cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
احمد رضا خان
مولانا احمد رضا خان څوک چې د اعلي حضرت،امام اهل سنت،حسان الهند او نور گڼ شمېر نومونو سره ياديږي۔احمد رضا خان په ۱۲۷۲هجري (1865 عيسوي) کال کې زيږيدلي ۔مولانا احمد رضا خان په شمالي هند کې په بريلي نومې ښار کې لويه شوي وو۔ احمد رضا خان گڼ شمېر نعتونه او نورې اسلامي ليکنې کړي وي کومې چې اوس هم ډېړ ارزښت لري۔احمد رضا خان په عربۍ،فارسي او اردو ژبه کې تر شپږ سوه زیات کتابونه ليکلي دي۔
مخینه
مولانا احمدرضاء خان برېلوي د ۱۲۷۲س کال د کوچني اختر د مياشتي په لسمه د اترپردېش (يوپي) د برېلي ښار په جسولي کوڅه کي وزېږېد. نوموړی د مولانا نقي علي خان زوی، د مولانا رضاءعلي خان لمسی، د مولانا کاظم علي خان کړوسی، د مولانا محمداعظم خان کوسی، د سعادت يار خان کودی او د سعیدالله خان پردی و. مولانا صېب د څلورو کالو په عمر کې د قرآن شريف ناظره وکړه او د شپږو کالو په عمر کې يي په منبر ميلاد ولوستلو۔ هر کله چې هغوي اوردو او فارسي ژبه زده کړه نو بيا يې د خپل محترم پلار نه د عربۍ ژبې تعليم شورو کړو۔
قومیت
د احمد رضا خان ورنیکه سعدالله خان (سعيدالله خان) په خټه بړېڅ پښتون و، د مغولو د واکمنۍ پر مهال له کندهاره لاهور ته ولاړ، هلته پر لوړو دندو وګومارل سو، بيا ډيلي ته ولاړی، په ډيلي کي د مغول واکمن له خوا د شپږو زرو سرتېرو د مشر په توګه وټاکل سو او د شجاعت جنګ په ستاينوم وستايل سو.
د نوي مسلک بنسټ
د نولسمي پېړۍ تر پايه په ناوېشلي هندوستان کي حنفي سني مسلمانانو خپل ځانونه حنفي اهل السنة و الجماعة بلل، هيچا د دېوبندي او برېلوي د اختلاف نه و اورېدلي، که څه هم دا دواړه لوري په ټولو اصولو او فروعو کي په يوه خوله دي، خو بيا هم د دوی تر منځ څه اختلاف سته، د برېلويه ډلي بنسټ په ۱۲۹۷س کال احمدرضاء خان برېلوي کښېښود.
چاپ اثار
د نوموړي د نښېرونو (آثارو/کتابونو) شمېر له ۲۰۰ تر ۱۰۰۰ پوري ياديږي، خو رښتيا دا دي، چي دا شمېر تر ۶۰۰ پورته او تر ۱۰۰۰ کښته دی.
مړینه
په همدې بريلي کي د ۱۳۴۰س کال د صفري د مياشتي پر ۲۵ ومړ او په سوداګران نومې سيمه کي خاورو ته وسپارل سو.
سر چینې
2 https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1080511448762455&id=100004108294929
يوناني-بودايي دين
يوناني بودايي دين، د هيلينستي کلتور او بودايي دين تر منځ يو کلتوري يوځای والی دی، کوم چې د څلورمې مخزېږديزې او پنځمې زېږديزې پېړۍ تر منځ په ګندهارا کې جوړ شو، کومه سيمه چې اوس د پاکستان په شمال لوېديځه او ځينې برخې يې د افغانستان په شمال ختيځ کې موقعيت لري.
دا د ستر سکندر له زمانې څخه د هند په نيمه لويه وچه کې د يوناني بريدونو په مټ پيل شويو تعاملاتو د يوې اوږدې لړۍ کلتوري پايله وه. د سکندر له مړينې څو کاله وروسته، د چندرګپت موريه د واکمنۍ پر مهال، د هغه د جنرال «Seleucus» د سترواکۍ په ختيځه څنډه کې له موري سترواکۍ سره جګړه وشوه. موريايي سترواک اشوکا بودايي دين ومانه او دا مذهبي فلسفه يې په خپله ټوله واکمنۍ کې خپره کړه، څه ډول چې د اشوک په فرمانونو کې ثبت شوي دي. دا يوناني-باختري پاچايۍ ته خپره شوه، کومه چې خپله له سلوکي سترواکۍ څخه جلا شوې وه. د هغې په حدودو کې، د مجسمه جوړولو سره د يونانيانو مينې د بودا لومړۍ مجسمه جوړه کړه، او نوي دود ته یې لاره پرانيسته.
تاريخي لنډيز
د چندرګپت موريه له خوا جوړه شوې موريايي سترواکي، تر ټولو دمخه نندا سترواکي ونيوله. چندرګپت له هغې وروسته سلوکي سترواکۍ ته د سلوکي-موريايي جګړې پر مهال ماتې ورکړه. د دې په پايله کې مقدونيايي واليان په موريايي سترواکۍ کې د سند درې او ګندهارا ته داخل شول. سربېره پر دې، د واده يو اتحاد پلی کړای شو، کوم چې د «Seleucus» لور چندرګپت ته د مېرمنې په توګه ورکولو سره د سفارتي اړيکو سره مرسته وکړه. دې شخړې سربېره پر دې له موريايي سترواکۍ څخه سلوکي سترواکۍ ته د پنځه سوه جنګي پيلانو لېږد رامنځ ته کړ، اټکل دا دی چې دا د ضايع شويو انسانانو او رسېدلو زيانونو تاوان و.
موريايي سترواک اشوکا تر ټولو لويه هندوستاني سترواکي جوړه کړه. د کلينګا له ويجاړونکي جګړې وروسته، اشوکا بودايي دين ومانه. د پراختيا د تګلارې په پرېښودلو سره اشوکا د بشري اصلاحاتو پلې کولو پيل وکړ. لکه چې د اشوکا په فرمانونو کې ويل شوي دي، سترواک «درما» د بودايي دين په توګه په خپله ټوله سترواکۍ کې خپور کړ. اشوکا ادعا کوي چې په خپل قلمرو کې يې د يوناني وګړو په ګډون ډېر بودايي دين ته اړولي دي:"دلته د يونانيانو، کمبوجيانو، ناباکانو، ناباپمکتانو، بوجانو، پتنيکانو، اندرانو او پاليدانو تر منځ د پاچا په واکمنۍ کې، هر چېرته خلک په درما کې د خدای د محبوب په لارښوونو عمل کوي."د شونګا سترواکۍ په مټ د موريانو زوال او له واکه لېرې کول، او په سلوکي سترواکۍ کې د باختر بغاوت د يوناني-باختري پاچايۍ (250–125 مخزېږديز) د جوړېدو لامل وګرځېدل. د دوی شمال لور ته، له يوناني-باختريانو وروسته د هندو-يوناني پاچايۍ جلا والی (180 مخزېږديز – 10ز) منځ ته راغی. ان تر دې چې کله څو پېړۍ وروسته، لومړی دا هلنستي (یوناني ګرځېدلې) شوې سيمې يوژي او بيا هندو-ساتيانو او کوشاني سترواکۍ (له لومړۍ تر درېيمې پېړۍ) ونيولې، بيا هم بودايي دين دلته مخ پر وده و.
د پېړيو لپاره بودايي دين په هندوستان کې يو مرکزي دين و، تر هغه وخته چې د پنځمې پېړۍ په شا او خوا کې هندو مذهب بيا نه و راژندی شوی، په داسې حال کې چې د بنګال په څېر پاتې پياوړي مرکزونه يې هغه مهال پای ته ورسېدل، کله چې مسلمانانو پر هندوستان بريد وکړ.
کلتوري تعامل
په منځنۍ اسيا او شمالي هندوستان کې د يونانيانو شتون نه يوازې د هنري، بلکې په مذهبي ډګر کې هم د تعامل لپاره فرصتونه برابر کړل.
ستر سکندر په باختر او هندوستان کې (331-325مخزېږديز)
کله چې سکندر باختر او ګندهارا ونيول، شونې ده چې دا سیمې له مخکې څخه د سراماني اغېز لاندې وې، او احتمالاً د بودايي او جين تر اغېز لاندې. په پالي اصولو کې د خوندي شوې يوې افسانې تر مخې، په باختر کې د «کامساباګو» څخه دوه وروڼه سوداګر چې «تاپاسو» او «باليکا» نومېدل، له ګوتم بودا سره وکتل او د هغه زده کونکي شول. افسانه کې راغلي چې دوی بېرته خپل کور ته ستانه شول او د بودا لارښونې يې خپرې کړې. په 326 مخزېږديز کې، سکندر د هندوستان شمالي سيمې ونيولې. د ټکسلا پاچا «امبي» چې د «ټاکسيليس» په نوم پېژندل کېدو، خپل ښار سکندر ته وسپاره، کوم چې د بودايانو يو نوميالی مرکز و. سکندر په326  مخزېږديز کې په پنجاب کې د «پاورواس» د پاچا «پوروس» پر ضد يوه حماسي جګړه وکړه، چې د «هايداسپيس» جنګ و.
