cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دوبرونیک
راګوسا
د راګوسا Ragusa  تاریخی نوم په ۱۰ پېړۍ کې په یونانی  بڼه کې د Ῥαούσιν ( په لاتین ژبه کې Rhaousin, Ragusium) ثبت شوی دی. دا نوم په منځنیو پېړیوکې په مختلفو بڼو ثبت شوی دی لکه Rausia, Lavusa, Labusa, Raugia, Rachusa. ډېرې هڅې شوی دي چې د دې کلمې ریشې وموندل شي. په دې اړوند وړاندیزونه دادي چې دا کلمه د یونان د ῥάξ, ῥαγός څخه اخیستل شوې چې معنی یې انګور ده، د یونان له نورو کلمو ῥώξ, ῥωγός څخه اخیستل شوې چې معنی یې دتیرېدو تنګ ځای دی،  له بلې  یونانۍ کلمېῥωγάς  اخیستل شوی  چې معنی یې زیږې ډبرې ده، بله یوناني کلمه ῥαγή (ῥαγάς)   ده چې د درز په معنی ده، د روګوی Rhogoi د ایپیروت له قبیلې اخستی شوی ، د یوې نامعلومې ایلیرین Illyrian فرعې بڼې څخه اخیستی شوی. د دې کلمې نښلتون د Sicilian  Ragusa ( د ايټالیا په سهیل کې یو ښار دی)  سره هم وړاندیز شوی دی. په البانیایي ژبه کې یې نوم  Rush وه ( چې ټاکلی البانیایي شکل یې Rushi و) او د Ragusium لاتینې کلمې څخه اخیستل شوی و چې دا بیا پخپله د پروتو البانیایي Proto-Albanian له *rāguša څخه اخیستل شوی چې د توت په معنی ده.
د نوم پخوانۍ تشریح په ۱۰ پېړۍ کې دستر واک اوم کانستان تاین ته ورګرځي. د دې حساب له مخې، راګوسا Ragusa د   Epidaurum ( دیونان یوه مستعمره وه) د مهاجرینو اساس بلل کیږي، دا په یونان پورې اړوند ښار د راګوسا سویل ته په ۱۵ کیلومترۍ کې پروت دی او په ۷ پېړۍ کې د سلاوی په یرغل کې ړنګ شو. د دې نوم یوه تشریح داده چې دا نوم د دالماتا/رومنس Dalmatae/Romance ژبې د لاوسا Lausa د کلمې له تحریف څخه جوړ شوی وي چې دا د  ډبریزې جزیرې نوم  ده چې ښار پرې جوړ شوی و.
مبداء
په پخوانیو وختو کې د دلمات Dalmatae د الیرین د قبيلې خلک په دوبرونیک کې مېشت شول. د  Constantine Porphyrogenitus ( د مقدونیې  سلسلې څلورم سترواک د ۹۵۰  ز کال په حدودو کې) د وینا له مخې د راګوسا بنسټ په اومه پېړۍ کې ايښول شوی دی اونوم یې  د Epidaurum (Ragusa Vecchia) د مهاجرینو له خوا چې د Lausa ډبریزې جزیرې پسې دی ورکړل شو، داښار رومیانو پورې اړوند ښار دی چې ۱۵ کیلومتره جنوب خواته پروت دې او د سلاوز Slavs او آوارز  Avars ډلو ترمنځ ړنګ شو.
د هغو کیندنو په لړ کې چې په ۲۰۰۷ کې تر سره شوې په بیزنتاین Byzantine ( دروم د ستر واکۍ په دوام یوه ستر واکي وه) دورې پورې اړوند یوه سلطنتي ماڼۍ او د یوه ښار دیوالونه کشف شول چې په ۸ پېړۍ پورې یې اړه درلوده. د دې زړې سلطنتي ماڼې لویوالی په ډاګه  ښیي چې دې ځای کې په خپل وخت کې یوه ستره مېشته وه.داسې شواهد هم شته چې په دې ځای کې له میلاد دمخه پېرکې هم مېشته وه. Antun Ničetić  په خپل د دوبرونیک  دبندر تاریخ History of the Port of Dubrovnik په نامه کتاب کې چې په ۱۹۹۶ کې خپور شوی دی نظر ورکوي چې دوبرونیک د یوناني بېړۍ چلوونکو له خوا د دو یوناني میشته ځایونو بودواBudva  او کورکولاKorčula ترمنځ چې واټن یې ۹۵ سمندري میل ( ۱۷۶ کیلومتره ، ۱۰۹ میله) و د نیمې لارې تم ځای په توګه جوړ کړ.
د راګوسا جمهوریت
د اوستروګوتیک سلطنت Ostrogothic Kingdom له پرځېدو وروسته ، ښارګوټي د بیزنتاین سترواکۍ ترساتنې لاندې راغی. په دې منځنیو پېړیو کې  په دوبرونیک  کې رومانی وګړي اوسېدل. په ۱۲ او ۱۳ پېړیو کې دوبرونیک په رښتینې توګه یو اولی ګارچیک  (د څو محدود کسانوپه لاس کې حکومت)  شو او د ترقي او نیکبختۍ په حال کې سربیایي دولت لپاره د یوې سوداګریزې لرې نقطې په توګه په پراخه کچه هغه وخت چې له ستیفان د سربیا له لومړي پاچا سره یې تړون امضاء کړ ډېر ګټمن شو. د کروسیدس Crusades ( دا هغه مذهبي جګړې وې چې د لاتینې کلیسا له خوا پېل شوې، ملاتړ یې شو او رهبري شوې)  له جګړو وروسته دوبرونیک د وینس Venice تر واکمنۍ لاندې راغلې ( ۱۲۰۵-۱۳۵۸ چې په دې سره یې خپل بنسټونه دلماتیایي ښار ته ورکړل. په ۱۲۴۰ ز کال کې راګوسا د د لاستوووLastovo جزیره د سربیا له پاچا لومړي ستیفان اوروس Stefan Uroš I څخه واخیسته ، دې پاچا د هم Hum دیوې برخې د واکمن په توګه د دې جزیرې دخرڅلاو حق درلود. د هغه اور په پایله کې چې د ۱۲۹۶ ز کال د اګست په ۱۶ د شپې له مخې ولګید، د ښار ډېرې برخې ړنګې شوې او یو نوی ښار پلان جوړشو. د زادرد سولې تر تړون Peace Treaty of Zadar پورې چې ۱۳۵۸ ز کال کې تر سره شو، دوبرونیک د هنګري د تابع دولت په توګه نسبې خپلواکي لاس ته راوړه او راګوسا نورهم هغه وخت پرمختګ وکړ چې سربیایي سترواک ستیفن دوسان Stefan Dušan په ۱۳۳۳ ز کال کې د پلجیساکPelješac او ستان Ston  شبه جزیرې د نغدو پېسو او کلنې باج په بدل کې په داسې وخت کې وپلورلې چې د راګوسا نژدې والی له نورې اروپا  سره په تیره له ايټالیا سره د راګوسا نژدې کېدل  ددې لامل شو چې د لویدیځ  په رنسانس کې ځای ونیسي.
هندي ادبيات
هندي ادبيات يا هندي ادب هغه ادبياتو ته اشاره کوي چې تر 1947 پورې په برصغير کې وده کړې او له هغه وروسته د هند په جمهوريت کې وده کړې ده. د هند جمهوریت 22 رسمي ژبې لري چې 22 واړه يې رسمي قانوني حيثيت لري.
هند په پخوانیو وختونو کې لیکل شوي دودونه نلري. څلور ویدونه ، چې په هندویزم کې په مذهبي لحاظ مقدس دي، د شفاهي دود له لارې رامینځته شوي. په وروستنۍ زمانه کې د دوی په الهام ګڼ نور کتابونه منځ ته راغلي دي. لکه اپنشد ، اپ ویدا ، پران ، برهمنا ، اتهاس او داسې نور.
د دربار شاعران او تاریخ لیکونکي د پخوانیو پاچاهانو او امپراتوریو له وخته د مسلمانو سلطانانو او مغلو تر دورې پورې هڅول شوي دي. د هند د یوې برخې فاتح محمود غزنوي د خپل دربار شاعر فردوسي ته دنده وسپارله چې خپل تاریخ د شاهنامې په نوم ولیکي. کله چې فردوسي په وفادارۍ سره شاهنامه ولیکله، بادشاه د ژمنه شوي انعام له ورکولو ډډه وکړه. په داسې حالت کې فردوسي په بد زړه له درباره ووت. هغه په دې باور پیل وکړ چې محمود ممکن د شاهي وینې نشتوالی وي چې هغه د خپلې ژمنې څخه سرغړونه کړې. څه موده وروسته محمود غزنوي په خپلو کړنو پښېمانه شو او ژمنه شوې پیسې یې د فردوسي کور ته وسپارلې. خو هغه وخت نور فردوسي شوی و. د هغه لور د انعام د پیسو له اخیستلو څخه انکار وکړ او ویې ویل چې د چا سره ژمنه شوې وه هغه نشته، نو د پيسو اخيستل څه مانا نه لري.
د مغلو امپراتورانو په منځ کې، اکبر ډېری پوهان هڅول. په وروستیو وختونو کې، دا انګیزه نوره هم شدیده شوه. د مغلو وروستی واکمن بهادر شاه ظفر پخپله شاعر و. هغه د استاد ذوق او میرزا غالب په څېر ډېر خلک وهڅول چې شاعران وو.
رابندر ناتھ ټاګور ګیتانجلۍ په برېتانوي هند کې ولیکه، چې د نوبل جایزه یې ترلاسه کړه.
په خپلواکه هند کې هم ډېر پوهان د هند له لارې تېر شول. د هیواد لومړی وزیر، پنډت جواهر لال نهرو د هند تاریخ یو تاریخي سند ولیکه. نامتو لیکواله اروندتي رای د سیسکن لوګ په نوم یو ناول لیکلی، چې هغې ته د بکر جایزه ورکړل شوه.
