cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ډبلن
ډبلن (په انگرېزي:Dublin)د ائيرلينډ پلازمېنه ده. دا ښار د ليفاى سيند په غاړه له ډبلن باى سره نږدې له ائيرش بحېرې سره پروت دى. د سمندر له لارې يې اړيکه د کارک، بلفاسټ، انگلينډ، سکاټ لينډ او د فرانسې له بندرونو سره لري. په دې ښار کې د ريل گاډو پټلۍ هم شته، چې د ښار مهمې نقطې سره يو ځاى کوي. دا ښار د هېواد د صنعت او سوداگرۍ له کبله ستر نوم لري. په دې ښار کې شراب، برقي سامان الات، جرابې، د شيشو سامان الات، د خوړولو توکي، موټرونه او بېړۍ جوړېږي. د کرنيزو توکيو لاسته راوړونو کې هم ستر نوم لري. دا يو ټيټه سيمه ده. او ددې له منځ څخه د ليفاى سيند تېريږي، چې لس پُلونه پرې تړل شوي دي. په دې ښار کې دوه نهرونه، چې يو يې د رائل کينال ١٥٤ کيلو متره اوږد دى او بل يې گرينډ کينال، چې ٣٣٥ کيلو متره اوږد دى، دواړه نهرونه د شانو ون د سيند شمال او سويلي څانگو او بندرونو په سيمو کې له يو بل سره يو ځاى کېږي. په ډبلن کې د ياودونې وړ ځايونه راټگر او راټمينز سيمې دي، چې ډېر شتمن وگړي په کې کار کوي. او گلاسنيون سيمه، چې پېژندل شوي ليکوالان او شاعران په کې ژوند کوي، ستر نوم لري. په ١٩٢٢ د ډبلن په ښار کې د انگلستان د وائسراى دفترونه و. ډبلن د پروټستانټ مذهب مرکز بلل کېږي. پروټستانټ د عيسوي دين يو ښاخ دى. د ډبلن په لرغوني ښار کې د ډبلن پوهنتون، بانک، ائيرلينډ گمرگ، محکمې او نور رغول شوي دي. په ډبلن کې د دود په ډول د نوموتو وگړو بتان جوړ شوي او په څلور لارو کې يې ځاى پر ځاى کړي دي. په دې ښار کې ډېر په زړه پورې پارک چې ١١ کيلو متره پراخ دى شتون لري. ژوبڼ او د جمهوري رياست تفريح ځاى هم په دې ښار کې دى. دا ښار د ښوونې له پلوه هم ډېر پرمختگ کړى دى، چې د ائيرليڼد ملي پوهنتون، کتابتون او لابراتور په کې شتون لري. په ٢٠٠٢ کال کې ددې ښار نفوس ٤٩٥١٠١ وو.
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
محمد علي چې دوه ويني په سترګو په دا کار کې احولي ده احولي "خوشال بابا"
څېړنه او ژباړه: اجرالدین اقبال پته: www.andyal.com
دا حديث په نورو سرچينو کې: مسند طيالسي : 24 ح 188 ؛ مصنف ابن ابي شيبه 6/370 ح 32076 ؛ مسند احمد 2/165 ح 1191 او 1192 ؛ فضائل احمد : 82 ح 121 ، و 84 ح 125 ، و 208 ح 286 ؛ مسند ابويعلي 1/384 ح 447 ؛ الآحاد و المثاني : 179 ، وائل ابن أبي عاصم : 30 ؛ مسند بزّاز : 3 ح 751 : مناقب كوفي 1/269 ح 180 ؛ معارف ابن قتيبه : 169 ؛ انساب الأشراف : 8 ح 9 ؛ وائل عسكري : 91 ؛ كامل ابن عدي 5/4 ؛ تاريخ بغداد 2/274 و 4/233 ؛ مستدرك حاكم 3/112 ؛ معجم اوسط طبراني 2/444 ح 1767 ؛ مناقب خوارزمي : 57 ح 23 ؛ مناقب ابن مغازلي : 14 و 15 ح 20 و 21 ؛ ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق 1/54 ـ 60 ح 80 ـ 87 ؛ شرح بن أبي الحديد 13/229 ، تر    238 لاندې؛ تهذيب الكمال 5/354 ؛ استيعاب 3/1905.
٢ . أخبرنا محمّد بن المثنّي،قال:حدّثنا عبد االرحمان  ]بن مهدي [‌ قال:حدّثنا شعبة عن عمرو بن مرّة،عن أبي حمزة   ]طلحة بن يزيد[،عن زيد بن أرقم قال:« أول من صلّي مع رسول الله (ص) عليّ ». ژباړه : حضرت زيد بن ارقم(رض) وايي: علي(ک) لومړى تن و ،چې له رسول اکرم سره يې لمونځ وكړ.
دا حديث په نورو سرچينو کې: طبقات کبرى 3/12 او 21 ؛ مسند طيالسي : 93 ح 678 ؛ مسند احمد 4/368 ؛ فضائل احمد : 85 ح 126 او 110 ح 162 ؛ وائل ابن أبي عاصم : 30 ح 86 ؛ انساب الأشراف 2/8 ح 10 ؛ سنن کبرى 6/206 ؛ تاريخ طبري 2/310 مناقب ابن مغازلي : 14 ح 18 ؛ معجم بغوي : 418 ؛ ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق 1/78 او 79 ح 110 او 111 ؛ تهذيب الكمال 13/449 ؛ مناقب خوارزمي : 56 ح 22 ؛ معجم كبير طبراني 5/176 ح 5002.
3 ـ أخبرنا محمّد بن المثنّي قال : حدّثنا محمّد بن جعفر قال : حدّثنا شعبة ، عن عمرو بن مرّة ، عن أبي حمزة ، عن زيد بن أرقم قال : « أوّل من أسلم مع رسول الله (ص) عليّ بن أبي طالب ». ژباړه : حضرت زيد بن ارقم(رض) وايي: علي لومړى تن و ، چې پر رسول اکرم يې ايمان راوړ.
دا حديث په نورو سرچينو کې: مسند احمد 4/371 ؛ فضائل احمد 83 ح 122 ؛ سنن ترمذي 5/642 ح 3735 ؛ تاريخ طبري 2/310 ؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق 1/76 ح 103.
4.أخبرنا عبدالله بن سعيد، قال:حدّثنا ] ‌عبدالله [‌ بن إدريس،قال: سمعت شعبة عن عمرو بن مرّة،عن أبي حمزة،عن زيد بن أرقم، قال : « أوّل من أسلم عليّ ».
4- حديث : دا حديث هم د درېم حديث په شان دى. نسائي دا حديث په بل سند له حضرت زيد بن ارقم(رض) نه داسې نقل كړى :(( علي لومړى تن و، چې ايمان يې راوړ.))
دا حديث په نورو سرچينو کې: د هماغه دويم حديث سرچينې دي او همدارنګه : ترجمة الإمام علي من تاريخ دمشق 1/75 ح 101.
5.أخبرنا إسماعيل بن مسعود،عن خالد ـ و هو ابن الحارث ـ قال:حدّثنا شعبة عن عمرو بن مرّة، قال:سمعت أبا حمزة مولي الأنصار قال:سمعت زيد بن أرقم يقول:«أوّل من صلّي مع رسول الله(ص)عليّ».و قال في موضع آخر:«] ‌اول من اسلم علي [‌ ‌‌‌.
ژباړه: دا حديث هم د دويم حديث په شان دى.نسائي هغه هم له زيد نه په بل سند نقل كړى دى:(( علي لومړى تن و ، چې اسلام يې راوړ او له پېغمبر اکرم سره يې لمونځ وكړ.
6 . أخبرني محمّد بن عبيد بن محمّد الكوفي ، قال : حدّثنا سعيد بن خُثيم ، عن أسد بن عبدالله البجلي ، عن يحيي بن عُفيف ] الكندي [ ، عن عفيف قال : جئت في الجاهلية إلي مكّة ، فنزلت علي العبّاس بن عبد المطلّب ، فلمّا ارتفعت الشمس و حلّقت في السماء و أنا أنظر إلي الكعبة ، أقبل شابّ فرمي ببصره إلي السماء ، ثمّ استقبل القبلة فقام مستقبلها ، فلم يلبث حتّي جاء غلام فقام عن يمينه ، فلم يلبث حتي جاء ت امراه فقامت خلفهما، فركع الشاب فركع الغلام والمراه، فرفع الشابّ فرفع الغلام و المرأة ، فخرّ الشابّ ساجداً فسجدا معه. فقلت : يا عبّاس ، أمر عظيم ؟! فقال لي : أمر عظيم ؟فقال : أتدري من هذا الشابّ ؟ فقلت : لا. فقال : هذا محمّد بن عبد الله بن عبد المطلّب ، هذا ابن أخي. و قال : تدري من هذا الغلام ؟ فقلت : لا. قال : عليّ بن أبي طالب بن عبد المطلّب ، هذا ابن أخي ، هل تدري من هذه المرأة الّتي خلفهما ؟ قلت : لا. قال : هذه خديجة بنة خويلد زوجة ابن أخي ، هذا حدّثني أنّ ربّك ربّ السماوات و الأرض ، أمره بهذا الدين الّذي هو عليه ، و لا والله ما علي ظهر الأرض كلّها أحد علي هذا الدين غير هؤلاء الثلاثة.
