cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ارنسټ رنان
تعلیم
رنان د ۱۸۳۸ ز کال د دوبي په اوږدو کې د ټریګویئر په ز کالج کې ټولې جایزې وګټلې. خور يې په پاریس کې، چې هلته تدریس کاوه، د ښوونځي ډاکتر ته د خپل ورور په اړه وویل، او ډاکتر اف.اې.پي. ډوپنلوپ ته چې د سنټ نیکولاس-دو-چاردونټ کلیسايي ز کالج په جوړېدو کې ښکېل ؤ، خبر ورکړ، په دې ز کالج کې ځوان کاتولیک اشراف او د کاتولیک دیني مدرسو زیاتره تکړه زده کونکي اړ وو چې د اشرافو او کشیشانو ترمنځ د ملګرتیا د رامنځته کولو نظر سره یوځای زده کړې وکړي. ډوپانلوپ رینان ته چې هغه وخت پنځلس کلن ؤ او هېڅکله د برېټني څخه بهر شوی نه و، بلنه ورکړه. "ما په بې حسۍ سره زده کړل چې پوهه د کلیسا امتیاز نه ؤ ... زه د استعداد، شهرت، نوموالي کلیمو په معنی پوه شوم." په ټریګویئر او پاریس کې دین هغه ته په بشپړ ډول بل ډول ښکاره شو. هغه ابي ډوپنلوپ د پلار په څېر ګڼه.
په ایسي – لېس مولېنوکس کې زده کړې
رنان په ۱۸۴۰ ز کال کې سنټ نیکولاس خوشی کړ، ترڅو د ایسي – لېس مولېنوکس په دیني مدرسه کې د فلسفې زده کړې وکړي. هغه په لېوالتیا سره د کاتولیک ښوونیزې فلسفې یا scholasticism (سکولاستیسیزم) ته ننوت. د فیلسوفانو په منځ کې، توماس ریډ او نیکولاس مالبرانش لومړی د هغه پام ځان ته واړاوه او بیا یې د جي. ډبلیو. اف. هیګل، ایمانویل کانت او جې. جي. هرډر ته متوسل شو. رنان د ماورا الطبیعه یا metaphysics چې نوموړي زده کاوه او هغې عقیدې ترمنځ چې ده په ډاګه کوله، تضاد ولید، خو د تائید وړ حقایقو ته لېوالتیا د هغه د شکاکیت مخه ونیوله. هغه هنریټ ته ولیکل، "فلسفه هڅوونکې ده او یوازې نیمایي یې د حقیقت اشتیاق پوره کوي، زه د ریاضياتو لېوال یم". هینریټ د کاونټ زاموسکي په کورنۍ کې د خپلې پخوانۍ دندې په پرتله زیات ګټور مصروفیت منلی ؤ. هغې په خپل ورور باندې ډېر پیاوړی نفوذ وکاراوه.
په سنټ سولپیس ز کالج کې زده کړې
هغه څه چې چې د رنان راټول شوي شکونه یې حل کول، ریاضي نه وه بلکې ژبپېژندنه یا philology وه. د زده کړې دوره یې په ایسي کې بشپړه شوه، په ۱۸۴۴ ز کال کې سنټ سولپیس ز کالج ته لاړ ترڅو کلیسا ته د وارېدو وړاندې د فلولوژي په برخه کې خپله سند واخلي او په دې ځای کې یې عبراني زده کړې پیل کړې. هغه پوه شو چې د اشعیا کتاب دوهمه برخه نه یوازې په بڼه کې بلکې په نېټه کې هم له لومړۍ برخې سره توپیر لري، دا چې د پنځو کتابونو یا Pentateuch ګرامر او تاریخ د موسی له دوران څخه وروسته دی او دا چې د ډانیال کتاب د ترتیب د وخت څخه یې پېړۍ وروسته په روښانه ډول لیکل شوی. په شپه کې یې د ویکتور هوګو نوي ناولونه لوستل؛ د ورځې له خوا یې د آرتر ماري لو هیر تر نظر لاندې عبراني او سریاني زده کړه کولې. رنان د ۱۸۴۵ ز کال په اکتوبر کې د ستانیسلاس په مقصد چې د اوراتوریانو یو لوی ز کالج ؤ، سنټ سولپیس ز کالج پرېښود. هغه چې لاهم د کلیسا تر تسلط لاندې یې خورا ډېر احساس کاوه، په ​​نه لېوالتیا سره  يې د دیني ژوند سره خپلې وروستۍ اړیکې پای ته ورسولې او د ام. کروزټ د هلکانو ښوونځۍ کې ښوونکی شو.
علمي مسلک
رنان چې د کشیشانو له لوري يې تعلیم ترلاسه کړ، اړ و چې د خپل ټول ځواک د فوق العاده پراختیا سره ساینسي نظریه ومني. د کائناتو  جلال او شوکت د هغه زړه یوړ. د خپل ژوند په پای کې يې د آمیل په اړه ولیکل، "هغه سړی چې د شخصي خاطراتو د لیکلو لپاره وخت لري، هېڅکله یې د کائناتو عظمت نه دی درک کړی." رنان ته د فزيکي او طبيعي علومو په اړه یقینونه د کيميا پوه مارسيلين برتهلوټ له خوا چې هغه مهال اتلس کلن هلک او د ام. کروزټ په ښوونځۍ کې د هغه شاګرد ؤ، په ۱۸۴۶ ز کال کې څرګند شول. دوی ملګرتیا د رنان د مړینې تر ورځې پورې دوام وکړ. رنان یوازې په ماښام کې د لارښود په توګه بوخت ؤ. د ورځې په جریان کې يې د سامي ژبپېژندنې په برخه کې خپلو څېړنو ته دوام ورکړ. په ۱۸۴۷ ز کال کې يې د ولني جایزه یا Volney prize ترلاسه کړه، دا جایزه یوه له اصلي امتیازونو څخه ده چې د ډبرلیکونو اکاډمۍ له لوري هغه ته "د سامي ژبو عمومي تاریخ" د نسخې په پار ورکړل شوه. په ۱۸۴۷ ز کال کې یې د Agrégé de Philosophie  په توګه خپل سند واخیست، یعنې، د پوهنتون همکار او ونډوم په لیسه یا lycée Vendôme کې د استاد په توګه دنده ورته وړاندیز شوه.
رنان په ۱۸۵۶ ز کال کې د پاریس کې د هنډریک شفر له لور او د آري شفر ورېرې، کورنلي شفر سره واده وکړ، دواړه هالنډي الاصله فرانسوي انځورګران وو. دوی دوه ماشومان درلودل، آري رنان، چې په ۱۸۵۸ ز کال کې زیږیدلی ، یوه انځورګره شوه او نومي، چې په ۱۸۶۲ ز کال کې زیږېدلې او بالاخره د فیلسوف یانیس سیچاریس سره یې واده وکړ. د امریکا فلسفې ټولنې په ۱۸۶۳ ز کال کې هغه یو نړیوال غړی وټاکه.
محمدو باومیا
محمدو باومیا په انګلیسي Dr. Mahamudu Bawumia) زوکړه ۷ اکتوبر ۱۹۶۳م کال) د ګانا هیواد لومړی وزیر دی.
نړيواله ټولنه
نړیواله ټولنه (په انگرېزي: International community) یوه سیاسي نومونه ( اصطلاح ) ده ، چې په سیاستپوهنه کې ، د دولتي شخصیتونو په ویناوو او همدا راز په رسنیو کې ، د نړۍ د هېوادو ترمنځ د دوه اړخیز تړاویز غونډال ( سېستم ) د ځیرلو ( مشخصولو ) لپاره ډېره کاریږي. د نړیوالې ټولنې نومونه کله کله د شتو نړیوالو سازمانونو ، لکه د ملگرو ملتو سازمان ، چې د ځمکې د غونډاري ( کرې ) ټول هېوادونه يې سره یو موټی کړي دي ، لپاره هم کاریږي.
اخځونه
وېشنيزه:نړېوالې اړيکي وېشنيزه:نړيوال قانون وېشنيزه:د ټولنو ډولونه
سورن سنگه
ډاکټر سردار سورن سنگھ يو پاکستانی سياستدان او ډاکټر و او د پښتونخوا د اسمبلۍ غړی هم ټاکلی شوی و. سورن سنگھ د سکھ مذهب سره تعلق و.سورن سنگھ رسنۍ کې کار هم کړی و او د درې کالو څخه يي زيات په خيبر نيوز کې پښتو کې پروگرام ترسره کړی و.سورن د پښتونخوا د وزيراعلی د اقليتي چارو سلاکار و او د اقليتي چارو وزير هم و.په کال 2011 کې د پاکستان تحريک انصاف په سياسي گوند کې شامل شوی و، په 22 اپرېل 2016 کې پرې نامعلومه وسله والو ډزې وکړې او د بونير ولسوالۍ په پير بابا کلي کې سورن سنگھ وژل شو.
مړينه
د خبرونو چينلو مطابق سورن سنگھ د يوې سياسي جلسې څخه وروستو خپل کور ته تلو چې نامعلومه وسله والو پرې ډزې وکړې،  ويلی کېږي چې ددوي په مرگ کې د پاکستاني طالبانو لاس دی
د کمپيوټر اساسي برخې
د کمپيوټر زېرمه ( Hard disk ) د کمپيوټر په زيرمه ( Hard disk ) کې معلومات او مفروضات (Data) خوندي کېږي. د کمپيوټر يوه زېرمه ډېرې دا يروي شکله مقناطيسي تختې لري په دې دايروي شکله مقناطيسي تختو کې ډېرې زياتې دايروي کرښې شته .د کمپيوټر زېرمه ( Hard disk ) يوه له هغو ذخيرو څخه ده چې په کمپيوټر کې اېښودل شوې وي او د بدلولوحاجت يې تر هغې نه پېښېږي چې خرابه شوې نه وي
ډسکيټ او د ډسکيټ هډه : د ډسکيټ هډه د کمپيوټر په مخکينۍ برخه کې نصب ده ، په دې هډه کې ډسکيټ کېښودل کېږي او د هغه په مرسته له کمپيوټر څخه يو څه دې ډسکيټ ته راوړل کېږي. همدارنگه له ډسکيت څخه کولی شو چې کمپيوټر ته يو څه انتقال کړو .په هر ډسکيټ کې کولی شو چې معلومات له ځان سره خوندي وساتو. ډسکيت بايد د لمر له حرارت څخه لرې وساتل شي.
CD Rom يو CD Rom عبارت له يوې عادي فيتې څخه دی چې په هغې کې د کمپيوتر پروگرامونه او داسې نور مفروضات ( Data ) او معلومات ثبت يا خوندي شوي دي. د CD فيته د انگليسي Compact Disk مخفف دی. د CD فيته کېدای شي د CD Rom په هډه کې وکارول شي او گټه ترې واخيستل شي.
پروسيسور او يادښت : د کمپيوټر مرکزي پرزې چې د کمپيوټر په ژبه Processor Unit (CPU) Central بولي. دا په حقيقت کې د کمپيوټر ماغزه دي. يادښت په يو شمېر کلکو پلاستيکي او فلزي اوږدو وړو ټوټوکې د ننه په کمپيوټر کې ځای پر ځای شوی دی. په شخصي کمپيوټرونو کې کولای شو دوه رنگه يادښت (Memory ) وگوړو چې يو يې Rom او بل يې Ram بولي
تونس (ښار)
تونس (په انګلیسي Tunis، په عربي: تونس) د افریقایي هیواد تونس پلازمینه او لوی ښار دی. د تونس ښار د وګړو شمیر په ۲۰۰۳م کال د اټکل له مخی کابو ۷۰۰ زره تنه دی، یاد ښار د تونس خلیج په غاړه موقیعت لري.
تونس چې زیاتره د ستر تونس (Grand Tunis) په نوم یادیږي، شاوخوا ۲۷۰۰۰۰۰ اوسېدونکي لري. له ۲۰۲۰ ز کال راهیسې، دا د مغرب په سیمه کې (له کازابلانکا او الجزایر) نه وروسته تر ټولو ستر درېیم ښار او په عربي نړۍ کې یوولسم ستر ښار دی.
لومړۍ معاصره دوره
د معاصر تاریخ لومړۍ معاصره دوره د پوست-کلاسیک یا تر کلاسیک پېر په وروسته منځنیو پېړیو پسې راځي. که څه هم د دغې دورې د زماني ترتیب محدودیتونه د بحث وړ دي، خو د کلاسیکې دورې له وروستیو وختونو یا منځنیو پېړیو (شاوخوا ۱۴۰۰ تر ۱۵۰۰) څخه د انقلابونو د عصر تر پیل (شاوخوا ۱۸۰۰) پورې زماني محدوده رانغاړي. دغه دوره تاریخ‌ليکوالو په بېلابېلو ډولونو مشخصه کړې ده چې وايي پیل یې په ۱۴۵۳ کال کې د عثمانیانو له‌خوا د قسطنطنیې په نیولو، په اروپا کې له رنسانس دورې او په مرکزي آسیا کې له تیموري دورې، د هند په نیمه وچه کې د مسلمانانو له فتوحاتو، د صلیبي جګړو له پای ته رسېدو او د اکتشاف له عصر سره شوی (په ځانګړي ډول د کرسټف کولمب سفرونه چې په ۱۴۹۲ کال کې پیل شول، همدا راز په ۱۴۹۸ کال کې د واسکو داګاما له‌خوا هند ته د سمندري مسیر کشف)، او په ۱۷۸۹ کال کې د فرانسې د انقلاب په شاوخوا کې او یا د ناپلیون په واک ته رسېدو سره پای ته رسېږي.
تونس (ښار)
دغه ښار چې د مدیترانې د سمندر په ستر خلیج (خلیج تونس) کې د تونس جهیل او لاګولیټ (حلق الواد) شاته پروت ده، د ساحلي دښتو او غونډیو په مټ را چاپېر شوی ده. د دې ښار په مرکز کې لرغونې مدینه پرته ده، کوم چې د نړیوال میراث یو سایټ ده. د مدینې ختیځ، د سمندر د دروازې له لارې (همداشان د باب البحر او دوفرانس بندر په نوم پیژندل کېږي)، مډرن ښار «ویلي نویلي» ترې پیلیږي، چې د حبیب بورګیبا جاده (چې د رسنیو او د سفر د لارښوونکو له خوا زیاتره ورته د «تونسي Champs-Élysées» ویل کېږي) ترې تېریږي، چېرې چې د استعمار د دورې ودانۍ له وړو او پخوانیو وړو ودانیو سره ښکاره توپیر وړاندې کوي. په ختیځ کې د سمندر خوا ته د کارتاژ، لا مارسا او سیدي بو سعید کلي پراته دي. د هېواد د پلازمینې په توګه، تونس د تونس د خلکو د سیاسي او اداري ژوند مرکز او همداشان د هېواد د سوداګریزو او کلتوري فعالیتونو مرکز ګڼل کېږي.
لومړۍ معاصره دوره
تاریخ‌لیکوالو په وروستیو لسیزو کې استدلال کړی چې له نړیوال نظره د لومړنۍ معاصرې دورې تر ټولو مهمه ځانګړنه مخ پر وده نړیوالتوب و. نوي اقتصادونه او مؤسسات راڅرګند شول چې د همدې دورې په جریان کې لا پسې غښتلي او په نړیواله کچه وپېژندل شول. دغه بهیر د منځنیو پېړیو د شمالي ایټالیا په ښاري حکومتونو، په ځانګړي ډول په لوېديځ کې په جنیوا، ونیز او میلان او په ختیځ کې د هند په بنګال کې پیل شو. همدا راز په لومړۍ معاصره دوره کې د میرکانټلېزم اقتصادي تیورۍ تسلط راڅرګند شو.
د امریکا په لویه وچه کې تر کلمبیا مخکېنیو خلکو یو لوی او متنوع تمدن جوړ کړی و چې ازتک امپراتوري، اینکا تمدن، د مایا تمدن او د هغه ښارونه او مویسکا پکې شامل وو. د امریکا په لویه وچه کې د اروپا استعمار د لومړۍ معاصرې دورې په جریان کې پيل شو او همدا راز په آسیا او افریقا کې یې اروپايي سوداګریز مرکزونه پرانیستل چې په ټوله نړۍ کې یې د مسیحیت له پراختیا سره مرسته وکړه. د نړۍ د مخکې منزوي شویو برخو تر منځ د پایدارو اړیکو ډېروالي، په ځانګړي ډول کلمبیايي مبادله چې پخوانۍ او نوې نړۍ یې سره وتړله، انساني محیط ډېر زیات بدل کړ. د یادونې وړ ده چې د اتلانتیک د غلامانو تجارت او د بومي امریکایانو استعمار هم په دې دوره کې پیل شو. عثماني امپراتورۍ جنوب‌ختیځه اروپا او د لوېديځې آسیا او شمالي افریقا ځینې برخې فتح کړې. روسیه په ۱۶۴۷ کال کې د آرام سمندرګي څنډو ته ورسېده او په ۱۹مه پېړۍ کې یې د روسیې پر لرې ختیځ ولکه ټینګه کړه. لوی بدلون هله رامنځته شو چې لوېديځه اروپا د تکنالوژۍ او سړي سر شتمنۍ له لحاظه تر ډېره له چین څخه مخکې شوه.
تونس (ښار)
ایتمولوژي
تونس چې په خپله یوه عربي کلیمه ده د تونوس، توناس یا تونس په بڼه تلفط کېږي. دا دری سره واړه ډولونه د عربي جغرافیه پوه، یاقوت الحماوي له خوا د هغه په معجم البولدان (د هېوادونو ډیکشنري) کې ذکر شوي دي.
د تونس د کلیمې د اصلیت په اړه بېلابېل تعریفونه شته. ځینې څېړونکي هغه د تانیث له فنیقی الهه (Tanit یا Tanut) سره تړلې بولې، ځکه چې زیاتره لرغونې ښارونه د هغو د ساتونکو خدایانو په نوم نومول شوي دي. ځینې څېړونکې بیا ادعا کوي چې دا نوم له Tynes نه سرچینه اخلي، چې د Diodorus Siculus او Polybius له خوا د یوه داسې ځای د توصیف په اړه ذکر شوی چې د نننۍ ورځې له الکسبه، کوم چې د تونس یو زور بربر کلی دی، ورسره ورته والی لري.
لومړۍ معاصره دوره
په اسلامي نړۍ کې د تېموري رنسانس یا روښانوالې له سقوط وروسته د عثماني، سوري، صفوي او مغولو د امپراتوریو په څېر ځواکونو وده وکړه (چې درې هغه یې د هغې پوځي ټکنالوژۍ له کبله چې هغوی یې ځواکمن کړل، د باروتو د امپراتوریو په نامه پېژندل کېږي). په ځانګړې توګه د هند په نیمه وچه کې د مغولو معمارۍ، کلتور او هنر خپل اوج ته ورسېدل، په داسې حال کې چې باور دا دی چې دغې امپراتورۍ په خپله د نړۍ تر ټولو ستر اقتصاد درلود چې د ټولې لوېدیځې اروپا تر اقتصاد لوی او د نړۍ د ۲۵ سلنه ناخالصو داخلي تولیداتو (GDP) په کچه ارزښت لري او د پروتو-صنعتي یا صنعتي کولو وړاندې دوره ښيي.
