cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د رياضياتو بنسټونه
د رياضياتو د عنعنوي فلسفې په توګه د اپلاتون مکتب
د اپلاتون د پيروانو د رياضیکي ريښتين پلوۍ (Platonist mathematical realism) دا فلسفه د زياتو رياضيپوهانو په واسطه شريکه شوې ده. دا بحث کېدلی شي، چې د اپلاتون اصالت په يوه ډول د يوې اړينې انګېرنې په توګه دی، چې د هر رياضيکي کار بنسټ جوړوي.
ټولنیزه ستونزه څه شی ده
دا ټولنیزه ستونزه څه شی ده ؟
'''لیکوال : نورالحق ن. څلی'''
'''په ټولنې کې د داسې یوه وضعیت منځته راتګ ته ټولنیزه ستونزه وایي چې د ټولنې پر ډېرو خلکو باندې اغیزه کوي. په بله وینا د ټولنې هغه حالت ته وایي چې لږ تر لږه د ټولنې یوه برخه یې زړه ناغوښتې ( نامطلوب ) وبولي .'''
'''د ټولنیزو ستونزو لاملونه په هغو فکتورونو پورې تړلي دي چې د ټولنې له کنترول څخه وتلي دي ، نو ځکه په دې اړه ګډوډتیا را پیدا کېږي چې څه ښه او څه بد ، یا څه سم او یا څه ناسم دي. د یادولو وړ ده چې یوناڅاپه ستر سیاسي او ټولنیز بدلون ؛ د ټولنې په ارزښتونو ، د ژوند په بڼې ، قوانینو ، دودونو او دستورونو کې یو ناڅاپه د بدلون راتګ ټولنیزې ستونزې زېږوي .'''
کریس ونس
کریس ونس یو بریتانوی سینماګر دی چې په فراری سریال کې د جیمز ویسلر په نوم ډیر پیژندل کیږی.
ونس د بریتانیا په نیوکاسل پوهنتون کې انجینری ویلی او له هغی وروسته په ۲۰۰۳ کال کې له خپلی میرمن سره له واده وروسته استرالیا ته لاړ او په ۲۰۰۷ کال کې دواړه له بل جدا شوه.
ليديانناسونده
ليديانناسونده يو لنډه او  پراخه دره ده، چې په سوالبرد کې موقعیت لري. ددغې درې محدودېنه د Svenskebukta او Bremodden د پیل ټکي (innløpet) لخوا په پاچا ټاپو کي او د Lerneset د پیل ټکي لخوا په Abeløya او Berrøya کې سرته رسېږي.
د شمال اړخ پر لورې يې Erik Eriksenstretet او پر سویلي اړخ يې Barentshavet وجود لري.
دا دره د Nils Johnsens په کښتۍ (slupp) پسې نومول سوئ دئ، ځکه چې د هغه د کښتۍ نوم Sluppen Lydianna وو؛او د ناروېجيانو په نظر همدغې کښتۍ په کال ١٨٧٢ کي د پاچا کارلز سيمه وموندله.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
د يو ملي ارمانجن پيژندنه
لاپه هیواد کې دجمهوریت لومړنۍ واکمني وه' دشپیلۍ اوابشار نغمې غږیدې' دشپانه درمې دسرکښ ګړینګي به خوبولي په ناز و ادا' سوز و ګداز را ویښول' ګیډۍ ګیډۍ' غاړه غړۍ اوبو به دوجد اوجذب دملکوتي ازانګو په بدرګه دورشو د' راڼه طبعیت اوسمسورو درو دفطرت نیازبین ولسونه؛ دواحد څښتن درګاه ته دسجدې اوشکران سر ایښدوته رابلل.
دانو هغه دور وو چې؛ دهیواد ارمانجن ولسمشر " محمد داوود خان" دشهید غازي امان الله خان دپرمختګ اوتعالي دناتمام او نیمګړي فصل دبشپړاوي دخوبونو تعبیرونه او پلانونه پلي کول او دسوکاله پرځان بسیا افغانستان دروښانه ګاندې چار اوڅار یې راتلونکو نسلونو او پرګنو ته؛ دامانتې اوپرځان پور ډالۍ او سوغات په توګه دخپل ملي' اند. واند'په پسوله سینګاراوو!
هوکې!
خپله خاوره خپل اختیار وو' د اور او لمبو ارزاني نه وه!
دسپین غره دسمسورې لمنې بې ازاره توتکیو به د' بزرګې' لوړ قامته څوکې ته خوښۍ وربښلې او لکه دپاولیو شرنګا به یې ختله' اوسپنیزې شوبلې اوبدمرغه' دیو' غږې چورلکې چا نه پیژندلې' مرګ په نیټه وو! اودومره دروند چې؛ له یوې جنازې سره په پراخه سیمه ساندې او ویر ګډ وو! 'مينه او مېنه' درانه وو او ' وینې' نه وې سپینې شوې!؟
ولې یبرې' حاصل' ته نیږدې شینکي فصلونه دغوایي د'۷' مې دغوایانو دغوبل اوښکرونو تر ګواښ لانې وو!؟.
ارواښاد حاجي محمد عمرخان دخپلې راسخې او مؤمنې عقیدې اوپښتني سوچه دود له مخې دزړه ټوټه" فضل هادي مسلم یار" دیني زده کړو ته کیناوو.
دښاغلي مسلم یار کورنۍ دکفر او استعمار' کمونیزم اوشوروي یرغل پرضد دمبارزې' معرکې او مجاهدې دکاروان له هغو لومړنیو کورنیو حسابیږي چې دهجرت اوجهاد سپیڅلې لاریې غوره کړه دغې مجاهدې کورنۍ داعلاء کلمت الله په لار کې سترې قربانۍ ورکړي.
مسلم یار صیب لومړنۍ زده کړې دکډوالۍ پرمهال دالهجرت والجهاد په دیني مدرسه کې منځنۍ هغه یې په '۱۳۷۴ کال کې له جامعه امدادیه څخه دفراغت سند په اخستلوسرته رسولي.
عصري زده کړې یې دچپرهار لیسې څخه تر فراغت وروسته داریانا پوهنتون دحقوقو اودیپلوماسي څانګې  ته داخل اوپه '۱۳۸۹' لمریزکال یې دلسانس سندترلاسه اودوه کاله وروسته یې په همدغه برخ کې د ماسترۍسند هم تر ګوتو کړ.
ښاغلي مسلمیار دصالحې کورنۍ داسلافو دیوه ښه خلف په توګه په ختیزه جبهه کې د' شهید استاد حافظ الحق او شهید استاد سازنور' په جبهو کې دمجاهد او سرګروپ په توګه جهادي فریضه اداکړې' له ښاغلي استاد ملنګ یار سره دمرستیال په توګه او بیا د" دعوت اسلامي" ګوند دزون درییس په توګه پاتې شوی دی.دلنډ مهال لپاره ښاغلی مسلمیاردننګرهار دیوولسمې فرقې مرستیال او امنیه قوماندانۍ ددفتر رییس هم پاتې شوی.
ښاغلي مسلمیار د۲۰۱۱ میلادي کال دسپتامبر یوولسمې له پیښې وروسته عملي سیاست ته را ودانګل' نوموړی چې دننګرهار دولسونو اوپرګنو ترمنځ د' عالم' مجاهد او قومي مخور' په توګه دبې داغه ماضي او سیاسي تقوا درلودو په برکت مشهور وو د۱۳۸۴ لمریز کال په ټاکنو دولایتي شورا لپاره نوماند شو چې په غوڅ اکثریت ولایتي شورا ته بریالی اوتر '۱۳۸۸ لمریزه کاله څلور پرلپسې کلونه دولایتي شورا رییس پاتې شو.
په پوره درایت اوبشپړ دیانت او ملي احساس سره یې دمحلي ادارې سره په ټولو قضایاوو کې بشپړه همکاري درلوده اوددولتي بنسټونو دتقویې لپاره یې دزون په کچه نه ستړې کیدونکې هلې ځلې وکړې!
دانو ددیموکراسي نوې او تازه تجربه وه چې په ګڼو ولایاتو کې به سره ولایتي شوراګانې او ولایتي ادارې په ټکر کې وې!
ریښتینې سیاسي تقوا اوتدبر دمسلم یار صیب دتقدس اودرایت په برکت دده او ننګرهار ولایتي شورا دمحبوبیت کچه دومره لوړه کړه چې ؛ مرکزي دولت اونړیوالې ټولنې دننګرهار ولایتي شورا پرستیژ دولسواکۍ دټینګښت په لار کې دهیواد په کچه لومړۍ درجه وه ارزاوو.
ددغو ریښتینولیو په زبات ننګرهار ولایتي شورا فضل هادې مسلم یار دملي شورا' مشرانو جرګې' ته داستازي' سناتور' په توګه را ولیږلو چې یوځل بیا دخپل ملي محبوبیت اودرنښت په اساس دمشرانو جرګې دپنځلسمې دورې داداري هیئت په داخلي ټاکنو کې ددغې دورې دپنځم کال'۱۳۸۸/۱۲/۱ تر۱۳۸۹/۱۱/۱' نیټې پورې یې دنائب اول په توګه دنده سرته ورسوله!
دمشرانو جرګې دشپاړسمې دورې داداري هیئت په ټاکنو کې ښاغلی فضل هادي مسلمیار وتوانید چې د'۱۳۸۹/لمریز کال دسلواغې په لومړۍ نیټه دمشرانو جرګې درییس پوست وګټي.
داچې ښاغلي مسلمیارته شخصي' سیمه ییزې' تنظیمي اوژبني امتیازات هیڅ ارزښت نلري او تل دیوه ملي اوژمن مشر اوسیاستوال په توګه دملي او اسلامي ارزښتونو په پاللو مشهور دی اوترڅنګ یې توانیدلی له بیلابیلو قومونو' مذهبونو'  ژبو اوګوندونو له سناتورانو سره دملي سیاست له ستیجه علیا ملي مصالح وپالي او سنا په اصلي مانا داعتبار اواغیز خاونده کړي اود همدغو قیادي ځانګړنو په درلودو مشرانو جرګه دولسي جرګې پر خلاف له مرکزي دولت سره په مرسته او همکارۍ څنګ ترڅنګ پرمخ بوځي نو دولس داستازو'" سناتورانو" په زړونو کې یې ځای نیولی او دهیواد په معاصر تاریخ کې لومړنی سیاستوال دی چې په انتخابي بڼه اته کاله' له۱۳۸۹ تر۱۳۹۷'پورې دمشرانو جرګې رییس پاتې شوی.
دولسمشر محمد اشرف غني دواکمنۍ په ټاکنو کې سره له دې چې ښاغلی مسلم یار دهغه له سیاسي سیال سره دټاکنیزو سیالیو په برخه کې مرستندوی او ملاتړ وو؛ خو دخپل اصلي سیاسي نصب العین" ملي ګټې' ملي سیاست' داصولو پر بنسټ یې تل له ولسمشر او مرکزي دولت اوملي امنیتي بنسټونو سره دولسواکۍ' خپلواکۍ' ارضي تمامیت او ملي وحدت په پار ملګرتیا کړې اودټولو هغو کورنیو اوبهرنیو کړیو پرضد یې توند غبرګون ښودلی چې دافغان او افغانستان ځلیدنه یې پیرزو نه وه! دمسلم یار همدغې اورژبۍ' متانت ' زړورتیا او حقانیت ته په کتو چې" ان لا یخاف لومة لائم".
