cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علامه حمیدالدین فراهی
۸: التکمیل في اصول التاویل: د اصول التفسیر په اړه ارزښتناکه رساله ده چې لیکوال بشپړه کړې نه ده، حمیدیه ادارې له لوري په ۱۳۸۸هـ کې چاپ شوې ده.
۹: جمهرة البلاغه: د دې کتاب په اړه اټکل کېږي چې ښايي له ۱۳۲۲هـ څخه لیکوال د هغه لیکلو ته مټې رانغښتې وي، د لیکوال تر مرګ وروسته حمیدیه ادارې په ۱۳۶۰هـ کې چاپ کړ.
۱۰: خِرَد نامه:د سلیمان علیه السلام د یوشمېر امثالو یا متلونو منظومه فارسي ترجمه ده چې لیکوال په حیدراباد کې د ۱۹۱۶م مهال چاپ کړې ده.
۱۱: دلائل النظام: دا کتاب يې د قران کریم د سورتونو ترمنځ پر اړیکه یا ربط لیکلی دی، ده په دې کتاب کې هغه اسلوب په ګوته کړي دي چې څنګه د قران کریم سورتونه يو له بل سره تړلي دي. حمیدیه ادارې په ۱۳۸۸هـ کې چاپ کړی دی.
۱۲: دیوان العربي: شیخ بدر الدین اصلاحي له حمیدیه ادارې د ۱۳۸۷هـ مهال چاپ کړی دی.
۱۳: الرأي الصحیح فیمن هو الذبیح: دا کتاب د اسماعیل او اسحاق علیهما السلام په اړه دی چې څوک ذبح شوی دی. لومړی ځل د لیکوال په ژوند کې د ۱۳۳۸هـ مهال چاپ شوی بیا د حمیدیه ادارې په ۱۴۱۴هـ کې دویم وار چاپ کړی دی.
۱۴: رسالة في عقیدة الشفاعة والکفارة: دا کتاب په انګریزي ژبه لیکل شوی دی، د نصاراوو پر ځینو علماؤ يې ردونه کړي دي، دا کتاب يې علامه سید سیلمان ندوي ذکر کړی دی.
۱۵: فاتحة نظام القران: دا يې د خپل تفسیره( نظام القران وتاویل الفرقان بالفرقان) سریزه ده، د ۱۳۵۷هـ مهال حمیدیه ادارې چاپ کړې ده.
۱۶: في ملکوت الله: د ملتونو د زوال او پرمختګ الهي طریقې يې پکې بیان کړې دي چې څنګه یو ملت ته الله د پرمختګ چانس ور کوي او بل نسکوروي، د اسلام د سیاسي نظام په اړه يې هم خبرې کړي او نیمګړی پاته شوی دی. د ۱۳۹۱هـ مهال حمیدیه ادارې چاپ کړی دی.
۱۷: القائد الی عیون العقائد: په ۱۳۹۵هـ کې حمیدیه ادارې چاپ کړی دی.
۱۸: مفردات القران: د قران کریم په اړه لیکل شوی  کتاب دی.
۱۹: نظام القران وتاویل الفرقان بالفرقان: د قران کریم په اړه ستر تفسیر دی چې لاندې ټوکونه يې چاپ شوي دي:
ا: د فاتحې او بسم الله تفسیر، له فاتحة نظام القران سره یو ځای په ۱۳۵۷هـ کې چاب شوی دی.
ب: د الذاریات سورې تفسیر، له اعظم ګړه مطبعه معارف چاپ کړی دی خو تاریخ نه لري.
اینډیانا
انډیانا د امریکا هیواد اړوند یو آیالات دی.
علامه حمیدالدین فراهی
ج: د التحریم سورې تفسیر، فیض عام مطبعې له عليګړه په ۱۳۲۶هـ کې نشر کړی دی.
د: د القیامه سورې تفسیر، بیا هم د فیض عام مطبعې چاپ کړی دی چې تاریخ نه لري، دویم چاپ يې په ۱۴۰۳هـ کې حمیدیه ادارې کړی دی.
هـ: د المرسلات سورې تفسیر، دا معارف مطبعې چاپ کړی خو تاریخ نه لري.
و: د عبس سورې تفسیر، له تاریخ پرته معارف مطبعې چاپ کړی دی.
ز: د الشمس سورې تفسیر، په ۱۳۲۶هـ کې فیض عام مطبعې چاپ کړی دی.
ح: د التین سورې تفسیر، له تاریخ پرته معارف مطبعې چاپ کړی.
ی: د الفیل سورت تفسر چې په ۱۳۵۴هـ کې معارف چاپ کړی دی.
ک: د الکوثر سورت تفسیر، بیا هم له تاریخ پرته معارف چاپ کړی دی.
م: د اللهب سورت تفسیر، معارف له تاریخ پرته چاپ کړی دی.
ن: د اخلاص سورې تفسیر، دا یو ټوک يې په اردو هغه مهال لیکلی دی چې کراچي کې اوسیده، ښايي له ده ځینو طالبانو غوښتنه کړې وي او د هغوی غوښتنې ته د ځواب په پار يې دا ټوک په اردو لیکلی وي چې حمیدیه ادارې په ۱۳۷۸هـ کې خپر کړی دی.
ناچاپ اثار:
۲۱: احکام الاصول باحکام الرسول: دا کتاب له قران کریم څخه د رسول الله د اجتهاد او استنباط په اړه بحث کوي. له اصل څخه نقل شوې ورقې يې ۹ کېږي.
۲۲: الازمان والادیان: شریعت د میاشتو، ورځو او معینو وختونو له تعین څخه هدف چیش دی؟ د همدغه حکمت په اړه يې خپل مالومات لیکلي دي. دا یوه وړه ۲۲ مخه رساله ده.
۲۳: اسباب النزول: ۹ مخه رساله ده.
۲۴: الاشراق في الحکمة الاولی من حقائق الامور ومکارم الاخلاق: د دې رسالې هم له اصل څخه ۴ ورقې نقل شوې دي.
۲۵: اصل الفنون: دا رساله په اردو ژبه د مدرس لپاره د تدریس لارښوونې دي چې ۸ ورقې کېږي.
۲۶: الاکلیل في شرح الانجیل: ۱۰ مخه رساله ده.
۲۷: اوصاف القران: دا رساله دوې مسودې لري چې ټولې ورقې يې ۲۵ کېږي.
۲۸: تاریخ القران: ۱۰ مخه رساله ده.
۳۰: تعلیقات في التفسیر: د قران کریم د لوست مهال چې يې پر هغه غور کړی دی نو دا تعلیقات يې پر بیاض ورته کښلي دي، د ده شاګرد امین احسن اصلاحي راغونډ کړي، له همدې نسخې څخه ګڼو کسانو نقل کړي دي او د امین احسن نسخه يې له کورنۍ سره خوندي ده.
۳۱: حجج القران: د لیکوال له ډېرو مهمو کتابونو یو همدا دی چې تکمیل شوی نه دی، اما لیکوال خپله تګلاره د کتاب په لومړي سر کې روښانه کړې ده او مهم بحثونه يې هم لیکلي دي. دا کتاب درې مقالې لري چې هره مقاله يې درې بابونه لري، لومړۍ مقاله يې د منطق، فلسفې او علم کلام په نقد کې کښلې ده، دویمه مقاله يې د علم په تاسیس او د قران کریم د احتجاج پر اسلوبو لیکلې ده او درېيمه مقاله د الهي ربوبیت، اخرت او رسالت پر اثبات د قران کریم د دلایلو او حججو په اړه لیکلې ده. له اصل څخه رانقل شوې نسخه يې ۱۶۸ مخونه لري.
۳۲: حکمة القران: دا هم د لیکوال له مهمو کتابونو بلل کېږي، له اصل کتابه رانقل نسخه يې ۲۷ مخونه لري.
۳۳: الدر النضید في النحو الجدید: دا کتاب يې په ۱۳۱۵هـ کې پیل کړی و، دوې قلمي نسخې لري او ټول مخونه يې ۴۴ ته رسېږي.
۳۴: دلائل الی النحو الجدید والمعاني والعروض والبلاغة: دغه رساله يې سید سلیمان ندوي د فراهي په ژوند لیک کې ذکر کړې ده.
۳۵: الدمدمة والشمقمة: دا د هندو مذهب پر تزکیه النفوس یو کتاب دی چې ده غوښتل ترجمه يې کړي، هغه کتاب د هتهـ یوک په نوم دی چې فراهي تر ۳۲ فقرې ترجمه کړی دی، وروسته يې د قران کریم په رڼا کې تزکیة الروح کتاب ولیکه.
۳۶: الرائع في اصول الشرائع: دا رساله يې ۲۳ ورقې ده، بیا ۳۴ ورقې له کتاب الله سره اړوند بحثونه نور هم پر اضافه شوي دي.
۳۷: رسالة في اصلاح الناس: دا ۵ ورقې ده، امین احسن اصلاحي اردوته ترجمه کړې او د ۱۹۳۶م مهال يې په الاصلاح مجله کې خپره کړې ده.
۳۸: الرسوخ في معرفة الناسخ والمنسوخ: دا ۸ ورقې رساله ده.
۳۹: سلیقة العروض: دا کتاب يې پوره کړی نه دی، ده غوښتل چې د عروضو په اړه غلط فهمي ایسته کړي او اصلاحات راولي، ۲۱ ورقې ورڅخه نقل شوې دي.
۴۰: الطارق والبارق: دا يې د خاطرو او افکارو یوه ټولګه ده.
۴۱: العقل وما فوق العقل: دا هم ۴ ورقې رساله ده.
۴۲: فقه القران: دا بیا ۶ ورقې رساله ده.
۴۳: فلسفة البلاغة: دا رساله يې د جمرة البلاغه د تمهید لپاره لیکلې ده چې ۶ ورقې لري.
۴۴: القسطاس:  دا رساله يې د نویو علومو په اړه کښلې ده، ۱۴ ورقې لري.
