cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ټریاسیک – جوراسیک ورکېدو پېښه
اغیزې
د ورکېدو پېښه د ګلانو یو بدلون هم څرګندوي. د مونوساکات او بایساکېټ متنوع ګلانو ټولګو کابو ۶۰ سلنه د Tr-J په سرحد کې ورکېږي چې د عمده نباتي ډولونو د ورکېدو ښکارندویي کوي. د لومړني جوراسیک ګرده ټولګې د کارولینا تر واک لاندې دي، یو نوی نسل چې د ورکېدو پېښې څخه پاتې شويو خالي طاقونو څخه یې ګټه واخیسته.
سمندري غیرفقاري حیوانات
د ټریاسیک – جوراسیک ورکېدو پېښې په آمونیټانو باندې د پام وړ اغیزه وکړه. سراتیتیدان، په ټریاسیک کې د آمونیټانو ترټولو نامتو ډله، په نوریان کې د هغوی تنوع د پام وړ کمېدو وروسته، د رتیان دورې په پای کې له منځه لاړل. نور آمونیټي ډلې لکه آمونیټینا، لایټوسراټینا او فایلوسراټینا له لومړني جوراسیک وروسته متنوع شوې. bivalves د لومړني او منځني رتیان دورو کې په لوړه کچه ورکېدو سره مخ شول. د پلانکټون او ګاسټروپوډ تنوع د Tr-J په سرحد کې په سختۍ سره تر اغیزې لاندې راغلل، که څه هم کېدای شي په راډیولاریانو کې ځایي ورکېدل شتون ولري. براخیوپوډان د ټریاسیک په وروستیو کې ورو ورو خپله تنوع راکمه کړه مخکې له دې چې په لومړنۍ جوراسیک کې نوې تنوع رامنځته کړي. داسې ښکاري چې کونولاریډان په بشپړ ډول د ټریاسیک دورې په پای کې له منځه لاړل. د صخرو ټولنې سقوط لپاره ښه شواهد شتون لري، ځکه مرجان په عملي بڼه د ټریاسیک دورې په پای کې د تېتیس سمندر څخه ورک شول او د سینموریان تر وروستیو (د جوراسیک له ۱۱ دورو څخه دوهمه مرحله) پورې به خپل ډېروالی بېرته ترلاسه نکړي. د صخرو دا سقوط په لوړ ګومان د CO2 له امله د سمندرونو د تېزابي کېدو له امله رامنځته شوی وي کوم چې د CAMP چاودنو لخوا فضا ته وړاندې کېږي.
سمندري فقاري حیوانات
د ټریاسیک دورې پای کې کبان د ډله‌ییزې ورکېدنې سره مخامخ نشول. وروستنۍ‌ ټریاسیک په ټولیز ډول په منځنۍ ټریاسیک کې د یوه تکاملي چاودنې وروسته، د اکتینوپتریژي تنوع تدریجي کمېدل تجربه کړل. که څه هم کېدای شي د سمندر کچې ټیټېدو له امله یا د پلوویال کارني پېښې له امله وي، خو کېدای شي د نمونه اخیستنې غلطه پایله وي، ځکه چې د منځنۍ ټریاسیک دورې کبان د وروستني ټریاسیک دورې کبانو په پرتله په پراخه توګه مطالعه شوي دي. د تنوع ښکاره کمېدو سربېره، نئوپتریژیان (چې ډېری مډرن هډوکي لرونکي کبان په کې شاملېږي) د اکټینوپتریژیانو په پرتله له ډېر څخه لږ زیان ولید، چې د بیولوژیکي بدلون ښکارندویي کوي چېرته چې د کبانو مډرنو ډلو د پخوانیو ډلو ځای نیونه باندې پیل وکړ. کونوډونټان چې په ټول پالئوزوئیک او ټریاسیک کې ښکاره شاخص فوسیلونه وو، بلآخره د Tr-J په سرحد کې د تنوع کمېدو وروسته له منځه لاړل.
د کب په شان، سمندري خزندګانو هم د منځنۍ ټریاسیک او جوراسیک تنوع په منځ کې د پام وړ کموالی تجربه کړ. په هرحال، په ټریاسیک – جوراسیک سرحد کې د هغوی د ورکېدو کچه لوړه نه وه. د ورکېدو ترټولو لوړه کچه د مزوزوئیک سمندري خزندګانو کې د لاډینیان مرحلې په پای کې رامنځته شوې چې د منځنۍ ټریاسیک پای پورې تړاو لري. د سمندري خزندګانو یوازنۍ کورنۍ چې د ټریاسیک – جوراسیک په سرحد کې یا له هغه څخه لږ مخکې له منځه لاړل، پلاکوچلیډان (د پلاکوډونټانو وروستنۍ کورنۍ) او لوی ایکټیوسوران لکه شستازوریډان او شونیسوریډان وو. سربېره پر دې، ځینې لیکوالانو استدلال کړی دی چې د ټریاسیک پای د ایکټیوسورانو لپاره د یوه جنیټیکي «خنډ» په توګه عمل وکړ، چې هیڅکله یې د تنوع او اناټومیکي نابرابرۍ هغه کچه چې د ټریاسیک په اوږدو کې یې لرله، بیا لاس ته رانوړه.
ځمکني فقاري حیوانات
د وروستنۍ ټریاسیک دورې ورکېدنو یو له لومړنیو شواهدو څخه د ځمکني ټټراپوډانو لکه ذوحیاتینو، خزندګانو او سیناپسیډانو عمده بدلون وو. آډوین اچ کولبرټ د ټریاسیک – جوراسیک او کرېټیسوس – پالیوجین سرحدونو ترمنځ د ورکېدو سیسټم او تطابق یو ورته والی رسم کړ. د هغه پام شو چې څنګه ډایناسورانو، لپیډوسپورانو (مارمولکانو او د هغوی خپلوانو) او تمساح ګانو (کروکوډیلانو او د هغوی خپلوانو) د لرغونو ذوحیاتینو او خزندګانو ډلو طاقونه ډک کړل چې د جوراسیک دورې له پیل سره له منځه تللي وو. اولسن (۱۹۸۷) د خپلو مطالعو په اساس د ځناورو بدلونونو په هکله د شمالي امریکا په ختیځ کې د نېوآرک لوی ګروپ کې اټکل وکړ چې د ټولو ځمکني ټټراپوډانو ۴۲ سلنه د ټریاسیک دورې په پای کې له منځه تللي دي. نویو مطالعو په دې هکله بحث کړی دی چې آیا د ټریاسیک ټټراپوډانو بدلون د ټریاسیک دورې په پای کې ناڅاپي وو یا هم په تدریجي ډول رامنځته شوی.
صوفیه
صوفیه د بلغاریا هیواد پلازمینه ده.
حامد غورځنگ
حامد غورځنگ د محمد بصير حميدي ځوۍ دۍ چې نن نه پوره ۱۹ کاله وړاندې په ۱۳۶۷ لمريز كې  زوکړى دى نوموړى دمگړۍ ته د جلال آباد په شاه مردخان مېنه کې اوسي.
زده کړې
دى ۷ کلن وو چې د ښوونځي ور يې وټکولو او په ۱۳۸۵ لمريز کال له مياعمر عالي لېسې بريالى را وواته. شاعري يي که څه هم لکه د پښتون کهول په خټه کې آغگلې وه خو په ۱۳۸۲ لمريز کال يې د کاغذ مخ د شعر په نوم تور کړ. دى د خپلې شاعرۍ لامل د يو شمېر شاعرانو د شعرونو لوستل را په گوته کوي او لومړنى شعر يې  په سپوږمۍ مياشتنۍ خپرونه كې خپور شوى چې د ده په وينا دا ده ده يو ارمان وو.
حامد د خپل څلور كلن ادبي ژوند په بهير كې توانېدلى چې ۴۴ ازاد شعرونه او ۳۵ غزلې وليكي. نوموړى په معاصرو شاعرانو کې د رحمت شاه سايل شعرونه خوښوى او لامل يې د نوموړي د شعر سادگي او سندريز والى بولي. دى د ناشناس سندرې اوري او خوښوي يې. غورځنگ چاپ اثار نه لري.
وېشنيزه:پښتانه شاعران
د آندورا هیواد د ولایتونو نوملړ
د اندورا هیواد ولایتونه آندورا په ۷ ایداري واحدونو ویشل شوې ده.
افغانستان په ۲۰۰۵ ز کال کې
لاندې پېښې په ۲۰۰۵ ز کال کې د میاشتو په ترتیب په افغانستان کې رامنځته شوې دي.
فبروري
د ۲۰۰۵ کال د فبروري په میاشت کې، د امریکا یو سناتور، جان مکین په افغانستان کې د امریکا د متحده ایالاتو له خوا د تلپاتې اډو د جوړولو غوښتونکی شو او ویې ویل چې دا ډول اډې «به د امریکا د خلکو په ګټه وي، ځکه چې موږ په سیمه کې اوږدمهاله امنیتي ګټې لري».
الېکساندر ګاولند
الېکساندر گاولند (په آلمانی: Alexander Gauland) یو آلمانی لیکوال او سیاستمدار دئ. دی په ختیځ آلمان کښی لوی شوی دئ او د تحصیلاتو دپاره لوېدیځ آلمان ته کډه یې وکړه. د ماربورگ او گیسن د پوهنتونو کښی د تاریخ، د سیاست پوهنی او د حقوقو تحصیلونه یې وکړل. د ۲۰۱۳ له کال راهیسې د آلمان دپاره د آلترناتیف (AfD) د گوند سیاستمدار دئ. د براندنبورگ په ایالت کښی د دې گوند مشر و. الېکساندر گاولند د امریکا د متحده ایالاتو په نفوذ انتقاد کاندی، خو هغه له روسیې سره همکاری غواړي.
روزان ارمنیش
روزان ارمانشزاده (په تهران کې زیږیدلی 1996) یو ایرانی فلم او تلویزیون اداکار دی. هغه په ​​هاف ماین ، نیمه ستاسو په فلم کې د لوبو له لارې مشهور شو.
