cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریچارد رورټي
ژوندلیک
نوموړي له خپلې مړینې لږ وړاندې، د "د ژوند اور" په نوم یوه مقاله ولیکه، (چې د شعر د مجلې د ۲۰۰۷ ز کال د نومومبر په ګڼه کې خپره شوه)، چې په کې هغه د خپل تشخیص او د شاعرۍ آرامامتیا په اړه ژور فکر وړاندې کوي. په پای کې هغه بیانوي: "ای کاش ما د خپل ژوند یو څه نوره برخه د شعر له کرښو سره تېره کړې وای. دا له دې امله نه چې زه ویره لرم چې هغه حقیقتونه مې له لاسه ورکړي چې په نثر کې د بیان وړ ندي. دا ډول حقیقتونه نشته؛ د هغه مرګ په اړه چې سوینبورن او لینډر پوهېدل، هېڅ نشته، خو ایپیکورس او هایدګر يې په پوهیدو کې پاتې راغلل. خو دا له دې امله چې ما به ډیر بشپړ ژوند کړی وای که ما لږ نوره سپېړنه کړې وای - لکه څنګه چې ما به ډېر نږدې ملګري پیدا کړي وای. هغه دودونه چې د لغاتو بډایه ذخیرې لري بشپړ انسانان دي - یعنې له حیوانتوب څخه لرې شوي - د هغو کسانو په پرتله چې لږ او کمزوري د لغاتو ذخیرې لري؛ نارینه او ښځینه وګړي هغه وخت ډېر بشپړ انسانان دي چې د دوی یادونه د شعر له کرښو ډک وي."
رورټي د ۲۰۰۷ ز کال د جون په ۸ په خپل کور کې د پانقراس د سرطان له امله له نړۍ سترګې پټې کړې.
مستخرج
مستخرجات د مستخرج معنی څه ده هغې پېژندگلو؟
يو مصنف چي د حـديثو په یو کتاب کي داحاديثو تخريج په خپلوشخصي سندونو سره وکړي او د اصل مؤلف پيروي نه کوي، خو د هغه دا سندونه د اصل مؤلف له استاد يا پورته کومې طبقې سره پيوست شي (نودیته مستخرج ویل کیږي ژباړن)
ب- دصحيحينومستخرجات :
ددې پوښتنې ځواب دادی چي هغوله سره ترپايه دالفاظو موافقت ته پاملرنه نه ده کړې،ځکه چي دهغوئ نقل شوي الفـــاظ ددوئ دخپلواستادانـــوروايت شوي الفاظ دي له همدې کبلـــه نوپه ځينوځايونوکــي دالفاظواختلاف ليدل کيږي.
پورتني تفصيل ته په پام دانه ده صحيح چي له يو مستخرج يادصحيحينوله کوم ذیلي کتاب څخه په نقل يوحديث ته رواه البخاري يارواه مسلــم وويل شي، مگرکه په دې دوو شيانوکي يوشی موجودشي.
هـ- دمستخرجاتوگټې :
دصحيحينومستخرجات څوگټې لري،امـــام سيــوطي په تـــدريب الراوي کي نـــژدې لـــس بللـي دي په هغوکي درې ارزښتمنې يې دادي :
ځيني وختونه دمستخرج دليکوال سندتراصل مصنف کره وي.
په دې صورت کي ځيني وختونه دحديث په مضمون کي يوڅـــه زائدالفاظ اوزياتې خبرې راوړل کيږي،چي په علم
کي دزيادت اودحديث په اړه دلااطمنان سبب گرزي.
کله چي په څوسندونونقل شوی وي نودادهغه دتقويې سبب گرزي همدارازدمعارضې په صورت کي دترجېح گټه هم لري. وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:د اسلام وییپانگه وېشنيزه:حدیث وېشنيزه:سنت وېشنيزه:د حدیثو وییپانگه
د ځمکې ساینس
د ځمکې ساینس یا جیوساینس کې د طبیعي علومو ټولې هغه څانګې چې د ځمکې له سیارې سره تړاو لري، شاملې دي. دا د ساینس یوه داسې برخه ده چې په هغه کې د ځمکې اړوند فزیکي، کېمیاوي او بیولوجیکي پېچلي جوړښتونه او د ځمکې څلور پوړونه (بیوسفیر، هایدروسفیر، اټموسفیر او جیوسفیر) مطالعه کېږي. د ځمکې ساینس د سیاراتو ساینس په توګه هم، د لږ څه لرغوني تاریخ په توپیر سره، انګېرل کېدای شي. د ځمکې ساینس د مطالعې اصلي څانګې څلور دي: لیتوسفیر، هایدروسفیر، اټموسفیر او بیوسفیر؛ دغه څانګې په خپل وار سره په نورو ځانګړو برخو وېشل شوې دي.
د ځمکې ساینس د روښانولو لپاره کېدای شي دواړه «ریډکشنیزم» او «هولیسټیک» لارې وکارول شي. دغه طریقې د ځمکې او په فضا کې د ګاونډیو سیارو د مطالعې په موخه هم کارول کېږي. د ځمکې ځیني ساینس‌پوهان، د سیارې په اړه د خپلې پوهې په کارولو سره، غواړي ترڅو د انرژي او منرالونو سرچینې ومومي او دغو زېرمو ته پراختیا ورکړي. ځیني نور پوهان غواړې چې د ځمکې پر چاپېریال باندې د وګړو د فعالیت اغېزې مطالعه کړي او د ځمکې د خوندي ساتنې لپاره لارې چارې وسنجوي. یو شمېر نور بیا د ځمکې اړوندو پروسو (لکه: اورشېندونکي، زلزلې او توپانونه) پر مطالعې باندې بوخت دي، ترڅو داسې تدبیرونه طرح کړي چې وګړي د دغو پېښو له ګواښونو سره مخامخ نه‌شي.
د ځمکې ساینس کې کېدای شي، جیولوجیکي مطالعات، لیتوسفیر او د ځمکی لویه‌مقیاسه دنننی جوړښت، اټموسفیر، هایدروسفیر او بیوسفیر شامل وګڼل شي. د ځمکې د فعالیت او تکامل پر څرنګوالي باندې د پوهېدو په موخه، په ټولیزه توګه د ځمکې ساینس‌پوهان د جیولوجي، کرونولوجي، فزیک، کېمیا، جغرافیې، بیولوجي او ریاضیاتو په مرسته مقداري موډولونه رامنځ‌ته کوي. د بېلګې په توګه: هواپوهان د هوا حالاتو په مطالعې سره د سترو توپانونو د رامنځ‌ته کېدو احتمال څېړي. هایدرولوجي‌پوهان، اوبه او د سېلابونو ګواښ مطالعه کوي. زلزله‌پوهان د زلزلې پر مطالعې بوخت دي او د پېښېدو سیمې یې اټکلوي. جیولوژي‌پوهان ډبرې تر مطالعې لاندې نیسي او د ګټورو منرالونه د موندلو لپاره هڅه کوي. د ځمکې ساینس‌پوهان ډېری وخت په ساحه کې کار کوي، له غرونه پورته کېږي، د سمندر تل راسپړي، مغارو ته ننوځي او تر جبه‌زارو سیمو پورې وځي. هغوی اندازې اخلي او د ډبرو یا د سیند اوبو په څېر بېلګې راغونډوي او خپلې موندنې د چوکاټونو او نقشو په بڼه ثبتوي.
د مطالعې ساحې
د ساینس لاندې څانګې په ټولیزه توګه د ځمکې د ساینس په ډلبندي کې راځي:
د ځمکې منځ
د پلېټونو تکونیکي خوځښت، د غرونو لړۍ، اورشېندونکي او زلزلې هغه جیولوجیکي پېښې دي چې د ځمکې په باندني قشر کې د رامنځ‌ته کېدونکو فزیکي او کېمیاوي بهیرونو له مخې تشرېح کېدای شي.
د پلېټونو تکتونیکي خوځښت کېدای شي د ځمکې د بیا رابرسېرنې کېدو پروسې په بڼه وانګېرل شي. د سمندري پوړ د پراختیا په پایله کې، له منتل څخه نږدې سطحې ته د درزونو له لارې د مګما د بهېدنې له امله نوی باندنی قشر او لیتوسفیر رامنځ‌ته کېږي؛ دغه بهېدلې مګما په نوموړو درزونو او مجراګانو کې سړه او منجمدېږي. د ښکته لېږدوونکې پروسې له لارې، سمندري باندنی قشر او لیتوسفیر بېرته خوځېدونکي منتل ته دننه کېږي.
د ځمکې د باندني قشر هغه برخې چې په هغو کې نوی قشر رامنځ‌ته کېږي، د متباعدو پولو؛ هغه برخې چې په کې قشر بېرته د ځمکې دننه لېږدول کېږي، د متقاربو پولو او هغه برخې چې هلته پلېټونه یو پر بل ښویېږي، خو هېڅ لیتوسفیري مواد نه رامنځ‌ته کېږي او نه هم له منځه ځي، د متحولو (یا محافظوي) پولو په نامه یادېږي. زلزله د لیتوسفیري پلېټونو د خوځښت پایله ده او ډېری وخت د متقاربو پولو په شاوخوا کې رامنځ‌ته کېږي، چېرې چې د رامنځ‌ته شوي قشر بېلابېلې برخې د ښکته لېږدوونکې پروسې پر مټ بېرته ځمکې ته دننه کېږي.
