cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مولوي مير احمد شاه
د نوموړي عالم د پو هې ډېوه يوازې د وردگو سيمه نه وه رڼا كړې بلكې د هېواد ډېرې سيمې يې له فيض څخه برخمنې وې، لكه كندهار، غوربند، غزني، پكتيا، پكتيكآ او نورو ولايتونو كې يې هم شاگردان درلودل، دبېلگې په ډول كله چې دى وفات شو دده يو شاگرد د ملا بهاوالدين په نامه د هند له دېوبند څخه ليك راواستاوه او ددېو بند په مدرسه كې يې دده د فاتحې د اخيستلو يادونه كړې وه. ده ټول ټال ۶۰ كاله تدريس وكړ. نوموړي خپل ټول عمر دهېواد بچو ته په تدريس كې تېر كړ او په هېڅ سياسي جريان كې ور گډ نه شو، مولوي مير احمد شاه رح د قوي اندام لوړې ونې، نرم طبعيت، خوږې ژبې، او فصاحت خاوند وو، له عامو خلكو سره يې نېك سلوك كاوه او په ډېر صميمانه توگه به يې خلكو ته لارښوونه كوله، د يووالي او علم زده كړې ته به يې خلك تشويقول، په ديندارۍ كې يې مثال نه درلود. مولوي ميراحمد شاه ددوو مېرمنو خاوند وو، ۵ زامن يې له يوې او ۴ زامن يې له بلې مېرمنې څخه درلودل، چې له دغو ټولو څخه اوس يوازې ۵ زامن ژوندي دي او پاتې نورويې له فاني نړۍ سره مخه ښه كړې ده.
د ژونديو زامنو نومونه يې :
ملا غوث الدين، ملا قيام الدين، ملا منهاج الدين، ملا امام الدين او ملا غياث الدين دي. ولوي مير احمد شاه د ۱۳۵۲ ل كال د اتمې مياشتې په ۲۶ نېټه حج ته لاړ او كله چې له حج څخه راستون شو د هماغه كال د ۱۲ مې مياشتې په اتمه نېټه يې د اځل بلونكي ته لبيك ووايه.او د جغتو ولسوالۍ دبنگي په كلي كې په خپله پلرنۍ هديره كې خاورو ته وسپارل شو.
وېشنيزه:مولويان
اووه کلنه جګړه
د دودیزو اتحادونو د لیکو بیاسمولو پر مهال، چې د ۱۷۵۶زکال ډیپلوماتیک انقلاب یې هم بولي، پروس د بریتانیې په مشرۍ د هغه ایتلاف برخه شوه چې د پروس د اوږدې مودې سیال هانوور هم، له بریتانیې سره د شخصي اتحاد په وسیله په کې شامل و. په ورته مهال، اطریش د فرانسې، ساکسوني، سویډن او روسیې سره په ملګرتیا جوړولو د پېړیو پېړیو شخړې ته د پای ټکی کېښود. هسپانیه په ۱۷۶۲ز کال کې په رسمي ډول له فرانسې سره یوځای شوه. هسپانیې ناکامه هڅه وکړه چې د بریتانیې پر متحد پرتګال برید وکړي، خو خپل ځواکونه یې په ایبیریا کې د بریتانوي سرتیرو سره مخامخ شول. د آلمان کوچني ایالتونه یا په اووه کلنه جګړه کې شامل شول او یا یې په جګړه کې ښکېلو خواوو ته اجیر سرتیري برابرول.
په شمالي امریکا کې د خپلو مستعمرو پر سر د انګلیس او فرانسې شخړه په ۱۷۵۴ز کال کې پیل شوې وه چې په متحده ایالتونو کې د فرانسوۍ او هندۍ جګړې په نامه پېژندل کېږي. دا یوه نهه کلنه جګړه وه چې د ځمکني ځواک په توګه یې د فرانسې شتون ته د پای ټکی کېښود. دا "د اتلسمې پېړۍ په شمالي امریکا کې تر ټولو مهمه پیښه وه چې د امریکا له انقلاب څخه وړاندې رامنځ ته شوه". هسپانیه په ۱۷۶۱ز کال کې جګړې ته ورداخله او د دوو بوربون سلطنتونو ترمنځ په درېیم کورني تړون (Third Family Compact) کې له فرانسې سره یوځای شوه. د فرانسې سره اتحاد د هسپانیې لپاره یو ناورین و او انګلستان دوه لوی بندرونه - یو په کارابین کې هاوانا او بل په فیلیپین کې مانیلا ترې ونیول، چې بیا وروسته د فرانسې، هسپانیې او سترې بریتانیې ترمنځ په ۱۷۶۳زکال کې د پاریس تړون په ترڅ کې بېرته ورستانه کړای شول. په اروپا کې پراخه شخړه چې ډېری اروپایي ځواکونه په کې ښکېل شول، د اطریش (د آلمان هېواد د سپېڅلې رومي ټولواکۍ لرغوني سیاسي مرکز) پر هغه غوښتنې متمرکزه وه چې د پروس څخه بېرته سیلیسیا ترلاسه کړي. د هوبرتسبورګ تړون په ۱۷۶۳ز کال کې د ساکسوني، اطریش او پروس ترمنځ جګړه پای ته ورسوله. بریتانیې د نړۍ د ستر استعماري او سمندري ځواک په توګه خپل عروج پیل کړ. د یوې مودې لپاره په اروپا کې د فرانسې مخکښتوب د فرانسې تر انقلاب او د ناپیلیون بوناپارټ تر ظهور پورې درېدلی و. پروس د یو لوی ځواک په توګه خپل ځان ثابت کړ، اطریش یې د آلمان پر آیالتونو د واکمنۍ په پار وګواښاوه او په دې توګه یې د اروپا د ځواک انډول بدل کړ.
لنډیز
هغه څه چې اووه کلنه جګړه (۱۷۵۶-۱۷۶۳ز کلونه) بلل کېږي، په ۱۷۵۴ز کال کې د سترې بریتانیې او فرانسې ترمنځ د شخړې په توګه پیل شول، دا هغه مهال و چې بریتانويانو په شمالي امریکا کې د فرانسې له خوا نیول شویو سیمو ته مخه وروکړه. دا جګړه د فرانسوۍ او هندۍ جګړې په نامه پیژندل کېږي، چې دواړه بریتانوي او فرانسوي او د دوی اړونده امریکایي متحدین د سیمې د کنټرول لپاره جګړه کوي. دښمني هغه وخت ډېره شوه چې د بریتانویانو او ځايي وګړو مینګو ګډ ځواک (د ۲۲ کلن ډګرمن جورج واشنګتن او رئیس تنکاریسون په مشرۍ) د ۱۷۵۴ز کال د مۍ میاشت په ۲۸مه نېټه د جومونیله ګلین په جګړه کې یوه کوچني فرانسوي ځواک ته کمین ونیو. دا شخړه په ټولو مستعمراتي حدودو ته وغځېده او بریتانیې بیا په سمندر کې سلګونه فرانسوي سوداګریزې بېړۍ ونیولې.
يروشليمي کنيسه
اورشلیمی کنیسه (په چېکي: Jeruzalémská synagoga) د چېکي کنیسه گانو څخه تر ټولو لویه کنیسه ده چی په پراگ کی د اورشلیم په سړک کی پرته ده. نوموړي کنیسه په ۱۹۰۶ کال کی د نوی هنر په سبک کی د چېکی یهودي معمار Wilhelm Stiassny لخوا جوړه شوه.
اووه کلنه جګړه
لنډیز
د پروس مخ پر ودې ځواک په مرکزي اروپا کې د سپېېڅلې رومي ټولواکۍ دننه او بهر د واکمنۍ لپاره له اطریش سره ډغرې وهلې. په ۱۷۵۶ز کال کې، څلورو لویو ځواکونو "ملګري بدل کړل" او په دې توګه ستره بریتانیا او پروس د فرانسې او اطریش پر وړاندې متحد شول. پروس چې وپوهېده، جګړه رانږدې ده، مخکې له مخکې یې پر ساکسوني برید وکړ او په چټکۍ یې لاندې کړ. پایله دا شوه چې په ټوله اروپا کې ګډوډي رامنځته شوه. لکه څرنګه چې اطریش د سیلیسیا د بېرته نیولو لپاره، چې د اطریش د ځایناستۍ په جګړه کې یې له لاسه ورکړې وه، له فرانسې سره اتحاد کړی و، نو پروس هم له انګلستان سره متحد شو. د ټولواکۍ ډېری دولتونه د سپېڅلې رومي سترواکۍ د امپریالیستي رژیم په تعقیب وروسته له هغه د اطریش له داعیې سره یوځای شول، چې د ۱۷۵۷ز کال د جنورۍ میاشتې په ۱۷مه نېټه یې د پروس پر وړاندې د جګړې اعلان وکړ. د بریتانیې-پروس له اتحاد سره د سترواکۍ په دننه کې د آلمان یو څو کوچنی آیالتونه یوځای شول (په ځانګړې توګه د هانوور خلک او همدا ډول برونسویک او هیس-کاسېل). سویډن چې وروسته له هغه د پومیرانیا د بېرته ترلاسه کولو تکل درلود (چې ډېری برخې یې په تېرو جګړو کې پروس ترې نیولې وې)، په ائیتلاف کې ورګډ شو او دا ځکه چې، د اروپا وچې ټولو لویو ځواکونو د پروس مخالفت کاوه. هسپانیې چې کورنی تړون (Pacte de Famille) درلود، نو د فرانسې په استازولۍ ښکېله شوه او په ګډه یې په ۱۷۶۲ز کال کې په پرتګال یو نابریالی یرغل وکړ. د روسیې ټولواکي په اصل کې د اطریش سره متحده وه او د پولنډ-لیتوانیا مشترک المنافع سیسټم اړوند یې د پروس له خیالونو څخه ویره درلوده، خو وروسته له هغه یې اړخ بدل کړ چې په ۱۷۶۲ز کال کې تزار درېېم پیټر پر تخت کېناست.
