cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د تلپاتې پراختیا ۱۲موخه
د نړۍ مخ پر ودې نفوس له طبیعي زېرمو نه په نامنظم ډول کار اخلي، چې پر ځمکه ویجاړونکې اغېزې لري دا چاره د اقلیمي بدلون، د ایکوسیسټمونو د ورانولو او د ککړتیاوو د کچې لوړولو لامل کېږي. د دغې ودې د ګواښونو په پایله کې، د دوامدار مصرف او تولید موخه؛ د حکومتونو، سوداګرۍ او ښاریانو هڅول دي، چې په لږو ډېر او ښه کار وکړي، ځکه چې له چاپېریالي تخریب پرته د اقتصادي ودې لامل کېږي؛ د سرچینو د موثریت ښه والي او دوامدار ژوند ته وده ورکوي. سربېره پر دې، دوامدار مصرف او تولید کولای شي، د بېوزلۍ په کمولو او د لږ کاربن لرونکي او زرغون اقتصاد په درلودو کې مرسته وکړي. تر ۲۰۳۰ز کال پورې باید د ریسایکل کولو (بیاځلې دوران) ملي نرخونه لوړ شي، لکه څنګه چې په ټنونو ریسایکل شوو موادو کې اندازه کېږي. پر دې سربېره، شرکتونه باید دوامدارې کړنلارې غوره کړي او د پایښت راپورنه یې خپاره کړي.
شالید
په تېره پېړۍ کې اقتصادي او ټولنیز پرمختګ د چاپېریال د تخریب لامل شوی، چې ایکوسیسټم او د نړۍ راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي. د ټولنیز او اقتصادي پرمختګ یوه برخه د نړیوال اقتصاد لپاره د ټولو سرچینو د مصرف او تولید زیاتوالی دی، دوی د طبیعي چاپېریال او سرچینو په کارولو تکیه کوي، چې دا چاره پر ځمکه منفي اغېزې کوي. د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو وزارت په ۲۰۱۹ز کال کې وویل، چې د نړۍ نفوس به په ۲۰۵۰ز کال کې نږدې ۹.۷میلیاردو ته ورسېږي.
د مصرف او تولید په نمونو کې بدلون کولای شي، چې اقتصادي وده او د انسان هوساینه د سرچینو له کارولو او چاپېریالي اغېزو نه جلا کړي. دوی کولای شي هغه بدلونونه هم رامنځته کړي، چې په نړیوالو ژمنو کې یې وړاندوینه شوې وه؛ لکه: حیاتي تنوع، اقلیم او په عمومي ډول تلپاتې پراختیا. په هر حال دا هغه خطرناک او پېچلي ګواښونه دي، چې نن ورځ بشریت ورسره مخ دی. چټک اقدام ته اړتیا ده ترڅو ډاډ ترلاسه شي، چې اوسنۍ مادي اړتیاوې د سرچینو د ډېرې راایستنې او د چاپېریال د سرچینو د تخریب لامل نه شي کېدای.
تر ۲۰۱۹ز کال پورې، ۷۹ هېوادونو او اروپایي اتحادیې دوامدار مصرف او د تولید نمونو ته د ودې ورکولو لپاره د یوې ملي تګلارې د وسیلې په توګه راپور ورکړی دی. دا کار "د دوامدار مصرف او تولید د نمونو د لس کلن چوکاټ د پلي کولو لپاره ترسره شو" په ۲۰۱۸ز کال کې د فوسیل تیلو نړیواله مالي مرسته ۴۰۰میلیارده  ډالره وه.
نښې، شاخصونه او پرمختګ
SDG12 ۱۱ نښې لري، چې څلور به یې تر ۲۰۳۰ز کال او یوه به یې تر ۲۰۲۰ز کال پورې ترلاسه شي، خو شپږ یې د نښې کال نه لري.
۲،۱۲ نښه: د طبیعي زېرمو دوامدار مدیریت او کارونه
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "تر ۲۰۳۰ز کال پورې به، د طبیعي زېرمو دوامدار مدیریت کوي او مؤثره ګټه به ترې اخلي". دا نښه دوه شاخصونه لري.
۳.۱۲ نښه: د نړۍ په کچه د خوراکي توکو ضایعات نیمایي کول
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "تر ۲۰۳۰ز کال پورې به د پرچون او مصرف په کچه، نړیوال خوراکي ضایعات نیمایي ته راکم کړي او له حاصلاتو وروسته د ضایع په ګډون به هغه ضایعات راکموي، چې په تولید او مصرف کې کېږي". دا نښه دوه برخې لري (زیان او ضایع) چې د دوو شاخصونه پرمټ اندازه کېږي.
۴.۱۲ نښه: د کیمیاوي موادو او کثافاتو مسئول مدیریت
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "تر ۲۰۲۰ز کال پورې، له منل شویو نړیوالو چوکاټونو سره سم د کیمیاوي موادو او ټولو کثافاتو په برخه کې د چاپېریال ښه مدیریت کول؛ په هوا، اوبو او خاوره کې یې خپرول راکمول؛ ځکه چې د انسانانو پر روغتیا او چاپېریال ناوړه اغېزه کوي". دا نښه دوه شاخصونه لري.
۵.۱۲ نښه: د کثافاتو په تولید کې د پام وړ کمښت راوستل
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "تر ۲۰۳۰ز کال پورې به د مخنیوي، کمولو، ریسایکل کولو او بیا کارولو له لارې د کثافاتو په تولید کې کمښت راولي". دا نښه یو شاخص لري.
۶.۱۲ نښه: د شرکتونه هڅول، ترڅو دوامدارې کړنلارې غوره کړي او د پایښت راپور ورکړي
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "د شرکتونه هڅول، په ځانګړي ډول د لویو او لوړپوړو شرکتونو هڅونه، چې دوامدارې کړنلارې غوره کړي او له راپور سره یې پایښتي معلومات یوځای کړي". دا نښه یو شاخص لري.
۷.۱۲ نښه: د عامه تدارکاتو دوامدارو کړنلارو ته وده ورکول
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "د عامه تدارکاتو هغو کړنلارو ته وده ورکول، چې له ملي تګلارو او لومړیتوبونو سره سمون ولري". دا نښه یو شاخص لري.
۸.۱۲ نښه: د دوامدار ژوند په اړه نړیوال پوهاوي ته وده ورکول
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "تر ۲۰۳۰ز کال پورې ډاډ ترلاسه کول، چې په هرځای کې به وګړي له دوامدارې پراختیا او طبیعت سره په همغږۍ کې د ژوند په اړه معلومات او پوهای ولري". دا نښه یو شاخص لري.
۱۲ الف نښه: د دوامدار مصرف او تولید په برخه کې د مخ په ودې هېوادونو د ساینسي او تخنیکي ظرفیت ملاتړ کول
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "د مخ پر ودې هېوادونو ملاتړ کول، ترڅو د دوی ساینسي او تخنیکي ظرفیت پیاوړی شي او د مصرف او تولید بېلګې یې لا ګړندۍ شي". دا نښه یو شاخص لري.
۱۲ ب نښه: د دوامدارې ګرځندویۍ د څارنې لپاره د وسایلو رامنځته کول او تطبیقول
د دې نښې پوره سرلیک دا دی: "د دوامدارې ګرځندویۍ د څارنې لپاره د وسایلو رامنځته کول، چې دندې پیدا کوي او ځایي کلتور او محصولاتو ته وده ورکوي".
دا نښه یو شاخص لري.
۱۲ ج نښه: د بازار تحریفونه له منځه وړل، ځکه چې بېځایه مصرف هڅوي
پوره سرلیک یې دا دی: "د فوسیل تیلو بې اغېزې مرستې منطقي کوي؛ ځکه چې بېځایه مصرف ډېروي او له ملي شرایطو سره سم د بازار تحریفونه له منځه وړي ". دا نښه یو شاخص لري.
پرمختګ
د ملګرو ملتونو د سرمنشي له خوا یو کلنی راپور چمتو شوی دی، چې د ټولو تلپاتو پراختیایي موخو لپاره د پرمختګ ارزونه کوي. په دې موخو کې یوه هم د تلپاتې پراختیا ۱۲مه موخه ده، چې د مسئولانه مصرف او تولید ډاډ ارزوي.
دا پرمختګونه د ۲۰۲۱ز کال د اپرېل تر دېرشمې نېټې پورې وو، چې د ملګرو ملتونو او د هغوی د هېوادونو له خوا ترسره شول.
له لسیزو راهیسې، سایسنپوهان هغه لارې تشرېح کوي، چې بشریت د اقلیم، حیاتي تنوع، او د ککړتیا له دریوو ځمکنیو کړکېچونو سره مخ دی، چې دا ټول له نامنظم تولید او مصرف سره تړاو لري.
ګواښونه
نړیوال کېدل، تلپاتې پراختیا ته د لاسرسي په ډېرولو کې اړینه ونډه لري. په ۲۰۱۵ز کال کې ملګرو ملتونو یو راپور خپور کړ، چې که څه هم نړیوال کېدل د تلپاتې پراختیا لپاره ډېر فرصتونه برابروي، خو د ګواښونو پراخه لړۍ هم رامنځته کوي، چې منفي پایلې به ولري.
د خوړو سیسټم د چټک نفوس د ودې او نړیوال کېدلو په شرایطو کې په پراخه کچه وده کړې. د یادونې وړه ده، چې د نړیوال کېدلو او د خوړو سیسټم د تهدید له امله یو شمېر اړین ګواښونه رامنځته شوي دي.
لومړی: نړیوال کېدل، د وګړو د خوړو عادتونو او نمونو ته بدلون ورکړی دی.
دویم: د نړیوال کېدلو په بهیر کې د خوراکي توکو د رسولو لړۍ خورا اوږده شوې، چې مدیریت یې دوام لري او د خوراکي توکو له ضایع کولو سره ډېره مرسته کوي.
درېیم: نړیوال کېدل، نړیواله سوداګرۍ ډېره رقابتي کړې، چې پر کورني اقتصاد او تولیدي نمونو یې ژوره اغېزه کړې ده.