د ځمکې اټموسفیر
تروپوسفیر، ستراتوسفیر، مېزوسفیر، ترموسفیر او اګزوسفیر هغه پنځه پوړونه دي چې د ځمکې اټموسفیر جوړوي. د اټموسفیر کابو 75 سلنه ګازونه په تروپوسفیر (تر ټولو لاندني پوړ) کې شتون لري. په ټولیزه توګه، د ځمکې اټموسفیر 78.0 سلنه له نایټروجن، 20.9 سلنه له اکسېجن او 0.92 سلنه له ارګون، او په ټیټه کچه د اوبو بخار او د CO2 په شمول له نورو ګازونو څخه رامنځ‌ته شوی دی. د اوبو بخار او CO2 د ځمکې اټموسفیر ته وړتیا وربخښي ترڅو د لمر هغه انرژي او وړانګې چې ګلخانه‌یي اغېزې لري، ونیسي او وساتي. دا د دې لامل ګرځي ترڅو د ځمکې سطحه تر هغې کچې توده شي چې مایع اوبه شتون ولري او ژوند شونی وي. اټموسفیر د تودوخې د زېرمه کولو ترڅنګ، له کیهاني وړانګو څخه د ځمکې سطحې په خوندي ساتنې سره د ژوندي موجوداتو ژوند هم ژغوري، چې په ناسم اند سره ځینې داسې انګېري چې دغه وړانګې د مقناطیسي ساحې پر مټ بېرته ګرځول کېږي. مقناطیسي ساحه، چې د هستې دنني حرکتونو له امله رامنځ‌ته شوې ده، مقناطیسي پوړ (مګنېټوسفیر) جوړوي چې د ځمکې اټموسفیر له لمریز باد څخه خوندي ساتي. له هغه ځایه چې ځمکه 4.5 بیلیونه کلنه ده، که چېرې ساتندویه مقناطیسي پوړ شتون نه‌درلود، سمدستي به یې خپل اټموسفیر له لاسه ورکړی ؤ.
منبر
منبر په جوماتونو کې د خطبې وييلو يا وعظ کولو په وخت کې د امامت دريځ دی چې ملا پرې دريږي.
وېشنيزه:د جومات معماري
قطعه
قطعه د پښتو شاعرۍ هغه صنف دی کوم کې چې څلور مصرعې او دوه شعرونه وي.
کوتينا
کوتينا د کروشیا په سیساک-موسلاوینا ښار کې یو ښار دی چې په 2011 مېلادي کال کې يې 24,832 تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:اروپايي هې وېشنيزه:اروپايي ټولنه او کډوالي وېشنيزه:هېوادونه وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه وېشنيزه:کروشيا
پیام جوان راډیو
پیام جوان راډیو پيام جوان راډيو ، يوه ازاده ، خپلواکه او نا پېيلې راډيو ده ، چې له کوم ارګان او سياسي بنسټ سره تړاو نه لري ، چې دمومن زاده له خوا په جاغوري ولسوالۍ کې تاسيس شوې ده. دغه راډيو دايف ايم په ٣، ٨٨ څپو خپرونې لري. پيام جوان راډيو دويمه غږيزه رسنۍ ده ، چې جاغوري ولسوالۍ تر خپل خپرنيز پوښښ لاندې راولي .١٤ کارکوونکي لري او تصميم لري ، چې هره ورځ لس ساعته سياسي ، ټولنيزې ، فرهنګى ، ديني ، روغتيايي ، روزنيزې او تفريحي خپرونې وړاندې کړي.
۷۴۳ (عدد)
۷۴۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۴۲ څخه  مخکي او د ۷۴۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۴۳:
په کلینډر کې
۷۴۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۷۴۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
جرمېن جېکسن
جرمېن جېکسن د مايکل جېکسن ورور او د جېکسن فايف د موسيقي ډلې يو سندرغاړی او گيتارېست دی.
وېشنيزه:امريکايي سندرغاړي
فرنگ او غارو ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د بغلان ولسوالۍ
جاغوري راډیو
جاغوري راډیو جاغوري راډيو هم په غزني کې له فعالو رسنيو څخه يوه ده ، چې دانترنيوز موسسې له خوا په ١٣٨٣ لمريز کال کې تاسيس شوې ده. دغه راډيو دسهار له اوو دغرمې تر ١٢ او دماسپښين له ٢ دشپې تر ٨ بجو خپرونې لري او دپوښښ ساحه يې ٤٥ کيلومتره ده. جاغوري راډيو د ايساف او انترنيوز له خوا تمويلېږي او اوسمهال ١٢ تنه په کې په کار بوخت دي.
وړکتون
وړکتون د ماشومانو د ښوونې او روزنې هغه مرکز دی چې د ښوونځي د تگ نه مخکې پکې ماشوم روزل کېږي.
د وړکتون ګټۍ
وړکتون د ټولو ماشومانو په تیره د هغو کورنیو لپاره چې میرمنې یې له کورنه بهر دنده لري ډیر ګټوردئ،
لژاندر تابع
. j   د هتلد سوا /..x x  n 2  n  x 2 j x 2 j n //         x  nj n x  xj n1 x xj n /    n x  xj n1 x j n /           x  xj n // x  nj n / x  j n1 x  xj n / 1 x  xj n /      x  x 2 j n // x  xnj n / x  x j n1 x  x 2 j n / 1 x  x 2 j n //      x  xj n / x  xn j n / x  xj n1 x  x.x j n / 1 x  x  xj n / x  xn j n / x  x j n1 x  x                  n 1 j n1 x  x j n x x  xn j n / x  xj n1 x  x n 1 j n1 x  x 2 j   x 2 j n xj n /                 n x n 1 x j n / x  xj n1 x  x n 1 j n1 x  x 2 j n x ووک عضو تميقلپخیاځهپ x n x يناحورملاعدمحمراينهوپ :داتسادوښرل n 1           n j n x  x j n1 x         xj n1 x  x n 1 j n1 x  x 2 j n x             n 2  n j n x  x n 1 j n1 x n 2  n  x 2 j n x  x j n1 x       xj n1 x  x n 1 j n1 x  x 2 j n x تنمټراپيډ يضايرنوتنهوپراهدنک
دهکده راډیو
دهکده راډیو دهکده راډيو د غزني ولایت له غږيزو رسنيو څخه يوه ده ، چې د فريداحمد روستايي له خوا په ١٣٨٧ کال کې تاسيس او په خپرونو يې پيل کړى دى. دغه راډيو په ورځني ډول ١٨ ساعته خپرونې لري ، چې دغزني ولايت ترڅنګ دميدان وردګو او پکتيکا ولايتونو ځينې برخې هم تر خپرنيز پوښښ لاندې راولي. دغه راډيو له شخصي پانګې او سوداګريزو اعلانونو خپل لګښتونه پورې کوي او ١٩ کارکوونکي لري
ناهرين ولسوالۍ
د ناهرين ولسوالۍ د بغلان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۸،۰۶۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بغلان ولسوالۍ
سعادت راډیو
سعادت راډیو سعادت راډيو هم دغزني له فعالو رسنيو څخه ده ، چې ددغه ولايت ديو شمېر متدينو او فرهنګپالو خلکو له خوا په ١٣٨٩ لمريز کال کې تاسيس شوې او په خپرونو يې پيل کړى دى .دغه راډيو دسهار له پنځو دشپې تر لس نميو بجو خپرونې لري ، چې دپوښښ ساحه يې ٥٠ کيلومتره ده. سعادت راډيو ددغه ولايت دخلکو په لګښت چلېږي ، چې ٢٥ تنه په کې په کار بوخت دي.
شادمهر عقیلی
شادمهر عقیلی ، د ۱۹۷۳ سندرغاړی او کمپوزر دی.
سرچینې
وېشنيزه:1974 زېږېدنې وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
لویديځ او درواغجن شعارونه
لویديځه نړۍ موږ ته  د ښځو حقوق راښايي،  بشر حقوق راښايي او د لویدیځ د لویدلي تهذیب ړانده پلویان د هغوی دغه غولوونکي شعارونه ورسره په رنگینه بڼه بدرگه کوي.
'''هغه لویدیځ موږ ته د بشر حقوق راښايي. چې په خپله دوی په تاریخ کې تر ټولو زیات انسانان وژلي او همدا اوس د نړۍ په هر گوټ کې چې جگړه روانه ده، تر شا یې د دوی لاسونه دي او د دوی د وسلو له فابریکو ورته وسلې رسیږي، یا چې د یو اسرائیلي په بدل کې سل تنه فلسطنینان وژل کیږي دا حقوق دوی نړۍ ته په عمل کې ورکړي دي او دا د دوی له خوا د بشري حقوقو عملي تعریف دی.'''
هغه لویدیځ چې له انسانانو یې روباټونه جوړ کړي، او یا یې د انسانانو لپاره له دنیا نه جهنم جوړ کړی دی، اټومي وسلې یو د بل سره په سیالۍ جوړوي، په کلنیو نظامي بودیجو کې دومره ډالر مصرفوي چې که د دې نیمه برخه د لوږې او فقر په ختمیدو مصرف کړي سل چنده مثبته نتیجه به ورکړي، موږ ته بیا انساني او بشري حقوق راښايي!!
'''هغه لویدیځ چې موږ ته د ماشومانو حقوق راښايي یا یونیسف او سیف دی چلډرن موسسې حمایه کوي، د دوی د بندیزو له کبله په 1990 او 1991م کلونو کې د عراق شاوخوا شپږ لکه ماشومانو په عادي او د علاج وړ مرضونو مړه شول ځکه چې هلته درمل وړل بند وو. د دوی ماشوم دوستي د عراق او سوريې نه در قیاس کړئ چې غټان يې ووژل او ماشومان یې ترې وتښتول تر څو یې په خپلو فکرونو وروزي او سبا یې د خپلو گټو لپاره لکه روباټونه استعمال کړي، همدې لویدیځ د افغانستان ملي شتمنۍ ګنکل کړي، عراق یې د ایران سوال ته کینولی او د پراخو زراعتي ځمکو او اوبو څخه برخمن عراق یواځې د زراعتي محصولاتو له درکه د ایران څخه څه کم دوه میلیارده ډالره پوروړی دي.'''