يروشليمي کنيسه
وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
اووه کلنه جګړه
لنډیز
دا جګړه د دوو جلا جلا تړونونو په ترسره کولو سره پای ته ورسېده چې د جګړې له دوو بېلابېلو ډګرونو سره یې سروکار درلود. د پاریس تړون د فرانسې، هسپانیې او بریتانیې تر منځ په شمالي امریکا او نیول شویو بهرنیو سیمو کې جګړه پای ته ورسوله.د ۱۷۶۴ز کال د هوبرتسبورګ تړون، د ساکسوني، اطریش او پروس ترمنځ جګړې ته د پای ټکی کېښود.
سيب او سوران ولسوالي
سيب او سوران ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سیب و سوران)  د ايران د سيستان او بلوچستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د سوران ښار دی. دا ولسوالي ۸۵٬۰۹۵ تنه نفوس لري. د سيب او سوران ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د سيستان او بلوچستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
مېرمن زيبايي
مېرمن زېبايي د مولانا جامي معاصره وه او مولانا صاحب هم دا مېرمن ستايلې ده.
د دې نور حالات معلوم نه سول خو څرگنديږي چې ښه شاعره وه. دا بيت د دې دى:
قامت شيوهْ رفتار چو بنياد كند
سرور ايندهْ خود سازد و آزاد كند
وېشنيزه:شاعرانې
بژېونوف صومعه
بژېونوف صومعه (په چېکي: Břevnovský klášter) د نارينو تر ټولو پخواني چېکي صومعه ده چی په پراگ کی د بژېونوف په برخه کی پرته ده. نوموړي صومعه يه ۹۹۳ کال (میلادي) کی د شاهزاده بوژيوي Bořivoj او اسقف Vojtěch لخوا جوړه شوه او د ۹۹۳ کال څخه تر اوسه پورې د بېنېډيکټو راهبانو مهم مرکز ده. دغه صومعه د ۱۹۵۸ کال څخه د چېک د جمهوريت ملی یادگار دي. په دی صومعه کی یو مشهور بير هم پخول کېږي.
تاريخ
بژېونوف صومعه په ۱۰ پېړی کی تاسیس شو د دی صومعې لمړنی ابوت (مشر) راهب اناسټازیوس وو. به ۱۱ پېړی کی د مقدس بېنېډيکت (Benedikt) او ویتېخ (Vojtěch) رومانی کلیسا جوړه شوه. په ۱۴۲۰ کال کی ټوله صومعه د کاتولیک د مخالفينو لخوا ویچاره شوه. په ۱۶ پېړی کی ابوت توماس ساتوریوس د بژېونوف صومعه بيا جوړ کړ. او قدیمی خانفا یی هم تاسیس کړ. اوسنی وډانۍ په ۱۸ پېړی کی د ابوت (د صومعې مشر) اوټمار زينکې لخوا جوړې شوې او ټولو وډانيو د باروک په سبک کی جوړې شوې. د صومعې نوی کليسا (مقدس مارکېټا ) په ۱۷۱۵ کال کی تقدیس شوه او په ۱۷۴۰ کال کی د صومعې بیا جوړولو پای ته ورسېده. بژېونوف صومعه په ۱۹۵۱ کال کی د چکوسلواکيا د حکومت لخوا لغو شوه او د داخلې وزارت په ارشیف تبدیله شوه. په ۱۹۹۳ کال کی ابوت اناسټاز اوپاسېک بژېونوف صومعه بیا جوړه کړه او په صومعه کی د عظيم اسقف مرکز یی هم جوړ کړ. په ۱۹۹۷ کال کی پاپ یان پاوېل ۲ دغه صومعه په رسمی توکه ملاقات وکړ.
ستر وزر لرونکي خوځندکې
ستر وزر لرونکي خوځندکې (علمي نوم:Megaloptera ) د وزر لرونکو خوځندکو څخه يوه کوچنۍ طايفه (ډله) چې ۳۰۰ ډوله ژوي لري او په دريو کورنيو تقسیمېږي.
وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
بافت ولسوالي
بافت ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بافت)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۸۴٬۱۰۳ تنه نفوس لري. د بافت ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۴۱ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
اوينه
اوينې یا وينې يا بځې (علمي نوم: Isoptera) د وزر لرونکو خوځندکو يوه طايفه (ډله) ده چې پرته له انټارکټيکا نه د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي. اوينې ټولنيز (اجتماعي) خوځندکې دي چې د چابکو څخه ۱۴۵ میلیونه کاله مخکې د جوراسيک په دوره کې رامنځ ته شوې وې. د دي ژوي تر اوسه پورې ۳۰۱۰۶ ډوله ژوي پېژندل شوي دي چې په ۱۲ کورنيو تقسیمېږي. اوينې لکه ميږيانو، غومبسو او مچو غوندی ټولنيز خوځندکې دي چې په دريو ټولنيزو (اجتماعي) طبقو(فرقو) (ملكه ، پاچا او عسكران او کارگران) تقسیمېږي. نوموړي ژوي مړشوي بوټي او لرگۍ خوري او د نړۍ په اکوسیستم کې مهم رول لوبوي.
توصيف
د اوينې کارگران او عسکران معمولا ړوند دي خو د اوينې څو افريقايي ډوله لکه Hodotermes mossambicus مرکبې سترگې لري. د اوينې کارگران د دي ژويو په ټولنې کې تر ټولو کڼ شمير لرونکی او مهمه فرقه ده چې ځاله جوړوي او د بچو او هگو غم خوري. کارگران وزرونه نه لري او نسی تولیدېدلای. عسکران لکه کارگرانو غوندی وزرونه نلري او نسی تولیدېدلاي خو لوی سر او لویې زامې لري. په سر کې ځانگړي مرغړى لري چې وژونکي مواد جوړوي نوموړي وژونکي مواد د اوينو دښمنانو د وژلو لپاره کارېږي. وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
ستراهوف صومعه
ستراهوف صومعه (په چېکي: Strahovský klášter) د پرېمونټرېسو نارينو صومعه ده چی په پراگ کی د ستراهوف په برخه کی پرته ده. نوموړي صومعه د چېک د جمهوريت تر ټولو مشهوره مذهبي یادگار دی. په دی صومعې کی د ملی ادبیاتو موزيم او تاريخي کتابخانه هم ترته چی ۲۰۰،۰۰۰ تارخی او قیمتی کتابونه لري.
تاریخ
ستراهوف صومعه په ۱۱۴۳ کال کی د شاهزاده وراتيسلاف او اسقف یان ۱ لخوا جوړه شوه. په ۱۱۴۲ کال کی د پرېمونټرېسو راهبان د فراسسې څخه پراگ ته ورسېدل او په ۱۱۵۸ کال کی د کلیسا او صومعې د جورولو کار پای ته ورسېده. په ۱۴۲۰ کال کی ستراهوف صومعه د کاتولیک د مخالفینو لخوا ويچار شوه. په ۱۷ پېړی کی د بیا جوړولو کارونه پېل شول او په ۱۶۱۳ کال کی د ابوت لوی باغ جوړ شو.
تاريخی کتابخانه
وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
کولن
کولن د جرمني هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
الفرېډ نورث وایټ‌هېډ
الفرېډ نورث وايټ‌هېډ  چې د وړتیا نښان/OM (دا هغه نښان دی چې د غوره خدمت لپاره یو کس ته ورکول کېږي)، د لندن د سلطنتي ټولنې دغړیتوب نښان/FRS او د بریتانیا  اکادمۍ د غړيتوب نښان/FBA ګټونکی و (زوکړه د ۱۸۶۱ز کال دفبرورۍ ۱۵مه- مړینه د ۱۹۷۴ز کال د ډېسمبر ۳۰مه) یو انګریز/انګلیسی ریاضي‌پوه او فلیسوف و. هغه د ورځني ژوند بهیر په نوم پېژندل شوی فلسفي ښوونځۍ رامنځته کړ، چې د چاپېریالپوهنې، دینپوهنې، زده‌کړې، بیولوژي/ ژونپوهنې، اقتصاد او ارواپوهنې په ګډون په پراخه کچه په بېلا بېلو انتظامونو کې ورڅخه کار اخیستل شوی.
وایټ‌هېډ د خپل کار په لومړیو کې تر ډېره د ریاضياتو، منطق او فزیک په برخه کې لیکنې وکړې. هغه د ۱۹۱۰ او ۱۹۱۳ کلونوتر منځ، له خپل پخواني زده‌کوونکي برترانډ راسل سره درې ټوکه د ریاضیاتو مبادي ولیکله. د ریاضیاتو مبادي د ریاضي په منطق کې د شلمې پېړۍ له مهمو آثارو څخه بلل کېږي او په شلمه پېړۍ کې یې د مدرن کتابتون د چاپ مرکز له‌خوا د انګلیسي ژبې د سلو غوره غیر داستاني کتابونو په لېست کې ۲۳م ځای خپل کړ.
