cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
والعصر سورت (تفسیر)
(وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ[7]) ! او پر شپه قسم، چې (لمن راټوله او) شا كړي!
= د ګټنې او تاوان توپیر = الله تر قسم خوړو روسته وايي: ((إِنَّ الإنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ = بېشكه (هر) انسان په زيان كې دى.)) که توکي وي او بیه یې راټیټه شي، تاوان دی. د بېلګې په توګه که سره زر ارزانه شي؛ نو وايي، چې څښتن یې ((ضرر)) کړی دی؛ ځکه سره زر شته؛ خو بیه یې راټیټه شوې ده؛ خو که توکي او پانګه دواړه له منځه ولاړه شي، وايي، چې ((خسارت)) یې کړی دی. د بېلګې په توګه هغه یخ پلوری، چې ګهاک و نه لري؛ نو دلته د یخ بیه راټیټه شوې نه ده؛ بلکې پانګه اوبه شوې ده.
که انسان له خپل عمره سمه ګټنه و نه کړي؛ نو پانګه یې له منځه تللې ده؛ ځکه د انسان عمر یې تر ټولو لوړه پانګه ده.
که مال یې له منځه ولاړ شي؛ نو پر ځای یې نور راتلای شي؛ خو تللی عمر بېرته نشي راتلای.
قرآن کریم وايي: (( پر زمانه او روزګار قسم، چې انسان د اوبه کېدو او تویېدو په حال کې دی؛ یعنې هره شېبه یې ځي او بېرته نه راګرځي؛ خو هغه کسان چې ایمان یې راوړی او ښې چارې کوي، چې د عمر له لاسه ورکولو پر وړاندې یې د ایمان او ښو کړنو پانګه لاس ته راوړې ده.
پر الله، قیامت او آسماني پېغمبرانو ایمان، پر حق او حقه لار ایمان دی.
په حدیث کې راغلي دي: (( ایمان لس درجې دي؛ د ځینو ایمان په ټیټه درجه کې دی او د ځینو په لوړه درجه کې دی.))
د بشپر ایمان نښه داده
انسان تر هغه څه چې په خپل لاس کې یې دي، پر هغه څه ډېر ډاډ ولري، چې له الله سره دي. د بېلګې په توګه: و نه وايي: ((داچې زده کړه مې کړې او ښې نمرې مې اخستي؛ نو نېکمرغه به شم.)) و نه وايي : (( داچې پلار مې شتمن دی؛ نو ښه او هوسا ژوند به ولرم.))؛ ځکه شونې ده د انسان ټوله پانګه په یوه شېبه کې له منځه ولاړه شي.
موږ باید له خپلو شونتیاوو او هڅو ګټنه وکړو؛ خو فکر و نه کړو، چې هرکاره یو. کله د برښنا ټوله لینکشي سمه وي، ګروپونه سم وي؛ خو له برج نه برښنا پرې شوې وي.
مولا علي کرم الله وجهه وايي: ((و مې لیدل، چې هوډونه ګډوډېږي؛ نو پوه شوم، چې یو الله شته، چې له بلې لارې د چارو سمونه کوي.[8]))
که موروپلار خپل اولاد ته ووايي، چې مینه درسره لرم؛ خو خپل اولاد ته کوم کار و نه کړي؛ نو اولاد به وايي، چې دا لا څنګه مینه ده، چې له عمل سره مل نه ده؟
قرآن کریم، رسول الله(ص) ته وايي : (( خلکو ته وویاست، چې که له الله سره مینه لرئ؛ نو له ما لاروي وکړئ.[9]))
مینه او ایمان باید له عمل سره مل وي؛ هغه هم له نېک عمل او ښو کړنو سره؛ هغه هم ټولې هغه ښې چارې چې د کولو زمینه یې وي؛ نه داچې ځینې ښې کړنې وکړو او ځینې یې نه.
که پوړۍ یوازې یو یا دوه پاټکي درلودل؛ نو موږ یې بام ته نشو خېژولای.
که رنځور د طبیب په یوازې ځینو خبرو عمل وکړي؛  نو روغ به نشي. که یو ماشوم وزیږېد او یوازې لاس و پښې او سر یې وده وکړه او د بدن نور غړي یې وده و نه کړي؛ نو دا ماشوم به سم ژوند ونشي کړای.
ایمان او عمل د ستنې او تار په شان دي، یو ځای چې وي؛ ګڼدل کولای شي.
((وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ)) او يو بل ته يې د حق سپارښتنه او د زغم سپارښتنه کړې وي.
الله په دې سورت کې وايي: ټول خلک د یخ په څېر اوبه کېږي او تاوان کوي؛ خو هغه انسانان چې ایمانوال او نېکچاري وي؛ ځکه څومره چې یې عمر کمېږي؛ اپوټه یې ایمان او نېکې کړنې زیاتېږي. د سورت په پای کې وايي: یوازې په خپل فکر کې کېدل کافي نه دي؛ بلکې باید به بشپړه زړه سواندۍ، نورو ته هم پر حق لار د تلو سپارښتنه وکړي (وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ) او په یوه ځل او دوو ځلو دې زړه نه خوشحالوي؛ بلکې  د حق پر سپارښتنه دې تل ټینګار وکړي او که چا یې خبرې ته غوږ کېنښود؛ نو نهیلېږي دې نه؛ بلکې دومره مقاومت او صبر دې وکړي، تر څو نور هم د حق لارې ته راواړوي، د هغه چا په څېر، چې غواړي یو لرګی مات کړي؛ نو دومره تبر وهي، چې مات یې کړي او هېڅکله نه وايي، چې څو تبرونه مې ووهل؛ خو مات نشو؛ نو لاس پر سرېږم. (وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ) [1] . فجر/ لومړی آیت
[2] تکویر/ ۱۸ آیت
[3]  ضحی/ لومړی آیت
[4]  شمس/ ۳ آیت
[6]  لیل/ لومړی آیت
رسنيزې اړيکې
د میډیم اصطلاح (د رسنۍ واحد نوم ) په ټولنه کې د عمومي اړیکو، مالوماتو، یا تفریح یو له وسیلو یا چینلونو څخه ګڼل کيږي، د ورځپاڼو، راډیو یا تلویزیون په توګه پېژندل کيږي."
والعصر سورت (تفسیر)
د بشپر ایمان نښه داده
[7] . مدثر/۳۳ آیت
رسنيزې اړيکې
مقررات
د تنظیمي چارواکو رول (د جواز خپرونکي بنسټونه، د محتوا چمتو کونکي، پلیټ فارمونه) او د رسنیو د سکتور په خپلواکۍ کې د سیاسي او سوداګریزو لاسوهنو په وړاندې مقاومت دواړه د رسنیو د خپلواکۍ مهمې برخې ګڼل کیږي. د رسنیو د خپلواکۍ د یقیني کولو لپاره، تنظیم کونکي چارواکي باید د حکومت له لارښوونو څخه بهر وساتل شي. دا د قانون، ادارې قوانینو او مقرراتو له لارې اندازه کیدی شي.
جواز ورکول
په ډیرو سیمو کې د جوازونو د ورکولو پروسه لا هم روڼتیا نه لري او د هغو طرزالعملونو تعقیب ګڼل کیږي چې پټ او پټ وي. په ډیری هیوادونو کې، تنظیم کونکي چارواکي د حکومت او واکمن ګوند په ګټه په سیاسي تعصب تورن دي، په کوم کې چې ځینې احتمالي خپرونکي جوازونه رد شوي یا د جوازونو د ایستلو ګواښ شوی. په ډیرو هیوادونو کې، د محتوا او نظریاتو تنوع د انحصار په توګه کم شوی، چې د دولتونو لخوا په مستقیم یا غیر مستقیم ډول وده کوي. دا نه یوازې په سیالۍ اغیزه کوي بلکه د عامه افکارو په بالقوه توګه د ډیر نفوذ سره د ځواک غلظت لامل کیږي. Buckley et al. د اداریي پلوه انتقادي رسنیو لپاره د جوازونو نوي کولو یا ساتلو کې پاتې راتلل؛ د حکومت په وزارتونو کې د تنظیم کونکي تنظیمول یا د عمل لپاره د هغې وړتیا او واکونه کمول؛ او د تنظیمي پریکړو په پلي کولو کې د مناسبې پروسې نشتوالی، د نورو په منځ کې، د بیلګې په توګه چې دا تنظیم کونکي په رسمي توګه د خپلواکۍ په اړه د قانوني غوښتنو سره مطابقت لري، مګر په واقعیت کې د دوی اصلي دنده د سیاسي اجنډا پلي کول دي.
والعصر سورت (تفسیر)
د بشپر ایمان نښه داده
[8] . بحارالانوار، ۸۳ ټوک، ۱۸۹ مخ.
رسنيزې اړيکې
حکومتي تائيد شوې ګمارنې
د حکومت کنټرول د تنظیم کونکو ادارو په زیاتولو او سیاسي کولو کې هم څرګند ليدل کيږي چې په تنظیمي چارواکو کې لوړ پوړي پوستونه خپل د ګوند پورې تړلو اشخاصو ته ورکوي او هغوی د ګومارلو له لارې دوی ته خدمت کوي.