پرانيستې سرچينې استخبارات
د استخباراتو پرانېستې سرچينه (په انگرېزي: open source intelligence) چې د OSINT په نوم هم پېژندل شوې ده، د استخبارتي طریقو څخه تر ټولو بې خطره طریقه ده چې د عمومي سرچينو (لکه انټرنيټ، ورځ پاڼو، تلويزيون او نورو ټوليزو رسنیو) څخه مهم اطلاعات ټولوي. دغه ټول شوي اطلاعات د څارگریزو کارمندانو او نورو متخصصانو لخوا شننه (تجزيه) شوي دي. نوموړې استخبارتي طريقه په نړی کی تر ټولو گڼ شمېر لرونکي او استعمالوړ د استخباراتو ټولونکې لاره ده. مثال په توگه امریکایي استخبارتي اداره وایي چې ۷۵٪ مهم معلومات د انترنيټ او نورو عمومي سرچينو څخه اخیستل شوي دي. نوموړي استخبارتي طریقه په ځانگړي ډول د دولتي څارگريزو ادارو، ځانو تحقیقاتو ادارو او کارمندانو له خوا کارول شوې ده.
وېشنيزه:څارگرې ادارې وېشنيزه:د استخباراتو طريقې
بيټالکټمېز
بيټالکټمېز (په انگرېزي: Beta-lactamase) يا بيټالکټمېزونه هغه اېنزايمونه دي چې د ځينو باکټرياگانو لخوا جوړېږي همدا اېنزايم د بيټالکټام انتيبيوتيکونو لکه پېنيسيلين، سيفامايسين او کارباپينيم په وړاندې مقاوم دي (ايرټاپينيم) (سيفلوسپورين په نسبي ډول د بيټالکټمېز په وړاندې مقاوم دي). دا انټيبيوټيکونه په خپل ماليکيولي جوړښت کې يو عام عنصر لري: هغه د څلورو اتومونو يوه کړۍ ده چې د بيټالکټام په نامه يادېږي. د لکټمېز اېنزايم همدا کړۍ ماتوي، او په همدې توگه دا ماليکيول خپل باکټريا ضد خاصيت له لاسه بايلي.
بيټالکټام انټيبيوتيکونه د پراخې ساحې گرام-مثبت او گرام-منفي باکټرياگانو په درملنه کې کارېږي.
وېشنيزه:انتي بيوتيکونه وېشنيزه:اېنزايمونه
ميرويس ياسيني
ميرويس ياسيني چې د عبدالستار زوى دى په كال ۱۳۴۲ كې د ننگرهار ولايت په كامه ولسوالۍ كې زېږېدلى دى.
د ۱۳۵۰ كال كودتاه پر مهال ښاغلى ياسيني خپلې كورنۍ سره پاکستان ته كډه شو او هلته يې خپلې زده كړې پيل كړې او د حقوقو او شرعياتو په برخه كې ماسټري ترلاسه كړې ده. همدا رنگه نوموړی د پخواني شوروي اتحاد پروړاندې د افغانستان د خلكو جهاد كې يې هم فعاله ونډه لرله.
ياسيني د طالبانو د رژيم له راپرزېدو وروسته دننگرهار ولايت د سرې مياشتې د ریيس، د افغانستان د بهرنيو چارو وزارت د بهرنيو اړيكو رييس، د بېړنۍ لويه جرگې دغړي، د اساسي قانو د لويې جرگې دغړي او لومړى مرستيال او د مخدره مواده پر وړاندې د مبارزې ریيس په توگه بېلابېلې دندې ترسره كړي دي. اوس د افغانستان په ولسي جرگې کې د ننگرهار د خلکو استازی او ددې جرگې لومړی مرستیال دی.
ښاغلي یاسینې د ۲۰۰۹ کال د ولسمشرۍ په انتخاباتو کې کاندید وو.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
سامويل الېکسانډر کينير وېلسن
سامويل الېکسانډر کينير وېلسن (په انگرېزي: Samuel Alexander Kinnier Wilson) د عصبي ناروغيو يو برتانيوی متخصص ډاکټر و چې د لومړي ځل لپاره يې د وېلسن ناروغي وپېژندله دا ناروغي د همدغه طبيب په نوم منسوبه شوې.
اېف ۱ لاسي بم
اېف ۱ لاسي بم (په روسي: Ф-1 граната) د عسکرانو پر ضد یو ټوټه کوونکي دفاعی لاسي بم دي چی د ۱۹۳۹ کال څخه راهيسي په روسيه کی جوړېږي. نوموړي وسله تر ۱۹۴۵ کال وروسته د شرقي بلوک د وسله والو ځواکونو د معیاري وسلې په توکه ومنله شوه، او په دوهمه نړیواله جګړه کې طرحه شوئ وو.
سرچينې
وېشنيزه:روسي وسلې
عجم
عجم څوک دي او دعجمي کلمه دچا لپاره کارول کیږي؟ - دتاریخ په اوږدو کې دعجم کلمه دعربو له خوا دهغو کسانو لپاره چې عرب نه دي په بیلا بیلو بڼو کا رول شوې ده .په پخوانیو زمانوکې به عربوهغه کسان چې عربي ژبه به یې ښه زده نه وه عجمي باله. همداراز به عربو مجوسیانو ( زردشتیانو) یا اورپالونکوته هم دعجمي کلمه کاروله. عربواو ترکانو ایرانیانو ته هم عجمیان ویل. . پخوانیو عربي قاموسونولکه القاموس المحیط کې چې مولف یې محمد بن یعقوب بن محمد بن ابراهیم بن عمر بن ابوبکر بن احمد بن محمود بن ادریس بن فضل الله فیروزآبادی(1329-1414لیږدیز/میلادی)و اود لسان العرب په قاموس کې هم دعجم کلمه دناڅرګند ، ګنګ او مبهم په مانا راغلی د ی او هغو خلکو ته ویل کیږي چې په عربي زبه ښې اوواضحه خبرې نه شي کولی. همداراز د قر آ ن شریف په آیتونو او دحضرت پیغمبر په احادیثوکې هم دعجم او عجمي کلمې یادونه شوې ده چې زه به یې تاسو ته څو بیلګې وړاندې کړم : - د ا لنحل دسورې په دغه آیت کې دعجمي دکلمې یادونه شوې ده :۱ وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ ۗ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَٰذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ پښتو ژباړه یې : پوهیږو چې وايي: دا قرآن یوبشر هغه ته ورزده کوي ، څوک چې دا ژبه هغه ته منسوبوي هغه عجمي دی ، په داسې حال کې چې داروښانه عربي ژبه ده. دفصلت دسورې په دې لاندینی آیت کې : ۲- وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُهُ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذينَ آمَنُوا هُديً وَ شِفاءٌ وَ الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ في‏ آذانِهِمْ وَقْرٌ وَ هُوَ عَلَيْهِمْ عَمًي أُولئِکَ يُنادَوْنَ مِنْ مَکانٍ بَعيدٍ. ددې آیت پښتو ژباړه: : که موږ قرآن دعربي ژبې په پرته په بلې ژبې نازل کړی وای په هغه وخت کې به هغو ویل چې ولې یې آیتونه یو له بله جلا نه دي او ولی دعرب سره په غیر عربي او غیر فصیحه ژبې خبرې کوي .ووایه ! دغه قرآن دهغو کسانو لپاره چې ایمان راوړی لارښود او شفا ء دی اوڅوک چې ایمان نه راوړي او غوږونه یې درانه دي او سترګې یې ړندې دي او هغوی ته به دقیامت په ورځ دلیرې واټن نه غږکیږي. وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَی بَعْضِ الْأَعْجَمِینَ ﴿۱۹۸﴾ پښتو ژباړه : که چیرې مو هغه پر ځینو عجمو نازل کړی وای اوپه دې برخه کې دپیغمبر حدیث دی چې وایی لا فضل لعربي على عجمي ولا لأبيض على أسود إلا بالتقوى پښتو ژباړه : عرب پر عجم اوسپین پر تور برتري نه لري ، مګر په تقواسره لنډه داچې عربانو به غیر عربي خلکوته عجمي وایه اواوس هم ځینې عرب دغه پخوانۍ زړه کلمه کاروي ، خو په ټو لو عربو کې داکلمه اوس رواج نلري ، - ماخذونه : ۱- https://en.wikipedia.org/wiki/Ajam ۲-قران کریم ۳- http://tadabbor.org/?page=tadabbor&SOID=41&AYID=44&TPIV=T2
وانکومايسين
وېشنيزه: د گلايکوپېپټايډ انتي بيوتيکونه
د وېلسن ناروغي
د وېلسن ناروغي يا هېپاټولېنټيکولر ډيجنرېشن (په انگرېزي: Wilson's Disease او Hepatolenticular Degeneration) يو آټوسومال مغلوب جنېټيکي ورانوالی دی چې د بدن په بېلابېلو ووبونو کې مس راغونډېږي، او په ناروغ کې د عصبي او رواني نښو نښانو تر څنگ د ځيگر ناروغۍ هم رامېنځ ته کېږي. د دې ناروغۍ درملنه په هغو درملو کېږي چې په بدن کې د مس د جذب مخه نيسي، او همداراز په بدن کې د مس کچه هم راټيټيوي، خو کله نا کله په ناروغ کې د ځيگر د بشپړ بدلون اړتيا هم ليدل کېږي.
