cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پوښتنه
پوښتنه يوه ژبپوهنيزه اصطلاح ده چې د مالوماتو د غوښتنې په وخت کې کارېږي، او يا هم پخپله غوښتنه د همداسې يوې اصطلاح په اظهارولو سره ترسره کېږي. هغه مالومات چې د غوښتنې د اصطلاح په غبروگون کې رابرسېره کېږي د ځواب په نامه يادېږي. که څه هم چې پوښتنې د امريه جملاتو په توگه چې اکثرا د يوه امر د اظهارولو يا څرگندولو په بڼه راپورته کېږي خو پوښتنې اکثراً د گروېږونکو جملاتو په کارولو سره هم راولاړېږي: د ساري په توگه،راته ووايه چې دوه او دوه څو کېږي؟، د محمود کور چېرته دی؟ دې ته ناورته ځينې جملې لکه، مالگنۍ راته په لاس کې راکولای شی؟ د پوښتنې يوه داسې گرامري بڼه ده چې د يوه ځواب د وييلو پخاطر نه بلکه د يوه عمل د ترسره کولو د غوښتنې په ترڅ کې ترسره کېږي. په همدې خاطر وييلی شو چې پوښتنې گڼ عملي اړخ لري. (د نظر له مخې داسې يو عبارت نه يوازې د يوې غوښتنې په توگه ښکاري بلکه د يوه بل شخص هغې هيلې په توگه هم گڼل کېږي چې د غوښتنې سره يې د توافق لپاره اظهاروي)
- بودا
ټينډو اله يار
ټينډو اله يار د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په سيند ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 86,056 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 66م لوی ښار دی. او دا د سيند ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
کولن پاول
کولن لوتر پاول (زوکړه: د ۱۹۳۷ زکال د اپرېل ۵مه – مړینه: د ۲۰۲۱ زکال د اکتوبر ۱۸مه) امریکایي سیاستوال، چارواکی، دیپلومات او د متحده ایالاتو د پوځ افسر و چې له ۲۰۰۱ زکال څخه یې تر ۲۰۰۵ زکال پورې یې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو د ۶۵م وزیر په توګه دنده ترسره کړه. هغه د متحده ایالاتو لومړنی افریقايي الاصله د بهرنیو چارو وزیر و. نوموړی له ۱۹۸۷ زکال څخه تر ۱۹۸۹ زکال پورې د متحده ایالاتو د ملي امنیت پنځلسم سلاکار پاتې شوی او همدارنګه له ۱۹۸۹ زکال څخه تر ۱۹۹۳ زکال پورې د متحده ایالاتو د پوځ دوولسم لوی درستیز و.
پاول په ۱۹۳۷ زکال کې په نیویارک ښار کې د جامیکایي کډوالو په کورنۍ کې وزېږېد. نوموړی په سویلي برانکس کې را لوی شو او د نیویارک ښار په دولتي ښوونځیو کې یې زده کړې وکړې؛ هغه د نیویارک ښار له سیټي کالج څخه د ځمک پوهنې په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. هغه په یاد کالج کې د ریزف ځواکونو په روزنیز پروګرام کې ونډه واخیسته او د ۱۹۵۸ زکال په جون میاشت کې له دغه روزنیز پروګرام څخه د فراغت پر مهال د دویم بریدمن رتبه ورکړل شوه. نوموړي د ۳۵ کلونو لپاره د یو مسلکي سرتېري په توګه دنده ترسره کړه او د قوماندانۍ او درستیزیت په ګڼ شمېر څوکیو یې کار وکړ او د څلور ستوریز جنرال تر رتبې ورسېد. نوموړی په ۱۹۸۹ زکال کې د متحده ایالاتو د پوځونو عمومي قوماندان وټاکل شو.
د پاول وروستی پوځي ماموریت د ۱۹۸۹ زکال د اکتوبر میاشتې څخه د ۱۹۹۳ زکال تر سپټمبر میاشتې پورې د پوځ لوی درستیزیت و چې د متحده ایالاتو په دفاع وزارت کې تر ټولو لوړ پوځي ځایګی دی. په دغه موده کې نوموړي د ۲۸ کړکېچونو مدیریت وکړ چې په ۱۹۸۹ زکال کې د پاناما برید او له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې د عراق پر ضد د صحرا د طوفان په نامه عملیات هم په کې شامل دي. هغه د پاول دوکتورین تنظیم کړل چې له مخې یې د امریکا پوځي اقدامات محدود کېدل، مګر دا چې هغو به د امریکا د ملي امنیت د ګټو، په پریمانه شمېر د پوځیانو څخه د کار اخیستنې او عامه ملاتړ معیارونه پوره کول. د ولسمشر جورج ډبلیو. بوش د واکمنۍ پر مهال د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو. پاول د بهرنیو چارو د وزیر په توګه د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې له عراق سره د جګړې لامل څرګند کړ، خو وروسته یې اعتراف وکړ چې د هغه په وینا کې توجیه وړ تېروتنو شتون درلود. نوموړی په ۲۰۰۴ زکال کې د بوش له بیا ټاکل کېدو وروسته استعفا ته اړ کړای شو.
پاول په ۱۹۹۵ زکال کې خپل ژوند لیک د زما د امریکايي سفر (My American Journey) تر عنوان لاندې ولیکه او د خپل تقاعد پر مهال یې یو بل کتاب د «زما لپاره یې کار ورکړ، په ژوندانه او رهبرۍ کې لارښوونې» (It Worked for Me, Lessons in Life and Leadership؛ ۲۰۱۲ زکال) تر نامه لاندې ولیکه. هغه د یو عامه ویناوال په توګه مسلک ته مخه کړه او په هېواد دننه او بهر کې یې مخاطبین پیدا کړل. نوموړی وړاندې له دې چې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه وګمارل شي د امریکا د وعدې (America's Promise) په نامه سازمان مشري یې وکړه. د ۲۰۱۶ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې په داسې حال کې چې پاول ورته نوماند نه و له واشنګټن څخه یې د الکترال کالج  درې رایې د متحده ایالاتو د ولسمشرۍ څوکۍ ته ترلاسه کړې. هغه د متحده ایالاتو او بهرنیو ځواکونو څخه ګڼ شمېر جوایز او افتخارات ترلاسه کړل. د هغه په غیرنظامي جوایزو کې د ولسمشر له خوا د آزادۍ مډال (دوه ځله)، د کانګرس د سروزرو مډال، د ولسمشر له خوا ملکي مډال او په بهرنیو چارو وزارت کې د غوره خدمتونو جایزه شاملېږي. پاول د ۲۰۲۱ زکال په اکتوبر میاشت کې هغه مهال چې د وینې د سرطان له امله تر درملنې لاندې و او د هغه د وجود وقایوي سیستم یې کمزوری کړی و؛ د کویډ -۱۹ وبا د اغېزو له امله ومړ.
لومړنی ژوند
کولن لوتر پاول د ۱۹۳۷ زکال د اپرېل په ۵مه د نیویارک ښار د منهتن په ګاونډۍ هارلم برخه کې وزېږېد. هغه د جامائیکايي کډوالو، مود آریل (کورنی نوم یې مک کوی) او لوتر تئوفیلوس پاول په کورنۍ کې وزېږېد. د هغه مور او پلار مختلط افریقايي او سکاټلنډي نسب درلود. لوتر د سمندري بارچلونې د یو مامور او مود هم د درزۍ (خیاطې) په توګه کار کاوه. پاول په سویلي برانکس کې را لوی شو او په موریس عالي لیسه کې چې اوس تړل شوې ده زده کړې یې وکړې؛ هغه په ۱۹۵۴ زکال کې له دغه ښوونځي فارغ شو.
پوځي مسلک
پاول د ۳۵ کلونو لپاره د یو مسلکي سرتېري په توګه دنده ترسره کړه او د قوماندانۍ او درستیزیت په ګڼ شمېر څوکیو یې کار وکړ؛ تر هغه چې د جنرال رتبه یې هم ترلاسه کړه.
د ویتنام جګړه
پاول په ۱۹۶۸ زکال کې د جګړنۍ رتبې په ترلاسه کولو سره له ویتنام څخه بېرته راوګرځېد او د متحده ایالاتو د ۲۳مې پیاده لوا د درستیزوال د همکار په توګه یې خدمت وکړ. ویتنام ته د خپل دویم ماموریت پر مهال هغه مهال چې د چورلکې د سقوط له پېښې ژوندی راووت په یوازې ځان یې په دغه پېښه کې د امریکايي ځواکونو د ۲۳مې لوا د عمومي قوماندان تورن جنرال چارلز ام. ګیټس په ګډون درې نور پوځیان هم د سوزېدو څخه وژغورل.
د ملي امنیت سلاکار او د سلاکارۍ نورې دندې
پاول د رونالډ ریګان د ولسمشرۍ پرمهال د ستر پوځي سلاکار څوکۍ وساتله او د کلیټور د ځای ناستي دفاع وزیر، فرانک کارلوچي د وزارت پر مهال یې د هغه د مرستیال په توګه دنده ترسره کړه. پاول او کارلوچي د ملګرتیا نږدې اړیکې جوړې کړې او په خصوصي توګه به یې یو بل ته خپل لومړنی نوم کاروه، خو له دې یې ډډه کوله چې په رسمي ځایونو کې ورته د لومړني نوم اختصار وکاروي. د پاول په توصیه باندې نوي منتخب ولسمشر رونالډ ریګان روی بناویډز ته د امریکا د ویاړ نښان (د متحده ایالاتو تر ټولو لوړ پوځي نښان دی) ورکړ؛ بناویډز د پام وړ خدمتونو صلیب ترلاسه کړی و او قوماندان یې استدلال کاوه چې باید ارتقا وکړي، خو پوځي چارواکي په دې باور و چې هېڅ ژوندی عیني شاهد شتون نه لري چې د ویتنام په جګړه کې د بناویډز په اتلولۍ شاهدي ورکړي.
