cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زرینه اسلامي دوره
مذهبي نفوذ
بېلابېل قرآني احکام او احادیث (یا د محمد صلی الله علیه وسلم کړه وړه) چې ښوونې او روزنې ته ارزښت ورکوي او د پوهې د لاسته راوړلو پر اهمیت ټینګار کوي، له امله یې د دې دورې مسلمانانو د علم په لټون او د ساینس په وده کې خورا مهم رول لوبولی دی.
زده‌کړې
د مقدسو متنونو محوریت او په اسلامي دود کې د هغو مطالعې د اسلام په تاریخ کې په ټولو وختونو او ځایونو کې د دین د مرکزي ستنې په توګه د ښوونې او روزنې او تعلیم په مطرح کولو کې مرسته کړې. په اسلام کې د زده کړې اهمیت په یو شمیر احادیثو کې منعکس شوی چې محمد صلی الله علیه وسلم ته منسوب دي. په دغو منسوبو احادثیو کې یو یې هغه دی چې مؤمنانو ته په کې لارښوونه شوې: "علم ترلاسه کړئ، ان که په چین کې هم وي". دا حکم په ځانګړې توګه پر علماوو د تطبیق وړ و، مګر تر یوې اندازې د ټولو مسلمانانو لپاره هم دی. همدا راز د الزرنوجي وینا یې: "زده کړه پر زموږ ټولو فرض ده" یوه بېلګه ده. که څه هم ناشونې ده چې تر عصري-مخکې اسلامي ټولنو کې د سواد کچه محاسبه شي، خو دا تقریبا یقیني ده چې کچه یې لږ تر لږه د دوی د اروپايي سیالانو په پرتله نسبتا لوړه وه.
= ټولنیز علوم = ابن خلدون د عصري ټولنپوهنې، تاریخپوهنې، ډیموګرافي یا نفوس پېژندنې، او اقتصاد له بنسټ اېښودونکو شمېرل کېږي.
ارشیف کول په دغه دور کې په اسلام کې د درناوي وړ وو، که څه هم د وخت په تېرېدو سره ډېری حکومتي اسناد لادرکه شوي. له دې سره سره، مکتوبونه او پاتې اسناد د هغه مهال ټولنیز وضعیت ښيي او همدا راز دا ترې جوتېږي چې ارشیفونه په خپل وخت کې مفصل او پراخ وو. د حکومتي ارګانونو له لوري ټول ترلاسه کېدونکي او لېږل کېدونکي لیکونه کاپي کېدل، ارشیف کېدل او د ثبتولو لپاره په نښه کېدل. د ارشیف کوونکي پوست یو داسې مقام بلل کېده چې باید د لوړې کچې باورمندي ولري ځکه دوی د ټولو اړوندو معاملو ریکارډونه په واک کې لرل.
اقتصاد
د اسلامي علومو د زوال د توضیح لپاره ویل کېږي چې په ۱۱مه او ۱۲مه پیړۍ کې سني احیاء یو لړ بنسټیز بدلونونه رامنځته کړل چې د ساینسي اثارو تولید ته یې نسبتا تنخوا او امتیازات کم کړل. د مدرسو له خپرېدو او د دیني او مذهبي مشرانو له زیات نفوذ سره، د دیني علم ترلاسه کول ډېر ګټور ګڼل کېدل.
کلتور
اقتصادي تاریخپوه جویل موکیر استدلال کړی چې اسلامي فیلسوف الغزالي (۱۰۵۸-۱۱۱۱) "د اسلامي علومو د زوال یوه مهمه څېره وه"، ځکه د هغه اثارو په اسلامي نړۍ کې د تصوف او اوکېشنلیزم (occasionalism) په وده کې مرسته کړې. د دې نظر په مقابل کې، سلیبه (۲۰۰۷) د الغزالي له وخت وروسته د ستورپوهنې د ودې په اړه یو شمېر مثالونه وړاندې کړي دي.
دهوا لوړ او ټیټ فشارونه
لوړ او ټیټ فشارونه د ځمکې پر مخ دهغي آب او هوا څخه عبارت ده چي داوږد وخت لپاره په يو ځاي کې په تکراري توګه رامنځ ته شي.چي تکراري غالبه هوا دهغي منطقي اقليم بلل کېږي. داقليم پيژندني علم دClimatology په نوم يادېږي.
جغرافیوي ابعاد
مونږ جوي وضعي او اقليمي پيښي دجغرافيايي طول،جغرافيايي عرض،لوړوالي او زمان څخه پرته نشو کولاي چې په اساسي ډول وڅيړو ځکه چې جوي او اقليمي پيښي پورته څلور اقليمي او جغرافيايي خواو(ابعادو)پوري تړلي وي او داڅلور ګوني خواوي اقليمي شرايطو ته يو تربل توپير ورکوي چې مونږ دلته دا ابعاد (خواوي)او دهغي تاثيرات په اقليم باندي په لاندي توګه څيړو.
جغرافيايي عرض
دعرض البلدونو دايري داستوا له کرښي څخه قطبونو په لور د جغرافيايي عرض مشخصات راپيژني چې په دي توګه په هره جغرافيايي عرض باندي اقليم بيل او ځانګړي صفتونه ځان ته غوره کوي مثلا:دحغرافيايي عرض په صفر درجه کې حاره او استوايي اقليم(tropical climate) دجغرافيايي عرض په (۴۵)درجو کې معتدل اقليم (temperate climate)او د جغرافيايي عرض په(۹۰)درجوباندي يخچالي اقليم (permafrost climate)په خپل ټول قوت او شدت سره حاکميت لري داځکه چې ديخچالونو ستري زيرمي په همدي قطبونولکه شمالي قطب(Arctic) او جنوبي قطب(Antarctic)کې ليدل کېږي.او دځمکې پرمخ ديخچالونو مهم ځايونو اودځمکې دمخ په زرګونوکيلو مترمربع سيمه دهمدي يخچالونو په واسطه پټ کړل شوي دي.
جغرافيايي طول
دجغرافيايي طول البلدونو دايري دپاسه اقليمي اوصاف تر وي اندازي پوري تغير مومي دبيلګي په ډول کله چې دامازون(Amazon)اقليمي سيمه د خپل مطالعي او څيړني لپاره اساس وټاکونو هغه جغرافيايي ول البلدونه چې د امازون دحوزي دختيځو برخو څخه تيريږي استوايي او باراني اقليم لري.برعکس هغه جغرافيايي طول البلدونه چې دامازون دغربي برخو څخه تيريږي نسبتا سوړ او غرني اب وهوا لري.
لوړوالي
دټولوهغوسيمواوصاف چې په عين جغرافيايي عرض او جغرافيايي طول باندي موقيت لري نظر لوړوالي ته تغير مومي ځکه چې تودوخه يا حرارت د لوړوالي سره معکوس تناسب لري دبلي خوا څيړنو ثابته کړي چې وزن هم دلوړوالي سره معکوس تناسب لري يعني هرڅومره چې ارتفاع زياتيږي داجسامو وزن کميږي. سربيره پر پورته څلورو جغرافيايي بعدونو چې په پورته توګه موتري يادونه وکړه ديوي سيمي دموقيت ميل(نشيبي)(Exposition)دلمر(Sun)دوړانکو په مقابل کې دسيمي په اقليمي خصوصياتو باندي فوق العاده تاثير لري.
زمان
داقليم پيژندني په مسايلو کې زمان دخاص اهميت څخه برخمن دي داځکه چې دتودوخي ددرجي بدلونونه ،کنګل(Glacier)،ورښت(Precipitation)اونورجوي کوايف دزمان په اوږدو کې تغيرمنونکې وي چې دامطلب په شپه او ورځ ،دکال څلوروفصلونو او د جيولوژيکې عصرونو په اوږدو کې سترو بدلونونو سره مخامخ کېږي لکه چې په تيرو جيولوژيکې دورو پري کامبرين او پلستوسين(percombian and plastosun)کې يخچالونه(کنګلونه) دځمکې د کري د قطبونو څخه داستوا کرښي په لور حرکت او وړاندي تګ کړي وو ان چې ددي يخچالونو سرحد دعرض البلدونو تر(۴۰)درجو پوري رسيده .څرنګه چې ددي يخچالونو درسوباتو ځيني نښي نښاني داسيا ،اروپا او امريکا د براعظمونو په شمالي برخو کې لاتر اوسه پوري تر سترګو کېږي او په دي سيمو کې دلويو يخچالونو دوړاندي تګ او شاتګ حکايت کوي.