کله چې ولاړیږئ آیا سترګې مو توریږي او د خستګۍ احساس کوئ؟
۴- په زاړه عمر کې د خوراک کولو څخه وروسته.
والعصر سورت (تفسیر)
د بشپر ایمان نښه داده
[9] . آل عمران/ ۳۱ آیت.
کله چې ولاړیږئ آیا سترګې مو توریږي او د خستګۍ احساس کوئ؟
۵- د عمر په تیریدو سره د وینې کښته فشار.
۶- بعضې دوا ګانې بلخصوص د زړه او فشار د ناروغۍ لپاره.
۷- د حاملګی په وخت کې.
کله چی ولاړیږی ایا سترګی مو توریږی او د خستګی احساس کوی؟ کله چی ولاړیږی ایا سترګی مو توریږی او د خستګی احساس کوی؟ ۸- هغه کسان کوم چې زیات فزیکي فعالیت نلري او زیات ساعتونه په بستر کي وي.
۹- هغه کسان چې د الکول څښلو ناوړه عادت لري.
۱۰- هغه ځوانې انجونې کوم چې د وزن د کمښت لپاره مناسب خواړه نه خوري وجود کې یې ویټامینونه کم چې په نتیجه کې یې دغه مشکلات ورته پیدا کیږي.
تداوي: د داکټر سره په مشوره سببي عامل باید ولټول شي او مناسبه درملنه وکړل شي.
لیکنه: ډاکټر نوید خپلواک
د پنځګر ویناوې (حمد سورت)
وېبپاڼه:www.andyal.com
= د پنځګر ویناوې (د حمد سورت لنډ او په زړه پورې تفسیر) =
= بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيمِ = د لوراند او لورین الله په نامه
تل او په هر ځای کې، چارې مهم وګړي پیلوي. د بېلګې په توګه: د یوې مهمې ودانۍ بنسټ ډبره د هماغې سیمې یو ستر شخصیت ږدي. د کارخانې په پرانستو کې پټۍ یې یو مهم او اوچت شخصیت پرې کوي. په جګړه کې د یرغل حکم د ستر مشر له خوا ورکول کېږي؛ نو موږ مسلمانانو ته به غوره دا وي، چې خپلې چارې د الله په نامه پیل کړو، چې پوهه، ځواک او مینه یې تر هر چا غوره ده.
د قرآن لومړی آیت په (( بسم الله)) پیلېږي. نورو پېغمبرانو هم خپلې چارې په (( بسم الله)) سره کولې. د خوړو ، سفر، ویدېدو، موټر کې سپرېدو په پیل کې د(( بسم الله)) ویلو سپارښتنه شوې ده.
(( بسم الله)) له الله سره د آشنایۍ، پناه وروړو او له هغه د مرستې غوښتو نښه ده.
همداچې انسان وايي : (( د لوراند او لورین الله په نامه))؛ یعنې خدایه! پر تا ایمان لرم، درسره مینه لرم، له تا مرسته غواړم او په نامه دې خپلو چارو ته الهي رنګ ورکوم.
= الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ = ستاېنه يوازې نړۍ پال الله ته ده.
((رب)) هغه چا ته ویل کېږي، چې هم د یوه څیز څښتن وي او هم یې په وده او روزنه کې ونډه لري. الله هم د هر څه څښتن دی او هم هر څه ته وده ورکوي. ((الْحَمْدُ للّهِ)) د مننو غوره ډول دی.
انسان د ښېګڼو پر وړاندې مننه کوي او الله د ټولو ښېګڼو سرچینه ده.
هو! که له یوه زده کړیال نه د ښه سبق لوستو په پار مننه کوو؛ نو باید د هغه سبق له سرچینې، چې ښووند یې دی، هم مننه وکړو.
الله د هر څه لپاره د ودې او روزنې ځانګړې لار ټاکلې؛
د هندواڼې زڼي ته وده ورکوي، چې هندواڼه شي.
د شاتو موچۍ ته یې ورزده کړي، چې پر کوم څیز کېني او څنګه شات جوړ کړي. د موچۍ په بدن کې درې ډوله کارخانې دي؛ د شاتو جوړولو کارخانه، د زهرو جوړولو کارخانه او د موم جوړولو کارخانه، موچۍ ته یې د ځالې جوړولو هنر هم ورزده کړی دی.
نور چې یو څه جوړ کړي؛ نو پرېږدي یې او ځي ترې. د بېلګې په توګه: هغه چې غالۍ اوبدي او یا یوه ودانۍ جوړوي، خپل جوړ کړي نورو ته ورکوي او په خپله په بلې غالۍ او ودانۍ پسې ځي؛ خو الله چې هر څه پنځولي، د یوې شېبې لپاره یې هم یوازې نه دي پرېښي او غافل ترې نه دی.
قرآن وايي : ((وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِينَ [1]=او موږ هېڅکله له خپلو مخلوقاتو غافل نه وو. ))
رسنيزې اړيکې
په سیمه يیزه کچه
په لوېدیځه اروپا کې ځاني مقررات د دولتي مقرراتو چارواکو ته بدیل وړاندې کوي. په داسې شرایطو کې، ورځپاڼې په تاریخي ډول د جواز ورکولو او مقرراتو څخه معاف وي، او د دوی لپاره په مکرر ډول فشار راوړل شوی ترڅو ځاني مقررې تنظیم کړي یا لږترلږه د کور دننه محتسب ولري. په هرصورت، دا ډېری وختونه ستونزمن وي چې ځاني تنظیم کونکي بنسټونه رامینځته کړي.
د پنځګر ویناوې (حمد سورت)
ددې دوو کلیمو جرړه د خدای لورنه او رحمت دی. الله ((رحمان=لوراند)) او ((رحیم=لورین)) دی.
د الله د لورنې څو بېلګو ته اشاره کوو:
پنځون یې لورنه ده.
روزي ورکول یې لورنه ده.
رسنيزې اړيکې
په سیمه يیزه کچه
لوبې یوه وسیله ده چې د پیغامونو لیږدولو لپاره کارول کیږي. په ویډیو لوبو کې د معمول ګرافیک ، اوریدونکي او داستاني عناصرو سربیره ، د لوبې میکانیکونه دا د میډیا په ډګر کې ځانګړي کوي. د مارشال مک لوهان د اقتباس په تعقیب "میډیم پیغام دی"، ارنسټ اډمز او جوریس کتاب کې د لوبې میخانیک: پرمختللي لوبې ډیزاین کې ټکي کوي چې: لوبغاړي د لوبې سره متقابل عمل کوي او د لوبې محصول لیدو سره پیغام اټکل کوي. د لوبې میکانیکونه کولی شي د ځانګړو کړنو په وړاندې تبعیض وکړي پداسې حال کې چې نور هڅوي، پدې توګه لوبغاړي دې پایلې ته رسوي چې یو ټاکلی چلند د مطلوب پایلو تولید لپاره ډیر احتمال لري. که څه هم دا په عام ډول او په بریالیتوب سره د ساتیرۍ موخو لپاره کارول کیږي دا د عامه اړیکو لپاره د یوې وسیلې په توګه هم کارول کیدی شي - د مثال په توګه د اډورګیمنګ په توګه.}
د پنځګر ویناوې (حمد سورت)
روزنه یې لورنه ده.
رسنيزې اړيکې
په سیمه يیزه کچه
Gamification په نورو برخو کې هم د خبرو اترو لپاره کارول شوی. د لوبې ډیزاین ویډیو درسونه ښیي چې اضافي کریډیټ د چین د سیسم کریډیټ د "مطابق تابعیت" د عمل په اړه د لوبې کولو لپاره انتقاد کړی دی، د وسیلو په کارولو سره چې معمولا په لوبو کې کارول کیږي کولی شي د یو ځانګړي کریډیټ زیاتولو لپاره یو ځانګړي چلند هڅوي.
پوهاوی
ادراکي مانا فکر کولو، یادولو یا استدلال له لارې د پوهې ترلاسه کولو لپاره زموږ دماغ کارولو توان لري. له همدې امله د ادراکي رسنیو اغیزه هغه وخت رامینځته کیږي کله چې یو فرد د رسنیو څخه مینځپانګې لکه تلویزیون ، معلوماتي ویب پا ،ې ، کتابونه او نور مصرف کړي پدې پروسه کې د دې رسنیو معلومات د لیدونکي لخوا د حافظې له لارې ساتل کیدی شي. د دې مختلفو رسنیو څخه د معلوماتو په ترلاسه کولو سره، د انسان ذهن کولی شي معلومات اصلاح کړي یا په هغه څه کې ژباړي چې دوی یې غواړي یا نوي معنی پیدا کړي. دا ټول په اشخاصو / لیدونکو باندې ادراکي اغیزې دي.
د پنځګر ویناوې (حمد سورت)
د الله له لوري د ګناهونو بښنه یې لورنه ده.
همداچې ښو کارونو ته لاس ثوابونه او بد کار ته یوه سزا ورکوي، لورنه یې ده.
