cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د جوبایډن د ادارې بهرنی سیاست
سویلي امریکا
د وینزویلا د کړکېچ په نظر کې نیولو سره، بایډن سخت درېځه کړنلاره وټاکله، چې د مخالف ګوند مشر خوان ګایدو یې د وینزویلا د قانوني ولسمشر په توګه په رسمیت و پېژاند او د ولسمشر نیکولاس مادورو سره یې په مستقیم ډول له خبرو اترو نه ډه ډه وکړه. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ټینګار وکړ چې: "مادورو یو دیکتاتور دی" او د نوموړي د رژیم زور زیاتی او فساد بشري ناورین رامنځ ته کوي. د بایډن ادارې ټینګار وکړ چې: په وینزویلا باندې د متحده ایالاتو د بندیزونو په لرې کولو کې به بیړه ونه کړي، خو د بندیزونو د نرمښت په اړه به هغه وخت غور وکړي، چې مادورو له مخالفینو سره د رغنده خبرو اترو لپاره "جدي ګامونه" پورته کړي. د بایډڼ ادارې وینزویلا ته د بشردوستانه مرستو لپاره دوام ورکړ. د ۲۰۲۱ ز کال د مارچ په لومړیو کې، د بایډن ادارې د وینزویلا هغو وګړو ته د ۱۸ میاشتو لپاره لنډمهاله خوندي حالت وړاندې کړ، چې له وړاندې په متحده ایالاتو کې ژوند کوي او د هېواد د اقتصادي ناورین او زورزیاتې له امله، د مادورو له رژیم نه تښتیدلي دي.
بریج ټاون
بریج ټاون Bridgetown په شمالي امریکا کې پروت د باربادوس هیواد پلازمینه ده.
د نوید احمد همتمل ژوندلیک
پيژندګلوي
نوم: نوید احمد همتمل قوم: کاکړ زیږیدلی: ۱۹۹۶ د مارچ ۲۱ فعالیت: ۲۰۱۱ نه تر اوسه
لومړنۍ زده کړي
ظاهر شاهي عالي لېسه
عالي زده کړي
د کمپيوټر ساينس پوهنځۍ محصل
ژبي
پښتو، دری او انګريزي.
جورج هربرت واکر بوش
جورج هربرت واکر بوش (د جون ۱۲ مه ، ۱۹۲۴- د نومبر ۳۰ مه، ۲۰۱۸ز) امریکایي سیاستوال، دیپلومات او سوداګر و چې له ۱۹۸۹ ز کال څخه یې تر ۱۹۹۳ ز کال پورې د امریکا د متحده ایالاتو د یوڅلوېښتم ولسمشر په توګه خدمت وکړ. د جمهوري غوښتونکي ګوند غړی و، بوش له ۱۹۸۱ ز کال څخه تر ۱۹۸۹ ز کال پورې د رونالډ رېګن د ولسمشرۍ پر مهال د امریکا د ۴۳ م مرستیال ولسشر، د کانګرس د غړي، په ملګرو ملتونو کې د امریکا د استازي او د مرکزي استخباراتو د مشر په توګه خدمت کړی.
بوش په ګرېنوېچ، کانیکتیکاټ (Greenwich, Connecticut) کې را لوی شو او وړاندې له دې چې د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د امریکا د متحده ایالتونو د سمندري ځواکونو په ریزرف قطعه کې خدمت وکړي، په فیلپس اکاډمی (Phillips Academy) کې شامل شو. له جګړې وروسته هغه له یېل (Yale) پوهنتون څخه فارغ او د تکزاس لویدیځ ته وکوچېد، چېرې چې ده د تېلو یوه بریالۍ کمپنۍ جوړه کړه. وروسته له هغې چې د امریکا د متحده ایالاتو سنا ته یې لار وه نه مونده، هغه په ۱۹۶۶ ز کال کې په کانګرس کې د تکزاس ایالت د اوومې حوزې څوکۍ خپله کړه. په ۱۹۷۱ ز کال کې ولسمشر نېکسون هغه په ملګرو ملتونو کې د امریکا د سفیر او بیا یې په ۱۹۷۳ ز کال کې  د جمهوري غوښتونکې ملي کمېټې د مشر په توګه وټاکه. په ۱۹۷۴ ز کال کې، ولسمشر جرالډ فورډ نوموړی د چین د خلکو د جمهوریت سره د اړیکو دفتر مشر (د چین لپاره سفیر) وټاکه او په ۱۹۷۶ ز کال کې هغه د امریکا د مرکزي استخباراتو مشر شو. بوش په ۱۹۸۰ ز کال کې ځان په ګوند کې د ولسمشریزو ټاکنو لپاره ونوماوه، خو په ګوندي ټاکنو کې ورته رونالډ ریګن ماته ورکړه او بیا یې د خپل مرستیال په توګه وټاکه.
د ۱۹۸۸ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې، بوش د دیموکرات ګوند نوماند مایکل دوکاکیس (Michael Dukakis) ته په ماتې ورکولوسره، په ۱۸۳۶ ز کال کې له مارتین ون بورېن وروسته لومړنی برحال مرستیال ولسمشر و، چې د ولسمشر په توګه وټاکل شو. بهرني سیاست، د هغه ولسمشرۍ ته لوری ورکړ، ځکه هغه د سړې جګړې په وروستیو کلونو کې واک ته رسېدلی و او د جرمني په بیاځلي یووالي کې یې مهم رول درلود. بوش د پاناما او د فارس خلیج د جګړو مشري وکړه، په خپله وروستۍ جګړه کې یې په کویټ باندې د عراق اشغال ته د پای ټکی کېښود. په داسې حال کې چې بوش د شمالي امریکا ترمنځ د آزادې سوداګرۍ هوکړه ((NAFTA لاسلیک کړه او د امریکا، کاناډا او مکسیکو ترمنځ یې سوداګریز بلاک جوړ کړ، خو د ده د ولسمشرۍ ترپایه پورې دغه هوکړه تصویب نه شوه. په داخلي کچه، بوش د بودیجې د کمښت (کسر) د پوره کولو په پلمه مالیات لوړ کړل، چې د ۱۹۸۸ ز کال د ټاکنیزو سیالیو پر مهال خپله ورکړې ژمنه یې تر پښو لاندې کړه. نوموړي د امریکایي معلولینو لپاره د ۱۹۹۰ ز کال قانون (the Americans with Disabilities Act of 1990) لاسلیک او ډېوېډ سوتر (David Souter) او کلارنس توماس (Clarence Thomas) یې په ستره محکمه کې وګومارل. بوش د اقتصاد د خرابېدو، د مالیاتو په برخه کې د خپلې ژمنې د ماتولو او له سړې جګړې وروسته سیاسي چاپېریال کې بهرني سیاست ته په کمه کچه د پام له امله، د ۱۹۹۲ ز کال ولسمشریزې ټاکنې دیموکرات نوماند بېل کلېنټن (Bill Clinton) ته وبایللې.
په ۱۹۹۳ ز کال کې د واک له خوشي کولو وروسته، بوش په بشردوستانه چارو بوخت شو او تر ډېره یې د خپل پخواني سیال بېل کلېنټون ترڅنګ کار کاوه. وروسته له هغه چې په ۲۰۰۰ ز کال د هغه زوی جورج ډبلیو بوش واک ترلاسه کړ، له جان آدامز او جان کوینسي آدامز نه وروسته دویم پلار او زوی و چې د هېواد د ولسمشر په توګه یې خدمت وکړ. د هغه بل زوی جېب بوش په ۲۰۱۶ ز کې د جمهوري غوښتونکي ګوند له خوا د نوماندۍ په ټاکنو کې پاتې راغی. تاریخ پوهان په عامه بڼه، هغه له منځنۍ کچې څخه د لوړې پوړۍ ولسمشر بولي.
ولسمشري (۱۹۸۹-۱۹۹۳ ز)
د ۱۹۸۹ ز کال د جنوري په ۲۰ مه، بوش د رونالډ ریګن له ولسمشرۍ وروسته لوړه وکړه. د بوش لومړنۍ ستره ګومارنه د بهرنیو چارو د وزیر په توګه د جېمز بېکر (James Baker) ټاکل و. د دفاع وزارت مشري یې ډېک چیني (Dick Cheney) ته ورکړه، هغه چې د جرالډ فورډ د ولسمشرۍ پر مهال د ولسمشر د چارو د ادارې د مشر په توګه خدمت کړی و او وروسته بیا د هغه د زوی جورج ډبلیو بوش د ولسمشرۍ پر مهال یې د ولسمشر د مرستیال په توګه دنده ترسره کړه. جک کېمپ (Jack Kemp) یې د کور جوړولو او ښاري پراختیا د وزیر په توګه وټاکه، د باب ډول مېرمن الیزابت ډول (Elizabeth Dole) چې د ترانسپورټ پخوانۍ وزیره وه، د بوش تر واکمنۍ لاندې د کار د وزیرې په توګه وګمارل شوه. بوش د ریګن د کابینې یو شمېر وزیران، لکه: د مالیې وزیر نیکولاس ایف براډي (Nicholas F. Brady)، لوی څارنوال ډېک ټورنبرګ (Dick Thornburgh) او د پوهنې وزیر لورو کاوازوس (Lauro Cavazos) په خپله کابینه کې وساتل. د نیوهمپشایر والي جان سونونو (John Sununu) چې د ۱۹۸۸ ز په ټاکنیزو سیالیو کې د بوش پیاوړی ملاتړی و، د سپینې ماڼۍ د چارو د ادارې د مشر په توګه وګومارل شو. برنټ اسکوکرافټ (Brent Scowcroft) ته د ملي امنیت مشاوریت ورکړل شو، چې د فورډ د ولسمشرۍ پر مهال یې هم دغه څوکۍ لرله.
