اېلېکټرون
اَتوم (يا «نامات») Atom
«اَتوم» atom يو د يوناني يا د اِغريقي يا د اِېـلېـنيکي ژِبې Greek language څې جوړه شوې يا راوړل شــِــوې کلمه (يا وَيــَــی يا ویوکی يا وَیون) دي چې په پښتو ژبې کښې آں ته «نامات» ويلي شو ، چې د عنصري يا د آپهلمندي elemental مادې (يا مونږتاوَړ يا مووَر) matter وَړېـتــَــرينې ټوټې ته «اَتوم» يا «نامات» atom فرمایل شوي وواَو پوهان د ځينوں آزمايښتوں د لیدوں څخه وروسته دسې انګېري چې «اَتوم» يوه هــَــسته (يا يوه خــَــستــَــکه يا زَڼــَــی يا زِړَی يا مــَــندِکه يا نــَــواة يا نوکټــِــکلۍ يا نــِــناکېلون) يا nucleus   لري چې هسته يا زَڼــَــی يا زِړَی د اتوم ، مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) يا positive برقي چاړج يا شارژ (يا برېښي بار يا انګارليځ پېټــَــی يا کهربائي شــُــحنة) به لري ، او د اَتوم شاوخوا ته به د کومې مېوې د هستې يا د خستکې يا د زڼي يا د زړي د شاوخوا په ډَول يو ډَول پوښــَــوونکې یا ساتونکې برخه به وي چې هالته انګېرل شوي چې يو يا څو شمېر الکترون (انګارليون يا انګارلۍ یا برېښک) به وي ، مګر چې د شمسي نظام (يا د نمــَــريځ ســَــرادَرَوِښت يا سيستــِــم) په ډَول ، هــَــماسې په همآں ډَوليځ اَنګېرِن به ځينې پوهان يا پوهوں فرمايلي وو چې د نمر شاوخوا ته چې ځينې کــُــرَوي ســَــيــَّــارې (يا آسماني ، کــُــلوله يا پنډوسي ، ګرځاندې) شته يا سته دي ، نور هــَــماسې هم د اتوم (نامات) د هستې (يا د خستکې يا د زَڼي يا د زِړي يا د نوکټــِــکلۍ يا د نــِــناکېلون) شاوخوا ته به په ګــِــردکــَــرښيزوں تګلاروں باندې يا پر مــُــدَوَّروں مــَــسیروں باندې به الکترونان (انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) به لــِــکه چې ګرځي ، اَو تاويږي به. او انګېرل شوي دي چې هر اتوم (نامات) په عادي (يا روږدي) حالت (يا اوسونتهیا) کښې هونمره چې مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چاړج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی يا کهربائي شــُــحنة) به چې لري ، هونمره هم منفي (نغوښتشويځ يا نغوښتدي) يا negative برقي چاړج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) به هم لري ، او چې دواړه به په مــُــساوي (يا برابر يا سیال يا يوڅهیال) مېچ (يا کچ يا اندازې) به برقي چاړجونه (برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي يا کهربائي شــُــحنة ګانې) يو بــِــل به لــِــکه چې صــِــفر يا هېڅ کوي او په عادي (يا روږدي) حالت (یا اوسونتهیا) کښې به اتوم (نامات) به برقي خــُــنثیٰ (يا برېښليځ نادِهــَــريــَــووال يا اَنګارليځ ناخواوَر) يا electrically neutral به وي يعني (منځآند کوي) چې نه صاف سوچه مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چاړج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) لري ، او نه هم صاف سوچه منفي (نغوښتشويځ يا نغوښتدي) برقي چاړج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) لري ، مګر که اتوم (نامات) که وموښل یا که مالښتوال شي ، ځينې پوښــَــوونکي او شاوخوا ګرځېدونکي الکترونان (انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) ئې ورڅخه (يا ورڅې) ايسته کړل کیږي ، يا دا چې د موښــَــوونکي شيء