ولسمشر محمد اشرف غني دملي شورا اولسمې دورې ته داساسې قانون د'۸۴' یمې مادې ددریمې فقرې پر اساس ښاغلی فضل هادي مسلم یار دیوه فرمان له مخې د۱۳۹۷/ سلواغې په دویمه دانتصابي سناتور په توګه وګوماره!
عبدالرشيد خان رشيد
عبدالرشيد خان رشيد (زوکړه؟ - مړینه؟) د افغانستان د پښتو ژبې يو شاعر او ليکوال وو.
مخينه
اروښاد عبدالرشید خان رشید د باجوړ د تنظیمي ادب باني دی. د هغه کلیات د ۲۰۱۴ ز کال شاوخوا کې د بچوړي افتخار په مرسته د سیمې تکړہ شاعر او نثر ليکونکي جعفر خان جعفر چاپ کړ چې پکې د هغه ټوله لاس ته راغلې شاعري راټوله شوې ده.
عبدالرشید خان رشید په خپل وخت کې د قلم له لارې د جاگیردارۍ او نورو ناوړه دودونو پر خلاف هاندوهڅه کړې او د خپل ژوند رنگینې او سنگینې پېښې يې ھم قلم ته سپارلې دي. د هغه يو گڼ شمېر شعرونه استاد شاہ ولي، نغمې او منگل او یو شمېر نورو اوسنيو سندرغاړو له موسیقۍ سره په خپلو غږونو کې ويلي او سندرې يې ترې جوړې کړې دي.
د باجوړ د سيمي نوميالی ليکوال پروفيسر حبيب الحسن ياد د رشيد خان په اړه له ليکي چې رشيد د ظلم او استبداد پر ضد د حق غږ وو. هغه د ظالم په مقابل کې ودريد، له ځان سره يې د مظلومانو يو لښکر چمتو کړ، او بيوزله خلک يې د حق لارې ته وهڅول.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- سنگرونه او غازيان.
۲- لاس او گرېوان، د ۱۹۸۴ ز کال پېښور چاپ.
اخځليک
۱- https://bilalyasirkhancom.wordpress.com/2019/09/11/151/
۲-http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-00-10-0---0---0direct-10---4---0-0l--11-prs-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-00&cl=CL1.147.43&d=HASHdf306ce22149dec98bc0b5&x=1
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
لا ګرینچ
لا ګرینچ (ایلینوی) په انګلیسي La Grange) د امریکا په ایلینوی آیالات کې یوه سیمه ده.
زووله
ځوله زوولی یاهم ځوولی په هالنډي Zwolle) په هالنډ هیواد کې د افریسل ولایت مرکز دی.
پروشیا
پروشیا له تاریخي پلوه د المان یو مهم ایالت و چې په ۱۵۲۵ز کال کې د بالتیک سمندر په سویل ختیځ ساحل کې د پروشیا په سیمه کې له  ډوچي سره نږدې رامنځ ته شوی. دا په حقیقت کې په ۱۹۳۲ز کال کې د جرمني چانسلر فرانز وان پاپین د پروسیا حکومت واکونه د اضطراري فرمان له لارې منحل او په ۱۹۴۷ز کال کې د متحد فرمان له لارې واک جوور ته وسپاره. دپېړیو لپاره د هوینزولرن کورنۍ په پروشیا واکمنه وه او نوموړې کورنۍ په بریالیتوب سره د غیر معمولي، منظم او اغیزمن پوځ له لارې د خپل هیواد جغرافیه پراخه کړه. پروشیا چې پلازمینه یې لومړی په کونیګسبرګ کې وه او بیا کله چې په ۱۷۰۱ز کال کې په برلین کې د پروشیا  په سلطنت باندي بدله شوه، د المان تاریخ ته يې بدلون ورکړ.
په ۱۸۷۱ز کال کې د پروشیاد ولسمشر اوټو وان بسمارک د هڅو په پایله کې د جرمني ډېری سلطنتونه د پروشیا په مشرۍ د الماني سترواکۍ سره متحد شول، که څه هم دا یو "نیمګړی المان" ګڼل کیده، ځکه چې اطریش او سویس په کې لا شامل نه و. د ۱۹۱۸ز کال په نومبر میاشت کې پاچهۍ ړنګې شوې او د ۱۹۱۸-۱۹۱۹ز کلونو کې د المان د انقلاب په جریان کې پاچا خپل سیاسي واک له لاسه ورکړ. په دي توګه د پروشیا سلطنت د یو جمهوریت په ګټه ړنګ شو - د پروشیا ازاد دولت، د المان  دولت له ۱۹۱۸ز کال څخه تر ۱۹۳۳ز کال پوري دوام وکړ. له ۱۹۳۲ز کال څخه وروسته پروشیا د یوې کودتا په پایله کې خپله خپلواکې له لاسه ورکړه چې په راتلونکي کې نوره هم ونیول شوه. کله چې نازي رژیم په بریالیتوب سره د یو واحد دولت په لټه کې د ګلیچ شالټونګ قوانین رامنځته کړل، پاتې قانوني دولت په ۱۹۴۷ز کال کې له منځه لاړ.
د پروشیا نوم له پخوانیو پروشیانو څخه اخیستل شوی. په ۱۳۰۸ز کال کې تیوټونیک نایټس د پومیریلیا او ډانزیګ سیمې چي اوس په ګډانسک مشهوره ده، فتح کړي. د دوی خانقاه ایالت تر ډېره د مرکزي او لویدېځ المان څخه د مهاجرت له لارې د المان برخه شوی وو او په سویل کې دا د ماسوویا د اوسیدونکو له خوا  پولونیز شوی وو.د ۱۴۶۶ز کال  Second Peace of Thornپروشیا په لوېدیځه شاهي پروشیا ووېشله او د پولینډ یوه برخه شوه، ختیځه برخه یې له ۱۵۲۵ز کال څخه وروسته د پروشیا ډچي په نامه یادېږي، چې تر ۱۶۵۷ز کال پوري د پولینډ یوه فیوډالي برخه وه. د برانډنبرګ او د پروشیا ډوچي سیمو یو ځای کیدل په ۱۶۱۸ز کال کې د دې سبب شو، تر څو په ۱۷۰۱ز کال کې د پروشیا  سلطنت اعلان شي.
سمبولونه
د پروشیا د وسلو اصلي نشان او هم د پروشیا بیرغ چي په سپین پس منظر تور عقاب انځور شوی.
تور او سپین ملي رنګونه لا پخوا د تیوټونیک نایټس او د هوینزولرن کورنۍ له خوا کارول شوي وو. د تیوټونیک ارډر یو سپین کوټ اغوستی و چې د تور صلیب سره چي داخل يې طلايي رنګ او تور شاهي عقاب سره ګنډل شوی و. د تور او سپین رنګونو ترکیب د آزادو ښارونو،لکه: بریمن، هامبورګ، لبیک او همدارنګه د برانډنبورګ د بیرغونو لپاره کارول کیدل، چي په پای کې د جرمني سترواکي بیرغ  رنګونه هم تور، سپین او سور شول.
د ازادی جنګونه
د نولسمې پیړۍ په لومړۍ نیمایي کې په المان کې د لیبرالانو تر منځ اوږده مبارزه شته وه چاچې د ډیموکراتیک اساسي قانون له مخې یو متحد او فدرالي المان غوښت او محافظه کارانو غوښتل چي المان د خپلواک هيواد په توګه د پروشیا او اطریش سره سیالي وکړي. یو کوچنی حرکت چې په دي دوره کې د المان د یووالي لپاره د لېوالتیا نښه وه، هِغه د برشینشافت زده کوونکو غورځنګ و، د هغو زده کوونکوله خوا چې د تور، سور، طلايي رنګ بیرغ، متحد المان ملت، پرمختللی هیواد او آزاد سیاسي سیسټم غوښتنه يې کوله او د هغه لپاره يې هڅه کوله. د پروشیا د مساحت او اقتصادي اهمیت له امله کوچنیو دولتونو په ۱۸۲۰ز کال کې د آزادې سوداګرۍ په ساحه کې شاملیدل پیل کړل. پروشیا په ۱۸۳۴زکال کې د المان د ګمرکونو اتحادیه چي زولویرین (Zolverein) نومیده، له رامنځته کیدو څخه ډیره ګټه پورته کړه چې ډیری الماني دولتونه په کې شامل وو، مګر اطریش په کې  شامل نه وو.
په ۱۸۴۸ز کال کې آزادي غوښتونکو یو فرصت ولید، کله چې په ټوله اروپا کې انقلابونه پیل شول. په ترهېدلی پاچا فریډریک ویلیم IV موافقه وکړه چې ملي شورا جوړه کړي او اساسي قانون توشیح کړي. کله چې د فرانکفورت پارلمان فریډریک ویلیم ته د متحد المان د تاج وړاندیز وکړ، هغه په ​​دي دلیل انکار وکړ چې هغه د المان د نورو پاچایانو له اجازې پرته د انقلابي مجلس څخه تاج نه مني.
د فرانکفورت پارلمان، په ۱۸۴۹ز کال کې منحل کولو ته اړ شو او فریډریک ویلیم په ۱۸۵۰ز کال کې د خپل واک له لارې د پروشیا لومړی اساسي قانون تصویب کړ. دا محافظه کاره سند، د پارلمان د دوو طبقو لپاره چمتو شو. ولسي جرګه یا Land tag د ټولو مالیه ورکونکو له خوا وټاکل شوه، کوم چې په درېیو ټولګیو وېشل شوې وه چې رایې یې د تادیه شوي مالیاتو مقدار سره سمې وي. ښځې او هغه چا چې مالیه نه ده ورکړې، هیڅ رایه یې نه درلوده. دي کار یوازې یو پر درېیمه برخه رای ورکوونکو ته اجازه ورکړه چې د مقننه قوې ۸۵٪ چوکۍ خپلې کړي، مګر دا ټول د خلکو د ښه کار د واکمنۍ تضمین کوي. د مشرانو جرګه چې وروسته د Herrenhaus یعني د څښتنانو کور په نوم بدله شوه، د پاچا له خوا ټاکل کېده. هغه بشپړ اجرائیوي واک درلود او وزیران یې یوازې هغه ته مسؤل یا ځواب ویونکې وو. د پایلې په توګه د ځمکو څښتنانو طبقه، جنکران(the Junkers )په ځانګړې توګه په ختیځو سیمو کې و نه ځپل شول.
استنبول
استانبول چې پخوانی نوم يې قسطنطنیه یا Constantinople و، د ترکیې تر ټولو ستر ښار او اقتصادي، کلتوري او تاریخي مرکز دی. دا ښار د بسفر تنګي پر دواړو غاړو هم په آسیا او هم په اروپا کې پروت دی؛ له ۱۵ میلیونو ډېر اوسېدونکي لري، او د ترکيې د ټول نفوس ٪۱۹ جوړوي. استانبول د اروپا تر ټولو ګڼمېشتی او د نړۍ تر ټولو ستر پنځلسم ښار دی.
د دې ښار بنسټ په اوومه قبل المیلاد پېړۍ کې د مګاري ښکېلاګرو لخوا د بیزانتیون په توګه کېښودل شو خو وروسته ستر قنسطنطین په ۳۳۰م کال کې د نوي رومي پایتخت په ډول لومړی "نوی روم" ونوماوه او بیا يې وروسته ډېر ژر نوم کونستانتینوپول پرې کېښود. د دې ښار اغېز او اندازه ډېرېده او په تاریخ کې د ورېښمو لارې د لارښود او یو له مهمو ښارونو بدل شو. دا ښار نږدې د شپاړلسو پېړیو لپاره د امپراطوریو پلازمېنه وه؛ د روم/بیزانتین پر مهال (۳۳۰-۱۲۰۴)، لاتین (۱۲۰۴-۱۲۶۱)، بیزانتین (۱۲۶۱-۱۴۵۳) او عثماني (۱۴۵۳-۱۹۲۲) امپراطوري ګانې. دې ښار د رومي او بیزانتیني امپراطوریو پر مهال د مسیحیت په لوړاوي کې ستر نقش درلود او د کلیساګانو د اوو جهاني شوراګانو څخه (چې ټولې په ننۍ ترکیه کې وې) د څلورو مرکزونه يې په همدې ښار کې وو (لکه په اسیايي برخه چالسېدون (Kadıköy)، خو وروسته په کال ۱۴۵۳م کې د کونستانتینوپول په سقوط سره دا ښار په اسلامي پایګاه واړول شو، په ځانګړې  توګه چې کله په ۱۵۱۷م کال کې د عثماني خلافت پلازمېنه شوه. په ۱۹۲۳م کال کې، د ترکیې د خپلواکۍ له جګړې څخه وروسته، انقره د ترکيې د نوي جوړ شوي جمهوریت پلازمېنه شوه. به ۱۹۳۰م کال کې، د دې ښار نوم په رسمي توګه استانبول ته واړول شو، ځکه آن د یوولسمې پېړۍ څخه راپدېخوا د یونانیانو لخوا یاد ښار ته همدا نوم کارول کېده.
په ۲۰۱۸م کال کې، له ۱۳,۴ میلونو څخه ډېرو بهرنیو وګړو له استانبول څخه لیدنه وکړه. اته کاله وروسته له هغه چې استانبول د اروپا کلتوري پلازمېنه ونومول شوه، دا ښار د نړي تر ټولو ډېر لیدل شوی اتم ښار شو. په استانبول کې د یونیسکو د نړیوال میراث ګڼ ځایونه شتون لري او پدې ښار کې زیاد شمېر ترکي شرکتونه مرکزونه لري چې د هېواد د اقتصاد له ٪۳۰ څخه ډېره فیصدي یواځې همدا ښار جوړوي.
د ځای د نوم پېژندنه
د دې ښار لومړی معروف نوم بیزانتین (یوناني: Βυζάντιον، Byzántion) و چې په ۶۵۷ قبل المیلاد کې د جوړولو پر مهال میګاري ښکېلاګرو همدا نوم پرې اېښی و. مېګاري ښکېلاګرو د ښار د بنسټګرانو سره د مستقیم ارتباط خبره وکړه؛ بیزاس، چې د خدای پوسېدون او ښاپېرۍ سېروئېسا زوی و. معاصرو کیندنو د دې شونتیا ډېره کړې چې د بیزانتین نوم د هغو ځایونو منعکس کوونکی دی چې تراکي ځايي خلک پکې وړاندې د دې ښار له بشپړو جوړېدلو اوسېدل. کونستانتینوپول د یوناني ژبې له کونستانتینوس څخه اخیستل شوی او په رومي امپراطور ستر کونستانتین پورې تړاو لري چې دا ښار يې په ۳۲۴ کې بېرته جوړ کړ. تر ۱۸۳۰مو کلونو پورې په لویدیځ کې د کونستانتینوپول نوم ډېر عام و، خو بیا وروسته ترکي چارواکو په بهرنیو ژبو کې د "استانبول" په کارولو ټینګار وکړ. قسطنطنیه، یا مقام قسطنطینیه محمیمه (د کونستانتینوپول خوندي ساتل موقعیت) او استانبول هغه نومونه دي چې عثمانیانو د خپل حاکمیت په زمانه کې کارول.
استانبول تر ډېره د منځنیو پېړیو د یوناني تلفظ εἰς τὴν Πόλιν (استېمبولین) څخه اخیستل شوی دی چې مانا "ښار لوري ته" ده او ځايي یونانیانو به کونستانتینوپول په همدې نامه یاداوه. دې دا خبره هم روښانه کوله چې په ټوله شاوخوا سیمه کې یواځې همدغه ستر ښار و. په عثماني نړۍ کې د کونستانتینوپول ارزښت له دې معلومېږي چې په عثماني ترکي ژبه کې به یې دیرِ سعادت (د هوساینې دروازه) باله. یوه بل لیدلوری دا هم وايي چې د یاد ښار نوم مستقیماً د کونستانتینوپول له نامه څخه راغلی دی، یواځې لومړۍ او درېیمه هجاء يې لرې کړل شوې. د ۱۷مې پېړۍ ځینې عثماني سرچینې، لکه اولیاء چلبي، دا د هغه مهال عادي ترکي نوم بولي؛ د ۱۷مې پېړۍ په وروستیو او د ۱۸پېړۍ د وروستیو تر منځ دا نوم هم په رسمي توګه کارول کېده. په سکو په لومړي ځل د اسلامبول نوم په ۱۷۳۰م کال د سلطان محمود لخوا ضرب شو. په عصري ترکي کې يې نوم استانبول لیکل کېږي او هغه کسان چې په استانبول کې اوسېږي ترکان یې استانبول لي İstanbullu (جمع استانبول ليلر İstanbullular) بولي او په انګلیسي کې Istanbulite لیکل کارول کېږي.
تاریخ
د دې ښار تاریخ په شاوخوا ۶۶۰ قبل المیلاد کې هغه مهال پیلېږي چې د مېګارا یوناني اوسېدونکو د بسفر په اروپايي برخه کې بیزانتیوم جوړ کړ. اوسېدونکو د پخوانیو تراکي وګړو پر سیمه د طلايي ښکر (Golden Horn) سره جوخت اکروپولیس (د یونان د زمانې کلا) جوړه کړه او د دې نوي راجوړېدونکي ښار اقتصاد يې په خوځښت راووست. د پنځمې قبل المیلاد پېړۍ په وروستیو کې پدې ښار د لنډ مهال لپاره فارسي واکمنانو حاکمیت درلود خو یونانیانو د یونان-فارس جګړو پر مهال دا ښار بېرته ونیو. بیزانتیوم د آتن د اتحاد (Athenian League) او د هغه د ځایناستي، د آتن دویم اتحاد (Second Athenian League) یوه برخه وه خو په ۳۵۵ قبل المیلاد کې یې خپله خپلواکي ترلاسه کړه. له رومیانو سره د اوږدمهال لپاره له متحد پاتې کېدو وروسته، بېزانتیوم په ۷۳م کال کې په رسمي توګه د رومي امپراطورۍ برخه شوه. د بیزانتیوم دا پرېکړه چې د امپراطور سېمپتیمیوس سېوېروس پر وړاندې له رومي غاصب پېسکېنیوس نیګېر څخه ملاتړ وکړي، ډېره درنه تمامه شوه، کله چې په ۱۹۵م کال کې بیزانتیوم تسلیمي ومنله، نو دوې کلنې محاصرې یاد ښار سخت ځپلی و.
۱۸۱ (عدد)
۱۸۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۸۰ څخه  مخکي او د ۱۸۲ وروسته موجود دي.
استنبول
آبادي
اسنبول کې آبادي (د خلکو شمېر) ډير په تيزۍ سره دي۔د دې اندازه تاسې د دې لښتيال څخه لگولي شئ:
۱۸۱ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۸۱:
استنبول
سرچينې
وېشنيزه:ترکیه وېشنيزه:استانبول
۱۸۱ (عدد)
په کلینډر کې
۱۸۱ کولاي سي:
محمد حامد حليمي
محمد حامد حليمي د مبارک شاه خان حليمي زوي د 1360 هجري لمريز کال دسلواغي په مياشت کې د کابل په ښار کې زيږيدلي دي .پلارني ټاټوبي يې دوردگو ولايت دسيد آباد ولسوالي دحسن بيک کلي دي.
۱۸۱ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۱۸۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
محمد حامد حليمي
زده کړې
لومړني او ثانوي زدکړي يې دحضرت ابراهيم خليل الله په عالي ليسې کې بشپړي کړي او په کال 1377 کې له نوموړي ليسې څخه په په اعلي درجه فارغ شوي او دهمدغه کال دکانکور دآزمويني له لاري دکابل پوهنتون دفارمسي پوهنځي ته بريالي شو ، په کال 1381 کال کې يې له نوموړي پوهنځي څخه دلسانس ديپلوم تر لاس کړ. د 1383 کال د لړم دمياشتي په دولسمه نيټه يې دکدري آزمويني له بشپړولو څخه وروسته يې دافغانستان دعلومو اکاډمي دعلمي غړي توب وياړ تر لاسه کړ. نوموړي په پښتو،دري او انگريزي ژبو پوهيږي. تر اوس مهال يې په لس گونو علمي څيړنيزي مقالي مطالب او شعرونه دهيواد دمطبوعاتو او بیلابیلو انترنیتی ویب پاڼو له لارې خپاره شوي دي.
آثار
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران
چين نړيوال ځواک
چین آن د ۱۱۰۰ – ۱۸۰۰ کلونو تر منځ نړیوال ځواک و
'''لیکوال : نورالحق ن. څلی'''
په ټوله کې د ښکېلاک او هر اشغال بنسټ پر دوکو او دروغو ولاړ دی. له دې چې له روسیې پرته نور ټول استعماري ځواکونه په لوېدیځ کې دي نو ځکه د لوېدیځ ډېری اکادمیک بنسټونه یو مخ داسې ادعا لري چې ښکېلاک ګر ځواکونه د خپلو علمي ، اقتصادي ، تکنالوژیکي ، او نظامي پرمختګونو او لاسبریو له برکته وتوانېدل چې د ختیځ هېوادونه او د نړۍ د نورو وچو خاورې لاندې کړي. همدا شان یاد بنسټونه داسې ښیې چې ته وا ختیزې ټولنې ډېرې وروسته پاتې ، ناپوهه ، تنګ نظره او د زورواکۍ تر ځغ لاندې ځپل شوې وې.
پروفیسور مونتاګو هوبسن د اقتصاد ، ټولنپوهنې او تاریخ پوهنې په ډګر کې هغه وتلی عالم دی چې د لوېدیزو اکادمیکو کړیو ناسم ، له تعصب نه ډک او یو اړخیزو انګیرنو پر ضد یې آواز اوچت کړی دی. هوبسن یو ډېر ښه اثر لیکلی دی چې « د لوېدیځ تمدن ختیزې سرچینې » نومېږي.
