cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د پولينډ لومړی وېش
شاليد
که څه هم روسيې له سايلينټ سيجم ‘Silent Sejm” راهيسې د يو څو لسيزو لپاره کمزوری پولينډ تر خپل څار لاندې سيمې په توګه ګڼلی و، پولينډ د يوې کورنۍ جګړې له امله هم وېجاړ شوی و، چې د بار کنفدراسيون “Bar Confederation” (بار “Bar” کې جوړ شو) ځواکونو په کې پر پولينډ باندې د روسي واک پرې کولو هڅه وکړه. اکراين کې د کوليېفچېنا “Koliyivschyna” کروندګر او قزاق “Cossack” پاڅون هم د پولينډ دريځ کمزوری کړ. سره له دې د پولينډ پاچا ستانيسلاو اګوسټ پونياتوسکي “Stanislaw August Poniatowski” چې د روسيې ملاتړ يې درلود، کمزوری مګر خورا خپلواک نظری ښکارېده. په پای کې روسي محکمې پرېکړه وکړه، چې تر څار يا قيموميت لاندې سيمې په توګه د پولينډ ګټورتوب کم شوی و.
يادو درې ځواکونو له يو ربړونکي ګاوندي سره د راکړې ورکړې د جبران او د پولينډ د ګډوډۍ بېرته منظمولو په موخه په رسمي ډول خپلې چارې په ښه ډول څرګندې کړې او بار کنفدراسيون يوه هوسا بهانه وړاندې کړه، که څه هم درې واړو د سيمو له تر لاسه کولو سره لېوالتيا درلوده.
وروسته له هغې چې روسيې د دانيوب پاچاهۍ يا د شهزاده تر واک لاندې سيمې ونيولې، هينري او د ستر دوک مېرمن د اتريش ماريا تيريسا “Maria Theresa of Austria” قانع کړل، چې د ځواک انډول به له عثمانيانو څخه د روسيې له لورې د خاورې نيولو پر ځای د ګډو ګټو دولت د درې ګوني وېش له مخې وساتل شي. پروس چې له اوږدې مودې راهيسې يې غوښتل د شاهي پروس “Royal Prussia” په نوم د پولينډ شمالي ولايت په خپلې خاورې پورې وتړي، د همدې فشار له مخې يې درې واړو ځواکونو د پولينډ په لومړي وېش هوکړه وکړه.
دا د اتريش او عثماني سترواکۍ تر منځ د اتريش له لورې د يوازې د برسېرنو نيوکو په شتون سره د شوني اتحاد په رڼا کې و، که څه هم بالکانونو کې يې ښايي د يو څه زياتو عثماني سيمو تر لاسه کولو ته لومړيتوب ورکړی وي، چې هبسبورګ يې له اوږدې مودې راهيسې هيله درلوده. روسان د اتريش له پولې څخه لرې، مولداويا څخه هم بېرته ووتل.
د وېش پيل
وار له مخه په ۱۷۶۹-۱۷۷۱ز کالونو کې پروس او اتريش د ګډو ګټو دولت ځيني سرحدي سيمې نيولې وې، چې اتريش په ۱۷۶۹-۱۷۷۰ز کال کې زيپيز ولسوالي “Scepes County” او پروس لايونبرګ او بيوټو “Lauenburg and Butow” سيمه خپلې خاورې سره يو ځای کړې وه. د ۱۷۷۲ز کال د فبروري په ۱۹ ويانا کې د وېش تړون لاسليک شو. له دې څخه مخکې د پروس او روسيې تر منځ تړون د ۱۷۷۲ز کا د فبروري په ۶ سينټ پيټرسبرګ کې شوی و.
د اګسټ میاشتې په لومړيو کې د پروس او اتريش ځواکونه په ورته وخت کې د ګډو ګټو دولت ته ننوتل او هغه ولايتونه يې ونيول، چې د دوی په منځ کې پرې هوکړه شوې وه. د اګسټ په ۵ نېټه درې واړو ډلو د هر اړخ له لورې د ترلاسه شويو سيمو په اړه تړون لاسليک کړ.
د بار کنفدراسيون چې اجرائيه هئيت يې د اتريش پرېښودلو ته اړ کړای شوی و او د خپلو کنډکونو ملاتړ يې کړی و، وروسته له هغې چې اتريش د پروس او روسيې تر منځ اتحاد سره يو ځای شو، کنډکونو خپلې وسلې ښکته نه کړې. د دوی تر امر لاندې زياتو فوځي سنګرونو د شونتيا تر بريده مقاومت وکړ. کراکاو سيمه کې د واوېل کلا يوازې د اپرېل په پای کې پرېوته؛ ټاينېس فوځي کلا د ۱۷۷۲ز کال د جولای تر پای پورې مقاومت وکړ او زيستوچووا کلا چې کاسيمير پولاسکي يې مشري کوله، د اګسټ تر وروستيو پورې وساتل شوه. په پای کې د بار کنفدراسيون مات شو او غړي يې يا له هېواده د باندې وتښتېدل او يا د روسانو له لورې سايبريا ته ولېږدول شول.
د آنژو پاچا لومړی شارل
لومړی شارل (زوکړه: د ۱۲۲۶/۱۲۲۷ زکال پیل – مړینه: د ۱۲۸۵ زکال د جنوري ۷ مه) چې په معمول ډول د آنژو یا د ناپل په شارل پېژندل کېږي د کاپیتین سلطنتي لړی غړی او د انژو د دویمې کورنۍ بنسټ اېښودونکی و. نوموړی د روم په سپېڅلۍ سترواکۍ کې له ۱۲۴۶ زکال څخه تر ۱۲۸۵ زکال پورې د پروونس او د فورکالکویر کنټ (۱۲۴۶- ۱۲۴۸؛ بیاځلي ۱۲۵۶-۱۲۸۵ زکال)  او له ۱۲۴۶ زکال څخه تر ۱۲۸۵ زکال پورې د فرانسې د آنژو او مین کنټ و. سربېره پر دې نوموړی د سیسیل پاچا (۱۲۶۶-۱۲۸۵ زکال) او د آخائیا شهزاده (۱۲۷۸-۱۲۸۵ زکال) و. په ۱۲۷۲ زکال کې نوموړی د البانیا د پاچا په توګه معرفي شو او په ۱۲۷۷ زکال کې یې د اورشیلم یا د بیت المقدس د پاچاهي ادعا هم وکړه.
شارل د فرانسې د اتم لویي او بلانش کاستیلي کشری زوی و چې د ۱۲۴۰مې لسیزې تر لومړیو پورې په کلیسایي چارو بوخت و. د پروونس او فورکالکویر له وارثې، بئاتریس سره له واده کولو وروسته ورته دغه ښارونه (پروونس او فورکالکویر) په لاس ورغلل. په دغه ښارونو کې د مرکزي واکمنۍ رامنځته کولو په موخه د هغه هڅې لامل وګرځېدې څو له خپلې خواښې، بئاتریس ساوي او نورو اشرافو سره مخالف شي. شارل آنژو او مین له خپل ورور، د فرانسې له نهم لویي څخه په اپاناژ بڼه (د پاچاهۍ له میراث څخه بې برخې د واکمن زوی ته د یو شمېر املاکو سپارلو چارې ته وايي) ترلاسه کړل. نوموړي د اوومې صلیبي جګړې پر مهال مصر ته په سفر کې د لویي ملتیا وکړه. په ۱۲۵۰ زکال کې پروونس ته له راګرځېدو لږ وروسته شارل درې بډایه خودمختاره ښارونه – مارسي، آرل او اوینیون – اړ کړل څو د هغه واکمني ومني.
شارل په ۱۲۵۳ زکال کې د فلاندر او هاینو له کونټیس دویمې مارګاریت څخه د هغې د مشر زوی جان پر وړاندې د هاینو سیمې په بدل کې ملاټړ وکړ. دوه کاله وروسته نهم لویي هغه اړ کړ څو له دغې سیمې تېر شي او مارګاریت هم د هغو په بدل کې ورته ۱۶۰ زره مارکه ورکړل. شارل د پروانسلي یاغي اشرافیان او ښارونه ځانته تسلیمۍ ته اړ کړل او په دې سره یې د آرل په پادشاهۍ کې په لسګونو ښارونو او اربابانو ته په اړوندو قلمرونو خپله واکمني رامنځته کړه. په ۱۲۶۳ زکال کې نوموړي له څو کلنو مذاکراتو وروسته له شټاوفنانو څخه د سیسیل د پاچاهۍ د نیولو اړوند د کاتولیک کلیسا (واټیکان) وړاندیز ومانه. په دغه پاچاهۍ کې د سیسیل له ټاپو سربېره د ناپل تر شماله سویلي ایټاليا شاملېده چې د ریجنو په نوم پېژندل کېده. پاپ څلورم اوربان د سیسیل له مانفرد سره د صلیبي جګړې اعلان وکړ او له شارل سره یې مرسته وکړه د خپلو نظامي چارو لپاره مالي امکانات برابر کړي.