دغه ناروغي هغه وخت راپېښېږي، کله چې د وېلسن ناروغۍ پروټين په (ATP7B) جين کې ميوټېشن رامېنځ ته شي. د دغه غيرنورمال جين يوه لمېسه د ۱۰۰ وگړو نه په ۱ کې وي چې له ځانه ناروغې نښې نښانې نه څرگندوي او همدغه کسان د دغه جين وړونکي وي. کله چې يو ماشوم همدا جين د خپل مور او پلار، دواړو نه په ارثي ډول ترلاسه کړي، نو بيا همدا ماشوم د وېلسن په ناروغۍ اخته کېږي چې په ناروغ کې د دغې ناروغۍ علايم د ۱۶ او ۲۰ کالونو د عمر تر مېنځ څرگندېږي. خو داسې پېښې هم رامېنځ ته شوي چې تر دې زړو او د پوخ عمر ناروغانو کې هم نښې نښانې ښکاره شوي. په ۱۰۰۰۰۰ وگړو کې د وېلسن ناروغۍ د پېښېدو شونتيا له ۱ نه تر ۴ وگړو پورې ښودل شوی. دغه ناروغي د لومړي ځل لپاره د يوه برتانيوي طبيب او د اعصابو څانگوال سامويل الېکسانډر کينير وېلسن (۱۸۷۸–۱۹۳۷) لخوا په ۱۹۱۲ ز. کال کې څرگندونه او پېژندنه وشوه چې بيا همدا ناروغي په همدې نوم ونومول شوه.
یورو
یورو پیسي په لاتین الفابټ euro) نښه € کوډ EUR) د اروپایي ټولنې غړیو هیوادونو رسمي اسعار (پیسه) ده. یورو د اروپایي ټولني غړو هیوادونو ترڅنګ ددی ټولني د سوداګري برخي د غړو هیوادونو له خوا هم کاریږي.
د ملاکنډ غزا
د ملاکنډ غزا "دغه د ١٨٩٥ع د ملاکنډ د غزا عکس دی۔۔د جندول فوځيان د پيرنګي د فوځ په تحويل کې بند په بند په رسو تړلې شوې دي۔۔تاسو لږ ښه په غور د پښتنو فوځيانو دې انځور ته په ځير شﺉ۔ نو تاسو به په دغه انځور کې يوه تاريخي بې وسي او غريبي اووېنۍ۔۔هم دغه بې سره او بې سامانه خلک ددغه غريب وطن د ننګ او ناموس محافظان وو۔۔د دوی جنګ ددنيا د يو داسې قام سره و چې د هغوی سره هر رنګ جديده وسله فوځي تربيت عقل او ساينس و۔۔او ددې خوارانو سره بغېر د دين او وطن د مينې نه نور هيڅ هم نه وو۔۔دغه غريب لښکر به د خپل ملي لارښود عمرا خان جندولي په يوه اشاره د سر او مال نه تېر وو۔۔خدای دې دغه سرتېري وبخښي۔۔لحدونه يې منور او جنتونه يې مسکن شه۔۔
۔پيرنګيانو به د جنګي قېديانو سره ډېر ناروا او غېر انساني سلوک کوو۔۔اکثر به يې دغه قېديان د هند تورو اوبو ته واستول۔۔او چې څوک به يې په جېل کې هم نه شو برداشت کولې هغوی له به يې دومره ازيتونه ورکړل۔۔چې په ژوندوني به ترې د ګور مړي جوړ شول۔۔او ددې د پاسه لا چرچل دا هم وليکل چې پښتانه ډېر بې رحمه او وحشيان قبايل دي۔۔دوی په تعذيب او تمدن هيڅ نه دي خبر۔۔خو دغه مهذبه پېرنګيانو د يرغل ګر په حېث په زرګونو پښتانه قتل ژوبل او کنډ کپر کړل۔۔ددغه ظالمانو د Divide and rule د پاليسۍ په نتېجه کې پښتانه اوس هم په يو بل بدګمانه دي۔۔د ١٨٩٥ د ملاکنډ په جنګ او ددې نه مخکې پيرنګيانو د ملايانو تنخادارو خانانو او نورو مخبرانو په زريعه پښتانه د يو بل سره وجنګول۔۔په دې طريقه به دوی پښتانه کمزوري کول۔۔ ولې کله چې د چترال په جنګ کې غازي عمرا خان دوه انګرېزان فوځي افسران اېډورډ او پاولر اونېول۔۔د هغوی سره بې حده انساني سلوک شوې و۔۔۔ دوی به د باړوې په قلا کې خلاص ګرځېدل۔۔ددوی د کلچر مطابق به ددوی د خوراک څښاک ناستې ولاړې جامې پېزار او مذهبي رسوماتو خيال ساتلې شو۔۔کله چې دغه قېديان ازاد شول۔۔نو دوی خپلو افسرانو ته د عمرا خان د ښه سلوک بلها صفتونه وکړل۔۔او هغوی ته يې اوويل چې عمرا خان ډېر قابل او انسان دوست سړی دی د هغه نيول او وژل به زياتې وي۔۔
نن ځېنې خاينان راپاسي او د پښتنو په دغه قومي جنګ نيوکې کوي۔۔خپل ځان او خپل قام خرڅي مشران او د هغوی بې ننګۍ د اولس نه پټوي۔۔ خاين دې خبر وي چې عمرا خان او د هغه سرتېري ددې پاک وطن په ننګ او جنګ کې قربان شوې دي۔۔د هغوی تاريخي قربانۍ خدای ته هم او خپل اولس ته هم ښکاره دي۔۔تور مخي به هم دغه شان تورمخې وي۔۔
ياده دې وي چې د ملاکنډ دغه تاريخي غزا د يو څو خانانو خپل مېنځی جنګ نه و او نه دغه جنګ د قلاګانو د فتح کولو جنګ و۔۔۔دغه جنګ د ستر عمرا خان په مشرۍ کې د پيرنګي يرغلګر خلاف قومي جنګ و۔۔په دغه غزا کې د سيمې ټول قبايل شريک و۔۔هغه که ترکلاني وو که يوسفزي که اتمان خېل وو که مشواڼي۔۔۔ان تر د غرونو ګوجر او اقليتونه هم نېغ په نېغه د انګرېز مقابلې ته سر په تلي ولاړ وو".
بېاتریکس فون شتورخ
بېاتریکس فون شتورخ (په آلمانی: Beatrix von Storch) یو آلمانی مدافع وکیل، سیاستمدار او لیکوال ده. دا ښځه چه کورنۍ ئې اشرافی ده، د اروپا د جرگې وکیل ده. د آلمان دپاره د التېرناتیف غړی ده.
وېشنيزه:آلمانی
رابيا ٢
مېرمن رابيا يوه بله پښتنه توريالۍ مېرمن وه، چې په (940 هـ) كال چې نازكشاه د كشمير د ولايت حكمران و، څو جنگي پښتنو افسرانو چې هيبت خان، سيد خان او فېروز خان نومېدل د دې ولايت د تسخير اراده وكړه او تقريباً څو كاله جگړه وسوه دې مېرمني د جنگ په ميدان كي خپله پښتونواله څرگنده كړه او د پښتون مېړه په شان په ميدان كي و جنگېده. مېرمن رابيا د هيبت خان خور وه چې د دې مېرمني د همت په اثر يې كاميابي په برخه شوه او خپل ورور ته يې ميدان وگاټه.
رابيا
مېرمن رابيا يوه پښتنه نجلۍ وه، چې د کندهار د هلمند د رود په غاړه د "بست" په تاريخي ښار كي چې اوس يې "كلابس" بولي او سېدله. د پښتنو په هم هغه آزاده هوا كي روزلې سوې او لويه سوې وه. دا دكلابس د مشهور پاچا اسلم خان (چي كيسه يې په پښتنو كي بېخي ډېر شهرت لري) معاصره وه او د دې پلار د اسلم خان پاچا وزير و. د اسلم خان زوى فتح خان (چي د ده داستان د ملي افسانو او تاريخي نكلو څخه بلل كيږي او زموږ د ادبياتو يوه مهمه برخه اړه ورباندي لري) پرمېرمن رابيا مين سوى و، او مېرمن رابيا هم زړه پر بايللى و، څو په آخره كي رابيا د ده معشوقه او نجل و بلله سوه.
هغه وخت چې فتح خان د هند خواته ځي نو پر خپلي معشوقې (رابيا) داسي ناره كوي او پوښتي يې چې را سره ځې كه يه؟ كه پوڅي د رابيا خولگۍ مي پوڅي
فتح ځي د هند ولور ته گل رابيا مي ځي دلې اوسي
رابيا د خپل گران مين په ځواب كي داسي له غروروه ډكه ناره كوي:
گــه ځـوړانـدي ځـوړانـدي د گـرنـگ سترگـي ځـوړانـدي
(2) يوه شپه چې فتح خان له جنگه ستړى، ستومانه راغئ نو بيده سو، سهار وختي د ستړيا له امله نه سواى را كښېنستلاى نو رابيا ناره پر كوي او وايي چې كه ته جنگ ته نه ځې نو زه دايم سپرېږم:
سر، د سره، سره پلنگه لوړ كه فتح خانه
رابيا گلي، گلى پونده كړ سپره سوه!
(3) هغه وخت چې پښتانه ملگري او فتح خان جنگ ته آخرنى پلا ځي نو، نو مېرمن رابيا په څه تاثر او جذابيت د فتح خان آس (كرنگ) ته خطاب كوي: د فتح كرنگه نال، نال به دي زرين كړم
كه دي دا وار فتح راوړ زما امېل به دي د غاړي لونگين كړم. وېشنيزه:نوميالۍ پښتنې
علامه
علامه ، دگڼ علم پوهاند چې په انگرېزۍ کې ورته پوليمت (Polymath) وايي ، عربي کې ورته (العلاّمة)وایي او يوناني کې هم د (πολυμαθής, polymathēs) پوليمتيس په نومونو يادېږي. دا لقب هاغه کس ته ورکول کېږي چې د چا د علم د وړتيا کچه پراخه غځېدلي پر رازو رازو علمونو ولاړه وي. په بله وینا دا لقب هاغه پوهاند ته ورکول کېږي څوک چې د علمونو په مختلفو څانگو باندې برلاسي او تجربه ولري. د پخوا پیرونو ساینسپوهان به علامه بلل کېدل ځکه چې د هغوی د پوهې وړتيا به د اړونده ساینسي پوهې څخه غځېدلې پراخه وه.
