cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاپ
انتخاب
بیا د کارډینالانو ولسمشر له پاپ څخه غوښتنه کوي چې مراسم ترسره کړي. لومړی هغه پوښتنه کوي: "ایا تاسو خپل وړیا انتخاب منئ؟" د "زه منم" ځواب سره د پوپ مسؤلیت پیل کیږي. بیا پوښتنه کوي: "موږ تاسو ته څه وایو؟" نوی پاپ بیا هغه شاهي نوم اعلانوي چې هغه یې غوره کړی دی. (که ولسمشرپه خپله د پاپ په توګه وټاکل شي، مرستیال ولسمشر به دا کارونه وکړي). نوی پاپ د "اوښکو د دروازې" له لارې د جامو خونې ته ځي، چې درې رسمي پاپي جامې لري، کوچني، متوسط او لوی. بیا د فشرمین حلقه پوپ ته ورکول کیږي. پوپ بیا د عزت څوکۍ نیسي او پاتې کارډینال د هغه برکت ترلاسه کوي. بیا د کلیسا وزیر د سینټ پیټر چوک له بالکوني څخه اعلان وکړ چې "زه ستاسو لپاره ښه خبر لرم! موږ یو پوپ لرو "" habemus papam ". بیا هغه د پوپ نوم او د هغه شاهي نوم اعلانوي.
تر 1978 پورې، د پوپل ټاکنې څو ورځې دوام درلود او د سیستین چپل څخه د سینټ پیټر هال ته یې دوام ورکړ. هلته به هغه خپله تاجپوشی ترسره کوي او د پوپ په توګه به خپله لومړنۍ هولي وړاندې کوي. د پاپ جان پاول په انتخاب سره، دا مراسم لغوه شول. ځینې عنعنوي کاتولیکان د پوپل د حلف د مراسمو غوښتنه کوي (د ماډرنیزم په وړاندې د حلف په نوم هم پیژندل کیږي). بیا ترسره شي. د پاپ جان پاول وروسته پاپ ما دا قسم نه دی ساتلی. په هرصورت، د دې غوښتنې لپاره هیڅ منطق او دلیل شتون نلري.
د ډیرو کلونو لپاره، پاپسي یوه اداره وه چې د ایټالویانو لخوا واکمنه وه. په 1978 کې د پاپ دوهم جان پاول له ټاکلو دمخه کارول وجیټیلا، چې ایټالوی نه و، د پوپ اواریانو شپږم څخه وروسته وروستی غیر ایټالوی پاپ و، چې په 1522 کې یو آلمانی وټاکل شو. د دوهم پاپ جان پاول څخه وروسته، شپاړسم بینډیکټ، چې یو جرمنی و، د پاپ پاچا ته راغی ترڅو وښيي چې په پاپسي باندې د ایټالویانو تسلط پای ته رسېدلی.
مرګ
هغه مقررات چې نن ورځ د پاپ د مړینې او د ځای ناستي انتخاب تر مینځ وقفه اداره کوي د دوهم جان پاول (1996) وخت څخه پاتې دي. د خالي کولو په جریان کې، د کارډینالانو ټولنه چې د پوپ اصلي مشاورینو څخه جوړه ده. دوی د کلیسا او واتیکان د چلولو مسولیت لري. په هرصورت، د کلیسا قانون په ښکاره توګه کارډینالونه د کلیسا چلولو څخه منع کوي. که چیرې پریکړه د پوپ لخوا تایید ته اړتیا ولري، دوی انتظار کوي تر هغه چې یو نوی پوپ وټاکل شي او دفتر په غاړه واخلي.
له ډېرې مودې راهیسې دا غوښتنه کېده چې یو پرده دار کارډینال د مخکیني پاپ پر سر درې ځله د سپینو زرو په مرمۍ وهلو او د هغه نوم درې ځله په نښه کولو سره د پاپ مړینه اعلان کړي، که څه هم دا کار هیڅکله نه دی شوی. موافقه شوې چې که یوه ورځ دغه مراسم ترسره شي. د جان پاول II له مړینې وروسته. بیا پرده دار کارډینل د فشرمین حلقه اخلي. معمولا حلقه د پوپ په ښي لاس کې وي؛ مګر د پاپ پاول VI په قضیه کې، هغه د خپل ژوند په وروستي کال کې حلقه نه وه لیرې کړې.
حلقه کیدای شي د طبي دلایلو لپاره لیرې شوې وي. بیا پوښل شوی حلقه د نورو کارتینالونو په شتون کې په دوه برخو ویشي. د پوپ مهر ویجاړ شوی، هیڅکله به بیا وکارول شي، او د هغه شخصي اپارتمان هم مهر شوی. مړی د څو ورځو لپاره په واتیکان کې پاتې کیږي او بیا د کلیسا څخه د پټې لارې له لارې کاتډرل ته وړل کیږي او هلته ښخیږي ، په داسې حال کې چې د شلمې پیړۍ پاپان په سينټ پېټرس باسيليکا کې ښخ شوی بيا د ماتم دمراسم د 9 ورځو لپاره ترسره کيږي.
استعفا
د واتیکان ښار د 332 §2 قوانینو له مخې، که پوپ له خپلې دندې استعفا وکړي، د هغې اعتبار او د هغې ازادي او خلاصون باید وڅیړل شي. د واتیکان د قانون له مخې هیڅ واک د پاپ د استعفا د ردولو حق نه لري.
په 1294 کې پاپ سیلستین V او په 1409 کې پوپ ګریګوري VII دا حق کارولی و ، او اووم ګريګوري وروستی پالپ دی چې دا کار کوي. د 2002 کال په جولای او جولای کې، دوهم پاپ جان پاول د میلانیز ورځپاڼې Corriere della Sera ته یو لیک واستاوه چې په کلکه یې د استعفا لپاره هر ډول دسیسه رد کړه.
په هرصورت، د کلیسا د کینن 332 §2 ماده د الندې لامل کیږي:
پاپ جان پاول II استعفا نه ده کړې. نوموړی د ۲۰۰۵ کال د اپریل په دویمه له یوې اوږدې ناروغۍ وروسته وفات شو او د ۲۰۰۵ کال د اپریل په اتمه خاورو ته وسپارل شو. د هغه له مړینې وروسته، هغه په خپل وصیت کې لیکلي چې په 2000 کې د هغه څخه د استعفا غوښتنه وشوه، کله چې هغه نږدې 80 کلن و. په هرصورت، د وصیت دا برخه روښانه نه ده او د هغې مختلف تفسیرونه شتون لري. پاپ بینډیکټ XVI د 2013 په مارچ کې استعفا وکړه.
په دې وروستیو کې کارول شوي مستعار نومونه
د پوپ سرلیکونه، په ترتیب سره دوی په "انواریو پونفیو" کې کارول کیږي:
د پاپ سرلیکونو او القابو تاریخ
د "مسیح ویکار" لقب د پوپ الهی ماموریت ته اشاره کوي. دا مستعار نوم د پنځمې او شپږمې پیړۍ راهیسې کارول کیږي. د واتیکان دوهم شورا د مسیح د Vicar او د پیټر Vicar لقب تایید کړ.
د Pontifex Maximus سرلیک کارول د څلورمې پیړۍ په پای کې پای ته رسیږي. د روم د آرچ بشپ پخوانی لقب د روم پادریانو لخوا فرض شوی و. دا لقب نورو میټروپولیټین بشپانو ته هم ورکول کیږي، که څه هم محدود مثالونه شتون لري. په 11 پیړۍ کې، دا لقب په پراخه توګه د روم د بشپ لپاره کارول کیده. سرلیک ته د "نړیوال کلیسا" اصطلاح اضافه کول په وروستیو کلونو کې شوي.
د "د خدای د بندګانو خدمتګار" صفت د کلیسا مشرانو لکه سینټ اګسټین او سینټ بینډیکټ لخوا کارول کیده. دا مستعار نوم تر 13 پیړۍ پورې نه و کارول شوی. د واتیکان ټولنې اسناد ښیې چې دا لقب د نړۍ نورو بشپانو ته د خدمتګار په توګه د پاپ دنده څرګندوي. د "ایټالیا مشر"، "د روم د ایالتونو د میټروپولیټین آرک بشپ" او "د واتیکان ښار پوپ" لقبونه هم د کلیسا د قانون او د 1929 د وروستي تړون له مخې د پوپ واک ته اشاره کوي.
د پوپ لاسلیک معمولا "NN. PP.x" (د مثال په توګه د پوپ VI لاسلیک "پاولس پی پی. VI" شوی دی). PP د پوپ لپاره ولاړ دی، او د هغه نوم معمولا د "پونټ" سره تړاو لري. اعظمي." یا "PM" کارول کیږي ( مخفف Pontifex Maximus او NN د کاتولیک کلیسا بشپ ته اشاره کوي. نور سرلیکونه کارول شوي دي: "سوموس پونټیفیکس" (لوی پادری)، "سانتیسیوس پیټرس" او "باتیسمیوس پیټر" (ډیر مقدس پلار او ډیر مهربان پلار)، "سانتیسموس ډومینس نوسټر" (زموږ ترټولو مقدس رب) او "ډومینس اپوستولیکس" ( د پوپ پیروي څښتن). په غیر رسمي لیکنو کې، کاتولیکان لنډیزونه کاروي لکه HH (His Holiness)، لکه HH Benedict XVI.
د پاپ رسمي دفتر د سینټ جان لیټران په کلیسا کې دی او د هغه رسمي استوګنځی د واتیکان ماڼۍ ده. هغه په ګندولفو کیسل کې د دوبي ماڼۍ لري (د البالونگا لرغوني ښار ته نږدې). په تیرو وختونو کې، د پوپ رسمي استوګنځی د لیتران ماڼۍ وه، چې د روم امپراتور، قسطنطین I لخوا مرسته شوې وه. د پوپ (پاپل سی) روحاني واک د لنډمهاله قضاوت (واتیکان ښار) څخه توپیر لري. د پاپ څوکۍ د نړیوالو اړیکو مرکز دی، او د ډیرو کلونو لپاره، د پاپ محکمه د کاتولیک کلیسا د حکومت په توګه دنده ترسره کړې.
