cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په هندوييزم کې ګاتم بودا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د وشنو نهم اوتار د نروان لاسته راوړونکی دی، د اخلاقو، پاکوالي، مینې او خیرات مبلغ، د بودا اوتار. دا ستونزمنه ده چې د برهمنانو د بودا اوتارونو او د بودیزم د ګوتم بودا ترمنځ توپیر تعریف کړئ. البته، د بودا بودا یو تاریخي شخصیت و چې اصلي نوم یې ګوتاما و. که څه هم دا دوه بودا په بشپړ ډول توپیر لري، دا هم باید ومنو چې د بودا اوتار د بودا په جوړښت کې مهم رول لوبولی دی. له بلې خوا، د ګاتم بودا تعلیمات د بودايیزم په بڼه کې د برهمنانو خیالي بودا خورا اغیزمن کړل. هر څه چې د هندویزم د بودا او د بودا د بودا تر منځ د تاریخي تړاو طبیعت وي، دا یقیني ده چې برهمنانو بودا د هندو معبد په معبودانو کې شامل کړی و. د بودا اوتار سره نږدې ورته والی د هندوانو د مینې او رحم خدای جګنات دی.
د پاچا جیمز نسخه
د پاچا جیمز نسخه (King James Version) چې د پاچا جیمز د بایبل (KJB) او مجازې/رسمي نسخې په نومونو هم پېژندل کېږي د انګلستان د کلیسا لپاره د عیسوي بایبل انګلیسي ژباړه ده چې په ۱۶۰۴ زکال کې یې سپارښتنه وشوه او په ۱۶۱۱ زکال کې د پاچا شپږم او لومړي جیمز په مالي ملاتړ چاپ شوه. د پاچا جیمز د نسخې په ۸۰ کتابونو کې د زاړه تړون ۳۹ کتابونه، د تړون پر مهال ۱۴ هغه کتابونه چې پروتستانتان یې اپوکریفا بولي او همدارنګه د نوي تړون ۲۷ کتابونه شاملېږي. د پاچا جیمز نسخه چې د هغو د «سبک د عظمت» له امله پام وړ ګرځېدلې په انګلیسي کلتور کې یو له مهمو کتابونو او همدارنګه د انګلیسي ژبې نړۍ په جوړېدو کې د محرکه قوې په توګه توصیف شوې.
په هندوييزم کې ګاتم بودا
سرچينې
وېشنيزه:گوتم بودا وېشنيزه:بودایي دین وېشنيزه:بوداييزم وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:هندويزم
د پاچا جیمز نسخه
د پاچا جیمز نسخه د لومړي ځل لپاره د جان نورتون او رابرت بارکر له خوا چې د پاچا د چاپ خونې مسئولیت یې پر غاړه درلود چاپ شوه؛ دا په انګلیسي ژبه د بایبل دریمه ژباړه وه چې د انګلستان د کلیسا د چارواکو د تائید وړ وګرځېده: لومړۍ ژباړه یې د لوی بایبل په نوم وه چې د پاچا اتم هنري (۱۵۳۵ زکال) د واکمنۍ پر مهال یې امر ورکړل شوی و، دویمه ژباړه یې د کشیشانو د بایبل په نامه وه چې د ملکې لومړۍ الیزابت د واکمنۍ پر مهال (۱۵۶۸ زکال) یې سپارښتنه وشوه. د سویس په جینوا کې د پروتستانت اصلاح غوښتونکو لومړني نسل په ۱۵۶۰ زکال کې د جینوا بایبل د هغو له اصلي عبراني او یوناني متونو څخه برابر کړ، هغه چې د پاچا جیمز د رسمي نسخې په لیکلو کې یې پام وړ اغېز درلود.
د ۱۶۰۴ زکال په جنوري میاشت کې پاچا جیمز د همپتون دربار کنفرانس جوړ کړ، هغه په دغه کنفرانس کې د انګلستان د کلیسا د پیوریتنانو (پاک دینانو) د ډلې له خوا په پخوانیو ژباړو کې د نیمګړتیاو د ویلو په غبرګون کې د بایبل د نوې انګلیسي نسخې د جوړولو وویل.
جیمز ژباړونکو ته یو شمېر لارښوونې وکړې څو ډاډ ترلاسه شي چې نوې نسخه به له کلیسا پوهنې سره تطابق ولري څو د انګلستان د کلیسا پروتستانت نظام او همدارنګه ټاکل شوي روحاني ته اعتقاد منعکس کړي. دغه ژباړه د شپږ ډلو ژباړونکو (په ټولیز ډول یې شمېر ۴۷ تنه نارینه و ته رسېد چې ډېری یې په انګلستان کې د بایبل له مخکښو پوهانو څخه و) له خوا ترسره شوه. د دوی ترمنځ دندې وېشل شوې وې: زوړ تړون دریو ډلو، نوی تړون دوه ډولو او اپوکریفا یو ډلې ته سپارل شوی و. نوی تړون د هغه مهال د نورو ژباړو په څېر له یوناني، زوړ تړون له عبراني او آرامي او آپوکریفا له یوناني او لاتین متنونو سره ورته و. د ۱۶۶۲ زکال د مشترک/عام عبادت په کتاب کې د مجازې یا رسمي نسخې (Authorized Version) متن د لوی بایبل، انجیل او مسیحي خط پر ځای وکارول شو (خو په مزامیرنامه کې دا کار ونشو ځکه د بایبل د لوی کتاب اساسي نسخه یې ساتلې وه) او له همدې امله هم د پارلمان د قانون له مخې مجاز وګڼل شو.
د اتلسمې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې د انګلیسي ژباړې په توګه دغه رسمي نسخه په انګلیسي پروتستانت کلیساوو او نورو انګلیکان کلیساوو کې په موثره توګه د بې بدیلې نسخې په توګه کارول کېده، یوازې د مزامیر او د انګلستان د کلیساوو د مشترکو عباداتو د کتاب له یو شمېر برخو پرته چې په عملي بڼه کومو ستونزو په کې شتون نه درلود. د اتلسمې پېړۍ په اوږدو کې دغه رسمي نسخه د لاتین ولګاټې نسخې پر ځای د انګلیسي ژب ویونکو پوهانو لپاره په معیاري نسخه واوښته. په ۱۹مه پېړۍ کې د کلیشه یي چاپ په پراختیا سره د انجیل دغه نسخه په تاریخ کې په تر ټولو ډېر چاپېدونکي کتاب واوښته؛ د دغو چاپونو نږدې ټول متون په ۱۷۶۹ زکال کې په اکسفورډ کې د بنجامین بلیني له خوا په معیاري بڼه تصحیح شول او په دې سره د اپوکریفا نږدې ټولې برخې ترې لرې شوې. نن ورځ د «پاچا جیمز نسخې» ته د غیرمعیاري توب د عنوان کارول د اکسفورډ معیاري نسخې ته نغوته کوي.
اغېز
د سلطنتي هڅونې او ملاتړ سربېره، هېڅکله هم له دغې نوې ژباړې څخه د ګټنې ښکاره امر شتون نه درلود. تر دې پورې چې په ۱۶۶۱ زکال کې دغه نسخې د مشترکو عباداتو په کتاب کې د انجیل او عیسوي لارښوونو په برخه کې د کشیشانو د بایبل ځای ونیو. په ۱۷۶۳ زکال کې د نقدي بیاکتنې (The Critical Review) په نامه اخبار څرګنده کړه چې «مبهم عبارات، منسوخ کلمات او نامطلوب عبارات... د ریشخند وهونکو لپاره موضوع جوړوي». د بلیني د ۱۷۶۹ زکال نسخه د سمې املا او د لیک دود د نښو په لرلو سره له مجازې یا رسمې نسخې څخه د عمومي درک د بدلون په برخه کې په انګلیسي ژبه د یو شاهکار اثر په توګه مرسته وکړه.
دغه نسخه «په نړۍ کې د تر ټولو اغېزمن کتاب د اغېزمنې نسخې په توګه په هغه ژبه چې اوس مهال تر ټولو اغېزمنه ده»، «په انګلیسي مذهب او کلتور کې د تر ټولو مهم کتاب» او همدارنګه «په انګلیسي ژب ویونکې نړۍ کې د تر ټولو زیات ستایل شوي کتاب» په توګه وبلل شوه.
د پاچا جیمز نسخه یو له هغو نسخو څخه ده چې په پروتستانت کلیساوو او همدارنګه د انګلیکان کلیساوو په نورو ډولونو کې ترې ګټنه اجازه لري، ځکه د دغه کلیساو سپېڅلی تاریخي کتاب دی.
د چاپ کولو د حق حالت
دغه مجازه/ رسمي نسخه د نړۍ په ډېرو برخو کې عمومي مالکیت ته اړونده ده. ورته مهال په بریتانیا کې د هغو د چاپ، انتشار او د ویش حق په سلطنتي واکونو کې دی او سلطنت، خپرونکو ته اجازه ورکوي چې هغه د حکومتي فرمان د اجازې له مخې تکثیر کړي. په انګلستان، ولز او شمالي ایرلنډ کې د حکومتي فرمان د ورکړې اختیار د پاچا د چاپګر او په سکاټلنډ کې د بایبل د سکاټلنډي هئیت په واک کې دی. د پاچا چاپخونه د پېړیو راهیسې د بایبل د تکثیر له حق سره اړیکه لري چې مخینه یې ۱۵۷۷ زکال ته اړوندېږي. په ۱۸ مه پېړۍ کې د هغو پاتې حقوق د جان باسکټ له خوا په انحصاري توګه وپېرل شول. د باسکټ حقوق د یو شمېر خپروندویانو له خوا راکم شول او په انګلستان، ولز او شمالي ایرلنډ کې د پاچا چاپخونه اوس مهال د کمبرېج پوهنتون خپروندیه برخه ده، چې په ۱۹۹۰ زکال کې یې ایري او سپاټیس ووډ شرکت خپل کړ او دغه حق ورته په میراث پاتې شو.
