cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عرب ټاپووزمه
له معاصر دوران مخکې، د ابن فقیه د تشرېح پر بنسټ، دغه سیمه په څلورو جلا برخو وېشل شوې وه: مرکزي فلات (نجد یا الیمامه)، سویلي عرب، البحرین (ختیځ عرب یا الاحصا) او حجاز (د لوېدیځو سواحلو تیامه).
جغرافیه
عرب ټاپووزمه، په اسیا لویه وچه کې موقعیت لري چې (د ساعت د عقربې له مخې)  شمال ختیځ لوري ته یې د فارس خلیج، ختیځ پلو ته د هرمز تنګي او عمان خلیج، سویل ختیځ لوري ته عرب سمندرګی، سویل ته د عدن خلیج، ګواردافوی کانال او سومالي سمندرګی، سویل لودی لوري ته د باب المندب تنګي او دلوېدیځ او سویل لوېدیځ دواړو لورو ته یې سور سمندرګی موقعیت لري. د دغې ټاپووزمې شمالي څوکه د سوریې له صحرا سره وصلېږي چې پوله یې ناڅرګنده ده، په داسې حال کې چې د دغې ټاپووزمې شمالي پوله په عمومي بڼه د سعودي عربستان او کویټ ترمنځ د شمالي پولې په توګه په پام کې نیول کېږي.
سیاسي پولې
د دغې ټاپووزمې جوړوونکي هېوادونه (د ساعت د عقربې له مخې له شمال نه جنوب ته) په ختیځ کې کویټ، قطر، عربي متحده امارات، په سویل ختیځ کې عمان، په سویل کې یمن او په مرکز کې یې سعودي عربستان موقعیت لري. د بحرین ټاپوییز هېواد د دغې ټاپووزمې په ختیځو سواحلو کې موقعیت لري. په ارخبیل سقطري سیمې باندې د یمن واکمني ته په پام، د دغې ټاپووزمې د جیوپولټیک ټولیزه طرحه سویل لوري ته د ګواردافوی کانال او سومالي سمندرګي په لور ده.
د دغې ټاپووزمې شپږو هېوادونو بحرین، کویټ، عمان، قطر، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو د خلیج همکاریو شورا (GCC) جوړه کړې.
سعودي عربستان د دغې ټاپووزمې لویه برخه جوړوي. په لویه کچه نفوس یې په سعودي عربستان او یمن کې مېشت دی. دغه ټاپووزمه د نړۍ په لویه کچه نفتي زېرمې لري. سعودي عربستان او متحده عربي امارات په سیمه کې له اقتصادي پلوه بډایه هېوادونه دي. قطر، په فارس خلیج کې د دغې لویې ټاپووزمې یوازنې هېواد او د عربي ژبې د تلویزیوني چینل الجزیره او د هغه د انګلیسي څانګې الجزیره انګلش کور دی. کویټ له عراق سره په پوله یو مهم ستراتیژیک هېواد دی چې د ایتلافي ځواکونو لپاره یو له اصلي ډګرونو نه دی چې په ۲۰۰۳ ز کال کې متحده ایالاتو له هغه ځایه په عراق برید وکړ.
نفوس
په داسې حال کې چې سعودي عربستان له تاریخي پلوه کم نفوس لري، خو د کاریګرو کډوالو د ورتګ او د زېږون د لوړې کچې له امله په پراخه کچه د نفوسو وده په کې د پام وړ ده. وګړي یې تر ډېره ځوان دي او د جنسیتي انحراف له مخې د نارینه وو نسبت په کې لوړ دی. په ډېرو برخو کې یې د سویلي اسیا وګړي د سیمه ییزو وګړو په پرتله زیات دي. څلور کوچني ایالتونه (د مساحت له مخې) چې د فارس خلیج په سواحلو کې موقعیت لري، د نړۍ په کچه د نفوسو زیاته وده لري. په هرو شلو کلونو کې یې د نفوسو شمېر درې چنده زیاتېږي. په ۲۰۱۴ ز کال کې د عرب ټاپووزمې د وګړو تخمینې شمېر ۷۷ میلیونه ۹۳۸ زره ۹۳۶ تنه (د کډوالو په ګډون) ښوول شوی. عرب ټاپووزمه د نړۍ په کچه په لویانو کې د تر ټولو نابرابره نسبت له امله مشهوره ده، په دې ډول چې په یو شمېر سیمو کې (په ځانګړې توګه په ختیځ کې) ښځې له ۲۰ کلونو نه تر ۲۹ کلنو او ۳۰ کلنو نه تر ۳۹ کلنو وګړو له څلورو برخو یوه جوړوي.
د اسلام ظهور
په اوومه میلادي پېړۍ کې د اسلام د سپېڅلي دین په ظهور سره اسلام د عرب ټاپووزمې د غالب دین په توګه راڅرګند شو. د اسلام پیغمبر حضرت محمد(ص) نږدې په ۵۷۰ ز کال کې په مکې ښار کې نړۍ ته سترګې وغړولې او په ۶۱۰ ز کال کې یې په دغه ښار کې د اسلام تبلیغ پیل کړ، خو په ۶۲۲ ز کال کې یې مدینې ته هجرت وکړ. له دغه ځایه هغه او د هغه پیراونو عرب قبیلې د اسلام تر بیرغ لاندې یو موټی کړې او په عرب ټاپووزمه کې یې واحد اسلامي نظام رامنځته کړ.
د حضرت محمد(ص) له خوا په عرب ټاپووزمه کې د واحد اسلامي نظام له رامنځته کولو وروسته دغه نظام د راشدینو خلافت او امویانو د خلافت پر مهال د یوې پېړۍ په ترڅ کې د عربي ځواک د پیاوړتیا شاهد و چې له عرب ټاپووزمې نه یې د پراخې مسلمانې سترواکۍ په اډانه کې پراختیا ومونده او نفوذ یې د عربستان له ټاپو وزمې نه د هند د نیمه لویې وچې تر شمال ختیځ، مرکزي آسیا، منځني ختیځ، شمالي افریقا، سویلي روم (ایتالیا)، ایبري ټاپووزمې او پیرنه ته ورسېد.
په ۶۳۲ ز کال کې د حضرت محمد(ص) له رحلت وروسته، ابوبکر صدیق (رض) د مسلمانانو د مشر په توګه لومړی خلیفه شو، هغه له مرتدینو سره له جګړې وروسته (چې د رده جګړې په نوم یادېږي یا «له مرتدینو سره جګړه») د بیزانسانو په سترواکي برید وکړ. په ۶۳۴ ز کال کې د هغه له وفات وروسته عمر فاروق(رض) د هغه ځای ناستی خلیفه شو، چې ورپسې عثمان(رض) بن عفان او علي(رض) بن ابی طالب دغه ځای ونیو. د دغو څلورو خلیفه ګانو دوران ته د خلفای راشدینو یا «هدایت موندلو» خلافت ویل کېږي. د راشدینو د خلافت او له ۶۶۱ ز کال وروسته د هغوی د اموي ځای ناستو پر مهال عربو په چټکۍ سره د مسلمانانو تر ولکې لاندې له عربي نړۍ بهر خپل قلمرو پراخ کړ. د څو لسیزو په ترڅ کې مسلمانو ځواکونو د بیزانسانو لښکرو ته ماتې ورکړه او د فارس سترواکي یې هم له منځه یووړه، چې د ایبري ټاپووزمې لویه برخه قلمرو یې تر هند پورې ونیو. له دې وروسته د مسلمانې نړۍ سیاسي تمرکز نوو فتح شوو سیمو ته واوښت.
له دې سره، مکه او مدینه د مسلمانې نړۍ لپاره تر ټولو مهم ځایونه پاتې شول. قرآن کریم امر کوي چې هر په شرایطو برابر مسلمان چې مالي وړتیا یې ولري، باید په خپل ژوند کې یو ځل د اسلامي جنتري په ذوالحجې میاشت کې مکې معظمې ته ولاړ شي او د اسلام له پنځو بناوونه یوه چې حج دی، باید ترسره کړي. په مکې ښار کې مسجد الحرام (لوی جومات) چېرې چې کعبه شریفه موقعیت لري او په مدینې ښار کې مسجد النبوي (د پیغمبر(ص) جومات) چېرې چې نوموړی خاورو ته سپارل شوی، د اسلام سپېڅلی ځایونه دي. له همدې امله له اوومې میلادي پېړۍ راهیسې، له ټولې اسلامي نړۍ نه هر کال ګڼ شمېر مسلمانان د حج د مراسمو ادا کولو په موخه هلته ځي.
گرمي ولسوالي
گرمي ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گرمی)  د ايران د اردبيل ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د گرمي ښار دی. دا ولسوالي ۷۶٬۹۰۱ تنه نفوس لري او مساحت یې ۱۷۲۵٫۲ کیلومتره مربع دی. د گرمي ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۵ کېښودل شو.
هنري کمپبل-بنرمن
نوموړی چې په عامه ژبه کې په CB  مشهور و، په آزاده سوداګرۍ، د آیرلنډ په کورواکي او د ټولنیزو شرایطو په ښه والي کې، لکه :د کاري ساعتونو په کموالي کلک باور درلود. اې.جې.اې مورس د اکسفورد قاموس په ملي ژوند لیک کې هغه د "برېتانیا لومړی او یوازینی سخت درېځه لومړی وزیر" بللی. کمپبل-بنرمن د ۱۹۰۰ ز کال په ټولټاکنو کې له ماتې نه وروسته، د ۱۹۰۶ ز کال په ټولټاکنو کې د محافظه کار ګوند په وړاندې لببرال ګوند ته لویه بریا ور په برخه کړه؛ دا وروستۍ ټاکنې وې چې لېبرالانو په ولسي جرګه کې لوی اکثریت خپل کړ. هغه حکومت چې وروسته یې نوموړي مشري وکړه، داسې قانون تصویب کړ، ترڅو ډاډه اوسي چې سوداګریزې ټولنې د کاربندیز پرمهال د اوښتو زیانونو لپاره مسئول نه شي ګڼل کېدای، د ټولو ماشومانو لپاره یې د ښوونځي وړیا خواړه وړاندې کړل او ځایي چارواکو ته یې واک ورکړ، چې د شخصي ځمکو له څښتنو نه کرهنیزه ځمکه واخلي. کمپبل بینرمن د ۱۹۰۸ ز کال په اپریل میاشت کې د ناروغۍ له امله د لومړي وزیر د چوکۍ نه ځان ګوښه کړ او د خزانې  وزیر اچ.اچ. اسکویث یې پرځای وټاکل شو. هغه ۱۹ ورځې وروسته مړ شو؛ یوازینی لومړی وزیر و چې په رسمي هستوګنځي داونینګ واټ ۱۰ کې یې له نړی سترګې پټې کړې.