رسنيزې اړيکې
باورونه
عقیده په لنډه توګه دا منل دي چې یو څه ریښتیا یا غلط دي. رسنۍ زموږ د ذهن په جوړولو کې مرسته کوي ترڅو په شیانو باور وکړي چې ممکن ریښتیا وي یا نه وي. موږ ګورو چې مختلف خلک او پیښې په ټوله نړۍ کې پیښیږي حتی پرته له شتون څخه. هغه شیان چې د رسنیو په شکلونو کې ایښودل شوي احساس دي. هغه څه چې لیدونکو ته خدمت کیږي هغه څه دي چې دوی یې ترلاسه کوي (باور کوي). ما (ځینې) هیڅکله له ایلون مسک سره نه دي لیدلي، مګر که ما ته مختلف عکسونه راکړل شي، زه به وکولی شم چې هغه وپیژنم یا که یوازې د هغه نوم یاد شي، دا به یقینا د ځینو خلکو سره آشنا وي.
د پنځګر ویناوې (حمد سورت)
الله د موروپلار په زړه کې د اولاد مینه اچولې ده.
رسنيزې اړيکې
رواني
رواني اغیزې زموږ د بدن غبرګون په اتوماتيک ډول رامینځته کیږي. کله چې موږ ډارونکي فلمونه ګورو، زموږ بدنونه د غږ لخوا رامینځته شوي فشار سره عکس العمل ښیې او له همدې امله موږ چیغې کوو، له سوف څخه ټوپ کوو یا یو څه ټیټ شو. دې اغیزې ته شرطي اغیز هم ویل کیدی شي ځکه چې زموږ بدن غږ ته عکس العمل ښیې او له همدې امله یو تاثیر رامینځته کوي کوم چې زموږ عکس العمل دی (McQuail 2010, p. 460).
اخيستنې
وېشنيزه:مخابرات وېشنيزه:مخابرات په افغانستان کې وېشنيزه:رسنۍ تکنالوژي وېشنيزه:رسنۍ وېشنيزه:رسنۍ د بڼې له مخې وېشنيزه:رسنيزې
د پنځګر ویناوې (حمد سورت)
الله انسان ته عقل، پوهه او حافظه ورکړې ده.
الله انسان ته سترګې، غوږونه او ماغزه ورکړي دي.
د لمر ځلا، د بوټو زرغوني او د څارویو رام د هغه له لوري دي.
زموږ پوهه، ځواک او ژوند د هغه په لاس کې دی.
الله چې دومره لوراند دی؛ نو غوره ده، چې ستاینه یې وکړو. مینه ورسره وکړو، په لمانځه او دعا ورسره خبرې وکړو، خبره یې ومنو او سروغړونه ترې و نه کړو.
= مَـالِكِ يَوْمِ الدِّينِ = ( هغه الله چې ) د جزا د ورځې مالك (او واكمن) دى .
'''که څه الله په هر ځای کې د هر څه مالک دی؛ خو د قیامت پر ورځ انسان ښه پوهېږي، چې الله مالک دی. انسان تل تذکیرې او پېژندپاڼې ته اړمن دی؛ خو په عادي حالت کې دا اړتیا نه درک کوي؛ خو له هېواده د بهر تلو او یا راستنېدو پر مهال، په ښوونځي کې نوم لیکنې پر مهال، په پوهنتون کې د نوم لیکنې پر مهال، له بانک نه د پيسو اخستو پر مهال او دې په ورته چارو کې انسان تذکیرې او پېژندپاڼې ته اړتیا پیدا کوي او په دې وخت کې یې تر هر وخته ډېره اړتیا ننګېري.'''
'''په قیامت کې هم چې شتمني، کورنۍ، علم، مقام او دوستان د انسان لپاره څه نشي کولای؛ نو انسان په خپل ټول وجود سره پوهېږي، چې بې له الله بل هېڅوک هم واک او ځواک نه لري او پر هغه ورځ پوهېږي، چې مالک او څښتن یوازې الله دی. (مَـالِكِ يَوْمِ الدِّينِ)'''
الله هم زموږ پنځګر او هم پالونکی دی او هم یې ډول ډول رحمتونه رالېږلي او هم مو په قیامت کې یوازې له هغه سره سروکار دی.
نو یوازې الله لمانځو او مرسته ترې غواړو.
'''هر څوک په یو چا پورې تړاو لري، ورسره مینه کوي، مرسته ترې غواړي، غږ پرې کوي او خپلې ستونزې ورته وايي. انسان هم په لمانځه کې لومړی وايي : خدایه! ته خورا لوراند او لورین یې .(بسم الله الرحمن الرحیم)'''
بیا وايي: ته مو پالونکی یې (رب العالمین)
راتلونکې او قیامت ستا په واک کې دی (مالک یوم الدین)
'''یا الله! ((غیرالله)) یا یې څه له لاسه نه کېږي، یا نه ګټه رارسولای شي او نه تاوان.'''
یا مو غږ نه اوري.
یا مو له اړتیاووخبر نه دي.
یا راسره مینه نه لري، چې مرسته مو وکړي.
یا لږه مرسته کوي.
یا د یوې شېبې لپاره مرسته کوي.
یا یې د مرستې په پار منت راږدي.
یا مو د خپلې مرستې په پار مریېنې او ذلت ته راکاږي.
'''نو ای الله! د ((غیرالله)) پرځای یوازې ستا بندګۍ ته غاړه ږدو (ایاک نعبد) او یوازې له تا مرسته غواړو. (ایاک نستعین)'''
= اهدِنَــــا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ = موږ ته سمه لار راوښيه ؛
انسان د جماداتو په شان راکد کېدای نشي. انسان اند لري، خبرې کوي، خواړه خوري، ملګري ټاکي، کتاب لولي، دنده ټاکي؛ نو ټول انسانان باید په اند، خبرو او کړنو کې یوه لار غوره کړي. انسانان په لار ټاکنه کې تېروځي او پښېمانېږي. انسانان باید پر داسې لار روان شي، چې سمه وي او کږه نه وي او سمه لار هماغه نېغه لار ده، چې د (اهدِنَــــا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ) په غونډله کې یې له الله غواړو، چې موږ هغې نېغې لارې ته ورسیخ کړه؛ هغه لار چې د دنیا او آخرت نېکمرغي پکې وي؛ هغه لار چې پېغمبران او د الله غوره بندګان پرې تللي دي، هغه لار چې کږلېچونه، پېچومي، تېروتنې او پښېمانۍ پکې نه وي.
= صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ = د هغو لار چې لورنه دې پرې کړې،نه (د هغو لار) چې غوسه شوى پرې يې او نه د بېلارې شويو لار !
شونې ده، هر څوک خپله لار، اند او کار سم او پرحقه وګڼي؛ خو له الله غواړو،چې زموږ لار د پېغمبرانو، صالحانو، شهداوو او رښتینو لار وګرځوي. هو! شته داسې کسان، چې الله ډول ډول نعمتونه ورکړي؛ خو ناشکره او ورکلاري شو او یوه ډله یې په همدې نړۍ د الله پر قهر او عذاب اخته شوي دي.
موږ له خپل الله دوه څیزونه غواړو:
یو داچې نېغې لارې ته مو ورسیخ کړي، د هغو کسانو لار، چې نعمت یې ورکړی دی.
دویم داچې موږ د الله نعمتونه، په خپله ناشکرۍ، ګناه او کږلارۍ د خدای پر قهر بدل نه کړو.
هو! د الله نعمت یو ډول خیر دی او سمه ګټنه ترې بل څیز دی؛ د بېلګې په توګه: پوهه او لیکنه د الله نعمت دی؛ خو کولای شو د الله له دې نعمتونو ناوړګټنه وکړو او د مینې د لیک پر ځای پرې کنځا ولیکو.
حمد سورت ته تر یوې ځلغنده کتنې روسته، اوس یو بل آیت څېړو:
له نورو سره زموږ نېکي لاملېږي، چې الله مو نعمتونه راډېر کړي[2]. البته که د الله نعمتونه نورو ته ور ایثار کړو؛ نو هم به مو د نعمتونو شکر پر ځای کړی وي او هم به یې د تلپاتنې لامل شوي یو؛ لکه څنګه چې الله وايي:
((وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ [3]=او لكه الله چې درسره ښېګڼه كړې ده، ته هم ښېګڼې كوه.))
هو! له نورو ښېګڼه کول، الهي حکم دی، چې کول یې ستر ثوابونه لري.
له نورو سره نېکي کول، د انسانانو ستونزې هواروي او د ټولنې د وګړیو ترمنځ برابري او روري رامنځ ته کوي.
له نورو سره نېکي کول، هر ډول مینه، چوپړ، ملاتړ او مرسته رانغاړي. [1] . مؤمنون/۱۷ آیت.
[2][2][2] . که په مېلمستیا کې یې له  مېوو ډک لوخی راووړ، که موږ یوازې په خپله مېوه راواخلو؛ نو لوخی به له موږ لرې او د نورو په مخ کې به یې کېږدي؛ خو که مېوه یې موږ ته راوړه او یوه مېوه ترې هغه ته ورکړو، چې ښي اړخ ته مو ناست دی او یوه مېوه ترې هغه ته ورکړو، چې کیڼ لوري ته مو ناست دی؛ نو تر هغه چې موږ په خپله نورو مېلمنو ته مېوه ورکوو؛ نو کوربه به د مېوو لوخی زموږ په مخ کې ایښی وي؛ نو همداسې، تر هغه چې موږ د خدای له بندګانو سره نېکۍ کوو؛ نو د الله د نېکیو لوری به موږ یو او پر موږ به خپلې نېکۍ رالوروي. قرآن کریم وايي : ((إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ اسراء/ اووم آیت = که نېکي وکړئ، له ځان سره به مو کړې وي.))