ژباړه : حضرت عفيف وايي: د جاهليت په وخت کې مکې ته راغلم او د عباس بن عبدالمطلب مېلمه شوم؛ څنګه چې لمر راوخوت او خپور شو؛نو كعبې ته مې كتل،چې يو ځوان راغى او لومړى يې اسمان ته وليدل او بيا مخ پر قبله ودرېد او لږ وروسته يو زلمى راغى او ښي اړخ ته يې ودرېد،ورپسې يوه ښځه راغله،چې د دوى شاته ودرېده. بيا هغه ځوان ركوع ته ولاړ او هغه زلمى او ښځه هم ورپسې ركوع ته ولاړل، ځوان سجدې ته ولاړ،هغوى هم ورپسې سجدې ته ولاړل. په حيرانتيا مې عباس ته وويل: ډېره ستره پېښه ده؟ راته يې وويل: هو  همداسې ده! او و يې ويل: ايا هغه ځوان پېژنې؟ومى ويل: نۀ. راته يي وويل: هغه زما وراره "محمد د عبدالله بن عبدالمطلب" زوى دى. بيا يې وويل: هغه زلمى پېژنې؟ ورته مې وويل:نۀ. و يې ويل:هغه زما وراره علي د ابيطالب بن عبدالمطلب زوى دى او هغه، چې شاته يې ولاړه ده،هم پېژنې؟ ورته مې وويل: نۀ. و يې ويل: هغه خديجه د خويلد لور زما د وراره ښځه ده. وراره مې راته وايي، چې پالونکى مې د ځمكو او اسمانو پالونکى دى او زه، چې پر كوم دين يم، هغه پرې فرمان راكړى.پر خداى قسم ! پر ټوله ځمكه،بې له دې درې تنو،بل څوك دا دين نۀ لري. 7 . أخبرنا أحمد بن سليمان ] الرهاوي[ قال:حدّثنا عبيد الله بن موسي،قال:‌حدّثنا العلاء بن صالح،عن المنهال بن عمرو،عن عبّاد بن عبد الله، قال: قال علي:« أنا عبد الله، و أخو رسوله (ص) ، و أنا الصدّيق الأكبر، لا يقولها بعدي إلّا كاذب ، صلّيت قبل النّاس بسبع سنين ». ژباړه : علي (ک) وويل:د خداى بنده او د خداى د استازي ورور يم، صديق اكبر يم او بې له ما ، چې هر چا وويل،زه دغه ځانګړنې لرم؛نو دروغجن به وي .ما له نورو ړومبى اوه كاله له رسول اکرم سره لمونځ كړى دى.
6 حديث په نورو سرچينو كې : سيرة ابن اسحاق : 123 ؛ طبقات کبرى 8/17 ؛ مسند احمد 3/306 ح 1787 ؛ تاريخ كبير 7/74 ؛ مناقب كوفي 1/271 ح 183او272 ، ح 184او261 ، ح 173 ؛ تاريخ طبري 2/311او312 ؛ مسند ابو يعلي 3/117 ح 1547 ؛ معجم صحابه 5/135 ؛ كامل ابن عدي 1/399او419 ؛ معجم كبير طبراني 18/100 ح 181او101 ح 182 ؛ شواهد التنزيل 1/116 ؛ استيعاب 3/1095 ؛ دلائل بيهقي 2/162 ؛ شرح ابن ابي الحديد 13/226.
7 حديث په نورو سر چينو كې : فضائل احمد : 78 ح 117 ؛ كتاب السنه 2/584 ح 1324 ؛ مصنف ابن ابي شيبه 6/370 ح 20 ؛ سنن ابن ماجه 1/44 ح 120 ؛ الآحاد و المثاني 1/148 ح 178 ؛ مناقب كوفي 1/260 ح 172او275 ح 187او308 ح 230او314 ح 237او331 ح 257 ؛ تاريخ طبري 2/310 ؛ وائل عسكري : 91 ؛ مستدرك حاكم 3/111 ؛ معرفۍ الصحابه : 1 ورق 22 ؛ استيعاب 3/1098 ؛ تهذيب الكمال 22/514 ؛ ميزان الاعتدال 3/101.
8 . أخبرنا علي بن المنذر، قال: حدّثنا ] محمّد [ بن فضيل قال: حدثنا الأجلح عن عبد الله بن أبي الهذيل عن عليّ قال:« ما أعرف أحداً من هذه الأمّة عبد الله بعد نبيّها (ص) غيري،عبدت الله قبل أن يعبده أحد من هذه الأمّة بسبع سنين».
د ځمکې جوړښت
د ځمکې دننی جوړښت، د جامد ځمکې جوړښت يا په ساده ډول د ځمکې جوړښت متمرکز کروي پوړونو يا طبقو ته وايي، چې د بېلګې په ډول د ځمکې له هايدروسفير او اتموسفير څخه پرته جامده ځمکه په څېرمه يا فرعي برخو باندې وېشي. ځمکه د يو باندني سليکيت جامد قشر، يوې خورا سرېښناکې يا ټينګې استينوسفير او جامد منټل برخې څخه جوړه شوې ده، چې يوه مايع باندنۍ هسته ده، چې بهير يا بهېدل يې د ځمکې مقناطيسې سيمه او يوه کلکه دننۍ هسته جوړوي.
پېژندنې
د ځمکې جوړښت په دوه ډوله تعريف کېدلی شي: ميخانيکي ځانګړتياوو لکه په مايع يا ګاز حالت کې د مادې د بهير يا جريان پوهه يا ريولوژي “rheology” يا په کيمياوي ډول. د ځمکې جوړښت په ميخانيکې ډول په ليتوسفير، استينوسفير، مېزوسفير، ميزوفيریک منټل، باندنۍ هستې او دننۍ هستې باندې وېشل شوی دی. په کيمياوي ډول کولی شي په قشر، پورتنی منټل، ښکتنی منټل، باندنۍ هسته او دننۍ هسته باندې وېشل کېدلی شي. د ځمکې جيولوژيکي جوړونکي پوړونه د ځمکې له مخ يا سطحې څخه لاندې په لاندې ژوروالو کې دي:
پر پوړونو باندې د ځمکې وېشل د زلزلو له امله د رامنځته شويو ماتو شويو او منعکس شويو زلزليزو څپو د سفر د وخت په کارونې سره په ناسيده ډول اټکل شوي دي. هسته پرې شويو څپو ته اجازه نه ورکوي، چې ورڅخه تېرې شي، په داسې حال کې چې د سفر چټکتيا (زلزليزه چټکتيا) په نورو پوړونو کې توپير کوي. د بېلابېلو پوړونو تر منځ د زلزلې چټکتيا کې بدلونونه د سنيل د قانون “Snell’s law” له امله د ماتېدنې لامل کېږي. لکه: له يو منشور څخه د تېرېدنې پر مهال د رڼا کږېدل. انعکاس په ورته ډول د زلزلې چټکتيا کې د لوی زياتوالي له امله او د کوچني زياتوالي له امله د رڼا له منعکس کېدنې سره ورته دی.
د ځمکې قشر يا پوښ
د ځمکې قشر د ژوروالي له مخې له ۵ څخه تر ۷۰ کېلومترو پورې رسېږي او تر ټولو باندنی پوړ دی. نرۍ برخې يې سمندري قشر دی، چې له ۵-۱۰ کېلومترو پورې تر سمندري ډنډوکو يا کاسو لاندې دي او د تور مرمر يا باسالټ په څېر د ټينګې يا غليظ اوسپنې، مګنيزيم، سليکيت او اورغورځونکو تېږو څخه جوړې شوي دي. پنډ يا ډبل قشر د لويې وچې قشر دی، چې لږ غليظ دی او له (د اورينو ډبرو د تشرېح کولو پوهه) سوديم، پوتاشيم، المونيم او سليکيت ډبرو لکه ګرانيټ څخه جوړ شوی دی. د قشر يا پوښ تيږې په دوه سترو ډولونو باندې وېشل کېږي، چې يو ډول يې سيال “sial” (سليکان او المونيم) او بل يې سيما “sima” يعنې سليکان او مګنيزيم دی (سويس ۱۸۳۱ – ۱۹۱۴ ز کال). اټکل شوې ده چې سيما “sima” له کونراد ناپرله پسې والي يا واټن “Conrad discontinuity” (د دويم ترتيب ناپرله پسې والی) څخه نږدې ۱۱ کېلومتره ښکته پيل کېږي.
تر ټولو لوړ منټل پوړ له قشر سره په ګډه د ليتوسفير پوړ جوړوي. د قشر او منټل پوله يا بريد په فزيکي ډول د دوه بېلو ښکارندو په توګه رامنځته کېږي. لومړی دا چې په زلزليزه چټکتيا کې ځنډ يا واټن شته، چې په خوار عام ډول د موهوروويسيک ناپرله پسې والی يا په لنډ ډول موهو ‘Moho’ په نوم پېژندل کېږي، چې د ځمکې د قشر او منټل تر منځ پولې يا بريد ته وايي. فکر کېږي چې د موهو لامل د پرښو يا کلکو تېږو له امله د تېږې په جوړښت کې بدلون دی، چې د هغو پرښو پر وړاندې (پورته) د المونيم او منرالونو جوړونکو ډبرو يوه ډله يا “plagioclase feldspar” لري، چې (لاندې) هيڅ فلدسپاتونه نه لري. دويم دا چې په سمندري قشر کې د لږ سليکان لرونکو اورینو او له اورين څخه پورته ډبرو يا “ultramafic” ترکيبونو او تيوتونيک ساينسي تيوري ته بدل شوي د سليکيت منرالونو او پيروکسين لرونکې ډبرې يا “harzburgites” تر منځ کيمياوي بريد يا پوله ده، چې د سمندري قشر له ژورو برخو څخه کتل شوي دي او د وچې قشر ته د جيولوژيکي بهير پر مهال د سمندري قشر له ښکته کېدونکي سمندري پلېټ څخه د متقابل پلېټ په برید کې راښکته شوي دي او د “Ophiolite sequences” په نوم د ځمکې د سمندري قشر د يوې برخې  په توګه په پام کې نيول کېږي.
دودوما
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
د ځمکې جوړښت
د ځمکې قشر يا پوښ
زياتره کلکې تيږې يا ګټونه د ځمکې پوښ جوړوي، چې له ۱۰۰ ميليون (۱۰۸ x ۱) څخه لږ کالونه پخوا جوړ شوی دی، که څه هم تر ټولو پخواني پېژندل شوې منرالي غلې نږدې ۴،۴ بيليون (۱۰۹ x ۴،۴) کالونه پخوانۍ دي، چې په ډاګه کوي چې ځمکې د لږ تر لږه ۴،۴ بيليون کالونو لپاره يو کلک پوښ درلودلی دی.
