cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
درېيمه نړيواله جګړه
په ۱۹۳۹ ز کلونه) کې د دويمې نړيوالې جګړې له پيل څخه مخکې د لومړۍ نړيوالې جګړې (۱۹۱۸-۱۹۱۴ز کلونه) په اړه باور و، چې د [ټولو] جګړو پای ته رسوونکې جګړه به وي. په عام ډول باور و، چې د دا ډول پراخې نړيوالې جګړې شونتيا بيا ځل هيڅکله نه شي کېدلی. د جګړې د دوام د دورې پر مهال لومړۍ نړيواله جګړه په عمومي ډول د «سترې جګړې» په نوم يادېده. د دويمې نړيوالې جګړې پيل هغه هيله ناسمه ثابته کړه، چې انسانيت ښايي د پراخه نړيوالو جګړو لپاره اړتيا له اندازې څخه زياته غټه کړې وي.
په ۱۹۴۵ کې د سړې جګړې په راتګ او شوروي اتحاد ته د هستوي وسلو د ټيکنالوژۍ په خپرېدنې سره د درېيمې نړيوالې جګړې شونتيا زياته د منلو وړ شوه. د سړې جګړې د کالونو پر مهال په زياتو هېوادونو کې د نظامي او ملکي چارواکو له لوري د يوې درېيمې نړيوالې جګړې د شونتيا تمه شوې او پلان شوې وه. کيسې [د جګړې] له معمولي جګړې څخه تر ټاکلې يا بشپړې هستوي جګړې پورې د لړۍ په ډول برابرې شوې. د سړې جګړې په لوړوالي [اوج] کې په دوه اړخيز ډول د ډاډمنې ويجاړتيا (mutually assured destruction:MAD) اصولو وده کړې وه. دې اصولو روښانه کړه چې يو بشپړ هستوي ټکر به په جګړه کې ښکېل ټول دولتونه ويجاړ کړي. د انساني سيالۍ بشپړه شونې ويجاړتيا ښايي د دې ډول کيسې په مخنيوي کې د امريکايي او شوروي د دواړو مشرانو وړتيا کې مرسته کړې وي.
ټايم مجله (Time magazine)
ټايم مجله که «د درېيمې نړيوالې جګړې» د اصطلاح رامنځته کوونکې نه ده، خو لومړنۍ منونکې يې ده. د يادې اصطلاح لومړنۍ کارونه د ټايم مجلې د ۱۹۴۱ ز کال د نومبر د درېيمې نېټې مسئله کې د «ملي چارو» تر برخې لاندې راښکاره شوه او د نازي کډوال Dr. Hermann Rauschning په اړه يې «درېيمه نړيواله جګړه» سرليک ورکړ، چې نوی متحده ايالتونو ته راغلی و. يادې مجلې د ۱۹۴۳ ز کال د مارچ د ۲۲ نېټې ګڼه کې د «باندينيو خبرونو» تر برخې لاندې د متحده ايالتونو د هغه وخت د مرستيال ولسمشر Henry A. Wellace بيانيو ته په پام سره، ورته سرليک (درېيمه نړيواله جګړه.) بيا وکاروه. د مرستيال ولسمشر بيانيې دا وې: «موږ بايد په ۱۹۴۳ يا ۱۹۴۴ ز کال کې يو څه وخت پرېکړه وکړو، چې ايا د درېيمې نړيوالې جګړې تخمونه وکرو که نه». ټايم مجلې د پاتې لسيزې لپاره ځيني مسئلو ته د درېيمې نړيوالې جګړې نوم ورکولو يا يې په کيسو کې يادولو (او مخ پر وړاندې: ۱۹۴۴، ۱۹۴۵، ۱۹۴۶ز کال  (بکتریايي جګړه)، ۱۹۴۷ او(  ۱۹۴۸ ز کال) ته ادامه ورکړه. ټايم د دې اصطلاح پر کارونې ټينګار کوي. د بېلګې په ډول: د ۲۰۱۵ زکال د «دا هغه څه دي، چې درېيمه نړيواله به يې په شان ښکاره شي) په سرليک د يو کتاب په کتنه کې.
نظامي پلانونه
نظامي پلان جوړونکي د جګړې د لوبې بېلابېلې کيسې دي، چې د سړې جګړې د لومړيو ورځو له راهيسې د تر ټولو خراب حالت لپاره چمتووالی نيسي. د دې پلانونو له ډلې ځيني يې اوس له کاره لوېدلي او په اړخيز او بشپړ ډول نا ډلبندي شوي دي.
له اټکله لرې عمليات
د بریتانيې لومړی وزير وينسټن چرچېل (Winston Churchill) اندېښمن و، چې د دويمې نړيوالې جګړې په پای کې په مرکزي او ختيځه اروپا کې د ګڼ شمېر شوروي سور لښکر خپاره شوي ځواکونه او د شوروي مشر Joseph Stalin بې باوري د لويديځې اروپا لپاره سخت ګواښ و. د ۱۹۴۵ ز کال له اپريل څخه تر می پورې بریتانوي وسله والو ځواکونو له اټکله لرې عمليات (Operation Unthinkable) رامنځته کړه، چې فکر کېږي د درېيمې نړيوالې جګړې لومړۍ سناريو يا کيسه ده. د عملياتو لومړنۍ موخه پر روسيې باندې د متحده ايالتونو او برتانوي سترواکۍ خوښه تحميلول وه. ذکر شوی پلان د برتاتوي کمېټې د دفتر رئيس له لوري په نظامي ډول د ناشوني پلان په توګه رد شو.
په لويديځ اروپايي
Operation Dropshot په لويديځ اروپايي او اسيايي لوبو کې له شوروي اتحاد سره د شوني هستوي او معمولي جګړې لپاره د متحده ايالتونو د ۱۹۵۰ ز کال لسيزې د ناڅاپي يا شونې پېښې پلان و. که څه هم سناريو له هستوي وسلو څخه ګټه اخيستنه رامنځته کړه، مګر د يوې پرېکنده ونډې لوبولو تمه ترېنه ونه شوه.
په هغه وخت کې د متحده ايالتونو د هستوي وسلو جوړولو او ساتلو ځای د اندازې له مخې ټاکلی و، چې زياتره يې د هېواد دننه وو او د لېږد لپاره يې په بم غورځونکو باندې تکيه کوله. Dropshopt د ماموريت پېژنيالونه (پروفايلونه) راونغاړل، چې په ۱۰۰ ښارونو او ښارګوټو کې په يو ګوزار سره د شوروي اتحاد د ٪۸۵ صنعتي ځواک د له منځه وړلو په موخه به يې په ۲۰۰ نښو کې ۳۰۰ هستوي بمونه او ۲۹۰۰۰ لوړ چاودېدونکي بمونه کارولي وي. د ۳۰۰ هستوي وسلو له ډلې څخه د ۷۵ او ۱۰۰ تر منځ وسلو پر ځمکه باندې د شوروي د جنګي الوتکې د ويجاړولو په موخه په نښه شوې وې.
Grand Slam، Longstep او Mainbrace تمرينونه
د ۱۹۹۵۰ ز کال په جنوري کې د شمالي اتلانتيک شورا د ناټو د ځای نيونې نظامي تګلاره تاييد کړه. د ناټو نظامي پلان جوړونې د ۱۹۵۰ ز لسيزې په لومړيو کې د کوريا د جګړې له پيل څخه وروسته ټينګه غوښتنه وکړه او ناټو يې وهڅوله چې د تېري د مخنيوي او لويديځې اروپا د دفاع د ډاډمنولو په موخه تر يو متمرکز امر لاندې يو مناسب فوځ جوړ کړي. د ۱۹۵۱ ز کال، د اپرېل پر دويمه د متحده ايالتونو د پوځ د جنرال Dwight D. Eisenhower تر لارښوونې لاندې د متحد امر اروپا (Allied Command Europe) رامنځته شوه. د لوېديځې اتحاديې د دفاع سازمان وار له مخه د تمرين رښتيا (Exercise Verity) تر سره کړې وه، چې د ۱۹۴۹ ز کال يو ګڼ اړخيز تمرين و، چې شمندي هوايي بريدونه او د اوبتل بريدونه يې رانغاړل.
۲۰۴ (عدد)
۲۰۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۳ څخه  مخکي او د ۲۰۵ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۴:
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د هند ایرلاین ۸۱۴ الوتکه
په ١٩٩٩ کال کې د هند يوه مسافر وړونکې الوتکه (د هند ایرلاین ۸۱۴ الوتکه) چې له ډيلي څخه د نيپال کتمندو پر لور روانه وه او ١٨٠ سپرلۍ پکښې وې اورپکو وتښتوله.
الوتکه اول په امرتسر، هند بيا په لاهور پاکستان او په آخر کې د افغانستان په کندهار نړیوال هوايي ډګر کې کښته شوه، کندهار په هغه وخت کې د طالبانو د واکمنۍ اصلي مرکز و.
د الوتکې تښتونکو د خپلو نيول شويو کسانو د خوشي کولو لپاره له هندي چارواکو سره هغه وخت خبرې پيل کړې.
هند د سپرليو په بدل کې درې کشميري نيول شوي اورپکي خوشي کړل خو د الوتکې پنځه تښتول شوي وسله وال کسان ونه نيول شول.
د ١٩٩٩ کال د دسمبر په ٢٤ نېټه اى سي ٨١٤ سپرلۍ وړونکې الوتکه تښتول شوې وه د سپرليو د خوشې کولو لپاره د هغه وخت د هند د بهرنيو چارو وزير اړ شو چې کندهار ته ورشي.
هند د طالبانو حکومت په رسميت نه پېژاندۀ او پر هغوى يې شک کاوۀ چې د پاکستان ملاتړ ورسره دى او الوتکې تښتونکو ته هم خوندي لاره ورکوي.
