cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نه کمېدونکې پېچلتيا
پېژندنې
مايکل بيهي د خپل ۱۹۹۶ز کال کتاب «د ډاروين تور صندوق» کې د طبيعي ټاکنې برخه کې نه کمېدونکې پېچلتيا راپېژندلې ده:"... يو سيستم چې يو له بل سره د ښه پرتله کېدونکو بېلابېلو غبرګون کونکو برخو څخه جوړ شوی وي او هره جوړښتي برخه يې د بنسټېزې دندې په تر سره کولو کې مرسته کوي او د هرې يوې برخې لرې کول د دې لامل کېږي، چې د سيستم فعاليت په اغېزناک ډول بند شي."د بيهي له لورې دويمه پېژندنه، چې په ۲۰۰۰ز کال کې يې (په خپله «تکاملي پېژندنه» کې) وړاندې کړه، بيانوي چې: "د نه کمېدونکې پېچلتيا تکاملي لاره هغه ده، چې يو يا زيات ناټاکل شوي پړاوونه لري (يو يا زيات يې اړين، مګر ناټاکل شوي بدلونونه دي). د نه کمېدونکې پېچلتيا درجه په دې لاره کې د ناټاکل شوي، پړاوونو له ګڼې سره برابره ده."د ځيرک ډيزاين پلوي ويليم ای ډيمبسکي “William A Dembski” د خپل ۲۰۰۲زکال پېژندنه يا تعريف کې يوه «اصلي دنده» په پام کې ونيوله او نه کمېدونکې بېچلتيا يې په لاندې ډول راوپېژندله: "يو سيستم چې ټاکلې بنسټيزه دنده تر سره کوي، هغه وخت نه کمېدونکې پېچلی وي، چې په ښه ډول پرتله شويو، په دوه اړخيز ډول غبرګون کونکو او په نا خپل چاري ډول د داسې بېلابېلو برخو يوه ټولګه راونغاړي، چې هره برخه په کې د سيستم د بنسټيزې او له دې امله د اصلي دندې په پام کې نيولو ته اړ وي. د دې اړينو (لازمي) برخو ټولګه د سيستم د نه کمېدونکې هستې په توګه پېژندل کېږي."
مخکښان
د نه کمېدونکې پېچلتيا استدلال د خدای په اړه د ديني استدلال (د ډيزاين يا پېچلتيا استدلال) له اصل څخه دی. دا څرګندوي چې په طبيعي نړۍ کې پېچلی فعاليت، چې پلان يا ډيزاين کړای شوی څرګندېږي؛ د يو ځيرک يا هوښيار پېداکونکي ثبوت دی. ويليم پېلي د خپل ۱۸۰۲ز کال «ساعت جوړونکي قياس» کې په څرګند ډول استدلال وکړ، چې لکه څرنګه چې د يو ساعت شتون د هغه د جوړونکي په معنا سره دی، په ورټه ډول طبيعت کې پېچلتيا د خدای د شتون معنا لري. دا استدلال اوږده تاريخچه لري او کولی شي نېټه يې لږ تر لږه د سيسرو )ډي ناټيورا ډيوريوم «De Natura Deorum ii.34» نومي کتاب ته رسېدلی شي، چې په ۴۵ مخزېږديز کال کې ليکل شوی دی.
تر اتلسمې پېړۍ پورې
ګالين (لومړۍ او دويمه زيږديز پېړۍ) د بدن د لوی شمېر برخو او د هغوی تر منځ د اړيکو په اړه وليکل، چې کتنه يا مشاهده يې د پيدايښت د ثبوت په توګه ياد شوی و. هغه نظريه چې د برخو تر منځ يو پر بل تکيه به د ژونديو څيزونو د اصليتونو معناګانې ولري، د پيري ګاسينډي “Pierre Gassendi” او جان وېلکېنس “John Wilkins” (۱۶۱۴ – ۱۶۷۲زکال) نومي ليکوالانو له لورې راپورته شوه، چې پيل يې د ۱۷ پېړۍ نيمايي کې ګاسيندي وکړ او د ګالين په يادولو سره يې وليکل، چې: «اوس دا تصور کول چې ټول څيزونه د هغوی د بېلابېلو ډولونو له مخې، دې منظم چوکاټ او ترتيب ته راوړل کېدلی شي، چې د ځيني پوه يا عاقل عامل له پلان څخه پرته دومره بې شمېره ارادو ته اړتيا لري؛ بايد په تر ټولو لوړه درجه کې غير منطقي اوسېدلو ته اړتيا لري. د ۱۷ پېړۍ په وروستيو کې توماس برنيټ د ژوند د ابديت پر وړاندې د استدلال کولو په موخه، «په مناسب ډول د يو ځای شويو ټوټو يوې ډلې يا ټولګې» ته اشاره وکړه. د ۱۸ پېړۍ په لومړيو کې نيکولاس ماليبرانچ وليکل، چې: «يو منظم بدن بې شمېره برخې لري، چې د ځانګړې پايلو اړوند، په دوه اړخيز ډول يو پر بل تکيه کوي او د ټوليز کار کولو په موخه يې ټول بايد په رښتيني ډول جوړ شي»؛ نوموړی په دې وينا سره د فرد د اپيجنيزز په پرتله د هغه مخکيني [وار له مخه رامنځته شوي] جوړښت په پلوۍ استدلال کوي او د فرد د اصليتونو په اړه يو ورته استدلال د ۱۸ پېړۍ د طبیعي تاريخ د نورو زده کونکو له لورې وړاندې شوی و. د ګوير له لورې د کانټ «د قضاوت نيوکه» تر سرليک لاندې د ۱۷۹۰ز کال کتاب په اړه ويل کېږي، چې کانټ استدلال کوي، چې «موږ تصور نه شو کولی، چې څنګه يو جسم سره له دې، چې له خپلو برخو څخه په وار وار [تدريجي ډول] رامنځته کېږي، بيا هم د دې برخو د ځآنګړتياوو لامل کېدلی شي».
نولسمه پېړۍ
د پالي د طبيعي دينپوهنې پينځه لسم څپرکی د هغه څه په اړه بحث کوي، چې نوموړي د ژونديو شيانو د ډيزاين د شاخص په توګه د هغوی د برخو «اړيکې» ونومولې.
جورجيس کويير “Georges Cuvier” له برخو برخو څخه د يو ژوي د شته کېدلو د روښانولو په موخه، «د برخو اړيکه» په نوم خپل اصل څخه کار واخېست. د نوموړي لپاره دا «د شتون حالتونه» تر سرليک لاندې د هغه په يو بل اصل پورې اړه درلوده، چې د نوعو د ترانس ارثي بدلون شونتيا يې له پامه غورځولې ده.
چارلېس ډاروين که څه هم ياده اصطلاح نه ده رامنځته کړې، مګر استدلال يې په پيل کې د تکاملي نظريې د اټکل ناسم ثابتولو په موخه، د يوې شونې لارې په توګه مشخص کړ. نوموړي په خپل «د نوعو اصليت» (۱۸۵۹ز) کې وليکل، چې «که چېرې ثابته شي، چې هر هغه پېچلی غړی شته، چې د بې شمېره، پرله پسې او او لږو بدلونونو په واسطه ښايي نه شو جوړېدلی؛ نو زما نظريه به په بشپړ ډول له منځه ولاړه شي. مګر زه داسې کوم حالت نه شم موندلی». د ډاروين د تکامل نظریه د طبيعي ټاکنې له مخې د تکامل په نوم د ځيرک جوړونکي په اړه د بديلې تشرېح د ګڼلو له مخې ديني استدلال ننګوي. په دې ښودلو سره چې څرنګه ساده ځواکونه کولی شي، د باندې ډيزاين څخه د مرستې غوښتلو پرته د خورا ځانګړې [فوق العاده] پېچلتيا ډيزاينونه رامنځته کړي، ډاروين په ډاګه کړه، چې يو ځيرک جوړونکی طبيعت کې له پېچلتيا څخه د تر لاسه کېدلو اړينه پايله نه وه. د نه کمېدونکې پېچلتيا استدلال د دې څرګندولو هڅه کوي، چې ځانګړې بېولوژيکې بڼې [جسمونه] يوازې د ډارويني تکامل توليد نه شي کېدلی.
ګرو ګرنت صاحب
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" ګرانت صاحب د سکيزم مقدس کتاب دی. په پنجابي کې ګرنت د کتاب مانا لري او په اردو او په عربي کې صاحب د دوست، ملګري یا مالک په مانا ده. سیکهان دا یوازې یو مذهبي کتاب نه ګڼي بلکې دا د دوی لپاره ژوندی گرو دی. له همدې امله دې ته د گرو گرنت صاحب هم ویل کیږي.
ترتيب
پنځم سکه گرو ارجن دیو (1616-1581) په 1603 کې د ګرو ګرنت تالیف پیل کړ. په هغه وخت کې د پنجاب په فکري حلقو کې د ګرنت صاحب د چمتو کولو په اړه ډېرې خبرې وشوې، د ګورو ارجن دیو جي نه علاوه د ګورو ګرنت صاحب د لومړنیو څلورو سکه ګروانو، مسلمانانو، هندوانو صوفیانو او بهګاتونو وینااو کلام و، چې په 1604 کې بشپړ شو.
د تعصب څخه بهر
ګرو ارجن دیوجي هڅه وکړه چې ګرو ګرنت صاحب له مذهبي تعصب څخه پورته کړي او د ټول پنجاب د اجتماعي تفاهم ترجمان وي. دا موخه هم وه چې د موجوده مذهبي تعصب او د مغلو له ظالمانه نظام څخه د خلاصون لپاره موازي نظریه رامینځته کړي. له همدې امله، د ګورو گران صاحب یوه برخه د بهګت بني په نوم یادیږي چې د شیخ بابا فرید شکرګنج، بهګت کبیر او هندو سینټ سورداس کلمې لري. د بابا فريد خبرې يوازې د گرو گران صاحب له لارې مسلمانانو ته رسېدلې دي. د دې روایت په نظر کې نیولو سره، حتی په عصري وخت کې، د ډیرو مسلمانو صوفیانو (کلام شاه حسین) د کلامونو کشف او څېړنه هم د سکه محقق ډاکټر موهن سینګ په څېر د شخصیتونو د مهنت پايله ده.