شارل د ۱۲۶۶ زکال د جنوري په ۵ مه د روم پاچا وټاکل شو. نوموړي د مانفرد پوځ له منځه یووړ او ریجنو یې تر ډېره پورې له مقاومت پرته ونیو. د ۱۲۶۸ زکال پر مهال په تاګلیاکوزو جګړه کې د مانفرد پر ځوان وراره کنرادین باندې له بریا وروسته د هغه حکومت لا پیاوړی شو. په ۱۲۷۰ زکال کې نوموړي د نهم لویي له خوا په تنظیم شوې اتمه صلیبي جګړه کې ونډه واخیسته او د تونس حفصي خلیفه یې اړ کړ څو په کلني ډول هغه ته باج ورکړي. د شارل دغو بریاو د پاپ د ایټالوي پارتیزانانو (په ګوئلف مشهور و) ترمنځ د هغه بې ستونزې رهبري تضمین کړه، خو په پاپي ټاکنو کې د هغه اغېز او په ایټالیا کې یې پیاوړی پوځي واک د پاپانو د ناخوښی لامل وګرځېد. هغوی هڅه وکړه چې د هغه واک غوښتنه نورو خواو ته هدایت کړي له همدې امله یې مرسته ورسره وکړه څو د هوکړو له مخې د اخائیا، اورشلیم او آرل د واکمنۍ ادعا وکړي. په ۱۲۸۱ زکال کې څلورم پاپ مارتین، شارل ته اجازه ورکړه څو د بیزانس سترواکۍ پر وړاندې صلیبي جګړه پیل کړي. د شارل بېړۍ په مسینا کې راغونډې شوې څو خپل عملیات پیل کړي، خو د ۱۲۸۲ زکال د مارچ په ۳۰ مه نېټه د سیسیل د ماښامني په نامه پاڅون پیل شو او په سیسیل ټاپو کې یې د شارل واکمنۍ ته پای ټکی کېښود. هغه د فرانسې او واټیکان پر مرسته کولای شو څو له خپلو اصلي سیمو (یا د ناپل له پاچاهۍ) دفاع وکړي. شارل په سیسیل باندې د برید کولو لپاره د چمتووالي نیولو پر مهال ومړ.
ماشومتوب
شارل د فرانسې د پاچا اتم لویي او بلانش کاستیلي کوچنی زوی و. د هغه د زیږون نیټه مالومه نه ده، خو په ډېر احتمال سره نوموړی د هغوی د یوه نوي زېږېدلي زوی له مړینې وروسته د ۱۲۲۷ زکال په لومړیو کې زېږېدلی. شارل د پاچا یوازنی هغه ژوندی پاتې شوی زوی و چې د خپل پلار له پاچاهۍ وروسته زېږدلی و؛ هغه حقیقت چې نوموړي په خپلې ځوانۍ کې ورباندې ټینګار کړی او د هماغه مهال وقایع لیکونکي، متیو پاریس په کرونیکا ماجورا (Chronica Majora) کې لیکلی. نوموړی لومړنی کاپیتي و چې شارلمان وبلل شو.
اتم لوئي د ۱۲۲۶ زکال په نومبر میاشت کې ومړ او مشر زوی یې نهم لویي د هغه ځای ناستی شو. مرحوم پاچا دا اراده لرله چې کوچني ماشومان یې د روم په کاتولیکه کلیسا کې د دندې لرلو لپاره چمتو کړي. د چارلز د روزنیزو لګښتونو جزیات نامعلوم دي خو په هغې ښې زده کړې وشوې. نوموړي د کاتولیک دوکتورینو اصول زده کړل او کولای یې شول په لاتیني متنونو کې تېروتنې پیدا کړي. له شعر، طبابت او قوانینو سره د هغه لیوالتیا په ښه توګه مستنده شوې.
شارل ویلي چې مور یې د ماشومانو پر زده کړو کې ډېره برخه لرلې. په واقعیت کې بلانش په بشپړه توګه په دولتي چارو کې ښکېل وه او په ډېر احتمال سره یې کولای شو د خپل وخت یوه برخه خپلو کوچنیو ماشومانو ته ځانګړې کړي. شارل له ۱۲۳۷ زکال وروسته د خپل ورور لومړي رابرټ چې د آرتوا کنټ و؛ په دربار کې اوسېد. نږدې څلور کاله وروسته د نوموړي څخه پالنه د هغه بل ورور آلفونس چې د پواتیه کنټ و پر غاړه واخیسته. نوموړي د لا مارکه د کنټ هیو ایکس لوزیګنان پر وړاندې د خپلو وروڼو په لښکرکشیو کې له ونډې اخیستو وروسته دا وښووله چې هغه د کلیسايي چارو لپاره جوړ نه دی.
مړینه
شارل برینډیزي ته لاړ او راتلونکی کال یې په سیسیل باندې برید ته چمتووالی ونیو. نوموړي په سیسیل کې خپلو پخوانیو چارواکو ته د یوځای غونډ کېدو احکام ولېږل. له دې سره فوجا ته د سفر پر مهال شدید ناروغ شو. هغه د ۱۲۸۵ زکال د جنوري په ۶ مه خپل وروستی وصیت وکړ او د آرتوا دویم رابرټ یې د سالرنو د شارل تر خوشي کېدو پورې د خپل لمسي شارل مارټل نایب السلطنت وټاکه. نوموړی د جنوري په ۷ مه ومړ؛ مړی یې د ناپل په یوه مرمرینه مقبره کې خښ کړای شو، خو زړه یې د پاریس کوونټ سنټ – ژاک (Couvent Saint-Jacques) ته یووړل شو. د نوموړي جسد په ۱۲۹۶ زکال کې د ناپل نوې جوړېدونکې لویې کلیسا ته ولېږدول شو.
میراث
د دیارلسمې پېړۍ د دوه تاریخ لیکونکو، باتولومائویس نئوکاسټرو او سابا مالاسپینا اثارو د شارل اړوند په معاصرو لیدلورو اغېز لرلی، په داسې حال کې چې د ده اړوند د هغه لیدلوري مغرضانه و. لومړني شارل د یو ظالم په توګه توصیف کړی څو د سیسیل د ماښامني پاڅون لپاره توجیه برابره کړي. دویمي یې هم په ۱۲۸۵ زکال کې د آراګون د صلیبي جګړې د لغو کولو په ګټه استدلال کړی. شارل په ګڼ شمېر برخو لکه د سکې وهلو، مالیاتو او امالفي نامحبوبه چارواکو د ګمارنې په برخو کې د خپلې سترواکۍ د مخکښانو پالیسیو ته دوام ورکړی و. له دې سره د نوموړي سلطنت د «فرانسووي کېدو» یا «پروانشالیستي توب» پر لور و. نوموړي په رجنو کې املاک نږدې ۷۰۰ فرانسوي پا پروونسي اشرافو ته د ډالۍ په توګه وسپارل. هغه په سیسیل کې د پخوانیو واکمنانو د لګښتمنو تشریفاتي جامو په څېر جامې چې له بیزاني او اسلامي هنر څخه په کې کار اخیستل کېده، نه اغوستې، بلکې د نورو لویدیځو واکمنانو په څېر یې «ساده سلطنتي» جامې اغوستې، لکه څرنګه چې وقایع لیکونکي توماس توسکوس یې اړوند څرګندونې کړي؛ توسکوس په ۱۲۶۷ زکال کې ناپل ته سفر کړی و.
د ۱۳۱۰ زکال په شاوخوا کې فلورانسي تاریخ لیکونکي جیوواني ویلاني څرګنده کړې چې شارل د ۱۲۷۰مې لسیزې په وروستیو کې تر ټولو ځواکمن مسیحي پاچا و. جنوايي شاعر، لوچتو ګتیلوزیو چارلز له شارلمان سره پرتله کړی. دواړه راپورونه ښيي چې شارل تر ډېره پورې د سترواک په توګه په پام کې نیول کېږي. د معاصرو تاریخ پوهانو ترمځ رانسمین څرګندوي چې شارل هڅه وکړه څو د مدیترانې په ختیځ کې سترواکي جوړه کړي. جرارډ سیوېري لیکي چې هغه غوښتل په لویدیځ واک ترلاسه کړي.
فرید ماموندزی
فرید ماموندزی د (۱۹۶۶م) کال د جون په لسمې نیټې د کونړ د مرورې ولسوالۍ په لر کلي کې زیږیدلی دی. لومړنۍ زده کړې یې په لر کلي کې سرته رسولي او بیا دخپلې کورنۍ سره پیښور ته کډه شوی دی. پلار یې د پیښور په دولتي لیسې کې شامل او له هغې فارغ شوی دی. د اسلامي علومو ډیره برخه چې د قرانکریم ترجمه هم په بر کې نیسي، د خپل پلار ارواښاد مولوي حمدالله ماموندزي څخه ولوستله. ورپسی یې د پیښور په اسلامیه کالج کې د کیمیا او بیولوژي په برخه کې د ليسانس سند تر لاسه کړ. ماموندزي د محصلۍ په دوره کې،‌ د وحدت په جریده کې لنډې ټولنیزې مقالې لیکلې او هم یې د جوانان د جريدې د پښتو برخې د چلوونکي په توګه کار کړی دی.
دندې او فعاليتونه:
لومړنۍ کاري دنده یې په (۱۹۹۲م) کې د ماین پاکۍ په یوې موسسې کې د محاسب په توګه پیل کړه او دوه کاله وروسته په اسلام اباد کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د هماهنګۍ له دفتر سره د محاسب په توګه مقرر شو. له څلور نیم کاله خدمت څخه وروسته د ملګرو ملتونو د خوراک او کرنې له سازمان سره د اداري مسؤلیت ترڅنګ، د مالي امورو په اداره کې د ماسټرۍ سند هم تر لاسه کړ. په (2000 م) کال کې د ملګرو ملتونو د نړیوال کارمند په توګه په مراکش/ المغرب کې د ملګرو ملتونو لخوا په لویدیزې صحرا کې د ریفرنډم له هیئت سره د بودیجې د مسول په صفت کار پیل کړ. له شپږ کلنې دندې وروسته،‌ لومړی د افریقا سيراليون او بیا د آسیا نیپال ته، د محاسبې او بودیجې د مسول په توګه د ازادې مقابلې له لاري انتخاب او ولیږل شو. له هغه وروسته ایټالیا ته واستول شو او د ملګرو ملتونو د مرکزي منيجمنټ د برخې د عمومي مسول په توګه‌ شپږ کاله همدلته پاتې شو.
نوموړی نن سبا د ملګرو ملتونو په مرکزي دفتر کې چې په نیویارک کې دی، د ترهګرۍ ضد ادارې په پروګرام کې د افسر په توګه کار کولو تر اړخه، د کارنل پوهنتون څخه یې د بشري منابعو د ادارې ډیپلومه هم تازه تر لاسه کړي دي. په اسلام آباد کې د هستوګنې په مهال یې د افغانستان د لرغوني تاریخ د میراث د ساتنې د ټولنې سره چې د آغلې نانسي ډوپرې په څیر مشهورو خلکو یې غړیتوب درلود له نېږدې کار کړی دی. همدارنګه اوسمهال په افتخاري ډول، د خورو ورو افغانانو له هغې ټولنې سره همکاري لري چې له هیواد څخه د باندې د هغوي په کلتوري او اړونده ستونزو باندی څیړنې او خدمات ترسره کوي.