خادمه
خادمه (په لاتين:Laudakia په انگرېزي: Asian Rock Agama) د مارمولکانو څخه دي چې د کربوړکانو تر جنس لاندي راځي او په منځنۍ آسیا کې په وچو سیمو کې ژوند کوي. اوږدوالی یی ۲۰ - ۳۵ سانتیمتره دي. که چې هم خادمه غوښه خورونکی مارمولک دی او په ځانگړی ډول خوځندکې خوری خو بوټی او گلان لکه گزک بوټي یا ژيړگلى هم خوړلای سی. د خادمې د حمل او زېږون موده ۴۰ ورځه ده. د دی ژوی هر ښځينه هر کال ۵ - ۱۰ هگی درلودلای سی.
وېشنيزه:خادمې
عبدالصمد خان اڅکزی
مخينه او زده کړې
عبدالصمد خان اڅکزی د نور محمد خان اڅکزي زوی د ۱۹۰۷ ز کال د جولای پر ۷ په گلستان نومې سيمه کې زېږېدلی دی. نوموړي، چې د خان شهيد په نامه هم شهرت لري، خپلې لومړنۍ زده کړې تر اتم ټولگي پورې په منظمه توگه ترسره کړې وې. بيا يې نورې زده کړې په دوديزه توگه د سيمې له ديني عالمانو څخه وکړې. کله چې په ۱۹۲۹ ز. کال کې په سياست کې د ښکېلتيا له لامله په ۱۴ کاله بند محکوم شو، نو بيا يې په بنديخانه کې په غير رسمي ډول د فاضل پښتو، فارسي، مېټرک او اېف اې په ازموينو کې گډون وکړ او د برياليتوب سندونه يې ترلاسه کړل. عبدالصمد خان اڅکزی په پښتو دري، اردو او عربي ژبو ښه پوهېد او احاطه يې پرې درلوده. هغه خپل ټول عمر په زده کړه، فرهنگي او سياسي فعاليتونو کې تېر کړی او د سياست په ډگر کې له هېواد سره د مينې په گناه يې د مچ، هري پور او ملتان په زندانونو کې سختې شپې او ورځې تېرې کړې دي.
سياسي فعاليتونه
اڅکزی په ۱۹۳۰ ز. کال هند ته ولاړ او د لاهور د کانگرېس په کلنۍ غونډه کې يې گډون وکړ. په دې غونډه کې يې د ښکېلاک ضد شعارونه او خبرې واورېدې، کله چې بېرته کور ته راستون شو په حال او احوال کې يې بدلون راغلی وو. دغه حال يې محمد ايوب خان اڅکزي او خپل ورور عبدالسلام خان ته بيان کړ، چې دوی درې واړو د يوې ملي سياسي ټولنې په جوړېدو لاس پورې کړ. کله چې انگرېزان د دوی له فعاليت څخه خبر شول، د دوی دغه گوند يې غير قانوني وباله او درې واړه يې بنديان کړل. کله چې هغوی له بنده خوشې شول، نو پر ۱۹۳۲ ز. کال يې په سوېلي پښتونخوا کې د يوه سياسي مرکز په جوړولو لاس پورې کړ، چې د همدغه کال په ډېسمبر کې د سند او سوېلي پښتونخوا په پوله په يعقوب آباد نومې سيمه کې د انجمن وطن په نامه د خان عبدالصمد خان په مشرۍ د يوه ولسي تحريک بنست کېښود. دغه انجمن د هند د کانگرېس او د خدايي خدمتگارو لخوا په رسميت وپېژندل شو. نوموړي په ۱۹۳۶ ز. کال کې په خپل شخصي لگښت يوه چاپخونه هم رانيوله او د ۱۹۳۸ ز. کال په جنوري کې يې په پښتو او اردو ژبو د استقلال اخبار چاپ او خپور کړ. دغه اخبار په ۱۹۵۰ ز. کال کې د پاکستان د حکومت لخوا مصادره او ضبط شو او په خپله عبدالصمد خان زندان ته ولاړ. کله چې هغه له بند نه خلاص شو نو بيا يې دوه نور گوندونه هم جوړ کړل چې يو يې د ورور پښتون او بل د اسمان گل په نامه يادېده. د لومړي گوند مشري پخپله د صمد خان پر غاړه وه او د دويم مشري يې شهزاده عبدالکريم خان بلوڅ کوله.
په ۱۹۳۹ ز. کال کې چې د ملي خوداراديت څپې څپڅپانده وې د پاکستان پوځي حکومت د هغو د آرامولو او له منځه وړلو په خاطر بنديزونه لگولي وو او خان يې د مارشل لا له قوانينو څخه د سرغړونې په تور ۱۴ کاله بندي کړ. هغه د خپلو سياسي فعاليتونو او په سياست کې د ښکېل پاتې کېدو په سبب د برتانيوي هند د واکمن حکومت لخوا او بيا وروسته د پاکستاني حکومت لخوا په وار وار زنداني شوی. نوموړی د انجمن وطن په نامه د يوه ولسي غورځنگ مشر او بنسټگر ؤ چې بيا دغه ولسي غورځنگ د هند د کانگرېس گوند او خدايي خدمتگارو له خوا په رسميت وپېژندل شو.
ادبي هلې ځلې
عبدالصمد خان اڅکزی يوازې يو سياسي او ټولنيز شخصيت نه وو، هغه يو هر اړخيز وگړی وو چې د رسنيو د چاپ تر څنگ په ادبي او علمي چارو کې هم بوخت پاتې شوی او گڼ شمېر فرهنگي خدمتونه يې کړي دي. ده برسېره پر دې چې په استقلال ورځپاڼه کې يې خپلې ليکنې خپرولې، د گلستان له مجلې او نورو ملي خپرونو سره يې هم همکاري کوله. د ده ليکنې په يوې سيمې پورې محدودې نه وې، بلکې د افغانستان، بلوچستان او پېښور په مطبوعاتو کې وخت په وخت خپرېدلې.
مړينه
عبدالصمد خان اڅکزی يو ټول منلی پښتون مبارز تر گڼ شمېر فرهنگي او ټولنيزو چوپړونو وروسته د ۱۹۷۳ ز کال د ډيسمبر پر ۲ د کوېټې په ښار کې د خپل کور په مېلمستون کې د لاسي بم په بريد کې شهيد شو.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه
زايچار (سربيا)
زايچار چې په سربيايي ژبه کې ورته Зајечарوايي د سربیا د زنترا سربین( مرکزي سربيا ) ولایت یو ښار دی چې په 2006 مېلادي کال کې یې نفوس 39,361 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:سربيايي وېشنيزه:سربيا وېشنيزه:صربستان وېشنيزه:صربيا وېشنيزه:اروپاي وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:اروپايي هېوادونه وېشنيزه:اروپايي تولنه
د وګړو ګڼه ګوڼه
ګڼه ګوڼه د هرې سیمې ولسوالۍ ولایت یاهم د هیواد وړي د هر کیلومتره مربع په حساب تقسیمیږی چې ترڅ د هغې سیمې د وګړو ګڼه ګوڼه (وېش) د k2 په حساب ملومیږي.
د ويکيپيډيا رسمی تګلاره
Hjjjj
CA
CA کیدای شي چې وي:
اوزاوا-لوکاس موډل
د اوزاوا-لوکاس موډل یو اقتصادي موډل دي چې د رابېرټ لوکاس, جر. لخوا د اېن‌داګین ودې په ډول پراختيا موندلي، او د هېروفومي اوزاوا په لومړنيو ونړو سره جوړ شوي دی. دا موډل، د آ.ک. موډل غځونه ده چې د دوو سکتورو څخه جوړ شوي، کوم چې په هغې کې فزیکي او انساني سرمایه ده چې د مختلفو تکنالوژيو لخوا توليديږي. دا موډل اقتصادي اوږد محاله وده د بشري پانګو د راغونډېدلو په پايله کې تشریح کوي.
گيلا هيولا
گيلا هيولا (په لاتين: Heloderma suspectum) د Helodermatidae کورنۍ څخه یو زهرجن مارمولک دي چې په شمالي مکسيکو او نېواډا کې په گرمو او وچو سیمو کې ژوند کوي. گيلا هیولا سر، بدن او څلور قوي پښې د پنجو سره لري. اوږدوالی یی ۶۰ سانتیمتره وي. بدن یی د هډوکو دړو لخوا پوښ شوي دي. د دی مارمولک د حسونو څخه سمع او شامه تر ټولو ښه حسونه دي. گيلا هیولا په امريکا کی تر ټولو خطرناک او زهرجن مارمولک دی چې په لاندي ژامې کې زهرلرونکی غدې لري.
وېشنيزه:مارمولکان
عبدالوحيد بابه جان
قومندان بابه جان يا جنرال بابه جان يو پخوانی جهادي قومندان او د افغانستان د پوځ اوسنی قومندان دی چې د جمعيت اسلامي افغانستان د گوند غړی هم دی.
وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:د شورای نظار غړي
کلسيوم
مشخصات
دا ځانګړتیا دوه ډوله د لوړ مینځپانګې کلسیم کاربونیټ رنګونه پوښي ، د PC او ټایپ GC ډول.کلسیم یو منرال دی چې د ژوند لپاره اړین دی. د هډوکو جوړولو او سالم ساتلو سربیره ، کلسیم زموږ وینه د ټوټې کیدو وړ دی ،زموږ عضلات قرارداد کوي ، او زموږ د زړه دضربان وهلو لپاره. زموږ په بدن کې شاوخوا ٪99 کلسیم زموږ په هډوکو او غاښونو کې دی.
تاریخچه
دا لومړی ځل په 1808 کې په انګلینډ کې جلا شوی و کله چې سر همفري ډیوی د لیمو او مرکوریک آکسایډ ترکیب الیکترولیز کړ.کلسیم د لاتین په نوم د کالکس په نوم نومول شوی چې د لیمو معنی لري
مرکبات
د کلسیم عام مرکبات عبارت دي له: کلسیم سلفیټ (CaSO4) ، چې د جپسم په نوم هم پیژندل کیږي ،کوم چې د وچ دیوال او پلستر آف پاریس ، کلسیم نایټریټ جوړولو لپاره کارول کیږي کلسیم نایتریټ (Ca (NO3) 2) ، په طبیعي ډول پیښیدونکي سرې او کلسیم فاسفیت (Ca3 (PO4) 2) ، اصلي مواد په هډوکو او غاښونو کې موندل کیږي.
