cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بابړه
د بابړې د تاریخي پيښې دپس منظر دبیانولو په ترڅ کې دپښتو ژبې نومیالي لیکوال اؤ دانشور ښاغلي سلیم راز وائس اف امریکه ډیوه راډیو ویب پاڼې ته وئیلي"په ۱۲م اگست ۱۹۴۸ خدایي خدمتگارو د خپلو مشرانو باچا خان ،ډاکټر خان صاحب، قاضي عطاءالله، ارباب عبدالغفور اؤ نورو خدایي خدمتگارو د گرفتارۍ په ضد دبابړې په میدان کې د پرامنه احتجاج کولو پروگرام جوړ کړی ؤ ، کله چې دغه په زرگونو خدایي خدمتگار د بابړې میدان ته ورسیدل نو هلته پرې ملیشه اؤ پولیس ځواکونو نیغ په نیغه ډزې وکړې اؤ په سلگونو پښتانه یې وژل "
دعوامي نیشنل پارټۍ مرکزي مشر اسفندیار ولي خان ډیوه ویب پاڼې سره خبرو کې وویل دا د پښتنو د تاریخ یوه داسې پيښه ده چې کله یې هم څوک نه شي هیرولی
"تاسو خپله فکر وکړئ د کوم کور نه چې یوه جنازه اوځي په هغه کور څومره غم وي- دا خو لا د پښتنو د کور نه څه کم 700 جنازې وتلې "
اسفندیار ولي خان وایي "دا یوازې دغه شمیره هم نه وه چې خلکو نوټ کړې وه بلکې د سوؤنو پښتنو مړي خو یې په سیند لاهو کړي وؤ اؤ دتاریخ د ټولو نه لویه المیه یا حیرانونکې خبره دا وه چې په بابړه کې کوم ژوبل شوي کوم کسان وروستو د علاج دپاره هسپتالونو ته یوړی شول نو د قیوم خان د حکومت په وینا د هغوئ نه دعلاج تر څنگ د هاغو کارتوسو پیسې هم واخستل شوې په کومو چې ویشتل شوي وؤ"
"اگر چې زه وړوکی وم خو دبابړې په هکله چې به بیا کله عبدالمالک فدا خپل نظم باچا خان ته اورولو نو ښه راته یاد شي چې دبابا په سترگو کې به ورته اوښکې راغلې"
اسفندیار ولي خان زیاته کړه دا نن چې د پاکستان په ائین کې د اتلسم ترمیم په اساس پښتنو د خپلې خاورې نوم گټلی یا یې دصوبایې خودمختارۍ په لړ کې ځینې نور بریالیتوبونه گټلي دي دا هم د بابړې د قربانیانو د وینو په برکت دي.
"دهغوئ وینو رنگ ضرور راوړی خو زمونږ قافله لا منزل ته نه ده رسیدلې ، سفر راته په سر پروت دی اؤ مونږ ته به په ځوانو حوصلو سره په وړاندې تگ کول وي"
دنني ورځې د نمانځلو په اړه هغه وویل د خپل گوند ټولو ضلعي تنظیمونو ته یې لارښوونه کړې چې په دې ورځ خپلو خپلو سیمو کې دبابړې په یاد کې عونډې جوړې کړي اؤ مرکزي غونډه به هم د بابړې د غازي گل بابا په جومات کې وي چې وروستو به دبابړه پیښه کې د وژل شوؤ پښتنو په یادگار گلونه ایښودلی شي.
په پاکستان خصوصاً خیبر پښتونخوا صوبه کې د تیرو څو کلونو راهسې دبابړې د پيښې کلیزه په عقیدت اؤ احترام سره نمانځل کیږي خو سږکال د ټولې نړۍ څخه پښتنو د سوشل میډیا د لارې دبابړې د پيښې یاد ژوندی ساتلی اؤ په فیس بک اؤ ټویټر یې ددغه پیښې په اړه عکسونه اؤ لیکنې خپرې کړي چې پکې پښتنو سره د شوي دغه تاریخي ظلم غندنه شوې ده
سرچینه
وېشنيزه:تاریخ وېشنيزه:پېښلیک وېشنيزه:ټولوژنه وېشنيزه:د پښتنو ټولوژنه وېشنيزه:د پاکستاني پوځ جنایات
هوښ (فکر)
د انسان د ذهن مطالعې په برخه کې، هوښ (په انګلیسي: intellect)، سمو پایلو ته د رسېدلو او په واقعیت کې د سم او ناسم ترمنځ توپیر کولو لپاره د انسان وړتیا ښیي؛ او یا د ستونزمنو لانجو په حل کولو کې د انسان تکړه‌والی بیانوي. دغه ګړنه د لرغونې يوناني فلسفه «nous» ګړنې څخه راځي، چې «intellect» په خپل وار سره له لاتین وییکي «intelligere (پوهېدل)» څخه اخېستل شوی دی او په فرانسوي او انګلیسي کې یې ریښه «intelligence(ځیرکتیا)» ګړنې ته رسېږي. د هوښ بحث د پوهې په دوو برخو کې رامنځ‌ته کېږي چې د ځیرکتیا او هوښ ترمنځ اړیکې ته اړوند دی.
هوښ او ځیرکتیا
هوښ، د ځیرکتیا د یوې څانګې په توګه، د انسان د ذهن سولپوهنه او عقلاني کارکړنو پورې تړاو لري او په ټولیز ډول واقعیتونو او پوهې ته محدود دی. هوښ، د خطي منطق پر کارکړنو او د صوري منطق پر بېلګو سربېره، د خوروُر (فازي) منطق او دیالکتیکي منطق غیرخطي کارکړنو بهیر هم پرمخ بیایي.
هوښ (intellect) او ځیرکتیا (intelligence) د آرپوهنې له‌مخې له یو بل سره په توپیر کې څرګندېږي؛ د «intelligence» ګړنه د لاتین وییکي «intelligere» له اوس‌مهال کړ ستاینوم څخه اخېستل شوی او «په منځ کې راغونډېدلو» معنی لري، په داسې حال کې چې د «intellect» ګړنه د «intelligere» له تېرمهال بېچار ستاینوم څخه راځي او د «راغونډ شوي څه» معنی لري. نو له‌دې امله، ځیرکتیا، د ورته‌والو او توپیرونو پر بنسټ د پوهاوي نویو پښوییزو ټولیو رامنځ‌ته کېدلو پورې تړاو لري او هوښ د شته پښوییزو ټولیو پوهاوي ته ویل کېږي.
د هوښ پرمختیا
د واقعیت په اړه د یوه وګړي فکري پوهاوی، د واقعي مادي نړۍ د نومېرنې او ادراک پر بنسټ د واقعیت له جاجي موډل څخه منځ‌ته راځي. د ذهن د جاجي موډل جوړښت له ذهني او احساسي بهیرونو څخه رامنځ‌ته شوی، چې د هغو پر مټ یو وګړی د ژوند د ستونزو منطقي حل‌لارې لټوي، مومي او دغه حل‌لارې کاروي. یو وګړي هغه وخت د هوښ د بشپړ توان خاوند دی، چې په ذهن کې د منعکس شوې واقعي نړۍ په هکله، په واقعي توګه «کره» پوهاوی ترلاسه کړي. رسېدلی او پوخ هوښ، د عاطفي او احساسي ځان-ادارې وړتیا د درلودلو له‌لارې پېژندل کېږي، چې په هغو سره وګړی کولای شي، په احساساتو کې له ډوبېدلو پرته، د ژوند له ستونزو او کړاوونو سره مخ شي، مقابله وکړي او هغه حل کړي.
د رښتینې نړۍ تجربه د یوه وګړي د هوښ ودې او پرمختیا لپاره اړینه ده، ځکه چې د ژوند ستونزو په اوارولو کې، یو وګړی کولای شي، له فکري او عقلي اړخه، پر ټولنیزو شرایطو (مهال او مکان) باندې پوه شي او په ټولنه کې د نورو وګړو له کړنو سره سم خپل ټولنیز چلند تنظیم کړي. هوښ هغه وخت وده کوي چې وګړی د یوې ستونزې لپاره د ډاډمنې عاطفي حل‌لارې په لټه کې وي؛ د یوه وګړي ذهني پرمختیا، د ژوند د ستونزو لپاره د ډاډمنو حل لارو په لټولو سره رامنځ‌ته کېږي. یوازې د رښتینې نړۍ تجربه کولای شي د رښتینوالي په اړه هغه پوهاوی رامنځ‌ته کړي، چې د وګړي فکري پرمختیا کې مرستندوی څرګندېږي.
د هوښ جوړښت
په ۱۹۵۵ ز کې ساپوه جوی پاول ګیلفورډ (۱۸۹۷ تر ۱۹۸۷ ز) د هوښ جوړښتي موډل په درې اړخونو کې وړاندې کړ: ۱) فعالیتونه؛ ۲) محتوا؛ ۳) محصولات. هر پارامتر کې ځانګړي او مجزا عنصرونه شامل دي چې د انسان د ذهن خپلواکو واحدونو په توګه، به جلا ډول، اندازه کېږي. فکري فعالیتونه/عملیات د ادراک او حافظې له‌لارې او فکري محصول د «نارېونده» تفکر، «هم‌رېونده» تفکر او ارزونې په وسیله ښودل کېږي. محتوا بڼه‌ییزه، نښه‌ییزه، معنی‌پوهنیزه او چلندي ده. محصولات په واحداتو، ټولګو، اړیکو؛ سیسټمونو، بدلونونو او پایلو کې دي.
هوښ په سادرملنه کې
تعقل، د شدید فکري پر تمرکز ولاړ د سادرملنې میتود دی او له هغو ستونزو څخه، چې د یوه وګړي پاملرنه ځان ته اړوي، د مخنیوي په موخه پلي کېږي. د ساپوهنې په دود دستور کې، تعقل یو دفاعي میکانیزم دی چې احساسات راایساروي ترڅو د وګړي سا ته د اضطراب او فشار له تداخل او اغېزې څخه مخنیوی وکړي؛ چې پرته له‌دې، د وګړي د رښتیني ژوند په کارکړنو کې اختلال رامنځ‌ته کوي. په سادرملنه کې، تعقل د هغو ذهني ستونزو پر وړاندې چې له روحي اړخه وګړي ته اختلال رامنځ‌ته کوي، یوه منطقي، هوسا او علمي تګلاره ګڼل کېږي.
