cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لالپوره ولسوالۍ
کرنیز حاصلات
د لالپوری محصولات عبارت دی له غنمو،جوار ،ترائی،مرچکی ،توربانجان، نکریزو،خویه کچاالان(کچالو پشمک) او هندواڼی دی ،چه هنداڼی ئی پخوا د زیات شهرت درلونکی وی ،او د لالپوری نکریزی له ډیر پخوانیو پیړو راهسی په منطقه(جنوبی اسیا،مرکزی اسیا او فارس)کښی د ښه کیفت او خاص شهرت لرونکی وی.
روغتیا چارې
د لالپوری خلک د روغتیایی کلنیکونو د سخت کمبود سره مخامخ دی،تل خپل ناروغان یا جلال آباداو یا پیښور ته د علاج او درملنی لپاره وړی،چه ددی ستونځو گالل لالپووالو ته د زغم وړ ندی. د لالپوری ولسوالې پخوا تر خپل حاکمیت لاندی ۱۶ کلې درلودل خو هغه کلی او بانډی چه د ۱۸۹۳ کال راپدی خوا د لالپوری تر حاکمیت لاندی نه ؤ او د ډیورند کرښی را پدی خوا پراته دی ،چه عبارت دی له ( آټا ،فتخ مینه، رامتی(رحمتی) چوڼۍ ،خرکنۍ ،خویزو کلی، مړ تنگی، ساورۍ، سمسۍ، ،،بریا دره.(برادره) څخه، چه د ۲۰۰۲ میلادی راپدی کله چه د امریکا د متحده ایالاتو نظامی ټولگی د ډیورند پر کرښه ځای پر ځای شو نو پورته کلی او بانډی د لالپوری ولسوالۍ پوری وتړل شوی .که چیری ( د کوم کلی او بانډی نوم راڅخه زیات یا کم شوی وی لطفأ ئی را اصلاح کړۍ).
د لالپوری د ولسوالی دخلکو ستونځی د کابل،کنړ د سیند پر سر د پُل له جوړیدو سره تر یو بریده راکمی شوی دی،لالپوره د طورخم د ترانزیټی بندر ترڅنگ یو د لیږد رالیږد ښه او مؤثر بندر گڼل کیدای شی،هغه تجارتی مالونه چه افغانستان ئی له بهرنی هیوادونو څخه را واردوی او هغه توکی چه د افغانانو له ضرورت څخه زیات وی د تجار لخوا له همدی لاری پاکستان ته په قاچاقی توگه لیږدول کیږی او یا هغه خوراکی توکی چه به پاکستان ورته د طورخم د بندر له لاری اجازه نه ورکوله، تل به د لالپوری له لاری افغانستان ته راتلل او د لالپور د خلکو لپاره د کار او مزدورۍ ښه زمینه برابره وله، د دوکتور نجیب الله د دولت له سقوط سره سم چه کابل او ځینی نورو ولایاتو کی خپل منځی جگړی ونښتی او بی امنیتی زیاته شوه ټول افغان کډوال چه د جگړو له کبله به بی ځای کیدو ته اړ ایستل کیدل او د طورخم د بندر له لاری به ورته د پاکستان د حکومت او ملیشو له خوا اجازه نه ورکیدله له همدی لاری به په بریا دری(برادره)،گندآب اوبیا پیښور ته تلل راتلل.
وگړشمېرنه
دلالپوری د ولسوالۍ د نفوسو شمیر د ملگرو ملتو د سروی او څیړنی له مخی په ۲۰۰۲ میلادی کال کی (۳۴۵۱۶)تنه اټکل شویدی،چه لدی جملی څخه ۱۳۸۰۰ تنه له (۱۲)کالو څخه د ټیت عمر ماشومان دی، «د لیکونکی په باور پرته دپورته ذکر شوی نفوس له جملی څخه د ۲۰-۲۵ ٪ فیصد پوری د لالپوری اوسیدونکی چه تقریبأ ۸۶۲۹ تنو ته رسیږی یا د افغانستان په مختلفو ولایتو کی ژوند کوی او یا د پاکستان ،عربی ،اروپا ،امریکا متحده ایالاتو،استرالیا او کاناډا هیوادونو استوگن او میشت دی.»
ټولنیز او سیاسي رول
د لالپوری ولسوالۍ له ډېرو پخوا زمانو راهسی بیا تر ننه مهم اجتماعي ،علمي او سياسي شخصيتونه په ځان کې روزلي او دعلمی،سیاسی او سوق الجیشی اهمیت له پلوه د ننگرهار ولایت له مهمو سیمو څخه شمیرل کیږی.
د لالپوری مشرانو د تاریخ په اوږدو کښی د پخوانیو پادشاهانو سره تل د دوستۍ او خپلوۍ اړیکی درلودی او د بهرنیو یرغلگرو په مقابل کی تل صد او سپر ؤ،او په دولتی دستگاه کښی جگ پوړو چار واکی پاتی شوی ، د خپلوۍ د اړیکی یو مثال ئی چه امير شير على خان د سعادت خان لالپوری د لور قمرجانې سره واده ئی کړې وو چې د ميوند مشهور فاتح غازي ايوب خان او امیر محمد یعقوب خان ئی د همدی مومندې ښځې زامن وو، د لالپوری ولسوالۍ د اعلیحضرت محمد ظاهر د پادشاهی په زمانه کښی علاقه داری شوه چه د مهمندری په ولسوالۍ پوری تړلی وه د علاقداری څخه مخکی دا د ولسوالۍ اوسنۍ قلا یا ځایږی د (جسر) په نامه یادیده چه ددولت نماینده گی وه. جسر frown emoticon جسر پلُونو ته ویل کیږی ).
ښوونیز بهیر
په لالپوره کښی د لمړی ځل لپاره کلیوالی (دهاتی ښوونځی ) چه تر دریم ټولگی پوری ؤ له نن څخه ۶۳ پخوا(۱۳۳۰ لمریز)کال د لوی باغ د کجوری په جماعت کښی پرانستل شو،چه لمړنی استاد بزرگ استاد ئی د کجوری د جماعت ملا امام ؤ تر هغه وروسته حمیدالله خان چه د غنی خیلو د بشپلاق ؤ د دی کلیوالی ښوونځی رسمی معلم مقرر او وټاکل شوه چه ډیر حلیم ،مهربانه او خوش اوازه استاد ؤ ، ددی کلیوالی ښوونځی لمړنی فارغین محمد نوروز د محمد جاجی صاجب زوی ،حاجی برات گل،حاجی گل ماجان دسالم حاجی صاحب زوی ،زمان جان د اضغر خان ځوی مولانا عبدالله جان د قاضی سید کمال خان ځوی او داسی نور ؤ څوکاله وروسته فضل اکبر خان د قاضی شکرالله جان زوی ددی دهاتی مکتب معلم شو،فضل اکبر خوش ټیپه ،لایق ،جراراو قریح شخصیت ؤ د ده څخه وروسته مولوی عبدالودود خان چه ډیر عالم فاضل او مهربانه شخصیت ؤ ددی ښوونځی معلم وټاکل شو ،چه څو کاله وروسته د لالپوری دهاتی مکتب (۱۳۴۲ لمریز کال) کښی ابتدایه ښوونځی ته لوړ کړی شو چه (زه لیکونکی ئی د لمړنی شاگردانو څخه یم) د شیر آباد د ابتدائیه ښوونځی په نوم یاد شوه او د قاضی جماعت ته نقل مکان شو ، چه زرجان «صیاد» ئی لمړنی سر معلم ،عصمت الله خان ،مولوی عبدالودود ،فضل اکبر خان او ناظم استاد د قاضی شکرالله زوم ئی يی لمړنی معلیمان او استادان ؤ، بیا یوکال وروسته د څو میاشتو لپاره د سر بند کلی د شیر آباد کلا ته انتقال شو، په هغی وخت کښی د شیر آباد کلا کی کوټی او برنډی وی چه شاگردان به د لمر او باران څخه پناه ؤ ،خو د دووعلتونو له مخی دا ښوونځی بیرته د لالپوری د قاضی جماعت (مسجد) ته انتقال شو،یو دا چه زیات شاگردان د لالپوری ؤ د سربند او ډکی د کلو د شاگردانو شمیر د گوتو په شمار ؤ او دوهم دا چه په دی کال د سیند د اوبو سطحه دومر جگه شوی وه چه لالپوروالو ورته(نیز) وایه ، چه نیز راغلی د سیند د اوبو سطحه دومره لوړه شوی وه چه د سیند څپی د کلی په کوڅو کښی تر خوړ جماعته رسیدی ، ددی (دهاتی ښوونځی) د مخه د لالپوری خلکو د کورنی استادانو څخه په خصوصی توگه زده کړی کولی چه د یو شمیر استادانو نومونه دا دی :- دا استادان چه د کلی متنفیذین ،عالم او فاضل شخصیتونه ؤ،خدای بخښلی هر یو فضل احمد خان د قاضی سید کمال خان پلار او د وکیل سعدالله خان «کمالی » نیکه، محمد ولی خان د حاجی میزرا تاج محمد خان او والی عبدالمالک خان «لالپوروال» پلار، قاضی سیدکمال خان،وکیل حسین جان د ملک امین الله خان او مامور محمد سرور خان پلار، سناتور مولوی محمد عمر خان «بلبل افغان» ،محمد ناصر خان«لالپوری» د محمد ظفرخان ځوی او د محمد اکبر خان لمسی سیاسی شخصیت د افغانستان د ویښ ځلمیانو د نهضت غړی ، قاضی شکورالله جان، دوست محمد خان د حاکم غلام حسین خان پلار او د لطف جان جان نیکه،بزرگ استاد د کجوری د جماعت ملا امام کوت اولدار استاد او نور ؤ.