داقليم موثر عوامل
په پورته لاملونو کي چي کوم بدلونونه رامنځ ته کيږي دلاندي عواملو پواسطه مينځ ته راځي: ۱.دعرض البلدونو ددايري درجه. ۲. دلمر دوړانکو دلکيدو زاويه. ۳. دسمندر له سطحي څخه لوړوالي. ۴.دټيټ او لوړ فشار دمرکزونو څرنګوالي. ۵.منطقوي بادونه او طوفانونه. ۶. دځمکي دمخ جوړښت او غرونو شتون. ۷.دسمندري جريانونو نوعيت او ډول. ۸. له سمندر څخه ليروالي او نږديوالي. ۹.دهوايي کتلي نوعيت. پورتني عوامل په مستقيم ډول باندي ديوي سيمي جوي شرايط کنترولوي.
دهوا فشار
دهوافشارAir pressureله هغ نيروياقوي څخه عبارت دي چې دځمکې دمخ په يو واحده سطحه باندي تسلط لري ددي قوي دفشار اندازه دازادو سمندرونو پرمخ (۷۶۰)ملي مترو سره برابره وي، يا په بل عبارت دهوا فشار دهواديو عمودي ستون دوزن څخه عبارت دي چې دځمکې دمخ په يو سانتي متر مربع ساحه باندي وارديږي.يا د هوا فشار دهوا دماليکولونو دازاد حرکت دفشار څخه عبارت دي چې دځمکې په مخ په يو واحده سطحه باندي وارديږي. دهوا فشار دمختلفو پوهانو له خوا په مختلفو ارقامو محاسبه شوي په دي معني چې دهوا فشار(۷۶)سانتي متر،(۷۶۰)مي متر،(۱۰۱۳)ملي بار،(۲۹.۹۲)اينچ او(۱۵) پونډه سره معادل ښودل شوي دي. څرنګه چې د هوا ترکم لوړوالي سره معکوس تناسب لري نو دلوړوالي په زياتيدو سره دهوا فشار هم کميږي ولي د هوا فشار دابدلون دلوړوالي په نظر کې نيولو سره منظم نه وي.ځکه چې تر (۱۵۰۰)مترولوړوالي پوري دهرو(۱۰۰)متروپه زياتيدو دهوافشار (۱۲)ملي مترکميږي ولي دهوا فشار داټيټيدنه داتموسقير په پورته طبقو کې لږوي.دځمکې پرمخ دفشار مشابه سيمي دايزوبارکرښو(isobar line) په واسطه ښودل کېږي،په بل عبارت دايزوبارکرښي دهغوکرښو څخه عبارت دي چې دمشابه فشار لرونکې سيمي بلکې سره نښلوي.دځمکې پرمخ نه يوازي ديو شان فشار لرونکې سيمي بلکې دمشابه تودوخه لرونکې سيمي هم سره منطبق وي. په اتموسفير کې د هوادطبقي دخپل مخصوص وزن او تودوخه په اساس يو دبل دپاسه ځاي نيولي دي څرنګه چې ددي طبقي دلاندينيو برخو مخصوصه وزن دپاسنيو طبقو په نسبت زيات وي. څرنګه چې ليدل کېږي دځمکې سطحي په ابدآ يوشان نه وي ځکه چې داودوخي پر ګنده ګي دځمکې پرمخ ددي مطلب ښکارروندوي دي،دځمکې دمخ په ځينو برخو کې زيات تودوخه ددي باعث کېږي چې ددي سيمي پورتني هواهم دشاوخواهوا په نسبت کرم وي دتودوخه دغه توپيرونه سبب کېږي چې دځمکې دمخ په مختلفو سيمو کې دفشار مختلف مرکزونه رامنځ ته کړي دبيلګي په ډول که چېري يو معين مقدارګازکالوين(۳۰۰)درجي تودوخه سره ثابت فشار ولري معين حجم اختياروي،که چېري دکالوين(۶۰۰)درجو ته لوړ شي نودشته ګاز حجم دوه برابره کېږي. په طبيعت کې هم که چېري ديوسيمي دهواد اشاوخوا سيمو په نسبت ګرم وي د چارلزقانون له مخي دهغه حجم زيات او اتموسفير به په عمودي جهت حرکت سرته رسوي. څرنګه چې داتموسفير فشار دتودوخه سره معکوس تناسب لري نوله همدي کبله دنړي په ځينو برخو کې دتودوخه دزياتوالي له امله دټيټ فشار مرکزاوپه ځينو نورو برخوکې دتودوخه دلږوالي له امله دلوړ فشار مرکزوته ليدل کېږي،دټيټ فشار مرکزونه دزيات تودوخه له کبله لږوزن لري نو دوزن دکموالي او د حجم دزياتوالي له امله دي چې ددي دوو مرکزونو په منځ کې داتموسفير عمودي جريانونه او سيمه ايزبادونه رامنځ ته کېږي. دفزيکې تعامل له امله دي چې باد هروخت دلوړ فشار دسيمي څخه ټيټ فشار په لورالوزي،دلوړاوټيټ فشار مرکزونو ځانکړني دبارومتر(Barometer )اوباروګراف(Barograph)په واسطه اندازه کېږي.دفشار مشابه مرکزونه دايزوبار کرښو(Isobar lion)په واسطه په نقشو کې ښودل کېږي.دايزوبارکرښي داقليم پيژندني په څيړنو کې اقليم پيژندونکو ته ډير مهم دي ځکه چې ددي کرښو په پوهاوي سره دلوړ او ټيټ فشار مرکزونه په مطلوب ډول يوله بل څخه بيليږي.
دلوړوالي په نظر کې نيولو سره دفشاربدلون
دهوافشار لوړوالي سره معکوس تناسب لري په دي معني هرڅومره چې ديوي سيمي لوړوالي زيات شي په هماغه اندازه ددي سيمي فشار ټيټيږي دهمدي لامل له کبله دي چې دسمندرونو دپاسه فشار خپل اعظمي حد او داتموسفير په لوړو برخو کې په ځانکړي ډول داګزوسفير (Exosphere)په طبقه کې صفرته راټيټيږي. کومي څيړني چې دترپوسفير په طبقه کې سرته رسيدلي ليدل شوي چې هوافشار دهرو(۲۷۵)مترلوړوالي په زياتيدوخپل (۳۰/۱)لوړوالي له لاسه ورکوي،دهوافشار ددرجي داټيټيدنه داتموسفير تر(۵۰)کېلومترولوړوالي پوري ډير چابک او دهغي څخه په پورته برخو کې دفشار داټيټيدنه ډير ورو اوتدريجي وي،دلوړوالي په نظر کې نيولو سره داتموسفير فشار ټيټيدنه غرښتونکوته ستونزي په ځانکړي ډول نفس تنګي راپيښوي.
دزمان په اوږدوکې دفشار بدلون
دسمندرونو دپاسه دهوافشار دزمان په اوږدو کې (۹۴۰)او(۱۰۷۵)ملي بار ترمنځ په تغير او بدلون کې وي چې دابدلونونه دهوا تابع دي چې په اوړي کې اصغراوپه ژمي کې اعظمي فشار راښکاره کوي. دميزولوژيکې استيشنونو باروګرافونه ښودلي چې په يوه شپه او ورځ کې دفشار دوه اعظمي او دوه اصغري قوسونه رامنځ ته کېږي،که چېري د فشار دا قسونه دتودوخه قوسونو سره پرتله کړو کاملا يودبل په وړاندي واقع کېږي.دکال دمختلفو فصلونو دبدلون له امله دفشار مرکزونو کې هم بدلون رامنځ ته کېږي له همدي کبله دي چې دکال په اوږدو کې دموسمي بادونو په تګ لوري کې بدلون ليدل کېږي.دبيلګي په ډول په ژمي کې دسابيريا دلوړفشار مرکز او دهند سمندر دټيټ فشار مرکز جوړوي له همدي کبله دژمي په موسم کې موسمي بادونه دشمال څخه دهندسمندر په لور چليږي،دهوائي کتلي چې دسابيريا څخه د هند سمندر په لوري چليږي دژمي په موسم کې په افغانستان کې دورښتونو او واورو داوريدو سبب ګرځي .حال داچې داوړي په موسم کې قضيه اصلأ برعکس وي او دخوست ،ننګرهار،کونړاولغمان دولايتونو موسمي ورښتونه دهمدي کېفيت محصول دي.
