cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دانیل کابلان دونکان
دانیل کابلان دونکان د په لویدیځ کې پروت د عاج ساحل هیواد د ولسمشر الحسن واتارا لومړی مرستیال دی.
د جیبوتی فرانک
د جیبوتی فرانک په انګلیسي Djiboutian franc) ایزو کوډ DJF) د جیبوتی هیواد د پیسو واحد دی, چې کنټرول یې د جیبوتی د مرکزی بانک په غاړه دی.
عبدالقادر کمال محمد
عبدالقادر کمال محمد د افریقایی هیواد جیبوتی د ولسمشر اسماعیل عمر غیله په دوره کې لومړی وزیر دی.
د ښځو د چارو وزارت
د ښځو د چارو وزارت په ۲۰۰۱ ز. کال کې د افغانستان په دولت کې جوړ شوی يو نوی وزارت دی چې د موقعت ادارې لخوا جوړ شو. دا وزارت د ښځو د حقونو په پرمختگ کې تر ټولو لويه دولتي اداره ده. د دغه وزارت وزيره حسن بانو غضنفر ده چې په ۲۰۰۶ کال کې د مسعوده جلال ځايناستې وټاکل شوه.
حسن بانو غضنفر
حسن بانو غضنفر د ښځو د چارو وزيره ده. هغه له آره اوزبکه ده او د افغانستان په بلخ ولايت کې زېږېدلې. نوموړې د ۲۰۰۶ کال راپدېخوا د ښځو د چارو وزارت اداره کوي.
وېشنيزه:افغانې وزيرانې
اسماعیل عمر غیله
اسماعیل عبله په انګلیسي Ismaïl Omar Guelleh)زوکړه ۲۷ نوامبر ۱۹۴۷م کال) د جیبوتی هیواد ولسمشر دی. نوموړی له ۱۹۹۹م کال راهیسی د دري ۶ کلنو دورو لپاره د یاد هیواد ولسمشر دی.
د مصر پونډ
د مصر پونډ په عربي (الجنيه المصرى) په انګلیسي Egyptian Pound) ایزو کوډ EGP) د مصر هیواد د پیسو واحد دی.
سینا ټاپوزمه
سینا ټاپوزمه په عربي سیناء) د شمال له لوری له مدیترانې او سویل لور ته له سره سمندر سره نښتې د مصر هیواد اړوند ټاپوزمه ده.
لال
د دې معدنیات (پارانج) د سختۍ - کثافت - کیمیاوي تعاملات - د ایکس ری ګارنټ - زیرکون - کورنډم - ډولوميت - میګنیټیټ - ګارنټ - زيرکون - کورنډم دی، د زیزمان له نظره، دا یو نادر کرسټال - دی چې ډېری یې په لوېدیځ آلمان ، اېټالیا ، روسیه ، سریلانکا ، برما ، افغانستان ، سویډن او امریکا کې موندل کیږي.
نوم
د معاصرو او وروسته ایراني څېړونکو تر منځ د دې معدني ډبرې (لال) د نوم په اړه اړه ډېر اختلاف شتون لري. یوې ډلې دا ياقوت په ډله کې ډلبندي کړی دی، بله ډله یې بيا د ګارنيټ ډلې کې ډلبندي کوي او بله ډله یې بيا د سپنیلونو په توګه طبقه بندي کوي. مګر د لال لپاره په تاریخي کتابونو کې د لال په اړه ليکل شوې ځانګړتياوې دا په ډاکه کوي چې لال د سپنیل په څېر يو معدني ډبره ده.
په تیرو وختونو کې، د نخاع د کیمیاوي جوړښت او جوړښت په اړه د پوهې او کافي پوهې د نشتوالي له امله، دوی د روبي او سپینیل ترمنځ توپیر نه درلود، او له هغه وخته چې دوی په ورته جیولوژیکي چاپیریال کې یوځای لیدل شوي، دوی نه درلودل. ښکاره توپیر پرته له ټیټ سختۍ څخه. د ریښتیني سختۍ معلومولو لپاره ، د ایکس رے ازموینه دا دوه جواهرونه توپیر کوي. سپینیل، یا لعل بدخشان د عمومي فورمول MgAl2O4 سره، د المونیم او مګنیزیم اکسایډ دی. روبي په کیمیاوي ډول المونیم اکساید دی. لعل یا سپین یو جوړښت دی چې له دوهمې پیړۍ راهیسې په ایران کې کشف شوی دی. سپنیل د کلسایټ ، دولومایټ ، کورنډم او ګارنټ منرالونو سره لیدل کیږي. سپنیل یو میټامورفیک منرال دی. د بدخشان ولایت چې په اوسني افغانستان کې موقعیت لري د پیړیو راهیسې د ګلابي، سور سپینو تر ټولو مهمه سرچینه ده.
لال
لال (نارسنګ (اورډبره)، د سیلون ډبره) یو له قیمتي ډبرو څخه دی. لالونه د برونزو د دورې راهیسې د قیمتي ډبرو او خړوبولو په توګه کارول شوي.
لال زړه اريايي کلمه ده چې د سور په مانا ده چې په زړه پښتو کې هم په همدې مانا کارول کېده او په فارسي، اردو، هندي او نورو اريايي ژبو کې ورته ريښه په بېلابېلو بڼو موجوده ده. په پخوانیو وختونو کې دې ته لال بدخشاني، بدخشي او ملاخش هم ویل کېه.
د دهخودا په لغت کې د زړو سرچینو په حواله لیکي: دا یوه نازکه ډبره ده چې روښانه سور رنګ لري او د یاقوت په پرتله نرمه ده. دا رنګارنګ، سور او ژیړ دی، ډیری یې شنه او ارغواني دي، او غوره یې د بدخشان سور دی. په پخوا زمانو کې لعل نه و او له همدې امله په کتابونو کې کم ذکر شوی دی او له هغه وروسته د بدخشان په غره کې وموندل شو. د آذربایجان په لاره کې یو کان هم شتون لري، مګر د هغه معدنی رنګ ناپاک او تور رنګ او زخم دی، نو دا بې ارزښته ده.
د آنندراج مالک وايي: د معرب لعل کان د عباسيانو د لومړي خلافت په وخت کې پټ و، د ختلان په ځمکه کې يوه ستره زلزله وشوه او د سکنان غره (؟) وويشل شو او د لعل کان وموندل شو. د لعل مختلف ډولونه دي: روماني، پیازي، تماري، او لحمي، او جونیپر، بیګامي، هایډرینجیا، دوشابي، اریروټ، سکورپین آرروټ، او پولار ارروټ، او دا باید د ګاڼې په څیر پراخه وي، او غوره یې دا دی. لړم، او بیا پیاز، بیا تامري، رومي، اریروټ، اریروټ او میرمنې، دوی یې د غوږونو په توګه جوړوي او دا د لعل له پاکو صفاتو څخه دی. حکيم مؤمن په معتدله ګرمۍ او يخنۍ کې خپل طبيعت ګرم ګڼي.
سامري لال
د سامري الماس د 500 قیراط الماس يا لال دی، چې په نړۍ کې ترټولو لوی پېژندل شوی الماس دی او د ایران د ملي ګاڼو یوه برخه ګڼل کیږي. دا لال او یو کوچنی لال چې ۲۷۰ کیراټ (۵۴ ګرامه) وزن لري د نادر شاه له خوا له هند څخه ايران ته راوړل شوي وو، چې وروسته بيا د نادرشاه د مړينې څخه د هغه مېرمنې احمدشاه بابا ته د هغه مېړانې په بدل کې ورکړل، چې د هغه کورنۍ يې د ايراني قزلباشانو له شره خوندي کړه او د هغوی ساتنه يې وکړه، په هر حال د ياد الماس يا لال چې څنګه د افغانانو لاسته وغورځېده بېلابېل نظرونه موجود دي چې له هغې نه يو نظر دا دی چې کله افغانان د نادرشاه د مړينې څخه د خپل هېواد په لوري راروان وو، نو په لاره کې ايران ته د تلونکې کاروان چې دولتي خزانه پکې بار وو سره مخامخ شو، چې د احمدشاه بابا او نورمحمد غلجي په امر ياده خزانه بېرته راتاوه کړای شوه او بېرته يې له ځانه سره افغانستان ته راوړه چې په دغه خزانه کې دا لالونه موجود وو، چې وروسته بيا د شاه شجاع څخه رنجيت سنګ واخيسته او له هغه ځايه بيا برېتانويانو يوړه چې اوسمهال د انګليستان د ملکې په ملکيت کې دي.
سرچينې
وېشنيزه:قيمتي ډبرې
سور سمندر
سور سمندر په عربي البحرالا حمر) په انګلیسي Red Sea) د عربستان ټاپوزمې او د افریقا ختیځ ترمنځ پروت سمندر ګی دی. یاد سمندر د باب المندب له لارې د هند سمندر کې توییږي.
تريز ډوله بوټي
انځورتون
وېشنيزه:بوټي وېشنيزه:گلان وېشنيزه:زینتي بوټي وېشنيزه:تريز ډوله بوټي وېشنيزه:کرنه
په ۱۹۷۹ زکال کې د هرات پاڅون
د هرات پاڅون (دري: قیام هرات) چې تر ډېره د کب د ۲۴مې نېټې د پاڅون (په دري: قیام بیست و چهار حوت) په نامه پېژندل کېږي، د ۱۹۷۹ زکال په مارچ میاشت کې د افغانستان په لویدیځ هرات ښار او د هغو په شاوخوا سیمو کې څو ورځني پاڅون ته ویل کېږي. دغه پاڅون عامو خلکو او د افغان ځواکونو هغه سرتېرو وکړ چې د افغانستان دیموکراتیک جمهوریت ته یې له وفادارۍ لاس واخیست. د افغانستان کمونیستي رژیم په پیل کې له خپلو شوروي متحدینو څخه مرسته وغوښته، خو د شوروي رهبرۍ په دغه پاڅون کې له مداخلې ډډه وکړه. پاڅون کوونکو د نږدې یوې اونۍ لپاره هرات ښار په واک کې درلود، خو دولت وکولای شول د خپلو ځواکونو پرمټ هغه بېرته ونیسي. د دغه ښار د نیولو په موخه په ځمکنیو عملیاتو او هوايي بمبارد کې له ۳۰۰۰ څخه تر ۲۵۰۰۰ تنه ووژل شول. دا په تېرو پنځوسو کلونو او همدارنګه له ۱۹۷۸ زکال څخه تر ۱۹۷۹ زکال پورې دوره کې چې د ثور له انقلاب څخه وروسته او د شوروي له اشغال وړاندې دوره وه، تر ټولو زیاته خونړۍ شخړه وه.