لرغوني مهال ته د اړوندو نورو سلطنتي احکامو له مخې د کمبریج پوهنتون خپرندويه برخه او همدارنګه د اکسفورډ پوهنتون خپرندویه برخه د رسمي نسخي د خپرولو په برخه کې په خپلواکه توګه د ملکې د چاپګر حقونه لري. په سکاټلنډ کې دغه نسخه د بایبل د سکاټلنډي پلاوي په اجازه د کولیز خپرندویه ټولنې له خوا خپرېږي. د دغه احکامو حدود د دغو نسخو له درلودونکو پرته او یا د هغو کسانو له اجازې پرته چې دغه نسخه لري، د هغو چاپ، خپرول او همدارنګه بریتانیا ته د هغو واردول منع کوي. هغه خوندیتوب چې دغه نسخه او همدارنګه د مشترکو عباداتو کتاب ترې برخمن دی له هغه مهال څخه راپاتې دی کله چې ولیعهد په بریتانیا کې د ټولو چاپخونو او انتشاراتو واک په لاس کې درلود. نږدې ټول هغه مقررات چې د تکثیر حق یې د تل لپاره یو شمېر خپروندویو ټولنو ته ورکړی د ۱۹۸۸ زکال د چاپ، طرحو او اختراعاتو د قانون له مخې لغو شوی، خو له دې امله چې دغه نسخه د چاپ د حق پر ځای د سلطنتي حق له مخې خوندي شوې لا یې هم د چاپ حق خوندي دی، هغه ډول چې د ۱۹۸۸ زکال د چاپ، طرحو او اختراعاتو د قانون په ۱۷۱ ماده کې ورته نغوته شوې.
د بنګن هلډګارډ
د بنګن هیلډګارډ (شاوخوا د ۱۰۹۸ کال – د ۱۱۷۹ کال د سپټمبر ۱۷)، چې د سېنټ هیلډګارډ او د راین سیبیل په نوم هم پېژندل کېږي، د آلمان د بنډیکټین سر کشیش او بحرالعلوم یا جامع الکمالات وه، چې په لیکوالی، کمپوزر، فلسفه، تصوف، وړاند پالنې او د منځنۍ دورې په اوږدو کې د په طبي لیکوالۍ او تخصص کې فعاله ښځه وه. هغه په سپیڅلي مونوفوني کې یو له ډېرو مشهورو او همدارنګه په عصري تاریخ کې ترټولو ډېره مستند لیکوالانو څخه وه. پوهان یې په آلمان کې د ساینسي طبیعي تاریخ بنسټګره ګڼي.
هیلډګارډ د خپلې صومعې له لوري په ۱۱۳۶ کال کې مجسټرا ( ستره مور) وټاکل شوه. هغې په ۱۱۵۰ کال کې د روپرټسبرګ او په ۱۱۶۵ کال کې د ایبینګین صومعه رامنځته کړل. هیلدیګارډ د دیني علومو، نباتاتو او درملو په هلکه آثار او همدارنګه د عباداتو لپاره یې لیکونه، ترانې او متناوبې ترانې لیکلې. هغې شعرونه او د خپل لومړي اثر سیویاس (Scivias) په روپرټسبرګ نسخه کې یې په میناتوري تهذیب څارنه کوله. د ټولې منځنۍ دورې د هر بل کمپوزر په پرتله د هیلډګارډ له خوا زیاتې سندرې پاتې دي او هغه یوه له هغو څو پېژندل شویو کمپوزرانو څخه ده چې هم یې موسيقي او متن لیکلی دی. د هغې له آثارو څخه یو د اوردو ویرتوتم (Ordo Virtutum) دی، چې د ادبي ډرامې لومړنۍ بېلګه ده او احتمالا ترټولو پخوانۍ پاتې شوې اخلاقي ننداره ده. نوموړې د لینګوا اګنوتا (Lingua Ignota) په نوم د یوې مصنوعي ژبې د اختراع په پار پېژندل شوې ده.
که څه هم  د رسمي تقدیس کېدو تاریخ یې پېچلی دی، خو د رومي کاتولیک کلیسا په سیمه ییزو جنتریو کې د پېړیو راهیسې سنت یاده شوې ده. د ۲۰۱۲ کال د می په ۱۰ پاپ شاړلسم بینیډیکټ د هیلډګارډ دودیز کلتور ټولې کاتولیک کلیسا ته د "معادل تقدیس" په نوم پروسه کې وغزاوه. پاپ د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر په ۷ نوموړې د "هغې د ژوند د سپېڅلتیا او د ښوونې د اصالت" څخه د مننې په پار د کلیسا ډاکتره ونوموله.
ژوندلیک
هیلډګارډ د ۱۰۹۸ کال شاوخوا کې زیږېدلې. مور او پلار د مرکسیم ناهیټ میچټیلډ او د برمرشایم هیلډبرټ وو، چې د سپونهیم د کاونټ میګین هارډ په خدمت کې د ټيټو اشرافو آزاده کورنۍ وه. هیلډګارډ چې له زېږون څخه ناروغه وه، په دودیز ډول د دوی ترټولو کوچنی او لسم ماشوم شمېرل کېږي، که څه هم یوازې د اوو مشرو وروڼو او خویندو اسناد موجود دي. هیلډګارډ په خپل ژوندلیک کې وايي چې له ډېر ټيټ عمر څخه یې خیالونه تجربه کړي.
روحانیت
هیلډګارډ د روحانيت پوهاوی د خپل ماشومتوب له لومړنۍ ورځو راهیسې، ډېر مخکې له دې چې خپل عامه ماموریت یا حتی د رهبانیت خپلې لوړې ترسره کړي، د هغه څه پر بنسټ ؤ چې هغې د ژوندۍ رڼا انعکاس (umbra viventis Lucis)، باله. د ګیمبلوکس ګیبرټ ته د هغې لیک، چې هغې په ۷۷ کلنۍ کې ولیک، د دې رڼا په اړه خپله تجربه بیانوي:    "ما له ماشومتوب څخه مخکې له دې چې زما هډوکي، اعصاب او رګونه په بشپړ ډول پیاوړي شوي وي، تل په خپل روح کې حتی تر نن ورځې پورې چې زه له اویا کلنۍ څخه پورته یم، دا خیال لیدلی دی. په دې خیال کې زما روح، لکه څنګه چې خدای یې غواړي، د آسمان په ماڼۍ او بدلېدونکي آسمان ته پورته کېږي او ځان د بېلابېلو ملتونو په منځ کې خپروي، که څه هم دوی زما څخه په لرې پرتو سیمو او ځایونو کې دي. ځکه چې زه دوی په خپل روح کې په دې بڼه وینم، نو زه دوی د ورېځو او نورو مخلوقاتو د بدلون سره سم مشاهده کوم. زه د دوی غږ په خپلو ظاهري غوږونو نه اورم او نه یې د خپل زړه د افکارو یا زما د پنځو حواسو د ترکیب په واسطه پېژنم، بلکې یوازې په خپلې روح کې یې ګورم، پداسې حال کې چې زما بهرنۍ سترګې خلاصې دي. نو زه هېڅکله په خیالونو کې ډوب شوې نه یم ، مګر زه دوی شپه او ورځ په ویښه ګورم. زه دایماً په ناروغۍ اخته یم او زیاتره وختونه د درد ډېر شدت ما وژني، خو خدای تر اوسه ساتلې یم. هغه رڼا چې زه یې په دې توګه وینم فضايي نه ده، بلکې د ورېځې په پرتله چې لمر وړي، زیاته روښانه ده. زه په هغې کې نه قد، نه اوږدوالی او نه پلنوالی اندازه کولی شم؛ نو زه ورته 'د ژوندۍ رڼا انعکاس' وایم. لکه څنګه چې لمر، سپوږمۍ او ستوري په اوبو کې ښکاري، زما لپاره لیکنې، وعظونه، فضیلتونه او ځینې انساني کړنې زما لپاره جوړوي او روښانه کوي."
روحاني ژوند
شاید د سیاسي موقعیت د تثبیت د یوه میتود په توګه د هیلډګارډ د خیالونو، یا د دواړه له وجهې د هغې مور او پلار په ډیسبوډنبرګ کې د بینډیکټین صومعه ته د فداکار په توګه وړاندیز کړ، چې په هغې وروستیو کې د پالاتیناټ ځنګل کې اصلاح شوی ؤ. په صومعه کې د هیلډګارډ د ښکېلتیا نېټه د بحث موضوع ده. د هغې سپېڅلی تاریخ بیانوي چې هغه اته کلنه وه چې جوتا یې ومنله، جوتا د سپونیم د کاونټ دوهم سټیفن لور وه او د هیلډګارډ څخه څه کم زیات شپږ کاله مشره وه. خو د جوتا د ښکېلتیا نېټه معلومه ده چې په ۱۱۱۲ کال کې وه، په دې وخت کې هیلډګارډ ۱۴ کلنه وه. د دوی قولونه د بامبرګ د د سرکشیش اوټو له لوري په ۱۱۱۲ کال کې د ټولو مقدسینو په ورځ ترلاسه شول. ځینې پوهان اټکل کوي چې هیلډګارډ په اته کلنۍ کې د جوتا تر پالنې باندې پرېښودل شوه او دا چې دوی دواړه شپږ کاله یو بل تر څنګ ښکېل شول.
هیلډګارډ په ۱۱۳۶ کال کې د جوتا له مړینې وروسته د خپلو راهبانو له لوري د رایو په اتفاق د ټولنې منګېسترا وټاکل شو. د ډیسيبوډنبرګ د صومعې مشر کونو له هیلډګارډ څخه وغوښتل چې صومعې مشر شي چې د هغه تر واک لاندې به وي. که څه هم هیلډ ګارډ د خپل ځان او راهبانو لپاره ډېره آزادي غوښتله او د صومعې مشر کونو څخه یې وغوښتل چې اجازه ورکړي روپرتسبرګ ته لاړ شي. دا کار د ډبریز کمپلیکس څخه چې لنډمهاله استوګنځای ته ښه جوړ شوی ؤ، د بې وزلۍ په لور یو حرکت ؤ. کله چې د صومعې مشر د هیلډګارډ وړاندیز رد کړ، د هغه سر څخه تېر شو او د مینز لوی کشیش لومړي هنري تائید یې ترلاسه کړ. خو  کونو زړه نرم نشو، تر هغه چې هیلډګارډ په یوې ناروغۍ اخته شوه چې هغه یې فلج کړه او د خپل بستر څخه یې د حرکت کولو وس نه درلود، دا پېښه یې له ځانه د خدای ناخوښۍ ته منسوب کړه، چې روپرټسبرګ ته یې د خپلو راهبو د انتقال په پار د هغه له حکومونو څخه پیروي نه ده کړې. دا کار یوازې هغه وخت وشو چې د صومعې مشر پخپله هیلډګارډ انتقال نه شوی کړی او پرېکړه یې وکړه چې راهبو ته خپله صومعه ورکړي. لذا هیلډګارډ او شاوخوا ۲۰ راهبو په ۱۱۵۰ کال کې د سنټ روپرټسبرګ صومعې ته لاړل، هلته ولمر د سرپادری په توګه کار کاوه او همدارنګه د هیلډګارډ اعتراف کوونکی او لیکونکی ؤ. هیلډګارډ په ۱۱۶۵ کال کې په آیبینګن کې د خپلو راهبو لپاره دوهمه صومعه جوړه کړه.