د مرکزي افریقا فرانک
د مرکزی افریقا سی‌اف‌اِی فرانک د مرکزی افریقا سی‌اف‌اِی فرانک
د مرکزی افریقا سی اف ای فرانک CFA) په فرانسوي franc CFA) کوډ XAF) د مرکزی افریقا د شپږو هیوادونو رسمي پیسي دي.
سارا ارین
سارا آرین (د زیږیدلې 1980) یوه ایراني لوبغاړې ده چې د سوان سونګ او زره سترګو په سندره کې د هغې د نقش له امله غوره پیژندل شوې ده.
گناباد ولسوالي
گناباد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان گناباد)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د گناباد ښار دی. دا ولسوالي ۸۸٬۷۵۳ تنه نفوس لري او مساحت یې ۹۰۲، ۵ کیلومتره مربع دی. د گناباد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
بشير احمد گواښ
بشير گواښ د ١٩٨٢ کال دفرورۍ په څلورمه نېټه د ننگرهار ولايت د گوشتې ولسوالۍ په خويزو(خواجه زى) کلي کې دوکيل صېب حاجي روح الامين بشير په علمي کورنۍ کې زيږيدلى دى. هغه، چې کورنى نوم يې بابک دى، د خپل مور پلار په نهه اولادونو کې پنځم تن دى.
بشير گواښ د شاعرانه فطرت د درلودلو او په خپل کورني غني کتابتون کې د مطالعې له کبله له لومړي سره د ادب او ليکلو سره مينه پيدا کړې وه او دغه مينه به يې په ښوونځي کې د مشاعرو او ادبي ناستو د جوړولو او اوډلو په ترڅ کې په زبات رسوله. که څه هم بشير غوښتل چې خپلې لوړې زده کړې په ژورناليزم او ياهم ادبياتو کې پوره کړي خو د وخت د غوښتنې سره سم يې د غاښونو طب ولوست. نوموړي د خبر او ادب سره اړيکې ماتې نه کړي او د زده کړې پر مهال يې د مشرق مجله چلوله او د سولې او جنگ راپور ورکوونکې نړيوالې ادارې سره يې خبريالي هم کوله. د زده کړو له پوره کولو وروسته هم په ژورناليزم کې پاتې شو. نوموړى که څه هم هيڅکله د رنځيدلو غاښونو درد ته درمل نه شوخو د ژورناليزم په ډگر کې يې د خداى ورکړې وړتيا له برکته د پژواک خبري آژانس او څانگې مجلې له لارې ډېرې ستونزې او ريښتينولۍ راوسپړلي.
بشير گواښ نه يوازې سپين سترگى او زړور ژورناليست دى بلکې يو ډېر خوږ طنز، لنډه کيسه او ناول ليکونکى هم دى. شاعري يې بله هغه وړتيا ده چې خپل دردونه پکې زمونږ مخې ته ږدي، پخپله هم ورته ژاړي او نور هم ژړوي.
د هغه ټوله شاعري د هغه شاوخوا چاپيريال انځوروي.که څه هم بشير هر وخت موسکى او خندان ښکاري خو د مور مرگ او ځينو نورو ناوړه دودونو چې هغه څومره کړولى او دردمن کړى دى، د هغه په شاعرۍ کې يې ليدلى شو، ښايي همدغه درد يې زړه دومره نازکه کړى دى چې په نه خبره مروريږي، ژاړي او غصه کيږي خو هيڅکله کينه په زړه کې نه ساتي.
وېشنيزه:پښتانه شاعران
درياب (سيند)
درياب يو پښتو - پښتو سيند دی چې د قلندر مومند او فريد صحرايي په زيار ليکل شوی.
وېشنيزه:پښتو سيندونه
د دښمن پیژندل
د دوښمن پیژندل او د دوښمن سره د مقابلی او مبارزی لار د بحثونو اصلی بحث دي.
د قران الکریم له نظره دوښمنان په څو ډلو ویشل کیږی ، لکه : شیطان ، یهود ، مشرکان ، منافقان ، کافران او ځینی ماندینۍ او اولادونه دی.
د اسلام دوښمنان کوښښ کوی چې د مومنانو د ډلو په منځ کې بد بینی ، ایجاد کړی ، اختلاف او تفرقه منځ ته راوړی ، عقیده سسته کړی تحیر او تردد منځ ته راوړی ، دین او مذهب بد معرفی کړی ، د خلکو مخه له الهی دستورونو په بله خوا واړوی. قران الکریم د دوښمنانو سره د مبارزی ستراتیژی داسی بیانوی : د ایمان قدرت او تجهیز ، د نظامی قدرت زیادښت ، د بیگانه گانو سره د دوستی ممانعت، جهاد او مبارزه بولی. دوښمن په قران الکریم کی د «عدو » معادل راغلی.
عدو په دو ډوله ده :
د دوښمن انواع
د دوښمنانو د مبارزی لار د قران کریم له نظره :
دوښمنانو سره د مبارزه لار
مونږ باید هره لحظه او هروخت د خپل ځان ، دین ، مذهب او خپل وطن د ژغورلو د پاره اماده اوسو د هر دوښمن سره دمبارزی او مقابلی لار خپل کړو او د تل دپاره اماده اوسو او په دی فکر او چورت نه اوسو چی نور به مونږ ته وطن جوړ کړی او زمونږ ستونزی به را حل کړی د خیالی قهرمانانو په فکر کی نه باید اوسو بلکه پخپله قهرمان اوسو په گډه وایو مونږ قهرمانان یو او وطن جوړوو
سرچینې
وېشنيزه:دوښمن
د تکزاس اوښتون
د تکزاس اوښتون (۱۸۳۵ اکتوبر ۲ - ۱۸۳۶ ز کال د اپرېل ۲۱) د متحده ايالتونو او Tejanos (د تکزاس هسپانوي وګړي) د مستعمرو اوسېدونکو له لورې د مکسيکو د مرکز پال حکومت پر وړاندې د وسله وال ټينګار په رامنځته کولو کې يو پاڅون يا سرکښي وه. په داسې حال کې چې پاڅون د مکسيکو د فدراليستي جګړې (Mexicon Federalist War) په نوم د يو څه پراخه جګړې برخه و، د مکسيکو حکومت باورمن و، چې متحده ايالتونو د تکزاس اله ګوله په ځان پورې د تړلتيا په موخه هڅولې وه. د مکسيکو کانګرس د ټورنل فرمان (Tornel Decree) تصويب کړ، چې له مخې به يې هر هغه باندينی وګړی داړه مار يا ادبي غل وګڼل شي، چې د مکسيکو د سرتېرو پر وړاندې جنګېږي او داسې معامله به ورسره وشي، چې اوسمهال له جمهوريت سره جګړه کې د هیڅ ملت اتباع نه دي او د هيڅ په رسميت پېژندل شوي توغ لاندې نه جنګېږي. يوازې د تکزاس ولايت له مکسيکو سره د اړيکې پرېکولو باندې بريالی شو، د تکزاس جمهوريت يې رامنځته کړ او په پای کې متحده ايالتونو په ځان پورې وتاړه.
یاد اوښتون د مکسيکو حکومت او تکزاس کې د امريکايي هستوګنو په زياتېدونکي ډول پراخه نفوس تر منځ له يوې پېړۍ سياسي او کلتوري نښتو څخه وروسته، د ۱۸۳۵ ز کال په اکتوبر کې پيل شو. د مکسيکو حکومت په زياتېدونکي ډول متمرکز شوی و او د اتباعو حقونه يې په زياتېدونکي ډول پرې شوي وو، په ځانګړي ډول له متحده ايالتونو څخه د کډوالۍ په اړه. مکسيکو په ۱۸۳۰ ز کال تکزاس کې په رسمي ډول غلامي له منځه یووړه. د انګليسی الاصل تکزاسيانو دا هيله هم د بېلتون يو ستر سبب و، چې په تکزاس کې د لېږدېدونکې غلامۍ بنسټ يا ټولنې ته ادامه ورکړي. د مستعمرو اوسېدونکي او Tejanos په دې اړه همغږي نه وو، چې ايا وروستۍ موخه خپلواکي وه او که د مکسيکو د ۱۸۲۴ ز کال اساسي قانون ته بېرته ورګرځېدنه. په داسې حال کې چې استازو په سلا (Consultation) يعنې د هغه وخت لنډمهالي حکومت کې د جګړې د انګېزو بحث وکړ، د تکزاس اوسېدونکو او د متحده ايالتونو د رضاکارانو يو سېلاب د ۱۸۳۵ ز کال د ډسمبر نيمايي کې د مکسيکو پوځونو کوچنيو لښکرکوټونو ته ماتې ورکړه. ياد لنډ مهالي حکومت (Consultation) د خپلواکۍ اعلانول ونه منل او يو لېږدېدونکی حکومت يې وټاکه، چې جګړه يې په تکزاس کې د سياسي کمزورۍ او د اغېزناکې حکومتولۍ کمښت سبب شوه. پر Matamoros باندې د بريد په موخه يو ناسم درک شوي وړانديز د تکزاس fledgling لښکر څخه خورا اړين رضاکاران او زېرمې .... د ۱۸۳۶ ز کال مارچ کې دويم سياسي کنوانسيون يا ناستې خپلواکي اعلان کړه او د تکزاس نوي جمهوريت لپاره يې مشرتابه وټاکله.
Santa Anna چې د مکسيکو د عزت د غچ اخيستلو لپاره ټاکل شوی و، په شخصي ډول د تکزاس د بيا نيولو ژمنه وکړه. د نوموړي د عملياتو لښکر د ۱۸۳۶ ز کال د فبروري مياشتې په نيمايي کې تکزاس ته ننوت او د تکزاس وګړي يې په بشپړ ډول ناچمتو وموندل. مکسيکويي جنرال Jose de Urrea د تکزاس ساحل  څخه پورته پر Goliad Campaign کې د سرتېرو د يوې ډلې مشري وکړه، چې د ځان پر وړاندې يې ټولو تکزاسي سرتېرو ته ماته ورکړه او تسليم شوي سرتيري يې ووژل. سانټا انا Santa Anna)) د San Antonio de Bexar يا Bexar په نوم سيمې ته د يوه پراخه ځواک مشري وکړي، چې سرتېرو يې په کې د تکزاس لښکرکوټ ته د Alamo په نوم جګړه کې ماته ورکړه او نږدې ټول دفاع کوونکي يې ووژل.
