cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د یوريکا پاڅون
موقعیت
د یوریکا ستاکېډ ریښتینی او کره ځای و نه پېژندل شو. د ذخیرې جوړولو اړوند مواد په چټکۍ سره راټول شول، ترڅو د کانونو لپاره وکارول شي او په ټوله شاوخوا سیمه کې هومره کار شوی و، چې اصلي لیدلوری له پېژندلو ووت او د ذخیرې اړوند لرغوني او تاریخي ځای پیژندل تر ډېره ناشوني شول. ویلیام ویترز، په بالارت سیمه کې زېږېدلي تاریخپوه و، او په ۱۸۷۰ ز کال کې یې داسې ادعا وکړه چې: "«د دې برخې شاوخوا سیمه تقریباً یو جریب ساحه وه، په ډېرې بېرحمۍ سره په ډبرینو تختو باندې پوښل شوې او په داسې یوه برخه کې موقعیت لري، چې د یورېکا سرب د ملبورن لرغوني واټ یا سړک ترڅنګ کوږ او راټولېده، چې اوسمهال د یوریکا سرک یا واټ په نامه یادېږي... سایت برخه ... تقریباً د لارې په منځ کې وه یعنې د هغه څه تر منځ، چې اوسمهال په ختیځ او لوېدیځ کې د ستاول او کویین سړکونو یا واټونه دي او دغه راز په سویل کې د اورکا واټ ته نېږدې برخه ده.»"
د احادیثومشهور کتابونه
Edited bye: Abdulaziz Hamid
د یوريکا پاڅون
مخینه
په ۱۸۵۱ ز کال کې د جولای میاشتې په لومړۍ نېټه له نیوسات وېلز څخه د ویکتوریا له جلا کېدو وروسته د طلا یا سرو زرو لټونکو لپاره د (۲۰۰ ګینو) وړاندیز وشو، ترڅو د میلبورن په (۳۲۰ کیلومترۍ یا ۲۰۰ مایلي) سیمه کې خپلې څېړنې او اکتشافات وکړي. د ۱۸۵۱ ز کال په اګست میاشت کې دا خبر په ټوله نړۍ کې خپور شو، چې د څو مخکنیو اکتشافاتو او موندنو سربېره توماس هیسکوک د بیونېنیونګ لوېدیځې برخې په ۳ کلیومترۍ (۱.۹ مایلي) برخه کې لا ډېرې زېرمې او ذخیرې موندلي دي. دا هرڅه د دې لامل شول، چې د سرو زرو تبه خپره شي، ځکه چې په ۱۸۵۱ ز کال کې ۷۷۰۰۰ مستعمره شوی نفوس په ۱۸۵۳ ز کال کې ۱۹۸،۴۹۶ تنو ته لوړ شو او په درې کلونو کې ټول هغه خلک چې د ویکتوریا د سرو زرو اړوند سیمه او د دې سیمې شاوخوا یې ژوند کاوه د هغوی شمېر په منځنۍ توګه د ۱۲ میاشتو په لړ کې ۱۰۰،۳۵۱ تنو ته ورسېد. په دې ډله کې «د مخکینیو محکومینو، قماربازانو، غلو، سرکشانو او بېلابېلو لنډغرو ډلې» وې. سیمه ییزو چارواکو ډېر ژر ځانونه د ساتونکو یا پولیسو له کمښت او دغه راز د کانونو اړوند صنعت د پراختیا لپاره ځان له هر ډول زېربناوو څخه خالي ولید. د دولتي مامورینو، فابریکو او بېلابېلو مزرعو د کارمندانو ګڼ شمېر ډلې به د خپلې برخې اړوند شتمنۍ او سرو زرو لټون لپآره د طلاوو اړوند میدانونو ته ورتلل، چې دا هرڅه د کاري قوې د پراخ کمښت لامل شو، چې باید حل شوی وای.
لا تروب La Trobe د لاریونونو پیل کېدو په توګه د کانونو میاشتنی تکس یا مالیه معرفي کوي
د هیسکوک له نېکمرغه اعتصاب څخه څو ورځې وروسته د ۱۸۵۱ ز کال د اګست میاشتې په ۱۶مه نېټه د چارلز لاتروب قومندان دوهم بریدمن دوه اعلامیې خپرې کړې، چې د عامه یا دولتي ځمکو اړوند ټول حقوق یې د سرو زرو اړوندو ډګرونو لپاره خوندي کول او په میاشت کې ۳۰ شیلینګه مالیه یې وضع کړه، چې د سپتمبر میاشتې له لومړۍ نېټې څخه پلي شوه. د کانونو د استخراج اړوند نړیوال مالیات د وخت په اساس پاتې شوي و، نه دا چې د عادلانه برخې په توګه بلل کېدل. د صادراتي محصولاتو مالیات یواځې د ترلاسه شويو یا موندل شویو سروزرو څخه اخیستل کېدل، یعنې په دې معنی چې تل داسې تنظیم شوي و، چې د زیاتره کان لټونکو یا کان پیژندونکو لپاره یې ژوند بې ګټې کړي.
د وسله وال بغاوت او پاڅون اړوندو کلونو په ترڅ کې، د بېلابېلو کان کیندونکو څو لویې او عمومي ناستې ترسره شوې. تر ټولو لومړنۍ ناسته د ۱۸۵۱ ز کال د اګست میاشتې په ۲۶مه نېټه د بونینیانګ په ګالي هیسکوک کې ترسره شوه او د کانونو اړوند نویو مقرراتو په وړاندې شاوخوا ۴۰ تر ۵۰ تنه معترضین یې راټول کړل او په دې هکله څلور پرېکړه لیکونه لاسلیک او تصویب شول. له همغه لومړیو وختونو د «اخلاقي ځواک» اړوند ډلې د فعالینو او د «فزيکي زور» اړوند ډلې ترمنځ فکري او نظري اختلافات موجود و، چې اخلاقي ځواک د سوله ییز او دیموکراتیک ځواک څخه ملاتړ کاوه. همدارنګه یو د یادې ناستې یو شمېر ګډونوالو داسې وړاندیز  وکړ، چې کان کیندونکي د دوهم بریدمن د معاون په وړاندې د بې احترامۍ په توګه د یو شځینه پاپوش یا پا پر پوش په توګه ګڼل کېږي. دا هغه لومړنۍ ناسته وه، چې د ټولو ښارونو د معدني ښارګټو په هره برخه کې د مستعمیرې او ښکېلاک په توګه ولیدل شو.
د سرو زرو لومړنی کمیشنر چې د لاتروب په وسیله ټاکل شوی و، د ۱۸۵۱ ز کال د سمپتمبر میاشتې په نیمایي کې بالارات ته ورسېد. کله چې د دسمبر میاشتې په لومړیو کې داسې اعلان وشو، چې د جوازونو لګښت د میاشتې ۳ پونده زیاتېږي، چې د ۱۸۵۲ ز کال د جنوري میاشتې له لومړۍ نېټې به عملي کېږي، نو له دې سره سم په دې برخه کې ډېرې نارضایتۍ موجودې وې. په بالارات کې یو شمېر کان کیندونکي دومره ډېر ناراضه او ورخطا شول، چې د وسلو راټولول یې پیل کړل او د دسمبر میاشتې په ۸مه نېټه دې بغاوت او پاڅون د کانونو ضد یو مالیاتي بیرغ سره خپل حرکت او خوځښت ته دوام ورکړ، چې دا بیرغ یې په فارست کریک کې نندارې ته وړاندې شو. د ۱۸۵۱ ز کال د دسمبر میاشتې په ۱۵ نېټه د الکساندر په غره کې د ګریک ځنګل اړوند پراخه ناسته Forest Creek Monster Meeting دایر شوه. د یوریکا د خوځښت او بغاوت لومړنی ډله ییز لاریون او پاڅون د لوړې ډلې اړوند اټکلونو له مخې شاوخوا تر ۲۰،۰۰۰ کان کیندونکي پکې راټول او د کانونو اړوند مالیاتو د لغوه کېدو غوښتنه یې وکړه. دوه ورځې وروسته داسې اعلان وشو، چې لاتروب د کانونو د مالیې په برخه کې پلان شوی سل فیصدي زیاتوالی بېرته سم او راګرځولی دی.
د سرچينې کمښت
د سرچينې کمښت د هغې د بيا ډکېدنې په پرتله د سرچينې تېز مصرف دی. طبيعي سرچينې د نوې کېدو وړ او د نوې کېدو ناوړه سرچينو تر منځ وېشل شوي دي. د سرچينو د ذکر شوې هرې بڼې کارونه بې له دې چې د بيا بشپړېدنې کچه يې په پام کې ونيول شي، د سرچينې کمښت ګڼل کېږي. د يوې سرچينې ارزښت په طبيعت کې د هغې د لاسرسي د وړتيا او د سرچينې د تر لاسه کولو د لګښت يوه مستقيمه پايله ده. هر څومره چې يوه سرچينه زياته کمېږي، په همغه اندازه يې ارزښت زياتېږي. د سرچينې د کمښت بېلابېل ډولونه شته، چې: Aquifer کمښت، د ځنګلونو پرې کول، د فوسيلي سون توکو او منرالونو په موخه کان کېندنه، ککړتيا يا د سرچينو ککړېدل، د slash او سوځېدنې کرنيزې عمليې، د خاورې د توږنې عمل او د سرچينې زيات مصرف او د سرچينو پراخه يا له اړتيا پرته کارونه يې تر ټولو زيات پېژندل شوي ډولونه دي.
د سرچينې کمښت په خورا عام ډول د کرنې، کب نيونې، کان کيندنې، له اوبو نه د ګټې اخيستنې او د فوسيلي سون توکو د مصرف په سرچينه يا حواله کې کارول کېږي. د وحشي ژوو د نفوس کمښت ته defaunation وايي.
اهميت
بېلابېلې ډلې شته چې د کمښت محاسبې په برخه کې لېوالتيا لري. چاپېريال پوهان د کمښت محاسبې په برخه کې د داسې يوې لارې په توګه لېوال دي، چې په وخت سره د طبيعي سرچينو کارول وڅاري، حکومتونه ځواب ويونکي وساتي يا د دوی چاپيريالي حالتونه د بل هېواد له چاپيريالي التونو سره پرتله کړي. اقتصادپوهان پر دې د پوهېدولو په موخه غواړي د سرچېنې کمښت محاسبه کړي، چې په مالي ډول تکيه هېوادونه يا شرکتونه څه ډول نه نوې کېدونکې سرچينې دي، ايا دا ګټه اخيستنه او د سرچينو د کمښت په رڼا کې د نوې کېدلو وړ سرچينو ته د بدلولو مالي نيمګړتياوې ساتل کېدلی شي.
مسئلې
د کمښت محاسبې عملي کول ځکه پېچلي دي، چې لکه د ګاډو، کورونو يا ډوډۍ غوندې د اندازه کولو وړ نه دی. د کار په موخه د کمښت د محاسبې لپاره د طبيعي سرچېنو مناسب واحدونه بايد جوړ شي، نو طبيعي سرچينې د همدې له مخې د مارکېټ اقتصاد کې وده وال يا د ژوندي پاتې کېدو وړ دي. په دې ډول د کولو د هڅې پر مهال بنسټيزې راپورته کېدونکې مسئلې د محاسبې د يوې وړ برخې مشخص کول، د يوه بشپړ ايکوسيستم له ډله یيز طبيعت سره د معاملې د څرنګوالي پرېکړه کول، د ايکوسيستم د سرحدي ليکې انځورول او له يو نه په زياتو ايکوسيستمونو کې د سرچينې د غبرګون پر مهال د ممکنه تکرار د پراخوالي تعريفول دي. ځيني اقتصادپوهان غواړي چې د طبيعت له خوا د چمتو شوو عامه شيانو نه د راپورته کېدونکې ګټې اندازه کول راګډ کړي، مګر په اوسني وخت کې د ارزښت هيڅ مارکېټ شاخصونه نه شته. په نړيواله کچه چاپيريالي اقتصاد د دې وړ نه دی، چې د طبيعي خدمتونو د اندازې واحدونو يو ټولمنلی نظر برابر کړي.
د منرالونو کمښت
منرالونه، د خوړو، کاليو او کور جوړونې په موخه اړين دي. د متحده ايالتونو د ځمکې پېژندنې (جيولوژيکي) سروې څېړنې د نوې کېدو ناوړه سرچينو ،لکه: منرالونو لپاره په ۲۰ پېړۍ کې يوه ګټوره اوږدمهاله دود يا ميلان وموند، چې د اقتصاد د ناسون او ناغذايي برخې ته د اومو موادو دنننۍ د يوه ستر ورته والي ملاتړ وکړي. يوه بېلګه يې د ټوټه شوې تيږې، شګې او وړو ډبرو زيات مصرف دی، چې په ساختمان کې کارول کېږي.
د منرالونو په پراخه کچه کارول په صنعتي اوښتون کې نږدې ۱۷۶۰ ز کال په انګيستان کې پيل شو او له همغه وخته يې په تېزۍ سره وده کړې ده. ټکنالوژيکي پرمختګونو انسانانو ته د ژورې کيندنې اجازه، ټيټو پوړونو او له همغه وخته د معدنې تېږو بېلابېلو ډولونو ته لاسرسی ورکړ. په ريښتيني ډول ټول بنسټيز صنعتي فلزونه (مس، اوسپنه، د المونيم خاوره او داسې نور) او د ځمکې لږ پيداکېدونکي منرالونه، د توليد وتنۍ (output) وخت په وخت له خنډونو سره ځکه مخامخ کېږي، چې عرضه پراخه up-front پانګه اچونې رانغاړي او له همدې امله په تقاضا کې تېزې زياتونې ته د ځواب وينې په برخه کې بطي ده.
د ځينو له خوا توليد ته ننوتونکي اټکل شوو منرالونو کمښت، د راتلونکو ۲۰ کلونو په جريان کې:
د ځينو له خوا توليد ته ننوتونکي اټکل شوو منرالونو کمښت د شته پېړۍ په جريان کې:
ياد اټکلونه کېدای شي د نوو کشفياتو او په نمونه يي ډول د منرالي سرچينو او منرالي زېرمو په اړه د لاسرسي وړ ناسم تعبير شوو نمونه يي معلوماتو کولو له امله بدلون وکړي.
تېل
د تېلو لوړ ټکی يا (Peak) هغه دوره ده، چې د نړيوال نفتي رااېستنې تر ټولو لوړه کچه ورته په کې رسېږي او وروسته به ورنه د توليد کچه يو اوږد مهاله کمښت وازمايي. د ۲۰۰۵ ز د هرش راپور (Hirsch report) دې پايلې ته ورسېد، چې له زياتېدونکي تقاضا سره ګډه لږه شوې عرضه به په اغېزناک ډول له نفتو نه د تر لاسه شوو توليداتو نړيوالې بيې لوړې کړي او له ډلې يې زيات اغېزناک به یې د لېږد رالېږد لپاره د مايع سون توکو د لاسرسي وړتيا او بيه وي.
د (Hirsch report) راپور، چې د متحده ايالتونو د انرژي څانګې له خوا يې مالي ملاتړ شوی و، دې پايلې ته ورسېد چې: «د نړۍ د تېلو توليد لوړ ټکي ته رسېدل متحده ايالتونه او نړۍ د بې مخينې خطر مديريتي ستونزې سره مخامخ کوي. همدا چې د تېلو توليد لوړ ټکي ته ورسېږي، د اوبلنو تېلو بيې او د بيو بدلېدنه به په ناڅاپي ډول زياته شي او د وخت له مخې د کمښت پرته به ټولنيز، اقتصادي او سياسي لګښتونه بې مخينې وي. د ژوند يا دوام وړ کمښت اختيارونه د عرضې او تقاضا دواړو اړخونو په اړه شته، مګر د بنسټيزې اغېزې د لرلو په موخه بايد دوی د لوړ ټکي ته د رسېدنې په پرمختګ کې د يوې لسيزې نه زيات نوي رامنځته شوي وي.
د ځنګلونو پرې کول
د ځنګلونو پرې کول په يوه ځنګلي سيمه کې د ونو او نباتاتو د پرې کولو يا سوځولو په واسطه د ځنګلونو له منځه وړل دي. د ځنګلونو د پرې کولو د يوې پايلې په توګه نږدې نيمايي هغه ځنګلونه چې يو ځل يې ځمکه پوښلې ده، ويجاړ شوي دي. دا د زياتو بېلابېلو دليلونو له امله پېښېږي او پر اتموسفير او په ځنګل يا يې د شاوخوا ځمکې پر کيفيت باندې ګڼې منفي پايلې لري.
په متحده ایالاتو کې د يهود‌دوښمنۍ تاریخچه
په پخوانۍ امریکا کې د یهوددوښمنۍ د پراختيا په اړه او دا چې امریکايي یهوددوښمني څه ډول له خپلې اروپايي سیالې سره په ټکر کې ده د تاریخ پوهانو تر منځ بېلابېلې نظریې شته دي. د یهودي ژوند لومړنیو زده‌کوونکو په متحده ایالاتو کې د یهوددوښمنۍ حضور تر ټولو لږ کچې ته راټيټ کړ، هغوی دا یوه وروسته پاتې او بېګانه پدېده بلله چې د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې يې په متحده ایالاتو کې ظهور وکړ. که څه هم په دې وروستیو کې څېړونکو ادعا کړې چې د امریکا د یهودیانو په تاریخ کې هېڅ یوه دوره هم له یهوددوښمنۍ څخه خالي نه وه. د امریکا د تاریخ په بېلابېلو دورو کې د یهوددوښمنۍ د ارزښت په اړه بحث لا تر اوسه هم دوام لري.
د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې له یهودایانو سره توپيریز چلند وشو او په ځینو برخو کې له کارکولو څخه منع شول، د ځينو املاکو له کرایه کولو یا مالکیت څخه منع شول، په ټولنیزو کلپونو کې يې غړي نه منل کېدل، له تفریحي سیمو څخه منع شول او د ونډې پر اساس په کالجونو کې له نوم‌لیکنې څخه هم منع شول. یهوددوښمني د دوو جګړو په بهیر کې په ۱۹۲۰ لسیزه کې د کو کلوکس کلان له راڅرګندېدو سره خپل اعظمي حد ته ورسېده، د ډيېربورن انېډېپېنډينت اونیزې د یهوددوښمنۍ انتشارات او د کوکلېن د پلار له خوا پاروونکې راډیويي ويناوې د ۱۹۳۰ لسیزې په وروستیو کې ډېرې شوې.
تر دویمې نړيوالې جګړې او هلوکاسټ (د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د یهودیانو ټول‌وژنه، ژباړن) وروسته په متحده ایالاتو کې د یهودیت ضد احساسات د پام‌وړ راکم شول. که څه هم په وروستیو کلونو کې له یهوددوښمنۍ سره د کرکې د جرمنو شمېر لوړ شوی.
استعماري دور
د ۱۷مې پېړۍ په منځنۍ برخه کې پيټر سټویووسانت د نوي هالنډ د ټولې هالنډی مستعمرې وروستی مدیر په امریکا کې د سمې شوې کلیسا د موقعیت د خوندیتوب په لټه کې و او نورو فرقو لکه کاتولیکانو او لوتریانو ته یې د کلیسا د تنظیمولو د حق له ورکولو څخه ډه‌ډه کوله. هغه همدارنګه یهودیان «مکار»، «ډېر بې مينې» او د « مسیح په نوم کفرویونکي او له کرکې څخه ډک دوښمنان» یاد کړل. تر دې مخکې د فلېشېنګ هالنډي ښارګوټي اوسېدنکو اعلام کړی و چې د «مينې، سولې او خپلواکۍ» په قانون کې «یهودیان، ترکان او مصریان» شاملېږي.
نولسمه پېړۍ
د پيټر نايټ په وینا، متحده ایالاتو د ۱۸مې او ۱۹مې پېړۍ په ډېره برخه کې په ندرت د یهوددوښمنۍ ګامونه تجربه کړل چې په اروپا کې په ورته دوره کې ځايي وو.
کورنۍ جګړه
ستر جنرال اولیسس اېس. ګرانټ د دغو احساساتو تر اغیز لاندې راغی او په لویديځه ټېنسی کې يې ترخپل کنترول لاندې سیمو کې د یهودیانو د اخراج پر بنسټ ۱۱مه شمېره عمومي فرمان صادر کړ:  "یهودیان د هغې ډلې په توګه چې د ماليې وزارت له خوا تعین شوي ټول سوداګریز مقررات او همدارنګه د وزارت‌خونې له خوا تعین شوي فرمانونه تر پښو لاندې کوي، په دې توګه ... د ۲۴ ساعتونو په بهیر کې د دغې فرمان له ترلاسه کولو وروسته اخراجیږي."ګرانټ وروسته امر وکړ چې «هېڅ یهودي ته پر سړک د سویل په لور د سفر اجازه ورنه کړل شي.» د هغه مرستیال ډګروال جان وي. ډبوایس امر وکړ چې «د پنبې ټول محتکران، یهودیان او ټول ولګر چې د صادقانه ملاتړ هېڅ کومه وسیله نه لري» باید سیمه پرېږدي. اسرائیل‌يان باید په ځانګړي ډول لرې وساتل شي... دوی لکه نه زغمونکې بلاوې داسې دي.
دا امر په چټکتیا سره د ولسمشر ابراهام لېنکېن له خوا لغوه شو، خو تر هغه مهال نه چې په ځينو ښارونو کې پلی شو. د جروم چنز په وینا د ګرانټ فرمان د لېنکن له خوا اساساً د فېدرال دولت پر وړاندې د «اساسي قانون د محدودیت له امله و... چې هره ډله یې د ځانګړي چلند لپاره ټاکله.‌» چنز د یولسمې شمېرې فرمان د متحده ایالاتو په تاریخ کې بې جوړي یادوي ځکه دا د امریکا د دولت یهوددوښنۍ یوزاینی ښکاره ګام و.
له ختيځې اروپا څخه مهاجرت
د ۱۸۸۱ او ۱۹۲۰ کلونو تر منځ نږدې درې میلیونه اشکانزي یهودیان له ختيځې اروپا څخه امریکا ته کډوال شول، چې ډېری يې له ټول‌وژنې او سختو اقتصادي شرایطو څخه چې هغه مهال د ختیځې اروپا په ډېری سیمو کې پراخ وو، تښتېدلي وو. د روسیې په امپراتورۍ کې ټول وژنې له ۱۸۸۱ کال څخه وروسته د یهودي مهاجرانو څپه راوپاروله. یهودیان د ختيځې او سویلي اروپا له ډېری مهاجرانو سره د هېواد مخ پر ودې کارخونو او معدنونوته د کار لپاره راغلل. ډېری امریکایان پر دغو یهود مهاجرانو بې باوره وو.
د ۱۹۰۰ او ۱۹۲۴ کلونو تر منځ نږدې  ۱.۷۵ میلیونه یهودیانو د امریکا سواحلو ته مهاجرت وکړ چې ډېری يې له ختیځې اروپا څخه وو. حال دا چې تر ۱۹۰۰ کال مخکې په امریکا کې د یهودو ټول شمېر د نفوس یو سلنه برخه هم نه جوړوله، په ۱۹۳۰ کال کې یهودیانو نږدې د نفوس  ۳.۵ سلنه برخه جوړوله. د یهودیانو دغه ډراماتیک/ننداریز زیاتوالي د ځينې یهودیانو له بره خوځښت سره، د يهوددوښمنۍ په راژوندي کولو کې مرسته وکړه.
دا چې د اروپا مهاجرت د متحده ایالاتو د یهودیانو پر نفوس ورزیات شو، هلته د یهودیانو پر وړاندې بېل احساس رامنځته شو. جروم چنز دا انځور له هغه واقعیت سره تړي چې یهودیان د دندو پر کوچنۍ برخه کې متمرکز وو: هغوی زیاتره د جامو تولیدوونکي، دوکانداران او د لویو پلورنځيو څښتنان وو. هغه څرګندونه کوي چې په اصطلاح جرمني یهودیانو (چې په حقیقت کې یوازې المانیان نه وو بلکې له اتریش-هنګرۍ او ګڼو نورو هېوادونو څخه هم راغلي وو) ځانونه په زیاتېدونکي ډول د پراخ ټولنیز یهودیت ضد له خوا چې په شلمه پېړۍ کې برلاسی شو جلا شوي وموندل او ان تر نن پورې لږ پاتې دی.
پوپولیزم
د نولسمې پېړۍ په منځنۍ برخه کې، یو شمېر الماني یهودي مهاجرانو د بانکدارۍ او پانګونې شرکتونه رامنځته کړل چې وروسته د صنعت په اصلي پایه بدل شول. په متحده ایالاتو کې وتلي یهودي بانکونه د سوداګریزو په پرتله ډېری د پاګونې بانکونه وو. که څه هم یهودیانو د سوداګریزو بانکونو په سیستم کې لږ رول درلود، خو د یهودي بانکدارانو لکه په اروپا کې د روچېلډ کورنۍ او په نیویارک ښار کې له کوهن، لوئب او همکاران (د بانکدارۍ یوه مؤسسه) شرکت څخه یاکوب شېف پانګونې د یهوددوښمنۍ ادعا د ځينو لپاره د باور وړ کړه.
د دغې ادعا پر بنسټ چې یهودیان د نړۍ پر مالي چارو کنترول لري یو مثال د ۱۸۹۰ لسیزې په بهر کې ماري الېزابېث لیز ده چې د امریکا د کرنې یوه فعاله او د کانزاس اوسېدونکې پوپولیسته ده، هغې تر ډېره روچېلډیان او «بریتانوي بانکداران» د کروندګرو د نارغیو د سرچینې په توګه ملامت بلل.
د مورګان باندز رسوايی پوپولیستي یهوددوښمني د ۱۸۹۶ کال د ولسمشرۍ په ټاکنیزو مبارزو کې دننه کړه. دا رسوا شوه چې ولسمشر ګروور کلیواند د قرضې پاڼې پر سنديکا پلورلې دي چې د جې. پي مورګان او روچېلډیانو کور په کې شاملېدل، د قرضې هغه پاڼې چې سنديکا اوس‌مهال د ګټې لپاره پلورلې پوپولیستانو هغه د خپلو تاريخي لیدلورود ملاتړ لپاره د یو فرصت په توګه وکارولې او استدلال یې وکړ واشنګټن او وال سټرېټ د نړیوالو یهودي بانک خونو په لاس کې وو.
دلنګرکوټ کلا
پــــه کــــــــر ښــــــــه کـــونـکـی:رازمحمد محمدی
ډاکټر لطیف یاد
دلنګرکوټ کلا
(( لنګرکوټ مغولو ساز کړ و
زه په ننګ بیا دافغان شوم
که یو سف وو که مندړ وو
زه دټولو نګهبان شوم))
(ستر خوشحال بابا )
یوسفزيو پښتنو دمغولو پر خلاف له ویاړه ډکې مبارزې کړي دي اومغولو له اکبره بیا تر اورنګه ددوی له لاسه په کراره ورځ نه ده تیره کړې. اورنګزیب په ۱۶۶۹ زیږدیز کا ل کې مهابت خان ته امر وکړ چې دروه یا پښتونخوا سیمې ته دې لاړشي او دیو سفزیو دبریدونو په وړاندې دې یوه پوځي مستحکمه او پیاوړي جنګی کلا جوړه کړي .مهابت خان خوشال خان ته وویل چې مو ږبه تاته یو زریز منصب او دیوسفزیو دقبیلې مشري درکړواوته به زموږ سره مرسته کوي .خوشال خان په ځواب کې ورته وویل چې به تیرو وختونو کې ما له یو سفزیو سره دښمنۍ کړي دی خو اوس دوی زما په کارشول ، زه څنګه کولای شم چې له هغوی سره مخالفت وکړم.خوشال خان مهابت خان ته په ډاګه کړه چې یو سفزي یوه غښتلې او پیاوړې قبیله ده او ددوی سیمه هم لویه سیمه ده او دوی تر خپلې ولکې لاندې راوستل یو ګران او ناشونی کار دی او زه دلنګرکوټ دکلا دجوړولو سره مخالف یمه .ده مهابت خان ته دهغه دپوهاوي لپاره دغه بیت په پارسي ژبه ووایه :
چند کهګل مینمایی بې بقا دیوار را
ګر تو لنګر کوټ خواهی قطع کن دمغار را
دپورتني بیت پښتو ژباړه :
ته ولې دغه کلا او دیوالونه یې جوړوی داکومه ګټه نلري
که ته غواړي چې لنګر کوټ جوړ کړي نوولې په دمغار کې یې نه جوړوي چې دیو سفزیو په سیمه کې ده او هلته ددوی دبریدونو مخه پرې ونیسه.
باید زیاته کړو چې دمغار دیو سفزیو په سیمه کې دیو کلی نوم و.
دلنګرکوټ دکلا تر جوړیدو دمخه دخوشال او مهابت خان سره شمشیرخان ترین هم ناست و و.لکه چې دمخه مو ویل خوشال خان ددغه کلا جوړول نه غوښتل ،خوشمشیرخان ترین دلنګرکوټ دکلا پر جوړولو ټینګار کاوه ، خو مهابت خان دخوشال خان خبره ومنله او دشمشیرخان ترین خبره یې رد کړه ،شمشیر خان ترین ځکه ددغه کلا په جوړولوټینګار کاوه چې تر جوړولو وروسته به یې اورنګزیب دهغې کلا انتظام اومشري ده ته ورکړي .ڼوځکه په دغه وخت کې خوشال خان ،شمشیرخان ترین مخاطب کړ اوورته یې دشعر په ژبه وویل :
دخره خسی کول دی لاس ګنده ، ګریوان پاره
دخوشال خان مطلب داو چې دیو سفزیو سره ډغری وهل او جګړه کول څه اسانه خبره نه ده.مهابت خان چې کله دخوشال خان خبره ومنله نو اورنګزیب ته یې یې یو لیک ورواستاوه چې ددغې کلا دودانولو نیت له سره وباسي ،خو شمشیرخان ترین په پټه اورنګزیب ته بل لیک ولیږه او دهغه نه یې وغوښتل چې ددغه کلا ودانول ضروری کاردی او اورنګزیب هم دشمشیرخان ترین خبره ومنله هماغه و چې مهابت خان دنوموړي کلا دجوړولوکار د۱۶۶۹ زیږدیز کال دمی په میاشت کې پیل کړاو د۱۶۷۰ زیږدیز کال کې یې دودانولو کار بشپړ شو.د دلنګرکوټ کلا د مردان (اوسنۍ ګړهی کپوره ) وه.
د پولينډ تاريخ (۱۹۳۹ – ۱۹۱۸ز کلونه)
د پولينډ د جګړې تاريخ په ۱۹۱۸ ز کال کې د پولينډ د خپلواک دولت له بيا ژوندي کېدلو څخه د شوروي اتحاد له لوري د ختيځ له بريد څخه دوه اونۍ وروسته، د دويمې نړيوالې جګړې په پيل (۱۹۳۹ ز کال ) کې د نازي جرمني له لوري پر پولينډ باندې د لويديځ تر بريد پورې دوره رانغاړي. د دوه نړيوالو جګړو تر منځ د پولينډ د حاکميت دوه لسيزې د Interbellum په نوم پېژندل کېږي.
د جوړښت کاونه (۱۹۲۱ – ۱۹۱۸ز کال)
د پولينډ خپلواکي د Roman Dmowski او Ignacy Paderewski له لوري په پاريس کې په بريالتوب سره متحدينو ته وړاندې شوې وه. د متحده ايالتونو ولسمشر Woodrow Wilson د پولينډ خپلواکي په خپلو څوارلس اصولو کې د جګړې موخه وګڼله او دا موخه د ۱۹۱۸ ز کال په پسرلي کې د متحدينو له لورې ومنل [لاسليک] شوه. پر جرمني باندې د تپل شوې لنډ مهالې روغې د اصولو د برخې په توګه بايد ټول جرمني ځواکونه په پولينډ او نورو نيول شويو سيمو کې ښکته پاتې شوی وی، نو هغه وخت چې جګړه پای ته ورسېده، جرمنيانو Pilsudski ولېږه او تر څار لاندې يې بېرته وارسا ته ولېږه. نوموړي د ۱۹۱۸ ز کال د نومبر پر ۱۱ مه د جرمنيانو له لورې د برابر شوي لاسپوڅي حکومت واک تر لاسه کړ. Ignacy Daszynski په Lubin کې د نومبر له ۶ مې څخه وروسته د لنډمهالی پولینډي حکومت مشري وکړه، مګر Pilsudski په دې برخه کې دروند حيثيت درلود. Daszynski او نورو پولينډي مشرانو د لښکر او هغه څه د مشر په توګه نوموړی وستايه، چې وروسته د پولينډ جمهوريت شو. جرمني اوس مات شو او د لنډ مهالې روغې جوړې [اوربند] له اصولو څخه وروسته يې خپل ځواکونه بېرته ستانه کړل. Jedrzej Moraczewski د ۱۹۱۸ ز کال په نومبر کې لومړی وزير شو او Dmowski د سترې ډلې يا ګوند مشري وکړه.
د پولينډ جمهوريت د خپل پيل له وخته د خپلو پولو د خوندي کولو په موخه يو لړ جګړې وکړې. ملت کليوالي او غريب و. تر ټولو شتمنې سيمې په لويديځ کې وې، چې د پخواني جرمني سيمې وې. صنعتي کول ډېر بطي راغلل او د مرکزي صنعتي سيمې (Central Industrial District) په پرمختګ سره يې د ۱۹۳۰ ز لسيزې په نيمايي کې پرمختګ وکړ.
پولې
د دې دورې زياتره پولينډي مشرانو د پراخ پولينډي دولت جوړول غوښتل. د يادې غوښتنې اړوند يو پلان چې تاريخ يې د پاريس د سولې کنفرانس ته رسېږي، د ختيځ پروس او پولينډ سره د ګمرکونو په يوه اتحاديه کې د Konigsberg په نوم د ځای پر ځای شوي جرمني ښار يو ځای کېدل رانغاړل. په ورته وخت کې د پولينډ او ليتوانيا د ګډو ګډون د پخواني دولت شته پولې موخه نه وې، که څه هم د Roman Dmowski له لوري يې د پرانيستونکي چل او تکتيک په توګه يادونه وشوه. د پولينډ له وېش راهيسې يې زياتره خاوره د روسي سترواکۍ له لورې اداره کېدله او اوسېدونکو يې، لکه: د اوکراين، بېلاروس او بالتيک (ليتوانيا، ليتويا او استونيا) غوندې د خپلو دولتونو د جوړولو هڅه کوله. پولينډي مشر موخه نه لرله، چې ملت د خپلې ۱۷ پېړۍ پولو ته وګرځوي. په دې اړه د پوليندي سياسيونو تر منځ د نظر توپير و، چې د پولينډ په مشرۍ نوی دولت بايد څومره سيمه ولري او څه بڼه بايد غوره کړي. Jozef Pilsudski د ديموکراتيک بڼې ننګه وکړه، د پولينډ په مشرۍ اتحاديې د خپلواکو دولتونو ننګه وکړه، په داسې حال کې چې د ملي ولسواک ګوند (National Democrat Party) په استازيتوب د Endecja خوځښت مشر Roman Dmowski د يو څه نغښتي پولينډ پرېکړه وکړه، چې د توکميزو پولينډيانو يا polonizable سيمو څخه ترکيب شوی وي.
پولینډ او چکوسلواکيا  په سويل لويديځ کې يو له بل سره د پولې شخړو په اړه جګړه وکړه. په خورا بدمرغۍ سره يو پارېدلي جرمني له خپل نوي ختيځ ګاونډي سره د هرې ځمکنۍ له لاسه ورکوونې کينه [رخه] وکړه. د ۱۹۱۸ ز کال د ډسمبر د ۲۷ مې د ستر پولينډ پاڅون (Great Poland Uprising) ستر پولينډ (Great Poland) خپلواک کړ. د ۱۹۱۹ ز کال د Versailles تړون په بالتیک سيمه کې د جرمني او پولينډ تر منځ پولې وټاکلې. د Danzig په نوم بندري ښار چې پولينډي ژبه کې ورته (Gdańsk) وايي، د ډېره کيو جرمنيانو او لږه کيو پولينډيانو په لرلو سره د جرمني يو ازاد ښار اعلان شو او د لسيزو لپاره د شخړې لامل شو. متحد منځګړي د پورتنۍ سليسیا (Upper Silesia) په توکميز ډول ګډ [مخلوط] او د خورا غوښتنې يا لېوالتيا صنعتې او معدني سيمه د جرمني او پولينډ تر منځ ووېشله، چې له مخې يې د يادې سيمې د اوسېدونکو د درې پاڅونونو له لړۍ څخه وروسته په ۱۹۲۲ ز کال کې پولينډ د اندازې له مخې کوچنۍ، مګر زياته صنعتي شوې ختيځه برخه تر لاسه کړه.
له شوروي روسيې سره جګړه
له شورويانو سره نظامي شخړې په ختیځ کې د پولينډ د پولو معلوموونکی ثابت کړ، چې د روسيې د اوښتون او کورنۍ جګړې د ګرځونې [غبرګون] په واسطه د يوه رامنځته شوې بې نظمه صحنه وه. Pilsudski د اوکراين او ليتوانيا په پاتې شونو سره د يوې اتحاديې رامنځته کولو اراده وکړه، په دې ډول يې د “Intermarium” په نوم د مرکزي او ختيځې اروپا اتحاديه يا فدراسيون رامنځته کړ، چې په پولينډي ژبه کې ورته (Międzymorze) وايي او په لفظي ډول د «د سمندرونو تر منځ سيمه» معنا لري. د روسيې د نوي کمونيستي حکومت مشر Lenin پولينډ ته د يو پل فکر وکړ، چې په واسطه به يې کمونيزم له جګړې څخه وروسته د نامنظم جرمني کاري ټولګي ته تېرېږي. ياده مسئله ځکه يو څه نوره هم پېچلې شوه، چې ځينو کړکېچنو سيمو د ۱۸ مې پېړۍ په وروستيو کې د وېش [تجزيې] له وخته بېلابېل اقتصادي او سياسي شهرت درلود، په داسې حال کې چې ځينو يې په لومړني ځای کې په نژادي ډول پولينډي ډېره کي نه درلودل او د Poles له لوري ورته د خپلو تاريخي سيمو په توګه ځکه کتل کېدل، چې دوی پولينډ ته د يو ګڼ نژادي دولت په توګه وکتل. په پای کې خبرې د Pilsudski د Miedzymorze فدراسيون نظريې په له منځه تللو سره پرې شوې او پر ځای يې ځينو جګړو، لکه: د پولينډ او ليتوانيا تر منځ جګړې يا د پولينډ او اوکراين جګړې غوندې د راتلونکو دوه لسيزو لپاره د دې سيمې د پولو په اړه پرېکړه وکړه.
د پولينډ او شوروي جګړه چې په ۱۹۱۹ ز کال کې پيل شوه، د سيمه یيزو جګړو تر ټوله مهمه جګړه وه. Pilsudski لومړی په ۱۹۲۰ ز کال کې پر اوکراين باندې ستر پوځي بريد تر سره کړ او په می مياشت کې پولينډي او اوکرايني ځواکونه کيف (Kiev) ته ورسېدل. يوازې يو څو اونۍ وروسته، که څه هم پولينډي تيري کوونکي د تيري ضد شوروي ځواکونو سره مخامخ شول او پولينډي ځواکونه د سور لښکر له لورې شاتګ ته اړ شول. پولينډ له اوکراين څخه وشړل شو او بېرته د پولينډ زړه [مهمه سيمه] ته لاړ. زياتره څارونکو په دې وخت کې پولينډ د وژل کېدنې او بلشويک کېدنې لپاره څرګند کړ.
د موزامبیق متیکال
متیکال د موزامبیق هیواد د پیسو واحد دی, چې کنټرول یې د یاد هیواد د مرکزي بانک سره دی.
عزت الله ذکي
مخینه
عزت الله ذکي یو مستعد، ماهر، هڅاند او مسلکي افغان شاعر، لیکوال، ژورنالیست، بلاګر، ویکیپیډیا همکار، ویب ماسټر، ګرافیک ډیزاینر، د ټولنیزو رسنیو متخصص، ژباړن او سافټویر انجنیر دی.
ذکي د ۱۳۷۲ هجري لمریز کال د لړم/عقرب پر ۲۵مه، د کندهار ولایت په پنجوايي ولسوالي کي زېږېدلی او تر دې دمه یې د افغان ټولني په همغږۍ کي ژور او رغنده ژورنالیستکي او آدبي رول لوبولی دی.
زده کړي
دیني زده کړي يې د خپل کلي په مسجد جامع کي له ملا امام نه ترلاسه کړي او ورپسې يې خپله تعلیمي دوره په ۱۳۹۰ هجري لمريز کال کي د کندهار ولایت په احمدشاه بابا عالي لېسه کي تکمیل کړې ده.
تحصيلي دوره يې د غازي آمان خان پوهنتون د کمپیوټر پوهني پوهنځي په سافټویر انجنیري څانګه کي بشپړه کړې او په ۱۳۹۸ هجري لمريز کال کي يې په ښه درجه له دغه پوهنتون څخه د لسانس سند په لاس راوړی دی.
هڅي
د نوموړي ډېری آدبي آثار، ګټوري ژباړي، سیاسي، ټولنیزي، کلتوري، انتقادي لیکني او په زړه پوري مطالب د انټرنیټ پرمخ په یوشمېر پښتو ویب پاڼو او ټولنیزو شبکو کي هم خپاره شوي دي.
هغه د ټولنیزو رسنیو کارپوه او ماهر ژباړن دی، چي له انګلیسي او فارسي ژبو څخه پښتو ژبي ته ګټوري ژباړي کوي، کوم چي په ټولنیزو رسنیو او پښتو ویب پاڼو کي هم خپریږي، لوستونکي کولای شي ددغو ګټورو پښتو مطالبو له مینځپانګو او محتوایاتو څخه د انټرنيټ په مټ برخمن شي.
سورة هود
سورة هود د قرآن ۱۱ مه سوره ده.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
۱۵۸ (عدد)
۱۵۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۵۷ څخه  مخکي او د ۱۵۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۵۸:
په کلینډر کې
۱۵۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۵۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د بلجیم تاریخ
د بلجیم تاریخ په ۱۸۳۰ز کال کې د عصري دولت له رامنځته کېدو پیل شوی او د هغه له ګاونډیو هېوادونو، لکه: هالنډ، المان، فرانسه او لوګزامبورګ سره تړلی دی. په خپل تاریح کې ډېری وخت، اوسنی بلجیم یا هم د یوې لویې خاورې برخه وه، لکه کارولینجي سترواکۍ، او یا هم په یو شمېر کوچنیو ایالتونو وېشل شوی، چې په هغې ډله کې بربانټ دوچي، د فلانډرز ښار او د لوکزامبورګ ښار شامل دي. بلجیم د خپل ستراتیژیک موقعیت له امله او د هغه هېواد په توګه چې د بېلابېلو کلتورونو تر منځ یې اړیکې ټینګې کړي په خپل تاریخ کې د «اروپا څلور لارې» بلل کیږي. د ډیری لښکرو لپاره چې په خپله خاوره کې جنګیږي، دا د «اروپا د جګړې ډګر» یا «د اروپا ژور ځای» هم بلل کیږي. دا هېواد د یوه اروپایی ملت په توګه چې د لاتیني فرانسوۍ او جرمني هالنډي ژبو تر منځ د ژبې سرحد لري هم د پام وړ دی.
په سیاسي لحاظ دا هیواد یو وخت د مذهب په مسایلو کې قطبي شوی و او په وروستیو لسیزو کې د ژبني توپیر او غیر مساوي اقتصادي پراختیا له امله له نویو اختلافاتو سره مخ شو. دا روان مخالفت د ۱۹۷۰ ز لسیزې راهیسې د پراخو اصلاحاتو لامل شو، د بلجیم پخوانی متحد ایالت یې په فدرالي دولت بدل کړ. اوس په دریو برخو ویشل شوی: په شمال کې فلانډرز (هالنډي خبرې کوي)، په سویل کې والونیا (فرانسوي خبرې کوي) او په منځ کې دوه ژبني بروکسل دی. له المان سره د پولې په اوږدو کې د الماني ژبې ویونکي هم شتون لري چې په ۱۸۱۵ز کال کې د ویانا په کانګرس کې پروشیا ته ورکړل شوي، خو د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په ۱۹۱۹ز کال کې د ورسیلیس تړون وروسته بلجیم ته اضافه شو. الماني ژبه د بلجیم درېیمه رسمي ژبه ده.
مخکینۍ تاریخچه
د بلجیم په خاوره کې د لومړنیو انسانانو فوسیلونه په ۱۸۲۹-۳۰ کې په اینګیس او نورو ځایونو کې کشف شوي، ځینې یې لږ تر لږه ۱۰۰۰۰۰کاله مخکې له میلاد پورې تاریخ لري.
د شمالي اروپا د ډبرو نوې دورې د کرنې لومړنۍ ټیکنالوژي، چې د LBK کلتور په نامه یادېږي، د بلجیم ختیځ ته او په شمال لویدیځ کې سویل ختیځ اروپا ته رسیدلی دی. د ۵۰۰۰ کاله مخکې له میلاد په شاوخوا کې د ختیځ بلجیم په هیسبای سیمه کې د هغې پراختیا ودرېده. د بلجیم LBK د کلیو په شاوخوا کې د دفاعي دیوالونو د کارولو لپاره د پام وړ دی.
د لیمبورګ کولالي او لا هوګویټ کولالي هغه سبکونه دي چې د فرانسې شمال لویدیځ او هالنډ ته سېدلي دي، خو ځینې وختونه استدلال کېږي چې دا ټیکنالوژي د کولالي د ټیکنالوژۍ پایله ده چې د ختیځ بلجیم او شمال ختیځ فرانسې د LBK کرهنیز نفوس څخه هاخوا خپره شوې، او د راټولوونکو ښکاریانو له خوا جوړیږي. د ډبرو د نوې دورې کلتور چې یو څه وروسته پیل شوی چې د والونیا په مرکز کې موندل شوی د تش په نامه «Groupe de Blicquy» دی چې ښايی د LBK کډوالو د یوې برخې استازیتوب وکړي.
د بلجیم انقلاب
د بلجیم انقلاب د ۱۸۳۰ز کال په اګست میاشت کې هغه وخت رامنځته شو، کله چې د بروکسل د La Monnaie په اوپیرا کور کې د اوبر له خوا د La Muette de Portici لاریون کوونکي خلک د وطنپالنې سندرې په ویلو سره سړکونو ته راووتل. په کوڅو کې تاوتریخوالی ډیر ژر پیل شو، او په بروکسل کې ګډوډي واکمنه شوه. لیبرال بورژوازي، چې د مخ پر پراخېدنکي انقلاب په لومړي سر کې و، ، د تاوتریخوالي له امله وېرېدلی و او هالنډ سره د جوړجاړي منلو ته چمتو شو.
د ډیریو دلایلو له امله انقلاب رامنځته شو. په سیاسي کچه، بلجیمیانو احساس وکړ چې د هالنډ په ټاکل شوې ولسي جرګه کې د پام وړ کم استازي لري او د اورنج  له بې شهرته شهزاده، راتلونکی دویم ویلیم چې په بروکسل کې د پاچا لومړي ویلیم استازی و، ناخوښي وو.
د رایې ورکولو حق
په ۱۸۹۳ ز کې حکومت د نارینه وو د عمومي رایې ورکولو وړاندیز رد کړ. د بلجیم کارګرانو ګوند چې په غوسه شوی و عمومي اعتصاب یې وکړ؛ د اپریل تر ۱۷ پورې، د ۵۰۰۰۰ څخه ډیر اعتصاب کوونکو شتون درلود. په ټول هیواد کې د Garde Civique (د ملکي ګارد یا ملیشو) سره تاوتریخوالی رامنځته شو، لکه په مونس کې، چې دلته ډیری برید کوونکي ووژل شوو. تاوتریخوالی زیات شو. حکومت ډیر ژر په شا شو، او د نارینه وو عمومي رایه ورکولو حق یې تصویب کړ، خو د شتمنۍ، تعلیم او عمر پر بنسټ د کثرت رایو په جوړولو سره یې اغیز راکم کړ. کاتولیک محافظه کاران، د ۶۸٪ څوکیو سره، په واک کې پاتې شول، ځکه چې لیبرالان یوازې ۱۳٪ څوکیو ته راټیټ شول او سوسیالیستانو خپله ونډه وساتله.
بیا په ۱۹۰۲ز او ۱۹۱۳ ز کال کې عمومي اعتصابونه وشول چې موخه یې د ټاکنیزو اصلاحاتو تحمیلول او د کثرت رایې ورکولو سیسټم پای ته رسول وو. د ۱۹۱۳ ز کال له اعتصاب وروسته یو کمیسیون رامنځته شو او تمه کیده چې د کثرت رایې لرې کړي - خو پلي کول یې په ۱۹۱۴ز کې په بلجیم د المان د برید له امله وځنډول شو. په ۱۹۱۸ز کال کې، پاچا البرټ د جګړې څخه وروسته «د ملي اتحادیې حکومت» جوړ کړ او د یوه سړي لپاره، یوه رایه نارینه وو ته د عمومي رایې حق ورکړ. د ښځو په رایه ورکولو وروستی بندیز یوازې په ۱۹۴۸ ز کال کې لرې شو.
هنر او کلتور
د ایکسپریشنیزم انځورګرۍ غورځنګ په فلانډرز کې د جیمز اینسور، کانسټنټ پرمیک او لیون سپیلیارټ په څیر د هنرمندانو تر نظر لاندې یوه ځانګړې بڼه وموندله.
د بلجیم سورریالیست هنر د جګړې په دورې کې وده وکړه. د ریني میګریټ لومړني سوریالیست انځورګری د The Lost Jockey په نوم  په ۱۹۲۶ ز کال کې راڅرګنده شوه. پاول ډیلواکس هم په دې ژانر کې خورا اغیزمن انځورګر و.
د ۱۹۳۰ز لسیزې په اوږدو کې په بلجیم کې د مزاحیه یا خنوونکې ټوټې خورا مشهورې شوې. د شلمې پیړۍ یو له خورا مشهور خنوونکې ټوټې څخه، د هیرګ د ټینټین سفرونه په لومړي ځل په ۱۹۲۹ز کې راڅرګند شوو. د خندونکو ټوټو وده هم د مشهور هنري غورځنګ سره یوځای شوه چې بېلګه یې د اډګر پي جیکوبز، جیجي، ویلي وینډرسټین او اندري فرانکین له خوا وړاندې شوې.
۲۰۱۴ ز کال - اوسمهال
د ۲۰۱۴ ز کال فدرالي ټولټاکنې (د سیمه ییزو ټاکنو سره همغږي) د فلاندري ملتپال N-VA لپاره د نورو ټاکنیزو لاسته راوړنو پایله وه، که څه هم اوسنی ایتلاف (د فلاندري او فرانسوي ژبو سوسیال دیموکراتانو، لیبرالانو او مسیحي دیموکراتانو څخه جوړ شوی) په پارلمان او ټولو ټاکنیزو حوزو کې قوي اکثریت مني. د ۲۰۱۴ز کال د جولای په ۲۲، پاچا فیلیپ، چارلس میشل (MR) او کریس پیټرز (CD&V) د نوې فدرالي کابینې د جوړولو د مشري لپاره وټاکل شو چې د فلاندري ګوندونو N-VA، CD&V،Open Vld او فرانسوي ژبو MR څخه جوړه شوې وه، چې د میشل په حکومت کې یې پایله ورکړه. دا لومړی ځل و چې N-VA د فدرالي کابینې برخه وه، په داسې حال کې چې د فرانسوي ژبو اړخ یوازې د MR له خوا استازیتوب کیده، چې په والینیا کې یې د عامه رایو لږه برخه ترلاسه کړې وه.
د ۲۰۱۹ ز کال په مې میاشت کې فدرالي ټولټاکنې د فلانډرز په فلاندري ژبې شمالي سیمه کې د ښي اړخه Vlaams Belang ګوند لویې لاسته راوړنې ترلاسه کړې. د والونیا په جنوبي سیمه کې چې فرانسوي خبرې کوي، سوسیالیستان پیاوړي وو. معتدل فلانډري ملتپال ګوند N-VA په پارلمان کې ترټولو لوی ګوند پاتې شو. د ۲۰۱۹ ز کال د جولای په میاشت کې لومړی وزیر چارلس میشل د اروپايي شورا د رئیس په توګه وټاکل شو. د هغه ځای ناستی سوفي ولیمز د بلجیم لومړۍ ښځینه لومړۍ وزیره وه. هغې د ۲۰۱۹ ز کال له اکتوبر میاشتې راهیسې د سرپرست حکومت مشري کوله. د فلانډر لیبرال ګوند سیاستوال الکساندر ډي کرو د ۲۰۲۰ز کال په اکتوبر میاشت کې نوی لومړی وزیر شو. ګوندونو له ټاکنو ۱۶ میاشتې وروسته پر فدرالي حکومت هوکړه وکړه.
کيلي بروک
کيلي بروک (پيدايښت ٢٣ نومبر ١٩٧٩) يوه برطانوۍ موډل، لوبګره او تلویزیوني خپرونو وړاندي کونکې ده. د کيلي بروک پېژندنه په برطانیه کې د هغې موډلي لپاره کيږي، او په امریکا کې بيا د هغه د رولونو لپاره چي په ن ب س کي يي تر سره کړي دي پيژندل کيږي. هغې د NBC په سيريز ون بيګ هپي او داسې نورو کي کار کړی دی. کيلي وسمهال په برطانیه کي د لندن زړه خپرونه پر مخ وړي.
هغې ته د بدني ښکلا سمبول ويل کېږي او دې ته په ٢٠٠۵م کال کې د دنړۍ د تر ټولو سکسي ښځې نوم ورکړل سو بيا وروسته په ٢٠١۵م کال کې د د ٢٠مي د ١٠٠ ترټولو ښايسته ښځو په لسټ کي هم راغله.
د نوښار پښتو ادبي جرگه
د نوښار پښتو ادبي جرگه په پښتونخوا کې د پښتو لومړنی بشپړه ادبي ټولنه ده چې د پښتو څو تنو خواخوږو اديبانو جوړه کړه د ټولنې د جوړېدلو کال ارواښاد خلیق ۱۹۳۳ زېږيز کال ښودلی خو په يوې بلې لیکنې کې ېې ۱۹۱۳ زېږیز کال هم کښلی. په ۱۹۵۸ زېږیز کال استاد «اجمل خټک» په دې برخه کې د رهبر په يوې گڼه کې له ارواښاد خلیق څخه د دقیقې نېټې په باب غوښتنه وکړه که څه هم هغه وخت دوی څه ونه کښل خو په ۱۹۶۸ زېږیز کال کې ېې په «زه او زما زمانه» کې د ۱۹۲۳ زېږیز کال د اپرېل میاشت ددې جرگې د جوړېدلو نېټه وښوده.
د دې جرگې دندې
٫٫ د نوښار صدر په يوې کافي کې څلور پينځه پښتانه زلميان ناست و د چايو د ورچلېدو خبرې کېدې، خبرو کې خبره راغله چې د دنيا د هرې ژبې د اديبانو، شاعرانو ، بزمونه او انجمنونه شته د خپلې ژبې ترقي او ترویج د ملک يو لوی خدمت گڼلی شي نو د پښتو چې د لکونو ننگيالیو پښتنو مورنۍ ژبه ده د دې ولې داسې بزمونه باید نه وي؟ ٬٬
خیر پرېکړه وشوه چې د پښتوژبې د پرمختگ او بهبود لپاره دې يوه داسې جرگه جوړه شي او د پښتو په هره جُثه کې دې د روح اچولو کوښښ وکړی شي، همدغه وخت د پښتو ادبي جرگې د «نوښهر» وجود ته راغی.
سرچينې
‎
په لبنان کې د بشر حقونه
په لبنان کې د بشر حقونه په لبنان کې د بشری حقونو په حالت دلالت کوي، چې په ۲۰۰۴ ز کال کې د نړۍ په معيارونو برابر ګڼل شوي وو. داسی ويل کېږي چې پر ځينو کسانو د مجرمانو او ترهګرو ادعا کېږي او دوی له تور پرته د لنډی او اوږدې مودی لپاره په زندان کې ساتل کېږي. اتباعو ته د بیان او د مطبوعاتو آزادي د دې هېواد د قوانینو له لارې، چې د هر وګړی د آزادۍ ساتنه كوي تامینېږی. هغه فلسطنيان چې په لبنان کې ژوند  کوي، په پراخه کچه له اساسي مدني حقونو څخه بی برخي دي. دوی د کور يا د ځمکې څښتنان نه شی کېدای او دوی د وکالت، انجینري او ډاکټرۍ موقف ته نه شي رسېدلی، خو د لبنان حکومت د دندو پر وړاندی يو څه محدوديتونه راکم کړي او د دي موضوع لپاره يې د خبرو اترو ملي کمېټه رامنځته کړې ده. د عربو پسرلي په دوران کې، لبنان لوی لاريونونه او فرقه یيز تاوتريخوالی تجربه کړ، خو د هغه ډول پراخو سياسی ګډوډيو مخه يې ونيوله، لکه څنګه چې د عربي نړۍ  په ډېرو نورو برخو کې ولیدل شوې. د ۲۰۱۵ ز کال د جنوری په مياشت کې د اقتصادي ځيرکتيا بنسټ له لوری يو راپور خپور شو، چې د ۲۰۱۴ ز کال د ديموکراسی په شاخص کې لبنان د منځني ختيځ د هېوادونو په منځ کې دويم مقام او د نړۍ د ۱۶۷ هېوادونو په منځ کې یې ۹۸ مقام ترلاسه کړی و. دا راپور، هېوادونه د ټاکنيزو پروسو، د وګړو او احزابو ګډون، حکومتی کړو وړو، سياسی ګوندونو، سياسی کلتورونو او د بنسټيزو ازاديو پر بنسټ ډلبندي کوي. چارلس ماليک په ملګرو ملتونو کې د لبنان سفير، د بشر د حقونو د نړيوالې اعلامیې په طرحه کې برخه واخسته، چې بيا لبنان په ۱۹۴۸ ز کال کې دا اعلاميه ومنله.
شکنجه (ربړونه)
ځیني داسي راپورنه شته چې، امنيتي ځواکونه له بنديانو څخه ناوړه ګټه اخلي او په ځنيو حالاتو کې له شنکجې (ربړونۍ) کاراخلي. حکومت دا مني چې له زور زياتي نه ناوړه ګټه اخستنه، چې معمولاً د لومړنيو څېړنو په ترڅ کې چې د پوليسو په حوزو او پوځی مرکزونو کې په لاره اچول کېږي پېښېږی، چې هلته له تورنو کسانو څېړنې د مدافع وکيل نه پرته سرته رسېږي. دا ډول ناوړه ګټې اخستنی د قوانينو له شتون سره سره پېښېږي، چې ان قاضيان د هغو اقرارونو له قبلولو منع کوي، چې د زور او فشار په پايله کې اخستل شوی وي. د ربړونو ډولونه د راپور پر بنسټ، د وهلو ټکولو او د تورن کس لاسونه شاته تړلو ته شاملېږي. ځینې زندانيان وهل او ټکول شوي، زولانه شوي، سترګې پری تړل شوې او په زور سره دې ته اړ شوي چې،  پړمخی پر ځمکه وغځېږی. يوکس په توقيف کې مړ شو. سیمه ییزو خبریالانو او د بشر حقونو ټولنو ته د يارزی زندان چې د دفاع وزارت له لوري څارل کېږي، د لاسرسي اجازه ور نه کړل شوه. يو فرانسوی په دې زندان کې، د هغو ربړونو د ډولونو چې ترې ګټه اخستل کېږي، راپور ورکوی.
د بښنې نړيوالې ټولنې، د ۲۰۱۵-۲۰۱۶ ز د کلني راپور پر بنسټ ډېر لبنانيان د توقيف په دوران کې له ربړولو سره مخامخ شوي دي.
د جون په مياشت کې د روميح (Roumieh) د زندان پنځه افسران، وروسته له هغی د زندانيانو پر وړاندی د زور زياتی نه په ګټه اخستنه باندې تورن شول، چې دوه ويډيوګانې یې په رسنيو کې خپري شوې، چې په کې د داخلي امنيت ځواکونه په داسې حال کې ښودل کېږي، چې زندانيان وهي او ډبوي.
د بښنې نړيوالې ټولنې ادعا کړې، چې لبنان د شکنجې څخه د څار د يوې ملي ادارې په تأسيس کې پاتې راغلی، که څه هم په ۲۰۰۰ ز کال کې يې په خپله خوښه  د ملګرو ملتونو د شنکجې ضد کنوانسيون منلی دی.
سياسي حبس
سوري ځواکونو په لبنان کې سياسی مخالفين پرته له کوم تور څخه د لنډی او اوږدې مودې لپاره تر ۲۰۰۵ ز کاله بنديان کړل. وروسته له دې چې په ۲۰۰۵ ز کال کې له لبنان څخه د سوريې ځواکونه بهر شول، د سوريې د حکومت د هېڅ اعتراض کوونکي د نيولو راپور ورنه کړل شو. په داسی حال کې چې، د سوريې طرفداره امنيتی جنرالان ونيول شول.
د بېلګی په ډول: پخوانۍ جنرال جميل سعيد، بريد جنرال مصطفی حمدان، تورن جنرال علی هاج او بريد جنرال رايموند اذر د ۲۰۰۵ ز کال د اګست په مياشت کې د جرمني څارنوال ډيټلی ميهلیز په غوښتنه ونيول شول، هغه د ملګرو ملتونو له خوا د رفيق الحريری د ترور په اړه له مهمو سوري او لبناني شخصتونو څخه د لومړنیو څېړونو د تحقيق مشری کوله.
د دی څلورو جنرالانو پر وړاندې هېڅ تور ونه لګول شو، په وروستي  پړاو کې د دوی هېڅ اعتراف نه وو تکرار شوی او دا څلور جنرالان هېڅکله محکمی ته را نه وستل شول. بياهم، تقريباً دا څلور کاله کېږي، چې په زندان کې دي. د بشرحقونو ځنيو نړيوالو ټولونو د دوی بنديانول، د استبداد په بڼه په ګوته کړي. د ۲۰۰۹ ز کال د اپريل مياشتې په ۲۹ مه نېټه د څارنوال ډانيل بليمير د غوښتنی په تعقيب دا څلور تورن کسان، چې د  څېړنو پر محال نيول شوي وو، د دوی پر ضد د باوري شواهدو د نه شتون له امله، د محکمی د امر پر بنسټ سملاسي پرته له قيد او شرط نه آزاد کړل شول.
د بيان آزادی پر وړاندې محدويتونه
له هغه وخت نه چې د ۲۰۰۵ ز کال د اپريل په مياشت کې ۲۵ زره سوريايې ځواکونو له لبنان څخه په شاتګ وکړ، هلته ډېر لوی پرمختګونه وشول، چې د غرب له خوا د سور انقلاب په نوم ياد کړل شو. که څه هم، نامتو ژونالیستان او سياسی څېرې به د سوریایي تروريستانو له خو،ا د سختو ترورونو او موټر بم بريدونو هدف ګرځول کېدل.
والتز وت بشير يو اسرائيلی فلم دی، چې د اسرائیلی پوځ پرهغو چلندونو باندې، چې د لبنان ۱۹۸۲ ز کال جکړه کي ترسره شوې وي، نيوکي و کړې او منع وګرځول شو. که څه هم، دا فلم د هغو فلسطينانو په منځ کې چې په لبنان کې ژوند کوي، ډېر مشهور دی او هغوی د دې فلم کاپیاني په قاچاقی ډول پيری. نور فلمونه هم منع شوي، د بېلګی په ډول: د "Schindler's List" فلم، چې يهودی همدردۍ ته پياوړتيا ورکوی، هغه قبول شوی درېځ، چې په حقيقت کې لبنان په رسمی توګه له اسرائيلو سره په جګړ کې پاتي کوی. نورفلمونه او کتابونه هم دين ته د سپکاوی په تور منع  شوي، لکه: څنګه چې په قوانينو کې دينونو ته سپکاوی په سخت ډول منع شوی او د هرکس د دا ډول سپکاويو ساتنه کوی، د بېلګی په ډول: د ډا وينسی قانون "The Da Vinci Code"  او د شيطانی اياتونه، هغه کتابونه دي چې منع ګرځول شوي، که څه اوس هم په ډېرۍ کتاب پلورنځيو کې پيدا کېږي.
د ۲۰۱۵ ز د کال د سپټمبر د مياشتی په ۱۶ نېټه د لبنان امنيتی ځواکونو له لوری د هغو لاريون کوونکو د خورلو پر وړاندې له ډېر زور زياتی نه کار واخستل شو، چې د پراخ ادرای فساد شتون او د خرابو عامه خدمتونو په مقابل کې يې لاريون کړی وو. دا اعتراضونه، په بيروت کې د لبنان مرکزي پارلمان تر څنګ وشول. دلبنان د بلوا ضد پوليسو د دی لاريون کوونکو پر وړاندی له اوښکی بهوونکې او ربړی مرمۍ نه کار واخست او له ۳۰ ډېر اعتراض کوونکي يې ونيول، چې دا ټول بيا په راوروسته ورځو کې له بند نه آزاد شول. د دوو ورځو په موده کې، له ۱۷۵ څخه ډېر اعتراض کوونکي ټپيان شول او په څو ژونالستانو او انځور اخستونکو باندی حملی وشوي. د ۲۰۲۰ز کال د اګست په ۱۱ مستند راپورونه ورکړل شول، چې لبنانی امنيتي ځواکونو، په ملکی جامو کې د ځينو ناپيژاندو کسانو له لوری پر بی وسلې اعتراض کوونکو باندۍ برید وشو، چې په تعقيب يې د اګست په ۴ مه يوه لويه چاودنه وشوه. اوښکۍ بهوونکې ګاز، ربړی مرمي، ټيل ماټیل او ساچمه لرونکې مرمۍ د اعتراض کوونکو د ګڼې ګوڼی پر لور په بی پروا ډول ويشتل کېدي، چې د اعتراضونو په دوران کې د اګست په ۸ له ۲۳۰ ډېر کسان  ټپيان شول.
د کډوالو کارګرو نه ناوړه ګټه اخستنه او تبعيض
په لبنان کې له کورنیو کارکوونکو نه ناوړه ګټه اخستنه کېږي، په ځانګړی توګه له هغو ښځو چې د ۲۰ او ۳۰ کلونو عمرونو تر منځ د ايتوپيا، سريلانکا او د فليپينی کار کوونکو څخه دي، چې د کار ګرو د حقونو نړيواله پاملرنه يې ځانته جلب کړې ده. دوی ډېرۍ وختونه دې ته اړ کېږي، چې ډېر ساعتونه کار وکړی، تری ناوړه ګټه اخستل کېږي او دوی ته ورځ مزدوري نه ورکول کېږي. د ښځينه خدمتګارانو يوی ډله یيزی ځان وژنی، چې  د ۲۰۰۹ ز کال د دسمبر له مياشتې څخه يو څو اونۍ دمخه خپل ځانونه په اعدامولو يا له بالکونونو څخه په غورځولولو ووژل، چې دې کار له سی ان ان لا تایمز له لارې نړيواله پاملرنه یې ځانته جلب کړه او ان د دې لامل شو، چې يو انټرنټی مخ ( بلاګ ) ورته جوړ شي، چې د ويسام په نوم يې یاد کړه، ترڅو په لبنان کې ناوړه ګټه اخستنه رسوا کړي.
شمالي قطبي سمندر
شمالي قطبي سمندر (شمالي منجمد سمندر) یاهم (شمال منجمد سمندر) د نړی د هغو سمندرونو څخه دی چی په شمالي قطب کی د امریکا، آسیا او اروپا په منځ کی پروت دی. مساحت یی ۱۴ میلیونه کیلومتره مربع دی چی اوسطی ژوروالی یی ۱۳۲۸ متره رېسیدلی سی. د سمندر سطح د یخ په واسطه پوښل شوی دی. مگر په اوس وخت کی د سمندر د یخ دغه پوښ د مځکې د کرې د تدویجی گرموالی په سبب کم شوی دی. د دغه سمندر په ژورو کی بیلا بیل تر اوبو لاندی بحری حیوانات شته. د سمندر په اوبو کی په څانگړی ډول نهنگان او سمندری نولی ژوند کوي. په ۱۹۵۸ کال کی امریکایی اټمی محت بحری بیړۍ (اوبتل) لمړی ځل د یخ تر پوښ لاندی ولامبل او د شمال تر قطب پورې ورسېده. د سړی جگړې په وجت کی شوروی اتحاد او امریکا د شمالی سمندر اوبو تحقیق کول او خپل اوبتلونه شمالی سمندر ته ولېږل. په ۹۰ کلنو کی په دی سمندر کی د گاز او نفت ‌ذخیرې کشف شوې.
د شمالي قطب سمندر د نړۍ د پينځو سترو سمندرونو له ډلې تر ټولو کوچنی او رغی يا سطحي سمندر دی. دا سمندر نږدې ۱۴۰۶۰۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۴۳۰۰۰۰ ميل مربع) سيمه پوښي او د ټولو سمندرونو د تر ټولو سوړ سمندر په توګه هم پېژندل کېږي. د اوبو نقشه کولو نړیوال سازمان (International Hydrographic Organization IHO) يې د يوه سمندر په توګه په رسميت پېژني، که څه هم ځيني سمندرکښونکې ورته د شمالي قطب مديترانه يي سمندر وايي. ياد سمندر نږدې د اتلانتيک سمندر د يوې خولې (مدخل) په توګه هم تشرېح شوی دی او د ټول رانغاړونکي نړيوال سمندر د بېخي شمالي اړخ په توګه هم ورته کتل کېږی.
د شمالي قطب سمندر د شمالي څنډې په منځ کې د شمالي قطب سيمه راشاملوي او نږدې 60N جنوب ته غځېږي. دا سمندر د يوريشيا او شمالي امريکا له لورې احاطه شوی دی او پولې يې د نقشه کښۍ بڼې تعقيبوي، چې د ارام [سمندر] اړخ ته يې Bering Strait او اتلانتيک [سمندر] لوري ته يې Greenland Scotland پراته دي. د دې سمندر ډېره برخه د ټول کال پر مهال او زياتره وخت د ژمي په موسم کې، په بشپړ ډول د سمندري کنګل په واسطه پوښل شوې ده. د سمندر د سطحې د تودوخې درجه او مالګينتوب په مسوسمي ډول د کنګل د وېلې کېدلو او کنګل کېدلو له امله توپير کوي، مالګينتوب يې په منځني ډول د پينځو سترو سمندرونو په پرتله د ټيټ تبخير، له سيندونو او ويالو څخه ورته په زياته پيمانه د تازه اوبو د ورګډېدلو او د شا او خوا لوړ مالګينتوب لرونکو سمندرونو سره د ټاکلې اړيکې او بانديني بهير له امله تر ټولو ټيټ دی. د اوړي په موده کې د کنګل سره ننه ايستل [وېلي کېدل] ٪۵۰ بيان شوي يا رانقل شوي دي. د متحده ايالتونو د واورې او کنګل معلوماتو ملي مرکز (US National Snow and Ice Date Center: NSIDC) د شمالي قطب سمندر د کنګل پوښښ د ورځني ثبت چمتو کولو او يوې منځنۍ دورې او تېرو معلومو کلونو سره په پرتلنې د وېلې کېدو اندازې معلومولو په موخه کې د سپوږمکۍ معلوماتو څخه ګټه اخلي، چې د سمندري کنګل په پراخوالي کې يو پرله پسې کمښت ښيي. د ۲۰۱۲ ز کال په سپټمبر کې د شمالي قطب د کنګل پراخوالی د تر ټولو لږې کچې يو نوي ثبت (ريکارډ) ته ورسېد. د (۱۹۷۹ – ۲۰۰۰ز کال ) له منځني پراخوالي سره په پرتلنې، د سمندر کنګل ٪۴۹ کوچنی يا کم شوی و.
شمالي امريکا
د شمالي امريکا په قطبي سيمه کې انساني استوګنه لږ تر لږه ۱۷۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰۰ کلونو پخوا يعنې د Wisconsin کنګل کېدنې مهال ته رسېږي. په دې وخت کې د سمندر کچو ښکته راتللو خلکو ته لاره هواره کړه، چې د Bering ځمکني پل څخه تېر شي. ياد پل سايبريا له شمال لويديځي شمالي امريکا (الاسکا) سره يو خای کړې ده، چې د امريکا مېشتېدنې ته يې لاره لارښوونه کوي.
لومړنيو لرغونو Eskimo ډلو له Dorset څخه وړاندې (۸۵۰- ۳۲۰۰ ق م)، د Greenland سققاق (Saqqaq) کلتور(له ميلاد څخه مخکې ۲۵۰۰-۸۰۰)، د شمال لويديځې کاناډا او ګرينلېنډ (Greenland) د لومړۍ خپلواکۍ او دويمې خپلواکۍ (c. 2400–1800 BC او c. 800–1 BC) کلتورونه او د Labrador او Nunavik ګروسواټر (Groswater) رانغاړي. د Dorset کلتور له ميلاد څخه د مخکې ۵۰۰ او ۱۵۰۰ ميلادي کالونو تر منځ د شمالي قطب په شمالي امريکا کې خپور شو. Dorset په شمالي قطب کې د Thule، چې د معاصر Inuit نيکونه وو، د اوسمهال الاسکا له لويديځې کډوالۍ څخه مخکې د Paleo-Eskimo تر ټولو وروستی ستر کلتور و.
اروپا
د شمالي قطب سيمې د اروپايي تاريخ د ډېرې مودې لپاره په پراخه ډول ناڅرګندې او جغرافيه يې اټکلي پاتې شوه. د Massilia سيمې Pytheas د شمال پر لور د Eschate Thule په نوم ځمکې ته له ميلاد څخه ۳۲۵ کلونه پخوا د يو يون دليل ثبت کړی دی، چې لمر په کې په ورځني ډول يوازې د درې ساعتونو لپاره ښکته کېږي او د اوبو پر ځای په کې يوه داسې کنګل شوې ماده وه، چې نه پرې څوک پلی ګرځېدلی شو او نه يې بېړۍ واني پرې کولی شوه. نوموړي کېدای شي د بې پايه سمندر کنګل تشرېح کاوه، چې اوس ورته growlers [غرغر کوونکي] يا “bergy bits” وايي. د نوموړي Thule کېدای شي ناروې وه، که څه هم د Faroe ټاپوګان يا Shetland هم وړانديز شوي دي.
لرغوني نقشه کښونکي ډاډمن نه وو، چې ايا د شمالي قطب شا او خوا سيمه د ځمکې (لکه د Johannes Ruysch د ۱۵۰۷ ز کال نقشه يا د Gerardus Mercator د ۱۵۹۵ ز کال نقشه) يا اوبه (لکه: د Martin Waldseemuller د ۱۵۰۷ ز نړۍ نقشې سره) په توګه رسم کړي. Cathay ته د يوې شمالي لارې، د شمالي سمندر يونلور (Northern Sea Route) يا د شمال ختيځ لارې لپاره د اروپايي سوداګرو توده هيله د اوبو اسانه بريالي کېدلو سبب شول او په ۱۷۲۳ ز کې ځينو نقشه جوړوونکو، لکه: Johann Homann د خپلو نقشو په شمالي څنډو کې يوې پراخه «Oceanus Septentrionalis» ته بڼه ورکړه.
د شمالي قطب کړۍ (Arctic Circle) تر شا د زياتې اغېزې يا نفوذ کولو په موخه په ياده زمانه کې يو څو ګړنديتوبونو يوازې کوچني ټاپوګانو، لکه: Novaya Zemlya (۱۱ پېړۍ) او Sitzbergen (۱۵۹۶زکال ) زيات کړل. که څه هم دا چې دوی ډېری وختونه د نقلي کنګل په واسطه رانغاړل شوي وو، شمالي بريدونه يې ډېر روښانه نه وو. د هوانوردۍ نقشو جوړونکو چې د ځينو خورا خيالي نقشه کښونکو په پرتله يو څه محافظه کار وو؛ په کې د نقشه شوې معلومه ساحلي ليکې په يوازې ماټو شويو ټوټو سره، د يادې سيمې د تشې يا خالي پرېښودلو هڅه وکړه.
۱۹ پېړۍ
په دې اړه د پوهې کمښت چې څه شي شمال د کنګل بدلېدونکی خنډ جوړ کړ، يو شمېر اټکلونه راپورته کړل. په انګليستان او نورو اروپايي ټولنو کې د «خلاص قطبي سمندر» افسانه ثابته وه. John Barrow چې د اوږدې مودې لپاره د بریتانيې د سمندري قوماندانۍ مرکز دويم منشي پاتې شوی دی، د دې په څېړنه کې له ۱۸۱۸ ز کال څخه تر ۱۸۴۵ ز کال پورې د يادې سيمې راسپړنې ته پرمختګ ورکړ.
په متحده ايالتونو کې په ۱۸۵۰ ز او ۱۸۶۰ ز لسيزو کې دوو څېړونکو Elisha Kane او Isaag Israel Hayes د اوبو د دې تېراېستونکې برخې د لیدلو ادعا وکړه. ان د يادې پېړۍ په بېخي وروستيو کې لوړپوړي چارواکي Matthew Fontaine Maury د «سمندر فزيکي جغرافيه» په سرليک ۱۸۸۳ ز کې خپل درسي کتاب کې د خلاص قطبي سمندر په اړه يوه تشرېح راونغاړله. سره له دې چې ټولو هغو راسپړونکو چې قطب ته يې يو څه نږدې يون وکړ، راپور ورکړ چې د قطبي کنګل سرپوښ بشپړ ډبل دی او ټول کال ټينګېږي؟
شلمه پېړۍ
د سمندر پر سطحه لومړنۍ تېرېدنه په ۱۹۶۹ ز کې د Wally Herbert له لورې په هوايي ملاتړ سره له الاسکا څخه Svalbard ته د يوه سپي ښوېيدونکې دړې کې رهبري شوه؟. د شمالي قطب لومړنی سمندري لېږد په ۱۹۵۸ ز کې د USS nautilus تحت البحري له لوري او لومړنی سطحي سمندري لېږد په ۱۹۷۷ ز کې د کنګل ماتونکي NS Arktika له لوري پېښ شو.
له ۱۹۳۷ ز راهيسې د روسيې او شوروي د بې ارادې اداره شوي کنګل تم ځايونو په پرخه ډول د شمالي قطب سمندر اداره کړی دی. علمي مېشتېدنې پر بې ارادې [نه اداره کېدونکې] کنګل باندې رامنځته شوې وې او د کنګل دړو په واسطه په زرګونو کیلومتره وړل شوې وې.
له ۱۹۵۴ ز راهيسې سوداګريزو هوايي ليکو د شمالي قطب پر سر الوتنې کړې دي.