په ۱۱۷۹ کال کې د هیلډګارډ له مړینې وړاندې د مینز له پادریانو سره ستونزه راپورته شوه: یو شخص چې په روپرټسبرګ کې ښخ شوی د کاتولیک کلیسا څخه د تکفیر وروسته مړ شوی ؤ. نو ځکه پادریانو غوښتل چې د هغه جسد د سپېڅلې ځمکې څخه لېرې کړي. هیلډګارډ دا نظر ونه مانه او ځواب یې ورکړ چې دا یوه ګناه ده او دا چې یاد شخص د مړینې په وخت کې کلیسا منله.
خیالونه
د ۱۱۷۹ کال د سپټمبر په ۱۷ کله چې هیلډګارډ مړه شوه، د هغې خویندو ادعا وکړه چې دوی ولېدلې چې په آسمان کې د رڼا دوې ستنې څرګندې شوې او د هغې کوټې څخه چې هغه په کې مړه کېده، تېرې شوې.
ویتا سانکتي هيلډیګارډیس
د هیلډیګارډ د تقدیس ژوندلیک، ویتا سانکتي هیلډیګارډیس (Vita Sanctae Hildegardis)، د هیلډګارډ له مړینې وروسته د ایکترناخ د تیوډریک راهب له خوا تألیف شو. په دې کې هاجیوګرافیک اثر لیبیلس (Libellus) یا "کوچنی کتاب" شامل ؤ، چې د ډیسبوډنبرګ د ګوډفري لوري پیل شوی ؤ. ګوډفري مخکې له دې چې خپل اثر بشپړ کړي، مړ شو. د ګیمبلوکس ګیبرټ ته بلنه ورکړل شوه چې یاد اثر پای ته ورسوي؛ که څه هم هغه اړ ؤ د نیمګړې پروژې سره بېرته خپلې صومعې ته راستون شي. تیوډریک هغې سرچینې  وکارولې چې ګیبرټ څخه د ویټا د بشپړولو لپاره پاتې وې.
مائو مائو پاڅون
KLFA چې له کیکویو وګړو، مېرو وګړو او امبو وګړو څخه جوړ و له ځانه سره یې د کامبا او ماسي وګړو ټولګې هم لرلې او په کینیا کې یې  له مستعمره میشتو سپین پوستو اروپايي استعماري وګړو، بریتانوي پوځ او د کینیا له سیمه ئیزو ځواکونو (بریتانوي مستعمره پالو، سیمه ئیزو مرسته کوونکو ملیشه ډلو او د بریتانیا د پلویانو کیکویو وګړو) سره جګړه وکړه.
د ۱۹۵۶ زکال د اکتوبر په ۲۱ مه نېټه د بغاوت کوونکو د رهبر فیلډ مارشال دیدان کیماتي (Dedan Kimathi) نیونه د مائو مائو د ماتې څرګندونکی و او اساسا یې بریتانوي عملیاتو ته پای ټکی کېښود. له دې سره دغه پاڅون له بریتانیا څخه د کینیا له خپلواکۍ وروسته هم دوام درلود چې تر ډېره د فیلډ مارشال موسی مواریاما او د جنرال بیمونګي له خوا رهبري کېده. بیمونګي د مائو مائو له وروستیو جنرالانو څخه و او ډېر ژر وروسته له هغه ووژل شو چې کینیا خپلې حکومتولۍ ته لاسرسی وموند.
KLFA وه نشو کولای عامه ملاتړ ځانته جلب کړي. فرانک فورډی په خپل اثر «د مائو مائو جګړې ته کتنه» کې څرګندوي چې دغه چاره د بریتانیا د نفاق اچولو او حکومت کولو د سیاست له امله وه. له دې سره چې مائو خوځښت د ټولو لورو د یو موټي کولو لپاره هڅه کوله خو له داخلي پلوه په اختلافونو کې ښکېل شوه. ورته مهال بریتانویانو د دوی پر وړاندې د مالایا د بېړني حالت (۱۹۴۰-۱۹۶۰ زکال) ځپونکو تاکتیکونو ته پراختیا ورکړه او د دوی پر وړاندې یې ترې ګټنه وکړه. له دې سره د مائو مائو پاڅون د اروپايي استعماري ټولنې ترمنځ په کینیا او د هغوی په اصلي ښارونو کې درز رامنځته کړ او همدارنګه په کیکویو ټولنه کې یې هم له تاوتریخوالي سره مل فاصلې رامنځته کړې: «ډېری مبارزاتو خپله افریقايي ټولنې سره ووېشلې او د پاڅون کوونکو او په اصطلاح وفادرانو ترمنځ د کورنۍ جګړې لامل وګرځېدې – وفاداران هغه افریقایان و چې د دولت لوری یې ونیو او له مائو مائو سره یې مخالفت وکړ». په کینیا کې د مائو مائو پاڅون ځپل د بریتانیا لپاره د ۵۵ میلیونه پونډه په لګښت پرېوتل او د مائو او نورو ښکېلو ډلو د لږ تر لږه ۱۱ زره کسانو د مړینې لامل وګرځېد؛ آن د یو شمېر نورو اټکلونو له مخې دغه شمېره له دې ډېره لوړه ښوول شوې. په دغو مړینو کې یوازې ۱۰۹۰ یې هم د دار ځړونې پېښې وې.
مخینه
د مائو مائو وسله وال پاڅون د استعماري حکومت پر وړاندې تر ټولو شدید غبرګون و. په داسې حال کې چې له دې وړاندې هم د استعمار پر وړاندې له تاوتریخوالي ډکو مقاومتونو شتون درلود خو د بریتانیا په کینیا مستعمره کې د مائو مائو پاڅون تر ټولو اوږده او له تاوتریخوالي ډکه جګړه وکړه. له هماغه پیله په کینیا کې د بریتانیا لیوالتیا له ځمکو سره وه ځکه «له کرنیزه اړخه یې د نړۍ تر ټولو غني ځمکې لرلې او ارتفاع او د هوا حالاتو یې د اروپایانو لپاره د دایمي استوګنې زمینه برابروله». په داسې حال کې چې کینیا په ۱۹۲۰ زکال کې د مستعمرې په توګه اعلان شوه خو په دغه سیمه کې د بریتانیا استعماري رسمي شتون د ۱۸۹۵ زکال د جولای په لومړۍ نېټه د یوې اعلامیې په ورکولو پیل شو او ادعا یې وکړه چې کینیا د بریتانیا تر ملاتړ لاندې سیمه ده.
له بریتانوي امپریالېزم سره مخالفت د بریتانیا د اشغال له پیل څخه رامنځته شو. د دغو مخالفتونو تر ټولو پام وړ یې له ۱۸۹۵ زکال څخه تر ۱۸۹۵ زکال پورې ناندي مقاومت، له ۱۹۱۳ څخه تر ۱۹۱۴ زکال پورې ګیریاما پاڅون، په ۱۹۴۷ زکال کې د اجباري کار پر وړاندې په مورانګا کې د ښځو پاڅون او په ۱۹۵۰ زکال کې کولوا آفری پاڅون و. په کینیا کې د بریتانوي استعمار د پیل پر مهال هېڅ یو له دغو پاڅونونو څخه بریالی نه و. په کینیا کې د جګړې ماهیت د دې لامل وګرځېد چې وینسټون چرچیل په ۱۹۰۸ زکال کې د هغو د خبرونو د احتمالي خپرېدو اړوند اندېښنه څرګنده کړه:   "زموږ له اړخه د هېڅ ډول تلفاتو پرته تر اوسه پورې ۱۶۰ ګوسي وګړي وژل شوي.... دا قصابي ته ورته دي. که چېرې په دې باندې د بریتانیا د عوامو جرګه خبره شي په بریتانوۍ ختیځه افریقا کې به زموږ ټولې موخې تر اغېز لاندې راولي. مطمئنا نه شو کولای په دغه لوی مقیاس باندې د دغو بې دفاع وګړو وژنې ته دوام ورکړو."د استعمار د دورې پر مهال کډوالو ټولنو د ځمکو د وېش اړوند نامتناسبه ونډه لرله. دغه سیمه ته د کډوالو لومړۍ ډله په ۱۹۰۲ زکال کې د والي چارلز الیوت د طرحې د برخې په توګه چې باید د یوګانډا د ریل پټلۍ د ښارګوټي استوګن خلکو سره په اقتصادي برخه کې مرسته وکړي؛ ورسېده. د دغو ښاري وګړو اقتصادي بریاوې په کلکه سره ځمکو ته له لاسري، کار او پانګې سره اړیکه لرله؛ له همدې امله اړینه وه چې په راتلونکو دریو لسیزو کې باید استعماري دولت او کډاولو د کینیا په ځمکو باندې خپل کنټرول زیات کړی وای او کینیايي اصلي وګړی یې وهڅول څو په معاش اخیستونکو کارګرانو واوړي.
د ۱۹۳۰مې لسیزې تر نیمايي پورې د دوی دوه اصلي شکایتونه د کینیایي بومي وګړو ټیټ معاش او د کیپاند هویتي مدرک لرلو اړوند و. له دې سره د ۱۹۳۰ مې لسیزې په لومړیو کې دوه نورې غوښتنې هم مخ پر زیاتېدو شوې: اغېزمنه او انتخابي افریقايي سیاسي استازولي او ځمکه. دغو ځمکنیو غوښتنو ته د بریتانیا غبرګون د ۱۹۳۰مې لسیزې په لومړیو کې د کارتر د ځمکو د کمیسیون جوړول و.