د سړې جګړې پای
بوش د خپلې ولسمشرۍ په لومړي کال کې د شوروي اتحاد پر وړاندې د ریګن د ډیټنټه (détente) پالیسي کارول ودرول. بوش او د هغه سلاکارانو په پیل کې د ګورباچوف په اړه بېلابېل نظریات لرل؛ د دولت یو شمېر چارواکو هغه د اصلاح غوښتونکي دیموکرات په توګه یادوه، خو یو شمېر نوروهغه په دې تورن کاوه چې هڅه کوي، د یو شمېر بدلونونو په راوړلو سره، شوروي اتحاد د امریکا له متحده ایالاتو سره د سیالۍ ځایګي ته ورسوي. په ۱۹۸۹ ز کال کې په ختیځه اروپا کې ټول کمونیستي دولتونه ونړېدل. ګورباچوف دغو هېوادونو ته د شوروي لښکرو په نه لېږلوسره، په عملي توګه د بریژنیف د دکتورینو کارول پرېښودل. د امریکا متحده ایالاتو په مستقیم ډول په دغو بدلونونو کې ونډه نه لرله، خو د بوش دولت د راتلونکو دیموکراتیکو اصلاحاتو د کمزوري کولو څخه د مخنیوي په موخه، د ختیځ بلاک د ړنګېدو له ستایلو ډډه وکړه.
بوش او ګورباچوف د ۱۹۸۹ ز کال په دسمبر میاشت کې د مالتا ناستې (Malta Summit) په ترڅ کې سره ولیدل. په داسې حال کې چې ډېری ښي اړخو د ګورباچوف په اړه له احتیاط کار اخست، خو بوش په دې باور هغه ته نږدې شو، چې ګورباچوف به په ښه نیت خبرې وکړي. بوش د خپلې ولسمشرۍ تر پایه له ګورباچوف سره د همکارۍ اړیکو ساتلو په هڅه کې و، ځکه باور یې درلود چې هغه د سولې لپاره کیلي ده. د مالتا ناستې اصلي موضوع په باالقوه توګه د جرمني یو موټی کېدل و. په داسې حال کې چې بریتانیا او فرانسې د جرمني د بیا یووالي اړوند له احتیاط نه کار اخیست. بوش د لویدیځ جرمني له لومړي وزیرهلموت کوهل (Helmut Kohl) سره چې د جرمني په یوموټي کېدو یې ټینګار درلود، ودرېد. بوش باور درلود چې یو موټی جرمني به، د امریکا د ګټو په خدمت کې وي. له ډېرو خبرو اترو وروسته، ګورباچوف هوکړه وکړه چې پرېږدي، جرمني یو موټی او د ناټو برخه واوسي، جرمني په رسمي توګه د ۱۹۹۰ ز کال په اکتوبر میاشت کې مسکو ته د میلیاردونو مارکونو له ورکولو وروسته یو موټی شو.
ګورباچوف په شوروي اتحاد کې دننه د نشنلیستي یا ملي والي خوځښتونو پر وړاندې له زورنه کار واخیست. په لیتوانیا کې کړکېچ، بوش په سخت موقعیت کې پرېښود، په داسې حال کې چې هغه د جرمني د یو موټي کېدو په برخه کې د ګورباچوف همکارۍ ته اړتیا لرله او وېرېده چې د شوروي اتحاد په نړېدو به اټومي وسلې خطرناکو لاسونو ته ولوېږي. د بوش دولت د ګورباچوف له خوا د لیتوانیا د خپلواکۍ د خوځښت د ځپلو په برخه کې ډېر نرم غبرګون وښود او د مستقیمي لاسوهنې په موخه یې هېڅ ګام پورته نه کړ. بوش خپلواکۍ غوښتونکو خوځښتونو ته د هغو بې نظمیو په اړه چې له شوروي اتحاد څخه د جلا کېدو په حالت کې یې امکان درلود، رامنځته شوې وای، خبرداری ورکړ؛ هغه په ۱۹۹۱ ز کال کې د وینا پر مهال چې منتقدین یې”د کیف د چرګوړي وینا“ (Chicken Kiev speech) په نوم یادوي، هغه”د ځان وژونکي ملي توب“ (suicidal nationalism) په اړه خبرداری ورکړ. د ۱۹۹۱ ز کال په جولای میاشت کې بوش او ګورباچوف د ستراتیژیکو وسلو د کمولو هوکړه لیک (Strategic Arms Reduction Treaty (START I)) لاسلیک کړ، چې له مخې یې دواړو هېوادونو هوکړه وکړه، چې خپلې ستراتیژیکې اټومي وسلې به تر ۳۰سلنه کچې پورې کموي.
احمد علي لاهوري
د اسلامي نړۍ د ځلانده ستوري، شیخ التفسیر مولانا (احمد علي) لاهوري"رحمة الله علیه" ژوند ته لنډه کتنه
ژباړه: عبد الجبار ننګیالی ”حنفي“
مولانا احمد علي لاهوري له هغه حقاني علماؤ څخه وو چي خپل ټول ژوند يې د الله تعالی د رضأ تابع کړی وو،  په خپل وخت کي محقق عالم، بي سارۍ مفسر، عارف او خدائ دوسته شخصیت وو. نوموړی د ګوجرانوالې د ښار د جلال په کلي کي چي د پاکستان د ایالت مربوط دی،  په ۱۳۰۴ هـ ق ، کې د روژي په دوهمه دې دنیا ته سترګي پرانیستلې دی. دغه ځلیدونکی نور په هغه میاشت کي دنیا ته راغلی په کوم کي چې قران نازل شوی دی او د ژوند تر پای یې خاص او عامو ته مستقیمه او د هدایت لار ښودلې.
دده محترم پلار شیخ حبیب الله د چشتي طریقې د طرفدارانو او مریدانو څخه وو، مولانا احمد علي لاهوري د مور په مرسته په ابتدایه علومو شروع وکړله د هغه څخه وروسته درویش صفته شخص مولانا عبدالحق ته وسپارل شو او هغه په ډيره مینه او شفقت سره د مولانا لاهوري په تربیه او روزلو کي زیار او کوښښ وکړ.
مولانا احمد علي لاهوري د یو څه مو دې څخه وروسته د بریتانیا د استعمار پر ضد انقلابي شخصیت او رهبر مولانا عبیدالله سندهي رحمه الله ته ولاړ او هغه خپل مرشد شیخ غلام محمد دین پوري ته وسپاره ، همدا رنګه مولانا احمد علي صاحب د مولانا تاج محمود امروتي رحمة الله علیه د جهادي او سر ښندونې کار نامو او انګیزو څخه برخمن او اغیزمن شو. کله چې د پاکستان د سند په ایالت د (ګوت پیرجندا) سیمه کي مولانا عبیدالله سندهي رحمة الله علیه د دارالرشاد مدرسه تاسیس کړه نو مولانا لاهوري په هغه وخت کې داخله وکړه نوموړي پخپله دغه مدرسه کي په زیار کوښښ او علاقې سره د ۶ شپږو کالو څخه وروسته دیني درسونه پوره کړل.
مولانا احمد علي لاهوري د زده کړو څخه وروسته په همدغه دارالرشاد مدرسه کي په تدریس او ښوونه شروع وکړل او مولانا سندهي رحمة الله علیه ورته خپله لور هم په نکاح کړه.
مولانا لاهوري صاحب تر درېو کالو پورې په پوره زیار سره په (ګوت پیرجندا) کي په تدریس بوخت وو ،  کله چې مولانا سندهي د ( جمیعت الانصار ) حزب تاسیس کړو نو مولانا احمد علي یې ” دارالرشاد مدرسې“ څخه ځانته وغوښت نوموړي د ( انتظارة المعارف القرآنیة ) په نامه ډله چي نوې فارغ سوي علماء په کې شامل وه اماده کړل، ددې ډلې هدف د حالاتو مطابق او غوښتنې سره دعوت او تبلیغ وو. مولانا احمد علي د عبید الله سندهي رحمة الله علیه سره اوږه پر اوږه د دغه  ډلي په پرمختګ کي زیار او تلاش کاوه. وروسته تر هغه د مولانا سندهي د توصیې سره سم د  نواب شاه په مدرسه کي په تدریس مشغول سو. یو څه موده یې په علیګړ کې هم تدریس ورکړی.
سیاسې فعالیتونه:
مولانا عبیدالله سندهي د افغانستان د هجرت څخه وروسته خپل زوم او شاګرد مولانا لاهوري د (جمعیت الانصار) حزب مسئول و ګرځاوه. مولانا سندي چې کله په کابل کې اوسیده د خپلو همفکرو او مخلصو افرادو په واسطه یې مولانا لاهوري ته خطونه لیږل. د خط وړونکي په نیولو سره د انګلیس استعمارګرانو په هند کي ددغه حزب ټکول او له مینځه وړل پیل کړل.
د مولانا سندهي د خطونو په افشا سره مولانا لاهوري ونیول شو او د ډهلي څخه د "شیملا" محبس ته انتقال کړل شو. د  شیملا د محبس مسئول د مولانا لاهوري د ښو اخلاقو او کردار څخه دومره متأثر شو چې وس او طاقت یې رسیده نو مولانا لاهوري ته یې د هوسایې اسباب برابرول ، ددې تر څنګ یې د خپل کور څخه هم ځینی شیان مولانا لاهوري ته راوړل. یو څه عمر وروسته مولانا لاهوري د شیملا څخه لاهور او بیا "جالندر" ته انتقال شو.
مولانا غلام محمد دین پورې هم په دغه اتهام سره بندي او هلته انتقال شو .مولانا احمد علي لاهوري د بند د یوڅه مودې څخه وروسته د لاهور "راهون" منطقې ته منتقل شو. د (CIO) د اطلاعاتو یو افسر ورته وویل چي دولت دي د سنده ایالت او یا دهلي ته نه استوي. او په دغه بابت کي اطمناني نه دي .نو تاسو باید په لاهور کي اقامت وکړئ. ددغه کار لپاره یې د مولانا احمد علي څخه د دو ضامنانو غوښتنه وکړه چې هر ضامن به د حکومت سره (۱۰۰۰) روپۍ د ضمانت په شکل ږدي.
