cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باکسر بغاوت
د مذهبي مبلغانو او چینایی مسیحیانو قتل عام
ارتودوکس، پروټسټنټ او کاتولیک مبلغانو او د دوی ځایی چینایی غړي په ټول شمالي چین کې قتل عام شول، ځینې یې د باکسرانو له خوا او نور یې د سرتېرو او حکومتي چارواکو له خوا ووژل شول. د ۱۹۰۰ کال په جون کې د لوېديځو قدرتونو پر وړاندې د جګړې له اعلان وروسته، يوسيان چې د همدې کال د مارچ په مياشت کې د شانشي د والي په توګه ټاکل شوی و، د بهرنۍ او مسيحي ضد وحشیانه تګلارې یې پلي کړې، چې د جولای په نهمه راپورونه خپاره شول چې هغه د مبلغانو کورنیو نه څلور څلوېښت بهرنيان (د ښځو او ماشومانو په ګډون) چې د تایوان پلازمینې ته د دوی د ساتنې په پلمه راوستل شوي وو اعدام کړي دي، چې دا پېښه د چینایي غوسې یو کړکېجن سمبول وګرځېد او د تایوان قتل عام په نوم وپېژندل شو. دغه راز په انګلستان کې مېشته د بپتسما د مبلغانو ټولنه په ۱۸۷۷ز کال کې په شانشي کې خپل یو ماموریت وپرانیسته، خو په ۱۹۰۰ز کال کې د هغې ټول مبلغان ووژل شول همدارنګه د اوړي په پای کې په شانشي کې د ډېري بهرنیانو په ګډون شاوخوا ۲۰۰۰ چینایي عیسویان هم ووژل شول. ژورنالیست او تاریخي لیکوال ناټ برانډټ په شانشي کې د عیسویانو قتل عام «د مسیحي انجیل په تاریخ کې ترټولو لویه تراژیدي» بللې ده.
په ټولیز ډول د باکسر بغاوت په اوږدو کې ۱۳۶ پروټیسټ مبلغان، ۵۳ ماشومان، ۴۷ کاتولیک پادریان او راهبان، ۳۰.۰۰۰ چینایي کاتولیکان، ۲،۰۰۰ چینایي پروټیسټان او په بیجینګ کې د ۷۰۰ روسی ارتودوکس عیسویان وژل کېدو اټکل هم شوي، چې د پروتستانت وژل شوي کسان په ۱۹۰۰ ز کال کې د چینایي شهیدانو په نوم یاد شول. په ۱۹۰۲ز کال کې د اپریل په ۲۲مه وروسته له هغه چې په چین کې د روسیې د ارتودوکس ماموریت مشر ارچیمانډریټ انوسینتي (فوګوروفسکي) له سپیڅلي سنتو شورا نه غوښتنه وکړه چې د دوی د شهیدانو یاد تلپاتې وساتي، نو میټروفینز سیمه  د نوي شهیدانو په توګه وپیژندل شوه. دغه راز باکسرانو په ۲۶ ولایتونو کې د مسیحیانو په وژلو لاس پورې کړ.
اوږدمهاله پایلې
لویو اروپایی قدرتونو د چین د استعمار لپاره خپلو هیلو نه لاس په سر شول، ځکه چې دوی د باکسر بغاوت نه زده کړل، چې له چین سره د معاملې ترټولو غوره لاره له چینایانو سره د مستقیم چلند پرځای د واکمنې کورنۍ له لارې وه چې د دوی احساس په یو متل کې داسې څرګند شوی دی «خلک له چارواکو ډاريږي، چارواکي له بهرنيانو ډاريږي او بهرنيان له خلکو نه ډاريږي) او آن دا چې دوی له چینګ کورنۍ سره د جاپانیانو په وړاندې په جګړه کې مرسته وکړه ترڅو په سیمه کې د جاپاني تسلط مخه ونیسي.
په ورته وخت کې دا دوره د چین په چارو کې د اروپا د لوی ځواک د لاسوهنې کمښت په نښه کوي، جاپانیانو د بوکسرانو په وړاندې په جګړه کې د دوی د یو اړخیز ښکیلتیا او همدارنګه د چین او جاپان په لومړۍ جګړه کې د دوی د بریا له امله د اروپایانو په ځای د غالب ځواک په توګه راڅرګند شو. دغه راز د چینګ د نسکورېدو او د ملتپال کومینتانګ د راڅرګندېدو سره، په چین کې د اروپا ځواک سمبولیک حالت ته راټیټ شو. د روسي-جاپان د جګړې په پایله کې د داخلي منچوریا په سویلي نیمه برخه کې د روسیې نفوذ ځای په ځای کولو وروسته، جاپان د ډېری چینایي پوهانو په واسطه چې جاپان کې زده کړې کړې وې په نظامي او کلتوري برخو کې د اسیا په چارو کې تسلط پیدا کړ چې تر ټولو مهم بېلګه یې سن یات سین دی چې وروسته یې په چین کې ملتپال کومینتانګ رامنځته کړ.
د ۱۹۰۰ز کال په اکټوبر کې روسیې د منچورین ولایتونه اشغال کړل، چې د روسیې دا اقدام د پرانستې دروازې تګلارې چوکاټ کې د سوداګرۍ لپاره د هېواد پرانیستې ساتلو لپاره د انګلیس او امریکا هیلې له ګواښ سره مخ کړې. په ختیځ منچوریا کې د لیاوډونګ او نورو ولایتونو په اړه له روسیې سره د جاپان شخړه، چې د د روسیې له خوا د باکسر پروتوکول شرایطو ته درناوی نه کولو له امله چې د دوی د وتلو غوښتنه یې کړې وه د روسیې او جاپان جګړې لامل شو اوهمدارنګه د دوی تر منځ په ۱۹۰۴ ز کال فبروري میاشت کې دوه کلنې خبرې اترې له منځه ولاړې او په پایله کې روسیه جاپانیانو له خوا ماته شوه.
سوداګريزه لاره
سوداګريزه لاره يوه لوژستيکي شبکه ده، چې د لارو او تم ځايونو د يوې لړۍ په توګه مشخص کېږي او د مالونو د سوداګريز لېږد لپاره کارول کېږي. ياده اصطلاح د اوبو يا سمندرونو له لارې سوداګرۍ ته هم کارول کېدلی شي. د دې لپاره چې توکي لرې پرتو بازارونو ته ورسېږي، سوداګريزه لار د لرې واټن بهيرونه لري، چې ښايي د سوداګريز يا ناسوداګريز لېږد د کوچنيو شبکو له لارو سره تړلي وي. د يادونې وړ سوداګريزو لارو له ډلې يوه هم د عنبر لاره “Amber Road” دی، چې د لرې واټن سوداګرۍ لپاره يې د باوري شبکې په توګه خدمت وکړ. د درملو لارې “Spice Route” په اوږدو کې سمندري سوداګري د منځنيو پېړيو پر مهال هغه وخت نامتو شوې وه، چې هېوادونو د دې اغېزناکې لارې د اداره کولو لپاره فوځي وسايلو ته مخه وکړه. د منځنيو دورو پر مهال د “Haneastic League” په څير ادارو د سوداګرو د ګټو خوندي کول په نښه کړل او سوداګري په زياتېدونکي ډول نامتو شوه.
په معاصرو وختونو کې سوداګريز فعاليت د لرغونې نړۍ له سترو سوداګريزو لارو څخه د معاصرو ولسي دولتونو تر منځ نويو لارو ته مخه وکړه. دا فعاليت ځيني وختونه د سوداګرې له دوديز خونديتوب او ازادې سوداګرې له نړيوال تړون څخه پرته تر سره کېده، چې سوداګريزو توکو ته يې اجازه ورکړه چې په هوسا بنديزونو سره له پولو څخه تېر شي. د معاصرو وختونو نوښتي لېږد رالېږد د نل ليکې له لارې لېږد او يو څه ښه پېژندل شوې سوداګري د اورګاډي لارې، موټران او د مالونو هوايي ليکې رانغاړي.
لرغونی پرمختګ
د لرې واټن سوداګريز لارې په کالکوليتيک دوره کې رامنځته شوې وې. له ميلاد څخه مخکې د دويمې زريزې له نيمايي څخه د عمومي دورې “Common Era” تر پيل پورې دا دوره په سويل ختيځه اسيا، لويديځه اسيا، مديترانې، چين او هند نيمه لويه وچه کې د هغو ټولنو شاهد وه، چې د سوداګرۍ لپاره يې د لېږد رالېږد سترې شبکې جوړې کړې وې.
يو له مهمو وسايلو څخه چې د لرې واټن سوداګرۍ ته يې لاره هواره کړه، بارول او د بار يا پېټي وړلو لپاره د څارويو راڅرګندېدل وو. منظم کاروانونه چې له ميلاد څخه مخکې دويمه زريزه کې تر سترګو کېږي، له لرې واټن څخه توکي ځکه لېږدولی شول، چې د لارې په اوږدو کې د څارويو خوراکه زياتره د لاسرسي وړ وه. د اوښانو په واسطه د توکو لېږد عربو کوچيانو ته لاره هواره کړه، چې له لرې ختيځ څخه عربي ټاپو وزمې ته د درملو او ورېښمو د لرې واټن سوداګري اداره کړي. کاروانونه د لرې واټن سوداګرۍ او په پراخه کچه د مجللو توکو د لېږد برخه کې ګټور وو او د ارزانه توکو لېږد رالېږد د کاروانونو چلونکو ته ځانګړې ګټه نه درلوده. د اوسپنې او برونز تکنالوژۍ په ګټورې ودې سره نويو سوداګريزو لارو راڅرګندېدل پيل کړل، چې د مدنيتونو نوښتونه يې وېشل.
