cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیویورک
نیویارک، چې زیاتره ورته د نیویارک ښار وايي تر څو د نیویارک له ایالت څخه بېل وپیژندل شي یا هم په لنډ ډول ورته د NYC اختصار کاروي، په متحده ایالاتو کې تر ټولو ګڼ وګړنیز ښار دی. د ۲۰۲۰ ز کال د یوې تر سره شوې سروې له مخې په ۷۷۸.۲ کیلومتر مربع ځمکه کې ۸۸۰۴۱۹۰ وګړي ژوند کوي، چې له همدې امله په متحده ایالاتو کې یو له تر ټولو ډېر نفوس لرونکی ښار هم ګڼل کېږي. د نیویارک ایالت په سویلي برخه کې پروت د نیویارک ښار، د نیویارک د میروپولیتن د سیمې مرکز او په نړۍ کې د ښاري سیمې له اړخه تر ټولو ستره میتروپولیتن سیمه ګڼل کېږي. د دې ښار په متروپولیتن سیمه کې د ۲۰ میلیونه اوسیدونکو او په ټول نیویارک کې د ۲۳ میلیونه اوسیدونکو په درلودلو سره د نړۍ یو له ډېرو نفوس لرونکو سترو ښارونو څخه ګڼل کېږي. نیویارک د نړۍ د کلتوري، مالي او رسنیز مرکز په توګه پیژندل کېږي، چې په تیره بیا پر سوداګرۍ، تفریح، څېړنو، تکنالوژۍ، زده کړې، سیاست، ګرځندوی، خوراکي توکو، هنر، فیشن او ورزش کې خورا ستر اغېز لري او همداشان د نړۍ یو له هغو ښارونو ګڼل کېږي، چې زیات شمېر انځورونه پکې اخیستل کېږي. دا چې د ملګرو ملتونو سازمان هم دلته مرکزي دفتر لري نو د نړیوالې دپلوماسۍ یو مهم مرکز هم دی او کله نا کله د نړۍ د پلازمېنې په نوم هم یادیږي.
دا ښار د نړۍ په تر ټولو سترو طبیعي بندرونو کې واقع دی او له پنځو ناحیو څخه جوړ شوی دی چې هره یوه یې د نیویارک ایالت له اړوند کاونټي سره تړلې ده. دا پنځه ناحیې دا دي: بروکلین (د کینګس کاونټي)، کوینس (د کوینس کاونټي)، منهاتن (د نیویارک کاونټي)، بورنکس (د بورنکس کاونټي) او د سټاټین ټاپو (د ریچمونډ کاونټي) – چې دا ټولې پنځه سره ناحیې هغه مهال رامنځته شوې کله چې یې سیمه ایز حکومتونه په ۱۸۹۸ ز کال کې په یوه واحده ښاروالۍ کې سره را ټولې شوې. دغه ښار او د دې ښار ټوله میتروپولیټن سیمه متحده ایالاتو ته د قانوني کډواله کېدو لومړنۍ دروازه ګڼل کېږي. په نیویارک ښار کې خلک په څه باندې ۸۰۰ ژبو خبرې کوي، چې په نړۍ کې یوازینی ښار دی چې په دومره شمېر سره ژبې پکې ویل کېږي. نیویارک د څه باندې ۳.۲ میلیونه هغو خلکو کوربه دی چې له متحده ایالاتو څخه بهر نړۍ ته راغلي دي، چې له ۲۰۱۶ ز کال راهیسې په نړۍ کې یوازینی ښار دی چې د دومره ستر شمېر بهر کې زېږول شویو خلکو کوربه دی. تر ۲۰۱۹ ز کال پورې، داسې اټکل کېږي چې د نیویارک میتروپولیتن سیمې د ۲ ټریلیون ډالرو په ارزښت ناخالص میتروپولیتن محصول (GMP) تولید کړی وي. که چیرته د نیویارک میتروپولیتن سیمه یو خپلواک دولت وای، نو د نړۍ په کچه به اتم لوی اقتصادي هېواد ګڼل کېده. نیویارک په ټوله نړۍ کې تر بل هر یوه ښار څخه د زیات شمېر میلیاردرانو کور دی.
د نیویارک ښار مخینه په ۱۶۲۴ ز کال کې د هالنډي ښکېلاک ګر له خوا د منهاتن د ټاپو په سویلي څنډې کې سوداګریزې جوړې شوې پوستې ته ورګرځي. دا ښار په ۱۶۲۶ ز کال کې د نوي امستردام په نوم ونومول شو او بیا د یوه ښار په توګه اجاره شو. کله چې په ۱۶۶۴ ز کال کې دغه ښار د انګریزانو لاس ته ولوید نو د انګلستان دویم چارلیز هغه خپل ورور، د یارک ډوک ته ورکړ او نوم یې نیویارک وټاکل شو. د ۱۶۷۳ ز کال د جولای په میاشت کې دا ښار بیرته هالنډیانو ونیو او نوم یې له نیویارک څخه د یوه کال او درېو میاشتو لپاره نیو اورنج ته بدل شو؛ خو د ۱۶۷۴ ز کال د نوامبر له میاشتې راهیسې بیا د نیویارک په نوم یاد شو. نیویارک ښار له ۱۷۸۵ تر ۱۷۹۰ کال پورې د متحده ایالاتو پلازمېنه هم پاته شوی او له ۱۷۹۰ ز کال راهیسې د متحده ایالاتو تر ټولو ستر ښار پاته شوی دی. د ازادۍ مجسمه د هغو میلیونونو وګړو له خوا لیدل شوې چې د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او  د ۲۰ پېړۍ په لومړیو کې د کښتیو په مټ امریکا ته راتلل. دا مجسمه د امریکا او د دې هېواد د ازادۍ او سولې نښه ګرځیدلې ده. په ۲۱مه پېړۍ کې، نیویارک د نړۍ په کچه د نوښت، تشبث او چاپیریالي تلپاتوالې او همداشان د ازادۍ او کلتوري تنوع د مرکز په توګه پاته شوی دی. په ۲۰۱۹ کال کې، د هغې سروې له مخې چې د نړۍ د ۴۸ ښارونو له څه باندې ۳۰۰۰۰ وګړو څخه واخیستل شوه، نیویارک د کلتوري تنوع لرونکي ښار په توګه وپېژندل شو.
د نیویارک په ښار کې زیاتره ولسوالۍ او تاریخي ودانۍ له هغې ډلې په ۲۰۱۳ کال کې د نړۍ له لسو غوره زیات لیدل شویو ګرځندوی سیمو دری یې تاریخي او مهمې نښې ګڼل کېږي. په ۲۰۱۹ کال کې له نیویارک ښار څخه د ۶۶.۶ میلیونه ګرځندویانو لیدنه ریکارډ جوړ کړ. د ټایمز څلورلاره د براډوي تیاتر د سیمې یو له رڼاوو ډک مرکز او د نړۍ په کچه د پیاده تګ یو له ګڼې ګوڼې لرونکې څلورلاره او د نړۍ یو له اصلي تفریحي مرکزونو څخه ده. د دې ښار زیاتره تاریخي او د لیدلو وړ ځایونه او ودانۍ، اسمان څکلي ودانۍ او پارکونه په ټوله نړۍ کې شهرت لري. د ایمپایر سټیټ ودانۍ د خپل لوړوالي او پراخوالې له کبله په نړیواله توګه شهرت لري. د منهاتن د املاکو بازار په نړۍ کې یو له لوړبیه بازارونو څخه دی. د نیویارک ښار سب وي (زیرزمیني) د اورګاډو د ۴۷۲ تمځایونو په لرلو او د شپې او ورځې له خوا د خدماتو په وړاندې کولو سره په ټوله نړۍ کې د لېږد رالېږد ستره شبکه لري چې په دې سره یې دې ښار ته هغه لقب هم ورکړی چې ورته د تل وېښ ښار اصطلاح کاروي. دغه ښار څه باندې ۱۲۰ کالجونه او پوهنتونونه لري، چې له هغې ډلې د کولمبیا پوهنتون، د نیویارک پوهنتون، د رک فیلر پوهنتون او د نیویارک د ښار پوهنتون هم شاملیږي چې په ټوله امریکا کې تر ټولو ستر ښاري دولتي پوهنتون دی. په نیویارک ښار کې د کوز منهاټن په سیمه کې وال سټریټ قرار لري، چې په نړۍ کې مخکښ مالي مرکز او همداشان له مالي اړخه تر ټولو ډېر ځواکمن مرکز ګڼل کېږی، چېرته چې د نړۍ په کچه تر ټولو ستر د ونډو بازار، یعنې د نیویارک د ونډو بازار او NASDAQ هم موقعیت لري.
سرچينې
‎
استاد محمد یاسر
استاد یاسر چې اصلی نوم یی زمرک ولد عصمت الله دی د وردګو ولایت د چک ولسوالۍ په بمبي کلي کې په کال ۱۹۵۳ میلادی کې زیږدلی، څلور کلن د پلار څخه یتیم پاتې شوی، د تربیت او سرپرستۍ چارې یې یوازني مشر ورور ډګر جنرال بهادرخان په غاړه درلودې، لومړنۍ زدکړې یې د وردګو په بمبي کلي کې او د مکتب دوره یې د کابل په حبیبیه لیسه کې په کال ۱۹۷۱ میلادي کې بشپړه کړې. د دولسم ټولګي وروسته په یو تحصیلي بورس باندې چې په هغه کال د هیواد په سطح لسو ممتازو شاګردانو ته ورکړل شوی وو امریکا ته ولاړ، په امریکا کې د لا زیاتې مودې پاتې کیدو او لوړو تحصیلاتو د زمینې په درلودلو سربیره په کال ۱۹۷۳میلادي کې چې د داود خان د کودتا ۲۶ د سرطان ورځې سره سمون خوري بیرته هیواد ته راستون شو او د کابل پوهنتون د حقوقو په پوهنځي کې یې تحصیلاتو ته ادامه ورکړه.