موريايي سترواکې (322-183مخزېږديز)
موريايي سترواکۍ د سلوسي-موريايي جګړې پر مهال، وروسته سلوکي سترواکۍ ته ماتې ورکړه. د دې په پايله کې د سند درې او ګندهارا ته د واليان موريايي سترواکۍ ته ولېږدېدل، کوم چې د هخامنشي، مقدونيايي او سلوکيايي برخه وې. په هر حال، په سلوکي سترواکۍ کې له يوناني-ايراني ګاونډيانو سره اړيکې وساتل شوې. سترواک «Seleucus I Nicator» يو مهم تړون وکړ چې د سولې د تړون يوه برخه وه، او د تاريخپوه «Megasthenes» په څېر ګڼ مهم يونانيان په موريايي دربار کې واوسېدل.
دوكسيسايكلين
دوكسيسايكلين (په انگرېزي کی: Doxycycline) د تتراسايکلینو د انتی بیوتیکونو څخه دي چی د متیازو او جنسي رنځونو د علاج لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه درمل د خلامیډیا او ریکتسیا د باکتریاگانو پر ضد هم آغېزه لري.
تاریخ
دوكسيسايكلين د نیم مصنوعی د تتراسایکلینو څخه دي چی په ۶۰ کالو کی په امریکا کی د فایزر په شرکت کی جوړ شو او دغه انتی بیوتیک په نړۍ کی د ۱۹۶۷ کال څخه راهیسی کارېږي.
ټوماس آکوینس
ټوماس آکوینس (په ایټالوي کې: Tommaso d'Aquino، د «آکوینو-مېشتی ټوماس» په معنی؛ له ۱۲۲۵ څخه تر ۷ د مارچ/ ۱۲۷۴ز پورې) یو ایټالوي دومینیکن راهب، فیلسوف، کاتولیک کاهن او د کلیسا لارښود ؤ. هغه د ښوونیزې فلسفې په دود-دستور کې یو اغېزمن فیلسوف، الهیات‌پوه او حقوقپوه تېر شوی، چې د «آنجلیکوس ډوکتور»، «کمونیس ډوکتور» او «یونیورسالیس ډوکتور» په نوم هم پېژندل کېږي. د «آکوینس» نوم د هغه پلرني ټاټوبي – آکوینو – اصل ښیي چې اوس‌مهال د ایټالیا په لاتزیو ښار کې پروت دی. د نورو پېژندګلویو ترڅنګ، هغه د طبیعي الهیات‌پوهنې یو وتلی ملاتړ کوونکی او د «تومیزم» په نامه د یوه فکري مکتب خاوند ؤ (چې دواړه الهیات‌پوهنه او فلسفه په‌کې شاملېږي). هغه استدلال کاوه چې خدای هم د طبیعي عقل او هم د ایمان د نور سرچینه ده. پر لوېدیځ تفکر باندې د پام‌وړ اغېزه لري او ګڼ‌شمېر نومهالو فلسفو، په ځانګړې توګه بیا په اخلاقو، طبیعي قانون، مېتافزیک او سیاسي تیوریو کې، په پراخه توګه د هغه له مفکوره څخه ګټه اخېستل کېږي.
د هغه تر ټولو ستر اثرونه، د حقیقت په اړه لانجمنې پوښتنې (۱۲۵۶ تر ۱۲۵۹ز)، د غیریهودیانو پر وړاندې رساله (۱۲۵۹ تر ۱۲۶۵ز) او د الهیات‌پوهنې رساله یا Summa Theologiae (۱۲۶۵ تر ۱۲۷۴ز) دي، چې وروستی اثر یې نیمګړی خو خورا اغېزمن پاتې شو. پر انجیل او ارسطو لیکنو باندې د هغه تفسیرونه هم د سترو اثرونو په کتار کې راځي. سربېره پر دې، ټوماس د افخارستیا کلیسایي سندرو له مخې هم ممتاز پېژندل کېږي، چې دغه کلیسایي سندرې د کلیسا د عبادت مراسمو یوه برخه ده. کاتولیکه کلیسا ټوماس آکوینس د یوه قدیس په توګه، په ویاړ سره یادوي او د هغو لپاره چې په کاهنتوب کې زده‌کړې کوي، د یوه بېلګه‌ییز ښوونکي او لارښود حیثیت لري او په حقیقت کې هغه هم طبیعي عقل او هم نظري الهیات‌پوهنه کې لاسبری دی. په نومهال پېر کې، د پاپ د لارښوونې له مخې، د هغه چا لپاره چې د کاهن یا شماس په توګه د دندې ترسره کولو غوښتونکي یا په مذهبي تشکیلاتو کې وو او یا هم د الهیات‌پوهنې څانګو کې (فلسفه، کاتولیکه الهیات‌پوهنه، د کلیسا تاریخ، عبادت او کلیسایي قانون) زده‌کړیالانو لپاره د هغه د اثرونو مطالعه تر ډېرو کلونو پورې د اړینو مطالعاتو یوه ستره برخه وه.
د ژوند لومړني کلونه (۱۲۲۵ تر ۱۲۴۴ز)
ټوماس آکوینس په زیات احتمال سره د آکوینو نږدې، روکاسېکا کلا کې کابو ۱۲۲۵زېږدیز کال کې زېږېدلی، چې هغه مهال د سېسلي شاهي نظام له‌خوا اداره کېده (اوس‌مهال، د ایټالیا لاتزیو ښار). د ځینو لیکوالانو له انده، هغه د خپل پلار – د آکوینو اوسېدونکی لندولف (Landulf of Aquino) – په کلا کې زېږېدلی دی. ټوماس د کورنۍ تر ټولو پياوړې څانګې پورې اړه لري او د آکوینو اوسېدونکی لندولف یو بانفوذه او اشرافي شخصیت ؤ. د آکوینو اوسېدونکي لندولف د امپراتور دوه‌یم فرېدریک په خدمت کې د شهسوار په توګه پاتې شو او د «miles» لقب یې ترلاسه کړ. د ټوماس مور – تیودورا – د کاراکیولو ناپولي کورنۍ «روزي – Rossi» څانګې پورې اړه درلوده. د لندولف ورور «سیني‌بالد» مونت کاسینو – د بندیکتین تر ټولو لرغونې صومعه – کې ستر راهب تېر شوی. په داسې حال کې چې د کورنۍ نورو زامنو نظامي دندې درلودلې، کورنۍ یې غوښتل چې ټوماس د خپل تره سره د عبادت په کلیسا کې بوخت وي؛ دغه دنده د سویلي ایټالیا د اشرافي کورنۍ تر ټولو کوچني غړي لپاره یو عادي وظیفوي مسیر ؤ.
ټوماس په نولس کلنۍ کې هوډ وکړ ترڅو له دېرش کلنو پخوا رامنځ‌ته شوې دومینیکن فرقې سره یوځای شي؛ خو د ټوماس له دغې پرېکړې سره یې کورنۍ موافقه نه‌وه. دومینیکن مُبَلغینو، د دې لپاره چې د ټوماس په دغه پرېکړه کې د تیودورا له لاسوهنې څخه مخنیو وکړای شي، هغه یې روم او بیا له روم څخه پاریس ته ولېږدوه. له‌دې سره، سره، روم ته د تللو پر وخت، ټوماس د تیودورا په دستور سره د وروڼو له‌خوا، د یوې چینې څخه د اوبو څښلو پر مهال، نیول کېږي او بېرته د مونت سان جیوواني کامپانو کلا ته، مور او پلار ته بېول کېږي.
ټوماس کابو یو کال په مونت سان جیوواني او روکاسېکا کې په کورني بند کې پاتې شو ترڅو هغه دومینیکن سره له یوځای کېدو څخه پښېمانه او له خپل هوډ څخه واوړي. د سیاسي اندېښنو له امله پاپ ونه‌توانېدو چې د ټوماس د خوشې کېدلو امر صادر کړي، نو په‌دې سره د ټوماس د توقیف موده لا هم وغځېدله. ټوماس دغه ازمایښتي پېر د خویندو د روزنې او د دومینیکن فرقې له غړو سره د اړیکې ټینګونې لپاره تېر کړ.
نور نو د کورنۍ غړي یې، له دومینیکن فرقې سره د هغه د یوځای کېدنې پرېکړې څخه په راګرځولو کې ناهیلي شوي وو. دوو وروڼو یې د هغه د اغوا کولو په موخه د یوې فاحشې پر ګومارلو لاس پورې کړ. څرنګه چې د هغه د سپېڅلتوب د روښانه کولو په هکله لیکنو کې راغلي دي، ټوماس هغه فاحشه په یوې دړې چې د سوځېدو په حال کې وه، له ځانه لېرې کوي – چې له هغې دړې سره یو صلیب پر دېوال کاږل شوی ؤ – او خپله په عرفاني وجد ډوبېږي؛ دوه پرښتې د خوب پر مهال راځي او ورته وایي: «دا دی د خدای په امر د عفت او سپېڅلتوب زُنار، چې وروسته له‌دې به هېڅ په خطر کې نه‌وي، تا ته لګوو. هغه څه چې د انساني ځواک پر مټ نه‌ترلاسه کېږي، اوس د آسماني ډالۍ په توګه تا ته درکړل شوی دی». وروسته له هغې شېبې، ټوماس د خدای له لورې د بشپړ عفت په فیض نازول شوی دی او د ژوند ترپایه یې دغه زُنار پر غاړه تاړه. دغه زُنار د وېرچیلي لرغونې صومعې ته ورکړل شو چې دم‌مهال تورین ښار ته نږدې، په کیه‌ري کې ساتل کېږي.