سمندري سوداګري
له ميلاد څخه مخکې د څلورمې او درېيمې زريزې تر منځ سومر کې د بېړيو چليدنه پېژندل شوې وه. مصريانو د سور سمندرګي “Red Sea” له لارې سوداګريزې لارې درلودې، چې د پنټ له ځمکې (ختيځې افريقا) او عربستان څخه يې درمل رالېږدول.
اسيا کې د سمندري سوداګرۍ تر ټولو پخوانی ثبوت د استرونيشيا “Austronesian” وګړو د تېږې د نوې دورې يا نيوليتيک سوداګريزې شبکې وې، چې همدې لومړني خلک وو چې په سمندر کې د تېرېدونکو کښتيو نوښت يې وکړ، چې له ډلې يې د فليپين، تايوان، سويلي ويتنام او ټاپو ته ورته تايلينډ د دوه سره لرونکي تعويذ “Lingling-o”  پشم يا شين کاڼي صنعت لېږد رالېږد د يادونې وړ دی. دې شبکې د اندونيزيا او ماليزيا د استرونيايي سوداګرو د لرې واټن هغه لارې هم راونغاړلې، چې له ميلاد څخه د نږدې ۵۰۰ کالونو راهيسې چين له سويلي اسيا او منځني ختيځ سره نښلوي. دې لارې لويديځ ته د چينايي توککو او د سويل ختيځې اسيا د درمل خپرولو او همدار راز ختيځ ته د هندويزم او بودايزم خپرولو ته لاره هواره کړه. دا لاره به ښايي وروسته د ورېښمو سمندري لار “Maritime Silk Road” په توګه پېژندل شوي وي، که څه هم دا يو ناسم نوم دی، ځکه چې له دې لارې د دورېښمو په پرتله د درملو ډېره سوداګري کېدله. زياتره استرونيايي تيکنالوژۍ لکه د بېړۍ د مخې لرګی يا پړی (بادبان) او د «Catamaran» په نوم ګڼ پوړيزه برخه او همدا راز د استرونيشيا بېړۍ اصطلاحګانې لا هم په هند سمندر کې په زياتو ساحلي کلتورونو ټينګار کوي.
سمندري سوداګري په يو څه خوندي ساحلي سوداګرۍ سره پيل شوه او په پوره پوهې سره د موسمې بادونو اداره کولو سره يې تکامل وکړ، چې خورا ژر يې د عرب سمندرګي او د بنګال خليج په څېر له پولو څخه د تېرېدونکي سوداګرۍ پايله درلوده. سويلي اسيا د سمندري سوداګرۍ ګڼې لارې لری، چې دا هېواد يې له سويل ختيځې اسيا سره نښلولی دی او له دې امله د يوې لارې اداره کول د سمندري انحصار د ستونزمن کېدلو پايله لري. د سويل ختيځې اسيا په بېلابېلو دولتونو پورې د هند تړلتياوو دا هېواد پر نورو لارو باندې له خنډ يا کلابندۍ څخه خوندي کړ. له ميلاد څخه مخکې دويمه پېړۍ کې روميانو لپاره له سمندري سوداګريزو لارو څخه په ګټنې د توکو پراخه سوداګري شونې شوه. د روم يوې سوداګريزې بېړۍ د مديترانې سمندرګی په يوه مياشت کې طی کولی شو او د ځمکنيو لارو په پرتله يې بيه هم يو پر شپېته برخې ارزانه وه.
د اناتوليا ټاپو وزمه
د اناتوليا ټاپو وزمه له اسيا څخه اروپا ته د سواګريزې ځمکې پر لارو او همدا راز د سمندرګي لاره له مديترانې څخه د تور سمندرګي پر لور د سمندرګي پر يونلور يا مسير باندې پرته ده. له ميلاد څخه مخکې د ۱۹ پېړۍ اسناد د کاپادوسيا په کانيش (ننۍ معاصره ترکيه) کې د يوې اشوري سوداګريزې مستعمرې شتون ثابتوي. د لرغونې نړۍ سوداګريزو شبکو د هند ستره نښلونکې لاره “Grand Trunk Road” او د عربستان “Incense Road” راونغاړل. د لېږد رالېږد يوه شبکه چې له اورغورځونکې ايرې او چونې څخه د جوړو شويو کلکو موادو په کارونې سره يې د کلکې سطحې لويې لارې درلودې، له ميلاد څخه مخکې د ۳۱۲ کال په لومړيو کې د “Censor Appius Claudius Caecus” د دورې پر مهال د روميانو له لورې ودانه شوې وه. د مديترانه يي نړۍ ځينې برخې رومي انګيستان “Roman Britain”، د دجله او فرات سيند سيستم او شمالي افريقا د خپل تاريخ يو څه برخه کې د دې شبکې لاندې راغلل.
د روبرت الين ډينيمارک له نظره (۲۰۰۰زکال) "«د فارس خليج او ختيځې مديترانې په اوږدو کې د ښاري سوداګريزو شبکو خپرېدلو او پراختيا، چې د سيمه ييزو پاملرونو يا ټينګار پېچلی ماليکولي جوړښت او همدا راز د هستې او چاپيريال ناحيه کول يې جوړ کړل (چې په اصل کې بين النهرين ته نږدې جوړ شوي وو)، د تعاملي تمدنونو يوې لړۍ وه، چې له بين النهرين، مصر، انډس تنګي او وروسته له سوريې، مرکزي اناتويا (هيتي) او اژه سيند (Minoans او Mycenaeans) څخه جوړه شوې وه. د دې تر شا يوه څنډه وه، چې د اروپا په څېر يوازې معتدله سيمو تر څنګ يې د مرکزي اسيا د وچې دښتې دهلېز هم راونغاړه. دا په رښتيني ډول يو نړيوال سيستم و، که څه هم د لويديځې لرغونې نړۍ يوازې ټاکلې برخه يې ونيوله. په داسې حال کې چې هر تمدن پر خپلې نظرياتي خپلواکۍ باندې ټینګار کاوه، مګر ټول يې د تعاملي برخو د يوې عامې نړۍ د پېژندنې وړ برخه وو."دا لارې چې مذهب، سوداګري او ټيکنالوژي خپروي، په تاريخي ډول د ښارې تمدن د ودې په برخه کې خورا اړين (حياتي) ونډه لري. د ښارونو د پرمختګ کچه په يو څه پراخه نړيوال سيستم کې د د دوی د يو ځای کېدنې کچه ډېری وخت د فعال لېږد په بېلابېلو شبکو کې د دوی په دريځ پورې تړلي دي.
د نپټون کشف
د نپټون سیارې په هکله له مخامخ لیدنې څخه مخکې د ریاضي په واسطه وړاندوینه شوې وه. د اوربان لې وریر لخوا د شوې وړاندوینې ټلسکوپي مشاهدات چې د یوې لویې سیارې شتون تاییدوي، د ۱۸۴۶م کا د سپټمبر ۲۳تر۲۴مه شپه کې د برلین مشاهداتي مرکز کې د ستورپېژندونکي یوهان ګوتفریډ ګاله (د هاینریش لویز دآرسټ په مرسته) ترسره شول، چې د لې وریر محاسباتو په اساس کار وشو. دا د ۱۹مې پېړۍ په عملي برخه کې یوه حساسه شېبه وه او د نیوټن د ځمکې جاذبې نظریې ډراماټیک تایید وو. د فرانسوا آراګو مناسب عبارت کې، لې وریر د «خپل قلم په نوکه» باندې یوه سیاره کشف کړه.
تېر ته په کتو سره، له کشف وروسته په ډاګه شوه چې دا سیاره پخوا څو څو ځلې لیدل شوې ده خو پېژندل شوې نده، او نور کسان هم وو چې د دې سیارې د ځای په هکله یې بېلابېلې محاسبې ترسره کړې وې خو د لیدو لامل یې نشوې. تر ۱۸۴۷م کال پورې، د اورانوس سیارې په ۱۷۸۱م کال کې د ویلیام هرشل لخوا د کشف کېدو راهیسې کابو یوه بشپړه دوره بشپړه کړې وه او ستورپېژندونکو د هغې په لاره کې ځینې بې نظمي ګانې موندلې وې چې د نیوټن د نړیوالې جاذبې قانون له لورې په بشپړه توګه د تشریح کېدو وړ نه وې. په هرحال، که یوه لرې او ناپېژندل شوې سیاره خپله جاذبه د لمر شاوخوا ته ګډوډه کړي، کولی شي دا بې نظمي ګانې له منځه یوسي. په ۱۸۴۵م کال کې، ستور‌پېژندونکو اوربان لې وریر په پاریس کې او جان کوچ آډامس په کمبریج کې په جلا توګه د داسې یوې سیارې د ځای او ماهیت د ټاکلو لپاره محاسبې پیل کړې. د لې وریر بریا د لومړیتوب په سر یوې نړیوالې شخړې ته لاره هواره کړه، ځکه چې د هغه له کشف څخه لږ وروسته، جورج ایري، بریټانوي سلطنتي ستورپېژندونکي، اعلان وکړ چې آډامز هم د دې سیارې د کشف وړاندوینه کړې وه. سره له دې، شاهي ټولنې په ۱۸۴۶م کال کې لې وریر ته د هغه د لاسته راوړې له امله د کوپلي مډال پرته له دې چې د آډامز نوم په کې ذکر شي ورکړ. په هرحال، په ۱۸۴۸م کال کې شاهي ټولنې آډامز ته هم د کوپلي مډال ورکړ.
د نپټون کشف یوازې اوه لس ورځې وروسته د ویلیام لاسل لخوا د هغه د سپوږمۍ، ټرایټون، د کشف لامل شو.