۴۵: قید الاوابد: د خاطرو ټولګه ده.
۴۶: لوامع الافکار: د خاطرو ټولګه.
۴۷: مسائل النحو: ۸ ورقې ده، د رسالې په لومړۍ صفحه کې د رسالې نوم تر نوم لیکلو وروسته يې لیکلي: من المفضل للزمخشري.
۴۸: المنطق الجدید: ۱۸ ورقې ده.
۴۹: مظام القران وتاریل الفرقان بالفرقان: د تفسیر هغه برخه يې ناچاپ پاته شوې ده، په دې برخه کې يې د بقرې سورت هم دی چې ۶۲ ایاتونه په ۵۶ فصلونو کې تفسیر کړي دي، د ورقو شمېر يې ۱۲۴ ته رسېږو، د ال عمران سورې تفسیر يې تر ۳۱ ایته رسولی دی.
۵۰: النظام في الدیانة السلامیه: دا د حکمة القران جز دی، خو د موضوع اهمیت ته په کتو يې مستقل کتاب ترې جوړ کړی.
۵۱: النظر الفکري حسب الطریق الفطري: دا رساله يې ۶ ورقې لري. [1] مکاتیب شبلی:2/25 یادرفتگاں صفحہ :119
[2] مجلہ الضیاء : رجب 1352ھ
[3] یاد رفتگاں صفحہ 110
۱۱۸ (عدد)
۱۱۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۱۷ څخه  مخکي او د ۱۱۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۱۸:
په کلینډر کې
۱۱۸ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۱۸ د اوگانسون اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۱۱۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
بلوڅ نېشنليزم
اوسنۍ بلوڅ ملتپالنه
د 1937 په فبروري کې، انجمن بیا تنظیم او د کلات ایالت ملي ګوند جوړ شو، چې د بلوچستان د خپلواک متحد ایالت د انجمن سیاسي اجنډا پرمخ وړي. دوی د کلات د لرغونې خانې د خپلواکۍ غوښتنه وکړه، چې وروسته په ۱۹۵۵ کې په پاکستان کې شامله شوه.[9] په ګوند کې د ډېرو سیکولر ذهنونو، امپریالیزم ضد او پاپولیسټ عناصرو لکه غوث بخش بزنجو، میرګل خان نصیر او عبدالعزیز کرد واکمن وو. کله چې د کلات په ایالت کې پارلماني ټاکنې ترسره شوې، دغه ګوند د پام وړ اکثریت سره تر ټولو لوی ګټونکی و.
په 2017 کې، د بلوڅانو نړیوال سازمان په لندن کې په ټکسيونو کې اعلانونه خپاره کړل چې د "FreeBalochistan" او "د جبري بې درکه کولو مخه ونیسئ" او "بلوڅ خلک وژغورئ" په څېر شعارونه پکې وو. په پیل کې خو اجازه ورکړل شوې وه مګر وروسته د لندن ټرانسپورټ لخوا اجازه رد شوه. د بلوڅانو نړیوال سازمان ادعا وکړه چې دا کار د پاکستان د حکومت د هغه فشار په پایله کې شوی دی چې په اسلام اباد کې يې د برتانیې هائی کمشنر د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر ته د حاضرېدو لپاره احضار شو.
د طالبانو لخوا د تیوره ولسوالۍ ښکېلول
د تیوره ولسوالۍ د طالبانو جگړه مارو له خوا وروستۍ ولسوالۍ ده چې د ۱۳۹۶لمریز کال او د جولای ۲۳مه ۲۰۱۷ز کال ونیوه. ددې ولسوالۍ په نیولو سره د ځایي ولسوال او پولیسو لخوا تیښه شوې او د ولسوالۍ ودانۍ، دولتي روغتون، امنیه قومندانۍ ټول د طالبانو لاسته راغلي دي.
په روغتون کې ډلییزه وژنه
د غور د تیورې پر روغتون د طالبانو په حمله کې ۳۵ تنه ناروغان وژل شوي د طالبانو لاس ته د غور ولایت د تیورې ولسوالۍ له لوېدو یوه ورځ وروسته څرګنده شوه چې د دې ولسوالۍ په روغتون کې وسله والو طالبانو لږترلږه ۳۵ بستر ناروغان وژلي دي. وسله والو طالبانو د یکشنبې په سهار تیوره ولسوالي ونیوله، پولیس او دولتي مامورین د ولسوالۍ مرکز ته تر ننوتو وړاندې ووتل خو په روغتون کې ناروغان، چې په منځ کې یې ټپي سرتېري هم شامل ول، پاتې شول. د غور چارواکي وايي چې وسله والو طالبانو د تیورې ولسوالۍ روغتون ته اور ورته کړی او په روغتون کې زیات بستر کسان د اور په لمبو او یا هم د طالبانو په ډزو وژل شوي دي. طالبانو هم په روغتون کې د ټپیانو او ناروغانو وژل کېدا تایید کړې ده خو ادعا کوي چې دا کسان پر روغتون د هوايي بمبارۍ په نتیجه کې وژل شوي دي. پرون د غور والي غلام ناصر خاضع رسنیو ته وویل، د طالبانو له پراخې حملې وروسته ولسوال او امنیتي ځواکونه له تیورې ووتل خو ټپیان او ناروغان په روغتون کې پاتې شول.
د خاضع په وینا طالبان روغتون ته ورغلل او ټپیان او ناروغان یې ووژل. خاضع پرون د وژل شویو کسانو د شمېر په اړه دقیق معلومات نه لرل خو نن وايي چې د وژل شویو شمېر ۳۵ تنو ته رسېږي.
د کابل په لوېدیځ کې د کانونو د وزارت د مامورینو پر بس د طالبانو په موټربمي تروریستي برید کې د بس د سپرلیو په ګډون یو شمېر لارویان ووژل شول.
اړونده لیکنې
د کابل ښار ۲۴ جولای ۲۰۱۷ز کال موټربم ځانمرگی
مادغاسکر
مادغاسکر په هندي سمندر کې پروت یو ټاپووزمه هیواد دی چې پلازمېنه یې د آنتاناناریوو ښار دی.
ماداګاسکر (/ˌmædəˈɡæskər, -kɑːr/؛ مالاګازي: Madagasikara) چې په رسمي ډول د ماداګاسکر جمهوريت (مالاګازي: Repoblikan'i Madagasikara ؛ فرانسوي: République de Madagascar) دی او پخوا د مالاګازي جمهوريت په توګه پېژندل کېده، چې په هند سمندر کې د موزمبيق کانال له يو اړخ څخه تر بل پورې، د ختيځې افريقا له ساحل څخه نږدې ۴۰۰ کېلومتره (۲۵۰) ميله لرې يو ټاپو هېواد دی. په ۵۹۲۸۰۰ کېلو متر مربع (۲۲۸۹۰۰ ميل مربع) پراخوالي په لرلو سره ماداګاسکر له اندونيزيا څخه وروسته د نړۍ دويم تر ټولو پراخ ټاپو هېواد دی. ياد هېواد د ماداګاسکر ټاپو (د نړۍ څلورم تر ټولو لوی ټاپو) او ګڼو کوچنيو محيطي ټاپوګانو څخه جوړ شوی دی. د ګونډوانا “Gondwana” سترې وچې له ليکلي تاريخ څخه وړاندې ماتې څخه وروسته ماداګاسکر نږدې ۸۸ ميليونه کلونه پخوا د هند له نيمه وچې څخه بېل شو، چې اصلي يا ذاتي نباتاتو او ژوو ته يې په يو څه ګوښه کېدنې يا انزوا کې د ودې کولو اجازه ورکړه. په پای کې ماداګاسکر د ژوند د راز راز والي (تنوع) مرکز دی، چې نږدې ٪۹۰ وحشي ژوي يې متداول او بومي دي.
د ماداګاسکر انساني استوګنه له ميلاد د مخکې لومړۍ زريزې له نيمايي څخه مخکې يا يې پر مهال د Austronesian وګړو له لورې پېښه شوه، چې له نننۍ اندونيزيا څخه پر لرګينو بېړيو باندې دې سيمې ته راغلل. له ميلاد څخه مخکې نږدې ۹ پېړۍ کې له يادو وګړو سره د Bantu کډوال يو ځای شول، چې د ختيځې افريقا استوګن وو او له موزمبيق کانال څخه راتېر شول. نورو ډلو د وخت په تېرېدلو سره پر ماداګاسکر ټاپو باندې استوګنې ته دوام ورکړ، چې هرې ډلې يې د مالاګازي کلتوري ژوند سره اوږدمهاله مرسته کوله. د مالاګازي توکميزه ډله زياتره وخت پر ۱۸ فرعي ډلو باندې وېشل کېږي، چې تر ټولو پراخه يې د مرکزي لوړو سيمو مرينا “Merina” ډله ده.
د ۱۸ پېړۍ تر وروستيو پورې د ماداګاسکر ټاپو د بدلېدونکو ټولنيزو سياسي اتحاديو د ډلبندي شويو جوړښتونو له لورې اداره کېده. د ټاپو د زياتره برخې يو کېدل د ۱۹ پېړۍ په لومړيو کې پيل شول او د “Merina” اشرافو د يوې لړۍ په واسطه د ماداګاسکر د پاچهۍ (Kingdom of Madagascar) په توګه اداره شو. ياده پاچهي په ۱۸۹۷ ز کال کې هغه مهال پای ته ورسېده، چې ټاپو د فرانسې په استعماري سترواکۍ کې جذب شو او په ‍۱۹۶۰ ز کال کې يې يو ځل بيا ورڅخه خپلواکي تر لاسه کړه. د ماداګاسکر خپلواک دولت د همغه وخت راهيسې د جمهوريتونو په نوم اساسي قانون څلور سترې دورې ازمويلې دي. له ۱۹۹۲ ز کال راهيسې ياد هېواد په انټانانارايو (Antananarivo) کې له خپلې پلازمېنې څخه د مشروطه ديموکراسۍ په توګه په رسمي ډول اداره شوی دی. که څه هم د ۲۰۰۹ ز کال په يو سياسي کړکېچ کې ولسمشر مارک راوالومانانا (Marc Ravalomanana) له دندنې څخه لاس اخيستنې ته اړ شو او ولسمشريز واک د ۲۰۰۹ ز کال په مارچ کې Andry Rajoelina ته ولېږدول شو. مشروطه حکومتولي د ۲۰۱۴ ز کال په جنوري کې يو ځل بيا هغه مهال ورغول شوه، چې (Hery Rajaonarimampianina) وروسته له هغې ولسمشر ونومول شو، چې د ۲۰۱۳ ز کال ټاکنې د نړيوالې ټولنې له لورې مناسب او رڼې وګڼل شوې. ماداګاسکر د ملګرو ملتونو، افريقايي ټولنې، د سويلي افريقا د پرمختګ ټولنې او د de la Francophonie نړيوال سازمان غړی هېواد دی.