سرچينې
وېشنيزه:هندي ادبيات وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تلوېزيون وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي افغان واکمن وېشنيزه:هندي پښتانه وېشنيزه:هند کې لودي پښتانه وېشنيزه:لوديان وېشنيزه:درانيان وېشنيزه:مغولي پاچاهان وېشنيزه:سوريان وېشنيزه:شېرشاه سوري
د نفوسو له مخې، د نړۍ د مذهبونو نوملړ
د امريکا د احصايې ادارې د ۲۰۱۷ زېږديز کال د وګړشمېرنې پر بنسټ، په ټولې نړۍ کې د انسانانو شمېر اووه مليارده او شپږ سوه ميليونه  (7,600,000) دی.
د دې شمېرنې پر بنسټ، مسيحيان د نړۍ ۳۲٫۸۹٪ وګړي تشکيلوي، چې خپله دا دين پر څو ډلو لکه: رومي کاتوليک ۱۸٫۸۵٪، پروتستان ۸٫۱۵٪، ارتدکېس ۴٫۹٪ وانګلیکان ۱٪ وېشل شوی.
مسلمانان ۲۳٫۶۸٪، هندويزم ۱۱٫۸۴٪، بوديزم ۶٫۷۷٪، سيک ۰٫۳۵٪، يهوديت ۰٫۲۲٪، بهايي ۰٫۱۱٪ او نور دينونه ۱۰٫۹۵٪ وګړي تشکيلوي.
د شمېرنې پر اساس د نړۍ ۱۴٫۴۷٪ نفوس بې دينه دي.
مذهبونه
د Adherents.com په وينا؛ «د نړۍ د مذهبونو نفوس په لاندې ډول دي.»
مسيحيان
د هېوادونو پر اساس د مسيحي دين نفوس
مسلمانان
د اسلامي هېوادونو نوملړ او د مسلمانانو سلنه
بې دينه او ملحد
Countries with the greatest proportion of people without religion (including agnostics and atheists) from Irreligion by country :
هندوان
هغه هېوادونه چې هندو مذهب پکې اکثريت يا د پام وړ وي (د ۲۰۱۰ کال وګړشمېرنې ):
بودايان
Countries with the greatest proportion of Buddhists from Buddhism by country :
Taoists/Confucianists/Chinese traditional religionists
As a spiritual practice, Taoism has made fewer inroads in the West than Buddhism and Hinduism. Despite the popularity of its great classics the I Ching and the Tao Te Ching, the specific practices of Taoism have not been promulgated in America with much success; these religions are not ubiquitous worldwide in the way that adherents of bigger world religions are, and they remain primarily an ethnic religion. Nonetheless, Taoist ideas and symbols such as Taijitu have become popular throughout the world through Tai Chi Chuan, Qigong, and various martial arts.
The Chinese traditional religion has 184,000 believers in Latin America, 250,000 believers in Europe, and 839,000 believers in North America.
Ethnic and indigenous
All of the below come from the U.S. Department of State 2009 International Religious Freedom Report, based on the highest estimate of people identified as indigenous or followers of indigenous religions that have been well-defined. Due to the syncretic nature of these religions, the following numbers may not reflect the actual number of practitioners.
سيکان
Countries with the greatest proportion of Sikhs:
The Sikh homeland is the Punjab state, in India, where today Sikhs make up approximately 61% of the population. This is the only place where Sikhs are in the majority. Sikhs have emigrated to countries all over the world – especially to English-speaking and East Asian nations. In doing so they have retained, to an unusually high degree, their distinctive cultural and religious identity. Sikhs are not ubiquitous worldwide in the way that adherents of larger world religions are, and they remain primarily an ethnic religion. But they can be found in many international cities and have become an especially strong religious presence in the United Kingdom and Canada.
Spiritism
Note that all these estimates come from a single source. However, this source gives a relative indication of the size of the Spiritist communities within each country.
يهودان
Countries with the greatest proportion of Jews :
اشکاشم، افغانستان
اشکاشم (په انګلیسي: Eshkashem یا Ashkāsham) د افغانستان په بدخشان ولایت کې سرحدي ولسوالۍ ده. دغه ولسوالۍ شاوخوا ۱۲۱۲۰ تنه اوسېدونکي لري او ښار یې د اشکاشم ولسوالۍ د مرکز په توګه پېژندل کېږي. په همدغه نامه بل ښار د پنج سیند بلې غاړې ته د تاجکستان هېواد په ګورنو- بدخشان سیمه کې موقعیت لري، همدا دی چې دغه ښار تر ډېره د هغه په تاجکي ګړدود یا اشکوشم یادېږي. هغه پل چې دغه دوه ښارونه له یوبل سره نښلوي په ۲۰۰۶ زکال کې بېرته ورغول شو.
اشکاشم په یوه حاصلخیزه دره کې چې د سمندر له سطحې ۳۰۳۷ متره (۹۹۶۴ فوټه) لوړوالی لري موقعیت لري. په دغه دره کې له دې سره چې خلکو ۲۰ جلا ځایه د ځان لپاره استوګنځي جوړ کړي، خو دې ته په پام چې د دوی کروندې له یوبل سره تړلې دي، کولای شو هغه د واحدې او لویې آبادۍ په توګه په پام کې ونیسو. په دغه دره کې غنم او جوار کرل کېږي چې په کال کې یو فصل حاصل ورکوي. همدارنګه په کې د چنار او صنوبر ونې وده کوي، خو خځلې یا هیزم په کې ډېر لږ شنه کېږي.
اشکاشم له شمال لویدیځ لوري د واټ په لرلو له بهارک څخه په تېرېدو له فیض آباد سره نښلېږي. دغه ښار له سویل لویدیځ لوري له زیباک او له شمال ختیځ لوري له خندود سره نښتی دی. دغه دره ډېر مهم ستراتیژیک موقعیت لري ځکه چې د فیض آباد، شغنان او واخان ترمنځ د لارې په اوږدو کې موقعیت لري او د ژمي پر مهال یادو سیمو ته همدغه لار د لاسرسي وړ وي. دغه ښار کوچنۍ هټۍ، هوټلونه، میلمستونونه، ښوونځي او دولتي ودانۍ لري چې د افغان سرحدي پولیسو یو مرکز هم په کې شاملېږي.
تاریخچه
اشکاشم او واخان د سامانیانو د سترواکۍ پر مهال په اسلامي ښارونو واوښتل. له دې وروسته دغه برخې د غزنویانو او غوریانو لاس ته ولوېدلې. دغه سیمې هغه مهال د افغانستان د معاصر دولت رسمي برخې وګرځېدې کله چې د چین د چینګ لړۍ واکمنانو د افغانستان د وروستۍ سترواکۍ د بنسټګر احمدشاه دراني سره د دغو سیمو اړوند هوکړه لاسلیک کړه. دغه حدودو د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې بیاځلي د عبدالرحمن خان د واکمنۍ پر مهال له مورتیمور ډېورنډ سره د ډیورنډ فرضي کرښې پر سر د نوموړي د هوکړې له امله تغیر وکړ. په دې سره افغانستان د هغه مهال د روسیې د سترواکۍ او بریتانوي هند ترمنځ حائل هېوادو وګرځېد. اوس مهال په دغه سیمو کې د افغانستان د اسلامي امارت ځواکونه چې د ناټو له خوا د روزل شوو افغان ملي ځواکونو څخه یې د دغو سیمو مسئولیت نیولی، ګزمې کوي.
د هوا حالات
په دغو سیمو کې هوا په معمول ډول یخه ده، خو د واخان په څېر نورو ګاونډیو سیمو څخه ډېره ګرمه ده. اشکاشم نیمه قطبي هوا لري (د کوپن طبقه بندۍ له مخې) چې لنډ او د خوښې وړ اوړی او یخ له واورو ډک ژمی لري. په اشکاشم کې د تودوخې منځنۍ کچه منفي ۰.۳ سانتي ګراد درجې (۳۱.۵ فارنهایت درجې) ده. په دغه سیمه کې د اورښت کلنۍ کچه شاوخوا ۶۲۸.۲ میلي متره (۲۴.۷۳ انچه) ده.
وګړیز جوړښت
دري ژبه په اشکاشم کې کارېدونکې رسمي ژبه ده. د دغې سیمې ډېری اوسېدونکي تاجک او ازبکان دي. له تاریخي پلوه په کې نزاري اسماعیلیه مسلمانان ژوند کوي چې هغو ته اشکاشمي ویل کېږي. یو شمېر وګړي کېدای شي له دري ژبې سربېره په اشکاشمي ژبې هم خبرې وکړي.
بیسنته فوکس
بیسنته فوکس کیسادا (زوکړه: د ۱۹۴۲ زکال د جولای ۲ مه) مکسیکويي سوداګر او سیاستوال و چې د ۲۰۰۰ زکال د ډسمبر له لومړۍ نېټې څخه یې د ۲۰۰۶ زکال د نومبر تر ۳۰مې نېټې پورې د مکسیکو د ۶۲م ولسمشر په توګه خدمت وکړ.
د ولسمشر په توګه هغه نیولیبرال هغه اقتصادي سیاستونو ته دوام ورکړ چې د PRI ګوند ته اړوندو پخوانیو ولسمشرانو مخته وړل. د هغه د ولسمشرۍ لومړۍ نیمايي په فدرال دولت کې ښي اړخ ته د زیاتو بدلونونو، د متحده ایالاتو له ولسمشر جورج ډبلیو بوش سره د کلکو اړیکو رامنځته کولو، د درملو په ارزښت باندې د اضافه مالیاتو په لګولو کې د ناکامې هڅې، د تکسکوکو د هوايي ډګر په جوړولو کې د پاته راتلو او د کیوبا له رهبر فیډل کاسټرو سره د دیپلماتیکو اړیکو د ترینګلتیا شاهده وه. په ۲۰۰۱ زکال کې د بشري حقونو د مدافع وکیل دیګنا اوچوا وژنې د PRI د اقتدار پالونکې مخینې د له منځه وړو اړوند د فوکس ژمنې له پوښتنو سره مخ کړې.