W
W کیدای شي چې وي:
لالپوره ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
بينک آف گوانگژو ټاور
بينک آف گوانگژو ټاور چين په ښار  گوانگژو کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 57 منزلونه دي او ددې لوړوالی  268 ميټر (878 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
انتخابي سلطنت
Elective monarchy انتخابي سلطنت ‎هغه سلطنت چې په هغې کې شاه یا سلطان د ټول عمر لپاره دټاکل شوي وي.
اسد الله سروري
اسد الله سروري پر۱۳۲۰ لمریز ( ۱۹۴۱ ز ) کال په غزني ولایت کې زېږېدلی دی. دی یو افغان سیاستوال او د افغانستان د خلق دموکراتیک گوند د خلق له ډلې څخه وو. سروري د چورلکو د پیلوت په څانگه کې په پخوانی شوروي اتحاد کې زده کړې کړې وې. ده په ١٣٥٢ کال ( ١٩٧۳ ) کې يې د سردار محمد داوود په کودتا کې گډون درلود. همدا راز يې د ۱۳۵۷ ل ( ۱۹۷۸ز ) کال په کودتاه کې هم برخه درلوده. پر ۱۳۵۸ کال کې هغه وخت چې د نورمحمد تره کي او د هغه د بل نږدې ملگري لومړي وزیر حفيظ الله امين تر منځ اختلافونه اوج ته ورسيدل او د دوى ترمنځ د نښتې سبب شول اسدالله سروري او څلور تنه نورجگپوړي پوځيان سيد محمد گلاب زوى ، محمد اسلم وطنجار او شيرجان مزدوريار د نورمحمد تره کي ترڅنگ او د حفيظ الله امين پر خلاف ودريدل. د ١٣٥٨ کال په ژمي کې اسدالله سروري د خپلو يو شمير نورو ملگرو سره د پرچم کمونيست پلوه ډلې سره متحد شول او د پرچميانو د مشر ، ببرک کارمل، تر څنگ د شوروي ځواکونو سره يوځاى افغانستان ته را ننوتل. سروري د نور محمد تره کي د واکمنۍ پر مهال د افغان څارگري ادارې (( اگسا )) ريس وو. ويل شوي چې په ١٣٥٧ او ١٣٥٨ کلونو کې يو زيات شمير افغانان له محاکمې پرته د وخت د استخباراتي ادارې له خوا ، چې مشر يې دی وو ، نيول شوي او بيا ورک شوي دي. پر ۱۳۵۸ ز کال سروري د وخت د ولسمشر ببرک کارمل د مرستيال په توگه وټاکل شو. نوموړی پر ١٣٥٩ ل کال په منگوليا کې د افغانستان د سفير په توگه په کار وگومارل شو چې ٦ کاله يې دا دنده ترسره کړه. په ١٣٧١ ل ( ۱۹۹۲ ز ) کال کې په کابل کې د افغان مجاهدينو د حکومت په لومړيو ورځو کې ونيول شو او له هغې راهيسې د ۲۰۰۵ ز کال تر وروستیو پورې ( یانې ۱۳ کاله ) په پنجشير او کابل کې بندي وو. پر ۲۰۰۵ ز کال په کابل کې پر اسدالله سروري محاکمه پيل شوه.
اخځونه
http://en.wikipedia.org/wiki/Assadullah_Sarwari
وېشنيزه:د خاد غړي
23 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
انکوایزاسیون
Inquisition انکیوایزاسیون ‎دغه اصطلاح ته د عقایدو تفتیش هم ویلي شو او دا هغه مذهبي محکمه وه کومه چې د عقایدو د پلټنې لپاره په منځنیو پیړیو کې په لویدیځي اروپا کې رامنځته شو.
ټونگسټن
ټونگسټن (په انگرېزي: Tungsten) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د W سمبول او v۴ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
افغانستان د ساړه جنگ په لمبو کې
افغانستان د ساړه جنگ په لمبو کې د محمد گل وطنپال دياني يو ليکلی اثر دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
ائتلاف
coalition ائتلاف ‎د ګوندونو ی‌ؤ ځاي کېدل د حکومت د جوړولو یا د حکومت په جوړولو کې د مرستې لپاره ، دغه کار هغه وخت ترسره کېږي کله چې په پارلماني نظام کې ی‌ؤ ګوند اکثریت ونه لري او د حکومت د جوړولو وړ نه وي ، نو په دې صورت دوه یا څو ګوندونه د موقت وخت لپاره ی‌ؤ بل سره یو ځاي کېږي ، تر څو د پارلمان څخه اکثریت ترلاسه کړي ، تر څو ی‌ؤ ائتلافي حکومت جوړ کړي ، له بل لوري منفي ایتلافونه هم کېدایشي او داسې ایتلافونه وي چې د پاي لپاره ترسره کېدایشي ، مثلاً د دویمې نړیوالې جګړې څخه وروسته د چپو ګوندونو منفي ایتلاف په فرانسه کې څو ځله د حکومت د لمنځه وړلو سبب شو ل. ‎په نړیوالو اړیکو کې ائتلاف د څو دولتونو یو ځاي کېدلو ته ویل کېږي ، لکه د فرانسې د لوي انقلاب په وختونو کې د فرانسې لپاره د اروپایې هېوادونو د ائتلاف په څېر.
RE
RE کیدای شي چې وي:
وکيل احمد متوکل
مولوي وکيل احمد متوکل د ۱۹۷۱ ز کال په شاوخوا کې زېږېدلی دی. دی لومړی د طالبانو د اسلامي غورځنگ د مشر ملا محمد عمر سلاکار او سکرټر وو، خو وروسته د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزیر شو او د طالبانو د واکمنۍ تر پایه پر دغه څوکۍ پاتې شو. کله چې لوېدیزو پوځونو له شمالي ټلوالې سره یو ځای د ۲۰۰۱م کال د اکتوبر پر ۷مه نېټه پر افغانستان یرغل وکړ، نو هغه هم د طالبانو له مشرتابه سره پاکستان ته ولاړ.
د متوکل په وینا، چی ويل يې زه بیرته د حامد کرزي تر اطمینان راکولو وروسته راستون شوم، ځکه زه د نیول کېدونکو کسانو په لیست کی شامل نه وم، خو وروسته د امریکایانو له خوا ونیول شوم او اتلس میاشتی په توقیف کی کښېنوول شوم، چی لومړی په کندهار کې او بیا د بگرام په هوایی اډه کی بندي وم. د بهرنیو چارو دغه پخواني وزیر باالاخره بې له کومه توره او جُرم څخه بیرته خوشی شو، او وروسته د افغانستان ولسمشر حامد کرزي ورنه غوښتنه وکړه چی د طالبانو له بېلابېلو ډلو سره خبري اتري ترتیب کړي. وکیل احمد متوکل په ۲۰۰۶م زېږدیز کال ځان ولسي جرگې ته نوماند کړ، خو بریالی نه شو. د بهرنیو چارو دغه پخوانی وزیر په پښتنی جنوب کی د عصری کولو د یو ځواک په توگه گڼل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:افغان طالبان وېشنيزه:افغان وزيران
ملټيپل ميولوما
اخذونه
وېشنيزه:ناروغۍ
رېنيوم
رېنيوم (په انگرېزي: Rhenium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Re سمبول او v۵ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
پيټروناس ټاور 3
پيټروناس ټاور 3 مالېزيا په ښار  کوالا لمپور کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 60 منزلونه دي او ددې لوړوالی  267 ميټر (876 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
شروتې حسن
شروتې حسن (پیدایښت 28 جنوری 1986) هغه یوه هندی فلمی لوبګره ده،او هغه ددی سره سره یو ښه سندرغاړۍ هم ده چی په تامیل او هندی ژبو کی خپل زیات فلمونه جوړی، هغه د باليوډ یوه ډیره پیژندل سوی لوبغاړی ده.
افغانستان رښتيا پلټنه
افغانستان رښتيا پلټنه د بروس رېچرډسن يو سياسي اثر دی چې د رحمت آريا لخوا په پښتو ژبه ژباړل شوی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
وينه لږی
وینه لږی (انگریزي: Anemia) یا انیمیا په نړی کې د تغذي تر ټولو ستره ستونزه بلل کیږی. دا ناروغي ځوانی ښځی، او واړه ماشومان ډیر اغیزمن کوي.
دغه راز په هرو شپږو ښځو کې یوه ښځه د ۸۵ کلنی څخه وروسته پدی ناروغی یوه اخته کیږی. پداسی حال کې چی وینه لږی پخپله نیغ په نیغه د ژوند لپاره گواښ ندی خو کیدای شی په بدن کې د یوی بلی خطرناکی ناروغی یوه نښه وی.
د ۶۵ کلنی څخه وروسته په هرو پنځو کسانو کې چی د اوسپنی د کموالي په انیمیا تشخیص کیږی یو کس د کولمو خطرناکې ناروغی لری. داوسپنی د کموالي انیمیا د ټولو انیمیا گانو په پرتله عامه ده.
انیمیا څه شی دی؟
پدی ناروغی کې وینه نشي کولی چی د بدن انساجو ته په کافی پیمانه اکسیجن ورسوي. دا کیدای شي د وینی د حجرو د کموالی له کبله وی او یا د وینی د سرو حجرو د هیموگلوبین دکمښت له کبله وی.
د وینی حجری د هډوکو په ماغزو کې جوړيږی او په منځني توگه وروسته د څلورو میاشتو څخه له منځه ځي. کله چی د وینی د سرو حجرو دغه د جوړښت او تخریب موازنه له منځه لاړه شي نو انیمیا منځته راځی- پدی ډول چی یا د هډوکو په ماغزو کې د سرو حجرو تولید کم وي او یا د وینی حجری په چټکی سره تخریبیږی او یا ضایع کیږی.
د انیمیا لاملونه
ستونزه کیدای شي په خوړو کې د اوسپنی د کموالي له امله هم منځته راشي – د اوسپنی ښی سرچینی میوی، حبوبات لکه لوبیا او غوښه دی. دغه راز کیدای شی ستونزه په کولمو کې وي چی کولمی ونشي کړای په ښه توگه اوسپنه جذب کړی د بیلگی په ډول د (Coeliac) په ناروغی کې- پدی ناروغی کې هاضمه د گډوډی سره مخامخ کیږی.