د بهرنیو چارو وزارت (۲۰۰۱- ۲۰۰۵ زکال)
د متحده ایالاتو منتخب ولسمشر جورج ډبلیو. بوش د ۲۰۰۰ زکال د ډسمبر په ۱۶ مه د تکزاس په کرافورډ کې په خپله مزرعه کې د بهرنیو چارو وزارت لپاره پاول د نوماند په توګه معرفي کړ. دغه چاره لامل وګرځېده چې پاول لومړنی هغه کس شي چې د بوش په اداره کې یې په رسمي بڼه د کابینې څوکۍ ومنله، په دې سره نوموړی د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو لومړنی تورپوستی وزیر شو. د بهرنیو چارو د وزیر په توګه نوموړی منځلاری ګڼل کېده. پاول د ۲۰۰۱ زکال د جنوري په ۲۰مه د رایو په اتفاق د متحده ایالاتو د سنا له خوا تائید شو او د جنوري په ۲۶ مه یې د لوړې تشریفاتي مراسم ترسره کړل. هغه د خپل وزارت پر مهال د تېرو دېرشو کلونو په ترڅ کې د بهرنیو چارو د بل هر وزیر په پرتله ډېر لږ سفرونه ترسره کړل. دغه چاره تر ډېره پورې د پخواني دیپلمات جورج اف. کېنان د هغه لارښوونه کوونکي لیک له امله وه چې هغه ته یې مشوره ورکړې وه چې د ولسمشر د بهرنیو سیاستونو د سلاکار په توګه په خپلو چارو تمرکز وکړي او له هغو سفرونو ډډه وکړي چې د سفیرانو د مسئولیتونو د کمښت لامل ګرځي.
د ۲۰۰۱ زکال د سپټمبر په ۱۱ مه پاول د پیرو په پلازمېنه لیما ښار کې و؛ د پیرو له ولسمشر الخاندرو تولدو سره یې ولیدل او د امریکايي هېوادونو د سازمان د بهرنیو چارو د وزیرانو په غونډه کې یې ګډون وکړ. د سپټمبر د ۱۱مې نیټې د بریدونو وروسته د پاول چارو له ترهګرۍ سره د مبارزې په موخه له بهرنیو هېوادونو سره د متحده ایالاتو د یو باثباته ائتلاف د رامنځته کولو په برخه کې حیاتي اهمیت وموند.
د ټرامپ د ادارې اړوند لیدلوري
پاول د ۲۰۱۹ زکال د اکتوبر په میاشت کې د یوې مرکې پر مهال خبرداری ورکړ چې جمهوري غوښتونکي باید «خپل احساسات کنټرول کړي» او هېواد له ګوند څخه مخکې وبولي؛ دوی باید د سیاسي پایلو اړوند د اندېښنو کولو پر ځای د ولسمشر ټرامپ پر وړاندې ودرېږي.
اقلیم
اقلیم - Climate د یوې ځانګړې سیمې اوږد مهاله د فضا وضعېت ته اقلیم وایي. اقلیم چې په انګریزي کې (climate) ورته وېل کیږي د فضا د عناصرو مجموعه او په دې کې تغیر ته وېل کیږي. که دغه تعریف لنډ مهاله وي هوا (weather) ګڼل کیږي. دغه عناصر لمریزې وړانګې، تودوخه، لوندوالی، باران (د دې عناصرو نوعیت، فریکونسي یا تکرار او مقدار)، د فضا فشار او بادونه (د دې عناصرو سرعت او جهت). اقلیم یا کلایمېټ لفظ له یوناني (klíma) لفظ څخه اخیستل شوی چې د پیچومي یا سر ښکته ځای معنی لري. خو په انګریزي کې د کلایمېټ معنی له ډیره پخوا په یوې ځانګړې سیمې کې د فضا وضعېت درک شوی چې پخوانی شکل ېې کلایم (clime) ده. د اقلیم یا کلایمېټ عصري تعریف ېې په یوه ځانګړې سیمه کې اوږ مهاله د هوا او فضا چلند ده. اقلیم یوازې د هوا اوسط نده بلکې دا یو نامناسب او منسوخ تعریف ده ځکه چې دا تعریف یوازې په فضا کې د عناصرو او د نرخ اوسط ښي خو اوسني تعریف کې د دې عناصرو له حده اوښتل، تغیر کول او د مختلفو پیښو فریکونسي یاتکرار هم ښودل کیږي. همداسې لکه یو کال چې له بل کال سره توپیر لري په همدې ډول لسیزې او سلیزې هم کله کمې مګر کله خورا زېاتې توپیر لري او په همدې وجه اقلیم له وخت سره تړاو لري نو د اقلیم ارزښت یا نرخ ښوونه باید پرته له وخت ونه ښودل شي.
خداآفرين ولسوالي
خداآفرين ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خداآفرین)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د خمارلو ښار دی. دا ولسوالي ۳۲٬۹۹۵ تنه نفوس لري. د خداآفرين ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۰ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
براونشوایگ
براونشوایگ د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
نری باران
نری باران په انگرېزي: DRIZZLE ډېر واړه کم د اوبو څاڅکي چې د بادونو د جریان لخوا راوړل کیږي. د میده میده باران د اوبو د څاڅکو قطر تقریبا له ۰.۲ تر ۰.۵ ملي متره پورې وي. که تر دې واړه شي نو د پرخې د څاڅکو په نامه یادیږي؛ که له دې غټ شي د باران د څاڅکو په نامه یادیږي. میده میده باران ډېر وخت له لړې یا غبار سره وي خو له یو بل سره توپیر لري ځکه چې غبار فضا کې ځوړند ګرځي او میده میده باران له سټراټوس ورېځ (stratus clouds) څخه په ځمکه را غورزیږي.
تړلې لیکنې
اقلیم
شمس النهار
وېشنيزه:افغاني ورځپاڼې
جرایم په افغانستان کې
جرایم په افغانستان کې په بېلابېلو بڼو سره شته، چې لاندې موارد پکې شاملیږي: فساد، قراردادي قتلونه یا ترور، بم اېښودنه، انسان تښتوونه، د نشه يي توکو قاچاق، د پیسو مېنځل، په تور بازار کې سوداګري او عادي جرمونه لکه غلا او تیری.
د تریاکو کښت
په ۲۰۰۱ ز کال کې د طالبانو له سقوط وروسته، د تریاکو کښت او قاچاق د پام وړ زیاتوالی وموند. سیمه ایزو ملیشه اې قومندانانو، جرمي سازمانونو او د افغانستان په حکومت کې په فساد کې ډوب چارواکو په ټول هېواد کې د نشه يي توکو قاچاق تر سره کاوه تر څو له هغو څخه خپل عاید تر لاسه کړي. د دولت ځینو مخالفو ډلو هم د نشه يي توکو له قاچاق څخه ګټه تر لاسه کوله. همدې عواملو ته په کتو سره، د نشه يي توکو قاچاق د همدې ملت سیاسي بې ثباتي زیاته کړه او د کمزوري کورني امنیت او د همدې هېواد د تنکۍ دیموکراسۍ او حکومتولۍ پر وړاندې یې ګواښونه رامنځته کړل.
افغانستان د نړۍ د تریاکو ستر تولیدوونکی هېواد و او په ۲۰۰۱ ز کال کې یې د نړۍ ۸۷ سلنه تریاک تولیدول. په اروپا کې کاریدونکي له ۸۰ څخه تر ۹۰ سلنه پورې هیروین له هغو تریاکو څخه جوړیدل چې په افغانستان کې تولید شوي وو. د انټونیو ماریا کوسټا د خبرو له مخې، په افغانستان کې «نشه يي توکي اوس یو ښکاره او فعال خطر دی». د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمونو سره د مبارزې د دفتر له خوا په ۲۰۰۷ ز کال کې د یوې تر سره شوې سروې له مخې، د نړۍ د افیونو د بازار ۹۳ سلنه تولیدات د افغانستان څخه راځي.
ټولنیز شرایط
د زیات شمېر وګړو بېکارې او د لومړنیو خدماتو کمزورتیا د جرایمو اصلي عوامل ګڼل کېږي. د جرایمو په نورو بڼو کې غلا، انسان تښتوونه او تیری شاملیږي. په دې هېواد کې د ګڼو سیاسي او نورو مسایلو پر وړاندې ګڼ شمېر بغاوتونه تر سره شوي دي.
ترهګري
ترهګریز بریدونه، له هغې جملې ډله ییز بریدونه او ځانمرګي (استشهادي) بریدونه پر افغانستان باندې په ۲۰۰۱ کال کې د امریکا له برید وروسته تر سره شوي دي. دا ډول بریدونه د طالبانو او د داعش-خراسان ولایت د کسانو له خوا تر سره کېږي.
سورة نوح
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
رواندایي ژبه
روانډایي ژبه په انګلیسي Rwanda Language) د انګلیسي او فرانسوي ترڅنګ د راونډا هیواد رسمي ژبه ده.
د ښکولولو ډولونه
د مېړه او مېرمن ترمنځ د مچکو Kiss ډولونه او ماناوې دانسانانو ترمنځ داړیکو مختلفې وسیلې شته، خو مهمه یې مچکه ده، چې داړیکو سربېره د احساسات او عاطفه څرګندوي، مچکه هم دغېږ په څېر خپل اغیز او ډولونه لري، هره مچکه خپله مانا او پیغام لري، هڅه به وکړو، چې خپلو لوستونکو ته دمچکې په اړه لنډ مالومات وړاندې کړو. د مخ ښکلول دا ډېره عامه او پاکه مچکه ده، دمېړه او مېرمن سربېره کېدای شي د دوو کسانو ترمنځ هم واخستل شي، دواړه اړخونه یې په حقیقي مانا نه پوهیږي، خو په ساده توګه یې مانا داده، چې زه درسره مېنه لرم ، درناوی مو کوم.
