cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بليز پاسکال
په ټول ژوند کې د پاسکال روغتيايي حالت ښه نه و، په ځانګړي ډول له اتلس کلنۍ وروسته؛ هغه د خپلې نهه دېرشمې کليزې څخه دوه مياشتې وروسته مړ شو.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
په ۱۶۳۱ ز کال کې د هغه له مړینې پینځه کاله وروسته، ايتين پاسکال له خپلو اولادونو سره پاريس ته کډه شو. پاريس ته نوې رسېدلې کورنۍ «لويس دلفالت» وګومارلو، هغه خدمتګار چې ډېر ژر د کورنۍ اصلي غړی شو. ايتين چې دویم واده يې ونه کړ پرېکړه وکړه چې په يوازې ځان به اولادونه روزي، ځکه هغوی ټولو فوق العاده فکري وړتيا ښودلې وه، په ځانګړي ډول د هغه زوی بلیز. ځوان پاسکال د رياضياتو او ساينس په برخه کې هېښوونکې وړتیا وښووله.
د « مخروطونو په اړه د پاسکال مقاله»
د مخروطي مقاطعو په اړه د «دوسارګ» په اثارو کې پاسکال ځانګړې لېوالتيا نه لرله. د دوسارګ د فکر کولو په پيروۍ شپاړس کلن پاسکال د اثبات د وسيلې په توګه يوه لنډه مقاله وليکله چې «عرفاني هګزاګرام» يې باله، يعنی د مخروط په اړه  مقاله  او د رياضياتو په برخه کې خپل لومړی جدي کار يې په پاريس کې «پری مرسن» ته ولېږلو چې تر اوسه د پاسکال په قاعده پېژندل کېږي. هغه دا روښانه کوي که چېرې يو مسدس يا شپږ ضلعي په يوه دايره (مخروطي) کې ايسار کړای شي، نو د مقابل ضلعې درې نقطې به يې په يوه لېکه راشي (دې ته پاسکال نوم ورکړل شوی).
د پاسکال لیکل دومره پاخه او رسېدلي و چې رني دکارت فکر کولو چې د پاسکال پلار لیکلی دي. کله چې مرسني دکارت ته ډاډ ورکړ چې هغه یې اصلاً د زوی کار دی نه د پلار، دکارت په ډېرې بې پروايۍ سره رد کړ او ويې ويل: «دا ماته عجيبه نه ده چې هغه د مخروطي په اړه د لرغونو نمونو څخه زيات مناسب وړانديزونه کړي دي» هغه زياته کړه، «بلکې د دې موضوع په اړه نور موارد وړاندې کېدای شي چې شونې ده ډېر لږ دې د يو شپاړس کلن ماشوم مخې ته راشي».
له پاریس نه وتل
په فرانسه کې هغه مهال دولتي منصبونه او دفترونه اخیستل کېدل او خرڅېدل. اتين په ۱۶۳۱ ز کال کې د کور ډی ايد د دویم رئيس په توګه خپله دنده په ۶۵۶۶۵ ليور وپلورلو. دغه پيسې د دولتي پاڼو د پور په برخه کې ورباندې پانګونه شوې وه. دې کار که څه هم هغوی ته سوکاله ژوند نشو ورکولای، خو دوی ته يې د ارام ژوند زمینه برابره کړه چې د پاسکال کورنۍ ته يې پاريس ته د تلو او ښه  ژوند موکه ورکړه. خو په ۱۶۳۸ ز کال کې ريشيليو د دېرش کلنې جګړې دوام لپاره د پيسو په لټه کې و، و نه کړای شول چې د حکومت پورونه ورکړي ناڅاپه د اتين پاسکال شتمني له ۶۶۰۰۰ ليور څخه له ۷۳۰۰ ليورو ته راټیټه شوه.
پاسکاليان
په ۱۶۴۲ ز کال کې، د خپل پلار له له خوا د تاديه شويو او پور مالياتو د بې پايه او ستړي کوونکو شمېرلو او بيا شمېرلو (چې ځوان پاسکال هم دې کار ته ګومارل شوی و) د اسانولو په هڅه کې، پاسکال چې نولس کلنۍ ته هم نه وو رسېدلی د حساب يو ميخانيکي ماشين جوړ کړ چې د جمع او منفي کولو وړتيا يې لرله، دې ماشين ته يې د پاسکال د حساب ماشين يا پاسکالين ويل. له اتو پاسکالين ماشينونو څخه چې اوس پاتې دي څلور يې د پاريس د هنرونو او صنایعو په موزيم کې ساتل کيږي، يو يې د المان د درسدن د زوينګر په موزيم کې دی. د هغه دوه د حساب ميخانيکي اصلي ماشينونه نندارې ته ښودل کېږي.
که څه هم دغه ماشينونه د راتلونکو څلور سوه کلونو لپاره د حساب د ميخانيکي ماشينونو د پرمختګونو د لارو چارو او په يو ډول د کمپيوټر انجینيرۍ د برخې لپاره مخکښ دي خو بيا هم د حساب دغه ماشينونه ونه توانېدل چې ستره سوداګريزه بريا تر لاسه کړي. تر يو حده له دې امله چې دغه ماشين د کارولو پر مهال کلک و، خو شونې ده چې په لومړي سر کې له دې امله چې دا ماشين ډېر ګران و، نو په فرانسه او د اروپا په نورو سيمو کې د ډېرو شتمنو خلکو لپاره پاسکالين د لوبو يو شي او د حيثيت يوه نښه وګرځېده. پاسکال په راتلونکې لسيزه کې په خپله طرحه کې  پرمختګونو ته دوام ورکړ او هغه د پینځوسو ماشينونو يادونه کوي چې د ده د طرحې له مخې جوړ شوي وو. هغه په راتلونکو لسو کلونو کې شل نور بشپړ شوي ماشينونه جوړ کړل.
صابر شاه ملنگ
صابر شاه ملنګ د شیر سرخزیارت یو ملنګ و چې د احمدشاه بابا پر سر یې د پاچاهۍ تاج کېښود. هغه یو ‌‌‌‌‌‌ډير ښه او دینداره انسان و.
جان محمد خان
جان محمد خان (مړينه: ۱۷ د جولای، ۲۰۱۱ کال) د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي پخوانی سلاکار، د ولسي جرگې غړی، د پوپلزيو يو قومي مشر او د روزگان ولايت يو پخوانی والي و چې د ۲۰۰۲ کال د جنوري له مياشتې تر مارچ ۲۰۰۶ کال پورې يې د ولايت د لوړپوړي چارواکي په توگه دنده ترسره کوله.
وېشنيزه:افغان واليان
پلاديوم
پلاديوم (په انگرېزي: Palladium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Pd سمبول او ۴۶ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
غوره (د انګورو نارسېدلې مېوه)
غوره د انګورو یوه نارسېدلې مېوه ده چې خوندور خوند لري چې له مالیک اسید، فارمیک اسید ، سوکسینک اسید، آکسالیک اسید، ګلوکولیک اسید او بورې درلودونکې وي چې د همدې اسيدونو له کبله خوندور خوند لري. غوره او ابغوره په ایراني پخلي کې په پراخه کچه کارول کیږي او د ایران د بېلابېلو ښارونو ډالۍ دي.
ابغوره چې انګليسي کې ورته Verjuice وايي ،د غوره انګورو څاڅکي يا مايع استحصال (سرکه) دی چې په کورني او صنعتي ډول تولیدیږي او د خوړو د خوند او ذايقې لپاره کارول کیږي.
البته هېره دې نه وي چې پښتانه هم د غوره لفظ د مېوو د پوخوالي د معيار لپراه کاروي د بېلګې په توګه يو شخص له بله پوښتني دا انځران څنګه دي، نو هغه بل ورته وايي چې لا غوره دي، مطلب دا چې د خوراک وړ دي، خو سم پاخه نه دي.
سرچینې
وېشنيزه:غوره وېشنيزه:رسمي ویب پاڼه چي د ويکيپېډيا او ويکيډاټا سره فرق ولري
بند امیر
بند امير د افغانستان په مرکز کې د هندوکش د غرونو واورې چې ويلي کېږي نو د کلکو تيږو په توږلو اوبو ته لاره وباسي. د ميلينونو کالو په اوږدو کې د اوبو مالگې چې کېلشيم کاربونېټ نومېږي د اوبو چاپېره دېوالونه جوړ کړي دي. اوس د هغو دېوالونو په منځ کې اوبه په پينځو لويو کاسو کې راټول دي چې “بند امير” نوميږي. د رڼو نيلا اوبو دا پينځه جهيلونه (ډنډونه) د سمندر نه درې زره ميټر(متره) لوړ دي او افغانستان ته تلونکې هر بهرنې غواړي چې يو وارې يې وگوري. د باميانو د ښار نه ۷۵ کلوميټر شمال لوېديځ کې بند امير د يکاولنگ په ولسوالۍ کې د طبعي ښکلا او د جوړښت يوه بې څارې بېلگه ده. ځاي خلکو دې ډنډونو ته نومونه ورکړي دي او د هر يو سره يوه کيسه هم تړلې ده. د “امير” نوم د اسلام د څلورم خليفه حضرت علي او د ده د ميړانې او سخاوت يوه نښه ده. د دې ډنډونو اوبه ټول کال يخې وي او ښايي ډېر منرالونه لري چې يوه چينه د “شفا” نوم لري او خلک يې اوبه د ځينو ناروغيو درمل گڼي. ورسره يو زيارت هم جوړ دې چې حضرت علي ته منسوب دې. د بند امیر لوی جهیل ( بند) ذوالفقار نومیږي، چې څلور ميله کې پروت دی او ۲۹۰۰ ( ميټر) متره ژور دی. د دې سره جوخت او لږ ورښکته تر ټولو وړوکې ” بند پنير” ۱۵۰ ميټر اوږد دې. د هغې نه ښکته “بند هېبت” ۲ ميله اوږد او ۵۰۰ ميټر پلن دې. د بند هېبت نه چې کومې اوبه ۳۰ ميټر ښکته را توېږي ، د هغې نه يو بل جهيل جوړ شوې دې چې ” بند قمبر ” نوميږي. پينځم جهيل بيا نور هم ښکته او د داېرې په شکل کې يې نيم کلوميټر زمکه نيولې ده. دا ” بند غلامان” نوميږي. د دې جهيلونو په منځ کې لږې اوبه ډنډ شوي دي او پکې ځنگلي پودينه راشنه شوې ده. دا ” بند پودينه” نوميږي او په تېرو شلو کالو کې يې دا نوم خلکو ورته ورکړې دې خو په اصل کې بند امير هم هغه د پينځو کاسو نوم دې. - See more at: http://www.safiahaleem.com/?p=1931#sthash.61uioK4I.dpuf
ارګانېزم
په بیولوژي کې، یو ارګانېزم (د لرغونې یوناني کلمې ὄργανον (órganon) 'وسیله، تطبیق، ابزار'، او -ισμός (-ismós)) هر هغه عضوي، ژوندی سیستم دی چې د یوه انفرادي موجود په توګه کار کوي. ټول ژوندي موجودات له حجرو (د حجرو تیوري) څخه جوړ شوي دي. ژوندي موجودات د حیواناتو د طبقه بندۍ (taxonomy) له مخې پر ډلو وېشل شوي دي، لکه څو حجروي یا کثیر الحجروي حيوانات، نباتات او فنجي؛ یا یو حجروي مایکرو ارګانیزمونه لکه پروتیستونه، باکتریا، او آرکیا. د ژوندیو موجوداتو ټول ډولونه د تکثیر، ودې او پراختیا، ساتنې، او د محرکاتو پر وړاندې د غبرګون وړتیا لري. ګونګټې، مرکب کبان، چهارپایان، مرخېړي، او عروقي نباتات د څو حجروي ژوندیو موجوداتو بېلګې دي چې د ودې په جریان کې تخصصي نسجونه او ارګانونه توپیروي.
یو حجروي ارګانېزم کېدای شي یو پروکاریوټ وي یا هم یوکاریوټ وي. پروکاریوټونه د دوه جلا ساحو په وسیله ښودل کېږي – باکتریا او آرکیا. یوکاریوټیک ارګانیزمونه له غشا سره تړلې حجروي هستې په شتون سره پېژندل کېږي او له غشا سره تړلې اضافي برخې لري چې د ارګانیلونو په نوم یادېږي (لکه په حیواناتو او نباتاتو کې مایتوکوندریا او په نباتاتو او اوبړیو کې پلاستایدونه، چې ټول په عمومي ډول له اندوسیمبیوتیک باکتریا څخه اخیستل کیږي). فنجي، حیوانات او نباتات په یوکاریوټونو کې د ژوندیو موجوداتو یا ارګانیزمونو د سلسلو مثالونه دي.
د ځمکې پر مخ  شته ژوندیو انواعو د شمېر په اړه اټکلونه له ۲ ملیون څخه تر ۱ ټریلیون پورې دي، چې له ۱.۷ ملیون نوعو څخه ډېر یې مستند شوي دي. د ټولو ډولونو تر ۹۹٪ ډېر، چې اندازه یې تر پنځو ملیارد ډولونو یا انواعو څخه زیاته ده، ژوند یې کړی او د ورکېدو اټکل یې کېږي.
په ۲۰۱۶ کال کې، د ټولو ژوندیو موجوداتو له وروستیو نړیوالو مشترکو اجدادو (LUCA) څخه د ۳۵۵ جینونو یوه مجموعه وپېژندل شوه.
تعریفونه
یو ارګانېزم ممکن د مالیکولونو د یوې مجموعې په توګه تعریف شي چې د یو څه زیات یا کم باثباته ټولیز موجود په توګه فعالیت کوي او د ژوندانه ځانګړتیاوې ښيي. د ډکشنریو تعریفونه ښایي پراخ وي او ځینې داسې جملې کاروي لکه "هر ژوندی جوړښت، لکه نبات، حیوان، فنجي یا باکتریا، چې د ودې او تکثیر وړ وي". ډېری تعریفونه بیا ویروسونه او ممکن د انسان لخوا جوړ شوي غیر عضوي ژوند ډولونه نه رانغاړي، ځکه چې ویروسونه د تکثیر لپاره د کوربه حجرو په بایو کیمیاوي ماشین پورې اړه لري. سوپر اورګانیزم یو ژوندی موجود دی چې له ډېرو برخو جوړ دی او د یوه واحد فعال یا ټولنیز واحد په توګه کار کوي.
کیمیا
ارګانیزمونه هغه پیچلي کیمیاوي سیسټمونه دي، چې په داسې طریقو تنظیم شوي چې د تکثیر، او د پایښت لارو چارو ته وده ورکوي. هماغه قوانین چې غیر عضوي کیمیا اداره کوي، عضوي کیمیاوي پروسې هم اداره کوي. دا عموما د ټولو ژوندیو موجوداتو ښکارندې دي چې له یوه چاپیریال سره د دوی جوړښت ټاکي او له همدې امله د دوی د DNA پر بنسټ ولاړو جینونو د ژوندي پاتې کېدو لامل کېږي.
ارګانیزمونه نیمه تړلي کیمیاوي سیسټمونه دي. که څه هم دوی د ژوند انفرادي واحدونه دي (لکه څنګه یې چې تعریف اقتضا لري)، خو بیا هم دوی د دوی په شاوخوا چاپیریال پورې تړلي نه دي. د کار کولو او فعالیت لپاره دوی په دوامداره توګه انرژي اخلي او خوشې کوي. آټوټروفونه له لمر یا غیر عضوي مرکباتو څخه د رڼا په کارولو سره د کار وړ انرژي تولیدوي (د عضوي مرکبونو په بڼه) په داسې حال کې چې هیټروټروفونه له چاپیریال څخه عضوي مرکبات اخلي.
په دغو مرکباتو کې لومړنی کیمیاوي عنصر کاربن دی. د دغه عنصر کیمیاوي ځانګړتیاوې لکه د کاربن اتومونو په ګډون له نورو کوچنیو اتومونو سره د تړلو لپاره د هغه پراخ تړاو او نژدې‌والی، او کوچنۍ اندازه یې چې د څو اړیکو جوړولو توان لري، کاربن ته دا شونتیا وربښي چې د عضوي ژوند د بنسټ په توګه کار ورکړي. کاربن دا وړتیا لري چې کوچني درې اتومي مرکبات (لکه کاربن ډای اکسایډ) جوړ کړي، او همدارنګه د زرګونو اتومونو لوی ځنځیرونه یا لړۍ چې کولی شي مواد (نیوکلیک اسیدونه) ذخیره کړي، حجرې سره یوځای وساتي، او معلومات (پروټین) ولیږدوي.
مکرومالیکولونه
هغه مرکبات چې ژوندي موجودات جوړوي، کېدای شي په مکرومالیکولونو او نورو کوچنیو مالیکولونو ووېشل شي. د مکرومالیکول څلور ګروپونه نیوکلیک اسیدونه، پروټینونه، کاربوهایډریټ او لیپیډونه دي. نیوکلییک اسیدونه (په ځانګړې توګه ډیوکسیریبونوکلیک اسید، یا DNA) د نیوکلیوټایډونو د ترتیب په توګه جینیاتي معلومات ذخیره کوي. د نیوکلیوټایډونو د څلورو مختلفو ډولونو ځانګړی ترتیب (اډینین، سایټوسین، ګوانین، او تایمین) ډېرې داسې ځانګړتیاوې لري چې ارګانېزم جوړوي. دا ترتیب په کوډونونو وېشل شوی، چې هر یو یې د دریو نیوکلیوټایډونو ځانګړی ترتیب دی او له یوه ځانګړي امینو اسید سره مطابقت لري. په دې توګه د یوه ځانګړي پروټین لپاره د DNA کوډونو ترتیب چې د امینو اسیدونو د کیمیاوي ځانګړنو له امله جوړ شوی، په یوه ځانګړي ډول پوښل کیږي او په دې توګه یو ځانګړی فعالیت ترسره کوي.
جوړښت
ټول ژوندي موجودات له جوړښتي واحدونو څخه جوړ دي چې د حجرو په نوم یادیږي؛ ځینې ​​​​یې یو واحد حجره لري (یوني سیلولر) او نور یې ډېر حجروي واحدونه (ملټي سیلولر) لري. ملټي سیلولر ارګانیزمونه د دې وړتیا لري چې حجرې تخصصي کړي ترڅو ځانګړې دندې سرته ورسوي. د دې ډول حجرو یوه ډله نسج دی، او په حیواناتو کې دا د څلورو بنسټیزو ډولونو په توګه واقع کیږي، لکه اپیتیلیم، عصبي نسج، د عضلاتو نسج، او نښلوونکی نسج. د نسج څو ډولونه د یو عضوي یا ارګان په بڼه یوځای کار کوي ترڅو یو ځانګړي فعالیت تولید کړي (لکه د زړه لخوا د وینې پمپ کول، یا د چاپیریال په وړاندې د خنډ په توګه لکه پوستکی). دا ماډل بیا تر لوړې کچې رسېږي چې پکې ډېر ارګانونه د عضوي سیسټم په توګه کار کوي لکه د زیږون سیسټم، او د هاضمي سیسټم. ډیری ملټي سیلولر ارګانیزمونه د څو ارګانونو له سیسټمونو څخه جوړ دي، کوم چې د ژوند لپاره همغږي کوي.
د بېلاروس او روسيې اړيکې
د بېلاروس او روسیې ترمنځ اړیکې د بېلاروس او روسیې ترمنځ دوه اړخیزو اړیکو ته اشاره کوي. دا دواړه هېوادونه ځمکنۍ پوله شریکوي او یو بین المللي اتحادیه يي حکومت جوړوي. د دواړو هېوادونو ترمنځ څو دوه اړخیز تړونونه لاسلیک شوي دي. روسیه د بېلاروس ترټولو لوی او مهم اقتصادي او سیاسي ملګری دی. دواړه د مختلفو نړیوالو سازمانونو غړي دي، چې له هغې ډلې د همګټو هېودونو ټولنه ، د یورواسيا ګمرکونو ټولنه ، د ډله يیز امنیت تړون سازمان ، او ملګري ملتونه يادولای شو.
د 1990 لسیزې په پیل کې
د 1990 لسیزې په لومړیو کې، روسیې اندېښنه درلوده چې د بېلاروس په څېر نږدې بهرني هېواد کې د هغې ښکېلتیا به هغه اړیکې له خطر سره مخامخ کړي چې د لوېدیځ سره یې د جوړولو هڅه کوي. په هرصورت، کله چې ناټو ختیځ ته پراختیا پیل کړه، روسیې ځان په یو ستونزمن حالت کې وموند. له یوې خوا، هغه د لوی جیوپولیټیک بلاک له سقوط سره مخ و، چې یو وخت یې پرې کنټرول درلود، او له بلې خوا، هغې احساس کاوه چې لوېدیځ هڅه کوي روسیه د خپلې پخوانۍ امپراتورۍ ټوټو په راټولولو سره له اروپایی نړۍ څخه وباسي. دا خبرې د بېلاروس سره د ښو اړیکو د زیاتوالي لامل شو.
د 1990 لسیزې له نیمایي څخه تر وروستیو پورې
د 1990 لسیزې په منځ کې، او په ځانګړې توګه وروسته له هغه چې الکساندر لوکاشینکو د 1994کال په جولای کې واک ته ورسېد، بېلاروس د روسیې سره د یوځای کېدلو او اړيکو ټينګولو لپاره د يو غوره کانديد په توګه کار وکړ. د 1995 کال د فبرورۍ په میاشت کې له بېلاروس سره د دوستۍ، ښه ګاونډیتوب او همکارۍ د تړون له لاسلیکولو وروسته، د روسیې ولسمشر بوریس یلتسین وویل چې «دواړو هېوادونو له پېړیو راهیسې تاریخي تجربې شریکې کړې دي. هغه اعلان وکړ چې دا "زموږ د دواړو هېوادونو د ژور ادغام په اړه د تړون او نورو سندونو لاسلیک کولو لپاره یو بنسټ رامنځته کړی." د ټولو همګټو خپلواکو هېوادون په لړ کې، بېلاروس د خپل جغرافيايي موقعیت له مخې ، له روسیې سره د اړیکو او ملګرتیا او د اصلاحاتو د پرمختګ له امله د دې ډول اړیکو لپاره ترټولو زيات حق لري.
د ادغام بهیر د 1996 کال د اپریل په دوهمه پیل شو او یو کال وروسته د بېلاروس او روسیې اتحادیه جوړه شوه. د دې پروسې پایله د 1999 کال د دسمبر په 8 نیټه د روسیې او بیلاروس ترمنځ د اتحادیې د دولت رامنځته کول وو. د بېلاروس او روسیې ترمنځ د اتباعو د مساوي حقونو تړون د دسمبر په 1998 کې لاسلیک شو چې د کارموندنې او طبي پاملرنې او تعلیم ته لاسرسی برخې تر پوښښ لاندې لري.
2000 کال
وروسته له هغه چې ولادیمیر پوتین واک ته ورسېد، هغه د بېلاروس سره د اړیکو له حالت څخه خپله ژوره ناخوښي څرګنده کړه او د 1999 په تړون یې نیوکه وکړه، د هغه پالیسي دا وه چې په دې تړون کې حقیقي مواد ځای پرځای کړي. د هغه وړاندیز دا و، چې د فدراسیون ماډل کې اتحادیې او اتحاد ته دوام ورکړي، دا په دې مانا وه چې بېلاروس به د روسیې فدراسیون سره یوځای شي یا د اروپایي اتحادیې په څېر یو اتحادیه جوړه کړي. مګر بېلاروس انکار وکړ او په پخواني وضعیت پاتې شو.
په هرصورت، داسې برېښي چې روسیې ته د بېلاروس ستراتیژیک ارزښت د نړیوالو بدلونونو او پرمختګونو له امله دوام ومومي. په دې فعالیتونو کې د 2001 کال د سپټمبر د 11 له بریدونو وروسته د شوروي څخه وروسته په فضا کې د متحده ایالاتو نظامي فعالیت، د لوېدیځ په لور د ختیځې اروپا هېوادونو د دریځ بدلون، په پولنډ یا چک کې د ناټو د توغندیو دفاعي سیسټم ځای پرځای کول شامل دي. جمهوریت ، او له هرڅه پورته، د رنګي انقلابونو ظهورد دواړو هېوادونو د نظامي، سياسي او اقتصادي ادغام د پروسې د پاتې کېدو سبب وګرځېده.
د 2010 لسیزه او د روسیې او اوکراین ترمنځ جګړه
له 2014 راهیسې، په هېواد کې د روسیې د نفوذ منلو کلونو وروسته، لوکاشینکو د روسیې سره د کریمیا د يوځای کېدو او د اوکراین په ختیځ کې د پوځي مداخلې له امله د روسیې او اوکراین د جګړې له پیل وروسته د بېلاروس د هویت په بیا رغولو ټینګار وکړ. د لومړي ځل لپاره، هغه په بیلاروس په روسي ژبه چې ډېری خلک يې وايي وينا وکړه: "موږ روسي نه یو - موږ بېلاروس یو" او وروسته یې د بیلاروس ژبې کارولو ته وهڅول. د سوداګرۍ ناانډولۍ، سرحدي شخړې، او د اختلافي غږونو په وړاندې د رسمي چارواکو ډېر نرم چلند د روسیې سره د اوږدې مودې ګرمو اړیکو کمزوری کولو برخه وه.
د 2017 کال د سپتمبر په 14، د بېلاروس او روسیې ترمنځ اړیکې د پوځي تمریناتو سره بېرته عادي حالت ته راستنې شوې.
په 1995 کې، د بېلاروس سره د روسیې پوله ویجاړه شوه. په هرصورت، په 2014 کې، پوله د بېلاروس لوري ته بیارغول شوې وه. په بدل کې، د 2017 په فبروري کې، روسیې د سمولینسک سیمه یوه سرحدي سیمه جوړه کړه.
2020: کړکېچنې اړیکې او پوخلاینه
بیلاروس او روسیه دواړه د شوروي اتحاد غړي هېوادونه وو. په تاریخي لحاظ، روسیې تل بېلاروس د روسیې خاوره ګڼلې ده. د بېلاروس کلمه چې په سلاویک ژبه کې ژباړل شوې د "سپینې روسیې خلک " مانا لري. د 2020 کال د جنوري په 24 ، د بېلاروس او روسیې ترمینځ د نوي کړکیچ نښې رامینځته شوې کله چې د بېلاروس ولسمشر الکساندر لوکاشینکو په ښکاره ډول د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین په دې تورن کړ چې بېلاروس د روسیې برخه جوړوي. دا د بیلاروس لپاره د روسیې اقتصادي سبسایډي کمولو لامل شو.
د 2020 کال په جولای کې، د بېلاروس او روسیې ترمنځ اړیکې په مینسک کې د 33 روسي پوځي قراردادیانو له نیول کېدو وروسته کړکیچنې شوې. لوکاشینکو بیا پر روسیه تور ولګاوه چې د واګنر ګروپ په نامه د یوه خصوصي روسي پوځي شرکت ۲۰۰ جنګیالي بېلاروس ته د اګست د میاشتې د نهمې نېټې د ولسمشرۍ له انتخاباتو مخکې د بې ثباته کولو لپاره د استولو هڅه پټوي.
د اګست په 5، 2020، د روسیې د امنیت مشر دیمتري میدویدیف بېلاروس ته خبرداری ورکړ چې قراردادیان خوشې کړي. لوکاشینکو دا ادعا هم وکړه چې روسیه په راتلونکو ټاکنو کې د نفوذ لپاره د واګنر ګروپ کارولو لپاره د خپلو هڅو په اړه دروغ وايي.
د ولسمشریزو ټاکنو او د نویو لاریونونو له پیل وروسته، لوکاشینکو د اګست په پای کې اشاره وکړه چې بېلاروس به له روسیې سره خبرې اترې وکړي ترڅو د یو ملیارد ډالرو په ارزښت د خپل حکومت پور بېرته تمویل کړي. د سپتمبر په 14، لوکاشینکو په سوچي کې له پوتین سره ولیدل، چیرته چې پوتین ژمنه وکړه چې بېلاروس ته 1.5 ملیارد ډالر پور ورکړي.
سرچینې
وېشنيزه:ر وېشنيزه:بلارو وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې وېشنيزه:د بلاروس او روسيې اړيکې وېشنيزه:شوروي اتحاد وېشنيزه:شر وېشنيزه:ورسای تړون وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د طالبانو د ۲۰۲۱ کال بریدونه
د طالب بلواګرو او متحدو اورپکو له لوري پوځي عملیات د اسلامي جمهوریت د سقوط او په افغانستان کې  نږدې شل کلنه جګړه، چې په دې هېواد کې د متحده ایالاتو له برید وروسته پیل شوې وه، د پای لامل شول. د طالبانو بریا د بشري حقونو د سرغړونې او د ترهګرۍ د زیاتېدو اړوند پراخ کورني او نړیوال غبرګونونه راپورته کړل. په دې بریدونو کې له کلیوالي کچې، له ښکته څخه د پورته په لوري، ته طالبانو ته مصلحتي یا پیسو په بدل کې تسلېمدو دوام درلود چې د ۲۰۲۰ کال د فبروري په میاشت کې د متحده ایالاتو - طالبانو له معاملې وروسته پیل شو.
دا بریدونه د ۲۰۲۱ کال د مې میاشتې په لومړۍ نېټه پیل شول، چې له افغانستان څخه د امریکایي ۲۵۰۰ سرتېرو، او د هغوی د نورو نړیوالو متحدینو له وتلو سره هم مهاله را منځ ته شول. په بل اړخ کې، د ښځو په ګډون، ګڼ شمېر وسله وال ملکي وګړي داوطلبانه له افغان پوځ سره په دفاع کې ودرېدل، همدارنګه یو شمېر پخواني جنګسالاران، په ځانګړې توګه اسماعیل خان، هم میدان ته را ودانګل. د دې ټولو سربېره، طالبان وتوانېدل چې په کلیو او لرې پرتو سیمو کې پراخې ځمکنۍ لاسته راوړنې ولري، او د بریدونو په لومړیو دریو میاشتو کې یې دې تر خپل کنټرول لاندې ولسوالیو شمېر له ۷۳ څخه ۲۲۳ ته لوړ کړ. طالبانو د اګست په ۶ د ولایتونو پر مرکزونو بریدونه په لاره واچول، چې زیاتره ښارونه له جګړې پرته ورته تسلیم شول. د اګست په ۱۳ نېټه، دا پرمختګ د دې لامل شو چې لوی ښارونه لکه هرات، کندهار او لښکرګاه د څو اونیو اوږدو جګړو وروسته ونیسي. د اګست په ۱۵ نېټه، ولسمشر اشرف غني هېواد پرېښود او طالبانو له مقاومت پرته د افغانستان پلازمېنه کابل ونیو. په دې توګه د افغانستان اسلامي جمهوري دولت ړنګ شو، چې په پایله کې یې موجود دولت واک ته ورسېد او د افغانستان اسلامي امارت بیا تاسیس شو. د طالبانو چټک پرمختګ د متحده ایالاتو او د هغوی د متحدینو او روسیې په ګډون ډېر دولتونه حیران کړل.
د ۲۰۲۱ کال له مې میاشتې وړاندې، د طالبانو له لوري د آنلاین ټولنیزو رسنیو اغېزمن مدیریت، په ستراتیژیک ډول په شمالي ولایتونو د برید پرېکړه، او د افغانستان په لویو لارو کې د طالبانو آزاد تګ راتګ چې د امریکا د وړاندیز شوې ستراتیژي سر سم د افغانستان د ملي امنیت له خوا د کلیوالو سیمو پر ځای په مهمو ښاري سیمو د تمرکز په پایله کې رامنځته شو، نور لاملونه وو. د طالبانو په وړاندې د افغان ملي او دفاعي ځواکونو د بایللو لاملونو کې د ۲۰۲۰ کال په فبروري او اپرېل میاشتو کې د متحده ایالاتو د ملاتړ کمښت هم ګډون درلود، چې تخنیکي، ځانګړی سافټویر او لوژستیکي ملاتړ، په ځانګړې توګه هوايي ملاتړ، چې ANSF پرې تکیه کوله، ناڅاپه بند شو. د افغان ملي او دفاعي ځواکونو په روزنه کې د متحده ایالاتو تر مشرۍ لاندې د اېتلاف تېروتنې هم د یو لامل په توګه انګېرل شوي. همدارنګه، د افغان پولیسو له خوا له ځایی خلکو باجګیري، د پوځ د افسرانو له خوا د خیالي سرتېرو په جلب او جذب کې مالي فساد، او د ۲۰۲۱ کال له اپرېل میاشت کې افغان پوځې ادارې د مدیریت له سپارلو وروسته د دفاعي ځواکونو د میاشتو معاشونو پاتې کېدل د نور لاملونه په توګه په ګوته شوي دي. د افغان ملي دفاعي او امنیتي ځواکونو په ګمارنو کې خپل پالنه، او د یوې اغېزمنې ملي اجماع په رامنځ ته کولو او د سیمه ییزو جنګسالارانو په قناعت کې د ولسمشر اشرف غني ناتواني هم د افغان ملي امنیتي او دفاعي ځواکونو د ماتې په مهمو لاملونو کې شمېرل کېږي. همدارنګه، افغانان په کابل کې د مرکزي حکومت په پرتله خپلو عنعنوي توکمیزو، قومي او حتی کورنیو اړیکو ته ډېر وفادار دي، چې د طالبانو ولایتي قوماندانانو د ډېرو سرتیرو په تسلیمدو کې له دې ډول منځګړیتوب څخه ګټه پورته کړه. خو له اوږد مهال اړخه، پر عراق د امریکا یرغل او له دې سیمه د تمرکز بدلون هم هغه لامل دی چې د ۲۰۰۰م کال په نیمایي او آخر کې یې د طالبانو بیا راپور ته کېدو ته لاره هواره کړه.
لومړي پرمختګونه
په مې میاشت کې طالبانو له افغان حکومت څخه د میدان وردګو ولایت د نرخ او جلریز ولسوالیو په ګډون، ۱۵ ولسوالۍ ونیولې. په نیول شوو سیمو کې د کندهار ولایت دې دهلې بند هم و چې د افغانستان دویم ستر بند ګڼل کېږي. د همدې میاشتې په اوږدو کې ۴۰۵ افغان ملي امنیتي ځواکونه او ۲۶۰ ملکي وګړي په نښتو کې ووژل شول، په داسې حال کې چې د افغانستان دفاع وزارت، د طالبانو د یوه ستر قوماندان قاري جبار په ګډون د ۲۱۴۶ طالب بلواګرو د وژلو ادعا وکړه. د مې میاشتې په ورستیو کې پرتګال، سلوانیا، هسپانیا او سویډن خپل ځواکونه په بشپړه توګه له افغانستان څخه ویستل.
PD
PD کیدای شي چې وي:
د فرانسې پوځي تاريخ
د فرانسې پوځي تاريخ د شخړو يو ستر پرله پسې والی رانغاړي، چې له ۲۰۰۰ څخه د زياتو کلونو لپاره د معاصرې فرانسې، اروپا او په ټوله نړۍ کې د سيمو د يو ډول په ګډون په ډېرو سيمو کې غځېدلي دي.
د تاريخپوه Niall Ferguson د نظر له مخې فرانسه په تاریخ کې تر ټولو بريالی پوځي ځواک دی. فرانسويانو له ۱۴۹۵ ز کال راهيسې د ۱۲۵ سترو اروپايي جګړو له ډلې په ۵۰ جګړو کې ونډه اخيستې، چې دا ګډون د بل هر اروپايي هېواد څخه زيات دی. له فرانسې څخه وروسته اتريشيان دي، چې په ۴۷ جګړو کې جنګېدلي، هسپانيې په ۴۴ جګړو کې او انګليستانيان (او وروسته بریتانويان) په ۴۳ جګړو کې شامل وو. له ميلاد څخه مخکې له ۳۸۷ ز کال راهيسې د ټول ۱۶۹ جګړو له ډلې، فرانسې ۱۰۹ ګټلي، ۴۹ يې بايللي او ۱۰ يې مساوي کړي دي.
د اوسنۍ معاصرې فرانسې په سيمه کې تر ټول سترې ثبت شوې جګړې په خپله د ګالو او روميانو تر منځ (Gallo-Roman) جګړې په شا او خوا کې رامنځته شوي دي، چې له ميلاد څخه مخکې له ۶۰ تر ۵۰ کلونو پورې واکمن وو. روميانو په پای کې د Julius Caesar د مبارزو له لارې برياوې خپلې کړې. د رومي سترواکۍ له ړنګېدلو څخه وروسته، د Franks په نوم يوې جرمني قبيلې د سيالو قبيلو په ماتولو سره د Gaul واک تر لاسه کړ. د “Francia” خاوره چې فرانسه ترېنه خپل نوم تر لاسه کوي، د لومړي Clovis او Charlemagne تر پاچهيو لاندې د پراختيا لوړ ټکي لرل. يادو پاچایانو د راتلونکي فرانسوي دولت هسته رامنځته کړه. په منځنيو پېړيو کې له انګليستان سره سياليو. لکه: د نارمن بريا (Norman Conquest) او د سلو کلونو جګړې (Hundred Years’ War) غوندې سترې جګړې وهڅولې. په زياتېدونکې ډول په يوې متمرکزې پاچهۍ، د روميانو له وخت راهيسې لومړني منظم لښکر او د توپخانې په کارونې سره، فرانسې له خپلې سيمې څخه انګریزان وايستل او په اروپا کې د منځينو دورو يو تر ټولو ځواکمن دولت شو. دوی دا حالت يا دريځ د ايټاليا جګړو کې له ماتې څخه وروسته د روم مقدسې سترواکۍ او هسپانيې ته بايلود. د ۱۶ پېړۍ په وروستيو کې دين جګړو (Wars of Religion) فرانسه کمزروې کړه، مګر په دېرش کلنه جګړه (Thirty Years’ War) کې پر هسپانيه يوې بريا؛ فرانسه يو ځل بيا په لويه وچه [اروپا] کې تر ټولو پياوړی ملت کړ. فرانسې په موازي ډول په اسيا، افریقا او امريکا کې خپله لومړنۍ استعماري سترواکي جوړه کړه. د څوارلسم لوی (Louis XIV) په مشرتابه فرانسې پر خپلو سيالانو باندې پوځي لوړوالی تر لاسه کړ، مګر په زياتېدونکي ډول د پياوړي دښمن يو ځای کېدنو پر وړاندې زور اخيستونکو جګړو د فرانسې د هيلو مخنيوی وکړ او ياده پاچهي يې د ۱۸ پېړۍ په پيل کې وروسته پاتې دېوالي (ماته) پرېښوده.
بيارغول شويو فرانسوي لښکرو د هسپانيې، پولينډ او اطريش تاجونو (پاچاهيو) پر وړاندې کورنيو جګړو برياوې تر لاسه کړې. په ورته وخت کې فرانسې خپلې مستعمرې له بريدونو څخه ژغورلې. څنګه چې ۱۸ پېړۍ پرمختګ وکړ، له لويې بريتانيا سره نړيوالې سيالۍ اووه کلنو جګړو ته لار هواره کړه، چې فرانسې په کې د ختيځې امريکا نيول شوې سيمې له لاسه ورکړې. هوساينه د واک يا نفوذ په بڼه په اروپا او د امريکا په اوښتنيزه (انقلابي) جګړه کې راغله، چې د پيسو او وسلو په بڼه د فرانسې پراخه مرستې او د دوی د لښکر او سمندرې ځواک سيده يا مستقيم ګډون د متحده ايالتونو د خپلواکۍ سبب شو. کورنی سياسي پړسوب يا پورته کېدنه په پای کې د فرانسې د اوښتون په جګړو او ناپيليوني جګړو کې د ۲۳ کالونو نږدې پرله پسې جګړې سبب شوه. فرانسه د همدې دورې پر مهال د خپل ځواک تر ټولو لوړې څوکې ته ورسېده، چې د ناپيليون بناپارت په مشرتابه يې په بې مخينې ډول لويې وچې واکمني کوله. په ۱۸۱۵ ز کې که څه هم فرانسې هغومره پولې بيا تر لاسه کړې، چې له اوښتون څخه مخکې يې اداره کولې. د ۱۹ پېړۍ پاتې دوره د فرانسې د دويمې استعماري سترواکۍ او همدارنګه په بلجيم، هسپانيه او مکسيکو کې د فرانسوي منځګړيتوبونو (لاسوهنو) شاهد وه. نورې سترې جګړې د روسيې پر وړاندې په کريميا، د اتريش پر وړاندې په ايټاليا او د پروس پر وړاندې په خپله فرانسه کې وشوې.
د فرانسې او روسيې تر منځ جګړه کې له ماتې څخه وروسته، د فرانسې او جرمني سيالي په لومړۍ نړيواله جګړه کې يو ځل بيا راپورته شوه. فرانسه او متحدين يې دا ځل بريالي وو. د جګړې په راپورته کېدنه کې ټولنيز، سياسي او اقتصادي پړسوب د دويمې نړيوالې جګړې سبب شو، چې متحدين په کې د فرانسې جګړه کې مات شول او فرانسوي حکومت له جرمني سره اوربند لاسليک کړ. متحدينو د فرانسې د خپلواکو ځواکونو (Free French Forces) په ګډون، د يو تبعيد شوي حکومت په مشرتابه د جګړې په پای کې پر محور ځواکونو باندې بريا تر لاسه کړه. د بايلې په توګه فرانسې په المان کې یوه نيول شوې سيمه او د ملګرو ملتونو په امنيت شورا کې خپله تل پاتې څوکۍ وساتله. د لومړيو دوه نړيوالو جګړو په کچه د فرانسې او جرمني تر منځ د درېيمې نړيوالې جګړې د مخنيوي امر اروپايي يو ځای کېدنې ته لاره هواره کړه چې په ۱۹۵۰ ز لسيزه کې پيل کېږي. فرانسه يو هستوي ځواک شو او د ۲۰ پېړۍ له وروستيو څخه يې له ناټو او خپلو اروپايي ملګرو سره نږدې مرسته کړې ده.
په وروستو
په وروستو څو لسيزو کې د فرانسې سوق الجيشي فکر ځينې وختونه د دې اړتيا له مخې پر مخ تللی، چې تش په نوم «طبيعي پولې» تر لاسه يا وساتي، چې په سويل لويديځ کې پيرنه غرونه، سويل ختيځ ته الپ غرونه او ختيځ ته د راين سيند دی. ۱۵۰۰ کالونه جګړه او ديپلوماسي چې په Clovis سره پيل شوه، د دې زياتره موخو د تر لاسه کولو شاهد دي. له نورو اروپايي ځواکونو سره جګړه تل د دې انګېرنو له مخې څرګنده نه وه او زياتره وختونه د فرانسې واکمنانو خپلې لويې وچې واک له دې خنډونو څخه لرې پراخه کړ، چې د Charlemagne، څوارلسم لويی او ناپيليون په مشرتابه لاسته راوړنې يې خورا د يادونې وړ دي. د بې پايه جګړې دا دورې د خپلو معيارونو او عمومي دودونو له مخې ځانګړې کېږي، مګر ټولو يې د فرانسوي واګې د پراختيا په موخه پياوړې مرکزي مشرۍ ته اړتيا لرله. په انساني تاريخ کې مهمې نامي سيالۍ د فرانسويانو او نورو اروپايي ځواکونو تر منځ د شخړې د پايلې په توګه منځته راغلي دي. په اروپا او نوره نړۍ کې د نفوذ يا حيثيت لپاره د انګليستان او فرانسې تر منځ سيالۍ د پېړيو لپاره دوام وکړ، په داسې حال کې چې د فرانسې او جرمني تر منځ خورا وروستۍ سيالۍ د موازنې ساتلو په موخه،  دوو نړيوالو جګړو ته اړتيا درلوده.
د فرانسې زياتره پوځي هڅې چې د ۱۶ پېړۍ په لومړيو کې پيل شوې، له هېواده د باندې د فرانسې د ملکيتونو خونديتوب او د فرانسې د استعمارچيانو او اصلي وګړو تر منځ د مخالفت اچولو لپاره ځانګړې شوې وې. فرانسوي ځواکونه په بنسټيز ډول له سيمه یيزو وګړو سره د د راکړې ورکړې په موخه، د خپلې سترواکۍ په ټولو برخو کې خپاره شول. د فرانسې يوه استعماري سترواکي د ۱۹۵۰ ز لسيزې په وروستيو کې د الجيريا ملتپالو د ماتولو له بې پايلې هڅې څخه وروسته ړنګه (ټوټه ټوټه) شوه، چې دا هغه ناکامي وه چې د څلورم جمهوريت (Fourth Republic) له مينځه تللو سبب شوه. له دويمې نړيوالې جګړې راهيسې د فرانسې هڅې د يو ستر ځواک په توګه خپل دريځ او د ملګرو ملتونو امنيت شورا کې د خپل نفوذ ساتنې لپاره ځانګړې شوې دي. فرانسه د  اروپا د دوسله والو ځواکونو (د دوی د ساتنې په موخه) د يو کولو په هڅه کې د يوې وسيلې په توګه هم ده، چې موخې يې د دواړو له لورې د روسيې د ځواک متوازن کول او په متحده ايالتونو کې د اروپايي فوځي تکيې کمزوري کول وو.
د ونکوو هوايي شرکت ٢٨٠١ الوتکه
د ونکوو هوايي شرکت ٢٨٠١ الوتکه یو نړیوال چارټر الوتنه وه چې د روسیې د مسکو د د ونکوو نړیوال هوايي ډګر څخه د ناروې د سوالبرد هوايي ډګر پر لور روانه وه، د پرواز په وخت کې د تخنیکي ستونزې له امله راولوېده او پکښې ناست ټول وګړي مړه سول.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
ایډلیډ پښتنو ټولنه
ایډلیډ په انګلیسی Aedlaide د اسټراليا هیواد په جنوب کې پروت یو ښار دی په یاد ښار کې پښتانه له کلونو راهیسی اوسیږی چې په دی وروستیو کلونو کې یادو ځوانانو د پښتنو ټولنه په نوم یوه ټولنه فعاله کړی چې مشرې یې زبیر صافی کوې. یاده ټولنه له ۲۰۱۴م کال راهیسی په دی ښار کې فعالیت کوی. په ۲۰۱۹م کال کې د ایډلیډ ښار مختلفو توکمونو په یوه غونډه کې د یاد ښار والي (ګورنر) د نورو ځوانانو ترڅنګ د پښتو ځوانانو ټولنه د ښه فعالیت له امله وستایله او دیادی ټولنی مشرتابه او ملګرو ته یې ستاینلېکونه ورکړل.
لیو ستراوس
ليو ستراوس ( ، جرمني:  ۱۸۹۹ سپټمبر ۲۰ – ۱۹۷۳ اکتوبر ۱۸) يو جرمني الاصله امريکايي سياسي فيلسوف او لرغونپوه و، چې په لرغونې سياسي فلسفه کې يې تخصص وکړ. نوموړي چې په المان کې له يهودي مور او پلار څخه زېږېدلی دی، وروسته له المان څخه متحده ايالتونو ته کډه وکړه. هغه د خپل مسلک زياته برخه په شيکاګو پوهنتون کې د سياسي پوهې د پروفيسور په توګه تېره کړه، چې په ياد پوهنتون کې یې د زده کړيالانو بېلابېلو نسلونو ته تدريس وکړ او پينځه لس کتابونه يې چاپ کړل.
عبدالحکيم منيب
عبد الحکیم منیب یو افغان سیاستوال دی چې په ۱۹۷۱ (۱۳۴۹-۱۳۵۰) کې زېږېدلی. دی له ۱۸ مارچ ۲۰۰۶ تر اگست ۲۰۰۷ پورې د اروزگان والي پاتې شوی دی چې وروسته لرې کړای شو. دی د پکتیا ولایت د علي خېلو له ټبر دی او د طالبانو د واکمنۍ پر وخت د قباېلو او پولو د وزارت مرستیال پاتې شوی دی. که څه هم دی اوس د افغانستان دولت سره پخولا شوی دی خو د ملگرو ملتونو په کانوانسیون ۱۲۶۷ کې دی اوس هم هغه کسانو په توملړ کې دی چې ملگرو ملتونو پرې بندېز لگولی و. په ۲۰۰۷ کې دی د کرزي د دولت لخوا د اروزگان د والي له چوکۍ لرې کړای شو ځکه چې نړیوالې ټولنې په ده تور لگاوه چې دی په فساد، د کوکنار په کر ککړ او د والیتوب د دندې وړ نه دی.
لیو ستراوس
له Ernst Cassirer سره د نوي کانت فلسفه کې روزل شوي او د ښکارندپوهانو Edmund Husserl او Martin Heidegger د کار ژور لوستونکي ستراوس د Spinoza او Hobbes په اړه د خپلو لار ماتوونکو کتابونو او وروسته د Maimonides او Farabi په اړه خپلو مقالو سره نامتو شو. د ۱۹۳۰ لسيزې په وروستيو کې د نوموړي څېړنې د پټې يا محرمانه ليکنې پر بيا برسېره کولو باندې تمرکز وکړ، چې له دې امله د اپلاتون او ارستو يوه نوې ځلا د منځنيو پېړيو د اسلامي او يهودي فلسفې له لارې خپله ژباړه بېرته اصلي حالت ته ګرځوي او د يادو نظريو کاريال معاصرې سياسې نظريې ته هڅوي.
عبدالحکيم منيب
وېشنيزه:افغان واليان
لیو ستراوس
د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
په Kirchhain Volksschule او Protestant Rektoratsschule کې له ګډون څخه وروسته ليو ستراوس په ۱۹۱۲ز کال کې په Gymnasium Philippinum (چې د Marburg پوهنتون اړوند د لېسې په کچه ښوونځی دی) کې شامل شو، چې Marburg ته نږدې پروت و او په ۱۹۱۷ ز کال کې ورڅخه فارغ شو. د يادونې وړ ده چې له ياد ښوونځي څخه Johannes Althusius او Carl J. Friedrich هم فارغ شوي دي. نوموړي د Marburg کانتر [کليسا کې د هغې ډلې مشر، چې په ګډه بدلې وايي] سره سپور شو (چې هيڅ اړیکه يې ورسره نه درلوده)، چې استوګنځي يې د نوي کانت پلوي فيلسوف Hermann Cohen د پيروانو لپاره د ناستې يا غونډې د ځای په توګه خدمت وکړ. ستراوس د لومړۍ نړيوالې جګړې له کالونو (۱۹۱۷ ز کال د جولای له ۵) څخه د ۱۹۱۸ ز کال تر ډسمبر پورې په الماني پوځ کې خدمت وکړ.
نوموړی په پای کې په Hamburg پوهنتون کې شامل شو، چې په ۱۹۲۱ ز کال کې يې له همدې ځايه خپله دوکتورا تر لاسه کړه او (د F. H. Jacobi په فلسفي اصولو کې د پوهې ستونزه) په اړه تيزس يې د Ernst Cassirer له لورې اداره او اېډیټ شو. ستراوس په Freiburg او Marburg يوهنتونونو کې د درسونو په لنډمهاله دورو (کورسونو) کې هم ګډون وکړ، چې ځيني يې د Edmund Husserl او Martin Heidegger له لورې تدريس شول. هغه د ورورولۍ له يوې يهودي ټولنې سره يو ځای شو او د المان د صيهون پال خوځښت ته يې کار وکړ، چې نوموړی يې، لکه د Norbert Elias، Leo Lowenthal، Hannah Arendt او Walter Bejamin غوندې د المان بېلابېلو يهودي روښانفکرانو ته وروپېژاند. بنجامين (Benjamin) د ستراوس او د هغه د کار خوښونکی و او د ژوند تر پايه يې خوښونکی پاتې شو.
د ليو ستراوس تر ټولو نږدې ملګری Jacon Klein و، مګر په معنوي ډول له Gerhard Kruger، Karl Löwith, Julius Guttman, Hans-Georg Gadamer او Franz Rosenzweig (چې سټراوس ورته خپل لومړنی کتاب هم ډالۍ کړ) سره هم بوخت و. نوموړي له Gershom Scholem, Alexander Altmann او عربپوه Paul Kraus سره هم اړيکې پاللې. پاول کراوس د ستراوس له خور Bettina سره واده وکړ، چې په منځني ختيځ کې د يادې جوړې له مړينې څخه وروسته يې د کوچني پالنه ستراوس او د هغه مېرمنې وکړه. د خپلو بېلابېلو ملګرو سره ستراوس د ژوند په وروستيو کې د ليکونو پياوړې راکړه ورکړه وکړه، چې زياتره يې په «راټولو شويو ليکنو: Collected Writings» (Gesammelte Schriften) کې چاپ شوي او ځيني يې له الماني څخه د ژباړې په بڼه خپاره شوي دي. نوموړی د ځينو موضوعګانو په اړه له Carl Schmitt سره هم اړيکې پاللې. که څه هم وروسته له هغې چې ستراوس المان پرېښود، هغه مهال يې له Schmitt سره اړيکې پرې کړې، چې د نوموړي ليکونو ته په ځواب ورکولو کې پاتې راغی.
مسلک
په ۱۹۳۲ کال کې د راکفلر فيلوشيپ [هغه پيسې چې د زده کوونکو د روزلو په موخه راټولېږي] له تر لاسه کولو څخه وروسته، ستراوس په برلين کې د يهودي زده کړو لپاره ستر انسټيټيوټ (Higher Institute for Jewish Studies) کې خپل دريځ پرېښود او پاريس ته لاړه. نوموړی له شلو کالونو څخه وروسته يوازې يو ځل د يو څو لنډو ورځو لپاره بېرته المان ته ستون شو. په پاريس کې يې له کونډې Marie (Miriam) Bernsohn سره واده وکړ، چې يو ماشوم يې هم درلود او ستراوس د المان له وختونو څخه پېژندله. نوموړي د خپلې مېرمنې زوی (Thomas) او وروسته د خپلې خور ماشوم (Jenny Strauss Clay) وپالل، چې وروسته د ويرجينيا پوهنتون کې د لرغونپوهنې پروفيسور شو. هغه او مېرمنې يې خپل بيولوژيکي ماشومان نه درلودل. له مړينې څخه وروسته ترېنه Thomas او لور يې Jenny Strauss Clay او درې لمسيان پاتې شول. ستراوس د Alexandre Kojeve د ټول ژوند ملګری پاتې شو او له Raymond Aron، Alexandre Koyre او Etienne Gilson سره يې د ملګرتيا اړيکې لرلې. واک ته د نازيانو د پورته کېدنې له امله، ستراوس خپل اصلي هېواد ته ستنېدل غوره نه کړل. هغه په انګليستان کې له ځينو ګډوديو څخه وروسته پناه ځای وموند، چې په ۱۹۳۵ ز کال کې يې د خپل خسرخېل David Daube په مرسته کمبرېج پوهنتون کې لنډمهاله ګومارنه هم تر لاسه کړه. David Daube په Gonville and Caius College پورې اړه لرله. په داسې حال کې چې ليو ستراوس په انګليستان کې د R. H. Tawney نږدې ملګری شو او له Isaiah Berlin سره يې د ملګرتيا لږې اړيکې درلودلې.
ستراوس چې په انګيستان کې يې تل پاتې دنده نه شوه موندلی، په ۱۹۳۷ ز کال کې د Harold Laski په ملاتړ متحده ايالتونو ته لاړه. ښاغلي لاسکي نوموړی خلکو ته وروپېژاند او د يوې لنډې مودې درس په تر لاسه کولو کې يې ورسره مرسته وکړه. په کولمبيا پوهنتون کې د تاريخ څانګه کې د يوه مرستيال څېړونکي په توګه د يوې لنډې مهاله ونډې څخه وروسته يې په نوي ښوونځي (New School) کې دنده تر لاسه کړه، چې د ۱۹۳۸ او ۱۹۴۸ ز کلونو تر منځ يې په ياد ښوونځي کې د سياسي پوهې پوهنځي کې کار وکړ او ځينې مل يا فرعي دندې يې هم تر لاسه کړې. ستراوس په ۱۹۳۹ ز کال کې په Hamilton College کې د لنډې مودې لپاره د رسمي پروفيسور په توګه خدمت وکړ. په ۱۹۴۴ ز کال کې د متحده ايالتونو تبعه او په ۱۹۴۹ ز کال کې په شيکاګو پوهنتون کې د سياسي پوهې پروفيسور شو، چې په ۱۹۶۹ ز کال کې د دندې تر پرېښودلو پورې يې د Robert Maynard Hutchins Distinguished Service Professorship دنده درلوده.
ستراوس په ۱۹۵۳ ز کال کې د reductio ad Hitlerum په نوم د reduction ad abdurdum په اړه د يوې لوبې عبارت رامنځته کړ. د ياد عبارت له مخې يې وړانديز کاوه، چې د هټلر له دلايلو يا له نازي کارت سره د يو دليل پرتلنه زياتره وخت د ناتړلتيا (نه اړيکې) يو استدلال دی.
نوموړي په ۱۹۵۴ ز کال Heidelberg کې له Lowith او Gadamer سره وکتل او د سقراط په اړه يې عمومي وينا وکړه. په ۱۹۶۵ ز کال کې يې په Hamburg کې د لنډمهالې وينا غوښتنه تر لاسه کړه، چې د روغتيايي دلايلو له امله يې ونه منله او له Hamburg پوهنتون څخه يې په شيکاګو کې د الماني استازي په لاس له لوري د درنښت يا امتيازي دوکتورا او «د المان د ستاينې درجه» تر لاسه کړه. نوموړی په ۱۹۶۹ ز کال کې د يو کال لپاره په کليفورنيا کې Claremont McKenna College ته لاړ، چې مخکې د Claremont Men’s College په نوم و. له هغې ځای څخه وروسته په ۱۹۷۰ ز کال Annapolis کې St. John’s College ته لاړه، چې نوموړي په کې د Scott Buchanan Distinguished Scholar in Residence دنده درلوده او په ۱۹۷۳ ز کال کې د سږو پړسوب له امله تر مړينې پورې يې ياده دنده وکړه. ستراوس په Annapolis Hebrew هديره کې ښخ کړای شو. مېرمن يې Miriam Bernsohn Strauss په ۱۹۸۵ ز کال کې کې مړه شوه، چې هغه هم په ذکر شوې هديره کې ښخه شوه. ۱۱۴ مذهبي سندره (Psalm 114) يې د ملګرو او کورنۍ په غوښتنه د جنازې دود کې ولوستل شوه.
ارګ
ارګ په لغت کې د یوې لویې کلاپه منځ کې کوچنۍ کلا ته وایي چې د برجونو درلودونکې وي او په اصطلاح کې د فرمان ورکوونکي داوسېدو ځای ته وایي له همدې کبله ارګ هغه ځای ته ویل کېږي چې په هغه کې دښار ، ولایت یا د هېواد مشر واوسېږي او له هغه ځایه څخه اړوندې چارې اداره کړي. پخوا دغه مفهموم په افغانستان کې د دوو ځایو نو لپاره کاریده ، یو یې دافغان اوانګلیس له دوهمې جګړې نه مخکې اوبل یی له دغې جګړې نه وروسته. په افغانستان کې دانګریزانو دپوځ دتیري یوه ناوړه پایله داوه چې دکابل دبالاحصار ودانې یا دافغان پاچاهانو کلکه کلا او دچهلستون لرغونې ماڼۍ دانګریزي واکمن رابرتس په حکم ورانې شوې، اوله دغو سترو اولرغونو ماڼیو نه چې دسدوزو په وخت کې دپاچا داوسیدو پرځای سربیره یو زر داوسېدو کورونه ، بازار اوڅو کلا ګانې په کې وې له خاورو پرته بل څه یې پاتې نه شول. دانګریزانو دپوځ حضور داځل اوږد شو اوکله چې دغو ځواکونو افغانستان پریښود او دچارو واګې یی عبدالرحمن خان ته وسپارلې نو دباچا داوسېدو یا د ارګ په نامه کوم ځای په کابل کې وجود نه درلود، له دې امله عبدالرحمن خان وروسته له دې چې په کابل کې میشت شو اوخپل ځای یی وټاکه نو کندهاري اوکابلي انجینران او معماران یې راوغوښتل چې دشیرپور ترڅنګ یعنی دهغه وخت دکابل په شمالی اوشما ل ختیزه برخه کې دارګ دجوړولو کار پیل کړي له همدې کبله عبدالرحمن خان په دغه سیمه کې دوه سوه جریبه ځمکه بېله کړه او امریې وکړ چې دبڼ په منځ کې دې دشاهی ارګ ماڼۍ ودانه شي. د انجینرانو دغه ډله دسیدیاقوت شاه څرخي په مشرۍ چې دامیر نږدې او دباور وړ کس و او وروسته په قلعه بیګي هم مشهور شو، دهغې ورځې دمعمارۍ له فنونو سره سم دارګ کلا په کنګره اوتیر کش لرونکو دیوالونو سره سمبال او جوړه کړه. هغه ددیوالونو په شاوخوا کې داوبو لپاره یو خندق وویست ، دغه راز یی د ارګ دکلا ددیوالونو په څلورو کونجونو کې څلو ر برجونه چی دتوپونو اونورو دفاعی وسلو دکارولو لپاره یی تیرکشونه درلودل جوړ کړل. دسلام خانې ماڼۍ چې په هغه کې دجشنونو او اخترونو مراسم ترسره کیدل هم دختیزو دروازو په خواکې جوړه شوه اوپه همدې ودانۍ کې دلومړي ځل لپاره دافغانستان د ملی شورا غونډه جوړه شوه. دغه رازدسلطنتي کلا دځانګړې معمارۍ د اصولو پربنسټ دارګ په دننه کې نورې ودانې هم جوړې شوې چې دهغو له جملې نه دپاچا ددفتر لپاره ودانۍ ، ځانګړی ځای، دباچا دکورنۍ اومیرمنو لپاره چې حرم سرای به یی ورته ویل ، د ارګ دکارکونکو لپاره کوټې، دنقدوپیسو اوګران بیه توکو دساتنې لپاره دشاهی خزانې ځای ، کوټۍ باغچه ، دوسلو زیرمتون، دباچا دساتونکو ځای ، دزندانیانو دساتنې لپاره شاهی زندان، پخلنځی او دخوراکي توکو لپاره دزیرمه کولو ځای یادولی شو. نورې ودانۍ : دارګ د ودانۍ ترڅنګ چې دودانولو کاریې دعبدالرحمن خان په وخت کې بشپړ شو له هغې راوروسته موده کې هم ځېنې ودانۍ جوړې شوې چې په دې ډول دي : ددلګشا ماڼۍ : دغه ماڼۍ دامیر حبیب الله خان په وخت کې جوړشوه چې دارګ له ښکلو او دلیدلو وړ ماڼیو څخه ګڼل کېږي. دا ماڼۍ دارګ په سوېل ختیزه برخه کې دبڼ په منځ کې ولاړه ده .په دغه شانداره ماڼۍ کې به دپاچا پر دفتر سربیره دبهرنیو میلمنو هرکلی هم کیده. دستوري ماڼۍ : غه ماڼۍ دارګ په لویدیزه څنډه کې ودانه شوې چې بیا وروسته دبهرنیو چارو وزارت ته و سپارل شوه چې اوس مهال ددغه وزارت یو شمېر څانګې په دغه ماڼۍ کې دفترونه لري.
لومړۍ نمبر ماڼۍ :
دغه ماڼۍ د اعلیحضرت محمد ظاهرشاه په وخت کې دشهزاده احمدشاه داوسېدو لپاره جوړه شو ه چې بیا وروسته دمحمد داود خان دولسمشرۍ په وخت کې دسیاسي میلمستون په توګه ترې کار اخیستل کیده
دمحمد داود خان دوره :
دکمونست ګوند دمشرانو له نیول کیدو سره سم د ۱۳۵۷ کال دغوایي دمیاشتې په۷ نېټه دارګ دګل خانې په ماڼۍ کې دکابینې بیړنۍ غونډه جوړه شوه : ددغې ورځې ددولس بجو په شاوخوا کې ناببره دکودتا کوونکو ټانکونه دارګ لورته را روان شول، د یوې ورځې له ځمکنیو او هوایي ګواښونو وروسته دګلخانې ماڼۍ ته دامام الدین سرتیري راننوتل او دداودخان اودهغه دکورنۍ له شهادت وروسته دارګ دورانیدو بهیر هم پیل شو. دوهم نمبر ماڼۍ : دببرک کارمل دواکمنۍ پر مهال دده او دده دکورنۍ داوسیدو لپاره ددوهم نمبر ماڼۍ په نوم یوه ودانۍ جوړه شوه خو داکار بشپړ نشو اودکمونست ګوند بل واکمن نجیب بیا دخپلو ساتونکو داوسېدو لپاره دهغې کار بشپړ کړ. دطالبانو دوره : دطالبانو دواکمنۍ پرمهال دیوې لږې مودې لپاره په ارګ کې دوزیرانو غونډې جوړېدې او په همدې دوره کې طالبانو یو جومات ددلګشا ماڼۍ ته څېرمه ودان کړ. دبدوی ژوندانه په څېر هغوی دجمهوری ریاست دفتر په توشکو فرش کړ اوټولې چارې به یی په کیناستو ترسره کولې. دهغوی په دوره کې دارګ ونې پری شوی او له لرګو نه یی د سوځیدو دتوکو لپاره کار واخستل شو. هغوی دغه راز میزونه اوڅوکۍ هم ماتې کړی او دتودولو لپاره به یی کار ترې اخست نو ارګ په دې موده کې دیو متروکه ځای په توګه پاتې شو.
دحامد کرزی دوره:
سره له دې چې دارګ ډیربنسټونه دجګړو له کبله وران شول خو د حامد کرزي په راتلو سره هغه پراختیاوی چې په ارګ کې راغلې په لاندې ډول دی : دارګ داحاطې ددیوالونو جوړول دسلام خانې ماڼې جوړول اومجهزول دسلام خانې مخې ته دشنې سیمی ، پارک اوسنتی چای خانې جوړول دتشریفاتو ډګر جوړول ددلګشا ماڼې بیارغاونه دجومات ، ژیړې ماڼې ، اوپنځه ګونو برجونو داوسپنیز بام جوړول دکانالیزاسیون جوړول دجنګي وره جوړول ددوهم نمبر ماڼۍ جوړول دارګ دلارو پخول
قصر سنګی:
دغه ځای دګلخانې ماڼۍ په څنګ کې دی لومړی دامیر دمرسته کوونکو اومشاروینو لپاره جوړ شوی وو خو دوخت په تیریدو سره او دهرې دورې داړتیا وو مطابق دبېلا بېلو موخو لپاره وکارول شوه. دحامد کرزی په وخت کې دډبرینې ماڼۍ بیارغاول او ودانیدل په دوه پوړونو کې په مدرنه توګه ترسره شول چې دغه ماڼۍ دامنیت شورا ودانۍ دشمال لویدیز برج سره تړي ، په دې ودانۍ کې دجمهور ریس ددفتر دریس اود نورو اړونده ریاستونو دفترونه کارکوي تر څو چې دګل خانې ماڼۍ ته هم تګ اوراتګ آسانه وی. دسنګی قصر په لومړی پوړ کې یو لوی سالون جوړ شوی چې دولسمشر دوګړنیزو ملاقاتونو ، ډوډۍ خووړلو، مطبوعاتی کنفرانسونو لپاره کار ترې اخستل کېږي. سره له دی چې دجمهوری ریاست دودانیو جوړل دولسمشر په لومړیتوبونو کې نه ول او دی په دی اند وو چی دارګ بیا رغاول به دهیواد دنورو برخو تربیا رغاونې وروسته ترسره کړي خو ددی ځای ورانیو دولسمشر ددفتر کار کوونکي له ستونزو سره مخ کړي وو اوله بهرنیو مېلمنو اومشرانو نه چی هروخت ارګ ته راځی ښه هرکلی نه شو کیدلای اوتشریفاتی چارې له ستونزو سره مخ وی نو تصمیم ونیول شو چی دارګ دځینو برخو دبیارغاونې چارې دې ترسره شی. ددې پروژې په تطبیق سره اوس ارګ اودجمهور ریس دفتر دمیلمنو دهرکلی لپاره اوهم دتشریفاتی چارو لپاره په یوه مناسب ځای بدل شوی، سره له دې چې دنورو هیوادونو په پرتله لاهم کمۍ په کې لیدل کیږي.
اسدالله همدم
وېشنيزه:افغان واليان
راز محمد دليلي
وېشنيزه:افغان واليان
۳۱۱ (عدد)
۳۱۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۱۰ څخه  مخکي او د ۳۱۲ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۱۱:
په کلینډر کې
۳۱۱ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۳۱۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
کاظم قاسمي
کاظم قاسمي د کندهار ولایت يو مشهوره سندرغاړی دی، د هغه سندرې تر ډېره په ودونو کې ډېرې اورېدل کېږي. د هغه د سندرو د شوقيانو زياتره يې ښځینه دي. هغه پښتون نه دی، خو سندرې يې شاوخوا ټولې په پښتو ژبه دي.
نور وګورئ
کندهاریان
نو‌سي‌جي‌وي سوالبرد
نو‌سي‌جي‌وي سوالبرد NoCGV Svalbard او (په KV «Svalbard) او عام نوم (W303) د ناروې د سمندر ساتونکي فوځ یخ ماتونکې او د ساحلي ګزمې د ګښت کښتۍ دي. چې اوږدوالی یې ۳۴۰٫۲ فټه (۱۰۳٫۷ متره) او قد يې ۲۷٫۲ فټه (۸٫۳ متره) دی. دا کښتۍ په ۲۰۰۱ کال کې جوړه سوه.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
سپينزر
سپينزر (په انگرېزي: Silver) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Ag سمبول او ۴v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
محمد شهزاد محمدي
محمد شهزداد محمدي (په انگرېزي: Mohammad Shahzad Mohammadi) د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې اوپنر بېټسمين او وېکېټ ساتونکی دی. شهزاد محمدي چي د افغانستان ملي ټيم تکړه او خطرناکه اوپنر او فعال ويکيټ ساتونکی بلل کيږي، د افغانستان لپاره يې ديري لوبي کړيدي، چي د لوبو نور معلومات يې په لاندي ډول دي:
مکمل نوم: محمد شهزاد محمدي
زېږنځای
د زېږېدني ځای: ننگرهار - افغانستان عمر: ۲۸ کاله
شل اووريزه:
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
کوک ټاپوګان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
کوک ټاپوګان د اوقیانوس په براعظم کې موقعیت لري، د جنوبي آرام سمندر ، د فرانسې پولینیشیا لویدیز، د ټونگا ختیځ او د امریکا سموا سویل لوېديځ کې موقعیت لري. د کوک ټاپوګانو پلازمېنه د اوارووا ښار دی چې نفوس یې 10,000 دی. د کوک ټاپوګانو مساحت 240 مربع کیلومتره دی او نفوس یې 19,569 تنه دی.
د کوک ټاپوګان یو ټاپوډله ده او له 120 څخه ډېر ټاپوګان لري چې تر ټولو مهم يې راروټونگا، ایتوتاکي، راکاهنگا، پوکاپوکا او پالمرسټن.
تاريخ
د لرغونپوهنې پوهانو او لرغونپوهانو د کوک ټاپوګانو کې په څلورم پیړۍ کې د انسان د وجود نښې موندلي دي. د راراتونګا زباني تاریخ (د کوک ټاپوګانو تر ټولو مهم او د کوک ټاپوګانو یوازېنی د اوسېدو وړ ټاپو) شاوخوا 1400 کاله دمخه تاریخ لري.
لومړی اروپایان په ۱۵۹۵ کال کې دغو ټاپوګانو ته ورسېدل، د «الوارو دی مینډانا»په نوم اسپانوي سيندکتونکی و، چې په ناڅاپي ډول يې د پوکاپوکا په شمالي ټاپو کې يوه لنډه دمه وکړه. په 1606 کې، یو بل اسپانوي ناڅاپه چې پیډرو فرنانډیز دی کویروس نومیده، بل شمالي ټاپو راکاهنګا ته سفر وکړ، د هغه پاتې کیدل هم لنډمهاله وه. خو کیپټن جیمز کوک انګلیسي ناپاک لومړی اروپایی و چې دا ټاپو یې په بشپړ او دقیق ډول کشف کړ.کیپټن کوک په 1773 کې دې ټاپوګانو ته ورسید او په 1777 کې بیرته خپل هیواد ته راستون شو. ټول نامعلوم ټاپوګان کشف کړل. په ۱۸۳۵ م کې د جنوبي ارام سمندر د ټاپوګانو په لومړۍ اطلس کې دغه ټاپوګان د کوک ټاپوګانو په نوم ثبت شول او اوس هم په همدې نوم یادېږي، په هغه وخت کې شمالي ټاپوګان د پینرین ټاپو په نوم یادېدل او دا ټاپوګان د ماني هکي په نوم یادیدل.
په نولسمه پېړۍ کې دغو ټاپوګانو ته د عیسوي مشنریانو پښې پرانیستل شوې، چې د ټاپوګانو د کلتور او مذهب په ارتقا کې یې لوی رول لوبولی، خو مشنریانو د ټاپوګانو د اصلي کلتورونو د له منځه وړلو لپاره هیڅ اقدام ونه کړ. لومړنی عيسوي مشنري چې کوک ټاپو ته يې سفر وکړ د لندن د عیسوي مشنري ټولنې څخه د "جان ویلیامز" په نوم یو پادری و چې په 1821 کې ایتوتاکي ټاپو ته ننوتل. که څه هم د سویلي ارام سمندر په نورو ټاپوګانو کې د عيسوي مشنريانو اغېز خورا زيات و، نور عيسوي مشنريان په 1823 کې د سوسايټ ټاپو (فرانسي پولینیشیا) څخه راروټونګا ټاپو ته راننوتل.
په 1888 کې، انګلستان په رسمي توګه د پولینیشیا (د کوک ټاپوګانو لویدیز ګاونډی) ته د فرانسې د ادعا په ځواب کې د کوک ټاپوګان په رسمي ډول د محافظت اعلان وکړ، چې وروسته بیا په جنوبي آرام سمندر کې د برتانوي استعمار شمیر په چټکۍ سره وده وکړه. په 1900 کې، نیوزیلینډ راروټونگا او د کوک ټاپوګانو نور لوی ټاپوګان سره ضمیمه کړل، او څو کاله وروسته، نیوزیلینډ نور شمالي ټاپوګان هم ضمیمه کړل.
سیاست
د ډیموکراټ ګوند مشر ډاکټر توماس ډیوس د کوک ټاپو راتلونکی لومړی وزیر و. د څو کلونو راهیسې د کوک ټاپو په سیاسي بې ثباتۍ اخته و، لومړی وزیر یې په لنډه موده کې بدل شو او پر ځای یې بل کس وټاکل شو، چې د دې دورې په مهمو لومړیو وزیرانو کې جیفري هنري او هینري نیفو یادولای شو. په 14 دسمبر 2004، جیم ماروري د کوک ټاپوګانو لومړی وزیر شو.
اقتصاد
د کوک ټاپوګانو اسعارو د نیوزیلینډ ډالر دی، د سنټو یو واحد سره. د کوک ټاپوګانو تر ټولو مهم صادرات ناریل، آم، تازه او لیمويي میوې، کب، اوسپنې او جامې دي. سیاحت د کوک ټاپوګانو یو له خورا مهم صنعتونو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:نيوزيلنډ وېشنيزه:نوي زيلنډ وېشنيزه:تړلې سيمې وېشنيزه:ټاپوګان وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د چابهار ازاد سوداگریز-صنعتي زون
چابهار بندر د ایران هيواد په بلوچستان ایالات کې موقعیت لري ، چابهار بندر ۱۴ زره هکتار مساحت لري چې په شمال کې منځنۍ اسیا او افغانستان ، ختیز کې پاکستان او جنوب کې د هند سمندرګي سره تړلی دی. په لویه پیمانه د لويو بیړیو چلونې قابلیت لري اوسمهال په دې بندر کې ډيره پانګونه تر سره کيږي چې په دې بندر کې به د بیړیو چلولو لپاره ځایونه، هوايي ډګر ، منځنۍ اسیا پورې د ریل لیکه جوړه شي. دا بندر د منځنۍ اسیا هيوادونه (افغانستان، ترکمنستان، اوزبکستان، تاجیکستان، قرغزستان او قزاقستان ) چې وچې پورې تړلي دي ډير ارزښت لري او دا هیوادونه به تر ټول لنډه لار ازادو اوبو ته پيدا کړي.
د چابهار بندر
پیژندنه
چابهار یو سمندري بندر دی چې د ایران په سوېلي سیستان او بلوچستان ایالت کې موقعيت لري. د ایران دولت دا ساحه ازاد سوداګریز او صنعتي زون ټاکلی چې ۱۴۰ کلومتره مربع ساحه تر پوښښ لاندې نیسي او د افغانستان پولې ته نږدې له میلاک ښاره شاوخوا ۹۵۰ کلومیتره لرې دی. په ۲۰۰۳ میلادي کال کې هندوستان او ایران یوه موافقه لاسلیک کړه چې پر بنسټ يې هندوستان ژمنه وکړه چې د بندر د زېربناوو د جوړولو او پراختیا په برخه کې به درنه پانګونه کوي، خو پر ایران باندې د امریکا له خوا د لګېدلو بندیزونو له کبله د کار پرمختګ ډېر ورو و. سره له دغو بندیزونو هندوستان خپل کار ته دوام ورکړ او په ۲۰۰۹ میلادي کال کې د ۱۳۵ میليونه ډالرو په لګښت یې د زرنج- دلارام لویه لاره چې د کابل- هرات لویه لاره له زرنج او له هغه ځایه له چابهار سره نښلوي بشپړ کړ.