'''هغه لویدیځ موږ ته د حیواناتو حقوق راښايي، چې په 2020م د جنورۍ په اتمه یې په استرالیا کې شاوخوا 10 زره ځنگلي اوښان په دې ووژل چې هلته وچکالي ده او دې احمقانو د وچکالۍ یو لامل اوښان بلل!! هغه لویدیځ بیا د افغانستان، عراق، سوریې، لیبیا او... هیوادونو زراعتي ځمکې او ځنگلونه، اوبه،غرونه او طبیعي زیرمې د زهرجنو بارودو په مټ په زهرو بدلې کړې او هلته یې د حیواناتو نسلونه یو مخ له منځه یوړل، افغانستان کې توره بوړه، کونړ، کندهار، هلمند او... موږ عملاً ولیدل.'''
'''هغه لویدیځ چې موږ ته د مذاهبو درناوی راښايي، په خپلو هیوادونو کې په اسلامي فکر بندیز لگوي، په آذان بندیز لگوي په حجاب بندیز لگوي، همدا لږه مود مخکې فرانسه کې یو ښوونځي کې څو زده کوونکو لمونځ کړی و ددې هیواد د معارف وزیر دا کار د سیکولرزم خلاف وباله او منع یې کړ. همدا روان 2023م کال د جون په 5مه نيټه نیوزلنډ هیواد یوې ځايي محکمې د پولیسو هغه کړنه وغندله چې د یو څو تنو له خوا یې د قرآن کریم  د سوځولو مخه نیولې وه!! او همدې لویدیځوالو په اسلامي هیوادونو لکه افغانستان، عراق، سوریه، لیبیا، مالي، فلسطین او صومالیا کې مسجدونه، مدرسې او دیني جلسې یو مخ بمبار کړې، په عراق کې يې په مسجدونو کې د قرآن کریم مصحفونو باندې د صلیب نښې وهلې وې آیا همدا د مذهبونو درناوی او زغم دی؟؟'''
'''د لویدیځ ټول شعارونه رنگین او خوشحالوونکي دي خو دا درواغ، فلمي او خیالي دي. دوی نړۍ د هلاکت په درشل درولې ده. په خپله په یو آزاد خپلواک اسلامي هیواد حمله کوي وايي ملگرو ملتونو راته اجازه راکړې ده، په همدې پلمه هلته په لکونه انسانان وژني، بندیان کوي، تهدیدوي، ملي شتمنۍ یې لوټي، حریم یې پایمالوي، خپلواکي او آزادي یې له منځه وړي، دین او مقدساتو ته یې توهین کوي، خو که د هغه هیواد خلک د خپل هیواد او دین د دفاع په موخه مبارزه کوي هغوی ترهگر گڼي، په سرونو یې انعام ږدي!! وژل، بندي کول او تهدیدول یې د تروریزم مخنیوی گڼي عجیبه نه ده؟'''
د یو پرمختللي او  غښتلي اسلامي افغانستان په هیله
مبارز چپرهاری
اغستفا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> اغستفا د آذربایجان جمهوریت د اغستفا ولسوالۍ یو ښار دی. د دې ښار نفوس د 1989 کال د سرشمېرنې له مخې 9,962 او د 2008 کال د سرشمېرنې له مخې 12,000 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:ازربا وېشنيزه:اذ وېشنيزه:نړۍ
پټه خزانه
پټه خزانه د هوتکي پاچا عليحضرت شاه حسين هوتک د پېر د نامتو ليکوال محمد هوتک د داود خان هوتک زوی هغه تذکره ده چې پر ۱۱۴۱-۱۱۴۲ سپوږميز کلونو ليکلی دی. ليکوال په دغه کتاب کې د پښتو ژبې د پنځوسو شاعرانو او ليکوالو ژوندليکونه راټول کړي او د شونتیا تر بریده يې د هغوی د اثارو له بېلگو سره لوستونکیو ته ورپېژندلي دي. دغه نښير پر ۱۳۲۲ لمريز لېږدي کال پوهاند عبدالحی حبيبي موندلی او له پاړسي ژباړې سره يې چاپ کړی دی. د پټې خزانې له برکته د پښتو ادبياتو تاریخ ډیرې ورکې پاڼې خو نامتو څیرې رابرسیره شوې او يو ځل بیا دا زبات شوې چې پښتو ژبه لرغوني ادبيات لري، خو د وخت ناخوالو، پېښو او جگړو ورڅخه ډېر څه خوړلي او له منځه وړي دی. د پټې خزانې تر چاپېدو او خپریدو کلونه وروسته یو شېیر د پښتو ژبې متعصبو او پرديپالو عناصرو پر دغه کتاب بې مانا او بې منطقه نیوکې وکړې او ځینو داسې هڅې هم وکړې چې څرگنده کړي، دغه کتاب گواکې درغلي او عبدالحی حبیبي پخپله لیکلی دى، خو دغو بېځايه او بې منطقه څرگندونو کوم پوهنیز بنسټ نه درلود او په راتلونکي کې به يې هم ونه لري. علامه حبیبي د (پټه خزانه) په موندلو سره د پښتو ادبیاتو په تاریخ کې د یوې داسې څېرې په توگه وپیژندل شو، چې د پښتو ژبې لرغونى تاریخ یې راژوندی کړ او ټولو افغانانو د علامه عبدالحى حبيبي دغه هڅه ډېره وستایله.
د پټې خزانې تر چاپه پورې داسې گومان کیده چې پښتو ادب له بایزید روښان، خوشال بابا او رحمن بابا څخه راپیلیږي، په داسې حال کې چې پټې خزانې زباد کړه چې پښتو ادب ډېر پخوانی تاريخ لري.
د شلمې پیړۍ له پیله چې د پښتو ژبې او ادب د پرمختگ لپاره یو ملي غورځنگ راپیل شو او یو شمېر فاضلو استادانو ددغې ژبې د ادب د تاریخ تیاره گوټونه روڼول، دې ربړې د گاونډیو فرهنگونو د ځينو متعصبو کړیو رخښه او حسد راوپاراوه. د هغوی په اند پښتو د غرو د خلکو یوه زیږه او يوازې گړنۍ ژبه ده او که د همدغې ژبې د نړېدلي فرهنگ څلى ودان شي، نو پښتانه به مدني ژوند ته پام وکړي، په پای کې به یې ملي شعور لوړ شي او سیاسي خپلواکي به تر لاسه کړي. د دغه بهیر د مخنیوي لپاره په ایرانیانو او پاکستانيانو کې ځينې داسې څېرې راپيدا شوې چې ځان ته يې دا حق ورکړ د بل هېواد او ولس د فرهنگي تاریخ سپکاوی وکړي. هغه وو چې هغوی پر یو شمیر دسیسو جوړولو لاس پورې کړ چې له هغوی څخه یې يوه د پټې خزانې د جعلي ښوولو ډنډوره وه. له بده مرغه یو شمیر پښتانه لیکوال هم یا مخامخ یا په ناسيده ډول د دغو ډنډورو ښکار شول. خو د پښتو ژبې او پښتنو پرضد د متعصبو، ناروغو او پلورل شویو څېرو له ټولو دوښمنانه هلوځلو سره سره «پټه خزانه» د پښتو ژبې د ادبي تاریخ د یو ډېر ښه او نامتو نښير په توگه پاتې دی. دغه تاریخي کتاب د بې منطقه او غرضي څېرو له حسودو لیکنو سره سره نه شي کېدای چې خپل ارزښت له لاسه ورکړي او تل به د افغان د ستر ولس په زړونو کې ځای ولري. .
پټه خزانه چا؟ چېرته او څنگه ومونده؟
له نامه يې څرگنده ده چې د پټې خزانې لرغوني ادبي او تاریخي کتاب په اړه پوهاند عبدالحی حبيبي په خپل قلم په کندهاري گړدود دغسې يو لیک کښلی چې وروسته یې په يو کتاب کې چې د تاریخي پلټنو د مقالو مجموعه نومېږي، په ۱ـ۴ مخونو کې چاپ کړی دی. د پوهاند لیکنه له يوې وېبپاڼې څخه، چې د هغه ښو نښېرونو ته ځانگړې شوې، دلته راکاپي شوې او کټ مټ لوستونکيو ته وړاندې کېږي.
''
پټه خزانه چا، چيري اوڅنگه پیدا کړه؟'' علامه عبدالعلي اخندزاده خالوزی کاکړ ما له ۱۳۳۸ هـ ق راهیسته پېژندئ ، زه به د لسو کالو وم چي د کندهار يوه سندرغاړي ٫ باغی اخندزاده٬٬ به د عبدالعلي بدلي د ارغنداو په گڼو باغو کښي ويلې او دده ږغ به مځکه او آسمان رېږداوه.