د مکسیکو د ولسمشر په توګه له خدمت کولو وروسته، فوکس خپل ایالت ګواناهواتو ته ولاړ. نوموړي د بیسنته فوکس د څېړنیز مرکز، کتابتون او موزیم د پرانیست غونډې په مراسمو کې وینا وکړه. نوموړی اوس مهال د سینټرل دیموکرات انټرنشنل په نامه د مرکزي ښي اړخو سیاسي ګوندونو د نړیوال بنسټ یو له رهبرانو څخه دی.
فوکس د ۲۰۱۲ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې د PRI ګوند له نوماند، آنریکه پنیا نیتو څخه په ملاتړ په ۲۰۱۳ زکال کې PAN ګوند خوشی کړ. نوموړی د ۲۰۱۸ زکال په ټاکنو کې د PRI د نوماند خوزه آنتونیو مېډ ملاتړ وکړ.
لومړني کلونه
بیسنته فوکس د ۱۹۴۲ زکال د جولای په ۲ مه په مکسیکو سیټي کې وزېږېد، نوموړی د خپلې کورنۍ له ۹ ماشومانو څخه دویم و. د هغه پلار خوزه لوئیس فوکس پونت اصلي مکسیکويي وګړی و. د هغه مور مرسدس کیسادا ایټکساید باکس کډواله وه چې د هسپانیا د ګیپوزکوا له سان باسټین څخه دلته راغلې وه.
فوکس خپل ماشومتوب او نوې ځواني د سانفرانسېسکو دل رینکون په ګواناهواتو کې د خپلې کورنۍ په املاکو کې تېره کړه. فوکس د زیاتو ګوتو لرونکی و چې د هرې پښې ګوتې یې شپږ شپږ دانې وې.
نوموړي د پرایری دوشین، ویسکانسین په سیمه کې په کمپیون عالي لیسه کې زده کړې وکړې او همدلته یې انګلیسي ژبه زده کړه. د کالج عمر ته په رسېدو هغه مکسیکو سیټي ته کډه وکړه او په ایبرو مرسیانا پوهنتون کې شامل شو چې په ۱۹۶۴ زکال کې یې له همدغه پوهنتون څخه د سوداګریز مدیریت په برخه کې لیسانس سند ترلاسه کړ. له دې وروسته نوموړي په ۱۹۷۴ زکال کې د هاروارډ له بېزنس کالج څخه د اداري مهارتونو یو سند هم ترلاسه کړ.
سوداګریزې چارې
له کوکاکولا څخه له استعفا کولو وروسته، فوکس په ګواناهواتو کې په بېلابېلو عامه چارو کې ونډه اخیسته او هلته یې د «پټروناټو د لاکاسا کونا امیګو دانیل» په نامه یوه یتیم خانه جوړه کړه.
کورنی ژوند
په ۱۹۶۹ زکال کې فوکس له لیلیان د لا کونچا سره چې د کوکاکولا د معلوماتو د دفتر کارکوونکې وه واده وکړ. دوی د انا کریسټینا، بیسنته، پائولینا او رودریګو په نومونو څلور ماشومان لرل. په ۱۹۹۰ زکال کې لیلیان له ۲۰ کلونو ګډ ژوند وروسته له ده څخه د طلاق غوښتنه وکړه او ده هم طلاق ورکړ.
فوکس د ۲۰۰۱ زکال د جولای په ۲ مه په داسې حال کې چې د مکسیکو ولسمشر و له مارتا ماریا ساهاګون جیمنز سره (چې د ده ویانده وه) واده وکړ. د هغه د واده نېټه د نوموړي د ولسمشرۍ لومړۍ کلیزه او د ژوندانه د ۵۹مې کلیزې ورځ وه. د فوکس او ساهاګون دواړو دا دویم دویم واده و.
لومړنۍ سیاسي چارې
فوکس د مانوئل کلوتیر په ملاتړ د ۱۹۸۸ زکال د مارچ په لومړۍ نېټه له نیشنل اکشن ګوند سره یوځای شو. همدغه کال نوموړی د لئون، ګواناهواتو له دریمې فدرال ناحیې څخه د فدرال استازو جرګې ته لار ومونده.
عامه انځور
بیسنته فوکس د ولسمشرۍ لپاره د خپلو ټاکنیزو سیالیو پر مهال د خپل کوبای ځانګړي سټایل لرلو له امله شهرت وموند. د یو ویناوال په توګه نوموړي د خپلې ولسمشرۍ په لومړي کال کې ګڼ شمېر وګړي ځانته جلب کړل. د ۱۹۳ سانتي (۶ فوټه او ۴ اینچه) قد په لرلو سره فوکس به د ګڼ شمېر خلکو په منځ کې څرګند و او باور پر دې دی چې نوموړی د مکسیکو په تاریخ کې تر ټولو لوړ قد لرونکی ولسمشر دی. د لوړې له مراسمو وروسته هغه په معمول ډول رسمي جامې اغوستې خو د مکسیکو له ځینو برخو څخه د لیدنې پر مهال به یې غوره ګڼله چې خپل کوبای پتلون او موزې واغوندي.
د دین او علم ترمنځ اړیکه
د دین او علم ترمنځ د اړیکې په موضوع کې هغه بحثونه شاملېږي چې د طبیعي نړۍ، تاریخ، فلسفې او الهیاتو په برخو کې څېړنې له یوبل سره اړوندې بولي. په داسې حال کې چې د لرغونو زمانو او منځنیو پېړیو پر مهال د «علم» یا «دین» څخه اوسني درک ته ورته مفاهیمو شتون نه درلود، خو د معاصرو نظریاتو یو شمېر عناصر د تاریخ په اوږدو کې تکرار شوي دي. د «دین او علم» او د «علم او دین» جوړه عبارات د لومړي ځل لپاره د ۱۹مې پېړۍ په ادبیاتو کې راڅرګند شول. دغه موضوع د «علم» له ځلېدو (د «طبیعي فلسفې» له مطالعاتو) او په څو پخوانیو پېړیو کې له هغو څخه د یو توپیر لرونکي مفهوم په توګه د «دین» له ګڼل کېدو سره هم مهاله وه – دغه موضوع تر ډېره د علومو د مسلکي کېدو، پروتستانتي اصلاحاتو، استعمار او نړیوال کېدو له امله وه. له دغه مهال راوروسته د علم او دین ترمنځ اړیکه د «تعارض»، «توازن»، «همغږۍ»، «پیچلتیا» او «متقابلې خپلواکۍ» په اصطلاحاتو کې توضیح کېږي.
علم او دین دواړه هغه پېچلې ټولنیزې او کلتوري هڅې دي چې کېدای شي په بېلابېلو کلتورونو کې له یوبل توپیر ولري او همدارنګه د وخت په تېرېدو بدلون وکړي. له علمي انقلاب وړاندې ډېری علمي او حرفوي لاسته راوړنې هغو ټولنو ته اړوندې وې چې د مذهبي سنتونو پر بنسټ تنظیم شوې وې. لرغوني بت پرسته، مسلمان او عیسوي پوهان د علمي لارو چارو د فردي عناصرو له مخکښانو څخه و. راجر بېکن چې د عملي لارو چارو د فورمول بندۍ کریدت هغه ته اړوند بلل کېږي خپله یو فرانسېسکن راهب و. د کنفوسیوس فکر دې ته له پام پرته چې په طبیعي بڼه مذهبي یا غیر مذهبي دی، د وخت په اوږدو یې د علم اړوند بېلابېل لیدلوري لرلي. د ۲۱مې پېړۍ ډیری بودایان علم د خپلو اعتقاداتو بشپړونکی بولي، په داسې حال کې چې دغه ډول بودايي معاصریت، د هغو فلسفي بشپړتیا له پوښتنې سره مخ کوي. په داسې حال کې چې د لرغونو سورپوستو او یونانیانو له خوا په اور، ځمکې، هوا او اوبو باندې د مادي نړۍ ویش متافزیکي چاره وه او یو شمېر نورو لکه اناکساګوراس د یوناني خدایانو اړوند ځانګړي عامه نظریات تر پوښتنې لاندې راوړل او همدارنګه منځنیو پېړیو ته اړوندو د منځني ختیځ څېړونکو په تجربي توګه مواد طبقه بندي کړل.
په اروپا کې د ۱۷مې پېړۍ په لومړیو کې د ګالیله د جنجال په څېر له علمي انقلاب او د روڼ آندۍ له دورې سره اړوندو یو شمېر پېښو د جان ویلیام دریپر په څېر کسان دې ته اړ کړل څو آن د دین او علم ترمنځ د تضاد فکر وکړي (شاوخوا ۱۸۷۴ زکال) چې ښيي دین او علم د متیودلوژیکي، واقعي او سیاسي اړخونو څخه د تاریخ په اوږدو کې له یوبل سره په تضاد کې دي. یو شمېر معاصر فیلسوفان او پوهان لکه ریچارډ ډاوکېنز، لارنس کراوس، پیټر اتکینز او ډونالډ پروترو هم دغه موضوع تائید کوي. ورته مهال یو شمېر مورخین لکه سټیفن شاپین ادعا کوي چې «ډېر مهال کېږي چې د علومو تاریخ لیکونکي له دغه ډول لیدلوري کار نه اخلي».