مولانا احمد علي رحمه الله په دغه دلیل سره چي په لاهور کي کوم شناخته او دوست نلري ، پیشنهاد وکړ چي د سند ایالت ته یې منتقل کړي. ولې دولت ور سره موافقه ونه کړل. نوموړي د ډیر تلاش وروسته د  دارالعلوم دیوبند  د زده کوونکو څخه مولانا قاضي ضیاالدین  پیدا کړ چې پدغه ورځو کي په لاهور کي وو. د هغه سره د ملاقات وروسته یې په  بلي واسطي سره یې په ډیر زحمت دوه ضامنان پیدا کړل چې په لاهور کي اوسیدل. مولانا احمد علي چي کله په زور سره په لاهور کي پاتې شو ، په مشکل سره وتوانید چي ضامن پیدا کړي. تر څو د استعمارګرو د قید څخه ځان خلاص کړي، لکن کلونه وروسته یې په خپلو دیني او علمي خدماتو سره ټول ښار روښانه او متأثره شو. په لاهور کي د اوسیدلو څخه وروسته یې د قران مجید تدریس شروع کړ او په کراره کراره سره یې د دوستانو په مهربانۍ او کومک سره د قران علوم د نشر او اسلام د پرمختګ لپاره یې د "خدام الدین " انجمن تأسیس کړ. مولانا لاهوري ددغه انجمن د مسئول په حیث انتخاب سو. ددغه انجمن له لوري د "خدام الدین " په نوم اونیزه چاپیدله چې تر نن ورځي پورې د ټولني لپاره په دیني خدمت او علمي مطالبو نشرولو مشغول دي.
مولانا احمد علي صاحب د ” قاسم العلوم “ په نوم مدرسه په لاهور کې تأسیس کړه چي لویو علماو او د عربي مدرسو فارغ التحصیل اشخاصو به ددغه مدرسي د تفسیر په دوره کي شرکت کاوه. د تفسیر دغه دوره دومره مشهوره سول چې د دارالعلوم دیوبند, مظاهر العلوم سهارنپور , مدرسه امینیة دهلي او د مراد آباد د شاهي مدرسي لوی لوی علماء به ددغه نوراني چینې د فیضاتو څخه ځانونه برخمن کول. دغه دوره به د د رمضان د اولي څخه بیا د ذولقعدې تر اخیره او د مولانا احمد علي لاهوري د ژوند تر پایه پوري وه.
د علامه محمد انورشاه کشمیري, علامه شبیراحمد عثماني او مجاهد الاسلام مولاناحسین احمد مدني رحمهم الله ، امضا تائید او شرکت د تفسیر په دغه دوره کي د  سند په حیث سته ، د قاسم العلوم مدرسة د مولانا لاهوري د وفات څخه وروسته دهغه زوی مولانا عبیدالله انور رحمة الله علیه له لوري تر ۱۴۰۵ هق پوري اداره کیده د مدرسې ساختمان په اجاره وو. د کار د کمبود او نورو مشکلاتو په راتلو سره د دې باعث شوه چي د  سبحان خان  په ساحه کي یو اندازه مځکه رانیول سي .د نوموړي مسجد او مدرسې تهداب او بنسټ د علامه شبیر احمد عثماني په واسطه سره کیښودل شو.
د مولانا احمد علي لاهوري رحمة الله علیه حق او رښتیا ویل:
مولانا احمد لاهوري ۲۵ کاله د ( جشن آزادي هند)  د اسرارو امانت دار او ستاتونکی وو،  په مصیبتونو کي د ملت په څنګ کي وو ، د بند سختۍ یې پر ځان یو وړې ، همیشه یې پر خوله د حق او رښتیا خبري وې. کله چې به حکومت په یو فتنه آمیزه فعالیت شروع کول نوموړي به غاښ ماتوونکی جواب ور کاوه ،  د قدرت د خاوندانو په مخ کي به یې د حق ویل نه پټول. په همدغه سبب څو واره د خبرو کولو څخه منع شوی دی. په ۱۹۳۱ م کال کي د لاهور د پوهنتون د رئیس له خوا چي انګیریزی وو. د (رسول الله صلی الله علیه وسلم ) په شان کي تندرويي کړې وه. خو مولانا لاهوري صاحب په ټول جرائت سره د نوموړي په مقابل کي د حق آواز پورته کړ ، چي په همدغه سبب سره بندي هم سو،  لکن د یو څه وخت وروسته حکومت د خپل دغه عمل څخه پښیمانه سو او مولانا احمد علي یې په عزت سره خوشې کړ.
علمي خدمتونه:
د مولانا احمد علي لاهوري رحمه الله ټول ژوند د اسلام د خدمت لپاره وقف وو. نوموړي د قران کریم تفسیر، سنتِ رسول الله صلی الله علیه وسلم او د تصوف د علم د تدریس سره د قران کریم ترجمه په اردو ژبه سره وکړل. همدا رنګه یې ۳۴ رسالې اسلامي ټولني ته تصنیف او تقدیم کړي دي لکه :
①   تذکرة الرسول صلی الله علیه وسلم
②   اسلام مي نکاح بیوګان
③   ضرورة القران
④  اصلي حنفیت
⑤  رسول الله صلی الله علیه وسلم کا وظائف
⑥  میراث می حکم شریعت
⑦  توحید مقبول
⑧  عکس کا شرعي فیصله
⑨  صد صیت کا ګلدسته و فلسفه روز
مولانا احمد علي لاهوري د علامه ابوالحسن ندوي له لیدلورې:
د اسلامي نړۍ ستر مفکر علامه ابوالحسن ندوي رحمة الله علیه د مولانا احمد علي سره صمیمانه اړیکي درلودې. د مولانا لاهوري د حضور څخه د تزکیې او عرفان په برخه کي زیات برخمن سوی دی او دده په توصیې سره یې دده د پیر شیخ غلام محمد دین پوري سره بیعت کړی وو. علامه ندوي صاحب د مولانا لاهوري په اړوند  فرمایې: مولانا احمد علي لاهوري په یوه خط کي ماته توصیه وکړل چي هیڅکله د دیوبند د علماؤ له لاري څخه مه ګرځه.
نوموړی د دیوبند د علماؤ څخه زیات متأثره وو. په خاص ډول بیا د مولانا ندوي رحمه الله سره زیات په یوه عقیده وو. زما د تفسیر د دورې سند هم دده په لاس راکړل سو. مولانا لاهوري چي به یو ځای ته تلی چاته به یې اجازه نه ورکول چي دده استقبال وکړي. کله به داسي هم کیدل چي خلک به  په لاره کي دده په انتظار وه. لکن مولانا لاهوري رحمه الله به په پټه د هغه ځای څخه وتلی وو. هر ځای یې په خپل شخصي مصرف سفر کاوه او تبلیغي سفرونه یې هم کول. ما دده په ( حجة الله البالغه ) درس کې شرکت کړی دی، د تفسیر په درس کي يې د هري رکوع خلاصه ویل او طالبانو باید یاد کړې وای. دغه خلاصې مولاناسندهي  بیان کړي وې. د سیاسي تحولاتو په دوران کي یې تدریس ور کوی او په هغه وخت کي یې د قران لارښوني بیانولې. د ایت ارتباط ته یې توجه کوله،  د توحید د عقیدې، د خدائ جل جلاله،  د تعلق نبوي محبت، اخلاص او د نفس د تزکیې بیانونه دده د تفسیر د درس مهم ټکي وه. ( مجالس حسنه)
۱ - په هر کار کي مو باید د الله تعالي رضا هدف او مقصد وي.
۳- زړه چه هر څومره سخت وي د خدائ جل جلاله په پرلپسې ذکر سره نرمیږي. لکه څنګه چي ډبره د اوبو په څاڅکو سره تغیر خوري.
۴- په دین کي استقامت وغواړه  کرامت مه غواړه ، ځکه چي د استقامت درجه پر کرامت ډیره ده.
۵-  هغه قیمت بها نور چي له اولیاء الله څخه حاصلیږي د پادشاهانو په خزانو کي نه پیدا کیږي.
د اخرت سفر:
دغه درویش شخصیت د رمضان په ۱۷ ، په کال ۱۳۸۳ هـ ق کي د جمعې مبارکي په ورځ د حق دعوت ته لبیک ووایه او دا فاني نړۍ یې د تل لپاره پریښودل.
ماخذونه: تعليم السلام ويبپاڼه https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=9980
اکابرعلماء کابرعلماء دیوبند، اداره اسلامیات ، ندوی ابوالحسن، مجالس حسنه، لکهنو او احیای علم دعوت. وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:ديوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه: د پاکستان اسلامي علماء
۲۲۱ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۲۱:
په کلینډر کې
۲۲۱ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۲۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
ناستيکا
ناستيکا د هندوانو د (اوپنېشاد) په کتاب کې، چې د شاجهان باچا د زوى محمد دار الشکوه له لورې د سانسکرېتي ژبې څخه و پاړسي ژبې ته ژباړل شوې، د لغت ليک په برخه کې د (ناستيکا) لغت د کافر، بې دينه او ملحد چې له څښتن تعالى څخه انکار کوي، په مانا راغلې دى. ددې لارې نامتو ښوونځي د (بوديزم)، جېنيزم او چارواک څخه عبارت دي. ناستيکا چې لغوي مانا يې (نشته) ده، د هغو فلسفي او مذدهبي نظرياتو څخه عبارت دي، چې د هند لرغوني گروهې، چې پر (وېداگانو) يانې مذهبي سرودونو ولاړې دي، نه مني او ورڅخه انکار کوي.
