cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ملا تیر لرونکي ژوي
مرکزي عصبي نظام
پروسینسفالون (مخکینی دماغ)، میسینسفیلون (منځ دماغ) او رومبینسفیلون (د شا دماغ)، نور یې په نورو بېلا بېلو د ملا تير لرونکو ډلو کې سره وېشل شوي دي. دوه وروسته ځای پر ځای شوې سترګې، د منځني دماغ نه د ودې شاوخوا جوړوي، خو په هاګ فش کې داسې نه ده، شونې ده چې علت يې دويم ځلي له لاسه ورکول وي. مخکیني دماغ ښه وده کړې او په ډېری «ټیټراپډونو» (څلورو پښو لرونکو ژويو) وېشل شوی، په داسې حال کې چې منځنی دماغ په ډېری کبانو او ځینې سلامندرونو (چرموښکۍــ کربوړی) کې پیاوړی وي. د مخکیني دماغ رګونه، معمولا جوړه وي، چې په تی لرونکو ژويو کې د دماغي نیمه کُرې په څیر نیمې کُرې ته وده ورکوي.
د مرکزي عصبي نظام پایله لرونکي اناتومي، له یوه واحد عصبي رګ سره چې د پاسه پرې یو لړ (ډېر ځل جوړه جوړه وي) «ویسیکلونه» (يو ډول کڅوړې) وي، د ملا تېر لرونکو يوه ځانګړتيا ده. ټول غیر شمزۍ لرونکی ژوي چې ښه پرمختللی مغز لری، لکه: حشرات، غڼې او سکویډ (د اوبو یو ژوی دی چې اته پښې لري) د ګنګلیونونو د شاتني سیسټم پر ځای بطني سیسټم لري، د دماغ د وېشل شوي ډډ سره د خولې یا کولمو په هر اړخ کې روان دی.
ميزان ولسوالۍ
میزان ولسوالۍ د افغانستان د زابل ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۱،۱۶۲ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د زابل ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
نوبهار ولسوالۍ
نو بحر ولسوالۍ د افغانستان د زابل ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۱،۱۴۴ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د زابل ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
واخان سیند
واخان سیند Wakhan River) د پامیر غرونو په لړۍ کې د افغانستان او تاجکستان هیوادو ترمنځ موقیعت لري. د واخان سیند چې د هندوکش د غرنیزو درو څخه سرچینه اخلي د پامیر سیند سره د یوځای کیدو وروسته پنج سیند جوړوي.
د سويلی کوريا اقتصاد
د سويلي کوريا اقتصاد ډېر پرمختللی او مخلوط اقتصاد دی. د اسمي جي ډي پي پر بنسټ، دا هېواد په اسيا کې څلورم ستر اقتصاد لري او په نړۍ کې لسم ستر اقتصاد دی. سويلي کوريا له دې امله هم د يادونې وړ هېواد دی چې اقتصادي پرمختګ يې په يو څو نسلونو کې له وروسته پاتې ملت څخه د يو پرمختللي لوړ عايد لرونکي هېواد په توګه راڅرګند شو. دا اقتصادي وده «پر هان سمندر معجز» په نوم څرګند شوی دی، کومې ودې چې له دې هېواد سره مرسته کړې چې له OECD او جي-۲۰ سره يو ځای شي. له سترې سوړبازارۍ څخه وروسته، سويلي کوريا اوس هم په نړۍ کې يو له چټکو وده کوونکو پرمختلليو هېوادونو څخه دی. دا هېواد په راتلونکو يوولسو هېوادونو ډله (Next Eleven د هېوادونو يوه ډلبندي ده چې يوولس هېوادونه پکې شامل دي) کې شامل کړای شوی دی، ځکه دا هېواد د دې وړتيا لري چې د يوويشتمې پېړۍ په منځ کې په نړیوال اقتصاد کې پیاوړی ځای پيدا کړي.
د سويلي کوريا تعلیمي نظام او د يو هڅاند باسواده نفوس منځ ته راتګ د هېواد د پرمختللې ټيکنالوژۍ د پرمختګ او اقتصادي ودې په برخه کې زياته ونډه لري. سويلي کوريا د صادراتو پر محور راڅرخېدونکي اقتصادي تګلارې په خپلولو پيل کړی، څو خپل اقتصاد پر مخ يوسي. په ۲۰۱۹ز کال کې، سويلي کوريا په نړيواله کچه اتم ستر صادرونکی او اتم ستر واردونکی هېواد و. د کوريا بانک او د کوريا پرمختيايي انستيتيوت په مهاليز ډول د سويلي کوريا د اقتصاد ستر اقتصادي شاخصونه او اقتصادي بهيرونه خپروي.
د پيسو نړيوال صندوق په څېر مشهور مالي سازمانونه د ګڼو اقتصادي بحرانونو په وړاندې د سويلي کوریا د اقتصاد د بيا رغېدو وړتيا یادونه کوي. هغوی د دې بيا رغېدو د وړتيا د لاملونو په توګه، د هېواد د اقتصادي ګټو ته اشاره کوي چې په هغې کې کم دولتي پور او زياتې مالي زېرمې شاملې دي، کوم چې د هر ډول اټکلي مالي بېړني حالت سره د مبارزې لپاره په چټکۍ سره په خوځښت راوستل کېدای شي. د نړيوال بانک په څېر نورې مالي ادارې، د BRIC او اندونيزيا تر څنګ کوريا د راتلونکي نسل د چټکو وده کوونکو اقتصادونو څخه يو بولي. سويلي کوريا يو له هغو پرمختلليو هېوادونو دی، کوم چې وکولای شول د سترې سوړبازارۍ پر مهال ځان له سوړبازارۍ خوندي کړي. په ۲۰۱۰ز کال کې د دې هېواد اقتصادي ودې کچه ٪۶.۲ ته ورسېده، دا کچه د سترې سوړبازارۍ پر مهال، په ۲۰۰۸ز کال کې له ۲.۳٪ او په ۲۰۰۹ز کال کې ۰.۲٪ وه. د سويلي کوريا اقتصاد د ۲۰۱۳ز کال په وروستيو کې د جاري حساب د ۷۰.۷ ميليارده امريکايي ډالرو د تر ټولو لوړ ثبت شوي زياتوالي سره يو ځل بيا ورغېد، کوم چې له ۲۰۱۲ز کال څخه ۵۷ سلنه وده ښيي. دا وده د نړيوال اقتصادي بحران د بې باوره حالت سره په ټکر کې ده، په داسې حال کې چې د دې هېواد ستر اقتصادي توليدات د ټيکنالوژۍ د توليداتو صادرات دي.
د سويلي کوريا د لوړې اقتصادي ودې او جوړښتي ثبات سره سره، د پوځي بحرانونو پر مهال د شمالي کوريا له امله سويلي کوريا د ونډو په بازار کې د اعتبار د اندازې زيانونه تجربه کوي. بيا بيا پېښېدونکې نښتې د دې هېواد د اقتصاد په مالي بازارونو اغېز پرېباسي.
ټولکتنه
له کوريايي جګړې وروسته، سويلي کوريا له يوې لسيزې څخه د يو څه زياتې مودې لپاره د کمو پرمختلليو بازارونو هېواد و. د صنعتي برخې وده د سويلي کوريا اقتصادي پرمختګ لپاره بنسټيز محرک و. په ۱۹۸۶ز کال کې، توليدونکو صنعتونو په کورني ناخالص توليد (GDP) کې شا اوخوا دېرش سلنه ونډه درلوده او کاري ځواک کې يې پنځه ويشت سلنه ونډه وه. د پیاوړې داخلي هڅونې او ځينو بهرنيو مرستو له امله، د سويل صنعت کارانو نوې ټيکنالوژۍ پخوانيو يا نويو جوړو شويو اسانتياو ته وروپېژندلې، د توکو توليد يې زيات کړ – په ځانګړي ډول هغه چې په بهرنيو بازارونو کې پلورل کېږي – او تر لاسه کېدونکی عايد يې د لا زياتې صنعتي پراختيا پر راوګرځاوه. د پايلې په توګه، صنعت د سويلي کوريا لرليد بدل کړ او ميليونونه مزدوران يې ښاري توليدي مرکزونو ته راکش کړل.
په ۱۹۸۹ز کال کې په صادراتو کې د کمښت او بهرنيو غوښتنو له امله د سويلي کوريا په اقتصاد کې منځ ته راغلی رکود، په صنعتي برخه کې د اندېښنو لامل وګرځېد. د سوداګرۍ او صنعت وزارت محللينو وويل چې د صادراتو د کم شوي فعاليت لامل جوړښتي ستونزې دي، په کوم کې چې ډېر پياوړی شوی «ون» (ون د سويلي کوريا پولي واحد دی)، لوړ شوي مزدونه او د مزدور لګښتونه، تکراري لاريونونه او د سود لوړې کچې شاملې وې. د دې په پايله کې توليد تر پلور زيات شو، په ګڼو برېښنايي وسايلو، موټرو او د رخت جوړولو تر څنګ د پرزو وړاندې کونکي کوچني شرکتونو په توليد کې هم کمی راغی. د کارخانې په خپله کار کولو (اتومات) نظامونه متعارف کړای شول، څو په مزدور تکیه کمه شي، د کوچني کاري ځواک په مرسته توليدي وړتيا زیاته شي او مسابقت ښه والی راوستل شي.
له ۱۹۶۰ لسيزې څخه تر ۱۹۸۰ لسيزې پورې چټکه وده
په ۱۹۶۱ز کال کې د جنرال «پارک چنګ هي» له کودتا سره، کومه چې په لومړي سر کې د سياسي ناکرارۍ او اقتصادي بحران لامل وګرځېده، يوه خوندي کوونکې اقتصادي تګلاره پيل شوه، کومې چې د دولت تر سيوري لاندې جوړه شوي بوژوازي اړ کړه چې داخلي بازار بيا فعال کړي. د پرمختګ د دود کولو په موخه، د صادراتو پر محوريت راڅرخېدونکې صنعتي کول پلي شول، هېواد ته يې له خامو موادو پرته، د هر ډول بهرنيو توليداتو داخلېدل بند کړل. کرنيز اصلاحات پر لار واچول شول او «جنرال پارک» مالي نظام دولتي کړ، تر څو پياوړي دولتي مټې مضبوطې کړي، په اقصتاد کې د هغه مداخله د پنځه کلونو طرحو له لارې وه.
مخکښان يې «چاوبولز» (د سترو کورنيو په اوک کې سوداګري) وو، هغه متنوعې کورنۍ ډلې لکه هايونډايي، سامسنګ او LG شرکت، کومو چې د مالیاتو د کمښت، له نظام څخه د دوی د ګټې اخيستلو قانونيت او ارزانه يا وړيا مالي تمويل په څېر د دولت مرستې تر لاسه کړې: دولتي بانک د هرې پنځه کلنې طرحې تر مخې او د دې طرحو د پرمخ وړلو لپاره د ټاکل شويو اقتصادي ډلو له خوا، د توکو پر بنسټ د متمرکزو پورونو د طراحۍ اسانتيا برابره کړه.
د سويلي کوريا په جي ډي پي کې په يو کال کې د منځنۍ کچې اته سلنه زياتوالی راغلی، په ۱۹۶۲ز کال کې دا وده ۲.۷ ميليارده امريکايي ډالره وه چې په ۱۹۸۹ز کال کې ۲۳۰ ميلیارده امريکايي ډالرو ته ورسېده او په دې ډول د ۲۰۰۰ز لسيزې په لومړيو کې د ميليارد ډالرو له پولې واوښت. په ۱۹۶۲ز کال کې د سړي سر اسمي جي ډي پي وده  ۱۰۳.۸۸ امریکايي ډالره وه چې په ۱۹۸۹ز کال کې ۵۴۳۸.۲۴ امريکايي ډالرو ته ورسېده او دا شمېره په ۲۰۰۶ز کال کې لوړې نقطې يعنې ۲۰۰۰۰ امريکايي ډالرو ته لوړه شوه. په ۱۹۶۲ز کال کې د توليد برخه د GNP ۱۴.۳ سلنه وه چې په ۱۹۸۷ز کال کې دا شمېره ۳۰.۳ سلنې ته لوړه شوه. د توکو د سوداګرۍ حجم په ۱۹۶۲ز کال کې ۴۳۰ ميليونه امريکايي ډالره وو چې په ۱۹۹۰ز کال کې دا شمېره ۱۲۷.۹ ميليارده امريکايي ډالرو ته ورسېده. په ۱۹۶۲ز کال کې په جي اين پي وده کې د کورنۍ سپما تناسب ۳.۳ سلنه و چې په ۱۹۸۹ز کال کې دا شمېره ۳۵.۸ سلنې ته ورسېده. په ډېرو صنعتي برخو کې د سويلي کوريا د ودې اندازه د شمالي کوريا د ودې له اندازې څخه زياته شوه.
کارل یونګ
کارل ګوستاو یونګ (زوکړه: د ۱۸۷۵ زکال د جولای ۲۶مه – مړینه: د ۱۹۶۱ زکال د جون ۶مه) سویسي ارواه پوه او اروايي درملګر و چې د تحلیلي ارواه پوهنې بنسټ یې کېښود. د یونګ آثارو د اروايي درملنې، وګړپوهنې، لرغونپوهنې، ادبیاتو، فلسفې، ارواه پوهنې او مذهبي مطالعاتو په برخو کې ځانګړی اغېز لرلی. نوموړي د زوریخ د اروايي ناروغیو په بورګولزلي روغتون کې د اویګن بلویلر تر نظر لاندې د څېړونکي په توګه کار وکړ. یونګ په خپل مهال کې ځان د یو اغېزمن کس په توګه ثابت کړ او د تحلیلي ارواه پوهنې له بنسټګر زېګمونډ فروید سره یې ملګرتیا جوړه کړه؛ دوی له یو بل سره اوږده لیکونه تبادله کول چې د دوی د ګډ نظر له مخې د انساني ارواه پوهنې په برخه کې مهم وو. نوموړی په تاریخ کې یو له اغېزمنو ارواه پوهانو څخه ګڼل کېږي.
فروید نه یوازې ځوان یونګ خپل هغه وارث باله چې د هغه له خوا د ارواه پوهنې د «نوي رامنځته شوي» علم چارې یې مخته وړې، بلکې هغه یې خپل کار ته مشروعیت بخښونکی باله ځکه چې فروید او د هغه مهال نور اروایي تحلیلګران ټول یهودان و او په اروپا کې له مخ پر ودې یهودیت ضد باورونو سره مخ و په داسې حال کې چې یونګ عیسوي و. په دې سره فروید، د اروايي تحلیل په برخه کې د خپل نوي تاسیس کړي نړیوال بنسټ مشرۍ ته د یونګ ټاکنه تضمین کړه. ورته مهال د یونګ څېړنې او شخصي لیدلوري لامل وګرځېدل څو هغه د خپل پخواني ملګري له دوکتورینو څخه په پیروي کې له ستونزو سره مخ شي او په دې سره د دوی لار له یو بل جلا شوه. دغه جلاتوب شخصا د یونګ لپاره خواشینونکې چاره وه چې له امله یې هغه اړ شو د موجود اروايي تحلیل پر ځای د یونګ د تحلیلي ارواه پوهنې جامع سیسټم رامنځته کړي. عالم  یوسف حاییم یروشالمي باوري و چې د هغه د عمر په وروستیو کې یهودیت ضد باورونه کېدای شي د هغه د دغه جلاتوب لامل ګرځېدلي وي.
د هغه د تحلیلي ارواه پوهنې په اصلي مفاهیمو کې فردیت شامل دی – د ټول عمر په اوږدو کې هغه اروايي بهیر چې د فردي اګاهانه او غیر اګاهانه عناصرو توپیر په ځان کې رانغاړي. یونګ دغه چاره د انساني ودې اصلي دنده بولي.
یونګ همدارنګه یو غښتلی هنرمند، صنعتګر، جوړونکی او پیاوړی لیکوال و. د هغه ډیری اثار د هغه تر مړینې پورې خپاره نه شول او یو شمېر نور یې آن له خپرېدو څخه پاتې شول.
ماشومتوب
کارل ګوستاو یونګ د ۱۸۷۵ زکال د جولای په ۲۶مه د سویس په تورګاو کانتون کې وزیږېد. نوموړی د پاول آشیل یونګ (۱۸۴۲- ۱۸۹۶ زکال) او املي پرېزورک ( ۱۸۴۸- ۱۹۲۳ زکال) لومړنی ژوندی پاتې شوی ماشوم و. د هغه له زیږون وړاندې د دوی دوه ماشومان مړه وزیږېدل، وروسته له هغو یې د پاول په نامه بل ماشوم په ۱۸۷۳ زکال کې وزیږېد، خو یوازې څو ورځې ژوندی و.
د کارل پلار، پاول یونګ په بازل کې د طبابت د جرمني الاصله سویسي ښوونکي کارل ګوستاو یونګ (۱۷۹۴- ۱۸۶۴ زکال) زوی و. پاول هیله لرله چې شتمن شي، خو د هغه دغه هیله هېڅکله هم پوره نه شوه او د سویس د اصلاح غوښتونکو په کلیسا یا پروتستانت کلیسا کې یې د یو بېوزله کلیوالي کشیش په توګه ژوند وکړ. د کارل مور، املي پرېزورک هم یوې لویې کورنۍ ته اړونده وه چې له پنځو پېړیو راهیسې یې سویسي ریښه لرله. املي د بازل د کشیش او عالم ساموئل پرېزورک لور وه. پرېزورک انتیئست (د پروتستانت کلیسا مشر) و، دغه لقب په دغه ښار کې د اصلاح شوې کلیسا روحاني او همدارنګه د عبري ژبې لیکوال او تصحېح کوونکي ته ورکول کېده؛ نوموړی په بازل پوهنتون کې د پاول یونګ د عبري ژبې ښوونکی و.
هغه مهال چې یونګ شپږ کلن و پلار یې په لاوفن کې د نسبتا هوسا ژوند لرونکي کشیش په توګه وټاکل شو. دغه مهال د ده د مور او پلار ترمنځ ستونزه رامنځته شوې وه. د یونګ مور یوه عجیبه او له ژونده ستړې مېرمن وه. هغې به خپل ډیری مهال د خوب په کوټه کې تېراوه، هغه ځای چېرې چې هغې به ویل هلته د شپې له مهاله له ارواه ګانو سره خبرې کوي. یونګ څرګندوي چې هغه به د ورځې له مهاله په عادي حالت کې وه خو د شپې پر مهال به بل ډول عجیبه او راز لرونکې مېرمن ترې جوړېدله. هغه څرګنده کړې چې یوه ورځ یې لږ څرګندېدونکې او نامعلومه څېره ولېدله چې د هغې له کوټې راووته سر یې جلا و او په هوا کې په الوتونکي حالت کې روانه وه. یونګ له خپل پلار سره ښې اړیکې لرلې.
د یونګ مور د دغې ناڅرګندې جسمي ناروغۍ له امله بازل ته څېرمه په یوه روغتون کې تر درملنې لاندې ونیول شوه او له همدې امله څو میاشتې له لاوفن څخه لرې وه. د هغه پلار دغه ماشوم په بازل کې د املي یونګ نا واده شوې خور ته ولېږه څو پالنه یې وکړي، خو له څه مودې وروسته یې بېرته خپل کور ته راووست. د املي یونګ دوامدارې افسردګۍ او نه شتون پر ماشوم یونګ ژور اغېز وکړ او لامل وګرځېده څو هغه ښځې له «ذاتي بې باورۍ» سره اړوندې وبولي، په داسې حال کې چې هغه ته «پلار» د باور وړ، خو ناتوانه کس په معنی و. یونګ د خپلو خاطراتو په کتاب کې څرګنده کړې چې په ده باندې د والدینو دغه اغېز «هغه لامل و چې ده یې له مخې کار پیل کړ». وروسته بیا هغه په خپل دغه لومړني نظر کې بدلون راووړ او څرګنده یې کړه چې: «ما په خپلو نارینه ملګرو باور وکړ خو هغوی زه ناهیلي کړم، پر ښځو مې باور ونکړ او له همدې امله له هغوی ناهیلی نه شوم». په لاوفن کې له دریو کلونو ژوند تېرولو وروسته پاول یونګ له دغه ځایه د لېږد غوښتنه وکړه. همدا و چې په ۱۸۷۹ زکال نوموړی بازل ته څېرمه کلینهونینګن (Kleinhüningen) ته را وغوښتل شو چېرې چې د دوی کورنۍ د کلیسا د غړو په استوګنځي کې ژوند کاوه. دغه لېږد مرسته وکړه چې املي یونګ له خپلې کورنۍ سره بیا له نږدې اړیکه پیدا کړي او له خپلې اروايي درملنې څخه کور ته راغله. هغه مهال چې یونګ ۹ کلن و د هغه کوچنۍ خور، یوهانا ګرترود (۱۸۸۴- ۱۹۳۵ زکال) وزیږېده چې د دوی په کورنۍ کې د «تروډي» په نوم پېژندل کېده او بیا وروسته د خپل ورور سکرتره شوه.
د جګړې پر مهال پوځي خدمت
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال یونګ د پوځي ډاکټر په توګه خدمت ته وغوښتل شو چې بیا ډېر ژر د بریتانوي افسرانو او سرتېرو د ساتنې د یوه کمپ مشر وټاکل شو. په دغه جګړه کې سویس بې پلوه و او یوازې دنده یې دا وه چې د جګړې دواړو غاړو ته اړوند سرتېري چې د تېښتې پر مهال به د دوی له پولو تېرېدل هغوی به یې نیول او بیا به یې ساتل. یونګ د دغو سرتېرو د ژوندانه د ښه کېدو لپاره کار کاوه او هغوی یې په پوهنتونونو کې زده کړو ته هڅول.
ویاړونه
نوموړي ګڼ شمېر افتخاري دوکتوراوې ترلاسه کړې چې په لاندې ډول دي:
الکساندر لوکاشنکو
الکساندر ګریګوریویچ لوکاشینکو په بلاروسي Александр Григорьевич Лукашенко) زوکړه ۳۰ اکتوبر ۱۹۵۴م کال) له ۲۰ د جولای ۱۹۹۴م کال راهیسی ترننه د بلاروس ولسمشر دی.
د بلجیم فیلیپ
د بلجیم هیواد فیلیپ (د بلجیم هیواد پاچا) په انګلیسي   Philippe of Belgium) زوکړه ۱۵ افریل ۱۹۶۰) د بلجیم د مشروطه پاد شاهي نظام اوسنی پاچا دی.
د هم‌جنس پالونکو ودونه
د هم‌جنس پاله واده چې د نارينه‌وو د واده او يا له خپل جنس سره د واده کولو په نوم هم يادېږي، د دوو هغو کسانو واده دی چې په يو جنس او يو جنډر پورې تړلي وي. د هم‌جنسانو د واده ريکارډ له تاريخي پلوه لومړۍ پېړۍ ته رسېږي، په معاصره دوره کې د لومړي ځل لپاره د ۲۰۰۱ زکال  د اپریل مياشتې په لومړۍ نېټه، د هم‌جنس پالو جوړو د ودونو لپاره برابري په قانوني ډول په رسميت وپېژندل شوه.
تر۲۰۲۱ ز کال پورې د هم‌جنس پالانو ودونه، په ۲۹ هېوادنو (په ټول هېواد يا ځينې قضايي سيمو) کې ترسره او په رسميت پېژندل شوي دي چې، تر ټولو نوی يې د کاستاريکا هېواد دی، چې په ۲۰۲۰ ز کې يې دا حق ترلاسه کړی دی. سويس هېواد، د ۲۰۲۱ ز کال په سپتمبر مياشت کې يوه ټول ‌پوښتنه وکړه چې ، په ۶۴ سلنه تايید رايو سره، د ۲۰۲۲ ز کال د جون مياشتې تر لومړۍ نېټې پورې هم‌جنس پاله جوړو ته د واده اجازه ورکوي.
له هم‌جنس او مخالف جنس سره د واده د برابرۍ قانون غوښتنليک، چې د واده د برابرۍ په نوم هم يادېږي، په بېلابېلو قضايي حوزو کې له يو بل سره توپير لري او د اساسي قانون په رڼا کې د محکمو په قانون کې د قانوني بدلون پر بنسټ د واده د برابرۍ او د هم‌جنسانو د رسمي پېژندلو لپاره تصويب شوی دی. د هم‌جنس پالونکو ودونه، د ودونو د شته قانون له مخې، چې د خلکو د مستقيمو رايو، ټول ‌پوښتنو او نوښتونو له لارې تصويب شوی مجاز دي. د هم‌جنس پالونکو د ودونو تر ټولو ښکاره ملاتړي، د انساني او مدني حقونو سازمانونه، طبي او علمي ټولنې دي، په داسې حال کې چې ترټولو څرګند مخالفین يې مذهبي بنسټ‌پالان دي. ټول‌ پوښتنو په پرله پسې ډول ښودلې ده چې، د هم‌جنس پالانو د ودونو د رسميت پېژندلو ملاتړ، مخ‌ پرودې او ټولو نورو دموکراسيو کې پراختيا موندلې ده.
علمي څېړنو ښودلې ده چې، له واده سره د هم‌جنس پالونکو مالي، رواني او جسمي هوساینې کچه لوړېږي. د واده شوو په اتحاديه کې چې قانون په رسميت پېژندلې، هغه ماشومان چې هم‌جنس‌ پالان یې روزي، د هم‌جنس پاله والدينو له روزنې ګټه اخلي او ټولنيز بنسټونه يې ملاتړ کوي. د ټولنيزو علومو څېړنې ښيي چې، له واده څخه د هم‌جنس پالانو محروميت ننګ دی او د دوی پر وړاندې عمومي توپيريز چلند( تبعيض) ته لار هواروي. څېړنې دا هم ردوي چې، ګواکي د هم‌جنس پالونکو د ودونو محدوديت د نورو جنس پالونکو (مخالف جنس ته ميل لرونکي) له تمدن يا د ټولنيزو نظمونو له پايښت سره اړيکه لري. د هم‌جنس پالانو ودونه، د هغو کسانو لپاره چې هم‌جنسه اړيکو ته ژمن وي، ټول هغه څه چې د هم‌جنسه واده اړوند دي ،لکه:  د دولتي خدمتونو وړاندې کول او مالياتي غوښتنې، د مخالف جنس له واده سره په برابرۍ وړاندې کولی شي. هغوی ته بايد قانوني ملاتړ، لکه ميراث او په روغتونو کې د کتنې حق ورکړل شي.
د هم‌جنس پالونکو له ودونو سره مخالفت له هغو ادعاګانو سره تړلی دی چې وايې:  د هم‌جنس پالونکو واده غير طبیعي او غير نارمل دی، د هم‌جنس پالونکو ودونه په ټولنه کې د هم‌جنس پالنې د ودې لامل کېږي او هغه ماشومان چې مخالف جنسه جوړو روزلي، ښه حالت لري. علمي څېړنې هغه ادعاوې ردوي چې وايي، هم‌جنس پالنه د انسان په جنسي تمايلاتو کې يو طبیعي او عادي بدلون دی او جنسي تمايل يوه ټاکنه نه ده. ډېری مطالعات ښيي چې، د هم‌جنس پالو جوړو د ماشومانو پالنه د مخالف جنسه جوړو د ماشومانو له پالنې سره ورته ده. ځينو څېړنو بيا د هم‌جنس پاله جوړو د روزنې ګټې ښودلې دي. Multiple sources:
بديل شرايط
د هم‌جنس پالانو د ودنو قانون د رسميت پېژندلو ځينې پلويان د يادې موضوع اړوند اصطلاحات کاروي لکه (په ۱۹۹۸ کال) په امريکا کې د واده برابري او په (2003 کال کې د واده خپلواکي) رامنځته شوې. کاناډايان له ډېر وخت راهيسې د برابر واده لپاره د واده برابري او برابر واده اصطلاحات د هم‌جنسه ودونو لپاره د رسميت تر لاسه کولو په موخه د يو سېګنال په توګه کاروي. په مقابل کې د هم‌جنس پالونکو د ودونو مخالفانو به هم‌جنس پاله جوړې د ځانګړو حقوقو د ترلاسه کولو لپاره هڅولې.
د AP Stylebook(دامريکايي انګليسي ګرامر لارښود) د هم‌جنس پالانو او لېزبينانو لپاره د واده اصطلاح يوازې د سرليک په محدوده فضا کې يادوي. اسوشېتډپرېس (پورته ياد شوی ژونال) خبرداری ورکوي چې د هم‌جنس پالونکو د ودونو وده په دې معنا ده چې د هم‌جنسه جوړو واده په يو ډول د مخالفو جوړو له ودونو سره توپير لري.
د واده اصطلاح کارول
انسان پېژندونکو د واده لپاره د ټولې نړۍ له ګډ کلتوري جوړښت سره برابر تعريف د ټاکلو هڅه کړې، ډېری وړاندې شوي تعريفونه،  په ځينو کلتورونو کې د هم‌جنس پالونکو د ودونو د تشخيص په برخه کې د ناکامۍ په سبب له نيوکو سره مخامخ شوي دي چې، له دې ډلې يې ۳۰ افريقايي کلتورونه، لکه: کېکويا (په کينيا کې يو ټبر) او ني‌يور (په سويلي سوډان کې يو ټبر) يادولی شو.
له دې سره چې په يووېشتمه پېړۍ کې ډېری هېوادونو د هم‌جنس پالونکو جوړو د رسمي پېژندلو لپاره د واده اړوند په خپلو قوانينو بياکتنه وکړه. ټولو اصلي انګليسي قاموسونو د واده د کلمې په اړه خپل تعريف اصلاح کړی، تر څو د جندر ځانګړنې پاکې کړي او يا يې د ثانويه تعريفونو په مرسته بشپړ کړي، چې ژبه د جندر او يا د هم‌جنس پالونکو اتحاديو له رسميت پېژندلو څخه بې پرې پاتې شي. د (اکسفورډ قاموس) د هم‌جنس پالونکو ودونه، له۲۰۰۰ زکال راهيسې په رسميت پېژندلي دي.
د هم‌جنس پالونکو د ودونو مخالفان، لکه د عيسی (ع) د کليسا د وروستۍ زمانې سپېڅلي خلک (هغه ډله چې ځانونه د عيسی (ع) ريښتيني پيروان ګڼي)، د کاتوليک کليسا (په نړۍ کې د مسيحيت تر ټولو لويه کليسا) او د سویلي باپ ټېست کنوانسيون (په متحده ايالاتو کې مېشت مسيحي مذهب)  چې غواړي واده يوازې په ښځينه او نارينه جوړو پورې محدودشي. د دوديز واده اصطلاح کاروي، چې له مخالف جنس سره د واده په معنا ده.
لرغونی
د هم‌جنس پالونکو د ودونو اړوند يو مأخذ په سېفرا کې (د مذهبي کتاب نوم دی) چې په درېيمه ميلادي پېړۍ کې ليکل شوی دی راغلی دی او هغه یې لولي  (Book of Leviticus)، د هم‌جنس پالنې پر اړیکو بنديز ولګاوه او يهودانو ته يې خبرداری ورکړ چې، د مصر او کنعان خلکو له کړنو څخه پيروي ونه کړي (Lev. 18:22, 20:13). سېفرا ټینګار کوي چې:  دا کړنې پېچلې دي او د هم‌جنس پالونکو ودونه هم په کې شاملېږي. نر له نر سره، ښځه له ښځې سره، نر له ښځې او د هغې له لور سره او يوه ښځه له دوو نارينه وو سره واده کوي.
د تاريخ پوه جان بولسن له نظره: هغه څه چې د هم‌جنس پالونکو د واده د لومړنۍ تاريخي يادونې په اړه د بحث وړ دي، د روم سترواکۍ په لومړيو کې رامنځته شول. هغه مهال يادې کړنې د مسخرې( نندارې) او نيوکې په ډول خپرېدلې.
کوچني سترواک اېلاګابالاس، د هېروکليس په نوم ژېړ وېښتان لرونکي د ارابې (دوه ارابه یي بګۍ چې په پخوا وختونو كې په جګړو او لوبو كې استعمالېدې) چلوونکی غلام، د خپل خاوند په نوم ياد کړ. هغه د روم په ښار کې د زوتيکوس په نوم له يوه ورزشکار سره، د خلکو تر منځ په عام ډېر لګښت لرونکي جشن کې واده وکړ.
د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې د متحدینو جنګي جنایتونه
د متحدینو جنګي جنایتونه په دوهمه نړیواله جګړه کې د ځواک د لیکې نظامي پرسونل یا ملکي وګړو پر وړاندې د متحدینو لخوا د جنګ قانون ته د دواړو تور لګول شوی او له قانوني اړخه ثابت شوی تاوتریخوالی احاطه کوي. د دوهمې نړیوالې جګړې په پای کې، د لیکو د جنګي جنایتونو په هکله ډېرې محاکمې ترسره شوې چې ترټولو نامتو یې د نورنبرګ محکمه او د توکیو محکمه وې. په اروپا کې، دا محکمې د لندن منشور په اساس تاسیس شوې چې یوازې هغه جنګي جنایتونو تورونه یې په پام کې نیول چې د وګړو لخوا د محوري ځواکونو د ګټې لپاره ترسره شوي وو. د متحدینو اړوند پرسونل ځینې جنګي جنایتونه د متفقینو ځواکونو له لورې تحقیق شول او په ځینې مواردو کې نظامي محکمو ته ولېږدول شول. ځینې پېښې چې تاریخ لیکونکي ادعا کوي چې د هغه وخت د جنګ قانون پر اساس، جنایتونه وو، د بېلابېلو لاملونو له امله د متحدو ځواکونو له لورې د جګړې په اوږدو کې تر څارنې لاندې رانغلل، یا هم تر څارنې لاندې راغلل او د قضايي  څار د نه تر سره کېدو پرېکړه پرې وشوه.
د کلاوس ویګرف لخوا خپرې شوې در اشپیګل مقالې پر اساس، د متحدینو د عسکرو ډېری شخصي یاد داشتونه تراوسه په قصدي ډول د تاریخ لیکوونکو له خوا له پامه غورځول شوي دي، ځکه چې هغوی د دوهمې نړیوالې جګړې له افسانې «ترټولو لوی نسل» سره مخالف وو. دې نظر د ریک آټکینسون اثر، د جګړې ورځ، په کوم کې چې هغه په ایټالیا کې د متحدینو جنګي جنایتونه بیانوي، او د آنټوني بیور اثر، ورځ: د نورمانډي جګړه (D-Day: The Battle for Normandy)، کتابونو سره په بدلون پیل وکړ. د بیوور وروستنی کار ښکاروي چې په نورمانډي کې د متحدینو جنګي جنایتونه له هغه څه څخه چې پخوا یې تصور کېده ډېر پراخ وو.
پالیسي
متحدین ادعا کوي چې د هغوی ملېشو ته د هاګ کنوانسیون او ژنیو کنوانسیون رعایت کولو لارښوونه شوې او باور پر دې دی چې د دفاعي لاملونو لپاره یوه عادلانه جګړه ترسره کوي. په هرحال، د کنوانسیونونو څخه سرغړونه ترسره شوه، له هغې جملې څخه د دوهمې نړیوالې جګړې په پای کې شوروي اتحاد ته د هغو شوروي اتباعو اجباري بېرته تګ چې د محور له ځواکونو سره یې همکاري کوله. د شوروي اتحاد پوځ هم په مکرر ډول جنګي جنایتونه ترسره کړل چې نن ورځ په ډاګه شوه چې ټول د دې هېواد د دولت په امر ترسره شوي دي. په دې جرمونو کې یرغلیز جنګونه کول او د جنګي اسیرانو ډله‌ ییزه وژنه او د فتح کړل شویو هېوادونو د نفوسو ځپنه شامل دي.
آنټوني بیور د آلمان د اشغال په اوږدو کې د شوروي لخوا په آلماني ښځو باندې جنسي تېری د «د تاریخ په اوږدو کې د ډله‌ییز جنسي تېري ترټولو لویه پدیده» په توګه توصیفوي او اټکل کوي چې لږترلږه په ۱.۴ میلیون ښځو یوازې په ختیځ پروس، پومرانیا او سیلېسیا کې جنسي تېری شوی. هغه ټینګار کوي چې شوروي ښځې او نجونې، چې په آلمان کې د غلامۍ له کار څخه آزادې شوې وې، هم جنسي ځورول شوې دي.
انفرادي مبصرین لکه آلماني تاریخ لیکونکي او د کین اړخه جګړې ضد فعال یورګ فرډریش استدلال کړی چې د متحدینو له خوا د ملکي سیمو او د دښمن په قلمرو کې د کلتوري هدفونو هوایي بمباري، لکه د آلمان کولن، هامبورګ او درسډن ښارونه، د مونټ کاسینو جګړې په اوږدو کې ایټالیا کې د مونټ کاسینو سیمه، د جاپان ټوکیو، ناګویا، اوساکا ښارونه او په ځانګړې توګه په هیروشیما او ناګاساکي کې د اټومي بمونو کارول، چې د دې ښارونو د بشپړې ویجاړتیا او د سلګونو زرو ملکي وګړو د وژنې لامل شو، باید د جنګي جنایتونو په توګه وګڼل شي؛ په هرحال، نور څارونکي څرګندوي چې له دوهمې نړیوالې جګړې مخکې او د هغې په اوږدو کې د هوایي جګړو په هکله هیڅ نړیوال مثبت یا ځانګړی قانون شتون نه درلود او هیڅ کوم جاپانی او آلمانی افسر د دوهمې نړیوالې جګړې وروسته د متحدینو د جنګي جنایتونو په محکمو کې د شانګهای، چونګ کینګ، وارساو، روټردام او د Blitz په اوږدو کې د بریټانیا ښارونو د هوایي بریدونو له کبله تر څار لاندې ونه نیول شول.
کاناډا
چارلز پي سټېسي، د کاناډا د ټاکنیز کمپاین رسمي تاریخ لیکوونکی، رپوټ ورکوي چې د ۱۹۴۵م کال د اپریل په ۱۴مه ځینې اوازې خپرې شوې چې ګواکي د کاناډا د آرګیل او ساټرلنډ غرنۍ سیمې نامتو افسر، ډګروال فرډریک اي ویګل، د یو ملکي نښان ویشتونکي لخوا وژل شوی دی. دا اوازه د دې لامل شوه چې د غرنۍ سیمې وګړو له خوا په فریزویټه ښار کې د ملکي وګړو اموالو ته د غچ اخیستو په موخه اور واچول شو. سټېسي وروسته ولیکل چې کاناډایي پوځیانو مخکې له دې چې کورونو او توکو ته اور واچوي، لومړی یې ملکي آلمانیان له هغه ځایه ووېستل؛ هغه وویل چې «خوشحاله یم چې ووایم [هغه] هیڅکله داسې نور څه ندي اورېدلي». وروسته بیا په ډاګه شوه چې د آرګیل قومندان آلماني پوځیانو وژلی وو.
د میچام او وون سټافنبرګ په وینا، د کاناډا د اردو واحد،  «د اډمونټون وفاداره رژیم» آلماني جنګي اسیران د سیسیلي یرغل په اوږدو کې وژلي دي.
ماګوېس
ماګوېسانو هم د ۱۹۴۴م کال د سپټامبر په ۱۰مه نېټه په Saint-Julien-de-Crempse (د دوردوګنې سیمه کې) ۱۷ جنګي اسیران اعدام کړل چې له هغه وخته راهیسې تراوسه د هغوی څخه ۱۴ کسه پېژندل شوي دي. دا وژنې د ۱۹۴۴م کال د آګسټ په ۳مه د سنټ جولین کلي د آلماني ځايي ۱۷ اوسیدونکو د غچ وژنې وې چې هغه په خپله د سنټ جولین سیمه کې، چېرته چې د ماګوېس فعالې حجرې د اوسېدو ځای وو، د مقاومت فعالیتونو په ځواب کې غچ اخيستني وژنې وې.
وخي خلک
وخي خلک (وخي قوم) یاهم پامیریان) د افغانستان په شمال ختیځ واخان دره کې یو (افغانی_ترکی قوم) دی. واخیان د افغانستان ترڅنګ په تاجکستان، چین او کشمیر یو شمیر برخو کې میشت او کوچیان دي. د اټکل له مخې د واخیانو ټول شمیر د ۷۰-۱۰۰ زره تنو پورې ورسیږي.
د مونتینګرو هیواد د ښارونو نوملړ
د مونتینګرو هیواد ایداري وېش (د مونتینګرو هیواد د ولایتونو نوملړ)
پودګوریتسا پلازمینه. نیکشیچ پلیفلیا بیجلو پولیه بار هرتسګ نووي
رومن رادف
رومن رادف په بلغاریایي Румен Георгиев) ۱۸ جون ۱۹۶۸م کال) د بلغاریا هیواد پنځم ولسمشر دی.
رينګساکر ويدره ګونه
رينګساکر ويدره ګونه او يا (رينګساکر د لويانو ښوونځۍ) يو لېسه ده چې د ١٠م صنف څخه پورته هلکان/پکښې زدکړې تر سره کوي، نوموړې لېسه په بروموندال ښار کې موقعیت لري، او يوه څانګه يې په موول، هدمارک کي موقيعت لري.
سقراطي پوښتنې
سوکراتي پوښتنې(Socratic maieutics) نوم ورته له سوکرات نه وروسته ورکول شوی دی. نوموړي يو تعليمي مېتود وکاروه، چې له خپلو زده کوونکو نه په پوښتنې کولو سره يې د ځوابونو په پيداکولو باندې تمرکز وکړ. د اپلاتون له نظره چې د سوکرات له زده کوونکو نه و، سوکرات باور درلود چې د فکري پوښتني منظم تمرين زده کوونکی يا عالم ته د دې توانايي ورکوي، چې نظريه وازمايي او د دې وړ اوسي چې، د دې نظريو اعتبار معلوم کړي. اپلاتون د تدريس دا سخت يا ټينګ مېتود د دې خبرې د تشرېح کولو لپاره څرګند کړ، چې ښوونکی د دې لپاره چې زده کوونکی اړ کړي چې د علم تر ټولو لوړه کچه تر لاسه کړي، يو عمومي ناخبره سلوک په نظر کې نيسي. پر همدې بنسټ يو زده کوونکی د دې وړتيا لري چې مغايرتونه تر لاسه، نامناسب يا نيمګړې نظريې بيا پيدا او په جدي ډول اړين فکر مشخص کړي.
سوکراتي پوښتنه، د منظمې پوښتنې کولو يوه بڼه ده، چې کولی شي په ډېرو برخو او د زياتو موخو لپاره د فکر لټولو په موخه وکارول شي، په ګډون د دې چې پېچلې نظريې راوڅپړي، د شيانو حقيقت ته ورسېږي، مسئلې او ستونزې خلاصې کړي، انګېرنې راښکاره کړي، مفاهيم تحليل کړي، هغه څه چې پرې پوهېږو او يا هغه چې پرې نه پوهېږو، يو له بله بېل کړي، د فکر منطقي پایلې تعقيب يا بحثونه اداره کړي. سوکراتي پوښتنه، د هغې بنسټ پر اساس ده، چې فکر کوونه ساختمان شوی منطق لري او بنسټيزو فکرونو ته اجازه ورکوي چې وپوښتل شي. سوکراتي پوښتنې، په خپله له پوښتنې نه د بېلولو کیلې دا ده چې، لرغونی يا پخوانی په ترتيب، منظم او ژور وي او په عادي ډول په بنسټيزو مفاهيمو، اصولو، نظريو، مسئلو يا ستونزو تمرکز کوي.
سوکراتي پوښتنه، په تدريس کې راجع کېږي او په زده کړو په ځانګړي ډول په وروستيو دوو لسيزو کې يې د يوه مفهوم په توګه عمومي منښت تر لاسه کړي دی. ښوونکي، زده کوونکي يا بل هر هغه څوک چې په ژوره سطحه د فکر په پلټنه کې لېوال وي، کولی شي سوکراتي پوښتنې جوړې، په هغوی کې ځان بوخت کړي. سوکراتي پوښتنه او نور ډولونه يې په pshychotherapy کې په پراخه توګه کارول شوې دي.
د ښوونې او روزنې علم(پیداګوژي)
کله چې ښوونکي په تدريس کې سوکراتي پوښتنه کاروي، موخه يې کېدای شي دا وي چې د زده کوونکي فکر وپلټي، په ورکړل شوې مقالې، مسئلې يا موضوع د زده کوونکي د پوهې پراخوالی معلوم کړي، چې د زده کوونکو لپاره سوکراتي پوښتنه جوړه کړي يا له زده کوونکو سره مرسته وکړي، چې يو مفهوم يا د استدلال کرښه تحليل کړي. دا وړانديز شوی دی، چې زده کوونکي بايد د سوکراتي پوښتنې ترتيب زده کړي، تر څو دوی په سختو مسئلو، د نورو د فکر په پوهېدنې او ټاکلو او د هغو مفاهيمو په تعقيبولو کې ورنه ګټه پورته کول پيل کړي، چې دوی او نور يې فکر کوي. په حقيقت کې سوکرات په خپله فکر وکړ، چې پوښتنه د تدريس يوازينۍ د دفاع وړ بڼه وه.
ښوونکي کولی شي، سوکراتی پوښتنې په تدريس کې لږ تر لږه د دوو موخو لپاره وکاروي:
سوکراتي پوښتنې په زده کړه کې د پوښتنې اهميت په ډاګه کوي. دا د سيستماتيک (منظم) او ټوټه شوي فکر تر منځ توپير کوونه رانغاړي، په داسې حال کې چې پر اشخاصو فشار واردوي چې د خپل علم او نظريې په رېښو وپوهېږي. هغه زده کوونکي چې په تعليمې تنظيماتو کې د سوکراتي پوښتنې د کارونې ملاتړ کوي، بحث کوي چې سوکراتي پوښتنه له زده کوونکو سره مرسته کوي چې فعال او خپلواک زده کوونکي جوړ شي. د هغو سوکراتي پوښتنو بېلګې، چې په زده کړيزو تنظيماتو کې د زده کوونکو لپاره کارول کېږي:
له افغانستان نه د متحده ايالاتو د سرتېرو وتل (۲۰۱۱-۲۰۱۶)
له افغانستان نه د متحده ايالاتو د سرتېرو وتل د افغانستان په جګړه کې د متحده ايالاتو د وسله والو ځواکونو د کمولو او له ۲۰۱۴ز کال وروسته د دې ځواکونو د شتون په توګه تشرېح کېدای شي، په داسې حال کې چې ډېری جګړه یيز سرتېري د ۲۰۱۴ز کال تر پايه له افغانستان څخه وتلي و.
ناټو په افغانستان کې د جګړې د ۲۰۱۵ پړاو پر مهال د مشورې او ترهګرۍ سره د مبارزې د صلاحيت په لرلو سره په افغانستان کې د ۱۳،۰۰۰ او د ۹۸۰۰ امريکايي سرتېرو د پرېښودو طرحه جوړه کړې وه او تمه کېده چې دوی به په افغانستان کې د ۲۰۱۶ز کال تر پايه پورې خپل شتون وغځوي. د ۲۰۱۶ز کال د جولای په مياشت کې امنيتي حالت خرابیدو ته په کتنې سره متحده ايالاتو د ۲۰۱۶ز کال تر ډيسمبر پورې د خپلو سرتېرو ايستل وځنډول او د کندوز په جګړه کې د طالبانو د بيا نیولو د هڅې په نظر کې نیولو سره يې پرېکړه وکړه چې په څلورو ګارنيزونونو (کابل، کندهار، باګرام او جلال اباد) کې به خپل اته زره او څلور سوه سرتيري وساتي. د انخلاء پروسه د ۲۰۱۶ز کال په ديسمبر مياشت کې بشپړه شوه او په افغانستان کې اته زره او څلور سوه سرتيري پاتې شول.
د اوباما د ادارې له خوا په ۲۰۰۹ز کال کې د سرتېرو زياتول
له بارک اوباما څخه د مخکيني ولسمشر جورج ډبليو بوش په اداره کې د سرتېرو شمېر نږدې ثابت پاتې و، او نږدې ۳۰۰۰۰ امريکايي سرتېري افغانستان ته استول شوي وو. د جنورۍ په مياشت کې د لسمې غره ايزې فرقې د درېيم غنډ څخه د جګړه ايزې ډلې شا و خوا درې زره امريکايي سرتېري لوګر او وردګ ولايتونو ته ولاړل. دا ځواکونه د هغو مرستندويه سرتېرو لومړۍ څپه وه چې د زياتېدو تمه يې کېده د کوم حکم چې جورج ډبليو بوش ورکړی و او بارک اوباما دا شمېر زيات کړ.
د ۲۰۰۹ز کال د فبرورۍ په مياشت کې بارک اوباما افغانستان ته د اولس زره نورو سرتېرو استولو لارښوونه وکړه تر څو په هېواد کې امنيت پياوړی شي، په دې ډول هغه شپږ دېرش زره امريکايي سرتيري چې له پخوا څخه هلته وو تر پنځوس سلنه زيات شول. اوباما په يوه لیکلي وينا کې وويل «دا زياتوالی اړين دی تر څو په افغانستان کې مخ پر خرابېدونکی حالت ثابت کړای شي، هغه هېواد چې ستراتيژيکه پاملرنه، لارښودنه او د اړتيا وړ سملاسي سرچينې نه دي تر لاسه کړي». هغه همدا راز څرګنده کړه «طالبان افغانستان کې بيا راژوندي شوي او القاعده د بغاوت ملاتړ کوي او د پاکستان د پولې په اوږدو کې له خپلو پټنځايونو څخه امريکا ګواښي». هغه وويل «دا استول زموږ پر سرتېرو او پوځي کورنيو ډېر زيات فشار واردوي» اوباما ومنله، خو په سيمه کې مخ پر خرابېدو امنيتي وضعيت د «بېړنۍ پاملرنې او چټک اقدام» غوښتنه کوي. تمه وه چې په تازه استول کېدونکو ځواکونو کې به د شمالي کارولينا د لژوين کمپ څخه اته زره امریکايي سمندري ځواکونه، د واشنګټن له ليويز څخه د متحده ايالاتو د پوځ څلور زره سرتيري او د متحده ايالاتو د وسله والو ځواکونو له هغه برخې څخه پنخه زره سرتيري شامل وي، چې لا ټاکل شوی نه ده. اوباما همدا راز وويل «هغه بشپړ قانع دی چې تاسې د افغانستان، د طالبانو، په سيمه کې د سخت دريځۍ د خپرېدو ستونزه يوازې په پوځي لارو چارو نه شئ حل کولای».
د دولت له خوا د افغانستان د تګلارې د پراخه ارزونې له بشپړولو وروسته افغانستان ته د نورو سرتېرو د استولو پرېکړه وشوه. د ۲۰۰۹ز کال د مارچ په اوه ويشتمه نېټه، د سپينې ماڼۍ له خوا د شپېتو ورځو سختو ارزونو څخه وروسته چې له پوځي قوماندانانو او ديپلوماتانو، سيمه ايز حکومتونو او شريکانو، د ناټو د ایتلاف مؤسسو او مرستندويه ادارو سره مشورې وشوې، اوباما د افغانستان او پاکستان لپاره د نوې ستراتيژۍ اعلان وکړ. اوباما وويل «په دې بنسټ زه غواړم چې د امريکا خلک وپوهېږي چې موږ څرګنده او متمرکزه موخه لرو؛ تر څو په پاکستان او افغانستنان کې القاعده وپاشو، له کاره يې وغورځوو او ماتې ورکړو او په راتلونکي کې دې هېوادونو ته د دې ډلې د بيا راستنيدو مخه ونيسو. دا هغه موخه ده چې بايد تر لاسه شي. دا هغه لامل دی چې تر دې زيات عادلانه نه شي کېدای. هغو تروريستانو ته چې زموږ مخالفت کوي، زما پيغام هماغه دی: موږ به تاسې ته ماتې درکړو». د دې موخې لپاره اوباما اعلان کړه چې په پام کې لري افغانستان کې امريکايي ځواکونه لا پياوړي کړي، له پاکستان سره مرستې زياتې کړي او په افغانستان او پاکستان کې د القاعده او طالبانو په وړاندې د جګړې د پرمختګ د اندازه کولو لپاره سخت معيارونه جوړ کړي – لکه په افغانستان کې د مرګ ژوبلې او تاوتريخوالي کچه د باغيانو پر ضد پاکستاني بريدونه او د متحده ايالاتو د مرستې محاسبه کول-. د هغه د ستراتيژۍ يوه برخه د نورو څلور زره امريکايي سرتېرو استول وو، -دا له هغه اولس زره سرتېرو څخه جلا وو چې په فبرورۍ مياشت کې يې اعلان کړی و – تر څو د افغان پوځ او پوليسو لپاره د روزونکو او سلاکارانو په توګه کار وکړي. دا خوځښت د امریکايي ملکيانو له خوا د افغانستان پر لور د تګ له زياتوالي سره مل و، تر څو د افغانستان د زېربناوو په بيا رغونه کې مرسته وکړي. پر افغانستان د بيا تمرکز کولو سره، ټاکل شوې وه چې د اوباما اداره پر پاکستان زور راوړي تر څو له افغانستان سره د خپلو پولو په اوږدو قبايلي سيمو کې د القاعده او طالبانو د خوندي پټنځايونو په وړاندې مقاومت زیات کړي. د متحده ايالاتو پوځي او ملکي برخې زياتې شوې. د دې تګلارې وروستی عنصر د روسيې او ايران په ګډون د افغانستان د سيمه ايزو ګاونډيو د ښکېلولو هڅې وې، تر څو د افغانستان په امن کولو کې مرسته وکړي.
اوباما په ۲۰۰۹ز کال کې د افغانستان د حالت په اړه څرګنده کړه «د حکومت د نسکورېدو نژدې ګواښ نه شته، خو طالبانو پرمختګ کړی دی». «القاعده په هغه شمېر کې په افغانستان کې نه دي راپورته شوي څومره چې له ۹/۱۱ مخکې وو، خو دوی د پولې په اوږدو کې خوندي پټنځايونه ساتلي دي. او زموږ ځواکونه د اړتيا وړ بشپړ ملاتړ څخه برخمن نه دي تر څو په اغېزناک ډول افغان امنيتي ځواکونه وروزي او له هغوی سره مشارکت وکړي او په ښه طريقې سره خلک خوندي کړي». د ۲۰۰۹ز کال د ديسمبر مياشتې په لومړۍ نېټه په لويديځه نقطه کې د متحده ايالاتو په پوځي اکاډمۍ کې اعلان کړ چې متحده ايالات به نور دېرش زره سرتيري افغانستان ته واستوي او د ۲۰۱۱ز کال د جولای مياشت يې له افغانستان څخه د امريکايي ځواکونو د ايستلو نېټه کېښوده. هغه ژمنه وکړه چې هغه کولای شي «دا جګړه بريالي پای ته ورسوي»، اوباما داسې يوه ستراتيژي جوړه کړه چې د افغانستان په پراخو سيمو کې د طالبانو لاسته راوړنې به په شا واړوي، افغانان به په ښه ډول خوندي کړي، پر افغانستان به زور واچوي چې خپله پوځي وړتيا او ډېر اغېزناک حکومت جوړه کړي او په پاکستان کې د القاعده پر ضد بريدونه به سخت کړي. ولسمشر وويل چې د نوې ستراتيژۍ درې بنسټيز عناصر دا دي: «د انتقال لپاره د شرايطو برابرولو پوځي هڅې؛ د غېر نظاميانو زياتوالی تر څو مثبت اقدامات پياوړي کړي او له پاکستان سره اغېزناک مشارکت». په ټوله کې هدف دا و چې «په افغانستان او پاکستان کې القاعده ماته شي، ويجاړه شي او ماتې ورکړای شي او د هغوی هغه وړتياوو مخه ونيسي چې په راتلونکي کې امريکا او د امريکا متحدين وګواښي». د لويديځې نقطې وينا د جګړې په درې مياشتينۍ ستراتيژۍ پای ته ورسېده. د دې بيا کتنې پر مهال اوباما په هر ولايت کې د طالبانو د پياوړتيا د ارزونې، د افغان ولايتي مشرانو د اغېزمنتيا او عمومي امنيتي وضعيت غوښتنه وکړه، تر څو معلومه شي چې د متحده ايالاتو ځواکونه په څومره چټکتيا سره يوه ټاکلې سيمه پرېښودای شي. په ويسټ پواينت کې د هغه له وينا مخکې مياشتو کې، په زيات ټاکلي ډول د ۲۰۰۹ز کال د اکتوبر په دېرشمه نېټه د پوځ د ګډو قواوو له رئيس سره په يوه ناسته کې، د هغه د پوځونو د زیاتوالي په اړه د بحل پر مهال، اوباما وويل چې د افغانستان جګړه يوه امريکايي جګړه ده، خو هغه نه غواړي چې پای ته نه رسېدونکې ژمنتيا ورسره څرګنده کړي.
ارغسان ولسوالۍ
ارغسان ولسوالۍ د افغانستان د کندهار ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو وگړو شمېر ۲۸،۹۰۰ وگړو ته رسېږي.
د ارغسان اولسوالۍ چې يوه لرغوني پښتون ميشته اولسوالي ده .د درانيو اصل ټاټوبی گنل کيږي او د تاريخ په اوږدو کي دغه اولسوالي پر څو برخو ويشل سوې ده لکه ارغسان، معروف ، د ډيورنډ هغه اړخ د کوږک لمن او اڅکزي توبه. د اوسني ارغسان اولسوالۍ پراختيا٤٣٠٢ کيلو متره ده او د ابو څخه ١٣٠٠ ميټره لوړوالي لري د کندهار ولايت په جنوب ختيځ کي پرته ده چي د کندهار ښار سره سل کلو مټره واټن لري.
په دې اولسوالۍ کي څلور غټ کامونه اوسيږي لکه:
بارکزي، پوپلزي، الکوزي او پنج پاى څه نا څه نور کامونه هم پکي سته لکه سيدان، قريش، بابړ، کاکړان، خو زياتره يې بارکزي او پوپلزي دي، د پنج پاى د قبيلې څخه ساکزي، عليزي، خوگیاڼي، څوپانزي، ماکيان هم شته.
د ارغسان اولسوالۍ ٣٣٥ لوی او کوچني کلي لري نفوس يې تقريباً ٧٠٠٠٠ تنه کيږي(۲۰۰۵ز)
څلور خواوي
په خيتځ کي د معرووف اولسوالي، په لوېديځ کي د دامان اولسوالي، په جنوب کي د پاکستان د منزکي سره په شمال او ختيځ کي د زابل ولايت د شينکۍ اولسوالۍ او د زابل ولايت د سيوري اولسوالۍ سره پوله لري په شمال لويديځ کي د ښار صفا اولسوالۍ سره پوله لري او په جنوب لويديځ کي د بولدک اولسوالۍ او تخته پل اولسوالۍ سره پوله لري او په جنوب ختيځ کي د معروف اولسوالۍ سره پوله لري
کښت:
د ارغسان اولسوالۍ په پراخه کچه د انارو باغوونه لري چي بين المللي مارکيت يې گټلي،باراني غنم، للمي غنم، انځر په پراخه کچه سره مرچ، تمباکو، خټکي، هندواڼي زيره په د لويو لاسته راوړنوڅخه دي د ارغسان اولسوالۍ دوه ډېر غټ او دوه ميانه رودونه لري چي يو د ارغستان رود دی چي سرچينه يې د زابل ولايت د شملزو اولسوالۍ او ډيورنډ هغه پلو د باديني څخه او بله سرچينه يې د زابل ولايت د اتغر اولسوالۍ څخه سرچينه اخلي. لوړه چي سرچينه يې د غزني ولايت آو بند او د زابل ولايت د شينکۍ اولسوالۍ څخه اخستل سوې ده.
د خلکو کار
د دې اولسوالۍ زياتره خلک په کښت او مالدارۍ اخته دي او لږ شمير يې په تجارت او کوچينو سوداگريو اخته دي.
مهم زيارتونه
حاکم نيکه. حاجي عالم. شيخ متون. شيخان شيخ حسن نيکه. ذلال نيکه شاه پسند نيکه محمد نيکه چي د محمد زي قوم اول نيکه دی چي د ١٦٣٠ ز کال په شاوخوا کي يې ژوند کاوه چي اولاده يې محمدزي دي، نوموړى د صدو نيکه همزولی چي د صدو نيکه اولاده صدو زي دي چي ميړنی احمد شاه بابا د دغه ټبره څخه و، صدو زوي په پوپلزيو کي يو ښاخ دی د محمد نيکه زيارت د ارغسان لوسوالۍ د تاجاو په کلي کي دی.
مهم غرونه
نارين غر، د شنه نري غر، د سنگار غر، د چغني غر، د هډۍ غر ،تور تاک ،شابيگ او د سامي غر.
سرچينې
وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ
وېشنيزه:د کندهار ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:د کندهار ولسوالۍ وېشنيزه:د کندهار جغرافیايي موقیعت
فریتیوف شوون
فریتیوف شوون (فریت-یوف شو-ون/ فونتیکي سمبول یې: /ˈʃuːɒn/، په الماني ژبه: [ˈfʁɪtjɔf ˈʃuːɔn]؛ زوکړه د ۱۹۰۷ کال د جون ۱۸مه -مړینه د ۱۹۹۸ کال د مې ۵مه) یو سویسی میتافزیک پوه و چې د الماني ټبر د تل پاتې هوښ یا فرهنګ‌پال ښوونځي سره یې تړاو درلود. هغه د میتافزیک، معنویت، دین، انسان‌پوهنې او هنر په برخه کې په فرانسوي ژبه له شلو څخه زیات اثار لیکلي چې په انګلیسي اوګڼو نورو ژبو ژباړل شوي دي. هغه همداراز انځورګر او شاعر و.
شوون له رنه ګنون او اناندا کوماراسوامي سره د شلمې پېړۍ د تل پاتې هوښ فلسفې د اصلي استازو په توګه پېژندل کېږي. نوموړي هم د هغوی په څېر د یو مطلق اصل – خدای – واقعیت ومانه چې نړۍ ورڅخه سرچینه اخلي او باوري و چې ټولې الهې څرګندونې د خپلو اختلافاتو سره سره یو مشترک جوهر لري: یو ډول واحد حقیقت. هغه همداراز له هغوی سره دا ډاډ شریک کړ چې انسان په بالقوه ډول د عقلي پوهې وړتیا لري او په دوامداره ټوګه یې پر مدرن ذهنیت چې د هغه په وینا یې د عقلي پوهې له دودیزو ريښو څخه سرچینه اخیسته نیوکه کړه. شوون تر اپلاتون، پلوتین، ادې شانکارا، مایسټر اکهارت، ابن عربي او نورو میتافزیک پوهانو وروسته هڅه وکړه د اصل او د هغه د مظهر/تجلي تر منځ یووالی ومني.
هغه د شېخ احمد العلوي په نوښت د شاذیلي په تصوفي طریقت کې د مریمیه طریقه رامنځته کړه. د هغه لیکنې په پياوړې توګه د یو دین د عملي کولو د اړتیا تر څنګ د میتافزیکي عقیدو پر مطلق‌پالنې ټینګار کوي؛ همداراز د فضیلتونو او ښکلا پر اهمیت هم ټينګار کوي.
شوون د بېلابېلو مذهبي او معنوي افقونو لرونکو ګڼ شمېر شخصیتونو سره نږدې اړیکې جوړې کړې. هغه د شمالي امریکا د سورپوستو له دود سره ځانګړې مینه لرله او د هغوی له یو شمېر مشرانو سره یې کلکه ملګرتیا وه چې هم د لاکوټا سیوکس او هم د کرو په قبیله کې ومنل شو. هغه چې د خپل ژوند ډېره برخه یې په فرانسه او سویزرلنډ کې تېره کړې وه، په ۷۳ کلنۍ کې يې متحده ایالاتو ته مهاجرت وکړ.
بازل، سویزرلنډ (۱۹۰۷-۱۹۲۰)
فریتیوف شوون د ۱۹۰۷ کال د جون په ۱۸مه، د سویزرلنډ د الماني ژبو په سیمه بازل کې نړۍ ته راغی. هغه د المانی الاصله پل شوون او د الزاسي سیمې اړوند فرانسوي ژبې مارګارت بولر د دوو زامنو کشری و. پلار یې مینه‌ناک او نامتو سړی و، چې د کنسرت ویلون غږوونکی و او په کورنۍ کې يې د موسیقي سربېره ادبي او معنوي فرهنګ هم شته و. شوون که څه هم کاتولیک و خو خپل زامن یې په بازل کې د لوتري مذهب غالبه فرقه کې شامل کړل.
شوون په ابتدایه ښوونځي کې د راتلونکي میتافیزیک‌پوه او د هنر متخصص، تیتوس بورکهارټ سره ولیدل چې وروسته یې د ټول عمر ملګری پاتې شو. د حقیقت لټون نوموړی له لس کلنۍ څخه نه یوازې د انجیل بلکې د اوپانیشادونو، بهاګاواد-ګیتا، قران او همدارنګه د اپلاتون، امرسون، ګویټه او شیلر لوستلو ته اړ کړ.
فرانسه (۱۹۲۰-۱۹۴۰)
په ۱۹۳۰ کال کې په بزانسون کې تر ۱۸ میاشتو مېشتېدو او د فرانسې په پوځ کې تر پوځي خدمت وروسته شوون په پاریس کې مېشت شو. هلته هغه بېرته د ټوکرو د طراح په توګه خپله دنده پیل کړه او د سیمه‌ییز جومات په مدرسه کې يې د عربي ژبې زده‌کړه پیل کړه. په پاریس کې ژوند کولو هغه ته دا فرصت هم ورکړ چې تر پخوا ډېر د دودیز هنر د بېلابېلو ډولونو له نندارو سره مخ شي، په ځانګړي ډول د اسیا هنرونه چې نوموړي له ځوانۍ راهیسې وروسره ژوره اړیکه لرله.
د ۱۹۳۲ کال په پای کې هغه د لتجېدنکن زر اربسینی (Leitgedanken zur Urbesinnung) په نوم خپل لومړنی کتاب بشپړ کړ چې په ۱۹۳۵ کال کې خپور شو او وروسته د لومړني مدیتېشن: پر حقیقت تفکر له سرلیک سره انکلیسي ژبې ته وژباړل شو. د نوموړي له طبیعت سره د لویدیځ د عصري ارزښتونو ډېر مخالفت، له لویدیځ څخه د وتلو لېوالتیا او له اسلام سره د هغه زیاتېدونکې مینې هغه دې ته وهڅاوه چې د ختیځ پر لور د مارسیل لوی بندر ته ولاړشي. هلته یې له دوو کلیدي کسانو سره وپېژندل چې دواړه د الجزایر په مستغانم ښار کې د شېخ احمد العلوي په نوم د یو صوفي له زده‌کوونکو څخه وو. شوون په دغو مخامختیاوو کې د خپل برخلیک نښه ولیده او د الجزایر پر لور لاړ. په مستغانم کې یې اسلام ومانه او ۴ میاشتې یې د شېخ په زاویه کې تېرې کړې. شېخ د هغه لپاره لومړی ګام پورته کړ او هغه یې عیسي نورالدین ونوماوه، شوون ډېر ژر د فرانسې د استعماري چارواکو تر فشار لاندې اروپا ته ستنېدو ته اړ شو.
شوون له اسلام سره خپل تړاو د دین د بدلون په توګه نه باله، ځکه هغه له عیسویت څخه انکار نه کاوه. د حقیقت د لټون په هره جوتونه کې یې د واحد او ورته حقیقت تشرېح په بېله بڼه موندله. خو د هغه د هم‌هغه وخت د ګنوني باور پر بنسټ داسې برښېده چې د یو روحاني استاد تر نظر لاندې د لویدیځ عیسویت پر لاره تلل نور د هغه لپاره د «پوهې لار» نه‌شي کېدی، حال دا چې دا لاره د شوون د اسلامي اساطیریزم د تصوف په چوکاټ کې لا هم پرانیستې وه.
د شوون د راپور پر بنسټ د ۱۹۳۴ کال په جولای کې کله چې د بهاګاواد-ګیتا په لوستلو کې ډوب و له یوې غیر معمولي روحاني پېښې سره مخ شو. هغه وویل د خدای نوم «الله» د هغه پر وجود ولکه کړې او تر درېیو ورځو یې له دوامدار ذکر پرته نور څه نه شوی کولی. څه موده وروسته وپوهېده چې د هغه شیخ په هم‌هغه ورځ مړ شوی.
د مالیکولي بیولوژۍ تاریخ
مالیکولي بیولوژي په خپلې عصري معنا سره هڅه کوي د ژوند د پدیدې له هغو مکرو مالیکولي (macromolecular) ځانګړتیاوو څخه په پیل سره تشرېح کړي له کومو څخه چې دوی تولید شوي دي. مالیکولي بیولوژېستان  د مکرو مالیکولونو په دوو ځانګړو کټګوریو باندې تمرکز کوي:
د مالیکولي بیولوژۍ د فعالیت د محدودې یو تعریف له همدې امله د دې دوه ډوله مکرو مالیکولونو له جوړښت، دندو او د دوی تر منځ د اړیکو له مشخصولو څخه عبارت دی. دغه نسبتاً خلص تعریف کفایت کوي تر څو موږ په اصطلاح د "مالیکولر انقلاب" لپاره نېټه تعیین کړو او یا لږ تر لږه په مالیکولي بیولوژۍ کې بنسټیزو پرمختګونو ته مهالنی ترتیب ورکړو.
لنډیز
مالیکولي بیولوژي، هغه نوم چې په ۱۹۳۸ز د وارن ویور (Warren Weaver) له لوريچې  د راکفیلر بنسټ (Rockefeller Foundation) غړی و، ایجاد شو، په خپل لومړني رابرسېره کېدو سره  - د دې پر ځای چې ورته د یوې اړوندې څانګې په سترګه وکتل شي، د ژوند د فزیکي او کېمیاوي تشرېحاتو نظریه وه. دا ډول توضیحات په ۱۹۱۰مه لسیزه کې  کې د ګریکور مندل د وراثت - کروموزوم تیورۍ  او په ۱۹۲۰مې لسیزې کې د اټومي تیوري او کوانټم میکانیکس له بشپړتیا وروسته، د لاسرسي وړ شول. ویور او نورو پوهانو د بیولوژۍ، کېمیا او فزیک تر منځ څیړنو ته هڅونه وکړه (او دا هڅې یې تمویل کړې) ، په داسې حال کې چې نامتو فزیک پوهانو لکه نیلس بوهر او ایرون شروډینګر خپل پام بیولوژیکي فرضیو ته اړولی ؤ. په هر ترتیب، په ۱۹۳۰مو او ۱۹۴۰مو لسیزو کې دا په هیڅ ډول روښانه نه وه چې د څو مسلکونو په ګډه سره څېړنه به ثمره ولري، په کولوید کېمیا (colloid chemistry)، بایوفزیک او د وړانګو په بیولوژۍ (radiation biology)، کرېستالوګرافۍ (crystallography) او نورو مخ پر ودې څانګو کې کار د هېله مندۍ وړ ښکارېده.
په ۱۹۴۰ز کال کې، جورج بیډل (George Beadle) او اډوارډ ټاټم (Edward Tatum) د جینونو او پروتینونو په منځ کې د دقیقو اړیکو شتون په ګوته کړ. د دوی د تجربو په بهیر کې له بایو-کېمیا سره د وراثت په یو ځای کولو سره، نوموړو د وراثت اصلي تکیه ګاه د سرکې له مچ  څخه یوې ډېرې مناسبې ژوندۍ نمونې ته چې د فنجیو نیوروسپورا (Neurospora) وه، بدل کړ؛ د نویو نمونوي ارګانېزمونو جوړول او کارول وروسته د مالیکولي بیولوژۍ په پرمختګ کې ډېر معمول شول. په ۱۹۴۴ز کال کې، اوسوالډ ایوري، چې د نیویارک په راکفیلر انسټیټیوټ کې یې کار کاوه، وښودله چې جینونه له DNA څخه جوړ شوي دي (د Avery–MacLeod–McCarty تجربه وګورئ).
په ۱۹۵۲ز کې، الفرېډ هرشي او مارتا چېس د دې تائید وکړ چې د باکټریافاج ویروس جنیتیکي مواد، له DNA څخه جوړ شو دي، نوموړی هغه ویروس دی په کوم باندې چې باکتریاوې اخته کېږي (د Hershey–Chase  تجربه وګورئ). په ۱۹۵۳ز کې، جېمز واټسن او فرانسېس کریک د Rosalind Franklin له خوا د تر سره شویو کشفونو پر بنسټ د DNA مالیکول دوه ګونی مارپېچ جوړښت کشف کړ. په ۱۹۶۱ز کې، فرانسوا ژاکوب(یعقوب) او جاک مونود وښودله چې د یو شمېر ځانګړو جینونو محصولات د نورو جینونو بیان د هغو جینونو په څنډو کې په ځانګړو ځایونو باندې له اثر کولو سره تنظیموي. دوی همداراز د DNA او د هغې د پروتیني محصولاتو ترمنځ د منځګړیتوب شتون فرضیه وړاندې کړه، چې نوموړو دغه منځګړیتوب ته د مسنجر RNA نوم ورکړ.
د ۱۹۶۱ز او ۱۹۶۵ز کلونو ترمنځ، په DNA کې د موجودو معلوماتو او د پروتینونو د ساختمان ترمنځ اړیکه تشخیص کړای شوه: یعنی په منځ کې یې د جنېتیک کوډ موجود دی، داسې یو کوډ چې د DNA په تسلسل کې د نوکلیوتایدونو تر منځ پرله پسې والي او په پروتینو کې د امینو اسیدو د یوې سلسلې ترمنځ تطابق رامنځته کوي.
په مالیکولي بیولوژۍ کې مهم کشفونه یوازې د ۲۵ کلونو په موده کې ترسره شوي. پنځلسو نورو کلونو ته اړتیا وه تر څو یې د نویو خورا پېچلو ټکنالوژيو څخه مخکې، چې نن ورځ د جینیکیک انجینرۍ تر نامه لاندې سره یو ځای شوې، د جینونو جلا کولو او طبقه بندۍ  ته، په ځانګړې توګه د ډېرو پېچلو ارګانېزمونو هغه ته يې اجازه ورکړې وای.
د مالیکولر واکمۍ سپړنه
که موږ د بیولوژي د تاریخ په چوکاټ کې د مالیکولر انقلاب ارزونه وکړو، نو په آسانۍ سره ویلی شو چې دا د یوې اوږدې پروسې پایله ده چې د مایکروسکوپ له لارې له لومړیو مشاهداتو سره پیل شوې. د دغو لومړنیو څیړونکو موخه په مایکروسکوپی کچه د ژوندیو موجوداتو د ساختمانونو په تشرېح کولو سره د دوی  په عملکرد پوهېدول وو.
د اتلسمې پیړۍ په پای ته رسېدو سره، د هغو کېمیاوي مالیکولونو طبقه بندۍ ته، چې ژوندي موجودات جوړوي په زیاتیدونکې توګه پام ورواوښت، چې دا بهیر په ۱۹مه پیړۍ کې د فزیولوژیکي کېمیا له زیږېدو، چې د جرمن کېمیا پوه جسټس وان لیبیګ له خوا رامنځته شوه  او ورپسې د شلمې پېړۍ په پیل کې د بایو کېمیا له زیږون سره، د بل جرمن کېمیا پوه اډوارډ بوچنر څخه په مننې سره، روان و. د کېمیا پوهانو له خوا د مطالعه شويو مالیکولونو او تر نوري مایکروسکوپ لاندې د لیدل شويو کوچینیو جوړښتونو تر منځ، د بېلګې په توګه د حجرې د هستې یا کروموزومونو په منځ کې، یو ناڅرګند زون شتون درلود، چې کېمیاوي فزیک پوه (chemical-physicist) اوستوالد ولفګنګ (Wolfgang Ostwald) ورته د "له پامه غورځېدلو ابعادو نړۍ" نوم ورکړ. دا نړۍ د کولایډونو، کېمیاوي مرکباتو څخه ډکه ده چې جوړښتونه او ځانګړتیاوې یې په سمه توګه نه دي تعریف شوي.
په مالیکولي بیولوژي کې پرمختګونه د هغو نویو تکنالوژیو لکه: د اکس وړانګې انکسار (X-ray diffraction) ، د الکترون مایکروسکوپۍ (electron microscopy)، الټرا سینټرفیویوجېشن (ultracentrifugation)، او الکتروفورېسیس (electrophoresis) په کار اچونې سره چې د کېمیا پوهانو او فزیک پوهانو له خوا پراختیا ورکړل شوې، د دغې نا معلومې نړۍ له سپړنې څخه ترلاسه شوي دي. دغو مطالعاتو د مکرومالیکولونو جوړښت او دنده رابرسېره کړه.
په دې پروسه کې د عطف یو ټکې په ۱۹۴۹ز کې د لینس پالینګ کار و، کوم چې د لومړي ځل لپاره د لور ډوله حجرې ناروغۍ په ناروغانو کې ځانګړي جنیتیکي بدلون (mutation ) ته د انفرادي پروتین، هېموګلوبین د ناخالص یعنی هیټروزایګوس (heterozygous ) یا خالص یعنی هوموزایګوس (homozygous) وګړو د وینې په سرو کرویاتو کې د څرګند بدلون سره تړاو ورکړ.