cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انګلوسفېر
Anglosphere د انګلیسي ژبو هېوادونو هغه ډله ده، چې له انګلستان سره تاریخي او کلتوري اړیکې لري او نن ورځ نږدې سیاسي، ډیپلوماتیکې او پوځي همکارۍ هم لري. دغه راز انګلوسفېر کې ټول هغه هېوادونه نه دي شامل چیرې چې انګلیسي په کې رسمي ژبه ده، نو ځکه انګلوسفېرد انګلیسي خبرې کولو مترادف نه دی، که څه هم معمولا Anglosphere کې شامل ټول هېوادونه یو وخت د برتانوي سترواکۍ برخه وه.
چې د پرمختللو هېوادونو په ډله کې کې معمولا استرالیا، کاناډا، نیوزیلینډ، انګلستان او متحده ایالات د اصلي انګلوسفېر په نوم یادیږي. دغه راز دغه اصطلاح کې ایرلینډ او تر یوې اندازې پورې مالټا او د کارابین دولت مشترک المنافع هېوادونو   لکه انټیګوا او باربودا، بهاماس، بارباډوس، بیلیز، ډومینیکا، ګریناډا، ګیانا، جمیکا، سینټ کیټس او نیویس، سینټ لوشیا، سینټ وینسنټ، ګریناډینز او ټرینیډاډ او ټوباګو هم شامل دي.
د عامه افکارو څېړنو ښودلې چې په نړۍ کې د انګلوسفېر په پنځو اصلي هېوادونو کې خلک په دوامداره توګه خپل هیوادودنه د مهمو متحدین په توګه درجه بندي کوي. دغه راز د انګلوسفېرهېوادونو ترمنځ اړیکې په دودیز ډول ګرمې دي. همدارنګه د استرالیا او نیوزیلینډ؛ متحده ایالاتو او کاناډا؛ او د متحده ایالاتو او انګلستان ترمنځ دوه اړخیزې ملګرتیاوي په نړۍ کې ترټولو بریالي ملګرتیاوې بلل کېږي.
کلتور او اقتصاد
د انګلوسفېرهېوادونه د خپلو تاریخي اړیکو له امله ډېری کلتوري ځانګړتیاوې لري. د انګلوسفېرډیری هیوادونه د مدني قانون پر ځای د عام قانون له لارې د قانون حاکمیت تعقیبوي او د نورو سیاسي نظامونو په پرتله له مقننه خونو سره د ډیموکراسۍ ملاتړی کوي او دغه راز شخصي ملکیت د اساسي قانون له خوا خوندي کېږي.
د انګلوسفېر په پنځو اصلي هېوادونو کې د بازار ازادۍ خورا ډېره ده، ځکه چې ټول پنځه هېوادونه د انګلو-سیکسون اقتصادي ماډل کې سره شریک دي، چې ازاد بازار هغه سرمایه دارۍ نظام دی چې په ۱۹۷۰ لسیزه کې د شیکاګو د اقتصاد ښوونځي پر بنسټ په ۱۸مه پېړۍ کې له انګلستان نه سرچینه اخیستې وه. همدارنګه د نیویارک، لندن، لاس انجلس، سیډني او ټورنټو په څېر ښارونه کې، نړیوال کېدو ته لیوالتیا په مالي بازارونو او نړیوال اقتصاد باندې د پام وړ اغېزې درلودې. دغه راز نړیوال کلتور د متحده ایالاتو او انګلستان له خوا خورا ډېر اغېزمن شوی دی.
تعریف
د انګلوسفېراصطلاح په لومړي ځل په ۱۹۹۵ز کال کې د علمي افسانې لیکوالو نیل سټیفنسن له خوا د خپل کتاب The Diamond Age کې رامنځته شوې، خو په روښانه ډول تعریف شوی نه و. وروسته  جان لویډ دا اصطلاح په ۲۰۰۰ز کال کې تصویب کړه او دا یې د انګلیسي ژبې هېوادونو لکه انګلستان، متحده ایالات، کاناډا، استرالیا، نیوزیلنډ، ایرلنډ، سویلي افریقا او ویسټ انډیز په توګه تعریف کړه. د Merriam-Webster قاموس انګلوسفېرد « نړۍ هغه هېوادونو لپاره کاروي چې انګلیسي ژبه او کلتوري ارزښتونه په کې غالب وي».
اصلي انګلوسفېر
په انګلوسفېرکې پنځه اصلي هېوادونه (اسټرالیا، کاناډا، نیوزیلینډ، انګلستان او متحده ایالات) چې ټول پرمختللي هېوادونه دي او له یو بل سره نږدې کلتوري، ډیپلوماټیکي او پوځي اړیکې لري.دغه راز دا هېوادونه ټول د لاندې پروګرامونو غړیتوب لري لکه:
د سیاسي سیسټمونو له اړخه کاناډا، اسټرالیا، نیوزیلینډ او انګلستان دویمه الیزابت د حکومت د مشرې په توګه ګڼل شوی او د ویسټ منسټر پارلماني سیسټم کاروي. ډېری لوی هېوادونه د لومړي او وروستني ټاکنیز سیسټمونه لري، که څه هم استرالیا او نیوزیلینډ خپل سیسټمونه تعدیل کړي او د انګلستان په ځینو ټاکنو کې نور سیسټمونه هم کارول کېږي. دغه راز د انګلوسفېرډېری لوی هېوادونه د دوو لویو ګوندونو تر واک لاندې سیاست لري.
نظر پوښتنې
د YouGov له خوا د ۲۰۲۰ز کال یوې نظرپوښتنې څرګنده کړه چې د انګلوسفېر نور څلور هېوادونه د امریکایانو له خوا د ۱۰ ترټولو مثبت لیدل شوي هیوادونو نه وو، په ټولپوښتنه کې یوازې د متحده ایالاتو نه وروسته استرالیا او کاناډا درجه بندي کوي. دغه راز د YouGov له خوا د ۲۰۲۰ز کال یوې بلې نظرپوښتنې وموندله چې نیوزیلینډ، کاناډا او اسټرالیا د برتانیا له خوا خورا مثبت هېوادونه په توګه ګڼل شوي دي.
د Lowy انسټیټیوټ له خوا د ۲۰۱۸ز کال نظرپوښتنې په ورته ډول وموندله چې نیوزیلینډ، کاناډا او انګلستان هغه درې هېوادونه وو چې اسټرالیا  په وړاندې یې خورا مثبت نظر درلود. همدارنګه په ۲۰۲۰ز کال کې د دوی د سروې په پایله کې  بیا کاناډا او انګلستان په لومړي سر کې ځای پر ځای شوی و. دغه راز د مکډونالډ-لاوریر انسټیټیوټ له خوا د ۲۰۲۰ز کال نظرپوښتنې وموندله چې اسټرالیا په وراندې کاناډایانو مثبت نظر درلود. همدارنګه په ۲۰۱۹ز کال کې د Pew څیړنیز مرکز سروې ښیې، چې لوی شمېر کاناډایان او اسټرالیایان متحده ایالات د خپل هېواد ترټولو نږدې متحد په توګه ګڼلی.
CANZUK
د انګلوسفېر یوه  فرعي برخه چې د CANZUK (له کاناډا، استرالیا، نیوزیلینډ او انګلستان نه جوړه شوې ده) په نوم پیژندل کیږي د هېوادونو تر منځ د خوښې درجه خورا مثبته ده، چې د CANZUK غړي د ملګروملتونو د مشترک المنافع برخه او دویمه الیزابت د خپلو دولتونو د مشرې په توګه ګڼي. دغه راز په ۲۰۱۶ز کال کې د ترسره شوي ټولپوښتنې په پایله کې له اروپایی ټولنې (بریکسیت) نه د بریتانیا د وتلو پریکړه وروسته د CANZUK هېوادونو ترمنځ د ازاد سفر او ګډ بازار رامنځته کولو لپاره سیاسي او عامه ملاتړ زیات شو.
تيومن ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" تیومین اوبلاست د روسیې یو اوبلاست دی چې په اورال فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري.
سرچينې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:د روسيې ښارونه وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې وېشنيزه:د روسيې هېوادنی وېش وېشنيزه:د روسيې وختونه
ملينيیم ټاور
ملينيیم ټاور متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 60 منزلونه دي او ددې لوړوالی  285 ميټر (935 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2006 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د فیلیپین اقتصاد
د فیلیپین اقتصاد په ۲۰۲۱م کال کې د پیسو نړیوال صندوق پراساس د نومیز ناخالص کورني تولید له پلوه د نړۍ دوه دېرشم لوی اقتصاد او د آسیا دولسم لوی اقتصاد او له انډونیزیا او ټایلنډ څخه وروسته په ASEAN کې دریم لوی اقتصاد دی. فیلیپین یو له چټکو مخ پر ودو بازارونو څخه دی او د‌ آسیا په سوېل ختیځ کې له ټایلنډ او انډونیزیا څخه وروسته د نومیز ناخالص کورني تولید له اړخه ترټولو لوړ دریم اقتصاد دی.
فیلیپین په لومړۍ درجه کې یو نوی صنعتي شوی هېواد ګڼل کېږي چې پر کرنې ولاړ اقتصاد څخه پر خدمتونو او تولید ولاړ اقتصاد ته د لېږد په حال کې دی. تر ۲۰۲۱م کاله، د اخېستو توان برابرۍ پر اساس کورنی ناخالص تولید یې ۱.۴۷ ټریلیون ډالر اټکل شو چې په نړۍ کې ۱۸م ځای خپلوي.