بېلابېلو چیني شاهیو او جاپاني شوګونونو د آسیا حوزه کنټرول کړه. په جاپان کې له ۱۶۰۰ تر ۱۸۶۸ پورې د اېدو دوره هم د لومړۍ عصري دورې په توګه پېژندل کېږي. په کوریا کې بیا لومړۍ عصري دوره د جوزون د پاچاهۍ له عروج څخه د پاچا ګوجونګ پر تخت کېناستلو ته رسېدلې ګڼل کېږي. په شپاړسمه پېړۍ کې د مینګ تر پاچاهۍ او مغل بنګال تر واکمنۍ لاندې آسیایي اقتصادونه له پرتګالیانو، هسپانویانو او هالنډیانو سره د سوداګرۍ له لارې په خوځښت راغلل، په داسې حال کې چې جاپان د ازوچي – مومویاما په دوره کې د لومړي اروپايي پرتګالي له راتګ وروسته د نانبن په سوداګرۍ کې ښکېل شو.
تونس (ښار)
ایتمولوژي
یو بل احتمال بیا دا دی چې دا نوم د بربر له لفظي ریښې ens نه اخیستل شوی، کوم چې  معنی یې ده «دراز غځیدل» یا «د شپې تېرول». د تونس اصطلاح ښايي د «شپې کمپ وهل»، «کمپ» یا «تمځای» معنی ورکړي یا هم ښايي د هغو کسانو له خوا کارول شوې وي چې د ځمکې له لارې به یې کارتاژ ته سفر کاوه او له همدې امله « کارتاژ ته له رسېدو وړاندې د وروستي تمځای» په توګه نومول شوی وي. همداشان د لرغوني روم په ځینو سرچینو کې د شاوخوا ښارونو نومونه لکه تونیزا (اوسنی ال کالا)، تونوسودا (اوسنی سید-مسکین)، تینیسوت (اوسنی بیر بورګبا) او تونیسا (اوسنی راس جبل) ذکر شوي دي. دا چې د بربر دا ټول کلي د رومیانو پر لاره پراته وو، نو پرته له شکه به یې له دې ښار نه د استراحت ځای یا تمځای په توګه کاراخیسته.
کارتاژ
د کارتاژ تاریخي څېړنه ډېره ستونزمنه ده. ځکه چې د دې ښار کلتور او اسنادونه ټول د رومیانو له خوا د پونیک په درېیمه جګړه کې ویجاړ شول، ځو ډېر کم شمېر کارتاژاني لومړنۍ تاریخي سرچینې ترې روغې پاتې شوي. په داسې حال کې چې په یوناني او لاتین ژبه د پونیک متنونو څو لرغونې ژباړې هم شته او همداشان د افریقا په شمال لویدیځه برخه کې پر ځینو تاریخي ودانیو باندې ډبرلیکونه هم شته، چې اصلي سرچینې یې یوناني او رومي مورخین دي له هغې ډلې لیوي، پولیبیوس، اپیان، کورنلیوس نپوس، سیلیوس ایتالیاکوس، پلوتارک، دیو کاسیسو او هیروډت. دا لیکونکي په هغو خلکو پورې تړلي و چې زیاتره له کارتاژ سره په سیالۍ یا تضاد کې و. یوناني ښارونو د سیسیل پر سر له کارتاژ سره سیالي پیل کړه او رومیانو د کارتاژ پر وړاندې دری جګړې تر سره کړي. دا به تعجب ځای نه وي چې له کارتاژ نه د هغوی روایتونه به ډېر خصمانه ډوله وي. په داسې حال کې چې ډېر کم شمېر یوناني لیکونکي شته کومو چې د کارتاژ په اړه ښه نظر درلود، خو له بده مرغه دا اثار ټول له منځه تللي دي.
پخوانی تاریخ
تونس په اصل کې د بربریانو د مېشتیدو سیمه وه. د دې ښار شتون د سرچینو له مخې له میلاد وړاندې څلورمې پېړۍ ته رسیږي. تونس چې پر یوه غونډۍ باندې ودان شوی دی، کارتاژ ته د کښتیو او کاروانانو د تګ راتګ د لیدلو په برخه کې ډېر اغېزناک تمام شوی دی.تونس په دغه سیمه کې لومړی ښار و چې د کارتاژانیانو له خوا ونیول شو او په وروستیو پېړیو کې له کارتاژ سره په تړلو پوځي تاریخونو کې یې نوم ذکر شوی دی. له همدې امله، د اګاتوکل د لښکرکشیو په اوږو کې، چې له میلاد نه مخکې په ۳۱۰ کال کې په کیپ بون کې تم شول، تونس په بېلابېلو مهالونو کې لاس په لاس شوی دی.
لومړۍ معاصره دوره
د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې لومړنيو معاصرو بهیرونو له سیاسي او اقتصادي نظره د سازماني طریقو د بدلون ښکارندويي کوله. فیوډالېزم په اروپا کې مخ پر ځوړ روان شو او مسیحیان او مسیحیت د صلیبي جګړو د پای او د روم تر کاتولیکې کلسیا لاندې د مذهبي وحدت شاهدان وو. پخوانی نظم د پروتستانتي اصلاحاتو په واسطه بې‌ثباته شو چې ډېر غبرګونونه یې را وپارول او د عقایدو د تفتیش لمنه یې پراخه کړه، په اروپا کې یې د خونړیو مذهبي جګړو څپه راويښه کړه چې دېرش کلنه خونړۍ جګړه یې برخه وه او د وسټفالیا د سولې په تړون کې د نوي نړیوال نظام په ټینګښت سره پای ته ورسېده. د امریکا په لویه وچه کې د اروپا د استعمار تر څنګ په دې دوره کې سوداګریز انقلاب او د سمندري غلا طلايي دوره هم شامل وو.
د لومړۍ معاصرې دورې په مهمو بهیرونو کې د تجربوي علومو پراختیا، د تکنالوژۍ چټک پرمختګ، سیکولر ټولنیز سیاست، د کښتیو په ډیزاین او نقشه اخیستنه کې د پرمختګ له امله چټکو سفرونو او د ملي دولتونو تشکیلېدو ته اشاره کولی شو.
تونس (ښار)
پخوانی تاریخ
د مزدورو د جګړې په درشل کې، ښايي چې تونس د سیمې د اصلي وګړو د مرکز په توګه خدمت کړی وي او د هغه ټول جمعیت په اصل کې له بزګرانو، کب نیوونکو او صنعتګرو نه جوړ و. د کارتاژ د لرغونو ویجاړیو په پرتله، د تونس لرغونې ویجاړیانې هومره سترې نه دي. د سټرابون په وینا، له میلاد نه مخکې په ۱۴۶ کال کې د پونیک په درېیمه جګړه کې د رومیانو له خوا کنډواله شو. په دې جګړه کې تونس او کارتاژ دواړه کنډواله شول. که څه هم تونس وروسته بیرته د اګوستوس د حکومت په مهال له سره ورغول شو او د رومیان تر کنټرول لاندې په یوه مهم ښار او د کرهڼې او صنعت په یوه مهم مرکز بدل شو. دغه ښار په Tabula Peutingeriana کې د Thuni په نوم یاد شوی دی. د رومیانو د افریقا ولایت ته د د لارو په نظام کې، تونس د mutation (د لارې تمځای، استراحت ځای) نوم درلود. تونس چې په زیاتیدونکي توګه سره رومي کېده، بالاخره مسیحي شو او د بایشوپ ځای وګرځېد. خو بیا هم تونس په دغه مهال کې د کارتاژ په پرتله، منځنۍ اندازه درلوده.
پخوانی اسلامي دور
کله چې عرب مسلمان ځواکونو دا سیمه په ۷مه پېړۍ کې فتحه کړه، نو خپل ځانونه یې د لرغوني تونس په څنډو کې مېشت کړل او دا وړوکی ښار په بېړه سره په تونس بدل شو چې کولای شو د هغه بنسټ اېښودونکي عرب وبولو. د تونس مدینه، د ښار لرغونې سیمه، په دې دورې پورې تړلی چې هغه مهال دا سیمه د اموي امیر حسن ابن النعمان الغساني له خوا فتحه شوه. دغه ښار ساحل ته د لاسرسي لرلو یوه طبیعي ګټورتیا لري، چې د مدیترانې سمندرګي له لارې د اروپا سویلي سترو بندرونو ته ترې لاسرسی کېده. تونس په لومړیو کې نظامي نقش درلود. عربانو د سیسیل تراډې ته د همدې ښار د نږدېوالې پر ستراتیژیکي اهمیت باندې پوه شول. د اتمې پېړۍ له پیلیدو سره، تونس د سیمې اداري مرکز و: دا سیمه د مدیتراني سمندرګي په لویدیځ کې د عربانو په سمندري پایګاه باندې بدل شو او د پام وړ پوځي اهمیت یې وموند. د اغلابیانو په دوره کې، د تونس خلکو څو ځله بغاوتونه وکړل، خو دا ښار له اقتصادي پرمختګونو څخه برخمن شو او په چټکۍ سره په دغه پادشاهي کې په دویم مهم ښار باندې بدل شو. له ۹۰۲ نه تر ۹۰۹ ز کال پورې د دویم ابراهیم د سلطنت په وروستیو کې، چې پر افریقه باندې یې کنټرول د نوي تاسیس شوي فاطمي خلافت له خوا له لاسه تللی و، د لنډې مودې لپاره یوه ملي پلازمینه وه.