د پوپل لید د روم د بشپ د روحاني قضاوت مجموعه ده ، چیرې چې پوپ د کاتولیک کلیسا او نړیوالې ټولنې ټاکنې او ځواک او ګټې کاروي. په دودیز ډول، روم په کاتولیک کلیسا کې مرکزي رول لري. پوپ د روم د بشپ په توګه خپله د ایپسکوپال اصطلاح پیل کوي ، مګر اړتیا نلري هلته ژوند وکړي. چیرته چې پاپ د استوګنې لپاره غوره کوي، د کلیسا مرکزي حکومت به هلته وي. له 1309 څخه تر 1378 پورې، پاپانو په ایوګنون کې استوګنه درلوده، کوم چې یو وخت د بابل، اسراییل کې د جلاوطنۍ څخه د بې وزلو په توګه د بابلیانو په نوم یادیدل.
هر پاپ خپله نښه لري. د پوپل بیرغ اکثرا د واتیکان بیرغ ژیړ او سپین دی ، د پوپل نښه (دوه کیلي د صلیب په شکل کې) سره.
سرچینې
دا بیرغ د لومړي ځل لپاره په 1808 کې ډیزاین شوی. په داسې حال کې چې پخوانی بیرغ سور او سرو زرو و. په 2005 کې د بینډیکټ XVI په ټاکنو کې، د هغه ځانګړی نښه یو تاج دی چې د بالیم سره درې افقی کرښې لري، د تاج د لرغوني ځواک نښه نښه ده. د پوپ د شخصي نښان څخه د پوپ د خولۍ لرې کول به د پوپل دود څخه د لیرې کولو دلیل نه وي.
که څه هم دا پریکړې د کاتولیکانو او غیر کاتولیکانو لخوا یو شان تفسیر شوي، ډیری پاپانو ټینګار کړی چې هغه څوک چې د کاتولیک عقیدې څخه په ناپوهۍ سره ناپوه دي ژغورل کیدی شي. پاپ Pius IX په 1868 کې په خپله وینا کې اعلان وکړ: "موږ ټول پوهیږو چې هغه څوک چې جاهل دي مګر زموږ د دین درناوی کوي، که دوی د طبیعت قوانین چې خدای د ټولو انسانانو په زړونو کې ځای پرځای کړي دي، که دوی د خدای اطاعت وکړي او که دوی. پاک او مسؤلانه ژوند وکړي، دوی کولی شي د خدای په قدرت سره ابدي ژوند ترلاسه کړي." پاپ جان پاول II وايي: "دا روښانه ده چې نن ورځ ډیری خلک دا فرصت نلري چې انجیل وپیژني او ومني او د پخوا په څیر کلیسا ته ننوځي. دا ډول خلک د مسیح په دین کې د پاک او پاک ژوند سره ژغورل کیږي، کوم چې د کلیسا سره یو عجیب اړیکه رامینځته کوي او دوی ته د نجات لاره ښیي. د خدای دا فضل د مسیح څخه سرچینه اخلي، دا د هغه د رضا پایله ده. دا عامل د هر انسان د نجات سبب ګرځي. دا د کاتولیک کلیسا د کیټیزم او امرونو په کتاب کې لیکل شوی: او په کاتوليک کليسا کې د پاپ واک او اختيار په دقیق ډول د لومړي واتیکان شورا له خوا تعریف شوی او د 18 جولای 1870 نیټه د مسیح د کلیسا په ټاکلي قانون کې ثبت شوی. د دې اسنادو لومړی څپرکی چې د "د پیټر د پوپل حاکمیت تاسیس" نومیږي یادونه کوي چې د انجیل له مخې په ټولو کلیساګانو کې د خدای د عدالت خپرول پیټر ته تبلیغ شوي او هغه ته د خدای (مسیح) لخوا ورکړل شوی و "هر څوک چې پیټر ووایی هغه به ووایی. د عیسی مسیح لخوا د ټولو رسولانو مشر او د مسیح د ملت مشر په توګه نه و ټاکل شوی یا اعلان کوي چې صداقت، قضاوت او عزت په مستقیم ډول د عیسی مسیح څخه نه دی راغلی، هغه باید لعنت شي. »
د حتمي قانون دوهم فصل چې "د روم د پاپانو په مینځ کې د پیټر د برترۍ په وخت کې" نومیږي وايي چې زموږ مالک عیسی مسیح د پیټر لپاره د ډبرې په مقابل کې کلیسا جوړه کړه ترڅو د مسیح ځواک د تل لپاره پاتې شي او "که څوک ووایی چې دا ودانۍ د مسیح په لاسونو جوړه شوې وه" دا نه ده جوړه شوې، او پیټر باید په ټولو کلیسا کې جانشین ولري، یا د روم پوپ د پیټر جانشین نه دی، اجازه راکړئ چې هغه وغندل شي. »
د حتمي قانون دریم څپرکی چې "د روم د پاپ د ځواک او برتری په اړه" نومیږي وايي: "د فلورنس په فورم کې د کلیساګانو د سنود تعریف چې باید د ټولو عیسوي مومنانو لخوا باور ولري، دا دی چې د پاپ پاپ. روم او رسولان له ټولې نړۍ څخه غوره دي او د روم پاپ د پیټر جانشین دی او د مسیح ریښتینی جانشین او د کلیسا مشر او د ټولو عیسوي خلکو پلار او ښوونکی ګڼل کیږي. د خدای حکمونه."
د پاپ واک په حتمي قانون کې په لاندې ډول تعریف شوی: "هغه د وفادارانو عالي قاضي دی، او ټولې ځانګړې قضیې باید د هغه لاندې قضاوت وشي" او "هیڅ واک له هغه لوړ نه دی او هیڅوک نشي کولی په قانوني توګه له هغه څخه تیر شي. " (پوپ د کلیسا غوره، بشپړ، پریکړه کونکی او نړیوال ځواک دی او هغه په آزاده توګه خپل واک کاروي)
کله چې د روم پوپ "Ex Catura" ووایي، یعني، پوپ د ټولو عیسویانو مشر او ښوونکی دی، او د خپل پوپل واک له امله، هغه د مومن یا کافر کیدو دودونه او شرایط تعریفوي چې ټولې کلیساګانې یې باید تعقیب کړي. هغه د کورنۍ په مرسته چې پیټر سره یې ژمنه کړې وه، نه ویجاړیدونکی دی. نو ځکه، د روم د پاپانو دا ډول تعریفونه د بدلون وړ نه دي. کاتولیک کلیسا ښوونه کوي چې هر مخلوق باید د روم پوپ (پوپ بونفیس VIII) تعقیب کړي ترڅو وژغورل شي. دا نظریه ځینې وختونه څرګندیږي ځکه چې د کلیسا څخه بهر هیڅ نجات شتون نلري، کوم چې د پیړیو په اوږدو کې د ډیری پاپانو لخوا تایید شوی. پاپ جان XXIII وویل: "هیڅ څوک د عیسی مسیح پیروانو کې نه شي کیدی مګر د روم پاپ لخوا رهبري کیږي، او یوازې د دې کولو سره به انسانیت وژغورل شي." »
پاپ پاول شپږم دا هم وویل: "د کلیسا څخه بهر خلک روح القدس نلري. یوازې کاتولیک کلیسا د مسیح بنسټ دی، او هرڅوک چې له بنسټ څخه جلا شي د مسیح پیروان نه ګڼل کیږي. »
په حقیقت کې، د خدای په دې کلیسا کې د پیل راهیسې، ډیری توپیرونه شتون لري چې رسولان یې غندي؛ مګر په راتلونکو پیړیو کې، ډیر مهم توپیرونه رامنځته شول او لویې ټولنې د کاتولیک کلیسا څخه جلا شوې. د هغو توپیرونو په منځ کې چې د مسیح بدن یې ټپي کړی، موږ کولی شو په کلیسا کې د کفر، ارتداد او ویش یادونه وکړو.
ځینې غیر رومن کاتولیک عیسوي ټولنو لکه د ختیځ د اسوریانو کلیسا کلیسا، د ختیځ ارتودوکس کلیسا ، د ختیځ ارتودوکس کلیسا، د انګلستان کلیسا، خپلواکه عیسوی کلیساونه، او د لوتران ځینې پیروان، د پیروانو دودونه منلي دي. د پوپل جانشیني او په دې توګه (تر یو حده) د پوپل برتری شتون منلی دی. په هرصورت، دا کلیساونه عموما دا نه مني چې پوپ د سینټ پیټر ځای ناستی دی او پوښتنه کوي چې آیا سینټ پیټر کله هم د روم بشپ و. له همدې امله، دوی د روم د امپراتورۍ د آرشیف په توګه د پوپ برتری مني، یو تعریف چې د کلیسا د کلیسا د کلیسا په 28 ماده کې په وفادارۍ سره رامینځته شوی. دا کلیساګانې د "پریکنده نړیوال قاضي" په توګه د پوپ په رامینځته کولو کې هیڅ مشروعیت یا اړتیا نه ویني او د هغه بې کفایتي. ځکه چې د دوی څخه هیڅوک د لومړۍ واتیکان شورا د نړیوالې کلیسا په توګه نه مني، دوی تعریفونه او قضاوتونه (او د هغو کسانو کفر چې په دوی باور نه لري) د اعتبار وړ نه ګڼي. دوی دا ډول ادعاوې "لوړوالي ته چلند" بولي.
. "818" که څه هم په تیرو او نننیو ټولنو کې هیڅوک نشي کولی د جلا کیدو او ویشلو ګناه ومني ، دوی په مسیح باور سره لوی شوي او کاتولیک کلیسا دوی د خپلو وروڼو په توګه مني. ټول هغه څوک چې د تعميد غسل سره زېږېدلي دي په مسیح پورې اړه لري او حق لري چې عیسویان وبلل شي او د کاتولیک کلیسا د وروڼو ماشومانو په توګه ومنل شي. (UR 31) "819" د بشپړتیا ډیری پاکونکي اجنټان (LG 8 2) د کاتولیک کلیسا د لید ساحې څخه بهر موندل کیږي. "د خدای کلمې، د روح القدس د نورو ډالیو سره د رحمت، باور، امید او ښو کارونو سره ژوند کول." (UR 32, cf. LG 15) د مسیح روح دا کلیساګانې او مذهبي ټولنې د نجات د یوې وسیلې په توګه کاروي ، چې ځواک یې د مسیح له رحم او اخلاص څخه کاتولیک کلیسا ته اخیستل شوی. دا ټول رحمتونه د مسیح څخه راځي (cf. UR 3) او پخپله دننه د کاتولیک اتحادیې په نوم یادیږي.
