cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برتانوي کولمبيا
تاریخ
تر 1930 کلونو پورې، د برتانیا کولمبیا او پاتې کاناډا ترمنځ یوازینۍ ځمکنۍ لار د ریل له لارې وه. هغه کسان چې په موټر کې سفر کوي د امریکا څخه تیریږي. په 1932 کې د بین المللي سړک جوړیدو دغه ولایت د ځمکې له لارې د هیواد له نورو برخو سره وصل کړ. دا سړک وروسته د ټرانس کاناډا لویې لارې په نوم یاد شو. سړکونه او لویې لارې د ځمکې، خړپړتیا او متنوع ځمکو له امله، په برتانیا کولمبیا کې د مختلفو سیمو سره د نښلولو لپاره په زرګونو کیلومتره لویو لارو ته اړتیا وه. په ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ کلونو کې د نوي هراړخیز پلان له مخي په دغه ولایت کې سړکونه په خراب حالت کې وو. اوس د دغه ولايت په جنوبي او مرکزي سيمو کې ازادې لارې شتون لري. د ولایت نورو برخو ته د رسیدو لپاره دوه لین لویې لارې شتون لري چې په غرنیو سیمو کې پراخیږي. د ولايتي لويې لارې جوړول او ساتنه د ولايتي ادارې دنده ده.
د راکي غرونو سلسلې ته د تګ لپاره څلور مختلفې لارې شتون لري. له جنوب څخه تر شمال پورې د دوی نومونه په لاندې ډول دي. د Crows Nest لویه لاره چې د سپاروډ څخه تیریږي، د ټرانس کاناډا لویه لاره چې د بنف ملي پارک څخه تیریږي، د ژیړ هیډ لویه لاره د جاسپر ملي پارک له لارې او د ډاوسن کریک له لارې 2 لویه لاره. د دې تر څنګ څو لویې لارې له دغه ولایت څخه متحده ایالاتو ته ځي چې واشنګټن، ایداهو او مونټانا له ولایت سره نښلوي. تر ټولو اوږده لویه لار 97 ده، چې 2,081 کیلومتره اوږدوالی لري، د برتانوي کولمبیا له اوسویګوس څخه پیل کیږي، د واشنګټن په پوله کې او د یوکون په شمال کې د واټس جهيل ته تیریږي.
معرفي شوي ډولونه
برتانوي کولمبیا ته معرفي شوي ډولونه: عام ډنډیلیون، د غاړې غاړې تیغ، د پاسیفیک اویسټر، نسواري ټراوټ، تور snail، اروپایی ستورینګ، کاوبرډ، نیپ ویډ، بیلفروګ، ارغواني لوزسټریف، سکاچ بروم، اروپایی غوږ ویګ، خیمه کشونکی، بیریلی د آسیا اوږده سینګ لرونکی بیټل، انګلیسي ivy، fallow deer، Thitle، gorse، ناروې موږک، crested myna او اروپایی یا آسیایي جاسپر میت. په دې وروستيو کې د دغه ولايت د شمالي سيمو په ځنګلونو کې د غرنۍ مرغۍ ورښتونه رامنځته شوي دي. د سپروس بګ هم پدې سیمو کې یوه ستونزه رامینځته کیږي. وېشنيزه:کاناډا وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د ایټالیا سلطنت (پاچهي)
د ایټالیا سلطنت (پاچهي)(په ایتالوي ژبه: Regno d’Italia) یو دولت و، چې له ۱۸۶۱ ز کال راهیسې، له هغه وخت نه چې دویم ویکتور امانوئل د ساردینیا پاچا، د ایټالیا پاچا په توګه اعلان شو، پیل او تر ۱۹۴۶ ز کاله پورې یې دوام درلود، یعنې کله چې مدني نارضایتي د دې لامل شوه، چې د سلطنت پرېښودو او حکومت جوړولو لپاره اداري ټول پوښتنه رامنځته کړي. د ایټالیا عصري جمهوري دولت د (Risorgimento) په پایله کې د ساردینیا ساووی د مشرۍ لاندې سلطنت تر اغېزې لاندې رامنځته شو، چې د مخکیني دولت د قانوني ایالت په توګه ګڼل کېدای شي.
ایټالیا په ۱۸۶۶ ز کال کې له پروشیا سره په اتحاد کې د اطریش په وړاندې د جګړې اعلان وکړ او د دوی له بریا وروسته یې د وینټو سیمه ترلاسه کړه. ایتالوي پوځیان په ۱۸۷۰ ز کال کې روم ته ننوتل او په دې توګه یې تر۱۰۰۰ کلونو زیات د پاپ موقتي واک پای ته ورساوه. ایټالیا په ۱۸۸۲ ز کال کې د استعماري پراختیاوو په اړه له فرانسې هېواد سره د قوي اختلافاتو وروسته د المان سترواکۍ او د اطریش – مجارستان له سترواکۍ سره درې اړخیزه اتحاد ته ننوت. په دې توګه آن که له برلین سره اړیکې خورا دوستانه هم کېدلې، له ویانا سره اتحاد په بشپړه توګه رسمي پاتې کېده، ځکه چې ایتالویان دې ته لېوال وو، چې ترینتینو او تریست سیمې ترلاسه کړي، یعنې د اطریش – مجارستان هغه سیمې، چې ډېر ایتالوي جمعیت یې درلود. له همدې امله د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترڅ کې، ایټالیا له متحدو قدرتونو سره د یوځای کېدو لپاره د بریتانیې بلنه ومنله، ځکه چې لوېدیځو قدرتونو د ایټالیا د بې طرفۍ په بدل کې دا ژمنه وکړه، چې د ګډون لپاره به ځمکنی جبران (د اطریش - مجارستان په لګښت) ورکوي، چې دا وړاندیز د ویانا د وړاندیز په پرتله ډېر ګټور و. په جګړه کې د ایټالیا سوبه د دې لامل شوه، چې د ملګرو ملتونو په شورا کې دایمي چوکۍ تر لاسه کړي.
«فاشیستي ایټالیا» له ۱۹۲۲ نه تر ۱۹۴۳ ز کلونو پورې د ملي فاشیست ګوند د حکومت دوره وه، چې بینیتو موسولیني یې د حکومت مشر و. فاشیستانو ټولواکه واکمني تحمیل کړه او په دې توګه یې سیاسي او فکري اپوزیسیون مات کړ. په ورته وخت کې اقتصادي مدرنیزاسیون، دودیزه ټولنیز ارزښتونه او د روم کاتولیک کلیسا سره یو ځای کېدل یې دود کړل. د پاین (۱۹۹۶ز کال) په وینا:« فاشیستی حکومت له څو نسبتاً جلا پړاوونو نه تېر شو». لومړی پړاو (۱۹۲۳ – ۱۹۲۵ ز کلونو پورې) د « قانوني تنظیم شوې اجرائیوي ډیکتاتورۍ» پړاو و، چې تر ډېره د پارلماني سیستم دوام و. بیا دویم پړاو راغی، چې« له ۱۹۲۵ ز کال نه تر ۱۹۲۹ ز کاله پورې د خپلې فاشیستي ډیکتاتورۍ د جوړولو دوره» وه. درېیم پړاو له کمې اندازې فعالیت سره و، چې له ۱۹۲۹ ز کال نه تر ۱۹۳۴ ز کاله پورې وو. څلورم پړاو له ۱۹۳۵ کال نه تر ۱۹۴۰ ز کاله پورې له یوه تهاجمی بهرني سیاست سره وښودل شو: د ایتوپیا په وړاندې جګړه د ایتالیې اریتریا او ایټالیې سومالي لیند برخو نه پیل شوه، چې پایله يې له ایټالیا سره د یادې سیمې تړل کېدل، د ملګرو ملتونو له لیګ سره ټکر(چې د اقتصادي بندیزونو لامل کېږي) مخ پر ودې اقتصادي استبداد او د پولاد تړون لاسلیکول و. له ۱۹۴۳ نه تر ۱۹۴۵ ز کلونو پورې خپله جګړه د خپلو ناورینونو او ماتې سره پنځم پړاو و، حال دا چې د المان تر کنترول لاندې د سالو حکومت وروستی پړاو (۱۹۴۳ تر ۱۹۴۵ ز کلونه) و.
فاشیستي ایټالیا په دویمه نړیواله جګړه کې د محور قدرتونو یو مخکښ غړی و. په ۱۹۴۳ ز کال کې په زیاتره جبهاتو کې د المان او ایټالیا ماتې او په سیسيلي کې د متحدینو بیا راتګ د فاشیستي رژیم د سقوط لامل شو او موسولیني د پاچا ویکټور درېیم امانویل په امر ونیول شو. نوي حکومت د ۱۹۴۳ ز کال په سپټمبر میاشت کې له متحدینو سره د اوربند یو تړون لاسلیک کړ. د جرمني ځواکونو شمالي او مرکزي ایټالیا ونیوله او د ایټالیا ټولنیز جمهوریت یې رامنځته کړ، یو همکار لاسپوڅی دولت چې لا هم د موسولیني او د هغه فاشیستي وفادارانو له خوا رهبري کېده. په پایله کې دا هېواد یوې کورنۍ جګړې ته ننوت، د ایټالیا د جنګ همغږی پوځ او د مقاومت خوځښت اړوند ځواکونه د ټولنیز جمهوریت له ځواکونو او له هغو الماني متحدینو سره ونښتل. د جګړې او د هېوادا له خپلواکۍ نه لږ وخت وروسته مدني نارضایتۍ په دې برخه کې د اداري ټولپوښتنې لامل شوې، چې ایا د ایټالیا نظام به پاچهي پاتې شي یا جمهوریت شي. ایټالویانو پرېکړه وکړه، چې سلطنتي یا پاچهي نظام پرېږدي او د ایټالیا جمهوریت یعنې د اوسنۍ ایټالیا دولت جوړ کړي.
