cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امیر حمزه خان شینواری- پښتو غزل بابا- مرثیه
جوړ د هر طرف نه پرې د غشو يو باران شو
ترمې ترمې ګل د پاك نبي د ګلستان شو
پرېوتو د لاندې ذوالجناح په هنړېدو شو
اوښكې ئې راماتې وې په لوري د خېمو شو
بس نو په حرم كښې په هر طرف ته شور شو
راغلو ذوالجناح خو په مېدان ئې پاتې سور شو
جوړ د ذوالجناح نه ګېر چاپېره لوے ماتم شو
ګويا كور د غم، د پاك نبي ښكلى حرم شو
= پنځم ټوك  629 مخ: = مرثيه
هغه سردار چې د جنت د شاه زلمو دے حسېن
كله لائق د تورو غشو دنېزو دے حسېن
سر يې خپل وركړ لاس يې ورنۀ كړو پۀ لاس د يزيد
خدايګو بنا د لا اله الا هو دے حسېن
اے د دنيا تاريخه اوس خو لافاني شوې تۀ هم
ستا اننګو كښې چې تل تل پۀ ځلېدو دے حسېن
چې عقلمند د جهان ټول ګوته پۀ خولۀ دي ورته
هغه سالار خو د اسلام د لېونو دے حسېن
چې يې سپرلے كړلو پۀ ټكندو غرمو د ضمير
پروت بې كفنه كربلا كښې پۀ غرمو دے حسېن
روح پۀ قالب كښې د راتلونكو زمانو دگ حسېن
پنځم ټوك 648- 655 مخونه:
يو يرغل د اسوېلو شو پۀ مېدان د كربلا
اوږد تار د بړبوكو كړو بيابان د كربلا
پۀ لېمو د خپلو ستورو ، رڼا ګرد د كهكشان شوه
چې راغلے ستړے ستړے ، وه كاروان د كربلا
چې ځوانۍ ته د مراد يې رسيد نۀ شو ارمانونه
ژړوي مې پۀ سرو سترګو ماشومان د كربلا
ګرد ؤه د هېبت غوندې چې جمع ؤه د نمر پۀ مخ
څۀ يخه خندا وه چې ښكاره وه د سحر پۀ مخ
راغے زيړ زبېخلے سحر رنګ د مازيګر په مخ
شنه د غم لوخړه پنډه شوې د منظر پۀ مخ
غونډې پۀ دې وخت كښې د تيرې د بلا څڼې شوه
نمر په راختو شو پورته ښكته ښكاره رڼې شوه
راغلے تماشو ته ابته وې تماشې په غم
يا د زمانې لړم لړلې وې لشې پۀ غم
تتې لـۀ غباره وې صفا د زړۀ ښيښې پۀ غم
لړزندے ښكاره شوې چې سورې وې پلوشې پۀ غم
راغلې زيړې زيړې رپېدونكې لړزېدونكې وې
تا به داسې وې چې جوړ د نمر نه غورزېدونكې وې
نمر لـۀ نيمايه اسمانه ښكته ځي تكل كوي
ژرنده د وختونو ده روانه كار د دل كوي
مزكې ته پۀ ښكته پۀ هېبت كا تۀ اجل كوي
ډيرې پرښتې د مرګ  په وړاندې ځنې زغل كوي
ورځ لـه ډېره غمه مړغېژنه غرېو نېولې ده
يا پرۍ د امن پۀ پنجه كښې دېو نيولې ده
پاكې پاكې جونې نارينه او ارتينې پكښې
اور اخلي بې واره د ګرمۍ نه پشمېنې پكښې
زياته ده د بټ نه كربلا شګې نينې پكښې
سيند هم له ګرمۍ دے پيچ و تاب راوړلے تاب نه شي
ځان د سيند په مخ ښودلے سترګه د حباب نه شي
يخې خولې د پشه كال پۀ مخ بهيږي ولې
د كربلا خشكه فضا ګلستانېږى ولې
وړي پۀ ژړا خيرالورى ته ماجرا د حسېن
شفق پۀ وينو كړي ژړا په ابتلا د حسېن
هور ته مخامخ د ګرد پۀ مېنځ كښې رااوچت شو ګرد
زغل كوي اسمان وته د چا نه پۀ هېبت شو ګرد
پورته اسوېلے د زړۀ د مزكې په حسرت شو ګرد
حېف چې خپل د خپل نه درومي نخه د هجرت شو ګرد
راغے په جولان وۀ د ګردونونه يو سوگر اوت
زړونه چې بې واكه شو د خلقو لـۀ خولې شو راوت
شاو ته صولت دغه زلمے د ولايت لري
شان د خلافت او د عصمت او د عفت لري
ځكه خو دستار پۀ سر د شاه رسالت لري
بس خو سر تر پايه يو پېكر يې د پنجتن ګڼه
اس يې مطيْن پۀ لاره ځي پۀ جست و خېزنۀ دے
پوهه د خپل سور پۀ زړۀ چې نېت يې د جنګرېز نۀ دے
امن پۀ دنيا كښې مدعا لري چې تيز نۀ دے
زوے د محمد اخر زمان دے څۀ چنګېز نۀ دے
امن امن صلح صلح غږ د اس قدم قدم
سترګو د دښمن پۀ حيرانۍ ورته نظر اوكۀ
زړونو پرېشانو پْه درزا ترېنه خطر اوكۀ