په ۱۲۴۴ز کې، کله چې د ټوماس د راګرځولو په تړاو د تیودورا ټولې هڅې ناکامه شوې، د کورنۍ د حیثیت په ساتلو په موخه یې زمینه برابره کړه ترڅو ټوماس نیمه‌شپه د خپلې خونې د کړکۍ له لارې وتښتي. د هغه په اند، د ټوماس د نیمې‌شپې پټه تېښته تر هغو ښه وه چې په څرګند ډول یې د دومینیکن مُبَلغینو ته تسلیم کړي. په دې ترتیب سره، ټوماس لومړي سر کې ناپولي او وروسته بیا روم ته ځي او هلته له یواهنس فون وېلدشاوزن – د دومینیکن فرقې ټولمشر – سره ګوري.
ويکيمېډيا بنسټ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" ويکيمېډيا بنسټ يو امريکايي ناگټندويه پرانيستی سازمان دی چې مرکز يې په سان فرانسيسکو, کلېفورنيا کې دی, دغه اورگان د فلورېډا ايالت د قوانينو او اوامرو لاندې په کار بوخت دی. دا بنسټ د يو شمېر ملکاره ويکي پروژو لکه ويکيپېډيا، وېکيسيند، ويکيوراشه، ويکيتابونه، ويکي سرچينه، ويکيمېډيا کامنز، ويکي توکم، ويکيخبرونه، ويکیپوهنتون، ويکيمېډيا انکيوبېټر او مېټاويکي په پرمخ بېولو کې لوی لاس لري. د دغه بنسټ تر ټولو نامتو پروژه ويکيپېډيا ده چې د نړۍ د وېبځايونو په پوړبندۍ کې د نړۍ په لسو ډېرو کارېدونکو وېبځايونو کې شمېرل کېږي. د دغه بنسټ رسمي پيل په ۲۰ د جون، ۲۰۰۳ ز. کال کې د دې بنسټ د جوړونکي جېمي وېلز لخوا اعلان شوی، چې تر دې دمخه يې ويکيپېډيا د خپل شرکت بومېس ترنامه چلوله.
سرچينې
وېشنيزه:ويکيمېډيا بنسټ
جنرال فیض حمید
جنرال فیض حمید یو پاکستانی پوځی جنرال دی چې د ۲۰۱۹/۶/۱۶ د پاکستان استخباراتي ایدارې آی اس آی مشر وټاکل شو.
عبري ژبه
عبراني يا عبري ژبه چې عبري (עִבְרִית) تلفظ یې د الفبا د نړیوال فونوتیک (IPA) له مخې ایورېټ یا عیورېټ دی (معلوماتي لارښود/help·info)، د افروسیاتیک ژبو له کورنۍ نه یوه شمال‌لویديځه سامي ژبه ده. له تاریخي پلوه اسرائیلو په دې ژبه خبرې کولې او دا د دوی د تر ټولو پخوانۍ کرړې(اولادې) یعنې يهودیانو او سامریانو ژبه وه. د تاریخ په اوږدو کې دا ژبه تر ډېره د یهودي مذهب او سامریت د اصلي ژبې په توګه له دویم معبد وروسته خوندې پاتې شوه. عبراني د کنعان یوازینۍ لرغونې ژبه ده چې لاهم خبرې پرې کېږي او د مړې شوې ژبې یوازینۍ بریالۍ بېلګه ده چې بېرته راژوندۍ شوې. همداراز د شمال‌لویديځو سامي دوو ژبو نه چې بله یې ارامي (Aramaic) ده، یوازینۍ ژبه ده چې لا هم خبرې پرې کېږي.
د عبراني ژبې د پولیو لیکدود (Paleo-Hebrew) لومړنۍ لیکل شوې بېلګه، له میلاد نه مخکې لسمې پېړۍ ته ورګرځي. نږدې ټول عبراني انجیل په عبراني ژبه لیکل شوی دی او د لهجې د اوسنۍ بڼې  له مخې يې پوهان په دې باور دي چې ښايي له میلاد نه مخکې د شپږمې پېړۍ په شاوخوا کې د بابلیانو د اسارت پر مهال غوړېدلې وي. په همدې وجه عبراني ژبه د یهودیانو له خوا د لاشون هاکودېش/Lashon Hakodesh (לָשׁוֹן הַקֹּדֶשׁ) څراغ او «سپېڅلې ژبې» یا د تقدس د ژبې په نوم یادیده. دا ژبه په انجیل کې د عبراني په نوم نه یادېده، بلکې د یهودیت په نوم چې د یهودا ژبې ژباړه ده یا د Səpaṯ Kəna'an چې د کنعاني ژبې ژباړه ده یادېده. د مېشنا ګېټېن رسالې په ۸:۹ برخه کې دا ژبه د اېوېرېټ په توګه چې د عبراني په معنا ده راغلې ده. له دې سره  مېشنا مګی‌الله، دا ژبه د اشورېت په توګه یاده کړې چې د اشوري په معنا يې بولي، چې د اېيورېټ خلاف د پيلیو عبراني لیکدود د عبراني الفبا له نامه نه اخیستل شوې ده.
په عادي ډول، په عبراني ژبه خبرې کول، له میلاد نه وروسته، د ۲۰۰ -۴۰۰ کلونو تر منځ درېدل، په یهودیه کې د مېشتو یهودیانو له خوا د روم د سترواکۍ پر وړاندې د بارکوخبا (Bar Kokhba revolt ) تر ناکام یرغل وروسته راکمه شوه. ارامي او تر کمي کچې یوناني ژبه له وړاندې د نړیوالو ژبو په توګه په ځانګړي ډول د ټولنې د اشرافو او مهاجرینو تر منځ کارېدلې ده. عبراني ژبه د منځنیو پېړیو په دوره کې د یهودیانو د عبادت، رباني ادبیاتو، د یهودیانو تر منځ د سوداګرۍ او د یهودیانو د شعري ادبیاتو د ژبې په توګه پاتې شوه. په نولسمه پېړۍ کې د صهیونیزم له راپورته کېدو سره عبراني ژبې د ویونکې او ادبي ژبې په توګه په بشپړ ډول بیا راژوندي کېدل تجربه کړل او تر هغه وروسته  په فلسطین کې د یوشوف (Yishuv ) او ورپسې د اسرائیلو د دولت په رسمي ژبه بدله شوه. د اېتونولوګ/Ethnologue (د ژبو نړیوال دایرةالمعارف) پر بنسټ، په ۱۹۹۸ز کال کې په ټوله نړۍ کې پنځه میلیونه کسانو په عبراني ژبه خبرې کولې او په ۲۰۱۳ز کال کې په ټوله نړۍ کې نهه میلیونه کسانو پرې خبرې کولې. تر اسرائیلو وروسته، متحده ایالتونه د عبراني ژیې لوی نفوس لري چې شاوخوا ۲۲۰۰۰۰ واکمن ویناوال لري (اسرائیلي امریکایان او یهودي امریکایان وګورئ).
معاصره(مډرنه) عبراني ژبه، د اسرائیلو د دولت رسمي ژبه ده، په داسې حال کې چې د عبراني ژبې له بیاراژوندۍ کېدو نه مخکې بڼې په ټوله نننۍ نړۍ کې په سامري او یهودي ټولنو کې د دعا یا مطالعې لپاره کارول کېږي. وروستنۍ ډله سامري ژبه د خپلې دیني ژبې په توګه کاروي. دا ژبه د غیر لومړۍ ژبې په توګه په اسرائیلو کې د غیر اسرائیلي يهودیانو او زده‌کوونکو، په منځني ختيځ او تمدنونو کې يې د لرغون‌پېژندونکو او متخصصو ژب‌پوهانو او د مسیحیانو په علمي حوزو کې د ویونکو له خوا مطالعه کېږي.
رېښه
د هېربیو/ Hebrew (عبراني) مډرنه انګلیسي کلیمه، له لرغونې فرانسوي کلیمې اېبرو(Ebrau) نه اخیستل شوې. د لاتیني له لارې له یوناني Ἑβραῖος (Hebraîos) او ارامي له 'ibrāy نه اخیستل شوې چې دا ټول د اسرائیلو څوګوني نومونه (یهودي او سامریان) دي، چې له سپېڅلي عبراني کتاب نه اخیستل شوي دي. خلکو ته یې عبرانیان ویل کېږي. دا په دودیز ډول د ابراهیم (ع )د نیکه د نوم اېبر(Eber) پر بنسټ، چې د لرغوني انجیل په ۱۰:۲۱ برخه کې يې يادونه شوې، درک کېږي. باور دا دی، چې دا نوم ساميري رېښه لري ʕ-b-r (עבר‎) چې معنا یې «هاخوا»، «بل لور»، «پورې» ده. د عبراني (Hebrew) اصطلاح، په عام ډول (د سیند یا دښتې له بلې غاړې نه) په معنا تفسیر شوې ده، چې د اسرائیلو او یهودا ټاټوبي د اوسېدونکو لپاره یو مستعار نوم، چې ښايي د عراق، فونېشیا (Phoenicia ) او ترانس اردن یا ماورا‌‌ءالنهر له منظره، ښايي د فرات سمندر،اردن یا لېتاني او یا هم د بابل او کنعان تر منځ د عربستان له شمالي دښتې نه په اشارې اخیستل شوی وي. د عبر (Habiru ) کلیمه، یا د اشوري اېبرو (ebru) همزولې کلیمې له ورته معنا سره پرتله کړئ.