په افقي ډول دفشار بدلون
دهوا فشار دځمکې پرمخ دځمکې دسطحي دجوړښتونو په نظر کې نيولو سره تغير کوي چې داهم دځمکې دمخ دتوپوګرافي او عرض البلدونو له کبله وي که چېري مونږ دسمندر دسطحي فشار چې (۱۰۱۳)ملي باره سره برابردي دلوړ او ټيټ فشار مرکزونو دمحاسبي لپاره معيار وټاکو نو دايزوبار(Isobar lion) کرښو دريکاردونو په اساس په افقي ډول دفشار مختلف مرکزونه شتون لري چې دلوړ فشار مرکزونو څخه ټيټ فشار مرکزونو په لور بادونه د چليدو په حال کې وي. دټيټ فشار مرکزونه(Low pressure)دپريژن(Depression)او سايکلون(Cyclone) په اصطلاح ياديږي او دايم د(L.P) مخففو حروفوباندي ښودل کېږي.دلوړفشار مرکزونه د(high pressure) اويا انتي سايکلون(Anti-cyclone) په نامه ياديږي او دايم د(H.P) مخففو حروفو ښودل کېږي.دبيلګي په ډول سالنګونه دسړي هواتر اغيزي دلوړفشار مرکز برخلاف دکابل دحوزي ټيټي او هواري برخي دټيټ فشار ساحه راپيژني له همدي کبله دي چې پروان ولايت بادونه دسالنګ دغرونو له لوري دکابل دحوزي په لوري په حرکت راځي. دعرض البلدونو دايري په نظر کې نيولو سره بيا هم دلوړ او ټيټ فشار مرکزونه په افقي ډول داستواد کرښي څخه مخ په قطبينو ليدل کېږي ،داستواکرښه دټيټ فشار مرکز په لوري مرکز راپيژني حال داچې دځمکې دکري دعرض البلدونو (۳۰)درجي په شمالي او په حنوبي نيمو کروکې دلوړ فشار مرکزونه ،په شمالي اوپه جنوبي نيمو کرو کې دعرض البلدونو(۶۰)درجي دټيټ فشار مرکز او دواړه قطبونه دډيري يخني له کبله چې لري دلوړ فشار لوي مرکز رامنځ ته کړي.
دلوړ فشار مرکزونو ځانکړني
۱ـ دهوا فشار د(۱۰۱۳)او(۱۰۴۰)ملي بار په منځ کې وي. ۲ـدلوړفشار په مرکزونوکې دهواوضع ارامه وي. ۳ـ دلوړفشارپه ښه هوادلالت کوي. ۴ـ دلوړ فشار دمرکزونودبادونوتګ لوري دايمآ په شمالي نيمه کره کې دساعت عقربي(ستني)حرکت سره موافق او په جنوبي نيمه کره کې دساعت دعقربي برخلاف وي. ۵ـ دلوړفشار په مرکزونودبادونوچټکتيا دايمأ ارام او دمرکز په شاوخوا سيمو کې شديد او زورور اوطوفاني وي. ۶ـ دلوړ فشار په مرکزونوکې دهواتودوخه نسبتأ اوږدي مودي لپاره ګرم او يا سوړوي په دي مرکزونو کې جوي پيښي لږسرته رسيږي.
دټيټ فشار دمرکزونو ځانکړني
۱ـ دهوافشارد(۹۸۲)او(۱۰۱۳)ملي بار په مينځ کې وي. ۲ـ دټيټ فشار مرکزونه دايمأ وريځ،ورښت او واوري اوريدو سره مل وي. ۳ـ دبادونوتګ لوري په شمالي نيمه کره کې دساعت د عقربي دستني مخالف او په جنوبي نيمه کره کې دساعت دغقربي سره موافق وي. ۴ـ دټيټ فشار دمرکزونو چټکتيا دايمأ شديد او طوفاني وي. ۵ـ په استوائي سيمو کې دټيټ فشار مرکزونو ډيرګرم او دنړي په نورو سيمو کې دتودوخه درجه دبدلون په حال کې وي. ۶ـ دټيټ فشار مرکزونه خراب او طوفاني هوارپيژني.
دلوړاوټيټ فشار دمرکزونوسيمه ايز ويش
دلوړاوټيټ فشار مرکزونه دنړي په ټولو برخو کې دتودوخي او داتموشفير فشار په نظر کې نيولو سره په لاندي توګه دنړي په مختلفو سيمو کې ليدلاي شو. ۱ـ داستوائي ټيټ فشار مرکز چې داستوا دکرښي په دواړو غاړو او دعرض البلدونو تر(۵)درجي پوري ليدل کېږي دفشار په دي مرکز کې دفشار درحه دايم دخپل معياري څخه ټيټ يعني د(۱۰۰۹)او(۱۰۱۳)ملي بارو په منځ کې وي داسيمه دټيټ فشار يو پراخه سيمه راپيژني ځکه په دي سيمه کې دکال په ډيرو وختونو کې دلمر وړانکې عمودي وي. ۲ـ داستوائي سيمي په مقايسه (پرتله)په شمالي اوجنوبي نيمو کرو کې د عرض البلدونو په(۳۰) درجو کې داستوائي سيمي تر اغيزي دلوړفشار مرکز رامنځ ته کېږي چې دبادونودحرکت تګ لوري يي دايم داستوائي ټيټ فشار په لوري ددي لوړ فشار دمرکز دفشار درجه دايم د(۱۰۱۴)او(۱۰۴۰)ملي بار په منځ کې وي. ۳ـ دشمالي او جنوبي نيمو کرودعرض البلدونو په (۶۰)درحو کې دتحت قطبي ټيټ فشار مرکز رامنځ ته کېږي چې په دي مرکزکې دفشار منځني حد(۹۹۶)ملي باروي. ۴ـ دشمالي اوجنوبي نيموکرو په قطبي برخو کې دلوړ فشار مرکزونه وجود لري چې دفشار پورته مرکزونه دځمکې پر مخ دبادونو دينامک(Dynamic)عواملو څخه شميرل کېږي چې دمنځنيو عرض البلدونو په اقليمي ځانکړتياوو کې دليدو وړبدلونونه رامنځ ته کوي. په شمالي نيمه کره کې دفشار مرکزونه په شمالي نيمه کره کې دوچو او سمندري ټوټو دشتون له کبله دفشار مختلف مرکزونه په لاندي توګه ليدل کېږي: ۱ـ داسيا په شمال کې دسابيريا دلوړفشار مرکز اقليمي ارزښت لري ځکه چې دهمدي مرکز دسړي هوائي کتلي تر اغيزي لاندي دي چې په افغانستان او ګاونډيو هيوادونو خصوصأ په غرنيزو سيمو کې دواودي داوريدو سبب ګرځي،ددي سيمي فشار په منځني توګه (۱۰۶۳)ملي بار محاسبه شوي. ۲ـ په شمالي امريکا کې دکاناډا دلوړ فشار مرکز په سيمه کې دسړي هوائي جبهي رامنځ ته کېدو لامل ګرځي چې داهوائي کتلي دمتحده ايالاتو په شمالي برخه اوکاناډا په جنوبي برخو د(شديد زرو ) او اوريدو لامل ګرځي. ۳ـ دانتلانتيک په شمال کې دټيټ فشار مرکز وجود لري چې دايسلنډ په ټاپوګانو کې موقيت لري. ۴ـ دلټ سمندر په شمال کې دالوشن ټاپوګانو دټيټ فشار مرکز ديادولو وړ دي دټيټ فشار دمرکزونو هوا دايمأ طوفاني اووريځي ناکه وي دسايکلون(Cyclone) په اصطلاح ياديږي او داچې دلوړ فشار مرکزونه چې د(Anticyclone)په اصطلاح پيژندل شوي.داسايکلونه اوانتي سايکلونه په لنډ مهال او کله هم په اوږد مهال لپاره رامنځ ته کېږي کوم ورښتونه چې دنړي په مختلفو برخو کې ترسره کېږي په حقيقت کې دهمدي سايکلونو نوزيږنده ده چې دګرم يخ هوائي جبهو په موجوديت کې سرته رسيږي. دټيټ اولوړ فشار مرکزونو سره دبادونو اړيکې
دفشار دمرکزونو په نظر کې نيولو سره بادونه په لاندي دريو مختلفو برخو ويشل شوي دي:
۱ـ لومړني بادونه(primary wind) ۲ـ ثانوي بادونه(secondary wind) ۳ـ ثالث بادونه(tertiary wind) ۱ـ په لومړني ډله کې هغه بادونه کډيږي چې عمومآ په شمالي نيمه کره کې دعرض البلدونو(۳۰) او(۶۵) درجو په منځ دتروپوسفير دطبقي د(۱۰)او(۱۲) کېلومترو لوړوالي کې په حرکت راځي دابادونه په مارپيچې شکل په حرکت راځي چټکتيا يي په ساعت کې (۳۵۰) او (۴۵۰) کېلو متر په منځ کې وي چې دجيت ستريمم (jet stream)په اصطلاح ياديږي.ددي بادونو مارپيچې بازوګان دکانادا،ايسليند،سابيريا،الوشن ټاپوګان او د الاسکا دفشار مرکزونو سره په سيده اړيکه کې وي. (jet stream) بادونه کله کله د الوتکو پروازونو په وړاندي ستونزي جوړوي که چېري الوتکې ددي باد دحرکت په وړاندي واقع شي ډير امکان لري چې دسقوط (پريوتو)سره مخامخ شي. ۲ـ په دويمه ډله کې هغه بادونه ګډيږي چې دځمکې پرمخ په پراخه سيمه کې رامنځ ته او داستوائي ،تحت استوائي ،تحت قطبي اوقطبي لوړ او ټيټ فشار مرکزونوسره اړيکه کې وي.