پاڅون
هرات ښار ته په څېرمه برخو کې ځمکني اصلاحات له کوم مخالفت پرته ترسره شول، ځکه چې د کلیوالي بزګرانو او هغو لویو ځمکو لرونو ترمنځ ډیرې لږ همغږۍ شتون درلود چې په ښارونو کې یې ژوند کاوه. ورته مهال د واکمن خلق ګوند له خوا د پیرانو، علماوو او قومي مخورو په ګډون د مذهبي شخصیتونو ځپل د دغه پاڅون له حیاتي عواملو څخه بلل کېږي؛ سربېره پر دې د دولت له خوا د سواد زده کړې کمپاین او په ځانګړې توګه د نارینه او ښځینه وو لپاره د ګډو ټولګیو جوړولو پریمانه بحثونه راوپارول.
له دې وړاندې هم په هرات ولایت کې یو شمېر کمزوري پاڅونونه شوي و، خو دغه پاڅون د ۱۹۷۹ زکال د مارچ په ۱۵مه په جدي بڼه پیل شو. د ښار په چاپېره ولسوالیو کې پاڅون کوونکي د جوماتونو په شاوخوا راغونډ شول او د خپلو جوماتونو د ملایانو له وعظ اورېدو وروسته یې د ښار پر لور حرکت وکړ؛ دغه مهال د ښار ډیری اوسېدنکي هم ورسره مل شول او په دولتي تاسیساتو او د کمونېزم په سمبولونو یې برید وکړ. ورته مهال افغان دولت د پوځ اوولسمې لوا ته امر وکړ چې دغه پاڅون وځپي، خو دغه پرېکړه ناسمه وخته، ځکه چې په هغو کې ډېر لږ شمېر خلقیاتو شتون درلود او د پاڅون د ځپلو پر ځای یې له امر څخه سرغړونه وکړه او له پاڅون والو سره مل شول. له دغو څخه ډېر لږ سرتېري، چارواکي او د خلق ګوند فعالین د هرات ښار جامع جومات ته پر شاه شول. پاڅونوالو د نږدې یوې اونۍ لپاره د هرات ښار ونیو او دغه مهال په ښار کې ګډوډۍ رامنځته شوې. پاڅون کوونکي په ټول ښار کې ګرځېدل او د «الله اکبر» شعار یې ورکاوه، دوی د دولت په ملاتړو او سرلوڅانو (هغو چې سرونه یې نه پټول) پسې ګرځېدل ځکه هغوی دغه چاره د هغو له بې دینۍ ګڼله؛ کمونېزم پلوه چارواکي په ځانګړې توګه ښوونکي ووژل شول. بازار لوټ شو او په دې کې د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت څو تنه شوروي سلاکاران هم ووژل شول، په داسې حال کې چې له نورو بهرنیانو سره یې غرض وه نه کړ.
په دغو پېښو کې د وژل شویو شورویانو کره شمېره ناڅرګنده ده: یو شمېره موثقې سرچینې د هغو شمېر له ۲۰۰ تنو څخه زیات ګڼي، خو د شوروي رسمي سرچینو یوازې د دوه کسانو مړینه تائید کړه. د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت سرچینو بیا څرګنده کړه چې ۳ یا څلور شورویان په ډېر احتمال له خپلو کورنیو سره یوځای وژل شوي. د موثقو سرچینو په خبره د وژل شویو شوروي سلاکارانو مړي د پاڅون کوونکو له خوا په ښار کې کش کړای شول، خو یو شمېر نورې سرچینې بیا دغه موضوع دروغ بولي. پاڅون واحده رهبري نه لرله؛ له پوځي اړخه د سرغړونکو پوځیانو مشري سردار جګړن او رسول بلوڅ کوله چې د اسلامي جمیعت ګوند ته اړوند اسماعیل خان او علاالدین خان یې هم ملتیا کوله. اسماعیل چې وروسته بیا په هرات ولایت کې د اسلامي جمیعت د ګوند د ځواکونو امیر او د مجاهدینو مخکښ قوماندان شو په دغه پاڅون کې یې په هغه کچه مخکښ رول نه درلود، په کومه کچه چې د هغه ملاتړو یې بیا وروسته ادعا کوله. د ملکي پاڅون کوونکو ترمنځ وضعیت ډېر ګډوډ و، په داسې حال کې چې یو شمېر سیمه ییزو مخورو په کې مهم رول ولوباوه؛ د ګزرې ولسوالۍ بارکزایانو ته اړوند ګل محمد او دوه پخوانیو محکومینو، کمر دزد او شیراغا شونګر د پاڅون کوونکو لویې ډلې رهبري کولې. دغه پاڅون د پښتون زرغون او اوبې ولسوالۍ پرته چېرې چې حکومتي پوځي مرکزونو شتون درلود د هرات ولایت ټولو لرې پرتو ولسوالیو ته پراختیا ومونده، ورته مهال د څو ورځو په ترڅ کې پاڅون بادغیس او له هغو وروسته نورو ګاونډیو ولایتونو ته پراختیا ومونده.
پایلې
د هرات پېښو د شوروي رهبري دې ته متوجه کړه چې د هغوی افغان متحدین په کړکېچ کې ښکېل دي. د پاڅون د ځپلو په موخه له شوروي اتحاد څخه د افغانستان د دیموکراتیک دولت د ولسمشر نور محمد ترکي له خوا د پوځي مرستو مکررې غوښتنې لامل وګرځېدې څو د شوروي د کمونېست ګوند سیاسي کمېټه یو لړ پټې ناستې وکړي. یو له دغو ناستو څخه د مارچ په ۱۷مه نېټه ترسره شوه چې په دغه غونډه کې د شوروي د بهرنیو چارو وزیر ګرومیکو څرګنده کړه چې د افغانستان دیموکراتیک دولت له «زرګونو» یاغیانو سره مخ شوی، خو د بریژنف له دوکتورینو سره په مطابقت باید دغه «اساسي موضوع» مطرح کړو چې «موږ په هېڅ ډول شرایطو کې افغانستان له لاسه نه ورکوو». د سیاسي کمېټې بل غړي الکسي کاسیګین د افغان دولت پر رهبرۍ د بې باورۍ څرګندونه وکړه او وه یې ویل چې «امین او ترکي په یو ډول نه یو ډول له موږ څخه د چارو واقعي وضعیت پټوي». ترکي راتلونکې ورځ له کاسیګین سره د تلیفوني خبرو پر مهال شکایت وکړ چې نور نشي کولای د افغانستان په وسله والو ځواکونو، آن په هغو ځواکونو باندې اتکا وکړي چې په شوروي اتحاد کې یې زده کړې کړې دي او له هغه څخه یې د لا زیاتې مرستې غوښتنه وکړه: هغه غوښتنه وکړه چې د مرکزي اسیا د شوروي جمهوریتونو څخه شوروي سرتېري (ګڼ شمېر له هغو څخه په افغانستان کې د میشتو قومونو سره د ورته قومونو څخه وو) افغانستان ته د افغان سرتېرو په جامه کې ولېږي. ورته مهال دغو غوښتنو کومه فایده نه لرله او سیاسي دفتر په پیل کې د نه مداخلې د سیاست پر لور ګام واخیست چې وروسته بیا د بریژنف له خوا هم دغه سیاست تائید شو. هغه مهال چې ترکي د مارچ په ۲۰مه مسکو ته سفر وکړ، کاسیګین هغه ته د افغانستان اړوند د شوروي سیاست توضېح کړ: "...موږ د دغه اقداماتو ټول اړخونه په دقت سره څېړلي او دې پایلې ته رسېدلي یو چې که چېرې موږ هلته خپل ځواکونه ولېږو، نه یوازې دا چې ستاسو د هېواد وضعیت نه ښه کېږي بلکې له دې نور هم خرابېږي. موږ له دې څخه انکار نه شو کولای چې زموږ ځواکونه به نه یوازې هلته له بهرنیو تجاوز کوونکو سره جګړه کوي بلکې باید ستاسو له یو شمېر خلکو سره هم جګړه وکړي او خلک هم دغسې څه نه شي بخښلی."ورته مهال، شوروي اتحاد په راتلونکو میاشتو کې له افغان دولت سره خپلې پوځي مرستې زیاتې کړې او پریمانه تجهیزات یې ورته ولېږل، په دغو کې ټي-۶۲ ټانګونه، میګ-۲۱ جټ الوتکې او مي-۲۴ جګړه ییزې چورلکې شاملې وې. سربېره پر دې یې ګڼ شمېر سلاکاران ورته ولېږل څو له هغوی سره په چارو کې مرسته وکړي.
باب المندب
باب المندب (پښتو معنی:د اوښکو تنکی) په انګلیسي Bab el Mandeb) د سور سمندر په سویل کې پروت تنګی دی چې سور سمندر له عدن خلیج ,عربو سمندر او وروسته له د هند له سمندر سره وصلوی.
