cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
استمناء
پر روغتيا اغيزي
د «تشخیص او درملنې لارښودنې کتابچې(مرک) کې راغلي: [موټک وهل] » يوازې هغه وخت غير طبيعي عادت دی، چې د خپلې ميرمنې سره د جنسي اړيکو او پاملرني د مخنيوي سبب شي، يا هم عادت يې تر اندازې زيات شي چې د خفګان او ځان زورونې لامل شي.
د آمریکا متحده ايالاتو کې د روانې او ذهني چارو تشخيص او لارښودنې ډلي (ډې‌اس‌ام-۲) په ۱۹۶۸ زيږديز کال کې [موټ وهل] يو رواني ناروغي ګڼلي وه، په ۱۹۷۲ زيږيدز کال کې د امريکا روغتيا وزارت د ډاکټرانو او متخصصينو په ټولنيز آند (موټ وهل) يو طبيعي عادت اعلان کړ.
موټک وهل: د انسان د جسمي او رواني انرژۍ د کمزورتيا او ژر انزال کيدلو سبب هم کيږي.
خو ګڼ شمېر ډاکټران وايې چې: موټ وهل په ډيړ وخت کې، مثلآ یوي مياشتې کې يو يا دوه ځله حتا ګټور هم ګڼي، ځکه چې جنسې اړيکو ته ډير نه هوسيږي، او جنسي اړيکو ته زړه کيدل ځينو انسانانو ته د زړه حملي سبب هم کيږي، نو چې موټ ووهل شي جنسې اړيکو غوښتنه به کمه شي.
أهل السنة والجماعة
د استمناء په مسئله کې د اهل سند علماء مختلفې رایې لري. ځینې یې لکه امام مالک او امام شافعي علیهما الرحمه یې په مطلق ډول حرام بولي، ځینې تابعین یې بشپړ روا بولي او یوه بله ډله (حنفي او حنبلي) یې په هغه وخت کې جواز ورکوي چې له مجرد شخص څخه د زنا د پېښېدو وېره وي. علامه یوسف قرضاوي په خپل کتاب الحلال و الحرام کې د معاصرینو علماوو په وینا لیکي چې مباح دی، او که چېرې بیا د گناه د پېښېدو وېره وي نو کولای شي چې په شهوت سره ځان خپله خلاص کړي، په دې موخه چې لږ تاوان وویني، یعنی له گناه څخه بچ پاتې شی.
10 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
گوجرا
گوجرا د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,14,967 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 41م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
سربيشه ولسوالي
سربيشه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سربیشه)  د ايران د خراسان جنوبي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۴۰٬۹۵۹ تنه نفوس لري. د سربيشه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان جنوبي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
رابرټ پ. جورج
رابرټ پیتر جورج (په انګلیسي: Robert Peter George؛ پيدایښت: ۱۰-جولای-۱۹۵۵ز) یو امریکایي حقوقي عالم، سیاسي فیلسوف او عامه روښاندی دی چې په پرنسټن پوهنتون کې د فقې شپږم مک‌کورمیک پروفیسور او د امریکایي ارزښتونو او بنسټونو د جېمز مَډیسن پروګرام مدیر په توګه دنده ترسره کوي. هغه د اساسي قانون د ژباړې/تفسیر، مدني ازادۍ، د قانون فلسفې او سیاسي فلسفې په هکله ویناوې کوي. جورج په مذهب کاتولیک دی او د متحده ایالاتو له مخکښو محافظه‌کارو روښاندو څخه ګڼل کېږي.
په پرېنستون کې پر استادۍ سربېره، په ویترسپون انسټیتوت کې د «هربرت ډبلیو وان» ډېر ښه همکار او په پېپرډاین پوهنتون کې د عامه سیاست په برخه کې د «رونالد ریګن» او په حقوقو کې د «نوتبار» ممتاز لارښود او استاد ؤ. ډېري وخت د هاروارد په حقوقو پوهنځي کې د مېلمه استاد په توګه ونډه اخېستله.
د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړه
جورج په خټه سوریایي او ایټالیایي او په ۱۰-جولای-۱۹۵۵ز کې زېږېدلی دی. د سکرو ډبرو د کان د کډوالو لمسی او د لوېدیځې وېرجینیا په مورګان‌ټاون کې لوی شوی دی.
خپل لېسانس یې په سوارت‌مور کالج، د حقوقو ډوکتورا یې د هاروارد په حقوقو پوهنځي، MTS (د الهیاتو ماسټري) یې د هاروارد په الهیاتو پوهنځي، او DPhil (د فلسفې ډوکتورا) یې د آکسفورډ په نیوکالج کې ترلاسه کړې ده. په آکسفورډ کې د ډوکتورا محصل په توګه، د جان فینیس تر نظر لاندې یې د حقوقو فلسفه ولوستله او د فقې استاد په توګه یې په نیوکالج کې خدمت ترسره کړی دی. د فلسفې ډوکتورا په سرته رسولو سره یې له آکسفورډ پوهنتون څخه دوه مافوق ډوکتورا سندونه ترلاسه کړل، یو DCL او یو DLitt.
اکاډمیک ژوند
جورج په ۱۹۸۵ز کې په پرېنستون پوهنتون کې د استاد په توګه وګومارل شو او په راتلونکي کال کې د یوې ازمایښتې دورې په لړ کې د پروفیسور اسیستانت شو. له ۱۹۸۸ تر ۱۹۸۹ز پورې یې رخصتي واخېسته او په آکسفورډ پوهنتون کې د مېلمه استاد په توګه یې حقوق تدریس کړل او د «د وګړو اخلاق‌جوړونه: مدني ازادۍ او عامه اخلاق» تر سرلیک لاندې کتاب باندې یې کار وکړ. جورج په ۱۹۹۴ز کې، په پرېنستون کې د دایمې استاد په ډول، د پوهنوالۍ معادلې رتبې ته او په ۱۹۹۹ز کې یې پوهاندۍ ته ترفېع وکړه او د مک‌کورمیک حقوقي څوکۍ یې خپل کړه چې په دغه بست کې پخوا وودرو وېلسن، اِدوارد س. کوروین، ویلیام ف. ویلوبي، او والټر ف. مورفي کار کړی ؤ. جورج په ۲۰۰۰ز کې، په پرېنستون کې د «په امریکایي زده‌کړو موسسو کې جېمز مدیسن پروګرام» رامنځ‌ته کړ او دم‌مهال تر ۲۰۲۱ز پورې د نوموړي پروګرام د مدیر په توګه فعالیت کوي. په داسې حال کې چې جورج دغه پروګرام محافظه‌کاره نه‌بولي، په رسنیو کې خپرې شوې مقالې دغه پروګرام د محافظه‌کارو مفکورو ملاتړ کوونکي په توګه ښیي.
کورنېل وېست
جورج او کورنېل وېست – یو کیڼ‌اړخه مخکښ روښاند – سره نږدې ملګري وو او په وار، وار سره یې سره بحثونه درلودل. دغه دوه په بېلابېلو پوهنتونونو او کالجونو کې په ګډه راڅرګند شوي دي او د اکاډمیکو موسسو د حقیقت‌موندنې پلاوي په توګه، د مدني سکالوګانو او د بیان ازادۍ د پراخ مفهوم په هکله یې ډېرو بحثونو کې ګډون کړی دی. په مېدل‌بري کالج کې د یوه رابلل شوي ویناوال له‌خوا د نارو په ځواب کې، جورج او کورنېل د ۲۰۱۷ز کال په مارچ میاشت کې د «حقیقت‌موندنه، دېموکراسي او د بیان او فکر ازادي» لیکنه خپره کړه؛ د ملي رسنۍ له‌خوا د دغې لیکنې بیا خپرېدو ته اجازه ورنه‌کړل شو.
سیاسي فعالیت
جورج په ۲۰۰۹ز کې د «امریکایي اصولو پروژې» بنسټ کېښود چې موخه یې د خپلو مفکورو په هکله د خلکو د یو غورځنګ رامنځ‌ته کول وو. هغه د «ودونو لپاره ملي سازمان» د مشر، د همجنس‌پالو د مخالفې ډلې مدافع، او تجدیدي ټولنې د بنسټ اېښودونکي پلاوي په توګه پاتې شوی دی؛ نوموړې ټولنه، له جنسي قاچاق او ښځو او ماشومانو څخه له سوداګرۍ زبېښاک سره د مبارزې په موخه رامنځ‌ته شوې ده.
افتخاري لاس‌ته راوړنې
د ۲۰۰۸ز کال د ډسمبر پر اتمه، جورج د سپینې ماڼې په ځانګړي دفتر کې د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ولسمشر جورج ډبلیو بوش له‌خوا د ولسمشرۍ اتباعو مډال ترلاسه کړ. له نورو لاس‌ته راوړونو څخه یې کېدای شي د پولنډ جمهوریت د بشري حقونو د دفاع لپاره افتخاري مډال، د مذهبي ازادۍ لپاره د بکِت صندوق کانتربري مډال، د امریکا د امناوو او اکاډمیکو فارغانو لپاره د فیلیپ مېریل جایزه، د امریکا د تشبُث انسټیتوت لپاره د اېروېنګ کرېستوال جایزه، د پوهانو د ملي ټولنې لپاره د سېدني هوک جایزه، د حقوقو او عامه پالیسۍ فدرالې ټولنې لپاره د پاول باتور جایزه او د ممتاز تدریس لپاره د پرېنستون پوهنتون مشر جایزې ته اشاره وشي. د هغه د افتخاري رتبو شمېر نولسو ته رسېږي، له هغې جملې څخه یوه یې هم افتخاري ډوکتورا ده چې په ۲۰۱۷ز کې د سپانیا د بارسلونا ښار د «ابات اولیبا CEU پوهنتون» له‌خوا ورته ډالۍ شوه. همدا راز په ۲۰۱۷ز کې، بېلور پوهنتون «په ایمان، اخلاقو او عامه پالیسي کې د رابرټ پ. جورج نوښت» په واشنګټن ډي‌سي کې د بېلور د پروګرام یوې برخې په توګه په لاره واچوله. په ۲۰۲۰ز کې دغه نوښت د دالاس پوهنتون او د امریکا د تشبُث انسټیتوت ګډې پروژې ته واوښت.