دتندي ښکلول:
ښځه دا ډول مچکه ډېره خوښوي، دبلې هرې مچکې په پرتله دې ته ډېر ارزښت ورکوي، کله، چې مېړه خپله مېرمن پر تندي ښکل کړي پیغام یې دا وي، چې زما ملکه یې. ایا داسې کومه مېرمن به وي، چې دمېړه لخوا دا ډول کلیمه یا خبره یې خوښه نه شي.
دلاس ښکلول:
دا هم دښځو له انده غوره مچکه ده، سړی دا پیغام لیږدوي، چې زما لپاره ډېره مهمه یې، د لاس دښکلولو مانا همدا ده، ځینې وخت مېرمن دخپل مېړه لاس ښکلوي، مانا یې درناوی او احترام وي.
د ورغوي ښکلول:
دښځو دلاس ورغوی ډیر حساس وي، کله، چې سړی دښځې ورغوی ښکل کړي دا کټ مټ لکه له خولې یې، چې مچکه واخلي دلته یې مانا عاطفي وي او سړی ورڅخه غوښتنه کوي .....
دسترګو ښکلول:
دکومې جوړې( مېړه او مېرمن)، چې اړیکې ډیرې پیاوړې وي نو دا ډول مچکه رامنځته کیږي، دا له رواني اړخه ډېر اغیز لري او مقابل لوري ته دا پیغام رسول وي، چې زما مېنه او ژوند یې.
دپوزې ښکلول:
دا ډول مچکه یو ډول لوبه او ساتیري وي، مانا یې دمقابل لوري خندول وي.
دغاړې ښکلول:
دا تر ټولو راپارونکې مچکه ده، ځکه له حساس ځای څخه اخستل کیږي، د غاړې( ورمېږ) ښکلول دا مانا لري، چې دواړه لوري به ښه وخت تیروي او په عامه توګه  دکوروالي لپاره دسریزې په مانا ده.
دشونډو ښکلول:
دا عادي او پسته مچکه ده، چې دواړه لوري یې له یو بل څخه اخلي، دمېړه او مېرمن ترمنځ یې مانا د ژورو اړیکو شتون دی. احترام ، باور او ځینې وخت  د ځواک تر لاسه کولو لپاره سرچینه وي. فرانسوي مچکه : فرانسوۍ مچکه د شور او شوق نښه ده، جوړه( مېړه او مېرمن) دیوبل پر وړاندې خپله عاطفه او احساس څرګندوي، هیڅ شرم او خجالت په کې نه وي، هر حرکت او کړنه  ددې مانا ورکوي، چې له تاسې سره ټینګ تړاو لرم. اوږده مچکه: اوږده مچکه دهغو مچکو له  ډولونو څخه ده، چې له مقابل لوري سره د اړیکوان دفزیکي پیوستون  په موخه په ټوله مانا شوق  او لېوالتیا ده، دا دهغو جوړو تر منځ کیږي، چې عاشقان وي، ځینې وخت دومره وخت اوږده شي، چې نفس یې بند شي. له غاړې اخستې پرمهال مچکه: دا مچکه دشوق او مېنې نښه ده، کله، چې مېرمن او مېړه یو بل د ډیر وخت لپاره ونه ګوري نو له یو بل غاړه اخلي، دمچکو له لارې دپیوستون هڅه کوي، دغاړې او مچکې مانا داده، چې نور نه غواړي، چې سره جلا شي. د زړه ښکلول: کله، چې مېرمن یا مېړه د یو بل زړه ښکل کړي ، مانا یې داده، چې زړه او اروا دې زما خوښه ده، درباندې مین یم، د زړه ښکلول دښکاره مېنې اعتراف دی.
ميري ميجلي
ميري بيټرييس ميجلي (۱۳ سپتمبر ۱۹۱۹ – ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۸ز کلونه) يوه بریتانوۍ فيلسوفه وه. په «نيو کاسل» پوهنتون کې د فلسفې مخکښه استاده وه، د ساينس، اخلاقو او څارويو د حقوقو په اړوند د خپل کار له امله يې شهرت موندلی. هغې خپل لومړی کتاب د «ځناور او انسان» (۱۹۷۸ ز کال ) په نامه هغه مهال وليکه، کله چې د عمر په پنځمه لسيزه کې وه او له دې وروسته يې د «څاروي او دوی ولې مهم دي» (۱۹۸۳ ز کال )، شرارت (۱۹۸۴ز کال)، اخلاقي پرايميټ (لومړني) (۱۹۹۴ز کال)، ارتقا د دين په توګه (۱۹۸۵ز کال) او ساينس د ژغورنې په توګه (۱۹۹۲ز کال) په ګډون له پنځلسو زيات نور آثار تصنيف کړل. «ډاروم» او «نيوکاسل» پوهنتونونو هغې ته افتخاري د دوکتورا سندونه ورکړي وو. د « The Owl of Minerva» په نوم د هغې ژوند ليک په ۲۰۰۵ز کال کې خپور شو.
بون
بون د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
ميري ميجلي
ميجلي د «کمپالنې» او «علم پالنې» (reductionism او scientism دوه فلسفي مصطلحات دي، په لنډو ټکو د لومړۍ مطلب دی، د پېچلو ښکارندو اسانه کول او د دويم معنا ده چې هر ډول افکار او څرګندونې ساينسپوهانو ته منسوبول) سره سخت مخالفت درلود او د هرې هغې هڅې پر ضد يې استدلال کاوه چې غواړي ساينس د بشريت لپاره د ځای ناستي په توګه وټاکي. نوموړې په دې اړوند زياتې ليکنې وکړې چې هغې فکر کاوه ،فيلسوفان له طبيعيت څخه او په ځانګړي ډول له څارويو څخه څه زده کولای شي. د هغې په ډېرو کتابونو او مضامينو کې د «ريجچارډ ډويکين» د اندونو په ګډون، د هغو فلسفي اندونو په اړه بحث شوی چې په عامو علومو کې راڅرګنديږي. هغې د «ګايا فرضيې» د اخلاقي تفسير په پلوۍ هم ليکنې وکړې (ګايا هغه فرضيه او اټکل دی چې باور لري، ماده او ځمکه په شريکه د ژوند د دوام لپاره مادي شرايط برابروي). ګارډين ورځپاڼې هغه د يوې سختې مبارزې فلسفۍ او د بریتانيې د «ساينسي اټکلونو تر ټولو ستر رنځ» په توګه تعريف کړې ده.
د ژوند لومړي کلونه
ميجلي د «ليسلي» او «ټام سکرټن» کره په لندن کې زېږېدلې وه. د هغې پلار د مشهور قاضي «سر تاماس ايډوارډ سکرټن» زوی و، لومړی په «ډالويچ» کې د مذهبي ټولنې غړی او وروسته د کمبریج په کينګز کالج کې پادري شو. نوموړې په کامبريج، «ګرين فورډ» او «ايلينګ» کې ستره شوه او د «برکشاير»، کولډ اش په «ډاوني هاوس» ښوونځي کې يې زده کړې وکړې، دلته يې له کلاسيک او فلسفې سره مينه پيدا شوه:
يوه نوي پياوړي کلاسيک ښوونکي وړانديز وکړ چې زموږ له ډلې يو څو کسو ته يوناني تدريس کړي او په يو ډول زموږ په مهال وېش کې ځای پر ځای کړای شو. موږ له دې سره مينه لرله او د ليونتوب تر حده مو پرې کار وکړ، د کومې چې معنا  یې دا وه چې په ټولو برخو د پام وړ هڅو کولو په مرسته، موږ ته دا شونې شوه چې د کلاسيک لپاره کالج ته ولاړ شو... ما پرېکړه کړې وه چې د انګليسي پر ځای به کلاسيک لولم – کوم چې زما لپاره لومړی انتخاب و – ځکه زما د انګليسي ښوونکې، نېکمرغه دې وي، دا روښانه کړې وه چې انګليسي ادبيات داسې یو څه دي چې ته يې په هر حالت کې لوستلی شې، نو غوره دا ده چې داسې یو څه ولولې، چې که اوس يې ونه لولې، نو بل وخت نه شې کولای. يو چا ماته دا هم ويلي و، که چېرې ته په اکسفورډ کې کلاسيک ووايې، نو ته فلسفه هم ويلای شې. زه په دې اړوند په ډېر کم څه پوهېدم، خو دا چې ما اپلاتون موندلی و، ما د هغه د ازمويلو سره مقاومت نه شو کولای.
هغې د ۱۹۳۷ز کال په مني کې د اکسفورډ د  داخلې ازموينه ورکړه او په سامرويل کالج کې يې ځای وموند. د پوهنتون له پيل مخکې کال کې پرېکړه شوې وه چې هغه به د الماني ژبې زده کولو لپاره درې مياشتې په اېريش کې تېروي، خو د ناوړه سياسي حالاتو له امله يوه مياشت وروسته هغې هغه ځای پرېښود. په سامرويل کې هغې له «اريس مردوخ» سره يو ځای، د لومړي کال ازموينې ولوستې او په لومړۍ درجه شرف فارغه شوه.
په اکسفورډ کې د هغې ګڼې تلپاتې ملګرتياوې له ساينسپوهانو سره وې او هغې همدې ساينسپوهانو ته د دې امتیاز ورکاوه چې دا يې په يو شمېر ساينسي اصولو پوهه کړې وه. د شوروي اتحاد د کارونو له امله په اکسفورډ کې د «کارګر ټولنې» تر ماتېدو وروسته، هغه د «ټوني کراسليڼډ» او «رای جينکينز» تر څنګ د نوې جوړې شوې ډيموکراتيکې ولسپالې ټولنې د کمېټې غړې وه. هغه ليکي چې شونې ده په فلسفه کې د هغې کار له هغو ښځو څخه اغېزمن شوی وي چې د هغه مهال په بحثونو کې يې پیاوړی غږ درلود، ځکه د پوهنتون ډېريو نارينه محصلينو په دويمه نړيواله جګړه کې د ګډون لپاره پوهنتون خوشې کړی و: «د خپل ځان په اړه زه فکر کوم چې دې تجربې له دې حقيقت سره اړيکه درلوده چې اليزابت [انسکيمب] او ما او «اريس» [مورداخ] او فليپا فوټ او ميري وارنوک خپل نومونه په فلسفه کې ايستلي وو... زه فکر کوم چې په عادي حالاتو کې ډېرې ښې ښځینه مفکرينې ضايع شوې دي، ساده لامل يې يواځې دا دی چې د دوی غږ نه دی اورېدل شوی.
مسلک
ميجلي په ۱۹۴۲ز کال کې اکسفورډ خوشې کړ او ملکي خدمت ته يې مخه کړه، ځکه چې «جګړې د فارغو شويو د کار کولو حق ناشونی ګرځولی و». د دې پر ځای، «هغې پاتې جنګ په ډول ډول کارونو کې پر مخ يووړ، کوم چې د ملي اهميت لرونکي وو».
په دې موده کې هغې په «ډاون» ښوونځي او «بيډفورډ» ښوونځي کې هم د ښوونکې دنده پر مخ وړله. نوموړې په ۱۹۴۷ز کال کې اکسفورډ ته ستنه شوه، څو له «ګيلبريټ ميري» سره د فراغت کار پر مخ يوسي. هغې د روح په اړه د «پلوټين» د نظر په اړه پر څېړنه پيل وکړ، د کوم کار په اړوند چې هغې ويلي:«دومره لرغونی او دومره پراخه و چې ما هيڅکله ونه شول کولای، خپله رساله بشپړه کړم». په تېر کې ميجلي د خپل باور په اړه ليکلي:هغه «بختوره» ده چې د دوکتورا سند يې تر لاسه نه کړ. هغې استدلال کړی چې د دوکتورا په زده کړه کې يو ستر عيب دا دی چې «په داسې حال کې چې تاته دا ښيي چې له ستونزمنو استدلالونو سره څه ډول معامله وکړې»، په ورته وخت کې «له تا سره مرسته نه کوي چې په سترو پوښتنو وپوهېږې، کومې چې د دې سختو استدلالونو محتوا منځ ته راوړي– يعنې د شالید موضوعات، له کوم څخه چې کوچنۍ ستونزې سر راپورته کوي».
په ۱۹۴۹ز کال کې ميجلي «ريډينګ» پوهنتون ته ولاړه او دلته يې د فلسفې په ډيپارټمينټ کې د څلورو دورو لپاره استادي وکړه. په ۱۹۵۰ز کال کې هغې له «ګيوفري ميجلي» (مړ په ۱۹۹۷ز کې) سره واده وکړ چې هغه هم يو فيلسوف و. دوی نيوکاسل ته ولاړل، چېرې چې د هغې مېړه د نيوکاسل پوهنتون د فلسفې په ډيپارټمنټ کې دنده تر لاسه کړې وه. ميجلي د څو کلونو لپاره استادي خوشې کړه، دا هغه مهال و چې درې زامن يې درلودل (ټام، ډايويډ او مارټين)، له دې وروسته يې په نيوکاسل کې د فلسفې په ډيپارټمينټ کې دنده تر لاسه کړه، چېرې چې د هغې مېړه هم کار کاوه او دواړه ډېر خوښ کارکوونکي و. ميجلي په دې ځای کې د ۱۹۶۲ او ۱۹۸۰ز کلونو تر منځ تدريس وکړ. په نيوکاسل کې هغې د اخلاقياتو په مطالعه پيل وکړ او د همدې په پايله کې يې لومړی کتاب «ځناور او انسان» (۱۹۷۸) ولیکه، د هغې په نهه پنځوس کلنۍ کې خپور شو. «تر پنځوس کلنۍ مې هېڅ کتاب ونه لیکه او زه ډېره خوشحاله يم، ځکه زه نه پوهېدم چې له هغې مخکې مې څه فکر کاوه».
جايزې
ميجلي ته په ۱۹۹۵ز کال کې د «ډرام» پوهنتون له خوا په ادب کې افتخاري دوکتورا ورکړل شوه، همدا راز په ۲۰۰۸ز کال کې نيوکاسل پوهنتون په مدني قانون کې د ډاکټرۍ افتخاري دوکتورا ورکړه. هغه په نيوکاسل پوهنتون کې د تګلارې، اخلاقياتو او ژوند علومو د تحقيقاتي مرکز افتخاري همکاره وه. په ۲۰۱۱ز کال کې هغه د «فلاسفي ناو» جايزې لومړۍ ښځينه ګټونکې وه، دا جايزه هغې ته د «حماقت په وړاندې مبارزې» په برخه کې د خپلې ونډې له امله ورکړل شوې وه.
اشکذر ولسوالي
اشکذر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان اشکذر)  د ايران د يزد ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د اشکذر ښار دی. دا ولسوالي ۳۲٬۵۶۶ تنه نفوس لري او مساحت یې ۵۴۸۶ کیلومتره مربع دی. د اشکذر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د يزد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
تریزن
تریزن په الماني Triesen) د لیختن اشتاین هیواد په اوبرلند سیمه کې پروت ښارګوتی دی جې د ۲۰۰۵م کال د اټکل له مخی ۴۶۴۳ وګړي لري. همدارنګه یاده سیمه ۲۶،۴ کیلومتره مساحت درلودونکې ده.
په افغانستان کې کارېدونکې ټيليفون شمېرې
هېوادنی پيل گڼ: +93 نړيوال ټيليفوني پيل گڼ: 00 د ډډ مختاړی: 0
د زمکني لينونو پيل گڼونه
د افغانستان د ټيليفون د زمکني لينونو پيل گڼونه دوه گڼو نه جوړ دي. په عام ډول ټيليفوني شمېرې په دې توگه (0xx) yyy-yyyy, ليکل کېږي xx د سيمه ايز کوډ دی. د 0 مختاړی په هېواد کې د اوږد واټن ټيليفوني زنگونو لپاره کارېږي. په نړېواله توگه د نورو هېوادونو نه د زنگ وهلو لپاره بايد د +93 xx yyyyyyy په بڼه شمېره دايرېږي.
د ځينو ښارونو سيمه ايز کوډونه:
د موبايل ټيليفون کوډونه
دم مهال په افغانستان کې د موبايل ټيليفونونو څلور شرکتونه فعاليت کوي. د موبايل ټيليفونونو شمېرې پدې ډول ليکل کېږي (0xxx yyy-yyy), چېرته چې د xxx کوډ دی. د 0 مختاړی يوازې هغه وخت چې په هېواد کې دننه ټيليفون څوک کوي د اصلي شمېرې مخ کې کارېږي. د نړۍ له نورو هېوادونو څخه چې څوک زنگ وهي نو پکار ده چې داسې شمېره ورکړي +93 xxx yyyyyy.
د ځينو مبايل شرکتونو کوډونه پدې ډول دي:
AWCC
روشن-مخابراتي شرکت
اتصالات افغانستان
MTN افغانستان
باندنۍ تړنې
افغانستان وېشنيزه:په افغانستان کې د ټیلیفون شمېرې
کوټ ادو
کوټ ادو د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 79,054 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 67م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
د لوګزامبورګ ښار
لوګزامبورګ (په لوګزامبورګي ژبه: Lëtzebuerg؛ فرانسوي کې: Luxembourg؛ آلماني کې: Luxemburg)، همدارنګه د لوګزامبورګ ښار (لوګزامبورګي کې: Stad Lëtzebuerg یا d'Stad؛ فرانسوي کې: Ville de Luxembourg؛ آلماني کې: Stadt Luxemburg یا Luxemburg-Stadt) په توګه پېژندل کېږي، د لوی ډوچي ګزامبورګ پلازمېنه او د هېواد ترټولو بانفوسه ښار دی. دا ښار چې د لوګزامبورګ سوېل کې د آلزټ او پټروس سیندونو یوخای کېدو سیمه کې پروت دی، د لوېدیځې اروپا په زړه کې قرار لري او د سړک له لارې د بروکسل څخه ۲۱۳ کیلومټره (۱۳۲ مایله)، پاریس څخه ۳۷۲ کیلومټره (۲۳۱ مایله)، او له کولن څخه ۲۰۹ کیلومټره (۱۳۰ مایله) لرې پروت دی. دې ښار کې د لوګزامبورګ قلعه شامله ده چې د منځنیو پېړیو په لومړیو کې د فرانکانو لخوا تاسیس شوه او د هغې شاوخوا ته مېشت ځایونه جوړ شول.
د ۲۰۲۱م کال د ډسمبر ۳۱مه کې، د لوګزامبورګ ښار ۱۲۸۵۱۴ کسه نفوس درلود چې د هېواد دوهم بانفوسه ولایت (Esch-sur-Alzette) څخه درې برابره ډېر دی. د دې ښار نفوس له ۱۶۰ ملیتونو څخه جوړ شوی دی. بهرنیان د دې ښار ۷۰ سلنه نفوس جوړوي، په داسې حال کې چې لوګزامبورګیان یوازې ۳۰ سلنه نفوس جوړوي. د بهرنیو استوګنو زېږېدونکو تعداد په ښار کې د هرکال په تېرېدو سره په دوامداره توګه ډېرېږي.
په ۲۰۲۲م کال کې، لوګزامبورګ له ۱۳۷۹۵۰ ډالرو (PPP) سره په نړۍ کې د ترټولو لوړ ناخالص کورني تولید لرونکی وو او دا ښار په یوه بانکي او اداري مرکز بدل شو. په ۲۰۱۹م کال کې له ۲۳۱ ښارونو څخه د مرسر نړیوالې سروې له مخې، لوګزامبورګ د شخصي خوندیتوب له اړخه لومړی ځای خپل کړ، په داسې حال کې چې د ژوند کیفیت له اړخه یې اته لسم ځای خپل کړ.
