cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د عربستان ټاپووزمې
"عربستان" د اسيا په جنوب ختيځ كې لويې ټاپووزمې دي، چې پراخوالى يې3 ميليونه مربع كيلومټره دى.دا ټاپوزمې د غير متوازي الاضلاع مستطيل په څېر دي،چې شمال ته يې "فلسطين" او د "شام" دښته،ختيځ ته يې "حيره"، "دجله"، "فرات" او "فارس خليج"، جنوب ته يې د "هند" سمندر،  د "عمان خليج" او ختيځ ته يې سور سمندر پروت دى. دا ټاپووزمې له پخوا راهېسې پر درېو برخو وېشلى وې: 1 – شمالي او لويديزه برخه يې "حجاز". 2 – ختيزه او مركزي برخه يي د عربو صحرا. 3 – جنوبي برخه يې "يمن" نومېږي. په دې ټاپووزمې كې سترې او تودې دښتې پرتې دي،چې د استوګنې وړ نه دي،چې يوه يې هم د "باديه سماوه" دښته  ده،چې نن ورته  "نفوذ"ويل كېږي او بله دښته،چې تر "فارس خليج" پورې پرته ده؛د "الربع الخالي" په نامه يادېږي،چې پخوا يې ددې دښتې يوې برخې ته "احقاف" او بلې ته "دهنا" ويله.د همدې دښتو له امله ددې ټاپووزمې درېمه برخه وچه،بې كښته او د استوګنى وړ نه ده.يوازې كله كله د بارانو له امله پکې څه اوبه راغونډېږي،چې ځينې عربي ټبرونه،لنډه موده څړ ته څاروي ورولي. ددې ټاپووزمې هوا په دښتو او مركزي برخو كې ډېره ګرمه او وچه ده او په ساحلونو كې مرطوبه او په ځينو سيمو كې معتدله ده. په دې هېواد كې يو لړ غرونه هم شته،چې له جنوبه شمال ته غځېدلي چې لوړه څوكه يې نژدې ٢٤٧٠ متره ده. د سرو او سپينو زرو او ګران بيه تيږو كانونه له پخوا ددې ټاپووزمې له شتمنۍ شمېرل کېږي. له څارويو ځنې يې ډېر خلك "اوښان" او "اسونه" روزي او په مرغانو كې "كوتره" او "فيل مرغ" تر نورو مرغانو ډېر ساتل كېږي. نن د "عربستان" عايدات د تېلو له رااېستلو او پلورلو له لارې دي،چې د تېلو مركز يې د "احسا‌ء" د "ظهران" په ښار كې دى. د زياتې پوهېدنې لپاره لاندې شرح ته پام وكړئ:
"حجاز": له حجازه د "عربستان" شمالي برخه جوړه شوې او ټوله خاوره يې له "فلسطينه" نيولې،د "يمن" تر پولې پورې،د "سره سمندر" پر غاړه پرته ده، يوه غرنۍ سيمه ده،چې دښتې يې د كښت وړ نه دي.د "حجاز" مهم ښارونه "مكه" او"مدينه" دي."حجاز" له پخوا دوه بندرونه درلودل،چې له "جدې" به د مكې خلكو او د "ينبوع" له بندره به د مدينې خلكو استفاده كوله، دا دواړه بندرونه د "سره سمندر" پر غاړه پراته دي. مكه معظمه: "مكه" د نړۍ له مشهورو ښارونو او د "حجاز" د وګړيو ګڼ مېشت ښار دى،چې د سمندر له سطحې نژدې 300 متره جګ پروت دى.د مكې ښار له لرې؛ځکه نه ليدل كېږي،چې په غرونو کې پروت دى. د مکې د ښار تاريخچه د مكې د ښار تاريخ د حضرت "ابراهيم"عليه السلام له وخته پېل شوى. هغه خپل زوى حضرت "اسماعيل" عليه السلام او مور بي بي"هاجره" يې استوګنې ته، دې ښار ته ولېږل، زوى يې هلته د هماغې شاوخوا له يوه استوګن يوه ټبر سره خپلوي وكړه،. حضرت "ابراهيم" عليه السلام د خداى په حکم د كعبې خونه جوړه كړه او د يو لړ سمو روايتونو په رڼا كې ليدل كېږي،چې كعبه د حضرت نوح عليه السلام يادګار و، چې حضرت "ابراهيم" عليه السلام بېرته جوړه كړه.
مدينه: د مکې په شمال كې يو ښار دى، چې تقريبا ٤/٥١٨ کيلومټره (90 فرسنګه) ترې لرې ده. په شاو خوا كې يې باغونه دى او ځمكه يې د ونو ودې او كښت ته تياره ده. له اسلام مخکې نوم يې "ثيرب" و او د پېغمبر اکرم تر هجرت وروسته ورته "مدينة الرسول" ويل كېږي. بيا وروسته د اسانتيا لپاره ترې مضاف اليه لرې كړ او نوم يې مدينه شو. په تاريخ كې لولو: لومړي خلك،چې پردې ځمكه اوسېدل، د "عمالقه" ټبر و او بيا د "يهودو" ټبر و او ورپسې "اوس" او "خزرج" وو،چې په مسلمانانو كې ورته "انصار" ويل كېدل. مدينه،د "حجاز" د نورو سيمو پر خلاف د يرغلګرو له لوټه خوندي پاتې شوې او د "روم" او "فارس" د امپراتورۍ د تمدن آثار پکې نه ليدل كېږي؛ځكه ځمكې يې د كښت وړ نه وې او د اوسېدو وړتيا يې هم نه درلوده؛نو ځكه د دې ارزښت يې نه درلود،چې يرغل پر وشي. له اسلام مخكې عرب له اسلام مخكې د عربو پېژندو ته له لاندې سرچينو ګټه اخيستاى شو: 1 _ "تورات"؛سره له دې،چې ډېرې اړونې پکې شوې دي. 2 _ په منځنيو پېړيو كې د روميانو او يونانيانو ليكنې. 3 _ مسلمانو مورخينو ليكلي تاريخونه. 4 _ ختيځ پوهانو راسپړلي لرغوني آثار. واقعي ده،چې له ډېر وخت راهېسي،د "عربستان" په ټاپووزمه كې ډېرو ټبرونو ژوند كړى،چې د وخت په تېرېدو،پېښو له منځه وړي دي؛خو په تاريخ كې د لاندې درېو ټبرونو نومونه تر نورو ډېر ځلېدلي دي، چې نور ټبرونه ترې راټوکېدلي دي:
1_"بائده": د پوپنا شوي په مانا ده؛ځكه دا قوم د پر له پسې سرغړونو له امله،په ځمكني او اسماني بلاګانو نابود شوى و.كېداى شي دا هماغه د "عاد" او "ثمود" قومونه وو،چې په قرآن شريف كې هم راغلي دي.
2_"قحطانيان": د "يعرب بن قحطان" زامن دي،چې په "يمن"  او د "عربستان" په جنوبي برخو كې مېشت وو،چې ورته اصيل عربان ويل كېږي او ننني يمنيان  او د اسلام په لومړيو كې دوه ټبرونه؛"اوس" او "خزرج" هم د "قحطان" له ځوځاته دي.قحطانيانو ډېر حكومتونه درلودل او د "يمن"  په ودانۍ او جوړونه كې يې خورا كوښښ كړى او تمدنونه يې پر يادګار پرېښې دي. نن د هغوى كتيبې او ليکنې په علمي اصولو لوستل شوې،چې تر يوه حده يې د قحطانيانو پر تاريخ رڼا اچولې او څومره،چې له اسلام مخکې، د عربي تمدن په باب خبرې كېږي؛ ټول په همدې "يمني" ټبر پورې تړاو لري.
3 _"عدنانيان": د حضرت "ابراهيم" عليه السلام د زوى اسماعيل عليه السلام زامن دي. ددې قوم د ريښې په باب به په راتلونكې كې بحث وكړو؛خو په لنډو يې راخلو : "ابراهيم"عليه السلام موظف شو،چې خپل زوى حضرت اسماعيل عليه السلام او مور يې حضرت "هاجره" مكې ته ولېږي. حضرت "ابراهيم" عليه السلام هغوى له فلسطينه يوې وچې او ژورې درې؛"مكې" ته ولېږل؛خو خداى پرې ولورېد او د "زمزم چينه" يې ور  برخه كړه. حضرت "اسماعيل" عليه السلام د "جرهم" له ټبر سره خپلوي وکړه،چې مکې ته نږدې اوسېدل او خداى زامن وركړل، يو يې عدنان و، چې نسب يې حضرت "اسماعيل"  عليه السلام ته رسي. د عدنان زامن پر بېلابېلو ټبرونو ووېشل شول،چې مشهور يې "قريش" او بيا په قريشو كې "بني هاشم" وو.