د دې هېواد لومړني صادراتو کې نیمه هادي ګان او الکټرونیکي محصولات، د ټرانسپورټ (لېږد رالېږد) تجهیزات، جامې، د مس محصولات، د تېلو محصولات، د کوپرې غوړ او میوې شامل دي. د هغه اصلي سوداګریز شریکان عبارت دي له جاپان، چین، متحده ایالتونه، سنګاپور، سوېلي کوریا، هالنډ، هانګ کانګ، آلمان، ټایوان او ټایلنډ. فیلیپین د انډونیزیا، مالیزیا، ویټنام او ټایلنډ په څنګ کې د کوچني پړانګ اقتصادونو په توګه نومول شوي دي. دا هېواد اوس مهال یو له ډېرو چټکو آسیایي اقتصادونو څخه دی چې د ودې پرحال کې دی. په هرحال، لویې ستونزې پاته کېږي چې په عمده ډول د هېواد په بېلابېلو سیمو او ټولنیزو – اقتصادي طبقو په منځ کې د پراخ عاید او ودې د اختلاف کمولو، د فساد کمولو او د راتلونکې ودې تضمین لپاره په اړینو زیربناوو کې پانګه اچونې پورې اړوند دي.
داسې اټکل کېږي چې تر ۲۰۵۰م کاله پورې به د فیلیپین اقتصاد په آسیا کې څلورم لوی اقتصاد او د نړۍ په کچه نولسم لوی اقتصاد وي. داسې هم اټکل کېږي چې تر ۲۰۳۵م کاله پورې به فیلیپین د نړۍ پنځه ویشتم لوی اقتصاد وي.
له استعمار څخه مخکې دوره (۹۰۰-۱۵۶۵)
د فیلیپین ټاپوګانو اقتصادي تاریخ له استعمار څخه مخکې دورې ته ورګرځي. هغه هېواد چې په هغه وخت کې له بېلابېلو سلطنتونو او تالاسوکراسي ګانو څخه جوړ شوی وو، او پر ډېری سوداګرو یې نظارت درلود کوم چې دې ټاپوګانو ته به د سوداګرۍ لپاره راتلل. د دې سلطنت لخوا د هندي، عرب، چیني او جاپاني سوداګرو هرکلی وشو چې ډېری یې د سیند په غاړو، ساحلي بندرونو او مرکزي دښتو کې قرار درلود. سوداګرو د طلا، وریجو، لوښو او نورو محصولاتي توکو سره سوداګري کوله. بهرني سوداګرو له معاملو ورهاخوا، د فیلیپیني سلطنتونو له اعتباري پورونو، د اسیرانو مبادلې یا ښکاره بریدونو سره هم مخ وو. په هرحال، د پایاپای سیسټم (مال د مال په بدل کې) په هغه وخت کې ډېر پلی شو او له استعمار څخه مخکې خلکو د وارد شویو توکو څخه ډک ژوند څخه برخمن وو چې د هغوی د ژوند د موډ او سټایل ښکارندویي یې کوله.
له دولسمې پېړۍ څخه، د تولید یو لوی صنعت متمرکز شو او د بورنای خټین لوښو سوداګري، چې د چای او نورو خرابېدونکو موادو د ساتنې لپآره کارول کېدل، د فیلیپین په شمال کې له جاپاني او اوکیناوان سوداګرو سره په لاره واچول شو. دا لوښي په جاپاني ژبه کې د Ruson-tsukuri (له لوزون څخه جوړ شوي) په نوم پېژندل کېدل او د چای پاڼو او وریجو شرابو د تازه ساتلو لپاره ترټولو ښو ذخیروي لوښو له جملې څخه شمېرل کېدل. له همدې کبله د Ruson-tsukuri خټین لوښو د آسیا په شمال ختیځ کې د پام وړ وګرځېدل. د فیلیپین هر لوښي خپل ځان ته ځانګړی د نښې سمبول درلود چې د Ruson-tsukuri په لاندې برخه کې به د یوه بایباین توري سره مشخص شوی وو.
خلک ډېر ماهر کروندګر وو او ټاپوګانې په ځانګړې توګه لوزون کې په لویه پیمانه وریجې، مرغۍ، شراب او همدارنګه ګڼ شمېر کاراباو، هوسۍ، وحشي خنزیر او وزې پیدا کېدې. سربېره پر دې، هلته نخي او رنګه جامې، موم، شات او خرما په لوی مقدار سره د بومیانو لخوا تولید کېدل. مخکې له استعماره په پانګاسینان کې د کابولوان ایالت ډېری د هوسۍ پوټکی جاپان او اوکیناوا ته صادروه. د Ma-i ملت د آسیا له ختیځ سره خپلې سوداګرۍ کې د شاتو مچیو موم، پنبه، اصلي مروارید، د شمشتۍ پوښ، د دارو درملو مغزیات او یوتا جامې تولیدولې. د شپاړسمې پېړۍ په لومړیو کې، د پاسیګ سیند ډلټا دوه لویو دولتونو ماینیلا او ټونډو د فیلیپین په نورو ټاپوګانو کې د چیني توکو سوداګري کې ګډ انحصار جوړ کړ. د نامایان ښار د ترګاڼي، معماري او کب نیونې ګڼ صنعتونه درلودل.
د ویسایاس ټاپوګانې چې د مادجااس کېداتوانو، داپیتان کېداتوانو او د سیبو راجانېټانو کور دی له بلې خوا په کې وریجې، کبان، پنبه، خنزیر، مرغۍ، موم او شات پرېمانه وو. ویل کېږي چې لیته به هر کال د وریجو دوه محصوله تولیدول او پډرو چیرینو د وریجو او پنبې لویو عایداتو په هکله نظر ورکړ چې د خلکو تغذیې او پوښښ لپاره یې بسنه کوله.
په مینداناو کې د بوټوان راجانېټ د سرو زرو په کیندنې او د زیوراتو په جوړولو کې تخصص درلود. د سانمالان راجانېټ د درملو په لېږد کې تخصص درلود. د ماګوینډاناو سلطنت د دارچیني په کرنه او راټولولو کې نوم درلود. د لاناو سلطنت د لاناو جهیل څنډې ته د کب نیونې صنعت درلود او د سولو سلطنت د مروارید موندنې لپاره غوطه وهونکي عملیات درلودل.
ځینو تاریخ پوهانو ان سپارښتنه وکړه چې هغوی همدارنګه په لوېدیځې میکرونېزیا کې له اسټرونیزي خلکو سره منظمې اړیکې درلودې، ځکه دا په سمندرګي کې یوازنۍ سیمه وه چې هلته د لومړنیو اروپایانو د ننه کېدو په وخت کې یې د وریجو محصول، توبا (د کوپرې خمیره شوې شیره) او د فوفا مغز ژاولو دود درلود. د ویسایانانو د بدن پیچلو ټاټوګانو او د بورنئو ټاټوګانو ترمنځ عجیب ورته والي هم د بورنئو او لرغوني فیلیپین ترمنځ په زړه پورې اړیکه ثابته کړه.
د ماګېلان تاریخ لیکونکی، انټونیو پیګافتا، اشاره وکړه چې د شاوخوا ټولو سیمو سوداګر او سفیران د سوداګرۍ موخې لپاره د سوګبو (سیبو) راجا ته د خراج ورکولو لپاره راغلل. په داسې حال کې چې د ماګېلان خدمه له راجا سره وه، د سیام یو استازی راجا ته د درناوي ادا کولو په حال کې وو. میګوئل لوپز دې لګازپي هم ولیکل چې څنګه سوداګر له لوزون او میندورو څخه د سوداګرۍ لپاره سیبو ته راغلي وو او همدارنګه اشاره یې وکړه چې څنګه چیني سوداګر په منظم ډول د همدې موخې لپاره لوزون ته راتلل. د ویزایان ټاپوګانې پخوا مخکې له میلاده په ۲۱م کال کې له یوناني سوداګرو سره مخامخ شوې وې. د هغه ځای خلکو له نورو کلتورونو سره د پراخې سوداګریزې اړیکې څخه خوند اخیسته. هندیان، جاپانیان، عربان، ویټنامیان، کمبوډیایان، ټایلنډیان، مالیزیایان او انډونیزیایانو د سوداګرو یا مهاجرو په توګه شتون درلود.
د هسپانیې د استعمار دوره
بومي یا اصلي اوسیدونکي د نورو توکمونو لکه لاپو-لاپو له خوا غلامان شوو چې نور ټاپوګان یې د مالیې ورکولو ته اړ کړل. د هسپانویانو په راتګ سره دغه د غلامي نظام ړنګ شو. Miguel Lopez de Legazpi او له مکسیکو نه Tlaxcaltecs دغه ټاپوګان فتح او سره یوځای کړه. دا سوبه د اګسټینو اردونټا له خوا د مکسیکو سواحلو ته د سفر د کشف په پایله کې ممکنه شوه. د کیپیتانیا جنرال له خوا د اسلاس فیلیپین اداره کنټرولېده او د مکسیکو پلازمینې پورې یې اړه درلوده چې د نوې هسپانیا نایب السطنه حکومت یې جوړوه. کله چې د هسپانیې حکومت د منیلا ګیلون سوداګریز سیسټم پرانسته، د اسلاس فلیپین اقتصاد نوره هم وده وکړه. سوداګریزو کښتیو، مهاجرینو او نظامي ځواکونو به په کال کې یو یا دوه ځله د ارام سمندر په اوږدو کې د مکسیکو له اکاپولکو بندر نه د فیلیپین مانیلا ته سفرونه کول. په هغه وخت کې دا دواړه ښارونه د هسپانیا د نوي ولایت برخې وې.
د دې سوداګرۍ له امله د مانیلا ښار د نړۍ په لویو ښارونو بدل شو، او په راتلونکو کلونو کې یې د فیلیپین اقتصاد ته وده ورکړه. سوداګرۍ د مکسیکو او پرو خوراکي توکي لکه جوار، روميان، کچالو، مرچ، چاکلیټ او اناناس هم معرفي کړل. تمباکو، چې لومړی ځل په لاتینې امریکې کې کورنی یا اهلي شوی و، چې وروسته فیلیپین ته معرفي یا وړاندې شو، د فیلیپینانو لپاره یو مهم نغدي محصول شو.
کرنه
له ۲۰۲۱ کال  نه راهیسې فیلیپین د کرنې په برخه کې ۲۳٪ کاري ځواک  په کار ګمارلی. له ۲۰۱۴ کال نه راپه دېخوا کرنې د فیلیپین د ناخالص کورني تولید ۱۱٪ برخه جوړه کړې.
