cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروان ولايت
مخ پټول مخکې له وادنه او وروسته له واده نه
کله چې ديوې نجلې کوژده وشي نوهغه به دهلک دخپل اوخپلوانو که نارينه وي اوکه ښځينه مخ پټوي کله چې دهلک خپلوانې راشي نجلې نه ورسره ستړي مشي کوي نه ورسره کيني بعضې داچې ځان ترې پټوي کله چې واده وشو نو هغه به دځینو محدودو کسانو څخه مخ پټوي دنمونې په ډول دخپل خواښۍ نه خوسرنه لېوره نه ماما خوسر نه مشر تره نه تربورنه اوداسې نورونه مخ پټوي عين تر مرگه پورې خو خواښې نه ترهغه وخته پټوي ترڅو چې داده څوماشومانو مورنه وي شوي دپلارگنې له خوا دخپل پلار ،مشر ورور مخ پټوي  چې دابه پخوا زمانه کې يوه خاصه حيا وه چې ناوې به درلوده اوبل داچې په ډېره اسانې يې خپل پلار او ورور په حېث مخه نه ورکوله  خواوس په دغه زمانه کې دغه دود له منځه تللې دی اوڅوک مخ نه پټوي اوزياتره اوس د دري ژبو دودونه کوي ځان سينگاروي او دټولو پر مخ دخپل کوژدن والا سره دريږي اويو تربله گوتې په لاس کوي دشريعت له مخې مخ پتول شته خو ښه حجاب ښودلی چې لاس تربنده پښې تر څنگلي او مخ لږ ښکاره شي زما په نظر دومره مخ پتوی چې پخوا انه دومره ازادي لکه اوس چې ده دشريعت له مخې  چې عمل وشي دابه ډېر ښه کار وي اوبل داچې ناوې يوخاصه حياوي سنگينه اوعاجزه وي څنگه چې پخوازمانه کې به داسې ويل کيده چې په يوه ورځ درې ناوې گانې وليدلې سوال وکړه خدای يې قبلونکې دی.
ولور
په بگرام کې د واده دود په درې ډوله دی : يوپه پېسو بل په بدل او بل په بدوکې. ۱ــ په پېسو : دغه دود له ډېرې پخواڅخه رواج دی او دپېسو اندازه معلومه وي داپېسې څومره وي ؟ چې هغه دزمانې په تېريدو او دپېسودارزښت سره سم فرق کوي اواړه لري چې دښځې د ولور په برخه کې اوس اکثرو خلکو له پخوانيو نرخونو څخه سترگې پټې کړي يوازې د دواړو خواوو په جوړيدلو پورې اړه لري چې په هر څومره سره جوړ شول. د ولور دغه دود ډېر ملا ماتو ونکی او درد ناک دی ، دنجلې مور اوپلار د دې پر ځای چې دخپلې لور ژوند په نظر کې ونيسي په پېسو پسې گر ځي اومقابل لورې يې داړتيا له مخې ورکوي. که په اینده کې يې ژوند هرڅنگه وي په دې پسې نه گرځي مقصد يې دښځۍ کول دي.
۲ــ په بدل : څينې خلک چې په کورکې پېغله لور لري نو هغه دخپل زوي لپاره په بدل کې ورکوي دبدل بل وران کار دادی چې په هر رقم چې دهغې بلگرې ژوند کوي نو هغه بله هم په همغه رقم زوند کوي که دهغه په لور ظلم کوي نو دابله نجلې چې هر څومره ښه خوي ولري هغه هم بايد دظالمانو دظلمه خلاص نه وي که يوه نجلۍ باندې بله ښځه وکړه نو دابله نجلۍ مکلف دی چې خپل دوهم زوي ته دوهم وکړي نو ورورودغه دوستي دهغو په هفرت بدلېږي. زماپه نظر بدل کول ياپه يوه ښځه دوه ښځې ورکول ډېر غلت کار دی داځکه چې څنگه ماپورته يادونه وکړه که ديوې عمر بد وي هغه بلې هم بد وي دوي داسې سوچ نه کوي دا دخدای کار دی نو خپو ټولې پخځه گوتې خو برابرې نه دي نو د وه ښځو ژوند هم هيڅ امکان نه لري چې يو شان وي يوه به مړه وي بله به خواړه وي يوه به ماشوم لري بله به نه لري نو داچې ديوې لپاره دبلې عمر ورانيږي نو هيڅ کله بايد بدل ورنه کړو
وروسته دواده نه دښځې پای قدم
کله چی نجلې واده شي اوناوې شي او دخوسر کورته ولاړه شي اوهغه ټول مراسم پر ځای کړي او وروسته داوو ورځو نه چې دپلار کره لاړه شي اوسبا بېرته راشي نو دکور په کارونو باندې بېرته پېل کوي  نو تر مرگه پورې .نو کله چې دې دخوسر کره دوه درې مياشتې تېرې شي په دغه موده کې د واده والا کورته کوم ضرر پېښ شي نو هغه ناوې ددوي بدشگومه گڼي يعنې دهغو که دهغو يو چارپايه حېوان هم مړشي سړی لاسه کړي نو هغو داسې حکم کړي چې دناوې تندی د داغولو دی تندې يې و داغه وي چې کوم بله پېښه ونه شي نو هغو يوه سکه کلمه داره به يې ويله هغه به په کوم کوم کورکې وه هغه به يې ډېره په اور سره کړه او بيا به يې دناوې په تندي ياپښې ايښودله او پس له هغې به  يې د دوي زړه خوشاله شو چې بدشگومې نور زوږ له کور څخه لاړه چې دا دشريعت له لارې ډېر يو ناروا کار دی ددوي پورې ناوې هيڅ کوم اړيکې نه لري چې هغه چارپايه مړشي داټول دخدای پاک کارونه دي  دخدای په کارونو کې بل ته شزا ورکول ډېره لويه گناه ده زماپه نظر دا ده انسانيت څخه لرې کار دې او خوشاله په دې يم چې اوس ډېر کم شوې يوزرې هغه ويل شته چې فلانۍ قدم ښه نه وو اوداسې يو متل دی چې وايې بخت يا په کوڅې وي يا په کوټې.
ښځه
۳ــ په بدو کې ورکول : په ټولوښتنو کې ډېر خراب دود چې هغه دادې چې لورهيڅ نظر کې نه راځي خصوصآ دبگرام په ولسوالې کې که کوم زوي خون وکړي يا چاسره جنگ وکړي اويا په کوم بلې نجلې مين شو نو خپله لو يا خور په بدو کې ورکوي که دهغې ژوند خراب وي او که ښه حتی تر هغې چې دکور ونوکرې په شان خدمت کوي خو خپل پلار او وروردهغه نه پوښتنه نه کوي او نه نور دلور په سترگه ورته گوري اويوبل رواج هم شته چې هغه داسې دی که کوم سړی دبل سړي سره ښه وکړي يعنې په يو جنگ کې دهغه طرفداري وکړي هغه سړي ته لونگی ورکوي دلونگی ورکول يعنې هغه ته خپله لور ديو سوغات په توگه ورکوي که لور يې وړه وي او که غټه نو هغه ورکوي که سړی زوړ وي اوکه ځوان
ميراث لورته نه ورکول
کله چې دچاپلار مړشي اوهغه ورور ونه لري دهغه مال چې دپلار نه ورته پاتې و ي لور حق نه لري چې په هغه کې خپله حصه واخلي د ې داحق به دهغه تره دتره زوي او که دتره زوي ونه لري نوتربوران کولای شي چې دنجلې مال او نجلې واخلي دنجلې اخيستل يعنې هغه دخپلې خوښې سړی نه شي انتخابولی لو دوي دشريعت نه لرې کارونه کوي خپله حصه هم اخلي دنجلې حصه هم اخلي او دې په څنک کې نجلې نه شي کولای چې نجلې بل ځای واده وکړي نو دابه هغه ځای واده کوي چې تربور يې يادوي که مال دهغه کيږي نو نجلې به دهغوي. که دهغه سړي زوي وړوکی وي ،ځوان وي ،زوړ وي دښځې والاوی نجلې دهغه کيږي اونجلې په هغه کور کې عمر هم ښه نه وي چې داټول ناوړه دود دی چې داسلام خلاف هم دی او دنجلې خلاف هم دی دظالمانو دظلم لاندې وي اوبله دا ديادولو وړده يعنې هيڅ لو خپل مال نه شي اخيستلای که پلار وي که مړ شوي وي که پلارگنې مړه وي مال دنورو وي او لورله وږې مري نو هغه حق نه لري چې دخپل پلار نه يو څه وغواړي او که وی يې غوښتل نو دهغې خاوند دقوم سره دښمني گانې کينه نفرت پېل شول او داسې وايې چې دالور موږ ته پېسې نه له دې نه وړه ده يعنې دمال په مقابل کې دلورنه تېريږي. يوه لنډۍ دميراث په هکله ده : خلک خو وايې چې دوزخ سخت دی دميراث کورنه به سخت نه وي دوزخونه.
دناوې کردار
پخوازمانه کې چا به چې لور درلوده هغه به چې دڅوالسو يا پنځلسو کلو شوه نو مور به هغې ته دلاس گنډل ورزده کول چې دا دلاس گنډل زماپه نظر تريو څايه چې يو څه معلومات تر لاسه کړي دهرې منطقې لاسي کار توپير لري لکه په کندهار کې يو رقم اوپه لغمان کې بل رقم اوهمدغه شان رموږ په وطن کې يورقم لاس گنډل لري چې هغه به يې لورته ورزده کړل نو پس له هغه به يې خپل کردار کړو ديرش يا کم او يا ډېر دسمالونه سربکسي گانې دماشومانو له پاره خولۍ ،جامې او همداشان مريونه يې تاويزونه په لاس گنډل دپېغلو او دپخو ښځو له پاره لمنې ،پلوونه او مشرلنو سړيوته دتسپو زونډی جوړول.