ملاله يوسفزۍ
ملاله یوسفزۍ (زیږون ۱۲ جولای ۱۹۹۷)(په انگرېزي: Malālah Yūsafzay) چې په عامه توګه ورته ملاله هم ورته وايي، د نجونو د زده کړو په برخه کې پاکستانۍ فعاله او د سولې د نوبل جایزې ګټونکې ده. همدارنګه هغې د سولې د نړیوالې جایزې تر ټولو ځوانه ګټوونکې او دویمه پاکستاني وګړې ده چې دغه جایزه ترلاسه کوي. هغې د بشري حقونو په ځانګړي ډول د هغې په اصلي ځای د پاکستان شمال لوېدیځ خیبر پښتونخواه ایالت په سوات دره کې د ښځو او ماشومانو د زده کړو د حقونو په دفاع پېژندل کېږي، هغه ځای چېرې چې د پاکستاني طالبانو تحریک هغه وخت نجونې ښوونځي ته له تللو منع کړې وې. له نوموړې ملاتړ په نړیوال خوځښت بدل شو چې د پاکستان د پخواني لومړي وزیر شاهد خااقان عباسي (Shahid Khaqan Abbasi) په وینا هغه د هېواد "ډېره پېژندل شوې څېره" ده.
د تعلیمي چارو فعال ضیاالدین یوسفزي لور د پاکستان د خیبر پښتونخواه په مینګوره کې په یوه پښتنه کورنۍ کې زیږېدلې ده. د۰ ۲۰۰۹ کال په لومړیو کې کله چې نوموړې ۱۱-۱۲ کلنه وه، په مستعار نوم یې بی بی سي اردو وبلاګ کې د خپل ژوندانه په اړه جزییات څرګندول په داسې حال کې چې د پاکستاني طالبانو تحریک په سوات کې واکمن ؤ. د همدې کال په دوبي کې خبریال ادم بي ایلیک (Adam B. Ellick) چې سیمې ته د پاکستاني پوځیانو په مرسته تللی ؤ د نوموړې د ژوند په اړه یې نیویارک تایمز ته مستند فلم جوړکړ. ملاله له چاپي رسنیو او تلویزیون سره له مرکو وروسته مشهوره شوه او د دیسمونډ توتو (Desmond Tutu) له خوا د ماشومانو د سولې نړیوالې جایزې لپاره نومانده شوه.
د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر په نهمه  کله چې ملاله یوسفزۍ د ازموینې له ترسره کولو وروسته  په بس کې سپره وه په سوات دره کې د پاکستاني طالبانو تحریک د یو وسله وال په برید کې چې غوښتل یې نوموړې د هغې د فعالیتونو له امله ووژني، له دوه نورو نجونو سره وویشتله. بریدګر وتښتېد، ملاله په سر لګېدلې وه او د بېهوښۍ په حالت کې د راولپنډۍ  انستیتیوت د زړه څانګې ته یووړل شوه، د هغې د حالت له لږ ښه کېدو وروسته نوموړې د بریټانیا په بېرمنګهم ښار کې د ملکې الیزابت روغتون ته یووړل شوه. پر هغې برید له نوموړې څخه د نړیوال ملاتړلامل شو. دویچه ولی د ۲۰۱۳ کال په جنوري میاشت کې په یوه راپور کې څرګنده کړه چې کېدای شي هغه "د نړۍ په تر ټولو مشهوره ځوانه څېره" بدله شي. د نوموړې د وژنې له هڅې څو اوونۍ وروسته د پاکستاني علماوو یوې ۵۰ کسیزې ډلې د هغو کسانو پر ضد فتوا ورکړه چې په نوموړې یې برید کړی ؤ. د پاکستاني طالبانو تحریک په نړیواله کچه د دولتونو، بشري حقونو د سازمانونو او فیمینېسټ ډلو له خوا په کلکه محکوم شو. د پاکستاني طالبانو تحریک چارواکو د دغه محکومیت پر ضد د یوسفزۍ په محکومولو ځواب ورکړ او څرګنده یې کړه چې هوډ لري بیا ځلي پر هغې برید وکړي، ځکه دوی احساس کاوه چې دا یې دیني وجیبه ده. د دوی دغه څرګندونې د نړیوالې ټولنې له کلک غبرګون سره مخ شوې.
ملالې یوسفزۍ له رغېدو وروسته، د زده کړو د حق په برخه کې یوه مخکښه فعاله شوه. په برمینګهم کې د اوسېدنې پر مهال، هغې له شیزه شاهد(Shiza Shahid) سره په ګډه د ملالې صندوق په نوم غیر انتفاعي سازمان جوړ کړ. په ۲۰۱۳ کال کې یې زه یم ملاله (I Am Malala) په نوم کتاب ولیکلو چې په نړیواله کچه ډېر پېرودل شوی کتاب دی. په ۲۰۱۲ کال کې نوموړې د پاکستان د ځوانانو د سولې ملي جایزه او په ۲۰۱۳ کال کې یې د سخاروف (Sakharov) جایزه ترلاسه کړه. په ۲۰۱۴ کال هغې له هندي کالیاش ستاریتی (Kailash Satyarthi) سره په ګډه د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کړه. هغه مهال نوموړې ۱۷ کلنه وه، له همدې امله د نوبل د سولې د جایزې تر ټولو ځوانه ګټوونکې بلل کېږي. په ۲۰۱۵ کال کې، نوموړې د (He Named Me Malala) مستند فلم موضوع وه کوم چې د اوسکار جایزې ترلاسه کولو لپاره په نوملړ کې وو. د ټایمز مجلې د ۲۰۱۴،۲۰۱۳ او ۲۰۱۵ کلونو په خپلو ګڼو کې هغه د نړۍ په کچه له اغیزمنو څېرو ښوولې وه. په ۲۰۱۷ کال کې هغې د کاناډا افتخاري تابعیت ترلاسه کړ او د کاناډا په پارلمان کې یې وینا وکړه.
ماشومتوب
ملالې یوسفزۍ د ۱۹۹۷ کال د جولای په ۱۲ مه د پاکستان د شمال لویدیځ ایالت خیبر پښتونخواه په سوات دره کې په یوه منځنۍ کچې کورنۍ کې زېږېدلې ده. هغه د ضیاالدین یوسفزي او تور پېکۍ یوسفزۍ لور ده، کورنۍ یې سنۍ مسلمانه او په خټه پښتنه ده چې یوسفزي قبیلې ته اړوندېږي. کورنۍ یې د هغې د زیږون پر مهال په روغتون کې د زیږون لپاره کافي پیسې نه لرلې. له همدې امله په خپل کور کې د ګاونډیو ښځو په مرسته زېږېدلې. هغوی پر خپلې ماشومې لومړنۍ نوم، د میوند د ملالۍ له نوم څخه په اخځ چې د افغانستان په سویل کې پښتنه شاعره او جنګیالۍ وه، ملاله کېښود ( د "غم ځپلې" په معنی). هغه په مینګوره کې په خپل کور کې، له خپلو دوه مشرانو وروڼو خوشحال او اتل، خپل مور او پلار ضیاالدین او تورپېکۍ او دوه چرګو سره اوسېده.
ملالې یوسفزۍ چې په پښتو، اردو او انګلیسي ژبو پوهېږي، تر ډېره د خپل پلار له خوا روزل شوې. ضیا الدین یوسفزی شاعر، د ښوونځي لرونکی، د زده کړو په برخه کې فعال، چې د خوشحال خصوصي ښوونځي په نوم یې  د خصوصي ښوونځیو یوه ټولګه اداره کوله. نوموړې یو مهال د یوې مرکې په ترڅ کې ویلي وو چې غوښتل یې ډاکټره شي، خو پلار یې وهڅوله چې سیاستواله هم شي. ضیاالدین خپله لور ځانګړې بلله اجازه یې ورکوله هغه مهال چې دواړه وروڼه یې ویده شي له ده سره د شپې کیني او د سیاست په اړه خبرې وکړي.
د پاکستان د بنسټ اېښودونکي محمد علي جناح او د دوه ځلي ټاکل شوې لومړۍ وزیرې بینظیر بوټو څخه اغېزمن شوې ملالې یوسفزۍ د زده کړو د حقونو په اړه  د ۲۰۰۸ کال د سپټمبر په لومړیو کې هغه مهال چې نوموړې د پلار له خوا د پېښور سیمه ییزپریس کلپ ته بېول شوې وه خبرې وکړې. “طالبان څه ډول جرائت کوي چې د زده کړو په برخه کې زما اساسي حق له ما واخلي؟“ د نوموړې دغه خبره په سیمه ییزه کچه د ورځپاڼو او ټلویزیونونو له خوا خپره شوه. په ۲۰۰۹ کال کې هغې په کار زده کړه پیل وکړ او د پاکستاني ځوانانو لپاره یې د پرانیستي فکر پروګرام (Open Minds Pakistan youth programme ) له لارې یې د سولې او جګړې انستیتیوت راپور ورکولو په برخه کې په کار پیل وکړ، هغه چې د سیمې په ښوونځیو کې یې زده کوونکو ته د ټولنیزو مسایلو په اړه د خبریالۍ، عامه بحث او دیالوګ له مخې د جوړونکو بحثونو زمینه برابروله.
د نوبل د سولې جایزه
د ۲۰۱۴ کال د اکتوبر په ۱۰ مه، ملالې یوسفزۍ د ماشومانو او ځوانانو د ځپلو پر وړاندې د مبارزې او د ټولو ماشومانو لپاره د زده کړو د حق غوښتلو له امله  د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کړه. هغه په ۱۷ کلنۍ کې د دغې جایزې په ترلاسه کولو، د نوبل جایزې تر ټولو ځوانه ګټوونکې وپېژندل شوه. یوسفزۍ خپله جایزه د ماشومانو د حقونو په برخه کې له هندي فعالې کالیش ستاریتي(Kailash Satyarthi) سره شریکه کړه. په ۱۹۷۹ کال کې د عبد السلام له خوا د فزیک په برخه کې د نوبل له جایزې ګټلو وروسته دویمه پاکستانۍ وګړې ده چې د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کوي.
