تايرايډ_غده
١٠- دتايرايددهورمونواغيزي دويټامينونوپرميتابوليزم : څرنګه چې دتايرايدهورمونونه دمختلفوانزايمونودزياتوالي سبب کېږي نوځکه دويټامينونواوکوانزايمونولپاره ضروري اجزاګڼل کېږي .نوله دې امله دتايرايدهورمونونه دويټامين دزياتوالي سبب کېږي په همدې اساس هرکله چې دطبعي اندازې څخه تايرايدزيات هورمونونه ترشح کړي نودويټامينونويونسبي  کموالى په وجودراځي ،مګرداچې لازمه  اندازه ويټامين شخص ته ورکولى شي ،غيردهغې څخه دويټامينونوپه کموالي اخته کېږي. ١١- دتايرايددهورمونواغيزي پراساسي ميتابوليزم : دتايرايدهورمونونه اساسي ميتابوليزم دبدن په ټولوحجراتوکې زياتوي نوله دې کبله دتايرايدهورمونوزيات ترشح کيدل ددې سبب کېږي .چې اساسي ميتابوليزم د%١٠٠-٤٠دخپل طبعي حالت څخه پورته شي ،ددې برخلاف دتايرايددهورمونوکموالي په صورت کې دميتابوليزم اندازه د%٥٠-٣٠پورې راښکته کېږي. ١٢- دتايرايددهورمونواغيزي دبدن پروزن : ددې هورمونوزياتوالى هميشه دبدن دوزن کموالي سبب کېږي .مګردانښې هميشه نه څرګندېږي ،ځکه چې دتايرايدهورمونونه اشتهازياتوي اوامکان لري چې کمه اندازه دخپل معيار څخه په ميتابوليزم غلبه وکړي. ١٣- دتايرايددهورمونواغيزي پرزړه اورګونوسيستم : الف- دوينې دجريان اندازه اودهنه قلبي : دميتابوليزم زياتوالى پرانساجوباندې ددې سبب کېږي چې اکسيجن دخپل طبعي حالت څخه زيات په لګښت ورسېږي اوداکاربياددې سبب کېږي .چې دميتابوليزم وروستي مواددخپل طبعي حالت څخه زيات دانساجوپه واسطه ازادشي .داميکانيزم دانساجوپه زياتوبرخوکې د)Vasodilatationدرګونوپراخوالي) سبب کېږي اوپه دې ترتيب دوينې دجريان اندازه زياتوالى پيداکوي .خصوصاًدپوستکي دوينې دجريان اندازه دګرمۍ درفع کولوپه خاطرزياتوالى کوي. دهنه قلبي هم دوينې دجريان سره زياتوالى پيداکوي ،کله چي په وينه کي دتايرايدهورمونونه دخپل طبعي حالت څخه زياتوالى پيداکړي يعنې غلظت يې %٦٠ته ورسېږي اوياکه چيري سخت Hypothrodismواقع شي نودهنه قلبي %٥٠دخپل طبعي حالت څخه سقوط کوي. ب- دزړه دضربانوشمير: دتايرايددهورمونوتراغېزې لاندې دزړه دضربانوشميردهغه شميرضربانونوڅخه چې ددهنه قلبي څخه رامنځته کېږي .زيات اودکتنې وړدي ،دتايرايددهورمونودااغېزي کيداى شي يومستقيم تحريک کونکې اثرولري چې په نتيجه کې دزړه دضربانوشميرزياتوالى  پيداکوي دا.اغېزې د مخصوص کلينيکي تشخيص له کبله خاص ارزښت لر ي کوم چې دتايرايدهورمونودزياتوالي اوکموالي له کبله رامنځته کېږي. ج- دزړه دضربانوتوان اوقدرت : په ښکاره ډول دتايرايددهورمونودترشح له کبله دانزايمونودفعاليت زياتوالى يواځې دزړه توان هغه وخت زياتوي چې دتايرايدهورمونونه په کمه اندازه دخپل  طبعې حالت څخه  ترشح شي. داموضوع په تبه کې اوعضلاتي فعاليت په وخت کې دزړه دضربانودتوان زياتوالي په شان ده،مګرکله چې دتايرايدهورمونونه په بارزډول زياتوالى پيداکړى نودزړه عضلي توان دکتابوليزم په اثرزياتوالى پيداکوي ،په حقيقت کې ځينې ناروغان چې په شديدتايروتوکسيکوزاخته وي دزړه دجبران نشتوالي، دميوکارډعدم کفايي اودزړه دبارزياتوالى چې ددهنه  قلبي له کبله وي مړه  کېږي. د- دوينې حجم : دتايرايدهورمونونه ددې سبب کېږي چې دوينې حجم يواندازه زيات کړي داميکانيزم په کمه اندازه دVasodilatationڅخه دى .