د موریس روپیه
د موریتانیا روپیه په انګلیسي Mauritian rupee) د موریس هیواد د پیسو واحد دی. روپیه د موریس هیواد د مرکزی بانک لخوا کنټرولیږي.
يوسف عبدالله القرضاوي
يوسف عبد الله القرضاوي يو سیاستوال ، اسلام پوه او لیکوال دی .دوکتور يوسف القرضاوي په کال ١٩٢٦ز د سبتمبر په نهمه په مصر کې زېږېدلی. دی لا لس کلن و چې قران کريم يې حفظ کړ او د قرآن تجويد يې زده کړ.
مخينه
يوسف قرضاوي دوه کلن و چې پلار يې مړ شو او تربيه يې اکا ته پاتې شوه. ښاغلى قرضاوي له ځوانۍ څخه نيولې تر اوسه د اسلام په لاره کې مبارزې کړي او همدا و چې قرضاوي په ځوانۍ کې له اخوان المسلمين ډلې سره اړيکې ونيولې .له مصري استاد حسن البنا سره يې پيژندگلوي وشوه او د اخوان المسلمين سره د اړيکو په تور څو ځلې زندان ته واچول شو. په لومړي سر کې په کال ١٩٤٩ز کې د فاروق په پاچايي کې زندان ته بوول شو. له دې څخه وروسته په کال ١٩٥٤ز کې بندي شو.يوځل بيا په همدغه کال کې زنداني شوی چې شل مياشتې يې د زندان په تورو تيارو کې تيرې کړي او په کال ١٩٦٣ز کې هم زنداني شوی.
زده کړې
لومړنۍ او منځينۍ زده کړې يې په الازهر کې ترسره کړي او له دې څخه وروسته د لوړو زده کړو په موخه د الازهرپوهنتون د اصول الدين په پوهنځي کې شامل شو. په کال ١٩٦٣ز کې د اصول الدين له پوهنځي څخه په يوسل او اتيا کسانو کې په لومړۍ کچه بريالى فارغ شو. په کال ١٩٥٨ز کې يې له معهد الدراسات العربية العالية څخه په عربي ادب کې خپل ډيپلوم ترلاسه کړ. په کال ١٩٦٠ز کې يې د اصول الدين د پوهنځۍ د (علوم القرآن) يانې د قران مجید د علم له څانگې څخه خپله ماسټري ترلاسه کړه. او په کال ١٩٧٣ز کې يې له نوموړېي پوهنځۍ څخه خپله دکتورا ترلاسه کړه او خپله رساله يې د زکات په اړه ليکلې چې نوم يې "الزكاة وأثرها في حل المشاكل الاجتماعية" دي.
دندې
قرضاوي چې د عربي نړۍ په وگړو کې د علامه لقب خپل کړی په کال ١٩٦١ز کې قطر ته ولاړ او هلته د المعهد الديني الثانوي مدير پاتې شو. هلته يې د قطر وکر هم ترلاسه کړ. په کال ١٩٧٧ز کې د قطر په پوهنتون کې د اسلامي شريعت پوهنځى تاسيس کړ او د دې پوهنځي د رئيس په توگه وټاکل شو چې تر ١٩٩٠ز پورې يې د نوموړې پوهنڅۍ رئيس پاتې شوى. همدارنگه د قطر په پوهنتون کې د سنت او نبوي سيرت د څيړنيز مرکز مدير وټاکل شو، چې دا وظيفه يې تر ننه پورې روانه ده. دښاغلي قرضاوي د زده کوونکيو لخوا چې وايي : ٫٫هغه خپل ټول ژوند د خدای (ج) په لاره کې په دعوت او جهاد تېر کړی او له بل هيڅ ډول خدمت څخه يې ځان ندی ساتلی، په معاصرو علماؤ کې به داسي ډير لږ وي چې د علامه قرضاوي په څير يې اسلام ته خدمت کړي وي او اسلام ته يې هراړخيز کار کړي وي٬٬.
په گڼ شمېر علمي سکالويوگانو ېې لیکنې
لیکوال د اسلامي دعوت په برخه کې ، د فقهي او فتوي اصولو په برخه کې ، د سيمينارونو جوړولو په برخه کې ، د ليکچرونو په اړوند سکالويوگانو په برخه کې ، د موسساتو د غړيتوب په برخه کې ، د اسلامي اقتصاد په برخه کې ،د ټولنيز کار په برخه کې ، د اسلامي ويښتابه د پرمخ بيولو په برخه کې ، او په تنظيمي او جهادي برخه کې ېې لیکني ونډه د يادولو وړ ده .د بېلگې په توگه: که يواځي علمي او د تاليف برخه يې ترڅيړنې لاندي ونيسو. يوسف عبدالله القرضاوي يو ديني عالم دی خو ددې ترڅنگ يو ښه ليکوال هم دی چې د قلم وړتيا ېې د يادولو وړ ده. د دکتور قرضاوي په ليکنو کې ځني ځانگرتياوې ليدل شوي : -ښاغلی قرضاوي کله چې ليکنه کوي، له قران او حديث څخه حواله ورکوي او ددې ترڅنگ دنيا هم نه هېروي او دنياوي مصالح هم پکې رانغاړي. -د قرضاوي په ليکنو کې ډير دقت، پاملرنه او اصلاح ليدل کيږي چې د ننني پیر غوښتنو په اساس يو مهم گام دی. -د دکتور يوسف قرضاوي د اثارو د لوستونکو مینه والو په حواله ، د دوکتور يوسف قرضاوي ليکنو کې هېڅ ډول تعصب نه ليدل کيږي او په پوخ او پراخ فکر اړوندې ليکنې لري. -يوسف القرضاوي په خپلو ليکنو کې له اعتدال څخه چې اسلام پري ولاړ دی کار اخلي او له هرډول افراط او تفريط (سخت دريځي)څخه يې ځان برميال وېستلی. د دې دليل دا دی چې د امت مجلې مسول مدير د قرضاوي د کتاب په اړه چې "الصحوة الإسلامية بين الجمود والتطرف" نوميږي وايې: ٫٫د ده په څير ډير لږ کسان پيدا کيږي، دى د دين او د دنيا سکالويوگانو ته يو ډول ربط ورکوي٬٬. -يوسف قرضاوي نه يواځي دا چې ديني ليکوال دي خو يو اديب هم دی. -د ښاغلي قرضاوي په ليکنو کي ډيره مهمه موضوع د اخلاص ده چې د نوموړي په ليکنو کې ډېره تکرارېږي او واضح ښکاري.
د دوکتور يوسف القرضاوي لخوا فتوې
دوکتور قرضاوي ته هرڅه چې حق ښکاره شوي هماغه فتوي يې ورکړيدي. د دغو فتواؤو له جملې څخه په اسرائيل کې د استشهادي عملياتو تر نوم لاندې د فتوى جواز. له همدې کبله ېې انگلستان ته په تگ اوږدمهاله بندیز ولگېد. د ښاغلي قرضاوي له فتواؤ او مواقفو څخه يو هم د قطر پر حکومت د يلاندز بوستن اخبار چې د حضرت محمد صلي الله عليه وسلم کاريکاتورونه يې وستي و د هغوي ژورناليست ته د ژورناليزم د آزادي په ورځ قطر ته د ننوتلو د اجازې نیوکه وه چې د قطر حکومت ورکړې وه. قرضاوي وويل چې د قطر حکومت بايد ده ته اجازه ورنکړي، وروسته بيا قطر وويل چې موږ پوه نه و چې دی د يلاندز بوستن اخبار مسول پازوال و. کله چې د قطر دولت په کال ٢٠٠١ز کې د ياسر عرفات او د اسرائيلي لمړي وزير شارون ترمنځ په قطر کې د مذاکراتو اجازه ورکړه، قرضاوي بيا هم غلی نشو. د قطر په دولت يې نيوکه وکړه او ويې ويل: چاچې بيريز ته لاس ورکړ اووه ځلي دي لاس ووينځي چې يوځل دي په خاورو وي او چا چې شارون ته لاس ورکړ اويا ځلي دي لاس ووينځي. کله چې آوازه وه چې محمود عباس له اسرائيلي ځواکونو سره يوځاي په عزه کې د مسلمانانو په مقابل کې جگړه کوي، قرضاوي وويل: که رښتيا هم داسي وي، محمود عباس بايد رجم شي، کله چې دا خبره محمود عباس واوريده هغه بيا قرضاوي پسي منفي تبليغات پيل کړل چې دي اسرائيلو سره لار لري او داسي نوري دروغ او بي بنياده خبري. ښاغلي يوسف قرضاوي داسي ډيري حقپالي فتواوي او حقپال مواقف لري. يوسف قرضاوي ډير بوډا دي خو لکه څرنگه چې په ځوانۍ کې د اسلام دخدمت لپاره راوتي اوس هم ندي مايوس شوي او د ډير ضعف سره سره د اسلام خدمت ته يې نه نده ويلي او لانديني وظيفي يې سرته رسولي: -د مسلمانو علماو د نړيوالي اتحاديې رئيس. -د اروپا د المجلس الاروبي للافتاء و البحوث. -په مصر کې د مجمع البحوث الاسلاميه غړي. -د اسلام اونلاين انترنتي شبکي پخواني رئيس. -په مکه مکرمه کي د رابطه العالم الاسلامي د مجمع الفقه الاسلامي غړي. -د قطر او بحرين د اسلامي بنکونو ترمنځ د شرعي رقابت چې په بحرين کې ترسره شو رئيس. -په افريقا کې د منظمه الدعوه الاسلاميه غړي. -په کويټ کې د الهيئة الشرعية العالمية للزکاة. -په اکسفورډ کې د مرکز الدراسات الاسلامية مشرانو غړي.