مخ گرزوي په بیرته ستمگر ولي له ما؟ جهان په لمر روښان ، پټوې لمر ولي له ما؟
دا بدله د عبدالعلي اخندزاده د پښين د لوی عالم او فکور شاعر ده. د دغه شاعر يوې بلي بدلي ماته په ځوانۍ کښي د فلسفي تفکر اندېښنه رابخښلې وه چي ويلي ئې وه ː
سحر راتلم په گلشن کي ، ژړل راباندي مرغانو گلانو تويول په ورو سراسر د زړه غم پرما کوې عبدالعلي هردم گله پرڅه له خوبانو؟ رقم ظلم و ستم کش کئ پخوا لوح و قلم پرما
د ۱۳۱۴ ش کال په ژمي چي زه هند ته تلم د کوټي په بازار کښي مي دغه اخندزاده د طبابت پر دکان ناست ولید دغه وخت زه د کندهار د طلوع افغان مدیر وم ، او زما اخبار به علامه عبدالعلي ته استول کېدئ. ده چي زه وپېژندلم په ډېره مینه ئې پر تندي مچ کړم او ما د دده سره لومړۍ پلا وکتل او د زړه خواله مو سره وکړه. څلور کاله وروسته چي ما د طلوع افغان په پاڼو کښي د پښتو ادب ځیني ورکي او ناپېژندلي برخي سره څېړلې او رابرسېره کولې ، له کوټي څخه د علامه عبدالعلي يو پيغام راورسېد چي ده د پښتو يو قدیمه تذکره موندلې ده ، او که د هغې د چاپولو امکان د کندهار په مطبعه کښي وي نو به ئې دی راواستوي. دا پيغام ماته چي د قدیم پښتو ادب يوې پاڼي پا يوه بیت ته هم تړي وم ، د زوی زېږی ؤ ، او ما ورته وویل چي زه پخپله کوټي ته درځم او هغه گورم. آښه ǃ د خدای کارونه وو ، چي زه ژر وره نغلم ، او په ۱۳۱۹ ش کال له کندهار کابل ته راغلم او دلته د پښتو ټولني مشر سوم ، او په رسمي کارو داسي اړ سوم چي د ۱۳۲۰ ش کال تر ژمي پوري د سر گرولو ته هم نه وم خلاص. څو چي د ۱۳۲۲ ش کال په پسرلي کشي زه کوټي ته ولاړم ، او له خپل زاړه آشنا او خواخوږي مشر عبدالعلي اخندزاده سره مي ولیدل ، او ده هغه معهود کتاب ماته راښکاره کئ. زما سترگي پر ولگېدې يوه ٬٬ پټه خزانه ٬٬ وه چي دمخه نه مانه چا هغه لیدلې وه ما ارواښاد اخندزاده ته وويل چي دا خو په رښتيا هم پټه خزانه ده که ئې ماته راکې ، زه به ئې چاپ کم او جهان ته به ښکاره سي. پراخندزاده دي خدای ورخميږي زما په خبره بیخي خوښ سو تندی ئې ورین سو شونډان ئې موسکي سول وې ويل ː ٫٫ ما خو تاته ساتلې وه ، وائې خله ، او چاپ ئې که ǃ خو گران کتاب دی حواشي او توضيحات غواړي ، باید داسي چاپ سي چي هر څوک په وپوهېدلاې سي .٬٬ تر دې وروسته دا ٫٫ پټه خزانه٬٬ رابرسېره سوه ، او ما څو واره چاپ کړه ، چي د پښتو ادب تاریخ ئې تر زرو کالو د مخي زمانې ورساوه ، او هغه خطي نسخه او د کابل د خطي نسخو په کتابخانه کښي خوندي ده. مگر اخندزاده د خپلو خاصو مصالحو لپاره زما څخه دا خواهش هم وکئ چي په چاپ کي به ئې زما نوم نه اخلې نو ځکه تر هغو چي هغه مرحوم ژوندی ؤ ، ما دده نوم نه اخيستئ ، او دا راز دده يو امانت ؤ. کله چي دده تر وفات وروسته زما څخه چا پوښتنه کړې ده نو ما دغه حقیقت نه دی پټ کړی ، او د ارواښاد عبدالعلي اخندزاده په ياد اوس هم دا څو کرښي کاږم ، او دا منم چي که مرحوم دغه کتاب په کوټه او پښين کښي نه وای پيدا کړی ، نو به اوس د پښتو ژبي او ادب د دغی تاریخي خزانې څخه لاس توری وای. زه نه پوهېږم چي د مرحوم علامه د خپل نوم د نه ښکاره کولو علت څه ؤ ؟ مگر چي دی ژوندی ؤ ، زه دده د غوښت په پوراينه اخلاقآ مکلف وم. اوس چي دی تر دنيا تېر دی زه دده حق منم او اروا ئې ښاد غواړم.
د پټې خزانې ځېلي جوړښت
د پټې خزانې د جوړښت په هکله د افغانستان يو بل نوموتی شاعر ، لیکوال ، څېړونکی او سياستپوه ښاغلی عبدالغفور لېوال دا گڼي چې د پټې خزانې جوړښت په رنگارنگو ادبي ځېلونو (سبکونو) ولاړ دی چې د خپل وخت يانې ۱۱۴۰م لمریز کې د ډېرو تکړه لیکوالو د پېژندلو او مختلفو ځېلونو باندې ولاړو هنري ادبي نښېرونو يوه بېلگه ده چې د سیمې د دود سره سم د افغانانو پښتنو د تمدن په هکله ډېر څه په ځان کې لري او ډېره وړه لیکني بېلگه ده خو درنده بېلگه ده. د ښاغلي بشپړه شینلې څېړنه دلته لوستلای شئ ː
په پټه خزانه کې د سبکونو تاریخي رنگارنگي
دغه کتاب که له علمي پلوه وڅیړل	شي گڼ شمیر داسې نه انکار کیدونکي اسناد پخپله د کتاب په متن کې شته چې ددغه کتاب	پر اصالت گواهي ورکوي، له دې دلایلو څخه یو هم په پټه خزانه کې د راغلیو شعرونو د	سبکونو هراړخیزه رنگارنگي ده چې هیڅ کله هم زموږ د پیړۍ د یوه یا حتی څو تنو	محققینو پر لاس نه شي ایجادیدلای او که څوک ډیر لږ هم د هنري ارزښتونو پر رموزو پوه	وي پر دې پوهیدلای شي چې د داسې متفاوتو هنري ارزښتونو رامنځ ته کول د تاریخ په	بیلابیلو پړاوونوکې د بیلابیلو شرایطو او تاریخي موقعیتونو په نظر کې نیولو سره د	منحصر به فرد سبک لرونکو شاعرانو کار دی، نه د یوه یا څو تنو محققینو.
له دغې	مقدمې وروسته د پټې خزانې سبکي ویش له درییو اړخونو څخه ترسره کیدای شي؛ له تاریخي	پلوه د پټې خزانې د سبکونو توپیر، له موضوعي پلوه د سبکونو پیژندنه او د هغو شکلي	بدلون. په لاندې کرښو کې به د هرې موضوع لپاره بیل بحث وکړو.
۱۱ په پټه خزانه کې د سبکونو تاریخي رنگارنگي:
اساساً پټه خزانه له (۱۰۰) هجری ق. کال څخه تر (۱۱۰۰) هجری ق. پورې د پښتني فرهنگ بیلابیلې تاریخي دورې په ځان کې رانغاړي له همدې پلوه	ټول هغه متون چې په پټه خزانه کې ثبت شوي د خپل وخت له پلوه د بیلابیلو منځپانگو	لرونکي دي.
عجیبه داده چې د پټې خزانې فاضل مؤلف (محمد هوتک) هم په دې تفاوتونو	پوهیدلی او پټه خزانه یې په درې برخو (پخوانیو شاعرانو، د مؤلف معاصرو شاعرانو او	ښځینه شاعرانو) باندې ویشلې ده.
تر ټولو زوړ شعر د امیرکروړ هغه تاریخي ویاړنه	ده چې له تاریخي پلوه د خورا ارزښت خاونده ده چې د ویلو تاریخ یې (۱۳۹) هجری ق. ته	ورگرځي:
زه یم زمری، پر دې نړۍ له ما اتل نسته
په هند و سند و پر تخار و پر	کابل نسته
بل په زابل نسته له ما اتل نسته
دغه ویاړنه هم د لغاتو له نظره	لرغونې ده او هم د شکل له نظره ځکه تر ډیره حده په هغه وخت کې د پښتو معمول وزن او	جوړښت لري چې ددغه میړني ولس زیږیدنه ده او له هیڅ پردي قالب څخه تقلید شوې نه	ده.
له تاریخي پلوه د پټې خزانې د متونو بل اهمیت دا دی چې د یوشمیر قدماوو په	متونو کې گڼ تاریخي ارزښتونه، پیښې او حوادث ثبت شوي چې بل ځای نه شي موندل کیدای	مثلاً د بابا هوتک په سندره کې:
پر سور غر بل راته نن اور دی وگړیه جوړ راته	پیغور دی
پر کلي کور باندې مغل راغی هم په غزني هم په کابل راغی
چې په هغه	وخت کې له مغلو سره د پښتنو د جگړو یو انځور ارائیه کوي او په کې د هغه وخت تاریخي	پیښې ثبت شوي دي. د سبکونو له مخې څرنگه چې هر شاعر او ویېونکی د بیل ټیپ او شخصیت	خاوند دی شعرونه یې هم په بیلابیلو سبکونو ویشل کیږي. امیرکروړ اساساً یو امیر او	جنگیالی دی، پهلوان دی او له تورې او ننگ سره سر و کار لري ځکه یې شعر ویاړنه ده	حماسي رنگ لري او په هغه کې پر خپله پهلواني نازیدلی دی، چې خپل سیال په کابل او	زابل نه ویني، بابا هوتک د یو قومي ملي مشر، مدبر شخصیت او بانفوذه وگړي په حیثیت د	ویاړنې او حماسې ترڅنگ د دښمنو (مغلو) وحشیانه اعمال غندي او د خپلو زلمیو جنگیالیو	ویاړونه او شهامت ستایي او هغوی جگړې ته هڅوي:
غښتلو ننگ کړﺉ دا مو وار دی مغل راغلی په	تلوار دی
په پښتونخوا کې یې ناتار دی پر کلي کور باندې مغل راغی
ترآخره
د	ملکیار بابا هغه سندره چې ترنک سیند ته یې ویلې همداسې یوه تاریخي ارزښمنه هستي ده	چې هم د شکل له مخې او هم د هغه وخت د ټولنیزو ځانگړنو ښه سند یې گڼلای شو. ددې په	مقابل کې بیا هغه مهال چې تصوف او عرفان په پښتو کې ډیر دود شو او پیري مریدي په کې	معموله شوه صوفي شاعران وځلیدل او د عرفان ډیرې جلوې یې په پښتو ادبیاتو کې خوندي	کړې. په دې دوره کې له شیخ متي او شیخ رضی لودي څخه رانیولې آن تر رحمن بابا پورې	گڼ شمیر نور شاعران راځي چې د دغې تاریخي دورې ځانگړنې په کې خوندي دي. په دې لحاظ	د تاریخي دورو رنگارنگي یو له هغو معیارونو څخه دی چې په پټه خزانه کې د بیلابیلو	شاعرانو سبکونه پرې بیلولای او ویشلی شو.