راغے مخامخ مېدان ته غږ زوے د حيدر اوكۀ
راغله خاموشي شوه پورته ښكته شور سفر اوكۀ
ساه د يزيديانو په فضا كښې پس پسۍ شولې
شور او پۀ چپيا كښې پټې پټې ګنګوسۍ شولې
ولې به نۀ وي په هېبت عرش و كرسي او قلم
چې دي نهر د درېيو ورځو ماشومان د حسېن
سخته ګرمي محاصره لوږه او تنده اله
زين العبا، اكبر، اصغر او قاسم جان د حسېن
وې چې زۀ مومن يمه باغونه د ارمان لرم
ډك دے د جنت د ګلو زۀ هغه دامان لرم
توره مې پۀ تيكي كښې ده لاس كښې چې قراّن لرم
اوګورىْ چې شان د محمد اخر زمان لرم
زه يمه باران د رحمتونو چې امام يمه
اے بې لارې تګيو د بقا د اوبو جام يمه
زۀ يمه حسېن مور مې زهرا نيكه سرور زما
ورور مئين پۀ صلح مجتبى شاه شبر زما
سروه د حبش د مهاجرو تره جعفر زما
اے عربو ستاسو توره خونه مو روښانه كړه
اووے ورته دويْ مونږه خبر يو هر چې تۀ وايې
ښۀ وائې كۀ بد وايې خو ووايه چې څه وايې
تۀ چې د يزيد پۀ خوښه نۀ وايې ښۀ نۀ وايې
پوهه شو امام چې دويْ به نرم په حجت نه شي
كار چې شي په زهرو هغه چرې په شربت  نه شي
جوړ به په دې وخت كښې بې له جنګه څه صورت نه شي
لاخو وه په فكر كښې امام په لر او بر د جنګ
راوړو د لښكر نه د دښمن په غشو خبر د جنګ
ځوان يم د جنت د جنتي ګلو نو راح يمه
بچ مې لـه ګوزاره شئ زه سور د ذوالجناح يمه
زه نبي نيكۀ په اوږه باندې ګرزولے يم
زه يم چې حورانو په سندرو كښې ستايلي يم
په مصيبت د صگبر جام نه شو نسكور د علي
راشه جوهر د قربانۍ  كړه را په زړه د حسېن
د سړي توب په ائينه باندې دے پور د علي
داسې پرې ورګډ شو تابه وې ولاړ بهر نه وه
تورې دنګولې خلقو ياد ورته سپر نه وه
چا به چې د سر فكر كولو بيا به سرنه وه
سترګو د عمر شمر چې برق ذوالفقار اوليد
ګگويا چې حسېن يې په جامه كښې د كرار اوليد
خود به بې اوازه شو دوه نيم ورسره سگر دوه نيم
راغله دا ندا چې  اوس د فرض د استكمال اوشو
ستا نه نمايش هم د جمال هم د جلال اوشو
راشه لـۀ اسلامه اوس د كفر انفصال اوشو
جوړ دے ارايْش درته حورانې په سنګار كښې دي
پنځم ټوك 656 – 662 مخونه:
نوحه
ظالمه مه يې زوروه د مرتضى بچى دي
په انبيا وو كښې لـه فخره يې اوچت كړو نبي
ناترسه لږ فكر خو اوكړه دا د چا بچي دي
چې شو قربان د دين په ننګ د مصطفى بچي دي
حمزه هم د دوي ته مونږْ د مرستې او ولا كړونو
چې په مېدان د كربلا كښې بې نوا بچې دي
امام ولاړ دى شهېدانو ته حېران ګوري
چرته زاړه چرته ځوانان او ماشومان ګوري
څه پرده دارېي سترګې هم د جنګ مېدان ګوري
يوه په سور سالو كښې ناوې په ارمان ګوري
وائي زېنب په ژړا ښه ده خو لېمه چرته دي
ما به باران په تګيو اوكړو خو اوبه چرته دي
زړونه به وائي د بيبيانو چې بهر ورشو
چې په قاسم او په عباس او په اكبر ورشو
ترور ئې چې كوز كړي ترېنه خلاص هغه ئې پاس لګوي
رنګ ئې په وينو د اصغر ښكلى تندى ښكارى
په اداره كښې ئې د صبر غړوندى ښكاري
نه ځي خېمې ته كه نظر ئې ګړندى ښكاري
واګې د زړ ه د استقلال په لاس امام وركوي
حكم قدم ته به په لوري د خيام وركوي
زړه ئې په ځاى كړو امام راوړ زير زبېخلے بچى
اوبه يې وركړې كه دى څنګه داسې غلى بچى
اوښكى ئې وڅښلې وې واخله جل وهلى بچى
حرمل د غشى د توبرې ورته اوبه وركړي
زويه دې مخ د شهادت ته واخله سره وركړي
د نبوي نمر رڼا امامه
صدۍ شوې تېرې لابه تېريږي
قصه د غم دې نه شوه تمامه
بانو لاسونه ور اوږده كړه خو نظر ئې نه و