د لیکوال چاپ شوي اثار
دکتور يوسف القرضاوي له ١۷٠ څخه ډير کتابونه و کتابگي ليکلي، د دي ترڅنگ ډيري ديني فتواوي هم ورکړي او کسټي آو سيډياني هم لري، چې مشهور کتابونه يې دا دي:
نور کتابونه یې په لاندې توگه دي:
د ښاغلي قرضاوي ستاينيزې لاسته راوړنې
د دې ترڅنگ ښاغلي دکتور قرضاوي له شعر سره هم ډيره مينه لري، خپله هم شعر وايې خو د ده شعرونه ډيري د اقصى، فضايل او اخلاقو په اړه وي.
اډوارډ برنشټاین
اډوارډ برنشټاین (۶ جنوری ۱۸۵۰ زکال – ۱۸ ډسمبر ۱۹۳۲ زکال) جرمنی سوسیال دیموکرات مارکسېست نظریه ورکوونکی او سیاستوال و. د جرمني د سوسیال دیموکرات ګوند د غړي په توګه یې له کارل مارکس او فریدریک انګلز سره نږدې اړیکې لرلې، خو په خپل مارکسیستي تفکر کې یې خپلو تېروتنو ته پام شو او په مارکسېزم یې هغه مهال انتقاد وکړ چې د تاریخ په برخه کې یې د مارکسېستي ماتریالیستي نظریې اړوند څېړنه وکړه او هغه یې وګواښوله. هغه د مارکسېستي تیوري د پام وړهغه برخې چې د هیګلي متافزیک پر بنسټ وې رد کړې او د هیګلي لیدلوري پر بنسټ یې د سوسیالېزم لپاره داخلي اقتصاد ته اړتیا رد کړه.
لومړی ژوند
برنشټاین د شونبرګ (اوس مهال د برلین برخه ده) په یوه یهودي کورنۍ چې د Johannistrasse د اصلاحاتو په معبد (Reform Temple) کې فعاله و وزېږېد او د هغه لپاره لومړنۍ دیني چارې په یکشنبې ورځ ترسره شوې. پلار یې د لوکوموتیف چلونکی و. وروسته له هغه چې زده کړو ته یې شا کړه له ۱۸۶۶ زکال څخه تر ۱۸۷۸ زکال پورې یې په بانکونو کې د بانکوال کارکوونکي په توګه استخدام شو.
په پایله کې برنشټاین له اګوست ببل او ویلهلم لیبکنشت سره په ګډه د ګوند د یووالي کانګرس Einigungsparteitag له لاسالیانو او ګوتا سره په ۱۸۷۵ زکال کې چمتو کړ. کارل مارکس په خپل مشهور کتاب «د ګوتا د پروګرام نقد» کې په هغه څه چې هغه یې په صهیونیستي رژیم باندې د لاسالایانو بریا بولي؛ نیوکې وکړې، هغه څه چې دوی ترې ملاتړ کاوه. برنشټاین وروسته څرګنده کړه چې دا لیبکنشت و چې ډیری کسانو په آیزناخر ډله کې د مارکسېزم پیاوړی مدافع باله او وړاندیز یې وکړ چې ډیر هغه نظریات چې مارکس ځوروي، درج کړي.
د ۱۸۷۷ زکال په ټاکنو کې د آلمان سوسیال دیموکرات ګوند ۴۹۳،۰۰۰ رایې ترلاسه کړې. له دې سره د لومړي ویلیهلم د وژنې لپاره دوه ځله هڅو لومړي وزیر اتو فون بیسمارک ته د دې بهانه پیدا کړه چې د ټولو سوسیالېست سازمانونو، اسمبلیو او نشریاتو د بندلو قانون معرفي کړي. د ترور په دغو دواړو هڅو کې سوسیال دیموکراتانو ونډه نه لرله خو د «رایش د دښمنانو» پر وړاندې د خلکو غبرګون د دې لامل وګرځېد څو رایشتاګ د بیسمارک سوسیالېست ضد قوانین تائید کړي.
د بیسمارک سوسیالېست ضد سخت قوانین د ۱۸۷۸ زکال د اکتوبر په ۱۲ مه تصویب شول. د SPD نږدې ټول عملي اهداف غیرقانوني شول او په فعالانه توګه په ټول جرمني کې وځپل شول. له دې سره لا هم سوسیال دیموکراتانو کولای شول رایشتاګ ته د لارموندنې په موخه مبارزه وکړي او د شدیدې ځورونې او شکنجې سربېره یې دغه کار وکړ. دغه ګوند په واقعي ډول د خپلې ټاکنیزې بریا کچه لوړه کړه چې په ۱۸۸۴ زکال کې یې ۵۵۰۰۰۰ رایې او په ۱۸۸۷ زکال کې یې ۷۶۳۰۰۰ رایې خپلې کړې.
تبعید
د بیسمارک له حکومت سره د برنشټاین د مخالفت شدت د هغه لپاره د جرمني پرېښودل اړین کړل. ډیر ژر وروسته له هغه چې سوسیالیست ضد قوانین پلي شول برنشټاین زوریخ ته تبعید شو او د سوسیال دیموکراسۍ د شتمن ملاتړي کارل هوچپرګ شخصي سکرتریت یې ومانه. وروسته له هغه د نوموړي د نیونې حکم جرمني ته د هغه د بېرته راتګ امکان له منځه یووړ او اړ شو څو له ۲۰ کلونو څخه زیاته موده په جلا وطنۍ کې تېره کړي. په ۱۸۸۸ زکال کې بیسمارک د سویس دولت متقاعد کړ چې د جرمني د سوسیال دیموکراسۍ یو شمېر مخکښ غړي له خپل هېواده وباسي او له همدې امله برنشټاین لندن ته ولاړ؛ چېرې چې هغه له فریدریش انګلز او کارل کوتسکی سره اړیکه ونیوله. سویس ته د هغه له رسېدو ډېر ژر وروسته هغه په دې فکر وکړ چې مارکسېست شي. په ۱۸۸۰ زکال کې هغه لندن ته د ببل ملتیا وکړه څو هغه غلط فکر چې د هوخبرګ د خپرې شوې مقالې سره د هغه د مخالفتنو په اړه رامنځته شوی و او د مارکس او انګلز له خوا «د بورژوزي او جزئي بورژوازي څخه د ډکو نظریاتو په توګه» محکوم شوی و؛ له منځه یوسي. د هغه دغه لیدنه بریالۍ وه او انګلز د برنشټاین د غیرت او نظریاتو تر اغېز لاندې راغی.
بېرته په زوریخ کې، برنشټاین په مخ پر زیاتېدوني ډول په سوسیال دیموکرات نشریه کې فعال شو او وروسته د ګئورګ فون وولمار پر ځای د دغې نشریې مدیر مسئول شو چې ۱۰ کاله په دغه ځایګي کې پاتې شو. د دغو کلونو په ترڅ کې چې د ۱۸۸۰ زکال او ۱۸۹۰ زکال ترمنځ و برنشټاین د یو ارتدوکسی بې نقص او بې عیبه مارکسېست په توګه خپل ځان د ګوند د اصلي نظریه ورکونکي په توګه تثبیت کړ. له ده سره په دغې چارې کې هغې شخصي نږدې او حرفوي اړیکې له ده سره مرسته وکړه چې له انګلز سره یې جوړه کړې وه. دغه اړیکه تر ډېره بریده له دې واقعیت څخه سرچینه اخیسته چې هغه د انګلز ستراتیژیک لیدلوری خپور کړ او ډیر هغه ځانګړې پالیسۍ یې ومنلې چې انګلز اعتقاد درلود چې ورته اړتیا شتون لري. په ۱۸۷۷ زکال کې د جرمني دولت سویسي چارواکي متقاعد کړل چې یاده نشریه منع کړي. برنشټاین لندن ته کډه وکړه او هلته یې په کنتیش ښارګوټي کې خپل انتشارات بیاځلي پیل کړل. له انګلز سره د هغه اړیکه ډېر ژر په ملګرتیا واوښته. هغه همدارنګه له بېلابېلو انګلیسي سوسیال دیموکراتو سازمانونو په ځانګړې توګه له فابیان ټولنې او د هنري مانیز هنډمن د سوسیال دیموکرات فدارسیون سره اړیکې ټینګې کړي. په وروستیو کلونو کې د هغو مخالفینو په مرتب ډول دا ادعا کوله چې د هغه «د بیاکتنې غوښتنې» (revisionism) له دې سرچینه اخیسته چې هغه نړۍ ته له «انګلیسي عینکو» ګوري. خو له دې سره برنشټاین دغه تورونه رد کړل.
په ۱۸۹۱ زکال کې برنشټاین د ارفورت پروګرام لیکونکی و او له ۱۸۹۶ زکال څخه تر ۱۸۹۸ زکال پورې یې د خپلو مقالاتو یوه ټولګه د سوسیالېزم د ستونزو (Probleme des Sozialismus ) تر نامه لاندې خپره کړه چې په سوسیال دیموکرات ګوند کې یې د revisionism بحث رامنځته کړ. هغه همدارنګه په ۱۸۹۹ زکال کې د سوسیالېزم د اړتیاو او د سوسیال دیموکراسۍ د دندو (Die Voraussetzungen des Sozialismus und die Aufgaben der Sozialdemokratie ) په نامه خپل بل کتاب خپور کړ. دغه کتاب تر ډېره د ببل، کائوتسکي او لیبکنشت له دریځونو سره په مخالفت کې و. په ۱۹۰۰ زکال کې د اصلاح یا انقلاب؟ په نامه د روزا لوکزامبورګ مقاله هم د برنشټاین د دریځ په اړه بحث و. په ۱۹۰۰ زکال کې برنشټاین د سوسیالېزم د نظریې او د هغو د تاریخ (Zur Geschichte und Theorie des Sozialismus ) په نامه بل کتاب هم ولیکه.
مړینه او میراث
برنشټاین د ۱۹۳۲ زکال د ډسمبر په ۱۸ مه نېټه په برلین کې ومړ. د هغه د یادونه په موخه یو یادګار د برلین د شونبرګ په ۱۸م بوزنر واټ کې لګول شوی هغه ځای چې هغه له ۱۹۱۸ زکال څخه تر خپلې مړینې هلته ژوند کاوه. دبرلین په Eisackstrasse هدیره کې د هغه قبر په یو افتخاري قبر (جرمني کې: Ehrengrab) باندې واوښت.