فیلیپین په نړۍ کې د کوپرې یا ناریالو ترټولو لوی تولیدونکی هېواد دی چې په ۲۰۰۹ کال کې یې ۱۹،۵۰۰،۰۰۰ ټنه ناریال تولید کړي. په فیلیپین کې د ناریالو تولید عموما په متوسطو فارمونو باندې متمرکز دی. همداشان فیلیپین د اناناس دویم لوی تولید کوونکی هېواد دی چې په ۲۰۱۸ کې یې ۲،۷۳۰،۰۰۰ میټریک ټنه تولید کړي.
د وریجو تولید په فیلیپین کې د خوړو د تامینولو او اقتصاد لپاره خورا اړین دی. فیلیپین په نړۍ کې د وریجو اتم لوی تولیدونکی هېواد دی، چې د نړۍ د وریجو د تولید ۲،۸٪ برخه جوړوي. همدارنګه فیلیپین په ۲۰۱۰ کال کې د نړۍ په کچه د وریجو لوی واردوونکی هېواد و. وریجې تر ټولو مهم خوراکي محصول دی، چې د هیواد په ډیریو برخو کې د اصلي خوړو له ډلې ګڼل کېږي. په پراخه کچه دا په لوزون (په ځانګړي توګه مرکزي لوزون)، لویدیځ ویسایاس، سویلي مینډاناو او مرکزي مینډاناو کې تولیدېږي.
فیلیپین په نړۍ کې د بورې یا شکر د سترو تولیدونکو له ډلې نه دی. لږ تر لږه د هیواد په ۱۷ ولایتونو کې د ګني فصلونه کرل کېږي، چې له دې ډلې د نیګروس ټاپو سیمه د هیواد د ټول تولید نیمایي برخه جوړوي.
ارامي ليکدود
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
ارامي ليکدود يوه الفبا ده چې د ارامیانو لخوا کارول کیږي او د فونیشین الفبا څخه تطابق شوی. آرامي الفبا په لرغونې نړۍ کې د لیکلو لومړنی سیسټم بلل کیدی شي چې په قلم او په روان ډول د کاغذ یا څارویو په پوستکي لیکل کیدی شي. آرامي الفبا په تاریخي لحاظ د پام وړ ده ځکه چې په منځني ختیځ کې د لیکلو ټول عصري سیسټمونه د دې پر بنسټ والړ دي، په بیله بیا په مرکزي او ختیځ آسیا کې د الټایک لیکلو ډیری سیسټمونه.
د آرامي الفبا شاید د هندي برهمي رسم الخط نمونه وي، د ټولو هندي رسم الخطونو پخوانی. د ډیری برهمي لیکونو شکلونه روښانه سیمیټیک اغیز ښیې. دا لیږد شاید په 7 پیړۍ BC کې ترسره شوی وي. په هند کې د هندي او آریایي ژبو سره د آرامي رسم الخط تطابق کول ساده او مستقیم ندي. برسېره پردې، براهمي رسم الخط په اصل کې له ښي څخه کیڼ ته لیکل کیږي. د یوناني ، هندي ، انشاني، خوزي، قبطي، ، عبراني ، سریاني او ماندیک ژبو د لیکلو لپاره هم آرامي رسم الخط کارول شوی دی. دا په راتلونکي کې د پهلوي د لیکلو لپاره هم کارول کیده [ د ابهام اړتیا لري ]. وروسته، نباتیان او عبراني الفبا له دې څخه اخیستل شوي. د نن ورځې عصري الفباونو په مینځ کې، عبراني ژبه د دې کرښې سره نږدې اړیکه لري.
سرچينې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "ارامي الفبا،" ويکيپېډيا، وړيا انسايکلوپيډيا، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aramaic_alphabet&oldid=396775238 (د نومبر 21، 2010 ته رسېدلی).
سویلي سمندر
سویلي سمندر چې د انترکتیکا سمندر یا د سویلي کنګل(منجمد) سمندر په توګه هم پېژندل کېږي، د نړیوال سمندریز جوړښت سویلي اوبه جوړوي چې په بشپړه توګه د عرض البلد په ۶۰ سویلي درجو کې موقعیت لري او له انترکتیکا/سویلي قطب چاپېرېږي. په دې ترتیب سره د ځمکې د کرې د پنځو لویو سمندرونو دویم کوچنی سمندر دی چې له آرام سمندر، اتلانتیک سمندر، هند سمندر څخه کوچنی او له شمالي منجمد سمندرنه لوی دی. په تېرو ۳۰ کلونو کې سویلي سمندر د چټکو اقلیمي بدلونونو شاهد و، چې په سمندریز ایکو سیستم کې د بدلونونو لامل ګرځېدلی.
په ۱۷۷۰ مه ز لسیزه کې جمیز کوک په خپلو سفرونو سره دا ثابته کړه چې د ځمکې سویلي جغرافیايي عرض البلد اوبو پوښلی. له هغه مهال وروسته جغرافیه پوهانو د سویلي سمندر د شمالي پولې او یا هم د هغو د شتون اړوند اختلاف درلود او آن دغه اوبه یې د آرام سمندر، اتلانتیک سمندر او د هند سمندر برخه بللې. په ورته مهال د نړیوال هایدروګرافي سازمان (IHO) د کومودور جان لیچ په خبره، د سمندر پېژندنې وروستیو څېړنو د سویلي جریان اهمیت موندلی او د سویلي سمندر اصطلاح د هغو اوبو د تعریف په موخه کارول کېږي چې د دغه جریان د شمالي محدودې سویلي برخه جوړوي. دغه نظر تر اوسه د IHO د رسمي نظر په توګه پاتې شوی، ځکه تر اوسه د ۲۰۰۰ ز کال دغه تعریف چې په سویلي سمندر کې د عرض البلد د ۶۰ درجو سویلي برخه شاملېږي لا په تصویب نه دی رسېدلی.
له دغه تعریف څخه په ګټنې سره چې سویلي سمندر د عرض البلد د ۶۰ درجو سویلي برخې ته اړوندېږي، د سویلي سمندر تر ټولو ژوره نقطه د پنځه ژورو نقطو موندلو (Five Deeps Expedition) پروګرام له مخې د ۲۰۱۹ زکال د فبروري په لومړیو کې سروې شوه. سونار مولټي بیم ډلې د دغه سمندر ژوره نقطه په 60° 28' 46"S, 025° 32' 32"W موقعیت کې ومونده او د هغو ژوروالی یې ۷۴۳۴ متره (۲۴،۳۹۰ فوټه) وښود. د دغه څېړونکې ډلې مشر او د څېړنیز اوبتل مشر چلوونکي وړاندیز وکړ چې د سویلي سمندر په دغه ژوره نقطه « Factorian Deep» نوم د DSV Limiting Factor اوبتل له مخې کېښودل شي چې په مرسته یې دوی وکولای شول د ۲۰۱۹ ز کال د فبروري په ۳ مه نېټه د لومړي ځل لپاره د دغې ژورې نقطې پای ته ولاړ شي.
جغرافیه
سویلي اقیانوس له جیالوژیکي پلوه د سمندرونو تر ټولو ځوان سمندر دی چې نږدې ۳۰ میلیونه کاله وړاندې هغه مهال چې انترکتیکا او سویلي امریکا له یو بل جلا شول او ډرېک لار پرانستل شوه، رامنځته شوی. د دغو قارو جلا والی د سویلي قطب د قطبي جریان لامل وګرځېد.
په ۶۰ سویلي درجو کې د سویلي سمندر شمالي کرښه هغه له نورو ټولو سمندرونو ځانګړی کوي، ځکه چې دغه لویه شمالي پوله وچې ته نږدې نه ده (هاغه ډول چې د سمندرونو او سمندرګیو د محدودیتونو په لومړۍ نسخه کې ښوول شوي). پر ځای یې دا د اتلانتیک، هند او آرام سمندرګیو سره شمالي پوله ده.
د یو جلا سمندر په توګه د سویلي سمندر ګڼل له دې امله و چې د دغه سمندر اوبو د نورو سمندرونو له اوبو توپیر درلود. د سویلي قطب د سویلي جریان پر بنسټ اوبه یې په چټک ډول د ټول سمندر تر چاپېره جریان موند. د بېلګې په توګه، د نیوزلنډ په سویل کې د سویلي سمندر اوبه تر ډېره د سویلي امریکا په سوېل کې د سویلي سمندر اوبو ته ورته دي، د دې پر ځای چې د خپل ګاونډي آرام سمندر له اوبو سره ورته والی ولري.
د سویلي سمندر فرعي برخې
د سمندرونو په فرعي ویش کې یو شمېر جغرافیايي جوړښتونه لکه سمندرګي، تنګي، کوچني خلیجونه، کانالونه او خلیجونه شاملېږي. په ۲۰۰۲ ز کال کې د هایدروګرافي د نړیوال سازمان له خوا د سمندرونو او سمندرګیو د څلورمې نسخې په نه تصویب شوې مسوده کې د سویلي سمندر ګڼ شمېر فرعي برخې ښوول شوې چې د ساعت د عقربې له مخې په لاندې ډول دي:
د سویلي سمندر لوی سیندونه
د سویلي سمندر لوی سیندونه دا دي:
طبیعي منابع
سویلي سمندر په ډېر احتمال سره په قاره یي حاشیو کې د ګازو او تیلو لوی میدانونه لري. همدارنګه تمه کېږي چې په سویلي سمندر کې د جاذبي جلاوالي څخه رامنځته شوو رسوبي بهیرونو له امله د یو شمېر با ارزښته منرالونو لکه د طلا پلیسر (Placer) زخایر هم په دغه سمندر کې شتون ولري.
له دې سربېره کېدای شي په سویلي سمندر کې د منګنیز لویې ټوټې هم وي. د منګنیزو دغه ټوټې د سمندر په وروستۍ سطح کې د یو هستې په چاپېر د منګنیز هایدروکساید او اوسپنې د راغونډېدو له امله متحد المرکز څو طبقه یي ډبرین جوړښتونه دي. دغه هستې کېدای شي له مایکروسکوپي پلوه ډېرې کوچنۍ وي او آن کېدای شي د کریسټلایزشن په واسطه په بشپړ ډول د منګنیز په منرال واوړي.