گنگو
گنگو (په عربي: زعفران، په انگرېزي: Saffron) يو ډول مساله ده چې د درملو او خوړو په توگه کارېږي. په عربي يې هم زعفران بولي. گنگو نن سبا په افغانستان کې هم تولیدیږې چې د افغانستان په لویدیزو ولایاتو کې لکه هرات کې کرل کیږي او صادرات لري او د کوکنارو نعم البدل هم کیدای شي.
تریز
تریز يا معمولي تريز (علمي نوم: Cichorium intybus) د څو کلن یو درملي بوټي دي چې د تريز ډوله بوټي په کورنۍ او د تريز په جنس پورې اړه لري او د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې په ځنگلونو او لارو ته نژدې شنه کېږي. اوږدوالي یې ۱ متره دي او د جولای څخه تر اکتوبر پورې گل کوي.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات وېشنيزه:تريز ډوله بوټي
شریف اسماعیل
شریف اسماعیل په عربي شریف إسماعیل) په انګلیسي Sherif Ismail) زوکړه ۶ جنوري ۱۹۵۵م کال) د مصر هیواد لومړی وزیر دی.
بادپوهنه
بادپوهنه (په انگرېزي: anemology) د باد د خوځښت زده کړه ده.
وېشنيزه:پوهنه
اروپایي طلایي امسا
اروپایي طلایي امسا (علمي نوم: Solidago virgaurea L)د څو کلن یو درملي بوټي دي چې په اروپا، آسيا او شمالي امريکا کې راشنه کېږي. نوموړي بوټي د جولای څخه تر اکتوبر پورې گل کوي او ۸ - ۱۲ ژيړه گله لري. اروپایي طلایي امسا یو شمېر طبیعي توکې لکه سپونينونه، اسانسونه، فلافونويدونه لري او د متيازو رنځونو د علاج لپاره کارېږي.
طلايي امسا
طلايي امسا (علمي نوم:Solidago) د څو کلن بوټو یو جنس دي چې د تریز ډوله بوټي په کورنۍ اړه لري. او په اروپا او امريکا کې شنه کېږي. د دي بوټي ټول جنس ۱۵۰ ډوله لري. د هغو ډولو څخه اروپایي طلایي امسا او کاناډائي طلایي امسا تر ټولو مشهوره ده.
اروپایي طلایي امسا
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات وېشنيزه:تريز ډوله بوټي
طلايي امسا
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات وېشنيزه:تريز ډوله بوټي
زايلومېټازولين
زايلومېټازولين (په انگرېزي: Xylometazoline) يوه ادرينرجيکه ماده ده چې د هايډروکلورايډي مالگرې په بڼه د پزې د موضعي احتقان ضد په توگه کارېږي.
نیل سیند
نیل سیند په عربي (النیل) په انګلیسي Nile) د افریقا په شمال ختیځ کې غځیدلی د نړۍ ترټولو اوود سیند دی, چې ۶,۶۵۰ کیلومتره اوږد والی لري.
بیافرا خلیج
بیافرا خلیج (بوني خلیج) په انګلیسي Bight of Biafra) د افریقا په لویدیځ کې د ګینه بیساو هیواد سمندر غاړی ته پروت خلیج دی.
گرېگ مورټنسن
ګریګ مارټینسون امریکايي مسلکي ویناوال، لیکوال، پخوانی سرتېری او غر ختونکی دی. هغه د مرکزي آسیا د انستیتیوت د غیر انتفاعي سازمان یو له بنسټ اېښودونکو او پخوانیو اجرایوي مشرانو او همدارنګه د سولې لپاره د پیني په نوم خیریه روزنیز انستیتیوت بنسټ اېښودونکی دی.
مارټینسون، د نیویارک ټایمز د ډېر پلورل شوي کتاب، درې ګیلاسه چای او په ښوونځي کې ډبرې: چې په افغانستان او پاکستان کې د کتابونو، نه د بمونو په مرسته د سولې ترویج کوونکی دی، ګډ لیکوال دی.
مارټینسون تورن شوی و، چې د مرکزي آسیا له انستیتیوت سره یې مالي مرستې له مالي پلوه په سم ډول نه دي مدیریت کړې او همدارنګه یې په خپلو کتابونو کې دروغ ویلي. په ۲۰۱۲ ز کال کې د مونتانا د لوی څارنوال له خوا د یوې څېړنې وروسته، مارټینسون یو میلیون ډالر د مرکزي اسیا انستیتیوت ته بېرته ورکړل.
لومړنی ژوند (ماشومتوب)
مارټینسون د مینه سوتا په سنت کلاود کې وزېږېد. د هغه پلار او مور چې اروین او جیرین نومونه یې لرل، په ۱۹۵۸ ز کال له لوتران کلیسا سره تانګانیکا (اوسنۍ تانزانیا) ته لاړل، څو په اسامبارا غرونو کې د نجونو په یو ښوونځي کې درس ورکړي. اروین په ۱۹۶۱ ز کال کې د کیلیمانجارو مسیحي روغتیايي مرکز چې په تانزانیا کې لومړنۍ تدریسي شفاخانه وه، د پراختیا مشر او د هغو لپاره د مالي مرستو راغونډونکی شو. جیرین د موشي نړیوال ښوونځي مدیره او بنسټګره وه. مارټینسون چې خپل ماشومتوب او نوې ځواني په تانزانیا کې تېره کړه په آسانۍ سره یې کولای شو په سواحلي (Swahili) ژبې خبرې وکړي.
د ۱۹۷۰ مې لسیزې په نیمايي، هغه مهال چې ۱۵ کلن و، مارټینسون او کورنۍ یې تانزانیا پرېښوده او بیاځلي مینه سوتا ته لاړل. هغه له ۱۹۷۳-۱۹۷۵ ز کال پورې د مینه سوتا په روزویل کې رمزي عالي ښوونځي ته لاړ او له هغه ځایه فارغ شو.
مارټینسون د مکتب له بشپړولو وروسته، له ۱۹۷۵-۱۹۷۷ ز کال پورې په آلمان کې د امریکا د متحده ایالاتو په پوځ کې خدمت وکړ او د پوځي ستاینې مډال ورته ورکړل شو. له پوځ څخه له ترخیص وروسته، نوموړی له ۱۹۷۷-۱۹۷۹ ز کال پورې د یو سپورتي بورسیې (فوټبال برخه کې) په لاسته راوړلو هغه د مینه سوتا په مورهد کې د کنکوردیا کالج ته شامل شو.
په K2 کې اصلیت
مارټینسون د خپلو بشردوستانه چارو سرچینه د درې ګیلاسه چای په نوم په خپل ډېر پلورل شوي کتاب کې بیانوي. هغه وايي چې په ۱۹۹۳ ز کال کې د خپلې خور کریستا په یاد، د پاکستان شمالي سیمې ته لاړ څو د ځمکې دویمې لوړې څوکې ته چې کې ۲ نومېږي پورته شي. د قره قروم په سیمه کې په غرونو کې د ۷۰ ورځو له تېرولو وروسته، مارټینسون وه نشو کولای دغې لوړې څوکې ته ورسېږي. له دې وړاندې مارټینسون او د هغه بل غره ختونکی همکار سکاټ دارسنی، د ایتن فاین په نوم بل غره ختونکي د ژوند ژغورلو په موخه ۷۵ ساعته تېر کړي و او دغې چارې هغوی کمزوري کړي و. د ژغورنې له عملیاتو وروسته، هغه له غره راښکته شو او د مرتضی علي په نوم له یو سیمه ییز وړونکي چې د بالټي له خلکو څخه و نږدې ښار ته لاړ.
د دریو ګیلاسو چایو کتاب پر بنسټ، مارټینسون وايي چې، هغه لار غلطه کړې وه او په پایله کې د کروپهي په نوم کلي ته رسېدلی و. مارټینسون چې له جسمي پلوه ډېر ستړی، ناروغ او هغه ځای ته د رسېدلو پر مهال یوازې و، د کروپهي کلي اوسېدونکو له هغه تر هغه مهاله چې بېرته روغ شي، پالنه یې وکړه. له هغې ټولنې څخه د مننې په موخه چې له ده سره یې مرسته کړې وه، مارټینسون وویل چې د دوی په کلي کې ښوونځی جوړوي، ځکه د هغه پام دې ته شوی و چې زده کوونکي یو لرې ښوونځي ته ځي او خپل درسونه په خځلو کې لیکي.
د افغانستان لنډمهالې اداره
د افغانستان لنډمهالې اداره (AIA) چې د افغانستان د لنډمهالې واکمنۍ په نوم هم پېژندل کېږي، د طالبانو د حکومت له نسکورېدو وورسته د افغانستان لومړۍ اداره وه، او د 2001ز کال د ديسمبر د مياشتې له دوه ويشتمې نېټې څخه د 2002ز کال د جولای تر ديارلسمې نېټې د دې هېواد تر ټولو لوړ مقام و.
گرېگ مورټنسن
په K2 کې اصلیت
مارټینسون وروسته په ۲۰۱۱ ز کال کې د یوې مرکې پر مهال څرګنده کړه چې د درې ګیلاسه چای په کتاب کې د کروپهي کلي په اړه ټاکل شوی مهال سم ندی او دغه پېښه ډېر وروسته د کې ۲ څوکې څخه له راښکته کېدو وروسته او په یو بل مهال کې د یو بل سفر په ترڅ کې شوې.
په مرکزي آسیا کې پوهه (سواد)
مارټینسون په پراخ ډول په ټوله نړۍ کې د نجونو د ښوونې او روزنې د اهمیت اړوند څرګندونې او لیکنې کړې دي. هغه همدارنګه ویلي، چې د نجونو د ښوونې او روزنې په برخه کې پانګونه یو له مهمو پانګونو ده چې ټول هېوادونه کولای شي د ثبات د رامنځته کېدو، ټولنیزو- اقتصادي اصلاحاتو راوړو، د نویو زېږدلو ماشومانو په مړینه کې د کمښت، د نفوسو له بې حده زیاتوالي او همدارنګه د سلامتیا، حفظ الصحې او روغتیا د معیارونو د ودې په موخه هغه ترسره کړي. د هغه نظر دا دی چې د "سولې د ودې" په موخه "له ترهګرۍ سره مبارزه" تاوتریخوالی تل پاتې کوي، په داسې حال کې چې د "سولې ټینګښت" نړیوال لومړیتوب باید د ښوونې او روزنې او سواد زده کړو په برخه کې د نجونو په زده کړو د ټینګار له مخې وي.