پاپ ډیری واکونه لري چې هغه یې تمرین کوي. هغه کولی شي بشپان وټاکي ، د ایپسکوپل سیمې رامینځته کړي یا ضمیمه کړي ، د روم د "ډیکاسټرانو" عملونه تایید یا لغوه کړي ، لمونځونه تنظیم کړي ، د کاتولیک کلیسا کینن تعدیل کړي ، د کلیسا فرمانونه اضافه کړي ، د قاضي په توګه عمل وکړي ، صادر کړي. عمومي لارښوونې او هغه مفکورې ته وده ورکول چې ټول کاتولیکان باید باور ولري. ډیری دا دندې د روم ډیکاسټری لخوا ترسره کیږي او د پوپ لخوا نظارت کیږي.
سیاسي رول
په څلورمه پیړۍ کې د روم امپراتورۍ د تدریجي عیسویت کولو پرمهال، بشپانو ډیر واک نه درلود، او په پنځمه پیړۍ کې د امپراتورۍ تدریجي زوال سره په روم کې د پوپ واک زیات شو، او په مختلفو ښارونو کې د بشپانو شمیر زیات شو. د یو روحاني او سیاسي مشر په توګه دا دریځ د پوپ لیو I کې ښه څرګند و، چا چې په 452 کې د اټیلا مخالفت وکړ. په 754 کې، د فرنګ خلکو پاچا، چې د پیپین ځوان په نوم نومول شوی و، د پاپ د ایالتونو خاوره پاپ ته ورکړه. په 800 کې، لیو III د فرانکس پاچا شارلمین تاج وکړ، ترڅو د مقدس روم امپراتورۍ د جوړولو په لور یو لوی ګام پورته کړي. لکه څنګه چې مخکې یادونه وشوه، په 1870 کې د پاپ په ایالتونو باندې د پوپل واکمني پای ته ورسیده کله چې دا ایټالیا سره ضمیمه شوه.
د عیسویت د واکمن او اربشپ په توګه د پوپ د موقف سربیره، په ځانګړې توګه د پاپ الکساندر VI او پوپ جولیوس II په قضیه کې، او د مقدس روم امپراتورۍ د مذهبي مشر په توګه (په ځانګړې توګه د بشپانو په مهمو دورو کې لکه پاپ ګریګوري VII او الکساندر III)، پوپ یو څه د پوپل سیاسي واک لري چې پدې کې شامل دي: "Lavableiter" په 1155 کې (د انګلستان هینري II اجازه ورکړل شوه چې په آیرلینډ یرغل وکړي)، "Intercatras" په 1493 کې (په 1494 کې د Terdesilas د تړون لامل شو، کوم چې نړۍ په هسپانوي او پرتګالي ډومینونو ویشلې وه))، په 1570 کې "Regnans in Excelsis" (د انګلیسي ملکې الیزابت لومړۍ رد کول او د هغې د وفادارو کسانو د تابعیت د ختمولو غوښتنه کول) او "Inter Gravisimas" په 1582 کې (د عیسوي تقویم تاسیس کول). ).
د پاپ پر ضد مظاهرې
د نړۍ د کلیساګانو د عالي بشپ په توګه د پوپ دریځ تعصب دی او له همدې امله په کاتولیک کلیسا کې د اختلاف وړ نه دی. د واتیکان لومړۍ شورا ټول هغه کسان کافران او ملحدین اعلان کړل چې د پوپ په عالي واک کې د اختلاف او شک لامل کیږي. که څه هم د مسیح د کلیسا څخه بهر د پوپ د واک په اړه بحثونه شتون لري، دا اعتراضونه په مختلفو مذهبونو کې توپیر لري، مګر دا ویل کیدی شي چې د پوپ د حاکمیت په اړه اعتراضونه خورا پراخ دي، (٢) د برتري د شتون په اړه هم اعتراضونه شتون لري.
د روسیې د ارتودوکس کلیسا او د سربيا ارتودوکس کلیسا کې، د کلیو پادریان ځینې وختونه د پاپ په نوم یادیږي. په هرصورت، ځینې وختونه، د الهیات پوهانو پورې اړه لري، دا نسخه د کاهن د سپکاوي لپاره کارول کیږي. نور غیر کاتولیک عیسوی مذهبونه د پوپل د جانشینۍ اصول نه مني او یا یې په درجه بندۍ کې په پام کې نیسي، او له همدې امله د پوپ پیټرین او د هغه قضاوت نه مني، او د پوپل نیمګړتیا غیر صحيفه ګڼي. د روم ، بازنطيني امپراتورۍ او نورو هېوادونو سره د پوپل د نظام پېچلې اړيکې او په ايټاليا کې د پوپل د واکمنۍ ادعاوې هم د نورو اعتراضونو له جملې څخه دي او د پوپل د دفتر پر شاهي شخصيت هم اعتراض کېږي. په لویدیځ عیسویت کې، دا اعتراضونه - او د دوی د تیز بیان ځواک - د پروټسټینزم د اصلاح او تولید لامل شوی. دا مذهبونه په دې باور دي چې د پوپ واک مشروع نه دی او دا چې پوپ یو دروغجن پیغمبر دی، چې د جان د وحی په کتاب کې بحث شوی.
دا مذهبونه له یو بل سره ډیر توپیرونه لري او لکه څنګه چې یادونه وشوه، د پوپ د مشروعیت په اړه د دوی نظرونه توپیر لري. ځینې مخالفین له استدلال څخه کار اخلي او د ځینو چارواکو فساد ته اشاره کوي. د بېلګې په توګه، د سینټ پیټر د جانشینۍ ځینې ادعا کوونکي، لکه د بورجیا د کورنۍ د کالیکستوس III، الکساندر شپږم، تحریف شوي او د ځمکې او اسمان د قوانینو د حاکمیت حق نه درلود. ټول پوه خدای به داسې خلکو ته د رومن کاتولیک کلیسا واک نه ورکوي. د پاپ د پاچاهۍ مدافعین وايي چې انجیل ښیي چې خدای حتی د ګمراه کونکو خلکو سره هم بخښنه کوي (لکه د اسراییلو ځینې پاچاهان ، رسول جوډاس اسکریوټ ، او حتی سینټ پیټر وروسته له دې چې هغه د عیسی انکار وکړ). دوی وايي چې فاسدو پاپانو هڅه وکړه چې پاپیت له رسولي ریښو څخه جلا کړي او دا چې دوی ناکام شوي، دا د دې ثبوت دی چې پاپ د الهي ځواکونو لخوا ساتل کیږي. ځینې مخالفین په عادت سره کاتولیک کلیسا او د هغې پیروانو ته د پام وړ اصطلاح "پاپیست" بولي ترڅو د پوپل دفتر مرکزيت ته په بې پامۍ کې د دوی باور رد کړي.
نور پاپان
د عیسویت په لومړیو پیړیو کې، د "پوپ" لقب چې معنی یې "پلار" د ټولو بشپانو لپاره کارول کیده. د وخت په تیریدو سره، دا لقب د روم بشپ پورې محدود و. نن ورځ، د کاپټیک ارتودوکس کلیسا مشران، د کاپټیک کاتولیک کلیسا، او د الکساندریا ختیځ ارتودوکس کلیسا هم د "پوپ" په نوم یادیږي، پخوا "کوپټیک پوپ"؛ او د اسکندریه پوپ او د سینټ مارک د پوپل څوکۍ لیدل د "پوپ او لوی اسکندریا او ټولې افریقا" په نوم یادیږي.
یو "پوپ ضد" هغه څوک دی چې د کلیسا له ټاکلو پرته د episcopacy غوښتنه کوي. د پاپ مخالف د کلیسا سره د نظریاتي شخړو له امله شتون لري چې د وخت مشروع پاپ څوک دی. که څه هم یو وخت د پاپ ضد حرکتونه پراخ وو، خو اوس نادر او په څنډه کې دي. "تور پوپ" یو سپکاوی کونکی نوم دی چې د عیسوي ټولنې مشر ته د تور کاساک اغوستلو لپاره کارول کیږي، پداسې حال کې چې پوپ تل سپینې جامې اغوندي.
د عیسوي مذهب د ترویج لپاره د ټولنې بشپړ کارډینل (کوم چې د عقیدې د ودې لپاره مقدس ځای و) د "سور پاپ" په نوم پېژندل کیږي. سور ځکه چې هغه یو اصلي او پاپ دی ځکه چې هغه په کاتولیک حلقو او په ځانګړي توګه د آسیا او افریقا په کلیساګانو کې تقریبا مطلق واک لري. سانډرو میګیسټر، www.chiesa ).
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:کليسا وېشنيزه:رومیان وېشنيزه:پاپ وېشنيزه:روم وېشنيزه:اېټاليا وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
هري ایس ټرومن
هري ایس ټرومن (د ۱۸۸۴ز کال د مې ۸مه – د ۱۹۷۲ ز کال د ډسمبر ۲۶مه) یو امریکایي سیاستوال و، چې له ۱۹۴۵ز کال نه تر ۱۹۵۳ز کال پورې یې د متحده ایالاتو د ۳۳م ولسمشر په توګه دنده تر سره کړې. د ډیموکرات ګوند د دایمي غړي په توګه یې له ۱۹۳۵ز کال نه تر ۱۹۴۵ز کال پورې د میسوري ایالت نه د امریکا په مشرانو جرګه کې د سناتور او ۱۹۴۴ز کال ولسمشریزو ټاکنو کې د بر حاله ولسمشر، فرانکلین ډی روزولټ د مرستیال په حیث کار کړی دی. ټرومن په ۱۹۴۵ز کال کې د مرستیال ولسمشر په توګه لوړه وکړه او د ولسمشر روزولټ تر مړینې پورې یې چې څه کم درې میاشتې کېدې په دغه پوست پاتی شو. ټرومن د ولسمشر په توګه د لوېدیځې اروپا د اقتصاد د بیا رغولو لپاره مارشال پلان پلي کړ او د کمونیزم د پراختیا د مخنیوي لپاره یې د ټرومن نظریه او د ناټو سازمان جوړ کړ.