كسي ئې روغ دو، د څه كار وو، چې اصغر ئې نه و
زړه ئې پخوا و لا ناتوانه چې اكبر ئې نه و
دومړه ئې اووې هۍ ارمان دى چې حېدر ئې نه و
د معاويه د زوى په زړه كښې ځكه ډار نشته
حېران حېران به سكېنې ورته نظر اوكړو
بيا د اصغر نه به ئې پورته په مادر اوكړو
خبره نه وه څه تقرير ئې چې پدر اوكړه
خو د ترور اوښكو ئې په زړه د غم خبر اوكړه
په كوكو سر شوه وې زما په برادر څه اوشو
شوه ورتر غاړه وې چې مورې په اصغر څه اوشو
دلته دا حال وه د لښكر نه بهر زوګ راته
د پېغور غشى د امام صاحب په غوږ راته
د خېمو خواته وار په وار به شمر سګ راته
ورته په جوش به د امام هاشمي رګ راته
كله بْه خلاص رانه دننه شې بهر راشه
امام اتمام ته د حجت ورته بهر راغى
سترګې حېرانې وې، حسېن وه كه سرور راغى
اوبْه شو تريخې د كوفيانو چې حېدر راغى
حسېن وئيل ورته زه څوك يم پېژندلى مو يم؟
هغو وئيل ورته چې مونږه همه تا پېژنو
حسېنه مونږْ دې نيكه هم دې بابا پېژنو
ړانده خو نه يو ښه سبا اوښه بېګا پېژنو
بس خو بېعت د يزيد وكړه مونږه دا پېژنو
بې د بېعت نه د يزيد دې بل مفر نشته
پوهه امام شو چې اوس وخت مې مقرر راغى
د قربانۍ دپاره وار زما د سر راغى
د خداى په در كښې قربانۍ لره خبر راغى
هغه ساعت د شهادت مې منتظر راغى
هاتف اواز كړو لا په ژوند درته يو غم پاتې دى
امامه لا خو د يزيد حد د ستم پاتى دى
پس د اتمام نه د حجت ئې ذوالفقار اونيو
كوم پهلوان به د كند پوش فقير ګوزار اونيو
اخر لـه لرې ئې د غشو ورته وار اونيو
سورى سورى چې شو د اس نه ناتوان پرېوت
ميړني پيغمبئري زلمي اتلس
ننګيالي او هاشمي زلمي اتلس
وايه څوك به ئې شي سيـال لـه خاص و عامه
دخوشحالۍ نه شمر هسې ناروا اووئيل
برېت ئې كړه تاو او بيا ئې داسې په خندا اووئيل
زخمي زخمي ناتوان امام وته ئې دا اووئيل
ته راته ګگوره چې خېمې دې په رڼا لوټ كړم
زه چې نمسۍ او لوڼه نګينه ئې د زهرا لوټ كړم
دا اورېدل وو چې لـه سوخته هغه ځوان پاسېد
د ژوند ډيوه ئې په سلګو وه پهلوان پاسېد
لاس ئې كړو غشي ته را وائې خېست كمان پاسېد
وى چې شمره بې غېرته خبردار اوسه
زه لا ژوندى يم د خېمو نه مې كنار اوسه
شمر ترې ټوپ كړه بل طرف ته چې هېبت واخست
چې ستر جلال د امامت ترېنه همت واخست
بيا په ورو ورو زخمي امام هم نقاهت واخست
نمر د مخسوف پرده كښې پټ شو چې دهشت واخست
د ماسپښين د نمانځه وخت وه په قبله شو حسېن
د رب په در كښې په نياز او په سجده شو حسېن
دغه ستم وه په ژوندينې چې امام اوليدو
خېر ئې تالا ته د نبي د كور غلام اوليدو
دلته امام د قربانۍ بلند مقام اوليده
په ننداره كښې ترې د ځان و تن خبر لاړو
بيا خبر نه شو چې كوم وخت ورځنې سر لاړو
چې شوه معيار د مسلمان د عبديت سجده
پكښې راجمع شوې سجدې د جن و انس و ملك
چې كړه ادا زمونږْ امام د شهادت سجده
پنځم ټوك663 – 664 مخونه:
د قرباني معيار
دا څنګه وخت دپاك نبي په خاندان راغلے
چې د جفا ورته لښكر لكه طوفان راغلے
دا بړبوكۍ دي كه فطرت په اسوېلو سر دے
چې د اسمان په لوري زغلي په سلګو سر دے
دكربلا هره ذره لكه بلا ښكاري
دے عافبت ورنه په تېښته وارخطا ښكاري
په ډاګه پروت دے د امام شاه زمن نه جدا
مشك يې غلبيل سورے سورے په بيابان پاتې دے
د اوبو ګوت د سكينې د زړه ارمان پاتې دے
په شهادت باندې يې ماته شوله ملا د حسېن
چې په كړه وړه كښې سراسر د پېغمبر غوندې وۀ
چې په يرغل او په ګوزار كښې د حېدر غوندې وۀ
حورې غلمان يې چې ښائست وته اوبه اوبه وو