چې اجازه ورکوي ترڅودوينې زيات اندازه په دوران کې جمع شي. ھ- شيرياني فشار: شيرياني فشارمعمولاً دشيريان په واسطه بغيردتغيرڅخه باقي پاتې کېږي مګردوينې جريان په زياتوالي سره انساجوکې ددوه ضربانوپه فاصله کې دنبض فشارزياتوالى پيداکوي .اوپه دې ترتيب سستولي فشار په Hyperthyrodismکې دmmHg١٥-١٠په اندازه لوړځي .اودستولي فشارپه هماغه اندازه کموالى پيداکوي. دتايرايدهورمونواغيزه پرتنفس: دتايرايدهورمونونه داشتها دتحريک برسيره دهاضمي انزايمونواندازه اودمعدي حرکات هم زياتوي اوزياتره اسهال پيداکوي اودتايرايدهورمونوکموالى قبضيت رامنځ ته کوي دتايرايدهورمونواغيزه په مرکزي عصبي سيستم: دتايرايدهورمونونه په عمومي صورت سره دعصبي سيستم دندې تيزه وي .مګراکثره داډول دندې داندېښنې سبب ګرځي برخلاف دتايرايددهورمونوکموالى ددې عامل دکموالي سبب کېږي. دتايرايددهورمونواغيزه دعضلاتوپردندو: دتايرايددهورمونوزياتوالى معمولاً ددې سبب کېږي .چې عضلات په زيات توان سره انقباض وکړي .مګرکله چې داهورمونونه په فوق العاده ډول زيات شي نوعضلات دپروتينودکتابوليزم زياتوالي له امله ناتوانه کېږي .اودتايرايدهورمونوکموالى دستړيااوعضلاتي فعاليت دکموالي سبب کېږي. عضلاتي لړزيدل(Tremur) : Hyper thyrodismدTremurدموجوديت يوه مهمه نښه ده ،دالړزه دپارکنسون ناروغۍ دلړزيدوپه شان نه ده .په يوه ثانيه کې د١٥-١٠ځله فريکونسي په وجودراوړي چې دناروغ دګوتودپاسه ديوکاغذدرپېدو دمشاهدي له کبله لړزه په اسانۍ سره مشاهده کېږي. ګومان کېږي چې ددې لړزيدوزياتوالى دنيورونودساينپسونودحساسيت له کبله دى کوم چې دنخاع په برخه کې دعضلاتوتونوس کنترولوي دالړزه دتايرايددهورمونوداغيزي له پاره په (C N S) Central Nerves System باندې يوه مهمه وسيله ده. دتايرايددهورمونوا غيزه پرخوب: دتايرايدهورمونونه په عضلاتو،C N SاوHyperthyrodism ناروغانوباندې ددايمي ستړي کونکي احساس لرونکى دى .مګرکله چې دتحريک په سبب نوموړې هورمونونه دساينپسونودپاسه واقع شي .نودناروغ لپاره خوب ستونزمن کوي ،له بله پلوه په خوب اخته کيدل دهايپرتايروديزم دخصوصياتوڅڅه يوخاصيت دى کوم چې په نتيجه کې يې په  شپه اوورځ کې دخوب اندازه د١٤-١٢ساعتوپورې رسېږي. دتايرايددهورمونواغيزه دنوروداخلي غداواتوپرافرازاتو: دتايرايددهورمونوزيات ترشح کيدل دداخلي غداواتوافرازات زياتوي .اوهمدارنګه دانساجواړتيا نوموړهورمونوته هم زياتېږي .دبيلګې په ډول دتيروکسين ترشح کيدل په بدن کې دګلوکوزميتابوليزم زياتوي اوپه نتيجه کې انسولين دضرورت په ا ساس په هماغه اندازه په پانقراس کې جوړېږي .