د استعمال ځایونه
بدن د عضلاتو حرکت لپاره کلسیم ته هم اړتیا لري او د مغزو او د بدن هرې برخې ترمینځ پیغامونو لیږدولو لپاره.سربیره پردې ، کلسیم د وینې رګونو سره مرسته کوي ترڅو په ټول بدن کې وینه حرکت وکړي او د هورمونونو او انزایمونو خوشې کولو کې مرسته وکړي چې د انسان بدن نږدې هر فعالیت اغیزه کوي.
سرچينې
var g={};function u(a,b){if(null===b)return!1;if("contains"in a&&1==b.nodeType)return a.contains(b);if("compareDocumentPosition"in a)return a==b||!!(a.compareDocumentPosition(b)&16);for(b&&a!=b;)b=b.parentNode;return b==a};var x=function(a,b){return function(d){d||(d=window.event);return b.call(a,d)}},z="undefined"!=typeof navigator&&/Macintosh/.test(navigator.userAgent),A=function{this._mouseEventsPrevented=!0};var F=function(a){this.g=a;this.h=[]},G=function(a){for(var b=0;b<a.h.length;++b){var d=a.g,c=a.h[b];d.removeEventListener?d.removeEventListener(c.eventType,c.o,c.capture):d.detachEvent&&d.detachEvent("on"+c.eventType,c.o)}a.h=[]};information added by Raheemullah zazai
وېشنيزه:کيمياوي توکي
ايډيال غازات
پيـــل خــــبرې== الحمدالله رب العالمين والصلواة والسلام علي اشرف الانبياً والمرسلين محمد وعلي اله واصحا به اجمعين څرنګه چې دلوړوزده کړو وزارت  د لايحې په اساس هر محصل د لسانس  د دورې د حقوقو او امتيازاتو د ترلاسه کولو لپاره او همدارنګه د لسانس  د ديپلوم  د ترلاسه کولو په منظور دڅلورکلنې تحصيلي  دوري  په پاي کې بايد سيمنار ارايه کړي ،کوم چې د اړونده ديپارتمنت له خوا ورته دلارښود استاد  تر لارښوونې  لاندې دنده سپارل کېږي ترڅوچې دهغي موضوع په هکله علمي معلومات د معتبرو مـاخذونو څخه راټول کړي د همدې موخې  د ترلاسه کولو په خاطـر ماته هم د ښوونـې اوروزنـې پوهنـځې دکيميا د څانګې له خوا د ايډيال او ريا ل غازونو ترسليک لاندي علمي موضوع د سيمنار لپاره  د  محترم استاد الحاج پوهندوى ګل اصغر(الوزي) تر لارښوونې لاندي سپارل شويده ،نو ما  د لارښود استاد د لارښونې سره سم  د دې سيمنار موضوګانې يا مطالب دمعتبرو داخلي اوخارجي منابعو څخه راټول کړي دي .او د لارښود استاد دکتنې اواصلاح څخه وروسته مې کمپوز کړي. ، په پاى کې دکيميا څانګې د ټولواستادانو او په ځانګړي ډول د خپل لارښود استاد الحاج پوهندوى ګل اصغر(الوزي) څخه ډيره زياته مننه کوم چې د دي مونوګراف په ترتيب کولو کې يې له ماسره نه ستړي کيدونکې هلې ځلې کړې دي او د لوى خداى ( ج ) څخه ورته د عوضونو د ورکولو غوښتونکي يم په درنښت :_نعمت الله(صادق)دکيميا د څانګې  د څلورم کال محصل
لړليک گڼه	سرليک	مخونه ١	سريزه	١ ٢	ايډيال او ريال غازات	٣ ٣	ايديال غازات	٣ ٤	د ايډيال غازاتو مشخصات 	٣ ٥	د غازاتو قانين	٤ ٦	د بايل مار يوت قانون Boyle Marriott law	٤ ٧	د چا رلس قانون Charles law	٧ ٨	دګيلوسک قانون Gay-Lussac law)	٩ ٩	د اوګدرو Avogadro قانون	١٠ ١٠	د ايډيال غا زاتو ترکېبي معا دله	١٤ ١١	دغازونوعمومي  معا دله يا د با يل،چارلس ،اوګيلوسک دقوانينو تر کېب	١٧ ١٢	دغاززنوقسمي فشا ر يا د دالتن قانونc(  Daltn,s law of Partial Pressure	٢٠ ١٣	حقيقي غازونه (Real Gases  	٢٣ ١٤	د وانډروالس معادله Vander Waals equation   	 	٢٥ ١٥	دحقيقي غازونوخواص	٢٦ ١٦	دغازونو مخصوصه حرارت	٣٠ ١٧	په ثابت حجم کې محصوصه حرارت (CV	٣١ ١٨	په ثابت فشار کې مخصوصه حرارت:	٣٢ ١٩	لنډ يز	٣٦ ٢٠	وړانديزونه	٣٨ ٢١	ما خذونه	٣٩
ســــــريــــزه الحمدالله رب العلمين والصلوة والسلام علي اشرف الانبياء والمرسلين محمد وعلى آله واصحابه اجمعين. لکه څرنګه چي د لوړو زده کړو وزارت د لايحي له مخي د ښوونې او روزنې پو هنځى د کيميا د څانګى د څلورم ټولګي محصلين د اتم سمستر په پاى کي يوه موضوع د سمينار په نوم اخلي. او د سمستر په وروستيو دوه هفتو کې د هغه څخه دفاع کوي. په دغه اړوند ماته هم يوه موضوع د ايډيال او ريال غازاتو تر سرليک لاندې د کيميا ډيپارتمنت له خوا د محترم استاد پوهندوى ګل اصغر  (الوزي) تر لارښونې لاندې را وسپارل شوه. ما د لارښود استاد د مشورې سره سم د مختلفو ماخذونو څخه علمي او ضروري مواد راټول او محترم استادالحاج پوهندوى ګل اصغر(الوزي) ته مې هر وخت د اصلاح لپاره وړاندې کړي. او د هغي د اصلاح او تايئد څخه مې وروسته کمپوز کړي نو هيله لرم چي د سمينار په حيث ومنل شي. ما په دې ليکنه  کې ايډيال غازات، د ايډيا ل غا زاتو مشخصات، د غازاتو قوانين ، د بايل قانون،د چا رلس قانون،د ګيلوسک قانون،د اوګدرو قانون، د ايډيال غازاتو ترکيبې معا دله،دغا زونو عمومي معادله ، د غازونو قسمي فشار،حقيقي غازونه، واندوالس معادله ، د حقيقي غازونو خواص، د غازونو مخصوصه حرارت،په ثابت حجم کې مخصوصه حرارت، په ثا بت فشار کې مخصوصه حرارت او په پاې کي مې د خپلي موضوع لنډيز او ماخذونه ليکلې دي همدارنګه ما د دې موضوع په ليکلو کې د نوي او معياري کتابونو او منابعو څخه استفاده کړې ده او د امکان تر حده پورې مي کوښښ کړيدې چي په روانو او ساده جملو کې مطالب وليکل شي هيله ده چي د لوستونکو د ګټي وړ وګرځي. په اخر کي زه نعمت الله(صا دق) د کيميا د څا نګې ټولو استادانو او خصوصاً د خپل لارښود استاد الحاج پوهندوى ګل اصغر(الوزى) څخه ډيره مننه او شکريه اداء کوم چي د دې موادو په راټولولو او اصلاح کولو کي له ماسره نه ستړې کيدونکې هلې ځلې کړې دي او ماته يې ددې موضوع د ترتيب کولو لپاره  لازمې او نيکې مشورې راکړې. د لوى او متعال خداي (ج) له دربار څخه ورته اجرعظيم غواړم. او په راتلونکي کي ورته د ښه ، خوشحاله او سوکاله ژوند غوښتوونکې يم.
په درنښــــــــت نــعـــــمــت الله (صــــــادق) د کيـــــميـــــا د څـــــانـــګې د څـــلورم ټـولـــګي محــصل
ددي لپاره چې تناسب په مساوات واړوو معادله له يوه ثابت عدد سره ضربوو.
= v.p=k دغه رابطه داسې وايې چې د ايزوترم په شرايطو کې د غاز د حجم او فشار د ضرب حاصل يو ثابت قيمت نو لدى ځايه ليکلې شو چې............. P1v1=p2v2=p3v3=………………………………………………=k په دې ځاۍ کې k يو ثابت کميت دى په عين شکل د پورتنى قانون څخه نتيجه اخستل کيږي چې دحجم تاثير په فشار باندې په ورکړل شوي حرارت کې يو ثابت کميت دى چې په ورکړل شوي حرارت کې د غاز مربوط دى       			دايډيال غاز معين مقدا د ايډيال غاز د معين مقدار (N=const) د فشار او حجم ارتباط د  تودوخي  په مختلفو درجو کې ده په داسې حال کې چې (T=constant) هم تودوخه ثابته ده. لومړى سوال:- يو غاز تر 720mmHg فشار لاندې 300cm3 حجم لري که فشار تر 800mmHg پورې لوړ شي نوموړي غاز څومره حجم لري؟ P1= 720mmHg P2= 800mmHg V1= 300cm3
دوهم سوال: که 50ml د يو غاز په يو سربسته لوښې کې تر 1400mmHg فشار لاندې قرار ولري که غاز انبسا ط وکړي او حجم يې تر 125ml پورى لوړ شي  نو د دې غاز فشار به څومره وي ؟ v1=50ml V2=125ml P1=1400mmHg P2=?