ټولنيزه انسان پېژندنه
ټولنيزه انسان پېژندنه يا Social Anthropology په انساني ټولنو او کلتورونو کې د کړو وړو فردي ځانګړتياوې څخه بحث کوي. دا پوهه په ټول انګليسان او عامه شتمنۍ او د اروپا ډېره برخه کې د انسان پېژندنې ستره جوړونکې برخه ده، چې په يادو سيمو کې له کلتوري انسان پېژندنې څخه يوه بېله څانګه ده. ټولنيزه انسان پېژندنه په متحده ايالتونو کې په کلتوري انسان پېژندنه يا ټولنيز-کلتوري انسان پېژندنه کې په عام ډول ډلبندي شوې ده.
له کلتوري انسان پېژندنې سره پرتله
د کلتوري انسان پېژندنې اصطلاح په عمومي ډول د توکم پالنې فعاليتونو باندې پلې کېږي، چې په معنا کې جامع دي، هغو لارو چارو ته متمايل دي چې کلتور په کې فردي تجربې اغېزمنوي يا د پوهې، دودونو او د يو قوم د بنسټونو د يو روڼ نظر چمتو کول په نښه کوي. ټولنيزه انسان پېژندنه د توکم پالنې پر هغو فعاليتونو باندې پلې کېدونکې اصطلاح ده، چې د ټولنيزو اړيکو د يو ځانګړي نظام څنډې يا ګوښې ته کولو هڅه کوي. لکه: هغه نظامونه چې کورنی ژوند، اقتصاد، قانون، سياست يا دين رانغاړي، د ټولنيز ژوند جوړښتي بنسټونو ته د شننې لومړيتوب ورکوي او کلتوري ښکارندو ته د ټولنيزې علمي پلټنې د اصلي مسئلو اړوند دويمې يا ثانوې کچه ورکوي.
د ټولنيز انسان پېژندونکو لپاره د پام وړ موضوعګانې دودونه، اقتصاد او سياسي تنظيم يا اداره، قانون او په کې د ټکر حل لارې، د مصرف او تبادلې نمونې، خپلوي او کورنی جوړښت، جنسيتي اړيکې، زېږون او ټولنيز کول او دين دي، په داسې حال کې چې د ټولنيزې انسان پېژندنې اوسني پوهان له نړيوال پلوۍ، توکميز تاوتريخوالي، جنسيتي څېړنو، څو مليتي اصالت او سيمه ايزې تجربې او د سايبري فضا کلتورونو راڅرګندېدل سره سروکار لري او له اقتصادي پرمختګونو سره د چاپيريالي اندېښنو د ټکر پر مهال د مخالفانو په يو ځای کولو کې هم مرسته کولی شي. د Gillian Tett او Karen Ho په ګډون برتانوي او امريکايي انسان پېژندونکو، چې Wall Street [پېښه] يې وڅېړله؛ له ۲۰۰۷-۲۰۱۰ مالي کړکېچ لپاره په اقتصادي او سياسي نظريه کې د نغښتې تخنيکې تشرېحاتو يوه ځايناستې تشرېح چمتو کړه.
د انګليستان، فرانسې او امريکا د ټولنيزې کلتوري انسان پېژندنو تر منځ توپيرونه په زياتېدونکو خبرو اترو او د دواړو نظريې او تګلارو په رانيولو سره لږ شوي دي. ټولنيز او کلتوري انسان پوهان او ځيني هغه پوهان چې دا دواړه سره يو ځای کوي، د انسان پېژندنې په زياتره بنسټونو کې موندل کېږي. په دې ډول د بنسټيزو واحدونو رسمي نومونه نور د روزنو يا سمونونو د دې پوښښ محتوا په بشپړ او اړين ډول نه راغبرګوي. لکه د ټولنيزې او کلتوري انسان پېژندنې بنسټ Institute of Social and Cultural Anthropolgy (اکسفورډ)، په جوړښت کې د بدلون منعکس کولو په موخه خپل نوم بدل کړ. ځيني نور لکه د Kent پوهنتون کې ټولنيزه انسان پېژندنه؛ په ساده ډول انسان پېژندنه شوه. زياتره يې هغه نوم ساتي، چې پر بنسټ يې رامنځته شوي دي.
د متمرکز ساحوي څېړنو (د ګډونوال د کتنې مېتودونو باندې ټينګار کولو سره) په ګډون په ټولنيزه انسان پېژندنه کې اوږدمهاله کيفيتي څېړنه په دوديز ډول د اند ټولونو، پوښتنليکونو او لنډو ساحوي کتنو د کميتې څېړنې په پرتله هڅول شوې ده، چې کميتي څېړنه په نمونه يې ډول د اقتصادپوهانو، سياستپوهانو او زياتره ټولنپوهانو له لوري کارول کېږي.
تمرکز او پرله پسې عمل کول
ټولنيزه انسان پېژندنه د خپلې پراخه لړۍ، په ټوله نړۍ کې د ټولنو او کلتورونو پرتليز توپير ته د پاملرنې او د اروپايي الاصل امريکايانو د انګېرنو د بيا ازمايلو په موخه يو سمون يا روزنې ته د دې پوهې له لوري د ورکول کېدونکې وړتيا له مخې له ځينو مضامينو لکه اقتصاد او سياسي پوهې څخه بېله شوې ده. ياده پوهه له ټولنپوهنې څخه د خپلو اصلي لارو چارو (د ګډونوال د اوږد مهاله کتنې او د ژبپوهنې وړتيا پر بنسټ) او د مايکرو څېړنو له لارې د چمتو شوي مناسبتوب او روښنايۍ په اړه د ژمنتيا له مخې بېله شوې ده. ټولنيزه انسان پېژندنه کلتور، هنر، شخصيت او ادراک ته د رسېدلو لپاره د سختو ټولنيزو ښکارندو تر شا پراختيا کوي. د ټولنيزې انسان پېژندنې زيات پوهان کميتي مېتودونه هم کاروي، په ځانګړي ډول هغوی چې څېړنه يې له سيمه ايز اقتصاد، احصايې، انساني ايکولوژي، د پوهې ځواک يا روغتيا او ناروغتيا ته ورته موضوعګانو سره اړيکه لري.
کاري ځانګړتياوې
په ټولنيزه انسان پېژندنه کې کاري ځانګړتياوې ځکه بدلېږي، چې د څېړنې شيانو بڼه بدله کړې او نوې معنوي نمونې رامنځته کېږي. موسيقي پېژندنه او طبي انسان پېژندنه د اوسنيو په ښه ډول راپېژندلو شويو ځانګړتياوو بېلګې دي.
يو څه وروستی او د اوسمهال ادراکي پرمختګ له ډلې د غېر عادي ټيکنالوژيو ټولنيز او توکميزې پوهېدنې، د کورنۍ راپورته شوې بڼې او د خپلوۍ په اړه نمونه شوي نوي ټولنيزتوبونه، د دولتي ټولنپالنې د برم داوم لرونکې غورځېدنه، د بيا راپورته کېدونکي مذهبي تعصب سياست او د Audit کلتورونو او ځواب وينې وړتيا شننې يادولی شو.
ياد مضمون ته له ځينو نورو پوهو څخه ژوند ورکول شوی او لکه د فلسفې (اخلاق، ښکارندپوهنه، منطق)، د پوهې تاريخچې، رواني شننې او ژبپوهنې له لارو چارو سره يې مرسته کړې ده.
مضمون اخلاقي
ياد مضمون اخلاقي او انعکاسي دواړه اړخونه لري. په دې برخه کې کار کوونکو د هغه حس يو پوهاوی رامنځته کړی دی، چې پوهان په کې د خپلې څېړنې شيان او هغه لارې چارې جوړوي، چې کېدای شی انسان پېژندونکي په خپله په کې د دوی له لوري څېړل کېدونکو ټولنو کې د بدلون پړاوونو سره مرسته وکړي. د دې يوه بېلګه د Hawthorne [اصل کې يو ډول غرنۍ ونه ده، چې ابي خوشبويه ګلان نيسي] اغېزه ده، چې په واسطه يې څېړل کېدونکي شيان کېدای شي هغه پوهې ته په ځواب ويلو کې خپل کړه وړه بدل کړي، چې کتل کېږي او څېړل کېږي.
ايا د نورو ژبو څخه د ويکي پيډيا د يو ژباړل هم د پښتو ويکي پيډيا په ليکنو کې زياتوالی روالی؟
ايا د نورو ژبو څخه د ويکي پيډيا د يو ژباړل هم د پښتو ويکي پيډيا په ليکنو کې زياتوالی روالی؟ ځواب هو دی، که چېرته تاسې د ليکنې کولو سره نوي ياست، نو لومړی له نورو ژبو څخه ژباړې وکړئ، ځکه د ژباړې کولو سره به له يوې خوا تاسې سره ليکنه تياره موجوده وي، بله دا چې ستاسې ليکنه به په اتومات ډول خپره شي او د پښتو ژبې په ليکنو کې به زياتوالی راشي.
د سيکانو واکمني
مهاراجا رنجیت سنګ څوک وو؟
مهاراجا رنجیت سنګ د نولسمې پېړۍ په پیل کې لاهور ونیو. د یوه اټکل له مخې رنجیت سنګ څلوېښت کاله په پنجاب حکومت وکړ. دا هغه دوره ده چې سیکانو په بشپړ ډول د برصغیر د واکمنۍ فرصت ترلاسه کړ. په دې سیمه کې د هندوانو او مسلمانانو د واکمنۍ تاریخ څو زره کلن دی.