د ملګرو ملتونو د نظر له مخې: نوموړی هېواد د خورا لږو پرمختللو هېوادونو په ډلې پورې اړه لري. مالاګازي او فرانسوي دواړه ژبې د دولت رسمي ژبې دي. د نفوس يا وګړو ډېره کي د عيسويت، دوديزو عقايدو يا د دواړو د ګډ باور پيروي کوي. په سيمه کې چکر (سياهت) او کرنه په زده کړو، روغتيا او خصوصي تشبث کې له پراخو پانګه اچونو سره يو ځای د ماداګاسکر د پرمختګ تګلارې مهم عناصر دي. د Ravalomanana تر مشرۍ لاندې يادو پانګه اچونو د پام وړ اقتصادي ونډه رامنځته کړه، مګر ګټې يې په برابر ډول پر ټولو وګړو (نفوس) باندې ونه وېشل شوې، چې د بې وسه وګړو او د منځني ټولګي د ځينو برخو تر منځ يې د ژوند د زياتېدونکو بيو د ژوند معيارونو د ټېټېدلو پر سر کړکېچونه راپورته کړل. لکه د ۲۰۱۷ ز کال په څېر، د هېواد اقتصاد له ۲۰۰۹ ز کال څخه تر ۲۰۱۳ ز کال پورې د سياسي کړکېج په واسطه کمزوری شوی دی او د ژوند معيار د مالاګازي نفوس د ډېره کيو لپاره ښکته او ټيټ پاتې کېږي.
مالاګازي
په مالاګازي ژبه کې د ماداګاسکر ټاپو ته “Madagasikara” وايي چې: مالاګازي تلفظ يې ([madaɡasʲˈkʲarə̥]) دی او خلکو ته يې مالاګازي وايي. د ټاپو “Madagascar” نوم ايښودونه له سيمه ییز اصل څخه نه ده، مګر د اروپايانو له لورې په منځنيو پېړيو کې نامتو شوې وه. د “Madageiscar” نوم په لومړي ځل د ۱۳ پېړۍ Venetian سپړونکي Marco Polo په يادښتونو کې د “Mogadishu” نوم د يو درغل يا فاسد شوې ټکي په ټکي ليکنې په توګه ثبت شو. موګاديشو د سومالي بندر دی، چې مارکو پولو پرې د ټاپو ګومان کړی و.
په ۱۵۰۰ ز کال کې د St. Laurence پر ورځ باندې پرتګالي سپړونکي Diogo Dias پر ټاپو باندې ښکته شو او د Sao Lourenco نوم يې ورکړ. د مارکو پولو نوم ته لومړيتوب ورکړل شو او د رنسانس په نقشو کې نامتو شو. د مالاګازي ژبې هيڅ يو نوم نه ښکاري، چې د “Magasikara” نوم دې د سيمه ییزو وګړو له لورې ياد ټاپو ته کارول شوی وي، که څه هم ځينو ټولنو د هغه خاورې د يوې برخې يا ټولې خاورې لپاره خپل نوم درلود، چې دوی په کې اوسېدل.
جغرافيه
ماګاساکر د ۵۹۲۸۰۰ کېلومتر مربع (۲۲۸۹۰۰ ميل مربع) پراخوالي په لرلو سره د نړۍ ۴۷ ستر هېواد، دويم ټاپو هېواد او څلورم تر ټولو ستر ټاپو دی. ياد هېواد د طول البلد د 12S او 26S درجو او د 43E او 51E عرض البلدونو تر منځ پروت دی. ګاونډي ټاپوګان ورسره د فرانسې د Reunion سيمه او ختيځ ته د Mauritius هېواد او شمال لويديځ ته د Comoros دولت او د فرانسې د Masotte سيمې دې. د اصلي ځمکې تر ټولو نږدې دولت د موزمبيق دی، چې د هېواد لويديځ ته پروت دی.
له تاريخ څخه مخکې نږدې ۱۸۵ ميليونه کلونه پخوا د Jurassic دورې پر مهال د ګونډوانا “Gondwana” سترې وچې ماتېدل د ختيځ ګونډوانا (چې ماداګاسکر، انترکتيکا، اسټراليا او د هند نيمه وچه رانغاړي) او لويديځ ګونډوانا (افريقا-سويلي امريکا) د بېلتون لامل شو. د هند اړوند د ماډاګاسکر خاوره نږدې ۱۲۵ ميليونه کلونه پخوا له انترکتيکا او اسټراليا څخه بېله شوه او ماډاګاسکر نږدې ۸۸ ميليونه کلونه پخوا د وروستۍ Cretaceous دورې پر مهال له هند څخه بېل شو. له نورو لويو وچو څخه د بېلتون ياد اوږد تاريخ، نباتاتو او ژوو ته لاره هواره کړه، چې په ګوښه کېدنه او انزوا کې وده وکړي.
د ختيځ ساحل په اوږدو کې يو تنګ يا نری او رېونده (ګړنګ وزمه) کنده يا خندق پروت دی، چې د ټاپو پاتې ګرمسېر ټيټې ځمکې د ځنګل زياته برخه رانغاړي. د غونډيو د دې لړۍ لويديځ ته د ټاپو په مرکز کې يوه لوړه سطحه پرته ده، چې د سمندر پر سطحه له ۷۵۰ څخه تر ۱۵۰۰ متر طول البلد (۲۴۶۰ څخه تر ۴۹۲۰ فوټ) کې تنظيمېږي. يادې مرکزي لوړې ځمکې، په دوديز ډول د Merine وګړو اصلي ټاټوبی او په Antananarivo کې د دوی د تاريخي پلازمېنې درک د تاپو تر ټولو زيات ګڼ نفوسه برخې دي او د چوترې (يو څه لوړې هوارې سطحې) او د وريجو وده والو درو په واسطه مشخص کېږی، چې د وښو لرونکو غونډيو او د نيمه ملايم ځنګلونو تر منځ پرتې دي او په لرغوني وخت کې يې د غرنۍ ځمکې سيمه پوښلې ده. د غرنيو ځمکو لويديځ ته شاړه ځمکه په پرله پسې ډول د موزمبيق کانال او د ساحل په اوږدو کې د مانګروف [د استوايي سيمو يو ډول ګڼه ونه] ګردابونو ته مخ ښکته ځي.
سرچينې
وېشنيزه:مادغاسکر وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه
اسلامیہ کالج پېښور
اسلامیہ کالج پېښور د عامه سیکتور پوهنتون دی چې د پېښور، خیبر پښتونخوا ، پاکستان په مینځ کې موقعیت لري. په کال 1913 کې د ښاغلي صاحبزاده عبدالقیوم او سر جورج روس کیپل په مشرۍ د شخصي نوښتونو له خوا تاسیس شو. دا په پاکستان کې د لوړو زده کړو یو له پخوانیو ادارو څخه ده, او د هغې تاریخي ریښې د علی ګړ غورځنګ له وروستي نقطې څخه موندل شوي دي. پوهنتون په هنرونو ، ژبو ، انسانیتونو ، ټولنیزو علومو او عصري علومو کې لوړې زده کړې وړاندې کوي. په 1950 کې ، د پېښور پوهنتون د اسلامیه کالج پیښور د دفتر په توګه تاسیس شو ، چې وروسته په پوهنتون کې د مؤقت کالج په توګه وصل شو. په پیل کې د اسلاميه کالج په نوم تاسیس شو ، چې دا د پاکستان د دولت لخوا په کال 2008 کې د پوهنتون حیثیت ورکړل شو؛ د کلمې کلمه د هغې د تاریخي ریښو خوندي کولو لپاره په سرلیک کې ساتل شوې.
تصور
کله چې د خیبر پښتونخوا نوی صوبه (پخوا سرحد صوبه) په 1901 کې له پنجاب څخه د جدا کیدو نه وروسته جوړه شوه ، په ټوله صوبه کې یوازې یو کالج ایډوارډز کالج وو. د باکیفیته ښوونې او روزنې بنسټونو کمبود ځايي ځوانان اړ کړي چې د لوړو زده کړو په لټه کې د هیواد (بریتانیا هندوستان) لرې سیمو ته سفر وکړي. په سیمه کې د ورته فرصتونو نشتون نواب سر صاحبزاده عبدالقیوم او سر جورج روس کیپل دې ته وهڅول چې داسې یوه اداره رامینځته کړي چې نه یوازې د سیمې علمي اړتیاوې پوره کړي بلکه د سیمې مشران به رامینځته کړي.