سرچینې
وېشنيزه:هندي فلسفه وېشنيزه:هندي وییپانگه وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:اوپنېشاد
څاڅکي
څاڅکي (په انگرېزي:drops په لاتیني: instilace) داوبلنو درملو څخه څڅوونکي درمل دي چې اوبلنه بڼه لري او سترگو، غوږو او پزې ته د رنځپوهانو لخوا ورکول کېږي. د څاڅکي ويی په پښتو ژبدود پښويه کې هم د نوم د جمه حالت ښايي اوهم د همدې نوم (څاڅکي) په لور اشاره يي بڼې سره په نښه کړنه (مشخصولو سره) په ټولټال مخاطب افاده کېږي. دڅاڅکي د فیزیکي ځانتيا له اړخه محلول يا اوبلنتوکی ، سوسپانسیون او امولسیون دي.
د سترگو څاڅکې
د سترگو څاڅکي یو د استریل ددرمل مایع شکل دي چی د سترگو د رنځ لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږی. د سترگو د څاڅکو څخه د سترگو د التهابونو، د سترگو تور او حساسیتونو د علاج لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږی. د سترگو څاڅکې په صنعت او درملتون کې جوړېږی. د سترگو څاڅکې د اوبو یا د تیلو محلولونه او سوسپانسیون دی چی پکښې ددرمل مواد او میکروب وژونکی مواد شته
دپزې څاڅکي
د پزې څاڅکي د اوبو ، د تیلو محلول او امولسیون دی چی د پرې د التهابو د علاج لپاره کارېږي. د پزې په څاڅکي کې انټیبایوټیک هم وي. درمل جوړوونکي د طبیعی تېلو څخه د پزې د محلول د جوړولو له پاره کار اخلي.
د غوږ څاڅکي
دغوږ محلول د اوبو یا د تیل محلول دی چی د غوږو د پاکولو او د غوږو د التهابو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږی. درمل جوړونکی عموما دغوږ محلول د جوړولو لپاره پرافینی تیل، د ښور تیل او د لمرکلی له تیل کاروي.
وېشنيزه:ددرمل شکل
د افغانستان هوايي ځواک
د افغانستان هوایي ځواک د افغانستان د هغو ځواکونو څخه دی چې د دې هېواد په ملي امنیت کې اړین رول لوبوي. د افغانستان هوایي ځواک په ۱۹۲۴ زېږيز کال کې جوړ شو. په ۱۹۸۰زېږيز کال کې چې کله د افغانستان د خلق /پرچم ډيموکراتيک جمهوريت د روس په ملاتړ جوړ شو، نو روسيې خپل عصري وسلې او الوتکې د افغانستان حکومت ملاتړ لپاره ورکړې. په دې وخت کې د افغانستان په جگړه يیزو درندو وسلو کې د مېگ ۱۵،مېگ ۲۱، سوخوی سو-۷، سوخوی سو-۱۷، سوخوی سو-۲۰ الوتکې او د ميل می ۸ چورلکې شاملې وې. په ۱۹۷۶ زېږيزکال کې د بگرام په ښار کې پوځي هوایي ډگر جوړ شو. د ۱۹۷۹زېږيز کال په ډسمبر کې روسي پوځ پر افغانستان برید وکړ او مهم ډگرونه یې ونیول. تر جگړې وروسته د افغانستان ډېرې الوتکې ړنگې شوې. په ۲۰۰۶ زېږيزکال کې د افغانستان هوایي ځواک د امریکایي اشغالگر پوځ او د ناټو د هېوادونو په مرسته بیا جوړ شو.
تاریخ
د افغانستان هوایی ځواک په ۱۹۲۴ زېږيزکال کې د امير امان الله خان لخوا جوړ شو. دغه هوايي ځواک او الوتکې د کورنۍ جگړې په وخت د بچه سقا لخوا په کال ۱۹۲۸زېږيز کې ويجاړ شو. په ۱۹۶۰ زېږيز کال کې دمېگ ۱۵ الوتکې افغانستان ته ولېږدول شوې او په ۱۹۷۷ زېږيز کال کې چکسلواکیا د اېرو ال-۳۹ الباتروس الوتکې د افغانستان هوایی ځواک ته ورکړې. په ۱۹۸۰ کال کی د افغانستان د پوځی الوتکو شمیر ۴۰۰ ته ورسېدلې. د افغانستان د جگړې په وخت کې روسي پوځ افغانستان ته عصري بریدگرې چورلکې ولېږلې. روسي پوځ د میل می- ۲۴ چورلکو څخه د مجاهدینو له منځه وړلو لپاره کار اخیست. روسي پوځ په دې جگړې کې ۳۳۳ چورلکې له لاسه ورکړې.
۲۰۰۸
د افغانستان هوایي ځواک په ۲۰۰۸ کال کې بیا جوړ شو.
۲۰۲۱
د افغانستان هوایي ځواک په ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې بیرته لمنځه ولاړې او ځینې روزل شوې پیلوټانو هیواد پرېښودی.
وېشنيزه:د افغانستان پوځ وېشنيزه:افغانستان
جنسي حجروي وېش
جنسي حجروي وېش / مایوسس ( meiosis)
لکه څرنګه چې بدني حجروي وېش پر دوو غټو پړاوونو وېشل شوی دی، همدغه سي جنسي حجروي وېش هم پر دوو غټو پړاوونو وېشل شوی دی. الف:انټرفیز_پړاو_interphase
ب: مایوسس_پړاو_meiosis
انټرفیز پړاو هماغسي دی، لکه په بدني حجروي وېش کې چې دی. (پر انټرفیز پړاو په مخکېني پوسټ کې ليکنه شوې ده) مایوسس_پړاو_meiosis: مايوسس پړاو بیا خپله پر دوو غټو پړاوونو وېشل شوی دی.
مایوسس1__meiosis1 مايوسس2__meiosis2
هستوي وېش (مایتوسس پړا) وېشل شوی دی.
prophas1__1مخکېنۍ پړاو په دې پړاو کې د هستې غشا (دېوال) خلاصېږي او کروماتینونه Cromatin (،،دي این اې،، د اوږدو اوږدو تارو په شکل) خپل‌پر ځان تاوېږي او د کروموزوم شکل خپلوي. او سېنټروزوم (centrosome)سپينډل اپرېټس( spindle apparatus) تولیدوي. خو په مايوسس۱ کې جوړه کروموزومونه څنګ پر څنګ پرېوزي او خپل اوږده او یا هم لنډ لاسونه سره بدلوي. وه دې پېښې ته ،،کروسنګ او ور،،( crossing over) ویل کېږي.
metaphaseمنځنی_پړاو1_1 په دې پړاو کې ۲ کروماتیدي جوړه کروموزومونه د حجرې په مېنځ کې په قطار سره ځای پر ځای کېږي. او سپينډل اپرېټس د حجرې و دواړو قطبونو ته ځي. او دهر یوه کروموزوم په ملا سېنټرومېر(centromere) پسې ځان نښلوي.
د_کروموزومونو_دبېلېدلو_پړاو (انافېز 1)Anaphase1 په دې پړاو کې کې سپينډل اپرېټس خپل ځانونه کوچني کوي او په دې ډول سره هریو ۲کروماتیدي کروموزوم له خپل جوړه کروموزوم څخه بېلوي او د حجرې هر یوه قطب ته ۲ کروماتیدي تاق کروموزومونه وړي. اوس د حجرې په دواړو قطبونو کې ۲۳ تاق ۲ کروماتیدي کروموزومونه دي. telophase1_ټېلوفېز پړاو1 په دې پړاو کې د حجرې په دواړو کونجونو کې پر کروموزومونو نوي هستوي غشا (دېوال) جوړېږي او دا رنګه دوې نوي هستې منځته راځي او په هره هسته کې ۲۳ تاق ۲ کروماتیدي کروموزومونه دي. له دې سره کروموزومونه بېرته خپل مخکېنۍ شکل یانې،،ډي این اې بیرته د کروماتیني تارو شکل خپلوي.
اوس حجروي وېش ۱_cytokineses1 منځته راځي او حجره خپل ځان پر مېنځ دوه ځایه کوي او له دې سره د يوې حجرې څخه دوې نوي خوېندې حجرې جوړي شوې،چې ۲۳ تاق ۲ کروماتیدي کروموزومونه لري او ،،ډي این اې(DNA) یې له یو بل سره توپير لري.
لهcytokinesis1 وروسته د مايوسس_پړاو2_meiosis2 نمبر دی. مايوسس ۲ هم د مايوسس ۱ په شانته ده، توپیر یې دا دی چې اوس تاق کروموزومونه دي او په مایوسس۱ کي جوړه کروموزومونه ول. مايوسس2 هم څلور پړاوونه لري.
مخکېنۍ_پړاو۲_prophase2 په دې پړاو کې د هستې غشا (دېوال) خلاصېږي او کروماتینونه Cromatin (،،دي این اې،، د اوږدو اوږدو تارو په شکل) خپل‌پر ځان تاوېږي او د کروموزوم شکل خپلوي. او سېنټروزوم (centrosome)سپينډل اپرېټس( spindle apparatus) تولیدوي.
منځنی پړاو ۲_methaphase2 په دې پړاو کې ۲ کروماتیدي تاق کروموزومونه د حجرې په مېنځ کې په قطار سره ځای پر ځای کېږي. او سپينډل اپرېټس د حجرې و دواړو قطبونو ته ځي. او د کروموزومونو په ملا سېنټرومېر(centromere) پسې ځان نښلوي.
انافیز۲_anaphase2 په دې پړاو کې کې سپينډل اپرېټس خپل ځانونه کوچني کوي او په دې ډول سره ۲ کروماتیدي تاق کروموزومونه د یو بل څخه بېلوي او د حجرې هر یوه قطب ته ۱ کروماتیدي تاق کروموزومونه وړي.
اوس د حجرې_وېش2_Cytokinesis_2 منځته راځي او حجره خپل ځان پر مېنځ دوه ځایه کوي او له دې سره د يوې حجرې څخه دوې نوي خوېندې حجرې او د هغو دوو څخه څلور نوې مختلفې حجرې جوړي شوې،چې ،،ډي این اې(DNA) یې له یو بل سره توپير لري.