مخکېني مشاهدات
نپټون ډېر لږ نور لري او په بربنډې سترګې یې لیدل ناممکن دي: د هغې ښکاره اندازه هیڅکله له ۷.۷ څخه روښانه شوې نده. له همدې کبله، د نپټون لومړۍ مشاهده د ټلسکوپ له اختراع څخه وروسته شونې شوه. داسې شواهد شتون لري چې نپټون په ۱۶۱۳م کال کې د ګالیله لخوا، په ۱۷۹۵م کال کې د جېروم لالانډ لخوا او په ۱۸۳۰م کال کې د جان هرشل لخوا لیدل شوې او ثبت شوې ده، خو د هغوی له ډلې څخه هیڅ یو هم په هغه وخت کې هغه د یوې سیارې په توګه نده پېژندلې. دا مشاهدات له کشف څخه مخکې د نپټون د دقیق مدار ټاکلو لپاره مهم وو. نپټون ان په لومړنیو ټلسکوپونو کې هم په څرګند ډول ښکاري، له همدې کبله د نورو مخکې له کشفه مشاهداتي ریکارډونو احتمال شتون لري.
د ګالیله رسمونه دا ښکاروي چې هغه نپټون د ۱۶۱۲م کال د ډسمبر په ۲۸مه او بیاځلې د ۱۶۱۳م کال د جنوري په ۲۷مه مشاهده کړی. په دواړو وختونو کې، کله چې د شپې په تیاره آسمان کې مشتري ته ډېر نږدې (نښلېدلی) راڅرګند شو، ګالیله نپټون له یو ثابت ستوري سره غلط کړ. له تاریخي اړخه داسې اټکل کېده چې هغه باور درلود دا ثابت آبي ستوری دی، او له همدې کبله د دې سیارې کشف لپاره هغه ته ډېر کرېډټ نه ورکول کېږي. د ۱۶۱۲م کال په ډسمبر کې د هغه د لومړۍ مشاهدې په وخت کې، په آسمان کې ثابت وو ځکه چې هماغه ورځ شاته ګرځېدلی وو. له هغه ځایه چې خپل کلنی شاته تګ سیکل یې پیل کړی وو، اټکل کېده چې د نپټون حرکت ډېر لږ او د هغه ظاهري اندازه ډېره وړه ده نو ځکه د ګالیله په کوچني ټلسکوپ کې د یوې واضح سیارې په توګه ښکاره نشوه. په هرحال، د ۲۰۰۹م کال په جولای کې، د ملبورن پوهنتون فزیک پوه، ډیویډ جیمیسون نوي شواهد اعلان کړل چې ښکاروي ګالیله په رښتیا د دې «ستوري» په هکله د غیرعادي شي کشف څخه خبر وو. ګالیله د جولای په ۲۸مه په خپل یو یادښت کې د یو پس منظر لرونکي ستوري (نپټون) حرکت ته اشاره وکړه او یو ټکی (د نپټون په موقعیت کې) چې په بل رنګ کښل شوی دی، دا ښکاروي چې هغه دا په یوه لومړنۍ طرحه کې چې د جولای په ۶مه شپه یې جوړه کړې وه، پیدا کړی دی، چې د هغه مخکېنیو مشاهداتو په منځ کې د سیسټماټیک څېړنې ښکارندویي کوي. په هرحال، تراوسه پورې نه داسې کوم شواهد شته چې هغه دا حرکت لرونکی څیز د سیارې په توګه پېژندلی وي، او نه هم داسې کومه مشاهده یې خپره کړې ده. داسې کوم څه هم شتون نلري چې ښکاره کړي هغه بیاځلي د دې سیارې د لیدلو هڅه کړې وي.
په ۱۸۴۷م کال کې، سیرز سي واکر د متحده ایالاتو سمندري ځواک له فضایي مرکز څخه، مخکې له کشفه د نپټون سیارې د لیدلو په هکله تاریخي ریکارډونه او سروې ګانې وڅېړلې. هغه وموندل چې هغه مشاهدې چې په ۱۷۹۵م کال کې په پاریس کې د لالاند فضایي مرکز کارکوونکو لخوا ترسره شوې، په آسمان کې د نپټون سمت ته وې. د مې ۸مې لپاره او بیاځلې د ۱۷۹۵م کال د مې په ۱۰مه نېټه کاټالوګ مشاهدو کې نپټون لپاره اټکل شوي موقعیت ته څېرمه یو ستوری ولیدل شو. د موقعیت بې یقیني توب د کولون په واسطه ښکاره شو. دا نښه همدارنګه د مشاهدې غلطي ښکارولو لپاره وکارول شوه، نو ځکه تر هغه وخته چې د فضایي مرکز اصلي ریکارډونه بررسي شول، په ډاډ سره په ډاګه شوه چې د نپټون جسم دی او په مشاهدو کې رامنځته شوې د موقعیت غلطي چې دوه شپې مخکې ترسره شوې وه لامل یې د آسمان په لور د سیارې حرکت وو. په ۱۷۹۵م کال کې د نپټون موقعیت په هکله د دې ریکارډونو کشف د دې سیارې د مدار د لا ښې محاسبې لپاره لاره هواره کړه.
جان هارشل نپټون له هماغې لارې کشف کړ چې پلار یې، ویلیام هارشل په ۱۷۸۱م کال کې اورانوس کشف کړی وو: له تصادفي مشاهدې سره. جان هارشل په ۱۸۴۶م کال کې ویلهلم استروو ته په یوه لیک کې داسې وایي چې هغه نپټون د ۱۸۳۰م کال د جولای په ۱۴مه نېټه د آسمان جارو کولو په ترڅ کې مشاهده کړ. که څه هم د هغه ټلسکوپ دومره پیاوړی وو چې نپټون یې په یوه کوچني نیلي ډیسک کې تشخیص کړي او هغه یې د یوې سیارې په توګه ښکاره کړي، خو هغه په دې وخت کې هغه تشخیص نکړ او هغه یې له یوه ستوري سره غلط کړ.
شدید انفلاسیون (تورم یا پړسوب)
په اقتصاد کې، شدید انفلاسیون ډېر لوړ او په عموماً چټک انفلاسیون ته ویل کېږي. دا حالت د ټولو توکو د بیو په لوړېدو سره، په چټکۍ سره د کورنیو اسعارو حقیقي ارزښت له منځه وړي. دا د دې لامل کېږي چې خلک د دې اسعارو له ساتلو لاس واخلي او په دې حالت دوی معمولا نورو باثباته بهرنیو اسعارو ته مخه کوي. کله چې په باثباته بهرنیو اسعارو سنجش ترسره شي، نو نرخونه عموما باثباته وي.
د ټیټ انفلاسیون پر خلاف، چې د نرخونو د لوړېدو بهیر په دوامداره توګه موجود وي او په عمومي نه احساس کېږي، پرته له دې چې د بازار تېرو نرخونو وڅېړل شي، شدید انفلاسیون په اسمي (موجود) نرخونو، د توکو اسمي بیه، او د اسعارو په عرضه کې چټک او دوامدار زیاتوالی را منځ ته کوي. خو په عمومي ډول، د عمومي نرخ کچه د پیسو عرضې په پرتله زیاته ګړندۍ لوړېږي ځکه چې خلک هڅه کوي ژر تر ژره د زوال په لور پیسو څخه ځان خلاص کړي. کله چې داحالت پېښیږي، د پیسو حقیقي مقدار (د یعنې، په جریان کې پیسې تقسیم پر د نرخ په کچه) په پراخه کچه کمېږي.
نږدې ټول شدید انفلاسیونونه د دولت د بودیجې د کسر له امله، چې پیسو په چاپ سره تمویل شي، رامنځ ته کېږي. شدید انفلاسیون زیاتره د دولت په بودیجه باندې د یو څه فشار سره تړاو لري لکه جګړې یا له هغوی وروسته حالت، ټولنیز سیاسي کړکېچونه، د مجموعي عرضې کمښت یا په صادراتو نرخونو کې ستونزې، یا نور ناورینونه چې د دولت لپاره د مالیاتو راټولول ستونزمن کړي. په حقیقي مالیاتي عوایدو کې پراخ کمښت چې د دولتي مصارفو د ساتلو سره یو ځای کېږي، ورسره د پور په  اخیستلو کې ناتواني یا نه لیوالتیا، کولای شي یو هېواد د شدید انفلاسیون په لور بوځي.
تعریف
په ۱۹۵۶ کال کې، فیلیپ کاګن د شدید انفلاسیون پولي لاملونه تر سرلیک لاندې کتاب ولیک، چې زیاتره دا کتاب د شدید انفلاسیون او د هغې د اغېزو په اړه لومړنۍ جدي څېړنه ګڼل کېږي (که څه هم د انفلاسیون اقتصادي څېړنه د سې. برسیاني – توراني لخوا د آلمان د شدید انفلاسیون په اړه په ایټالوي ژبه کې په ۱۹۳۱ کال کې خپور شو). کیګن په خپل کتاب کې، شدیده انفلاسیوني دوره داسې تعریف کړې چې دا حالت په هغه میاشت کې پیل کېږي چې د میاشتني انفلاسیون کچه له ۵۰٪ څخه پورته وي، او هغه وخت پای ته رسېږي چې د میاشتني انفلاسیون کچه له ۵۰٪ څخه ټيټه شي په دې حالت کې لږ تر لږه د یو کال لپاره همداسې پاتې شي. اقتصاد پوهان معمولا د کاګان تشرېح  تعقیبوي چې شدید انفلاسیون هغه وخت رامنځ ته کېږي چې د میاشتني انفلاسیون کچه له ۵۰٪ څخه (چې دا د ۱۲۸۷۴.۶۳٪ کلني نرخ سره مساوي ده)، لوړه وي.