د Sam Houston تر امر لاندې د تکزاس نوی رامنځته شوی لښکر په ثابت ډول حرکت کې و، په داسې حال کې چې ډار شوي ملکي وګړي د Runaway Scrape په نوم يوه شخړه کې له لښکر سره وتښتېدل. د مارچ پر ۳۱ Houston خپل ځواکونه د Brazos سيند د Groce په سيمه کې ودرول او تکزاسيانو د راتلونکو دوو اونيو لپاره ټينګه پوځي روزنه تر لاسه کړه. پر ځان د ډاډمن کېدنې او د خپل دښمن د کم ارزښته کولو په موخه سانټا خپل سرتيرې نور هم ووېشل. د اپرېل پر ۲۱ د Houston لښکر پر Santa Anna او د San Jacinto جګړه کې پر خپل سرکښ ځواک باندې ناڅاپي بريد وکړ. مکسيکويي سرتيري په چټکۍ سره ګډوډ شول او غچ اخيستونکو تيکسيانو زيات هغه خلک ووژل، چې د غاړه ايښودلو هڅه يې وکړه. سانټا انا (Santa Anna) يرغمل ونيول شو. نوموړي د خپل ژوند په بدل کې د مکسيکو لښکر ته امر وکړ، چې د Rio Grande له سويل څخه شاتګ وکړي. مکسيکو د تکزاس جمهوريت په رسميت پېژندنه ونه منله او د دواړو هېوادونو تر منځ په پرله پسې ډول شخړو تر ۱۸۴۰ ز لسيزې پورې دوام وکړ. په ۱۸۴۵ ز کال کې د متحده ايالتونو د ۲۸ ايالت په توګه د تکزاس تړلتيا يا ضميمه په سيده ډول د مکسيکو او امريکا تر منځ د جګړې لامل شوه.
مخینه
د ۱۷ پېړۍ په وروستيو کې د تکزاس د مستعمره کولو په موخه د فرانسې له بې پايله هڅې څخه وروسته، هسپانيې په دې سيمه کې د مېشت کېدنې په موخه يو پلان جوړ کړ. هسپانوي تکزاس د Medina او Nueces سيندونو په اوږدو وکې پر خپلې سويلي څنډه کې له Coahuila ولايت سره او په ختيځ کې يې له Louisiana سره پوله درلوده. په ۱۸۰۳ ز کال کې د لوزيانا له نيونې (Lousiana Purchase) څخه وروسته متحده ايالتونو هم د Sabine سيند د لويديځ سيمې ادعا وکړه... له ۱۸۱۲ څخه تر ۱۸۱۳ ز کال پورې د هسپانيې ضد جمهوري غوښتونکو او د متحده ايالتونو بې ځايه منځګړو د هسپانوي سترواکۍ پر وړاندې سرکښي وکړه، چې نن ورځ د مکسيکو د خپلواکۍ جګړې په نوم يادېږي. دوی په لومړيو کې جګړې وګټلې او له هسپانويانو څخه يې د تکزاس زيات ښارونه ونيول، چې د ۱۸۱۳ ز کال د اپرېل پر ۱۷ مه باندې د مکسيکو جمهوريت د برخې په توګه د تکزاس دولت د خپلواکۍ د اعلاميې لامل شول. د تکزاس نوي حکومت او لښکر د ۱۸۱۳ ز کال اګسټ کې په Medina جګړه کې خپل برخليک سره مخامخ شول. Medina د San Antonio د سوېل په ۲۰ ميل واټن کې پرته سيمه ده، چې د ۱۴۰۰ سرکښانو له ډلې په کې ۱۳۰۰ تنه په جګړه کې ووژل شول يا د شاهي پلويو ځواکونو له لورې له جګرې څخه سمدستي وروسته په دار وځړول شول. دا د تکزاس په تاريخ کې يوازينۍ مرګونې جګړه وه. په San Antonio کې ۳۰۰ جمهوري غوښتونکي حکومتي چارواکي ونيول شول او له جګړې څخه لږه موده وروسته د هسپانوي شاهي پلويانو له لورې په دار وځړول شول. د مکسيکو راتلونکي ولسمشر (Antonio Lopez de Santa Anna) په دې جګړه کې د يو شاهي پلوي په توګه وجنګېده او د بنديانو د نه نيولو په اړه يې د خپلو مشرانو امر پر ځای کړ. بله په زړه پورې يادونه د تکزاس جمهوريت دوه بنسټ ايښودونکي پلرونه او په ۱۸۳۶ کې د تکزاس د خپلواکۍ اعلاميې د لاسليک کوونکو Jose Antonio Navarro او Jose Francisco Ruiz ده، چې په (Gutierrez-Magee Expedition) کې يې ونډه واخيسته. که څه هم متحده ايالتونو په ۱۸۱۹ کې له هسپانيې سره «د لويو وچو تر منځ تړون: Transcontinental Treaty» د برخې په توګه ياده ادعا په رسمي ډول رد کړه، زيات امريکا لا هم باورمن وو چې تکزاس بايد د دوی په ملت پورې اړه ولري او په راتلونکو لسيزو کې متحده ايالتونو د سيمې [تکزاس] د رانيولو په موخه بېلابېل وړانديزونه وکړل.
د مکسيکو د خپلواکۍ جګړې څخه وروسته تکزاس د مکسيکو برخه شو. د ۱۸۲۴ ز کال اساسي قانون له مخې چې هېواد يې د فدرالي جمهوريت په توګه معرفي کړ، د تکزاس او کواهيلا (Coahuila) ولايتونه د Coauila y Tejas ايالت جوړېدلو په موخه يو ځای شول. تکزاس ته د دولت مقننه ځواک کې يوازې يوه چوکۍ ورکړل شول، چې په سلګونو ميله لرې Saltillo کې يې ناسته وکړه. د خپلې سياسي خپلواکۍ له لاسه ورکوونې له امله د Tejanos په نوم د تکزاس مکسيکويي زيږېدلي اوسېدونکو له مياشتو ناخوښۍ څخه وروسته، د دولت چارواکو هوکړه وکړه چې تکزاس په San Antionio de Bexar کې د رښتينې پلازمېنې په لرلو سره د نوي ايالت يوه څانګه کړي.
تکزاس له ۳۵۰۰ څخه د لږ زيات اوسېدونکو او نږدې ۲۰۰ سرتېرو په لرلو سره، خورا لږ نفوسه و، چې له امله يې د اصلي قبيلو او امريکايي بې ځايه منځګړو له لورې د بريدونو پر وړاندې خورا زيانمنونکی و. په دې هيله چې د مېشتو وګړو نفوذ به د هند بريدونه اداره کړي، د مکسيکو وروسته پاتې حکومت يادې سيمې لپاره د کډوالۍ تګلارې ليبرالي (خپلواکې) کړې. د دې لپاره چې په پای کې په قانوني ډول تکزاس کې واوسېږي، د متحده ايالتونو څخه د [راغليو] انګرېزانو شمېر ژر له Tejanos څخه خورا زياته شوه. زياتره کډوال د متحده ايالتونو له سويل څخه راغلل. زيات يې د غلامانو څښتنان وو او زياترو يې له ځان سره د نورو توکمونو پر وړاندې د پام وړ تعصب راوړ، چې کړه وړه [قوانين] زياتره پر Tejaonos باندې پلي شول. د مکسيکو رسمي مذهب د رومن کاتوليک پلوي وه، مګر بيا هم زياتره کډوال پروتستانت وو، چې پر کاتوليکانو يې باور نه درلود.
روښانه
مېرمن روښانه د آريانا د يو با نفوذه رئيس لور وه چې د دې رئيس نوم "اوگزيارتس" و، او دا رئيس يا د بدخشان په غرو كي او يا د هندوكش په كمه دره كي اوسېده، او په اصل كي د باختر و.
خوپه هر صورت د "روښانې" پلار يوناني موْرخينو د باختر بللى دى. د ده د حكومت د اسكندر په عصركي و، او بيا يې "پاروپاميزاد" هم تر لاس لاندي و.
"او گزيارتس" د هغه وطن پرورۍ په اساس چې درلوده يې خپلي لوڼي او عيال يې په يوه ټينگه او مستحكمه جنگي كلا كي پرې ايښي وه او په خپله د وطن د خاوري د مدافعې دپاره وتلى و، او ډېر زيار يې ويوست، څو هغه و چې د باختر پاچا بسوس ماتې وكړه او بندي شو يوناني قوې د كلا په ماتولو كي زيات زحمت و يوست څو په آخر كي په خپله تسليم سول.
اسكندر له بلخي "روښانې" څخه يو زوى پيدا كړ، مگر دا زوى د پلار تر مرگ وروسته پيدا شو او دى يې: "اسكندر انگيس" باله. او څنگه چې وړوكى و، نو دا فيصله وسوه چې څو دى لويېږي د ده پر ځاى به "پرديكاس" د نائب السلطنه په حيث حكومت كوي. دا مېرمن د ژوند په پاى كي د خپل زوى سره د "كساندر" لاس ته ورغله او دوى يې په "امفيپوليس" كي بنديان كړه او هلته په (311 ق م) كي زوى او مور دواړه د "گلوكياس" محافظ له لاسه مړه سول.