حکومت
د ایټالیا سلطنت له نظري یا تیوریکي پلوه یو ډول مشروطه پاچهي نظام و. اجرائیوي واک له پاچا سره و، چې پاچا خپل واک د ټاکل شوو وزیرانو له لارې کاراوه. مقننه قوه یو دوه مجلس لرونکی پارلمان و، چې یو انتصابي د مشرانوجرګه او بل یې هم د استازو یا مرستیالانو انتخابي ولسي جرګه و. د دې سلطنت اساسي قانون (Statuto Albertino) د ساردینیا د سلطنت پخوانی حکومتي سند و. په تیوري کې وزیران یوازې پاچا ته مسؤل وو. له همدې امله په دې وخت کې د پاچا لپاره دا ناشونې وه، چې د پارلمان د څرګندې آزادې خلاف، په بشپړه توګه د خپلې خوښې حکومت وټاکي یا په خپله خوښه دوام ورکړي.
د انتخابي مجلس (ولسي جرګې) غړي په ولسوالیو کې د رايې ورکولو اړوند سیستم له لارې انتخاب شول. یو نوماند به د رایې ورکولو په لومړي پړاو کې د ټاکل کېدو لپاره د ټولو رایه ورکونکو له ډلې ۵۰ سلنې رایې او د ټولو ثبت شوو رایه ورکونکو له ډلې ۲۵ سلنه ملاتړ تر لاسه کولو ته اړتیا لرله. که د رایې ورکولو په لومړي پړاو کې ټولې چوکۍ نه ډکېدې، نو د خالي چوکیو د ډکولو لپاره به تر لږ ځنډ وروسته بیا ټاکنې ترسره کېدلې. په ۱۸۸۲ ز کال کې له یوې لنډې څو اړخیزې تجربې او دغه راز له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په لویو، سیمه ییزو او څو چوکۍ لرونکو ټاکنیزو حوزو کې تناسبي استازولۍ معرفې شوې. سوسیالیستان په دې برخه کې یو لوی ګوند شول؛ خو و نه توانیدل، چې له مسیحي پولیستانو او کلاسیکو لیبرالانو سره په داسې یو پارلمان کې سم حکومت جوړ کړي، چې په درېیو بېلابېلو ډلو وېشل شوي و. په ۱۹۱۹، ۱۹۲۱ او ۱۹۲۴ ز کلونو کې ټاکنې ترسره شوې؛ په وروستي وخت کې موسولیني تناسبي استازیتوب لغوه کړ او د (Acerbo) قانون یې ځایناستی کړ، چې له مخې یې هغه ګوند چې د رایو لویه برخه یې ګټلې وي، هغه ګوند دوه پر درېیمه برخه چوکۍ ترلاسه کړي. فاشیستي ګوند د مجلس زیاتره چوکۍ په واک کې لرلې.
د متعدده بیوروکراسیو متحد کول
د ایټالیا نوي سلطنت اړوند لومړي وزیرانو لپاره یوه لوی ګواښ په یوه متحده ټولګه کې د اوو بېلابېلو اصلي برخو سیاسي او اداري سیستمونو د تګلارو ادغام کول و. بېلابېلو سیمو په خپلو تاریخي نمونو ویاړ کاوه او په اسانۍ سره د ساردینیا ماډل سره تطبیق کېدلای نه شوې. کاوور په دې برخه کې خپل پلان جوړول پیل کړل،خو مخکې له دې چې پلان یې په بشپړ ډول پراختیا ومومي، هغه مړ شو - په حقیقت کې داسې انګېرل کېږي، چې د بېلابېلو بیوروکراسیو اداري ګواښونو د هغه مړینه ګړندۍ کړې ده. تر ټولو اسانه ګواښ د ایټالیا د بېلابېلو سیمو د اداري بیوروکراسیو همغږي کول وو. په عملي توګه دوی ټولو له ناپلیوني مخینې نه پیروي وکړه، له همدې امله ساده همغږي وه. دویم ګواښ د پارلماني نظام پراختیا وه. کاوور او زیاتره لیبرالیانو د شبه الجزیرې په ښکته او پورته برخه کې د بریټانوي سیستم ډېره ستاینه کوله، له همدې امله تر ننه پورې د ایټالیا په الګو بدله شوه. د پوځ او سمندري ځواکونو همغږي کول خورا پیچلي وو، تر ډېره د دې لپاره چې د سرتیرو د ګومارلو سیستمونه او د افسرانو د ټاکلو او ترفیع کولو اړوند برخو ډېر توپیر درلود او اړتیا وه، چې په لسیزو کې د نیکمرغۍ وړ وي. دا بې نظمۍ د دې تشریح کولو کې مرسته کوي، چې ولې د ۱۸۶۶ ز کال په جګړه کې د ایټالیا سمندري فعالیت ډېر خراب و. د څو لسیزو په اوږدو کې پوځي سیستم ورو ورو متحد او یو پارچه شو. همدارنګه څو اړخیزه ښوونیز سیستم هم پېچلی و، ځکه چې لږ اندازه عام عناصر موجود وو. د کاوور له مړینې لږ وخت مخکې، هغه فرانچسکو دی سانکتیس د پوهنې وزیر په توګه وټاکه. دی سانکتیس د ناپل پوهنتون یو نامتو عالم و او ډېر ژر یې دا ثابته کړه، چې یو وړ او صبرناک مدیر دی. په ۱۸۶۶ ز کال کې د وینتو او په ۱۸۷۰ ز کال کې د روم په اضافه کېدو سره بوروکراتیک د همغږۍ اړوند ګواښ نور هم پېچلی کړې.
ارسلا رحماني
ارسلا رحماني د سولې د عالي شورا يو جگپوړی پلاوی او په ۱۹۹۲ ز. کال کې د اسلامي دولت د واکمنۍ کې د افغانستان پخوانی لومړی وزير و.
د ډيلي مقننه جرګه
د ډیلي مقننه جرګه چې په هندي ژبه کې ورته दिल्ली विधानसभा‎وايي اوDelhi Legislative Assembly   بولي د هند د متحده ایالاتو د اوو ایالتونو يوازېنۍ مقننه جرګه ده.
بېرونۍ تړنې
وېشنيزه:ډيلي وېشنيزه:هندوستان وېشنيزه:هند وېشنيزه:مقننه قوه
آصفه شاداب
آصفه شاداب د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
هيواد شيرزاد
هېواد شېرزاد (په انگرېزي: Hewad Shirzad) (غبرگولی، ١٣٥٨ ل. کال - ) يو پښتون شاعر، د نوې هيلې مهالنۍ او د هېواد افغانستان د وېبپاڼې پازوال دی.
مخينه
هېواد شېرزاد د ننگرهار ولايت د جلال آباد په ښار کې زېږېدلى دی، خو اصلي ټاټوبى يې د ننگرهار ولايت د شېرزادو ولسوالي د ملي خېلو کلی يا د شورلاخېلو کلى دى.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د جلال آباد د ښار په محبوب سنگر نومي ښوونځي کې کړي دي، وروسته يې خپلې زده کړې تر دولسم ټولگي پورې د ننگرهار ولاىت په عالي لىېسه کې پاى ته رسوولي. د يو لړ هېوادنۍ ستونزو له کبله دې ته اړ شوچې خپل ټاټوبى افغانستان پرېږدي، د ډېرو کلونو راهيسې د سويډن د مالمو په ښار کې دخپلې کورنۍ سره د بې وطنۍ شپې ورځې تېروي.
له کوچنيوالي څخه يې د شعر سره مينه درلوده. خو لومړى ځل چې يې ژبه په شعر گويا شوه هغه ١٣٧٦ لمريز کال د زمري مياشت وه. اکثره وخت د وطن په ياد شعر ليکي. يو څو لنډې کيسې هم تر لىکنې لاندې لري خو تر اوسه کومه چاپ شوې ټولگه نه لري.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران
۱۳۷ (عدد)
۱۳۷ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۳۶ څخه  مخکي او د ۱۳۸ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۳۷:
په کلینډر کې
۱۳۷ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۳۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
پښتو ژبدودیز پېرونه (ګرامري حالتونه)
د پښتو ژبدودیز پېرونه (ګرامري حالتونه):
کړندپېر (فاعلي حالت) - nominative
هغه ژبدودیز حالت چې د "څوک یا څه کومه کړنه ترسره کوي؟" پوښتنې ځواب وایي. د کړنې ترسروونکي ته کړند یا فاعل ویل کېږي. کړند یو نوم، نومځری (ضمیر) یا یو څیز کېدای شي. بېلګې: ۱) زه ښار ته ځم. => زه: کړند؛ ځم: کړ (فعل) ۲) ما ډوډۍ وخوړه. => ما: کړند؛ وخوړه: کړ ۳) سپي توپ پسې منډه کړه. => سپي: کړند؛ منډه کړه: کړ
یو کړند یا فاعل یوازې نوم یا نومځری نه، بلکې یو اوږد عبارت هم کېدای شي. ۱) د هغه مرګ زه خفه کړم. => د هغه مرګ: کړند؛ خفه کړم: کړ ( ځکه چې د کړند پوښتنه دا ده چې زه چا خفه کړم) ۲) هغه سړي، چې تورې جامې یې اغوستې، ۵۰ تنه وژلي. => هغه سړی چې تورې جامې یې اغوستې: کړند؛ وژلي: کړ (د کړند پوښتنه دا ده چې چا ۵۰ تنه وژلي)
امارت
امارت (په عربي؛ اِمارَه) د حکومت يوه ډول ته ويل کېږي؛ دا ډول حکومت کومه ځانګړې تشریح نلري،خو په تاريخي اسطلاح کي و داسي يوه حکومت ته ويل کېږي چي يوه محدوده سيمه يې تر واک لاندې وي.