د تاریخ په اوږدو کې له اګوستین هیپو رانیولې تر توماس آکویناس، فرانسېسکو آیالا، کنت آر مېلر او فرانسېس میلر پورې ډېری پوهانو، فیلسوفانو او الهیات پوهانو د دین او علم ترمنځ د همغږۍ او متقابلې اړوندتیا څرګندونه کړې. ژوند پوه سټیفن جي. ګولډ؛ دین او علم «د یوبل نه پټونکي» بولي چې په بنسټیزه توګه پوهې او د ژوند نورو اړخونو ته اړوندېږي. د ساینسي علومو او ریاضیاتو یو شمېر تاریخ پوهان لکه جان لنوکس، توماس او برایان سویم د دین او علم ترمنځ د متقابلې اړیکې څرګندونه کوي؛ په داسې حال کې چې یو شمېر نور لکه ایان باربور بیا باوري دي چې آن دوی له یو بل سره ورته والي لري. په عامه توګه د علمي حقایقو منل کېدای شي ډیری مهال د مذهبي باورونو تر اغېز لاندې وي، لکه په متحده ایالاتو کې چېرې چې یو شمېر کسان د طبیعي انتخاب له مخې د تکامل مفهوم هغه هم په ځانګړې توګه د انسان په تړاو رد کوي. له دې سره د امریکا د علومو اکاډمۍ لیکلي چې «د تکامل شواهد کېدای شي په بشپړه توګه له مذهبي باورونو سره برابر وي»، هغه نظر چې ډیری مذهبي ډلې هغه تائید کوي.
د اسلام له مخې د علم او دین اړیکه
د اسلام له نظر څخه علم، د طبیعت مطالعه او همدارنګه د پوهې او معرفت نورې ټولې څانګې د توحید (د خدای د وحدانیت) له مفهوم سره اړوندې بلل کېږي. په اسلام کې طبیعت د یو جلا موجود په توګه نه ګڼل کېږي بلکه خدای، بشریت او نړۍ ته د اسلام د ټولیز لید نه جلا کېدونې برخه بلل کېږي. د علم او طبیعت اړوند اسلامي لیدلوری د دین او خدای له اړوندو نظریاتو سره تړلی دی. دغه اړیکه د مسلمانانو له خوا علومو ته د لاسرسي په موخه د هغو په سپېڅلتیا دلالت کوي، ځکه چې په قران کریم کې طبیعت په خپله د خدای(ج) د قدرت څرګندونکی بلل شوی. همدا و چې په اسلامي تمدنونو په ځانګړې توګه د اسلامي نړۍ له استعمار وړاندې؛ له شپږمې پېړۍ څخه تر ۱۶ مې پېړۍ پورې د علومو درک او مطالعې ته ډېر پام شتون درلود. رابرټ بریفولټ د «بشریت د جوړېدو» تر عنوان لاندې اثر کې څرګنده کړې چې؛ د علم شتون همدغسې چې نن ورځ په کومه معنی درک کېږي په هغه علمي تفکر او پوهې کې ریښه لري چې د اسلامي تمدنونو په دوران کې رامنځته شوي. عرب مسلمان ابن هیثم د دې مفهوم لومړنی ملاتړی و چې یوه فرضیه باید د تائید وړ لارو چارو څخه ګټه اخیستونکو ازموینو او یا هم ریاضیکي شواهدو پر بنسټ اثبات شي – په داسې حال کې چې دغه علمي مفهوم یوازې ۲۰۰ کاله وړاندې د رنسانس پوهانو له خوا درک کړای شو. ابن هیثم خدای پوهنه په داسې توګه توصیف کړې:         "په دوامداره توګه د علم او حقیقت په لټه کې وم او بالاخره دې باور ته ورسېدم چې خدای ته د نږدې کېدو په برخه کې د حقیقت او معرفت له لټون پرته بله هېڅ غوره لار شتون نه لري."د منځنیو پېړیو په نیمايي کې د اسلامي تمدنونو په زوال او د اروپا په ودې سره علمي اسلامي دودونه نوې دورې ته واوښتل. هغه بنسټونه چې د پېړیو راهیسې یې په اسلامي نړۍ کې شتون درلود د اروپايي قدرتونو نوو علمي بنسټونو ته یې پام وکړ. دغې چارې په اسلامي نړۍ کې د علمي چارو ډول بدل کړ ځکه چې مسلمانو پوهانو باید په علمي ډګر کې د هغې لویدیځې کړنلارې سره چې د طبیعت پر توپیر لرونکې فلسفې یې اتکا لرله مقابله کړې وای. همدا و چې په اسلامي علمي سنتونو کې د دغه اولیه بدلون راوروسته تر نن ورځې پورې، مسلمانو پوهانو او عالمانو د علومو د زده کړې د ځایګي اړوند د لیدلورو یوه ټولګه د اسلام په اډانه کې جوړه کړې چې هېڅ یوه یې هم په نړیواله کچه نه منل شوې او نه هم په نړیواله کچه عملي شوې ده. له دې سره لا هم ډیری کسان په دې باور دي چې د پوهې ترلاسه کول او د علومو زده کړه هېڅکله د اسلامي تفکر او دیني باورونو سره په ټکر کې نه دي.
د دیارلسمې پېړۍ پر مهال په اسلامي سترواکۍ کې د خلافت نظام له منځه ولاړ او علمي اکتشافاتو وده وکړه. اسلامي تمدن د علومو په وده کې اوږده مخینه لري؛ ځکه چې الهیاتي لارو چارو یې علمي اکتشافاتو ته چټکتیا وربخښله. په واقعیت کې دا هرڅه د مسلمانانو د عباداتو او همدارنګه د هغو د پراخې سترواکۍ پر بنسټ و چې په پریمانه کچه یې د علومو او فلسفې په برخه پراختیا رامنځته کړه. خلکو اړتیا لرله چې په لمانځه کې مکې مکرمې ته د مخ کولو په موخه باید جهت ومومي. ګڼ شمېر مورخینو د وخت په اوږدو کې ادعا کړې چې ټولو نوو علومو له لرغوني یونان سرچینه اخیستې؛ خو یو شمېر څېړونکي لکه مارتین برنال ادعا کړې چې د لرغوني یونان ډېرې څېړنې په کلکه سره د لرغوني مصر او شام د پوهانو پر چارو اتکا لرله. لرغونی مصر د هرمسي مکتب بنسټ اېښودونکی ځای و، هغه مکتب چې باور یې دا و لمر د ناڅرګند خدای څرګندويي کوي.
د مریخ استوګنیز کول
د مریخ استوګنیز کول یوه فرضي تګلاره ده چې د سیاروي انجینرۍ یوه پروژه یا هم‌مهاله پروژې په کې شاملې دي او موخه یې دا ده چې مریخ له غیر مسکوني سیارې څخه پر داسې سیاره بدله کړي چې له ساتنې او منځګړیتوب پرته په پایدار ډول د انسانانو او نورو ژوندیو ډولونو کوربه‌توب وکړي. په دې پروسه کې به د ګڼو نوښتونو او ایکولوژيکي سیستمونو د لګولو له لارې د سیارې د اوسني اقلیم، اتوموسفیر او سطحې بیا رغونه شامله وي.
د نورو سیارو پر ځای د مریخ د استوګنیز کولو لپاره دلایل دا دي چې په مریخ کې اوبه شته او جیولوژيکي تاریخ یې څرګندوي چې دغې سیارې یو وخت د ځمکې په څېر متراکم اتومسفیر درلود. په خطرونو او ستونزو کې یې د جاذبې کموالی، د ځمکې په نسبت د رڼا ټیټه کچه او د مقناطیسي ساحې نشتوالی شامل دي.
په دې اړه اختلاف موجود دی چې ایا اوسنۍ ټکنالوژۍ کولی شي دغه سیاره د استوګنې وړ کړي که نه. بله نیوکه د مریخ د استوګنیز کولو په اړه اخلاقي اندېښنې او ډېر لګښتونه دي. د مریخ د استوګنیز کولو دلایل په ځمکه کې د سرچینو د کارولو او کمېدو په اړه اندېښنې له منځه وړي او استدلال کوي چې په نورو سیارو کې په ورپسې یا هم‌مهاله ډول مېشتېدنه د انسانیت د ورکېدو یا له منځه تلو احتمال کموي.
وړاندیز شوي مېتودونه او ستراتيژۍ
د مریخ استوګنیز کول به درې لوی بدلونونه رامنځته کړي: د مګنټوسفیر جوړول، د اتوموسفیر جوړول او د تودوخې لوړول. د مریخ اتوموسفیر نسبتاً نازک دی او د سطحې فشار ډېر ټیټ دی. ځکه چې اتوموسفیر يې تر ډېره پورې له کاربن ډای اکسایډ څخه جوړ دی چې دا د ګلخانه‌يي ګازونو یو پېژندل شوی ګاز دی، کله چې مریخ پر تودېدو پیل وکړي کاربن ډای اکسایډ ښايي له سطحې سره نږدې د حرارتي انرژۍ په ساتلو کې مرسته وکړي. پر دې سربېره لکه څرنګه چې دا سیاره ګرمېږي، ډېر کاربن ډای اکسایډ باید په قطبونو کې له کنګل شویو زېرمو څخه فضا ته ننوځي چې د ګلخانه‌يي ګازونو اغېزې ډېروي. دا په دې معنا ده چې د اتوموسفیر د جوړولو او ګرمولو دوې پروسې به یو بل پياوړي کوي او له استوګنیز کولو سره به مرسته کوي. د لمریز باد په مرسته به د تخریب پر وړاندې د محافظتي نړیوالې مقناطیسي ساحې د نشتوالي له امله پر یوه ځای د اتوموسفیر ساتل ستونزمن وي.
د هایدرو کاربنونو واردول
د مریخ د اتوموسفیر جوړولو بله لاره دا ده چې میتان (CH4) یا نور هغه هایدرو کاربنونه ور وړل شي چې د تیتان په اتوموسفیر او سطحه کې عام دي؛ میتان اتوموسفیر ته داخلېدای شي او هلته د ګلخانه‌يي اغېزې د ترکیب په توګه عمل کولی شي. د امونیا په څېر میتان هم نسبتاُ سپک ګاز دی. په حقیقت کې یې د امونیا په پرتله وزن لږ دی او په ورته ډول که اتوموسفیر ته ننوځي، د امونیا په پرتله په چټکۍ سره په اتوموسفیر کې ورکېږي. ان که اتوموسفیر ته یې د تېښتې د مخنیوي لپاره یوه طریقه وموندل شي، میتان ښايي د مریخ په اتوموسفیر کې وړاندې له دې چې له منځه لاړ شي یوازې د یوې محدودې مودې لپاره پاتې شي. د میتان د ژوند اټکل له ۰.۶ تر ۴ کلونو پورې دی.