ټرومن د میسوري ایالت په اندپیندنس سیمه کې لوی شوی او د لومړۍ نړیوالې جګړې په وخت کې د توپچې ځواکونو قوماندان و. نوموړی په ۱۹۳۴ز کال کې د میسوري ایالت نه د متحده ایالاتو مشرانو جرګې ته بریالی شو او د جګړې د وخت په قراردادونو کې د ضایعاتو او بې کفایتۍ کمولو د کمېټې د مشر په توګه یې ملي شهرت ترلاسه کړ. ټرومن ولسمشرۍ ته تر بریالیتوب وروسته د لومړي ځل لپاره په ​​​​جګړه کې د اټومي وسلو د کارولو اجازه ورکړه. د ټرومن اداره په نړیواله بهرنۍ تګلاره کې ښکېله وه او انزوایزم (Isolationism) یې پرېښود. هغه د ۱۹۴۸ز کال ولسمشریزو ټاکنو کې  د توماس ای ډیوي په وړاندې نه منونکې بریا ترلاسه کړه. د سړې جګړې له پیل نه وروسته، ټرومن په ۱۹۴۷ز کال کې د برلین هوایی لېږد او د مارشال پلان څارنه وکړه. کله چې شمالي کوریا په ۱۹۵۰ز کال کې پر سویلي کوریا برید وکړ هغه د کوریا په جګړه کې د لاسوهنې لپاره پرته له دې چې د امریکا له کانګرس نه د تاییدي غوښتنه وکړي، له ملګرو ملتونو نه يې اجازه واخیسته. په دې ډول د جګړې له کړکېچونو سره هغه خپل محبوبیت هم له لاسه ورکړ، خو د هغه ادارې په بریالیتوب سره په متحده ایالاتو کې  اقتصادي ستونزې چې اقتصادي ناورین ته یې لاره هواروله مدیریت کړې. په ۱۹۴۸ز کال کې نوموړي د مدني حقونو لومړی جامع قانون وړاندیز کړ، خو  تصویب نه شو نو هغه د دغو قوانینو پر ځای د ۹۹۸۰او۹۹۸۱ اجراییوي فرمانونه صادر کړل ترڅو په فدرالي ادارو او پوځ کې  نژادي برابرۍ پلې کړي.
د ټرومن په اداره کې فساد د ۱۹۵۲ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د مرکزي کمپاین مسئله شوه. که څه هم ټرومن د ​​۱۹۵۲ز کال ټاکنو ته د نوماندۍ چانس درلود ، خو پریکړه یې وکړه چې په ټاکنو کې ګډون نه کوي. جمهوري غوښتونکي ډوایټ ډي ایزنهاور د ټرومن پر وړاندې ټاکنې وګټلې او ولسمشر شو او ټرومن تقاعد ته سوق شو. د اوږدې مودې لپاره داسې فکر کېده چې ټرومن د تقاعد پر مهال له مالي ستونزو سره مخ و، تر هغه چې کانګرس د پخوانیو ولسمشرانو لپاره تقاعد ته رایه ورکړه، خو وروسته کافي شواهد تر لاسه شول چې له ولسمشرۍ وروسته نوموړي د پام وړ شتمنۍ راټولې کړې وه. کله چې هغه له دندې ګوښه شو، د ټرومن پر ولسمشرۍ سختې نیوکې وشوې، که څه هم د هغه د ولسمشرۍ انتقادي بیا ارزونې د تاریخپوهانو او عامو خلکو ترمنځ د هغه شهرت بېرته تر یو بریده ښه کړ.
مارشال پلان، سړه جګړه او چین
ټرومن د یو انټرنشنلست په توګه، د ملګرو ملتونو د جوړولو په برخه کې د روزولټ له تګلارې ملاتړ وکړ او د ملګرو ملتونو لومړۍ عمومي غونډې ته په پلاوي کې یې ایلانور روزولټ شامل کړ. کله چې شوروي اتحاد د ختیځې اروپا له لارې خپل نفوذ پراخ کړ، ټرومن او د هغه د بهرنۍ تګلارې سلاکارانو هم د شوروي اتحاد په وړاندې سخت دریځ خپل کړ.
که څه هم ټرومن په ​​​​بهرنیو چارو کې لږ تخصص درلود، خو تر ډېره بریده یې د خپلو لوړ پوړو سلاکارانو په ځانګړې توګه جورج مارشال او ډین اچسن مشورو ته غوږ نیوه. نوموړي د ټرومن د نظریې،  چې د شوروي د نفوذ د د مخنیوي په اړه وه او د مارشال پلان، چې موخه یې له جګړې وروسته د اروپا د بیا رغونې ملاتړ و.
په ۱۹۵۲ز کال کې ټرومن په پټه د متحده ایالاتو د ملي امنیت ادارې (NSA) په جوړولو سره د متحده ایالاتو کریپټوولوژیکي عناصر پیاوړي کړل. له بلې خوا په چین کې د  ملتپالو او کمونیسټانو تر منځ په لویه کچه جګړه روانه وه، چې نه پوهېده چې د دغه کړکېچ په اړه څه وکړي. جنرال جورج مارشال د ۱۹۴۶ز کال ډېره برخه وخت په چین کې تېر کړ تر څو د ملتپالو او کمونیستانو د جوړجاړي په اړه خبرې اترې وکړي، خو ناکام شو. مارشال، ټرومن قانع کړ، چې ملتپال به هېڅ کله په یوازې دا جګړه و نه ګټي او د کمونیستانو د مخنیوي لپاره د متحده ایالتو مداخله به په اروپا کې د شوروی اتحاد پر وړاندی د امریکا موقف کمزوری کړي. په ۱۹۴۹ز کال کې، د ماو زیډونګ په مشرۍ کمونستانو په چین کې یاده کورنۍ جګړه وګټله او په دې ډول متحده ایالاتو په اسیا کې یو نوی دښمن پیدا کړ. ټرومن د چین د له لاسه ورکولو له امله د محافظه کارانو له خوا تر سختو نیوکو لاندې راغی.
د برلین هوایی لېږد
د ۱۹۴۸ز کال د جون په ۲۴مه شوروي اتحاد د لوېدیځ برلین تر ولکې لاندې دریو برخو ته لاس رسی بند کړ، خو جنرال لوسیوس ډي کلی، چې په المان کې د متحده ایالاتو د اشغال شوي زون قومندان و د شوروي زون په اوږدو کې یې لوېدیځ برلین ته د یو لوی زغره وال قطار د لېږلو وړاندیز وکړ، تر څو د برید پرمهال د خپل ځان دفاع وکړي.
ټرومن باوري و، چې دا به د جګړې خطر زیات کړي ځکه یې د ارنسټ بیوین پلان، چې د شوروي له خوا کلابند شوو سیمو ته به د هوا له لارې اکمالات کوي، تصویب کړ او په دې ډول د جون په ۲۵مه برلین ته هوایی لېږد پیل شو، په دې ماموریت کې په پراخه پیمانه خوراکي توکي، د ډبرو سکاره او نور اکمالات شامل وو چې د پوځي الوتکو په مرسته ترسره کېده. داسې ماموریت تر دې پخوا هېڅکله نه و ترسره شوی او هېڅ یو ملت نه په لوژیستیکي او نه په مادي توګه د دې وړتیا درلوده، چې داسې یو ستر ماموریت سرته ورسوي. د هوایي لېږد عملیات بریالۍ شول او د ۱۹۴۹ز کال د می په ۱۱مه یو ځل بیا ځمکنۍ لارې پرانیستل شوې. د برلین هوایي لېږد د ټرومن د بهرنۍ تګلارې له سترو بریاوو شمېرل کېږي، چې د ۱۹۴۸ز کال په ټاکنیز کمپاین کې یې له ټرومن سره د پام وړ مرسته وکړه.
د اسراییلو په رسمیت پېژندل
ټرومن له ډېرې مودې راهیسې د منځني ختیځ له تاریخ سره لېوالتیا درلوده او له هغو یهودانو سره یې خواخوږي درلوده، چې په فلسطین کې یې د خپلې لرغونې جغرافیې د بیا جوړولو په لټه کې وو. د سناتور په توګه، هغه د صهیونزم ملاتړ وکړ. په ۱۹۴۳ز کال کې هغه د هغو یهودانو لپاره، چې له نازي رژیم نه ژوندي پاتې شوي وو د جلا هېواد د جوړولو غوښتنه وکړه، خو د بهرنیو چارو وزارت چارواکي زړه نازړه وو او دا په داسې یوه لویې کلتوري سیمی کې، چې د عربو تر ولکې لاندې وه د یهودي دولت د جوړولو مخالفت وکړ. د امریکا د دفاع وزیر جیمز فارسټل،  ټرومن ته د جګړې په صورت کې د سعودي د تیلو د اهمیت په اړه خبرداری ورکړ، خو ټرومن یې په ځواب کې وویل، چې هغه به خپله تګلاره د عدالت پر بنسټ پلي کړي نه د تیلو پر بنسټ.
شاهرخ
شاهرخ یا شاهرخ میرزا (د ۱۳۷۷ کال د اګست له ۲۰ څخه– د ۱۴۴۷ کال د مارچ تر ۱۳ نېټې پورې)، د ۱۴۰۵ او ۱۴۴۷ کلونو تر منځ د تېموریانو د سترواکۍ حاکم و.
شاهرخ د اسیا او اروپا تر منځ عمده سوداګریزې لارې، د ورېښمو د افسانوي لارې په ګډون، تر کنټرول لاندې درلودې او په پایله کې خورا شتمن شو. نوموړي غوره وګڼله چې د خپلې پلازمېنې، سمرقند، پرځای هرات پلازمېنه وټاکي. دا ښار د تیموریانو د سترواکۍ سیاسي مرکز او د نوموړي د اصلي ځایناستو د استوګنې ځای و. خو دواړه ښارونو د شاهرخ د دربار له شتمنیو او امتیازاتو څخه ګټه پورته کوله.