۲ له موضوعي پلوه د پټې خزانې د متونو تفاوت:
د پټې خزانې خوندي کړي شعرونه د موضوع له نظره خورا بډای او رنگارنگ دي،	ویاړنې، عشقي موضوعات، ویرنې، حماسي شعرونه، د طبیعت د ښکلاوو ستاینې، فلسفي مسایل،	عرفان او تصوف، د تاریخي پیښو ثبت او نور موضوعات په کې ارائیه شوي دي. مثلاً د	ریدي خان مهمند د محمودنامې هغه برخه چې په پټه خزانه کې راغلې د افغانستان د	ویاړلي تاریخ یوه مهمه برخه رانغاړي او د موضوع له نظره ډیره ارزښتمنه ده، یا هم د	شیخ اسعد سوري بولله (قصیده) چې ښایي په شرق کې تر ټولو ممتازه او عالي ویرنه یې	وبللی شو:
د فلک له چارو څه وکړم کوکار زمو لوی هرگل چې خاندي په بهار
هر	غټول چې په بید یا غوړیده وکا ریژ وي یې پاڼې کاندي نار په نار
او په	همدې توگه د ښکارندوی غوري هغه شهکار قصیده چې د پسرلي ښکلاوې یې په پوره مهارت	ستایلي دي:
د پسرلي ښکلوونکي بیا کړه سنگارونه بیا یې ولونل په غرونو کې	لالونه
مځکه شنه، لاښونه شنې، لمنې شنې سوې طیلسان زمردی واغوسته	غرونه
د ښکارندوی ددغې قصیدې لویه برخه د نچرلیزم (طبیعت پالنې) یو	نړیوال شهکار دی.
او د موضوع له نظره بیا د شیخ بستان بړیڅ بدله بیخي متفاوته	ده:
اوښکې مې څاڅي پر گریوان یو وار نظر که پر ما
راسه گذر که پر ما
د	مینې اور دې زما زړگی وریت په انگار کینا
ښې تار و نار کینا ...
دا	بیا د عشق سوز او گداز په هغه ژبه شرح کوي چې د یوه ښه لیریک شعر خصوصیت دی. په پټه	خزانه کې د موضوع رنگارنگي دومره پراخه ده چې آن له پند و عبرت څخه ډکې کیسې یا	منظومه گۍ هم په کې شته او یوه ښه نمونه یې د حافظ عبداللطیف اڅکزي د سوی او اوښ	کیسه ده:
غوږ ونیسئ یارانو دا د اوښ او سوی قصه سوه خورا ډیره خوږه	سوه
د موضوع له پلوه د هر شاعر سبک دومره متفاوت دی چې سړي ته د پښتو	لرغونو ادبیاتو د بډاینې او پراخوالي په اړه حیرانتیا پیښوي چې څنگه زموږ نیکونو د	هرې ټولنیږې پیښې، پدیدې او ارزښت لپاره ادبي ایجاد او هستونې کړي دي او په دې اړه	یو لوی گنج (پټه خزانه) د ثبوت ښه شاهد دی.
۳ له شکلي پلوه د پټې خزانې د	سبکونو رنگارنگي:
پټه خزانه د پښتو شاعرۍ د بیلابیلو فورمونو یوه لویه گنجینه	ده. د معمولو قالبونو لکه غزل، قصیده، مثنوي، رباعی، ترکیب بند، ترجیع بند، قطعه،	او نورو پرته د هغه مهال پښتو معمولو قالبونو موجودیت هم خورا په زړه پورې دی، په	دې کې بدله، ناره، سندره او نور محلي قالبونه دومره خواږه دي چې له عربو څخه راغلي	یوشمیر ادبي قالبونه ورسره سیالي نه شي کولای او له دې څخه دا څرگندیږي چې هغه مهال	د پښتو ځانگړي فورمونه ښه په کلکه پالل کیدل او په ولس کې ډیر منلي او په زړه پورې	وو.
زه غواړم دلته پر همدې موضوع یو څه تم شم؛ غزل، قصیده، مثنوي او نور قالبونه	له خپل عربي سټایل سره ډیر وروسته پښتو ادب ته راغلل او تر دې پخوا پښتنو خپل بومي	شعري فورمونه لرل د ادب د تاریخپوهانو له نظره د لنډیو تاریخ نه دی معلوم او	زرگونو کاله پخوا ته رسیږي همداراز بدلې چې په طبیعي توگه د پښتو ادب یو ممتاز فورم	دی، دغه فورم نه یوازې په ولسي او فولکلوریکه بڼه په خلکو کې، بلکه له نیکه مرغه په	پټه خزانه کې هم خوندي پاتې شوی دی.
بدلې یو له بلې سره له وزني پلوه یو څه	تفاوتونه لري خو د هندسي جوړښت له مخې گډ قالب لري، لومړۍ مسرې یې اوږدې او دوهمې	یې لنډې وي. دوه دوه بیتونه سره همقافیه وي او په ځینو بدلو کې اوله مسره تر دوو	بیتونو وروسته تکراریږي. بدله عالي موسیقیت لري او ښکاري چې زموږ لرغونیو شاعرانو	به په ترنم ویلې، ځکه خو یوشمیر دغه بدلې اوس هم په اسانۍ او خوږلنۍ سره د موسیقي	په پردو کې راتلای شي. بدله د پښتنو له اجتماعي فطرت سره په طبیعي توگه مطابق فورم	دی او که څوک وغواړي کره کتنه وکړي نو نظر غزل ته له موضوعي پلوه ډیرې پوره او	بشپړې دي ځکه په بدلو کې وزني او قالبي محدودیتونه هیڅکله د یوه شاعرانه تصویر د	ناقصې ارائیې، باعث نه گرځي. په پټه خزانه کې د شیخ بستان بړیڅ، د سیدال خان ناصر	او نورو گڼو شاعرانو خوږې بدلې د یادولو وړ دي او د موسیقیت لپاره یې د بهادر خان	دغه خوږه بدله د یادولو وړ ده چې زموږ د زمانې ښه سندرغاړي احمدولي ډیره خوږه سندره	ورڅخه جوړه کړې:
دا	سره یاقوت مې په لمن کې ستا په غم څاڅي په غم الم څاڅي
اخځونه
وېشنيزه:د پښتو ادبياتو تاريخ وېشنيزه:پښتو ژبه
نوی بغلان ولسوالۍ
د نوي بغلان ولسوالۍ د بغلان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۱۹،۶۰۷ وگړو ته رسېږي.
ام بی سی تلویزیون
بنګاه د مونهوا څپریدل/ام بي سي تلویزیون (بنګاه د مونهوا خپریدا) په کوریایي 문화방송주식회사) په سویلي کوریا کې یو له څلورو ملي او همدارنګه له مهمو تجارتي تلویزیونونو څخه دی. یاد تلویزیون په کوریا کې یو له زړو خصوصی تلویزیونونو شمیرل کیږي، ددی تلویزیون ډیجیټالي خپروني له ۲۰۰۱م کال او T-DMB له ۲۰۰۵ م کال راهیسي پیل شوي.
صدای غزنویان راډیو
صدای غزنویان صداى غزنويان راډيو په دغه ولايت کې له فعالو رسنيو څخه ده ، چې د انجنير عبدالقيوم عمري له خوا د انترنيوز موسسې په مرسته په ١٣٨٣ لمريز کال کې تاسيس او په خپرونو يې پيل کړى دى. دغه راډيو ٢٤ ساعته خپرونې لري او دخپرنيز پوښښ ساحه يې ١٠٠کيلومتره ده .غزنويان غږ راډيو هم خپل لګښت له شخصي پانګې او سوداګريزو اعلانونو څخه پوره کوي او ٢٠ کار کوونکي لري.
اېلیپسوسېفالوس
اېلیپسوسېفالوس (په یونانی: Ellipsocephalus) د ټریلوبیټانو ډله علمی نوم دي چی د منځني کامبرین د وخت څخه ( ۵۴۲ میلیون کاله مخکې) د پېړم تر وخت پورې په پخواني سمندرونو کی یی ژوند کاوه. نوموړي ټریلوبيټان د سمندر په تل کی ژوند کول او مړ شوي کوچني ځناور یی خوړل.
اېلیپسوسېفالوس هوفي
اېلیپسوسېفالوس هوفي (په يوناني: Ellipsocephalus hoffi) د اېلیپسوسېفالوس د ټریلوبیټانو ډلې څخه دی چی فوسلونه یی په منځني اروپا کی د چېک په جمهوریت کی په ۱۹ پېړۍ کی د فرانسوي عالم ياخیم بارند لخوا کشف شو او د ځناور پوه شلوتهېم لخوا په ۱۸۲۳ کال کی توصيف شو. نوموړي ټریلوبیټ بادمی شکل درلود. بدن یی د اسکلت لخوا پوښ شوي وو او د درو برخو  (سر، ټټر او مقعد) څخه جوړ شوي وو. اوږدوالي یی د ۱ میلیمتر څخه تر ۹۰ سانتيمترو پورې وو.د اېلیپسوسېفالوس هوفي مړه کېدلو د پېرم په وخت کی ۲۵۰ میلیون کاله مخکې پېل شو. د اېلیپسوسېفالوس هوفي د فوسلونو کشف ځای د بارانديان په سیمو کی پراگ ته نژدي پروت دي.