کمیسیون په ۱۹۳۴ زکال کې راپور ورکړ خو د کینیايي وګړو اړوند یې لارښوونې او امتیازات دومره محافظه کارانه و چې د کینیا د بومي وګړو د لوږې د له منځه وړو په موخه یې هر ډول سوله ئیزې لارې ته پای ټکی کېښود. د مالکیت د سلب کولو په لړۍ سره دولت نږدې ۷۰۰ زره جریبه (۲۸۰۰۰ کیلومتر مربع، ۱۱۰۰۰ مایل مربع) ځمکه ونیوله چې ډېری دغه ځمکې د مرکزي ایالتونو په حاصلخیزو غونډیو او ریفت درې کې وې چې وروسته بیا له دې امله چې یوازې اروپایانو ته منحصرې کرنیزې ځمکې وې په سپینو غونډیو مشهورې شوې. په نیانزا کې دغه کمیسون یو میلیون ۲۹ زره ۴۲۲ کینیايي وګړي له ۷۱۱۴ مایل مربع (۱۸۴۳۰ کیلومتر مربع) ځمکې محروم کړل او ورسره په خوا کې یې ۱۶۷۰۰ مایل مربع (۴۳۰۰۰ کیلومتر مربع) ځمکه ۱۷۰۰۰ اروپایانو ته وربخښله. په ۱۹۳۰مه لسیزه کې په ځانګړې توګه د کیکویو وګړو لپاره ځمکه د استعماري حکومت پر وړاندې په لومړۍ درجه شکایت اوښتې وه. دغه وضعیت په ۱۹۴۸ زکال کې دې کچې ته ورسېد چې ۱ میلیون او ۲۵۰ زره کیکویو وګړو د ۲۰۰۰ مایل مربع (۵۲۰۰ کیلومتر مربع) ځمکې مالکیت درلود په داسې حال کې چې ۳۰ زره بریتانویانو په دغه سیمه کې د ۱۲۰۰۰ مایل مربع (۳۱ زره کیلومتر مربع) ځمکې مالکیت درلود.
کیکویو وګړي چې د کیامبو، نیری او مورانګا سیمو په مرکزي برخه کې مېشت و یو له هغو قومي ډلو څخه و چې د استعماري دولت له خوا د ځمکو د مالکیت له سلب کېدو او اروپايي استوګنې څخه ډېر اغېزمن شوي و. تر ۱۹۳۳ زکال پورې هغوی ته له خپلو بالقوه ارزښتمنو ځمکو څخه یوازې ۱۰۹.۵ مایل مربع (۲۸۴ کیلومتر مربع) ځمکې ورپاتې وې او نورې ترې ګرځول شوې وې. کیکویو د خپلو ځمکو د مالکیت د سلب اړوند قانوني غبرګون وښود خو د کینیا د سترې محکې د ۱۹۲۱ زکال پرېکړې د هغو قانوني والی بیاځلي تائید کړ.
سکاټيزم
سکاټیزم (په scotism کې  د 13 پیړۍ د سکاټلینډ فیلسوف او الهیات پوه جان ډنس سکاټس په نوم نومول شوی یو فلسفي او الهیاتی ښوونځی یا سیسټم دی. دا اصطلاح د خپل بنسټ ایښودونکي له نوم څخه اخیستل شوې چې د " اکسفورډ ورک " کتاب  د مینځنۍ پیړۍ په فلسفه او رومن کاتولیک الهیات کې یو له خورا مهم سندونو څخه و او یوه ستونزه یې تعریف کړه چې وروسته د پوپ پیوس IX لخوا تعریف شوه. اساسي قانون " ناقابل خدای "  د ډسمبر په 8، 1854 کې اعلان شو، د ناپاک تصور د مفهوم په توګه.
پراختیا
سکاټیزم د "زاړه فرانسیسکان ښوونځي" څخه راپورته شو ، کوم چې د مینځنۍ پیړۍ غالب دیني ښوونځی و. د فکر دا مکتب په پیل کې اګسټینیزم تعقیب کړ، یو داسې ښوونځی چې په خپل وخت کې د الهیات په ډګر کې غالب و.
د دې دوو ښوونځیو ترمنځ د اړیکو په اړه د نورو معلوماتو لپاره یا د "الیګزانډر هیلز" او سینټ بوناوینچر سره د سکاټس اړیکې، د "Flanders Recollect"،  "Mathias Hauser"  مراجعه وکړئ. دا د یادولو وړ ده چې که څه هم تومیزم په کلیسا کې رسمي فلسفه شوه، د سکاټیزم اغیزې په ډیرو مهمو برخو کې منل شوي، په شمول د غیر معمولي تصور پورې اړوند تعلیمات.
په کاتولیک کلیسا کې د نظرونو شخړه
نومیالیزم د سکاټس څخه زوړ دی، مګر په اوکایزم کې د هغې بیا راژوندي کیدل ممکن د سکاټس په ځینو مبالغه او یو اړخیز وړاندیزونو کې ریښې ولري. د سکاوټس "فارمالیزم" په مستقیم ډول د نومیالیزم مخالف دی، او سکاټیسټان د نومیالیزم په وړاندې په مبارزه کې د تومیسټانو سره ملګري وو. اوکام پخپله د سکاټس سخت مخالف و. د ټرینټ شورا د سکاټیسټانو لخوا تاکید شوي د نظرونو لړۍ تعریف کړه (لکه د ارادې آزادي، د "الهی فضل" سره وړیا همکاري ، او داسې نور) د عقیدې په توګه. په بل عبارت، د کلیسا کینون په قصدي توګه ترتیب شوي ترڅو په سکاټزم اغیزه ونکړي (د مثال په توګه چې لومړی سړی مقدس او صادق و). دا کار د واتیکان شورا لخوا هم وشو. سکاټیزم د خدای د نه لیدل شوي ساینس په اړه د "تومیسټیک او مونیسټیک بحثونو" کې لږ دخیل و. دوی یا د یوه اړخ ملاتړ کاوه یا یې منځنی دریځ خپل کړ او د تومیسټانو د تقدیر نظریه او د خدای د ابدي پوهې د تومیسټانو نظریه یې رد کړه. خدای په خپل ذات کې د آزادۍ عملونه پیژني چې موږ به یې په راتلونکي کې ترسره کړو او د هغه وړیا اراده چمتو کوي، کوم چې نه یوازې زموږ د آزادۍ اراده نه وړاندې کوي، بلکې د هغې سره یوځای کیږي.
عيسوي دود
د عيسوي فیلسوفانو او ارواپوهانو د سکاټیزم یو لړ وړاندیزونه تصویب کړل. وروسته، ډیری دا وړاندیزونه د چارواکو لخوا رد شول، او ځینې نور وړاندیزونه حتی د کاتولیک الهیات پوهانو لخوا په سمه توګه نه پوهیدل، او د دې غلط فهمۍ په پایله کې، په سمه توګه رد شول. لکه د " وحدت وجود " تعلیمات، د مسیح او انسان د وړتیاوو منل او ...
بې شمیره وړاندیزونه د لوی شمیر کاتولیک پوهانو لخوا منل شوي. یا لږترلږه دا د دوی لخوا تصویب شوی، چې په منځ کې د ارواپوهنې په اړه وړاندیزونه شتون لري: د بیلګې په توګه، دا چې د روح واکونه یوازې تصادفي ندي یا حتی د روح طبیعت او اړتیاوې، او دا چې دا په حقیقت کې د روح څخه جلا ندي. د روح جوهر یا د یو بل څخه، او داسې نور.
عيسويان هم د سکاټیزم څخه د فرښتو په اړه د تعلیماتو په اړه ډېری بیانونه اخیستي.
په فلسفه او الهیات اغیزه
سکاټیزم د فلسفې او الهیات په پراختیا کې اغیزمن و. د دې اهمیت یوازې منفي نه و لکه څنګه چې ډیری وختونه فکر کیږي؛ دا چې، سکاټیزم په حقیقت پورې محدود نه دی چې دا د توماس اکیناس او د تومیزم د مکتب انتقاد و.
یو پرتله اکثرا د سکاټیزم او اکیناس د تعلیماتو ترمینځ رامینځته کیږي. د بېلګې په توګه، د "هوزر" د لومړي ټوک په وروستۍ برخه کې پورته ذکر شوی؛ د سارنانو لخوا. په ‏ مواردو کې، توپیرونه په اصطلاحاتو کې ډیر دي او که چیرې یو څوک د سکوتس یا اکیناس په یوې ځانګړې برخې ټینګار وکړي او د بلې پرتله کړي، یو څوک د دوی ترمنځ مطابقت پیدا کوي. په هرصورت، ځینې تضادونه شتون لري.
سکاټیزم په عمومي ډول د فرانسیسانو په منځ کې خپل ملاتړي وموندل. په یقین سره، د ډومینیکانو مخالفت (یعنی د اکیناس سره) د سکاټس د پیروانو په منځ کې ډیری غړي شامل وو. په هرصورت، دا پدې معنی نه ده چې د سکاټیزم بنسټ او پراختیا د دوو فرقو ترمنځ د سیالۍ محصول دی. حتی اکیناس په پیل کې د هغه په لیکه کې د مخالفت سره مخ شو. ټول ډومینیکان په ټولو مسلو کې د هغه پیروي نه کوي (د مثال په توګه، "د فارس دود ډیورناډوس" ).
د سکاټیزم پيل
دا یوازې د 15 پیړۍ په پای کې یا د 16 پیړۍ په پیل کې ده چې موږ کولی شو د سکاټیزم د ځانګړي ښوونځي د رامینځته کیدو په اړه خبرې وکړو. د پیشوا لخوا ترسره شوي کارونه راټول شوي، په ډیری نسخو کې ترتیب شوي او بیا اعلان شوي. موږ د 1501 AD څخه د عمومي فصلونو بې شمیره مقررات هم موندلي چې په هغه کې سکاټیزم سپارښتنه کیږي یا په مستقیم ډول د نظم د تدریس په توګه وړاندیز شوی.