د فلورین مرکباتو استفاده
د سلفر هیکزافلورایډ، کلورو فلورو کاربنونو او یا پرفلورو کاربنونو په څېر قوي ګلخانه‌يي ګازونه د مریخ د ګرمولو او د دې تر څنګ د اوږدمهالي اقلیمي ثبات د ساتلو لپاره د یوې وسیلې په توګه وړاندیز شوي دي. دا ګازونه مریخ ته د ور وړلو لپاره وړاندیز شوي دي، ځکه چې د کاربن ډای اکسایډ په پرتله زرګونه ځله قوي ګلخانه‌يي اغېزې رامنځته کوي. د فلورین مرکبات لکه سلفر هیکزافلوورایډ او پرفلوورو کاربنونه د کلورین د مرکباتو په پرتله غوره دي، ځکه چې دا مرکبات اوزون له منځه وړي. داسې اټکل شوی چې نږدې ۰.۳ مایکرو بارو کلورو فلورو کاربن باید د مریخ اتوموسفیر ته ننوځي تر څو د سوېلي قطب کاربن ډای اکسایډ طبیعي کنګلونه له کنګل حالت څخه بخار حالت ته واړوي. دا له کابو ۳۹ میلیونه ټنه کتلې سره مساوي دی او له ۱۹۷۲ کال څخه تر ۱۹۹۲ کال پورې په ځمکه کې د تولید شوي کلورو فلورو کاربنونو شاوخوا درې برابره دی. د تودوخې ساتل به د داسې مرکباتو دوامدار تولید ته اړتیا ولري چې د فوتولېزېز له امله ویجاړ شوي دي. اټکل شوی چې په کال کې د ۱۷۰ کیلو ټن غوره ګلخانه‌يي مرکباتو(CF3CF2CF3, CF3SCF2CF3, SF6, SF5CF3, SF4 (CF3)2)  ور وړل به د -K70 ګلخانه‌يي اغېزې ساتلو لپاره کافي وي چې د ځمکې په څېر فشار او د ځمکې په څېر جوړښت کې رامنځته شوي دي.
د استوګنیز کولو ترموډینامیک
د سوېلي قطب له کنګل کېدو څخه د کاربن ډای اکسایډ د بخار کولو لپاره د اړینې انرژۍ ماډل په ۱۹۹۳ کال کې «زوبرین» او «مکي» جوړ کړ. که مداري هېندارې یا منعکسوونکي وکارول شي، اټکل کېږي چې ۱۲۰ مېګاواټه کلنۍ برېښنایي انرژۍ ته به اړتیا وي تر څو د قطبي کنګلونو د بخار کولو لپاره په لویه اندازه منعکسوونکي تولید کړي. دا تر ټولو اغېزناک مېتود ګڼل کېږي خو لږ عملي دی. که چېرې د قوي هالو کاربن له ګلخانه‌يي ګازونو څخه کار واخیستل شي، د دې تودوخې د عملي کولو لپاره به ۱۰۰۰ مېګاواټه کلنۍ برېښنا ته اړتیا وي. که دا ټول کاربن ډای اکسایډ اتوموسفیر ته ننوځي، دا به یوازې د اوسني اتوموسفیر فشار له ۶ ملي بار څخه ۱۲ ملي بار ته دوه برابره کړي چې د ځمکې د سمندر د سطحې د اوسط فشار شاوخوا ۱.۲ سلنې ته رسېږي. د تودوخې هغه اندازه چې دا مهال په اتوموسفیر کې ان د ۱۰۰ ملي بار کاربن ډای اکسایډ  په اېښودلو سره تولیدېدای شي، کابو د ۱۰ کلوین شاوخوا ده. پر دې سربېره، کله چې اتوموسفیر ته ننوځي، ښايي په چټکۍ سره له منځه لاړ شي چې دا به یا په فرعي سطحه کې د خپرېدو او جذبولو یا په قطبي څنډو کې د بیا ځلیدنې له لارې له منځه ځي.
بغزمینه
‘’’سندرغاړې بغزمینه’’’ (بغز مینه/بعزمینه) زوکړه د ۱۹۵۷-۱۹۶۰ ترمنځ مړینه ۱۹۸۰م کال کابل په کونړ ولايت کې زیږېدلې وه، نوموړې په ماشومتوب د موسیقي سره د مینه په خاطر د خپلې کورنۍ سره کابل ته کډه شوه، مبرمن بغزمینې په خپل هنری ژوند کې د افغانستان ملي راډیو سره ګڼډ شمیر سندرې ضبت کړې.
کوريايي ژبه
کوریايي ژبه (کوریايي: 한국어/조선말 ) د کوریا جمهوریت او د کوریا د دیموکراتیک خلکو جمهوریت رسمي ژبه ده. دا د چین په ولسي جمهوریت کې د يانبيان کوریا د خپلواکې پریفیکچر له دوو رسمي ژبو څخه یوه ده.
تړنې
وېشنيزه:کوريايي ژبه وېشنيزه:چينايي ژبه وېشنيزه:پښتو ژبه وېشنيزه:اردو ژبه وېشنيزه:هندي ژبه وېشنيزه:انکو وېشنيزه:مليالم ژبه وېشنيزه:تېلوګو ژبه وېشنيزه:تاميلي ژبه
اټومي الکترومقناطیسي ضربه
اټومي الکترومقناطیسي ضربه (په انګلیسي ژبه: nuclear electromagnetic pulse) هغه الکترومقناطیسي شعاع ته ویل کېږي چې د اټومي انفجار له امله رامنځته کېږي. برېښنايي او مقناطیسي میدانونه چې له امله یې په چټکۍ سره بدلون کوي کېدای شي د برېښنا او نورو برېښنايي سیسټمونو په ترکیب سره زیان اړونکی جریان او ولټاژ رامنځته کړي. د یوې ځانګړې اټومي الکترومقناطیسي ضربې ځانګړنې د ګڼ شمېر عواملو له مخې له یو بل سره توپیر لري چې تر ټولو پام وړ یې د چاودنې ارتفاع ده.
د «الکترومقناطیسي ضربې» اصطلاح په عمومي بڼه نوري محدودیتونه (انفرارېډ، څرګندې او ماورا بنفش وړانګې) او همدارنګه آیونایز کوونکې (لکه د اېکس – وړانګه او ګاما شعاع) له ځانه نه لرې کوي. په پوځي ترمینولوژي کې یوه اټومي خولۍ چې د ځمکې له سطحې څخه له لسګونو مایلو څخه تر سل ګونو مایلو پورته چاودول کېږي په لوړه ارتفاع کې د الکترومقناطیسي ضربې (high-altitude electromagnetic pulse) دستګاوې بلل کېږي. د یوې HEMP دستګاه اغېز له یو شمېر عواملو سره اړیکه لري چې د چاودنې لوړوالی، له هغو څخه تولید کېدونکې انرژي، وتونکې ګاما شعاع، د ځمکې له مقناطیسي میدان سره د هغو غبرګون او د اهدافو د خوندیتوب په موخه الکترومقناطیسي پوښښ په کې شاملېږي.
تاریخچه
دغه واقعیت چې الکترومقناطیسي ضربه د یوې اټومي چاودنې له امله رامنځته کېږي د اټومي وسلو د ازموینو په لومړیو ورځو کې پېژندل شوی و. خو د دغې ضربې لویوالی او د اغېز کچه ژر درک نه شوه.
د ۱۹۴۵ زکال د جولای په ۱۶مه د متحده ایالاتو د لومړنۍ هستوي ازموینې پر مهال برېښنايي وسایل وپوښل شول ځکه چې انریکو فرمي تمه لرله چې هغه به الکترومقناطیسي ضربه ولري. د لومړۍ اټومي ازموینې په رسمي تخنیکي تاریخچه کې راغلي چې، «د سیګنالونو ټول مزي په بشپړه توګه محافظت شوي و، آن په ځینو مواردو کې یې د پوښ کچه دوه چنده وه. له دې سره هم ډیری شواهد د ناسم محافظت له امله د چاودنې پر مهال چې ثبت کوونکي تجهیزات یې فلج کړل، له منځه ولاړل». د ۱۹۵۲- ۱۹۵۳ زکال په اوږدو کې د بریتانیا د اټومي ازموینو پر مهال د ډېری وسایلو تخریب «راډیو فلش» ته اړوند وبلل شو هغه اصطلاح چې دوی الکترومقناطیسي ضربې ته کاروله.
په لوړه ارتفاع کې د الکترومقناطیسي ضربې ځانګړې ځانګړنې د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۸ زکال د اپرېل په ۲۸مه د هیلیوم له بالون څخه په کار اخیستو د یوکا اټومي ازموینو په هارډټک ۱ لړۍ کې مشاهده کې شوې. په دغه ازموینه کې د ۱.۷ کیلوټني وسلې د الکتریکي میدان اندازه له هغه محدودې زیاته وه چې اندازه کوونکي وسایل په کې تنظیم شوي و؛ همدارنګه د هغې کچې پنځه چنده وه چې اوسیلوسکوپونه په کې ځای پرځای شوي و. د یوکا الکترومقناطیسي ضربه په پیل کې مثبته وه، په داسې حال کې چې په لږ ارتفاع کې چاودنو بیا منفي ضربه رامنځه کړه. همدارنګه د یوکا ضربې قطب په افقي ډول و په داسې حال کې چې په لږ ارتفاع کې اټومي الکترومقناطیسي ضربو په عمودي توګه لوری موند. د دغو پام وړ توپیرونو سربېره د الکترومقناطیسي ضربې ځانګړې پایلې د موج په خپرېدو کې د احتمالي ګډوډۍ په توګه رد شوې.
