cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغانستان کې د يهوديانو تاريخ
په افغانستان کې د يهوديانو تاریخ لږ تر لږه 2500 کاله پخوانی دی. لرغوني ايراني روايتونه ښيي چې په 587مخزېږديز کې د يهودا د پاچايۍ له سقوط وروسته، يهوديان په بلخ کې مېشت شوي، کوم ځای چې د زرتشتيانو او بودايانو پخوانی پياوړی مرکز و. په ډېرو وروستيو وختونو کې، د کډوالۍ، او په عمده ډول اسرائيلو ته د تګ له امله د يهوديانو ټولنه په بشپړ ډول له منځه ولاړه. په 2021ز کال کې د طالبانو د پراخه بريدونو پر مهال، يوازې دوه يهوديان په هېواد کې اوسېدل: زابلون سيمينتوف او د هغه لېرې تربور «تووا مرادي». د طالبانو له خوا د افغانستان اسلامي امارت له اعلانولو ژر وروسته، دواړه سيمينتوف او مرادي په ترتيب سره د 2021ز کال د سپتمبر په اومه او نهه ويشتمه نېټه اسرائيلو ته ولاړل. اوس د افغان يهودي ټولنې اکثريت يې په اسرائل کې ژوند کوی، له څو سوو جوړه یوه کوچنۍ ډله يې په متحده ايالاتو او انګلستان کې هم مېشت دي.
په افغانستان کې يهوديانو د څرمنې او قرقل د سوداګرو، د ځمکې د مالکانو او پور ورکونکو یوه ټولنه جوړه کړې وه. د يهوديانو کورنۍ ډېری يې د هرات  او کابل په ښارونو کې اوسېدل، په داسې حال کې چې د هغوی مشرانو په ټول افغانستان کې د سوداګرۍ په موخه تګ راتګ کاوه؛ له چې دوی د ورېښمو لارې په مسيرونو تګ راتګ کاوه، نو خپلې دعاوې يې په عبراني او ارامي ژبو په غره ييزو ډبرو توږلي دي.
ابتدايي تاريخ
په افغانستان کې د یهوديانو د شتون شته تاریخچې اومې زېږديزې پېړۍ ته رسېږي، که څه هم د لرغونو ايراني روايتونو پر بنسټ افغانستان کې د اسرائيل او د يهودا له زمانې څخه يهوديان موجود وو. د ځينو پښتنو په منځ کې د اصل او نسب داسې نظريات شته چې ادعا لري د دوی پښت د اسرائيليانو له لس ورکو شويو قبايلو څخه دی. په لرغوني افغانستان کې د بلخ ښارګوټی د يهوديانو د ژوند يو مهم مرکز و؛ د ځينو اسلامي روايتونو پر بنسټ بلخ د حزقيل د خښېدو او د يرمياه کور و، چې دواړه یهودي او مسلمان پيغمبران وو. په هرات کې هم يهوديان مېشت شوي وو، کوم چې د ورېښمو پر لار او په نورو سوداګريزو لارو يو مهم ځای و. په اوسنيو وختونو کې، په دې ښار کې د يهوديانو د کلیو پاتې شونې اوس هم شته، چې په هغې کې د يهوديانو هديره هم شامله ده. د دولسمې پېړۍ عرب ځمکپوه محمد الادريسي ليکي چې د کابل په ښار کې د يهوديانو يوه سيمه وه. په اتلسمه پېړۍ کې، هغه يهوديان په کابل کې د نادرشاه د خزانۍ د ساتونکو په توګه مېشت شول، کومو چې د نوموړي په پوځ کې خدمت کړی و. په 20211ز کال کې، افغان ګنيزا، د افغانستان د غارونو په يوه لړۍ کې وموندل شوه، کومه چې د يوولسمې پېړۍ د يهوديانو د لاسي مخطوطو يوه ټولګه ده، په عبراني، ارامي، يهودي عربي او يهودي فارسي کې ترتيب شوې ده. شا اوخوا نهه ويشت پاڼې يې په 2013ز کال کې، په يروشلم (قدس) کې د اسرائيلو د ملي کتابتون له خوا رانيول شوې وې.
د شوروي د کډوالۍ بحران
د 1930ز لسيزې تر لومړيو پورې تقريباً 60000 کډوال له شوروي اتحاد څخه وتښتېدل او افغانستان ته ورسېدل. په 1932ز کال کې محمد نادرشاه له شوروي اتحاد سره په يو سرحدي تړون لاسليک وکړ، تر څو له شوروي مرکزي اسيا څخه افغانستان ته د سياسي پناه غوښتونکو مخه ونيسي. د همدې کال په وروستیو کې، افغانستان له هيواده د شوروي اصل لرونکو کډوالو په ايستلو پيل وکړ، يا يې بېرته شوروي اتحاد او يا يې په چين کې يوې ځانګړې سیمې ته استول. هغه شوروي يهوديان چې له مخکې څخه په افغانستان کې موجود و، او نيت يې درلود چې لا هم د سويل پر لور لېرې وتښتي په کابل کې ونیول شول، او ټول هغه شوروي يهوديان چې پر پوله نيول شوي وو، په سملاسي ډول له هېواده و ايستل شول. په شوروي يهوديانو تور پورې شوی و چې دوی د بالشويک تبلغاتو د خپرولو په موخه جاسوسي کوي.
د يهوديانو ضد مبارزه
په 1933ز کال کې د محمد نادرشاه له وژل کېدو وروسته افغانستان کې ډيری يهوديان له خپلو کورونو و ايستل شول او د دوی شمتنۍ غصب کړای شوې، خو په کار او سوداګرۍ د محدوديتونو لاندې د هرات او کابل په څېر په لويو ښارونو کې اوسېدل.
په 1935ز کال کې يهودي تيليګرافي ادارې خبر ورکړ چې پر افغان يهوديانو د یهود مېشتې سیمې قوانين تحميل شوي دي، له دوی غوښتنه کوي چې ځانګړی لباس پر تن کړي، له یهودي ښځو غواړي چې له بازارونو بهر و اوسي، له ټولو يهوديانو غواړي چې له مسجدونو په ځانګړي واټن کې ژوند کړي او يهوديان پر اسونو له سپرېدو منع کوي. په 1935ز کال کې، د نړيوال صهیوني کانګريس يو استازي وويل چې د يو اټکل تر مخې 40000 بخارايي يهوديان يا وژل شوي يا له لوږې مړه شوي دي.
د 1935ز کال په منځ کې، د دوه هلکانو تر منځ د شخړې له امله، چې يو يهودي او بل مسلمان و، په هرات کې ښار کې بغاوت پيل شو، په کوم ښار کې چې تر ټولو زیات يهوديان مېشت وو. دوه هلکان د نامعلومه لاملونو له امله په شخړه کې ښکېل شول، په کومه کې چې مسلمان هلک له زېنو لاندې راغورځېد. یهودي هلک، ابا بن سايمن، ملامته وبلل شو، او نورو دا اوازې خپرول پيل کړل چې هغه غوښتل مسلمان هلک يهودي کړي. له 1935 څخه تر 1941ز کال پورې، د صدر اعظم محمد هاشم (د پاچا اکا و) د واکمنۍ پر مهال، نازي المان په افغانستان کې تر ټولو زيات نفوذ لرونکی هېواد و. نازيانو ډيری افغانان اريايان بلل. په 1938ز کال کې، راپور ورکړل شوی چې يهوديانو ته يوازې د بوټانو د پاکونکو په توګه د کار کولو اجازه ورکړل شوې وه.
د کډوالۍ هڅې
ځينو افغان يهوديانو هڅه وکړه چې برتانوي هند ته کډوال شي، خو کله چې پولې ته ورسېدل، نيواکګرو چارواکو دوی د پاسپورټونو پر بنسټ ډلبندي کړل؛ کومو چې شوروي پاسپورټونه درلود پر هغوی د بالشويکي اړيکو تور پورې شو، او د داخلېدو اجازه ورنه کړل شوه. ډيری افغان يهوديان په څرګند ډول د برتانوي هندوستان د سلوکي کړنلارې له اصولو څخه د سرغړونې په تور بېرته د شوروي تر واک لاندې سیمو ته واستول شول، په داسې حال کې چې تاريخپوهانو دا حقيقت په پام کې نيولی چې د کډوالو له خوا به هندوستانيانو کې د سوسيال نظرياتو له خپرولو څخه د نيواکګر حکومت وېرې، او د ازادۍ خوځښت ته د هڅونې وړانديز د دې کډ،الو دبېرته استولو په پرېکړه کې ستره ونډه درلوده.
په هرات او کابل کې د يهوديانو د اوسېدو شرايط مخ په خرابېدو وو. په څرګند ډول ډېر افغان يهوديان، د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د 1940ز لسيزې په اوږدو کې برتانوي هند ته کډوال شول. د جګړې پر مهال زرګونو افغان يهوديانو فلسطين ته هم هجرت وکړ، خو ډېری يې هغه مهال فلسطين ته وکوچېدل، کله چې په 1948ز کال کې د اسرائيلو دولت جوړ شو. ځينې افغان يهيودانو همدا راز متحده ايالاتو ته کډه وکړه، ډيری يې د نيويارک ښار په کوين ښارګوټي کې اباد شول.
روغتیا پالنه
روغتیا پالنه مهالنۍ روغتيا په ١٣٨٤کال کې د ډاکټر اضغرخېل په مسووليت په ميدان وردګ ولایت کې په لومړي ځل له چاپ څخه راووته ، په دغې مهالنۍ کې روغتيايي مطالب چاپيږي.
سردار محمد عباس خان
سردار محمد عباس خان د سردار سلطان محمد خان طلايي ځوی او د يحيا خان ورور و. هغه يو ښه شاعر او ليکوال هم و.
وېشنيزه:افغان سرداران
خورشید سنګلاخت
خورشید سنګلاخت خورشيدسنګلاخت په ١٣٨٥کال کې د عبادي په مشرتوب په ميدان وردګ ولايت کې په لومړي ځل له چاپ څخه راووته ، په دغې مهالنۍ کې ډيرى  اقتصادي ، سياسي ، فرهنګي او ټولنيز مطالب چاپيږي.
د استوا کرښه
د استوا کرښه (Equator) د عرض البلد دایره چې شاوخوا ۴۰۰۷۵ کیلومټره (۲۴۹۰۱ مایله) محیط لري او ځمکه پر دوو شمالي نیمکرو وېشي. دا یوه فرضي کرښه ده چې صفر (0) درجې عرض البلد لري او د شمالي او سویلي قطبونو تر منځ پرته ده.
په فضايي (درې بُعدي) هندسه کې چې په ستورپېژندنه کې کارول کېږي، د یوې دوراني کُرې (لکه: یوه سیارې) استوا (د عرض البلد هغه دایرې) سره چې عرض البلد يې صفر درجې دی، موازي ده. دا د کُرې پر مخ یوه فرضي کرښه ده، چې له قطبونو نه مساوي واټن لري او په شمالي او سویلي نیمکرو يې وېشي. دا د کُرې د غوڅونې ټکی دی چې د دوراني پر محور عموده مستوي ده او جغرافیوي قطبونو تر منځ هر قطب ته په مساوي واټن کې پرته ده.
د استوا پر کرښه او ورنږدې، هره ورځ ټول کال د ماسپښین له خوا لمرنږدې په سر باندې (د سمت الرأس نه کابو۲۳ درجې) نېغ ولاړ وي. په پایله کې، د استوا کرښه د کال په اوږدو کې د ورځې له خوا د تودوخې یو څه ثابته کچه لري. په اعتدال کې (د مارچ ۲۰ او سپټمبر ۲۳) د لمرلاندې نقطه په کمه زاویه د ځمکې له استوا نه تېرېږي، د لمررڼا د ځمکې پر دوراني محور عمودي ځلېږي او ټول عرض البلدونه نږدې ۱۲ ساعته ورځ او ۱۲ ساعته شپه لري.
رېښه
دا نوم د منځنیو پېړیو له لاتیني کلیمې aequator نه په دې عبارت کې اخیستل شوی circulus aequator diei et noctis او معا يې ده 'هغه دایره چې شپه او ورځ سره مساوي کوي'، د لاتینې ژبې aequare کلیمه د "مساوي کولو" په معنا ده.
عمومي کتنه
د ځمکې د استوا عرض البلد د [دایرې د] قوس په 0° (صفر درجه) سره پېژندل کېږي. استوا د ځمکې د پنځو مهمو د عرض البلد دایرو نه یوه ده، څلور نورې یې دوه قطبي دایرې (د شمال قطب دایره او د سویل قطب دایره) او دوه استوايي دایرې دي (د سرطان حاره او د جدی حاره). د استوا کرښه، د عرض البلد یوازینی کرښه او ستره دایره ده – په دې معنا چې مستوي يې د ځمکې کُرې له مرکز نه تېرېږي. د ځمکې د استوا مستوي، چې کله بهر لوري ته افلاکي کُرې ته مرتسم شي، افلاکي استوا راپېژني.
د ځمکې د موسمونو په څرخ کې، استوايي مستوی په کال کې دوه ځله له لمر نه تېرېږي: په اعتدال کې په مارچ او سپتمبر میاشتو کې. یوه کس ته چې په ځمکه کې دي، لمر داسې برېښي چې په یادو وختونو کې يې د استوا کرښې په اوږدو (یا د افلاکي استوا په اوږدو) کې حرکت کوي.
له الهیو داس رولاس (Ilhéu das Rolas) نه تېرېدونکې په نښه شوې استوا کرښه، ساو تومې او پرینسیپ (São Tomé and Príncipe)
د استوا کرښې په نښه کوونکې د مارکو زیرو یادڅلی، ماکاپا، برازیل
پر استوا کرښه پرتې سیمې ترټولو لنډ لمرخاته او ترټولو لنډ لمرپرېواته تجربه کوي، ځکه د لمر ورځنی مسیر د کال په ډېری وختونو کې د اسمان څنډې (افق) سره نږدې عمود دی. د ورځې اوږدوالی (له لمرخاته نه تر لمرپرېواته) د کال په اوږدو کې نږدې یو شان ثابت دی، خو شپه ۱۴ دقیقې د اتموسفیري انکسار او د دې حقیقت له امله اوږده وي چې، د لمرخاته پیل (یا د لمرپرېواته پای) د لمر سترګه له افق سره په مرکز کې نه، بلکې په بره برخه کې له مماس سره کېږي.
ځمکه په استوا کې لږه راوتلې ده او منځنی قطر یې ۱۲۷۴۲ کیلومټره (۷۹۱۸ مایله) دی، خو په استوا کې قطر د قطبونو له قطر نه نږدې ۴۳ کیلومټره (۲۷ مایله) ستر دی.
له استوا کرښې سره نږدې سیمې، لکه: د فرانسوۍ ګېنا هېواد په کورو سیمه کې د ګینا فضايي مرکز، د فضايي بندرونو لپاره ښه ځایونه دي، ځکه دوی د هر عرض البلد تر منځ تر ټولو چټک دوراني سرعت لري، ۴۶۰متره (۱۵۰۹ فوټه) پر ثانیه. اضافي شوی سرعت پر ختیځ (د ځمکې د دوران پر لور) د ځمکې مدار ته د فضايي بېړیو د توغولو د سون توکو اړتیا راکموي او په هممهاله ډول د اپولو سپوږمۍ په څېر ماموریتونو پر مهال د میلان د صافولو لپاره د ګرانبیه تمریناتو مخه نیسي.
کره موقعیت
د استوا کره ځای دقیقاً ثابت نه دی، سمه استوايي مستوي د ځمکې پر دوراني محور عمود ده او د یوه کال په اوږدو کې ۹ مټره (۳۰ فوټه) خوځښت لري. دا اغېز باید په تفصیلي جیوفزیکي کچه اخیستنو کې په پام کې ونیول شي.
جیولوجیکي نمونې ښيي چې، استوا کرښې د ۱۲ میلیونه نه ۴۸ میلیونه کلونو مخکې موقعیتونه په پام وړ کچه بدل کړي دي، ځکه هغه رسوبي مواد چې د سمندر حرارتي جریانونو په وسیله تل ته شوي دي، په استوا کې ځای پرځای شوي دي. د حرارتي جریانونه په وسیله رسوبات د ځمکې د محور په وسیله معلومېږي، چې د ځمکې د سطحې لمریز پوښښ ټاکي. کولای شو د اورغورځونکو ټاپوګانو لړۍ په جغرافيوي نقشه کې، چې د ځمکې د قشر لاندې ګرمو نقاطو کې د محور او قشر د خوځښت له امله رامنځته شوي دي، د ځمکې په محور کې بدلونونه وګورو. دا چاره د هندی ټکټونیک پوښ چې د اوراسیا ټکټونیک پوښ سره متصادم شوی او د همالیا لوړې یې رامنځ ته کړې دي، اړیکه لري.
کره اوږدوالی
د جیوډیزی نړیوال انجمن (IAG) او د اسټرونومي نړیواله اتحادیه (IAU) یوه استوايي شعاع کاروي چې ۶۳۷۸,۱۳۶۶ کیلومټره یا ۳۹۶۳,۱۹۰۳ مایله ده (چې د AIU 2009 کمیت کې تدوین شوې ده). دا استوايي شعاع د IERS د  او ۲۰۱۰ز کال په کنوانسیونونو کې راغلې ده. همدا استوايي شعاع د IERS د ۲۰۰۳ز کال د بیضوي لپاره هم کارول شوې ده. که په رښتیا دایروي وای، د استوا اوږدوالی به په دقیقه توګه 2π چنده د شعاع وو، چې بیا کېږي ۴۰۰۷۵,۰۱۴۲ کیلومټره یا ۲۴۹۰۱,۴۵۹۴ مایله. GRS 80 (جیوډیټیک مرجع سیسټم ۱۹۸۰) چې د ۱۹۷۹ز کال د استرالیا په کانبیرا کې د IUGG په ناسته کې تایید او ومنل شو هم د ۶۳۷۸,۱۳۷ کیلومټره یا ۳۹۶۳,۱۹۱ مایله استوايي شعاع بیانوي. WGS 84 (نړیوال جیوډیټیک سیسټم ۱۹۸۴ز) چې د کارتوګرافۍ، جیوډيزي او د جی پي اېس په شمول د سټلایټ لارموندنې کې کارېدونکی معیاري سیسټم دی هم استوايي شعاع داسې بیانوي: ۶۳۷۸,۱۳۷ کیلومټره (۳۹۶۳,۱۹۱ مایله). هم د GRS 80 او هم د WGS 84 سیسټمونه د استوا اوږدوالی ۴۰۰۷۴,۰۱۶۷ کیلومټره (۲۴۹۰۱,۴۶۰۹ مایله) بولي.
جغرافیوي مایل د استوا کرښې د یوې قوس-دقیقې په توګه تعریف کېږي. له همدې کبله دا چې کومه شعاع په پام کې نیولې شوې ده، کمیتونه توپیر لري. د بېلګې په توګه، په WSG-84 کې واټن 1,855.3248 متره (6,087.024 فوټه) دی، خو په  IAU-2000 کې بیا 1,855.3257 متره (6,087.027 فوټه) دی. دلته په ټول واټن کې توپیر له یو ملي متر نه کم (۰,۰۳۹) دی (نږدې ۱,۸۶ کیلومتره یا ۱,۱۶ مایله).
شاه محمود سدوزى
محمود شاه درانی، چې د شاه محمود یا محمود شاه ابدالي په نامه هم یادېږي، شهزاده زېږېدلی او وروسته د ۱۸۰۱ز او ۱۸۰۳ز کلونو ترمنځ او بیا د ۱۸۰۹ز او ۱۸۱۸ز کلونو ترمنځ د افغانستان د دراني سترواکۍ واکمن پاتې شوی دی. له ۱۸۱۸ز نه تر ۱۸۲۹ز کال پورې په هرات کې واکمن و. دی د سدوزیو د کورنۍ د یوې برخې او د پوپلزیو د قبیلې درانی پښتون و، محمود شاه د تېمور شاه دراني زوی او د احمد شاه دراني لمسی و.
د استوا کرښه
کره اوږدوالی
د ځمکې ماډل به عمومي توګه د داسې کُرې په بڼه جوړېږي، چې د خپل محور په اوږدو کې ٪۰,۳۳۶ مستوی شوې ده. دا د دې لامل کېږي چې د نصف النهار (یو ستره دایره چې د دواړو قطبونو نه تېرېږي) په پرتله چې د استوا کرښه ٪۰,۱۶ اوږده وي. د IUGG معیاري نصف النهار، تر ټولو نږدې ملي متر ته، 40,007.862917 کیلومټره (24,859.733480 مایله) دی، یو قوس-دقیقه چې 1,852.216 متره (6,076.82 فوټه) ده، ښيي چې SI معیاري سمندري مایل 1,852 متره (6,076 فوټه او له ۳ مترو (۹,۸ فوټه) نه ډېر د جغرافیوي مایل په پرتله اوږد دی.
شاه محمود سدوزى
محمود شاه په ۱۷۶۹ز کال کې د خپل پلار تیمور شاه دراني په کور کې وزېږېد، چې مور یې یوه نامعلومه یوسفزۍ وه. محمود له خپلو وروڼو سره لوی شو، چې تر ټولو مهم یې زمان شاه درانی او شاه شجاع درانی وو. محمود شاه په اته کلنۍ کې د خپل پلار له خوا د هرات حکومت لپاره وټاکل شو.
تیمور شاه د ۱۷۹۳ز کال د می په ۲۰مه مړ شو. دې چارې په دراني سترواکۍ کې د ځایناستي کړکېچ رامنځته کړ. د هرات واکمن محمود په کندهار کې له خپل ورور همایون سره د زمان شاه دراني پر وړاندې یو ځای شو. زمان شاه د محمود ورور و او د تیمور شاه له خوا د دراني سترواکۍ لپاره ټاکل شوی ځایناستی و. زمان شاه په کابل کې د خپل تاج و تخت لپاره ټول مدعي سیالان راوبلل. وروسته یې خپل ټول ناسکه وروڼه د پینځو ورځو لپاره بندیان کړي وو، دوی له لوږې مړه کېدل، تر هغه وخته چې زمان شاه د دراني سترواکۍ د واکمن په توګه په رسمیت وپېژني، هماغه و، چې ټولو د محمود شاه په ګډون زمان شاه د واکمن په توګه وپېژاند.
سره له دې چې شاه محمود او همایون سره لاس یو کړی و، خو کله چې زمان شاه د همایون مقابلې ته شاه شجاع ور ولېږه، محمود شاه له خپل ملګري سره مرسته ونه کړه او زمان شاه ته یې د خپلې وفادارۍ ډاډ ورکړ. محمود شاه په هرات کې په داسې شرایطو کې حکومت کاوه، چې زمان شاه ته وفادار او د هغه تر واکمنۍ لاندې و.
د دراني سترواکۍ لومړۍ واکمني
محمود شاه د کابل پر لور حرکت وکړ، چې هلته په ۱۸۰۱ز کال کې د دراني سترواکۍ پاچا اعلان شو، په داسې حال کې چې زمان شاه په بالاحصار ماڼۍ کې بندي و.
د دراني سترواکۍ دولت او د الرحیم بغاوت
کله چې شاه محمود واک ته ورسېد، نو درانۍ سترواکي په ډېره ګډوډۍ کې وه، د سلطنت ډېره برخه د نیمه خپلواکو سردارانو ترمنځ وېشل شوې وه. وروسته زمان شاه له زندانه وتښتېد او له خپل ورور شجاع سره یې خوښي لمانځله. دوی دواړو له پېښوره وسله پورته کړه، تر څو محمود له واکه لرې کړي، خو شاه محمود بریالی شو او دغه ائتلاف یې مات کړ. د بخارا خان هم هڅه وکړه، چې پر بلخ یرغل وکړي، خو دغه هڅه یې د محمود شاه له خوا شنډه شوه. د دې په پایله کې، د میرویس هوتک له اولادې نه الرحیم د محمود شاه، د کندهار د نیولو او د غزني د کلابندۍ په اړه ښکاره بغاوت اعلان کړ. په داسې حال کې، چې دویم پوځ پر کابل د برید لپاره حرکت را وکړ. دواړه جګړې په یوې ورځ وشوې؛ لومړۍ جګړه په شیوه کيو کې وه، چې د محمود شاه  لښکرو ټول توخي غلجیان ووژل او د خپلې بریا د لمانځلو لپاره یې د ککریو منار جوړ کړ. دویمه جګړه له غزني نه کابل ته پر لار په سنګي پله کې وشوه، چې په پایله  کې یې الرحیم ووژل شو او د غلجیانو بغاوت له مینځه ولاړ.
په دراني سترواکۍ کې دویمه واکمني
د شاه محمود په بریا سره فتح خان بیا د وزیر په توګه وټاکل شو. هغه له دغه ځواکمن مقام نه د خپلو دښمنانو او مهمو والیانو د ګوښه کولو لپاره کار واخیست او خپل ناسکه ورور پردل خان یې د کندهار والي وټاکه. د پردل وروڼه هم د غزني، بامیان او کلات والیان وټاکل شول. د پردل کشر ورور د شاه محمود د بهرنیو چارو وزیر په توګه وټاکل شو. فتح خان هم خپل کشری ورور محمد عظیم خان د پېښور د والي په توګه ټاکلی و. شاه محمود له سیکانو سره د یوه کمپاین مشري هم کړې وه، چې د کشمیر د بېرته نیولو هڅه وکړي. هغه د سیکانو د سترواکۍ له واکمن رنجیت سینګ سره ائتلاف جوړ کړ او هغه ته یې د پوځي مرستو لپاره د نیمو صوبو عواید وړاندیز کړ. رنجیت سینګ دوه ځلې سرکشي وکړه او د اټک خلک یې اړ کړل، چې دا سیمه وروسپاري. کله چې فتح خان دغه خبر واورېد، نو هڅه یې وکړه، چې ښار بېرته ونیسي، خو د سیکانو له خوا په شا وتمبول شول. له سیکانو سره د شاه محمود ملګرتیا هم پر شخړې واوښته. وروسته کله چې شاه محمود او فتح خان کمپاین کاوه، د خواجه خنجي، سید عطا او د سید اشرف پلویانو بغاوت وکړ او عباس میرزا، چې د تیمورشاه دراني بل زوی و، د واک پر ګدۍ یې کېناوه. کله چې قزلباشو د شاه محمود په پوځ کې د دې کودتا خبر واورېد، پاڅون یې وکړ او بېرته کابل ته راغلل. شاه محمود او فتح خان چې خپله پاچهۍ یې په خطر کې لیدله، نو اړ شول چې خپل عملیات ودروي او بېرته پېښور ته راستانه شي، تر څو کابل ته د تګ لپاره یو پوځ چمتو کړي. شاه محمود هغوی په چټکۍ کابل ته ولېږل، هغه ځای ته چې ده له پلازمېنې بهر ګڼې جګړې کړې وې. شاه محمود بریالی شو او د ده پر وړاندې بغاوت ته یې ماتې ورکړه. مشران یې ونیول او په اعدام یې محکوم کړل، خواجه خنجي له اعدامولو وتښتېد او کوهستان ته لاړ. د فتح خان ناسکه ورور، دوست محمد خان د قزلباشو له پوځ سره پاتې شو، چې د کوهستان شاوخوا ډېرې سیمې یې ویجاړې کړې او فصلونه او باغونه یې وسوځول. خواجه لاهم نه و تسلیم شوی، نو دوست ورته د غوړه مالۍ په پلمه ژمنه ورکړه، چې دی به بښي او شاهي واده به کوي. خواجه یې دوکه کړ، د خواجه او د خوځښت د نورو مشرانو سرونه یې پرې کړل، خو د خواجه دوه زامن له دې ځایه تښتېدلي وو.
د شاه محمود زوال
د فتح خان له اعدامولو وروسته د شاه محمود واک چې له مخکې نه کمزوری شوی و، له مینځه لاړ. د فتح خان وروڼه چې په ټوله سترواکۍ کې په پراخه کچه سره وېشل شوي وو، کله چې یې د دې پېښې په اړه واورېدل، نو بغاوت یې وکړ. دوی په افغانستان کې د سدوزیو د کورنۍ د واک ختمولو هوډ کړی و. د بارکزیو مشري، چې د محمدزي په نامه هم یادېږي، د فتح خان ورور محمد عظیم خان ته سپارل شوې وه. د دې لپاره چې ملاتړ ترلاسه کړي او د شاه محمود ځایناستی شي، نو هڅه یې وکړه چې له شاه شجاع دراني نه مرسته وغواړي، خو پخواني پاچا (شجاع) ډېرې غوښتنې لرلې، نو عظیم خان د تیمور شاه د بل زوی ایوب شاه دراني په لټه کې شو. ایوب به داسې ویل: «ما پاچا کړه او اجازه راکړه، چې زما په نوم پیسې جوړې شي او د سلطنت ټول ځواک او سرچینې به ستا په اختیار کې وي». عظیم خان له سیکانو سره په کشمیر کې بیا جګړه پیل کړه. دوست محمد خان په دې باور و، چې د شاه محمود ګوښه کېدل به اړین وي، نو له یوه کوچني پوځ سره کابل ته را راوان شو، په داسې حال کې چې عظیم خان له سیکانو سره د جګړې د دوام لپاره د خپل پوځ ډېره برخه په پېښور کې ساتلې وه. شاه محمود واورېدل، چې دوست محمد کابل ته را راوان دی، نو له کندهاره ووت، ترڅو له بارکزیو نه د خپلې پلازمېنې دفاع وکړي، خو کله چې غزني ته ورسېد، خبر راغی چې کندهار د شیردل خان لاس ته ورغلی. محمود چې خپل ځان یې ورو ورو په کلابندۍ کې لید؛ نو په غزني کې پاتې شو. شاه  محمود د کامران زوی جهانګیر میرزا له عطا محمد خان سره یو ځای کابل ته واستاوه. دی خبر نه و، چې عطا خان له دوست محمد خان سره په اړیکه کې دی. عطاخان ورته وړاندیز وکړ، چې دی به خپل لوری بدلوي، خو د پاینده محمد خان ټول زامن به په قرآن قسم کوي، چې د فتح خان د ړندولو په خاطر به هغه ته د مرګ سزا نه ورکوي. دوست محمد خان ورته قسم یاد کړ. عطا خان له بالاحصاره ووت او وروسته وتښتېد، یو وخت داسې ځای ته ورسېد، چې دوست محمد خان له خپل پوځ سره ولاړ و، نو د پېښور تر ټولو ځوان سردار پیر محمد خان، چې قسم یې نه و یاد کړی، د عطا خان سترګې یې په خنجر ترې را واېستې. دوست محمد خان بیا د بالاحصار ښکتنۍ برخه ونیوله، جهانګیر غزني ته وتښتېد. شاه محمود پوهېده چې حالات د ده په ګټه نه دي، نو له خپلو شاهي ساتونکو او کورنۍ سره یې د هزاره جاتو له لارې هرات ته وتښتېد. له دې سره د شاه محمود دویمه پلا واکمنۍ پای ته ورسېده.
اخځونه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
۹۰۰ (عدد)
۹۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۸۹۹ څخه  مخکي او د ۹۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۹۰۰:
په کلینډر کې
۹۰۰ کولاي سي:
سردار محمد اسماعيل خان
سردار محمد اسماعيل خان تر ۱۹۰۸ ز. کال پورې هند کې د افغانستان د دولت رسمي پلاوی و.
وېشنيزه:افغان سرداران
۹۰۰ (عدد)
په نورو موضوعګانو کې
۹۰۰ د عدد شمیره ارزښت ظ د ابجد حساب کې دي.
سرچينې
وېشنيزه:۹۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
ګل بڼ مجله
ګل بڼ مجله ګل بڼ مجله د میدان وردګ ولايت د ښاروالۍ لخوا په ١٣٨٩کال کې په لومړي ځل په دغه ولايت کې چاپ شوه ، دغه دوه مياشتنۍ مجله د نورو مطالبو ترڅنګ ډيرئې د ښاروالۍ فعاليتونو ته ځانګړي کوي.
میرمېسیا پیلوسولا
توصيف
میرمېسیا پیلوسولا تور رنگ یا سور او تور رنگ لری او د پشو او آنتینونو رنگ یی ژيړ یا نارنجی دي. اوږدوالي یی ۱۰ - ۱۲ میلیمتر دي. نوموړي خطرناک مېږی رهرلرونکی نیش او لوی فکونه لری. زهر یی د حشرو رهرونو څخه تر ټولو آغېزمند او وژونکي زهر بلل کېږي. میرمېسیا پیلوسولا غوښه خوری او کولای سی غومبسه هم ښکار وکړي. کله چی دغه مېږی پر انسان باندی برید وکړی نو انافلاکتيک شاک د دي برید په سبب رامېنځ ته کېږي.
وېشنيزه:مېږیان
جلګه مهالنۍ
جلګه مهالنۍ جلګه مهالنۍ په ١٣٨٧کال کې د يعقوب په مديريت په لومړي ځل په ميدان وردګ ولایت کې چاپ شوه ، په دغې مهالنۍ کې بېلابېل مطالب چاپيږي.
سردار عبدالغوث خان
سردار عبدالغوث خان د ۱۸۸۲ ز. کال نه تر ۱۸۸۸ ز. کال پورې د غزني والي و.
وېشنيزه:افغان سرداران
لرغونې پاړسي
لرغونې پارسي (په پارسی:زبان پارسی باستان) د ایران د لویدیځو ژبو څخه یوه پخوانی ژبه ده چی په پخوانی ایران کی ویل کېده. په څلورمه پېړی کی د هخامنشیانو د واکمني رسمی ژبه په توکه ومښال شوه. پخوانی پارسی د هخامنشیانو د حکمرانو په وخت کی د نژدې ختیځ په بیلو بیلو سیمو کی پراخه شوه.
توری
د هخامنشیانو په واکمنې کی پخوانی پارسی، آرامی ژبه (Aramaic language) او اکدی ژبه (Akkadian language) رسمی ژبې ولې. د پاچا کارمندانو په ځانگړی ډول د رسمی یادښتونو لپاره د آرمی ژپې څخه کار اخیست. دغه آرمی ژبه د مېخي ليکدود په واسطه لیکل کېده. په شپږمه ز. پیړۍ کې د داریوش ۱ په سپارښتنې نوي لیک دود جوړ شو، چې په ډ برینو څلو کې د حک کولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېده. د پارسی مېخی لیک ۳۲ توری لری چی په حقیقت کی سیلابونه (څپې) دی. د دغو تورو برسیره علامه (کوږ مېخ) وجود لری چی کلمی سره بیلوی او پنځه خاصی علامې (میخونه) شته چی پاچا، خدای، اهورامزدا (د خدای نوم)، هېواد، خاوره معنی لری. د خاصو میخونو کارول ضرور نه دی پدی معنی چی د مثال په توگه د پاچا کلمه کېدای سی په یو خاص میخ او یا اتو سیلابو (څپو)        لرونکو تورو باندی ولیکل سی.
وېشنيزه:پخوانی ژبې وېشنيزه:پاړسي ژبه وېشنيزه:ژبې
د شکیانو ښوونځې
لنډه کتنه
د یونان فلسفي شکاکیت چې، د یوه ځانګړي فلسفي خوځښت په توګه پېژندل کېږي، د الیس د اوسېدونکي پېرهو په وسیله (۳۶۰ – ۲۷۰ کاله مخکې له مېلاد نه) د زنوفانس او دیموکریتوس په مخکښۍ سره پیل شو. د هغه پیروان چې د پیرهونیست په نوم یادېږي، د معیار ستونزې په ګوته کړه: پدې معنا چې زموږ تیوري او د ګمان احساس نه شی کولای په کره توګه حقیقت له درواغو څخه جلا کړي. له دې امله، موږ باید خپل قضاوت و ځنډوو. دوی خپل شک ته ان د خپل شک تر اصل پورې دوام ورکړ، چې د دوی شکاکیت ته یې جامع بڼه وروبښله او په دې بنسټ یې له ملامتۍ څخه د خلاصون لپاره دا په یوه توکمپاله عقیده باندې بنسټیزه کړه. فکري ارماتیا (روحي ارامي) هغه پایله وه، چې د دې ډول افکارو د ودې له امله را منځ ته شوه.
د دې مکتب پوهانو د حق په شتون کې شک نه درلود؛ بلکه دوی په دې شک درلود چې آیا انسانان د دې حقیقت د پوهېدو وړتیا لري او که نه. دوی خپل درېځ د افلاطون د فایدون پر بنسټ رامنځ ته کړ چې په هغه کې سقراط په دې اړه بحث وکړ چې پوه څنګه د فناه نه کېدونکي روح لپاره د لاس رسي وړ نده.
که څه هم د پیرهوني پیروانو موخه د روحي ارماتیا لاس ته راوړل وو، له ارسیسیلوس وروسته، اکادمیکیانو ارماتیا د بنسټیز هدف په توګه و نه ګڼله. دوی د نورو فلسفې مکتبونو په توکمیز باور باندې په نیوکو تمرکز وکړ، په ځانګړې توګه د ستویکس د مکتب د توکمیزو باورونو په اړه. هغوی ځينې اخلاقي قوانین د یوه ښه او مننونکي لارښود په توګه تایید کړل چې د هغوی شتون د عاقل او نادان تر منځ توپیر را منځ ته کوي. که څه هم د پیرهونیانو او اکادیمکیانو د درېځ تر منځ توپیر لږ دی، د هغوی د ژوند په پرتله کولو سره دې پایلي ته رسېږو چې، منځلارې تګلاره د اکادیمکیانو له ځانګرتیاوو څخه شمېرل کېږي، په داسې حال کې چې د پیرهونیانو لیدلوری ډېر د اروا پوهنې اړخ ته و. د دویمې پېړۍ رومي تاریخ پوه الوس جیلیوس د علمي شکاکیانو او پیرهونیانو تر منځ توپیر په لاندې توګه بیان کړی: "'... اکادمکیانو (په یو ډول سره) دا حقیقت موندلی و چې هېڅ شی د درک وړ نه دي او دوی (په یو ډول سره) تشخیص کړې وه چې، هېڅ شی د پېژندلو وړ نه دي، په داسې حال کې چې پېرهونیانو عقیده درلوده چې، که څه هم یوه موضوع حقیقت ښکاره شي، بیا هم هېڅ موضوع حقیقت نه شې ګڼل کېدای. '"
= ارسیسیلوس = د ارسیسیلوس تر دورې پورې، اپلاتوني اکادمۍ په ټولو شیانو کې د یوه عمومي یووالي د موندلو اصل قبول کړ، چې د هغه په مرسته د حقیقت اصل موندل کېدای شو، مګر ارسیسیلوس د حقیقت په امکان سره په یرغل نوي شرایط را منځ ته کړل. سقراط داسې ویلي وو: "یوازې زه پوهېږم: چې زه په هېڅ شي نه پوهېږم. " مګر ارسیسیلوس له دې وړاندې پښه کېښودله او د سقراط لږ تر لږه یقین یې هم رد کړ: "زه نه شم پوهېدلی، ان دومره چې زه پوهېږم که نه. "
د ارسیسیلوس نظریات چې د نورو له لیکنو څخه را ټول شوي دي، د ستویکس په فانتاشیا کاتالیپتیک (شرایطو) له یرغل څخه استازیتوب کوي او د هغه شکاکیت پر بنسټ ولاړ دي چې اپلاتون په وروسته لیکنو کې یې شتون درلود. ارسیسیلوس په دې عقیده و چې د فکري قناعت ځواک معتبر نه شي ګڼل کېدای، په داسې حال کې چې دا د متضادې عقيدې برابره ځانګرتیا ده. د حس د ډېټا نه یقینی والی په همدې ډول د عقل پایلو ته یوشانته دی، نو له همدې امله یو شخص باید له هغه احتمال سره قانع وي، چې د یوه عملي لارښود په توګه بسنه وکړي. "موږ په هېڅ شي نه پوهېږو، ان په خپله ناپوهۍ؛" نو یو عاقل شخص به د نه پوهېدو په چلند سره قناعت حاصل کړي.
اخځلیک
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
مڼه مجله
مڼه مجله مڼه مجله د ګل اغا احمدي په مديريت په ١٣٨٩کال کې په لومړي ځل په ميدان وردګ ولايت کې چاپ شوه ، دغه مهالنې مجله په اقتصادي ، سياسي ، فرهنګي ، ادبي او ټولنيزو برخو کې مطالب خپروي.
رچا چډا
يوه هندي لوبګره ده
ژبساپوهنه
وېشنيزه:ژبساپوهنه
افغان هېوادمشر اشرف غني ترسره کړي کارونه
هغه چارې، چې ولسمشر جلالتماب جمهوريئس محمد اشرف غني ترسره کړي دي. یو څو ناموني: +بامیانو ته د برق راوستو پروژي تطبیق چاري پیل شوي. ۲- د افغانستان دولت په لومړي ځل د پراختیايي بودیجې په لګولو کې رکود مات کړ. ۴- د افغانستان عواید د نړیوال بانک او نړیوال وجهي صندوق پر معیارونو برابر را ټول شول. ۵- لاجورد لاري جوړیدو هڅې اخیري مرحالې ته رسیدلي دي. ۶- سلما بند بشپړ شو، چې د ګټي اخیستني پرانیسته وشه. ۷- چاه بهار بندر د افغان سوداګرو پر مخ پرانیستل شو. ۸- له پاکستان سره یې 10لکه ټنو قراردا لغو کړه. او بدل لاره یې ورته پیدا کړه. ۹- د افغانستان د ګازو او نفتو تولید څلور چنده ډېرشوی. ۱۰- د افغانستان د قیمتي ډبرو د بورس د بازار جوړولو چارې پيل شوي. ۱۱- د چین هیواد امنتیې او پوځي مواد وعده عملې شوه. ۱۲- په هېواد کې د اوبو د شلو بندونو د جوړیدو چارې پيل شوي. ۱۳- د هرات د رېل پټلۍ آخري فاز د ریل جوړولو په درشل کې دی. ۱۴- د افغانستان د تداکارتو په ملي کمېټه کې میلیونونه ډالره سپما شوي. ۱۵- د جبل السراج د سمنټو فابریکه فعاله شوې او په هرات او سمنګان کې د دوو نورو فابریکو جوړیدل اعلان ته ورکړل شوي. ۱۶- د خوست – ګردېز سړک جوړ او بشپړ شو. ۱۷- د پېښور – جلال اباد ترمنځ د رېل کرښې د جوړولو سروې پيل شوې. ۱۸- د جلال اباد – کابل د دویم سړک د جوړیدو چارې پيل شوي. ۱۹- د دارالامان د تاریخي ماڼۍ د جوړولو چارې پيل شوي. ۲۰- د ملي دفاع، کورنیو چارو، پارلماني چارو وزارتونو او ملي شورا نوې عصري ودانۍ پرانیستل شوي. ۲۲- نړیوال بانک د افغانستان د دولت برنامې موثرې ګڼلي او ملاتړ یې ترې اعلان کړی. ۲۳- د افغانستان د تاریخ په کچه د کانکور تر ټولو شفافه ازموینه واخیستل شوه. ۲۴- د افغانستان پاسپورټونه نوي شول او دا بهیر لا دوام لري. ۲۵- د سعودي عربستان په ګډون په عربي هېوادونو کې د افغان کارګرو اقتصادي او نورې ستونزې حل شوې. ۲۶- د وارسا کنفرانس لپاره پینځه کلن امنیتي پلان جوړ شو. ۲۷- په لومړي ځل د افغانستان هوایي ځواک فعال او جنګي چورلکې په واک کې ورکړل شوې. ۲۸- ترسلو زیات پیلوټان په هېواد کې دننه او بهر وروزل شول. ۲۹- د پکتیکا د پلتوی د اوبو بند د جوړیدو چارې، چې د هېواد له لویو بندونو څخه دی، پیل شوې. ۳۰- د افغانستان د کرنې وزارت خپل کاري پراختیایي ماسټر پلان برابر کړ. ۳۱- د ځنګلونو د ساتنې لپاره له جنوبي کوریا سره خبرې پيل شوې. ۳۲- د لاجورد له لارې له اروپا سره د افغانستان د نښلولو موضوع وروستیو پړاوونو ته نیږدې شوې. ۳۳- د کابل بانک لسګونه میلونه ډالره قرضه دولت ته ورګرځول شوې. ۳۴- د افغانستان د اسلامي جمهوریت د ملي امنیت شورا له بې کاره حالت څخه په یوه اغېزناک او موثر ارګان بدل شوی. ۳۵- طالبان د حکومت د ښه سیاست له کبله په دوه ډلو وېشل شوي او حزب اسلامي سره دسولي مذاکراتو ته روان دي. ۳۷- د ترهګرو یو شمېر بندیان د محکمې په حکم اعدام شوي. ۳۸ چین هیواد لس زره اپارتومانونو جوړیدو ته چمتو شوو. ۴۱ له پاکستان نه مو ۶۰%وردات کم شول.او بدل لاره یې پیدا شوه.
دا لاسته راوړنې په داسې حال کې دي، چې زرګونه بهرني سرتېري، چې هرکال یې په افغانستان کې په میلیونونه ډالره مصرفول، له هېواده وتي او نړیوالې مرستې ټیټې کچې ته رسیدلي.
د ونزویلا د ښارونو نوملړ
د ونزویلا هیواد د ښارونو نوملړ (د ونزویلا هیواد د وړو او لویو ښارونو نوملړ)
دریځ مجله
دریځ مجله دريځ مجله په ١٣٨٦کال کې د اجمل هوډمن په مديريت په لومړي ځل په ميدان وردګ ولايت کې چاپ شوه. دغه دوه مياشتنۍ مجله ، اقتصادي ، سياسي ، ټولنيز، علمي ، فرهنګي او ادبي مطالب خپروي.
بې پروايي (بدبيني، سپېتانه، له طبيعيت سره په مطابقت کې د ژوند کولو اند)
بې پروايي د لرغونې يوناني فلسفې يو مکتب فکر دی چې «سينيکس» عملې کړې. د سينيکس لپاره د ژوند موخه په غوره والي کې ژوند کول دي، د طبيعيت سره په سمون کې. خلک د استدلالي موجوداتو په توګه کولای شي، د دقيقې روزنې او په داسې طريقه ژوند کولو په مټ چې د دوی لپاره طبيعي وي، د شتمنۍ، قدرت او شهرت لپاره د هر ډول دوديزو هيلو په ردولو سره، ان علناً په څرګند ډول د دودونو پسې د ملنډو وهلو او مسخرو کولو له لارې خوښي تر لاسه کولای شي. د دې پر ځای دوی له هر ډول شتمنيو څخه خالي ساده ژوند کولای شي.
لومړی فيلسوف چې په ۴۰۰ مخزېږیديز کال کې يې د دې موضوعاتو لومړۍ ډهانچه وړاندې کړه، د سقراط شاګرد «انتيستينيس» و. له هغه وروسته «ډاييوګينيس» راغی، څوک چې د اتن په کوڅو کې د کولال په يوه کوزه کې اوسېده. ډايوګينيس بې پروايی خپل منطقي وروستي حد ته ورسوله او د يو لرغوني نمونوي شکمن فيلسوف په توګه وپېژندل شو. له هغه وروسته د تبس «کراتس» راغی، چا چې زیاته شتمني وړيا ورکړه، تر څو په اتن کې د بې وزلۍ بې پروا ژوند وکړي.
له درېيمې مخزېږديزې پېړۍ څخه وروسته بې پروايي سوکه سوکه مخ په ځوړ ولاړه، خو په لومړۍ پېړۍ کې د رومي سترواکۍ له راپورته کېدو سره بيا راژوندی شوه. بې پروا د دې سترواکۍ په ټولو ښارونو کې په تبليغ او سوالګرۍ وليدل شول او د مسيحيت په لومړيو کې دې ته ورته له زهد او تقوا ډک باورونه او ويناوې راڅرګندې شوې. تر نولسمې پېړۍ پورې، د بې پروايۍ فلسفې په منفي اړخونو د ټينګار په پايله کې د نوې بې پروايۍ پوهه منځ ته راغله چې معنا يې د انساني موخو او کارونو په اخلاص يا ښه والي له بې باوره کېدو څخه خلاصون و.
د بې پروايۍ نوم سرچینه
د « cynic» ټکی، د لرغوني يوناني ژبې له « κυνικός» (kynikos) له ټکي څخه اخستل شوی چې معنا يې ده «د سپي په څېر» او κύων (kyôn) «سپي» (له « kynos» سره يو شان). دا چې ولې شکمنو ته سپي ويل کېدل، په لرغونو وختونو کې د دې لپاره يوه تشرېح په دې ډول شوې، ځکه چې لومړي بې پروا «انتيستينيس» د اتن په «ساينو سارجس» لوبغالي کې تدريس کاوه. د « cynosarges » د ټکي معنا ده «د سپینو سپيو خای». څرګنده ده چې لومړي بې پروا ته د سپي نوم، په بې شرمانه ډول د دوديزو ادابو د ردولو او په کوڅو کې د دوی د ژوند غوره کولو د پرېکړې له امله د سپکاوي په توګه ورکړل شوی دی. په ځانګړي ډول «ډایوګنيسس» ته «سپي» ويل کېدل، يو توپير چې هغه ورڅخه خوند اخيست، نوموړي ويل چې «نور سپي په خپلو دښمنانو خولې لګوي، زه په خپلو ملګرو خولې لګوم چې خوندي يې کړم». وروسته بې پروايانو هڅه وکړه چې دا ټکی د خپلې ګټې لپاره وکاروي، لکه چې وروستيو مبصرينو روښانه کړې ده:   "څلور لاملونه شته چې ولې بې پروايانو ته دا نوم ورکړل شوی. لومړی د خپل ژوند د طريقې په اړوند د دوی د بې تفاوتۍ له امله، ځکه چې هغوی د بې تفاوتۍ يوه ډله جوړوي او د سپيو په څېر په عامه ځایونو کې خوراک او مینه کوي، ابلې پښې ګرځي او په خدنګونو او د سرکونو پر سرونو ويده کېږي. دويم لامل دا دی چې سپي يو بې شرمه ژوی دی، دوی د بې حيايۍ يو فکر جوړوي، له شرم څخه د ښکته نه، بلکې له هغې څخه د پیاوړي په توګه. درېیم لامل دا دی چې سپي يو ښه ساتونکی دی او دوی د خپلې فلسفې د اصولو ساتنه کوي، څلورم لامل دا دی چې سپي يو توپير کونکی ژوی دی چې کولای شي د ملګرو او دښمنانو تر منځ توپير وکړي. په همدې بنسټ دوی هغه خلک چې له فلسفې سره بلد دي، د ملګرو په توګه پېژني او له هغوی څخه په مهربانۍ ښه راغلاست کوي او وړتيا نه لرونکي خلک د سپيو په څېر په غپلو سره لرې کوي."
فلسفه
بې پروايي د هلينستي فلسفو له منځه يوه له تر ټولو زياته هېښونکې فلسفه ده. دا فلسفه ادعا کوي چې د بې ثباتۍ په يو پړاو کې خلکو ته د خوښۍ او له ځور څخه د خلاصون شونتيا وړاندې کوي. که څه هم بې پروايۍ هېڅکله يو رسمي اصول نه درلودل، د بې پروايۍ بنسټيز اصولو په لاندې ډول لنډيز کېدای شي:
په همدې بنسټ يو بې پروا هېڅ شتمني نه لري او هغه د پيسو، شهرت، قدرت او نوم هر ډول دوديز ارزښتونه ردوي. له طبيعيت سره سم ژوند کول د موجوديت لپاره يواځې څرګندو اړتياوو ته اړتيا لري او يو تن کولای شي له هرې هغې اړتيا څخه په ازادېدو سره ځان ازاد کړي چې د دودونو پايله وي. بې پرواهان هرقل د خپل اتل په توګه بولي، څوک چې د بيلګه ييز «بې پروا» نښه ده. هرقل «هغه و چې سربروس، ښکاري سپي يې د مړيو له نړۍ راوست، کوم چې د سپي-سړي، ډايوګنيس د ځانګړې پاملرنې مرکز و». د لوسيان په باور، د سربروس او سينیک په يقين سره د سپي په مټ يو له بل سره تړلي دي».
د بې پروا د ژوند طريقه د دوامدارې روزنې غوښتنه کوي، نه يواځې د پرېکړو او ذهني اغېزو د کارونو له لارې، بلکې د بدني روزنې له لارې هم:"[ډايوګينيس] به ويل چې دوه ډوله کارونه شته: يو د ذهن او بل د بدن دی؛ او دا چې دويم ډول يې په ذهن کې د کار پر مهال داسې چټکې او تېزې اغېزې پنځولي دي، لکه د نېکۍ په کار کې يې زياته اسانتيا وړاندې کړې؛ خو يو له بل پرته نيمګړی دی، ځکه چې د ښه کار لپاره روغتیا او د ذهن پیاوړتيا دواړه اړين دي، په همدې بنسټ په ذهن او بدن پورې يو شان تړلي دي."هېڅ يو يې دا معنا نه لري چې بې پروا له ټولنې شاتګ کوي. په اصل کې بې پروا بايد د عوامو د بشپړې ځير کتنې لاندې ژوند وکړی او د هر ډول سپکاوي په وړاندې بې پرې پاتې شي چې شونې ده د هغوی د غېر عادي چلند زېږنده وي. ويل کېږي چې بې پرواهانو د نړۍ هيوادوالۍ اند منځ ته راوړی دی: کله چې له «ډايوګنيس» څخه وپوښتل شول چې هغه له کومه راغلی دی، نوموړي ځواب ورکړ «د نړۍ اوسېدونکی دی» (kosmopolitês).
سردار محمد آصف خان
سردار محمد آصف خان د سردار محمد يحيا خان ځوی او د سردار محمد يوسف خان ورور و. هغه د افغانستان په شاهي دولت کې يو وزير و.
وېشنيزه:افغان سرداران
آق سو (ښار)
سرچینې
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی. «Agsu (city)»..mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em} وېشنيزه:ازرباي وېشنيزه:اقسو وېشنيزه:ازربايجان وېشنيزه:اذربايجان وېشنيزه:اذربايجان ښارونه وېشنيزه:مرکزي اسيا وېشنيزه:منځنۍ اسيا وېشنيزه:شوروي اتحاد وېشنيزه:روسيه
د پلخمري ولسوالۍ
د پلخمري ولسوالۍ د بغلان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۹۱،۱۰۶ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د بغلان ولايت منځۍ (مرکز) دی.
جین- محوره تکاملي فکر
جین "نه یوازې د DNA د یوې واحده فزیکي ټوټې [بلکې] د DNA د ځانګړې ټوټې د ټولو نسخو په توګه چې د نړۍ په اوږدوکې تیت شوی" تعریف کېږي. جین محوره تکاملي فکر، د جین نظریه، د جین د ټاکنې تیوري، یا د خپل چاري جین تیوري دا په ډاګه کوي چې تطابقي تکامل د مخالفو جینونو د متفاوت پایښت له لارې رامنځته کېږي، چې د هغو متغییرو جینونو فکریکونسي زیاتوي چې د فینوتایپي خاصیت اغېزې یې په بریالۍ توګه خپل تکثیر ته وده ورکوي. د دې اند پلويان استدلال کوي له هغه ځایه چې ارثي معلومات له یو نسل بل نسل ته یوازې د ډي ان اې له لارې لېږدول کېږي، د جینونو له اړخه طبیعي ټاکنه او تکامل تر ټولو ښې لارې ګڼل کېږي
د جین-محوره فکر پلويان استدلال کوي چې دا د التوریزم (د خپلې نوعې پلوي) او د جینوم تر منځ د تناقص په شان د بېلابېلو پدیدو پوهېدو ته لاره هواروي چې په بل ډول د يوه ارګانیزم محوره لیدلوري له خوا یې تشریح کول ګران دي.
د تکامل په اړه جین-محوره نظریه د طبیعي ټاکنې، د ارثي ذراتو د لېږد تیوري او د اکتسابي ځانګرتیاوو د نه لیږد تیوري ترکیب دی.
دغه تیوري بیانوي چې هغه متغییر جینونه چې د فینوتایپي خاصیت اغېزې یې په بریالۍ توګه خپل تکثیر ته وده ورکوي، د مخالفو متغییرو جینونو په پرتله په مطلوب ډول په نفوس کې ټاکل کېږي.
دغه پروسه د متغییرو جینونو په ګټه داسې تطابق را منځ ته کوي چې د ارګانیزم د تکثیر بریالیتوب، یا د نورو ارګانیزمونو چې ورته متغییر جین ولري (د جین د خپلوانو تولیدي بریالیتوب او د green-beard  اغېزې)، یا حتی خپل تکثیر ته په ورته ارګانیزم کې د نورو جینونو په پرتله (خپل چاري جینونه او د جینونو تر منځ تناقص) پراختیا ورکوي.
لنډیز
د تکامل په اړه جین محوره لیدلوری د ټولنیزو ځانګړتیاو لکه خپل چارۍ او الترویزم (د خپلې نوعې پلوي) د تکامل لپاره یوه نمونه ده.
اکتسابي ځانګړتیاوې
—  مینارد سمیت  د اکستابي ځانګرتیاوو د میراث تیوري رد چې د احصاییه پوه رونالد فیشر له خوا ترکیب شوې، دې موضوع ته ریاضیکي ریښه ورکړه او هغه د ۱۹۳۰ ز کال په کتاب (د طبیعي ټاکنې جنتیکي تیوري) کې وښودله چې څرنګه د مندل جنیتیکي علم د طبیعي ټاکنې سره سمون لري. جې بي اس هادلین او سیوال رایت  د جین د خپل چارې تیوري جوړښت ته لار هواره کړه. په ارثي لېږ باندې د چاپیریال د اغیزو قضایاوو لپاره، ایپی جینیتیکس epigenetics ته مراجعه وکړئ.
جین د ټاکنې واحد په توګه
په ټوله کې د ټاکنې د واحد په توګه د جین نظریه د ریچارد ډاکینز، ډبلیو ډي هیملټن، کولین پیتندریګ، او جورج سی ویلیمز په څېړنو کې رامنځته شوه. دغه فکر په ټوله کې د ډاکنز له خوا د هغه په کتاب د ۱۹۷۶ ز کال کتاب (The Selfish Gene )  کې مشهور او خپور شو.
د ویلیمز، تطابق او طبیعي ټاکنې د ۱۹۶۶ ز کال کتاب له مخې، د طبیعي ټاکنې د جینیتیکي تیورۍ ماهیت د بدیلونو (جینونو، وګړو او نور) د پايښت په نسبي اندازه کې یو احصایوي انحراف دی. د تطابق په راوستلو کې د دې ډول انحراف اغېزمنتیا د عملي فکتورنو تر منځ د مشخصو مقداري اړیکو په ساتلو مشروطه ده. یو اړین شرط دا دی چې ټاکل شوی موجود باید د احصایوي انحراف اړوند د پایښت لوړه او د داخلي بدلون ښکته کچه (د ټاکنې په ضریب کې توپیر) ولري.
د ۱۹۵۴ ز کال را په دې خوا، دا څرګنده شوې چې DNA د جینیتیکي معلوماتو د لېږد اساسي فزیکي لایه (سبسترېت) دی او په لوړ دقت سره د ډېرو نسلونو له لارې د کاپي کولو وړتیا لري. نو یو ځانګړی کود لرونکی جین د DNA کاپي شوي مالیکولونه د  نسب په هستوی بنسټه سلسله کې کولای شي قوي پایښت او د داخلي بدلون تيټه کچه ولري.
یو بشپړ جینوم په عادي جنسي تکثیر کې د پلار او مور د کروموزمونو یو ځانګړی جوړښت دی چې د القاح پر مهال تولیدېږي. دا عموماً له خپل ارګانیزم سره له منځه ځي، ځکه چې "مییوسس او بیا جوړښت جینوټایپ خاصیتونه په پوره ډول له منځه وړي." د خپلواک بیلتون له امله هر اولاد ته یوازې د دې هغه نیمایي لیږدول کیږي.
په باکتریا او ارکیا کې د جین د افقي لېږد پراخه کچه په دې معنی دی چې د غیر جنسي تولیدي ډلو جینومیک ترکیبونه هم د تکامل په وخت کې لڼد مهاله دي: "دا چې پروکاریوتیک تکامل اساساً د غیر جنسي جلاتوب او دوريي ټاکنې له مخې د پوهېدو وړ دی، عنعنوي لید لوری باید د جین بدلون د یو نوښتګر ځواک په توګه و مني."
د یو معلوماتي برخې په توګه جین د نسب د څو فزیکي کاپیو له لارې د ارزښتناکه تکاملي زماني دوره په موده کې پاتې کېږي.
ډاکنز د خدای د مطلوبیت تابع اصطلاح په خپل کتاب (River out of Eden) کې منځ ته راوړه، څو د ټاکنې د معیار په توګه د جینونو په اړه خپل نظر تشریح کړي. هغه دغه اصطلاح د " ژوند معنی" یا "د ژوند موخه" د مترادف په توګه کاروي. د موخې د کلمې په بیا تعبیرولو سره هغه څه چې اقتصاد پوهان یې د مطلوبیت د تابع په نوم یادوي، داسې معنی ورکوي چې "یو څه اعظمي حد ته رسېږي"، ډاکنز هڅه کوي چې د طبیعت د الهی انجینیر یا د خدای د مطلوبیت په تابع کې دغه موخه په معکوسه انجینیري تعبیر کړي. په پای کې، ډاکنز استدلال کوي دا غلطه ده چې فرض کړو یو اکوسیستم یا یوډول ټول د یوې موخې لپاره دي. هغه لیکي دا ناسمه ده چې فرض کړو انفرادي ژوندي موجودات یو معنی لرونکی ژوند کوي؛ په طبیعت کې، یوازې جینونه د مطلوبیت تابع دي  څو د خپل وجود د دوام لپاره د لویو رنځونو په هغو ارګانیزمونو باندې راځي چې دوی یی را منځ ته کوي، ګته ترې اخلي او له منځه یی وړي، پروړاندې تل ژوندي پاتې شي.
ارګانیزمونه د لېږدوونکو په توګه
جینونه معمولا د جینوم دننه یوځای کېږي چې په خپله په یو ارګانیزم کې شته. جینونه په جینومونو کې سره یوځای کېږي ځکه چې "جینیټیکي تکثیر له انرژي او سبستریت څخه کار اخلي چې د میټابولیکي سرچینې له خوا په خورا لوی مقدار د جینټیکي کار له وېش پرته ممکنه نه ده، چمتو کیږي". دوی داسې لېږدوونکي را منځ ته کوي چې د راتلونکي نسل لېږدوونکو ته د لېږد لپاره خپلو ګډو ګټو ته وده ورکړي. لکه څنګه چې ډاکنز وايي، ژوندي موجودات د جینونو "د پايښت ماشینونه" دي.
د یو ځانګړي جین فینوټایپیک اغیز د نږدې جینونو په ګډون چې ټول جینوم جوړوي، د هغه په چاپیریال پورې اړه لري. یو جین هېڅکله ثابت اغېز نه لري، نو دا څنګه ممکنه ده چې د یوه جین اوږد بحث ولرو؟ دغه جین د ډولونو تر منځ د فینوټایپیک توپیرونو له امله دی. یو څوک کېدای شي ووایي چې د جین یو ډول یا متغییردی، په داسې حال کې چې نور ټول شیان په مساوي یا په ټاکلو حدودو کې توپیر لري چې د بديل په پرتله د لویو غړو سبب کیږي. دغه توپیر د طبیعي ټاکنې څېړنې ته لاره برابروي.
"یو جین کولای شي ډیری فینوټايپيک اغیزې چې هر یو یې ممکن د مثبت، منفي یا خنثی ارزښت درلودونکي وي، ولري. دا د جین د فینوټایپیک اغیز خالص ټاکلی ارزښت دی چې د جین برخلیک ټاکي. "د بیلګې په توګه، یو جین د دې لامل کېدای شي چې په ځوان عمر کې د خپل کوربه د تکثیر  د ستر بریالیتوب سبب شي، په وروستي عمر کې د مړینې د لوی احتمال سبب هم کېدای شي. که په منځنی توګه د هغو افرادو او چاپیریالونو په پرتله چې جین په کې رامنځ ته کېږي، ګټه یې له زیان څخه ډېره وي، نو د جین لرونکي فینوټایپونه به په ټوله کې په مثبت ډول وټاکل شي او په دې توګه به په نفوس کې د دې جین زیاتوالی لوړ شي.
له دې سره اړینه ده چې په ترکیب کې د جینونو بېلګې له لېږدونکو او همدا رنګه د دوی د لېږدوونکي چاپیریال سره په ترکیب کې طرحه کړو.
هندواڼه
هندوانه چې علمي نوم یې ( Citrullus lanatus ) دی په انگلیسي کې ورته watermelon او په دري کې ورته تربوز وایي. د دې مېوې اصلي سرچینه هندوستان دی او له هغه ځایه یې د نړۍ نورو سیموته لاره پیدا کړې ده.
هندوانه یو کلن نبات دی، چې پلنې پاڼې، څښېدونکی بوټی او ژېړ گلان لري، پوټکی یې شین او د ننه برخه یې سور رنگ لري.
هندوانه ډېره یخه ده، چې څومره یې خوږوالی زیاتېږي، نو گرم والي ته مایله کېږي. که چېرې اوبه یې په مخ او یا نور پوستکي وموښل شي، نو د مخ د پوستکي ښایست زیاتوي او انسان د پوټکي له ناروغیو ژغوري، مثانه ډېره قوي کوي او تیږه یا کاڼی یې له منځه وړي. که له خرما سره وخوړل شي، گټه یې ډېره زیاتېږي. حضرت نبي کریم (ص) به هندوانه له خرما سره یوځای خوړله، د هندوانې نورې هم ډېرې گټي دي، چې په لاندې مبارک حدیث کې یې یادونه شوې ده :
البطیخ طعام و شراب و ریحان یغسل المثانه وینظف البطن و یکثر ماء الظهر و یعین علی الجماع و ینقی البشره و یطع الابراه.
ژباړه : هندوانه هم ډوډۍ ده، هم اوبه او هم خوشبویي ده، چې مثانه پاکوي، خېټه ( معده ) نرمه ساتي، د ملا اوبه زیاتوي او جماع کې انسان ته قوت حاصلېږي او پوټکی پاکوي.
هندوانه د سیترولین په نامه امیني تېزاب، د کاروتن او لیکوپن په نامه ځینې نورو مواد او د مانیتول په نامه یو ډول قند لري او دغه راز د A.B.C ویټامینونو لرونکې هم ده.
په سل گرامه هندوانه کې لاندې مواد شتون لري :
اوبه 92 گرامه
پروتین 0/5 گرامه
غوړ مواد 0/2 گرامه
کلسیم 0/7 ملي گرامه
نشایسته 6 گرامه
فاسفورس 10 ملي گرامه
اوسپنه 0/5 ملي گرامه
سودیم 1 گرام
پوتاشیم 100ملي گرامه
ویټامین اې 600 ملي گرامه
ویټامین بي یو 0/03 ملي گرامه
ویټامین بي دوه 0/3 گرامه
هندوانه د وینې فشار را کموي.
هندوانه د مثانې پړسوب له منځه وړي.
بدن تازه او ښکلی ساتي.
معدې او بډوډو ته گټه رسوي.
په هضم او د وینې په جوړښت کې مرسته کوي.
د دې مېوې ریښې د خونریزۍ په مخنیوي کې رغنده رول لري.
د وچکۍ ( محرقې ) له پاره هندوانه له درملو څخه کمه نه ده.
د ماشومانو او تنکیو ځوانانو ذ هني وړتیا پیاوړې کوي.
ټوخی له منځه وړي.
د یادونې وړ ده، چې له ډوډۍ خوړولو مخکې هندوانه بد هضمي پیدا کوي، ژر نه هضمېږي او په نس کې باد پیدا کوي. له وریجو سره یو ځای یې خوړل بلغمي ناروغۍ را پنځوي او شهواني ځواک له منځه وړي. زاړه خلک باید هندوانه له گبینو سره یو ځای وخوري.
سومالیا
سومالیا په انګلیسي Somalia) په رسمي توګه، د سومالیا دموکراتیک جمهوریت ياديږي د افريقا په ښکر کې پروت يو هيواد دی. پلازمینه یې موګادیشو او رسمي ژبي یې سومالیایي او عربي ژبه دي، یاد هیواد ۶۶۱'۶۳۷ کیلومتره مساحت او ۶۶۶'۵۵۸'۹ میلیونه وګړي لري. په ۲۶ د جون او ۱ د جنوری ۱۹۶۰م کال سومالیا له بریتانیا پخواني یوګسلاویا او له ایټالیا نه خپله خپلواکی ترلاسه کړه. د یاد هیواد د پیسو واحد د سومالیا شیلینګ (SOS) دی او ولسمشر یې محمد عبدالله محمد دی.
سومالیا په رسمي ډول د سومالیا فېدرال جمهوریت (جمهوریادا فېدرالکا سومالیا؛ په عربي ژبه: جمهورية الصومال الفيدرالية) د افریقا په ښاخ کې پروت هېواد دی. دا هېواد په لویدیځ کې له اېتوپیا، له شمال لویدیځ څخه له جیبوتي، له شمال څخه له عدن خلیج، له شرق څخه د هند سمندر او له سویل لویدیځ څخه له کینیا سره پوله لري. سومالیا د افریقا په اصلي خاوره کې تر ټولو اوږده ساحلي کرښه لري. دا خاوره تر ډېره له لوړو سطحو، بېدیاوو او ارتفاعاتو څخه جوړه ده. د ټول کال په بهیر کې ګرم شرایط له دوره‌ یي موسمي بادونو او نامنظمو وورښتونه سره په یاده خاوره حاکم دي. د سومالیا نفوس نږدې ۱۵ میلیونه اټکل شوی، چې له دوه میلیون څخه زیات یې په پلازمېنه او تر ټولو لوی ښار موګادېشو کې ژوند کوي چې له فرهنګي پلوه د افریقا تر ټولو سره ورته/ هیموجنېز هېواد دی. نږدې ۸۵ سلنه اوسېدونکي یې له سومالیایي نژاد څخه دي، چې له تاریخي پلوه د هېواد په شمال کې مېشت وو. قومي اقلیتونه په پراخ ډول په سویل کې متمرکز دي. د سومالیا رسمي ژبې سوماليایي او عربي دي. د دې هېواد ډېری اوسېدونکي مسلمانان او تر ډېره سوني مذهبه دي.
سومالیا په لرغونې دوره کې یو مهم سوداګریز مرکز و، دا د پونت د لرغونې خاورې له تر ټولو ممکنو افسانوي ځایونو څخه ده. د منځنیو پېړیو په بهیر کې د سومالیا څو ځواکمنو امپراتوریو پر سیمه ییزو سوداګریو واک درلود چې له ډلې يې د اجوران، د ادال سلطنت او د ګلدي سلطنت یادولی شو.
د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د سومالیا سلطنتونه لکه اسحاق سلطنت او مجیرتین سلطنت د بریتانیا، ایټالیا او ایتوپیا له خوا مستعمره شول. اروپایي استعمارګرانو قبیله یي سیمې په دوه مستعمرو کې سره یوځای کړې چې د ایټالیایي سومالیا او بریتانوي سومالیا تحت الحمایې وې. په دې ترڅ کې په کور دننه دروېشان د محمد عبدالله حسن په مشرۍ له حبشې، ایټالیایي سومالیا او بریتانوي سومالیا سره د دوو لسیزو لپاره په مخامخ جګړه کې ښکېل شول او په پای کې يې په ۱۹۲۰ ز کال کې د سومالیا په کمپاین کې ماته وخوړه. ایتالیا د سیمې د شمال ختیځو، مرکزي او سویلي برخو بشپړ کنترول د مجریتین او هوبیو د سلطنتونو پر وړاندې د سلطانانو ضد کمپاین تر بشپړولو وروسته ترلاسه کړ. دا دواړه سیمې په ۱۹۶۰ ز کال کې سره متحدې شوې، تر څو د یو ملکي حکومت په چوکاټ کې د سومالیا خپلواک جمهوریت رامنځته کړي.
په ۱۹۶۹ ز کال کې د انقلاب عالي شورا واک ترلاسه کړ او د سومالیا دیموکراتیک جمهوریت یې رامنځته کړ او په ظالمانه ډول یې هڅه وکړه، تر څو د سومالي لنډ د خپلواکۍ غوښتنې جګړه په شمال کې وځپي. په دوام یې ۲۲ کاله وروسته په ۱۹۹۱ کال کې د سومالیا د کورنۍ جګړې له پیل سره  SRC (انقلابي عالي شورا) سقوط شوه او سومالي لنډ ډېر ژر خپله خپلواکي اعلام کړه. لا هم د سومالیا په  شمال لویدیځه برخه کې سومالي لنډ خپل کنترول لري چې له ۲۷ سلنه څخه زیاته خاوره یې په کې شاملېږي. له دغې دورې راهیسې ګڼ شمېر سیمې د سومالیا دودیزو او مذهبي قوانینو ته وروګرځېدې د ۲۰۰۰ز لسیزې په لومړیو کې یو شمېر لنډمهاله فېدرالي ادارې رامنځته شوې. په ۲۰۰۰ ز کال کې ملي انتقالي دولت (TNG) رامنځته شو, ورپسې په ۲۰۰۴ ز کال کې انتقالي فېدرالي دولت (TFG) رامنځته شو چې د سومالیا وسله وال پوځ یې بیا په پښو ودراوه.
TFG (فېدرال انتقالي دولت) د متحده ایالاتو په ملاتړ له ایتوپیایي لاس وهنې سره د نویو رامنځته شویو اسلامي محکمو له اتحادیې (ICU) څخه د هېواد د ښکېلو سویلي زونونو د ډېرو سیمو کنترول پر غاړه واخیست. وروسته ICU د الشباب په څېر په سخت دریځو ډلو ووېشل شو چې له TFG او AMISOM متحدانو سره یې یو ځای د سیمې د کنترول لپاره جګړه کوله.