له چارواکو سره سیمه ییز مخالفتونه د ۹۴۵ ز کال په سپتمبر کې هغه مهال زیات شول، کله چې خوارج یاغیانو تونس ونیو، چې په ترڅ کې یې عمومي چور او چپاول رامنځته شو. د زیرید سلسلې په راتلو سره، تونس بیا اهمیت پیدا کړ، خو سني وګړو د شیعه وو حکومت ډېر کم ومانه او د شیعه ټولنو پر وړاندې یې عام وژنې تر سره کړي. په ۱۰۴۸ ز کال کې، د زیرید حاکم المعز ابن بادیس له فاطمیانو څخه د خپل ښار اطاعت رد کړ او په ټوله افریقه کې یې د سني مذهب مناسک له سره پیل کړل. دې کار د شیعه خلیفه المستنصر بالله خښم را وپاراوه. هغه د زیرید د مجازات لپاره، په افریقه کې د بنو هلال عربي قبیله ازاده کړه؛ د هېواد زیاتره برخه د اور د لمبو خوراک شوه، د زیرید پلازمینه قیروان په ۱۰۵۷ ز کال کې ویجاړه شوه او یوازې څو ساحلي ښارونه له هغې ډلې تونس او مهدیه روغ رمټ پاتې شول. د تونس خلک چې د متخاصمو قبایلو له زورزیاتي سره مخ شول کوم چې د ښار شاوخوا پراته و، د زیریدیان له اقتدار نه یې ډډه وکړه او په بجایا کې مستقر له شهزاده حمادي الناسر بن آلناس سره یې په ۱۰۵۹ ز کال کې بیعت وکړ. په هېواد کې د نظم له راتلو نه وروسته، د حمادیانو له لاسه ازادیدو نه دریغ و نه کړ او د خراساني سلسله یې جوړه کړه چې پلازمینه یې تونس و. دغې وړې خپلواکې پاچاهي له نورو ملتونو سره د سوداګرۍ او راکړې ورکړې اړیکې بیرته پیل کړي  او په سیمه کې یې سوله او هوساینه بیرته راوستله.
فريد احمد مزدک
فريد احمد مزدک (۱۹۵۸ ز. - ) (په انگرېزي: Farid Ahmad Mazdak) د ډاکتر نجيب الله د واکمنۍ پر مهال د وطن گوند دمرستيال ريس او د سياسي بيرو غړی و.دی هم د خلق، پرچم په پېر کې د کيڼ اړخو مارکسيسټ پاله پرچمۍ ډلې کمونيسټ غړی دی. د ده ټوله کورنۍ د ببرک کارمل د حکومتولۍ څخه تر نجيب الله پورې په سياسي، پوځي او ټولنيزو چارو کې ښکېله وه او وروڼه ېې هم د کمونيسټي بيرو غړي و چې د  نورو وروڼو نومونه ېې يار محمد يار، رفيع اله ، فردين ، فولاد او بنياد په نوم ياد شوي.
مخينه
فريد مزدک د فقير محمد زوی دی.
په کودتاه کې لاس
فرید احمد مزدک د ډاکتر نجیب الله په حکومت کې یو لوړ پوړی گوندي چارواکی ، د وطن گوند مرستیال د ۱۳۷۱ لمریز کال په وري میاشت کې له خپلو نورو گڼ شمېر گوندي ، حکومتي او پوځی چارواکیو سره یو څای د سولې پلان پرضد راپورته شو او د ډاکتر نجیب الله د حکومت پرضد يې کودتاه وکړه. ده په دغه کودتاه کې کارنده برخه درلوده. د ډاکتر نجیب الله په حکومت کې د نورو هغو لوړپوړيو چارواکيو ، چې د ملگرو ملتو د سولې پلان د شنډولو لپاره راپورته شول او پر کودتاه يې لاس پورې کړل ، نومونه دا دي : د وطن گوند د مرکزي گومېټې د سیاسی بیرو غړی محمود بريالی ، د وطن گوند د مرکزي کومېټې د سیاسی بیرو غړی نجم الدین کاویاني ، د بهرنیو چارو وزیر عبدالوکيل ، د دفاع وزیر مرستیال او د کابل گارنیزون بولندوی ستر جنرال محمد نبي عظیمي ، د ۵۳ فرقې بولندوی برید جنرال عبدالرشيد دوستم ، جنرال عبدالحق علومي ( اوس مړ شوی دی ) تورن جنرال محمد عزیز حساس ، جنرال اصف دلاور ، د ځانگړي گارد بولندوی جنرال سید اعظم سید ، جنرال امیر محمد ، د دولتي امنیت وزارت مرستیالان جنرال یار محمد او جنرال باقر فرین ، د وطن گوند د مرکزی کومېټې غړی شفیق الله توده يي ، ډاکتر ضمیر ، انجنیر نعمت، ادینه سنگین او ځینې نور. دوی د ۱۳۷۱ ( ۱۹۹۲ ز ) کال د وري په میاشت کې د ډاکتر نجیب د حکومت پرضد کودتاه ترسره کړه او د ملگرو ملتو د سولې پروگرام يې ناکام کړ.
له کودتاه وروسته حالت
د ډاکتر نجیب الله او د سولې پروگرام پرضد کودتاه په پایله کې د نظار شورا واک و ځواک ته ورسېده. جهادي مشران د دې پر ځای چې په هېواد کې کورنۍ جگړې ته پایټکی کېږدي ، خپلمنځي اختلافات لرې کړي او په غمځپلي افغانستان کې د سولې لپاره هلې ځلې وکړي ، دوی په خپلو منځو کې د واک و ځواک پر سر په جگړو لاس پورې کړ. د هېواد په بېلابېلو برخو کې جگړې روانې وې ، هر تنظیم هڅه کوله چې د خپل اغېز ساحه پراخه کړي. د هېواد په پلازمېنه کابل کې د په لسگونو زرو بې گناه افغانانو وینې وبهېدې. ښځې کونډې ، ماشومان یتیمان او سپین ږیري په بې رحمۍ سره د ټوپکونو ، ماشینگڼو او د توپونو گولیو خوراک شول. د خلکو په ناموس تېری وشو. ژبنيو تعصبونو ته لمن ووهل شوه ، د پښتو او پښتون په نامه د خلکو پر سرونو مېخونه ووهل شول ، حکومتي ، د خلکو شتمنۍ او شته لوټ او تالا شوې ، داسې یو جهالت او توره دوره راغله ، چې ټوله نړیواله ټولنه ورته حیرانه پاتې شوه. جهادي مشرانو د ځینو بهرنیو هېوادو لکه ایران ، پاکستان ، اوزبکستان ، تاجکستان او روسیې په لارښوونه د خپل ولس تباه کولو او خپل هېواد لا ورانولو ته ملاوې ټینگې وتړلې. په افغانستان کې د دغې تورې دورې د راتگ یو تر ټولو ډېر مسوول کس هم فرید احمد مزدک دی.
اخځونه
وېشنيزه:د وطن گوند غړي وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:د شورای نظار غړي
د منطق فلسفه
د منطق فلسفه (Philosophy of logic) د فلسفې هغه برخه ده چې د منطق د محدودې او ماهیت څېړنه کوي. دا فلسفه د منطق له لوري مطرح شوي فلسفي مسایل څېړي، د بېلګې په توګه: هغه پېش فرضونه (presuppositions) څېړي چې په ضمني توګه د منطق په تیوریو او د دوی په تطبیق کې کارېږي. دا پوښتنې رانغاړي چې منطق څه ډول تعریفېدای شي او څرنګه بېلابېل منطقي سیستمونه یو له بل سره تړاو لري. د منطق له خوا د کارېدلو بنسټیزو مفاهیمو د طبیعت او ماهیت مطالعه او له نورو څانګو سره د منطق اړیکه په کې شاملېږي. یوې ګډې ځانګړتیا ته په کتلو، فلسفي منطق (philosophical logic) د منطق د فلسفې (philosophy of logic) یوه برخه ده چې په فلسفي مسایلو کې د منطقي مېتودونو کارول څېړي، په ځانګړې توګه د کیفیتي یا ماډل (modal) منطق په څېر پراخو منطقي سیستمونو په بڼه، خو نور تیوریستان د فلسفې منطق او فلسفي منطق په متفاوت ډول توپیروي او یا یې هم له سره توپیر نه کوي. مېتالاجیک یا ماوراء منطق (Metalogic) د منطق له فلسفې سره نږدې تړاو لري، ځکه دا څانګه د رسمي منطقي سیستمونو د ځانګړنو، لکه: منطقي تړاو او بشپړوالي یا کمال څېړنه کوي.
تعریف او اړوندې څانګې
د منطق فلسفه، د فلسفې هغه ساحه ده چې د منطق له ماهیت او څرنګوالي نه بحث کوي. د نورو ډېرو څانګو په څېر، منطق هم بېلابېل فلسفي احتمالات او فرضیې لري چې د منطق د فلسفې په مرسته ورته رسېدنه کېږي. د منطق فلسفه د فلسفې له نورو څانګو سره په مقایسه کولو سره د پوهېدو او درک وړ ده: لکه څنګه چې د ساینس فلسفه د ساینس له خوا مطرح شوي فلسفي مسایل څېړي، د منطق فلسفه هم د منطق له خوا د مطرح شوو فلسفي مسایلو څېړنه کوي.
یوه مهمه پوښتنه چې د منطق د فلسفې له خوا څېړل شوې، دا ده چې منطق څه ډول باید تعریف شي، د بېلګې په توګه: د معتبر استنتاج یا منطقي حقیقت له مخې. دا مسئله هم په کې شاملېږي چې څه ډول د منطقي او غیر منطقي رسمي سیستمونو ترمنځ توپیر وکړو. دا په ځانګړې توګه د بېلابېلو مطرح منطقي سیستمونو ترمنځ د اړیکو روښانه کولو لپاره اړینه ده، هغه که کلاسیک دي او که غیرکلاسیک او دغه راز د دې ارزونې لپاره هم اړینه ده چې ایا دا ټول سیستمونه په رښتیا سره د منطقي سیستمونو په توګه وړ بلل کېدای شي او کنه. د منطق فلسفه دا هم څېړي چې څه ډول د منطق په ترټولو بنسټیزو مفاهیمو ،لکه: حقیقت، مقدماتو یا مخکېنۍ فرضیې، پایلې، استنتاج، استدلال او معتبروالي وپوهېږو. د منطق فلسفه هڅه کوي چې د منطق او نورو برخو، لکه: هستي پېژندنې یا اونټولوژي، ریاضي او ارواپوهنې ترمنځ اړیکه روښانه کړي.
د منطق فلسفه د فلسفې له منطق سره نږدې تړاو لري، مګر په دې اړه، چې دا څانګې څه ډول له یو بل سره درېږي، هېڅ عمومي توافق نشته. ځینې ​​تیوریستان یا مفکرین دا دوه اصطلاحات د یوې ورته څانګې لپاره کاروي، په داسې حال کې چې ځینې نور یې بیا جلا جلا څانګې ګڼي. د وروستي نظر له مخې، فلسفي منطق د منطق له فلسفې سره په تضاد کې دی، ځکه دې ته معمولًا په فلسفي مسایلو کې د منطقي مېتودونو د پلي کولو په سترګه کتل کېږي. په دې معنا، فلسفي منطق د منطق په فلسفه کې د څېړنې یوه حوزه ده، یعنې د منطق له خوا د مطرح شوو فلسفي مسایلو د ټولیزې مطالعې یوه برخه ده، مګر د توپیر دا بڼه یې په نړیواله کچه نه ده منل شوې او ځینو لیکوالانو یې بېلابېلې ځانګړنې وړاندیز کړې دي. د منطق او فلسفې تر منځ ژوره اړیکه له دې هم جوتېږي چې ډېری مشهور منطق پوهان فیلسوفان هم وو. د منطق فلسفه له مېتا منطق (metalogic) سره هم نږدې تړاو لري، مګر یو شان نه دي. مېتا منطق د رسمي منطقي سیستمونو د ځانګړنو پلټنه کوي، لکه دا چې ایا یو مشخص منطقي سیستم منطقي تړاو لرونکی یا بشپړ دی او کنه. د منطق په فلسفه کې معمولاً د رسمي ژبو او رسمي سیستمونو معنایي او نحوي مطالعه شامله ده.
د منطق طبیعت یا څرنګوالی
د "منطق" اصطلاح له یوناني کلیمې "logos" نه اخیستل شوې، چې له بېلابېلو معناوو، لکه : عقل او استدلال، خبرې اترې یا ژبې سره تړاو لري. په دې اړه ډېر اختلاف شته چې منطق څه دی او څه ډول باید تعریف شي. په ټولیز ډول منطق ته بېلابېلې ځانګړنې منسوبېږي، لکه: دا چې منطق د فرضیې او پایلې تر منځ اړيکه څېړي او دا کار په یوه بې پرې طریقه ترسره کوي. د منطق د فلسفې یوه مهمه دنده د هغو معیارونو څېړل دي چې له مخې یې یو رسمي سیستم منطق وګڼل شي. د منطق بېلابېل مفاهیم ، دا د معتبر استنتاج یا هم منطقي حقیقت پربنسټ پېژني. د معتبر استنباط یا استنتاج او منطقي حقیقت معیارونه په خپله هم په بېلابېلو لارو مشخصېدای شي: د نحوي یا معنایي (semantic) ملاحظاتو له مخې.
عمومي ځانګړنې
په دودیز ډول، منطق د هغې څانګې په توګه پېژندل کېږي، چې د فکر قوانین څېړي. د دې ځانګړنې په ورکولو کې یوه ستونزه دا ده چې منطق تجربي څانګه نه ده چې په ریښتیني انساني فکر کې شته نظمونه او قواعد مطالعه کړي. دا موضوع د ارواپوهنې اړونده ده. ښه معنا یې چې کله ناکله په ادبیاتو کې موندل کېږي دا ده چې، منطق د سم فکر کولو له قوانینو یا په لا زیات مشخص ډول له سم استدلال سره تړاو لري. دا د منطق عملي اهمیت د یوې داسې وسیلې په توګه ښيي چې په غوره استنتاج او له احتمالي تېروتنو په باخبرۍ سره د یو چا د استدلال د پیاوړتیا لامل کېږي. منطق هم د معتبر استدلال د علم په توګه هم پېژندل شوی دی.
رسمي او غیررسمي
منطق او د منطق فلسفه په دودیز ډول پر رسمي استدلالونو تمرکز کوي، یعني هغه استدلالونه چې په رسمي ژبه کې بیانېږي، خو ترڅنګ یې د غیر رسمي استدلالونو مطالعه هم په کې شامله ده چې په طبیعي ژبه کې موندل کېږي. رسمي یا صوري منطق (Formal logic) ته معمولاً د منطق د نمونه‌یي یا پاراګماټیک بڼې په سترګه کتل کېږي، خو بېلابېلو عصري پرمختګونو د ګڼو عملي موخو لپاره د غير رسمي یا مادي منطق (informal logic) پر اهميت هم ټينګار کړی، چېرې چې يوازې رسمي منطق د ټولو مسايلو د حل توان نه لري. رسمي او غیر رسمي منطق دواړه د استدلالونو د سموالي ارزونه کوي. مګر په دوی کې رسمي منطق تر هغو عواملو پورې محدود دی چې د دغې ارزونې لپاره د کره او دقیقو معیارونو د وړاندې کولو لپاره کارېږي. غیر رسمي منطق بیا هڅه کوي چې، بېلابېل اضافي عوامل هم په پام کې ونیسي او له همدې امله د رسمي منطق له دایرې بهر د نورو ګڼو استدلالونو لپاره مهم دی، مګر دا کار د دقیق‌والي او عمومي قواعدو په بیه ترسره کوي. هغه استدلالونه چې په دې ارزونه کې له ناکامۍ سره مخامخ کېږي، د مغالطې یا ناسم استدلال په نوم یادېږي. رسمي مغالطې د رسمي منطق په محدوده کې دننه تېروتنې دي او غیر رسمي هغه یې په غیر رسمي منطق پورې تړاو لري.
رسمي منطق د استنتاج یا استدلال له معتبروالي سره یوازې د دوی د بڼې پر بنسټ تړاو لري، معنا دا چې د دوی ځانګړې محتوا او هغه شرایط چې دوی په کې کارېدلي، په پام کې نه نیسي. دا ځانګړو استدلالونو ته په کتلو د جلا کولو یا تجرید له لارې د استدلال د یوې مشخصې بڼې په توګه پېښېږي. د استدلالونو ډولونه، له دې مخې تعریفېږي چې څرنګه د دوی منطقي ثوابت او متغیرات (constants and variables) یو له بل سره تړاو لري. په دې توګه، بېلابېل استدلالونه له خورا متفاوتو منځپانګو سره ښایي ورته منطقي بڼه ولري. د یوه استدلال معتبروالی یوازې د هغه له بڼې سره تړاو لري. د رسمي منطق یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې ،د یوه معتبر استدلال لپاره د هغه د مقدماتو یا فرضیې حقیقت د هغې د پایلې حقیقت یقیني کوي، یعني دا ناشونې ده چې مقدمات ریښتیا وي او پایله یې دروغ وي.
بورصه
نور ولولئ
وېشنيزه:د تورکيه ښارونه
کرايووا
د کرایووا ښار په رومانيا کې شپږم لوی ښار دی چی د اولټینیا ایالت مرکز هم گڼل کیږی چی په ۲۰۰۹ کال کې د سرشمیرنې د ملي ادارې د راپور پر بنسټ په دغه ښار کې 298،643 کسه وگړی ژوند کوي.
انځور غالۍ
وېشنيزه:رومانیا وېشنيزه:د رومانیا ښارونه
مارکه
مارکه ولایت د ایټالیا هیواد له مرکزي سیمو څخه یوه نیمه خپلواکه ده.
آبخازیا
آبخازيا (په انګريزي: آبکهازیا)(آبخاز: Аҧсны́) د توری بحيرې په ختيځ سمت او د قفقاز په سويل لويديځ کې نيمه خپلواکه اولانجمنه سيمه ده.
13 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
برېښنايي ساحه
يوه برېښنايي ساحه چې ځيني وختونه ورته E-field وايي، هغه فزيکي ساحه ده، چې په برېښنايي ډول چارج شوې ذرې رانغاړي او په ياده ساحه کې پر نورو ټولو چارج شويو ذرو باندې د هغوی د راښکون يا لرې کولو په موخه قوه واردوي. برېښنايي ساحه د چارج شويو ذرو د نظام لپاره فزيکي سيمې ته هم ويل کېږي. برېښنايي سيمې له برېښنايي چارجونو يا د وخت له مخې بدلېدونکو مقناطيسي سيمو څخه سرچينه اخلي. برېښنايي او مقناطيسې سيمې دواړه د الکترومقناطيسي قوې څرګندونې دي، چې د طبيعت يو له څلورو بنسټيزو ځواکونو يا غبرګونونو څخه ده.
برېښنايي سيمې د فزيک په زياتو برخو کې مهمې دي او په برېښنايي ټيکنالوژۍ کې ورڅخه په عملي ډول ګټه اخيستل کېږي. په اتومي فزيک او کيميا کې د بېلګې په ډول برېښنايي ساحه د راښکون هغه قوه ده، چې په اتومونو کې اتومي هسته او الکترونونه سره يو ځای ساتي. دا د اتومونو تر منځ د کيمياوي اړيکې لپاره هغه ځواب ويونکې قوه هم ده، چې په ماليکولونو کې اغېز لري.
برېښنايي ساحه په رياضيکی ډول د وکتور يا لوري لرونکي سيمې په توګه هم راپېژندل شوې ده، چې د ياد ټکي په پای کې پر يو خورا کوچني مثبت ازمايښتي چارج باندې د راوړل شوي چارج د الکتروسټياټيک يا کولمب ځواک پر واحد فضا کې له هر ټکي سره تړاو لري. د برېښنايي سيمې لپاره د نړيوال نظام يا SI اخيستل شوي واحدونه ولټ پر ميتر (V/m) دي، چې کټ مټ له نيوټن پر کولمب (N/C) سره برابر دي.
تشرېح
برېښنايي ساحه د فضا په هر ټکي کې د ځواک يا قوې (پر واحد چارج) په توګه راپېژندل شوې ده، چې که چېرې په ياد ټکي کې تر سره شي؛ په ورکېدونکې ډول د يو کوچني مثبت ازمايښتي چارج په واسطه ازمويل يا تجربه کېدلی شي. دا چې برېښنايي ساحه د ځواک په اصطلاحاتو کې راپېژندل شوې ده او ځواک يا قوه لوری لرونکې ده (لکه: پراخوالی او لوری دواړه لري)؛ دا په دې معنا چې برېښنايي ساحه يوه لوری لرونکې ساحه ده. د دې بنې لوري لرونکي سيمو ته ځيني وختونه د ځواک سيمې هم وايي. برېښنايي ساحه د دوه چارجونو تر منځ کټ مټ هغسې عمل کوي، څرنګه چې د راښکون ساحه د دوه کتلو تر منځ عمل کوي، ځکه دوی دواړه له واټن سره د چپه يا معکوس مربع قانون ته غاړه ږدي. دا د کولمب د قانون لپاره بنسټ دی. نوموړی قانون څرګندوي چې د ثابت يا ځايي چارجونو لپاره، برېښنايي ساحه د سرچينې له چارج سره توپير کوي او له سرچينې څخه د واټن له مربع سره په چپه ډول توپير کوي. دا په دې معنا چې که چېرې د سرچينې چارج دوه برابره شي، نو برېښنايي ساحه به هم دوه برابره شي او که چېرې تاسې له سرچينې څخه دوه ځله لرې لاړ شئ؛ په ياد ټکي کې ساحه به يوازې د خپل اصلي ځواک څلورمه برخه وي.
برېښنايي ساحه د ليکو په يوې ټولګې سره کتل کېدلی شي، چې لوری يې په هر ټکي کې د سيمې له لوري سره ورته دی. ياد مفهوم د Michael Faraday له لورې وړاندې شوی دی، چې د «د ځواک ليکې» په نوم اصطلاح يې اوس هم کله ناکله کارول کېږي. دا څرګندونه دا ګټوره ځانګړتيا لري، چې د سيمې پياوړتيا د ليکو له کثافت سره متناسب ده. د سيمې لیکې هغه لارې دي، چې يو ټکی مثبت چارج يې ځکه څاري، چې په ساحه کې دننه حرکت کولو ته اړ کېږي؛ ياد حالت له هغو ويشتن ليکو سره ورته دی، چې کتلې يې د راښکون په يوه ساحه کې پېروي کوي. د سيمې کرښې د ثابتو چارجونو له امله بېلابېلې مهمې ځانګړتياوې لري. له يادو ځانګړتياوو څخه يې ويلی شو، چې دوی تل له مثبتو چارجونو څخه رامنځته کېږي او په منفي چارجونو کې له پای ته رسېږي او همدرانګه دوی ټولو ښه هادي يا لارښودونو ته په ښي کونجونو کې ننوځي او هيڅکله له خپل ځان څخه نه تېرېږي او نه ورته نږدې کېږي. د سيمې کرښې يو استازی يا نمونه مفهوم دی؛ ساحه په رښتيني ډول د کرښو تر منځ په راتلونکې ټوله فضا کې خپرېږي. زيات يا يو څه کرښې ښايي د هغه سمون پر بنسټ وکښل شي، چې د سيمې د ښودلو يا استازولۍ هيله ترېنه کېږي. د ثابتو چارجونو له مخې د رامنځته شويو برېښنايي سيمو څېړنې ته الکتروسټاټيک وايي.
د Faraday قانون د وخت له مخې د توپيري مقناطيسي سيمې او برېښنايي سيمې تر منځ اړيکه تشرېح کوي. د فاراډي (Faraday) د قانون د بيانولو يوه لاره دا ده، چې د برېښنايي سيمې کړۍ د مقناطيسي سيمې د منفي وخت له مشتق سره برابره ده. د وخت د بدلون د مقناطيسي سيمې په نه شتون کې برېښنايي سيمې ته محافظه کار (له نورو بدلونونو سره مخالفه ساحه) وايي. له دې څخه پايله اخيستل کېږی، چې د برېښنايي سيمې دوه ډولونه دي، چې يو يې برېښنايي ثابت يا الکتروسټاټيک سيمې او بل يې هغه سيمې دي، چې د وخت د بدلون له مقناطيسي سيمو څخه راپورته کېږي. په داسې حال کې چې د ولاړ يا بې حرکته برېښنايي سيمې له کړۍ څخه ازاد طبيعت د الکټروسټاټيک په کارونې سره يو څه ساده درملنې ته اجازه ورکوي، مګر د وخت له مخې توپيري مقناطيسي سيمې په عمومي ډول د الکترومقناطيسي واحدې سيمې د يوې برخې په توګه ګڼل کېږي. د وخت له مخې د بدلېدونکي مقناطيسي او برېښنايي سيمو څېړلو الکټروډيناميک وايي.
ابرکوه ولسوالي
ابرکوه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ابرکوه)  د ايران د يزد ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۵۱٬۵۵۲ تنه نفوس لري او مساحت یې ۵٬۳۸۱ کیلومتره مربع دی. د ابرکوه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د يزد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
عجب خان اپريدی
عجب خان اپريدی (په انگرېزي: Ajab Khan Apredai) (زوکړه ۱۲۵۵ لمريز لېږدي کال - مړینه ۱۳۴۰ ل ل کال) د افغانستان د خپلواکۍ يو نامتو مبارز او د خپلواکۍ د لارې د مبارزینو مشر وو.
مخينه
عجب خان اپريدی د غلام حيدر خان زوی، په قوم اپريدی آدم خېل، پر ۱۲۵۵ ل ل کال د اخور درې د بوستخېلو په کلي کې زېږېدلی دی. د پښتنو دا ستر اتل کوهاټ ته نژدي د ملک کمال خان موسی خېل په کلي کې اوسيده. لکه څنگه چې هغه د مېړانې، هېوادپالنې او خپلواکۍ غوښتنې يو اتل وو، نو هغه وخت چې هغه په خپلو قبايلي ورونو د انگرېزانو یرغلونه وليدل، نو د غيرت وينې ېې په جوش راغلې او د خپلو دوو نږدې ملگرو سره چې يو ېې ورور شهزاده خان، بل د پنجاب د کيملپور حيدر شاه او دريم ېې د تيراه د راجگل اکبر نوميد، د انگريزانو پر مرکزونو او کورونو د غدۍ په ډول يرغلونه کول او له دې کبله يې هغوی ته ډير زیانونه ورسول. عجب خان اپریدی په هند کې د آزادۍ غوښتونکو غورځنگونو په تیره د علي ورونو (علي برادران) د ملي مبارزو او قومي غرور د جذباتو لاندې راغلي وو.
ښاغلی محمد ولي ځلمی په خپل نښير «زموږ غازیان» په کتاب کې د غازي عجب خان اپریدي په اړه داسې لیکي: « څرنکه چې په پښتنو او پښتونولۍ کې د دښمن څخه بدل اخيستل یو ولسي دود دی او پښتو متل دی چې واېي: که سل کاله وروسته چا بدل واخيست نو تادي ېې کړې ده. انگرېزان چې د افغان – انگرېز تر درېیمې جگړې وروسته یې د افغانانو سیاسي خپلواکي تسلیم کړه، نو د خیبر د اورگاډي پټلۍ په جوړو لو کې د انگرېزانو په پالیسۍ کې ښکاره توپیر رامینځ ته شو.
انگرېزانو په خیبر کې د اورگاډي د پټلیو د جوړولو په کار کې د سرو سپینو زرو باران وکړ. په دې سره د انگرېزانو نېشه او غرور زیات شو. که داړه او یا دوکه به راتله، نو آمرانه حکم به وشو چې د قبایلو هر څوک چې د انگرېزانو خلاف دي، که په انگرېزي علاقه کې ولیدل شو نو هغه به سلاسسي نیول کېږي. د قبایلو عزتمند مشران په جیلونو کې واچول شول او انگرېزانو به په ډېر غرور سره په قبایلي سيکو کې تگ راتگ کاوه. یو ځل د ۱۹۲۳ زیږدي کال د اپرېل پر ۸ میجر اندرسن او میجر ایډورډ د ځواک په نېشه کې مست د لواړگي نه څلور میله وړاندې قبابلي سیمې ته ولاړل. نو داود شاه او اول خان هغوی په گولیو وويشتل او هماغه وو چې هغوی افغانستان ته راواوښتل. په همدغو ورځو کې انگرېزان د کوهاټ په دره کې ننوتل، نارینه په کور کې نه وو، د عجب خان د کور بې عزتي ېې وکړه. عجب خان د انگرېزانو دا حرکت قومي سپکاوی وگاڼه او د بدل اخيستلو لپاره ېې د ۱۹۲۳ ز کال په اپرېل کې د میجر ایلس میرمن په خطا ووژله او لور یې مس ایلس ترینه وتښتوله. عجب خان اپریدي د میجر الس د لور په تښتولو سره چې دغه میجر د انگرېزانو د مشهورو او زړورو افسرانو نه وو او نړیوال شهرت پیدا کړ او د نړۍ یو شمیر ورځپاڼو او مجلو دغه پېښه د مخالفت او یا موافقت له مخې په ډیر آب او تاب سره ولیکله او وروسته د ده پر مېړانه او زړورتیا باندې ناولونه، ډرامې او فېلمونه جوړ شول.
انگرېزانو غوښتل چې د عجب خان پر کورنۍ او کهول د یرغل کولو او فشار راوستلو له لارې عجب خان ورته تسلیم او په لاس ورشي. هغه وو چې د ۱۹۲۳ زیږدي کال د نوامبر په میاشت کې په سپين درند کې د اپریدو يوه داسې لویه جرگه جوړه شوه، چې دوو زرو کسانو پکې گډون کړی وو. په دغه جرگه کې پرېکړه وشوه چې هر ملک به په خپله سیمه کې د عجب خان د لټولو پازوال وي. که عجب خان د دوی په سیمه کې موجود نه وي، نو به د هغه د موندلو لپاره سلیمي گند او چې هلته عجب خان د خپلو ملگرو سره اوسېږي لښکر لېږي. د عجب خان د نیولو پر سر دیرش زره روپۍ انعام کېښودل شو. انگرېزانو په سفارتي او سیاسي بڼه هم پر افغانستان زور اچاوه چې نوموړی انگرېزانو ته تسلیم کړي، ځکه چې عجب خان د ۱۹۲۴ زیږدي کال په فبرورۍ میاشت کې افغانستان ته اوښتی وو.
انگرېزان چې غاصبان دي نو زما هـم غلـيمان دي - دانگریز چې بډې خور دی هغه قوم لره پیغور دی
ښاغلي داود شاه اپریدي د غازي عجب خان اپریدي په اړه په بهیر ویبپاڼه کې یوه ډیره مستنده لیکنه کړې ده چې گرانو لوستونکو ته يې لوستل بې گټې نه دي. نوموړي لیکي: غازي عجب خان او د هغه ورور غازي شهزاده خان سره د خپلو دوو تنو مبارزو ملگرو مس ايلس د کوهاټ د چوڼۍ نه رااوچتوي، تيراه ته يې رسوي او د محمود اخـوند زاده چې د تيراه د سيمې يو روحاني مشر و او د عجب خان دوی نږدې دوست هم وو، په منځگړتوب پيرنگيان د عجب خان دوی شرطونه مني. د عجب خان د تره زوی او درې ملگري يې له قيده راخوشي کوي او د کور د سوځولو تاوان هم ورکوي. تر دې وروسته اوربند کېږی، خو تر اوربند وروسته پيرنگيان نږدې تر دوو اونیو وروسته تيراه بمباردوي او د عجب خان کور ته بيا اور اچوي.
لنډه دا چې محمود اخوندزاده او د تيراه ځینې کمزوري خرڅ شوي ملکان يا ټيکه داران د پبرنگيانو په سلا عجب خان او د هغه ورور شهزاده اپريدي ته وايي چې تيراه پرېـږده. عجب خان دوی مجبوره کېږي چې تيراه پرېږدي او د شينوارو خواته د سيد انور شاه په سلا د شينوارو د مندتو د کلي خوا ته ځي.
غـازي عجب خان تيـــــراه پريږدي - د پتمنـو شـيــنوارو خــواتــه ورځي
داوده! د تيراه کاڼي او بوټي ژاړي - چې غازي عجب، شهزاده تيراه پريږدي
د اختر شپې او ورځې وې چې عجب خان دوی د شينوارو سيمی ته ولاړل. پيرنگيان ډيره هڅه کوي چې د افغانستان پر حکومت زور راوړي، که په زور شي که په رضا، که د پيسو په بدل کې چې د شينوارو قوم عجب خان دوی ورتسليم کړي، خو د لوی خدای (ج) په فضل پيرنگيان په خپل دغه شوم پلان کې نه بريالي کېږي. ان پیرنگيان دې ته حاضر ول چې د شينوارو مندتو کلی بمبارد کړي، خو غازي امان الله خان يي مانع کېږي. نور حکومتي چارواکي لکه شاه ولي خان د پردې تر شا له پيرنگيانو سره مرسته کوي. داودشاه اپریدی لیکي:
هغه وخت چې عجب خان اپريدی ژوندی وو نو د ارواښاد پوهاند صديق الله رښتين او له ارواښاد نيک محمد پکتیاني سره یې یوه مرکه کړې وه او خپله کیسه یې دوی ته داسې بیان کړې وه:
« هغه وخت به محمود ﺁخوندزاده موږ ته ډاډ راکاوه چې که انگرېزان مې لس ځله په بمباريو کلي وران کړي، خو تاسو به له ځانه سره ساتو. تر دولسو ورځو وروسته انگرېزانو تيراه بمبارد کړه. اخوندزاده چې دا اکر وليد، موږ ته يې ځواب راکړ چې اوس تاسې زمانه ولاړ شئ، نور زه تاسې نه شم ساتلی.
موږ له خپل قومه ووتـــو او د اورکزیو (غونځــه) نومي ځای ته ولاړو او موږ ته یې هلته ځای راکړ. موږ بيا بيرته په اپريدو کې د سيد انور شاه کلي ته وﻻړو، کډې مو په ځنگله کې پرېښووې او د شپې زموږ کډې هم راپسې راغلې. سبا وختي ديرش، څلويښت کسان راټول شول او موږ ته يې ځواب راکړ چې تاسې به له دې ځايه ځئ، موږ نور تاسي نه شو ساتلی. موږ ناچار شو، د شينوارو نازيانو ته، چې مندتې ورته وايي، وﻻړو. که څه هم په شينوارو کې موږ هيڅ څوک نه پېژندل، خو د سيد انور شاه د سخر په اعتبار مو هلـته ورواړول.»
کله چې پخپله عجب خان دا کیسه بیانوله، دې ځای ته چې راورسید، نو لـږ غلی شو او په فکر کې ډوب شو.
داوده! د وينو اوښکې مې د سترگو تلېږي - د اور لمې دي چې په سر مي بليـــــږي
وروسته عجب خان بيا سر راپورته کړ او په دې ډول يې په خبرو پيل وکړ:
« حقيقت دا دی چې تر اوسه ډېر وخت تير شوی دی. په دې سرگذشت کې ډېرې خبرې رانه هيرې او پاتې شوي دي. ان په همدې سفر کې د محمود اخوندزاده له ځايه له تيراه تر شينوارو پورې ډېرې پېښې رامنځته شوې دي، خو له هغه تيريږم، ځکه چې ډېر وخت غواړي او کوم ځانگړي اهميت هم نه لري. څه وخت چې موږ شينوارو ته وﻻړو، نو وړوکي اختر ته څو ورځې پاتې وې. له اختر نه وروسته د شینوارو سپين ږيرو او مشرانو لکه منصور خان، سازميـر خان، عبدالغني خان او د مندتې نور شینواري سره راټول شول او داسې جرگه یې وکړه: عجب خان او شهزاده خان زموږ سيمې تـه د ناپېـژند ګلوۍ په حال کې راغلي دي. موږ لوی او واړه د دوی هر ډول مرستې او ورورۍ ته چمتو یو او په خپله غېږ کې ځای ورکوو. که انگرېزان په افغانستان هم فشار راوړي، موږ به دوی ساتو او مرسته به ورسره کوو.
کله چې د کور له خوا ډاډمن شولو نو زه، عجب خان او ورور مې شهزاده حیدر شاه زما زوم او د تره زوی مې علم خان او اووه تنه نور شينواري زموږ سره ملگري شول او يو ملگری مو شينواری چې عمرا خان نومېد، هم زموږ سره ملگری وو. عمراخان چې کله له موږ سره ملگری کېده، نو خپلي مـــــور يې ورته ويلي وو چې اول خــــو مه ځه او که هــرو مرو ځې، نـه پاتې کېږې، نو ځه موﻻ دې مل شه، خو خدای (ج) دې نه کوي چې شهزاده خان او عجب خان دوی مړه شي، خو که دا پېښه وشي نو ژوندی ما له بيرته رانه شې او له دوی سره به ځان هرو مرو يو ځای مړ کوې.
په هر حال د تــــيراه له لارې خـــوست ته تير شولو او د خوست نه ټوټکــې او پــــاړه چنار ته وﻻړو. له دې کبله چې نابلده وو، ډېر وگرځيدلو په اخر کې مو يوه کوټه پيدا کړه او د شپې هلته پاتې شو. په دې شپه هېڅ پېښه ونه شوه. سبا د مکبلو غره ته وﻻړو، ورځ مو په غـره کې تيره کړه. بيا موږ د انگریزي پوځي افسر يا کمانډر ( قومندان) بنگلې ته ورننوتو، هغې کوټې له چې پخوا مو په نخښه کړې وه. ځان مو ورورساوه او موږ د کوټې د څټ له هندارې نه په انتظار کې ناست وو. دا وخت يو انگرېز، چې يوه ښځه هم ورسره وه، د کوټې لــه بلې ﻻرې ننوت او په يوه کوټه کې دواړه سره ويده شول. زموږ هوډ دا و چې انگرېز به وژنو او ښځه به ژوندۍ نيسو.
څو شیبې مو ځنډ وکړ چې دوی په خواږه خوب کې غرق شول، نو موږ بیا د کوټې ور مات کړ او ورننوتو. دوی راويښ شول، خو لکه چې اجل یې پوره شوی وو، ونه تښتيدل. په همدې کوټه کې چې دوی ويده وو، يو سپی هـم و. دوی سپي ته وویل چې نیسه یې. سپي ځان حملې ته جوړ کړ او موږ هم مجبوره شولو سپی مو په ټوپک وويشت او په انگرېز مو دوه ډزه وکړل، خو خطا شو، ونه لگيده. زموږ سره غيږ په غيږ شو او انگرېز مـو په ستوه (پيش قبضي) له پښــــو وغورځاوه او ښځه یې په تياره کې له پالنگه پاڅیدله، خو زموږ ملگری نه وو پوهېدلی چې ښځه ده؛ د ټوپک ډز یې ورباندې وکړ او له پښو یې وغورځوله. د دې کوټې تر څنگ په بله کوټه کې نور انگرېزان هم وو او موږ يې خبرې اوريدلې، خو هغوی له ويرې جرئت ونه کړ چې له خپله ځایه وخوځېږي.
مونږ بيرته د خوست په لور هغه غره ته، چې هلته ٨ کسه شينواري ملگري له موږ نه پاتې شوي وو، ﻻړو. له هغه ځايه تر درې شپو او ورځو وروسته د غره له ﻻرې شينوارو ته راغلو.»