شخصي ژوند او کورنۍ
ښاغلۍ هنري کمپبل-بنرمن د ۱۸۳۶ ز کال د سپټمبر په ۷ مه د ګلاسګاو په کلوینسایډ هاوز کې نړۍ ته سترګې پرانستې او د سټراکاټرو د اوسېدونکي ښاغلي جیمز کمپبل (۱۷۹۰-۱۸۷۶ز) او د هغه مېرمنې جنیت بنرمن (۱۷۹۹-۱۸۷۳ز) دویم زوی او د دوی د شپږو ماشومانو تر ټولو کشر بچی و. ښاغلي جیمز کیمبل په ځوانۍ کې مخکې له دې چې په ۱۸۱۷ ز کال کې په شراکت له خپل ورور سره د جې او ډبلیو کمپبل او کمپني یا J.& W. Campbell & Co. ، د ټوکر پلورلو ګدام، د غونډپلورنې او د پرچون خرڅلاو سوداګري جوړه کړي، په ګلاسګاو کې د جامو سوداګرۍ کې کار پیل کړی و. ښاغلي جیمز مخکې له دې چې له ۱۸۴۰ ز کال نه تر ۱۸۴۳ ز کال پورې د ګلاسګاو د لوی مشر په توګه دنده ترسره کړې، په ۱۸۳۱ ز کال کې د ګلاسګاو ښار د شورا د غړي په توګه وټاکل شو او ۱۸۳۷ ز کال او ۱۸۴۱ ز کال په ټولټاکنو کې د ګلاسګاو ټاکنیزې حوزې لپاره د محافظه کار نوماند په توګه ګډون وکړ.
د هنري مشر ورور جیمز الکساندر کمپبل له ۱۸۸۰ ز کال نه تر ۱۹۰۶ ز کال پورې د ګلاسګاو او ابرډین پوهنتونونو لپاره د پارلمان محافظه کارغړي په توګه خدمت وکړ او په ۱۸۷۶ ز کال کې يې له خپل پلار نه د ستراکاترو په سیمه کې ۴۰۰۰ جریبه ملکیت په میراث کې ترلاسه کړ. CB مخکې له دې چې مشر ورور یې وټاکل شي، ۱۲ کاله د پارلمان د غړي په توګه دنده ترسره کړې وه.
کمپبل بنرمن د ګلاسګاو په عالي ښوونځي (۱۸۴۵-۱۸۴۷ز)، د ګالسکو پوهنتون (۱۸۵۱-۱۸۵۳ز) او د کمبرج ترینتي کالج (۱۹۵۴-۱۸۵۸ز) کې چې په دې ځای کې یې د وروستۍ وړیا کلاسیک آزموینه کې درېیمه درجه سند ترلاسه کړ، زده کړې وکړې. له فراغت وروسته، هغه د خپلې کورنۍ شرکت  J.&W. Campbell & Co. سره چې د ګلاسګاو په انګرام واټ کې موقعیت لري، یوځای شو. کمپبل په ۱۸۶۰ ز کال کې په شرکت کې شریک شو. هغه د ۵۳ام لنارکشایر په رضاکاره وسلواله قول اردو کې چې د شرکتونو له کارکوونکو جوړه شوې وه، د بریدمن په توګه (چې په ۱۸۶۷ ز کال کې جګړن ته ترفیع ورکړه) خدمت وکړ. هنري په ۱۸۶۰ ز کال کې د سارا شارلټ بروس سره واده وکړ او وروسته هغه او نوې ناوې یې د ګلاسګاو په لوېدیځه برخه کې د پارک ناحیه په ۶ کلیرمنټ ګارډن کې هستوګن شول.
هنري کمپبل په ۱۸۷۱ ز کال کې په هنري کمپبل-بنرمن بدل شو، کورنۍ نوم بنرمن د هغه د ماما هنري بنرمین د وصیت غوښتنه وه، چې له هغه نه  د کنټ په هنټن کې د هنتون کور (اوسنی هنټون دربار) ملکیت په میراث یووړل. په داسې حال کې چې یوې ترور یې د هنټون ماڼۍ اشغال کړې وه، د کمپبل بنرمن کورنۍ د ګینینګز پارک کې د سیمې په کور کې چې تر ۱۸۸۷ ز کال پورې یې پرېنښود، د خپل کلیوالي هستوګنځای په توګه ژوند کاوه. دوی لومړی په ۱۸۹۴ ز کال کې هنتون لاج اشغال کړ.
نوموړې جوړه هېڅکله دبچیانو څښتنه نه شوه. C.B. او شارلټ په خپل ټول ګډ ژوند کې یوه ډېره غوره نږدې جوړه وه؛ د یوه تاریخ پوه په وینا: دوی "هر فکر او ممکنه شېبه شریکوله ". شارلټ ممکن هغه ښخه وه چې CB یې د هغه د ځایی تاریخچې ته په پام سره ډېر وهڅاوه چې  په ټاکنو کې ګډون وکړي او د راپورونو له مخې دوی دواړو ډېر خواړه خوړل او په وروستیو کلونو کې هر یوه نږدې ۲۰ ډبرې (۱۳۰ کیلوګرامه؛ ۲۸۰ پونډ) وزن درلود.
کمپبل بنرمن په فرانسوي، آلماني او ایټالوي ژبو روانې خبرې کولې او نوموړي او مېرمن یې په اروپا کې، معمولاً په فرانسه او په بوهیمیا کې د مارینباد په تفریحي ښار کې هر اوړی څو میاشتې تېرولي. دوی په سکاټلینډ کې د میګل په بیلمونټ ماڼۍ کې هم کله ناکله کور نیو. C.B. د فرانسوي کلتور ژوره ستاینه کوله او په ځانګړې توګه د اناتول فرانس له ناولونو نه یې خوند اخیست.
د پارلمان غړۍ
کمپبل-بنرمن د دېرش کلنۍ په عمر د ۱۸۶۸ ز کال د اپریل په میاشت کې د سټرلینګ ناحیو ټاکنیزې حوزې په استازیتوب د لېبرال نوماند په توګه په بیاټاکنو کې ګډون وکړ او د لېبرال همکار جان رمزي نه یې په لږ توپیر ماتې وخوړه، خو کمپبل-بنرمن د هغه کال د نومبر په ټولټاکنو کې رمزي ته ماتې ورکړه او په ولسي جرګې کې د سټرلینګ ناحیو لپاره د پارلمان د لېبرال استازي په توګه وټاکل شو، دا هغه ټاکنیزه حوزه وه چې نوموړي یې نږدې څلوېښت کلونه استازیتوب وکړ.
هغه په ترتیب سره د ۱۸۸۶ز کال او ۱۸۹۲ ز کال نه  تر ۱۸۹۴ ز کال پورې د ګلډسټون په درېیم او څلورم حکومت کې او د ۱۸۹۴ ز کال نه تر ۱۸۹۵ ز کال پورې د روزبري په حکومت کې د جګړې په چارو کې د دولت وزیر په توګه خدمت وکړ. د هغه یوازینۍ نظامي تجربه دېرش کاله پخوا د ۵۳م لنارکشیر وسله والو رضاکارانو سره وه. هغه د جګړې په وزارت کې د خپل کار په موده کې د ولریچ آرسنال د وسلو په کارخونه کې د کارکوونکو لپاره اته ساعته آزمېښتي ورځ وړاندې کړه. پایلو وښودله چې په تولید کې هېڅ زیان نه و اوښتی او له همدې امله، کمپبل بنرمین اته ساعته ورځ د پوځ د جامو جوړولو ډیپارتمنت ته وغځوله.
نوموړي د کمبرج د دوک، د ملکې د تره زوی قانع کړ چې د بریتانیا د وسله والو ځواکونو قوماندانۍ نه ګوښه شي. په دې کار کمپبل-بنرمن د زړورتوب رتبه ترلاسه کړه. کله چې د ارل حکومت د CB له لوري د کوردیت زېرمو د اداره کولو پر سر رایه له لاسه ورکړه ، کمپبل په ۱۸۹۵ ز کال کې سهواً د روزبري د وزارت د سقوط لامل شو. په پارلمان کې د ټولنې استازو په ناڅاپي ډول د مخالفت بریالی وړاندیز تحمیل کړ او دا ماتې د روزبري د ګوښه کېدو او د لارد سلسبري واک ته د راستنېدو لامل شوه. کمپبل بنرمن په ۱۸۹۵ز کال کې په کلکه  سره هلې ځلې وکړې چې د ولسي جرګې مشر وټاکل شي، ځکه چې تر یوې کچې هغه په عام ژوند کې د لږ فشار لرونکي مقام په لټه کې و. روزبري د خزانې وزیر ویلیم هارکورت په ملاتړ ځان په شا کړ، ځکه چې کمپبل بنرمن په استازو جرګه کې د حکومت د مخکښې چوکۍ ټیم لپاره اړین ګڼل کېده.
ملا محمد رسول
ملا محمد رسول نورزی چې پخوا د طالبانو په وخت کې د نیمروز ولایت والي و د افغان طالبانو له ډلې جلا شوی و او د ملا اختر محمد منصور مخالفو طالب مشرانو خپل سرپرست مشر او څلور مرستیالان یې ورته ټاکلي دي. بي بي سي داسې ځانگړې وېډیو رسېدلې، چې ښايي مولوي محمد رسول د طالبانو د نوي جلا شوې ډلې سرپرست مشر ټاکل شوی او ملا عبدالمنان نیازی یې سیاسي مرستیال، ملا باز محمد حارث نورزی، ملا منصور دادالله، ملا شیر محمد آخوندزاده یې پوځي مرستیالان ټاکل شوي دي. په دې ویډیو کې ملا محمد رسول نورزی څرگندونه کوي چې ځکه مو د ملا اختر محمد منصور سره مخالفت وکړ چې هغه د پردیو استخباراتي کړیو په اوامرو اکثریت مهم طالب چارواکي په مرموزه توگه له دندو لرې کړل، ځینې یې په شهادت ورسول او خپله امیر المؤمنین ملا محمد عمر مجاهد یې هم په شهادت رسولی، ددې لپاره چې ځانته زمینه سازي وکړي او د امارت څوکۍ خپله کړي.