دناوې کور
دلور پلار چې کوم شيان په خپلې لور ناوې ته ورکوي نو هغه ټول ناوې دکور په نامه ياديږي دوي يوکوچنې ټغر ،يوبوغ بند څو دانې بالښتان ،چې په رنگه تارويا استرج تاروباندې چکن سوي وي دکوټې له پاره پردې البته چې خپله ناوې په لاس گنډلي او هدارنگه سربکسي او اسې نو شيان څرنگه چې مو مخکې يادونه وکړه چې پردې دکوتې له پاره دغه پرده به يې پخوا زمانه کې ديوالونوله پاسه بندولې چې په هغو کې به ډېر په زړه پورې گلان ،مرغی ، مېوي کله مڼه او داسې نو شيان گنډل اوپرته له دغو شيانونه چارغ ،يوه کاسه کوزه اوچلمچي به يې ورکوله اوله دې نه اضافه شيان چې کومې ناوې ته ورکړل نو هغه دهغې دپلار شتمنې سره اړه لرله دغه څو شيان چې ما پورته ياد کړل بې له دغو به که يې که خواره وه او که غريبه وه خپله لور به يې نه روخصته وله او همداسې ډېر په پخوا زمانه کې دغه دود رواج درلوده کله به چې دناوې رخصتولو ورځ به وه او که شپه چراغ به يې ورته لږه ولو اويوه ښځې ته چې دناوې دکور څخه به وه ورکولو او دناوې دخسر کره به يې وړه. او بل داچې زوم ته به يې هم کالي ،بوټان ، لونگی ، دسمال ورکولو نو کله به چې زوم د ورا سره يو ځای راغلو نو دڅو هلکانو سوه به دخواښې کورته ورننوتل او زوم به د خواښې له خوا وغوښتل شو او هغه ته به يو څه خواړه چې هغه خواړه به ماليده وه يا به هگۍ وې دغوا په غوړيو کې او دهغه نه وروسته زوم ته نوي کالی واغوستل. په جامو کې دپېغلې نښې اونښانې : کله چې پېغله دپلار په کور وي نو هغه ځانگړی جامې لري چې ترواده پورې هغه نه بدلوي او دا دود له ډېر پخوا زمانې نه په بگرام کې دود لري پېغلې تور پرتوگ چې هغه نه به پخوا زمانه کې وزيري پرتوگ ويلو او تور پړوني گرد قميص چې هر رنگ وي او دوريځو په سريې پېکۍ وي ترڅو چې واده نه وي نو خپل پېکۍ نه بېلوي او بل داچې دکور کار به کوي دبانې به ډېر نه ځي بعضې خلک په لنډيو کې داسې وايې. چې پېغله لورې په کاله وي دهغه کور سوی جواری خوند کوينه په تناره ولاړې پېغلې ډوډۍ دې نه خورم دديدن وږې دې يمه اوربل په توره نه ورانيږي چې وخت راشي په سلايې ورانه وينه
او پا هم خپله پېغله داسې وايې : قربان قربان د دادا کوره د ډکه شکوره به گرده تاوېدمه سبکه سبکه پېغلتو به اوس مې ياديږي پرکې واړه خالونه چې پېغلتوب مې راپه ياد شي که مې په غېږ کې شازاده وي ودمرينه اوبيا ځينې خلک داسې وايې : چې په پېغله لورباندې کورکړي کودې راواخلې مخې دواړه لورې تورکړﺉ
دزوي پېداکېدل
يخوابه دچاپه کورکې يو نوې ماشوم (هلک ) پېداشو اوهغه په داسې حال کې چې نوموړې سړی به په خپل کورکې بل نارينه او لاد نه درلود ، دتربوران او دښمنانو له خوابه زيات په عذاب وه اويا به يې لورانې ډېرې وي اويابه يې اولينې زوي وه .نو نېږدې دوستان اوکليوال به ورته راتلل او دټوپکو ډزې به يې کولی او خپلوان او دوستان به يې مبارکې ته راتلل ښځو ته به يې ټکري ورکول او خلکانو به چې دټو پک ډزې کولې هغو ته به يې دسمالونه ورکول. او يوخاص دود داوو چې شکرانې به يې ورکولې .ماشومانو باندې  به يې پتاسې وېشلې ،ختمونه به يې کول ، خېراتو نه به يې کول.
دلورپېداکيدل
ترکومه ځايه چې زه پرې خبره يم دپښتنو په ټولو سيمو کې دا دود يو رقم دی. لکه چې دچا په کورکې لور وشي نو ډېر خپه وي او خصوصآ زموږ په کلي کې دا له ډېره پخوا زمانې دود را پاتې دی. که دچا زامن دېر وي او که لږ خو لور نه خو ښه وي عين تر دې چې دلورمور ته به يې صحح خواړه هم نه ورکول اودېر ظلم به يې پرې کاوه .ماشوم ته به يې نوې جامې نه کولې دوا درمل  به يې نه ورکاوه او داسې نور واړه او غټ شيان.
نو کله به چې غټه شوله وکور کار دباغو کار ومال ساتنه د دوي کار و.او د دومره کار په کولو سره به يې ښه خواړه زامنو ته ورکول او خراب خواړه به يې لور گانوته ورکول. زماپه نظر دا ډېر دانساني عاطفې نه لرې کار دی دا ډول ظلم پر لورانه شريعت کې شته او نه په کفر کې .داځانته دپښتنو يوډول دود دی. زما په نظر هيڅ مور او پلار بايد دخپل ماشومانو ترمنځ توپير ونه کړي .دواړه تاته خدای درکړي کبر کول ښه کار نه دی. دشريعت څخه ډېر لرې دی نو کيدای شي پاک خدای تالره معجزه هم درکړي هلته بيا څه کړی بيا لور خوښه وې او که نه.
زيري کول
زموږ په کلي کې داسې دود دی چې کله دچا په کور کې يوه خوښي راشي نو دهغه کور ماشومان خپل نږدې دوستانو ته زېرې وروړي اوهغو په بدل کې ورته خوږې پتاسې يعنې شرينې ورکولې ،پېسې به يې ورکولې او داسې نو شيان. او زموږ په کلي کې داسې يو دود دی چې ماشوم به زېرې ورووړ اول به يې زېرې نه ويلو اوداسې به يې ويل : زېرې مې درباندې څه راکوې ؟ نوبعد ديو څه نه ماشوم ته يو څه ومنل بيا به يې هغه د خوښې زېرې ورته وويل او هغه څه چې ورته منل شوي و هغه به يې ورکولو او کله چې قارغې به هم دچا کور دپاسه وچغېده نو ښځو به ورته ويل دنېکۍ زېرې  دنېکۍ زېرې: که دنېکۍ زېرې وی خله کې دې گوړه که د بدو زېرې وي خله کې دې تورې خاورې.
سنتي (ختنه)
په سنت گرې کې زموږ دوطن داسې کوم خاص دود نشته. همداچې ماشوم د اوو ورځوشو نوهغه به يې دکلي په نايې سنت کولو. او وروسته به يې نايې ته غنم ،وريژې اوداسې نور شيان ورکول .او داسې خاص کوم سېل پرې نه کولو. خوختم يې کولو دخای پاک شکر پر ځای کولو او خپل نېږدې دوستان به يې ورله مبارکې ته راتلو اودماشوم له پاره يې قند،هگۍ ،کوچ يا پېسې يا چرگ ورله وړلو. که چېرې دهلک پلارډېر مالداره وي او زامن يې کم وي نو په خپل زوي باندې يو لوي خېرات کوي. دکلي په مينځ کې ديگي باندې کوي اوټولو کلي والوته ډوډی ورکوي. او اوس زموږ په وخت کې کله چې ماشوم سنت وي نو هغه ډآکټر ته بيا يې او له هغه نه وروسته ماششوم ته ښې جامې کوي ښه ځای ورله جوړوي .ختم کوي اودخلکو راټولول اوس هم که دچازامن نه وي لويه سنتي کوی او که دچا وي نويوازې دښځو مبارکي اخلي او داسې کوم سېل سازپرې نه کوي خو خېرات ورکوي.
دنظر ماتولو دود او دستور
دنظر مسله چې زموږ دسيمو به هر ځای کې رواج لري که چېرې زموږ په کلي کې چاله ناروغي اويا کوم بله ستونزه پېداشي خصوصاْ هغه چاته چې ياډېر ښايسته وي او ياډېر ښه ځوان وي ياکومه پېغله چې ډېره ښايسته وي يا ماشوم چې ډېره ښکلۍ څېره ولري او ښايسته وي او کله چې دچا کورته لاړه شي يا يې په لاره کې څوک وويني او وروسته له هغه نه ناروغه شي نو بيا وايې چې فلاني نظره کړې ده چې هغه بيا ځينې خاصې ښځې دی چې نظر ماتوي درې وخته ماشوم وروړي او دهغه نظر وچوي .چې نظر په اوبو ،اوړو ،مرچو ،ماتوي .او اسې په نظم باندې برابر يو څو بيته دي چې وايې او نظروچوي. نظروچ نظروچ نظروچ که وس کې وس وچ کړی که نظر کړی نظر يې مات کړی په هواکې دمرغانو په اوبوکې ديانو نظر وچ نظروچ نظروچ دښو زړو دبدو زړو دولو دناولو دکورودکلي نظروچ نظروچ نظروچ دشنوسترگودتورسترگو دسروشونډونظر وچ دسپينوغاښونظروچ داينس اوجنس نظر وچ نظروچ نظروچ نظر وچ که وس کړی وس وچ کړې که نظرکړی نظرمات که نظرکړې نظر مات له څخه وروسته که اوبه وي که وړه وي که مرچ وي ځي مخ په قبله ورگزاره وي اوهغه ښحه بېرته راځي او شاته نه گوري. اوبل داچې دنارينه پرتوگاښ هم يو قيچي کوي او دودیې کوي هغه نارينه چې ماشوم نظرکړې وي.