دفشار بدلون
دهوا عمودي او افقي حرکت دلوړ اوټيټ فشار دمرکزونو په منځ ته راتګ سرته رسيږي باد نومول کېږي.دهوا فشار(Air pressure)دځمکې په ګرمو سيمو(Tropical region)کې لږ او په سړو سيمو کې زيات وي. دفشار ددي اختلاف په پايله کې هوا دلوړ فشار (High pressure)لروکو سيمو څخخ دټيټ فشار (Low pressure)لرونکې سيمي په لور په حرکت راځي دټيټ فشار په سيمه کې چې هوا يي ګرمه ويي په تدريج فشار کميږي اوپه يخوسيمو کې فشار لوړوي چې په اصل کې دغه حالت ته دفشار دبدلون شيب(ځړوب) وايي. دبادونو ارامتيا او چټکتيا دلوړ اوټيټ فشار مرکزونو پوري اړه لري هرڅومره چې دلوړ فشار او ټيټ فشار دمرکزونو ترمنځ دتودوخه د درجي اختلاف زيات او فاصله يي لنډه وي په هماغه اندازه باد شديد او دوامداره وي.
کاريوليس قوه
دکاريوليس قوه دځمکې دوضعي حرکت په اثر په متحرکو اجسامو کې رامنځ ته کېږي .دځمکې دخطي سرعت چټکتيا داستوا څخه مخ په قطبينو کميږي په استواکې دځمکې محيط پراخه نو دځمکې دخطي سرعت حرکت چټک وي دلي دځمکې دکري په دواړو قطبونو کې ددي حرکت سرعت صفر سره برابر يا صفر ته ټيټيږي.
دکاريوليس قوه له هغي قوي څخه عبارت ده چې دځمکې د وصعي حرکت په نتيجه کې دځمکې داتموسفير په متحرکو کتلو او مايع اجسامو باندي وارديږي دبيلګي په ډول دهواديوي ثابتي کتلي سرعت په استوا کې دځمکې خطي سرعت سره برابر او د هغه په شاخوا تاويږي. که چېري دهوا داکتله د لوړ او ټيټ فشار تر اغيزي لاندي جغرافيايي لوړو عرض البلدونو خواته په حرکت راشي هرڅومره چې داستوا څخه ليري اوقطبونو ته نژدي کېږي نو دابادونه دخپل او چټکتيا له امله چې يي لري دځمکې دحرکت څخه مخکې او وړاندي کېږي دبيلګي په ډول که چېري دهوا يوه کتله له ستوا څخه د (O E) په امتداد حرکت وکړي د 3-Eدرجي په شاوخواکې دنومول نوي نصف النهار دمدار په امتداد نه بلکې ددي مدار په شرق کې واقع کېږي يعني دخپل حرکت په جريان کې ښي خواته منحرف کېږي.برعکس که چېري دهوا يوه کتله دلوړو عرض البلدونو څخه مخ په استوا په حرکت راشي هرڅومره چې استوا کرښي ته نژدي کېږي سرعت يي دځمکې دخطي سرعت په نسبت کميږي نو دځمکې دسرعت څخه شاته پاته کېږي او داسي معلوميږي چې ښي خواته منحرف شوي وي چې دغه عامل کاريوليس قوي په نامه ياديږي. بايد يادونه وشي هرڅومره چې دبادونو سرعت زيات وي نو د انحراف چټکتيا هم زياته وي. همدارنګه د کاريوليس قوه د بادونو تګ لوري ته تغير ورکوي خود هغه په چټکتياباندي هيڅ اغيزه نه لري.
داصطحکاک قوه
دځمکې دمخ ناهواري ياکونډوکپروالي دبادونو دايسارونکو عواملو په ډله کې ديو عامل په توګه عمل کوي دځمکې کونډوکپروالي نه يوازي دبادونو چټکتيا کموي بلکې دهغي تګ لوري ته هم بدلون ورکوي. داصطحکاک قوه په وچو کې دسمندرونو په نسبت زيات وي بنأ په وچو کې داصطحکاک قوه د کاريوليس دانحراف قوه کموي حال داچې دسمندرونو دپاسه چندان اغيزه نه لري دځمکې دمځ توپوګرافي ياد کونډوکپروالي اصطحکاک دځمکې دسطحي څخه له (۹۰۰)مترڅخه تر (۱۵۰۰)مترو لوړوالي پوري شتون لري خوپه پورته لوړوالي کې داصطحکاک قوه له مينځ ځي.
دبادونو ډولونه
بادونه دوضعي ،خواص اوتګ لوري له مخي په لاندي دري ډلوويشل شوي دي ۱ـمنظم بادونه ۲ـمتقارب بادونه ۳ـ نامنظم بادونه
منظم بادونه
منظم بادونه دهغو بادونه څخه عبارت دي چې په دايمي توګه او دکال په اوږدو کې ديوي ټاکلي لوري او په ثابت ډول په حرکت کې وي. دمنظم بادونو مختلف ډولونه عبارت دي له اليزه بادونه ، کنتراليزه بادونه ،موسمي بادونه اونسيم
اليزه بادونه
اليزه بادونه په حقيقت کې دسړي هوا يي کتلي هغه جريانونه دي چې له قطبونو څخه استوا (Equator) په لور په حرکت راځي. څرنګه چې ددي بادونو کثافت دهغه ديوخوالي له امله زيات وي نو دځمکې سطحي سره نږدي په حرکت راځي،دابادونه په شمالي نيمه کره کې له شمال شرق څخه جنوب غرب په لور او په جنوبي نيمه کره کې له جنوب شرق څخه شمال غرب په لور په حرکت راځي.
کنتراليزه بادونه
کنتراليزه بادونه په واقيت کې دهغو ګرموهوايي کتلو او جريانونو څخه عبارت دي چې داستوا له کرښي څخه دقطبينو په لور حرکت کې وي.دابادونه معمولا دځمکې دمخ له (۵) څخه تر(۹) کېلو متر لوړوالي پوري په حرکت راځي ددي بادونو تګ لوري داليزه بادونو خلاف وي.
موسمي بادونه
موسمي بادونه (Monsoon winds)چې په واقيعت کې فصلي بادونو ته ويل کېږي دوچو اوبيزوټوټو دتودوخه او فشار داختلاف له امله منځ ته راځي. دابادونه معمولا دکال په لومړيو شپږو مياشتو کې ديوي خوا او دکال په دويمو ښپږو مياشتو کې مقابل لوري ته چېليږي داوړي په ټول فصل کې ددي بادونو جريان له سمندر څخه وچې خواته اوپه ژمي کې له وچې دسمندر په لوروي.
متقارب بادونه
متقارب بادونه دکال په ټاکلو فصلونو اودټاکلو خواو څخه په حرکت راځي ډيري يي په محلي نومونو لکه شرقي بادونه ،جنوبي بادونه او داسي نورو نومونو سره ياديږي.