بهرنۍ پالیسي
له ۱۹۰۲ زکال څخه تر ۱۹۱۴ زکال پورې د برنشټاین اصلي فکري لیوالتیا له بهرنۍ پالیسي او په سوسیالیستي میاشتنۍ نشریه کې د هغو له مقالاتو سره وه. هغه د جرمني لپاره له هغو سیاسي دریځونو ملاتړ کاوه چې په کلکه سره ملت پالي، امپریالیستي او پراختیا غوښتونکي و.
آلتنبورگ
آلتنبورگ په انگریزي(Altenburg) د المان هېواد، د تورینگن ایالت یو ښار دی. دا ښار د لایپزیگ په ۴۵ کیلو مترۍ کې واقع دی.
پېښلیک
دا ښار په لومړي ځل لپاره په ۹۷۶ز کال، د زایټز عیسوي اسقف په قباله کې ذکر شوی. د اشلوسبرگ په غرونو د ... پاتې شونو څخه داسې معلومېږي چې دا ښار اسلاویانو جوړ کړی وي. (اشلوسبرگ په الماني ژبه د کلا غره په مانا ده (Schloßberg).
ددې ښار موقعیت د شاهي لارې او هاله و چب (Cheb) ترمنځ چې په بوهم سره نږدی ده، ددې ښار د اقتصادي پرمختیا په تېره بیا د مالگې په سوداگرۍ کې لامل گرځېدلی.
سچینې
انگلیسي ویکیپېډیا،
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:آلتنبورگ وېشنيزه:اتنبرگر لند وېشنيزه:د تورینگن ښارگي وېشنيزه:د تورینگن ښارونه
کرنیزې تجربې
زراعتي تجربې (Cultural Practices): 1.	د څانگو پريکول (Pruning) د ژمي په جريان کې ټولې هغه وړې منډې ، څانگى او ناروغه حصې  چې د Blight په ناورغى اخته وي  پايد چې د ناروغې حصې څخه 10 سانتې متره لاندې پرى شي او سوځول شي. ډير تيز او شديد زراعتي وده د ناروغي په مقابل کې ديره حصاصه وي. نو له همدى امله د هر هغه (قلمه کول) يا د څانگو پريکولو څخه چې د ژر ودې او غټيدو باعث کيږي مخنيوى بايد وشي. لکه څرنگه چې په پسرلي او اوړي کې دا بکتريا ډيره فعاله وي نو قلمه کول بايد د ناروغي پوسيله د اغيزمن شوي موقيعت څخه 30 سانتي متره لاندې ترسره شي. هغه لوازم او اسباب چې د قلمه کولو او پريکولو لپاره گټه ترى پورته کيږي بايد چې د 10 فيصده sodium hypochlorite پوسيله  د هر ځل پريکولو څخه وروسته  د ناروغي د سرايت د مخنيوى په منظور  ووينځل شي. ددې محلول پوسيله کولاى شو چې هغه لوى پرى شوي ځايونه هم تداوي کړو چې د لويو ناروغه شويو څانگو او منډو د پرى کولو له امله منځ ته راغلي وي.
2.	د ونو تغذيه کول (Tree nutrition): هره هغه زراعتي تجربه چې ژره وده او نمو تحريکوي ددى ترڅنگ نبات د ناورغې په مقابل کې يرغل ته هم اماده کوي ،دنايتروجن او کاربوهايدرايت موادو  نسبي لوړوالى او ټيټوالى  دا راښايې چې د fire blight ناورغې د حساسيت سره مرسته کوي او بالمقابل د نبات مقاومت دناورغى په مقابل کې راټيټوي. د ډيرى ښيرازى څخه د مخنيوى لپاره ونې بايد په وښياڼه ځاى کې وکرل شي او بايد چې متوازنه القاح ترلاسه کړي. د پوتاشيم او منگنيز ډير استعمال د fire blight د مخنيوى لپاره زمنيه برابروي. د خوړوبولو پروسيجر هم کولاى شي چې د fire blight د واقع کيدو  په اغيزمنولو کې مهم رول ولوبوي. پاشونکى خوړوبول چې د څانگو پاڼې او گلان لمدوي د ناروغي سرايت ته تقويت ورکوي. د اوبو پاشوونکى آلې بايد په کمه زاويه کې استعمال شي تر څو د څانگو پانې لمدى نه کړي. په هغه ځاى کى چې د fire blight ناروغي شتون ولري  د نباتاتو په سر باندې بايد اوبه ونه شيندل شي. 3.	د ناقله حشراتو کنترول (Insect vector control) : شيره زبيښونکى حشرات (aphid) ، مچان ،  ميږيان ، د نباتاتو خسک (plant bugs) ،  او پاڼو ملخان  د fire blight  ناروغۍ په سرايت کې په څرگند ډول  ونډه اخلي. دا حشرات بايد د حشره وژونکو درملو پوسيله د کنترول لاندې وساتل شي. د حشره وژونکو درملو فعاليت  په هغه وخت کې چې د گل نيولو په وخت کې د موسم د پيل د حشراتو د کنترول لپاره توصيه شوى نه وي د اساسي گرده افشانۍ فعاليت سره نژدى تړاو لري 4. کيمياوي کنترول (Chemical Control) : ډيرى ليکنې د fire blight د کيمياوي کنترول دطريقې په اړه ليکل شوي دي. د کيمياوي موادو پوسيله اطمينان ورکوونکى مخنيوى يواحى د پورته ذکر شوو طريقو څخه په استفادې باندې لاس ته راتلاى شي. د dormant سپرى د sulphate او يا هم  Bordeaux د محلول سره يو ځاى وړانديز کيږي خو بيا هم د fire blight  د  مجموعي کنترول لپاره په بشپړ ډول د باور وړ نه دى. خو بيا هم د مسو  داستعمال له امله چې ميوه سوربخن رنگ ته بدليږي نو ددى له امله ددى درملو استعمال محدود دى. د bordeux سپرى هم د blossom  سپرى په ډول د مکروب ضد درملو په قطار کې اغيز گڼل کيږي Streptomycin sulphate د گلانو د سپرى په ډول او هم د وروسته په موسم کې استعماليږي. په گڼو باغونو کې د streptomycin معافيت  او د E. amylovora ټپونو ددى ډول انتي بيوتيک د بى اثر کولو لپاره منځ ته راغلي دي. په دارنگه باغونو کې fosetyl-Al, Kasumin, Flumequine (firestop),   او  Oxanilic دځينو کاميابو نتايجو سره استعاليږي. 1.	مقاومې ورايټې (Resistant Varieties) : کله چې حالات د دى ناورغۍ منځ ته راړونکي بکتريا لپاره مناسب وي  بيا هيڅ ډول ناک او مڼې دfire blight د يرغل څخه خوندى نه شي پاتى کيداى. خوبيا هم ، د مقاومت او مخنيوي نوي او عصري طرېقې موجودي دي او بايد چې په هغو سيمو کې چې fire blight  پکى شتون ولري  وټاکل شي او عملي شي. په دميوه جاتو په حساسو انواعو د fire blight د ناورغى څخه د مخنيوى لپاره هيڅ ډول اقدام نه شي کيداى حتى په پوره هڅې سره هم نو له دى امله د مقاومت کوونکى انواعو د استعمال څخه هر نوع مرسته او همکارى لاسته راوړل ډير گټورى کيداى شي. د مڼو حينى ډولونه چې د fire blight په مقابل کې مقاومت لري عبارت دي له: red delicious,  Northwest greening, Cox’s orange, pippin, stayman, winesap, britemac, Carroll, prime gold, Pricilla, Quinte, splendor,  او  Viking څخه. د ناکو تر ټولو مقاوم ډولونه عبارت دي له: Richard peters, waite, Maxine , moonglow, mac orient,  او  spartlet څخه.