اېلیپسوسېفالوس پوليټوموس
اېلیپسوسېفالوس پوليټوموس (په يوناني: Ellipsocephalus polytomus)د اېلیپسوسېفالوس د ټریلوبیټانو ډلې څخه دی چی په سويډن کی کشف شو.
اېلیپسوسېفالوس سانکتاکروکېنسیس
اېلیپسوسېفالوس سانکتاکروکېنسیس (په يوناني: Ellipsocephalus sanctacrucensis)د اېلیپسوسېفالوس د ټریلوبیټانو ډلې څخه دی چی په پولنډ کی کشف شو.
وېشنيزه:ټریلوبیټان
امهاري ژبه
اَمهاري ژبه/یاهم امهري ژبه په امهري አማርኛ āmariññā) د سامي ژبو له ډله یوه ده چې د ایتوپیا په شمال کې پری خبري کیږي.
محمد نادر شاه
محمد نادر شاه په ١٢٦٢ هـ ل کال د حمل پر ٢١ يا ۹ د افریل ١٨٨٣م کال د هند په دهرا دون کې زېږېدلئ دئ. د هغي پوهي په سبب چي په عسکري چارو کي يې درلوده د وخت د پاچا له خوا د دفاع د وزير په توګه و ټاکل سو. د امير حبيب الله خان تر مرګ وروسته د پاچا امير امان الله خان په دربار کي د ده عزت کېدئ .په ١٣٠٣ هـ ل کال کي په فرانسه کي د افغانستان د سفير په توګه و ټاکل سو. په ١٣٠٥ هـ ل کال کي يې د سفارت څخه استعفی و کړه او هلته پاتي سو. کله چي پاچا امان الله ته د نا ارامۍ اور بل سو او حبيب الله کلکاني ته د هيواد چاري و رسېدلې نو نادر خان هيواد ته راغئ ، لښکر يې برابر کړ. هغه وو چي د ١٣٠٨ هـ ل کال د ميزان پر ١٦ نېټه د نادر خان عسکرو د ده د ورور شاه ولي خان په ملګرتیا کابل و نيوئ. د ميزان پر ٢٣ نېټه يې دمنځه يووړ او دی د هيواد د پاچا په توګه و منل سو.
مخينه
محمد نادر شاه د سردار محمد يوسف خان ځوی او محمد ظاهر شاه پلار وو، چې په ۹ د افریل ۱۸۸۳ز کال د هند په دهرادون کې زیږیدلی وو.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغانستان پاچايان وېشنيزه:افغان سرداران
اواغزنه مهالنۍ
اواغزنه مهالنۍ داواى غزنه مهالنۍ ددغه ولايت له فعالو خپرونو څخه ده ، چې په ١٣٨٦ لمريز کال کې ددغه ولايت دمحصلينو له خوا په هرات کې خپره شوه. دغه خپرونه په کابل ، هرات ، بلخ او ننګرهار ولايتونو کې وېشل کېږي ، چې دټولنې دغړو دحق الزحمې او حق الشموليت څخه تمولېږي او ١٥ تنه په کې کار کوي.
کلاسیک یونان
کلاسیک یونان په لرغوني یونان کې (له زیږون(میلاد) څخه د مخه د پنځمې او څلورمې پیړۍ) د شاوخوا ۲۰۰ کلونو دوره وه، چې د ختیځ ایجین او د یوناني کلتور شمالي سیمو (لکه ایونیا او مقدونیې) له زیاتو برخو څخه چې له فارس له سترواکۍ څخه د زیاتې خودمختاري په ترلاسه کولو کې،; د ډېموکراټیک آتن په ودې او ځلېدو کې؛ د پیلوپونیسیا لومړي او دوهمو جنګونو کې؛ د سپارتان او بیا د تیبان له واکمنۍ؛ او د فیلیپ II په مشرۍ د مقدونیې د پراختیا سره یې شهرت تر لاسه کړی. د لوېديځ تمدن زياتره لومړني تعريف شوي سياستونه، هنري فکر (معماري، مجسمه جوړونه)، ساينسي فکر، تياتُر، ادبيات او فلسفه د يوناني تاريخ له دې دورې څخه اخستل شوي، چې د روم په وروستنۍ سترواکۍ يې پياوړی نفوذ درلود. کلاسیکه دوره وروسته له هغه پای ته ورسېده چې فیلیپ II د یونان زیاتره هغه برخه چې د ۱۳ کلونو په اوږدو کې د فلیپ د زوی لوی سکندر د جګړو په ترڅ کې فتح شوې وه، د هغوی د ګډ دښمن د فارس سترواکۍ  په وړاندې سره یوځای کړه.
د لرغوني یونان د هنر، معمارۍ او کلتور په برخه کې، کلاسیکه دوره د زیږون څخه د مخه د پنځمې او څلورمې پیړۍ له زیاترو وختونو سره هممهاله وه (تر ټولو مهمې نیټې یې په ۵۱۰ م.ز کې د وروستي آتنی ظالم واکدار له سقوط او بیا په ۳۲۳ز.م کې د سکندر مړینه دي). په دې توګه، کلاسیکه دوره د یونان تورو دورو او لرغونې دورې په تعقیبولو سره په پای کې د هېلېنېسټیک دورې ځایناستې کیږي.
پنځمه ز.م پیړۍ
دا پیړۍ په اصل کې د آتنیانو له لیدلوري مطالعه شوې، ځکه چې آتن موږ ته د نورو پخوانیو یوناني دولتونو په پرتله ډیر داستانونه، ډرامې او نور لیکلي آثار پرېښي دي. په کلاسیک یونان کې د آتنیانو د کلتور له نظره، نوموړې دوره په عمومي توګه پنځمې ز.م پیړۍ ته لږ څه شپږمې ز.م پېړۍ ته په ورغزېدو سره، ورګرځي. په دې توګه، داسې انګېرل کېدای شي چې د دې پیړۍ لومړۍ مهمه پیښه په ۵۰۸ ز.م کې د وروستي آتني ظالم له سقوط او د کلیسټېنز د اصلاحاتو سره رامنځته شوې. په هر حال، ټولې یوناني نړۍ ته پراخه کتنه کېدای شي په ۵۰۰ ز.م کې د ایونیایانو له پاڅون څخه پیل شي، هغه پیښه چې د فارس   د ۴۹۲ ز.م یرغل ته یې لمن وهلې وه. فارسیانو په ۴۹۰ ز. م کې ماتې وخوړه. په ۴۸۱-۴۷۹ ز. م کې د فارس دوهمه هڅه هم ناکامه شوه، که څه هم چې د ترموپیلای د جګړې او د ارټېمیسیوم له جګړې وروسته د جګړې په بهیر کې د اوسني یونان زیاتره برخه یې (د کورنتس د استمس شمال) د حیاتي نقطو په توګه ونیول. وروسته بیا د ډالیان اتحادیه د آتنیانو تر واکمنۍ لاندې او د آتن د وسیلې په توګه رامنځته شوه. د آتن بریالیتوبونه د متحدو ښارونو تر منځ د څو پاڅونونو لامل شول، چې ټول یې د زور له لارې وځپل شول، مګر د آتنیانو تحرک/غورځنګ په پای کې سپارتا راویښ کړ او په ۴۳۱ ز.م کې یې د پیلوپونېسیا جګړه رامنځته کړه. وروسته له هغه چې د دواړو خواوو له ځواکونو نه کار واخیستل شو، لنډه سوله وشوه. وروسته یو ځل بیا جګړه د سپارتا په ګټه پیل شوه. آتن په ۴۰۴ ز.م کې پوره ماتې وخوړه، او د آتنیانو داخلي پاڅونونه او ناکرارۍ په یونان کې د پنځمې پیړۍ د پای ته رسېدو ځرګندوی دي.
په سپارتا باندې  د هغه له پیل راهیسې ډیارشي(دوه سالاره) واکمني حاکمه وه. د دې معنا دا وه چې سپارتا د خپل ټول تاریخ په اوږدو کې دوه پاچایان درلودل چې په یو وخت کې به یې حکمراني کوله. دواړه پاچهۍ میراثي وې، چې د اګیاډ سلسلې(Agiad dynasty) او د یوریپونټېډ سلسلې(Eurypontid dynasty) سره یې تړاو درلود. د افسانې له مخې، د دې دوو سلطنتونو اړوند میراثي کرښې د یوریستینیس او پروکلس څخه چې د هرکلوس دوه بچیان وو، راوتلې دي. د دوی په اړه داسې  ویل شوي دي چې: سپارتا یې د ټروجن له جنګ څخه دوه نسلونه وروسته فتح کړی دی.
آتن د کلئیستینېس تر واکمنۍ لاندې
په ۵۱۰ ز.م کې، سپارتایي پوځیانو د آتنیانو سره مرسته وکړه چې خپل پاچا، ظالم هیپیاس د پییسستراتوس زوی، راوپرځوي. د سپارتا پاچا کلیومېنیس I د اساګوراس په مشرۍ سپارتا پلوه الیګارشي واکمنه کړه. مګر د هغه سیال کلئیستینېس، د منځنۍ طبقې په ملاتړ او د ولسواکۍ پلوو وګړو په مرسته، واک ته ورسېد. کلیومېنیس په ۵۰۸ او ۵۰۶ ز.م کې مداخله وکړه، مګر ویې نشوی کولی د کلئیستینېس مخه چې اوس یې د آتنیانو ملاتړ تر لاسه کړی ؤ،ونیسي. د کلئیستینېس د اصلاحاتو له لارې، خلکو خپل ښار د اِسونومیک بنسټونو سره برابر کړ - د ټولو وګړو لپاره مساوي حقونه (که څه هم یوازې نارینه وګړي بلل کېدل) او د تبعید(ostracism) بنسټ یې رامنځته کړ.