[3] . قصص/ ۷۷ آیت.
سترګې- ژبه- شونډې
د کتاب ځانګړنې:
د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)
لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
وېبپاڼه:www.andyal.com
= نولسمه زده کړه: د پنځګر وینا (درې نعمتونه) =
الله په قرآن کې وايي:
= (('''أَیَحْسَبُ أَنْ لَمْ یَرَهُ أَحَدٌ. أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَیْنَیْنِ. وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ[1]=''' آيا (انسان) انګېري، چې هېچا ليدلى نه دى (چې ښېګڼه يې نه ده كړې) ؟! آيا دوه سترګې مو وركړې نه دي؟! او يوه ژبه او دوې شونډې؟!)) = انسان ويني؛ خو داسې خیال کوي، چې خدای به یې نه ویني؟!
آیا هېر کړي مو دي، چې خدای سترګې ته څو ساتندویان ګومارلي دي؟
اوښکې تروې دي، چې دننه سترګه وساتي او وریځي، باڼه او سترغلي چې د سترګې سپرګي دي.
پر انځور اخستنې سربېره،په سترګو د غوسې او مینې څرګندونه کېږي.
سترګه د انسان د ښکلا وزله ده. انسان په یوه سترګه نشي کولای، چې واټن، ژوروالی او مسافت په ښه توګه درک کړي. سترګه د وګړیو د پېژندو وزله ده.
که د انسان غوږونه، شونډې او خوله تړل شوې وي، پېژندل کېږي؛ خو که پر سترګو یې پټۍ وي او وتړل شي؛ نو نه پېژندل کېږي.
بېلابېلې لهجې او ژبې د الله د ځواک له نښو ځنې دي. انسان د جملاتو او کلیماتو په جوړولو کې محدودیت نه لري.
د خدای په ځواک، هومره اوبه، چې د حرکت، خبرو او ژوولو لپاره په کار دي، په خوله کې په اتومات بڼه جوړېږي، چې ژبه په ويښه او خوب کې لمده وي.
د خولې د اوبو خوند خوږ دی او بڼه یې داسې ده، چې د خوړو په هضم کې مرسته کوي.
ژبه خواړه د ژوولو لپاره غاښونو ته ورکوي؛ خو پخپله تر غاښونو لاندې نه راځي. ژبه خواړه څاري او تر خوړو روسته،  خوله جارو کوي.
شونډې هم الهي نعمت دی. په ښکلې او منحني بڼه دي، په همدې شونډو ماشوم د مور تی روي، انسان پرې خبرې کوي، پوکی ورکوي، هوا پرې په آسانۍ او وړیا توګه ننباسي او وباسي.
= الله په قرآن کې څو څو ځل ويلي دي: که نعمتونه مو اپوټه کړي وای، تاسې به څه کول او چا ته به مو پناه وروړه او چا به مو ستونزه هواروله؟ د بېلګې په توګه: په ملک سورت کې لولو: ((قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِين=ووايه : ((ما خبر كړئ، كه (د سيمې) اوبه مو [په ځمكه كې] ښكته ولاړې شي؛نو څوك  درته روانې او خوندورې اوبه راولي؟!)) )) =
[1] ، بلد/۷-۹ آیتونه.
فلیکس هوفویت – بوینی
فلیکس هوفویت-بویني (زوکړه: د ۱۹۰۵ زکال د اکتوبر ۱۸ مه – مړینه: د ۱۹۹۳ کال د ډسمبر ۷ مه) چې له درناوي په پاپا هوفویت یا لي ویوکس («سپین ږیری سړی») یادېده، د عاج ساحل لومړنی ولسمشر و چې له ۱۹۶۰ زکال څخه یې تر ۱۹۹۳ زکال پورې د ولسمشر په توګه خدمت وکړ. نوموړی چې یو قبیلوي مشر و د فرانسې پارلمان ته یې له لار موندو وړاندې د مرستیال ډاکټر، د اتحادیې د مشر او بزګر په توګه کار کوه. په ۱۹۶۰ زکال کې د عاج ساحل له خپلواکۍ وروسته د دغه هېواد له رهبرۍ وړاندې نوموړي د فرانسې په دولت کې د څو وزارتونو د وزیر په توګه خدمت وکړ. هغه د خپل ژوند په اوږدو کې په سیاست او له استعمار څخه د افریقا د خلاصون په برخه کې مهم رول درلود.
د هوفویت-بویني تر معتدلې سیاسي رهبرۍ لاندې د عاج ساحل له اقتصادي پلوه وده وکړه. دغه بریا چې په فقر ځپلې افریقا کې غیرمعمول وه، د «عاج په معجزې» مشهوره شوه. دغه وده د سمې پلان جوړونې، له لویدیځ (په ځانګړې توګه له فرانسې) سره د پیاوړ اړیکو د ساتلو او همدارنګه د قهوې او کاکائو د صنایعو د پراختیا له امله وه. له دې سره په کرنیزو چارو باندې پیاوړې اتکا په ۱۹۸۰ زکال کې هغه مهال یو لړ ستونزې را وپارولې چې د قهوې او کاکائو بیې را ټیټې شوې.
د ولسمشرۍ په ټوله دوره کې هوفویت-بویني د فرانسې سره د نږدې اړیکو لرلو پالیسي مخته یووړه چې د فرانک افریقا (Françafrique) په نوم پېژندل کېږي، له دې سربېره نوموړي د دوګول او پمپیدو په رژیمونو کې د افریقایي سیاستونو په برخه کې د هغوی له سترسلاکار ژاک فوکارت سره نږدې اړیکې لرلې. نوموړي له هغو توطئه کوونکو سره مرسته وکړه چې په ۱۹۶۶ زکال کې یې د ګانا ولسمشر، قوام نکرومه له واکه ګوښه کړ، په ۱۹۷۷ زکال کې یې په بنین کې د ماتیو کرکو پر وړاندې په ناکامه کودتا کې لاس درلود، شک ورباندې کېږي چې په بورکینافاسو کې د واکمن توماس سانکارا پر وړاندې کودتا کې یې هم لاس درلود او له دې سربېره یې په انګولا کې د متحده ایالاتو له خوا له ملاتړ کېدوني کمونېزم ضد یاغي ډلې (UNITA) سره مرستې کولې. هوفویت-بویني پیاوړی کمونېزم ضد بهرنی سیاست درلود چې په ۱۹۶۹ زکال کې له شوروي اتحاد سره د دیپلماتیکو اړیکو د غوڅولو (په ۱۹۶۷ زکال کې د لومړنیو اړیکو له ټینګولو وروسته) او همدارنګه تر ۱۹۸۳ زکال پورې د چین د خلکو د جمهوریت د رسمیت نه پېژندلو لامل وګرځېد. نوموړي بیاځلي په ۱۹۸۶ زکال کې له شوروي اتحاد سره اړیکې ټینګې کړي.
په لویدیځ کې هوفویت- بویني په عامه توګه د «افریقا د حکیم» یا «د افریقا د مشر سپین ږیري» په توګه پېژندل کېږي. هوفویت بویني د خپل هېواد پلازمینه له ابیجان څخه خپل زیږون ځای یاموسوکرو ته ولېږدوله او په دغه سیمه کې یې د «Basilica of Our Lady of Peace of Yamoussoukro» په نامه د نړۍ تر ټوله لویه کلیسا د ۳۰۰ میلیون ډالرو په لګښت جوړه کړه. نوموړی د خپلې مړینې تر مهاله د افریقا په تاریخ کې تر ټولو زیات مهال واک چلونکی واکمن او په نړۍ کې د کیوبا له فیډل کاسټرو او د شمالي کوریا د کیم ایل سونګ څخه دریم ځایګی درلود. په ۱۹۸۹ زکال کې یونسکو د فلیکس هوفویت- بویني په نامه د سولې جایزه د «سولې ساتنې، خوندیتوب او اړوندو هڅو» په موخه جوړه کړه. د نوموړي له مړینې وروسته په ډېرې چټکۍ سره د عاج ساحل حالات بدل شول. له ۱۹۹۴ زکال څخه تر ۲۰۰۲ زکال پورې په دغه هېواد کې ګڼ شمېر کودتاوې وشوې، د لویدیځې افریقا د سي اف اې فرانک ارزښت راولوېد او اقتصادي رکود رامنځته شو؛ له دې سره په ۲۰۰۲ زکال کې په دغه هېواد کې کورنۍ جګړه هم پیل شوه.