اکرام الله ګران
دارواښاد اکرام الله گران شمار د شلمې اؤ يوويشتمې صدۍ په يو څو هاغو لويو پښتنو شاعرانو کې کیږي چې د جديد ادب په وده کې يې لويې لاس دی
په طبعيت ډير ساده خو په فکر لوړ اکرام الله ګران چې څومره نظمونه اؤ غزلې ليکلي هغې کې زياتره د شهرت معراج ته رسيدلي.
پیدائښت اؤ روزنه
اکرام الله ګران د چارسدې پړانګ په ياسين زو محله کښې په کال 1938 کښې د ساداتو په درنه علمي کورنۍ کښې د ميا فضل رحيم کره زيږيدلى ؤ،.
دهغۀ پلار د علاقې مشر او نوموړې ادبي، علمي شخصيت و اؤ د ګران بابا ادبي روزنه هم د هغۀ پلار کړې وه،
نوموړي خپلې اولنۍ زده کړې د چارسدې تحصيل بازار په مکتب کښې کړې وې، خو د حالاتو دکبله ئي خپلو زده کړو ته دوام ورنه کړى شو،
شعر وشاعرۍ سره تړون
ګران بابا د هلکوانۍ نه شعر ليکل شروع کړې ؤ خو د خپل فطري معصوميت له کبله ئي خپل شعر څرګندولى نه شوخو وروستو چې کله د هغه پلار ميا فضل رحيم د ګران بابا شعرونه ادبي ملګرو ته وړاندې کړل نو دغسې د ګران بابا ادبي سفر شروع شو،
وروستو د کال 1960 خوا و شا سيد جلال مضطرب مرحوم پښتو ادبي محفل چارسده قايم کړو، سيد جلال مرحوم د ګران بابا سره بې کچه مينه لرله، ګران بابا به ئي د ځان سره بقول ګران بابا هر ادبي غونډي ته راکښلو، د ګران بابا د وينا مطابق چې کله په رائټرز ګلډ پښتو اجلاسونو کښې د قلندر مومند صيب{مرحوم} او حمزه صيب {مرحوم} او نورو ملګرو سره ناسته شروع شوه نو زما ادبي تنده ماته شوه،
سيد جلال مضطرب مرحوم، غني خان مرحوم، او حمزه شينواري مرحوم د ګران بابا نزدې دوستان ګڼل کيدل،
د ګران بابا د واده سهره حمزه بابا ليکلې چې د ګران بابا په کتاب کښې چاپ ده،
د ګران بابا په شاعرۍ کښې زيات توجه غزل ته ده او نظم ئي ډير کم ليکلي دې، ګران بابا وائي چې مراد صيب به راته وې چې غزل او نظم دواړه ليکه، خو حمزه صيب به راته وېل چې غزل ليکه،
د هغه دشاعرۍ دپاره مهم موضوعات مينه اؤ انسانيت ؤ لکه دا شعر يې ښۀ ثبوت دی چې
دکلام بیلګې
که څوک مې وژني لاس يې هم نه نيسم
زما په يو حالت کې شر نۀ لگي
هاغه دهقان يم کۀ د لوږې مرمه
بغير د ګلو مې بل کر نه لګي
د اکرام الله ګران ډير کلامونه د وخت مشهورو سندر غاړو پخپلو اوازونو کې هم وئيلي چې تقريباً ټول په ټوله مشهور شوي دي دي
دهغه د کلام دغو څو نورې نمونې هم ستاسو په وړاندې دي
د زرو مخکښې هيڅ ښائيست د سرو ګلونو نشته،
رنګين به وي لکه جنت غوندې ماڼۍ به لري،
بيا هم جانانه څه تعبير مې د خوبونو نشته،
زما د خيال د امن کلى څه په دا رنګه دى،
څه ويره نشته دروازې ئي د کورونو نشته،
ستا په نامه باندې چا ياد نه کړم په زړه مې شو داغ،
ګنې کمى مې په لمن د تهمتونو نشته،
ګرانه د ژوند د هلو ځلو ولې تيښته کوې،
تريخ حقيقت سره پوڼۍ د قسمتونو نشته،
.........................................................
ستا د محبت نشې مې سر ته ځي.
خدائ خبر چې هوش له ما نه چرته ځي.
تته د قامت دې ائينه مه شه.
نن مې اسويلي د زړه بهر ته ځي.
داسې دې نمکينو کتو ياره کړم.
مالګې مې رسا زخمي ځيګر ته ځي.
مينې ليونۍ له مانه څه غواړې.
ګوره ليوني صحرا او غر ته ځي.
لمسې دې يادونو ورته اوکړلې.
ګرځو د رخسارو په غرمو پسې.
تل ساړه اخيستې خلق نمر ته ځي.
ګران در سپيلنې شه چې رنځوره شوې.
دا قصور ددۀ سپيره نظر ته ځي
۲۲۲ (عدد)
۲۲۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۲۱ څخه  مخکي او د ۲۲۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۲۲:
په کلینډر کې
۲۲۲ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۲۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
نیجریا
نايجیریا، چې په رسمي توګه د نايجېريا فډرالي جمهوريت په نامه يادېږي، د لوېديځې افريقا يو هېواد دی چې د افريقا په لويه وچه کې يې د وگړوشمېر د ټولو نورو افريقايي هېوادونو څخه زيات دی. د نايجېريا هېواد په لويديځه خوا کې د بېنين جمهوريت، په ختيځ کې يې د چاډ او کېمرون هېوادونه، او په سهېل کې يې د نايجېر هېواد، پولې لري. همدا شان دغه افريقايي هېواد په خپل سوېل کې د ګینه خليج سره هم لار لري. د ۱۹۹۹ ز کال نه راپدېخوا، د دغه هېواد پلازمېنه د هېواد په مېنځنۍ برخه کې پروت ښار آبوجا کې ده، او تر دې پخوا د نايجېريا هېواد دولتي مرکز په لاګوس کې وه.
نایجریا، چې په رسمي توګه د نایجریا فډرالي جمهوریت په نامه یادیږي، د لویدیځې افریقا یو هېواد دی. د وګړو شمېر یې د نورو افریقایي هېوادونو نه زیات ده. له جغرافیایي پلوه، د شمال له خوا د ساحل او ګینه خلیج په منځ کې اود سویل خوا ته یي اتلانتیک سمندر پروت دی. دا هېواد ۹۲۳،۷۶۹ کیلو متره مربع یا ۳۵۶،۶۶۹ میل متره مربع پراخوالی لري او د وګړو شمېر یې ۲۱۱ میلیونو ته رسيږي. د نایجریا هېواد شمال ته نیجر، سهیل ختیځ ته يې چاد، ختیځ  ته یې کامیرون او لویدیځ ته یې د بینین هېواد پروت دی. د نایجریا فدرالي جمهوریت له ۳۶ ایالتونو او پلازمېنې ابوجا څخه جوړ دی. په نایجریا کې لوی ښار لاګوس نومیږي، چې په نړۍ کې یو له لویو میټروپولیټن ښارونو او په افریقا کې دویم لوی ښار دی.
نایجریا له دویمې پېړۍ مخکې د میلاد نه را په دېخوا له استعمار وړاندې د ګڼو بومي دولتونو او سلطنتونو کور و، چې د  ۱۵ مې پېړۍ د مېلاد نه مخکي د نوک تمدن د لومړي ځل لپاره په دې هېواد کې یووالی رامنځته کړ. معاصره حکومتولي په ۱۹ مه پېړۍ کې د بريتانوي استعمار سره يو ځای پیل شو، چې په ۱۹۱۴ ز کال کې د لارډ لوګارډ له خوا د سويلې نایجريا او شمالي نايجریا د سیمو په يو ځای کېدو سره د نننۍ نایجریا سيمه رامنځته شوه. بریتانیا په نایجریا کې ادارې او حقوقي ادارې جوړې کړي، په داسې حال کې چې خپل غیرمستقیم رول یې د قومي سردارانو له لارې تر سره کاوه. نايجريا په ۱۹۶۰ ز کال د اکټوبر مياشتي په اوله په رسمي توګه يو خپلواک فدراسيون شو. دې هېواد له ۱۹۶۷ – ۱۹۷۰ ز کال پوري کورنۍ جګړي تجربه کړي، چې له هغه وروسته په دیموکراتیکه توګه انتخابي ملکي حکومتونه او پوځي دیکتاتورۍ واک ته ورسېدلې، تر هغه چې په ۱۹۹۹ ز کال کې د ولسمشرۍ د ټاکنو له لارې ثابته دیموکراسۍ را ټینګه شوه. د ۲۰۱۵ ز کال ولسمشري ټاکنو کې برحاله ولسمشر لومړی ولسمشر و چې ټاکنې یې وبایللې.
نایجریا یو څو ملیتي هېواد ده، د ۲۵۰ نه ډېر توکميز ګروپونه په کې میشت دي، چې په ۵۰۰ بېلابېلو ژبو خبرې کوي او د یوه بل  کلتور پیژني او ورسره بلد دي. درې سترې توکمیزې ډلې يې په شمال کې دي چې عبارت دې له: هاوسا، په لویدیځ کې يوروبا او په ختیځ کې ايګبو، چې دا ټول په ګډه سره د نایجریا د وګړو ۶۰٪ جوړوي. رسمي ژبه يې انګلیسې ده، تر څو په ملي کچه د ژبني يووالي د اسانتیا لپاره غوره شوې ده. د نایجریا اساسي قانون د مذهب ازادي تضمینوي او په ورته وخت کې د نړۍ د تر ټولو لوی مسلمان مذهبه او عيسوي مذهبه وګړو کور دی. نایجریا تقریبأ پوره نیمایې په مسلمانانو چې ‌ډېری یې په شمال او عیسویانو چې ډیری یې په سویل کې دي، وېشل شوی. بومي مذهبونه، هغه کوم چې د ایګبو او یوربو قومونو پورې اړه لري، هغوی د نایجریا په لږه کیو کې شمېرل کېږي.