سرچینې
وېشنيزه:طالبان وېشنيزه:د افغانستان جگړي وېشنيزه:کندهاریان
راجر شرمن
راجر شرمن ( ۱۷۲۱، د اپريل ۱۹ – ۱۷۹۳  ز، د جولای ۲۳) يو امريکايي سياستدان، قانون پوه او د متحده ايالاتو د جوړوونکو له ډلې يو و. هغه يوازینی کس دی چې د متحده ايالاتو ټول څلور واړه سترې ايالتي پاڼې يې لاسليک کړې، چې هغه دا دي: د لويې وچې تړون، د خپلواکۍ اعلاميه، د کانفډريشن مادې او اساسي قانون. هغه په ۱۷۷۴ز کال کې، د پاچا په نوم غوښتنلیک هم لاسليک کړی و.
هغه د ماساچوسټ په نيوټن کې زېږېدلی و، سره له دې چې شرمن رسمي زده کړې نه وې کړې، هغه د «کانکټيکاټ» په «ليچفيلډ» ولسوالۍ کې خپل مسلک د قانون په برخه کې رامنځ ته کړ. د کانکټيکاټ د استازو په مجلس کې د يوې مودې له تېرولو وروسته، هغه له ۱۷۶۶ز کال څخه تر ۱۷۸۹ز کال پورې د کانکټيکاټ د سترې محکمې د قاضي په توګه دنده ترسره کړه. هغه د لويې وچې په کانګريس کې د کانکټيکاټ استازولي وکړه او د لويې وچې پر ټولنه يې لاسليک وکړ، دې ټولنې د بریتانيې له خوا د نه زغم وړ کارونو له تپلو وروسته، د بریتانيې په وړاندې پريکون ته لاره هواره کړه. هغه د هغو پنځو کسانو د پلاوي غړی و، چې د خپلواکۍ د اعلاميې مسوده يې چمتو کړه. نوموړي وروسته د کانفډريشن مادې او د متحده ايالاتو اساسي قانون لاسليک کړ.
شرمن په ۱۷۸۷ز کال کې د فلاډيلفيا کانوانسيون کې د استازي په توګه خدمت وکړ، کوم چې د متحده ايالاتو اساسي قانون جوړ کړ. له بنجامين فرانکلين وروسته، نوموړی په کنوانسيون کې تر ټولو زوړ «عمر خوړلی» حاضر استازی و. هغه حکومت ته د مالياتو د راټولولو او سوداګرۍ د منظمولو د واکونو د ورکولو پلوي وکړه، خو په لومړي سر کې يې د کانفډريشن د اصولو د بديل په توګه د نوي اساسي قانون له هڅو سره مخالفت څرګند کړ. په پای کې هغه د نوي اساسي قانون له جوړولو سره موافقه وکړه او د کانکټيکاټ د پخلاينې وړانديز یې وکړ. دې وړانديز د سترو او کوچنيو ايالتونو تاييد خپل کړ. د اساسي قانون له تصويب وروسته، له ۱۷۸۹ څخه تر ۱۷۹۱ز کال پورې شرمن د متحده ايالاتو د استازو په مجلس کې د کانکټيکاټ استازيتوب وکړ. هغه له ۱۷۹۱ز کال څخه تر۱۷۹۳ز کال پورې یعنې تر مرګه پورې د متحده ايالاتو د سنا په مجلس کې کار وکړ.
د ژوند لومړي کلونه
شرمن له بوسټن سره نژدې، د ماساچوسټ د نيوټن سيمې په يوه بزګره کورنۍ کې زېږېدلی و. د پلار نوم يې «وليام» و او مور يې «مهتابل شرمن» نومېده. هغه مهال چې راجر دوه کلن و، د شرمن کورنۍ نيوټن پرېښود او له سويلي بوسټن څخه اولس ميله لرې استوګن شول ،کوم ځای چې وروسته د «ستوتن» ښارګوټي په نوم وپېژندل شو.
د شرمن زده کړې، د هغه د پلار له کتابتون او د ګرامر له ښوونځي هاخوا نه اوړي، د هغه لومړۍ دنده د بوټانو جوړوونکي په توګه تېره شوې وه. په هر حال، هغه د زده کړې ښه وړتيا، د خپل پلار ښه کتابتون ته لاسرسی او د کليسا يو مشر «ريو. سمويل ډانبار» په خپل مخ کې درلودل، چې په هارورډ کې يې زده کړې کړې وې او شرمن يې تر خپلې پالنې لاندې ونيو.
په ۱۷۴۳ز کال کې، د هغه پلار شرمن اړ کړ چې د خپلې مور او خویندو وروڼو سره د کانکټيکاټ «نيو ميلفورډ» ته ولاړ شي، چېرې چې هغه د خپل ورور وليام سره په شراکت ښار کې لومړی پلورنځای پرانيست. هغه ډېر ژر په مدني اومذهبي چارو کې خپل ځان معرفي کړ، هغه په چټکۍ سره د ښارګوټي مخکښ اوسېدونکی وګرځېد او په پايله کې د نيو ميلفورډ مرزا په توګه وټاکل شو. د هغه د رياضياتو د مهارتونو له امله، په ۱۷۴۵ز کال کې د نيو هاوين ولسوالۍ نقشه جوړوونکی شو او په ۱۷۵۹ز کال کې يې د کليزو جنتري(تقويم) لپاره د ستورپېژندنې د محاسباتو وړاندې کول پيل کړل.
ودونه او کورنۍ
راجر شرمن دوه ودونه کړي وو او ټول يې پنځلس بچيان لرل، چې ديارلس يې بلوغ ته رسېدلي وو.
شرمن د ۱۷۴۹ز کال د نومبر په اولسمه نېټه، له «اليزابت هارتول» (د ۱۷۲۶ز کال د اګست په ۳۱ مه نېټه د ماساچوسټ په استوتون کې زېږېدلې وه) سره واده وکړ، اليزابت د ۱۷۶۰ز کال د اکتوبر په نولسمه نېټه مړه شوه.
شرمن د ۱۷۶۳ز کال د مې په دولسمه نېټه، له «ريبيکا پرسکاټ» (د ۱۷۴۲ز کال د مې په ۲۹ مه نېټه د ماساچوسټ په دانورز کې زېږېدلې وه) سره واده وکړ، له دې مېرمنې يې اته بچيان لرل، چې هغه دا دي: ريبيکا، اليزابت، راجر، مهتابل (لومړی)، مهتابل (دويم)، اوليور، مارتا او سارا.
حقوقي او سياسي دنده
شرمن په ځانګړي ډول د متحده ايالاتو په تاريخ کې له دې امله د يادونې وړ دی، چې هغه د متحده ايالاتو ټول څلور لوی ايالتي سندونه لاسليک کړي دي، چې هغه دا دي: د ټولنې مادې، د متحده ايالتونو د خپلواکۍ اعلاميه، د کانفډريشن اصول او د متحده ايالاتو اساسي قانون. رابرټ مورس د ټولنې مادې نه دی لاسليک کړی، پاتې درې يې لاسليک کړې. جان ډيکينسن هم درې سندونه لاسليک کړي، چې هغه: د لويې وچې ټولنه، د کانفډريشن مادې او د متحده ايالاتو اساسي قانون. هغه د خپلواکۍ په اعلاميه کې ښکېل و؛ خو له بریتانيې سره د پخلاينې په هيله يې ورڅخه ډډه وکړه.
له دې حقيقت سره سره، چې شرمن رسمي حقوقي روزنه نه وې تر لاسه کړې، يو سيمه یيز وکيل هغه وهڅاوه، چې د وکيلانو ټولنې د ازموينې لپاره مطالعه وکړي او په ۱۷۵۴ز کال کې د کانوکټيکاټ د ليچفيلډ د وکیلانو ټولنه کې ومنل شو. په دې موده کې، هغه «د بې عدالتۍ پر ضد يو خبرداری» ولیکه، هغه له ۱۷۵۵ز کال څخه تر ۱۷۵۸ز کال پورې او بیا له ۱۷۶۰ز کال څخه تر ۱۷۶۱ز کال پورې، د کانوکنيکاټ د استازو مجلس ته د نيو ميلفورډ د استازي په توګه ټاکل شوی و.
شرمن په ۱۷۶۲ز کال کې د سولې د قاضي په توګه وټاکل شو او په ۱۷۶۵ز کال کې د عامه دعوو د محکمې د قاضي په توګه ټاکل شوی و. د ۱۷۶۶ز کلونو په اوږدو کې شرمن لومړی د کانکټيکاټ د عمومي مجلس د والي شورا ته ټاکل شوی و، چې دلته يې تر ۱۷۸۵ز کال پورې کار وکړ.
شرمن له ۱۷۶۶ز کال څخه تر ۱۷۸۹ز کال پورې، د کانکټکاټ د سترې محکمې د قاضي په توګه کار وکړ او هغه مهال يې دا دنده خوشې کړه، کله چې د متحده ايالاتو د کانګرس غړی شو.
شرمن د «ييل کالج» د خزانه دار په توګه ټاکل شوی و او په کارپېژندنه کې د ماسترۍ افتخاري سند ورکړی شوی و. هغه د ډېرو کلونو لپاره د مذهب پروفيسر و او د هغه مهال د الاهياتو له يو شمېر متخصصينو سره يې د ليک له لارې اوږدې اړيکې درلودې.
د ۱۷۷۶ز کال د فبرورۍ په مياشت کې، شرمن، جورج وايت او جان اډمز د هغه پلاوي غړي وو، چې په کاناډا کې د متحده ايالاتو د سفارت د مسئولينو لپاره يې د لارښود جوړولو مسئوليت په غاړه درلود، د پلاوي لارښوونې هم په کې شاملې وې، چې يوه برخه يې دا ده:  «تاسې بايد اعلان کړئ، چې موږ د ضمير د سپېڅلو حقوقو ساتنه کوو او تاسې بايد ټولو خلکو ته او زموږ په رسمي نوم ژمنه ورکړئ، چې دوی خپل دين په خپلواکۍ سره او بې له کوم خنډه عملي کولای شي. دا چې ټول مدني حقوق او د منصب د اخستلو ټول حقوق، بايد د هرې مسيحي ډلې کسانو ته ورسېږي».