ویل کیږي چې هغه د مغلو هغه ودانۍ چې د هغه د مثال په توګه وې ړنګې کړې او د سرو زرو او سپینو زرو ټول تابوتونه او قیمتي ډبرې یې چې په دیوالونو کې کارول شوې وې لرې کړې او په لاهور کې د اصف خان مقبره له مرمر څخه جوړه شوې وه، هغه هم ونړول شوه او پرزې یې هم ونړول شوې. د نورجهان مقبره ونړول شوه او هغه قیمتي ډبرې چې په مقبره کې ایښودل شوې وې له منځه یوړل شوې.
د لاهور په شاهي قلعه کې د رنجیت سنګ مجسمه نصب شوه
د اهور په تاریخي شاهي قلعه کې د پنجاب د پخواني واکمن مهاراجا رنجیت سینګ مجسمه نصب ده چې هغه په اسه سپاره دی چې کمان او تیر لري.
دغه مجسمه دلته د برطانيې د سيکانو د ميراث مشر بابي سينګ بنسل د والډ سټي لاهور په همکارۍ نصب کړې ده، د فايبر د سرد برونزو څخه جوړه شوې مجسمه د مهاراجه رنجيت سنګ د واقعي ژوند د انځورولو هڅه کوي.
د مجسمې د پرانېستلو مراسم ترسره شول چې په کې ګڼ شمېر سکهانو ګډون کړی و. ډائريکټر والډ سټي لاهور اتھارټي وئيلي دي موجوده حکومت مذهبي سياحت ته وده ورکولو کوشش کوي او دا هم د همدې سلسلې يوه اړيکه ده۔
دغه مجسمه د پنځه فوټه پنځه انچه قد لرونکی مهاراجا انځوروي چې د هغه د خوښې عربي نسل 'کهر بهار' باندې ناست و چې د افغانستان د بارکزو د دورې مرکزي مشر دوست محمد خان ورته ډالۍ کړی و.
دا د متوسط قد لرونکی آس د خپل سرعت له امله مهاراجا ته خوښ شو، د ځینو روایتونو له مخې مهاراجا رنجیت سنګ د اسونو سره دومره مینه درلوده چې د څلور زره آسونو خاوند و.
د مهاراجا رنجیت سنګ د مړینې د کلیزې په مناسبت سږکال هم په سلګونو سکه زیارت کوونکي لاهور ته رسېدلي چې په ترڅ کې به یې د مذهبي مراسمو د ترسره کولو لپاره ګوردواره دیره صاحب ته هم حاضریږي.
دلته د سیکانو زیارت کونکي هم د تاریخي کلا څخه لیدنه کوي. چیرته چې اوس د سکه ګالري بهر دا مجسمه به د دغو سیلانیانو هرکلی وکړي. د سکه ګالري د مای جندان د ماڼۍ په ښکته برخه کې موقعیت لري، د مهاراجا میرمن او د سکه کورنۍ وروستۍ واکمنه وه.
فقیر سیف الدین، چې دا مجسمه یې ډیزاین کړې، د فقیرخانې د موزیم مشر دی، چې کورنۍ یې د پنجاب د مهاراجا رنجیت سنګ د تاریخ ساتونکې ده. فقیر سیف الدین وائس اف امریکه ډیوه سره په خبرو کې وویل چې د سکهانو د دغه مشر مجسمې تر دې وړاندې هم جوړې شوې وې خو دا د خپل ډول لومړنی شاهکار دی. دا دومره دوامدار دی چې د دې وړتیا لري چې د دېرش څخه تر پنځه دېرش کلونو پورې د خلاص اسمان لاندې د هوا سختۍ سره مقاومت وکړي.
د مجسمې په چمتو کولو کې د پام وړ کار شوی دی، د مهاراجا په لاس کې کمان او تیر او په کمر کې ډال، د مهاراجا په جامو او بوټانو کې د ښکلي زري او موتی کار شوی دی.
مجسمه ساز بوبي سنګهـ وائس اف امریکه ډیوه سره د خبرو په مهال وویل چې هغه د تیرو دېرشو کالو راهسې لاهور ته راځي او اوس غواړي لاهور ته ډالۍ ورکړي. داسې ډالۍ چې لاهور او د لاهور خلک به د پخواني واکمن سره تړلي وساتي.
د دې لپاره، هغه خپل نظر د والډ ښار چارواکو ته وړاندې کړ، چې په خوښۍ سره یې ومنله. هغه وویل چې کله د پاکستان د پنجاب ایالت مختلفو پوهنتونونو یا تعلیمي ادارو ته د لیکچر ورکولو لپاره ځي نو حیرانیږي چې اوسنی نسل له رنجیت سنګ نه بلد دی.
مجسمه په دقت سره جوړه شوې ده، د مهاراجا په لاس کې کمان او په کمر کې ډال دی، او د مهاراجا په جامو او بوټانو کې ښکلې زري او موتی کار شوی دی.
مجسمه ساز بوبي سنګهـ وائس اف امریکه ډیوه سره د خبرو په مهال وویل چې هغه د تیرو دېرشو کالو راهسې لاهور ته راځي او اوس غواړي لاهور ته ډالۍ ورکړي. یوه ډالۍ چې لاهور او د هغې خلک د تیرو واکمن سره تړلي ساتي.
پټاني
پټاني ( کوماوني : पथनी) د هند د اتراکنډ ایالت د کوماون همالیا د ګنګوليهات تحصیل پیتوراګره ولسوالۍ د اټیګوان او کامسیار سیمې یوه توکمیزه ډله ده، دوی په اصل کې پښتانه دي چې په پخوا وختونو کې د دوی نيکه ګانو هند ته کډه کړې وه او د وخت په تېرېدو دوی خپله ژبه او خپل کلتور د ځايي خلکو د اغېز له کبله پريښی يا لږ تر لږه بدلون يې موندی دی.
پټاني خلک د غرنۍ راجا قبیلې غړي دي چې د هند له پټانکوټ ، نورپور څخه بهالواګر او بیا د شپاړسمې پیړۍ په لومړیو کې خپل اوسني ځای اتراکنډ ته مهاجر شوي. اتکینسن دوی د هغه ډلو په توګه تشریح کړل چې د کاټیوري واکمنۍ په پای کې په کماون کې کوچنۍ سلطنتونه او په کمون کې د چاند کورنۍ راڅرګندېدل. د چانډانو سره د لنډې مودې وروسته، دوی ته د اټیګاون او کامسیار د پټي، یانې د ګني ګانګولي څخه تر بنسپتن پورې د پټۍ په توګه ډالۍ ورکړل شوه.
د سيکانو واکمني
د لاهور په شاهي قلعه کې د رنجیت سنګ مجسمه نصب شوه
وهابي سنګ وویل چې رنجیت سنګ نه یوازې د سیکانو بلکې د هندوانو او مسلمانانو مشر و او چا چې د پنجاب صوبه جوړه کړه، د هغه په اړه ډېر غلط فهمونه شته. د ده په وينا، داسې هم ويل کېږي، چې له مهاراجا سره ظلم شوى، خو تاريخ ګواه دى، چې هغه يو مهربانه، انسان دوسته او تر هر څه پورته يو داسې واکمن و، چې د سيمه ييزو سياستونو پلوي يې کوله.
پټاني
راوتونه
دوی په څلورو راتونو وېشل شوي دي ( राठ ) د قبیلې اصلي بنسټ ایښودونکی د دام سنګ د څلورو زامنو د اولادونو سره مطابقت لري،.
د سيکانو واکمني
حوالې
https://www.urduvoa.com/a/pakistan-lahore-maharaja-ranjit-singh-statue/4978715.html
پټاني
راوتونه
د راټ کلمه د سنسکرت له کلمې ratha څخه راځي، چې مانا یې کریت ده، د دې لپاره چې دا د بنسټ ایښودونکي میراث وړونکي دي.
د سيکانو واکمني
نور وګوره
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سيکان وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:پنجاب وېشنيزه:پنجابي ژبه وېشنيزه:پاړسي ژبه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
باب خيبر
د دروازې پېژندنه
دا دروازه په ۱۹۶۴ کال کې د ایوب خان د پوځي حکومت له خوا جوړه شوې وه. د خیبر دروازه په خیبر ایجنسۍ کې د خپلواکۍ وروسته ترټولو مشهور جوړښت ګڼل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:باب خيبر وېشنيزه:خيبر پښتونخوا وېشنيزه:خيبر دره وېشنيزه:پښتو شعرونه وېشنيزه:پښتو ادب وېشنيزه:پښتو
پټاني
دین
د هندوانو اکثریت د هندوانو پینتون او همدارنګه د نورو محلي خدایانو عبادت کوي لکه ګولو دیوتا ، کیسین، کلبشت، او نندا دیوي، د نورو کمونیانو په څېر.
د قبیلې اصلي معبود سیم دیو (سام دیو) دی، چې تل د خپل ورور هارو دیو (هر دیو) سره یوځای بلل کیږي، د چاند د راجا هریش الهی روح. د دوري پټانيان د هارو سیم سره د ما هاتکالک، د ګنګوليهات مور او پردیوي هم عبادت کوي.
دود
د کوماوني راجپوتانو په څېر، د دوی دود او کلتور د نورو کمونیانو په څېر دی. د کماوني هولي دود، جوده او چنچاري سندرې، او د خدایانو سندرې جاګر، سارو او چولیا د کمون د تورو نڅا د دوی د کلتور یوه غوره برخه ده.
پادریان
د دوی دودیز پادریان د دیوراري کونا د برهمنانو اپادھیای قبیله دي.