یخ غرونه چې هر کال د سویلي سمندر په شاوخوا کې جوړېږي په کافي کچه خوږې اوبه په ځان کې ساتي څو د ځمکې پر مخ د هر انسان د څو میاشتو اړتیا پورته کړي. د څو لسیزو لپاره یو شمېر وړاندیزونو شتون درلود چې تر اوسه یې هېڅ یو د امکان وړ او بریالی شوی نه دی، لکه له وچو شمالي سیمو (لکه اسټرالیا) سره د سویلي یخي غرونو نښلول چېرې چې له هغو کار واخیستل شي.
اقتصاد
د ۱۹۹۸ ز کال د جولای د لومړۍ نېټې څخه د ۱۹۹۹ ز کال د جون تر ۳۰ مې نېټې پورې له دغه سمندرګي څخه ۱۱۹،۸۹۸ ټڼه کبان ونیول شول چې ۸۵ سلنه یې کریل او ۱۴ سلنه یې Patagonian toothfish کبان وو. په ۱۹۹۹ ز کال کې د غیرقانوني، بې راپوره او غیر منظې کب نیونې اړوند نړیوالو قوانینو اجرایوي بڼه ومونه ځکه د ۱۹۹۸-۱۹۹۹ موسم کې له قانون کچې ۵ یا ۶ ځلې زیات  Patagonian toothfish کبان له دغه سمندرګي ویستل شوي و.
بندرونه او لنګر ځایونه
د سویلي سمندرګي په اصلي عملیاتي بندرونو کې روترا، پالمر، ویلالاس استرلاس، اسپرانزا، ماوسون او مک مرادو سټیشنونه/تم ځایونه او همدارنګه د سویلي قطب سمندري لنګر ځایونه شاملېږي.
په سویلي سمندر کې ډېر لږ بندرونه او لنګرځایونه شته، ځکه د دغه سمندر یخي شرایطو له دغو بندرونو څخه ګټنه یوازې د اوړي په نیمايي کې ډېر لږ وخت ته محدوده کړې؛ آن ځینې مهال یو شمېر یخ ماتوونکي ځواک ته اړتیا لري.
سلافا ټاور
سلافا ټاور متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 75 منزلونه دي او ددې لوړوالی  285 ميټر (935 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2010 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
پړاو په پړاو د ډبرو سکرو استعمال ختمول
پړاو په پړاو (په تدريجي ډول) د ډبرو سکرو څخه کار اخيستلو ته د پای ټکې اېښودل هغه تګلاره ده چې موخه يې د ډبرو سکرو په سوځولو سره د برېښنا په توليدځايونو کې د ډبرو سکرو له سوځولو کار اخيستل درول دي او د فوسيلي (فوسيلي توکي هغه دي چې د لرغونو زمانو څخه د پاتې شونو څخه منځ ته راغلي وي لکه د ډبرو سکاره) د سون دتوکو د استعمال پای ته رسولو يوه برخه ده. د ډبرو سکاره  تر ټولو زيات کاربن لرونکي فوسيلي سوند توکي دي، په همدې بنسټ، ختمول يې د اقليم بدلون محدودولو او د ۱.۵ سانتيګراد پورې د نړيوالې تودوخې درجې ساتلو لپاره خورا مهم دي، د تودوخې کومې درجې يادونه چې د پاريس د اقلیم په تړون کې شوې ده. د انرژۍ نړيوال اژانس (IEA) اټکل کړی چې د صنعتي کېدو پړاو څخه د مخکې په پرتله، د ډبرو سکاره په منځنۍ کچه په نړیواله تودوخه کې ۳۰٪ زياتوالي لامل ګرځېدلي.
د ډبرو سکرو استعمال عروج
په ۲۰۱۳ز کال کې په نړيواله کچه د ډبرو سکرو استعمال خپل اوج ته ورسېد او د ۲۰۱۰ز لسيزې په وروستيو کې پکې ډېر کم بدلون راغی. د ډبرو سکرو په استعمال کې د کمېدو لامل تر ډېره بريده په متحده ايالاتو او اروپا، تر څنګ يې د اسيا په پرمختلليو اقتصادونو  کې د ډبرو سکرو د استعمال کمېدل و. په ۲۰۱۹ز کال کې، د چين، اندونيزيا، هندوستان، روسيې او استراليا په څېر هېوادونو کې د ډبرو سکرو د توليد زياتېدو په متحده ايالاتو او اروپا کې د کمېدو تشه ډکه کړه. په هر حال، په ۲۰۲۰ز لسيزه کې د ډبرو سکرو جوړښتي کمېدلو دوام پيدا کړ.
سويلي افريقا
په ۲۰۰۷ز کال، د سويلي افريقا د انرژۍ برخه د کاربن ډای اکسايډ اتم تر ټولو ستر توليدونکی هېواد دی. په ۲۰۰۵/۲۰۰۶ز کالونو کې، د سویلي افريقا د انرژۍ ۷۷٪ اړتيا نېغ په نېغه د ډبرو سکرو څخه پوره کېده او کله چې اوسنۍ پروژې پلې شي، دا تناسب په نږدې موده کې زيات شي.
په سويلي افريقا کې داسې کومه طرحه نه شته چې د ډبرو سکرو په مټ د انرژۍ توليدونکې کارخانې پړاو په پړاو بندې شي او په حقيقت کې، دا هېواد د د انرژۍ د اړتياو د پوره کولو لپاره د ډبرو سکرو په مټ چلېدونکو نويو ظرفيتونو په جوړولو کې پانګونه کوي، څو د خپلې انرژۍ اړتيا پوره کړي، تر څنګ يې د اوسنيو شته ډبرو سکرو د مرکزونو په نويو کولو کار کوي، څو د چاپېرياليزو اړتياوو سره سمون ولري.
د ۲۰۱۰ز کال د اپريل په شپږمه نېټه، نړيوال بانک سويلي افريقا ته د ۳.۷۵ ميليارده امريکايي ډالرو پور ورکول تصوويب کلړ، څو په هغه هېواد کې د نړۍ په کچه د ډبرو سکرو د څلورم ستر مرکز د جوړولو ملاتړ وکړي، کوم چې په «ميډوپي» کې جوړېږي. د نړيوال بانک وړانديز شوي پور کې په پرتليز ډول کوچنی مبلغ – ۲۶۰ ميليونه امريکايي ډالره – هم شامل دي چې د هوا او لمريزې انرژۍ په برخه کې به مصرف شي.
د «ميډوپي» د برېښنا مرکز اندازه ۴۸۰۰ ميګاواټه ښودل شوې ده، دا به د ډبرو سکرو په مټ چلېدونکو د برېښنا هغو مرکزونو سره يو ځای شي، کوم چې له پخوا څخه په دې هېواد کې فعال دي، لکه د کينډال برېښنا مرکز (۴۱۰۰ ميګا واټه)، ماجوبا د برېښنا مرکز (۴۱۰۰ ميګا واټه) او ماټيمبا د برېښنا مرکز (۴۰۰۰ ميګاواټه)، همدا راز په همدې ظرفيت د «کوسيلي» برېښنا مرکز چې ۴۸۰۰ ميګا واټه دی، کوم چې اوسمهال د جوړېدو په حال کې دی. تمه ده چې «کوسيلي» به په څو پړاونو کې بشپړ شي، پيل يې په ۲۰۱۲ز کال کې شوی، په داسې حال کې چې تمه ده «ميډوپي» به په لومړي ځل په ۲۰۱۳ز کال کې عملي چارې پيل کړي چې بشپړ ظرفيت به يې په ۲۰۱۷ز کال کې د عمل وړ وي. دا مهالوېشونه لنډمهالي دي او شونې ده چې بدلون ومومي.
له ۲۰۰۸ز کال راهيسې، د سويلي افريقا حکومت د لمريزې برېښنا په مټ د اوبو تودولو مرکزونو په تمويل پيل وکړ. د ۲۰۱۶ز کال د جنورۍ تر مياشتې پورې، په ټول هېواد کې ۴۰۰۰۰۰ داخلي تاسيسات موجود وو چې په دې کې د کم لګښت درلودونکو کورونو يا کم عايد لرونکو کورنيو لپاره د کم فشار لرونکي لمريزې برېښنا په مټ د اوبو تودونکي وړيا نصب کړای شوي دي، کوم چې د برېښنا شبکو ته لاسرسی لري، په داسې حال کې چې نورو تاسيسات هم تمويل شوي وو.
کاناډا
په ۲۰۰۵ز کال کې، کاناډا په عمده ډول د برېشنا د توليد د مرکزونو لپاره، په کلني بنسټ ۶۰ ميليونه ټنه د ډبرو سکاره سوځولي و چې په کلني ډول پکې پنځلس سلنه زياتوالی راغلی دی. د ۲۰۱۶ز کال په نومبر مياشت کې، د کاناډا حکومت اعلان وکړ چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې به د ډبرو سکرو له لارې د برېښنا توليدونکي مرکزونه بند کړي. تر ۲۰۲۰ز کال پورې، يواځې څلور ايالتونه د برېښنا د توليد لپاره د ډبرو سکاره سوځوي، چې هغه دا دي: البرټا، نواسکوټيا، نيو برنسويک او ساسکاچوين. کاناډا په پام کې لري چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې خپله ۹۰٪ برېښنا له هغو سرچېنو تر لاسه کړي چې مصارف نه لري. همدا اوس دا هېواد خپله ۸۲٪ برېښنا له هغو سرچينو تر لاسه کوي چې کوم ډول ګازونه نه اخراجوي.