د محاسبې د نړیوالو معیارونو بورډ د شدید انفلاسیون په حالاتو کې د محاسبې د قواعدو لارښود خپور کړی. دا د شدید انفلاسیون د رامنځ ته کېدو په اړه مطلقه قاعده نه وړاندې کوي، خو پرځای یې د هغو لاملونو نوملړ وړاندې کوي چې د شدید انفلاسیون شتون په ګوته کوي:
لاملونه
پداسې حال کې چې د لوړ انفلاسیون لپاره زیات شمېر لاملونه شتون درلودلای شي، خو تقریباً د ټولو شدیدو انفلاسیونو لامل د دولت د بودیجې هغه کسر ګڼل کېږي چې د پیسو په نشر تمویل شي. پیټر برنولز ۲۹ شدید انفلاسیونونه (د کاګان د تعریف پر بنسټ) تحلیل کړي او دې پایلې رسېدلی چې لږ تر لږه ۲۵ یې له همدې امله رامنځ ته شوي دي. د شدید انفلاسیون لپاره یو اړین شرط د سرو زرو یا سپینو زرو د سکو پرځای د کاغذي پیسو کارول دي. په ځینو استثناوو سره، لکه د ۱۷۸۹ – ۱۷۹۶ کلونو فرانسوي شدید انفلاسیون، د تاریخ په اوږدو کې زیاتره شدید انفلاسیونونه د بې پشتوانې پیسو د کارولو له امله را منځ ته شوي چې د ۱۹ پېړۍ په وروستیو کې پراخه شول. د فرانسوي شدید انفلاسیون د  اسیګانت (assignat) په نوم د نه تبادله کېدونکو کاغذي اسعارو له معرفي وروسته رامنځ ته شو.
د ازبکستان ولايتونه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" ازبکستان په 13 ولایتونو وېشل شوی، یو خپلواکه جمهوریت او یو خپلواکه سيمه ده چې ولایتونه يې په ۱۶۰ ولسوالیو وېشل شوي دي.
سرچينې
وېشنيزه:ازبکستان ښارونه وېشنيزه:ازبکي سياستوال وېشنيزه:ازبکي ژبه وېشنيزه:ازبکستان وېشنيزه:ازبک سیاستوال وېشنيزه:ازربايجاني ژبه
جې اي بي سټوارت
جېمز ایول براون «جیب» سټوارت ( ۶ د فبروري ۱۸۳۳ ز کال زېږېدنه ـ  ۱۲ د مې ۱۸۶۴ ز کال مړینه) د متحده ایالاتو له ویرجینیا ایالت نه د پوځ یو سرتیری و، چې د امریکا د کورنۍ جګړې په اوږدو کې د امریکا د متحده ایالتونو د پوځ جنرال شو. هغه د خپلو ملګرو ترمنځ د خپل نوم د لومړیو حروفو نه په اقتباس سره د «جیب» په نامه پېژندل کېده. سټوارت د سمبال پوځ (سواره نظام) یو قومندان و، په استخباراتي او جاسوسي برخه کې یې ځانګړی مهارت درلود هغه د یرغلیزو عملیاتو په برخه کې د سمبال پوځ پېژندنې او کارولو په پار ډېر مشهور و. کله به یې چې د سمبال پوځ یوه بېلګه ترتیبوله نو داسې به وه (سور خط لرونکی خړ پوز، د سمبال پوځ د یو سرتیري ژېړ کمربند، یو اړخ ته کږه شوې خولۍ د شتر مرغ له بڼکې سره، په چپه یخن کې یې سور ګل، ډېری وخت سپورتي خوشبويي)، ډېر په جدیت سره کار کولو یې هغه د رابرت اي لي د پوځ او جنوبي مورال هڅونې په باوري سترګو او غوږونو بدل کړ.
هغه د سمبال پوځ د یو زړور سرتیري په توګه ډېر شهرت پیدا کړ او دوه ځله (د شبه جزیرې د کمپاین او د مریلند د مبارزاتو په لړ کې) د پوتوماک اتحادیې په پوځ کې بریالی شو، چې د ځان لپاره یې شهرت او د شمال لپاره یې شرم رامنځته کړ. د Chancellorsville په جګړه کې، هغه ځان د ستون وال جکسون د پیاده پوځ د لنډمهاله قومندان په توګه معرفي کړ.
د سټوارت تر ټولو مشهوره مبارزه د ګتیسبرګ مبارزه وه، د لي له پوځ نه د هغه اوږدمهاله جلاوالی د دې لامل شو، چې لي د دې اتحادیې اړوند پوځونو له فعالیتونو نه بې خبره پاتې شي، تر دې چې لي د ګتیزبورګ په جګړه کې ډېر حیران شو او په دام کې ولوېد. سټوارت له جګړې وروسته د سویلي مطبوعاتو او دغه راز د ورک شوي لامل اړوند غورځنګ له لوري تر سختو نیوکو لاندې راغی. په ۱۸۶۴ ز کال کې د ځمکنیو مبارزاتو په لړ کې د فیلیپ شریدان اتحادیې د سمبال یا سواره پوځ سرلاري د سټوارت ماتولو لپاره برید وکړ، چې د ژېړې میخانې په جګړه کې ډېر سخت ژوبل شوی و.
سټوارت په ۱۸۵۵ ز کال کې له فلورا کوک سه واده وکړ. خسر یې فیلیپ سنت جورج کوک «د متحده ایالاتو د سمبال یا سواره پوځ پلار» و. د سټوارت کونډې د عمر تر پایه پورې د خپل وفات شوي خاوند په یاد تورې جامې واغوستلې.
لومړنی ژوند او مخینه
سټوارت د ویرجینیا د پاتریک کاونتي سیمې په لورل هېل کروندې کې د شمالي کارولینا پولې ته څېرمه سیمه کې زېږیدلی دی. هغه د خپلې کورنۍ د یوولسو اولادونو له ډلې اتم اولاد او د پنځه زامنو له ډلې تر ټولو کوچنی زوی و. د هغه پلار ارچیبالد سټوارت نومېده، چې غلام لرونکی مخکنی سرتیری، وکیل او په ۱۸۱۲ ز کال ډیموکرات سیاستوال و، چې د ویرجینیا ایالت عمومي مجمعې په دواړو دورو کې د پاتریک سیمې استازی و. همدارنه هغه یوه دوره د امریکې د متحده ایالتونو په ولسي جرګه یا پارلمان کې هم خدمت وکړ. د سټوارت مور الیزابت لچر پانیل سټوارت نومېده، چې خپله کورنۍ کرونده یې مدیریت کوله او د سوداګرۍ لپاره یې ښه نیت او احساس درلوده، چې په ټولنه کې د یوې سختې مذهبي میرمنې په توګه پېژندل کېده.
هغه له سکاټلندي توکم نه (لکه د ځینې سکاتلندي – ایرلندي خلکو له ډلې) و. نیکه یې تورن الکساندر سټوارت نومېده، چې د انقلاب د جګړې پر مهال یې د ګیلفورد د سترې محکمې په جګړه کې د یوې قطعې مشري او قومنداني یې په غاړه وه. د سټوارت پلار ارچیبالد د وکیل الکساندر هیو هلمز سټوارت د تره زوی و.
زده کړې
سټوارت تر دولس کلنۍ پورې په کور کې د خپلې مور او مربیانو په وسیله وروزل شو، تر دې چې لورل هېل سیمه یې پرېښوده، ترڅو چې د ویرجینیا په وایتویل کې د خپلې عمه (د ارچیبالد خور) او د هغې خاوند قاضي جېمز ایول په کور کې زده‌کړې وکړي. براون (د سټوارت بل نوم) په پنځه لس کلنۍ کې د داین ویل په Emory and Henry College پوهنځي کې شامل شو، چې له ۱۸۴۸ ز نه تر ۱۸۵۰ ز کاله پورې هلته و.
سټوارت د ۱۸۴۸ ز کال په دوبي موسم کې هڅه وکړه، ترڅو د متحده ایالاتو په پوځ کې نوم لیکنه وکړي؛ خو د کم عمر له امله رد شو. هغه په ۱۸۵۰ ز کال کې د نیویارک په وست پوینت کې د متحده ایالاتو په نظامي اکادمۍ کې د توماس هملت اورت له استازي نه د ملاقات وخت ترلاسه کړ، توماس هملت اورت هغه څوک و، چې په ۱۸۴۸ ز کال کې یې د سټوارت پلار ته په ټاکنو کې ماته ورکړې وه. سټوارت یو مشهور او محبوب زده‌کړیال او په دې نظامي اکادمۍ کې ډېر خوښ و. که څه هم هغه د ځوانۍ په دوره کې ډېر ښکلی نه و؛ خو ټولګیوالو یې هغه د «ښکلي» په لقب سره یادوه، ځکه چې دوی هغه «د شخصيتي ښکلا په توګه په معکوس تناسب سره کاروه» ستایه.
رابرټ اي لي په ۱۸۵۲ ز کال کې د دې نظامي اکادمۍ د سرپرست په توګه وټاکل شو او سټوارت د هغه له کورنۍ سره ملګری شو، او په ځینو اجتماعي موقعیتونو کې به یې سره لیدل. فیتژو لي د رابرت لي وراره هم په ۱۸۵۲ ز کال کې په دې اکادمۍ کې شامل شو. په وروستي کال کې سټوارت د قول اردو د دویم کپتان رتبې د ترلاسه کولو ترڅنګ، یو له هغو اته تنو زده‌کړیالانو څخه و، چې د خپلو مهارتونو له امله د افتخاري «سمبال پوځ یا سواره نظام افسر» په توګه ټاکل شوي وو. سټوارت د سوارکارۍ یا نظامي سمبالښت په برخه کې په ۱۸۵۴ ز کال کې له خپل ۴۶ کسیره ټولګي نه ۱۳مه رتبه ترلاسه کړه. هغه د سواره نظام په تخنیکي برخه کې د خپل ټولګي په کچه لسمه رتبه ترلاسه کړه. که څه هم هغه په اکاډمۍ کې د ملکي انجینرۍ درسونو نه خوند اخیسته او په ریاضیاتو کې ډېر لایق و؛ خو د ډیزاین او نقاشۍ په برخه کې د هغه کمزورتیا د دې لامل شوه، چې د ساختماني انجینیرۍ په څانګه کې د هغه د زده‌کړو خنډ شي، او دا برخه یې د ۲۹مې رتبې په ترلاسه کولو سره پای ته ورسوله.