د تعقل په کارکړنه کې «Id، ego او super-ego (ذات، نفس، تر نفس پورته) شامل دي. «اېګو» د انسان د شخصیت د څرګند‌شعور اړخ دی؛ «اېد» د پټ‌شعور او حیواني غریزې اړخ دی؛ او «سوپراېګو» یو کنټرولي میکانیزم دی چې د ټولنې له ټولنیزو معیارونو سره سم د وګړي تفکرات، کړنې او چلندونه تنظیموي. د تعقل موخه، له رښتینې نړۍ څخه د «اېد» جلا کول دي، نو له‌دې امله یوازې د یوه وګړي د څرګندشعور اړخونه راسپړي او پر هغو تمرکز کوي. له‌دې کبله، تعقل له «اېګو» څخه د اېد پر وړاندې (چې د انسان د شخصیت پټ‌شعور اړخ دی او په ټولیز ډول یې کنټرول ناشونی برېښي) ساتنه او دفاع کوي.
له ټولنیز اړخه، تعقل د ساده ژبې په ځای، تخنیکي ځانګړي اصطلاحات او پېچلي علمي ګړنې کاروي. د بېلګې په توګه: یو رنځپوه، له بدو پېښو څخه د ناروغ د پاملرنې د راګرځولو له‌لارې، د «cancer» ګړنې په ځای، «carcinoma» کاروي ترڅو د نه‌رغېدونکۍ ناروغۍ د تشخیص د ناوړو پایلو کچه راښکته کړي. د علمي ګړنې (carcinoma) او ساده ژبې (cancer) بېلابېلې ژبنیزې لیکنې، د ناوړو احساساتو (چې کېدای شي د ناروغۍ د اغېزمنې درملنې پر وړاندې خنډ وګرځي) له ناڅاپي راولاړېدو څخه د مخنیوي له‌لارې، زمینه برابروي ترڅو ناروغ طبي واقعیت او طبي درملنې باندې باورمند شي.
خديجه
مېرمن خديجه د محمد لور، د احمد لمسۍ ده، چې پلار يې لوى فقيه و نور ځاى يې نه دى معلوم خو د خراسان ده.
هوښ (فکر)
هوښ په سادرملنه کې
سربېره پر دې، د تعقل دفاعي میکانیزم تر نیوکې لاندې هم نیول کېږي، ځکه چې وګړی د روحي ستونزې پر مټ له رامنځ‌ته شویو خوږمنو احساساتو څخه جلا او منزوي کوي. په دې توګه، وروسته بیا دفاعي میکانیزم له هغه الهام (حدس) څخه د انکار لامل ګرځي، چې ځیني وخت د تصمیم‌نیونې بهیرونو سره مرسته کوي. د عاطفي هڅوونکو د ورکېدنې د ناوړې پایلې له امله کېدای شي د وګړي هڅېدنه له‌منځه لاړه شي او د مالیخولیا په څېر، د خپګان یو حالت رامنځ‌ته شي؛ دا ډول «عاطفي پاینېغ»، د وګړي وړتیاوې له واقعي حل‌لارو سره بدلوي او د دغه بدلون له امله کېدای شي د هغه خلاقیت په کلکه وګواښوي.
خديجه
دې مېرمني خط ډېر ښه خوش خطه ليكه، چې د خپل وخت مشهوره خوش خط نويسه بلله كېده.
په علم كي يې هم ښه مقام درلود، له خپل پلار او نورو علماوو څخه يې تحصيل كړى و.
على القارى په خپل كتاب كي چې "اثمارالجنيه" نومېږي ليكي چي: خديجه د محمد لور ډېره فاضله ده او په فقه كي خاص مهارت لري.
د دې وفات په (372 هـ) كال كي واقع سوى دى نور حالات يا هم د دې آثار څرگند شوي نه دي، فقط د خيرات حسان د موْلف له خولې يې پېژنو چې خورا فقيهه ښځه وه او له خپله پلاره او نورو څخه يې ډېر روايتونه كړي دي.
مادرید
مادرید د هسپانيې پلازمېنه او تر ټول ګڼمېشتی ښار دی چې شاوخوا ۳,۴ میلونه وګړي لري؛ خو په ټول مادرید کې بیا نږدې ۶,۷ میلیونه تنه ژوند کوي. دا د اروپايې اتحاديې تر ټولو دویم ستر ښار دی چې یواځې برلین ترې د ادارې محدودیتونو له امله مخکې دي. مادرید د اروپايې اتحاديې تر ټولو دویم ستر مساحت لرونکی پایتخت دی چې یواځې پاریس ترې وړاندې دی. د مادرید ښاروالي ۶۰۴,۳ کیلومترمربع (۲۳۳,۳ میله مربع) جغرافیوي سیمه تر پوښښ لاندې نیسي.
مادرید د مانزانریس سیند پر غاړه او د ایبیرین ټاپووزمې په مرکزي برخه کې پروت دی. د هسپانیې (له ۱۵۶۱م کال راهیسې تقریباً پرته له انقطاع) او د مادرید د شاوخوا خپل واکو ټولنو (له ۱۹۸۳ کال راهیسې) د پلازمېنې ښار په توګه، مادرید همدا ډول د هېواد سیاسي، اقتصادي او کلتوري مرکز دی. د خلق د ګوند څخه جوزې لویس مارتینېز-المېدا د مادرید ښاروال دی.
د مادرید ښاري تراکم په اروپايي اتحادیه کې تر ټولو ستر دویم کورنی ناخالص تولید لري او پر سیاست، تعلیم، ساعت تیرۍ، ژوندچاپېریال، رسنیو، فېشن، ساینس، کلتور او هنرونو يې اغېز د دې لامل شوی چې دا ښار د دنیا د یو له سترو نړیوالو ښارونو حیثیت ولري. د اقتصادي تولیداتو، د ژوندانه د لوړو معیارونو او بازار د کچې له امله، مادرید د ایبرین ټاپووزمې او سوېلي اروپا ستر مالي مرکز او مخکښ اقتصادي ښار دی. په دې ښار کې ګڼې سترې هسپانوي کمپني خپل مرکزونه لري، لګه، ټلیفونیکا (Telefónica)، ایبیریا (Iberia)، BBVA او FCC. پدې ښار کې د هېواد ټول بانکی فعالیتونه ترسره کېږي او د هسپانوي ژبې دا ښار تر ټولو ډېرې وېبپاڼې تولیدوي.
په ماډریډ کې د ملګرو ملتونو د نړیوال ګرځندوی سازمان (UNWTO)، د ایبېرو-امریکايي عمومي سکرتریت (SEGIB)، د ایبیرو-امریکايي ایالتونه (OEI) او د عامه منافعو د څارنې بورډ (PIOB) مرکزي دفترونه شتون لري. پدې ښار کې همدارنګه د هسپانوي ژبې تر ټولو ستر نړیوال تنظیموونکی او دودونکي هم موجود دي: د هسپانوي ژبې د اکاډمیو د انجمن کمېټه، د هسپانوي ژبې شاهي اکاډمي (RAE)، Instituto Cervantes او د بېړنۍ هسپانوۍ ژبې بنسټ (Fundéu BBVA). ماډریډ دغه برنامې هم تنظیم کړې دي: FITUR، ARCO، SIMO TCI او د ماډریډ د فېشن اونۍ. په ماډریډ کې په نړیواله کچه مشهور د فوټبال دوه کلبونه هم دي، ریال مادرید او اتلېتیکو مادرید.
که څه هم په ماډریډ کې زیربناوې عصري بڼه لري، خو په کوڅو او ګاونډ کې يې لاهم تاریخ لیدل کېږي او احساسېږي. دا ځایونه يې د لیدلو وړتیا لري: پلازا مېور (Plaza Mayor)، د مادرید شاهي ماڼۍ، شاهي تیاتر او د ۱۸۵۰م کال بیارغول شول اوپېرا هاوس، Buen Retiro پارک، چې په ۱۶۳۱ کې يې بنسټ اېښودل شوی؛ د ۱۹مې پېړۍ د ملي کتابتون ودانۍ (په ۱۷۱۲ کې يې بنسټ اېښودل شوی دی) چې ځینې تاریخي هسپانوي ارشیفونه هم لري؛ ګڼ ملي موزیمونه او د هنر طلايي مثلث (Golden Triangle of Art)، چې په Paseo del Prado سیمه کې موقعیت لري او له دریو هنري موزیمونو څخه جوړ شوی دی: د پراډو موزیم، د رېنا سوفیا موزیم، د عصري هنر موزیم، او د تېسېن-بورنېمیسزا موزیم، چې د دوو نورو موزیمونو تکمېلونکی دی. د سیبیلیس ماڼۍ او چینه د ښار یوه له تلپاتې سمبولونو څخه دي.
د نوم اېښودنې لامل
د مادرید د ځای د نومونې د سرچینې پر سر بېلابېلې نظريې موجودې دي چې ټولې يې له تاریخ سره یو ځای د فونیټکي تکامل د بشپړې توضېح له امله ستونزې لري)، پدې مانا چې:
تاریخ
د مادرید کیسه ماقبل التاریخ ته ورګرځي او پدې سیمو کې د لرغون پېژندنې پاتې شوني شته دي: د Celtic Carpetani استوکنځي، رومان ویلاګانې، د سانتا ماریا دې لا المودېنا د کلیسا سره نږدې د ویسیګوت پاچاهي ماڼۍ او د کاسا دې کمپو، تېوان او ویکالوارو سره نږدې د ویسیګوت هدیرې.
منځنۍ پېړۍ
په مادرید کې د جوړو شویو استوګنځایونو د شتون اړوند لومړنی تاریخ سند د مسلمانانو عصر ته رسېږي. د ۹مې پېړۍ په دویمه نیمايي کې، د قرطبې لومړي امیرمحمد د منزانارېس سیند سره نږدې پر یوه ټوټه ځمکه یو کلا جوړه کړه. دا کلا یوه له هغو کلاګانو څخه وه چې د الااندلس او د لېون او کاستیل د پاچاهیو د پولو تر مینځ پدې هدف جوړېدې چې تولیدو د مسیحي ښکېلاک څخه خوندي وساتي او همدا ډول دا چاره د مسلمانانو د هجومي بریدونو د پیل ټکی و. د ۱۱مې پېړۍ په لومړیو کې د قرطبې د خلافت د تجزیې څخه وروسته، مادرید د تولیدو (طلیطله) له طایفې سره یوځای شو.