غونډې او جشنونه
د دوی اصلي جشنونه هاریلا دي - د حاصلاتو یو جشن دی چې په ټول کماون وجیاداشمي (بیجئ دشمي) کې لمانځل کیږي. دوسله. په دې ورځ، د شیطان پاچا راون په وړاندې د رب رام بریا لمانځل کیږي؛ دا د راجپوت ټولنې لپاره ځانګړی اهمیت لري ځکه چې په دې ورځ د وسلو عبادت هم کیږي. د رکشا بندان یا راکي یا شرواني پورنیما هلته د مقدس تار یاګنوپوت بدلولو ورځ په ګوته کوي. د انتو فستیوال شیوا او د هغه میرمن ماتا پاروتی ته وقف شوی دی. دوی نندشتامي هم لمانځي ، کوم چې ما نندا او ما سنندا ته وقف شوی ، د کمون سرپرست خدایان. دوی د خپل ورور هارو دیو او وراره گولو دیوتا سره د سیم دیوتا د سفرونو په یاد په کلني بوراني میله کې برخه اخلي ، چې ټول یې د کوماون په سیمه کې د خدایانو په توګه عبادت کیږي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:پښتو سيندونه وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه پ هند کې
ډياګو مارادونا
مارادونا چې يو پرمختللی لوبه جوړونکی و او په لسم کلاسيک ګڼه کې يې کار وکړ، لومړنی لوبغاړی و چې دوه ځلې يې د پيسو په بدل کې له يوې ډلې څخه بلې ته د بدلون نړيوال ريکارډ جوړ کړ: يو ځل په ۱۹۸۲ ز کال هغه مهال چې د ۵ ميليون يورو لپاره بارسيلونا او بل ځل په ۱۹۸۴ز کال کې هغه مهال، چې د ۶،۹ ميليون يورو په بدل کې ناپولي لوبډلې ته لاړ. نوموړي د خپل مسلک پر مهال د ارجينټېنوس جونيرس “Argintinos Juniors”، بوکا جونيرس “Buca Juniors”، بارسيلونا “Barcelona”، ناپولي “Napoli”، سيوېلا “Sevilla” او د نيوېلډ اولډ بوايس “Newell’s Old Boys” لوبډلو لپاره ولوبېده او ناپولي نومي لوبډله کې د خپلې مودې له امله خورا نامتو دی، چې ګڼې سرلوړۍ يې په کې تر لاسه کړې.
نوموړي له ارجينټينا لوبډلې سره په خپل نړيوال مسلک کې ۹۱ کېپسونه “Caps” تر لاسه او ۳۴ ګولونه يې وکړل. مارادونا د فيفا په څلور نړيوال جامونو “FIFA World Cups” کې ولوبېده، چې له ډلې يې مکسيکو کې د ۱۹۸۶ز کال نړيوالې جام يادولی شو، چې نوموړي په کې د ارجينټينا لوبډلې مشري وکړه او په پای لوبه کې له لويديځ المان “West Germany” لوبډلې څخه د خپې ډلې د بريا لامل شو او د لوبو لړۍ [ټورنمنټ] د غوره لوبغاړي په توګه يې د سرو زرو توپ “Golden Ball” وګټه. د ۱۹۸۶ زکال د نړيوال جام له نيمه پای لوبې څخه وړاندې لوبه [کوارټر فاينل] کې يې د انګلېنډ پر وړاندې د دوه د يو پر وړاندې بريا دواړه نښې [ګولونه] وکړل، چې د فوټبال تاريخ ته د دوه بېلابېلو لاملونو له مخې ننوت. لومړنۍ نښه يا ګول توپ سره د لاس لګېدلو غير جزايي تېروتنه وه، چې «د خدای لاس» په نوم پېژندل کېږي، په داسې حال کې چې دويمه نښه د انګلېنډ له پينځو لوبغاړو څخه ورو ورو د ۶۰ مترو په واټن له توپ تېرولو څخه وروسته تر لاسه شوه، چې په ۲۰۲۰ زکال کې د فيفا ټکي کام “FIFA.com” رايه ورکونکو له لورې «د پېړۍ نښه/د پېړۍ ګول» رايه ورکړل شوه.
مارادونا د ۲۰۰۸ زکال نومبر کې د ارجنټاين د فوټبال د ملي لوبډلې روزونکی شو. نوموړي د ۲۰۱۰ز کال نړيوال جام کې چې په سويلي افريقا کې تر سره شو، د لوبډلې مشري په غاړه درلوده، که څه هم د لوبو لړۍ په پای کې يې ياده دنده پرېښوده. نوموړي له دې څخه وروسته د ۱۲-۲۰۱۱ فصل [لوبو] لپاره په “UAE Pro-League” کې د الوصل “Al Wasl” لوبډلې روزنه وکړه، چې دوبۍ کې وه. په ۲۰۱۷ زکال کې مارادونا د فيوجايرا “Fujairah” لوبډلې روزونکی شو او د فصل په پای کې يې ياده د ډلې د روزلو دنده پرېښوده. مارادونا د ۲۰۱۸ ز کال په می مياشت کې د ډاينامو بريست “Dynamo Brest” نومي بيلاروسي کلب د نوي رئيس په توګه اعلان شو. نوموړی بريسټ ته لاړ او په جولای کې يې دندې پيل شوې. مارادونا د ۲۰۱۸ زکال له سپټمبر څخه د ۲۰۱۹ ز کال تر جون پورې د دورادوس “Dorados” مکسيکويي کلب روزونکی و. نوموړی د ۲۰۱۹ ز کال له سپټمبر څخه تر خپلې مړينې (۲۰۲۰ زکال نومبر) پورې د “Gimnasia de La Plata” په نوم د ارجنټاين پرايميرا د څانګې کلب روزونکی و.
د ژوند لومړي کالونه
ډياګو راماندو مارادونا د ۱۹۶۰ زکال د اکتوبر په ۳۰ د بونيس ايريس ولايت د لانوس سيمې په پولي کلينيک ايويټا روغتون “Policlinico Evita Hospital” کې وزېږېد. نوموړي يوه بېوزله کورنۍ يې درلوده، چې له کوريينټيس سيمې څخه راغلې وه. هغه په وېلا فيورېټو سيمه کې رالوی شو، چې د ارجنټاين د بونيس ايريس په سويلي څنډه کې پروت يو وروسته پاتې يا د ګڼو غريبو وګړو استوګنځی و. مارادونا له څلور خوېندو څخه وروسته لومړنی زوی و. نوموړي د هيوګو (ايل تورګو) او راول (لالو) په نومونو دوه کشران وروسنه درلودل، چې دواړه يې د فوټبال مسلکي لوبغاړي وو. د هغه پلار ډياګو مارادونا «چېټورو» (۱۹۲۷ – ۲۰۱۵ز کال) چې د کيمياوي توکو په يوه فابريکه کې يې کار وکړ، له اصلي او هسپانوي نسل څخه و او مور يې ډالما سالوادورا فرانکو «ډونا ټوټا» (۱۹۳۰ – ۲۰۱۱ز کال) له ايټالوي پښت څخه وه. کله چې ډياګو د ارجنټاين د کشرانو لوبډلې “Argentinos Juniors” ته د ازموينو لپاره راغی، زه په رښتيا د هغه د وړتيا له امله حيران وم او هیڅ باور مې نه شو کولی، چې هغه دې يوازې اته کلن وي. په حقيقت کې موږ ورڅخه د پېژند پاڼې يا تذکرې پوښتنه وکړه، چې وکولی شو ويې ګورو، مګر هغه راته وويل چې له ځان سره يې نه لري. موږ ډاډه وو چې هغه له موږ سره ځکه پاتې کېدلی شي، چې که څه هم د عمر او فزیکي جوړښت له مخې ماشوم و، مګر د يو ځوان په څېر لوبه يې کوله. کله چې موږ پوه شو، چې هغه راته رښتيا ويل، پرېکړه مو وکړه چې هغه ته خپله ځانګړې پاملرنه وکړو.
د ارجنټاين د کم عمرو لوبډله “Argentinos Juniors”
د ۱۹۷۶ زکال د اکتوبر په ۲۰ نېټه مارادونا د ۱۰ ورځې کم ۱۶ کلنۍ په عمر، د تاليريس ډي کورډوبا “Talleres de Cordoba” لوبډلې پر وړاندې د ارجنټاين د کم عمرو لوبډلې لپاره خپله لومړنۍ مسلکي هڅه وکړه. نوموړی په داسې حال کې لوبغالي ته ننوت، چې د ۱۶ ګڼې زېرپېراهني يې اغوستې وه او د “Argentine Primera Division” په تاريخ کې تر ټولو کم عمره لوبغاړی شو. مارادونا له لومړنيو هڅو څخه يو څو دقيقې وروسته د جوان ډومينګو کبريرا له پښو څخه توپ په لغته ووهه او نټ مېګ مهارت يې وکړ، چې يوه افسانوي قيصه شوه. له سيالۍ څخه وروسته مارادونا وويل: «په هغه ورځ مې داسې احساس کړه، لکه اسمان مې چې په لاسونو کې وي». دېرش کالونه وروسته کابريرا د مارادونا لومړنۍ هڅه په دې ډول يادوي: «زه د ډګر په ښي اړخ کې وم او د مارادونا تر فشار لاندې راوستلو په موخه ورغلم، مګر هغه راته هيڅ موکه رانکړه. هغه له نټمېګ مهارت څخه کار واخېست او کله چې زه په خپله خوا راوڅرخېدم، مارادونا راڅخه لرې و». مارادونا خپل لومړنی ګول يا نښه په “Primera Division” لوبډله کې د مارپلاټينسي ډلې سان لورينزو پر واندې د ۱۹۷۶ ز کال د نومبر په ۱۴ نېټه (له ۱۶ کلن کېدلو څخه دوه اونۍ وروسته) تر سره کړ.
د اقليم سيستم
د ځمکي د اقليم سيستم يو پېچلی سيستم دی چې پنځه تعاملي اجزاء لري: اتموسفير (هوا)، هايډروسفير (اوبه)، کراوسفير (يخ او هميشنی يخ)، ليتوسفير (د ځمکې پورتنی ډبرين پوښ او بايوسفير (ژوندي شيان). اقليم د اقليمي سيستم شمېريزې ځانګړتياوې دي چې د منځنۍ هوا استازولي کوي، عموماً د دېرشو کلونو له مودې څخه زيات وي او ټاکنه يې د اقلیم په نظام کې د پروسې په مجموعې سره کېږي، لکه د بحر بهنګ او د هوا نمونې. په اتموسفير او سمندرونو کې څرخ په بنسټيز ډول د لمريزو وړانګو په مټ په خوځښت راځي او تودوخه له هغو تودو سيمو څخه هغو سيمو ته لېږدوي، کومې چې له لمر څخه کمه انرژي تر لاسه کوي. د اوبو جريان هم د اقلیم د سيستم په اوږدو کې انرژۍ ته خوځښت ورکوي. سربېره پر دې، د ژوند لپاره اړين ډول ډول کيمیاوي عناصر د بېلا بېلو اجزاوو په منځ کې په پرله پسې ډول بيا جوړېږي.