شاهرخ د هنر او ساینس لوی ملاتړی و، چې د نوموړي تر واکمنۍ لاندې یې وده وکړه. هغه خپله واکمني د خپلې خاورې په ثبات او همدارنګه د ګاونډیو سلطنتونو سره د سیاسي او اقتصادي اړیکو په ساتلو کې تېره کړه. د تاریخ پوهانو توماس ډبلیو لینټز او ګلین ډي لوري له نظره، " شاهرخ د خپل پلار برعکس، ترک-مغل جنګجو-فاتح په بڼه د تېموریانو په سترواکۍ واکمني و نه کړه، بلکه د یو اسلامي سلطان په توګه یې حکومت وکړ. د کورنۍ په تاریخ کې نوموړی دي سترې تقوا، ډیپلوماسۍ او حیا انسان ګڼل شوی. هغه د یو نمونه اسلامي واکمن په بڼه لیدل کېږي چې د خپل پلار په لاس پراخ فزیکي او رواني زیانونه  یې ترمیم کړل."
لومړی ژوند
شاهرخ د ۱۳۷۷ کال د اګست په ۲۰ نېټه نړۍ ته سترګې پرانیستې او د تیمور د څلورو زامنو له ډلې تر ټولو کوچنی و. په فارسي کې، د هغه د نوم برخي څو معناوې لري: شاه د پاچا، حاکم یا واکمن معنی لري. [په ځانګړې توګه]، شاه، په فارس کې د واکمن لقب دی، او په سطرنج کې هم کارول کېږي. همدارنګه، دا کلمه د مختاړي (پېشوند) په توګه د بهترین، عالي، یا غوره په معنی ده، د بېلګې په توګه، شاهکار، یا شاه د "زوم" په معنی هم دی (چې داماد یې مترادف دی). همدارنګه، رخ د مخ یا څېرې یا قیافې په معنا دی. په سطرنج کې  د کلا یا جنګي بګۍ په معنی دی. په همدې ډول، روک یو په زړه پورې الوتونکی هم دی؛ چې ښایي کجیر وي. په فارسي کې دا په سطرنج کې د یو حرکت، "کلا ته ننوتل"، لپاره هم کارول کېږي. د ابن عربشاه  له قوله، تېمور چې د سطرنج یو تکړه لوبغاړی و، د لوبې پر مهال کله چې د شاهرخ له زیږون خبر شو، د سطرنج دا حرکت یې د نوي  زېږېدلي ماشوم د نوم په توګه انتخاب کړ.
ځینې سرچینې وایي چې مور یې ملکه سارا ملک خانم وه، چې پخوا د چغتای شهزادګۍ او د تېمور مشره مېرمن وه؛ نوموړې د شاهرخ له زېږېدو څو کاله مخکې د امیر حسین قره یونس له حرمسرای څخه د تیمور له خوا نیول شوې وه. خو د ۱۵ پېړۍ تاریخ لیکونکی خواندمیر وایي چې د شاهرخ مور په حقیقت کې د قره ختای تغی ترخان آغا وه، چې د تېمور تاجکه وینځه وه. خواندمیر د دې ادعا لپاره د شاهرخ د واکمنۍ پرمهال لیکل شوي نسبي سوابق کارولی دي. خو د هغه د مور د نسب له بحث هاخوا، شهزاده په شخصي توګه د تېمور د لمسي خلیل سلطان سره یوځای د سارای ملک له لوري لوی شو.
د تېمور واکمني
ویل کېږي چې تېمور د شاهرخ سره په ځانګړې توګه نږدې اړیکې نه درلودې، سره له دې چې نوموړی یې هېڅکله نه و ناراضه کړې. شاهرخ په ۱۳۹۷ کال کې د خپل پلار له خوا د خراسان والي وټاکل شو او د هغه د واکمنۍ پلازمېنه هرات و. که څه هم دا یوه مهمه سیمه وه، خو دا د هغې چوکۍ په کچه وه چې د شاهرخ ۱۳ کلن ورور میرانشاه ته هغه مهال ورکړل شوې وه. شاهرخ د خپل پلار په ژوند کې هېڅ کله هم له دې مقام څخه ترفیع و نه کړه. د دې تر څنګ، چین ته د تېمور د خوځښت پر مهال د شاهرخ ځوانو زامنو په دې خوځښت کې دا ویاړ ترلاسه کړ، په داسې حال کې چې په خپله په پام کې و نه نیول شو.
د دوی د اړیکو په اړه تاریخي سرچینو هېڅ توضېح نه ده ورکړې، خو ځینې شواهد وایي چې د شاهرخ نسب د تیمور په نه لېوالتیا یې اغېزه کړې وه، ځکه چې هغه د یوې آزادې مېرمنې په پرتله د یوې وینځې زوی و. له بل اړخه، داسې روایتونه شته چې تېمور فکر کاوه چې شاهرخ د واکمنۍ لپاره اړینې شخصي ځانګړتیاوې نه لري؛ او تر دې حده شهزاده د زیاتې حیاء او شخصي تقوا له امله شهرت پیدا کړی و. ښايي همدا اسلامي پیروي او د چنګیز خان د قوانینو سرغړونه هم وي، چې تل یې د تېمور له خوا زیات درناوی کېده، او له پلار څخه د شاهرخ د واټن لامل شوي وي.
د شاهي کورنۍ د ډېری غړو تر څنګ، د عثماني سترواکۍ په وړاندې  په خوځښت کې شاهرخ د تیمور سره لویدېځ ته لاړ، چې په ۱۴۰۲ کال کې د انقرې د جګړې لامل شو. شاهرخ د پوځ د کیڼ اړخ مشري کوله، میرانشاه ښی اړخ په غاړه درلود  او تیمور پخپله په منځ کې و.د لښکر سر د شاهرخ  دې دوه ورېرونو له خوا رهبري کېده. دا جګړه د تېموریانو د بریا او همدارنګه د عثماني سلطان لومړي بایزید د نیولو او اطاعت سبب شوه.
حضرت علي د ام المومنين عايشې په كلام كې
= حضرت علي =
= د ام المومنين عايشې په كلام كې = ٭ هشام بن عروه له خپل پلاره روايت كوي،چې حضرت عايشې بي بي وويل:رسول الله وويل:(( د علي ياد عبادت دى. ))
وګورئ :1 _ ابن مغازلي؛ مناقب،206مخ،243حديث،لومړى چاپ. 2 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، 2ټوك، 408مخ، 914حديث. 3 _ ابن كثير، البدايه والنهايه، 7ټوك، 358مخ. 4 _ سيوطي ، تاريخ الخلفاء، 172مخ. 5 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة، باب مناقب السبعون، 281مخ، 46حديث او همداسې 312مخ. 6 _ متقي هندي ، كنزالعمال، 11ټوك، 601مخ.
٭ له حضرت عايشې بي بي روايت دى :رسول الله (ص) راووت او تور څادر يې اغوستې و؛امام حسن راغى او هغه يې تر څادر لاندې كړ، بيا امام حسين راغى  او هغه يې هم تر پټو لاندې كړ، بيا فاطمه بي بي او حضرت علي  راغلل چې هغه دواړه هم تر څادر لاندې راننوتل، بيا د څښتن استازي وويل : (( انما يريدالله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت. ))
وګورئ : زمخشري، دكشاف تفسير، لومړى ټوك، په 369مخ كې د آل عمران د 61آيت تر تفسير لاندې.
٭ حضرت عايشې وويل: (( څښتن دې حضرت علي  وبښي! په رښتيا چې پر حقه  و.))
٭ جميع بن عمير وايي: عايشې بي بي كره ولاړم او ورته مې وويل:پر پېغمبر اکرم  څوك ډېر ګران دى؟ و يې ويل: په سړيو كې علي او په ښځو كې فاطمه.
وګورئ : 1 _ حاكم، المستدرك، 3ټوك، 154 او 157مخونه. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة، 55باب، 202 او 241مخونه. 3 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، 2ټوك، 167مخ. 4 _ ابن كثير، البدايه والنهايه، 7ټوك، 355مخ.
وګورئ :ابن عساكر؛شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق: 2ټوك، 162مخ، 648حديث، (د محمودي شرح).
٭ حضرت جعفر بن برقان وايي:خبر شوم چې حضرت عايشې وويل: غونډې او ناستې مو د علي  پر ياد ښايسته كړئ.
عايشه بي بي په مرفوع حديث سره (له پېغمبر اکرم نه) روايت كوي:څوك چې په علي پسې راپاڅي؛نو كافر دى او ځاى يې په دوزخ كې دى.(حضرت عايشې چې دا حديث ووايه)؛ ورته وويل شول:که داسې وي؛نو تۀ ولې په علي پسې راپاڅېدلې وې؟ ويې ويل: په "جمل" كې مې دا حديث له ياده وتلى و؛نو په بصره كې مې چې را ياد شو؛نو توبه  مې وويسته.
وګورئ :١_ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة، باب موده الثالثه، 294مخ.
٭ عطابن ابي رباح له حضرت عايشې روايت كوي: په تاسو كې د رسول الله (ص) پر سنتو تر ټولو پوه حضرت علي  بن ابيطالب دى.
وګورئ :1 _ سيوطي ، تاريخ الخلفاء، 171مخ.2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة، 3فصل، 343مخ.3 _ ابن عبدالبر، استيعاب، 3ټوك، 1104مخ، 1855حديث. 4 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، 3ټوك، 48مخ، 1079حديث. 5 _ بلاذري  ، انساب الاشراف، 2ټوك، 124مخ، 86حدث، لومړى چاپ.
٭ له حضرت عطا روايت دى:حضرت عايشې وويل:د رسول الله (ص) د اصحابو عالم صحابي، حضرت علي  بن ابيطالب دى.
وګورئ :١_ "بوستان معرفت" 658مخ چې له حسكاني (د شواهد التنزيل كتاب لومړى برخه،35مخ، 40حديث) يې راخېستى دى.