خو د اوسپنی د کموالي انیمیا د عادي حالت څخه په زیاته پیمانه په چټکی سره د اوسپنی له لاسه ورکول دي لکه په شدیدو او دوامدارو خونریزیو کې. بیلابیلی ناروغی د اوسپنی د دی ډول له لاسه ورکولو په لاره کې رول لوبوي. هغه ناروغی چی د دوامداری او اوږدمهالي خونریزی سره مل دي پدی ډول دي : د معدی او کولمو بیلابیلی ناروغی- دبیلگی په ډول د معدی التهابی ناروغی، د معدی سوزش، د معدی زخم (Peptic ulcer)، د معدې سرطان، د کولمو التهابی ناروغی، بواسیر او د کولمو سرطان.
د اوږدی مودی لپاره د اسپرین (Aspirin) او دی ته ورته د ځینو نورو التهاب ضد درملو کارول هم د معدی او یا کولمو د خونریزی لامل گرځی.
د وینه لږی اعراض او نښی
د ستړتيا او د زړه د چټک ضربان احساسول د لومړنیو اعراضو څخه دي. نوری ستونزی سالنډی او سرڅرخی دي.
که چیری وینه لږی شدیده وی نو Angina (د سینی او یا ټټر قلبی درد)، سردردی او د پښو او پنډیو دردونه منځته راځی.
د اوسپنی د کموالی له امله د اوږدی مودی انیمیا کولی شي یو سلسله نوری ستونزی منځته راوړی، لکه:
په ځوانانو کې د شدیدی وینه لږی اعراض او نښی دومره ژر نه لیدل کیږی خو په زړو وگړوکې ددی ناروغی نښی نښانی ډیر ژر تر ترسترگو کیږي چی لامل يي د زړو خلکو په عضلاتو، ماغزو او نورو غړو کې د وینی زیرمو کموالی بلل کیږي.
اوسميوم
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
24 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
اصلاح
Reform اصلاح سمون ‎د ټولنې د اساساتو د لمنځه وړلو پرته یعنې د ټولنې د بدلون پرته ، د اقتصادي ، سیاسی ، او ټولنیزو چارو بدلون لپاره ګام پورته کولو ته سمون وایې.
ګابورون
ګابورون په انګلیسي Gaborone) په افریقا مې پروت د بوتسوانا هیواد پلازمینه ده.
اعتصاب
Strike اعتصاب ‎کله چې کارګران د خپلو غوښتنو لپاره له کار څخه لاس په سر اعتصاب بلل کېږي.
افغانستان ناپېيلتوب او ستر ځواکونه
افغانستان ناپېيلتوب او ستر ځواکونه د محمد امين واکمن يو اثر دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
25 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
عبدالوکيل
عبدالوکیل د ډاکتر نجیب الله د حکومت د بهرنیو چارو وزیر او د وطن گوند د مرکزي کومېټې د سیاسی بیرو غړی وو. دی د پرچم گوند یو له لویو او مخورو کسانو څخه وو. کله چې پر ۱۳۷۱ ل (۱۹۹۲ ز) کال یو شمېر جگپوړو گوندي او حکومتي چارواکو ، لکه د وطن گوند د مرکزي کومېټې د منشي مرستیال او د سیاسی بيرو غړی فرید احمد مزدک ، د وطن گوند د مرکزي گومېټې د سیاسي بیرو غړی محمود بریالي ، د وطن گوند د مرکزي کومېټې د سیاسی بیرو غړی نجم الدین کاویاني کودتاه کوله ، نو دی هم له دغو کودتاه چیانو سره ملگری وو. همدا راز یو شمېر نور چې دومره نامتو نه ول ، خو په کودتاه کې يې برخه درلوده لکه د وطن گوند د مرکزی کومېټې غړی شفیق الله توده يي ، ډاکتر ضمیر ، انجنیر نعمت ، ادینه سنگین اوځینې نور. په دغه کودتاه کې د دفاع وزیر مرستیال او د کابل گارنیزیون بولندوی ستر جنرال محمد نبي عظیمي ډېره کارنده برخه درلوده ، چې د دفاع وزارت ځینې نور جنرالان لکه ډگرجنرال نورالحق علومي ، جنرال اصف دلاور ، جنرال محمد عزیز حساس ، جنرال عبدالحق علومي هم ورسره ملگري ول. د عبدالوکیل او د ده ددغو دسیسه کوونکو ملگرو د کودتاه په پایله کې د ملگرو ملتو د سولې پروگرام ناکام شو. عبدالوکیل د نجیب الله د حکومت هغه لومړنی او لوی چارواکی وو ، چې له احمد شاه مسعود سره يې په پروان ولایت کې پټه لیدنه کتنه وکړه ، له هغه سره یې د ایتلاف تړون لاسلیک کړ ، او ژمنه یې ورته وکړه ، چې د ده راتگ ته چمتو دی. د نجیب الله پر ضد کودتاچیانو سره د امنیت وزارت مرستیالان یار محمد او باقر فرین ، د ځانگړي گارډ بولندوی سید اعظم سید هم ملگري ول.
اخځونه
وېشنيزه:افغان وزيران
پارون
پارون د افغانستان د نورستان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
پارون ولسوالۍ د نورستان ولایت منځۍ گڼل کېږې؛ په دې ولسوالۍ کې ۱۱۵۰۸ وگړي ژوند کوي.
سرچينې
وېشنيزه:د نورستان ولايت وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
26 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
نجم الدين کاوياني
نجم الدين کاوياني (په انگرېزي: Najmudeen Kawyani) ( بشپړ نوم يې نجم الدين اخگر کاوياني ) د ولسمشر ډاکټر نجيب الله د واکمنۍ پر مهال د وطن گوند د مرکزي کومېټې د سیاسي بیرو غړی وو. دی هغه سړی دی ، چې پر ۱۳۷۱ ل ( ۱۹۹۲ ز ) کال يې د پرچميانو د مشر ببرک کارمل په لارښوونه له خپلو نورو ملگرو لکه د وطن گوند د مرکزي کومېټې د منشي مرستیال او د سیاسی بيرو غړي فريد احمد مزدک ، د وطن گوند د مرکزي گومېټې د سیاسی بیرو غړي محمود بريالي ، د بهرنيو چارو وزير عبدالوکيل ، د دفاع وزير مرستيال او د کابل گارنېزون بولندوی ستر جنرال محمد نبي عظيمي ، تورن يا ډگر جنرال نورالحق علومي ، د ۵۳ فرقې بولندوی جنرال عبدالرشيد دوستم ، جنرال عبدالحق علومي ( اوس مړ دی ) تورن جنرال محمد عزيز حساس ، جنرال اصف دلاور ، جنرال سيد اعظم سيد ، جنرال امير محمد ، د دولتي امنيت وزارت مرستيالانو جنرال يار محمد او جنرال باقر فرين ، د وطن گوند د مرکزی کومېټې له غړيو شفيق الله توده يي ، ډاکتر ضمير ، انجنير نعمت ، ادينه سنگين او ځينو نورو سره په گډه د نجيب الله د واکمنۍ پرضد کودتاه وکړه او له شمال ټلوالې سره يو ځای شو. دوی پر دغې کودتاه سره هممهال د ملگرو ملتو سازمان د سولې پروگرام له ناکامۍ سره مخ کړ.
اخځونه
وېشنيزه:د وطن گوند غړي وېشنيزه:د ۱۳۷۱ لمريز کال د کودتا غړي وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:پرچميان وېشنيزه:د شورای نظار غړي
د کپیل شرما شو
د کپیل شرما شو، یا د کپیل شرما خپرونه  (لاطینی: The kapil sharma show) دا یو هندی پر مختللی تلویزیوني خپرونه ده. چي مشرتوب يي د سوني تلویزیون او کپیل شرما شرما پر غاړه دي، چي د خپرونۍ پیل يي په ۲۰۱۶م کال کي د اپریل پر ۲۳مه د لمړۍ ځل لپاره د سوني ټلویزیون څه په ډيلي کې پيليږي کړه. او همدارنګه لومړی ميلمه يي په خپله خپرونه کې شاهرخ خان وو.