دريم سوال:که يو غاز تر750mmHgفشار لاندې 290cc حجم ولري که حجم د نوموړې غاز310ml ته لوړ  شي فشا ر د نوموړي غاز  پيداکړۍ ؟ P1=750mmHg V1=290cc V2=310m
(٦ )(٤٢٢ ،٤٢٣ ،٤٢٤ ) م (2) د چا رلس قانون Charles law)) دا قانون داسې وايې که فشا ر ثا بت وي د غاز حجم له تودوخې سره مستقيم تنا سب لري ځکه د تودوخې له ډيريدو سره د غاز ماليکولونه تودوخه اخلي او د سرعت دډيريدو سبب ګرځي هرڅومره چې د غاز د ماليکولونو سرعت  ډيريږي حجم يې هم  ډيريږي. p=const v≈T v د غاز حجم او T مطلقه تودوخه ده بيا هم د دې لپاره چې تناسب په مساوات واړوه د رابطې ښي خوا د K ثابت سره ضربوو. V=K.T
پورتنۍ رابطه داسې معنى لري چې د ايزوبار په شرايطو کې د غاز د حجم او تودوخى نسبت ثابت قيمت لري نو ليکلي شو چې:
که چېرته په صورت اومخرج کې K اختصار شي نو ليکلې شو چې:
لومړي مثال:  27C0 حرارت کې يو غاز 200mil حجم لري که فشار ثابت  وي په 12C0 حرارت کې نوموړې غاز څومره حجم لري؟ T1= 27C0+273K0= 300K0 T2= 12+273= 285K0 V1= 200ml V2=?
دوهم مثال: که د يو غاز 100mil د 37Co حرارت لرونکې وي نوموړي غاز ته څومره حرارت ور کړل شي ترڅو حجم يې  120mil ته ورسيږي؟ V1= 100ml V2= 120ml T1= 37C0+273K0= 310Ko T2=? دريم مثال:په 30c0 حرارت کى يوغاز 215ml حجم لري که فشار په15c0   حرارت کى د غاز حجم معلوم کړۍ .؟
(٧) (٤٢٥ ،٤٢٦،٤٢٧ )م 3:- دګيلوسک قانون (Gay-Lussac law) دا قانون داسې وايې که چېرې د غا زحجم ثابت وي د غاز فشار له تودوخى سره مستقيم تړاو لري هر څومره چې تودوخه ډ يريږي د غاز فشار هم ډيريږي ځکه د غاز ما ليکولونه د تودوخې په اخستلوسره حرکې انرژي يې ډيريږي له دې سره سم سرعت يې هم ډيريږي د سرعت ډيريدل دغاز د ماليکولونو او د ظرف د ديوال ترميځ د ډير ټکر سبب ګرځي چې په نتيجه کى ډير فشار توليديږي يعنې که v=Const وي نو ليکلې شو(P ≈ T)  دلته  Pفشار او T د مطلقه تودوخې درجه ده تنا سب په مساوات اړوو نو ځکه  د k ثا بت ورسره ضربوو P ≈ T .K
پاسنۍ رابطه داسې معنى لري چې که حجم ثابت وي د فشار او تو دوخې نسبت تل يو ثابت قيمت لومړى مثال :- که د نايتروجن غاز په 25C0  کې 320mmHg فشار لاندې وي که چېرته تودوخه 50C0  ته ورسيږي د نوموړې غاز  فشار به څومره وي ؟
T1=25C0 + 273K0=298K0 T2= 50C0 + 273K0=323K0 P1= 320mmHg P2=?
دريم مثال:- که په 30C0 تودوخه کى ديوغاز فشا ر 10 Atom ولري که تودوخه 20C0 ته ټيټه شي د نوموړي غا زفشا ر حساب کړ‌ۍ ؟ T1=30C0 + 273K0 =303K0 T2= 20CO + 273K0=293K0 P1=10 Atom p2=? (٦)(٤٢٨،٤٢٩ )م د اوګدرو قانون داسې وائي که چېرې فشار او تودوخه ثابت وي د ګاز حجم د ګاز  د مولونو شمير سره مستقسم  تناسب لري v ≈ n v= n.k
يعنى هر څومره چې د غاز د مول شمير يا په بل عبا رت دغاز مقدار ډيريږي جحم يې هم ډيريږي د بايل ماريوت ، چارلس ، ګيلوسک او اوګدرو قانون په امتزاج ليکلې شو
P.V=nRT Rد غازاتو د ثابت په نوم ياديږي  دمساوات دواړه خواوې د P سره ضربوه دى  Mدغازماليکولي وزن دى چې ددې قيمت په اچو لو سره پور تنۍ معادله ليکلې شو. PV = nRT
MPV=mRT
د دې را بطې په واسطه کولاې شو په عملي توګه د غاز او يا هغه مواد چې په اسانۍ په غا ز  P V= معاد لې څخه P M=                         ............ د دې قيمت په اچولو سره په پورتنۍ رابطه کې ليکلې شوچې.- P.M .V=m R T
په پو رتنۍ رابطه کې P فشار M ماليکولي کتله R د غازاتو ثابت او T مطلقه تودوخې څخه نماينده ګي کوي او د پورتنۍ رابطې پوسيله کولاى شو چې په عملي توګه د غاز کثافت معلوم کړو. لومړې مثال :- په25C0 تودوخه کې دنايتروجن غا ز 750mmHgفشار لري کثافت يې محا سبه کړۍ T=25C0+273K0=298K0 M=28 P=750mmHg=0,98 Atom d=? دوهم مثال:- دso2 يو اندازه غازپه 0CO تودوخه او يو اتوموسفير فشا رکې په يو لوښي کى بند دى په همدې حالت  کې يې کثا فت محاسبه کړۍ.؟ T=OC0 + 273K0 P=1Atom M=64 g r/mol R=0,082 Atom .li/mol.k0 d=? دريم مثا ل :- د Co2 غاز په 27C0 تودوخه او 1Atom  فشا رکى د غازکثافت محاسبه کړۍ .؟ T=27C0 + 273K0=300K0 P=1Atom
d=? کې د غازکثافت محاسبه کړئ؟ C0+273k0=306k0 P=2atom M=44gr/mole R=0.082Atom.Lit/mole.k0 d=? پينځم مثا ل :- 1dm3 د امونيا NH3 غاز په 30C0 تودوخه او 1,315Atom  فشار کى د ايډيال غاز په شکل لرو  د همدى مقدار غازکتله په لاس راوړۍ .؟ p= 1,135Atom v= 1dm3 T=30C0 +273k0=303k0 M= 17gr/mol R= 0,082 1dm3.Atom.ko.mol m=? شپږم مثا ل :- 12 gr غاز د 27C0 تودوخې او 5Atom فشار لاندې 0,255dm3 حجم لري د نوموړي غا ز ماليکولي وزن محاسبه کړۍ؟ m=12gr T= 27C0 + 273K0 =300K0 P=5Atom v=0,255dm3 R=0,082 Atom (٥ )(٣ ،٤ ،٥ ) م د ايډيال غا زاتو ترکېبي معا دله تر اوسه پورې مو د ايډيا ل غازاتو حا لت پداسې شرايطوکې چې له درى ګونو پا رمترونو ( حرارت درجه  فشار او حجم ) تر مطا لعې لاندې نيولې دي د مثا ل په توګه که د حرارت درجه ثابته  وي د با يل ماريوت د قانون په اساس د غازاتو د حجم او فشار په مينځ کى رابطه وجود لري په ثابت فشا ر کى د ګيلوسک د قانون په اساس د غازاتو د حجم اوحرارت درجې په مينځ کې رابطه وجود  لري او په همدى ډول د چا رلس د قانون په اساس په ثا بت حجم کى د حرارت د درجې سره فشار هم تغير کوي مګر په ډيرو وختونو کى د عملي جريان پداسې ډول وي چې درى واړه پا رمترونه په عين وخت تغير کوي او د غازاتو حا لت مشخص وي هغه رابطه چې يو وخت کى د درى واړو پا را مترونو (حرارت، حجم اوفشار) اړيکى ښي د ايډيا ل غا زا تو د حا لت د معادلى په نوم يا ديږي
که په (1) رابطه کى د n)) په عوض د هغه قيمت وليکو پورتنۍ رابطه لاندې شکل اختياروي
نوموړى رابطه د مختلفو پا رامترونو د محا سبى لپا ره چې مواد د غاز په حالت او يا غاز ماننده شکل ولري پکاريږي چې دغه پا رامترونه عبا رت دي له فشا رP ، حجم v ،حرارت درجه T ورکولې شوچې کتله m او ماليکولي کتله M ده ددى لپاره چې د نوموړى معادلې څخه استفاده وشى بايد د R قيمت په مختلفو حـالتو کې معلوم شى د R ثابت عددي قيمت کولاى شو. =R له پورتنۍ رابطې څخه پيدا کوو لکه څنګه چې معلومه ده په نورمالو شرايطو کې P=1Atom او T=273K0 يوغازلرونکى د22,4lit حجم دى
دى نو ليکلې شو 1it=1000Cm3 څرنګه چې
څرنګه چې 1Atom=1,014.106 dyn/cm2 سره دې نو ليکلې شو چې. R=82,06.1,014·106=83,2 .106 =8,32·107 dyn·cm/mol k0 R=8,32·107 erg/mol .k0 څرنګه چې 1Joul=107erg سره ليکلى شو چې – R=8,32 Joul/mol .k0 اوپه همدى ډول ليکلې شو چې 1Cal=4,187Joul سره دى ليکلى شو چې. 0 د انرژۍ په مختلفو واحدونو د(R ) قيمت په لاندى جدول کى د فشار مختلف واحدونه او د يو شميرغازاتو مولي حجمونه په ستنډرډ شرايطو T=298 ,P=1Atom کى په جدول کې ورکړل شوى دى. (١ ) (٨٥ ،٨٦ ،٨٧ )م (1-1 )جدول:- د فشا ر واحدونه Name		Symbol	value Pascal Bar Atmosphere Torre Millimeter mercury Poundpersquarinch
1psi	1Nm-2 .1kgm-1 s-2 105 pa 101325  Pa 101325/760 133,322….Pa Pa=133,32..pa 6.894757…..kpa
په لاندى جدول کې د گازاتو مولې حجمونه T = 25C°, P = 1Atm Gas	vm/L mol-1 Perfect gas Ammonia Argon Carbon dioxide Nitrogen Oxygen Hydrogen Helium                    	24,79 24,8 24,4 24,6 24,8 24,8 24,8 24,8
په لاندى جدول کې د R قيمت د انرژۍ په مختلفو واحدونو کې
R R=8,31451 J K-1      mol-1 R= 8,20578 .10-2 latm k-1  mol -1 R=8, 31451. 10-2 lbar k-1 mol -1 R=8,31451Pam3 k-1 mol-1 R= 62,364 L tort k-1  mol-1 R= 1,98722  Cal k-1   mol-1 (٣) (٧ ،٨ ) م دغازونوعمومي معا دله يا د با يل،چارلس ،اوګيلوسک دقوانينو تر کېب:- د بايل ، چارلس او ګيلوسک د قوانينو د ترکېب په نتيجه کى د درى جلا رابطوڅخه يوه ساده رابطه په لاس راځي چې دې رابطې ته دغا زونو عمومي معا دله وايې چې پدى ډول ده:-
دغازونو دعمومي معادلى ثبوت:- دبايل قانون بيانوي چې په ثابته تودوخه کې د حجم د فشار سره معکوسه رابطه لري يعنې T=const
نو دغازونو عمومي معادله عبا رت ده له
نو د پورتنىۍ معادلى څخه کولاى شو چې مونږ هر يو پارمتر په لاس راوړو دغازونوعمومي معادله د بايل او چارلس دقوانينو د ترکېب څخه هم په لاس راځي چې په لاندى ډول ده د چارلس قانون د دواړو د ترکېب څخه پدې ډول رابطه جوړيږي چې نو د T,V,P په تغيرسره د غا زونو عمومي معادله لاس ته راځي
دا هم بايد هيره نکړو چې د تناسب د خواصو له مخې د غازونو عمومي معادله د لاندى مساوات په شکل هم ليکلى شو P1 V1 T2= P2 V2 T1 دا چې پورتنى عمومي معادله شپږ حدونه لري نو ځکه شپږ ډوله نور فارمولونه په لاندى ډول لري
د پورتني فارمولونو له مخي د غازاتو په حجم باندې په يو وخت (همزمان) د فشار او تودوخې اغيزه مطالعه کېږي چې په لاندې مثالونو او بيلګو کې به روښانه شي. لمړي مثال – يو اندازه په 20 C0 تودوخه او 300mmHgفشارلاندې50 Lit حجم لري که تودوخه يې 40C0 او حجم ئې 100 Litشي يو په لوړه تودوخه کښې يې فشار محاسبه کړئ P1=300mmHg v1=50 Lit V2=100Lit T1=20 C0+273K0=293K0 T2=40c0+273K0=313K0 P2? دوهم مثال – لس ليتره غاز د تودوخې په 227C0 او  3Atom  فشار لاندې قيد دى په معياري تودوخه او فشار کې يې حجم حساب کړئ P1=3 Atom =16.38Lit      		V2=? V1=10Lit v2=16.38Lit	              		T1=227+273=500K0 P2=1Atm T2=0C0+273K=273K0 دريم مثال :- يو اندازه غاز   21C0 تو دوخه 670mmHg فشار لاندې 300Cm3 حجم  ولري څومره تودوخه ورکړل شي ترڅو فشار ئې  800mmHg او حجم يې 430Cm3   ته  ورسيږي
v1=300Cm3 P2=800mmHg (٢ )(٨٧ ،٨٨ ،٨٩ ) م	v2=430Cm3                        T2=503,164K0 T2=? (د غازونو قسمي فشا ر يا د دالتن قانون ) Daltn,s law of Partial Pressure هر ډول غاز يوځانګړى فشار د لوښې په د يوالونو واردوي چې د نورو غازونو د ځا نګړو فشارونو سره توپير لري اوس که  چېرى دوه يا څو ډوله د ځانګړو فشارونو لرونکى  غازونه په يو لوښى کى بند کړو پدى ډول چې دا غازونه په خپلو کى کېميا وي تعا مل ونکړي بلکه د مخلوط په حا لت وي نو کوم فشار چې د دغه مخلوط غا زونو له خوا په مجموعي ډول د لوښى په ديوالونو وارديږي د هغوفشارونو د جمعى د حاصل سره مساوى د ى کوم  چې د جمعى حا صل سره مساوى دى کوم چې د هر غاز له خوا په ځا نګړي توګه وارديږى نود دالتن قا نون بيا نوې چې په لوښى کى د واريدونکې فشا ر مجموعه مسا وى ده د هغه فشا رونو د مجموعې سره چې د هرغاز يې په ځانګړى ډول په لوښي واردوي که مجموعې فشار په P فشارسره اوځانګړي فشا رونه په   P1, P2 , P3  ونيىسو نو ليکلې شو نو په لنډ ډول سره ويلې شو چې د غا زونومخلوط مجموعې فشارونو د قسمې فشا رونو د حا صل جمع سره مساوى دي د دالتن د جزيې فشاردجزيې قانون رابطه	P= P1 + P2 + P3 ………………….Pn…….1 دغا زاتو د حا لت د معا دلې په اساس دقسمې فشا ر معادله په لاندې ډول ليکلې شو
د پورتنۍ معادلې څخه د ايډيال غازونو د مخلوط لپاره استفاده کېږي چې هغه په لاندې ډول ليکل کېږي PV = n R T يادونه بايد وشي چې په زيات فشار او حرارت کې د ايډيال غازاتو د مخلوط لپاره د دالتن لپاره د ايډال غازاتو ترکېب په مولي حصه ،حجمي حصه او وزني حصه باندې ښودل کېږي او د مولي برخې غلظت توضيح کوو د يو غاز مولي حصه ښايې چې د يو غاز اجزاوې د مخلوط د غازاتو د کوم تعداد مولي قيمت لرونکى دې که چېرته سيستم د غاز څخه عبارت وي په هغه صورت کې د غاز مولي غلظت په لاندې ډول دې …………………….5  .................6  	په پورتنۍ معادله کى N مولي حصه n دسيستم د اجزاو د مو لونو تعداد دى د يو غازد مولي حصو مجمو عه مسا وي ده له يو سره – N1 + N2 +N3+………………………………….NJ = 1 که دوهمه معاد له په څلورمې معاد لې باندې تقسيم کړو نو ليکلې شوچې –
د پورتنۍ معادلې په نظر کې نيولوسره  د قسمي فشار او مجموعي فشار د اړيکو ترمنځ لاندې معادله په لاس راوړلي شو P1=N1.P1 ,     P2=N2.P1     ,     P3=N3.P,     PJ=NJ.P……….7 د پورتنۍ معادلې څخه ويلې شوچې د  غازاتو په قسمي فشار  د مولي حصي او مجموعي فشار  د حاصل ضرب سره مساوي ده                 (٥ ) (٦ ،٧ ) م حقيقي غازونه (Real Gases  ) هغه غازونه چې په طبيعت کى پيدا کېږي چې د ايډيالو غازاتو په حالت مطابقت نلري او د دې ډول غا زاتو حالت PV= nRT په معا دلې سره نه شو ښودلې هغه غا زات چې دايډيالو غا زاتو د قوانينو سره مطا بقت نکوي د ريالو غازاتو په نوم يا ديږي د ايډيالو غازاتو د قوانينو په مبحث کى مو د ماليکونو تر مينځ متقا بله قوه نده مطالعه کړى او په همدې ډول د ماليکول حجم په خاصه توګه زمونږد توجه وړ نده د تودوخى په ټيټه درجه او لوړفشار لاندې ټول غا زات د حقيقې غازاتو په ډله کې راځي په حقيقي غازاتو کى د ايډيا ل  غازاتو   قوانين نه تطبيقيږي د حقيقي غازاتو ماليکولونه يوبل ته دومره نژدې وي چې د هغوۍ تر مينځ د جذب اودفع قواوڅخه صرف نظر نشى کېدى د مايع کېدو په حالت کى غازات حقيقي غازات بلل کېږي د غازاتو دوه ماليکولونه په پام کى نيسو کله چې دغه ما ليکو لونه يوبل څخه ډير ليرى وي د هغوۍ تر مينځ متقابل تا ثيرات ډيرضعيفه اود سيستم پوتانشيلي انرژي صفرته نژدى وى کله چې دغه ماليکولونه يوبل ته نژدې کېږي نو د هغوۍ ترمينځ متقا بل تاثير هم زيا تيږي په متوسطو بين الماليکولي فاصلوکى د ماليکولو ترمينځ  د  متقابل جذب قوه ډيره غالبه او د سيستم د پوتانشيلي انرژي مقدار منفي اواصغري وي دما ليکولو ترمينځ د فاصلې د لاکميدو سره په ماليکولوکې د الکتروني قشرونو ترمينځ د دفع قوه په راڅرګنديدو پيل کوي اود سيستم پوتا نشيلي انرژي مخ په زياتيدوشي _ کله چې د ماليکونو تر مينځ فاصله ډيره کمه اوماليکولونه يوبل سره تماس ته نژدى شي نو دلته د ماليکولوترمينځ د دفع قوه (دا قوه په لنډوفاصلوکى عمل کوى غالبه اوله دى ورسته په ډيره کمه اندازه بين الماليکولي فاصلي د کمولو لپاره ډيره زياته خارجي قوه (خارجي فشار)په کار ده او پدى جريان کى د سيستم پوتا نشيلي انرژي ډيره زياته زياتيږي په غازاتوکى د بين الما ليکولي فاصلى او پوتانشيلي انرژي تغيرات په (1-1) شکل کى ښودل شوي دي
(Amagat )لمړنى سا ينس دان وه چې د ډيرو تجربو په مرسته يې معلومه کړه د ما ليکلونو حجم او د هغوۍ تر مينځ د جا زبى قوه يو ډول تغيرات مينځ ته راوړي چې هغه په لاندى ډول دي که ما ليکولونه يوبل ته نژدى واقع وي د جاذبى قوه موثره او ماليکولونه يوبل سره جذبيږي اوپه نتيجه کى فشار زياتيږي په کم فشار کى حجم زيات اوماليکولونه يوبل څخه لرى کېږي چې په نتيجه کى د ماليکولونو تر مينځ جذب قوه ډيره کميږي همدا ډول د حرارت په لوړه درجه کى د فشار د زياتوالي سره بيا هم د ماليکولونو تر مينځ د جذب قوه موثره نده ځکه چې شديد تصادمات واقع کېږي که حرارت درجه ټيته او فشار د زياتيدو په حال کى وي پدې حرارت کى حجم کميږي او د ماليکولونو تر مينځ د جاذبى د قوى موثريت زياتيږي تر څوچې د ماليکولونو د جذب سبب وګر ځي او غازمتراکم کېږي که د غاز حجم په کا في اندازه کم شي پخپله د ماليکولونو حجم هغه اندازه فضا‌ء چې د ما ليکولونو تر مينځ موجوده  ده اشغالوي چې په نتيجه کې د ماليکولونو په تصا دماتوکې تعداد زيات او فشار لږ زياتيږي دا عملي تغيرات د بايل د نظريي د پيش بينيو څخه د ماليکولونو ترمينځ د جاذبي د قوي موجوديت واضح کوي لدې ځايه ويل کيږي چي حقيقي غازونه د خياليideal غازونو قوانين په دقيق ډول نه تعقيبوي يعني د ايډيال غازونو د قوانينو څخه پيروي نه کوي د حرارت په کمه درجه او لوړ فشار کي د ماليکولونو ترمينځ د جاذبي قوه (په حقيقي غازونو کي) عمده او اساسي نقطې شته او دکاملو غازونو څخه د حقيقي غازونو د قوا نينو د تغير سبب کيږي د همدي امله ده چي حقيقي غازونه د حرارت معين درجه معين فشار کي خپل غازي حرکې خواص د لاسه ورکوي او په نورو مايع او جامد حالت بدليږي لدې ځايه بايد وويل شي ideal ايډيال غازونو معادله په ټولو شرايطو کي د يوه غاز وضع او حالت نشي مشخص کولي له همدي امله بهتره  ده چي د حقيقي غازونو معادله په عمل کي د تجروبي په واسطه لاس ته راوړي چي مهمه معادله د ونډروال vander waals معادله ده (انټرنيټ) 2- د وانډروالس معادله Vander Waals equation  : څرنګه چې د فشار د امله د غازونو ماليکولونه يو بل ته نژدې کيږي او د غاز د حجم کموالې د ماليکولونو ترمينځ د فضاء د حجم کموالي پوري مربوط ده که د ماليکولونو حجم په b او د غازونو حجم په v وښودل شي نو د ماليکولونو ترمينځ د فضا حجم v-b دي له دي ځايه د کاملو يا خيالي غازونو په معادله کي د v په عوض v-b وليکل شي څرنګه چي د ماليکولونو ترمينځ د جاذبي قوه موجوده ده نو دا قوه لکه د خارجي فشار په شان ماليکولونو يو بل ته نژدي کوي چي دا قوه د وانډروالس د قوي Vander Waal’s force په نوم ياديږي. دا قوه د غاز د حجم د مربع سره معکوسـآ متناسب اود a/v2 سره مساوي ده چې a يوثابت عدد  او د هر غاز دپاره مختلف دي که د خيالي يا کامل غازونو په معادله  PV= nRT  کې د P عوض P+ a/v2 او دv  عوض v-b وليکل شي نو د واندروالس معادله د يو ما ليکول غاز د پاره په لاندې دول حاصليږي ………………………………………..1 وليکل شي نو پدې صورت کې لاندې معادله حاصليږي ) که د دې معادلې دواړه طرفونه په n کې ضرب شي نو د واندروالس معادله د n ماليکول غاز دپاره پدې ډول حاصليږي
که پدې رابطه کې n=1 شي دا رابطه په پورتنۍ رابطي بدليږي
د ختیځې افریقا وخت
د ختیځې افریقا وخت East Africa Timeا یاهم EAT) د افریقا په ختیځ کې د یوه ځانګړي ساعت ګټه آخیستونکې سیمه ده. یاده سیمه له UTC+3 درې ساعته ړاندې ده. له یاد ساعت نه ۱۱ افریقایي هیوادونه ګټه اخلي.
ايډيال غازات
دپورتنۍ رابطې  څخه حا صلوو (٧) (٢٠٦ ،٢٠٧ )م 2- په ثابت فشار کې مخصوصه حرارت: که په ثابت فشار کې يو مقدار غاز په يوه استوانه کې د 5-4)) شکل له مخې داخل شي دا غاز د F=PA قوه استوانې په متحرک پستون وارده وي A  پستون د سطحې مساحت  دى قبلوو چې پستون د اصطکاک پرته خارجي قوي F=POA  پواسطه د تعادل په حال کې دې
که چيري پستون دdx په کوچنۍ فاصله ښي طرف ته حرکت وکړي هغه کار چې د غاز پواسطه په پستون اجرا کيږي په دې ډول دي. dw=Fax=pAdx……………………7 په داسي حال کې چې Adx د غاز د حجم د زياتوالي څخه غبارت دې کله چې پستون A مساحت د dx په فاصله ښي طرف ته حرکت کړي نو Adx=d.v………………………………8 د 7)) او ) 8) رابطو د مقايسي څخه ليکل کيداي شي. dw=Pdv………………….9 پورتنې رابطه هغه مقدار کار راښايې چې د P په ثابت فشار کې د غاز حجم دdv د اندازه زياتوي که ديوه غاز حجم د V1 څخه V2 ته لوړ شي هغه خارجي کار چې د غاز پواسطه اجرا کيږي په دي ډول دې. څرنګه چې په دي رابطه کې p ثابت دي او د w مجموعي کار V2-V1 حجم تغير له آمله اجرا کيږي په دي ډول دي. w=P (V2-V1)………………..10 که په استوانه کي n مول غاز موجود وي د هغه حجم T1 او T2 د حرارت درجه او د p ثابت فشار کې په دې ډول دي. د  لسمي او يو لسمي رابطي د مقايسي څخه ليدل کيږي چې. w=nR(T2-T1)…………………………………..12 او w قيمتونه د 6) ) او (12 ) رابطو څخه په (3 ) رابطه کې وضع شي هغه مقدار حرارت چې غاز ته ورکړل  شوي دي په دي ډول حاصليږي.
Q=n.Cv(T2-T1) – nR ( T2 - T1) يا Q=n(Cv +  R ) ( T2 –T 1)…………13 په ثابت فشارکې د غاز مخصوصه حرارت چې په Cv ښودل کيږي په دې ډول تعريف شوي دي دهغه مقدار حرارت څخه عبارت دي چې په ثابت فشار کې يي يو مول غاز اخلې ترڅو دحرارت درجه ديوې درجې په اندازه لوړه شي او په Cv ښودل کيږي په دې ډول هغه مقدار حرارت چې د n درجې په واسطه په کار وړل کيږي چې په دې ډول دي nCp(T2-T1)
که دQ قيمت په (13 )رابطې کې وضع شي نو  CV پدې ډول لاس ته راځې
(R=(CP-CV	يا       	CP=(CV+R) له دې ځايه په ثابت فشار کې د يو غاز محصوصه حرارت لوي دى نسبت د غاز هغه مخصوصه  وښودل شي په دې ډول چې : 1cal=4,18joul cal له دې ځايه د R دپاره د هغه واحد په دې ډول ليکل کيږي
(٨ ) (٤٢٠،٤٢١ ،٤٢٢ ) م
لنډيز ايډيال غازونه يو ساده شکل د غازونو دې هر څومره چې دهغوۍ ماليکولونه يو له بل څخه لرې واقع شي په همغه اندازه فاصله د ماليکولونو په مينځ کې زيا تيږي داسې حالت ته رسيږي چې د ماليکولونو د کشش قوه نه محاسبه کېږي د بايل قانون وايې که چېرې تودوخه ثابته وي د غاز حجم له فشار سره معکوس تناسب لري يعني هر څومره چې په غاز فشار ډيريږي دغاز ماليکولونه يو بل ته نږدې کېږي او د غاز حجم د کميدو سبب ګرځي چې رابطه يې په لاندي ډول ده دچارلس قانون وايې که فشا ر ثا بت وي د غاز حجم له تودوخې سره مستقيم تنا سب لري ځکه د تودوخې له ډيريدوسره د غاز ماليکولونه تودوخه اخلي او د سرعت دډيريدوسبب ګرځي هرڅومره چې د غازد ماليکولونوسرعت ډيريږي حجم يې هم ډيريږي د ګيلو سک قانون داسې وايې که چېرې دغا زحجم ثابت وي د غاز فشارله تودوخى سره مستقيم تړاولري هر څومره چې تودوخه ډ يريږي د غازفشارهم ډيريږي ځکه د غاز ما ليکولونه د تودوخې په اخستلوسره حرکې انرژي يې ډيريږي له دې سره سم سرعت يې هم ډيريږي د سرعت ډيريدل دغاز د ما ليکولونو او دظرف دديوال ترميځ د ډيرټکر سبب ګرځي چې په نتيجه کى ډير فشارتوليديږي يعنې که v=Const وي نو ليکلې شو(P ≈ T) دلته  Pفشار او T د مطلقه تودوخې درجه ده تنا سب په مساوات اړوو نو ځکه دk ثا بت ورسره ضربوو د اوګدرو قانون داسې وائي که چېرې فشار او تودوخه ثابت وي د ګاز حجم د ګاز د مولونو شمير سره مستقسم تناسب لري د بايل ، چارلس او ګيلوسک د قوانينو د ترکېب په نتيجه کى د درى جلا رابطوڅخه يوه ساده رابطه په لاس راځي چې دې رابطې ته دغا زونو عمومي معا دله وايې چې پدى ډول ده:-
هر ډول غاز يوځانګړى فشار د لوښىي په د يوالونو واردوي چې د نورو غازونود ځا نګړوفشارونو سره توپير لري اوس که چېرى دوه يا څو ډوله د ځانګړو فشارونو لرونکى  غازونه په يو لوښى کى بند کړو پدى ډول چې دا غازونه په خپلو کى کېميا وي تعا مل ونکړي بلکه د مخلوط په حا لت وي نو کوم فشار چې د دغه مخلوط غا زونو له خوا په مجموعي ډول د لوښى په ديوالونو وارديږي د هغو فشارونو د جمعى د حاصل سره مساوى د ى کوم  چې د جمعى حا صل سره مساوى دى کوم چې د هر غاز له خوا په ځا نګړي توګه وارديږى هغه غازونه چې په طبيعت کى پيدا کېږي چې د ايډيالو غازاتو په حالت مطابقت نلري اود دى ډول غا زاتو حالت PV= nRT په معا دلې سره نه شو ښودلې هغه غا زات چې دايډيالو غا زاتو د قوانينو سره مطا بقت نکوي د ريالو غازاتو په نوم يا ديږي په ثابت حجم کې مخصوصه حرارت د هغه مقدار حرارت څخه عبارت دې چې يو مول غاز يې اخلي او د هغه د حرارت درجه ديوې درجې په اندازه زياتيږي او  په CVښودل کيـږي ه ثابت فشارکې دغاز مخصوصه حرارت چې په Cv ښودل کيږي په دې ډول تعريف شوي دي دهغه مقدار حرارت څخه عبارت دي چې په ثابت فشار کې يي يو مول غاز اخلې ترڅو دحرارت درجه ديوې درجې په اندازه لوړه شي او په Cv ښودل کيږي
ومن الله توفيق
وړانديزونه 1 – دغازاتو بحث د کيمياد څانګې د محصلينو څخه علاوه د فزيک څانګې محصلينو لپاره هم ګټوره موضوع ده. 2 – د غازاتو په هکله مضوعاتو ليکلو په وخت کيداى شي چې دغه منوګراف څخه د يوې منبع په حيث ګټه واخيستل شي. 3 –د ليسې د دورې ښوونکي او زده کوونکي چې د غازاتو قوانين لولي د هغوۍ لپاره هم دغه موضوع د لوستلو وړ ده 4 – هيه لرم چې دغه ليکنه ځما د مسلکې ښوونکې په توګه د نورو ليکنو پيل وي. 5 – که د موضوع په ليکلو کې کومه اشتباه شتون ولري کيداى شي د کيميا څانګې سره په تماس کيدو سره ورپه ګوته شي. 6- هيله لرم چې دغه ليکنه په راتلونکې کې ځما او د ګرانو هيوادوالو د استفادې وړ وګرځي
ماخذونه 1 – تڼيوال محمدعارف عمومي کيميا (١٣٩٠) ل- مستقبل خپرندويه ټولنه 2 - تنيوال محمد عارف کيمياى عمومي(١٣٩١ )ل- ناشر:انتشارات سعيد هــ شم م 3- جليلي سيف الله،شيمي فزيک(ترجمه)،١٣٨٤،انتشارات علمي و فني،تهران 4ماموند،خيرمحمد.فزيکي کيميا،د افغانستان د کلتورئ ودي ټولنه، ١٣٨٥ ل(‌، پيښور) 5- ماموند،خيرمحمد،عمومي کيميا، د افغانستان د کلتوري ودې ټولنه١٣٨١،پيښور
6- Bhatti Haqnawaz (2002 ) Physical Chemistry Caravan book House – Lahore 7- chawdry ,Sana ullah(2005),Physical Chemistry,Ilmi kitab khana,Urdu bazar Lahore.54000 8-Dingrando Laurel, et all(2002),Glencoe Chemistry Matter and Change,McGraw-Hill,New York
فراری سریال
یاد سریال له ۲۰۰۵ نه تر ۲۰۰۹ پوری له فاکس تلویزیون یوه امریکایی تلویزیونی شبکی لخوا په ۵ فصلونو کې خپره شوه. د یاد سریال موضوع په دوه ورونو مایکل اسکافیل او لیکن باروز څرخي چې یو یې بي له کوم جرمه محکوم په اعدام دی او بل یې د نجات لپاره هره ممکنه لاره کاروی. د پاول شیورینګ ترڅنګه د یاد سریال په برابرولو کې مت اولمستند ،کوین هوکس، مارتی آدلستین ډان پاورز، نیل اچ موریتز او برت رتنز هم همکاران وو.
فصلونه
فراری سریال یوه امریکایی تلویزیونی ډرامه ده چې له ۲۰۰۵ کال راهیسی په ۶ فصلونو او ۹۰ برخو کې چې هره برخه یې ۴۲ دقیقي ده بازار ته وړاندی شوه.
موضوع
اکشن فلم له بند خونې د خپل ورور آزادی.
د واقعیت او نظریې په توګه تکامل
ډېری ساینسپوهانو اود ساینس فیلسوفانو تکامل د واقعیت او نظریې په توګه تشرېح کړی، هغه جمله چې په ۱۹۸۱ز کې د پیالیونټولوژیست (ژوند پوه) سټیفن جي ګولډ له خوا د یوې مقالې سرلیک په توګه کارول شوې وه، هغه په ساینس کې واقعیت د معلوماتو په توګه بیانوي، چې په بشپړ ډاډ سره نه پېژندل کېږي، خو "ترهغه بریده پورې تایید شوی چې دا به له لنډمهالې هوکړې مخنیوی ستونزمن کړي". یوه ساینسي نظریه د داسې واقعیتونو لپاره یو غوره ثابت شوی وضاحت دی. د تکامل واقعیتونه، د اوسنیو بهیرونو د مشاهدي شواهدو، په هغو ژوندي موجوداتو کې چې تاریخي ګډ نسل ثبتوي، له نیمګړتیاو او د ژوند په ریکارډ کې د لېږد څخه ترلاسه کېږي. د تکامل نظریه، د دغو واقعیتونو لپاره لنډمهاله توضیحات وړاندې کوي.
د تکامل، واقعیت او نظریې هره کلمه په بېلابېلو حالاتو کې څو معناګانې لري. په بیولوژي کې، تکامل د یو ګډ پلار څخه د دوی نسل پورې او په تخنیکي کچه د وخت په تېرېدلو سره د جین په فریکونسۍ کې تر یو بدلون پورې د پرله پسې نسلونو په ژوندي موجوداتو کې لېدل شوي بدلونونو ته اشاره کوي. همدارنګه دا یوې داسې تشرېحي نظریې ته هم اشاره کوي (د بېلګې په توګه: د چارلس ډاروین د طبیعي انتخاب نظریه) چې د تکامل میکانیزمونه تشرېح کوي. یوه ساینسپوه ته، واقعیت کولای شي، د تکرار وړ داسې څارنه تشرېح کړي چې ټول پرې هوکړه کولای شي، هغه څه ته اشاره کوي چې په داسې غوره توګه رامنځته شوی وي چې په ټولنه کې هېڅوک ورسره موافق نه وي او دا د یوه نظریې سموالي یا ناسموالي ته هم اشاره کولای شي. خلکو ته، نظریه د نظر یا اټکل معنا هم لري (د بېلګې په توګه: "دا یوازې یوه نظریه ده")، مګر د ساینسپوهانو ترمنځ دا " د ښې ثابتې شوې تشرېح" ډېر پیاوړی مفهوم لري. په دې شمېر انتخابونو سره، خلک په خپل منځ کې پرې ډېری وخت بحث کولای شي او معناګانې یې د ژبې ارزونې موضوع ګرځي.
د تکامل لپاره شواهد په پرله پسې توګه راټول او آزمویل کېږي. په ساینسي ادب کې د تکاملي بیولوژیستانو او د ساینس فیلسوفانو داسې بیانونه شامل دي چې د واقعیت او نظریې په توګه، د تکامل په اړه ځینې بېلابېل لیدونه څرګندوي.
تکامل، واقعیت او نظریه
تکامل د "واقعیت او نظریې" یا "واقعیت، نه نظریه" یا "یوازې یوه نظریه، نه واقعیت" یا "ډېری نظریې، نه واقعیت" او "نه واقعیت او نه هم نظریې" په توګه بیان شوی. په هرحال، د نوموړو ویناوو ترمنځ اختلاف، د مهمو مسایلو په پرتله، د کلمو له معنا سره ډېر تړاو لري او د دغه تناقض په اړه په لاندې ډول بحث کېږي.
تکامل
د بیولوژي پروفیسور جیري کو ین، بیولوژیکي تکامل په لنډ ډول داسې خلاصه کوي:"پر ځمکه باندې ژوند په تتدریجي توګه د داسې ابتدايي ډولونو- ښایي په خپل سر تکثیر کوونکي مالیکول - په پیل سره بدلون وموند چې له ۳.۵ میلیارد څخه زیات کلونه پخوا یې ژوند کاوه؛ دا بیا د وخت په تېرېدلو سره په څانګو ووېشل شو چې ډېری نوي او مختلف ډولونه یې رامنځته کړل او د اکثره (خو ټول نه) تکاملي بدلون لپاره میکانیزمونه طبیعي انتخاب دی."دا د مسئلې پراخوالی او اهمیت څرګندوي، چې د ډېری نورو ترمنځ د ژوپوهنې، بوټاني، نسل پوهنې، جیولوژي او فوسیل پوهنې ساینسي څانګې شاملې دي.
خو د تکامل مرکزي هسته په عمومي توګه د ژونديو موجوداتو په نفوس کې له یو نسل څخه بل نسل ته د ځانګړتیا یا جین په فریکونسۍ کې د بدلونونو په توګه تعریف شوې ده. دا د تکامل معیاري جینیټیکي تعریف بلل شوی دی. طبیعي ټاکنه د تکاملي بدلون په نظریه کې د څو میکانیزمونو څخه یوازې یو میکانیزم دی چې بدلېدونکي چاپېریالونو سره د تاریخ له پلوه د ژوندي موجوداتو د تطابق څرنګوالی تشرېح کوي.
د ډوګلاس جی فتویما په وینا:"بیولوژیکي تکامل ښایي کوچنی یا لوی وي؛ دا په نفوس کې د بېلابېلودالیلونو په تناسب کې د لږ بدلون څخه نیولې (د بېلګې په توګه: هغه نفوس چې د ویني ډولونه تعینوي) بیا تر داسې پر له پسې بدلونونو پورې چې  د لومړني پروټو ارګانیزم څخه تر د حلزونونو، مچیو، زرافو او ژیړګلي لامل ګرځي، هر څه رانغاړي."د تکامل کلمه،د ستورو د تکامل څخه نیولې بیا په ژبه کې تر بدلونونو پورې، په پراخه معنا د بدلون پروسې ته اشاره کوي. په بیولوژي کې یې معنا خورا څرګنده ده: میراثي بدلونونه چې د نفوسو په نسلونو کې راټولېږي. انفرادي ژوندي موجودات په خپل ژوند کې وده او بدلون نه کوي، خو په هغو جینونو کې چې دوی یې په میراث نیسي، د ژونديو موجوداتو په نفوس کې ډېر یا لږ عام کېدلای شي. د ژونديو موجوداتو د ژوند پرمهال هرهغه ډول بدلونونه، چې د دوی له بچیانوڅخه په میراث پاتې نه وي، د بیولوژیکي تکامل برخه نه ده.
کیت سټیوارټ ټامسن لپاره، د تکامل کلمه لږ تر لږه درې جلا معناګانې لري:
تامسن څرګندونه کوي: "د وخت په تېرېدلو سره بدلون یو حقیقت دی او د مشترکو پلرونو نسل، د یو داسې نه منلو وړ منطق پر بنسټ ولاړ دی چې موږ پرې داسې عمل کوو، لکه دا چې یو حقیقت وي. طبیعي ټاکنه د یوې توضیحي تیورۍ بڼه وړاندې کوي."
بیولوژی پوهان دا یو داسې ساینسي حقیقت ګڼي، چې تکامل په کې رامنځته شوی او عصري ژوندي موجودات د پخوانیو شکلونو او بڼو څخه توپیر لري او تکامل اوس هم د ژونديو موجوداتو او د دوی د نسلونو ترمنځ د پام وړ توپیرونو سره رامنځته کېږي. د دویم لپاره دومره قوي کمیتي ملاتړ شته دی چې، ساینسپوهان ګډ نسل د حقیقت په توګه داسې بولي، لکه څنګه چې په دې پوهېدل چې په لمریز نظام کې ځمکه، د لمر پر شا او خوا ګرځي. که څه هم د دې بهیرونو د بنسټونو ازموینه اوس هم دوام لري، د تکامل د میکانیزمونو په اړه ډېری نظریې او لا هم د ځانګړو میکانیزمونو په اړه فعال بحثونه شته دي.
د تکامل کلمې څلورمه معنا، نن سبا د بیولوژي پوهانو له خوا نه کارول کېږي. په ۱۸۵۷کال کې، فیلسوف هربرټ سپینسر، نوموړې کلمه، " له مترادف څخه متضاد ته د بدلون" په توګه تعریف کړه. هغه ادعا وکړه: (له ډاروین څخه وړاندې) چې دا د عضوي تکامل لپاره "له شخړې نه زیاته اندازه حل شوې" او د ستورو نظامونو، جیولوژي او بشري ټولنې په تکامل کې یې پلي کړې ده.
۲۰۵ (عدد)
۲۰۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۴ څخه  مخکي او د ۲۰۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۵:
په کلینډر کې
۲۰۵ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال د جرمني تاريخ
د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال د جرمني سترواکي يو له مرکزي ځواکونو څخه وه. دې سترواکۍ وروسته له هغې په جګړه کې ګډون پيل کړ، چې متحد يې اطريش – هنګري د سربيا پر وړاندې جګړه اعلان کړه. جرمني ځواکونو په ختيځ او لويديځ دواړو جبهو کې له متحدينو سره جګړه وکړه، که څه هم جرمني سيمه په ۱۹۱۴ ز کال کې د يوې لنډې دورې څخه پرته، د جګړې په ډېره موده کې له پراخ بريد څخه يو څه خوندي پاتې شوه. ياده لنډ مهاله موده پر ختيځ پروس باندې د بريد وخت و. د شاهي سمندري ځواک (Royal Navy) له لوري سخت لار بنديز [محاصره] ولګول شوه، چې په ښارونو کې د خوړو توکو د سخت کمښت سبب شو، په ځانګړي ډول د ۱۷-۱۹۱۶ ز کلونو په ژمي کې، چې د ټېپر ژمي (Turnip Winter) په نوم پېژندل کېږي. د جګړې په پای کې د جرمني ماتې او پراخه نامتو ناخوښي د ۱۹۱۹-۱۹۱۸ ز کلونوجرمني اوښتون (German Revolution of 1918-1919) ز کال لامل شو، چې پاچهي( سلطنت) يې له منځه يووړ او د Weimar جمهوريت يې رامنځته کړ. )
کتنه
جرمني وګړو په ۱۹۱۴ ز کال کې د جګړې خپرېدنې ته د اروپا په نورو هېوادونو کې د وګړو په ورته لاره چاره کې د احساساتو په يو پېچلي يو ځای کولو سره ځواب ورکړ. د څرګندې لېوالتيا نظريې چې د ۱۹۱۴ ز کال د روح په توګه پېژندل کېږي، د يو څه وروستيو پوهو په واسطه ګواښل شوې وې. جرمني حکومت چې د Junkers له لورې اداره کېده، جګړې ته له داسې ليد څخه وکتل، چې په واسطه يې د دښمن ځواکونو يعنې فرانسې، روسيې او بریتانيې له لورې احاطه کېدل پای ته ورسوي. جګړه د ملت لپاره د دې موکې په توګه د جرمني دننه راوړل شوه، چې لکه څرنګه چې د باندينيو چارو وزير Bernhard von Bulow ځای پر ځای کړی دی «تر لمر لاندې زموږ ځای» خوندي کړي، چې د عامو خلکو له منځه يې شته ملت پالنې په اسانۍ سره ملاتړ وکړ. د جرمني رامنځته کېدنې هيله څرګنده کړه، چې جګړه به عام ولس د پاچهۍ تر شا يو ځای کړي او د جرمني د سوسيال ديموکراتيک [ټولنيز ولسواک] ګوند د ناڅاپي ودې له لوري لګول شوی ګواښ به لږ کړي، چې له جګړې څخه مخکې په Reichstag کې د Kaiser تر ټولو سيمه ژبنی يا فصيح کره کتونکی و. په دويم نړيوال (Second International) کې د خپل غړيتوب تر څنګ، د جرمني د سوسيال ديموکراتيک ډلې له لنډ مهالي حکومت سره خپلې ستونزې حل کړې او د جګړې د هڅې د ملاتړ په موخه يې د نړيوال اصالت خپل اصول پرېښودل. د جرمني دولت د جګړې پر مهال ۱۷۰ بېليون مارکس [پولي واحد] مصرف کړل. يادې پيسې له بانکونو څخه د پور اخيستلو او د عمومي ګمرکي او مالياتي ډاډ پر مخ وړلو په واسطه پورته شوې. د مېخونو نمونه يي پېر، چې عمومي لرګينو صليبونو [چليپا] ته لېږدول کېده، اشرافي حکومت او منځنی ټولګی [خلک] د ګمرکي او مالياتي ډاډونو يا bonds پېرلو ته وهڅول. ياده ډاډونه د ۱۹۲۳ ز کال د پيسو په لوړ پړسوب يا انفلاسيون سره بې ارزښته شول.
په چټکۍ سره روښانه شوه، چې جرمني د څو مياشتو څخه زياتې جګړې ته چمتو نه و. په لومړيو کې د جګړې د وخت لپاره د اقتصاد د منظمولو په موخه لږه هڅه وشوه او د جرمني جګړې اقتصاد به د جګړې په وختونو کې په بد ډول تنظيم شوی پاتې شي. دې هېواد د خوراکي توکو او اومه موادو پر رالېږباندې تکيه وکړه، چې د جرمني د برتانوي بنديز لګونې له امله ودرېد. په لومړيو کې د خوراکي توکو بيې ټاکلې وې او وروسته د خرڅ ورکولو خپرونه دود شوه. په ۱۹۱۵ ز کال په تش په نوم Schweinemord کې ۵ ميليونه خوګان د خړو د توليد او غلو جاتو د ساتلو په موخه په ټوليز ډول ووژل شول. د ۱۷/۱۹۱۶ کال ژمي يې ځکه د ټيپر ژمی نوماوه، چې د الوګانو درمند کمزوری و او خلکو د ناخوښه خوند لرونکو ټېپرو په ګډون د ژوو خواړه وخوړل. د ۱۹۱۴ له اګسټ څخه د ۱۹۱۹ تر نيمايي پورې د ناسم مړښت، د ستړيا لوړې کچې، ناروغۍ او مايوسۍ له امله د مرګونو زياتوالی د سوله ايز وخت په پرتله نږدې ۴۷۴۰۰۰ ملکيانو ته ورسېد.