تاریخ
د روم په دوران کې، یوه پیاوړي برج د دوه رومي سړکونو چې د لوګزامبورګ ښار په سیمه کې یوبل ته رسېدل، نه ساتنه کوله. په ۹۶۳م کال کې په تریر کې د سنټ ماکسمېن له کلیسا سره د تړون له لارې، لومړي زیګفریډ، د فرانسې پاچا دوهم لویي او د لوی اوتو امپراتور نږدې خپلوان، له اردن څخه د لوګزامبورګ فیوډالي ځمکې لاس ته راوړې. زیګفریډ خپله قلعه د Lucilinburhuc «کوچنۍ قلعې» په نوم د باک فیلز («ډبرې») په سر جوړه کړه، چې د لومړي ځل لپاره په پورتني تړون کې ذکر شوه.
په ۹۸۷م کال کې، د ټریر لوی اسقف اګبرټ، د خلاصون په کلیسا کې (نننۍ سنټ مایکل کلیسا) پنځه محرابه مقدس کړل. کلیسا ته نږدې د رومي سړکونو تقاطع کې، یو بازار څرګند شو چې د هغه شاوخوا ته ښار وده وکړه.
دا ښار د خپل طبیعي موقعیت او جغرافیې له امله، د تاریخ په اوږدو کې له نظامي سټراټیژیک ارزښت څخه برخمن پاتې شوی دی. لومړنۍ قلعې د لسمې پېړۍ په لومړیو کې جوړې شوې. د دولسمې پېړۍ په وروستیو کې، د سنټ نیکلاس کلیسا (نننۍ نوټرډام ټولنې کلیسا) شاوخوا او لوېدیځې خوا ته د ښار پراختیا سره، نوي دېوالونه جوړ شول چې ۵ هکټاره (۱۲ آکره) مساحت په کې شامل وو. د ۱۳۴۰م کال په حدودو کې، د جان کور پاچایۍ په وخت کې، نوې قلعې جوړې شوې چې تر ۱۸۶۷م کاله پرځای وې.
لوګزامبورګ د بورګونډیا امپراتوري ګانو او وروسته بیا د اسپانیا او اتریش یوه برخه شوه (اسپانیوي هالنډ او اسپانیوي سړک ته مراجعه وکړئ) او د هابسبورګ حکومت تر مشرۍ لاندې د لوګزامبورګ قلعه څو څو ځلې تقویه شوه لکه څنګه چې تر شپاړسمې پېړۍ وروسته، لوګزامبورګ په خپله د اروپا له پیاوړو قلعو څخه وو. له هغه وروسته، بورګونډیانو، اسپانویانو، فرانسویانو، بیاځلې اسپانویانو، اتریشیانو، بیاځلې فرانسویانو او پروسیایانو لوګزامبورګ فتح کړ.
په اووه لسمه پېړۍ کې، لومړني سنګرتوپونه جوړ شول. په لومړیو کې، اسپانیا ۲۳ کیلومټره (۱۴ مایله) تونل جوړ کړ، چې له ۱۶۴۴م کاله پیل شو. دا تونلونه وروسته د فرانسې واکمنۍ لاندې د مارشال واوبن لخوا لا پراخ شول او ۱۷۳۰مه او ۱۷۴۰مه لسیزه کې بیاځلې د اتریش تر واکمنۍ لاندې زیات شول.
د فرانسې انقلاب جګړو په اوږدو کې، دا ښار دوه ځلې د فرانسې لخوا اشغال شو: یوځل، په لنډه توګه، په ۱۷۹۲-۱۷۹۳ او بیا، له یوې اووه میاشتنۍ محاصرې وروسته. لوګزامبورګ د فرانسې محاصرې لاندې هومره مقاومت وکړ چې فرانسوي نظامي انجینیر او سیاستوال، لازار کارنو، لوګزامبورګ ته د «له جبل الطارق وروسته د نړۍ ترټولو ښې قلعې» نوم ورکړ چې د دې ښار مستعار نوم «د شمال جبل الطارق» رامنځته کېدو لامل شو.
سربېره پر دې، د اتریش ګارنیزون بلآخره تسلیم شو او په پایله کې، لوګزامبورګ د فرانسې جمهوریت پورې ضمیمه شو او د فورټس ډیپارټمنټ یوه برخه وګرځېد او د لوګزامبورګ ښار د هغه یو ولایت شو. د ۱۸۱۵م کال تړون پر اساس چې ناپلیوني جګړو ته یې پای ورکړ، د لوګزامبورګ ښار د آلمان کنفډراسیون برخې په توګه د پروسیا تر نظامي کنټرول لاندې راغی، که څه هم حاکمیت یې د اورنج-ناسائو کور ته ولېږدول شو، البته د هالنډ متحده سلطنت له شخصي اتحاد سره.
د لوګزامبورګ بحران څخه وروسته، د لنډن ۱۸۶۷م کال تړون، لوګزامبورګ اړ کړ ترڅو په لوګزامبورګ ښار کې قلعې ړنګې کړي. د هغو ړنګېدل شپاړس کاله وغځېدل، ۱.۵ میلیونه زرین فرانک لګښت وشو، او له ۲۴ کیلومټرو (۱۵ مایلو) زیات د ځمکې لاندې دفاع، ۴ هکټاره (۹.۹ آکره) سنګرتوپونو، باټري ګانو، کنډکونو او نورو ویجاړولو ته اړتیا وه. سربېره پردې، داسې ښکارېده چې د پروسیا ګارنیزون به بېرته ونیول شي.
کله چې په ۱۸۹۰م کال کې، لوی ډوک دریم ویلیام له هیڅ نارینه وارث پرته ومړ، لوی دوک د هالنډیانو له لاسه ووت او د لوی ډوک آډولف تر مشرۍ لاندې په یوې خپلواکې لیکې بدل شو. له همدې کبله، لوګزامبورګ چې تر هغه وخته یوازې په تیوریکي ډول خپلواک وو، په یو رښتیني خپلواک هېواد بدل شو او د لوګزامبورګ ښار د یوه بشپړ خپلواک هېواد پلازمېنې باندې په بدلېدو سره، د هغه ارزښت یوه برخه بېرته لاس ته راوړه چې په ۱۸۶۷م کال کې یې له لاسه ورکړی وو.
په لومړۍ نړیواله جګړه کې د بې پلوه پاتې کېدو لپاره د لوګزامبورګ د ډېرو هڅو سربېره، د ۱۹۱۴م کال د آګسټ په ۲مه د آلمان لخوا اشغال شو. د آګسټ په ۳۰مه، هلموټ فون مولټکه د خپلې قمندانۍ مرکز لوګزامبورګ ښار ته، په فرانسه کې خپل پوځ ته نږدې راولېږداوه ترڅو یوې چټکې بریا لپاره چمتو شي. په هرحال، دا بریا هیڅکله هم لاس ته رانغله او لوګزامبورګ څلور کاله د آلمان لوړې قوماندې کوربه وو. د اشغال په پای کې، د لوګزامبورګ ښار د کمونیسټي انقلاب لپاره د هڅونې صحنه وه. د ۱۹۱۸م کال د نومبر په ۹مه، کمونیسټانو یوه سوسیالیسټي جمهوري اعلان کړه، خو یوازې څو ساعته یې دوام وکړ.
د افغانستان په لرغوني تاريخ کي دزابل او زابليانو ونډه
افغانستان د  ١٩٢١ زيږد کال د اساسي قانون پر بنسټ   پر څلورو ولايتونو او څلورو لويو حکومتونو وويشل شو ، چي د زابل اوسنۍ ولايت د هغه مهال په کندهار ولايت پوري اړوند وشميرل شو. په ١٩٦٤ زيږد کال افغانستان په ٢٩ ولايتونو او لويو حکومتونو وويشل شو،چي زابل هم دخپل ارزښت له مخي د ولايت مقام ته لوړ شو. د زابل ولايت ( ١٧٢٩٣ )اولس زره دوه سوه دري نوي کيلومتره مربع  پراختيا لري ، د اداري واحدونو شمير يې  لسو ته رسيږي  ، او  د ولايت مرکز يې د کلات   نامتوښار دۍ. د دې ولايت شمال لورته د روزگان ولايت ، سهيل ته سرحدي کرښه ، لويديځ ته يې د کندهار ولايت او ختيځ ته يې د غزني ولايت پروت دۍ ، دا ولايت د سهيل ختيځ له لوري  د پکتيکا سره هم  د يوه لنډ واټن گاونډيتوب لري.
زموږ د هيواد هر سيمه د لرغوني تاريځ نښانې او د وياړ سرليکونه او ځانگړي څپرکي لري ، خو د زابل وياړني او تاريخي کارنامي ز موږ د هيواد په لرغونو   ، منځنيو  او د اوسنيو تاريخي  پيړيو کي ستر سرليکونه اوزموږ و هيواد دملي تاريخ  زرين فصلونه دي. په ويدي او اوستايې متونو کي  ، د يونانو _ باختري پير  ليکوالانو ، د کوشاني او زابلي واکمنيو پرمهال د زياتو مورخينو په اثارو او ليکونو کي يې د برم او دبدبې او يا د مقاومت او سرښندنو کارنامي سته. د دې ليکني موخه د هغو ټولو تاريخي پيښو او وياړنو را يادول او سپړل نه دي چي زابل يې د تاريخ په اوږد مهال کي لري ، يوازي په دې لنډه ليکنه کي د زابل د لرغوني تاريخ هغه ځانگړي بيلگي را يادو چي د افغانستان په ملي  تاريخ کي وياړلي سرليکونه گڼل شويدي.