نور
د کپیل شرما د خپرونې ټیم له خندوونکیو څېرو ډک دی او خپرونه یې هم د یوې کورنۍ په شکل مخته ځي چې د هندي سېنما تکړه اداکاران او هنرمندان ورته رابلل کېږي
سرچینۍ
وېشنيزه:کپیل شرما
توتالیتر دولتونه
‎د توتالیتریان دولتونه ‎ټوټالیتر په لغت کې د جامع په معني دي او د صفت په ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل په هغو رژیمونو اطلاق کېږي چې دا لاندې مشخصات ولري: ‎1:په ټولو سیاسي ، اجتماعي او اقتصادي چارو کې د دولت شدید نظارت موجود وي. ‎2: ټول سیاسي قدرت د ی‌ؤ حزب په واک کې وي او د ټولنې د ټولو ‌‌‌‌‌‌ډیموکراتیکو افکارو څارنه کوي ، د انتقاد مخه په کلکه نیسي ، منتقدین وهي ، ځينې محبس تورو تمبو ته غورځوي او وژني یې. ‎3: په حزب او دولت په مطلق ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل د یو تن تسلط موجود وي. ‎4: په زور او جبر حاکم حزب خپله حزبي ای‌‌‌‌‌‌ډیالوژي د ټولنې په ټولو اقشارو کې خپروي او فردي ازادي له منځه وړي. ‎5: د مخالفینو د سرکوبولو او لمنځه وړلو له پاره هر ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل ترور ‌، اختناق او بې شرمانه اعمالو ته هڅه کوي ، په ټوټالیټر دولتونو کې د ټولنې او افرادو په سیاسي ، اجمتاعي او اقتصادي ژوند کې د دولت مداخله هیڅ حد نه لري. ‎دغه ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل فعالیتونه ، حتی هنري او ادبي فعالیتونه تر څارنې لاندې نیسي او د جمعي ارتباط په ټولو الکتریکي او اطباعتي وسایلو ، جدي او کلک مراقبت جاري ساتي ، ټوټالیتر ‌‌‌‌‌‌‌دولتونه داسې ‌‌‌‌‌‌ډلې او اشخاص چې د دوي د قضاوت او نطارت له حوزې څخه د باندې وي ، نه شي تحمل کولاي. دغه ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل خلک لمړۍ په ی‌ؤه حزب کې په ‌‌‌‌‌‌ډیموکراتیک ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل متشکل کېږي ، خو کله چې قدرت ته ورسېدل نو بیا دیموکراسي یوې خوا ته ږدي او له خپل قدرته کار اخلي. په دنیا کې د دې ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل نهضتونو بارزه نمونه د هټلر ناسیوال سیوسیالیست ګوند ‌ؤ چې د ‌‌‌‌‌‌ډيموکراسۍ له لارې قدرت ته ورسېد ، قدرت ته د رسېدو سره سم یې دیموکراسي یوې خوا ته کېښوده او په غورو او زورګویو یې پيل وکړ. د ايټالیا فاشیست او المان نازي دولتونه د ټوټالیتر دولتونو ښې نمونې دي. ټول کمونیستي دولتونه هم د ټوټالیتر دولتونو په کټګوریو کې حسابیږي چې ښه مثال یې په افغانستان کې په 1357 لمریز کال د ثور د اومې نیټې څخه دوروسته د ترکي ، امین ، کارمل او ‌‌‌‌‌‌ډاکټر نجیب کمونستي حکومتونه دي.
ارېډيوم
ارېډيوم (په انگرېزي: Iridium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Ir سمبول او vv اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
27 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
شاهرخ افشار
شاهرُخ‌ افشار يا شاهرخ مرزا (۱۱۱۲ تر ۱۱۷۵) د ايران د افشاري پاچاهۍ څلورم پاچا و. هغه د رضاقلي مرزا مشر زوی او د نادر افشار وليعهد و. شاهرخ مرزا له ۱۱۲۷ تر ۱۱۲۹ لمريز (۲ کاله) په ايران کې پاچايي وکړه او تر ده وروسته ابراهيم شاه د ايران پاچا شو. همداراز شاهرخ مرزا له ۱۱۲۹ تر ۱۱۷۴ لمريز کال يوازې د مشهد حاکم و.
د نادر افشار تر مړينې وروسته، په قوچان کې په ۱۱۲۶ لمريز کال کې عادل شاه د نادر افشار وراره د پاچاهۍ په تخت کېناسته. هغه د نادر افشار ټول خپلوان او زامن پرته له شاهرخ نه ووژل. عادل شاه يو کال د پاچاهۍ په تخت ناست و او تر هغه يې حکومت کاوه تر څو چې د هغه ورور ابراهيم شاه هغه له پاچاهۍ لرې کړ. ابراهيم شاه هم د پاچاهۍ نه لرې کړل شو او پر ځای يې ځوان شاهرخ افشار په تخت کښېناسته خو هغه دومره بختور نه و ځکه چې د يو څه مودې وروسته په مشهد کې د يوه پاڅون په بهير کې ونيول شو او بيا ړوند کړلی شو خو د ړندېدو سره سره د آغا محمد خان قاجار تر حکومت پورې پر تخت ناست پاتې شو. خو په اخر کې د آغا محمد خان قاجار د ځورونو او ربړونو په پايله کې په زندان کې مړ شو. نادر مرزا او نصرالله مرزا د هغه نه پاتې زامن و.
وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:د افشاريانو حکمرانان
روستم تخت (فراه)
تړلې لیکنې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:فراه وېشنيزه:لرغونپوهنه وېشنيزه:د افغانستان لرغوني ځایونه
استثمار
Exploitation استثمار ‎استثمار د ثمر څخه اخیستل شوي مانا یې ګټه اخیستنه ده ، چې په ټولنیزو او اقتصادي مباحثو کې د بل چا د څخه وړیا ګټې اخیستنې ته وایې. ‎په هغو ټولنو کې چې دا د تولید د وسایلو مالکیت په غیر عادلانه شکل ویشل شوی وي استثمار موجود دي ، ځکه د مالکیت دا ‌‌‌‌‌‌ډ‌ؤل توزیع په ټولنه کې د طبقاتي افراط او تفریط سبب ګرځي ، د ملي مترقي تفکر له مخې ) استثمار د استعمار مقدمه او نتیجه ده ) په دې توګه په نړیواله کچه د ملتونو د استثمار موضوع رامنځته کېږي ، آمپریالیستي او سوسیال امپریالیستي هیوادونه هڅه کوي چې پخپلو ټولنو کې د اقتصادي بحران د مخنیوي او دخپلو هیوادونه د اقتصادي ودې لپاره د خپلو کارګرانو نه زیات د مستعمره هېوادو زیار ایستونکي استثمار کړي.
کازمېکي وړانگې
کازمېکي وړانگې (په انگریزي: Cosmic ray) کيهاني وړانگې دي چې د فضا څخه لکه لمر، کهکشان (Milchstrasse) او دنورو ستورو یانې گالاکسي (Galaxy) څخه راځي او دپروتونو، الفا ذرو، الکترونو او درند و هستو څخه جوړې شوې دي. کله چې نوموړې وړانگې او ذرې د ځمکې پر اتموسفير باندې و لگيږي، نو هلته د څه ناڅه پينځه ويشت کيلومترو په ارتفاع کې د هوا د مالېکولو سره هستوي تعا ملونه تر سره کوي، چې په پايله کې نورې هستوي ذرې په تېره بيا لکه میون (Meon)، پيون (Peon) ، نيوترون او الکترونه منځ ته راځي. کله چې فضا ته ساينس پوهان په فضايې بيړۍ کې سفر کوي، نو ښايي چې د هغې د کاپسل جوړښت دومره کلک وټاکل شي، چې دنوموړو لوړ انرژي وړانگو لکه لس په طاقت د يوويښت الکترون ولټه (1021eV) د خطر څخه خوندي وساتل شي. دا ځکه چې ازمېينو وښووله چې د فضايي بيړی په کاپسل یانې باندنۍ سطحه کې د نوموړو زرو د لگيدلو په پايله کې، لږ څه لس زره گرې په يوه ساعت کې (10 000 Gy/h) انرژي ډوز تو ليد کيږي. په داسې حال کې چې که ټول بدن ته په يووار سره شل گرې ورسيږي نو سمدلاسه سړی مړ کيږي.
د بېلگې په ډول که څوک په الوتکه کې د لندن څخه تر نيويارک پورې يو ځل تگ او راتگ وکړي، نو هغه ته لږ څه سل مايکرو سيورت (100μSv) انرژي ډوزرسيږي.
اخذونه
وېشنيزه:فېزيک
واګادوګو
آواګادوګو په انګلیسي Ouagadougou) د بورکینافاسو هیواد پلازمینه او لوی ښار دی.
جتان
جتان یو قوم دي چی د افغانستان په ځینو ولایتونو کي اوسیږي، او دا خلگ خپله عمومي ژبه نه لری، نو له دی لحاظه هغوي کله پښتو وایی او کله کله پکښی دری هم وایی مطلب هغو ته ګډ ژبی هم ویلای کیدای سی دا خلگ زیات په کابل، کندهار، او غزني کی اوسیږي. او د اوسیدنی لپاره زیاتره خیمي استعمالوي.
IR
IR کیدای شي چې وي:
28 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
مروند
مروند د افغانستان د هرات ولایت یوه ډیره تاریخي علاقه ده چي په دي علاقه کي په کال ۱۱۷۷ زیږدیز کا ل کې  لال شهباز قلندر زیږیدلی دی، نو ځکه دا علاقه د افغانستان د تاریخ یوه برخه جوړوي.
بغ
بغان (په لاتين: Ardeidae)د پليکان ډوله مرغانو یوه کورنۍ ده. وېشنيزه:پليکان ډوله مرغان وېشنيزه:الوتونکی مرغان
اشاعره
اشاعره يوه كلامي ډله ده، چې د ابو الحسن اشعري لخوا يې بنسټ اېښودل شوې، او له همدې وجې ورته اشعري وايي. دې ډلې د اسلامي عقيدې او د دين د حقايقو د زبات لپاره د فلاسفه ؤ او معتزليانو سره په خپلو مناظرو او مباحثو كې له عقلي او كلامي برهان او دلايلو څخه گټه اخيستې.
ابو الحسن الاشعري:
پوره نوم يې ابو الحسن علي بن اسماعيل، چې د نسب لړۍ يې ابو موسى الاشعري ته رسېږي. په كال ۲۷۰هجري سپوږميز په بصرې ښار كې زوكړې دى. او په فكري ژوند كې له درېيو مرحلو څخه تېر شوې.
مصطفی کمال اتاتورک
مصطفی کمال اتاترک (په تورکي ژبه Mustafa Kemal Atatürk) (له ۱۸۸۱ز- ۱۹۳۸ز کال د نومبر تر ۱۰مې) د ډګر مارشال، انقلابي سیاستوال، لیکوال او د ترکیې د بنسټ اېښودلو پلار په نامه یادېږي. هغه د لومړي ولسشمر په توګه له ۱۹۲۳ز کال نه تر ۱۹۳۸ز کال پورې، یعنې تر مړینې یې هېواد ته خدمت وکړ. هغه لوی پرمختللي اصلاحات رامنځته کړل، چې ترکیه یې پر عصري سیکولر او صنعتي هېواد بدله کړه. له ایډیالوژیکي پلوه یو سکولریست او نشنلست و، چې تګلارې او ټولنیزې- سیاسي نظریې د کمالیزم په نامه پېژندل کېږي. اتاترک د خپلو پوځي او سیاسي لاسته راوړنو له امله د ۲۰مې پېړۍ یو له مهمو سیاسي مشرانو نه شمېرل کېږي.
اتاترک د لومړۍ نړیوالې جګړې په لړ کې د ګالیپولي په جګړه کې (۱۹۱۵ز کال ) د عثماني ترکیې د بریا په ترلاسه کولو کې د خپلې ونډې له امله شهرت ترلاسه کړ. اتاترک د عثماني سترواکۍ له ماتې او انحلال وروسته، د ترکیې د ملي خوځښت مشر شو، چې د سوبمنو متحدو قدرتونو ترمنځ یې د ترکیې د اصلي ځمکې د وېش پر وړاندې مقاومت وکړ. د اوسنۍ ترکیې په پلازمېنې انقره (چې په انګلیسي کې یې انګورا بلله) کې یې لنډمهالی حکومت جوړ کړ. هغه د متحدینو له خوا لېږل شوو ځواکونو ته ماتې ورکړه او د ترکیې د خپلواکۍ په جګړه کې یې سوبه خپله کړه. هغه وروسته د عثماني سترواکۍ د لغوه کولو لپاره اقدام وکړ او پر ځای یې د ترکیې د جمهوریت بنسټ کېښود.
اتاترک د ترکیې د نوي جمهوریت د ولسمشر په توګه د یوه عصري، پرمختللي او سیکولر دولت بنسټ کېښود او د سیاسي، اقتصادي او کلتوري اصلاحاتو لپاره یې کره کړنلاره پیل کړه. لومړۍ زده کړې یې وړیا او اجباري کړې، په ټول هېواد کې یې زرګونه نوي ښوونځي پرانیستل. هغه د پخوانۍ عثماني ترکي الفبا پرځای د لاتین پر بنسټ ترکي الفبا دود کړه. د اتاترک د ولسمشرۍ پر مهال د ترکیې ښځو برابر مدني او سیاسي حقونه ترلاسه کړل. په ځانګړې توګه ښځو ته په سیمه ییزو ټاکنو کې د رایې ورکولو حق ورکړل شو. د ۱۹۳۰ز کال د اپرېل په ۳مه او څو کاله وروسته په ۱۹۳۴ز کال کې یې په بشپړ ډول د نړیوالې رایې ورکوونې حق ترلاسه کړ.
د هغه حکومت د ترک جوړوونې تګلاره رامنځته کړه، چې یو متحد ملت جوړ کړي. د اتاترک په واکمنۍ کې په نا ترکي لږه کیو فشار راوړل شو، ترڅو په عامه توګه په ترکي ژبه خبرې وکړي. نا ترکي نومونه او د لږه کیو قومي نومونه باید ترکي ژبې ته وژباړل شي. د ترکیې پارلمان په ۱۹۳۴ز کال کې هغه ته د اتاترک لقب ورکړ، چې معنا یې د «ترکانو پلار» ده، دا په دې خاطر چې د ترکیې د عصري جمهوریت په جوړولو کې یې مهمه ونډه لرله. اتاترک د ۱۹۳۸ز کال د نومبر په ۱۰مه د ۵۷ کلونو په عمر د استانبول په دولماباغچه ماڼۍ کې مړ شو او د جنازې دولتي مراسم یې ترسره شول. په انقره کې یې نامتو مقبره په ۱۹۵۳ز کال کې جوړه او پرانیستل شوه. مقبره یې د هغه د مشهور عبارت (په هېواد کې سوله، په نړۍ کې سوله) په نامه په یوه پارک کې جوړه شوه.
د ژوند په لومړیو کې
کمال اتاترک د ۱۸۸۱ز کال په لومړیو میاشتو کې د علي رضا اوغلو مصطفی په نامه، چې معنا یې «مصطفی د علي رضا زوی» دی، د احمد سوباشي په ګاونډ کې د اسلاحان پر سړک (اوسنی اپوسټلو پاولو سړک) په یوه کور کې چې اوس د موزیم په توګه دی، زېږېدلی دی. د هغه پلار علي رضا افندي ملیشه یي سرتېری و چې په اصل کې د کودزدازیک و او د یوه منشي او د لرګیو د سوداګر په توګه یې کار کاوه. د مصطفی له خویندو نه یوه یې مکبول (اتدان) له ماشومتوبه ژوندۍ پاتې شوه او په ۱۹۵۶ز کال کې مړه شوه. د انډریو منګو په وینا: د هغه کورنۍ ترکي ژبې مسلمانه کورنۍ وه او له منځنۍ طبقې نه وه. زیاتره لیکوالان فکر کوي، چې پلار یې علي رضا اصلا البانیایي دی. په هر حال د فالح رفکي اتای، وامیک ډي ولکان، نورمن اتزکویتز، موجګان کنبر، نعمان کارتال او حسن ایزتین په وینا: د علي رضا نیکونه ترکان وو او د اناتولیا د ایډین ولایت له سوکه نه راوتلي وو. داسې هم ګڼل کېږي، چې مور یې زبیدي ترکي توکمه وه او د سویکت سوریا ایدمیر په وینا: هغه په اصل کې یوروکانستري وه. د نورو سرچینو له مخې، هغه یهودۍ (Scholem, 2007) یا بلغاریایۍ (Tončeva, 2009) وه. په عثماني دوره کې د سلونیکا لویې یهودۍ ټولنۍ ته په پاملرنې، زیاتره اسلامپاله مخالفین، چې د اتاترک له اصلاحاتو ناخوښ وو، نو ادعا یې وکړه، چې اتاترک له دونمه پلرونو نه دی او دا هغه یهودان دي، چې په ښکاره یې اسلام قبول کړی، خو په پټه یې پر یهودیت باور ساتلی دی.
په لومړیو کې یې د مور له خوا وهڅول شو، چې دیني ښوونځي ته لاړ شي، دا هغه څه و، چې دی ورسره مخالف و او د لنډې مودې لپاره په کې پاتې شو. وروسته هغه د پلار له خوا شمسي افندي ښوونځي (خصوصي ښوونځی او نصاب یې تر ډېره سیکولر و) ته واستول شو. کله چې هغه اووه کلن شو، پلار یې مړ شو، نو مور یې ترې وغوښتل چې اتاترک یو سوداګر شي، خو هغه پرته له دې چې له مور سره مشوره وکړي، په ۱۸۹۳ز کال کې یې د سلونیکا پوځي ښوونځي ته ازموینه ورکړه. هغه په ۱۸۹۶ز کال کې په موناسټر پوځي عالي ښوونځي (د شمالي مقدونیې په اوسني بیتولا) کې شامل شو. د ۱۸۹۹ز کال د مارچ په ۱۴مه د عثماني پلارمېنې قسطنطنیه (اوسنی استانبول) د شیشلي سیمې د پنګلتي په ګاونډ کې په عثماني پوځي اکاډمۍ کې شامل شو. په ۱۹۰۲ز کال کې فارغ شو او وروسته د ۱۹۰۵ز کال د جنورۍ په ۱۱مه په قسطنطنیه کې له عثماني پوځي کالج نه فارغ شو.
ولسمشري
د ترکیې د جمهوریت په رامنځته کېدو سره د هېواد د عصري کولو هڅې پیل شوې. نوي حکومت د لوېدیځو هېوادونو، لکه: فرانسې، سویډن، ایټالیا او سویزرلنډ بنسټونه او اساسي قانونونه وڅېړل او د ترکي ملت له اړتیاوو او ځانګړتیاوو سره یې سمون ورکړ. د اتاترک د ارادې په اړه د وګړو ناپوهۍ ته په پام کولو سره، خلکو په خوښۍ وویل: «موږ د لومړیو خلیفه ګانو دوران ته ورګرځو» اتاترک؛ فیوزي چاکماک، کاظم اوزالپ او عصمت انونو په سیاسي موقفونو کې وګومارل. هغه د یو اغېزمن پوځي مشر په توګه راڅرګند شو او تر ۱۹۳۸ز کال، یعنې تر مړینې پورې یې سیاسي، اقتصادي او ټولنیز اصلاحات رامنځته کړل. په دې توګه یې د ترکیې ټولنه د یوې لویې سترواکۍ د یوې مسلمانې برخې په توګه پر عصري ډیموکراټیک او سیکولر ملت بدله کړه. دغه کار پر انساني پانګې اغېز درلود، ځکه له هغه مهال وروسته، هغه څه چې په ښوونځیو کې مهم وو، هغه علم او زده کړه وه. اسلام په جوماتونو او مذهبي ځایونو پورې اړوند شو.
ناروغي او مړینه
اتاترک په خپل ژوند کې د شرابو د منځنۍ کچې څښوونکی و، چې په ورځ کې به یې نیم لیتر راکي څښل. هغه تنباکو هم څکول. د ۱۹۳۷ز کال په لړ کې د هغه د روغتیا د خرابولي څه نښې نښانې څرګندې شوې. په ۱۹۳۸ز کال کې، یالووا ته د سفر پر مهال پر یوې جدي ناروغۍ اخته شو. هغه د درملنې لپاره استانبول ته لاړ او کله یې چې تشخیص وکړ، نو معلومه شوه، چې د سیروسیس پر ناروغۍ اخته شوی دی. په استانبول کې یې کوښښ وکړ، چې خپل عادي ژوند ته دوام ورکړي، خو خپلې ناروغۍ ته تسلیم شو او د ۱۹۳۸ز کال د نومبر په ۱۰مه د ۵۷ کلونو په عمر په دولما باغچه کې مړ شو. هغه د ترکیې لومړی ولسمشر و، چې د دندې پر مهال مړ شو. د خوب په کوټه کې یې خپل ساعت 9:05 بجو ته برابر کړی و، نو دا هغه شېبه وه، چې ده په کې له نړۍ سترګې پټې کړې وې.
