ځنګلپوهنه
دويمه کټګوري : ونه ډوله ياونه ايزځګلونه :
٤ - د پستي د ونو ټولنه او طبقه : ددغه ټولني لويه برخه د پستي وني تشکيلوي. دغه بيالوژيکي زون د يو نيمه کمربند په خير دي چه د هيواد شمال ځتيځو غرينو سيمو کې يي ٤٥٠ زره هکتاره ساحه نيولي ده چې د بدخشان له ولايت خخه شروع او د تخار ، کندز ، سمنګکان ، بلخ ، سرپل ، جوزجان ، فارياب ، بادغيس ، او څه حصه يي د هرات ولايت هم نيولي ده. د پستي ونه د Hngiosporm په کروپ او د Anacardiaceae  په کورني او د pistacia  په جنس پوري اړه لري. زمونږ د هيواد پسته د Vera له نوع څخه ده چې علمي نو ئي  Pistacia vera  دي. د پستي د ونو حنکلونه د ٦٠٠ او ١٨٠٠ مترو پوري او يا ددي تر منځ په لوړوالي سره د بحر د سطحي څخه موقعيت لري. ددي منطقي اقليم وچ دي ، ژمي يي يخ او اوړي يي ګرم دي په ژمي او پسرلي کې پکي ورښت کيږي دغه نباتي زون زمونږ په هيواد کې د پسته نو په نامه ياديږي. ددي زون عمده توليدات د پسته مغز دي. ولي متاسفانه چې په هيواد کې يي ميوي په غير فني ډول راټوليږي چې ميوه توليدونکي څانګي د داني د شکولو په وخت کې ماتيږي او وني ورو ورو خپل شکل د لاسه ورکوي چې بالاخره د وچوالي سره مخامخ کيږي. زمونږ د هيواد د پستي مغز ډير لوړ غدايي ارزښت لري ، چې په خارجي مارکيټونو کې په لوړ قيمت سره پلورل کيږي. د ١٣٥٧ لمريز ليږديز کال تر مخه د پستي کلني توليد ٢٠٠٠ ټن په اندازه وو. چې د سوداګري د وزارت له لاري نورو هيوادوته په رسمي ډول ليمديده. د هيواد دغه با ارزښته حنګلونه د خاوري خويدني په مخنيوي او د اوبو په نيونه کې ځانګړي ارزشت لري. ولي د بده مرغه د دوو لسيزو د غميزي په جريان او پاى کې د سون د لرګيو په منظور بي رحمانه توګه پريکړل شويدي. ٥ - د ارچي د ونو ټولنه او ذبقه : ددغه ونو ټولنه د هيواد په شمال ، شمال ختيځ او شمال لويديځو سيمو کې وجود لري ددي نباتي ټولني دارچي د مختلفو انوعو څخه نماينده ګې کوي. د بحر د سطحي خخه د ١٨٠٠ او ٣٢٠٠ مترو تر مڼح موقعيت لري. د ارچي ونو د هيواد د غرنيو سيمو تندځوړي نيولي دي. ددي طبقي خاوره نيمه ژوره او؛س سري و نيمه وچه او وچه ده. او د کلني ورښت اندازه د لوړوالي سره په تفاوت کې ده هغه ارچي چې د هيواد په شمال لويديځ کې موقعيت لري د Juniperus excelsa په نوم ياديږي. ولي د هيواد د شمال ختيځو سيمو ارچه د J  serninlobosa  له نوعي څخه ده. په دغه طبقه کې د ارچي د ونو سره يو ځاى ځيني درختچي او بوټي لکه Crateagus seugarica  دولانه ، اووم يا سروه Peripleca calopilla  خنجک ( شني ) او غرني بادام هم وجود لري. په نتدو سيلانونو ( خوړو ) کې د ارچي د ونو موچوديت د سيلابونو د سخت جريان څخه په مخنيوي سره ژوندي ارزښت لري. د هيواد د ارتفاعاتو په ښکلا ، د وحشي ژوند او مرغانو لپاره په پنا ځاى کې لوړ وته ييز او د چاپيريال په ساتني او د غرنيو سيمو د اوبو د ساتني او کرنه کي لوړ وټه ئيز ارزښت لري. ولي د بده مرغه د زياتي بي پروا يي او يو سري پريکړي ( قطع ) او د ارچيد ونو د لرګيو څخه د سکار جوړوني ، سيزني او د نورو ونو د لرګيو څخه د سوخت لپاره ګته پورته کويي په نتيجه کې زښت زياتي له منحه تللي دي. بايد يادونه وکړو چې د ارچي وني او نور ستن پاڼي وني د Coppcicing power توانايي نلري. نو د دوي له حده زياته اويو مخيزه پريکونه ددي او نورو ستن پاڼو ځنګلونو د کامل له منځه تګ سبب ګرځي. نو د همدي امله زمونږ د هيواد چاپيريال په هيڅ وجه ددي ونو يو مخيزه پريکوني تحمل نه لري. هغه کسان چېدددغه عمل سرته رسوي. پوه وي او که نا پوه وي د خپل پلرني چاپيريال دښمنان دي. سربيره پردي چه خپله پښه په خپله به تيشه وهي. د خداى اووطن په نزد ايماني او تاريخي مسوليت لرونکي دي. ٦- د نيمه وچو او ګرمو طبقو نباتي ټولنه : دغه نباتي تولنه د هيواد په ختيحو او سويلي ولايتونو کې د ٥٨٠ او ٨٥٠ مترو د لوړوالي تر منځ د بحر د سطحي څخه موقعيت لري. ددي سيمو کلني ورښت د ١٣٠ او ٣٥٠ ملي مترو تر منځ دي. وچ او ګرم اقليم لري د کنړونو ، لغمان ، ننګرهار ، پکتيا او پکتيکا د دښتو لمي ددغو طبقو څخه نماينده ګې کوي. دغه نباتي ټولنه په ګوم خاص نبات پوري نده تړلي بلکه پدغه نباتي ذبقه کې د بوټه ئيزو نباتاتو ګروپونه لکه د : ګنديري Rhazia stricta  خمزوري  Withania  Coagolensis  ، د ښتي انګور  Zizypahus moretiana  ، سپلمني Calotropis procera  ( غوواسکي )  Dodonia viscosa  اووم  periploca   calophylla  شني. Pistacia hkinjuke ، شيشم  Dalbregia sissoo  اسفند  Pegonumhar mala  ، اصيل ګنديري  nerium  leaader   مزري  Chemarups ritchiana  ، مماڼه  Corisa opacca  ، مانو  Myrtus communis  ، او داسي نور ددغه ، زون د پيوسته نباتاتو په توګه يو د بله سره وده کوي. دغه نباتي پوښ د سيلان لرونکو لمنو او د سيلاوونو د وراني خخه مخنيوي کوي چې يو ژونددي ارزښت لري. ولي د بده مرغه چې ددغه ټولني ټول نباتات بوتي دي او که درخپي سوخت د موادو لپاره ديره شديد قطح او حتي د بيخه ويستل شويدي چې د دښتو دلمني په پراختيا کې يي زياتوالي راوستي دي. ٧ - د زيتونو ( خون ) او ګرګرو د ونو ټولنه او طبقه : دغه نباتي زون غالبا د هيواد په ختيځو او سويل ختيځو او سويلي سيمو کي ليدل کيږي. ښکاره نباتات يي جون Olea cuspidato او ګرګره  Qqtonia baxifolia  دي د ٨٥٠ او ١٣٠٠مترو لوړوالي تر منح د بحر د سطحي څخه موقعيت لري کلني ورشښت يي ٤٠٠ ملي متره دي. هغه نور بوتي چې ددي ځنګل لاندي په زيردرختي شکل وجود لري له ک غرني ګلاب Rosa moscata و پلوخه  Acacia modesta  ، زرک  barbowis spp  غرني تاک  Vitis vincfera  شالخي romix ، زرک  contoneaster  macrophylla  خخه عبارت دي. د دغه نباتي زون پريکونه هم په ديره بيړه سره روانه ده په همدي دول په دغه زون کې د حيواناتو مفرذ يا له حده زيات خړپه نهايي دول صورت نيولي دي چې دري امله د پرله پسي سيلاوونو له وجي حساسي ساني او ذبعي موانع يو د بل پسي له منح تلونکي دي. ٨ - د څيړني د ونو ټولنه او طبقه : - د دغه نپاتي ټولنه د ١١٣٠٠ او ٢١٠٠ متر لوړوالي تر منځ بخر د سطحي څخه موقعيت لري چې د کلني ورښت اندازه يي د ٤٠٠ او ٧٠٠ ملي مترو تر منځ ريکارد شويدي. ددغه ټولني زياته برخه د څيړني د ونو خخه جوړه شويده چې د پت تخم لرونکي Aangiosperm  په ؛ګروپ او د  Cupuliferae  يا  fergaceae  په کورني پوري اړه لري. د افغانستان د څيړيو ځنګلونه د Quercus deletata  او Q baloot او carprifolia semi    Q خخه عبارت دي. دغه ځنګلونه د کنړونو و ننګرهار ، پکتيا ، لغمان و پکتيکا او کاپيسا په ولايتونو کې موقعيت لري او تخمينا ١٣٠ زره هکتاره ساحه يي پوښلي ده ز زمونږ د هيواد په غرنيو سيمو کې ددغه ځنګلونو د پاڼو او ناکوشاخونو خخه د ژمي په موسم کې د حيواناتو د وښو په توګه استفاده کيږي. پلوخه ، ګورګري و خون او نور ددغه زون پيوسته نباتات دي. د خيړي وني په داسي صورت کې ې ديښي يي ونه وځي له منحه وړل يي نا ممکن دي ځه د دوي د Coppicing power  قدرت لري. او د يوشاخ پريکوني خخه وروسته ونه کولاي شي چې حونو رښاخونه توليد کړي تردي چه دغمونه بيرته ځوانيږي. په هيواد کې د څيړيو حنګلونه د سون د موادو او ښکاره جوړوي لپاره وهل شويدي او نږدي دير يي له منحه تللي دي. د خيړيو د ځنګلونو موجوديت د هيواد د غرنيو سيمو په څوړوکي د خاوري په سانته او د ابشارونو په تنظيمونه کې ژوندي او فوق العاده ارژزښت لرلي دي. ٩ - د ناجو يا د کاج د ونو تولنه او ذبقه : د دغه نباتي ټولني زيات نباتات د جلغوزي Pinus gerardiana  او نشتر    wallichiana  Pinus  خخه عبارت دي. دير پراخه ځنګلونه يي په کنړونو و ننګرهار ، لغمان ، پکتيا ، پکتيکا او کاپيسا کې د ١٣٠٠ او ١٨٠٠ مترو لوړوالي تر منځ موقعيت لري ليدل کيږي. د جلغوزي د ځنګلونو لاندي سيمي د کلني ورښت اندازه د ٣٠٠ او ٦٠٠ ملي مترو تر ږڼح دي. د ١٩٧٨ زيږديز کال ترمخه د پکتيا ، لغمان او پکتکا د جلغوزو د ځنګلونو ميوه په زياته اندازه نوو هيوادونو ته ليږدول کيده ځکه نو د پورته سيمو د ځنګلونو چې ميوي د توليد له پلوه خاص اقتصادي ارزښت لري. د چلغوزي د ونو لرګي په صنعت کې دومره ارزښت نه لري. دغه وني هم دي ضميره او غله شخصيتونو لخوا خوندي پاته نه شوي او په ديره بي رحمانه توګه پريکړل شوي او خارج ته قاچاق شويدي. ددي ټولني بله ونه د نښتره څخه عبرت ده چې لرګي په صنعت کې ځانګړي او لوړ مقام لري دغه ځنګلونه هم په ډيره بي زړه سويه او بي شرمائه ډول پريکړل شوي او خارج ته قاچاق شويدي او لاسته راغلي عوايد يي د حوتنو غلو چب ته لويدلي دي. په افغانستان کې ددغه حنګلونو موقعيت د خاوري په ساتني او دوپد سوني په شبکو کې ځانګړي چاپيريالي ارزښت لري.