د مسلمانو صوفیانو نفوذ
ګورورجان دیوجي له دې مخکې له مسلمان سوفیا سره خپل نږدېوالی ښودلی و. هغه په امرتسر کې حوض بشپړ کړی و مخکې له دې چې د گرو گران صاحب تدوین کړي کوم چې د هغه د پلار گرو رامداسجي لخوا پیل شوی و. د امرتسر په تالاب کې د طلایی معبد د بنسټ ایښودلو دمخه، هغه لاهور ته لاړ او د مسلمان صوفي میان میر (1635-1550) څخه یې وغوښتل چې په خپلو لاسونو یې د بنسټ ډبره کېږدي. د سکه نامتو تاریخپوه ګیان سینګ او مسلمان تاریخ پوه غلام محی الدین عرف بهټ شاه هم تاییدوي چې ګورو ارجنجي په دې موقع ډېر صوفیان رابللي وو او میان میر صاحب یې په څلورو خښتو سره د هغې بنسټ کېښود. نو ځکه د گران صاحب په ترتیب او تدوین کې د مسلمانو صوفي شاعرانو د کلام شاملول کومه نوې خبره نه وه. په هرصورت، د ټولو مسلمانو صوفیانو خبرې په دې کې ندي شاملې.
داسې ښکاري چې کله ګرو ګرانت صاحب چمتو شوی و، دا د پنجاب د صوفي او سنت شاعرانو ترمنځ مشهور و. ډاکټر جيت سنګ سيټل (شاه حسين، ډاکټر جيت سينګ سيټل، پنجابي يونيورسټي پټيالا، 1995 مخ. 36) د گياني پرنپ سينګ په حواله وايي چې د لاهور څخه مادولال شاه عرف شاه حسين، بهګت چاجو، کهنه او پيلو هم د دوی کلام راوړی دی. د گرو صاحب په خدمت کې. ګورو صاحب د دې بهګت شاعرانو خبرې واورېدې خو په ګرانت صاحب کې یې د شاملولو نه توان څرګند کړ، چې شاه حسین ورته وویل "ایت بولان دی نه جاه وی اوریا" (دلته د خبرو کولو ځای نشته). د یو بل روایت له مخې کله چې ګورو صاحب لاهور ته راغی نو شاه حسین بیا د خپلې وینا سره راغی خو د هغه خبرې پکې شاملې نشوې. د شاه حسین د وینا نه شاملول د تاریخ پوهانو تر منځ د بحث موضوع وه. ځینې نقادان په دې باور دي چې د هغه یا د کوم بهګت یا سنت هغه خبرې چې د عادي انساني ژوند دنده یې نه وه ترسره کړې شاملې ندي.
ویی
رو گرانټ صاحب ۵۸۹۴ نظمونه لري چې د لسو گروانو او پنځلسو مسلمانو او هندوانو صوفیانو او بهګاتونو خبرې پکې شاملې دي. گران صاحب په 18 مختلفو راګونو ویشل شوی او تنظیم شوی دی. گرو گران صاحب ۹۷۴ سندرې لري چې د گرو نانکجي لخوا ترتیب شوي. په گرو گران صاحب کې ډیرې ژبې کارول شوي دي پشمول پنجابي، ملتاني یا سرائیکي سربیره د فارسي، پراکرت، هندي او مراټي وغيره. د هغه د اساسي پوهاوي لپاره، د هندي، پنجابي او فارسي پوهه لازمي ده.
پیل
ګورو گران صاحب د بابا ګورو نانک مشهور سندره جاپ جی سره پیل کیږي. په دې شعر کې، هغه د فلسفې په کچه د سکه مذهب د یووالي نظریه تشریح کوي. دا برخه خورا پیچلې او د پام وړ ده ځکه چې په دې کې بابا گرو نانک د نورو مذهبونو او فکرونو څخه د بحث طریقه اخلي. د هغه په پوهیدو کې مشکل هم ځکه رامنځ ته کیږي چې د فکري مکتبونو ډیری دلیلونه چې هغه ته خطاب شوي زموږ په مخ کې ندي. خو په دې کې شک نشته چې په دې کې گرو نانک د هندویزم د ډېرو خدایانو مفهوم ردوي او د خدای د یووالي مفکوره له ډېرو اړخونو بیانوي (نه له خټو را ایستل کېدای شي او نه د (انسان) له عمل څخه جوړېږي. دا بې عیب او په ځان کې شامل دی).
ليکدود
په دې توګه ګرو ګنت صاحب په ګورمکي ليکدود کې لیکل شوی او پیروان یې په دې رسم الخط کې لولي، خو د هغې ډېرې برخې (لکه جاپجي) هم د پنجاب تر وېش مخکې په اردو ژبه ژباړل شوې وې. په زاړه فارسي ليکدود کې ټول ګوروګرنت صاحب هم له لودیانا څخه خپور شوی چې څو کاله دمخه يې شتون درلود.
سرچينې
وېشنيزه:ګرو ګرنت صاحب وېشنيزه:ګرو ګرنت
جعلي خبرونه
جعلي خبرونه هغه غلط یا ګمرا کوونکي معلومات دي چې د خبرونو په څیر وړاندې کېږي. د جعلي خبرونو اصلي موخه د یوه کس یا نهاد د شهرت خرابول یا هم د اعلانانو له لارې د پیسو ګټل دي. سره له دې هم، دا اصطلاح کوم ثابت تعریف نه لري او په ډېره پراخه کچه سره کاریدلې ده تر څو هر ډول غلط معلومات لکه ناغوښتل شوي یا ناخوداګاه جوړښتونه پکې شاملیږي او همداشان د مشهورو کسانو له خوا د هغو خبرونو لپاره کارول کېږي چې د دوی له دریځ یا نوم سره په ټکر کې وي.
دا خبره په چاپي رسنیو کې ډېره عامه وه، خو هغه وخت لا پسې زیات شوه کله چې ټولنیزې رسنۍ په تیره بیا فیسبوک رامنځته شو. سیاسي قطبي کول، له حقیقت وروسته سیاستونه، د تایید پلوي کول او د ټولنیزو رسنیو الګوریتمونه د جعلي خبرونو په خپرولو کې ښکېل دي. کله نا کله د بهرنیو متخاصمو لوبغاړو له خوا په تیره بیا د ټولټاکنو په مهال تولید او ورته تبلیغ کېږي. له ناپیژاند هاسټنګ څخه په ګټې اخیستنې له خبري وېب پاڼو څخه کار اخیستل، د جعلي خبرونو د سرچینو قانوني تعقیب له ستونزې سره مخ کړی دی. په ځینو تعریفونو کې، جعلي خبرونه هغه طنزي لیکنې دي چې په تیروتنې سره د اصلي خبر په توګه تعبیر کېږي او هغه مقالې چې احساساتي یا هېښوونکې عنوانونه لري خو په متن کې بیا هغه څه نه وي او دا یوازې د لوستونکو د را جلبولو لپاره کارول کېږي.
جعلي خبرونه د رښتیا د خبرونو اغیز راکمولای شي. د Buzzfeed څېړنو موندلې چې د ۲۰۱۶ کال د امریکا د ولسمشرۍ د ټولټاکنو په اړه تر ټولو ستر جعلي خبرونه د نورو سترو خبري رسنیو په پرتله په فیسبوک کې ډېر لیدل شوي او اوریدل شوي وو. جعلي خبرونه همداشان د دې وړتیا لري تر څو په جدي رسنیز پوښښ کې اعتماد له خطر سره مخ کړي. دغه اصطلاح په ځینو وختونو کې پر سمو خبرونو باندې د خلکو د شک را پارولو لپاره کاریده او د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ یوازینی کس و چې د خپل ځان په اړه به یې د مطبوعاتي کنفرانسونو منفي پوښښ ته د جعلي خبرو نوم ورکاوه. دا کار په زیاتې کچې سره تر نیووکې لاندې راغی، ځکه له دې اصطلاح به ټرمپ ډېره ګټه اخیسته او د انګلستان حکومت تصمیم ونیو تر څو له دغې اصطلاح څخه مخنیوی وکړي، ځکه چې دا ډېره «کمزورې تعریف شوې وه» او «له بېلابېلو غطلو معلوماتو نیولې تر تیروتنو او بهرنۍ لاسوهنې پورې موارد په خپل ځان کې رانغاړي».
اوس مهال له جعلي خبرونو سره ګڼې ستراتیژيګانې په فعاله توګه تر څېړنې لاندې دي او اړتیا ده چې هغه د جعلي خبرونو په ډولونو باندې ووېشل شي. همداشان د ټولنیزو رسنیو او د وېب د پلټونکو موتورونو لپاره اغیزناکو ځاني تنظیماتو او قانوني مقرراتو ته اړتیا ده. اطلاعاتي فضاء باید له دقیقو خبرونو څخه ډکه وي تر څو د جعلي خبرونو ځای ونیسي. هر وګړی باید په فعاله توګه د ناسمو روایتونو د لیدلو په مهال، لاس په کار شي او همداشان باید په ټولنیزو رسنیو کې د اطلاعاتو د شریکولو په مهال ډېر دقیق واوسي. خو بیا هم، دلیل او د انتقادي تفکر وړتیاووې او علمي میتودونه په یوازې سر کفایت نه کړي تر څو د همدې بدو نظریاتو له پراخ شتون سره مقابله وکړي. د تاییدي د طرفدراي، انګیزه اې استدلال او نورو شناختي طرفداریو له ځواک څخه سترګې پټول کولای شي د رواني روغتیا بېلابېلې بڼې په کلکه سره تحریف کړي. د تلقیح تیوري د هغو تکنیکونو په طراحې کې مرسته کوي تر څو خلک وکولای شي د جعلي خبرونو پر وړاندې مقاومت وښیې، په هغه ډول چې واکسین د ساري ناروغیو په وړاندې انسان خوندي ساتي.