په ۲۰۰۵ز کال کې په پيل کېدو سره، «اونټيريو» د دې ايالت د برېښنا د تګلارې د يوې برخې په توګه له ډبرو سکرو د کار اخيستلو د بندولو د قانون جوړولو طرحه جوړه کړې وه. دې ايالت د هستوي ځواک د ملاتړ په موخه د انرژۍ په سترو مرکزونو کې په کلني ډول ۱۵ ميلیونه ټنه د ډبرو سکاره مصرف کړي و. د «نانټيکوک» د انرژۍ توليد مرکز د هوا د ککړتیا تر ټولو ستره سرچينه وه او په دوبي کې د «اونټيريو» ايالت  له دود او ګردلې څخه له ډکو ورځو ځورېدو. په ۲۰۰۷ز کال کې، د اونټيريو ليبرال حکومت ژمنه وکړه چې تر ۲۰۱۴ز کال پورې به په دې ايالت کې د ډبرو سکرو له لارې د انرژۍ تر لاسه کونکي ټول مرکزونه بند کړي. لومړي وزير «ډالټن ميک ګوينټي» وويل، «تر ۲۰۳۰ز کال پورې، په دې سياره کې به د ډبرو سکرو په مټ چلېدونکي ۱۰۰۰ نور نوي مرکزونه جوړ شوي وي. په نړۍ کې يواځې يو ځای داسې شته چې د ډبرو سکرو په مټ برېښنا توليدول بندوي او دا کار موږ همدلته په اونټيريو کې کوو». د اونټيريو د برېښنا مسئولينو وړاندوينه کړې وه چې په ۲۰۱۴ز کال کې، په داسې حال کې چې د ډبرو سکرو په مټ هېڅ برېښنا توليدونکی به نه وي، په دې ايالت کې د برېښنايي انرژۍ تر ټولو ستر توليدونکې سرچينې به هستوي (۵۷ سلنه)، د اوبو په مټ برېښنا تولېدېدل (۲۵ سلنه) او د طبيعي ګاز په مټ توليدونکې برېښنا (۱۱ سنه) وي. د ۲۰۱۴ز کال د اپريل په مياشت کې، په شمالي امريکا کې اونټيريو لومړۍ حوزه وه چې د برېښنا په توليد کې يې د ډبرو سکرو استعمال ودراوه. په اونټيريو کې د ډبرو سکرو وروستی مرکز، کوم چې د «تندر بی جينريټنګ سټيشن» دی، د ۲۰۱۴ز کال په اپريل مياشت کې د ډبرو سکرو سوځول ودرول.
متحده ايالات
په ۲۰۱۷ز کال کې، په متحده ايالاتو کې د مصرفېدونکې انرژۍ له منځه، د فاضله موادو سوند توکو ۸۱ سلنه انرژي برابروله، کومه چې په ۲۰۰۰ز کال څخه کمه شوې او په هغه کال کې ۸۶ سلنه وه.
په ۲۰۰۷ز کال کې، په ۴۲ ايالتونو کې د ډبرو سکرو کارونکي ۱۵۴ نوي مرکزونه په نوملړ کې شامل وو. تر ۲۰۱۲ز کال پورې، دا شمېر تر ۱۵ پورې راوغورځېد، لامل يې نوي اصولو وو چې د سيماب (زيبق) خوشې کول يې محدودول.، د کاربن خوشې کول يې هم محدود کړل، په دې ډول چې د برېښنا د يو ساعت ميګاواټ د توليد پر سر يې د ۱۰۰۰ پاونډه کاربن ډای اکسايډ  خوشې کولو اجازه ورکړه.
د ۲۰۱۳ز کال د جولای په مياشت کې، د متحده ايالاتو د انرژۍ وزير «ايرنيسټ مونيز» د فاضله موادو د سوند توکو په اړوند د اوباما د ادارې تګلارې مرکزي ليکې روښانه کړې:"په وروستيو څلورو کلونو کې، موږ د هوا او لمريزې برېښنا له لارې د بيا نوې کېدو انرژۍ تر لاسه کولو مرکزونه له دوه چنده څخه زيات کړل. په هر حال، د ډبرو سکاره او نور فاضله موادو سوند توکي زموږ د انرژي او اويا سلنه زموږ برېښنا برابروي او د لسيزو لپاره به زموږ د انرژۍ د راتلونکي برخه وي. د خپلو بچيانو د اقليم د بدلون له ناوړه اغېزو څخه د خوندي کولو لپاره هر ډول جدي هڅه کې بايد د داسې ټيکنالوژيو جوړول، ښودل او عملي کول شامل وي، تر څو خوشې شوي فاضله موادو سوند توکي هومره پاک وکاروي، څومره کې ممکنه وي."
ګورګان ولايت
کورګان ولايت (Kurgan Oblast) Курга́нская о́бласть, Kurganskaya oblast ) د روسیې یو فدرالي واحد ( اوبلاست ) دی چې د اورال فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري. اداري مرکز یې د کورګان ښار دی.
حوالې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:د روسي فدرالي ولسوالۍ وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې وېشنيزه:د روسيې هېوادنی وېش وېشنيزه:د روسيې وختونه وېشنيزه:د روسيې ښارونه
فلورانس
فلورانس (/ˈflɒrəns/ FLORR-ənss؛ په ايټاليوي ژبه: فېرنس/ Firenze [fiˈrɛntse] (اورېدل)) د مرکزي ايټالیا یو ښار چې د توسکاني سيمې پلازمېنه ښار دی. دا ښار د توسکاني تر ټولو ډېر نفوس لرونکی ښار دی چې په ۲۰۱۶ کال کې يې نفوس ۳۸۳۰۸۳ کسانو ته رسېده؛ او له ۱۵۲۰۰۰۰ څخه زیات کسان یې په ښاري سیمه کې مېشت و.
فلورانس په منځنیو پېړيو کې د اروپا مالي او سوداګریز مرکز او د هغه مهال یو له تر ټولو شتمنو ښارونو څخه و. ډېری اکادميک کسان يې د رنسانس/نوي‌والي د زېږېدلو ځای بولي چې په یو هنري، کلتوري، سوداګریز، سیاسي، اقتصادي او لوی مالي مرکز بدل شو. فلورانس د دې مهال په بهیر کې په ايټالیا او اروپا کې د لویې کچې او تر هغه پورته موقعیت ته لوړ شو. په سیاسي توپاني تاریخ کې يې د مديچي د ځواکمنې کورنۍ د واکمنۍ دوره او بېلابېل مذهبي او جمهوري غوښتونکي انقلابونه شاملېږي. له ۱۸۶۵ کال څخه تر ۱۸۷۱ کال پورې دې ښار د ايټالیا پاچاهۍ (چې په ۱۸۶۱ کال کې رامنځته شوه) د پلازمينې په توګه خدمت وکړ. فلورانسي ګړدود/لهجه د ايټالوي ژبې بنسټیز معیار جوړوي او د ډانته الګېري، پټراک، جووواني بوکاچیو، نیکولا ماکیاولي او فرانچسکو ګوئیچیارډیني د شهکارونو د پرستيژ/حیثیت له امله په ټوله ايټالیا کې د فرهنګ ژبه شوه.
دا ښار په کلني ډول میلیونه سیلانیان ځانته راجلبوي او یونیسکو په ۱۹۸۲ کال کې د فلورانس تاریخي مرکز د نړیوال میراث په توګه معرفي کړ. دا ښار د کلتور، هنر، رنسانس معمارۍ او تاریخي ودانیو له امله پېژندل شوی. دا ښار همدارنګه د بېلابېلو هنري موزیمونولکه د اوفیزي ګالري او پېټي ماڼۍ لرونکی دی او لا هم په هنري، کلتوري او سیاسي برخو خپل اغېز شیندي. نړیوال ميراث او فلورانس ودانیو ته په پام سره فوربس (یوه امریکایۍ سوداګریزه مجله) په ۲۰۱۰ کال کې د نړۍ د تر ټولو ښکلي ښار په توګه درجه‌بندي کړ.
فلورانس د ايټالیا په سینګار/فېشن کې اړین رول لوبوي او د ژبو د کارونې د ارزونې نړیوال شرکت (Global Language Monitor) له‌خوا د سینګار د ۱۵ غورو پلازمینو په رتبه‌بندۍ کې راځي؛ پر دې سربېره د ملي اقتصاد او همدارنګه د سیلانیانو مرکز او صنعتي قطب دی.
تاریخچه
هغه ژبه چې تر ۱۴مې پېړي پورې په یاد ښار کې پرې خبرې کېدې د ايټالوي ژبو لپاره د یوې بېلګې په توګه ومنل شوه. په ځانګړي ډول د توسکاني، ډانټه، پټرارک او بوکاچيو د اثارو له برکته فلورانسي ګړدود د ټولو نورو سیمه‌ییزو ګړدودونو په پرتله ډېره د ملي ادبي ژبې د بنسټ په توګه ومنل شوه.
د وروستیو منځنیو پېړیو له پيل سره، فلورانسي پیسو – د فلورین سروزرو په بڼه – له بریتانیا څخه یې تر بروژ، لیون او هنګري پورې د ټولې اروپا د صعنت په پراختیا کې مالي ملاتړ وکړ. فلورنسي بانکدارۍ د۱۰۰ کلنې جګړې په بهیر کې د انګلیس پاچاهانو مالي ملاتړ وکړ. په ورته ډول یې د پاپ بودیجه هم تامین کړه، چې له ډلې يې د دوی د اوېنیون د لنډمهالې پلازمېنې او روم ته يې تر بېرته راستنېدو وروسته د رنسانس په دوره کې د روم بیارغونه او سینګار یادولی شو.
فلورانس د اروپا د تاريخ د مهمو اشرافي کورنیو مدیچي‌يانو د ژوند سیمه و. لورنزو ډي مدیچي د ۱۵مې پېړۍ په وروستیو کې د ايټالیا د سیاسي او فرهنګي متفکر مغز په توګه پېژندل کېده. د دې کورنۍ دوه غړي لسم ليو او اووم کلمنټ د ۱۶مې پېړۍ په لومړيو کې پاپان وو. کاترين ډي مديچي د فرانسې له پاچا دويم هانري سره واده وکړ او د هغه تر مړينه وروسته يې په ۱۵۵۹ کال کې په فرانسه کې د نائب‌السلطنه په توګه واکمني وکړه. ماري ډي مډيچي د فرانسې له څلورم هانري سره واده وکړ او د فرانسې راتلونکی پاچا دیارلسم لويي يې وزېږاوه. مدیچیانو د توسکاني د لویو ډوکانو په توګه واکمني وکړه چې په ۱۵۶۹ کال کې د لومړي ديموچ کوزیمو له واکمنۍ سره پيل شوه او په ۱۷۳۷ کال کې د جيان ګاسټون مدیچي له مړينې سره پای ته ورسېده.