راغلو مېدان لره قاسم چې نن يې څه په زړه وو
د دې غنچې نه د نكهت د روانۍ وخت وۀ
ښكلے پېكر يې د شقي په يو ګوزار اورژېد
جوړې يو ګل د نبوت دلاله زار اورژېد
= پنځم ټوك 665-669 مخونه: =
= مرثيه = مسكي مسكي دي جنتونه چې قاسم راځي
د زلمي تندې پۀ كوثر كښې كړې چپې پېدا
نبي بابا راوړي جامونه چې قاسم راځي
د كونډې پېغلې اسوېلو ته فرشتې راغلې
دي پۀ خېمو كښې فريادونه چې قاسم راځې
اے شهيدانو مظلومانو د بې كس ملګرو
راسره واخلئ څۀ ګامونه چې قاسم راځي
زين العباد بچيه څنګه پۀ هېبت پاسېدې
درته چا دركړۀ خبرونه چې قاسم راځي زما د سترګو نظر لاړو چې ټپرېږمه زۀ
زړونه لـه ډېره غمه چوي په بې بسمۍ د امام
نه ئې خپل وروڼه نه زامن نه تربوران پاتې دي
خو په خېمه كښې يو رنځو زين العباد پاتې دى
د خپل بابا په بې كسۍ ئې داسې ننګ اوكړو
په دې حالت كښې هم هغه تكل د جنګ اوكړو
ورته امام هسې وئيل د سترګو توره زما
د حوصلې پشتي به پاتې نه شي نوره زما
چې خاتمه مې د بابا نيكه د ال اونه شي
چې د قيامت په ورځ زما نه د دې سوال او نه شي
بيا په يو ځان ئې همه واړه شهېدان كړه جمع
دا ننګيالي ئې د اسلام په يو مكان كړه جمع
په كربلا كښې چې بې ګور او بې كفن پراته وو
خزان ځپلي جوړ ګلونه د چمن پراته وو
بيا ئې زينب ته اوكړو غږ چې ګرانې خورې زما
ورشه وسله زما د جنګ اوس په تلوار راوړه
هېر مې چې نه كړې د بابا مې ذوالفقار راوړه
خوركۍ ورشه ذوالجناح كړه راته ذين راو لـه
راغلى وار د قربانۍ مې دى يقين راوله
د زېنب شونډې په ريا شولې چې غرېو اونيوه
جوړ د مړۍ نه د راتلونكې صدمې د يو اونيوه
وې چې اى روره ډېر داغونه مې په زړه خوړلي
ځنې مې لوى ځنې اوسط ځنې واړه خوړلي
زړه به مې ستا روانېدل وي چې به سم شق شي
كه او وي پاتې نو به ستا د مرګ په غم شق شي
امام وئيل ورته زما د خاندان وارثې
د محمد او د زهرا ، شاه مردان وارثې
دا خاندان به اوس د تا په حفاظت كښې اوسي
لوى او واړه به همه ستا په تربيت كښې اوسي
لور د حېدر وه چې ئې ښه په حوصله راوړله
سور چې  امام شو د حرم ځنې بهر راغى
جوړ دښمانو ته په شكل د حېدر راغى
ورته امام مخاطبه كښې څه ډېر تللى نه وه
شور شو خېمو كښې لا مقصد ته رسېدلى نه وه
زېنب وئيل وروره رڼا چې د بصر دى زمونږ
د تندې مري على اصغر په ځنكدن دى زمونږ
امام اصغر په غېږ كښې واخستو بهر راغى
د يزيدي لښكر په مخكښې سترګې تر راغى
ورته امام وئيل هر ګوره قصور وار يمه زه
ستاسو په خيال كښې به بې شكه كنهګار يمه زه
وركړئ اوبه، د  دې به اجر پاك اكبر دركړي
په بدله كښې به نبي درته كوثر دركړي
حرمله غشى ورګوزار كړو وې چې نه وركوم
واخله د غشي د توبرې ورته اوبه وركوم
بيا د مرۍ نه ان په مټ كښې د امام ښخ شو
لپه سپېڅلې پاكې وينې ته امام اونيوه
وى چې خاونده كړه قبولـه دا نيازبينه وينه
بيا ئې اسمان ته كړه ګوزار په ډيره مينه وينه
پنځم ټوك 670-675 مخونه:
= مرثيه = يه اصغره زويه اوس به خود څيرې ګرېوان كړمه
اوښكې شته نۀ وينې چې پۀ تا يې زۀ قربان كړمه
وې بانو بچيه مرور لـه كوره چرته ځې
جار دې شه موركه دا خفه لـۀ موره چرته ځې
اودرېږه په مخكښې چې لوګے درته چشمان كړمه
يه اصغره زويه اوس به خود څيرې ګرېوان كړمه
اودرېږه نبي نيكۀ بابا ته مې سلام يوسه
هم يې مرتضى او مجتبى ته نام پۀ نام يوسه
وايه ستا بې پته امتيانو په دا شان كړمه
يه اصغر زويه ......................