تعریف
جعلي خبرونه یعنې نیولوجیزم. جعلي خبرونه یا د جعلي خبرونو وېب پاڼه په اصل کې هېڅ بنیاد نه لري، خو داسې وړاندې کېږي لکه حقیقت چې لري.
د رسنیو د برخې څېړونکی، نولان هیګدون جعلي خبرونه داسې را پیژني: «هغه غلطه یا ګمراه کوونکې محتوی چې د خبرونو په توګه وړاندې کېږي او د خبرو، لیکلو، چاپي، برېښنايي او ډیجیټالي اړیکو په فارمټ کې نورو ته رسول کېږي». هیګدون استدلال کوي چې د جعلي خبرونو تعریف د رسنیو او د سیاسي ایډیالوژيو د ټاکنې لپاره ډېر محدود کارول شوی دی. جعلي اخبار همداشان هغو داستانونو ته اشاره لري چې جعل کېږي او د تایید وړ ډېر کم حقایق تر لاسه کوي. ځینو خلکو او په تیره بیا د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ د «جعلي خبرونو» تعریف لا پسې پراخ کړی او په دې تعریف کې یې ټول هغه خبرونه را ګډ کړي چې د ده د شخصي عقایدو او کړنو په اړه به یې منفي خبرونه خپرول.
د CBS ټلویزیون د 60 Minutes د خپرونې پرودیسور مایکل رادوتسکي وویل چې د ده پروګرام جعلي خبرونه هغه داستانونه بولي «کوم چې په احتمال سره غلط دي، د خلکو په کلتور کې ډېر زیات جذابیت لري او په میلیونونو وګړي هغه لولي او اوري». دا ډول داستانونه نه یوازې په سیاست کې موندل کېږي، بلکې د واکسین، د زیرمو د بیو او تغذیې په برخه کې هم تر سترګو کېږي. نوموړي هغه خبرونه کوم چې د«سیاستوالو له خوا د رسنیو د هغو خبرونو په اړه چې د دوی نه خوښیږي یا هغه تبصرې چې دوی یې نه غواړي» د جعلي خبرونو په توګه نه دي یاد کړي. د همدې ټلویزیون د 60 Minutes خپرونې یو بل پروډیسور ګي کمپانیل وویل: «د هغه څه په اړه چې موږ خبرې کوو هغه داستانونه دي چې ناګهانه جوړیږي. د زیاترو معیارونو له مخې، هغه په قصدي توګه او د هر تعریف له مخې دوراغ دي».
د جعلي خبرونو موخه او مقصد مهم دی. په ځینو حالاتو کې، هغه خبرونه چې په ظاهر کې جعلي ښکاري خو ښايي خبري طنز وي چې په کې زیاتی کېږي او غیرواقعي عناصر په کې را پیژندل کېږي چې د غلطولو پر ځای د دوی اصلي موخه تفریح وي. همداشان، تبلیغات کېدای شي جعلي اخبار واوسي. ځینو څېړونکو پر دې ټینګار کړی دی چې «جعلي خبرونه» نه یوازې د هغوی د ناسمې محتوی له کبله، بلکې د هغو د «انتشار او انلاین تر لاسه کولو د څرنګوالې» له مخې د تشخیص وړ دي.
د امریکا د متحده ایالاتو او په ۲۰۱۰ مې لسیزې کې د دې هېواد د ټولټاکنو په بهیر کې، جعلي خبرونو د پام وړ جنجالوهه او استدلالونه رامنځته کړل، چې ځینو مبصرینو بیا دا کار د اخلاقي ډار یا ډله ییز هیسټري په توګه تعریف کړل او ځینې نور بیا عامه اعتماد ته د اوښتي زیان په اړه اندیښمن وو.
د ۲۰۱۷ کال په جنوري میاشت کې، د بریتانیا د عوامو جرګې بیا د «جعلي خبرونو د مخ پر زیاتیدونکې پدیدې» په اړه پارلماني څېړنه پیل کړه.
په ۲۰۱۶ز کال کې پولیټیفکټ جعلي خبرونه د کال د درواغو په توګه وټاکل. په دغه کال کې چې د امریکا په ټولټاکنو کې ډونالډ ټرامپ ولسمشر شو، زیاتره داسې موارد وو چې اصلاً هېڅ د درواغو په توګه و نه پیژندل شول، له همدې کبله ورته یوه عمومي اصطلاح وټاکل شوه. همداشان په ۲۰۱۶ز کال کې،  د اکسفورډ ډیکشنري د حقیقت وروسته (post-truth) لغت خپل د کال لغت په توګه وټاکه او هغه یې د یوه داسې حالت په توګه تعریف کړ چې: «عیني واقعیتونه د عمومي افکارو په جوړولو کې د احساساتو او شخصي عقیدو د غوښتنې په پرتله ډېر کم اغیزناک دي». جعلي خبرونه د حقیقت وروسته ټولنې یوه تر ټولو لویه نښه ده. کله چې موږ پر بنسټیزو حقایقو باندې هوکړې ته نشو رسیدای یا دا چې د حقایقو په توګه داسې څه وي، نو بیا به څرنګه له یوه بل سره خبرې وکړو؟
لیکوال او پخوانی ژورنالیست او رسنیز افسر تیري پرچت، له هغو لومړنیو کسانو څخه و چې په انټرنېټ کې د جعلي خبرونو د خپراوي له کبله اندېښمن و. په ۱۹۹۵ کال کې د مایکروسافټ له بنسټ اېښودونکي بیل ګیټس سره په یوه مصاحبه کې هغه وویل: «پریږدئ چې ووایم چې زه هم ځان ته یو څه وایم او تصمیم لرم چې د یوې جعلي موضوع په اړه تبلیغ وکړم کوم چې وايي یهودان د دویمې نړیوالې جګړې د پیلیدو اصلي مسؤلین دي او هالوکاسټ په اصل کې درواغ خبره ده. همدا خبره انټرنېټ ته ولاړه او لا اوس هم په همغو کلیماتو سره د نورو تاریخي څېړنو په توګه موجوده ده. په انټرنېټ کې د معلوماتو د اعتبار یو ډول برابري شته.
اتومي مدار
په اتومي تيورۍ او کوانټم ميخانيک کې، يو اتومي مدار هغه فعاليت دی چې په يو اتوم کې د يو اليکترون موقعيت او د څپې په څېر چلند تشريح کوي. دا فعاليت د اتوم د هستې په شا او خوا هره ټاکلې سيمه کې د يو اتوم د هر اليکترون د موندلو د شونتيا د محاسبې لپاره کارېدای شي. اتومي مدار (atomic orbital) اصطلاح هغه فزيکي ځای يا خلا ته هم اشاره کوي، چېرته چې د اليکترون شونتيا هغه ډول محاسبه کېدای شي، څه ډول يې چې د ځانګړې مداري رياضياتي بڼې په مټ اټکل شوی.
په يو اتوم کې هر مدار د درې کوانټم شمېرو يعنې n, ℓ او ml د ارزښت د يوې مجموعې خصوصيت لري، کوم چې په ترتيب سره د اليکترون د انرژۍ، د زاويې د دافعه قوې او يوې زاويي دافعه قوې مسير (مقناطيسي کوانټم شمېره) سره سمون لري. د مقناطيسي کوانټم شمېرې د بديل په توګه، په مدارونو باندې ډېر ځله مدارونه د ګڼ حدودي اړوندو همغږو (د بېلګې په ډول، xy, x2 − y2) نښه لګول کېږي. په دې ډول په هر مدار زیات نه زيات دوه اليکترونونه واکمن وي چې هر يو يې د خپل څرخ   ښودنه لري. له ساده نومونو يعنې «s orbital, p orbital, d orbital» او «f orbital» څخه يې موخه د زاويې د زاويې د دافعه قوې شمېر په ترتيب سره ℓ = 0, 1, 2 او  3 دي. دا نومونه د n د ارزښت (طاقت) سره په شريکه، د اتومونو د اليکترون د ترتيب د تشریح کولو لپاره استعماليږي. دا د «الکلي» فلزي «سپيکټروسکوپي» (طيفي مطالعه او تحليل) مزو د ځانګړې لړۍ ابتدايي سپيکټروسکوپسټ له تشریح څخه اخيستل شوي دي، لکه تېره، اصلي، خپاره او بنسټيز. ℓ > 3 مدارونه له j پرته د الفبا تورو سره سم دوام لري (g, h, i, k, ...)، دا ځکه چې ځینې ژبې د "i" او "j" د تورو تر منځ توپير نه کوي.
اتومي مدار د اتومي مدار د مودل (يا د اليکترون کلاوډ يا د څپې ميکانيک موډل) بنسټيزې جوړونکې برخې دي، کوم چې په ماده کې د اليکترون د فرعي مايکروسکوپي چلند د ليدلو لپاره يو نوی (عصري) کارچوکاټ دی. په دې نمونه کې، د يو اتوم د الیکترون کلاوډ د اليکترون په ترتيب کې (تقريباً) جوړېدونکي ليدل کېدای شي، کوم چې د هايډروجن په څېر د ساده اتومي مدارونو توليد دی. د دوروي جدول په برخو کې 2, 6, 10 او 14 عناصرو برخو (بلاکونو) تکراري دوره يي والی په طبيعي ډول د اليکترونونو د ټول شمېر څخه منځ ته راځي، کوم چې په ترتيب سره د p, d او f مدارونو په بشپړې مجموعې قابض وي، که څه هم کوانټم شمېره n د لوړو ارزښتونو لپاره، په ځانګړي ډول کله چې اتوم د مثبت چارج لرونکی وي، د ځينو فرعي پوښونو انرژي يو له بل سره ورته والی لري او په دې ډول په هغه ترتيب کې، په کوم کې چې ويل شوي دي چې دوی له اليکترونونو څخه ډک شوي دي (لکه، Cr = [Ar]4s13d5 and Cr2+ = [Ar]3d4) يواځې تر يو بريده د خپل سري په ډول توجيه کېدای شي.