وېشنيزه:پښتنې مېرمنې
د فلسفې ډاکتر
د فلسفې رنځپوه (PhD، Ph.D.، یا DPhil؛ لاتین یې philosophiae doctor یا doctor philosophiae) تر ټولو لوړه علمي کچه ده چې له یوې تحصیلي دورې وروسته ورکول کېږي. د رنځپوه دغه درجه په ټولو علمي څانګو کې ورکول کېږي. له دې امله چې دا یوه ترلاسه کېدونې څېړنیزه درجه ده، هغه کسان چې د ذنځپوه ترلاسه کولو په موخه زده کړې کوي، اړ دي څو د اړوند علم پولې د یوې اصلي څېړنې په ترسره کولو سره پراخې کړي، چې په معمول ډول د تیزس یا پای لیک په ډول له خپلې څېړنې نه د اړوند علم د متخصصینو پر وړاندې دفاع کوي. د ډاکتر (PhD) بشپړول تر ډېره د پوهنتون د پروفیسور، څېړونکي او په بېلابېلو برخو کې د عالم په توګه د دندې ترلاسه کولو په موخه اړین دي.
هغه کسان چې د یوه علم د فلسفې په برخه کې د ډاکتر درجه ترلاسه کوي، کېدای شي، په ګڼ شمېر قضايي برخو کې د ډاکتر (تر ډېره د "Dr" یا "Dr." اختصار) له خپل نوم سره وکاروي، په داسې حال کې چې له دغې ګټنې سره اړوند مناسب آداب کېدای شي د یوې علمي حوزې د حرفوي اخلاقو، کلتور او یا هم ټولنې تابع وي. هغه کسان چې په پوهنتون کې درس ورکوي او یا هم په علمي، روزنیزو او څېړنیزو برخو کې کار کوي، په معمول ډول په دغه لقب یادول کېږي.
د ډاکتر د درجې ترلاسه کولو اړین شرایط په پام وړ ډول د هېوادونو، ښوونیزو بسټونو، او مهالیزې دورې له مخې د څېړنېزې درجې له پیلني پړاو نه تر عالي ډاکتر پورې توپیر لري. د دغې درجې د ترلاسه کولو په موخه د زده کړو پر مهال، محصل د ډاکتر د زده کوونکي او یا هم PhD د زده کوونکي په نامه یادېږي؛ هغه محصل چې ټولې روزنیزې دورې او پرمختللې ازموینې یې بشپړې کړې وي او په خپل پای لیک(تېزس )کار کوي، ځینې مهال ورته د ډاکتر نوماند یا د PhD نوماند ویل کېږي. هغه محصل چې دغې کچې ته رسېږي، کېدای شي د یو شمېر ښوونیزو بنسټونو له خوا ورته د PhD د نوماند سند ورکړل شي او یا هم د ډاکتر د ترلاسه کولو په لار کې ورته د ماسټرۍ سند ورکړل شي. ځینې مهال په ویل کېدوني ډول کې دغه کچې ته "PhD ABD" ویل کېږي چې معنا یې «هرڅه بشپړ یوازې له پای لیک پرته» ده.
د PhD نوماند باید یوه داسې پروژه، تیزس او یا هم پای لیک وړاندې کړي چې د علمي څېړنې رېښه ولري او په یوه معتبره مجله کې د خپرېدو وړ وي. په ډېرو هېوادونو کې، نوماند باید له خپلو چارو نه د مختصصینو د هغه پلاوي په وړاندې چې د اړوند پوهنتون له خوا ټاکل کېږي، دفاع وکړي. پوهنتونونه ځینې مهال د PhD په خوا کې د ډاکتر یو شمېر نورې درجې هم ورکوي، لکه د موسیقي اجرا کوونکو ته د موسیقاري هنرونو ډاکتر (D.M.A.)، قانون پوهانو ته د قضايي علم ډاکتر (S.J.D.) او د ښوونې او روزنې په برخه کې د ښوونې او روزنې ډاکتر (Ed.D.).
د علم د فلسفې د ډاکتر او نورو اړوندو عنوانو لاندې درجو په برخه کې د «فلسفې» اصطلاح، د فلسفې علمي څانګې ته نه اړوندېږي او هغه په خپله پراخه معنا کې د خپلې اصلي یوناني معنا په توګه چې «د عقل سره مینه» ده کارول کېږي. د اروپا په ډېرو برخو کې، ټولې علمي څانګې (تاریخ، فلسفه، ټولنیز علوم، ریاضي او طبیعي فلسفه(طبیعي علوم) له الهیاتو، قانون او طبابت پرته (چې مسلکي، حرفوي او تخنیکي درسي مېتود لرونکي دي) په دودیزډول د فلسفې په توګه پېژندل کېږي،  په جرمني او د اروپا په نورو برخو کې د لیبرال هنرونو پوهنځی د «فلسفې پوهنځي» په توګه هم پېژندل کېږي.
متحده ایالات
په متحده ایالاتو کې، د PhD درجه تر ټولو لوړه علمي درجه ده چې د پوهنتونونو له خوا په ګڼ شمېرعلمي څانګو کې ورکول کېږي. په متحده ایالاتو کې ۲۸۲ پوهنتونونه موجود دي، چې د PhD درجه ورکوي چې په دغو پوهنتونونو کې د شامل کېدو شرایط او د علمي پروګرامونو ستونزمن والی یې تر ډېره له یو بل سره توپیر لري.
شرایط (اړتیاوې)
په معمول ډول، د PhD پروګرامونه له خپلو غوښتونکو نه په اړونده څانګه کې د لېسانس تر کچې زده کړې (د انساني علومو په ډېری څانګو کې، د ماسټري تر کچې زده کړې غواړي)، یو څه  لوړې نمرې، څو سپارښت لیکونه، په اړونده څانګه کې کاري تجربه، د زده کړو له څانګې سره د خپلې علاقې اړوند بیان لیک او د اړوندو پروګرامونو (لکه: GRE, GMAT) له مخې د لېسانس کچې اړوند کافي نمراتو ترلاسه کولو ته اړتیا لري.
موده، د عمر کچه او شمېرې (متحده ایالات)
د PhD پروګرام بشپړول په معمول ډول، د زده کړو ځانګړې څانګې ته په پام له لېسانس زده کړو وروسته له څلورو کلونو نه تر اتو کلونو وخت نیسي، هغو محصلینو چې خپل PhD پروګرام یې د ماسټرۍ درجې له بشپړولو وروسته پیل کړي وي، کېدای شي په یو یا نږدې دووکلونو PhD ترلاسه کړي. له دې امله چې PhD پروګرامونه په معمول ډول د لېسانس زده کړو په څېر رسمي جوړښت نه لري، نو د دغې درجې د ترلاسه کولو په مهال کې په فردي ډول د پام وړ توپیرونه شتون لری. په ټولیز ډول ۵۷ سلنه زده کوونکي چې په متحده ایالاتو کې د PhD پروګرام پیلوي، د لسو کلونو په ترڅ کې خپله درجه ترلاسه کوي، نږدې ۳۰ سلنه پاتې راځي او یا هم اېستل کېږي او پاتې نور ۱۳ سلنه محصلین خپلې زده کړې له لسو کلونو نه په زیاته موده کې کوي.
په متحده ایالاتو کې د PhD ترلاسه کولو لپاره په منځنۍ کچه عمر ۳۲ کاله دی. په داسې حال کې چې ډېری نوماندان خپله درجه د خپل عمر په دویمه لسیزه (۲۰-۳۰ کلنۍ) کې ترلاسه کوي، همدارنګه د PhD شپږ سلنه ترلاسه کوونکي له ۴۵ کلونو زیات عمر لري.
هند
په عمومي ډول، په هند کې د ډاکتر پروګرام ته د شاملېدو په موخه د ماسټرۍ سند لرل اړین دي. له لیسانس نه وروسته په مستقیم ډول د PhD پروګرام ته شامل کېدل د هند د ټکنالوژۍ انستیتیوت، د هند د معلوماتي ټکنالوژۍ د انستیتیوت، د تکنالوژۍ د ملي انستیتیوت او د علمي او نوښتګرو څېړنو د اکاډمي له خوا وړاندې کېږي. په یو شمېر موضوعاتو کې، د فیلوشف یا د مرستیال څېړونکي په توګه د PhD درجې ترلاسه کولو په موخه د اړوند علم په فلسفه کې ماسټري (M.Phil.) اړینه ده.
په وروستیو څو کلونو کې، په هند کې PhD ته اړوندو قوانینو کې ګڼ شمېر بدلونونه رامنځته شوي دي. د UGC له خوا د نوو قوانینو له مخې، پوهنتونه باید د عمومي وړتیا او اړوندې څانګې په برخه کې د شاملېدو ازموینه واخلي. په دغه ازموینه کې له بریا وروسته شارت لیست شوي نوماندان اړ دي، څو د خپل سوپروایزرلارښود پر وړاندې مرکې ته حاضر شي. په بریالي ډول له دغه بهیر نه له وتو وروسته، محصل باید په پیل کې د خپل څېړنیز پروپوزل (کاري پلان یا طرحې) په اړه سیمینار ورکړي، د پرمختګ راپور ورکړي، له لېږلو وړاندې سیمنار ورکړي او په پای کې له خپل تیزس نه په شفاهي ډول په آزاده غونډه کې دفاع وکړي.
ادې شانکارا
ادې شانکارا چې د ادې شانکاراچاریا (په سانسکریت ژبه: आदि शङ्कर, आदि शङ्कराचार्य، په رومي ژبه: ادې شانکارا/ Ādi Śaṅkara ، ادې شانکاراچاریا/ Śaṅkarācārya,، په تحت الفظي توګه لومړی شانکاراچاریا ویل کېږي چې تلفظ یې ا: دې‌شانکارا:چا: ریا/[aːdɪ ɕɐŋkɐraːtɕaːrjɐ دی) په نوم هم یادیږي، یو هندی ویدي څېړونکی او ښوونکی و (اچاریا) چې په ۸مه پېړۍ کې یې ژوند کاوه. د هغه اثار، د فونونو همغږي لوستل او له خپل ځان څخه خلاصون/خپلواکي د هستوي پوهې په توګه وړاندې کوي، چې د هغه د وخت ویدي تعلیمات ادوېتا ويدانتا (هندي فلسلفي ښوونځی) سره یوځای کوي.