دماشومانو سندرې
دمازديگر په وخت کې به ټولو ماشومانو داسې په اواز سندرې ويلې : ځې چې ځو کوروته            مرغې لاړلې جالوته
کله به چې بران شو ماشومان به خپلو کورو ته تلل او داسې سندرې به يې ويلې : بارانه مه وريږه پاس په کمره ورېږه په کمره شولې مې دي جنوکې ټولې مې دي خانه ټوپک رواخله جنو کې ډاک په داک گړه و وروره ! بېدارشه ستاپه لونگۍ جنگ دي جب کې دې قلې قلې بادرنگ دی نرې نرې باران دی ورورمې راروان دی دکټ لاندې پېشو ده پيشوته وايم پشې ورورکه ستړی مه شې تو تکۍ په دادوه تاره لکۍ يو تاردې راکړه زه غجکه جوړوم خپل ساعت پرې تېروم
شامه تورې تکې تورې دليلازونډي درپورې زه دې خورم ته رته گورې چرمښکې زماملگرې ده پولې لاندې غلې ده يوچارکې لرې ده لري کې تاردی تارزماپه کار دی نه څښم دجميل اوبه خله به مې تڼاکې شي کابل به رانه اتې شی کله به چې نجونو په خپلو مينځو کې لوبې کولې نو دوو به لاسونه سره وينواوگردې به تا وېدې اوداسندرې به ويلې : لې لې لې نجونې لاړې په جرگې خوري ماشکه دي رانجه دي که دسترگې توروې خدای ې سترگې تورې مه کړه دځواناو سترگې سرې ځوانان ناست دي په دوکان غشي ولي په مېدان دامېداني داسې کړي لکه ستوري داسمان يوه مڼه پخه شوه بله زېړه زرغونه شوه يوه دپاچا لوروه پښه يې ورته کړه سپېره شوه همداشان کله به چې هواپخه وه اودکوټې نه به دباندې نه شو وتلې نو بيابه يې لاسونه سره کول اوپه خپل مينځ کې به يوه وټاکله هغه به ددې نوروپه گوتو داسې سندره ويله : اقوبقوسرسيندقو غوايې لاړې په ترپکو مږ مې وويشت په لکۍ نه يې اډ شته نه پوښتۍ پاتو خورې راوځه له کيږدي په نستوڼوکې ده چې دي الوچې زرغونې مالوشنگ ډبيلۍ
ميلمه پالنه
د پښتو دميلمنو پالو دود يو په زړه پورې اوله انساني عاطفې سره برابر دوددی يوه کلي ته په ژمي کې دلارې ستړي او ډېر ملمانه ورسر يې نو هغه کلي جماعت ډېر تود وي او ملمانه ډېرستړي وي نويې ستړتيا دجماعت دتودوالي په نسبت ورکه شي دوي هم دماښام  لمانځونه دکليوالوسره وکړي وروسته له وظيفي کولوسره دکلي ښه   مېړه غږ وکړي (راځې ميلمنو چې کورته ځو ) د جماعت څخه ټول راوځي دکلی ځوانان اوسپينږيري شتمن وي اوکه غريب ټول دميلمنو مخې ته په ډې ښه توگه ولاړ وي اوپه ډېر ټينگه هرڅوک په خپل وار مېلمنو ته وايې چې له ماسره راځې ټول کيوال وار په وار مېلمنوته ست کوي او مېلمانه وڅوشتمنو کسانو اودکلي ښه ملکو سره ځي چې په پښتوکې يو متل دی (چې کلي په نام لري يوخوي ترنورو ښه لري ) نوکله چې مېلمه دبل قوم يادلري ځای ديوه تن کره ځي نو دهغه ډېرقدرونه کوي اودښه نه ښه خواړه ورته تياروي او پسه ورته حلالوي اوپه ډېر ښه خوي مېلمه رخصت کوي. زموږپه وطن کې درې ډوله مېلمستياوې کوي :
۱ــ لمړۍ مېلمستياوې په هغه وخت کې کوي چې دلاندي مږان حلال شي نويوبل سره بولي د دوي دښو خويونوپه لړکې هغه چاچې لاندې نه وي کړې اونه يې لري دکلي ښه مېړه بېوزلې سړي مېلمانه کړي  دکورله پاره يې هم غوښې ورکړي. او دکلي نورشتمن هم همدغه شان کوي اوداسې ښکاري چې هغه بېوزلوهم کار کړې دی. د پښتو یو ښه خوی دا هم دی که خپلوان وی او یا که کلیوال یا د بل کلي سره پېژني نو که چېرې په هغوغم ورغلې وي ياښادي وي يا چانوې واده کړې وي يا خورلڼې ولري هغو ته مېلمستيا کوي خپله انساني اوپښتنې وظيفه ترسره کوي او اسې هم ډېر له پخوانه دود شته چې دبل کلي سپينږيري چې راغلي نو دډېرقدروروسته هغه ته به يې يا یوه ښه چپن يا لونگۍ اوياهم يوه جوړه کالي ورکول او زوم ته به يې ومېوو ډک دسمال ورکوو. دبرات شپه ياشوبرات : دبرات شپه زموږپه کلي کې يوخاص مراسم لري او دې شپې ته دېرتياری نيسي اول خو هرڅوک واده شوې لورمېلمنه کوي پلار يې ځي ورور ،تره زوي ،وراره ورځی او خپله خور راولي او ښه خواړه هم برابروي دبرات په شپه نکريزې اوسترگې تورول حتمي وي نوکله چې شپه لږ څه پښه شي دکلي هلکان جدا او نجونې جدا اوخپل شوټه فقير ټاکي او هغه سينگاروي چې دايوه لوبه ده نو هغه هلک يا نجلې ته هلک ته سپينه ږيره ږدي بريت ورله جوړوي لويه کورتې ورله اغوندي لوي لوي بوټان ورکوي چې زاړه وي لونگۍ ورله وهي ديو زاړه فقير په شان يې جوړوي او نجلې د زړې ښځې په شان بل داچې لوي لرگي ورته په لاس کې ورکوي دفقيرانو کچکول يا یو جام په لاس کې ورکوي او دکلي نور هلکان ورپسې ځي هر کورته دروازه وروهي اوغږ کوي البته دايوخاص هلک هم لري چې دايې له لاسونو نيولې وی او دهغه دخېر ټولولو لکه چې دروازه وهل او اواز ويستل ، لکه شوټه فقير ته خېر راوړې نو دهر چا تروسې پورې چې وي هغه ته وړه غنم ،مميز ،بوره او اسې نور شيان ورکوي ترسهاره پورې دوي گرځي اړداشان بيا په خپل مينځ کې سره وېشي.
دبرات په شپه دنجونوخاص فال ليدل
دبرات په شپه يوه يتيمه نجلۍ پاک ځان وينځي او ښې جامې ورله اغوندي او دا دټولي په مينځ کې کينوي او سر باندې ټيکرې اچوي چې دې ته دبرات دشپې ناوې وايې دنجلې په مخ کې يو جام ږدي او په هغه کې اوبه اچوي په  اوبو کې هريو خپل فال گوري خپل يوشې په جام کې اچوي لکه گوتې ،بنگړي ،غوږوالې اچوي نونجلې ته فال گوري.
پشې وختله په ونه              توده چوکۍ وخوړله په کونه لاس که بې بې لاس کړه يا داسې وايې : گل دکدوگل دی             يومې جگاوه تر لاندې بل دی لاس که بې بې لاس کړه يا داسې وايې : سوردزربنک       دسرو زرونه ډک لاس که بې بې لاس کړه کله چې نجلې خپل راسته لاس خچه گوته په بسم الله په جام کی کش کړی د هر چاشی چې په گوته کې بند شول د هغې سوال پاک خدای قبلوی
د اختر شپه :
د اختر شپه زموږ په کلي کې يوه خاصه او د خوشحالۍ څخه ډکه شپه وي. د اختر په شپه زموږ ټول سپين ږيري راغونډيږي په جومات کې فيصله کوي، چې روناری په چاده، په همدې شکل کورونه برابروي، چې اول فلانی کور دوهم د فلاني کور او داسې نور. کله چې اختر شپه شوه نو انجونې ډېرې خوښي کوي او نکريزې د پيغلې کور ته وړي البته کوژدې والا ته جامې هم ورسره وړي او وچه مېوه هم ورسره وړي او په کورونو يې ويشي او ټوله شپه په هگۍ پخولو ډوډۍ تيارولو او وړه لاندولو او داسې نور کارونه کوي، کابو ۱۰۰يا ۲۰۰ رنگه هگۍ په هر کور کې پخيږي او د اختر په سبا چې هر څوک اختر مبارکۍ ته راځي هگۍ ورکوي او که د خېښي مسله وي نو هغه خپلوانو ته دسمال جوړوي نو وچه ميوه په کې اچوي او داسې نور شيان تر غرمې، چې د اختر ناری خلاص شو او په هر کور کې ډوډۍ وخوړه بيا ماسپښين انجونه ټالونو ته ځي او هلکان هگۍ جنگوي، خوسی کوي او يا داسې نورې لوبي کوي. که تالو کې کومه کوژده شوې انجلۍ کور ته راشي نو د هغه هلک خويندې خپلوانې د هغه پلو کې ميوه اچوي انجلۍ پلو نيولی او مخ پټوي او نورې انجونې ورته مڼې، هگۍ، وچه ميوه، چارمغز او داسې نور شيان اچوي. او وړوکی اختر مو هم په همدې ډول دی.
سرچينې
۱- اتلس، محلات، افغانستان: ولايت پروان.
۲- بابکرخيل، اورنگزېب، افغانستان پيژندنه، پېښور: داريک گرځنده کابتونونو اداره، ۱۳۵۶ کال.
۳- پتنگو عبدالکريم، گړنی ادب، کابل: ۱۳۵۷ کال.
۵- رفيع، حبيب الله، پښتني ودونه، کابل: ۱۳۸۱ کال.
۶- عارض، غلام جيلاني، د افغانستان دولايتونو جغرافيه، کابل: ۱۳۷۹ کال.
۷- غلام محمد، د پښتنو دودونه، کابل: ۱۳۵۳ کال.