د اليکترون خصوصيات
د کونانټم ميکانيکس د پرمختګ او تجربوي پايلو په مټ (لکه په دوه برخو د اليکيترونونو شکېدل)، دا وموندل شوه چې د هستې په شا اوخوا کې تاوېدونکي اليکټران د يوې ذرې په توګه په بشپړ ډول تشریح کېدای نه شي، خو د څپې-ذرې د غبرګوالي په مټ د هغې د تشريح کېدو اړتيا شته:
د څپې په څېر خصوصيات:
ذره ډوله خصوصيات:
په همدې بنسټ، اليکترونونه په ساده ډول د جامدو ذرو په څېر نه شي تشریح کېدای. شونې ده یوه پرتله د يو ستر او ډېر ځله نا اشنا بڼې لرونکي «چاپېريال» (اليکترون) و اوسي، کوم چې په پرتليز ډول د کوچنۍ سيارې (هستې) په شا اوخوا کې وېشل شوی وي. اتومي مدارونه د دې «چاپېريال» بڼه په کروي ډول هغه مهال تشریح کوی، کله چې يو الیکترون موجود وي. کله چې نور اليکترونونه پکې زياتېږي، اضافي اليکترونونه د هستې شا اوخوا ځای حجم په ډېر ورته ډول ډکوي، په دې ډول چې د دې په پايله کې راټوله شوې مجموعه (د اليکټرون کلاوډ) د بې باورۍ د اصل له امله، د اليکترون د موقعيت تشريح کونکي عموماً ممکنه کروي ځای په لور ميلان پیدا کړي.
رسمي کوانټم میخانيکي تعريف
په رسمي کوانټم ميکخانیکي ژبه کې د اتومي مدار تعريف په ډېر روښانه ډول کېدای شي. دوی د اتوم د هستې د برېښنايي ډګر په مټ له اتوم سره اړوندو الیکترونونو لپاره د Schrödinger د معادلې تخميني حل دی. په ټاکلي ډول، په کوانټم ميخانيک کې، د یو اتوم حالت، يعنې د اتومي هيميلټن يو «ايجينسټيټ»، د يو اليکترون د فعالیتونو د ممثالت ضد توليداتو په خطي مرکباتو (د سلاټر ټاکونکو) کې د خپرېدو (configuration interaction expansion and basis set، وګورئ) څخه تخمين کېدای شي. د همدې یو اليکترون د فعالیتونو سيمه ييزو عناصرو ته اتومي مدارونه ويل کېږي. (کله چې يو څوک د دې د څرخ په عنصر فکر کوي، نو دا د اتومي څرخ مدارونو په اړه خبرې کوي). په اصل کې يو حالت د ټولو اليکترونونو د نقطو يو فعاليت دی، تر څو د دوی خوځښت يو له بل سره تړلی وي، خو دا ډېر ځله د واحد اليکترون د څپې د فعاليتونو له توليداتو څخه د دې خپلواکې ذرې له نمونې څخه اټکل کېږي. (د بېلګې په ډول، د لندن د انتشار ځواک د اليکترونونو د خوځښت د اړيکو پورې اړه لري).
په اتومي فزيک کې، اتومي طيفي ليکې د اتوم د کوانټم حالت تر منځ د لېږد (د کوانټم ټوپونه) سره سمون لري. دا حالتونه د کوانټم د شمېرو د يوې ټولګې په مټ په نښه کېږي، کوم چې په اصطلاحي نښه کې لنډيز کېږي او عموماً د ځانګړي اليکترون تر ترتيب پورې اړوند وي، يعنې د اتومي مدارونو د نيونکو طرحو په مټ (د بېلګې په ډول، 1s2 2s2 2p6 نيون-ټرم نښې د ځمکني حالت لپاره: 1S0).
لوری يا سمت(ستوری پېژندنه)
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" سمت، لوری ، زاویه یا ایزیموت (انګريزي:Azimuth)  کې   په ستورپوهنه کې د کروي همغږي سیسټم او په ځانګړي توګه د آسماني همغږۍ سیسټم کې د اندازه کولو زاویه ده. دا مقدار، د لوړوالی سره، د افقی همغږۍ سیسټم کې د ډله ایزو همغږي ټاکلو لپاره دوه اړین برخې دي.
سمت په افق کې د آسماني بدن د عمودي پښې جلا کولو زاویه ده چې شمال ته د 360 درجو په شرایطو کې ده. شمال یې ۰ درجې، ختیځ یې ۹۰ درجې، سویل یې ۱۸۰ درجې او لویدیځ یې ۲۷۰ درجې دی. د غاړې حلقې د پاسو او سرسو نقطو څخه تیریږي. د آسماني لوړوالی هغه حلقې دي چې د افق سره موازي دي چې دایرې ته عمودي دي.
یو ویکتور له څارونکي څخه د مطلوب نقطې په لور عمودی حواله ځمکې ته راښکته کیږي. د شمالي نقطې او ویکتور تر منځ زاویه چې د حوالې په سطحه جوړه شوې ده د غاړې زاویه ویل کیږي.
په دې قضیه کې یوه بېلګه په اسمان کې د ستوري موقعیت اندازه کول دي. ستوری یو مطلوب ټکی دی او د افقی حواله کچه د سمندر سطحه ده. سمت د شمالي نقطې او په افق کې د ستوري عمودی پروجیکشن ترمنځ زاویه ده.
سمت معمولا په درجو کې اندازه کیږي. دا مفهوم په ډیری عملي کارونو کې کارول کیږي لکه نیویګیشن، ستورپوهنه، نقشه کول، ماین ایښودل او توپخانه.
سرچینې
وېشنيزه:اسماني کاڼي وېشنيزه:لوری
ماریان کروګر کافین
ماریان کروګر کافین (زوکړه: د ۱۸۷۶ زکال د سپټمبر ۱۶ مه – مړینه: د ۱۹۵۷ زکال د فبروري ۲ مه) د مناظرو امریکايي معماره وه چې د ختیځ ساحل اشرافیانو ته یې د ګڼ شمېر باغونو د طراحۍ له امله شهرت وموند. د ماشومتوب پر مهال هغې تر ډېره پورې هېڅ رسمي زده کړې وه نه کړې، خو هغه مهال چې د نیویارک په شمال کې یې د خپلې مور له خپلوانو سره ژوند کاوه؛ په کور کې یې زده کړې کولې. کافین هوډ درلود چې د هغو ټولنیزو ستونزو سربېره چې د هغې د هم دوره ښځینه و پر وړاندې یې شتون درلود یو کسب ته مخه کړي او له همدې امله یې د ماسوچوست د ټکنالوژۍ په انستیتیوت کې نوم ثبت کړ؛ چېرې چې نوموړې له ۱۹۰۱ زکال څخه تر ۱۹۰۴ زکال پورې د معمارۍ او طراحۍ په برخو کې د یوازنیو څلورو ښځینه زده کړیالانو په خوا کې زده کړې وکړې.
په داسې حال کې چې په ۱۹۳۰ زکال کې د لوی اقتصادي ناورین په پیلېدو سره د هغې چارو کمښت وموند، خو هغې په ۱۹۵۷ زکال کې د اتیا کلونو په عمر د خپلې مړینې تر مهاله کار ته دوام ورکړ. هغې د خپل حرفوي ژوند پر مهال له ۱۳۰ څخه زیاتې د باغونو او املاکو د معمارۍ پروژې ترسره کړې. د نوموړې په پام وړ چارو کې کولای شو د ویلمینګټون په ډېلور کې د ګیبرالټر باغونو، د ډېلور د پوهنتون د ودانۍ پلان، د کومسټ املاکو باغونو (اوس مهال د کومسټ ایالت تاریخي پارک دی) او همدارنګه د وینټرټور املاکو باغونو (اوس مهال د وینټرټور موزیم، باغ او کتابتون دی) ته اشاره وکړو.
لومړنی ژوند
کافین د نیویارک د سکاربرو سیمې په یوه منځنۍ کچه کورنۍ کې وزېږېده، خو هغه مهال چې اووه کلنه وه د خپل پلار جولیان راونل کافین د مړینې له امله یې تر ډېره پورې بېوزله ژوند وکړ. هغې د خپل ماشومتوب پر مهال له خپلې مور آلیس (کورنی نوم یې چرچ و) سره یوځای د نیویارک په جینوا کې د خپلو خپلوانو سره ژوند کاوه. هغې په پورتني نیویارک کې د فینګر جهیلونو له ښکلو مناظرو څخه الهام واخیست چې بیا یې وروسته د هغو اړوند ولیکل، «په داسې حال کې چې ماشومه وم، ما له خپل هېواد سره مینه لرله، نه له باغونو او یا هم له وده کوونکو شیانو سره ځکه ما د هغې هېڅ تجربه نه لرله ... خو په ساده ډول ما له لویې بیرونۍ نړۍ سره مینه لرله».