وایټ‌هېډ د ۱۹۱۰ لسیزې په وروستیو او د ۱۹۲۰مې لسیزې په لومړیو کې په ورو ورو خپل پام له ریاضیاتو څخه فلسفې پوهنې او په وروستیو کې میتافیزیک ته واړوه. هغه یو جامع میتافیزیکي سیستم رامنځته کړ چې په بنسټیز ډول له ډېرو لویدیځو فلسفو څخه وتلی و. وایټ‌هېډ استدلال وکړ چې واقعیت د مادي څیزونو پر ځای له بهیرونو/پروسو څخه جوړ دی او بهیرونه له نورو بهیرونو څخه د هغوی د اړیکې له مخې په غوره توګه تعریفېږي، هغه په دې توګه دا نظریه رد کړه چې واقعیت په بنسټیز ډول د مادې له هغو ذراتو څخه جوړ دی چې له یو بل څخه خپلواکې دي. د وایټ‌هېډ فلسفي اثار - په ځانګړي ډول بهیرونه او واقعیت د بهیرونو د فلسفې له بنسټیزو متنونو څخه شمېرل کېږي.
د وايټ‌هېډ د بهیرونه فلسفه داسې استدلال کوي «دا اړینه ده چې دې نړۍ ته له یو بل سره د تړلو بهیرونو د شبکې په توګه وګورو، چې موږ یې نه جلاکېدونکې برخه یو، داسې چې زموږ ټولې ټاکنې او کړنې زموږ شاوخوا نړۍ ته اهمیت لري.» له همدې امله په وروستیو کلونو کې د وايټ‌هېډ له تر ټولو هیله‌بښونکو کاریالونو څخه یو د چاپېریالپوهنیز تمدن او چاپېریالي اخلاقو په برخه کې و چې جان.بي کوب یې له مخکښانو څخه و.
ماشومتوب او زده‌کړې
الفرېډ نورث وایټ‌هېډ په ۱۸۶۱ز کال کې د انګلستان د رامګست په کنټ سیمه کې زېږېدلی. پلار یې الفرېډ وایټ‌هېډ د چتم هاووس اکادمۍ تر مدیریت وروسته د انګلیکن وزیر شو، یاده اکادمي د هلکانو یو ښوونځی و چې مخکې یې مشري د الفرېډ د پلار ټوماس وایټ‌هېډ پرغاړه وه. وایټ‌هېد په‌خپله دوی دواړه د خپل ښوونځي د بریاليو ښوونکو په توګه یادوي، د هغه نیکه ډېر د پام‌وړ سړی و.
د وایټ‌هېډ مور ماریا سارا باکمسټر وه. د هغې مورنۍ انا جېن نورث (زوکړه ۱۷۷۶-مړینه۱۸۴۷) وه، چې کورنی نوم یې د وخت له تېرېدو سره وایټ‌هېډ او د هغه د کورنۍ څو نورو کسانو ته ورکړل شوی. مور یې ماریا باکمسټر ۱۱ خویندې وروڼه لرل. د هغې د ورور ټوماس زوی والټرسلبي باکمسټر دوه ځله (۱۹۰۰ او ۱۹۰۸) د چوګان/ډنده کېلک لوبې په برخه کې د بریتانیا  لپاره د اولمپیک د سپینو زرو مډال ترلاسه کړ او داسې ویل کېږي چې «هغه تر نننه د انګلستان په تاریخ کې د چوګان له غوره لوبغاړو څخه و.» داسې نه بریښي چې وایټ‌هېډ به خپلې مور ته نږدې وي، که څه هم د انګستان د سرشمېرنې د ۱۸۹۱ز کال د ثبت کتاب له مخې هغه او اېولېن (پوره نوم: اېولېن اېډا ماډ رېس وېلوبي وېډ) له چاسره چې نوموړي په ۱۸۹۰ز کال کې واده وکړ د الفرېډ له مور او پلار سره ژوند کاوه. د لو/ Lowe په باور د وایټ‌هېډ د مېرمنې اېولېن او مور ماریا تر منځ متقابله کرکه موجوده وه.
ګریفین نکل کوي چې برتراند راسل څنګه د وایټ‌هېډ مل او همکار، د وایټ‌هېډ او د هغه د مېرمنې اېولېن نږدې ملګری و. ګریفن د راسل کیسه کوي چې څنګه یې په ۱۹۰۱ز کال کې یو ماښام، «اېولېن وایټ‌هېډ د ستوني درد د یوې خطرناکې او شدیدې حملې په حال کې ومونده.... [خو] داسې بریښي چې هغه له یوې اروايي ګډوډۍ سره مخ وه... [او] خطر یې موهوم و.» ګرېفېن باوري دی چې راسل د هغې د ناروغۍ په ډرامه کې اغراق کړی او دا چې راسل او اېولېن دواړو به مېلوډرامې سره کولې. د احساساتو شدت د بلومزبري (دا د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د لندن په لویدیځ کې د بلومزبري په سیمه کې د لیکوالانو، هنرمندانو او متفکرانو یوه کړۍ وه، ژباړن) په څپانده ډله کې د دوی د هنر د مخکښو همکارانو له‌خوا وهڅول شو، یادې کړۍ د اګنوستېزم په روحیه د جمالیاتي/ښکلا پېژندنې او فلسفي پوښتنو په اړه بحث کاوه، چې په شدید ډول د جي.اي مور (G.E. Moore) د اخلاقي اصولو کتاب (۱۹۰۳)، د اې.اېن.وايټ‌هېډ او برترانډ راسل د ریاضیاتو مبادي (۱۹۱۰-۱۳) تر اغېز لاندې وه، چې د هغې په رڼا کې يې د ښه‌والي، واقعیت او ښکلا تعریفونه ولټول.
د الفرېډ ورور هنري د مدرس اسقف شو او د هند د سویل کلي خدایانو د اتنوګرافۍ/ توکمکښنې راپور یې ولیکه، چې له نږدې يې کتلی و(کلکټه: خپرندویه ټولنه،۱۹۲۱).
وایټ‌هېډ په شېربورن کې په یو مخکښ انګلیسي ښوونځي کې زده‌کړې وکړې، چېرته چې هغه په ریاضي او سپورت کې عالي و او د خپل ټولګي مشر و.
هغه په ۱۸۸۰ز کال کې د کمبرېج ترینیټي کالج پیل کړ او د ریاضیاتو په څانګه کې يې زده‌کړې وکړې. د هغه علمي سلاکار اېډوارډ روث و. هغه په ۱۸۸۴ کال کې له ترینیټي څخه د بي.اې (لیسانس) درجه ترلاسه کړه او خپله رساله يې د برېښنا او مقناطیسیت په هکله د جېمز کلرک ماکسول پر یوه لیکنه ولیکله او د څلورمې درجې مناظره کوونکي په توګه فارغ شو.
ویسکا آسایش
ویسکا آسایش (په تهران کې د نومبر په اوومه ، 1982 زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی ، د سینما ، تلویزیون او تیاتر لپاره د سټیج ډیزاینر او پوښاک ډیزاینر دی.
الفرېډ نورث وایټ‌هېډ
دنده
وايټ‌هېډ په ۱۹۱۰ز کال کې په ترینیټي کې د ریاضیاتو په څانګه کې د خپلې اوږدې تجربې سره مل استادۍ څخه استعفا وکړه او پرته له دې چې له مخکې کومه دنده ومومي لندن ته کډه شو. تر یو کال بې‌کارۍ وروسته یې د لندن پوهنتون په کالج کې د تطبیقي ریاضي او میخانیک په برخه کې د استادۍ بست ومانه خو د یو کال له تېرېدو سره یې د تطبیقي ریاضیاتو او میخانیک د ریاست طلایي بست ترلاسه کړ، دا هغه بست و چې نوموړي يې په جدي توګه د ترلاسه کولو هیله لرله.
وایټ‌هېډ په ۱۹۱۴ کال کې د لندن په امپریال کالج کې چې نوی يې د رسمیت سند ترلاسه کړی و د تطبیقي ریاضي د استادۍ بست ومانه، چېرته چې د هغه پخوانی ملګری انډرو فورسایټ هم په وروستیو کې د ریاضیاتو د تجربه‌لرونکي استاد په توګه ګومارل شوی و.
په ۱۹۱۸ز کال کې د وایټ‌هېډ علمي مسولیتونو په جدې توګه پراختیا پيل کړه، ځکه هغه د لندن د پوهنتون په سیستم کې یو شمېر اداري بستونه ومنل چې هغه مهال يې د لندن امپریال کالج هم یو غړی و، د ۱۹۱۸ کال په وروستیو کې د ساینس پوهنځي د رییس په توګه وګومارل شو (نوموړی په دې بست کې ۴ کاله پاتې شو)، په ۱۹۱۹ کال کې د لندن پوهنتون د سنا غړی او په ۱۹۲۰ کال کې د سنا د علمي شورا (رهبرۍ) رییس وټاکل شو دا هغه بست و چې نوموړی امریکا ته د تګ تر مهاله تر ۱۹۲۴ز کال پورې په‌کې پاتې شو. وایټ‌هېد وکولی شوی له خپل نوی نفوذ څخه په بریالۍ توګه په ساینس کې د لیسانس درجې د رامنځته کولو لپاره د ساینس د نوي تاریخ څانګې لپاره د لابي په موخه کار واخلي (مخکې به یوازې د هنر په برخه کې د لېسانس سند ورکول کېده) او ښوونځي ته د لږ شتمنو زده‌کوونکو لاس‌رسی اسان کړي.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د کاناډا پوځي تاریخچه
لویې جګړې ته د کاناډا قربانیو او مرستو د دغه هېواد تاریخ بدل کړ او وتوانېد، چې لا خپلواک شي، خو د فرانسویانو او انګلیسي ژبو ترمنځ یې ژور درز رامنځته کړ. په لومړي ځل د کاناډا په پوځي تاریخ کې، کاناډایي ځواکونه د جلا واحد په توګه لومړی د یوه بریتانیایي قوماندان او په پای کې د کاناډایي الاصله قوماندان په قوماندې سره وجنګېدل. په لومړۍ نړیواله جګړه کې د کاناډا پوځي لویې لاسته راوړنې په سام، ویمي، پاسشندل جګړو کې رامنځته شوې او په هغه جګړه، چې وروسته «د کاناډا د سلو ورځو» په نامه یاده شوه، هم یې په کې لویې لاسته راوړنې لرلې. د جګړې په پای کې د کاناډا د ټولو تلفاتو شمېر ۶۷۰۰۰ مړه او ۱۷۳۰۰۰ ټپیان وو، چې له دې شمېر نه ۶۲۰۰۰۰ یې چمتو شوي ځواکونه وو (۳۹٪ چمتو شوي ځواکونه تلف شول).