يا تن څخه ځينې اِضافي يا ډېرترګډ شواند الکترونان (انګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) د اتوم (نامات) پوښوونکې برخې ته راځي ، مګر د اتوم (نامات) هسته (نوکټکلۍ یا نناکېلون یا خستکې يا د زَڼي يا د زِړي) مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چاړجونه (برېښي بارونه يا انګارليځ پېټي) په آسانۍ نه شي ايسته کېدلی ، او په اتوم (نامات) کښې يوازې په آسانتر ډَول الکترونان (انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان) کمتر یا ډېرتر کيږي ، او چې که په اتوم (نامات) کښې الکترونان (انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان) که لږتر شي ، اتوم (نامات) صاف يا سوچه يو څه مثبت (پځيشويځ يا پځيدي) برقي چاړج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) ګټي ، او که په اتوم (نامات) کښې الکترونان (انګارليونان يا انګارلۍ ګان یا برېښکان) که ډېرتر یا زیادتر که شي ، اتوم (نامات) صاف يا سوچه يو څه منفي (نغوښتشويځ يا نغوښتدي) برقي چاړج (برېښي بار يا انګارليځ پېټی) ګټي. مګر ځينې فیزیک پوهان يا پنځپوهان په ۲۰ شمېرِمې میلادي (يا زېږدين) پېړۍ (يا قرن يا سدې) کښې وتوانېدل چې د ځينوں درندوں عنصروں يا آپهلمندوں د اتوم (نامات) هسته ګان (نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي ګان يا زړي) هم په چل مات کړي ، اَو شاوخوا د آں وقت اَو مهال څخه (يا څې) راهيسې پوهان پوه شــِــوي وو چې ځينې درانده عنصران يا آپهلمندان لــِــکه اورانیوم يا يوړېنيــَــم uranium په خپله په طبیعت (پنځون يا پیداشوِښت يا نسڅښتکړا يا nature) کښې د اتوم (نامات) هسته ګان (نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زڼي يا زِړي) ئې ماتېدل اَو وړانګـشونان يا پلوَشېشونان يا تــَــشــَــعشــُــع ګان يا شــُــعاع ګان يا اَشــِــعــّــې يا radiations  ئې هم د ځان څخه ايستل يا خپارِه کول چې آں ډَول مادې (يا مونږتاوَړان یا مووَران) يا تهوکي يا څــِــهيزان ته چې د ځان څخه (يا څې) وړانګشونان (يا تشعشع ګان یا شعاع ګان) چې باسي يا خپارِه کوي يا ايسته کوي ، راديواَکتيڤ يا رېډيـواَکټيڤ (یا وړانګېکړښتليځ يا وړانګېکړاندليځ) radioactive مادې (یا مونږتاوَړان يا مووَران) matters يا تهوکي يا څــِــهيزان ویل کيږي. اَو د طبیعي رادیو اَکتيڤيتې (يا د پیداشوښتین يا د نسڅښتکړاوال رېډيـواَکـټـيـڤـيـټـي) يا وړانګېکړښتليځتهیا يا وړانګېکړاندليځتهیا natural radioactivity څخه (يا څې) چې په کښې هسته ګان (يا نوکټکلۍ ګانې يا نناکېلون ګان یا خستکې يا زَڼي يا زِړي یا نواة ګان) nuclei ماتېدل اَو وړانګشونان ترې وَتــِــل څېړونکېوں پوهوں دې سوچي نتيجوں (يا راوړلڅــِــښتان يا لاستراوړوں) يا results  ته ورسېدل چې راديواَکتيڤ يا رېډيـواَکټيڤ (یا وړانګېکړښتليځ يا وړانګېکړاندليځ) radioactive مادې (مونږتاوَړان يا مووَران) matters  يا تهوکي يا څــِــهيزان درې ډَوله وړانګان يا وړانګې لري چې دا دي : ۱. اَلفا يا اَلفه يا «اَلــِــف» وړانګشون يا تــَــشــَــعشــُــع يا اَشــِــعــَّــة  alpha or  α  radiation. ۲. بېتا يا بېته يا «بې» يا «باء» وړانګشون يا تشعشع يا اَشعة  beta or β radiation. ۳. ګاما يا ګــَــمه يا «جيم» وړانګشون يا تشعشع يا اَشعة  gamma or γ radiation.