کافین د خپلې کورنۍ د نسبتا بې وزلې لوړې طبقې لرونکې غړې په توګه هیڅ عاید نه درلود او اړ وه څو د یو بډایه مېړه او یا هم حرفوي کار ترمنځ یو وټاکي. هغې دویمي خوښ کړ، د دې واقعیت سربېره (هماغه ډول چې د مناظرو یو له لومړنیو ښځینه معمارانو څخه مارتا بروکس هاچسون ورته اشاره کړې) «دا تر یوه بریده ټولنیزه ځان وژنه او په بشپړه توګه له ګډ ژوند څخه د خلاصون ځان وژنه ده چې یوه ښځینه دې حرفوي ژوند ته مخه کړي». هغې هیله لرله خلاقانه رول ځانته ومومي خو دې هغه ستونزې وموندلې چې ورسره مخ کېدونې وه، هماغه ډول چې وروسته یې بیا ولیکل: "ما په پټه سره د لویې هنرمندې کېدو هیله په خپل ذهن کې ساتله ... خو داسې ښکارېده چې دغه هیله هېڅکله پوره کېدونې نه وه ... [په داسې حال کې چې] د ښکلا د رامنځته کولو سره زما لېوالتیا پیاوړې وه خو داسې نه ښکارېده چې زه دې د موسیقي، لیکوالۍ، نقاشۍ او مجسمې جوړونو په برخو کې کومه وړتیا ولرم؛ هغه مهال دا یوازنۍ لارې وې چې یوې ښځینه کولای شو د خپلو هنري وړتیاو د څرګندولو په موخه له هغو کار واخلي. زما هنري لیوالتیا تر هغه مهاله شتون درلود چې پام مې شو زه د خپل ژوند لپاره مالي امکاناتو ته اړتیا لرم."
زده کړې
د هغې یو معمار ملګري ورته وړاندیز وکړ چې کولای شي د «مناظرو باغواني یا landscape gardening » (هغه اصطلاح چې هغه مهال د مناظرو د معماري لپاره کارول کېده) امتحان کړي چې په ۱۸۹۰ مه لسیزه کې بئاتریکس جونز فارنډ په دغه څانګه کې مخکښه مېرمن و. کافین همدارنګه کېدای شي د خپل ماما بنجامین چرچ تر اغېز لاندې راغلې وي چې د نیویارک ښار د مرکزي پارک په جوړولو کې یې د فریدریک لا اولمستډ تر لاس لاندې کار کړی و. په دغه مهال کې ښځې تر ډېره پورې په خپلو سنتي دندو لکه د ښوونځي د ښوونکو، نرسانو او یا هم اداري کارمندانو په توګه په کار بوختې وې، خو ډېر کم شمېر روزنیزو بنسټونو نارینه و ته په ځانګړو څانګو لکه معمارۍ یا باغوانۍ کې ښځو ته درس ورکاوه. له دغو بنسټونو څخه یو یې هم د ماساچوست د ټکنالوژۍ انستیتیوت و چې د خپل تاسیس څخه یوازې ۹ کاله وروسته یې له ۱۸۷۰ زکال څخه په دغه برخو کې د ښځو نوم ثبتونه کوله. کافین دلته خپل نوم ثبت کړ، خو په پیل کې ورته له دې امله چې رسمي ابتدايي زده کړې یې نه لرلې د زده کړو د پیلولو اجازه ورنه کړل شوه. له دې سره د دغه انستیتیوت د علمي پلاوي څو تنو غړو له هغې سره مرسته وکړه او هغه یې زغم ته وهڅوله. هغې د ریاضیاتو په برخه کې ډېرې لنډې زده کړې وکړې او په ۱۹۰۱ زکال کې یې په MIT کې د ځانګړې زده کوونکې په توګه نوم ثبت کړ؛ چې په دې سره د مناظرو د معمارۍ په برخه کې له څلورو ښځینه زده کړیالانو څخه یوه هم دا شوه. په دغه څانګه کې د ۵۰۰ نارینه زده کوونکو په خوا کې یوازې دوی څلورو ښځینه و زده کړې کولې.
کافین د معمارۍ د څانګې ټولې دورې له دې ډلې د انجینري برخه، فیزیک، ریاضیات، میخانیکي نقشه جوړونه او د آزادو طراحیو دورې د طراحۍ او معمارۍ د دورو په خوا کې بشپړې کړې. هغې همدارنګه د چارلز سپراګ سرجنټ سره په ارنولډ څېړنیز باغ کې بوټي پوهنه او باغواني ولوسته. د هغې په وده کې یو له اغېزمنو کسانو څخه په MIT کې ګای لاول و چې د دغه انستیتیوت د مناظرو د طراحۍ د برخې مدیر و او د تعادل، نظم، تناسب او هماهنګي د کلاسیکو ارزښتونو پیاوړی ملاتړی و چې په بئوکس آرټس فرانسوي ښوونځي کې تدریس کېدل. لاول د امریکايي باغونو په نامه د خپل اثر له امله چې په ۱۹۰۲ زکال کې خپور شو، شهرت وموند او د مناظرو ډېری معماران یې تر خپل اغېز لاندې راوستل څو په معمارۍ کې د هغه اصول په پام کې ونیسي. د ده په اصولو کې، د ایټالوي ویلاګانو د سنتونو څخه په پیروي د چمن په کارولو سره د باغونو کلاسیکه طراحي او د معمارۍ ځانګړنې سره ترکیب کېدلې.
په نوموړې باندې بل مهم اغېز کوونکی چارلز پلات و چې هغه هم له ایټالوي سنتونو پیروي کوله او کور او باغ یې یو د بل بشپړونکي بلل او دواړه یې د کور دننه او بهر خونو په توګه طراحي کول. د ایټالوي باغونو په نامه د هغه کتاب چې په ۱۸۹۴ زکال کې خپور شو په کافین پام وړ اغېز وکړ، چې د دغه اغېز نښانې د هغې په چارو لکه د ویلمینګټون په ډېلور کې د ګیبرالټر په باغونو کې څرګندېږي. هغې د خپلو زده کړو پر مهال یو اوړی له هېواده بهر په فرانسه او ایټالیا کې د مناظرو د طراحي په زده کولو تېر کړل او همدارنګه په بوسټون کې د هغو املاکو لیدنې ته ورغله چې د پلات له خوا طراحي شوي و. هغې په بوټي پوهنه کې عالي مهارت درلود او له خپل یو ټولګیوال هنري فرانسیس دو پونټ سره ملګرې شوه چې وروسته هغه ورسره د وینټرټور، ډیلور د باغونو په طراحۍ کې مرسته وکړه.
وورستۍ چارې او مړینه
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته هغې د مناظرو د معمارۍ په برخه کې څو پروژې ترسره کړې او تر ۱۹۵۰مې لسیزې پورې یې په وینټرټور باندې کار ته دوام ورکړ. هغې په برانکس ښار کې د نیویارک د بوټو پوهنې د بڼ لپاره ګڼ شمېر طرحې جوړې کړې او د ۱۹۴۰مې لسیزې له وروستیو څخه یې د ۱۹۵۰مې لسیزې تر لومړیو پورې په مکرر ډول اروپا او سویلي امریکا ته سفرونه وکړل. هغې په ۱۹۴۶زکال کې د نیویارک ښار له هوبارټ او ویلیام سمیت کالجونو څخه افتخاري دوکتورا ترلاسه کړه. نوموړې د ۱۹۵۷ زکال د فبروري په ۲ مه په نیوهېون کې په خپل کور کې مړه شوه.
بہیری
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
باهيري (انګريزي: Baheri) د اوسېدو یوه سیمه ده چې د هند په اترپردېش ایالت کې موقعیت لري.
څرګنداوی
باهيري ټول 158,577 تنه نفوس لري او د سیند څخه د 271 مترو په لوړوالي کې موقعیت لري.
حوالې
وېشنيزه:هند وېشنيزه:هند کې لودي پښتانه وېشنيزه:اترپرديش ايالت وېشنيزه:اترا پردېش گرځندوی وېشنيزه:هندو مذهبي لارښودان
لومړی باسېل
لومړی باسېل چې د مقدوني په نامه یادېږي (له ۸۱۱ کال څخه – د ۸۸۶ کال د اګسټ تر ۲۹) د بیزانس سترواک ؤ چې له ۸۶۷ کال څخه تر ۸۸۶ کال پورې یې واکمني وکړه. هغه د مقدونیې په بند (تم) کې یو ساده بزګر نړۍ ته راغلی او د سترواکۍ دربار ته ورسېد. هغه د تیوفیلټز، د سترواک دریم مایکل (شاوخوا ۸۴۲ - ۸۶۷) خپلوان خدمت ته ننوت او شتمنې ډانیلیس ورته شتمني ورکړه. هغه د دریم میکائیل رضایت ترلاسه کړ او د ده معشوقې سره یې د سترواکۍ په امر واده وکړ او په ۸۶۶ کال کې د هغه شریک امپراتور اعلان شو. نوموړي په راتلونکي کال کې د میکائیل د وژلو امر صادر وکړ. د متواضع او نرم اصل او نسب سره سره، هغه د هېواد د چارو په چلولو کې زیاته وړتیا وښودله. هغه د مقدوني لړۍ بنسټګر ؤ. له مړینې وروسته یې خپل زوی، (ښايي د دریم مایکل زوی) شپږم لیو (Leo VI) د هغه ځایناستی شو.
له بزګرۍ څخه تر سترواکۍ پورې
باسېل د ۸۱۱ کال په وروستیو کې ( یا د یو شمېر پوهانو په اټکل د  ۸۳۰ کال لسیزې په کوم وخت کې) د مقدونیې د بیزانس بند په چاریوپولیس (هغه اداري څانګه چې په تراکیه کې د آډریانوپل سیمې سره مطابقت لري) کې له یوه بزګر مور او پلار څخه نړۍ ته راغلی. د پلار نوم یې بارداس، د نیکه نوم یې مایکتس، د مور نوم یې پنکالو او د دې د پلار نوم لیو ؤ. د ده توکمیز اصل نامعلوم دی او دا د بحث موضوغ وه.