۸- لغماني، محمد منظور، معارف الحديث، کابل: ۱۳۸۰ کال.
۹- کهزاد، احمد علي، بگرام، کابل: ۱۳۱۷ کال.
۱۰- ناهضي، محمد حکيم، قاموس جغرافيه افغانستان، کابل:د اريانا د نشراتو ټولنه، دايرة المعارف، ۱۳۳۵ کال.
د هوا د حالاتو مالي تامين
د هوا د حالاتو مالي تامين هغه مالي تامين دی، چې د شنو خونو ګازونو د توليد کمولو موخه لري، د همدې ګازونو له منځه وړل يا ټيټېدل پياوړي کوي او د هوا د حالاتو د بدلون منفي اغېزو پر وړاندې د انسان او ايکولوژيکي نظامونو د زيان مننې کمول او ساتل او پراختيا ورکول په نښه کوي. «د هوا د حالاتو د مالي تامين» ذکر شوې پېژندنه، د هوا د حالاتو بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د چارچوکاټ کنوانسيون د مالي تامين د تلپاتې کمېټې له لورې شوې ده. نوموړې اصطلاح په يوه ټاکلي حس کې د ملګرو ملتونو د هوا د حالاتو کنوانسيون په رڼا کې له پرمختللو هېوادونو څخه مخ پر وده هېوادونو ته د عمومي سرچينو لېږد ته هم ويل کېږی، چې پر مټ يې نوې او مالي سرچينې برابرې شي. په يو څه پراخه حس کې د هوا د حالاتو بدلون د لږونې يا کمښت او سمون اړوند ټولو مالي بهيرونو ته «د هوا د حالاتو مالي تامين» ويل کېږی.
کاني بادام
کاني بادام  (انگرېزي: Konibodom ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 45,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 47,100 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په سوغد ولايت کې موقعيت لري.
د هوا د حالاتو مالي تامين
UNFCCC ته د ګوندونو يا ډلو کنفرانس (Conference of Parties)د  ۲۱ ناستې په ۲۰۱۵ ز کال پاريس کې د هوا د حالاتو مالي تامين، سياستونو او بازارونو لپاره يوه نوې دوره وړاندې کړه. د پاريس تړون (Paris Agreement) چې هملته تصويب شو، د نړۍ د منډ اخيستلو په موخه يو نړيوال عملياتي پلان وړاندې کړ، چې په صنعتي کچو باندې د سانتي ګرېد له ۲ درجو څخه د هوا تودوخې په ټيټ ټاکلو سره د ګواښوونکي اقليمي بدلون مخنيوی وکړي. نوموړی پلان د ملي، سيمه یيزو او نړيوالو ادراو له لورې د هوا د حالاتو بدلون د کمولو او سمون پروژو او خپرونو لپاره د هوا د حالاتو تمويل رانغاړي. دوی همدارنګه په پلان کې د هوا د حالاتو د ځانګړي ملاتړ لارې چارې او د کمونې او سمون فعاليتونو لپاره مالي مرستې شاملوي، چې د ټيټ [کچې] کاربن، د غځېدونکي اقليم ودې او پرمختګ پر لور د ظرفيت لوړونې، څېړنې او پرمختګ او اقتصادي پرمختګ له لارې لېږد وهڅوي او توانايي ورکړي.
کاني بادام
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
د هوا د حالاتو مالي تامين
د ۲۰۲۰ ز تر نومبر پورې پرمختيايي بانکونه او خصوصي مالي تامين هغه ۱۰۰ بېليون امريکايي ډالرو ته نه دی رسېدلی، چې د ۲۰۲۰ ز کال لپاره د هوا د حالاتو په اړه د ملګرو ملتونو خبرو اترو کې مشروط شوي دي. که څه هم د کوېډ نولس (Covid-19) د وبا په اقتصادي رکود کې ۴۵۰ پرمختيايي بانکونو په مخ پر وده هېوادونو کې د تازه بيارغونې (Green recovery) د مالي ملاتړ ژمنه وکړه.
د کوېډ نولس وبا پر مهال د هوا د حالاتو بدلون د اروپايي ټولنې د ٪۴۳ تشثبتاتو له لورې په ګوته شو. پر سوداګريو باندې د وبا د اغېزې تر څنګ، د هوا د حالاتو اړوند پانګه اچونې ثابت پلان جوړونه ٪۴۷ ته پورته شوه. دا د ۲۰۲۰ زکال په پرتله لوړوالی و، چې په کې د هوا د حالاتو اړوند پانګه اچونه ٪۴۱ وه.
د هوا د حالاتو د مالي تامين بهيرونه
د هوا د حالاتو د نړیوال مالي تامين د څار او ښودنې بهيرونو په موخه يو شمېر نوښتونه دوام لري. د هوا د حالاتو د سياست نوښت (Climate Policy Initiative) کې شنونکو له ۲۰۱۱ ز کال راهيسې په کلني ډول د سرچينو له يو ډول څخه د دولتي او خصوصي برخې د هوا د حالاتو مالي بهيرونه ليکه [لړۍ] کړي دي. په ۲۰۱۹ ز کال کې دوی اټکل وکړ، چې د هوا د حالاتو کلنی مالي تامين له ۶۰۰ بېليون څخه زيات امريکايي ډالرو ته ورسېد. دې کار د اقليم بدلون په اړه د ملګرو ملتونو کارچوکاټ کنوانسيون د هوا د حالاتو د مالي تامين بهيرونو دوه کلنه ارزونه او کتنه (United Nations Framework Convention on Climate Change) او د اقليم د مالي تامين په اړه د IPCC د پينځمې ارزونې راپور څپرکی (IPCC Fifth Assessment Report) تغذيه کړی دی. دا او نوره څېړنه د هوا حالاتو د مالي تامين د لا زياتې ګټورې څارنې وړانديز کوي. دوی په ځانګړي ډول وړانديز کوي، چې مالي سرچينې هغه وخت ښه فعاليت کولی شی، چې د خپلو معلوماتو راپور په داسې ټينګار يا ثبات او هغې لارې (طريقه) کې برابر کړي، چې له همدې لارې دوی خپلې نمونې يا انځورونه وړاندې کوي او د وخت له مخې د پروژو او خپرونو د پلي کېدا په اړه تفصيلي معلومات برابروي.
د هوا د حالاتو د ماليت تامين د تشې اټکلونه يعنې د پانګونې کمښت د جغرافيې، برخو يا سکتورونو او د مهالوېش او دورې کولو، نښې او د بنسټيزو انګېرنو په ګډون د فعاليتونو له مخې توپير کوي. په ۲۰۱۰ ز کال کې نړيوال پرمختيايي راپور په لومړني ډول اټکل کوي، چې مخ پر وده هېوادونو کې د د لږونې او سمون فعاليتونو لپاره د مالي تامين اړتيا په کلني ډول له ۱۴۰ څخه تر ۱۷۵ بېليون ډالرو پورې دي. د دوی د اټکل له مخې د راتلونکو شلو کلونو لپاره د لږونې لپاره د مالي تامين اړتياوې له ۲۶۵ ډالرو څخه تر ۵۶۵ بېليون ډالرو پورې او د سمون لپاره له ۲۰۵۰-۲۰۱۰ ز کال دورې د هر کال لپاره له ۳۰ډالرو څخه تر ۱۰۰ بېليونه پورې دي.
د نړيوالې انرژي د استازولۍ د ۲۰۱۱ ز کال «نړيوالې انرژۍ نظريه» (World Energy Outlook) اټکل کوي، چې تر ۲۰۳۵ ز کال پورې انرژۍ لپاره د مخ پر ودې غوښتنې د پوره کولو په موخه، د نوې انرژۍ د توليد لپاره په نوې پانګه اچونه کې ۱۶،۹ ترېليونه ډالرو اټکل شوی دی، چې د نوې کېدو وړ انرژي يې د ټولې کچې ٪۶۰ جوړوي. تر ۲۰۳۰ ز کال پورې د انرژي د اټکل شوې غوښتنې د پوره کولو لپاره اړينه پانګه په منځني ډول په کال کې تر ۱،۱ ترېليون ډالرو پورې ده، چې زياتره په برابر ډول د سترو راپورته کېدونکو (مخ پر وده) اقتصادي هېوادونو لکه چين، هندوستان، برازيل او نورو پاتې مخ پر وده هېوادونو تر منځ وېشل شوې ده. باور دا دی چې په راتلونکو ۱۵ کلونو کې به نړۍ په نويو جوړښتونو کې نږدې ۹۰ ترېليون ډالرو ته اړتيا ولري، چې ډېری برخه به يې مخ پر وده هېوادونو او منځني عايد هېوادونو کې وي. د نړیوالې انرژۍ استازي اټکل کوي، چې د پېړۍ په پای کې د نړیوالې تودوخې درجه کې پورته کېدنه له ۲ سانتي ګرېد څخه ښکته ټاکل به د انرژي برخه کې تر ۲۰۵۰ ز کال پورې د کال ۳،۵ ترېليونه پانګې اچونې ته اړتيا ولري.
اټکل شوې ده، چې د هوا د حالاتو اړوند څېړنې لپاره د ټول تمويل يوازې ۰،۱۲ سلنه د هوا حالاتو د بدلون لږونې پر ټولنيزې پوهې باندې مصرفېږي. په پراخه ډول زياته مالي سرچينه په اقليم بدلون د طبيعي پوهې څېړنو کې مصرفېږي او د پام وړ مبلغ د هوا حالاتو د بدلون اغېزو او سمون پر څېړنو مصرفېږي. بحث شوی دی، چې دا د سرچينو ناسم ځانګړي کول دي، ځکه چې د يو ځای کېدو (تقاطع) په اوسني ځای کې تر ټولو زیاته بېړنۍ معما په دې اړه کار کول دي، چې د هوا حالاتو د بدلون لږونې په موخه انساني چلند څه ډول بدلولی شو، په داسې حال کې چې د اقليم د بدلون طبيعي پوهه وار له مخه په ښه ډول رامنځته شوې ده او د سمون اداره کول به لسيزې او پېړۍ وخت ته اړتيا ولري.