په ۱۰۷۹م کال کې د طلیطله طایفې د فتحو د پراخو جګړو په ترڅ کې، په ۱۰۸۳م کال کې مادرید د لیون او کاستیل د شپږم الفانسو لخوا ونیول شو، ځکه ده غوښتل چې دغه ښارګوټی د تولیدو ښار پر ضد د یوې هجومي اډې په توګه وکاروي، چې بیا يې یاد ښار په ۱۰۸۵ کې فتح کړ. د فتحې وروسته، مسیحیانو د ښار مرکز اشغال کړ او مسلمانان او یهودیان يې اطراف ته کډه کړل. مادرید، چې د الکالا (تر ۱۱۱۸ کال پورې د مسلمانانو په واک کې و) نږدې پروت دی، تر یوه وخته سرحدي سیمه پاتې شوه او څو ځله پرې د المرابطون د دورې پر مهال د لوټ او غلامانو نیولو په موخه برید شو او په ۱۱۱۰ کې يې دیوالونه ړنګ کړای شول. د اووم الفونسو په سلطنت کې، په ۱۱۲۳ م کال دا ښار (له پاچاهۍ سره تړلی) ویلا دې رېئالېنګو وبلل شو. د ۱۱۲۳م کال د اوتورګامېئېنتو منشو د مادرید او سیګوویا تر منځ د لومړي ځل لپاره واضح محدودې رامنځته کړې، چې نومونه يې وو پوئېرتو دې اېل بېروئېکو او پوئېرتو دې لوزویا. له ۱۱۸۸ څخه راپدېخوا، مادرید د یوه ښار حقونه ترلاسه کړل او د کاستیل په دربارونو کې يې استازولي درلوده. په ۱۲۰۲م کال کې، اتم الفونسو مادرید ته د خپلې ښاري شورا د تنظیم په موخه لومړی منشور ورکړ، چې بیا په ۱۲۲۲م کال کې د درېیم فردیناند له لوري پراخ شو. د ۱۳۴۶م کال د جنورۍ میاشتې په ۶مه نېټه، د دې ښارګوټي د ادارې سیسټم د یوولسم الفونسو لخوا یوې دوولس کسیزې شورا ته واړول شو.
د ۱۳مې پېړۍ له نیمايي څخه د ۱۴مې پېړۍ تر پایه پورې، د مادرید شورا د ریال دې منزانارېس قلمرو د کنټرول په موخه د سیګوویا شورا سره سیالي وکړه. دا ځواکمن ښارګوټی د سیرا دې ګوادارراما غرونو لړۍ په شمال کې پروت و، د نفوس د بیاځلي ډېرولو وړتیا يې درلوده او اقتصاد يې پر کرکیله ولاړ و. خو د مادرید ښارګوټی په کرنه کې کمزوری و او د نفوس د بیاځلي ډېرولو (repopulation) لږ وړتیا يې درلوده. د سیپولیدا د زوال څخه وروسته، د همدې غرونو په لړۍ کې شمال ته پرته یوه بله شورا، سیګوویا د ګوادارراما غرونو د سوېل یو ستر لوبغاړی شو، چې د لوزویا او مانزانارېس سیندونو په اوږدو کې يې د مادرید د شمال په لوري او د ګوادارراما سیند په اوږدو د لویدیځ په لوري پراختیا ومونده.
کرونده
کرونده (چې د کرنیزې شتمنۍ په نامه هم یادېږي) د ځمکې یوه ټوټه ده چې په اصل کې د خوراکي توکو او نورو محصولاتو د تولید په موخه کرنیزو فعالیتونو ته ځانګړې شوې وي؛ کرونده د خوراکي توکو په تولید کې بنسټیزه اسانتیا ګڼل کېږي. دغه نوم د ځانګړو برخو لپاره، لکه د کرنې وړ کروندې، د سابو کروندې، د مېوو کروندې، د لبنیاتو، خنځیرو او چرګانو فارم او هغه ځمکې چې د طبیعي الیافو، بیوسون او نورو جنسونو د تولید لپاره کارول کېږي. د څارویو څرځای، پټي، باغونه، کرکیلې او املاک، د کوچنیو ملکیتونو او تفریحي فارمونه، د کروندګرو کورونه او کرنیزې ودانۍ او همدا راز کرنیزې ځمکې واړه د کروندې (فارم) په کتار کې راځي. اوس‌مهال د دغې ګړنې د کارولو محدوده هومره پراخه شوې ده چې په اوبو یا وچو کې ګڼ‌شمېر صنعتي فعالیتونه، لکه بادي فارمونه، د کبانو فارمونه او داسې نور هم په‌کې شاملېدلای شي.
په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۵۷۰ میلیونه کروندې شتون لري، چې ډېري یې کوچني او د کورنیو له‌خوا ساتل کېږي. کوچنۍ کروندې، چې مساحت یې له ۲ هکتارو څخه کم دی، د ځمکې د سطحې د کرنیزو سیمو کابو ۱ سلنه نیسي، او کورنۍ کروندې د نړۍ د کرنیزو سیمو کابو ۷۵ سلنه جوړوي.
په پرمختللو هېوادونو کې نومهالې کروندې په لوړه کچه میکانیزمي شوې دي. په متحده ایالاتو کې څاروي په څرځایونو، ځمکو وروزل شي او یا په آخورځي کې وساتل شي او د کرنیزو محصولاتو د میکانیزمي کېدنې له امله د اړینو کرنیزو کارګرانو په شمېر کې د پام‌وړ کمښت راغلی دی. په اروپا کې، دودیزې کورنۍ کروندې لا پراختیا مومي او خپل ځای لا لویو تولیدي برخو ته ورکوي. په اسټرالیا کې، ځینې کروندې خورا پراخې دي، ځکه چې ځمکې د اقلیمي شرایطو له‌امله د زیاتو څارویو د مړولو وړتیا نه‌لري. په لږ پرمختللو هېوادونو کې، د کوچنیو کروندو شتون عادي مسأله ده او په کلیو کې ډېري استوګنې کورنۍ هغه کروندګر دي چې د کرنې له‌لارې د خپلو کورنیو نفقه ترلاسه کوي او هر اضافي محصول په سیمه‌ییزو بازارونو کې پلوري.
امریکا
په امریکا د یوې کروندې او اړوندو ودانیو ته «farmstead» ویل کېږي. هغو سیمو ته چې په هغو کې څاروي په ځنګلي سیمو کې روزل کېږي، «ranch» یا د څارویو څرځای ویل کېږي. او هغه سیمې چې په‌کې څاروي د تولید شویو خوراکي توکو سره ساتل کېږي، د «feedlot» په نامه یادېږي.
په متحده ایالاتو کې، په ۱۹۱۰ز کې د کروندو شمېر ۶،۴۰۶،۰۰۰ او د کارګرو کورنیو شمېر ۱۰،۱۷۴،۰۰۰ ته رسېده؛ په ۲۰۰۰ز کې دغه شمېر ۲،۱۷۲،۰۰۰ کروندو او ۲،۰۶۲،۳۰۰ کارګرو کورنیو ته راټیټ شو. په وروستیو لسیزو کې د متحده ایالاتو د کروندو په اړوند فعالیتونو کې د ښځو ونډه له ۱۹۷۸ز څخه تر ۲۰۰۷ز پورې له ۵ سلنې څخه ۱۴ سلنې ته پورته شوې ده.
په متحده ایالاتو کې له درېیو میلیونو زیات کډوال او فصلي د کروندو کارګران شتون لري. ۷۲ سلنه یې په بهر کې زېږېدلي، ۷۸ سلنه یې نارینه او په منځنۍ توګه ۳۶ کلن او ۸ کاله یې زده‌کړې کړې دي. د کروندو کارګران په منځنۍ توګه په ساعت کې ۹ تر ۱۰ امریکایي ډالرو پورې عاید لري، په داسې حال کې چې د هغو کارګرانو عاید چې په غیرکرنیزو برخو کې بوخت دي، په ساعت کې ۱۸ امریکاي ډالرو ته رسېږي. د هغو د کورنیو منځنی عاید له ۲۰،۰۰۰ ډالرو لږ دی او ۲۳ سلنه یې په داسې کورنیو کې ژوند کوي چې د عایدو کچه یې د فدرال د بېوزلۍ له کچې څخه ټیټه ده. د کروندو نیمایي کارګرانو کورنیو عاید په کال کې له ۱۰،۰۰۰ ډالرو ښکته دی، چې دغه کچه له ۱۹،۸۷۴ ډالرو څخه (چې په ۲۰۰۵ کال کې په متحده ایالاتو کې د یوې څلور کسیزې کورنۍ د بېوزلۍ کچه بلل کېده) خورا ټیټه ده.
په ۲۰۰۷ز کې، د متحده ایالاتو په دننه او بهر کې د اېتانول د زیاتې غوښتنې له‌امله تمه کېده چې د جوارو د کروندو پراخوالی ۱۵ سلنه زیات شي. تولیدوونکي تمه لري ترڅو 90.5 میلیون هکتار (336,000km2) ځمکه جوار وکري، چې دا به له ۱۹۴۴ز څخه را په‌دې خوا د جوارو د محصول لپاره تر ټولو ستر اقدام وګڼل شي.
اروپا
په انګلستان کې، «farm» یوه کرنیزه ټوټه ځمکه ده، او تل څرځای او نورو کروندو، د کروندو اړوند کورونو، په کروندې کې شته انګړونو او بهرنیو ودانیو ته یې ویل کېږي. لویې کروندې یا د کروندو یوې ډلې ته چې مالک یې یو کس وي، جایداد هم ویل کېږي. برعکس، کوچنۍ کرونده چې د یوه کور په چاپېره جوړه شوې وي، کوچنی جایداد ګڼل کېږي او محصول یې د کورنۍ له‌خوا مصرفېږي، یوازې اضافي برخه یې پلورل کېږي.
«ګډه کرنیزه پالیسي (CAP)» د اروپایي ټولنې یوه خورا مهمه پالیسي ده او په مرسته یې کوچنۍ کورنۍ دودیزې کروندې لا پراخو او لویو تولیدي برخو ته بدلېږي. د دغې پالیسي سترې موخې د کرنیزو محصولاتو د کچې لوړول، د خوارکي توکو له تامین څخه ډاډمن کېدل، بزګرانو او کروندګرو ته د هوسا ژوند اسانتیاوې برابرول، د بازارونو د بیو تثبیتول او د مصرف کوونکو لپاره د مناسبو بیو وړاندې کول دي. نوموړې پالیسي تر څو کلو پخوا هم د سرپوراینې او د بازار مداخلې یوه سیسټم پر مټ چلېده. تر ۱۹۹۰ز لسیزې پورې، نوموړې پالیسي د اروپایي ټولنۍ کلنۍ بودجې ۶۰ سلنه او په ۲۰۱۳ز کې شاوخوا ۳۴ سلنه جوړوله.