دارنګه دتايرايدهورمونونه دزيات ميتابوليک فعاليت له کبله دهډوکودتشکيل لپاره زياتوالى کوي چې په نتيجه کې يې دپاراتايرايدهورمونوداړتياله مخې زياتوالى پيداکوي .دتايرايدټول هورمونونه دګلوکوکورتيکويددغير فعال کيدوسرعت ته دځيګرپه واسطه زياتوالى ورکوي ،داکارد Feed backدسرعت له کبله ترسره کېږي .دارنګه دفوق الکلي محرک هورمونونه (ادينو کورتيکوتروپين هورمونونه ياACTH) دهايپوفيزغدې په واسطه چې په نتيجه کې ګلوکوکورتيکويدونه په سرعت سره دفوق الکلي غدواتوڅخه ترشح کېږي. دتايرايدهورمونواغيزې پرتناسلي غدواتو: ددې لپاره چې جنسې اعمال په طبعي ډول ترسره شي ،نوبايددتايرايدڅخه هورمونونه په طبعي ډول ترشح شي ،په نارينه وکې دتايرايدهورمونوکموالى احتمال لري چې دجنسي تمايلاتودلمنځه وړلوسبب شي له بله پلوه دتايرايدزيات ترشحات زياتره دجنسي ناتوانۍ(Impotence ) سبب کېږي. دتايرايدهورمونوکموالى په ښځوکې اکثرادMenorrhagia(په مياشتني عادت کې زياته خونريزي )اوPolymenorrhea(دناروغۍ په دوران کې ددفعاتوزياتوالي ) سبب کېږي. په ځينوښځوکې دتايرايدهورمونوکموالى ،ممکن دمياشتېني عادت دغيري منظم کيدواوکم وخت کيداى شي دمياشتېني دوران دمکمل قطع کيدو(Amenorrhea) سبب شي .په هايپرتايروديزم کې دښځوجنسي ميل کيداى شي ،دنارينووپه څيرپه سرعت سره زيات شي ،په هايپرتايروديزم کې دښځود مياشتيني عادت په دوران کې کموالى (Oligomenorrhea) ليدل کېږي ،په دې وخت کې Amenorrheaهم په وجودراځي .دتايرايدهورمونوعمل په جنسي غدواتوباندې نشې کيداى چې يوې ځانګړې دندې ته منسوب شي بلکې دااغيزې کيداى شي  ميتابوليک اويا تحريکونکي اوکنترولونکي اغيزې وي په تناسلې غدواتوچې دادينوهايپوفير له لارې ترسره کېږي اوجنسي  فعاليتونه کنترولوي. دتايرايددهورمونودترشح تنظيم : په بدن کې دميتابوليک طبعي فعاليتونودساتنې لپاره غوښتنه کېږي ،چې معينه اندازه دتايرايدهورمونونه ترشح شي ،ددې هدف دتامين لپاره دFeed backمخصوص ميکانيزم دهايپوتلاموس له لارې اودارنګه ادينوهايپوفيزدتايرايددترشحاتودکنترول لپاره عمل کوي. دTSHدافرازکنترول : ١- دTSHترشح ديوځانګړي هورمون (Thyroid relising hormonيا TRH)   په واسطه کوم چې دادينوهايپوفيزڅخه افرازاوهايپوتلاموس په واسطه کنترول کېږي. TRHيوه ځانګړې اغيزه لري دادينوهايپوپيزپه حجراتوباندې ،اودارنګه دTSHدترشح اندازه هم کنترولوي. ٢- روانې انديښني اوهيجاني عکس العملونه هم کولى شي ،چې په TRHاوTSHاغيزه سسوکړي له بله پلوه هيجاني حالت ( Excitation) چې دسمپاتيک عصبي سيستم دسخت تحريک سبب کېږي دTRH اندازه کموي ،په دې اساس چې دهغې په واسطه دميتابوليزم اندازه اودبدن دتودوخې درجه زياتوالى پيداکوي .چې په نتيجه کې دFeed backپه اثردTRHافرازکميږي ،وروسته ترهغې چې دهايپوفيزساقه پرې شي ،دهيجاناتوياسرماهيڅ يوموجوده نښه نه مشاهده کيږي .داموضوع په نښه کوي چې دادوه اغېزې دهايپوتلاموس له لارې صورت نيسي. دتايرايدترشح اود Feed backتنظيم : دتايرايددهورمونودترشحاتوزياتوالى دبدن په مايعاتوکې دTyrotropinدکموالي سبب کېږي کله چې دتايرايدهورمونواندازه دطبعي حالت څخه ١٫٧٥چنده لوړه شي نودTyrotropinاندازه عملاًًً صفرکېږي تقريباًداټولې اغېزې دFeed backکمونکي دي ، تردې چې ادينوهايپوفيزپه بشپړه توګه دهايپوتلاموس څخه جلاشي بياهم په وجودراځي ،په دې بنادتايرايددهورمونوزياتوالى دادينوهايپوپيزڅخه  دTyrotropin دترشح زياتوالى سبب کيږي چې داپه ادينو هايپو پيزباندې  دFeed backديوې اغېزې له کبله رامنځته کيږي ،لنډه داچې Feed backميکانيزهرڅه چې وي دهغې څڅه هدف دبدن په مايعاتوکې دتايرايداوازادوهورمونودغلظت ثابت ساتل دي. دتايرايدضدمواد(Anti thyroid Substance): هغه دواګانې چې دتايرايدترشحاتوته کموالى ورکوي Anti Thyroid Substanceپه نوم يادېږي .چې مشهورددې موادوڅخه په لاندې ډول دي. الف-Thio cynate ion: Iodide pumpپه هماغه ډول چې دايودايدايونونه دتايرايدحجراتوته داخلوي ،کولاى شي چې دPer chlorateاوNitrateايونونه هم  نوموړوحجراتوته داخل کړي نوددې وړانديزپه اساس Thiocynateپه زيات غلظت سره کولى شي ،چې په رقابتي ډول دايودين دايونوداخليدل حجراتوته کنترول کړي نوپه دې ترتيب دايودين دايونودداخليدومانع ګرځي چې په دې نتيجه کې دتايرايدهورمونوسنتيزکمېږي .دتايرايدهورمونوکميدل په نوبت سره دادينوهايپوفيزڅخه دTSHترشح زياتوالى سبب کېږي چې دتايرايدغده ،دخپل طبعي حالت څخه زياته وده کوي اودازياته وده د جاغور(Goiter ) سبب کېږي. ب- Propyl thio uracil:پروپايل تيويوراسل اوهغې ته ورته نورموادلکه carbimazole، methimazoleپه شان دPeroxidaseانزايم دمنع کيدوسبب کېږي چې داانزايم دTyrosin iodinatedلپاره ضروري ګڼل کېږي .چې په نتيجه کې Peroxidaseانزايم منعه کيدل دTyrosin indinatedاندازه کموي اودT3اوT4سنتيززياتوالى پيداکوي .پروپايل تيويوراسيل دتيوسيانيټ په شان دتايروګلوبولين دتشکيل مخنيوي په اثرترشح کېږي اوپه دې ترتيب دتايرايدانساجودزياتې ودې اودجاغورتشکيل سبب کېږي. ج-دتايرايدغدي اندازه اودهغې دفعاليت کموالى دIodideپه اثر: کله چې دايودايد غلظت په وينه کې دپلازمادطبعي غلظت سل چنده شي ،نودتايرايدفعاليت په لويه کچه کموالى پيداکوي .مګرداکموالى زياتره موقتي وي اودڅواونيولپاره باقي پاتې کېږي دايودايدپه اثردايودين جذب کموالى پيداکوي اودتايروزين دايودين داره کيدوله مخې دتايرايدهومونونه هم کموالى مومي ،چې په لنډډول داسې خلاصه کېږي دايودايددکموالى ميکانيزم په لاندې توګه صورت نيسي : - دIodidetraping دمنع کيدوسبب کېږي. - دحجراتودColloidدمنع کيدوسبب کېږي. - دتايروزين دIodinationدمنع کيدوسبب کېږي. دپورتنيواغيزوپه نتيجه کې دتايرايدغدي فعاليت کموالى پيداکوي اوهمدارنګه دتايرايدجسامت کوچنى کېږي .اوغدي ته دويني دجريان اندازه ياارواکمېږي ،پدې ترتيب مخکې دتايرايددعمليات (Thyroideetomy) څخه ددوه يادرې اونيولپاره ناروغ ته ايودايدتطبيق کېږي ترڅوديادې شوي غدې رګونه کم( Less vascular) شي.