داسې ښکاري چې سکاټیزم د 17 پیړۍ په پیل کې خپل ډیر شهرت ترلاسه کړ. موږ حتی په 16 او 17 پیړیو کې د سکاټیزم اړوند ځانګړي څوکۍ موندلی شو، د بیلګې په توګه په پاریس، روم، کویمبرا، سالمانکا،  الکالا،  پادوا  او Pavia. دا ښوونځی په 18 پیړۍ کې په جدي توګه تعقیب شو. مګر په 19 پیړۍ کې، دا په پراخه توګه کم شو. د دې کمښت یو لامل په نږدې ټولو هیوادونو کې د دې حکم تکرار فشار و، ځکه چې د سینټ توماس تعلیمات، چې د ډیری پاپانو لخوا تبلیغ شوي، د سکاټیزم لخوا تصویب نشي.
حتی ادعا شوې چې دا ښوونځی یوازې د کاتولیک کلیسا لخوا منل شوی و؛ خو دا خبره د یوه داسې ښوونځي په اړه چې حتی یو وړاندیز یې هم نه دی غندلی او یو داسې ښوونځی چې د یو زیات شمیر معززو خلکو (بشپانو، کارډینالانو، پاپانو او سنتانو) لخوا تعقیب شوی، په پرتله سمه نه ښکاري. همدارنګه، دا بیان ناشونی ښکاري، په پام کې نیولو سره چې د عمومي قوانینو په مختلفو ډولونو کې (په تکرار سره تر اوسه پورې) وړاندیز شوی، لږ تر لږه د سکاټیزم سپارښتنه شوې ده. په خپلو فرمانونو کې، پوپ لیو XIII او Pius X نه یوازې د سینټ توماس درسونه وړاندیز کړل، بلکې په عمومي توګه د سکالوستیزم، چې د سکاټیزم مکتب هم شامل وو.
15 او 16 پیړۍ
د 15 پیړۍ سکوتیسټانو کې دوه پاپان شامل وو، الکساندر V او Sixtus IV ، د ساکسوني ټاکونکی فریډریک III او "د شیواسو انګلیس". د سکاټز الهیات په اړه د انجیلیوس شیواسو کار دومره بدنام و چې دا د مارټین لوتر لخوا په عامه توګه وسوځول شو.
د شپاړسمې پیړۍ مشهور سکاټیسټیسټانو کې پاول سکریپټوریس، د ټوبینګین پوهنتون یو نامتو پروفیسور، او انتونیو ترومبیتا،  د اتن ارشیف بشپ شامل وو.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
وشنو
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" وشنو ( سنسکرت : विष्ण्व ) د تریمورتي دوهمه برخه ده، د هندویزم اصلي عقیده، چې د خدای د رب او رحمت له خوا مشخص شوی. يانې که برهما ته د خالق په توګه وکتل شي، نو وشنو په خپل رحم او شفقت سره کائنات ساتي، نو هغه د پالونکي حيثيت لري. وشنو په ویدونو او اپنشدونو کې څو ځله ذکر شوی دی. هغه د ناراین په نوم هم یادیږي. اوس مهال، هندوان د فکر په دوو لویو مکتبونو ویشل شوي، یو یې ویشنویزم او بل یې شیویزم دی. د دوی په منځ کې، پخواني په ښکاره اکثریت کې دي. راما او کرشنا د وشنو اوتارونه دي.
د ویشنوزم په وینا، وشنو په مختلفو عمرونو کې په مختلفو اوتارونو کې د استعماري شخصیت په توګه نړۍ ته راځي. د وشنو ټول اوتارونه ساتونکي، سوله ساتونکي، ژغورونکي او بشردوستانه دي. هرکله چې په نړۍ کې ناکرارۍ وي یا یو شیطان ناورین راشي، نو د ویشنو کای یو اوتار په نړۍ کې راښکاره کیږي او د دې بدۍ په پای ته رسولو سره نړۍ ته د سولې ډالۍ ورکوي. په رامایان کې رام او په مهابارت کې کرشنا د وشنو دوه خورا مهم اوتارونه دي. دا د استعمار له امله برهمو بلل کیږي. د هغه یو نوم ناراین دی. په نورو نومونو کې شامل دي انانتا ، ترلوکیناتھ، اشتادیو، واسودیوا، ویتوبا، هري، کیشو او جگناتھ. د وشوا عبادت د اګاما په پنچا رتار کې په تفصیل سره ذکر شوی دی. د وشنو 1000 نومونه د مهابارت په انوشاسنا کې لیست شوي چې د وشنو سهاراسناما په نوم یادیږي. هغه د هندویزم سمارت سوترا کې یو له پنځو خورا درناوی وړ شخصیتونو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:هندوييزم د هېواد په حساب وېشنيزه:هندويزم وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:ارجن
پلی تګ مو عمر اوږدوي
پلی تګ مو عمر اوږدوي
ژباړه: حمیدالله حمیدي
که یو ساعته تمرین درباندې فشار راوړي او تر اوسه مو ترې د پام وړ ګټه نه وي اخیستې، نو نوې طریقه تجربه کړئ. امریکایي څېړونکي وایي په یوه ورځ کې یوازې شل دقیقې پلی تګ مو د عمر زیاتوالي لامل کېږي.
څېړونکو د ۳۳۴زره کسانو په اړه چې عمرونه یې د ۴۰ او ۵۰ کلونو تر منځ دي، معلومات راټول کړي دي، قد، وزن او ملاوې یې اندازه کړې دي. دوی په دې اړه هم معلومات راټول کړي چې دغه خلک په ورځني ډول کوم او څه ډول کارونه ترسره کوي. د دغو کسانو په ډله کې ډاکټران، خیاطان، بزګر او نور هغه کسان شامل دي چې فزیکي کارونه ترسره کوي، له هغوی څخه یې پوښتنې کړې دي.
څېړونکو د هغوی دندو او کړنو ته په پام سره دغه کسان پر څلورو برخو وېشلي چې عبارت دي له فعال، نسبتاً فعال، نسبتاً غیر فعال او غیر فعال څخه. دوولس کاله وروسته دوی د هغه کسانو په اړه هم معلومات راټول کړي چې خپل ژوند یې له لاسه ورکړی و.
د څېړنې پایلې جالبې دي، هغه کسان چې ډېر فعال دي، مرګ یې هم د نورو په پرتله کم ښودل شوی دی. دوی فعال کسان له غیر فعالو سره پرتله کړي دي چې په پایله کې د غیر فعالو کسانو مرګ د فعالو په پرتله شل سلنه زیات ښودل شوی دی.
دوی وایي، که تاسو د غیر فعالو کسانو په ډله کې یاست، هڅه وکړئ چې فعالیت ترسره کړئ. په دې ډول به مو خپل عمر اوږد کړی وي او له خپلې روغتیا سره به مو مرسته کړې وي.
توماس هارډي
توماس هارډي (زوکړه: د ۱۸۴۰ زکال د جون ۲ مه – مړینه: د ۱۹۲۸ زکال د جنوري ۱۱ مه) انګلیسي ناول لیکونکی او شاعر و. نوموړی چې د جورج ایلیوټ د دود له مخې ویکټوریايي (ادبي) واقعیت پالونکی و په خپلو ناولونو او اشعارو کې د ویلیام وردزورث د اشعارو په ګډون د رومانتېزم تر اغېز لاندې و. نوموړی د ویکټوریايي ټولنې کلک منتقد و، په ځانګړې توګه یې په بریتانیا کې د کلیوالي وګړو لکه د انګلستان په سوېل لویدیځ کې د خپل زیږون ځای د وګړو د ژوندانه د حالاتو پر خرابېدو نیوکې کولې.
د هغه ګڼ شمېر ناولونه تراژیکو شخصیتونو ته اړوند دي چې له خپلو احساساتو او شته ټولنیزو شرایطو سره مبارزه کوي او تر ډېره پورې د وسکس په نیمه تخیلي سیمه کې رامنځته کېږي. د توماس هارډي وسکس چې په پیل کې د منځنیو دور د انګلو – ساکسون پاچاهۍ پر بنسټ و بالاخره په کې د ډورسټ، ویلټشایر، سومرسټ، ډوون، همپشایر او بریکشایر او همدارنګه د انګلستان د سویل لویدیځ او مرکزي سویل ډېرې برخې شاملې شوې. د نوموړي دوه ناولونو، تس دوربرویل او د لیونیانو له ټولګې څخه لرې د بي بي سي په بېګ رېډ (د ډیرو لوستونکو ناولونو) نظر پوښتنه کې د ۵۰ غوره کتابونو په نوملړ کې ځای وموند.
لومړنی ژوند
توماس هارډي د ۱۸۴۰ زکال د جون په دویمه د انګلستان په پورتني باکهمپټون کې وزېږېد، چېرې چې د نوموړي پلار توماس (۱۸۱۱-۱۸۹۲ زکال) د ډبرو په غوڅونکې یوه سیمه ئیزه کارخونه کې کار کاوه؛ پلار یې د هغه له مور جمیما (۱۸۱۳-۱۹۰۴ زکال) سره د ۱۸۳۹ زکال په وروستیو کې په بیمنېسټر کې واده وکړ. جمیما کتاب لوستونکې وه او توماس ته یې تر هغه مهاله زده کړې ورکړې کله چې د اته کلنۍ په عمر د لومړي ځل لپاره په باکهمپټون کې ښوونځي ته ولاړ. نوموړی د څو کلونو لپاره په ډورچسټر کې د مسټر لاسټ په نامه د ځیرکو ځوانانو اکاډمۍ ته لاړ چېرې چې هغه لاتین زده کړه او خپله عملي وړتیا یې څرګنده کړه. له دې امله چې د هارډي کورنۍ په پوهنتون کې د هغه د زده کړو په موخه مالي امکانات نه لرل، د شپاړلس کلنۍ په عمر یې خپلو رسمي زده کړو ته پای ټکی کېښود او د جمیز هیکس په نامه د سیمه ئیز معمار شاګرد شو.
په ۱۸۶۲ زکال کې لندن ته له کډه کولو وړاندې هارډي د یو معمار په توګه په دورچسټر کې زده کړې وکړې. لندن ته له تلو وروسته یې په کینګ کالج کې نوم ثبت کړ. هغه د بریتانیا د سلطنتي معمارانو له بنسټ او د معمارۍ له ټولنې څخه جایزې ترلاسه کړې. د ۱۸۶۲ زکال په اپرېل میاشت کې یې د مرستیال معمار په توګه د آرتور بلومفیلډ په چارو کې ونډه واخیسته او له ۱۸۶۲ زکال څخه یې تر ۱۸۶۴ زکال پورې له بلومفیلډ سره یوځای د برکشایر د وینډوزر په آل سینټ کلیسا کې کار وکړ.
هارډي په لندن کې هېڅکله دا احساس نه کاوه چې هغه په خپل ټاټوبي کې دی، ځکه هغه په شدت سره دلته د طبقاتي توپیر او خپل ټولنیز حقارت څخه باخبره و. دغه مهال نوموړي له ټولنیزو اصلاحاتو او د جان ستورات میل له اثارو سره لیوالتیا پیدا کړه. هغه د خپل ډورسټي ملګري، هوراس مول په واسطه د چارلز فوریر او اګوست کونټ له آثارو سره بلد شو. د آزادۍ اړوند د جان ستورات میل مقاله د هارډي د ناهیلیتوب لپاره هیله بخښونکې وه؛ هغه په ۱۹۲۴ زکال کې څرګنده کړه چې «زما د ژوند پاڼې له میل سره همغږي ښيي». نوموړی همدارنګه د ښاري آزاد خیالو اړوند د متیو آرنولد او لزلی سټیفن له آرمانونو سره مینه پیدا کړه.
له پنځو کلونو وروسته هغه د خپلې روغتیا په فکر کې شو؛ له همدې امله ډورسټ ته وګرځېد او په ویموث کې استوګن شو؛ دلته هغه پرېکړه وکړه چې خپل ځان لیکوالۍ ته وقف کړي.
وروستي کلونه
په ۱۹۱۴ زکال کې هارډي د ایچ.جي. ویلز، روډیارډ کیپلېنګ او سر آرتور کانن ډویل په خوا کې یو له هغو ۵۳ مخکښو بریتانوي لیکوالانو څخه و چې خپل نوم یې د «لیکوالانو په اعلامیه» کې لاسلیک کړ او په لومړۍ نړیواله جګړه کې د یې د بریتانیا شاملېدل اړین وبلل. دغه مانیفېست څرګنده کړه چې په بلجیم باندې د جرمني برید وحشیانه دی او بریتانیا «نه شي کولای په بې ننګۍ سره په دغه جګړې کې له ونډې اخیستو ډډه وکړي». هارډي د جګړې له امله ویجاړیو په وحشت کې اچولی و او حیران کړی یې و؛ ده خپله یې ویلي، «زه فکر نه کوم چې دغه ډول نړۍ چې داسې شیطان پرستي په کې ممکنه ده، د زېرمې (پس انداز) کولو ارزښت دې ولري» او «غوره داده چې اجازه ورکړو لویدیځ «تمدن» له منځه لاړ شي او پرېږدو چې تور او ژیړ نژادونه خپل چانس وازمايي». هغه جان ګالزورثي ته ولیکل چې «د نړیوالو افکارو تبادل د نړۍ د ژغورنۍ یوازنې ممکنه لار ده».
هارډي د ۱۹۲۷ زکال په ډسمبر میاشت کې د سږو په پلوریت ناروغۍ اخته شو او د ۱۹۲۸ زکال د جنوري په ۱۱ مه په دقیقه توګه د شپې له ۹ بجو وروسته ومړ؛ هغه خپل وروستۍ شعر د مرګ په بستر کې خپلې مېرمنې ته ووایه. د نوموړي د مړینې لامل د هغه د مړینې په سند کې «د زړه سنکوپ» بلل شوی چې «زیات عمر» په هغو کې له اغېزمنو عواملو څخه دی. د نوموړي د جنازې مراسم د جنوري په ۱۶ مه د ویسټ منېسټر په کلیسا کې ترسره شول، دا یو بحث پارونکی موقعیت و ځکه هارډي وصیت کړی و چې د نوموړي جسد په سټینسفورډ کې د خپلې لومړنۍ مېرمنې اما سره په یو قبر کې خښ کړای شي. د هغه کورنۍ او ملګري د دې خبرې اړوند همغږي و، خو د مراسمو مخته وړونکي سیډني کارلایل کاکرل ټینګار درلود چې هغه باید د د دغې صومعې د شاعرانو د قبرونو څنګ ته خښ کړای شي. دوی سره جوړ راغلل، د نوموړي زړه یې له اما سره په سټینسفورډ او ایرې یې د شاعرانو په هدیرې کې خښې شوې. د نوموړي د مړینې پر مهال د هغه شتمني ۹۵۴۱۸ پونډه وه چې په ۲۰۲۱ زکال کې له ۶۱۰۰۰۰۰ پونډه سره برابرېږي.
د هارډي له مړینې لږ وروسته د هغه د املاکو وکیلانو د نوموړي لیکونه او د یاددښت کتابچې وسوزولې، خو له دې سره د هغه ۱۲ د یاددښت کتابچې پاتې شوې چې یوه یې هم د ۱۸۲۰مې لسیزې یاددښتونو او له اخبارونو څخه غوره شوو موضوعاتو ته اړوند وه چې له هغو څخه د ده په اثارو کې د ګټنې اړوند لیدلوری ښيي. د هارډي مېرمن د نوموړي د مړینې په لومړي تلین کې د هارډي د لومړني ژوند ۱۸۴۱ – ۱۸۹۱ (The Early Life of Thomas Hardy, 1841–1891) تر عنوان لاندې اثر خپور کړ چې په هغه کې د نوموړي یاددښتونه، لیکونه، خاطرات، بیوګرافیکي موضوعات او همدارنګه د هغه د څوکلنو مکالماتو اړوند شفاهي اطلاعات راغونډ شوي و.
د ډورچسټر په بوکهمپټون کې د هغه زیږون ځای او د مکس ګېټ کور دواړه نشنل ټرسټ بنسټ ته اړوند دي.
آرتي اګروال
آرتي اګروال (  (د مارچ 5مه، 1984 - د جون 6، 2015) یوه امریکایی هندي فلمي اداکاره وه چې په عمده ډول یې په تېلوګو سینما کې کار کاوه. هغه یوه کوچنۍ خور لري، ادیتي اګروال، چې هغه هم د تېلوګو فلمي صنعت يوه غوره اداکاره ده.
لومړنی ژوند او مسلک
آرتي اګروال د ۱۹۸۴ کال د مارچ په ۵ مه د امریکا په نیوجرسي کې زېږېدلی. مور او پلار یې ګجراتیان وو.
د هغه پلار ششانک د هوټل په سوداګرۍ بوخت دی او مور یې ویما د کور میرمن ده. د 14 کلنۍ راهیسې هغې ته د اداکار سنیل شیټي لخوا بلنه ورکړل شوه چې د هغې سره وګوري او د پنسلوانیا په فلاډیلفیا کې په سټیج کې نڅا وکړي. د هغه د فعالیت وروسته، هغه وغوښتل شو چې بالیووډ ته راشي. آرتي په ۱۶ کلنۍ کې خپل فلمي ژوند له جنون سره پیل کړ.
آرتي په تیلګو فلمونو کې د نوو ناکو ناچو فلم سره پیل وکړ، چې د ډیرو مشهور هندي فلمي ستورو سره یې کار کاوه.
په 2005 کې، دا هندو راپور ورکړ چې آرتي اګروال د ځان وژنې هڅه وکړه ، د دماغ داخلي زخمونو لپاره اپولو روغتون ته راوړل شوه او د یو څه وخت لپاره وینټیلیټر ته واچول شوه .په 2007 کې، آرتي اګروال د سافټویر انجینر سره واده وکړ. جوړه په 2009 کې طلاق شوه.
مرګ
د جون په 6، 2015، آرتي اګروال د نیو جرسي په اتلانتیک ښار کې د اتلانټیک کییر سیمه يیز طبي مرکز ته د رسېدو سره سم مړ ه شوه. آرتي شپږ اوونۍ دمخه د لیپوسکشن جراحي ترسره کړه ، د هغې له مړینې دمخه هغه د تنفس سختې ستونزې درلودې. د مړینې لامل يې شايد چې د ټومي ټیک جراحي پیچلتیا وي، د هندوستان ټایمز د انستیتیستانو کمښت د مړینې اصلي لامل په ګوته کوي.
د هغه مدیر وویل چې د هغه د مړینې لامل د زړه حمله وه. آرتي اګروال د خپل مور او پلار سره په نیو جرسي کې ژوند کاوه.
مولانا بجليګر
--نوم يي--
د نوموړي اصلي نوم محمد امیر و، خو د مولانا بجلیګر په نوم ډير مشهور شو، ځکه چې د پيښور په بجليګر مسجد کې امام او خطيب و، آن تردې چې اوس يي هم ډير خلک په همدې نوم پيژني او اصلي نوم يي کمو خلکو ته معلوم دی.
نوموړی بې ویرې او خوش طبعیته شخصيت و، او د پښتون قوم يو ډير تند غبرګونيزه، حق ویوونکی، ايمانداره او نه ډاريدونکی خطیب و، تل یې سپینې، پخې، ټولنیزې، د قران او احادیثو پر بنیاد خبرې کړي دي، ډېر حاضر ځوابی هم و، ځکه یي په غږیزو رسنیو کې تقریرونه هم نه نشریدل، نوموړی پرته له خدایه له بل هیچا نه ویریده.
هره خبره او ټوکه به یي چې کوله له پند او حکمته خالي نه وه ، په وینا کې به یي ددې لپاره ټوکې نه کولې چې خلک وخندوي بلکې دا دده د وینا ځانګړی اسلوب او طريقه وه، تر څو خلک خوشال وساتي او په دې هنر او طريقې سره اصلي خبره هم ورباندې واوري. --د مولانا بجليګر زيږيدنه--
مولانا رحمه الله په ۱۹۲۷ميلادي په دره ادم خيل ضلع کوهاټ د اخوروال، کوز کلي د خان مير صاحب په کاله کې دې نړۍ ته سترګې غړولي دي.