د بریتانیايي توکمه کاناډایانو اکثریت استدلال کوي، چې کاناډایان دنده لري، چې د خپل مورني ټاټوبي لپاره وجنګېږي او له دې یې په کلکه ملاتړ وکړ. سر ویلفریډ لاریر که څه هم فرانسوی- کاناډایي و، خو د انګلیسي- کاناډایانو لپاره یې خبرې وکړې او کله یې چې اعلان وکړ: «زموږ دنده دا ده، چې لویې بریتانیې ته خبر وکړو او د لویې بریتانیې دوستان او دښمنان وپوهوو، چې په کاناډا کې یو ذهن او یو زړه شته او ټول کاناډایان د مور هېواد تر شا ولاړ دي». په هر حال، دا د دې لامل نه شو، چې لاریر له هنري بوراسا سره درې کاله وروسته په ۱۹۱۷ز کال کې مخالفین د سربازۍ خدمت لپاره راوبلي. د کاناډا لومړي وزیر رابرت بوردن لویې بریتانیې ته د مرستې وړاندیز وکړ، چې ډېر ژر ومنل شو.
چمتو والی
تر جګړې مخکې، ځمکني پوځي ځواکونه د کاناډایي ملیشو په توګه، له فعالو دایمي او فعالو غیر دایمي ملیشو سره سمبال شول. د ملیشو او دفاع وزیر سام هیوز د لومړي وزیر سر رابرت بوردن له خوا امر وکړ، ترڅو یو پوځ له هېواده بهر وروزي او استخدام یې کړي. کاناډا هغه مهال یو منظم پوځ درلود، چې ۳۱۱۰ نارینه او یوه نوې سمندري قوه یې لرله.
که څه هم لوی درستیز، ویلوبي ګواتکین د یو څه مودې لپاره د کاناډایي ملیشو ډله ییز سمبالول پلان کړي وو؛ نو دغه د چمتووالي پلان د نوي ځمکني ځواک په ګټه، چې یو کاناډایي استول شوی ځواک و او د شمېرو لرونکو کنډکونو پر اساس ټاکل کېدل؛ نو دوی یوې جلا وزارت خونې ته راپور ورکوي، دغه وزرات له کاناډا بهر ځواکونه په نامه یادېږي. که څه هم دغه ځواک په چټکۍ ډېر شو؛ ځکه له سیاسي ملاتړه برخمن و، خو د مسلکي او لوړ رتبه عسکرو یو غښتلی مرکز یې نه درلود.
کاناډایي پوځ
د کاناډا پوځ د ۱۹۱۵ز کال په سپټمبر کې، فرانسې ته د کاناډا د دویم لښکر په ورتګ سره جوړ شو. د پوځ زیاتره سرتېري رضا کاران وو؛ ځکه د جګړې تر پایه پرې اجباري خدمت نه و. دغه پوځ د ۱۹۱۵ز کال په ډسمبر کې د کاناډا د درېیم لښکر او د ۱۹۱۶ز کال په اګسټ کې د کاناډا د څلورم لښکر په اضافه کولو سره ډېر شو. د کاناډا د پینځم لښکر تنظیم د ۱۹۱۷ز کال په فبرورۍ کې پیل شو، خو لا په بشپړه نه و جوړ شوی، چې د ۱۹۱۸ز کال په فبرورۍ کې ووېشل شو او کسان یې د څلورو نورو لښکرو د پیاوړتیا لپاره لاس پکار شول. که څه هم پوځ د بریتانیا د پوځ تر امر لاندې و؛ نو د کاناډایي مشرانو ترمنځ یو ډول فشار، په ځانګړي ډول د سام تر جګړې وروسته رامنځته شو، ترڅو د پراختیا پر ځای د یوه واحد په توګه وجنګېږي.
د کاناډا استول
د کاناډا استول شوو ځواکونو خپله لومړۍ جګړه د ۱۹۱۵ز کال په مارچ کې په فرانسوي ښار Neuve Chapelle کې وکړه. په انګلستان کې سالزبري دښتې ته تر رسېدو وروسته، کاناډایي ځواکونو ته امر وشو، چې د المانیانو له خوا د Neuve Chapelle د سکټور د پیاوړې کېدو مخه ونیسي. د بریتانیا لومړی پوځ، چې د جنرال داګلاس هیګ تر قوماندې لاندې دی، اجازه ورکوي، ترڅو په بریالیتوب سره د المان له پولو تېر شي او په نیول شوي قلمرو کې د متحدینو یوه نوې پوله جوړه کړي.
انګلیسان ونه توانېدل، چې د خپلو کمزورو اړیکو له امله له خپلو ګټو کار واخلي، خو کاناډایان یې پوه کړل، چې د توپخانې بمبار د دښمن د سنګرونو د له منځه وړلو لپاره ډېر کم دی؛ ځکه د توپخانې لپاره غوره نقطې اړینې وې؛ نو د توپخانې زېرمې د چټکو بریاوو د لاسته راوړلو لپاره ډېرې لږې وې او تر ټولو اړینه دا، چې پرمختللو ځواکونو ته د اطلاعاتو او دستورونو د لېږد بهیر ډېر سست او ستونزمن و او مخابراتي سیسټمونه ډېر زیانمن شوي وو.
د کاناډا سلطنتي سمندري ځواک
د ۱۹۱۴ز کال د اګست په ۵مه د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې، دوه دولتي بېړۍ CGS Canada   (HMCS Canada په نامه بدله شوې) او CGS Margaret سمدلاسه سمندري خدمتونو ته راودانګل او له HMCS Niobe, HMCS Rainbow  او له دوو اوبتلوHMCS CC-1  او  HMCS CC-2سره  د سمندري ځواکونو د هستې د جوړېدو لپاره یوځای شوې. دا مهال، د کاناډا او بریتانیا دولتونو د RCN  د پراختیا لپاره پلانونه نیول، خو پرېکړه وشوه، چې کاناډایانو ته به اجازه ورکوي، چې د کاناډا په سلطنتي سمندري ځواک کې نوملیکنه وکړي او زیاترو یې سمندري ځواکونه وټاکل.
د ۱۹۱۴ز کال په مني کې، HMCS Rainbow د شمالي امریکا په لوېدیځو څنډو کې د پاناما تر سویل پورې ګزمې وکړې، که څه هم دغه ګزمې په ارام اقیانوس کې د المان د سمندري ګواښ په له منځه وړلو سره د ۱۹۱۴ز کال په ډسمبر کې د ګراف ماکسیمیلیان وان سپي له ماتې سره کم ارزښتې شوې. رینبو بېړۍ د پاتې جګړې لپاره ختیځو ساحلونو ته واستول شوه او تر ۱۹۱۷ز کال پورې رینبو له خدمته واېستل شوه.
ملي هویت
د کاناډا پر تکامل باندې د لومړۍ نړیوالې جګړې اغېزې د تاریخپوهانو لپاره د بحث وړ دي. یو عمومي توافق شته، چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې، ډېری انګلیسي ژبي کاناډایانو د خپل هویت او بریتانیایي تابعیت ترمنځ هېڅ اختلاف نه لیده. په حقیقت کې، د بریتانیا نړیوال هویت یا د بریتانیا سترواکي د کاناډا د هویت یوه مهمه برخه وه. زیاترو کاناډایانو خپل هېواد د شمالي امریکا یوه برخه ګڼله، چې د بریتانیا د تاج و تخت د وفادارۍ منندوی دي. تاریخ لیکونکي کارل برګر وښوده، چې د دغه لیدلوري ډېر لږ مخالفین په انګلیسي ژبې کاناډا کې شته. په ۱۹۱۴ز کال کې، زیاترو انګلیسي ژبو کاناډایانو د سترواکۍ- ملي یو ګډ هویت درلود.
لېخ والېسا
لېخ والېسا په پولنډۍ ژبه : Lech Wałęsa يو پولنډی سیاستوال ، د کارگرانو د اتحاديې مشر ، او د وگړو د حقوقو مخکښ مبارز پاتې شوی. دﺉ د سپټمبر په ۲۹ د ۱۹۴۳ز کال کې په پوپووو ښارگوټي ، پولینډ هېواد کې وزېږېد. يو مخکښه مبارز مشر ، د سوليډارنوشېچ د خوځښت بنسټگر ، او د پخواني کمونيستي متحده روسيې څخه د خلاسون ادارې لومړنيو انديالانو کې شمېرل کېږي. همدارنگه ېې د وگړنيو حقوقو د پام ساتلو په لړ کې د سولې نوبل جايزه د ناروې د پلازمېنې اوسلو څخه په کال ۱۹۸۳ ز کې ترلاسه کړېده. دی له ۱۹۹۰ ـ ۱۹۹۵ ز کال پورې د پولینډ لومړنی ولسمشر پاتې شوی.