چغې كړې كبرى چې دې چينې اوښكو ته نۀ ګورې
يه روره كۀ تۀ د سكينے اوښكو ته نۀ ګورې
مۀ ځه درته رويْ به د علي شاه مردان كړمه
يه اصغره زويه ................................
اووې زينبې بي بي، د دو سترګو رڼا زما
غم د تا دعون او محمد نۀ دے سوا زما
بيا مې مرتضى او پاك حضرت ته سلام ووايه
اوس به بې د تانه په دنيا كښې څۀ ګزران كړمه
يه اصغر زويه .....................................
پنځم ټوك 672 مخ:
اوس په اخر كښې چې مېدان لره شبير راغے
د ابراهيم خليل الله د خوب تعبير راغے
لكه د غر په استقلال او جمعيت اودرېد
په تمكنت او په وقار او په شوكت اودرېد
چپه چپيا شوه د كوفيانو په لښكر كښې پېدا
شوه د هېبت يوه فضا په لر او بر كښې پېدا
امام د حمد او د ثنا نه ابتدا اوكړه
د فصاحت او بلاغت ئې انتها اوكړه
بيا ئې په پاك نبي سرور اووې درود او سلام
پس د هغې نه شو ګويانه د مطلب په كلام
وې چې اے خلقو نشته شك چې تاسو ما پېژنۍ
هم خاندان مې هم زما نيكه بابا پېژنۍ
خلقو څه لږ غوندې خو اوكړئ لـه خپل ځانه تپوس
بيا مو دننه په خپل زړه كښې لـه ايمانه تپوس
د تاسو زړونو ته رڼا د اسلام چا راوړې
فخر د چا په غلامۍ به كړي ځوانان د جنت
د چاپه حق كې د نبي نه نورالعېن راغلي
حسين مني و انا من الحسين راغلي
څه حقائق څه په وېنا كښې فصاحت د حسېن
په كاڼي زړونو د كوفيانو ئې تاثير اوكړو
عمر او شمر په دې وخت كښې حېرانۍ اونيول
وار ئې خطا شو سراسر پرېشانۍ اونيول
وئيل هغو چې به عبث همه خواري شي زمونږ
همه لښكر كه اوس د جنګ نه انكاري شي زمونږ
ورته رامخكښې عمر سعد په شتاب راغے
په ډېر غضب او په هېبت او په عتاب راغے
ورسره شوې وه د دې د حكومت وعده
هسې نه دا د حكومت نه چې محروم پاتې شم
لكه چې ماشوم زما فطرت دے هسې شوم پاتې شم
هغه وئيل چې هو صحيح ده مونږْه تا پېژنو
حسېنه ، مونږه دې نيكه هم دې بابا پېژنو
خو چې بېعت د يزيد اونه كړې مفردې نشته
هم څه امكان د بل طرف ته د سفر دې نشته
لا خو بېعت ته د يزيد راشه ګردن اونيسه
او لا زمونږه نېزو او تورو ته دې تن اونيسه
ان برابر ئې د امام صاحب په لور كړو ګوزار
وې ګواهان اوسئ چې ما پرې ابتدا كړے دے
له هر چا مخكښې دا ګوزار په حسېن ما كړے دے
د خداى په كړو كښې خو بل چا لره اختيار نشته دے
دا ګمراهان كله پوهيږي د ايثار په ژبْه
ورسره بويه ګفتګو ئې د ذوالفقار په ژبْه
نو پس د دې نه ئې په لاس كښې ذوالفقار اونيوو
د سامعې محل كوكار او شرنګهار اونيوو
وئيل په جوش كښې ئې زه غشے هم رماح يمه زه
د ذوالجلال و الاكرام يوه سلاح يمه زه
زه خپل نبي نيكه په غيږ كښې لوبولے يمه
حورو غلمانو په سندور كښې ستائيلى يمه
چې ائينه به همه عمر د جلال وه حسېن
وه حېراني چې سر تر پايه نن جلال وه حسېن
چې وه وارث د محمد نو داسې حال وه ضرور
څه د جمال سره اظهار ئې د جلال وه ضرور
لكه د غشي ذوالجناح ترېنه په پر اووتو
فرات لـه ورغلو حېرانه دښمنان شو ورته
اوبه ئې اونه څښلې ياد چې ماشومان شو ورته
بېرته راستون شو ترې چاپېر شوې د جفا لښكرې
كه وى هر څو ئې د يرغل نه وارخطا لښكرې
له هرې خوا پرې د نېزو غشو باران جوړ شو
په يو مظلوم باندې د هر خوانه طوفان جوړ شو
له اسه پرېوتو امام ګويا دنيا پرېوته
ځكه تر اوسه په امت كښې ئې غوغا پرېوته
يو ابلق سبى چې په ټټر ئې وو د برص داغونه
وخت د مانځه وه پاك الله ته په سجده شو امام
هم په سجده كښې د شقي په لاس كشته شو امام
جوړې تقدير د مسلمان وه چې بدل ئې  كړو نن
كوم چې معيار د قربانۍ وه مكمل ئې كړو نن
پكښې راجمع شوې سجدې د جن و انس ملك
چې كړه ادا امام حسېن د شهادت سجده
پنځم ټوك676مخ:
= مرثيه = ځلند سړيتوب شو چې به تل وه پۀ سلګو كښې
چا بلى ډيوې كړې د ضمير پۀ اننګو كښې
ښكاري دصفېن غوندې صحرا د كربلا نن
بيا څۀ قراّنونه اوچت شوي پۀ نيزو كښې
باغ ته د اسلام يې چې سپرلى د دوام راوړو
ويره د فنا د خزان چرته پۀ غنچو كښې
سيال يې پۀ ماضي او مستقبل كښې ناممكن دے
څوك بۀ شي ترې وړاندې د ايثار پۀ مېړنو كښې
ګډ درد
لیکوال: شهید علامه مرتضی مطهری
امیر حمزه خان شینواری- پښتو غزل بابا- مرثیه
ثم نبتهل وائي فرزند د محمد دے
دا هغه امام دى چې پنځم وۀ په پنځو كښې
نن يې چې مسلم د ګمراهۍ لـۀ قېده اووېست
دادے چې ښكاريږي پۀ زنځير او زولنو كښې
ګډ درد
= مشترک درد = د نړۍ په ګوډ ګوډ کې چې دا خلک یو له بل سره د زړه و ارماني اړیکې پیدا کوي؛نو دوې داسې څه مشترک لري،چې په مقابل کې یې له خپلو وطنوالو او ګاونډیانو بېلوي؟  دا مشترک درد دی،چې دوی یې لري. له ظلم، تیري او استعمار څخه درد. اتفاقا د ملتونو د نشنلیزم زېږېدنه یا راپېدا کېدل له هغه وخت سره یو ځای و،چې عامو خلکو مشترکه عمومي تشه او درد احساسوه. المانی نشنلیزم په هماغه وخت کې وزېږېد،چې د فرانسویانو له دخالت او تبعیض څخه یې د درد احساس وکړ. د ایټالیا، هند یا هندو چین او الجزایز نشنلیزم هم هغه وخت رامنځ ته شو،چې خلکو درد او تشه احساسوله. د ایران غربي محققان وايي په ایران کې نشنلیزم یا جمعي احساس هغه وخت وزېږېد،چې  د تنباکو د تحریم نهضت پیل شو؛یعنې هغه وخت،چې د ایران ځینو خلکو د استعمار درد احساس کړ.نو جمعي وجدان او د ملیت احساس یا نشنلیزم هغه وخت په یوه ډله خلکو کې زېږېږي،چې مشترک درد او غوښتنه پکې رامنځ ته شي. دا دهغوی ګډه غوښتنه ده،چې ارمان یې ترې مشترک ټولی جوړوي او ورپسې حرکت رامنځ ته کېږي او په جهاد او مبارزه لاس پورې کوي او په دې لار کې ډېر کړاوونه زغمي او دهغوی جمعي وجدان ته لاپسې دوام او ټینګوالی وربښي او په هغوی کې د زړه تړاو او ملي یووالی رامنځ ته کوي.
امیر حمزه خان شینواری- پښتو غزل بابا- مرثیه
پنځم ټوك503مخ:
چې هر څوك د پنجتن نه لري ياري
د كور خـلق بـــــــــــــــــرابــــــر د پردو نه وي
زه اول يم پنج تني بيا چار ياري
چې احمد علي زهرا حسېن واړه
اولى نه ګڼي عبث كوي خواري
پس لـه دويْْ نه مې پسند واړه اصحاب دي
چې لري په تابعينو سرداري
زه حمزه د بو تراب د در تراب يْم
چې يې قيض تر قيامته دے جاري
پنځم ټوك 508 – 513 مخونه:
شفق سرخي د وينو دے نشان د حسېن
نن معلوميږي رزمگگګاه هر بيابان د حسېن
باد د سبا ځي په دو دو نن د يثرب په طرف
غم د اصغر چې كړې د زلفانې پرېشان د حسېن
نخښه دجوش او اشتياق د شهادت ده كۀ وي
نه منافي دي د رضا چشمې ګريان د حسېن
ولې به نۀ وي پۀ هيبت عرش او كرسي او قلم
چې دي نهر د دريو ورځو ماشومان د حسېن
زين العباد اكبر اصغر او قاسم جان د حسېن
چرته زېنب چې نمر سپوږمې يې كړه پرده لـۀ مخه
چرته كربل ډك لـه بلا او خاندان د حسېن
د قاسم ناوې لـه يې جوړ څه پۀ شانه كړو وربل
چرته خزران، چرته ښائسته در دندان د حسېن
= وركه بلا د خوار امت كړله بلا د حسېن =
= ځكه د هر مسلمان زړۀ دے جلوه ګاه د حسېن =