رومي سرچينه
له ميلاد څخه مخکې تر ۸-۹مې پېړي پورې اتروسکانو د فيزولي (په لاتیني فیزولا) یوه کوچنی مېشت‌ځای رامنځته کړ. چې تر ميلاد وروسته په ۸۰ کال کې د لوسیوس کورنلیوس سولا له‌خوا د روم د محبوبې جناح د ملاتړ په جبران له‌منځه یوړل شوه. د فلورانس اوسنی ښار له ميلاد څخه ۹۵ کاله مخکې د ژولیوس سزار له‌خوا د هغه د تجربه‌کاره سرتېرو د مېشت‌ځای په توګه رامنځته شو او اصلاً يې نوم فلوئنټیا و، ځکه د دوو سیندونو تر منځ جوړ شوی و چې وروسته يې نوم په فلورنټيا (ګل‌لرونکي) بدل شو. دا ودانۍ د پوځي کمپ له اصلي سړکونو، کارډو او ډکومانوس سره جوړه شوې وه چې په اوسنۍ پیازا ډلا ريپابليکا کې یو بل سره پرې کوي. دا ښار د روم او شمال تر منځ د ویاکاسیا د اصلي سړک او د ارنو د حاصلخېزې درې په اوږدو کې پروت دی، دا ښار په چټکۍ په یو مهم سوداګریز مرکز بدل شو.
په وروستیو پېړیو کې دې ښار د سټروګوټیانو د واکمنۍ توپاني دورې تجربه کړې، چې په ترڅ کې ېې دا ښار تر ډېره د بېزانسانو او سټرګوټیانو تر منځ د جګړې له امله په ستونزو کې ښکېل و چې ښايي نږدې  له ۱۰۰۰ کسانو څخه لږ شمېر ته يې د نفوس د راکموالي لامل شوی وي. په ۶مه پېړۍ کې د لومبارډ تر واکمنۍ لاندې بېرته دې ښار ته سوله راستنه شوه. فلورانس په ۷۷۴ کال کې د شارلماني له‌خوا فتحه شو او د توسکاني د ډوکانو یوه برخه شو چې لوکا یې پلازمېنه شوه. نفوس یې بیا وده وکړه او سوداګري په‌کې وغوړېده. فلورانس او فیزولي په ۸۵۴ کال کې په یوه کاونټۍ کې سره متحد شول.
دویمه زریزه
مارګرو هوګو تر ميلاد وروسته شاوخوا په ۱۰۰۰ کال کې د لوکا پرځای فلورانس د خپل مېشت‌ځای په توګه وټاکه. د فلورانس هنر زرین دور نږدې په همدې مهال کې پيل شو. په ۲۰۱۳ کال کې د باسیلیکا ډای سان ال مېنېټو (San Miniato al Monte) ساختماني چارې پیل شوې. د کلیسا خارجي بڼه د ۱۰۵۹ او ۱۱۲۸ کلونو تر منځ له رومانسک سبک سره بیا ورغول شوه. فلورانس په ۱۱۰۰ کال کې یو کامیون و چې د ایالتي- ښار په معنا دی. د ښار لومړنۍ سرچينه د ارنو سیند و چې د صنعت (په ځانګړي ډول د نساجي صنعت) لپاره يې ځواک او لاس‌رسی برابر کړی و او همدارنګه یې د نړیوالې سوداګرۍ لپاره مدیترانې سمندر ته د لاس رسي زمینه مساعدوله. د ځواک بله لویه سرچینه د هغه د زیارکښو سوداګرو ټولنه وه. د فلورانسي سوداګرۍ د بانکدارۍ مهارتونه تر هغې تعینوونکي مالي نوښت (لکه د تبادلې بېل، د حسابدارۍ دوه اړخيز سیستم) وروسته چې د منځنۍ پېړۍ په نندارتونو کې یې رامنځته کړ په اروپا کې په رسمیت وپېژندل شول. دا دوره همدارنګه د فلورانس د پخواني ځواکمن سیال پيسا (چې په ۱۲۸۴ کال کې يې د جینوا له‌خوا ماته وخوړه او په ۱۴۰۶ کال کې د فلورانس له‌خوا تسخیر شو) د کسوف شاهده وه او د چارو واګې د جیاڼو ډلا بېلا په مشری تر یو اشرافي ضد غورځنګ  وروسته د سوداګرو نخبه ګانو لاسته ولوېدې، چې په پایله کې يې د عدل د احکامو قانون (۱۲۹۳) په نوم یوه ټولګه رامنځته شوه.
سرچينې
[1] په فرانسه او بلجیم کې تر ټولو کوچنی اداري واحد، ژباړن.
فرانک لويد رايټ
فرانک لويد رايټ “Frank Lloyd Wright” (زوکړه: ۱۸۶۷ د جون۸، مړينه: ۱۹۵۹ د اپرېل ۹) يو امريکايي معمار، طراح، ليکوال او ښوونکی و. نوموړي د ۷۰ کالونو نوښتي دورې په اوږدو کې له ۱۰۰۰ څخه زيات جوړښتونه ډيزاين کړل. رايټ د شلمې پېړۍ په معماري خوځښتونو کې مهمه ونډه ولوبوله، چې د خپلو کتابونو او “Taliesin Fellowship” کې د سلګونو زده کونکو له لارې يې په نړيواله کچه معماران تر خپل اغېز لاندې راوستل. نوموړي له انسانيت او چاپيريال سره په همغږۍ ډيزاين يا نخشه جوړولو باندې باور درلود، چې نوموړي د ژونديو موجوداتو يا عضوي معمارۍ فلسفه بلله. دا فلسفه د ځړوبي “Fallingwater” (۱۹۳۵زکال) نومي کتاب کې د بېلګو په ورکولو سره روښانه شوې ده او ياد کتاب «د امريکايي معمارۍ تر ټولو غوره کتاب» ګڼل کېږي.
رايټ د هغه څه مخکښ يا سرلاری و، چې د معمارۍ د پرايري ښوونځي “Prairie School” خوځښت په نوم يادېږي او په بروډاکر ښار کې يې د يوسونين “Usonian” کور په نوم مفکورې ته وده ورکړه، چې په متحده ايالتونو کې د ښاري پلان جوړولو برخه کې د نوموړي ليد و. نوموړي اصلي او نوښتي دفترونه، کليساګانې، ښوونځي، دنګې ماڼې، هوټلونه، موزيمونه او نورې سوداګريزې نقشې ډيزاين کړې. د رايټ له لوري ډيزاين شوي عناصر ( د ښيښه يي کړکيو، غولۍ يا پوړونو، د کور توکو يا فرنېچر او ان د ډوډۍ د مېز توکو په ګډون) دې جوړښتونو کې يو ځای شوي وو. نوموړي بېلابېل کتابونه او ګڼې مقالې وليکلې او په متحده ايالتونو او اروپا کې يو نامتو ښوونکی و. هغه په ۱۹۹۱ زکال کې د معمارانو د امريکايي انسټيټيوت “American Institute of Architects” له لورې «د ټول وخت د تر ټولو ستر امريکايي معمار» په توګه وپېژندل شو. په ۲۰۱۹ ز کال کې د نوموړي د کار يوه ټاکنه د فرانک لويد رايټ د ۲۰ پېړۍ معمارۍ “The 20h Century Architecture of Frank Lloyd Wright” په نوم د نړيوال ميراث سيمه “World Heritage Site” کې لښتليک شوه.
په کليوالي وېسکونسين سيمه کې رالوی شوي رايټ په وېسکونسين پوهنتون “University of Wisconsin” کې سيول انجنيري ولوستله او وروسته د لږې مودې لپاره له جوزف لايمېن سېلسبي “Joseph Lyman Silsbee” سره شيکاګو کې او ورڅخه وروسته له لويس سليوان “Louis Sullivan” سره په اډلر او سليوان “Adler & Sullivan” کې زده کړيال شو. رايټ په ۱۸۹۳ز کال کې خپل بريالی تمرين پيل کړ او په ۱۸۹۸ز کال يې په “Oak Park, Illinois” نومي کور کې خپله سټوډيو جوړه کړه. د نوموړي شهرت زيات شو او شخصي ژوند يې ځيني وختونه سرليکونه جوړ کړل. لکه: په ۱۹۰۹ ز کال کې د ماماه چيني “Mamah Cheney” له امله د خپلې لومړۍ مېرمنې کترين توبېن پرېښودل، په ۱۹۱۴ زکال کې د ډلې د غړي له لورې په تاليسين ملکيت کې د ماماه، د هغې د ماشومانو او نورو وژل، له دويمې مېرمن مريم نويل سره د نوموړي کړکېچن واده (د واده موده: ۱۹۲۳ – ۱۹۲۷ز کال) او له اولګيوانا لازووېک “Olgivanna Lazovic” سره د نوموړي مينتوب او له ۱۹۲۸ څخه تر ۱۹۵۹ ز کال پورې واده.
نسب
فرانک لويد رايټ د ۱۸۶۷ز کال د جون په ۸ نېټه د وېسکونسين د رېچلېنډ مرکز “Richland Center” نومي ښارګوټي کې زېږېدلی و، مګر نوموړي د خپل ټول ژوند په اوږدو کې د خپلې زوکړې کال ۱۸۶۹ز يادوه. په ۱۹۸۷ز کال کې د رايټ يو ژوندليک لي:ونکي وړانديز وکړ، چې نوموړی ښايي د فرانک لينکلن رايټ يا فرانکلېن لينکن رايټ په نوم نوموړل شوی وي، مګر دا ادعاوې د هيڅ دليل يا ثبوت له مخې نه وې تاييد شوې.