د افریقايي دیموکراتیکې شورا او کمونیستي اتحاد بنسټ اېښودل
دغې چارې معکوسه نتیجه ورکړه او هغه کسان چې سره راغونډ شوي و لا یې راډیکلایز (فعال) کړل. هغه مهال چې دوی افریقايي دیموکراتیکه شورا ((RDA د قلمرونو ترمنځ د سیاسي خوځښت په توګه تاسیس کړه، د کمونېزم پلوي ګابریل داربوسیر په غونډه واک درلود. د دغه نوي خوځښت موخه «د افریقا د خپل شخصیت په تائید او د هغه بنسټ له خوا چې په آزادانه ډول وربانډې هوکړه شوې وه له استعمار څخه د افریقا آزادي وه». د دغې شورا عمومي مشر چې بیا وروسته څو ځلې نور هم د دغه ځایګي لپاره تائید شو هوفویت-بویني و، په داسې حال کې چې عمومي منشي یې داربوسیر وټاکل شو.
د خپلې پارلماني ډلې جوړولو په موخه د افریقايي استازو شمېر ډېر لږ و، همدا و چې اړ شول له یو بل لوی ګوند سره یوځای شي څو په بوربون ماڼۍ (د فرانسې پارلمان) کې ورته لاس ورکړي. همدا و چې دوی ډېر ژر د فرانسې له یوازني کمونیست ګوند سره لاس یو کړ، هغه سیاسي ډله چې په ښکاره توګه یې د استعمار مخالفت کاوه او دوی په چټکۍ سره په لاریونونو او همدارنګه د اروپايي وارداتو په تحریم کولو پیل وکړ. هوفویت- بویني دغه اتحاد توجیه کړ ځکه پر باور یې هغه مهال یوازنۍ لار همدا وه چې پر بنسټ یې غږ اورېدل کېدلی شو.
ځای ناستوب او مړینه
سیاسي، ټولنیزو او اقتصادي کړکېچونو دغه موضوع تر خپل اغېز لاندې راوستې وه چې څوک باید د هوفویت-بویني په توګه ولسمشر شي. وروسته له هغه چې په ۱۹۸۰ زکال کې یې له خپل پخواني سیاسي همکار فیلیپ یاس سره اړیکې خرابې شوې، هغه چې د ملي شورا د رئیس په توګه یې د ولسمشر د ناتوانۍ یا غیابت په صورت کې حق درلود د ولسمشر ټولنې دندې پر غاړه واخلي، هوفویت – بویني تر هغه کچې چې کولای شو په رسمي توګه یې د خپل ځای ناستي ټاکل وځنډول. د ولسمشر روغتیايي حالت په پام وړ کچه خراب شو او لومړي وزیر آلسان اوتارا د هغه دندې له هغه مهاله پر مخ وړې چې نوموړی په فرانسه کې بستر و. د واک ترلاسه کولو په موخه مبارزې دوام درلود خو دغه مبارزه هغه مهال پای ته ورسېده چې ولسمشر د لومړي وزیر پر ځای د ملي شورا مشر هنري کونان بدیه د خپل ځای ناستي په توګه وټاکه. د ۱۹۹۳ زکال په ډسمبر میاشت کې د پروستات په سرطان ناروغ ولسمشر په چټکۍ سره د عاج ساحل ته راوګرځول شو څو په خپل هېواد کې ومري. هغه ته د تنفس اخیستو ماشین بند کړای شو څو د ځای ناستي اړوند یې وروستي تمایلات په سمه توګه څرګند شي. وروسته له هغه چې کورنۍ یې رضایت څرګند کړ د ډسمبر په ۷ مه د سهار په ۶:۳۵ بجو له هغه د اکسیجن ماشین لرې کړای شو او ومړ. هوفویت بویني د واکمنۍ کولو د مهال له مخې د افریقا تر ټولو زیات واک چلونکی واکمن و چې په نړۍ کې د کیوبا له فیډل کاسټرو او د شمالي کوریا له کیم ایل سونګ وروسته دریم ځایګی لري.
که د روباټ (Robot) په اړه نه پوهیږئ
که د روباټ (Robot) په اړه نه پوهیږئ
که د روباټ (Robot) په اړه نه پوهیږئ دا لیکنه حتماً ولولئ: روباټ د کمپیوټر په واسطه پرواګرام شوي ماشين دى، چې ډير پيچلي مشکلات په اتومات ډول ترسره کوي او د انساني زحمت پرځاى کارول کیږي. روباټ د بهرني عامل يا هم خپله د روباټ په داخل کې لګيدلي سيسټم په واسطه کنټروليږي، چې د جورج ډيول له خوا په 1954 کال کې جوړ شو. روباټ د ډيزاين، ساختماني او عملیاتي برخو کې کارول کیږي.
له دې هم خبر شئ: What is Performance Management and why is it important
روباټ یعنې څه؟
د robotic کليمه چې د Asimov’s لخوا لومړي ځل کارول شوي، د روباټ د قوانینو په برخه کې وايي، چې روباټ باید انسان ته تاوان ونه رسوي او روباټ باید د انسان د امر تابع وي. روباټ څخه د ډېرو پيچلو او خطرناکو کارونو لکه فابریکو، تفریحي، ترانسپورت، فضايي څيړنو، لابراتواري کارونو، وسلو، طبى عملیاتو او داسې نورو لپاره ترې ګټه اخيستل کيږي.
روباټ رامنځه ته کیدل:
فابريکو د کارونو په برخه کې د Unimate په نامه لومړي ځل يو روباټ رامنځته شو، چې ډير قوي جوړ شوي وه، چې وروسته په دى برخه کې مختلف روباټونه رامنځته شو. د تفریح لپاره د Toy روباټ په 1980 کال کې رامنځته شوه چې دا ډير حساس وه او د غږ او رڼا په مقابل کې به يې حرکت کاوه. په 1999 کال کې د سوني کمپنۍ لخوا د سپى په څېر د AIBO په نامه روباټ جوړ کړ، چې ډير قوي مايکرو پروسيسر په کې لګيدلي وه. که څه هم د دغه روباټ لومړني قيمت 2500 ډالره وه، خو په لومړني خرڅلاو کې د انټرنيټ پر مخ 5000 دانې خرڅ شوه.
مي ټو غورځنګ (پاکستان)
په پاکستان کې د مي ټو غورځنګ (اردو #مین_بهی) د نړیوال مي ټو غورځنګ وروسته پیل شوی او د 2018 په وروستیو کې په پاکستاني ټولنه کې پیل شوی. دا د پسرلي په توګه کارول شوی ترڅو د محلي ټولنیز بنسټ په پرتله ډیر ټول شموله، عضوي حرکت هڅوي او موخه یې د ټولنې ټولو برخو ته رسېدل دي، په شمول د ټیټو پوړونو په شمول.
د 7 کلنې زینب انصاري وروسته چې د 2018 په جنورۍ کې له جنسي تیري وروسته ووژل شوه، #me_too اعلانونه په ټولنیزو رسنیو کې پیل شول. د پاکستان د ماشومانو او ښځو لپاره د هیلپ لاین د ملي کمېشنر د بنسټ ایښودونکي ضیا احمد اعوان په وینا، په پاکستان کې 93٪ ښځې په خپل ژوند کې په عامه ځایونو کې یو ډول جنسي تاوتریخوالی تجربه کوي.
د خبریالې نایله عنایت په وینا، په پاکستان کې ښځې "که خبرې وکړي سزا ورکول کیږي، که دوی ونه ویل شي." په پاکستان کې د جنسي ځورونې زیاتره قضیې په داسې حال کې نه رپورټ کیږي چې څوک مخې ته راځي له هغوی سره ناوړه چلند کیږي او د هغوی د شخصیت او اخلاقو له مخې قضاوت کیږي. #MeToo یا نه ، په پاکستان کې قرباني د مرتکب پرځای شرمیږي او ملامت کیږي چې ډیری وختونه د چوپتیا پایله وي. د فرح امجد په وینا، په پاکستان کې د #مي ټو غورځنګ "په یوه ژوره پادشاهي هېواد کې د نفوذ لپاره مبارزه کړې". د فیمینستانو نوی نسل هم د وضعیت د بدلون لپاره فشار راوړي.
د (ښځو د غونډې) تنظیم کوونکې قرة العین میرزا په وینا، د ۲۰۲۰ کال د ښځو د مارچ مخکښې د پاکستانۍ مېرمنو د جنسي تیري او ځورونې په اړه خبرې کوي. د مي ټو غورځنګ اکثرا محاکمه کیږي، ځکه چې قربانیان د بدنامۍ لپاره محاکمه کیږي. د بدنامۍ په وړاندې د ځان د دفاع لګښت ډیری میرمنې د محاکمو د ثبتولو څخه منع کوي او کیدای شي د زندان یا جریمې پایله ولري.
ستونزې، تورونه، قضیې
کله چې په پاکستان کې د #مي ټو غورځنګ پیل شو، د پاکستاني میرمنو په وړاندې د جنسي ځورونې، غیر اخلاقي کړنو او تاوتریخوالی ډیری قضیې راپورته شوې چې د پاکستان د لومړي وزیر په ګډون د رسنیو، فلم صنعت، سټیج او سیاسي متحدینو پام ځانته رااړولی د یو شمیر تورنو تورنو چلند او شخصیت پیژندل او بحث پیل شو. سربیره پردې، مذهبي شخصیتونه، د فلاحي او ټولنیزو فلاحي ادارو شخصیتونه، د عدلیې چارواکي او د پاکستان امنیتي ادارو لکه پولیس او پوځ تر تورونو لاندې راغلي دي.
په پاکستان کې ډیری ښځې په کار کې د ناوړه چلند له ډیری پیښو سره مخ دي. د مناسبو حلونو پرته، د پیښو بشپړ حجم اکثرا د ښځو د چوپتیا لامل کیږي، ځکه چې دوی نشي کولی قانوني اقدام وکړي. مخکې له دې چې د کار په ځای کې د خوندیتوب له نشتوالي او د معاشونو د تشې سره مخ وي، که ښځې په کار کې د ځورونې په اړه خبرې وکړي، دوی د خپلې دندې له لاسه ورکولو دوامداره ویره سره مخ دي. د بېلګې په توګه، د کب نیولو د کورنیو ۷۰ سلنه مشري ښځې کوي. عاید ته اړتیا لري، دوی ډیری وختونه په داسې مصیبت کې چوپتیا سره مخ کیږي. د سوداګرۍ سازمانونه معمولا د مبهم لیکل شوي قواعدو له امله بې کاره دي، کوم چې د بډایه او ځواکمنو سره مرسته کوي. د مثال په توګه، د کار ځای کې د ښځو د ځورونې په وړاندې د ساتنې قانون، 2010 حتی دا نه تعریفوي چې د کار ځای څه شی دی. قانون هم په غیر رسمي کارکونکو، لکه کورني کارګران یا د ښوونځي نجونې نه پلي کیږي.
د مناسب کاري ځای نه ټاکنه کله ناکله د کمزورو کارګرو خويندو نه پاملرنه د دې سبب ګرځي چې دوی ته ډېر زيان ورسيږي، لکه د 125,000 څخه ډېر ښځینه روغتیا پاملرنې کارکونکي چې د پاکستان ترټولو بې وزله ګاونډیو ته واکسین او کورنۍ درمل وړاندې کوي او د پالن کولو خدمات وړاندې کوي. عیسوي حفظ الصحې کارکونکي، چې ډیری وختونه ناکافي روزنه او د خوندیتوب تجهیزات لري، ډیری وختونه د مذهبي تبعیض سره مخ دي، لکه څنګه چې په پنجاب کې د بزګرانو مېرمنې په ځمکه کې د پوځي ځواکونو په وړاندې جګړه کوي او د خپلو حقونو لپاره فشار راوړي. که څه هم د لاهور عالي محکمه د دې ډاډ ترلاسه کولو لپاره محتسب لري چې د ښځو سره معامله کیږي، دا ډول غوښتنلیکونه د تخنیکي دلایلو له امله رد شوي دي. د قرات العین په وینا، د بدنامۍ او قانون جوړونې پریکړه چې د اقلیت میرمنې د جبري مذهب بدلولو او جبري ودونو څخه ساتي باید پلي شي.
د این الیزابیت مایر په وینا، د پاکستان حکومت د ښځو د حقونو په ځپلو کې دوه ګونی رول لوبولی دی. که څه هم د ښځو په وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو نړیوال کنوانسیون تصویب شوی دی، خو د تصویب کمیټې د ریزرویشن وړاندیز کړی چې په مبهم ډول یې له دولتونو وغوښتل چې د ښځو پر وړاندې د تبعیض د ختمولو لپاره بايد د پاکستان اسلامي جمهوریت لازم اقدامات وکړي. تحفظات د نړیوالو او اسلامي قوانینو سره سمون لري.
سرچينې
وېشنيزه:مي ټو غورځنګ وېشنيزه:د هند مي ټو وېشنيزه:په هند کې د مي ټو غور وېشنيزه:پاکستان کې د مي ټو غور وېشنيزه:پاکستان پوځ وېشنيزه:پاکستان او افغانست
له سختیو به نه ډارېږو
د کتاب ځانګړنې:
د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)
لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
وېبپاڼه:www.andyal.com
= یوویشتمه زده کړه: د پنځګر وینا (له سختیو به نه ډارېږو) =
الله په قرآن کې وايي:
= ((فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا .إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا[1]=  نو په حقيقت كې له (هرې) سختۍ سره یوه اساني شته،په رښتینه كې له (هرې) سختۍ سره یوه اساني شته،)) = انسان دې داسې نه کوي، چې له ستونزو، سختیو او کړاوونو سره د مخېدو پر مهال یې یوازې ظاهر وویني؛ بلکې باید ومنو، چې له سختیو سره آسانۍ هم شته دی.
بزګري سختونزمن چار دی؛ خو که انسان ومني، چې محصولات او مېوې یې د کار په پای کې وي؛ نو دې ستونزو ته غاړه ږدي.
لمونځ کول او په تېره د سهار لمانځه ته جومات ته تګ خورا ستونزمن چار دی؛ خو د الله د رضا او خورا ډېرو ثوابونو را یادول یې د ستونزو ګالل اسانوي.
نابرده رنج گنج میسر نمی شود        مزد آن گرفت که جان برادر کار کرد
که پوه شو، چې د سختیو او ستونزو ګالل، د الله د خوښۍ لامل دی، موږ به یې وزغمو؛ لکه که پوه شو چې د رنځ درملنه مو په پلانیو ترخو درملو کې ده؛ نو هرومره یې خورو.
که پوه شو، چې ټولو بریالیو وګړیو، د ژوند تراخه څکلي دي؛ نو موږ به یې هم وڅکو.
که پوه شو، چې سختۍ او کړاوونه مو هوښیاروي او له بې توپیرۍ او بې خیالۍ مو ژغوري او که پوه شو، چې صبر او مقاومت د الله د خوښۍ لامل ګرځي؛ نو په خورا خوشحالۍ سره، سختیو او ستونزو ته ورغاړې وځو.
[1] . انشراح ۵-۶ آیتونه.
مي ټو غورځنګ (ايران)
مي ټو غورځنګ چې سيمه ييز او نړيوال بديل تعبيرونه لري، د ښځو د جنسي ځورونې او تیري په وړاندې حرکت دی  چې له یوه پلاوي سره یې د ایران په اسلامي جمهوریت کې هم لیدلي وو. دا حرکت د 2020 په اګست کې د یو نامعلوم سړي له امله پیل شو چې په ډاډه توګه یې په خپل ټویټر اکاونټ کې مشوره ورکول پیل کړل چې څنګه یوې میرمنې ته د هغې په لومړۍ نېټه جنسي عمل وکړي. په دې مشوره کې هغه توضیحات شامل وو چې یوه ښځه د هغې له اجازې پرته ښکل کېدی شي چې د هغې د ښکلا له امله د پام وړ وي. په څو ساعتونو کې، یوې ایرانۍ ښځې (@Yegooneh) د ټویټر یوه موضوع پیل کړه چې په هغې کې هغې په ریښتیني ژوند کې د سړي سره د لیدلو تجربه بیان کړه. د ټویټر فعال دې سړي د هغې په لیدو ډېری ناغوښتل شوي کارونه پیل کړل او په نامناسب ډول یې لمس کول پیل کړل. وروسته څو نورو ښځو دا سړی ونیو او خپل شکایتونه یې ورته وویل. دا سړی ډېر ژر د مرتضی سعیدي په توګه وپېژندل شو چې د ډېرو ادبي اثارو فارسي ژباړونکی و. ټویټر د هغه په وړاندې د منفي عکس العملونو دومره توپان ولید چې ډېر ژر یې خپل حساب پرېښود. دا په ایران کې د مي ټو غورځنګ لومړۍ پېښه وه، وروسته له هغې چې هلته ښځو پرېکړه وکړه چې جنسي تاوتریخوالی او جنسي ځورونې په چوپتیا کې ونه زغمي.
نورې پېښې
په ابتدايي پراګراف کې د بیان شوي پیښې وروسته، په ایران کې څو ښځو د جنسي ځورونې د تجربو په اړه ټویټونه پیل کړل. په ورته یوه قضیه کې، پخوانۍ خبریاله سارا امیت علي، په یوه مشهور هنرمند باندې د وحشیانه برید یادونه وکړه. دا پیښه د 2006 کال په دوبي کې شوې وه. دا هم په ډاګه شوه چې ډېرو ښځو په فضا کې د ظلم د څرګندولو فرصت د احساسولو پر مهال د څو کلنو زړو پېښو په بيانولو پيل وکړ. د 2020 کال د اګست په 25، د تهران د خلیج د پولیسو مشر یو سړی د هغه د نوم لومړني دوه توري، K او E سره نیولی چې د څو میرمنو لخوا د جنسي تیري په تور نیول شوی. رئيس له ګڼو ښځو وغوښتل، چې په دې برخه کې خپل شکايتونه وړاندې کړي. په پایله کې ډیری ایرانۍ میرمنې هم راوتلې. یوې داسې میرمنې په خپل انسټاګرام اکاونټ کې څرګنده کړې چې پولیس د شکایت کونکو مېرمنو سره په درناوي چلند کوي او هڅه یې نه ده کړې چې د دوی شخصي ژوند ته مخه کړي.