د تن ويښتۀ د حال په ژبه كړي ثنا د حسېن
سخ د هغو سر كښې د چا چې وي سودا د حسېن
جوړ شو قاصد يثرب ته ځي باد د سبا د حسېن
شفق په وينو كړي ژړا په ابتلا د حسېن
پۀ ملكوت كښې ځائے پځائے دا هسې شور دے ولې
ستم ايجاد فلك د غمه نه نسكور دے ولې
د فرښتو په سر د غم ابر راخور دے ولې
چا كړو ستم مخ د افق داسې تك تور دے ولې
زلفې خورې دې مضطرب ولې بابا د حسېن
عرش ښكلولو ته د مزكې نن تكل كړي ولې
نن ستمونه د فلك ښكته مزل كړي ولې
نن عوارض بغېر دجسم نه غوبل كړي ولې
چشم حېرت كړي تماشا ارض و سما د حسېن
نن پۀ خپل مېنځ كښې ملائك كړي په حيرت خبرې
حورې غلمان وائي د سوز او د حسرت بدلې
دې نظارې ته قدرت هم پردې لـه مخ كړې لرې
راځي په جوش كښې د تسليم اورضا لښگكرې
جنګ ته تيار چې شول اصحاب باصفا د حسېن
شفق په وينوكړي ژړا په ابتلا د حسېن
نن د ګرمۍ چې لـه وحشته ساه ډوبيږي ولې
يخې خولې د پشه كال په مخ  بهيږي ولې
د كربلا خشكه صحرا ګلستانيږي ولي
سبب يې څه دے بې قرار چې شهيدان شو دوبار
تللي روحونه يې قالب ته پۀ رفتار شو دوبار
د كائنات  د نياز سرونه نكونسار شو دوبار
بعثنا سيدي للحرب په ګفتار شو دوبار
د روح په غوږ د من ناصرې شوه صدا د حسېن
څوك وه چې وس يې د مركب ورته ركاب اونيو
لاس د قدرت و، په پنجه كښې يې مهتاب اونيو
د جلالت نه چې په لاس كښې يې نقاب اونيو
نمر په اسمان كښې د خسوف مخ ته حجاب اونيو
په رخصتۍ كښې زېنب واختے بلا د حسېن
شفق په وينو كړي ژړا پۀ ابتلا د حسېن
منم چې داغ يې د اكبر د شهادت ؤ په زړۀ
بار دوادۀ دشه قاسم يې هم حسرت ؤ په زړۀ
د علمدار غوڅ مړوندونه يې قيامت ؤ په زړه
خو يو جوش د شهادت چې يې راحت ؤ په زړۀ
قضا ته سر اېښے پۀ مخكښې ؤ رضا د حسېن
نعرې د چا په كائناتو مسلط كړو سكوت
جلوې په چا قربانېدو ته راليږي مكلوت
د انبياؤ په نظرونو شو كربل جبروت
پۀ ائينه كښې منعكس شولو ناسوت د لاهوت
پورته اتمام ته د حجت چې شوه ندا د حسېن
شفق په وينوكړي ژړا په ابتلا د حسېن
دښمن ويل مونږه منو چې يې فرزند د رسول (ص)
د زړۀ ټوټه د مرتضى يې جګر ګوش د بتول
كه د اجل چرې پېرزو دې په ځان نۀ وي نزول
راشه بېعت زمونږ په مخكښې د يزيد كړه قبول
ورته جواب كښگې ذوالفقار وكړه برېښنا د حسېن
شفق په وينو كړي ژړا په ابتلا د حسېن
لرې پرده شوه اصلي رنګ كښې نمايان شو اسرار
چې د امام په قتلولو باندې سرشو اشرار
بيا چې شبير نه شو على ته امامت په رفتار
كۀ چا كتے شولے پخپله بې حجاب ؤ ستار
د پاك وجود نه چې جدا شوله ردا د حسېن
شفق په وينو كړي ژړا پۀ ابتلا د حسېن
د دين پټے دادے خړوبه كړو امام په خون
كښت و جنت د ذوالجناح هره ادا د جنون
وكرامت د امام بې اوبو ژوندے چې و نون
د مظلومۍ وائي نوحه وس كربلا د حسېن
شفق په وينو كړي ژړا په ابتلا دحسېن
پټ په وريځ كښې د بلا د برق پشان دي همه
څه سرتور سرې كنډې رنډې يتيمان دي همه
خبر يې دا د محمد د خاندان دي همه
مير د كاروان بسته په اوښ زين العباد حسېن
شفق په وينو كړي ژا په ابتلا د حسېن
زبح عظيم شو مكمل پاتې نور حال نۀ شو
زير د منت وس دا كمال پاتې اجمال نه شو
يار د هندے د زوے د زوے سره اقبال نه شو
ځائے د عبرت دے اّل يې پاتې پۀ دنبال نۀ شو
حمزه شاهان دي ځائے په ځائے اّل صفا د حسېن
●●●
پنځم ټوك503 مخ:
= حضرت امام حسين = دنبوي نمر ، رڼا امامه
تياره دې لـــــــرې كــــــــــړه لــه اســلامه