وګورئ : 1 _ ابن كثير؛البدايه والنهايه: 7ټوك، 360مخ. 2 _ ابن عساكر؛ شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق: 3ټوك، 14مخ، 1027حديث. 3 _ حاكم، المستدرك؛ 3ټوك، 138 او 139حديثونه. 4 _ ذهبي، ميزان الاعتدال؛ 2ټوك، 482مخ،  4530 ګڼه. 5 _ سيوطي ، اللئالي المصنوعه؛ لومړى ټوك، 193مخ، لومړى چاپ. 6 _ خوارزمي ، مناقب ؛ لومړى ټوك، 38مخ، 4فصل.
٭ بي بي عايشه وايي: رسول الله مې وليد،چې علي يې ښكلاوه او و يي ويل:(( پلار مې دې له يواځې شهيده ځار شي، پلار مې دې له يواځې  شهيده ځار شي. ))
وګورئ : 1 _ هيثمي؛ مجمع الزوايد: 9ټوك، 138مخ. 2 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق؛ 3ټوك، 285مخ، 1376حديث (د محمودي شرح ) 3 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 59باب، 339مخ. 4 _ متقي هندي ، كنزالعمال؛ 11ټوك، 617مخ.
جانوي کپور
جانوي کپور (انګلیسي: Janhvi Kapoor, هندي: जाह्नवी कपूर زېږېدلی: 7 مارچ 1997) یوه هندي اداکاره ده چې په هندي فلمونو کې کار کوي. جهانوي کپور، د پخوانۍ سوپر سټار سرې دیوي او بوني کپور لور، خپل هنري کيرير په 2018 کال کې د رومانتيک ډرامه فلم "دهړک" سره پيل کړ، دا فلم خورا لوی سوداګریز بریالیتوب ترلاسه کړ او جانوي د فلم د غوره اداکارې په توګه د زی سینی جایزه وګټله.
لومړنی ژوند
جهانوي کپور د ۱۹۹۷ کال د مارچ په ۷ مه د اداکارې سری دیوي او پروډیوسر بوني کپور په کور کې زېږېدلې ده. هغه یوه کوچنۍ خور، خوشحالي او دوه نیمه خویندې لري، اداکار ارجن کپور او انشولا کپور. جهانوي کپور د اداکارانو انیل کپور او سنجي کپور خور ده. ژانوي خپلې لومړنۍ زده کړې د ممبۍ په دھیرو بای امباني انټرنیشنل سکول کې تر سره کړې او فلمي نړۍ ته تر ننوتلو وړاندې یې د امریکا په کلیفورنیا ایالت کې د لی سټراسبرګ تیاتر او فلم انسټیټیوټ څخه د اداکارۍ زده کړې ترلاسه کړې.
هنري ژوند
جانوي په ۲۰۱۸ کال کې د هندي رومانس فلم د ډډک څخه د اداکارۍ پیل وکړ، چې د ششانک کیتان لخوا لارښود شوی، د ایشان ختر سره. دډک د ۲۰۱۶ کال د مراټي فلم سیرت هندي ریمیک و. په ډډک کې، جانهوي د یوې لوړ پوړې نجلۍ رول لوبولی چې د ټیټ ټولګي هلک سره تښتي (د خټار لخوا لوبول شوی). فلم ښه بیاکتنې ترلاسه کړې او منفي بیاکتنې یې ترلاسه کړې. مګر فلم په ټوله نړۍ کې د 1.1 ملیارد روپیو په ګټلو سره سوداګریزه بریا ثابته کړه.
جانوي به په راتلونکي کې په پنځو فلمونو کې کار وکړي. هغه به په روهي افزا کې د راج کمار رات په مقابل کې دوه ګونی رول ولوبوي، کومیډي ډارونکی فلم. او د کارګل نجلۍ په فلم کې به ګنجنا د سکسینا رول ولوبوي. نوموړې به د زويا اختر د غمونو په کيسو کې هم کار وکړي او له دې پرته به جهانوي کپور د کرن جوهر په تخت کې د نوکرۍ رول ولوبوي. برسېره پردې، د 2008 رومانتيک کامیډي په سیکویل کې به لکش لالواني او کارتیک آریان هم رول ولري.
سرچينې
وېشنيزه:1997 زېږېدنې
کارتون نېټورک
د کارتون نېټورک (په انگرېزي : Cartoon Network) د CN په لنډیز سره، چې د کارټون نېټورک شرکت له خوا اداره کیږي، د امریکا د کیبل ټلویزیون شبکه ده چې د ټرنر براډکاسټینګ شرکت ملکیت دی، یو له مهمو انیمیشن شرکتونو څخه دی. دا شبکه د اکتوبر په 11، 1992 کې پیل شوه، وروسته له هغه چې د ټرنر شرکت په 1991 کې د هانا-باربیرا انیمیشن سټوډیو پیرود وکړ. دا شبکه اوس مهال له 200 څخه زیاتو هیوادونو کې له 360 ملیون څخه ډیر لیدونکي لري.
د دې شبکې تر ټولو مشهور حرکتونه شامل دي لووني ټونز ، درې بیئرز ، بین 10 ، بټ مین (سیریل انیمیشن) ، ساہسک وخت ، او لیګو نینجاګو ، چې په ورځ کې درې ځله خپریږي.
سرچینې
وېشنيزه:کارتون نېټورک
نوع پالنه
نوع پالنه یوه اصطلاح ده چې په فلسفه کې د بېلابېلو نوعو د غړو سره د چلند لپاره کارول کېږي. دا اصطلاح په اړوند ادبیاتو کې ګڼ شمېر ډول ډول تعریفونه لري. په زیاتره تعریفونو کې یو عام عنصر دا دی چې په نوع پالنه کې د یوې نوعې له غړو سره داسې چلند ته ویل کېږي چې د برابرو ګټو د اصل پر بنسټ له اخلاقي اړخه د یوې نوعې غړي د بلې نوعې د غړو په پرتله لوړ وګڼي. ځینې ​​​​سرچینې نوع پالنه د یوه فرد د نوعو د غړو له لوري د تبعیض یا نامناسب چلند په توګه تعریفوي، پداسې حال کې چې نورې سرچینې نوع پالنه د جلا چلند په توګه تعریفوي پرته له دې چې دا چلند موجه وي یا نه. ریچارډ رایډر چې یاده اصطلاح یې رامنځته کړې، د خپلې نوعې د غړو په ګټه او د نورو نوعو د غړو د ګټو پر ضد يې د تعصب یا تعصبي چلند په توګه تعریف کړه. نوع پالنه د داسې باور لامل ده، چې انسان حق لري د غیر انساني ژوو څخه کار واخلي، چې د پوهان په خبره دا باور په عصري ټولنه کې ډېر پراخ دی. څېړنو په پراخه کچه ښودلې ده چې هغه کسان چې د حیواناتو له ګټه اخیستنې څخه ملاتړ کوي، د توکم پاله، جنسیت پاله او نورو تعصبي نظرونو پلوي کوي، چې دا نظرونه د نابرابرۍ او ظلم د نظامونو توجیه کولو لپاره د انسان غوره توب او د ډله ییزې واکمنۍ باورونو ته وده ورکوي.
یو شمېر فیلسوفانو استدلال کړی چې د نوع پالنې او نورو تعصبونو لکه توکم پالنې، جنسیت پالنې، له همجنس-بازي-نفرت (homophobia) او داسې نورو ترمنځ نورماله اړیکه شته ده. نوع پالنه په لومړي ځل په ۱۹۷۰ کال کې د حیواني تجربې په وړاندې د اعتراض په ترڅ کې د یوې اصطلاح په توګه راڅرګنده شوه. فیلسوفان او د څارویو د حقونو پلویان وايي چې نوع پالنه د کارخونیزې کرنې، د څارویو ذبحې، د خونړي سپورتونو (لکه د غويي لوبې او د غویي رودیو لوبې) د ژوو د وړیو او د پوستکي د اخیستلو، په ژوو باندې د تجربه کولو او همدارنګه د طبیعي پروسو له امله په ځنګل کې د ځورېدلو ژوو سره د مرستې نه کولو او د بريدګرو په توګه د ځینو ژوو د طبقه بندي، بیا د دې طبقه بندي پر بنسټ د دوی د وژلو په ګډون، په حیواني - صنعتي مجتمع کې ونډه لوبوي. دوی استدلال کوي چې نوع پالنه یو ډول تبعیض دی او د زرین قانون څخه سرغړونه ده، ځکه چې په نوع پالنه کې د نورو موجوتاتو سره هغه ډول چې د خپل نوعې له لوري ورسره چلند غواړي وشي، بېل څلند کېږي.
د دې مفکورې د پام وړ پلویانو پیټر سېنګر، اوسکار هورټا، سټیون ام. وایز، ګري ال. فرانسیون، میلاني جوی، ډېوېډ نبرټ، سټیون بېسټ او انګریډ نیوکرک دي. د علمي کسانو په منځ کې، د اخلاق علم، اخلاقي نظام او د نوع پالنې مفهوم د فلسفې مهمو بحثونو موضوع وه.
ټرانزېسټور
ټرانزېسټور هغه برېښنايي نیمه هادي وسیله ده چې د برېښنايي سګنالونو یا برېښنايي انرژۍ د تقویت یا سوئېچ کولو په موخه ترې ګټنه کېږي. ټرانزېسټور د معاصرو الکترونیکي وسایلو اساسي برخه جوړوي. دغه وسیله له نیمه هادي موادو جوړه شوې چې په معمول ډول د برېښنايي مدار د نښلولو په موخه درې ترمینلونه لري. د ټرانزېسټور یوه جوړه ترمینلونو ته ورکړل شوی ولټېج یا جریان، د یوې جوړې نورو ترمینلونو پر مټ کنټرول کېږي. له دې امله چې ټرانزېسټورونه برېښنايي سېګنال پیاوړی کوي نو کېدای شي کنټرول شوی جریان (وتونکی) له کنټرول کېدوني (داخل کېدوني) جریان څخه پیاوړی وي. یو شمېر ټرانزېسټورونه په جلا توګه له یوبل سره تړل کېږي خو ډېری شمېر یې په مدغم سرکېټ کې له یوبل سره تړلي وي.