2.	بيولوژيکي کنترول (Biological Control): ځيني څيړونکو د fire blight دکنترول لپاره په بيولوژيکى کنترول باندې لاس پورى کړى دى. Erwinia hebicola, pseudomonas fluorescens گټور بکتريا د fire blight  د کنترول لپاره ډيره اغيز من گڼل کيږي. د ناورغۍ د کنترول لپاره د bacteriophages  څخه گټه اخستل  لازم گڼل کيږي خو عملي نتايج يې تر اوسه پورى په لاس نه دي راغلي. اقتصادي ارزښت (Economic importance): دغه ناروغي په يوزيات شمېر دوه مشيمه يې او پرگنيو نباتاتو ١٤٠ نسبونو او ٩٣ کورنيو کې واقع کيږي (Delayed Decline 1976) لدينه علاوه دغه ناروغي په شديد ډول په دغو نسبواو سخت زړو ميو په ونو انگور، گلابو او په يوقسم توتانو کې هم واقع کيږي، دفوريو اغيزمن شوى پوټکى unasable دى دغه ناروغي خصوصاً په قوريه کې زيات مشکلات پيداکوي او قوريي زيات ځورونکي يا تکليف ورته رسوي، دغه ناروغي وړو بوټو او پيوند شوي بوټو ته ٨٠ فيصده ضرر کوي دميوه لرونکو ونو په تنه اوناج او اساسي ريښو کې بوغمي او پړسوب نيمگړى وده کوي يعني پوره وده نه کوي او دحاصل په کموالي کې اساسي رول لري يعني حاصل دکموالي سبب کيږي، په تصادفي ډول کله ناکله اغيزمن شوي بوټي له منحۀ ځي بعضي مري ويښته ډوله ريښې کيداى شي سرايت کوونکي وي ياسرايت کونکي نه وي داډير سخت دى چې دواړو علايم څرگند کړي يواځي سرايت کوني ويښته ډوله ريښې دنباتاتو په وده کې کموالى راولي او دنباتاتو دودې پياوړتيا کې کموالى راولي. هغه نباتات چې دويښته ډوله ريښو په غيرسرايت کونکي ډول پورې اړه لري وچوالى او فشار په ځان باندې زغمي چې وروسته تر٥ کلونو په باغونو کې ريښوي سيم ډير پرمختگ کوي. نښې (Symptoms): په اول قدم کې د Crownyall علايم ډير کوښي گرد او سخته زمکي ته نمو کوي په تنو او ريښو باندې خصوصاً دخاورې Line ته نژدي دغه علايم څرگنديږي بوغمي او پړسوب اندازه پراخوي چې دغه سطحه ډيره په ميده کيږي او پيرزي نسجونه تياره او نصواري رنگه کوي په همدغه محيط کې حجرې له منځه وړي. داناتومي له لحاظه دغه بوغمي کردي او غيرمنظم Vascceler لري په پراتيمايي نسجونو کې نرم او سخت انسجي ډوله جوړښت لري کوم چې Vasccelartissues پورې تعلق لري، دغه بوغمي کيداى شي په تنه او ريښې احاطه کړي يادنسجونو نرى غاړو پورې دنښلي همدغه بوغمي يادوم. دغه بوغمي ياپړسوب کيداى شي لرگين شي او دسختو حلقو ته ورسيږي چې دغو سپينو او اوسخت زړو ميوو باندې توليديږي ددغو بوغمو قطر کيداى شي 30cm پورې ورسيږي دسخت زړو ميوو او غوښينو ميوو په ونو کې اساس پړسوب په ريښو او کوربه نباتاتو کې او په انگور تاک کې انسجي ډوله دي او کيداى شي چې دنباتاتو څخه جداشي کيداى شي څو بوغمي ياپړسوبونه دمني او ژمي په موسمونو کې پيداشي او پسرلي په موسم کې بيرته پيداکيږي. دبوغمو زيات ډولونه کيداى شي په اغيزمن شوو کې د ودي مخنيوى وکړي او وړوکي او بيرنگه پاڼي توليدوي، ډير نباتات ديته مايل دي چې يخنۍ پواسطه زخمي شي او له منځه ولاړ شي زيات تبحير بوغمي په ريښه او ساقه کې مختلف ډولونه اخيتاروي دوى کيداى شي ترغونچي يا کيړى پورې دوام وکړي، بوغمي په انگور تاکونو کې او نورو ونو کې کيداى شي تر 2cm پورې وليدل شي دځمکې له سطحې څخه تر شاخونو پورې دپاڼو په رگونو او Petiols کې کوچنۍ بوغمي شتر ضرر دي چې دهغوى دتشخيص لپاره ځير شو، چې دوى په اسانۍ سره پريښانه کوي بې حده نمو په زخمي برخو کې چې بوغمي دنباتور او حشراتو په واسطه انتقاليږي دويښته ډوله ريښه علايم دمڼو په څو نورمونو کې دريښو دتصادفي دپراخې ودې پواسطه ځانته يا دغونچي په شکل بيليږي په زخمونو کې دتني په قاعده کې وي، تاج اوريښي دبوغمو او ويښته ډوله ريښو علايم په يو شان ونو کې واقع کيږي په بعضو کڅوړو کې بوغمي اول وده کوي او ريښي دبوغمو څخه جلا کيږي.
عامل اورگانيزم (Causal Organism)  : د Crown gall دناروغۍ عامل دخاورې يوگرام مثبت بکتريا دي چې Ayrobacterium Tumegaciens نوميږي چې د Rhizobiaceae کورن پورې مربوط دي ددغې بکتريا اندازه (0,6-1×5-3,0um) پورې رسيږي او هوازى دي ديوڅو Peritrichous خلابيداسره او ټول نسلونه يې په Biovrl کې توييږي ددغه ميتوجن سرايت کوونکي نوعه ديو څخه ترڅو غټو پلازميدونو څخه ترکيب شوي دي چې د D.N.A د ډبل گرد ځنځير څخه جوړ شوى دى يو ددغو بلازميدونو څخه بوغمو ته جين انتقالوي چې (Tiplasmeal) په نوم سره ياديږي (Tiplasmid, Isolafes) دسرايت کوونکي څخه بې برخې دي، هغه جين ددغه بکتريم لپاره کوربه مشخصوي او علايم توليدوي همدغه جين په (Tiplasmed) کې پيداکيږي (Zambryski 1992) ددغه پتوجن اکثره ځانگړي شکلونه ودي توان لري چې د Tiplazmid T-DNA يوبرخه دکوربه نبات کرونورم ته انتقال کړي او ددې توانايي هم لري چې دعادي نباتاتو حجري دبوغمو حجرو ته انتقال کړي چې دفزيولوژيکي تاثيراتو دوه اساسه لري يو داچې په انساجو کې دودې دهرومونو ميتابوليزم په شدت سره خارجوي بل (Oncoyensis) په باره کې راوړي. په مشخصو کيمياوي موادو (Synthesis) چې دې ته Opine وايي، دغه Opine ديوبکترياپواسطه Utilized کيږي چې ديو Tiplazmid uppropriate څخه جوړشوى دى دبکتريم دغه نادره بڼه دخپل يوه ښکيل پرازيت جوړوي لکه د Tiplazmid يوه برخه چوي. Hairy root, Ayrobacterium Tumefactions داورگانيزم عامل دى، دغه اورگانيزم کاملاً د  Ayrobacterium Tumefactionsسره کاملاً يو شان دى چې دوه نوعي يې د D.N.A Homology لوړه درجه لري د Ayrobacterium Tumegaciens ټول Isolates biovar کې ټوليږي پتوجنيک نسلونه يې پراخ root – indusia's (Ri) Plasmid له کوم چې (T-D.N.A پورې مربوط دي کوم چې دکوربه دجنيوم څخه تر انفکشن پورې انتقال شوى دى دغه انفکشن انساج تحريکوي د Ugropine يا د Horology, Tiplasmed, sanitizes, namopinve, sequence لري يو دبل سره د Tiplasmid زهرجنه ساحه د Octopuses او napoleon جوړښتونو د Codify لپاره ده. د D.N.A اسامى Ri او Tiplasmid کې دغه سلسلي خالي ندي.
بی پولی ډاکتران
بی پولی ډاکتران (په فرانسوي: Médecins Sans Frontières) یوه بین المللی، مستقله، طبی بشردوسته اداره ده چی تر ۷۰ زیاتو ملکونو کی و جنگ ځپلو خلکو، سیمه ایزو ناروغانو، د بشری او طبیعی ناورینونو ښکار، دمسلحو کشالو ښکار خلکو ته عاجلی مرستی رسوی.
تارِخ
بی پولی ډاکتران غورځنگ په ۱۹۷۱ کال کې په سويس کې د نايجېريا د جگړې په عکس العمل کې د فرانسوي خبریالانو لخوا جوړه شوه. د دي غورځنگ مرکز د جنیوا په ښار کې پروت دي. بی پولی ډاکتران غورځنگ یو بين المللي تنظیم دي چې د ۲۴ ټولنو، ۲۸ ادارو او ۵ عملی مرکزونو څخه جوړ شوي دي. نوموړي تنظیم عملیاتی مرکزونه او طبی پروژې هم رهبري کوي. مهم عملیاتي مرکزونه یی په پاريس، جینوا، بروکسېل، امسټرډام او بارسېلون کې دي. نوموړي تنظیم په نړی کې ۲۶۰۰ همکاری لکه ډاکتران، نرسان او درمل جوړونکی، قابلې او ارواه پوهان (سايكالوجستان) او ۲۵۰۰ کارکونکی لري. بی پولی ډاکتران یوازې د ځانو سرچينو څخه پیسې ترلاسه کوي.بی پولی ډاکتران موسسه په ۱۹۹۹ کال کې د نوبل جايزه هم اخيستې ده. وېشنيزه:بشر دوست غورځنگونه
تکاملي ایکولوژي
تکاملي ایکولوژي د تکاملي بیولوژي او ایکولوژي پر تقاطع پرته ده. چې د ډولونو د تکاملي ایکولوژي د تاریخچې او د دوی تر منځ د ملاحظې وړ متقابل عمل له مطالعې څخه په صراحت سره بحث کوي. په معکوس ډول کېدی شي تر څېړنې لاندې ډولونو تر منځ د تکامل د مطالعې لپاره د یو اصل په توګه په پام کې ونیول شي. د ژوند د تاریخ تکامل، ټولنیزه بیولوژي (د ټولنیز تکامل چلند)، د ډولونو تر منځ د متقابل عمل تکامل (لکه همکاري، د ښکارکوونکي او ښکار تر منځ دوه اړخیزې اغېزې، پرازیتيزم/parasitism او مچولیزم mutualism)، د حیاتي تنوع او ایکولوژيکو ټولنو تکامل د تکاملي ایکولوژی اصلي لاندې/سب څانګې دي.
تکاملي ایکولوژي په ځانګړي ډول دوه شیان په پام کې نیسي: دا چې د ډولونو تر منځ او له نورو ډولونو سره او د دوی له فزیکي چاپېریال سره دوه اړخیزې اړیکې څه ډول د طبعي ټاکنې، توافق او د تکاملي بدلون د ترلاسه شویو پایلو له لارې رامنځته کېږي.
تکاملي موډلونه
د تکاملي ایکولوژي لویه برخه د تجربي معلوماتو د اثبات په اړه د موډلونو کارول دي. د مثال په ډول د لاګ کلچ سایز موډل / Lack clutch sizچې د ډېوېډ لاک (David Lack) له خوا د ګالپاګوس (Galapagos) په ټاپوګانو کې د داروین د فېنچونو/ Darwin's finches (یو ډول الوتونکي) د مطالعې پرمهال رامنځته شوی. د لاک مطالعې د داروين د فېنچونو په اړه د ډولونو په رامنځته کېدو کې د بېلابېلو ایکولوژیکو فکتورونو د تجزیې په برخه کې ډېر اړین رول درلود. د جي اېف ګاس/ G.F. Gause د ادعا پر بنسټ لاک وړاندیز کوي چې دوه ډولونه، نه شي کولی په ورته ځای کې ځای ونیسي.