د دې ژبې د نوم اړوند یو له تر ټولو نه لومړی اخځ، له میلاد نه مخکې په دویمه پېړۍ کې د بن‌سیره کتاب په سریزه کې موندل شوی چې د اېوېرېټ (Ivrit) په نوم راغلې ده. د عبرانیانو په سپېڅلي کتاب کې عبري اصطلاح ته د عبري ټبر(قوم) د ژبې په توګه اشاره نه ده شوې. وروستۍ تاریخ لیکنې یاده ژبه د پاچایانو په کتاب کې د יְהוּדִית د یهودیت یا یهودي ژبې په توګه یاده کړې ده.
تاریخچه
د ایوراهام بېن-یوسف (Avraham Ben-Yosef) په وینا: عبراني د اسرائیلو او یهودا د پاچهۍ په دورو کې له میلاد نه مخکې د شاوخوا ۵۸۶ نه تر ۱۲۰۰ کلونو پورې وغوړېده. پوهان په لرغونې زمانه کې د بابل له جلاوطنۍ وروسته، د عبراني ژبې پر مخکښتوب بحث کوي او په پخوانۍ ارامي سیمه کې يې د نړیوالې ژبې په توګه یادوي.
نجيبه سارا بياباني
آغلې نجيبه سارا بياباني په ۲ د اپرېل، ۱۹۶۳ زېږيز کال کې د کندهار په ښار کې زېږېدلې ده، خو پلرنی ټاټوبی او د خاپوړو ځای يې کابل، د پغمان ولسوالۍ، د سينو بابا کلی دی. نوموړې د استاد محمد اسماعيل بياباني مېرمن، د کنډک مشر حضرت مير خان لور او د عبدالکريم خان لمسۍ، په خټه ابراهيمخېل پښتانه دي.
عبري ژبه
تر ټولو زړې عبراني لیکنې
د ۲۰۰۸ز کال په جولای میاشت کې اسرائیلي لرغون‌پېژندونکي یوسي ګارفېنګل (Yossi Garfinkel) د خېربت په قیافه (Khirbet Qeiyafa ) کې یوه سرامکي ټوټه کشف کړه چې د هغه د ادعا پر بنسټ، ښايي لومړنۍ کشف شوې عبراني لیکنه وي، چې شاوخوا ۳۰۰۰ کاله مخکې وخت پورې تړاو لري. د عبراني پوهنتون لرغون‌پېژندونکي امیهای مزار (Amihai Mazar) وویل چې: دا لیکنه پروټو کنعاني (proto-Canaanite) ده ،خو په دوام یې وویل چې، په هغو دورو کې د ژبې د لیکونو او په خپله د ژبو تر منځ توپير نامشخص دی او وړاندیز یې وکړ چې، یاد متن ته عبراني ویل به ډېر لرې وي.
د ګېزر جنتري(کلیزه) هم له میلاد نه مخکې د سلطنتي دورې له پیل نه لسمې پېړۍ ته د داوود (ع) او سلیمان (ع )د سلطنت دورو ته ورګرځي. دا کلیزه د عبراني سپېڅلي کتاب په توګه طبقه‌بندي شوې ده، چې د هر موسم اړوند د کرنیزو فعالیتونو نوملړ وړاندې کوي. د ګېزر کلیزه، د همغه ښار په نوم نومول شوې، کوم ته چې نږدې وموندل شوه او په پخواني سامي لیک چې فنیقي/ Phoenician  لیک (وروسته د یونانیانو او اتروسکانو له خوا په رومي لیک بدل شو) ته ورته دی لیکل شوې، د ګېزر کلیزه، له هېڅ یو غږلرونکي واول توري پرته لیکل شوې او ان د عبراني ژبو په هغو املا ځایونو کې چې وروسته ورته اړتیا پېښه شوې، هم له بې‌غږه تورو نه د غږلرونکي پر دلالت کار نه اخېستل کېږي.
نجيبه سارا بياباني
زده کړې
دغې پښتنې شاعرې خپلې لومړنۍ زده کړې پخپل کلي کې او تر دې وروسته يې خپلې دويمې زده کړې د جلال آباد په الايي لېسې او د کابل د رابعه بلخي په لېسې کې سر ته رسولي. کله چې د وطن غميزې پېل شوې نو دغو ناخوالو يې د ژوند شريک ترې واخيست او دا د خپلو بچو سره يواځې پاتې شوه نو بيا يې په رسمي چارو کې د دندو سره سره خپلې لوړې زده کړې هم پيل کړې او تر يوه کاله، د ژورناليزم پوهنځي کې، په خپلو زده کړو هم بوخته وه، خو بيا په افغانستان کې د گډوډۍ او کورنيو جگړو له امله يې لوړې زده کړې ترې نيمگړې پاتې شوې. يو کلنه زده کړه د ټولنپوهنې او فلسفې په برخه کې د ناروې په هېواد کې د لیله هامر ښار په نانسن فرېد سکول (د نانسن سولې ښوونځي) څخه ترسره کړې.
دندې
نجيبه سارا بياباني په افغانستان او پښتونخوا کې گڼ شمېر دندې ترسره کړي. د کاري ژوند پيل يې د زده کړې له کالونو څخه پيل شوی او د ۱۳۵۲ لمريز کال څخه تر ۱۳۷۰ لمريز کال پورې د افغانستان په ملي راډيو کې بېلابېلې دندې ترسره کړي. د افغانستان په ملي راډيو کې يې لومړنۍ دنده د ماشومانو د خپرونې د وياندۍ څخه پېل شوې، همدا راز د ډرام او ډيالوگ په برخه کې يې تمثيل زده کړ. تر څه مودې کار وروسته بيا د هنر او ادبياتو په څانگه کې د حرف خوش صدای خوش و آهنگ خوش، جمعه او زموږ ډالۍ د خپرونو کوربنه او د شومه دم انگازې د خپرونې جوړونکې او ډيکليمه کوونکې ، د پښتنو او بلوڅو د خپرونې جوړونکې او ويانده او د روزنې څانگې پورې اړونده د کلي کور او کرهڼې د خپرونې ويانده هم پاتې شوې. دا چې مېرمن سارا په خپل شخصي ژوند کې هم يوه کونډه ده نو په ۱۳۶۷ لمريز کال کې د لومړي ځل لپاره د کونډې ځوی په سريال کې د افغان ټلويزون په پرده راښکاره شوه. نوموړې په دغه سريال کې د شادگل د مور رول لوبولی. څه موده يې د قبايلو په وزارت کې د جرگې مجلې د خبريالې په توگه هم دنده ترسره کړې. کله چې د افغانستان کورنۍ جگړې تودې شوې او هغه د خپلې کورنې سره پېښور کې کډواله شوه نو هلته يې هم د ژوند و ژواک لپاره هلې ځلې پيل کړي او بېلابېلې دندې يې ترسره کړي. د کډوالۍ په کالونو کې يې د وحدت په ورځپاڼه کې د خبريالې په توگه لنډ مهاله کار کړی، تر دې وروسته يې د هېواد په ورځپاڼه کې د ښځو لپاره د گل پاڼې ځانگړې پاڼې بنسټ کېښوده او درې کاله يې ورته ليکنې چمتو کولې، همدا راز يو نيم کال يې د پامير ورځپاڼې سره هم د خبريالې په توگه دنده ترسره کړې. د پېښور د راډيو سره يې هم قلمي همکاري کړې، او د پېښور په ټلويزون کې يې د پردې تر شا په پښتو او دري ژبو د خبرتياوو د لوستلو دنده هم سر ته رسولې. په پېښور کې يې د بي بي سي د پښتو او دري ژبې د روزنيزې پروژې د پيل هلې ځلې کړي او د نوي کور او نوي ژوند د پښتو او دري راډيويي ډرامو په بنسټ ايښودلو کې يې د افغاني ممثلينو په راټولولو کې مرسته کړې او بيا يې په همدغې راډيويي ډرامې کې د رابعه گل رول په دواړو ژبو لوبولی او په دې روزنيزې پروژې کې يې ۵ کاله دنده ترسره کړې. د يادونې وړ ده چې آغلې سارا بياباني او د کورنۍ غړي يې د هېڅ سیاسي بهیر ، گوند او ډلې مخینه نه لري او نه هم د ښځو په نوم لوېدیځواله شعارونو او افراطي بنسټونو کې اړیکې او ونډې لري ځکه یې ژوند په ټولنیزه توگه باخبره افغانې خبريالې ، لیکوالې او شاعرې په توگه غوره کړی.