په ۱۷۸۴ز کال کې، هغه د نيوهيون ښاروال وټاکل شو، چې تر مرګه په همدې څوکۍ پاتې شو. په ۱۷۹۰ز کال کې شرمن او ريچارډ لاو ته دنده وسپارل شوه، چې د کانکټيکاټ د ګډوډو او لرغونو قوانينو بيا کتنه وکړي، چې دوی دا چاره تر سره کړه.
هغه د خپل ټول ژوند په اوږدو کې «ييل کارج» ته ستر خېر رسوونکی و، د ګڼو کلونو لپاره يې د پوهنتون د خزانه دار په توګه کار وکړ او د کالج د یوې کليسا جوړولو ته يې وده ورکوله. راجر شرمن په ۱۷۹۳ز کال کې مړ شو.
د اساسي قانون کنوانسيون
راجر شرمن، د اساسي قانون د کنوانسيون يو له ډېرو اغېزناکو غړو څخه و. هغه په کنوانسيون کې د خپلو کړنو له امله ډېر نه دی پېژندل شوی؛ ځکه هغه «کمې او لنډې خبرې کولې». د کانوانسيون د نورو پياوړو څېرو، لکه:  جيمز ماډيسن په خلاف، شرمن د خپلو تجربو شخصي يادښت هم نه ساته، هغه شپږ شپېته کلن و، له بنجامين فرانکلين (چې هغه مهال ۸۱ کلن و) وروسته راجرپه کنوانسيون کې دویم د لوړ عمر لرونکی غړی و. د کنوانسيون د فعال غړي په توګه، شرمن د ويرجينيا طرحې لپاره د رايې اخستلو په موخه، د لايحې په اړوند يو سل او شپېته ځلې غږېدلی و.
امیر اغایی
امير اغايي (د اګست په 1 د 1975 په ارمیا کې زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی دی.
د آلمان د سوسیالیستي اتحاد ګوند
د المان سوسیالیستي اتحاد ګوند (الماني: Sozialistische Einheitspartei Deutschlands) د دالمان دیموکراتیک جمهوریت (ختیځ آلمان) له ټولو لوی حزب و. دا ګوند لکه د افغانستان د خلکو دیموکراتیک ګوند په شان یو مارکسیستي گوند و.
تاریخ
د آلمان د سوسیالیستي اتحاد گوند (SED) د ۱۹۴۶ په کال په برلین کښی جوړ شو.
وېشنيزه:آلمان
ښاروال
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
بریټانیا د جګړو په دوره کې
په بریټانیا کې د جګړو پر مهال (۱۹۱۸ ـ ۱۹۳۹ز کلونو) د ایرلینډ له وېش وروسته، که څه هم اقتصادي ناورین و خو نسبي ثبات حاکم و. په سیاسي ډګر کې د لیبرال ګوند سقوط وکړ او کارګر ګوند د واکمن محافظه کار ګوند د اصلي مخالف په توګه راڅرګند شو. له اقتصادي او سیاسي پلوه ستر ناورین د نورو لویو هېوادونو په پرتله په کمه کچه انګلستان تر اغېز لاندې راوست. که څه هم ځینې سیمې په ځانګړې توګه د سکاټلیند او د انګلستان په شمال لویدیځې برخې کې معدني سیمې لاهم له اوږدې مودې بېکارۍ او سختۍ نه ځورېدلې.
د ارتور مارویک په نامه تاریخ لیکونکی د انګلستان د ټولنې بنسټیز بدلون د لویې جګړې له امله بولي، هغه سیلاب چې ډېری پخواني لیدلوري یې له منځه یوړل او یوه مساوي ټولنه یې رامنځته کړه. هغه د ۱۹۲۰ ز لسیزې نامتو ادبي بدبیني یا ناهیلي غلطه بولي او داسې استدلال کوي، چې جګړې بریټانیایي ټولنې ته د اوږدې مودې لپاره ډېرې لویې مثبتې پایلې لرلې دي. هغه د کارګرانو په منځ کې یوې ځواکمنې ځان پېژندنې ته اشاره کوي، چې په چټکۍ سره یې د کارګر ګوند رامنځته کړ، د ښځو د رایې ورکولو نسبي حق، او دغه راز د ټولنیزو اصلاحاتو چټکوالی او اقتصاد باندې دولت د کنټرول درلودل. هغه په عمومي توګه د اشرافو او د واکمن ځواک پر وړاندې د درناوي کمېدل او په انفرادي اخلاقي چلند کې د ځوانانو تر منځ د دودیزو محدودیتونو کمزوري ویني. سیمه ییزو کیمیاپوهانو د امیندوارۍ ضد درمل وپلورل. مارویک وايي چې د دې دورې په لړ کې طبقاتي توپیرونه راکم او ملي یووالی ډېر شو او په بریتانیایي ټولنې کې نور هم مساوات او برابرۍ رامنځته شوه.
د لوید جورج ایتلافي دولت: ۱۹۱۸ – ۱۹۲۲ ز
د ډیویډ لویډ جورج په مشرۍ ایتلافي حکومت د ۱۹۱۸ ز کال په عمومي ټاکنو کې په زړه پورې بریا ترلاسه کړه ، او ژمنه یې وکړه چې «د اتلانو د ژوند کولو لپاره به مناسب هیواد» جوړوي. د ددې ایتلاف اکثریت وکیلان محافظه کار وو، همداراز په ټاکنو کې د H. H. Asquith لیبرال او د کارګر ګوند بریا مخ په ځوړ روانه وه.
د حګړې د وخت ځیني قوانین او مقررات لکه د صنعت دولتي کېدل، د نرخ کنټرول، د خامو موادو کنټرول، او بهرنۍ سوداګرۍ لغوه شوه، او سوداګریزو اتحادیو د دوی پر وړاندې ځیني محدودونکې لارې چارې رامنځته کړې. په دې توګه د خوراکي توکو بسته بندي یا ډلبندي تر ۱۹۲۱ ز کاله پورې پاتې شوه. قیمتونه د ۱۹۱۹ ز کال په لړ کې د جګړې د وخت په پرتله دوه چنده زیات شول او دا هرڅه د حق الزحمې د زیاتوالي لامل شو. لوړ مالیات د دولت د بېځایه لګښتونو د لامل په توګه وګڼل شوو او په ۱۹۲۱ ز کال کې د ضایعاتو ضد غورځنګ پیل شو، چې په «بېځایه او اضافي» عامه لګښتونو باندې د خپلو نیوکو او پر بنسټ یې د پام وړ ملاتړ ترلاسه کړ. دولت سر ایرک ګېدس د دولتي لګښتونو اړوند کمیټې د مشر په توګه وټاکه او د ۱۹۲۲ ز کال په فبروري میاشت کې یې خپل راپور خپور کړ، چې په دې راپور کې یې د وسله والو ځواکونو او ټولنیزو خدمتونو په برخه کې د لګښتونو د کمولو وړاندیز کړی و. په دولتي لګښتونو باندې د «ګېدس تبر وهل» او په ۱۹۲۲ ز کال کې له جګړې وروسته د اقتصادي ودې پای ته رسېدو د بیارغونې او «د اتلانو لپاره د کورونو» د ورکولو اړوند ژمنو عملي کېدل ناممکنه کړي و.
د ډیموکراسۍ پراختیا
د خلکو د استازولۍ یا نمایندګۍ قانون په ۱۹۱۸ز کال کې بالاخره په ۲۱ کلنۍ کې نارینه وو ته رایې ورکولو نړیوال حق، پرته له دې چې د مالکیت صلاحیت ولري ورکړ. ان په بې څاري ډول دې امر له ۳۰ کالو نه پورته عمر لرونکو ښځو لپاره د رایې ورکولو د حق لاره پرانیسته. په ۱۹۲۸ ز کال کې ټولې ښځې د نارینه وو په څیر په ورته شرایطو باندې تر پوښښ لاندې وې. د انقلابي ځواکونو په راڅرګندېدو سره، په ځانګړې توګه په بالشویک روسیه او سوسیالیستي المان کې، په مجارستان، ایټالیا او نورو ځایونو کې انقلاب د نخبه ګانو او اشرافو د راپرځولو لپاره و. کارګر ګوند تر ډېره د کارګرې طبقې سیاست کنترولوو، او په کلکه یې د لندن د حکومت ملاتړ کاوه او د تاوتریخوالي لرونکي انقلاب سره مخالف و. محافظه کاران په ځانګړې توګه په صنعتي سکاتلیند کې د «رید کلایدساید Red Clydeside» په هکله اندېښمن وو. د دوی وېره غلطه وه، ځکه چې د هېڅ ډول انقلاب لپاره کومه منظمه هڅه موجود نه وه. په رید کلایدساید کې سپین پوسته کیڼ اړخي افراطي سړي د تورپوستو او ښځو له ښو دندو نه د ګوښه کولو په هکله اندېښمن و.