د هوا د حالاتو څو اړخيز مالي تامين
د هوا د حالاتو تازه پانګه،، په اوس وخت کې د هوا د حالاتو تر ټولو ستر څو ملتي پانګه ده او د هوا د حالاتو د بدلون او پرمختګ تمرين کوونکي [مشغول وګړي] په ورته ډول د دې سرچينو د بهير پر کتنې باندې متمرکز دي.
د نړۍ د شپږو تر ټولو سترو څو ملتي پرمختيايي بانکونو له لوري، د هوا حالاتو مالي تامين په ۲۰۱۷ ز کال کې د ۳۵،۲ بېليونه ډالرو اووه کلن لوړوالي ته پورته شو. د IRENA په وينا:  د نړیوالې انرژۍ لېږد تر ۲۰۵۰ ز کال پورې په اقتصادي لاسته راوړنو کې ۱۹ ترېليونه ډالر مرسته کولی شي.
شیو بولوریان
شیو بولوریان زیږیدلی یو ایرانی لوبغاړی ، لوبغاړی او د فلم او تیاتر مدیر او همداشان د تلویزیون وړاندیز کونکی دی.
نصيرالله بابر
ستر جنرال نصيرالله بابر (۱۹۲۸ ز. - ۱۰ د جنوري، ۲۰۱۱ ز.) (په انگرېزي: Naseerullah Babar) د پاکستان د کورنيو چارو پخوانی وزير او د آی اېس آی د څارگرې ادارې پخوانی مامور و. په افغانستان کې د طالبانو د غورځنگ د بنسټ ايښودونکو له ډلې شمېرل کېږي. ا
مخينه
بابر د اکوړه خټک د اسماعيل خېلو په کلي کې زېږېدلی. په پېښور پوهنتون او لندن کې يې لوړې زده کړې کړي دي او د پاکستان د خلکو (پيپل) گوند غړی هم پاتې شوی دی. نوموړي تل د پاکستان د استعماري هېواد يو وفاداره خدمتگار په توگه دنده اجرا کړې او د پښتنو د گټو خلاف يې د پنجاب د استعمارگر پوځ خدمت کړی دی. له همدې کبله له هند سره د پاکستان په دويمه جگړه کې ښاغلي نصيرالله بابر د پاکستان د پوځ د جرآت مډال وگاټه او د دوه ستورو جنرالۍ رتبې ته رسېدلی دی.
زده کړې
په پېښور پوهنتون او لندن کې يې لوړې زده کړې کړي دي او وروسته د پاکستان په پوځي روزنځايونو کې پوځي زده کړې او تمرينونه بشپړې کړي.
دندې
نصيرالله بابر له ۱۹۷۵ څخه تر ۱۹۷۷ پورې د پاکستان يو توکم پنجابيانو ته د صادقانه خدمت په بدل کې د خيبر پښتونخوا (پخواني صوبه سرحد) د والي په توگه دنده اجرا کړې او د پاکستان د وژل شوې پخوانۍ صدراعظمې بنظير بوټو په دويم ځل حکومت کې د کورنيو چارو وزير وو. همدارنگه نوموړی په ۱۹۹۳ کې د نوښار ضلعې څخه د پاکستان ولسي جرگې ته د وکیل په توگه هم انتخاب شوی دی.
په افغانستان کې د نصیرالله بابر لاسوهنې
پاکستان چې د یوې استعماري توطیې له مخې د انگریزانو په لاس جوړ شو د خپل موجودیت سره سم یې د افغانستان سره تاریخي ترينگلتيا پاللې او له پيل څخه په داسې اعمالو لاس پورې کړی چې د افغانستان داخلي ثبات، د خاورې تمامیت او استقلال ته زیان و رسوي .د همدې موخې د تحقق لپاره د نوموړي هیواد پوځ او استخباراتي ادارو د افغانستان د هیواد په کورنیو چارو کې بربنډې لاسوهنې کړي. همدا رنگه د ايران هېواد په لوېديڅه خوا باندې خپل د کلتوري غنا په خاطر د افغانستان شيعه گان خپل په گټه راپارولي او افغانستان په مقابل ېې کارولي دي. افغانستان ته یې جگړه مارې ډلې جوړې کړې او د نوموړي هیواد د خلکو تر منڅ ېې ډېرې مشمشې زېږولي. نصیرالله بابر چې د همدې تخریبي کړۍ یو مهم عنصر گڼل کیږي د افغانستان په خاوره کې یې د لومړي ځل لپاره په ۱۳۵۴ کې د خوځښت جوړولو هڅه وکړه چې په لغمان، کنړ، پنجشیر او ځینو نورو ځایونو کې یې د خپلو لاسپوڅو په وسیله د ناکامه حملو یوه سلسله په لاره واچوله چې د وخت د جمهوري حکومت له خوا دغه توطییه په بریالیتوب سره شنډه شوه. هغه مهال نصیرالله بابر په دې و توانیده چې د احمد شاه مسعود، گلبدین حکمتیار او برهان الدین رباني او نورو په گډون ځینې څیرې د مجاهد تر نامه لاندې د افغانستان د کمونسټ حکومت تر پلمې لاندې د نوموړي هېواد د گټو په خلاف و کاروي، د پیښور په چراټ کې ورته تربیتي کمپ جوړ کړي او افغانستان ته یې د خپلو موخو د تر سره کولو لپاره چمتو کړي. کله چې په ۱۳۵۷ کې د پخواني شوروي په وسیله په کابل کې د خلق او پرچم د گوندونو کمونیستي رژیم د چارو واگې په لاس کې واخیستلې او د دغه مستبد، کمونیستي او غیر اسلامي رژیم په مقابل کې د افغانستان مومنو وگړو خپل حساسیت څرگند کړ نو پاکستان او د دې هیواد پوځ او جاسوسې شبکې ته د افغانستان په چارو کې د مداخلې طلایي چانس په لاس ورغی او په دومره آزاده او زیاته پیمانه یې مداخلې وکړې چې د هیواد گوټ گوټ ته یې تخریبي اعمال و رسیدل، په راولپینډۍ کې د افغانستان لپاره حکومت جوړ شو او داسې اټکل کیده چې د کمونیستي رژیم د ماتې څخه به وروسته سیالې وسله والې ډلې په خپلو منځونو کې هرو مرو جگړې کوي او د دې هیواد مادي او معنوي زیربناوې چې د کمونیستي تاړاک څخه په نیم او نیمگور شکل پاتې وې له منځه وړي چې له بده مرغه همداسې و شول او د کورنیو جگړو سلسله تر نن پورې هم د آی ایس آی د پاکستاني صادر شوي جگړه مارو او د ايران پلويانو شعيه کړيو تر نامه روانه ده. په ۱۳۷۴ کې هغه مهال بیا نصیرالله بابر ته د افغانستان د ورانولو او زموږ د هیواد په کورنیو چارو کې د لاسوهنې یو بل فرصت په لاس ورغی چې د پاکستاني جاسوسانو ډلې یې په سپین بولدک کې د سپین پگړیو طالبانو په جامه کې په دې هیواد را ماتې او نصیرالله بابر تر کندهار، هرات او تورغونډۍ پورې د دوی سره ملگرتیا وکړه او د سوداگریز کاروان تر نامه لاندې یې له طالبانو سره یو ځای حرکت کاوه. د خپل بري د نمانځلو ننداره یې کوله. دا ځل یې د دین تر نامه لاندې په افغانستان کې یو داسې افراطي نظام حاکم کړ چې له غمونو، لوږې، بیوزلۍ، جگړو، وژنو، نالوستۍ او نورو ټولنيزو پرمختيايي ځورونو څخه یې پرته بل څه افغانستان ته نه درلودل خو د طالبانو لاسته راوړنه داوه چې امنيت ېې تر ډېره خوندي کړ ، د خلکو ناموسونه ، د خلکو مالکيتونه او غلاوې بندې شوې او وساتل شول. د نظام زیاته برخه د آی ایس آی د شبکې په لاس کې وه او د افغانستان د هیواد زیربناوې او تاریخي ویاړونه یې په ډیره بې پروایۍ او د اسلام تر نامه لاندې و نړول.
د نصير الله بابر نژدې ملگري د افغانستان په کورنيو سياستونو کې ښکېل
په کابل کې د افغانستان پخوانی سفیر او د افغان کمشنرۍ پخوانی مشر ښاغلي رستم شاه مومند چې دی پخپله هم د پاکستان د جاسوسي شبکې او د دې هیواد د گټو د تامین یو لوی سلاکار گڼل کیږي د نصیرالله بابر په هکله وایي: ( نصیرالله بابر به طالبانو ته خپل زامن ویل او نوموړي د طالبانو ډیر مدد کړی دی او د دوی د لومړنیو ډلو سره کندهار او هرات ته تللی دی). يو بل افغان سياستوال او لیکوال چې د نصير الله بابر سره ېې له نژدې پېژندلگلوي درلوده پروفيسور عبدالرسول امين نومېده. د نوموړي له خولې چې ېې ويلي و : نصير الله بابر د برهان الدین رباني او احمدشاه مسعود لارښود او پاکستان کې ېې کوربه انډيوال و. همدا رنگه په ۸۰ مو کلونو کې ېې دده سره يو ځای د افغانستان په باب ډېرې خپل سري مشورې درلودې چې آن د بن تر تړونه د نصير الله بابر په مشورې د جنگي ډلو استازيتوب تر ډېره د رباني د دوهمې ډلې شورای نظار تر غاړې وې او د پاکستان د گټې خوندې کولو خبرې ېې په پام کې نيولې وې. قانوني ، فهيم، صبغت الله مجددي ، پیر سيد احمد گيلاني ، عبدالله عبدالله او د بن د کانفرانس له غړو ځخه حاجي عبدالقدير هم د نصير الله بابر په نژدو پېژندگلو کې شامل دي.