د رايټ پلار ويليم کاري رايټ (۱۸۲۵ – ۱۹۰۴زکال) يو ځيرک موسيقي پوه، وياند او ځيني وختونه مبلغ و، چې په ۱۸۵۷ زکال د محکمې پنجرې ته د ننوتلو اجازه ورکړل شوې وه. نوموړی يو نامتو موسيقار هم و. ويليم رايټ چې په اصل کې له ماساچوسيټس څخه دی، د باپټېسټ عيسوي ډلې ملا و، مګر وروسته د خپلې مېرمنې د کورنۍ د «يو پالنې» عقيده ومنله.
د رايټ مور انا لويد جونيس “Anna Lloyd Jones” (۳۹/۱۸۳۹ – ۱۹۲۳ز کال) يوه ښوونکې او د لوید جونيس قبيلې غړې وه، چې مور او پلار يې له وېلز څخه وېسکونسين ته راکډوال شوي وو. د انا يو ورور جينکېن لويد جونيس نومېده، چې په منځني ختيځ کې د يو پالنې عقيدې په خپرولو کې مهم شخص و.
ماشومتوب (۱۸۶۷ – ۱۸۸۵زکال)
د رايټ د خپل ژوندليک له مخې د نوموړي مور څرګنده کړه، چې د هغې لومړنۍ زوی به د ښکلو ودانيو معمار رالوی کېږي. نوموړې د خپل ماشوم د هيلې هڅولو په موخه د هغه وړکتون د نوبتي يا مهالنيو انګريزي لويو کليساګانو په توږل شويو ټوټو سره ښکلی کړ.
رايټ په يوه «بې ثباته کورنۍ، د سرچينو په ثابت کمښت، ځورونکې بې وزلۍ او اندېښنه کې رالوی شو او يو ژور نا ارام او په څرګند ډول ناخوښه ماشومتوب يې درلود. پلار يې په ۱۸۶۹ز کال مک ګريګور ايوا، ۱۸۷۱ زکال د رود ټاپو وزمې پاوټوکيټ او ۱۸۷۴ زکال کې د ماساچوسيتس په ويماوت کې کشيش پاتې شوی دی. د دې له امله چې د رايټ کورنۍ په ويماوت کې په اقتصادي ډول سختې شپې تېرولې، سپرېنګ ګرين نومي سيمې ته ستانه شول، چې ملاتړ لويد جونيس کورنۍ ورسره کولی شول د ويليم د ګومارنې برخه کې مرسته وکړي. دوی په ۱۸۷۷ زکال ماډيسن “Madison” نومي سيمه کې استوګنه غوره کړه، چې ويليم په کې د موسيقۍ اړوند درسونه ورکړل او د نوې جوړې شوې يو پال ټولنې د منشي په توګه يې خدمت وکړ. که څه هم ويليم له لرې پلرونو څخه ګڼل کېده، مګر له خپلو ماشومانو سره يې د موسيقۍ برخه کې خپله مينه ګډه کړه.
په ۱۸۷۶ز کال کې انا د فرويبيل ګېفټس “Froebel Gifts” په نوم د پوهنيزو دړو يا کوندو يوه ننداره وکتله، چې د نوښتي وړکتون د پوهنيز نصاب بنسټ و. انا چې يوه روزل شوې ښوونکې وه، له يادې خپرونې څخه وهڅېده او يوه ټولګه [دړې] يې واخېستې، چې نهه کلن رايټ ورسره زياتره وخت په لوبو کولو سره تېر کړل. په ټولګه کې شته دړې په هندسي ډول جوړې شوې وې او په بېلابېلو ترکيبونو کې يې له دوه او درې اړخيزو جوړښتونو سره ورته والی درلود. رايټ په خپل ژوند ليک کې د ډيزاين برخې ته د نوموړي په نږدې کېدلو باندې د يادو تمرينونو اغېز په دې ډول بيانوي: «د څو کالونو لپاره، زه د کوچني وړکتون د مېز له پاسه کېناستم او له مکعب، کرې او مثلث سره مې لوبې وکړې، چې دا ښويه لرګينې دړې ټولې تر نن ورځې زما په لاسونو کې دي».
په ۱۸۸۱ ز کال د رايټ له ۱۴ کلن کېدلو څخه سمدستي وروسته يې مور او پلار سره بېل شول. په ۱۸۸۴ زکال يې پلار «د احساساتي بې رحمۍ او فزيکي تاوتريخوالي او د مېړه پرېښودلو په تور له انا څخه د طلاق غوښتنه وکړه. رايټ په ماډيسن عالي ښوونځي “Madison High School” کې ګډون وکړ، مګر د له ښوونځي څخه د فراغت په اړه يې هيڅ ثبوت نه شته. پلار يې په ۱۸۸۵ز کال کې د طلاق له ورکړې څخه وروسته وېسکونسين سيمه پرېښوده. رايټ وويل، چې له دې څخه وروسته يې خپل پلار بيا هيڅکله نه دی ليدلی.
زده کړې (۱۸۸۵ – ۱۸۸۷زکال)
په ۱۸۸۶ زکال د ۱۹ کلنۍ په عمر رايټ غوښتل يو معمار شي. نوموړي ته په وېسکونسين – ماډيسن پوهنتون کې د يو ځانګړي زده کونکي په توګه شامل شو او د سند له تر لاسه کولو څخه پرته د ښوونځي له پرېښودلو څخه مخکې يې د سيول انجنيرۍ د پروفيسور الان ډي کونوور تر لارښوونې لاندې کار وکړ. نوموړي ته په ۱۹۵۵ زکال د ياد پوهنتون له لورې د هنرونو افتخاري دوکتورا ورکړل شوه. په ۱۸۸۶ زکال کې يې د جوزف لايمېن سېلسبي د شيکاګو نومي معماري شرکت سره د وېسکونسين په سپرېنګ ګرين سيمه کې د رايټ د کورنۍ لپاره د ۱۸۸۶ز کال د “Unity Chapel” نومې وړې کليسا په برخه کې مرسته وکړه، چې د نقشه کښونکي او د ساختماني څارونکي امتياز ورکول کېږي.
سيلسبي او د کار نور لومړنی ازمايښت يا تجربه (۱۸۸۷ – ۱۸۸۸ز کال)
په ۱۸۸۷ زکال کې رايټ د ګومارنې په لټه شيکاګو ته راغی. د ۱۸۷۱ زکال د شيکاګو د ستر اور “Great Chicago Fire of 1871” د ويجاړۍ او د نفوس د ودې په پايله کې، نوی پرمختګ خورا پراخه و. رايټ وروسته په خپل ژوند ليک کې ثبت کړل، چې د شيکاګو په اړه د هغه لومړنی فکر يا خيال يو بدرنګ او ګډوډ ښار و. د نوموړي د رسېدنې په ورځو او له يو څو نامتو شرکتونو سره له مرکو وروسته، نوموړی له جوزف لايمېن سېلسبي شرکت سره د نقشه کښونکي په توګه وګومارل شو. په داسې حال کې چې له شرکت سره يې دنده درلوده، په دوه نورو کورنيو پروژو باندې يې هم کار وکړ، چې يوه يې د خپل کاکا جينکېن لويد جونيس لپاره شيکاګو کې د “All Souls Church” نومي کليسا او بله يې د خپلو دوه ترورګانو لپاره په سپرېنګ ګرين کې د “Hillside Home School I” نومې پروژه وه. نور هغه نقشه کښونکي چې په ۱۸۸۷ زکال يې سېلسبي شرکت لپاره کار وکړ، راتلونکي معماران سيسيل کوروېن، جورج ډبليو ماهير او جورج جي ايلمسلي وو. رايټ په لږه موده کې له کوروېن سره ملګری شو، چې د تل پاتې کور جوړولو تر وخته پورې يې ورسره يو ځای ژوند وکړ.
پاکستانی ملت
پاکستانیان هغه خلک دي چې د پاکستان د عصري دولت اتباع دي. په 2017 کې، پاکستان د 207 ميلیون څخه ډېر نفوس درلود، چې دا په نړۍ کې پنځم ډېر نفوس لرونکی هېواد جوړوي.
پاکستانیان د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې اوسیږي.
د بهر مېشتو پاکستانیانو لپاره ملي پېژندپاڼه (NICOP)
د بهر مېشتو پاکستانیانو لپاره کمپیوټري ملي پېژندپاڼه د NICOP په نوم هم پېژندل کیږي. کوم چې د نادرا لخوا د اوورسیز پاکستاني فاونډیشن ، د کار او افرادو ځواک وزارت او کورنیو چارو وزارت په دوه اړخیزه ژمنو او هڅو سرته رسېدلی.
کوچنی پاکستان
د چوټا پاکستان نوم عموما د هغو ښاري سیمو لپاره کارول کیږي چې پاکستانیان یا د پاکستاني نژاد خلک ( بهرمېشتي پاکستانیان) پکې اوسیږي.
په پاکستان کې دیني نفوس
د کانګرس د کتابتون ، پيو ريسرچ سنټر ، سي آی ای ، کتاب حق عالم ، د اکسفورډ پوهنتون ، د پنسلوانیا پوهنتون او نورو لخوا د راټولو شویو معلوماتو له مخې، په هیواد کې د مختلفو عقیدو سلنه په لاندې ډول اټکل شوې ده.
کلتور
د پاکستان ټولنه او کلتور په لويديځ کې د بلوچو او پښتنو او د لرغونو درندو قومونو لکه پنجابيانو ، کشميريانو ، سنديانو ، په ختيځ کې مهاجر، مکرانيان او په جنوب کې بېلابېل توکمونه او په جنوب کې د واخي ، بلتي او شينا اقليتونه شامل دي. شمال. همدا رنګه د پاکستان کلتور د ګاونډیو هیوادونو په قومونو لکه ترکانو ، پارسیانو ، عربانو او نورو جنوبي اسیا، منځنۍ اسیا او منځني ختیځ کې د خلکو تر اغیز لاندې راغلی دی.
سرشمېرنې
لاندې د پاکستان د ډېرو ویل کېدونکو ژبو نوملړ دی. په مورنۍ ژبه د پاکستانیانو تناسب هم لاندې شامل دی.