د افغانستان لنډمهالې اداره
مخينه
د يوولسم سپتمبر له بريدونو وروسته، متحده ايالاتو د ترهګرۍ په وړاندې د نړیوال جنګ د يوې برخې به توګه، په افغانستان کې د طالبانو د حکومت د نسکورولو لپاره د تلپاتې ازادۍ عمليات پيل کړل. پر افغانستان د بريد له پيليدو سملاسي وروسته، ملګرو متلونو د المان په بون ښار کې د يو نړيوال کانفرانس سرپرستي وکړه چې د طالبانو ضد افغان مشران هم پکې وو، تر څو د افغانستان دولت بېرته جوړ کړي او يو لنډمهالی حکومت رامنځ ته کړي.
گرېگ مورټنسن
په مرکزي آسیا کې پوهه (سواد)
هغه په خپل کتاب درې ګیلاسه چای کې، د پاکستان شمال – لویدیځ پولې ته څېرمه سیمو ته خپل سفر، له دې ډلې په ۲۰۰۳ ز کال کې د افغان تریاکو د جنګ سالارانو ترمنځ له نښتې څخه تېښته، همدارنګه چې څه ډول د نجونو د زده کړو په برخه کې د سخت دریځه مسلمانو روحانیونو له خوا د ده اړوند دوه فتواوې صادرې شوې او دا چې څه ډول له کرکې ډک او ګواښوونکي بریښنالیکونه یې له خپلو امریکايي هېوادوالو څخه چې د مسلمانو ماشومانو سره یې د مرستې کولو اړوند ترلاسه کړي، تشرېح کوي.
د مارټینسون د ملګري او آپ – اد کالم لیکونکي نیکولاس ډي. کرېسټوف د راپور له مخې، هغه ښوونځي چې د مرکزي آسیا د انستیتیوت له خوا جوړېږي، سیمه ییز ملاتړ له ځان سره لري، له همدې امله د ټولنو له خوا منل کېږي. هغوی توانېدلي د طالبانو او نورو هغو ډلو چې د نجونو د زده کړو مخالف دي له غچ اخیستونکو چارو ځان وساتي. همدارنګه د ټولنو ملاتړ له ځان سره لري چې د خلکو له خوا د ځمکې بخښل، له معاش پرته د کارکوونکو برابرول، لرګیو او نور منابعو برابرول په کې شاملېږي.
د افغانستان لنډمهالې اداره
مخينه
د بون تړون په افغانستان کې يوه انتقالي اداره جوړه کړه، کومه چې د 2001ز کال د ديسمبر په دوه ويشمته نېټه د واک د رسمي لېږد پر بنسټ جوړېده. انتقالي واک به له انتقالي ادارې، د افغانستان له يوې سترې محکمې او د بېړنۍ لويې جرګې (لويه جرګه) د راغوښتلو لپاره د يو خپلواک ځانګړي کميسيون څخه جوړه وي. بېړنۍ لويه جرګه بايد د AIA له جوړېدو وروسته په شپږو مياشتږو کې تر سره شوې وای، چې هغې به يوه انتقالي اداره جوړوله کومې به چې د لنډمهالې ادارې ځای نيو. د افغانستان لنډمهالي اداره چې د لنډمهالې واکمنۍ تر ټولو مهمه برخه وه، له يو رئيس، پنځو مرستيالو مشرانو او څلورويشتو نورو غړيو جوړه وه، چې هر يو به د لنډمهالې ادارې يو ډيپارټمنټ په واک کې درلود. همدا راز پرېکړه شوې وه چې حامد کرزی به د لنډمهالې ادارې رئيس وي.
گرېگ مورټنسن
په مرکزي آسیا کې پوهه (سواد)
د مرکزي آسیا د انستیتیوت د راپور له مخې، دغه انستیتیوت تر ۲۰۱۴ کال پورې یې له ۳۰۰ زیاتو پروژو بنسټ اېښی او یا یې هم پام وړ ملاتړ ترې کړې چې د پاکستان، تاجکستان او افغانستان په لرې پرتو او بې ثباته سیمو کې ۱۹۱ ښوونځي په کې شاملېږي.
د افغانستان لنډمهالې اداره
مخينه
په 2002ز کال کې د لويې جرګې له پای ته رسېدو وروسته، انتقالي ادارې د لنډمهالې ادارې ځای ونيو.
گرېگ مورټنسن
د مرکزي آسیا انستیتیوت
مارټینسون وروسته له هغه چې په کورپهي کې د ښوونځي د ودانۍ جوړولو لپاره د مالي مرستې له ترلاسه کولو ناهیلی شو، په سیلیکون ویلي کې یې د کمپیوټر ماهر ژان هورني دې ته قانع کړ، چې په کورپهي کې د یو ښوونځي د جوړولو مالي لګښت برابر کړي.
هورني، چې هغه مهال شدید ناروغ و، د مرکزي آسیا د انستیتوت بنسټ یې کېښود څو هغه او نور وکولای شي د مارټینسون له چارو، چې مالي مرستې یې له مالیاتو معاف دي، ملاتړ وکړي او مارټینسون د دغه انستیتیوت لومړنی اجرایوي مشر شو. د دغه غیر انتفاعي انستیتیوت ماموریت دا دی چې د پاکستان او افغانستان په لرې پرتو سیمو کې په ځانګړې توګه د نجونو لپاره ښوونه او روزنه او سواد زده کړې دود کړي.
د افغانستان لنډمهالې اداره
د بون مذاکرات
د بون کنفرانس کې د طالبانو مخالفو اړخونو څلورو پلاوو ګډون کړی و: شمالي اتحاد يا جبهه متحد اسلامي؛ د قبرص ډله، کومه چې په تبعيد کې ميشته ډله وه او له ايران سره يې اړيکې درلودې؛ د روم ډله، چې پخواني پاچا محمد ظاهرشاه ته وفاداره وه، او دا ډله هم په روم کې په تبعېد کې اوسېده او ناستې ته حاضره نه شته، او د پېښور ډله، چې تر ډېره بريده په پاکستان کې له بهر ميشتو افغانانو جوړه وه. د کنفرانس پر مهال د افغانستان نيمه برخه د شمالي اتحاد په لاس کې وه، چې کابل هم پکې شامل و، چېرته چې برهان الدين رباني ولسمشريزه ماڼۍ نېولې وه او ويل يې چې د افغانستان د راتلونکي په اړه هر ډول خبرې بايد د هېواد په داخل کې تر سره شي.
گرېگ مورټنسن
د مرکزي آسیا انستیتیوت
د ۲۰۱۲ ز کال په اپرېل میاشت کې د مونتانا د لوی څارنوال له څېړنو وروسته چې یو کال یې دوام وکړ، مارټینسون په پایله کې هوکړه وکړه چې یو میلیون ډالر د مرکزي آسیا انستیتیوت ته بېرته ورکړي. د مونتانا په څېړنه کې وموندل شوه چې هغه د یاد انستیتیوت له ۶ میلیون ډالرو څخه زیاتې پیسې په ناسمه توګه لګولې دي، په داسې حال کې چې هېڅ جرمي مسئله په کې وه نه موندل شوه. د مونتانا لوی څارنوال، ستیو بولاک وویل: "ښاغلي مارټینسون کېدای شي په قصدي ډول د انستیتیوت مدیره پلاوي او کارکوونکو ته چل نه وي ورکړی، خو د هغه د چارو اړوند ابتدایي محاسبې پر وړاندې د هغه بې پروايي، په حقیقت کې ورته اغېز لري".
د افغانستان لنډمهالې اداره
د بون مذاکرات
په دې اړوند ډېر بحث وشو چې د لنډمهالي حکومت مشري به څوک کوي. رباني نه غوښتل چې د بون کنفرانس دې د لنډمهالي حکومت لپاره د نومونو په اړه پرېکړه وکړي، خو د متحده ايالاتو او روسيې له فشارونو وروسته د شمالي اتحاد پلاوي، چې ځوان مشر يونس قانوني يې مشري کوله، پرېکړه وکړه چې د خبرو لپاره ولاړ شي، که رباني يې ملاتړ وکړي، که يې ونه کړي.
د کانفرانس په پيل کې داسې برېښېده چې پاچا ظاهر شاه زیات ملاتړ درلود، خو شمالي اتحاد يې مخالفت کاوه. د کانفرانس تر وروستۍ ورځې پورې، يوازې دوه نوماندان پاتې شول: حامد کرزی، چاته چې متحده ايالاتو د عمل وړ نوماند په توګه تبلیغات کول، او عبدالستار سيرت، د چا نوم چې د روم د ډلې له خوا وړانديز شوی و. د بون کنفرانس موافقه وکړه چې کرزی به د لنډمهالې ادارې مشري کوي.
د کابينې جوړول
کله چې کرزی د لنډمهالې ادارې د رئيس په توګه وټاکل شو، نوموړي دېرش کسيزه کابینه جوړه کړه. شمالي اتحاد د لنډمهالې کابينې نږدې نيمايي منصبونه تر لاسه کړل، او د روم د ډلې غړيو ته اته منصبونه ورکړل شول. په دوی کې د شخصي مليشې لرونکي جنګسالاران هم شامل وو. د لنډمهالې ادارې تر ټولو زیات د يادولو وړ غړيو کې درې تنه هر يو یونس قانوني، محمد فهيم  او عبدالله عبدالله، شامل وو، چې د شمالي اتحاد درې تر تولو ډېر مشهور مشران دي. افغانستان د 1990ز لسيزې له لومړيو راهيسې د سخت وېش او ډلبندۍ په حالت کې و؛ کرزي په کابينه کې د درې سترو توکميزو ډلو سره او د هغوی په استازولۍ سره په کار کولو هڅه وکړه چې هېواد متحد کړي. د بيلا بيلو جنګسالارانو شموليت (او په لوړو ولايتي منصبونو ټاکلو) په افغانستان کې نظريات سره ووېشل، خو ډېرو دې ته د کرزي له خوا د داسې یوې هڅې په سترګه کتل، تر څو د لا زياتو شخړو د مخنیوي په موخه، له طالبانو وروسته افغانستان کې هر څوک شامل کړي.