نامنظم بادونه
نامنظم بادونه عبارت له هغه بادونو څخه دي چې دکال په مختلفو فصلونو کې له مختلفو خواو څخه چليږي او غالبآ سيمه ايزه بڼه لري. په ټوليز ډول هغه عوامل چې دبادونو په چټکتيا او تګ لوري اغيزه لري عبارت دي له دکال فصلونه ،شپه اوروځ ،دوچو اوسمندري ټوټوويش دسيمي غرني والي ،دونو،کورونواوداسي نورو شتون. ۴ـ تجارتي بادونه تجارتي بادونه Trade winds دعرض البلدونو د(۵)او(۳۰) درجو په منځ په شمالي او جنوبي نيمو کرو کې منځ ته راځي دابادونه دشمال شرق څخه جنوب غرب په لور په حرکت راځي. دتجارتي بادونو دچليدو سيمي په اطلس اولټ سمندرونو کې ډيرو سيع او پراخ وي. په(۱۵)او(۱۶) پيړيو کې بيړۍ چلونه (کشتي راني) دهمدي بادونو په وسيله سرته رسيده او دنړۍ سوداګريز مالونه دهمدي بادونو په وسيله ديو ځاي څخه بل ځاي ته ليږدول کېده.همدارنګه کرستف کولمب دهمدي تجارتي بادونه په وسيله خپل اصلي مسير چې هند ته رسيدلي وو محرف او مريکا براعظم ته ورسيدل. دپورته محلي سيمه ايز اوقاروي بادونو څخه علاوه
ځيني نور بادونه هم شته
چې په لاندي توګه ورڅخه يادونه کوو. ۱ـ مسترال(Mistral) دچټک ،وچ اويخ بادونه څخه عبارت دي چې دفرانسسي په جنوب شرقي برخو کې چليږي. ۲ـ بورا(‌Bora)دچټک وچ اويخوبادونو څخه دي چې په ثانيه کې د(۵۰) متروپه چټکتيا سره دافريقا دپاسه چليږي. ۳ـ سيرکو(sirocco)ګرم اوسوزونکې باد دي چې دافريقا په شمال او مديتراني دسمندرګي په غاړو کې چليږي چې دسيمي دنباتي بوټو دوچېدو لامل ګرځي. ۴ـ سيمون(simon) دافريقا په صحراکې سوزنده باد دي چې دليبيا او مصر په جنوبي برخو کې چليږي او دهارمتان (Harm tan)په نامه هم ياديږي. ۵ـ فوهن(Foehn) دګرم ،وچ اوشديدو بادونو څخه عبارت دي چې په سويس هيواد کې دابادونه الوزي ځيني وختونه کې دڅړځايونو داوراخيستني سبب هم ګرځي.
تړلې لیکنې
دځمکې لاندې اوبو ککړتيا دهوا لوړ او ټیټ فشارونه
سرچینې
راټولوونکی مبارز نیازي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپيریال ساتنې او ځنګلونوڅانګه
مایکرو اورگانیزم
مایکرو ارګانیزم یا میکروب د مایکروسکوپي اندازې لرونکی ژوندی موجود دی چې کېدای شي په یوحجروي ډول وي او یا هم د حجرو د پرګنې یا کالونۍ په ډول وي.
د نالیدلي میکروبي موجود شکمن شتون له لرغونو زمانو راهیسې مطرح و، لکه په هند کې په شپږمه مخزېږده پېړۍ کې چې د جین( Jain )په مقدسو متنونو کې یاد شوی دی. د مایکرو ارګانیزمونو علمي څېړنه په ۱۶۷۰یمو ز کلونو کې د انټوني وان لیونهوک له‌خوا په مایکروسکوپ کې تر لیدل کېدو وروسته پیل شوه. په ۱۸۵۰مو ز کلونو کې لویس پاسټر ومونده چې مایکرو ارګانیزمونه د غذايي توکو د خرابېدو لامل کېږي او د خپل ‌سري تولید (spontaneous generation) تیوري یې رد کړه. په ۱۸۸۰یمه ز لسیزه کې رابرټ کوچ ومونده چې مایکرو ارګانیزمونه د سېل (tuberculosis)، کولرا (cholera)، ډیفټري (diphtheria) او توري (anthrax) ناروغیو لامل کېږي.
دا چې په مایکرو ارګانیزمونو کې د ژوند د درې‌ واړو برخو یوحجروي موجودات شاملېږي، له دې امله کېدای شي ډېر بېلابېلوالی ولري. له درېیو برخو نه دوې برخې یعنې باکتریا او ارکیا [چې ارچیا هم بلل کېږي] یوازې مایکرو ارګانیزمونه دي. درېیمه برخه یوکاريوټونه دي او ټول ګڼ‌حجروي موجودات، پروټسټونه او هغه یو حجروي پروټوزونونه چې میکروبونه دي، په کې شاملېږي. ځینې پروټسټونه د حیواناتو او ځینې هم د شنو نباتاتو اړوند دي. ډېر داسې ګڼ‌حجروي موجودات هم شته چې، مایکروسکوپي دي، لکه: مایکرو حیوانات، ځینې فنجي او ځینې الجي، خو دا په عمومي ډول مایکرو ارګانیزمونه نه بلل کېږي.
مایکرو ارګانیزمونه ډېرې بېلابېلې مېنې یا د اوسېدو ځایونه لرلای شي. په هر ځای کې له قطبونو نیولې تر استوا پورې، په صحراوو، د تودو اوبو په چینو او د سمندر په ژورو کې ژوند کوي. ځینې یې له سختو حالاتو، لکه: ډېرو ګرمو یا ډېرو سړو شرایطو، ځينې یې له لوړ فشار او کم شمېر نور، لکه: ډیونوکاکس رېډیوډرانس (Deinococcus radiodurans) د لوړو وړانګو له چاپېریالونو سره ځان برابروي. په ټولو ګڼ‌حجروي موجوداتو کې دننه او پرهغوی سربېره موجودې مایکروبیاوې له مایکرو ارګانیزمونو ارګانیزم جوړې دي. داسې شواهد موجود دي چې ښيي ۳.۴۵ میلیارده کاله لرغونو استرالیايي ډبرو یو وخت مایکرو ارګانیزمونه لرل، چې د ځمکې پر مخ د ژوندیو موجوداتو مستقیم شواهد دي.
میکروبونه له ډېرو لارو د انسان په کړو وړو او روغتیا کې اهمیت لري، د خوړو په خمیره کولو، د چټلو اوبو په تصفیه کولو او د سون‌توکو، انزایمونو او نورو بیو اکټیو ترکیباتو په تولید کې مرسته کوي. میکروبونه د نمونه یې موجوداتو یا ماډل ارګانیزمونو په توګه په بیولوژۍ کې اړین توکي دي چې په بیولوژيکي جګړو او بیوترروریزم کې کارول کېږي. میکروبونه د ښېرازه یا حاصل‌خېزې خاورې تر ټولو مهمه برخه ده. د انسان په بدن کې مایکرو ارګانیزمونه د انسان د بدن مایکروبیا، لکه: د کولمو اړین فلور جوړوي. د ډېرو ساري ناروغیو زېږوونکي عوامل میکروبونه دي او له همدې امله د روغتیا ساتنې (hygiene) د کړنو موخه ګرځېدلي دي.
لرغونې ريښې
د نالیدلو موجوداتو په واسطه د ناروغیو د خپرېدو د امکان څرګندولو لپاره لومړنۍ پېژندل شوې مفکوره رومي څېړونکي «مارکوس ټرنټیوس وارو» په لومړۍ مخزېږده پېړۍ کې په خپل کتاب (On Agriculture) کې وړاندې کړه، ده نالیدلي موجودات کوچني حیوانات وبلل: "... او داسې کوچني موجودات دي چې په سترګو نه لیدل کېږي، په هوا کې غوټې وهي، د پوزې او خولې له لارې بدن ته داخلېږي او د سختو ناروغیو لامل کېږي."ابن سینا په ۱۰۲۰ ز کال کې په «القانون في الطب» کې ویلي چې توبرکلوز او نورې ناروغۍ کېدای شي ساري وي.
تکامل
یوحجروي مایکرو ارګانیزمونه لومړني ژوندي موجودات وو چې نژدې ۳.۵ میلیارده کاله وړاندې په ځمکه کې پیدا شول. تکامل ټکنی و او د شاوخوا ۳ میلیارده کلونو لپاره په پري‌کامبرین (Precambrian) دوران کې ټول موجودات مایکرو ارګانیزمونه وو. باکټریاوې، الجي او فنجي په ۲۲۰ میلیون کلنه کهربا کې پېژندل شوي دي چې ښيي، د مایکرو ارګانیزمونو مورفولوژۍ له تریاسیک (Triassic) دورې را وروسته چندان بدلون نه دی کړی.
مایکرو ارګانیزمونه د تکامل یو څه چټکې کچې ته مایل دي. ډېری مایکرو ارګانیزمونه په چټکۍ سره تکثیر کولی شي او باکټریاوې هم کولای شي، په آزادانه ډول جینونه د ګردان (conjugation) له لارې ان د بېلابېلو نوعو تر منځ تبدیل او انتقال کړي. د بدلون له لوړې کچې سره یوځای د جینونو دغه افقي انتقال مایکرو ارګانیزمونه د دې وړ ګرځوي چې، په چټکۍ سره (د طبیعي انتخاب له لارې) تکامل وکړي، تر څو په نویو چاپېریالونو کې ژوندي پاتې شي او چاپېریالي فشارونو ته غبرګون وښيي. دغه چټک تکامل په طب کې اهمیت لري، ځکه چې د ګڼ‌درملیز مقاومت د پاټوجینیکو باکټریاوو د رامنځته کېدو لامل کېږي.
د پروکاریوټ او یوکاريوټ تر منځ د مایکرو ارګانیزم احتمالي انتقالي بڼه، په ۲۰۱۲ ز کال کې د جاپاني پوهانو له‌خوا کشف شوه. پاروکارین مایوجننسېس (Parakaryon myojinensis) یو بې‌ساری مایکرو ارګانیزم دی چې د یوکاریوټ په څېر په یوه غشا کې د احاطه شویو هسته‌يي موادو په لرلو سره تر یوه معمولي پروکاریوټ لوی دی. داسې ښکاري چې دا د ارګانیزم لومړنۍ مناسبه او د منلو وړ تکاملي بڼه ده چې له پروکاریوټ ارګانیزم نه تر یوکاریوټ پورې د ودې پړاو ښيي.
اشوی داشکسیه
Świętokrzyskie Voivodeship په پولنډ کې موقعیت لري، په Świętokrzyskie Voivodship کې د دولت وزارت پارلمان شتون لري، د Świętokrzyskie Voivodeship پلازمېنه د Kielce ښار دی.
۲۸۴ (عدد)
۲۸۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۸۳ څخه  مخکي او د ۲۸۵ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۸۴:
په کلینډر کې
۲۸۴ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۸۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
سيد آباد ولسوالۍ
د سيد آباد ولسوالۍ د میدان وردگ ولايت اتو يوه ولسوالۍ ده، سیداباد ولسوالۍ د کابل کندهار په لاره کې پرته ده چې د وردګو ولايت له لويو ولسوالۍ څخه ده، دغه ولسوالۍ د شنيز، اونخي او تنګی درې لري. په دغه ولسوالۍ کې همدارنګه د وردګو ولايت پوهنتون (وردګ پوهنتون) هم پروت دی.د دغه ولسوالۍ ډېری اوسېدونکي وردګ پښتانه دي او په لږ کچه د سيداباد سيمه کې سيدان پراته دي.په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۱۴،۷۹۳ وګړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د میدان وردگ ولسوالۍ
استملاک
استملاک Acquisition د یو څه د ترلاسه کولو (لاسته راوړلو) و عمل ته ويل کېږي. دا عمل په خاصه توګه د ملکیت د ترلاسه کولو و عمل ته اشاره کوي.
محمد افبال عزيزي
وېشنيزه:افغان واليان
TC
TC کیدای شي چې وي:
رحمت الله روفي
تورن جنرال چي په کال ۱۹۴۸ کي پیدا شوي، هغه په ۲۰۰۸ کال کي د کندهار والي هم سو چي بیرته بیرته په ۲۰۰۸ کي له دندي لري یا یي استعفا ورکړه
دا هم وګورئ
وېشنيزه:افغان واليان
ټېکنېټيوم
ټېکنېټيوم (په انگرېزي: Technetium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Tc سمبول او ۴۳ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
مرکزي بهسود ولسوالۍ
د مرکزي بهسود ولسوالۍ د میدان وردگ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۹۴،۳۲۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د میدان وردگ ولسوالۍ
لېو نيكولايوويچ تولستوى
وېشنيزه:روسي ليکوال
سوزن انتوني
سوزن بي انتوني (د ۱۸۲۰ ز کال د فبرورۍ ۱۵مه – د ۱۹۰۶ ز کال د مارچ ۱۳مه) یوه امریکايۍ ټولنیزه اصلاح‌غوښتونکې او د ښځو د حقونو فعاله وه چې د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو په غورځنګ کې یې مرکزي رول ولوباوه. دا په یوه کواکر [مذهبي] کورنۍ کې وزیږېده چې ټولنیزې برابرۍ ته ژمنه وه. په ۱۷ کلنۍ کې یې د غلامۍ ضد غوښتنلیکونه را ټول کړې. په ۱۸۵۶ز کال کې د نیویارک ایالت لپاره د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې استازې شوه.
په ۱۸۵۱ ز کال کې یې له «الیزابېت کډي سټانټون» سره وکتل، چې د ټولنیزو اصلاحاتو او د ښځو د حقونو په اړوندو فعالیتونو کې يې ملګرې او دایمي همکاره شوه. اغلې انتوني په ۱۸۵۲ ز کال کې د ښځینوالي له امله د برابرۍ په یوه کنفرانس کې له خبرو منع شوه، بیا یې له کنډي سره یوځای د نیویارک ښار د ښځو د برابرۍ ټولنه جوړه کړه. په ۱۸۶۳ ز کال کې یې د ښځو د وفادارۍ ملي بهیر جوړ کړ، چې د متحدو ایالتونو په تاریخ کې یې تر ټولو لویه عریضه وکړه چې د غلامۍ د له منځه وړلو په ملاتړ یې کابو ۴۰۰۰۰۰ لاسلیکونه را ټول کړل. په ۱۸۶۶ ز کال کې يې د امریکا د برابرو حقونو ټولنه جوړه کړه چې د ښځو او افریقايي‌الاصله امریکایانو د برابرو حقونو لپاره یې مبارزه کوله. په ۱۸۶۸ ز کال کې یې د «ریوولوشن» (The Revolution) په نامه د ښځو د حقونو یوه خپرنۍ جوړه کړه. په ۱۸۶۹ ز کال کې یې د ښځو په غورځنګ کې د یوې برخې په توګه د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو ملي اتحادیه جوړه کړه.
انتوني په ۱۸۷۲ ز کال کې د خپل ټاټوبي «نیویارک» ایالت په «روچسټر» ښار کې له هغو قوانینو نه سرغړونه وکړه چې یوازې نرانو ته یې د رایې ورکولو اجازه ورکړې وه. دا په یوه عمومي محکمه کې محاکمه شوه، خو د جریمې له ورکړې یې ډډه وکړه او په دې اړه چارواکو هم نور اقدامات ونه‌کړل. په ۱۸۷۸ ز کال کې انتوني او سټاټون کانګرېس ته د یوه داسې تعدیل پلان ورکړ چې ښځو ته یې د رایې حق ورکاوه. دغه پلان سناتور «ارون اې سرجنټ» وړاندې کړ، خو وروسته بیا په خبرو کې د «سوزن بي انتوني» د تعدیل یا اصلاحیې په توګه وپېژندل شو. په پای کې دغه پلان په ۱۹۲۰ز کال کې د متحدو ایالتونو د اساسي قانون د نولسم تعدیل په توګه تصویب شو.
انتوني د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو لپاره ډېر سفرونه وکړل، هر کال یې له ۷۵ تر ۱۰۰ ویناوې کولې او په ډېرو دولتي کمپاینونو کې یې کار کړی. دې د ښځو د حقونو لپاره په نړیواله کچه کار وکړ او د ښځو د نړیوالې شورا په جوړولو کې یې مهم رول ولوباوه، دا ټولنه لا هم فعاله ده. اغلې انتوني په ۱۸۹۳ ز کال کې په شیکاګو کې د کلمبیا(Columbian) په نړیوال نندارتون کې د استازو ښځو د نړیوال کانګرس له جوړېدو سره مرسته وکړه.
کله یې چې د ښځو د حقونو لپاره لومړی ځل مبارزه پیل کړه، ډېرې ملنډې پرې ووهل شوې او د واده د بنسټ پر له منځه وړلو تورنه شوه. د ژوند په اوږدو کې د دې په اړه عمومي نظر په ډېرې چټکۍ سره بدل شو. د ۸۰ کلنۍ زېږد کلیزې مراسم یې د ولسمشر «ویلیم مک کینلي» په بلنه په سپینه ماڼۍ کې جوړ شول. دا لومړنۍ ښځه وه، چې په ۱۹۷۹ ز کال کې یې د متحدو ایالتونو د پیسو پر نوټونو تصویر چاپ شو.
د ژوند لومړي وختونه
سوزن انتوني د ۱۸۲۰ ز کال د فبرورۍ میاشتې په ۱۵مه نېټه د«ماساچوسټ» ایالت په «اډمز» ښار کې د «ډانیل انتوني» او «لوسي ریډ» په کورنۍ کې وزېږېده. اغلې انتوني د مورنۍ  انا «سوزنا» او خپلې ترور«سوزن» په خاطر په دغه نامه نومول شوې ده. دې او نورو خویندو یې په ځوانۍ کې د خپلو نومونو په منځ کې یو یو توری زیات کړ چې دې په کې د «بي» توری خوښ کړ.
کورنۍ یې ټولنیزو اصلاحاتو ته ډېره لېوالتیا لرله. وروڼه یې «ډانیل» او «مریټ» کانزاس ته لاړل، تر څو د غلامۍ ضد غورځنګ ملاتړ وکړي. مریټ د کانزاس د خونړي کړکېچ په جریان کې له «جان براون» سره د غلامۍ پلوو ځواکونو پر ضد جګړه وکړه. ډانیل په پای کې د یوې خپرنۍ څښتن شو او د «لیونورت» ښاروال شو. د انتوني خور «مري» چې په وروستیو کلونو کې له دې سره په کور کې ګډه اوسېده، په «روچسټر» ښار کې د دولتي ښوونځي مدیره او د ښځو د حقونو فعاله شوه.
کله چې انتوني شپږ کلنه وه، کورنۍ یې د «نیویارک» ایالت «باتنویل» ښار ته لاړه، هلته يې پلار د پنبې لویه کارخونه چلوله چې تر دې وړاندې یې د پنبې کوچنۍ کارخونه لرله.
کله چې اوولس کلنه شوه، په «فیلاډلیفا» کې د کواکر لیلیه ښوونځي ته لاړه. انتوني اړ شوه چې خپلې زده‌کړې د کال په نیمايي کې پای ته ورسوي، ځکه کورنۍ یې په ۱۸۳۷ ز کال کې په اقتصادي توګه له مالي پلوه ژوبله شوه. دوی اړ شول چې هر څه یې په یوه لیلام کې وپلوري، خو خاله یې ډېری وسایل وپېرل او بېرته یې دوی ته ورکړل، چې کورنۍ وژغورل شي. انتوني له خپلې کورنۍ سره د مرستې لپاره خپل کور پرېښود، چې د کواکر په لیلیه ښوونځي کې تدریس وکړي.
په ۱۸۴۵ز کال کې یې کورنۍ د «نیویارک» ایالت د «روچسټر» ښار شاوخوا ته ولاړه او هلته یې یوه برخه د مور په میراث وپېرله. هلته یې له هغو کواکر ټولنیزو اصلاح‌غوښتونکو سره اړیکه پيدا کړه چې پر اصلاحي فعالیتونو د محدودیتونو له امله یې خپله ټولنه پرېښې وه او په ۱۸۴۸ ز کال کې یې د دوستانو ټولنه په نامه نوې اداره جوړه کړه. د انتوني د اوسېدو ځای ډېر ژر د یکشنبې له غرمې وروسته د محلي فعالانو د را غونډېدو پر ځای بدل شو، په دغو فعالانو کې فرېډریک ډاګلاس هم شامل و چې پخوانی غلام  او د تور پوستانو د غلامۍ د اصولو له منځه وړلو کلک پلوی و او وروسته د انتوني یو دایمي ملګری شو.
انتوني په هېڅ یوه کنوانسیون کې هم ګډون ونه کړ، ځکه په ۱۸۴۶ ز کال کې «کانجوهري» ته لاړه، چې د دغه ځای په اکاډمۍ کې د ښځینه برخې مدیره شي. اغلې انتوني د کواکر له اغېزو نه لرې په خپل ژوند کې د لومړي ځل لپاره په ۲۶ کلنۍ کې د دودیزو او ساده جامو پر ځای د لوکسو جامو اغوستلو ته مخه کړه او د ځینو هغو کلیماتو کارولو ته یې شا کړه چې کواکرانو [د دوستانو د ټولنې غړو] به کارول. انتوني ټولنیزو اصلاحاتو ته لېواله وه. د دې تر څنګ، له دې امله خواشینې وه چې د برابر کار په مقابل کې د نرانو په پرتله کمه تنخوا اخلي، خو د روچسټر د ښځو د حقونو د کنوانسیون په اړه یې د پلار له هڅولو راضي وه. دې وروسته وویل چې: "زه رایې ورکولو ته نه وم چمتو، نه مې غوښتل رایه ورکړم، خو غوښتل مې د کار لپاره برابره تنخوا ولرم."
کله چې په ۱۸۴۹ز کال کې د کانجوهري اکاډمي وتړل شوه، انتوني په روچسټر کې د خپلې کورنۍ د کروندې اداره پر غاړه واخیسته، تر څو یې پلار د بیمې تجارت ته ډېر وخت ورکړای شي. دې څو کاله دا کار وکړ، خو پام یې شو چې ورځ په ورځ یې د اصلاحي کارونو خوا ته لېوالتیا ډېرېږي، له همدې امله، د مور او پلار په ملاتړ ډېر ژر په اصلاحي کارونو کې ښکېله شوه. د ژوند تر پایه یې په هغو پیسو ژوند وکړ، چې د ویناوالې په توګه یې پیدا کولې.
وروستی ژوند
انتوني په ۱۸۹۶ز کال کې د رایې د حق ترلاسه کولو په کمپاین کې په کیلفورنیا کې ۸ میاشتې تېرې کړې او د ورځې به یې څه باندې ۳ ځله په دېرشو ځایونو کې وینا کوله. په ۱۹۰۰ ز کال کې يې د امریکايي ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو د ملي اتحادیې د وروستي کنوانسیون مشري پر غاړه واخیسته. انتوني د خپل ژوند په وروستیو شپږو کلونو کې د دغې اتحایې په شپږو نورو کنفرانسونو او د کنګرې په څلورو استماعیه غونډو کې وینا وکړه، د ښځو د رایې د حق د تاریخچې د کتاب څلورم ټوک یې بشپړ کړ او اتلسو ایالتونو او اروپا ته یې سفرونه وکړل. د انتوني په مشهورېدو سره ځینې سیاستوال (ټول نه) له دې سره له عمومي اړیکو نه خوشحاله وو. د دې اویایمه کلیزه په ملي مراسمو سره په واشنګټن کې د پارلمان د مهمو غړو په ګډون ونمانځل شوه. اتیایمه کلیزه یې د ولسمشر «ویلیم مک کینلي» په بلنه په سپينه ماڼۍ کې ونمانځل شوه.
مړینه
په انکلیسي ژبه کې Death ورته وایي. په یوه ژوندي موجود کې د ژوند د ټولو دندو پای ته رسیدل د مړینې په نوم یادیږي. دا مړینه کیدای شي په حجروي ( په مایکروارگانیزمونو کې) او یا هم د انساجو او اعضاوو په سویه (په عالی حیواناتو کې) رامنځته شي. مړینه یوه غیر رجعي (irreversible) پروسه ده ( په دنیا کې) چې د ژوندي موجود په حالت کې بشپړ بدلون رامنځته کوي. معمولاً د شدیدو ناروغیو په پای کې ( کله چې د ناروغ حالت ډير خراب شي) ناروغان د روغتون پرځای خپل کور خوښوي او درملنې ته داړتیا وړ پاملرنه نه کوي. په دې حالت کې ناروغان په Symptomatic ډول تداوي کیږي یعنې یواځې اعراض او علایم ( لکه درد، تبه او داسې نور) یې له منځه وړل کیږي، ده او کورنۍ ته یې د زړه تسلي (emotional support) ورکول کیږي. په یوه ژوندي موجود کې د ژوند څلور نښې وجود لري چې؛ د وینې له فشار، د نبض شمیر، د تنفس شمیر او تودوخې څخه عبارت دي. ددې نښو نه موجودیت په مړینې دلالت کوي.
سوزن انتوني
مړینه او میراث
سوزن بي انتوني د ۱۹۰۶ز کال د مارچ میاشتې په ۱۳مه نېټه د زړه او سږو د ناروغۍ له امله د ۸۶ کلونو په عمر د نیویارک ایالت په روچسټر ښار کې په خپل کور  کې مړه شوه. د روچسټر ښار په «مونټ هوټ» هدیره کې خاور ته وسپارل شوه.