خبره به د زابل د نوم څخه را پيل کړو ، دانوم له ډيرو پخوانيو زمانو راهيسي د هيواد پر همدې برخي چي اوس يې د زابل ولايت په نوم پيژنو ايښودل شوۍ او پيژندل شويدۍ ،دا نوم د املا او انشا له مخي په لږ او ډير بدلون کله د يوه خپلواک هيواد په توگه چي زياتي  سيمي يې تر ولکې لاندي درلودي ، کارول شويدۍ او کله هم د يوه ولايت او يوې محدودي سيمي په ډول د تاريخ په پاڼو کي  ثبت او ليکل شويدۍ. د يوشمير څيړونگو له نظره د زابل نوم لږ تر لږه ١٧٠٠ يو زر او اوسوه  کاله پوخوا تر زيږد هغه وخت ياد شويدۍ ،  چۍ  درزدشت يا سپينتمان د ستورو پيژندونکو په مرسته د کال د فصلونو د ښولو او پيژندلو په نيت د سيمو د ټاکلو اراده وکړه ،  او په دې ډول يې د اوسني زابل سيمه هغه ټاټوبۍ وښودۍ چي د کال لمر له  ژمني  څنډي  څخه پسرلنۍ څنډي ته  ځان رسوي  ، هغه ته يې د زابل نوم ورکړ.
د خير خانۍ کوتل د سوريا مجسمه
يو شمير څيړونکي د زابل نوم د هيپتلي پاچاهانو د نوم سره تړي ، دا ډله څيړونکي په دې باور دي چي د هيفطل ، هيا طله او هبفتليانو نو مونه په ډير لږ بدلون په تاريخي متونو کي د بيلا بيلو مورخينو او څيړونکو له خوا په خپلو اثارو اوليکنو کي کارولي دي. زيات شمير څيړونکي او په ځانگړي توگه د مرحوم استاد احمد علي کهزاد له نظره  يفتليان او د هغو اړوند ټبر ونه  په اوسني زابل کي څه ناڅه يوزر او پنځه سوه کاله پخوا تر اوس ميشت شويدي. همدا کورنۍ وې ،  چي د دريمي زيږدي پيړۍ څخه تر اومي زيږدي پيړۍ پوري يې د افغانستان زياتي برخي په ځانگړي توگه د هندوکش  پرلويديځو ، سهيلي او ختيځو سيمو واکمن  درلوده.
علامه حبيبي د يفتلي پاچاهانو او يو شمير پښتني قبيلو د نومونو تر منځ د ورته والي په اړه د هر اړخيزي څيړني وروسته داپايله  تر لاسه کړيده چي ، د هيپتل کلمه د پښتنو د قبيلو د ابدال د نوم سره چي د پښتنو يو  لويۍ ټبر دۍ ،  ورته والۍ لري ،دا ورته والې د ژبني ارونو د ادلون بدلون سره برابردۍ. يوه بله داسي بيلگه د پښتو غلجۍ د عربي خلجۍ اود درې غلزۍ دۍ ، چي  په ژبنيو څيړنو کي يې د يفتليانو سره اړيکي جوتي دي.
د هغو مسکوکاتو څخه چي د کابل، هډې، غور بند او نورو سيمو څخه تر لاسه شوي ، د يفتلي پاچاهانو څيره او قيافه د اوسي پښتني غلجي کوچيانو سره ورته والۍ لري، لوړي پزي، جگي وني ااو د پاچاهۍ تاجونه يې پر سر دي ، دا اولسکيزي (مسکوکات) د يفتلي پاچاهانو په بيلا بيلو واکمنو او بيلا بيلو دورو پوري اړه لري. د يفتلي پاچاهانو د پيسو څو بيلگي:
د يفتليانو کورنۍ د دريمي زيږدي پيړۍ څخه د پخواني افغانستان پر ټولو برخو واکمني درلوده چي يو ستر اداري  او نظامي مرکز يې  داوسني زابل  نامتو ښار کلات وو  ، خو د شپږمي  زيږدي پيړۍ وروسته په وړو او سيمه ايزو واکمنيو واوښتل ، چي د اعرابو سره په جگړو کي يې د خپلو سيمو د ساتلو پوره زړه ورتوب ښودلۍ دۍ.
زابليان يا يفتليان چي د هندوکش پر سهيلي ، سهيل لويديز او سهيل ختيزو سيمو پوره  واکمنۍ در لوده او  د واکمنۍ برم يې د هند تر پوتالي پوترا رسيدۍ په  پر له پسې توگه په ددريو لورو د خطر  او حملو لاندي وه. يفتليانو د خپلي واکمنۍ په لويديز ي خواکي د ساسانيانو  سره نامالومي سرحدي کرښي درلودۍ ، چي په پر له پسې توگه د دې دواړو سياسي واکمنيو تر منځ د سيمو لاندي کولو لپاره د جگړو اور بليدۍ ،  د بيلگي په توگه د زابلي يفتليانو او ساسانيانو  لومړۍ نښته په ٤٢٧ زيږد کال د يفتلي   بقوت پاچا او بهرام گور تر منځ شويده. په دې جگړه کي د بهرام گور زرين تاج او د هغه ټول مال او منال د بقوت بريمنو لښکريانو ته ورسيدۍ. دويم يزد گرد چي په ٤٣٨ زيږدکال د پارس واکمن سو هم ، څو ځله  د يفتلي پاچاهانو پر سيمو  جگړ ه ايز عمليات وکړه ، خو بريالۍ نه شو او د يفتلي پاچاهانو دسيمو د لاندي کولو او غصب کولو په ارمان کي ومړ.
د پارس پر سيمه د لومړي فيروز واکمني چي د ٤٧٥ زيږد کال څخه بيا تر ٤٨٤ زيږد کال پوري يې  دوام درلود ،  څو ځله د يفتلي پاچاهانو سره د جگړي ميدان ته راووت ، د لومړي فيروز سره په يوه جگړه کي پارسي ځواکونو ماتي وخوړه او فيروز خپل زوي قباد  د يفتلي پاچاه اخشنوان در بار  ته د داسي ضامن په توگه ورکړ چي بيا به د يفتليانو پر سيمه يرغل نه کوي ، خو فيروز دا وعده پرځاي نه کړه او په يوه بله خونړۍ او د هغه د ژوند  په ورستۍ جگړه کي  يې  د يفتليانو پر سيمو يرغل وکړ او دا ځل بيا د ماتي سره مخامخ شو او خپله فيروز هم په دې جگړه کي  ومړ او پر ځای يې دهغه زوي قباد واکمنۍ ته ورسيدۍ ، څرنگه چي  د پارس نوۍ واکمن   قبا د  د يفتليانو سره د ضامن په توگه ډير کالونه تير کړي وه ، نو يې د يفتلي پاچاهانو سره يې د دوستۍ اړيکي ټينگي کړې.
د سياسي واکمنۍ پراخيدل او د نويو سيمو لاندي کول بله هغه بوخته وه چي زابلي يفتليان او دهغو يوشمير پياوړي مشران ورته ژمن وه. په پارس کي د انو شيروان تر واکمنۍ وروسته زابلي پاچاهانو خپله مينه د پارس له لوري لږ کړه او د پارس پر ځای يې د هند او هندوکش شمالي سيمو لاندي کولو ته مخه کړه ، د چيني مورخ ليانگ  شو  په قول يفتلي پاچاهانو ورو سته له هغه چي د هندوکش شمالي زياتي برخي لکه کوگيار،واخان ،زيباک ،او او د امو سند دواړو خوا وته پرتې سيمي تر خپل واک لاندي راوستې ، بيا يې  په سهيلي لور کي  لومړۍ د گندهارا سيمه خپله کړه او ورورويې  د هند لويې وچي  لور ته د خپلو پرخوا د فتوحاتو لمن  وغزول. د هندي او اروپايې مورخينو پر دې ټکي يوالۍ شته چي د هند پر لور د زابلي پاچاهانو فتوحات ورورو د زابل ارزښت ديوې ستري امپراتورۍ د پلازميني  په توگه لږ کړ او  د يفتلي پاچاهانو پام د هند پراخو سيمو د نيولو او اداره کولو پر لور زيات شو ، او ددې کار لپاره تر ټولو ښه جغرافيايې موقعيت د پيښور او تاکسلا او بيا وروسته د پوتالي پوترا او ډهلي په برخه وو. مهرا کولا ، تورامانا او دې ته ورته نورو يفتلي پاچاهانو په زياته پيمانه د خپلي امپراتورۍ سهيلي لوري ته پام کاوه.
د کلات بابا غونډۍ چي اوس دولتي ادارې ورڅخه گټه اخلي
کندهار
کندهار (په دري: قندهار) د افغانستان دويم لوی ښار دي چې د افغانستان په جنوب کې د ارغنداو د رود په دره کې پروت دی او دا ښار د کندهار ولايت اوسني مرکز دی. دغه ښار شاوخوا ۴۵۰،۳۰۰ نفوس لري. کندهار د افغانستان لومړۍ پلازمېنه او تر کابل وروسته کندهار د افغانستان تر ټولو لوي تجارتي مرکز دي. په دي ښار کې د شهيدانو چوک، حضرت جي بابا، ښکاپر دروازه، ټک ټک بازار، غازي پارک، عينو مينې، برو بازار، هرات دروازې، رنګريزانو بازآر، چهل زينو، او ملا نقيب چوک په ګډون يو شمېر ښکلې او تاریخی سيمي موجودي دي. کندهار کې يو نړيوال هوايي ډګر هم لري چی د کندهار نړيوال هوايي ډګر په نامه دی.