واده
په ۱۸۵۵ ز کال کې سټوارت له فلورا کوک، د متحده ایالاتو د سواره نظام د دویمې قطعې ستر قومندان دویم فلیپ سنت جورج کوک له لور سره اشنا شو. بورک دیویس، فلورا «د یوې تکړه اس چلوونکې په توګه معرفي کړه، که څه هم ډېره ښکلې نه وه؛ خو اغېزمنه او زړه راښکونکې وه»، چې «سټوارت په سختې د هغې پر وړاندې تسلیم شو». هغوی په سپتمبر میاشت کې، یعنې له معرفي کېدو نه څه کم دوه میاشتې وروسته یو بل سره کوژده وکړه. سټوارت په ټوکو او شوخي سره په لاتیني ژبه د خپلې ناڅاپي کوژدې په هکله ولیکل «Veni, Vidi, Victus sum، راغلم، ومې لیده، او زړه مې پرې بایلود». که څه هم د کانزاس په فورت رایلي کې د واده لپاره یو لوی جشن او ښه مراسم په پام کې نیول شوي و، خو د سپتمبر میاشتې په ۲۰مه نېټه د سټوارت د پلار مړینه د دې لامل شوه، چې ټول پلانونه بدل شي او د دوی واده بیا د نوامبر میاشت په ۱۴مه نېټه په یو ډول کوچنيو مراسمو او د کورنۍ غړو پورې اړوند جشن کې ترسره شو. د هغوی لومړی اولاد، چې یوه نجلۍ وه په ۱۸۵۶ ز کال کې نړۍ ته سترګې وغړولې، خو په همغه ورځ مړه شوه. د ۱۸۵۷ ز کال د نوامبر میاشتې په ۱۴مه نېټه د فلورا یوه بله لور پیدا شوه، چې کورنۍ یې هغه د فلورا یعنې خپلې مور په نامه ونوموله. دې کورنۍ د ۱۸۵۸ ز کال په پیل کې فورت رایلي ته کډه وکړه او درې کاله هلته پاتې شول. دې جوړې تر ۱۸۵۹ ز کاله پورې دوه غلامان درلودل، چې یو یې د پلار له جایداد نه په میراث ورپاتې و او بل یې اخیستی و.
حمیرا بېګم
حمیرا بېګم Humaira Begum)(هومیرا بېګم) زوکړه ۱۹۱۸ مړینه ۲۶ جون ۲۰۰۲ز کال روم، ایټالیا ۸۳ کلنه) د افغانستان د شاهي نظام د دویم شاه محمد ظاهر شاه میرمن وه. میرمن هومیرا له ۱۹۳۱ تر ۱۹۷۳ز کال پورې د افغانستان ملکه وه.
فعالیت
میرمن حمیرا بېګم د بشري او ښځو چارو برخو کې فعاله ونډه درلوده، نومړی غوښتل چې افغان میرمنې د افغان نارینوو په شان د ژوند په بیلا بیلو برخو کې پرمختګ وکړي. حمیرا (سمیرا بېګم) د افغان سرې میاشتې ټولنې سره مرسته او فعالیت کوه، ددې ترڅنګ د ښځو لپاره د (میرمن ټولنه) مسوله هم وه.
ميرينا 101
ميرينا 101 متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوی يوه  دنگه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 101 منزلونه دي او ددې لوړوالی  425 ميټر (1,394 فټ) ده، ددې جوړول په کال  2015 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د مساوي کار لپاره يوشان مزد
د مساوي کار لپاره يوشان مزد د مزدورانو د حقوقو هغه مفکوره ده چې په يوه مساوي کارځای کې کارکوونکو کسانو ته بايد يوشان مزد ورکړل شي. په عمومي توګه دا تصور د جنسيتي مزد د توپير په تړاو د جنسيتي توپیري چلند په مفهوم کې کارول کېږي. مساوي مزد د تادياتو او ګټو تر بشپړې لړۍ پورې تړاو لري چې په دې کې بنسټيز معاش، له تنخوا پرته تاديات، بخشش او تخصيصيات شامل دي. د برابر مزد په برخه کې ځينو هېوادونو له ځينو نورو چټک اقدامات کړي دي.
لومړنۍ تاريخچه
د صنعتي انقلاب پر مهال په مزد سره د مزدورانو د نيولو چاره په تېزۍ سره د رسمي کېده پر لور ولاړه، د يو کار لپاره ښځو ته د هغوی د نارينه همکارانو په پرتله کم مزد ورکول کېده، يا خو يواځې له دې امله چې دوی ښځې وې او يا په نورو پلمو. د مساوي کار لپاره د يوشان مزد اصل د ښځمنپالنې د څپې په هماغه وخت کې منځ ته راغلې، په داسې حال کې چې په صنعتي هېوادونو کې د برابر مزد لپاره لومړۍ هڅې د نولسمې پېړۍ د سوداګريزو اتحاديو له فعالو اقداماتو سره اړه لري: د بېلګې په ډول: په ۱۸۳۰ز کال کې په انګلستان کې د متحدو شويو ښځو يو لړ لاريونونه. د سوداګريزو اتحاديو فشارونو ګڼې اغېزې درلودې، ځکه چې سوداګريزو اتحاديو کله ناکله محافظه کاري (له بدلونونو سره مخالفت ښودل) پر مخ وړله. «کيری ايسټن جانسن» د رايې ورکولو يوه پلوې امريکايۍ وه، چا چې په صنعتي کار ځای کې د ښځو لپاره د برابر مزد موضوع د ښځو د رايې ورکولو له مسئلې سره وتړله. په ۱۸۹۵ز کال کې، «شيکاګو ټريبون» د هغې په حواله وويل: «کله چې ښځو ته د رايې ورکولو پاڼه ورکول شوه، بيا به د برابر کار لپاره برابر مزد هم وي». خو له دويمې نړيوالې جګړې وروسته، سوداګريزې اتحاديې او صنعتي هېوادونو کرار کرار د برابر کار لپاره د برابر مزد اصل ومانه، د دې پروسې يوه بېلګه د انګلستان د ۱۹۷۰ز کال د برابر مزد قانون جوړول دي چې دا قانون د روم د تړون او په ۱۹۶۸ز کال کې د ګنډلو (خياطۍ) د ماشينونو اعتصاب په ځواب کې جوړ شوی و. په وروستيو کلونو کې اروپايي سوداګريزو اتحاديو په عمومي توګه په دې برخه کې د پرمختګ لپاره پر دولتونو او کارګومارونکو (هغه څوک چې نور د مزد په مقابل کې په کار ګوماري) زيات فشارونه راوړل.
د بشري حقوقو نړيوال قانون
د بشري حقوقو په نړیوال قانون کې، د برابر مزد وینا، د ۱۹۵۱ ز برابر اجرت کانوانسیون، د مزدور نړيوال سازمان سلم کانوانسيون دی، کوم چې د ملګرو ملتونو يوه اداره ده. دا کانوانسيون وايي چې:"هر غړی بايد، د مزد د اندازې د ټاکلو لپاره له عملي لارو چارو سره سم، د کار په مقابل کې د نارينه او ښځينه کار کوونکو لپاره د يو شان ارزښت لرونکو کارونو په مقابل کې د اجرت ورکولو اصولو ته وده او له عملي کولو څخه يې ډاډ ورکړي."د مساوي کار لپاره يوشان مزد ته د اقتصادي، ټولنيزو او کلتوري  حقوقو د نړيوالې معاهدې په اوومه ماده، د اروپايي ټولنيز منشور په څلورمه ماده او د بشري او خلکو حقوقو د افريقايي منشور په پنځلسمه ماده کې ځای ورکړل شوی. د کار نړيوال سازمان قانون هم «د برابرو ارزښتونو لپاره د برابرو تادياتو» اعلان کوي.
د EEOC څلور اثباتي دفاعګانې هغه مهال د برابر کار لپاره د نابرابر مزد اجازه ورکوي، کله چې دا مزد «(i) د مشرتابه د نظام، (ii) د وړتيا د يو نظام، (iii) د هغه نظام کوم چې عايد د توليد د څومره والي او څرنګوالي پر بنسټ اندازه کوي، يا (iv) ... له جنسيت څخه پرته د کوم بل لامل پر بنسټ» ټاکل کېږي. د پورته يادو شويو لاملونو له ډلې، د يو پر بنسټ د تادياتو توپير منځ ته راتلل، له  دې کنوانسينو څخه سرغړونه نه بلل کېږي.
اروپايي اتحاديه/اروپايي اقتصادي سیمه
له جګړې وروسته اروپا د کار په بازار کې د ښځو د ګډون او په ختيځو او لويديځو هېوادونو کې د برابر کار په مقابل کې د برابر معاش ورکولو ته د ودې ورکولو په پار د قانون جوړولو په برخه کې په پرتليز ډول تر ډېره بريده د ثابتې بېلګې شاهده وه.