په ۱۹۶۲ زکال کې لوړو ارتفاع لرونکو اټومي ازموینو په لوړه ارتفاع کې د یوکا ازموینو ځانګړې پایلې تائید کړې او د اټومي الکترومقناطیسي ضربې اړوند یې د پوهې کچه په دغه برخه کې د اصلي دفاعي ساینس پوهانو له نظریاتو څخه زیاته کړه. لویه علمي ټولنه د مقناطیسي ضربې د زیانونو اړوند وروسته له هغه پوه شوه چې په دې اړوند د ویلیام جې. بروډ درې مقالې په ۱۹۸۱ زکال کې د ساینس په نامه علمي مجله کې خپرې شوې.
سټارفش پرایم
د ۱۹۶۲ زکال په جولای میاشت کې متحده ایالاتو د سټارفېش پرایم ازموینه ترسره کړه چې ۱.۴۴ Mt (۶ ژول) انرژي تولیدونکی بم ته یې د آرام سمندر په نیمايي کې د ۴۰۰ کیلومتره (۲۵۰مایله؛ ۱۳۰۰۰۰۰ فوټه) په لوړوالي چاودنه ورکړه. دغې ازموینې څرګنده کړه چې په لوړه ارتفاع کې د یوې اټومي چاودنې اغېز له هغه څه ډېر زیات دی چې وړاندې یې محاسبه شوې وه. د سټارفیش ازموینې اغېز په شاوخوا ۱۴۴۵ کیلومتره (۸۹۸ مایله) فاصله کې عامو وګړو ته په هاوایي کې د الکتریکي زیان په رامنځته کېدو څرګند شو چې له امله یې د واټونو شاوخوا ۳۰۰ څراغونه غیرفعال شول، د غلا خبر ورکوونکي ګڼ شمېر زنګونه فعال شول او همدارنګه یې مایکرووېو اړیکو ته زیان واړوه.
د سټارفیش پرایم ازموینه په لوړه ارتفاع کې د فیش باول عملیاتو (Operation Fishbowl) په نامه په ۱۹۶۲ زکال کې د متحده ایالاتو د هستوي ازموینو لومړنۍ بریالۍ ازموینه وه. راتلونکو ازموینو په لوړه ارتفاع کې د الکترومقناطیسي ضربې اړوند ګڼ شمېر نور معلومات وړاندې کړل.
د فیش باول ازموینې د برخې په توګه د ۱۹۶۲ زکال په اکتوبر او نومبر میاشتو کې په لوړه ارتفاع کې بلوژل ټرېپل پرایم (Bluegill Triple Prime) او کېنګ فیش (Kingfish) اټومي ازموینو داسې څرګند معلومات وړاندې کړل چې فزیک پوهانو ته یې لار برابره کړه د الکترومقناطیسي ضربې تر شا دقیق فزیکي میکانیزم ته لاسرسی ومومي.
د شوروي ۱۸۴مه ازموینه
په ۱۹۶۲ زکال کې شوروي اتحاد د الکترومقناطیسي ضربې رامنځته کوونکې درې اټومي ازموینې د قزاقستان په فضا کې ترسره کړې چې د «شوروي اتحاد د K اټومي ازموینو د پروژې» وروستۍ ازموینې وې. په داسې حال کې چې دغه وسلې د سټارفیش پرایم ازموینې په پرتله ډېرې کوچنۍ (۳۰۰ کیلوټنه) وې خو د خلکو څخه ډکې وچې ساحې پر سر وې چې د ځمکې مقناطیسي میدان هم په کې زیات و. د راپورونو له مخې د دغې الکترومقناطیسي ضربې اغېز له سټارفیش ازموینې ډېر زیات و. د ۱۸۴مې شمېرې ازموینې E3 ضربې د جیومقناطیسي طوفان په څېر د ځمکې لاندې د برېښنا په لینونو کې د برېښنا جریان او ولټاژ زیات کړ چې له امله یې د کاراګاندا ښار د برېښنا په سټیشن کې اور لګېدنه رامنځته شوه.
د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته د دغه زیان کچه په غیررسمي بڼه تر امریکايي ساینس پوهانو ورسېده. روسي او امریکایي ساینس پوهانو د کلونو لپاره په لوړه ارتفاع کې د اټومي مقناطیسي ضربې اړوند له یو بل سره همکاري وکړه. روسي ساینس پوهانو ته بودیجه برابره شو څو د شوروي اتحاد د اټومي ازموینې د مقناطیسي ضربې اړوند په نړیوالو علمي مجلو کې راپورونه ولیکي. په پایله کې څرګنده شوه چې په قزاقستان کې د الکترومقناطیسي ضربې د زیانونو یو لړ رسمي شواهد شتون لري، خو تر اوسه پرانیستو علمي څېړنو ته د لاسرسي وړ نه دي.
د K پروژې د یوې ازموینې لپاره شوروي اتحاد ته اړوندو ساینس پوهانو ۵۷۰ کیلومتره (۳۵۰ مایله) د ټلیفون مزی په هغه سیمه کې په ځانګړې بڼه کش کړ چې دوی په پام کې لرله د ضربې تر اغېز لاندې ده. د تلیفون دغه تر څار لاندې مزی د ۴۰ کیلومتره څخه تر ۸۰ کیلومتره (۲۵ تر ۵۰ مایله) اوږدوالي لرونکو فرعي مزو باندې وویشل شو چې د ریپیټرونو په مرسته یې له یوبل جلا کړای شوي و. هر فرعي مزی د یو فیوز او له ګاز څخه ډک اضافي ولټاژ څخه خوندي کوونکي پر مټ خوندي کړای شو. د اکتوبر په ۲۲مه (K-3) اټومي ازموینې (چې د ۱۸۴مې ازموینې په نوم هم پېژندل کېږي) د فرعي مزو ټول فیوزونه او د لوړ ولتاژ خوندي کوونکي ټول پوښونه یې له منځه یووړل.
په ۱۹۸۸ زکال کې د IEEE د یوې مقالې په ګډون ګڼ شمېر راپورونو څرګنده کړې چې د ازموینو پر مهال په هوا کې د کش شوو برېښنايي مزو په سرامیکي عایقونو کې پام وړ ستونزې رامنځته شوې دي. په ۲۰۱۰ زکال کې د اوک ریج ملي لابراتور ته په لیکل شوي تخنیکي راپور کې راغلي چې «په لنډو برېښنايي سېرکټونو کې د برېښنا د مزو عایقونو ته زیان اوښتی او په ځینو مواردو کې مزي له خپلو ځایونو را خطا او په ځمکه لویدلي دي.
په انسانانو او حیواناتو اغېز
په داسې حال کې چې له یوې الکترومقناطیسي ضربې وروسته په برېښنايي هادي وسایلو کې راغونډ کېدونکی پوتانشیل په معمول ډول د انسان یا حیوان وجود ته جریان نه مومي او له همدې امله ورسره تماس بې خطره دی.
د الکترومقناطیسي د ضربو اندازه او کافي اوږدوالی د انسان په بدن باندې د اغېز توان لري. په احتمالي جانبي عوارضو کې یې سلولي تغیرات، د عصبي سیسټم زیانونه، داخلي سوزېدنه، مغزي زیان او په فکر کولو او حافظه کې لنډ مهاله ستونزې دي. ورته مهال دغه موارد شدیدو حالاتو لکه د انفجار مرکز ته له نږدې والي او همدارنګه د ګڼ شمېر امواجو او وړانګو سره مخ کېدو ته اړوندېږي.
امازون (سړي وژونکې مېرمنې)
د سیند لپاره، د امازون سيند وګورئ کيڼ|بټنوک| دوه جنګیالي مېرمنې چې نومونه یې هم لاندې لیکل شوي دي په یوناني افسانه کې ، امازون د جنګیالیو مېرمنو نسل و، چې په سوېل ختیځه اروپا کې اوسیږي. دې ښځو د یونان د دیومالا له څو سورمونو څخه اوسپنه اخیستې. هغه د سیتبابا ، تریس او کوچنۍ اسيا(اناطوليا) په سیمو باندې څو ځله بریدونه وکړل او د ترکیې تر فتحو پورې یې عربستان، سوریه او مصر په نښه کړل. د هیکتور له مړینې وروسته، د هغه د ملکې پنیتیسیلا په امر د ټرای په استازیتوب جګړه وکړه. دوی خپلې ښي سینې پرې کړې وې ترڅو کمان په بشپړ ډول راکش کړای شي. یوازې نجونو ته د جګړې چلونه او فنون ورښول کېده. نارینه اولادونه د نسل پالنې لپاره زېږېدل. په عصري لوېدیځ ادب کې، د Amazon کلمه سړي وژونکو ښځو لپاره کارول کیږي. وېشنيزه:لوېديځه اروپا وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:اروپايي افسانې
سپين انقلاب
سپین انقلاب يا سپين پاڅون ( ) یا شاه او د خلکو انقلاب (    ایران کې د اصلاحاتو یوه پراخه لړۍ وه چې په 1963 کې د شاه محمد رضا پهلوي لخوا پیل شوه چې تر 1979 پورې یې دوام وکړ. هغه برنامه اصلاح  کړه چې په ځانګړې توګه د هغه برخې کمزورې کولو لپاره ډیزاین شوې چې د دودیز سیسټم ملاتړ کوي. په دې کې د ځمکو اصلاحات ، د ځمکو د اصلاحاتو د تمویل لپاره د ځینو دولتي فابریکو پلورل، د سړکونو، ریل او هوایي شبکې پراخول، د بندونو او اوبو لګولو د څو پروژو جوړول، د ملاریا په څېر ناروغیو له منځه وړل شامل دي.د صنعتي ودې هڅونه او ملاتړ، د ښځو خلاصون، د ځنګلونو او څړځایونو ملي کول، د لرې پرتو کليوالو سيمو لپاره د سواد زده کړې او روغتیا پوښښ او په صنعت کې د کارګرانو لپاره د ګټې شریکولو سکیمونو بنسټ ایښودل. په 1960 او 1970 کلونو کې، شاه هڅه وکړه چې یو خپلواک بهرنۍ پالیسۍ رامینځته کړي او د شوروي اتحاد او ختیځې اروپا هیوادونو سره سوداګریزې اړیکې جوړې کړي. په راتلونکو لسیزو کې، د ایرانیانو لپاره د سړي سر عايد په ډراماتيک ډول لوړ شو او د تیلو عاید په پراخه کچه د صنعتي پراختیا پروژو لپاره د دولت تمویل زیات کړ.
