cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کارل ډونیټس
د ډونیټس د خپل اعتراف له مخې هغه یو نازي سرتېری او د هیټلر پیاوړی ملاتړی و، هغه یهودي ضد باورونه لرل او ټینګار به یې کاوه چې کریګز سمندري ځواکونه هم باید د هغه په سیاسي لیدلوري ټینګ ولاړ وي. له جګړې وروسته د یو جنګي مجرم په توګه ډونیټس په نورمبرګ محکمه کې په درېیو تورونو محکوم شو: د سولې پر وړاندې د جنایاتو د ترسره کولو توطئه، جنګي جرمونه او د بشریت پر ضد جرایم، د متجاوزې جګړې پلان کول، پیلول او مخکې وړل او همدارنګه د جګړې د قوانینو پر ضد جرایم. نوموړي د بشریت پر ضد د جرمنو له تور برائت ترلاسه کړ، خو د سولې پر وړاندې د جنایاتو د ترسره کولو او د جګړې د قوانینو پر وړاندې جنګي جرمونو له مخې پړ وبلل شو. هغه په ۱۰ کاله بند محکوم شو، له بند څخه له خوشي کېدو وروسته نوموړي هامبورګ ته څېرمه په یوه کلي کې تر ۱۹۸۰ زکال پورې تر هغه مهاله چې ومړ، ژوند وکړ.
د جرمني ولسمشر
ډونیټس به هیټلر ستایه او د هغه په مشرتابه کې به یې د یو شمېر ځانګړنو اړوند خبرې کولې. د ۱۹۴۳ زکال په اګست میاشت کې نوموړي خپل راتلونکی لیدلوری او پر ځان باور وستایه، ده وویل: «هرڅوک چې فکر کوي، له رهبرنه ښه کار ترسره کولی شي، هغه احمق دی». له هیټلر سره د ډونیټس اړیکه د جګړې تر پایه په ځانګړې ډول د جولای د ۲۰ مې له توطئې وروسته ډېره پیاوړې شوه، ځکه په دغه توطئه کې د سمندریز ځواک افسرانو لاس نه درلود، هغه مهال چې دغه خبر OKM ته ورسېد غصه یې راوپاروله. آن له جګړې وروسته ډونیټس وویل چې ده هېڅکله نه شو کولای له توطئه ګرانو سره مل شي. ډونیټس هڅه کوله د خپلو افسرانو ترمنځ سوسیال ملت پاله انګېزه رامنځته کړي، په داسې حال کې چې د سمندریزو ځواکونو باورونه د ډونیټس له فکر څخه سرچینه نه اخیسته، بلکې د هغې نازي سازۍ دوام و چې د هغه د مخکښ ریډر پر مهال پیل شوې وه. د سمندري ځواک افسران اړو و څو د نازي آیډیالوژۍ په پنځه ورځني روزنیز پروګرام کې برخه واخلي. هیټلر او د هغه آرمانونو ته د ډونیټس د وفادارۍ له امله، چې هیټلر پوهېده چې د ډونیټس تر مشرۍ لاندې سمندریز ځواک به هېڅکله هم دی یوازې نه پرېږدي، نوموړي له ځان وژنې وړاندې د سمندریزو ځواکونو دغه قوماندان د خپل ځای ناستي په توګه وټاکه.
په پوځي مسائلو کې هم د ډونیټس اغېز معلوم و. هیټلر د ۱۹۴۴ زکال په سپټمبر میاشت کې د ډونیټس په مشوره وروسته له هغه چې فنلنډ له محور ځواکونو څخه ووت، د فنلنډ خلیج بند کړ. د Tanne Ost عملیات هم یوه کوچنۍ فاجعه وه چې عملي شوه. د جګړې په وروستیو ورځو کې هغه مهال چې هیټلر په برلین کې د صدارت عظمی په باغ کې خپل پناه ځای فورربنکر ته لاړ، په ښکاره توګه رایش مارشال هرمن ګورینګ د هیټلر ځای ناستی بلل کېده چې وروسته بیا رایشسفور- اس اس هینریش هیملر هم یادول کېده. ورته مهال ګورینګ په برلین کې هیټلر ته د راډیويي/مخابروي پیغام په استولو له هغې اجازه وغوښته چې واک رایش ته ولېږدوي، هغه چاره چې د هیټلر غصه یې راوپاروله. هیملر هم هڅه وکړه چې له کونټ برناډوت سره له خبرو اترو وروسته واک خپل کړي. د ۱۹۴۵ زکال د اپرېل په اته ویشتمه بي بي سي راپور ورکړ چې هیملر لویدیځو متحدینو ته د تسلیمۍ ویلي ،خو د هغوی له خوا یې غوښتنه رد شوې.
د ۱۹۴۵ زکال د اپرېل په نیمايي کې ډونیټس او د رایش د دولت یو شمېر پاتې چارواکي په پلون کې Stadtheide Barracks  ماڼۍ ته ولېږدول شول. هیټلر د ۱۹۴۵ زکال د اپرېل په ۲۹ مه نېټه په خپل وروستي حکم او وصیت کې ډونیټس پر خپل ځای د ولسمشر او د وسله والو ځواکونو د اعلی سرقوماندان د القابو په ورکولو د دولت مشر وټاکه. په همدغه سند کې یې د تبلیغاتو وزیر یوزف ګوبلس د لومړي وزیر په لقب سره د حکومت مشر اعلان کړ. په دې سربېره هیټلر ګورینګ او هیملر دواړه خاینین اعلان کړل او هغوی یې له ګونده واېستل. هغه د اپرېل په ۳۰ مه ځان وواژه.
ډونیټس پوهېده چې جرمني نور د دفاع وړتیا نه لري او ورماخت نه شي کولای په معنا داره توګه مقاومت وکړي. هغه د خپلې ولسمشرۍ په لنډه موده کې هڅه وکړه چې د جرمني ځواکونو له وفادارۍ ډاډ ترلاسه کړي او همدارنګه یې هڅه وکړه څو جرمني وسله وال ځواکونه بریتانویانو یا امریکایانو ته تسلیم شي نه شورویانو ته. هغه د شوریانو له غچ اخیستو ویره لرله او تمه یې لرله چې له لویدیځو متحدینو سره ژر یوې هوکړې ته ورسېږي. په پایله کې د ډونیټس تاکتیک تر ډېره بریالی شو او لار یې برابره کړه چې نږدې ۱.۸ میلیونه جرمني سرتېري د شوروي له بنده وتښتي. همدارنګه نږدې ۲.۲ میلیونه نور واېستل شول.
کيرالا
کيرالا (انگرېزي:Kerala) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 33,387,677 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 38,863 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته مليالم ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د تيروننتاپورم ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 93.91 په سله دي.په دې ټول رياست کې 26 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:کيرالا
ولایتي
ولایتي د ننگرهار ولایت، د بهسودو ولسوالۍ له مشهورو کلیو څخه گڼل کېږي چې ددې ولسوالۍ په ... کې واقع دی. دا کلی له ............. کلیو سره پولې لري، چې ټولیز مساحت یې او د وگړو شمېره یې تنه اټکل شوی دی. په دې کلي کې د ..... په نامه لومړنی ښوونځی، ...... په نامه یوه لېسه او یو روغتیایي مرکز لري.
تړلې لیکنې
جلالکوټ ننگرهار لغمان کونړ بنغر قلعه علي میران قلعه غولا قلعه سرگینک ولایتي قلعه جانان خان قاسم اباد
وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي وېشنيزه:د ننگرهار کلي وېشنيزه:د نړۍ کلي وېشنيزه:د کلیو پراختیا وېشنيزه:کلیوالې سیمې وېشنيزه:Wy/ps
نانو تکنالوژي
ټول شیان داتومونو نه جوړ شوي دي او دا چې دا اتومونه په څه ډول سره یو څای شوي او تنظیم شوي دي. د مثال په ډول الماس د کاربن نه جوړ شوی او سکاره هم له کاربن نه جوړشوي او یوازې توپیر یې په جوړښت کې دی په کاربن کې اتومونه یوډول او په الماس کې بل ډول تنظیم شوي دي.
که د شگو اتومونه سره د سره ترتیب شي نو دکمپیوتر چیپس به ترې جوړ شي او که د هایدروجن او کاربن اوهوا اتومونه دسره ترتیب شي نو پټاتې به ترې جوړې شي. تر اوسه د تولید سویه د مالیکول په سطحه ده او که د وضاحت د پاره داسې مثال راوړم چې خښتې کولای شو په داسې ډول سره کیږدو چې یو دیوال یو کور او یا کوټه ترې جوړه شي.
په راتلونکي وخت کي به دا کار امکان ولري چې اتومونه په خپله خوښه سره منظم کړو چې هم ارزانه او اسانه وي ددې کار دپاره راتلونکې پیړۍ تخمین شوې ده یعنې اټکل کیږی چی په راتلونکې پیړۍ کې به انسانان وکولای شي چی اتومونه سره دسره تنظیم کړی.
دیادولو وړ ده چې د نانو تکنالوژي په باره کې چې په راتلونکي نسلو کې به ډیر اهمیت ولري خبرې وکړو اوس په ډیرو موضوعاتو څېړنه کیږي چې ابعاد یې د ۱۰۰۰ نانو موترو په اندازه دي او دا لا نور هم وړوکي کیږي  او سنۍ لیتو گرافي لا نور هم انکشاف کوي اما عنعنوي لیتو گرافي نور دې مسایلو ته جواب نه شي ویلی چې د مایکرون نه وړه وي. په وروستیو ۵۰ کلو کې نانو تکنو لوژی ډیر انکشاف کړی او دا به لا نور هم انکشاف وکړي او داسې فکر کیږی چې د مالیکول په اندازه چیپس به جوړ شي او د نانو تکنالوژی په تخنیکو به سره تړلي وي او ډیر ارزان او اسانه به جوړیږي او هر لوجیک عنصر به د مالیکول په اندازه وړوکی اودقت به یې د اوسنیو کمپیوترونه زیات وي.