چاپ شوي اثار
نجيبه سارا د ماشومتوب نه شاعري کوي او تر اوسه پورې يې د شعرونو څلور ټولگې چاپ شوي. لومړۍ شعري ټولگه یې د کابل د کورنيو جگړو ښکار شوه خو تر اوسه پورې يې چې کوم کتابونه چاپ شوي هغه په لاندې ډول دي.
ناچاپه آثار
د نوموړې گڼ شمېر ناچاپه آثار لا تر اوسه نه دي چاپ شوي. سارا بياباني د شعرونو تر څنگ لنډې کيسې او داستانونه هم ليکلي چې تر اوسه پورې يې لا نه دي خپاره کړي. د ټولنيز ژوند په اړه په بېلابېلو موضوعگانو باندې يې هم د يو کتاب تکل کړی چې لا تر اوسه پورې نه دی بشپړ شوی. نوموړې د پښتو ژبې تر څنگ په دري ژبه هم څو ټوټې شعرونه ليکلي او د گوتو په شمار يې يو څو نارويژي شعرونه هم خپاره شوي.
شخصي ژوند
نجيبه سارا بياباني د څلورو ماشومانو مور ده او له ۱۹۹۹ زېږيز کال څخه راپدېخوا د ناروې په هېواد کې د کډوالۍ شپې سبا کوي.
سرچينې
وېشنيزه: پښتنې شاعرانې وېشنيزه: پښتنې ليکوالې
فضل قادر انډيوال
فضل قادر انډيوال د پتنگ زوى د غلام گل لمسى او د عبدالقادر کړوسى دى. د 1353 کال دحوت (کب ) د مياشتې په اوولسمه نېټه د شنبې پر سهار د ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالۍ د حصارک په لوى کلي کې زېږېدلى دى ،خپله لومړنۍ زده کړه يې د جلال اباد د ميا عمر نمبر اول ،دويم او عبدالوکيل ښوونځيو کې کړې ،بيا د نورو د ډېرو افغانانو په څېر يې د کوزې پښتونخو ا پېښور ته هجرت کړى او دلته يې د ابو عبيده بن جراح په مدرسه کې يو کال زده کړه کړې او بيا د پېښور د صدر په لويې ديني مدرسې جامعه امدادالعلوم الاسلاميه کې خپلې ديني زده کړې بشپړې کړي او 1997 کې پگړۍ تړلې ده. د مدرسې په مهال کې يې شعر ليکنې ته لاس واچوه او ورسره ورسره يې دپېښور يواځينۍ پښتو ورځپاڼې وحدت او د حزب اسلامي د گوند اړوند ارگان شهادت سره يې قلمي اړيکې ټينگې کړې او د همدغې اړيکو له لارې يې مطبوعاتو ته لار ومونده له ،چې د سهار ورځپاڼې سره يې د خبريال او سمونکي په توگه کار پيل کړ او د نژدې يو کال څخه وروسته د پېښور څخه دويمې پښتو ورځپاڼې خبرونه سره د خبرونو په څانگه کې يې د کار بهير گړندى وساته او نژدې شپږ کاله يې ورسره تېر کړل ،چې هم د خبريال په صفت خپلې مطبوعاتي دندې ته ادامه ورکوي ،خو د پښتون پوسټ ورځپاڼې سره ،چې د 2008 د اکتوبر په دولسمه يې گڼه نوې خپره شوه د خبرونو د څانگې د مشر په توگه کار کوي ،د نوموړي ادبي ،سياسي ،تولنيزي ،فرهنگي ،ليکنې د ورځپاڼې سرليکنې هم په بېلابېلو خپرې شوي ،همدارنگه يې د سهار په ورځپاڼه کې د ځوانانو هېنداره مخ چلولى او په کې به يې د ځوان غږ په نامه کالم ليکه او د خبرونه په ورځپاڼه کې يې د تړون کالم ليکلى ،چې ادبي ،سياسي او فرهنگي موضوعگانې په کې د وخت د شرايطو په پام کې نيولو سره څېړلي دي.
حسن جان مدني
مولانا حسن جان مدني د پښتونخوا د چارسدې يو وتلى ديني عالم و. هغه د ياسين زيو په کلي کې پيدا شوى و. د نوموړي کورنۍ په سيمه کې وتلې ديني او پېژندل شوې کورنۍ وه. د ارواښاد مولانا حسن جان مدني پلار مولانا علي اکبر جان د سيمې وتلى عالم و.
لومړنۍ زده کړې
ارواښاد مولانا حسن جان مدني خپلې لومړنۍ زده کړې د خپلې سيمې له ديني علماوو څخه پيل کړې او له څه ديني زده کړو وروسته د اکوړه خټک سيمې ته د زده کړې لپاره لاړ او هلته يې په جامعه اسلاميه کې زده کړې پيل کړې.
هلته له زده کړو کولو وروسته د مدينې منورې وتلي پوهنتون ته لاړ او هلته يې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. د مدينې منورې له نړيوال پوهنتون څخه په اعلى درجه بريالى شو. دا چې مولانا حسن جان په مدينه منوره کې په نړيوال پوهنتون کې زده کړې کړې وې، نو ځکه يې د نورو په څېر له خپل نوم سره مدني تخلص غوره کړ. کله چې مولانا حسن جان له مدينې منورې څخه په بريالۍ توگه فارغ شو، نو د پېښور په پوهنتون کې يې د اسلامي علومو په څانگه کې په ايم اى کولو کې د سرو زرو ميډال وگاټه او له نوموړي پو هنتون څخه گولډ مډلست فارغ شو.
د مولانا حسن جان اخلاق او تبعيت
مولانا حسن جان د غوره خويونو او ښو اخلاقو خاوند و، تل يې نرم تبعيت درلو. له ډله ييزو اختلافاتو څخه يې ډډه کوله او همدا لامل و، چې په ټولنه کې نوموړى د يو ستر او غوره عالم په توگه پېژندل کېدو. مولانا حسن جان د اسلامي نړۍ وتلى مقرر و او د پښتونخوا له بېلابېلو سيمو څخه د هرې جمعې په ورځ په زرگونو خلک په صدر کې د دروېش جومات ته د نوموړي د تقرير د اورېدو لپاره راتلل او د نوموړي تقرير يې اورېد. مولانا حسن جان په اسلامي علومو کې زيات معلومات درلود او د اسلامي تاريخ له وتليو تاريخپوهانو شمېرل کېدو. مولانا حسن جان د اسلامي نړۍ پر ډېرو هېوادونو گرځېدلى و او همدا لامل و، چې د اسلامي نړۍ په اړه يې ډېر مالومات درلودل. کله چې مولانا حسن جان د مدينې منورې په نړيوال اسلامي پوهنتون کې زده کوونکى و، نو هماغه وخت يې د مسلمانانو د لومړۍ قبلې ليدل هم کړي وو او بيت المقدس ته تللى و. مولانا حسن جان د سپېڅلي قران حافظ هم و او د روژې په مبارکه مياشت کې به يې په ترويح کې ختم هم کاوه.
مړينه
يو څو کسانو مولانا حسن جان د نکاح کولو لپاره خپلې سيمې ته وغوښتلو، کله چې حسن جان هلته لاړو نو هغوي پرې ډزې وکړې او مولانو صېب په حق ورسېدو.