زده کړې
لومړنۍ زدکړې یې د وردګو په بمبي کلي کې او د مکتب دوره یې د کابل په حبیبیه لیسه کې په کال ۱۹۷۱ میلادي کې بشپړه کړې. د دولسم ټولګي وروسته په یو تحصیلي بورس باندې چې په هغه کال د هیواد په سطح لسو ممتازو شاګردانو ته ورکړل شوی وو امریکا ته ولاړ، په امریکا کې د لا زیاتې مودې پاتې کیدو او لوړو تحصیلاتو د زمینې په درلودلو سربیره په کال ۱۹۷۳میلادي کې چې د داود خان د کودتا ۲۶ د سرطان ورځې سره سمون خوري بیرته هیواد ته راستون شو او د کابل پوهنتون د حقوقو په پوهنځي کې یې تحصیلاتو ته ادامه ورکړه.
سیاسی او جهادي ژوند
په هیواد کې د روان وضعیت او د داود خان په نظام کې د کمونیستانو د نفوذ او په هیواد کې د کمونیستي فکر د ترویج د مخنیوي په منظور د نورو با احساسه محصلینو او استادانو سره د کمونیستانو او د دوی د فکر په خلاف مبارزه پیل کړه چې د وخت په تیریدو سره دغه با احساسه ډله ځوانان او استادان د حکومت د ظلم، جبر او تشدد له وجې شهیدان، بندیان او پاتې نور یې د هیواد پریښودو ته مجبوره شول.
استاد یاسر د داود خان په دوره کې پاکستان ته مهاجر او د هغه ځای څخه د تحصیل د بشپړولو په نیت سعودي عربستان ته ولاړ او د مدینې منورې په اسلامی پوهنتون کې یې د شرعیاتو پوهنځي ولوسته. په هیواد کې د ۷ د ثور کمونیستي کودتا او نظام په خلاف په مدینه منوره کې افغان محصلینو یو تحریک پیل کړ چې استاد یاسر د دغه تحریک مشري په غاړه درلوده او د هغه ځای څخه یې د مجاهدینو او جهادي تنظیمو د حمایت لپاره کار پیل کړ.
د فراغت وروسته په کال ۱۹۷۹ میلادي کې پاکستان ته ولاړ او د هیواد د اشغال په خلاف او د اسلامی نظام د قایمیدو په هدف یې د وخت جهادي تنظیم جمعیت اسلامي څخه مبارزه پیل کړه. په جمیعیت اسلامي کې د عالي شورا غړی او دعوت او ارشاد کمیسون د رییس په توګه دنده ترسره کړې، وروسته د سیاف په مشرۍ د اتحاد اسلامي مجاهدین افغانستان په نوم د جهادي تنطیمونو اتحاد جوړ شو چې بیا د اتحاد اسلامي افغانستان په نامه جدا تنظیم پاتې شو، استاد یاسر د سیاف په مشرۍ د اتحاد اسلامي افغانستان معاون، د اجرایې شورا غړی او د سیاسي کمیټي رییس په توګه دندې اجرا کړې. نوموړی د جهادی تنظیم اتحاد اسلامي افغانستان په نمایندګۍ د امریکا، جرمني، سویس، سوډان او خلیجي هیوادونو په شمول ډیرو هیوادونو ته سفر او په نړیوالو کنفرانسونو کې د مجاهدینو په نمایندګۍ شرکت کړی. په کال ۱۹۸۸ میلادی کې د مجاهدینو په جلا وطنه عبوری حکومت کې د دعوت او ارشاد وزیر هم پاتی شوی.
رسمي دندې
د روسانو په خلاف د جهاد د بریا او د نجیب حکومت د سقوط وروسته د حضرت صبغت الله مجددي په مشرۍ کابل ته ولاړ او د مجاهدینو په اوله دوره موقتي حکومت کې یې د فواید عامې وزیر په توګه دنده ترسره کړه، خو کله چې برهان الدین رباني د حکومت واګي ترلاسه کړل نو استاد یاسر د مجاهدینو خپل منځي اختلافاتو او جګړو له امله د وزارت څخه لاس په سر شو. د وزارت پریښودو وروسته نوموړی د هجرت په دیار کې په درس، تدریس او دعوتي کارونو مشغوله شو. په (دعوت او جهاد) پوهنتون او نورو مدارسو کې یې د عقایدو د استاد په صفت زرګونه شاګردان وروزل. د رباني او طالبانو دواړو دورو حکومتونو کې یې د تدریس ترڅنګ د تنظیمونو خپل منځي او بیا د طالبانو او تنظیمونو ترمنځ د سولې او روغې جوړې هلو ځلو کې فعاله ونډه درلوده.
د طالبانو د فرهنگي کمېټې مشري
په ۲۰۰۴ کال کې د طالبانو لخوا د فرهنګي او مطبوعاتي چارو مسؤلیت وروسپارل شو چې د طالبانو د سقوط وروسته په لومړي ځل یوه پیژندل شوې سیاسي او جهادي څیره د طالبانو په نمایندګۍ په مطبوعاتو کې ښکاره او د مجاهدینو غږ یې پورته کړ او د روان جهاد انځور یې په نړیوالو مطبوعاتو کې ژوندی او نړیوالو ته ورساوو. د مطبوعاتي او فرهنګي کمیسون د رییس په توګه د استاد یاسر د خدمتونو څخه یو هم د تبلیغاتو لپاره د عصري وسایلو او پرمختللیو لارو څخه استفاده وه چې هغه وخت د طالبانو رسمي انټرنټ پاڼه (الاماره) په لومړي ځل پرلیکه او نشرات یې پیل کړل.
پېښور کې دویم ځل نیول کېدل
د افغانستان دولت له پرېښودلو وروسته استاد یاسر یو ځل بیا پاکستان ته مخه کړه چی هلته یو ځل بیا بالاخره د ۲۰۰۸ کال د دسمبر میاشتې په ۳۱ نیټه په پیښور ښار کې د پاکستاني استخباراتو لخوا ونیول شو. د نیولو وروسته تر یو کال پورې د نوموړي احوال د یوې غیر رسمي لارې څخه کورنۍ او متعلقینو ته رسیدو او د ژوند او صحت څخه یې اطمینان ترلاسه کیدو خو د ۲۰۱۰ کال څخه د نوموړي په اړه د هغه کورنۍ او نورو متعلقینو کوم احول نه دی ترلاسه کړی، البته د راخلاص شوو بندیانو لخوا داسې احوالونه راتلل چې د پیښور صدر په یو پټ پوځي زندان کې ساتل شوی. د همدې احوالونو د جملې څخه د ۲۰۱۲ کال په مارچ کې د یو راخلاص شوي بندي لخوا داسې احوال راغی چې استاد یاسر د پیښور صدر په پوځي زندان کې ساه ورکړې او شهید شوی. باید اوایو چې استاد یاسر د بند په هغه ټوله موده کې چې خبر ترې راتلو په قید تنهایي(کوټه قلفي) کې ساتل کیدو او د هیڅ بندي ورسره مباشر کتل او خبرې نه دی شوی. د شهادت دغه آوازه د استاد یاسر د کورنۍ په شمول د مطبوعاتو له لارې ټولو هیوادوالو ته ورسیده خو البته د رسمي منابعو څخه یې په اسنادو تصدیق ونه شو. په پاکستاني زندان کې د استاد یاسر د شهادت د آوازې په اړه د افغانستان اسلامي امارت هم په یوه اعلامیه کې د پاکستاني چارواکو څخه وغوښتل چې د دې پیښې د صحت په اړه وضاحت ورکړي خو تراوسه د استاد یاسر کورنۍ او متعلقینو ته د نوموړي د ژوند یا شهادت په اړه هیڅ راز اسناد او شواهد نه دي رسيدلي.
تړلې لیکنې
میدان وردگ ولایت
جوار
جوار په قوي احتمال له مركزي امريكا ( مكسيكو او كواتيمالا) ځخه لكه رومي بانجان، تنباكو او كچالو نوري نړۍ ته معرفي شوي دي. ۵۰۰۰ كاله ترمخه جوار په امريكا كې كرل كيدل. د امريكا په كشف سره جوار په شمالي او جنوبي امريكا كې په زياته پيمانه خواره شول. بالاخره د ۱۵ پيړۍ په وروستيو كې جوار له امريكا ځخه هسپانيا ته راوړل شول چې وروسته له دې ځاي ځخه نورو اروپائي هيوادونه ته معرفي شول.په ۱۷ پيړۍ كې جوار له تركيه ځخه ايران ته معرفي شول او احتمال لري چې له ايران ځخه زمونږ هيواد ته معرفي شوي وي.
په نړيوال مقياس كې ۱۱۸ ميليون هكتاره ځمكه د جوارو كرونده جوړوي چې له دې جملې ځخه ۲۲ فيصده ئې د امريكا كې متحده ايالات تشكيلوي په امريكا د جوار كښت له نورو نباتاتو ځخه ډير زيات دي ځكه د انسانانو او حيواناتو خوراك جوړوي.
د ۱۳۶۳ كال دراپور له مخې زمونږ په هيوادكې ۲۴۰۰۰۰ هكتاره ځمكه د جوارو تر كښت لاندې ده. د نړۍ په سطح د جوارو اوسط حاصل په يو هكتار ځمكه كې ۲۷۰۰ كيلو گرامه دي ، د امريكا په متحده ايالاتو كې له جوارونه لوړ حاصل 6ton/h لاس ته راوړي.ځيني هيوادونه په ځيړنيزو فارمونو كې له جوارونه لس ټنه حاصل په يو هكتار ځمكه كې تر لاسه كوي.
په افغانستان كې د ۱۳۶۴ كال د احصائيې له مخې د جوارو اوسط حاصل په يو هكتار ځمكه كې ۱۶۶۷ كيلو گرامه دي
د جوارو اقتصادي ارزښت
جوار يو ډير مهم غذائي بوټى دي. د جوارو دانه د غوړو اونشايستې له پلوه زياته غني ده د زيړو جوارو دانه Crotin لري. د جوارو اوړه چسپناكه ماده Gluten په لږاندازه لري چې د ډوډۍ د پخولو لپاره مناسب نه دي. مگر كه د غنمو يا جودرو اوړه ورسره گډشي په ښه ډول ترينه ډوډۍ،كيك، كلچې او نورې شيرينې غذا وتياريدلاي شي.