مخينه
لېخ والېسا د پولېنډ په يوې بزگرې کورنۍ کې د پوپو وو په ښارگوټي کې زېږېدلی دی. دده کورنۍ يوه غریبه کاتوليکه مخینه لري. وروسته له هغه چې دده پلار او مور دواړه مړه شوه نو دی د پوپو وو له کلي د گدانسک ښار په لور روان شو. همدارنگه کله چې د گدانسک په ښار کې د کشتۍ په يوې کارخانې کې ېې کار پیل کړ نو د څه مودې وروسته د کارگرانو د اتحاديې مشر او بیا مبارز شو.ده په پولینډ د لومړي ځل لپاره د کمونستي متحدې روسيې څخه خپل د هېواد د خپلواکۍ لپاره غږ پورته کړ .د پولینډ په سیاسي ډگر کې دی يو قاطع ، ژمن سیاسي مشر گڼل شوی.
زده کړې
لکه څنگه چې دی د غريبې کورنۍ يو غړی و ، ده خپلې لوړې زده کړې ندي ترسره کړي. لومړنۍ زده کړې ېې د خپل کلي په کتوليک کلیسا کې ترسره کړي بیا وروسته ېې منځنۍ زده کړې د کسبي ښوونځۍ په برقي څانگه کې ترسره کړې. د کور د کمزورې وټې له کبله ېې گټې پسې لستوڼي بډ وهل او په کال ۱۹۶۱ ز ـ ۱۹۶۵ کې ېې د موټرو مستري په حیث کار پیل کړ.
وېشنيزه:د پولينډ ولسمشران وېشنيزه:د نوبل د سولې جايزې گټيالي
مېرمن زرغونه
د "پټي خزانې" ليكونكي دا مېرمن داسي معرفي كوي او شرح حال يې په دې ډول ليكي:
"زرغونه د ملا دين محمد كاكړ لور وه، په پنجوايي كي اوسېده، او له پلاره يې تحصيل د علومو وكا او د فصاحت احكام يې زده كړل، او د فصحاو اشعار يې ولوستل، زرغونه په حباله د سعدالله خان نورزي وه، چې توريالي زامن يې درلود، او ټول د علم او هنر خاوندان و. ماته هسي نقل وكا زما پلار چي: زرغونې د شيخ مصلح الدين سعدى رحمآالله عليه د بوستان كتاب ټول په پښتو نظم كا، او نوم يې و "بوستان د پښتو" چې دا كتاب يې په سنه (903 هـ) قدسي پاى ته ورساوه  او ټول نكات عارفه، او نصايح حكيمانه يې په پښتو كړل. علاوه پردې زرغونې نور اشعار او غزلونه هم وويل، او په زمره د فصحا يې شهرت وكا، هسي چې موزونانو د روزگار به يې اشعار لوستل، او د پښتو په بوستان بې سيركا، او گلونه د پند او نصيحت به يې ټولول. هسي وايي: چې زرغونه كمال داره ښځه وه. خط يې هم خورا ښه و، او كاتبانو به يې له حسن خط، اقسام د خط زده كول.
زما پلار هسي وويل: چې په سنه (1102 هـ) ما د زرغونې په خط "بوستان د پښتو" وليد، چې خپل اشعار يې په خپل ښه خط هسي كښلي و، چې ملغلري يې خط ته عاجزي كا. او دغه حكايت له هغه كتابه زما د پلار رحمآالله عليه په ياد و، چې زه يې په خزانه كي كاږم: حكايت له بوستانه څخه
اورېدلې مي قصه ده
چي له شاتو هم خوږه ه
د اختر په ورځ سهار
بايزيد چې و، رويدار
له حمامه را وتلئ
په كوڅه كي تېرېدلئ
ايرې خاوري چا له بامه
حسن خاتمة ( ښه پایله )
دپــــوهـــــنـــی وزارت
داسلامــــــــی زده کــــړو معینیــت
مېرمن زرغونه
مخ او سر يې شو ككړ
حسن خاتمة ( ښه پایله )
دنظارت اوبرنـــامـــــــــو ریاست
ښه پایله
دهغی وسیلی ، نښی اوبدی پایلی څخه ځان ساتل
مېرمن زرغونه
په ايرو په خاورو خړ
حسن خاتمة ( ښه پایله )
ترتیبوونکی : معاون مدرس: محمد بشیر "مدنی"
۱۳۹۵هجری شمسی کال
دپیل خبری
'''            داښکاره خبره ده چی انسان د نورو مخلوقاتو په څنګ کی یو  مخلوق دی چی الله جل جلاله ورته عقل ور کړی دی نو ددی لوی نعمت( عقل ) په مقابل کی مکلف ګرځول شوی دی. انسان مکلفول ددی تقاضاکوی چی دده دعمل اوکار په بدل کی باید دیته بدله ورکړی شی چی داعقلی دلیل د مجازات هم دی چی شرعی نصوص پری ګواه دی ، دانسان ټول ژوند په دنیا کی چی څومره پړاوونه اړه وی اوپری تیریږی ده ته په بدل کی یا نیکی اویاهم بدی لیکلی کیږی خو آخره مرحله اوپړاو دانسان دژوند خورا اهمیت لری ځکه چی دانسان خاتمه په هرعمل باندی چی وشی په هغی باندی ټول عمر ورته قیاس کیږی، په کوم عمل باندی چی انسان له دنیا څخه سترګی پټی کړی په هماغه عمل باندی مشغول وی اوپه همغه سره له قبره پاڅیږی، یو انسان که په دنیا کی ئی څومره نیک کارونه  ترسره کړی وی اوبیا په آخر عمر کی خراب شی اونیکو کارونو ته شا وګرځوی نو ددی انسان آخره خاتمه خرابه شوه ، اوکه یو انسان په ټول ژوند کی ښه کارونه ترسره کړی نه وی اود ژوند په آخری پړاو کی نیکیو ته مخ وګرځوی عمل اوکارونه یی ټول دشریعت موافق تیرشی نوددی انسان پایله اوخاتمه ښه بلل کیږی ځکه چی داعتبار وړ کارآخره خاتمه دانسان ده ، ددی کبله چی خاتمه دانسان په ژوندکی لومړی توب لری نوباید چی دښی پایلی دتقویت لاملونه پیداکړو ترڅو وکولای شو چی دهغی په مرسته خپله پایله نیکه اوروښانه کړو، ددی ترڅنګ ځنی عوامل نورهم شته دی چی دښی پایلی موانع بلل کیږی هغه هم باید وپیژنو تر څو دهغوڅخه پرهیز او اجتناب وکړو، ددی په اخر کی باید  د پیغمبرصلی الله علیه وسلم دهغه مبارک حدیث په رڼاکی چی فرمائی : (مَنْ لمْ يشْكُر النَّاسَ لَمْ يشْكُر الله) رواه الترمذي في كتاب البر والصلة ، نوترهرڅه مخکی د اسلامی زده کړو دقدرمن معین صاحب څخه مننه اوقدردانی کوم چی دغه مبارکه پروسه ئی پیل کړه اوبیا د نظارت اوبرنامو دعمومی رئیس صاحب څخه مننه کوم چی ددی رسالی د پشپړیدو دمراحلو د ترسره کیدو لاره ئی راته پرانیسته او هم داډول دخپل لارښود استاد ښاغلی ضیاءالحق حیدری څخه مننه کوم چی ددی رسالی ترپایه ئی زما لارښوونه کړی اوهمدارنګه دټولو هغو دوستانوڅخه مننه کوم  چی ددی رسالی په پشپړیدوکی ئی راسره مرسته کړی الله جل جلاله دټولوته اجرعظیم ورکړی .'''