شاه سپین انقلاب ته د یوه عصري انقلاب په لور د یو ګام په توګه وده ورکړه، خو په دې کې شک نشته چې هغه سیاسي انګېزه هم درلوده. سپین انقلاب (هغه نوم چې د پهلوي کورنۍ د دې وینې تویولو له امله د مشروعیت لپاره کارول کیږي) یوه وسیله وه. د سپینې انقلاب د پیل یو لامل دا و چې شاه هیله درلوده چې د ځمکوالانو نفوذ پای ته ورسوي او د بزګرانو او کارګرانو ترمنځ د همکارۍ نوې اساس رامینځته کړي. د دې پروګرام ډیره برخه د ایران د بزګرانو لپاره وه، کوم چې شاه هیله درلوده چې د یو متحد په توګه د متوسط ګوند د مخ په زیاتېدونکي اپوزیسیون ګواښ مخه ونيسي. په دې توګه په ايران کې سپين انقلاب له پورته څخه د اصلاحاتو راوستلو او د قدرت د دوديزو نمونو د ساتلو لپاره یوه نوې هڅه وه. د ځمکې د سمون له لارې، د سپینې انقلاب جوهر، شاه هیله درلوده چې په کلیوالو سیمو کې بزګران سره متحد کړي او په ښار کې د اشرافو سره خپلې اړیکې پرې کړي.
اصلاحات
محمد رضا شاه د اقتصادي او ټولنيزو اصلاحاتو له لارې د ايراني ټولنې د نه جنجالي بيا راژوندي کولو لپاره د نهايي اوږدمهاله هدف په توګه د ايران په نړيوال اقتصادي او صنعتي قدرت بدلول و. شاه اقتصادي مفکورې لکه د کارګرانو لپاره د ګټې شریکول معرفي کړل او د دولت لخوا تمویل شوي د درنو صنعتونو لوی پروژې پیل کړې، او همدارنګه د ځنګلونو او څړځایونو ملي کول. خو تر ټولو مهم یې د ځمکو د سمون پروګرامونه و، چې د ایران دودیزو ځمکوالو اشرافو خپل نفوذ او ځواک له لاسه ورکړ چې په پایله کې د ایران نږدې ۹۰ سلنه بزګران د ځمکې خاوندان شول.
په ټولنیز ډول، دې پلیټ فارم ښځو ته ډېر حقونه او د تعلیم په برخه کې پیسې په ځانګړې توګه په کلیوالو سیمو کې ښځو ته ورکړې. د سواد زده کړې قول اردو جوړه شوه، ځوانانو ته اجازه ورکوي چې د کلي د سواد زده کړې ښوونکو په توګه کار کولو سره خپل لازمي نظامي خدمت ترسره کړي.
سپین انقلاب د 19 عناصرو څخه جوړ وو، چې د 16 کلونو په موده کې معرفي شو، لومړی د جنوري په 6، 1963 کې معرفي شو او د جنوري په 26، 1963 کې ملي ټولپوښتنه ترسره شوه.
پایلې
د اصلاحاتو په دې دوره کې یو کوچنی صنعتي انقلاب رامنځته شو. د بندر اسانتياوې ښه شوې، د ایران ترانسپورت اورګاډي پټلۍ پراخه شوې او لوی سړکونه چې تهران او ولایتي مرکزونه سره نښلوي پاخه شوي. ډیری کوچنۍ فابریکې د ټوکر، خوراکي توکو پروسس، سمنټو، ټایلونو، کاغذ او کورنیو توکو کې تخصص لري. د ټوکرانو، ماشین آلاتو او د موټرونو د راټولولو لپاره لویې فابریکې هم پرانستل شوې. د سپین انقلاب له پیل وروسته تعلیمي ادارې هم زیاتې شوې. د وړکتون شمولیت له 13,300 څخه 221,990 ته، ابتدايي ښوونځي له 1,640,000 څخه 4,080,000 ته، منځني ښوونځي له 370,000 څخه 741,000 او کالج له 24,885 څخه 145,210 ته لوړ شو. نه یوازې نوي ښوونځي پرانیستل شوي، بلکې دوی د تعلیم او دیني لارښوونو د اکادمیک کنټرول پای ته رسولو لپاره نوې تعليمي پاليسۍ هم رامینځته کړې. د سواد زده کړې قول اردو هم مرسته کړې چې د سواد کچه له 26 څخه 42 سلنې ته لوړه کړي. په سپین انقلاب کې د ښځو د حقونو په برخه کې هم ځينې اصلاحات شامل و. ښځو د رایې ورکولو حق ترلاسه کړ، د ټاکل شوي دفتر لپاره ودریدل، او د وکیلانو او وروسته قاضیانو په توګه خدمت وکړ. د ښځو لپاره د واده عمر هم پنځلسو ته لوړ شو.
دا سمه وه چې ایران د سپینې انقلاب له مختلفو ټولنیزو پروګرامونو څخه پرمختګ کړی و، خو دا هم مساوي ریښتیا وه چې ایران په منځني ختیځ کې د ماشومانو د مړینې تر ټولو ناوړه کچه او د ډاکټرانو تر ټولو بد تناسب درلود. دا د لوړو زده کړو لرونکو خلکو ترټولو ټیټه سلنه هم درلوده. د بېلګې په توګه، ۶۸ سلنه لویان اوس هم بې سواده دي او ۶۰ سلنه ماشومانو لومړنۍ زده کړې نه دي بشپړې کړي.
ستونزې
د ځمکې سمون، چې د سپینې انقلاب تمرکز و، هغه څه یې وکړل چې موخه یې درلوده، د اشرافو او ځمکوالانو کمزوري کول. که څه هم د دوی په ځای، د سوداګریزو بزګرانو یوه نوې ډله راڅرګنده شوه او ډیری لومړنۍ لویې ځمکې لرونکي کورنۍ لکه پهلوي کورنۍ، د دې سوداګریزو بزګرانو په منځ کې د ځان بیا رغولو توان درلود. وړو ځمکو خاوندان په چټکۍ سره پراخ شول، مګر په ټوله کې بزګرانو ځمکه ترلاسه نه کړه. یوازې نیمایي کلیوالي خلکو ځمکه ترلاسه کړې او ډیری یې چې ځمکې یې ترلاسه کړې د ځان بسیاینې لپاره کافي ندي. د سپین انقلاب پایله دا وه چې کلیوال نفوس په دریو ډلو وویشل شي: هوسا بزګران، کوچني ځمکې خاوندان او کلیوال کارګران. لومړۍ ډله یوازینۍ ډله وه چې په حقیقت کې د ځمکو له اصلاحاتو څخه یې ګټه پورته کړه او د کلیو پخواني مشران، ضامنان او ځینې پخواني ځمکې خاوندان پکې شامل وو. دویمه ډله هغه کروندګر وو چې له 10 هکتارو څخه زیات ځمکه یې نه درلوده. ډیری دغو خلکو په دولتي کوپراتیفونو کې د ونډو په بدل کې د خپلو ځمکو تجارت پای ته ورساوه. وروستۍ ډلې هیڅ ځمکه نه ده ترلاسه کړې او د کروندو، کارګرانو یا شپون په توګه ژوند کوي. ډیری یې په ښاري مرکزونو کې د کار کولو لپاره مهاجر شوي.
نيوکه
په پیل کې، سپین انقلاب د دوو اصلي ډلو لخوا ډیری نیوکې ترلاسه کړې: مذهبي شخصیتونه او فیوډال مالکان. د ځمکې خاوندان د ځمکو د اصلاحاتو په اړه ناراضه وو، ځکه چې د دوی ځمکې د دولت لخوا اخیستل شوې او بیا په کوچنیو ځمکو کې په ټیټه بیه پلورل کیږي. هغه د کروندګرو یا د ځمکو د کارګرانو سره د معاملې په وخت کې د حکومت د واک د کمولو ستاینه هم ونه کړه.
پياوړي شيعه ګان هم د هغو اصلاحاتو څخه ناراضه وو، چې د تعليم او کورنۍ قانون په برخو کې يې د دوی دوديز واکونه له منځه يوړل او همدارنګه يې په کليوالو سيمو کې د دوی پخوانی نفوذ کم کړ. د اصلاحاتو له کبله ژوره اغېزه شوې، "د لوړ پادریانو لویه برخه د ځمکې لاندې کورنیو څخه راغلې" او د کرایې نشتوالی مستقیم پادریانو او د دوی تاسیساتو ته لاړ. د اټکل له مخې د 10,000 کلیو کرایه چې کرایه یې د اکاډمیک تاسیس تمویل کې مرسته کړې.