د افغانستان په لرغوني تاريخ کي دزابل او زابليانو ونډه
پايله
زابل د افغانستان په تاريخ کي وياړلۍ باب او د لرغوني تاريخ زرين سرليک دۍ .د دې سره سره چي د زابل په سيمه کي لا تر اوسه علمي او فني څيړني او سپړني نه دي شوي ،خو زابل ته د څيرمو سيمو څخه داسي زيات لاسوندونه تر لاسه شوې چي د دې سيمي تاريخي جرړي زرگونو کالو پخوانيو زمانو ته رسوي. د بيلگي په توگه د زابل لويز ته دکندهار منډگک ، اود سيستان نادعلي ، سهيل ته يې د کوټي لور لايې او ژوب او ختيز ته يې د لرغوني غزني سيمي  واقع دي چي هر سيمه  يې زموږ د هيواد لپاره وياړلي اثار او لاسوندونه لري ، که په زابل کي د علمي او فني څيړنو اړ سپړنو کار پيل شي ، په ډاډ ويلای شو چي په دې سيمه کي به هم د افغانستان د لرغوني تاريخ   تر اوسه پټ خو ارزښتمن اثار او لاس وندونه تر لاسه شي. په دې اړه د زابل اوسنيو چارواکو او د کلتوري چارو واکمنو او د دې سيمي مخکښو کلتور پالو شخصيتونو ته د وړانديز په توگه لاندي ټکي يادول غواړم :
کندهار
د کندهار ادارې نظام
د کندهار ښار پخوا ٧ ناحيې درلودلي، او اوس يي شمير شاوخوا ١٥ ناحیو ته را رسيدلي دي، مطلب د کندهار ښاروالۍ وس پر ١٥ ناحيو پوري تړلې ده. او د کندهار ښار د ښاري پراختیا کارونه وس هم پر مخ روان دي، او په راتلونکي کې يي د ناحیو زياتيدو امکانات نور هم سته.
د افغانستان په لرغوني تاريخ کي دزابل او زابليانو ونډه
پايله
١ : د زابل څخه دې د لرغونو او تاريخي اثارو د قاچاق په مخنيوي کي لا گړندي گاومونه واخستل شي ؛ ٢ : په زابل کي تاريخي ودانۍ او زيارتونه ، چي د پخوانيو دورو د ودانيو ځانگړي بيلگي دي ، د هغو په ساتلو او له سره رغولو کي د عملي کار لپاره  د هيواد د کلتوري  وزارت  څخه ځانگړي ژمني واخلي ؛ ٣ : په زابل کي دي (د زابلي پاچاهانو موزيم)  په نوم ، د يوه موزيم  د جوړولو او پرانستلو پروژه طرحه او اړوندي چاري دي گړندۍ کړي ؛ ٤ : د زابل ولايت په مرکز کلات ښار کي د موزيم خوا ته د يوه تفريحي پارک د جوړيدو لپاره دي بهرنۍ مرستندويه موسيسې وهڅول شي.
کندهار
تفريحي ځايونه
په کندهار د ځوانانو د پاره د تفريح او ميلو کولو ځايونه سته، چې د هله او په ځانګړي ډول د ارغنداب په ولسوالۍ کې د بابا ولي صاحب تفريحي او روحاني مزار يادولای سو، چې هره ورځ او په ځانګړي ډول د جمعې په ورځو کې په زرګونو خلک د زيارت کولو او تفريح کولو دپاره ورته راځي. د يادوني وړ ده چې د نورو ولايتونو او ګاونډي هيواد پاکستان څخه زيات خلک ورته د نندارې د پاره راځي. ددي تر څنګ د باغ پل پارک او طبعي منظره په ډنډ ولسوالۍ کي د محمدابراهيم خليفه بابا مزار، د ګل اغا شيرزي د پلار حاجي بابا تفريح ځاى، په ډنډ ولسوالۍ کي ډورۍ، په خاکريز ولسوالۍ کي د شامقصود اغا مشهوره په شااغا مزار، په ارغنداب ولسوالۍ کي سرکاري باغ، په ارغنداب ولسوالۍ کي د سربند پله تفريح ځاى، په دامان ولسوالۍ کي د اخوند صاحب مزار او په کندهار ښار کي غازي پارک، د ميرويس نيکه زيارت، د عينو مېني نوى ښارګوټى، د شهیدانو چوک، د غازي محمدايوب خان لوبغالى، احمدشاهي ورزشي لوبغالى،  څلويښت غرزيني (چل زينه)  او زوړ زوړ ښار يادونه کيدلاي سي.
د افغانستان په لرغوني تاريخ کي دزابل او زابليانو ونډه
پايله
ښاغلو لوستونکو  ته  د دې ټکي يادول اړين گڼم چي د دې ليکني د ثقم او لا زياتو مالوماتو لپاره دي د نورو اثارو تر څنگ  لاندي اخځونو ته ورشي.
کندهار
د افغانستان په ټولنه کې د کندهار او کندهاريانو ونډه
کندهار د افغانستان هغه سيمه چي د لويي جرګې لخوا پکښې تر ټولو لویه فيصله وسوه، هغه دا وه چې دوی د جرګې په وسیله احمد شاه بابا د افغانستان باچا وټاکه. کرزي په کرز کندهار کي زيږيدلی دی، يادونه دي وي چې حامد کرزی د افغانستان تر ټولو اوږد مهاله ولسمشر وو او په انتخاباتو کي د کندهار خلکو خپل شاوخوا ٩٥% رايي کرزي ته ورکړي، هغه د ٢٠٠٢ څخه تر ٢٠١٣ پوري د افغانستان ولسمشر وو.
د افغانستان په لرغوني تاريخ کي دزابل او زابليانو ونډه
اخځونه د الفبا په تر تيب
١:باوري ، رسول. د افغانستان لرغوني مدنيتونه ،( کابل : ودلتي مطبعه ) ١٣٦٤. ٢ : جوينده ، مير احمد ، د يفتليانو سياسي تاريخ ، ( کابل : دولتي مطبعه ) ١٣٥٨. ٣ : حبيبي ، عبدالحۍ. د افغانستان لنډ تاريخ. ( کابل : دولتي مطبعه ) ١٣٤٦. ٤ : صافۍ ، لطف الله. ﻻ افغانستان عمومي جغرافيا. ( پيښور : دانش کتابتون ) ١٣٧٧. ٥ : کهزاد ، احمد علي. غرغښت نامه ، ( کابل : دولتي مطبعه ) ١٣٥٧. ٦ : همايون ، سرور. په ادبياتو کي  د لمر نمانځني ائين  ( کابل : دولتي مطبعه  ) ١٣٦٤.
کندهار
د افغانستان په ټولنه کې د کندهار او کندهاريانو ونډه
ملا عمر چي په کندهار ولايت کي زيږيدلی،هغه د ميرويس خان او احمد شاه ابدالي وروسته يواځېني کس وو چې د افغانستان نظام يي يوه قانون او يوي ادارې ته وسپاري، که څه هم نظام خراب وو، خو د افغانستان دولت صرف ديوه حکومت خاوند وو. د هغه تر مرګ وروسته د امریکا د راتګ سره په نورو قومونو لکه هزاره ګان چي د ملا عمر د شرعيتي نظام خلاف وه، د امريکا سره يي د پښتون وژنې يو پلان جوړ د کوم په بدل کې چي امريکايي ځواکونو هغو ته د اسټراليا او امریکا ويزې ورکړي او هغوی يي تر ډيره حده د افغانستان د خاورې وويستل، او يايي د افغانستان لوي لوي قومندانۍ وروسپارلي کوم چي د افغانستان د ورانولو يو لوي سبب هم ګرځيدلي دي.
د افغانستان په لرغوني تاريخ کي دزابل او زابليانو ونډه
اخځونه د الفبا په تر تيب
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
کندهار
تاريخ
د کندهار ښار په څلورمه مخ زېږيزه پېړۍ کې د ستر سکندر لخوا تاسيس شوی. ستر سکندر دغه ښار ته د اسکندريا نوم ورکړ.
حاجي ميرويس خان هوتک
په ۱۸ پيړۍ کې د افغانستان د صفوي دولت په لاس کې وه. ددي دولت مشر په کندهار کې د گورگين خان په نامه يادېدئ. گورگين خان پر پښتانو ډېر ظلمونه کول. نو په دي وخت کې د پښتنو مشران سره راټول شوه او يوه لويه جرگه يي جوړه کړه. هغه وو چې په ټولو يي حاجي ميرويس خان د قوم په مشري وټاکه. حاجي ميرويس هوتک د پښتنو سره لاس يو کړ. په اول کې يي گورگين خان ته نصيحت وکړ خو هغه ونه مانه. ځکه يي د گورگين سره جگړه پېل کړه. په دغه جگړه کې گورگين خان ووژل شو. تر جگړې وروسته په ۱۷۰۹ کال کې بښتانه د پر ديو د لاسه خلاص شول. کله چې پښتنو د دښمن د لاسه خپله آزادي واجيسته نو يي د ميرويس خان څخه غوښتنه وکړه چې د پاچاهي چاري پر غاړه واخلي. حاجي ميرويس خان په خټه هوتک او د ښالم خان زوي وو چې په ۱۷۱۵ کال کې وفات سو. مقبره يي د کندهار په کوکهان کې پروت ده. په ۱۷۳۶ کال کې نادر شاه افشار پر کندهار بريد وکړ او په ۱۷۳۸ کال کې دغه ښار د نادر شاه د اردو لخوا نيول سو او پاړسي اردو د نادر شاه په هدايت کندهار ته مخه کړل. نادر شاه غوښتل پر کابل بريد وکړي او د دي په سبب يي په کندهار کې خپل مقر جوړ کي. په دي خاطر په کندهار کې لوي پاڅون پېل سو. خو د نادرشاه افشار اردو مخالفينو ته ماته ورکړه او نادر شاه وکولاي سول چي خپل اردو کابل ته واستوي.
احمد شاه بابا
د نادر شاه تر وژلو وروسته په ايران او افغانستان کې يو سم منظم حکومت وجود نه درلود. يو ځوان قوماندان چې نوم يي احمد خان ابدلي وو د نادر د مرگ ځخه گټه واخيست او اردو یی ټول کړ او کندهار ته ولاړ. هغه وو چې د کندهار د شير سرخ بابا په زيارت کې د پښتنو مشران سره را ټول شوه او يوه لويه جرگه يي جوړه کړه. په دي جرگه کې ډېرې خبرې وسوې څو هغه وو چې د دي زيارت ملنگ صابر شاه د غنمو يو وږي را واخيست او د احمد شاه بابا په لنگوټه کې يي ورجگ کړ او احمد شاه بابا يي د پاچاه په توگه وټاکئ احمد شاه بابا په کندهار کې خپا مقر جوړ کړ او کندهار یی بيا د افغانستان د دولت پايتخت (پلازمېنه) وټاکله. احمد شاه بابا په ۱۷۷۳ کال کې پسله شپږويشتوکالو پاچاهۍ څخه وفات او مړ شو او په کندهار کې د خرقي شريقي د تعمير ترڅنگ ښخ شو.