سياست
کمال اتاترک يا د شلمې پیړۍ تر ټولو مهم سیاستمدار ''. د هغه سره هيچا هم سیالي نشوه کولای، په افریکه او عربو کښي هیڅ څوک ددي ځاي ته ته نه رسي. او نه ورسره په اسيا کښي څوک سیالي کولا شي. که چیري ګاندهي ورسره څوک یاد کړي نو دا به لږ ډیر ایتباري ساری وي. کمال اتاترک په ۱۹۳۸ کښی مړ شو. نو په نړۍ کښي د کمال اتاترک ساری ناشونی غوندي ښکاریږي. که چیری هغۀ نه وای نو نن به دا ډول هيڅ ترکیه نه واي. او که وای هم نو په خپل اوسني حال کښي نه واي، بلکې د پریکولو په لوز نامه به ټوټې ټوټې شوې وه، دا لوز نامه په ۱۰/۰۸/۱۹۲۰باندي ټاکلي شوي وه. تاریخ ګواه دی چې دا د انقلاب پیلنی ګام ؤ. دا هم د دوي کمال ؤ چې ترکيه يې اوسماني ټؤلواکۍ د زړې ورستې اډاڼې د تباهۍ نه بچ کړه او یوداسي نوې اډاڼه يې رامخکي کړه چي ترکیه یې د دنیا له رسیدليؤ هیوادونو سره ودروله.
سرچينې
وېشنيزه:د ترکیې ولسمشران وېشنيزه:ترکي سياستوال
29 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
تاريخ
دا ورځ د پښتو نړیواله ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
پښتانه د ايران د پاچايۍ په تخت
پښتانه د ايران د پاچايۍ پر تخت يو تاريخي اثر دی. د دې کتاب ليکوال غوث خيبري دی.
وېشنيزه:پښتو کتابونه
د پولادو جوړول
د پولادو جوړول د اوسپنې له فلزی موادو او يا پاتې شونو څخه د پولاد د توليد پړاو دی. د پولادو په جوړولو کې لکه د نايتروجن، سليکان، فاسپورس، سلفر او زيات کاربن (چې تر ټولو مهمه ناپاکي ده) غوندې ناپاکۍ، له اصلي اوسپنې څخه لرې کېږي او د الياژ عناصر، لکه: منګنيز، نکل، کروميم، کاربن او ونډيم ورسره د پولادو د بېلابېلو درجو د توليد په موخه يو ځای کېږي. په پولادو کې د منحل شويو ګازونو لکه نايتروجن او اکسيجن او ............. ناپاکي هم د دې لپاره مهم دي، چې له مايع پولادو څخه د توليداتو د بڼې ورکولو کيفيت ډاډمن کړي.
د پولادو جوړول له زرګونو کلونو راهيسې شته، مګر تر ۱۴ پېړۍ پورې په پراخه کچه سوداګريز نه وو. د پولادو د جوړولو يو لرغونی دوران د اوسپنې يا پولادو د وېلې کولو د دېګ دوران و. په ۱۸۵۰ او ۱۸۶۰ ز لسيزو کې د Bessemer پړاو او د Siemens-Martin پړاو د پولادو جوړول په يو ستر يا دروند صنعت باندې بدل کړل. نن ورځ د پولادو جوړولو دوه ستر سوداګريز پړاوونه شته. يو پړاو يې د بنسټيز اکسيجن پولاد جوړونه ده، چې د اصلي تغذيوي موادو په توګه د هوا يا بخار له کورې يا داښ او ټوټه شويو پولاد څخه د اوسپنې وېلې شوې مايع ټوټې لري. دويم پړاو يې د برېښنايي ليندۍ يا دايرې کوره (EAF) ده، چې ټوټه شوي پولاد يا سيده کمه شوې اوسپنه (DRI) د اصلي تغذيوي موادو په توګه کاروي. د اکسيجن پولاد جوړونه د لوښي دننه د غبرګونونو د باندني څرنګوالي له مخې په زيات ډول هڅول کېږي، مګر د برېښنايي دايرې (EAF) پولاد جوړونه کې د کلکو ټوټو او يا DRI موادو د وېلي کولو په موخه له برېښنايي انرژي څخه ګټه اخيستل کېږي. په وروستيو کې د EAF پړاو پولاد جوړونې ټيکنالوژي د اکسيجن پولاد جوړونې ټيکنالوژۍ ته يو څه نږدې وده کړې ده، ځکه چې په ياد پړاو کې خورا کيمياوي انرژي ورپېژندل کېږي.
د پولادو جوړول په نړۍ کې د کاربن د خورا خپرېدنې له متمرکزو صنعتونو څخه دي. تر ۲۰۲۰ ز کال پورې د پولاد جوړونې په اړه اټکل شوی دی، چې د ټولو سيده پوسيل سون توکو د شنو خونو ګازونو د توليداتو له ۷ تر ۹ سلنه ځواب ويونکی دی. د نړيوالې تودوخې د کمولو په موخه به ياد صنعت د شنو خونو ګازونو په توليد کې کموالي موندلو ته اړتيا ولري. په ۲۰۲۰ ز کې مک کينسي (McKinsey) د هايدروجن کارونې، د کاربن د نيونې او بيا کارونې او د پاکې انرژۍ پر مټ د چلېدونکو برېښنايي لېندۍ داښونو د خورا زياتې کارونې په ګډون د کاربن کچې د له منځه وړنې (Decarbonizaion) لپاره يو لړ ټيکنالوژۍ په ګوته کړې.
تاريخچه
پولاد جوړونې د لرغونو، منځنيو او عصري ټيکنالوژيکي ټولنو په پرمختګ کې مهمه ونډه لوبولې ده. د پولاد جوړونې لومړني پړاوونه په لرغوني ايران، لرغوني چين، هندوستان او روم کې د لرغونې دورې پر مهال جوړ شوي وو.
Cast اوسپنه يوه کلکه او چغزي ماده ده، چې کارول يې ستونزمن دي، په داسې حال کې چې پولاد د تورق يعنې د ټکولو په واسطه د پلنېدلو وړ ماده ده، چې په يو څه اسانه ډول جوړه شوې او په اسانۍ سره يې بڼې اوښتلی شي. په ډېری انساني تاريخ کې پولاد يوازې په کوچنيو اندازو سره جوړ شوي دي. په ۱۹ پېړۍ برتانيا کې د Bessemer Process له رامنځته کېدو او د تزريق ټيکنالوژي او د پروسس اداره يا کنترول کې د وروستيو ټيکنالوژيکي پرمختګونو نه راهيسې، د پولادو ډله ييز توليد د نړيوال اقتصاد يوه نه بېلېدونکې برخه او د معاصر ټيکنالوژيکي پرمختګ يو مهم شاخص ګرځېدلی دی.
د صنعتي اوښتون يو مهم اړخ د .......... فلز (bar iron يا پولاد) د توليد د پراخه کچې لارو چارو پرمختګ و. د (puddling furnace) يعنې هغه عمليه چې ناپاکه اوسپنه په سوچه اوسپنه بدلوي، په لومړيو کې د جوړې شوې اوسپنې د توليد توکي و، مګر وروسته د پولادو د توليد برخه کې پلی شو.
په معاصره پولاد جوړونه کې رښتينی اوښتون يوازې د ۱۸۵۰ ز لسيزې په پای کې هغه مهال پيل شو، چې د Bessemer پړاو په کې په لوړه پيمانه د پولاد جوړونې لومړنۍ بريالۍ طريقه شوه، چې ورپسې د خلاص زړه داښ (open-hearth furnace) رامنځته شوه.
معاصر پړاوونه
د پولاد جوړونې معاصر پړاوونه په درې پوړيو وېشل کېدلی شي، چې لومړني، دويمې او درېيمي دي.
بنسټيز اکسيجن
د بنسټيز اکسيجن پولاد جوړونه (Basic oxygen steelmaking) د پولاد جوړونې د لومړني پړاو يوه لاره ده، چې د خورا کاربن لرونکې اوسپنې ټوټې په کې وېلې کېږي او په پولادو بدلېږي. د اوسپنې د وېلي شوې ټوټې له لارې الوتونکی اکسيجن په اوسپنه کې يو څه کاربن (CO−) ته او کاربن ډای اکسايد يې پر پولادو بدلوي. خپل سري (Refractories) کلسيم اکسايد او منګنيزيم اکسايد د لوړې تودوخې او د وېلي شوي فلز او خيري د ويجاړونکي طبیعت او لوړې تودوخې پر وړاندې د ټينګار په موخه د وېلې کولو لوښی يا مجرا په ليکه کوي يا برابروي. د پړاو کيميا د دې ډاډ د تر لاسه کولو په موخه اداره کېږي چې، لکه د سليکان او فاسپورس غوندي ناپاکۍ له فلز څخه لرې شوې دي.
معاصر پړاو په ۱۹۴۸ز کال کې د روبرت ډرير (Robert Durer) له لورې د Bessemer اړونکي د ښه والي په توګه رامنځته شو، چې د هوا پر ځای يې خورا اغېزمن اکسيجن ځای پر ځای کړ. ياد پړاو د ماشينونو د پانګې بيه او د وېلې کېدنې وخت راکم کړ او د کار ګټورتوب يې زيات کړ. د ۱۹۲۰ ز او ۲۰۰۰ ز کلونو تر منځ د پولاد جوړونې صنعت کې د کار اړتياوې د ۱۰۰۰ د يو عامل له لورې په يو ټن کې يوازې ۰۰۰۳ سړي ساعتو ته راکم شو. په ۲۰۱۱ ز کې د پولادو ٪۷۰ نړيواله وتنۍ د بنسټيز اکسيجن بټۍ يا کورې د کارونې له لارې توليد شوې وه. بټۍ يا کورې کولای شي، له ۴۰ څخه په کمو دقيقو کې تر ۳۵۰ ټنونو پورې اوسپنه پر پولادو بدله کړي، چې په همدا چاره د خلاص زړه بټۍ (Open heart furnace) طريقه کې له ۱۰ څخه تر ۱۲ ساعتونو ته اړتيا لري.