پښتو ژبدودیز پېرونه (ګرامري حالتونه)
کړندپېر (فاعلي حالت) - nominative
د دې تر څنګ یو بل ډول کړند هم شته. دا هغه کړند دی چې کړ (فعل) یې په جمله کې بیا نوموي یا نېغه اړیکه ورسره ښیي او د یو ستاینوم غوندې کړند تشریح کوي. دغه کړند د "څوک څه دی؟" یا " څوک یا څه څنګه دی/دي؟" پوښتنې ځوابوي. هغه کړونه (فعلونه)، چې کړند په مستقیم ډول بیا نوموي یا نژدې تشریح کوي، تړکړونه (د روابط کړونه - linking verbs) نومېږي. په پښتو کې تر ټولو ډېر کارېدونکی تړکړ "ول" دی چې یو شتوت یا موجودیت څرګندوي. اوسمهالي بڼې یې یم/یې/دی/ده/یو/یئ/دي دي او د تېرمهال بڼې یې وم/وې/و/وه/وو/وئ/وو دي. نور تړکړونه برېښېدل، ښکارېدل، محسوسول، پاتې کېدل، کېدا +شول او داس نور. بېلګې: ۱) هغه ښکلې برېښېده. (څوک څنګه برېښي؟) ۲) احمد ډاکټر دی. (څوک څه دی؟) ۴) زه خوشاله یم. ۴) دا خبره درسره ښه نه ښکاري.
امارت
نور ولولئ
‎د کال ۱۱۰۰-۱۹۰۰ تر منځ په نړۍ کي يو شمېر امارتونه وه، پخوا به امارتونه اړ وه چي د يوه خلافت سره بیعت اعلان کړي تر څو وتوانېږي چي د خلافت تر څورې خپل فعالیت په ازاده توګه ترسره کړي؛ ځکه نو پخواني امارتونه په يوه خلافت کي د ازاد رياست په توګه یادولای سو. داسي امارتونه نن سبا هم سته، البته وس دوی دوه يا درې په ګډه کار کوي او د ځان لپاره یو نوم ټاکي، د مثال په توګه متحده عربي امارات. افغانستان د نړۍ يواځينی پېچلۍ مثال دۍ چي دۍ خو امارت، البته په يواځي سر بشپړ خپلواک هيواد دۍ چي خپل خپلواک بهرنی سیاست، خپلواک پوځ او يو امير لري چي د ټوله هیواد مشرتابه په غاړه لري.
پښتو ژبدودیز پېرونه (ګرامري حالتونه)
اوښتی یا مغیره پېر - (oblique case)
اوښتی حالت هغه ژبدودیز حالت دی چې په ی، ي او ه (زور) پایېدلي نومونه په څو حالتونو کې خپله بڼه بدلوي، که هغه یوګړی (مفرد) وي یا ډېرګړی (جمع). یوګړی: ی پر ي اوړي لکه سړی - سړي ي پر ۍ اوړي لکه خوشالي - خوشالۍ ه پر ې اوړي لکه ونه - ونې یادونه: په ې او ۍ پایېدلي نومونه نه بدلېږي! ډېرګړی: ي، ې او ۍ پر اوږد و اوړی لکه سړیو، خوشالیو، ونو
لومړی حالت - تولپېر - genetive:
په پښتو کې"د" ادات تول یا ملکیت څرګندوي چې تر یو نوم مخکې راشي. بېلګې: ۱( د ژمي ساړه هر څوک نه شي زغملی. (دلته ژمی پر ژمي بدل شوی، دا چې "د" ادات یې مخته ولاړ دی) ۲) د دغې ونې پاڼې لا شنې شوې نه دي. (دلته ونه پر ونې بدل شوی، دا چې "د" ادات یې مخته ولاړ دی) ۳) د هغې ښایست بېسارې دی. ( دلته هغه، چې ښځينه نومځری دی، پر هغې بدل شوی، دا مخته یې "د" ولاړ دی. ۴) د ډېرو سړیو په اند ښځې کم ارزښته دي. (دلته سړي، چې د سړی جمع ده، پر سړیو بدل شوی، دا چې "د" ادات یې مخته ولاړ دی) ۵) نن د مورنیو ژبو نړيواله ورځ ده. (دلته مورنۍ ژبې پر مورنیو ژبو بدل شوی، دا چې "د" سربل یې مخته ولاړ دی)
ځینې تولنومځري له "د" سره نه راځي لکه زما، ستا، زموږ، ستاسو. تولنومځری (ضمیر ملکیت) هغه نومځری دی چې یو ملکیت څرګندوي. په پښتو کې تولنومځري په دې بڼه دي: زما/ستا/دهغه/دهغې/زموږ/ستاسو/دهغوی/د ده/د دې/ د دوی همدارنګه کمزوري ځاني نومځري (مې، یې، دې، مو) هم د تول یا ملکیت نومځرو په توګه کارېدای شي. د کمزورو ځاني نومځرو بېلګې: ۱) هغې مې زړه مات کړ. => دلته "مې" زما مانا ورکوي ۲) زما له ملګري مرسته وغواړه. زه یې تاته شمېره درکوم. => دلته "یې" د ملګري مانا ورکوي، یانې د هغه شمېره.
دویم حالت - سربلپېر (pre- or postpositional case):
کله چې یو سربل (preposition) یا وستربل (postposition)  له نوم سره راشي، نو نوم خپله بڼه بدلوي. سربل او وستربل د بېلودونکو ګړونو یا مورفیمونو جوړه ده، چې په ګډه سره په یوه جمله کې د یو نوم یا نومځري (ضمیر) بدرګه کوي او له هغوی سره د یوې ځانګړې ژبدودیزې (ګرامري) اړیکې په موخه کارول کېږي. سربل او وستربل په ټولیز ډول یو ځای، لوری (طرف)، واټن (فاصله)، مهال او یوه پرتله (مقایسه) څرګندولی شي. په پښتو کې سربل اکثر تر یو نوم مخته راځي لکه ته، پر، په، له او تر. وستبرل تر یو نوم وروسته راځي او په خپلواکه توګه بې له سربله نه شي کارول کېدای. په وستربلونو کې راځي: کې، سره، باندې، لپاره، لاندې او داسې نور. بېلګې: ۱) ننګيالي ته مې وویل، چې راشه. (دلته ننګیالی پر ننګيالي بدل شوی، دا چې "ته" سربل یې شاته ولاړ دی.) ۲) پر منګي اوبه تېرې کړه. (دلته منګی پر منګي بدل شوی، دا چې 'پر' سربل یې مخته ولاړ دی.) ۳) دلته په اوړي کې هم ساړه وي. (دلته اوړی پر اوړي بدل شوی، دا چې سربل په او وستربل کې ترې تاو دي. ) ۴) نجیبه له څانګې سره ښار ته لاړه. (دلته څانګه پر څانګې بدله شوه، دا چې سربل له او وستربل سره ترې تاو دي)
درېیم حالت - بلنپېر (vocative):
په پښتو کې د نرینه او ښځینه وګړو د نومونه بڼې بدلېږي، کله چې غږ ورته وکړې یا په نورو ټکو، چې نومونه یې په لوړ غږ د رابللو، پوښتنې کولو او یا یو څه ته د پام کولو  په موخه اخلې. که د نرینه وګړي نوم په یو بېواک غږ (کانسونېنټ) پایېدلی وي، نو زور ورپسې د غږ اخیستو پر مهال تړل کېږي. بېلګې: احمد - احمده لکه: احمده دلته راشه! اتل --- اتله لکه: اتله چېرې تللی وې؟ ننګیال --- ننګیاله لکه: ننګیاله پام کوه چې ونه غورځېږې!
که چېرې د نرینه وګړي نوم په یو خپلواک غږ (واول) پایېدلی وي، نو بیا د نوم اخیستو پر مهال زور نه ورزیاتېږي لکه ولي، عبدالله یا احمد شا. ي په ولي کې، ه په الله کې او ا په شا کې خپلواک غږونه دي.
د ښځینه وګړي په نوم پسې د نوم اخیستو پر مهال اوږده ې تړل کېږي. بېلګې: نجیبه - نجیبې لکه: نجیبې دلته راشه! څانګه - څانګې لکه: څانګې څه ویل غواړې؟
که چېرې د ښځینه وګړي نوم په ۍ (لکه سپوږمۍ)، په ي (لکه زروري، ګل بیبي)، په اوږد و (لکه ارزو، ښارو) یا په یو بېواک غږ (لکه نارګس) پایېدلی وي، نو بیا یې نوم پسې اوږده ې نه تړل کېږي.
څلورم حالت: تېرمهال - past tenses
په تېرمهال کې هــم په ی/ي او ه پایېدلي نومونه  بدلېږي، کله چې په جمله کې معتدي کړ (فعل) راشي. دا هغه کړ دی، چې تل په جمله کې له یو مفعول (object) سره راوړل کېږي. هغه مفعول یو نوم، نومځری (ضمیر) یا کوم عبارت کېدای شي. کړونه لکه خوړل، نیول، وهل، څښل، اغوستل (...) معتدي فعلونه دي. که چېرې ووایم زه خورم ،نو دا یوه بې مفهومه جمله ده، خو که چېرې ووایم، نو زه ډوډۍ /مڼه/... خورم، بیا بشپړ مفهوم ترې اخیستل کېږي، ځکه چې ډوډۍ، مڼه/... یې مفعولونه دي. بېلګې: ۱) اوسمهال: زمری غرڅنۍ خوري. تېرمهال:  زمري غرڅنۍ وخوړه (دلته زمری پر زمري بدل شوی) ۲) اوسمهال: نجیبه کالي مينځي. تېرمهال: نجیبې کالي ومينځل. (دلته نجيبه پر نجیبې بدل شوی) ۳) اوسمهال: هغه (ښځينه وګړی چې وي) اوبه څښي. تېرمهال:  هغې اوبه وڅښې. (دلته هغه پر هغې بدل شوی) ==> که چېرې له هغه د چا موخه ښځینه وګړی وي.