وېشنيزه: ديني عالمان وېشنيزه:مولويان وېشنيزه:پښتانه پوهان
۲۳۸ (عدد)
۲۳۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۳۷ څخه  مخکي او د ۲۳۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۳۸:
په کلینډر کې
۲۳۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۳۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
فاشیزم
فاشسزم د لانيني ژبې د “فاشس” تورې هغه لرگيو لپاره کاريدو چې د يو تبرگي لاستې يې جوړوو. په لرغونې روم کې داسې تبر به د سيمې د قاضي سره د هغه جلاد وړلو او د هغه په امر د قتل يا د بغاوت مجرم نه به يې په داسې تبرگي سر پرېکولو. وروستو د مرگ د سزا لپاره نورې لارې پيدا شوې او دا تبر يواځې د سمبول په توگه پاتې شو. د پينځو لرگو د لاستي تبر د يو نژاد يا د مفکورې خلکو د خپل قدرت يا زور د ښودلو لپاره وکارولو. دا به يې پخپلو بېرغونو جوړوو او د نېغ په نېغه انصاف غوښتنه يې کوله. فاشزم د سياسي تشدد ، جنگ او د امپيريلزم د لارې ملي هويت او د يو قام جوړول روا گڼي. په دې لاره دوي کمزورې ملتونو نه په زوره زمکه اخيستل ، د هغوي بې کوره کول، ان چې وژل يې هم مني. فاشسټان د خپل نسل خلکو ته په لوړه سترگه گوري او نور پخپل منځ کې ژوند کولو ته نه پرېږدي. په اروپا کې ۱۹۱۴ م د لومړي نړۍ وال جنگ پر وخت د فاشسټانو غورځنگ د اطاليې نه پېل شو. هغه وخت بونيتو مسوليني پخپل هيواد کې مېشت غېر اطالوي يا وژل او يا يې شړل. د جرمني هټلر په دې اند و چې دوي اريايان او د نور نسل د خلکو نه لوړ دي. دوي په دې مفکوره کې ډېر خلک خان سره کړل او پخپل واک اختيار کې يې مخالفت نه منلو. فاشزم ځان له د حکومت يو نظام نه دې بلکه د دې منونکو د سوشلزم، کميونزم او د کېپيټلزم نه ځينې خبرې را واخيستې او دا يې د حکومت يو نظام کړو. د فاشسټانو مبارزه نسلي وي نه چې طبقاتي. يو نسل د بل نه لوړ دې، يو خلک د بل نه ښه دي. سپين پوستي د تورانو نه ښه دي، اروپايان د ايشايانو نه ښه وي. دوي په يو ملت کې دننه د امير او د غريب فرق ختمول غواړي. دوي د کېپيټلزم او د مارکسزم تر منځ لاره غوره کوي. په سياسي توگه فاشسټ رژيم د پوځ سره لاس يو کړې وي. دوي په ښوونځو کې د پوځي يونيفارم، پرېډونو، او د يادگاري څلو د جوړولو شوقيان وي. دوي د ملت د يو والي لپاره د زور نه د کار اخستلو پلويان وي. د فاشسزم وروستې بريد دا وي چې په يوې ټولنې کې هغه خلک چې نورو ته يې څه گټه نه رسېږي، بايد له منځه يوړل شي. د بېلگې په توگه ځينې فاشسټان وايي چې په ذهني توگه وروستو پاتې کسان يا هغه چې په وجود تکړه نه وي او کارونه نشي کولې، بايد له منځه ولاړ شي. يا هغه ښځې چې تکړه او ښکلې اولادونه زېږوي، بايد حکومت ورله پېسې ورکړي. په اطاليې او جرمني کې هغه وخت فاشسټانو د ښځې دنده يواځې اولاد پېدا کول گڼل. هم دا وه چې د کور نه بهر د کار کوونکو ښځو شمېره يې راټيټه کړه. مسوليني اعلان وکړو چې د سړو د بې روزگارۍ حل دا دې چې ښځې دې په کور کېني. اوس د فاشسزم تورې زيات وخت د محافظه کارو او هغو خلکو لپاره کارېږي چې د خپل ملت يا د يو قام د خلکو لپاره تر نورو زيات حقوق غواړي. د خپرېد نېټه ۴ اکتوبر ۲۰۱۳ م - See more at: http://www.safiahaleem.com/?p=2409#sthash.3lulfO
انټر سرويس انټېلېجنس
آی اېس آی د پاکستان د څارگرې ادارې نوم دی. چې همدا نوم پخپله يو انگرېزي نوم دی او د انټر سرويس انټېلېجينس (Inter-Service Intellegence) لنډون دی، چې په پښتو ژبه يې ژباړه، د خپلمنځي خدماتو استخبارات، ده. دغه څارگره اداره د پاکستان تر ټولو پياوړې او لويه استخباراتي اداره ده. دا د پاکستان د درې استخباراتي څانگو څخه يوه اهمه اداره ده.
په ۱۹۴۷ کال کې د هند او پاکستان تر مېنځ جگړه کې د پاکستان د پوځي استخباراتو د ناکامه کارکردگۍ وروسته، د پاکستان حکومت د يوه بېلې استخباراتي ادارې اړتيا احساس کړه. نو په همدې تکل سره په ۱۹۴۸ کال کې د آی اېس آی استخباراتي اداره د يوه خپلواکه واحد په توگه د انټېلېجينس بېرو يا پخوانۍ استخباراتي څانگې نه رامېنځ ته شوه. د انټېلېجنس بېرو دنده د پوځ د بېلابېلو کړيو سره د مالوماتو گډول او د باندې نه د مالوماتو او استخباراتو راټولو وه. په پېل کې د دغې ادارې مرکز په راولپېنډۍ کې وه چې بيا وروسته يې مرکز د پاکستان په نوې جوړې شوې پلازمېنې اسلام آباد ته ولېږدېده. د آی اېس آی د دم مهال مشر ډگر جنرال نديم تاج دی. آی اېس آی چې ډېرځل په پاکستاني سياست او د نړۍ په بې شمېره پېښو کې يوه ناښکېل پټه قوه گڼل کېږي، د نن ورځې يو تر ټولو اهمه پټه استخباراتي اداره ده چې په فعاله توگه خپلې دندې پرمخ بيايي.
تاريخ
پاکستان له خپل پیدایښت وروسته په کال ۱۹۴۷ کې دوې څارگرې ادارې جوړې کړې چې لمړۍ یې د نظامي استخبارات او دوهمه هغه یې د تحقیقاتو ریاست په نامه ونومولې. د هند او پاکستان سره په جگړه کې چې کله د نظامي استخباراتو ستره ناکامي څرگنده شوه، نو پاکستان هوډ وکړ چې یوه بله څارگره اداره جوړه کړي. په دې ډول انگرېز تورن جنرال آر کوتون چې دی په خپله په استرالیال کې زېږېدلی خو د انگرېزانو په نظامي ځواکونو او په هغه مهال کې یې د پاکستان په نظامي ځواکونو کې دنده درلوده، په کال ۱۹۴۸ کې یوه نوې څارگره اداره د آی اېس آی تر نامه لاندې جوړه کړه. که څه هم چې په لمړې سر کې د دغې څارگرې ادارې دنده د ملک د ننه د مالوماتو راټولول نه وه - پرته له آزاد کشمیر او پښتونخوا - خو دغه رول هغه وخت بدل شو چې ایواب خان ولسمشر شو.
کله چې نظامي اسخبارات او د تحقیقاتو ادراه هم په دوهمه هندې او پاکستاني جگړه کې په کال ۱۹۶۵ کې د مالومات په راټولو کې ناکامه شولې، نو ایوب خان آی اېس آی په دې وگوماره چې هم د ملک د ننه او هم په بهر کې د مالوماتو د راټولونې دنده پر غاړه واخلي. ایوب خان همدارنگه آی اېس آیس ته دا دنده وسپارله چې د ملک د ننه سیاستوال هم وڅاري. کله چې زولفقار علي بوټو واک لاس ته کړ، نو ورسره آی اېس آی هم خپله اړتیا او وړتیا له لاسه ورکړه. ځکه چې بوټو د آی اېس آی په لوبو ډېر شکمن وو. ده دا انگېرله چې گواکې د ټولټاکنو په بهیر کې آې اېس آی ناوړه لوبې وکړې. زولفقار په دې اند وو چې آی اېس آی دا هاندو هڅې کولې چې یو نظامي حکومت پر واک پاتې شي. کله چې دی له واکه ولوېد، او جنرال ضیاالحق واک تر لاسه کړ، آی اېس آی بیا راژوندی شو او د پوره واک او خپل سرۍ ستونځ ته ورسېد. په همدې حال کې وو چې روسانو هم پر افغانستان یرغل وکړ.
د امریکا څارگرې ادارې سي آی اې له وخته گټه پورته کړه او آی اېس آی ته یې دنده ورکړه چې د روسانو پر وړاندې افغان مجاهېدین سمبال کړي. د دغه موخې لپاره یې یوه څانگه د ډگروال محمد یوسف تر بولۍ لاندې جوړه کړه چې یوازې او یوازې د افغانستان څارنه وکړي. نو د دې لپاره سي آی اې (CIA) د پاکستان د آی اېس آی ډېر کارمن په امریکا کې وروزل چې هغوی په خپل وار بیا په پاکستان کې افغان مجاهېدین روزل او خپل پټ عملیات یې د روسانو، افغان حکومت او ان هغو مجاهېدینو او روڼ اندانو چې په رښتیا سره یې د وطن مینه او غم درلود، پر وړاندې سرته رسول. د امریکایي لیکوال ستیو کول په وینا چې په خپل کتاب "د پېریانو جگړه " کې یې لیکلې وو چې ضیاالحق د آی اېس آی مشر اختر عبدالرحمن ته او وروسته حمید گل ته وویل چې په افغانستان کې داسې اور بل کړې چې یوازې اوبه په ځوښ راولي، خو چې تر چاینکې راتویې نه شي.
آی اېس آی له خپل جوړښته راپه دېخوا د نړۍ له ډېرو استخباراتي ادارو سره ټېنگې اړیکې لري چې د یادولو وړ یې (CIA)سي آی اې، د انگلستان (MI6)اېم آی شپږ او د اسرایئلو (MOSSAD) موساد دی. که څه هم چې آی اېس آی د ډېرو نورو استخباراتي ادارو، د ملگرو ملتونو ډېرو ادارو او همدارانگه د ډېرو خبري رسنیو په لاسوندونو یوه ترهگره اداره ده.