درسالی لنډیز :
مېرمن زرغونه
د خپل مخ په پاكېدو سو
حسن خاتمة ( ښه پایله )
کومه رساله چی زما مخ ته ايښی ده خلاصه اولنډیز ئی په لاندی ډول سره وړاندی کیږی هغه داچی:
الف :هرانسان دخپل ژوند دپیل څخه تراخری لحظی پوری کوم عمل چی ترسره کوی هغه که ښه وی یابد ټول پری حساب دی او دهغه په رڼاکی به ورسره یاجنت اویاهم دوزخ ته د تللو پریکړه کیږی چی ددی لپاره می دغه عوامل یا لاملونه ذکرکړی دی : دښی پایلی تعریف اودهغه نښی ،دښی پایلی نښی دقران کریم  له نظره ، دحدیث شریف له نظره، دالله جل جلاله ملاقات خوښول، ګناه ته په کمه سترګه نه کتل، په الله جل جلاله باندی ایمان لرل ورته خوښ وی،دغزا په حالت کی مړکیدل،داحرام اوحج په حالت کی مړکیدل،پداسې حالت كې مړ شي چې د الله جل جلا له په طاعت بوخت وي،د پنځو څيزونو څخه ددفاع دپاره دخپل ژوند نه تیرېدنه،که پداسې حال كې مړ شي چې په يوه وبايي مرض اخته وي،طاعون ،سل( نری رنځ)، دنس درد ،  د انسان د څنګ ناروغي،كومه ښځه چى په اولاد مړه شى شهيده ده، د اوبو په وسيله غرقيدل يا په اور سوځیدل،  او يا د كوم شى په نړيدو باندی مرشی،  دجمعې په شپه او دهغې په ورځ مرګ، د مرګ په وخت كې د توحيد د كلیمې ويل دي ،او شروط ئی دادی : علم ،یقین ،   اخلاص ، صدق ،انقیاد ، قبول والی او منل، الکفر بالطاغوت ،
مېرمن زرغونه
چي زه بل يم د بل اور
حسن خاتمة ( ښه پایله )
ښی پایلی ته هڅونه د مبارکو آیتونوپه رڼاکی، دښی پایلی سببونه ،دالله جل جلاله ‌‌إطاعت، دعا کول ،إصلاح دباطن اوظاهره ،  استقامت ، په الله جل جلاله باندی ښه ګمان کول، تقوى او دالله جل جلاله څخه په هرحالت کی ویریدل ،صدق او ریښتینولی  ،توبه کول الله جل جلاله ته، دالله جل جلاله په طاعت او عبادت همیشوالی او دوام ، دمرګ یادول او لږ امید لرل ، دبدی پایلی دسببونودترسره کولوڅخه ځان ساتل، په ښكاره او پټه باندې د الله جل جلا له څخه وېرېدل ، هميشه الله جل جلا له يادول، دعبرت لپاره دقبرونو زيارت کول ،دمړي پريمنځل اوپه جنازه كې ئې ګډون كول ،بده پایله اودهغه نښی، پخواني نيكان به د بدى پايلې (خاتمې) څخه  ډېر وېرېدل، دبدی پایلی اسباب ، وروسته والی په توبه کی ، دسوف لفظ ، د ګناه سره مينه او په هغې ځان عادت كول- اوږدې هيلې،پخپله ځان وژل، بد ملګری،دځینی وبائی مرضونو وضاحت ،طاعون ( وبا، كولرا)،دسل مختلف ‌‏ډولونه ،،،،،
ب : دڅیړنی طریقه :
څرنګه چی ښه پایله بوه داسی ګټوره علمی رساله ده – زماپه نظر - چی باید هرمسلمان ئی دخپل ژوند مشال وګرڅوی اودغه رساله دکتابتون لپاره ډیرمناسب کتاب دی طرز ئی توصیفی دی څکه چی هرنص می دخپل مرجع څخه اخستی دی او او که تاسو ورته وګوری نو زیاتره مراجع دعربی ژبی دی چی بیا دغه ټول نصوص پښتو ژبی ته ژباړل شوی چی ژباړه پخپل ذات کی یو ستونزمن کاردی او ددی رسالی هرعنوان که اصلی دی یا فرعی د خبل مصدر او منبع نه می نقل کړی دقرآن کریم دمبارکو آیاتونو دسورت نوم او نمبرمی ذکر کړی نبوی مبارک احادیث می دخپل مصدر څخه په پشپړ ډول حتی الوسع تخریج کړی دی .
مېرمن زرغونه
چي په اور كي سم نسكور
حسن خاتمة ( ښه پایله )
ج : دڅیړنی دنتائجو ارزښت :
ددی رسالی د نتایجو دارزښت په هکله می دغه څو ټکی یادکړی دی  چی څینی ئی به ډیر لنډ ډول دادی :
مېرمن زرغونه
له ايرو به څه بد وړمه
حسن خاتمة ( ښه پایله )
- دانسان دټول عمر کړني دهغه  په پایله کی نغښتی دی ،ا وپه همغه ورسره فیصله کیږی .
- دانسان دښی پایلی لپاره په لار کی خنډونه شته چی انسان باید دغه خنډونه لری کړی اوخپله آخره خاتمه ښه کړی.
- ځنی داسی مرضونه اوآفتونه دی چی انسان ته په ظاهره کی بد ښکاری او نه یی خوښوی خو په حقیقت کی هغه ټول دانسان دآخرت ښه والی لپاره مقرر شوی دی لکه هغه مرضونه چی پدی رساله کی ترینه بحث اوڅیړنه شوی ده
مېرمن زرغونه
يا به لږ شكوه كومه
حسن خاتمة ( ښه پایله )
'''- پایله دانسان مهم اوحساس پړاو دی چی ددی پړاوڅخه  تیریدل لویه مبارزه غواړی دشیطان په مقابل کی ددی وجی نه شیطان انسان ته هیلی او امیدونه اچوی چی داد مهمولاملونوڅخه ګڼل کیږی. په دی څیړنه کی دقبر اومړو سره سروکار لرل یاد شول چی همیشه دانسان په ذهن کی مرګ یاد وی ترڅو وکولای شی چی دشیطان په مقابل ودریږی او دهغی له وسوسو سره دهلاکت په کنده کی ونه غورځیږی .'''
مېرمن زرغونه
هو، پوهانو ځان ايرې كړ
حسن خاتمة ( ښه پایله )
دموضوعاتوفهرست
عنوان                                   موضوع                                                                   مخ
سريزه 1
مېرمن زرغونه
له لويني يې ځان پرې كړ
حسن خاتمة ( ښه پایله )
لومړی فصل: نیکه پایله اودهغی عوامل  3
مېرمن زرغونه
څوك چې ځان ته گوري تل
حسن خاتمة ( ښه پایله )
لومړی مبحث: دښی پایلی تعریف اودهغه نښی سره دهڅونی ښی پایلی ته: 3
مېرمن زرغونه
خداى ته نسي كړاى كتل
حسن خاتمة ( ښه پایله )
۱-  دښی پایلی تعریف: 3
۲- دښی پایلی نښی: 3
مېرمن زرغونه
لويي تل په گفتار نه ده
حسن خاتمة ( ښه پایله )
1-  دالله جل جلاله ملاقات خوښول: 4
2- گناه ته په کمه  سترګه نه کتل: 6
۴- دغزا په حالت کی مړکیدل: 7
مېرمن زرغونه
لو خبره په كار نه ده
حسن خاتمة ( ښه پایله )
۶- :- پداسې حالت كې مړ شي چې د الله جل جلا له په طاعت بوخت وي: 8
۷- د پنځو څيزونو څخه ددفاع دپاره دخپل ژوند نه تیرېدنه: 9
۸- که پداسې حال كې مړ شي چې په يوه وبايي مرض اخته وي: 9
1- طاعون : 10
مېرمن زرغونه
تكبر به دي تل ځوړ كا
حسن خاتمة ( ښه پایله )
۲- سل( نری رنځ) 10
۴- د انسان د څنګ ناروغي: 11
9- كومه ښځه چى په اولاد مړه شى شهيده ده: 11
10- د اوبو په وسيله غرقيدل يا په اور سوځیدل: او يا د كوم شى په نړيدو باندی مرګ: 11
11- دجمعې په شپه او دهغې په ورځ مرګ: 12
۱۲- د مرګ په وخت كې د توحيد د كلیمې ويل دي : 12
علم : 13
یقین : 13
اخلاص : 14
صدق : 15
محبت : 16
انقیاد : 16
قبول والی او منل : 17
الکفر بالطاغوت : 17
دښی پایلی ته هڅونه د مبارکو آیتونوپه رڼاکی: 18
دوهم مبحث: دښی پایلی سببونه : 20
* إصلاح دباطن سره دظاهره: 21
* استقامت : 21
*- په الله جل جلاله باندی ښه ګمان کول: 22
*صدق او ریښتینولی  : 22
دالله جل جلاله په طاعت او عبادت همیشوالی او دوام : 23
دمرګ یادول او لږ امید لرل : 24
دبدی پایلی دسببونودترسره کولوڅخه ځان ساتل : 24
هميشه الله جل جلا له يادول: 25
د قبرونو زيارت کول له عبرت لپاره : 26
دمړي پريمنځل اوپه جنازه كې ئې ګډون كول : 26
نیکانو ته ورتلل او پوښتنه يې كول: 27
پخواني نيكان به د بدى پايلې (خاتمې) څخه  ډېر وېرېدل: 31
دبدی پایلی اسباب  33
1- وروسته والی په توبه کی : 33
2 : دسوف لفظ : 36
۳: د ګناه سره مينه او په هغې ځان عادت كول: 37
- اوږدې هيلې: 38
داوږدو هيلو په هكله دعلي رضى الله عنه وينا: 41
۴: پخپله ځان وژل: 41
۵: بد ملګری: 4354
دامام زين العابدين رحمةالله عليه دغربت اويوازيتوب دقصیدى ژباړه: 45
دځینی وبائی مرضونو وضاحت : 48
طاعون ( وبا، كولرا): 48
سل مختلف ‌‏ډولونه لرى چى مهم يي دادى: 48
۱:- د سږى سل: 48
۲:- د كولمو توبر كلوز: 49
٣- دخصيتينوتوبرکلوز: 49
اخځلیکونه  53
= سريزه = الحمد لله وحده والصلاة والسلام علی من لانبی بعده وبعد !
د هغه الله جل جلا له  په نامه چې رحمت يې هر څيز ته رسیدلى دى او هر څه يې شمیرلي ،دخپلو بندګانو څخه يې په هغه چا رحم وكړاو په دنيا كې يې هغه څه ورته برابركړل چې د اخرت درجې پرې لوړېږي او دا هغه څوك دي چې د الله جل جلا له په طاعت يې هميشه والى وكړ او په عبادت كې يې كوښښ وكړ كه راحت، خوشحالي ورته ورسیږي د الله جل جلا له  شكر ادا كوي دا ډېر ورته ښه او غوره کار دى، كه تكليف ، غم او خفګان ورته ورسیږي صبر پرې كوي،
'''دموضوع اهمیت: دانسان ژوند په دنیا کی دیو ي خاصي موخی لپاره دی چی هغه دالله جل جلاله عبادت دی ددی نتیجه دعمرپه آخره لحظه کی معلومېږي دژوند دغه مرحله د انسان لپاره خورا اهمیت لری چی دژوند لپاره د آخرنی مهر حیثیت لری او دټول ژوند پړاوونه په همدی خاتمه اوپایله باندی قیاس دی. دا دپایلی اهمیت ته اشاره کوی نو پکاردی چی خپله پایله په هره طریقه چی وی الله جل جلاله ته عذر ،زاری اوژړا وکړو تردی چی ښه پایله ولرو .'''