د هغه د وروستني شهرت له امله د (بهشیا) تبصرو، موضعي مقدماتي توضیحاتو (پاراکارنا ګرانتا/Prakaraṇa grantha) او د (ستوترا/ Stotra) شاعرۍ په ګډون له ۳۰۰ څخه زیات متنونه هغه ته منصوب شوي دي. که څه هم له دې څخه ډېری داسې بريښي چې په احتمالي توګه د تحسین کوونکو یا مدعیانو او یا پوهانو له‌خوا د هغه په نوم نومول شوې وي. پېژندل شوې لیکنې چې په‌خپله د شانکارا له‌خوا لیکل شوې براهماسوترابهاسیا، د اوپانیشاد پر اوصولو د هغه تبصرې، پر بهګود ګیتا د هغه تبصرې او اپدیشاساهاسري دي. د ویوکاکوهاماني/ Vivekacūḍāmaṇi اثر د لیکوال په توګه د شانکارا کره‌توب تر پوښتنې لاندې راغلی او څېړونکي يې تر ډېره ردوي''. ''
د شانکارا د لیکنو مرکزي منطقي قیاس د ځان (اتمن) او برهمن پېژندنه ده، چې له خپل ځان څخه د خپلواکېدلو له پوهې څخه دفاع کوي. چې د هندوییزم د دین-محوره میمامسه دودیز ښوونځي پر وړاندې اوپانیشادونه (د هندو دین مهم لرغوني فلسفي متنونه، ژباړن) د پوهې د يوې خپلواکې وسیلې په توګه مني. د شانکارا له نیوکو سره سره د شانکارا ادویتا اثر له ماهایانا بوداییزم څخه اغېزمنتیا ښيي او ان د هندو وایشناوا مخالفان شانکارا پر پټ-بوداییزم/کريپتو بوداییست تورنوي، هغه صفت چې د ادوېت ويدانتا دودیز ښوونځی يې ردوي او د هغوی اړوند نظریې د اتمن، انتا او برهمن په اړه روښانوي.
د ادوېت ویدانتا په دود کې د شانکارا حیثیت بې‌مثاله دی، خو د هندوانو په فکري روښاندۍ د هغه اغېز تر پوښتنې لاندې دی.
شانکارا د لسمې پېړۍ د خپل معاصر مېندانا مېشرا تر سیوري لاندې و او تر یوولسمې پېړۍ پورې هغه ته په هندو سرچینو، بودایي یا جین سرچینو کې هېڅ کومه اشاره نه ده شوې. د شانکارا د شهرت انځور د هغې تر مړینې، پېړۍ وروسته په ۱۴مه پېړۍ کې هغه مهال جوړ شو چې سرینګري ماتا د ویجایاناګارا سترواکۍ د پاچایانو ملاتړ ترلاسه کړ او خپله وفاداري یې له ادوېتېک سایویزم اګامیک څخه برامانیکل ادوېتا ارتدوکس ته بدله کړه. له ۱۴مې تر ۱۷مې پېړۍ اړوند هیجوګرافۍ (د ادبیاتو یوه برخه چې د عیسویت د مذهبي مشرانو پر ژوند راڅرخېږي، ژباړن) هغه د یو مذهبي واکمن په توګه نه مني او دا چې هغه به د خپلې فلسفې د تبلیغ لپاره د هند په ټوله فرعي قاره کې په یوه دیګویجایا (د څلورو ربعو فتحه) کې سفر کاوه تر څو خپلو مخالفانو ته د دین پوهنې په بحثونو کې ماته ورکړي، دغې هیجوګرافیو هغه د څلورو ماتاوو (صومعو) د بنسټ اېښودونکي په توګه یاد کړی او ادې شانکارا هم د دشماني د رهباني نظم د سازمانوونکې او د شانماتا د دودیز عبادت د متحدوونکي په توګه پېژندل شوی.
د شانکارا چاریا لقب چې په هند کې د ځینو صومعو د مشرانو له‌خوا کارول کېږي د هغه له نوم څخه اخیستل شوی.
تاریخ /نېټه
د شانکارا د حقیقي ژوند په اړه کره معلومات ډېر لږ دي. د هغه ټول شته ژوندلیکونه د هغه تر مهال څو پېړۍ وروسته لیکل شوي دي چې له افسانو او ناممکنو پېښو ډک دي. د سرینګري ماتا ریکاردونه ښيي چې شانکارا د وېکرام‌ادېتیا د واکمنۍ په ۱۴ کال کې زېږېدلی، خو دا روښانه نه ده چې دا نوم کومې پاچاهۍ ته اشاره کوي. که څه هم ځینې څېړونکې دا نوم دویم چاندرا ګوپتا (له میلاد څخه ۴ پېړۍ مخکې) ته منسوبوي، خو مدرنې څېړنې وېکرام‌ادېتیا د بادامي کرړې له چلوکیا کورنۍ سره تړي، چې په ډېر احتمال له دویم وېکرام‌ادېتیا سره پیلیږي (له میلاد څخه مخکې د ۷۳۳ او ۷۴۶ کلونو تر منځ).
د شانکارا لپاره څو بېلابېل تاریخونه وړاندیز شوي دي:
اثار
ادې شانکارا په معاصره ادوېتا ویدانتا کې ډېر د درناوي وړ دی او له ۳۰۰ څخه زیات متنونه د هغه په نوم منسوب شوي دي، چې د (بهشیا) تبصرې، موضعي مقدماتي توضیحات (پاراکارنا ګرانتا/Prakaraṇa grantha) او د (ستوترا/ Stotra) شاعري په‌کې شامله ده. که څه هم ډېری دغه اثار د شانکارا له باوري اثارو څخه نه دي او په احتمالي ډول د هغه پلویانو یا هغو پوهانو له خوا لیکل شوي چې د هغوی نوم هم شانکارا چاریا وو. پيانتلي ادې شانکارا ته د ټولو منسوبو اثارو نوملړ د هغوی د موضوعاتو له ډېر کره‌والي سره خپور کړی.
کره اثار
شانکارا د هند په لرغونو متنونو کې د هغه د سیستمیکو بیاکتنو او تبصرو (بهاسیا) لپاره پېژندل شوی. د شانکارا د تبصرو شاهکار برهماسوترابهاسیا (په تحت الفظي توګه د برهماسوترا تفسیر) دی چې د هندوییزم د وېدانتا ښوونځي له بنسټیزو متنونو څخه دی.
د اوپانیشاد د لسو موکیو (اوصولو) په اړه د هغه ډېری تبصرې څېړنکي معتبرې بولي، چې دا دي: په اوپانیشاد بریهادارانیاکا کې بهاسیا، د چاندوګیا اوپانیشاد، د ایتاریا اوپانیشاد، د کنا اوپانیشاد، د ایشا اوپانیشاد، د کاتا اوپانیشاد، د مونداکا اوپانیشاد او د پراشنا اوپانیشاد. د مندوکیا اوپانیشاد او ګاودپاداس مادوکیا کاریکا تبصرو کره‌والی تر پوښتنې لاندې دی.
د بهاګاواد ګیتا تبصرې (چې د هغه د پراستانا ترای بهاسیا یوه برخه ده) د شانکارا په نورو کره اثارو کې شاملیږي. د یوګاسترا اړوند د وداویاسا د تبصرې په اړه د هغه ویوارانا (درې ګوني یادښتونه) او همدارنګه هغه چې د اپاستامبا دارما (اډیاتاما-پتالا-بهسیا) په اړه دي د پوهانو له‌خوا د شنکارا د کره اثارو په توګه منل شوي. د ستوترا (شعري اثار) تر منځ ښايي داکسینامورتي استوترا، باجاګووېندا، کارپاتا-پنجاریکا، ویسنو-ساتپادي او کرېشنا ستاکا ښايي د هغه له کره اثارو څخه وي.
ريگان ولسوالي
ريگان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ریگان)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د محمدآباد ښار دی. دا ولسوالي ۸۸٬۴۱۰ تنه نفوس لري. د ريگان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کرمان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
زاګرب
زاګرب په کرواسیایي Zagreb) د کرواسیا په شمال لویدیځ او د ساوا سیند پرغاړه پروت لوی ښار او د یاد هیواد پلازمینه ده.
پښتو روسي قاموس
وېشنيزه:پښتو سيندونه
لوکزامبورګي ژبه
لوکزامبورکي ژبه په لوکزامبورګي Luxemburgs) یوه ژبه ده چې یواځی په لوکزامبورګ کې ویل کیږي او په ټوله نړۍ کې کابو ۰۰۰'۴۰۰ ویونکي لري.
جنتيک ډرېفت
جینټک ډرېفت (د ډي ان اې په ځنځير کې د يو جين په فريکوينسي کې د طبیعي انتخاب پرته د بل جين  تر اغېز لاندې بدلون راتلل) چې د اليليک ډرېفت (allelic drift) او سېول رايټ اېفېکټ(Sewall wright effect)  په نوم هم ياديږي، په يو نفوس کې د موجوداتو د تصادفي بېلګې اخيستنې په وجه د شته جين د متغير يا اليل (د يو صفت کنټرولوونکی جين) په فريکونسي کې بدلون راتلل دي. په بچيانو کې شته اليلونه د مور او پلار/والدينو د اليلونو بېلګه ده او دا چې يو معين  فرد ژوندی پاتې شي او نسل ته بقا ورکړي په چانس پورې تړاو لري. د يو نفوس اليلي فرېکونسي د ځانګړي شکل د مسؤل جين له کاپي نه جلا شوې ده.
جنېټک ډرېفت ښايي د جين ډولونه په بشپړ ډول ورک او جنیټکي تنوع راکمه کړي، همدا راز د لومړنيو نادرو اليلونو د زياتوالي او ان ثبات لامل شي.