شونې ده چې د داخلي بدلونونو او بهرنيو ځواکونو له امله د اقلیم نظام بدلون پیدا کړي. شونې ده چې دا بهرني ځواکونه طبيعي وي، لکه په لمريز شدت کې بدلونونه او د اورشيندو چاودېدل، يا یې لامل انسانان وي. د تودوخې ايسارونکي د شنو خونو ګازونو راټولېدل، کوم چې عموماً د فوسيلي سون توکو د سوځونکو خلکو له خوا خوشې کېږي، د نړيوالې تودوخې لامل ګرځي. د انسانانو فعاليتونه هم يخونکې زرې  خارجوي، خو د دوی خالص اغېز د شنې خونې د ګازونو څخه ډېر کم دی. شونې ده چې بدلونونه د بېلا بېلو اقليمونو د سيستونو په اجزاوو کې د اغېزو د پروسو په مټ زیات شي.
د اقليم  د سيستم اجزاء
اتموسفير له ځمکې چاپېر دی او له سطحې څخه سلګونه کيلو متره لرې خپور شوی دی. اتموسفير تر ډېره بريده له «انريټ نايټروجين» (۷۸٪)، اکسيجن (۲۱٪) او ارګن (۰.۹٪) څخه جوړ دی. په اتموسفير کې ځينې ډېر کم ګازونه، لکه د اوبو بخار او کاربن ډای اکسايډ، هغه ګازونه دي چې د اقليم د سيستم د فعاليت لپاره تر ټولو مهم دي، ځکه دا د شنې خونې ګازونه دي، کوم چې له لمر څخه ښکارېدونکې رڼا سره مرسته کوي چې سطحې ته داخل شي، خو د ځينو انفراريد وړانګو (پټې وړانګې) مخه نيسي، کومې چې د ځمکې سطحه خارجوي، تر څو د لمر د وړانګو توازن برابر کړي. له همدې امله د سطحې د تودوخې درجه لوړيږي. هايډرولوجيکي جريان په اتموسفير کې د ابو جريان دی. نه يواځې دا چې هايډرولوجيکل جريان د ورښت نمونې ټاکي، د اقليم په سيستم کې د انرژۍ په خوځښت کې هم اغېز لري.
جوړ هايډروسفير په ځمکه د شته ټولو مايعو اوبو څخه جوړ دی چې د دې اوبو ډېره برخه د نړۍ په سمندرونو کې موجوده ده. سمندر د ځمکې ۷۱٪ برخه نيولې او د ځمکې له سطحې څخه په منځنۍ کچه نږدې څلور کيلو متره (۲.۵ ميله) ژوروالی لري  او د سمندر د تودوخې مواد د اتموسفير له تودوخې څخه ډېر زيات دی. په دې کې د سمندر اوبه شته چې مالګين اجزاء يې په منځنۍ کچه تقريباً ۳.۵٪ دي، خو ځای ته په کتنې سره توپير لري. بې خونده اوبه په مدخلونو (د خوږو اوبو او سمندرونو د يوځای کېدو نقطه) او ځينو ولاړو اوبو (جهيل) کې موندل کېږي او ډېرې خوږې اوبه چې د ټولو اوبو ۲.۵٪ برخه دي، په يخ او واورو کې پرتې دي.
کرايوسفير د اقليم د سيستم په ټولو برخو کې موجود دی، چېرته چې اوبه کلکې دي. په دې کې د سمندر يخ، د يخ تختې، هميشنی يخ او د واورو پوښونه شامل دي. له دې امله چې د سويلي نيمه کرې په پرتله په شمالي نيمه کره کې ځمکه زياته ده، د يادې نيمې کرې ډېره ستره برخه په واورو پوښلې ده. دواړه نيمې کرې تقريباً د يخ سمندر مساوي برخې لری. ډېرې کنګل شوې اوبه د يخ په پردو کې په ګرين لینډ او انترکتیکا کې پرتې دي چې لوړوالی يې په منځنۍ کچه دوه کيلو متره (۱.۲ ميله) دی. د يخ دا تختې کرار کرار د دوی د څندو پر لور بهېږي.
په پای کې، بايوسفير هم د پاتې اقليم د سيستم سره تعامل کوي. عموماً شنه بوټي د لاندې ځمکې په پرتله يا زيات تور يا راڼه وي، له همدې امله د لمر لږه او ډېره تودوخه د بوټو لرنوکو سيمو کې ايسارېږي. شنه بوټي د اوبو په رانيولو کې ښه وي، کوم چې د دې بوټو د جرړو په مټ بيا پورته راوړل کېږی. له بوټو پرته، دا اوبه به نږدې سمندرونو يا نورو د اوبو هستو ته وبهېږي. د دې پر ځای د بوټو په مټ نيول شوې اوبه په بخار بدلېږي او په دې ډول په هايډرولوجيکي جريان کې خپله ونډه لري. نمي او د تودوخې درجه د بېلا بېلو بوټو د سيمو په وېش اغېز لري. د کوچنيو «فايټوپلانکټن» (ډېر کوچني موجودات چې بوټي لري) د ودې په مټ له سمندري اوبو څخه د کاربن وتل شا او خوا هومره دي، څومره چې د ځمکې د بوټو له اتموسفير څخه وي. په داسې حال کې چې له تخنيکي اړخه انسانان هم د بايوسفير برخه دي، دوی سره د ځمکې د اقليم د سيستم د جلا اجزاوو په توګه چلند کېږی چې هغه انتروفوسفير دی، ځکه چې انسان د ځمکې په سياره زيات اغېزې لري.
انرژي او عام څرخ
د اقلیم سيستم له لمر څخه انرژي تر لاسه کوي او تر ډېرې کمې اندازې يې د ځمکې له مرکز څخه تر لاسه کوي، تر څنګ يې څپه ييزه (د مد او جزر) انرژي له سپوږمۍ تر لاسه کوي. ځمکه په دوه بڼو کې بهرنۍ فضا ته انرژي ورکوي: سپوږمۍ نېغ په نېغه د لمر د وړانګو يوه برخه منعکسه کوي او هغه د تور جسم د وړانګو په بڼه انفراريد وړانګې خوشې کوی. د راتلونکې او تلونکې انرژۍ توازن او د اقلیم د سيستم له لارې د انرژۍ تېرېدل د ځمکې د انرژۍ اندازه ټاکي. په هغه حالت کې چې د راتلونکې انرژۍ ټوليز حجم د وتونکې انرژۍ څخه زيات وي، نو د ځمکې د انرژۍ اندازه مثبته وي او د اقلیم سيتم تود وي. که ډېره انرژي بهر وځي نو د انرژۍ اندازه منفي وي او ځمکه يخوالی تجربه کوي.
له قطبي سيمو څخه زياته انرژي تر تودو سيمو پورې رسېږي او د دې په پايله کې د تودوخې درجې توپير اتموسفير او سمندرونو نړيوال څرخ پر مخ وړي. کله چې هوا توده شي، نو پورته کېږي، د قطب پر لور لګېږي او کله چې یخه شي بيا مخ په ښکته ځي، بېرته استواء خط ته ستنيږي. د زاويې د رفتار د خونديتوب له امله، د ځمکې څرخ په شمالي نيمه کره کې هوا ښي لور ته او په سويلي نيمه کره کې هوا چپ لور ته تاووي او په دې ډول د اتموسفير جلا جلا حجرې جوړوي. مونسون (موسمي بادونه) په باد کې موسمي بدلونونه او ورښتونه، کوم چې په تودو سيمو کې منځ ته راځي، د دې حقيقت له امله پېښېږي چې د ځمکې کتلې له سمندر څخه په اسانۍ سره تودېږي. د تودوخې د درجې توپير د ځمکې او سمندر تر منځ د فشار توپير منځ ته راوړي او یوه منظمه هوا چلوي.
بېلاروسي ژبه
بېلاروسي ژبه (беларуская мова) د بېلاروس د دوو رسمي ژبو څخه یوه ده ( روسې او بېلاروسي). د بېلاروس ژبه د روسي ژبې په څېر د سیریلیک ليکدود سره لیکل شوې او لوستل کیږي. بیلاروس د روسي او اوکرایني ژبو ترڅنګ د ختیځ سلاویکي ژبو په ډله پورې اړه لري. په کلمو کې فشار ګرځنده دی لکه څنګه چې په روسي ژبه کې دی.
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:بېلار وېشنيزه:بېلاروسي ژبه
ښځې په عیسویت کې
په عیسویت کې د ښځو ونډې د عیسویت له لومړیو تر اوسه ډېر توپیر کړی. ښځو په عیسویت کې مهم رول لوبولی په ځانګړې توګه په واده او په رسمي وزارتي بستونو کې د دندې ترسره کولو پرمهال او په بېلابېلو عیسوي ډلو، کلیساګانو او نورو کلیسایي سازمانونو کې.
په ډېرو سازمان شوو کلیسا ګانو کې د رهبرانو په توګه د ښځو د ونډې لوبول منع دي، خو ډېری کلیساګانې اوس د ښځو پر وړاندې د مساواتو (د ښځو او نارینه وو لپاره مساوي ونډه) لیدلوری لري. د روم په کاتولیک او ارتودکس کلیساګانو کې یوازې نارینه وو کولای شول د کشیش او یا هم نورو رهبرانو (د کلیسا په ټاکل کېدونکو رهبرانو، د سیمه ییزو کلیساګانو د مشرانو، فرهنګي غړو) په توګه وټاکل شي؛ یوازې مجرد نارینه کېدلای شي د رهبرۍ په لوړو مقامونو لکه پاپ، معنوي پلار او کاردینال په توګه وټاکل شي. ښځې کولای شي د راهبو او یا هم پاکو باکره ګانو په توګه خدمت وکړي.
مسیحي دودونه کوم چې پاکان د ځانګړې پاکۍ په لرلو په رسمیت پېژني؛ د دغه دین ښځې له دې ډلې یادوي. د هغو تر ټولو مهمه مریم، د عیسی مور، کومه چې په ټول عیسویت کې ورته ځانګړی درناوی کېږي، په ځانګړې توګه رومن کاتولیزم او ختیځه ارتودوکسی ډلې کوم چې هغه "د خدای د مور" په توګه یادوي.
الهیات
د عیسي مور مریم، ماری مګدلان، ماری بیتنی او د هغې خور مارتا د هغو ښځو له ډلې دي کوم چې د مسیحیت په بنسټ اېښودلو کې یې مهمه ونډه لرله. په هاروارد پوهنتون کې د نوي دور د مطالعاتو او د پخواني مسیحیت پروفیسور کارن ال کینګ لیکلي چې په د په تېرو شلو کلونو په پخواني مسیحیت کې بشپړ ډول بدلون راغلی. ګڼ شمېر ښځې د هغو ښځو په نوملړ کې زیاتې شوې کوم چې د عیسویت په لومړي تاریخ کې یې مهم ونډه لرله. په اصل کې نوی تاریخ د انجیل کتاب له تازه کشفیاتو رامنځ ته شوی، چې په تېرو دورو کې له دې حقیقت څخه سترګې پټې شوې وې.
ماری مګدلان د مسیحیت د لومړي خوځښت تر ټولو پیاوړې زده کوونکې او رهبره وه. د عیسویت د لومړۍ حوارینې په توګه د هغې ټاکلو د ښځو د رهبرۍ په برخه کې د معاصرې پوهې په زیاتوالي کې مرسته کړې ده.
د نوي دوران انجیلونه، کوم چې د میلادي قرن په وروستۍ څلورمه برخه کې لیکل شوي، تصدیقوي چې ښځې د عیسی له لومړنیو پیروانو څخه وې.
لیندا ودهید د خپلو ګڼو کتابونو څخه په یوه کې اشاره کوي چې د ښځو د ونډې په اړه د موضوع رامنځته کېدو لومړنۍ الهیاتي پایه د پیدایښت په کتاب کې ده چې لوستونکي دې پایلې ته رسوي چې ښځینه د نارینه وو تر واک لاندې دي او "د خدای څېره په نارینه وو کې د ښځو په پرتله ډېره ځلېږي". په لاندې برخو کې د نوي دوران نویو الهیاتي باورونو په مسیحیت کې د ښځو د ونډې په تفسیر کې مرسته کړې:
جنسیت او د خدای انځور
بشپړونکي یا Complementarians باور لري چې مسیحي وزیران باید نارینه وي څو له عیسی مسیح څخه نمایندګي وکړي چې د دوی په باور د خدای زوی و او د یو نارینه انسان په توګه یې تجسم پیدا کړی و. اوس موضوع دې ته اړونديږي چې نر او ښځه د خدای په انځور کې رسم شوې، ښځه د نارینه له لارې د خدای تصویر ته لار مومي ځکه هغه ده جوړه کړې او هغه یې لويي ده.
نوي اندونه (نظریې)
لیندا وود هید څرګندوي:  "له ګڼو هغه ګواښونو څخه چې عیسویت ورسره په نوي مهال کې مخ دی، جنسیتي مساوات دي چې تر ټولو هغو جدي ګواښ دی. د ۱۹مې پېړۍ یو شمېر مسیحي لیکوالانو په کلیسا او ټولنه کې د ښځو پر وړاندې دودیز لید لوري وننګول کوم چې په ټولنه کې وو. یوازې له ۱۹۷۰مې لسیزې وروسته ګڼ نظریات رسمي شول. د غیر مسیحي لیدلورو سربېره په مسیحیت کې د ښځو د ونډې اړوند څلور اصلي لیدلوري عبارت دي له: مسیحي فیمنیزم، مسیحي مساوات غوښتل، بشپړتیايي او د انجیل پلار واکي.
مسیحی فیمنېزم
عیسوي فیمینېستان د عیسویت له لیدلوري فعال فیمینېستي مقام لري. وروستي نسلونه د هغه څه په اړه تجربه لري کوم چې د مسیحي فیمینېزم ټاپه پرې لګېدلې. هغه خوځښت چې د ژوند په هر پړاو یې اغیز لرلی، له عیسویت څخه یو شمېر پخوانیو تفسیرونو د ښځو ونډې ته په درناوي د عیسویانو یو شمېردودونه ننګولي. خو له دې سره، مسیحي فیمینېزم د مسیحیت په اډانه کې د لیبرالیستي نظریو څرګندويي کوي. د مسیحي محافظه کارو مساوات غوښتونکو پر خلاف، مسیحي فیمنېستان لیوالتیا لري چې د درې جنسه وو او د جنین په سقط کې د انتخاب ټاکلو له حق ملاتړ وکړي. د انجیلي او ایکومینال ښځو ډله، چې د نړیوال مسیحي فیمینېزم مهمه ډله بلل کېږي، "د خدای لپاره ټول شموله انځورونو او ژبې" ته ارزښت ورکوي.
د اعصابو متخصص
د اعصابو یو متخصص (يا نيوروبيالوژيست) هغه ساينسپوه دی، چې د اعصابو په علومو کې یې تخصص کړی وي، دا د بيالوژي يوه څانګه ده چې سروکار يې له فزيالوژي، بايوکميسټري، ارواپوهنې، اناتومي او د اعصابو د ماليکولي بيالوژي، عصبي محيط او ګاليل حجرو سره دی، په ځانګړي ډول په روغتيا او ناروغۍ کې د دوی د کړو وړو، بيالوژيکي او رواني اړخونو په اړوند.
د اعصابو متخصصين عموماً په کالج، پوهنتون، دولتي ادارې يا شخصي صنعتي اداره کې د څېړونکو په توګه کار کوي. په څېړنه ولاړو مسلکونو کې، عموماً د اعصابو متخصصين د ساينسي تجربو په جوړولو او تر سره کولو کې خپل وخت تېروي، کوم چې د عصبي نظام په پېژندلو او د هغې په عمل کې مرسته کوي. شونې ده چې دا اساسي يا تطبيقي څېړنه وي. اساسي يا بنسټيزه څېړنه د اعصابو د نظام په اړوند زموږ په شته پوهه کې زياتوالی راولي، په داسې حال کې چې تطبيقي څېړنه د يوې خاصې ستونزې د حل لټون کوي، لکه د يوې عصبي ګډوډۍ لپاره د يوې درملنې پيدا کول. پر بايوميډيکل ولاړ د اعصابو متخصصين عموماً په تطبيقي څېړنه کې مصروف وي. د اعصابو متخصصين همدا راز د څېړنې له کړۍ بهر يو شمېر نور مسلکي فرصتونه هم لري، په صنعت کې دنده، ساينسي ليکنې، دولتي پروګرامونو مديريت، علمي وکالت او تعليم په ګډون. دا کسان عموماً په علومو کې د دوکتورا سند لري، خو شونې ده چې د ماسترۍ سند هم ولري. د اعصابو متخصصينو ورځ د اګست په ديارلسمه لمانځل کېږي.
د دندې تشريح
د اعصابو متخصصين (د اعصابو د علومو پوهان) په بنسټيز ډول د اعصابو د نظام  مطالعې او څېړنې ته پاملرنه کوي. اعصابي نظام له دماغو، د ملا تير او اعصابي حجرو څخه جوړ دی. شونې ده چې د اعصابو مطالعه په حجروي کچه هم تمرکز ولري، لکه د کانالونو په مطالعاتو کې، يا د دې پر ځای په تګلاره يا علمي مطالعاتو په څېر په سيستماتيکه کچه تمرکز درلودلای شي. د اعصابي نظام د مطالعې يوه مهمه برخه د هغو ناروغيو د پېژندلو لپاره ځانګړې شوې، کوم چې په اعصابي نظام اغېزې پرېباسي، لکه ګڼ سکلروزيس (د بدن د نسجونو غېر عادي سختېدل)، الزايمر، پارکنسنز او لوګيريګ (د اعصابي ناروغيو نومونه دي). څېړنې عموماً په شخصي، دولتي او عامه څېړنيزو ادارو او پوهنتونونو کې صورت مومي.
د اعصابو متخصصينو لپاره ځينې عامې موخې په لاندې ډول دي:
معاشات
په متحده ايالاتو کې د اعصابو متخصصينو مجموعي اوسط معاش د ۲۰۱۴ز کال د مۍ په مياشت کې ۷۹۹۴۰ امريکايي ډالر و. عموماً اعصابو متخصصين د پوره وخت لپاره استخدام شوي وي. په متحده ايالاتو کې په عامو کار ځايونو کې منځنی معاش په لاندې ډول ښودل شوې ده:
کاري چاپېريال
د اعصابو متخصصين د عصبي نظام په بيالوژيکي او اروايي دواړو اړخونو څېړنې او مطالعې تر سره کوي. کله چې دا متخصصين خپلې لوړې زده کړې بشپړې کړي، ۳۹٪ يې د دوکتورا د کار تر سره کولو لپاره مخ په وړاندې ځي، په داسې حال کې چې ۳۶٪ د پوهنځي دندې تر لاسه کوي. د اعصابو متخصصين د رياضياتو له ګڼو طريقو، کمپيوتر پروګرامونو، بايوکيميايي تګلارو او د انځور اخیستلو له طريقو څخه کار اخلي، لکه د مقناطيسي زنګ انځور اخیستل (MRI)، کمپيوټري انجيوګرافي ټوموګرافي او انتشاري ټينسر انځور اخیستل. څه ډول چې اشارې منځ ته راځي، نو د انځور اخیستلو طريقې له ساينس پوهانو سره مرسته کوي چې په دماغو او ملا تير کې فزيکي بدلونونه وګوري. شونې ده چې د اعصابو متخصصين د ګڼو جلا جلا اعصابي ساينسي سازمانونو برخه وګرځي، چېرته چې دوی کولای شي بېلا بېل څېړنيز موضوعات خپاره او ولولي.