نایجریا په افریقا کې یو سیمه ییز ځواک، په نړیوالو چارو کې منځنۍ ځواک او یو رامنځته کېدونکی نړیوال ځواک دی. نایجریا له اقتصادي پلوه د افریقا ستر هېواد او په نړیواله کچه د اسمي داخلي ناخالص تولید (GDP) له مخې  ۲۵ او د پلور د قدرت د برابري (PPP) له مخې  ۲۵ م ستر هېواد دی. نایجریا ته زیاته د خپل لوی نفوس او اقتصاد له اړخه لویه افریقا هم ویل کیږي، چې د نړیوال بانک له خوا د رامنځته کېدونکي بازار په توګه په پام کې نیول شوی دی. په هر صورت، دا هېواد د بشري پراختیا د شاخص له مخې ډېر ټيټ او د نړۍ یو له فاسدو هېوادونو څخه دی. نایجریا د افریقایې اتحادې بنسټ ايښودونکی غړی او د ملګرو ملتونو، همګټو هېوادونو، ناپېیلي غورځنګ، د لویدیځی افریقا د هېوادونو د اقتصادي ټولنې او د پټروليم صادرونکو هېوادونود  سازمان  په ګډون د زیاترو نړیوالو سازمانونو غړی هېواد دی. د مکسیکو، اندونیزیا، نایجریا او ترکیې هېوادونو د ډلې غیر رسمي غړی او یو له یولسو راتلونکو اقتصادونو ځخه دی.
ریښه پېژنده
د نایجریا نوم د نیجر له سیند نه اخیستل شوی ده، چي په همدې هېواد کې بهېږي. همدغه نوم د یوه بریتانوي ژورنالیست (فلورا شاو) له خوا په ۱۸۹۷ ز کال د جنوري په ۸ مه ونومول شو، چې وروسته یې بیا له یوه بریتانیوي استعمارګر مدیر (لارډ لوګارډ) سره واده وکړ. ګاونډی نیجر هېواد هم خپل نوم له همدې سېند نه اخیستی ده. د نایجریا نوم چې په اصل کې دا نوم د نيجرسیند په منځنیو برخو کی کارول کېږي، ناڅرګند دی. دا کلیمه په اغلب ګومان د توريګ نوم ایګیریو ان ایګیریوین بدله ده چې د ۱۹ پیړۍ د اروپايي استعمار څخه د مخه د ټیمبکټو (ټیمبکټو د يو ښار نوم ده په مالې کې)  شاوخوا سیند ته د اوسېدونکو له خوا کارول کېده.
مخکې له تاریخ
د کېنجې بند کېندنې دا ښودلي ده چه اوسپنه په ۲ مه پېړۍ مخکي له مېلاده دلته کارول شوې ده. د نیولیتیک دورې څخه د اوسپنې دورې ته لیږد د منځني برونزو د تولید پرته بشپړه شوې ده. نورو باور درلود یا یې وړاندیز کړی وه، چې ټکنالوژي د نېل له درې څخه لويديځ ته تللې، که څه هم  داسې بریښي چې د اوسپنې عصر د نیجر د سیند په دره او ځنګلي سمه کې په پورتنۍ ساوانا کې د متالورژي له معرفي کېدو نه ۸۰۰ کاله وړاندې موجود وه.
د نایجریا د نوک تمدن ۱۵۰۰ ز کال مخکې له مېلاد او ۲۰۰ ز کال بعد له مېلاد تر منځ وده وکړه.
د تاریخ په لومړيو کې
د کانو د تاریخي پيښو په ترتيب شرح د هاسا د ساحلي ښار کانو لرغونی تاریخ د هاوسا د داورا د ښارونو (يا هاسا بکواي)، هدیجو، کانو، کاسینه، زازاو، رانو او ګوبير سره یو ځای د شاوخوا ۹۹۹ له میلاد وروسته کلونه ښیي، چې دا ټول مستند تاریخونه لري چې لسمۍ پېړۍ ته ورګرځي. له میلاد وروسته په ۷ مه پېړۍ کې د اسلام په خپريدو سره، دغه سيمه د سوډان يا بلاد السودان (پښتو معنی یې ده د تورپوستو خلکو ځمکه) په نوم مشهوره شوه. له هغه ځايه چې نفوس يې تر يوې اندازې د شمالي افریقا له مسلمان عربو کلتور سره تړاو درلود، دوی د صحرا ترانسپورت تجارت پيل کړ او د عربي ژبې ویونکو له خوا ورته د السوډان (توریان) نوم کيښودل شو، ځکه چې دوی د اسلامي نړۍ پراخه برخه ګڼل کېدل. د منځنيو پيړيو عرب او مسلمان تاریخ پوهانو او جغرافیه پوهانو له خوا لومړني تاریخي روایات دي چې د کينیم بورنو امپراطورۍ د اسلامي تمدن لوی مرکز په توګه پاته شوی دی.
ایداري وېش
د نیجریا هیواد په ۳۶ ولایتونو او یوې پدرالي سیمې ویشل شوی دی.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:نایجېریا
د شاه فیصل جومات
د شاه فیصل جومات (په اردو: شاہ فیصل مسجد) یو مسجد دی چی په پاکستان کی د اسلام آباد په پایتخت (پلازمېنې) کې د مارگلې غرونو په راغه کی پروت دي. نوموړی جومات په پاکستان او سهیلي آسيا کی تر ټولو لویه او مشهوره عبادت ځاي ده. خو څرنگه چی نوموړي مسجد سنتي معماری نلري ځکه ځينی مسلمانان دغه مسخد ته په بده سترگه گوری.
تاریخ
کله چی په ۱۹۶۶ کال کی د سعودی عرب پاچا فیصل ابن ابدالعزیز په پاکستان کی وو نو د نوی او عصری مسجد د جوړولو څخه یی ملاتړ وکړ او مالی مرسته یی هم ورکړه. تر ۱۹۷۶ کال پوري ۱۷ پروژې قضاوت شوي دی او په دی کال کی د ترکی معمار وېډاټ علي دالوکای (Vedat Ali Dalokay) یوه پروژه انتخات شوه. د مسجد د جوړولو کار په ۱۹۷۶ کال کی پېل شو او تر لس کالونو وروسته په ۱۹۸۶ کال کی تکمیل شو.
توصيف
د شاه فیصل جومات په اسلام آباد کی د فيصل روډ په ختم کی د مارگلی تر غرونو نژدې پرته ده. دغه مسجد د بدو د خیمې په شکل جوړ شوی دی، څلور مینارونه او څلور دخولونه لري. . مساحت یی ۵۰۰۰ متر مربع دی. په دی جومات کی ۱۰،۰۰۰ تنه لمونځ کولای سی. لگښت یی ۱۲۰ میلیونه دولارونه وو. د شاه فیصل جومات د ۱۹۷۶ کال څخه تر ۱۹۸۶ کال پورې جوړیدله
انځورتون
وېشنيزه:جوماتونه وېشنيزه:پاکستاني جوماتونه
د خوست پاڅون (۱۹۲۴ – ۱۹۲۵ زکال)
د خوست پاڅون چې د منګلو د پاڅون، د خوست د انقلاب یا د منګلو د انقلاب په نوم هم پېژندل کېږي د افغان پاچا غازي امان الله د معاصر سازۍ د اصلاحاتو پر وړاندې پاڅون و. دغه پاڅون د افغانستان په سویلي ولایت کې پیل شو او د ۱۹۲۴ زکال له مارچ میاشتې څخه یې د ۱۹۲۵ زکال تر جنوري میاشتې پورې دوام وکړ. په پیل کې پښتنو ته اړوندې د منګلو قبیلې د افغان دولت له ځواکونو سره مبارزه وکړه چې بیا وروسته د سلیمان خېلو، علي خیلو، ځاځیو، ځدراڼو او احمدزیو قبیلې هم ورسره مل شوې. دغه پاڅون د څه باندې ۱۴۰۰۰ کسانو له وژل کېدو وروسته بالاخره د ۱۹۲۵ زکال په جنوري میاشت کې له منځه ولاړ.
دا په افغانستان کې لومړنۍ جګړه وه چې د افغانستان هوايي ځواکونو په کې ونډه واخیسته.
مخینه
له ۱۹۲۴ زکال وړاندې د خوست ولایت دوه ځلې پاڅون کړی و: لومړنی پاڅون یې له ۱۸۵۶ زکال څخه تر ۱۸۵۷ زکال پورې و چې خوستوالو او وزیرو په کې د دوست محمد خان پر وړاندې جګړه وکړه. دویم پاڅون یې په ۱۹۱۲ زکال کې وکړ چې په دغو کې د منګلو، ځدراڼو او غلجیانو قبیلې د سیمه ییز والي د «تعصب او سخت دریځۍ» پر وړاندې ودرېدې؛ هغه چې د حبیب الله خان او جهانداد خان ترمنځ له سیالۍ یې سرچینه اخیسته.
د ۱۹۲۴ زکال د پاڅون لپاره ګڼ شمېر لاملونو شتون درلود؛ په دغو کې د افغان پاچا غازي امان الله خان د معاصر سازۍ او لویدیځ سازۍ اصلاحات، د نظامنامې په نامه قانون چې په ۱۹۲۳ زکال کې اعلان شو او ښځو ته یې لا زیاتې ازادۍ ورکولې او د کورنیو ستونزو نور موضوعات یې تنظیمول په داسې حال کې چې دغو موضوعاتو ته له دې وړاندې د دیني علماوو له خوا رسیدګي کېدله، هغه نوی قانون چې د ډیورنډ د فرضي کرښې دواړو خواوو ته یې تګ راتګ محدود کاوه، د څو ښځو لرلو محدودیتونه، د ماشومانو د واده لغو کول، په ځمکو باندې د مالیاتو لګول، د ولسوالانو، والیانو او پوځي افسرانو «ګستاخي، زور ویل او چلوټۍ»، د دولتي مامورینو او قاضیانو له خوا د بډو اخیستل، د خلکو عرایضو ته نه پام، د ګمرکي مالیاتو زیاتوالی، جبري پوځي خدمت او هغه نور مقررات په کې شامل و چې موخه یې د «شخړو او تاوتریخوالو» پای ته رسول و.