ښاغلی هوبسن دا څرګندوي او شواهد وړاندې کوي چې هغه اختراع ګانې چې اروپا ته یې دا وړتیا ورکړه ، تر څو ټوله نړۍ لاندې کړي ، په حقیقت کې له آسیا ، په تېره بیا له چین څخه اروپا ته خپرې شوې وې. په لنډه توګه ویلی شوچې ښاغلی هوبسن د لوېدیځ په تمدن کې د ختیځ ونډه راسپړي. په بله وینا پر لوېدیځ باندې ، په تېره بیا پر برتانیې باندې د چین اقتصادي او تکنالوژیکي برلاسی ښیې.
په پوره ډاډ سره ویلی شو چې دغه ارزښتناک کتاب به د څېړنو نوې څپې په خوځښت راولي. دلته له دغه کتاب څخه ځینې اخیستنې وړاندې کوو. هوبسن لیکي : چین آن په ۱۰۷۸ کال کې د فولادو ستر تولیدوونکی و ( ۱۲۵۰۰۰ ټنه یې تولید کړي وو ) ؛ پداسې حال کې چې برتانیې څو پېړۍ وروسته ، په ۱۷۸۸ کې ۷۶۰۰۰ ټنه فولاد تولید کړل.
د ټوکر اوبدنې ( نساجي ) صنعت په برتانیې کې په اتلسمه پېړۍ کې رامنځ ته شو ، خو چین په ټوکر اوبدنې کې اووه پېړۍ دمخه د نړۍ مخکښ هېواد و.
چین له ډېر پخوا راهیسې د نړۍ مخکښ سوداګریز هېواد و ، او سوداګریزې کرښې یې آن تر جنوبي آسیا ، افریقا ، منځني ختیځ او اروپا پورې غځېدلې وې. د چین کرهنیز انقلاب او ګټورتوب ( حاصلخیزتوب ) آن تر اتلسمې پېړۍ پورې له لوېدیځ څخه پرمختللی او ډېر غوړېدلی و.
د کاغذ په تولید ، کتاب چاپولو ، د وسلو او توکو په برخه کې د نوښتونو او تولید له درکه چین په یوه ځبر ځواک بدل شوی و. د چین تولیدي توکي د دغه هېواد د بېړۍ چلونې د ډېر پرمختللي سیستم په مټ د نړۍ بېلا بېلو سیمو ته لېږدول کېدل.
چین په نړۍ کې یواځينی هېواد و چې ډېرې سترې سوداګریزې بېړۍ یې لرلې. په ۱۵۸۸ کې تر ټولو سترې انګلیسي بېړۍ څلور سوه ( ۴۰۰ ) ټنه بار لېږدولی شو ، حال دا چې په همدغه کال کې سترې چینایي بېړۍ ( ۳۰۰۰ ) ټنه بار لېږدولی شو. چینایي سوداګرو آن د اتلسمې پېړۍ  په پای کې ۱۳۰۰۰۰ د خصوصي ترانسپورت بېړۍ ګمارلې وې چې د برتانیې په پرتله څو ځله ډېرې وې. چین خپل دغه مقام آن د نولسمې پېړۍ تر لومړیو کلونو پورې ساتلی و.
برتانوي او اروپایي تولیدوونکو د چین مخکښ توب تعقیب کړ او د دغه هېواد پرمختللې تکنالوژي یې خپله او واخیستله. هغوی دې ته ډېر لېواله وو چې د چین پرمختللي او فایده من بازار ته ننوځي.
بانکي چارې ، پر کاغذي پیسو باندې ولاړ باثباته اقتصاد ، تولید او ډېره حاصلخیزه کرهڼه د دې سبب شوه چې په چین کې « د سړي سر عاید » ډېر لوړ شي. په برتانیې کې د سړي د سر عاید ایله په ۱۷۵۰ کې له چین سره د پرتله کولو جوګه شو.
په پای کې د چین لاسبری مقام د برتانوي امپریالیزم له خوا وګواښل شو. برتانیه وتوانېده چې د چین او نورو آسیایي هېوادونو پرمختللې تکنالوژي ، د بېړۍ چلونې او بازارونو نوښتونه پدې موخه خپل کړي ، تر څو د نړیوال ځواک کېدو ، له لومړیو پړاونو څخه په څنګ تېر شي. ( ۱ )
1 -  John Hobson,The Eastern Origins of Western Civilization ( Cambridge University Press 2004 ) Ch.9 PP.190 – 218.
تیاتر
تیاتر د هنرونو له ډلی یو تماشایی هنر دی چې د کیسو په ښودلو سره لیدونکو ته وړاندی کیږي.
نوم
تیاتر یو یونانی لغات دی چې په پښتو کې د (کتلو) یاهم (تماشا) معنی ورکوی.
خال
ﭘښﺘﺎﻧﻪ ﺧﻂ ﻭ ﺧﺎﻝ ﺩﻭﻣﺮﻩ ﻣﻬﻢ ګڼﻲ، ﭼﯥ ﺳﺨﺖ ﺩﺭﯾځﻪ ﻣﺬﻫﺒﯿﺎﻥ ﯾﯥ ﺣﺘﺎ ﺩ ﻣﯿﻨﯥ ﺍړﻭﻧﺪﻩ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﺩ ﺧﻂ ﻭ ﺧﺎﻝ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﯾﺎﺩﻭﻱ. ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﯾﯥ ټﻮﻝ ﺩ ﻣﺦ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺩ ﺯﻧﯥ ﺧﺎﻝ ﯾﯥ ﻣﺮﻭﺭ ﭘﺨﻼ ﮐﻮﯾﻨﻪ ﺩ ﭘښﺘﻮ ﻭﻟﺴﻲ ﺷﺎﻋﺮﻱ ﻫﻢ ﺩ ﺧﺎﻝ ﭘﻪ ﺍړﻩ ﭘﺮﯾﻤﺎﻧﻪ ﺳﺘﺎﯾﻨﯥ، ګﯿﻠﯥ ﺍﻭ ﻧﻮﺭﯤ ﺧﺒﺮﯤ ﻟﺮﻱ. ﯾﻮﺍﺯﯤ ﻣﻮږ ﻧﻪ؛ ﭼﯿﻨﺎﯾﺎﻥ ﺍﻭ ﻫﻨﺪﯾﺎﻥ ﯾﺎ ﮐﯿﺪﺍﯼ ﺷﻲ ﻭﻭﺍﯾﻮ ﭘﻪ ټﻮﻟﻪ ﺍﺳﯿﺎ ﮐﯥ ﺧﺎﻝ ﺩ ښﺎﯾﺴﺖ ﯾﻮ ﻣﻬﻢ ﺍﺻﻞ ګڼﻞ ﮐﯿږﻱ. ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺑﯿﺎ ﺗﺮﺧﺎﻟﻮﻧﻮ ﺩﻱ، ډﯦﺮﯤ ﻧﺠﻮﻧﯥ ﯾﯥ ﭘﻪ ﭘښﺘﻨﻲ ټﻮﻟﻨﻪ ﮐﯥ ﺩ ښﺎﺩۍ ﺍﻭ ﺧﻮښﯿﻮ ﭘﺮ ﻭﺧﺖ ﭘﺮ ﺯﻧﻪ ﺍﻭ ﺗﻨﺪﻱ ږﺩﻱ؛ ﺧﻮ ټﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﻏﻮﺭﻩ ﺍﻭ ﻟﻪ ښﺎﯾﺴﺘﻪ ډﮎ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﻃﺒﯿﻌﻲ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺩﻱ. ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺩ ﻭﺟﻮﺩ ﭘﺮ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﻭﻱ ﺍﻭ ﻟﯿﺪﻝ ﺷﻮﻱ. ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺍﻭ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﭘﯧﮋﻧﺪﻧﻪ ﺯﻣﻮږ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻪ ﮐﯥ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺩ ښﺎﯾﺴﺖ ﯾﻮ ﻣﻌﯿﺎﺭ ﺩﯼ؛ ﺧﻮ ﭼﯿﻨﺎﯾﺎﻥ ﺍﻭ ﻫﻨﺪﯾﺎﻥ ﯾﯥ ﺩ ﺧﻠﮑﻮ ﭘﻪ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﭘﯧﮋﻧﺪﻟﻮ ﮐﯥ ﻫﻢ ﺩ ﯾﻮﻩ ﺍﺻﻞ ﭘﻪ ﺗﻮګﻪ ﮐﺎﺭﻭﻱ. ﻟﮑﻪ ﭼﯥ ﻭﻭﯾﻞ ﺷﻮﻝ، ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﭘﺮ ﻣﺦ ﺳﺮﺑﯧﺮﻩ ﺩ ﻭﺟﻮﺩ ﭘﺮ ﻧﻮﺭﻭ ﺑﺮﺧﻮ ﻫﻢ ﺷﺘﻪ. ﻣټﯥ، ﭘښﯥ، ﺩ ﻻﺱ ﻭﺭﻏﻮﻱ ﺍﻭ ﺣﺘﺎ ﺩ ﺳﯿﻨﯥ ﭘﺮ ﺳﺮ ﺩ ﻃﺒﯿﻌﻲ ﺧﺎﻟﻮﻧﻮ ﻟﺮﻝ ﭘﻪ ﺍﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ ﮐﯥ ﻟﯿﺪﻝ ﺷﻮﻱ. ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺍﻭ ﺗﻌﺒﯿﺮﻭﻧﻪ ﺩ ﺧﺎﻟﻮﻧﻮ ﺭﻧګﻮﻧﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺩﻱ؛ ﻫﻢ ﺭﻭښﺎﻧﻪ ﺩﻱ، ﻫﻢ ﺳﻮﺭﺑﺨﻨﻪ، ﻫﻢ ﺩ ﺷﺎﺗﻮ ﻫﻢ ﺭﻧګﻪ ، ﻫﻢ ﺗﻮﺭﺑﺨﻨﻪ ﺍﻭ ﻫﻢ ﺷﯿﻦ ﺑﺨﻨﻪ. ﺩ ﺧﺎﻟﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺍړﻩ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻌﺒﯿﺮﻭﻧﻪ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺩﻱ. ﺩﻟﺘﻪ ﭼﯥ ﮐﻮﻡ ﺗﻌﺒﯿﺮﻭﻧﻪ ﺩﺭﺳﺮﻩ ﺷﺮﯾﮑﻴږﻱ، ډﯦﺮ ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻨﺴﺖ ﻧﻪ ﻟﺮﻱ، ﺧﻮ ﻟﻪ ﻋﺎﻣﻮ ﺑﺎﻭﺭﻭﻧﻮ ﺳﺮﭼﯿﻨﻪ ﺍﺧﻠﻲ. ﺩ ﺗﻨﺪﻱ ﺩ ﻣﺦ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺩ ﻋﺎﻣﻮ ﺗﻌﺒﯿﺮﻭﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺨﯥ ﭘﺮ ﺗﻨﺪﻱ ﺧﺎﻝ ﺩﺍ ﻣﺎﻧﺎ ﻟﺮﻱ، ﭼﯥ ﺩ ﺧﺎﻝ ﺧﺎﻭﻧﺪ / ﺧﺎﻭﻧﺪﻩ ﻫﻮښﯿﺎﺭ / ﻫﻮښﯿﺎﺭﻩ ﺩﻩ ﺍﻭ ﺍﺭﺍﻣﻪ ﻣﺰﺍﺝ ﻟﺮﻱ. ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺩﺍ ﺩﯼ، ﭼﯥ ﮐﻪ ﭘﺮﺗﻨﺪﻱ ﺧﺎﻝ ﭘﻪ ښﻲ ﺍړﺥ ﻭﻱ، ﺧﺎﻭﻧﺪ / ﺧﺎﻭﻧﺪﻩ ﺑﻪ ﯾﯥ ﺯﯾﺎﺗﻪ ﺷﺘﻤﻨﻲ ﭘﯿﺪﺍ ﮐړﻱ. ﺩ ﺗﻨﺪﻱ ﺩ ﮐﯿڼ ﺍړﺥ ﭘﻪ ﺍړﻩ ﻭړﺍﻧﺪﻭﯾﻨﻪ ښﻪ ﻧﻪ ﺩﻩ؛ ﻫﻐﻮﯼ ﭼﯥ ﺩﺍﺳﯥ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﻟﺮﻱ، ﺑﺪﭼﺎﻧﺴﻪ ﺍﻭ ځﺎﻥ ﻏﻮښﺘﻮﻧﮑﻲ ﺩﻱ. ﺩ ﺗﻨﺪﻱ ﺩ ﻣﻨځ ﺧﺎﻝ ﺩﺍ ﻣﺎﻧﺎ ﻟﺮﻱ، ﭼﯥ ﺧﺎﻭﻧﺪﻩ / ﺧﺎﻭﻧﺪ ﯾﯥ ﺁﺭﺍﻣﻪ ﺍﻭ ﺳﻮﮐﺎﻟﻪ ﺧﻠﮏ ﺩﻱ. ﺩ ﻭﺭﻭځﻮ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ ﺩ ﻭﺭﻭځﻮ ﭘﻪ ﻣﻨځ ﮐﯥ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻭﻧﮑﻲ ﺩ ﺭﻫﺒﺮۍ، ﺷﻬﺮﺕ ﺍﻭ ﺑﺮﯾﺎﻟﯿﺘﻮﺏ ﻭړﺗﯿﺎﻭﯤ ﻟﺮﻱ. ﺩ ﻭﺭﻭځﻮ ﮐﯿڼ ﺍړﺥ ﺗﻪ ﺧﺎﻝ ﺩ ﻭﯦﺮﯤ ﻧښﻪ ﺩﻩ. ﺧﺎﻭﻧﺪ / ﺧﺎﻭﻧﺪﻩ ﯾﯥ ﺩ ﮊﻭﻧﺪ ﭘﻪ ﺍﺩﺍﺭﻩ ﮐﻮﻟﻮ ﮐﯥ ډﯦﺮ ﺑﺮﯾﺎﻟﻲ ﻧﻪ ﺩﻱ. ﺩ ښﻲ ﺍړﺥ ﺧﺎﻝ ﯾﯥ ﺩ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻭﻧﮑﻲ / ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻭﻧﮑﯥ ﺩ ښﻮ ﺍﻭﻻﺩﻭﻧﻮ ﺩ ﻟﺮﻟﻮ ﺯﯦﺮﯼ ﮐﻮﻱ. ﺩ ﺳﺘﺮګﻮ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ – ﭘﻪ ښﻲ ﺍړﺥ ﯾﯥ ﺩﺍ ﻣﺎﻧﺎ ﻟﺮﻱ، ﭼﯥ ﺧﺎﻭﻧﺪﻩ / ﺧﺎﻭﻧﺪ ﯾﯥ ﺻﺎﺩﻗﻪ، ﻫڅﺎﻧﺪﻩ ﺍﻭ ﺩ ﺑﺎﻭﺭ ﻭړ ﺩﻩ. – ﭼﭗ ﺍړﺥ ﺗﻪ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻭﻧﮑﯽ ﻣﺘﮑﺒﺮ ﺍﻭ ﺑﺪﺑﯿﻨﻪ ګڼﻞ ﮐﯿږﻱ. ﭘﺮ ﭘﻮﺯﯤ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ – ﺩ ﭘﻮﺯﯤ ﭘﻪ ﻧﻮﮐﻪ ﮐﯥ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻝ ﺩ ﺑﯥ ﺍﺭﺍﺩﻩ ګۍ ﺍﻭ ﺑﯥ ﻓﮑﺮﻩ ﭘﺮﯾﮑړﻭ ﻧښﻪ ﺩﻩ. ښﻲ ﺍړﺥ ﺗﻪ ﯾﯥ ﺧﺎﻝ ﭘﻪ ﺩﯤ ﻣﺎﻧﺎ ﭼﯥ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻭﻧﮑﯽ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻟږﻭ ﻫڅﻮ ﺯﯾﺎﺗﯥ ﭘﯿﺴﯥ ﻭګټﻲ. ﮐﯿڼ ﺍړﺥ ﺗﻪ ﺧﺎﻝ ﭘﻪ ﺩﯤ ﻣﺎﻧﺎ ﭼﯥ ﺧﺎﻭﻧﺪ ﯾﯥ ﻧﻪ ﺗﺴﻠﯿﻤﯿﺪﻭﻧﮑﯽ ﺩﯼ. ﺗﺮﭘﻮﺯﯤ ﻻﻧﺪﯤ ﺧﺎﻝ ﭘﻪ ﺩﯤ ﻣﺎﻧﺎ ﭼﯥ ﺧﺎﻭﻧﺪ ﯾﯥ ﺧﭙﻞ ﺣﺲ ﺑﺎﯾﻠﻲ ﺍﻭ ﺩ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺟﻨﺲ ﺣﺲ ﭘﻪ ﺍﺳﺎﻧﻪ ﺟﺬﺑﻮﻱ. ﺩ ﻣﺦ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ – ﮐﯿڼ ﺍړﺥ ﺗﻪ ﺧﺎﻝ ﺩﺍ ﻣﺎﻧﺎ ﭼﯥ څښﺘﻦ ﯾﯥ ﻧﻮښﺘګﺮ ﺍﻭ ﻧﯧﮏ ﺧﻮﯾﻪ ﺩﯼ. – ښﻲ ﺍړﺥ ﺗﻪ ﭘﻪ ﺩﯤ ﻣﺎﻧﺎ ﺩﻩ، ﭼﯥ څښﺘﻦ ﯾﯥ ﻗﻮﻱ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺍﻭ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﺫﻫﻦ ﻟﺮﻱ. ﭘﻪ ښﻪ ﻋﺎﯾﺪ ﻟﺮﻟﻮ ﭘﻮﻫﯿږﻱ. ﺩ ﻏﻮږ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ – ﺩ ﻏﻮږ ﭘﺮ څﻨډﯤ ﯾﺎ ﭘﻮﺭﺗﻨۍ ﺑﺮﺧﯥ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻝ ﺩﺍ ښﯿﻲ ﭼﯥ څښﺘﻨﻪ ﯾﺎ څښﺘﻦ ﯾﯥ ډﯦﺮ ﺭﻭڼ ﺍﻧﺪﯼ ﺩﯼ. ﺩ ﺷﻮﻧډﻭ ﺧﺎﻟﻮﻧﻪ – ﺩﺍ ﺧﺎﻝ ﻟﺮﻭﻧﮑﻲ ﭘﻪ ﻋﺎﻡ ډﻭﻝ ﺩ ﭼﺎﻏﻮﺍﻟﻲ ﺧﻄﺮ ﺳﺮﻩ ﺯﯾﺎﺕ ﻣﺦ ﮐﯿږﻱ، ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤﺘﺎﻁ ﻭﻱ. – ﭘﺮ ﻻﻧﺪﯾﻨۍ ﺷﻮﻧډﯤ ﺧﺎﻝ ﺩ ښﯥ ﺳﻠﯿﻘﯥ ﻟﺮﻟﻮ ﻣﺎﻧﺎ ﻟﺮﻱ
فلورين
فلورين (په انگرېزي: Fluorine) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د F سمبول او ۹ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
ملکه رضيه
ملکه رضيه (Raziyya al-Din) په اوردو ژبه (جلالۃ الدین رضیہ سلطانه) د هند يوه نامتو پښتنه وه. چې د هند لويې وچې باندې خپل پلار څخه وروسته په کال (۶۳۴ هجري) يې درې کاله ، درې مياشتې او شپږ ورځې سلطنت وکړ. دغه ملکه د پخواني افغانستان د لرغونو غوري پاچاهانو له سلسلې څخه ده.
مخينه
ملکه رضيه يا رضيه سلطانه د شمس الدين التمش لور ده. پخپل پلار له ځامنو ډېره گرانه وه. شمس الدین التمش د لوی هند لرغونی پاچا و چې په کال (۶۰۷م هجري) کې د ډهلي په تخت کېناسته. د سلطان شمس الدین التمش ټبر د غور ولایت پښتانه وه چې په دغې سیمې يې ډېر اوږد حکومت کړی. دی د سلطان قطب الدین ایبک زوم و. ملکه رضيې خپل تخلص يا وروستی نوم ٫٫شرينه٬٬ غوره کړی و. پاچا التمش د ښو صفاتو خاوند و او تل به يې خلکو سره انصاف په پام کې ساته.
زده کړې
تاريخپوهان وايي چې سلطانه رضيه پخپل پلار ډېره گرانه وه او د همدې گرانښت له کبله يې تر ځامنو ډېره گڼله. دېته یې پلار پخپل ژوندوني د مېړنتوب د تورې د زده کړې هنر او پوځي تعلیم ورکاوه. ددې برسېره يې لیکل او لوستل ، سپارلۍ نښه ویشتل يې د نارینه پشان ورښودلي وه. دغې مېرمنې ديني زده کړې درلودې ، قرآن عظيم الشان يې په ښه توگه زده و او هر وخت به يې په جگ غږ قرات کاوه. ملکې رضيې ټول هغه صفات چې په يوه پاچا کې وي درلودل يې ، برسېره پر پښتو خبرو يې لیک او لوست پر هندي ، فارسي او تورکي هم کولای شول. د خپل پلار په ژوندوني يې د سلطنت اداري چارې پر مخ وړلې. دا مېرمن شاعره هم وه او شعرونه یې په فارسي او تورکي لیکل. د پښتنو پاچايانو د دود له مخې تل ادارات د لاس لاندې وگړو ته د خدمت له کبله د هغوی د پوهاوي پر بنسټ د اړوندو توکمونو په ژبو پرمخ بوول .دې هم خپل د پلار پر دود خلکو سره ښه چلند لاره او غریبو خلکو څخه به یې د هغوی هر ډول عریضې او غوښتنې اورېدلې او خلکو سره به يې د مهربانۍ او عدالت لار خپله کړې وه.
سکه وهل
دې پخپل نامه سکه ووهله او پر سکې يې داسې لیکلي و: پر يوې خوا يې داسې لیکل شوي و : عمد هّ النسوان ملکه زمان سلطان رضيه بنت شمس الدین التمش. او پر بلې خوا يې داسې لیکلي و : ضرب بلد هّ ډهلي سنه ۶۳۴ جلوس
مړينه
دغه مېرمن د لومړۍ خور په ۲۵مه کال (۶۳۷م هجري) په ډېره مېړانه مړه شوې ، ځینې بیا وايي چې په درېنۍ ورځ (سې شنبې) د ربیع الاخر ۲۵مه په (۶۳۸ هجري) کې مړه شوې
سرچینې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتنې ملکې وېشنيزه:افغانې ملکې وېشنيزه:افغانان
پل شیورینګ
پاول شیورینګ په انګلیسي Paul T Scheuring) امریکایی فلمي لیکوال او سینماګر دی د هغه مشهوره فلم فراری سریال یوه تلویزیونی ډرامه ده چې د امریکایی فاکس تلویزیون لخوا خپریدله نوموړی دیادی ډرامی لیکوال او ډایرکټر وو.
F
F کیدای شي چې وي:
په متحده ایالاتو کې د دین ازادي
د دین ازادي د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې خوندي حق دی چې د دین تر بند لاندې په لومړي تعدیل کې راوړل شوې ده. د دین ازادي د کلیسا او دولت جلاتوب چې د استعمار د بنسټ ایښودونکو، ډاکتر جان کلارک، راجر ویلیامز، ویلیم پین او وروسته د متحده ایالاتو د بنسټ اېښودونکو له خوا لکه جیمز میډیسن او ټوماس جیفرسن له خوا یې ملاتړ کېده، سره نږدې تړاو لري.
اوږد مهاله ليدلوری دا و چې په حکومت کې سیکولري لیدلوری پیاوړی شي. پاتې دولتي کلیساګانې په ۱۸۲۰ ز کال کې منحل شوې او په کال ۱۸۲۰ ز کې د ښوونکي په مشرۍ د دعا لوستل په عامه ښوونځيو کې لغوه شول خو په پوځي برخه کې د روحاني کس شتون تر نن پورې پاتې دی. که څه هم د سترې محکمې ډېری حکمونه د دین په اړه سازش پلوه وو خو په وروستیو کلونو کې هڅه دا وه چې د عبادت محدوده ازادي د دین د ازادۍ ځای ناستې کړي. که څه هم د دین ازادي د هر وګړي انفرادي قضاوت په نظر کې نیسي څو د یو قانون یا پالیسي پر وړاندې اعتراض وکړي (په پوځي خدمت کې)، خو د عبادت په ازادۍ کې دا شونې نه ده.
حقوقي او عامه بنسټونه
د متحده ایالاتو اساسي قانون په دوه ځایونو کې د دین په اړه بحث را پورته کوي: په لومړي تعدیل او شپږمه ماده کې. شپږمه ماده په عامه دفترونو کې د کار کولو لپاره دیني ازموینه منع کوي. لومړی تعدیل کانګرس د داسې قانون جوړول منع کوي چې "د مذهب تاسیس ته درناوی کوي یا د هغه ازاد عمل منع کوي". دغه حکم وروسته د لومړي تعدیل د الحاق له لارې دولتي او محلي ادارو ته پراخ شو.
د ښکېلاک په دوره کې قانوني احکام
د ۱۶۴۵ ز کال د اکتوبر په ۱۰ نېټه، د فلشینګ، کوینز، نیویارک منشور، "کوم قاضي یا کلیسایي وزیر له خوا د ممنوعیت یا مزاحمت پرته، د هالنډ هېواد د دود او عمل سره سم دیني ازادۍ" ته اجازه ورکړه. خو د نوي امستردام عمومي رییس پیتر ستیویسانت یو فرمان صادر کړ چې د کویکرانو (د کلیسا غړي) ټولنې یې منع کړې. په ۱۶۵۷ ز کال کې د ډسمبر په ۲۷ مه نېټه د فلشینګ اوسیدونکو یو لاریون وکړچې د فلشینګ اعتراض په نوم یادېده. دغه لاریون د دیني دلایلو پر بنسټ ؤ چې ان د "یهودانو، ترکانو او مصریانو" د ازادۍ یادونه یې کوله خو د یو قوي پرېکړه لیک په صادرلو سره پای ته ورسېد چې په کې ویل شوي وو چې د ښار له منشور څخه هر ډول سرغړونه به ونه زغمل شي.
د پروتستانت جرګې د غړو په مرسته د مریلند د ازادۍ قانون لغوه شو او نوی قانون تصویب شو چې کاتولیکان یې په ښکاره له خپلو دیني اعمالو منع کول. لارډ بالتیمور د مستعمرې د پروتستانت اوسېدونکو سره په ۱۶۵۷ ز کال کې له معاملې وروسته کنترول بېرته ترلاسه کړ او دغه قانون په ۱۶۵۸ ز کال کې د مستعمرې د جرګې له خوا بیرته تصویب شو. دا ځل یې تر ۱۶۹۲ ز کال یعني له دېرشو کلونو زیات دوام وکړ، تر هغه چې د ۱۶۸۹ ز کال د مریلند پروتستانت انقلاب وروسته، دیني ازادي بېرته واخیستل شوه. له دې سره، په ۱۷۰۴ زکال کې یو قانون تصویب شو چې "په دې ولایت کې د پاپ د ودې مخه یې نیوله" او کاتولیکان یې د سیاسي دفتر له لرلو منع کول. په مریلند کې بشپړه دیني ازادي د امریکا تر انقلاب پورې تر هغه وخته نه وه راغلې چې د مریلند چارلس کارول کارولتن د امریکا د خپلواکۍ اعلامیه لاسلیک کړه.
د روډ ټاپو په ۱۶۳۶ ز کال کې، کنیکتیکیت په ۱۶۳۶ز کال کې، نیو جرسي او پنسلوانیا په ۱۶۸۲ ز کال کې د کلیسا د بابتست غړي راجر ویلیمز، د کلیسا د خپلواکه ټولنې غړي توماس هوکر او د کلیسا د ملګرو د ډلې غړي ویلیم پین لخوا تاسیس شول چې په خپلو مستعمرو کې یې په مستقیم مخالفت کې مذهبي ازادي تاسیس کړه. هغه حکومت چې مذهبی بېلتون غوښتونکو (پیلګریم فادرز) او پیوریتان د پلیموت مستعمره ۱۶۲۰ ز کال او ماساچوست مستعمره یې په ۱۶۲۸ ز کال کې جوړي کړي.
د پلیموت او ماساچوست د مستعمرو مشران انګلستان ته د دیني ځورونې له امله له تېښتې وروسته، د امتیاز حق یوازې د خپلو کلیساګانو غړو پورې محدود کړ، د الهیاتو له قوانینو څخه تفسیر یې په جدي توګه عملي کړ او ازاد فکرو لکه راجر ویلیامز چې په حقیقت کې له سلېم څخه شړل شوی و او همدارنګه د کویکرانو او اناباپتېس په غړوباندې یې بندیز ولګاوه. د ځورول شویو دیني لږکیو لپاره دغه مستعمرې خوندي ځایونه وګرځېدل. کاتولیکانو او یهودانو په ازاده توګه خپل عبادت کولو بشپړ تابعیت هم د عقیدې ازادي درلودل. ویلیمز، هوکر، پین او د دوی ملګري په کلکه په دې باور وو چې ډیموکراسي او د دین ازادي د خدای اراده ده. ویلیامز خورا ژور دیني دلیل وړاندې کړ: لکه څنګه چې ایمان د خدای وړیا ډالۍ ده، نو دا په یو شخص جبري کېدای نشي. نو ځکه، د کلیسا او دولت سخت جلاتوب باید په پام کې ونیول شي. د متحده ایالاتو تر تاسیس پورې پنسلوانیا یوازینۍ مستعمره وه چې نامحدوده دیني ازادي یې ساتلې وه. د دیموکراسۍ، د دین د ازادۍ او د ازادۍ د نور ډولونو جلا نه کېدونکې اړیکه د نوي ملت سیاسي او قانوني بنسټ وګرځېد. په ځانګړې توګه، د باپتیست غړو او د پریسبی تاریان  غړو په کلکه او په بریالیتوب سره د انګلیسي او کانګریګیشنل دولتي کلیساګانو د له منځه وړلو غوښتنه وکړه چې د اوولسمې پېړۍ راهیسې یې په ډیری مستعمېرو کې شتون درلود.
گما اس ۱ ای رادار
گما اس ۱ ای (په روسي:Гамма-С1Е) د درو بعدونو گرځېدونکی رادار دي چی په روسیې کی ۲۰۰۰ کال کی طرح او جوړ شو او روسی پوځ د دغی رادار څخه په رسمی ډول د ۲۰۰۳ کال څخه کار اخلي. نوموري رادري سیستم د هوایی اهدافو د څارولو او اکتشافو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي او د ۴٠٠ کيلومتتره په پوښښ سره د کتنې کرښه محدوده وي. هر رادار کولای سی ۱۰۰ اهدافو وڅاري او قیمت یی ۵۰۰ میلیونه ر. دي نوموړي رادار د روسی پوځ د سرچینو په مطابق کولای سی الوتکې چی د رادار شعاوې جذب کوي، وڅاري او اکتشاف کړي.
سرچینې
‎
وېشنيزه:روسي رادارونه
هارسټ کوهلر
هارسټ کوهلر Horst Köhler (الماني: [ˈhɔʁst ˈkøːlɐ]، زوکړه: د ۱۹۴۳ فبروري ۲۲) يو الماني سياستپوه دی، چې له ۲۰۰۴ ز کال څخه تر ۲۰۱۰ ز کال پورې يې د المان د ولسمشر په توګه خدمت وکړ. د دوه عيسوي ديموکراتيک خور ګوندونو یعنې CDC (چې نوموړی يې غړی دی) او CSU او همدارنګه ليبرال FDP ګوند د نوماند په توګه Köhler د ۲۰۰۴ ز کال د می پر ۲۳ مه نېټه د فدرالي جرګې (Federal Convention) له لورې د نوموړي د لومړۍ پينځه کلنې دورې لپاره وټاکل شو او په پای کې يې د ۲۰۰۴ ز کال د جولای پر ۱ نېټه د پرانيستې دود تر سره کړ. نوموړي د ۲۰۰۹ ز کال د می پر ۲۳ مه نېټه د دويمې دورې لپاره يو ځل بيا وټاکل شو. يوازې يو کال وروسته د ۲۰۱۰ ز کال د می پر ۳۱ يې له خپلې دندې څخه په افغانستان کې د خپلو سرتېرو د لیدنې په رڼا کې، د المان Bundeswehr د ونډې په اړه په يوه کړکېچنه تشرېحي وينا (تبصره) کې له دندې څخه لاس واخيست. د ولسمشر په توګه د نوموړي د دورې پر مهال، چې اداره يې زياتره وخت د دود اړوند موضوعګانو سره اړيکه لري؛ کوهلر د لومړي وزير Gerhard Schroder او وروستۍ لومړۍ وزيرې Angela Merkel دواړو په پرتله يو غوره پېژندل شوی سياستپوه و او د تصويب او کتنې کچې يې له هغوی څخه پورته وې.
Köhler د مسلک له مخې يو اقتصادپوه و. د ولسمشر په توګه له ټاکل کېدلو څخه مخکې، نوموړي په سياست، کورني يا مدني خدمت کې او د بانک د اجرائيه رئيس په توګه يو بېل مسلک درلود. نوموړی له ۱۹۹۸ ز کال څخه تر ۲۰۰۰ ز کال پورې د بيا رغونې او پرمختګ لپاره د اروپايي بانک مشر او له ۲۰۰۰ ز کال څخه تر ۲۰۰۴  ز کال پورې د پيسو د نړيوال صندوق (IMF) رئيس او مشر و. نوموړي له ۲۰۱۲ ز کال څخه تر ۲۰۱۳ ز کال پورې د ملګرو ملتونو د عمومي منشي لوړپوړي منصفه پلاوي کې د ۲۰۱۵ ز کال وروسته پرمختيايي موضوع  په برخه کې خدمت وکړ.
د ژوند لومړني وختونه
کوهلر (Köhler) په Skierbieszów  (چې وروسته يې نوم Heidenstein شو) کې، چې د المان له لورې د نيول شوي پولينډ د عمومي حکومت سيمه ده، د اليزابيت او اډوارډ کوهلر د اووم ماشوم په توګه په روماني Besserbia (Balti ته نږدې، نننی Moldova) کې له Riscani څخه د Bessarbian المانيانو په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د هارسټ کوهلر مور او پلار چې توکمي الماني او روماني تبعه وو، په ۱۹۴۰ ز کال کې د نازي او شوروي وګړو د لېږدونو پر مهال Bessarabia کې د خپل کور پرېښودلو ته اړ شول. ياده پېښه د پولينډ له بريد او Molotov-Ribberntrop تړون څخه مخکې وروسته وشوه، چې د تړون له مخې Bessarabia سيمه شوروي اتحاد ته ورکړل شوه. د اوست عمومي پلان (Generalplan Ost) د برخې په توګه دوی په ۱۹۴۲ ز کال د پولينډ (چې وروسته د عمومي حکومت برخه شوه) Zamosc سيمې ته نږدې د Skierbieszow کلي کې مېشت شول. دا چې په ۱۹۴۴ ز کال کې د نازي المان متحده ځواک (Wehrmacht) شاتګ وکړ او د پولينډ لومړنۍ برخې بايد پرېښودل شوی وی، د Köhler کورنۍ ليپزيګ (Leipzig) ته وتښتېده. په ۱۹۵۳ز کال کې له کمونيستي نظام څخه د تښتېدنې په موخه يې د لويديځ برلين له لارې شوروي سيمه پرېښوده. ياده کورنۍ د ۱۹۵۷ ز کال تر هغې مودې پورې د کډوالو په پنډغالو کې ژوند وکړ، چې په پای کې په Ludwigsburg کې مېشت شول. Horst Köhler له همدې امله خپل لومړني ۱۴ کلونه په کډوالۍ کې تېر کړل.
زده کړې او پوځي خدمت
يوه ښوونکي سپارښتنه وکړه چې کډوال هلک (Köhler) بايد د ښوونځي لپاره غوښتنه وکړي او Köhler په ۱۹۶۳ ز کال کې د خپلو منځنيو زده کړو سند (Abitur) تر لاسه کړ. په Ellwnagen کې د Panzergreandier په نوم لښ (لېوا) کې له دوه کاله پوځي خدمت څخه وروسته يې د زېرمه پوځونو د دويم بريدمن په توګه Bundeswehr پرېښود. نوموړي په Tubingen پوهنتون کې زده کړې وکړې او په اقتصاد او سياسي پوهو کې يې دوکتورا تر لاسه کړه. نوموړی له ۱۹۶۹ ز کال څخه تر ۱۹۷۶ ز کال  پورې د ياد پوهنتون په Institut für Angewandte Wirtschaftsforschung کې د څېړنې د برخې علمي مرستيال و.
په ملکي يا کورني خدمت کې مسلک
Köhler په ۱۹۷۶ ز کال کې هغه مهال له کورني خدمت برخې سره يو ځای شو، چې نوموړي د اقتصاد فدرالي وزارت کې ګومارل شوی (مامور) و. نوموړي په ۱۹۸۱ ز کال کې د لومړي وزير Gerhard Stolternberg تر مشرۍ لاندې په Schleswig-Holstein کې د دولتي حکومت په سفارت کې وګومارل شو. نوموړی په راتلونکي کال کې د Stoltenberg د سپارښتنې له مخې، د ماليې په فدرالي وزارت کې د وزيرانو د دفتر د مشر په توګه وټاکل شو. هغه په ۱۹۸۷ ز کال کې د مالي سياست يا تګلارې او فدرالي صنعتي ګټو لپاره د عمومي رئيس تر کچې پورته شو. نوموړی په ۱۹۸۹ ز کال کې د پولي واحد او کرېدت عمومي رئيس شو.
په ماليې وزارت کې د دولت منشي
Köhler چې له ۱۹۸۱ ز کال راهيسې د CDU غړی و، له ۱۹۹۰ زکال څخه تر ۱۹۹۳ ز کال پورې د ماليې په فدرالي وزارت کې د دولت منشي او په همدې ډول د ياد وزارت اداري رئيس او د ماليې د وزير (Theodor Waigel) مرستيال و. نوموړي په ياده دنده کې لومړي وزير Helmut Kohl لپاره د يوه شخصي استازي (Sherpa) په توګه د اووه سترو صنعتي هېوادونو د ناستو او نورو نړيوالو اقتصادي کنفرانسونو په برابرولو سره خدمت وکړ. د دولت د منشي په توګه يې د المان [ختيځ المان او لويديځ المان] پولي اتحاديې او په ۱۹۹۴ ز کال کې له GDR څخه د شوروي ځواکونو د وروستنۍ بېرته ستنېدنې دواړو په برخه کې خبرې اترې وکړې. د دې تر څنګ کوهلر د اروپايي پولي اتحاديې په اړه د Masstricht تړون لپاره مشر خبرې کوونکی و. د ياد تړون په پايله کې يورو د اروپايي اتحاديې يوازينی پولي واحد شو.
Köhler په ختيځ المان کې د دولتي سوداګريو په ستر ډول د لوړ بيه خصوصي کوونې په جوړولو کې هم مرکزي ونډه ولوبوله. نوموړي Treuhand استازولي (نماينده ګي)  یې ورغوله، چې د ۱۱۰۰۰ شډلو او مړ ژوانو شرکتونو په خرڅلاو تورنه وه.
نوموړي له ۱۹۹۳ ز کال څخه تر ۱۹۹۸
نوموړي له ۱۹۹۳ ز کال څخه تر ۱۹۹۸ ز کال پورې په جرمني کې د سپما بانکونو د ټولنې د مشر (Deutscher Sparkassen- und Giroverband) په توګه خدمت وکړ.
کوهلر په ۱۹۹۸ ز کال کې د بيارغونې او پرمختګ لپاره د اروپايي بانک (European Bank for Reconstruction and Development) د رئيس په توګه وټاکل شو او په لندن کې مېشت شو، چې په همدې ځای کې د بانک مرکزي اداره پرته ده. نوموړي د ۱۹۹۸ ز کال په سپټمبر کې هغه مهال په ياد بانک (EBRD) کې واک تر لاسه کړ، چې بانک د ۳۰۵ ميليون ډالرو کلني زيان سره مخامخ و او د زيان ډېره برخه يې د روسيې د مالي ماتې له امله وه. نوموړي د حالت ارزونه وکړه، بيا يې د EBRD په بدنومه کمزورې پانګه اچونې پر تګلارو باندې بيا ځلي تمرکز وکړ او په خپله په بانک کې يې شتمني پياوړې کړه. په ورته وخت کې نوموړی له خپل امريکايي ولسمشر Charles Frank سره د ټکر له امله خورا پېژندل شوی و او د راپور له مخې د بيارغونې او پرمختګ لپاره د اروپايي بانک نورو چارواکو د کوهلر د صبر او مديريتي سبک په اړه ګيله کړې ده.
د پيسو نړيوال بکس د مشر په توګه، ۲۰۰۴ – ۲۰۰۰ ز کلونه
Köhler په ۲۰۰۰ ز کال کې د پيسو نړيوال صندوق د اجرائيه پلاوي د اداري مشر او رئيس په توګه وګومارل شو. د Gerhard Schroder حکومت نوموړی (Köhler) د متحده ايالتونو له لورې د دوی د لومړني نوماند Caio Koch-Weser له نه منلو څخه وروسته نوماند کړ. که څه هم نوموړی د درناوي وړ و، مګر په نړيواله مالي حلقه کې په ځانګړي ډول پېژندل شوی يا نفوذلرونکی شخص نه و. په ياده موده کې نوموړی د IMF مقام ته يو له درې نوماندانو څخه و، چې جاپان د خپل ماليې وزارت د پخواني مرستيال Eisuke Sakakibara او بېلابېلو افريقايي هېوادونو د Stanely Fischer ملاتړ کاوه.
د پيسو نړيوال صندوق (IMF) کې نوموړی په لومړي ګام د بریتانيا د خزانې له وزير Gordon Brown سره د بې وزلۍ ضد د يوې غونډې د کوربه توب په موخه يو ځای شو، چې د هغو بېليونونو ډالرو پورونو د بښلو په موخه د نړيوالې مبارزې په اړه بحث وکړي، چې مخ پر وده هېوادونه يې له IMF، نړيوال بانک او نورو حکومتي پور ورکوونکو څخه پوروړي وو.
د داود جمهوري افغانستان
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
رحمت ديوان
رحمت ديوان (انگليسي Rahmat Dewan) افغان ليکوال، ژورناليست، لنډه کيسه ليکونکى، د تصوير مجلې ايډيټر او د پښتو ډرامو اداکار او ډائريکټر دى چې په کابل کې ژوند کوي.
دندې
ليکوال: رحمت ديوان يو ازاد ليکوال دى، چې بېلا بېلو مجلو او وېبپاڼو کې يې ليکنې خپرېږي. له دې پرته يې تراوسه پورې درې کتابونه هم چاپ شوي او ځينې نور يې د چاپ په تمه پراته دي. ايډيټر: نوموړى د تصوير مجلې ايډيټر پاتې شوى دى، چې د ٢٠١٣ز نه تر ٢٠١٥ز پورې يې د تصوير په نوم يوه مجله چاپوله، چې په دې مهال کې يې اووه ګڼې له چاپه راوتې وې. پښتون مجله: نوموړي د پښتون مجلې سره هم دوه نيم کاله کار د کمپوزر او پروف کتونکي په توګه ترسره کړى دى. مشرق ټلويزون: رحمت ديوان په ٢٠١٦ز کال کې د مشرق ټلويزون سره په تخنيکي برخه کې شپږ مياشتې دنده ترسره کړې ده. دلته نوموړي د سي جي آپرېټر په حېث دنده ترسره کوله. کمپوز و ډيزاين: نوموړى له تېرو لسو کلونو راهيسې د پښتو کتابونو او مجلو د کمپوز و ډيزاين په برخه کې کار کوي، چې په دې لړ کې يې په سلګونو کتابونه کمپوز او ډيزاين کړي دي. انلاين ښوونکى: نوموړى له ٢٠١٢ز کال راهيسې په انټرنېټ انلاين زدکړې هم ورکوي، چې د انټرنېټ سره د تړلو سافټوېرونو او نورو څيزونو په تړاو دي، چې دا ټول زدکړې د ويډيو په ډول په يوټيوب د Learn with Rahmat Dewan په نوم چېنل کې خپرېږي. له دې پرته هم نوموړي په بېلا بېلو ځايونو کې دنده ترسره کړې ده، چې دا مهال د خبريال وېبپاڼې سره د خبريال په توګه دنده ترسره کوي. اداکار: نوموړي د اداکار په توګه په لومړي ځل د امير شاه تلاش په سريال ((عدالت)) کې کار کړى دى او له دې وروسته يې د ((هوښيار شئ)) په نوم ډرامه جوړه او خپره کړې ده، له دې پرته يې هم په يو شمېر ډرامو کې کار کړى دى.
حوالې
First Pashto film on abuse of social media
Pashto fiction magazine launched to encourage women writers
د ټوېټر پاڼه
د تصوير پروډکشن وېب پاڼه
پښتو فلمونه او عريانيت، مضمون
مستي نېستي، ډرامگۍ
د رحمت ديوان غزل
د رحمت ديوان مرکه
پوکڼۍ، لنډه کيسه
ادراک
هوښيار شئ
مني بدنام هوئي (افسانه)
حفصه بنت عمر بن خطاب
حفصه بنت عمر بن خطاب چې د بي بي حفصې په نامه هم پېژندل کېږي د اسلام د دوهم خليفه حضرت عُمر بن خطاب لور او د اسلام د وروستي پيغمبر محمد بن عبدالله مېرمن وه. په لومړي سركې دحضرت خنيس بن خذافة رضى الله عنه په نكاح كې وه. خو هغه دبدرپه غزاكې شهيد شو او بي بي مباركه كونډه شوه. حضرت عُمر رضي الله عنه له حضرت عُثمان رضي الله عنه نه وغوښتل چې له هغې سره نكاح وكړي خو هغه ونه منله. حضرت عُمر رضي الله عنه خورا غمجن شو او رسول الله مبارك ته يې گيله وكړه. رسول الله صلى الله عليه وسلم ددې لپاره چې هغه خوشاله ساتلې وي دځان له لورې يې ورته له بي بي حفصې رضى الله عنها سره دنكاح ست وكړ. هماغه وو چې له پاك رسول سره يې نكاح وشوه. بي بي حفصه رضي الله عنها په نبوي حرم كې يوازينۍ لوستې ميرمن وه او درسول الله په ژوندكې يې دځان لپاره پخپل لاس قرآنكريم ليكلى وو. دغه بي بي دحضرت اميرمعاويه رضي الله عنه دخلافت په پيركې د95 كلونو په عُمروفات شوه. دجنازې دلمانځه امامت يې دمدينې منورې دهغه وخت حاكم مروان بن حكم وكړ. دغې مباركې بي بي خپل ټول مال جايداد دخدای په لاره كې خيرات كړى وو.
دا هم وگوري
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام
کنصف
کنصف د غزني ولایت د اندړو ولسوالي یو کلی ده، کنصف له تاریخي پلوه ډیر اوږد قدامت لري داسې انګیرلی کیږي چې د اندړو ولسوالي له ایجاد سره سم د کنصف کلی را منځ ته شوی. کنصف په دې ډیر مشهور ده چې دلته د اندړو د لکڼخیل قوم خانان او ملکان اوسیدل. د دوئ تاریخې قلعه اوس هم په غزني ولایت او په ځانګړې توګه د اندړو په ولسوالي کې خاص شهرت لري. کنصف د غزني له ښار څخه شاوخوا پنځوس کیلومتره فاصله لري. درنښت صفي الله سلطاني
روښانفکر او روښانفکري
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
د لوراند او لورین الله په نامه
روڼ اندي یو ځلانددود دی
څېړنه : اجرالدین اقبال سریزه
موږ هم چې په اوسني حالت کې له ډېرو ستونزو سره مخ یو، بې ثباتي، اقتصادي ناخوالي او د نظام د ټینگښت پازوالي - مسوولیت را ترغاړې دی، د همدې شرایط په پامنیوي د خپل تاریخ، دودونو او له دین څخه د سمو پوهېدنو په رڼا کې په داسې یو ټولنیز خوځښت پیل وکړو چې هېوادنۍ ستونزې پرې هوارې کړو. د کومې شننې ژباړه چې لولئ د یو دیني اندیال څېړنه ده، چې د روښانفکري بهیر دلایل مو پیاوړي کوي.
روڼ اندي یو ځلاند دود دی
" دلته د روښانفکرۍ په باب خبرې کوو چې د یو شمېر لوستیو، دردمندانو او ټولنیزو او فکري ستونزو د هواروونکیو ډېره مینه ورسره ده او په دې ویینه کې د روښانفکرۍ بهیر چې مخکې څه دلایل درلودل نور هم پرې ور زیات کړو. په سریزه کې، پرتلنې او قضاوت ته یوه بېلگه یادوم: د گردو ادیانو په فرهنگ کې د متکلمانو په نامې ځینې کسان ول، چې له دین څخه یې عقلاني دفاع کوله؛ دوی خپله دغسې یوه ادعا درلوده او نورو هم په همدې ځانگړنې او صفت پېژندل. د متکلمانو تر څنگ، فیلسوفان هم ول چې د یو ځانگړي دین دفاع ته ژمن نه ول او له بېخه یې دین د معرفت موضوع نه وه؛ بلکې گرده هستي یې عقلاني څېړله او په خپل تعبیر یې، میتافزیکي (له طبیعت ورهخوا) پوهه رادبره کوله؛ خو متکلمانو په ډاگه څرگندوله چې یو ځانگړي دین ته ژمن دي او ددې دین د ښوونو او آرونو دفاع ور تر غاړې ده. ښکاره وه چې د یو ځانگړي دیانت له آرونو د دفاع لپاره، له خپله همدې دین څخه گټنه نشو کړای؛ ځکه د منطق له مخې دور لازمېږي. د یو چا له مدعیاتو، په گټه یې دلیل راوړای نشئ؛ بلکې له خبرې یې دباندې ودرېږئ او مستقل دلایل وړاندې کړئ.
متکلمانو د مستقلو دلایلو وړاندې کولو ته، دوه کارونه کول: یا یې د خپل دیانت لپاره په خپله لازمې وسلې جوړولې او یا یې دا وسلې د فلسفې له وسلو ځنې پور اخستې. موږ د مسیحي، اسلامي او نورو ادیانو د فرهنگ په تاریخ کې دا دوه لارې درلودې او لرو یې او پوره درپېژندل شوی او عقلاني چار و. لکه امام فخر رازي (رح) یاد معتزله د مشرانو، خپله یې د دین دفاع ته وسله جوړوله او ځان یې فیلسوفانو ته اړمن نه لیده، بلخوا د خواجه نصیرالدین طوسي (رح) په څېر کسانو چې هم فیلسوف و او هم متکلم، له دین څخه عقلاني دفاع ته یې، لازمې وسلې د فلسفې له وسلو ځنې پورولې. تر خواجه نصیر الدین طوسي روسته، د کلام علم په تېره شیعي فرهنگ کې ډېر فلسفې شو؛ یعنې متکلمانو ښه په زور فلسفې ته ورمخه کړه او له دې ځایه یې وسله پوروله او د متکلمانو وسلتون ته یې اړتیا نه درلوده. په تېرو کې کله فیلسوفانو پر متکلمانو ملنډې وهلې چې وسلې یې پوره کاري نه دي او غوڅول نه کوي. خپله جوړې کړای شوې وسلې که څه د متکلمانو له نظره ښې او د گټنې وړ وې؛ خو د فیلسوفانو له نظره زنگ وهلې وې او کارایي نه درلوده.
ټینگار کوم چې ځیرکو فیلسوفانو مو کله هم پر متکلمانو نیوکه ونکړه دا چې تاسې د یو ځانگړي ښوونځي دفاع ته ژمن یاست او له وړاندې مو خپل هوډ نیولی؛ نو هر څه چې ووایئ بې گټې ده. دوی پوهېدل چې دغسې نیوکه ډېره ناروا، غیر فیلسوفانه او نامعرفت پېژاندې ده.
لکه چې وویل شو پر ځینو متکلمانو د فیلسوفانو مهمرتینه نیوکه دا وه چې له دین څخه او ایمانیاتو دفاع ته یې وزلې کمزورې او نه پکارېږي. د بېلگې په توگه یو شمېر مسلمانو د مسیحي متکلمانو د علیت له آره نټه کوله؛ ځکه گڼله یې یو لړ مسایل، لکه د انسان اختیار د علیت په نټې هوارولای شي؛ گومان یې کاوه که د اوسپنیز علیت آر شتون ولري، چې ټولې پېښې ددې آر په پړي یو له بل سره تاوې را تاوې او غوټه شوې وي او هیڅ پېښې ته بیخي د مانور مجال، ان د انسان ارادې ته، نه پاتېږي؛ نو په دې حال کې به پر انساني کړنو مازې جبر واکمن شي. دوی انسانان ددې اختیار سوځي جبر له خوشې کېدو، د علیت آر سستاوه، چې ښایي خپل مطلوب (یعنې اختیار) ازباد کړي. فیلسوفانو نیوکه پرې کوله، چې د اختیار ازبادولو لار دا نه ده او د علیت د آر سستول، پرېمانه پرله پسې فساد راولاړوي چې د اختیار ازبادولو لپاره په دې نه ارزي چې دا گردې زیانمنې پایلې یې وزغموو.
هو؛ تر هغه ځایه چې پوهېږم یو فیلسوف هم پر هیڅ یو متکلم نیوکه نه ده کړې چې لومړی مو پر یو څیز ایمان راوړی او بیا یې ازبادوئ؛ او په دې اړه حقوال ول؛ ځکه مهمه نه ده چې انسان لومړی څه هوډ کړی او څه ته ژمن دی، مهم هغه دلیل او حجت دی چې د خپلې مدعا ازبادولو ته یې راوړي؛ که دلیل یې څرگندو، خبره یې منو او مخکې ایمان او ژمنه یې ازباد او ثبوت شوې پېژنو؛ او که دلیل یې څرگند نه و، خبره یې نه منو، که څه د خپلې گروهې سموالي ته سل قسمونه وخوري او زر وارې ټینگار وکړي چې په خپل قضاوت کې یې پرې او بې ژمنې و؛ په مطلق ډول په علم او معرفت کې ـــ چې یو جمعي چار دی ــــ د عالمانو اروایي او وگړیز احوال څه دخالت نه لري.