د فرانسې، المان او پولنډ په ګډون اوسمهال په اروپايي اتحاديه کې شاملو يو شمېر هېوادونو د اروپايي اتحاديې له جوړېدو مخکې په خپلو اساسي قوانينو کې د مساوي کار لپاره د يوشان مزد اصل ځای پر ځای کړي و (په لاندې جدول کې ښودل شوي). کله چې په ۱۹۵۷ز کال کې اروپايي اقتصادي ټولنه جوړه شوه، کومه چې وروسته بيا په اورپايي ټولنه (EU) بدله شوه، نو د مساوي کار لپاره د يوشان مزد اصل د يوه مهم اصل په توګه ونومول شو. د روم د تړون ۱۴۱مه ماده وايي: هر غړی هېواد بايد ډاډ ورکړي چې د برابر کار يا د برابر ارزښت لرونکي کار لپاره د يوشان مزد اصل تطبيق شوی دی. اړينه نه ده چې د دې تړون لاسليکوونکو تر منځ په پراخه کچه د پرمختللو کړووړو ښودنه وشي. "په داسې حال کې چې دې ته د اروپايي ټولنې د يو پرمختللي طبيعيت د نمونې په توګه کتل کېږي، ځينې باور لري چې ۱۴۱مه ماده (چې مخکې ۱۱۹مه ماده وه) تر ډېره بريده د فرانسويانو لپاره د امتياز په ډول شامله کړای شوې وه، چا چې له وړاندې څخه د برابر مزد قانون درلود او دوی وېره درلوده، چې دوی به له پرتليز زيان سره مخامخ شي."د EEC قانون په ۱۹۷۵ز کال کې د لازم الاجراء او نېغ په نېغه د تطبيق وړ برابرو تادياتو دستور العمل 75/117/EEC په مټ روښانه شوی دی. دې دستور العمل د تادياتو اړوند د جنسيت پر بنسټ هر ډول توپيري چلند ممنوع کړ، په ۲۰۰۶ز کال کې دا او نورې لارښوونې په يو واحد دستور العمل کې سره رايو ځای کړای شوې چې هغه د (2006/54/EC) په نامه پېژندل کېږي.
په ملي کچه د اروپايي اتحاديې د اته وېشتو غړيو هېوادونو او سربېره پر دې، د اروپايي اقتصادي سيمې (EEA) د نورو هېوادونو، ايس لينډ، ليچټسټاين او ناروی په قوانينو کې په عمومي توګه د برابر مزد اصل په بشپړ ډول ښودل شوی دی. اروپايي ټولنې ته نوماندو هېوادونو هر يوه مقدونيه او ترکيې هم خپل قوانين د اروپايي اتحاديې له معيارونو سره برابر کړي. د بېلا بېلو اروپايي هېوادونو لپاره د نارينه وو او مېرمنو ترمنځ د معاش د برابرۍ اړوند مهم ملي قوانين په لاندې ډول دي.
پرنسس ټاور
پرنسس ټاور متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوی يوه  دنگه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 101 منزلونه دي او ددې لوړوالی  414 ميټر (1,358 فټ) ده، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
برج الحمراء
برج الحمراء کويت په ښار  کويت شهر کې جوړ شوی يوه  دنگه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 77 منزلونه دي او ددې لوړوالی  413 ميټر (1,354 فټ) ده، ددې جوړول په کال  2011 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د زېمبابوی ولايتونه
زېمبابوې په اتو ولایتونو او 2 ښارونو وېشل شوې چې د ولایت هومره ارزښت لري.
سرچينې
وېشنيزه:زېمبابوی وېشنيزه:زېمبابوې وېشنيزه:زېمبابوې او افغانستان کرکټ
جان آر. برینکلی
جان رومولوس برینکلي (وروسته جان ریچارډ برینکلي؛ زوکړه: د ۱۸۸۵ زکال د جولای ۸ مه – مړینه: د ۱۹۴۲ زکال د مۍ ۲۶ مه) امریکايي کواک (یوناني طبیب) و. هغه د طبابت په برخه کې زده کړې نه لرلې او د خپل طبابت سند یې هم له یوه جعلي دیپلوم جوړونکي څخه ترلاسه کړی و. برینکلي وروسته له هغه د «وزو د غدو د ډاکټر» په نوم شهرت وموند کله یې چې انسان ته د وزو د خوټو په پیوند کولو سره ملي او نړیوال شهرت او همدارنګه پریمانه شتمنۍ ته لاسرسی وموند. په داسې حال کې چې برینکلي په پیل کې دغه چارې ته د نارینه و د جنسي کمزورتیا د درملنې په توګه تبلیغ وکړ، خو وروسته یې ادعا وکړه چې دغه طریقه د نارینه و د ګڼ شمېر ناروغیو پر وړاندې ژوند بخښونکې لار ده. برینکلي په څو ایالتونو کې کلینکونه او روغتونونه اداره کول او په داسې حال کې چې د هغه تخنیکونه د پراخې طبي ټولنې له خوا بې اعتباره وګڼل شول، خو وه یې کولای شول د دوه لسیزو لپاره طبابت ته دوام ورکړي.
نوموړی تر ډېره په ناڅاپي توګه د رسنیزو تبلیغاتو له مخکښانو څخه و چې دغه دوره یې د مکسیکو د بلسټر بارډر راډیویي چینل په جوړولو پیل کړه.
په داسې حال کې چې په کانزاس او یو شمېر نورو ایالتونو کې ترې د طبابت جواز واخیستل شو؛ خو چلوټي کوونکی برینکلي لاهم په کانزاس او نورو ځایونو کې د سلګونو زرو تنو پام وړ څېره وه او د کانزاس ایالت د ولایت د څوکۍ لپاره یې دوه ځلې کمپاین وکړ چې یو یې بریا ته هم نږدې و. د برینکلي وروستی سقوط د هغه د شهرت او شتمنۍ د زیاتوالي د چټکټیا په کچه و. هغه د خپل مسلکي ژوند په اوج کې میلیونونه ډالر شتمني ځانته غونډه کړه، خو د ګڼ شمېر ناسمو معالجو، د ناسمو معالجو له امله د مړینو او همدارنګه د چلوټیو کولو له امله په غریب حالت کې ومړ.
لومړنی ژوند
برینکلي د جان ریچارډ برینکلي زوی و چې په غره کې میشت بې وزله سړی و او په شمالي کارولینا کې یې په یو شمېر طبي چارو لاس پورې کاوه؛ هغه د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال د کنفدریشن په پوځ کې د ډاکټر په توګه خدمت وکړ. د مشر برینکلي لومړنی واده د قانوني سن د نه پوره کولو له امله لغو شو. بلوغ ته له رسېدو وروسته هغه څلور ځله واده وکړ خو هېڅ یوې مېرمن یې هم د ډېر مهال لپاره ژوند ونکړ. په ۱۸۷۰ زکال کې یې له سارا ټي. مینګوس سره واده وکړ. وروسته د مینګوس ۲۴ کلنې خورځې سارا کندیس برنټ د هغوی کور ته کډه وکړه. کورنۍ یې هغې ته د سالي نوم کاروه څو د دوه سارا ګانو ترمنځ توپیر وشي. سارا برنټ د برینکلي له پلار سره د نامشروع اړیکې وروسته د شمالي کارولینا د جکسون ښار په بټا ښارګوټي کې جان رومولوس برینکلي وزیږاوه او د خپل زوی نوم یې د هغه د پلار د نوم له مخې کېښود او رومولوس یې هم د دوه غبرګلونو د افسانې له مخې چې لیوه ورته شیدې ورکوي؛ د هغه په نوم کې ور زیات کړ. سارا برنټ هغه مهال چې برینکلي پنځه کلن و د سږو د پرسوب او تبرکلوز ناروغۍ له امله مړه شو. جان برینکلي او د هغې میرمن سارا تي «د سالي خاله» له دغه ماشوم سره د ختیځ لاپورت په نامه د همدغه ښار بلې سیمې ته چې توکاسیجي سیند ته څېرمه وه کډه شول. دغه مهال د دوی کورنۍ ډېرې لږ پیسې لرلې.
جان ریچارډ برینکلي هغه مهال چې زوی یې لس کلن و ومړ. ځوان برینکلي د توکاسیجي سیمې یوه لرګین ښوونځي ته تله چې هر کال به یې د ژمي په دریو یا څلور میاشتو کې درسي پروګرام شتون درلود. په دغه ځای کې برینکلي له سالي مارګاریت وایک سره چې د دغه ښوونځي د مدیره پلاوي د یوه غړي لور وه او سربېره پر دې بډایه وه ولیدل. سالي تر ډېره پورې د ځوان برینکلي له ستونزو خوند اخیست. هغه مهال چې برینکلي ۱۳ کلن و د ښوونځي درسي پروګرام اوږد شو او بل غوره ښوونکي دوی ته په زده کړو ورکولو لاس پورې کړ. برینکلي په ۱۶ کلنۍ کې خپلې زده کړې پای ته ورسولې او د سیمه ئیزو ښارو ترمنځ یې د پوستي لیکونو په وړو او همدارنګه له ټلګراف څخه د ګټنې په زده کولو پیل وکړ. له دې سره هغه هیله درلوده ډاکټر شي.
کورنۍ او زده کړې
د یو ټلګرافر په توګه برینکلي نیویارک ښار ته ولاړ څلو له ویسټرن یونین سره کار وکړي؛ وروسته له هغه نیوجرسي ته کډه شو څو د اوسپنې د پټلۍ له یوه شرکت سره دنده ترسره کړي. د ۱۹۰۶ زکال په وروستیو کې هغه د سالي د خاله کور ته وروسته له هغه راوګرځېد چې خبر شو ناروغه ده. نوموړې د ۱۹۰۶ زکال د ډسمبر په ۲۵ مه مړه شوه. له دې چارې وروسته ۲۲ کلنې سالي وایک چې له برینکلي یو کال مشره وه له هغه سره غمرازي وکړه. دوی دواړو د ۱۹۰۷ زکال د جنوري په ۲۷ مه د شمالي کارولینا په سیلوا کې واده وکړ. هغوی به لرې پرتو سیمو ته سفر کاوه او او ځانونه یې د کواکر ډاکټرانو په توګه معرفي کول؛ همدارنګه به یې په کلیوالي ښارونو د درملنې یوه ننداره جوړوله او بیا به یې د یوه درملو د اختراع حق ځانته خپل کاوه. د برینکلي بل ګام د ټنسي ناکسویل ته و چېرې چې هغه د ډاکټر بورک په نامه د بل کس د ښي مټ په توګه را څرګند شو چې د باز د جنسي وړتیا په نامه درمل (معجون) یې ورکول.