اتریش – هنګري ته اړوند فزیک پوه جولیوس ادګار لیلینفلډ په ۱۹۲۶ زکال کې د میداني اغېز لرونکي ټرانزېسټور (field-effect transistor) مفهوم وړاندې کړ، خو هغه مهال د دغه ډول یوې موثرې دستګاه جوړولو امکان شتون نه درلود. د ټرانزېسټورونو لومړنی کار ورکوونکی ډول چې په ۱۹۴۷ زکال کې امریکايي فزیک پوهانو جان بارډین او والټر براټین هغه مهال اختراع کړ چې د ویلیام شاکلي تر نظر لاندې یې په بېل لابراتوارونو کې کار کاوه، دا د نقطه یي تماس ټرانزېسټور (point-contact transistor) و. دوی درې واړو د فزیک په برخه کې د ۱۹۵۶ زکال دنوبل جایزه د خپلو لاسته راړونو له امله په مشترک ډول ترلاسه کړه. د ټرانزېسټورونو تر ټولو کارول کېدونی ډول د میداني اغېز لرونکی سیمي کانډکټور میټل – اوکساید ټرانزیسټور (metal–oxide–semiconductor field-effect transistor) دی چې په ۱۹۵۹ زکال په بېل لابراتوارونو کې د محمد عطاالله او ډاوون کانګ له خوا اختراع شو. ټرانزېسټورونو د برېښنا په ډګر کې انقلاب رامنځته کړ چې د راډیو ګانو، د حساب ماشینونو، کوچنیو او ارزانه کمپیوټرونو او همدارنګه د ګڼ شمېر نورو وسایلو جوړېدو ته یې لار هواره کړه.
ډېری ټرانزېسټورونه له ډېر خالص سیلیکان او یو شمېر نور هم له جرمانیوم څخه جوړېږي، خو په یو شمېر نورو کې یې ځینې مهالونه نیمه هادي مواد هم کارول کېږي. د میداني اغېز لرونکی یو ټرانزېسټور کېدای شي یوازې یو ډول چارج ولېږدوي، خو دوه قطبي ټرانزېسټورونه بیا کولای شي دوه ډوله چارج ولېږدوي. د خلا لرونکي ټیوب سره په پرتله ټرانزېسټورونه په معمول ډول کوچنی دي او د کار لپاره ډېرې لږ برېښنا ته اړتیا لري. یو شمېر خلا لرونکي ټیوبونه بیا د ټرانزېسټورونو په نسبت په لوړ کاري فریکانس یا لوړ کاري ولټاژ کې موثر دي. د ټرانزېسټورونو ډېری ډولونه د معیاري ځانګړنو په لرلو د ګڼ شمېر تولیدي شرکتونو له خوا جوړېږي.
تاریخچه
له سیم څخه ګټه اخیستونکی ټرایوډ (thermionic triode) خلا لرونکی ټیوب په ۱۹۰۷ زکال کې اختراع شو او پر مټ یې پیاوړې شوې راډیویي ټکنالوژي او په اوږده فاصله کې مکالمې ته لار هواره شوه. له دې سره ټرایوډ یوه ماتېدونکې دستګاه وه چې په پام وړ کچه د انرژۍ مصرف یې درلود. په ۱۹۰۹ زکال کې فزیک پوه ویلیام اکلس، نوساني کریسټالي ډایوډ (crystal diode oscillator) اختراع کړ. اتریش- هنګري ته اړوند فزیک پوه جولیوس اډګار لیلینفلډ په ۱۹۲۵ زکال کې په کاناډا کې د میداني اغېز لرونکي ټرانزېسټور اختراع ځانته ثبت کړه چې په پام کې و د ټرایوډ، جامد حالت لرونکی ځای نیونکی شي. لیلینفلډ همدارنګه په ۱۹۲۶ او ۱۹۲۸ زکال کې په متحده ایالاتو کې ورته اختراع ګانې په خپل نوم ثبت کړې. ورته مهال لیلینفلډ د خپلې دغې دستګاه اړوند هېڅ څېړنیزه مقاله خپره نکړه او همدارنګه د دغې اختراع د ثبت په حق کې هغه د خپل دغه کار هېڅ لومړنۍ نمونه وړاندې نه کړه. له دې امله چې د لوړ کیفیت لرونکو نیمه هادي موادو تولید ته څو لسیزې وخت پاتې و، د جامد حالت لرونکي پیاوړي کوونکي (ټرانزېسټور) اړوند د لیلینفلډ نظریاتو تر ۱۹۲۰مې او ۱۹۳۰مې لسیزو پورې د عملي ګټنې په برخه کې کوم ځای وه نه نیو؛ آن که چېرې دا ډول کومه وسیله هم جوړه شوي وي. په ۱۹۳۴ زکال جرمني مخترع اسکار هیل په اروپا کې د ورته وسیلې جوړول په خپل نوم ثبت کړل.
دوه قطبي ټرانزېسټورونه
د ۱۹۴۷ زکال د نومبر میاشتې له ۱۷مې نېټې څخه د ۱۹۴۷ زکال د ډسمبر تر ۲۳مې نېټې پورې جان بارډین او والټر براټین د نیوجرسي په ماري هېل سیمه کې د امریکا د تلیفون او تلګراف شرکت (AT&T) ته په اړوندو بېل لابراتوارونو کې یو لړ ازموینې ترسره کړې او وه یې لیدل چې د سرو زرو دوه نقطې د جرمنیوم د یو کریسټال پر مټ له یوبل سره اړیکه مومي او د لوړ وتونکي توان په لرلو سیګنال تولید کوي. جامد حالت لرونکو وسایلو ته د اړوندې فزیک ډلې مشر ویلیام شاکلی د دغې موضوع پوتنشیل ولید او په راتلونکو څو میاشتو کې یې هڅې وکړې څو د نیمه هادي (semiconductors) موادو اړوند پوهې ته پراختیا ورکړي. د ټرانزېسټور اصطلاح د جان آر. پیرس له خوا د ټرانزریزسټنس (transresistance) اصطلاح د لنډیز په توګه ابداع شوه.
د لیلیان هاډسون او ویکي ډایچ په خبره، شاکلي وړاندیز کړی و چې د ټرانزېسټور په برخه کې د بېل لابراتور لومړنۍ اختراع باید د میداني اغېز پر بنسټ وي او هغه باید د هغو د مخترع په نوم ونومول شي. د لیلینفلډ د اختراع د ثبت له موندنې وروسته چې کلونه وړاندې په مبهم حالت کې وه د بېل لابراتوارونو وکیلانو د شاکلي له وړاندیز سره مخالفت وکړ ځکه چې د میداني اغېز پر بنسټ ټرانزېسټور نظریه چې له برېښنايي میدان څخه د «شبکې» په توګه ګټنه کوي، نوې نه وه. پر ځای یې هغه څه چې براټین، بارډین، او شاکلي په ۱۹۴۷ زکال کې اختراع کړل د تماس نقطې لرونکی لومړنی ټرانزېسټور و. د شاکلي، بارډین او براټین د دغې بریا د ستاینې په موخه دوی درې واړو په ۱۹۵۶ زکال کې د فزیک د نوبل جایزه د نیمه هادي موادو اړوند د څېړنو او د ټرانزېسټور د اغېز موندنې له امله ترلاسه کړه.
د شاکلي څېړنیز ټیم په پیل کې د یوه نیمه هادي د کارونې پر ځای هڅه وکړه میداني اغېز لرونکی ټرانزېسټور جوړ کړي، خو د دوی دغه هڅې بریالی نه وې ځکه چې د هغو په سطحي حالاتو، د اتومونو په پیوند او همدارنګه د جرمانیوم او مسو په ترکیبي موادو کې ستونزو شتون درلود. د میداني اغېز لرونکي ټرانزېسټور د ماتې تر شا د پټو لاملونو د موندلو په هڅه کې هغو وکولای شول د تماس نقطې لرونکي او اتصال کېدوني دوه قطبي ټرانزېسټورونه اختراع کړي.
دوه قطبي پیوند لرونکی لومړنی ټرانزېسټور د ویلیام شاکلي له خوا په بېل لابراتوارونو کې اختراع شو او د ۱۹۴۸ زکال د جون په ۲۶مه یې د خپلې اختراع (۲۵۶۹۳۴۷ شمېرې اختراع) د ثبت وړاندیز وکړ. د ۱۹۵۰ زکال د اپرېل په ۱۲مه د بېل لابراتورانو کیمیا پوهانو ګورډن ټیل او مورګان سپارکس په بریالۍ توګه دوه قطبي پیاوړی کوونکی NPN پیوند لرونکی جرمانیومي ټرانزېسټور تولید کړ. د بېل لابراتوارونو د دغه «ساندویچ» ټرانزېسټور کشف د ۱۹۵۱ زکال د جولای په ۴مه د یو مطبوعاتي کنفرانس په ترڅ کې اعلان کړ.
لوړ فریکانس لرونکی لومړنی ټرانزېسټور سطحي ممنوعیت رامنځته کوونکی جرمانیومي ټرانزیسټور (surface-barrier germanium transistor) و چې د فیلکو شرکت له خوا په ۱۹۵۳ زکال کې جوړ شو او وړتیا یې لرله په ۶۰ میګاهرتز فریکونسي کې کار وکړي. دغه ټرانزېسټور په n- ډوله جرمنیومي جوړښت کې د ژورغالو په جوړولو چې دواړو لورو ته یې د (III) سلفېټ انډیم جټونو (خولو) شتون درلود او نری والی یې د یوه انچ څو لس زرمې برخې ته ورسېد رامنځته شو. په ژورغالو کې اوبه شوي انډیم، کلکتور او امیتر جوړاوه.
د موټرو لپاره ټرانزېسټوري لومړنۍ راډیو د کرایسلر او فیلکو شرکتونو له خوا پراختیا ومونده او د هغو د لومړنۍ نسخې اعلان د ۱۹۵۵ زکال د اپرېل په ۲۸مه والسټریټ ژورنال وکړ. کرایسلر خپله ټرانزېسټوري موټري راډیو، ۹۱۴ اچ آر(914HR) موپار موډل، د ۱۹۵۵ زکال له مني څخه ۱۹۵۶ زکال ته په اړوندو خپلو کریسلر او امپریال موټرو کې د لاسرسي وړ وګرځوله چې دغه موټر د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۵ زکال په اکتوبر میاشت کې د دغې کمپنۍ په نندارتونو کې نندارې ته وړاندې شول.