د نانو تکنالوژي اوسنی تعریف که ښه واضح نه وي نو یو څه نور اصطلا حات به ښایي دا موضوع رو ښانه کړي لکه مالیکولر تکنالوژي او یا مالیکولر نانو تکنالوژي چې په موادو د مالیکول په سویه وڅیړل شي او مونږ کولای شو چې هر څه یې ونوموو خو دا لاندې مطلب  ترې مراد دی.
هر اتوم په خپل معین او معلوم ځای کې کیښودل شي.
مونږ کولای شو چې هر ساختمان ترې جوړ کړو.
قیمت یې د خامو موادو دبیې نه ډیریږي.
دوه نورترمونه چې مهم دي او هغه دادی
Positional assembly
Massive parallelism
او دا دا معنی لري چې اوله اصطلاح نه مقصد دادی چې هر اتوم په خپل ځای کي کیښودل شي او ددویمې اصطلاح مطلب دادی چې ارزانه تمام شي.
فایمن په ۱۹۵۹کې ویلې وو چې د اتومو نه دجوړیدو په کارکې د فزیک له مخې کومه مانع نه شته. د وړو اجزاونه  چې د مالیکول په اندازه وي سره یو ځای کیږي او لږ څه لوی او بیا لږنور لوی روبوت ترې جوړیدای شي.
وېشنيزه:نانو تکنالوژي
قاضي حسين احمد
قاضي حسين احمد يو پاکستانی سياستوال دی. هغه د پاکستان د جمعيت اسلامي د گوند درېيم مشر او د پاکستان د پارلمان غړی هم پاتې شوی.
وېشنيزه:پاکستاني سياستوال
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ
مخينه
ﺍﺭﻭﺍښاﺩ ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ پر ۱۸۸۳ ز کال د خيبر پښتونخوا ايالت ﺩ سوابۍ ولسوالۍ د مرغز کلي ﺩ ﻧﻌﻤﺖ ﺧﺎﻥ ﮐﺮﻩ ﺯﯾږﯾﺪﻟﯽ دی. ﺩ ﻭﺭﻭﺭ ﻧﻮﻡ ﻳﯥ ﺩﻭﻟﺖ ﺧﺎﻥ ﻭﻭ. ﺩﻭﻟﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ﭘښتو ﮊﺑﯥ ﺩ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺳﻨﺪﺭﻏﺎړﻱ گلريز ﺗﺒﺴﻢ ﭘﻼﺭ ﻭﻭ. ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ﭼﭻ ﻭﯾﺴﺎ ﻧﻮﻣﻲ ﮐﻠﻲ ﮐﯥ ﺍﺳﺘﻮگنه ﺩﺭﻟﻮﺩﻩ خو آر ټاټوبې يې د سوابۍ مرغز وو. ﺑﯿﺎ وﺭﻭﺳﺘﻪ ﻣﺮﺩﺍﻥ ﺗﻪ ولاړ؛ مردان کې ورته د مير افضل خان نيکه انعامي کور ورکړ ﺍﻭ هلته مېشت شو.
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ۱۴ لېږدي سپوږميزې سلۍ (سليزې) ﯾﻮ ﻟﻮﯼ ﺍﻭ نامتو ﺧﻮږغږی ﺳﻨﺪﺭﻏﺎړﯼ ﺍﻭ ﺭﺑﺎﺏ غږوونکی ﻭﻭ. هغه به له اﻝ ﺍﻧډﯾﺎ ﺭﯾډﯾﻮ ﻧﻪ ﭼﺎﺭﺑﯿﺘﯥ، ﻏﺰﻟﯥ ﺍﻭ ﺳﻨﺪﺭﯤ ﻭﯾﻠﯽ ﭼﯥ ﭘﻪ گرﺍﻣﻮﻓﻮﻥ ﺑﻪ ﻏږﯾﺪﻟې. ﭘر ۱۹۳۵ ز کال ﻳﯥ لومړنی ﺭﯾﮑﺎﺭډ ﺷﻮﯼ ﭼﺎﺭﺑﯿﺘې ﺳﺮﻩ (ﺯﻟﻔﻮ ﺩﯤ ﻏﻮﻧﭽﯥ ﮐړې ﺩﻱ ﻭړې ﻭړې) ﻟﻮړ ځای تر لاسه کړ. ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﭘﻪ ۱۹۳۷ ز کال ﮐﯥ ﺩ پیښور ﺭﯾډﯾﻮ ﻧﻪ لومړنۍ ﺳﻨﺪﺭﻩ ﻫﻢ ﻭﻭﯾﻠﻪ ﺍﻭ ﺑﯿﺎ ﺩ ﮐﺎﺑﻞ ﺭﯾډﯾﻮ ﺳټﯿﺸﻦ ﺗﻪ وﻻړ. ﺩ ﺍﻋليﺣﻀﺮﺕ محمد ظاهر شاه ﺩ ﺗﺎﺝ ﭘﻮﺷۍ ﭘﻪ ﺟﺸﻦ ﮐﯥ ﻭﺭﺗﻪ لومړی وزير سردار محمد هاشم خان ﺍﻭ ﺩ ﺣﻮﺍﻻﺕ ﺭﯾﺲ ﺍﺣﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺧﺎﻥ ﺑﻠﻨﻪ ﻭﺭﮐړﯼ ﻭﻩ ﺍﻭ ډﯾﺮ ﺍﻧﻌﺎﻣﻮﻧﻪ ﻳﯥ ﻭﺭﺗﻪ ﻭﺭﮐړل.
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ پښتو ﮊﺑﯥ ﺩ ﻭﻟﺴﻲ ﺷﺎﻋﺮ ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ ډﯾﺮ ﻧږﺩې ﺍﻭ ﺧﻮږ ﺷﺎگرﺩ ﻭﻭ؛ ﺩ ﻫﻐﻪ ډﯾﺮﯤ ﭼﺎﺭﺑﯿﺘې، ﻧﯿﻤﮑۍ ﺍﻭ ﻏﺰﻟې ﻳﯥ ﻭﯾﻠﻲ دی. ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﮐﻠﯿﺎﺕ ﮐﯥ ﺩ ﻫﻐﻪ په اړه ﯾﻮ ﺍﻭږﺩ ﻏﺰﻝ ﻫﻢ ﻭﯾﻠﯽ ﭼﯥ سربيت يې دا دی: يا زما په سنگين شعر کې لياقت دی - يا په خوله کې د صحبت مې ډير لذت دی
نامتو لیکوال، شاعر او څېړونکی ميا وکيل شاه فقيرخېل ﺩ شاعر ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ په اړه ليکی: «ﺩ ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ د لاس ليکلي ټوﻝ ﮐﻠﯿﺎﺕ د ﺧﻄﻲ ﻧﺴخې په بڼه ﺩ ﺩﻭی ﻟﻪ ﮐﻮﺭﻩ ﻣﺎﺗﻪ ﻻﺱ ﺗﻪ ﺭﺍﻏﻠﻲ ﺩﻱ، ﭼﯥ ﺍﻭﺱ ﺩ ﺩﺍﻧﺶ ﺧﭙﺮﻧﺪﻭيې ټوﻟﻨﯥ ﻟﻪ ﺧﻮﺍ ﺯﻣﺎ له څېړنيزې ﺳﺮﯾﺰﯤ ﺳﺮﻩ ﭼﺎﭖ شوي دي».
ميا وکيل شاه فقيرخېل زياتوي: «ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ﺩﯾﻨﻲ ﻋﻠﻮﻣﻮ د ﻭﺍقفيت سره سره شاعري هم کړې چې د شعرونو قلمي نسخه يې ما سره کتابتون کې خوندي ده.»
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ډېر ﺷاگردان ﻟﺮﻱ. د شاگردانو له شمېر څخه يې خيال محمد او کشور سلطان لوی نومونه لري.
د صحبت خان مدني اکر
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ واده کړی وو او ﺩﺭﯤ ﺯﺍﻣﻦ يې درلودل، ﭼﯥ ﯾﻮ ﺍﺭﻭﺍښاﺩ ﻓﺮﺥ ﺳﯿﺮﺷﻤﻊ نومېد، ﭼﯥ ﻟﻮﯼ ﺳﻨﺪﺭﻏﺎړﯼ ﺍﻭ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﻣﻮﺳﯿﻘﺎﺭ ﻭﻭ. ﺩﻭيم ﺯﻭﯼ ﻳﯥ ﻇﻔﺮ ﺧﻮﺭﺷﯿﺪ نومېد ﭼﯥ ﺩ هند ﺩ نامتو ﺍﺭﺩﻭ ﭘﺨﻮﺍﻧﯿﻮ ﻓېﻠﻤﻮﻧﻮ د موسيقي ډﺍﯾﺮﯾﮑټر ﻭﻭ او ډيرې نامتو سندرې يې کمپوز کړې دي. ﺩﺭېیم ﺯﻭﯼ ﻳﯥ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻭﻭ ﭼﯥ لېونی ﻭﻭ.
مړينه
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ د ۱۹۴۲ ز کال د اگسټ پر ۷ له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې ﺍﻭ ﭘﻪ ﻣﺮﻏﺰ ﮐﯥ خاورو ته وسپارل شو. اروا یې ښاده او جنت يې ځای شه.