تگلاره
د آی اېس آی رسمي موخې په لاندې ډول دي:
جوړښت
د آی اېس آی مرکزيت په اسلام آباد کې دی او د آی اېس آی مشر د ډايرکټر جنرال په نامه يادېږي، چې د آی اېس آی مشر د پاکستان يوه پوځي دنده يا د ډگر جنرالۍ دنده هم لري. د ډايرکټر جنرال نه راښکته بيا د ډايرکټر جنرال درې مرستيال جنرالان د واک پر پوړيو ناست دي او د همدغو مرستيالانو دنده دا ده چې ډگر جنرال ته وخت پر وخت راساً راپورونه ورکړي، د ډگر جنرال د همدغو درې مرستيالانو بله دنده دا ده چې هغوی د آی اېس آی د درې ډگرونو پازوالان يا مسؤلين هم دي. د آی اېس آی په مېنځ کې همدا درې ډگرونه د سياست ډگر، د باندنيو چارو ډگر او عامه چارو ډگر په نامه يادېږي.
د آی اېس آی عام مستخدمين ډېری د پوليس، نيمه پوځي قوې او د پاکستان د پوځ د ځانگړي واحدونو لکه د اس اس جي کمانډو نه جوړ شوي. د آی اېس آی د کاري قوې ځانگړتيا هېڅکله په عامه توگه د خلکو په مېنځ کې نه ده څرگنده شوې خو کارپوهان يې د کار وړتيا او کچه اټکل کړې، چې کچه يې نژدې ۲۵۰۰۰ ته رسېږي. ددې ترڅنگ آی اېس آی له ۳۰۰۰۰ نه ډېر مخبرين او شتمنۍ لري.
آی اېس آی په گڼو څانگو وېشل شوی، او د دغې څارگرې ادارې هره څانگه ځان ته خپلې دندې لري چې د دغو ټولو څانگو يوه موخه ده او هغه دا چې په هر حال کې د پاکستان د گټو ساتنه ده.
څانگې
د آی اېس آی څانگې په لاندې ډول دي:
د اجنټانو گمارنه
د آی اېس آی سره يوځای کېدل او په همدې اداره کې دندې ترسره کولو لپاره هم عام ښاريان او هم د پوځي قوې غړي کولای شي ځانونه په دندو وگوماري. خو د عامو ښاريانو لپاره د گمارنې خبرتيا خپرېږي او په گډه توگه د عامه خدماتو فيډرالي کميسون يا (Federal Public Services Commission) لخوا اداره کېږي او د آی اېس آی ښاري اجنټانو ته د دفاع د وزارت د کارکوونکو په توگه کتل کېږي. د عامه خدماتو فېډرالي کميسون بيا د بېلابېلو آزموينو د اخيستلو سره، د روانو چارو په اړه مالومات، د انگرېزي ژبې او بېلابېل شننيزو وړتياو له مخې د کانديد کس آزموينه هم اخلي. په همدې توگه د نتيجې له مخې، د کانديد کسانو شمېره د عامه خدماتو فېډرالي کميسون لخوا راټيټېږي او په ټولو کانديدو کې ټاکل شوي کسان آی اېس آی ته لېږل کېږي. آی اېس آی بيا د همدغو غوره کسانو مخينه راسپړي. تر دې وروسته د ټاکل شوي کانديدانو ته د مرکې بلنه ورکول کېږي او همدا مرکه بيا د يوې کميټې لخوا ترسره کېږي چې هغه کميټه د عامه خدماتو فيډرالي کميسون او د آی اېس آی رسمي کارکوونکي نه جوړه وي.
For the armed forces, officers have to apply for admission into the Inter-Services Intelligence School. After finishing the intelligence course, they can apply to be posted in Field Intelligence Units or in the directorate of Military/Air/Naval intelligence. Then they wait and hope that their performance is good enough to be invited to the ISI for a temporary posting. Based on their performance in the military and the temporary posting with ISI, they are then offered a more permanent position.
Senior ISI officers with ranks of Major and above are only assigned to the ISI for no more than 2–3 years to curtail the attempt to abuse their power. Almost all of the Director-Generals of the ISI have never served in the organization before being appointed by the Military commanders to lead it. ISI also monitors former, current and retired military officers who at one point or another held sensitive positions and had access to classified data.
پوځي تمرينونه
After the initial phase, the recruit is sent to the Inter-Services Intelligence School where training can last up to six months to a year. The recruit is given firsthand experience of what it was to be out in the figurative cold, conducting clandestine operations. During night exercises under realistic conditions, he is taught infiltration and exfiltration. He is instructed to avoid capture and, if caught, how to face interrogation. He learns the art of reconnoiter, making contacts, and, the numerous skills of operating an intelligence mission. At the end of the field training, the new recruit is brought back to the school for final polishing. Before his deployment in the field, he is given exhaustive training in the art of self-defense, an introduction to martial arts and the use of technical espionage devices. He is also drilled in various administrative disciplines so that he could take his place in the foreign missions without arousing suspicion. He is now ready to operate under the cover of an Embassy to gather information, set up his own network of informers, moles or operatives as the task may require.
کړنې
د مالوماتو راغونډونه: آی اېس آی د هند د ستراتيژيکو گټو اړونده د حساسو مالوماتو په راټولولو بوخت دی. د سربېرنو او پټو دواړو مالوماتو هڅه کوي.
د مالوماتو ډلبندي: Data is sifted through, classified as appropriate, and filed with the assistance of the computer network in ISI's headquarters in Islamabad.
متجاوزه استخبارات: The primary mission of ISI includes aggressive intelligence which comprises espionage, psychological warfare, subversion, sabotage, and promoting insurgency in enemy locations.
د استخباراتي ضد عمليات: ISI has a dedicated section which spies against enemy's intelligence collection oganizations. With unscrupulous enemy agencies abounding in Pakistani neighbourhood, this is among the most important function of ISI.
چلندلار
گڼ ولسيز تنظيمونه: د آی اېس آی فعاله غړي په گڼ ولسيزو/گڼ توکميزو اورگانونو کې ډېر ښه پټېدلای شي. غېردولتي اورگانونه او کلتوري غونډې او پروگرامونه هم د آی اېس آی د کړنو او فعاليتونو د خوندي ساتلو مشهوره ځايونه دي.
رسنۍ: په نړيوالو رسنيزو مرکزونو کې د آی اېس آی د فعالو غړو نفوذ او د آزاده حرکت او فعاليت لارې چارې برابرول.
د نورو څارگرو ادارو سره ملکاري: د ضرورت پر وخت آئي ايس آئي د نوروهېوادونو د استخباراتي ادارو سره هم همکاري کړي ده لکه د سعودي عربستان استخاباراتي اداره،چيني استخبارات،موساد،د برطانيې ايم آئي 6 او د امريکې سي آئي ای وغيره پدې استخباراتي ادارو کې شامل دي
د درېيمې نړۍ چالونه: آی اېس آی په فعاله توگه د درېمې نړۍ په هېوادونو کې د مالوماتو په ترلاسه کولو او خپل عملي کار پرمخ بېولو کې کاميابه پاتې شوی چې په دغو هېوادونو کې افغانستان، نيپال، برطانيه، بنگله دېش، سريلانکا، ايران، ترکيه او چين راځي.
Spotting and Recruitment: ISI operatives actively search for local recruits and operatives. Separatist tendencies and ethnic or sectarian sensitivities are also allegedly used as grounds for manipulation (such as the alleged involvement of ISI with the Khalistan Commando Force). Armed forces and Paramilitary personnels remain a primary target for enrollment.
افغانستان
px200|کيڼ|thumb|د آی اېس آی يو پخوانی مشر، [[اختر عبدالرحمن چې د روسانو پر وړاندې د افغان جهاد بنسټگر گڼل کېږي.]]
پخوانۍ روسيه او د پخوانۍ روسيې وروسته رياستونه
thumb|کيڼ|150px|Ordinance Blueprint,Khan Research Laboratories, [[A.Q. Khan Laboratories, Engineering Research Laboratories (ERL), کهوټا, پاکستان ۳۳°۳۹'۱۱"N ۷۳°۱۵'۳۳"E.]]
شخړې او مخالفتونه
پر آی اېس آی باندې د گڼ شمېر نيوکو او انتقادونو سره داسې وييل کېږي چې دغه څارگره اداره، په يوه دولت کې دننه د بل دولت په څېر ده، چې د رهبرۍ په ډگر کې نه د پوځ، نه د ولسمشر او نه هم د لومړي وزير په توگه ځواب وييلی شي. د ۱۹۵۰ کالونو راپدېخوا آی اېس آی د پاکستان په کورني سياست کې ژور ښکېل شوی دی. The ۱۹۹۰ elections for example were widely believed to have been rigged by the ISI in favor of the Islami Jamhoori Ittehad (IJI) party, a conglomerate of nine mainly rightist parties by the ISI under Lt. General Hameed Gul, to ensure the defeat of Bhutto's Pakistan Peoples Party (PPP) in the polls. Gul has denied that the vote was rigged. In September-October ۱۹۸۹, two ISI officers launched Operation Midnight Jackals in a bid to sway PPP members of the National Assembly to back a vote of no confidence against the Bhutto government. In early ۱۹۹۰s ISI became involved in politics of Karachi, it launched operation against the Mujahir Qaumi Movement (MQM) seeing its growing popularity and political strength in the province of Sindh. It is alleged that ISI was involved in dividing MQM. This led to the creation of MQM-A and MQM-H, the former being the party of Altaf Hussain and latter Haqiqi group. MQM-Haqiqi group was made by ISI to target MQM-A and to stop its growing popularity. It even bribed several journalists and newspapers to agitate against MQM-A.