د پاڅون پیل
د ۱۹۲۴ زکال د مارچ میاشتې په نیمايي کې په خوست ښار کې، چېرې چې د ۱۹۲۳ زکال د مني راهیسې لاریونونو دوام درلود د ملا عبدالله په مشرۍ د دولت پر ضد ښکاره پاڅون وشو. ملا د پښتنو د ناموس له شعار څخه په کار اخیستو او د هغه پر باور واقعي مسلمانانو ته د جنت د ژمنې په ورکولو وتوانېد د سویلي ولایت ټولې قبیلې د افغانستان د دولت پر ضد راوپاروي. په پیل کې دولت دغه پاڅون جدي وه نه باله، خو د ۱۹۲۴ زکال په مارچ میاشت کې یې د وضعیت جدیت درک کړ.
د اپرېل میاشتې تر نیمايي پورې ټول سویلي ولایت په پاڅون کې ورګډ شوی و. همدغه میاشت غازي امان الله خان ته وفاداره ځواکونو وکولای شول یاغیانو ته ماته ورکړي، خو بریالي نه شول هغوی له منځه یوسي. له دې وروسته د علي خیلو او سلیمانخیلو قبیلې په دغه پاڅون کې ورګډې شوې. د اپرېل په ۲۲مه یاغیانو د دولتي ځواکونو په یوې پوځي ډلګۍ برید وکړ؛ د ۲۰ کسانو په وژلو سره یې هغوی ته پریمانه تلفات واړول. له همدې امله د اپرېل په ۲۷ مه بې تصمیمه جګړه پیل شوه چې له امله یې ۶۰ تنه یاغیان ووژل شول او د دولت له اړخه ۷ سرتېري مړه او ۲۷ نور ټپیان شول. د مقاومت په زیاتوالي سره د افغانستان دولت په دې استدلال چې د امان الله خان اصلاحات له شریعت سره په ټکر کې نه دي؛ یو پلاوی یې د یاغیانو خوا ته ولېږه څو له هغوی سره خبرې وکړي، خو دغو خبرو کومه نتیجه نه لرله. په راتلونکې می میاشت کې جګړې زور واخیست او دولت ادعا وکړه چې ۱۱۷ تنه یاغیان یې وژلي او ۳۶۵ تنه نور یې ټپیان کړي؛ همدارنګه یې د دولت له اړخه د مړو شمېر ۱۷ تنه او د ټپیانو شمېر هم ۲۷ تنه وښود؛ په داسې حال کې چې دغه شمېرې د بهرنیو ناظرینو له خوا نه باور وړ وګڼل شوې.
لویه جرګه
د پاڅون په جریان کې پاچا غازي امان الله خان د قبیلوي او مذهبي مشرانو څخه جوړه ۱۰۰۰ کسیزه لویه جرګه را وغوښته او تمه یې لرله څو دغه جرګه به د ده سیاستونو ته مشروعیت ورکړي او له ګوډ ملا سره به د مقابلې په برخه کې ورسره مرسته وکړي. د حیرانتیا وړ دا وه چې په جرګه کې حاضرو ټولو علماوو د رایو په اکثریت د اصلاحاتو د لغو کولو غوښتنه وکړه. له امله یې امان الله خان مجبور شو له خپلو یو شمېر دغه اصلاحي پروګرامونو څخه لاس واخلي او د جون په لومړۍ نېټه یې مذاکره پیل کړه. د جون په ۲۰مه د سولې خبرو اترو ماته وخوړه او جګړه له څلورو ورځو وروسته بېرته پیل شوه.
د پاڅون پای
د ۱۹۲۴ زکال د اګست په ۱۱مه امان الله خان د یاغیانو پر وړاندې د جهاد اعلان وکړ. د اګست په ۲۵مه یاغیانو په بریالیتوب سره په کولنګار باندې برید وکړ او هلته یې دوه دولتي پوستې له منځه یووړې. په سویلي ولایت کې د اګست له ۲۳مې څخه تر ۲۶مې نېټې شدیدې جګړې دوام وکړ چې له امله یې څلور ورځې وروسته د میر ضمیر خان تر مشرۍ لاندې ۱۵۰۰ تنه سرتېري د دولت لوري ته واوښتل. د سپټمبر له ۱۶مې نېټې څخه تر ۱۷مې نېټې پورې د ضمیر خان ځواکونو یاغیانو ته ستره ماته ورکړه د هغوی له ۴۰۰ څخه تر ۵۰۰ پورې کسان یې ووژل په داسې حال کې چې ضمیر خان ته اړوند ۱۰۰ کسان هم ووژل شول. دغه ماته لامل وګرځېده چې احمدزیان له پاڅون څخه لاس واخلي. د سپټمبر له ۱۸مې نېټې څخه تر ۲۱مې نېټې پورې دولتي ځواکونو د سلیمان خېلو، منګلو او ځدراڼو قبیلو ته د اړوندو ۳۰۰۰ یاغیانو سره جګړه وکړه. په اکتوبر میاشت کې یاغیان وتوانېدل د افغان پوځونو یوه ډلګۍ له منځه یوسي او داسې ښکارېده چې یاغیان به د کابل پر لور حرکت وکړي. د نومبر له ۹مې نېټې څخه تر ۱۰مې نېټې پورې له ۵۰۰ څخه تر ۶۰۰ تنو یاغیانو په یوه برید کې وکولای شول له ۵۰ څخه تر ۶۵ دولتي سرتېري ووژني. دغه پاڅون بالاخره د ۱۹۲۵ زکال د جنوري په ۳۰ مه د یو شمېر یاغیانو په بندي کولو او د یاغیانو د ۴۰ مشرانو په اعدام سره پای ته ورسېد. د یاغیانو له ډلې څخه د محمد یعقوب خان زوی عبدالکریم وتوانېد بېرته بریتانوي راج ته وتښتي. ټام لنز فورډ د یاغیانو ماته د افغانستان د سلطنتي پوځ وسلو او غوره روزنې ته اړونده بولي. امریکايي لرغون پوه لویس دوپري بیا د دولتي ځواکونو بریا د لومړۍ نړیوالې جګړې د مهال د هغو دوه الوتکو له امله بولي چې بریتانیا افغانستان ته ورکړې وې؛ هغه څرګندوي هغه مهال چې دغه الوتکې د جګړې په ډګر کې راښکاره شوې او یاغیان یې بمبار کړل په دغو قبیلوي ځواکونو یې پام وړ اغېز وکړ.
عواقب
د دغه پاڅون له امله چې فیض محمد کاتب هغه په ډېرې سختۍ سره ځپل شوی پاڅون بللی؛ ۱۴۰۰۰ تنه په کې ووژل شول او له امله یې د افغانستان دولت هم ۵ میلیونه پونډه دولتي عواید له لاسه ورکړل. له دې سره چې دغه پاڅون نابریالی و خو په دې کې بریالی شو چې د پاچا اصلاحي اقدامات تر ۱۹۲۸ زکال پورې وځنډېږي.
مېشت‌ځای (هبیتات)
په ایکولوژۍ کې مېشت‌ځای (habitat) اصطلاح هغه سرچینې، فزیکي او بیوټیکي عوامل خلاصه کوي چې په یوه سیمه کې شته دي، لکه: د یوې ځانګړې نوعې له پايښت او تکثیر سره مرسته. د ژویو د یوې نوعې مېشت‌ځای د هغې د چاپېریالي تطابق فزیکي مظهر ګڼل کېدای شي. پر دې بنسټ، "مېشت‌ځای" د نوعې یوه ځانګړې اصطلاح ده چې له چاپېریال یا نباتي مجموعو غوندې مفاهیمو سره توپیر لري.
په فزیکي عواملو کې ښايي (د بېلګې په توګه): خاوره، نم، د تودوخې محدوده او د نور شدت شامل وي. په بیوټیکي عواملو کې خوړو ته لاسرسی او د ښکاریانو شتون او نه شتون شاملېدای شي. هر موجود یا ارګانیزم چې په کومو شرایطو کې وده کوي، هلته خپلې ځانګړې مېشت‌ځايي اړتیاوې لري، خو ځینې یې داسې دي چې هر ډول بدلونونه زغمي او ځینې نور بیا د اړتیاوو له نظره ډېر ځانګړي دي. د نوعو مېشت‌ځایونه، خامخا جغرافیايي سیمې نه دي، ښايي د کوم ډنډر دننه وي، د کومې زړې ونې سټه وي او یا هم کومه ډبره وي. یوه پرازیټي ارګانیزم ته د خپل کوربه بدن [کوربه (host) په بیولوژۍ کې هغه ژوندي موجود ته ویل کېږي، چې یوه پرازیټ ته یې پناه ورکړې وي او متقابله اړیکه ورسره لري]، د کوربه د بدن یوه برخه یا د هغه یوه منفرده حجره د مېشت‌ځای حیثیت لري.
د جغرافیايي مېشت‌ځایونو په ډولونو کې قطبي، معتدلې، نیمه تودې او تودې سیمې شاملېږي. ځمکني نباتي ډولونه یې ښايي ځنګلونه، دښتې او چمنونه وي. د خوږو اوبو په مېشت‌ځایونو کې سیندونه، جهیلونه او ډنډونه شاملېږي. په سمندري مېشت‌ځایونو کې د مالګې جبه‌زارونه، ساحل، مدخلونه، سمندري ژۍ، خلیجونه، ازاد سیندونه او ژورې اوبه شاملېږي.