تاریخ
په کال 1909 کې ، لکه څنګه چې په دې ولایت کې د کالج مفکوره د نواب سر صاحبزاده عبدالقیوم او سر جورج روس کیپل په ذهنونو جوړه شوه. غوره کړه ، دا په هماغه کال د علی ګړ مسلم پوهنتون ته د دوی لیدنې سره تقویه شوه. نواب صاحب له زده کونکو څخه ، په ځانګړي توګه د سرحد صوبې زده کونکو څخه وغوښتل چې هلته زده کړې وکړي چې کومې ستونزې وې چې دوی ورسره مخ دي او څنګه کولی شي دوی سره مرسته وکړي. زده کونکو هغه ته وویل چې دوی هاسټل ته اړتیا لري. نواب صاحب دوی ته خبرداری ورکړ چې د دې پرځای چې په علي ګڑھ کې د دوی لپاره هاسټل جوړ کړي ، دوی به په پیښور کې یو کالج جوړ کړي.
سرچینې
وېشنيزه:پوهنتونونه په پېښور کې
حاجي صیب
د انګریزي ښکیلاکګرو پر خلاف ستر ملي  مبارز دترنګزو حاجي صیب
==== دترنګزو حاجي صیب چې اصلي نوم یې سید فضل واحد او دپلار نوم یې فضل احد و په ۱۸۵۶ زیږدیز /میلادي کال د پښتونخوا دچار سدې په نوي کلي ترنګزو کې ژیږیدلی دي. دي په اصل کې دتاړن قبیلې ته منسوب دي چې په اصل کې غرغښتي پښتانه دي .نیکونه یې ددیارلسمې لیږدیزې /هجري پیړۍ په نیمایی کې دافغانستان دکندهاره پښتونخوا ته لاړل او دچارسدې په ترنګزو کې میشته شول نو ځکه ده هم دترنګزو په حاجي صیب سره شهرت وموند. ==== حاجی صیب د هډی دابوبکر اخونزاده نه خپلې لومړنۍ دینې زده کړې تر سره کړې ،بیا دحج دفریضي داداکولولپاره بیت الله شریف ته لاړ او دبیرته راتلو سره یې سم دستر دیني لارښود او دانګریزانو دستر دښمن دهډې اخونزاده صیب ملا نجم الدین اندړ لاس نیو ی یې وکړ.
هغه وخت چې په کال ۱۸۹۷ زیږدیز کال کې انګریزانو پر ملکنډ برید وکړ نو حاجی صیب دسرتور فقیر چې اصلي نوم یې سعدالله جان و او هم دملی مبارز دهډی اخونزاده صیب په ملګرتیا دانګریزانو خلاف وجنګیدل چې ددوی سره د اشنغر ، ټوبۍ ، مامونزو او اتمانخیلو ملي مبارزین هم ملګري وو. همداراز ده دپیرنګیانو دبل ستر دښمن شیخ الهند مولانا محمودالحسن سره هم اړیکې ټینګې کړې او دبونیر او امبیلې په جګړو کې یې دانګریزانو پر خلاف ونډه واخیستله .حاجي صیب وروسته بیا دانګریزانو له خوا ونیول شو او درې کاله جیل یې تیر کړ.
همداراز ده دافغانستان دخپلواکۍ په دریمه جګړه (۱۹۱۹ زیږدیز کال )کې هم دافغانانو
مرسته وکړه او په ډکه کې یې دانګریزانو خلاف دهغو سره اوږه په اوږه وجنګید.
کله چې په ۱۹۳۰ زیږدیز کال کې فخر افغان خان عبدالغفار خان دپیرنګیانو له خوا ونیول شو نو ده دخدایی خدمتګار دتحریک ملاتړ وکړ او په ملکنډ کې یې دانګریزانو پر خلاف ملي پاڅون پیل کړ چې په پای کې انګریزان سولې ته راضي شول.
دترنګزو حاجي صیب د ۱۹۳۷ کال ددسمبر دمیاشتې په ۱۴ نیټه وفات شو او دده دوصیت سره سم دمو مندو دغازي اباد دکلي دجومات په غولي کې ښخ شو. دترنګزو دحاجی صیب ددغه ستر ملي مبارز اروادې ښاده وي.
موږ باید څنګه ولسمشر ولرو
موږ باید داسی ولسمشر ولرو چی په داخلی او بهرني پریکړو کی خپلواک یی دچا تر اغیزو لاندی نیی موږ ده ثؤر ۷ می را ورسته داسی اکثریت ولسمشران تجربه کړی چی ولسمشر دۍ یی خو واک یی ده بلچا سره یی نو موږ باید راتلونکی ولسمشر ددغو ځانګیړونو پر اساس و
دولته ټولنه
بې دولته ټولنه هغه ټولنه ده چې د دولت له لوري نه اداره کېږي. په بې دولته ټولنو کې، د واک لږ تمرکز شتون لري؛ ډېری د واک مقامونه چې شتون لري، د قدرت له اړخه ډېر محدود دي او معمولاً دایمي مقامونه نه دي او ټولنیز نهادونه چې خپل اختلافات د مخکې تعریف شوو قوانینو له لارې حل کوي، معمولاً واړه دي. بې دولته ټولنې د اقتصادي سازمان جوړونې او فرهنګي بڼو له نظره ډېر سره توپیر لري.
په داسې حال کې چې بې دولته ټولنې د بشر مخکني تاریخ کې د نورم په توګه وې، اوس هم ځینې بې دولته ټولنې شتون لري؛ د نړۍ کابو ټول نفوس د یو خپلواک دولت په صلاحیت کې دی، که څه هم په ځینې سیمو کې کېدای شي، د نومیالي دولتي چارواکي ډېر ضعیف وي او واقعي لږ قدرت ولري یا هم هیڅ واقعي قدرت ونه لري. د تاریخ په اوږدو کې، ډېری بې دولته وګړي په هغو ټولنو کې چې په خپله شاوخوا کې د دولت له خوا اداره کېږي، کې ادغام شوي دي.
د سیاسي فلسفو ځینې بڼې، په ځانګړې توګه انارشیزم، دولت یو نامطلوبه نهاد او بې دولته ټولنې مثالي ګڼي، په داسې حال کې چې مارکسیزم باور لري چې په وروستنۍ کاپیتالیستي ټولنه کې، دولت غیرضروري دی او له منځه ځي.
مخکې تاریخي خلک
په لرغونپوهنه، کلتوري انتروپولوژي او تاریخ کې، بې دولته ټولنه یوه لږه پېچلې انساني ټولنه چې دولت ونه لري، په ګوته کوي، لکه: قبیله، طایفه، ګروهي ټولنه یا حاکمیت. د «پېچلتیا» اصلي معیار چې کارول کېږي، هغه میزان دی چې د کار وېش کې شوي دي، په هغه ډول چې ډېری خلک په دایم ډول د تولید په یوې ځانګړې بڼې یا نورو فعالیتونو کې متخصص دي او د توکو او خدمتونو له لارې تجارت یا نورو سره په پېچلو متقابلو تعهداتو تړلي دي. یو بل معیار د نفوسو اندازه ده. هرڅومره چې نفوس ډېر وي، هومره باید ډېرې اړیکې په پام کې ونیول شي.
د ښاري پېژندل شویو دولتونو لومړنۍ نښې کابو ۳۷۰۰ کاله مخکې له میلاده په لرغوني بین النهرین کې پیدا شوې دي، چې ښکاروي، د دې ایالت تاریخ له ۶۰۰۰ کالو څخه کم دی؛ ځکه، د مخکې تاریخ په ډېرې مودې کې دې دولت شتون نه درلود. د بشر تاریخ ۹۹.۸ سلنې لپاره ویلی شو چې خلکو په ځانګړې توګه د خپلواکو ډلو او کلیو کې ژوند کړی دی. د پالیولیتیک «یعنې ډبرین عصر» په لومړیو کې د دې خپلواکه سیاسي واحدونو شمېر باید ډېر لږ وي، خو له میلاده مخکې ۱۰۰۰م کاله پورې کابو ۶۰۰۰۰۰ ته لوړ شوي دي. وروسته بیا د عصري کلیو مجموعې په جدي توګه پیل شو او په سختۍ د نړۍ په ۳۰۰۰ خپلواکه سیاسي واحدونو کې له ۶۰۰۰۰۰ څخه ۱۵۷ ته راټیټ شول
- رابرټ ال. کارنیرو، ۱۹۷۸ز کال په ټولیز ډول که ووایو، د لرغونپوهنې نښې ښکاروي چې دولت هغه وخت د بې دولته ټولنو له لورې رامنځته شو چې کابو ډېر نفوس (لږ تر لږه ۱۰۰۰۰ کسه) په یوه ځانګړې سیمه کې د یوبل ترڅنګ مېشت شوي وو او کرنه یې کوله. په اصل کې، د دولت یو له معمولو دندو څخه له سیمې څخه دفاع کول دي. سره له دې، یوه استثنا شتون لري، د بېلګې په توګه: لارنس کرادر د تاتار دولت په اړه داسې وایي، یو سیاسي واک دی چې د کنفدراسیونونو له منځه د رمه لرونکو کوچیانو یا نیمه کوچیانو له منځه رامنځته شوی دی.
مشخصاً دولتي کارکوونکي (سلطنتي لړۍ، عسکران، لیکوالان، نوکران، مدیران، وکیلان، مالیاتي مامورین، مذهبي مقامات او نور) په عمده توګه له خپل ځانه ملاتړ نه کوي، بلکې د مالیاتو او خراجونو له لارې چې نورو کارکوونکو هغوی سره مرسته کوي، مالي او اقتصادي ملاتړ کېږي. دا امر د سړي سر کار تولید کافي سطحې فرض کوي چې لږ ترلږه یو دایمي اضافي محصول (په عمده توګه خوراکي توکي) چې د دولتي مقاماتو له لوري د دولتي کارکوونکو د فعالیتونو ساتنې لپاره ځانګړي شوي، ممکن کوي. داسې دایمي اضافي محصول معمولاً په قبیله یي یا واړه قبیله یي ټولنو کې د پام وړ کچه باندې نه تولیدېږي.