سره له دې د جمهوریت غوښتنې په هکله اندیښنې موجودې وې. پاچا او د هغه نږدې سلاکاران د بریټانیا پاچاهۍ ته د جمهوریت ګواښ په اړه خورا اندیښمن وو. دغه راز عصبي محافظه کارانو جمهوریت غوښتنه له سوسیالیزم او د کارګرانو مخ پر ودې غورځنګ سره یوځای کړه. د دوی اندیښنې، که څه هم له مبالغې ډکې وې؛ خو په پایله کې د پاچاهۍ د داسې ټولنیز رول بیا جوړولو لامل شوې، چې د کارګر طبقه او د هغو اړوند استازي یې هم په برکي ونیول، د جورج لپاره داسې یو د پام وړ بدلون و، چې د سمندري ځواک له افسرانو او دغه راز د ځمکې له مشرانو او اشرافو سره ډېر هوسا و. په حقیقت کې سوسیالیستانو تر ۱۹۱۱ ز کاله پورې نور د پاچاهۍ ضد خپلو شعارونو باندې باور نه درلود او د پنځم جورج پر وړاندې یې د صبر او انتظار چلند اختیار کړ. هغوی دې ته چمتو وو، چې د لومړي ګام په اخیستلو یا کوچنۍ لېوالتیا په لیدو له پاچاهۍ سره موافقه وکړي، چې جورج د جګړې پر مهال دا ګام پورته کړ، هغه شاوخوا ۳۰۰ ځلې د کیښتیو او وسلو اړوند فابریکو نه لیدنه وکړه، له عادي کارګرانو سره یې خبرې وکړې او د جګړې د هلو ځلو او هڅو لپاره یې د دوی د سخت کار له امله هغوی وهڅول او مبارکي یې ورکړه. هغه یو ډېر ډیموکراټیک دریځ غوره کړ، چې له طبقاتي لیکو نه تېر شو او د خلکو او پاچاهۍ تر منځ واټن یې ختم کړ. پاچا د کارګر ګوند له مخکښو سیاستوالو او د سوداګرۍ اتحادیې له اړوندو چارواکو سره هم ښې او دوستانه اړیکې جوړې کړې. د پنځم جورج په وسیله د ټولنیز واټن او بېوزلیو له منځه وړلو د شاهي کورنۍ چلند ښه کړ او د ۱۹۲۰ ز لسیزې اړوند اقتصادي ناورینونو په لړ کې او له هغه وروسته د دوه نسلونو لپاره د هغوی محبوبیت یې لا ډېر کړ. د بېلګې په توګه، په ۱۹۲۴ ز کال کې پاچا دې ته چمتوالی وښود، چې غواړي د درې ګوندونو د واضح اکثریت په غیاب کې د هر یوه ګوند لپاره استنلي بالدوین محافظه کاره لومړی وزیر د رمزي مک دونالډ ځایناستی کړي، چې مک دونالډ د کارګر ګوند لومړنی صدراعظم و. د مک دونالډ له حکومت نه د پاچا جورج عالمانه او هوښیار ملاتړ او تود هرکلي په ټول هیواد کې د ګوند د پلویانو شکونه له منځه یوړل.
ایرلنډ
د ایرلنډ جمهوریت غوښتونکو په وسیله یو وسله وال پاڅون د پاک اختر (ایستر رایزینګ) په نامه رامنځته شو، چې دا پاڅون د ۱۹۱۶ ز کال د پاک اختر په اونۍ کې ترسره شو. دا پاڅون په غلط ډول تنظیم شوی و، چې ډېر ژر د اردو سرتېرو په وسیله مات او وځپل شو. دولت د سخت جبر او زور زیاتي له لارې د ۲۰۰۰ تنو په نیولو او د ۱۵ تنه مشرانو په چټک اعدام سره دې پاڅون ته ځواب ورکړ. تر دې وروسته د کاتولیکي ایرلنډیانو په مزاج او خوی کې پراخ بدلون رامنځته شو او د غچ اخیستلو او خپلواکۍ غوښتنه یې وکړه. په ۱۹۱۷ ز کال کې ډیویډ لویډ جورج د ایرلند د ۱۹۱۷ – ۱۹۱۸ ز مجلس راوغوښت، ترڅو د ایرلنډ لپاره د کورني قانون مهمې موضوع د حل او فصل په هکله، چې په کمه کچه ملاتړ یې درلود پرېکړه وکړي. په ایرلنډ کې له پاک اختر یا ایستر رایزینګ پاڅون نه وروسته د جمهوریت غوښتونکو د خواخوږۍ زیاتوالی د ۱۹۱۸ ز کال په اپریل میاشت کې ایرلنډ ته د جبري خدمت کولو اړوند قانون د تمدید کولو په برخه کې د لویډ جورج سختې هلې ځلې د ۱۹۱۸ ز کال د ډسمبر میاشتې په ټاکنو کې د واکمن ګوند له منځه تلو لامل شوې. هغوی د بریټانیا له جنګي هڅو ملاتړ وکړ چې بیا وروسته د سین فین له خوا بې ځایه شوو، چې ډېری مخالفین یې د بریټانیا له حکومت سره د مرستو لپاره راټول کړي وو. د سین فین استازو د بریټانیا په پارلمان کې خپلې څوکۍ ونه نیولې، د هغه پرځای یې دوبلین کې خپل نوی پارلمان جوړ او سمدلاسه یې د ایرلنډ جمهوریت اعلان کړ.
د چين نړيواله راډيو
د چين نړيواله راډيوچې پخوا د بيجنگ راډيو په نوم يادېده.اصلي نوم ېېراډيو پکنگ(چيني ژبه:中国国际广播电台;پين ين ليک بڼه :Zhōngguó Guójì Guǎngbō Diàntái) د ډسمبر په ۳ ۱۹۴۱ ز کال کې جوړه شوه. دا د چين يوه په درېؤ دولتي راډيو گانو کې شمېرل کېږي. بله ېې هم د چين ملي راډيو په نوم يادېږي. همدارنگه د چين ملي ټلويزيون سي سي ټي وي (CCTV)د چين د جمهوري هېواد تر ټولو لويه انځوريزه يا ټلويزيوني رسنۍ ده. لکه څنگه چې سي آر آی (CRI) د چين د جمهوري هېواد باندنۍ رسنۍ گڼل کېږي ، تر ټولو لومړۍ موخه ېې داده چې د چين او نورې نړئ سره په دوستانه اړيکو ، او د چين هراړخيزه مالوماتو په رسولو کې يو پرمخ تللی گام وبلل شي. سي آی آر (CRI) د ۱۵۲۰ ساعتونو شاوخوا هره ورځ د نړۍ په ۵۸ ژبو کې خپرونې لري. د سي آر آی (CRI) راډيو له څانه دغه خپرونې خپروي د بېلگې په ډول : خبرونه ، روانې چارې ، د سیاست په اړه لاسونديزې (مستند) ، وټه (اقتصاد) ، کلتور، ساينس ، او تخنيک. دا راډيو يو حکومتي بنسټ لري چې تر ډېره ېې خپرونې هم د چين د حکومتي پالېسۍ تر څارنې خپرونې کوي. لکه د ټايوان ايالت اړونده سکالو د چين د حکومت يوه پتمنه برخه د دريځ گڼل کېږي. د سي آر آی (CRI) راډيو په اسيا کې تر ټولو پراخه رسنۍ گڼل کېږي. په نړۍ کې د خپرونو په خپرېدا کې د ۵۰ شاوخوا لنډو څپو ټرانزميټر کاروي. ددې تر څنگ د سي آر آی (CRI) خپرونې د منځنيو څپو اې اېم ليکې باندې په ډېرو سیموکې اورېدل کېږي.
تاريخ
په لومړي سر کې راډيو په چين کې شاوخوا ۱۹۲۰ ز او ۱۹۳۰ ز کې وده ومومله. ځينو کورونو کې له هغه څخه پخوا هم د راډیو آلې موجودې وې. ډېرو لږو ښارونو د راډيو مرکزونه درلودل. په هغه وخت کې ډېری د راډيو خپرونې د سیاسي موخو لپاره کارېدې. په ځانگړې توگه ځايي ښارونو کې ېې د سياسي بوختياؤو هلې ځلې رابرسېره کولې. د چين کمونسټي گوند په لومړي ځل ۱۹۴۰ ز کال د مارچ په مياشت کې د يانان نومي ښار کې راډيويي خپرونې چې د روسيې له پلازمېنې مسکؤ څخه خپرېدې د راډيو لورې مخ کړ او راډيو ېې وکاروله. د شين هوا راډيو په نوم چې نوې چيني راډيو (XNCR) وه له يانان ښار څخه د ډسمبر په ۳۰ مې کال ۱۹۴۰ ز کې گړندۍ شوه. (XNCR) په لويه کچه سيه اييزې خپرونې په کال ۱۹۴۵ ز کې وغځولې او د خپرونو په لړ کې ېې د منظمه خبرونو خپرول ، رسمي اعلاميو خپرول ، د جگړې مالومات او خبرونه خپرول او د هنر او ادبياتو په هکله خپرونې يادېږي. انگرېزي څانگه د سپټمبر په ۱۱ مه ، کال ۱۹۴۷م زېږيز د شهې کلي په تايهانگ غرونو چې د هېبئ ولايت په چاپېريال کې راځي له ځايه هاغه وخت پیل شوه کله چې په چين کې کورنۍ جگړې تودې شوې. دا کار ددې هيلې په نيت پيل شو چې د چين سياسي او کلتوری موخې او شاليد د چين څخه دباندې نړۍ ته خپور او وغځېږي. دغه راډيو چې په نوموړي پير کې د اېکس ، اېن ، سي ، آر (XNCR) په نوم يادېده ، خپل کار ېې د غره په سوړه کې د سټوډیو په توگه پيل کړ. د دې څخه د هغوی موخه دا وه چې د نويو نيواکگرو په لاس ورغليو سيمو مالومات راوسپړي. همدا د راډيو مرکز له تايهانگ غرونو څخه پکنگ ته هاغه وخت ورکډه شو کله چې د چين د خلکو جمهوري هېواد په نوم بنسټ په کال ۱۹۴۹ ز کې کېښودل شو. پکنگ د چين يلازمېنې چيني نوم دی او بيجنگ ېې انگرېزي بڼه ده. د اپرېل په ۱۰ مه په کال ۱۹۵۰م زېږيز کې د همدې راډيو نوم په پکنگ واووښت. په ۱۹۶۰م کې دغه راډيويي مرکز د ماؤزدونگ تر ولکې د کلتوري پاڅون د مشمشو په خپرولو تورن او وپېژندل شو. د پکنگ راډيو تر سرليکه همدا راډيو په کال ۱۹۸۳ ز کې پاتې وه، تر هغه چې بيا ېې نوم د بيجنگ راډيو ته واړول شو .لومړۍ د جنوري په کال ۱۹۹۳ زېږيز د دغه راډيويي مرکز نوم بيا واړول شو او دا مهال ېې نوم د چين نړېواله راډيو ونومول شوه. دا هم ددې لپاره چې د ځايي بيجنگ راډيو له نوم سره ېې توپير وشي.
د راډيو ژبې او ژباړونکي
د سی ار ای په راډيو کې د زياتو کلونو د پرمختگ په ترڅ کې د استعداد لرونکيو کسانو يوه ډله رامنځته شوې ده. اوس د سی ار ای راډيو د ٣٨ بهرنيو ژبو يو زر تنه ژباړونکي، شپږ سوه تنه چلوونکي، خبريالان او فني کارکوونکي او له سلو څخه زيات بهرني کارکوونکي لري چې هره ورځ د گڼ شمېر اورېدونکو او لوستونکو لپاره په خدمت بوخت دي.