برېښنايي ليندۍ
د برېښنايي ليندۍ بټۍ (Eclectic arc furnace) پولاد جوړونه د اوسپنې له ټوټې يا له هغه سيده کمې شوې اوسپنې څخه د پولادو توليد ته وايي، چې د برېښنايي لينديو (Electric arcs) په واسطه وېلې شوي وي. د برېښنايي ليندۍ په يوه بټۍ کې د اوسپنې يوه ځواله (يو تنور يا يو پخلی اوسپنه) په بټۍ يا داښ کې اچول کېږي، چې ځيني وختونه په “hot heel” يعنې له پخوانۍ تودوخې څخه په وېلې شويو پولادو سره مل وي. د ګاز سوځونکي ښايي د وېلې کېدلو سره د مرستې په پار وکارول شي. د بنسټيز اکسېجن پولاد جوړونه کې د مجرا يا لوښي د ترتيب ساتنې او د ناپاکيو په لرې کولو کې د مرستې په موخه، له فلکسونو (Fluxes: هغه ماده چې د فلزاتو او کاني موادو يو له بل سره د وېلې کېدلو کې مرسته کوي) څخه هم کار اخيستل کېږي. د برېښنايي ليندۍ بټۍ پولاد جوړونه په نمونه يي ډول د نږدې ۱۰۰ ټنونو په وړتيا بټۍ کاروي، مګر له هرو ۴۰ تر ۵۰ دقيقو کې پولاد توليدوي. دا پړاو د بنسټيز اکسيجن طريقې په پرتله يو څه پرخه الياژي زياتونو ته اجازه ورکوي.
هلسرنا پړاو Hlsarna process
د اوسپنې جوړونې په Hlsarna پړاو کې د اوسپنې فلزوال مواد نږدې په سيده ډول اوبه اوسپنې يا تود فلز ته دوران کوي. دا پړاو د Cyclone بدلوونکې بټۍ په نوم د blast بټۍ د يو ډول په شا او خوا کې ده، چې د دې شونتيا رامنځته کوي چې د اوسپنو د ټوټو ګولۍ يا مردکي په پام کې ونه نيسي. د يادو مردکيو په پام کې نيول، د بنسټيز اکسيجن پولاد جوړونې لپاره اړين دي. د چمتووالي ددې ګام له اړتيا پرته، د Hlsarna پړاو د انرژي له مخې خورا اغېزناکه ده او د پولاد جوړونې د دوديزو پړاوونو په پرتله د کاربن ټيټه کچه لري.
جل وهنه
جل وهنه یو ډول ناروغي ده چې په تود چاپېریال کې د گرځېدو له امله رامنځ ته کېږي. په دې ناروغۍ کې د ناروغ د بدن تودوخه له ۴۰،۶ درجې د سانتي گراد څخه لوړه وي. د بدن د تودوخې دا لوړالی د تود او گرم چاپېرال له امله رامنځ ته کېږي. دغه حالت د تبې نه په دې توپیر کوي چې په تبه کې د بدن تودوخه په فزیکي ډول لوړېږي خو په جل وهنه کې د بدن تودوخه په فزیکي ډول نه لوړېږي، یوازې د چاپېریال د تاثیر له امله لوړېږی. د دې ناروغۍ درملنه په یخو تطبیقاتو سره کېږي.
پلاټينيوم
پلاټينيوم (په انگرېزي: Platinum) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Pt سمبول او v۸ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
30 مې
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ولادمیر لینین
ولادمير ايليچ لېنين (ولادمیر لینین) په روسي Владимир Ильич Ленин) زوکړه ۲۲ افریل ۱۸۷۰-مړینه ۲۱ جنوري ۱۹۲۴م کال) د روسيې د کمونست ګوند مشر او د روسيې د انقلابي شورا لارښود و، نوموړی د پخوانی شوروي اتحاد لومړی واکمن وو. نوموړی یو مارکسیزم پلوی او کمونست انقلابي وو.
ولادیمیر ایلیچ ایلیانوف (۲۲ اپرېل ۱۸۷۰ ز کال – ۲۱ جنوري ۱۹۲۴ ز کال) چې تر ډېره په لینن مشهور دی، روسي سیاستوال، سیاسي نظر ورکوونکی او انقلابي و. هغه له ۱۹۱۷ ز کال څخه تر ۱۹۲۴ ز کال پورې د شوروي روسیې او له ۱۹۲۲ زکال څخه تر ۱۹۲۴ زکال پورې د شوروي اتحاد د بنسټ اېښودونکي او لومړني ولسمشر په توګه خدمت وکړ. د هغه تر مشرۍ لاندې روسیه او وروسته بیا شوروي اتحاد په یو ګوندیز سیوسیالیت دولت واوښت چې د شوروي کمونیست ګوند له خوا اداره کېده. له ایډیالوژیکي پلوه مارکسېسټ لینن خپل د مارکسیزم  اړوند خپل فرعي نظریات د لینیزم تر نوم لاندې راغونډ کړل.
لینن چې د سیمبیرسک ښار د منځنۍ طبقې په لوړه کچه کورنۍ کې زېږېدلی و، وروسته له هغه چې ورور یې په ۱۸۷۸ زکال کې اعدام شو انقلابي سوسیالیستي سیاست ته یې مخه کړه. نوموړي د دې له امله چې د روسي سترواکۍ د تزاري دولت پر وړاندې یې په لاریون کې ونډه اخیستې وه د کازان سترواکۍ له پوهنتون وویستل شو او په راتلونکو کلونو کې یې د حقوقو د دیپلوم د ترلاسه کولو په برخه کې زیاتې هڅې وکړې. هغه په ۱۸۹۳ زکال کې سن پترزبرګ ته کډه وکړه او په مخکښ مارکسیسټ فعال واوښت. په ۱۸۹۷ زکال کې هغه د فتنې د رامنځته کولو په تور ونیول شول او د دریو کلونو لپاره شوشنسکویه ته تبعید شو، چېرې چې هغه له ناداژدا کوپسکایا سره واده وکړ. له تبعید وروسته هغه لویدیځې اروپا ته وکوچېد او هلته په روسي سوسیال دیموکرات کارګر ګوند (RSDLP) کې په مخکښ نظریه ورکوونکي بدل شو. په ۱۹۰۳ زکال کې، نوموړي د یاد ګوند د ژولیوس مارتوف تر مشرۍ لاندې د منشویکي ډلې پر وړاندې د دغه ګوند د بلشویکي انشعاب په برخه کې کلیدي رول ولوباوه. په ۱۹۰۵ زکال له ناکام روسي انقلاب وروسته هغه په پرولتري انقلاب باندې د لومړۍ نړیوالۍ جګړې د بدلولو په موخه مبارزه وکړه؛ ځکه د یو مارکسیسټ په توګه یې باور درلود چې دغه چاره به د کپیټلېزم د نسکورېدو او سوسیالیزم د واکمنېدو لامل وګرځي. وروسته له هغه چې په ۱۹۱۷ زکال د فبروري په انقلاب سره روسي تزاري دولت ونړېد او او نوی لنډ مهاله دولت رامنځته شو، نوموړی روسیې ته راستون شو او د اکتوبر د انقلاب مشري یې وکړه؛ هغه انقلاب چې په مرسته یې بلشویکانو وکولای شول نوی رژیم له واکه لرې کړي.
د لینن بلشویک دولت په پیل کې واک له کیڼ اړخو سوسیال انقلابیونو، منتخب شوروي کانګرس او د اساسي قانون د جوړونکې څو ګوندي شورا سره ووېشه، په داسې حال کې چې تر ۱۹۱۸ زکال پورې یې ټول واک په نوي کمونیست ګوند کې راغونډ کړ. د لینن دولت ځمکې په بزګرانو ووېشلې او بانکونه او لوی صنعتونه یې ملي کړل. دغه هېواد د یوې هوکړې په لاسلیکولو چې له مخې یې یو شمېر ځمکې مرکزي ځواکونو ته ورکړې له لومړۍ نړیوالې جګړې ووت او د نړیوال کمونیزم (د نړیوالو کمونیستي ګوندونو اتحادیه) په مټ یې نړیوال انقلاب ته مخه کړه. مخالفان د سور ترور تر نامه لاندې د هغه خونړیو عملیاتو په ترڅ کې چې د د دولتي استخباراتو له خوا اداره کېدل ځپل کېدل؛ په لسګونو زره کسان ووژل شول او یا هم د جبري کار کولو ځایونو ته تبعید کړای شول. د هغه دولت له ۱۹۱۷ ز کال څخه تر ۱۹۲۲ زکال پورې د روسیې په کورنۍ جګړه کې د بلشویکانو مخالف کیڼ او ښي اړخي ځواکونه مات کړل او له ۱۹۱۹ زکال څخه تر ۱۹۲۱ ز کال پورې د پولنډ او شوري پر جګړې یې پام درلود. لینن په ۱۹۲۱ زکال کې د جګړې له امله د رامنځته شوو ویجاړیو، قحطيو او وګړیزو اعتراضاتو په غبرګون کې د نویو اقتصادي سیاستونو له مخې اقتصادي ودې ته لار برابره کړه. یو شمېر غیر روسي هېوادونو له ۱۹۱۷ ز کال وروسته له روسي سترواکۍ خپله خپلواکي ترلاسه کړه، خو په ۱۹۲۲ ز کال کې له دغو درې یې بېرته له نوي شوروي اتحاد سره یوځای شول. لینن د ناوړه روغتیايي حالت له امله په ګورکي کې ومړ؛ ژوزف ستالین چې په شوروي دولت کې تر هغه وروسته مخکښ و د هغه ځای ناستی شو.
