سي_ټي_سکن
د C.T.scan استعمال په رسمي ډول په 1986 م کال کې په امريکا کې کلينيک کې C.T.scan کېښودل شو. او د عامه ناروغانو د تشخيص لپاره د استعمال وړ وګرځيد. چې په اوسنې وخت کې يواځي په امريکا کې تقريباً د شپږ زرو په شا اوخوا کې د C.T.scan ماشينونه موجود دي. اوس دامريکې په متحده ايالاتو کې تقريباً 13 فيصده راډيولوژي طرزالعملونه د C.T.scan په شکل تر سره کېږي. د تيرو شلو کالونو راهيسي د C.T.scan په استعمال کې نه مننونکې زيات والى راغلى دى. او ددې سره په څنګ کې په ذکر شوي مورد کې د C.T.scan په تخنيکي وړتيا او قابليت کې هم ډېر زيات تعداد او بدلونونه رامنځته شوي. د C.T.scan دومره انکشاف او وړتيا د تکنالوژۍ د انکشاف او پرمختګ په اساس رامنځته شوى يعنې د جديد او سريع کمپيوټرونو پواسطه د C.T.scan عمليه کنټرولېږي او دغه سريع او انکشاف کوونکي کمپيوټرونه د C.T.scan تخنيک کې چې کوم C.T.scan Saner جوړ شوي دي ډېر ښه تشخيص او واضيح شکل لري او ددې سره په څنګ کې د ناروغ لپاره ډېر اسانه او سهولت لرونکى تماميږي. چې دا مخکېني شکلونه لري. ١- تاو شوى شکل لرونکى C.T.scan : دايو داسې Scan دى چې په هغې کې ايکسرى نل د ناروغ چارچاپيره مسلسل حرکت کوي. په دې لحظه کې بايد ناروغ حرکت ونه کړي ليکن هغه ميز چې ناروغ ورباندې پروت وي کولاى شو چې مخکې او وروسته يې کړو. ددې مقصد لپاره چې د جسم عکس د مختلفو جهتونونه واخيستل شي کله چې نوموړى ماشين منځته راغلو نو گټه يې دا شوه چې په کوم وخت کې عکس اخستلاى شي او ددې عمل په دوران دناروغ دجسم څخه چې کومې شعاوې تيرېږې نو په نتيجه کې عکس توليدوي .چې ددې ماشين دغه عمل ته سپائرل سکن وايې. او ګټه يې داده چې ددې په مرسته دجسم دمختلفو برخو مسلسل عکسونه اخستلاى شو او څرنګه چې نوموړىسکېن په کم وخت کې اخستل کېږي نو له دې امله په دې کې داشتباه چانس تر ډېره حده کم وي. ملتي سلا ئس : ملتي سلائس د سيټي سکېن نوى شکل دى چې استعمال يې تقريباً عام شوى دى. دا ماشين دسپائرل سکېن .په اوصولوولاړدى.په دې کې مختلف رنګه قطارونه موجود دي او ددې رنګونو ګټه داده چې کله داماشين د ناروغ ګرد چاپيره تاوېږي د يو وار تاويدو سره دډېرو سلايسونو يو ځاى والى په انسانۍ سره حاصلوي .او په ډېره کم وخت کې دايکسرى په دوران کې دجسم زياته حصه له دي څخه تيرېږي. سي ټي سلايس هره هغه سس ټي سلايس چه (1024.1024)حجم په درلودلو سره لاس ته راځي چه نوموړى حجم دعنصرپه تولوبرخو مساوى ډول تقسمېږى ،چه دغه هره برخه موکسل په نامه يادېږى.چه دنوموړى Scan د تر سره کولو په وخت کى دهروکسل سره ډېرپوتونونه دجسم څخه تيرېږى او کومى وړانګه وي چه له دې څخه تيرېږى د هغو وړانګه و شدت (تيزوالې) دديکتر پواسطه معلومېږي او بيا دنومړو وړانکو  دشدتدمعلومولو نه وروسته دنسج کثافت معلوموي او ددې وروسته هر واکسل ځان ته ډول باندې يوه مخصوصه باريکي (نرموالى) ورکوي او کله چه خام عکس په نظرشي نو د نو موړي عکس د صافولو څخه وروسته هغه سکېن کېږي او نو موړى صاف شوى قالب ته پکسل ويل کېږي.او دپکسل دتعدتد په زياتيدو سره لاس ته راغلى تصوير صاف او روښانه وي. د سي ټي سکېن گټې : Advaenteg of C.T.scan : سي ټي سکېن نن سبا د طبابت په برخه کې زياتې لاسته راوړنې لري او ډاکتران په ډېره اسا نۍ سره کولا ى شي چې د سي ټي سکېن د عمليې د ترسره کولو په نتيجه کې ديو ناروغ دناروغۍ تشخيص وکړي خو ددې ټولو ګټوسره سره يې لاندې ګتې ډېرې د يادونې وړدي. 1- دسي ټي سکېن سهولت په ټولو غټو اوپر مختللو روغتونونوکې موجوددي. 