پيرنگيانو هم په خپلو تاریخي کتابونو کې د غازي عجب خان او د شهزاده خان په هکله داسې ليکلي دي:
Ajab and Shazada wer being harbored in the home of the Malik Mansur, a Sangu Khel Shinwari. The Governor of Jalalabad, hearing this, sent messengers to Mansur to bring pressure to make him desist from giving shelter to his friends. Mansur could not believe he was hearing aright;
ژباړه:
عجب خان او شهزاده ته ملک منصور سنگوخېل شينواري په خپل کور کې ځای ورکوي. د جلال اباد والي خبر شوی و ـ چا ورته اطلاع ورکړې وه. د جلال اباد والي ملک منصور ته استازی يا پيغام ورلېږي چې عجب خان دوی ته ځای يا پناه ور نه کړی، خو منصور خان چيرته منله.
خپله پيرنگيان په دغه کتاب کې اعتراف کوي چې ميړنی منصور خان په هیڅ وجه دې ته چمتو نه شو چې عجب خان دوی د افغان حکومت يا پيرنگيانو ته ورتسليم کړي.
وروسته بیا غازي عجب خان او ورونو ته یې د افغانستان حکومت په مزار شريف کې دولس سوه جریبه ځمکه ورکړه او عجب خان له پلې کورنۍ سره هلته مېشت شو.
لنډه دا چې غازي عجب خان د انگریزانو پر وړاندې یو ملي اتل تیر شوی دی. د هغه د مېړانې او هېوادپالنې په اړه ډېرې ملي سندرې شته.
مدني اکر
د عجب خان د دریو میرمنو نه لس زامن او د شهزاده خان د دوو ښځو نه پېنځه زامن پاته شول. گل اکبر او د هغه پلار سلطان میر چې د انگرېزانو نه پوخلا کېدونکي دښمنان وول، مزار شریف ته په تگ راضي نه شول او د جلال اباد گورنر هغوی له خپلې سيمې وایستل.
مړينه
عجب خان اپريدي په ۱۳۴۰ ش (د ۱۹۶۱ ز کال په جولای میاشت کې) د افغانستان په مزارشریف کې د ۹۵ کلو په عمر وفات او هلته خاورو ته په ډېر درناوي وسپارل شو.
اخځونه
۱- #http://www.afghanan.net/heroes/ajabkhan.htm
۲- https://tatobaynews.com/archives/31677
۳- د لیکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:اتلان
د معدې زخم
‌‌‌‌‌ کله چې د معدې درد دوامداره شي نو د نورو مدهشو پایلو ترڅنک د معدې د زخم په هکله هم باید فکر وکړو.
د معدې د زخم نښې: لمړی:دردونه کله چې د معدې داخلي دیوال زخمي شي نو د سوزش یا سوخت په څیر خفیف دردونه لري،دغه دردونه کټ مټ د هغو پوښتیو پر سر چې معده یې پوښلې احساس کیږي،ځینې وخت دغه دردونه د سینې د قفس چپ اړخ ته احساس کیږي چې پداسې حالاتو کې ‌‌‌‌‌‌ډیری ناروغان غکر کوي د زړه په رنځ آخته دي مګر داسې نده د معدې دردونه هم په نوموړي ساحه کې محسوس کیږي. دغه دردونه د خوړو تر خوراک وروسته لا پسې شدید شي، بالحصوص د شپې لخوا او معمولاً دغه ناروغان چې کله سحر له خوبه راپاڅي نو خوله یې بد بوی کوي،ټوله مرۍ یې سوخت کوي او د سر ګنګسوالی هم لري.
دویم: له معدې د خوړو مرۍ ته پورته کیدل هغه ناروغان چې د معدې په زخم آخته دې ‌‌‌‌‌‌ډیری وخت د یوې بلې ناروغۍ سره هم لاس او ګریوان کیږي چې موږ په طبي اصطلاح Gastroesophagel reflux disease  بولو په نوموړې ناروغۍ که د معمول خلاف هغه خواړه چې د مرۍ له لارې معده ته ورتتلی بیرته له معدې مرۍ ته راپورته کیږي،او ان تر خولې پورې هم راځي چې ناروغ معمولا ترشې اوبه یا تیزابي ذایقه لرونکی احساس پیدا کوي. ددې ترڅنګ دغه خواړه چې له معدې بیرته مرۍ ته راپورته کیږي د معدې په تیزابو ملوث یا ککړ وي نو د بیرته راپورته کیدو په صورت کې د مرۍ د دیوالونه د تخریش سبب ګرځي او که ځن‌‌‌‌‌‌ډنی شي په مهلکو ناروغیو او حتی د مرۍ د سورۍ کیدو سبب ګرځي. که یې درملنه ونکړو همدغه حالت مو د مرۍ په سرطان آخته کوي!ښایې سوال مو ذهن ته راولاړ شي چې د مرۍ سرطان څنګه؟ که باربار د معدې محتویات مرۍ ته راپورته شي نو د معدې د داخلي دیوال حجرات مرۍ ته د راپورته کیدو میلان پیدا کوي او که بلاخره د معدې حجراتو په مرۍ کې ځای ونیوه او هلته یې خپل فعالیت ته دوام ورکړ نو دا یو نیمه سرطاني حالت ده چې مونږ یې په طبي اثطلاح Barrett's esophagus بولو او د وخت په تیریدو همدغه ناروغي د مرۍ په سرطان چې Adenocarcinoma esophagus نومیږي بدلیږي.او له بده مرغه نوموړی سرطان تر ننه پورې لاعلاجه ده
دریم: تورې کانګې یا ‌‌‌‌‌‌ډیری وخت وینه لرونکي کانګې: ښکاره خبره ده چې له زخم نه به وینه بهیږي نه اوبه که چرته مو معده کي زخم موجود وي نو له هغه زخمه به هرو مرو وینه بهیږي او له غذتیي موادو سره به ګ‌‌‌‌‌‌ډه و‌‌‌‌‌‌ډه او بلاخره د استفراق په ذریعه به د ملاحظې وړ ګرځي.
څلورم:تور رنګه بولې هغه ناروغان چې د معدې ټپ لري د هغو ناروغانو غایطه مواد تور یا قهي رنګ لري ولې؟ ځکه چې له نوموړي ټپه وینه رابهیدلې او له غذایي موادو سره يوځای وړو کولمو نه  سترو کولمو او بلاخره له هغه ځایه د مقعد پواسطه اطراح کیږي. پدغه جریان کې وینه،غذایي مواد او د صفرا کیسې افرازات سره ګ‌‌‌‌‌‌ډو‌‌‌‌‌‌ډ کیږي او بلاخره غایطه موادو ته تور رنګ ورکوي.
پنځم: د اشتها نشتون هغه ناروغان چې د معدې په زخم آخته دي هغوئ د ‌‌‌‌‌‌ډیرو لږو خوړو وروسته د مړښت احساس کوي. طبیعي خبره ده چې له نورمالې کچې په دایمي توګه کم خواړه د بدن ورځني احتیاجات نشي پوره کوی او همدغه وجه ده چې نوموړي ناروغا‌‌‌‌‌‌ډیر ژر وزن له لاسه ورکوي.
ځینې درمل هم د معدې د زخم سبب ګرځي لکه د NSAID کورنۍ او ددغې کورنۍ یو ټابلیټ چې ‌‌‌‌‌‌ډیر کارول کیږي د بروفین په نامه یادیږي د نس پړسوب،دوامداره قبضیت،د زړه بدوالی او سر ګنګسوالی د معدې د زخم نورې نښې دي. (تر ټولو ښه کيفيت درمل د معدېRG TOP DSR )
تړلې لیکنې
طب
سرچینې
وېشنيزه:رنځپوهنه وېشنيزه:طب وېشنيزه:ساینس
8 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د شهیدانو چوک
د شهیدانو چوک يا د هرات دروازه په پخواني اسنادو کې د د میوند یادګار په نامه هم پېژندل کېدئ، د کندهار ښار په منځ کي یو تاریخي ګمبده ده. هغه وخت چه انگرېزانو د اول وار د پاره (اپريل ١٨٣٩) افغانستان تر اشغال لاندي راوستئ، نو د ملك په مختلفو ښارو كي جنگونه ورسره كېدل، او دغو جنگونو كرار كرار شدت پيدا كړئ او غازيانو د افغانستان په لويو ښارو كي پر انگرېزانو باندي شپه او ورڂ يوه كړې وه، او دوئ د خپل اشغال په ټوله مدت كي د وطن په كنج كنج كي د افغانانو د مسلسلو حملو او جنگو څخه په عذاب وه، تر څو په پائ كي هغه وخت چه سردار محمداكبرخان د انگرېزانو سياسي نماينده ويليم مكناټن په كابل كي وواژه. نو انگرېزانو د افغانستان څخه وتلو ته غاړه كښېښودله. په هلمند او كندهار كي هم جنگونو ادامه درلوده. چه په هلمند كي د اخترمحمدخان عليزي حملې پر انگرېزانو باندي او د نوموړي غازي جنګونه د يادوني او افتخار وړ دي. په كندهار كي انگرېزي متهاجمينو د خپل درې كلن اشغال آخري اوه يا اته مياشتي په كلابندۍ كي تېرى كړې چه ڂانونه د غازيانو دحملو څخه وساتي. په كندهار كي انگرېزانو د جنرال ناټ په مشري خپل عسكر او قواوي و احمدشاهي كلا ته ننه ايستلې، د ښار اكثريت ڂوانان او نارينه يئ د ښاره وايستله او د ښار دروازې يې په ڂانو پسى وتړلې او د ١٨۴۲ د پسرلي د شروع څخه تر مني پوري ښار كلابند ؤ، خو پر هغه سربېره كندهاريانو د ښار د دباندي څخه پر آرامه نه پرېښوله او پر برجو او دروازو به يې حملې كولې. كلابندو انگرېزي قواؤ د هندوستان او كابل څخه د تازه دمه عسكرو و رارسېدلو ته انتظار ايستئ، خو په ضمن كي يې د كندهاري آزادي خواهانو او غازيانو دحملو په نتيجه كي په زرو عسكر د لاسه وركړي وه او يواڂي درې زره اوښان يئ د كندهاري جنگياليو په لاس ورغلي وه.