لینن د شلمې پېړۍ یو له مخکښو او اغېزمنو څېرو څخه و، چې په شوروي اتحاد کې تر ۱۹۹۱ زکال پورې د شوروي اتحاد تر پاشل کېدو د ملي اتل او ملي شخصیت په توګه پېژندل کېده. هغه د مارکسیزم- لینېزم تر شاه په مخکښې ایډیالوژیکې څېرې واوښت چې له امله یې په نړیوال کمونیستي خوځښت تل پاتې اغېز وکړ. لینن چې یوه ډېره بحث پاروونکې تاریخي څېره ده د پلویانو له خوا یې د سوسیالیستي آرمانونو د اتل او د کارګري طبقې د دفاع کوونکي په توګه پېژندل کېږي چې د هغوی ګټې یې د اشرافو او بډایه کسانو د نفوذ پر وړاندې خوندي ساتلې. په داسې حال کې چې منتقدین یې بیا هغه د توتالیتر دیکتاتورۍ (زور واکي) په رامنځته کولو تورنوي چې په عام وژنې او سیاسي ځپلو به یې لاس پورې کاوه.
لومړنۍ چارې او بندي کېدل: ۱۸۹۳-۱۹۰۰ ز کال
د ۱۸۹۳ زکال په وروستیو کې، لینین سن پترزبرګ ته وکوچېد. هلته یې د وکیل د مرستیال په توګه کار وکړ او په مارکسیستي انقلابي کړۍ کې یې چې ځان یې د جرمني د مارکسیسټ سوسیال دیموکراتیک ګوند څخه په الهام اخیستو سوسیال دیموکراتیکه ډله بلله؛ ډېره وده وکړه. هغه په سوسیالیستي خوځښت کې په ښکاره ډول له مارکسیزم څخه په ملاتړ کولو سره د روسیې په صنعتي مرکزونو کې د انقلابي هستو رامنځته کېدل هڅول. د ۱۸۹۴ زکال په وروستیو کې، هغه د مارکسیستي کاریګرانو د یوې کړۍ مشري کوله، نوموړي په دې باندې د پوهېدو له امله چې د پولیسو جاسوسان یې په لټه کې دي هېڅ نښه یې پر ځای نه پرېښوده. هغه د مارکسیستي ښوونځي له ښوونکې ناداژدا «نادیا» کوپسکایا سره رومانتیکه اړیکه پیدا کړه. هغه همدارنګه یوه سیاسي رساله د «خلکو دوستان څوک دي او څه ډول دوی له سوسیال دیموکراتانو سره مبارزه کوي» تر نامه لاندې ولیکله چې تر ډېره په سامارا کې د هغه د تجربو له مخې وه او په نارودنیک سوسیالیست بزرګرانو یې په کې نیوکه کړې وه؛ د دغې رسالې نږدې ۲۰۰ ګڼې په ۱۸۹۴ زکال کې په غیر قانوني توګه له چاپه راووتې.
لینن تمه لرله چې هغه د خپلو سوسیال دیموکراتانو او په سویس کې د روسي مارکسیسټي کډوالو د ډلې «Emancipation of Labour» ترمنځ اړیکې پیاوړې کړي؛ په همدې موخه هغه دغه هېواد ته سفر وکړ څو د دغې ډلې غړي پلخانوف او پاول اکسلرود سره وویني. هغه پاریس ته سفر وکړ څو د مارکس له زوم پاول لافارګ سره وویني او په ۱۸۷۱ زکال کې په پاریس کې د لنډ مهالي کمونیستي دولت په اړه چې د پرولتاریا حکومت له لومړنیو بڼو څخه و؛ څېړنه وکړي،. د خپلې مور په مالي مرسته وړاندې له دې چې برلین ته لاړ شي هغه د سویس په یوه روغتیايي مرکز کې پاتې شو او د شپږو اونیو لپاره یې د برلین په دولتي کتابتون کې څېړنه وکړه چېړۍ چې هغه له مارکسیستي فعال ویلهلم لیبنکشت سره هم ولیدل. هغه روسیې ته له ګڼ شمېر انقلابي رسالو سره راستون شو او ګڼ شمېر ښارونو ته یې سفر وکړ څو دغه آثار په اعتصاب کوونکو کارګرانو وویشي. په داسې حال کې چې هغه له ۴۰ نورو فعالینو سره د Rabochee delo (د کارګرانو ادعا) تر نامه لاندې خبرپاڼې په جوړولو بوخت و، په سن پترز برګ کې ونیول شو او د فتنې په ترسره کولو تورن شو.
د ۱۸۹۷ زکال په فبروري میاشت کې لینن له محاکمې پرته ختیځې سربیا ته په تبعید محکوم شو. هغه په سن پترزبورګ کې د خپلو چارو د لږ مدیریت په موخه یو څو ورځې وخت وموند او له دغې مودې څخه یې د سوسیال دیموکراتانو له ډلې سره د لیدو په موخه ګټنه وکړه، هغه ډله چې خپل نوم یې د کارګري طبقې د آزادۍ په موخه د مبارزې ډله اېښې و. ختیځې سایبریا ته د هغه سفر ۱۱ اونۍ وخت ونیو، چې ډېر مهال ورسره د هغه مور او خویندو ملتیا کوله. هغه چې د دولت پر وړاندې ډېر کوچنی ګواښ بلل کېده، د مینونسکي سیمې په شوشنسکیه کې د بزګرو کلي ته تبعید شو او هلته د پولیسو تر څار لاندې و. له دې سره هغه کولای شول له نورو انقلابیونو سره د خط لېږلو له لارې اړیکه ټینګه کړي، ګڼ شمېر هغو له ده سره ولیدل او هغه ته یې د دې اجازه واخیسته څو په ینسي سیند کې د لامبو وهلو او مرغاویو د ښکار په موخه سفر وکړي.
د ۱۸۹۸ ز کال په مۍ میاشت کې نادیا له هغه سره په تبعید کې مل شوه، له دې وړاندې هغه د ۱۸۹۶ زکال په اګست میاشت کې د اعتصاب د مدیریت کولو په تور ونیول شوه او اوفا ته ولېږدول شوه، خو وروسته یې دولتي مسئولین دې ته متقاعد کړل چې هغه شوشنسکویه ته ولېږدوي او ادعا یې وکړه چې هغه او لینین له یو بل سره نامزاد دي؛ دوی د ۱۸۹۸ زکال د جولای په ۱۰ مه په یوه کلیسا کې واده وکړ او په شوشنسکویه کې یې خپل کورنی ژوند د نادیا له مور الیزواتا واسیلیونا سره پیل کړ او انګلیسي سوسیالیستي ادبیات یې روسي ته وژباړل.
شخصیت
وېشنيزه:روسی سياستوال
لال شهباز قلندر
سید عثمان مروندي (Syed Muhammad Usman Marwandi)، هغه یو ستر افغان صوفي وو چي بل او دپیژندني نوم یي لال شهباز قلندر دی، او چې د وخت دنورو سترو صوفیانو شیخ بهاء الدین زکریا ملتاني ؤ شیخ فریدالدین ګنجشکر، شیخ جلال الدین بخاري او معین الدین چشتي اجمیري معاصر وو. نوموړی افغانستان په میوند ولسوالۍ کې زیږدلی د شهباز لال قلندر په نامه پیژندل شوی. په سوېلي اسیا کې د افغانستان یو نامعلوم صوفي او د هندوستان په برصغیر کې یو صوفي قطب. ده په تصوف او سیر او سلوک کې لوی لاس درلود او هم یې په صرف او نحوه کې ډیر کتابونه کښلي دي او هم دپارسي ژبې ښه شاعر و. داسې ویل کیږي چې ده ته ځکه لال شهباز قلندر ویل کیدل چې سره څیره یې درلودله او هم به یې سرې جامې اغوستلې. د افغانستان، هند، بنګله دیش او پاکستان ډیرو مشهورو ښځینه او نارینه سندرغاړو دده په ستاینه کې قوالۍ ویلي دي چې په دغو سندرغاړوکې دنورجهان، نصرت فتح علي خان، عابده پروین، صابري ورونه، شنکر احسان، میکا سینګ، ریشمن او رونا لیلا نومونه دیادونې وړدي. لال شهباز قلندر په ۱۲۷۴ زیږدیز کال دپاکستان په سند کې مړشوی دی او دده مزار دسند دسیهون په ښارکې دی چې هرکال دشعبان په میاشت کې دده عرس ترسره کیږي او ډیر شمیر خلک دده مزارته ورځي.
د هغه شعرونه
داهم دده دپارسي ژبې دیوه شعربیلګه : ز عشق دوست هر ساعت، درون نار مي رقصم گهي بر خاك مي غلطم، گهي بر خار مي رقصم شدم بدنام در عشقش، بيا اي پارسا اكنون نمي ترسم ز رسوايي، به هر بازار مي رقصم بيا جانا تماشا كن كه در انبوه جانبازان به صد سامان رسوايي ، سر بازار مي رقصم خلايق گركند درمن ملامت، زين سبب هر دم مگر نازم بر اين ذوقي كه پيش يار مي رقصم مرا خلقي همي گويد، گدا چندين چه ميرقصي؟ به دل داريم اسراري ، از آن اسرار مي رقصم منم عثمان مروندي كه يار خواجه منصورم ملامت مي كند خلقي که من بردار مي رقصم
یادونه
د لال شهباز قلندر د زیارت ځانمرګی برید کې چې هلته د ۸۰ تنو په شاخواکې وګړي ووژل شول او ۲۵۰ تنو په شاخواکې ټپیان شول، پړه يي داعش پرغاړه واخیسته خو تر دي مخکی هغوي دا برید پر افغانستان راواړوي او زیات شمیر افغانان یی په پاکستان کي بندیان کړل او لاری یی هم وتړلي
سرچينې
وېشنيزه:کندهاریان
د تصوفي لارو لړلیک
سرچینې
وېشنيزه:تصوف