د جوارو له دانې نه نشايسته،بير، الكول، مصنوعي رابر او له ځينو نوعونه چې زياته اندازه غوړي ( د ۳۰% فيصده په شاه وخواكې ولري) غوړي، دواگانې او ويتامين E لاس ته راځي. د جوارو تنې د خامو موادو په حيث د كاغذ جوړولو، سلولوز، مصنوعي لرگيو، عايقي موادو او نورو كې استعماليږي. د جوارو له شوټې نه د پلاستيك او سريښ په جوړولو كې كار اخستل كيږي.
زمونږ په هيواد كې جوار د انسانانو دخوراك په حيث په مصرف رسيږي مگر په پرمختللو هيوادونو كې جوار د حيواناتو د خوراك لپاره زيات كرل كيږي ، جوار د ټولو اهلي حيواناتو لپاره يوه بهترينه غذا ده. د جوارو له خالص كښت يا له سائبينو ، لوبيا او نورو حبوباتو سره په يو ځائي ډول ښه سايليج ورنه لاس ته راځي.
د جوار ډولونه
جوار د شكل له مخې په پینځه قسمه دي
نباتي مشخصات
جوار يو كلن بوټى دي د Poaceae په نباتي كورنۍ پورې اړه لري.گرده افشاني يا Pollination په نبات كې په غير خودي Cross Pollination طريقې سره سرته رسيږي. په وحشي ډول هيځ نه دى ليدل شوي.
د ريښو يا نيلو سيستم ئې د جالي په شكل( Fiber root system ) غښتلى او په شاخونو باندې ويشل شوي دي. چې په مناسبو شرايطو او نرمو خاورو كې تر 3m دريو مترو پورې په ځمكه كې ښكته نمو كوي او د اړخونو په طرف تر يو متر پوري غزيږي. د نېښ وهلو په وخت كې له تخم ځخه يوه جنيني ريښه ( ابتدائي ريښه) يا Radical منځ ته راځي. دوهمي ريښې يا Secondary roots د ځمكې لاندې بندونو ځخه هغه مهال نمو كوي چې په نبات دري يا ځلور پاڼې زرغونې شوې وي. د تاج يا Panicle د تشكيل په مرحله كې ځمكې ته نږدې بند نه هوائي ريښې منځ ته راځي چې د بوټي د پريوتومخه نيسي. د جوارو تنې مستقيمې ، گردې او زيږي وي قطر ئې د۲ ځخه تر ۷ سانتي مترو پورې رسيږي لوړوالى د ۶۰ سانتي مترو ځخه بيا تر دريو مترو3m پورې رسيږي. تنه له انتر نودونوinter nodes ځخه جوړه شوې له مغز نه ډكه ده.
جوار اوږدې پلنې پاڼې لري چې ځنډې ئې تر يوې اندازې زيږې وي د پاڼې صفحه د پاڼې د پوښ ( غلاف) په وسيله په تنه پورې نښتې وي. د تنې له هر بند ځخه يوه پاڼه زرغونيږي. په بعضو ورايتيو كې پاڼې د ډيرو كوچينيو ويښتانو ته ورته جوړښتونو په وسيله پوښل شوې وي.
بيولوژيكي مشخصات
جوار يو گرمي خوښونكى بوټى دي د تودوخې ۱۰-۱۲ درجو د سانتي گراد كې په نېښ وهلو پيل كوي د ځمكې پرمخ د نېښ په راښكاره كولو سره د ۱۰-۱۹ درجو د سانتي گراد تودوخې ته اړتيا لري وروسته له ۸-۹ ورځو نه نېښ د ځمكې پر مخ راښكاره كوي.
كه چيري د تودوخې درجه ۲۲-۲۴ درجو د سانتي گراد پوري وي نېښ وهل دوه برابره چټكيږي كه د تودوخې درجه وروسته ۱۴-۱۵ درجو ته راښكته شي د نبات نمو ضعيفه كيږي. جوار د سانتي گراد په منفي دريو(-3) درجو دسانتي گراد كې لمنځه ځي. كه چيري د تودوخه درجه ۴۵-۴۷ درجو پورې لوړه شي د نبات نمو دريږي. جوار يو رڼا خوښونكي او د لنډې ورځې بوټي دي.
په خنثي خاورو كې ښه حاصل وركوي. مگر په هغو خاورو كې چې پي اچ ئې (PH 6.5-7.5) پوري وي تحمل كولاي شي. په مالگينو او زياتو تيزابي خاوروكې بايد ونه كرل شي په هغو ځمكو كې چې زيات لمده بل ولري هم ښه حاصل نه وركوي.
جوار زر رسيدونكې ، ميانه (متوسطې) او وروسته رسيدونكې نوعې لري چې وده ايز فصل اوږدوالى ئې د۷۵-۱۸۰ ورځو پورې دي، زر رسيدونكې نوعې ۷۵ ورځې ، متوسط رسيدونكې نوعې د ۱۲۰-۱۳۰ ورځې او پس رسيدونكې نوعې د ۱۳۰-۱۸۰ ورځې وده ايز فصل لري.
كرنيز نوبت
جوار په عادي شرايطو كې معين مخكيني نبات ته ضرورت نه لري. په كرنيزنوبت كې جوار وروسته له غله جاتو،حبوباتو،علفه ئي نباتاتو لكه رشقه، كتاري بوټو لكه لمر گلى او نورو وروسته كرل كيږي. بعضي وختونه جوار له شدياري يا درشقې له چپه كيدو وروسته كرل كيږي. په ځينو ولايتونو كې جوار له سبو ځخه وروسته په ښه دول روزل كيږي.
دسرې استعمال
ټوله DAP او پتاشيم لرونكې سره د كرلو په وخت كې استعماليږي ۳۰ كيلو يوريا هغه مهال استعماليږي چې جوارقد ۵۰ سانتي مترو ته رسيدلي وي او باقي پاتې ۳۰ كيلو يوريا كله چې د جوارو ټنټې نوې ظاهرې شوې وي اچول كيږي چې وروسته بايد زر تر زره اوبه شي.
د ځمكې تيارول
هغه ځمكه چې جوار پكې كرل كيږي په مني كې بايد د ۲۸-۳۰ سانتي مترو په ژوروالي سره قلبه شي. قلبه كول د خاوري په نوعيت،مخكې كښت شوي نبات او د نامطلوبو بوټو په شتون سره فرق كوي. په پسرلي كې د نامطلوبو بوټو د مخنيوي په خاطر ځمكه بايد ښه قلبه او ماله شي.
د تخم برابرول
له فنگسي ناروغيونه د مخنيو په خاطر تخم تر كرلو دمخه بايد په كيمياوي دروملو تيرام يا ويټاواكس چې دوه گرامه ئې له يو كيلو تخم سره گډيږي ښه ككړ شي او وروسته وكرل شي.
دكرلو طريقه
دجوارو كرنه په پسرلي كې هغه مهال شروع كيږي چې د خاورې د تودوخې درجه ۱۰-۱۲ درجو د سانتي گراد پورې رسيدلې وي. تخم د ۸-۱۰ ساني مترو په ژوروالي سره په خاوره كې ايښودل كيږي كه چيرې د خاورې سطح وچه وي لندبل ونه لري نو تخم د ۱۲ سانتي مترو په ژوروالي سره بايد وكرل شي. په پرمختللي يا ميكانيزه زراعت كې جوار د كتار په شكل كرل كيږي. د دوو كتارونو او بوټوترمنځ فاصله د جوارو د بيلو نوعو لپاره بيله ټاكل كيږي يعني د جوارو دهغو نوعو چې لوړقد او زر رسيږي دبوټو او كتارونو ترمنځ فاصله ئې زياته وي. دټيټ قد لرونكو جوارو چې زر رسيږي د بوټو او كتارونو ترمنځ فاصله لږ په نظر كې نيول كيږي.
په عمومي صورت سره زمونږ په هيوادكې د جوارو دوو كتارونو تر منځ فاصله 60 cm سانتي متره او د دوو بوټو ترمنځ فاصله ۲۰ سانتي متره سفارښتنه كيږي. مگر متاسفانه چې زمونږ بزگران جوار دپاش په طريقه سره كري چې په نتيجه كې كم حاصل لاس ته راځي.
له كښت نه ځارنه
له كښت وروسته كه د خاروې پاسنى قشر كلك شوي وي او يا نامطوب بوټي را ټوكيدلي وي د جوارو كروند بايد د سيخ لرونكې مالې په وسيله ماله شي. چې دا عمليه هغه وخت گټوره ده چې ۴-۵ ورځې وړاندې د نېښ له راښكاره كيدونه عملي شي.
د جوارو كرونده هميشه بايد نرمه او له نامطلوبو بوټو نه پاكه وساتل شي. د كروندې د نرم ساتلو لپاره د كتارونو تر مځ فاصله دوه نه تر ځلور ځله نرميږي چې په دې سره نامطوب بوټي هم لمنځه ځي. همدارنگه 2-4-D گياه وژونكي درملو په واسطه نامطلوب بوټي لمڼحه وړلاي شو.2-4-D درمل هغه مهال بايد استعمال شي چې جوار له دريونه تر ځلو پاڼې ولري. 1.5-2.5 kg/ha كې استعماليږي. د نامطلوبو د له منځه وړلو لپاره نور كيمياوي درمل چي له كښت نه وروسته او د نېښ راښكاره كيدوتر مخه استعماليږي عبارت دي له Semazin او Atrazin چې دواړه د پوډر په شكل سره دي.
اوبه لگول
جوار د خاوري د لندبل په مقابل كې ښه حساسيت ځرگندوي. د لندبل يا اوبو د كمښت نه په ځيړنيزو فارمونو كې دا نتيجه لاس ته راغلې ده د جوارو هغه كروندې چې خړوبيدي له يو هكتار نه 10ton/ha دا نه لاس ته راغلې مگر په هغه صورت كې چې اوبه نه شوې له يو هكتار نه 3.4ton/ha دانه لاس ته راغله.