نصیرالله بابر او د افغانستان د تاریخي آثارو لوټول
نصیرالله بابر په دې بسنه ونه کړه چې د خپلو لاسپوڅو په وسیله د افغانستان مادي او معنوي زیربناوې ورانې کړي بلکي په ډیره بې رحمۍ یې د افغانستان تاریخي آثارو ته په خپل کور کې یو موزیم جوړ کړ چې د وخت مطبوعاتو پرې زیاتې تبصرې کړې دي او تاریخ د ښاغلي بابر دغه لوې مداخلې پټې نه دي ساتلی. همدارنگه دغه تاریخي آثار به څه د پخوانيو جنگسالارانو او د مولانا فضل الرحمن او طالب مشرانو په وسیله پاکستان ته وړل کیدل او د ښاغلي بابر په کور کې به ځای پر ځای کیدل. ښاغلي بابر به ځینې په خپل کور کې ساتل او ځینې به یې بهرنیو هیوادونو ته لېږل چې د مولانا فضل الرحمن سره د افغانستان د تاریخي آثارو په لړ کې د یوه لوی بت گیر کیدل د همدې لړۍ یوه برخه ده چې د وخت مطبوعاتو پرې تبصرې وکړې. عجیبه خبره دا ده چې د اسلام تر نامه لاندې سپین پگړیو ( طالبانو او نورو...) دومره فکر هم نه کاوه چې له یوې خوا دوی ته د افغانستان د تاریخي آثارو د ورانولو او د اسلام له نظره د هغه د موجودیت د ناروا ډنډورې وهل کیږي خو له بلې خوا څخه د افغانستان غلیمان او د کورنیو جگړو د اور بلوونکي په خپلو کورونو کې همدغه بتان ساتي او د یوه موزیم په شکل ورته احترام لري؟؟؟ همدغو خپل سرو لوټونو او يرغلونو افغانستان یې له داسې یوه تور برخلیک سره مخ کړی دی چې د ۱۳۵۷ د بدمرغې کودتا وروسته ۳۱ کاله کیږي چې د جگړو، غمونو او دردونو په غمیزو کې کړیږي. همدارنگه ټولې هغه مادي او معنوي زیرمې چې د پاکستان د جاسوسي شبکې په وسیله د نوموړي هیواد څخه لوټ شوې د هغه بیرته اعاده وغواړي او خپلې غوښتنې په ملي او نړیواله کچه مطرح کړي. افغانستان د تاریخ په اوږدو کې له لویو لویو آزمیښتونو سره ډغرې وهلې دي او تل د یوه ژوندي ملت په توگه له غمیزو څخه روغ وتلی او هغه خاین عناصر له خپلو آرمانونو سره د هلاکت کندې ته لیږلي دي چې د دې ویاړمن ولس سره یې خیانت او دښمني کړې ده.
ستاينې او لاسته راوړنې
ښاغلی نصيرالله بابر د خپلو پوځي او استخباراتي خدمتونو په لړ کې د پاکستان د وخت د حکومتونو له خوا په دوه ؤ مهمو مډالونو ستايل شوی او نور ستاينلیکونه ېې هم ترلاسه کړي دي.
ناروغي او مړينه
نصير الله بابر د اوږدې مودې راهيسې په پښو شل و. د شلتوب لامل ېې د عصبي ناروغيو شتون بلل شوی. په ۲۰۰۸ زېږيز کال کې د اگسټ پر ۱۹مه پرې يو وار د زړه ټکاني بريد راخپور شوی و چې په روغتون کې ېې له ژر درملنې وروسته روغ رمټ راووت. خو د جنوري په ۱۰مه د ۲۰۱۱ م زېږيز کال په ورته بريد کې ساه ورکړه.
سرچينې
وېشنيزه:پاکستاني پوځيان وېشنيزه:د آی اېس آی غړي
د زړو پاملرنه یا مرستون
د زړو مرستون، یا په ساده ډول د لویانو مرستون(eldercare ) (چې د انګلیسي ژبې نړۍ په ځینو برخو کې د زیات عمر درلودونکو د پاملرنې په توګه هم پیژندل کیږي)، د لوړ عمر درلودونکو وګړو پالنه کوې او اړتیاوې یې پوره کوي. مرستون  کمکي ژوند، د لویانو ورځنۍ پاملرنې، اوږدمهاله پاملرنې، پرستاري(کله کله د استوګنې پاملرنې په نوم یادیږي)، د هستوګنې پاملرنې، او د کور د ننه پاملرنې شاملوي. د مرستونونو په اړتیاوو کې او د لویانو په اړه په کلتوري لیدلورو کې د پراخه ډولونو شتون له امله، نوموړي نهادونه د فعالیتونو او بنسټونو پراخه لړۍ شاملوي. د بېلګې په توګه: د حکومت له خوا پرمخ وړل کېدونکي مرستونونه په زیاترو آسیایی هیوادونو کې چېرې چې ځوان نسلونه اکثراً د خپلو زړو پاملرنه کوي، په ندرت سره کارول کیږي.
مرستون د هغو لوړعمر لرونکو وګړو په ټولنیزو او شخصي غوښتنو ټینګار کوي څوک چې غواړي د وقار ژوند وکړي په داسې حال کې چې په ورځني فعالیتونو او په روغتیایي پاملرنه کې مرستو ته اړتیا لري. مرستونونه تر ډېره وړیا دي.
کلتوري او جغرافيايي توپيرونه
د پاخه عمر لرونکو (زړو) لپاره د وړاندې کېدونکې پاملرنې بڼه له یوه هېواده تر بل هېوده او حتی له یوې سیمې تر بلې خورا توپیر لري، او په چټکۍ سره د بدلېدو په حال کې دي. په نړیلواله کچه زاړه خلک د عمر د ټولو نورو ګروپونو څخه ډېر روغتیایي مصارف لري. په نړۍ کې د زړو خلکو په زیاتېدونکې توګه لوی تناسب هم شتون لري، په ځانګړې توګه په مخ پر ودې هیوادونو کې، چېرې چې خلک د زیږون له محدودیت او کورنۍ د کمولو لپاره له دوامداره فشار سره مخ دي.
په دودیز ډول، د زړو پالنه د کورنۍ د غړو مسؤلیت پاتې شوی دی او د پراخې کورنۍ په چوکاټ کې وړاندې شوې ده. په عصري ټولنو کې په زیاتېدونکې توګه پاملرنه اوس د دولتي یا خیریه مؤسسو لخوا تر سره کیږي. د دې بدلون لاملونه د کورنیو کمېدل، د اوږد عمر د اوسط ډېرېدل او د کورنیو جغرافيايي بې ځایه کېدل دي. که څه هم دغو بدلونونو په لومړي سر کې اروپايي او شمالي امریکا هېوادونه اغېزمن کړل، خو اوس په زیاتېدونکې بڼه پر اسیايي هېوادونو د اغېز په حال کې دي.
په ډیرو لوېدیځو هېوادونو کې، د زړو لپاره د پاملرنې اسانتیاوې د پاملرنې استوګنیز کورونه، د وړیا مرستې سره چمتو شوي استوګنځي، د پالنې کورونه، او د تقاعد د دوامداره پاملرنې ټولنې (CCRCs) دي. د پاملرنې استوګنيز کور د استوګنې له هغه کور څخه عبارت دی چې د یوې مؤسسې، سازمان یا فرد په ملاتړ او د نظارت کونکي پرسونل په مرسته د لږ تر لږه دوه څخه تر شپږو کسانو لپاره په کورنۍ چاپیریال کې خونه او خواړه، شخصي پاملرنې او د استوګنې خدمتونه وړاندې کوي.
په پالونکو کې د جنسیت توپیر
د کورنۍ د پاملرنې اتحادیې د موندنو په اساس، د کورنۍ د پاملرنې زیاتره چوپړتیاوې وړاندې کوونکې ښځې دي:
"ډېرو څېړنو د کورنۍ د ساتونکو په توګه د میرمنو رول ته کتنه کړې. که څه هم ټولو د جنسیت مسئلو او په ځانګړې توګه د پاملرنې مسئلې ته پام نه دی کړی، خو پایلې یې لاهم په لاندې بڼه د عمومي کولو وړ دي[sic- ګرامري اشتباه].
استرالیا
په آسترالیا کې د زړو پاملرنه یا مرستون (Aged care in Australia) د دې لپاره طرح شوی تر څو ډاډ ترلاسه کړای شي چې هر آسټرالیایي وګړی کولی شي د دوی خپل انفرادي عاید او شتمنیو ته په کتو سره د خپلې د پاملرنې په لګښت کې تر ممکنه حده مرسته وکړي. دا په دې معنا ده چې وګړي یوازې هغه څه تادیه کوي چې دوی یې وس لري، او مشترک المنافع حکومت بیا هغه څه تادیه کوي چې اوسیدونکي یې نشي ورکولی. د استرالیا د تولیداتو کمیسیون چې یو قانوني نهاد دی، په ۲۰۱۰ ز کې یې د زړو پاملرنې په اړه سروې تر سره کړې او په ۲۰۱۱ز کې یې په اړه خپل راپور خپور کړی دی. د نوموړې سروې  پایله داسې ده چې د زړو آسټرالیایانو نږدې ۸۰٪ پاملرنه غیر رسمي پاملرنه ده چې د کورنۍ، ملګرو او ګاونډیانو له خوا تر سره کیږي. شاوخوا یو ملیون خلکو د حکومت له خوا د مرستون سبسایډي خدمتونه ترلاسه کړي، چې له دې څخه، د ۱۶۰،۰۰۰ خلکو د دایمي استوګنې پاملرنې سره ډیری یې د ټیټې کچې ټولنې پاملرنې ملاتړ ترلاسه کړی دی. په ۲۰۱۰-۲۰۰۹ کې د ټولو حکومتونو لخوا د زړو پاملرنې لګښت نږدې ۱۱ ملیارده ډالره ؤ.