2- دسي ټي سکېن په کومک سره دډېرو سختو ناروغيونو تشخيص په اسانۍ سره کېد اى شي. 3- د سي ټي سکېن په عمليه باندې ډېر کم وخت په مصرف رسيږي او په لږوخت کرې دډېرو ناروغيونو تشخيص کېداى شي نو دا نظربه غلط نه وي چې دناروغيونو د تشخيص لپاره د سي ټي سکېن نه بله کومه معاصره طريقه نشته. 4- د سي تي سکېن پواسطه اخستل شوى تصوير کولاى شو چې وروسته په مختلفو شکلونو تبديلو کړو تر څو مونږ وکولاى شو د خپل هدف وړ نتيجه تر لاسه کړو. د سي ټي سکېن نقصانات (منفي اغيزې) Disadvantageهرهغه څه چې په دونياکې موجوددي او الله د مخلوق داستفادې لپاره پيدا کړى دى نو داهم مثبت اومنفي اړوخونه لري ،که څه هم چې C.T.SCAN يوداسې تخنيکې اله ده چې د انسانانو لپاره يې ګټه ډېره زياته ده خوولي منفي اغيزې هم لري. دا چې په سي ټي سکېن کې داسې وړانګې استعمالېږي چې ددغو وړانګو لپاره د انسان جسم شفاف وي او د انسان له جسم څخه وړانګې تيرېږي .چې ددغو وړانګو تيريدل په تکراري ډول دانسان له جسم څخه ځينې ناروغيونه رامنځته کوي چې اوسنې تحقيقاتو ښودلي وه چې دبدن څخه ددغو وړانګو دتيريدلو په نتيجه کې د کېنسر يا سرطان ناروغي رامنځته کېږي. بله تر ټولو مهمه خبره داده چې هغه ښځې چې اميدوارې وي دهغوي لپاره ډېر ضرر رسوي يعنې ددې امکانات ډېر زيات موجود وي چې داوميدو اري ښځې الوادونه له منځه يوسې.تکرارً دScan   C.T.  معاينه د کروموزوم دبي نظمۍ عمليه هم رامنځته کړي. د سر طاني تومورونو په له منځه وړلو کې ( Cancerdestroying) د سرطان په ځانگړې توګه غده ډوله سرطان په له منځه وړلو او يا کنترولولوکې له راديواکتيف تو کو څخه ارزښتناکه ګټه اخستل کېږي. چې ددغو کارونو يو ډېر مهم عنصر کوبات Co 60 دى. په راديولوژيکي درملتنوکې دلوړې انرژۍ لرونکې ذرې لکه: دX اوګاما وړانګې ديوې ځانگړې سيمې Tumor تومور د له منځه وړلو لپاره کارول کېږي. چې دا وړانګې د سرطاني حجرو تر څنگه دبدن نورې حجرې هم زيانمندې وي، خودبدن حجرې بيرته د خپل بيا ترميم د ځانګړتيا له عمل جوړېږي او سرطاني حجرې يو ځل له منځه ولاړې شي بيرته بيا د جوړيدو Reproduction ځواک نه لري ديا دې شوې وړانګې په تطبيق سره دانسان په بدن کې ستړيا د پوستکې درنګ بدلون او د اشتها کموالى منځته راځي. د وړانکې تطبيق په سيمې پورې اړه لري.د بيلګې په ډول که چيرې دا وړانګه  د مغزو دسرطان دله منځه وړلو لپاره په سر باندې تطبيق شي دسرويښتان ډېر لږه موده کې لوېږي.دوړانګې تطبيق دوينې سپين کرويات چې په بدن کې دناروغيو د مقابل بلي دندې لري هم زيان منه وي ديادونې وړده چې ديادوشوو زيانونو څخه دډېرې لږې مودې لپاره دي او وروسته هر څه په خپل لومړني حال راګرځي ، نوپه هر حال دجراحي دعمل دسرته رسولو په ترڅ کې يواځي يوه ځانګړي سيمه له عدې څخه پاکېږي.په داسې حال کى چې دوړانګه په ورکولوکې دغدې شااوخوا ټولې سيمې دي ناروغۍ څخه پاکېږي همدارنګه دوړانګه ورکولوهغوخلکو ته چې ټپونه يې ژرنه رغيږي.ډيېه ارزښتناکه کړنلاره ده چې تومور پيژندونکى له وړانګه څخه وتومور په ټوټه ياکوچني کولو کې کار اخلي تر څو هغه تومورونه چې په يواځي ډول دجراحي عملياتو وړنه دي عماياتو ته چمتو کوي.