پيړۍ شوې تيرې لابه تېريږي
قصه د غم به دې نه شي تمامه
زمان څپري كښې زما قدم وو
زمونږ ټهېكه وه مور چې بنا وې
تاريخ مې ياد شو چې ديارلسم وو
ترې بې خبره مه شې اے زويه
دهېندارې نه د زړه يې زدويه
چې پرې لوګي وي د ګناهونو
نه يم غلط حرف چې ياد شوم هېر شوم
نه مشتبه يم چې خلاص شوم ګير شوم
زړه مې درياب دے د حكمتونو
نه چې سېلاب يم ، راغلم او تېر شوم
په خوند كښې شېر يم په معنى شېر يم
ابتدائي يْم ، انتهائي يم
په هر يو رنګ يم ، زبر او زېريم
چې مې په تا شوه ، د خاطر مينه
جبين مې ايښے د نياز تا ته
چې بهره مومم ستا لـه جبينه
ستا په دولت خو زه پړده نه يم
ســــتا لـه امداده په پړده نه يم
زه د خپل رب يم د تا په شانې
د بندګانو پرور ده نه سم
ما وې د زړه كور، دې بے زمانه وو
ودان په ما وو او خپور زما نه وو
چې زه ترې لاړم هغسې كور دے
نه كور زما نه وو، نه شور زمانه وو
چې ماته ګورې و چاته ګورې
و چاته ګورې ، چې ماته ګورې
ته ماته ګورې، زه تاته ګورم
زه تاته ګورم، ته ماته ګورې
پرېشاني راوړي، خندا په ګل كښې
نغمه ښحي راوړي غم په بلبل كښې
كه پرېشاني ده كه غم، ژوندون دے
د شانې ګورې غاښ په كاكل كښې
جرمنه لاړه ، حمله دې لاړه
طاقت دې لاړ شو ، مزه دې لاړه
اوس به باران وي په تا د غم
قوت دې مات شو، شېبه دې لاړ ه
پنځم ټوك507 مخ:
= چې مخلص په محبت كښى د علي يم = زه هر څوكه ګنهګارئيمه ولي يم
'''لا به ماپه خوب لیدو په ماشومتوب کښ په شباب كښې شو ى نه يم ازيى يم'''
داد هغې  پاكى مينى بركت دى
چې دښمن د خارجي او درغلي يم
دا چې څه زما د خولى نه اوريده شي
هم ددى په څير په زړه باندى جلي يم
شوه سر سبزه مې هستي لـه بو ترابه
د دانى نه رسيدلى تر پلي يم
هر قدم د تخيل مې ځي رفعت ته
فخر علم  ته چې خاورى د تلي يم
دا علمونه ظاهر ي دي ټول هډونه
باب د علم روږدى كړى په نلي يم
كربلا شى ما حمزه ته چې دانه وي
دحسين د ذكر فكر عملي يم
روهيلکنډ
د اګرا او اوده شمالي سیمه کې روهيله پښتانه واکمن و، چې د پښتنو / یوسفزي قبیله وه. دغه يوسفزي قبيله د پېښور په شاوخوا او شاوخوا سيمو کې مېشته وه .ددې يو شمېر سردارانو چې د مغلو په پوځ کې يې لوړ مقامونه درلودل د اتلسمې مېلادي پېړۍ په پيل کې د بریلي ، بدايان ، سنبله او نورې ولسوالۍ ونيولې. چې دا سيمې اوس د روهیل کنډ په نامه یادیږي. په ۱۷۷۲ م کې د روهېلانو سردار حافظ رحمت خان یوسفزي چې د مرهټهانو له ورځني ځورونې څخه ستړی شوی و، د اوده له نواب شجاع الدوله سره یې تړون وکړ چې د روهیلانو د برید په صورت کې به د مرهټهانو له خوا د روهېلانو پر خاوره د برید په صورت کې به نواب شجاع الدوله به د مرهټيانو د يرغل پرمهال د روهيله پښتنو سره مرسته کوي او   په بدل کې به روهيله نواب ته څلوېښت لکه روپۍ وري.
مېړوښې زنا
مېړوښې زنا يا مُخصِنه زنا د زنا هغه ډول دی چې د زنا دواړه لوري يا يو يې واده کړی وي؛ البته، د "مُخصِنه" کلمه د واده شوې ښځې په مانا ده (یانې ښځه مېړوښه ده او واده يې کړی دی).
محصن زاني
محصن د احصان نه اخستل شوی دی چې منع ته وایي او یا دا چې په یو حسن او ماءمون ځای کې داخلیدو ته وايي، ددې څخه علاوه په قرانکریم کې محصن د حریت په معنی راغلی دی لکه چې الله ج فرمایي : (فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ )
واقعي سرحدات- بریدونه
ژباړه: استاد اجرالدین اقبال