د اوبو لگول شمير او اندازه په اقليمي شرايطواو خاورې پورې اړه لري. زمونږ په هيواد كې جوار معمولا 4-5 ځله اوبه كيږي.
عبد الرحمن صمیم
ستر اسلامي ادیب، معاصر خطیب، د بلاغت او فصاحت خاوند الحاج مولوي عبد الرحمن صمیم په پاکستان کي د خپل وخت له نوموتو سترو داعیانو څخه دی.
جوار
اوبه لگول
د وږي او دانې ورستيدل: دا ناروغي هم د ځو نوعو فنگسونو په وسيله منځ ته راځي. چې د جوارو غذائي ارزښت او كيفيت راټيټوي او د حاصل اندازه هم كميږي. د ناروغۍ مخنيوي د فنگس وژونكو درملو په وسيله تر سره كيږي او همدارنگه د دانې ساتل په داسې ځاي كې چې 15% لندبل ولري د ناروغۍ په مخنيوي كې كومك كوي.
د جوارو معمولي توركي
داناروغي د يو فنگس Ustilago په وسيله منځ ته راځي له 20-30 دسانتي گراد درجې تودوخه د ناروغۍ لپاره مناسبه گڼل كيږي. د ناروغۍ د مخنيو په خاطر له لوړ قد لرونكو او حساسو ورايټيو له كرلو نه بايد مخنيوي وشي. په ميخانيكي طريقې سره له زخمي كولو نه بايد ډه ډه وشي. د نايتروجن زياته اندازه استعمال يا حيواني سرې هم مؤثره ده. د ځمكې حاصلخيزي( ښيرازي) بايد برابره وي. د تخم تداوي د غنمو د تخم د تداوي په شان سره تر سره كيږي يعني د تيرام يا ويټاواكس درملو په وسيله چې دوه گرامه له يو كيلو گرام تخم سره گډيږي تر سره كيږي.
د جوارو د سر توركي
د جوارو د سر توركي يوه فنگسي ناروغۍ ده چې د Sporisorium reilianum فنگس په وسيله منځ ته راځي. دا توركي د ډيرو كوچينيو وږو په شان د ځاځكو په شكل سره چې پرته له دې چې ټټوCob يا دانې متاثر كړي موجود وي .كه چيرې ښځينه اله د فنگس په وسيله ككړه شي نو ټول وږى ككړيږي. د مقاومو او دورگه ورايټيو كرل او نوبتي كرونده د ناروغۍ په مخنيوي كې ستر رول لري.
عبد الرحمن صمیم
د صمیم صاحب په هکله د ځینو نظرونه
ځینو علماوو د ده هکله ډېر ښه نومونه اخیستي دي ؛ تر دې چي د خیبر پښتونخوا یو نوموتی شاعر عصمت الله ماشوم د ده په هکله په یو نعت کي ويلي چي : شیخ المشایخ عبد الرحمن صمیم.
جوار
د څمكې لاندې حشرات
سيمي او قطع كوونكي چينجي د فصل په شروع كې د جوارو لپاره يو لوي مشكل وي. دا حشرې د لاروا په حالت كې يا چې د چنجي په شكل وي نبات ته تاوان اړوي د نبات ريښې پرې كوي.زياتره جوار كرونكي بزگران د جوارو د ريښې قطع كوونكو چنجي د مخنيوي لپاره له دې درملو( كونتر، فيرودان، لارسبان او نور) نه استفاده كوي.
عبد الرحمن صمیم
د صمیم صاحب په هکله د ځینو نظرونه
همدا ډول ځینو عالمانو ده ته په دیني جلسو کي په درنښت سره ښکلي لقبونه ورکړي دي.
جوار
د ځمكې د مخ حشرې
ځيني حشرې لكه د جوارو د وږي چينجى چې وږي تاوان اړوي خو د تاوان اندازه دومره نه وي ، د جوارو د پاڼو سپږې Aphides ، ملخ، مور لشكري خزاني ، گونگټې چې وزرونه نه لري او نباتي كنې د جوارو د ځمكې د مخ د آفتونه يا حشرې شميرل كيږي.
عبد الرحمن صمیم
د صمیم صاحب په هکله د ځینو نظرونه
مګر په اوس وخت کي دی په خلګو کي په (صمیم) صاحب اوڅار دی.
جوار
د جوارو د ځمكې لاندې آفتونو(حشراتو) مخنيوى
د جوارو د ځمكې د لاندې آفتونو (حشرواتو) د مخنيوي لپاره كوم حشره وژونكي درمل چې سپارښتنه كيږي عبارت دي له. • لارسبان پوډر( كلوريبفورس) 70–100 kg/ha ،مايع لارسبان 2ml /liter دوه ميلي ليتره په يو ليتر اوبو كې حل او دواپاشي كيږي. • فيرودان ( كاربوفوران) 4F-25-30 kg/ha • كونتر Cr ( تربو فورس) 60–80 kg /ha • تايمت 200G (فوريت) 60–80 kg /ha دا حشره وژونكي درمل د جوارو د ريښې د چينجي،سمي چينجيانو، د جوارو د دانې مگوت او د پرې كوونكي چينجيو مخنيوي كوي.
د جوارو د ځمكې د مخ د آفتونو(حشراتو) مخنيوي
هغه حشره وژونكي درمل چې د پاڼو د پاسه استعماليږي عبارت دي له: 1. د پرې كوونكي چينجي د مخنيوي لپاره : سوين ۸۰ 12–15 kg/ha WSP ، پيرميترين 0.1-0.2liter/ha 2. د جوارو د وږي د چينجي د مخنيوي لپاره سوين ۸۰ 15–20 kg/ha SP ، سيالوترين ( وريورني) 0.1-0.15liter/ha ، ميتوميل، اسفنفاليريت0.1-02liter/ha. 3. دمور لشكري خزاني د مخنيوي لپاره سيوين ۸۰ 20–25 kg/ha SP ، ورايورتي0.05-0.1 liter/ha ، ميتوميل 0.1-02liter/ha استعماليږي.
د جوارو حاصل ټولونه
د جواروحاصل ټولول په مخلقو طريقو تر سره ترسره كيږي زمونږ په هيواد كې جوار د لور په واسطه ټولول كيږي مگر په ميكانيزه زراعت كې جوار د كمباين په وسيله ټولول كيږي. كمباينونه چي جوار ټولوي مختلف ډولونه لري. بعضي ډولونه ئې د ټولوپه وخت كې دانه له شوټې وږي نه جلا كوي مگر نور ډولونه ئې تنها جوار له كروندو ټولوي. له كروندې نه د جوارو ټولول هغه مهال پيليږي چې د جوارودانې پخې شوې او 30% فيصده لندبل ولري .د جوار تخم له شوټې سره د 16% لندبل په لرلو سره ذخيره كيږي مگر كه دانه له شوټې نه جلا شي د13% لندبل په لرلو سره بايد ذخيره شي.
جورا كه د سايليج د جوړول لپاره كرل شوي وي د دانې دشيدې د پخيدو يا د موم په مرحله كې ټولول كيږي. ځكه په دې مرحله كې په بوټى زياته اندزه قندونه او اوبه لري ښه سايليج ترې جوړيدلاي شي. كه جوار د حيواناتو د تغذئې لپاره كرل شوي وي د گل دباسلو په مرحله ټولول كيږي
مآخذونه
وېشنيزه:جوار
عبد الرحمن صمیم
د صمیم صاحب په هکله د ځینو نظرونه
همدا ډول دی د فېسبوک په پاڼو کي په مولوي عبد الرحمن صمیم سره پېژندل کیږي.
په انټرنيټي وېبپاڼو کي د ده د وډيوګانو نومونه
او داسي نوري ګټوري وډيوګاني چي د مولوي عبد الرحمن صمیم په نامه پیدا کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:پازوالان وېشنيزه:پښتانه دینپوهان وېشنيزه:د یوویشتمې پېړۍ امامان وېشنيزه:پښتانه سیاست والان وېشنيزه:داعیان وېشنيزه:پښتانه ادیبان وېشنيزه:مولويان وېشنيزه:افغانستان
۹۵ (عدد)
۹۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۹۴ څخه  مخکي او د ۹۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۹۵:
په کلینډر کې
۹۵ کولاي سي:
په کیمیا کې
۹۵ د امېرېسيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۹۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
خالد فاروقي
خالد فاروقي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د پولينډ د خلکو جمهوريت
د ۱۹۵۲ او ۱۹۸۹ ز کلونو تر منځ ياد هېواد د يوه کمونيستي حکومت له لوری اداره کېده، چې په دويمه نړيواله جګړه کې د سور لښکر له لوري له جرمني نيونې څخه د پولينډ سيمې له ترلاسه کولو وروسته رامنځته شو. د دولت رسمي نوم د ۱۹۴۷ او ۱۹۵۲ ز کلونو تر منځ د ۱۹۴۷ زکال د لنډ مهالي کوچني اساسي قانون (Small Constitution) له مخې د «د پولينډ جمهوريت» (Rzeczpospolita Polska) و. «د خلکو جمهوريت» نوم د ۱۹۵۲ ز کال اساسي قانون له لورې وړاندې او وروپېژندل شو. د ختيځ بلاک د نورو هېوادونو (جرمني، چکسواکيا، هنګري، رومانيا، بلغاريا او البانيا) غوندې، پولينډ د ګټې په شوروي کره کې د يوه سپوږمکۍ دولت په توګه په پام کې نيول کېده، مګر هيڅکله د شوروي اتحاد يوه برخه نه و.
د پولينډ د متحدو کارګرو ډله د دې هېواد په سوسياليستي کولو سره په هېواد کې واکمنه سياسي ډله شوه. د دې دورې پر مهال پولينډ په رښتيني ډول يو ګوندي دولت و، مګر په ختيځه ډله [بلاک] کې د نورو هېوادونو په پرتله يې زيات خپلواک [ليبرالي] سياستونه لرل او د ديموکراسۍ لپاره د ثابتو دنننيو هڅو له مخې ځانګړی کېده. د خپل شتون په ټوله موده کې يې نږدې په هره لسيزه کې اقتصادي ستونزه او ټولنيزه ناکراري عام وو. د پولينډ ملت د هغو خلکو له لورې ووېشل شو، چې د ګوند ملاتړ يې کاوه، هغوی چې د ډلې مخالف وو او هغوی چې په سياسي فعاليت کې بوختېدل يې رد کړل. د دې تر څنګ د خلکو جمهوريت پر مهال ځينې بنسټيزې لاسته راوړنې رامنځته شوې،لکه: د ژوند کولو پرمختللي حالتونه، چټکه صنعتي کول، ښاري کوونه او عمومي روغتيايي پاملرنې ته لاسرسی او زده کړې د ترلاسه کولو وړ شوې. د زېږېدنې کچه لوړه وه او د ۱۹۴۷ او ۱۹۸۹ ز کال تر منځ نفوس نږدې دوه برابره شو. د ډلې تر ټولو بريالۍ لاسته راوړنه له دويمې نړيوالې جګړې څخه وروسته د ويجاړې شوې وارسا بېارغونه او په بشپړ بنسټيز ډول د نالوستۍ له منځه وړل و.
د پولينډ د خلکو لښکر د وسله والو ځواکونو يوه اصلي څانګه وه، که څه هم د شوروي لښکر واحدونه لکه څرنګه چې د وارسا تړون په نورو هېوادونو کې وو؛ دلته هم تم شوي وو. UB او SB د استخباراتو مهمې استازولۍ وې، چې د ختيځ المان د Stasi او د شوروي د KGB په شان يې د پټو پوليسو په توګه عمل وکړ. د پوليسو رسمي اداره چې د انګېرل شوې سوله ساتنې او د لاريونونو د کلک مخنيوي ځواب ويونکي هم وو، د اتباعو ملېشه Citizens’ Militial (Mo) ونومول شوه. د ملېشې ممتازې ZOMO ډلو له لاريون کوونکو سره د چال چلند، د مخالفو مشرانو د نيولو او په بې ساري قضيو کې د وژلو په ګډون، د ياد نظام له لورو د خپلې واکمنۍ پر مهال لږ تر لږه د ۲۲۰۰۰ تنو په وژنې سره بېلابېل سخت جرمونه تر سره کړل. په پايله کې پولينډ د بند لوړه کچه لرله، مګر د جرم د کچو له مخې د نړۍ يو له تر ټولو ښکته هېوادونو څخه و.
۱۹۵۶-۱۹۴۵ ز کلونه
په تاوان ورکولو کې پولينډ ته د ختيځې پروسيا د سويلي سيمو په ګډون په Pomerania، Silesia او د Oder-Neisse ليکې ختيځ Brandenburg کې د المان ګڼ وګړيزې سيمې ورکړل شوې. يادې سيمې د برلين په Tripatite ناسته کې له المان سره د سولې په اړه تر وروستۍ ناستې يا په اروپا کې د جګړې له پای ته رسېدلو څخه وروسته د ۱۹۴۵ ز کال په اګسټ کې د Potsdam Conference په نوم تر نامتو ناستې پورې نيمګړې تاييد شوې وې. د Potsdam تړون د ترلاسه شويو سيمو څخه د باندې د جرمني وګړو په لېږد هم بنديز ولګاوه. سټالين پرېکړه کړې وه، چې د پولينډ نوی حکومت به، لکه په منځنۍ او ختيځه اروپا کې د نورو هېوادونو غوندې د نوموړي توکی شي، چې په واسطه به يې پولينډ خپل ګوډاګی دولت کړي. نوموړي په ۱۹۴۳ ز کال لندن کې د پولينډ حکومت له تبعيد شويو وګړو سره اړيکې وپاللې، مګر د روزولټ او چرچيل د راضي کولو په موخه يې د Yalta ناسته کې د يوه ائتلافي حکومت د جوړولو هوکړه وکړه. په یاد شوي نوي حکومت کې کمونيستانو ډېری مهم بستونه تر لاسه کړل او د شوروي په ملاتړ سره يې د ټولو ټاکنو درغلۍ سره يې ‌ډېر ژر د هېواد نږدې ټول واک تر لاسه کړ.
د نظرپوښتنې او او د ۱۹۴۷ ز کال جنوري د عمومي ټاکنو تر منځ مخالفت د ځورونې تابع و. يوازې د حکومت پلوي نوماندانو «ديموکراتيک بلاک»  ته په بشپړ ډول د بې خنډه [نا ربړولې] ټاکنيزې مبارزې اجازه ورکړل شوې وه. په ورته وخت کې بېلابېل مخالف نوماندان په ټوله کې له ټاکنيزې مبارزې څخه منع شوي وو. د Mikolajczyk د پولينډي خلکو ډله (Polish People’s Party) په ځانګړي ډول له ځورونې څخه وکړېده. دې ډلې د حکومت پر وړاندې د پياوړتيا د ازمېښت په توګه د سنا د له منځه وړنې مخالفت کړی و. که څه هم دوی د نورو دوو پوښتنو ملاتړ وکړ، کمونيست واکمن حکومت PSL [د پولينډ د خلکو ډله] خاينان وګڼل. دا ستر ظلم د Gomulka او لنډمهالي ولسمشر Boleslaw Bierut له لوري څارل کېده.
هومينايډ (انسانيان)
د لويو بیزوګیانو د ډلبندي کولو پر مهال د بېلا بېلو سمونونو له امله د وخت په تېرېدو سره د «هومينيډ» (hominid) د اصطلاح په کارېدو کې هم بدلون راغلی. د هومينيډ اصلي معنا يوازې انسانانو (هومو) او د دوی له منځه تلليو نژدې اړوندانو ته اشاره کوي. په هر حال، تر ۱۹۹۰ز کلونو پورې انسانان، شاديان او د هغوی پلرونه او نيکونه «هومونيډز» بلل کېدل. لومړی محدوده معنا اوس تر ډېره بريده د «هومينين hominin» په ډول فرض کړای شوې ده. ، په داسې حال کې چې له چمپانزي (پين) نه تر جلا کېدو وروسته د انسانانو د ډلې ټول غړي په کې شامل دي. په يو وېشتمه پېړۍ کې د «هومونيد» په اوسني معنا کې د انسانانو په ګډون ټول لوی بیزوګیان شامل دي. اوس هم ډول ډول کارول کېږي، ځينې پوهان او عام خلک د «هومينيډ» اصطلاح، په اصلي محدوده معنا سره کاروي، په عمومي توګه، علمي ادبياتو د يوې وېشتمې پېړۍ تر پيل پورې د دې اصطلاح دوديزه معنا کارولې ده.
آنیسوزیگوپتېرا
آنیسوزیگوپتېرا (علمي نوم: Anisozygoptera) د څمڅلکی ډوله خوځندکو څخه دي چې د مېزوزوييک د وخت څخه راهيسي په ختيځي آسيا (جاپان) کې ژوند کوي.
هومينايډ (انسانيان)
د هومينيډز په انواعو کې، ډېر شته او له منځه تللي معلوم، يعنې فوسيل، جنسونه له انسانانو سره ډلبندي شوي، چپانزي او ګوريلا د هومينياني (Homininae) په فرعي کورنيو کې ډلبندي شوي دي؛ نور يې له اورانګونټان سره د پونګينای په فرعي کورنيو کې ډلبندي شوي. د ټولو هومينيډز تر ټولو وروستي شريک نیکه نږدې څوارلس ميلیونه کاله مخکې ژوند کړی، هغه مهال، کله چې د اورانګوتان نيکونه د درې نورو جنسونو د نيکونو له نسل نه جلا شوي دي. د هومينايډ هغو نيکونو له دې وړاندې د « Hylobatidae» (ګيبونز) نه د اټکل له مخې له پنځلس نه تر شل ميلیونه کاله مخکې متنوع شوی او په يوه جلا نوع بدل شوي وو.
د انسانانو او نوور سترو بیزوګیانو تر منځ د نژدې جنتيکي اړيکې له امله، د ژويو د حقوقو ځینې مدافع سازمانونه، لکه: د«ګريټ اپ پروژه»، استدلال کوي چې، غیر انساني ستر بیزوګیان هم خلک دي او بايد د انسانانو حقوق ورکړل شي. نهه وېشت هېوادونو د دې لپاره چې ستر بیزوګیان له هر ډول علمي ازموينو نه خوندي کړي، څېړنيز بنديزونه يې لګولي دي.
تکامل
د ميوسن په لومړيو کې (ميوسن يو زماني پړاو دی)، نږدې دوه ويشت ميلیونه کاله مخکې، له ختيځې افريقا نه په ونو او بوټو پورې د پخوانيو بیزوګیانو انواع نښتي و، بېلا بېل ډولونه يې د لرغوني تنوع يو اوږد تاريخ وړاندې کوي. له شلو کلونو نه پخوانيو پاتې شونو کې د لرغونې نړۍ  بیزوګیانو « Victoriapithecus» ته منسوبې ټوټې موندل شوې دي. ديارلس ميليونه کاله مخکې پورې چې د بیزوګیانو په نسب کې د کومو نسلونو په اړه فکر کېده، په هغوی کې « Proconsul, Rangwapithecus, Dendropithecus, Limnopithecus, Nacholapithecus, Equatorius, Nyanzapithecus, Afropithecus, Heliopithecus او Kenyapithecus» شامل دي، چې دوی ټول د ختيځې افريقا اړوند دي.
له ختيځې افريقا نه په ډېرو لرو سيمو کې، نور عام « non-cercopithecids» يعنې له بیزوګیانو پرته نور مرکزي انواع، د منځني ميوسيني عصر – د نميبيا په غارونو کې ميشت « Otavipithecus» او له فرانسې، هسپانيې او اتريش نه « Pierolapithecus» او « Dryopithecus»- د لومړيو او منځنيو ميوسين د یو څه ګرمو او معتدلو اقليمي حالتونو د پړاو پر مهال، په افريقا او د مديترانې په حوضه کې د نيکونو بیزوګیانو د بڼو د پراخو انواعو د شتون ثبوت دی. په لرو پرتو نويو ميوسن (هومنويد) کې تر ټولو وروستي يې د « Oreopithecus» په نامه دي، کوم چې د شمالي اټاليې له فوسيلونو نه د غني ډبرو سکرو له بسترونو نه دي او د دوی لرغونتيا نهه ميلیونه کاله مخکې ته سېږي.
ماليکولي شواهد څرګندوي چې، د ګبنز (د Hylobatidae کورنۍ) د «کوچنيو بیزوګیانو» سلسله نږدې له دوولس نه تر اتلس ميلیونه کاله مخکې له سترو بیزوګیانو نه جلا شوې وه او اورنګوتاس (د پنګيني فرعي کورنۍ) کورنۍ بيا دوولس کاله ميلیونه کاله مخکې له نورو سترو بیزوګیانو نه جلا شوې وه. داسې هېڅ پاتې شونی نه شته چې د ګيبنز د نيکونو يا نسب په څرګند ډول مستند کړي، کوم چې شونې ده، تر اوسه د نامعلومو ختيځو اسيايي هومينايډ اباديو کې پیدا شوي و، خو نږدې لس ميلیونه کاله مخکې د پروټو اورګوتنز پاتې شونو استازيتوب له هندوستان نه « Sivapithecus» او له ترکیې نه « Griphopithecus» کولای شي. د ګوريلا، چاپنيزي او انسانانو د وروستيو نږدې شريکو نيکونو استازيتوب په کينيا کې موندل کېدونکي « Nakalipithecus» پاتې شونو او په يونان کې موندل کېدونکو « Ouranopithecus» په مټ کېدای شي. مالیکولي شواهد د دې څرګندونه کوي چې، نږدې له اته نه تر څلور ميليونه کاله مخکې پورې، لومړی ګوريلا ګان (جنيس ګوريلا) او ورپسې چامپنزي (پان جينس) د انسانانو پر لور تلونکي نسل نه جلا شول. يواځيني نيوکليوټايډ پوليمورفزم د پرتلې کولو پر مهال د انسان ډي اين ای نږدې اته نوي اعشاريه څلور سلنه له چامپنزي سره سمون خوري، خو بيا هم، د ګوريلا او چامپنزي د پاتې شونو ثبت محدود دی، دواړه هم کمزوری خونديتوب، د باراني ځنګلونو خاورې اسيدي «تيزابي» خاصيت لري او هډوکی له منځه وړي  او هم په نمونه اخیستلو کې دوه زړی توب په دې ستونزه کې تر ټولو زياته ونډه لري.
شونې ده چې نورو هومينز(hominins ) د افريقا د استوا خط د کرښې نه د باندې وچ چاپېريال غوره کړی وي او هلته له هوسيو، هايناس، فيلانو او نورو ډولونو سره مخامخ شوي وي، کوم چې د ختيځې افريقا سوانا، په ځانګړي ډول د ساحل او سيرينګيټي په سيمو کې د ژوندي پاتې کېدو لپاره پاتې شوي وي. د استوا خط لنده ليکه نږدې اته ميليونه کاله مخکې راټوله شوې وه او له ګوريلا او چاپنزي نه د هومينن نسب د بېلېدو لپاره ډېر کم د پاتې شونو شواهد موجود دي، د کومو په اړه چې فکر کېده چې د هغه وخت په شا اوخوا کې سره جلا شوي وو. تر ټولو لومړي پاتې شوني، چې اړيکه يې له ځينې انساني نسب سره ده، هغه « Sahelanthropus tchadensis (7 Ma)» او « Orrorin tugenensis (6 Ma)» دي، له دې وروسته Ardipithecus (5.5–4.4 Ma) د « Ar. kadabba» او « Ar. ramidus» له انواعو سره وو.
اصطلاحات
په تېرو څو لسيزو کې د سترو بیزوګیانو د ډلبندۍ په اړه څو ځلې بيا کتنه شوې، د دې بيا کتنو له امله د وخت په تېرېدو سره د «هومينيډ» ټکی هم بېلا بېل ډوله کارول شوی دی. د دې اصطلاح اصلي معنا يواځې د انسانانو او د هغوی د نژدې اړوندو لپاره ده – کومه چې اوس مهال د «هوميننن» نوې معنا ده. د ټاکسن هومينايډ معنا په کرار کرار بدله شوې ده، د کوم په پايله کې چې، د «هومينيډ» په نوي ډول کارول پيل شول، په کومو کې چې د انسانانو په ګډون ټول ستر بیزوګیان شامل دي.
ډېر يو بل ته ورته ټکي په دې اړوندو ډلبنديو کې کارول شوي دي:
لاندې کليډګرام د مشهورو نومونو ښودنه کوي (تفصيلي کلاډوګرام په لاندې ډول دی):
بیان
بیان د عبارتونو یوه ټولګه ده چې د حقایقو یوه مجموعه څرګندوي او د دغو حقایقو لاملونه، اړوند شرایط او پایلې په ډاګه کوي. دغه څرګندونه کېدای شي نوي اصول او یا قوانین رامنځ‌ته کړي، یا کېدای شي چې د کومې ازمایل شوې سکالو یا پېښې اوسني اړوند اصول یا قوانین راوسپړي.
په فلسفه کې، بیان د داسې عبارتونو یوه ټولګه بلل کېږي چې د یوې سکالو، پېښې یا د یوه حالت پېښېدنه یا شتون څرګندوي. په ټولیزه توګه، د بیان بڼې دا دي: ۱) توسني (تعلیلي) بیان؛ ۲) قیاسي - اصولي بیان، چې کېدای شي بیان، په یوه قیاسي استدلال کې، رامنځ‌ته کېدونکي تعمیم پورې تړاو ومومي (د بېلګې په توګه: «کله چې تودوخه لوړه شي، ګازونه انبساط کوي؛ د دغه ګاز تودوخه لوړه شوې وه؛ نو له‌دې امله، ګاز انبساط کړی»)؛ ۳) احصایوي بیان، چې کېدای شي بیان، په یوه استقرایي استدلال کې، رامنځ‌ته کېدونکي تعمیم پورې تړاو ومومي (د بېلګې په توګه: «پر تنباکو ډېری روږدي وګړي په سرطان اخته کېږي؛ دغه کس تنباکو استعمالوي؛ نو له‌دې امله، دغه کس په سرطان اخته شوی»). د انسان د چلند بیان، په ځانګړې توګه، د یوې سکالو اړوند باورونه او غوښتنې او همدا راز د هغه په هکله نور حقایق په ګوته کوي او له داسې یوې انګېرنې سره دوام مومي چې ګواکې یاد چلند منطقي دی (کم تر کمه تر یوې ټیټې کچې پورې). نو په‌دې توګه، که چېرې یو کس خپل کوټ وباسي، نو د هغه په هکله بیان کېدای شي له دغه حقیقت څخه اقتباس شوی وي چې نوموړی د تودوخې احساس کوي، یا غواړي چې لږ څه سړه هوا احساس کړي او یا هم نوموړی کس باور لري چې د کوټ په اېستلو سره به سړه هوا احساس کړي.
علمي بیان
په‌دې وروستیو کې د ترسره شوو بحثونو لومړنۍ فرضیه دا ده چې ساینس ځیني وخت بیانونه وړاندې کوي (د «ځانګړي بیان» څخه په توپیر سره) او د علمي بیان د «تیوري» یا «موډل» دنده د بیانونو د جوړښت په ډاګه کول دي. نو داسې انګېرل کېږي چې «علمي بیان» د بیانونو یو ځانګړی ډول یا جلا بڼه ده. په حقیقت کې، «علمي بیان» لومړی داسې توپیرونه ښیي چې «علمي» ځانګړتیاوو لرونکي بیانونه له هغو بیانونو څخه چې علمي ځانګړتیاوې نه‌لري، جلا کوي؛ دوه‌یم دا چې د «بیان» او نورو مفاهیمو تر منځ توپیر په ډاګه کوي. سربېره پر دې، په وروستیو فلسفي ادبیاتو کې «لېوالتیا» داسې انګېرل شوې ده چې ګواکې په ساینس کې د موندل شوو بیانونو او په غیرساینسي معمولي سکالوګانو کې موندل شوو بیانونو ترمنځ یو بنسټیز پيوستون شتون لري، په‌دې توپير سره چې په غیرساینسي سکالوګانو کې لومړنۍ نابشپړې ځانګړتیاوې په ساینسي بیانونو کې په بشپړه، دقیقه او مفصله توګه رانغاړل شوې دي. سربېره پر دې، د ساینسي او نورو معمولي بیانونو تر منځ ګډ اړوندو مفاهیمو رابرسېرنه د بیان یوې بلې تیورۍ دنده انګېرل کېږي.
د علمي بیان یوه غښتلې تیوري، «د هېمپل قیاسي - اصولي موډل» بلل کېږي. دغه موډل په پراخه توګه تر نیوکو لاندې راغلی دی، خو بیا هم لا تر اوسه د بیان ګڼ‌شمېر تیوري‌ګانو په هکله بحث کولو په موخه، د پیل ټکی دی.
«بیان» د «استدلال» پر وړاندې
د بېلګې په توګه: که چېرې فرېډ او مایک پر دې سره وغږېږي چې ایا د فرېډ پیشو ورږې لري که نه، مایک کېدای شي ووایي چې: «ستا پیشو ورږې لري؛ ویې ګوره، ځان ګروي». مایک یو استدلال وړاندې کړ چې پیشو ورږې لري. سره له‌دې، که څه هم فرېډ او مایک د پیشو د ورږې لرلو واقعیت سره ومني، کېدای شي وپوښتي چې دا واقعیت ولې شتون لري او یو بیان وړاندې کړي چې: «د پیشو د وروږو درلودلو لامل د هوا نمجن‌والی دی». توپیر دا دی چې موږ د یوې ادعا د سموالي او یا ناسموالي جوتولو په موخه هڅه نه‌کوو، بلکې د یوه واقعیت د رامنځ‌ته کېدو پر لامل باندې غږېږو. نو په‌دې توګه، استدلال د پوهې یا علم په پياوړي کولو او بیان د پوهاوي یا درک په پياوړي کولو کې مرسته کوي.
په‌داسې حال کې چې استدلال هڅه کوي وښیي چې یو څیز شتون لري، یا شتون به ولري، او یا باید شتون ولري؛ بیان هڅه کوي ترڅو وښیي چې یو څیز ولې او یا څنګه شتون لري.
بلاغت ته اړوند برخو کې «استدلال» او «بیان» په پراخه توګه سره ورته دي او لامل یې دا دی چې د ادعاګانو په هکله انتقادي تفکر له ګڼ‌شمېر ستونزو سره مل دی. دغه ستونزې د ګڼ‌شمېر لاملونو څخه سرچینه نیسي:
«بیان» د «توجېه» پر وړاندې
د بیان ګړنه کله ناکله د «توجېه» په چوکاټ کې کارول کېږي؛ د بېلګې په توګه: د دې بیان چې ولې یوه عقیده سمه بلل شوې ده. توجېه کېدای شي د هغه بیان په توګه وپېژندل شي چې ولې یوه عقیده یوه سمه عقیده ده؛ او یا هم د هغې څرګندونې په توګه وانګېرل شي چې یو کس څرنګه په یو څیز باندې پوهېږي. اړینه ده ترڅو پوه شو چې یو بیان په کوم پېر کې د یوې توجېه په توګه راڅرګندېدلای نه‌شي. کېدای شي یو کس د یوه کوچني دلیل له وړاندې کولو څخه پرته یو څیز په مفصله توګه داسې بیان کړي چې د منلو وړ وګرځي.
د بیان ډَولونه
داسې ډېرې بېلابېلې پېښې، سکالوګانې، او واقعیتونه شته چې بیان ته اړتیا لري. نو همدا راز، ډېر څیزونه شتون لري چې په کارولو سره یې یو بل څیز بیانولای شو. ارسطو د بیان څلور لرغوني ډولونه پېژندلي دي. ان د لا لرغوني وخت راهیسې دغه ډولونه د بیان نړۍ‌شموله، ځانګړي او بې‌ساري «ډولونو» په توګه انګېرل کېدل، چې د یوه څیز د بیان ټولې لارې چارې په کې رانغاړل شوې دي. سره له‌دې، د دغو ډولونو د دقیق تعریف او هم، یو بل سره د تړاو درلودلو پر څرنګوالي باندې ګډوډ باورونه شتون لري. د استدلال ټاکلي ډولونه د بیان په ډولونو کې شامل دي، لکه: قیاسي - اصولي، وظیفوي، تاریخي، ارواپوهنیز (سایکولوجیکي)، تقلیلي، ټېلیولوجیکي، میټودولوجیکي.
پروين درانۍ
پروين درانۍ د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
پر انساني بدن د وړانگو اغېز
په ټولیزه توگه په طبعیت کې د وړانگو دوه ډوله چینې شته چې د وړانگو طبیعی چینې او د وړانگو مصنوعی چینو په نامه یادیږي. کیهانی وړانگې، ستاسو په خوړو کې د راډیواکټیف توکو شتون، په خاوره، تیگو او غرونو کې د راډیواکټیف بڅرکو شتون، ستاسو د کورونو په پخو دیوالونو کې د راډون او راډیوم شتون ټول د طبیعی وړانگو چینې بلل کیږي. همدا راز د ایکس ری،سی ټی سکن، او نور تشخیصیه او درملیز ماشینونونه د مصنوعی وړانگو چینې بلل کیږي. وړانگې په هرډول چې وي د انسان ژوند او چاپیریال گواښوي خو د گواښ دغه کچه د وړانگو په ډول او کچې پورې نیغ تړاو لري. د سایسنپوهانو لپاره دا ډیر ستونزمن کار دی چې د وړانگو اغیزې او نورو بهرنیو عواملو اغیزې سره بیلې کړي. خو د وړانگو د میخانیکیت او په دې اړه ژورې څیړنې کولای شي د دغو دوو ډولو اغیزو په بیلتوب کې مرسته وکړي. وړانگې د عمل د میخانیکیت له پلوه په دوو برخو ویشل کیږي چې د آیونایزکونکوو او نه آیونایزکونکو وړانگو په نامه یادیږي. آیونایز کونکې وړانگې هغو وړانکو ته ویل کیږي چې له یوه اټوم څخه یوه یا څو الکترونونه وباسي اوپه پایله کې اټوم په چارچ لرونکې بڅرکي باندې واړوي او هغه ته برښنايز خاصیت ورکړي په لنډه توگه آیونایز کونکې وړانگې اټومونه له خنثی حالت څخه چارچ لرونکې کوي او نه آیونایزکونکې وړانگې بیا د آیونایز کولو ځواک نه لري.
وړانگې څنگه په کیمیاوي اړیکو باندې اغیزه کولای شي ؟
د ژوندیو انساجو اعمال د مالیکولونو(د بیلابیلو اټومونو ترکیب چې د کیمیاوي اړیکو له امله مینځ ته راځی) په واسطه ترسره کیږي.ځینې دغه مالیکولونه په کافی اندازه غټ وي چې د دغو مالیکولونو ښه کار کول د هغو په ترکیب او ظاهری جوړښت پورې اړه لري چې دغه جوړښت د کیمیاوي اړیکو په بدلون سره بدلیدای شي، آیونایزکونکې وړانگې په کافی اندازه ځواک لري چې دغه اړیکې گډې وډې کړي. دا اصل مونږ ته دا بیانوي چې آیونایز کونکې وړانگې واړه خو حساس جوړښتونه زیانمن کوي، دا دې ته ورته دی چې د کاراټې یو لوبغاړی د بشپړ دیوال په ځای خپله ټوله انرژی د یوې خښتې ماتولو ته متوجه کوي. په بدن کې د حساسو جوړښتونو له ډلې یو یې ډي ان اې دی چې وړانگي یې زیات زیانمنوي.
ډي ان اې DNA څه شی ده ؟
د بدن د ټولو مالیکولونو په پرتله ډی ان ای تر ټولو حساس مالیکول دی. دا مالیکول جنسي خواص له یوه نسل څخه بل نسل ته لیږدوي او د یوې ژونکې ډیر وړوکی مالیکول بلل کیږي چې تل د یوه ځنځیر بڼه لري چې د دغه ځنځیر اوږدوالی تر دوو مترو پورې رسیږي او دې ځنځیر ته کروموزوم ویل کیږي. دغه کروموزومونه په یوه ژونکه کې ۲۳ جوړې وي او قطر یې ۱۰ مایکرو متره دی چې د دغه کروموزوم میخانیکیت په ۱۹۵۳ کې وپیژندل شو.
دافغانستان په ځنګلونو کی انساني ضررونه
دځنکلونوتاريخچه
انسانانو د پيدايښت سره سم د طبعي منابعو څخه استفاده کوله چې د ځنګل په اړه ئي دري مرحلي شاته پريښي. ۱ــــ انسانانو دلمړي ځل لپاره د خپل ژوند دبقا اوهوسايني لپاره يي دځنګلونو څخه ناوړاستفاده کړي او ځنګلونه يي په بي رحمانه ډول قطع کړل او دخپل  ژوند د پرمختک لپاره يي استفاده تري کول .۲ــــ دوهمه مرحله  دحيواناتو  دڅيړ او د زراعتي ځمکود لاسته روړلوپه منظور په غيرعقلانه شکل ځنګلونه  په قطع کولو ئي شروع وکړه چې ونو  يي بي ځايه قطع کول او شړ ساحه به يي د زراعتي ځمکو لپاره اماده کول .۳ــــ کله چه پدي پوهه شول چه ځنګلونه د  (الله ج ) له خوا انسانانو ته ورکړل شوي تحفه ده او د ځنګلونو د بي ځايه قطع کوني په نقصاناتو پوه شول نو د ځنګلونو دساتني لپاره هلي ځلي پيل کړل.پدي مرحله کي چه کله پوه  شول بيرته  دمخکني  اشتباهاتو په پرځاي د نباتاتو  او د ځنګلونو بيرته نوي کيدنه يي پر ځان جبران کړه او داقتصادي  دليل په  اساسي د ځنګلونو دبيا وداني په لور اقدام وکړه.زمونږ په ګران هيواد کي دونو کرنه تاريخي اثار لري  دځنګلو نو په مربوط  ازمايښت تقربيا ۲۳۰     کاله مخکي شروع شويدي  او تقريبا ۵۰ کاله کيږي  چه د ځنګلونو داحيا اوحداث په منظور دکار کيږي. تر اوسه ۵۰۰ نوع وني  چه ۴۰۰ نوع  اصلاح شويدي  چه له دي جملي څخه (۱۴۰) نوع  حداقل يو ځل د باکيفيت تخم توليد ونکي  په منظور تشخيص شويدي .او په حاضر وخت کي  په ټوله نړۍ کي ۱۰۰ ميلونه هکتاره څخه  زيات ځمکه  کې د با ارزښته  او اقتصادي وني تشخيص شويدي .او په  اينده  کي  (۲۰۰) ميليون هکتار ځمکه ته به ورسيږي چه  دا پوره اعظمي فعاليت ته ضرورت لري.
پر انساني بدن د وړانگو اغېز
آیونایزکونکې وړانگې څنگه ډي ان اې زیانمنولای شي ؟
که چیرې آیونایزکونکې وړانگې یو الکترون له ډي ان اې او یا هم د هغې له گاونډ مالیکول څخه وباسي نو دې ته د وړانگو مستقیم عمل وايي. دا عمل ډیر چټک او د یوې ثانیې په ملیاردمه برخه وخت کې ترسره کیږي. خو که چیرې وړانگې یو الکترون وباسی او بیا دا الکترون په بدن کې د شته اوبو مالیکولونو څخه آزاد راډیکالونه جوړ کړې نو راډیکالونه د بیرته اوبو جوړونې په هدف له نورو مالیکولونو سره چټک تعامل کوي چې دلته بیا په پایله کې ډي ان اې آیونایز کوي د وړانگو دې ډول عمل ته غیر مستقیم عمل وايی چې دا ډول آیونایزیشن د اکس ری اخیستلو په وخت په بدن کې را مینځ ته کیدای شي. دا عمل دهغه بل په پرتله ډیر چټک نه وي او د یوې ثانیې په لس زرمه برخه وخت کې ترسره کیږي. نیوترونونه چې آیونایز کونکې وړانگې نه بلل کیږي له دې میخانیکیت څخه به پشپړ توپیر کار کوي. نیوترونونه له الکتروني کړیو څخه تیریږي او هستې ته ځان رسوي چې په پایله کې هسته راډیواکټیف کوي چې د غټو چارچ لرونکو بڅرکو لکه الفا، بیتا او داسې نورو د وتلو لامل گرځی چې بیا دغه بڅرکي په خپله ستر آیونایزیشنونه را مینځ ته کوي.
وړانگې په اوږده مهال کې څه اغیزې لرلای شي ؟
که وړانگې په کافی اندازه کمزورې وي او ونشي کولای چې ژونکې مړې کړي نو لږه تر لږه دا ځواک لري چې د ډي ان اې کوډونه زیانمن کړي چې په پایله کې بیا ډي ان اې هغه خپله دنده په غلطه توگه ترسره کوي چې دا اغیزه بیا کروموزوم زیانمنوي چې د جنیټیک بدلون لامل او په پایله کې یا سرطان را مینځ ته کوي او یا هم د زیږون په وخت کې ماشوم ناقص زیږي.
وړانگې څنگه سرطان را مینځ ته کوي ؟
وړانگې هغه مهال سرطان را مینځ ته کوي چې ژونکې مړې نکړي خو د ډي ان اې په کوډ کي یې بدلون را مینځ ته کړي چې دا د ژونکې د کنټرول له لاسه ورکولو لامل گرځي او په پایله کې ژونکه ټوټه کيږي. دا اغیزه کیدای شي د ډیرو کلونو لپاره احساس هم نشي. له وړانگو څخه را مینځ ته شوی سرطان د نورو عواملو څخه را مینځ ته شوي سرطان څخه توپیر نه لري ځکه خو د وړانگو سرطان دقیقه احصایه نده مالومه.
آیونایزکونکې وړانگې څنگه جنیټیک بدلون را مینځ ته کوي ؟
وړانگې کولای شي چې په هره ژونکه کې ډي ان اې زیانمنه کړي. کله چې وړانگې د انسان سپرم او یا هم اووم ته ورسیږي نو په دوۍ کې د دبدلون لامل گرځی چې دا بدلون نورو نسلونو ته د لیږد وړتیا لري او کولای شي چې یو نه یو نسل متناقص کړي. د وړانگو جنیټیکی اغیزې کیدای شي څو نسله وروسته تر ظاهرې شي، له وړانگو څخه را مینځ ته شوي سرطان ته ورته د وړانگو جینیټیکی بدلون هم د نورو جینیټیکی بدلونو سره نشي بیلیدای نو ځکه دا ډیره سخته خبره ده چې مونږ د یوه جینیټیکی بدلون لامل په نیغه توگه وړانگې وگڼو. تر اوسه پورې ۱۳۰۰ داسې ناروغۍ پیژندل شوې دي چې له جنټیکي بدلون څخه را مینځ ته کیږي. ځینې جنیټیکی بدلونونه گټور هم دي چې د تکامل لامل گرځی. له وړانگو څخه را مینخ ته شوي جینیټیکی بدلونونه د نورو طبیعی جینیټیکي بدلونونو په پرتله دوه برابره دي. په پایله کې ویلای شو چې ۱۰۰ ریمه وړانگې کولای شي د جینیټیکی بدلونونو کچه دوه برابره کړي.
دافغانستان په ځنګلونو کی انساني ضررونه
دځنکلونوتاريخچه
د بي ځايه قطع کولوتاثيرات د ځنګلاتو په وضع. څو لسيزو جنګونو  په او ږدو کې د چاپيريال څخه د توليدي سرچيني په توګه استفاده شوي د ځنګلونوتخريب او د خالي ساحو شړ کيدل  دزراعت لپاره  يو عادي شکل ځانته اختيار کړيدي د ځنګلونو او د څړ ځايونوڅخه زياته او دوامداره استفاده د چاپيريال د تخريب سبب شوي بر علاو ددي هغه ورانکاري چه په جنګونو کې منځ ته راغلي او په غير معقوله تو ګه د طبعي سرچينو څخه استفاده ډيري اقتصادي ستونزي او د چاپيريال د تخريب سبب شوي دغذاي محصولاتو د توليد کموالي  يعني بيکاري ، دغذاي موادو کمبود ، د نورو ضروري شيانو دنرخ لوړيدل او بلاخره دانرژي کمبود د هغه عواملو له جملي څخه دي  کوم چې په لوړه  رديف کې قرار لري. وزارت زراعت په عمومي ډول او علف څړ د ځنګلاتو رياست په خاص صورت ددي مشکل د حل لپاره کومه خاصه توجوه نه ده کړي. دا ډول کړني چې اوس مهال تر سترګو ګيږي خاص تاثيرات په ځنګلونو او  ژوندي  ژوي چې خپل د ژوند  د بقاء لپاره ځنګلونو کې ژوند کوي  ددي خساراتو په وجه ډيړ خنډو واردوي دا ډول بي نظمي  نه يواځي دا چې په ځنګلاتو او د وحشي حيواناتو  مهاجرت او اقتصادي مشکلات  رامنخته کوي بلکه له دي سره سره اقليم او چاپيريال کې زيات بدلونونه رامنځته کيږي چې د انسانانو حفظ الصحي ته  هم تاوانونه رامنځته کيږي.
د انسانانود غفلت اوبي احتياطي له وجي ځنګلونو کې اور لګيدنه : ځواني وني او نيالګي نازک پوستکي  لرونکي دي نسبت هغه ځنګلي ونو ته چې  ډبل پوستکي لرونکي دي ژر اور لګيدنه پکې صورت نيسي .ډيره کمه اور لګيدنه هم په نيالګيوکي غټ تاوانونه پيښوي .لکه : چوپانان ، او هغه کسان چې د تفريح لپاره ځنګل ته ځي د ځان ګرمولو پخاطر يا د پخلۍ لپاره اور لګوي  مګر د نوموړي هدفونو د پوره کولو څخه وروسته اور  صحيح  نه ګلول  داور پاتي شوني  د باد په واسته د ځنګل نورو برخو ته سرايت کوي. حتا ځيني  وختونه چې ښکاريان ښکار لپاره ګولي واروي د دوي  د بي توجهي له وجه هم اور لګيدنه صورت نيسي. په قصدي ډول اور لګونه دا ډول اورلګونه بدون د انسانان له کوم مسوليت څخه د وحشي  حيواناتو د ورکيدو په خاطر ترسره کوي چې دا ډول کار په افغانستان کې کومه سابقه نلري  خو په ځينو هيوادونو کې له دي طريقي څخه استفاده کوي کوم چې ده آزاده تګ راتګ لپاره ساحه برابروي او ځنګل په (خرابه او وراني ) بدلوي .چې دا ډول اورلګونه د ازاده ساحي پخاطر يا د علفه جاتو دزيادښت پخاطر او يا د زراعتي ځمکو  دهدف لپاره ئي تر سره کوي.دا ډول عمل خصوصاٌ هغه ساحاتو کې صورت نيسي  کوم چې ديوي سيمي خلک د بلي سيمي دخلکو سره دښمني په وجه  قصداً اور لګوي  يا هغه ساحاتو کې چې نور قبايلي خلک نه غواړي چې ددي سيمو دخلکو  حيوانات په ازاده توګه څړ وکړي  اود لرګيو د سونګ يا نورو موادو کې استفاده تري وکړي. غواړي چې خلک ته ضرر ورسوي .ځنګل ته په قصدي ډول اورلګوي او په دي نه پوهيږي چې ځنګل طبيعي منابع دي او د الله (ج) له خوا بنده ګانو ته ورکړل شوي تحفه ده. يوه
په ځنګل کې د اورد مخنيوي لپاره عصري طريقي : ۱ــ مخابراتي وسايل : هغه وسايل چې پدي منظور استفاده تري کيږي عبارت له تيلفون ، لګيدل شوو دستګاو (راديو ) چې د تيلفوني  شبکي پراخوالي دومره پرمختګ کړي وي چې د مرکز څخه تيلفون ، ځنکلي  ساحاتو کې دځنګل د مرجع سره  وصل وي او هميشه لپاره په تماس وي.چې دا کار د ځنګل په داخل  کې د پيښو شوو ضررونو او نورو خطراتو په مقابل کې د ځنګل هر مشکل د حل لپاره تر سره شي د ځنګل په ځيني نقاطو کې کوم چې له مرکز څخه ډير لريوالي ولري او خطرات هم ورته متوجه نه و ي د دايمي  تيلفوني شبکه بي مورد ده  په نوموړي نقاطو کې چې مرکز څخه لريوالي لري بيدون د تيلفون څخه د لګيدل کيدو دستګاوو يعني (راديو ) څخه استفاده کيږي. هغه ساحاتو کې کوم چې د تيلفون شبکي کار نکوي کولي شو چې دنورو دستګاو څخه استفاده وکړو.۲ـــ نقليه وسايط : د اور لګيدو دخپريدو په صورت کې نوموړي سيمو ته مامورين او نور د اور ګلولو وسايل سيموته په عاجل توګه ورسيږې څومره د اور لګيدل ضعيف اور وي او که تيز اور لازمه ده چې سيمي ته په تيزي سره وسايل انتقال شي. کوم وخت اورلګيدني سيمو ته ورسيږي دوسايلو په حمل اونقل کې سرک هم بايد په نظر کې ونيول شي چې نوموړي ساحي ته سرک يا لاره شته او کنه ، تيز او مجهز وسايلو څخه بايد کار واخستل شي او نقليه وسايت د سيمو په شرايط پوري بايد تړاو ولري. مثال : په ځيني ممالکو کې لکه امريکا ،کانادا ، همدارنګه هند له بيړۍ بحري موټري (قايق) څخه استفاده کوي او ځيني مناطقو کې چې دموټر لارې نه لري د طيارو په ذريعه اوبه شيندل کيږي چې اقتصاد يي دولت پورې تړاو لري.