سر چينې
وېشنيزه:پښتو رسنۍ وېشنيزه:د نړۍ راډيوگانې وېشنيزه:د چين راډيوگانې
بانکوک
بانکوک (په ټايلنډي : กรุงเทพมหานคร، تلفظ: کرونگتِپ مهاناکُن) چې په رسمي توګه په ټایلنډي کې د کرونګ ټېپ ماها ناکون په نوم او په محاوره کې د کرونګ ټېپ په توګه پېژندل کېږي، د ټایلنډ هېواد پلازمېنه او ترټولو ډېر نفوس لرونکی ښار دی. دا ښار د ټایلنډ په مرکز کې د چائو فرایا سیند ۱۵۶۸.۷ کیلومټر مربع (۶۰۵.۷ مایل مربع) قبضه کوي او تر ۲۰۲۰م کاله پورې یې ۱۰.۵۳۹ میلیونه نفوس درلود، یعنې د ټول هېواد ۱۵.۳ سلنه. د ۲۰۱۰م کال په سرشمېرنه کې، د بانکوک ښاري سیمې په شاوخوا کې له ۱۴ میلیونو ډېرو (۲۲.۲ سلنه) کسانو ژوند کاوه چې بانکوک یې په ستر اصلي ښار بدل کړ چې د اندازې او ملي اقتصاد لپاره د ارزښت له مخې یې د ټایلنډ نور ښارونه کوچني کړل.
په ۱۹۸۰مه او ۱۹۹۰مه لسیزو کې د آسیایي پانګې اچونې رونق د دې لامل شو چې ډېری څو ملیتي شرکتونه خپل مرکزي سیمه‌ییز دفترونه په بانکوک کې ځای پرځای کړي. دا ښار اوس په مالي او سوداګریزو چارو کې یو سیمه ییز ځواک دی. دا ښار د ټرانسپورټ او صحي پاملرنو نړیوال مرکز او د هنر، موډ او تفریح لپاره د یوه مرکز په توګه څرګند شوی دی. دا ښار د سړک سر ژوند، کلتوري نښانو او همدارنګه هغه سیمې چې سره څراغونه لري، له امله نامتو دی. لویه ماڼۍ او بودایي معبدونه لکه Wat Arunand Wat Pho د نورو ګرځندویه جاذبو لکه د خاوسان او پاټ پونګ په سړکونو کې د شپني ژوند په تضاد کې قرار لري. بانکوک د نړۍ یو له غوره ګرځندویي ښارونو څخه دی او په دوامداره توګه په څو نړیوالو درجه بندیو کې د نړۍ په کچه ترټولو ډېر لیدل شوي ښار په توګه معرفي شوی دی.
تنگستان ولسوالي
تنگستان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان تنگستان)  د ايران د بوشهر ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د اهرم ښار دی. دا ولسوالي ۷۶٬۷۰۶ تنه نفوس لري. د تنگستان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
بانکوک
د بانکوک چټکه وده له کوچنۍ ښاري پلان جوړونې سره د ښاري نامناسب چاپېریال او ناکافي زېربناوو لامل شوې ده. د لویو لارو پراخې شبکې سربېره، د سړکونو نامناسبه شبکه او د شخصي موټرونو ډېره کارونه د اوږدمهاله او معلول ترافیکي ګڼې ګوڼې لامل شوې ده چې په ۱۹۹۰مه لسیزه کې د هوا د شدیدې ککړتیا لامل شوه. له هغه وخته دا ښار د دې ستونزې د حل په موخه عمومي ټرانسپورټ ته مخه کړې ده، اته ښاري رېل پټلۍ یې په لار اچولي دي او د عامه ټرانسپورټ نورې لارې جوړوي، خو لا هم ګڼه ګوڼه یوه جدي مسله ده. دا ښار د اوږدمهاله چاپېریالي ګواښونو، لکه د اقلیمي بدلون له کبله د سیندونو د اوبو کچې زیاتوالي، سره مخ دی.
تنگستان ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د بوشهر ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
بانکوک
تاریخ
د بانکوک ښار تاریخ لږ تر لږه د پنځه لسمې پېړۍ لومړیو ته ورګرځي، کله چې د آیوټایا حکومت تر اغیز لاندې د چائو فرایا سیند په لوېدیځه څنډه کې پروت یو کلی وو. د سیند څنډه کې د هغه د سټراټېژیک موقعیت له امله، د دې ښار ارزښت ورو ورو زیات شو. بانکوک په لومړیو کې د سیند دوه خوا ته کلاوو په منځ کې د یوه ګمرکي بندر په توګه کار کاوه او په ۱۶۸۸م کال کې د محاصرې ځای وو چې په ترڅ کې یې فرانسویان له سیام څخه ووتل. په ۱۷۶۷م کال کې د برماییانو په لاس د آیوتایا له سقوط وروسته، نوی واک ته رسېدلي پاچا تاکسین خپله پلازمېنه په دې ښار کې جوړه کړه، چې د تونبوري سلطنت په پایګاه بدل شو. په ۱۷۸۲م کال کې، پاچا پوتایوټفا چولالوک (لومړی راما) د تاکسین ځای ناستی شو، او پلازمېنه یې په ختیځ بانک کې د راټاناکوسین ټاپو ته ولېږداوه او له همدې کبله یې د راټاناکوسین سلطنت جوړ کړ. د ښار ستون د ۱۷۸۲م کال د اپرېل په ۲۱مه جوړ شو چې د پلازمینې په توګه د بانکوک د ټاکل کېدو تاریخ په توګه په پام کې نیول کېږي.
له هغه ځایه چې په دوهمه نړیواله جګړه کې ټایلنډ له جاپان سره یوځای شو، بانکوک د متحدینو بمباران سره مخ شو، خو له جګړې وروسته دوره کې د متحده ایالتونو له مرستې او د دولت لخوا ملاتړ شویو پانګه اچونو په پایله کې یې په چټکۍ سره وده وکړه. د متحده ایالتونو د څېړنې او نظامي ودې په توګه د بانکوک رول، د هغه ګرځندویه صنعت پیاوړی کړ او همدارنګه هغه یې د جنسي توریزم منزل په توګه تثبیت کړ. ښاري غیرمتناسبه وده د عاید نابرابري او له کلیوالو سیمو څخه بانکوک ته د مهاجرات زیاتوالي لامل شوه؛ په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د دې ښار نفوس له ۱.۸ میلیونو څخه ۳ میلیونو ته لوړ شو.
په ۱۹۷۳م کال کې له ویټنام څخه د متحده ایالتونو د ځواکونو له وتلو وروسته، جاپاني شرکتونه د پانګې اچونې مشرانو په توګه وټاکل شول او د صادرات محوره تولید پراختیا د بانکوک د مالي بازار د ودې لامل شوه. د ښار چټکې ودې په ۱۹۸۰مه لسیزه او د ۱۹۹۰مې لسیزې په لومړیو کې دوام وموند، تر هغه چې په ۱۹۹۷م کال کې د آسیا مالي ناورین سره سم ودرېد. تر هغه وخته ډېری مسایل عمومي او ټولنیز څرګند شوي وو، له هغې جملې څخه په زېربناوو باندې فشار چې د ښار نوم بدي ټرافیک کې ورته اشاره شوې ده. د هېواد سیاسي صحنې په توګه د بانکوک رول لا هم د خلکو اعتراضاتو په ټولګو کې لیدل کېږي لکه، په ۱۹۷۳ او ۱۹۷۶م کلونو کې د زده‌کوونکو پاڅون، په ۱۹۹۲م کال کې نظامي ضد لاریونونه، او له ۲۰۰۶م کال راهیسې سړکونو کې مکرر لاریونونه چې په هغه کې له ۲۰۰۶ څخه تر ۲۰۱۳ پورې پخواني لومړي وزیر تاکسین شیناواتر په ملاتړ او ضد لاریونونه او په ۲۰۲۰م کال کې د زده‌کوونکو تر مشرۍ لاندې یو نوی خوځښت شامل دي.
د ښار اداره په لومړي ځل د پاچا چولالانګکورن لخوا په ۱۹۰۶م کال کې د Monthon Krung Thep Phra Maha Nakhon (มณฑลกรุงเทพพระมหานคร) په توګه ملي فرعي ویش جوړونې سره رسمي شوه. په ۱۹۱۵م کال کې، ماهون په څو ولایتونو ووېشل شو، چې اداري سرحدونو یې له هغه وخته راهیسې ډېر بدلون موندلی دی. ښار په اوسنۍ بڼه په ۱۹۷۲م کال کې د بانکوک لوی ښار ادارې (BMA) له جوړېدو سره، په تېر کال کې د چائو فرایا د ختیځ بانک په سیمه کې د فراناخون ولایت او په لوېدیځ کې د تونبوري ولایت ادغام کېدو وروسته، جوړ شو.
ترابلس
ترابلس (په عربي: طرابلس الغرب) د ليبيا پلازمېنه او د لبیا تر ټولو لوی ښار دی. مساحت یی ۴۰۰ کیلومترو مربع ده او ۱،۰۶۵،۴۰۵ نفوس لری. دغه ښار هم د لیبیا ثقافتی او سیاسی مرکز دی. دغه ښار د لیبیا په شمال کی په غرنی سیمه کی د متوسط سمندر ته تژدې پروت دی.
د ښار تاریخ
طرابلس په ۷ پیړی کی د فینیقیانو لخوا تاسیس شو. د ۱۰۵ کال عیسوی مخکی څخه تر ۷ پیړی پوری دغه ښار د رومانی امپراطوری په لاس کی وو. په ۷ پیړی کی طرابلس د عربی پوځ لخوا نیول شو. په ۱۵۵۱ کال کی طرابلس د عثماني پېر لاس ته ورغله. په ۱۹۱۱ کال کی دغه ښار د ایټالی پوځ لخوا نیول شو او د اټابی استعماری حکومت مرکز هم شو. د ۱۹۵۱ کال څخه طرابلس د لیبیا پلازمېنه دی.
سرچينې
وېشنيزه:ليبيا وېشنيزه:د هېوادونو پلازمېنې
توګو
توګو یاهم (توګو) په فرانسوي ژبه République Togolaise) توګو جمهوریت د افریقا په لویدیځ کې پروت یو کوچېنی هیواد دی. د توګو پلازمینه د لومه ښار دی او ۵ سیمي لري چې هره سيمه په دیرش ایداري برخو ویشل شوی ده، یاد هیواد ۷۸۵'۵۶ کیلومتره مربع مساحت او ۳۷۴'۶۰۶'۷ میلیونه وګړي لري. د یاد هیواد رسمي ژبه فرانسوي او د حکومت ډول یې جمهوري دی، ولسمشر یې فاوره ګناسینګبه دی.