په ۱۹۰۷ زکال کې برینکلي له خپلې مېرمنې سره په شیکاګو کې استوګن شو؛ چېرې چې دوی د نومبر په ۵ مه د خپلې لور وانډا مریون برینکلي زیږون ولمانځه. نوي پلار شوي برینکلي د بینیټ په هغه نامعتبر معتبر طبي کالج کې ځان شامل کړ چې تر ډېره یې ښوونیز میتود په نباتي درملو تمرکز درلود. برینکلي به د شپې پر مهال د ویسټرن یونین د ټلګرافر په توګه کار کاوه او د ورځې له خوا به یې په ټولګي کې برخه اخیسته؛ په داسې حال کې چې فیس، د کورنۍ لګښت او همدارنګه د سالی هوسونو دغه کورنۍ له مالي ستونزو سره مخ کړې وه. په ۱۹۰۸ زکال کې برینکلي خپل زوی چې یوازې درې ورځې ژوندی و، خښ کړ.
دغلته د زده کړو پر مهال برینکلي د غدو د ترشحاتو او همدارنګه د انسان د وجود پر سیسټم د هغو له اغېزو سره بلد شو. هغه هوډ وکړ چې دغه نوې څانګه به د هغه د مسلک له مخکې تلو سره مرسته وکړي. له دوه کاله زده کړو وروسته برینکلي د زیات پوروړي کېدو له امله د اوړي پر مهال په ویسټرن یونین کې خپل کار دوه شیفټه کړ؛ خو یوه ورځ کله چې کورته راغی وه یې لیدل ښځه او لور یې تللي. سالي له هغه د طلاق او د لور د نفقې غوښتنه ترې وکړه؛ له دوه میاشتو پیسو ورکولو وروسته برینکلي له هغې څخه خپله لور کاناډا ته وتښتوله. سالي برینکلي چې وه نشو کولای له کاناډا څخه د خپلې ماشومې د استرداد حکم ترلاسه کړي د خپلې او د خپلې لور لپاره یې د نفقې له غوښتنې انصراف وکړ او برینکلي ته یې اجازه وکړه څو له ماشومې سره بېرته شیکاګو ته راستون شي. دغې جوړه بېرته په ډېرو ستونزو لرلو له یو بل سره ځای شوه.
په ۱۹۱۱ زکال کې وړاندې له دې چې برینکلي د خپلو زده کړو دریم کال بشپړ کړي سالي بیاځلي هغه په داسې حال کې پرېښود چې د ۱۹۱۱ زکال د جولای په ۱۱ مه یې د ایرنا ماکسین برینکلي په نوم بله لور هم وزېږېده او په توکاسیجي کې خپل کور ته ستنه شوه. برینکلي شیکاګو د خپلو بیلونو په نه پرې کولو سره پرېښوده او شمالي کارولینا ته لاړ څو له خپلې کورنۍ سره یوځای شي. دلته نوموړي د یو لیسانس ډاکټر په توګه په کار پیل وکړ خو د ځان ثابتولو په برخه کې پاتې راغی. هغه په فلوریډا او شمالي کارولینا کې بېلابېلو سیمو ته له خپلې کورنۍ سره کډه کوله او له یو ځای څخه به بل ځای ته تله.
محاکمه او مړینه
په ۱۹۳۸ زکال کې د برینکلي پخواني دښمن موریس فیشبین د «معاصرو درواغجنو ډاکټرانو» تر عنوان لاندې دوه برخې لرونکې مقاله ولیکله چې په کې یې د برینکلي له مسلک څخه بشپړ انکار کړی و او همدارنګه یې د هغه مشکوک طبي اعتبار په کې څرګند کړی و. برینکلي د فیشبین له خوا په ځان باندې د تور لګولو له امله له هغه د ۲۵۰ زره ډالرو (په اوسني ارزښت ۴ میلیونه او ۸۱۰ زره ډالر کېږي) تاوان غوښتنې په موخه شکایت وکړ. د ۱۹۳۹ زکال په مارچ میاشت کې د دوی محکمه د تګزاس د قاضي ار. جې. مک میلان پر وړاندې پیل شوه. څو ورځې وروسته منصفه پلاوي فیشبین وموند او څرګنده یې کړه چې برینکلي باید د «یو شارلاتان او یا چلباز په معمولي معنی نه بلکې د هغو څخه په درک شوې معنی وپېژندل شي». منصفه پلاوي د برینکلي پر وړاندې د شکایتونو یوه لړۍ رامخکې کړه چې د ټولو شکایتونو تاوان د برینکلي لپاره په مجموعي ډول له ۳ میلیون ډالرو زیات کېده. همدارنګه دغه مهال د داخلي عوایدو ادارې پر هغه باندې د مالیاتي چلوټیو اړوند څېړنې پیل کړې. هغه په ۱۹۴۱ زکال کې د ځان د مالي غرق کېدو اعلان وکړ.
د مالي غرق کېدو څخه ډېر ژر وروسته د متحده ایالاتو پستي دفتر په هغه باندې د پستي چلوټیو اړوند څېړنې پیل کړې، خو برینکلي ناروغ شو او د وینې د ټیټ فشار له امله یې درې ځله د زړه سکته وکړه او یوه پښه یې هم پرې شوه. نوموړی د ۱۹۴۲ زکال د مۍ په ۲۶ مه په داسې حال کې چې هېڅ پیسې یې نه لرلې د زړه د سکتې له امله په سن انتونیو کې ومړ.
بریتانوی هند
بریتانوی هند Indian Empire) (په هند کې تاج کومت/د هند په ټاپوزمه کې بریتانوی حکومت) له ۱۸۵۸ تر ۱۸۴۷ز کال پورې د ننی هند، پاکستان، بنګله دیش، برما ،نیپال، بوتان او د افغانستان یو شمیر برخو باندی د لوې بریتانیا حاکم دولت وو.
برتانوي سلطنت (پاچاهي، سلطنت، دولت يا سترواکي) د هند پر نيمه وچه باندې د برتانوي تاج واکمني وه، چې په هند کې د تاج او تخت حکومت يا په هند کې د مستقيم حکومت په نوم هم يادېږي او له ۱۸۵۸ ز کال څخه تر ۱۹۴۷ ز کال پورې يې دوام وکړ. تر برتانوي مستقيم واک لاندې سيمې ته په عمومي ډول د هغه وخت په اصطلاحاتو کې هند ويل کېده او هغه سيمې چې د سيمې د اصلي يا کورنيو واکمنانو له لورې اداره کېدلې مګر د برتانيې تر واک لاندې وې، شهزاده ته ورته سيمې يې بللې. که څه هم رسمي بڼه يې نه درلوده، مګر دا سيمه کله ناکله د هند سترواکي ګڼل کېدله. *
د «هند» په توګه دا هېواد د ملتونو ټولنې بنسټګر غړی، په ۱۹۰۰، ۱۹۲۰، ۱۹۲۸، ۱۹۳۲ او ۱۹۳۶ ز کالونو المپيک د اوړي سياليو “Summer Olympics” ګډونوال هېواد او په ۱۹۴۵ ز کال په سانفرانسسکو کې د ملګرو ملتونو بنسټګر غړی هېواد و.
د حکومتولۍ دا نظام يا سيستم د ۱۸۵۸ ز کال د جون پر ۲۸ نېټه هغه مهال جوړ شو، چې د هند د ۱۸۵۷ ز کال له سرکښۍ “Indian Rebellion of 1857” څخه وروسته د برتانوي ختيځ هند کمپنۍ “East India Company” واک د ملکه ويکتوريا سلطنت ته (چې په ۱۸۷۶ ز کال کې د هند سترواکه اعلان شوې وه) ولېږدول شو. دې حالت د ۱۹۴۷ ز کال تر هغه مهاله پورې دوام وکړ، چې برتانوي سلطنت په دوه خپلواکو دولتونو باندې ووېشل شو، چې يو يې د هند اتحاديه (چې وروسته د هند جمهوريت شو) او بل يې د پاکستان خپلواکه سيمه (چې وروسته د پاکستان اسلامي جمهوريت او د بنګله دېش ولسي جمهوريت) و. په ۱۸۵۸ ز کال د سلطنت په پيل کې “Lower Burma” وار له مخه د برتانوي هند برخه وه، “Upper Burma” په ۱۸۸۶ ز کال ورسره يو ځای شوه او د اتحاديې په پايله کې برما تر ۱۹۳۷ ز کال پورې د يو خپلواک ولايت په توګه اداره کېده. دا هغه مهال و، چې برما يوه بېله برتانوي مستعمره شوه او په ۱۹۴۸ ز کال کې يې خپله خپلواکي تر لاسه کړه. د دې هېواد نوم په ۱۹۸۹ ز کال کې ميانمار ته بدل شو.
برتانوي سلطنت
برتانوي سلطنت د ګوا “Goa” او پينډيچيري “Pendicherry” غوندې کوچنيو ملکيتونو څخه پرته چې د نورو اروپايي هېوادونو له لورې نيول شوي وو، د نږدې نني ټول هند، پاکستان او بنګله دېش کې وغځېد. دا سيمه ډول ډول يا متنوع ده، چې د هماليا غرونه، حاصلخېزه سېلابي درې، “د هند او ګنګا دره، اوږده ساحلي ليکه، استوايي وچ ځنګلونه، لوړې شاړې ځمکې او د تار دښته “Thar Desert” لري. دې سيمې د دې تر څنګ په بېلابېلو وختونو کې عدن “Aden” (له ۱۸۵۸ څخه تر ۱۹۳۷ پورې)، “Lower Burma” (له ۱۸۵۸ څخه تر ۱۹۳۷ پورې)، “Upper Burma” (له ۱۸۸۶ څخه تر ۱۹۳۷ پورې)، برتانوي سوماليلېنډ “British Samaliland” (په لنډ ډول له ۱۸۵۸ څخه تر ۱۸۹۸ پورې) او سينګاپور (په لنډ ډول له ۱۸۵۸ څخه تر ۱۸۶۷ پورې) راونغاړل. برما له هند څخه بېله شوه او له ۱۹۳۷ ز کال څخه په ۱۹۴۸ ز کال کې تر خپلې خپلواکۍ پورې د برتانوي سلطنت له لورې په مستقيم ډول اداره کېده. د فارس خليج “Persian Gulf”  “Trucial States” [هغه نوم چې برتانوي حکومت سويل لويديځ عرب د قبيلوي اتحاديو هغې ډلې ته ورکړ، چې مشرانو يې له انګليستان سره د ملاتړ تړونونه لاسليک کړي وو] او د فارس خليج تر استوګنې لاندې دولتونه په نظرياتي ډول شهزاده ته ورته دولتونه او همدارنګه تر ۱۹۴۷ ز کال پورې د برتانوي هند رياستونه او ولايتونه وو او روپۍ يې د خپل پولي واحد په توګه وکارولې.