قُلْ تَعَالَوْاْ أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلاَدَكُم مِّنْ إمْلاَقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلاَ تَقْرَبُواْ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ = (ورته) ووايه : (( راشئ، ستاسې پالونكي، چې پر تاسې څه حرام كړي، درته ولولم :" دا چې څوك له خداى سره مه شريكوئ او له مور و پلار سره نېكي وكړئ او خپل اولاد د تنګسې  له (وېرې) مه وژنئ ،موږ تاسې او هغو ته روزي وركوو او ناوړه چارو ته ښكاره وي كه پټ، مه نژدې كېږئ  او هغه نفس (انسان)،چې خداى دروند ګڼلى، مه وژنئ ؛ خو پر حق ( او د استحقاق له مخې ) دا هغه څېزونه دي، چې خداى درته د هغو سپارښتنه كړې ده، ښايي چې له عقله کار واخلئ. " وَلاَ تَقْرَبُواْ مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لاَ نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُواْ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللّهِ أَوْفُواْ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ = او د يتيم ( پلار مړي ) مال ته تر هغه مه نژدې كېږئ، څو د مړانې منګ او ځلميتوب ته نه وي رسېدلى؛خو په غوره توګه پکې تصرف کړاى شئ او په  مچ او تول كې بشپړ انصاف وكړئ، موږ پر هر چا د هغه  تر وسې هومره  پېټى ږدو او چې کله ( د منځګړتوب يا شاهدۍ لپاره) خبرې كوئ؛نو په عدالت يې وكړئ،كه څه هم (ستاسې) د خپلوانو (په باب) وي ا و له خداى سره ژمنه پوره كړئ. خداى تاسې ته ددې څيزونو سپارښتنه كوي، ښايي چې نصيحت ومنئ. ددې آيتونو مضامين او له "اسعد" سره د پېغمبر اکرم خبرې راښيي دا ټول ناوړه خويونه د هغه وخت په عربو كې وو؛نو ځكه د خداى استازي "اسعد" ته د خپلو موخو بيانولو لپاره دا آيتونه ولوستل.( 1)
په عربو كې خرافات د حضرت پېغمبر اکرم له وياړنو يو دا هم دى،چې له خرافاتو،اوهامو، افسانو او خيالونو سره يې مبارزه وكړه او د بشر له عقله يې د خرافاتو دوړې وڅنډلې او ويې ويل:((زه ځکه راغلى يم،چې د بشر فكري قوت غښتلى كړم او هر ډول خرافات له منځه يوسم،كه څه هم زما د موخې په پرمختګ كې مرستندوى وي. )) د نړۍ سياستوال،چې پر خلكو بې له واکمنۍ بله موخه نه لري او له هرې وسيلې خپل مطلب ته له رسېدو ګټه اخلي،ان كه ناسم عقايد يې هم وي؛ خو كه له دوى سره پر خلكو په حكومت كولو كې په كارېږي؛نو له رواجولو او تبليغولو يې ډډه نه کوي؛خو د اسلام پېغمبر له خرافاتو سره په ټينګه مبارزه كوله،ان له ناسمې ګروهې سره،چې د موخې په پرمختګ كې يې هم ورسره مرسته كوله؛ټوله هڅه يې دا وه،چې خلك د حقيقت بندګان كړي، نه د خرافاتو او افسانو! په دې باب لاندې کيسه د لوستو ده: ..... د پېغمبر اكرم زوى "ابراهيم" ومړ.پېغمبر اکرم (ص) يې پر مړينه خورا غمجن او ويرجن و او بېواکه يې اوښكې تويولې، پر دې ورځ لمر تندر ونيو. د عربو اوهام پالو او افسانه خوښيو، د لمر تندر نيول د پېغمبر اکرم عظمت وباله او ويې ويل: لمر د پېغمبر اکرم د زوى پر مړينې خواشينى دى؛ نو ځكه تندر نيولى دى. پېغمبر اکرم، چې دا خبره واورېده؛ نو پر منبر يې وويل:((سپوږمۍ او لمر د هغه (ج) د ځواک نښې دي او حکم ته يې سينه پر لاس دي او د چا مرګ او ژوند ته نه ژاړي،چې لمر يا سپوږمۍ تندر ونيوه؛نو د آيت لمونځ وكړئ. )) له منبره راكوز شو او له خلكو سره يې د ايات لمونځ وكړ.(3) دې خرافي فكر،چې لمر د پېغمبر اکرم د زوى پر مرګ خواشينى دى؛ نو ځكه تندر نيولى،كړاى شول د خلكو عقيده پر پېغمبر اکرم نوره هم پخه كړي او په پايله كې له پېغمبراکرم سره د موخې په پرمختګ كې يې مرسته وكړي؛خو پېغمبر اکرم په دې نه خوښېده،چې خپلې موخې ته د رسېدو لپاره د خلكو له خرافاتو او افسانو ګټه واخلي. حضرت "محمد" (ص) نه يوازې د رسالت پر مهال له بوتانو او خرافاتو سره ټينګه مبارزه كوله؛بلكې په وړكتوب كې هم سخت د خرافانو او افسانو مخالف و: پېغمبر اکرم لا څلور كلن نه و،چې په دښته كې يې له خپلې رضاعي مور "حليمې" بي بي سره ژوند كاوه.يوه ورځ يې وغوښتل،چې له  رضاعي وروڼو سره دښتې ته ولاړ شي. حليمه بي بي وايي: د هماغې ورځ پر سبا مې "محمد" پرېمنځه،وېښتان مې غوړ كړل، سترګې مې يې تورې کړې او دا، چي د دښتې لېوان يې و نه داړي؛نو "يماني مهره" مې ورته په غاړه كې واچوله. "محمد" مهره له غاړى لرې كړه او راته يې وويل: "مور جانې! خداى مې مل او تل راسره دى او همغه مې ساتي."(4)
خرافات د جاهلي عربو په عقايدو كې تاريخ ددې ټاپووزمي د خلكو ډېر خرافات ليكلي دي. د "بلوغ الارب فى معرفه احوال العرب" د لېكوال يو لړ شواهد راټول كړي او څوك،چې دا كتابونه لولي؛پوهېږي چې د عربو ذهن څومره له خرافاتو ډك و او همدا بې بنسټه افسانې وې،چې دا ملت يې تر نورو ملتونو په پرتله له پر مختګه شاته کړى و او د اسلام د پرمختګ په مخكې تر ټولو لوى خنډ همدا خرافات وو؛نو ځكه پېغمبر اکرم تر پسى وسې زيار اېست،چې د جاهليت ريښې له بېخه راولوړي او، چې حضرت "معاذ بن جبل"(رض) يې "يمن" ته لېږه؛ورته يې وويل: (( معاذه! د جاهليت ريښې، افكار او خرافاتي عقايد له منځه يوسه او د اسلام دود را ژوندى كړه،چې هماغه د تعقل او تفكر لار ده. ))(5) پېغمبر اکرم به ويل: (( د اسلام په راتګ سره ټول خرافات او افسانې له منځه ولاړې او تر پښو لاندې مې شوې. )) (6) د بېلګې په توګه: باران اورېدو ته د اور لګول: په "عربستان" كې په زياترو فصلونو كې وچكالي وي؛نو د هغه ځاى خلكو به باران ورېدو ته د "سلع" او "عشر" د ونې لرګي راټولول او د غوا په لكۍ پورې به يې تړل او غوا به يې د غره سر ته خېژوله او هلته به يې دې لرګيو ته اور اچاوه. دا چې د "عشر" په ونه كې چاودونكي توکي وو؛نو د اور لمبې به ترې اوچتېدې او غوا به د وېرې او سوځېدو له امله رمباړې وهلې. عربو به دا ناځوانه عمل ځکه كاوه،چې د برېښنا او د غوا رمباړو ته يې "تالنده" ويله او دا كار يې د باران په کېدو كې اغېزمن ګاڼه. كه غوا به اوبه نه څښلې؛نو "غويى" يې واهه: غواګانې او غويان يې اوبو څښلو ته د لښتي غاړې ته بوتلل،كله به داسې هم كېدل،چې غويانو به ښې ډېرې اوبه څښلې؛خو غواګانو به اوبو ته خوله نه وروړله او داسې يې انګېرله،چې ددې كار لامل هغه دېوان دي،چې د غويانو په فكرونو كې ناست دي او غواګانې اوبو څښلو ته نه پرېږدي؛ نو ځکه يې د  دېوانو شړولو ته د غويانو وهل پېل كړل. اوښ يې د قبر تر څنګ تاړه،چې خاوند يې د قيامت پر ورځ پياده محشر ته رانه شي: مشر به چې ومړ؛نو د قبر تر څنګ يې كنده اېسته او اوښ يې پکې تاړه او خوراك،څښاك يې پرې بنداوه دا كار يې؛ځكه كاوه،چې مړى د قيامت پر ورځ پر اوښ سپور محشور شي؛نه دا چې د محشر ډګر ته پلى راشي. له خپګان او وېرې بچ كېدو ته يې له دې وسايلو کار اخېسته: چې ښار ته ورننوتل؛نو د "وبا" او دېوانو له وېرې، د ښار په وره كې درېدل او لس ځله يې د خره هنګا اېسته او كله يې داسې هم كول،چې د ګيدړې هډوكي يې په غاړه كې اچول او لار به چې ترې وركه شوه؛نو جامې به يې پر څټ اغوستې. سفر ته چې وتل؛نو د ښځو له خيانته ډېر وېرېدل؛نو د ډاډ لپاره يې يو تار د ونې پر ډډ تاړه،چې راستانه به شول؛كه تار به پر خپل ځاى و؛نو ګڼله يې،چې ښځې يې ورسره خيانت نه دى كړى او كه تار به ايله شوى يا نه و؛نو پر ښځه يې د خيانت تور لګاوه. د ماشومانو غاښونه يې،چې وتل؛نو غاښ يې په دوه ګوتو كې نيوه اود لمر خوا ته ورګوزاروه يې او ويل يې: لمره! له دې راته ښه غاښ راكړه. كه د كومې ښځې مړه بچي كېدل؛نو دا چې نور بچي يې ژوندي وشي؛ نو د ښځې قدم يې د اوو مشرانو پر قبرونو ايښووه.
له خرافاتو سره د اسلام مبارزه اسلام له دې خرافاتو سره په بېلابېلو بڼو مبارزه كړې.يوه ورځ عربو يوه ډله بېدياني عربو،ناروغان راوستلي وو،چې په غاړه كې يې د تيږو او هډوكو امېلرنه اچولي وو او رسول اکرم يې ددې ناروغيو د درمل په باب وپوښت. رسول اکرم ورته وويل: ((ناروغ ته پكار دي،چې د خپلې رنځ درملنه وكړي؛ځكه خداى كه درد پيدا كړى؛نو ورسره يې درمل هم پيدا كړي دي. )) ان چې حضرت سعد بن وقاص (رض) د زړه ناروغه شو؛نو رسول اکرم ورته وويل: (( مشهور طبيب "حارث كلده" ته يې يوسئ )) او په خپله پېغمبر اکرم هم ورته دارو وښوول. د يوه سړي د زوى ستونى خوږېده او ورته يې په غاړه كې بند اچولى و، چې رسول اکرم ته يې راووست. پېغمبر اکرم ورته وويل: ((زامن مو په دې جادويي بندونو مه وېروئ. په کار ده،چې درملنې ته يې "هندي عود"(اګر) وكاروئ .)) امام صادق وايي: (( ډېرې لاسپټۍ او ځړېدلې څيزونه شرك وي. )) يعنې دا راځوړند شوي د رنځ په درمل كې اغېزمن نه وي. پېغمبر اکرم او وارثانو (ځايناستيو) يې خلكو ته د درملنې په باب لارښوونې كولې، چې د محدثانو په "طب النبي" او "طب الرضا" كې راټول كړي، چې دا كار هم د عربي جاهليت د خرافاتو پر خوله کلک سوك و. په "حجاز" كې علم او پوهه د "حجاز" خلكو ته يې ُامي ويل. ُامى؛يعنې هغه چې زده كړه يې نه وي كړي؛يعنې انسان هماغسې، چې له موره شوى وي،هماغسې پاتې شي. په عربو كې د علم او پوهې په باب درته ووايم،چې کله د اسلام لمر راوخوت؛ نو په قريشو كې يوازې د اوولسو (17) تنو ليک لوست زده و. په مدينه كې د اوس او "خزرج" په ټبرونو كې يوازې يوولسو تنو دا كمال درلود.(7) د عربو پر دود او حکم ښې پوهېدنې ته وګورئ: الف: "بلوغ الارب فى معرفه احوال العرب" د محمود الوسي ليكنه د 1270 س مړ. ب: المفصل في تاريخ العرب قبل الاسلام د جواد علي ليكنه.
سورة البروج
سورة البروج  د قرآن ۸۵ مه سوره ده.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
ويساکاپټنام
ويساکاپټنام د هند يو ښار دی، دا د هند په آندرا پرديش ايالت کې دی. دا د هند 18م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 982,904 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 1,730,320 وه.
سردار محمد عزيز خان
سردار محمد عزيز خان (۱۸۷۷ ز. - ۶ د جون، ۱۹۳۳ ز.) يو افغان ديپلومات و. هغه د افغانستان د پاچا امير حبيب الله خان سکرتر او له ۱۹۱۷ ز. تر ۱۹۱۹ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو وزير او د المان او روسيې لپاره د افغانستان سفير و.
مخينه
سردار محمد عزيز خان د سردار محمد يوسف خان او مستوره بېگم مشر زوی و. هغه د هند په دېره دهن کې پيدا شوی و. نوموړی لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان پلار و. همداراز هغه د افغانستان د پاچا سردار محمد نادر شاه مشر ورور او د محمد ظاهر شاه تره هم و. هغه د خپل د تره (سردار محمد آصف خان) لور خورشيد بېگم سره واده کړی و او څلور ځامن او څلور لوڼې يې درلودې.
زده کړې
سردار محمد عزيز خان په هند کې زده کړې ترلاسه کړي وې.
مړينه
سردار محمد عزيز خان چې کله په برلېن کې د افغاني محصلينو د لومړنۍ ډلې مربي په توگه مسافر و نو د يو افغان محصل چې نوم يې سيد کمال و، لخوا ووژل شو. د هغه مړی يې افغانستان ته راوړ او د مرنجان په غونډۍ کې خاورو ته وسپارل شو.
وېشنيزه:افغان وزيران
کوهبنان ولسوالي
کوهبنان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کوهبنان)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د کوهبنان ښار دی. دا ولسوالي ۲۱٬۲۰۵ تنه نفوس لري. د کوهبنان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۳ کېښودل شو.
هندو-ساکيان
هندو-ساکيان (چې هندو-ساکایان هم بلل کېږي) د سکايي اصل ايراني کوچيانو يوه ډله خلک وو، څوک چې د دويمې مخزېږديزې له نيمايي څخه د څلورمې زېږديزې پېړۍ تر منځ موده کې، له مرکزي اسيا څخه سويل لور کې، اوسني افغانستان، پاکستان او سمهال ختيځ هندوستان ته کوچېدلي وو.
د هندوستان لومړی ساکا پاچا ماويس/موګا (لومړۍ مخزېږديزه پېړۍ) و، چا چې په ګندهارا، افغانستان، پاکستان، هندوستان او سند دره کې د ساکا ځواک رامنځ ته کړ. هندو-ساکيانو خپل واک په شمال لوېديځ هندوستان کې وغزولو، هندو-يونانيان او نورې سيمه ييزې پاچايۍ يې ونيولې. په څرګند ډول کوشاني سترواکۍ، هندو-ساکيان تر خپلې واکمنۍ لاندې راوستي وو، چې هغه کجولا کدفيسس يا کنشکا و. بيا هم ساکا د سرپرستانو په توګه واکمنۍ ته دوام ورکړ، شمالي او لوېديځې سرپرستې واکمنۍ يې جوړې کړې. په دويمه زېږديزه پېړۍ کې د ساتواهن سترواک «ګوتمي پتر ستکارني» له خوا د هندو-ساکيانو له ماتې وروسته د ساکا واکمنو ځواک مخ پر سقوط روان شو. په شمال لوېديځ هند نيمه لويه وچه کې د هندو-ساکايا واکمني هغه مهال ختمه شوه، کله چې وروستی لوېديځ سرپرست «رودراسمه III» په 395ز کال کې د ګپتا سترواک چندرګپت دويم له خوا ماتې وخوړه.
د هند نيمې لويې وچې په شمالي سيمو، د منځنۍ اسيا د ساکيانو د قبايلو بريدونو، د هند نيمې لويې وچې تر څنګ د نږدې هېوادونو په تاريخ کې مهمه ونډه درلودلې ده،کوم بريدونه چې عموماً د هندو-ساکيانو د بريدونو په توګه پېژندل کېږي. په حقيقت کې، هندو-ساکيانو جګړه د دې پېښو يوازې يو څپرکی دی، کوم چې په دويمه پېړۍ کې د (Xiongnu) په څېر قبايلو سره له شخړو، د منځنۍ اسيا اوسېدونکو د کوچ کولو څخه پيل شول، کومې کډوالۍ چې په باختر، کابل او هند نيمې لويې وچې، همدا راز تر لېرې بريده په لوېديځ کې تر روم، او ډېر نږدې په لوېديځ کې تر پارتيا (پارت) پورې، سيمو اوږدمهالې اغېزې درلودې.
لرغونو رومي تاريخ پوهانو، چې په هغوی کې (Arrian) او (Claudius Ptolemy) شامل دي، يادونه کړې چې لرغوني ساکان (سکايي) کوچيان وو.
د هندو-ساکيانو د پاچايۍ لومړي واکمن، په شا او خوا 85–60 مخزېږدیز کې Maues، او په شا او خوا 75–65مخزېږديز کې Vonones و.
اصل او نسب
د هندو-ساکايانو د نيکونو په اړه فکر کېږي چې ساکان (ساکيان) قبيلې وې."'په هندو-اروپايي ژبه خبرې کونکو يوه ډله چې د سينکيانک پر سيمه په ابتدايي ډول راڅرګندېږي ساکا (Ch. Sai) دي. ساکا د کوم ټاکلي ايالت يا نسلي ډلې د نوم په پرتله تر ډېره بريده يوه عامه اصطلاح ده؛ ساکا قبيلې په ټوله سايبيريا او له سينکيانک څخه تر تور سمندرګي پورې د مرکزي يورواسيايي پراخو ځمکو کې د ابتدايي کوچيانو د يو کلتوري دوام برخه وې. د ساکيانو په څېر، څوک چې هيروډوټس د خپل تاريخ په څلورم کتاب کې تشریح کړي دي (ساکا د يوناني سکايتيس سره مترادف يو ايراني لفظ دی، او ډېر پوهان دې ته د ساکا-سکايان په توګه اشاره کوي)، ساکا په ايراني خبرې کونکي په اسونو سفر کونکي کوچيان وو، چا چې په جګړه کې دوه اربه يي بګۍ وکارولې، اسونه يې قرباني کړل، او خپل مړي يې د زنمبيل يا غونډيو په قبرونو کې خښ کړل، چې کورګان يې بلل'."د لوېديځ هندوستان ساکانو په ساکا ژبه خبرې کولې، کومه چې د «ختنيس» په نوم هم پېژندل کېږي، ځکه چې دا په تارم حوزه کې په لومړي ځل تاييد شوې وه.
هخامنشي پړاو (شپږمه-څلورمه مخزېږدېزه پېړۍ)
د 515 مخزېږديز په شا اوخوا کې د هخامنشيانو له خوا د سند درې د نېواک پر مهال، هخامنشي پوځ په ځانګړي ډول په فارسي نه غږېدو، او شونې ده چې ساکانو پر شمال لوېديځ هندوستان بريد کې برخه اخيستې وي. هخامنشي پوځ له ډېرو مختلفو نسلونو جوړ و، کوم چې د پراخه هخامنشي سترواکۍ برخه وو. په پوځ کې باختريان، ساکان (ساکيان)، پارتيان، او سغديان شامل وو. هيروډوټس د هخامنشي پوځ د نسلونو بشپړ نوملړ ورکړی دی، په کومو کې چې لونيان (يونانيان) او ان حبشيان (د ايتوپيا خلک) هم شامل وو. شونې ده چې دا نسلونه پر هندوستان بريد کونکي هخامنشي پوځ کې شامل وو.
د (Michael Witzel) او (Christopher I. Beckwith) په ګډون ځينې پوهانو وړانديز کړی چې د تاريخي ګوتم بودا قبيله «شکيه» په اصل کې د منځنۍ اسيا سره اړيکه لرونکې ساکيان وو، او دا چې هندوستاني نسلي نوم (Śākya) د (Scythian) په څېر اصل لري، چې په هندوستان کې ورته ساکا ويل کېږي. دا په هندوستان کې د بودايي دين د عقيدې لپاره د ساکانو د پياوړي ملاتړ څرګندونه هم کوي.
شونې ده چې فارسيانو، ساکانو او يونانيانو وروسته په 320 مخزېږديز کې د «ماګدا» د تخت تر لاسه کولو لپاره د چندرګپت موريه په جګړو کې برخه اخيستې وي. (Mudrarakshasa) وايي چې د سکندر له مړينې وروسته، د "شک-يون-کمبوجا-پاسيکا-بهلیکا" يو اتحاد د چندرګپت موريه له خوا په مګدا کې د تخت تر لاسه کولو لپاره په خپله جګړه کې کارول شوی و، او د موريه سترواکۍ بنسټ يې کېښود. ساکان سيتياييان وو، ياون يونانيان وو، او پاراسيکايان فارسيان وو.
Yuezhi پراختيا (دويمه مخزېږديزه پېړۍ)
د دې لرغونو سرچينو سره سم د منګوليا د (Xiongnu) قبيلې (Modu Shanyu) په (Yuezhi) (شونې ده چې په ختيځ تارم حوضې په سيمه کې اوسېدونکو Tocharians سره اړيکه ولري) بريد کړی و، او د 175 مخزېږوديز په شا اوخوا کې (Qilian Shan) او (Dunhuang) تر منځ سيمو کې هغوی له خپل پلرني هېواد څخه وشړل. يو شمېر خپل وګړي يې تر شا پرېښودل، او ډېر نفوس يې د لوېديځ پر لور د «الي» سيند سیمې ته ولېږدېدل. په دې ځای کې، هغوی ساکيان د خپلو سيمو پرېښودو ته اړ کړل، چا چې بیا د سويل لور فرغانې او سغديانه ته کډه وکړه. د چينايي تاريخي نېټه ييزو پېښو سره سم (څوک چې ساکانو ته Sai وايي او په چينايي ژبه کې塞 لېکل کېږي): "[يوژي] د Sai پر پاچا بريد وکړ، څوک چې د سويل پر لور ډېر لېرې ولاړ او يوژي بيا د هغوی ځمکې ونيولې".
له 155 مخزېږديز څخه يو څه موده وروسته، يوژي يو ځل بیا د (Wusun) او (Xiongnu) د اتحاد له خوا ماتې وخوړه، او دوی يې د سويل لور ته تګ ته اړ کړل، چا چې یو ځل بيا ساکيان له خپلو سيمو وشړل، او هغوی د سويل لور باختر او اوسني افغانستان ته کوچ وکړ، او سويل لوېديځ لور ته د پارتيا سره نږدې سيمې ته ولاړل.
داسې برېښي چې ساکان د 145 مخزېږديز په شا او خوا کې يوناني-باختري پاچايۍ په سيمه کې داخل شوي وو، چېرته چې دوی د اکسوس (امو سيند) په سيمه کې يوناني ښار سکندريه وسوځاوه. يوژي د اکسوس په شمالي څنډه سوګديانا کې پاتې شول، خو دوی د باختريان په سيمه کې د ساکا لاندې راغلل، څه ډول چې چينايي سفير (Zhang Qian) روښانه کړې ده، چا چې د 126مخزېږديز په شا او خوا کې له دې سيمې لېدنه کړې وه.
سورینام
سورینام(Suriname) (/ˈsjʊərɪnæm, -nɑːm/ (واورئ)) یا سورینام (Surinam)، چې په رسمي ډول د سورینام جمهوریت په نوم پیژندل کیږي (هالنډي: ریپبلیک سورینام [reːpyˌblik ˌsyːriˈnaːmə]) ، د جنوبي امریکا د اتلانتیک په شمال ختیځ ساحل کې پروت یو هېواد دی. دا هېواد په شمال کې له اتلانتیک بحر، په ختیځ کې له فرانسوي ګیانا، لویدیځ کې له ګیانا، او په سویل کې برازیل سره ګډه پوله لري. یوازې له 165,000 کیلومترو مربع (64,000 میله مربع) څخه کم مساحت سره، دا هېواد په جنوبي امریکا کې ترټولو کوچینی خپلواکه دولت دی.[] دا هېواد نږدې 575,990 نفوس لري،undefined چې زیاتره یې د هېواد په شمالي ساحل کې په پلازمینه او ترټولو لوی ښار پاراماریبو او د هغه په شاوخوا کې اوسېږي،
سورینام د استوا لږ څه شمال ته پروت یو استوایی هېواد دی چې باراني ځنګلونه ورباندې تسلط لري. د دې هېواد لپاره د ونو پراخ پوښښ د اقلیم د بدلون د کمولو او د کاربن منفي ساتلو لپاره خورا مهم دی. دا هېواد په پرتللیز ډول د بشری پراختیا د لوړې کچې په درلودلو سره یو مخ پر ودې هېواد د؛ اقتصاد یې تر ډېره له بډایو طبیعی سچینو لکه بکسسایټ، طلا، پټرولیم او کرنیزو محصولاتو سره تړلی دی.
سورینام د څلورمې ز.م پیړۍ په پیل کې د اراواکس ، کاریبس او ویانا په ګډون، د مختلفو ځایی خلکو له خوا میشت ؤ. اروپایان په 16مه پیړۍ کې راغلل، هالنډیانو د 17مې پیړۍ په وروستیو کې د دغه هېواد د اوسني قلمرو په زیاتره برخه باندې خپل واک ټنګ کړ. د هالنډي استعماري دورې په جریان کې، سورینام د بورې یوه ګټوره سرچینه وه، د بورې د کښت اقتصاد د افریقایي غلامانو کارګرانو له خوا او په 1863 ز کې د غلامۍ له منځه تللو وروسته، د آسیا څخه د راوړل کېدونکو غلامانو په واسطه پرمخ وړل کیده. په 1954 ز کې، سورینام د هالنډ د سترواکۍ یو له اساسي هېوادونو څخه شو. د 1975 ز کال د نومبر په 25مه، په دې پلمه له سترواکۍ څخه جلا شو چې یو خپلواک دولت شي، البته له له نوموړې سترواکۍ سره یې نږدې اقتصادي، ډیپلوماتیکو او کلتوري اړیکو ته دوام ورکړ.
سورینام په کلتوري لحاظ د کارابین هېوادونو څخه ګڼل کیږي، او د کارابین ټولنې (CARICOM) غړی دی. دا له اروپا څخه بهر یوازینی خپلواک هېواد دی چیرې چې هالنډي د حکومت، سوداګرۍ، رسنیو او ښوونې رسمي او حاکمه ژبه ده.[13] د هالنډي ژبې د اتحاديې د څېړنو له مخې، هالنډي د ۶۰٪سوريناميانو اصلي ژبه ده.[14] Sranan Tongo، د انګلیسي رېښې لرونې کریول ژبه ، په پراخه کچه کارول کېدونکې ګډه ژبه(lingua franca) ده.
رېښه
د سورینام نوم کېدای شي، د سورینن په نوم د ځایي خلکو څخه اخیستل شوی وي چې د اروپایي ښکېلاک په وخت کې په سیمه کې اوسیدل. د - ame  پسوند چې د سورینام سیند او ځایونو په نومونو کې عام دی، ممکن د آیما یا ایما څخه اخیستل شوی وي، چې معنا یې په لوکونو کې-چې په هېواد کې ویل کېدونکې د اراواک ژبه ده، د سیند یا د نهر خوله ده.
برتانوي اوسیدونکو/مهاجرینو، چې په 1630 ز کې یې د سورینام سیند په اوږدو کې د مارشال په نهر(Marshall's Creek) کې لومړنۍ اروپایی کالونۍ تاسیس کړه، نوم یې د "سورینام(Surinam)" په بڼه لیکلو؛ چې دا نوم د اوږدې مودې لپاره په انګلیسي کې د معیاري املاء په توګه پاتې شوی دی. هالنډي سمندرمزلي  ډیویډ پیټرز ډی ویریز د "Sername" سیند د سفر په اړه لیکلي تر هغه چې نوموړی هلته په 1634 ز کال کې د انګلیسي اوسېدونکي سره مخ شو. د یاد نوم وروستی واول په راتلونکې هالنډي املا او تلفظ کې پاتې شو. په 1640 ز کې، یوه هسپانوي نسخه چې عنوان یې "په امریکا کې د ده د اعلیحضرت د واکمنیو عمومي توضیحات" دا سیند "سورناما" یاد کړی دی. په 1653 ز کې، برتانوي بحري بېړیو ته لارښوونه وشوه، چې په باربادوس کې چې په هغه وخت کې په سیمه کې د انګلیسي استعماري حکومت مقر ؤ، له لارډ ویلوبي سره وویني، بیا یې هم د د کالونۍ نوم "سورینام("Surinam")" لیکلی. د 1663 ز په شاهي منشور کې د سیند شاوخوا سیمه "سیرینام سورینم(Serrinam همداراز  Surrinam)" په نوم یاده شوې.
کله چې دا سیمه د هالنډ لخوا ونیول شوه، نو د مستعمرو یا کالونیو د یوې مجموعې برخه شوه چې د هالنډ ګیانا په نوم پیژندل کېده. د نوموړي هېواد د انګلیسي نوم رسمي املاء د 1978 زکال په جنورۍ کې د " Surinam" څخه " Suriname" ته بدله شوه، په داسې حال کې چې " Surinam" لاهم په انګلیسي کې موندل کیږي، لکه د سورینام ملي هوایی شرکت سورنام ایروېز(Surinam Airways). د سورینام زوړ انګلیسي نوم په انګلیسي تلفظ کې ، /ˈsjʊərɪnæm, -nɑːm/ منعکس شوی. په هالنډي کې، چې د سورینام رسمي ژبه ده، تلفظ یې په دریم توري باندې له فشار سره او له بې رنګه وروستي مُصَوِت سره [ˌsyriˈnaːmə] دی.
تاریخچه
په سورینام کې اصلي ځایي وګړو اوسیدنه تر 3,000 ز.م پورې تاریخ لري. ترټولو لوی قومونه یې د کوچیانو له ساحلي قبیلې اراواک څخه وو، چې د ښکار او کب نیولو له لارې یې ژوند کاوه. دوی په سیمه کې لومړني اوسیدونکي وو. وروسته کیریب قومونه هم په سیمه کې میشت شول چې د خپلو شاندارو بېړیو/کښتیو په چلولو سره یې ارواک فتح کړ. دوی په ګالیبي (کوپالي یومي، چې معنی یې "د پلرونو ونه") کې د مارویجن سیند په خوله کې میشت شول. په داسې حال کې چې لوی اراواک او کیریب قومونه د ساحل په اوږدو او په ورشوګانو/څړځایونو کې ژوند کاوه، د اکوریو، تری، واراو او ویانا په څېر د ځایی خلکو کوچینیو ډلو بیا په د ننه په باراني ځنګلونو کې ژوند کاوه.
د استعمار دوره
د 16مې پیړۍ په پیل کې، فرانسوي، هسپانوي او انګلیسي پلټونکو د سیمې څخه لیدنه وکړه. یوه پیړۍ وروسته ، هالنډي او انګلیسي مېشت شوو د ګیانا په حاصلخیزه میدانونو کې د څو سیندونو په اوږدو کې د کښت کولو کالونۍ رامینځته کړې. په ګیانا کې تر ټولو پخوانۍ مستنده کالوني د سورینام سیند په اوږدو کې د مارشال کریک په نوم د انګلیسي میشت-ځای ؤ. له هغه وروسته د سورینام په نوم د انګریزانو یوه بله لنډمهاله مستعمره وه چې له 1650 ز څخه تر 1667 ز کال پورې یې دوام وکړ.
د دې قلمرو د واکنمۍ پر سر د هالنډ او انګلیسانو ترمنځ شخړې راپورته شوې. په 1667 ز کې، له دویمې انګلیس - هالنډ جګړې وروسته د خبرو اترو په بهیر کې چې  پایله یې د بریډا تړون ؤ، هالنډ پریکړه وکړه چې د سورینام د کښت کولو مخ پر ودې کالونۍ وساتي کومه چې دوی له انګرېزانو څخه نیولې وه. په بدل کې انګرېزانو په شمالي امریکا کې د اتلانتیک ساحل  په منځنۍ برخه کې د نوي هالنډ د پخوانۍ کالونۍ اصلي ښار، نوی امستردام ساتلی ؤ. انګلیسانو دغه ښار ته د ډیوک آف یارک په یاد: د نیو یارک ښار نوم ورکړ.
اقتصاد
وېشنيزه:جمهوريت
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
دا لیکنه د هغه وېروس په اړ ده، چې د COVID-19  لامل کېږي. د دغه وېروس په اړه،SARS-CoV-1    لیکنې ته ورشئ. (SARS) یا سارس د (Severe acute respiratory syndrome)  مخفف دی.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲ (SARS-Cov-2) هغه وېروس دی، چې د COVID-19 (د ۲۰۱۹ز کال کرونا وبا) لامل کېږي. تنفسي ناروغي هم له دغه وېروس رامنځته شوه.
دغه وېروس مخکې موقتي نوم درلود، چې د ۲۰۱۹زکال  نوی کرونا وېروس (2019-nCoV) او هم د انساني کرونا وېروس (HCoV-19 or hCoV-19) په نامه یاد شوی دی. دا وېروس په لومړي ځل د چین په اوهان او هوبي ښارونو کې راڅرګند شو. د روغتیا نړیوال سازمان د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ په ۳۰مه د عامې روغتیا لپاره بېړنی حالت اعلان کړ او د ۲۰۲۰ز د مارچ په ۱۱مه یې وبا اعلان کړه.
(SARS-Cov-2) یو رشته یي RNA وېروس دی، چې مثبت حس لري او په انسانانو کې ساري دی. د امریکا د روغتیا ملي انسټیټیوټ تشرېح کړه، چې دا د (SARS-CoV-1) ځایناستی دی او دا هغه وېروس دی، چې د (2002–2004 SARS) د خپرېدا لامل شوی دی.
(SARS-Cov-2) د شدید تنفسي سندروم اړوند وېروس دی. داسې انګېرل کېږي، چې زونټیک اصل لري او له بټ (څنڅلوکی) کرونا وېروس (د وېروس یوه بڼه) سره جنیټیکي (ارثي) ورته والی لري، چې ښایي له بټ وېروس نه منځ ته راغلی وي. په دې اړه څېړنې روانې دي، چې ایا (SARS-Cov-2) په مستقیم ډول له بټ نه سرچینه اخلي او که په غیر مستقیم ډول له منځنیو کوربنو څخه. دغه وېروس، لږ جنټیکي توپیر لري او دا په ګوته کوي، کومه وبا چې انسانانو ته (SARS-Cov-2) ورپېژني ښایي د ۲۰۱۹ز کال په پای کې پېښه شوې وي.
د اېپیډیمولوژیک مطالعات دا اټکلوي، چې د ۲۰۱۹ز کال له ډسېمبره تر د ۲۰۲۰ز کال سپټمبر پورې، هر وېروس په اوسط ډول له ۲.۴ نه تر ۳.۴ پورې نوي وېروسونه جوړوي، دا په هغو ټولنو کې رامنځته کېږي، چې هېڅ غړی یې معافیت نه لري او د مخنیوي لپاره یې تدابیر نه نیسي. وېروس لومړی په خلکو کې د نږدې تماس له لارې او تر منځ یې د تنفسي څاڅکو له لارې، چې د خبرو کولو او سا اېستلو په وخت کې رابهر کېږي او همدارنګه د ټوخي او پرنجي په واسطه خپرېږي. ډېرځلې د انجیوټینسین۲ بدل انزایم (ACE2)، چې غشایي پروټین دی او د رنین- انجیوټینسین سیسټم تنظیموي ورسره یو ځای کېږي او د انسان حجرو ته ننوځي.
احسان الله درمل
مخینه
ډاکټر درمل په ( ۱۳۶۷ل) کال کې د جان وکیل کره زېږيدلی دی. ډاکټر درمل قبایلي سیمې کورمې ایجنسۍ کې نړۍ ته سترګې غړولې. د نوموړي کورنۍ د پکتیا ولایت له ځاځي اریوب ولسوالۍ نه کورمې ته کډوال شوي وو.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
اصطلاح پوهنه
دا اصطلاحات د نوي یا اوسني کرونا وېروس "2019-nCoV" په اړه دي.
احسان الله درمل
زده کړې
ډاکټر درمل لومړۍ زده کړې په کورمه کې د مهاجرو په يوه ابتدايي ښوونځي کې کړي دي او هملته یې ليسه هم لوستې ده.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
اصطلاح پوهنه
د چین په اوهان کې د کرونا وېروس لپاره بېلابېل نومونه وکارول شول، د مختلفو سرچینو له خوا ورته د (کرونا وېروس) یا (ووهان کرونا) وېروس نومونه وټاکل شول. د ۲۰۲۰ز کال په جنورۍ کې د روغتیا نړیوال سازمان ورته د (۲۰۱۹ز ناول(نوی) کرونا وېروس) نوم وړاندیز کړ. په ۲۰۱۵ز کال کې WHO یا د روغتیا نړیوال سازمان، دغه وېروس ته د نومونې لپاره له جغرافیایي موقعیتونو، د څارویو له ډولونو یا د خلکو له ګروپونو نه ډډه وکړه.
احسان الله درمل
زده کړې
په ۱۳۸۲ل کال کې د کانکور له لارې د کندهار پوهنتون د طب پوهنځي ته بريالی شوی او په ۱۳۸۹ل کال کې ترې فارغ شوی.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
اصطلاح پوهنه
د وېروسونو د ډلبندۍ نړیوالې کمېټې، د ۲۰۲۰ز کال د فبرورۍ په ۱۱مه دغه وېروس ته د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲ یا (SARS-Cov-2) نوم غوره کړ. WHO ، ځینې وخت له سارس ناروغۍ سره د ګډوډۍ د مخنیوي لپاره -19 COVID د (SARS-Cov-2) پر ځای یادوي او د ۱۹- HCoV نوم یې په ځینو څېړنیزو مقالو کې شامل شوی.
احسان الله درمل
زده کړې
په ۱۳۹۰ ل کې له طب پونځي او په ۱۳۹۴ ل د عمومي داخله ناروغیو په برخه کې د تخصص له پروګرامه فارغ شو. په ۱۳۹۵ ل کې د افغانستان د علومو اکاډمۍ د طبي علومو د مرکز غړی شو.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
اصطلاح پوهنه
-19 COVID ته د (اوهان وېروس) نوم ورکول د WHO له خوا خطرناک او د کلیفورنیا پوهنتون په برکلي کې د اسیایي امریکايي مطالعاتو د استاد هاروي ډونګ له خوا د بېګانه پرستۍ په توګه تشرېح شو.
احسان الله درمل
مدني حالت
ډاکټر احسان الله درمل واده کړی او یوه لور لري.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
انسان ته له انسانه د (SARS-Cov-2) لېږد، د ۲۰۲۰ز کال د جنورۍ په شلمه د کووېډ۱۹ وبا پر مهال تایید شو. په پیل کې داسې انګېرل کېدل، چې دا وېروس د ټوخي او پرنجي له لارې د شاوخوا ۱.۸مترو (۶فوټه) په واټن کې سرایت کوي.
احسان الله درمل
ادبي او هنري فعاليت
یز کتاب خپور شوی، چې د شعر پر مهمو نخنیکونو او هنري میکانیزمونو بحثونه پکې شوي دي.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
د لیزري نور ((Laser light تجربې ښيي، چې خبرې کول د لېږد یو بل حالت دی او دا حالت په کور دننه له لږ هوایي جریان سره کم تر څېړنې لاندې نیول شوی. نورو څېړنو ښودلې، چې دغه وېروس ښایي په هوا کې هم وي او د تنفسي څاڅکو له لارې هم لېږدول کېږي. له انسانه انسان ته د لېږد په لړ کې، له ۲۰۰ نه تر ۸۰۰ پورې (SARS-Cov-2) وېروسونه اټکلېږي، ترڅو یو نوی وېروس جوړ کړي.
احسان الله درمل
ادبي او هنري فعاليت
ښاغلي درمل د طبي کتابونو او مقالو تر څنګ ګڼ شعرونه، مقالې، څېړنیز اثار هم لیکلي،د ۱۳۹۵ کال په لیندۍ کې یې د شعرستان په نامه یو ۷۰۰ مخیز کتاب خپور شوی، چې د شعر پر مهمو تخنیکونو او هنري میکانیزمونو بحثونه پکې شوي دي.
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
د تنفسي څاڅکو لېږد پر حیاتي خوندیتوب اغېزې لري؛ ځکه په لابراتوار کې پر نوو وېروسونو کار کول د خطر له ګواښ سره مخ دی، پر ایروسول بېلابېلې لابراتواري څېړنې کېږي، او دا د اندېښنې وړ ده، چې ایروسول سمدلاسه نه پېژندل کېږي، ښایي پر نورو علمي پرسونلونو هم اغېزې وکړي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
ما خو تېر کړي زهر ما خو ژوند تېر کړی نه دی
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
له ککړو سیمو سره نامستقیم تماس هم د وېروس د لېږد لامل دی، لومړنۍ څېړنې ښیي، چې دغه وېروس ښایي پر پلاسټیک (پولي پروپیلین) او اوسپنې (AISI 304) تر دریوو ورځو پورې ژوندی پاتې شي، خو پر کاغذ تر یوې ورځې او پر مس تر څلورو ساعتونو پورې ژوندی نه پاتې کېږي. وېروس د سابون په واسطه له منځه ځي، د اخته کسانو په اطراحیه موادو او مني کې وېروسي RNA موندل کېږي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
هو! دا مې هېر مه شه چې زه يې په ياد نه يمه نور خو دا دې ياد لري چې ما هغه هېر کړی نه دی
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
په دغې بې فعالیته دوره کې پر وېروس د اخته کېدو کچه نامعلومه ده، خو څېړنو ښودلې، چې وېروس ستوني ته له ننوتو څلور ورځې وروسته خطرناک کېږي یا په لومړۍ اونۍ کې کمېږي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
هغه وروستۍ نښه ده ستا د لاس، په خپل حال دې وي
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
د SARS-CoV-2 RNA  زوکام وخت د نښو تر پیل وروسته له دریو نه تر ۴۶ ورځو پورې وي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
ما خپل مات شوی زړه تر اوسه کوشېر کړی نه دی
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
د شمالي کارولینا پوهنتون د څېړونکو له خوا یوه څېړنه وشوه، چې د پوزې سوري د وېروس اصلي ځای دی او وېروس په SARS-CoV-2 پاټوجینس کې، د سا کښلو په مټ سږو ته انتقالېږي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
خوب کې مې ټوله شپه وي دار ولې چاپېر له غاړې
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
د -19 COVID لېږد
مطالعاتو یو لړ حیوانات پېژندلي، چې پر SARS-CoV-2 وېروس اخته دي، لکه پیشوګانې، موږکان، صحرایي موږکان، د اوبو سپي، ریکون سپي (چې ونو ته خېژي) د مېوو بټ (اسمان څکالی) (بټ؛ موږک ډوله حیوان) او سویان. ځینو موسسو مشوره ورکړې، هغه کسان چې په SARS-CoV-2 اخته دي له څارویوو سره دې خپل تماس محدود کړي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
ما خو لا لاس د چا له غاړې چاپېر کړی نه دی
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
ذخیره او سرچینه
د SARS-CoV-2  لومړني پېژندل شوي وېروسونه د چین په اوهان کې کشف شول. انسانانو ته د وېروس د لېږد اصلي سرچینه ناپېژانده پاتې ده او دا هم نامعلومه ده، چې دغه وېروس له سپیلوور پېښې نه مخکې که وروسته وبایي شو، ځکه زیاتره لومړني اخته کسان د هوانان د سمندري خوړو مارکېټ کارکوونکي ول؛ نو وړاندیز شوی، چې ښایي دغه وېروس له بازاره سرچینه اخیستې وي. په هر حال، نورې څېړنې وایي: ښایي دا وېروس سیلانیانو(ټورېسټانو) بازار ته راوړی وي، چې د وېروس د چټک پرمختګ لامل شو.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
چا مو چې زړه غوښتی ورکړی مو دې زړه په مينه
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک او ډلبندي (ټکسونومي)
SARS-CoV-2  د ویرسونو په لویې کورنۍ پورې اړه لري، چې د کرونا وېروس په نامه پېژندل کېږي. دا د مثبت حس په لرلو، د RNA له یوې خطي برخې سره یو رشته یي RNA وېروس دی.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
پدغه يو کار کې موږ هيڅ زور و زېر کړی نه دی
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک او ډلبندي (ټکسونومي)
کرونا وېروس د انسانانو او mammals په ګډون نور څاروي او الوتونکي هم اخته کوي. انساني کرونا وېروسونه له زوکامه نیولې تر تنفسي سنډروم پورې، چې د مړینې کچه یې ۳۴سلنه ده، رامنځته کړي. SARS-CoV-2 تر (229E, NL63, OC43, HKU1, MERS-CoV, ( وېروس وروسته اووم پېژندل شوی وېروس دی، چې خلک پرې اخته کېږي.
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
موږه درمله يو د مرګ ارزو ژوندي ساتلي
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک ونه
SARS-CoV-2 او اړوند کرونا وېروسونه د ټولو جینومونو پر اساس یوه فیلوجینټیک ونه ده. د دغه وېروس په زرګونو ډولونه شته، چې په ډېرو لویو کلېډونو وېشل کېدای شي. Nextstrain ډولونه پر پینځو کلېډونو ویشي (19A, 19B, 20A, 20B, and 20C) په داسې حال کې، چې GISAID یې پر اووو کلېډونو وېشي (L,O,V,S,G,GH,GR).
احسان الله درمل
د شعر یوه بیلګه
هو! نو، زمونږ عمر د ژوند اوبو ډېر کړی نه دی
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک ونه
د SARS-CoV-2  نور ډولونه د ۲۰۲۰ز کال په وروستیو کې راڅرګند شول، د روغتیا نړیوال سازمان په اوس مهال کې د اندېښنې وړ پینځه نور ډولونه پېژندلي، چې دا دي:
احسان الله درمل
سرچينې
افغان ادبي بهیر
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک ونه
الفا: د B.1. 1. 7 له نسله دی، چې په انګلستان کې د ۲۰۲۰ز کال په سپیټمبر کې راڅرګند شو. دا ډول د وېروس د لېږد ډېر ځواک لري.
احسان الله درمل
سرچينې
http://lomritob.com/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D9%84/
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک ونه
بېټا: دB.1.351  له نسله دی، چې په سویلي افریقا کې د ۲۰۲۰ز کال په مې کې راڅرګند شو. د وېروس لېږد پیاوړی کوي او انټي جیني بدلونونه رامنځته کوي، چې د عامې روغتیا چارواکو یې پر نورو واکسینونو د اغېز خبرداری ورکړ.
احسان الله درمل
سرچينې
http://www.baheer.com/baher/modules.php?name=News&file=article&sid=45 وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان ليکوالان https://twitter.com/darmal4442
د شدید تنفسي سنډروم کرونا وېروس۲
فیلوجینټیک ونه
ګاما: د   P. 1له نسله دی. په برازیل کې د ۰۲۰ز کال په نومبر کې راڅرګند شو، دا هم انټي جیني بدلونونه رامنځته کوي او پر واکسینونو یې د اغېز اندېښنه ښودل شوې.
ډیلټا: د B.1.617.2 له نسله دی. په برازیل کې د ۲۰۲۰ز کال په اکټوبر کې راڅرګند شو. انټي جیني بدلونونه رامنځته کوي او د لېږد د ډېروالي شواهد یې شته دي.
اومیکرون: د B.1.1.529  له نسله دی. په بوټسوانا کې د ۲۰۲۱ز کال په نومبر کې راڅرګند شو.
شپږ نور ډولونه یې د روغتیا نړیوال سازمان له خوا تر څېړنې لاندې دي او پینځم کلسټر یې په ډنمارک کې د اوبو په سپي کې راڅرګند شو، چې د ساده مرګ په کمپاین کې کابو ټول له منځه ولاړل.
کتيون
کتيونونه اودهغوي رول په توصيفي تجزيه کې
په ۱۸۳۴م کال انګليسي کيمياپوه اوفزيک پوه Michael Faraday دبريښنايي تجزيې په عمليه کې هغه چارج لرونکې ذرې چې په کتود (منفي الکترود ) کې راټولېدې دکتيون (Cation) په نوم، اوهغه ذرې چې په انود (مثبت الکترود ) کې راټولېدې دانيون (Anion) په نوم ونومولې. همداراز کتيون له يوناني کلمې Kata څخه دښکته په مانا هغه چارج لرونکي اتوم ته ويل کيږي چې دالکترونونو شمېر يې دپروتونونو له شمېر څخه کم وي لکهNa+. انيون اوکتيون چې په ټوليزه توګه يې ايون(Ion) بولي کېدای شي يواتومي (Uni atomic ) لکه  Ni+ اويا څواتومي (Poly atomic) وي  لکه NH4+. په طبيعت کې دموادو کتيوني اوانيوني ډول دګازحالت په پرتله په مايع اوجامد حالتونوډېر پيداکيږي ، دګاز په حالت ايونونه په لمبه ، برېښنا ،برېښنايي جرقه اوپلازمايي موادو کې منځته راځي مګر ډېرژر دخپل مخالف چارج لرونکو موادوسره يوځای اوخنثی کيږي. دکتيون اوانيون کيمياوي فرمول ليکل پدې ډول دی چې داړوند اتوم يا اتومي ګروپ په ښي پورتنۍ خواکې دهغه دچارج ډول اوله يوپرته دچارج شمېر ليکل کيږي دبېلګې په ډول Na+،Fe2+ ،ځينې وخت دانتقالي عناصرو لپاره دعدد پرځای دمثبت يامنفي نښه بيا ځل ليکل کيږي لکه Fe++همدارنګه ديواتومي کتيون داکسديشن عدد په رومي اعدادو ليکل کيږي لکه Fe(II)يا FeII. (http//:wikipedia.com/ion) په غيرعضوي توصيفي تجزيه کې هغه ټول مهم کتيونونه چې په ګروپونوهم ډلبندي شوي دي عبارت دي له: Hg2²⁺, Ag⁺, Pb²⁺, Hg²⁺, Cu²⁺, Sn²⁺,Na⁺ Cd²⁺, Bi²⁺, Sn4⁺, Fe²⁺, Sb³⁺, As³⁺, NH4⁺, K⁺, Mg²⁺, Sr²⁺, Ba²⁺, Ca²⁺, Co²⁺, Fe³⁺,Al³⁺,Cr³⁺,Mn²⁺,Zn²⁺, اوNi²⁺ څخه. دکتيونونوتوصيفي تجزيه دهغه تجزيوله ډلې څخه ده چې دکيمياوي څېړنولپاره بنسټيز رول لري پدې مانا چې دکيمياوي څېړنواړين کار دموادوپېژندل دي چې لدې وروسته پرې نورې عمليې سرته رسيږي، داډول تجزيې دنورو ساينسي علومو لکه درمل جوړونه ، کرهنه ،مايکروبيولوژي ، ځمکه پېژندنه اونورولپاره داهميت وړدي. دمنرالونو ،خاورې ،تيږو، الياژونو ، مالګو اومعدني موادو په ترکيب کې چې ‌ډېر فلزات پکې دکتيون په ډول شتون لري دتوصيفي تجزيې له مخې ډېرارزښت لري. دموادودخالصوالي لپاره چې کله دهغوي ترکيب پېژندل کيږي مهمه ده چې دهغه اړخيز مواد هم وپېژندل شي، دبېلګې په ډول په الياژونوکې چې داوسپنې پربنسټ تجزيه ترسره کيږي ترڅنګ يې نورعناصر لکه Mn,Cr,Al,Ni,Cu...اودهغوي مرکبات دالياژ دحرارتي اوتخريبي مقاومت دمالومولو لپاره پېژندل کيږي. په هايدروسفير کې داوبوبرسېره دنوروموادوترڅنګ دNa, K ,  Mg ,Ca , Sr ,Ba , Al , Zn Mn , Fe اونوروفلزاتومالګې ، همدارنګه له صنعتي- فابريکوڅخه وتونکې اوبه يوشمېر عضوي اوغير عضوي مرکبات لري چې ددې مرکباتو له کبله داوبو چټلوالي انسانانو، حيواناتو او نباتاتو ته زيانمن دی، نو لازمه ده چې دنوموړو موادو لومړی ترکيب اوجوړښت وپېژندل شي اوبيا يې اندازه کنترول کړل شي.
دکتيونونوتوصيفي تجزيه توصيفي تجزيه دتحليلي کيميا يوه ارزښتناکه برخه ده چې موخه يې دموادودجوړونکوبرخو(عناصرو،ايونونو،اتومونواوماليکولونو) پېژندنه ده، داډول تجزيه ستر ساينسي او عملي ارزښت لري ځکه چې دکيمياوي څېړنوموخه هم د ډول،ډول موادو اوپه کيمياوي تعاملونو کې دهغوی دځانګړتياوو روښانه کول دي. دموادوځانګړتياوې دهغوی په ترکيب اوجوړښت پورې اړه لري چې داکار دتوصيفي تجزيې په مرسته ترسره کېدایشي. توصيفي تجزيه په فزيکي،فزيکوشيمي او کيمياوي متودونو سرته رسيږي، دتجزيې په کيمياوي متود کې دازمايښتي موادوځانګړنوته دنوروموادوسره دتعامل ورکولو په اساس تغير ورکوي ،دامتودپه تحليلي کيميا کې ډ ېرارزښت لري چې په عضوي اوغيرعضوي کيمياوي موادوترسره کيږي،دغيرعضوي موادوتوصيفي تجزيه په يومخلوط يايوه ازمايښتي ماده کې دکتيونونواوانيونونوبېلول اوپېژندنه ده چې پهDry (وچ) اوWet(لوند) متودونووېشل شوې. په وچ متود کې موادپه جامد ډول داورورکولو،ديو ځانګړي معرف سره دموښلواونورولاروپه وسيله تجزيه اوپېژندل کيږي، ددې متود بېلګې د Flame test(دلمبې ازمايښت)،‌Borax bead test(دبوراکس مرۍ ازمايښت)اوCharcoaltest (دلرګيوسکرو -ازمايښت ) دي مګرداډول ازمايښتونه ډېر لږ په کاروړل کيږي.په لوند متودکې موادد محلول په ډول کا رول کيږي په داسې ډول چې ازمايښتي موادلومړي دمحلول حالت ته بدليږي اووروسته دځانګړو معرفونو په مرسته دهغوي درنګ بدلون،رسوب اويا کمپلکس مرکب لاسته راځي اودرسوب درنګ، انحلاليت اونوروځانګړتياووله مخې کتيون يا انيون پېژندل کيږي.ددې متودبنسټ  رابرت بايل (۱۶۹۱-۱۶۲۷م) کېښود. بايل هغه توصيفي تعاملونه هم سيستماتيک کړل چې ترهغه وخت پورې مالوم و. (۲) م- م م ۴،۵
په اورکې دمالګې سوځولو پروخت الکترونونه لوړې انرژيکي سويې ته ځي،کله چې الکترونونه بېرته دکمې انرژۍ سويې ته راځي، يوه اندازه انرژي درڼا په څير ازادوي. که دتوليد شوې رڼا دڅپې اوږدوالي په څرګنديدونکي ساحه کې وي ځانکړي رڼا به دمالګې اړوند ډول په اساس توليد شي. د(Pt)سيم لدې امله کارول کيږي چې په لمبه کې کوم رنګ نه ورکوي. ۵- Charcoal cavity test(دسکرو خاليګا ازمايښت) Charcoal هغه سوري لرونکي جامد جسم دي چې دامورف کاربن لرونکي وي داکاربن دموادو دسوځيدوڅخه لاسته راځي (سکاره) کړنلاره : دورکړل شوي مرکب يوه اندازه دهغه ددوه برابره (N2CO3 +K2CO3 ) سره ګډوو. په Charcoal بلاک کې يوه خاليګاه جوړوو او دپورتني مخلوط په واسطه يې ډکوو،د هوادنل له لارې ديوڅاڅکي اوبو په واسطه يې لمدوو پداسې ډول چې نل دتودوخې پرمنبع ايښي وي او منبع ساحې ته زياته تودوخه ورشي، لاندې رنګونه به دمختلفو موادو لپاره وليدل شي.
۶- Borax bead test (دبوراکس مرۍ ازمايښت) دا ازمايښت د کتيونونو دهغه مالګو لپاره ترسره کيږي چې رنګه وي. کړنلاره: د پلاتينيم (Pt) يو پاک سيم را اخلو اوپه يو سر کې يې يوه کړۍ جوړوو سيم ته تودوخه ورکوو او په بوراکس (Na2B4O7) کې يې غوټه کوو چې لږ اندازه د بوراکس ځان سره واخلي کړۍ ته په روښانه لمبه کې ښه تودوخه ورکوو دا بوراکس به لومړي کلک اوبيا کوچني روښانه ښيښه ي مرۍ په کړۍ کې جوړوي. د مالګې يوه اندازه په ساعت ښيښه (watch glass) اچوو او کړۍ پکې ښکته کوو، کله چې ګرم شي ترڅو يو يا دوه واړه کرستلونه ورسره ونښلي بيا يې لمبې ته نيسواو رنګ يې ياداشت کوو.
Na2B4O7.10H2O                       Na2B4O7 + 10H2O Na2B4O7            تودوخه         2NaBO2 + B2O3 Sodium Mehta borate and boric anhydride B2O3 + CuSO2                       SO3 + Cu(BO2)2    copper meta borate د Ni2+ مالګې لپاره هم ورته تعامل سرته رسيږي B2O3 + NiSO4                              Ni(BO2)2 + SO3 Nickle Meta borateنسواري رنګ د Borax bead ازمايښت دپايلې  جدول ګڼه	مرکب	اوکسديشني لمبه	ارجاعي لمبه ګرم	يخ	ګرم	يخ ۱	Cu2+	شين	آبي شين	سور	بې رنګه ۲	Fe3+	زېړ نسواري	روښانه زېړ	زېړ	شين ۳	Co2+	تېز آبي	تېز آبي	تېز آبي	تېز آبي ۴	Cr3+	تېز شين	تېز شين	تېز شين	تېز شين ۵	Ni2+	سور نسواري	نسواري	خړ	خړ ۶	Mn2+	ګلابي	ګلابي	بې رنګه	بې رنګه ۷ـ Filter ash test يا دفلتر دايرې ازمايښت دا ډول ازمايښت يواځې دبې رنګه مالګو لپاره ترسره کيږي. کړنلاره: دازمايښت لپاره دورکړل شوي مرکب يوه اندازه د Co(NO3)2 سره په يو ازمايښتي نل کې اچوو او سره ېې ګډوو، بيا يوفلتر کاغذ پکې غوټه کوو او سوځوو يې دسوځېدلي فلترکاغذ پاتې شوي مادې(ايرې) رنګ ګورو چې په لاندې جدول کې ورکړل شوي. پاتې شوي ايره	پايله Zn2+ مالګه	شين Al3+ مالګه يا د PO32- مالګه	آبي Mg2+ مالګه	ګلابي Sn2+  مالگه	آبي رنګه شين
مالګو اوکسايدونه     جوړيږي لکه:
کله چې ZnO اوCoOيوځاي شي شين رنګ ورکوي.
2NH4OH                   2OH-   +   2NH4+ اوبه سره اوبه جوړوي، ددې لپاره چې تعادل وساتل شي بايد ډېر H2S تجزيه شي، د H2S تجزيه د ] ددې لپاره بسنه کوي تر څو CoS او MnS ته رسوب ورکړي چې په دويم ګروپ کې يې رسوب نه و کړي( په دويم ګروپ کې H2S له تېزابي چاپيريال څخه تېر شوي وو، دګډ ايون نه حلېدونکي کاربونيټونه جوړوي. فلترات ته تودوخه ورکوو ترڅو منحل H2S ورڅخه ازاد شي بيا يې سړوو او NH4OH او NH4COH ورزياتوو دا کار ددې لامل کيږي چې SrCO3, BaCO3 او CaCO3 جوړشي او رسوب وکړي. ولري، ددوي لپاره ګروپي معرف نشته دوی هريو په ځانګړي ډول تجزيه کيږي او دشپږم ګروپ په نوم ياديږي. دلومړي ګروپ کتيونونو تجزيه دلومړي ګروپ اړوند کتيونونه: Hg22+,  Pb2+,   Ag+ ګروپي معرف: رقيق HCl دلومړي ګروپ کتيونونو او په HCl کې د Cl- ايونونو ترمنځ تعاملونه په لاندې ډول ترسره کيږي.
سپين رسوب. دبېلګې په ډول که دنوموړو فلزاتو نايتريتونه ولرو، دتعامل ماليکولي ډول يې داسې دي:
کړنلاره: دکتيونونو ګډ محلول ته رقيق HCl ور زياتوو، که کوم رسوب ونه ليدل شي داول ګروپ کتيونونو په نشتوالي دلالت کوي او که سپين رسوب جوړشي نو دلومړي ګروپ له کتيونونو څخه به يو دوه يا درې واړه کتيونونه شتون ولري، رسوب ته داوبو سره يوځاي تر ځوښ کېدو تودوخه ورکوو او بيا يې فلتر کوو، دسربو کلورايد(PbCl2) په ګرمو اوبو کې حليږي مګر Hg2Cl2 اوAgCl نه  دثبوت لپاره پرې درې ازمايښتونه ترسره کوو. ۱- لومړۍ برخه يې سړووترڅو دPbCl2 سپين کرستلونه وليدل شي. ۲- دويمه برخه دپوتاشيم کروميت(K2CrO4)محلول سره يوځاي کوو، که زېړ رسوب يې توليد کړ نو PbCrO4 به جوړشوي وي. ۳- دريمه برخه دپوتاشيم ايودايد(KI) محلول سره يوځاي کوو که زېړ رسوب جوړ شو د PbCI2 ښودنه کوي.
ه رسوب څخه پاتې فلترات د NH4OH سره يوځاي کوو او بيايې فلترو، که ټول رسوب حل شو د ښودنه کوي. د AgCl رسوب په NH4OH کې ځکه حليږي چې Ag+ دامونيا سره کمپلکس مرکب جوړوي.
پاتې تورنګه رسوب په سلطاني تېزابوکې حليږي.
(مرکيورس کلورايد(HgCl) د NH4OH دزياتولو له امله تور رسوب جوړوي او هغه په سلطاني تېزابوکې حليږي)
محلول دوه برخې کوو. ۱ـ لومړۍ برخه د SnCl2 سره يوځاي کوو سپين رسوب جوړوي.
۲ـ دويمه برخه کې دمسو يوه ټوټه اچوو له څه وخت وروسته دسيمابو ځلېدونکې ساحه دمسو پرمخ ليدل کيږي.
١- لومړۍ برخه د K4Fe(N)6 محلول سره يوځاي کووچې تېزابي رنگ ورکوي. 4FeCl3 + 3K4Fe(N)6→ Fe4[Fe(N)6]3(ferric ferrocyanide) + 12KCl ٢- دويمه برخه د KCNS محلول سره يوځاي کووپه پايله کې سور رنگ ورکوي. FeCl3 + 3KCNS →  [Fe(NS)]2+ سور رنگه کمپليکس +  2CNS-   +  3KCl که پورتني ازمايښتونه مثبت وو د Fe3+ ښودنه کوي. د 2B پړاو څخه پاتې فلترات منحل کروميت او الو مينيت لري،فلترات ته ځوښ ورکوو تر څو برومين ورڅخه ووځي او بيا يې دوه برخې کوو. ١- لومړۍ برخه د سرکې تيزابو او سربو اسيتيت سره يوځاى کوو زېړ رسوب د Cr3+ ښودنه کوي. Na2CrO4 + Pb(CH3COO)2→ PbCrO4↓  + 2CH3COONa ٢- دويمه برخه د NH4Cl سره يوځاى کوو او ځوښ ورکوو د Al(OH)3 زېړ رسوب به جوړ شي د المونيم شتوالي د Charcoal cavity  ازمايښت په واسطه ثابيتيږي. د څلورم ګروپ کتيونونو تجزيه د گروپ کتيونونه : Ni2+ ، Co2+، Mn2+ او Zn2+ دگروپ معرف: H2S د NH4OH په شتوالي کې. ددې گروپ کتيونونو او S2- ايونونو تر منځ تعاملونه په لاندي ډول دي. تور رسوب  Ni2+  +  S2-→NiS تور رسوب Co2+ +   S2-→CoS روښانه نسواري رسوب Mn2+ +  S2-→MnS کثيف سپين رنگ Zn2+  +  S2-→ZnS