د باسېل د واکمنۍ په اوږدو کې یوه مفصله نسب پېژندنه (نسب نامه) جوړه شوه چې ادعا په کې شوې وه چې نیکونه، څرنګه چې هرچا باور درلود، صرف بزګران نه وو، بلکې د ارمنستان د ارشکاني پاچاهانو او همدارنګه د لوی کنستانتین اولادونه وو. ارمنستاني تاریخ پوهان سامویل آنتسي او سټېفن تارونتسي لیکي چې دی د تارون د تېل د کلي څخه ؤ. برعکس فارسي لیکوالان لکه حمزه اصفهاني، یا الطبري هم باسیل او هم مور یې ثقلبي بولي، ثقلبي یوه توکمیزه جغرافیوي اصطلاح ده چې معمولا سلاویانو ته اشاره کوي، بلکې یوې عمومي اصطلاح په توګه هم تعبیر کېدای شي چې د قسطنطنیې او بلغاریا تر منځ سیمې اوسیدونکي په کې شاملېږي. له همدې امله د باسېل د پلار د ارمني، سلاوي یا په حقیقت کې د "ارمنو-سلاونیک" اصل او نسب پر سر ادعاګانې شوې دي. مور نوم یې د مورني پلوه یوناني اصل ته اشاره کوي. د پوهانو عمومي اجماع دا ده چې د باسېل پلار "احتمالا" ارمني الاصل  ؤ او په بیزانسي تراکیه کې مېشت شوی دی. د یادونې وړ ده چې د هغه نږدې خپلوان او ملګري اکثراً ارمنیان وو او د یوناني ژبې سربېره احتمالاً په ارمني ژبه یې هم خبرې کولای شوی. په انګلیسي ژبه د لومړي باسېل د یوازیني اختصاصي ژوندلیک لیکوال، نارمن توبیاس دې پایلې ته ورسېد چې ناشونې ده چې ډاډمن اوسو دا چې د سترواک توکمیز اصل څه دی، که څه هم باسېل د بیزانس په سترواکۍ کې په مهمو پوستونو کې یقیناً د ارمنیانو په ملاتړ تکیه کوله.
یوه کیسه څرګندوي چې ده د خپل ماشومتوب یوه برخه په بلغاریه کې په اسارت کې تېره کړې وه، چې هلته یې کورنۍ په ۸۱۳ کال کې ظاهراً د خان کروم (شاوخوا ۸۰۳ - ۸۱۴)  د اسیرانو په توګه وړل شوې وه. باسېل هلته تر ۸۳۶ کال پورې ژوند کاوه، په دې وخت کې هغه او څو نور کسان په تراکیه کې د بیزانس تر واک لاندې سیمې ته وتښتېدل. باسېل په نهایت کې ډېر بختور ؤ چې د تیوفیلټز، د قیصر بارداس (د سترواک دریم مایکل کاکا) خپلوان خدمت ته د زوم په توګه ننوت. هغه د تیوفیلټز خدمت کولو پرمهال  پاټراس ښار ته لاړ، په دې ځای کې د یوې شتمنې ښځې، ډانیلس رضایت ترلاسه کړ او خپل کور ته یوړ او هغه ته یې شتمني وروببښه. ده آسونو رام کونه کې د خپلې وړتیا له امله او د غېږنیونې په یوه لوبه کې بلغاریايي اتل څخه د بریا په ګټلو سره د دریم مایکل پام ځانته راواړاوه.؛ دی ډېر ژر د بیزانس سترواک مل، باوري کس او ځانساتونکی (پاراکویمومنوس) شو. سیمون مجیسټر باسېل داسې توصیفوي: "... ښه بدني بڼه یې درلوده او چهار شانه ؤ؛ وریځې یې نښتې وې، لویې سترګې او وتلې سینه یې درلوده او ټیټنکی ؤ".
ځای په ځای کېدونکی عنصر
ځای په ځای کېدونکی عنصر (په انګلیسي: Transposable Element یا TE)، ترانسپوزون یا ټوپ‌وهونکی جېن او یا هغه جېن چې د ځای په ځای کېدنې وړتیا لري، په DNA کې د نوکلیک اسید یوه لړۍ ده چې د جېنوم دننه خپل موقعیت بدلولای شي، ځیني وخت اوښتونونه رامنځ‌ته کوي یا بېرته راګرځوي او د حجرې جنتیکي اصلیت او د جېنوم اندازه اړوي. د ځای بدلون ډېري وخت د ورته جنتیکي مادې د تکثیر لامل ګرځي. باربارا مک‌کلینتوک د دغو جېنونو د کشفولو په پار، په ۱۹۸۳ز کال کې د نوبل جایزه ترلاسه کړه. په شخصي طبابت کې د دغه جېن اهمیت ورځ په ورځ زیاتېږي، او همدا راز، د زیات‌شمېر بُعدونو لرونکو فضاګانو کې ستونزمنو شننو او تحلیلونو ته په کتو سره، دغه جېن د ډېټا په تحلیل کې تر ډېره د پام وړ ګرځېدلی دی.
ځای په ځای کېدونکي عناصر د جېنوم لویه برخه جوړوي او په یوکاریوتي حجره کې د DNA کتلې د لویې برخې لپاره دنده لري. که څه هم دغه عناصر «ځان‌اړي» دي، خو ډېرشمېر یې د جېنوم په کارکړنه او تکامل کې د اهمیت وړ ګڼل کېږي. سربېره پر دې، ترانسپوزونونه، د یوه ژوندي موجود دننه د DNA د اړولو په موخه د یوې وسیلې په توګه، د څېړونکو لپاره خورا ګټور دي.
لږ تر لږه، دوه ډوله ځای په ځای کېدونکي عناصر شتون لري: I ډول، یا رتروترانسپوزونه، په ټولیزه توګه د معکوس ترانسکرپشن له‌لارې عمل کوي؛ په داسې حال کې چې II ډول، یا د DNA ترانسپوزونه، د درج او حذف لپاره اړین ترانسپوزېز پروټین کوډ کوي او ځینې یې د نورو پروټینونو لپاره هم د کوډ کولو عملیه ترسره کوي.
کشف
باربارا مک‌کلینتوک، د نیویارک د کولډ سپرېنګ هاربر په لابراتوار کې، لومړني ځای په ځای کېدونکي عناصر په جوار (Zea mays) کې کشف کړل. د کشف پر مهال، مک‌کلینتوک د تجزیه شویو کروموزومونو لرونکو جوار بوټو باندې ازمایښتونه ترسره کول.
د ۱۹۴۴-۱۹۴۵ز په ژمي کې، مک‌کلینتوک د جوارو هغه تخم چې د ځاني ګرده‌خپرونې عملیه یې بشپړه کړې وه، وکرل؛ یعنې د ګل تارونو (خامې) له بساک څخه خپله ګرده ترلاسه کړې وه. دغه زړي د داسې بوټو له یوه اوږده کتار څخه ترلاسه شوي وو چې ځاني ګرده‌خپرونه یې بشپړه شوې وه او د نهمو کروموزومونو په څوکو کې د څانګو د ماتېدنې لامل ګرځېدلي وو. څرنګه چې د جوارو بوټي په وده پیل وکړ، مک‌کلینتوک د پاڼو پر مخ د غیرعادي رنګونو نمونو ته ځیره شوه. د بېلګې په توګه: یوې پاڼې دوه بې‌رنګه پینې درلودلې چې اندازې یې تر ډېره یوشان وې او څنګ په څنګ د پاڼې پر مخ پرتې وې. مک‌کلینتوک داسې یوه فرضیه وړاندې کړه چې، د حجروي وېش پر مهال، ځانګړې حجرې خپلې جنتیکې مادې له لاسه ورکوي، په داسې حال کې چې ځینې نورې یې بایللې مادې بېرته ترلاسه کوي. سره له‌دې، د بوټو د اوسني او پخواني نسل د کروموزومونو پرتله کولو پر مهال، هغې وموندله چې د کروموزوم مشخصو برخو خپل موقعیت ته بدلون ورکړی. دغه ښکارنده د هغه مهال متداوله جنتیکي تیوري رد کړه، چې ګڼې جېنونه د یوه کروموزوم پر مخ په خپل موقعیت کې ثابت پاتې کېږي. مک‌کلینتوک وموندله چې جېنونه نه‌یوازې خوځېدلای شي، بلکې د ځانګړو چاپېریالي شرایطو له‌امله یا د حجرې د ودې بېلابېلو پړاوونو په اوږدو کې «ګُل» یا «روښانه» شي.
همدا راز، مک‌کلینتوک وښودله چې د جېن اوښتونونه معکوس کېدلای شي. هغې د خپلو موندنو په هکله راپور په ۱۹۵۱ز کال کې وړاندې کړ او په ۱۹۵۳ز کې یې د خپلو کشفیاتو په تړاو، د «Genetics» په علمي ژورنال کې «د جوار په ټاکل شویو برخو کې د بې‌ثباتۍ القا» تر سرلیک لاندې مقاله خپره کړه.
په ۱۹۵۱ز کې د کولډ سپرېنګ هاربر په سمپوزیم کې، چېرې چې مک‌کلینتوک خپلې موندنې د لومړي ځل لپاره خپرې کړې، د هغې وینا له «مړې چوپتیا» سره مخ شوه. د ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ز لسیزو تر پایه پورې د هغې هڅې او فعالیت له پامه غورځېدلی ؤ، ترڅو چې «ځای په ځای کېدونکي عناصر» په باکتریا کې وموندل شول او د هغې موندنې بیاځلي کشف شوې. له لومړنۍ څېړنې څخه څه باندې دېرش کاله وروسته، مک‌کلینتوک په ۱۹۸۳ز کال کې، د ځای په ځای کېدونکو عناصرو د کشفولو په پار، په فزیولوجي یا طب کې د نوبل جایزه ترلاسه کړه.
ډلبندي
ځای په ځای کېدونکي عناصر د ګرځنده جنتیکي عناصرو بېلابېلو ډولونو یو ډول ښیي. دغه عناصر، د ځای په ځای کېدنې میکانیزم له‌مخې، پر دوو ډلو وېشل کېږي: د کاپي او پېست ډله (د ځای په ځای کېدونکو عناصرو I ډول)، د کټ او پېست ډله (د ځای په ځای کېدونکو عناصرو II ډول).