د ادارې د واک پر مهال، د يو شمېر جنګسالارانو تر منځ نښتې منځ ته راغلې، د يادولو وړ يې د افغانستان په شمال کې د عبدالرشيد دوستم او عطاء محمد نور د پلويانو تر منځ توکميزې نښتې دي، (د دوی مخالفت تر شا او خوا 2003ز کال پورې وران و)، او د پکتيا او خوست په ولايتونو کې د پاچاخان ځدراڼ د مليشو او تاج محمد وردګ په ګډون د هغه د سيالانو تر منځ ګوندي نښتې وې. په کابل کې د کرزي ادارې په هغو سيمو کې تل ځواک نه درلود، چېرته چې جنګسالاران سره جنګېدل.
تیودورو وبیانګ
تتودور اوبیانګ (تیودورو وبیانګ نګوما مباسوګو) په انګلیسي Teodoro Obiang) زوکړه ۵ جون ۱۹۴۲م کال) له ۱۹۷۹م کال راهیسی تر اوسه د ګینه بیساو هیواد ولسمشر او له ۲۰۱۱-۲۰۱۲م کال پورې د افریقایي ټولنې رئیس وو.
فرانسسکو پاسکوال وباما اسو
فرانسسکو پاسوال د افریقایي هیواد ګینه بیساو لومړی وزیر دی.
دانتې الیگيري
دانتې الیگیري چې اصلي نوم یې دورانتې دیگلي الیگیري و، په منځنیو پېړیو کې یو ستر ایټالیايي شاعر و. د هغه مشهور کتاب (الهي کمېډي)د نړۍ له لویو ادبي اثارو څخه گڼل کېږي چې په ایټالوي ژبه لیکل شوی دی. د دانتې د زوکړې اصلي کال معلوم نه دی، خو گومان کېږي چې هغه به په کال ۱۲۶۵ زېږدیز کې د ایټالیا په فلورانس ښار کې زېږېدلی وي.
ادیان په اسيا کې
اسیا د نړۍ له لویو وچو څخه یوه گڼمېشتې ستره او پراخه لویه وچه ده چې د نړۍ ۶۰٪ وگړي همدې لویه وچه کې ژوند کوي؛ په دې ستره او ارته لویه وچه کې مختلف ادیان چې هر یو یې په ځانگړو سیمو کې لویې شمېر معتقد وگړي لري.
د هېواد له مخې دین
په اسیا کې د ادیانو ډولونه
د اسیا د وگړو ادیان په دوه ډلبندیو وېشل شوي دي چې یو یې ابراهیمي ادیان او غیر ابراهیمي ادیانو په نامه یادېږي.
ابراهیمي ادیانو کې د اسلام، عیسویت او یهودیت شامل گنل کېږي چې د ټولې نړۍ څخه یې ډېرې لارویان په اسیا لویه وچه کې مېشت دي.
سرچینې
وېشنیزه:دین په اسیا کې
تګرینیایي ژبه
تګرینایي ژبه په تګرینیایي ژبه ትግርኛ) په انګلیسي Tigrinya languag) د افریقایي اریتریا هیواد رسمي ژبه) تیګرینیایي ژبه د سماي ژبو له کورنۍ څخه ده.
رېږدله
رېږدله (په انگرېزي: Earthquake) د زمکې رېږدېدنه ده چې د زمکې له لاندې د اېنرژۍ د ناڅاپي پرېښودلو په سبب رامنځ ته کېږي او د سيسميکو څپو جوړولو سبب گرځي.
زلزله (چې د ښورېدو يا لړزې په نامه هم پېژندل کېږی) د ځمکې د سطحې ښورېدل دي، لامل يې د ځمکې په ليتوسفير (د ځمکې ډبرين قشر او پوښ) کې د انرژۍ ناڅاپي خوشې کېدل دي، کوم چې د زلزلې څپې پیدا کوي. زلزلې په بېلا بېلو اندازو کې پېښېږي، ځينې يې هومره کوچنۍ وي چې ان نه محسوسيږي او ځينې يې بيا دومره سختې وي، چې شيان او خلک هوا ته وغورځوي او په ښارونو کې ويجاړۍ منځ ته راوړلای شي. د يوې سيمې زلزله يا زلزله يي فعاليت، په يوه ځانګړي وختي پړاو کې د شويو زلزلو شمېر، ډول او اندازه ده. د لړزې (rumbling) ټکی هغه زلزله يي غورهاري ته هم کارول کېږي چې  زلزله نه وي.
د ځمکې پر سطحه لړزه او يا د ځمکې په بې ځايه کولو يا بې ترتيبه کولو سره زلزله څرګندېږي. کله چې د يوې سترې زلزلې مرکز د سمندر په څنډه وي، شونې ده چې د سمندر بستر هومره بې ځايه شي چې د سونامي د لامل ګرځېدو لپاره پوره وي. شونې ده چې د زلزلې له امله د ځمکو ښوېدل او کله ناکله اور ويشتونکي فعاليتونه رامنځ ته شي.
په ډېر عمومي مفهوم کې، د زلزلې ټکی، د هر ډول جټکې د تشرېح کولو لپاره کارول کېږي ، که دا طبيعي وي او که د انسان له لاسه وي، کوم چې لړزه راوستونکې څپې پیدا کوي. ډېر ځله زلزلې د ځمکې د درزونو د چاودنو له امله منځ ته راځي، نور لاملونه هم لري، لکه: د اورويشتونکي فعاليتونه، د ځمکې ښوېدل، د ماينونو چاودنې او هستوي ازموينې. د زلزلې د پيل نقطې ته «هايپو سينټر» يا مرکزيت ويل کېږي. د ځمکې پر سر د زلزلې مرکز (epicenter) د ځمکې پر سطحه موجوده هغه نقطه ده، کومه چې نېغ په نېغه د ځمکې لاندې د زلزلې پر مرکز (hypocenter) موقعيت لري.
طبيعي پېښېدونکې زلزلې
تيکتونيکي زلزلې د ځمکې په هره سيمه کې پېښېږي، په هر هغه ځای کې چېرې چې د نرمې انرژۍ پوره زېرمه شوی ځواک موجود وي، تر څو د خرابو تختو په اوږدو کې درزونه خپاره کړي. د درزونو څنډې يو له بل سره په اسانۍ او له جغرافيايي اړخه يوازې هغه مهال مخ په وړاندې تللای شي، کله چې د درزونو د سطحې په اوږدو کې هېڅ راز بد نظمي نه وي، تر څو د سوليدلو مقاومت زيات کړي. ډېرې درزېدلې سطحې دا ډول سختوالي وي، کوم چې د درز دواړو څنډو کې د چټک لرې کېدو چلند منځ ته راوړي. کله چې دا درز بند شي، د تختو تر منځ د نسبي حرکت دوام د فشار د زياتېدو لامل ګرځي او په پايله کې د درز د سطحې په شا اوخوا کې په راټول شوي حجم کې وتونکي انرژي راټولېږي. دا چاره تر هغه وخته دوام پيدا کوي چې دا فشار په ډېره پیمانه جمع شي او بيا له دې سختوالي نه تېر شي، يعنې سختوالی مات کړي، په دې ډول په ناڅاپي ډول په بندو شويو برخو د ښوېدو لاره مومي او هلته زېرمه شوې انرژي بهر وځي. دا انرژي د وړانګو وهلو نرمو برخو د زلزله يي څپو، د درز لرونکو د سطحې د سوليدو له کبله د ګرمېدو او د لويو ډبرو د درز د ټولګې په ډول بهر وځي او په دې ډول زلزله پېښېږي. کله ناکله په ناڅاپي ډول د زلزلې د ناکامۍ له امله په تدريجي ډول د فشار د رامنځ ته کېدو دې پروسې ته نرم شاتګ نظريه ويل کېږي. دا اټکل کېدای شي، چې د زلزلې د ټولې توانايۍ يوازې لس سلنه يا له دې هم کمه اندازه د لړزانده انرژۍ په ډول خپروي. د زلزلې ډېره اندازه توانايي د زلزلې درزونو ته د ودې ورکولو په برخه کې کارول کېږي، يا يو له بل سره د سولېدو له امله په راپيدا شوې تودوخې بدليږي. په همدې بنسټ، زلزلې د ځمکې شته نرمه بالقوه انرژي کموي او د تودوخې درجه يې لوړوي، خو دا په داسې حال کې ده چې دا بدلونونه د ځمکې له ژورو داخلي برخو نه وتونکې تودوخې د رسونکې او وړونکې جريان په مقابل کې ډېر کم دی.
د زلزلې د درزونو ډولونه
معکوس د رزونه، په ځانګړي ډول هغه چې يو بل ته د نژدې کېدونکو تختو په پولو کې وي، ډېرې سختې زلزلې، میګا ټرسټ زلزلې له دې سره ملګرې وي، د اته درجې يا له دې نه زياتې ټولې زلزلې په دې کې شاملې دی. ميګا ترسټ زلزلې په نړۍ کې د شويو ټولو زلزلو د پېښو له منځه نږدې د نوي سلنه زلزلو لامل دي. د ښوېدو درزونه، په ځانګړي ډول د لويو وچو بدلونونه، کولای شي تر اته درجې ريکتر په اندازه سترې زلزلې منځ ته راوړي. هغه زلزلې چې د عادي درزونو نه منځ ته راځي، په عمومي توګه د ریکتر په حساب له اووه درجو کمې وي. په ریکتر کې چې هر واحد زياتيږي، نږدې  دېرش برابره زياته خوشې شوې انرژي په کې وي. د بېلګې په ډول: د ریکتر په حساب شپږ اعشاريه صفر درجه زلزله د ریکتر په حساب د پنځه اعشاريه صفر درجې زلزلې نه نږدې دوه دېرش ځله زياته انرژی خوشې کوي او اووه اعشاريه صفر درجې زلزله، د پنځه اعشاريه صفر درجې په پرتله زر خله زياته انرژي خوشې کوي. اته اعشاريه شپږ درجې زلزله، په دويمه نړيواله جګړه کې د کارول شويو بمونو په اندازه له لس زره اتومي بمونو سره برابره انرژي خوشې کوي.
دا ځکه چې په يوه زلزله کې خوشې شوې انرژي او په دې بنسټ د دې شدت د درز له هغې سيمې سره متناسب دی چې ماتيږي او فشار غورځوي. په همدې بنسټ، د درز د سيمې پراخوالي او اوږدوالي چې څومره پراخ وي، پايله يې هم هومره سخته وي. د ځمکې د قشر تر ټولو لوړه او ژر ماتېدونکې برخه او د ټيکټونيکي تختو يخې تختې، کومې چې ګرم پوښ ته رغړي، زموږ د سيارې يوازينۍ هغه برخې دي، کومې چې کولای شي نرمه انرژي زېرمه کړي او بيا يې په چاودلو درزونو کې بېرته خوشې کړي. د فشار په ځواب کې نږدې درې سوه درجه سانتيګراد (۵۷۲ درجه فارنهايت) ګرمې تودې ډبرې بهېږي، خو دوی په زلزله کې نه ماتيږي. د چاودونو او د نقشه شويو درزونو تر ټولو زيات ليدل شوی اوږدوالی (کوم چې په يو درز کې د ماتېدو وړ وي) نږدې زر کيلو متره (۶۲۰ ميله) دی. بېلګې يې په الاسکا کې زلزله (۱۹۵۷ز)، چيلي (۱۹۶۰ز) او سوماترا (۲۰۰۴ز ) کې زلزلې دي چې ټولې د ډوبېدو سيمې دي. په ښوېدو درزونو کې د زلزلې تر ټولو اوږد درز، لکه د سن انډرياس تېرو تنه (۱۸۵۷ – ۱۹۰۶ز)، په ترکيه کې د شمالي اناتوليا تېروتنه (۱۹۳۹ز) او په الاسکا کې د دينالي تېرو تنه (۲۰۰۲ز) دي، د دوی اوږدوالی نږدې له نيم نه تر يو په درېيمې اندازې اوږدوالی لري، په نسبت د هغو تختو چې د ډوبېدو تختو په څنډو کې دي او هغه چې د عادي درزونو په څنډو کې له دې هم لنډې دي.
په يو درز کې د زلزلې تر ټولو زيات شدت د دوو سطحو تر منځ د تقاطع مهم نسبت اداره کوي، د اوږدوالي ډېری اندازه يې نه شته، بلکې د پراخوالی يې شته، ځکه چې پراخوالی د ۲۰ په ضريب سره توپير مومي. د نژدې کېدونکو تختو په اوږدو کې، د ماتېدونکې تختې رېونده زاويه ډېره کمه ژوره وي، په عمومي توګه نږدې لس درجې. په همدې بنسټ، د ځمکې تر ټولو پورته ژر ماتېدونکی قشر کې د هوارو برخو پراخوالی شونی دی چې له پنځوسو نه تر سل کيلو مترو (۳۱-۶۲ ميله) پورې وي، (جاپان، ۲۰۱۱ز)، الاسکا، ۱۹۶۴ز) چې په دې ډول، د ډېرو زورورو زلزلو شونتيا منځ ته راوړي.
سرچینې
وېشنيزه:رېږدله وېشنيزه:طبعی حوادث
باتا
باتا په انګلیسي Bata, Equatorial Guinea) د ګینه بیساو هیواد لوی او بندري ښار دی. باتا ښار په ۲۰۰۵م کال کې کابو ۱۷۵ زره وګړي لرل.
دین د امريکې متحده ايالتونو کې
که څه هم یهودیان په امریکې کې لږ دي، مگر په ټولییزه توگه دوي د پام وړ شتون دې هېواد کې لري. د مثال په توگه د هغو امریکایي وگړو چې د نوبل جایزه یې ترلاسه کړې؛ ۲۷٪ یې د همدې ۲٪ لږکي توکم څخه دي. امریکا په رسمي توگه یو سېکیولر هېواد دی. په امریکې کې ددغه هېواد د اساسي قانون د لومړي بند پر نبسټ هېڅ دین ددې هېواد رسمي دین نشي گنل کېدای؛ په ورته وخت کې همدې متمم د ټولو ادیانو خپلواکۍ تضمین کړې ده. په همدې توگه ښځې کولای شي په دولتي دوایرو، ښوونځیو او پوهنتونونو کې له حجاب سره خپل شتون په گوته کړي.
تړلې لیکنې
امریکا د امریکې متحده ایالتونو کې اسلام
الهي کمېډي
الهي کمېډي د هغه شعري ټولگې نوم دی چې د دانتې الیگيري له خوا د ۱۳۰۸ او ۱۳۲۱ زېږدیز کلونو ترمنځ لیکل شوی دی. دانتې الیگیري چې اصلي نوم یې دورانتې دیگلي الیگیري و، په منځنیو پېړیو کې یو ستر ایټالیايي شاعر و. د هغه مشهور کتاب (الهي کمېډي)د نړۍ له لویو ادبي اثارو څخه گڼل کېږي چې په ایټالوي ژبه لیکل شوی دی. د دانتې د زوکړې اصلي کال معلوم نه دی، خو گومان کېږي چې هغه به په کال ۱۲۶۵ زېږدیز کې د ایټالیا په فلورانس ښار کې زېږېدلی وي.
وېشنيزه:الهي کمېډي
1434 سپوږميز
1434 سپوږميز (سپوږميز ليږديز)
1434 سپوږميز= 2012 - 2013ز کال (1391 - 1392 لمريز ليږديز)
وېشنيزه:1434 سپوږميز
ویشتنه
ویشتنه (په انگرېزۍ: Extrusion) یو د بڼې ورکونې تخنیک دی چې هر رنک بڼه او فورم اوبړنو توکونو ته ورکوي. جوړ شوي توکونه کېدای شي په منځ ډک او یا تش وي. مېتود څه د پخواني د کوفتې جوړونې لاسي ماشین څخه رااخیستل شوی دی او بهیر یې هم څه هغه ته ورته دی. ماشین ته غوښه وراچول کېږي، لاستی یې تاوېږي او رخنه لرونکی میل تاووي او غوښه غوڅوي او اړ باسي یې چې مخ ته لاړه شي او تر جالۍ یې لکه کوفته رابهرته کوي. دلته هم ماشین له اومه توکونو څخه ډکېږي. توکونه د زور سره اوبړن کېږي. د رخنه لرونکی وسپنې په مرسته توکونه د میل خولې ته ورکښېکاږل کېږي، په خوله کې د غالب څخه تېر وځي، د غالب بڼه اخلي او بهر ته ویشتل (اړباسل) کېږي. بیا په کښولو نېغېږي (سمېږي) او د اوبو او یا سړې هوا سره سړېږي.
په دوم ډول کې اومه توکونه مخ له مخې اوبړن شوي وي نو بیا یې یوازې غالب ته ورکښېکاږي او نور چار یې د لومړۍ کړنلارې په ډول مخ ته وړل کېږي. لومړنۍ کړنلاره په ځانگړې توگه د پلاستیک د توکونو د جوړونې په پار او دوهمه د وسپنې، المونیم، کوټو او داسو نورو په پار کاروي. د یادونې وړ ده چې ویشتنه نه یوازې د پلاستیک او فلزاتو د جوړونې په موخه کارېږي خو د کار ساحه یې ډېره غټه ده.
سرچینې
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
املۍ
املۍ يا هندي املۍ (علمي نوم: Tamarindus indica) يوه درملي ونه ده چې په افريقا او آسیا کې په گرمو سیمو کې شنه کېږي.
توصيف
هندي املۍ یوه ونه ده چې د Fabaceae په کورنۍ او د Tamarindus په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یې ۱۰ - ۲۵ متره دي. پاڼې او مېوې يو شمير طبيعي توکې لکه orientin, vitexin, iso-orientin a iso-vitexin لري چې د وینې فشار کم کوي او د سرطان او شكرى ناروغى پر ضد آغېزه هم لري.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
کارن خبرې اترې:Nickispeaki
Hi! Welcome to my Wiki info! I love Wikipedia. I read it from 2005 and write it from 2006. My native languages are Ukrainian and Russian.