مېشت‌ځایونه کېدای شي، د وخت په تېرېدو سره بدل شي. د بدلون لاملونه یې ښايي تاوتریخجنې پېښې،(لکه: اورونه راخوټېدل، زلزله، سونامي، ځنګلیزه اور لګېدنه یا د سمندري جریانونو بدلېدل) وي. یا هم کېدای شي بدلون د زریزو په اوږدو کې ورو ورو له اقلیمي بدلونونو سره رامنځته شي، ځکه طبیعي کنګلونه مخ او شا ته ځي او د اقلیمي بدلونونو بېلابېلې نښې نښانې په اورښت او لمرینو تشعشعاتو کې بدلونونه رامنځته کوي. نور بدلونونه د انساني فعالیتونو مستقیمه پایله ده، لکه: ځنګلونه وهل، د پخوانیو چمنونو شودیاره کول، سیندونو ته دېوالونه وهل، د زیمناکې ځمکې زیمونه ایستل او سمندري بسترونه له خټو پاکول. دپردیو نوعو ورتګ ښايي د ځايي ځناورو پر ژوند بدې اغېزې وکړي؛ د ښکار د ډېرېدو له لارې، د سرچینو لپاره د سیالۍ له لارې یا د هغو آفتونو او ناروغیو د ور وړلو له لارې چې ځايي نوعې یې پر وړاندې د خوندي پاتې کېدو وړتیا نه‌لري.
تعریف او رېښه پېژندنه
د مېشت‌ځای (habitat) کلیمه له ۱۷۵۵ ز کال راهیسې کارول کېږي او له لاتیني کلیمې (habitāre) نه اخیستل شوې چې معنا یې (مېشت کېدل) دي او هغه له (habēre) نه مشتقه ده چې لرل یا ساتل یې معنا ده. مېشت‌ځای، د یوه ارګانېزم د داسې طبیعي چاپېریال په توګه تعریفولی شو چې د ژوند او ودې لپاره طبیعي دی. د معنا له پلوه بیوټوب (biotope) ته ورته دی؛ یوه داسې سیمه چې یو ډول چاپېریالي شرایط لري او د نباتاتو او حیواناتو له یوې ځانګړې ټولنې سره اړونده وي.
چاپېریالي عوامل
هغه اصلي چاپېریالي عوامل چې د ژوندیو موجوداتو پر وېش اغېز لري: تودوخه، نم، اقلیم، خاوره، د نور شدت او د ټولو هغو شرایطو شتون یا نه شتون دی چې ارګانیزمونه د ساتنې لپاره اړتیا ورته لري. په ټولیز ډول حیواني ټولنې د نباتي ټولنو پر ځانګړو نوعو تکیه دي.
ځینې حیوانات او نبابات داسې مېشت‌ځايي اړتیاوې لري چې، د موقعیتونو په یوه لویه محدوده کې پوره کېږي. د بېلګې په توګه: کوچنی سپین پتنګ چې (Pieris rapae) نومېږي، له انترکتیکا پرته د ټولې نړۍ په لویو وچو کې پیدا کېږي. لارواګان یې له باسیکا او بېلابېلو نورو نباتي نوعو نه تغذیه کېږي او په هر پرانیستي ځای کې له بېلابېلو نباتي ډلو سره وده کوي. لوی اسماني رنګه پتنګ چې (Phengaris arion) نومېږي، د اړتیاوو له پلوه ډېر ځانګړی دی، لارواګان یې له تایمس نوعو نه تغذیه کېږي او د ژوند په څرخه کې د پېچلو اړتیاوو له امله یوازې په هغو سیمو کې مېشت کېږي، چې هلته میرمیکا (Myrmica) مېږیان ژوند کوي.
سخت مېشت‌ځایونه
که څه هم د ځمکې پر مخ اکثریت ته نږدې ژوندي موجودات په میزوفیلیک (منځنیو) مېشت‌ځایونو کې ژوند کوي، یو کم شمېر موجوداتو چې ډېری یې میکروبونه دي، په داسې سختو چاپېریالونو کې ژوند غوره کړی چې د ژوند لپاره ډېر مناسب نه دي. د بېلګې په توګه: د ویلانز په جهیل کې باکټریاوې چې د انترکتیکا تر کنګلونو لاندې په نیم مایل واټن کې ژوند کوي. کله چې د لمر رڼا نه وي، دوی باید عضوي مواد له نورو ځایونو ترلاسه کړي. دا ښايي د کنګل له وېلې کېدو نه د راوتلو اوبو فاسد مواد وي یا د ځمکې‌لاندې ډبرو کاني توکي وي. نورې باکټریاوې په ماریانا کنده کې پرېمانه موندلی شو. دا کنده د ځمکې پر مخ په سمندرونو کې تر ټولو ژور ځای دی. سمندري واوره ، د سمندر له سطحي قشرونو نه لاندې ښویېږي او په دې سمندرلاندې دره کې راټولېږي، په دې توګه ډېرو باکټریاوو ته تغذیه برابروي.
نور میکروبونه په داسې مېشت‌ځایونو کې ژوند کوي، چې هلته اکسیجن نشته او په غیر فوټوسنټېز کیمیاوي غبرګونونو پورې تړلي دي. د څېړنو لپاره په کیندل شويو څاه‌ګانو کې چې ۳۰۰ متره (۱۰۰۰ فوټه) ژورې دي، میکروبي موجودات پیدا شوي دي چې په ښکاره د تیږو د جوړوونکو برخو او اوبو تر منځ د غبرګونونو پر محصولاتو ولاړ دي. دغه موجودات، په سم ډول څېړل شوي نه دي، خو ښايي د نړۍ د کاربني څرخې یوه مهمه برخه وي. په دوه مایله ژورو کاني تیږو کې هم میکروبونه شته دي. دا میکروبونه د ډبرې په دننه کې د ټکني یا ورو اکسیډېشن په غبرګونونو کې د تولید شوي هایدروجن د کوچنیو رګونو پر مخ ژوند کوي. دغه میتابولیک غبرګونونه، په هغو ځایونو کې د ژوند امکان برابروي چې هلته اکسیجن یا نور نه وي، هغه ځای چې تر دې مخکې فکر کېده چې ژوند په کې ناممکن دی.
ثريا دليل
ثریا دلیل د افغانستان د عامی روغتیا وزارت سرپرسته وزیره ده.
کلاین فلټر ساينډروم
کلاین_فلټر_ساينډروم_Klinefelter_Syndrom_XXY
په عمومي ډول د نارینه_جنسي_کروموزومونه ،، اېکس او وای،،(XY) دي. او د ښځینه_جنسي_کروموزومونه بیا ،، اېکس او اېکس،، (XX) دي. خو ځينې مهال د جنسي حجروي وېش پر مهال د جنسي کروموزومونو وېش غلط کېږي. او له دې امله کله نا کله راتلونکی ماشوم ،، اېکس اېکس او وای،،(XXY) کروموزومونه لري. چې هم د نارینه جنسي کروموزومونه(XY) او هم د ښځینه جنسي کروموزومونه(XX) لري.
دا رنګه کروموزومي غلطي د کلاین_فلټر_سينډروم_Klinefelter_Syndrom_XXY په نوم یادېږي.
دا رنګه کروموزمونه لرونکی نارینه د ټېستېستېرون هورمونونه د کموالي له امله نارينه ځانګړتياوې یې کمي وي. زکر او خوټې یې وړوکي وي. د بچي پيداکولو ځانګړتيا نه لري. په د ننه کې خپل ځان ښځه محسوسه وي.
حجروي وېش
حجروي وېش ( cytokinesis)
انټرفېز(interphase) هستوي وېش / مایتوسس( mitoses)
انټرفېز(interphase)بیا په پخپله پر درو پړاوونو وېشل شوی دی. جي ون پړاو (G1 phase): په دې پړاو کې حجره غټېږي یانې سایتوپلازم او د حجرې حجم غټېږي. او د ،،ډي این اې،، بنیادي مواد اماده کوي. د ترکیب(جوړېدو) پړاو(Synthesis phase) په دې پړاو کې ،،ډي این اې(DNA) دوه برابره جوړېږي(DNA replication) ياني هر یو کروموزوم خپل کاپي جوړوي. او هیستون پروټين(histone protein) جوړېږي، چې بیا وروسته د ،ډي این اې کروماتیني تارونه پر تاوېږي او د کروموزوم شکل خپلوي.
جي ټو پړاو (G2 phase): په دې پړاو کې یو ځل بیا حجره( cell) غټېږي او اړین پروټين د مایتوسس له پاره جوړوي. د انټرفېز پړاو نسبت و مایتوسس پړاو ته ډېر اوږد دی. تقريبا ۹۰سلنه وخت د حجروي وېش د انټرفېز پړاو نیسي.
هستوي وېش / مایتوسس پړاو ( mitosis)
مایتوسس_پړاو(هستوي وېش) مایتوسس پړاو بیا خپله پر څلورو پړاونو وېشل شوی دی.
منځنی_پړاو ( metaphase): په دې پړاو کې ۲ کروماتیدي کروموزومونه د حجرې په مېنځ کې په قطار سره ځای پر ځای کېږي. او سپينډل اپرېټس د حجرې و دواړو قطبونو ته ځي. او د کروموزومونو په ملا سېنټرومېر(centromere) پسې ځان نښلوي.
ټېلوفېز_پړاو( telophase): په دې پړاو کې د حجرې په دواړو کونجونو کې پر کروموزومونو نوي هستوي غشا (دېوال) جوړېږي او دا رنګه دوې نوي هستې منځته راځي. له دې سره کروموزومونه بېرته خپل مخکېنۍ شکل یانې،،ډي این اې بیرته د کروماتیني تارو شکل خپلوي. اوس د حجرې_وېش_cytokineses منځته راځي او حجره خپل ځان پر مېنځ دوه ځایه کوي او له دې سره د يوې حجرې څخه دوې نوي خوېندې حجرې جوړي شوې،چې یو شانته ،،ډي این اې(DNA) لري.
مایتوسس پړاو بیا خپله پر څلورو پړاونو وېشل شوی دی.
مخکېنۍ_پړاو prophase: