cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ښاري ځنګلداري
دښاري ونوپه واسطه دتودوخي اوګردکموالی
(Urban forestry of reduce temperatures and smog) ۱ . يو پراخه او صحت مند ښاري ځنګل دهوا کواليټي کيد‎‎اي شي په غښتلي ډول اصلاح کړي                                                                                                                                ۲. ښاري وني مرسته کوي چې دهواتودوخه راکمه کړي او دښاري سيمو په ګرمي جزيري باندي تاثيرکوي                                                                                                         .۳ څرنګه چې تودوخه زياتيږي داوزون دغازونو جوړښت هم ورسره زياتيږي                  ۴. صحت مند اوښاري ځنګلونه او وني تودوخه کموي او داوزن دغازونو جوړښت هم راټيټوي                                                                                                                                       ۵. غټي سوری لرونکې‎‎ وني کوالی شي چې محلي تودوخه 0 3-5 c سانتي ګراد پوري کمه کړي. ۶ . Sacramento په هيواد او په کلفوري نيا کې‎‎ داسي اټکل شويده کچېري دونو چترۍ پوخ پراخه شي نو ۵ ميلونه وني کوالی شي داوړي دحرارت درجه ۳ سانتي ګراد په اندازه راکمه کړي په دغه کموالي سره حرارت اوتودوخه بايديوڅه اندازه داوزون لوړحد ۷ فيصده راکم کړي او دګرجنوورځو ۵۰ فيصده ده راکمه کړي.
دښاري ځنګلداري لپاره ‎‎ کوم ګواښونه موجود دي
.۱.Space په ښارونوکي دونو کښت لپاره ساحي محودي وي چي په عمومي ډول دغه ساحي دانسانانودسهولتونو لپاره په کاروړل کيږي ، چي داسي وني بايد انتخاب شي کوم چي دموجوده ساحي اوفاصلي سره برابروي اودونوشکل او ډول بيا دخلکو دغوښتني په اساس لکه Curve,Oval,Round,Pyramidal,Columnar, اويا  Weepingشکل انتخابيږي چي دغه مختلف اشکال دونو دساحي لپاره خاص ارزښت بخښونکي دي. ۲. Soil problem په ښاري ساحوکي خاوري دانسانانودزياتوفعايتونو له امله په لوړه پيمانه ککړي او تخته شوي وي چي په نور مال شکل پورتنۍ برخه يي لږه يعني د خاوري زرات يي محدود زيم استنه يي هم کمه وي ځکه په دي ساحودزيات استعمال په اساس د خاوري تخته کيدنه صورت نيولی وي په همدي ډول دانسانانو دزياتو فعاليتونو په وجه يي پورتنۍ برخي د تيږولرونکي وړي او لږه اندازه عضوي موادولرونکي وي چي له امله مفيده مايکرو اورګانيزمونه په ښه شکل نه شي حمايه کولی. ۳Microclimate.دښاري ساحود تودوخي درجه نسبت نورو ساحوته لوړه او د Co2 غلظت يي هم لوړوي دنباتاتو چارچاپيره ساحه کي هوا ککړه وي رطوبت کم او باد په ډيره کم سرعت سره چليږي نسبت ازادي ساحي ته چي داټول په ساحه کي مشکلات او تهديدونکي فکتورونه دي. ۴.Pollutionدښاري ساحواقليم او هوا په زياته اندازه ککړه وي دهواککړونکي غازونه لکه  Co2, S2o , No2, No  او N2o  لرونکي او خاوره يي دصنعتي او نورو چټليو پواسطه ککړه وي په همدي ډول اوبه يي هم ککړي او چټلي وي ، روښنائ  يي د سيمابو ، فلزاتو او او ځيني Sodium lamps  چي په ښارونو کي په لويولارو لګيدلي وي چټل او ککړوي چي له امله يي د نباتاتو Photoperiodic  سيستم تغيراو دنباتاتو په حاصل او تو ليد باندي بده اغيزه کوي .۵. People په ښاري محيط کي انسان له ټول زيات واک لرونکی ژوندی موجود دی چي هغه ټولي واقيع کيدونکي عملي اجراکوي همدي د ټولو ککړتياو شاته کليدي رول لر ي ، نوددي لپاره چي د ښاري منابعو څخه په ښه شکل استفاده وشي نو مهمه ده چي دخلکو سلوک او نظريه د ځنګلونو اوونود قطعه کوني څخه د ځنګلونو احداث ته واړوو او هغه خطرونه چي دانسانانو له لوري ونو او ځنګلونو ته متوجه وي دهغي مخه ونيسو                                                              ==دښاري ونو پوري تړلي دري نوعه لايحي==
(Three kids of depended urban forestry) ۱ . دسرک دغاړي دونو لوايح): د سرک د غاړي ونو احکام يا لوايح په اصل کې‎‎ عبارت دي له ونئيزپوښښ څخه او د ونو له منځه وړل د يوي عامي لاري په اوږدو کې‎‎ منع دي د ونو د کرنې ضروريات يا اړتياوي لکه د ونو کرل د پارکنګ په ساحو کې‎‎ په عمومي صورت سره مطرح شوي دي . ۲ . دونوحفاظت يا ساتني لوايح دونې حفاظتي يا ساتونکى قوانين شامل دي د محلي ونو په ساتنه او د ونو د مهيمې تارخچې په ساتنه او حفاظت سره په دي احکامو يا لوايحو کې‎‎ شامل دي.له دينه مخکې‎‎ چې حفاظتي وني پري يا يي ښاخ پري شي معمولآ د جواز پيداکولوته اړتيا ليدل کيږي
.۳ . دمنظري يا دليدني دځای لوايح د منظرې(چکرځاى) احکام يا لوايح په دي احکامو کې‎‎ د ونو پوري د مربوطه يا تړلو قوانينو طرحه چې منظري يا د لمر رڼا ته ديوال جوړوي او يا نورحصارونکې‎‎ شيان پکې‎‎ شامل دي اقليم په څه ډول دښاري ونو په انتخاب باندي اثرغورزوي •	ساحې حرارت يا تودوخې د درجې نهايت( له نورمال حد يا اندازې څخه په زياته توګه ګرمي او يخني) د ونو د نوعو نمو محدوده کوي. •	هارډنيس : د هارډ نيس اصطلاح په نباتاتو کې‎‎ د حرارت يا تودوخې د يخې درجې تحمل يا زغمل دي                                                    .دهارډنيس ددرجي داقليم د زون له نقشي څخه په استفادي سره اندازه کيږي دنړي هره يوه  ساحه له يو زون سره مشخصه ‎کيږي چې له يوه څخه تر ۱۳ شميروپوري وهل شوي دي ديخ اقليم زون دکال د حرارت د متوسطي درجي څخه نيول شوي ده. •	په دي اخري کلونو کې‎‎ د ګرمې درجې د تحمل کولو په هکله کې‎‎ پاملرنه زياته شوى ده. •	د ګرم زون د نباتاتو نقشه د افغانستان د ګرم زون په ګوته کونکى ده. يو شمير نباتات نسبت نورو ته د حرارت يا تودوخې د درجې په مقابل کې‎‎ زيات حساسيت لري. نو په دي بنا، دا نقشه د ونو د درست يا صحيح انتخاب سره مرسته کوي. په هغه صورت کې‎‎ چې دونو د کښت کولو ځآى يا محل په نسبي ډول سره د وړانديز شوى حرارت يا تودوخې څخه ګرم وي، نو د ونې صحت به له ضرر سره مخامخ شي.
دښاري ځنګلداري ډولونه
Division or branch of urban forestry
Industrial shelterbelt
دونوکښت د صنعتي ساحو، پارکونو يا فابريکو چارچاپيره دونوکرل ( Industrial shelterbelt ) په نوم يا ديږي ، دغه وني د يو ساتندويه کمر بند په شکل ښاري محيط يو دبل سره بيلوي ، او هم کوالی شي د صنعتي ساحو د صنعتي پروسوپه اساس رامنځته شوي ککړتيا او اوازونه راکم کړي.
Green belt plantation
په لويو او کوچنيو ښارونو کې د ښاري ساحي چارچاپيره دعامو خلکو او ښاروالۍ له لوري دونو کښت د قطار په شکل د (Green belt ) په نوم ياديږي ، دغه ډول کښت ځيني اهداف لري .1 . دساحي ښکلازيا توي او پياوړي کوي .2 . په ښارکې د ميشتو خلکو لپاره د تفريح ځای برابروي                           .3. په ښارونوکې د طوفانونو ، او دوړواو وچو بادونوبده اغيزه کموي       ===Urban park=== په ښارونوکې د تفريحي ساحي د پراخوالي او خلکوته د سکون په موخه د يوي خاصي ساحي پوښښ دونو درخچواو ( Cover crops ) په واسطه دا د Urban park په نوم ياديږي ، ددغه ډول پارکونو جوړښت د کورونو شاوخوا خيسته کوي علاو له دي څخه دښاري خلکو په ژوند کې او دهغوۍ په سلوک او روش کې د مثبت بدلون د منځته راوړلو باعث کېږي ،نوانتخابيدونکې وني بايد  Shelter, Shade , Ornamental , Hedge , Scent) , Flower fruit and درلودونکې وی                            .دغه ډول کښت هم ځيني اهداف لري                           .1 . د ښاري خلکولپاره د ساعت تيري فضا برابروي                            .2 . د ښاري ساحي د هوا دپاکوالي باعث ګرځي                    .3 .دښار ونود ښکلا ارزښت لوړه وي.
. Street and sidewalk plantation
په ښارونوکې د کوچنيو سرکونو او پياده تګ لارو باندي دونو کښت (Street and sidewalk plantation )په نوم ياديږي                           .دغه ډول دونو کښت د عامو خلکو او ښاروالۍ مسوليت دی ددغو ونو او نباتاتو کښت د ښار اوسرکونو د خايسته کوني په ښارکې دسوري جوړوني (Traffic pollution ) د کنترول وظيفه په غاړه لري ، علاوه له دي څخه دا ډول وني اوبوټي د  Hedges ) په شکل پياده رو او کوچني سرکونه يود بل څخه بيلولی شي دغه وني بايد لاندي خصوصيات ولري                              .1 . په اسانه شکل کښت (Trans plant ) وړتياولري                                      .2 . تيزه اوسريع وده او خايسته بڼه ولري چې بايد اغزي ونه لري                                                .3 . اوږد عمر لرونکې وي او دباد په واسطه زرمتضرره کونکې نه وي                                         .4 . صحت منده او د محيط سره توافق ولري                    .5 . انتخاب شوي وني بايد زياتي څارني او شاخه بري ته اړتياونه لري                    .6. دوني شکل او لوړوالی بايد دسرک او پياده تګ لاري سره برابروي او دهغي څخه زياتوالي ونکړی .7. تل شنه او پاڼه ريژي خصوصيات يي بايد يه نظرکې ونيول شي.
Urban wildlife park
په ښارونوکې د خلکو داوسيدو په ګڼه ګوني ځای کې د خلکو د تفريح او ساعت تيرۍ لپاره دونوکښت د ( Urban wildlifepark) په نوم ياديږي                                        .دلته وني په  Wildlife کې د حيواناتو د شتون له مخي ترتيب کېږي ، دغه ډول وني ځيني اهداف لري .1. په ښارونوکې د ميشته خلکو لپاره وحشي ژوند د ګټو ښودنه کوي .2. په ښارونوکې د اوسيدونکو خلکود اطرافي او يا سيلانيانو لپاره د ساعت تيرۍ ځای برابروي .3. د wildlife په ساتنه کې کومک کوي                                                     .4. د طبعت اوطبعي منابعو د ساتني پيغام په ښه شکل ترسره کوي. (۸) شکل وحشي پارک ښودنه کوي	(۹ ) شکل په عصري ښارونوکي خاصي منظم اوخايسته شوي ساحي
Urban campsite
په عصري ښارونوکې خاصي منظم او خايسته شوي ساحي د خلکو د تفريح لپاره وي د (Urban campsite ) په نوم ياديږي                                                                  .دغه ساحي د ( Lawn ) پوښل شوي وي او خايسته شوي وي او مواقتي تفريح لپاره استعماليږي. اهداف           : 1. دسيلانيانو ( Toursit ) لپاره د (  Camping ground ) په حيث استعماليږي               .2. د ښاري خلکو د تفريح او ساعت تيرۍ سهولت برابروي                                                       .3. يو شين کمربنددی خلکوته د سکون اود حرارت د درجي ښکته کووني وظيفه په غاړه لري.
په ښاري ځنګلداري کي کرل کيد ونکي وني
دښاري ځنګلداري دکښت لپاره مناسبه استعماليدونکي او کرل کيدونکي وني په لاندي ډول دي.
Pinus    helapensis ناجو
Pinus   wallichiana نښتر
سپين ناجو Pinus    sylvistris اوبخته Juniperus   communis شوه Dalbergia    sissoo سروه Cupressus   torutosa زر ريښه Ficus   bengalen پيپل Ficus    relegiosa کټلپا Catalpa    bignonoibes ګل بيد Callistemon   verminalis روسي وله Ailanthus    altissimia پنجه چنار Acer   palmatum تور لرګی \پالماتوم Acer   oblongum فلوس \چمبړخيال Cassia   fistula عمره يي پشه خانه Ulmus   compestris ازاده يا چينايي پشه خانه Ulmus   wallichiana ارغوان Cercis    griffithi غوړاسکي Dodonia   viscose يوکاليپټس Eucalyptus   commuldolensis جاسمين Jasminum  revolutum خرما Phoenix  ductylifera مورفان Thuja    orientalis توت Morus    spp بيجور Abies   spectabisis سپين بيجور Abies    alba
Abies    pindrow سفيدار Populus     spp چارمغز Juglan    spp چلي \ اراکاريا Araucaria    arucana سرپ Picea    smithiana لاريکس يا لارچ Larix    deciduas
دښاري ځنګلداري (Pruning ) يا شاخه بري وختونه
•	دښاخ پريکولو وخت چې په هغه کې‎‎ ونه پري کيږي هغه دکال دفصل پوري تړلی دی او د ونو دبلوغيت مرحله چې په هغه کې‎‎ ښاخ پري کول صورت نيسي                                         .دژمي پای او دپسرلي پيل دپلنو پاڼولرونکو ونو دښاخ پريکولو لپاره يو غوره اومناسب وخت دی دکال په دي وختونو کې‎‎ ښاخ پري کول هرکله جي ونه داستراحت په حالت کې‎‎ وي نو دلاندنيو فايدولرونکې‎‎ وي                         .دښاخونو جوړونکې‎‎ پرته له پاڼو څخه ښه د ليدلو وړوي ، هغه ښاخونه چې پاڼي ورپوري نه وي په ښه ډول سره د لمس کولو وړ وي ، دونو پري کول دکال په دي وخت کې‎‎ دونولپاره دالتيام يا جوړيدني لپاره ټول فصل وربښي                                          .ځني وني لکه: افرا (maples), birches, elms که چېري د ژمي په پاى او يا هم د پسرلى په پيل کې‎‎ يي ښاخونه پري کړل شي نو د هغوي نباتي شيره له هغوي څخه جاري کيږي اګر چې نباتي شيره کوم ضرر نه لري، دا به غوره وي چې د دي نوعو ښاخونه د اوړي په منځ کې‎‎ پري کړل شي کله چې د نباتاتو شيره جريان نه کوي. •	د هغو ونو ښاخ پري کول چې نوي کرل شوي وي ډير دقت او ځانګړي پاملرنې ته اړتيا لري ترڅو چې سرته ورسول شي. د ونو د پايښت اساس د هغوي د ريښو د نوي سيستم د انکشاف د توانايي پوري تړلى دى. د ښاخونو لري کول په دي معني سره چې انرژي له لاسه ورکول د پاڼو د توليد له امله او د نشايستي زيرمه کول چې د ريښي له نمو او انکشاف سره مرسته کوي، •	.د يوي وني دوهمي ښاخ پري کول بايد د کښت څخه د ٢ نه تر ٤ کالو پوري وروسته سرته ورسيږي. د ښاخ پري کولو په وخت کې‎‎ متقاطع دوه ښاخيزه، مړه ښاخونه او ځني ښکتني ښاخونه بايد پري کړل شي. ونه بايد وروسته له ٥ نه تر ٧ کالوپوري ښاخه بري شي ښاخه بري اندازيي بايد کمه وي ===دښاري ونودلويوښاخونو دپريکولوپروسه=== •	د لويو ښاخونو د پريکولو پروسه بايدپه داسي طريق اجرا شي چي د نبات صحت ته پکي پوره پام لرنه شوي وي ځکه لوی ښاخونه د زيات وزن او حجم له لحاظه دا توان لري چي ډير زيان رامنځته کړي. په نامناسبه توګه پري کول اکثره وختونه د ونې پوښ لوڅوي. د لويو ښاخونو پري کول يو لړ پريکوني په برخه کې‎‎ نيسي. •	يوه غوڅونه تقريباً په اندازه د 1/3برخي د لوي ښاخ بيخ کې‎‎ چې د ٣٠ سانتي مترو په اندازه د ونې له ساقې نه فاصله ولري د لوي ښاخ په لاندنۍ برخه کې‎‎ رامنځته کړئ. •	دوهمه غوڅونه د لوي ښاخ په پورتنۍ برخه کې‎‎ تقريباً په اندازه د ٢،٥ سانتي مترو د لاندې غوڅونې څخه رامنځته کړئ. دا غوڅونه بايد چې نسبت لومړنۍ غوڅونې ته د ونې ساقې ته نژدې سرته ورسيږي ترڅو چې لوي ښاخ له لويدو څخه دمخه د ونې په لوري ځوړند کړي او يا هم د ونې له ساقي څخه وړاندې د ښاخ لپاره د لاندې غورځولو لپاره پرته له ځوړنديدو سرته ورسيږي. •	نهايي غوڅونه نسبت مخکنيو دوه غوڅونو ته ساقې سره نژدې رامنځته کړئ. مناسب پريکول همغه دي چې له branch collar سره يا هم د ښاخ او د پوستکې‎‎ له راوتني سره نښتي وي او تر ممکن حده دې انساجو ته له زيانو رسيدو پرته منځته راغلى وي. د اخري غوڅونې څخه وروسته د هغې زخم بايد لوڅ پريښودل شي. تړلو ته يي هيڅ کله هم اړتيا نه شته که دا کار وشي نو د فنجيانو او باکترياوو لپاره به دا ځآي لوند وساتل شي او د هغوي د نمو لپاره به يو غوره محيط رامنځته شي.
دښاري ځنګلداري په شاخه بري کې‎‎ استعماليدونکي وسايل
•	د ښاخ پريکولو لپاره له ډيرو زياتو وسايلو څخه استفاده سرته رسيږي. او يو څه اندازه يي په لاندي ډول دي.. •	Hand pruners  يا لاسي پريکونکى د دي لپاره ښه دي چې واړه ښاخونه ورسره پري کړل شي. •	 لوي غوڅونکې‎‎  Loppers تر ډيره حده د لويو ښاخونو د پري کولو لپاره تر استفادې لاندې نيول کيږي. دوه عمده نوعي قيچې او سندان د دواړو وسايلو لپاره وي. غوڅوونکې‎‎ قيچې هر کله چې د ونې ساقه ډيره وړه وي نو بيا د قيچې تيغې ته ترجيح ورکول کيږي. سندان ته ورته غوڅوونکې‎‎ وسايل هغه وخت تر استفادې لاندې نيول هر  کله چې د وني ساقه د غوڅووني په وخت کې‎‎ وړه شوي وي نو لږه مطلوب ده •	Pruning saws د ښاخ پري کولو اري د غټو او عريضو غاښونو لرونکې‎‎ دي نسبت د هغو ارو غاښونو ته چې نجاران تر ي کار اخلي. لوي او عريض غاښونه د لويو ښاخونو پري کولو اسانه کوي. •	Pole saws يا لاستى لرونکې‎‎ اري د ښاخ پري کولو ځانګړي وسايل دي چې يو شخص ته اجازه ورکوي ترڅو د ځمکې له سطحې نه پورته لوړو ښاخونو ته لاس رسى پيدا کړي. •	Chain saws ځنځيري اري (برقي) چې د برق يا ګاز په قوت سره کار کوي. او د يوه ځنځير لرونکې‎‎ وي چې يو له بل پسي غوڅوونه کوي او د لويو ښاخونو د غوڅوونې لپاره غوره وي.
سرچينې
۱ . يوسفزی امين الله ) ۱۳۹۲ ه ش ( ټولنيزي ځنګلداري لکچر نوټ دکرنې پوهنځی ځنګلاتو ديپارتمنت،سيد جمال الدين افغان پوهنتون .۲ .حميدي،اتل، ځنګل پوهنه  لکچرنوټ ۱۳۹۰  ل.ل، سيدجمال الدين افغان پوهنتون.
۳- www.en.m.wikipedia.org/wiki/Urban forestry_india5- -۴WWW.google.com/search/pictures
مذهبی کثرت پالنه
مذهبی کثرت پالنه هغه چلند یا پالیسي ده چې د مذهبي اعتقادي نظامونو د توپیرونو په اړه په ټولنه کې شتون لري. چې کولای شي، له لاندې برخو نه یوه یا ډېرو ته اشاره وکړي:
د یوې ټولنې یا هېواد د مذهبي توپیرونو په رسمیت پېژندل او زغمل، د مذهب ازادۍ ته وده ورکول او د سیکولریزم تعریف د بې پلویتوب پر بنسټ (د دولت یا غیر فرقه ييز بنسټ) د مذهب په مسئلو کې لکه څنګه چې په عامه ډګر کې د مذهب مخالفت کول، د دین او دولت جلا کول، لکه څنګه چې د دښمن جلا کولو یا انټیتیزم سره مخالف دي.
د مذهبي کثرت پالنې تاریخچه
کلتوري او مذهبي کثرت پالنه اوږد تاریخ او پرمختګ لري چې د لرغونې زمانې نه معاصرو تمایلاتو ته په وروستي عصر کې رسېږي.
د آلمان د مذهب فیلسوفان لودویګ فیورباخ او ارنسټ ترویلټش دې نتیجې ته ورسیدل چې آسیایي مذهبي دودونه، په ځانګړې توګه هندویزم او بودیزم، د مذهبي کثرت پالنې لومړني پلویان وو چې کسانو ته یې د خپلې عقیدې د غوره کولو او په هغې کې د شخصي مذهبي جوړښت رامنځته کولو ازادۍ ورکړې وه؛ جینیزم، د هند یو بل لرغونی دین او داویزم هم تل په ټولیزه توګه انعطاف منونکی دی او د اوږدې مودې راهیسې د هغو کسانو لپاره مذهبي کثرت پالنه خوښوي چې د دوی له مذهبي نظریاتو سره اختلاف لري.
بهايي عقیده او د دین یووالی
بهاء الله، د بهايي مذهب بنسټ ایښودونکی، هغه مذهب چې په پارس کې  یې وده کړې او په اسلام کې ریښې لري، چې د مذهبي تعصب د له منځه وړلو غوښتنه یې وکړه. هغه ښوونه وکړه چې خدای یو دی او دین د وخت په تېرېدو سره د خدای د ښکاره څرګندونو له لارې، د دین بنسټ ایښودونکو له خوا څرګند شوی. بهاء الله ښوونه وکړه چې بهايي باید د ټولو مذهبونو له خلکو سره ملتیا وکړي، که دا متقابل وي او که نه وي.
بودیزم
د بودا عقیده، چې په بنسټیزه توګه د رامنځته شویو کړاوونو یا مصیبتونو د کمولو یا ردولو پر بنسټ رامنځته شوې، لکه د خپلې خور هندیک مذهبونو په څېر، له جلا کېدو سره مخالفت کوي او په کثرت پالنې ټینګار کوي. دا نه یوازې د بودا د ژوند په کیسه کې رانغاړل شوي، هغه مخکې له دې پرېکړې چې په یوازې توګه د روښانتیا په لټه کې شي، خپله د ډېریو مرشدانو په لټه کې و چې د بودا په کتاب کې یې هم یادونه شوې.
عیسویت
ځینې ​​عیسویان استدلال کوي چې مذهبي کثرت پالنه یوه باطله یا د ځان متضاد مفهوم دی.
د مذهبي کثرت پالنې اعظمي ډولونه ادعا کوي، چې ټول مذهبونه په مساوي توګه ریښتوني دي، یا دا چې یو دین د یوې ډلې لپاره او بل دین د نورو لپاره ریښتیا وي. ډېری عیسویان دا نظر د تضاد له اصولو نه په منطقي توګه ناممکن ګڼي. دوه لویېمسیحي څانګې، کاتولیک کلیسا او د ختیځ ارتودوکس کلیسا، دواړه ادعا کوي چې :«یوه ریښتینې کلیسا» ده او دا چې «د ریښتینې کلیسا نه بهر هیڅ ژغورنه نشته»؛ پروتستانتيزم که څه هم، چې ډېر بېلابېل مذهبونه لري، په دې برخه کې يو شان نظريه نه لري او د مذهبي کثرت پالنې په اړه بېلابېل دريځونه لري.
هیندویزم
هندویزم په طبیعي ډول کثرت پالنه ده، ځکه چې « بېلابېل الهي ډولونه او استازي مني، چې دا پوهه ټوله د دوی د ستر ذات برهمن سره په تړاو کې ده». تاریخپوهان استدلال کوي چې: د برصغیر د بېلابېلو هندي مذهبونو تر منځ توپیرونه د دوی د ځانګړي تدوین او جلا کېدو نه مخکې د انګلیس د هڅو په بهیر کې د بېلابېلو هندي فلسفو لیست کولو له مخې روښانه شوي.
سربیره پردې، هندویزم په خپله ترټولو لوی زوړ مذهب دی، چې د ځانګړو مذهبي دودونو پر وړاندې د نسبي ضدیت نشتوالی تشرېح کوي - او له همدې امله هندو مذهب په نورو مذهبونو کې د حقایقو درجې په منلو کې هیڅ الهیاتي ستونزه نه لري.
اسلام
د اسلام د لارښوونې لومړنۍ سرچینې، یعنې قرآن او احادیث، د یوه کس د عقیدې د عملي کولو بنسټیز حق ته وده ورکوي. په اسلام کې د مذهبي کثرت پالنې منل تراوسه د بحث فعاله موضوع ده، په هرحال، د اسلامي پوهانو لوی اکثریت او تاریخي شواهد د اسلام ژمنتیا څرګندوي، چې په دین کې هیڅ ډول جبر یا زور زیاتی نشته او د نسبي زغم په شرایطو کې له کثرت پالنې نه ملاتړ کوي.
حامد کاظم زاده، یو کثرت پال مستشرق استدلال کوي چې: زموږ کلتوري مطلقیت نن ورځ تر سخت فشار لاندې دی او د امپریالیزم دوه ګونی فشار او د حیرانتیا وړ پیاوړي ګواښونه چې د مسلمانانو ذهنیت یې د کثرت پال هویت خوا ته اړولی دی او بیا یې د اسلامي تمدن په لومړیو کې د نورو ادیانو پر وړاندې د اسلام د پیغمبر د تګلارې طریقه روښانه کړه.
تصوف
صوفیان په یوه ټاکلي وخت کې په اسلام کې د باطني عرفاني دودونو پیروان وو. تصوف د خلکو په ژبه د صوفی استاد یا پیر (صوفیزم) یا فقیر یا ولي له خوا د نڅا او سندرو ویلو له لارې تعریف شوی او بېلابېلې فلسفې، الهیات، ایډیالوژۍ او مذهبونه سره یوځای کوي (د بیلګې په توګه: عیسویت، یهودیت، بې دیني، اپلاتوني، زرتشتیزم، بودیزم، هندویزم، سیک مذهب او داسې نور د وخت په تېرېدو سره) یوځای کوي.
نامتو صوفي ښوونکي دا دي: رومي، شادلي، شيخ فريد، بلي شاه، شاه حسين، شمس تبريزي، وارث شاه، الغزالي، ميا مير، عطار نيشاپوری، امير خسرو، سليم چشتي. صوفیان د ډېرو خلکوله خوا د الهامونو او د سولې د پیغامونو، زغم، مساوات، کثرت پالنې، د ټولو لپاره د مینې او له هیچا سره د کرکې، انسان خوښوونکي، فیلسوفان او ارواپوهان ګڼل کېږي.
احمدیه
احمدیان د نړۍ د مذهبونو ډېری بنسټ ایښودونکي د خدای له خوا پیژني، دوی وايي چې: هغوی ټولو خلکو ته د خدای له خوا تعلیم او لارښوونې راوړې دي. د احمديانو د پوهې له مخې د بشر په تاريخ کې هر قوم ته يو پیغمبر رالېږل شوى دى، لکه قرآن چې فرمايي: او د هر امت لپاره لارښود دى. که څه هم قرآن یوازې د ۲۴ پیغمبرانو د اسلام بنسټ اېښودونکو په توګه یادونه کوي، خو محمد (ص) وايي چې: نړۍ ۱۲۴۰۰۰ پیغمبران لیدلي دي. په دې توګه په قرآن کې په ذکر شویو پیغمبرانو سربیره، احمدیان هم د دیني مطالعاتو په مرسته بودا، کرشنا، د چینایي مذهبونو بنسټ ایښودونکي د الهی ټاکل شویو کسانو په توګه پېژني.
جینیزم
انکانتاوادا، د نسبي کثرت پالنې اصول، د جینیزم یو له بنسټیزو اصولو نه دی. په دې نظر کې، حقیقت یا رښتیا له بېلابېلو لارو نه په جلا توګه لیدل کیږي او هیڅ یو نظر بشپړ حقیقت نه دی. د جين نظريه وايي چې: يو څيز د وجود او ځانګړتياوو لامحدود ډولونه لري او د انسانانو د ذاتي محدوديتونو له امله، په ټولو اړخونو او څرګندونو کې په بشپړ ډول درک کېدای نه شي.
سیکیزم
سیکانو د دې نظر ملاتړ کړی چې د ټولو عقایدو پیروان د نیکو او ښو اعمالو په کولو او د رب په یادولو سره په یقیني توګه ژغورل کېدای شي. سیکانو ته ویل کیږي چې د معنوي روښانتیا د ترلاسه کولو لپاره د ممکنه وسایطو په توګه ټولې مخکښې عقیدې دې ومني، د دوی د پیغمبرانو او مشرانو په اړه وفاداره مطالعه، فکر او عمل وکړي. سیک مذهب له تصوف او هندویزم سره ډېرې نږدې اړیکې درلودې، پر هغوی یې هم اغېز وکړ او د دوی تر اغېز لاندې هم راغی.
مذهبي کثرت پالنه او د بشري خدمتونو مسلکونه
د مذهبي کثرت پالنې مفهوم، د بشري خدمتونو مسلکونو سره هم تړاو لري، لکه ارواپوهنه او ټولنیز کار، طب او نرسنګ، چې مسلکي روزل شوي کسان کولای شي، د بېلابېلو عقیدو او دودونو درلودونکو پیرودونکو سره متقابله اړیکه ونیسي.
لومړی مخ
<templatestyles src="لومړی مخ/styles.css" />
د پراگ کلا
د پراگ کلا (په چیکی: Pražský hrad, Hrad) د چېک د جمهوریت تر ټولو مشهوره اور تاریخی کلا ده چی د پراگ په مرکز کی د ولټاوا سیند ته نژدې پرته ده. د پراگ کلا د نړۍ تر تولو لویه کلا هم ده. دغه کلا د ۹ پېړۍ څخه تر ۱۹۱۸ پورې د چېکی اشرافو، پاچهانو او رومی امپراطورانو مهم مقر وو. د پراگ کلا په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا د جمهوریت تر تاسیسولو وروسته د ولسمشر مقر شو. په اوس وخت کی په پراگ کلا کی د چېکی ولسمشر اداره پرته ده. په کلا کی د مقدس ویټوس کليسا پرته ده چی د چېکی اشرافو، پاچایانو، کشیشانو او اسقفانو آرامځای او مهم عبادت ځای ده. په دی کلیسا کی چېکی طلایی تاج ‌ذخیره شوی دی (پټ شوی دی).
انځورتون
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
وېشنيزه:چېک جمهوريت وېشنيزه:د پراگ يادگارونه وېشنيزه:د پراگ کلا
برازاویل
برازاویل په فرانسوي Brazzaville) د کانګو سیند پر غاړه د کانګو جمهوریت پلازمینه او لوی ښار دی. په ۲۰۰۵م کال کې یاد ښار ۰۰۰'۱۷۴'۱ وګړي لرل.
آريانا افغانستان تلويزيون
آريانا افغانستان تلويزون چې لنډون يې AATV دی، د امريکا د کاليفورنيا ايالت په اېروين ښار کې بنسټ شوی، يو افغاني تلويزوني چينل دی چې د سپوږمکۍ له لارې خپلې خپرونۍ په نړېواله توگه خپروي. د دغه تلويزوني چينل نورې څانگې د المان د هامبورگ په ښار او د افغانستان په کابل ښار کې فعاليتونه کوي.
مخينه
د دې تلويزوني چينل مشر نبيل غمين مسکينيار دی. دغه افغاني تلويزوني چينل په لومړي ځل په ۲۰۰۶ ز. کال کې په کار پيل کړی. دغه افغاني تلويزون خپلې خبري خپرونې نه لري او د انگرېزي، پښتو او پارسي ژبو خبرونه د امريکا غږ د اشنا تلويزون څخه خپروي.
قاري عبدالله خان
قاري عبدالله خان (۱۲۸۸ ل. - ۱۳۵۸ ل.) يو افغان شاعر، ليکوال، خطاط، رسنوال او د کابل د پښتو ټولنې او ادبي انجمن يو غړی و.
مخينه
هغه په ۱۲۸۸ لمريز کال کې زېږېدلی و. د ختيځ ادب علوم يې له نامتو استادانو څخه زده کړي و. بيا پخپله د همدغو علومو په ښوونه يې پيل وکړ او د افغانستان په بېلابېلو ښوونځيو او مدرسو کې د ښوونکي په توگه دنده ترسره کړې وه.
سرچينې
وېشنيزه:افغان شاعران
د ناروې تاریخ
د ناروې تاریخ د سیمې د اقلیم او اراضي له امله د فوق العاده درجې تر اغېزې لاندې راغلی. له میلاد څخه لس زره کاله وړاندې شاوخوا کې، د لویو داخلي  یخونو د ټوټو د شاته کېدو سره لومړني اوسیدونکي شمال لورته هغه سیمي ته مهاجر شول چې اوسنۍ ناروې ده. هغوۍ په ثابت ډول شمال طرف ته د ساحلي سیمو په اوږدو کې سفر وکړ، چې دا سیمه د ګلف خلیج د جریان په واسطه ګرمه شوې وه، چېـرې چې ژوند د زغم وړ و. د ژوندي پاتې کېدو لپاره دوی کب نیونه او د غرڅو ښکار کاوه ( او نور ښکارونه یې کول ). له میلاد څخه وړاندې د ۵۰۰۰ او ۴۰۰۰ کاله په منځ کې د اوسلوفجورډ په شاوخوا کې لومړنې کرنیز استوګنځایونه څرګند شول. په تدریجي ډول له میلاد څخه دمخه د ۱۵۰۰ او ۵۰۰ کالو تر منځ دغه کرنیز استوګنځایونه د ناروې سویل لورته خپاره شول، په داسې حال کې چې د شمالي سیمو اوسیدونکو ښکار او کب نیونې ته ادامه ورکړه.
د نیولیتیک دوره، له میلاد څخه څلور زره کاله پخوا پیل شوه. د مهاجرت دوره د دې لامل شوه چې لومړنۍ سرداران واک په لاس کې واخلي او لومړنۍ دفاع کول پيل کړي. د اتمې پېړۍ د وروستیو لسیزو راهېسي، د ناروې اوسیدونکو د بحرونو په اوږدو کې د بریټانیا ټاپوګانو او وروسته بیا ایسلند او ګرینلنډ ته پراختیا پیل کړه. د وایکینګ دوره هم د هېواد د یووالي شاهده وه. عیسویت د یوولسمې پېړۍ په جریان کې رامینځته شو او نیدروس د لوی اسقف سيمه ييز مذهب شو. د وګړو شمیر( اسلو : ۳۰۰۰ برګن : ۷۰۰۰ ټروندیم : ۴۰۰۰ ) تر ۱۳۴۹ ز کال پورې په چټکي سره ډېر شو، خو د تور مرګ او پرله پسې طاعون مرض په واسطه نیمايي ته راښکته شو. برګن په اصلي بندر بدل شو چې د هانسټیک اتحاديې له خوا کنټروليده او په ۱۳۹۷ ز کال کې له ډنمارک او سویډن سره د کلمار اتحادیې ته داخل شو.
له هغه وروسته چې سويډن په ۱۵۲۳ ز کال کې له اتحاديې څخه ووت، ناروې د کوچنۍ ډنمارک ـــ ناروې سره ملګري شوه. اصلاحات په ۱۵۳۷ ز کال کې معرفی شول او مطلقه پاچهۍ په ۱۶۶۱ ز کال کې وتپل شوه. په ۱۸۱۴ ز کال کې له ډنمارک سره د ناپلیون تر بایلونکو جګړو وروسته، ناروې د کیل د تړون پر بنسټ، د سويډن واکمن ته وسپارل شوه، خو ناروې خپله خپلواکۍ اعلان کړه او اساسي قانون یې تصویب کړه، همدارنګه هېڅ بهرني ځواک د ناروې خپلواکي په رسمیت ونه پېژندله، خو د سويډن ملاتړ یې وکړ چې د کیل د تړون پر اساس یې د ناروې غوښتنه کوله. له سويډن سره له یوې لنډ مهالې جګړې وروسته هېوادونو د ماس کنوانسیون پای ته ورساوه، په کوم کې چې ناروې پرته د بهرني خدمتونو څخه د خپل اساسي قانون، سټارټینګ او جلا اداري له ساتلو سره له سويډن سره شخصي اتحادیه ومنله. دا اتحادیه په رسمي ډول وروسته له هغه جوړه شوه چې غیر معمولي سټارټینګ په اساسي قانون کې مهم بدلونونه تصویب کړل او له دې سره د سویډن دیارلسم چارلس د ۱۸۱۴ ز کال د نومبر په څلورمه د ناروې د پاچا په توګه انتخاب شو.
بېړۍ چلوونه او د اوبو برېښنا د هېواد د لپاره د عاید مهمي سرچینې وي. په وروستیو لسیزو کې د اقتصاد د بدلون او د کارګرانو د خوځښت وده ولیدل شوه. جرمني د دویمي جګړې په ترڅ کې له ۱۹۴۰ ز کال څخه تر ۱۹۴۵ ز کلونو په منځ کې ناروې اشغال کړه ، چې وروسته بیا ناروې له ناټو سره یوځای شوه او د بیا رغونې  یوه دوره یې تر یو عمومي پلان  لاندې ونیوله. تیل په ۱۹۶۹ ز کال کې کشف شول او تر ۱۹۹۵ ز کال پورې ناروې د دنیا دویم لوی صادرونکی هېواد و، چې په پایله کې یې په شتمنۍ کې زیاتوالي راغی. د ۱۹۸۰ ز کال له لسیزې څخه، ناروې په ډېری سکتورونو کې بې نظمۍ پیل کړه او له بانکي کړکېچ سره مخامخ شوه.
په ۲۱ مه پېړۍ کې، ناروې د نړۍ په یو بډایه هېواد بدل شو. همدراز د تیلو او ګاز تولید یې د اقتصاد ۲۰ سلنه برخه جوړوي. د تیلو د عوایدو په بیا پانګونې سره، ناروې په ۲۰۱۷ ز کال کې د شتمني له پلوه، د نړۍ تر ټولو لوی صندوق شو.
له تاریخ وړاندې
د ناروې ساحلي کرښه، د یخ له لویو ټوټو څخه د یخ په اخېري دوره کې تقریباً د میلاد څخه ۱۲۰۰ کاله دمخه شاوخوا کې راپورته شوې. لومړي کډوالي په دې دوره کې وشوه، ځکه چې د ناروي ساحل د کب نیونې او ښکار لپاره ښه شرایط وړاندې کړل. هغوی کوچیان وو او له میلاد دمخه تر ۹۳۰۰ کالو پورې په ماګیرویا کې مېشت شوي وو. له میلاد څخه دمخه د ۸۰۰۰ کال څخه د یخ کمیدنه مخ په زیاتیدو شوه چې دا د دې لامل شو چې په ټول ساحل کې مېشتیدنه شروع شي. د ډبري په دوره کې په تورمس او فنمارک کې د کومسا کلتور او په سویل کې د فوسنا کلتور شامل و.
د نوستیوت کلتور، د فوسنا له کلتور څخه شاوخوا ۷۰۰۰ کاله د میلاد څخه وړاندې جوړ شوی و، هغه وخت چې اقلیم ګرم و، کوم چې ځنګلونه ډېر کړل او تی لرونکي حیوانات د ښکار لپاره ډېر شول. د انسان ډېر پخواني اسکیلټ چې تراوسه په ناروې کې موندل شوی، د سوګن په لږو اوبو کې په ۱۹۹۴ ز کال کې پیداشوی او له میلاد څخه ۶۶۰۰ کاله دمخه کاربن پورې تاریخ لري. کابو ۴۰۰۰ کاله وړاندې تر میلاده په شمال کې خلکو له ډبرینو توکو، خاورینو توکو، سیکو او له پوستکو جوړ شویو وسایلو کارول شروع کړل.
لومړۍ کرنه او په دې توګه د نوولیتیک دوره، کابو د میلاد څخه ۴۰۰۰ کاله دمخه له سویلي اسکاندیناوی څخه د لاسته راتلونکي ټيکنالوژي سره د اسلوفجورد په شاوخوا کې پیل شوه. دغه پرمختګ له میلاد څخه له ۲۹۰۰ څخه تر ۲۵۰۰ کالو په منځ کې هغه وخت وشو، کله چې اوربشی، خنزیر، غواګانې، پسونه او وزې عامې شوې او د الټا په شمال کې خپاره شول. دغه دوره د کورډ وار د کلتور د رارسېدو شاهده هم وه، کوم چې نوې وسلي، توکي او یوه هندو ــ اروپايي لهجه له ځانه سره راوړه چې نارويژي ژبي ته یې پرمختګ ورکړ.
د نورډیک د برونزو دوره ( د ۱۸۰۰ ـــ ۵۰۰ کاله تر میلاد دمخه )
د برونز دوره، له میلاد څخه ۱۸۰۰ کاله دمخه پیل شوه او بدلونونه په کې شامل وو، لکه د پټیو قلبه کول، په لرګیو دکورونو او انګړونو سره د فارمونو دایمي شتون، په ځانګړې توګه د اوسلوفجورډ، ټرانډهیمسفجورډ، مجوسا او جیرین شاوخوا حاصلخیزو سیمو کې. ځینې حاصلات دومره لوړ و چې بزګرانو ته یې د دې اجازه ورکوله چې د ښکلو توکو لپاره د پوستکي تجارت وکړي، په ځانګړې توګه له جوټلنډ سره. تقریباً له میلاد څخه ۱۰۰۰ کاله دمخه د یوریلیک ژبې ویونکي شمال ته راغلل ، له بومي خلکو سره یوځای شول او د سامي په خلکو بدل شول. د انتي اکیو په وینا: د سامي ژبې جوړښت کارول، په ټولو سویلي سیمو ( مرکزي اسکاندیناوی، سویلي ساپمي ) کې تر میلاد ۵۰۰ کاله وروسته وخت پورې دوام وکړ.
له سړې هوا سره د اقلیم بدلون، نژدې د میلاد څخه ۵۰۰ کاله دمخه پیل شول. هغه ځنګلونه چې پخوا یې نارون، آهک، ایرو او بلوط  درلودل، اوس د برچ، کاج او صنوبر په واسطه بدل شوي وو. د اقلیم بدلون دا معنا هم درلوده چې، بزګرانو د سرپناه لپاره د نورو جوړښتونو د جوړولو کار پیل کړی دی. د اوسپني  د کارکولو پوهه، د سلټ په واسطه معرفي شوه چې د ښو وسلو او وسیلو د جوړېدو لامل شوه.
د نورډیک د اوسپنې دوره ( ۵۰۰ ــــ ۸۰۰ تر میلاد وروسته )
د اوسپنې دورې اسانه کښت ته اجازه ورکړه او نوې سیمي پاکې شو،، ځکه چې د حاصلاتو له زیاتوالي سره نفوس پرله پسې وده وکړه. یو نوی ځانګړې ټولنیز جوړښت رامنځته شو: کله چې زوی واده وکړي، دوی به په همدې کور کې پاتې کېـږي، لکه څنګه چې یو پراخه کورنۍ یو قبیله وه. دوی به  له نورو قبیلو څخه حفاظت کوي، که چېرې شخړې رامنځته شي، دا مسئله به په یوه شورا کې، په یوه ځای کې چېرې چې به د شاوخوا سیمو ټول آزاد خلک سره یوځای کېـږي او کولای به شي، چې د جرمونو لپاره سزاوي وټاکي، لکه په خوړو کې د جریمي پریکول.
سيير بهادرزاده
سيير بهادرزاده لومړنی افغان دی چې د نړېوالې اتلولۍ اعزاز يې ترلاسه کړی. ده په ډېر لنډ وخت کې په ټوله نړۍ کې د شوټو آکا د گډوډ-جنگي لوبو د سپک وزن اتلولي ترلاسه کړه چې په همدې توگه يې خپل پلرني هېواد افغانستان ته لوی وياړ ور په برخه کړ.
ژوندليک
سيير بهادرزاده په ۱۷ د اپرېل، ۱۹۸۴ کال په کابل ښار کې زېږېدلی دی. په افغانستان د کورنيو جگړو په وروسته هغه د خپلې کورنۍ سره نېدرلېنډ ته مهاجر شو او د ۱۹۹۹ کال د اکتوبر له مياشتې راپدېخوا په هماغه هېواد کې اوسېږي.
زده کړې
سيير بهادرزاده خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل پلرني ټاټوبي کې ترسره کړي او بيا وروسته چې کله دی او دده کورنې په ۱۹۹۹ کال کې نېدرلېنډ ته مهاجر شوه نو، په نوي هېواد کې يې د نوو ننگونو تر څنگ د هغه هېواد ژبه زده کړه او همداسې يې خپلې زده کړې پرمخ بوولې. د ژبې د کورسونو نه وروسته نوموړي د ايټي هيلېسوم لېسې ته لار ومونده او په ۲۰۰۱ کال کې يې د هماغې لېسې نه خپل بری ليک ترلاسه کړ او د لوړو زده کړو په تکل يې د انشېډ په پوهنتون کې د پوستکاليو د انجنيرۍ په څانگه کې په سبق پېل وکړ. په ۲۰۰۴ کال کې يې د نړېوالې سوداگرۍ او ژبو په څانگه کې د آرنهېم پوهنتون ته ولاړ او تر درې کلونو وروسته يې د همدغه پوهنتون نه د نړېوالې سوداگرۍ په څانگه کې خپل بری ليک ترلاسه کړ.
سيير بهادرزاده ته الله (ج) نه يواځې فيزيکي ځواک ورکړی بلکه دی د فکري وړتيا خاوند هم دی. نوموړی د خپل د هېودا د ژبو سره سره په انگرېزي، آلماني، نيدرلنډي او اسپانيوي ژبو غږېدی شي.
بلموپان
بلموپان (په انګلیسي: Belmopan) په مرکزي امریکا کې پروت د بلیز هیواد پلازمینه ده.
سيير بهادرزاده
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د ۱۹۸۴م کال زېږدنې
جنوري
اخځونه
وېشنيزه:گریگوري کلیز
لنگھم پليس (هانک کانگ)
لنگھم پليس (هانک کانگ) هانگ کانگ په ښار  هانگ کانگ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 59 منزلونه دي او ددې لوړوالی  255 ميټر (837 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2004 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
طلوع افغان
لومړی چاپ:
طلوع افغان په لومړي ځل په کال ۱۳۰۰ هجري یعني په ۱۹۲۱ میلادي کال په کندهار کې چاپ شوه.
د طلوع افغان بنسټ اېښوددنکی:
صالح محمد خان هوتک وو.
د طلوع افغان بندېدل:
د سقاویانو او وروسته بیا د مجاهدینو په دوره کې د طلوع افغان خپرېدل وځنډول شو. وېشنيزه:افغاني رسنۍ
بهرنۍ جګړه
نږدې ټول جنګونه د کورنۍ جګړو پرته بل بهرني دي. که یو هیواد د بل هیواد له خلکو سره جګړه وکړي، هغه هېواد چې د دوی ځواکونه په خپله خاوره کې نه وي د بهرنیو جنګونو سره جګړه کوي. دا په مفهوم ډول ستونزمن ندی. نو، ډیری جنګونه بهرني جنګونه دي.
د متحده ایاالتو په تاریخ کې، موږ د اصلي اوسیدونکو سره د امریکا اوږده ساحه درلوده، "هندی جنګ". دا بهرني جنګونه نه و، نه هم دا کورنۍ جګړې په معمولي احساس کې وې، له دې امله دوی تقریبا بې ساري وو. ښایي د زولس سره برتانوي شخړې ورته وي لکه یو بریتانوي سویلي افریقیان د دې جګړې لپاره د "اصلي" په توګه وپیژندل شي، ځکه چې په رسمي توګه دا په بریتانیا کې یوه برنامه شوه؛ مګر زه فکر کوم چې دا تعریف تعریفوي، په څرګنده توګه هغه سرتېرې چې د بریتانیا څخه وو او سویلي افریقا نه و.
د "بهرني جنګ" عبارت د متحده ایالتونو په تاریخ کې یو ځانګړي خوندیتوب لري، لکه ولسمشر او د ولسمشرۍ کاندیدانو او نورو سیاستوالانو، په ځینو وختونو کې، په دې اړه خنډونه یا ژمنه شوې چې نه غواړي په "بهرنیو جنګونو" کې شامل شي. FDR په مشخصه توګه رای ورکوونکو ته وویل چې هغه به د امریکا له دغو جګړو څخه وساتي، کله چې هغه په ​​1940 کې د دریمې دورې لپاره ووتل او اروپا د WW II په لومړیو پړاونو کې وه. هغه د دې ژمنې ساتلو کې پاتې راغلل، دومره نه وه چې د تکرار له امله ځکه چې حالتونه وده کوي.
د امریکې د کورنۍ جګړې پای ته رسیدلو او د "هند" سره جګړه، د متحده ایاالتو ټول جنګونه "بهرنۍ جګړې" دي.
Almost all wars are foreign, other than civil wars. If one country is fighting with the inhabitants of another, the country whose troops are not on their own territory are fighting a foreign war. This is not conceptually difficult. So, most wars have been foreign wars.
The phrase “foreign wars” has a peculiar resonance in US history, as presidents and presidential candidates and other politicians have, in certain times, railed against or promised not to involve the country in “foreign wars”. FDR famously told voters he would keep the US out of such wars, when he was running for a third term in 1940 and Europe was in the early phases of WW II. He failed to keep that promise, not so much because of duplicity as because circumstances kept evolving.
Since the end of the American Civil War, and of the conflicts with the “Indians”, all US wars have been “foreign wars”.
بهرنۍ جگړه (یوناني: Ξενικὸς Πόλεμος، زینیکوس پوولوس) د نفتو د ځواکونو تر منځ د فارسایانو مشر فوکوکو او د لیټوس ځواکونو تر منځ د اجیرانو په مرسته چې د اسپارتانو څخه یې مرسته ترلاسه کړه (د دوی ښارګوټی و. د دوی پاچا آرکیدامامس III. جګړه په 346 ق م کې ترسره شوه.
Knossos غوښتل د کریټ انډول پیاوړي کړي مګر د لیټینیا مخالفین یې ترلاسه کړي. په ځواب کې Knossos د پخوانیو فارسین مشر فوکوکو الندې بهرني اجیران استخدام کړل. په 346 کې، Knossos د لیټوس په وړاندې جګړه اعالن کړه. فليکوس چې د ناتو او اجیرانو د ځواکونو قومانده و، د لیټوس په نیولو سره کله چې لیټیان سپارتینانو د مرستې لپاره غوښتنه وکړه، ونیول. د پاچا آرکډاماموس لاندې سپارټاان د لیټیانو سره مرسته وکړه. سپارتاران د لیټوس ژغورلو او فایلیکوس د ماتولو لپاره په وخت کې راغلل. فایلکوس بیا د کیډونیا سره مخ شو. دا پریکړه د فوکوکو وژنه ثابته شوه چې په محاصره کې وژل شوی او د هغه پوځ ویجاړ شوی.
دا جګړه د کریمان په تاریخ کې د موجودو نقطو ثابتیدل و ځکه چې دا د لومړي ځل لپاره بهرني ځواکونه د کریټ سره راغلل او د کرټن په چارو کې لاسوهنه وه. The Foreign War (Greek: Ξενικὸς Πόλεμος, Xenikos Polemos) was fought between the forces of Knossos with the help of mercenaries under the ousted Phocian leader Phalaikos and the forces of Lyttos who received help from the Spartans (who were founders of their city) under their King Archidamus III. The war took place in 346 BC.
Knossos wanted to strengthen their hegemony of Crete but received opposition from the Lyttians. In response Knossos employed foreign mercenaries under the former Phocian leader Phalaikos. In 346, Knossos declared war against Lyttos. Phalaikos who was given command of the forces of Knossos and of the mercenaries was about to seize Lyttos when the Lyttians asked the Spartans for help. The Spartans under King Archidamus rushed to help the Lyttians. The Spartans came in time to save Lyttos and defeat Phalaikos. Phalaikos then turned against Kydonia. This decision proved fatal for Phalaikos who was slain in the siege and his army was destroyed.
This war proved to be a turning point in Cretan history since it was the first time foreign forces had come to Crete and interfered in Cretan affairs.
امجد خان
امجد خان (۱۲ د نومبر، ۱۹۴۰ ز. - ۲۷ د جولای، ۱۹۹۲ م.) (هندي: अमजद ख़ान)، یو وتلي هندي فلم ډایریکټور او لوبغاړی وو. هغه چې شاوخوا شل کاله یې په فلمي نړۍ کې تیر کړي تر ۱۳۰ پورې فلمونه ډک کړي دي او په هندي فلمونو کې د بدمعاش په رول کې زیات مشهور وو. د هغه د ۱۹۷۵ ع کال د (شعلې) په فلم کې چې د (گبر سنگ) او د ۱۹۷۸ ع کال د (مقدر کا سکندر) فلم د (زوراور) په رولونو کې کار وکړ او ډیر مشهور سو.
پخواني وختونه
امجد خان د هند هیواد په ممبای کي په یوه پښتنه کورنۍ کي چې نیکونه يې د افغانستان د غزني څخه هند ته تللي وو وزیږید. د هغه پلار چي په هندي سینما کي د جايانت په نامه یادیږي یو یادگار هندي لوبگر وو. د هغه ورونه امتياز خان او عنايت خان نومیدل چي یوازې په یوه هندي فلم کي یې کار کړی. هغه په کوچینیوالي کې په ۱۹۵۷ ع کال کې د (اب دهلي دور نهي) فلم کي د ماشوم اکتور په ډول کار وکړ.
ښاغلي خان د سېنټ ټېرېسا په ښونځي کې خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې بشپړې کړي چي وروسته تر هغه یې د آر ډي نشنل کالج لاره ونیوله. هغه په لوی اندام درلودلو سره په کالج کي مشهور وو چي زیات کسان تري ویریدل او هغه به یي (دادا) باله.
شخصي ژوند
په ۱۹۷۲ ع کال کې هغه د شیلا خان سره واده وکړ او يو کال وروسته يې د شاداب خان په نوم زوی وزیږید چي هغه هم په څو فلمونو کي کار کړی. خان همدا راز یوه لور د احلم خان او یو بل زوی د سیماب خان په نوم درلودل.
سرچينې
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران وېشنيزه:د هند پښتانه وېشنيزه:خانان
نعمت (جګړه مار)
مفتي نعمت چې د مفتي نعمت الله قویم یا ملا نعمت مفتي په نوم هم شهرت لري، یو افغان جګړه مار او سلفي عالم دی. نوموړي په لومړیو کې د طالبانو د یوه پوځي قومندان او بیا وروسته د اسلامي دولت (داعش) د خراسان ولایت (ISIL-K) لپاره د افغانستان په شمال په تېره بیا په جوزجان ولایت کې خدمت کړی دی. مفتي نعمت د افغانستان د دولت پر وړاندې د بغاوت پر مهال په ګڼو جنګي جرمونو باندې تورن دی. بؤلمه:۲۰۲۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
وړکتوب او له طالبان ته خدمت
نعمت چې په قوم ازبک دی په لومړیو کې یې د افغانستان د پخواني ولسمشر د لومړي مرستیال، عبدالرشید دوستم د زوکړې په ځای یعنې جوزجان ولایت کې دیني علوم تدریس کاوه او مفتي و. وروسته نعمت سلفي شو او له طالبانو سره یو ځای شو، د خپل ځان لپاره یې یو وړوکی پوځ جوړ کړ او په قوش تپه ولسوالۍ کې یې جګړې پیل کړي. نوموړی وروسته په درزاب او قوش تپه ولسوالیو کې د طالبانو د پوځي کمېټې ریاست ته ورسېد او د بلواګرو یو له مهمو پوځي قومندانانو څخه شمېرل کېده. دا احتمال شته چې نعمت به د «بدر په عملیاتو» کې چې طالبانو په ۲۰۱۱ ز کال کې د افغانستان په شمالي سیمو کې پیل کړ، ګډون کړی وي. د پژواک د خبري اژانس د معلوماتو له مخې، نوموړي یو مهال د طالبانو له خوا د جوزجان د والي په توګه هم کار کړی دی چې ورته د «مولوي» افتخاري لقب هم ورکړل شوی دی. له دې ټولو مواردو سره، نعمت په زیاتیدونکې توګه سره د خپلو امرانو له خوا د شته ګډوډیو له هغې جملې له واک څخه ناوړه ګټې اخیستنې، د مالیاتو اخیستو په خاطر د سیمه ییزو خلکو ځورونې او شکنجې او فساد له امله تر نیوکو لاندې و. کله چې نعمت په ۲۰۱۳ ز کال کې پاکستان ته ولاړ، نو د همدې مسایلو له امله ونیول شو او د یاغیانو له خوځښت څخه په ۲۰۱۴ز کال کې وایستل شو.
نعمت د همدې نیونې په غبرګون کې، د ۲۰۱۴ز کال په ډیسمبر کې د ولسمشر له مرستیال، دوستم سره معامله وکړه او  د ۲۰۱۵ ز کال په فبروري کې په رسمي بڼه له خپلو ۲۲۰ سرتیرو سره د افغانستان دولت ته تسلیم شو. هغه ته ژمنه ورکړل شوه چې تر شپږو میاشتو پورې به ده او د هغه ټولو سرتیرو ته معاش ورکول کېږي او همداشان به هغوی ته د ملکي دندو په موندلو کې مرسته کېږي. نعمت د دوو کلونو لپاره په شبرغان کې پاته شو، په دې هیله چې یو چېرته به د سیمه ایزو دولتي ملیشو د قومندان په توګه وګومارل شي. نوموړي په دې موده کې یوه سلفي دیني مدرسه د احیای سنت په نوم جوړه کړه او د ښځو او سړو لپاره یې تدریس کاوه. د نوموړي سلفي نظریات د دې لامل شول تر څو هلته سیمه ییزې حنفي مذهبه مدرسې ورسره جدي مخالفت وښیي چې په پایله کې د نعمت او د هغه د مخالفو علماوو تر منځ ګڼ شمېر مناظرې تر سره شوي. خو د ۲۰۱۶ ز کال د نومبر په میاشت کې دولتي چارواکو د هغه مدرسه وتړله او هغه یې په جوزجان ولایت کې له تدریس څخه منع کړ. نعمت دې پایلې ته ورسېد چې نه دوستم او نه هم نور حکومت پر خپلو خبرو ولاړ دي او دې کار نوموړی دې ته وهڅاوه تر څو خپل بغاوت بیرته له سره پیل کړي. نوموړی په سیمه کې د داعش-خراسان ډلې د قاري حکمت له سرتیرو سره یو ځای شو. که څه هم نعمت وروسته استدلال کړی و چې له داعش سره د هغه یو ځای کېدل د خپلو ګډو ایډیولوژیکي اعتقاداتو له مخې و، خو د افغان تحلیل کوونکو د شبکې یوه څېړونکې وویل چې ښایي له دې کار څخه د هغه موخه د «خپل واک د ساتنې لپاره له فرصت څخه ګټه اخیستل» و.
د داعش-خراسان قومندان
نعمت چې ۸۰ جنګیالي يي رهبري کول، د درزاب ولسوالۍ په سردره سیمه کې د داعش-خراسان د ځواکونو قومنداني ته ورسېد او همداشان د قاري حکمت له خوا په دغه سیمه کې د داعش-خراسان د پوځي محکمې د مسوول په توګه وګومارل شو. په ۲۰۱۷ ز کال کې داعش د افغانستان په شمالي سیمو کې په زیاتیدونکې ډول سره وده وکړه او د هغه کال په اپریل کې یې د درزاب ولسوالۍ ټوله له طالبانو او د دوستم له ملیشو نه ونیوه. په دغه وخت کې، د افغانستان دولتي چارواکو نعمت د  داعش یو له تر ټولو مهم قومندان وباله او ویې ویل چې: «هغه په درزاب ولسوالۍ کې  پوره بلد او یو خطرناک کس دی». په پایله کې درزاب د دې ډلې لپاره یوه کلکه مورچه وګرځېده او څو ځلې یې هڅې وکړي تر څو خپله سیمه پراخه کړي. قاري حکمت د ۲۰۱۸ ز کال د اپریل په میاشت کې د امریکايانو په یوه هوايي برید کې ووژل شو او له هغه وروسته د شمالي ولایتونو د داعش ټولو قومندانانو د نعمت اوښی، مولوي حبیب الرحمن د خپل نوي مشر په توګه وټاکه. یو څېړونکی ګومان کوي چې د نوې مشر په ټاکنه کې ښایي نعمت پراخ رول لوبولی وي؛ خو په هر حال، د مولوي حبیب الرحمن له ټاکل کېدو وروسته نوموړی په جوزجان ولایت کې د داعش دویم ستر کس و. کله چې نعمت په داعش-خراسان کې و، نو بې شمېره جنایتونه یې تر سره کړل.
تسلیمیدل
په ۲۰۱۷ز کال کې د افغانستان په شمالي ولایتونو کې د داعش د خراسان ډلې د خپلو پوځي بریاوو سره سره، د طالبانو تر ګواښ لاندې و، ځکه چې د طالبانو ډلې په کراتو هڅه وکړه تر څو د داعش ډله له درزاب ولسوالۍ څخه وباسي. په ۲۰۱۸ ز کال کې د طالبانو له خوا پراخ تیري په پای کې وکولای شول دغه ډله په شمالي ولایتونو کې یو مخ وځپي. طالبانو د اوربند غوښتنه رد کړه او ورته یې وویل چې باید نعمت سره له مولوي حبیب الرحمن او په دغه سیمه کې د داعش مالي مسوول، صبغت الله ورته ژوندي وسپاري. په دغه وخت کې دلته د داعش دا ډله سره وپاشېدله او زیات شمېر جنګیالي یې طالبانو ته تسلیم شول، خو دریو قومندانانو او د هغوی سرتیرو تصمیم ونیو تر څو د افغانستان له دولت سره په دې شرط یو ځای شي چې د طالبانو پر وړاندې به د دوی ساتنه کېږي. نعمت او د هغه سرتیري له خپلو کورنیو سره یو ځای د شپې له خوا په داسې حال کې چې د افغان دولت ځانګړو او هوايي ځواکونو یې ساتنه کوله د دولت تر ولکې لاندې سیمې ته وتښتیدل.
د داعش د خراسان ډلې جنګیالي دولت ته له تسلیمي وروسته که څه هم ملکي وګړو او سیمه ایزو سرتیرو یې پر وړاندې لاریون وکړ، خو د شبرغان ښار ته ولیږدول شول او له ښه چلند سره مخ شول. له هغه وروسته، نعمت څو ځلې له رسنیو سره په خپلو مصاحبو کې وویل چې «جعلي خبرونه» د داعش د بدنامه کولو لامل و. هغه ادعا وکړه چې یوازینی علت چې هغه او ورسره ملګرو یې بغاوت وکړ دا و چې هغوی د «ټولې نړۍ» له خصومت سره مخ وو او دا چې هغوی غوښتل تر څو خلک د داعش ایډیولوژي په «زړه سره نه په زور» ومني. نعمت د خپلې راتلونکې په اړه وویل چې: «افغان حکومت باید زما ژوند وژغوري او زما امنیت وساتي» هغه ډول چې تر تسلیمیدو وړاندې یې ژمنه شوې او دا چې هغه هېڅ جرم نه دی کړی. د همدې ادعاګانو باوجود، ګڼو ښځو هغه پخوا په تښتوونې او جنسي تیري باندې تورن کړی و. دغه تورونه د غور وړ و، ځکه «دا لومړی ځل و چې افغان ښځو د داعش جګړه مار په جنسي تیري باندې تورن کړی و». په معمول ډول سره په افغانستان کې د جنسي تیري قربانیان خپل داستانونه نه شریکوي، ځکه په دې ټولنه کې جنسي تیری یو ډول سپک کار دی. نور ملکي وګړو بیا داعش د څه باندې سلو ملکي وګړو او ماشومانو په اعدام او د غلامۍ د نظام د ټینګولو پر تور تورن کړ. دلته دولت هم د «داعش د جګړه مارو لپاره د پناه ورکولو او ساتنې له امله» په پراخه کچه تر نیوکې لاندې راغی او دغو ګوتنیونو دولتي چارواکي دې ته اړ کړل تر څو اعلان وکړي چې د داعش جګړه ماران به د قانون منګولو ته وسپاري. د ۲۰۲۱ کال د می ۱۱مه
د.بد.فس
.دسفسجسدسب.فساج
ميري ډي ګورني
ميری ډي ګورنی (۶ اکتوبر ۱۵۶۵ پاريس – ۱۳ جولای ۱۶۴۵) یوه فرانسوۍ لیکواله وه، چا چې يو ناول او يو شمېر نورې ادبي ليکنې وکړې، د نارینه او ښځو برابري (Égalité des hommes et des femmes، ۱۶۲۲) او د ښځو شکايتونه (Grief des dames، ۱۶۲۶) په ګډون. هغې ټینګار کاوه چې ښځې بايد زده کړه وکړی. هغه همدا راز د «ميشل ډي مونټين» مصححه او مبصره وه. د مونټين له مړينې وروسته، ګورني د هغې مقالې تصحيح او خپرې کړې.
ژوند
هغه په ۱۵۶۵ز کال کې په پارس کې زېږېدلې وه. د هغې پلار «جيولم لي جارز» د پرانسې د باچا درېیم هينري خزانه دار و. په ۱۵۶۸ز کال کې هغه په «پکاردي» کې د «ګورني» د ملکيتونو لپاره د ځمکواکۍ حقوق تر لاسه کړل او په ۱۵۷۳ز کال کې، له هغې وروسته چې د « Neufvy» ملکیتونه يې راونيول، نوموړی « Seigneur de Neufvy et de Gournay» وګرځېد. په ۱۵۷۷ز کال کې د هغې د پلار له ناڅاپي مرګ وروسته دا کورنۍ «ګورنی-سور-ارونډ» ته ولېږدېده.
په ۱۵۹۱ز کال کې د هغې د مور له مړينې ووسته، ميری پاريس ته ولاړه، د کورنۍ کور يې خپل ورور چارلس ته خوشې کړ او هغه مجبور شو چې دا کور په ۱۶۰۸ز کال کې وپلوري. يو کال وروسته «مونټينی» ومړ او د هغه کونډې «فرانسوا ډي لا چيساين» ګورنی ته د مقالو يوه نسخه وسپارله او هغه يې د دې مقالو د خپرولو مسئوله کړه. په ۱۵۹۵ز کال کې ګورني د هغه د مقالو لومړۍ پس مرګي نسخه خپره کړه او په ۱۵۹۸ز کال کې هغې د همدې تصحيح شوې نسخه خپره کړه. هغه د لیکنو له لارې د ګټې وټې په پرېکړه په پاريس کې ميشته شوه. هغې په ۱۶۰۸ز کال کې د « Bienvenue à Monseigneur le Duc d'Anjou» په نوم د ماشومانو د زده کړې په اړوند مهاليز بحثونه خپاره کړل. دې کار په پراخه کچه د پاريس د پوهانو نظر د هغې په لور راواړاوه. د « Adieu de l'ame du Roy de France et de Navarre» په نوم د هغې د ۱۶۱۰ز کال کار يوه رسوايي جوړه کړه، ځکه چې له «جيسوټ» يې دفاع کړې وه، په چا چې شک کېدو چې د پاچا هنري څلورم د وژلو دسيسه يې جوړه کړې (Jesuits جيسوټ د يوې مسيحي ټولنې غړي چې په ۱۵۳۴ز کال کې جوړه شوې وه). ګورني د «د ګورني ضد» په نوم د يوې مسخره ييزې رسالې په مټ تر بريد لاندې ونيول شوه او د يوې زړې بدغونې په توګه انځور شوه.
په پاريس کې «ميري ډي ګورني» له «هنري لويس بابرټ ډي مونټمور» سره وليدل او پوهاند «جسټس لپسيس» هغه اروپا ته د لیکونو د يوې ښځې په توګه وړاندې کړه. ګورني «ملکې مارګو، د فرانسې څلورم هنري، ميري ډي ميډيسس، لويس يوولسم، مارکوينز ډي ګورچيويل»، وزيرانو «ولرويي او جينين» ته په لیکونو استولو سره خپل ځان ته خوندي کوونکي پيدا کړل. ملکه مارګو د هغې ملاتړې شوه. ګرومي د ملکې شاهي تالار ته وبلل شوه او په ربعوار ډول يې مالي مرسته تر لاسه کوله.
هغې د «سالوسټ، اويد، ويرژيل او تاسيتوس» اثار وژباړل. ګورني همدا راز د خپلې پيشو « Léonore» (چې دا د مونتيني د لور نوم هم و) او د «ارک» د «جان» په اړه بيتونه وليکل،  «رونسار» سره يې ځان برابر کړ، د شهزاده ګانو په لارښونه يې ليکنې وکړې او په « Précieuses» يې نیوکې وکړې. په ۱۶۱۹ز کال کې نوموړې د « Versions de quelques pièces de Virgile, Tacite, Salluste» د ژباړې نسخه خپره کړه، دې ژباړې یوه سريزه درلوده چې د « François de Malherbe's» د هغه اند مخالفت پکې شوی و چې فرانسوي ژبه بايد پاکه شي. په ګورنی تور پورې شو چې هغه چټي، ماضي پالونکې او زړه مزدوره ښځه ده. په بدل کې، ګورني، په ۱۶۲۲ز کال کې د « Égalité des Hommes et des Femmes» په عنوان د ښځو د حقوقو يوه سخته دفاع خپره کړه، کومه چې هغې ملکې «ان دواتريش» ته ډالۍ کړې وه. په ۱۶۲۴ز کال کې هغې د « Remerciement, au Roy» په عنوان د  « Pierre de Ronsard» د شعر يوه څرګنده کره کتنه خپره کړه.
د « Le Promenoir de M. de Montaigne qui traite de l’amour dans l’œuvre de Plutarque» په نوم د هغې د ۱۶۲۶ز کال په ناول کې، نوموړې د هغو ګواښونو څېړنه وکړه، له کومو سره چې ښځې په نارينه وو د تکیه کولو له امله مخ کېږي. په ۱۶۲۶ز کال کې د « L'ombre de la damoiselle de Gournay» په عنوان د هغې د اثارو يوه ټولګه خپره شوه. هغه د «سنت اونوره» په سرک موقعيت لرونکي يو اپارتمان ته ولاړه او د فرانسوي اکاډمۍ په جوړولو کې يې مرسته وکړه. هغه کم تقاعد چې نوموړې ته د «کاردينال ريشليو» له خوا ورکول کېدو، له هغې سره مرسته وکړه چې په ۱۶۳۵ز کال کې د «مونتنی» د لیکنو يوه نسخه خپره کړي. په ۱۶۴۱ز کال کې، نوموړې د « Les Advis, ou les Presens de la Demoiselle de Gournay» په نوم د خپلو اثارو يوه بله ټولګه خپره کړه. هغه په ۱۶۴۵ز کال کې د ۷۹ کلنۍ په عمر مړه شوه او د پاريس په «سينټ ايسټيچ» کليسا کې خاورو ته وسپارل شوه. ميری ډي ګورني اوسمهال په فرانس کې د هغې لومړۍ ښځې په توګه پېژندل کېږي چې په تنقیدي ادب کې يې ونډه درلوده او د لومړيو هغو ښځو شمېرل کېږي چې د ښځو او نارينه وو په برابرۍ يې سخت بحثونه کړي دي. د هغې وروستي راټول اثار نژدې زر پاڼو ته رسېږي.