سوني ټي آر – ۶۳ (TR-63) چې په ۱۹۵۷ زکال کې را ووتله لومړنۍ ډېره تولید شوې ټرانزېسټوري راډیو وه چې پر مټ یې په پراخه کچه بازار ته ټرانزېسټوري راډیو ګانې وړاندې شوې. ټي آر- ۶۳ د ۱۹۶۰مې لسیزې تر نیمايي پورې په ټوله نړۍ کې د اووه میلیونو دستګاوو تر پلوره دوام وکړ. د ټرانزېسټوري راډیو ګانو اړوند د سوني بریا لامل وګرځېده چې ټرانزېسټورونه د بریالۍ برېښنايي ټکنالوژۍ په توګه د ۱۹۵۰مې لسیزې په پای کې د خلا لرونکو ټیوبونو ځای ونیسي.
ټریټون (سپوږمۍ)
ټریټون د نېپتون سیارې تر ټولو لویه طبیعي سپوږمۍ او همدارنګه د نېپتون د سیارې لومړنۍ سپوږمۍ ده چې د ۱۸۴۶ زکال د اکتوبر په ۱۰مه د انګلیسي ستورپېژندونکي ویلیام لاسل له خوا کشف شوه. دا د لمریز سیسټم یوازنۍ لویه سپوږمۍ ده چې په چپه مدار او همدارنګه د خپلې سیارې د څرخېدو په مخالف جهت کې څرخي.د چپه مدار او همدارنګه پلوتون ته د ورته ترکیب لرلو له امله ټریټون ته د یوې کوچنۍ سیارې په سترګه کتل کېږي چې د کویپر کمربند څخه اخیستل شوې ده.
د ۲۷۱۰ کیلومتره (۱۶۸۰ مایله) قطر په لرلو د لمریز نظام اوومه لویه سپوږمۍ او د نېپتون یوازنۍ تر ټولو لویه سپوږمۍ ده چې د هغو د هایدروستاتیکي تعادل لپاره کافي ده، د خپلې سیارې په نسبت (د ځمکې له سپوږمۍ وروسته) دویمه لویه سپوږمۍ ده چې پلوتون سیاره ترې کوچنۍ راځي. ټریټون د لمریز نظام یو له هغو محدود شمېر سپوږمیو څخه ده چې د ځمک پوهنې له مخې فعاله ګڼل کېږي (نورې دغه ډول سپوږمۍ د مشتري سیارې آیو او اروپا او د زحل سیارې انسلادوس او تیتان سپوږمۍ دي). له همدې امله سطحه یې نسبتا ځوانه ده او څو دانې ژورغالي هم په کې شتون لري. د هغو یخ اتشفشاني پیچلی جوړښت او تکتونیکي برخې د دغې سپوږمۍ د پیچلې جیولوژیکي تاریخچې څرګندويي کوې. ټریټون د یخ وهلي نایټروجن یوه سطح، تر ډېره د یخ وهلو اوبو پوښ، یخي سیاروي پوست او د ډبرو او فلزاتو څخه جوړه پام وړ هسته لري. هسته یې د حجم دوه پر دریمه برخه جوړي. د کثافت منځنۍ کچه یې ۲.۰۶۱ ګرام/سانتي مترمکعب (2.061 g/cm3) ده چې ښيي له ۱۵ څخه تر ۳۵ سلنه د یخ وهلو اوبو ترکیب لري.
وویجر دوه په ۱۹۸۹ زکال کې ټریټون ته د خپل پرواز پر مهال د هغو سطحي تودوخه ۳۸ کلوین (-۲۳۵ سانتي ګراد درجې) وښووله؛ همدارنګه یې داسې فعاله چینې په کې کشف کړې چې د نایتروجن ګاز یې له ځانه استخراج کاوه چې له امله یې د سمندر په سطحه کې د ځمکې د اتومسفیر د (1⁄70,000) برخې په کچه نازک نایتروجني اتومسفیر رامنځته کاوه. وویجر ۲ یوازنی ستورمزلی دی چې له ټریټون څخه یې لیدنه کړې.
کشف او نوم اېښودنه
ټریټون سپوږمۍ د نېپتون له کشف څخه یوازې ۱۷ ورځې وروسته د بریتانوي ستورپېژندونکي ویلیام لاسل له خوا د ۱۸۴۶ زکال د اکتوبر په ۱۰مه کشف شوه. هغه مهال چې جان هرشل د نېپتون د کشف خبر ترلاسه کړ هغه لاسل ته لیک ولیکه او ورته یې وړاندیز وکړ چې د هغو د احتمالي سپوږمیو لپاره لټون وکړي. اته ورځې وروسته لاسل ټریټون کشف کړه. لاسل همدارنګه د یوې مودې لپاره دا ادعا هم وکړه چې د هغو کړۍ یې کشف کړې دي. په داسې حال کې چې وروسته بیا تائید شوه چې نېپتون کړۍ لري، خو هغوی په دومره کچې پیکه او تیاره دي چې دا هیڅکله د منلو وړ نه ده چې هغه دې لیدلې وي. د بیرو (د وربشو د اوبو) سوداګر لاسل، ټریټون په خپل لاس باندې د جوړ فلزي آینه لرونکي انعکاسي تلسکوپ په مرسته چې ۶۱ سانتۍ (۲۴ انچه) اپارچر یا خوله یې لرله ولیدله (دغه تلسکوپ د «دوه پښو لرونکي» انعکاسي تلسکوپ په نوم پېژندل کېږي). یاد تلسکوپ په ۱۸۸۰مه لسیزه کې د ګرېنویچ سلطنتي رصد خانې ته ډالۍ ورکړل شو، خو بالاخره له کاري سیسټمونو وویستل شو.
د ټریټون نوم د یونان د سمندري خدای ټریټون (Τρίτων) له نامه اخیستل شوی چې د پوزیدون (رومي نېپتون ته اړوند یونانی خدای) زوی و. دغه نوم د لومړي ځل لپاره د کامیل فلاماریون له خوا په ۱۸۸۰ زکال کې د هغه په کتاب Astronomie Populaire کې وکارول شو او لسیزې وروسته په رسمي ډول ومنل شو. په ۱۹۴۹ زکال کې د نېپتون د دویمې سپوږمۍ نېریډ له کشف وړاندې ټریټون ته په معمول ډول د «نېپتون سپوږمۍ» ویل کېده. لاسل هم خپل دغه نوي کشف ته کوم نوی نوم وه نه ټاکه؛ هغه وروسته د هیپریون نوم چې جان هرشل دغې سپوږمۍ ته ټاکلی و د زحل سیارې په اتمې سپوږمۍ باندې د هغو له کشف وروسته کېښود.
مدار او څرخېدل
ټریټون د لمریز نظام د ټولو نورو لویو سپوږمیو سره پر خلاف د خپلې سیارې په چاپېر د چپه څرخ له امله ځانګړې بلل کېږي (یعنې دا چې د خپلې سیارې د څرخ پر خلاف په چپه لور څرخېږي). د مشتري او زحل ډېری نامنظمې سپوږمۍ د اورانوس د بېرونیو سپوږمیو په څېر چپه څرخي مدارونه لري. ورته مهال ټولې دغه سپوږمۍ له خپلو لومړیو سپوږمیو څخه په ډېره لرې فاصله کې موقعیت لري او د هغو په پرتله کوچنۍ دي؛ د دغو تر ټولو لویه فوبه سپوږمۍ ده چې د ټریټون د قطر سره په پرتله د هغو ۸٪ قطر (او ۰.۰۳٪ حجم) لري.
فزیکي ځانګړنې
ټریټون د لمریز نظام اوومه لویه سپوږمۍ او شپاړلسم لوی جسم دی چې د پلوتون او اریس له کوچنیو سیارو څخه لویه ده. دا همدارنګه په لمریز کې نظام چپه مدار لرونکې لویه سپوږمۍ ده چې د نېپتون په چاپېر باندې د څرخېدونکو ټولو حلقو او دیارلسو سپوږمیو د ټولیز حجم ۹۹.۵ سلنه برخه جوړوي. همدارنګه د لمریز نظام د ټولو سپوږمیو په پرتله تر ټولو درنه او د خپلې سیارې د نورو جوړښتونو په پرتله سپکه ده. همدارنګه د نېپتون د ۵.۵ سلنه قطر په لرلو سره د قطر له مخې د خپلې سیارې په پرتله تر ټولو لویه ګازي سپوږمۍ ده، په داسې حال کې چې د حجم له مخې له زحل هم لویه ده ( د نېپتون د حجم په پرتله د ټریټون حجم شاوخوا ۱: ۴۷۸۸ دی). دغه سپوږمۍ یوه شعاع، 2.061 g/cm3 کثافت، او د پلوتون په څېر کیمیاوي جوړښت او تودوخه لري.
حضرت علي کرم الله وجهه د اهلنستو په منظومو ادبیاتو کې- ابن ابی الحدید معتزلي شافعي
ابن ابي الحديد معتزلي :
كه ابوطالب او زوې يې نۀ واى؛نو د اسلام دين به داسې نۀ واى پېژندل شوې.ابوطالب په مكه كې له هغه (حضرت محمد) ملاتړ وكړ او حضرت علي  په مدينه كې.ابوطالب د خپل پلار "عبدالمطلب" پر امر د "عبد مناف" د زامنو د روزنې دنده ومنله،چې ښه يې تر سره كړه او حضرت علي هغه بشپړه كړه.بيا هغه (ابوطالب) د څښتن په امر لدې دنيا ولاړ او خپل ښه بوى  (حضرت علي ) يي په دنيا كې يادګار پرېښود. ابوطالب د سپېڅلي څښتن د رضا لپاره د څښتن د دين خدمت وكړ او حضرت علي هغه خدمتونه پوره كړل او سرته يې ورسول.