اسټرالیا
په اسټرالیا کې، کرنه یو مهم اقتصادي سکټور ګڼل کېږي. یوه کرونده د ځمکې یوه ټوټه ده چې د لومړنیو محصولاتو د تولید لپاره ورڅخه ګټه اخېستل کېږي او کېدای شي د کروندې اړوند ودانۍ هم په‌کې شاملې وي.
د ملګرو ملتونو په وینا، «شنه کرکیله د مجموعي کرنیزې لومړني لګښتونو یوه ستره برخه، د سیمه‌ییزو زېرمه شویو لومړنیو لګښتونو پېرودنې په لور بیایي (د بېلګې په توګه: د کار ځواک او عضوي سره) او تمه کېږي چې یوه سیمه‌ییزه څوبرابره کوونکې اغیزه پیل شي. په ټولیز ډول، د شنې کرنې او کرکیلې په فعالیت کې هڅه پر دې ده چې د معمولي کرنې په پرتله لا زیات کاري ځواک ته اړتیا ولېدل شي (د بېلګې په توګه: د پرتلې وړ له کچو څخه تر هغو چې د کاري ځواک کچه ۳۰ سلنه زیاته شي) (FAO، ۲۰۰۷ او اروپایي کمیسیون، ۲۰۱۰)، په کلیو او بانډو کې د کاري فرصتونو رامنځ‌ته کول او له کاري ځواک څخه د لا زیاتې ګټې ترلاسه کول.
په داسې حال کې چې د عایداتو یوه لویه برخه له نورو شغلونو څخه ده او کرونده په واقعیت سره یو پراخ استوګنځی دی، د «تفریحي کروندې» ګړنه ډېره متداوله ده. د تفریحي ګټې‌اخېستنې لپاره دغه کروندې ډېرې ښې دي، خو ډېره ناشونې برېښي چې ورڅخه عاید او ګټه ترلاسه شي. د تفریحي کروندو پراخوالی په ټولیز ډول، شاوخوا ۲ هکتاره دی، خو د ځمکې قیمتونو ته په کتو سره (چې په هره سیمه کې توپیر لري) کېدای شي تر ۲ هکتارو زیات هم وي.
ډېري وخت کوچنۍ کروندې، چې ځانګړي لومړني محصولاتو د ترلاسه کولو لپاره کارول کېږي، په هغو ځانګړتیاوو نومول کېږي چې په هغو کې ورڅخه ګټه اخېستل کېږي؛ لکه: د لبنیاتو یو فارم، د خنځیرو فارم، یو بازار باغ او داسې نور. دغه موضوع د څارویو روزنې هغو سیمو لپاره هم صدق کوي چې په ځانګړې توګه د یوې واحدې موخې لپاره پراخې شوې دي او ډېري وخت نه‌شي کېدای چې د عمومي موخو لرونکو کرنیزو فعالیتونو لپاره وکارول شي.
په لېرې پرتو سیمو کې، کېدای شي کروندې خورا پراخې وي. په انګلستان کې د «جایدادونو» په څېر، هېڅ کومه اندازه یا عملیاتي مېتود شتون نه‌لري چې د هغه له‌مخې یوه پراخه کرونده د څارویو د روزنې مرکز ته واوړي.
افریقا
په افریقا کې کروندې بېلابېل جوړښتونه لري. د هوا حالاتو ته اړوند سیمو ته په کتو سره، په اصل کې کرهڼه او مالداري د څرېدونکو څارویو (لکه: غواګانو، پسونو، اوښمرغانو، آسونو او وزو) روزنه او ساتنه ده. کورني څاروي تر هرڅه زیات د غوښې، شیدو، څرمن یا الیافو (وړیو) ترلاسه کولو په موخه روزل کېږي. افریقا کې ان کېدای شي د ورېښمو فارمونه او کروندې هم شتون ولري.
علمي مېتود
علمي مېتود یا طریقه د پوهې ترلاسه کولو یو تجربي اسلوب دی چې لږ تر لږه له ۱۷مې پېړۍ راهیسې یې د علم پرمختګ مشخص کړی (سره له دې چې په تېرو پېړیو کې یې هم د پام‌وړ متخصصین لرلي دي). دې ته په کتلو چې پوهنیزې یا ادراکي فرضیې کولی شي، د مشاهدې یا کتنې د تفسیر څرنګوالی تحریف کړي، په علمي مېتود کې دقیقه مشاهده او د اړوندې موضوع په اړه له شک او تردید څخه کار اخیستل شاملېږي. په دې کې همدا راز د استقراء/نتیجې اخیستلو یا induction له لارې د ورته مشاهدو پر بنسټ د فرضیو ترتیب؛ له فرضیې څخه د ترلاسه شوي استنتاج deductions تجربوي او پر اندازه کولو ولاړې ازموینې؛ او د تجربوي موندنو پربنسټ د فرضیو چاڼ (یا حذفول) شاملېږي. دا د علمي مېتود اصول دي چې په ټولو علمي نوښتونو کې د پلي کېدو وړ پړاوونو له یوې غوڅې لړۍ څخه توپیر لري.
که څه هم د څېړنې د یوه ډګر کړنلارې له بل سره توپیر لري، خو د یوه ډګر بنسټیز بهیر بیا ډېری وختونه له بل سره ورته وي. د علمي مېتود په بهیر کې د اټکلونو جوړول (فرضي توضیحات)، د منطقي پایلو په توګه له فرضیو څخه د وړاندوینو راایستل او بیا د دغو وړاندوینو پر بنسټ د ازمویښت یا تجربي مشاهدو ترسره کول شاملېږي. فرضیه، پوښتنې ته د ځوابونو لټولو پرمهال د ترلاسه شوې پوهې پر بنسټ یو اټکل یا ګومان دی. فرضیه ښایي ډېره مشخصه وي او یا هم ښایي ډېره پراخه وي. پوهان بیا د تجربو یا څېړنو له لارې فرضیې ازمویي. یوه علمي فرضیه باید ناسمه ثابتېدونکې یا falsifiable وي، معنا دا چې کېدای شي د یوې تجربې یا مشاهدې یوه داسې احتمالي پایله په ثبوت ورسوي، چې له فرضیې څخه ترلاسه شوې وړاندوینې سره په ټکر کې وي، له دې پرته، فرضیه په معنادار ډول نه شي ازمویل کېدای.
د یوې ازموینې موخه دا ښودل دي چې ایا مشاهدې یا کتنې له یوې فرضیې څخه ترلاسه شوو هیلو سره موافقت لري او که ورسره په ټکر کې دي. ازمویښتونه یا تجربې له یوه عادي ګاراج څخه نیولې د اروپا د اتومي څېړنو سازمان (CERN) تر لوی هاډرن کولیډر (Large Hadron Collider LHC) پورې هر چېرې ترسره کېدای شي. له دې سره سره، د مېتود په فورمولیک بیان کې ستونزې شته دي. سره له دې چې علمي مېتود، ډېری وختونه د پړاوونو د ثابت ترتیب په توګه وړاندې کېږي، خو بیا هم تر ډېره د یو لړ ټولیزو اصولو د یوې ټولګې ښکارندویي کوي. په هره علمي څېړنه کې نه ټول پړاوونه ترسره کېږي (او نه په یوه مشخصه کچه)، او نه هم تل په یوه سره ورته ترتیب کې وي.
تاریخچه
د علم په تاریخ کې مهم بحثونه د شک او تردید اړوند دي، چې هر څه هرومرو پېژندل کېدای شي (لکه د فرانسیسکو سانچس نظریات)، عقل یا منطق پالنه (په ځانګړې توګه هغسې چې رنې دکارت یې ملاتړ کوي)، انډکټیوېزم یا استقراء پالنه، تجربه پالنه (لکه څرنګه چې د فرانسیس بېکن له لوري استدلال شوی او بیا له اسحاق نیوټن او د هغه له پلویانو سره یوې ځانګړې لاسبرۍ ته ورسېده)، او فرضیه-قیاسي یا هایپوتیکو-ډیډکټیوېزم چې د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې مطرح شوه.
د "علمي مېتود" اصطلاح، په ۱۹مه پېړۍ کې هغه مهال راڅرګنده شوه، چې د علم پام‌وړ بنسټیز پرمختګ روان و او داسې اصطلاحات راڅرګند شول چې د علم یا ساینس او غیر ساینس ترمنځ یې روښانه پولې رامنځته کړې، لکه "ساینس پوه" او "ساینس وزمه یا سیوډوساینس". د ۱۸۳۰مې او ۱۸۵۰مې لسیزو په اوږدو کې، کله چې باکونېزم مشهور و، د وېلیم وېوېل، جان هرشل، جان سټوارټ مېل په څېر طبیعت پال د "استقراء یا induction" او "حقايقو" په اړه په بحثونو کې سره ښکېل وو او پر دې یې تمرکز و چې علم او پوهه څه ډول تولیدېدای شي. د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې، د واقعیت پالنې یا ریلېزم او انتي ریلېزم په اړه د ځواکمنو علمي تیوریو په توګه بحث ترسره شو چې د مشاهدې یا کتنې له ساحې هاخوا پراخ شو.
د علمي مېتود عناصر
د علمي څېړنې لپاره کارېدونکي بنسټیز مېتود د تشرېح لپاره بېلابېلې لارې شته دي. علمي ټولنه او علمي فیلسوفان په ټولیزه توګه د مېتود د برخو پر لاندې ډلبندۍ سره یوه خوله دي. دا مېتودولوژیکي عناصر او د کړنلارو تنظیم د ټولنیزو علومو په پرتله تر ډېره د تجربوي علومو ځانګړتیا ده. له دې سره سره، د فرضیو جوړولو، د پایلو ازمویل او تحلیل، او د نوو فرضیو جوړولو دوره یا کړۍ به له لاندې بیان شوې دورې سره ورته وي.
علمي مېتود یو تکراري او دوراني بهیر دی، چې له لارې یې معلومات په پرله پسې توګه بدلېږي. دا په ټولیز ډول د لاندې عناصرو له لارې په بېلابېلو ترکیبونو او ګډونونو کې د پوهې پرمختګ ته په ودې ورکولو سره پېژندل شوی.
د علمي مېتود هر عنصر د احتمالي تېروتنو لپاره د دقیقې ارزونې (peer review) تابع دی. دا کړنې ټول هغه څه نه بیانوي چې پوهان یې ترسره کوي، بلکې تر ډېره په تجربوي علومو کې کارېږي (لکه په فزیک، کېمیا، بیولوژي، او ارواپوهنه کې). پورتني عناصر ډېری وختونه په زده‌کړه‌ییز سیستم کې د "علمي مېتود" په توګه تدریسېږي.
علمي مېتود یوه یوازې نسخه نه ده: دا مېتود هوش، تخیل او نوښت ته اړتیا لري. له دې نظره، دا د معیارونو او کړنچارو یوه بې‌فکره ټولګه نه ده، بلکې یوه روانه دوره یا څرخه ده چې په همېشنۍ توګه ډېر ګټور، دقیق او هراړخیز ماډلونه او مېتودونه رامنځته کوي. د بېلګې په توګه: کله چې انشټاین د نسبیت ځانګړې او عمومي تیورۍ رامنځته کړې، هغه په هېڅ ډول د نیوټن اصول رد یا کم‌ارزښته نه کړل. بالعکس، که د انشټاین له تیوریو څخه نجومي یا ستوریز لویوالی، د بڼکې رڼا، او ډېر تېزوالی ترې لرې کړل شي – ټولې هغه ښکارندې چې نیوټن نه شو کتلی – د نیوټن معادلې هغه څه دي چې پاتې کېږي. د انشټاین تیوري د نیوټن د تیوریو پراختیا او سمونونه دي او له همدې امله د نیوټن پر کار باور زیاتوي.
د پورتنیو څلورو ټکو یوه تکراري، رښتینې یا پراګماټیکه طرحه ځینې وختونه د وړاندې تګ لپاره د یوه لارښود په توګه وړاندې کېږي:
په دغه ګام په ګام مېتود کې اخښل شوې تکراري دوره یا څرخه له ۳ څخه ۶ ټکي ته ځي او بېرته ۳ ته ورګرځي.
په داسې حال کې چې دا ټولیزه اډانه د فرضیې(ازموینې) د یوه ساده(اسانه) مېتود ښودنه کوي، د پاول فېیېرابنډ په ګډون، ډېری فیلسوفان، تاریخ‌پوهان او ساینسي ټولنپوهان ادعا کوي چې، د علمي مېتود دا ډول توضیحات، له هغو لارو سره ډېر لږ تړاو لري چې ساینس او علم په کې په رښتیني توګه عملي کېږي.
چين ماچين
چین ماچین د پښتو په زړو او لرغونو کیسو او افسانو او لنډیو ( ټپو) کې د چین ماچین دکلمې ډیره یادونه شوې ده .د چین ماچین کلمه په زړو پښتو تاریخونو کې کې هم راغلې ده. چین ماچین شمال لویدیز چین یاختیز ترکستان ته ویل کیږی چې د چین د هیواد دسینکیانګ ایا لت دی او دابن بیطار دمفرداتو دلومړي ټوک په ۱۳۱ مخ کې په عربی ژبه کې صین الصین راغلی دی چې مقصد او موخه یې همدا چین ما چین دی چې مشهور ښارونه یې کاشغر، ختن، آک سو، یارکند، تورفان، کوچا و ارومچی دي .ختیز ترکستان۱،۸۲۸،۴۱۷ وګړي لري اوخلک یې په ایغوري ژبه خبرې کوي .تاسو په لاندې نقشه کې په ابي رنګ کې چیني ترکستان یا چین ماچین لیدلی شئ !
بیتوریا
بیتوریا ښار په اسپانیایي Vitoria) د اسپانیا هیواد په باسک خپلواکه سیمه کې د الابا ولایت مرکز دی.
بوکر ټي واشنګټن
بوکر ټالیافیرو واشنګټن (د ۱۸۵۶ کال د اپریل ۵مه – د ۱۹۱۵ ز کال د نومبر ۱۴مه) یو امریکایی روزونکی، لیکوال، ویناوال او د متحدو ایالتونو د ګڼو ولسمشرانو سلاکار و. ښاغلی واشنګټن د ۱۸۹۰ او ۱۹۱۵ ز کلونو تر منځ د افریقايي‌الاصله امریکايي ټولنې مخور مشر او د اوسنیو تور پوستانو یو مخکښ عالم و. واشنګټن د امریکا د تور پوستو مشرانو له وروستي نسل نه و چې د غلامۍ په حالت کې وزېږېد او د پخوانیو غلامانو او د هغوی د بچیانو پر رسا غږ بدل شو. دوی په سويلي ایالتونو کې تر بیا رغونې وروسته د نولسمې پېړۍ په پای او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې له حقونو محروم او د «جېم کرو» د تبعیضي قوانینو په وضع کېدو سره تر ظلم لاندې وو.
واشنګټن د افریقايي‌الاصله امریکایانو د کاروبارونو پلوی او د تور پوستانو د تجارت د ملي اتحادیې له بنسټګرانو نه و. کله چې په ۱۸۹۵ ز کال کې په سویل کې «لېنچ قانون» اوج ته ورسېد، واشنګټن یوه وینا وکړه چې د «اتلانتا د جوړجاړي» په نامه پېژندل کېده او په ملي کچه مشهوره وه. واشنګټن د دې پر ځای چې په سويل کې په مستقیم ډول د «جېم کرو» نژادي تبعیض او د تور پوستو رای ورکوونکو محرومیت وګواښوي، د زده‌کړو او کار موندنې له لارې يې د تور پوستانو پرمختګ غوښت.
په شمال کې د «ډو بویس» په مشرۍ تور پوستو فعالانو په لومړي سر کې د اتلانتا د جوړجاړي ملاتړ وکړ، خو وروسته بیا مخالف شول او پرېکړه یې وکړه چې سیاسي بدلون ته د کار لپاره د رنګین پوستانو د پرمختګ ملي ټولنه جوړه کړي. دوی په محدود بریالیتوب سره هڅه وکړه، د تور پوستانو د ټولنې مشرۍ ته د واشنګټن سیاسي کار له ګواښونو سره مخامخ کړي، خو هغه په شمال کې د سپین پوستو متحدانو تر منځ پراخې شبکې جوړې کړې. د واشنګټن تر مړینې څو لسیزې وروسته په ۱۹۵۰مو ز کلونو کې د مدني حقونو غورځنګ تر نورو فعاله او پرمختللې تګلاره پیل کړه، دا تګلاره په سويل کې د خلکو د نویو ادارو پر بنسټ ولاړه وه، دغه ادارې د نژادي برابرۍ کانګرېس، له تاوتریخوالي پرته د زده‌کوونکو د همغږۍ کمېټه او د سويلي مسیحیانو د مشرۍ کنفراس و.
حدود
دا چې اسلام د عدل او اعتدال دين دى انسان ته يې په ورځني ژوند كې د ژوند داسې لارې چارې ټاكلي چې له مخې يې د نورو انسانانو ژوند هم په امن او سوكالۍ كې ترسره كېدلاى شي اسلام د سلامتيا دين دى او په هره پرېكړه كې يې د انسانانو د ورځني ژوند ساتنه او پالنه له ورايه برېښي تر هغې چې انسانان په اسلامي روحيه سمبال وي او د نورو حقونو ته په ارزښت او درنښت ژمن وي هيڅ ستونزه نه پيدا كېږي، خو لكه چې انسانان د ژوند په ډگر كې له ټاكليو پولو څخه تېرى كوي د نورو حقونو باندې ناروا او ناسمې ولكې كلكوي بيا نو د اسلام په سپېڅلي دين كې داسې قوانين او مقررات شته چې له مخې يې تېري كوونكي انسانان كنترولېدلاى شي او د هغوى د تجاوزونو او ظلمونو څخه مظلوم وگړي نجات موندلاى شي.نو د دې لپاره چې زموږ ټولنه هم اصلاح او په كې ميشت تيري كونكي او ظالمان د نجات لاره ومومي په همدې هيله مو دا دى د اسلامي حدودو لړۍ پيل كړې چې له همدې گڼې څخه به په نوبت سره دغه لړۍ پرمخ وړو، خداى ج دې وكړي چې تاسې ترې د ژوند په ټولو برخو كې گټه پورته كړئ.
بوکر ټي واشنګټن
د مدني حقونو په ټولنه کې د «بوکر» میراث د بحث وړ و. که څه هم ده به ویل چې اوږدمهالې ستره موخه یې د سوېل مېشتو افریقايي الاصله امریکايي وګړو حقونه ترلاسه کول دي، خو تر مړینې وروسته له دې امله ډېرې نیوکې پرې وشوې چې ګواکي له سپين پوستانو سره یې سازش کړی و. بل لیدلوری چې د شلمې پېړۍ په وروستیو کې رامنځته شو، وايي چې له ۲۰۱۰ ز کال وروسته ډېرو څېړنو «د واشنګنټن د لاسته راوړنو، میراث او مشرۍ ننګه او ستاینه کړې ده».
حدود
د اسلام په سپېڅلي دين كې د حدودو د اقامې خورا زيات حكمتونه ښودل شوي دي او ډېرې گټې لري. اسلامي پوهان وايي كله چې ټولنه كې يو حد تطبيق او ترسره شي له يوې لورې هماغه انسان چې حد پرې تطبيق شوى دى راتلونكى كې د جرم د ترسره كېدا څخه ځان ساتي او له بلې لورې د حد په تطبيق كې لويه ټولنيزه گټه دا ده چې نور مجرمين او تېرى كوونكي ډارېږي، كوښښ كوي چې د جرايمو څخه ځانونه وساتي ځكه هغوى سره دا احساس پيدا كېږي كه موږ د چا په ځاني- مالي حقونو تېرى وكړ، نو موږ هم له داسې انجام سره مخ كېدلاى شو، همدا راز د حدودو په تطبيق كې د ټولنې امن او سوله نغښتې ده، د اسلام د سپېڅلي دين د مقرراتو له مخې ويلاى شو چې د اسلامي حدودو تطبيق په ټولنه كې د امن او سولې ضامن دى، اسلام په خورا حكيمانه ډول د انسان د نفس، وينې او مال د ساتنې لپاره داسې مقررې وضع كړي چې بېلگه يې په نورو اديانو كې نشي ليدل كېدلاى، په ټولنه كې د اسلامي حدودو تطبيق دومره گټور كار دى چې د اسلام ستر پيغمبر محمد مصطفى (ص) يې تشبېه د باران سره وركړې ده، ابن ماجه او نسايي د رسول الله (ص) حديث نقل كړى. رسول الله (ص) ويلي. د الله (ج) په زمكه كې چې يو حد تطبيق شي نو د څلوېښت ورځو باران څخه ډېر غوره والى لري، گومان كوم د حديث څخه به همدا موخه لاس ته راشي چې د باران په وسيله د زمكې ټول نباتات راژوندي كېږي په نوي ژوند او نوې ودې پيل كوي لكه څرنگه چې باران كې د زمكې د نباتاتو همدارنگه د نورو حيواناتو او حشراتو د ژوند راز پروت دى همدارنگه د اسلامي حدودو په تطبيق كې د انسانيت د ژوند، ودې، پالنې او ساتنې راز پروت دى، كه اسلامي حدود په رښتينې ډول تطبيق او ترسره شي يقيني خبره ده چې په ټوليز ډول به د انسانانو وينه، مال او عزت ساتلى وي، دا چې د اسلامي حدودو جزاگانې كومې ځانگړتياوې لري، په دې اړه اسلامي پوهان وايي چې د
بوکر ټي واشنګټن
عمومي کتنه
واشنګټن د یوې افریقايي‌الاصله غلامې امریکايۍ «جېن» زوی دی. په ۱۸۵۶ ز کال کې په ویرجنیا کې د غلامۍ په حالت کې وزیږېد. له غلامۍ نه تر آزادېدو وروسته یې مور خپله کورنۍ سوېلي ویرجنیا ته بوتله، تر څو له خپل مېړه «واشنګټن فرګوسن» سره یوځای شي. «سويلي ویرجنیا» له «ویرجنیا» نه جلا شوې وه او د کورنۍ جګړې په جریان کې د یوه ازاد ایالت په توګه له اتحادیې سره یوځای شوه. بوکر ټي واشنګټن د یوه ځوان نارینه په توګه خپلې لارې ته د همپټون انستېتیوت (د تور پوستانو یو تاریخي کالج دی چې دا مهال همپټون پوهنتون نومېږي) له لارې دوام ورکړ او په وېلنډ سیمنري کالج (چې دا مهال د ویرجنیا یونین پوهنتون نومېږي) کې یې ګډون وکړ.
حدود
حدودو جزاگانې څلور برخې لري:
لومړى: د جزاگانو اهداف يا موخې څه دي؟ دويم: د مقدار او اندازې ټاكنه يې. درېيم: هغه بنسټونه چې جزاگانې پرې ولاړې دي. څلورم: د جزا د تنفيذ او ترسره كولو څرنگوالى. د لومړۍ برخې په اړه فقهاء ليكي چې د حدودو تطبيق او تنفيذ د دې لپاره دى چې مجرمين وكړول شي، ووېرول شي، عبرت واخلي تر څو راتلونكي كې د جرم مرتكب نه شي او نور مجرمين د ده په وسيله وډار شي تر څو هغوى د جرمونو په ترسره كولو كې اخته نه شي، كله چې يو جرم په هراړخيز ډول ثابت او كره شي مجرم يې په اړه اقرار وكړي يا پرې گواهان تېر شي بيا نو د اسلام د سپېڅلي دين دريځ په دې برخه كې روښانه دى چې نور نو د مجرم شخصيت او حيثيت خپل اعتبار له لاسه وركړ، پكار ده چې اسلامي حدود ورباندې بې له قيد او شرطه تطبيق شي داسې مهال كې حاكمانو او د حدودو تطبيقوونكو ته د قرآنكريم د اتلسمې سيپارې د نور د سورة د دويم ( 2 )آيت پرېكړه كتل ضروري ده، ياد شوي آيت كې د زنا د حد په اړه داسې پرېكړه شوې ده چې ژباړه يې داسې ده: زناكاره زنانه او زناكار سړى پس ووهئ هر يو له دې دواړو نه سل سل درې او نه دې نيسي تاسو لره په دې دواړو باندې ترس كول، نرمي كول په جاري كولو د دين د الله (ج) كې كه چرې يې تاسې چې ايمان لرئ په الله او په ورځ وروستۍ باندې او حاضر دې شي عذاب د دې دواړو ته يوه ډله د مؤمنانو نه.
بوکر ټي واشنګټن
عمومي کتنه
واشنګنټن په ۱۸۸۱ ز کال کې په «الاباما» کې د ټسکېګي انستېتیوت لومړنی مشر وټاکل شو. دا انستېتیوت د تور پوستانو د لوړو زده‌کړو لپاره جوړ شوی و. ښاغلي واشنګنټن دغه کالج په بنسټیز ډول پراخ کړ او له درسي ټولګیو نیولې د خوب تر ځایه یې د ودانۍ په جوړولو کې له محصلانو مرسته وغوښته. په کالج کې کار د زده‌کوونکو د زده‌کړو لپاره بنسټیز بلل کېده. دوی یوه لویه کرونده لرله، تر څو د ګټې لپاره تکیه پرې وکړي، حیوانات وروزي او اړین محصولات وکري. واشنګټن د کالج پراخولو ته دوام ورکړ. دی په ۱۸۹۵ ز کال کې د اتلانتا د خبرو له امله چې د سیاستوالو او عامو خلکو پام یې ځان ته را جلب کړ، په ملي کچه مشهور شو. ښاغلی واشنګنټن د افریقايي‌الاصله امریکایانو پر رسا غږ بدل شو. د تور پوستانو په ډېرو ټولنو کې یې د ملاتړو یوه پراخه شبکه جوړه کړه، چې اصلي ملاتړي په کې تور پوستي وزیران، روزونکي او سوداګر وو. واشنګټن د تور پوستانو په سیاست کې واکمن رول ولوباوه او د سويل د تور پوستو ټولنو او لېبرال سپين پوستو (په ځانګړې توګه د شمالي د شتمنو سپین پوستو) تر منځ یې پراخ ملاتړ خپل کړ. ده په سیاست، بشرپالنه او زده‌کړو کې مهمو مشرانو ته لاسرسی پیدا کړ. د واشنګټن په هڅو کې له سپین پوستانو سره همکاري او د شتمنو بشر پالو د ملاتړ جلب شامل وو. واشنګټن ټینګار کاوه چې تور پوستانو ته د برابرو ټولنیزو حقونو د ترلاسه کولو لپاره تر ټولو باوري لاره د «صنعت، سپما، ځيرکۍ او ملکیت» ښودل دي.
حدود
حدودو جزاگانې څلور برخې لري:
آيت كې هر زناكار سړى او زناكارې ښځې لپاره كه واده يې كړى وي يا يې نه وي كړى سل درې ټاكل شوي دي خو بيا صحيح حديث كې واده شويو لپاره رجم يا په كاڼو ويشتل دي سره د اختلاف د اهل علمو او په غير واده والاؤ باندې يو كال لپاره بهر له ملك نه شړل دي سره د اختلاف د علماؤ، اصلي موخه مو د آيت په رانقلولو كې دا وه چې چا باندې په اقرار يا شرعي شهادت سره جرم ثابت شي بايد د حد په تطبيق كې ورسره له رعايت او نرمۍ څخه كار وانه خيستل شي ښايي اسلامي مقررات پدې اړه ټينگار له دې امله كوي چې له يوې لورې حد اسماني او قوانين امر دي تطبيق يې په درست ډول اړين كار دى او له بل لوري بۀ د حد په سم ډول تطبيق كې گټه دا وي چې محكوم عليه به د حد سره سم له منځه لاړ شي ټولنه او د ټولنې وگړي به يې له شر څخه په امن شي او كه ژوندي پاتې شي نو د نورو لپاره به د اسلامي حدودو د تطبيق په ډگر كې ژوندۍ بېلگه وي هغه پدې مانا چې د اسلامي حدودو د تطبيق بنسټيزه موخه د ټولنې او د ټولنې اوسېدنكيو ته د عامه گټو او مصلحتونو خوندي ساتل، د فساد، ورانۍ او گډوډۍ مخه نيول او د سلامتيا، ارامتيا او سوكالۍ فضا برابرول او واكمن كول دي. د همدې امله اسلامي فقهاء وايي چې كله د كوم جنايت كوونكي قضيه قضايي ارگان ته ورسېږي او جرم يې ثابت شي د قضايي ارگان چارواكي دا حق نه لري چې جنايت كوونكي وبښي.
بوکر ټي واشنګټن
عمومي کتنه
شمالي منتقدانو د واشنګټن پراخه او ځواکمنه اداره «د ټکسېګي ماشین» وبلله. تر ۱۹۰۹ز کال وروسته د NAACP مشرانو په ځانګړې توګه «ډبلیو.اي.بي. ډي بویس» پر واشنګټن نیوکې وکړې. دوی غوښتل چې د مدني حقونو د اجنډا لپاره باید د احتجاج پیاوړی غږ پورته شي، واشنګټن ورته وویل چې دا ډول مبارزه ښايي په ټولنه کې د تور پوستانو لپاره د لا ډېر ناورین لامل شي او له ملاتړو سپین پوستانو سره همکاري په اوږد مهال کې له پراخې نژاد پالنې سره د مبارزې یوازنۍ لاره ده. هماغه مهال ده په پټ ډول د مدني حقونو د اړوندو قضیو د قضايي دعوو لپاره بودیجه ورکړه، د نمونې په توګه: د هغو اساسي او سويلي قوانینو د ګګواښولو لپاره چې د پېړۍ له پیله یې تور پوستي په ټول سويل کې محروم کړي وو. هغه مهال افریقايي الاصله امریکایان تر ډېره له جمهوري غوښتونکي ګوند سره تړلي وو او واشنګټن د جمهوري غوښتونکو له ملي مشرانو سره نږدې اړیکې لرلې. ولسمشرانو «تیوډور روزلټ» او «ویلیام هاوارډ ټافټ» ډېری وخت له ده نه سیاسي مشورې غوښتې.
حدود
سرچينه
http://www.tolafghan.com/srak/index.php?action=detail&post_id=2366&b_id=22
بوکر ټي واشنګټن
عمومي کتنه
واشنګټن له ښوونې سره پر مرستې سربېره ۱۴ کتابونه هم ولیکل. د هغه ژوند لیک « Up from Slavery » چې د لومړي ځل لپاره په ۱۹۰۱ ز کال کې خپور شو، لا هم په پراخه کچه لوستل کېږي. واشنګټن د لېږد په یوه ستونزمن پړاو کې د نژادونو تر منځ د کاري اړیکو د ښه‌والي لپاره ډېر څه وکړل. د ده کار له تور پوستانو سره د زده‌کړو، مالي ځواک او د متحدو ایالتونو پر حقوقي سیستم د پوهېدو لپاره ډېره مرسته وکړه. دغه کار تور پوستانو ته د مدني حقونو د غورځنګ رامنځته کولو او ملاتړ مهارتونه ور زده کړل چې له امله یې د شلمې پېړۍ په وروستو کې د مهمو فدرالي مدني حقونو قوانین تصویب شول.
حدود
سرچينه
وېشنيزه:شريعت
بوکر ټي واشنګټن
د ژوند لومړي وختونه
د بوکر مور یوه افریقايي الاصله امریکايۍ غلامه وه او دی هم د غلامۍ په حالت کې د ویرجنیا په سويل لوېدیځ کې وزېږېد. ده ته د زېږون ورځ، میاشت او کال معلوم نه و (که څه هم تر مړینې وروسته یې شواهدو وښوده چې د ۱۸۵۶ ز کال د اپریل په ۵مه نېټه زېږېدلی). بوکر هېڅکله خپل پلار ونه‌پېژانده، که څه هم ویل کېږي چې سپین پوستی و او په ګاونډ کې یې اوسېده. دغه سړي د واشنګټن په ژوند کې هېڅ ډول عاطفي او مالي رول نه درلود.
واشنګټن د خپل ژوند له لومړیو کلونو راهیسې له کورني او دویم نوم پرته په «بوکر» مشهور و. مور، خپلوان، خویندې او وروڼه یې غلامان وو. ده وروسته ولیکل: "زما هېڅ نه په یاد کېږي چې ټوله کورنۍ پر یوه دسترخوان را ټوله وي، له خدایه مو برکت غوښتی وي او کورنۍ مو په متمدن ډول خواړه خوړلي وي. په ویرجنیا کې او وروسته ماشومانو ته د بې ژبو حیواناتو په څېر خواړه ورکول کېدل. دلته به یوه مړۍ ډوډۍ وه، هلته یوه ټوټه غوښه. کله به یو ګیلاس شیدې وې او کله به لږ کچالو."
مړینه
پر ډېرو سفرونو او ډېر کار سربېره واشنګټن د «ټسکېګي» د مدیر په توګه خپل کار ته دوام ورکړ. په ۱۹۱۵ز کال کې یې روغتیايي حالت په چټکۍ سره مخ پر ځوړ و. په نیویارک ښار کې ناروغ شو او دوو بېلابېلو ډاکترانو تشخیص کړ چې «برایټ» ناروغي لري، دا د پښتورګو التهاب دی چې دا مهال «نفرایټس ناروغي» بلل کېږي. واشنګټن وویل چې یوازې څو ورځې به ژوندی وي او غوښتل یې چې په ټسکېګي کې مړ شي. د ۱۹۱۵ ز کال د نومبر میاشتې په ۱۴مه نېټه ټسکېګي ته ولاړ، له رسېدو څو ساعته وروسته د ۵۹ کلونو په عمر مړ شو. دوې ورځې وروسته یې د ټسکېګي انستېتیوت په کوچنۍ کلیسا کې د تدفین مراسم اجرا شول. په دغو مراسمو کې یې نږدې اته زره کسانو ګډون کړی و. دی همالته نږدې د ټسکېګي پوهنتون په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
جاينيزم
جینېزم (/ˈdʒeɪnɪzəm/)، چې په دودیز ډول د جین دارما په نوم یادېږي، یو پخوانی هندي دین دی. دا دین یو له پخوانیو هندي ادیانو ګڼل کېږي. د جینېزم درې اصلي ستنې یا ارکان اهنساahiṃsā  (عدم تاوتریخوالی)، انیکانتاودا anekāntavāda (عدم مطلقیت)، او اپریګراaparigraha  (له دنیا سره زړه نه تړل) دي.
جینان پنځه اصلي عهدونه یا ژمنې لري: اهیمساahiṃsā  (له هر ډول ژوندیو سره تاوتریخوالی نه کول)، ساتیاsatya  (حقیقت او رښتینولي)، استیاasteya  (غلا نه کول)، برهماچاریاbrahmacharya  (جنسي پاک‌لمني یا پرهېزګاري)، او اپریګرهaparigraha  (ملکیت نه لرل). دغو اصولو پر جین کلتور له ګڼو لارو اغېزه کړې، د بېلګې په توګه دا اصول عمدتا د ګیا خوړنې او غوښې نه خوړلو (vegetarian) د ژوندانه د ډول لامل شوي دي. پاراسپاروپاګراهو جیوانام Parasparopagraho jīvānām (د ارواحو دنده له یو بل سره مرسته کول دي) د دغې عقیدې شعار دی او ناموکارا منتر (Ṇamōkāra mantra) یې ترټولو عامه او اساسي دعا ده.
جینېزم د خپلو معنوي عقایدو او تاریخ ریښې د ۲۴ رهبرانو/پېشواګانو یا تیرتانکارانو (Tirthankaras) له سلسلې څخه مومي او د اوسنۍ زمانې په څرخه کې یې لومړنی کس ریشابادیوا (Rishabhadeva) دی، چې له دغه دود سره سم ملیونونه کاله مخکې یې ژوند کړی. درویشتم تيرتانکارا، چې پارشواناتا نومېده، تاريخپوهان يې تر نهمې قبل المیلاد پېړۍ پورې اړوند ګڼي. همدا راز څلورویشتم تيرتانکارا یې بیا مهاویرا و چې په شاوخوا ۶۰۰ قبل المیلاد کلونو کې اوسېدلی دی. جینېزم یو ابدي مذهب (dharma) ګڼل کېږي چې تیرتانکاران یې پکې په نړۍ کې د وجود (cosmology) د هرې دورې لارښوونه او رهبري کوي.
جینېزم د نړۍ یو له هغو پخوانیو ادیانو څخه دی، چې تر نن ورځې پورې عمل پرې کېږي. دا دین دوه ستر لرغوني فرعي دودونه لري، چې یو یې دیګامبرا (Digambaras) او بل یې هم سویتامبارا (Śvētāmbaras) دی او د پرهېزګارۍ یا زاهدانه اعمالو او جنسیت په اړه او ​​دا چې کوم متنونه مذهبي یا قانوني (canonical) ګڼل کېدای شي، په اړه یې مختلف نظریات لري. دواړه دودونه د عامو خلکو (شراواکا او شراویکا) له ملاتړ برخمن ملنګان یا دروېشان لري. د سویتامبارا دود بیا درې فرعي دودونه لري: مندرواسي (Mandirvāsī)، تیراپنتي (Terapanthi) او ستانکاواسي (Sthānakavasī). دا دین له څلورو تر پنځو ملیونو پورې پیروان لري، چې د جینانو په نوم یادېږي او ډېری یې په هند کې ژوند کوي. له هند څخه بهر یې ځینې لویې ټولنې په کاناډا، اروپا او متحده ایالاتو کې دي، او جاپان یې بیا د وراوښتونکو د ګړندۍ پراختیا موندونکې ټولنې کوربه دی. مهم جشنونه یا اخترونه یې پریوشنا او داس لکشنا، اشتانیکا، مهاویر جانما کلیانک، اکشایا تریتیا، او دیپاوالي بلل کېږي.
د جینانو د نفوس اټکل له څلور ملیونو څخه تر دولس ملیونو پورې کېږي.
عدم تشدد (ahimsa)
د اهنسا اصل (تاوتریخوالی نه کول یا ټپ نه جوړول) د جینېزم یو بنسټیز اصل دی. د دغه اصل له مخې یو څوک باید هر ډول تاوتریخوالی او تاوتریخجن فعالیتونه پرېږدي او د تاوتریخوالي نه کولو په اړه له همدغسې ژمنې پرته بیا نورې ټولې مذهبي چارې او چلندونه بې ارزښته دي. د جین په دیني تعالیمو او لارښوونو کې، دا مهمه نه ده چې تاوتریخوالی څومره سم یا د دفاع وړ دی، بلکې په ټوله کې یو څوک باید هېڅ ژوندی موجود ونه وژني او زیان ورونه رسوي، او په دې توګه عدم تشدد او له تاوتریخوالي ډډه کول په دغه دین کې ترټولو لوړه مذهبي دنده ده. د جين مقدس متون لکه اکرانګا سوترا (Acaranga Sūtra) او تاتورتاسوترا (Tattvarthasūtra) وايي چې هر څوک بايد د ټولو ژونديو موجوداتو وژنه پرېږدي، هغه که واړه وي يا لوی وي، خوځنده وي او که ناخوځنده وي. دیني تعالیم یې لارښوونه کوي چې یو څوک نه باید بل ژوندی موجود ووژني او نه هم د بل د وژلو لامل شي، او نه هم په مستقیم یا غیر مستقیم ډول له کوم قتل سره رضایت وښيي. پر دې سربېره، جینېزم د ټولو موجوداتو پر وړاندې نه یوازې په عمل کې بلکې په وینا او فکر کې هم پر عدم تشدد ټینګار کوي. دا اصل وايي چې د هرچا پر وړاندې د کرکې یا تاوتریخوالي پرځای، "ټول ژوندي موجودات باید له یو بل سره مرسته وکړي". جینان پر دې باور دي چې تاوتریخوالی د یو چا پر روح منفي اغېزه کوي او نړوي یې، په ځانګړې توګه کله چې تاوتریخوالی له ارادې، کرکې یا هم بې پروایۍ سره مل ترسره کېږي، یا کله چې یو څوک په غیر مستقیم ډول د یو انسان یا غیر انساني ژوندي موجود د وژلو لامل کېږي او یا یې هم له وژلو کېدو سره رضایت ښيي.
څو اړخیز حقیقت (anekāntavāda)
د جینېزم دویم بنسټیز اصل انیکانتاوادا دی، چې له انیکانتا ("څو اړخیزوالي") او وادا ("نظریه یا اصول") څخه اخیستل شوی دی. دا اصل وایي چې حقیقت او واقعیت پېچلي دي او تل ګڼ اړخونه لري. دا اصل زیاتوي چې واقعیت تجربه کېدای شي، مګر په بشپړ ډول پر ژبه بیانېدای نه شي. دغه اصل وایي چې د اړیکو  جوړولو لپاره د انسان هڅې نایا (Naya) "د حقیقت جزوي بیان" دی. د دغه اصل له مخې، یو څوک کولی شي د حقیقت خوند تجربه کړي، مګر د ژبې له لارې دا خوند په بشپړه توګه بیانولی نشي. باور پکې دا دی چې د تجربې د څرګندولو هڅې بیا سیات (syāt) یا "په ځینو مواردو کې" معتبرې دي، مګر بیا هم "شاید، یوازې یو لید، نیمګړتیا" ورسره مل وي. دغه اصل د پایلې په توګه وایي چې په همدې ترتیب روحاني حقایق هم تجربه کېدای شي مګر په بشپړه توګه بیانېدلی نشي. دا اصل وړاندې وایي، چې لویه تېروتنه پر اکانتا ekānta (یو اړخیزوالي) باور دی، چې پکې یو څه نسبي حقیقت مطلق ګڼل کېږي. دا نظریه پام‌وړ لرغونتیا لري او په بودايي متنونو لکه سمانفالا سوتا (Samaññaphala Sutta) کې موندل شوې ده. جین اګاماس (Jain Agamas) بیا وایي، چې ټولو ماوراء الطبیعه فلسفي پوښتنو ته د ځواب ورکولو لپاره د مهاویرا تګلاره یو "مناسب هو" (syāt) و. دا متنونه انیکانتاودا د بودا له تعالیمو څخه د یوه مهم توپیر په توګه معرفي کوي. بودا د منځنۍ لارې لارښوونه کړې او ماوراء الطبیعي پوښتنو ته د "همداسې ده" یا "داسې نه ده" ځواب کې افراط یې رد کړی. په مقابل کې مهاویرا خپلو پیروانو ته لارښوونه کړې چې "همداسې ده" او "داسې نه ده" دواړه ځوابونه ومني، او له "شاید" سره بیا د دې وړتیا هم ولري چې پر مطلق حقیقت پوه شي. دایمي وجود پکې د جیواjiva  (روح) او اجیواajiva  (موضوع) په توګه په یوه دوه اړخیز انیکانتاوادا چوکاټ کې تصور شوی دی.
له دنیا سره زړه نه تړل (aparigraha)
په جینېزم دین کې دریم اصلي یا بنسټیز اصل بیا اپریګرا دی چې معنا یې له دنیوي متاع سره زړه نه تړل دي. د راهبانو او راهبه ګانو په اند، جینېزم د هر ډول شتمنۍ، اړیکو او احساساتو د بشپړ عدم تملک د ژمنې غوښتنه کوي. پرهېزګاره یا زاهد په دیګمبارا (Digambara) دود کې د یوه سرګردانه دروېش په توګه مطرح دی، او په سویتامبارا (Śvētāmbara ) دود کې د یوه مېشت دروېش په توګه مطرح دی. د عوامو یا غیر روحاني جینانو لپاره بیا دا اصل د محدودې شتمنۍ لرل چې په صادقانه توګه ترلاسه شوې وي، او په خیرات یا خیریه لارو کې د اضافي اموالو یا شتمنۍ ورکول وړاندیز کوي. د ناتوبایي شاه (Natubhai Shah) په وینا، اپریګره پر مادي او رواني دواړو اړخونو تطبیقېږي. مادي ملکیتونه د شتمنۍ بېلابېلو ډولونو ته اشاره لري. رواني ملکیتونه بیا احساساتو، خوښونې او نه خوښونې، او په هره بڼه زړه تړلو ته اشاره لري. باور پکې دا دی چې له ملکیتونو سره بې کنټروله تړاو د یوه شخص شخصیت ته مستقیم زیان رسوي.
د جین اخلاقیات او پنځه عهدونه یا سوګندونه
جینېزم د پنځو اخلاقي دندو لارښوونه کوي، چې پنځه قولونه یا سوګندونه یې بولي. دغو ژمنو ته د جینېزم د عوامو پیروانو لپاره انوورتاس anuvratas (کوچني تعهدات) ویل کېږي، او د جیني روحانیونو یا دروېشانو لپاره بیا مهاورات mahavratas (لوی تعهدات) ویل کېږي. د دواړو لپاره یې اخلاقي اصول دا وړاندیز کوي چې جینان یوه ګورو guru (ښوونکي، سلاکار)، دیوا deva (جینا، خدای)، او عقیدې یا نظریې ته لاسرسی لري، او دا چې هر فرد له پنځو جرمونو څخه پاک دی: د عقیدې په اړه شک، د جینېزم د حقایقو په اړه بې باوري. د جین له تعلیماتو او لارښوونو سره صادقانه علاقه یا تمایل، د ملګرو جینانو په رسمیت پېژندنه، او د دوی د روحاني کارونو ستاینه. دا ډول یو شخص د جینېزم لاندېني پنځه عهدونه پر ځای کوي:
سرچینې
وېشنيزه:مذهب
لویدیځه افریقا
د دې سیمې خلک په کلتوري توګه د درې کورنیو له ژبو سره تړاو لري. په شمالي او د سهارا هغه برخه کې چېرې چې کم وګړي لري عرب او ایمازیغېن اوسیږي ایمازیغېن خلکو ته بېر بېر هم وایي او مفرد یې امازیغ ده ژبه یې هم د بېر بېر په نامه یادیږي او بېربېر ژبې ته ډېر خلک د افرو ازیاتیک (Afro-Asiatic) یا د افریقا اسیاي ژبه نوم هم اخلي. په سوېل کې چېرې چې د سېنګال سیند او د نایجریا سیند سره یو ځای کیږي نیجر کونګو ژبې وایي. د چاډ جهیل سره چار چاپیره او د نایجریا د سیند په اوږدو کې خلک د سهارا نیلو ژبې وایي. خپله کې ډېر سره تړلی ژوند لري خو د ژبو له مخې یې وېش او پېژند نه کېدای شي
تړلې لیکنې
افریقا لویې وچې
د کبېک هوکړه
د کبېک هوکړه د بریتانیا او متحده ایالاتو ترمنځ یوه محرمانه هوکړه وه چې د اټومي انرژي او، په ځانګړې توګه، اټومي وسلو په تړاو د ساینس او انجنیري د همغږې شوې پراختیا لپاره شرایط په‌کې مشخص شوي وو. دغه هوکړه د ۱۹۴۳ز کال د اګوسټ پر ۱۹مه، د کاناډا د کبېک په کبېک سیټي کې، د کبېک لومړي کنفرانس کې، د دوه‌یمې نړیوالې جګړې پر مهال، د وېنستون چرچیل او فرانکلین د. روزولټ ترمنځ لاسلیک شوه.
د کبېک هوکړې په ډاګه کړه چې متحده ایالات او بریتانیا به خپلې سرچینې، د اټومي وسلو د پراختیا لپاره، سره شریکوي او هېڅ هېواد به یو د بل، یا پرته له دوه‌اړخیزې موافقې څخه د نورو هېوادونو پر وړاندې دغه وسلې نه‌کاروي، یا د هغو په اړه معلومات به له نورو هېوادونو سره نه‌شریکوي. د دغې هوکړې له‌مخې، وروسته له‌جګړې څخه د بریتانیا له‌خوا د اټومي انرژي د سوداګریزې یا صنعتي کارونې په تړاو، متحده ایالاتو ته د وېتو حق ورکړل شو. دغې هوکړې د بریتانیا د ټیوب الیاژونو پروژه د امریکا له منهتن پروژې سره مدغم کړه او مدغم شوې پروژې د کنټرول لپاره د ترکیبي پالیسي کمېټه رامنځ‌ته شوه. که څه هم کاناډا د دغې هوکړې پلاوی نه‌ؤ، خو د دغو هلوځلو لپاره د کاناډا ونډې‌اخېستنې ته په کتو سره، د ترکیبي پالیسي په کمېټه کې یو کاناډایي استازی هم وګومارل شو.
د بریتانیا ساینس‌پوهانو، منهتن پروژه کې د بریتانیا د ونډې د یوې برخې په توګه ستر خدمتونه ترسره کړل او د ۱۹۴۵ز کال په جولای کې د هوکړې له‌مخې د بریتانیا اړینه پرېښه ورکړل شوه ترڅو د جاپان پر وړاندې اټومي وسلې وکارول شوي. د ۱۹۴۴ز کال د سپټمبر میاشتې «Hyde Park Aide-Mémoire» د انګلیس او امریکا د همکارۍ لړۍ د جګړې وروسته دورې پورې وغځوله، خو د جګړې پای ته رسېدو وروسته، له بریتانیا سره د اتحاد لېوالتیا په امریکا کې کمه شوه. د مک‌ماهون قانون د «ممنوعه معلوماتو» د کنټرول کولو له‌لارې تخنیکي همکارۍ ته د پای ټکی کېښود. د ۱۹۴۸ز کال د جنوري پر ۷مه، د کبېک هوکړې خپل ځای «موقتي هوکړې یا modus vivendi» ته ورکړل او هغه داسې یوه هوکړه وه چې د متحده ایالاتو، بریتانیا او کاناډا ترمنځ د تخنیکي معلوماتو شریکولو ته یې تر یوه بریده اجازه ورکوله.
مخینه
نیوترون، د ۱۹۳۲ز کال په فبروري کې، د کمبرېج پوهنتون په کاوندېش لابراتور کې، د جېمز چادویک له‌خوا کشف شو. د ۱۹۳۲ز کال په اپرېل کې، په کاوندېش کې د هغه همکارانو «جان کوک‌کروفت» او «اېرنست والتون» د ګړندیو پروتونو په وسیله د لیتیم اټومونه تجزیه کړل. وروسته، د ۱۹۳۸ز کال په ډسمبر کې، اوتو هان او فریتز ستراسمان، په برلین-داهلِم کې د هان په لابراتوار کې، یورانیم د بطي نیوترونونو په واسطه بمبار کړ او پام یې وکړ چې باریم تولید شوی دی. هان خپلې همکارې ته، چې له خپل وراره اوتو فریش سره وه، خبر ورکړ چې د یورانیم هسته تجزیه شوې ده. د بیولوجیکي حجرو وېش ته په قیاس سره، هغو دغې لړۍ ته د «هستې انشقاق» یا په ساده توګه «انشقاق» نوم ورکړ.