د اِسونومیک (isonomic )  یا د قوانینو د مساواتو او isegoric (د بیان د مساوي آزادۍ) ډېموکراسي د لومړي ځل لپاره په ۱۳۰ فرعی برخو وېشل شوې وه، چې د بنسټیز مدني عنصر په توګه وپېژندل شوه. ۱۰،۰۰۰ وګړو به خپل واک د شورا د غړو(ἐκκλησία, ekklesia) په توګه کاراوه ، چې مشري به یې د هغو ۵۰۰ وګړو د شورا له خوا کېده چې په تصادفي(random) بڼه به ټاکل کېدل.
یوه قبيله له دریو ټرېټیو څخه په داسې بڼه جوړه شوې وه، چې له پورتنیو درۍ واړو ډلو څخه  په تصادفي بڼه یوه غوره کېده. له همدې امله هرې قبیلې تل د دریو واړو سکتورونو په ګټه عمل کاوه.
د اصلاحاتو دغې مجموعې په ۴۶۰مو او ۴۵۰مو ز.م لسیزو  کې د پراخې ولسواکۍ رامنځته کیدو ته لاره هواره کړه.
د فارس جنګونه
په آیونیا (د ترکیې د اوسني ایجین ساحل) کې، د یونان ښارونه چې لوی مرکزونه، لکه: میلیټوس او هیلکارناسس په کې شامل وو، د خپلې خپلواکۍ په ساتلو کې پاتې راغلل او د شپږمې ز.م پیړۍ په نیمایي کې د فارس امپراتورۍ تر واکمنۍ لاندې راغلل. په ۴۹۹ ز.م کې د ایونیا په پاڅون کې یونانیان راپورته شول، او آتن او یو شمېر نورو یوناني ښارونو مرستې ور واستولې، اما په ۴۹۴ ز.م کې د لاد په جګړه کې له ماتې وروسته ډېر ژر شا تګ ته اړ شول. په دې توګه کوچینۍ آسیا بیا د فارس تر واکمنۍ لاندې راغله.
په ۴۹۲ ز.م کې  فارسي جنرال ماردونیوس د ترېس او مقدونیې له لارې د جګړې مشري وکړه. هغه برلاسی شو او لومړنی یې بېرته مطیع او وروستی یې فتح کړ، اما نوموړی ټپي او اړ شو چې بېرته کوچینۍ آسیا ته په شاتګ وکړي. سربېره پردې، د شاوخوا ۱۲۰۰ بېړیو سمندري ځواک څخه یوه برخه چې د ماردونیوس سره په سفر کې وه د آتوس غرونو په ساحل کې د طوفان له امله ویجاړه شوه. وروسته، دوو جنرالانو ارټافرنس او ​​ډاټېس د ایجین ټاپوګانو په وړاندې د بریاليو سمندري عملیاتو مشري وکړه.
په ۴۹۰ ز.م کې، لوی داريوش د ایونیا  ښارونه وځپل، یونانیانو ته د سزا ورکولو لپاره یې د فارس سمندري لښکر واستاوه. (تاریخ پوهان د دوی د شمېر په اړه نا مطمئن دي؛ شمېرې یې له ۱۸۰۰۰۰څخه تر ۱۰۰۰۰۰ پورې توپیر لري.) دوی په اټیکا کې ښکته شول او د آتن د نیولو پلان یې درلود، اما د ماراتون په جګړه کې د یوناني پوځ د ۹۰۰۰ پلیو آتنیانو یا هوپلېټس  او ۱۰۰۰ پلاتایانو اتلانو له خوا چې آتني جنرال مېلتادېس یې مشري کوله، مات شول. د فارس بېړیو آتن ته ننوتلو ته دوام ورکړ، مګر، د دې په لیدلو سره چې ښار دفاعي بڼه خپله کړې، پرېکړه یې وکړه چې د برید هڅه ونه کړي.
پیام سنایي میاشتینۍ
پیام سنایي میاشتینۍ مجله دغه مياشتينۍ خپرونه هم دغزني له فعالو خپرونو څخه ده ، چې د غزني دفرهنګي او مدني بنسټ له خوا په ١٣٨٨ لمريز کال کې تاسيش شوې او په خپرونو يې پيل کړى دى .دغه مياشتنۍ په کابل او غزني ولايتونو کې وېشل کېږي .دځينو خير غوښتونکو اشخاصو له خوا تمويل او اوسمهال ٨ تنه په کې په کار بوخت دي.
جان اډمز
جان اډمز (۱۷۳۵ ، د اکتوبر ۳۰مه – ۱۸۲۶ ، د جولای ۴ مه) يو امريکايي سياستمدار، څارنوال، ليکوال او د امريکا له جوړوونکو يو و، له ۱۷۹۷ز کال څخه يې تر ۱۸۰۱ز کال پورې د امريکا د ولسمشر په توګه دنده تر سره کړې ده. له ولسمشرۍ مخکې، هغه د امريکايي انقلاب يو مشر و، چې له لويې بریتانيې نه يې خپلواکي تر لاسه کړه او د امريکا د لومړي مرستيال ولسمشر په توګه يې کار وکړ. اډمز يو مسلکي ليکوال و، چې د امريکا د لومړيو کلونو د تاريخ له ګڼو مهمو شخصيتونو،لکه : د هغه مېرمن او سلاکارې ابيګيل اډمز او توماس جفرسن سره يې په منظم ډول ليکنې کولې.
اډمز له انقلاب مخکې يو وکيل او سياسي فعال و، د مشورې د حق لرلو او بې ګناهۍ اصل ته يې ځان وقف کړی و. هغه د بریتانيې ضد احساسات وننګول او په برياليتوب سره يې د بریتانوي ځواکونو له خوا د بوسټن د ټولوژنې په اړوند د وژنو له تورونو څخه دفاع وکړه. اډمز د لويې وچې کانګريس ته د ماساچوسټس له خوا استازی و، چې بيا د انقلاب لارښود شو. هغه په ۱۷۷۶ز کال کې د خپلواکۍ د اعلاميې د مسودې په ليکلو کې مرسته وکړه. په اروپا کې د یوه ديپلومات په توګه، هغه له لويې بریتانيې سره د سولې د تړون او مهمو دولتي پورونو د خونديتابه په مذاکراتو کې مرسته وکړه. اډمز په ۱۷۸۰ز کال کې د ماساچوسټس د اساسي قانون لومړی ليکونکی و، چې د متحده ايالاتو په اساسي قانون يې اغیز درلود، «د دولت په اړه اندونه» په نامه د هغه ليکنو هم د متحده ايالاتو پر اساسي قانون اغېز درلود.
د جورج واشنګټن د ولسمشرۍ پر مهال، اډمز دوه ځلې د ولسمشر د مرستيال په توګه ټاکل شوی او په ۱۷۹۶ز کال کې د متحده ايالاتو د ديم ولسمشر په توګه انتخاب شو. هغه يوازينی ولسمشر و، چې د فډرالسټ ګوند تر بيرغ لاندې وټاکل شو. هغه په لومړي پړاو کې د جفرسن د جمهوري غوښتونکو او د خپل فډراليست ګوند د ځينو غړو له خوا له سختو نيوکو سره مخامخ شو، د کوم ګوند مشري چې الکساندر هملټن کوله. اډمز لانجمن، د پرديو او فتنې قوانين لاسليک کړل او له فرانسې سره د نا اعلان شوې جګړې پر مهال يې پوځ او سمندري ځواک جوړ کړ. د هغه د ولسمشرۍ په پړاو کې، هغه لومړی ولسمشر و چې په اجرائيه ودانۍ کې واوسيږي، چې اوس د سپينې ماڼۍ په نامه ياديږي.
د بيا ټاکل کېدو لپاره د هلو ځلو پر مهال د فدرالسټانو او د جفرسنيانو له خوا پرهغه د مطلقه حکومت تورونو له امله اډمز د خپل پخواني ملګري توماس جفرسن په وړاندې ماتې وخوړه او هغه ماساچوسټس ته د متقاعد په توګه ولاړ. د څوارلسو کلونو په موده کې د ليکونو له لارې هغه له جفرسن سره بيا ملګرتيا پيل کړه. هغه او مېرمنې يې د سياسيونو، ديپلوماتانو او تاريخ پوهانو يوه کورنۍ جوړه کړه، چې اوس د اډمز د سياسي کورنۍ په نوم يادېږي. په دې کورنۍ کې د متحده ايالاتو شپږم ولسمشر، د هغوی زوی جان کوينسي اډمز هم شامل دی. جان اډمز د جيفرسن له مړینې څو ساعته وروسته، د ۱۸۲۶ز کال د جولای په څلورمه مړشو، چې دا کال د خپلواکۍ د اعلاميې د تصويب څوارلسمه کليزه وه. اډمز او د هغه زوی د امريکا د لومړيو هغو دولسو ولسمشرانو څخه دي، چې دوی په خپل ژوند کې مريان نه لرل. څېړونکو او اندپوښتونکو د هغه اداره غوره اداره بللې ده.