چې پردې بنسټ ځينو تومورونو لپاره وړانګه دجراحي عمل نه مخکې تطبيقيږي نوکولاى شو ووايو چې وړانګه تل نه شي کولاى چې دناروغ دبدن ټولې برخې له تومور څخه پاکې کړي په پابل کې دومره ويلې شو چې دوړانګه ورکول دهغه ناروغ ددردپه کموالي کې چې د جوړيدلو امکان لږهم وي ډېره مرسته کوي. دبدن په عکس اخستنه کې د Body imagimg  لکه څرنګه چې پوهيږودx له وړانګې څخه په ګټه اخستنې سره دانسان دبدن عکس اخستل کېږي ، چې دا ډول عکس اخستنه دهستوي تخنيک په پرمختګ سره اوس نږدې زاړه اوله کار څخه لويدلې ده. په1960 زيږديز کال کې يو بريتانوي انجنير هونس فيلډ Hounus Field او يو امريکايې ډاکټر کورمک Me Cormack يو داسې ماشين د هستوي تخنيک او زينو کمپيوټري محاسبو په مټ جوړ کړو چې د انسان د بدن دداخلې انځور يې په ډېر ښه ډول د کمپيوټر پرمخ منځته راوړو دغه ماشين د X-Ray وړانګې د ماشين په پرتله د بدن د ټولو اعضاوو ډېر ښه روښانه او بشپړه انځور جوړول د لومړي ځل لپاره دغه ماشين يواځي د سر دمغزو د عکس اخستنې لپاره کاريده چې وروسته بيا نورو موخو لپاره هم تري کار واحستل شو. د C.T.S Scanدود يز نومونه 1- Computerized Axial Transverse Scaning 2- Computerized Axial Tomography (C.A.T) 3- X-Ray-Computerized Tomography (C.T.SCAN) د تاريخ په مختلفو دورو کې (C.T.SCAN) په پورته مختلفو نومونو ياديده خو په اوسنې وخت کې په ټوله نړۍ کې د Computerized Tomography (C.T.SCAN) په نوم ياديږي. د سې ټې سکېن د اوسنې او پخوانې ماشينونو تر منځ توپير: د لومړى ځل لپاره کله چې (C.T.SCAN) د طب په برخه کې عملاً استعمال ته وړاندې شو نو يو اځي او يواځي د سر مغزو د عکس د اخستلو لپاره ورڅخه کار اخستل کېده خو د کمپيوټر تکنالوژيۍ دانکشاف په اساس په اوسنې وخت کې د (C.T.scan) په تخنيک کې هم ډېر زيات بدلون او انکشاف رامنځته شو. چې د اوسنې وخت د (C.T.scan) د ماشينونو سرعت د مخکنيو ماشينو نو په پرتله ډېر زيات دي اوسنې (C.T.scan) ماشينونو په مرسته ډېر واضيح او غټ داخلې عکسونه اخيستل کېږي چې د ناروغيو د تشخيص په برخه کې ډېرې اسانتياوي رامنځته کړى. مثلاً د (C.T.scan) په مرسته د بدن په داخل کې داسې برخې ليدل کېږي چې ډېرې زياتې کوچنۍ وي او د عادي ايکسري پواسطه نه ليدل کېږي چې د اوسنې (C.T.scan) پواسطه کولاى شو د بدن د مختلفو غړو عکسونه واخلو. لکه د مغز ، هډوکې ، خجري ، د رګونو ، کولمو ، معدې او نورو نرمو انساجو عکسونه. د X-Ray او C.T Scan ترمنځ توپيرونه : 1- C.T.scan او M.R.I يو بل ته ورته تخنيکونه دي ځکه چې د C.T.scan او M.R.I دواړو پواسطه د اعضاوو د عرضي مقطع عکسونه اخستل کېږي ولې عادي ايکسرى د M.R.I سره توپير لري. 2- M.R.I په مقناطيسي ساحه کې راډيوې وړانګه پواسطه عکسونه توليدېږى. 3- د ايکسرى عکسونه په عامه توګه د نمونيا (Nemonia) او ماتو هډوکو د تشخيص لپاره ورڅخه کار اخستل کېږي. ولې (C.T.SCAN) او (M.R.I) د نرمو انساجو لکه دماغ ، ځيګر ، د خيټې اعضاوو او دجنسي غړو دعکس اخستلو لپاره ورڅخه استفاده کېږي او د کنسر د ناروغۍ دساحې د معلومولو لپاره د C.T.scan څخه کار اخستل کېږي. 4- کله چې تاسې د يو ناروغ د سينې ايکسرى وګورۍ کوم چې د يو معياري ايکسرى پواسطه اخستل شوى وي نو داسې معلومېږي چې تاسې د سينې د هرې برخى څخه کتنه کوۍ. C.T.scan دبدن دداخلې برخې عرضې مقطع عکسونه توليدوي چې ددې په مرسته ډاکټر دداخلي برخې څخه کتنه کولاى شي. چې لاندې شکلونه د C.T.scan او X-Ray د وړانګو څخه لاسته راغلي.