د ځمکې
د ځمکې د منټل پوړ د ۱۸۹۰ کېلومترو په ژوروالي غځېږي، چې په دې سره د ځمکې تر ټولو پنډ يا ډبل پوړ جوړوي. منټل په پورتني او ښکتني باندې وېشل شوی دی، چې د لېږد د يوې سيمې په واسطه بېل شوی دی. د هستې او منټل تر منځ پولې ته نږدې د منټل تر ټولو ښکته برخه D” (D دوه ګوني لومړني) پوړ په توګه پېژندل کېږي. د منټل په تل کې فشار د نمرو له نږدې ۱۴۰ اوسط (د معياري اتموسفير ۱،۴ واحد) دی. منټل له سليکيټ ډبرو څخه جوړ شوی دی، چې پرې د پاسه پوړ په پرتله له اوسپنې او مګنيزيم څخه غني دی. که څه هم کلک يا جامد دی، مګر د منټل خورا ګرم سليکيت مواد د خورا اوږدو ميزانونو په اوږدو کې بهېدلی شي. د منټل په يو يا څو پړاويز بهير کې يا “Convection” په قشر کې د تکتونيک پلېټونو [په عمومي ډول منل شوې ساينسي تيوري] حرکت شړي يا په شا تمبوي. د تودوخې هغه سرچينه چې دا حرکت پر مخ وړي، اصلي يا لومړنۍ تودوخه ده، چې د ځمکې په قشر او منټل کې د يورانيم، توريم او پوتاشيم د راډيواکټيف خوساکېدنې په واسطه د سيارې له نوي شوي جوړښت څخه پاتې شوې.
په منټل کې د ژور فشار د زیاتوالي له امله ښکته برخه په لږې اسانۍ سره بهېږي، که څه هم په منټل کې دننه کيمياوي بدلونونه هم ښايي مهم وي. د منټل ټينګوالی یا غلظت له ۱۰۲۱ څخه تر ۱۰۲۴ Pa·s پورې دی، چې د ژوروالي له مخې زياتېږي. د اوبو ټينګوالی د دې په پرتله نږدې ۳-۱۰ Pa·s او د ټينګې يا سرېښناکه مادې د ازمايښت  ۱۰۷ Pa·s ده.
هسته
د ځمکې باندنۍ هسته نږدې ۲۴۰۰ کېلو متر (۱۵۰۰ ميل) پنډ يا ډبل يو مايع پوړ دی او زياتره له اوسپنې او نکل څخه جوړ شوی دی، چې د ځمکې د کلکې دننۍ هستې له پاسه او د هغې تر منټل لاندې پروت دی. د هستې باندنۍ پوله د ځمکې له مخ يا سطحې څخه ۲۸۹۰ کېلومتر (۱۸۰۰ ميل) ښکته پرته ده. د دننۍ هستې او باندنۍ هستې تر منځ لېږد د ځمکې له مخ څخه نږدې ۵۱۵۰ کېلومتره (۳۲۰۰ ميل) ښکته پورت دی. د ځمکې دننۍ هسته د ځمکې د سيارې تر ټولو دننی جيولوژيکي پوړ دی. دا په اصل کې د نږدې ۱۲۲۰ کېلو متر (۷۶۰ ميل) شعاع په درلودلو سره يو کلک ګرد جسم يا بال دی، چې د ځمکې د شعاع نږدې ٪۲۰ يا د سپوږمۍ د شعاع نږدې ٪۷۰ شعاع ده.
پراګ
پراگ ( په چیکی کې:Praha،په انگرېزي کې:Prague ) د چېک د جمهوریت پایتخت دی او د چېک تر ټولو لوی ښار دی. مساحت یی تقریبا ۵۰۰ کیلومتره مربع ده. په اوس وخت کې پراگ تقریبا ۱،۲ میلیونه نفوس لری. پراگ هم د چېک جمهوریت ثقافتی او سیاسی مرکز دی. په پراگ کې د چېک جمهوریت تر ټولو لوی هوایی اډه پرته ده. د پراگ د ترافیک ترانسپورت ډیر عصری دی.
پراګ د چیک جمهوریت پلازمېنه او تر ټولو ستر ښار او د بوهیمیا تاریخي پلازمېنه وه. د اولټاوا سیند پر غاړه پروت پراګ د ۱.۳ میلیون وګړو کور دی. دغه ښار معتدله اقیانوسي هوا لري چې دوبی په کې نسبتاً ګرم او ژمی یې سوړ وي.
پراګ د مرکزي اروپا یو سیاسي، کلتوري او اقتصادي قطب دی چې د رومي، ګوتیک، رنسانس او باروک معمارۍ بډایه تاریخ لري. دغه ښارد بوهیمیا د پاچاهي پلازمېنه او د مقدس روم د سترواکۍ د ګڼو سترواکانو د اوسېدو ځای و، له هغې ډلې څلورم چارلیز (۱۳۴۶- ۱۳۷۸). دا ښار د هابسبورګ سلطنت او د اطریش-هنګري سترواکۍ لپاره یو مهم ښار و. دغه ښار همدا راز د بوهیمي او پروټسټانټ اصلاحاتو، دیرش کلنې جګړې او د ۲۰مې پېړۍ په تاریخ کې د دوو نړیوالو جګړو تر منځ د چیکسلواکیا د پلازمېنې او له کمونیستې دورې وروسته دوره کې د پام وړ رول لوبولی دی.
پراګ د یو شمېر نامتو کلتوري جاذبو کور دی، چې زیاتره یې له شخړو او په اروپا کې د ۲۰مې پېړۍ له ویجاړیو نه روغ رمټ راوتلي دي. په دې جاذبو کې د پراګ کلا، د چارلیز پل، د زاړه ښار څلورلاره د پراګ له نجومي ګړۍ سره، د یهودانو کوارتر، پیترین غونډۍ او وایسیهراډ. له ۱۹۹۲ ز کال راهیسې، د پراګ تاریخي مرکز د یونیسکو د نړیوال میراث په سیمو کې شامل شوی دی.
دغه ښار له لسو زیات ستر موزیمونه او همداشان بې شمېره تیاترونه، ګالري، سینماګانې او نور تاریخي نندارتونونه لري. دغه ښار د یوه ډېر عصري او د پراخې شبکې لرونکي ترانسپورتي سیستم په مټ سره نښلول شوی دی. دا ښار د پراخو دولتي او شخصي ښوونځیو کوربه هم دی، له هغې ډلې په پراګ کې د چارلیز پوهنتون، چې په مرکزي اروپا کې تر ټولو زوړ پوهنتون بلل کېږي.
پراګ د GaWC د څېړنو له مخې د «الفا» یا نړیوال ښار په توګه ډلبندي شوی دی. په ۲۰۱۹ ز کال کې، دا ښار د Mercer له خوا په نړۍ کې د ژوند کوونکو ښارونو په لړ کې په ۶۹ مقام راغی. په ورته کال کې، د PICSA شاخص دا ښار په نړۍ کې د ژوند کوونکو ښارونو په لړ کې په ۱۳ مقام راوستی و. د دې ښار بډایه تاریخ د دې لامل ګرځیدلی چې په یوه توریستي مقصد باندې بدل شي او له ۲۰۱۷ ز کال راهیسې، دا ښار هر کال ۸.۵ میلیونه نړیوال سیلانیان لري. په ۲۰۱۷ ز کال کې، پراګ په اروپايي ښارونو کې له لندن، پاریس، روم او استانبول وروسته تر ټولو زیات لیدل شوی پنځم ښار وګڼل شو.
ایتمولوژي او نومونه
د همدې نوم د سرچینې په اړه یو بل لیدلوری بیا د چیکي ژبې práh کلیمې پورې تړلې ده (چې د مورچې معنا ورکوي) او یوه افسانوي ایتمولوژي بیا د دې ښار نوم له شهزادګی میرمن لیبوشه، چې د پرمیسلیدانو د سلسلې اسطوره اې بنسټ اېښودونکي میرمن وه، هم تړلې بولي. ویل کېږي چې هغې امر کړی و چې ښار دې په داسې ځای کې جوړ شي چې یو سړی د خپل کور لپاره مورچه جوړوي.
د Praha د نوم یو بل مشتق بیا له na prazě څخه را اخیستل شوی دی، هغه اصلي اصطلاح کوم چې د شالي د غونډیو له ډبرو څخه جوړه شوې کلا ته اشاره لري. په هغه وخت کې، دا کلا شاوخوا د ځنګلونو په مټ راچاپېره شوې وه، چې د راتلونکې ښار، یعنې د سیند په مقابل لورې کې یې د زاړه ښار ټولې نهه غونډۍ او همداشان د لیزر ښار چې تر دې کلا لاندې جوړ شوی و، تر پوښښ لاندې لرل.
د همدې ښار د انګریزې املا بیا له فرانسوې ژبې څخه را اخیستل شوې ده. په ۱۹مه او د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې دا په انګریزې ژبه کې د “Vague” له کلیمې سره په قافیه کې برابر تلفظ کېده: په ۱۹۶۹ کال کې په ډیزرټ ایسلنډ ډیسکس کې د میرمن ډیانا کاپر (چې په ۱۸۹۲ کال کې زېږیدلې وه) په دې ډول سره تلفظ شوی و او د لانګفیلو (۱۸۳۹) له خوا د محاصره شوې ښار په یوه بیت او همداشان د لیمریک په پراګ کې یوه زړه مېرمن وه د ایډوارد لییر (۱۸۴۶) له خوا په دې قافیه سره ویل شوی.
د نولسمې پېړۍ د ریاضي پوه، برنارډ بولزانو د محاسبې له مخې، دې ښار ته د «سلو منارو ښار» هم ویل کېده؛ چې د پراګ د معلوماتو د خدماتو د ادارې له مخې د دغو منارو شمېر ۵۰۰ دانې وي. پراګ ځینې نور لقبونه هم لري لکه: طلایي ښار، د ښارونو مور او د اروپا زړه.
تاریخ
دا ښار د خپل زر کلن شتون په درشل کې، د پراګ له کلا څخه چې په شمال کې موقعیت لري سویل لور ته د ویشهیراډ کلا پورې پروت دی، چې د نننۍ اروپا یو مډرن هېواد پلازمېنه ده.
لرغونی تاریخ
د ډبرو د عصر په لومړیو دورو کې په دغه سیمه کې خلکو ژوند کاوه. یهودي تاریخ لیکوني، دیویډ سولومان ګانز، له سیریاکوس سپانګنبرګ نه په نقل سره ادعا کوي چې دا ښار له میلاد نه ۱۳۹۰ کاله وړاندې د یوه لرغونې پاچا، بویا له خوا د بویهام په نوم جوړ شو.
له میلاد نه وړاندې به پنځمه او څلورمه پېړۍ کې دلته د سیلټیک قبیله را ښکاره شوه، چې وروسته یې بیا د یوه اپوډیوم په ګډون په زاویست چې د ننني پراګ یو کلی دی، هستوګنځایونه جوړ کړل او نوم یې پرې بوهیمیا کېښود یعنې د بويي د خلکو کور. له میلاد نه وړاندې په وروستۍ پېړۍ کې، د سیلټ قبیلې خلک ورو ورو د جرمانیک قبیلو (مارکومانني، کواډي، لومباردانو او په احتمال سره سویبي) له خوا وشړل شول او دا کار د دې لامل شو چې ځینې برخې یې د مارکوماني پاچا مرکزي وګرځي. د ننني پراګ ښار شاوخوا، په هغه نقشه کې چې په دویمه میلادي پېړۍ کې د بطلیموس له خوا کښل شوې، د کاسورګیس په نوم د یوه ژرمانیک ښار نوم یاد شوی دی.
د پنځمې میلادې پېړۍ په وروستیو کې، د سترې کډوالۍ په دوره کې چې لویدیځ روم سترواکي ونړیده، هغه جرمانیک قبیلې چې په بوهیمیا کې یې ژوند کاوه د ختیځ لور ته وکوچېدل او په احتمال سره په ۶مه پېړۍ کې، سلاویک قبیلو (وینیدي) د بوهیمیا په مرکزي سیمه کې ځای پر ځای شول. په را وروستیو دریو پېړیو کې، چیکي قبیلو ګن شمېر پاخه هستوګنځایونه په دغه سیمه کې جوړ کړل، چې زیاتره یې په سارکه دره، بوتوایس او لیوي هراډیک کې و.
د پراګ د کلا په نوم مشهوره ځای د جوړولو کار د ۹مې پېړۍ په وروستیو کې بشپړ شو، چې له ۸۰۰ کلونو راهیسې دا پاخه او کلک هستوګنځایونه پکې پراخ شول. د پراګ کلا لاندې د ډبرو تراشل ۸۸۵ کاله مخکې مخینه لري. د پراګ یوه بله غټه کلا، د Přemyslid fort Vyšehrad بیا په ۱۰مه پېړۍ کې جوړه شوه، یعنې د پراګ له کلا څخه ۷۰ کاله وروسته. د پراګ کلا د جامع کلیسا تر کنټرول لاندې ده، چې د جوړولو کار یې په ۱۳۴۴ ز کال کې پیل شو، خو تر ۲۰مې پېړۍ پورې بشپړ نه شو.
تاریخ
پراگ په نهم پېړۍ کې د چېکی پرنس بوږیوی لخوا تاسیس شو. په ۹۷۳ کال کې په پراگ کې د اسقف مذهبی مقر جوړ شو. په ۱۲۵۷ کال کې پاچا پښیمیسل اوتاکار دوهم ( Přemysl Otakar II) د پراگ ښار پراخ وکړ. په ۱۴ پېړۍ کې د کارل ۴ د حکومت په دوره کې پراگ د مقدس روم دامپراتوری پایتخت شو.کارل ۴ د پراگ پایتخت پراخ کړ او په ښار کې یی ډیر ښایسته یادگارونه جوړ کړ. د کارل پل، د کارل پوهنتون او د مقدس ویټوس کليسا تر ټولو مشهور د پراگ يادگارونه دی. په ۱۳۴۴ کې په پراگ کې د لوی اسقف مقر تاسیس شو. په دی وخت کې د مقدس د ویټ کلیسا جوړول پېل شو. د کارل ۴ تر وفات وروسته زوی یی واتسلاف ۴ ( Václav IV )د چېک پاچا شو. واتسلاف ۴ ډیر نالایق پاچا وو. واتسلاف یوازې ښکاری او پېغلې خوښ کړ. په دی وخت کې یو کشیش چې نوم یی يان هوس ( Jan Hus ) وو په پراگ کې په یوه کلیسا کې د کاتولیک د روحانیونو انتقاد وکړ. یان هوس خلکو ته وویل چې د کاتولیک روحانیونه او چېکی اشرافیان د خدای د دستورونو په مطابق ژوند نه کوی او دغه روحانونو پر خلکو ظلمنه کوی. پاپ او روحانیونه یان هوس د روحانیونو ټولنې ته دعوت وکړ. کله چې یان هوس ټولنې ته ورسېدل نو روحانیونو یی ونیول. د یان هوس تر نیولو وروسته د کاتولیک روحانیونو وویل چی یان هوس کافر دی. په ۱۴۱۵ کال کې یان هوس د اور په وسطه وژل شو. یان هوس تر وفات وروسته د چېک په پاچایی کې لوی قیام پېل شو. په ۱۴۲۰ کال کې صلیبی اردو پر پراگ برید وکړ مگر قیامکوونکی د چیک پاچایی د بیلو بیلو سیمو پراگ ته راغلل او صلیبی اردو د قیامکوونکی لخوا ماته وخورله.
نوې زمانه
په ۱۵۲۶ کال کې د چېک هېواد د هابسبورگ پاچانو لاس ته راوړل. په ۱۵۸۳ کال کې د هابسبورگ امپراتور رودولف ۲ ( Rudolf II) ( ۱۵۲۲-۱۶۱۲ ) په پراگ کې خپل مقر جوړ کړ. رودولف ۲ هنر او علم ډیر خوښ کړ. هنرمندان او پوهان د نړی د بیلو بیلو سیمو پراگ ته راتلل. په دی وخت کې پراگ د اروپا ثقافتی او علمی مرکز وو. په ۱۶۱۸ کال کې ددېرش کالو جگړه ( ۱۶۱۸-۱۶۴۸ ) پیل شوه. په ۱۶۴۸ کال کې د سویدن اردو پراگ ته ورسیدل او د هبزبورگ قیمتی ټولونه غلا وکړ.
چکوسلواکیا
په ۱۹۱۸ کال کې تر نړی جگړه وروسته د چکوسلواکیا جمهوریت تاسیس شو او پراگ پایتخت یی شو. د چکوسلواکیا لمړی ولسمشر توماس گاریک ماساریک (Tomáš Garrigue Masaryk) وو چې د پراگ په کلا کې د ولسمشر اداره یی جوړ کړه. په ۱۹۳۹ کال کې نازی پوځ پراگ ونیول او پراگ د نازی پروټیکتور مقر شو. په دی وخت کې نازی د چېک پر خلکو ډېر ظلمنه کول. په ۱۹۴۵ کال کې شوروی پوځ پراک ته ورسېدل او پراگ د شوروی پوځ لخوا خپلواک شو. جگړه وروسته پراگ د چکوسلواک سوسیلیستی جمهوریت پایتخت شو.
د چېک جمهوریت پایتخت
پراگ د چېک د ولسمشر او حکومت مقر دی. د ولسمشر اداره د پراگ په کلا کې پروت دی. د مشرانو جرگه ( د سنات جرگه ) او پارلمان د پراک په مرکز کې پروت دی. په پراگ کې هم مهم وزارتونه، علی عدالت او د عسکرو اعلی قوماندانی پروت دی.
د پراگ لېږدونه ( ترافیک ترانسپورت )
د پراگ لېږدونه ډیر عصری ده. په پراگ کې د چېک تر ټولو لوی او عصری د نړیوال هوایی میدان پروت دی چې د روزینې ( Ruzyně) په نوم یادېږی. دغه هوایی میدان دوه ټیرمنالونه لری. میترو ( د ځمکې لاندی ښاری ریل ) د پراگ تر ټولو مشهور د ترافیک ترانسپورت دی. هره ورځ په ميترو کې تقریبا یو میلیونه مسافران سپرېږی. میترو درې خطونه او 57 تمځایونه لری. په پراگ کې هم د سرویس او ترام عصری لیږدونه شته. هر مسافر باید ټکټ رانسی. په اوس وخت کې د ټکټ قیمت د یو سفر لپاره ۲۶ کورونونه دی ( تقریبا ۲ ډالرونه ). مسافر کولای سی دغه ټکټ د ورځپانې په مغازه کې یا په سرویس کې رانسی. په پراگ کې پرته له سرویس، ټرام او ميترو نه مسافر په ټکسی کې سپرېدلای سی. د ټکسی تمځایونه د ښار په مرکز کې ، په هوایی میدان کې او داورگاډی په تمځایونه کې پراته دی. مگر په ټکسی کې عموما ډېر خلک نه سپرېږی ځکه د ټکسی کرایه ډېر زیاته ده.
عبدالقدير
حاجي عبدالقدير (په انگرېزي: Haji Abdul Qadeer) د افغانستان د جهادي حکومت په واکمنۍ کې د ننگرهار ولايت والي و. نوموړی د قومندان عبدالحق او حاجي دين محمد ورور و او د افغانستان په سياست کې يو ښکېل کس پاتې شوی. کله چې روسانو په افغانستان يرغل وکړ نو د روسانو په وړاندې د يوه جهادي قومندان په توگه ودرېده. کله چې طالبانو د ننگرهار ولايت ونيوه نو هغه خپل سياسي اېتلاف د شورای نظار سره اعلان کړ او د هغوی تر څنگ يې د طالبانو سره جگړه پيل کړه.
سرچينې
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
لیتوانیا
لتوانيا لیتوانيایي Lietuvos) رسمي چارو کې د لتوانيا جمهوريت یادیږي، په لیتوانيایي رسمي نوم Lietuvos  Respublika) وايي. دا هېواد په سهېلي اروپا کې پروت دی. او په بالټيک هېوادونو کې د ارتوالي له مخه تر ټولو لوی هېواد دی چې بالتیک سمندر ته څېرمه پروت دی، دا هېواد په سهېل کې د لاتویا سره ، د بېلاروس سره په سوېل-ختيځ کې، د پولېنډ سره په سوېل کې او د روسيه سره چې د کالینینګراد ولایت يې يوه څانګه ده په سوېل-لوېدځه لوري خپلې ګډې پولې لري. د لیتوانیا هېواد د ۲۰۰۴ کال د می د مياشتې راپدېخوا د اروپایي ټولنه ی غړيتوب هم لري. د لیتوانیا پلازمینه د ویلنیوس ښار دی.
اداري ویش
ویلنیوس کاوناس کلایپدا شاولیای پانه وژیس الیتاس ماریامپوله ماجیکیای یوناوا اوتنا کداینیا تلشای وبساګیناس تاوراګه اوکمرګه شیلوته پلونګه کرتینګا رادویلیشکیس دروسکینینکای پالانګا
يادښتونه
وېشنيزه:لېتوانيا وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
پاکستان کې د طالبانو امیر المؤمنین وژنې
ملا محمد عمر اخوند
ملا محمد عمر مجاهد یا اخوند د طالبانو د وسله وال تحریک لومړنی مشر گڼل کېږي چې په نوییمه لسیزه کې یې سر راپورته کړ او کندهار یې له مجاهدینو ترلاسه کړ. په ۲۰۰۱ز کال له عرب ترهگرو سره د پنټاگون، نړیوالو سوداگریزو اسمان څلیو په بریدونو کې د مرستې کولو په تور امریکې ددوي په امارت برید وکړ او د ۴۰ ورځو په ترڅ کې یې ورته هرڅه له منځه یوړل. د طالبانو اکثریت مشران یا ووژل شول یا پاکستان ته په تېښته بریالي شو. د دوي مشر ملا عمر هم په پټه د پاکستان په کراچۍ کې مېشت شو چې په ۲۰۱۳ز کال یې د وژنې کال کڼل کېږي.
مرموزه وژنه
ملا محمد عمر د 2015 کال په جولای میاشت کې د یو لړ استخباراتي رپوټونو پر بنسټ د خپل مرستیال ملا اختر محمد منصور له خوا یوه ډز په سینه او دوه ډزه په سینه ویشتل شوی او وژل شوی دی. نامتو پاکستاني ژورنالېست او خبریال رحیم الله یوسفزي له خولې لیکلي دي، چې پخوانی طالب مشر ملا محمد عمر د۵۵- ۶۰ کلونو ترمنځ عمر درلود، خو پیچلې مړینه یې د عمر له کبله نه، بلکې په ډزو وژل شوې دی. یوسفزی وايي : ملا محمد عمر له روسانو سره په جگړه کې څلور ځل ټپي شوې او ان یوه سترگه یې هم له لاسه ورکړې وه. نوموړی وايي : له طالبانو جلا شوې ډله فدايي محاذ هم دملا محمد عمر طبیعي مړینه نه مني او دا محاذ خو اوسنی مشر ملا اختر منصور او گل اقا د ملا محمد عمر پر وژنه تورنوي، پاکستانی خبریال  ټینگار کوي، چې  ملا محمد عمر دپاکستان په کراچۍ کې وژل شوې او  ډیورنډ کرښې ته څېرمه  زابل ولایت کې ښخ شوی دی. یوسف زی دا هم وايي : طالب مشرانو دملا محمد عمر له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو،چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه  چوپه خوله پاتې شي  او دا خبر پټ وساتم. یوسف زی وايي : ځینې داسې راپورونه شته، چې د ملا محمد عمر یو شمېر نږدې ملگرو د نوموړی قبر راسپړلې دی او دا یې په خپلو سترگو لیدلي دي، چې ملا محمد عمر  دوه مرمۍ پر سینه او یوه مرمۍ په تندي لگیدلی دی، دهمدې پرمختگ په اړه ملا یعقوب او ملا عبدالمنان نیازی تر اوسه چوپه خوله دي.
پاکستانی خبریال سمیع یوسفزي نیوزویک مجلې ته د پخواني طالب مشر د مړینې اړوند خبرونو ته په کتنې د همدې مجلې له قوله د خپلې لیکنې په یوه برخه کې چې په ژمن وبپاڼه کې خپره شوې، لیکلي: «.... ملا عبدالجبار، چې کله کوټې شورا خبره کړه دوه اونۍ وروسته د شورا مشر ملا اختر منصور او ملا عبدالقیوم ذاکر له دوو دیني عالمانو سره ناسته وکړه، سرچینه وايي ملا عبدالسلام او ملا عبدالحکیم د ملا محمد عمر لونگۍ اختر منصور ته وسپارله او د(امیرالمومنین) په توگه یې وټاکه، ملا عبدالحکیم مبارکي ورکړه او زیاته یې کړه: ته اوس مشر شوې، په کار ده، چې د ملا عمر لار ته ادامه ورکړې.» لیکوال دخپلې سرچینې له خولې لیکي : «ملا عبدالقیوم ذاکر غوښتل، چې سمدلاسه د ملا عمر د مړینې اعلان وکړي، خو نورو یې مخالفت وکړ او دې ته یې قانع کړ، چې دا راز باید وساتل شي، کویټې شورا ډېره وړاندې ولاړه او خبرپاڼه یې خپره کړه، چې د ملا محمد عمر د برخلیک په اړه هیڅوک پوښتنه نه شي کولای او که هر چا دا راز رسوا کړ، هغه به د طالبانو محکمې ته وړاندې کېږي.» کېدای شي د ملا محمد عمر د مړینې د راز پټ ساتلو ترشا نور لاملونه او اهدف هم شتون ولري او یا هم وروسته افشا شي، خو اوسمهال د هغو جزئیاتو ته لاس رسی له امکانه لرې ښکاري. بلخوا بیا ځینې طالب مشران د نوم نه ښودلو په شرط وایي چې طالب مشرانو دملا محمد عمر له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو، چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه چوپه خوله پاتې شي او دا خبر پټ وساتم. خو وروسته د ملا محمد عمر اخند زوى ملا يعقوب مجاهد په يوه غونډه کې وويل چې ملا محمد عمر مجاهد په خپل طبعي مرگ باندي وفات شوى دى.
ملا اختر محمد منصور
ملا اختر منصور د ملا محمد عمر د مړينې له تاييد ورسته طالبانو اوس په رسمي توگه منلې چې پخوانی مرستیال ملا اختر محمد منصور د رهبري شورا او د هېواد جیدو علماء کرامو اومشايخو له خوا نوی مشر ټاکل شوی دی. په کوم وخت کې چې ايران او روسيې په گډه د اسلامي امت او اسلامي نړۍ د تباهۍ لپاره سره لاسونه ورکړي و، او انجنير حکمتيار ايران دويم اسرائيل وباله، د طالبانو سني افراطي وسله والې ډلې مشر د خپل سني حکومت (افغانستان) او سني ولس د ځپلو لپاره له روس او ايران سره اړيکې ټینگې کړی، ايران ته يې سفرونه کول، او له روسي مسؤولينو سره يې په تاجکستان، اوزبکستان او ترکمنستان کې ملاقاتونه کول.
د ملا محمد عمر ځایناستی
طالبانو ده ته هم د امير المؤمنین لقب ورکړی دی. د طالبانو په يوه بيانه کې ويل شوي "د علماء کرامو، مشايخو او اسلامي امارت د مشرانو له خوا له ملا اختر محمد منصور سره د امیرالمؤمنین"په توگه بيعت شوی دی. په اعلاميه کې ویل شوي نوموړي هم د "شرعي امیر په حیث، شریعت" ته د غاړې ايښودو ژمنه وکړه. منصور سره پېژنگلوي لرونکي طالبان وايي د طالبانو تحريک پيل کېدو راهيسې د ملا عمر کلک ملگري وو او پر مختلفو محاذونو ورسره يو ځاي پاتې شوی و. دوي وايي ملا عمر ته دومره نژدي وو چې سره له هوايي چلند او سیاحت وزير به ملا عمر سره کندهار کې موجود وو او کابل ته يې ډېر لږ سفرونه کړي وو او د وزارت چارې به يې کندهار څخه پر مخ بولي.
پېژنگلوي
هغه د طالبانو د حکومت جوړېدو سره سم وزير ټاکل شوی و او ۲۰۰۱ کال کی د طالبانو واکمنۍ تر ختمېدو وزير پاتې و. نوموړي ۴۸ کاله وړاندې د کندهار ولایت د میوند ولسوالۍ د بند تیمور په سیمه کې زېږېدلی و. لومړنۍ ديني زده کړې يې په خپله سیمه کې ترسره کړې او له هجرت وروسته يې د پاکستان په ديني مدرسو کې دينې زده کړې کړې وې. د يونس خالص د حزب اسلامي ډلې يوه غړي بي بي سي ته ويلي منصور د جهاد په موده کې په دې ډله کې پاتې شوی و. د طالبانو يوه غړي چې ځان د عادل په نوم معرفي کوي او منصور له نژدې پېژني وايي "حليم مزاج او خوږ سړی دی او بد خوا انسان نه دی. د طالبانو د واکمنۍ په موده کي منصور په مزارشریف کې د جنرال عبدالمالک سره له لانجې وروسته ونيول شو چې وروسته بېرته آزاد شو. د طالبانو نوي مشر د افغانستان د هوايي ځواکونو او هوايي دفاع عمومي مسئول، د شينډنډ د نظامي هوايي ډگر عمومي مسئول او په کندهار کې د هوايي ځواکونو او هوايي دفاع مسئول هم پاتې شوی دی.
د پخواني امیر د کورنۍ رد ځواب
په دا وروستیو کې داسې غږیز پیغامونه او لیکلي پیغامونه یو لړ ویب سایټونو ته د پخواني وژل شوي مشر ملا محمد عمر اخوند د کورنۍ د غړو له خوا لېږل شوي چې په کې ویل شوي چې د ملا اختر محمد منصور مشري ورته د منلو نه ده.
د ملا عمر مرموزه وژنه
ملا محمد عمر د 2015 کال په جولای میاشت کې د یو لړ استخباراتي رپوټونو پر بنسټ د خپل مرستیال ملا اختر منصور له خوا یوه ډز په سینه او دوه ډزه په سینه ویشتل شوی او وژل شوی دی. نامتو پاکستاني ژورنالېست او خبریال رحیم الله یوسفزي له خولې لیکلي دي، چې پخوانی طالب مشر ملا محمد عمر د۵۵- ۶۰ کلونو ترمنځ عمر درلود، خو پیچلې مړینه یې د عمر له کبله نه، بلکې په ډزو وژل شوې دی.
یوسفزی وايي : ملا محمد عمر له روسانو سره په جگړه کې څلور ځل ټپي شوې او ان یوه سترگه یې هم له لاسه ورکړې وه. نوموړی وايي : له طالبانو جلا شوې ډله فدايي محاذ هم دملا محمد عمر طبیعي مړینه نه مني او دا محاذ خو اوسنی مشر ملا اختر منصور او گل اقا د ملا محمد عمر پر وژنه تورنوي، پاکستانی خبریال  ټینگار کوي، چې  ملا محمد عمر دپاکستان په کراچۍ کې وژل شوې او  ډیورنډ کرښې ته څېرمه  زابل ولایت کې ښخ شوی دی.
یوسف زی دا هم وايي : طالب مشرانو دملا محمد عمر له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو،چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه  چوپه خوله پاتې شي  او دا خبر پټ وساتم. یوسف زی وايي : ځینې داسې راپورونه شته، چې د ملا محمد عمر یو شمېر نږدې ملگرو د نوموړی قبر راسپړلې دی او دا یې په خپلو سترگو لیدلي دي، چې ملا محمد عمر  دوه مرمۍ پر سینه او یوه مرمۍ په تندي لگیدلی دی، دهمدې پرمختگ په اړه ملا یعقوب او ملا عبدالمنان نیازی تر اوسه چوپه خوله دي.
په بلوچستان کې یې وژنه
د طالبانو مشر ملا اختر منصور د شنبې په ورځ (۲۰۱۶/۵/۲۱) نیټهد دریو بجو شاوخوا په امریکایی بی پيلوټو الوتکو هوایی برید کی وژل شوی. د امریکا دفاع وزارت په خپله یو خبر پاڼه کی لیکلی چې د شنبی ورځ دری بجی خواوشا پاکستانی وخت مطابق د ملامنصور موټر د بلوچستان ایالت دالبندین او تفتان تر منځ سیمه کی تر هوایی برید لاندی نیول شوی چه په نتیجه کی ملا اختر محمد منصور وژل شوی او سو نور طالب مشران ټپي شو.
ملي امنیت راپور
د طالبانو مشر اخترمحمد منصور د مازدیگر په ۳:۴۵ دقیقو پاکستان په بلوچستان آیالت کې د دالبندین په نوم سيمه کې په یو هوايي برید کې له منځه تلی دی. اخترمحمد منصور چې ډير وخت کيده تر څارنې لاندې وو تيره ورځ په دالبندین سیمه کې چې په يو موټر کې سپور وو له ورسره ملگرو سره يو ځای په نښه شوی او له منځه وړل شوی دی. ياده دي چې په افغانستان کې ځانمرگي او نور ترهگريز بریدونه چې له امله يي زموږ گران هیوادوال په شهادت رسيږي هيڅ ډول اسلامي او يا انساني توجې نشي لرلی او دا خبره د افغانستان مسلمان ولس او نړۍ ته اوس روښانه شوې.افغان ملي ځواکونو په پوره ميړانه او زړورتيا سره د خلکو د ساتنې، سولې او ټيکاو په خاطر خپلې سپيڅلې او له عزت څخه ډکې مبارزې ته په پوره مينه او لېوالتیا سره دوام ورکوي. ترهگر باید پوی شي چې د ترهگریزو بریدونو د دوام په لړ کې به دوی له منځه يو وړل شي او که غواړي له مرگ څخه خلاص شي نو د خلاصون يوازنۍ لار يي داده چې دوی باید خپله وسله پر ځمکه کيږدي.
پاکستاني پاسپورټ لرل
په ټولنیزو رسینو کې د طالبانو مشر ملا اختر محمد منصور د پاکستاني پاسپورټ انځور خپور شوی او په پاسپورټ کې يې نوم ولي محمد لیکل شوی دي. ويل کېږي په پاسپورټ کې يې د ايران ويزه هم لگېدلې ده.
جیو نیوز رپوټ
د جیونیوز ټلویزیوني چینل خبر وایي چې د بایومېټریکي څېړنو له مخې ملا اختر محمد منصور د خپل پاکستاني تابعیت کارت (شناختي کارډ) په وسیله د پاکستان په ټاکنیزو کمپاینونو کې خپله ونډه اخېستې او د ټاکلي پارلماني او ځایي نوماندانو لپاره یې تل خپله رایه کارولې ده.
مړي ورکېدل
وروسته له هغې، چې طالب مشر ملا اختر منصور تېره شنبه په بلوچستان ایالت کې دامریکا دبې پیلوټه الوتکې په برید کې له خپل ساتونکي سره ووژل شو. رلومړی یې جسد کوټې ملکي روغتون ته ولیږدول شو، له دی وروسته په بلوچستان کې دپوځ روغتون ته ولیږدول شو، طالبانو ته نږدې سرچینې روهي ویبپاڼې ته ویلي دي: د طالبانو د پخواني مشر ملا اختر منصور جسد وروسته له روغتون تری تم شوی دی، سرچینه وايي: روغتون ته  څلور کسان راغلل او ځان یې دملا اختر منصور کورنۍ غړي معرفي کول، خو وروسته مالومه شوه، چې دا څلور کسه دملا منصور دکورنۍ غړي نه دي،  او دملا منصور جسد یې پټ کړی دی. تر اوسه طالبانو په دې اړه څه نه دي ویلي. http://rohi.af/fullstory.php?id=45862
طالبانو له خوا وژل رسمي منل
د طالبانو وسله والې ډلې په یوه لیکلي پیغام کې د خپل امیر د وژنې په اړه لیکلي: د افغانستان اسلامي امارت په الهي قضاء د رضا اومحکم ایمان له روحیې سره اعلانوي چې د افغانسان داسلامي امارت زعیم أمیرالمؤمنین ملا أختر محمد منصور تقبله الله د ۱۴۳۷ هجري قمري کال د شعبان المعظم د میاشتې په ۱۴ مه نیټه د شنبې په ور ځ چې د ۱۳۹۵ لمریز کال د جوزا له لومړۍ نیټي سره سمون خوري د کندهار دریگستان اود بلوچستان نوشکي ته څیرمه په یوه سرحدي سیمه کې د امریکایي طاغوت د بي پیلوټه الوتکې په برید کې د شهادت لوړ مقام ته ورسېد. http://rohi.af/fullstory.php?id=45858
نور ولولئ
وېشنيزه:پاکستان کې د امريکايي ډرون برید وژنې وېشنيزه:د طالبانو مشران
سپيتسبرګين
سپيتسبرګین (د ۱۹۶۹ څخه ترمخه: Vestspitsbergen، په الماني: Spitsbergen؛ «تيره غرونه») يو ټاپو دی چې د ۶۷۳۳۷ کیلومتره مربع په مساحت کې موقعیت لري، او د مساحت له لحاظه د سوالبرد تر ټولو لوی ټاپو دی.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
عبدالهادي ريشا‌ء
زده کړې
ښاغلی رشا وايي چي دالف-بې سېپاره مور ورته ویلې ده او پر لمانځه باندي یې هم درولئ دئ ؛ څه دېني کتابونه ماما او فارسي ورور ورته وويل ؛ بل ورور د خط او حساب دزدکړي دپاره پنسل او کتابچه پلاس کي ورکړه ، نور یې نو پخپله و خصوصي مطالعې ته ملا وتړل. ژوند یې اکثره دتجارت  په مختلفو برخو کي تېر سوی دئ. د ژوند په نورو برخوکي له د زيات شمېر لکه د يات شمېر افغانانو غوندي ډیري سړې و تودې پر راغلي دي.
د کندهار دښاروالۍ په انتخاباتو کي د دریمي ناحیې منتخب وکیل وټاکل سو، خو څنگه چي یې د ښاروال او نورو وکیلانو سره دخلگو د گټو پر سر وخوړل او هم یې دښاروالۍ چاري د ښاریانو په گټه نه بللې ، نو له وکالت څخه مستعفي سو. د جبههء پدر وطن په مو‌سسه کنگره کي کندهاریانو وکابل ته ولېږئ، هورې ددې لوی مجلس په غړو کي شامل و. په درو لویو جرگو کي یې دکندهار دخلگو دخوا استازيتوب کړئ دئ. همدارنگه یې دقبایلو په عالي جرگه کي دکندهار نمایندگي درلودل. دپارلمان په اولسي جرگه کي د کندهارد ښار دڅلورو ناحیو دخلگو له طرفه  د رایو په اکثریت  وکیل وټاکل سو او په اولسي جرگه کي  د تجارت د کمیسیون غړی وټاکل سو.
په سنا کي یې دسنا د مجلس دمجلې د ژباړن په توگه هم دنده ترسره کړه. دسولي د جبهې د مو سسې کنگرې په غړو کي یې گډون درلود ؛ ورپسې د سولي د جبهې دغړو له خوا د لمړي مرستيال په توگه وتاکل سو. په ولسي جرگه (پارلمان) کي د ټولو مخالفو گروپو او اتحادیو له طرفه  مشر او ریس  وټاکل  سو، دوی دا دمشرتوب دنده تر آخره وښاغلي  ریشاء ته سپارلې وه.
هما افغان مينه
هما افغان مينه د پښتو ژبې یوه سندرغاړې ده.اصلي ټاټوبی يي کندهار ولایت دي چي اوس د جرمني په کولن ښار کي اوسیږي او هلته په روغتون کي ده ډاکټر مرستیاله هم ده
عبدالهادي ريشا‌ء
زده کړې
په ولسي جرگه کي به ریشاء تل په ټولنيزو مسایلو کي د ملت پله نیولې وه ، تل به یې د ملت د گټوساتنه او دفاع کوله. دحکومت اوحکومت پلوه وکیلانو په وړاندي ولاړ و،او هغه وخت يې ويناوي په پرله پسې توگه د وخت په مطبوعاتو کي خپرېدلې. ( ښاغلی ریشاء حزبي نه دئ،په هیڅ گونداو تنظیم کي غړیتوب نلري،دحق اوعدالت ملگری دئ )
هما افغان مينه
وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې
عبدالهادي ريشا‌ء
زده کړې
ریشاء د تجارتي سفرونو په لړ کي و ایران، عراق، پاکستان، هنداو هانگ کانگ تللئ دئ او د جبههء پدر وطن په یوه رسمي سفر تاشکند ، بخارا ، سمرقند ،مسکو او  لیننگراډ ته هم تللئ دئ.
ښاغلی ریشاء د ۱۳۲۶ ل راهیسي په شعر ویلو خوله او قلم پوري کړئ دئ.
نوموړي دهغي لیونۍ میني له رویه ، چي خپل د  هیواد، خلگو ، ژبي او فرهنگ سره  یې لري، هیڅکله ځان ندئ سپمولئ او تل يې هڅه کړېده چي ددې خپلو خلکو او ټولني ته خپله معنوي پانگه ډالۍ کړي.
ښاغلی ريشاء د څو تېرو کلونو راپه دې خوا د پاکستان دکراچۍ په ښار کې استوگن ؤ. نوموړی د ۲۰۰۹م.ز کال د سپټمبر د مياشتې په ۲۰مه نېټه د ورپېښي ناروغۍ له کبله په کراچۍ کې په حق رسېدلای.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران
انجینري اقتصاد
انجینري اقتصاد (Engineering Economy) - انجینري اقتصاد ، د اقتصاد د علم یوه څانگه ده چې په کې د ریاضي او په ریاضي کې د معمولو لارو چارو او طریقو پکاروړنه ډیره ده ، او په مجموع کې په انجینري مسالو کې د اقتصادي اصولو د کارولو څرنگوالي څخه بحث کوي ، لکه د پروژو او طرحو د اغیزمنتوب اونه اغیزمنتوب د ارزونې محاسبه کول ، او داسې نور.
مربوط موضوعات
وېشنيزه:انجینري اقتصاد وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:علم وېشنيزه:انجینري
اېنسیفېرا
اېنسیفېرا یا توره وړونکی ملخان (علمي نوم: Ensifera)د سموزروالو خوځندکو څخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. ټوله څېرمه طايفه په څو کورنيو ويشل کېږي. ددې ډول تر اوسه پورې ۸۱۰۰ ډوله ژوې پېژندل شوې دي. د بدن اوږدوالي یې ۱،۵ - ۵۰ میلیمتره دي او د وزرونو پلنوالي یې ۲۰۰ میلیمترو ته رسېدلای سي. نوموړي ژوې غوښه خوړونکي یا ټول څیز خوړونکي ژوې دي. نوموړي خوځندکې ۲۷۵ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول. په ۲۰۱۲ کال کې په چين کې د توره وړونکی ملخ یو فوسیل کشف او توصيف شو. نوموړي ملخ د  Archaboilus musicus په نوم یادېږي او ۱۶۵ میلیونه کاله مخکې یې ژوند کړي وو.
توره وړونکي ملخان او ملخان
توره وړونکي ملخان د رښتياني ملخانو په مقابله کې اوږدي انتینونه لري چې د ۵۰۰ کوچنيو برخو څخه جوړولاي سي. نومړي ژوي غوښه خوړونکي ژوي دي او مرکبې سترگې لري. د توره وړونکي ملخ ښځينه د رښتياني ملخ په مقابله کې اوږدي هگی اچونکي آله لري.
سرچینې
‎ وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
جودی لین اوکیف
جودی لین اوکیف په انګلیسي Jodi Lyn O, keffe) یوه امریکایی سینماګره ده چې د فراری سریال په پنځم فصل کې هم لوبیدلی.
ون هالسينګ (ټي وي شو)
ون هالسينګ Van Helsing يوه کنيډين-امريکايي تريخ خايالي بيرند ټلويژن  ډراما ده کم چي په ٢٣ سيپتيمبر، ٢٠١٦ کي د امريکي په ساي فاي چينل باندي خپره سوه.
کيسه
ونيسه، د ايبراهيم ون هالسينګ د زات ده. د دري کالني خوب راويشه سوه، او خپل زان يي په وراني دونيا کي وموند. دا يوه ټاکل سوي امريکايي سرباز ساتله او يوي ډاکټري، کمي چي ددي ژوند وساتلو، چي دا انکيلاب راپورته کي د وينچيشلو په خيلاپ کمو چي دا دونيا د مرز په سير نولي ده.
لوم
لوم	Lome دا ښار د يو وکيل چې گوون سرلومر نومېده ونومول شو، چې له ١٨٦١ څخه تر ١٩٢٩ پورې يې د هېواد لپاره ډېرې هلې ځلې کړي وې. لوم د ټوگو سويل لويديځ کې پروت دى.دا ښار د ټوگو پلازمېنه او د هېواد تر ټولو ستر ښار او د ټوگو ستر بندر هم دى.دا ښار د بينين په خليج کې واقع دى. دې ښار د هېواد اقتصادي حالت ډېر ښه ساتلى دى، په دې ښار کې رختونه، کافي او خرماوې ډېرې نوم لرونکي دي، او له هېواده يې بهر لېږدوي. د ريل گاډي پټلۍ لوم له کپاليواټکپام، او سولک سره نښلوي. د بينين پوهنتون په ١٩٥٥ کې رغول شو، او ملي اډمنسټريشن عالي ښوونځى په ١٩٥٨ کې ورغول شو. په ١٨٩٧ کې لوم د جرمني تر ولکې لاندې و، چې وروسته د فرانسويانو لاس ته ورغى. چې تر ١٩٢٢ يې دوام وموند. په ١٩٦٠ کې چې ټوگو خپلواکي تر لاسه کړه، نو لوم يې د هېواد د پلازمېنې په ډول وټاکه. په ١٩٩٩ کې ددې ښار نفوس ٧ ميليونه وو.
لوی ټاپو
لوی ټاپو (په ناروېجي ژبه: Storøya) د سوالبرد د ټاپوګانو د نوملړ څخه دی. . دا ټاپو د نورد اوستلانه علاقې په ختیځ کې موقعیت لري، او د نورد اوستلانه څخه د ستور اويسونده له امله بېلېږي. د ټاپو سویلي برخه د استوری یوکولن ګلیشیر پوښلې ده.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
لوم
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
د بروکسل (ښار)
د بروکسل ښاروالۍ ( فرانسوي : Bruxelles یا Ville de Bruxelles ) د بلجیم پلازمینه ده، د فلیمش سمیز حکومت ، د والونیه سمیز حکومت او د بروکسل پلازمینې سيميز حکومت مرکز هم دی .‌د غه ښاروالۍ شاوخوا 180,000 اوسیدونکي لري ، چې شاوخوا دریمه برخه خلک يې په تاریخي پینټاګون برخه کې ژوند کوي ، شاوخوا نیمایي یې په شمالي پراختيايي پروژه کې ، د لاکن ، نیدر-اوور-هیمبیک او هیرن په ولسوالیو کې او پاتې نور یې د لوېزالان واټ شاوخوا شاوخوا سیمو کې, ترکامېرېنبس (په ګډه د سویلي پراختيا پروژه) ,په ختیځ پراختيا پروژه کې، اوپه اوروپا ېې برخه کې چې لویه برخه یې هم په ښاروالۍ پورې اړه لري) ژوند کوي.
د بروکسل ښاروالۍ د نفوس له مخې په بلجیم کې پنځمه لویه ښاروالۍ ګنل کېږي. د بروکسل - د پلازمینې ټوله سیمه ، چې ډیری وختونه په ساده ډول د بروکسل په نوم یادیږي ، په ټولیزه توګه 19 ښاروالۍ لري چې شاوخوا 1.2 ملیون اوسیدونکي لري. ښاري ساحه ، او د ښار شاوخوا سېمو په ګډون، له 1.8 ملیون څخه ډیر اوسیدونکي لري، چې دا په هیواد کې ترټولو لوی ښار راځي.
ایتمولوژي
د ځای نوم "بروکسیل" د "Bruocsella" (په فرانسوي کې: bruoc + sella ) څخه راځي، " Broekzele "  چې تصفېه ېې کړې  نو  بروک    زیله  ویل کیږي
تاریخ
بروکسل مخکې د ژیننه د سیند په یوه ټاپو کې د یوې کلا په څېر وو کله چې ښار پراخ شو، د ښار لومړی دیوال جوړ شو، چې ځینې برخې یې لاهم اوس شته دي. هغه محال دغه دیوال ډیر ژر کوچنی ثابت شو او د دوهم پنټاګون ښار دیوال یې جوړ کړ چې پدې کې اوه غونډۍ شاملې وې: کوډنبرګ ، سینټ-میشیلزبرګ، وارموسبرګ ، کونسټبرګ ، سینټ پیټرزبرګ، سبلون او د بوټانیکل باغ وو او اوس د دې دویم دیوال څخه، یوازې د هالیپورټ برج د ځمکې څخه پورته پاتې دی. د منتوف میټرو سټیشن د جوړولو په جریان کې‌ یی د ځمکې لاندې استنادي دیوالونه وموندل شول.
د ډیموګرافیک پراختیا
ټول تاریخي معلومات اوسنۍ د ښاروالۍ پشمول لایکن، هارین او نیدر-اوور-هیمبیک‌ته اشاره کوي.
د بروکسل اصلي اوسیدونکي
په بروکسل کې اوس اصلي اوسېدونکي د نورو پرتله ډېر کم لیدل کیږي ځکه زياتره خلک يې د فلانډرز ،والونیا او د نړۍ نورو هېوادونو څخه راغلي چې دلته اوس وس ژوند کوې. د بروکسل اصلي ژبه د برابانټین ژبه ده چې په ژبپوهنه کې، دا د فرانسوي ژبې د ډیرو کلمو او د هالنډي ژبې دکلمو پور وړي او د فرانسوي ژبې د تلفظ لخوا مشخص شوی. دا د منځني هالنډ د محلي ژبو په ډول رامینځته شوی چې په مینځنۍ پیړۍ کې ویل کیده. د فرانسوي ژبې د بروکسل ډول ژبه هم شتون لري چې دا د هالنډي ژبې څخه ډیری پوروړي کلمې لري او تلفظ یی هم د هالنډي ژبې لخوا اغیزمن شوي. په بروکسل کې د دوو رسمي ژبو کارولو په اړه نور معلومات د بروکسل - پلازمینې سیمې په مقاله کې موندلی شي.
جوړښت
ښاروالۍ شورا د د سوسیالیستانو،‌ زرغوند ګوند ،دېفي ګوند او د بروکسل د بدلون ګوند (PS ، Groen - Ecolo ، Défi او Change.brussels )څخه جوړه ده (د sp.a شاوخوا سیمه ایز لیست).
لاندې کسان د بورډ غړي دي:
د 1976 راهیسې د محلي ټاکنو پایلې
ټاکنې هر شپږ کاله وروسته د اکتوبر په دویمه یکشنبه ترسره کیږي. د ۱۹۸۳ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه، د بروکسل لیبرالانو د بلجیم له خپلواکۍ مخکې د ښاروالۍ څوکۍ له لاسه ورکړه او د لومړي ځل لپاره د بروکسل سوسیالیست ښاروال شو. د بروکسل د ټولو ښاروالانو د کتنې لپاره، د بروکسل د ښاروالانو لیست وګورئ.
د 2012 ښاروالۍ په ټاکنو کې، PS-sp.a سوسیالیستان د 18 څوکیو سره ترټولو لوی ګوند شو، ورپسې cdH (په حقیقت کې، cdH-CD&V عیسوي ډیموکراتان ) د 10 څوکیو سره دوهم ،ور پسې MR-Open Vld ليبرالانو د 10 څوکیو سره ، Ecolo-Groen زرغوند ګوندونو د 7 څوکیو سره څلورم ځای خپل کړ. په پای کې، FDF 3 څوکۍ او N-VA 1 څوکۍ ترلاسه کړې. ارغواني اکثریت د PS-sp.a او MR-Open Vld ترمنځ جوړ شوی و، د 49 څوکیو څخه د 28 څوکۍ ‌‌‌‌لازمې وی. په هرصورت، د جون په 9 او په کال 2017 میلادي کې د sp.a اس پي ا د ایتلاف څخه ووت له هغه وخت راهیسې، فیلیپ کلوز د بروکسل ښار ښاروال دی.
د بروکسل لپاره او د بروکسل پلازمینې سیمې د نورو ښاروالیو لپاره، د اوسیدونکو د شمیر پر تله د رایې ورکوونکو شمیر خورا ټیټ دی، دواړه په مطلقو شرایطو کې او د هیواد د نورو برخو په پرتله. دا د غیر بلجیم اوسیدونکو د لوړ تناسب له امله دی (که څه هم دوی ممکن د ځانګړو شرایطو لاندې د ښاروالۍ د رایې ورکولو حق ولري). د دې ترڅنګ د هغو رای ورکوونکو شمېر چې د اجباري رایې ورکولو سره سم نه ښيي، هم ډېر دی، چې له همدې امله د سیمې په ۱۹ ښاروالیو کې د باطلو او سپینو په ګډون د ټولو رایو شمېر یوازې ۴۴،۶۶ سلنه دی. . د بروکسل نمرې د اوسیدونکو د 40.33٪ رایو په تناسب سره خرابې شوې.
د 2012 کال د اکتوبر په 14 د ښاروالۍ په ټولټاکنو کې، د رای ورکوونکو/اوسیدونکو او غیر حاضرۍ تناسب په لاندې ډول وو:
د اروپا پلازمینه
بروکسل اکثرا د اروپایي اتحادیې اصلي پلازمینه ګڼل کیږي. د اروپا پارلمان په عمده توګه په بروکسل کې غونډه کوي او دا ښار د اروپایي کمیسیون او د اروپایي ټولنې د شورا څوکۍ هم ده. د اروپا اقتصادي او ټولنیزه کمیټه ، د سیمې اروپایی کمیټه او یو شمیر نورې اروپایی ادارې هم په بروکسل کې میشتې دي.
ډیری اروپایی ادارې په لیوپولډ ولسوالۍ کې دي، چې د اروپا ربع په نوم هم پیژندل کیږي. د دې بنسټونو د وادنیو لپاره ډیر نوي اسکائی سکریپرونه جوړ شوي، لکه د پارلیمانټ ودانۍ، د جستس لیپسیوس ودانۍ ، د مادوټ برج، د شارلمین ودانۍ ، د استوګنې ماڼۍ او داسي نوري.
د ناټو مرکزي دفتر او د اروپاکنترول مرکزي دفتر د بروکسل په هارن سیمه کې موقعیت لري.
موزیمونه
په دغه ښار کې ډیر رستورانتونه شتون لري چې له هغې جملې څخه الکساندر ، کوم چیز سوی ، سی ګرل ، ولا لورین او WY یو یا څو میشیلین ستوري ورکړل شوي.
مهم تالارونه Ancienne Belgique, Munt, the Beursschouwburg او KVS دي. په 1993 کې، Kaaitheater ځان د نڅا، تیاتر او فعالیت لپاره د سینکټیلټپلین د مرکز په توګه تاسیس کړ.
په 1987 کې، د تورن او ټیکسي د بار وړلو پخوانی سټیشن طبقه بندي شو او په کلتوري او تفریحي ځای بدل شو. تر 2016 پورې، د کولور کیف فستیوال هر کال دلته ترسره کېده، چې په 2017 کې اوسیګیم پارک ته لاړ. د کانال په زون کې د بیکوډوک په څنګ کې د تورن او ټکسي په مقابل کې ، دوه کښتۍ ، د ریک هنر بوټ او د ریک د سیند بوټ.
برسلز د LGBT خلکو لپاره د کافې لړۍ هم لري، کوم چې په عمده توګه د کولنمارټ شاوخوا او شاوخوا سيمو کې موقعیت لري، لکه لی بیلجیکا، لی سولیل او لی ډیټور (پخوانی L'Homo Erectus). د دې تګلارې د ګروپ لپاره یو ګوند چې نړيوالې غوښتنې څخه خوند اخلي لا ډیمینس دی، چې د 1994 راهیسې په بلیسسټراټ کې په مشهور ټیکنو ډیسکو فیوز کې ترسره کیږي.
ژبه
د بروکسل په پلازمینه سیمه کې، فرانسوي او هالنډي رسمي ژبې دي. په هرصورت، ډیری اوسیدونکي، مسافر او 'منظم' بهرنیان په عمده توګه فرانسوي د یوې خبرې ژبې په توګه کاروي. دا دود په بروکسل کې د مختلفو ژبو ګروپونو د عددي تناسب، په بروکسل کې د فلیمش نسبي څو ژبنيزم، او د فرانسوي ویونکو ترمنځ د نورو ژبو نسبتا کم پوهه له لارې رامینځته شوی. د څیړنې له مخې، په بروکسل کې د پام وړ شمیر بیلابیل ژبې په کور دننه خبرې کیږي، او د ژبې مخلوطه کورنۍ يعني چې په یوه کور کې په دوه مختلفو ژبو خبرې هم شتون لري.
اقتصاد
بروکسل اقتصاد د خدماتو سکتور او عامه ادارو کې د فعالیتونو تسلط لري. دا فعالیتونه اکثرا د پلازمینې ښار فعالیت سره تړاو لري:
یوه مهمه سوداګریزه ولسوالۍ د مرکز شمال ته د نورډرومیټ (د اسپیس نورډ) د شمالي سټیشن شاوخوا ده دا هغه سیمه ده چې زياتې لوړ پوړو ودانیو پکې دي همدارنګه د ښار په ختیځ کې د ښار منظره د زياتو دفترونو (د ټیټو لوړو ودانیو) لخوا جوړه شوې چې مرکزي سټیشن ته نږدې د مرکزي پلازا ودانۍ په 15 پوړونو کې 23,000 m² دفترونه لري.
د اروپایی موسسو د شتون څخه په مننه، ډیرو نړیوالو شرکتونو په بروکسل کې یوه څانګه غوره کړې د پایلې په توګه ، په بروکسل کې د دفتر ځایونو لپاره لوړه غوښتنه شتون لري ، حتی په اقتصادي بحران کې هم. دا ښار د لندن او پاریس وروسته په اروپا کې دریم مهم سوداګریز ښار دی. دغه ښار په دې وروستیو کې د نړۍ ترټولو مهم ډیپلوماتیک ښار په توګه د واشنګټن DC څخه پورته شوي دی.
هټۍ
د پیرودلو مشهور سړکونه د ریو نیو ، ریو لوئس او ریو انټوین ډانسارټ دي. په بروکسل کې یو له مشهور پیرود آرکیډونو څخه د ګالریز رویلس سینټ هوبرټ دی.
د سړک ترافیک
8، 2015، مرکزي لارې په جزوي توګه وتړل شوې او په مرکز کې 50 هکتاره سیمه د موټر څخه پاکه شوه، په اروپا کې له وینس وروسته د موټر څخه پاک دوهم لوی مرکز دی.
مسافر کولی شي د اورګاډي مختلف سټیشنونه وکاروي اود مسافرینو د ترانسپورت لپاره ترټولو مهم د شمال او سویل ارتباطې لاره ده.