دا ډله، یا په ډیره مناسبه توګه، هغه څوک چې په ښکاره توګه د سپینې انقلاب مخالفت کوي پخپله شاه روح الله خمیني و. که څه هم په ایران کې پادریان د سپینې انقلاب له ډیری اړخونو لکه د ښځو د ځواکمنتیا او سیکولر محلي ټاکنو قانون او همدارنګه د ځمکې د سمون څخه ناخوښه وو، په ټولیز ډول پادریانو په فعاله توګه اعتراض نه کاوه. له بلې خوا، خمیني داسې ښکاري چې د شیعه مشرانو له دودیزو رولونو او کړنو څخه خورا ډیر اغیزمن شوی او په فعاله توګه یې د نویو اصلاحاتو او د شاه سره د مخالفت غوښتنه کوله. خمیني د ۱۹۶۳ کال د جون په میاشت کې په فیضیه ښوونځي کې په یوه وینا کې د شاګردانو د مظاهرو په وړاندې د شاه د وحشت پر ضد خبرې وکړې او د لومړي ځل لپاره دا هغه وینا وه چې شاه یې د یوه شخص په توګه برید وکړ. دا وینا د خمیني د جلاوطنۍ لامل شوه، مګر له ایران څخه بهر پاتې کیدل د خمیني د مظاهرو مخه ونه نیوله او نه یې په ایران کې د هغه نفوذ کمزوری کړ.
څو میاشتې وروسته د عاشورا په ورځ، خمیني یوه غوسه ناکه وینا وکړه چې په شاه یې د یو "بدبخته بدبخت" په توګه برید وکړ. دوه ورځې وروسته، د جون په پنځمه، خمیني ونیول شو. دا د دریو ورځو لپاره د بلوا لامل شو او په سلګونو کسان ووژل شول. هغه پاڅونونه په تقریرونو او لیکنو کې د هغه وخت په توګه یاد شوي چې پوځ "له 15,000 څخه کم نه وژل". خمیني د ۱۹۶۴ کال د اپریل په میاشت کې له نظربندۍ څخه خوشې شو خو د نومبر په میاشت کې جلاوطنۍ ته ولیږدول شو.
سمدستي پایلې
هغه څه چې شاه تمه نه درلوده دا وه چې سپین انقلاب به د نویو ټولنیزو کړکیچونو لامل شي چې د ډیرو ستونزو په رامینځته کولو کې به مرسته وکړي چې شاه یې د مخنیوي هڅه کوي. د شاه اصالحاتو د دوو طبقو ګډ اندازه څلور چنده کړه چې پخوا یې د هغه د سلطنت، پوهانو او ښاري کاري طبقې لپاره ترټولو لوی ننګونه وه. د شاه په وړاندې د دوی کرکه هم هغه وخت زیاته شوه چې دوی اوس له هغو سازمانونو څخه چې په تیرو وختونو کې یې استازیتوب کاوه، لکه سیاسي ګوندونه، مسلکي اتحادیې، سوداګریزې اتحادیې او خپلواکې ورځپاڼې لیرې شوې وې. د حکومت سره د بزګرانو د یوځای کولو پر ځای، د ځمکې سمون د خپلواکو بزګرانو او بې ځمکې مزدورانو ډله جوړه کړه چې د شاه سره د وفادارۍ احساس نه درلود، د سیاسي توپونو په توګه بدل شول. ډیری خلکو د مخ په زیاتیدونکي فاسد حکومت پروړاندې خپګان احساس کړ. مذهبي مشرانو ته د دوی وفاداري، چې د خلکو له برخلیک سره ډیر اندیښمن ښکاري، دوام لري یا حتی ډیر شوی. لکه څنګه چې ارویند ابراهیمیان په ګوته کوي، سپین انقلاب د سور انقلاب د وړاندیز لپاره ډیزاین شوی و. پرځای یې د اسلامي انقلاب لپاره لاره هواره کړه.
د سپین انقلاب اقتصادي "درې چنده ښکته" ستراتیژي هم لکه څنګه چې هدف یې کار نه و. په تیوري کې، د تیلو پیسې چې د اشرافو لپاره راټولیږي د کار او فابریکو جوړولو لپاره کارول کیږي، په پای کې پیسې ویشل کیږي، مګر د دې پرځای شتمني په سر کې ګیر کیږي او د ډیرو لږو کسانو لخوا ساتل کیږي. د انقلاب او د هغه د اصلاحاتو تر ټولو مهمه او اړونده پایله د روح الله خمیني مخ په زیاتیدونکي شهرت وه. د حکومت د فساد او د سپینې انقلاب له لارې د اصلاحاتو پلي کولو په اړه د مخ په زیاتیدونکي انګیرنې سره، خمیني د شاه یو ښکاره سیاسي دښمن شو. د خمیني په فکر کې سپین انقلاب انقلابي و. کله چې خمیني د مذهبي رهبرۍ د درناوي غړي په توګه په ښکاره د شاه مخالفت وکړ او د هغه د ړنګیدو غوښتنه یې وکړه، د ژوند د ټولو برخو او اقتصادي وضعیت خلکو غوښتل چې هغه ته د یوه ستر شخصیت په سترګه وګوري.
اوږدمهاله پایلې
که څه هم سپین انقلاب د ایران په اقتصادي او ټیکنالوژیکي پرمختګ کې مرسته وکړه، د ځمکنیو اصلاحاتو د ځینو پروګرامونو ناکامي او د ډیموکراټیکو اصلاحاتو جزوي نشتوالی او همدارنګه د مذهبي مشرانو او فیوډالرانو لخوا د سپینې انقلاب سره سخته دښمني، په نهایت کې به ونډه ولري. د شاه د سقوط او د ۱۹۷۹ کال د ایران د انقلاب په لور.
سرچينې
<references group="" responsive="0"> وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د ډونالډ ټرمپ دويم ځل استیضاح کول
د امريکا ۴۵ ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلې دورې له پاې ته رسېدلو څخه يوه اونۍ وړاندې د ۲۰۲۱ جنوري پر ۱۳ د دويم ځل لپاره استیضاح شو. دا د متحده ايالتونو د ولسمشر څلورمه استیضاح وه او د ۲۰۱۹ ز کال په ډسمبر کې له لومړۍ استیضاح کېدنې څخه وروسته د ولسمشر ټرمپ لپاره دويمه استیضاح وه. لسو تنو جمهوري غوښتونکو استازو د دويمې محاکمې لپاره رايه وکاروله، چې دا د يو ولسمشر له ډلې څخه په لومړي ځل د محاکمې پلوې رايې وې. دا همدارنګه هغه لومړنۍ ولسمشريزه استیضاح وه، چې د ډلې يا ګوند مشرانو ډېرو غړو په کې په نه همغږۍ سره رايه وکاروله.
د عثماني سترواکۍ اساسي قانون
د عثماني سترواکۍ اساسي قانون، کوم چې د ۱۸۷۶ز کال د اساسي قانون په نوم هم پېژندل کېږي، د عثماني سترواکۍ لومړی اساسي قانون و. دا قانون د سلطان عبدالحميد دويم د واکمنۍ پر مهال (۱۸۷۶-۱۹۰۹)، د ځوانو عثمانيانو د غړيو، په ځانګړي ډول د مدحت پاشا له خوا ليکل شوی و، دا اساسي قانون له ۱۸۷۶ څخه تر ۱۸۷۸ز کال په موده کې نافذ شوی و، دا هغه پړاو و چې د اساسي قانون د لومړۍ دورې په نوم پېژندل کېږي، همدا راز د ۱۹۰۸ څخه تر ۱۹۲۲ پورې نافذ و، کوم پړاو چې د اساسي قانون دويمه دوره پېژندل کېږي. د مارچ د يو دېرشمې په پېښه کې د عبدالحميد له سياسي زوال څخه وروسته، اساسي قانون تعديل کړای شو، څو له سلطان او منتخب سنا مجلس څخه زيات واکونه منل شوي منتخب ښکته مجلس ته ولېږدوي: کوم چې د استازو د خونې په نوم پېژندل کېدو.
د ډونالډ ټرمپ دويم ځل استیضاح کول
د متحده ايالتونو د ۱۱۷ کانګرس د استازو غړو د «اړو دوړ انګېزه» تر سرليک لاندې د ټرمپ پر وړاندې د محاکمې يوه ماده تصويب کړه. يادې مادې څرګندول چې ټرمپ د امريکا کانګرس پر ودانۍ باندې د جنوري ۶ بريد هڅولی و. دا پېښې د ټرمپ له لوري د يو شمېر نابرياليو هڅو له مخې د ۲۰۲۰ ز کال ولسمشريزو ټاکنو د له منځه وړلو په موخه پر مخ وړل شوې وې او هم  د نوموړي د ټولنيزو رسنيو پر کانالونو باندې د ټاکنو پر مهال، ورڅخه مخکې او وروسته د رايې کارونکې درغلۍ دسيسې نظريات پر مخ وړل کېدل. د استیضاح کولو يوه ماده چې ټرمپ يې د متحده ايالتونو د حکومت پر وړاندې په «اړو دوړ انګېزه» سره تورناوه او «د کانګرس په ودانۍ کې ناقانونه عمل» د ۲۰۲۱ ز کال جنوري پر ۱۱ مه د استازو جرګې ته وړاندې شوی. ياده ماده له ۲۰۰ څخه په زياتو ګډو ضمانتونو سره وړاندې شوې وه. په همدغه ورځ د مجلس وياندې Nancy Pelosi مرستيال ولسمشر Mike Pence ته وروستی مهلت يا التيمېتوم ورکړ، چې په ۲۴ ساعتونو کې دننه د مرستيال ولسمشر دندې پر غاړه اخيستلو په موخه د ۲۵ سمون يا تعديل ۴ برخه څخه ګټه پورته کړي؛ يا دې مجلس د محاکمې په عملياتو سره قانوني کړنې وکړي. Pence په سبا ورځ يو ليک کې Pelosi ته څرګنده کړه، چې نوموړی به داسې ونه کړي. هغه استدلال کاوه چې دا ډول کول به زموږ د ملت ګټو لپاره ښه نه او د اساسي قانون خلاف وي. سره له دې د جمهوري غوښتونکي Adam Kinzinger په ګډون د مجلس ډېری غړو يو پرېکړه ليک تصويب کړ، چې له مرستيال ولسمشر پينس څځه يې په کې د ۲۵ سمون څخه د ګټې اخيستې په کلکه غوښتنه کوله.