رتروترانسپوزون
I ډول ځای په ځای کېدونکي عناصر په دوو پړاوونو کې کاپي کېږي: لومړی، له DNA څخه RNA ته ترانسکرپت کېږي او تولید شوې RNA بیا DNA ته په معکوسه توګه ترانسکرپت کېږي. وروسته بیا، دغه کاپي شوې DNA بېرته جېنوم کې په یوه نوي موقعیت کې درج کېږي. د معکوس ترانسکرپشن عملیه د یوه معکوس ترانسکرپتېز په واسطه ګړندۍ کېږي، چې تر ډېره، د ځای په ځای کېدونکي عنصر له‌خوا کوډ کېږي. د رتروترانسپوزونونو ځانګړنې، د HIV په څېر رتروویروسونو ته ورته‌والی لري
رتروترانسپوزونه په ټولیزه توګه، پر درېیو اصلي ډلو باندې وېشل کېږي:
کولای شو رتروویروسونه هم د ځای په ځای کېدونکو عناصرو په توګه وانګېرو. د بېلګې په توګه:د یوې کوربه حجرې دننه DNA ته د رتروویروسي RNA له بدلون وروسته، نوې تولید شوې رتروویروسي DNA د کوربه حجرې په جېنوم کې مدغم کېږي. دغه مدغم شوې DNAګانې د «پروویروسونو» په نامه یادېږي. پروویروس د یوکاریوتي رتروترانسپوزون یوه ځانګړې شوې بڼه ده او کولای شي RNA ډوله منځګړي تولید کړي چې کېدای شي کوربه حجره پرېږدي او نورو حجرو ته سرایت وکړي. د رتروویروسونو او د پروکاریوتي ځای په ځای کېدونکو عناصرو د موقعیت بدلون دورې څه ناڅه سره ورته دي، چې د دغو دوو ترمنځ یوه لېرې اړیکه ښیي.
د DNA ترانسپوزونه
د DNA ټول ترانسپوزونه د «کټ او پېست» میکانیزم له‌لارې نه انتقالېږي. په ځینو حالتونو کې، د موقعیت داسې یو تکراري بدلون تر سترګو کېږي چې د هغه په ترڅ کې یو ترانسپوزون ځان د هدف په یوې نوې برخه کې تکراروي (د بېلګې په توګه: هلیترون).
ګلوریا سټینیم
ګلوریا سټینیم (د ۱۹۳۴ کال د مارچ په ۲۵ نیټه زیږیدلې) چې د ښځو د حقوق غوښتنکې یو امریکایۍ خبریاله او ټولنیزه سیاسي فعاله وه، څوک چې د ۱۹۶۰ز کال په وروستیو او ۱۹۷۰ز کال په لومړيو کې په ملي کچه د امریکایي  ښځو د برابرۍ د حقوق غوښتونکي غورځنګ  یوه مشره او ویاندې په توګه پېژندل شوې.
سټینیم د نیویارک مجلې ته مقالې ليکلې او د Ms. مجلې شریکه بنسټګره وه. په ۱۹۶۹ز کال کې، سټینیم (له تور قدرت وروسته، د ښځو ازادي) په نوم یوه مقاله خپره کړه، کومې چې هغې ته د ښځو د مساوات د حقوقو د مشرې په توګه ملي شهرت ورکړ. په ۱۹۷۱ز کال کې، هغې په ګډه د ښځو د سیاسي ټولنې بنسټ کیښود، موخه يې دا وه چې هغو ښځو ته روزنه او ملاتړ چمتوکړي، کومې چې غواړي په دولتي ادارو کې استخدام يا وټاکل شي. همدارنګه په ۱۹۷۱ز کال کې، هغې په ګډه د ښځو د عمل اتحاد بنسټ کیښود، کوم چې تر ۱۹۹۷ز  کال پورې د ښځمنپالو فعالينو يوې شبکې ته ملاتړ برابر کړ، او د ښځمنپالنې د لاملونو او په حق کې يې د قوانينو جوړولو لامل ته وده ورکړه. په ۱۹۹۰ز کال کې، «سټینیم» «زموږ لورګانې د کار ورځې ته یوسئ» په جوړولو کې مرسته وکړه، چې د ځوانو جونو لپاره د راتلونکي مسلک فرصوتونو په اړه د زده کړې یو موقع وه. په ۲۰۰۵ز کال کې، «سټینیم، جین فونډا» او «رابین مورګن» په ګډه د ښځو د رسنيو مرکز بنسټ کیښود چې دا سازمان په رسنیو کې د ښځو د ځواکمنولو او ښکاره کولو لپاره کار کوي.
د ۲۰۱۸ز کال د می تر مياشتې پورې، «سټینیم» د یوې تنېظیمونکې او استادې په توګه نړیوال سفرونه وکړل او د مساوات په مسایلو کې له رسنيو سره خبرې کونکې وه. په ۲۰۱۵ز کال کې، سټینیم د سولې دوه نوبل جايزو ګټونکې «ابیګیل ډیسني» او د سولې فعالینو نورو نومياليو ښځو سره يو ځای د شمالي کوریا د پلازمینې، «پیونګ یانګ» څځه تر جنوبي کوریا پورې یو مهم او خطرناک سفر تر سره کړ چې د دواړو کوریاګانو تر منځ په نړۍ کې تر ټولو درانه نظامي شوي سیمې څخه تیریدل و. په ۲۰۱۵ز کال کې په کوریا کې د جګړې رسمي پای ته رسیدو لپاره د سولې لپاره د ښځو مزل د افتخاري شریکې میرمنې په توګه، «سټینیم» د «ډین بورشای لیم» له خوا د « Crossings» په نوم مستند فلم کې ښودل شوې وه، کوم چې د «هاوايي» په نړیوال فلم نندارتون کې په ۲۰۲۱ز کال کې  په لومړي ځل وښودل شو.
د ژوند لومړي کلونه
سټینیم د ۱۹۳۴ز کال د مارچ په ۲۵ نیټه د اوهایو په «ټولیټو» کې زیږیدلې، د «روت» (نیی نونیویلر) او «لیو سټینیم» لور وه. د هغې مور پریسبیټیریان مذهبي پلوه وه چې تر ډېره بريده له الماني (د پروشیا په ګډون) او ځینې سکاټلینډي نسل څخه دي. د هغې پلار یهودي و چې د المان، ورټیمبرګ او د پولنینډ د «راډزیجو» د ګډوالو زوی و. د هغه پلرنۍ نیا «پولین پریموټیر سټینیم» وه چې د ښځو د رایه ورکولو ملي انجمن د تعلیمي کمیټې رئیسه وه، په ۱۹۰۸ز کال کې د ښځو د نړیوالې شورا استازې، او لومړنۍ ښځه وه چې د «ټولیډو» د ښوونې او روزنې پلاوي ته ټاکل شوې وه، همدرانګه د مسلکي زده کړو د یو غورځنګ مشره هم وه. «پاولین» همدا شان د خپلې کورنۍ ډیری غړي د هولوکاسټ څخه ژغورلي وو.
کله چې د هغې د مور د فشار په پايله کې د هغه مور او پلار سره طلاق واخيست، سټينم د خپل پلار له اړخه دا طلاق د نارينه سختې رويې ته کله هم منصوب نه کړ – هغې ادعا کړې چې نوموړې «پوهېده او د دې بېلتون له کبله يې کله هغه پلار تورن نه کړ». له دې سره سره، د دې پېښو اغېزو د هغې پر شخصيت لومړی اغېز پرېښود: په داسې حال کې چې د هغې پلار يو سفر کوونکی پلورونکی و، کله يې هم دې کورنۍ ته زيات مالي ثبات وړاندې نه کړ او د هغه له تګ وروسته د دوی حالت لا زيات خراب شو. سټينم دې پايلې ته ورسېده چې د دندې د ساتلو په برخه کې د هغې د مور ناکامي، د کارګرو ښځو په وړاندې د عمومي دوښمنۍ ثبوت دی. هغه همدا راز دې پايلې ته رسېدلې وه چې د هغې د مور په وړاندې د ډاکټرانو عمومي بې حسي، د همدا ډول ښځينه مخالف دوښمنۍ څخه منځ ته راغلې ده. کلونه وروسته، سټينم د خپلې مور تجربه د ټولنيزو نا انصافيو په اړوند د خپلې پوهې لپاره مهم وبلله. دې ليد سټينم د دې خبرې منلو ته چمتو کړه چې په ښځو کې د سياسي او ټولنيزې برابرې کمښت شته.
سټینیم په «ټولنیډو» کې د «ویټ» عالي لېسه او په واشنګټن ډی سي کې لويديځه عالي لېسه کې زده کړې وکړې او له وروستي ښوونځي څخه فارغه شوه، په داسې حال کې چې د خپلې مشرې خور «سوزان سټینیم پیچ» سره اوسیده. هغې وروسته سمیټ کالج کې داخله واخسته چې له دې مؤسسې سره يې خپلې ښکیلتیا ته دوام ورکړ، د کوم نه چې هغې «ای.بي. میګنا کم لاوډ» (له امتياز سره د فراغت سند) تر لاسه کړ او د «فای بیټا کاپا» د غړي په توګه ورڅخه فارغه شوه.
په ۱۹۵۷ز کال کې، سټينم يو ماشوم ضايع کړ. دا چاره د «ډاکټر جان شارپ» له خوا تر سره شوې وه، څوک چې يو برتانوی ډاکټر و، په داسې حال کې چې ماشوم ضايع کول لا هم غېر قانوني و. کلونه وروسته سټينم د «په سرک زما ژوند» (۲۰۱۵) په نوم خپل يادښتونه هغه ته ډالۍ کړل. هغې لېکلي: "د لندن ډاکتر جان شراف، څوک چې په ۱۹۵۷کې، په انګلستان کې د ډاکټرانو له خوا په قانوني ډول د ښځو پر روغتيا سربېره هر لامل له امله د اسقاط حمل کولو څخه يوه لسيزه مخکې، د يوې دوه ويشت کلنې امريکايی چې د هندوستان پر لور روانه وه، د حمل د ساقطولو په اړوند د پام وړ خطر ته په کتنې سره دا خطر په ځان منلی و. يواځې په دې پوهېدلو سره چې هغې د يو نامعلوم بخت په لټه کې په خپل کور کې خپله کوژدنه ماته کړې وه، هغه وويل، «ته بايد له ما سره دوه ژمنې وکړې. لومړی دا چې ته بايد هېچاته زما نوم ونه ښيې. دويم دا چې ته به هغه څه کوې چې ته يې په خپل ژوند کې کول غواړې».