د مولانا صاحب کورنۍ په خپله علاقه کې مشهوره او ښه اثر او رسوخ يي درلود، خو له بده مرغه د يوې بلې کورنۍ سره يي دښمني وه، چې د همدې له امله يې پيښور ته کډه وکړه او په بالاماڼۍ کې يي اوسيدل غوره کړل، سره ددې چې د دوي کورنۍ به په سيمه کې د مختلفو قومونو ترمنځ دروغې جوړې کوششونه کول، خو څه خلکو ددوي دا عزت نه شو زغملی، ددوي مخالفت به يي کاوه او دوښمني به يي ورسره کوله. --زده کړې يي--
هر کله چې د بجليګر مولانا صاحب کورنۍ پيښور ته راغله نو دغه وخت يي مشرانو مولانا بجليګر رحمه الله د حاجي صاحب ترنګزو په جوړ شوي ښوونځي کې داخل کړ، تر څلورم ټولګي پورې يي هم دلته سبقونه وويل، خو د پلار يي ډير رغبت ديني زده کړو ته و، ځکه يي نو په نيژدې مدرسه کې داخل کړ.
(په ارباب لنډۍ کې زما مقتدي حاجي راحت الله وايي: چې مولانا صاحب په ناظره قرآن کريم د قاضيانو د کورونو د يوې زنانه سره ويلی و، او ده به دغه وخت د قاضيانو په کور کې کار کاوه، درويش)
خو په دې هکله نور چا دقيق معلومات را نه کړل، البته فيروز خان صادق د مولانا رحمه الله په ژوند ليک کې ددې خبرې وضاحت کړی چې مولانا صاحب ابتدايي او لازمي سبقونه په همدې نيژدې مدرسه کې وويل، چې په کې (هداية، شرح جامي او نور مشهور کتابونه شامل وو.
بيا يي په رفيع الإسلام بالا ماڼۍ پيښور کې داخله وکړه، په همدې دوران کې يي د محدث العصر حضرت مولانا محمد يوسف بنوري رحمه الله، مولانا ايوب جان رحمه الله، مولانا محمد ايوب رحمه الله او داسې نورو جيدو او معتبرو علماوو څخه مختلف کتابونه وويل. د درس نظامي نه پس بيا يي د نورو علومو لپاره د نړۍ مشهورې مدرسې ( دارالعلوم دیوبند، هندوستان) ته د تللو اراده وکړه، خو له بده مرغه په دغه وخت کې د هند او پاکستان د ویش مرحله شروع شوه، چې له امله يي د هند له سفر پاتې شو، بیا يي په دارالعلوم سرحد کې داخله واخيسته، دلته يي د مولانا ايوب جان بنوري رحمه الله ، مفتي عبدالطيف رحمه الله، مولانا پائنده محمد رحمه الله، مولانا معاذالحق او داسې نورو مشايخو څخه زده کړې وکړې.
وروسته یي په کال ۱۹۵۲ کې د خپل مهربانه استاذ مولانا ايوب جان بنوري رحمه الله په غوښتنه او اصرار په همدې مدرسه کې د تدریس دنده اجرا کړه، په دې دوران کې ترې د لر او بر پښتونخوا پښتنو او غير پښتنو طلباوو زده کړې وکړې او په زرګونو شاګردان يي وروزل.
نوموړي ته په فقه ، ریاضي، تصوف ، فلسفه ، منطق ، قرآن ، احادیثو ، تفسیر ، تجوید ، روانشناسي او نورو ټولنیزو علومو باندې عبور حاصل و. --سياسي تحرکات--
مولانا بجليګر رحمه الله د پاکستان د جمعیت علماء اسلام يو مهم غړی او په ولایتي سطحه د امیر مرستیال هم وټاکل شو، خو د ١٩٧٠ لسیزې وروسته، هغه د ګوند په کار کې ډیر رول ونه درلود، بجلیګر د مفتي محمود رحمه الله د نږدې دوستانو څخه شمیرل کیږي، ځکه په ذاتي توګه دده د ژوند او کردار څخه متاثر و، خو ددې سره د باچا خان هم ډير قدردان و. مولانا رحمه الله خپل ټول ژوند د اسلام د سرلوړۍ او په ملک کې د اسلامي نظام دعملي کولو لپاره وقف کړی و، له همدې امله يي ډیرې سختې ستونزې او کړاونه ګاللي، خو د اسلامي نظام د نفاذ د مبارزې څخه په هیڅ حال کې وروسته شوی نه دی.
لنډه دا چې د مولانا بجليګر ژوند او مبارزه د اسلامي نظام د نفاذ څخه عبارت وه، چې تل به يي ستاينه کيږي. --په بيان کې جرائت او انداز--
مولانا تل جابر قوتونو ته په پوره جرئت ګوت څنډنه کړې ده، استعماري، افکار او قوانين يي غندلي او مؤمن اولس ته يي د اسلامي نظام د نفاذ توصیه کړې ده. مولانا د جنرال ايوب خان په وخت کې د اټک په عسکري قلعه کې شپږ مياشتې د فارسي د دې شعر په وجه بندي شوى چې ويلي يې و: " گربه مير و سگ وزير و موش دربانى کند اين همه ارکان خانه ويرانى کند ".
مولانا صاحب پوره شپږ مياشتې د دغه شعر په وجه د زندان په تورو خونو کې تېرې کړې.
مولانا صاحب په دې کې ځانګړی شهرت لري چې دى د خپل وخت يو نه ډاريدونکى با جراته مستغني شخصيت و، مولانا صاحب ته د وخت حکومتونو وزارتونه پيشنهاد کړي و، خو مولانا صاحب دا پيشنهادونه جملة و تفصيلاً مسترد کړي دي. او دا ځکه چې مولانا د يوه بشپړ اسلامي او شرعي نظام د راتللو ارمانجن و، او دا کار هله ممکن و چې د ملک ټول نظام شرعي او اسلامي شوی وی، مولانا بجليګر له هغه فصيحو بليغو علماء کرامو څخه و، چې د ټولو خلکو دسويې، او ذوق سره يې سم خطاب کړى او په خپلو ويناوو او خطابو کې يې تل د عربي، فارسي، پښتو، اردو، پنجابي، هندي ژبو اشعار زمزمه کړي چې په دې بابله مولانا بجليګر يو فريد انداز او ځانګړي طريقه درلودله، چې ډېرو نورو علماء کرامو يي هم تقليد کړی.
مولانا صاحب لا شل کلن نه و چې په خطابت يي شروع کړې او پوره شپيته کاله يي پښتنو او مسلمانانو ته په حکمت دعوت، نصيحتونه او روښان فکرۍ خدمت کړى.
په هر صورت مولانا بجليګر په اخير وخت کي ډېر سپين ږيری او کمزورى شوى و، خو فکري، عصبي، روحي، معنوي قواوې يي هماغسې په خپل حال وي.
نوموړي ډېر زندانونه هم تېر کړي دي خو بیا یې هم په سپینه وینا کې کوم تغیر نه دی راغلی. او په چا کې یئ چې لږه غلطي هم لیدلې ده نو د ممبر له سره یې مخامخ ورته ویلي دي. --په خلکو کې يي د محبوبيت راز--
مولانا بجليګر که څه هم د یوې لهجه ییزې (افریدیو) سیمې اوسیدونکی و، خو وینا به یي په پېښورۍ پښتو کوله چې ټول پښتانه ورباندې پوهیدل، ګنې په ډېرو لهجو هم برلاسی و، هسې به یي یوه نیمه ټوکه په لهجه کې د خوند لپاره وکړه، دا چې د لهجه ییزو سیمو علماء تل په يوه محدوده لهجه کې مسئلې کوي، له دې وجې محدود هم پاتې شویدي او عام پښتانه په لهجه نه بلکې په معیاري پښتو ښه پوهیږي. --د خلکو مينه--
د مولانا بجليګر اکثره ویناوې تقریباً هر پښتون اوریدلې دي ، په هر ځای کې چې ضرورت شي نو ځینې خبرې یې خلک په مثال کې رواړي، ځکه دده وينا دومره اثرناکه وه چې هر چا به د خپل زړه اواز باله، د جمعې او اخترونو په ورځ به دده وينا ته د پيښور له مختلفو لرې لرې علاقو څخه خلک راتلل،
ځلاندہ ستوری په جهان و بجلیګر مولانا ۔ پیدا به نه شي په جهان بل داسې نر مولانا ۔ --وفات يي--
د اسلام دا ځلانده ستوری په پېښور کې په ديرشم د سمبر ۲۰۱۲ ‏(۸ کاله وړاندې) ومړ او جنازه یې په قیوم سټیډیم کې تر سره شوه، سلګونه خلکو په کې برخه اخېستې وه ، د بجليګر جنازه د یو پاچا په شان لویه وه چې سر او بر یي نه معلومیده ، د جنازې وروسته په خپل پلرني کلي اخوروال کوز کلي په قبرستان کې خاورو ته وسپارل شو. په بوي دې ټول جهان راته ښايسته کړ اصيل چندڼه په تا پرې وتل ګردونه --ځاي ناستی--
بجليګر مولانا له ځانه وروسته خپل ځای عالم زوی مفتي محمد قاسم بجليګر حفظه الله ته پريښود، زوی يي اوس په جلسو او نورو دیني محافلو کې ویناوې کوي، اوس هم ډېر عالمان شته چې د بجلي ګر لاره تعقیبوي. رحمه الله تعالی علیه رحمة واسعة. www.taleemulislam.net
شپاړسم لوييس
شپاړسم لوييس (لویيس – اګوست؛ فرانسوي تلفظ یې: [lwi sɛːz]؛ زېږېدنه، د ۱۷۵۴ ز کال د اګست ۲۳مه – مړینه د ۱۷۹۳ ز کال د جنوري ۲۱ مه) د فرانسې د انقلاب په بهیر کې د پاچاهۍ تر نسکورېدو مخکې د فرانسې وروستی پاچا و. هغه څلور میاشتې مخکې له دې چې له ګليوټین (په فرانسوي ژبه د اعدام هغې وسیلې ته ویل کېږي چې د سر پرې کولو لپاره کارول کېده، ژباړن) سره اعدام شي د لوييس کپېت د ښاروال په توګه پېژندل کېده. هغه د فرانسې د ډوفین، لويي زوی او د پاچا پنځلسم لوييس او له ساکسوني څخه د ماریا ژوزفا وارث او زوی و. کله یې چې پلار په ۱۷۶۵ ز کال کې ومړ، هغه نوی [1]ډوفین شو. د ۱۷۷۴ ز کال د مې میاشتې په لسمه يې د نيکه تر مړینې وروسته د ۱۷۹۱ ز کال د سېپټمبر تر څلورمې پورې د فرانسې د پاچا او ناوار مسؤلیت پر غاړه واخیست، نوموړي ترهغه مهال د فرانسې د پاچا لقب خپل کړ تر څو چې د ۱۷۹۲ ز کال د سپټمبر په ۲۱ مه پاچاهي ړنګه شوه.