ریچارډ لیوېنس (Richard Levins) په ۱۹۶۸ کې د ډولونو د تخصص په اړه خپل تیوري معرفي کړ، چې په متفاوت چاپېریال کې یې د تخصصي تکامل څرنګوالی د یو یا څو ډولونو د بدني ښکلا د ټولګو له کارولو سره وارزاوه. یاد موډل د فضايي مقیاس مفهوم ته په ځانګړو چاپېریالونو کې پراختیا ورکړه او د نرمې دانې او زيږې دانې فضايي مقیاسونه یې روښانه کړل. په یو ځانګړي چاپېریال کې د ډولونو پر تنوع د فضايي مقیاسونو له څرنګوالي څخه د ایکولوژستانو پراخ او چټک درک د دغه موډل له اغېزو څخه دی.
بل موډل د لا او ډېکمن (Law and Diekmann's) موډل دی چې په ۱۹۹۶ کې د مچولیزم/ متقابلو اغیزو په هکله رامنځته شو. چې د دوو موجوداتو تر منځ دوه اړخېزه اړیکه تعریفوي چې په انفرادي توګه د دواړو په ګټه ده. لا او ډېکمن د تطبیقي ډینامیک په نوم یو کارچوکاټ جوړ کړ، چې فرضاً په حیواني یا نباتي نفوسونو کې بدلونونه د ګډوډۍ یا د میوټېشنونو تر چټکتیا د چټک نرخ د نشتوالي په ځواب کې پېښېږي. موخه یې د نورو موډولونو ساده کول دي چې د ټولونو تر منځ اړیکې څرکندوي.
د پېچلي طبیعت موډل
د پېچلي طبیعت موډل د تکاملي ایکولوژي د بهیرونو دڅرګندولو او وړاندوینو لپاره بېلابېل میتودنه وړاندې کوي. دا موډل په یو نفوس کې د یو مستعد فرد میوټېشنونه او همداراز نور لامولونه لکه د انقراض/ورکېدنې نرخ تجزیه کوي. دا موډل په 2002 کال کې د لندن په شاهنشاهي پوهنتون کې د سیمون لارېډ (Simon Laird), دانیال لاوسون (Daniel Lawson) او هېنرېک جېل ټوفت جینسن (Henrik Jeldtoft Jensen) له خوا رامنځته شو. د یاد موډل موخه د کتنې/مشاهدې پر بنسټ د یو ساده او منطقي ایکولوژیک موډل رامنځته کول وو. موډل داسې طرحه شوی چې په یو نفوس کې د بڼې او تناسب د تعینولو پر مهال  ایکولوژیکي اثرات په پام کې نیول کېدی شي.
ایکولوژیکي جنتیک
ایکولوژیک جنتیک په طبعي نفوس کې د اوصافو د رامنځته کېدلو د څرنګوالي د مطالعې له لارې له تکاملي ایکولوژي سره غوټه دی. ایکولوژستان په دې اړه اندېښمن دي چې څه ډول چاپېریال او ټاکلی وخت د جینونو د غالب والي لامل کېږي. ژوندي موجودات په طبعي چاپېریال کې د خپلې بقا لپاره باید دوامداره توافق وکړي. جینونو دا مشخصوي چې کوم موجود به ژوندی پاتې شي او کوم به مړ شي. کله چې ژوندي موجودات بېلابېلې جنیتکي وېرایشنونه/ variations رامنځته کړي حتا که یې له یو ډول څخه سرچینه اخیستې وي دې حالت ته څو بڼه والی/ پولي مورفیزم (polymorphism) وایي. هغه ژوندي موجودات چې ګټور جینونه لېږدوي د خپلو ډولونو تکامل ته دوام ورکوي چې په خپل ځای کې د ننه له ګټې څخه برخمن وي.
چارلس دارین
د تکاملي ایکولوژۍ د اصولو اصلي بنسټ له ۱۸۰۹ څخه تر ۱۸۸۲ پورې له چارلس داروین سره تړلی شو. په ځانګړې ډول د طبعي ټاکنې او د نفوس ډینامیک په اړه د هغه تیوري/نظریې ته پام سره، چې د وخت په تېرېدو سره د یو ډول په نفوس کې د بدلون له څرنګوالي څخه بحث کوي. په هاوارډ پوهنتون کې د زولوژي پروفیسور ارنېسټ مایر (Ernst Mayr) په وینا د تکاملي بیولوژي او ایکولوژي په برخه کې د داروین هلې ځلې په لاندې ډول تشرېح شوې: «لومړی موضوع د ډولونو نه پايښت یا خپله له تکامل څخه مدرن خیال دی. دویم، د تکامل مفهوم هغه څانګه ده چې د ژوندیو موجوداتو د ټولو ډولونو پر ګډ نسب دلالت کوي چې ټول ژوندي موجودات له یوې بې سارې سرچينې څخه رامنځته شوي.» پر دې سربېره داروین وویل چې « تکامل باید ورو ورو وي، پرته له کومې لویې وقفې یا دمې. په پای کې هغه داسې استدلال وکړ چې د تکامل میکانیزم طبعي ټاکنه ده.»
جورج اېوېلین هاچېنسون
د ایکولوژي په برخه کې د جورج اېوېلین هاچېنسون (Hutchinson) هلوځلو له ۱۹۰۳ څخه تر ۱۹۹۱ پورې له ۶۰ کلونو څخه زیات دوام وکړ، چې د سیستمي ایکولوژي، د وړانګو ایکولوژي، لېمنولوژي (د اوبو اړوند مطالعات) او اېنتومولوژي (د حشراتو پېژندنه) په برخه کې یې د پام‌وړ اغېز درلود. هاچېنسون (Hutchinson) د سټېفن جې ګولډ (Stephen Jay Gould) له خوا د مدرنې ایکولوژۍ د پلار په توګه یاد شوی، هغه لومړنی پوه و چې د ایکولوژي او ریاضیاتو د علم تر منځ يې اړیکه جوړه کړه. د هاچېنسون په وینا «هغه د نفوس ایکولوژۍ په دې تخنیکي پيلامه کې د نفوس ریاضیکي موډلونه، په بېلابېلو عمرونو کې د افرادو لپاره متغیر نسبتونه، د زېږېدلو کچه، ایکولوژيکي ځای او په نفوس کې دوه‌اړخيزې اغېزې رامنځته کړې». هغه همداراز د لېمېنولوژۍ سره خوارا علاقه لرله، د هغه د باور له مخې جهیلونه د چلند په سیستم کې د بصیرت وړاندې کوونکي کوچني مایکروکوزم/ microcosm (ساده مصنوعي ایکوسیستمونه) په ټوګه مطالعه کېدی شي. هاچېنسون په ایکولوژي کې د ناڅاپي دایروي سیستمونو (Circular Casual Systems in Ecology) له کارولو سره هم پېژندل کېده، چې په هغه کې دی داسې وايي چې «د ژوندیو موجوداتو ځینې ډلې ښايي د خپل چاپېریال تر اغېزو لاندې راشي او ښايي د هغه پر وړاندې غبرګون وښيي. که چېرې د ځانګړنو یوه ټولګه د دوي په سیستم کې په داسې ډول بدلون ومومي چې د لومړي سیستم عملکرد په دويم سیستم کې بدلون وکړي، ښايي د دويم سیستم په ځانګړونو کې د بدلون لامل شي چې په لومړي سیستم کې د دویم سیستم د عملکرد موډ/حالت بدلوي.
رابرټ مک اورټر
رابرټ مک اورټر له ۱۹۳۰ څخه تر ۱۹۷۲ پورې د تکاملي ایکولوژي په برخه کې د خپل کار لپاره چې د حیاتي جغرافیې د ټاپو تیوري (The Theory of Island Biogeography,) په نوم یادیږي خورا مشهور دی. په یاد تیوري کې هغه او د هغه مرستیال لیکوال داسې وړاندیز کوي«په هره ټاپو کې د ډولونو شمېر د نرخ ترمنځ تعادل منعکسوي چې کوم نوي ډولونه به هغه مستعمره کړي او د تثبیت شویو ډولونو د ورکېدنې/انقراض چټکتیا ښيي»
ایرېک پیناک
د تکزاس پوهنتون په وینا ایرېک پيناک (Eric Pianka) له ۱۹۳۹ څخه تر دې مهاله پر تکاملي ایکولوژي کار کړی چې د خوړو (واښه) د پلټنې ستراتيژۍ، د تکثر/بارورۍ تخنیکونه، سیالي/رقابت او د ځای تیوري، ټولنیزسازمان او جوړښت، د ډولونو ترمنځ تنوع او د نادروالي پوهه په کې شامل دي. پيناک همداراز د څرموښکيو سره د لېوالتیا له امله هم مشهور و چې غوښتل يې ایکولوژيکي پېښې وڅېړي، هغه داسې ادعا کړې چې «  دوی تر ډېره په خورا لوړه کچه شته دي چې د دوی نیول، پیدا کول او کتل یې نسبتاً اسان کړي».
انسولين
انسولين (په انگرېزي: Insulin) يو حيواني هورمون دی چې د بدن په مېټابوليزم او نورو کيميايي کړنو باندې اهمه اغېزه لري. انسولين د ځيگر، عضلاتو او شهمي ژونکې (سلولونه) د دې جوگه کوي چې له وينې نه گلوکوز واخلي او په ځيگر او عضلاتو کې يې د گلايکوجېن په توگه زېرمه کړي او همداشان شهميات د انرژي د سرچينې په توگه و نه کاروي. کله چې انسولين په بدن کې نه وي (او يا هم لږ وي)، نو د بدن ژونکې (سلولونه) د وينې له بهير نه گلوکوز نه شي اخيستلی، او په دغه وخت کې بدن د انرژي د اړتيا د پوره کولو په خاطر له شهمياتو نه کار اخلي، مثلاً، د انرژي د سرچينې په ډول، د شهمي ووب نه ليپيدونه، ځيگر کې د مېټابوليزم لپاره ورځي. دا څرگنده ده چې د اصلي مېټابوليکي کنټرول په کړنه کې انسولين خپل ځانته ځانگړی ځای لري، خو دغه هورمون د بدن په نورو غونډالونو (د بدن ژونکو (سلولونو) کې د امينو اسيدونو د جذبېدو کړنه) کې د کنټرولي سېگنال په توگه ځانته بېل دريځ خپل کړی هم دی. دغه هورمون په بدن کې د گڼ شمېر نورو انابوليکو اغيزو نه هم برخمن دی. کله چې د انسولينو د کنټرول کچه وغورځېږي، نو په دغه وخت کې ډيابېټيز مېليټوز يا د شکرې ناروغۍ پېښېږي.