۱۹ پيړۍ
په ۱۸۳۹ کال کې د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه پيل شوه. د ۱۸۳۹ کال د جولاي پر ۲۵ انکرېزي پوځ کندهار ته ورسېده او کندهار د انگرېريانو لخوا نيول شو. په ۱۸۴۲ کال کې انگرېزي پوځ د افغانانو لخوا ماته وخوړله. په ۱۸۷۸ کال کې انگرېزي پوځ بيا پر افغانستان بريد وکړ او د افغانستان څو ښارونه يي ونيو. د کندهار جگره د انگرېزي او افغاني پوځ په منځ کې وروستي جنگ وو. دا جگړه د ۱۸۸۰ د جولاي پر ۲۷مه پيل شوه او تقرابًا ۳۰۰۰ عسکران وژل شول. دا جگړه د ۱۸۸۰ د جولاي پر ۲۷مه د کندهار د ميوند په ولسوالۍ کې پېښه شوېده چې په آسيا کې ېې د برتانوي واک د اختتام او د ختيځو ولسونو د آزادۍ غوښتونکو پاڅونونو اساس کښېښود. د جنرال ډانلډ سټيوارټ په قومانده دوولس زره کسيز پوځ د ۱۸۷۸ کال د نوامبر پر ۲۱مه د کندهار د پښين ولسسوالۍ ته داخل او ښار تر يوې نيمي مياشتي وروسته يعنې د جنورۍ پر اوومه سقوط وکړ. په سمله او لندن کي د افغانستان څخه د کندهار د بېلتون پلانونه تر غور لاندې وو څو چې انگريزانو د ۱۸۸۰ د اپريل پر لومړۍ نېټه اعلان وکړ چې کندهار نور نو له افغانستانه بيل شو او شيرعلي د مهردل خان زوي به د « کندهار او ورپورو سيمو د خپلواک والي » په توگه د کندهار چارې پر مخ بيايي. په کندهار کې د انگريزانو سياسي افسر ډگروال سنټ جان د مې پر يوولسمه يوه لويه غونډه راوبلله او د کندهار ولس يې لدې اقدامه خبر کړ. سنټ جان د دې غونډې پر مهال شېر علي « د کندهار او ورپورو سيمو والي » اعلان کړ ( والي هغه چا ته ويل کېده چې په کورنيو چارو کې به خپلواک او په بهرنيو چارو کې به د برتانويانو تابع و د کندهار ټولې سيمې د انگريزي پوځ لخوا ساتل کېدې . دا مهال په ټول هيواد منجمله کندهار کې د انگريزانو پر ضد جهاد او غزا د شدت په حال کې وه چې د انگليس- افغان دوهمه جگړه بلل کيږي . په دې بهير کې د هيواد په شمال او جنوب کې د سلطنتي کهول څخه دوه ځوانان را ښکاره شول چې مخ پر کابل د يون په حال کې وو . عبدالرحمن خان د امير محمد افضل خان زوي له تاشکنده او محمد ايوب خان د امير شيرعلي خان زوي له هراته په سوقياتو بوخت ول . لومړنى يون « محتاطانه » لاکن دوهم يون « جگړه ييز» و . انگريزانو د دې نوو پرمختياوو په ليدنه او شننه سره عبدالرحمن خان غوره کړ چې په عين حال کې د روسيې ملاتړ او رضاءيت هم ورسره مل و .مرستيال واکمن ( وايسرا ) کله چې عبدالرحمن خان د کندهار تر غوښتلو تير شو ، نو سټيوارټ ته صلاحيت ورکړ چې عبدالرحمن « د کابل او ورپورو سيمو» د امير په توگه رسمأ ومني او هغه هم کله چې عبدالرحمن لا په چاريکار کې و ، د ميوند له جگړې نه فقط پنځه ورځې مخکې د ده په غياب کې هغه د کابل او مربوطه سيمو واکمن اعلان کړ.
د کندهار پوځي قوماندان جنرال بوروز او سياسي افسر ډگر وال سنټ جان ته د ۱۸۸۰ د جولاي پر دوولسمه خبر راغيً چې د ايوب خان د پوځ مخکښه ځواک « واشېر» ته رارسېدلي او دى پخپله هم له هغه نه ډير ليري نه دى. د جولاي پر شلمه يو برتانوۍ غونډ هلمند ته ولېږل شو او په همدې ورځ د ملي مجاهدينو دغه لښکر هم د ميوند دښت ته راورسېد.
۲۰پيړۍ
په ۶۰ کلونو کې په کندهار کې د امريکايي انجنيرانو په مرسته نړيوال هوايي ډگر جوړ شو. دغه هوايي ډگر په مرکزي آسيا کې تر ټولو لوي هوايي ډگر دي. کله چې د شوروي پوځ په ۱۹۷۹ کال کې پر افغانستان بريد وکړي نو د کندهار هوايي ډگر يي هم ونيو او کندهار د شوروي قومانداني مرکز شو. په ۱۹۹۲ کال کې کندهار د مجاهدينو قوماندان گل آغا شيرزي په لاس کې وو. په ۱۹۹۴ کال کې د طالبانو وسلوالان د پاکستان څخه کندهار ته راغلل او د کندهار د ځينو خلکو په مرسته يي په دي ښار کې خپل مرکز جوړ کړ. ددي لحاظه د افغانستان په تاریخ کې کندهار د دوهم ځل لپاره د افغانستان پلازمېنه وټاکل سول. طالبانو چي ځيني يې جنايي انسانان او قوماندانان وه پر ځينو افغانانو د ظلم لامل سول، هغه په دي خاطر چي د هغوي په اداره کې قانون ډېر سخت وو، او د افغانستان ځينې قومونه لکه هزاره ګان او ازبک چي ددي قانون خلاف وه او هميش يي غوښتل چي ددي نظام څخه ځان وژغوري. د طالبانو د حکومت سره تر هغه وخته امریکا مرسته کول چي هغوي دروس سره جنګيدل، خو کله چې هغوي هوښيار سول او امريکايي پيسې يي د خپلو پولو او سيمۍ په ساتنه ولګولي، او د سياست سره سره يي د افغانستان د جوړولو کار هم پيل کړ د روس او هند سره سوله او د پاکستاني طالبانو پر وړاندې يي د راتګ پابندي هم ولګول. نو د امريکا او د هغه د پاره چي افغانستان ډېر مهم او د هغه د جوړښت ورته هيڅ اهمیت نه درلود. پر افغانستان په تيره بيا د کندهار پر خلګو سخت بنديزونه ولګول. او د هغوي حکومت يي کمزوري کړ. په ۲۰۰۱ کال کې کندهار د امريکايي پوځ لخوا بمبارۍ او په ٢٠٠٩ کال کي يي ډيرې سيمې بيرته د امريکايانو په مرسته افغان دولت ونيولې.
د کندهار نوم
دکندهار تاریخی نوم چی په تاریخی مدارکو (اسنادو) کی یی چی یادونه شویده (هه-هوای- تی) یا کی (هرویتی) دی چی هرا هواتی (سراشواتی) د ارغنداب او اراخوسیا د ارغستان نوم او دهغه مرکز اراخواتیس و او وروسته دیونانیانو له خوا په اراخوزیا اراکوزیا او اراموشیا بدل کړای شوی دی. کندهار د ساسانیانو، کیداریانو او کابل شاهانو د پیښو (حوادثو) په وختونو کی د (رخج، رخچ، اخذ) په نامه یاد شوی
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان ښارونه وېشنيزه:کندهار
د شنې خونې اغېزه
د شنې خونې اغېزه چې څوک یې د ګلخونې یا د ګلخانې اغېزه هم بولي، د لمر د وړانګو په مرسته د مځکې د تودونې بهیر دی. دغه چار کې د شنې خونې غاز اړین رول لري. غاز روڼ دي او د لمر وړانګې په نېغه ترې تېرېږي او مځکې ته راځي. د وړانګو یوه برخه مځکه جذبوي او بله بېرته اوښتنه (انعکاس) کوي. دې بهیر کې مځکه تر منفي ۱۸ درجو تودوېږي. د اوښتونکو وړانګو یوه برخه د ګلخونې د غازونو په مرسته راګرځول کېږي چې دې سره د مځکې تودوخه تر مثبت ۱۵ درجو لوړېږي. که چېرته د شنې خونې غاز ته د مځکې په ګرچاپېر کې د ښيښې او یا یوه پلاستیک په سترګه وکتل شي نو د تودونې بهیر به یې کټ مټ د شنې خونې چار ته ورته وي او له دې څخه یې نوم د شنې خونې د اغېزې شوی دی.
د شنې خونې د اغېزې رامنځ ته کېدنه
وروسته له اتلسمې او نولسمې پیړۍ، د رغاویز اوښتون د راډګر ته کېدو سره کارخونو د سکارو، نفتو او غازو د سوځول کارول ډېر کړل چې په پایله کې د شنې خونې په غازونو کې د کاربن دای اکسایډ کچه ډېره شوه چې د تودوخې ساتنې یې پیاوړتیا وموندله او د مځکې د تودوخې درجه مخ په لوړېدو شوه. دغه چار غټې اغېزې په پنځ درلودې چې غټ غټ بدلونونه یې راوستل د بېلګه په توګه د مځکې د تودوخې د لوړېدو سره د اوبو تاو هم ډېر شو چې د شنې خونې غاز یې لا تکړه کړ.