اوس پوښتنه داده  چی دانسان دعمر تر ټولو حساس پړاو کوم دی ؟ آیا دانسان ټول ژوند یو شان دی او که خپلو کی توپیر لری ؟ آخره مرحله دانسان دژوند لپاره دکومو څانګړو اهمیتونوڅخه برخه من دی ؟ دا هغه پوښتنی دي چی ددی تحقیق لاندی موخو د لاسته راوړلو څخه وروسته ځوابیږي.
'''دتحقیق موخی: ددی تحقیق موخی زیاتی دی خو په لنډه  توگه لاندی موخی ترټولو خورا مهمی ګڼل شوی دی:  دډېرو مسلمانانو ظاهري جامه غربي لباس وګرځید اوباطنی معامله دهر مسلمان دالله جل جلاله سره ده ،له دې سره جوخت زموږ د ټولنې ډېر وګړي په هغو هلاكوونكو ګناهونو اخته شول چې كول يې په ټولنه كې يو عادي كار ګرځیدلی او څوك اصلاً ورته ګناه نه وايي ،د ساري په ډول بهتان ، غيبت د يتيم حق خوړل، سود، رشوت او داسې نور چى هر څوك يې پخپله ويني او هم یې پخپله كوي نو ما خپل ديني مسؤليت او لازمي دنده وبلله ترڅودغه رساله دعلمی رتبی چی د مرستیال مدرس څخه مدرس ته دلوړیدلو له امله می ترتیب کړه د الله جل جلاله په لوی فضل او كرم سره می پای ته ورسیده ښایی كوم مسلمان ورور ئی ولولی او ګټه تری پورته کړی په پای کی دګناهونو لار پرېږدي او دخپل اخرت په ښه كولو كې هڅې وكړي او ماته يې الله جل جلاله اجر راكړي. بله داچی هرمطالعه کونکی انسان پدی باندی زیار وباسی تردی چی وکولای شی په آخر عمر کی په نیکیو عادت شی او په همدی حالت وفات شی. نیکی پایلی خپل اسباب لری ددغی اسبابو په برابره ولو کی هرڅوک باید ښه کوښښ وکړی تردی چی دښی پایلی درلودونکی شی. همدا راز بده  پایله هم شته اودهغی اسباب او عوامل هم شته دی ، پدی رساله کی بله موخه هم داده چی ددغی بدی پایلی  اسبابو او عواملو ته باید هر مسلمان یو خوا ته شی اونیک عملونه پریږدی بلکی باید دخپل توان مطابق هڅه وکړی ترڅو وکولای شی چی د خپلونیکو اعمالو په کولوسره دنیکی پایلی درلودونکی شی.'''
مخکینی لیکني :
دښی پایلی په اړه ډیری لیکنی شویدی چی ټولی په عربی ژبه  دی څینی ئي دادی :
علامات وأسباب حسن الخاتمة وسؤ الخاتمة / خالد بن عبدالرحمن الشایع ( معاصر) ،علامات سؤالخاتمة قبل موته وعندالتغسیل للشیخ ندا أبواحمد (معاصر)- حسن الخاتمة لعبدالله بن محمد المطلق ( معاصر)- رسالة فی حسن الخاتمة لمحمد شامی شیبة ( معاصر)دا دساری په ډول یادشول خو په پښتو ژبه فکرنکړم بل چا به لیکلی وی ــ
درسالی کړنلاره :
'''دغه رساله دجوړښت په لحاظ په لاندی ډول ده  : دغه رساله په لاندی مطالبومشتمله ده چی دوه فصلو نه لری په لومړی فصل کی دنیکی پایلی تعریف، عوامل،  نښی دقران اوحدیث له نظره تربحث لاندی نیولی شوی  دی په دویم فصل کی بدی پایلی ته اشاره شوی ده  چی په هغی کی دبدی پایلی اسباب اوعوامل دقران اوحدیث له نظره ذکر شوی دی اوبیا په دوهم فصل کی دامام زین العابدین هغه زرینی ویناوی ضمنا ذکرشوی دی چی دموضوع سره کلکه رابطه لری .ددویم فصل په آخر کی هغه وبایی مرضونه ذکر شوی دی چی دانسان په نیکه پایله باندی دلالت کوی. او په آخر کی دبحث خاتمه ذکر شوی اوپه  پای کی منابع ذکر شوی دی .'''
ومن الله التوفیق
= ۱-  دښی پایلی تعریف : = '''ښه پایله پدی معناده چی یو بنده دخپل مرګ څخه وړاندی پدی سره بریالی شی ترڅودخپل رب ( الله جل جلاله ) دقهر اوغصی نه لری شی ، دګناهونواوخطاګانوڅخه توبه وباسی ، دنیکیو او صالحوعملونوخواته مخه کړی اوبیاپه دغه ښه حالت سره وفات شی. لکه چی دنبوی صلی الله علیه وسلم په ارشاداتوکی راغلی چی کله خدای جل جلاله په یوه بنده دخیر اراده وکړی نوهغه په خیر کاروکی استعمالوی.'''
= ۲- دښی پایلی نښی: =
= دښی پایلی نښی دقران له نظره : = ۱- الله جل جلاله فرمائی : '''{ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ } فصلت: 30 ژباړه : بیشکه هغه کسان چی ئی ویلی دی رب زموږ الله جل جلاله دی بیامحکم ولاړوی پدی خبره باندی ، راکوزیږی به په دوی باندی ملائیکی چی مه ویریږی اومه خفه کیږی اوخوشحاله اوسی په هغه جنت چی وی تاسی وعده به ئی درسره کولی شوه. دغه زیری دمؤمنانولپاره دمرګ په وخت، په قبرونواو دقبرونو څخه دراژوندی کیدو په وخت کی حاصلیږی.دمرګ په وخت کی جاته د جنت وعده ورکول اوهمدارنګه دمړی روحیه تقویه کول ترڅو هغه په امن کی وی دالوی نیک بختی دی انسان لپاره ددی وجی نه دا دانسان دښه پایلی ښکارندوی دی'''.
۲- { وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ﴿۱۶۹﴾ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۱۷۰﴾يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ }﴿۱۷۱﴾
'''ژباړه: او له سره ګومان مه كوﺉ ( اى محمده يا اى اوريدونكيه ) پر هغو كسانو چې وژل شوي دي په لاره د الله جل جلا له  ( جهاد او طاعت ) كې د مړو ( مړه نه دي) بلكې ژوندي دي په نزد د رب خپل رزق وركولى شي ( د جنت له خوړو او څښو څخه ) پداسې حا ل كې چې خوشحاله دي دوى په هغه شي باندې چې وركړي دي دوى ته الله جل جلا له له فضله خپله او خوشحالیږي دوى ( په راتلو د) هغو كسانو باندې چې لا نه دي رسيدلي دوى، تر هغو پورې وروسته ددوى نه ،په دې شان سره چې نه به وي. داهغه نیکه پایله ده چی دالله جل جلاله دکلمی پورته کولو په خاطر خپل ځان یی له لاسه ورکړی.اودهغی په عوض کی خدای جل جلاله ورته دجنت وعده ورکوی اوچاته چی په دنیا کی دجنت وعده وکړی شو دانسان نیک بخته او ښه پای لرونکی انسان دی نو ویلای شوچی څوک دخدای جل جلاله دکلمی اچتولو په خاطر خپل ځان یی له لاسه ورکړ دا انسان دښه پای لرونکی انسانانو له جملی څخه دی.'''
= دحدیث له نظره : =
= 1-    دالله جل جلاله ملاقات خوښول: = عن أم المؤمنين عَنْ عَائِشَةَ، قَالتْ: قَالَ رَسُولُ الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. " مَنْ أحَبَّ لِقَاءَ اللهِ أحَبَّ اللهُ لِقَاءَهُ، وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ الله كَرِهَ اللهُ لِقاءَهُ ". فَقُلْتُ: يَا نَبِىَّ اللهِ، أكَرَاهيَةُ المَوْتِ؟ فَكُلُّنَا نَكْرَهُ المَوْتَ. فَقَالَ. " لَيْسَ كَذَلِكِ، وَلكِنَّ المُؤْمِنَ إذَا بُشِّرَ بِرَحْمَةِ اللهِ وَرِضْوَانِهِ وَجَنَّتِهِ، أحَبَّ لِقَاءَ اللهِ، فأحَبَّ اللهُ لِقَاءَهُ. وَإنَّ الكَافِرَ إذَا بُشِّرَ بِعَذَابِ اللهِ وَسَخَطِهِ، كَرِهَ لِقاءَ اللهِ، وَكَرِهَ اللهُ لِقاءَهُ متفق علیه . "[1]
'''ژباړه : دحضرت ام المؤمنین عائشی رضی الله عنها څخه روایت دا وائی : رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلی دی چی : چاچی دالله جل جلاله ملاقات خوښاوه نو الله جل جلاله هم ددغه ملاقات خوښوی ، او چاچی دالله جل جلاله ملاقات ناخوښ باله الله جل جلاله هم ددغه شخص ملاقات نه خوښوی ، حضرت عائشه وائی ماورته وویل : ای دالله نبی ! آیا دمرګ د ویری له امله ؟ موږ ټول مرګ نه خوښوو پیغمبر صلی الله علیه وسلم وفرمایل : داسی نده ، کله چی مومن ته دالله جل جلاله درحمت ، رضامندی ، او جنت ته داخلیدو زیری ورکړل شی نو دالله جل جلاله ملاقات ورته خوښ شی شوق اورغبت ئی ورته پیدا شی ، او کله چی کافرته دالله جل جلاله دعذاب او قهر زیری ورکړل شی نودالله جل جلاله ملاقات بد وبولی او الله جل جلاله هم ددغه شخص ملاقات بدوبولی .ددغه مبارک حدیث شریف په هکله  امام أبوعبید القاسم بن سلام ویلی دی چی : زما په نظر دمرګ بدګڼل او سختی تری مطلب ندی ځکه ددی څخه هیڅوک هم نه خلاصیږی ، بلکی بد او ناوړه کار دادی چی دنیا ته غوره والی ورکړی او اخرت ته ورتګ بد وبولی ، داځکه چی الله جل جلاله هغه خلک بد ګڼلی دی چی د ژوند سره مینه لری لکه چی فرمایی: {إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آَيَاتِنَا غَافِلُونَ}يونس: ۷ آیت .'''