په طبي ډول انسولين د ډيابېټيز مېليټوز په درملنه کې کارېږي. د ډيابېټيز مېليټوز ۱ ډول ناروغۍ باندې اخته ناروغان د ژوندي پاتې کېدو لپاره د انسولينو ستنې ته اړتيا لري (چې اکثراً د پوستکي لاندې تذريق کېږي)، دا ځکه چې د هغوی بدن نور دا هورمون نه جوړوي. د ډيابېټيز مېليټوز ۲ ډول نارغۍ باندې اخته ناروغان د انسولينو په وړاندې مقاومت ښکاره کوي، او د همدې دليل په خاطر د هغوی بدن د انسولينو د نسبي کمښت سره مخ کېدلای شي؛ په ځينې نورو ناروغانو کې چې کله نورې درملنې ناکامه شي، نو په وينه کې د گلوکوزو د کچې د کنټرول لپاره، د انسولينو اخيستو ته اړ شي.
انسولين يو پېپټايډ هورمون دی چې له ۵۱ امينو اسيدونو نه جوړ دی او ماليکيولي وزن يې ۵۸۰۸ ډالټونه دی. دا هورمون د پانکراس، د لانگرهانز په ټاپوانو کې جوړېږي. د انسولين نوم هم د پانکراس د جوړېدونکې سلولي بڼې نه راوتلی، دا يو لاطيني نوم دی او له انسولا نه راوتلی او د ټاپو مانا لري.
د ژويو په بېلابېلو توکمونو کې د انسولين جوړښت ډېر لږ توپير لري. د ژويو له سرچينې نه لاس ته راغلي انسولين د انساني انسولينو سره څه نا څه په 'ځواکمنتيا' کې توپير لري (مثلاً، د کاربوهايډرېټو يا نشايستې د مېټابوليزم د کنټرول په اغېزمنتيا کې). پورساين (د خنځير نه لاس ته راځي) انسولين هغه ځانگړي حيواني انسولين دي چې د انساني انسولينو ته ډېر ورته والی او نژدېوالی لري.
جين
پروانسولين د انسولين سزرځی دی چې د INS په کوډ د جين په بڼه څرگند شوی.
پروټيني جوړښت
په شمزۍ لرونکيو ژويو کې د انسولينو ورته والی ډېر نژدې دی. بوين (Bovine) انسولين د انساني انسولينو سره يواځې په درې امينو اسيدونو کې توپير لري، همدا شان پورساين (porcine) انسولين په يوه امينو اسيد کې د انساني انسولين سره توپير لري. آن د ځينو ډول کبان هم د انساني انسولينو سره ورته والی لري چې په کلينيکي لحاظ انسانانو ته گټور تمامېدلی شي. په بې شمزيو ژويو کې (د بېلگې په توگه، کانورهابدايټس اېلېگانس نېماټوډ) هم ځينې انسولينونه د انسانانو انسولينو سره نژدې والی، په سلولونو باندې يو ډول اغېزې او د جوړښت له مخې ورته والی لري. د بېلابېلو ژويو تر مېنځ د بشپړتابه په وختونو کې انسولينو يو څه نا څه په کلکه توگه خپل آرنی حالت ساتلی دی، او له دې نه دا څرگندېږي چې انسولين د ژويو په مېټابوليکي کړنو کې مرکزي حيثيت لري. د بېلابېلو ډولونو ژويو کې د پروانسولين، چې د دويم کچې هورمون دی، په سي-پېپټايډ (C-peptide) تړ (بانډ) کې ډېر توپير ليدل کېږي.
جوړېدنه
thumb|400px|انسولين د توليدي لارې نه د لېږدېدو وروسته د ستر بدلون سره مخامخېږي. د انسولينو توليد او افرازېدنه يوه خپلواکه پروسه ده؛ جوړشوي انسولين د افرازېدلو انتظار باسي. دواړه، د سي-پېپټايډ (C-peptide) او رسېدلي انسولين په بيالوژيکي توگه فعاله وي. په همدې انځور کې سلولي توکي او پروټينونه د اندازې له مخې نه دي ښودل شوي.
انسولين په پانکراس کې توليدېږي او دا هورمون هغه وخت افرازېږي کله چې گڼې پارېدنې راولاړې شي. په دغو کې د پروټينو جذبېدنه او په وينه کې د گلوکوزو شتون شامل دي (له خوړو نه چې د هضمېدلو وروسته په گلوکوزو بدلېږي—دا په ځانگړي توگه کاربوهايډرېټ يا نشايسته ده، که څه هم چې هر ډول خواړه گلوکوز نه جوړوي او نه هم په وينه کې د گلوکوزو کچه لوړوي). انسولين په هدفي سلولونو کې د يوه سگنال لېږدنې پېل کوي چې همدا سگنال د وينې له بهير نه د گلوکوزو په اخيستنه او زېرمه کولو اغېزه ښکاره کوي. په پای کې انسولين د انتزالي حالت نه تېرېږي او د کمېدنې وروسته ځوابي اغېزه پای مومي.
سرچينې
وېشنيزه:طب وېشنيزه:درمل وېشنيزه:هورمونونه
د پانګوال نظام تاريخ
پانګوال نظام ډول ډول تاریخ لري. د پانګوال نظام تصور ګڼې لانجمنې رېښې لري، خو بشپړ [اندازه] پانګوال نظام د پوهانو له اندازه عموماً په شمال لويديځه اروپا، په ځانګړي ډول بریتانيا او هالينډ کې سر راپورته کړی دی. په راتلونکو پېړيو کې، پانګه په مختلفو طريقو، په مختلفو پيمانو سره راټوله شوې او په شتمنۍ او اقتصادي ځواک په تمرکز سره له ډېرو بدلونونو سره اړونده شوې ده. پانګوال نظام په کرار کرار په ټوله نړۍ کې مسلط اقتصادي نظام وګرځېد. د تېرو ۵۰۰ کلونو د تاريخ ډېره برخه د پانګوال نظام د بېلا بېلو بڼو له ودې سره اړوند ده.
تاریخ لیکنه
د پانګوال نظام تاریخ لیکنه په دوو پراخه مکتبونو وېشل کېدای شي. يو له اقتصادي پانګوال نظام سره تړلی دی چې د اتلسمې پېړۍ اقتصاد پوه «اډيم سميټ» په دې کې بنسټيزه څېره ده. دويم يې له مارکسيزم سره اړوند دی چې د نولسمې پېړۍ د اقتصاد پوه کارل مارک څخه ځانګړی الهام اخلي.
ليبرالان پانګوال نظام ته د طبيعي انساني چلندونو د ښکارندويې په نظر ګوري چې له زرو کلونو راهيسې ليدل کېږي او د انساني ښېګڼې لپاره تر ټولو ګټوره لاره ده. دوی پانګوال نظام، د سوداګرۍ او تجارت او خلکو ته د خپل سوداګريز طبيعيت په کارولو کې د ازادانه استعمال اختيار ورکولو څخه پيل شوی بولي.
مارکسيستان پانګوال نظام ته د توليد د يو بې ساري طريقې په توګه ګوري، په کوم کې چې «بورژوا» او «پروليتاريا» شامل دي، کوم چې د فيوډاليزم (ملوک الطوايفۍ) د ړنګېدو او صنعتي انقلاب له پيل سره سر راپورته کړ. دا هغه تصور ردوي چې ګوندې پانګوال نظام له زريزې څخه موجود او د بشري طبيعيت يوه برخه ده.
ريښې (پيل)
د پانګوال نظام د پيل په هکله ډېر بحثونه شوي دي (تر يو برېده دې پورې اړه لري چې پانګوال نظام څه ډول تعريف شوی دی). دوديزه محاسبه، کومه چې د اتلسمې پېړۍ له کلاسيکي ليبرال اقتصادي فکر څخه پيليږي اوس هم ډېر ځله بيانيږي، هغه د سوداګريز کېدو نمونه ده. دا په دې باور ده چې پانګوال نظام په سوداګرۍ کې پيل شوی دی. په دې لوست کې، پانګوال نظام له لومړۍ سوداګرۍ څخه سرچينې اخستلو سره راڅرګند شوی، کله چې سوداګرو په چټکتيا سره په تولیدي ټيکنالوژۍ کې په پانګونې پيلولو سره ډېره شتمني (کوم ته چې لومړۍ پانګه ويل کېږي) تر لاسه کړه. دا محاسبه پانګوال نظام ته د سوداګرۍ د تسلسل په سترګه ګوري، هغه وخت منځ ته راځي، کله چې د خلکو طبيعي سوداګري د فيوډاليزم له بنديزونو څخه ازاده شوه، تر يو بریده د ښاري کېدو په مټ. په همدې بنسټ دا پانګوال نظام د سوداګريز پانګوال نظام په لومړيو بڼو کې لټوي، کوم چې د منځنيو پېړيو پر مهال په لويديځه اروپا کې تر عمل لاندې و.
نور اندونه
د سواګريز کولو د نمونې يو سيال کرنيزه نمونه ده، کوم چې په انګريزي کرنيز نظام کې د بې ساري حالتونو په مټ د پانګوال نظام راڅرګندېدل تشرېح کوي. د دې لپاره وړاندې کېدونکی ثبوت دا دی چې دوديز سوداګريز نظام په دې تمرکز درلود چې سواګريز توکي له هغه بازار څخه چېرته چې ارزانه دي، هغه بازار ته ولېږدوي چېرې چې قېمته دي، نه دا چې په توليد کې پانګونه وکړي، او دا چې ډېرو کلتورونو (د لومړي ماډرن هالندي جمهوريت په ګډون) د پانګوال محصول له څرګندېدو پرته، د سوداګرو ښاري کېدل او د شتمنۍ جمع کول وليدل.
کرنيز استدلال په ځانګړي ډول د کارل پولاني د «ستر بدلون» (۱۹۳۳ز کال) ماريس ډوب د «د پانګوال نظام د ودې په برخه کې مطالعې» (۱۹۴۶ز کال) او د ۱۹۷۰ز لسيزه کې د رابرټ برينرد څېړنې په مټ چمتو شو. د کوم بحث چې د بينر د بحث په نوم پېژندل کېږي. د نارمن د نيواک په پايله کې، انګريزي دولت په غېر معمولي ډول د مرکزيت لرونکی و. دې اشرافيه طبقې ته په پرتليز ډول محدود واکونه ورکړل چې وکولای شي، نېغ په نېغه له خپلو فيوډالي طبقې څخه په سياسي لارو چارو شتمني تر لاسه کړي (چې لږ تر لږه د تاوتریخوالي ګواښ نه وي). د انګلستان د مرکزيت موخه دا هم وه چې د انګريزي دهقانانو يوه غېر معمولي شمېر دهقانان نه و (د خپلو ځمکو په لرلو سره او په همدې بنسټ نېغ په نېغه رزق ته لاسرسی)، بلکې کرايه داران و (د دوی ځمکې يې په کرايه/اجاره نيولې وې). دې حالاتو د اجارې پر بنسټ بازار جوړکړ. د ځمکو مالکان چې د تمنۍ تر لاسه کولو نورې لارې يې په مخ کې نه وې، داسې کرايه داراناو ته به يې په کرايه ورکولې، چا به چې ډېر څه تاديه کولای شول، په داسې حال کې چې کرايه داران چې د مودې د خونديتابه لارې چارې يې نه درلودلې، هڅول شوي و چې د سيالۍ په بازار کې د اجارې د ګټلو لپاره تر ټولو زیات حاصل ورکونکي محصولات وکري. د دې په پايله کې د اغېزو بارن پيل شو، د کوم له امله چې بريالي کرايه دار دهقانان کرنيز پانګوال وګرځېدل؛ ناکام خلک د مزد په بدل کې مزدوران وګرځېدل او له هغوی څخه غوښتل کېدل چې د ژوند لپاره خپله خوارښي وپلوري او د ځمکو څښتنانو خصوصي کولو او د شریکې ځمکې په اجاره ورکولو ته وده وکرړه، په ځانګړي ډول د سیمو د ټاکلو په مټ.په دې لوست کې، دا سوداګر يا صنعت کاران نه و، چا چې دا چاره پر مخ یووړه، کومې چې د پانګوال نظام لومړی پر مختګ مخ په وړاندې بوت، د ټولنيزو شتمنيو د اړيکو بدلونونو په کليوالو سيمو کې پیاوړې رېښې درلودلې او د انګلستان د سوداګرۍ او صنعت بدلون پايله تر ډېره بريده د پانګوال نظام پر لور د انګلستان د لېږد لامل وګرځېد.
د يووېشتمې پېړۍ څېړنه
يووېشتمې پېړۍ د پانګوال نظام په تاریخ کې تازه شوې ليوالتيا وليده او د «پانګوال نظام تاریخ» خپله په خپل ځان کې يو ډګر وګرځېد، په داسې حال کې چې د تاريخ په څانګو کې يې درسي دورې درلودې. د ۲۰۰۰ز لسيزې په اوږدو کې، هارورډ پوهنتون د متحده ايالتو د پانګوال نظام د مطالعاتو پروګرام بنسټ کېشودل؛ کارنيل پوهنتون د پانګوال نظام د ابتکار تاريخ جوړ کړ او د کولمبيا پوهنتون د مونوګراف يوه لړۍ پيل کړه چې نوم يې «د متحده ايالاتو د پانګوال نظام په تاريخ کې مطالعات». په دې ډګر کې د بيمې، بانکدارۍ او مقررات، سياسي بعد او په منځنيو طبقو اغېز، بې وزله، مېرمنې او لږکیو په څېر موضوعات شامل دي. دا ابتکارات د پانګوال نظام  په تاريخ کې د توکم، جنس او جنسيت په څېر مخکې له نظره غورځول شوې پوښتنې رانغاړي. دوی د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ز کلونو له مالي بحران او د هغې اړوند ستر رکود په پايله کې وده کړې ده.
يو شمېر نورې تعليمي ادارې، لکه: د پانګوال نظام د مطالعې لپاره د کليمسن انسټيټوټ، دا تصور ردوي چې توکم، جنس يا جنسيت  له پانګوال نظام سره مهمه اړيکه لري او د دې پر ځای د دې ښودلو هڅه کوي چې په ځانګړي ډول د آزاد بازار پانګوال نظام د ټولو خلکو لپاره تر ټولو غوره او ډېرې زياتې اقتصادي موکې برابروي.
سليم راز
سليم راز (۱۳۱۸ لمريز لېږدي کال - ۱۴۰۰ ل ل کال)، (د ۱۹۳۹ ز کال د مارچ ۲۹ -د ۲۰۲۱ ز کال د می ۱۷، خيبر پښتونخوا) د پښتو ژبې يو ليکوال او شاعر دی.
مخينه
سليم راز په ۱۹۳۹ ز کې د مارچ مياشتې په ۲۹ نېټه د خېبر بښتونخوا ايالت په دوابه سوکړ چارسده ولسوالۍ (ضلع) کې د ملک امان خان کره زېږېدلی دی.په قبیله یوسفزی (ملکال ښاخ) وو.
هغه د خيبر پښتونخوا په شاعرانو او ليکوالو کې د يوه ادبي څېړونکي او کره کتونکي په توگه هم مشهور دی.
نوموړي ته د پاکستان حکومت د هغه د ادبي خدمتونو په لړ کې د حسن کارکردگۍ صدارتي جايزه (ايوارډ) ورکړی او د نورو رسنيزو ادارو او فرهنگي تنظيمونو له خوا په يو شمېر جايزو نمانځل شوی دی. د ادبياتو اکاډېمۍ له خوا ورته د خوشال خان خټک جایزه ورکړ شوې ده.
ښاغلي راز پښتو ادب ته هر ځايې اوږه ورکړې او په دغه لړ کې يې د افغانستان او سعودي عرب نه علاوه د يو شمېر نورو هېوادونو سفرونه هم کړي دي. په نوموړي پروفېسر حنيف خليل «د سليم راز فکر، فن او شخصيت» په نوم کتاب او د پېښور پوهنتون د جرنلزم د څانگې طالب علم رضوان الحق پرې د سليم راز پرسنالټي پروفائيل څېړنه مکمله کړې ده.
د پښتو ادب په خدمتونو کې په ۱۹۸۷ ز کال کې او بيا په ۲۰۰۰ ز کال کې د پښتو د کاميابو نړيوالو کانفرنسونو کولو تاج هم سليم راز ته په سر شوی دی.
گن اړخيز شخصيت سليم راز د ترقي پسند فکر خاوند، د انجمن ترقي پسند مصنفين پاکستان جنرل سيکتر او د پاکستان د ادپیاتو اکاډمۍ غړی دی.
نوموړي په نظرياتي سياسي ډگر کې د ولس د جمهوري حقونو، قامي ربړو، خپلې خاورې د خپلواکۍ په تناظر کې د طبقاتي، معاشرتي فرق ختمولو سره، د خپل قلمي جهاد د لارې تل د ځپلې طبقې لپاره غږ پورته کړی، او د خپل پښتون قام وگړو غږ پورته کولو ته يې لومړيتوب ورکړی دی او خپله وايي چې انتها پسندانه او متعصبانه قام پرستي نه خوښوم.
د نړۍ د هر وطن زه باشنده يم نوموړي په طالب علمۍ کې، چې د ډيره اسماعيل خان په کالج کې د ديارلسم جمات زده کړيال وو، د صحافت په ډگر کې د خپل کالج د (گومل مجلې) د لارې قدم اېښودی او بيا يې دغه دنده د پوځي امرانو په هغو دورونو کې مخ په وړاندې بیولې او په هغو مسلو يې قلم راپورته کړی، د کومو څخه چې به خلکو ډډه کوله.
سليم راز د پښتو او اردو ژبې د گڼو رسالو او ورځپاڼو، چې پکې «وحدت ورځپاڼه»، «عدل»، «شهباز حقيقت»، «معيار»، «ښکلا»، «ليکوال»، «اېکسپريس»، «مشرق»، «اج ائين» او نورې شاملې دي، سټاف رپورټر، نيوز ايډيټر، مدير او کالم نگار پاتې شوی دی.
چاپ شوي نښيرونه يې
تر اوسه د ښاغلي سليم راز څه کم ۵۰ بېلابېل اثار چاپ شوي، چې د ځينو نومونه يې په لاندې ډول دي:
۱- د د زخمونو پسرلی (شعري ټولگه).
۲- زه لمحه لمحه قتلېږم (شعري ټولگه)، د ۲۰۰۹ ز کال چاپ.
۳- تنقيدي کرښې (کره کتنه)، د کال غوره کتاب نوم يې گټلی دی.
۴- له باړې تر باړه گلۍ (راپورتاژ، يونليک) ۵- پاکستاني ادب ۱۹۴۷ تر ۲۰۰۸ز انتخاب پښتو
۶- پښتو ادب کښې سفرنامه (څېړنه ۱۹۴۷ ت ۱۹۹۶ز) چاپ کال ۲۰۱۵ ز
۷- ادب او تنقیدي مسایل (نثر) چاپ کال ۲۰۱۶ز
۹- یقین (نثر) اردو ژبه چاپ کال ۲۰۱۶ز
مړینه
سليم راز د ۲۰۲۱ ز کال د می میاشتې پر ۱۷ نېټه کال له دې نبمگړې نړۍ د تل لپاره سترگې پټې کړې.
اخځليک
۱- https://www.voadeewanews.com/a/salim-raz-diamond-jubilee-in-karachi/1932517.html
۴-