د کووېډ۱۹ اغېزې
د کووېډ۱۹ وبا له امله د انسانانو په چلند کې ناڅاپي بدلون راغی، چې دوی یې له ځينو محدودیتونو سره مخ کړل؛ لکه: په انلاین ډول کار کول، د ښوونځیو تړل، پر تګ و راتګ بندیز او یا یې کرنتین ته اړ کول. دې کړنې پر چاپېریال مثبته اغېزه وکړه؛ ځکه سیندونه او اسمانونه پاک شول، خو له محدودیتونو سره سم یې پر چاپېریال منفي اغېزه هم وکړه؛ لکه: هغو توکو ته د عامو وګړو تقاضا ډېره شوه، چې دوی د هوساینې لپاره ترې ګټه اخلي.
ځینې سرچینې، لکه Business Insider CNBC, او Bloomberg وایي، چې له ۲۰۱۹ز کال نه تر ۲۰۲۰ز کال پورې د Uber Eats عواید له ۱.۹ میليارد ډالرو نه ۴.۸ میلیارد ډالرو ته لوړ شوي. د دوی کارکوونکي له ۲۱میلیونو نه  ۶۶میلیونو ته لوړ شوي.
ګومل
ګومل ښار Гомель) د بلاروس هیواد دوهم لوی ښار دی.
قلندر مومند
قلندر مومند (زېږېدنه:۱ د سېپتمبر ، ۱۹۳۰ ز. - مړينه: ۴ د فبروري، ۲۰۰۳ ز.) (په انگرېزي: Qalandar Momand) د پښتونخوا يو شاعر ، کره کتونکی ، ليکوال ، اديب او خبريال ؤ. نوموړي په سيندکښنې کې هم نوم درلود او د درياب په نامه د يوه پښتو سيند ليکلو امتياز هم ور په برخه دی. نوموړی په سياسي چارو کې هم ښکېل ؤ او د پاکستان د کمونېست گوند غړی هم ؤ. دا چې نوموړی څه نا څه يو هر اړخيزه شخصيت ؤ خو د نوموړي د ژوند په وروستيو وختونو کې کله چې قلندر مومند د پټې خزانې د جعلي ثبوتولو په موخه يو کتاب، پټه خزانه في الميزان وليکه نو په دې توگه يې د پښتو په ادب کې يوه ناندريزه بحث ته لمن ووهله.
مخينه
د قلندر مومند اصلي نوم صاحبزاده حبيب الرحمن قلندر مومند ؤ او د پېښور د صاحبزاده مومند په کلي کې نړۍ ته راغلی ؤ.
دندې
قلندر مومند د پېښور گڼو رسنيو سره دندې ترسره کړي. نوموړی په ۱۹۶۲ ز. کال کې د اردو ورځپاڼې انجام د خبري څانگې ايډيټر پاتې شوی. همدا راز يې د بانگ حرم، خېبر مېل او د پښتو اوونيزې رهبر سره خبريالي کارونه سر ته رسولي. قلندر مومند د اردو ورځپاڼو آج او د مشرق ورځپاڼې لپاره مسلسل کالمونه ليکلي او د پېښور د پرېس کلب بنسټ ايښودونکی هم پاتې شوی.
انځورتون
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه
د موسم بدلون
د اقليم د بدلون وړتيا په اقليم کې ټول هغه بدلونونه شاملوي، چې د انفرادي هوا د پېښو په پرتله اوږد دوام کوي؛ په داسې حال کې چې د اقليم د بدلون اصطلاح يوازې هغو بدلونونو ته راجع کېږي چې د وخت د يوه اوږد مهال لپاره (په نمونه يي ډول لسيزو يا له دې نه هم زياتې مودې) ټينګار کوي. د عمومي معنا تر څنګ چې د «اقليم بدلون» په کې کېدای شي، د ځمکې په تاريخ کې هر وخت ته راجع شي، دا اصطلاح په عام ډول اوس روان شته اقليمي بدلون د تشرېح کولو په موخه کارول کېږي. د صنعتي بدلون نه په راپدېخوا وختونو کې، اقليم په زياتېدونکې ډول د انساني فعاليتونو په واسطه اغېزمن شوی دی، چې همدا د نړيوالې تودوخې او اقليم د بدلون لامل ګرځي.
د ځمکې د اقليم له سيستم نه تېرېدونکې انرژي په هوا کې حالت پيداکوي، چې د جغرافيوي معيارونو او وخت له مخې توپير لري. په يوه سيمه کې د هوا اوږد مهاله اوسطونه او د بدلون وړتيا د همغې سيمې اقليم رامنځته کوي (په قانوني ډول). دا بدلونونه هغه وخت د «داخلي بدلون وړتيا» پايله کېدلی شي، چې د اقليم سيستم بېلابېلو برخو ته ارثي طبيعي پړاوونه د انرژي وېش ته بدلون ورکړي. بېلګې په سمندري زېرمو، لکه: د ارام سمندر خوځېدنه (Pacific decadal oscillation) او د (Atlantic multidecadal oscillation) کې د بدلون وړتيا شاملوي. د اقليم د بدلون وړتيا له باندني ځواک نه هم هغه پايله لرلی شي، چې د اقليم د سيستم له برخو نه د باندې پېښې په دې ډول د سيستم په دننه کې بدلونونه رامنځته کړي. په بېلګو کې په لمريزې وتنۍ او اور غورځوونکو کې بدلونونه شاملېږي.
د اقليم د بدلون وړتيا د سمندر په کچه بدلونونو، د نبات د ژوند او د کتلې د له منځه وړنې لپاره پايلې لرلی شي او په دې ډول انساني ټولنې هم اغېزمنوي.
د اقليم
د اقليم د بدلون وړتيا د انفرادي هوا د پېښو په پرتله په ټولو فضايي او لنډمهاله اندازو باندې په مطلوب حالت او د اقليم په نورو ځانګړتياوو کې د بدلونونو، (لکه: د سختې هوا موکې يا احتمال) د تشرېح کولو اصطلاح ده. د بدلون وړتيا ځينې يې په منظم يا سيستماتيک ډول مسبب نه ښکاري او په ناڅاپي وختونو کې رامنځته کېږي. په دې ډول د بدلون وړتيا ته ناڅاپي د بدلون وړتيا يا شور (noise) وايي. له بله اړخه، د بدلون موکوته وړتيا په منظم ډول او د بدلون د وړتيا يا اقليم د طرحو په بېلو حالتونو کې واقع کېږي.
په ۱۹۶۶ ز کې د هواپېژندنې د نړيوال سازمان (World Meteorological Organization(WMO)) له خوا يوه اړونده اصطلاح (climatic change) وړاندې شوه، چې له لسو نه د زياتو کلونو په اندازو باندې د اقليمي بدلون د وړتيا ټولې بڼې د سبب په نظر کې نيولو نه پرته رانغاړي. د ۱۹۷۰ز لسيزو په جريان کې د اقليم د بدلون اصطلاح، په اقليمي بدلون بدله شوه، چې پر انتروپوجينينک سببونو باندې تمرکز وکړي، لکه څرنګه چې دا روښانه شوه، چې د انسان فعاليتونو د دې ځواک درلود چې په پراخه توګه اقليم کې بدلون راولي. د اقليم بدلون، د اقليم د بدلون په اړه د حکومتونو تر منځ منصفه پلاوي (Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)) او د اقليم په اړه د ملګرو ملتونو د کاري چوکاټ د تړون په عنوانونو کې يو ځای او ترکيب شوه. د اقليم بدلون په اوس وخت کې د پړاو د تخنيکې تشرېح او اسم په توګه، د ستونزې د تشرېح دواړو په موخه کارول کېږي.
سببونه
په تر ټولو پراخه کچه، هغه اندازه يا قېمت چې په کې له لمر نه انرژي تر لاسه کېږي او هغه اندازه چې فضا ته په کې انرژي خوشې کېږي؛ متوازنه حرارت درجه او د ځمکې اقليم مشخص کوي. دا انرژي د نړۍ شاوخوا د بادونو، سمندري جريانونو او نورو طريقو په واسطه وېشل کېږي، چې د بېلابېلو سيمو اقليمونه اغېزمن کړي.
هغه عوامل چې اقليم ته بڼه ورکولی شي، د اقليم تحميل کوونکي يا تحميل کوونکي ميکانيزمونه ورته وايي. دا ځيني پړاوونه شاملوي، لکه: په لمريزې وړانګې کې بدلونونه، د ځمکې په مدار کې بدلونونه، د لويو وچو، فضا او سمندرونو، غرنۍ ودانۍ او براعظمي هڅې او د ګلخانه يي ګاز په تغليظ (ورګډیدنو) کې په albedo يا منعکسيت کې بدلونونه. بهرني تحمیل کوونکي anthropogenic (لکه: د ګلخانه يي ګازونو زياته خپرېدنه او خاورې) يا طبيعي (لکه: په لمريزه وتنۍ، د ځمکې مدار او د اور غورځونکي خوټېدنې کې بدلونونه) اوسېدلی شي. د اقليم بدلون د غبرګونونو يو ډول شته، چې بنسټيز تحميل کوونکي لوړولی (زياتولی) او ټيټولی (کمولی) شی. کليدي درشلونه هم شته چې د زياتوالي په حالت کې تېز يا بېرته نه ګرځېدونکی بدلون رامنځته کولی شي.
د اقليم د سيستم ځينې برخې، لکه: سمندري او په يخ پوښل شوې سيمې اقليمي تحميل کوونکو پر وړاندې په يو څه بطي ډول غبرګون ښکاره کوي، په داسې حال کې چې نورې برخې په زياتې تېزۍ سره ځواب ورکوي. د تېز بدلون يوه بېلګه، د يوې اورغورځوونکي خوټېدنې نه وروسته هغه وخت اتموسفيري سوړوالی دی، چې اورغورځوونکي ايره د لمر رڼا منعکس کوي. له اتموسفيري سوړوالي نه وروسته د سمندري اوبو حرارتي وده بطي ده او په زرګونو کلونه نيولی شي. یو ترکيب يې هم ممکن دی. د نمونې په ډول: دا چې د سمندر يخ يا کنګل وېلي کېږي، د شمالي قطب سمندر کې د منعکسيت يا albedo ناڅاپي بايلنه د اوبو د يو څه زياتې ترتيبي حرارتي ودې په واسطه تعقيب شوې ده.
د اقليم د بدلون وړتيا د داخلي پړاوونو له امله هم رامنځته کېدلی شي. داخلي ناتحميل شوي پړاوونه، زياتره په سمندر او فضا کې د انرژي په وېش کې بدلونونه رانغاړي. د بېلګې په ډول په (thermohaline circulation) کې بدلونونه.
د داخلي بدلون وړتيا
د داخلي بدلون وړتيا له مخې، اقليمي بدلونونه ځيني وختونه په دورانونو يا خوځښتونو کې واقع کېږي. د طبيعي اقليمي بدلون د نورو ډولونو لپاره موږ اټکل نه شو کولی چې ،کله رامنځته کېږي، چې همدې ډول بدلون ته ناڅاپي بدلون وايي. د يوه اقليمي ليد له مخې، هوا په ناڅاپي توګه ملاحظه کېدلی شي. که چېرې په يوه ځانګړي کال کې لږې ورېځې وي، دا معنا چې د انرژي نامتوازنتوب شتون لري او د سمندرونو په واسطه اضافي تودوخه جذب کېدلی شي. د اقليم د جبرې قوې له امله دا نښه په سمندر کې زېرمه کېدلی او د اصلي هوا د اختلال په پرته پر اوږد مهاله اندازو يا مقياسونو باندې د بدلون د وړتيا په توګه څرګندېدلی شي. که چېرې د هوا اختلالات په بشپړ ډول ناڅاپي وي او د ښکاره يا سپين شور (white noise) په توګه رامنځته کېږي؛ د طبيعي يخچالونو او سمندرونو جبري قوه دا په اقليمي بدلونونو سره ورته کولی شي، چې اوږدمهاله خوځښتونه په کې يو څه پراخه خوځښتونه دي؛ چې دې ښکارندې  ته سور شور (red noise) وايي. د اقليم زيات بدلونونه ناڅاپي او دوراني اړخ لري. دا سلوک يا چال چلند د اتفاقي تشديد په توګه دوبله شوې ده. د فزيک په برخه کې د ۲۰۲۱ ز نړيوالې جايزې نيمايي د همدې کار لپاره (Klaus Hasselmann) ته له (Syukuro Manabe) سره په ګډه، چې د اقليم د موډلينګ اړوند کار يې کړی و؛ ورکړل شوه. په داسې حال کې چې نيمايي جايزه (Giorgio Parisi) ته ورکړل شوه. نوموړي له خپلو مرستندويانو سره په ګډه د ناڅاپي تشديد مفهوم معرفي کړ، مګر جايزه ورته په اصل کې د تيوريکي فزيک په اړه د کار له امله ورکړل شوه.
سرچینې
وېشنيزه:د موسم بدلون وېشنيزه:د موسم مخینه
زمرى ډوله مېږیان
زمرى ډوله مېږیان (علمي نوم: Myrmeleonidae) د جال وزر لرونکو خوځندکو څخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي لوی ترنځی ژوي چې اوږدي وزرونه چې د قوي ټټر سره تړل شوي دي، دوه قوي انتينه لري. د دي خوځندکو څو ډوله چې په حارو سيمو کې ژوند کوي، ښایسته رنگونه لري. په نړۍ کې د دي ژوي ۱۲۰۰ ډوله ژوي ژوند کوي چې په ۳۰۰ جنسو تقسیمېږي. په اساني توگه زمرى ډوله مېږیان په ورځني ژويو او شپني ژويو تقسیمېږي.د زمرى ډوله مېږیانو ورځني ډولونه د شپني ډولونو په مقابله کې لوي دي. د دي خوځندکو د لاروانو په هکله معلوم دي چې مېږيان د باتدبيرو دامونو په مرسته ښکاروي او وروسته يې خوري.
انځورتون
وېشنيزه:جال وزر لرونکي خوځندکې
ژنیف کانتون
جینیوا ولایت (جینیوا آیالات/جینیوا کانتون/ژنیف) په فرانسوي Geneva) د سویس هیواد یو له مشهورو ښارونو څخه دی، همدارنګه جینیوا ښار په نړیواله کچه پیژندل شوی دی.
سلطان محمود غزنوي
سلطان محمود غزنوي (۲ د اکتوبر، ۹۷۱ ز. ک – ۳۰ د اپرېل، ۱۰۳۰ ز. ک) چې د يمين الدولة محمود (يا: يمين الدولة عبدالقاسم محمود ابن سبکتگين) هم يادېږي د ۹۹۷ ز. کال نه تر خپل مړينې پورې د غزني امپراتور پاچا ؤ.
دسلطان محمود حکومت
وېشنيزه:د 1030 مړينې وېشنيزه:د 971 زېږېدنې وېشنيزه:د غزنويانو پاچايي وېشنيزه:د افغانستان تاريخ وېشنيزه:د هندوستان تاريخ وېشنيزه:د پاکستان تاريخ
معز الدين مھمند
معز الدين مھمند (انگرېزي: Moez Uddin Mohmand), په ۲۷ د اگسټ، ۱۹۹۲ لمريز کال کې زېږېدلی. د پاکستان پښتون موسیقاراو صوفي سندرغاړی دے. هغه په ​​پیښور، خیبر پښتونخواه، پاکستان کې زیږیدلی دے.
"معز او ارشو" د معزالدین مهمند او ارشو بنګش یوه موسیقی ډله چې معز په کی د سندرغاړی او موسیقۍ جوړولو په توګه رول لوبوي  او ارشو بنګش موسیقی  په صوتي ګیټار, برقی ګیتار او ډیجیټل سافټویر په مرستی سره جوړوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:پښتونخوا سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پاکستاني سندرغاړي وېشنيزه:سندرغاړي
سیبا
سیبا په هلندي تلفظ Sa ba) په کارایب سمندر کې د هالنډ هیواد اړود ټاپو دی چې ۲۰۰۰ وګړي لري. د سیبا رسمي ژبي هالنډي او انګلیسي دي.
چې زېټ ۲۰۷۵ رامي
چې زېټ ۲۰۷۵ رامي (په چيکي: CZ 2075 RAMI) د 9x19 یا 40 SW نیمه خپل کاري ټوپکچه ده چی د چېک په جهوریت کی د Uherský Brod په ښار کی د Radek Hauerlandاو Milan Trkulja لخوا طرح او جوړه شوه.
پېږندنه
چې زېټ ۲۰۷۵ رامي ټوپکچه د subcompact لاسی وسلو څخه دی چی قفل لرونکی گلنگدان لری چی د ټوپکچه ماډل ٧٥ څخه اخیستل شوي دی. دغه وسله د Double Action/ Single Action د ماشو سیستمونو څخه یوه کوچنی لاسی وسله ده چی لاسی فیوز لری او وزن یی ۷۰۰ گرامو ته رسېږي. نوموړی ټوپکچه په جاغور کې د ۹x۱۹ پارابېلوم   ۱۰   مرمئ یا  د ۴۰ سمیس ویسن ۸     مرمئ درلودلای سی.
ستورمزلی
ستور مزلی (کیهان سفری) چاته ویل کیږي چې د ځمکې له مدار نه یې بیرون هوایی ماموریت ترسره کړی وي. د ستورمزلی نوم اکثره وخت چاته اخیستل کیږي چې په یو رسمي سفر سپوږمۍ یاهم د نورو ستورو څیړل کړي وي، اما په ټولنیزه توګه مونګ کولی شو یو راکیټ ختونکی ته هم ووایو. (لومړنی ستورمزلی نیل آمسټرانګ)
بهرنۍ پور
بهرنۍ پور چي د بهرنۍ قرض په نامه هم يادېږي، دې ډول قرض ته په انګرېزي ژبه کې (external debt یا foreign debt) ويل کېږي. دا پور (قرض) هغه پیسو ته وايي چې یو هیواد یې د یو نړیوالې ادارې، بانک، یا بل هیواد، څخه اخلي. په سادہ ټکو باندې هغه قرضي ته چې یو هیواد د بل هیواد څخه اخیستی وي بهرنۍ پور یا بهرنۍ قرض ویل کېږي. په پور ورکوونکو کې د پیسو نړیوال صندوق (IMF)، نړیوال بانک (The World Bank) او یو شمیر بډایه هیوادونه شامل دي.
د پور اخیستنې طریقه
دا عموما په پام کې نیول کیږي چې غریب هیوادونو ډیر پور اخیستی مګر دا خبرې سمي نه دي. نړیوال سازمانونه ډیرئ هغه هیوادونه کاروي چې په دې موسسو باندې واک لري. د بیلګې په توګه، دا به د خلکو لپاره د حیرانتیا خبره وي چې د متحده ایالاتو بهرنۍ پور له ټولې نړۍ پر حساب لومړي ځای او بریتانیا پر دوهم ځای ده. د بهرنۍ پور حساب په عمومي توګه په امریکایی ډالرو کیږي. د متحده ایاالتو بهرنۍ پور په جون ۲۰۰۶ کال کې ۱۰٫۰۴۰٫۰۰۰ میلیونه ډالر چې د (۱۰٫۰۴۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰$) سره برابر وو، او امریکا د قرض اخیستونکو هیوادونو په ليسټ (لړليک) کې لومړی مقام لری. د هغې په پرتله په جون ٢٠٠۶ کي د پاکستان قرضه په ۴۲,۳۸۰ میلیون ډالره (یعنی ۴۲٫۳۸۰٫۰۰۰٫۰۰۰$) او پاکستان د قرض اخیستونکو هیوادونو په ليسټ (لړليک) کي په ۴۵م نمبر باندې وو. اصلی موضوع دا ده چې هر یو هیواد د خپلې کمبلې سره پښی غزوي که نه. او د قرض ورکولو لپاره هر هغه شرکت یا هیواد چې قرض ورکوي د هغه هیواد نا خالص داخلي تولید (GDP) څومره دي. بېوزله هیوادونه ددي لحاظه چې خام ملکی تولیدات يي ډير لږ دي نو هغو ته په قرض بیرته ورکولو کې ستونزې رامنځته کيږي. خو دا خبره د پام وړ ده چې نړیوالې ادارې څرنګه کمزوری هېوادونه مجبوره کوي هيڅکله هم امریکا په دی طريقه نسي مجبوره کولای. د قرض ورکولو شرطونه پر غریب هیوادونو باندې ايښودل کېږي، پداسې حال کې چې شتمنو هیوادونو ته د قرض ورکولو په حال کې هيڅ شرطونه نسته.
هغه هیوادونه چې بهرنۍ پور یی اخیستی دی
لاندې يو شمېر هغه هیوادونه دي چې بهرني پور پر سته.
چې زېټ ۲۰۷۵ رامي
سرچینې
‎ وېشنيزه:چېکي وسلې
اليزابېت فريمېن
اليزابېت (۱۷۴۴ – ۱۸۲۹ز، د ډسمبر ۲۸مه) د Bet، Mum Bett يا Mumbet په توګه هم پېژندل کېږي، لومړنۍ افريقايي الاصل امريکايي مينځه وه چې په Massachusetts کې يوه د خپلواکۍ غوښتنې دوسيه ثبت او وګټله. د ماساچوست د سترې قضايي محکمې حکومت د فريمېن په خوښه د ماساچوست دولت د ۱۷۸۰ ز په اساسي قانون سره غلامي ناقانونه وګڼله. د نوموړې غوښتنه (Brom او Bett v. Ashley ۱۷۸۱ز) د ماساچوست سترې قضايي محکمې په استناف نشريه يا کتنه کې د Quock Walker د خپلواکۍ غوښتنې په نوم ذکر شوې وه. کله چې محکمې د دولت تر اساسي قانون لاندې د Walker د خپلواکۍ ملاتړ وکړ، يادې پرېکړې په ماساچوست کې په ضمني ډول غلامي پای ته ورسوله. "«هر وخت، هر هغه وخت چې زه مينځه وم، که چېرې يوه دقيقه خپلواکي راته وړانديز شوی وی او راته ويل شوی وی چې د دقيقې په پای کې بايد مړه شم، نو ما به منلی وی، چې يوازې يوه دقيقه د خدای پر ځمکه يوه خپلواکه ښځه اوسم. ما به داسې کړی وی». - اليزابېت فريمېن"
ژوند ليک
فريمېن د نيويارک په Claverack سيمه کې د Pieter Hogeboom په کرونده کې نږدې ۱۷۴۴ ز کې غلامۍ کې وزېږېده، چې په همدې ځای کې ورباندې د Bet نوم کېښودل شو. کله چې د Hogeboom لور Hannah د ماساچوست د Sheffield له هستوګن John Ashley سره واده وکړ، Hogeboom نږدې اووه کلنه Bet خپلې لور حنا او خاوند ته يې ورکړه. فريمېن له دوی سره تر ۱۷۸۱ ز پورې پاتې شوه، چې د دې پر مهال هغوی د کوچنۍ Bet په نوم يو بچی درلود. ويل کېږي چې هغې واده کړی دی، که څه هم په اړه يې هيڅ سند يا ثبت نه شته. د هغې د خاوند (چې نوم يې نامعلوم دی) په اړه ويل کېږي، چې د امريکا په انقلابي جنګ کې له خدمت نه بېرته هيڅ نه دی راګرځېدلی.
بېټ Bet په خپل ټول ژوند کې د ځان يوه پياوړې روحيه او حس ښکاره کړی دی. نوموړې له Hannah Ashley سره شخړه رامنځته شوه، چې د نيويارک مستعمرې په ټينګ هالنډي کلتور کې روزل شوې وه. Bet په ۱۷۸۰ ز کې په يو ګرم شوي بېل سره پر يوې خدمتګارې نجلۍ باندې د Hanna د بريد مخنيوی وکړ؛ اليزابېت فریمېن (بېټ) خپل ځان د يادې نجلۍ لپاره ډال کړ او په خپل مټ يې ژور ټپي شو. همدا چې ټپ روغ شو، بېټ هغه د خپلې بې رحمه درملنې د ثبوت په توګه ناپوښل شوی (ښکاره) پرېښود. Catharine Maria Sedgwick د اليزابېت وينا داسې رانقلوي: «اغلې بيا هيڅکله پر Lizzy باندې لاس پورته نه کړ. ما ټول ژمی بد مټ [د درد له امله] درلود، مګر آغلې له دې نه بدتر درلود. ما هيڅکله ټپ پټ نه کړ او کله چې خلکو راته د آغلې په مخ کې کې وويل ـ بيټي ولې! لاس دې څه شي خوږ کړی دی؟ نو ما يوازې ځواب ورکړ: له آغلې نه وپوښتئ! څوک مينځه وه او څوک ريښتينې مېرمن؟».
جان ايشلي (John Ashley) يو بېل روزل شوی وکيل، شتمن ځمکوال، سوداګر او په ټولنه کې يو مشر و. د هغه کور د زياتره سياستپوهانو د بحثونو ځای او د Sheffield Resolves د سندرې ويلو ممکنه درک و، چې د خپلواکۍ اعلاميه يې له وخته مخکې کړه.
فريمېن په ۱۷۸۰ ز کې يا د ماساچوست نوی تصويب شوی اساسي قانون، چې د Sheffield په يوه عمومي غونډه کې يې ولوست، واورېد او يا يې کله ناکله په کور کې د پېښو په اړه خپلې ماسټر؟ خبرې واورېدلې. ټول نارينه خپواک او مساوي زېږېدلي دي او څرګند طبيعي، بنسټيز او ناليږديز (نا انتقالي) حقونه لري، چې له منځه يې کېدای شي د خپل ژوند او آزاديو د خوند اخيستلو او ترې نه د دفاع  حق په پام کې نيول وي؛ چې هغه د شتمنۍ (جايداد) غوښتل، لرل او ساتل دي؛ په سپيڅلي ډول د دوی د خونديتوب او خوښۍ غوښتل او تر لاسه کول.
د ماساچوست اساسي قانون، لومړۍ ماده له يادو ويیوکو نه هڅول شوې بېټ د Theodore Sedgwick له شورا نه چې د مرئيتوب د لغوه کولو پلوی ځوان وکيل و، وغوښتل چې په محکمه کې د خپلواکۍ لپاره په غوښتنليک وړاندې کولو کې ورسره مرسته وکړي. د Catharine Sedgwick د دليل له مخې فريمېن ياد وکيل ته وويل: «پرون مې چې ولوستل وپوهېدم چې ټول نارينه مساوي پيدا شوي دي او هر نارينه د خپلواکۍ حق لري. زه د دام يا بند مخلوق نه يمه، ايا قانون به ما ته زما آزادي را نه کړي؟ له ډېر بحث او سلامشورو نه وروسته Sedgwick د هغې Brom او د Ashley د مرئيانو قضيه ومنله. نوموړي د Tapping Reeve مرسته وغوښتله. Reeve د Litchfield Law School بنسټګر و، چې ياد ښوونځی د حقوقو په برخه کې د امريکا له لومړنيو ښوونځيو نه دی چې د Connecticut په Litchfield کې پروت دی. دوی دواړه په ماساچوست کې د غوره [تکړه] وکيلانو له ډلې نه وو او Sedgwick وروسته د متحده ايالتونو د سناتور په توګه هم خدمت وکړ. Arthur Zilversmit وړانديز کوي چې يادو وکيلانو کېدای شي، دا دواړه عرض کوونکي د دې لپاره غوره کړي وي، چې د نوي دولت تر اساسي قانون لاندې د مرئيتوب حالت وازمايي.
د Brom او Bett v. Ashley قضيه، د ۱۷۸۱ ز په اګسټ کې د ستر بررينګټون (Great Barrington) د عامو غوښتنو د عالي محکمې پر وړاندې واورېدل شوه. Sedgwick او Reeve استدلال وکړ چې: د اساسي قانون دا شرط يا مقرره چې «ټول نارينه خپلواک او مساوي زېږېدلي»؛ په ګټور ډول په دولت کې مرئيتوب له منځه يووړ. کله چې منصفه هئيت د Bett په خوښه پرېکړه وکړه، نو هغه لومړنۍ افريقايي الاصله امريکايي مېرمنه وه چې د ماساچوست دولت تر اساسي قانون لاندې خپلواکه اعلان شوه.
نوموړي منصفه هئيت بنسټ کېښود چې «... Brom او Bett د ذکر شوې John Ashley د قانوني تور پوستو د اصلي حکم د جوړولو په وخت کې نه دي او نه وو». محکمې د دېرش شلينګ [بریتانوي د سپينو زرو سیکه چې دوولس پنسه کېږی] د ويجاړۍ اجوره وټاکله او دواړو عرض کوونکو ته يې د هغوی د کار لپاره د غرامت په توګه انعام ورکړله. Ashley په بنسټيز ډول د پرېکړې غوښتنه وکړه، مګر يوه مياشت وروسته يې غوښتنه بې پايلې شوه، چې په څرګند ډول يې د مرئيتوب پر اساسي قانونيت باندې د محکمې د پرېکړې کول وروستي او اجباري و.
له پرېکړې نه وروسته ‌Bett د Elizabeth Freeman نوم تر لاسه کړ. که څه هم Ashley له هغې نه یې وغوښتل چې د هغه کور ته واپس شي او د مزدورۍ لپاره کار وکړي، مګر هغې د مدافع وکيل Sedgwick په کورنۍ کې کار کول غوره کړل. نوموړې تر ۱۸۰۸ز پورې د هغه د کورنۍ لپاره مشرې نوکرې او د Sedgwick د کوچنيانو د روزونکې په توګه کار وکړ، چې يادو کوچنيانو فريمېن ته Mumbet [نوم دی] ويل. د Sedgwick کوچنيانو د Catharine Sedgwick په ګډون چې يوه پېژندل شوې ليکواله شوه او د خپلې روزونکې د ژوند په اړه يې يوه کيسه وليکله. د دې وخت پر مهال د Sedgwick په کورنۍ کې د Agrippa Hull په نوم يو بل نوکر هم کار کاوه، چې يو آزاد تور پوستی و او د انقلابي جنګ پر مهال يې د کلونو لپاره له باغي (سرغړونکو) ځواکونو سره خدمت کړی و.
له هغه وخت نه چې فريمېن خپله خپلواکي تر لاسه کړه، په پراخ ډول وپېژندل شوه او د يوې رغوونکې، نوکرې او نرسې په توګه د مهارتونو لپاره يې غوښتنه زياته شوه. وروسته له هغې چې د Sedgwick بچيان ستر شول، فريمېن په Stockbridge کې پر Chilly Hill باندې خپلې لور، لمسيانو او کړوسيانو ته نږدې خپل کور ته لاړه.
مړينه
د فريمېن ريښتينی عمر معلوم نه و، مګر د هغې د قبر پر شناخته باندې يو اټکل د هغې عمر نږدې ۸۵ کلونه ټاکي. نوموړې د ۱۸۲۹ ز په ډسمبر کې مړه شوه او په Stockbridge کې د Sedgwick د کورنۍ په يوه ټوټه ځمکه کې ښخه شوه. فريمېن د Sedgwick په ځمکه کې [چې د هديرې لپاره يې بېله کړې ده؟] يوازينۍ ناسيجويک [په دې کورنۍ پورې يې اړه نه لرله] مېرمن ده.
دولتي(رسمي) دین
دولتي دین (چې د دولتي دین، قانوني  او رسمي دین په نامه هم یادېږي) هغه دین یا عقیده ده چې په رسمي توګه د یوه خپلواک دولت له خوا تایید شي. له رسمي دین سره یو دولت، په داسې حال کې چې سیکولر نه وي، په دې معنا نه ده چې د روحانیونو حکمت و ګڼل شي. رسمي دینونه، د حکومت ټاکل شوې یا قانوني چارې دي، خو اړینه نه ده چې دولت د دین تر کنټرول لاندې وي (لکه څنګه چې په تیوکراسۍ یا د روحانیونو په حکومت کې وي) او نه هم اړینه ده چې دا دین د دولت تر کنترول لاندې وي.
د بشري تاریخ په اوږدو کې رسمي دینونه نږدې په ټولو دودونو کې لیدل شوي دي، چې تر لرغوني نږدې ختیځ او له تاریخ نه مخکې زمانو ته یې پراخوالی رسېږي. د دیني فرقو او دولت اړیکې د لرغوني لاتیني عالم مارکوس تیرینټیوس وارو( Varro) له خوا د theologia civilis تر اصطلاح لاندې چې (په تحت الفظي توګه "د عامه الهیاتو") په معنا دی، تر بحث لاندې ونیول شوې. لومړۍ رسمي تمویل شوې عیسوي کلیسا د ارمنستان اپوستولیک کلیسا وه چې په ۳۰۱ ز کال کې جوړه شوه. لکه څنګه چې د کلیسا اصطلاح، په عیسویت کې په عمومي ډول د عیسویانو یا د اړوندو ډلو عبادت ځای ته کارول کېږي، د رسمي کلیسا اصطلاح هم له داسې عیسویت سره تړلې ده  ، چې د حکومت له خوا تصویب شوې وي، یا له تاریخي اړخه د روم سترواکۍ رسمي کلیسا ته کارول کېږي، چې د سترواکۍ په وروستیو پېړیو کې يې شتون درلود او ځینې وختونه، د عیسویت یوې ځانګړې معاصري ولسي برخې ته هم  کارول کېږي. له رسمي کلیساګانو سره ecclesiae نږدې تړاو لري او هغو ته ورته دي، خو د مفهوم له مخې تر کلیسا لږ بریالۍ دي.
په معاصرو ټولنو کې په اتباعو باندې د دولت له خوا د رسمي ملي دین د تپلو کچه لوی توپیر لري، لکه:  په سعودي عربستان کې چې په لوړه کچه او په ارمنستان کې، چې په ټیټه کچه یا لکه: ډنمارک، انګلستان، آیسلینډ او یونان، چې په کې هېڅ دین نه تپل کېږي.
ډولونه
د رسمي دین په توګه د یو ارزښت یا عقيدې نه د دولت د ملاتړ او ماهیت کچه ښایي توپیر ولري. په داسې ډول چې کېدای شي، دین یوازې و ټاکل شي (له مالي ملاتړ سره یا پرته له هغه) او په نورو دینونو د عمل آزادي شتون ولري یا داسې چې بل هر دین له فعالیت نه منع شي او د نورو مذهبونو پیروان و ځورول شي. په ۱۶ مه پېړۍ کې په اروپا کې، دولت د ملاتړ لپاره د کاتولیک او پروتستانت دینونو ترمنځ سیالۍ د Cuius regio, eius religio اصل را منځ ته کړ (چې معنا یې: دولت د واکمن له دین نه پیروي کوي) او دا یې د هغه تړون په متن کې ځای پر ځای کړ، چې د ۱۵۵۵ ز کال د اکسبورګ د سولې لامل شو. اتم هنري په  انګلستان کې له روم سره په ۱۵۳۴ ز کې اړیکې پرې کړې او ځان یې د انګلستان د کلیسا لوی مشر اعلان کړ او تر ۱۵۴۷ ز کال پورې، یعنې د هغه تر مړینې پورې له پاپ نه پرته کاتولیک دین، د انګلستان د رسمي دین په توګه دوام وکړ. په سکاټلنډ کې، د سکاټلنډ کلیسا هم د واکمن دین له اصل نه مخالفت وکړ.
په ځینو کمونیستي دولتونو کې، په ځانګړې توګه په شمالي کوریا او کیوبا کې، دولت له دیني بنسټونو نه ملاتړکوي او د دولت له خوا د ملاتړ شوو دیني سازمانونو نه بهر کړنې ه بېلابېلو کچو له ردولو سره مخامخ کېږي. په دې ډول قضایاوو کې، رسمي دینونه د دولت له خوا د هغو پراخو هڅو په توګه ګڼل کېږي، چې د واک د بدیلو سرچینو په مخنیوي کې مرسته کوي.
رسمي کلیساګانې
د "رسمي کلیسا" او د پراخې اصطلاح "رسمي دین" ترمنځ توپیر شته دی. "رسمي کلیسا" هغه رسمي دین ته ویل کېږي، چې د دولت له خوا را منځ ته شي او یوازې د دولت له خوا وکارول شي. د "رسمي دین" یوه بېلګه، چې ان "رسمي کلیسا" هم نه ګڼل کېږي، په کاستاریکا کې رومي کاتولیک دین دی، چې د ملي کلیساپه نه شتون سربېره، د ۱۹۴۹ ز کال په اساسي قانون کې د رسمي دین په توګه وټاکل شو. د "رسمي کلیسا" په قضیه کې، دولت په کلیسا باندې بشپړ کنټرول لري، مګرد  " رسمي دین" په برخه کې کلیسا د بهرنۍ ادارې له خوا اداره کېږي، لکه: د کاتولیسیزم په قضیه کې، چې واتیکان پر کلیسا کنترول لري. په دواړو حالاتو کې، د دولت رسمي دین، د دولت حاکمیت یو څه تر اغېز لاندې راولي. له ۲۰۱۲ ز کال نه را په دې خوا، یوازې پنځه رسمي کلیساګانې پاتې دي، ځکه چې ډېری هغو هېوادونو چې یو وخت یې له رسمي کلیساګانو ملاتړکاوه، کلیسا یې له خپل حکومت نه جلا کړې ده.
بې رسمیته کول یا منحل کول
بې رسمیته کول، د دولت د یوه ارګان په توګه د کلیسا د درېځ د لغوه کولو بهیر ته ویل کېږي. په هغه دولت کې چې قانوني کلیسا شتون ولري، هغه کسان چې د کلیسا د بې رسمیته کولو له ګام سره مخالفت کوي، د antidisestablishmentarians یا د کلیسا د بې رسمیته کولو ضد ډله بلل کېږي، خو دا کلیمه زیاتره په بریتانوي ټاپوګانو کې د انګلیسي کلیساګانو د درېځ په اړه له بحث سره تړاو لري چې: د ایرلینډ کلیسا (په ۱۸۷۱ ز کې بې رسمیه شوه)، په ویلز کې د انګلستان کلیسا (په ۱۹۲۰ز کال کې بې رسمیته شوه ) او په خپله د انګلسان کلیسا (چې په انګلستان کې په رسمي توګه پاتې شوې ده).
منځنی ختيځ
منځنی ختیځ (په عربي کې: الشرق الاوسط، ISO 233: ash-Sharq al-Awsat) جیوپولیټیکي اصطلاح ده چې په عام ډول هغې سیمې ته چې شام، عرب ټاپووزمه، اناتولیا (معاصره ترکیه او قبرس په کې شاملېږي)، مصر، ایران او عراق په کې راځي، اړوندېږي. دغه اصطلاح د نږدې ختیځ (د لرې ختیځ په مقابل کې) د اصطلاح پر ځای د شلمې پېړۍ په پیل کې دود شوه. د «منځني ختیځ» اصطلاح د هغو د ګڼ شمېر تعریفونو له مخې د ګډوډېدو لامل شوې چې د ځینو پر باور، تر ډېره له تبعیض ډکه او اروپا محوره ده. په دغه اصطلاح کې شاملې سیمې تر ډېره هغه سیمې دي چې د لویدیځې آسیا له تعریف سره نږدې اړیکې لري، چې یوازې قفقاز او ټول مصر او یا هم سینا ټاپووزمه نه په کې شاملېږي.
د منځني ختیځ ډېرۍ هېوادونه (له ۱۸ نه ۱۳) یې، د عربي نړۍ برخه دي. په دغه سیمه کې تر ټولو ډېر وګړي لرونکي هېوادونه یې مصر، ایران او ترکیه دي، په داسې حال کې چې سعودي عربستان د مساحت له مخې د منځني ختیځ تر ټولو لوی هېواد دی دی. د منځني ختیځ تاریخ لرغونو دورو ته اړوندېږي، چې جیوپولټیک اهمیت یې له زرګونو کلونو راهیسې په رسمیت پېژندل شوی دی. د ګڼ شمېر دینونو بنسټ په منځني ختیځ کې اېښودل شوی چې یهودیت، عیسویت او اسلام په کې شاملېږي. عرب د دغې سیمې اصلي ټولنیزې ډلې جوړوي چې ورپسې ترکان، کوردان، آزریان، قبطیان، یهودان، آشوریان، عراقيان، ترکمنان او یوناني قبرسي وګړي دي.
دغې سیمې ته اړوند نور مفاهیم هم شته، له دې ډلې منځنی ختیځ او شمالي افریقا (MENA)، چې د مغرب او سوډان هېوادونه په کې شاملېږي او «لوی منځنی ختیځ» چې له هغو سربېره په کې ختیځه افریقا، افغانستان، پاکستان او ځینې مهال سویلي قفقاز او مرکزي آسیا هم په کې شاملېږي.
رېښه
د منځني ختیځ اصطلاح کېدای شي، په ۱۸۵۰ مه ز لسیزه کې د بریتانوي هند له دفتر نه سرچینه اخیستې وي. په داسې حال کې چې دغه اصطلاح، وروسته له هغه چې د امریکا د سمندریزو ځواکونو ستراتیژي جوړوونکي الفرد تایر ماهان په ۱۹۰۲ ز کال کې د «عربستان او هند ترمنځ سیمې» لپاره وکاروله، ډېره مشهوره شوه. دغه مهال بریتانوي او روسي سترواکیو په مرکزي اسیا کې د خپل نفوذ زیاتولو په موخه سیالي کوله، هغه سیالي چې د لویې لوبې په نوم پېژندل کېدله. ماهان نه یوازې د دغې سیمې، بلکې د هغه د مرکز فارس خلیج ستراتیژیک موقعیت یې هم درک کړی و. هغه د فارس خلیج چاپېره سیمه، د منځني ختیځ په نوم ونوموله او زیاته یې کړه چې، د مصر د سوئز کانال وروسته، دغه تر ټولو مهم کانال دی چې بریتانویان یې باید هند ته د روسانو د مخکې تګ نه د مخنیوي په موخه تر خپل کنترول لاندې ولري. ماهان د لومړي ځل لپاره دغه اصطلاح «د فارس خلیج او نړیوالو اړیکو» تر عنوان لاندې په خپله مقاله کې، چې د ۱۹۰۲ ز کال په سپتمبر میاشت کې په بریتانوي مجله نیشنل ریویو(''National Review) کې خپره شوه، وکاروله. ''
له دویمې نړیوالې جګړې وړاندې، دود دا و چې د ترکیې نږدې او مدیترانې د ختیځو سواحلو ترمنځ سیمو ته «نږدې ختیځ» ویل کېده، په داسې حال کې چې «لرې ختیځ» په چین کې مرکزیت درلود او منځنی ختیځ د بین النهرین او برما ترمنځ سیمو ته چې د نږدې ختیځ او لرې ختیځ ترمنځ یې موقعیت درلود، کارول کېده. د ۱۹۳۰ مې ز لسیزې په وروستیو کې بریتانویانو په سیمه کې د خپلو ځواکونو لپاره په قاهره کې د منځني ختیځ قومنداني جوړه کړه. له دغه مهاله وروسته د «منځني ختیځ» اصطلاح، په اروپا او متحده ایالاتو کې په پراخ ډول وکارېده، چې د نورو کارېدنو ترمنځ د منځني ختیځ انستیتیوت په ۱۹۴۶ ز کال کې په واشنګټن ډي سي کې جوړ شو.
د منځني ختیځ په اصطلاح نیوکې او له هغو ګټنه
په تعریفونو کې د بدلونونو له امله، د منځني ستاینوم کله هم د ګډوډۍ لامل شوی. له لومړۍ نړیوالې جګړې وړاندې، د «نږدې ختیځ» اصطلاح، په انګلیسي کې بالکان او عثماني سترواکي ته کارول کېده، په داسې حال کې چې «منځنی ختیځ» قفقاز، فارس او عربي ځمکې ته اړوندو او ځینې مهال افغانستان، هند او نور هم په کې شاملېدل. برعکس، «لرې ختیځ» د ختیځې آسیا هېوادونو ته، لکه: (چین، جاپان، کوریا او نور) اړوند کېده.
په ۱۹۱۸ ز کال کې د عثماني سترواکي له پاشل کېدو وروسته د «نږدې ختیځ» اصطلاح، انګلیسي عامه ګټنه هم له منځه لاړه، په داسې حال کې چې «منځني ختیځ» د اسلامي نړۍ نوو رامنځته شوو هېوادونو ته وکارول شو. په ورته مهال د «نږدې ختیځ» اصطلاح په علمي بحثونو. لکه: د لرغون پوهنې او لرغوني تاریخ په بحثونو کې خپل ځای وساته، چې د منځني ختیځ د سیمې ورته سیمه تشرېح کوي.
د «منځني ختیځ» اصطلاح، لومړۍ رسمي کارونه د امریکا متحده ایالاتو د دولت له خوا په ۱۹۵۷ ز کال کې د ایزونهار په دوکتورینو کې وه، چې د سوئز کړکېچ ته اړونده وه. د بهرنیو چارو وزیر جان پوسټر دالس منځنی ختیځ داسې تعریف کړ:«هغه سیمه چې له لویدیځ نه د لیبیا او له ختیځ نه د پاکستان ترمنځ، په شمال کې یې سوریه او عراق او په سویل کې یې عرب ټاپووزمه موقعیت لري او مصر او ایتوپیا هم په کې شاملېږي». په ۱۹۵۸ ز کال کې د بهرنیو چارو وزارت څرګنده کړه چې: د «نږدې ختیځ» او «منځني ختیځ» اصطلاحات، له یو بل سره د بدل وړ دی او په دغه سیمه کې یې مصر، سوریه، اسرائیل، لبنان، اردن، عراق، سعودي عربستان، کویټ، بهرین او قطر شامل وبلل.
افغان ځاييتابه پروگرام
افغان ځاييتابه پروگرام د افغان كمپوټر پوهنې ټولنې او افغان دولت په گډه سره پرمخ بيايي، چې موخه يې د افغانستان د ځايي ژبو (پښتو، دري، ازبكي، تركمني...) په كمپيوټري حساب برابرل دي، يانې د كمپيوټر پروگرامونه دغو ژبو ته ورژباړل، او دا ژبې كمپيوټر ته ورپېژندل دي. ددې پروژې مشر عمر منصور انصاري، او شاوخوا ۲۰ كسه ژباړونكي، ژبكتونكي او نور اړوند كسان په كار بوخت دي. د يادولو وړ ده چې د پښتو ژبې نامتو ښوونكي پوهاند ډاكټر مجاور احمد زيار او استاد محمد اصف صميم صېب د ژبكتونكيو د ډلې مشري كوي.
لاسته راوړنې
د افغان ځاييتابه ډله پدې بريالۍ شوې چې د لومړي ځل لپاره په نه ستړي كېدونكي هلو ځلو سره پدې وتوانېدل چې د ماېكروسافټ په پروگرامونو كې د پښتو ژبې لپاره ځاى پېدا كړي، او هغه داسې چې پس له دې چې د ماېكروسافټ كمپنۍ لخوا كومه نوې ونډو بازار ته راوځي، نو د نورو ژبو په څېر به د پښتو ژبې لرونكې وي ( د پښتو ليكلو جوگه وي). ددې ټولنې د يوه ستر او نه هېرېدونكي خدمت بله بېلگه  د افس اكس پي ۲۰۰۳، درې پروگرامونه (ورډ، اكسل او پاورپواېنټ)  پښتوكړي. دارنگه يې اكس پي ۲۰۰۷ ونډوز هم پښتو ژبې ته اړولې چې په لنډ راتلونكې كې به بازار ته راووځي.
ددې پروژې مالي لگښت د مايكروسافټ ادارې پر غاړه دى.
منځنی ختيځ
دین
منځنی ختیځ د دینونو له مخې ډېر متنوع دی، ځکه په دغه سیمه کې د ډېرو دینونو بنسټ اېښودل شوی. اسلام د منځني ختیځ تر ټولو لوی دین دی، خو نورو هغو دینونو چې له دغه ځایه سرچینه اخیستې، لکه یهودیت او عیسویت په ښه توګه دلته څرګند دي. د لبنان ۴۰.۵٪ وګړي عیسویان دي، چېرې چې د دغه هېواد ولسمشر، نیمه کابینه او د پارلمان نیمايي غړي، د لبنان له عیسوي آدابو پیروي کوي. دلته مهم دیني اقلیتونه، لکه: بهايي، یارسنیزم، ایزدیانیزم، زردشتیانیزم، ماندئیزم، درزي او شبکیزم شتون لري، په لرغوني مهال کې دغه سیمه د بین النهرین د ادیانو، کنعاني ادیانو، مانوي، میترائیزم او بېلابېلو توحیدي ګنوسي ډلو کور و.
افغان ځاييتابه پروگرام
باندنې تړون
د افغان كمپوټر پوهنې ټولنې
منځنی ختيځ
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:د آسيا سيمې  وېشنيزه:لويديځ آسيا وېشنيزه:سوېلي افريقا وېشنيزه:جغرافيه لويديځه آسيا
افغان ځاييتابه پروگرام
باندنې تړون
وېشنيزه:مايکروسافټ
منځنی ختيځ
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:منځني ختيځ وېشنيزه:لوېديځه آسيا وېشنيزه:شمالي افريقا
آپولو ۱۱ ماموریت
آپولو ۱۱ (اپولو ۱۱) Apollo 11) د آپولو پروژی ماموریت وو چې د لومړی ځل لپاره یې انسان سپوږمۍ ته ولیږه.
سپوږمۍ ته د انسان لومړنی سفر
سپوږمۍ ته اولنی سفر نن ۲۰۱۹/۲۰/۷ د نن نه ۵۰ کاله وړاندی په ۲۰ د جولای ۱۹۶۹م کال د ناسا ، آپولو ۱۱ ماموریت کې نیل آمسټرانګ له دوه نورو ملګرو سره سپوږمۍ ته وخت.
کلیپرتون
کلیپر تون íle Clipperto) د فرانسه اړوند د آرام سمندر ختیځ او کاستاریا لویدیځ کې یو غیر مسکوني ټاپو دی. یاده سیمه ۶ کیلومتره مساحت لري او د سمندر له سطحه یې ترټواو لوړه برخه ۲۹ متره جګوالی لري.
ټیکنالوژیکه خیال‌پالنه
ټیکنالوژیکه خیالبافي یا ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم (Technological utopianism، چې ډېری وختونه د ټیکنو-یوټوپیانېزم یا ټیکنالوژېزم په نوم هم یادېږي) هرې هغې نظریې ته ویل کېږي چې بنسټ یې پر دې باور بنا وي چې په ساینس او ​​​​ټیکنالوژۍ کې پرمختګ کولی شي ، یوه یوټوپیا یا خیالي نړۍ (utopia) رامنځته کړي، یا هم لږترلږه یوه یا بل ارماني یا خیالي ایډیال ته په رسېدو کې مرسته وکړي.
له همدې امله، یوه ټیکنو-یوټوپیا هغه مثالي ټولنه ده، چې قوانین، حکومت او ټولنیز شرایط په کې د خپلو ټولو وګړو د ګټو او هوساینې لپاره کار کوي، کوم چې د نږدې یا لرې راتلونکي لپاره ټاکل کېږي؛ ځکه د ساینس او ​​​​ټیکنالوژۍ پرمختګ د دغسې یوه مثالي یا ایډیال ژوند د معیارونو شتون ممکنوي؛ د بېلګې په توګه: اړاوي یا کثرت، په انساني طبیعت کې بدلونونه، د رنځونو مخنیوی او حتی تلپاتیو‌الی یا د مرګ پای.
ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم زیاتره له نورو هغو بحثونو سره تړلی وي، چې ټیکنالوژۍ د ټولنیز او کلتوري بدلون د عواملو په توګه وړاندې کوي، لکه ټیکنالوژیک جبر یا رسنیز تخیلات.
ټیکنالوژیکه یوټوپیا ټولې هغه ستونزې له پامه غورځوي چې ټیکنالوژي یې رامنځته کوي، خو پر دې بیا په کلکه باور لري چې ټیکنالوژي انسان ته دا شونتیا وربښي چې ټولنیز، اقتصادي، سیاسي او کلتوري پرمختګونه وکړای شي. په ټولیز ډول، ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم د ټیکنالوژۍ اغېزېې خورا مثبتې ګڼي.
له ۱۹مې پېړۍ څخه د ۲۰مې پېړۍ تر نیمایي پورې
کارل مارکس باور درلود چې ساینس او ​​ډیموکراسي د هغه څه ښی او کیڼ لاسونه دي، کوم چې نوموړی یې د اړمنۍ له ساحې څخه د آزادۍ ساحې ته حرکت بولي. نوموړی وایي چې: په علم او ساینس کې پرمختګ د پاچایانو له واکمنۍ او د عیسوي کلیسا له واک او ځواک څخه د مشروعیت په اخیستلو کې مرسته کړې ده.
د ۱۹مې پېړۍ لیبرالانو، سوسیالیستانو او جمهوریت غوښتونکو هم تر ډېره ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم منلی دی. د جوزف پریستلي په څېر راډیکالانو بیا د ډیموکراسۍ د ملاتړ او دفاع په څنګ کې ساینسي څېړنې تعقیب کړې. رابرټ اوون، چارلز فوریه او هنري ډي سینټ سیمون د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې د عقل او منطق په کارولو سره د بشریت د راتلونکي ساینسي او ټیکنالوژیکي تکامل اړوند خپلو لیدلوریو له کبله د کمونیستانو لپاره الهام بښونکي وو. راډیکالانو بیا د ډاروین د تکامل تیوري د ټولنیز پرمختګ نظریې ته د اعتبار ورکولو لپاره وکاروله. په "تېر ته نظر" نومي اثر کې د اډوارډ بیلامي سوسیالیستي خیالي نړۍ (یوټوپیا)، چې د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې یې په متحده ایالاتو کې سلګونه سوسیالیستي کلبونو او یوه ملي سیاسي ګوند ته الهام ورکړ، د بیلامي د تصور یا تخیل په څېر خورا ټیکنالوژیکه وه. د بیلامي او فابیان سوسیالیستانو له نظره، سوسیالیزم باید د صنعتي پراختیا د یوې بې‌درده پایلې په توګه رامنځته شوی وای.
د ۲۰مې پېړۍ وروستي او د ۲۱مې پېړۍ لومړي کلونه
د ټیکنو-یوټوپیانېزم یوه خوځښت د ۱۹۹۰مې لسیزې په ډاټ کام کلتور کې بیا وده وکړه، په ځانګړې توګه د متحده ایالاتو په لوېدیځ ساحل کې په خاصه توګه د سیلیکون وادي په شاوخوا کې. کالیفورنیايي ایډیالوژي د باورونو یوه ټولګه وه، چې د ۱۹۶۰مې ز لسیزې د کلتور-ضد خوځښت د بوهیمینېزم او استبداد ضد چلندونه له ټیکنو-یوټوپیانېزم او د آزادي پالو اقتصادي پالیسیو له ملاتړ سره په ترکیبي بڼه رانغاړي. دا هغه څه وو چې د وایرډ مجلې په پاڼو کې منعکس شوي، راپورونه پرې خپاره شوي او حتی په فعاله توګه تبلیغ ورته شوی. دا مجله په ۱۹۹۳ ز کال کې په سان فرانسسکو کې تاسیس شوې وه او د څو کلونو لپاره یې پیروانو د "بایبل" په څېر خدمت ورته کړی دی.
اصول
برنارډ ګنډرون، د ویسکانسېن–مېلواکي پوهنتون د فلسفې د څانګې پروفیسور، د ۲۰مې پېړۍ په وروستیو او د ۲۱مې پېړۍ په لومړیو کې د عصري ټیکنولوژیکو یوټوپیایانو څلور اصول په لاندې ډول تعریفوي:
رشکوف بیا ګڼې داسې ادعاګانې وړاندې کوي، چې د ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم بنسټیز اصول رانغاړي:
نیوکې
منتقدین یې ادعا کوي چې له علمي او ساینسي پرمختګ سره د ټیکنو-یوټوپیانېزم په وسیله د ټولنیز پرمختګ پېژندنه د مثبتیت او ساینسېزم یوه بڼه ده. د عصري آزادي‌پال ټیکنو-یوټوپیانېزم منتقدین بیا وایي چې: دا د "دولت پر لاسوهنې" تمرکز کوي، حال دا چې د سوداګرۍ او کاروبار د مقرراتو او تنظیم مثبتې اغېزې له پامه غورځوي. دوی همدا راز دې نکتې ته اشاره کوي، چې د ټیکنالوژۍ د چاپېریالي اغېزو په اړه د ویلو لپاره چندان څه نه لري او نظریې یې د نړۍ د ډېری نورو هغو برخو لپاره لږ د اهمیت وړ دي چې لاهم یو څه خورا کمزوري دي (نړیوال ډیجیټل وېش وګورئ).
د کلتوري څېړنو په برخه کې د کاناډا د څېړنیزې ادارې (CRC) مخکښ امري زیمان د ۲۰۱۰ ز کال په خپل اثر "د سیستم ناکامي: تېل، راتلونکی او د ناورین اټکل" کې استدلال کوي چې ټیکنالوژیک یوټوپیانېزم یو هغه ټولنیز روایت دی چې پر چاپېریال د نفتو یا تېلو د اغېزو په اړه له خلکو سره د شته پوهې پربنسټ عمل کولو څخه د هغوی مخه نیسي.
پر ټیکنو-یوټوپیا باندې په نورو نیوکو کې د انساني عنصر په اړه شته اندېښنو ته اشاره کولی شو. منتقدین وایي، چې یوه ټیکنو-یوټوپیا کولی شي، انساني اړیکې راکمې کړي، کوم څه چې د یوې لرې او غیرصمیمي ټولنې لامل کېږي.
لېوي کوفین
لېوي کوفین (په انګلیسي: Levi Coffin؛ ۲۸-اکټوبر-۱۷۹۸ تر ۱۶-سپټمبر-۱۸۷۷ز کال) یو امریکایي کواکر (د پروتستانت مذهب یوې بېلې شوې ډلې غړی)، جمهوري‌پال، د تورپوستو د غلامۍ له‌منځه‌وړلو غوښتونکی، کروندګر، سوداګر او بشرپال ؤ. کوفین په اېندیانا او اوهایو کې د ځمکې لاندې اورګاډي فعال مشر ؤ چې د ځینو له‌خوا «د ځمکې لاندې اورګاډي واکمن» په نامه یادېده او اټکل کېږي چې کابو درې زره فراري غلامان د هغه له څارنې څخه برخمن شوي دي. د اېندیانا د واین کاونټي په فونټاین سیټي کې د کوفین کور اوس‌مهال یو موزیم دی، چې ځینې وخت ورته د ځمکې لاندې اورګاډي «ستر مرکزي تم‌ځای» ویل کېږي.
کوفین د شمالي کارولینا په ګرینزبورو کې زېږېدلی او په ماشومتوب کې غلامۍ سره مخ شو چې د دغه رسم مخالف ؤ. کورنۍ یې په ۱۸۲۶ز کې اېندیانا ته کډه وکړه او د کواکرانو پر وړاندې د غلام‌ساتونکو له زور زیاتي څخه یې مخنیوی کاوه، ځکه چې د عقیدې له‌مخې هغوی ځان ته اجازه نه‌ورکوله غلامان وساتي او سربېره پر دې له فراري غلامانو سره یې مرسته کوله. په اېندیانا کې، کوفین له نورو کواکرانو سره د اوهایو پولې په غاړه د اېندیانا په واین کاونټي کې د ملي واټ تر څېرمه استوګن شو. هغه به کروندګري کوله او کرار، کرار سیمه‌ییز سوداګر او د سوداګرۍ مشر شو. کوفین د خپل بېلابېلو سوداګریو له‌لارې، چې په مهم ترانزیتي دهلېز کې یې له ګاونډیو او مسافرانو سره مرسته کوله، شتمن شو. په ۱۸۳۰ز لسیزه کې د اېندیانا د دوه‌یم ایالتي بانک د ریچموند سیمه‌ییزې څانګې مدیر او لوی پانګوال شو، چې ریچموند د واین کانټی مرکز ؤ. همدا راز، مالي وضعیت او په ټولنه کې د هغه موقف، په سیمه کې د ځمکې لاندې اورګاډي عملیاتو ته د خوراکي توکو، پوښاک او ترانسپورټ تامینولو لپاره مرسته وکړه.
د غلامۍ ضد غورځنګ ملګرو په ټینګار سره، کوفین په ۱۸۴۷ز کې سویل خوا ته د اوهایو سیند د سينسيناتي مهم بندري ښار ته ولاړ او هلته یې یو ګُدام پرانېسته چې یوازې د ازاد کار لپاره توکي په‌کې پلورل کېدل. که څه هم سوداګري یې د پام‌وړ پرمختګ وکړ، خو د ازاد کار پانګونه یې بې‌ګټې جوته شوه؛ کوفین وروسته له یوې لسیزې دغه کسب او کار پرېښود. په ضمن کې، له ۱۸۴۷ څخه تر ۱۸۵۷ز پورې کوفین له سلهاوو تښتېدلو غلامونو سره مرسته وکړه، ډېریو ته یې په اوهایو کې، له کنتاکي څخه د سیند پورې غاړه او او ویرجینا ته نږدې، په خپل کور کې ځای ورکړ. نوموړو دواړو ایالتونو کې غلامان ساتل کېدل تر هغو چې د امریکا مدني جګړه رامنځ‌ته شوه او په ترڅ کې یې د غلامۍ دود له‌منځه ولاړ.
کوفین د خپل ژوند په وروستۍ لسیزه کې د متحده ایالاتو منځني لوېدیځ ایالتونو او همدا راز له هېواده بهر، فرانسې او لویې بریتانیا ته سفرونه وکړل او هلته یې د پخوانیو غلامانو لپاره د خوراکي توکو، پوښاک، بودجې او د تعلیمي اسانتیاوو چمتو کولو په موخه د مرستندویه ټولنو په جوړولو کې ونډه واخېسته. کوفین په ۱۸۷۰ز لسیزه کې له ټولنیز او سیاسي ژوند څخه څنګ ته شو او «د لېوې کوفین یادښتونو» تر سرلیک لاندې یې خپل ژوندلیک ولیکه چې له مړینې څخه یو کال دمخه، په ۱۸۷۶ز کې خپور شو.
د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړې
کوفین په ۲۸-اکټوبر-۱۷۹۸ز کال کې، د شمالي کارولینا د ګیلفورډ کاونټي په یوې کرونده کې وزېږېده. هغه د پرودنس او لېوي کوفین سینیور یوازینی زوی ؤ او شپږ خویندې یې درلودې. مور او پلار یې دواړه عقیدتي کواکران وو او د «New Garden Friends» په تاریخي غونډه کې یې ګډون کړی ؤ. د کوفین پلار په ۱۷۶۰ز لسیزه کې، په ماساچوست کې زېږېدلی او له نانتاکت څخه شمالي کارولینا ته کډوال شوی ؤ او هلته له نورو کواکرانو سره د «New Garden» په ټولنه کې په کروندګرۍ بوخت ؤ.
څرنګه چې کوفین کلونه وروسته په خپل ژوند لیک «د لېوي کوفین یادښتونه» (۱۸۷۶ز کال) کې څرګندوي، هغه ته د غلامۍ ضد لېدلوري له خپل والدینو او نیکونو څخه په میراث پاتې دي او هغو هېڅ کله هم غلام نه‌ساته. د جان وولمن ښوونې (چې غلام‌ساتنه یې غوره عمل نه‌ګڼه) د کوفین پر کورنۍ اغېزناکې تمامې شوې. د کوفین مور او پلار، په ډېر احتمال، په ۱۷۶۷ز کال کې، د هغو مذهبي غونډو په ترڅ کې له وولمن سره پېژندګلوي پيدا کړې وه چې په «New Garden» کې له د غلام‌ساتنې ضد کواکر کورنیو سره نیول کېدلې. د هغه تره زوی «وېستل کوفین»، په احتمال سره، په دغو غونډو کې ګډون درلود او د ۱۸۱۹ز کال په لومړیو کې د لومړنیو کواکرانو له ډلې څخه ؤ چې غلامانو سره یې مرسته کوله ترڅو له شمالي کارولینا څخه وتښتي.
کوفین په خپل کلي، کور کې زده‌کړې کړې وې، او هومره رسمي تعلیم یې نه‌درلود. کوفین په اووه کلنۍ کې له هغې وروسته د غلام‌ساتنې مخالف شو چې له یوه غلام څخه یې وپوښتل: «ولې په ځنځیرونو تړل شوی یې»؟ غلام ځواب ورکړ چې، «غوښتل مې وتښتم او مېرمن او ماشومان ته ستون شم». کوفین ډېر خواشینی شو او پوهېده چې په کورنۍ کې د پلار نه‌شتون څومره ګران تمامېږي.
د کوفین د ماشومتوب پر مهال، د ځپنې په زیاتېدو سره، زرګونو کواکرانو شمالي کارولینا د شمال‌لوېدیځې سیمې په موخه پرېښوده، چېرې چې د هېواد له تاسیس راهیسې غلام‌ساتنه منعه وه او وروسته بیا د ایالتونو په رامنځ‌ته کېدو سره دغه قانون تایید شوی ؤ. د دې ترڅنګ، ځمکې لا ارزانه وې (د کواکرانو ټولنې یوه لویه برخه چې پخوا په اوهایو او اېندیانا کې مېشت وو، پر غلام‌ساتنې باندې د سیمه‌ییز بندیز لګولو په برخه کې اغېزناکه وه). په ۱۸۲۲ز کال کې کوفین د بنجامین وایټ په ملتیا اېندیانا ته لاړ. هغه کابو د یوه کال لپاره له سپین‌پوستو سره پاتې شو. کوفین، شمالي کارولینا ته د ستنېدو پر مهال، په اېندیانا کې د سوکالۍ په هکله وویل. کوفین ته جوته شوه چې کواکران او غلام‌ساتونکي سره یوځای ژوند کولای نه‌شي، نو اېندیانا ته یې د تګ تصمیم ونیوه.
واده او کورنۍ
کوفین د ۱۸۲۴ز کال د اکټوبر پر ۲۸مه نېټه له خپلې د اوږدې مودې ملګرې «کاترین وایټ» سره د شمالي کارولینا د «Hopewell Friends» په عبادتځای کې واده وکړ. ګومان کېږي چې د کاترین کورنۍ هم د غلامانو په تېښته کې مرسته کوله او کېدای شي هغې له کوفین سره د دغه فعالیتونو له‌لارې اشنا شوې وي.
کله چې کاترین په «جېسې» امېدواره شوه، مېرمنې او خاوند اېندیانا ته خپل سفر وځنډوه. جېسې د هغو د شپږو ماشومانو تر ټولو مشر ؤ چې په ۱۸۲۵ز کې وزېږېده. د کوفین مور او پلار په ۱۸۲۵ز کې اېندیانا ته لاړل؛ لېوي، کاترین او ماشوم یې یو کال وروسته اېندیانا ته کډه وکړه. په ۱۸۲۶ز کې هغو د اېندیانا د واین کانټي په نیوپورټ کې (اوس‌مهال، فونتین سیټي) استوګن شول.
کاترین، د خپل خاوند په څېر، په فعاله توګه له تښتېدلو غلامانو سره مرسته وکړه، هغو ته یې ډوډۍ او کالي ورکول او د کوفین په کور کې یې خوندي ساتل؛ لکه څنګه چې لېوي د خپلې مېرمنې د بشرپالنې فعالیت په هکله لیکي: «هغه له هغو غلامانو سره له خواخوږۍ څخه نه‌ستړې کېږي چې په مصیبت کې ګیر دي او د هغو لپاره یې هلې‌ځلې هېڅکله ونه‌سپمولې. کاترین وایټ د غلامانو په منځ کې د ‹کاتي ترور› په نامه مشهوره شوه».
د بشقاب الوتونکو شیانو(UFO) د توطیې تیورۍ
د بشقاب الوتونکو شیانو (UFO) د توطیې تیورۍ د توطیو د تیوریو یوه برخه ده چې استدلال کوي حکومتونه په ځانګړي ډول د امریکا متحده ایالاتو حکومت هغه شواهد له منځه وړي چې ښيي د ناپېژانده الوتونکي شیان د غیر انساني اطلاعاتو له خوا کنټرولېږي یا د اجنبي ټکنالوژۍ په کارونې سره چمتو شوي دي. دا ډول تیورۍ معمولاً استدلال کوي چې ځمکني حکومتونه د هغه څه پر خلاف چې خلک یې ادعا کوي، له غیر ځمکنیو مخلوقاتو سره په اړیکه کې دي او له هغوی سره همکارۍ لري. حتا ځینې دغسې تیورۍ ادعا کوي چې حکومتونه په څرګند ډول د فضايي مخلوقاتو په وسیله د تښتولو پېښو ته اجازه ورکوي.