لرغونپوه ګورګوري پوسل استدلال کړی دی چې هیڅ نښه شتون نه لري چې ښکاره کړي چې د هاراپا ښاري شوی او پرمختللی تمدن، چې کابو له ۲۵۰۰ څخه تر ۱۹۰۰ کاله مخکې له میلاد نه په سیند سیمه کې وده وکړه، متمرکزې دولتي دستګاه ته ورته یوڅه ښکاروي. تراوسه د ماڼیو، معبدونو، سلطنتي یا حاکمانو قبرونو، د متمرکزې بوروکراسي ادارې چې پخواني شیان ساتي، یا یو دولتي مذهبونو په سیمو کې هیڅ کوم کیندل شوې نښې نشته چې دا ټول په نورو ځایونو کې معمولاً د یوې دولتي دستګاه پورې تړلې دي. په هرحال، هیڅ وروستنۍ علمي اجماع شتون نه لري چې له دې لیدلوري سره موافقه وي، ځکه چې نوي ادبیات ښکاروي چې کېدای شي د تمرکز ښکاره ډېرې لږ بڼې شتون ولري، ځکه چې د هاراپا ښارونه د عمومي تشریفاتو او لویو فضاګانو د سیمې په توګه د دیني ټولنو په هکله ګڼل کېږي. سربېره پر دې، د سیند خط او هاراپا ټاپو په اړه وروستني تفسیرونه ښکاروي چې د اقتصادي سوابقو د ساتنې لپاره یو متمرکزه سیسټم شتون لري. په اوسني حالت کې قضاوت غیر ممکن دی، ځکه چې د هاراپا تمدن لیکل شوي سیسټم رمزونه نه دي خلاص شوي. یوې مطالعې هغه په ډېر ښه ډول خلاصه کړل: «ډېرې سیمې کیندل شوې دي چې د سیند درې تمدن پورې اړه لري، خو ښکاره نه ده چې آیا دا یو ایالت، د پاچاهیو تعداد یا یو بې دولته د ګډو ګټو لرونکی یو هېواد دی. د دې لومړني تمدن په هکله ځینې سندونه ساتل شوي دي چې له مخې یې داسې ښکاري چې دا او نورې پوښتنې به هیڅکله ځواب پیدا نه کړي».
عصري ټولنې چې په دولت ولاړې دي، د خپلو میشت ځایونو په پراخېدو سره یې په منظم ډول بومي بې دولته جمعیتونه له هغه ځایه د باندې اېستلي، ترڅو دا جمعیتونه د یوه دولتي ساختار تر کنټرول لاندې راولي. دې کار په ځانګړې توګه د افریقا قاره کې د اروپا د استعمار په موده کې ترسره شو، چېرې چې د ټولنو د ادارې د ترټولو ښې لارې په هکله د بې دولته اروپاییانو له د ننه کېدو څخه مخکې، ګډوډي زیاته وه. قبیله یي ټولنو، چې په لومړي نظر کې حیران ښکاري، ډېری د ښه تنظیم شوي ټولنیزو ساختارونو درلودونکي وو چې د متعددو نه تعریف شویو فرهنګي لاملونو په اساس ، له هغې جملې څخه د غواګانو او کرنیزو ځمکو مالکیت، د پلرني تبار ساختارونه، په نښتو کې د لاسته راړولو بریالیتوبونو ویاړ او نور دي.
بې ارتباطه کسان کولی شو، د مخکني تاریخ بې دولته ټولنو د پاتې شونو په توګه په پام کې ونیسو. هغوی کېدای شي، تر ډېره حده د هغوی پر سیمه د نومولي سیمه ییز واک څخه بې خبره وي او د هغوی تر اغېزې لاندې رانه شي.
کولولا
کولولا (علمي نوم: Cooloola) د خوځندکو یو جنس دی چې يوازې په اسټرېليا کې ژوند کوي. ددې ژويو جنس څلور ډوله ژوي لري.
وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
تورې اوبه
ډاکټر لطیف یاد:-
او دتورو اوبو جیل :
دتورو اوبو(کالا پاني ) نوم زموږ په پښتنو کې هم ډیر مشهوردی او څوک چې چاته ښیري کوي نو ورته وایی خدای دې تورې اوبه ځای کړه یا دې خدای دتورو اوبو په جیل کې بندي کړه او یا دې خدای دتورو اوبو نه هم پناه کړه.
اوس به داپو ښتنه ځواب کړو چې تورې اوبه کوم ځای ته وایی او ولې ور باندې دتورو او بو نوم ایښودل شوی دی؟
تورې اوبه چې هندیان یې کالا پاني بولي په اصل کې دهندوستان دانډیمان او نکوبارټاپوګان ( جزیرې) دي چې شمیر یې (۳۵) ته رسیږي او دبینګال دخلیج او دانډیمان ددریاب دیو ځای کیدو په سیمه کې پرتې دي. دغه ټاپوګان (جزیرې) داندونیشیا دهیواد د(اچې) دسیمې دشمال په ۱۵۰ کیلومټرۍ کې پرتې دي چې دانډيمان دریاب تایلینډ او برما سره بیل کړي دي. دانډیمان او نکوبار دټاپوګانو مساحت (۸۰۷۳) کیلو متره مربع دی او ددغو ټاپوګانو پلازمیینه د پورټ بلیر ښار دی. دانډیمان او نکوبار د ټاپوګانو د وګړو ټول شمیر۳۸۰۵۰۰ تنه دي.
کله چې په ۱۸۵۷ زیږدیز کال دهند پراخه پرګنو او ولسونو دانګریزي سامراج پر خلاف سر تاسري پاڅون وکړ نو ډیر شمیر دآزادۍ جنګیالي دانګریزانو له خوا ونیول شول او دلته راوستل شول او دتورو اوبو په مشهور جیل کې بندیان شول او ډیر پامشقته جیلونه یې تیر کړل او ډیر شمیر دآزادۍ ننګیالي او شاه زلمي پکې پاڼسي شول. انګریزان دې زندان ته هغه خلک راوستل چې دوی ترې ویره درلودله او هغه په آ زادۍ مین شاه زلمي ول. دآزادۍ دغه جنګیالي اکثره دشپي له خوادختیز هندوستان د بینګال د کلکتې نه په کښتیو کې دې جزیرو ته را وستل کیدل او څنګه چې دشپې له خوا دسمندر اوبه ددې ټاپوګانو دګڼو ځنګلونو په وجه تورې ښکاریدلې نو دغه ځای هم دتورو او بو او یا دکالا پانی په نامه سره مشهور شو.
دتورو اوبو ( کالا پاني ) دسیلولر زندان دومر خطرناکه او دویرې او وحشت نه ډک و چې قلم یې دلیکلو نه عاجز دی. دبیلګې په ډول بندیانو ته پاک خواړه نه ورکول کیدل. په ډودۍ کې به هر ډول حشرات او چینجیان و و.دڅښلو اوبه یې ناولې وې. د ټوالیټونو او دحاجت درفعه کولو سیسټم یې خراب او ډیر بوین و چې دبوی له لاسه به یې بندیان ډیر په عذاب وو. بندیانو ته دا اجازه نه وه چې یو له بل سره خبرې وکړي. ددوی لپاره بهرته دراوتلو او لمر ته دکیناستلو اجازه نه وه .دوی ته تو شکونه او بړستنې نه ورکول کیدلې او په پروړې به څملاستل او ویده کیدل .زندان له سپږو ، ورږو او نورو حشراتو نه ډک وو او چایې دپاکولو او صفایی خیال نه ساته. د دغه وحشتناکه زندان کارکوونکو دزندانیانو سره ډیر ناوړه چلند کاوه ، دوی به یې وهل ټکول ، ښکنځلې به یې ورته کولې ، بنديان به یې په یوه پښه ځوړندول .همداراز دزندان کوټي دومره نمجنې او تیارې وې چې ډیرو زندانیانو ته پکې دروماتیزم ستونزې پیداشوې وې .په دې ویروونکي زندان کې یوولس زره تنه زندانیانو شتون درلود. دغه خطرناکه جیل ۶۹۸ خونې درلودلې .کله به چې کوم بندی ته دپاڼسي یا غرغرې سزاو رکول کیدله نو د پا ڼسي دورکولو په وخت کې به یې بندیان راوستل چې داحالت په خپلو ستر ګو وګوري او وډارشي.
په دې زندان کې دهند او پښتونخوا ډیر شمیرپه آزادۍ مین مسلمانان او هندوان هم بندیان وو. دهند په مشهورو مسلمانانو کې دلکهنو قاضی القضات ( دسترې محکمې مشر) مولانا فضل حق خیر آبادي ،مولانا محمد جعفر تهانیسري ،مولانا یحیی علي جعفري ،مولوي احمدالله ، مولوي عبدالرحیم صادقپوري ، امیرالدین ، رضیه خاتون،مولانا قاضی سرفرازعلي ، مفتي سید احمد بریلوي ،مولوي علاء الدین خان ،مفتي عنایت احمد کاکوروي ،مفتي مظهر کریم دریابادي ، مولوي قطب شاه بریلوي ،مولانا لیاقت علي خان الله آبادي ،مولانا احمدالله اعظمي ،مولانا ریا ض الحق ،مولانا عبدالرحیم عظیم آبادي ، '|مولانا ریاض الحق، مولوی تبارک علی ،مولوی مظہر کریم او دپښتونخوا دجمرود شیر علي اپریدی او عبدالله چې هغه هم پښتون و او یوتن انګریز قاضی نارمن یې وژلی و.
همداراز په هندوانو کې ډاکټر دیوان سینګ کالی پانی، یو ګیندرا شو کلا، باتو کیشور دت، بابا راو سوارکار، وینایک دامودار سوارکار،بایی پرمنند ، شادن چندرا چتر جي ،سوهان سینګ ، وامن راو جوشي ،نندګوپال اونور انقلابیان هم زندانیان وو.