ژباړه : بیشکه هغه کسان چی امید نلری دملاقات زموږه اوخوښ شوی دی پدی ټول ژوند د دنیا او آرام ئی نیولی دی په دی پوری( ژوند ددنیا ) .بل خبره داده چی انسان ترڅو خپل ځان مطمئن ونه بولی چی ځما آخرت ښه دی ترهغی پوری دی نه مرګ خوښوی اونه دخدای جل جلاله دیدار اوملاقات.اودایو ډول ښه ګمان کول دی په خدی جل جلاله باندی چی ماسره ښه معامله کوی نودخدای جلا جلاله ملاقات خوښوی که بد ګمان ولری نو هیڅ کله به دخدای جلا جلاله ملافات خوښ نکړی.
= 2-    ګناه ته په کمه سترګه نه کتل   : = حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ حَدِيثَيْنِ أَحَدُهُمَا: عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالآخَرُ عَنْ نَفْسِهِ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ يَرَى ذُنُوبَهُ كَأَنَّهُ قَاعِدٌتَحْتَ جَبَلٍ يَخَافُ أَنْ يَقَعَ عَلَيْهِ[2] ژباړه: موږته عبدالله دوه حدیثونه ویلی دی چی یویی دپیغمبرصلی الله علیه وسلم څخه اوبل یی دخپل طرف څخه روایت کړی دی چی : مؤمن هغه څوك دى چې خپل ګناهونه داسې ويني لكه د يوه غره لاندې چې ناست وي او ددې څخه په وېره کې وي چې پرې را وبه لوېږي. '''او ډېر خلك داسې دي چې په كوچينۍ ګناه ټينګار كوي او دهغې سره عادت شوي وي  او هیڅ ورته ښكارېږي او يوه ورځ يې هم داسې فكر ونكړ چې هغه ذات څومره لوى او د عظمت څښتن دى چې ده يې نافرماني كړې ده او دا ګناه يې د بدى پايلې لامل شي. ددی حدیث څخه معلومه شوه چی څوک ګناه ته په درنه سترګه ګوری نودغه سړی ښه پایله لری. حال داچی ګناه ګرچی وړکی وی باید ستر ګناه وشمیرل شی. بل روایت کی راغلی"عَنْ أَنَسٍ ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ إِنَّكُمْ لَتَعْمَلُونَ أَعْمَالاً هِيَ أَدَقُّ فِي أَعْيُنِكُمْ مِنَ الشَّعَرِ إِنْ كُنَّا نَعُدُّهَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم من الْمُوبِقَاتِ."[3] ژباړه: حضرت انس بن مالك رضى الله عنه وېلي دي بیشكه تاسو ځينې داسې كارونه كوئ چې ستاسو په وړاندې به د يوه وېښته په اندازه هم ارزښت نلري او ګناه يې نه ګڼي مګر مونږ به د پيغمبر صلى الله عليه وسلم  په وخت كې د لويو هلاكوونكو ګناهونو څخه ګڼل. امام بخاري وایی مطلب یی هلاکوونکی ګناهونه دی .'''
'''اول صفت دایمان : چی الله جل جلاله او رسول صلی الله علیه وسلم ورته ډیر زیات ګران اومحبوب وی دهرچا نه او دهرڅه نه. دوهم صفت دایمان دادی : چی مینه اومحبت دچا سره نه کوی مګر د الله جل جلاله لپاره. دریم صفت دایمان دادی : چی بد وګڼی اوریدل کفر اوهری بی دینی ته وروسته دهغی نه لکه څنګه چی دا خبره بده ګڼي چی اورته وغورځول شی ( یعنی پخپل ایمان ډیر کلک وی لکه څنګه چی په اورکی غورځیدل ورته سخت تمامیږی ) .دادری نښی چی په کوم انسان موجود وی دا انسان مسلمان شمیرل کیږی او دده دښه پایله نښه اوعلامه دی.'''
= ۴- دغزا په حالت کی مړکیدل: = '''په یو حدیث کی دی "من قُتِلَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ شَهِيدٌ"[5] ژباړه: څوك چې د الله جل جلا له په لار كې ووژلى شي شهيد دى او څوك چې دالله جل جلا له په لار كې وتلى وي او بيا په خپل مرګ مړ شي شهيد دى. ددی حدیث شریف څخه معلومیږی چی هرهغه څوک چی دالله جل جلاله په لاره وتلی وی ولو چی دهرنیک عمل په مقابل کی وتلی وی که هغه جهاد دالله جل جلاله په لاره کی وی یا دعوت په لاره کی وی ولو چی هره شعبه کی وی.'''
= ۵- داحرام اوحج په حالت کی مړکیدل: = پيغمبر صلى الله عليه وسلم د هغه سړي په هكله چې د حج دپاره يې احرام تړلى و او بيا د اوښې څخه وغورځېده وفرمايل : « اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِى ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا ».[6] ژباړه: د بیرې پاڼـې په اوبو كې ګډې كړى او بيا يې پرې ومينځۍ او له دوه جامو څخه يې كفن وركړﺉ او سريې لوڅ پرېږدى ځكه چې د قيامت په ورځ به د كليمې ويلو په حالت ژوندى كیږي.
= ۶- :- پداسې حالت كې مړ شي چې د الله جل جلا له په طاعت بوخت وي: = '''حذيفه رضى الله عنه ويلي دي چې پيغمبر صلى الله عليه وسلم وفرمايل: عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ: أَسْنَدْتُ النَّبِىَّ صلى الله عليه وسلم إِلَى صَدْرِى، فَقَالَ: مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. قَالَ حَسَنٌ: ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ، خُتِمَ لَهُ بِهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ صَامَ يَوْمًا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ، خُتِمَ لَهُ بِهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ خُتِمَ لَهُ بِهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ.'''
.[7] ژباړه: چاچې يواځې د الله جل جلا له د رضاء لاس ته راوړلو لپاره د (( لا اله الا الله))د مباركې كليمې په ويلو سره خپل ژوند پاى ته ور ساوه جنت ته به ننوځي او چاچې يوه ورځ يوازې د الله جل جلا له  د رضاء لپاره د روژې په نيولو سره دخپل ژوند وروستي پړاو ته ورسید جنت ته به ننوزي او همدا رنګه چاچې يواځې  دالله جل جلا له درضاء لپاره خيرات او صدقه وركړه او په همدې باندې يې خپل عمل پاى ته ورساوه جنت ته به داخل شي.
= ۷- د پنځو څيزونو څخه ددفاع دپاره دخپل ژوند نه تیرېدنه: = '''هغه شیان چې د اسلام مبارك دين د هغې ساتل په هر چا لازم كړيدي  دادي: دين، نفس (ځان). مال، ناموس، او عقل دى .سعيد بن زيد رضى الله عنه  د پيغمبر صلى الله عليه وسلم څخه روايت كړيدى هغه مبارك وفرمايل او داسې ارشاد يې وكړ:" عن سعيد بن زيدٍ، عن النبي- صلى الله عليه وسلم- قال: "مَنْ. قُتِلَ دونَ ماله فهو شهيد، ومَنْ قُتِلَ دون أهلِه أو دون دَمِه أو دون دِينِه فهو شهيدٌ"[8] ژباړه: دحضرت سعید بن زید رضی الله عنه څخه روایت دی چی رسول الله صلی الله علیه وسلم چی فرمایلی ئی دی : څوك چې د خپل مال نه ددفاع په خاطر ووژل شي شهيد دى، او څوك چې دخپل ناموس نه ددفاع په سبب ووژل شى شهيد دى، او څوك چي دخپل دين د ساتنې په خاطر ووژل شي شهيد دى،  او څوك چې دخپل ځان د ساتنې او حفاظت له وجې ووژل شي شهيد دى.'''
= ۸- که پداسې حال كې مړ شي چې په يوه وبايي مرض اخته وي: = په هغه صبر وكړي او اجر يې د الله جل جلا له څخه غواړي چې ځينو ته يې پيغمبر صلى الله عليه وسلم اشاره كړيده او هغه دادي:
= ۲- سل( نری رنځ) = حضرت راشد بن حبيش رضى الله عنه روايت كړى وايي:  چې پيغمبر صلى الله عليه وسلم وفرمايل:" قَتْلُ الْمُسْلِمِ شَهَادَةٌ . قَالَ : إِنَّ شُهَدَاءَ أُمَّتِي إِذًا لَقَلِيلٌ قَتْلُ الْمُسْلِمِ شَهَادَةٌ ، وَالطَّاعُونُ شَهَادَةٌ ، وَالْمَرْأَةُ يَقْتُلُهَا وَلَدُهَا جَمْعَا شَهَادَةٌ وَالسُّلُّ شَهَادَةٌ"[10] ژباړه: مسلمان چې ووژل شي شهيد دى، او د طاعون په وسيله مرګ شهادت دی،اوكومه ښځه چې دماشوم د زېږېدو په  خاطرمړه شي شهيده ده او په نري رنځ مرګ شهادت دى.