هوريس ګريلي
هوريس ګريلي (۳ فبروري ۱۸۱۱ ز کال – ۲۹ نومبر، ۱۸۷۲ ز کال) یو امریکايي تبعه د ورځپاڼې مدير او خپرونکی و، نوموړی د «نيويارک ټريبيون» بنسټګر او مسئول مدير و. هغه چې د اوږدې مودې لپاره په سیاست کې هم فعال و، د لنډې مودې لپاره يې له نيويارک څخه د کانګريس د غړي په توګه کار وکړ او د ۱۸۷۲ز کال په ولسمشريزو ټاکنو کې د نوی لیبرال ریپبلیکن ګوند ناکام نوماند و چې د اوسني ولسمشر يولیس ايس ګرانټ په وړاندې يې په پراخه کچه وګټله.
له «ويليام ايچ. سيوارډ» او «ترلو ويډ» سره د «ګريلي» د يووالي له امله، هغه د استازو په جرګه کې د درې مياشتو لپاره خدمات وړاندې کړل، چېرته چې هغه په خپله ورځپاڼه کې د کانګريس په اړوند د څېړنو له امله ډېر خلک په غوصه کړل. په ۱۸۵۴ز کال کې، هغه د جمهوريت غوښتونکي ګوند په بنسټ کې مرسته وکړه، او شونې ده چې نوم هم ورته هغه غوره کړی وي. په ټول هېواد کې جمهوري غوښتونکو ورځپاڼو په منظم ډول د هغه سرمقالې بيا چاپولې. د کورنۍ جګړې پر مهال، هغه تر ډېره بريده د «ابراهام لينکن» ملاتړ کاوه، په داسې حال کې چې هغه ولسمشر وهڅولو، څو مخکې تر دې د مريتوب د ختمولو ژمنه وکړي چې «لینکن» د دې کار لپاره خپل چمتوالی وښيي. د لینکن له وژل کېدو وروسته، هغه د ولسمشر «اينډريو جانسن» په مخالفت کې د سخت دريځو جمهوري غوښتونکو ملاتړ وکړ. هغه د فساد له امله د سخت دريځ او جمهوري غوښتونکي ولسمشر «يوليس ګرانټ» ملګرتيا خوشې کړه او «ګريلي» باور درلود چې اوس د بيا ابادونې د تګلارو لپاره اړتيا نه ده پاتې.
ګريلي په ۱۸۷۲ز کال کې د نوي ليبرال جمهوري غوښتونکي ګوند د مشرۍ لپاره نوماند و. سره له دې چې د ډيموکراتيک ګوند له اضافي ملاتړ څخه برخمن و، بیا هم هغه په غوڅ اکثريت سره ټاکنې وبايللې. له ټاکنو پنځه ورځې مخکې د مېرمنې د مړينې له امله هغه مات شوی و او د مېرمنې له مړينې یوه مياشت وروسته، د ټاکنيزې مجمع له غونډې مخکې خپله ومړ.
د ژوند لومړي کلونه
ګريلي د ۱۸۱۱ز کال د فبرورۍ په درېیمه نېټه د «نيوهيمپشاير» د «ايمهرسټ» سره نږدې پنځه ميله لرې په يوه کرونده کې زېږېدلی و. هغه د خپل ژوند د لومړيو شلو دقيقو لپاره نه شول کولای ساه واخلي. داسې ويل کېږي چې دهمدې علت له امله شونې ده چې هغه ته د «ايسپرجر سنډروم» (يو ډول پيداښتي ناروغي يا معلوليت دی) پیدا شوې وي. د «مچل سني» په څېر د هغه ځينې ژوند لیکونکي په دې باور دي چې په وروسته ژوند کې همدا حالت د هغه د نا اشنا چلند لامل وګرځېد. د هغه د پلار کورنۍ د انګريزي نسب څخه وه او د هغه په پلورنو نيکونو کې د «ماساچوسټس» او «نيو هامپشاير» استوګن شامل وو، په داسې حال کې چې د هغه د مور کورنۍ د سکاټلينډي-ايرلينډي کډوالو پورې اړه درلوده چې د «لنډنډيري» د ولسوالۍ له «ګارواګ» کلي اوسېدونکې وه، کومه کورنۍ چې د «لنډنډيري» ولسوالۍ په «ګارواګ» کې مېشته شوې وه. په ۱۶۸۹ز کال کې په ايرلينډ کې د «وليمايټ» د جګړې پر مهال په محاصره کې د ګريلي ځينې نيکونه هم موجود وو.
ګريلي د بې وزله کروندګرو «زاکوس» او «ميري» (وډبرن» ګريلي زوی و. «زاکوس» په خپل ژوند کې بريالی نه و او خپله کورنۍ يې څو ځله له يوه ځايه بل ته ولېږدوله، په لويديځ کې آن تر پنسلوانيا پورې ورسېد. هوريس سيمه ييزو ښوونځيو ته ولاړ او يو ځيرک زده کوونکی و.
کله چې ځينو ګاونډيانو د هوريس ځيرکتيا وليده، نو هغه ته يې په «فيليپس ايکزيټر» اکاډمۍ کې د هغه د لګښتونو د تاديه کولو وړانديز وکړ، خو د ګريلي کورنۍ د بسپنې د منلو په وړاندې د غرور څرګندونه وکړه. په ۱۸۲۰ز کال کې، د «زاچيوس» مالي ستونزې د دې لامل شوې چې هغه له نيو «هامپشاير» څخه له خپلې کورنۍ سره يو ځای وتښتي، او دا وېره ورسره وه، که ونه تښتي، نو د پورونو له امله به ونيول شي او بندي به شي، په «ورمونټ» کې ميشت شو. ان د هغه پلار هم دا هڅه وکړه چې د يو مزدور په توګه ژوند وکړي، هوريس ګريلي هر هغه څه ولوستل چې هغه کولای شول – د ګريلي د کورنۍ يو ګاونډي کتابتون درلود او هوريس ته يې اجازه ورکړه چې له دې کتابتون ګټه واخلي. په ۱۸۲۲ز کال کې، هوريس له کوره وتېښتېد، څو د چاپځای زده کړه وکړي، خو هغه ته وويل شول چې عمر يې ډېر کم دی.
په خپرولو کې لومړۍ هڅې
د ۱۸۳۱ز کال په وروستيو کې، ګريلي د خپل بخت په لټون کې د نيويارک ښار ته ولاړ. په نيويارک کې ډېر چاپونکي وو، څوک چې دې سوداګريز ښار ته د ګريلي په څېر راغلي و، خو هغه وکولای شول يواځې د لنډې مودې لپاره کار پیدا کړي. په ۱۸۳۱ز کال کې، ګريلي د « Spirit of the Times» په نوم خپرونې لپاره کار وکړ. هغه وکولای شول سرچينې پیدا کړي او په همدې کال کې د چاپ يو دوکان جوړ کړي. په ۱۸۳۳ز کال کې، هغه له «هوراشيو ډي. شيپارډ» سره د يوې ورځپاڼې په چاپولو کې مرسته وکړه چې « New York Morning Post» نومېده، خو دا ورځپاڼه بريالۍ نه شوه. له دې ناکامۍ او مالي تاوان سره سره، ګريلي په درې اونيو کې د « Constitutionalis» په نوم يوه بله خپرونه درلوده، کومې به چې تر ډېره د پچې اچولو په مټ د جايزو ګټلو پايلې خپرولې.
د ۱۸۳۴ز کال د مارچ په ۲۲مه نېټه، نوموړي د «جانس وينچسټر» سره په شراکت يې د « The New-Yorker » لومړۍ ګڼه خپره کړه. د هغه مهال د نورو ادبي مجلو په پرتله د دې مجلې قيمت کم و او هم يې د هغه مهال شعرونه خپرول او هم يې سياسي تبصرې خپرولې. د چاپ شمېر يې ۹۰۰۰ ته ورسېد چې هغه مهال يو ستر شمېر و، خو په ښه توګه مديريت نه شوه او په پايله کې د ۱۸۳۷ز کال د اقتصادي بحران ښکار وګرځېده. هغه همدا راز د ۱۸۳۴ز کال د ټاکنيزو مبارزو لپاره په نيويارک کې د نوي «وای ګوند» مبارزاتي خبري پاڼې هم خپرې کړې او بالاخره دې پايلې ته ورسېد چې د دې ګوند پر دريځونو يې باور پيدا کړ، په دې باورونو کې د هېواد په وده کې له حکومت سره د ازاد بازار مرسته کولو پلوي هم شامله وه.
نيويارک ښار ته له تګ ډېر ژر وروسته، ګريلي له «ميري يانګ چيني» سره وکتل. دواړه د ليليې په يو کور کې اوسېدل چې د «سالويسټر ګراهام» پر خوراکي اوصول پر مخ وړل کېدو، له غوښې، الکولو، کافي، چای او مسالو څخه پکې ډډه کېده، تر څنګ یې تمباکو هم پکې نه کارول کېدل. ګريلي هغه مهال د «ګراهام» اصول خپل کړي وو او د ژوند تر پايه يې غوښه ډېره کمه خوړه. د ښوونځي ښوونکی «ميلي چيني» په ۱۸۳۵ز کال کې شمالي «کارولينا» ته ولاړ، څو د استادۍ دنده واخلي. دوی دواړو د شمالي کارولينا په «وارينټن» کې واده وکړ، يوولس ورځې وروسته په « The New-Yorker» کې د دوی د واده اعلان راڅرګند شو. سويل ته پر لاره ګريلي په واشنګټن ډي سي کې يو څه تم شو، څو د کانګريس څارنه وکړي. هغه له خپلې نوې مېرمنې سره د شاتو اونۍ (د واده لومړۍ مياشت يوازې خپلې مېرمنې ته وقف کول چې هېڅ راز رسمي دنده پکې ونه شي) تېره نه کړه او کله چې د هغه مېرمنې په نيويارک ښار کې د ښوونکې په توګه دنده تر لاسه کړه، دی هم کار ته ستون شو.