مفعول پېر - objective case:
په پښتو کې معتدي کړ (transitive verb) تل په جمله کې له یو مفعول (object) راوړل کېږي. هغه مفعول یو نوم، نومځری (ضمیر) یا کوم عبارت کېدای شي. کړونه لکه خوړل، نیول، وهل، څښل، اغوستل (...) معتدي فعلونه دي. بېلګې: ۱) زه اوبه څښم. (دلته کړ څښم دی او مفعول یې اوبه دي) ۲) هغه کبان نيسي. (دلته کړ نیسم دی او مفعول یې کبان دي) ۳) احمد زه ووهلم. (دلته کړ ووهلم دی او.مفعول یې زه دی) ۴) زه ډېرې خبرې نه شم کولی. (دلته کړ "نه شم کولی " دی او "ډېرې خبرې" مفعول دی)
مفعول دوه ډوله دی، چې دواړه له متعدي کړ سره په جمله کې راوړل کېږي. یو ډول بې سیده مفعول (direct object) دی او بل یې ناسیده مفعول (indirect object) دی.
سیده مفعول هغه دی، چې آر کړ (اصلي فعل) یې په مستقیمه توګه اغېزمنوي. په پورتنيو بېلګو کې مفعولونه سیده دي. که لومړنۍ بېلګه (زه اوبه څښم) د شننې لپاره بیا راواخلو، نو اوبه سیده مفعول دی او څښل آر یا ټوليز کړ (main verb) دی.
ناسیده مفعول هغه دی، چې په جمله کې له سیده مفعول سره اړیکه لري. ځینې ژبپوهان یې د سیده مفعول ترلاسونی (recipient) بولي، ځکه چې سیده مفعول ناسیده مفعول ته رسېږي. ځينې متعدي کړونه هم له سیده او هم له ناسیده مفعول سره کارول کېږيو لکه ورکول، ښودل، پېرودل، کول او نور هغه کړونه، چې په " ول" پاید ته رسېږي. بېلګې: ۱) هغه ماته یوه ډالۍ راکړه. (دلته 'ماته' ناسیده مفعول دی او "یوه ډالۍ" سیده مفعول دی؛ او راکړه، چې د ورکولو تېرمهالي بڼه ده، آر یا ټولیز کړ دی. ) ۲) احمد ملګري ته د خپل ټولګي انځور وښود. (دلته 'خپل ملګري ته" ناسیده مفعول دی او ' خپل ټولګي انځور' سیده مفعول)
د کړونو بله ډله، چې لازمي فعل/کړ (intranstive verb) ورته وایي، له کوم مغعول سره نه راوړل کېږي. کړونه لکه ژړېدل، خندېدل، ولاړېدل، ویرېدل او نور هغه کړونه، چې په ېدل یا کېدل پای ته رسېږي، لازمي کړونه دي. بېلګې: ۱) زه ژاړم. ۲) هغه پر هره خبره خاندي. ۳) ننګیال سخت وډار شو.
سرچینې
لیکوال: کامران منګل
محمود نظري
دندې
د عسکري خدمت وروسته يې  د کرني په پوهنځۍ کي د ښوونکي په توگه دنده تر سره کړه او په (١٣٦٧ ل ) د  تاجکستان  د  کر نی د انيستيتوت نه يې ماستری اخېستې ده په بين المللي موسسو کي يې دمېوه جاتودمسول په ټوگه هم کار کړی دي ښاغلی نظري اوس د انگليستان د لندن په ښار کي اوسيږي.
شفيق سادات
شفيق سادات د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
محمود نظري
دندې
دلسگونو مقالواو ژباړو نه برسېره يې لاندني اثار چاپ شوي دي.
د چاپ لاندی آثار :
د کرنې په برخه کې په کتابی بڼه دا آثار چاپ شوي دي:
د طنز يوه بېلگه
وروسته تر هغې چي جلندر خان له رياسته ليري شو ، برات گل خان چي ډير ښه چلندی او ټولنيز سړی  دی زموږ ريس شو.
هغه هر چا ته ان که د نهمي رتبې مامور هم وي له ځايه پورته کيږي د ﻻس روغبړ ورسره کوي اوترکتني وروسته يې تر وره بدرگه کوي.
زما دا کړه ډير خوښيږي ځکه د انسان کرامت ته درناوی تر ټولو ښه کار دی.
ورو ورو ځير کېدم چي نوی ريس صايب يوازي پخواني ريس جلندر خان ته له ځايه نه پورته کيږی په ناستي روغبړ ورسره کوي اووروسته يې هم نه بدرگه کوی.
ما ته دا معما پيچلې وه نو ځکه يوه ورځ ريس صايب ته ورغلم. ماته چي د تحريراتو کارمند وم له ځايه جگ شو تر روغبړ وروسته مي غوښتنه ترې وکړه، هغه په ورين تندی اجازه راکړه.
ما ځينی وپوښتل:
_ ريس صايب که څه سپين سترگي کيږي خو بيا هم ستاسو ښه چلند دا جورت راکوي چې يوه پوښتنه وکړم.
_ مهرباني!
تاسود ښه چلنداو سلوک له مخي چې لری يې  ټولو اړوند انو ته چې ستاسو ليدو ته راځي له ځايه جگېږئ  خو...
خو يوازی جلندر خان ته نه ....
که مود هغه نه ډير بد راځی چې نور دلته د راتلو
ريس وويل:
_ نه،نه
د ريس تندی ﻻ پراخ شو او لږ موسکی شو او ويې ويل:
_ هغه داسي سړی دی که چيري زه له ځايه پورته شم هغه سمدﻻسه زما پر ځای کښيني او ورو يې زياته کړه:
ځکه هغه د دې څوکۍ خوند لېدلی دی.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د قرآن لرغونې نسخه
د قرآن کریم له ټولو لرغونې او لومړنۍ نسخه د انگلستان برمنگهم پوهنتون په کتابتون کې موندل شوې چې لرغونپوهانو او تاریخپوهانو د نړۍ له ټولو لومړۍ لرغونې لیکل شوې نسخه گڼلې چې د پسه په څرمنه کښل شوې ده.
وېشنيزه:قران
محمد رباني
ملا محمد رباني (په انګرېزي: Mohammad Rabani) د طالبانو د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان لومړی وزير و. دی د پاکستان د استخباراتو لخوا په اسلام اباد کې د يوې حکومتي مېلمستيا په لړ کې د خوړو پر مهال زهر ورکړل شوي و چې بيا روغتون کې مړ شو.
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
تيبریوس
تبیریوس قیصر اګوستوس (Tiberius)له میلاد نه مخکې د ۴۲م کال د نومبر له ۱۶ ـ له میلاد نه وروسته د ۳۷م کال د مارچ تر ۱۶) د روم دویم سترواک و. هغه له میلاد نه وروسته له ۱۴ نه تر ۳۷م کال پورې واکمني وکړه او د خپل ناسکه پلار(د روم د لومړي سترواک اګوستوس) ځایناستی شو.
داسې برېښي چې، تیبریوس د اګوستوس په پرتله د دولت د رئیس مسؤلیتونه په وړتیا، پر نفس باور او کارېزماتیک، له جبر سره او ښايي په دې رول کې د حقیقي کمترۍ له احساس سره پر غاړه اخیستي وو. تیبریوس له لومړي سر نه له مشرانو جرګې سره له کینې ډکه ستونزه او اړیکه لرله او د هغو پر وړاندې په ډېرو دسیسو شکمن و. سره له دې هغه ثابته کړه چې یو اغېزمن مدیر او د کار سړی دی. په هر حال له میلاد نه مخکې په ۱۹ م کال کې د خپل وراره جرمنیکوس (Germanicus') او په ۲۳م کال کې د هغه د زوی دروسس (Drusus) تر مړینې وروسته، تیبریوس نور هم یوازې او لرې شو. له میلاد نه وروسته په ۲۶ م کال کې هغه ځان له روم نه ګوښه کړاو مدیریت يې په لویه کچه خپل لانجمن سالار پریتورین پریفکټس سیجانوس (praetorian prefects Sejanus) ته چې وروسته د خیانت په جرم اعدام شو او تر هغه وروسته د سیجانوس ځای ناستي مکرو (Macro) ته پرېښود، کله چې تیبریوس مړ شو، وراره یې د جېرمنیکوس (Germanicus') زوی کاليګولا (Caligula) چې په لمسیتوب یې هم نیولی و، د هغه ځای ناستی شو، چې ويې کولی شوی، په عمومي خزانه او سترواکۍ کې له تبیریوس نه پاتې ډېره شتمني په خپلو بریاليو نظامي هڅو او د لویو ساختماني پروژو په برخه کې ولګوي.
تبیریوس د روم په ختیځو ولایتونو کې د خدای(divus)  په توګه یوازې په یوه معبد کې خپل عبادت ته اجازه ورکړه. په داسې حال کې چې هغه په ټوله سترواکۍ کې د مړ اګستوس دیني کلتور ته وده ورکړه. کله چې تبیریوس مړ شو، د هغه له درېځ سره سم د جنازې پرتمین مراسم ورته ونیول شول، خو له هېڅ خدایي ویاړ نه برخمن نه و. هغه د یوه تیاره، متواضع او ګوښه شوي  واکمن په توګه یادېږي، چې هېڅکله یې نه غوښتل سترواک وي. لوی پلیني هغه "تر ټولو  غمجن کس" ونوماوه.
کورنۍ او ځواني
د تبیریوس د لومړني ژوند په اړه ډېر لږ معلومات ثبت شوي دي. مور یې له میلاد نه مخکې په ۳۹ م کال کې له بیولوژیکي پلار نه طلاق واخیست او په داسې حال کې چې بیاځلي له تبیریوس نېرو نه امیندواره وه، د دویم ځل لپاره یې له اکتاویان (Octavian) سره چې وروسته د اګسوستوس په نوم وپېژندل شو واده وکړ. له میلاد نه مخکې په ۳۸ م کال کې یې ورور نېر کلودیوس دراسوس (Nero Claudius Drusus) نړی ته راغی. تبیریوس په نهه کلنی کې له میلاد نه مخکې په ۳۲ م کال کې د خپل  بیولوژیکي پلار په روسترا کې ستاین غونډه وکړه. له میلاد نه مخکې په ۲۹ م کال کې له  خپل ناسکه پلار اوکتاویان سره په اکتیوم (Actium) کې د انتوني  او کلیوپاترا (Cleopatra) د ماتې نمانځلو په جشن کې د بریا په ګاډۍ کې سپور شو.
د هغه د ځای ناستي په اړه پوښتنې
له میلاد نه مخکې په ۲۳ م کال کې اګستوس سخت ناروغ شو او د هغه احتمالي مړینه د کورنیو جګړو له لارې د روم نړۍ د له منځه تللو لپاره ګواښ و. تاريخ پوهان په دې باور دي چې دا هغه وخت و چې اګوستوس د وارث مسئله لا پېچلې شوه، هغه مهال داسې برېښېده چې د هغه تر مړینې وروسته به مارسلوس (Marcellus ) او اګریپا به د هغه درېځ مخته وړي. د ځای ناستي ابهام اګوستوس ته په اصلي ستونزه بدل شوی و. په ځواب کې يې داسې ښکارېده، چې یو شمېر پياوړي وارثان ټاکل شوي، چې تیبریوس او ورر یې هم په منځ کې و، تیبریوس په اوولس کلنۍ کې د اګوستوس په لارښوونه، له میلاد نه مخکې په ۲۴ م کال کې سیاست ته ننوت او د قانوني عمر تر پوره کولو پنځه کاله مخکې ورته د قونصل  او پريتور په توګه د ټاکنې اجازه ورکړل شوه. ورته صلاحیتونه درسوس (Drusus) ته هم برابر شول.
لومړی مسلک
له لږ ځنډ ورورسته تبیریوس په محکمه کې د مدافع وکیل په توګه څرګند شو، په  احتمالي ډول دا هغه وخت و چې له یوناني فصاحت او بلاغت سره یې مینه پیدا شوه.
له میلاد نه مخکې په ۲۰م کال کې تبیریوس د مارکوس ویپسانیوس اګرپیا تر څار لاندې ختیځ ته ولېږل شو. د پارټیانو سترواکۍ د کاره Carrhae) ) په جګړه کې له میلاد نه مخکې په ۵۳ م کال کې د مارکوس ليسینیوس، له میلاد نه مخکې په ۴۰م کال کې دیسایدوس ساکساDecidius Saxa) ) او له میلاد نه مخکې په ۳۶م کال کې د مارک انتوني تر قومانده لاندې د پوځي غونډ ستندردونه نیولي وو. تر یو کال مذاکرې وروسته تبیریوس ارمنستان ته د نسبتاً ډېر ځواک مشري وکړه، تر څو هلته په احتمالي ډول د روم لاسپوڅی دولت  رامنځته او د روم - پارټیانو په سرحد کې رامنځته شوی ګواښ پای ته ورسوي. اګستوس وکولی شوی، جوړ جاړي ته ورسېږې چې له مخې یې ستندردونه بېرته راوګرځېدل او ارمنستان د دوو قدرتونو  تر منځ د یوه بې طرفه قلمرو په توګه پاتې شو.
واده
تبیریوس د اګوستوس د ډېر نږدې ملګری او مشهور جنرال مارکوس وېپسانیوس اګریپا (Marcus Vipsanius Agrippa) له لور وېپسینا اګريپا (Vipsania Agrippina) سره واده وکړ. هغه د پرېټور (praetor) درېځ ته غوره شوی و او په لویدیځ کې د کمپاین لپاره د خپل ورور دروسیوس سره د همکارۍ لپاره عسکري غونډ ته لېږل شوی و. په داسې حال کې چې دروسیوس خپل ځواکونه په ګالیا ناربوننس (Gallia Narbonensis) او د المان د پولې په اوږدو کې متمرکز کړل، تبیریوس د الپ په غرونو (Alps ) او د الپ د غرونو بل پلوټرانسالپين ګال (Transalpine Gaul) کې له قبایلو سره جګړه وکړه او رايټا (Raetia) یې فتح کړه. هغه له میلاد نه مخکې په ۱۵م کال کې د دانیوب سیند سرچینه او تر هغه لږ وروسته د یې د منځنۍ لارې پېچومی کشف کړ. له میلاد نه مخکې په ۱۳م کال کې روم ته د راګرځېدو پر مهال تبیریوس د قونسل  په توګه منصوب شو او همغه مهال یې زوی ډروسس جولیوس قیصر (Drusus Julius Caesar) وزېږېد.
کردان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
کردان د عربو او پارسیانو ترمنځ سیمو کې مېشت توکم (قوم) دی چې په عراق، ترکي، سوریې او ایران، ازرباییجان او ځینو نورو هېوادونو کې کې مېشت دي، ددوي ټول شمیر په ترکیه کې څوارلس نیم ملیونه، په ایران کې اته نیم ملیونه، په عراق کې پنځه نیم ملیونه اوپه سوریه کې درې نیم ملیونه آتکل سوي دي. همداراز یو شمیر کردان په ډیرو اروپا یي هیوادونو اویو شمیر یې هم دمنځنۍ آسیا په هیوادونو لکه ترکمنستان، آذربایجان، فزاقستان او ارمنستان کې استوګنه لري .کردان زیاتره سني مذهبه دي، خو لږ شمیر شیعه مذهبه هم پکې سته، پاتې یې اهل حق اوایزدیان دي. په پخوانیو وختونو کې دوی کو چیان وو او دپسونو اووزو( بزو) رمې به یې درلودلې. اوس یې هم ډیر شمیر خلک دڅارویو په روزنه بوخت دي. دکردانو ژبه په څو لهجو ویشلې شوې ده چې کرمانجي، سوراني او کرمانشاهي یې بولي.
د Mokryan سیمه د Piranshahr او Bijar دوه ښارونه شامل دي.
سياست
نامتو اسلامي مبارز سلطان صلاح الدین ایوبی هم چې دبیت المقدس فاتح او سوبمن یې بولي په ۱۱۸۷ زیږدیز کال کې په صلیبي جګړو کې دیورپ متحده پوځ ته تاریخي ماتې ورکړې وه په اصل کې کردی و. کردان دتاریخ په اوږدو کې دایران، ترکیی، سوریې او عراق په هیوادونو کې ټکول سوي دي، نو خکه یې تل ددغو هیوادونو پر خلاف خپلو مبارزو ته دوام ورکړی دی. ددوی سیاسي مشران ملا مصطفی بارزاني، جلال طالباني، مسعود بارزاني او عبدالله اوجالان د ي. دوي ډیر سیاسي ګوندونه درودل او لري یې لکه دایران دکردستان ګوند ، دکردستان هیوادپاله یووالی ګوند، کومله، دکردستان دخپلواکۍ دیووالي ګوند، ددموکراتیک یووالی ګوند او ځیني نور سیاسي ګوندونه. دعراق دکردانو پوځ چې ( پشمرګه) نومیږي او شمیریې دوه لکه او پنځه اویازرو ته رسیږي اوپه سپکو او درنو وسلو سمبال دي دایران او عراق په اته کلنې جګړې، په عراق کې د صدام حسین په راپرزولوکې او هم دداعش په وړاندې جګړه کې د پشمرګه ځواکونو مهم رول لوبولی دی چې تر اوولسو زرو نه یې زیاتې نجونې او ځوانې ښځې دداعشیانو سره دتودې جګړې په سنګرونو کې له ځانه اتلولي ښودلې ده. همدا اوس کردان دامریکي، اسرائیلو او نورو اروپایی هیوادنو دپیاوړي ملاتړ نه برخمن دي یو علت یې دادی چې دعراق کردستان دتیلو شتمنې زیرمې لري او لویدیزوال هم په همدې سبب ورسره مینه ښیی.
۱۳۸ (عدد)
۱۳۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۳۷ څخه  مخکي او د ۱۳۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۳۸:
په کلینډر کې
۱۳۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۳۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
کنشکا
د لرغوني افغانستان ستره پېژندل شوې څېره ده او د کوشانیانو د لړۍ ستر امپراتور ؤ چې د پلار نوم یې (ویما کدفیسزس) ؤ، په ۱۲۷ ز کال کې واک ته ورسېد. نوموړي د واکمنۍ دوه دربارونه لرل چې یو یې په اوسنۍ کاپیسا[کاپيسي] (بګرام) کې ؤ او بل یې په پېښور(پوروشاپورا) کې.
د نوموړي د واکمنۍ حدود:
د ختیځ خواته د هندوستان د بنارس او ختيځ کې یې د چین او چينې ترکستان او په لویديځ کې یې د پارتیا هېواد نیولي وو. د روم له امپراتور سره یې ښې اړیکې لرلې.
کنشکا د بوادئیزم دین خپور کړ،خرافات یې ورڅخه پاک کړل او د یو نوي دین په ډول یې په نیمه آسیا کې خپور کړ.د هغه لقب د (شاه شاهان،شهنشاه) د پاچاهانو پاچا ؤ. د نوموړي دوره یوه زرینه او د بریاؤ ډکه دوره وه، داسې چې هغه د خپلې پاچاهۍ په لومړي کال کشمیر فتح کړ، عبادتځایونه یې پکې ودان کړل او هغه ځای یې د (کنشکاپور) په نامه یاد کړ. وروسته یې د موریا کورنۍ مرکز هم ونیوه.
وروسته له هغې یې لویديځ ته پام شو او د آسیا جنګاور خلک (پارتیان) د ځان تابع کړل.
کنشکا د نړۍ ستر ځواک (د چين هېواد پوځ) ته ماتې ورکړه ، هغوی یې باج ته تیار کړل او د یارکنډ،ختن او کاشغر سیمې یې ورڅخه ونیولې. د چین امپراتور زوی یې له ځان سره بندي کړ او د چین له امپراتور څخه یې باج اخیسته. د کوشانیانو د مهال ځينې آثار د افغانستان، پښتونخوا او هند سیمو کې ترلاسه شوي. د (کوشاني څيړنو مرکز) یوه څیړنیز مرکز دی چې د کوشانیانو آثارو په اړه څيړنه کوي.
د کنشکا په اړه مالومات په چیني،هندي او افغاني ډبرلیکونو کې خوندي دي. د کنشکا ډېرې سکې لاس ته راغلي چې د هغه انځور داسې پرې رسم شوی:
د اوږدو ويښتانو او غټو سترګو درلودونکی او همدارنګه اوږده ږېره هم پکې ښودل شوې، په لاس کې یې توره او له دواړو اوږو څخه یې اور بلیږي. د اوسنیو پښتنو په شان یې پړتوګ هم په ښکاره ډول مالومیږي.
هېره دې نه وي چې کنشکا په پېښور کې د بودا کچکول هم ساته او د هغه دین په خپرولو کې یې د آشوکا په څېر ګامونه پورته کړل.
هغه مهال د نړۍ له څلورو لویو امپراتوریو څخه یوه هم د کوشانیانو امپراتوري وه. په شفاهي روایاتو کې ویل کیږي؛
((کنشکا قسم وخوړ چې زه به د سکندر په شانې اېوادونه لاندې کوم،هغه ډېر ځایونه ونیول. وروسته یې غوښتل چې نوره نړۍ هم لاندې کړي خو د هغه وخت یو راهب ورته راغلو او داسې یې ورته وویل:
ـ اې باچا غواړې ټوله نړۍ ونیسې؟
ـ هو.
ـ خو ځمکه خدای پیدا کړي، د خدای ځمکې نیول خو دا مانا لري چې ته د هغه پر ځمکه دعوا کوې... ، ته به ګناهګار شې. نور د خدای ځمکې مه نیسه او توبې وباسه.
کنشکا چې ډېر دینداره شخص ؤ؛ توبې یې وباسلې او نور یې نړۍ نیونه بس کړه، شفاهي روایات وايي چې کنشکا دومره زورور ؤ چې رښتیا یې هم نړۍ لاندې کوله، خو دیندارۍ دې کار ته پرېنښود.))
کنشکا تر ۱۴۷ز کال پورې واکمني وکړه او له هغه وروسته (هوویشکا) واکمن شو.
سرچینې:
حبیبي،عبدالحی. تاریخ مختصر افغانستان
کهزاد،احمد علي.تاریخ افغانستان
صفیه حلیم، کنشکا باچا
د افغانستان د ښوونځي نصاب ۱۳۹۰- تاریخ انګون: کوشانیان
خادم، قیام الدین. لرغوني پښتانه قومونه
د ماشومانو روزنه
دا چي وايي د هري ټولني راتلونکې د هغې ټولني په کوچنيانو پوري اړه لري بېله شکه چي دا وينا په بشپړه توگه رښتينې او سل په سلو کي د منلو وړ ده، دا چي وايي د هري ټولني راتلونکې د هغې ټولني په کوچنيانو پوري اړه لري بېله شکه چي دا وينا په بشپړه توگه رښتينې او سل په سلو کي د منلو وړ ده، ځکه چي د نن ورځي کوچنيان د ټولني د سبا ورځي لويان دي، نو که چيري موږ غوښتي وي چي د خپل هيواد راتلونکې له هره پلوه ښکلې، هوسا او پرمختللې کړو او خپل هيواد د سيالانو سره سيال کړو،
اَسْمآءُالْحُسْني
د الله تعالی نومونه ۹۹ دي چې په لاندې توګه یې یادونه کوو:
هُوَ َاللَّهُ الَّذِي
لَا إِلَهَ إِلاَّ اللّهُ هُوَ
❤الرَّحْمَنُ
❤ الرَّحِيمُ
❤ السَّلَامُ
💛 الْمُؤْمِنُ
کنشکا ټولواک
د لرغوني افغانستان ستره پېژندل شوې څېره ده او د کوشانیانو د لړۍ ستر امپراتور ؤ چې د پلار نوم یې (ویما کدفیسزس) ؤ، په ۱۲۷ ز کال کې واک ته ورسېد. نوموړي د واکمنۍ دوه دربارونه لرل چې یو یې په اوسنۍ کاپیسا[کاپيسي] (بګرام) کې ؤ او بل یې په پېښور(پوروشاپورا) کې.
د نوموړي د واکمنۍ حدود:
اَسْمآءُالْحُسْني
💛الْمُهَيْمِنُ
کنشکا ټولواک
د ختیځ خواته د هندوستان د بنارس او ختيځ کې یې د چین او چينې ترکستان او په لویديځ کې یې د پارتیا هېواد نیولي وو. د روم له امپراتور سره یې ښې اړیکې لرلې.
اَسْمآءُالْحُسْني
💛الْعَزِيزُ
💛الْحَبَّارُ
کنشکا ټولواک
وروسته له هغې یې لویديځ ته پام شو او د آسیا جنګاور خلک (پارتیان) د ځان تابع کړل. کنشکا د نړۍ ستر ځواک (د چين هېواد پوځ) ته ماتې ورکړه ، هغوی یې باج ته تیار کړل او د یارکنډ،ختن او کاشغر سیمې یې ورڅخه ونیولې. د چین امپراتور زوی یې له ځان سره بندي کړ او د چین له امپراتور څخه یې باج اخیسته.
اَسْمآءُالْحُسْني
💛 الْمُتَكَبِّرُ
کنشکا ټولواک
د کوشانیانو د مهال ځينې آثار د افغانستان،پښتونخوا او هند سیمو کې ترلاسه شوي. د (کوشاني څيړنو مرکز) یوه څیړنیز مرکز دی چې د کوشانیانو آثارو په اړه څيړنه کوي.
اَسْمآءُالْحُسْني
💚الْخَالِقُ
کنشکا ټولواک
د کنشکا په اړه مالومات په چیني،هندي او افغاني ډبرلیکونو کې خوندي دي.
د کنشکا ډېرې سکې لاس ته راغلي چې د هغه انځور داسې پرې رسم شوی:
اَسْمآءُالْحُسْني
💚الْبَارِئُ
کنشکا ټولواک
د اوږدو ويښتانو او غټو سترګو درلودونکی او همدارنګه اوږده ږېره هم پکې ښودل شوې، په لاس کې یې توره او له دواړو اوږو څخه یې اور بلیږي. د اوسنیو پښتنو په شان یې پړتوګ هم په ښکاره ډول مالومیږي.
اَسْمآءُالْحُسْني
💚الْمُصَوِّرُ
کنشکا ټولواک
هېره دې نه وي چې کنشکا په پېښور کې د بودا کچکول هم ساته او د هغه دین په خپرولو کې یې د آشوکا په څېر ګامونه پورته کړل.
هغه مهال د نړۍ له څلورو لویو امپراتوریو څخه یوه هم د کوشانیانو امپراتوري وه. په شفاهي روایاتو کې ویل کیږي؛
اَسْمآءُالْحُسْني
ُ💚 الْقَهَّار ُ
کنشکا ټولواک
((کنشکا قسم وخوړ چې زه به د سکندر په شانې اېوادونه لاندې کوم،هغه ډېر ځایونه ونیول. وروسته یې غوښتل چې نوره نړۍ هم لاندې کړي خو د هغه وخت یو راهب ورته راغلو او داسې یې ورته وویل:
اَسْمآءُالْحُسْني
💖 الْوَهَّابُ
لر او بر (وېبپاڼه)
لر او بر (په انگرېزي: larawbar.com) يوه افغاني وېبپاڼه او د وېبلاگونو يو توکبنسټ دی چې د ۲۰۰۷ کال د سېپتمبر له ۱۹ مې نېټې نه راپدېخوا په بېلابېلو موضوعگانو باندې ليکنې، څېړنې او نور مالومات خپروي. دغه وېبپاڼه د پښتو ژبې لپاره ځانگړې شوې خو په دري او انگريزي ژبو يې هم يو شمېر ليکنې خپرې کړي.
اَسْمآءُالْحُسْني
💖الرَّزَّاقُ
کنشکا ټولواک
ـ اې باچا غواړې ټوله نړۍ ونیسې؟
لر او بر (وېبپاڼه)
پېښليک
لر او بر ويبپاڼه په نړۍ او لوی افغانستان کې د پښتنو تر منځ د اړيکو د پراختيا، يووالي او يو موټي کېدو ته د رسيدو په لاره کې د هڅو او خدمت په موخه د دې ويبپاڼې د بنسټگر عبدالله احسان تر څه ناڅه يو کلن هاند و هڅو او د پښتو ژبې له زيات شمېر ليکوالو، پوهانو او خواخوږو سره تر سلا مشورو وروسته د ۲۰۰۷ کال د سپټمبر پر ۱۹ - نېټه د پښتو ژبې د نومياليو عالمانو، پوهانو او ملي شخصيتونو په لاس د معاصر افغانستان د ۲۶۰ – مې کاليزې په وياړ د يوه جوړ شوي نړيوال علمي سيمينار په ترڅ کې د جرمني هېواد په هورت ښار کې پيل شوه. د لر او بر ويبپاڼې مرکزي دفتر په هالنډ کې دی او همداراز د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو او د افغانستان او پاکستان په لويو ښارونو کابل، پېښور، کندهار، کوټه، ننگرهار او يو شمېر نورو ځايونو کي سيمه ايزې څانگې، استازي، قلمي همکاران او خبريالان لري.
اَسْمآءُالْحُسْني
💖الْفَتَّاحُ
کنشکا ټولواک
ـ هو.
اَسْمآءُالْحُسْني
💖الْعَلِيمُ
لر او بر (وېبپاڼه)
د وېبپاڼې بنسټگر
د لراوبر وېبپاڼې بنسټگر ښاغلی عبدالله احسان دی.
کنشکا ټولواک
ـ خو ځمکه خدای پیدا کړي، د خدای ځمکې نیول خو دا مانا لري چې ته د هغه پر ځمکه دعوا کوې... ، ته به ګناهګار شې. نور د خدای ځمکې مه نیسه او توبې وباسه.
اَسْمآءُالْحُسْني
💖 الْقَابِضُ
لر او بر (وېبپاڼه)
باندنۍ تړنې
Domain Name: larawbar.com Updated: 1 hour ago - Refresh
کنشکا ټولواک
کنشکا چې ډېر دینداره شخص ؤ؛ توبې یې وباسلې او نور یې نړۍ نیونه بس کړه، شفاهي روایات وايي چې کنشکا دومره زورور ؤ چې رښتیا یې هم نړۍ لاندې کوله، خو دیندارۍ دې کار ته پرېنښود.))
اَسْمآءُالْحُسْني
💙 الْبَاسِطُ
لر او بر (وېبپاڼه)
باندنۍ تړنې
Registrar: TUCOWS.COM CO. Whois Server: whois.tucows.com Referral URL: http://domainhelp.opensrs.net Status: clientTransferProhibited, clientUpdateProhibited
کنشکا ټولواک
کنشکا تر ۱۴۷ز کال پورې واکمني وکړه او له هغه وروسته (هوویشکا) واکمن شو.
لر او بر (وېبپاڼه)
باندنۍ تړنې
Expiration Date: 2014-09-05 Creation Date: 2007-09-05 Last Update Date: 2010-08-02
کنشکا ټولواک
اخځ لیکونه:
اَسْمآءُالْحُسْني
💙الرَّافِعُ
عبدالکبير
عبدالکبير د طالبانو د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان لومړی وزير و.
لر او بر (وېبپاڼه)
باندنۍ تړنې
Name Servers: ns1.ipower.com ns2.ipower.com See larawbar.com DNS Records
سرچينې
http://who.is
اَسْمآءُالْحُسْني
💚الْمُذِلُّ
لر او بر (وېبپاڼه)
سرچينې
وېشنيزه:افغاني وېبپاڼې
اَسْمآءُالْحُسْني
💜السَّمِيعُ
💜الْبَصِيرُ
💜الْحَكَمُ
💜الْعَدْلُ
کنشکا ټولواک
حبیبي،عبدالحی. تاریخ مختصر افغانستان
اَسْمآءُالْحُسْني
💜 اللَّطِيفُ
کنشکا ټولواک
کهزاد،احمد علي.تاریخ افغانستان
اَسْمآءُالْحُسْني
❤الْخَبِيرُ
❤الْحَلِيمُ
کنشکا ټولواک
د افغانستان د ښوونځي نصاب ۱۳۹۰- تاریخ انګون: کوشانیان
اَسْمآءُالْحُسْني
❤الْعَظِيمُ
❤الْغَفُورُ
کنشکا ټولواک
خادم، قیام الدین. لرغوني پښتانه قومونه
اَسْمآءُالْحُسْني
❤ الشَّكُورُ
💛الْحَفِيظُ
💛الْمُقِيتُ
💛الْحَسِيب
ُ💚الْجَلِيلُ
💚الْكَرِيمُ
💚الرَّقِيبُ
💚الْمُجِيبُ
💛الْوَاسِعُ
💖الْحَكِيمُ
💖الْوَدُودُ
💖الْبَاعِثُ
💖الشَّهِيدُ
💙الْحَقُّ
💙الْوَكِيلُ
💙الْقَوِيُّ
💙الْمَتِينُ
💜الْوَلِيُّ
💜الْحَمِيدُ
💜الْمُحْصِي
💜الْمُبْدِئُ
💚الْمُعِيدُ
❤الْمُحْيِي
❤الْمُمِيتُ
❤الْحَيُّ
💚الْقَيُّومُ
❤ الْوَاجِد
ُ💛الْمَاجِدُ
💛الْوَاحِدُ
💚 الأحد
💛 الصَّمَدُ
💜الْقَادِرُ
💚الْمُقْتَدِرُ
💚الْمُقَدِّمُ
💚الْمُؤَخِّرُ
💛الْآخِرُ
💖الْبَاطِنُ
💖الْوَالِي
💖الْمُتَعَالِ
💙التَّوَّابُ
💙الْمُنْتَقِمُ
💙الْعَفُوُّ
💙الرَّءُوفُ
💛مَالِكُ الْمُلْكِ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ
💚الْمُقْسِطُ
💜الْجَامِعُ
💚الْغَنِيُّ
❤الْمُغْنِي
❤الْمَانِعُ
💚الضَّارُّ
💛النَّافِعُ
💛الْهَادِي
💛الْبَدِيعُ
💜الْبَاقِي
💚الْوَارِثُ
💚الرَّشِيدُ
💚الصَّبُورُ
تایوان
ټایوان په رسمي ډول د چین جمهوریت (ROC) په ختیځهاسیا کې یو هېواد دی چې په شمال لوېدیځ کې له چین (PRC)، شمال ختیځ ته له جاپان او په سویل کې له فیلیپین سره سمندري پولې لري. د ټایوان اصلي ټاپو چې پخوا د فورموسا په نوم پېژندل کېده، ۳۵۸۰۸ مربع کیلومتره  مساحت لري. پلازمېنه یې ټایپي ده، چې د نوې ټایپي او کیلونګ سره یوځای د ټایوان تر ټولو لوی ښارګوټی جوړوي. نور لوی ښارونه یې کاهسینګ، تایچونګ، تای نان او تاو یوان نومېږي. د ۲۳.۴۵ میلیوننو اوسېدونکو په لرلو سره تایوان په نړۍ کې له ډېر نفوس لرونکو هېوادونو نه شمېرل کېږې.
نوم
د ۱۷مې پېړۍ په لومړیو کې د هالنډ ختیځ هند شرکت په فورټ زیلانډیا کې د "ټایوان" په نوم ساحلي شګو کې سوداګریزه پوسته جوړه کړه، چې د "ټایوان" عصري کلیمه هم له همدې نوم نه اخیستل شوې ده.
جمهوریت
د چین جمهوریت پوځ د ملي انقلابي پوځ نه سرچينه اخلې چې د سن یات سین له خوا په ۱۹۲۵ز کال کې په ګوانګ دونګ کې د چین د بیا یوځای کولو په موخه رامنځته شو. کله چې د خلکو د آزادۍ پوځ د چين کورنۍ جګړه وګټله، د ملي انقلابي پوځ ډېره برخه د حکومت ترڅنګ ټايوان ته ولاړه. ټایوان او متحده ایالاتو په ۱۹۵۴ز کال کې د چین-امریکا متقابل دفاعي تړون لاسلیک کړ او د متحده ایالاتو د ټایوان دفاعي قومانده یې تاسیس کړه، چې له مخې یې په ټایوان کې شاوخوا ۳۰۰۰۰ امریکایي سرتیري تر هغه پورې ځای پر ځای شول چې ،متحده ایالاتو په ۱۹۷۹ز کال کې له چین سره ډیپلوماتیکې اړیکې ټینګې کړې.
نن ورځ ټايوان يو ستر او د ټکنالوژيۍ له پلوه پرمختللی پوځ لري. ټایوان دغه پوځ د چين د ولسي جمهوريت د بېلتون ضد قانون په پلمه د خلکو د آزادۍ پوځ له خوا د پرله پسې ګواښونو د دفاع په توګه کاروي. له ۱۹۴۹ز کال نه تر ۱۹۷۰ز کاله پورې د ټایوان د اردو لومړنۍ ماموریت "د چین اصلي خاوره بېرته نیول" د ملي ویاړ پروژې له لارې وه، خو یاد ماموریت بریالی نه شو، ځکه چې د چین ولسې جمهوریت (PRC) نسبي ځواک په پراخه کچه ډېر شوی و، د ټایوان اردو له دودیزې اردو نه هوایی ځواک او سمندري ځواکونو ته بدله شوه.
اقتصاد
د شلمې پېړۍ په وروستۍ نيمايي کې د ټايوان چټک صنعتي کېدل او چټکه وده د "ټايوان معجزه" بلل شوې ده. ټایوان د هانګ کانګ، سویلي کوریا او سینګاپور تر څنګ د "څلورو اسیایي پړانګانو" نه دی. د دویمې نړیوالې جګړې نه مخکې او د جاپان واکمنۍ، په عامه او خصوصي سکټورونو کې بدلونونه راوستل، په ځانګړې توګه د عامه کارونو په برخه کې، چې د ټاپو په زیاتره برخه کې یې چټکې اړیکې او د ترانسپورت اسانتیاوې رامنځته کړې. جاپانیانو هم عامه زده کړو ته وده ورکړه او د ټایوان د ټولو اوسیدونکو لپاره یې اجباري کړه. په ۱۹۴۵ز کال کې جاپان سره د جګړې په پایله کې په چین او ټایوان کې د انفلاسیون زیاتوالی په چټکۍ سره د پرمختګ په حال کې و چې د خلاصولو لپاره یې ملتپال حکومت د اسعارو نوې سیمه رامنځ ته کړه، د نرخ ثبات پروګرام یې پیل کړ، چې دا ډول هڅو دغه چټک انفلاسیون د پام وړ ورو کړ.
متحده ایالاتو د مرستې یو پروګرام پیل کړ، چې په پایله کې یې په ۱۹۵۲ز کال کې په بشپړ ډول د نرخونو ثبات رامنځته کړ. اقتصادي پرمختګ د امریکا د اقتصادي مرستو او پروګرامونو، لکه: د کلیو د بیارغونې ګډ کمیسیون له خوا په لاره اچول شوي و، چې د کرنیز سکټور د ودې لپاره یې مناسب بستر رامنځته کړ. کرنیز تولیدات له ۱۹۵۲ز کال نه تر ۱۹۵۹ز کال پورې په کلنۍ کچه په اوسط ډول څلور سلنه زیاتوالی وموند، چې د نفوسو د ودې په پرتله، ۳.۶ سلنه ډېر و. نن ورځ ټايوان يو متحرک، سرمايه داراو صادراتي اقتصاد لري چې په تدريجي ډول په پانګونې او بهرنۍ سوداګرۍ کې د دولت ونډه کمه شوې ده. د دې رجحان په پام کې نیولو سره، ځینې لوی دولتي بانکونه او صنعتي شرکتونه خصوصي کېږي. په تیرو درېیو لسیزو کې په  ناخالصه کورنيو تولیداتو (GDP) کې  په منځني ډول شاوخوا اته سلنه زیاتوالی راغلی دی، چې د تایوان پولي واحد یا کرنسي نوی ټایواني ډالر دی.
د ټایوان د مالیې وزارت په وینا په ۲۰۱۰ز کال کې د ټایوان ټوله سوداګري ۵۲۶.۰۴ میلیارد ډالرو ته رسېدلې چې لېږد او رالېږد دواړه یې د ریکارډ تر کچې پورې رسېدلي و، چې په ترتیب سره لېږد یې ۲۷۴.۶۴ میلیارد امریکایي ډالر او رالېږد یې ۲۵۱.۴ میلیارد امریکایي ډالر وو.
کلتور
د ټایوان کلتور د مختلفو کلتورونو یو ترکیب دی چې په کې ډېری دودیز د چینایي کلتور عناصر، پخواني کلتورونه، د جاپاني کلتوري نفوذ، دودیز کنفیوشیسټ عقیدې او په ډېره کچه لوېدیځ ارزښتونه شامل دي.
د نظامي حکومت پر مهال چې د چین جمهوریت په رسمي ډول د کمونیزم پر ضد و، کومینتانګ  ټایوان کې دودیز چینايي کلتور ته وده ورکړه ترڅو وښيي چې، د چین جمهوریت د چینایي کلتور ریښتیني ارتودوکس استازیتوب کوي او له همدې امله "حقیقي او مشروع چین" له کمونیست چین سره مخالف دی.
دا د دې لامل شوی چې چینایي کلتور (په ځانګړې توګه نرم کلتور) د اصلي چین په پرتله په ټایوان کې ښه ساتل کېږي. د دې ساتنې یوه بېلګه د چینایي دودیزو توکو پرله پسې کارول دي. د کنفیوشیزم نفوذ د تایوان د خلکو په چلند کې موندل کېدای شي، چې د دوی د دوستۍ او شرافت لپاره پېژندل کېږي.
زده کړې
د ټایوان د لوړو زده کړو سیسټم د جاپان له خوا د استعمار په دوره کې رامنځته شو، خو وروسته کله چې په ۱۹۴۵ز کال کې د چین جمهوریت واکمن شو، دا سیسټم په سملاسي توګه د چین په څېر د ورته سیسټم له خوا بدل شو، چې د چین او امریکا د تعلیمي سیسټم ګډې ځانګړتیاوې یې لرلې.
ټایوان په ادب، ریاضیاتو او ساینسي علومو کې یو له مخکښو هېوادونو نه شمېرل کېږې. په ۲۰۱۵ز کال کې د ټایوان زده کوونکو د ریاضي او ساینسي علومو په برخه کې د نړۍ تر ټولو غوره ځای ترلاسه کړ. د نړیوالو زده کوونکو ارزونې پروګرام (PISA) ازموینه کې ټایوان په منځني ډول د ۵۱۹ نمرو په اخیستلو سره په ټوله نړۍ کې اووم ځای خپل کړ. د ټایوان ښوونیز سیسټم د مختلفو دلایلو، لک:ه د ازموینو پایلې، اقتصادي پرمختګ،  په اقتصادي وده کې د زده کړو لوی رول، ترټولو لوړ تعلیم لرونکی کاري ځواک له امله ستایل شوی،. ټایوان د پوهنتونو نو د زده کوونکو د جذب لوړې کچې له امله هم غوره مقام لري، چیرې چې د پوهنتون منلو کچه په ۱۹۸۰  ز لسیزې کې شاوخوا ۲۰ سلنه وه، خو وروسته دا سلنه په ۲۰۰۸ز کال کې ۹۵ سلنې ته لوړه شوې.
له بلې خوا په زده کوونکو باندې ډېر فشار راوستل، چې د دوی د خلاقیت مخنیوی کوي او له پوهنتونونو نه د زیات شمېر زده کوونکو فارغول او د بېکارۍ  لوړه کچه هغه څه دي چې له امله یې په ښوونیز سیسټم نیوکه کېږې.
لکه څنګه چې د ټایوان اقتصاد په لویه کچه د ساینس او ​​​​ټکنالوژۍ پر بنسټ ولاړ دی، د کار بازار د هغو خلکو لپاره غوښتنه لري چې په یوه ځانګړې څانګه کې یې لوړې زده کړې کړې وي، په ځانګړې توګه د ساینس او ​​​​انجینیري پورې اړوند چې د کار موندلو په وخت کې سره سیالي کوي.
سرچینې
وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه وېشنيزه:د آسیا هېوادونه وېشنيزه:چين
همېش خليل
بټنوک|289px|همېش خليل همېش خليل (زوکړه ۱۹۳۰ زېږدي کال د اپرېل ۱۱) د پښتونخوا يو تکړه اديب، شاعر، کيسه ليکونکی، خبريال، څېړونکی او کره کتونکی دی.
مخينه
ښاغلی همېش خليل د ۱۹۳۰ ز کال د اپرېل پر ۱۱ د پېښور په برتهکال کلي کې د انځرگل کره زېږېدلی دی. د ده د نيکونو ټاټوبی د جلال اباد د مېرزاخېلو کلی دی. همېش خليل تر لسم ټولګي پورې سبق د پېښور په اسلاميه کالج کې کړې دي. د اېف –اې او بي ـ اې سندونه يې د پراېوېټ امېدوار په طور تر لاسه کړله. همېش خليل ځای په ځای سرکاري نوکري هم کړې ده خو د سياسي ذهن او آزاد طبعت خاوند وو او له همدې کبله ېې ملازمت ته ډډه نه لگېده، نو ځکه ملازمت ترې نه پاتې شو.
هميش خليل د خدايي خدمتگارو گوند غړيتوب هم درلود. پر ۱۹۵۱ او ۱۹۵۲ ز کلونو کې د پاکستاني چارواکيو له خوا بندي شو. دی څو ځلي بندي شو، چې ټول يې له ۶ تر ۷ کالو پورې بند تېر کړی دی. په زندان کې د هېش خليل د بندي کولو گناه هېڅ مالومه نه وه. دی يوازې په دې پار بندي شوی وو چې پښتو ژبې ته يې خدمت کاوه.
څېړونکی او ليکوال هميش خليل اتلس کلن وو چې د پټ يا ورکو شاعرانو په تصانيفو او شاعرۍ یې لټون او څېړنه پيل كړه. هغه پخپله د ماسټرۍ بريليک هم نه دی اخیستې، خو د پي ايچ ډي زده کونکو استاذ پاتې شوی دی. همېش خليل د گڼو نوښتونو او غوره والي خاوند دی. شاعر، محقق، افسانه نگار، صحافي، مترجم او داسې نور. ښاغلی همېش داووه ورځنی انقلاب او د پنځلس ورځنی دوران مدير هم پاتې شوی دی، په شهباز ورځپاڼه کې ېې هم کار کړی دی. د ورځپاڼې انقلاب مدير هم وو. د ورځپاڼه باگرام ېې هم په همت جاري کړه. په باگرام کې ېې د افغان جهاد د مرستې سره سره ډېرې معياري گڼې هم ووېستې. نوموړی په پښتو ادب کې ډېرې څېړنې کړې دي. همداراز هغه په پښتو ژبې د باگرام ورځپاڼې بنسټ ايښودونکی او پازوال هم پاتې شوی دی.
هميش خليل په خپل ذات كې د پښتو يو ګرځنده اكيډمي ده، ځكه چې په لرغوني ادب او زړو شاعرانو چې هغه څومره څيړنې او لیکنې كړې، ښايي چې ساری به یې نه وي.
ليکلي آثار
دهمېش خليل دکتابونو فهرست ډېر اوږد دی. هغه د نصرالله خان ناصر سره د دارالتصنيف پيښور نه :
سرچينې
۱- https://www.mashaalradio.com/a/24459418.html
دتیمم تعریف:
لیکنه شریف الله وکیلی.
دتيمم تعريف :
تيمم
تيمم د الله سبحانه وتعالی يوه بله لويه لورينه او مهرباني ده چه يواځی يې د خپل نازولی پيغمبر حضرت محمد ص    په امت کړی ده تر دې مخکی امتونو کې تيمم نه ؤ.
داچه که کوم کس ناروغ شي او اوبه ورته  ضرر رسوي يا په سفر کې يا پر بله وجه اوبه نه وي نو د اودس او غسل پر ځای به تيمم ووهی. قوله تعالی :
وَإِن كُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاء أَحَدٌ مِّنكُم مِّن الْغَآئِطِ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء فَلَمْ تَجِدُواْ مَاء فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا 43