Привіт! Вітаю на моїй сторінці Вікі! Приєднуйтеся до такого чудового проекту, як Вікіпедія! Про вікіпедію чув давно, але тільки останні роки почав активно редагувати. В основному, ясна річ, — український та російський розділ. Також цікавлюся, що відбувається в англійській основній вікіпедії. Ну й іноді в інші заглядую розділи, тому що дуже люблю дізнаватися щось нове — нові мови, нові країни, люди. ;-)
Удачі! Приходьте ще! ;-)
فیچر
فيچر د اوسني وخت يو بل ژورناليسټيك ژانر دى چې نن سبا ډېر لوستونكي لري. فيچر د خبرونو سره له دې لامله څنگ لگوي چې د خبر په څېر په فيچر كې هم حقيقتونه وړاندې كېږي؛ خو په دې توپير سره چې په فيچر كې حقيقتونه په ډراماټيك انداز وړاندې كېږي. د خبر په پرتله په فيچر كې مشاهده، تحقيق او شننه زياته وي. په موجوده وخت كې د ورځپاڼو او مجلو د زياتوالي له لامله د فيچر اهميت ځكه زيات شوى دى چې خبرونه خو ټولې ورځپاڼې ليكي او عام ولس له خبرونو يو څه اندازه ستومانه شوي؛ نو د دې لپاره چې ورځپاڼه زيات نه زيات لوستونكي راجلب كړي، په كار ده چې له نورو ورځپاڼو سره سيالي وكړي؛ نو د نورو ورځپاڼو د وروسته پرېښودو په موخه فيچر ليكل كېږي. په فيچر كې موخه خلك له ورځنيو پېښو خبرول او همدارنگه هغوى ته يوه اندازه د تفرېح لپاره سامان برابرول دي. فيچر د شخصياتو، پېښو، انساني فعاليتونو، مسلكونو او نورو موضوعاتو په اړه ليكل كېدى شي. بېلابېلو خلكو د فيچر بېلابېل تعريفونه ليكلي دي. پټرسن ويلي دي چې: ((فيچر د خبر سره ورته والى لري چې پكې له حقايقو سره تحقيق، مركې او شننې د دې لپاره ورزياتې كړل شوې وي چې د لوستونكيو لارښوونه وكړي او هغوى خبر كړي.)) همدارنگه سپېرسور ويلي دي: ((فيچر د ورځپاڼو د ليكوالو له خوا په دې موخه جوړ شوى دى چې كم ارزښته معلومات زيات په زړه پورې كړي.)) د انځوريز ژورنالېزم د منځته راتلو نه وروسته اوس د فيچر سره يو شمېر عكسونه هم كارول كېږي چې موضوع سمه روښانه او لوستونكي راجلب شي. په دغو ورځپاڼو كې د هر خبريال د كار ساحه معلومه وي. سياسي، اقتصادي، پوهنيز، پوځي او داسې نورې د كار ساحې دي چې هر خبريال اړ دى چې د خپلې كاري ساحې اړوند خبر وليكي او همدارنگه هر خبريال د خپل اړوند كار د ساحې فيچر هم ليكي. د فيچر د ليكوال لپاره اړينه ده چې لومړى خو بايد پر ژبه پوره برلاسى ولري، انځوركشي وكړاى شي او دويم دا چې د موضوع په اړه د تحقيق، شننې او مركې كولو په نتيجه كې د بشپړ معلوماتو د لاسته راوړلو ځواكمنتيا او توانايي ولري او له همدې لامله هر خبريال كولى نه شي چې فيچر وليكي، يوازې وتلي او تجربه كار خبريالان فيچر ليكلى شي.
تیمم (فقهي احکام)
پښتو ژباړن: استاد اجرالدین اقبال
خپروونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل
پته:https://andyal.com/%d8%aa%db%8c%d9%85%d9%85/
= تيمم = تيمم جايزوونكي دلايل،تيمم په څه څه پكار دى؟ د تيمم څرنګوالى او ځانګړي احكام يې.
د تيمامه اسباب :
د هغه روغرمټ او حاضر سړى په باب چې په خپل استوګنځي كې اوبه ونۀ مومې، مذهبونه سره ويشلى دي،چى تيمم ووهي كه نه؟ يعنې كه اوبه ونۀ مومي ايا په سفر او رنځورۍ كې تيمم مباح دى او كه په هر حال كې؟ حتى په روغتيا او اقامت يا حضر كې هم؟
'''ابوحنيفه (رح) ويلي دي: كه يوه روغ رمټ سړي په خپل استوګنځي كې اوبه ونۀ موندې، تيمم دې نۀ وهي او لمونځ دې نۀ كوي. (1) د نساء سورت په (۴۳) ايت كي وايي:'''
وَإِن كُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاء أَحَدٌ مِّنكُم مِّن الْغَآئِطِ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَيَمَّمُواْ
( كه ناروغ يا په سفر كې وي او يا مو كوم يوه ته اودس ماتى (غټ يا وړوكى) درغى او يا مو پر ښځه (د شوق له مخى) لاس ولګېده، او اوبه مو ونه موندې؛ نو تيمم ووهئ.)
د دې ايت په حكم څرګندېږي،چې كه اوبه نۀ وي او ناروغ او مسافر نۀ وى، نو تيمم مو نۀ كېږي، نو پر روغرمټ او مېشت (مقيم) سړي د اوبو په نشتوالي كى لمونځ فرض ندى؛ ځكه بې اودسه دى او لمونځ بې له اوداسه نۀ كېږي.
'''نور مذهبونه پردې يوه خوله دي،چې كه چا اوبه ونۀ موندې، واجب دي،چى تيمم ووهى. او لمونځ وكړي. مسافر وي، كه نۀ وي، روغ وى كه نۀ وي، په ټولو مذهبونو كى د متواتر حديث “ان الصعيد الطيب طهور المسلم، و ان لم يجد الماء عشر سنين”'''
له دې امله چى په پخوانيو سفرونو كې به زياتره د اوبو نشتوالى و، له ايته يې د سفر خبره ايستلې ده.
له امام ابوحنيفه چې څه رانقل شوي، بشپړ دي، د مسافر او ناروغ حال تر هغه مېشت (مقيم) روغ بتر دى، پر هغوى دواړو (مسافر او ناروغ) لمونځ فرض دى او پر دغو (ناپاكو) ندى.
شافعيانو او حنبليانو ويلي دي: كه پوره اوداسه ته اوبه نۀ وې، واجب دي چې څومره اودس پرې كېږي،ودې شي او پاتې غړيو ته دي تيمم وشي؛يعنى كه د مخ د وينځلو هومره اوبه ورسره وي، ودې وينځي او پاتې ته دې تيمم ووهي.
'''نورو مذهبونو ويلي دي: كه اوبه ټول اوداسه ته بسنده نۀ وي؛نو ټول تيمم دې وشي. په هر حال نن سبا د اوبو د نشتوالي انديښنه بيځايه ده.ځكه نن سبا په هر ځاى او هر چاته مسافر وي كه مېشت، اوبه پرېمانه دي. كه نن سبا د فقهاوو دا ټينګار له منځه وتلې خبره ده، ځكه د اوبو شتوالي، يا د نشتوالي په صورت كې د اوبو اندازې او لټون،يا د ځان، مال، پت، غلو، ځناورو پرې يا د اوبو پر لټون كې د څاه شتوالى؛ خو د بوكې (سلواغې) نشتوالي،يا له عادلانه بيې د اوبو د بيې ګرانوالي د اوبو په تر لاسه كولو كې د مسافر ستونزې زياتولې.'''
روغتيا ته پاملرنه
== ټول مذهبونه يوه خوله دي، چې كه د اوبو كارول روغتيا ته زيانمن او پرې د زيان شك كېدونكى وي، يا دا چې څوك د ناروغۍ له سختېدو،يا اوږدېدو، يا د درملنې (معالجې) له ګرانوالي وېره لري؛ نو له زيانه ژغورنى ته دې تيمم ووهي. == مساله- كه له اوبو د ګټې اخيستنې وخت كم وي، لكه دا چې سهار ناوخته راپاڅېدلى وي، كه اودس كوي لمونځ ترې قضا كېږي؛ خو په تيمم د لمانځه وخت لاندې كولاى شى؛ ايا تيمم ووهى كه اودس وكړي؟
مالكيانو او اماميانو ويلي دي: لمونځ دې په تيمم وكړي؛خو راودې يې ګرځوي.
شافعيانو ويلي دي: د اوبو په شتوالي كې په هيڅ حال كې تيمم جايز ندى.
حنبليان سفر او نۀ سفر سره جلا كوي او وايي چې، كه داسې پيښه په سفر كې وشي، لمونځ دې په تيمامه وكړي او راګرځول (اعاده) نلري؛خو په اقامت (حضر) كى روا ندي.
مولوی عبدالغني
مولوي عبدالغنی (۱۹۴۰ ز. - ) د میرعالم زوی د ملاعطو لمسی د ملا اصغرکړوسی د ملا الله داد کوسی او دملا عالم کودی و. هغه په خټه ملاعالم زی ولی بادیزی (بادی د اڅک ورور دی) دی او په 1940 ز. کې چمن ته نژدې په ریگستان کې زېږېدلی و.
تیمم (فقهي احکام)
روغتيا ته پاملرنه
حنفيانو ويلى دي: د موقتو نفلي لمونځونو لكه تر ماسپښين او ماښام وروسته لمونځونو ته تيمم جايز ندى؛خو په ورځينو لمونځونو كې د اوبو له شتوالي سره، كه وخت هم وي، تيمم مباح ندى، بلكې اودس دې وكړي او لمونځ دې قضا كړي. كه د لمانځه د وخت د لاندې كولو يا رانيولو ته يې تيمم وواهه؛ نو لمانځه اعاده يې پرې واجب ده.
مولوی عبدالغني
د پلار مړینه
په (1944) څلورکلنۍ کی یې دپلارسایه له سره لیري سوه۔ تر1950پوري یې دانبیاؤکراموځانگړی سنت شپنی وکړه۔
تیمم (فقهي احکام)
تيمم په څه څه كېږي؟
== مذهبونو منلى ده، چې تيمم پر پاكه خاوره واجب دى،ځكه الله تعالى فرمايلي دي: “فتيمموا صعيدا طيبا” ( پر پاكه خاوره يا ځمكه تيمم ووهئ) او د دې حديث “خلقت الارض سجدا و طهورا” (ځمكه پاكه او سجده ځاى شته شوېده) له مخى “طيب” په اّيت كى همدا اودس دى او “طهور” هغه دى،چې پليتي او ناولتيا نۀ وي وررسېدلې؛خو د “صعيد” په معنى كې سره وېشلي دي. == حنفيانو او يو شمېر اماميانو دا پايله را ايستلى ده،چې “صعيد” د ځمكې مخ ته وايي او وايې چې: تيمم پر خاوره، ريګ او تيږه جايز دى او پر كاني موادو لكه چونه،مالګه او نورو مخلوطو معدني موادو ندې روا.