وړاندیز شوی قانون
د 2021 په پیل کې ، د ایران کابینې یو قانون تصویب کړ چې په اصل کې د جنسي ځورونې او جنسي تاوتریخوالی جرمي کولو هڅه کوي. په داسې حال کې چې د قانون مسوده په سمدستي توګه شتون نلري، د هغې د رسمي لنډیز له مخې، دا د "هر هغه عمل پوښښ کوي چې د یوې ښځې یا د هغې د ازادۍ او ټولنیزو حقونو څخه سرغړونه کوي، د فزیکي، احساساتي یا درناوي وړ زیان لامل کیږي، دا د تعریف لاندې راځي. د یو جرم. ډیری حقوق پوهانو او د ښځو د حقونو فعالانو د دې نوښت هرکلی کړی، که څه هم په نیویارک کې میشته د بشري حقونو څیړونکې سهپاهري فر په مسوده نیوکه وکړه او ویې ویل چې دا قانون نړیوال معیارونه نه پوره کوي او د تاوتریخوالي ټول ډولونه نه پوښي. ښځې هره ورځ تجربه کوي. دا په ځانګړې توګه د ماشومانو د ودونو او د ودونو څخه د ناوړه ګټه اخیستنې په اړه چوپه خوله دي او د کورني تاوتریخوالي مناسب تعریف نه وړاندې کوي.
حوالې
وېشنيزه:مي ټو غورځنګ وېشنيزه:مي ټو غورځنګ(پاکستان) وېشنيزه:مي ټو غورځنګ(انډيا) وېشنيزه:مي ټو غورځنګ(ايران وېشنيزه:مي ټو خوښ وېشنيزه:مي ټو حرکت وېشنيزه:مي ټو تحريک
سويلي ويتنام
سويلي يا جنوبي ویتنام د ویتنام جمهوریت رسمي نوم سره (په وېتنامي ژبه :Việt Nam Cộng hòa) دا یو هېواد و، چې د ویتنام په هغه برخه یې واکمني درلوده چې د 1954 او 1975 ترمنځ د 17 درجې سویل کې موقعیت لري. د دغه هېواد پلازمېنه سیګون وه.
د ویتنام د جګړې پر مهال دغه هېواد د شمالي ویتنام له حکومت او د ویتنام له ګوریلا سره ښکېل و او امریکا د سويلي ويتنام په ملاتړ دغې جګړې ته داخله شوه. ویتنام تر دویمې نړیوالې جګړې پورې د فرانسې مستعمره وه. له جګړې وروسته، د هو چی مین په مشرۍ کمونیستي ځواکونو په شمالي ویتنام کې د پلازمینې هانوي په توګه یو حکومت جوړ کړ. له بلې خوا، غیر کمونیست سیاستوال په 1949 کې د امپراتور باو دای په مشرۍ په سیګون کې حکومت جوړ کړ. په 1955 کې، باو دای د ویتنام د صدراعظم له خوا ګوښه شو او هېواد یو جمهوریت شو. د ویتنام جګړه په 1959 کې د ویت کانګو چریکانو له پاڅون وروسته پیل شوه چې د شمالي ویتنام له خوا یې ملاتړ کېده او ورو ورو پراخه او شدت یې زیات کړ. بالاخره، د اپرېل په 30مه، 1975 کال کې، د شمالي ویتنام پوځ سیګون ونیو او د جنوبي ویتنام واکمني یې پای ته ورسوله.
تاریخ
د ویتنام له خپلواکۍ وروسته په دوو برخو ووېشل شو، شمال او سويل او د دغه هېواد په شمال کې کمونیستي نظام او په سويل کې غیر کمونیستي نظام واکمن شو. په 1965 کې، متحده ایالاتو سويلي ویتنام ته سرتیري واستول ترڅو د شمال په وړاندې د سویل سره مرسته وکړي. هغه مرستې چې د ویتنام مشهورې جګړې لامل شو. دې جګړه امریکایانو ته ډېر زیانونه واړول او بالاخره په 1973 کې پای ته ورسېده. په 1975 کې د سويلي ویتنام حکومت ړنګ شو او په ویتنام کې کمونیستي حکومت تاسیس شو. په ورته وخت کې او د دې جګړې په تړاو، په لاوس او کمبوډیا کې د کمونیستي ځواکونو په وړاندې د امریکایي ځواکونو ترمنځ نیابتي جګړې رامنځ ته شوې. په پای کې، امریکا په دریو جبهو کې ښکېله او ناکامه شوه، د لاو کورنۍ جګړه، د کمبوډیا کورنۍ جګړه ، او د ویتنام جګړه ، او دا ټول هېوادونه کمونیستي حکومتونو ته لاسته ورغلل.
د سیګون سقوط
د ۱۹۷۵ کال د اپریل په ۳۰ نیټه د جنوبي ویتنام پلازمینه سایګون د شمالي ویتنام د ځواکونو او د ویتنام د انګریزانو لخوا ونیول شوه او جنوبي ویتنام ړنګ شو. د سایګون له سقوط یوه اونۍ مخکې، د امریکا هوايي ځواک او سمندري ځواکونو په جنوبي ویتنام کې وروستي امریکایان او ۷۰۰۰۰ ویتنامیان له سیګون څخه وایستل، چې په ویتنام کې یې د امریکا له لس کلن پوځي حضور پای ته ورساوه. وروستي کسان په چورلکو کې سپاره شول او د سیګون له نیول کیدو یوازې یوه ورځ مخکې د اپریل په 29 د امریکا د سفارت له چت څخه وتښتیدل. د شمالي ویتنام د ځواکونو او د ویت کانګ گوریلا لخوا د سایګون له نیولو وروسته، د جنوبي ویتنام د پلازمینې نوم د ویتنام د کمونیست مشر په یاد کې هو چی مین ویلی ته بدل شو. د کمونستانو بریا د ویتنام جګړه پای ته ورسوله. د فرانسې د استعمار په دوره کې او د فرانسې په وړاندې د هند چین د لومړۍ جګړې په ترڅ کې ویتنام په دوو هیوادونو وویشل شو، شمالي او جنوبي ویتنام او د سیګون په بیا نیولو سره، دا هیواد د تل لپاره خپل یووالی بیرته ترلاسه کړ.
سرچینې
وېشنيزه:وېتنام وېشنيزه:ويتنام وېشنيزه:ويتنام جمهوريت وېشنيزه:شمالي ويتنام وېشنيزه:جنوبي ويتنام وېشنيزه:کمبوديا وېشنيزه:کمبوډيا
جنیټیکي ورته والی
جنیټيکي ورته والی یوه پروسه ده چې د کونراډ اچ واډینګټون لخوا توصیف شوې ده چې په هغه کې یو فینوټایپ چې په لومړیو کې د چاپېریالي شرایطو لکه د یوه ټراټوجن په وړاندې پاتې کېدو په ځواب کې تولیدېږي، وروسته د مصنوعي ټاکنې یا طبیعي‌ ټاکنې له لارې په جنیټیکي توګه کوډ کېږي. د سطحي بڼو سربېره، دا د کسبي شخصیتونو (لامارکي) وراثت ته اړتیا نه لري، که څه هم د اپي جنیټیک وراثت په بالقوه توګه کولی شي پر پایلې باندې اغیزې پرېږدي. واډینګټون څرګنده کړه چې جنیټیکي ورته والی د ټاکنې لپاره پر هغه خنډ باندې چې دی یې د پرمختیایي لارو کانالیزه کول بولي، برلاسی کېږي؛ هغه اټکل کاوه چې د ژوندي موجود جنیټیک د دې لپاره تکامل موندلی ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې د طبیعي چاپېریالي بدلونونو سربېره وده په ځانګړي روش سره مخته ځي.
د جنیټیکي ورته والي کلاسیکه بېلګه په ۱۹۴۲ او ۱۹۵۳م کلونو کې د واډینګټون لخوا یوه جوړه آزمېښتونه وو. هغه د ډروسوفیلا مېوه يي مچ جنین د ایټر په معرض کې کېښود او د هغوی په فینوټایپ کې یې شدید بدلون رامنځته کړ: هغوی دوه ګونې سینې رامنځته کړې چې د bithorax جېن اغیزې ته ورته وې. دې بدلون ته د هومئوټیک نوم ورکړل شو. هغه مچان چې هالټرانو ته یې وده ورکړې وه (د رښتینو مچانو شاتني اصلاح شوي وزرونه چې د تعادل لپاره کارول کېدل) وزر ته ورته ځانګړتیا سره د ۲۰ نسلونو لپاره وټاکل شول، چې په هغه کې له بلې درملنې پرته د فینوټایپ مرحله د لیدلو وړ وه.
د واډینګټون توضیحات د بحث وړ وو او د لامارکي توب تور ورپورې دی. داسې ښکاري چې نوي شواهد په تکامل کې د جنیټیکي ورته والي شتون تاییدوي؛ په خمیرو کې، کله چې د میوټیشن له امله یو بند کوډون له منځه ځي، د لوستلو چوکاټ له هغه‌ څه چې تمه یې کېږي څخه زیات ساتل کېږي.
د واډینګټون آزمېښتونه
واډینګټون په ۱۹۵۳م کال کې ورته آزمېښت ترسره کړ، دا ځل د تودوخې له یوه شاک سره په ډروسوفیلا مچ کې د متقاطع بې رګه فینوکوپي په هڅونې سره؛ چې په هغه کې ۴۰ سلنه مچانو له ټاکنې مخکې فینوټایپ څرګند کړ. هغه بیاځلې دا فینوټایپ د څو نسلونو لپاره وټاکه او هرځل یې د تودوخې شاک ترسره کړ، او بلآخره ان پرته د تودوخې له شاک څخه فینوټایپ راڅرګند شو.
د واډینګټون وضاحت
واډینګټون چې کوم اغېز لیدلی وو هغه ته یې د «جنیټیکي ورته والي» نوم ورکړ. د هغه وضاحت دا وو چې دا کار د هغې پروسې پایله ده چې هغه ورته د «کانالیزه کېدو» نوم ورکړی دی. هغه جنیني پرمختیا له یوه توپ سره پرتله کړه چې له یوې غونډۍ څخه ښکته لوېږي چې هغه ورته د اپي جنیټیکي منظرې نوم ورکړ، چېرته چې په هر ټکي کې د ژوندي موجود د ممکنه حالت منظره شتون لري (په کې ډېر توپیرونه شتون لري). لکه څنګه چې یو ځانګړی مسیر ریښه پیدا کړي یا «کانالیزه» شي، هغه نور هم ثابت کېږي او په لوړ ګومان ان چاپېریالي بدلونونو سره په مخامخ کېدو هم پېښېږي. لویې ګډوډۍ لکه ایټر او د تودوخې شاک پرمختیایي مسیر له استعاري کانال څخه بهر غورځوي او د اپي جنیټیک منظرې نورې برخې راسپړي. د دې ګډوډۍ په شتون کې ټاکنه د یوه نوي کانال د تکامل لامل کېږي؛ د ګډوډۍ د پای وروسته د پرمختیا مسیرونه لا هم کانالي مسیرونه تعقیبوي.
یو ډارویني وضاحت
نور تکاملي بیولوژیسټان موافق دي چې ورته والی رامنځته کېږي، خو د ډاروین طبیعي یا مصنوعي ټاکنې له اړخه د کمیتي جنیټیک متفاوته او خالصه توضیح وړاندې کوي. فرض کېږي چې دا فینوټایپ، د بېلګې په توګه متقاطع رګ، د څو جینونو د ترکیب له امله رامنځته شوی دی. فینوټایپ هغه وخت راڅرګندېږي چې د یوه جېن ټولې اغیزې له حد څخه پورته لاړې شي. که دا حد د یوه ګډوډۍ سره راټیټ شي، د بېلګې په توګه د تودوخې شاک سره، لا ډېر لیدل کېږي. د ګډوډو شرایطو لاندې د ټاکنې دوام، د هغو جېنونو چې فینوټایپ ته وده ورکوي د هغو د آلیلونو فرېکانس لوړېږي او د تودوخې شاک له اړتیا پرته فینوټایپ راڅرګندېږي.
ګډوډۍ د چاپېریالي سربېره کېدای شي جنیټیکي یا اپي جنیټیکي وي. د بېلګې په توګه، د مېوو ډروسوفیلا مچ د Hsp90 په نوم د تودوخې شاک یو پروټین لري چې په بالغ مچ کې د تودوخې شاک په وړاندې د ډېری جوړښتونو له ودې څخه ساتنه کوي. که دې پروټین د یوه میوټېشن له امله زیان لیدلی وي، لکه څنګه چې د درملو د چاپېریالي اغیزو له امله زیانمن کېږي، بېلابېل فینوټایپي بڼې راڅرګندېږي؛ که دوی ورته وټاکل شي، په چټکۍ سره پرته له دې چې د مېوټنټ Hsp90 ته اړتیا شي رامنځته کېږي.
اسلامي اخلاق (دروغ)
یوویشتمه زده: اسلامي اخلاق (دروغ)
داچې دورغ داسې یوه ګناه ده، چې ویلو ته یې وخت،  ځای، ځواک، پیسو او وزلې ته اړتیا نشته؛ نو انسان پرې ژر اخته کېږي.
شته داسې نا اهله وګړي، چې خلکو ته د دروغو ژمنې ورکوي، خلک له ځان سره کوي او حکومت پرې کوي.
په دورغو ویلو انسان خورا خطرناکې کړنې کوي. د یوسف علیه السلام وروڼو په دورغو خپل پلار ته وویل: (( که یوسف د سیل لپاره راسره ولېږې؛ نو موږ به یې خیرغواړي او ساتونکي یو.)) تر هغه روسته یې په دورغو وویل: (( هغه لېوه خوړلی دی، ان د شپې شپې خپل پلار ته ورغلل او و یې ژړل.))
امام حسن عسکري وايي: (( دروغ د نورو ګناهونو کونجي ده.))
لکه څنګه چې د یوسف علیه السلام وروڼو په خپلو دروغو خپل یو رور وتښتاوه او په څاه کې یې ورواچاوه او پلار یې چې پېغمبر و، په لسونو کلونو یې ویرجن او غمجن کړ.
امام صادق وايي: (( ملګري مو د رښتیا ویلو له لارې وپېژنئ، نه د هغوی د عبادت له لارې؛ ځکه کله ځینې وګړي عبادت کوي، لمونځونه کوي، روژې نیسي؛ خو خبره یې دروغ وي.))
که انسان دروغ ووايي او خبره اپوټه کړي؛ نو د نورو خلکو فکر او عمل هم اپوټه کوي.
دروغجن بېوزلېږي؛ ځکه د بېلګې په توګه، که یوه هټیوال یو څه وپلورل او په دورغو یې وویل، چې دا توکی روغ دی؛ خو که هغه توکی نیمګړی یا روغ نه و؛ نو بل ځل ترې څوک سودا نه اخلي او په خپلو همدې دروغو خپل ګهاک له ځانه توري کوي او بېوزلېږي.
دورغجن بې حیا کېږي؛ ځکه نورو ته چې یې دروغ ورڅرګند شول؛ نو آبرو یې ځي او بې آبرو او بې پته انسانان پر بې حیا چارو لاس پورې کوي.
دورغ لیکل، د دورغ ویلو په څېر دي او ګناه ده.
که یو ډاکټر رنځ تشخیص نه کړي او رنځور ته نسخه ولیکي؛ نو دروغ یې لیکلي دي.
کله موږ د تفریح او سات تېرۍ لپاره نورو ته دروغ وایو، نورو ته دروغ رانقلوو او کله په دروغو یو ناروا چار د یوه ولایت خلکو ته نسبت ورکوو.
دروغجن تل په تشویش کې وي، چې هسې نه دروغ یې نورو ته معلوم شي او بې پته شي.
په روایاتو کې راغلي دي: (( له دورغجن سره ملګرتیا مه کوئ)) خلک چې د دورغجن له دروغو خبر شي، له هغه لرې کېږي او ژوند پرې ورتریخېږي.
داسې باید و نه کړو، چې څه مو واورېدل، نورو ته یې ووایو؛ ځکه ډېری اورېدل شوي، دروغ وي.
ماشوم او کوچني ته هم دروغ ویل حرام دي. اسلام سپارښتنه کوي، چې ان په ټوکو کې هم دروغ مه ویاست.
= د دروغو ډولونه: = کله یو موټر چلوونکی په ځانګړیو څراغونو او په پرله پسې هارنډونو خلکو ته داسې څرګندوي، چې په موټر کې مې رنځور دی، حال داچې داسې نه ده، چې دا کار یې یو ډول دروغ دي.
کله انسان په خپلو کړنو دروغ وايي، د بېلګې په توګه په خپله ژمنه عمل نه کوي، یا خپل سر د ښه والي یا بد والي په نښه خوځوي، حال داچې هغسې نه دی، چې څنګه څرګندونه کوي.
البته په هر ځای کې رښتیا ویل هم جایز نه دي، د بېلګې په توګه: که څوک مو وپوښتي: پلاني په ما پسې بد ویلي که نه؟ که موږ دلته رښتیا ورته ووایو، چې هو بدې ردې یې درپسې ویلي؛ نو د دوو کسانو ترمنځ فتنه رامنځ ته کېږي؛ نو دلته به رښتیا نه وايو.
په یوه حدیث کې راغلي دي: (( که له کوچني سره مو کومه  ژمنه کړې وي؛ نو پوره یې کړئ، چې دروغجن نشئ.))
دروغ اورېدل هم ګناه ده، قرآن کریم وايي: ((مؤمنانو! كه كوم فاسق سړي يو ستر خبر دروړ؛ نو (په اړه يې) څېړنه وكړئ، هسې نه په ناپوهۍ كې كومې ډلې ته زيان ورورسوئ او (بيا) پر خپلو كړنو پښېمانه شئ.[1] ))
[1] . حجرات/ ۶ آیت.
انوشکا شيټي
انوشکا شیټي (د سواتی شیټي په توګه زېږېدلی؛ 7 نومبر 1981 ) د تېلوګو او تاميل فلمونو یوه هندي فلمي اداکاره ده. انوشکا خپل مسلکي ژوند د یوګا ښوونکې په توګه پیل کړ. په دې موده کې هغه ته په فلمونو کې د کار کولو وړاندیز وشو چې هغې ومانه. انوشکا، چې تر ۵۰ زیات فلمونو کې یې کار کړی، په هند کې یوه تر ټولو زیات معاش اخیستونکې اداکاره ده. نن ورځ انوشکا شيټي د تېلوګو او تاميل فلمونو تکړه اداکاره ده.