اخځليک
۱- د ليکوال ميا وکيل شاه فقيرخېل فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه شاعران
یعقوب بن لیث صفاری
سرچینۍ
وېشنيزه:سیستان وېشنيزه:سیستانیان وېشنيزه:زرنج وېشنيزه:د افغانستان واکمنان
ډګروال
ډګروال په پوځ کې يوه مقام يا رطبه ده، چي تر ډګرمن لوړه او تر برید جنرال کښته ده. دي رطبي ته په افغانستان کې په دري ژبه  دگروال هم ويل کيږی، خو ډګروال په اصل کې يو پښتو ټکي دي
پلوشه (جريده)
پلوشه د يوې افغاني جريدې نوم دی.
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
بیرکیرکارا
بیر کیرکارا په مالتایي Birkirkara) د مالتا هیواد په شمالي هاربور سیمه کې پروت ښار دی.
کوکوږين کلا
کوکوږين کلا (په چېکي: Hrad Kokořín) د گوټي سبک یوه کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې د مېلنيک ښار ته نژدې پرته ده.
تاريخ
کوکوږين کلا په ۱۳۲۰ کال کې د Hynek Berka z Dubé لخوا جوړه شوه. د دي قلعې لمړني ‌ذکر په ۱۴۲۷ کال کې ليکل شو. نوموړي کلا په ۱۴۲۶ کال کې د هوسيانو د ځواکونو لخوا ويجاړه شوه.
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
مدهيه پرديش
نورلولئ
وېشنيزه:مدهيه پرديش
د مور ورځ
د مور ورځ چې په نړۍ کې په بېلابېلو نېټو لمانځل کېږي. ددې ورځې مقصد خلکو ته د خپلې مور اهميت وريادول دي۔
۵۳ (عدد)
۵۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۵۲ څخه  مخکي او د ۵۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۵۳:
په کلینډر کې
۵۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۵۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
قلعه جانان خان
قلعه جانان خان د ننگرهار ولایت، د بهسودو ولسوالۍ له مشهورو کلیو څخه گڼل کېږي چې ددې ولسوالۍ په ... کې واقع دی. دا کلی له ............. کلیو سره پولې لري، چې ټولیز مساحت یې او د وگړو شمېره یې تنه اټکل شوی دی. په دې کلي کې د ..... په نامه لومړنی ښوونځی، ...... په نامه یوه لېسه او یو روغتیایي مرکز لري.
تړلې لیکنې
وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي وېشنيزه:د ننگرهار کلي وېشنيزه:د نړۍ کلي وېشنيزه:د کلیو پراختیا وېشنيزه:کلیوالې سیمې
بابړ
که چيري د بابړو دقبيلي دنسب شجره په غور سره وڅيړو، نو جو ته به شي چې دوی په اصل کې سړ بني پښتانه او د شير ا ڼيو د قبيلي يوه څا نگه ده٠ دوی وروسته د شيړ انيو نه بيل شوي او او لادې يې ځا نته بيل نوم غوره کړی دی او نن ورځ د يوې جلا قبيلې په تو گه ژوند کوي٠ د تاريخ حيات افغاني د شجرې پر بنسټ بابړ دودم ځوی،د شيراڼي لمسی، دشر خبون کړوسی او دسړبن کودی دی٠ همداراز بابړ د انجر او سنجر په نامه دوه زامن درلودل چې سنجر بيا د مسعود خيلو،اسما عيل خيلو، ابراهيم خيلو،يعقوب خيلو او غو ريا خيلو په څا نگو با ندې ويشل شوي دي٠ د با بړو د استو گنې اصلي ځای د سليمان غر گڼل شوی دی چې وروسته د شمير د ډير والي او يا هم ښا يې د نورو عو املو له کبله له خپل اصلي ټا ټو بي نه خواره و اره شوي او په نورو ځا يو نو کې مېشته شوي وي. ويل کيږي چې د با بړو د قبيلي خلک د پخوانۍ زمانو ر اهيسي د تجارت او سو داگرۍ د کارونو سره ډيره ليوالتيا درلوده او ددې قبيلې خلکو د هند وستان او دمنځنۍ اسيا ( بخارا او سمر قند) تر مينځ د بيلا بيلوسوداگريزو مالونو لکه پو ستينونونو،اينجې او قيمتي وريښمينو ټو کرانو سو داگري کوله او دوی په خپلو سو دا گرېزو دندو کې، ريښتوني، ايمانداره،حليم او دښه چلند خا وندان وو، ان تر دې چې انگريزي نا متو مؤرخ او دکابل د سلطنت بيان مؤلف مونټ سټوارټ الفنسټن هم د دې خبرې سره موافق دی چې دوی د سو داگرۍ په چارو کې ډېر ماهر وو٠ همداراز دوی په اقتصادي پلان جوړونې او حسابي چارو کې دومره مهارت درلود او په دې کارونو کې دومره بر يالي وو چې  د  افغا نستان د بنسټ ايښودونکي لوی احمد شاه بابا په وخت کې نور محمد خان بابړ مستو في المما لک او گل محمد خان بابړ ته د امين الملک(لوی خزانه دار) مهمې دندې سپارل شوې وې٠
په او سني وخت کې بابړ په لاند نيو ځا يو نو کې مېشته دي
په کند هار کې بابړ ددغه ښار د بابړو په کوڅې،دپنجوايي په ولسوالۍ او د کند هار دارغنداب په سوزني نو مي سيمه کې ژوند کوي چې په دغه ولايت کې د بابړو مجمو عي شمير د ٢٠ زرو تنو په شا او خواکې ښودل شوی دی ٠ارواښاد سترعلا مه پو هاند رشاد بابا(١٩٢١-٢٠٠٥ ميلادي) چې ټول پښتانه پرې وياړي او پښتو ژبې،ادب،تاريخ او فر هنگ ته يې د ستا يني او قدر وړ خد متو نه کړي دي اوما ددې مقالې ليکوال هم د هغوی د ارزښتناکو علمي لارښوونو نه ډيره ډيره گټه او چته کړې ده هم بابړ پښتون و چې دکند هار ښار د بابړو په کو څه کې يې دې نړۍ ته ستر گې پرانبستلې وې٠
د ننگر هار ولايت د جلال اباد ښار لويديز خواته دبابړ يانو يوه لو يه محله شته چې د علي خيلو سره په گا ونډ کې ده٠
يو شمير بابړ د جوزجان په بيلا بيلو ولسواليو او د هغې جملې نه دخواجه دوکوه، اقچې، فيض اباداو خانقاه په ولسواليو کې هم مېشته دي٠ دشبر غان د ښار بابړ ددغه ښار په مرکز او همداراز ددغه ښار ته څيرمه سيمو لکه شکرک، افغان تپه،شير خيل، شوبي، خواجه دوکوه افغانيه او تابين کې ژوندکوي٠ په اوسني وخت کې دجوزجان د بابړو نه يو تن گو هر خان بابړ دجوزجان ولايت دفيض اباد د ولسوالۍ ولسوال دی٠
يو شمير بابړ د فا رياب ولايت د قيصار په ولسوالۍ کې هم ميشته دي٠
بابړ ددغه ولايت دغورماچ او مرغاب په ولسواليو کې استو گنه لري٠
دبلخ په ولا يت کې مېشته بابړ ددغه ولايت دبلخ په ولسوالۍ کې استو گنه لري.
يو شمير با بړد دغه ولايت ددشت ارچي په ولسوالۍ کې هم مېشته دي٠ په پورتنيو ولايتو نو سر بيره يو شمير بابړ په هيلمند،لوگر او کو نړ کې هم مېشته دي ،خو د هغوی د دقيق شمير په اړوند زما سره کوم معلو مات نشته٠ داسي تاريخي شواهد شته چې ددوی ٥٠٠ کورنۍ کو چياني او ٧٠٠کورنۍ نيمه کو چياني ژوند لري چې ددوی دليږد مسير اولاره د هرات د هريرود نه نيولې د بادغيس،فارياب،جوزجان،بلخ او کندز پورې دي چې د کال په بيلا بيلو مو سمونو کې په نو موړو ځا يو نو کې خپلې کيږدۍ دروي او خپل مالونه او رمې په ورشو گانو کې څروي٠
د سهيلي پښتو نخوا د مشهور ليکوال،مؤرخ او فولکلور پيژندونکي پروفيسور سيال کاکړ په حواله يو شمير بابړ په ژوب ،کوټه او پښين کې هم مېشته دي٠
په پښتو نخواکې دبابړو سيمه د ميا خيلو سهيلي برخې ته پرته ده چې لو يديز لورته يې سختې غرنۍ سيمي پر تې دي٠ اوس دوی دپښتونخوا دديره اسماعيل خان په چو دهوان او دامان کې مېشته دي٠ اوس دامان د تانک په نا مه يا ديږي چې د ديره اسما عيل خان يو دسټرکټ( ولسوالي) ده٠ همداراز په سيهره نومي سيمه کې هم چيرې چې شيراني اوسي بابړ مېشته دي٠ يو شمير بابړ په پيښور کې هم استو گنه لري چې انگريزي ژبپوه ميجر را ورټي په دامان يا اوسني تانک کې ددوی مجمو عي شمير د ٧٠٠٠ کو رنيو په شا او خواکې ښودلی و چې ٧٠٠ تنه جنگيالي ځوانان يې درلو دل٠
د پروفيسور سيال کاکړ د اثر پښتو او پښتانه په سهيلي پښتو نخواکې پر بنسټ يو شمير بابړ د پاکستان هيواد د سند ايالت په گړهي ياسين،سلطان کوټ او شکار پور کې هم مېشته دي٠
لکه چې د مخه ورته اشاره وشوه بابړ و د سو داگرۍ په چارو کې ډير مهارت درلود او دهند او منځنۍ ايشيا تر مينځ يې د سو داکرۍ چارې پر مخ بيولې،چې ددغو با بړو د جملې نه يو شمير په هندوستان کې مېشته شوي دي چې دهند په مختلفو ايالتو نو لکه مهاراشټرا،اندهراپرديش،مدهيا پراديش او گجرات کې مېشته دي ،خو له بده مر غه چې خپله خوږه پښتو يې له لاسه ورکړې ده٠ تاريخ حيات ا فغاني د بابړو د دود او دستور په اړوند ليکي:" هغه بابړ چې په افغا نستان کې اوسي نو دودونه او رواجونه يې د هغو بابړو سره تو پير لري چې دشيراڼيو په گا ونډ کې اوسي٠ هغه بابړ چې دشيراڼيو په گا ونډ کې اوسي نو دهغوی رواجونه کټ مټ د شيراڼيو په ځير دي."
تور کاڼی
تور کاڼى د خوست ولايت د لکڼو په سيمه کې پروت طبیعي ځاې دی. چې د ټول خوست سيندونو د اوبو  کاسه یې بللی شو ، د خوست ولایت  ټولې اوبه د همدغې ځاى څخه تيريږي، د تورکاڼی په اوبو  د پاکستان د بنو په سيمه کې د برښنا بند ولاړ  دی. د نوموړي اوبو کاسې څخه په غالب ګمان د ظاهرشاه په وخت کې جرمنانو مقدماتي سروى کړي وه، که چيرې دلته د اوبو او برښنا بند جوړ شي، لاندې ګټې به يې خوست ولايت ته ورسيږي: خوست ولايت به د خپله برښنا خاوند شي د  لکڼو د ډنډو سحرا چې تقريباً  ۱۴،۰۰۰ جريبه ځمکه ده. خړوبې شي. د نوموړي بند څخه به د ماهيانو د فارم او تفريحيي ساحې په شکل هم ګټه اخستل کیږي. د افغانستان په اقتصاد باندې مستقيم مثبت تاثير ولري، بلا نورې ګټې هم پکې نغښتې دې ''
الله وردي خان
الله‌ وردي خان اونْدیلادْزِ (په گرجي: ალავერდი ხანი უნდილაძე) معروف په الله‌ وردی خان ارمنی د گرجستاني اسیرانو نه و چې شاه طهماسب د واکمنۍ پر مهال د گرجستان نه ایران ته تبعید کیږي  او بیا مسلمانېږي او د شاه عباس وخت کې د صفوي واکمنيو یو مشر کیږی او د فارس ولایت دده په تدبیر اداره کېږي  .الله وردي خان دا وصیت کریه وو چي هغه مشهد ښار کې او د شیعیانو امام یعني امام رضا صحن کې خاورې شي.
[1 ]. "The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal''.
رسمي علوم
رسمي علوم، د علومو هغه څانګه ده چې په رسمي سیستمونو پورې تړلیو رسمي ژبو رشتې مطالعه کوي، لکه:  منطق، ریاضیات، احصایه، نظري کمپیوټري علوم، مصنوعي ځیرکتیا، د معلوماتو نظریه، د لوبې نظریه، د سیسټمونو نظریه، د پریکړې نظریه او نظري ژبپوهنه. په داسې حال کې چې طبیعي علوم او ټولنیز علوم له تجربوي لاروچارو نه په ګټنې سره په ترتیب سره د فزیکي سیستمونو او ټولنیزو سیستمونو د توصیف په لټه کې دي، رسمي علوم هغه ژبنۍ وسیلې دي چې د سمبولیکو سیستمونو په وسیله د بیان شویو ذهني جوړښتونو له توصیف سره تړاو لري. رسمي علوم د طبیعي علومو، ټولنیزو علومو او احصایوي علومو سره د هغو جوړښتونو په اړه د معلوماتو وړاندې کولو له لارې مرسته کوي، چې د فزیکي او نننۍ نړۍ د توصیف لپاره او دا چې د دوی په اړه کومې پایلې ښايي ترلاسه شي، کارول کېږي.
رېښه
په انګلیسي ادبیاتو کې د رسمي علومو( formal sciences) د اصطلاح نننۍ کارونه لږترلږه ۱۸۶۰ز کال ته ورګرځي، [نالومړنۍ سرچینې ته اړتیا شته] سرویلیام هیملټون، د فلسفې په اړه په خپلو هغو لکچرونو کې چې د ده له مړینې وروسته خپاره شول، منطق او ریاضیات د رسمي علومو په توګه ذکر کړي دي. له هغه نه هم که وړاندې ۱۸۱۹ز کال ته ولاړ شو، د ویلهیلم ایسېر له خوا په جرمني ژبه خپور شوي د منطق درسي کتاب د رسمي علومو (Formalwissenschaft) د نومولو پر اهمیت رڼا اچوي، د دې د انګلیسي ژبې ژباړه د ویلیام همیلټون په لکچر کې داسې وړاندې شوې ده: "له همدې امله، منطق په عامه اصطلاح د رسمي علومو د نومونې لامل دی، نه په دې معنا چې منطق یوازې یو شکل لري او نه یوه موضوع، بلکې یوازې په دې دلیل چې د انسان د فکر شکل د منطق موضوع ده، نو ځکه د رسمي علومو عنوان په سم ډول یوازې یو لنډ عبارت دی."
تاریخچه
اصلي مقاله: د ریاضیاتو تاریخ، د منطق تاریخ، د ژبو تاریخ او د کمپیوټري علومو تاریخ
رسمي علوم، د علمي مېتودونو له رامنځته کېدو نه وړاندې پيل شول او د ریاضي تر ټولو لرغوني متنونه ۱۸۰۰ قبل المیلاد (بابلي ریاضي)، ۱۶۰۰ قبل المیلاد (مصري ریاضي) او ۱۰۰۰ قبل المیلاد (هندي ریاضي) ته ورګرځي. له هغه راوروسته د یونان، عربو او فارس په څېر کلتورونو په ریاضي کې ستره ونډه درلوده، په داسې حال کې چې چینایانو او جاپانیانو، له لرې کلتورونو نه جلا، خپل ریاضيکي دوددستور رامنځته کړ.
د ریاضي ترڅنګ، منطق د رسمي علومو څانګې د ترټولو پخوانیو مضمونونو یوه بله بېلګه ده. د استدلال د مېتودونو د یوې څرګندې شننې په توګه، منطق په لومړي سر کې په دغو درېیو ځایونو کې پراختیا درلودلې ده: هند له ۶مې قبل المیلاد پېړۍ نه، چین له ۵مې قبل المیلاد پېړۍ نه او یونان د ۴مې قبل المیلاد پېړۍ او لومړۍ قبل المیلاد پېړۍ تر منځ. له عصري منطق سره رسمي/رسمي پرمختللی چلند د یوناني دوددستور نه سرچینه اخلي چې د ارستويي منطق د لېږد نه الهام اخلي او وروسته د اسلامي منطق پوهانو په وسیله لاپراختیا وموندله [سرچینې ته اړتیا لري]. هندی دوددستور هم تر لومړني عصري دوران پورې دوام درلود. وطني چینايی دوددستور د لرغوني تاریخ ورهاخوا ژوندی پاتې نه شو، که څه هم هندی منطق ،بیا وروسته د منځنیو پېړیو په چین کې ومنل شو.
لکه څرنګه چې د رسمي علومو نورې څانګې، په کلکه سره په ریاضیاتو پورې تړلې دي، دوی تر هغه پورې شتون نه درلود چې ریاضي نسبتاً تر پرمختللې کچې وده نه وه کړې. پییر دو فېرماټ او بلېز پاسکال (۱۶۵۴ز) او کرېسټین هوجېنز (۱۶۵۷ز) د احتمالي نظریې لومړنۍ مطالعه پیل کړه. د ۱۸۰۰مې لسیزې په لومړیو کې، ګاوس او لاپلېس د احصایې  ریاضیاتي نظریه رامنځته کړه، کومې چې همدا ډول په بیمه او دولتي محاسبه کې د احصایې کارول تشرېح کړل. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې  ریاضیاتي احصایه د ریاضیاتو د یوې څانګې په توګه وپېژندل شوه.
د ۲۰مې پېړۍ په نیمايي کې، ریاضیات د عملیاتو څېړنې او سیستمونو انجنیرۍ په څېر نویو ریاضیاتي علومو او انجنیري څانګو په راټوکېدو سره لاپراخ او بډای شول. دغو علومو په الکټریکي انجنیرۍ کې د بنسټیزو څېړنو او بیا وروسته په الکټریکي محاسباتو کې د پراختیا نه ګټه ترلاسه کړه او همدا ډول يې د معلوماتو نظریه، عددي شننه (علمي محاسبات) او نظري کمپیوټري علوم وهڅول. نظري کمپیوټري علوم هم د ریاضیاتي منطق څانګې چې د محاسباتو نظریه په کې شاملېږي، ګټه اخلي.
څانګې
د دې مضمون د موضوعي لارښود لپاره، وګورئ د رسمي علومو عمومي طرحه (Outline)
د رسمي علومو په څانګو کې دغه برخې شاملې دي: کمپيوټري علوم، ریاضیات، احصایه، معلوماتي علوم او د سیستمونو علوم.
له نورو علومو سره توپیرونه
دا چې ولې ریاضیات د نورو ټولو علومو په پرتله له ځانګړي درناوي نه برخمن دي، یو علت يې دا دی چې د ریاضیاتو قوانین بشپړ قطعي او ډاډمن دي، خو د نورو علومو قوانین بیا تر یوه حده د بحث وړ دي او د نویو حقایقو په کشف سره د له منځه تللو له دایمي خطر سره مخامخ دي.
-      البرټ انشټاین د تجربوي (طبیعي او ټولنیزو) علومو برعکس، په رسمي علومو کې تجربوي کړنلارې شاملې نه دي. دوی همدا ډول د احتمالي حقایقو پوهه له مخې نه انګېري او نه هم واقعي نړۍ تشرېح کوي. په دې معنا، رسمي علوم هم د منطق له اړخه او هم د مېتودولوژۍ له اړخه قیاسي دي، ځکه د دوی منځپانګه او اعتبار د هرې بلې تجربوي کړنلارې نه ناپېیلی دی.
نو ځکه که نېغه خبره وکړو، رسمي علوم یو تجربوي علم نه دی. دا یو رسمي منطقي سیستم دی چې منځنپانګه يې د تجربوي واقعیت اجزاوې، لکه: معلومات او اندونه، په نښه کوي. لکه څرنګه چې فرانسیس بیکن په ۱۷مه پېړۍ کې ویلي دي: د قضیو تجربوي اثبات باید په ډېر دقت سره ترسره شي او نه شي کېدای چې په خپله منطق په طبیعت کې د پایلې ترلاسه کولو د لارې په توګه په پام کې ونیول شي. رسمي ساینس، یو مېتود دی چې د تجربوي علومو لپاره ګټور دی، خو د تجربوي علومو ځای نیولای نه شي.
که څه هم رسمي علوم مفهومي سیستمونه دي او تجربوي منځپانګه نه لري، خو دا په دې معنا نه ده، چې دوی له رښتونې نړۍ سره هېڅ اړیکه نه لري، خو دا اړیکه په داسې ډول ده چې رسمي څرګندونۍ په ټولو ممکنه جهانونو کې د تصور وړ دي – په داسې حال چې د تجربوي نظریو پر بنسټ څرګندونۍ، لکه: د بېلګې په توګه عام نسبیت یا تکاملي بیالوژي، په ټولو ممکنه جهانونو کې د تصور وړ نه دي او په پای کې ان ښايي په دې جهان کې هم صدق ونه کړي. همدا لامل دی چې رسمي علوم په ټولو برخو کې د پلي کېدو وړ او د ټولو تجربوي علومو لپاره ګټور دي.
د غیرتجربوي ماهیت درلودلو له امله، رسمي علوم د هغو موضوعه اصولو او تعریفونو د ټولګې د نچوړ په وسیله قیاس کېږي چې د نورو څرګندنیو (قضیو) نه استنتاج کېږي. په همدې دلیل، د ردولف کارنپ د علم د پوهنپوهنې په منطقي-پوزیټویسټی مفهوم کې، په رسمي علومو پورې تړلې نظریې ترکیبي څرګندونۍ نه لري، ځکه پر ځای يې دا ټولې څرګندونۍ تلویحي دي.
صحيح ابن ماجه:رسول الله (ص) : د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى
د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ
څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال
پته:www.andyal.com
خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان
= علي ولي =
= که داهومره ويل کا ورته رخصت دى =
= محمد دى پېغـــــــــــــــمبر،علي ولي [1] =
= رسول الله (ص) : د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى = ( صحيح ترمذي: دويم ټوک،٢٩٨ مخ ) په خپل سند له شعبه له سلمة بن کهيل څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : ما له ابي  الطفيل څخه اورېدلي،چې له حضرت ابي سريحه_ او يا حضرت زيد بن ارقم _ څخه يې روايتاوه، چې رسول اکرم وويل : (( د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى. )) همدا روايت شعبه له ميمون ابي عبدالله له حضرت زيد بن ارقم له رسول الله (ص) څخه هم نقل کړى دى.
ليکوال : علي بن سلطان هم  د مرقاة ( پينځم ټوک،٥٦٨ مخ ) په شرح کې له جامع څخه نقل کړي،چې ترمذي،نسائي او ضياء له حضرت زيد بن ارقم څخه روايت کړى،چې رسول اکرم (ص) وويل : (( د چاچې زه مولا وم؛ نو علي يې مولا دى. ))
( صحيح ابن ماجه: باب فضايل اصحاب نبي،١٢ مخ ) په خپل سند د براء بن عازب د خولې وينا راخستې،چې ويلي يې دي : له رسول الله (ص) سره د حج له سفره راستانه شوو او په لار کې يې حکم وکړ،چې په جمعه لمونځ کوو او بيا يې حضرت علي له لاسه ونيو او و يې ويل : (( آيا زه پر مؤمنانو تر هغوى وړ نه يم ؟ ورته وويل شول : هو همداسې ده ! ويې ويل : آيا زه پر ټولو مؤمنانو پر هغوى وړ نه يم؟ ورته وويل شول: هو! بيا يې وويل : (( نو پوه شئ دا د هغه چا ولي دى،چې زه يې ولي يم؛ خدايه ! د دوستانو يې دوست او د ښمنانو يې دښمن وسه .))
ليکوال : دا روايت احمد بن حنبل  په خپل مسند (څلورم ټوک،٢٨١ مخ) کې داسې راوړى دى : حضرت براء  وويل : له رسول الله سره په سفر کې وو،چې د خم په ډنډ کې راټول شوو؛نو ټول تم شوو او غږ شو : الصلاة جامعة او مراد يې دا و،چې ټول بايد را ټول شو، بيا يې د خداى نبي ته د ونو تر سيوري لاندې ځاى جوړ کړ،د ماسپښين تر لمانځه وروسته يې علي له لاسه ونيو او و يې ويل : (( آيا خبر نه ياست،چې زه له مؤمنانو پر هغوى وړ يم ؟ )) ورته وويل شول : هو ! بيا يې وويل : (( د چا چې زه مولا وم ؛نو علي يې مولا دى؛ خدايه ! د دوستانو يې  دوست او د ښمنانو يې دښمن وسه. )) حضرت براء  وايي : تر دې پېښې وروسته حضرت عمر،حضرت علي  وليد او ورته يې وويل : د ابوطالب زويه! مبارک دې شه،چې د تل لپاره د هر مؤمن او مؤمنې مولا شوې. بيا عبدالرحمن _؛ يعنې احمد بن حنبل _ وايي : دا حديث موږ له هبه له براء بن عازب څخه نقل کړى دى.
دا روايت متقي هم په کنزالعمال ( شپږم ټوک،٣٩٧ مخ ) کې راوړى او ويلي يې دي : ابن ابي  شيبه نقل کړى دى. محب طبري هم په رياض النضره ( دويم ټوک،١٦٩ مخ ) کې ورته راوړى او ويلي يې دي : ابن السمان نقل کړى او همداراز محب طبري هم د احمد حنبل په څېر روايت راوړى او ويلي يې دي : احمد په مسند کې راوړى؛خو (د دښمن يې دښمن وسه ) تر غونډلې وروسته يې زيات کړي : (( ملا تړ شې د هغه چې د علي ملاتړ وي او د دوست يې دوست وسه. )) شعبه وايي : ياد مې نه دي،چې داسې يې وويل او که و يې ويل :
(( د د‌ښمن يې دښمن وسه. ))
( صحيح ابن ماجه : باب فضايل اصحاب الرسول،١٢ مخ ) په خپل سند له ابن سابط_ چې هماغه عبدالرحمان دى _ له حضرت سعد بن ابي  وقاص څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : حضرت معاويه بن ابوسفيان حج ته راغلى و، حضرت سعد يې کتو ته ورغى،چې د حضرت علي خبره را منځ ته شوه،چې په دې ترڅ کې حضرت معاويه بن ابوسفيان علي وکنځه،چې حضرت سعد په دې کار غوسه شواو و يې ويل : په هغه پسې کنځلې کوې،چې رسول اکرم يې په اړه ويلي دي : (( د چا چې زه مولا يم؛ نو علي يې هم مولا دى. )) او بيا مې ترې واورېدل،چې و يې ويل : (( ته ما ته داسې يې؛لکه هارون چې موسى ته؛خو بې له پېغمبرۍ )) او د خيبر په جګړه کې يې وويل : (( نن به د جګړې د مشرۍ بېرغ هغه ته ورکړم،چې خداى او استازى يې پرې ګران دى. ))
ليکوال : دا روايت نسائي هم د خصايص په ١٤ مخ کې په ټکيو کې په لږ اختلاف راوړى او د سند تر  راوړو وروسته يې له عبدالرحمان بن سابط له حضرت سعد څخه ويلي: ناست وم، چې په علي پسې يې سپکې سپورې وکړې. ما ورته وويل : له رسول الله مې د علي درې داسې ځانګړنې  واورېدې،چې که يوه يې هم زما وه؛نو پر ځمکه له هر تېرايستونکي راته ښه وه؛ړومبى دا چې (( راته داسې يې؛لکه هارون چې موسى ته و؛خو بې له پېغمبرۍ)) دويم داچې وامې ورېدل : د خداى نبي وويل : ((سبا به د جګړې د مشرۍ بېرغ هغه ته ورکړم،چې خداى او استازى يې پرې ګران دى. )) درېم دا چې رسول الله (ص)  وويل : (( د چا چې زه مولا وم؛نو علي يې مولا دى .))
( مستدرک الصحيحين : درېم ټوک،١٠٩ مخ ) په خپل سند له ابي الطُفيل له حضرت زيد بن ارقم څخه نقل کړى،چې ويلي يې دي : رسول الله له حجة الوداع  څخه راستنېده ؛نو "خم غدير" ته،چې راورسېد،حکم يې وکړ، چې د ونو تر سيورې لاندې ورته د ناستې ځاى جوړ کړي او بيا يې وويل : (( لکه چې تلو ته يې بللى يم او ما هم منلې ده؛ زه په تاسې کې دوه ستر يادګارونه پرېږدم، چې يو تربله ستر دي؛د خداى کتاب او زما عترت؛نو ګورم،چې څنګه چلن به ورسره کوئ؛ځکه هغوى يو له بله نه بېلېدونکي دي،چې د کوثر د حوض تر غاړې مې وويني؛خداى زما مولا  او زه د هر مؤمن مولا يم .)) او بيا يې علي له لاسه ونيو او و يې ويل : (( د چا چې زه ولي يم ؛نو دا يې ولي دى؛ خدايه  ! مل شې د هغه چې د علي ملتيا کوي او ملا ما ته کړې د هغه چې ملاتړ يې نه کوي او د علي د دښمن دښمن وسه. ))
ليکوال : دا روايت يې د درېم ټوک په ٥٢٣ مخ کې هم له بلې لارې له حضرت زيد بن ارقم څخه نقل کړى او ويلي يې دي : موږ له رسول الله  (ص) سره له مکې ووتو،چې د “خم غدير” سيمې ته ورسېدو او هلته يې حکم وکړ،چې تر ونو لاندې جارو کړئ. هغه ورځ خورا ګرمه وه،چې داسې ګرمي مې لا ما په ژوند کې نه وه ليدلې. رسول اکرم د خداى تر ستاينې وروسته وويل : ((پېغمبران د تېر  پېغمبر د عمر په نيمایي ژوند کوي او نږدې دى،چې د خداى بلنې ته ټټر ووهم؛په تاسې کې داسې څه پرېږدم، چې که لاروي مو ترې وکړه؛نو تر ابده به بې لارې نشئ؛ د خداى کتاب ))  او بيا پاڅېد او علي يې يې لاسه ونيو، و يې ويل : (( خلکو ! څوک پر تاسې په واک کې وړ دى ؟ )) ورته وويل شول : خداى او رسول يې. رسول الله (ص) : ((د چاچې زه مولا يم؛نو علي يې مولا دى.)) (بيا وايي ) دا حديث صحيح  السند دى.
متقي هم په  کنزالعمال ( لومړي ټوک،٤٨ مخ ) حاکم ته ورته حديث نقل کړى او ويلي يې دي : طبراني په کبير کې له ابي  الطفيل له حضرت زيد بن ارقم څخه روايت کړى دى.
( مستدرک الصحيحين : درېم ټوک،١١٦ مخ ) په خپل سند له خثيمة بن عبدالرحمان څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : ما له سعد بن مالک _ هغه وخت،چې يو چا ورته وويل : دا چې له علي دې سرغړونه کړې؛نو په تاپسې خبرې کوي _ څخه واورېدل،چې و يې ويل : پر خداى قسم،چې په سرغړونه کې مې فکر شو،چې پر غلطه وم او علي پر سمه و؛ځکه  علي ته درې څيزه ورکړل شوي،چې که يو يې هم ما ته راکړل شوى و؛نو په دنيا کې به تر ټولو نعمتونو راته غوره و؛ ړومبى داچې رسول الله په “خم غدير” کې د خداى تر ستاينې وروسته وويل : ((آيا پوهېږئ،چې زه پر مؤمنانو وړ يم ؟ )) ورته وويل شول : هو ! بيا رسول اکرم وويل: (( خدايه ! د چاچې زه مولا وم؛علي يې مولا دى؛ د علي د دوستانو دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه.)) دويم داچې د خيبر د جګړې پر ورځ د علي سترګې خوږېدې،چې رسول اکرم راوغوښت او ورته یې وويل : سترګې مې درد کوي. رسول الله مبارک يې پر سترګو خپلې توکاڼې وموږلې او دعا يې ورته وکړه او چې ژوندى و؛نو سترګو يې خوږ و نه کړ او خيبر يې هم سوبه کړ. درېم دا چې رسول اکرم خپل تره او نور له جوماته بهر کړل؛نو عباس ورته وويل : موږ چې دې ترونه او خپلوان يو؛نو له جوماته مو باسې او علي ته پکې ځاى ورکوې ؟ پېغمبر اکرم وويل : (( ما نه پخپله خوښه تاسې ايستي ياست او نه مې پخپله خوښه علي ته پخپل جومات کې ځاى ورکړى؛بلکې د خداى حکم و،چې پلي مې کړ.))
( مستدرک الصحيحين :درېم ټوک،٣٧١ مخ ) په خپل سند له رفاعة بن اياس ضبى له پلاره له نيکه روايت کړى،چې ويلي يې دي : د جمل په جګړه کې له حضرت علي سره وو،چې علي په حضرت طلحة بن عبيدالله پسې يو کس ولېږه ،چې ما وويني؛نو چې حضرت طلحه راغى،حضرت علي ورته وويل : پر خداى دې قسم، چې د خداى له رسوله دې وا نه ورېدل، چې ويې ويل : (( د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې مولا دى؛د دوست يې دوست او دښمن يې دښمن وسه. )) و يې ويل: هو اورېدلي مې دي. حضرت علي ورته وويل :؛ نو ولې راسره جګړه کوې ؟ و يې ويل : د رسول الله دا خبره مې هېره کړې وه. دا خبره يې وکړه او ولاړ.
ليکوال : دا روايت متقي هم په کنزاالعمال ( شپږم ټوک،٨٣ مخ ) کې په لږ اختلاف نقل کړى او ويلي يې دي،چې له ابن عساکر مې نقل کړى دى.
( مستدرک الصحيحين : درېم ټوک،١١٠ مخ ) و ايي : دا حديث،چې له بريده اسلمي نقلوم،د بخاري او مسلم د شرطونو پر بنسټ معتبر دى او بيا يې سند حضرت ابن عباس او بريده اسلمي ته رسوي او وايي : له حضرت علي سره يمن ته جهاد ته تللي وو ( تردې چې وايي ) رسول الله (ص) ته راغلم او په حضرت علي پسې مې خوله راوسپړله،چې ناڅاپه د رسول اکرم (ص) څېره له غوسې واوخوته او و يې ويل:((بريده! آيا زه پر مؤمنانو تر هغوى وړ نه يم ؟ )) ورته مې وويل : هو ! را ته يې وويل : ((د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى)) (د حديث تر پايه ).
ليکوال : دا حديث احمد بن حنبل هم د مسند په پينځم ټوک،٣٤٧ مخ،متقي هم په لنډه په کنزالعمال ( شپږم ټوک،١٥٤ مخ ) کې راوړى او ويلي يې دي،چې احمد بن حنبل، ابن حبان،سمويه، حاکم، او سعيد بن منصور له حضرت ابن عباس له ابن بريده روايت کړى.متقي هم د دويم ځل لپاره د شپږم ټوک په ٣٩٧مخ او همداراز نسائي په خصايص ( ٢٢ مخ ) کې له حضرت بريده له دوو لارو نقل کړى دى.ابن حجر هم په صواعق کې ( ٢٦ مخ ) کې له حضرت ابن عباس له بريده له دوو لارو نقل کړى او تر نقلولو مخکې يې ويلي : دا روايت ذهبي صحيح  ګڼلى او همداراز علي بن سلطان د مرقاة د پينځم ټوک په ٥٦٨ مخ کې راوړى او ويلي يې دي : ذهبي له بريده نقل کړى او سم يې ګنلى دى.
( مستدرک الصحيحين : دويم ټوک،١٢٩ مخ ) په خپل سند له ابي عوانه له اعمش له سعد بن عبيده له عبدالله بن بريده اسلمي (رض) روايت کړى،چې ويلي يې دي : له پلار سره مې روان وم،چې يوه ډله مو مخې ته راغله،چې په حضرت علي پسې يې بدې ردې ويلې،چې پلار مې ورته وويل : ما هم ستاسې په څېر په حضرت علي پسې سپکې سپورې کولې او زړه مې ترې خوړ؛په يو سفر کې له حضرت خالد بن وليد سره وو،خورا غنيمت مو لاس ته راوړ، حضرت علي هم له غنميته په خمس کې يوه وينځه واخسته؛نو دا چې حضرت خالد بن وليد له حضرت علي سره دښمني درلوده؛نو ما ته يې وويل : دا ښه فرصت دى،چې ګټه ترې پورته کولاى شې؛ځکه حضرت خالد هم خبر و،چې زما او د  حضرت علي اوبه په يوه وياله کې نه ځي؛نو راته يې وويل : ژر رسول اکرم (ص) ته ځان ورسوه او له حضرت علي ورته سر وټکوه. زه هم چې مدينې ته راغلم ؛نو هر څه مې رسول الله (ص) ته وويل : عادت مې و، چې د خبرو پر مهال به مې تل سرښکته و؛نو چې سر مې راپورته کړ؛نو و مي ليدل، چې د رسول الله (ص) رنګ له غوسې سور اوختى او راته يې وويل : (( د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې ولي او مشر دى .)) دا خبره مې،چې له رسول الله واورېده؛نو حضرت علي ته مې په زړه کې کينه له منځه ولاړه.
ددې حديث تر نقلولو وروسته حاکم وايي : دا روايت د مسلم او بخاري د ډاډمنتیا کچې لري؛خو په دې عبارت يې نه دى نقل کړى او بيا وايي : په دې باب د ابي عوانه له اعمش له سعد بن عبيده د حديث په پرتله بل صحيح حديث نشته او بيا يې همدا حديث له بلې لارې له اعمش له سعد بن عبيده له بريده نقل کړى دى.
ابونعيم په حلية ( څلورم ټوک،٢٣ مخ ) کې له بريده نقل کړى : (( دچاچې زه مولا يم؛نو علي يې مولا دى .)) متقي هم په کنزالعمال (شپږم ټوک،١٥٢ مخ ) کې داسې راوړي : (( د چاچې زه مولا وم؛علي يې مولا دى)) او ويلي يې دي : احمد او نسائي له براء او بيا هم احمد له بريده او ترمذي،نسائي او ضياء له زيد بن ارقم څخه روايت کړى. احمد بن حنبل هم په مسند ( پينځم ټوک،٣٥٨ او ٣٦١ مخونو ) کې په لنډه له بريده نقل کړى دى. محب طبري په رياض النضره ( دويم ټوک،١٧٢ مخ )کې له بريده نقل کړى او ويلي يې دي : ابوحاتم نقل کړى او مناوي هم د فيض القدير د شپږم ټوک په ٢١٨ مخ کې راوړى او يلې يې دي : احمد،نسائي او حاکم له بريده نقل کړى او په شرح کې يې ويلي دي : هيثمي په بل ځاى کې وايي : ددې روايت رجال ډاډمن دي او په بل ځاى کې يې ويلي : ددې حديث رجال صحيح دي. ( مناوي )
سيوطي په درالمنثور کې د احزاب د سورت (النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ) د آيت په تفسير کې له ابي  شيبه،احمد او نسائي له حضرت بريده روايت کړى،چې ويلي يې دي : له حضرت علي سره يمن ته جهاد ته ولاړو او د هغه جفا له امله،چې حضرت علي راسره کړې وه؛نو په زړه کې مې ورته کينه درلوده او چې د خداى استازي ته راغلو؛نو د حضرت علي ګيله مې ورته وکړه. و مې ليدل،چې پېغمبراکرم (ص) له غوسې سور اوختى،راته يې وويل : ((بريده! آيا پر مؤمنانو وړ نه يم ؟ )) ورته مې وويل : هو ! راته يې وويل : (( د چاچې زه مولا يم؛علي يې هم مولا دى. ))
( امام احمد بن حنبل؛مسند : څلورم ټوک،٣٧٢ مخ ) په خپل سند له ميمون بن عبدالله روايت کړى،چې ويلي يې دي : حضرت زيد بن ارقم راته خبرې کولې او ما ورته غوږ نيولى و : يوه ورځ په يوه بيديا کې له رسول الله (ص) سره وو،چې نوم يې  (( خم )) و، چې حکم يې وکړ : ټول د لمانځه لپاره راټول شئ؛ډېره ګرمه ورځ وه، تر لمانځه وروسته يې خطبه وويله او بيا يې وويل : (( آيا نه پوهېږئ،چې تر هر مؤمن پر هغوى وړيم ؟ )) ټولو وويل : هو! . بيا يې وويل : (( د چاچې زه مولا وم؛نو علي يې مولا دى؛خدايه د دښمنانو يې دښمن او د دوستانو يې دوست وسه .))
امنیت شورا
د ملګرو ملتونو امنیت شورا United Nations Security Council) ) د ملګرو ملتونو اړوند ایداره ده چې دنده یې د نړیوال امنیت او سولې ساتل دي. د ملګرو ملتونو د منشور له مخې د امنیت شورا د واک سیمه د سوله ساتو ځواکونو استول، د نړیوالو بندیزونو تصویب او د دښمنو هیوادونو پر ضد جګړې ته د ځواکونو د استولو لپاره اجازه ورکول دي، د دې شوراپریکړې د امنیت شورا د پریکړه لیک په توگه خپریږي. امنیت شورا پنځه دایمي او لس غوره شوي غړي لري. پنځه دایمي غړي یې په پریکړو کې د ویټو حق هم لري. د امنیت شورا ریاست نوبتي دی او وخت یې یوه میاشت دی.
صحيح ابن ماجه:رسول الله (ص) : د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى
ليکوال : دا روايت يې د مسند څلورم ټوک په ٣٧٢ مخ کې له ميمون بن عبدالله څخه په نورو ټکيو نقل کړى،چې  ويلي يې دي : له حضرت زيد بن ارقم  سره وو،چې د فسطاط د سيمې يو سړي حديث وپوښته، چې حضرت زيد ورته وويل : د خداى  استازي وويل : (( آيا زه پر مؤمنانو تر هغوى وړ نه يم ؟ )) ورته وويل شول : هو ! بيا يې وويل : (( د چا چې زه مولا وم؛نو علي يې مولا دى .)) بيا وايي : دا حديث طبراني  او احمد يوازې له زيد  څخه نقل کړى،چې بزار هم نقل کړى دى.
( هيثمي؛مجمع : نهم ټوک،١٠٤ مخ ) له عمر او ذى مرو زيد بن ارقم (رض) څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : رسول اکرم د “خم غدير” پر ورځ خطبه وويله او بيا يې وويل : (( د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى. خدايه د دښمنانو يې دښمن او د دوستانو يې دوست وسه او مرسته د هغه وکړې،چې د علي مرسته کوي. )) بيا وايي : دا حديث احمد او طبراني يوازې له زيدڅخه نقل کړى او بزار هم نقل کړى دى.
ليکوال : متقي هم په کنزالعمال ( شپږم ټوک،١٥٤ مخ ) کې راوړى او ويلي يې دي : طبراني له عمروذى مروزي بن ارقم(رض)  دواړو څخه نقل کړى دى.
( امام احمد بن حنبل؛مسند:څلورم ټوک،٣٦٨ مخ ) په خپل سند له عطيه عوفي څخه روايت کړى،چې ويلي دي : حضرت زيد بن ارقم ته مې وويل : خسر مې راته ستا له خولې د “خم غدير” په اړه  حديث نقل کړى؛خو خوشحاله به شم،چې پخپله يې ستا له خولې واورم، زيد وويل : تاسې د عراق داسې او هغسې ياست .ما ورته وويل : له ما مه ووېرېږه. بيا حضرت زيد وويل : هو موږ په "جحفه" کې وو،چې د خداى نبي له خپلې کېږدۍ راووت او حضرت علي يې له مټه نيولى و، و يې ويل : (( ايها الناس ! آيا خبر نه ياست،چې زه پر مؤمنانو تر دوى وړ يم ؟ )) خلکو ورته وويل : ولې نه خبر وو.بيا يې وويل : (( د چاچې زه مولا وم؛نو تر دې وروسته يې علي ولي دى. خدايه د دښمنانو يې دښمن او د دوستانو يې دوست وسه. )) راته يې وويل : دا هغه څه وو، چې په خپله مې اورېدلي ول.
ليکوال : دا روايت متقي هم د کنزالعمال د شپږم ټوک په ٣٩٠ مخ کې راوړى او ويلي يې دي : له عطيه عوفي له زيد بن ارقم (رض) څخه روايت دى، چې په "جحفه" کې د “خم غدير” په سيمه کې د خداى رسول ، حضرت علي له مټه ونيو او بيا يې وويل : (( د چا چې زه مولا وم؛نو علي يې ولي دى. ))  ( د ابن جرير خبره ده )
( امام احمد حنبل؛مسند:لومړى ټوک،١٥٢ مخ ) په خپل سند له حضرت علي روايتوي،چې رسول اکرم د “خم غدير” پر ورځ وويل : ((د چا چې  زه مولا وم؛نو علي يې مولا دى. ))
هيثمي هم په مجمع ( نهم ټوک،١٠٧ مخ ) کې راوړى او ويلي يې دي : احمد نقل کړى او ويلي يې دي،چې ټول رجال يې ډاډمن دي.
( د امام احمد حنبل مسند : لومړى ټوک،٣٣٠ مخ ) په خپل سند له حضرت عمرو بن ميمون څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي :له ابن عباس سره ناست وم،چې يوه نهه کسيزه ډله راننووته او و يې ويل : ابن عباسه ! يا له موږ سره ولاړ شه او يا دې کور خالي کړه،چې درشو. حضرت ابن عباس ورته وويل : زه درځم. دا هغه وخت و،چې حضرت ابن عباس لا ړوند شوى نه و. وايي : هغوى ولاړل او پر خبرو شول؛خو موږ پوه نه شو،چې څه يې ويل،چې ناڅاپه مو پام شو،چې حضرت ابن عباس خپلې جامې څنډي او روان دى او وايي : تون لعنت دې پر هغوى وي،چې په هغه چا پسې بد رد وايي،چې خداى پر لسو ځانګړنو پسوللى و او بيا يې يوه يوه وشمېرله تر دې چې و يې ويل : رسول اکرم وويل : (( د چاچې  زه مولا يم ؛ نو علي يې مولا دى .)) ( د حديث تر پايه )
هيثمي په مجمع ( نهم ټوک،١١٩ مخ ) کې نقل کړي او ويلي يې دي : احمد او طبراني د کبير او اوسط په کتابونو کې راوړى دى.
( د امام احمد حنبل مسند : پينځم ټوک،٣٦٥ مخ ) په خپل سند له سعيد بن مسيب بن وهب (رض) څخه روايت کړى،چې علي د رسول اکرم پينځه که شپږ اصحابو ته قسم ورکړ او هغوى هم شهادت ورکړ،چې د خداى  استازي ويلي ول : (( د چا چې زه مولا وم؛نو علي يې مولا دى .))
ليکوال : دا روايت نسائي د خصايص په ٢٢ مخ،هيثمي د مجمع د نهم ټوک په ١٠٤ مخ کې راوړى او ويلي يې دي،چې احمد هم نقل کړى او ټول رجال يې سم دي.
( د امام احمد حنبل مسند : لومړى ټوک،١١٨ مخ ) په خپل سند له ابي اسحاق له حضرت سعيد بن وهب او حضرت زيد بن يثيع څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : علي په رحبه ( کوفه ) کې خلکو ته قسم ورکړ، چې هغه څه ووايي، چې په “خم غدير” کې يې د خداى له استازي اورېدلي ول. دا مهال د حضرت سعيد له اړخه شپږ کسان او د حضرت زيد له اړخه هم شپږ کسان پاڅېدل او شهادت يې ورکړ،چې رسول اکرم د “خم غدير” پر ورځ د علي په اړه  وويل : (( ايا خداى پر مؤمنانو تر دوى وړ نه دى ؟)) ټولو وويل : ولې نه همدسې ده. رسول اکرم وويل : (( خدايه ! شاهد وسه د چاچې ته مولا يې؛نو علي يې مولا دى .خدايه د دوستانو يې دوست او د دښمنانو يې دښمن وسه .))
ليکوال : دا روايت هيثمي د مجمع الزوايد د نهم ټوک په ١٠٧ مخ کې راوړى او پکې راغلي : د حضرت سعيد له اړخه شپږ تنه او د حضرت زيد له پلوه اوه تنه پاڅېدل او ليېنه- شاهدي يې ورکړه اوبيا وايي : دا روايت عبدالله او بزار پوره نقل کړى دى.
دا روايت نسائي هم د خصايص په ٢٢ او ٤٠ مخونو کې او احمد بن حنبل وروسته تردې چې له ابي اسحاق له سعيد بن وهب (رض) او له زيد بن يثيع (رض) څخه نقل کړى،وايي : دې حديث ته ورته يو بل حديث له ابي  اسحاق له عمروذى مر څخه روايت شوى؛خو په دومره توپير،چې په پاى کې يې راغلي دي : ((خدايه مرسته وکړې  د هغوى چې د علي مرسته کوي .)) بيا يې درېم حديث له ابي  طفيل له زيد بن ارقم (رض) څخه روايت کړى،چې د پورتني حديث په څېر دى.
( د امام احمد حنبل مسند : لومړى ټوک،١١٩ مخ ) په خپل سند له حضرت عبدالرحمان بن ابي  ليلي روايت کړى،چې ويلي يې دي : له علي سره په رحبه ( کوفه ) کې وم،چې خلکو ته يې قسم ورکړ،چې هغه کسان دې له خپل ځايه پاڅي،چې په “خم غدير” کې  يې  د خداى له استازي  اورېدلي : ((د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى .)) عبدالرحمان وايي : هغه دولس تنه پاڅېدل،چې د بدر په جګړه کې يې ګډون کړى و او داسې يې راته څېرې يادې دي؛لکه همدا اوس مې،چې سترګو ته مخامخ وي او ټولو وويل :په “خم غدير” کې مو د خداى له استازي واورېدل : (( آيا پر مؤمنانو تر هغوى وړ نه يم ؟ آيا زما مېرمنې د دوى ميندې نه دي ؟ ))  ټولو وويل : هو همداراز ده ! بيا يې وويل :  (( اوس چې داسې ده؛نو د چاچې زه ولي وم؛نو علي يې ولي دى؛ خدايه ! د دښمنانو يې دښمن او د دوستانو يې دوست وسه. ))
ليکوال : دا روايت خطيب بغدادي هم د خپل تاريخ د څلوارلسم ټوک په ٢٣٦ مخ او هيثمي هم په مجمع کې راوړى او ويلي يې دي : ابويعلي نقل کړى او رجال يې ډاډمن دي او عبدالله بن احمد هم نقل کړى دى.
متقي هم د کنزاالعمال د شپږم ټوک په ٤٠٧مخ کې نقل کړى  او ويلي يې دي : ابويعلي، ابن جرير، سعيد بن منصور نقل کړى. ابن اثيرجرزي په د اسدالغابه د څلورم ټوک په ٢٨ مخ کې او طحاوي هم د مشکل آثار د دويم ټوک په ٣٠٨ مخ کې نقل کړى دى.
( د امام احمد حنبل مسند : لومړى ټوک، ٨٨ مخ ) په خپل سند له حضرت زياد بن زياد څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : وا مې ورېدل،چې حضرت علي بن ابيطالب خلکو ته قسم ورکوي،چې هغه کسان دې له ځايه پاڅي،چې د “خم غدير” پر ورځ يې له رسول الله اورېدلي :  (( د چا چې زه مولا يم؛ علي يې مولا دى. )) دا مهال دولس تنه بدري پاڅېدل.
ليکوال : دا روايت محب طبري د رياض النضره د دويم ټوک په ١٧٠ مخ کې او هيثمي د مجمع د نهم ټوک په ١٠٦ مخ کې راوړى او هيثمي ويلي : احمد يې راويان ډاډمن ګڼلي دي.
( د امام احمد حنبل مسند : لومړى ټوک،٨٤ مخ ) په خپل سند له حضرت زاذن ابن عمر څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : په  رحبه ( کوفه ) کې وم،چې حضرت علي خلکو ته قسم ورکړ، چې هغه کسان دې له خپل ځايه پاڅي، چې په “خم غدير” کې يې  د خداى له استازي  اورېدلي : (( د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى. ))  دا مهال دريالس تنه پاڅېدل او ګواهي يې ورکړه،چې د خداى له استازي يې اورېدلي: (( د چا چې زه مولا يم نو علي يې هم مولا دى. ))
ليکوال : دا روايت متقي د کنزالعمال د شپږم ټوک په ٤٠٧ مخ کې راوړى او ويلي يې دي : احمد بن حنبل په مسند او ابن ابي  عاصم په خپل سنن کې نقل کړى دى.
( د امام احمد حنبل مسند : پينځم ټوک،٣٠٧ مخ ) په خپل سند له حضرت زيد بن ارقم څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : حضرت علي خلکو ته قسم ورکړ او ويې ويل : هغه کسان دې له خپل ځايه پاڅي،چې په “خم غدير” کې  يې  د خداى له استازي  اورېدلي : ((خدايه  ! د چاچې زه مولا يم؛علي يې هم مولا دى؛ خدايه د وستانو يې دوست او دښمنانو يې دښمن وسه ))  دا مهال شپاړس تنه پاڅېدل او ليېنه يې ورکړه.
ليکوال : دا روايت محب طبري د رياض النضره د شپږم ټوک په ١٧٠ مخ او هيثمي هم په مجمع ( نهم ټوک،١٠٦ مخ )کې راوړى او په پاى کې يې هيثمي ويلي دي : راوي وايي : زه له هغوى وم،چې دا شهادت مې پټ کړ او ړوند شوم او بيا يې ويلي : طبراني د کبير او اوسط په دوو کتابونو کې د شهادت د پټولو او بې د حضرت علي له ښېرو نقل کړى او بيا يې ويلي : د اوسط روايان ټول ډاډمن دي.
( مسندا مام احمد حنبل : څلورم ټوک، ٣٧٠ مخ ) په خپل سند له حضرت ابي الطفيل څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : حضرت علي په رحبه کې خلکو ته وويل : هغه کسان دې له خپل ځايه پاڅي،چې په “خم غدير” کې  يې  د خداى له استازي  اورېدلي : (( د چا چې زه مولا يم؛نو علي يې هم مولا دى. ))  دا مهال دېرش تنه پاڅېدل او ليېنه يې ورکړه. ابونعيم ويلي : يوه ډله پاڅېده او ليېنه يې ورکړه،چې د خداى استازي حال داچې حضرت علي له لاسه نيولى و، وويل : (( آيا پوهېږئ،چې زه پر مؤمنانو پر دوى وړ يم؟ )) خلکو ورته وويل : همداراز ده رسول الله ! بيا يې رسول اکرم وويل : (( د چاچې زه مولا وم؛علي يې مولا دى؛ خدايه ! د دښمنانو يې دښمن او دوستانو يې دوست وسه  .)) وايي : په زړه کې مې اړنګ- شک و او راووتم،چې حضرت زيد بن ارقم مې مخې ته راغى او ورته مې وويل : علي داسې خبره وکړه. زيد راته وويل : څوک له دې خبرې سترګې نشي پټولاى؛دا خبره ما پخپله د خداى له رسوله اورېدلې ده.
ليکوال : دا روايت نسائي د خصايص په څلورم مخ کې له حضرت ابي  الطفيل له حضرت عامر بن واثله له دوو لارو نقل کړى دى،محب طبري د رياض النضره د دويم ټوک په١٦٩ مخ کې نقل کړى او په نقل کې يې راغلي : خلک پاڅېدل او ليېنه يې ورکړه او په پاى کې يې راغلي : ابونعيم وويل : ما له فطر څخه چې ددې روايت راوي و،وپوښتل : د هغه د مړينې او ددې خبرې ترمنځ څومره واټن و .و يې ويل : سل ورځې. بيا وايي : ابوحاتم دا حديث نقل کړى او ويلي يې دي : د ابو نعيم مراد د علي مرګ و.
( مسندا امام احمد بن حنبل :پينځم ټوک،٤١٩ مخ ) په خپل سند له حضرت رياح بن حارث څخه روايت کړى،چې ويلي يې دي : په رحبه کې يوه ډله حضرت علي ته راغله او ورته يې وويل : السلام عليکم يا مولانا ! علي وويل : زه څنګه ستاسې مولا يم حال داچې عرب ياست ؟ ورته يې وويل : موږ د خداى له استازي واورېدل، چې د “خم غدير” پر ورځ يې وويل : (( د چا چې  زه مولا وم؛علي يې مولا دى. )) رياح وايي : همداچې دا ډله له حضرت علي بېله شوه؛نو زه ورپسې ولاړم او پوښتنه مې ترې وکړه : څوک ياست ؟ و يې ويل : موږ انصار يو.