ISI's Internal Political Division has been accused by various members of the Pakistan People's Party in assassinating Shahnawaz Bhutto, one of the two brothers of Benazir Bhutto, through poisoning in the French Riviera in the middle of ۱۹۸۵ in an attempt to intimidate her into not returning to Pakistan for directing the movement against Zia's Military government, but no proof has been found implicating the ISI.
The ISI was also involved in a massive corruption scandal dubbed "Mehrangate", in which top ISI and Army brass were given large sums of money by Yunus Habib (the owner of Mehran Bank) to deposit ISI’s foreign exchange reserves in Mehran Bank. This was against government policy, as such banking which involves government institutions can only be done through state-owned financial institutions and not private banks. When the new director of the ISI was appointed and then proceeded to withdraw the money from Mehran Bank and back into state-owned financial institutions, the money had been used up in financing Habib's “extracurricular” activities. On April ۲۰, ۱۹۹۴, Habib was arrested and the scandal became public.
In January ۱۹۹۳, the United States placed Pakistan on the watch list of such countries which were suspected of sponsoring international terrorism. This decision was made in part because the current head of the ISI in ۱۹۹۳, Lt. Gen. Nasir, had become a stumbling block in American efforts to buy back hundreds of shoulder-fired, surface-to-air FIM-۹۲ Stinger missiles from the Afghan Mujahideen and was assisting organizations such as Harkat ul-Ansar, which had been branded as a terrorist organization by the US. Once Nasir's tenure as ISI chief ended, the US removed Pakistan from the terrorism watch list. The ISI is also suspected to have been involved with the hijackers of the September ۱۱, ۲۰۰۱ attacks, having paid the ringleader Mohamed Atta. After ۹/۱۱, ISI was purged of members who did not support President Pervez Musharraf's stance towards the Taliban and Al Qaeda.
In the BBC Newsnight Programme on ۲۷ September ۲۰۰۶, a research paper prepared for the Ministry of Defence (United Kingdom), was quoted linking the ISI with support for the Taliban and other terrorist acts in the west. The report states, "The US/UK cannot begin to turn the tide until they identify the real enemies from attacking ideas tactically - and seek to put in place a more just vision. This will require Pakistan to move away from Army rule and for the ISI to be dismantled and more significantly something to be put in its place." This was denied by President Musharraf, "I totally, ۲۰۰٪ reject it. I reject it from anybody - MoD or anyone who tells me to dismantle ISI." The Council on Foreign Relations, a US foreign policy think tank published an article casting doubt on some of the accusations, 'Though Pakistan does offer safe haven to Kashmiri groups, and perhaps some Taliban fighters, the suggestion that the ISI is responsible for the ۷/۷ bombings of London’s mass transit system is “a real stretch,” [Kathy] Gannon says'. However, a later report by the same think tank, The Council on Foreign Relations, stated there was probably support for terrorism from rogue elements of the ISI.
Some members of the American media and political establishment have questioned Pakistan's commitment in combating the Taliban and Al Qaeda remnants in border areas. In response, Pakistan has pointed to the deployment of nearly ۸۰٬۰۰۰ troops in the border areas and the arrests of more than ۷۰۰ Al Qaeda members carried out by mostly ISI members, the most high profile ones including ۹/۱۱ mastermind Khalid Sheikh Mohammed, as proof that the ISI was serious in its commitment to fighting the War on Terrorism. However, the recent deal with the rebels to end the Waziristan War has been seen by many observers as a defeat for Pakistan, that has strengthened Taliban powerbase in Waziristan. Moreover, NATO's top commanders have criticized ISI's continued role in supplying weapons and providing sanctuary to the terrorists but have approved the deal.
د رسنيو ښودنه
خو د باندنيو هېوادونو رسنيو او د فلم جوړونې انډسټريانو لکه هاليووډ او باليووډ د آی اېس آی د انځور ښودلو لپاره گڼ شمېر فلمونه او ټلويزوني خپرونې جوړې کړي، چې په ځينو کې يې د ټروريزم سره د روانې نړېوالې جگړې طبيعت او ددغې جگړې په سر کې د پاکستان ښکېلتابه او نډې انځورونه منعکس کوي.
په ځينو رسنيو کې چې د آی اېس آی ښودنه شوې هغه په دې توگه دي:
باندنۍ تړنې
په لوېدیځ کې ډېر سیاسې کارپوهان په دې اند دي چې گواکي آی اېس آی یوه داسې اداره ده چې له هغو اسلامي ښندیالانو جوړه، چې له عربي ملکونو سره نږدې اړیکي او له لوېدیځه، په تېره بیا له امریکا څخه کرکه لري، خو دا هسې د غربې نړۍ یوه دسیسه او پاکستان ته د خاورینې پوزې جوړول دي. که چېرې آی اېس آی رښیتا هم یوه اسلامي اجندا درلودلای، نو په ۱۹۸۲ کال کې به یې هغه روسې مزایېل چې روسیې د فلسطین د خپلواکۍ گوند ته ورکړي ول، موساد او سي آی اې ته په لاس نه ورکول.
د کرزي له حکومت څخه ملاتړ کوي، خو طالبانو ته هر هغه وسلي او جگړه اییز توکې ورکوي چې د افغان ماشومانو وژن پرې ډېرېږي. له یوې خوا له عربي ملکونو څخه روپۍ اخلي او د دوی ډېر لوپوړي غړي لکه بن لادن او ایمن اظواهري ساتي، عربي جنگیالي له عربي ملکونو څخه افغانستان ته، له افغانستانه بیا نورو ملکونو او همدارنگه عراق ته، او له پخواني روسي جمهوریتو څخه افغانستان، عراق او چیچنیا ته وړي راوړي، له بلې خوا له امرېکا څخه روپۍ اخلي او ځینۍ له همدې جگنیاليو پر امریکا پلوري.
د ملگرو ملتونو نړیوالې د بښنې ټولنې د راپور له مخې پاکستان ډېر بې گنا کسان نیولې چې له درې څلورو او پنځو کال راهیسې یې هېڅ څرک هم نه دی لگېدلی. جنرال مشرف په خپل کتاب " د اور په لیکه" کې په خپله دا منلې چې آی اېس آی ډېر بې گنا کسان سي آی اې ته په لاس ورکړل چې د هر کس په سر یې پنځه زره (۵۰۰۰) ډالره وگټل.
افغان سفیر ښاغلی عبدالسلام ضعیف هم یو له هغو بې گنا کسانو څخه وو چې د آی اېس آی په سپارښتنه پاکستاني حکومت امریکا ته په لاس ورکړ. دلته په ځانگړي توگه د پاکستان مینه او لېوالتیا له اسلام او له اسلامي او منلي نړیوال سیاسي ارزښتونو سره څرگندېږي. آی اېس آی او پاکستاني دولت که چېرې د موساد، اېم آی شپږ او سي آی اې په جوپړ کې نه وای، خپلواک اسلامي دولت وای او نړیوال نورومونو ته یې درناوی درلودای، نو ښاغلی ضعیف به یې امریکا ته نه سپاره.
آی اېس آی که څه هم چې تل د امریکا او انگرېزانو په جوپړ کې دی، خو بیا هم امریکا په کال ۱۹۹۳ کې د هغو ادارو په نوملړ کې ونیو چې د ترهگرو سمبالښت او روزنه کوي. ځکه چې داسې ځناورتوب او غیر انساني کړنو ته یې لاس او پښې واچولې چې ان په خپله امریکا یې وډاروله. په همدې کال کې د گارډین انگرېزي ورځپاڼې په وینا آی اېس آی په هند کې د مومبایي ښار په چاودنه کې پوره ونډه درلوده. آی اېس آی سره له دې لوبو چې د افغانانو پر وړاندې یې کوي، په نړیوالو سترو پېښو کې هم لاس لري چې ښې بلگې یې د سپتمبر یوولسمه، د لندن بمي چاودنه، د مومبایي بمي چاودنه، د هند په پارلمان یرغل، د حیدر آباد او د ورنوسي بمي چاودنه ده.
وېشنيزه:څارگرې ادارې وېشنيزه:په ۱۹۴۸ کې بنسټ شوې څارگرې ادارې وېشنيزه:د پاکستان پوځ وېشنيزه:د پاکستان څارگرې ادارې
براډ پېت
وېليام براډلي يا براډ پېت د هاليووډ يو نامتو ستوری دی چې په گڼ شمېر امريکايي فلمونو کې يې رول لوبولی.
هېراکلیتوس
د اېفسوس هېراکلیتوس (/ˌhɛrəˈklaɪtəs/؛ یوناني: Ἡράκλειτος Herakleitos "د هېرا ویاړ او پرتم"، شاوخوا ۵۳۵-۴۷۵ قبل المیلاد، تقریبي دوره ۵۰۰ قبل المیلاد) د لرغوني یونان استوګن، تر سقراط وړاندې فلسفې لاروی، ایونیاني فیلسوف او د اېفسوس ښار اصلي اوسېدونکی و، چې هغه وخت د پارس امپراتورۍ برخه وه.