کله چې د يو اليل د کاپيانو شمېر لږ وي د جنېټک ډرېفت اغېز لوی وي، کله چې د يو اليل د کاپيانو شمېر زيات وي د جنېټک ډرېفت اغېز کوچنی وي. د شلمې پېړۍ په منځنۍ برخه کې د بې پرې/بې اغېزې پروسو په پرتله د جنېټک ډرېفت په ګډون د طبعي ټاکنې د نسبي ارزښت په اړه شديد بحثونه تر سره شول. رولانډ فېشر/Ronald Fisher (بريټانوی جنتيک پوه) د مندلي جتنيک د قوانينو له کارولو سره طبیعي ټاکنه واضح کړه. هغه باوري و چې جنېټک ډرېفت په بشپړتيا/تکامل کې تر ټولو لږ رول لري او دا باور ترڅو لسيزو پورې پاتې شو. په ۱۹۸۰ ز کال کې موټوکېمورا (Motoo Kimura)  د نفوس د جنېټک متخصص د ماليکولي بشپړتيا/ تکامل بې پرې تيوري بيا تازه کړه، د يادې تيوري له مخې، داسې ادعا کېده چې په يو نفوس کې د جنېټکي بدلونونو ډېری موارد د جنېټک ډرېفت له امله دي چې پر بې پرې ميوټېشنونو(په وراثت کې ناڅاپي بدلون) اغيز پرې باسي. که څه هم په فينوټايپ (د يو ژوندي موجود ظاهري ځانګړتياوې) کې بدلون لازمي نه دی.
په ښيښه‌يي لوښي کې د مرمرينو دانو/مردکیو په مرسته پرتله
په يو نفوس کې د جنېټک ډرېفت پروسه په يو ښيښه‌يي لوښي کې د شلو مرمرينو دانو په کارولو سره د شلو ژونديو موجوداتو په توګه ښودلی شو. د مرمرينو دانو دا ښيښه‌يي لوښی يو لومړنی نفوس دی، په لوښي کې نيمايي مرمرينې دانې سور او نيمايي نورې آبي رنګ لري او هر رنګ  په نفوس کې د يو جين د بېلابېلو اليلونو ښودنه کوي. ژوندی موجود/ اوګانيزم  په هر نوي نسل کې  په تصادفي ډول د خپل نسل توليد ته دوام ورکوي. د دغې ډول د نسل توليد ښودلو لپاره له لومړني لوښي نه په تصادفي توګه يوه دانه وټاکئ او ورته رنګ لرونکي دانې سره يې په نوي لوښي کې واچوئ دا د اصلي مرمري دانې بچی دی په دې معنا چې اصلي مرمرينه دانه په خپل لوښی کې پاتې کېږي. يادې پروسې ته تر هغه دوام ورکړئ چې په دويم لوښي کې هم د مرمرينو دانو شمېر شلو ته ورسيږي. اوس دويم لوښی په بېلابېلو رنګونو کې مرمرينې دانې يا شل بچي لري. خو که چېرې په دويم لوښي کې لس سرې او لس آبي دانې شته وي يو تصادفي شېفت (بدلون) د اليلونو په فريکونسي کې پېښ شوی.
که چېرې دا چاره څو ځله بيا ځلي شي په هر نسل کې به د ټاکل کېدونکو سرو او آبي مرمرينو دانو شمېر نوسان وکړي. ښايي کله يو لوښی د خپل پلرني لوښي نه ډېرې سرې او کله هم ډېرې آبي دانې ولري. دغه نوسان جنېټک ډرېفت ته ورته دی د نفوس د اليلونو په فريکونسي کې بدلون له يو نسل نه بل نسل ته د اليلونو په وېش کې د تصادفي بدلون پايله ده.
ان شونې ده چې په يو نسل کې هېڅ يوه د ځانګړي رنګ لرونکې مرمرينه دانه ونه ټاکل شي، په دې معنا چې هغوی هېڅ بچی نه لري. که په پورته مثال کې هېڅ سره دانه ونه ټاکل شي هغه لوښی چې د نوي نسل ښکارندويي کوي يوازې آبي بچيان به توليد کړي. که چېرې داسې څه پېښ شي سره اليلونه د تل لپاره په نفوس کې له منځه تللي، حال دا چې آبي اليلونه په نفوس کې ثابت پاتې شوي: ټول راتلونکي نسلونه په بشپړ ډول آبي دي. تثبيت په کوچنيو نفوسو کې يوازې په څو نسلونو کې پېښېدلی شي.
د اليلونو فريکونسي او احتمال
د جنېټک ډرېفت ميکانيزم له يو ساده مثال سره ښودلی شو. د باکتريا يوه لويه کالوني (د باکتريا ډله چې تر کښت وروسته په ستروګو د ليدلو وړ وي) چې په يو څاڅکي محلول کې جلا شوې وي په پام کې ونيسئ. ټولې بکتريا‌ګانې د دوه A او A، ‌B او B لېبل لرونکو بې پرې اليلونو انفرادي جين پرته د جنېټکي پلوه يو شان دي په دې معنی چې د باکتريا د نسل د توليد او ژوندي پاتې کېدو په وړتيا اغېز نه کوي. په دغه کالوني کې د ټولو بکترياګانو د نسل د توليد او ژوندي پاتې کېدلو احتمال په يوه اندازه دی. داسې فرض کړئ په کالوني کې نيمې باکتري‌ګانې د A او نيمې نورې د B اليل لري. په دې اساس د هر يو A او B  اليلونو فرېکونسي ۱/۲ ده.
وروسته د محلول څاڅکی تر هغه وخت پورې انقباض کوي څو چې يوازې د څلورو بکترياګانو د ساتنې لپاره کافي خواړه ولري. نورې ټولې بکتریا‌ګانې د نسل له توليد نه پرته مري. د څلورو ژغورل شویو/پاتې شویوپه منځ کې ښايي ۱۶ جوړښتونه د A او B  اليلونه ته وي.
A او B اليلونو لپاره ممکن ترکيبونه په لاندې ډول دي.
(A-A-A-A), (B-A-A-A), (A-B-A-A), (B-B-A-A),
(A-A-B-A), (B-A-B-A), (A-B-B-A), (B-B-B-A),
(A-A-A-B), (B-A-A-B), (A-B-A-B), (B-B-A-B),
د اصلي نفوس اندازه هغومره زياته ده چې بېلګه اخيستنه په اغېزمن ډول له ځای‌ناستي سره تر سره کېږي. په بله وینا: د هرو شپاړسو اليلونو د ترکيب احتمال په يوه اندازه يعنې ۱/۱۶ پېښېدلی شي.
د پاتې شويو A يا B اليلونو د کاپيانو د شمېر احتمال د پورتني جدول په وروستي کالم کې ذکر شوی چې په مستقيم ډول يې د دوه اړخیز وېش محاسبې/ binomial distribution له لارې جمع کولی شو چېرې چې د بریالیتوب احتمال(د یو معین الیل د شته‌والي احتمال) ۱/۲ دی. د مثال په ډول د A يا B اليلونو د K شمېر کاپیانو د ترکیب احتمال په لاندې ډول دی:
چې دلته n=4 د ژونديو باکتريایو شمېر دی.
روسي پښتو درسي قاموس
وېشنيزه:پښتو سيندونه
خلخال ولسوالي
خلخال ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خلخال)  د ايران د اردبيل ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د خلخال ښار دی. دا ولسوالي ۸۶٬۷۳۱ تنه نفوس لري. د خلخال ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اردبيل ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
افغانستان په ۲۰۰۶ ز کال کې
په ۲۰۰۶ ز کال کې د میاشتو په ترتیب په افغانستان کې لاندنۍ پېښې رامنځته شوې دي.
نومبر
د ۲۰۰۶ کال په نومبر کې، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا خبرداری ورکړ چې، افغانستان ښايي د طالبانو د زورزیاتي د زیاتیدو، د نشه يي توکو د ناقانونه تولید زیاتوالي او دولتي ناکارنده ادارو له امله په یوه ماتې خوړلې هېواد باندې بدل شي.
په ۲۰۰۶ کال کې، افغانستان د ماتې خوړلو هېوادونو په لیکلړ کې راغی او لسم ځای یې خپل کړ. په داسې حال کې چې په ۲۰۰۵ کال کې یې یوولسم ځای درلود. له ۲۰۰۵ تر ۲۰۰۶ کال پورې، د ځانمرګو بریدونو، مخامخ بریدونو او اېښودل شویو بمونو شمېر زیاتوالی وموند. هغه محرم اطلاعات چې په ۲۰۰۶ کال کې یې افشاء شول، ښیې چې د القاعدې، طالبانو، حقاني شبکې او اسلامي حزب پټنځایونه تر هغه وخت پورې په افغانستان کې څلور برابره زیات شوي و. په افغانستان کې د ولسمشرۍ بریالۍ ټاکنو طالبان له واک نیولو څخه په شا کړل، خو هغه اصلي موخه چې په دې هېواد کې د القاعدې د فعالیت پای ته رسول و، ډېر کم څه یې تر لاسه کړل.
پيشوا ولسوالي
پيشوا ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان پیشوا)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۸۶٬۶۰۱ تنه نفوس لري. د پيشوا ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ريحانه
څنگه چې دا كتاب په 420 هجري قمري = 398 يزد گردى او 1341 اسكندرى او 1029 مېلادي كي ليكلى سوى دى ، نو د دې مېرمني د ژوند تاريخ هم دغه پورته وخت ټاكلاى سو.
او د دې كتاب له اهدا څخه څرگندېږي چې مېرمن ريحانې له علم نجوم سره مينه درلوده، او معلومېږي چې په دې علم كي د مطالعې مېرمن هم وه. ابو ريحان خپل دا كتاب هم په عربي او هم په پارسي ليكلى دى مگر دا پوره نه ده معلومه چې عربي ليكل يې د مخه دي او كه فارسي، خو په دواړو نسخو كي يې خپل كتاب د دې مېرمني په خواهش ليكلى دى. د عربي نسخې په مقدمه كي ليكي:
". . . وكذ لك عملت هذه التذكره لطالبها "ريحانه" بنت الحسن على طريق السوال والجواب على وجه هو احسن و التصور اسهل. . . " په پارسي نسخه يې داسي د دې مېرمني نوم اخيستى دى: