cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغان ټایمز
سرچینې
۶. د افغان ټایمز د ورزشي خبرونو برخه
په ایټالیا کې بشري حقونه
په ایټالیا کې په لومړنیو بشري حقونو کې د ایمان او عقیدې ازادي، له غیرو دیموکراتیکو هېوادونو څخه د پناه غوښتنې حق، د کار کولو حق او د قانون پر وړاندې د درناوی او د مساواتو حقوق شامل دي. بشري حقونه په هر هېواد کې د هر وګړي اساسي حقوق دي. په ایټالیا کې بشري حقونو د ډېرو کلونو راهیسې پرمختګ کړی او ایټالیا د بشري حقونو په اړه زده کړې لري. سربېره پردې، ایټالیا د ښځو، ماشومانو اوهمجنس بازانو، نرښځیو او ترانسجند خلکو لپاره ځانګړي بشري حقونه لري. په دې هېواد کې ځینې سازمانونه شته چې په ایټالیا کې د بشري حقونو ملاتړ کوي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د شوروي اتحاد صنعتي کول د پرمختللو پانګوالو دولتونو تر شا د اقتصادي وروسته پاتې کېدو د کمولو په موخه د شوروي د صنعتي ځواک د چټک جوړښت يو بهير و، چې د ۱۹۲۹ زکال له می مياشت څخه د ۱۹۴۱ ز کال تر جون پورې تر سره شو.
په ایټالیا کې بشري حقونه
په ایټالیا کې د بشري حقونو پرمختګونه
د بشري حقونو فعالین او مدافعین چې د بشري حقونو د ساتنې لپاره د پام وړ هڅو کې برخه اخلي، د ایټالیا هېواد له خوا مرکزي ونډه والو په توګه پېژندل کېږي، چې دا کار بشري حقونو ته وده ورکوي او د هغو قربانیانو ملاتړ کوي چې بنسټیزه آزادي یا بشري حقونه يې تر پښو لاندې شوي وي. ویتوریو اریګوني، سرجیو دی ایلیا ، جوزیف فیرفولجا او ځینې نور اشخاص د بشري حقونو فعال مدافعین او فعالین ګڼل کېږي چې د بشري حقونو د خوندیتوب په یو شمېر چارو کې بوخت وو او په دې برخه کې یې پرمختګ ته وده ورکړې. له دواړو، د بشري حقونو فعالینو او هم له مدافعینو څخه ملاتړ کیږي او ایټالیا د دې اشخاصو او ډلو له حقونو او خوندیتوب څخه دفاع ته ژمنه ده څو خپلو هڅو او د دوی شریکانو ته وده ورکړي. ایټالیا، د اروپایی اتحادیې سره یوځای د OSCE لارښوونې تعقیبوي او اوس مهال د مدني ټولنې لپاره د فعالانو او بشري حقونو مدافعینو ملاتړ ته دوام ورکوي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د صنعتي کولو رسمي دنده له يو کرنيز دولت څخه مخکښ صنعتي دولت باندې د شوروي اتحاد بدلول وه. د ټولنې د بنسټيزې بيارغونې د درې ګونې دندې (صنعتي کول، اقتصادي تمرکز او د کرنې او کلتوري اوښتون اشتراکي کول) د يوې ټوليزې يا جامع برخې په توګه د سوسياليست صنعتي کولو د پيل بنسټ د ملي اقتصاد د پرمختګ لپاره د لومړني پينځه کلن پلان په واسطه کېښودل شوی و، چې له ۱۹۲۸ څخه تر ۱۹۳۲ز کال پورې يې دوام وکړ.
په ایټالیا کې بشري حقونه
د بشري حقونو زده کړه
د بشري حقونو زده کړه په ایټالیا کې د یوې بنسټیزې تګلارې په توګه رامینځته شوې، چې هدف یې د حقونو په اړه د پوهاوي لوړول او د اتباعو د ساتنې لپاره د یوې وسیلې په توګه د هغې کارول دي. دغه تګلاره همدا راز هڅه کوي چې په ټولنه کې د حقوقو د تامین له لارې د انسان عزت ته درناوی زیات، دوه اړخیزه تفاهم لوړ او د افرادو د بنسټیزې آزادۍ محافظت پیاوړی کړي. ښوونه په دواړو رسمي او غیر رسمي ادارو کې ترسره  کېږي، څو د ایټالیا اتباع د ژوند په هر پړاوکې د بشري حقونو د ساتنې او ودې لپاره وروزل شي. په  ۲۰۱۸  ز کال کې، "د ساتنې مسؤلیت" د ایټالیا حکومت  له خوا د ښوونځي پروژې په توګه طرح او په لاره واچول شو، څو د زده کوونکو پوهاوی د بنسټیزې آزادۍ او بشري حقونو د ساتنې په اړه لوړ کړي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د شوروي په وختونو کې صنعتي کول يو لوی کار شوی و. د توليد د ظرفيت او د دروند يا ثقيله صنعت د توليد د حجم (څلور برابره) چټکه وده له پانګوال هېوړادونو څخه د اقتصادي خپلواکۍ د ډاډمنولو او د هېواد د ساتنې وړتيا د پياوړې کولو لپاره له سترو ارزښتونو څخه وه. په دې وخت کې شوروي اتحاد له کرنيز هېواد څخه صنعتي هېواد ته د لېږد بهير پيل کړ. د هېواد پالنې د لويې جګړې “Great Patriotic War” پر مهال د شوروي صنعت د نازي المان پر صنعت باندې خپل غوره والی ثابت کړ. د ۱۹۸۰ ز لسيزې له وروستيو راهيسې شوروي اتحاد او روسيه کې د صنعتي کولو د بيې په اړه بحثونه تر سره شوي دي، چې د شوروي اقتصاد او ټولنې لپاره يې د هغې پايلې او اوږدمهاله پايلې هم پوښتلي دي. که څه هم له شوروي څخه د وروسته دولتونو اقتصاد تر اوسه د صنعتي بنسټ په هغه لګښت فعاليت کوي، چې په شوروي دوره کې رامنځته شوی و.
په ایټالیا کې بشري حقونه
د ایمان او عقیدې آزادي
هرکال، ایټالیا په اروپایی ټولنه کې د غړو هېوادونو سره همغږي کوي، څو د مذهب او عقیدې د حقونو د پرېکړه لیک په اړه کار وکړي، او د دیني ننګونو د بېلابېلو اړخونو له تبعیض سره خپل مخالفت وښیي. ایټالیا د مذهب او عقیدې د آزادۍ په اړه د اروپایي ټولنې د لارښوونو له اړخه د اروپایی اتحادیې په کچه د آزادۍ یا مذهب په برخه کې د درېیمو هېوادونو پروړاندې د اقداماتو د ملاتړ لپاره یادښتونه چمتو کوي. په عین وخت کې، دغه لارښوونې هغه حقوق په ګوته کوي چې د دین آزادي په مجموعي توګه پلې کړي او هدف یې د اقلیت دیني ډلو خوندي کول دي. په ۲۰۱۷ زکال کې، د دین او عقیدې آزادي او همدا راز د هغوی د وکالت په اړه د ایټالیا G7 هېوادنو د ریاست په دوره کې نوښتونه تر بحث او ودې لاندې ونیول شول. سربیره پردې، د فرانسې په ملاتړ د کلتوري میراثونو ساتنې او د کلتوري آثارو غیرقانوني راکړې ورکړې پروړاندې د مبارزې لپاره د امنیت شورا پریکړې په  ۲۰۱۷ ز کې رامنځ ته شو. پرېکړه لیک د رایو په اتفاق سره تصویب شو او د همدې کال په مارچ کې نافذ شو. د ديني تاوتریخوالي پروړاندې د مبارزې په برخه کې، دغه پرېکړه لیک کلیدي مقرراتو ته اشاره کوي چې هدف یې په اوږد مهال کې د هېوادونو په کچه قومي او دیني تنوع ته وده ورکول دي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د روسيې د برېښنايي کولو دولتي کميسيون “GOELRO”
وار له مخه د کورنې جګړې پر مهال د شوروي حکومت د هېواد د برېښنايي کولو لپاره د اوږدمهاله پلان جوړول پيل کړ. د ۱۹۲۰ز کال ډسمبر کې “GOELRO” نومي پلان د شورويانو د اتم ټول روسي کانګرس له لورې تصويب شو او يو کال وروسته د ورته نهم کانګرس له لورې هم تصويب شو.
په ایټالیا کې بشري حقونه
د مرګ سزا
د ایټالیا ۱۹۴۷ زکال اساسي قانون د جګړې پرمهال د نظامي قانون څخه بهر د اعدام سزا منع کوي. ترټولو لوړ لومړیتوب چې د نړیوال کمپاین سره تړلی د اعدام په سزا د بندیز په برخه کې دی. د ۱۹۹۰ ز لسیزې راهیسې، د اعدام په سزا کې د نړیوال ځنډ-بندیز (قانوني مهلت) ترلاسه کولو لپاره ډېری نوښتونه په لاره اچول شوي. د ملګرو ملتونو عمومي غوڼدې په ۲۰۰۷ ز کال کې دا ځنډ بندیزقبول کړاو دا پرېکړه لیک د رایو په اکثریت تصویب شو. له هغې وروسته  د ملګرو ملتونو عمومي غونډې هر دوه کاله وروسته دغه پرېکړه لیکونه تصویب کړي. د مرګ د سزا د بندولو د ځنډ په اړه وروستۍ تصویب شوې پرېکړه په  ۲۰۱۸  ز کال کې وه. دغه پرېکړه لیک د ۱۲۱ موافقو رایو په ملاتړ سره وه، چې تر دې دمه د "موافقو" رایو په ریکارډونو کې ترټولو لوی شمېر و. په ۲۰۱۴ زکال کې، د ایټالیا د بهرنیو چارو او نړیوالې همکارۍ وزارت د مدني ټولنو د سازمانونو استازي راوغوښتل او له هغوی څخه یې د هېواد د اقدام د همغږي کولو غوښتنه وکړه، څو په درېیمو هېوادونو کې د پوهاوي په لوړولو کې د هغه اغېزمنتوب ته وده ورکړي، څو د ملګرو ملتونو پرېکړه لیک کې د دې قانوني ځنډ لپاره مثبت ځوابونه ترلاسه کړي، مخکې له دې چې درېیمه کمېټه په دې اړه رایه ورکړي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د روسيې د برېښنايي کولو دولتي کميسيون “GOELRO”
ياد پلان چې د برېښنايي صنعت د لومړيتوب پراختيا لپاره چمتو شوی و، د سيمو د پرمختګ په پلانونو پورې تړلی و. د “GOELRO” پلان چې له ۱۰ څخه تر ۱۵ کالونو لپاره جوړ شوی و، د ۳۰ ولسواليو د برېښنايي ماشينونو (۲۰ د حرارتي برېښنا ماشينونه او ۱۰ د اوبو برېښنا ماشينونه) د جوړښت لپاره د ۱،۷۵ ګيګا واټ ټوليز ظرفيت چمتو کړ. دې پروژې اته سترې اقتصادي سيمې (شمالي، مرکزي صنعتي، سويلي، اولګا، يورال، لويديځه سايبريايي، قفقازي او ترکستان) وپوښلې. په ورته وخت کې د هېواد د لېږد رالېږد يا ترانسپورت سيستم وده (د اورګاډي د پخوانيو او نويو ليکو بيارغونه او د اولګا او ډون “Volga-Don” تر منځ کانال بيارغونه) تر سره شوې وه.
په ایټالیا کې بشري حقونه
تبعیض
په مدني کچه هغه اصلي اړخونه چې اوس مهال په تبعیض کې شامل دي:  یهودیت ضد، نژاد پالنه او جنسیت پالنه دي. ایټالیا د قوانینو او کوډونو څو لړۍ په لاره اچولې چې د تاریخ په اوږدو کې د تبعیض پروړاندې مبارزه کوي او د زیان منونکو او لږه کیو ډلو بشري حقونه او بنسټیزه ازادي ساتي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د روسيې د برېښنايي کولو دولتي کميسيون “GOELRO”
د “GOELRO” پروژې په شوروي اتحاد کې د صنعتي کولو بهير شونی کړ: د برېښنا توليد په ۱۹۳۲ز کال کې د ۱۹۱۳ز کال په پرتله يو ساعت کې له ۲ څخه تر ۱۳،۵ بيليون کېلو واټ پورې (نږدې ۷ برابره) زيات شو.
په ایټالیا کې بشري حقونه
د ښځو حقونه
د ایټالیا هېواد ژمن دی چې په هېواد کې د جنډر مساوات او د ښځو ځواکمنتیا ته وده ورکړي – څرنګه چې ایټالیا ملګرو ملتونو د ښځو پروړاندې د تبعیض د ټولو ډولونو د منع کولو کنوانسیون د یوې برخې په توګه دی، دغه هېواد د کار پر ځای، ټولنه او کورنۍ کې د ښځو حقونو ته وده ورکوي او ملاتړیې کوي. دا ډول اړوند مسایل او پرمختګ هرکال په ملګرو ملتونو کې هڅول کېږي. ایټالیا د تاوتریخوالي څخه د ښځینه ساتنې په اړه د اروپا شورا له کنوانسیون څخه چې په  ۲۰۱۴  ز کې نافذ شو، ملاتړ کوي. په۲۰۱۶ زکال کې، درېیم ملي عمل پلان په ملي کچه را منځ ته شو چې د ښځو، سولې او امنیت اجنډا پلې کوي.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د صنعتي کولو بڼې
څېړونکي د صنعتي کولو لاندې بڼې په ګوته کوي:
په ایټالیا کې بشري حقونه
د همجنس بازانو، نرښځیو او ترانس جندر وګړو حقونه
د هم جنس بازانو جنسي فعالیت په ایټالیا کې له ۱۸۹۰ ز راهیسې په قانوني ډول تصویب شوی، که څه هم ځینو پخوانيو خپلواکو ایالتونو چې د ایټالیا سلطنت یې تاسیس کړی ؤ، د مخه یې دغه فعالیت قانوني کړی ؤ. کله چې د نارینه او ښځینه دواړه همجنسو جنسي فعالیت قانوني شو او د جزا نوی قانون صادر شو، د همجنس بازانو او ټرانسجندرانو حقوق له ۱۸۹۰ ز راهیسې بدل شوي. په  ۲۰۱۶ زکال کې، ایټالیا د مدني اتحادیو قانون تصویب کړ چې همجنس جوړو ته د واده حقونه ورکوي، اما د کوچني ماشوم منل لاهم قضایی بحث دی او په قانون کې نه دی شامل شوی. ډېری قانوني حقونه هم د ورته قانون له خوا همجنسبازو ډلو ته چمتو شوي چې په غیر رسمي توګه یا بې له واده ګډ ژوند کوي. د دووښځو ترمینځ واده ته په رسمي ډول پ۲۰۱۷ ز کې د ایټالیا سترې محکمې له خوا اجازه ورکړل شوه او په رسمیت و پېژندل شوه.
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د نوې اقتصادي تګلارې “New Economic Policy” په دوره کې بحثونه
تر ۱۹۲۸ ز کال پورې شوروي اتحاد «نوې اقتصادي تګلاره» پلې کړه. په داسې حال کې چې د کرنې، پرچون، خدمتونو، خواړو او برېښنا صنعتونه زياتره خصوصي لاسونو کې وو، دولت د دروند صنعت، ترانسپورت، بانکونو، ټوليز يا عمده پلور او نړيوالې سوداګرۍ واګې وساتلې. دولتي تشبثونو يو له بل سره سيالي وکړه، د شوروي اتحاد د “Gosplan” ونډه يوازې د دولتي پانګه اچونې د لوري او اندازې د مشخص کولو په اړه د اټکل تر بريده وه.
په ایټالیا کې بشري حقونه
د همجنس بازانو، نرښځیو او ترانس جندر وګړو حقونه
له 1982 کال راهیسې، ایټالیا خلکو ته اجازه ورکړې چې په قانوني ډول خپل جنس بدل کړي. ایټالیا له 2003 کال راهیسې په ټرانس جندر کې د تبعیض د له مینځه وړلو لپاره، په ځانګړي توګه د کار او دندې په ځای کې، دا ډول تبعیض بند کړی. پداسې حال کې چې له هغې وروسته د جنسي تمایل یا جندر د هویت په اړه د تبعیض پروړاندې نور صادر شوي قوانین او لایحې شتون نه لري
د شوروي اتحاد صنعتي کول
د نوې اقتصادي تګلارې “New Economic Policy” په دوره کې بحثونه
د بولشويزم يو بنسټيز توپير يا اختلاف دا حقيقت و، چې هغه ګوند چې ځان يې کارګر او خپله واکمني يې «د کارګر زورواکي» ګڼله، په يو کرنيز هېواد کې واک ته ورسېده، چې د کارخونو کارکونکو په کې د نفوس يوازې يو څو سلنه جوړه کړه او زياتره يې د هغه سيمې وروستي کډوال وو، چې تر اوسه يې له هغې سره په بشپړ ډول اړيکې نه وې پرې کړې. اجباري صنعتي کول د دې اختلاف د له منځه وړلو په موخه پلان شوي وو.
د باندني سياست له نظره هېواد په دښمنانه حالتونو کې و. د ټول اتحاد کمونيست ګوند “All-Union Communist Party” (بلشويک) د مشرۍ له مخې له پانګوال دولتونو سره د نوې جګړې ډېره شونتيا وه. د پام وړ ده، چې ان په ۱۹۲۱ز کال کې د روسيې د کمونيست ګوند په لسم کانګرس کې د “About the Soviet Republic Surrounded” نومي راپور ليکوال ليف کامينيف “Lev Kamenev” وويل، چې د دويمې نړيوالې جګړې لپاره چمتووالی چې په اروپا کې پيل شوی و: "«هغه څه چې موږ يې هره ورځ اروپا کې وينو ثابتوي، چې جګړه پای ته نه ده رسېدلې، پوځونو د حرکت په حال کې دي، د مبارزې امرونه ورکول کېږي، لښکرکوټونو يوې او بلې سيمې ته استول کېږي او هيڅ پولې په پياوړي ډول رامنځته شوې نه شي ګڼل کېدلی. ... يو څوک له يو ساعت څخه بل ساعت تمه لرلی شي، چې پخوانۍ پای ته رسېدلې امپرياليستي وژنه به د خپل طبيعي دوام په توګه يو څه نوي او ان خورا ظالمانه او خورا ګواښونکې امپرياليستي جګړه رامنځته کړي."جګړې لپاره چمتووالي بشپړ پوځي وسايلو ته اړتيا درلوده. د روسي سترواکۍ پوځي ښوونځي چې د اوښتون او کورنۍ جګړې له امله ويجاړ شوي وو، بېرته ورغول شول؛ پوځي پوهنځيو، ښوونځيو، انسټيټيوټونو او پوځي کورسونو يا روزنيزو دورو د سور پوځ “Red Army” روزنه پيل کړه. که څه هم د دروند صنعت د وروسته پاتې والي له امله په سمدستي ډول د سور پوځ د تخنيکي بيا سمبالولو پيلول ناشوني وو. په ورته وخت کې د صنعتي کولو شته کچې ځکه پوره يا کافي نه ګڼل کېدلې، چې د پانګوالو هېوادونو په پرتله وروسته پاتې والی چې په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې يې اقتصادي وده درلوده، مخ پر زياتېدو و.
پر وسلو د بيا سمبالولو لپاره د دې ډول پلانونو له ډلې يو يې د ۱۹۲۱ز کال په لومړيو کې د سور پوځ د بيا تنظيمولو مسوده کې رامنځته شو، چې د سرګي ګوسيف او ميخايل فرونز له لورې د لسم کانګرس لپاره چمتو شوې وه. يادې مسودې د نوې لويې جګړې ناچاري (حتمي والی) او جګړې لپاره د سور لښکر ناچمتووالی دواړه بيان کړل. ګوسيف او فرونز د چټک امر له مخې د شوبلو، توپخانې، زغره وال موټرانو، زغره وال اورګاډو او الوتکو د ډله ييز توليد د تنظيمولو وړانديز وکړ. د سور پوځ د مخالفو واحدونو په ګډون په غور سره د کورنۍ جګړې د تجربې څېړلو په موخه يو بل ټکی هم وړانديز شوی و (د “White Guards” لوړ پوړي واحدونه، مخنوويستي ګاډۍ، رېنګل «بم غورځونکې الوتکې» او داسې نور). د دې تر څنګ ليکوالان په ټينګه غوښتنه وکړه، چې روسيه کې د پوځي مسايلو په اړه د باندنيو مارکسيست کارونو د سمدستي خپرولو چارې تنظيم کړي.
د نباتاتو تکاملي پرمختیایي بیولوجي
تکاملي پرمختیایي (تکویني) بیولوجي یا evo-devo، له یوه تکاملي لرلید څخه د پرمختیایي پروګرامونو او نمونو مطالعه ده. دغه مطالعه هڅه کوي ترڅو د ځمکې پر مخ د ژوند د بڼې او ماهیت رامنځ‌ته کوونکې اغېزښندنې په ډاګه کړي. evo-devo په‌دې وروستیو کې د ساینس د یوې جلا څانګې په توګه رامنځ‌ته شوې ده، چې لومړی اقدام یې په ۱۹۹۹ز کې ترسره شو.
تر ۱۹۰۰ز کال دمخه
د «مورفولوجي» ګړنې آر، په ټولیزه توګه، یوهان ولفګانګ فون ګوېته (۱۷۴۹ تر ۱۸۳۲ز) ته اړوند ګڼل کېږي. هغه پر دې باور ؤ چې د ګل‌لرونکو نباتاتو په تنوع کې یو بنسټیز بېخبنایي جوړښت (Bauplan) شتون لري. هغه په خپل کتاب «د نباتاتو استحاله» کې وایي چې باوپلان (د وجود نقشه) په مرسته موږ توانېدلي یو ترڅو د هغو نباتاتو بڼو په هکله وړاندوینه وکړو چې لا کشف شوي نه‌دي. ګوېته لومړی کس ؤ چې یوه ادراکي نظریه یې وړاندې کړه؛ د دغې نظریې له‌مخې، ګلونه له بدل شویو پاڼو څخه (د موډیفکېشن عملیه په ترڅ کې) جوړ شوي دي. همدا راز، هغه بېلابېلو بشپړوونکو تفسیرونو باندې غور کړی ؤ.
په منځنیو پېړیو کې، د نباتاتو مورفولوجي په هکله زموږ د اوسني پوهاوي بنسټیزې ستنې کېښودل شوې وې. نهمیاه ګرېو، مارسچلو ملپیګي، رابرټ هوک، انتوني فان لیوونهوک او وېلهلم فون نېګلي څو تنه اشخاص وو چې د نباتاتو مورفولوجي په هکله د پوهاوي په رامنځ‌ته کولو کې یې په بېلابېلو کچو مرسته وکړه. دا د کارل لینیس د اتلسمې پېړۍ ټکسونومیکي ډلبندي وه چې د پوهاوي رامنځ‌ته کولو او غځولو لپاره یې یو باثباته بنسټ جوړ کړ. نومهالو علمي خبرو اترو ته د ډاروینیزم مفهوم معرفي هم، د نباتاتو بڼو او د هغو د تکامل په هکله پر تفکر باندې اغېزه ښندلې ده.
وېلهلم هوفمایستر، د خپل د عصر تر ټولو وتلی بوټپوهاند، د بوټپوهنې په څېړلو کې له اېډیال‌پالې لارې څخه لاس ونیوه. هغه د ژوند په اوږدو کې، هغه د بوټپوهنیز تفکر په هکله یو بین‌الرشتوي لرلید وړاندې کړ. هوفمایستر د فوتوتکسیز او جیوتکسیز په څېر ښکارندو په هکله بیوفزیکي څرګندونې وکړې او همدا راز د بوټو د ژوندون په دورې کې یې د نسلونو تناوب کشف کړ.
له ۱۹۰۰ز کال څخه تر نن پورې
په تېرې پېړۍ کې د نباتاتو اناټومي په مطالعه کې چټک پرمختګ تر سترګو کېږي. تمرکز له جمعیتي کچې څخه لا ټیټو او تقلیلي کچو ته اړول شوی دی. په داسې حال کې چې د پېړۍ په لومړي نیمایي کې پرمختیایي پوهه د «نسج» او «غړي» په کچه وه، په دوه‌یمې نیمایي کې، په تېره بیا له ۱۹۹۰ز لسیزې راهیسې، د مالیکولي معلوماتو لاس‌ته راوړلو په هکله هم ډېرې هلې‌ځلې روانې وې.
په شلمې پېړۍ کې، اِدوارد چارلس جفري د evo-devo له لومړنیو څېړونکو څخه ؤ. هغه د ژوندي او فوسیلي جېمنوسپرمونو د عروقو یوه پرتله‌ییزه شننه ترسره کړه او پایله یې دا وه چې د زېرمې کولو پارانشیما له تراکیدونو (Tracheids) څخه مشتق شوې ده. د هغه څېړنو په لومړي سر کې د نباتاتو پر اناټومي باندې د فایلوجېني په برخه کې تمرکز درلود. د نباتاتو مهندسۍ د تکاملي شننې دغه دود د کاترین اېسو له‌خوا لا وپنځول شو، چې د خپل کتاب «د نباتاتو اناټومي» له‌امله ډېره مشهوره ده. د هغې څېړنه، په بېلابېلو نباتاتو کې د بېلابېلو نسجونو پر اصل او پرمختیا باندې متمرکزه ؤ. هغې د وېرنون چیدل په همکارۍ سره، د فلویم وعایي نسج کارکړنې ته په کتو سره، د نوموړي نسج تکاملي ځانګړنه بیان کړه.
په ۱۹۵۹ز کې، والتر زیمرمن د «Die Phylogenie der Planzen» (د نباتاتو فایلوجېني) کتاب یوه اصلاح شوې نسخه خپره کړه. دغه خورا جامع اثر، چې انګلیسي ته ژباړل شوی نه‌دی، د څېړنو په مخینه کې سیال نه‌لري. نوموړی کتاب د نباتاتو تکامل د نباتاتو د ودې تکامل (هولوجېني) په توګه وړاندې کوي. له‌دې پلوه، دغه کتاب د نباتاتو تکاملي وده‌ییزه بیولوجي (د نباتاتو evo-devo) ده. د زیمرمن په باور، د نباتاتو په تکامل کې، تنوع د بېلابېلو وده‌ییزو بهیرونو له‌لارې پېښېږي. درې خورا بنسټیز بهیرونه عبارت دي له: هېتروکروني (د وده‌ییزو بهیرونو په مهال‌بندۍ کې بدلونونه)، هېتروتوپي (د بهیرونو په نسبي موقعیت کې بدلونونه) او هېترومورفي (د بڼې اخېستنې په بهیرونو کې بدلونونه).
په ضمن کې، د ۱۹۰۰ز لسیزې د دوه‌یمې نیمایې په پیل سره، په ځینو پرمختیایي مطالعاتو کې د «Arabidopsis thaliana» کارونه پیل شوه. د Arabidopsis thaliana اښتلو بڼو لومړۍ ټولګه شاوخوا په ۱۹۴۵ز کال کې رامنځ‌ته شوه. سره له‌دې، دغه ټولګه د یوه موډل اورګانیزم په توګه په ۱۹۸۸ز کال وپنځول شوه.
د نباتاتو اړوند بېلابېلو بهیرونو په تړاو په معلوماتو کې وروستی ناڅاپي بدلون په پراخه توګه، په مالیکولي بیولوجي کې د اوښتون پایله وه. د هغې T-DNA د تولید له‌لارې چې په جوړښت کې اوښتلې کرښې، بیاترکیب شوي پلاسمیدونه، د ترانسپوزون پېژندلو په څېر تخنیکونه او داسې نور لري، په Arabidopsis thaliana کې د موتاجېنیزس او مکمِل کېدنې په څېر د غښتلو تخنیکونو لپاره زمینه برابره شوه. د بشپړو فزیکي او جنتیکي نقشو، RNAi وکتورونو او د چټک بدلون پروتوکولونه د هغو ټکنالوجیو له ډلې څخه دي چې په څرګند ډول یې د دغې څانګې محدوده اړولې ده. د دې ترڅنګ، په وروستیو کې د بېلابېلو غیرموډلي نوعو د جېنوم او EST په لړیو کې خورا زیاتوالی راغلی دی، چې له بیوانفورماتیک اوسنیو شته وسایلو سره یوځای، د نباتاتو evo-devo څېړنه په برخه کې یوشمېر فرصتونه رامنځ‌ته کوي.
جرارد کوست د شلمې پېړۍ له لومړیو څخه تر وروستیو پورې، د نباتاتو ودې او تکامل په شمول، د نباتاتو د مورفولوجي تاریخ په هکله مفصله او ژوره شننه او څېړنه ترسره کړه. رولف ساتلر د نباتاتو د مورفولوجي بنسټیز اصول تر بحث لاندې ونیول.
جعلي ارستو
جعلي -ارستو د فلسفې یا طبي آثارو د لیکوالانو عمومي پېژندنه ده چې خپل کار یې یوناني فیلسوف ارستو ته منسوب کړی ، یا هغه کار چې وروسته د نورو لخوا ارستو ته منسوب شوی. دا ډول ناسم منسوب شوي اثار د جعلي ليکنو په نوم پېژندل کیږي. د ارستو ليکنې اصطلاح د ارستو مستندو او غير مستندو (چې د نورو له خوا هغه ته راجع شوي) اثارو دواړه ته شامليږي.
تاریخ
لومړی جعلي-ارستو کارونه د ارستويي ښوونځي د غړو لخوا تولید شوي، کوم چې د ارستو لخوا تاسیس شوی. په هرصورت، ډېری نور اثار ډېر وروسته لیکل شوي، د منځنۍ پېړۍ په جریان کې. ځکه چې ارسطو په مختلفو موضوعاتو کې ډېر اثار پنځولي دي، نو دا ممکنه وه چې په ډېرو مختلفو شرایطو کې لیکوالان - په ځانګړې توګه د منځنیو پېړیو اروپایانو ، شمالي افریقیانو او عربانو - یو څه ليکلي دي او ارستو ته یې منسوب کړي. د دې کار سره د هغه نوم یوځای کول دا د یو ټاکلي اندازې درناوي او منلو تضمین کوي، ځکه چې ارستو د عیسوي اروپا او اسلامي عربو هېوادونو د پوهانو لپاره یو له خورا مستند پخوانیو لیکوالانو څخه شمېرل کیده. دا عموما څرګنده نه ده چې د ارستو د وروستيو اثارو منسوبول د هغه د خپل لیکوال لخوا ترسره شوي یا د نورو لخوا چې د هغه د نوم په کارولو سره د داسې اثارو د مشهورولو هڅه کوي.
په منځنیو پیړیو کې، له سلو څخه زیات ارسطو ارسطو اثار په جریان کې وو. دا په دریو ډلو ویشل کیدی شي د اصلي ژبې پر بنسټ چې د کار لپاره کارول کیږي، لکه لاتیني ، یوناني یا عربي. د لاتیني کارونو کټګورۍ ترټولو کوچنۍ ده، په داسې حال کې چې عربي کارونه خورا ډیر دي. په منځنیو پیړیو کې ډیری عربي اثار لاتین ته ژباړل شوي. د دې ډیری برخه د جادو مضامین پوښي، لکه کیمیا ، ستورپوهنه ، کیرومانسي او فزیوګنومي. نورو د یوناني فلسفي مضامینو سره چلند کاوه، ډیری وختونه د ارسطو د فکر پر ځای د افلاطون او نیوپلاتونیک ښوونځي. د عربی سیکریټم سیکریټروم تر دې دمه ترټولو مشهور جعلي-ارستو کار و او حتی د ارسطو د هر مستند اثار په پرتله خورا پراخه و.
د جعلي-ارستو کارونو د منځنۍ پېړۍ وروسته د اوږدې مودې لپاره دوام درلود. د ارسطو ماسټر پیس یو جنسی لارښود و چې لومړی په 1684 کې خپور شو او په انګلستان کې خورا مشهور شو. دا لاهم د شلمې پیړۍ په پیل کې پلورل کیده او شاید د اتلسمې او نولسمې پیړۍ په پیل کې د طبي موضوع په اړه ترټولو پراخه بیا چاپ شوی کتاب و.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي تانبې وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:ارستو
معظم بېګ
دمعظم بېګ (په اردو: مُعَظّم بیگ؛ د ۱۹۹۸ کال د جولای په ۵مه د برمینګهم په سپارک هیل کې زیږېدلی) یو پاکستاني الاصله بریتانوی دی چې د متحده ایالاتو د حکومت له لوري د بګرام په زندان او د کیوبا په ګوانتانامو زندان کې، نږدې درې کاله په توقیف کې ساتل شوی و. نوموړی چې د ۲۰۰۲ کال  په فبروری میاشت کې په پاکستان کې په خپل کور کې د پاکستاني استخباراتو له لوري ونیول شو، د متحده ایالاتو اردو ته وسپارل شو، چې هغوی د افغانستان د بګرام په توقیف ځای کې ساتلو، چې وروسته بیا د ګوانتانامو زندان ته ولېږدول شو، چېرته چې نوموړی د ۲۰۰۵ کال تر جنوري پورې وساتل شو.
د متحده ایالاتو چارواکو بېګ د دښمن جنګیالي په تور نیولی و او ادعا یې کوله چې بېګ د القاعدې یو غړی و او د القاعدې د روزنیزو کمپونو لپاره استخدام، او مالي سرچینې برابرولې، او دی پخپله هم هلته د متحده ایالاتو یا د هغوی له متحدینو له سرتېرو سره د جګړې لپاره روزل شوی و. بېګ منلې وه چې هغه په افغانستان کې په غیر القاعده دوو کمپونو کې د ۱۹۹۰ لسیزې په لومړیو کې وخت تېر کړی و او په بوسنیا او چیچنیا کې یې جنګیالیو ته یو څه مالي ملاتړ هم برابر کړی و، خو دا یې رد کړه چې هېڅکله په ترهګرۍ کې لاس نه لري.
بېګ وايي چې په بګرام کې د ساتونکو له خوا له بد چلند سره مخ شوی و او دوه بندیان یې لیدلي چې تر مرګه وهل او ډبول شوي دي. پوځي څېړونکو وویل چې دواړه مړينې ځان وژنې وې، خو د متحده ایالاتو د اردو ویاندویانو هغه وخت د بېګ کیسه رد کړې وه. وروسته، په بګرام کې د ناوړه چلند په اړه د ۲۰۰۵ کال یو پوځي تحقیقاتي راپور دې پایلې ته ورسېد چې دواړه مړینې د امریکایي ساتونکو له لوري د ناوړه چلند له امله رامنځ ته شوې وې.
په ۲۰۰۴ کال کې، په انګلستان کې د بریتانوي وګړو د توقیف په اړه له "اوږده عامه لاریون" وروسته، د انګلستان حکومت د هغو بریتانوي اتباعو په استازیتوب مداخله وکړه چې په ګوانتانامو کې بندیان وو. د پنټاګون، سي آی اې او ایف بي آی له نېوکو سربېره، ولسمشر جورج ډبلیو بوش د ۲۰۰۵ کال د جنوري په ۲۵ نېټه بېګ خوشې کړ. وروسته بېګ او نورو بریتانوي وګړو چې په ګوانتانامو کې بندیان وو، د متحده ایالاتو په توقیف کې د ادعا شوي ناوړه چلند او شکنجې په اړه د بریتانیا حکومت د جرم شریک و ښود او دعوی یې وکړه. د ۲۰۱۰ کال په نومبر کې، د بریتانیا حکومت د بېګ په ګډون د ۱۶ بندیانو په اړه له محکمې پرته مالي حکم اعلان کړ.
بېګ له خلاصون وروسته، د متحده ایالاتو، انګلستان او نړیوال تروریزم ضد اقداماتو په اړوند مسایلو کې د رسنیو مبصر شو. نوموړي د وینا کونکي په توګه د ګوانتانامو او نورو توقیف ځایونو څخه لیدنه وکړه. بېګ په ګډه یو کتاب تالیف کړ او په ورځپاڼو او مجلو کې یې مقالې لیکلې دي. نوموړي د ټکسي په تور لوري ۲۰۰۷ (Taxi to the Dark Side (2007))، چې په توقیف کې د یو افغان زنداني د مړینې او په افغانستان او نورو ځایونو کې د امریکایانو له خوا له بندیانو سره د ناوړه چلند په اړه یو مستند فلم دی، مرکه کړې ده.
په ۲۰۱۴ کال کې بریتانوي پولیسو بېګ د سوریې د کورنۍ جګړې پر مهال د ترهګریزو فعالیتونو په تور ونیو. تورونه بېرته واخیستل شول او نوموړی له هغې وروسته خوشې شو چې څارنوال په دې پوه چې MI5 سوریې ته د هغه له سفر خبر و او له نوموړي سره یې رضایت ښودلی و.
لومړنی ژوند او روزنه
معظم بېګ په ۱۹۶۸ کال کې د برمینګهم په سپارک هیل کې نړۍ ته سترګې پرانیستې او په سپارک هیل او هم موسیلي کې لوی شوی دی. پلار یې، عظمت بېګ، په بریتانوي هند کې زیږېدلی و او له خپلې میرمنې سره بریتانیا ته له کډې وړاندې یې په پاکستان کې ژوند کاوه. کله چې بېګ ۶ کلن و مور یې مړه شوه، او پلار یې په پیل کې په انګلستان کې د بانک د مدیر په توګه کار کاوه. بېګ د انګلستان – پاکستان دوه ګونی تابعیت لري.
بېګ د سولیهول کالج او وروسته د ولورهیمپټون پوهنتون ته لاړ، چې هلته یې دوه کاله د حقوقو زده کړې وکړې، خو هغه ته یې  خوند ور نه کړ او بشپړې یې نه کړې.
انګلستان او اسلامي هېوادو ته سفرونه، ۱۹۹۳ – ۱۹۹۸
د نوځوانۍ په وروستیو کې، بېګ سعودي عربستان او پاکستان ته په کورنۍ رخصتۍ کې له اسلام سره مینه پیدا کړه. د ۱۹۹۳ کال په وروستیو کې پاکستان ته راستون شو او له یو شمېر ځوانو پاکستانیانو سره د خوست ښار ته نږدې د پاکستان-افغان پولې ته واوښت. بېګ وویل چې هغه له یوه کمپ څخه لیدنه وکړه چې په کې د متحده ایالاتو تر ملاتړ لاندې ملتپال او اسلامي یاغیان د شوروي تر ملاتړ لاندې د افغان حکومت په وړاندې د جګړې لپاره روزل شوي و. دا روزنیز کمپ هم د طالبانو ضد شمالي ټلوالې او او هم د یوې پاکستاني ډلې له لوري چې د کشمیر لپاره جنګیږي، کارول کېده. وروسته بېګ په کمپ کې د خپل وخت په اړه لیکلي: "ما  داسې خلک ولیدل چې ما ته د دوی عقیده او قرباني الګو ښکاري، او داسې نړۍ مې ولیده چې زه یې حیران کړم او ما ته یې الهام راکړ." بېګ وايي چې هغه په روزنه کې ګډون و نه کړ.
بېګ وویل چې هغه د مجاهدینو له عزم څخه په الهام، د ۱۹۹۰ لسیزې په لومړیو کې بوسنیا ته لاړ تر څو د جګړې پرمهال د مسلمانانو سره مرسته وکړي. نوموړي وویل چې هغه "د ځینو ظلمونو .... له کیسو څخه چې هلته ترسره کېدل، په شدت اغېزمن شو". نوموړی په ۱۹۹۴ کال کې له یوې خیریه موسسې سره یوځای شو چې په بوسنیا کې یې د مسلمانانو لپاره کار کاوه. هغه وايي چې "د لنډې مودې لپاره" د بوسنیا د اردو د بهرنیو رضاکارانو له ځواک سره یوځای شو: "په بوسنیا کې، ما د یو څه مودې لپاره جګړه وکړه. مګر ما خلک ولیدل چې سخت زیانمن شوي وو، او ما فکر وکړ چې دا زما لپاره نه دی". بېګ په بوسنیا کې له خلیل دیک سره لومړی وکتل.
همدارنګه، بېګ د ۱۹۹۰ لسیزې په لومړیو کې له روسیې سره د دوی د جګړې پر مهال چیچنیا ته د تګ هڅه وکړه. په داسې حال کې چې نوموړی په دې اند و چې "جګړه له بحث څخه بهر نه وه،" هغه وايي چې نوموړي په وسله واله مبارزه کې برخه وانه خیسته، خو بهرنیو جنګیالیو ته یې مالي ملاتړ چمتو کاوه.
په ۱۹۹۴ کال کې، بېګ د ټولنیز امنیت  دې ریاست په وړاندې  د درغلۍ په تور ونیول شو. د هغه ملګری او همځولی د "لینکس ګنګ" غړی سید مراد میه بټ هم تورن شو، اعتراف یې وکړ او ۱۸ میاشتې یې په بند کې تیرې کړې. د بېګ په وړاندې د درغلیو تورونه د شواهدو د نشتوالي له امله لغوه شول.
د ۱۹۹۴ کال د نیول کېدو په وخت کې، د ترهګرۍ ضد پولیسو له لوري د هغه د کور د پلټنې پر مهال، د شپې لید دوربین، د مرمی ضد واسکټ، او "افراطي اسلامي لیکنې" وموندل شول. په نورو موندل شوو توکو کې د شپې لید لاسي لېنز و. بېګ ټینګار وکړ چې دوربین او واسکټ یې په بوسنیا او چیچنیا کې د خیریه کارونو لپاره و او د هر ډول "افراطي اسلامي لیکنو" ملکیت یې رد کړ او یادونه یې وکړه چې ډیری مرستندویه کارکونکي د جګړې په سیمو کې نیول شوي توکي د پیژندنې لپاره له ځان سره ګرځوي. د هغه پلار وویل چې بېګ د ماشومتوب څخه د نظامي تجهیزاتو د ټولولو شوق درلود.
په ۲۰۰۵ کال کې، وروسته له هغې چې په ګوانتانامو کې د بېګ توقیف عام شو، د متحده ایالاتو د عدلیې وزارت ادعا وکړه چې نوموړي "له ۱۹۹۳ کال راهیسې د القاعدې په ترهګریزو کمپونو کې پراخه روزنه ترلاسه کړې ده". د پنټاګون چارواکو ویلي چې بیګ د ترهګرو په دریو کمپونو کې چې له القاعدې سره تړاو لري روزل شوی و. د راپور له مخې په کمپونو کې د روزنې پر مهال، هغه د لاسي توپانچو، کلاشینکوف ټوپکونو، او آر پي جي د کارولو او د برید د پلان په برخه کې روزل شوی و. په بیانیه کې بېګ د "القاعدې او ورسره تړلو سازمانونو د غړي په توګه وپېژندل شو، دی چې "په افغانستان کې د متحده ایالاتو او د هغه د ایتلاف د ملګرو په وړاندې په دښمنۍ کې ښکیل وو" او وویل شول چې هغه "د القاعدې د ترهګرو کورنیو ته د ترهګریزو کړنو پر مهال د پټنځایونو په چمتوکولو کې مرسته کوله. بيګ دا ټول تورونه رد کړي او ويلي يې دي چې "هېڅکله يې د لوېديځوالو پر ضد کوم بريدونه نه دي پلان کړي، نه یې مرسته کړې او نه يې هم  پکې برخه اخيستې ده".
د هند او متحده ایالاتو اړیکې
د متحده ایالاتو او هند تر منځ د اړیکو تاریخچه د هند د خپلواکۍ خوځښت ته رسيـږي، او په ۱۹۴۷ م کال کې د بریتانیا څخه د هند د خپلواکۍ را وروسته یې هم په ښه توګه دوام وموند. په دې وختونو کې، د هند او متحده ایالاتو تر منځ نژدې اړیکې ټینګي دي او څو ځله یې د مهمو موضوعاتو په اړه یوځای بحث کړي لکه د تروریزم پرخلاف مبارزه ( د پاکستان د مداخلې په اړه اندېښنه )، همدارنګه د پاکستان د اټومي وسلو د پرواګرام په اړه بي باوري او تر ټولو مهمه موضوع بیا د هند او ارام په سمندر کې د چین نفوذ و.
په ۱۹۵۴ م کال کې، متحده ایالاتو پاکستان د مرکزي تړون د سازمان په توګه د تړون متحد جوړ کړ. ددې کار په غبرګون کې هند د شوروي اتحاد سره ستراتيژیکې او نظامي اړیکې ټينګي کړي. په ۱۹۶۱ م کال کې هند د غیرمتحدینو په ګوند کې شامل شو تر څو د متحده ایالاتو او شوروي اتحاد تر منځ په سړه جګړه کې له مداخلې څخه مخنیوي وکړي. د هند او پاکستان تر منځ د ۱۹۷۱ م کال د جګړې پر مهال د نیکسون حکومت لخوا د پاکستان ملاتړ کول د هند سره د دوي په اړیکو اغیزه درلوده، دغه تاثیراتو په ۱۹۹۱ م کال کې د شوروي اتحاد تر ړنګېدو پورې دوام وکړ. په ۱۹۹۰ لسیزه کې، د هند بهرنۍ پالیسۍ د قطبي نړۍ سره مطابقت وښود او له متحده ایالاتو سره یې بېرته خپلې اړیکې ټینګي کړي.
په یوویشتمه پېـړۍ کې، د هند بهرنۍ تګلارې د خپلواکو حقونو د ساتنې او د څو اړخیزو اړیکو په نړۍ کې د خپلو ملي ګټو د ودې لپاره د ستراتیژیکي خپلواکۍ څخه کار واخیست. د ولسمشر جورج ډابیلو بوش (۲۰۰۱ ــ ۲۰۰۹ م کال پورې )، او باراک اوباما (۲۰۰۹ ـ ۲۰۱۷ م کال پورې ) د حکومتونو پر مهال، د امریکا متحده ایالاتو د هند د اصلي ملي ګټو سره همغږي ښودلي او د پام وړ بهرني اندیښنې یې ومنلي.
په دوه اړخيزه سوداګرۍ او پانګونې کې زیاتوالي، په نړیوالو امنیتي مسایلو کې همکاري، د نړیوالې حکومتوالي ( د ملګرو ملتونو د امنیت شورا )  په مسایلو کې د پریکړي کولو په چارو کې د هند شاملېدل، د سوداګرې او پانګونې په سازمانونو کې ( نړیوال بانک، د پیسو نړیوال صندوق، د اسیاـ پاسیفیک اقتصادي سازمان ) د هند شتون، د څو اړخيزو صادراتو په رژیمونو کې د هند شامليدل ( د میزایل ټیکنالوژي کنټرولي رژیم، واسنر، د اسټرالیا ډلې رژیم ) او په اټومي برابرونکي ګروپ کې د داخليدو ملاتړ او همداراز د ټیکنالوژي په شریکولو سره ګډ تولید د متحده ایالاتو او هند په اړیکو کې د پرمختګ مهم ټکي و. په ۲۰۱۶ م کال کې، هند او متحده ایالاتو د لوژیستکي تبادلې یو تړون لاسلیک کړ او هند یې د متحده ایالاتو د یو ستر دفاعي ملګري په توګه یاد کړ. د دوي تر منځ په دوه اړخېزو اړیکو کې د لیري والي    سربیره، هند او متحده ایالاتو په څو اړخيزو ډلو کې لکه د (څلور اړخیزه امنیتي مسایلو ډله او د ای ټو او یو ټو ګروپ) کې خپلې همکاري ته دوام ورکړ.
د ګالوپ د نړیوالو چارو د کلني سروې په اساس، امریکایان هند په نړۍ کې خپل د خوښي شپږم هېواد په توګه پيژني، او په ۲۰۱۵ م کال کې ۷۱ سلنه امریکایانو هند ته په ښه سترګه کتل. د ګالپ څيړنه دا ښيي چې په ۲۰۱۷ م کال کې ۷۴ سلنه امریکایانو هند ته مثبته رایه ورکړي وه چې په ۲۰۱۹ م کال کې دا شمېره ۷۲ وه، په ۲۰۲۰ م کال کې دا شمېره ۷۵ سلنې ته پورته شوه او په ۲۰۲۲ م کال کې بیا ۷۷ سلنې ته پورته شوه.
د سهارني مشوري د کمپنۍ د سروې په اساس چې د ۲۰۲۱ م کال د اګسټ په میاشت کې د افغانستان د حکومت تر ړنګېدو وروسته شوي وه دا ښودله چې، ۷۹ سلنه هندیانو متحده ایالاتو ته په ښه سترګه کتل، او ۱۰ سلنه نورو بیا منفي رایه ورکړي وه. د ۱۵ هېوادونو د سروې د سلنې له مخې د هند مثبته سلنه تر ټولو پورته وه چې حتا دا تر امریکایانو هم لوړه درجه وه چا چې متحده ایالاتو ته په سترګه کتلي و.
د سوداګري د وزرات لخوا وړکړل شوي معلوماتو پر اساس په ۲۰۲۱ او ۲۰۲۲ م کلونو کې د دغو هېوادنو تر منځ دوه اړخيز سوداګرۍ تر ۱۱۹.۴۲ میلیارده ډالره وواښته. متحده ایالاتو ته صادرات په ۲۰۲۱ او۲۰۲۲ م کلونو کې ۷۶.۱۱ میلیارده ډالره ته پورته شو چې په تېر کال کې دا شمېر ۵۱.۶۲ میلیارده ډالره و. په داسې حال کې چې وارادت د ۲۰۲۰ـ۲۰۲۱ م کال په پرتله چې ۲۹ میلیارده ډالرو و ۴۳.۳۱ میلیارده ډالره ته پورته شول.
امریکايي انقلاب او د ختیځ هند شرکت
لويه بریتانیا او فرانسې د امریکا سره سره په هند کې هم سیمې درلودي. په ۱۷۷۸ م کال کې، کله چې فرانسې د بریتانیا خلاف د جګړې اعلان وکړ نو د فرانسې او بریتانیا د مستعمرو تر منځ په هند کې جګړه پیل شوه. دا جګړه په هند کې دوهمه انګولاــ میسرو جګړه وه. د میسرو واکمن سلطان حیدر علي د فرانسې سره متحد شو، او له ۱۷۸۰ م کال څخه تر ۱۷۸۳ م کال پورې د فرانسې او میسرو ګډو پوځونو په لويدېځ او سویلي هند کې څو ځله د بریتانیا خلاف جګړه وکړه، دا جګړې په ځینو خاصو ځينو کې لکه ماحي او مینګولار کې وشوي.
د جون په ۲۹ نېټه، کله چې دواړه لورې کمزوري شول، بریتانیا د همس میډیا جنګي بېړي واستولي تر څو فرانسه تسلیمي ومني او همداراز لیکونه یې هم ور ولېږل چې په واضح ډول یې دا بیانول چې د امریکا انقلابي جګړه پای ته رسېدلي ده. د پاریس تړون د ۱۷۸۲ م کال د نومبر په ۳۰ نېټه جوړ شو، دا تړون د کودالور د محاصرې څخه څو میاستې مخکې برابر شوي و خو دا خبر د هند سره د اړیکو نیولو د ناوخته کېدو له امله هند ته اووه میاشتې وروسته ورسېد. د پاریس تړون بالاخره د ۱۷۸۳ م کال د سپټمبر په ۳ نېټه لاسلیک شو او د متحده ایالاتو د ګانګراس له لورې څو میاشتې وروسته تصویب شو. د دې تړون په اساس، بریتانیا پوندیچاری بېرته فرانسې ته وسپاره او کودالور بیا بریتانیا ته وسپارل شو.
د ماليزيا کلتور
د ماليزيا کلتور د ماليزيا د مختلفو خلکو  مختلف کلتورونه د ځان لور ته کش کوي. لومړي هغه خلک چې په دې سیمه کې يې ژوند کړی، هغه اصلي قبيلې وې چې تر اوسه پاتې دي؛ له دوی وروسته «ماليان» دې سيمې ته ورسېدل، څوک چې دې ځای ته په لرغونې زمانه کې د اسيا له اصلي ځمکو څخه ولاړل. چينايي او هندوستاني کلتوري اغېزو د دې سيمې پېژندګلو هغه مهال منځ ته راوړه، کله چې له دې هېوادونو سره سوداګرۍ پيل شوې او ماليزيا ته کډوالي زياته شوه. په نورو هغو کلتورونو کې چې د ماليزيا په کلتور يې زيات اغېز کړی،  فارسي، عربي او برتانوي کلتورونه شامل دي. ډېری هغه بېلا بېل توکمونه چې اوس په ماليزيا کې شته، خپله ځانګړې او بې سارې کلتوري پېژندګلو لري چې ځینې يې يو بل کې ننوتلي دي.
د هند او متحده ایالاتو اړیکې
امریکايي انقلاب او د ختیځ هند شرکت
داسې ویل کېـږي چې د ختیځ هند د شرکت بېرغ د ۱۷۷۵ م کال د سترې اتحادیې د شرکت د بېرغ څخه الهام اخیستي. په پایله کې دا ويلي شو چې په اوس وخت کې د متحده ایالاتو بېرغ ته الهام ورکوي ځکه چې دواړو یو ډول ډیزاین درلود. میسوري راکټونه د بیلتیمور په جګړه کې هم کارول شوي و او همداراز د متحده ایالاتو په ملي سرود ( ستوري لرونکي بنر ) کې هم ذکر شوي: او د راکټونو سره ځلا، بومونه په هوا کې چوي.
د ماليزيا کلتور
په مالیزيا کې له اوږدې مودې راهيسې هنر او موسيقي يو دود دی، د «مالايا» هنر تاريخ د مالايا تر سلطنت پورې رسېږي. دوديز هنر په توږلي نقش و نګار، په سپينو زرو پوښلو او اوبدلو متمرکز و. اسلامي بنديزونو د شلمې پېړۍ تر نيمايي پورې د انسانانو انځورګري کوونکي هنري اثار محدود کړل. د هنرونو تر سره کول او د نانځکو د سيورو تمثيل وړاندې کول مشهور دي او ډېر ځله پکې هندوستاني اغېز څرګندېږی. په ماليزیا کې له انفرادي کلتورونو او نورو هېوادونو څخه د ماليزيا په مهندسۍ کې ګڼې اغېزې لېدل کېږي. لويې اوسنۍ ودانۍ جوړې شوي دي، په دوی کې د نړۍ په کچه دوه تر ټولو دنګې ودانۍ شاملې دي يعنې د پيټروناس غبرګ برجونه. ماليزيايي موسيقي مختلف قسمونه لري او تر ډېره بريده د موسيقۍ په هغو وسايلو ولاړ دي چې وهل کېږي (د موسيقۍ هغه الات چې په وهلو سره غږېږي). ډېر پخوا ماليزياي ادب په هندوستاني حماسو ولاړ و، کوم چې ان تر هغه وخته هم بدل نه شو، کله چې ماليزيا اسلامي شوه؛ دا په وروستیو لسيزو کې پراخه شوې موسيقي ده. په لوړو طبقو کې انګلیسي ادب محدود پاتې شوی، تر دې چې چاپي رسنۍ دې هېواد ته ورسېدې. په سیمه ييزه کچه پنځول شوي چينايي او هندوستاني ادبيات په نولسمه پېړۍ کې راڅرګند شول.
د هند او متحده ایالاتو اړیکې
د بریتانیا تر راج لاندې
د بریتانیا د راج پر وخت د متحده ایالاتو او هند اړیکې کمزوري وي. سوامي ویوکاناندا ( هندي راهب ) په ۱۸۹۳ م کال کې په متحده ایالاتو کې د نړیوالو دینونو په پارلمان کې چې د چیکګو په ایالت کې و د نړیوال میلې په ترڅ کې یوګا او اویدنتا ته وده ورکړه. مارک تایوان په ۱۹۸۶ م کال کې هند ته سفر وکړ او په خپله سفرنامه ( د استوا په لټه ) کې یې دا بیان کړل چې هند یوازینې بهرني هېواد دي چې هاغه یې خوب لیدلي و او یا یې د بیا لېدلو هيله درلوده. د هند په اړه، امریکایانو د انګلیسي لیکوال ریګارډ کیفلینګ څخه ډېر څه زده کړل. مهاتما ګاندي په ۱۹۵۰ م لسیزه کې  د امریکا د مدني حقونو د ګوند د مشر مارتین لوتر کینګ جر د عدم تشدد په فلسفه کې مهم نفوذ درلود.
د ماليزيا کلتور
پخلی يې عموماً پر توکميزو کرښو وېشلی دی، خو داسې خوراکونه هم شته چې د مختلفو توکمونو څخه مخلوط خوراکونه لري. هره ستره ديني ډله خپلې عمده سپېڅلې ورځې لري چې د رسمي رخصتيو په توګه اعلان شوي دي. په هر ايالت کې د رسمي رخصتۍ ورځې مختلفې دي؛ په ټول هېواد خپره ورځ يې د «ميرډیکا» ورځ ده، په کومه ورځ چې د مالايا خپلواکي لمانځل کېږي. سره له دې چې ميلې يې په ځانګړو توکميزو شاليدونو کې ريښې لري، دا ميلې په ماليزيا کې د ټولو خلکو له خوا لمانځل کېږي. په ماليزيا کې دوديزې لوبې مشهورې دي، په داسې حال کې چې دا هېواد د بيډ مينټن په څېر په نړيوالو لوبو کې د ځواک مرکز دی. په ۱۹۹۸ز کال کې ماليزيا د ټولګټو هېوادونود لوبو کوربه و، دا د ټولګټو لومړۍ لوبې وې، چېرته چې مشعل له انګلستان او کوربه څخه له زياتو هېوادونو څخه تېر شو.
د هند او متحده ایالاتو اړیکې
د بریتانیا تر راج لاندې
په ۱۹۳۰ او ۱۹۴۰ م لسیزو کې، روزولت د دې سربیره چې د بریتانیا سره متحد و، د هند د خپلواکۍ د خوځښت کلک ملاتړي و. لومړني مهمه کډوالي له هند څخه په ۱۹۶۵ م کال کې وشوه چې دا وګړي سیک بزګران و چې په شلمه پېـړۍ کې کالفورنیا ته کډوال شول.
د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال
د دویمې نړیوالې جګړې پرمهال ، هند د جاپان پر وړاندې جګړه کې د امریکا، چین او برما د تیاتر په اصلي اډه بدل شو. همداراز لسګونه زره امریکايي سرتيري هند ته راورسیدل او پرمختللي ټیکنالوژي وسایل او پیسې یې له ځان سره راوړي. دوی بېرته په ۱۹۴۵ م کال کې له هند څخه ووتل. د امریکا د غوښتنو په اساس ډیرې اندیښنې رامنځته شوي ځکه د متحده ایالاتو ولسمشر فرانکلین دی روزولت غوښتنه کوله چې هند ته باید خپلواکۍ ورکړل شي، خو چارچیل دا وړاندیز په جدي توګه رد کړ. روزولت څو کلونه دوامداره هڅه کوله تر څو بریتانیا له هند څخه جدا شي.
د ماليزيا کلتور
د ماليزيا حکومت د «۱۹۷۱ ملي کلتور تګلارې» په مټ د مالیزيايي کلتور د تعريفولو لپاره اقدامات کړي دي، کوم چې هغه څه تعريف کړل چې رسمي کلتور بلل کېږي، بنياد کې يې مالايي کلتور او اسلامي اغېزې يو ځای شوي دي. دې چارې په ځانګړي ډول په ژبه اغېز وکړ؛ يواځې مالايي رسم الخط رسمي کلتوري رسم الخط بلل کېږي. په رسنيو د حکومت واکمني پیاوړې ده او ډېرې رسنيزې ادارې په يو نه يو ډول د حکومت پورې اړه لري.
شاليد
ماليزيا له دوه جلا جلا جغرافيايی سيمو څخه جوړ هېواد دی چې هغه دا دي: ټاپووزمه ييزه ماليزيا او ختيځه ماليزيا. ماليزيا هغه مهال جوړه شوه کله چې په ۱۹۶۳ز کال کې د مالايا فدراسيون له شمالي بورنو (اوسني سباها ولايت)، سارواک او سينګاپور (په ۱۹۶۵ کې جلا شو) سره يو ځای شول او د ټاپووزمه يييزې او ختيځې ماليزيا تر منځ کلتوري توپير لا هم شته. د ماليزيا د جوړېدو پر مهال، اجرائيوي واک د درې توکميزو بنسټونو پر اساس د سياسي ګوندونو اتحاد «پيريکات» (وروسته باريسان نيشنل) ته ورکړل شو چې دا ګوندونه دا دي: متحده ماليزيا ملي سازمان (UMNO)، ماليزيايي چينايي ټولنه (MCA) او ماليزياي هندوستاني کانګريس (MIC). UMNO له پيل څخه په دې اتحاد غالب ځواک و. سره له دې چې اسلام د دولت رسمي دين دی، د ماليزيا اساسي قانون د مذهب ازادي تضمين کړې ده.
توکميزې ډلې
مالايا چې د ماليزيا د وګړو له نيمايي زياته برخه جوړوي، له سياسي اړخه واکمنه دنده تر سره کوي او د «بومي پترا» په نوم پېژندل کېدونکي ډلبندۍ کې شامله ده. د «بهاسا ماليزيا» په نوم د دوی اصلي ژبه د هېواد ملي ژبه ده. د ماليزيا د اساسي قانون د تعريف تر مخې، تول مالايا مسلمانان دي. «اولنګ اسال» چې د ماليزيا لومړي اوسېدونکي دي، په ۲۰۰۰ز کال کې يې د ماليزيا د وګړو يواځې ۰.۵٪ سلنه برخه نيولې وه، خو د ختيځې ماليزيا، بورنيو کې يې د اکثريت استازولي کوله. په سراواک اوسبا کې، ډيری نامسلمان اصلي اوسېدونکې ډلې د «ډاياکس» په توګه ډلبندي شوي دي او دوی په دې ايالت کې شا اوخوا ۴۰ سلنه وګړي تشکيلوي. ډېرو قبيلو مسيحيت منلی دی. ۱۴۰۰۰۰ اورنګ اسلي يا اصلي اوسېدونکي خلک، په ټاپوزممه ييزه ماليزيا کې په جلا جلا توکميزو ټولنو کې ژوند کوي.
له پېړيو راهيسې چينايان په ماليزيا کې اباد دي او د دې هېواد دويمه ستره توکميزه ډله ده. لمړي چینايان چې په دې ابنايي کلیو کې اباد شوي، په عمده ډول په مالاکا او د مالاکا په شا او خوا کې، په کرار کرار يې د ماليزيايي کلتور عناصر خپل کړل او د ماليزيايي ټولنو سره يې ودونه وکړل او په دې ډول يوه نوې توکميزه ډله منځ ته راغله، کومې ته چې پيرانکان (ابنايي چينيان) ويل کېږي. دې چينايانو د مالايا کلتور د عناصرو په ساتلو سره، مالايي دودونه خپل کړي دي، لکه په پراخه کچه د هغوی بودايي او ټاوسټ دين. په ټاپوزمه ييزه ماليزيا کې ويل کېدونکې چينايي ژبې ډولونه کينټونيز، مينډارن، هوکين، کوکي، هيناني او فوزو دي.
ارته
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د ارته یا ارتها (Artha) لفظي مانا فزیکي یا مادي لاسته راوړنه ده. دا د نړۍ د چارو، سوداګرۍ او ځمکې په مانا هم کارول کیږي. دا د هندويیزم له مخې د ژوند له څلورو اصلي موخو څخه یو دی. په دې برخه کې د چانکیا کتاب ارتشاستر ځانګړی اهمیت لري. وېشنيزه:هندويزم وېشنيزه:هندوييزم وېشنيزه:هندوان وېشنيزه:ګيتا وېشنيزه:راګويديا
مها بهارت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
مهابارت د هند تر ټولو زوړ او تر ټولو اوږده افسانه ده او د هندویيزم تر ټولو مستند مذهبي کتاب دی. د ضخامت له لحاظه، د هغه شلوکونه په اتلس ټوکونو کې 25 لاکه کلمې لري.
دا د سمرتی د یوې برخې په توګه په اتاس کې شامل ګڼل کیږي. مها بهارت د موضوعاتو له پلوه خورا متفاوت دی پشمول د جګړې ، شاهي محکمې ، مینه ، مذهب. په بل عبارت، دا د حیات د څلورو بنسټیزو موخو ترکیب دی - دهرم ، ارته ، کام ، موکش. بګود ګيتا په حقیقت کې پخپله د مها بهارت یوه لنډه برخه ده مګر دا د اهمیت له مخې یو جلا شناخت لري.
کیسه
د کرو کورنۍ پاچا شانتنو د خپلې مېرمنې ګنگا دیوي څخه د دیوراتا په نوم یو ماشوم درلود. د ګنگا دیوي له مړينې وروسته، شانتانو له خپلې دویمې مېرمنې ستیاوتي عرف یوجانا ګاندي سره واده وکړ. د هغې له رحم څخه دوه ماشومان چترانګدا او چتروریا زېږېدلي. دیوراتا د خپل پلار د خوښۍ لپاره د ټول عمر برهمن نذر (بهشم پراتګیا) واخیست. له همدې امله دیوراتا د بهیش په نوم مشهور شو. بهيشم ډېر زړور، هوښيار او فضيلت والا انسان و، د جګړې په لارو چارو کې دومره ماهر و چې بل څوک يې د مقابلې نه و، د راجا شانتانو له مړینې وروسته، چترانګدا په راجسنګاسن کې کېناست، مطلب د پاچاهۍ په ګدۍ کېناست او پاچا شو.
خو له بده مرغه په ځوانۍ کې وفات شو په دې ډول پاچاهي چتروريا ته ورسېده. خو هغه یو ضعیف پاچا و، بهيشمپتا مها مجبور و، چې دغه دنده په غاړه واخلي. دارترا راشټر د امبیکا له رحم څخه زېږېدلی و، د کاشي راجا دوه لوڼې د ویچاتویرایا سره واده کړې، چې د زېږون څخه ړوند و. د پانډو په نوم یو هلک امبالیکا ته زېږېدلی و چې د پاچا په تخت ناست و. دارت راشټر د کندهار د پاچا لور ګندهاري سره واده وکړ. دھریتراشټر او ګندهاري یوه لور او سل زامن درلودل، چې تر ټولو مشر یې دروودانا و، چې په کورو مشهور شو. پانډو دوه مېرمنې کنتي او مادري درلودې. کنټي درې زامن یودشتیرا، بهما او ارجن زیږولي. دوه ماشومان نیکول او شاه دیو له مادری څخه زیږیدلي. دا پنځه وروڼه د پانډاو په نوم مشهور شول.
دا پنځه وروڼه د بهادري په کردار کې خورا مشهور دي. کورو زړور وو خو حسد او چالاک وو. کوراس او پرسادونه راجګورو ډروناچاریا ته د مارشل آرټ زده کولو لپاره لیږل شوي. په ټولو چارو کې د پانډاوانو د کورونو د برتري له امله، د کورانو په زړونو کې، په ځانګړې توګه د دوریودان په زړونو کې کینه وسوځېده.
د پانډاو پاچا له مړینې وروسته، بهشم او لومړي وزیر ویدر د پاچاهۍ یوه برخه پانډاوانو ته ورکړه او یدسترا یې په تخت کېښود. د پانډاوانو پلازمینه اندراپرستا وه، د کوراس پلازمینه هستانپور وه. پانډاوانو د خپل پلازمینې اندراپراستا په ښار کې یو خورا لوی یاګیا ولمانځله چې په کې د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه پوهان، پوهان، ریشیسمینان رابلل شوي وو او په ښه توګه یې ساتیري کوله، چې د پانډاوانو شهرت یې په پراخه کچه خپور کړ. د هغه د عزت او ناموس په لیدلو سره د قریشو زړونه سوځیدل. د دوی د طبیعت له مخې، پانډا چې د ویجاړولو لپاره یې چمتووالی پیل کړ. د هغه ټولې هڅې ناکامې شوې، نو یوه ورځ دوریودان هغه ته بلنه ورکړه چې شطرنج (قمار) وکړي. چې د یادستر لخوا ومنل شو. (په هغه وخت کې که کوم پاچا د قمار کولو بلنه ورکړه، هغه به رد نه شي). کورونه د خپل تره شکوني لخوا په چالاکۍ کې پانډاوانو ته د قمار په لوبه کې په داسې ډول ماتې ورکړه چې یادسترا هر څه په ټپه ودرول. راجپت، دان دولت، جیداد هم خپل څلور وروڼه او د هغه میرمن دروپادي له لاسه ورکړل. د دوهم ځل له لاسه ورکولو سره، پریکړه وشوه چې پانډاو د خپلې میرمنې دروپادي سره خپل وطن پریږدي او دولس کاله په ځنګلونو کې تیر کړي او دیارلس کاله د اګیتواس په توګه تیر کړي، چې معنی یې نامعلومه ده. نو پانډوو هم همداسې وکړل. پانډاو دولس کاله د بادارانو په توګه تېر کړل او ديارلس کاله يې د پاچا ورات د درباريانو په څېره کې بېلابېل خدمتونه ترسره کړل. په دې لاره كې ديارلس كاله تېر كړل، كله چې بېرته راستون شو او د دې شرطونو له پوره كولو وروسته يې خپله برخه وغوښته، كوروانو په کلکه انکار وكړ. شري کرشناجي قاصد شو او کروزانو ته یې توضیحات ورکړل، مګر دوی هیچا ته غوږ ونه نیوه او په کلکه ودریدل. کله چې شري کرشنا له کوراوانو څخه وغوښتل چې لږ تر لږه پنځه ښارونه یا ښارګوټي پانډاوانو ته ورکړي، دوریودان په کلکه انکار وکړ.درماتاما ياداشترا په خپل ژوند کې پنځه ښارګوټي نیولو ته لیوالتیا څرګنده کړه. خو دریودان د یوې ستنې په ارزښت د ځمکې له ورکولو هم ډډه وکړه او لاس يې په جګړه پورې کړ.
کوراوانو په خپل لښکر کې یوولس اکشوهاني درلودل او پانډاوانو په خپل لښکر کې اوه اکشوهاني درلودل. (د اکشوهانیانو په لښکر کې د سپرو، هاتیو، آسونو او پښو شمیر په لاندې ډول دی).
د بهارتوارشا ټولو پاچاهانو او مهاراجاانو په یوه یا بل ډول مالي او نظامي مرستې سره په جګړه کې برخه واخیسته. په دې توګه اتلس اکشواني لښکرې د کروکشترا په نوم د جګړې په ډګر کې مخامخ ولاړې. داچې لارډ کرشنا ددواړو خپلوان وو، نو ددواړو دورودانه او ارجون په غوښتنه ددوي د ارادې له مخې کرشناجي دوریودان ته لس زره ناراین لښکر ورکړ او له ارجون څخه یې وغوښتل چې له ده سره پاتې شي، په دې ترڅ کې کرشنا د جګړې ژمنه کړې وه. وخت، هیڅ وسله به پورته نشي. په دې توګه، کرشنا د پانډاوانو په څنګ کې پاتې شو او د ارجن د غوښتنې سره سم د دوی سواره شو. بهشما د کورو د پوځ قوماندان شو، چې د جګړې له پیله یې لس ورځې د پوځ قومانده کوله. کله چې بهشما په سخت ټپي حالت کې ځمکې ته راښکته شو، وروسته ډرون د پوځ مشر وټاکل شو. په دې توګه جګړې اتلس ورځې دوام وکړ. په همدې حال کې د دروپادي ورور دراست دیومان د پانډاو د لښکر قوماندان شو.
درتاشترا ړوند و او له همدې امله یې د جګړې د لیدو توان نه درلود. خو وید ویاس د دشتراشترا قهرمان او وزیر سنجې ته روحاني سترګې ورکړې چې دارتاشترا د جګړې د ډګر له شرایطو څخه خبر کړي، چې له امله یې سنجي په خپلو روحاني سترګو د جګړې د ډګر ټوله صحنه لیدله او دارتاشترا ته یې وویل. د مهابھارت د جګړې له پیل څخه لس ورځې وروسته، کله چې بهشما ټپي شو او په جګړه کې برخه وانخلي، دارتاشترا خفه کیږي او له سنجي څخه پوښتنه کوي چې جګړه څنګه پیل شوه، او په دې توګه سنجی دارتاشترا په خپلو سترګو ووایه چې په بهګاواد ګیتا کې څه پیښ شوي. د نن ورځې په بڼه ورسره اشنا دي
جنسي بريد
جنسي بريد هغه عمل دی چې په هغه کې یو شخص په قصدي توګه او پرته له اجازې بل کس د جنسي خوښۍ لپاره لمس کوي، یا هغه مجبوروي چې د هغه د خوښې خلاف جنسي عمل ترسره کړي. جنسي تیري د جنسي تیري یوه فرعي کټګورۍ ده، کوم چې پخپله (جنسي تاوتریخوالی) کې شامل دي: جنسي تیري (په جبري اندام ، مقعد ، یا د خولې ننوتل یا د مخدره توکو په واسطه د جنسي تیري اسانتیا)، ټوخی کول ، د ماشومانو جنسي تیري ، یا جنسي شکنجه.
سرچينې
وېشنيزه:ج وېشنيزه:جنسي تېری
بريتانیا د شوروي – افغانستان په جګړه کې
بریتانیا که څه هم په رسمي توګه د شوروي – افغان جګړې په تهاجمي جګړه کې ښکېل نه وه، خو په پراخه کچه دخیل او د جګړې تر شا یې ارزښتناکه پټه ونډه لوبوله چې د دوهمې سترې لوبې په نوم هم یادېږي. بریتانویانو د شوروي اتحاد پر وړاندې په جګړه کې د افغان مجاهدینو غیر مستقیم او مستقیم ملاتړ کاوه، چې په کې په پټه توګه په دول ډول وسلو سمبالښت، تمویل او اکمالات شامل وو.
د بریتانیې د پټو استخباراتو ادارې ( MI6) په لومړيو کې د احمد شاه مسعود په مشرۍ د مجاهدینو د جمعیت اسلامي له ډلې څخه  ملاتړ کاوه چې دې ډلې د امریکا او پاکستان لږ ملاتړ تر لاسه کاوه، او په جګړه کې د بریتانیې مهم متحد شو. مسعود او د هغه جنګیالیو د بریتانیې او د هغوی د استخباراتو په ملاتړ د پنجشیر په دره کې د شوروي نهه بریدونه په شا وتمبول، او په ۱۹۸۶ کال کې د شوروي تر وتلو پورې یې دا مهمه دره په واک کې درلوده. مسعود د نورو مجاهد قومندانانو تر منځ تر ټولوبریالۍ او د ډاروونکې څېره راڅرګند شوه.
بریتانیې هم د امریکا د حکومت په طوفان عملیاتو (Operation Cyclone) کې مهمه  ونډه درلوده ، چې پکې امریکا پراخې مالي او مادي مرستې چمتو کولې. د امریکا برعکس، چې خپل پروګرام یې د پاکستان له لارې پر مخ وړ، انګلستان په افغانستان کې مستقیمه جکړه ایزه ونډه لوبوله– په ځانګړې توګه متقاعد یا ملاتړي ځواکونه لکه ځانګړي هوايي ځواکونه او خصوصي نظامي شرکتونه یې کارول چې عملاً یې د مقاومت ډلو ملاتړ کاوه. د بریتانیې یوه لویه مرسته د مجاهدیتو روزل وو، چې دا کار یې نه یوازې په افغانستان پرمخ وړ، بلکه په پاکستان او خلیج هېوادونو کې یې هم د مجاهدین روزل.
په جګړه کې د انګلستان ماموریت نه یوازې په افغانستان کې، بلکې د شوروي اتحاد د مرکزي آسیا په جمهوریتونو کې هم د مستقیمې نظامي ښکېلتیا لامل هم شو. د جګړې تر پای پورې، له افغان مقاومت سره د بریتانیې ملاتړ له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د وایټ هال تر ټولو پراخ پټ عملیات وو.
تاريخچه
انګلستان په نولسمه او شلمه پېړۍ کې په افغانستان کې جګړه کړې وه. د بریتانوي هند په وړاندې له تزاري روسي د انګلیسانو وېره – چې د سترې لوبې په نوم هم یادېږې، افغانستان د جګړې ډګر ته واچو. بریتانیا غوښتل د افغانستان امارت تر واک لاندې راولي  خو په پایله کې یې هلته دری ځله لویې جګړې وکړې؛ چې لومړی یې په ۱۸۴۲ کال کې وشوه او په شرموونکي خروج پای ته ورسېده. دویمه جګړه په ۱۸۷۹ کال کې پای ته ورسېده چې د بریتانيی متحد عبدالرحمن خان د ګوډاګي په توګه وټاکل شو چې ورپستې د ډیورنډ کرښه په ۱۸۹۳ کې را منځ ته شوه.
دریمه جګړه په ۱۹۱۹ کال کې وشوه چې افغانستان هڅه وکړه چې پر هند یرغل وکړي. لکه څنګه چې دوی په شا و تمبول شول، افغانستان خپلواکي ترلاسه کړه او یو نوی ډیپلوماتیک ماموریت را منځ ته شو، چې په کې افغانستان په هند کې د بریتانوي سترواکۍ او نوي شوروي سترواکۍ ترمنځ د منځګړي دولت په توګه ښکېل شو. په حقیقت کې، بریتانیې د افغانستان بهرنۍ پالیسي کنټرولوله او حکومت ته یې د ثبات د ساتلو په موخه پیسې ورکړې. دې کار په ۱۹۴۷ کال د پاکستان او هند تر خپلواکۍ پورې تر ۱۹۴۰ لسیزې دوام درلود.