو د روغتیایي برابرۍ په برخه کې د هغه اخلاقي قطب څرګندونکی ډیر پیاوړی دی». فاوچي په ځانګړې توګه د PEPFAR پروګرام په اډانه کې له ایډز سره د بوش مبارزه ستایله، دا د نړیوالې روغتیا په برخه کې هغه ابتکار و چې له مخې یې تر ۲۰۲۱ زکال پورې د افریقا د سویلي صحرا په ګډون په ټوله نړۍ کې د شاوخوا ۲۰ میلیونو کسانو ژوند وژغورل شو. د فاوچي په خبره، «د [بوش] دقیقې خبرې ماته دا وې، 'موږ د یو بډایه ملت په توګه دا اخلاقي مسئولیت لرو چې داسې خلک وه نه ګورو چې د خپل ژوندانه د ځای او هغوی شرایطو له مخې چې دوی په کې زېږیدلي، ورنځېږي او ومري». د CDC پخوانی مشر او د ژوندانه د ژغورنې په نامه بنسټ (Resolve to Save Lives) اجرایوي مشر ټام فریډن څرګندوي چې «زه نه پوهېږم د هغه سیاست څه دی. په رېګان او بوش باندې هم ګران و او د کلېنټون او اوباما هم هغه خوښېده».
محمود الحسن ګنګوهي
مفتي محمود حسن ګنګوهي (۱۹۰۷–۱۹۹۶) هندي اسلامي عالم وو. د هندوستان د ستر مفتي او همداراز د ديوبند دارالعلوم او مظاهر العلوم مدرسو د مشر مفتي په حیث یې دنده ترسره کړي ده. هغه د شيخ ذکريا کاندهلوي ځانګړی خليفه وو. او همداشان د ديوبند د اوسني مهتمم پير وو. د ۱۹۰۷ز کال په جولای مياشت کي د هند په ګنګوه کي وزېږېد. په مظاهر العلوم سهارنپور او ديوبند دارالعلوم کي يې زده کړي وکړې. وروسته يې د فتوا ورکولو تر څنګ په ديوبند او مظاهر العلوم کي تدريس پيل کړ.
د هغه د فتواوو مجموعه د فتاوی محموديه په نوم يادېږي چي ۲۶ جلدونه لري. دا په حنفي فقه کي د فتوا ستره منبع ده. هغه په ۱۹۹۶ز د سپتمبر په دوهمه نېټه په سويلي افريقا کي وفات شو او په ايلسبرګ کي دفن کړی شو.
==له ذکريا کاندهلوي سره بيعت
مفتي صاحب په ۱۳۴۹ز کال کي چي په ديوبند کي وو له مولانا ذکريا کاندهلوي سره بيعت وکړ. کله به چي هغه د رايپوري او دهلوي يا مدني په حلقه کي کېناست نو د اخرت لور ته به يې ميلان زیاتېده. کله به چي د زکریا صاحب په حلقه کي کېناست نو مفتي صاحب به دومره ترېنه اغېزمن شو چي د هغه ګناهونه او خطاګاني به زکریا صاحب ته معلومي شي. په پايله مفتي صاحب دې نتیجې ته ورسېد چي د هغه اصلاح يوازي د مولانا زکريا کاندهلوي په لاس کېدای شي. دا لومړۍ وجه وه چي مفتي صاحب له شیخ زکريا صاحب نه بيعت وکړ.
دوهم لامل يې داوو چي په دوئ ټولو کي مولانا زکريا کاندهلوي کم عمره وو. مفتي صاحب کوښښ کاوه چي د خپل شیخ په خدمت کي د زيات وخت لپاره پاته شي. کله چي هغه مولانا زکريا صاحب ته ورسېد هغه ورته وویل چي له مولانا حسين احمد مدني څخه بيعت وکړي. مفتي صاحب ځواب ورکړ «حضرت ما اورېدلي دي کله چي يو مريد له يوه پير څخه بيعت واخلي. او هغه ښه متوجه وي نو داد مريد لپاره ډېره ګټوره ده» د څو مياشتو لپاره مولانا زکريا صاحب له هغه څخه بيعت وانه خيست. وروسته يې ورته وويل که چېري ته مولانا مدني صاحب ته ميلان نه لرې. نو استخاره وکړه. که چېري په استخاره کي څه درته روښانه نه شوو. نو بيا دريو ځايونو ته سفر وکړه. رايپور، نظام الدين او تهانه بهول. د سترو خلفاوو په حلقه کي کېنه او هیڅ هم مه وايه. مفتي صاحب نه ولاړ نو زکریا صاحب دده بيعت واخيست.
‌مسلک علمايي ديوبند ار حب رسول.
‌ملفوظات فقيه الامة
‌مواعظ فقيه الامة.
‌فتاوی محموديه.
==مشهور خلفاء
مولانا محمد ابراهيم. پاندر-جرمسټن، سویلي افریقا.
مولانا ابو القاسيم نعماني. د ديوبند دارالعلوم اوسني مهتمم.
مفتي احمد خانپوري. د جامعه اسلاميه تعليم الدين ديبل ستر مفتي.
مفتي ابراهيم دوبي.
مولانا يونس پتل.
مفتي ابراهيم سليجي.
مفتي فاروق مراتي.
مفتي محمد شفيق الاسلام.
مولانا يوسف نظامي.