شغلي لیدلوری
عصبي علوم له ۲۰۱۴ څخه تر ۲۰۱۴ز کال پورې په دندو کې د نږدې پنځه سلنه زياتوالي هيله مندي لري، کوم چې د نورو مسلکونو په پرتله د پام وړ اوسط دنده کې د اضافوالي اندازه ده. هغه عوامل چې د دې ودې لامل ګرځيدلي د زيات عمر لرونکو خلکو زياتوالی، نوي موندنې، کومو چې د څېړنې نوې سيمې منځ ته راوړي دي او د درملو څخه د زياتې ګټې اخیستل دي. د څېړنې لپاره دولتي مالي تمويل هم د دې تخصص په غوښتنه اغېز غورځولای شي.
زده کړه
د اعصابو متخصصين عموماً په څلور کلن لیسانس پروګرام کې داخله کوي او بيا د لوړو زده کړو لپاره د دوکتورا په پروګرام کې مخ پر وړاندې ځې. د خپلو لوړو زده کړو تر بشپړولو وروسته، شونې ده چې د اعصابو متخصصين د لا زياتو لابراتواري تجربې د تر لاسه کولو او د لابراتوار د نويو طريقو د موندلو لپاره له دوکتورا مخکې زده کړو ته دوام ورکړي. د لیسانس په کلونو کې، د اعصابو د فعاليت پوهان عموماً بدني او ژوند د علومو تعلیمي دورې تر سره کوي، څو د څېړنې په ډګر کې بنيادي موخې تر لاسه کړي. د لسانس دورې په عامو مضامينو کې بيالوژي، چلندي اعصابي علوم او علمي اعصابي علوم شامل دي.
ډيری کالجونه او پوهنتونونه اوس مهال په اعصابي علومو کې د دوکتورا د روزنې پروګرامونه لري، عموماً د علمي، حجروي او ماليکولي، کمپيوټري او د نظام اعصابي علومو تر منځ وېشلي وي.
د اړوند علمي رشتو ډګرونه
عصبي علوم يو بې ساری لیدلوری لري چې دا په پراخه تخصصاتو عملي کېدای شي او په همدې بنسټ د اعصابو متخصصين په بېلا بېلو څانګو کې کار کوی. د اعصابو د علومو متخصصين د غټو ماغزو له نيمايي برخې څخه نيولې د عصبي لېږدونکو او «سيناپسونو» پورې تر مطالعې لاندې نيسي، کوم چې په اعصابو کې په ميکرو کچه منځ ته راځي. ځينې هغه برخې چې روانپوهنه او نيوبيالوژي پکې يو ځای کېږي، په هغې کې علمي نيورو ساينس او د چلند اعصابي ساينس شامل دي. علمي عصبي متخصصين د انسان د شعور مطالعه کوي، په ځانګړي ډول د دماغو او دا چې هغه د بايويکيمياوي او بايوفزيکي جريانونو له عدسو څخه څه ډول لېدل کېدای شي. د چلند اړوند نيورو ساينس ټول اعصابي نظام، چاپېريال او ټول دماغي نظام رانغښتی دی چې دا برخې د هڅولو، زده کړې او خوځښت مهارتونه او تر څنګ يې نورې ډېرې برخې څه ډول موږ ته ښيي. کمپيوټري اعصابي ساينس د رياضياتي نمونو څخه کار اخلي، تر څو په دې وپوهېږي چې دماغ څه ډول معلومات په جريان کې راولي.
مصري پوهه او لومړي يوناني فيلسوفان
د دماغو په اړوند ځينې لومړۍ لیکنې له مصريانو څخه راپاتې دی. په شا او خوا ۳۰۰۰ مخزېږديز کې، د دماغو لومړي پېژندل شوي ليکلي تشریحات همدا راز ښيي چې د دماوغو د زخمونو ځايونه شونې ده چې د ټاکلو نښو سره اړه ولري. دا سند د اوس مهال مشهور نظر سره په ټکر کې دی. د مصريانو ډيری نورې لیکنې ډېرې روحاني دي، افکار او احساسات د زړه د مسئولیتونو په توګه تشريح کوي. دا اند په پراخه کچه منل شوی دی او شونې ده چې د اولسمې پېړۍ په اروپا کې هم وموندل شي.
اپلاتون په دې اند و چې دماغ د رواني پروسو مرکز دی. په هر حال، د دې پر ځای ارستو باور درلود چې زړه د رواني جريان سرچينه ده او دا چې دماغ د زړه د نظام لپاره د يخوالي د نظام په توګه کار کوي.
جالينوس
په منځنيو پېړيو کې جالينوس په انساني اناتومي د پام وړ اغېز درلود. د اعصابي ساينس له انده، جالينوس د ملا تير د بنسټيزې پوهې د ورکولو تر څنګ د جمجمې (د سر کاسه) د اعصابو اوه فعاليتونه تشريح کړي دي. کله چې د دماغو خبره کېږي، هغه باور درلود چې حسي حس د دماغو په منځ کې پېدا کېږي، په داسې حال کې چې حرکتي احساسات د دماغو په مخکينۍ برخه کې منځ ته راځي. جالينوس د دماغي روغتيا او ناروغۍ او د دې نارغيو د پیدا کېدو د لاملونو په اړه ځينې نظریات وړاندې کړدي دي. هغه باور درلود چې لامل يې مرستندويه توره کڅوړه ده او دا چې د ميرګيو لامل بلغم دي. د ډېرو کلونو لپاره د اعصابي ساينس په اړه د جالينوس مشاهدات نه و ننګول شوي.
ايکتا کپور
ایکتا کپور (د جون په 7مه ، 1975 کال کې زېږېدلې) ( سندي : इकता जितन्द्रा कुपूर) د هندي تلوېزیون انکره او فلم جوړوونکې ده. هغه د بالاجي ټیلي فلمونو ګډ مدیریت او تخلیقي رییسه ده، کوم چې د هغې خپل تولیدي شرکت هم دی.
ايکتا کپور د جتیندرا او شوبا کپور لور ده. د هغه کشر ورور توشار کپور د بالیووډ یو فلمي ستوری دی. هغه خپل ښوونځی د بمبي سکاټلینډ ښوونځي مهام څخه بشپړ کړ او په میتیبای کالج کې شامله شوه. هغه څو تلویزیوني سریالونه او فلمونه تولید کړي دي، د هغې ډلې څخه د هم پانچ، کيونکه ساس بهي کبي بهو تهي، کهاني ګهر ګهر کي ، کسوټي زنده ګي ، پوتر رشتا ، ببړي اچهې لګتي هين(د ډارین اموس سره ګډ تولید شوی) او جودا اکبر د بېلګې په توګه يادولای شو. کپور په ټلویزیوني سریالونو ، یه هين محبتین ، کُم کُم بهاګیه، کاوچ او قسم تیری پيار کې لوبېدلې. هغه د خپل فېشن لیبل E لړۍ هم پیل کړه.
شخصي ژوند
اکتا کپور د اداکار جتیندرا او شوبا کپور لور ده. د هغه کشر ورور توشار کپور هم د بالیووډ یو فلمي ستوری دی. هغه د بمبي سکاټلینډ ښوونځي او میتیبای کالج کې زده کړې کړي. اکتا کپور واده نه دی کړی. د روي کپور په نوم یو زوی لري چې د 27 جنوري 2019 د سروګیسي له لارې زېږېدلی.
مسلک
اکتا کپور په ۱۵ کلنۍ کې خپل کیریر پیل کړ. د فیچر فلم جوړونکي کیلاش سریندرناتھ سره یې کار پیل کړ بیا یې پریکړه وکړه چې پروډیوسره شي.
په 2001 کې، هغې په بالیووډ کې د فلم تولید پیل کړ، په 2012 کې، اکتا کپور د خپل پروډکشن هاوس بالاجي ټیلي فیلم له لارې د تخلیقی وړتیا لپاره د رسنیو د روزنې انسټیټیوټ هم پیل کړ.
جايزې او نور ویاړونه
د آسیا د ټولنیز ځواکمنتیا جایزه - د تعلیم له لارې آزادي 2012
سرچينې
وېشنيزه:1975 زېږېدنې وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي جلا وطنه حکومت وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي تاريخپوهان وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:هندي
له ۱۸۵۰ کال راهیسې د طبیعي یخچالونو شاتګ
له ۱۸۵۰ کال راهیسې د طبیعي یخچالونو شاتګ په کورونو کې د مصرفولو او د کښتونو د خړوبولو لپاره خوږو اوبو ته پر لاسرسي او هغو حیواناتو او نباتاتو اغېز کوي چې د یخچالونو پر ویلي کېدو تکیه دي، د دې تر څنګ په اوږد مهال کې د سمندرونو پر سطحو هم اغېز پرېباسي. کنګلونه په طبیعي ډول د کنګل د زمانې په پای کې کمېږي، خو کنګل‌پوهان دې پایلې ته رسېدلي دي چې د کنګلونو د اوسني شاتګ لامل د اتومسفیر د ګلخانه‌يي ګازونو ډېروالی دی او دا د اقلیمي بدلون اغېزه ده. د همالیا، راکي، الپ، کسکېډز او سوېلي اند په څېر د منځني عرض د غرونو سلسلې او په افریقا کې د «کلیمانجارو» په څېر ګرم غرونه د کنګلونو ځینې لوی ضایعات څرګندوي. په ۱۹۹۳-۲۰۱۸ کلونو کې د کنلګونو ټولیز ضایعات د کنګلیزو لایو تر بېرونیو یخچالونو پرته شاوخوا ۵۵۰۰ ګیګاټنه وو.