لکه چې دمخه مووویل په دغه جیل کې دپښتونخوا یو تن پښتون دجمرود شیرعلي اپریدی هم بندي و او انګریزانو ورته په جیل کې دنائیتوب کسب ورښودلی و. ده په دغه زندان کې دهند لوی وایسرا لارډ میو چې د۱۸۷۲ زیږدیز کال دفبرورۍ په میاشت کې ددغه زندان لیدلو ته ورغلی و دنائیتوب په چړې سره پر لارډمیو ګوزارونه وکړل او هغه یې وواژه. په پای کې انګریزان نو موړی د ۱۸۷۳ کال دمارچ دمیاشتې په ۱۱ نیټه په هماغه زندان کې پاڼسي کړ.انګریزانو دشیرعلی قبر ځکه پټ وساته چې څوک پرې دیادګار په توګه کوم څلی جوړ نکړي ، ښایی دی به دوایپر په ټاپو کې ښخ وي.
دهندوستان حکومت اوس دغه جیل دآزادي غو ښتونکو دیادګاراو ددوی ددرناوي په توګه ترمیم او جوړ کړی دی.
په لاندیني انځور کې تاسو دتورو اوبو جیل لیدلای شئ !
https://commons.wikimedia.org/wiki/
د کابل ښار ۲۴ جولای ۲۰۱۷ز کال موټربم ځانمرگی
د کابل ښار ۲۴ جولای ۲۰۱۷ز کال موټربم ځانمرگی هغه برید و چې د افغانستان د کانونو او پټرولیم وزارت کاسټر موټر یې په نښه کړ چې ددې وزارت ۱۶ کارمندان او د ځایي ملکي وگړو په گډون یې ۳۷ شهیدان او ۵۹ نور مرگوني ټپیان کړل. داسې بریدونه عموما د پاکستان استخباراتي څارگرو په مالي او استخباراتي او تخنیکي مرستو سره د طالبانو ترهگره ډله ترسره کوي، چې ددې برید پړه هم طالبانو ترهگریزه ډلې په غاړه اخېستې.
د رياست پر ٤٠ کارنانو ځانمرګي برید
طالب ویاند ذبیح الله مجاهد کابل ټکي کام په استول شوې خبر پاڼه کې د پیښې مسؤلیت منلی او ویلي یې دي چې د دوی یو سرتیري د مجاهد احمد په نوم د کرولا موټر په توسط د کابل د چهل او نود ریاستونو دوه کاسټر موټر په نښه کړي چې په ترڅ کې یې ۳۷ استخباراتي کسان وژل شوي او ګڼ نور ټپیان دي. طالبانو ویلي چې د برید هدف او موخه همدا کسان ول او د دوی سرتیری بریدګر خپل برید ته په رسیدو کې بریالی شوی دی. د یادونې وړ ده چې په یادو ریاستونو کې د بندیانو سره له زور زیاتي ډک چلند کیږي اود مستنطقینو په برخه کې اکثره پخواني خادي کمونستان یا دهغو لخوا روزل شوي ظالمې او وحشي څيرې را ټولې شوي چې مظلوم او بې جرمه بندیانو ته له شکنجو نیولې تر ډول ډول تعذیبونو پورې ورکوي.
تړلې لیکنې
د طالبانو ترهگره ډله <Br> طالبان
د پاچا کارلز سيمه
د پاچا کارلز سيمه يا د پاچا چارلز سيمه يو ټاپوډله ده چې په لويه کچه د سوالبرد په ټاپوډلې کي چي په شمالي قطبي سمندر کي پروت دی وجود لري. د ټاپوګانو دغې ډلې ٣۴۲ کیلومتره مربع ساحه (چي تقريباً ١٣٢ مربع میله کېږي) پوښلې ده. ددې سره سره پر دغه علاقه باندي د پاچا ټاپو، سويډينی ټاپو، ابيل ټاپو، هيلګولاند ټاپو، او تيرپيتز ټاپو هم وجود لري.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
د موریتانیا اوقیه
اوقیه د افریقایي هیواد موریتانیا د پیسو واحد دی.
۱۱۹ (عدد)
۱۱۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۱۸ څخه  مخکي او د ۱۲۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۱۹:
سرچينې
وېشنيزه:۱۱۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
پېښور
پېښور (اردو: پشاور؛ هندکو: پشور)، د خېبر پښتونخوا ولايت پلازمېنه او د قبايلي سيمو د فېډرالي نظام مرکز دی. د کوشانيانو پاچا کنېشکا په ۲ مه ميلادي پېړۍ کې د پوشکالاوتي Pushkalavati (اوسنۍ چارسده) نه پوروشاپوره (اوسيني پېښور) ته خپله پلازمېنه ولېږدوله. د پېښور اوسينی نوم هم کېدای شي د سانسيکرت د ژبې پوروشاپوره (مانا يې "د سړو ښار" دی) نه راوتلی وي.
دغه سيمه د پېخور او پېشاور په نومونو هم يادېږي. په اصل کې دا سيمه د گندهارا برخه وه او په دې سيمه کې د ختيځ ايرانی ټبر چې اصل او نصب يې سياتيان وو استوگن شوي وو. بيا وروسته دا سيمه د کوشان د امپراتورۍ په ولکه کې راغله. په برتانيه کې د پېشاوري نان په نامه يوه ټيکله مشهوره ده چې په خوړنځايونو کې په همدې نوم پېژندل کېږي. داسې اټکل کېږي چې دا ټيکله د همدې سيمې نه نوم خپل کړی. د دې سيمې د تاريخ نه دا څرگنده ده چې په دې سيمه د يونانيانو او عربانو يو لنډه څپه راغلې او دا سيمه يې د خپل ښکېلاک نه اغېزمنه کړې. چې په همدې پايله کې د اسلام دين هم دې خاورې ته له ختيځ لوري نه راغلی. بيا يو څه موده وروسته دا د افغاني امپراتورۍ يوه پلازمېنه هم وه. نن د اباسيند د رود لويديځې خوا کې پروت ښار، او په همدې توگه پېښور د پاکستان د هېواد په اهمو ښارونو کې شمېرل کېږي.
د کابل سرینا هوټل
د کابل سرینا هوټل د افغانستان يو ترټولو غوره هوټل دی، دا هوټل د ډير وخت څخه په افغانستان فعالیت کوي. خو د طالبانو په دوران کې دا هوټل بيرته بند سو. په ٢٠٠۵م کال د همهغه وخت د ولسمشر حامد کرزي او اغا خان دا هوټل بيرته پرانیسته.
نيدال
نيدال يو کلي دي چې په ناروۍ رينګساکر کي موقعیت لري. او ددي کلي نفوس په (٢٠٠۵) کال کي ۶۴۶ تنه وه.
د ستورمزلو لړليک د غوراوي د کال له مخې
دا د غوراوي (انتخاب) د کال له مخې د ستورمزلو لړليک دی، یانې هغه کسان چې د بشري تشیال‌الوتنې پروگرام له خوا غوره شوي چې تشیال ته د ختلو پر مهال په یوې تشیا‌بېړۍ (spacecraft) کې د قومندان یا الوتگر دنده پر مخ بوزي – او یا هم د الوتنې غړی وي. تر دې دمه، له ۵۶۰ څخه زیات کسان د ستورمزلو په توگه روزل شوي دي.
تر ۲۰۰۴ پورې، ستورمزلي به په ځانگړي توگه د حکومتونو، پوځي او یا هم ملکي فضايي ادارو له خوا د روزنې او دندې لپاره ټاکل کېدل. خو د سپېس شپ ون (SpaceShipOne) له لومړۍ الوتنې سره سم، د ستورمزلو یوه نوې ډله را منځته شوه – چې سوداگریز ستورمزلي (commercial astronauts) بلل کېږي.
که څه هم د ستورمزلي اصطلاح کله نا کله د هر هغه چا لپاره کارول کېږي چې له تشیال څخه لیدنه کوي لکه ساینسپوهان، سیاستوال، ژورنالستان، سیلانیان او داسې نور، خو په دې لیکنه کې یوازې د مسلکي ستورمزلو په اړه مالومات وړاندې شوي دي. د ټولو هغو کسانو لړلیک چې تشیال تللي دي د تشیالیونو په لړلیک کې موندلای شئ.
۱۹۸۵
۳۰ سپټمبر ۱۹۸۵، انټرکوزموس ډله – سوریه
۱۹۸۸
۱۲ فبروري ۱۹۸۸، او‌ايس "مير" ډله – افغانستان
سوري عرب هوايي ځواک
سوريایي عرب هوايي ځواک (عربي: القوات الجویة العربیة السوریة، انگلیسي: Syrian Arab Air Force) د سوریې د وسله‌واله ځواکونو د هوابازۍ څانگه ده چې په ۱۹۴۸ کې را منځته شوه.
وېشنيزه:سوریه وېشنيزه:عرب هېوادونه وېشنيزه:هېوادونه وېشنيزه:هوایي ځواکونه وېشنيزه:سوریایي ځواک
محمد معصوم هوتک
زده کړې
لومړنۍ زده كړې يې د خپلې كورنۍ له مشرانو څخه ترسره كړي او تر دوولسم ټولگي پورې يې په ميرويس لېسه كې زده كړې كړي او لوړې هغه يې له حقوقو پوهنځي څخه پيل كړې او بيا يې د كابل پوليتخنيك د ودانۍ انجنيرۍ په څانگه کې په زده کړو بوخت شو ، خو دا زده کړې د ناروغۍ له کبله نيمگړي ترې پاته شوې، تر هغه وروسته يې د كندهار عالي دارالمعلمين او كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځى ولوست. د دې ترڅنگ يې ديني زده كړې هم كړې دي. د تاريخ په برخه کې هم لیکنې او تبصرې کوي.