د هغه د واکمنۍ لومړۍ برخه د روښانګرۍ له نظریو سره سم د فرانسې په دولت کې د سمونو له هڅو سره مشخصه شوه. چې د مرییتوب سیستم، ټېل (د ځمکو ماليه) او کوروې (د کار مالیه) لغوه کول او د غیر کاتولیکو کسانو پر وړاندې د زغم زیات‌والی او همدارنګه د تښتېدلو کسانو لپاره د اعدام سزا له‌منځه وړل په‌کې شامل وو. فرانسوي اشرافو د وړاندیز شويو سموونو پر وړاندې خصمانه غبرګون ښکاره کړ او په بریالیتوب سره یې د هغوی له پلي کېدو څخه مخنیوی وکړ. لوييس د غله‌جاتو له مارکېټ څخه د مقرراتو لرې کول پلي کړل چې د هغه د اقتصاد د لېبرال وزیر تورګو له خوا يې ملاتړ کېده، خو دې چارې د ډوډوۍ قیمت لوړ کړ. د بد حاصل په دورو کې، د خوراکي توکو د کمښت لامل شو چې په ۱۷۷۵ ز کال کې يې د خورا بد حاصل په بهیر کې د خلکو لویې کتلې بلوا ته اړ کړې. شپاړسم لوييس له ۱۷۷۶ ز کال څخه د شمالي امریکا په مستعمره کې له مېشتو هغه کسانو څخه ملاتړ وکړ چې له بریتانیا څخه د خپلواکۍ غوښتنې په لټه کې وو، چې په ۱۷۸۳ ز کال کې د پاریس په تړون کې ريښتیا شوه. راتلونکي پور او مالي کړکېچ د لرغوني رژیم له نه محبوبیت سره مرسته وکړه.
دا چاره په ۱۷۸۹ ز کال کې د عمومي غونډې د رامنځته کېدو لامل شوه. د فرانسې د متوسطو او ټيټو طبقو د غړو تر منځ نارضایتۍ د فرانسې د اشرافو او له مطلقې واکمنۍ سره د مخالفت د زیاتېدو لامل شوې، چې لوييس او د هغه مېرمن ملکه ماري انتوانت يې د استازو په توګه په پام کې ونیول شول. د کړکېچونو او تاوتریخوالي زیاتېدل د [2]باستېل توپان په څېر پېښو سره مشخص شول، چې په ترڅ کې یې په پاریس کې کړکېچونو لوييس اړ کړ تر څو په غوڅ ډول د ملي اسامبلۍ قانوني صلاحیت په رسمیت وپېژني.
د لويي محافظه کري او دوه زړه‌توب د دې لامل شو چې د فرانسې د خلکو ځینې عناصر یې د پخواني استبدادي رژيم نښان وبولي او په ورو وورو يې خپل محبوبیت له لاسه ورکړ. د مشروطه پاچاهۍ تر اعلان څلور میاشتې مخکې داسې برېښېده چې د ۱۷۹۱ ز کال په جون کې وارين ته د هغه نابریالی سفربه دا اوازې توجیه کړې چې د سیاسي ژغورنې لپاره پاچا خپلې هيلې د بهرنۍ مداخلې له لرلید سره غوټه کړې دي. د پاچا باور په ژور ډول کمزوری شو او ورځ تر بلې د پاچاهۍ د له‌منځه تللو او د جمهوریت د رامنځته کېدلو امکان زیاتېده. د انقلابیانو تر منځ له ملاواکۍ (د مذهبیونو واکمنۍ) سره مخالفت د ډيمه (د مذهبیونو د ځمکو مالیات/ عشر) د له‌منځه تللو او د فرانسې د عیسوي کولو په موخه د څوګونو دولتي سیاستونو لامل شو.
د کورنۍ او نړیوالې جګړې په شرایطو کې شپاړسم لويي د ۱۷۹۲ ز کال د اګست د لسمې ڼېټې د پاڅون پر مهال موقوف او ونیول شو. یوه میاشت وروسته پاچاهي ونړېده او د ۱۷۹۲ ز کال د سپټمبر په ۲۱مه د فرانسې لومړی جمهوریت اعلان شو. وروسته لويي د ملي کنوانسیون (چې په‌خپله د دې مناسبت د محکمې په توګه رامنخته شوی و) له خوا محکمه شو، د لوی خیانت په تور مجرم وپېژندل شو او د ۱۷۹۳ کال د جنورې په ۲۱مه له ګلوتین سره اعدام شو،  هيوکاپت ته په اشاره د لويي کاپت په نوم، چې د کاپتيانو د لړۍ بنسټګر و او انقلابیونو هغه د لويي د کورني د نوم په توګه تفسیر کړی، د یو فرانسوي ښاريځ په توګه سپک/ له بې حرمتۍ سره مخ شو. شپاړسم لويي تر دې مهاله د فرانسې یوازینی پاچا و چې اعدام شوی او د هغه مړینې د فرانسې له زرګونه کلونو څخه زیاتې دوام لرونکې پاچاهۍ ته د پای ټکی کېښود. د هغه دواړه زامن په ماشومتوب کې د بوربن تر بیارغونې مخکې مړه شول. د هغه یوازینی اولاد چې د لوی‌والي عمر ته ورسېد، ماري ترز وه چې د فرانسوي جنګي اسیرانو په بدل کې اتریش‌یانو ته وروسپارل شوه او په پای کې پرته له دې چې کوم ماشوم وزېږوي په ۱۸۵۱ ز کال کې مړه شوه.
ماشومتوب
مور او پلار يې اګوست له پامه غورځولی و او د هغه له مشر ورور لوييس ډک ډي بورګون سره یې مینه لرله چې یو ځیرک او ښکلی هلک و، خو په ۱۷۶۱ ز کال کې په نهه کلنۍ ومړ. لوييس اګوست یو رمټ او پياوړی خو ډېر خجالتي هلک و. په زده‌کړو کې ډېر غوره و او له لاتیني ژبې، تاریخ، جغرافيې او ستور پېژندنې سره يې ډېره مینه لرله، په ایټالوي او انګلیسي ژبو يې بشپړه بلدتیا ومونده. هغه له فزیکي فعالیتونو لکه له خپل نيکه سره ښکار کول او له خپلو کوچنیو وروڼو لوييس ستانیسلاس، کنټ ډي پرووېنس او چارلز فلیپ، کنټ ډارټوی سره یې له توندو لوبو څخه خوند اخیست. لوييس اګوست له کم عمر څخه خپلې بلې لېوالتیا ته چې سوهان کاري/قفل جوړول وو وهڅول شو، دا د یو ماشوم لپاره ګتور کار بلل کېده.
کله یې چې پلار د ۱۷۶۵ ز کال د ډېسمبر په ۲۰مه د نري رنځ ناروغۍ له امله ومړ، یوولس کلن لویيس د فرانسې نوی ډوفین شو. مور یې د خاوند تر مړینې وروسته هېڅکله ونه رغېده او د ۱۷۶۷ ز کال د مارچ په ۱۳مه نېټه هغه هم د نري رنځ ناروغۍ له امله مړه شوه. د هغه محافظه کارانه او سخت‌چارو زده‌کړو چې هغه د ډک ډي لا ووریان له پړاو راهیسې تر واده پورې له « gouverneur des Enfants de France» (د فرانسې د شاهي کورنۍ د بچیانو حکمران) څخه زده کړې وې ونه شو کولی نوموړی د هغه تاج او تخت لپاره چمتو کړي چې تمه کېده په ۱۷۷۴ ز کال کې به یې د خپل نیکه پنځلسم لوييس تر مړينې وروسته په میراث کې تر لاسه کړي. لویيس اګوست د خپلو زده‌کړو په بهیر کې د دین، اخلاقو او انساني علومو په برخه کې د ځانګړو مطالعاتو ترکیب ترلاسه کړ. ښايي د لوييس اګوست ښوونکو هم د هغه د زړه نا زړه پاچاهۍ په جوړولو کې ښه رول درلود. د هغه ښوونکی ابه برتیه هغه ته وروښودل چې بې زړه‌توب په پیاوړو پاچاهانو کې یو ارزښت دی او ابه سولدیني د هغه اعتراف کوونکي هغه ته امر وکړ چې خلکو ته اجازه ورنه کړي تر څو د هغه افکار ولولي.
کورنی ژوند
لوييس اګوست په ۱۵ کلنۍ کې د ۱۷۷۰ ز کال د مې میاشتې په ۱۶مه نېټه د خپل تره له دویمې لور ۱۴ کلنې ماریا انتونیا ارچېدوشس هابسورګ (چې تر ډېره د هغه له فرانسوي نوم ماري انتوانت سره پېژندل کېده) سره واده وکړ، هغه یو ځل ګوښه شوې وه او د روم د سپيڅلي امپراتور لومړي فرانسیس او د هغه د مېرمنې ماریا ترزا تر ټولو کوچنۍ لور وه.
سرچينې
[1]  دا هغه لقب دی چې په فرانسه کې به د پاچا مشر زوی ته ورکول کېده چې تر خپل پلار وروسته به هغه پاچا کېده.
له وخت مخکې وېښتان ولې سپنېږي؟
ژباړه: حمیدالله حمیدي
لامل او د حل لارې یې څه دي؟