په سيمه کې د شته نورو هېوادونو په منځ کې سيلون “Ceylon” چې هغه وخت د ټاپو شمالي برخې او ساحلي سيمو ته ويل کېده او اوس سريلانکا هېواد دی، په ۱۸۰۲ ز کال کې د امينس تړون “Treaty of Amiens” له مخې برتانيې ته وسپارل شو. دا ساحلي سيمې په لنډ مهالي ډول د ۱۷۹۳ او ۱۷۹۸ ز کالونو تر منځ د مدراس ولسمشرۍ “Madras Presidency” له مخې اداره کېدې، مګر د وروستيو دورو لپاره برتانوي واکمنانو لندن ته راپور ورکاوه او د سلطنت برخه نه وه. د نيپال او بوتان پاچاهيو له برتانيې سره جګړې کولې، چې په پای کې يې له دوی سره تړونونه لاسليک کړل او د برتانيې له لورې د خپلواکو دولتونو په توګه وپېژندل شوې. د سيکيم پاچاهي “Kingdom of Sikkim” د ۱۸۶۱ زکال د انګليس او سيکيميانو تر منځ له تړون “Anglo-Sikkimese Treaty” څخه وروسته د شهزاده دولت په توګه رامنځته شوه، که څه هم د حاکميت مسئله نامعلومه پاتې وه. د مالديف ټاپوګان “Maldive Islands” له ۱۸۸۷ څخه تر ۱۹۶۵ ز کال پورې د برتانيې تر قيموميت لاندې وو، مګر د برتانوي هند برخه نه وو.
د ۱۸۵۷ ز کال له بغاوت څخه وروسته: د هند نيوکي او د برتانيا غبرګون
که څه هم بغاوت په هند کې برتانوي تصدي لړزولې وه، مګر بېخي يې نه وه نسکوره کړې. له جګړې څخه وروسته برتانيا نوره هم محتاط يا پام لرونکې شوه. د سرکښۍ لاملونو ته ډېر فکر ځانګړی شوی و او دری اصلي غبرتونه يا درسونه ترېنه واخېستل شول. لومړی دا چې دا په يوه ځانګړې کچه احساس شوې وه، چې نه يوازې د برتانوي فوځ د لوړ پوړو مامورينو او د هغوی د هندي کاري ډلې تر منځ د ډېرې اړيکې او ملګرتيا ته اړتيا وه، مګر په ملکي ژوند کې هم ورته اړتيا وه. هندي فوځ په بشپړ ډول له سره برابر شو. د اګرا “Agra” او اود “Oudh” متحده ولايتونو له مسلمانانو او براهميانو څخه جوړ شوي واحدونه چې د سرکښۍ هسته يې جوړه کړې وه، تيت او پرک کړای شول. له هغو هندوانو څخه جوړ نوي کنډکونه (لکه د سيکهانو او بلوچانو) چې د برتانوي اټکل له مخې ښه تکړه او تیار و، جوړ شول. له هغه وخت څخه راوروسته هندي فوځ تر ۱۹۴۷ ز کال پورې په خپل جوړښت کې بې بدلونه پاتې شو. د ۱۸۶۱ ز کال سرشمېرنې څرګنده کړې وه، چې په هند کې انګليسي نفوس ۱۲۵۹۴۵ تنه و. له دې ډلې نږدې ۸۴۰۸۳ اروپايي افسران او د فوځ غړي او يوازې نږدې ۴۱۸۶۲ تنه يې ملکيان وو. په ۱۸۸۰ زکال کې د هند تيارسئ يا چمتو فوځ ۶۶۰۰۰ برتانوي سرتيري، ۱۳۰۰۰۰ اصلي هندوان او ۳۵۰۰۰۰ تنه په شهزاده فوځونو کې درلودل.
درېيم: برتانيې د ټولنيز بدلون پر وړاندې له هندې غبرګون سره د ناخوښۍ احساس وکړ. دوی تر بغاوت پورې په لېوالتيا سره د ټولنيز سمون له لارې (لکه د لارد ويليم بينټېنګ “Lord William Bentinck” له لورې پر ‘sati’ باندې بنديز) فشار راوړی و. اوس حس شوې وه، چې په هند کې دودونه او رسمونه دومره پياوړي او ټينګ وو، چې په اسانۍ سره نه شو بدلېدلی، په پای کې په ځانګړي ډول د مذهب اړوند مسائلو کې نور هيڅ برتانوي ټولنيزې لاسوهنې ان هغه وخت هم ونه شوې، چې برتانيې د مسئلې په اړه د خورا پياوړی احساس وکړ (لکه د هندي کونډو د بيا واده په بېلګه کې). دا د ملکه ويکتوريا په اعلاميه کې، چې له بغاوت څخه سمدستي وروسته خپره شوه، نوره هم په بېلګو سره روښانه شوه. يادې اعلاميې څرګنده کړه، چې «موږ د خپل حق او غوښتنې غوندې له هر هغه ادعا څخه انکار کوو، چې زموږ پر هر وګړي باندې زموږ ګرمتيا پورې کوي»، او په دې ډول هند کې له ټولنيزې لاسوهنې څخه ډډه کولو ته د برتانيې رسمي ژمنتيا په ګوته کوي.
د روم امپراتورۍ اساسي قانون
د روم اساسي قانون د اصولو او لارښودونو نالیکلې ټولګه وه چې تر ډېره د مخینې له لارې لېږدول کېدل. د روم جمهوریت تر سقوط وروسته د روم د اساسي قانون موازنه د روم له سنا څخه د روم په امپراتورۍ بدله شوه. په پیل کې له لومړي امپراتور اګوستوس سره امپراتور او سنا له تیوري پلوه دوه برابرې څانګې وې. خو د امپراتورۍ په عمل کې د سنا مجلس واقعي ځواک بې ارزښته و، ځکه امپراتور د دولت واقعي ځواک په لاس کې درلود. د دویم امپراتور تیبریوس پرمهال ډېری صلاحیتونه چې د روم امپراتورۍ د اسامبلیو په واک کې و د سنا مجلس ته ولېږل شول.
د امپراتورۍ د اساسي قانون تاریخچه
هغه جنرال چې د روم جمهوریت په وروستۍ جګړه کې بریالی شو، ګایوس اکتاويان و چې د روم دولت يې خپل کړ، له میلاد څخه مخکې د ۳۰ کال څخه وروسته د روم د اساسي قانون په سموونو لاس پورې کړ. د دې سمونو وروستۍ پایله د جمهوریت لغوه کول او د روم امپراتورۍ رامنځته کول وو. کله چې له ميلاد څخه مخکې په ۳۲ کال کې اکتاويان خپل هېوادوال مارک انتوني ګوښه کړ د تریومویر په توګه يې له خپل موقف څخه استعفا ورکړه، خو په احتمالي توګه د ټولو هغه ورته صلاحیتونو لرونکی و چې له لاسه يې ورکړي وو. اوکتاويان غوښتل له ترور څخه د مخنیوي تر څنګ د دولت د ارباب په توګه خپل موقف خوندي کړي.
له ميلاد څخه مخکې د ۲۷ کال د جنورۍ په ۱۳مه اکتاويان له خپلو خارق‌العاده صلاحیتونو لکه کنسولي امپراتورۍ، درې ګوني قدرت او په کانسینوس یونیورسوروم (consensus universorum) کې ورکړل شوي صلاحیتونه یې د روم خلکو او سنا ته وروګرځېدل. په هر حال هغه له ميلاد څخه مخکې په ۳۶ کال کې د سنا له‌خوا ورکړل شوی تریبنیسي واک خوندي کړ او له ميلاد څخه مخکې تر ۲۷ کال پورې کنسول پاتې شو. هغه له شک پرته د خپل وړانديز پر بنسټ له سنا مجلس څخه تر لسو کلونو د زیات وخت لپاره کنسولي امپراتوري خپله کړه چې هغه ته يې پر ولایتونو او په پایله کې د ټول روم پر پوځ د واک صلاحیت ورکاوه. دې بېلابېلو صلاحیتونو او موقفونو هغه ته اجازه ورکوله تر څو خپل قانوني واک پر امپراتورۍ خوندي کړي او ادعا يې کوله چې جمهوریت بیا رغول شوی. د پروکنسولي پراخو صلاحیتونو ورته ورکړه له ميلاد څخه مخکې په ۶۷ کال کې د لېکس ګبینیا له‌خوا پومپه ته ورکړل شوي وو. پردې سربېره پروکنسولي قدرتونه له تيوري پلوه تر ډېره د کنسولي قدرتونو په‌واسطه د ځايي قنسلانو له‌خوا لوړ کړل شول او اکتاويان ته يې اجازه ورکړه چې ادعا وکړي هغه د دولت له هېڅ قاضي څخه لوړ نه‌دی. اکتاويان د خپل کنترول د خونديتوب لپاره په ايټالیا کې چې ولایت نه بلل کېده له اسامبلیو څخه وغوښتل تر څو هغه د کنسولۍ موقف ته وټاکي.