د پاملرنې کچې لوړولو اړتیا او د پاملرنې په سېستم کې پیژندل شوي ضعفونه (لکه د ماهر کاري ځواک کمښت او د پاملرنې د شته ځایونو محدودیت)، په ۲۰۰۰ ز کلونو کې زیاترې بیاکتنې دې پایلې ته ورسولې چې د آسټرالیا د زړو پاملرنې په سېستم کې د اصلاحاتو د راوسلو اړتیا وړاندیز کړي. نوموړې پایلې او وړاندیزونه د تولیداتو د کمېسیون د ۲۰۱۱ کال په راپور او ورپسې د اصلاحاتو په نورو وړاندیزونو کې راټول شوي دي. د ۲۰۱۳ کال د اوږد ژوند، ښه ژوند کولو تعدیلاتو مطابق، مرستې د پاملرنې  د ارزول شوو اړتیاوو سره سم چمتو کیږي، په داسې توګه چې د هغو خلکو لپاره اضافي بشپړوونکې بستې شتون لري چې له بې کوره کېدو، عقل له زوال(ډیمېنشیا) سره مخ دي او هغوی چې د تجربو خاوندان دي.
کاناډا
په کاناډا کې په دې برخه کې خصوصي انتفاعي او غیر انتفاعي بنسټونه شتون لري، خو د لګښت فکتورونو له کبله، ځینې ولایتونه د ولایتي عامې روغتیا وزارت له خوا اداره کېدونکي عامه تاسیسات چلوي یا سبسایډي ورکوي. د عامه پاملرنې په کورونو کې، زاړه کاناډایان کېدای شي د کلني عاید پراساس له عاید سره سمې پیمانې باندې د خپلې پاملرنې لپاره پیسې ورکړي. هغه پیمانه چې له دوی څخه ورباندې پیسې اخیستل کېږي په دې پورې اړه لري چې ایا دوی د "اوږدمهاله پاملرنې" یا "مرستندویه ژوند" لپاره په پام کې نیول شوي. د بېلګې په توګه، د ۲۰۱۰ په جنورۍ کې، د برتانیایي-کولمبیا د حکومت لخوا سبسایډ شوو "اوږدمهاله پاملرنو" (چې د استوګنې پاملرنې په نوم هم یادیږي) کې اوسیدونکي زاړه د دوی د مالیې-وروسته عاید ۸۰٪ تادیه کول پیل کړي له دې استثناء سره چې که چېرې د مالیې-وروسته عاید د ۱۶۵۰۰ ډالرو څخه کم وي. د "مرستندویه ژوند" تعرفه په ساده ډول د مالیې څخه وروسته د ۷۰٪ څخه محاسبه کېږي لکه څنګه چې په اونټاریو کې لیدل شوي، د زیاتره اوږدمهاله پاملرنې کورونو لپاره د انتظار لېستونه شتون لري، نو کورنۍ ښایي د کور دننه روغتیايي پاملرنې په استخدامولو یا د تقاعد په یو خصوصي کور کې د پاتې کیدو لپاره پیسو ورکولو ته اړ وي.
انګلستان
په انګلستان کې د زړو خلکو پاملرنه په دودیز ډول د دولت له خوا تمویلېږي، مګر په زیاتېدونکي توګه له محدودیتونو سره مخ شوې، د کېنګ فنډ او نوفیلډ ټرسټ ادارو له خوا د ګډ راپور له مخې، په ملي کچه د پاملرنې لګښت په لوړېدو دی. هغه خلک چې لږې سپماوې یا نورې شتمنۍ لري یا د دوی په خپل کور کې (د پرستارانو له خوا په عیادت) یا د استوګنې د پاملرنې کور یا د پالنې کور ته په تګ سره یې پاملرنه کیږي. د زړو خلکو زیات شمېر د جګ عمر لرونکي نفوس د ډېروالي او د طبي پرمختګونو په سبب چې د ژوند اوسط لوړوي، مرستې ته اړتیا لري ، په داسې حال کې چې له دوی سره د مرستې لپاره د حکومت له خوا لږ پیسې ورکول کیږي. یو ملیون داسې خلک چې پاملرنې ته اړتیا لري، نه رسمي او نه غیر رسمي مرسته ترلاسه کوي.
په انګلستان کې د تقاعد د ټولنو مخ په زیاتېدو شمیر، د تقاعد کلي یا د سرپناه کورونه هم د پاملرنې کورونو لپاره د یو بدیل وړاندیز کوي مګر یوازې د هغو کسانو لپاره چې ساده پاملرنې ته اړتیا ولري. د لوړې کچې پاملرنې کور چمتو کول ښایي د هغو زړو خلکو لپاره دېر مناسب وي چې پېچلې اړتیاوې لري. دا طرحې زړو خلکو ته اجازه ورکوي چې د استوګنې په یوه ټولنه کې یا د نورو زړو خلکو سره د هستوګنې په کمپلیکس کې، په خپلواکه توګه ژوند وکړي او د زړو ترمنځ د عامو ستونزو لکه انزوا سره په مبارزه کې مرسته کوي. په دې ټولنو کې، اوسیدونکي کولی شي ګډو چوپړتیاوو، آسانتیاوو، او د اړتیا په صورت کې د پاملرنې خدمتونو ته لاسرسي ولري.
د انګلیس او زولو جګړه
د انګلیس او زولو جګړه په ۱۸۷۹ز کال کې د بریتانیا ټولواکمنۍ او زولو سلطنت ترمنځ پیل شوه. د کاناډا فدراسیون لپاره په شمالي امریکا کې د بریتانیا د ۱۸۶۷ز کال قانون له تصویبېدو وروسته ګومان کېده چې ورته سیاسي هلې‌ځلې او نظامي عملیات به د افریقا په سویل کې د افریقایي شاهي نظامونو، قبایلي سیمو او بویر جمهوریتونو په تړاو بریا ته ورسېږي. په ۱۸۷۴ز کال کې، د بریتانیا ټولواکمنۍ له‌خوا ښاغلی بارتل فرېر د لوړپوړي پلاوي په توګه د افریقا سویل ته واستول شو ترڅو دغه پلانونه عملي کړي. د افریقا د سویل جمهوریت وسله‌وال خپلواک هېوادونه او د زولولنډ شاهي نظام لوی خنډونه وو.
د ۱۸۷۸ز کال د ډسمبر پر ۱۱، فرېر د زولو پاچا «کېتشوایو» ته یوه وېروونکی ضرب‌الاجل ولېږه او له ردېدو وروسته یې لارد چلمسفورډ واستوه ترڅو پر زولولنډ برید وکړي. په اېساندلوانا جګړه کې د زولو لومړنۍ بریا او وروسته د زولو ستر ځواک له‌لورې برید کې د بریتانیا کوچني پوځ له‌خوا د روکس دریفت دفاع په شمول، دغه جګړه د څوګونو خونړیو نښتو له‌امله مشهوره ده. په پای کې، بریتانیا دغه جګړه وګټله او پر سیمه باندې یې د زولو واکمني پای ته ورسوله.
د بریتانیا ټولواکمنۍ
د ۱۸۵۰ز لسیزې په لړ کې د بریتانیا ټولواکمنۍ د افریقا په سویل کې یوشمېر مستعمرې ترلاسه کړې چې له بېلابېلو بویر مېشت‌ځایونو، د زولوګانو په څېر ځایي شاهي نظامونو، باسوتو او ډېرشمېر قبایلي سیمو او ایالتونو سره یې پولې درلودې. د دغو ډلو ترمنځ بېلابېلې دوه‌اړخیزې اړیکې د پراختیا غوښتنې تګلارې د رامنځ‌ته کېدو لامل وګرځېدې. د کېپ مستعمره، د هالنډ او انګلیس ترمنځ د ۱۸۱۴ز کال له تړون وروسته رامنځ‌ته شوه چې له‌مخې یې د کېپ ټاون هالنډي مستعمره د تل لپاره بریتانیا ته ورکړل شوه او دغه مستعمره په نولسمې پېړۍ کې خورا پراخه شوه. د افریقا په سویل‌ختیځ کې ناتل د ۱۸۴۳ز کال د مې پر ۴ وروسته له هغه د بریتانیا د مستعمرې په توګه وپېژندل شو چې د بریتانیا دولت د ناتالیا بویر جمهوریت خپل کړ. دغه مسایل هغه مهال پای ته ورسېدل چې د زولو د مشر «سیرایو» درې زامنو او یو ورور پر ناتل یو برید ترسره کړ او دوه ښځې یې، چې د بریتانیا تر ملاتړ لاندې وې، ووژلې.
په ۱۸۶۷ز کال کې، د وال سیند په غاړه، د کېپ ټاون شمال‌ختیځ ته ۵۵۰ مایلۍ (۸۹۰ کیلومټرۍ) ته پرتې سیمه کې د الماس کشفېدل د هېواد دننه د بویرانو انزوا ته د پای ټکی کېښود او پر پېښو باندې یې د پام‌وړ اغېزې درلودې. په دغه کشف سره د «الماس بازار تود شو» او له ټولې نړۍ څخه د خلکو پام ورواوښت، چې د پنځو کلونو په اوږدو کې د کیمبرلې ښار د وګړو شمېر ۵۰،۰۰۰ کسانو ته لوړ شو او د بریتانیا د ټولواکمنۍ د ګټو پام یې ځان ته واړوه. په ۱۸۷۰ز لسیزه کې، بریتانیا سویلي ګریکوالنډ، چې د کیمبرلې د الماس کشفیاتو سیمه وه، خپله مستعمره وګرځوله.
په ۱۸۷۴ز کال کې، د مستعمرو په برخه د بهرنیو چارو وزیر «لارد کارناروون»، چې په ۱۸۶۷ز کال کې یې په کاناډا کې فدراسیون رامنځ‌ته کړی ؤ، ګومان وکړ چې ورته پلان به په سویلي افریقا کې هم عملي وي. د سویلي افریقا د پلان له‌مخې به د سپين‌پوستو یوې کوچنۍ ډلې د تورپوستو پر لویې ډلې واکمنه وه، چې په‌دې سره به د بریتانیا د بورې کروندو او کانونو لپاره یو ارزان کاري ځواک تامین شوی ؤ. په ۱۸۷۵ز کال کې، کارناروون د بریتانیا د نفوذ پراختیا لپاره د هلوځلو په ترڅ کې «د اورېنج ازاد ایالت» او ترانسوال جمهوریت بویر ایالتونو ته نږدې شو او هڅه یې وکړه ترڅو د بریتانیا او بویر سیمو لپاره یو فدراسیون رامنځ‌ته کړي خو د بویر مشرانو د هغه طرحه ونه‌منله.