د ۱۹۵۰ز کال په وروستیو کې، سټینیم دوه کاله په هند کې د «چیسټر باولز» (چیسټر باولز د ولسمشر کينيډي ځانګړی استازی و) آسیایی ملګري په توګه تیر کړل. متحده ایالتو تر ستنیدو وروسته، هغې د خپلواک څيړنز خدمت د رئيسې په توګه خدمت وکړ، دا يو سازمان و چې په پټه د يو بسپنه ورکونکي له خوا يې مالي مرسته کېده، کوم چې بيا په CIA بدل شو. هغې په دې برخه کې کار وکړ، څو غېر کمونست امريکايي محصلين د ۱۹۵۹ز کال د ځوانانو نړيوال نندارتون ته واستوي. په ۱۹۶۰ز کال کې، «وارن» خپرونې نوموړې د «هيلپ» مجلې د لومړۍ کارکوونکې په توګه وګومارله.
د ژورنالیزم مسلک
د ايسکواير مجلې د ځانګړو راپورونو مدير «کلی فيلکر» ازادې ليکوالې «سټينيم» ته هغه دنده وسپارله چې وروسته هغې د خپلې لومړۍ جدي دندې نوم ورکړ، کومه دنده چې د مانع حمل په اړوند وه؛ هغه د سټينيم لومړۍ مسوده خوښه نه کړه او له هغې يې وغوښتل چې خپله مقاله بيا ولیکي. د دې په پايله کې د ۱۹۶۲ز کال لیکنه، د «Feminine Mystique» په نوم د «بيټي فريډن» له کتاب څخه مخکې لیکل شوې وه، د سټينم ليکنه د هغې لارې په اړوند وه چې مېرمنې اړ کولای شوې چې د دندې او واده تر منځ يو څه غوره کړي.
د همجنسپالنې په اړه د یهودانو لید
د همجنس پالنې موضوع تاریخ تورات ته ورګرځي. د وایکرا (لاوین) کتاب په دودیز ، د نر جنسي نږدې والی د خپل همجنس یعنې بل نر سره د تویوا to'eivah ( د سختې کرکې) وړ کړنې په توګه طبقه بندې کړی دی، چې د یهودي قانون هلاخا له مخې به د سنهدرین Sanhedrin  ډلګۍ لخوا اعدامیږي، چې دغه قوانین اوس مهال نه تطبیقیږي.
دې موضوع اوس د یهودیت پیروان په څو څانګو ویشلي، او جدي بحثونه یې راپارولي دي، د دین دودیز پلویان وایي همجنس پالنه د یهودي دین له روح سره په ټکر کې ده، او ارتودوکس یهودیان اوس هم دغه اصل ته ژمن دي.
برعکس، (د دین) بیا رغونه غوښتونکي او اصلاح غوښتونکي یهودان دغه نظریه ردوي، دوی هجنس پالنې ته تمایل، حتی د همجنسوپالو ترمنځ له ودونو سره هیڅ ستونزه نه ویني او روا یې ګڼي، بل خوا محافظه کاره یهودي فرقه په ځینو برخو کې د ارتودوکس سره هم نظره بریښي، مګر په ځینو برخو کې یې خپل نظریات نوي کړي دي، د ساري په توګه په ۲۰۰۶ز کال د دوی ټولنې د همجنس پالو پر ودنو بندیز لرې کړ، او له هغه ورسته یې ډېر نور ټولمنلي  کثرت ګرا پرېکړې وکړي، مګر د ځینو جنسي کړنو په هکله یې دریځ لا تراوسه نه دی بدلون کړی.
په ۱۹۷۸ز کال آلن بنت لومړی یهودي روحاني و چې اعلان یې وکړ، همجنس پال دی، په ۱۹۸۰ز کال بریټانوي یهودي روحاني لیونل بلو هم د خپلې همجنس پالنې اعلان وکړ.
همجنس پالنه په عبراني انجیل کې
د لاویانو کتاب، د نارینه همجنسپالنې اړوند جنسي کړنو ته دوه ځله اشاره کړې ده (د یهودي خپرندویې ټولنې د امریکا نسخه) וְאֶת-זָכָר, לֹא תִשְׁכַּב מִשְׁכְּבֵי אִשָּׁה — תּוֹעֵבָה הִוא
تاسې له نارینه سره مه همبستر کېږئ، لکه څرنګه چې د ښځو سره کېږئ، دا ناوړه کار دی. וְאִישׁ אֲשֶׁר יִשְׁכַּב אֶת-זָכָר מִשְׁכְּבֵי אִשָּׁה — תּוֹעֵבָה עָשׂוּ שְׁנֵיהֶם. מוֹת יוּמָתוּ; דְּמֵיהֶם בָּם
او که نر د ښځې په څېر د نر سره همبستر شي، دواړو  ستر ناوړه کار ترسره کړی دی: دوی به یقیناً اعدام کېږي، مرګ به یې هم پر خپل غاړه وي. ډېر مفسیرین پدې باور دي چې ددې آیتونو ځانګړې موخه د لواط عمل دی ( یعني د دوه نرانو ترمنځ د مقعد له لارې یوځای کېدنه)
تثنیه تورات په درویشتمه برخه کې خپلو پلویانو ته وایي: هيڅ اسراییلي انجلۍ قدیسه کېدلی نشي، همدارنګه هیڅ اسراییلی به قدیس نشي؛ دا آیت تفسر داسې کیږي چې تورات خپلو پلویانو ته وایي هیڅ قدیسه یا قدیس نشي کولای په معبد کې فحشا وکړي.
د همجنس پالنې په هکله بېلابېل تفسیرونه
د داوود او جاناتان د مینې کیسې یادونه د یهودانو په یو سپېڅلي کتاب کې لومړي ساموئیل ( یهودانو سامویل یو روحاني شخصیت ګڼي، حتی پیغمبر یې بولي، د دې ادعا د ثبوت لپاره وایي د یعقوب علیه سلام کیسه چې قران کې شوې، د ساموئیل یادونه هم په اشاروي بڼه پکې شوې ده، مګر نوم یې نه دی اخیستل شوی) پدې کیسه کې یو بل سره ژمنه کوي او یو بل سره لکه د یوه روح او بدن مینه لري، دغه احساس داسې بیان شوی دی چې د یو بل تر منځ له هېڅ کلیمې خبرو له تبادل پرته په لومړي نظر لیدو ورته د مینې د تر ټولو لوړې بڼې (philia ) احساس پیدا شو.
همدا رنګه د راعوث (په انجیل کې ذکر شوې یوه ښځه ده) او نیومي د مینې کیسه هم چې د راعوث په کتاب کې راغلې ده، کله کله د همجنس پالنې په توګه تفسیرېږي.
د همجنس پالنې په اړیکو بندیز لګول
د نیګیه ( د یهودي دین قانون دی چې پر نفساني بنسټ یو بل سره اړیکه ټینګول محدود او منع کوي) قانون د مینې په سبب د نر او ښځې اړیکه ( پرته د نږدې خپلوانو) منع کوي، پدې پار چې دا اړیکه ښایي د ناروا اړیکو جوړولو سبب وګرځي، د نارینه هجنسګرایۍ په هکله د نورو ګناهونو په څېر په ارایوات( د یهودي دین هغه قانون چې د جنسي اړیکو او نورو ګناهونو لپاره پکې سزاګاني تعیین شوې دي)، د نیګیه قانون سره سم د نارینه وو ترمنځ هم جنسي تمایلاتو پر اساس اړیکه منع ده، مګر ځينې دیني مراجع بیا وایي د نر او ښځې تر منځ د جنسي ارتباط په پرتله د نارینه وو د جنسي اړیکه باید دومره جدي ونه بلل شي، داسې ښکاري چې د حاخامانو ( یهودي روحانیونو) له نظره د جنسي میل له مخې د نارینه وو ترمنځ اړیکه حرامه ده، مګر که جنسي میل پکې نه وي بیا ستونزه نلري.
بله موضوع د ایحود ( د دوه تنو په داسې توګه له ګوښي پاتې کېدلو څخه چې ښایي هغه حالت دوی جنسي اړیکو ته وهڅوي، منع کولو ته وایي) ممنوعیت دی. تلمود ( د یهودانو د اوسنیو او پخوانیو ټولو قوانینو مور بلل کیږي) په دې هکله چې ایحود د دوو نارینه کسانو تر منځ صدق کوي او که نه، یو بحث ثبت لري. د یهودانو درې نورې مراجع میمونایډز، ټار او شولچان اروک د نرم تعامل سپارښتنه کوي، دوی وایي دوه نارینه کولای شي ایحود وکړي، ځکه د دوی په بارو همجنس پالنه یهودانو کې نشته. که څه هم چې، شولچان سپارښته کوي ، چې، "په دغو نسلونو کې  چې د بې پروا کسان پکې ډېر دي" له دې ډول ایحودونو څخه ډډه وشي  ( په دې ځای کې ښایي اشاره تر عثماني سترواکۍ لاندې سیمو ته وي، چېرته چې له ښکليو کوچینيو نارینه (Köçek ) نڅاګرو- رنډیو څخه ګټه اخیستنه کېده) (په دې ځای کې د یهودو فطرتي ځانګړنه چې د نورو انساني ټولنو په وړاندې تعصب او برتري غوښتنه ده له ورایه ښکاري ــ د ژباړن نظر). په هر حال  دغه ډول دیني احکام د وروستیو مراجعو له خوا پلي نشول.