انسان_کله،_څنګه_او_ولې_خبرې_کول_زده_کړل؟
ترټولو پخوانۍ ژبه کومه يوه ده؟
که وپوښتل شي چې تر ټولو پخوانۍ ژبه کومه يوه ده، نو مونږ کېدای شي دا سوچ وکړو چې هغه سنسکريت، يا د مصر او بابل پخوانۍ ويل کېدونکي ژبې به وي، خو پوهاند ټالرمين وايي چې د دې وينا ريښه د ژبو د پيدايښت او لرغوني والي سره هيڅ اړخ نه لګوي، زياتره هغه ژبې چې مونږ يې لرغوني او پخوانۍ ګڼو تر ډېره له شپږو زرو کالو لرغونې نه دي او په بنسټيزه توګه د اوسمهاله ژبو په څېر دي. د ژبو د ابتدا په اړه مونږ تر پنځوس زره کاله پخوا ورتللی شو، ډېری ژبپوهان دا خيال لري چې دا يوه ډېره پخوانۍ خبره کېدلای شي، پوهاند ټالرمين وايي چې زمونږ له ډلې ډېری دا فکر لري چې شونې ده لومړنۍ ژبه پنځه سوه زره کاله پخوا رامنځته شوې وي. څومره کاله شاليد ته اړتيا ده چې د خپلې ژبې د پيل په اړه پوه شو؟ پوهاند فولي وايي د ملتونو، قومونو او ژبو د ډېرښت سره سره د دې شونتيا شته چې د اوسنيو ټولو ژبو سرچينه او پيل يوه ژبه يا يو شخص وي. د دې د تاريخ تعينول د انسان د تکاملي بهير د پړاوونو له مخې ممکن کېدای شي، د انسان جنيتيکي جوړښت له مخې مونږ په دې پوهېدلی شو چې مونږ ټول د افريقا د يوې کوچنۍ ابادۍ نه راوتي او نورې نړۍ ته خپاره شوي يو، چې کېدای شي زمونږ نه پرته نور نسلونه او نورې ژبې به هم موجودې وې ، خو اوسنۍ کومې ژبې چې مونږ ګورو، غالباً ټولې له يوې ژبې څخه راپيدا شوي چې په تېزۍ سره پکې تغير او بدلون راغلی دی. د پخوانيو انسانانو د هډوکو ډانچې له ډېرو رازونو پرده پورته کولای شي. د پخوانيو انسانانو له راپاتې شويو هډوکو ا وډانچو څخه مونږ ډېر کم داسې اغېزې موندلای شو چې د هغې له مخې مونږ د انسانانو لومړنۍ پلا خبرې کول ثابت او تعين کړای شو. د پوهاند فولي د وينا له مخې خبرې کول په اصل کې د ساه اخيستلو يا تنفس کولو عمل دی، د هغه په خبره دا يوازې د ساه اخيستلو عمل دی، خو د بشپړ کنټرول سره د کوم نه چې د بېلابېلو اوازونو پيدايښت کيږي، نو بايد مونږ د خپل بدن پر عضلاتو ډېر زيات واکمن اوسو او پوره کنترول پرې ولرو او ددې لپاره اړينه ده چې زمونږ ډايا فرايم د زمونږ د چاپېريال نورو ګونګيو ځناورو څخه غوره او زيات نارمل وي. د دې مطلب دی چې زمونږ نخاعي انساج زيات پېړ او پراخه وي، که چېرته پخوانيو انسانانو ته چې قريب شپږ سوه زره کاله دمخه يې ژوند کاوه او خبرې يې نشوې کولای، نظر وکړو، نو دا به درک کړو چې په هغوی کې هم دا بدلونونه راغلي ول. خو که يو مېليون کاله دمخه ولاړ شو او د هوموايرکټس مخلوق په اړه چې انسان ته ورته مخلوق و، په هغوی کې دا ډول بدلون نشو موندلای، دا زمونږ لپاره لومړنۍ خاکه او ابتدايي مالومات کېدلای شي چې انسانانو کله او څنګه خبرې کول پيل کړل. د هډوکو او انساني ډانچو نه علاوه د جنيټيک علم هم له مونږ سره د ژبو د تعين په برخه کې کافي مرسته کوي. پوهاند فولي وايي يو جين دی چې د هغې نوم ايف او ايکس پي ټو جين دی، دا جين په پخوانيو ټولو ځناورو کې يو شان وه، خو په انسانانو کې په مختلفو شکلونو موندل کېده. د دې جين تغير او بدلون د دې ګواهي ور کوي، چې انسان ولې د خبرو کولو وړتيا لري، چې په ګونګيانو کې بيا دا وړتيا نه وي، نو مونږ ويلی شو، چې دغه جين د خبرو او ژبې په رامنځته کولو او پرمختګ کې ارزښتمن رول لوبولی دی، دا ځکه په هغه وګړو کې چې ياد جين په تغير شکل موندل کيږي، هغوی اکثره ګونګيان يا نيم بوله ( توتله ) وي او په خبرو کولو کې ورته ستونزه وي. نيندرتال يا لومړني انسانانو کې ايف او ايکس پي دوه جين يو تغيري شکل چې اوسني انسانان يې لري، موجود و، چې د هغې له مخې مونږ ويلی شو چې هغوی د اوازونو رامنځته کولو او ويلو وړتيا لرله، خو د دې ويل چې ايا هغوی خبرې کولې يا د غږونو د راويستلو بشپړه وړتيا يې لرله او که نه دا يوه بېله پوښتنه ده! د پوهاند ټالر مين په وينا د غږونو راويستل د باقاعده خبرو کولو په مانا نه دي، دا چې ژبه څنګه رامنځته کيږي، نو د جنيتيک د علم په مرسته د دې مالومول يو ډېر زيات ستونزمن کار دی.