د توګو، په رسمي توګه د توګو جمهوریت (په فرانسوي: République togolaise)، په لوېدیځه افریقا کې یو هېواد دی. په لوېدیځ کې له ګانا، په ختیځ کې له بینین او په شمال کې له بورکینا فاسو سره ګډه پوله لري. دا هېواد په سویل کې د ګیني خلیج ته غځېدلی، چې په دې برخه کې یې پلازمینه او لوی ښار لومي پراته دي. توګو ۵۷۰۰۰ کیلومتر مربع (۲۲۰۰۸ مایل مربع) خاوره تر پوښښ لاندې لري، چې دا په افریقا کې یو له کوچنیو هېوادونو څخه ګڼل کېږي او نږدې ۸ میلیونه وګړي لري. د نړۍ یو له نریو هېوادونو څخه دی چې له ۱۵۵ کیلومتر (۷۱ مایل) څخه کم پلنوالی لري او د ګانا او د هغه د ختیځ ګاونډی بینین، چې له شمالي برخو پرته خورا نری هېواد دی، تر منځ پروت دی.
له ١١مې تر شپاړسمې پېړۍ پورې بېلابېل قومونه له هر اړخه دې سيمې ته ننوتل. د ۱۶ پېړۍ څخه تر ۱۸ پېړۍ پورې، ساحلي سیمه د اروپایانو لپاره د غلامانو د پیرودلو یو لوی سوداګریز مرکز و، چې توګو او شاوخوا سیمو ته یې "د غلام ساحل" نوم ورپه برخه کړ. په ۱۸۸۴ ز کال کې، جرمن د اوسني توګو په ګډون یوه سیمه د توګولنډ په نوم تر خپل خوندیتوب لاندې اعلان کړه. د توګو واکمني له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته، فرانسې ته وسپارل شوه. توګو په ۱۹۶۰ ز کال کې له فرانسې  یې خپلواکي ترلاسه کړه. په ۱۹۶۷ ز کال کې، ناسنګبي ایادیما یوه بریالۍ پوځي کودتا په لاره واچوله چې وروسته د کمونیسټ ضد، د یوګوندي دولت ولسمشر شو. بلآخره، په ۱۹۹۳ ز کال کې، ایادیما له څو ګوندي ټاکنو سره مخامخ شو، چې د بې نظمیو له امله رامنځ ته شوې او نوموړي درې ځله ولسمشري وګټله. ایادیما تر مړینې، د عصري افریقا په تاریخ کې ترټولو اوږد خدمت کوونکی مشر و، چې د ۳۸ کلونو لپاره ولسمشر و. په ۲۰۰۵ ز کال کې یې زوی، فار ناسنګبي ولسمشر وټاکل شو. هغه تر ۲۰۲۱ ز کال پورې په دې دنده کې پاتې شو.
توګو یو استوایی، د سوېلي صحرا هېواد دی، چې اقتصاد په کرنه پورې تړلی دی او اقلیم  یې د ودې غوره موسمونه چمتو کوي. لکه څنګه چې  یې رسمي ژبه فرانسوي ده، خو زیاتې نورې ژبې، په ځانګړې توګه د ګبي کورنۍ، هم په کې تکلم کېږي. تر ټولو لویه مذهبي ډله د هغو کسانو څخه جوړه ده چې بومي عقیده لري او د پام وړ عیسوي او مسلمان لږه کي هم په کې شته. توګو د ملګرو ملتونو، افریقایي اتحادیې، د اسلامي همکاریو د سازمان، د سویلي اتلانتیک د سولې او همکارۍ د زون، فرانکفوني او د لوېدیځې افریقا هېوادونو د اقتصادي ټولنې غړیتوب لري.
له استعمار نه مخکې (له ۱۸۸۴ ز کال وړاندې)
د لرغون پېژندنې موندنې ښیي چې پخوانیو قومونو د لوښو تولید او د اوسپنې پروسس کولو توان درلود. د توګو نوم د ایو ژبې څخه د "سیند شاته" په معنا ژباړل شوی. په ۱۴۹۰ ز کال کې د پرتګاليانو له راتګ وړاندې دوره ډېره معلومه نه ده. د ۱۱ پېړۍ تر ۱۶ پېړۍ په دوره کې، بېلابېل قومونه له ټولو خواوو: لکه د لوېدیځ څخه ایو او د مینا او ګن له ختیځ څخه سیمې د ننه شول. زیاتره یې په ساحلي سیمو کې مېشت شول.
په ۱۶ پېړۍ کې د اتلانتیک د غلامانو سوداګري پیل شوه او د راتلونکو دوو سوو کلونو په اوږدو کې ساحلي سیمه د اروپایانو لپاره چې د غلامانو په لټه کې وو، یو لوی سوداګریز مرکز و، چې توګو او شاوخوا سیمو ته یې د "غلام ساحل" نوم ورکړ.
د توګولنډه تجزیه
د توګولنډ جګړه د لومړۍ نړیوالې جګړې د لوېدیځې افریقا د جګړې په اوږدو کې د توګولنډ په جرمني مستعمره د فرانسې او بریتانیې بریالي برید و. د ۱۹۱۴ ز کال د اګسټ په لومړیو کې پر کوچنۍ مستعمرو د متحدینو له یرغل وروسته، جرمني ځواکونه په چټکۍ سره مات شول چې د ۱۹۱۴ ز کال د اګست په ۲۶مه د مستعمرې تسلیمېدو ته اړ شول. په ۱۹۱۶ ز کال کې توګولنډ د ګټونکو تر منځ ووېشل شو، چې د بریتانوي توګولنډ او فرانسوي توګولنډ نوي مستعمرې یې رامنځ ته کړې.
استعاري دوره (۱۹۸۴ – ۱۹۶۰ز کال)
توګولنډ لومړۍ د نړیوالې جګړې په اوږدو کې، د انګلستان او فرانسې له لوري اشغال شو، د انګلیس – فرانسوي ګډ حکومت یې اعلان کړ. د ۱۹۱۶ ز کال د دسمبر په ۷ نېټه، ګډ حکومت ړنګ شو او توګو په بریتانوي او فرانسوي سیمو ووېشل شو. د ۱۹۲۲ ز کال د جولای په ۲۰ نېټه، لویې بریتانیا د توګو د لوېدیځې برخې د حکومت او د ختیځې برخې د حکومت لپاره د هېوادونو د ټولنې اجازه ترلاسه کړه. دې هېواد په ۱۹۴۵ ز کال کې د فرانسې پارلمان ته د درېیو استازو د لېږلو حق ترلاسه کړ.
تر نن ورځې خپلواکي (له ۱۹۶۰ ز کال نه– تر اوسه)
د توګو جمهوریت د ۱۹۶۰ ز کال د اپریل په ۲۷ اعلان شو. د ۱۹۶۱ ز کال د ولسمشرۍ په لومړیو ټاکنو کې، سلوانس اولمپیو لومړنی ولسمشر شو چې د اپوزیسیون له لوري تحریم شوو ټولټاکنو کې یې سل سلنه رایې ترلاسه کړې. د ۱۹۶۱ ز کال د اپریل په ۹ نېټه د توګو جمهوریت اساسي قانون تصویب شو، چې پر بنسټ یې د توګو ملي شورا ستره مقننه اداره شوه.
د ۱۹۶۱ ز کال په ډسمبر میاشت کې د مخالفو ګوندونو مشران له دې امله ونیول شول چې د حکومت ضد دسیسو په جوړولو تورن وو. د مخالفو ګوندونو د منحلولو فرمان صادر شو. اولمپیو هڅه وکړه چې د متحده ایالاتو، انګلستان او لوېدیځ جرمن سره د همکارۍ په رامنځ ته کولو سره په فرانسه باندې تکیه کمه کړي. نوموړي د فرانسوي پوځیانو هڅې هم رد کړې چې د الجزایر له جګړې وروسته له جګړې لاس په سر شوي وو او هڅه کوي د توګو په اردو کې ځای ترلاسه کړي. دا لاملونه په پایله کې د ۱۹۶۳ ز کال د جنورۍ په ۱۳ د یوې پوځي کودتا لامل شول چې په ترڅ کې یې د بریدګر ناسینګبی ایادیما په مشرۍ د یوې ډلې عسکرو له خوا ووژل شو او په توګو کې بېړنی حالت اعلان شو.
د نیکولاس ګرونیتزکي تر مشرۍ لاندې موقت حکومت ته پوځ واک وسپاره. د ۱۹۶۳ ز کال په مې میاشت کې، ګرونیتزکي د جمهوریت ولسمشر وټاکل شو. نوي مشرتابه د فرانسې سره د اړیکو پراختیا سیاست خپل کړ. د هغه اصلي موخه دا وه چې د شمال او جنوب ترمنځ واټن کم کړي، نوی اساسي قانون تصویب کړي او د څو ګوندي نظام معرفي کړي.
پوره څلور کاله وروسته، د ۱۹۶۷ ز کال د جنوري په ۱۳ نېټه، ایادیما ناسینګبي په یوه سپینه (بې وینې) کودتا کې ګرونیتزکي له واکه لري کړ او د ولسمشرۍ چوکۍ یې ترلاسه کړه. هغه د توګو د خلکو د ګوند ځواک را منځ ته کړ، د نورو سیاسي ګوندونو فعالیتونه یې منع کړل او د ۱۹۶۹ ز کال په نومبر کې یې یو ګوندي نظام معرفي کړ. نوموړی په ۱۹۷۹ او ۱۹۸۶ ز کلونو کې بیا وټاکل شو. په ۱۹۸۳ ز کال کې یې د خصوصي کولو پروګرام پیل کړ او په ۱۹۹۱ ز کال کې نورو سیاسي ګوندونو ته اجازه ورکړه. په ۱۹۹۳ ز کال کې اروپایي ټولنې خپل مشارکت و ځنډاوه چې په ۱۹۹۳، ۱۹۹۸ او ۲۰۰۳ ز کلونو کې یې د ایادیما بیا ټاکنه د واک د انحصار توصیف کړ. په بروکسل کې د ۲۰۰۴ ز کال په اپرېل میاشت کې، د اروپایي ټولنې او توګو ترمنځ د همکارۍ د بیا پیل په اړه خبرې اترې ترسره شوې.
ایادیما ناسینګبي د ۲۰۰۵ ز کال د فبروري په ۵ نېټه ناڅاپه له نړۍ سترګې پټې کړې او د ۳۸ کلونو د واک موده، د افریقایي  دیکتاتورانو تر ټولو اوږده واکمني وه. پوځ د هغه د زوی فوور ناسینګبی د ولسمشر په توګه پر چوکۍ کېناوه او له فرانسې پرته یې سمدلاسه په پراخه کچه نړیواله غندنه راوپاروله. ځینو ډیموکراټیکو ټاکل شوو افریقایي مشرانو، لکه د سینیګال عبدولي واد او د نایجیریا اولسیګون اوباسنجو د دې ګام هرکلی وکړ او په دې توګه یې د افریقایي اتحادیې دننه درز رامنځ ته کړ.
ناسینګبی واک پرېښود او دوه میاشتې وروسته یې ټاکنې ترسره کړې چې یې وګټلې. اپوزیسیون د ټاکنو پایلې له درغلیو ډکې وبللې. د ۲۰۰۵ ز کال پېښو د ډیموکراسۍ پروړاندې د حکومت د هغه د ژمنو په اړه پوښتنې رامنځ ته کړې، چې د اروپایي اتحادیې سره د اړیکو عادي کولو په هڅه کې شوې وې، چې په ۱۹۹۳ ز کال کې د توګو د بشري حقونو د وضعیت په اړه د اندېښنو له امله مرستې بندې کړې. د دې تر څنګ، د ملګرو ملتونو له راپورنو سره سم، د ولسمشریزو ټاکنو په اوږدو کې په تاوتریخوالی کې تر ۴۰۰ پورې کسان ووژل شول او نږدې ۴۰۰۰۰ نور د توګو ګاونډیو هېوادونو ته وتښتیدل. ناسینګبي په ۲۰۱۰ او ۲۰۱۵ ز کلونو کې بیا وټاکل شو.
د ۲۰۱۷ ز کال په وروستیو کې، په توګو کې د حکومت ضد لاریونونه پیل شول، چې د ۲۰۰۵ ز کال له ټاکنو وروسته تر ټولو لوی لاریونونه وو. لاریون کوونکو د ناسینګبي د استعفا غوښتنه وکړه. دوی ادعا کوله چې نوموړی د داسې یوې کورنۍ غړی دی چې له اوږدې مودې په واک کې ده. ملګرو ملتونو د توګو د امنیتي ځواکونو له خوا د تاوتریخوالي پایله وغندله او د ګمبیا د بهرنیو چارو وزیر اوسینو دربو، وروسته خپلې خبرې اصلاح کړې او ویې ویل چې: یناسینګبا باید استعفا ورکړي.
د ۲۰۲۰ ز کال د فبروري په میاشت کې د ولسمشرۍ په ټولټاکنو کې فاري ناسینګبي د څلورم ځل لپاره د توګو ولسمشري وګټله. د رسمي پایلو پر بنسټ، نوموړی نږدې د ۷۲٪ رایو په ترلاسه کولو بریالی شو. هغه و توانېد چې خپل نږدې سیال، پخوانی لومړی وزیر اګبیوم کوجو ته چې ۱۸٪ رایې یې درلودې، ماتې ورکړي. د ۲۰۲۰ ز کال د می په ۴ نېټه، بیتالا مجولبا، د توګو د پوځي کنډک قوماندان، په خپل دفتر کې مړ وموندل شو. د مجولبا د مړینې ورځ سمدلاسه وروسته له هغه را منځ ته شوه چې تازه بیا ټاکل شوي فوور ناسینګبی خپله لوړه درلوده. د دې قضیې په اړه پلټنې پیل شوې او د هغه د مړینې شاوخوا ټول کسان تر پوښتنو لاندې دي.
جغرافیه
توګو ۵۶۷۸۵ کیلومتر مربع (۲۱۹۲۵ مایل مربع) مساحت لري او د افریقا د کوچنیو هېوادونو له ډلې دی. دا هېواد په سویل کې د بینین له خلیجګي؛ په لوېدیځ کې له ګانا؛ په ختیځ کې له بینین او په شمال کې د بورکینا فاسو سره سره پوله لري. توګو تر ډېره د عرض البلد شپږو درجو (6°) او شمالي یوولسو درجو (11°N)، او عرض البلد صفر درجو (0°) او ختیځ دوو درجو (2°E) تر منځ پروت دی.
د ګیني له خلیج سره د توګو ساحل ۵۶ کیلومتره (۳۵ مایله) اوږد دی او د ډنډونو او ریګي ساحلونو څخه را منځ ته شوی دی. په شمال کې، د مرکز په پرتله ځمکه د ملایمې او څړځایونه لري، چې له غونډیو څخه جوړه شوې ده. د توګو سویل برخه دښتې او هوارې ځنګلي سیمې دي چې تر ساحل پورې له ځانه سره پراخ ډنډونه لري.
هېواد ترټولو لوړغر مونټ اګو دی چې د سمندر له سطحې ۹۶۸ متر متره (۳۲۳۵َ) لوړ دی. تر ټولو اوږد سیند د مونو سیند دی چې اوږدوالی یې ۴۰۰ کیلومتره (۲۵۰ مایله) دی. دا سیند له شمال څخه د سویل پر لور بهېږي.
اقلیم
د دې هېوداقلیم عموماً استوایی دی چې تودوخه یې په منځنۍ کچه په ساحلي برخو کې له ۲۳ سانتیګراد درجو (۷۳ فارانهایت) څخه تر ۳۰ سانتیګراد درجو (۸۶ فارانهایت)  پوری رسېږي او په شمالي سیمو کې وچ اقلیم او د استوایی دښتو ځانګړتیاوې لري. په سویل کې، د باران دوه موسمونه شته (لومړی د اپرېل او جولای ترمنځ او دویم د سپتمبر او نومبر ترمنځ)، که څه هم د منځنۍ کچې باران ډېر نه وي.
حیوانات او نباتات
توګو ځمکنۍ دری د ژوند بڼې سیمې لري: د ختیځ ګیني ځنګلونه، د ګیني ځنګل – موسمې چمنونه او د لوېدیځ سوډان چمنونه. د توګو ساحل د ډنډونو او استوایي ونو ځانګړتیاوې لري. د انسان د نفوس لوړه وده د ځنګلونو د چټک تخریب لامل کېږي چې ډېری نمونې له خطر سره مخامخ کوي. دې هېواد د ۲۰۱۹ ز کال د ځنګلي منظرې د بشپړتیا شاخص ۱۰ / ۵.۸۸ اوسط نمرې درلودې  چې د نړۍ په کچه له ۱۷۲ هېوادونو څخه ۹۲ ځای کې راځي.
لږترلږه پنځه پارکونه او خوندي ځایونه (پارکونه) تاسیس شوې دي چې د عبدالولي فاونال پارک، د فازاؤ مالفاکاسا ملي پارک، فوس آکس لاینز ملي پارک، کوتامماکو او د کران ملي پارک دي. زیات لیدل شوي ژوي زرافه، افریقایي ګاومېښ، کوترې او زمریان دي. فیلان لږ پاتې دي. مشهور الوتونکي لګ لګ (ډینګ) او زاڼې دي.
روغتیا په افغانستان کې
په افغانستان کې روغتیايي وضعیت لا هم په ښه حالت کې نه دی، خو بیا هم د ودې پر لور روان دی. په دغه هېواد کې روغتیايي وضعیت د ۱۹۷۸ زکال راهیسې د چاپېریالي مسایلو او همدارنګه لسیزو جګړې تر اغېز لاندې دی. د دغه هېواد د عامې روغتیا وزارت وګړو ته له اړوندو روغتیايي مواردو سره سروکار لري.
په ټولیزه توګه افغانستان یو بې وزله او لږ پرمختللی هېواد ګڼل کېږي. له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۲۱ زکال پورې له ۵۶ کلونو څخه ۶۴ کلونو ته د ژوندانه د تمې په زیاتوالي روغتیايي وضعیت هم مخکې تګ تجربه کړ. ورته مهال د مور او ماشوم د مړینې کچې نیمايي ته راکښته شوه چې په ۲۰۲۱ زکال کې په هرو ۱۰۰ زرو ژوندیو زیږونونو کې د میندو د مړینې کچې ۶۳۸ مورده او په هرو ۱۰۰۰ زیږونونو کې د نویو زیږېدلو ماشومانو د مړینې کچه ۱۰۶ مورده اټکل شوه. ورته مهال د دغه هېواد په ښارونو کې د استوګنو وګړو ۸۹ سلنه یې د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی لري په داسې حال کې چې په ۲۰۰۱ زکال کې دغه کچه ۱۶ سلنه وه. افغانستان د نړۍ له هغو دوو هېوادونو څخه یو دی چې لا هم په کې د ماشومانو د فلج ناروغي په بشپړه توګه له منځه نه ده تللې. سربېره پر دې په دغه هېواد کې هر کال ۱۵۰۰۰ تنه د بېلابېلو سرطانونو له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي. شاوخوا ۱۰۰۰ تنه په کال کې د ترافیکي پېښو له امله وژل کېږي. همدارنګه هر کال نږدې ۳۸۰ ماشومان د شري د ناروغۍ له امله مري.
لنډه کتنه
افغانستان د ۱۹۴۸ زکال د اپرېل په ۱۹مه د نړیوال روغتیايي سازمان غړی شو. د دغه هېواد د وګړو شمېر د وروستي اټکل له مخې ۳۸ میلیونه، ۳۶۴ زره او ۷۲۰ تنه ښوول شوی. له دغو څخه ۳۲.۹ میلیونه یې په هېواد کې دننه او پاتې پنځه میلیونه نور په پاکستان، ایران او د نړۍ په نورو هېوادونو کې ژوند کوي. په ۲۰۱۶ زکال کې افغانستان د ختیځې مدیترانې په سیمه کې د کم شمېر روغتیايي کارکوونکو لرونکی دویم هېواد وبلل شو چې د هرو ۱۰۰۰۰ تنو لپاره ۴.۶ تنه ډاکټران، نرسان او قابلې لري؛ په داسې حال کې چې دغه کچه په تر ټولو بحراني وضعیت کې د ۱۰۰۰۰ تنو لپاره د ۲۳ روغتیايي کارکوونکو د شتون له کچې څخه په پام وړ توګه کمه ده.