په ۱۸۷۷ز کال کې، ښاغلی بارتل فرېر د لارد کارناروون له‌خوا د افریقا سویلي هېوادونو لپاره د لوړپوړي پلاوي په توګه وټاکل شو. کاناروون، فرېر وګوماره او ګومان یې دا ؤ چې هغه به د کارناروون کنفدراسیون پلان سرته ورسوي او وروسته به فرېر د سویلي افریقا د فدرال مستعمرو لومړی بریتانیایي واکمن شي. فرېر د یوه لوړپوړي پلاوي په توګه د افریقا سویل ته واستول شو ترڅو دغه پلان عملي کړي. د دغه پلان د عملي کېدو پر لار ستر خنډونه د زولولنډ شاهي نظام او د افریقا د سویل جمهوریت د بویر خپلواکو ایالتونو شتون ؤ، چې په غیررسمي توګه د ترانسوال جمهوریت او د اورېنج ازاد ایالت په توګه پېژندل کېدل. بارتل فرېر، د وروستیو یولړ پېښو په اهمیت ورکولو کې په مبالغې سره، د پلان پرمختګ او د زولو پر وړاندې د جګړې پلمې موندلو لپاره هېڅ وخت ضایع نه‌کړ.
په ۱۸۷۷ز کال کې، په ناتل کې د قبایلي چارو وزیر «تیوفیلوس شپستون»، د یو ځانګړي حکم له‌مخې د ترانسوال جمهوریت د بریتانیا په مستعمرو کې ورګډ کړ. د ترانسوال بویرانو مخالفت وکړ، خو له هغه ځایه چې د زولو ګواښ هم شتون درلود، ځانونه یې د دوو ګواښونو ترمنځ ولېدل؛ هغوی وېرېدل، که چېرې بریتانیا سره د ملحق کېدو پر وړاندې وسله پورته او مقاومت وکړي، د کېتشوایو پاچا او زولوګان به له دغه فرصت څخه په ګټې‌اخېستنې سره ورباندې برید وکړي. بریتانیا خپلې د خپلو مستعمرو پراختیا ته دوام ورکړ او سیمې به یې یوه په بل پسې ضمیمه کولې؛ دغه ملحق کېدنې او په ځانګړې توګه د لوېدیځ ګریکوالنډ ضمیمه کېدل د بویر جمهوریتونو لپاره د اندېښنې او ناکرارۍ فضا رامنځ‌ته کړه.
شپستون د کېتشوایو رژیم د پاتې کېدو وېجاړوونکو اغېزو پر وړاندې نیوکه وکړه. هغه وویل چې، «د زولوګانو قدرت د افریقا په سویل کې د ټولو قبایلي ستونزو ریښه او واقعي پیاوړتیا ده». د ۱۸۷۷ز کال په ډسمبر کې هغه کارناروون ته ولیکل چې، «کېتشوایو د هر کوچني خپلواک واکمن پټه هیله ده چې سلګونه مایله ورڅخه لېرې دی او داسې یوه هیله لري چې هڅې یې رنګ راوړي او تر هغو چې دغه هیله له‌منځه تللې نه‌وي، هغوی به ذهنونه اصلاح نه‌کړي ترڅو د تمدن اصولو ته غاړه کېږدي». د ۱۸۷۷ز کال د اکټوبر په لومړیو کې، شپستون د «بلد سیند» په غاړه د زولو مشرانو په یوې غونډه کې ګډون کړی ؤ ترڅو د زولوګانو او بویرانو ترمنځ د ځمکې شخړه اواره کړي. هغه بویرانو سره د مصالحې وړاندیز وکړ او غونډه پرته له کومې روښانې پرېکړې پای ته ورسېده. هغه، له زولوګانو څخه له غچ‌اخېستنې سره مخالفت وکړ او ویې ویل چې د بویرانو د ادعاوو د ملاتړ لپاره یې «نه‌انکارېدونکي، غښتلي او تر ټولو روښانه شواهد» په لاس کې درلودل. هغه د زولو ادعاوې رد کړې او ویې ویل چې، «د زولو درواغ او خیانت په هغه کچه دی چې باور مې نه‌کېده ځناورو به هم دومره خیانت کړی وي».
د زولو شاهي نظام
شاکا زولو، د زولو لومړنی پاچا، د جګړې او تصرف له‌لارې، د زولو په سلطنت کې د زولو کوچنۍ قبیله رامنځ‌ته کړه چې تر ۱۸۲۵ز کال پورې یې د واک لاندې سیمې پراخوالی د ۱۱،۵۰۰ مایل مربع (۳۰،۰۰۰ کیلومتر مربع) پورې رسېده. هغه په ۱۸۲۸ز کال کې، د جنګیالیو یوه مشر او دوو ناسکه وروڼو له‌خوا په دوکوزا کې ترور شو، چې یو ورور یې «دینګغ کاسنزانګاخونا» د پاچا په توګه د هغه ځایناستی شو. په ۱۸۳۰ز لسیزه کې کډوالو بویرانو د زولو له سلطنت سره، چې په هغه وخت کې دینګېن واکمن ؤ، جګړه پیل کړه. د بلد سیند په جګړه کې د وورترېکر د کډوالو یوې ۴۷۰ کسیزې ډلې مشري پرېتوریوس پر غاړه درلوده او کله چې دینګېن د ۱۸۳۸ز کال د ډسمبر پر ۱۶، پر دغې ډلې برید وکړ، نو کلکه ماته یې وخوړه. د دینګېن ناسکه ورور «امپاندې کاسنزانګاخونا» له ۱۷،۰۰۰ سرتېرو سره جلا شو او د دېنګېن پر وړاندې له بویرانو سره یوځای شو. دېنګېن ترور او امپاندې د زولو د ټولواکمنۍ پاچا شو.
رشت ولسوالي
رشت ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان رشت)  د ايران د گيلان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د رشت ښار دی. دا ولسوالي ۹۵۶٬۹۷۱ تنه نفوس لري او مساحت یې ۱۴۲۷ کیلومتره مربع دی. د رشت ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گيلان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ګهانزي(بوتسوانا)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ګانزي د بوټسوانا د ګانزي ولسوالۍ کې یو ښار دی، چې په 2000 کې یې 10,795تنه نفوس درلود، چې 5,375 تنه یې نارینه او 5,420 یې ښځې وې.
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بوتسوانا وېشنيزه:بوتسوانا ښارونه وېشنيزه:بوتسوانا کلي
نورسلطان
نورسلطان په قزاقي ژبه Нұрсұлтан) د قزاقستان هیواد پلازمینه ده. په ۲۰۰۸م کال کې یاد ښار کابو ۶۸ زره وګړي لرل.
ښاروالې
ښاروالې ایداري ته ویل کیږي له کومې چې د ښار چاري پرمخ وړل کیږي. همدارنګه کولی شو ووایو چې ښاروالې د ښار بدن (مسوله) ایداره ده.
تورسونزاده
تورسونزاده  (انگرېزي: Tursunzoda ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 39,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 44,200 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په RRS ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
خديجه بنت خويلد
د پلار نوم يې خويلد او د مور نوم يې فاطمه و. د بي بي خديجې کورنۍ د قصې په پشت کې له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره يوځای کيږي. بي بي خديجه رضي الله عنها دقريشو يوه مشهوره ,هوښياره ,پاک لمنه او شتمنه ميرمن وه. دغه مبارکه بي بي په لومړي سرکي دزراره زوى ابوهاله ته واده شوي وه. له هغه نه يى دوه بچيان وو چې ديوه نوم يې هند اودبل داحارث وو.حارث هغه څوک وو چې دقريشوپه لاس په حرم کې په شهادت ورسول شو. هغه داسې چې کله په رسول الله صلى الله عليه وسلم گوزارونه کيدل نوموړى يى مخې ته ودريد. دخدای د دين د دښمنانو دتورو گوزارونه يې په خپل بدن واخستل او له آنحضرت صلى الله عليه وسلم نه يې دخپل ځان په بيه دفاع وکړه. چې دخپلې دغې قربانۍ له امله يې داسلام په لاره کې دلومړني شهيد تل پاتې وياړپه برخه شو. هندبيادفصاحت اوبلاغت په ډگرکې ښه نوم درلود. داحاديثوپه کتابونوکې درسول الله صلى الله عليه وسلم مبارکه څيره دهمده په روايت ترمونږ پورې رارسيدلې ده. دابوهاله له مړينې وروسته حضرت بي بي خديجة رضي الله عنها دعتيق بن عائذپه نکاح کې وه. له هغه نه يى يوازې يوه لور درلوده. دعتيق ترمړينې وروسته بيادغه پاکه بي بي دحضرت محمد مصطفى صلى الله عليه وسلم په نکاح کې راغله. دغې مبارکې بي بي له رسول الله صلى الله عيله وسلم سره پنځه ويشت کاله تيرکړل. له رسول الله صلى الله عليه وسلم څخه دبي بي مبارکي شپږ اولادونه وشول. دوه هلکان چې آن په کوچنيوالي کې وفات شول او څلورلوڼې چې نومونه يې دادي : فاطمه, زينب, رقيه, اُم کلثوم. ددغې مبارکې بي بي په ژوندکې دخدای جل جلاله نازولې پيغمبر له بل چاسره نکاح ونکړله. بي بي خديجه رضى الله عنها دبعثت په لسم کال وفات اوپه حجون نومې ځای کې خاوروته وسپارل شوه.
دا هم وگوري
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام