cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انساني دورو درې ګونی وېش
د انساني دور درې ګونی وېش د انسان تاریخي دورې وېش دی چې د ډبرو، برونزو او وسپنې په درېوو پرله پسې دورو څخه عبارت دی چې انسانانو د خپل ژوند د پرمخبيولو لپاره له يادو توکو څخه د کارتوکو په جوړولو کې کار اخيسته.
فرېدرېک وېلهېلم نېتشي
ځواني (۱۸۴۴- ۱۸۶۸ ز کال)
نیچه د ۱۸۴۴ ز کال د اکتوبر په ۱۵ مه وزېږېد، هغه په روکن ښارګوټي (اوس د لوتزن برخه ده) کې لیپزیګ ته څېرمه د پروس پاچهي په ساکسوني ولایت کې را لوی شو. د هغه نوم د پروس د پاچا څلورم ویلهم فریدریش له نوم نه اخیستل شوی، چې د نیچه د زوکړې پر ورځ هغه ۴۹ کلن شوی و (نیچه وروسته خپل منځنی نوم ویلهلم له ځانه لرې کړ). د نیچه پلاراو مور کارل لودویګ نیچه (۱۸۱۳-۱۸۴۹ز ) لوتري کشیش ، پخوانی ښوونکی او پرانزیسکا نیچه (پخوانی تخلص یې اوهلر) د نیچه له زېږون یو کال وړاندې په ۱۸۴۳ ز کال کې واده وکړ. دوی دوه نور ماشومان هم لرل: یوه لور، ایلزابت فورستر نیچه، زېږون ۱۸۴۶ ز کال؛ دویم زوی لوډ وېګ جوزف زېږون ۱۸۴۸ ز کال. د نیچه پلار د مغزو د ناروغۍ له امله په ۱۸۴۹ ز کال کې مړ شو، د هغه له مړینې شپږ میاشتې وروسته لوډ وېګ جوزف هم د دوه کلنۍ په عمر مړ شو. له دې وروسته یې کورنۍ نامبورګ ته کډه شوه او هلته یې د نیچه له مورنۍ انا او د هغه د پلار له دوو نا واده شوو خویندو سره ژوند وکړ. په ۱۸۵۶ ز کال کې د نیچه د انا له مړینې وروسته، د هغه کورنۍ خپل کور ته کډه شوه، چې اوس مهال د نیچه – هاوس، د نیچه د موزیم او مطالعاتو د مرکز په نوم یادېږي.
انساني دورو درې ګونی وېش
دا دورې په لاندې ډول نومول شوي دي:
فرېدرېک وېلهېلم نېتشي
ځواني (۱۸۴۴- ۱۸۶۸ ز کال)
نیچه د هلکانو په یوه ښوونځي او وروسته بیا په یوه خصوصي ښوونځي کې شامل شو، چېرې چې هغه له ګوستاو کرګ (Gustav Krug) او ویلهلم پاینډر (Wilhelm Pinder) سره ملګری شو، دوی درې واړه د ډېر درنښت وړ کورنیو نه وو. د یوه ښوونځي علمي اسناد چې په کې نیچه زده کړه کوله، په ډاګه کوي چې، نیچه په عیسوي الهیاتو کې مخکښ و.
انساني دورو درې ګونی وېش
دا سیسټم د اروپا او مدیتراني ټولنو د پرمختګ بیانولو لپاره خورا مناسب سیسټم دی، که څه هم دا د نورو ټولنو د بیانولو لپاره هم کارول کیږي. دا سيسټم محوري فناورۍ له کبله تر نيوکې لاندې دی.
فرېدرېک وېلهېلم نېتشي
ځواني (۱۸۴۴- ۱۸۶۸ ز کال)
په ۱۸۴۵ ز کال کې، هغه په نامبورګ کې په ډوم جمنازیوم (Domgymnasium) کې ګډون وکړ. له دې امله چې د هغه پلار دولت ته (د کشیش په توګه) کار کړی و، یتیم نیچه ته په فورټا ښوونځي کې د نړیوال سکالرشیپ وړاندیز وشو (دغه ادعا چې نیچه په خپله علمي وړتیا سره دغه سکالرشېپ ته منل شوی رد شوې: د هغه درجه په ټولګي کې په لوړه پوړۍ کې نه وه). هغه دلته له ۱۸۵۸ ز کال نه تر ۱۸۶۴ ز کال پورې زده کړه وکړه، له پاول دوسن (Paul Deussen) او کارل ون ګرسدروف (Carl von Gersdorff) سره ملګری شو. هغه وخت پیدا کړ چې په شعر او موسیقاري کمپوزونو کار وکړي. نیچه په نامبورګ کې د اوړي موسمونو پر مهال د «جرمنیا» په نوم د موسیقي او ادبیاتو د یوه کلپ مشري کوله. هغه په فورټا ښوونځي کې د یو شمېر ژبو: یوناني، لاتیني، عبراني او فرانسوي د زده کولو لپاره مهم چانس ترلاسه کړ، له همدې امله هغه وکولای شول، مهم لومړني منابع ولولي؛ هغه د لومړي ځل لپاره له کورنۍ لرې ژوند په یوه کوچني محافظه کاره چاپېریال کې تجربه کړ.
انساني دورو درې ګونی وېش
سرچينې
وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
فرېدرېک وېلهېلم نېتشي
ځواني (۱۸۴۴- ۱۸۶۸ ز کال)
نیچه یو اماتور کمپوز جوړوونکی و. هغه د نامبورګ په فورټا ښوونځي (Schulpforta) کې په ۱۸۵۸ ز کال کې په موسیقاري کمپوز جوړونه پیل وکړ او د غږ، پیانو او ویلون لپاره یې یو شمېر آثار کمپوز کړل. ریچارډ واګنر د نیچه موسیقي ته پام نه کاوه او په ۱۸۷۰ ز کال کې یې هغه خپلې ښځې کوزیما ته د زېږون د ورځې په مناسبت د پیانو د کمپوزېشن لېږلو له امله مسخره کاوه. جرمني ارکستر جوړوونکي او پیانو غږوونکي هانس ون بولو هم د نیچه یو بل کمپوز د « ډېر بې خونده او د موسیقي پر کاغذ د موسیقۍ ضد کمپوزیشن په توګه چې له ډېرې مودې وروسته ورسره مخامخ شوی» توصیف کړ.
د ۱۸۶۴ ز کال په سپتمبر میاشت کې له فراغت وروسته، نیچه د وزیر کېدو په هیله په بن پوهنتون کې د الهیاتو او کلاسیکې فیلالوژي په زده کړه پیل وکړ. د لنډ مهال لپاره هغه او ډاوسن د فرانکفوني محصلانو ټولنې غړیتوب ترلاسه کړ. له یوه سمستر زده کړو وروسته (او د مور د غصې له امله)، هغه د الهیاتو زده کړه بس کړه او خپل باور یې له لاسه ورکړ. نیچه په ۱۸۶۲ ز کال کې د خپلې مقالې «عقیدې او تاریخ» په پیل کې استدلال کړی دی چې، تاریخي څېړنو د مسیحیت اصلي لارښوونې بې ارزښته کړې دي، خو داسې ښکاري چې د عیسې (ع)د ژوند په نامه د ډېوېډ سټراوس اثر، په دغه ځوان ژور اغېز لرلی دی. د مسیحیت د جوهر (The Essence of Christianity) په نامه د لوډوېګ فویر باخ (Ludwig Feuerbach) اثر، په دې استدلال چې خلکو خدای جوړ کړی، نه د هغو برعکس، په ځوان نیچه ډېر اغېز لرلی دی. د ۱۸۶۵ ز کال په جون میاشت کې د شل کلنۍ په عمر نیچه خپلې خور الیزابت ته چې کلکه مذهبي وه، لیک ولیکه او په کې یې څرګنده کړې وه چې ،هغه خپله عقیده بایللې. په دغه لیک کې په لاندې ډول لیکل شوي و:   "له دې امله د انسانانو لارې جلا کېږي: که چېرې غواړې د روح د آرامښت او خوند اخیستو په موخه هڅه وکړې، نو ایمان ولره، خو که هیله لرې چې حقیقت ته لاسرسی پیدا کړې، بیا نو څېړنه وکړه...."وروسته له هغې، نیچه د فریدریش ویلهلم ریچل (Friedrich Wilhelm Ritschl) تر نظر لاندې د فیلالوژي په زده کولو پام وکړ، چې په ۱۸۶۵ ز کال کې یې هغه د لیپزیګ پوهنتون ته یووړ.هلته هغه د نوموړي له بل زده کوونکي اروین روهډ (Erwin Rohde) سره نږدې ملګری شو. د نیچه فیلالوژیکي لیکنې ډېر ژر خپرې شوې.
په ۱۸۶۵ ز کال نیچه د آرتور شوپنهاور ټول آثار مطالعه کړل. هغه د خپلې فلسفي لېوالتیا بیدارېدل د شوپنهاور د The World as Will and Representation اثر پوروړې بولي او وروسته یې اعتراف وکړ چې، شوپنهاور یو له څو محدودو متفکرینو نه و چې ده ورته درناوی درلود.
نظريات
دده دښمنانو به هم دې د ارواپوهنې د ستر عالم په توگه پېژنده. ده د خپلو افكارو په واسطه د انسان پوهنيز او نظرياتي منافقانه اړخونه روښانه كړي دي. او په اخلاقو په غوره كونه كې يې څو داسې بنسټونه اېښي دي. ده به د حاضر وخت مفكر ته چندانې اهميت نه وركاوه، ځكه چې د راتلونكي انسان د لوړو او اوچتو صلاحيتونو غوښتونكې ؤ. د همدې تمې لمخې يې د عيسويت مخالفت هم وكړ. دده خيال ؤ چې تر هغې چې د فرد د ځاني نصب العين اړيكې دي، نو جسماني او ذهني توانونو او وړتياؤ يوه كېدنه اړين او ضروري برېښي. دده دا خيال ؤ چې انسان خپل جسم د هر شي منبع ده. كله چې هغه ته ددې پته ولگي، نو په اريانۍ او تعجب په سمندر كې ډو ب شي. دارنگه هغه ته هرشې د خپل وجود (جسم) برخه ښكاري، نو ځكه د خپل جسم ځانگړتياوې او نور مادي شيان په خپلو ځانگړو رنگونو كې نه شي كتلاى. ددې فلسفي دا نظريه د مسلمان واكمن منصور له دې نظريې سره چې (فنا في الوجود او فنا في الله) سره ډېر نږدېوالې لري.
په زړه پورې خبرې
د امريكي فلسفي وېل ډېورانټ د وينا لمخې: نيچه د داروين زوى او د بسمارك ورور ؤ. علامه اقبال د ښوونې لپاره جرمني ته ځي او له دې جرمني فلسفي څخه اغېزمن كېږي، چې دا اغېزمنتيا يې جرمني ته له تگ څخه مخكې او وروسته شاعرۍكې په ښه ډول ښكاري. د مرد مومن تصور يې د نېچه د (فوق البشر) تصور سره ډېر نږدېوالې لري. ليكنې Thus Spake Zarathustara
اخځليكونه
وېشنيزه:آلماني فيلسوفان وېشنيزه:د لوېديځ فيلسوفان وېشنيزه:معاصر لوېديز فيلسوفان
د افغانستان ملي سرود
دا هم وګورئ
د افغانستان ولسي لاره
۸۰۰۰۰
۸۰۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۹۹۹۹ څخه  مخکي او د ۸۰۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۸۰۰۰۰:
په کلینډر کې
۸۰۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۸۰۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
فاضلاب
فاضلاب (یا کورني فاضلاب، کورنۍ جوټه اوبه او ښاري فاضلاب) د فاضلابو یو ډول دی چې د یوې ټولنې خلک یې تولیدوي. دا فاضلاب معمولاً د فاضلابو د سیستم له لارې لېږدول کېږي. په فاضلابو کې هغه جوټه اوبه شاملېږي چې په یوه سیمه کې له موجودو استوګنیزو، سوداګریزو او اداري تاسیساتو څخه راوځي. د فاضلابو فرعي ډولونه خړې اوبه (د پخلنځیو، حمامونو، شاورونو، د جامو وینځلو او لوښو وینځلو د ماشینونو اوبه) او تورې اوبه (هغه اوبه دي چې د کموډونو د وینځلو لپاره کارول کېږي چې له انساني مدفوع سره یوځای کېږی او بهر ځي). په فاضلابو کې صابون او وینځونکي مواد هم موجود دي. ښايي په دغو اوبو کې د لوښو له وینځلو څخه راپاتې خوراکي مواد هم موجود وي او له دې امله ښايي د کثافاتو د تصفیه کولو په ځایونو کې خوراکي مواد ډېر شي. په هغو تشنابونو کې چې هلته تشناب کاغذ کارول کېږي، دا کاغذ هم په فاضله موادو کې زیاتېږي. په فاضلابو کې لوی ککړوونکي او کوچني ککړوونکي شامل دي او ښايي ځينې جامد ښاري کثافات او د صنعتي فاضلابو ککړوونکي هم په کې شامل وي.
فاضلاب معمولاً د ودانیو له نلونو څخه د فاضلابو د لېږد سیستم ته ورځي او له هغه ځایه بیا بل ځای ته لېږدول کېږي یا یې د فاضلابو ځايي تاسیساتو ته لېږدوي. په یوه ځای کې د څو کورنیو فاضلاب معمولاً د مجرايي یا ترکیبي فاضلابو د سیستم له لارې راټولېږي. لومړی یا مجرایي سیستم د توپاني اوبو د ایستلو لپاره ډیزاین شوی دی او دویم یا ترکیبي سیستم بیا د دې لپاره جوړ شوی دی چې دغه توپاني اوبه جذب کړي. د فاضلابو تولید په ټولیز ډول د اوبو په مصرف پورې اړه لري. یو شمېر عوامل د هر کس پر سر د اوبو پر مصرف او له همدې کبله د چټلو اوبو پر جریان هم اغېز لري. په دغو مواردو کې د اوبو موجودیت (د اوبو د کمښت برعکس)، د اوبو رسولو انتخابونه، اقلیم (ګرم اقلیم ښايي د اوبو د ډېر مصرف لامل شي)، د ټولنې اندازه، د ټولنې اقتصادي کچه، د صنعتي کېدو کچه، د کورنیو د مصرف اندازه کول، د اوبو لګښت او د اوبو فشار شامل دي.
د فاضلابو هغه پارامترونه چې د فاضلابو د ځواک او کیفیت د ارزولو او د تصفیې د انتخابونو د اندازه کولو لپاره کارول کېږي دا دي: جامد مواد، د عضوي موادو شاخصونه، نایتروجن، فاسفورس او د غایطه موادو د ککړتیا شاخصونه. دا د فاضلابو اصلي لوی ککړوونکي ګڼل کېږي. په فاضلابو کې ناروغي زیږوونکي میکروبونه هم موجود دي چې له غایطه موادو را پیدا کېږي. لاندې څلور ډوله دا میکروبونه په فاضلابو کې موندل کېږي: ناروغۍ زیږوونکې باکتریا، ویروسونه، پروتوزوا (د سیستونو یا اوسیستونو په شکل کې) او چنجي (د هګیو په شکل کې). د عضوي موادو د سنجولو په موخه معمولاً د اړین بیولوژیکي او کیمیاوي اکسیجن په څېر غیر مستقیمې طریقې کارول کېږي. undefined
فاضلاب او جوټه اوبه
فاضلاب (یا کورنۍ جوټه اوبه) هغه جوټه یا چټلې اوبه دي چې په یوه سیمه کې له موجودو استوګنیزو، سوداګریزو او اداري تاسیساتو څخه راوځي. فاضلاب د اوبو (د ټولنې د اوبو رسولو له سیستم څخه)، د انسان د فاضله موادو (غایطه مواد او ادرار)، په حمامونو کې د مصرف شویو اوبو، د خوړو چمتو کولو د ضایعاتو، د جامو وینځلو د جوټه اوبو او د نورمال ژوند د نورو اضافي تولیدي موادو مخلوط دی.
د «فاضلابو» اصطلاح دا مهال تر ډېره د «جوټه اوبو» پر ځای د «ښاري جوټه اوبو» په معنا په ډېری درسي کتابونو، اسنادو، پالیسیو او ادبیاتو کې کارول کېږي. په دقیق ډول جوټه اوبه یوه پراخه اصطلاح ده، ځکه دا هغو اوبو ته ویل کېږي چې وروسته د بېلابېلو کارونو لپاره کارېږي. ځکه نو ښايي «صنعتي جوټه اوبو»، کرنیزو جوټه اوبو او نورو هغو جریانونو ته اشاره وکړي چې په کورنیو فعالیتونو پورې اړوند نه وي.
تورې اوبه
تورې اوبه د حفظ الصحې له نظره د تشنابونو هغو جوټه اوبو ته ویل کېږي چې میکروبونونه لري او دا میکروبونه د غایطه موادو له لارې خپرېدلای شي. په تورو اوبو کې د فلش لرونکو تشنابونو غایطه مواد، ادرار، اوبه او تشناب کاغذ موجود دي. تورې او خړې اوبه توپیر لري. خړې اوبه تر تشنابونو پرته له پخلنځیو، حمامونو، د جامو وینځلو له ماشینونو او د پخلنځي له نورو لوازمو څخه راوځي. خړې اوبه له خوراکي توکو، جامو، لوښو او ځان وینځلو څخه پیدا کېږي.
تورې او خړې اوبه په «ایکولوژیکي یا چاپېریالي ودانیو» لکه خپلواکو ودانیو کې سره جلا کېږي. ډېری تفریحي نقلیه وسیلې [چې د خوب او پخلي په څېر نورې اسانتیاوې لري] د ځان وینځلو او پخلي کولو او د تشناب د تورو اوبو د ساتلو لپاره جلا ذخیرې لري.
خړې اوبه
خړې اوبه کورنیو جوټه اوبو ته ویل کېږي چې له کورونو یا اداري ودانیو څخه د هغو کوچنیو ویالو له لارې راوځي چې غایطه موادو ونه لري، یعنې د کموډ له اوبو پرته د نورو اوبو ټولو جریانونونو ته ویل کېږي. د خړو اوبو په سرچینو کې د پخلنځیو، حمامونو، جامو وینځلو او لوښو وینځلو د ماشینونو اوبه شاملې دي. دا چې دا اوبه د کورنیو جوټه اوبو په پرتله لږ میکروبونه لري، په ټولیز ډول يې مدیریت بې خطره دی او د تشنابونو د وینځلو، د کرنیزو ځمکو د اوبولو او نورو هغو شیانو لپاره په اسانۍ سره بیا تصفیه کېدای او کارول کېدای شي چې څښاک په کې ښکېل نه وي. خړې اوبه ښایي د چټلو جامو د وینځلو یا په حمام کې د مقعد د شاوخوا وینځلو له امله یوه اندازه میکروبونه ولري.
د ښاري اوبو په سیستمونو کې د خړو اوبو بیا کارول د اوبو رسولو فرعي سیستمونو او د جوټه اوبو فرعي سیستمونو دواړو ته ډېرې ګټې لري، یعنې پاکو خوږو اوبو ته تقاضا کموي او د لېږد او تصفیې لپاره د اړینو فاضلابو کچه ورسره کمېږي. تصفیه شوې اوبه د کارولو ډېر ځایونه لري چې د تشناب فلش وینځل یا ځمکې خړوبول یې د بېلګې په توګه یادولی شو.
ککړوونکي
فاضلاب تر ډېره له اوبو څخه جوړ دي او د اوبو په هرو زرو برخو کې د جامدې مادې تر یوې برخې کم مواد لري. په بله وینا ویلی شو چې فاضلاب له ۹۹.۹ سلنه خالصو اوبو څخه جوړ شوي او ۰.۱ سلنه پاتې یې جامد مواد دي چې ښايي د منحل جامداتو یا معلقو جامداتو په شکل وي. د زرو او د یوه تر منځ نسبت د یوې دقیقې سلنې پر ځای یوه اټکل شوې اندازه ده، ځکه چې د غلظت کمولو له لارې له رامنځته شوي توپیر پرته جامدات ښايي له مایعاتو څخه د جامدو ټوټو د جلا کولو میکانیزم ته په کتو سره په بېل ډول تعریف شي. د رسوبي جامدو موادو پاتې شوني چې د رسوب له لارې له منځه ځي یا معلق جامدات چې د فېلتر کولو له لارې له منځه ځي، ښايي پام وړ اندازه جذب شوې اوبه ولري، په داسې حال کې چې د اوبو له بړاس وروسته پاتې شوي وچ جامد مواد اوبه پرېږدي خو په هغو کې محلول منرالي مواد موجود دي چې د فېلتر کولو یا جاذبي جلا کولو له لارې نه جذبېږي. په معلقو او محلولو جامداتو کې پر عضوي او منرالي موادو سربېره مایکرو ارګانېزمونه هم شته.
تودوخه بدلونکی
که یو لاس تود وي او بل سوړ او لاسونه سره ونښلو نو د تاوده څخه به تودوخه ساړه ته تېره شي. دغه عمل ته په فزیک کې د تودوخې بدلونه (تبادل) وایي. دغې کړنلارې څخه په تخنیک کې هم کار اخلي او د تودوخې بدلونکي په مرسته تر سره کېږي. تودوخه بدلونکی او یا ټړمه بدلونکی هغه دستگاه ده چې تودوخه یې د تودې برخې څخه سړې ته لېږدول کېږي او سړه په تودېږي. د دغو دوو برخو توکونه کېدای شي اوبړن او یا غاز وي. د تودوخې بدلونکي نه یوازې د ودانیو د تودولو خو په صنعت کې هم کار ترې اخیستل کېږي.
د تودوخې بدلونکي ډولونه
بدلونکي په دوه ډوله دي: په بله مانا هغه تودوخه چې د همدغې بهیر به ترڅ کې تر لاسه کېږي د بدلونکي په یوه برخه کې ټولېږي او یا د هغې برخې څخه لېږدول کېږي د هغې د تودوخې څخه بله برخه تودېږي. ښه بېلگه به یې د لمبلځي اوبه وي. د کارو شویو اوبو د تودوخې څخه تاندې او پاکې اوبه تودېږي او کار ترې اخیستل کېږي. کله ناکله د پاکو اوبو تودوخه لږ وي نو بیا په تودنۍ کې د وړ تودوخي ته تودېږي.
سرچينې
وېشنيزه:تخنیک وېشنيزه:د ودانۍ توکونه وېشنيزه:فزیک
اندودونت
اندودونت دغاښونو هغه منځنۍ برخې ته ويل کېږي چې دغاښونو اعصابونه په کښې وي او دغاښونو دژوندي ساتلو لپاره دنده ترسره کوي.
غزل پېژندنه
غزل پېژندنه
د غزل په پېژندګلوۍ او تعريف کې پوهان سره يوه خوله نه دي ، هر يو خپل خپل تعريف او تعبير ورکوي ، ځينې شعر پوهان د غزل پېژندګلوي په دوه ډوله کوي ، يو د معنی له مخې او بل د فورم له مخې ، د معنی په اړه يې ټول کره کتونکي په يوه خوله نه دي چې غزل ته ولې غزل وايي؟ او ولې دانوم ورکړل شوی ؟ ،خو د لاندې څو نظريو په وړاندې کولو کېدای شي چې د غزل وضاحت يو څه وشي.
1)    د غزل لغوي معنی له ښځو سره خبرې کول او يا د ښځو په هکله خبرې کول دي.
2)    د غزل لغات په اصل کې د تنکيو ،نازولو او ښکلو کيسو کولو ته وايي.
3)    غزل ښځو ته مخاطب کېدل دي په عربي کې وايي : ( زيدا غزل من عمرو) يعنې زيد له عمرو نه زيات عشق پالی دی يا زيد عشقي مضامين له عمرو نه ښه تړي او يا دا چې ( رجل اغزل) يعنې پلانی عشق پالی يا د موسيقۍ مينه وال دی.
4)    دا هم مشهوره ده چې غزل د اغزال څخه اخيستل شوی . شمس قيس رازي غزل د هوسۍ د خولې نه د ستړيا په وخت کې وتونکي اواز ته وايي.
5)    دا هم ويل کيږي چې غزل د قصيدې هغه برخه وه په کوم کې به چې د ممدوح د ښايست او ښکلا ستاينه کېدله او يا به يې عشقي او رندانه اشعار پکې ويل ،نو په کار ده چې يوازې عشقي موضوعات پکې وڅېړل  شي، ځينې نور وايي چې غزل يو ادبي صنف دی او لکه څنګه چې په نورو اصنافو کې د موضوع د تعين قيد نشته همدارنګه مناسبه داده چې غزل دې هم د يوې خاصې موضوع پورې ونه تړل شي.
6)  يوه نظريه دا هم ده چې غزل ته ځکه غزل ويل کيږي چې تغزل د مينې درد ، سوز وساز او ګداز لري ، له همدې کبله بې تغزله غزل ته غزل نشي ويل کېدی.
7)  هغه کيفيت چې په مخاطب لوري اثر کوي او هغه د احساس او جذبې په حالت کې له ظاهري او نمايشي دنيا څخه بلې خوا وړي که مونږ پورتنيو څرګندونو ته پام وکړو ،نو واقعا چې غزل د کيفيت نوم دی.
د غزل اصطلاحي مانا :
غزل د شعر هغه ډول دی چې سرترپايه يو وزن او يوه قافيه ولري که رديف ولري ،نو هم د ټولو بيتونو رديف به يې يو ډول وي که نه نو قافيه او وزن خو به يو وي ، په يو بيت کې دوه مسرې او د قصيدې په څېر مطلع لري، چې  مطلع د غزل همدې دوو لومړيو نيم بيتو ته وايي ، په لغت کې مطلع د ختلو او ښکارکېدو ځای ته ويل کيږي ، د غزل په مطلع کې بايد ډېر پام وشي چې تغزل او سندريز والی ولري ، په غزل کې د هر بيت دويم نيم بيتی د مطلعې قافيه تعقيبوي يانې د مطلعې په وزن او قافيه ويل کيږي.
بې کوره شي چې څوک په بې درکو پسې ګرځي
درانه خلک سپکيږي چې په سپکو پسې ګرځي
زما د قام د کومـــــې بــــدبخـــتــــۍ به درته وايم
چې څوک را زلمی کيږي په ټوپکو پسې ګرځي
بيا څوک د پښتنو د اتفـــــاق ســـــندرې وايــــي
دېوان يې د خوشحال په لاس خټکو پسې ګرځي
صلاح کوي  ، جرګه کوي ،غونډيږي تنـــدرونه
څوک ځاله جوړوي ځانله په ډکــــو پسې ګرځي
د هغه غرڅنۍ غړۍ مــــې هغســـــې په زړه ده
لا هغسې مې فکــــــر په کنجکــــو پسې ګرځي
د ښکلو په سينو کې بې غرضه زړونـــه ګوري
صــابــــر بلا وهلــــی دی په ورکو پسې ګرځي
صابرشاه صابر
په پورتني غزل کې لومړی بيت چې غزل پرې پيل شوی مطلع ده ، اخري بيت چې غزل پرې پای ته رسېدلی مقطع ده ، چې شاعر پکې خپل تخلص هم ذکر کړی ، په دې غزل کې بې درکو ، سپکو، ټوپکو ، خټکو ، ډکو ، کنجکو او ورکو د قافيې کلمې دي ، پسې ګرځي ، پسې ګرځي يې رديف دی چې د هرې قافيې وروسته په يو ه شکل او يوه مانا تکرار راغلی دی.
د غزل د بيتونو شمېر د پنځو (۵)څخه تر پنځه لسو (۱۵) پورې وي ، ښه غزل هغه دی چې اووه (۷)بيته ولري ، همدارنګه د پښتو ادب نوميالی څېړونکی افضل رضا وايي : غزل هغه منظوم کلام دی چې مطلع او مقطع لري او د شعرونو شمېر يې طاق وي او لږ ترلږه پنځه بيتونه ولري ، خو ځينې پوهان بيا وايي چې د بيتونو د طاق مسئله کوم منطقي جواز نه لري او په معاصر شعري بهير کې خو ډېر کم شاعران د دې خبرې پابندي کوي.
د دې روايت په هکله په پښتو کې نورڅه کوټلي ثبوتونه نشته ،خو يوازې منان بارکزي د خپل ديوان په خاتمه کې د شعر په ژبه ددې روايت په اړه وايي:
په پښتـــــــو ژبه مــــې ووايه کتاب
هر غزل يې اووه اووه بيته انتخاب
دا په دا چې مولانا مولـــــــوي جام
د دېوان غــــــزلــــــې اوه بيته تما م
د غزل د بيتونو د شمېر په اړه خوشحال بابا وايي چې : زيات نه زيات ديارلس بيتونه بايد ولري ، ددې څخه زيات د نوموړي په خيال د قصيدې رنګ غوره کوي ،خو ځينې شاعران د غزل د شعرونو انتهايي حد يويشت يا پنځه ويشت بولي.
د غزل تاريخچه
د ليريک (غنايي) يا بدلې شعرونو د ډول پخوانی او لرغونی  ژانر دی ، غزل په خيتځو ادبياتو کې  د تخليقي څرګندونو يوه غوره او په زړه پورې ذريعه ده چې له ځان سره ځانګړي روايات تړي ، غزل په فارسي ژبه کې د عربي ژبې د بوللې يا قصيدې له تشبيب يا نسيب نه رازېږېدلی.
په تاريخي لحاظ د غزل د دودېدو او پيدايښت دقيقه نېټه نه شو په ګوته کولای ،خو يوازې دومره ويلای شو چې د دې فورم پيدايښت او په ادبياتو کې رواج موندنه په شپږمه پيړۍ کې شوې ، دا هغه وخت وه چې قصيدې خپل ځای په ټوليزه توګه د غزل قالب ته پرېښوده ، د غزل د تاريخ د لا ښه وضاحت لپاره دا لازمه ګڼم چې د ښاغلي حبيب الله رفېع وينا کټ مټ رانقل کړم ((قصيده په عربي ادب کې يو بنيادي ژانر دی چې د عربو په جاهلي دوره کې يې ډېره وده کړې وه او عربو به ډېر ارزښت ورکاوه ،تر دې چې پياوړو شاعرانو به د قصيدو مسابقې سره کولې او د عطاظه په بازار او د مکې په دېوالونو به يې ځړولې او نور شاعران به يې ادبي مقابلې او ځواب ته رابلل. په قصيدو کې به داسې ستاينې او غندنې کېدې چې کله به د عربو په قبايلي جګړو کې وويل شوې ،نو د جګړې لوری به يې بدل کړ او بايللې جګړه به يې وګټله ، د بوللې په سر کې به خاص جذابيت ، قوت ، عذبت او کشش و ، چې په دې اساس به اورېدونکي بوللـه تر پايه اورېدله.
د غزل دې تمهيد ته يې تشبيب ، نسيب يا تغزل وايه چې د مينې او ښکلا په ستاينو به ولاړه وه ، الفاظ به يې دومره خواږه او راڼه و ، لکه له ګلابو چې عطر جوړ کړي ، دا ښکلي الفاظ په حقيقت کې هغه زرينې خښتې وې چې د غزل ماڼۍ پرې ودانيږي ، خو د عربو په ګرمو او تبجنو دښتو کې قصيدې خپله  دا نازولې لور  تل په اوږه ګرځوله او نه يې پرېښودله چې په دې سره ځمکه پلې شي ، پښې يې وسوځي او يا يې نور وجود د ګرمۍ په غشو داغي شي ، د غزل لکه څنګه چې بدن نازک او تنکی وه همداسې قدمونه هم واړه او لنډ وه د تشبيب او تغزل بيتونه به يې ډېر لږ وه لکه پنځو تر پنځه لسو بيتونو وه سره له دې چې بوللـه سوونه بيتونو ته رسېدله ، د غزل په هر بيت کې به يوه خبره بشپړېدله.
لکه څنګه چې د قصيدې صنف پښتو ته راغی همداسې غزلې هم د پښتو ادب په ورشو ګانو خپل پاسته او غزالي قدمونه کېښودل او په همغه خوږه او عنبرينه ژبه يې له پښتو سره د زړه خواله وکړه ، د مينې خبرې يې وکړې او د مينې رازونه يې بيان کړل.
د شتو معلوماتو له مخې لومړی ځل اکبر زمينداوري د غزل پېغله د پښتو ادب په ځمکه پلې او د ژوند زمينه يې ورته برابره کړه او هغه خوږه ژبه يې ورکړه چې د غزلې غوښتنه وه :
د خپل ځان له حيرانۍ به څه ويل کړم
د عشق وير  به تل په خپله پټـــول کړم
اکبر زمينداوری))
هیوستون
هیوستون په انګلیسي Houston) هیوستون د امریکا په تکزاس آیالات کې تر ټولو ګڼ نفوسه ښار دی.
غزل پېژندنه
د پښتو غزل تاريخي بهير
په پښتو ژبه کې د اکبر زمينداوري نه د غزل د مزل دوام پيل شو ، چې له نن څخه شپږ سوه کاله وړاندې وه ، نوموړی لومړنی شاعر دی چې مونږ ته يې غزلې رارسېدلي دي د د مغلي پاچا ګوډ تيمور چې په (۷۷۱-۹۰۷ﻫ) زمانه کې ژوند کاوه هم مهالی وه چې د هغې ظلمونه يې په شاعرانه ژبه ښه انځور کړي دي:
د مغلو تيمور هسې په اور وســــوم
چې به هېر پدې ماتم زمينداور کړم
شهسوار سنګر وال په ادبياتو تاريخ کې اکبر زمينداوری غزلبول شاعر ياد کړی ، د زمينداوري غزلونه ساده او روان دي او د ولسي غزلو رنګ پرې ګډ دی چې يوه بېلګه يې دا ده :
چې مدام زه ســــتـــا ومخ ته نظر وړم
د بېلتون له بېـــرې زړه زېروزبـــر وړم
چې پرما دې حکم وشي چې خـــادم شه
دغه ستا د نغري سور انګار په سروړم
چې جمال د مهر ومينې راښکاره کړې
چې ګفتار دې په ښه مينه راته وشــــي
نو بډای شم کوټې کوټې در ګوهر وړم
ستا د تورو څڼو خيال هسې طويل کړم
خو په کلي توګه دا هم نشو ويلی چې د پښتو غزل ابتدا به د اتمې هجري پېړۍ څخه شوې وي، ځکه له دې وړاندې په ژبه کې نور شاعران هم موجود وه ، د پوهانو له نظره د دوهمې او اتمې هجري پېړۍ ترمنځ به د پښتو غزل په ملي او عروضي شکلونو خامخا موجود وه ، چې د ماضي په تورو تيارو کې رانه ورک دي ، له اکبر زمينداوري څخه وړاندې شاعرانو به په ملي او عروضي غزل خامخا خپله طبعه ازمايلې وي ، خو په دې اړه کومه بېلګه له مونږ سره نشته ،نو ځکه زمينداوري د پښتو د لومړي غزل ليکونکي  په توګه يادوو.
د يوولسمې هجري پېړۍ ( منځنۍ دورې) په لومړۍ نيمايي کې د نورو روحاني شاعرانولکه ميرزاخان انصاري ، دولت لواڼی ، واصل او علي محمد مخلص دي چې دغه منځنۍ دوره  کې روښاني شاعرانو پښتو غزل ته وده ورکړه ، د تصوف موضوعات يې پکې خوندي کړل او ورسره يې په غزل کې هنريت او شعريت ته هم پام وکړ او د عشق حقيقت ته  يې  د مجاز جامې ور په غاړه کړې.
له دې وروسته د يوولسمې پېړۍ په دويمه نيمايي کې خوشحال بابا ته د پښتو غزل د مزي په رسېدو سره پښتو غزل نوی رنګ او خوند وموند او هم يې د موضوع له پلوه هرې خواته لمن پراخه شوه ، خوشحال خټک په پښتو غزل ټولې هغه لورونې وکړې او پښتو غزل ته يې نوې ځانګړنې او نوي اړخونه ورکړل. د خوشحال بابا پرمهال چې پښتو ادب کومه فني بشپړتيا وموندله په هغې کې د فن او شکل له پلوه پښتو غزل د نورو فورمونو په وړاندې زيات مقبول شو.
اګر چې خوشحال بابا په هره موضوع کې  شعر ويلی دی ،خود استاد راج ولي شاه خټک په وينا د عشقيت کيفيتونه يې زيات په غزل کې څرګند کړي دي، لکه چې وايي:
په غزل په رباعي مې زړه مين دی
چې مدام يم د دلبــــرو د جمـــــــال
د پورته بيت نه دا څرګنديږي چې خوشحال بابا په پښتو غزل کې نوي ايجادات او نوښتونه وکړل او پښتو غزل يې د معيار لوړې پوړۍ ته ورسوله.
خوشحال بابا په دې هنر کې يوازې پاتې نه شو لکه چې وايي:
د خوشحال سره که کيني يو څو کاله
دا د غره خټک به واړه شاعران شي
د رحمان بابا غزلې ساده روانې او د ولسي محاورې سره اړخ لګوي چې د فن له لحاظه کوم احساس لري هغه د غزل د فني مقابلې يو اثر ښکاري لکه چې وايي:
د رحمان وينـــــــا به هلـــــــه در په ياد شي
چې دې يو دېوال ته مخ بل ته دې شا شي
د دې دورې يو بل ځلانده ستوری حميد موند وه ، حميد مومند په پښتو ادب کې د يو ادبي مکتب ځانګړي سبک خاوند دی په دې سبک کې د عشق نازکخيالي موشګافي همدارنګه د نايابو تشبېهاتو ، استعارو ، کنايو او مبالغو ډېر درسونه ويل کيږي.
دا چې حميد مومند د هندي سبک پيرو دی د دې سبک زياتره غزلې د مينې محبت په محور څرخي ، خکه چې نورو موضوعاتو ته يې د انتقاد په سترګه وکتل لکه چې وايي :
ډېرو زهد ته حميد راکيښ شېــخــانو
چې داخل په دا قطار کې نه وه نه شـــو
ملايانو څخـــه درس کړ مينـــــــې پاتې
حميد مومند د پښتو ادب په هغه سرمشرانو کې راځي چې د چا له برکته پښتو غزل د اسماني سندرو شان وموند. په دغه دوره کې لس ګونه غزل ويونکي شاعران پيداشول او په لس ګونه د غزلو دېوانونه ترتيب شول او په پښتو ادب کې د غزلو پانګه پيدا شوه ، د دغې دورې د غزل شاعران کاظم خان شيدا او پيرمحمد کاکړ دي چې همدوی غزل د معيار لوړې څوکې ته ورساوه.
تر شيدا او کاکړ راوروسته د ديارلسمۍ پېړۍ له پيل سره پښتو غزل د خپل قوت نه رالوېږي په دغه وخت کې شاعران مثنوي ، فولکلوري فورمونو کيسې او نظمونو ته مخه کړه او له دې سره يې پښتو غزل ته شا شوه.
شاعرانو کله کله غزل ته هم هڅه کړې ده ،خو هغسې خوند او قوت به يې نه درلود لکه د زرينې دورې د شاعرانو په غزلو کې چې موجود وه.
د شلمې پېړۍ په راتګ سره د پښتو شاعرۍ په لره او بره پښتونخوا کې  خپله بڼه بېخي بدله کړه ، د شعر مضمون نوی شو او په عام ډول د پښتو شعر د هنريت او شعر برخه د ازادۍ او خپلواکۍ تر نوي او پارونکي مضمون قربان کړه او په شعر کې د هنر اړخ له نظره ولوېد، په پښتو شعر کې د دغه مضمون تر زياتېدو وروسته ورو ورو په شعر کې د هنر غوټۍ را پورته کېدلې او د هنر د نوي مضمون هڅه پيل شوه چې د پښتو غزل حمزه باباشينواري ميدان ته راودانګل چې په راتګ يې نوی غزل پيل شو.
لا ښو په سيمه د پښتــــــون به نورګلان وکرم
حمزه شباب د تخيل مې که اجـــــل پرېښوده
که تغزل اوس د حمـــزه په تفکــــــر شـــــــو بدل
ولې په دې مه کړه يقين چې يې غزل پرېښوده
ارواښاد حمزه شينواری
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
غزل د ادبياتو په زړه پورې صنف دی چې په هره ژبه کې بې شمېره مينه وال او لوستونکي لري او په ادبي صنفونو کې يې لوړ مقام خپل کړی ، دا چې ولې غزل دومره مقبوليت تر لاسه کړی ؟دا په خپله ددې خبرې مزی په لاس راکوي چې غزل کې څه دي؟ او ددې لوړمقام تر شا کوم عناصر پراته دي ؟
مونږ وايو چې شعر خپل ارزښت له ښکلا څخه اخلي ،نو تر ډېره حده دغه ښکلا په غزل کې موجوده ده.
له بله پلوه ښاغلی صديق روهي هم وايي چې ((شعر د تخيل او عاطفې بچی دی که ددې څخه يو هم و نلري نو شعر يتيم دی)) ،نو که وګورو د غزل پوره مانا په دغو توکونو سمبال دی.
که څه هم په شعري فورمونو کې هر ژانر بېل بېل کيفيت لري ،خو غزل بيا دغه کيفيت ته لا خوند او رنګ ورکړی ، په همدې اساس د پښتو په شمول په نورو ژبو او ادبياتولکه عربي ، دري او اردو کې غزل ته تر نورو فورمونو زيات ارزښت او لومړيتوب ورکړل شوی ، دا هغه نازک ، لطيف او تنکی ژانر دی چې د ادبياتو په هره دوره کې خپل محبوبيت ښکاره کړي.
دا دستور دی چې له درده زګېروی خيژي
ګنې څــــــه وه د رحمـــــان له شاعرۍ
نو که وګورو غزل دغه جذبه په څو رنګونو کې وړاندې کړې او د هرې موضوع بار دې فورم په خپلو اوږو پورته کړی ، له همدې امله په شعري فورمونو کې غزل ته د لومړيتوب  مقام ورکړل شوی او په هره ژبه کې شاعرانو د نورو فورمونو په پرتله په غزل کې ډېر کار کړی او دا ژانر يې د خپل ادب تهداب او بنسټ ګڼلی وي.
د فورم له مخې د غزل ډولونه
د پښتو په ځينو خاصو غزلو کې کيدای شي د غزل هغه مسرې چې قافيه نه لري ، يو څه له قافيه والو مسرو څخه زياته شي ، په پښتو کې له (۷) څپيزو څخه نيولې او تر (۱۰) څپيزو پورې غزلونه شته ، په پښتو شاعرۍ کې د غزل فورم دا لاندې بڼې لري.
د مسيح حقيقي کليسا
د مسيح حقيقي کليسا يوه خپلواکه عيسوي کليسا ده چې په 1917 کال کې په بيجېنگ، چين کې جوړه شوه. نن ددغې فرقې د غړو شمېره 1.5 ميليونو ته رسېدلې چې په پنځه څلوېښت بېلابېلو هېوادونو کې اوسېږي. دا کليسا د پروټېسټانټو عيسويانو يوې ډلې پورې تړاو لري. دوی د کرسمس او ايسټر لمانځنه نه کوي.
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
لپه دې  جانانه چېرې تشـــــــــــ-ــــه نشـــــي ستــا
د مسيح حقيقي کليسا
مقدس روح
«.د مقدس روح نیول، چی په ټولو ژبو کی ویل شوی دی او نښانه تايید پردی دی چی مونږ وارثان د جنت یوو>>
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
يا پکې اوبه راکــــــــــــــــــوه يـــا پکـــــې دعـــــــــــا
کلـــه چې شي ورځې تکــــــــــې تورې لکه شپې
د مسيح حقيقي کليسا
د پښو پرېولل
دغه دپاکوالۍ دستور د عیسویانو نه پرته د سېکانو په دین کې هم شته چې بیا جرړه یې له هماغه عیسوي د پاکوالی دستور ته رسیږي. نن ورځ د دې غسل نسبت عیسویت ته کیږي ځکه په دې دین دا غسل له گناهونو څخه د پاکوالي موجب گرځي او د نوموړي معتقد کس پیوند د مړینې پر وخت له عیسی علیه السلام سره کیږي.
سپېڅلی گډون يا خبرې اترې
.د پاک خدای لاره ، مقدسه لاره ده چی په سبب د یاد راوړل د عیسی علیه السلام مړینی کیږی>> .دا کار باعث د دی کیږی چی د خدای لاره، چی زمونږ په جسم او روح کی یو ځای شی ، مونږ ابدی ژوند ته ورسیږو او د قیامت په ورځ بیا ژوندی شو «.کله چی دغه لاره ممکینه شی ، باید ترسره شی، او ددی لپاره یوه ټوټه ډوډی او انگور ته اړتیا ده
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
مــــاتـــه پــټـــه وســـــــــــــــاته په موټـــــي کې رڼـــا
ستـــــــــــــا خوږې خبرې دي سکه لکــــــه ثواب
بــــــس د روژه مــــــــاتي غوندې بس لکه خرمــا
د مسيح حقيقي کليسا
د سبات ورځ
«د یهودیانو د استراحت ورځ، د ونی وهمه ورځ ( شنبه)، د خدای له طرفه یوه مذهبی او مقدسه ورځ ده، چی په هغی کی دخدای د رحمت سیوری د پیدایشت او>> «.رستگاری جشن لپاره د آبدی او هوساینی ژوند د لاسته راوړلو په هیله>>
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
دوه اوښکې په سترګو کې په زړه کې يو جانان
د مسيح حقيقي کليسا
عيسی مسيح
« هغه کلمه چی د بشر په جسم کی داخل شوه، د دار پر سر د گناهکارانو د لمنځه وړلو په خاطر اعدام شو، په دریمه ورځ کی بیا ژوندی شو او آسمان ته وخوت. هغه د انسانانو له له جنسه څخه یوازینی ریښتنی ناجی دی ، د آسمانونو او ځمگی د پیداکونکی ریښتینی بنده دی.»
انجيل
« دا پر پخوانی او اوسنی وصیتونو ولاړ ، الهام نیونکی د پاک خدای څخه او یوازینی ریښتینی متن او د مسیح د پیروانو د ژوند معیار دی.»
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
جوړه دې کاروانه کـــــــــړه عجيبه مشغــــــــــولا
د پورتني غزل هره مسره (۱۳) څپې لري ، ستا دعا ، رڼا ، خرما ، خندا او مشغولا يې د قافيې کليمې دي رديف نه لري ، په پښتو شاعرۍ کې بې رديفه غزلونه نسبت رديف لرونکوته کم تر سترګو کيږي.
د مسيح حقيقي کليسا
ژغورل کېدنه
«.رستگاری د خدای د رحمت او بخښنی د دین په واسطه لاسته راوړل کیږی، مومنین باید پر مقدس روح ملاء وتړی تر څو د خدای په پاکی او بشردوستی پوه شی>>
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
په پښتو کې لومړۍ معلومه او لاسته راغلې منظومه ژباړه هم د غزل له دې فورم سره سمون خوري ، د پټې خزانې په حواله ابو محمد هاشم ابن زيد سرواني په (۲۲۳-۲۹۷) هجري کې د يو عراقي شاعر محمد ابن فلاد يو شعر په پښتو ژباړلی چې د شعر منظومه ژباړه يې دا ده :
ژبه هم ښه وينــــــــا کا چې يې وينـــــه
د خاوند په لاس کې زر او درهمــــــونه
د مسيح حقيقي کليسا
کليسا
« دعیسی واقعی کلیسا، د عیسی مسیح علیه السلام پواسطه جوړه شوه او د روح القدس لخوا د ( آخیرینی باران ) په وخت کی را منځته شوی دی.»
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
که درهم يې ځينې ورک سو سي نتلی
په نړۍ يــــــې وي په خــــــړو پېژندونـــــه
ژبه ور ،ورله ورځــــــي وينــــا يې اوري
د مسيح حقيقي کليسا
د قيامت ورځ
د حضرت عیسی علیه السلام د بیا ځلی راتگ سره قیامت ترسره کیږی، هغه وخت چی هغه د جنت څخه د نړی د داوری په باره کی کوږی او پرهیزگاران ابدی ژوند><   مومی او بدکاران د تل لپاره محکومیږی
غزل پېژندنه
په شعري فورمونو کې د غزل اهميت
د درهـــــم خاوندان تل وي په وياړونـــــه
2)  رديف لرونکي غزل:
د غزل د فورم هغه بڼه ده چې د قافيې ترڅنګ رديف هم ولري ، رديف هغه يو يا څو کلمې دي چې د غزل دمسرو په پای کې د قافيې څخه وروسته په يوه شکل او ترډېره حده په يوه مانا تکرار راځي ، لکه د د روېش دراني دا لاندې غزل:
دا چې ځړيږي مخامخ درتــــــــــه پـــــه دار سرونه
په دې وطن کې وه همـدغــــه بـــس د کار سرونه
وږي يې هسې هم غاسب همېشــــه وړي په زوره
کاشکې داځل زمونږ غنم وکړي د مــــار سرونه
زه خو د مينې ارمانجن وم ماخو زړونه غوښتل
کړل دې د عقل طرفــــدارو راشمـــــــــــار سرونه
د سپينو ستورو پر ليدو شي پرښتـــې رايــادې
داسې ښکاريږي لکه وي چې يې هــوار ســرونه
تر سړيتوب د زرو قدر يــو په زره زيـــــــات شـو
دروېشه نن سبا واړه شـول تر دينار ســـــرونــــه
3)   دوه قافيز غزل :
دا هغه غزل دی چې دوه بېلابېلې قافيې ولري ، مانا دا چې د دوه مسرو د پای له قافيو څخه دمخه او د مسرو په منځ ک ېبله قافيه موجوده وي  په مطلع کې دوه بېلابېلې قافيې موجودې وي د نورو مسرو قافيې د مطلعې خپله خپله قافيه تعقيبوي که چېرې له هرې قافيې وروسته رديفونه راغلي وي ،نو له هرې تعقيبوونکي قافيې څخه وروسته د هغې خپل رديف هم په همغه بڼه تکراريږي ، لومړی به دلته هغه بېلګه راوړو چې څنګ په څنګ قافيې ولري.
خو درځم که مې رهبر شــه باکمــــال مـــل
د جفاوفا سودا په خپل اختيــــــــــارکــــــه
د خوبانو په دربـــــار کــــــــې دی دلا ل لل
د هنر د چابک سوار لا فــــــــه که مـــــاتــه
په پورتني غزل کې د کشال ، باکمال ، دلال ، او چال د لومړۍ قافيې کلمې دي اود شل ، مل ، لل او چل کلمې دوهمي قافيې کلمې دي ، رديف نه لري، هره مسره يې (۱۲)څپې لري.
د غزل دا ډول په پښتو شاعرۍ کې زيات مقبوليت نه لري په پخوانيو دېوانونو کې يې بېلګې شته دي. هندسي شکل او جوړښت يې دادی:
د دوه قافيه ييزو غزلونو بل ډول دا دی چې لومړۍ قافيه د مطلعې د مسرو په منځ کې راځي ورپسې بيا بله قافيه او بيا ورپسې رديف ، د مطلعې  هره قافيه ځانته ځانته رديفونه او ځانته ځانته قافيې لري يانې دا چې د وروسته مسرو قافيې په مطلع کې راغلې قافيې تعقيبوي لکه د اسحاق ننګيال دا غزل:
ټول عمر درنـــــه ده سپکېدو ته يې چې پرېنږدې
خاوره پښتنـــــه ده او پردو تــــه  يې چې پرېنږدې
پرېږدئ خيبري تنـــــــده چې بيـــا په وينو ماته شي
ګرمه معـــــــرکه ده ســـــــړېدو ته يې چې پرېنــږدې
نن مې د خوشال توره چې بيا هوس د شرنګ لري
تاوه په شرنګ ښه ده چوپېدو ته يې چې پرېنږدې
د اسحاق ننګيال دا غزل دوه قافيې او دوه رديفونه لري په لومړۍ قافيه کې درنه ، پښتنه ، معرکه او ښه د قافيې کلمې دي ، ده ، ده يې رديف دی او په دويمه قافيه کې سپکېدو ، پردو ، سړېدو او چوپېدو د قافيې کلمې دي او ته يې پرېنږدې – ته يې پرېنږدې يې رديف دی ، ددې غزل هندسي جوړښت داسې انځور کېدای شي.
=b = a
=b =a
4)   ماته غزل :
ماته غزل ورته ځکه وايي چې په منځه (ملا) کې مات وي يا د هرې مسرې په منځ کې د اهنګ يوه وقفه راځي په همدې منځ کې د څپو د شمېر له مخې هره مسره په دوه مساوي برخو وېشل کيږي. لکه په لاندې غزل کې چې ( ګوره د زخمونو غوټۍ ) د مسرې له لومړنۍ برخې (څاڅي مې له سترګو نه ) د مسرې دوهمه برخه ده ، کله کله د اهنګ دا وقفه تر قافيې وروسته راځي او کله د رديف يوه برخه هم ورسره نيسي او بيا له هغه وروسته نور رديف راځي. دلته به د دې ډول غزل بېلګه د لا ښې پېژندنې لپاره وړاندې کړو.
ګوره د زخمونو غوټۍ څاڅې مې له سترګو نه
يار ته د کمڅو غوټۍ څاڅي مې له سترګو نه
نن چې دا تيارې کوڅې ټولې دي باغچې باغچې
جام جام  د سپرلو غوټۍ څاڅې مې له سترګو نه
اوښکه د لېمو د باغ راغړي دې قـــــــدم پـــســــې
ګوره د اسرو غوټۍ څاڅي مې له ستـــرګــــــو نـه
اسحاق ننګيال
په پورتني غزل کې د زخمو ، کمڅو ، سپرلو او اسرو کلمې د قافيې کلمې دي       ( غوټۍ څاڅي مې له سترګو نه ) يې رديف دی ، هره مسره يې ديارلس (۱۳) څپې ده ، هندسي شکل يې دا دی.
=1 a
= 1a
/
5)  مطلعې غزل : هغه غزل دی چې يوازې مطلع نه لري يانې د سر لومړی بيت يې مقفي نه وي ، د لومړي بيت دويمه مسره يې قافيه لري او د نورو بيتونو د دويمو مسرو قافيه يې د لومړي بيت د دوه يمې مسرې قافيه تعقيبوي.
که چېرې د لومړي بيت د دوه يمې مسرې له قافيې وروسته رديف راغلی وي ،نو د نورو قافيه والو مسرو رديفونه هم همدا بڼه لري ، په پښتو لرغوني شاعرۍ کې د شيخ رضي او نصر لودي ترمنځ شوی شعري سوال او ځواب هم له همدې فورم سره ورته والی لري.
د ښې پېژندنې لپاره يې دالاندې شعر ګورو:
د پښتنـــــــــو د ناعلاجــــــــه مرض هغــه درد شـــوم
چې د پرهـــــر د جـــوړېـدو لاره  پــرهــــر کــــــې ګورم
عبدالخالق هزاره
عبدالخالق د سردار محمد نادر شاه قاتل و. هغه د خپلو درېو همکارانو په مرسته، د ۱۳۱۳ لمريز کال د لړم د مياشتې په ۱۶ مه نېټه د ماسپښين په ۳ بجو چې د دلکشا ماڼۍ مخکې، زده کوونکو ته د انعام ورکولو مراسم جوړ شوي و، د افغانستان د هغه وخت پاچا د توپانچې په ډز وواژه.
غزل پېژندنه
4)   ماته غزل :
ښايي نيم زالې پټۍ بېرته شــي د زړونـــــــو لـــــــرې
عبدالخالق هزاره
عبدالخالق د خپلو مرستيالانو په مرسته چې نومونه يې محمود، عبدالله او اسحق وه ټوپکچې دغه مراسم ته قاچاق کړې وې او د افغانستان پخوانی پاچا يې په درې گوليو وويشته چې هماغلته ځای په ځای ومړ.
غزل پېژندنه
4)   ماته غزل :
جنګه اثر دې په خپل مات وګوډ هنــــــــــر کې ګورم
عبدالخالق هزاره
وېشنيزه:هزاره گان
غزل پېژندنه
4)   ماته غزل :
خود به ګناه مې په څپانده سمنـــــــــــــدر کې ګورم
باصره ناصري
له بله پلوه استاد فضل ولي ناګار او افضل رضا په حواله چې د پښتو غزل د څېړنې په لړ کې دا حقيقت مخې ته راځي  چې پښتو غزل په دوو شکلونو تر اوسه ژوندی پاتې دی.
1.   فني او کلاسيک غزل :
چې د عربي او فارسي له عروضو نه يې ځان خلاص کړی يا ازاد کړی او لکه د نورو اريايي ژبو شعرونو په رنګ ملي وزن او رنګ لري.
خو څېړونکي حبيب الله رفېع په لږ توپير د پښتو ژوندی غزل په لاندې توګه وېشي:
a)    ديواني غزل
b)   ولسي غزل
c)    مقامي غزل
b)  ولسي غزل :  د پښتو ولسي غزل د پښتو د نالوستو او ولسي شاعرانو تخليق دی چې د پښتو د ډېرو لرغونو سندرو سره نښلي او خپلې اريايي ريښې لري.
c)  مقامي غزل : د هندي مقامونو او راګونو سره په ارتباط کې رامنځته شوی او په پښتو ادب کې سل يو نيم سل کاله عمر لري او خوږ ژبي شاعران پکې تېر شوي دي.
الرَّحْمَنُ
الرَّحْمَنُ د خدای د ۹۹ نومونو څخه يو نوم دی. دا نوم د قرآن شريف په لومړني آيت کې هم راغلی او د مهربان مانا لري.
الرَّحِيمُ
الرَّحِيمُ د خدای د ۹۹ نومونو څخه يو نوم دی. دا نوم د قرآن شريف په لومړني آيت کې هم راغلی او د مهرباني کوونکی مانا لري.
الطحاوي
د طحاوي کنيت أبو جعفر دى نوم او نسبب يې أحمد بن محمد بن سلامة بن عبدالملك بن سلمة الأزدي الطحاوي رحمة الله علیه  دئ. په ٢٢٩ هجري سنه کي زېږېدلى دئ او په ٣٢١ سنه کي وفات سوئ دئ. طحا د مصر کښتنۍ خوا ته کلى دئ همدا کلي ته د طحاوي نسبت کيږي. امام طحاوي رحمة الله علیه  په پيل کي شافعي مذهبه وو پر خپل ماما امام المزني يې شافعي فقه لوستل، وروسته يې خپل ماما پرېښوئ پر احمد بن ابي عمران يې د حنفي فقي زده ګړه پيل کړه وايي : د طحاوي څخه چا پوښتنه وکړه : تا ولي د خپل ماما د مذهب څخه مخالفت وکړئ ؟ ده ورته وويل : دا ځکه چي زما ماما به تل د امام ابوحنيفه رحمة الله علیه د مذهب کتابونه مطالعه کوله. امام طحاوي رحمة الله علیه د حنفي فقهي زده کړه د ابوجعفر احمد بن ابي عمران رحمة الله علیه څخه هغه د محمد بن السماعة څخه هغه د ابويوسف رحمة الله علیه څخه هغه د امام ابوحنيفه رحمة الله علیه  څخه کړې ده او بيا شام ته تللى دئ هلته يې د حنفي فقهي زده کړه د شام د قاضي القضاة ابوحازم څخه هغه د عيسي بن ابان څخه هغه د محمد بن الحسن الشيباني څخه هغه د امام ابوحنيفة رحمة الله علیه څخه کړې ده او د حنفي فقي امام وګرځېد. امام طحاوي رحمة الله علیه معتمد او ښکلي تصنيفونه لري چي يو شمېر يې دا دي : شرح معاني الاثار،مشکل الاثار، احکام القران ، المختصر في الفقه ، شرح الجامع الکبير ، شرح الجامع الصغير ، کتاب الشروط الکبير ، کتاب الشروط الاوسط ، کتاب الشروط الصغير ، مناقب الامام ابي حنيفة او داسي نور. شرح معاني الاثار ته معاني الاثار هم وايي دا د أبو جعفر أحمد بن محمد بن سلامة بن عبدالملك بن سلمة الأزدي الطحاوي رحمة الله علیه  په خپل سند د حديثو کتاب دئ. شرح معاني الاثار لکه څه ډول چي يې نوم دئ همدا ډول امام طحاوي رحمة الله علیه د نبوي احاديثو مراد او مفهوم په حديثو سره تشريح او بيان کړئ دئ. امام طحاوي رحمة الله علیه  د کتاب په پيل کي د شرح معاني الاثار په هکله څرګندونه کړې ده د ده د څرګندوني مراد داسي دى وايي: " د علماوو څخه زموږ ځينو ملګرو غوښتنه را څخه وکړه چي د رسول الله  صلی الله علیه وسلم  څخه د رانقل سوو احاديثو کتاب وليکم او په دا کتاب کي د احکامو هغه ډول حديثونه را جمع کړم چي د ملحدانو په خيال هغه يو د بل نقيض او په ټکر کي دي او همدا راز کمزروي مسلمانان يې يو د بل سره ضد او ټکر ګڼي ځکه چي هغوئ  يې په ناسخ او منسوخ لږ علم لري . همدا راز په دا کتاب کي هغه احاديث را جمع کړم چي په هغه باندي عمل کول لازم دي هغه لدې کبله چي قراني ايت يا د ټولو په آند ثابت سوى حديث يې شاهد او ګواه وي . او دا کتاب زه پر بابونو وويشم په هر باب کي د هغه اړوند ناسخ او منسوخ حديثونه او د علماوو تاويلات ذکر کړم او هم دا چي فقهاوو څرنګه يو د بل په وړاندي په احاديثو استدلال کړى دئ هغه هم بيان کړم او بيا زما په آند چي د چا وينا صحيح ده د هغه د پاره د قران ، حديثو اجماع او د صحابه وو  او تا‎بعينو د ثابتو ويناوو له مخي حجت او دليل وړاندي کړم . پدې غوښتنه کي مي فکر وکړئ او سخته څيړنه مي وکړه د هغه د غوښتني پر ترڅ مي بابونه ورکړه. بابونه مي د کتابونو تر عنوان لاندي راوستل په هر کتاب کي مي د يوه جنس بابونه راوستل نو اول شئ چي ما يې په بيانولو شروع کړې ده هغه د رسول الله صلی الله علیه وسلم  څخه د طهارت په هکله را نقل سوي حديثونه دي چي د هغه څخه باب الماء تقع فيه النجاسة دى." شرح معاني الاثار د احنافو د مذهب په تاييد کي ډېر مفيد کتاب دئ ،  ځکه امام طحاوي رحمة الله علیه  د احکامو اړوند احاديثو معنا او مفهوم په احاديثو بيان کړئ دئ او په اختلافي مسايلو کي يې د احنافو د دريځ او موقف رجحان په احاديثو او قانع کونکو دلايلو ثابت کړئ دئ . تعليم الاسلام راډيو
سرسوبلې
سرسوبلې (په لاتين: Myriapoda) د بند پښه لرونکو ژويو څخه دي چې اوږدي بدن، مرکبې سترگې او ډېرې پښې لري. نوموړي ژوي د غوټو په مرسته تنفس کوي. کیر سرسوبلی لای کودام پاهاشه مگر نمیدانی ؟ سرسوبلی هزار پا و در نتیجه پانصد کیر دارد
وېشنيزه:بند پښه لرونکی ژوي وېشنيزه:سرسوبلې
مهدي حسن
مهدي حسن (۱۸ د جولای، ۱۹۲۷ ز. - ۱۳ د جون، ۲۰۱۲ ز.) (په انگرېزي: Mehdi Hassan) هند کې زېږېدلی يو نامتو سندرغاړی او غزل بول و. هغه د پاکستان تر جوړېدو وروسته له هند نه پاکستان ته کډه کړې وه او پاکستاني تابعت يې خپل کړی و.
محمد عریبي الخلیفه
محمد عریبی الخلیفه یو عراقی پیژندل شوی شیعه مذهبه قاضی وو، نوموړی په ۲۰۰۶م کال کې د عراق د پخوانی ولسمشر صدام حسین د اعدام حکم صادر کړی وو. عریبي د۲۰۲۱م کال د افریل په ۲ د کرونا ویروس له امله د ۵۲ په عمر ومړ.
نړیوال بانک
نړیوال بانک World Bank د نړیوال بانک بنسټ په ۱۹۴۴ میلادي کال په امریکې کې کیښودل شو. ددې ادارې عمده سهام داران امریکا، انگلستان، فرانسه، المان، جاپان او هندوستان دي په دې معنا کله چې پریکړې کیږې ددې سهام دارانو اندونه په کې ډېر منعکس کیږي. ددې ادارې بنسټیزه موخه د پور ورکول دي. ترڅو غړي هیوادونه تولیدي طرحي پلي او پرمختگ وکړي او بنسټیزې پروژې لکه بریښنا، ریل پټلۍ، بندرونه، د گازو پایپ لینونه، مخابرات، زراعت، صنعت او په ځینو نورو برخو کې پلې کړي.
د پیسو نړیوال صندق او نړیوال بانک ترمنځ د توپیر بنستیز ټکي:
۱۹۸۹م —تر اوسه پورې:) د (۱۹۸۹م) کال په پيل کې، هغه وخت چې د ډېرو ګروپونو له خوا نړیوال بانک سخت تر نيوكې لاندې راغی، نو ځکه بانک د هغوی د قهر په ځواب کې د چاپېریال (چاپېریال ساتنې) د ګروپونو او نادولتي مؤسسې یا NGOs هم شامل کړل. نړیوال بانک کومقرضونه چې د پرمختایي پالیسیو لپاره ورکړی وو، دې قرضونو بانک نور هم تر نيوكو لاندې راوست نو ځکه یی یوه اجرایوي اداره د مونترال پورتوکول پر اساس جوړه کړه او د دې وظیفه هم دا شوه چې د اوزون لایه له تخریب څخه وساتي خو قوانین او مادې جوړې شوې چې تر (۲۰۱۵م) کال پورې به عملي شي… د دې لپاره چې نړیوال عامه مالونو ته نور هم ښه پرمختګ ورکړو، نو نړیوال بانک تل کوشش کوي چې ساري ناروغۍ کنترول کړي، لکه ملاریا او د واکسینو انتقال د نړۍ ډېړو برخو ته چې اوس وخت کې ملاریا په سمه جنګي قوه بدله شوې ده. په (۲۰۰۰م) کال كې بانک د اېډز پر خلاف جګړه اعلان کړه چې باید مخنیوى یې وشي او په (۲۰۱۱م) کال کې نړیوال بانک د نري رنځ له شرکت (Stop Tuberculous Partnership) سره یوځای شو. د امریکا او اروپایي اتحادیې ترمنځ په دودیز ډول د ضمني پرېکړې پر اساس، د نړیوال بانک مشر به هغه څوک انتخابېږي چې امریکایى وي او یا د امریکا له خوا انتخاب شوی کس وي، که هغه امریکایی وي او کنه نو همداسې پېښه شوه، چې په (۲۰۱۲م) کال کې د لومړي ځل لپاره دوه خارجي کسان یعنې دوه کسان کاندید شول، چی له امریکا نه وو. نو په (۲۳) د مارچ د (۲۰۱۲م) کال د آمریکا متحده ایالاتو رییس جمهور بارک اوباما،جیم یانګ کېم Jim Yong Kim د نړیوال بانک راتلونکى مشر اعلان کړ او په (۲۷) د اپریل رسماً وټاکل شو.
د بانک موخې:
تر (۲۰۱۵م) کال پورې د نړیوال بانک موخې
د بېوزلۍ او لوږې له منځه وړل: له (۱۹۹۰م) کال څخه تر (۲۰۰۴م) کاله پورې د مطلق فقر نفوس اندازه له درېيمې حصې نه پنځمې حصې ته را ټیټه شوه. د لومړنیو عمومي زده کړو لاسته راوړنه: په ښوونځيو کې د ماشومانو د داخېلېدلو سلنه په غریبو او پرمختللو ملکونو کې له (۱۹۹۱م) کال څخه تر (۲۰۰۵م) کاله پورې له (۸۰٪) څخه تر (۸۸٪) پورې جیګه شوه. تر اوسه پورې(۷۲) میلیونه ماشومان له زده کړو بې برخې پاتې دي، چې (۵۷٪) سلنه یې نجونې دي. د جنسیتی برابرۍ ارتقا‎: د نړیوال بانك تمرکز دلته د ښځو پر تعلیم، کار، ماموریت، … په هره نقطه کې د نرانو او ښځو انډول برابرول… دى. د ماشومانو د مړینې کمول: په نړیواله كچه د ژوند کولو په برخه کې ډېر څه پرمختګ راغلی دی، خو په زیات سرعت سره د ژوند د ښه پرمختګ لپاره ډېر ضرورت په سهيلي اسیا، افریقا او افریقایي صحرا کې لیدل کېږي؛ داسې اټکل شوې ده چې له (۱٠) مېلیونو نه هم زیات ماشومان له پنځه کلنۍ مخکې مري، چې د ډېريو مرګ له هغو مرضونو څخه دى چې علاج يې ممكن دى. د میندو د روغتیا ښه والى: تقریباً نیم میلیون میندې کومې چې د مېندوارۍ (حامله توب) په وخت کې مري، په افریقایي او اسیایي هېوادونو کې دي. له AIDS/HIV، ملاریا او نورو مرضونو سره مبارزه: د AIDS او HIV د عفونت کلنی شمېر کمېږي، خو د خلکو تعداد چې په HIV اخته دي، زیاتېږي؛ په اتو سهيلي افریقا ملکونو کې موجود ایډز (۱۵٪) سلنه جوړوي. علاج یې هم په نړیواله كچه زیات شوی، خو تر اوسه (۳۰٪) لاسته راوړنې لري، په افریقایي هېوادونو کې ایډز د مرګ اصلي لامل ګرځېدلى دی، (۱.۶ میلیونه مرګ ژوبله په (۲۰۰۷م) کال کې). هر کال له (۳۰۰) میلیونو څخه تر (۵۰۰) میلیونو پورې د ملاریا نوې قضیې ثبتېږي، چې په دې کې له يو میلیون نه زیات کسان مړه کېږي، تقریباً هره پېښه او له (۹۵٪) زیات مرګونه په آفریقایي ملکونو کې واقع کېږي. د چاپیریال د دوام ډاډ: د ځنګلونو یا د ونو وهل مهم مشکل دی، په هغو سيمو کې چې هلته د ژوند سطحه ټیټه ده، نو په دې ساحو کې د ګازونو خپرېدا چاپېريال ته، د تکنالوژۍ د پرمختګ په پرتله، ډېر ضرر رسولی. د پرمختګ لپاره د یوه نړیوال مشارکت پراختیا: مرستندويو ملکونو خپلې وعدې له سره نوې کړلې، چې وعده کوونکي باید خپلې وعدې پوره کړي، پر هغه اساس چې د بنسټيز او اصلي پرمختګ له پروګرام سره موافقت ولري، چې ډېر ټينګار د نړیوال بانک ګروپ سره پر همکارۍ باندې وشو.
نور ولولئ
وېشنيزه:نړیوال صندق وېشنيزه:نړیوال بانکونه
الْمَلِكُ
الْمَلِكُ د خدای د ۹۹ نومونو څخه يو نوم دی. دا نوم په قرآن شريف کې هم راغلی او د پاچا مانا لري.
ریبونوکلیک اسید (RNA)
ریبونوکلیک اسید (RNA) یو پولیمیري مالیکول دی چې په بېلابېلو بیولوجیکي برخو کې، په کوډ جوړونه، کوډ پرانېستنه، تنظیم او د جېن په څرګندولو کې اړینه ونډه لري. RNA او ډي‌اوکسي‌ریبونوکلیک اسید (DNA)، نوکلیک اسیدونه دي. د غوړ، پروټین او کاربوهایدرېټونو ترڅنګ نوکلیک اسیدونه، د ژوندانه ټولو پېژندل شویو بڼو لپاره د څلور سترو اړینو ماکرومالیکولونو څخه یو دی. د DNA په څېر، RNA د نوکلوتیدونو له یوې لړۍ (ځنځیر) څخه رامنځ‌ته کېږي، خو له DNA سره په توپیر کې، RNA په طبیعت کې په یوه‌څانګیزه بڼه موندل کېږي. حجروي اورګانیزمونه د جنتیکي معلوماتو د لېږدولو په موخه له پیغام‌رسوونکې RNA (mRNA) څخه ګټه اخلي (د ګوانین، یوراسیل، ادنین او سایتوزین نایتروجني قاعدو په کارولو سره، چې په ترتیب سره، په G، U، A او C تورو ښودل کېږي)، چې د ځانګړو پروتینونو د ترکیب لپاره زمینه برابروي.