کوچنيوالی
جان اډمز د ۱۷۳۵ز کال د اکتوبر په دېرشمه نېټه، د مشر جان اډمز او سوزانا بويلسټن په کور کې زېږېدلی و. هغه دوه کشران وروڼه لرل، چې هغه بيټر (۱۷۳۸ ز)  او اليهو (۱۷۷۵ ز) دي. اډمز د ماساچوسټس د برينټري د کورنۍ په کروندځای کې زېږېدلی و. مور يې د ماساچوسټس د اوسني بروکلين اوسېدونکې، د طبابت له مخکښې کورنۍ سره اړيکه درلوده. پلار يې د مذهبي مراسمو په يوه کليسا کې مذهبي مشر، کروندګر، بوټان ګنډونکی او په مليشه ځواک کې دویم بريدمن و. مشر جان د ښار د شورا د ټاکونکي په توګه کار کړی و او د ښوونځيو او سړکونو د جوړېدو څارنه يې کوله. اډمز به ډېر ځله  خپل پلار ستايه او له هغه سره د خپلو نژدې اړيکو يادونه به يې کوله. د اډمز د نیکه په شا اوخوا ۱۶۳۸ز کلونو کې د انګلستان د اسيکس له برينټري څخه ماساچوسټس ته کوچېدلی و.
سره له دې چې اډمز، په يو عادي چاپيريال کې رالوی شوی و، هغه احساس کاوه چې له خپلو دودونو سره سم ژوند کولو لپاره تر فشار لاندې و. د هغه کورنۍ «پيوريټان» وه، کومه چې په سختۍ سره له خپل مذهب، کلتور، قوانينو او دودونو څخه اغېزمنه شوې وه. د جان اډمز د زېږېدو پر مهال د «پيوريټان» اصول مخ په ځوړ روان وو، لکه له مخکې څخه په تقدير عقيده او د دوی ډېر سخت مراسم اسانه شوي وو، خو اډمز بيا هم دا اصول «د خپلواکۍ د پورته کوونکو په توګه بلل او خپلواکي اوس هم يوه سپېڅلې اړتيا وه». اډمز يادونه کوي چې: د هغه مور او پلار «په سپکاوي او وېره کې هر ډول بد اخلاقي لرله» او له هر ډول بې لارۍ څخه رامنځ ته شوي د سپکاوي، شرارت او ورانۍ بشپړ انځور يې وړاندې کړ. اډمز وروسته درک کړه چې: «د يوه ماشوم په توګه ممکن ما هغه سترې خوښۍ تر لاسه کړې وې، چې شونې ده يوه انسان ته ورکړل شي – د هغې مور نعمت چې د خپلو کوچنيانو د شخصيت جوړولو لېوالتيا او وړتيا يې درلوده».
د پوهنځي زده کړې او ځواني
ادمز په ۱۷۵۱ز کال کې، هغه مهال چې شپاړس کلن و، په هارورډ پوهنځي کې داخل شو او د جوزف ميهو تر څار لاندې يې زده کړې وکړې. په ځوانۍ کې اډمز يو لېوال څېړونکی و، د توسيديس، افلاتون، سيسرو او تاسيتوس په څېر د لرغونو ليکوالانو آثار يې د دوی په خپله ژبه کې لوستل. که څه هم پلار يې غوښتل چې، هغه يو مذهبي مشر شي، په ۱۷۵۵ز کال کې د لېسانس سند په تر لاسه کولو سره له فراغت وروسته په داسې حال کې چې په خپلې دايمي دندې يې فکر کاوه، هغه په «ورسسټر» کې په ښوونځي کې د ښوونکي په توګه کار وکړ. په راتلونکو څلورو کلونو کې هغه د عزت، د «درناوي يا شهرت» په مينه او له خپلو ملګرو څخه د زيات توپير په لټه کې شو» او پریکړه يې کړې وه چې، بايد يو ستر سړی شي. هغه د خپلې موخې د تر لاسه کولو لپاره پریکړه وکړه چې وکيل شي او خپل پلار ته يې وليکل چې، د وکيلانو په منځ کې يې «مشهورې او د درناوي وړ لاسته راوړنې لرلې دي»، خو د روحانيونو په منځ کې«د ځينو مطلقو احمقانو په اړه د سپيڅلتيا څرګندنه کوي».د هغه هيلې د هغه د «پيوريتانيزم» سره په ټکر کې وې، هغه يې خپلې تعريف کړې ظاهري خوښۍ ساتلو ته وهڅاوه او له خپلو ملګرو سره د خوښۍ په شريکولو کې ناکام شو.
په ۱۷۵۴ز کال کې د فرانسې او هنديانو د جګړې په پيلېدو سره، اډمز نولس کلن و، هغه په جګړه کې د خپلو مسئوليتونو د تر سره کولو لپاره مبارزه وکړه او د هغه وخت د ډېرو نورو په څېر د پيسو لپاره جګړې ته ولاړ. وروسته اډمز وويل: «ما د بل هر وخت په پرتله هيله لرله، چې د يوه وکيل پر ځای يو سرتيری شم»، دې ته په کتنې سره، چې هغه د خپلې کورنۍ لومړی کس و چې، «د خپل کور له معيارونو ښکته شي، تر هغه وخته چې په وسله واله مليشه کې يو افسر ونه اوسي».
آرامي ژبه
آرامي ژبه د سامي ژبيو له ډلی څخه ده چې کابو ۳۰۰۰ کلن تاریخ لري.
سنایي اوونیزه
سنایي اوونیزه سنايي اونيزه په غزني ولايت کې له فعالو خپرونو څخه ده ، چې د غزني ولایت د اطلاعاتو او کلتور رياست له خوا په ١٣٣١لمريز کال کې تاسيس او په خپرونو يې پيل کړى دى .دغه اونيزه په ١٥٠٠ټوک شمېر او د غزني ولايت داطلاعاتو او فرهنګ رياست ترڅنګ دټولو ولايتونو داطلاعاتو او فرهنګ په رياستونو کې وېشل کېږي .سنايي اونيزه داطلاعاتو او فرهنګ رياست له خوا تمولېږي او اوسمهال ٥ تنه په کې کار کوي.
کنډو میاشتینۍ
کنډو میاشتینۍ کنډو مياشتينۍ ددغه ولايت له فعالو خپرونو څخه ده ، چې د محمد عارف روان رسولي له خوا په ١٣٨٩ لمريز کال کې تاسيس او په خپرونو يې پيل کړى دى .دغه مياشتنيۍ هره مياشت ٥٠٠ نسخې چاپ او په ټول غزني کې وېشل کېږي .کنډو مجله په شخصي لګښت چاپيږي او ٥ تنه په کې کار کوي.
د غزنه ۲۰۱۳ مجله
دغزنه ۲۰۱۳ مجله دغه مجله په ٢٠١٣ زېږديز ( ١٣٩٠) لمريز کال کې د غزني ولایت داطلاعاتو او کلتور رياست له خوا تاسيس شوې ده ، چې د ولايت مقام له خوا تمويلېږي ، غزنه ٢٠١٣ مجله په ١٢٠٠ ټوک شمېر په ټول هېواد کې وېشل کېږي او همدا اوس په کې ٥ تنه په کار بوخت دي.
متواتر حديث
متواتر حديث یا خبر متواتِر له تواتر څخه اخستل شوې، چې تواتر بیا د اسم فاعل صيغه ده، او د تسلسل او تتابع په معنی دی .په عربو کي وايي: تَوَاتَرَالْمَطَرُ يعني پرله پسې او متواتر باران اوريږي.
داصطلاح له مخې
په اصطلاح کې متواتر هغه حديث دی چي دومره گڼ راويان هغه روايت کړي چي دعادت له مخې پردروغو د دومره ډيروکسانواجتماع شوني نه وي.
ددې تعريف وضاحت اوتفصيل
يعني متواترحديث او خبرهغه دی چي دهغه دسندپه ټولوپړيو(دصحابه کراموy په وخت،تابعينواوتبع تابعينورحمهم الله) په وخت کي دراويانوشمېردومره زياته وي چي عرفاً شوني نه وي چي دې ټولوکسانودي پردروغوياله ځانه ددې خبرپرجوړولو اتفاق کړی وي .(يادې اتفاقاًله ټولوڅخه دروغ صادرشوي وي .)
دتواترشرطونه
ديادشوي تعريف له وضاحت اوتفصيل څخه داخبره په ډاگه کيږي چي ديوخبردتواترلپاره څلورشرطونه ضروري دي :
الف - دهغه دراويانوشمېربه ډېروي خوددې ډېرښت په کمه اندازه کي اختلاف دی. راجح داده چي لږترلږه ۱۰ کسان خوبه هرومرووي. (تدريب الراوي ۲ / ۱۷۷)
ب - دسندداکثرت به په ټولوطبقاتوکي موجودوي.
ج - دعادت له مخې به داشوني نه وي چي هغوئ دي پر دروغواتفاق کړی وي.
د- داخبره به پرظاهري حواسواومشاهده مبني وي. مثلاً دهغوئ بيان به داډول وي- سمعنا(موږپه خپلوغوږونو واورېدل) رأينا(موږپه خپلوسترگووليدل) لمسنا(موږ لاس ورؤړ)اونوردې ته ورته الفاظ اوعبارات.
که خبرله يوفکراوعقلي شي سره تړلی وي نوهغه ته خبر متواتر نه ويل کيږي مثلاً:
۳ - حکم
متواترخبريقين فائده کوي،يعني داسي يقيني خبره چي انسان يې منلوته مجبوريږي ،لکه يوچاچي کوم شی په خپلو سترگوليدلی وي نوهغه يې په رښتنتوب کي هيڅ شک نه لري. خبرمتواترعلني په همدې ډول دی ځکه نوټول متواتراخباراواحاديث مقبول وي اودهغود راويانو پلټنې ته اړتيانه لري.
۴ - دخبرمتواتراقسام
خبرمتواتردوه ډولونه لري : لفظي اومعنوي.
هغه روايت دی چي الفاظ اومعنی دواړه يې متواتروي ،لکه داحديث :
من کذب علی متعمدا فليتبوا مقعده،من النار.
چاچي په قصدپه ماپسي دروغ وتړل،هغه دي خپل ځای په اورکي جوړکړي.
ددې حديث دروايت کؤنکوصحابؤy شمېرتراوياؤزيات دی.