دندې
رسمي دنده يې د كندهار په ختيځ لېسه كې د ښوونكي په توگه پيل كړې، سربېره پردې يې په نورو څانگو كې هم يو لړ دندې درلودې. لومړنى شعر يې پر ١٣٤٣ ل كال په طلوع افغان ورځپاڼه كې خپور شوى دى، د ښاغلي هوتك ځينې شعرونه د "څرك" په نامه هم خپاره شوي دي. د ښاغلی معصوم هوتك شعر پر ټولنيزو مسايلو راڅرخي، د مانا له مخې يې په خپل شعر كې يو لړ ملي او افغاني ارزښتونه رابرسېره كړي او هڅه كوي چې هنري معيارونه هم اوچت وساتي. په جلا وطنه چاپېريال كې د فرهنگپالو او فرهنگيالو افغانانو ترڅنگ ښاغلی هوتك هم ځينو هڅوبي فرهنگي غونډو کې برخه اخلي. په خپله هم خپلو ادبي او فرهنگي كارونو ته دوام وركوي، چې په دې برخه كې يې په هماغه پردي او اغزن چاپېريال كې هم څو كتابونه ليكلي او خپاره كړي ېې دي. ښاغلی هوتک د١٩٩٢ زېږديز کال راپه دې خوا د کاناډا د ټورنټو په ښار کې د خپلې کورنۍ سره يو ځای ژوند کوي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال‎
۱۲۰ (عدد)
۱۲۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۱۹ څخه  مخکي او د ۱۲۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۰:
په کلینډر کې
۱۲۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
ختیز هند کمپنۍ
د ختیز هند کمپنۍ :
دشرق الهند کمپنۍ
دختیز هند کمپنۍ چې په انګریزي ژبه ورته ( ایسټ انډیا کمپني ) وایی او په عربي او پارسي ژبو یې کمپني شرق الهند بولي یوه برتانوي انګریزي سوداګریزه کمپنۍ وه چې مرکزي دفتر یې په لندن کې و په ۱۶۰۰ زیږدیز / میلادی کال کې په هغه وخت کې چې مغولو پر هندوستان راج چلاوه اوداکبر باچادزوی جهانګیر دواکمنۍ دوره وه دنوموړي مغولي واکمن دحکومت نه یې دا اجازه او جواز تر لاسه کړ چې په هند کې خپل سوداګریز کارونه پیل کړي او دا په حقیقت کې دلوی هندوستان او دهندوستان دګاونډي هیوادونو دنیولو یوه منصوبه او پلان و .په هغه وخت کې دانګلستان ټولواکمنه ( ملکه ) لومړۍ الیزابته وه. دختیز هند کمپنۍ دلو مړي ځل لپاره خپل لو مړنی سو داګریز دفتر دهند دګوجرات دسورت په ښار کې پر ا نیست او په کراره کراره یې دبمبئي ،مدراس او په پای کې یې د کلکتې ښارونه دخپلو سوداګریزو فعالیتونو او هلو ځلو مرکزونه وګرځول. په هغه وخت کې دختیز هند کمپنۍ په ختیزو هیوادونو کې دنورو مستعمرو په لټه کې وو او هم یې داندونیشیا دهیواد دجاوا او سماټرا دټاپوګانو ( جزیرو ) نه اروپا(یورپ ) ته ددیګ مسالې وړلې او ښه ګټه به یې کو له .سربیره پردې کمپنۍ اروپایی هیوادونوته کتان ، وریښم ، مالګه ، چای ، اپین، نیل او پوتاشیم نټریټ هم صادرول. دغې کمپنۍ دخپلو ګټو او منافعو لپاره یو نیم لک پوځ(فوج) هم درلود.
کله چې په ۱۸۵۷ زږدیز کال کې دهند ولسونو او پراخه پرګنو دکاختۍ ّ( قحطۍ ) دکمپنۍ دظلمونو او دډیرو ټکسونو دورکولو نه په تنګ شوۍ وونو په ټول هند کې دانګریزانو پر خلاف عمومي پاڅون وشو او دباکسر تر جګړې وروسته دغه کمپنۍ دیوه سوداګریزسازمان نه په یوه سیاسي سازمان وا وښتله او کمپنۍ په ۱۸۵۸ زیږدیز کا ل کې خپلې ټولې چارې دانګریزانو وایسراته چې په کلکته کې میشته ووسپارلې چې بیا تر هغه وروسته دانګریزانو وایسرا به په ډهلی کې اوسید او پر ټول هندوستان یې چې اوسنی پاکستان ، بنګله دیش او برما هم پکې شامله وه خپلې منګولې ښخې کړې. هغه ظلمونه او نادودي چې دختیز هند کمپنۍ دهند پر مظلوم ولس وکړې تاریخ به یې هیر نکړي ، دخپلواکۍ غو ښتونکو وژل او دوی ته سختې سزاګانې ددغه ښکیلا کګرو په پالیسۍ او اجندا کې یو عادي کار ګڼل کیده .همداراز انګریزان و وروسته دنورو هیوادونو دنیولو په فکر کې هم شول او درې ځلې یې پر افغانستان هم بریدونه وکړل.
دختیز هند کمپنۍ او دهغو میراثخورو یعنې دهند برتانوي حکومت د۱۹۴۷ زیږدیز کاله پورې چې تقریبا ۲۵۰ کلونه کیږي دهند پر نیمې وچې حکومت وکړ او په پای کې دهند ولسونو دیو ې اوږدې مودې نه وروسته د پیرنګیانو نه داسارت او غلامۍ ژغ له خپلو اوږو ایسته کړ او هندپه ۱۹۴۷ زیږدیز کال کې خپله خپلواکي تر لاسه کړه.
( ډاکټر لطیف یاد)
جیمز راسل لوول
جیمز راسل لوول (۲۲ فبروري ۱۸۱۹ – ۱۲ اګسټ ۱۸۹۱ زکال) امریکايي رومانتیک شاعر، نقاد، لیکوال او دیپلمات و. نوموړی د اور څنګ ته شاعرانو (fireside poets) ډلې ته اړوند و؛ د نیوانګلنډ د لیکوالانو هغه ډله چې لومړني امریکايي شاعران په کې شامل و او د بریتانوي شاعرانو له شهرت سره یې سیالي وکړه. دغه لیکوالانو په شاعرۍ کې تر ډېره له متعارفو شعري ډولونو او وزن څخه ګټنه کوله چې شعرونه یې د هغو کورنیو لپاره چې د اور په څنګ کې به سره بوخت و مناسب و.
لوول په ۱۸۳۸ زکال کې له هاروارډ کالج څخه فارغ شو او له دې سربېره چې د یو ستونزې جوړونکي په توګه پېژندل کېده د هاروارډ له حقوقو پوهنځي څخه یې سند ترلاسه کړ. نوموړي د خپلو اشعارو لومړنۍ ټولګه په ۱۸۴۱ زکال کې خپره کړه او په ۱۸۴۴ زکال کې یې له ماریا وایټ سره واده وکړ. دوی څو اولادونه لرل خو یوازې یو یې له ماشومتوب دورې څخه ژوندی ووت.
لوول د غلامۍ د له منځه وړو له خوځښت سره یوځای شو او د خپلو غلامۍ ضد لیدلورو د څرګندولو په موخه یې له شعر څخه ګټنه کوله؛ همدارنګه یې د پنسلوانیا په فلادلیفیا کې د یو غلامۍ ضد اخبار د مسئول مدیر په توګه دنده ترلاسه کړه. کمبریج ته له بېرته ګرځېدو سره نوموړي د The Pioneer په نامه مجلې بنسټ کېښود چې یوازې درې ګڼې یې خپروې شوې. نوموړی په ۱۸۴۸ زکال کې د منتقدینو د افسانې (A Fable for Critics) په نوم خپل شعري کتاب په خپرولو چې په هغو کې یې د معاصرو شاعرانو او منتقدینو اړوند د شعر په بڼه طنز لیکلی و، شهرت وموند. همدغه کال نوموړي Biglow Papers هم خپور کړ او د ده شهرت یې لا پسې زیات کړ. هغه د خپل ادبي فعالیت په اوږدو کې د خپلو اشعارو او مقالو څو نورې ټولګې هم خپرې کړې.
په ۱۸۵۳ زکال کې د هغه مېرمن ماریا مړه شوه او لوول په ۱۸۵۴ زکال کې په هاروارډ کې د ژبو په تدریس پیل وکړ. نوموړي وړاندې له دې چې په رسمي ډول د تدریس دنده پر غاړه واخلي اروپا ته یې سفر وکړ او له هغو لږ وروسته یې په ۱۸۵۷ زکال کې له فرانسیس دانلپ سره واده وکړ. همدغه کال لوول د اتلانتیک میاشتنۍ مدیر مسئول شو. له دې وروسته نوموړي د شلو کلونو لپاره په هاروارډ کې تدریس ته دوام ورکړ.
شل کاله وروسته هغه د لومړي ځل لپاره سیاسي ځایګی تر لاسه کړ او د هسپانیا د پاچاهۍ لپاره سفیر وټاکل شو. وروسته بیا د بریتانیا حاکم سلطنتي دربار ته د سفیر په توګه ولېږل شو. نوموړي د خپل ژوند وروستي کلونه په کمبریج کې چېرې چې زېږېدلی و تېر کړل او په ۱۸۹۱ زکال کې همدلته ومړ.
لوول باور درلود چې یو شاعر کولای شي د پیغمبر او د ټولنې د منتقد په توګه مهم رول ولوبوي. هغه له اشعارو څخه د اصلاحاتو په ځانګړې توګه د غلامۍ د له منځه وړو په موخه ګټنه وکړه. له دې سره د غلامۍ پر ضد موخې اړوند د هغه ژمنتیا د کلونو په اوږدو کې را کمه شوه او هم یې د افریقايي الاصله امریکایانو اړوند نظر هم بدلون وموند. هغه هڅه کوله چې له یانکي لهجې څخه په خپلو شخصیتي مرکو په ځانګړې توګه له The Biglow Papers سره په مرکه کې تقلید وکړي. د دغې لهجې کارولو او همدارنګه د هغه ګڼ شمېر طنزونو یو شمېر لیکوالانو لکه مارک تواین او ایچ. ال منکن ته الهام ور وبخښه.
لومړنی ژوند
جیمز راسل لوول د ۱۸۱۹ زکال د فبروري په ۲۲ مه وزېږېد. نوموړی د لوول کورنۍ د اتم نسل غړی او د پرسیوال لوول له اولادې څخه و چې له ۱۶۳۹ زکال راهیسې د ماساچوستس په نیوبری کې استوګن و. د هغه پلار کشیش چارلس لوول (۱۷۸۲- ۱۸۶۱ زکال) و چې په بوسټون کې کې د یونیټارین/توحید ګرا کلیسا وزیر و او په ایډنبورګ کې یې الهیات لوستي و؛ مور یې هریت براکټ سپنس لوول نومېده. هغه مهال چې جیمز وزېږېد، کورنۍ یې په کمبریج کې د المووډ په نامه لوی ملکیت درلود. نوموړی د دغې کورنۍ له شپږو اولادونو څخه تر ټولو کوچنی او شپږم یې و. د هغه خویندې او وروڼه چارلز، ربیکا، ماري، ویلیام او رابرټ و. د لوول مور په ماشومتوب کې له شاعرۍ په ځانګړې توګه د هغې د اصلي سیمې اورکني له اشعارو، افسانو او داستانونو سره د ده مینه رامنځته کړه. نوموړی د سوفیا دانا چې وروسته یې له جورج ریپلي سره واده وکړه؛ تر نظر لاندې په ښوونځي کې شامل شو؛ وروسته له هغه نوموړي په داسې ښوونځي کې زده کړې وکړې چې د خشن دسپلین له مخې اداره کېده؛ په دغه ځای کې د هغه له ټولګیوالو څخه یو ریچارډ هنري ډانا جونیر و.
لوول په ۱۸۳۴ زکال د ۱۵ کلنۍ عمر ته په رسېدو په هاروارډ کالج کې شامل شو، په داسې حال کې چې نوموړی له تکړه زده کوونکو څخه نه و او ډېری مهال به په زده کړو کې له ستونزو سره مخ و. په دویم کال کې نوموړي ۱۴ ځله په عبادت ځای او ۵۶ ځله په ټولګي کې ناسوبتیا لرله. هلته یې د خپلو زده کړو د وروستي کال اړوند ولیکل: «په لومړي کال کې ما هېڅ ونکړل، په دویم کال کې مې هم کوم څه وه نه کړل او په دریم کال کې مې هم تر اوسه د کالج د زده کړو اړوند څه نه دي کړي». په وروستي کال کې نوموړی د هاروارډینا ادبي مجلی یو له اېډېټورانو شو، چې هغه متون او اشعار به یې سمول چې پر باور یې ټیټ کیفیت به یې درلود. هغه ډول چې وروسته یې ویل، «زه د یو خره په څېر لوی وم چې تل به مې انګارې وهلې خو فکر مې کاوه چې سندرې وایم». د ماسټرۍ د زده کړو پرمهال لوول د Hasty Pudding په نامه د هاروارډ پوهنتون د زده کوونکو په اتحادیه کې د منشي او شاعر په توګه خدمت وکړ.
په ۱۸۳۸ زکال کې لوول د فراغت د ورځې د شاعر په توګه وټاکل شو او د رواج له مخې به ترې غوښتنه کېده چې باید په هماغه ورځ شعر ووايي، د ۱۸۳۸ زکال د جولای په اوولسمه د فراغت له ورځې یوه ورځ وړاندې دغه ټاکنه وځنډول شوه او اجازه ورنکړل شوه چې په مراسمو کې ونډه واخلي. پر ځای یې د هغه شعر د هغه ټولګیوالو د پیسو په راغونډولو چاپ او ټولو ته د لاسرسي وړ وګرځېد. نوموړي دغه شعر په کنکورډ کې ویلی و، چېرې چې هاروارډ پوهنتون نوموړی په زده کړو کې د غفلت له امله د کشیش بارزالای فروسټ څخه د پالنې په موخه تبعید کړی و. په کنکورډ کې د استوګنې پر مهال نوموړی له رالف والدو امرسون سره ملګری شو او له نورو ترانسینډټلیسټانو (Transcendentalists) سره بلد شو. د فراغت ورځې لپاره د هغه شعر د هماغه دورې د ټولنیزو خوځښتونو اړوند طنز و.
لوول نه پوهېده چې له فراغت وروسته کوم کسب ته مخه کړي؛ دی حیران پاتې و چې د سوداګرۍ، کلیسایي چارو، طبابت او حقوقو ترمنځ به کوم یو ده ته غوره وي. په پایله کې نوموړي په ۱۸۴۰ زکال کې د هاروارډ په حقوقو پوهنځي کې نوم ثبت کړ او دوه کاله وروسته د وکیل په توګه ومنل شو. د حقوقو د زده کړو پر مهال نوموړي خپل ګڼ شمېر اشعار او نثرونه بېلابېلو نشریاتو ته لېږل. په دغه مهال کې نوموړی له افسردګۍ سره مخ و او تر ډېره یې د ځان وژنې فکر کاوه. یو ځل یې خپل یو ملګري ته ویلي و چې په شل کلنۍ کې یې ډکه تمانچه پر خپل سر اېښې وه او غوښتل یې ځان ووژني.
پينځمه تلپاتې پرمختیایي موخه
پینځمه تلپاتې پرمختیایې موخه  (SDG5  یا پنځمه نړۍ واله موخه ) چې د اوولسو تلپاتې پرمختیایي موخو  پنځمه موخه ګڼل کېږي، د جنډر د برابرۍ په هکله ده چې په ۲۰۱۵ز کال کې د ملګرو ملتونو له خوا رامنځ ته شوه. د دغې موخې رسمي عنوان د «جنډر برابري تر لاسه کول او د ټولو ښځو او نجونو ځواکمنول» دي، ۱۷ ګونې تلپاتې پرمختیايي موخې باور لري چې په یوه سیمه کې کړنې به په نورو کې پر پایلو اغېز ولري، چې دا پرمختګ باید ټولنیز، اقتصادي او چاپیریالي تلپاته والی متوازن کړي.
پنځمه تلپاتې پرمختیايي موخه نهه نښې او ۱۴شاخصونه لري. له دې ډلې شپږ هغه یې پایله لرونکي دي، چې دا دي: د ټولو ښځو او نجونو پر وړاندې د هر ډول تبعیض له منځه وړل؛ د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي او استثمار ختمول؛ زیان رسوونکو کړنو ته لکه ژر او جبري ودونو ته د پای ټکې کېښودل؛ د وړیا خدماتو په ارزښت کې زیاتوالی او ګډو کورني مسؤلیتونو ته وده ورکول؛ په رهبرۍ او تصمیم نیولو کې د ښځو بشپړ ګډون؛ او د زېږون نړیوالو حقونو او روغتیا ته د لاسرسي لرلو نه ډاډ تر لاسه کول. درې نورې موخې چې د "موخو لاسته راوړل" دي دا دي: اقتصادي سرچینو ته د برابرو حقونو لاسرسی درلودل، د جایداد مالکیت او د ښځو لپاره مالي چوپړ او اسانتیاوې؛  له ټیکنالوژۍ سره د اشنا کولو له لارې د ښځو پیاوړی کول؛ او د جنډر برابري اړوند د پالیسیو تصویب، پیاوړتیا او د قانون پلي کول.
د هغه شعار له مخې چې، "هېڅوک شاته مه  پرېږدۍ"  هېوادونو ژمنه کړې چې هغو کسانو ته د چټک پرمختګ زمینه مساعده کړي چې تر ټولو وروسته پاتې دي. د SDG5 موخه دا ده چې ښځو او نجونو ته برابر حقونه ورکړي او پرته له کوم توپیره لکه په کار ځای کې توپیر یا بل تاوتریخوالي په شمول ورته د ازاد ژوند کولو فرصتونه برابر کړي تر څو د جنسیتي برابرۍ ترلاسه او د ټولو ښځو او نجونو د ځواکمنتیا ډاډ تر لاسه شي.
کوویډ ۱۹ وبا پر مېرمنو هم چې په پرتلیز ډول ډیرې زیان منونکي دي او درملنې ته یې لاسرسی لږ دی، اغېز کړې. شواهد دا هم ښیې چې د وبا په لړ کې د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی لا ډېر شوی.
شالید
تلپاتې پرمختیایي موخې چی د اوولسو نړیوالو موخو یوه  ټولګه ده د ملګرو ملتونو لخوا ټاکل شوې دي. یادې موخې له یو بل سره تړلې دي او هره موخه یې د ترلاسه کولو اړوند خپلې موخې لري. SDGs ټولنیزې، اقتصادي او پراختیایي پراخه لړۍ پوښي. چې په دې کې فقر، لوږه، روغتیا، تعلیم، اقلیمي بدلون، جنسیتي برابري، د اوبو رسولو، حفظ الصحه، انرژۍ، ښاري اسکان، چاپېریالي او ټولنیز عدالت شامل دي.
SDGs د زریزې پراختیایې موخې (MDGs) له خپلو موخو سره همغږې کړي دي او د ۲۰۳۰ز کال په اجنډا کې د ملګرو ملتونو د سرمشریزې د ناستو د پایلې سند ته د "زموږ د نړۍ بدلون" نوم ورکړل شوی ده، چې نومو‌ړې اجنډا کې د تلپاتې پرمختګ لپاره پر سوله ییزو او ټول شموله ټولنو؛ عدالت ته د لاسرسي او د قانون حاکمیت؛ اغېزمنې حساب ورکونې (روڼتیا) او ټول شمولو بنسټونو ته د رسېدو پر اړینوالي ټینګار شوی. ښځو او نجونو ته د مساوي زده کړو، روغتیایي پاملرنو او  ښه کار زمینه برابرول او په سیاسي او  اقتصادي بهیرونو کې د تصمیم نیونې برابره ونډه د پایښت لرونکي اقتصاد د رامنځ ته کېدو او په لویه کچه ټولنې او انسانیت د هوساینې لامل ګرځي.