مړینه
مړینه په بیلابیلو سویو ( حجروي او یا جسمي مړینه) رامنځته کیږي
په جسمي مړینه (Somatic death) کې یو ژوندی موجود په بشپړ ډول مري او د قلبي حرکاتو، تنفس، عکساتو او دماغي فعالیتونو په نشتوالي باندې متصفه ده. د جسمي مړینې د دقیق وخت معلومول ځینې وخت ډير ستونځمن وي ځکه چې یو شمیر نور حالات لکه کوما، پرکاله کیدل او عمیق خوب له مړینې سره مغشوشیږي. له جسمي مړینې څخه وروسته د مړي په بدن کې گڼ شمیر بدلونونه رامنځته کیږي چې د دغو بدلونونو له مخې مونږ کولی شو د مړینې تقریبي وخت او لامل پیدا کړو، دغه بدلونونه په لاندې ډول دي: د بدن غړي په بیلابیلو سرعتونو سره خپل ژوند له لاسه ورکوي، د نمونې په ډول دماغ له ۵ دقیقو څخه زیات ژوندی نشي پاته کیدلی، زړه تر ۱۵ دقیقو پورې ژندي پاته کیږي او بډوډي تر ۳۰ دقیقو پورې ژوندي پاته کیدلی شي. نو همدا لامل ده چې د شخص له مړینې څخه وروسته کولی شو دغه غړي له مړي څخه لرې او کوم بل ژوندي انسان ته یې انتقال کړو. د مړینې تعریف په بیلابیلو ټولنو کې تفاوت لري. د نمونې په ډول له بدن څخه د روح بیلیدل د مړینې په نوم یادیږي. څرنگه چې روح په سترکو نه لیدل کیږي نو ځکه د تنفس عدم موجودیت ددې خلکو په نزد د مړینې اساسي نښه جوړوي. په عصري وخت کې د تنفس او دوارن ( د دزړه د ضربان) عدم موجودیت په مړینه دلالت کوي. اوس مهال دا نظریه هم خپلې ستونځې لري ځکه چې تنفس او قلبي خوځښتونه په مصنوعي ډول هم رامنځته کولی شو. په دې اواخرو (۱۹۸۰) کې د دماغو (Brain) مړینه د مړینې اساسي نښه بلل شوې ده. په دې نظریه کې د دماغي دندو نه گرځيدونکی فقدان (irreversible loss) د مړینې اساسي نښه جوړوي. له دې نظریې څخه په امریکا کې ډيره گټه اخیستل کیږي. په اوس وختونو کې دا نظریه هم له ستونځو سره لاس او گریوان ده ځکه چې د عالي دماغي مرکزونو د دندو د ضیاع په صورت کې بیا هم یو شمیر ټیټ دماغي مرکزونه خپلې دندې لکه خودبخودي تنفس ( spontaneous respiration)؛ ترسره کوي. په دې نظریه کې مړینه داسې تعریفوو؛ د دماغو د عالي مرکزونو یا د دماغو د قشر (neocortex) د فعالیت له منځه تلل د مړینې په نوم یادیږي. مړینه کیدای شي په ناڅاپي او یا تدریجي ډول رامنځته شي. د تدریجي مړینو په صورت کې معمولاً ناروغ له یوې مزمنې ناروغۍ څخه رنج وړي او بالآخره د ناروغ په مړینه پای ته رسیږي. ناڅاپي مړینې کیدای شي گڼ شمیر لاملونه ولري د نمونې په توگه؛ د زړه دریدل (قلبي سکته)، دماغي سکته، له لوړې ارتفاع څخه لویدل، د موټر ټکر، د ناریه او قاطعه الآتو په وسطه زخمي کیدل، زیاته او کتلوي وینه بهیدنه او داسې نور.
سوزن انتوني
مړینه او میراث
د انتوني لیکنې د هاروارډ پوهنتون په کتابتون او راډکلیف انستېتیوت، راتګرز پوهنتون د کانګرېس په کتابتون او سمېټ کالج کې ساتل کېږي. اغلې انتوني په ۱۸۸۱ ز کال کې د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو د تاریخچې په اړه یو ۶ ټوکه اثر لیکلی دی.
مېریم مکیبا
زېنزیل مېریم مکیبا (د ۱۹۳۲ ز کال د مارچ په ۴ مه زېږدلې او د ۲۰۰۸ز  کال د نوامبر په ۹ مړه شوې)، مستعار نوم یې ماما افریقا و، د سویلي افریقا سندرغاړې، ترانه ویونکې، لوبغاړې او د مدني حقونو فعاله وه. هغې د موسیقۍ له بېلابېلو ژانرونو، لکه: افرو پاپ، جاز او نړیوالې موسیقۍ سره تړاو درلود، هغه په افریقا کې د قوم پالنې او سپين پوستو د اقلیت پر وړاندې مدافع وه.
مکیبا په جوهانسبورګ (Johannesburg) کې له سوازي (Swazi )  او کوسا (Xhosa ) مور او پلار نه نړۍ ته راغلې، د پلار تر مړينې وروسته يې په ماشومتوب کې اړه شوه چې کار ومومي. هغې د لومړي ځل لپاره په ۱۷ کلنۍ کې لنډمهال او ظاهراً له سپکاوي سره مل واده وکړ. په ۱۹۵۰ ز کال کې يې خپل یوازینی ماشوم نړۍ ته راوړ او د تي له سرطان نه وژغورل شوه. د هغې د غږ وړتیا له ماشومتوب نه پېژندل شوې وه او په ۱۹۵۰ز لسیزه کې يې له کوبايي وروڼو، منهټن وروڼو او د سکای‌لارکس (the Skylarks) په نامه د یوې په بشپړ ډول ښځينه ډلې سره چې د افریقايي دودیزو میلودۍ او جاز يې په ترکیبي ډول ترسره کولې او د عامه وګړو د خوښې لوېديځه موسیقي وه په مسلکي توګه سندرې ویل پيل کړل. مکیبا په ۱۹۵۹ز کال کې د «افريقا ته بېرته راشه» فلم کې لنډ د نژاد پالنې ضد رول درلود، چې د نړیوالو پام يې ځانته راواړوه او له دې امله يې په لندن، وېنز او نیویارک کې هم سندرې اجرا کړې. هغې په لندن کې له امریکايي سندرغاړي هري بلافونټه (Harry Belafonte) سره اشنا شوه، چې استاد او همکار یې شو. هغه نیویارک ته لاړه، چېرته چې سملاسي مشهوره شوه او په ۱۹۶۰ ز کال کې يې خپل لومړنی انفرادي البوم ریکارډ کړ، د مور د جنازې په مراسمو کې یې د ګډون کولو په موخه سویلي افریقا ته د دولت له خوا د تګ مخنیوی وشو.
د مکیبا مسلک په متحده ایالاتونو کې وده وکړه او هغې د سندرو څو البومونه خپاره کړل ،چې تر ټولو مشهور یې په ۱۹۶۷ ز کال کې «پاټا پاټا» و. له بلافونټه سره يې د خپل هغه البوم په پار چې په ۱۹۶۵ ز کال کې د یو ماښام له بلافونټه/مکيبا سره په نامه خپور شو، د ګرامي جایزې ګټونکې شوه. هغې په ملګرو ملتونو کې د سویلي افریقا د دولت پر ضد شهادت ورکړ او د مدني حقونو په غورځنګ کې يې ګډون وکړ. هغې په ۱۹۶۸ ز کال کې د تور پړانګ (Black Panther Party) د ګوند له مشر استوکلي کامایکل (Stokely Carmichael) سره واده وکړ. چې په پایله کې يې د سپين پوستو امریکایانو ملاتړ له لاسه ورکړ. د امریکا دولت یې خارج ته د سفر پر مهال ویزه لغوه کړه او له دې امله هغه او کارمیکل ګېني (Guinea) ته ولاړل. هغې تر ډېره په افریقايي هېوادونو کې د خپلواکۍ د جشنونو په ګډون خپلو برنامو ته دوام ورکړ. هغې د سندرو په لیکلو او د موسیقۍ په غږولو پيل وکړ چې په ډېر ښکاره ډول یې پر قوم‌پالنه( اپارټېډ) نیوکه کړه. په ۱۹۷۷ ز کال کې يې د سويټو بلوز (Soweto Blues) سندره اجرا کړه چې د هغې د پخواني خاوند هيوماسکلا (Hugh Masekela) له خوا د سویټو د پاڅون (Soweto uprising) په اړه لیکل شوې وه. په ۱۹۹۰ ز کال کې د اپارټېد تر ټولېدلو وروسته مکيبا سویلي افريقا ته وګرځېده، هغې ريکارډ او سندرو ویلو ته دوام ورکړ، چې په ۱۹۹۱ ز کال کې یې نینا سیمون (Nina Simone) او ډيزي ګېلسپي (Dizzy Gillespie) سره البوم ریکارډ کړ او په ۱۹۹۲ ز کال کې د سارافینا په فلم کې څرګنده شوه. هغه په ۱۹۹۹ ز کال کې د ملګرو ملتونو د حسن نیت د سفیرې په توګه منصوبه شوه او د انسان دوستۍ د موخو لپاره یې مبارزه وکړه. هغه په ۲۰۰۸ ز کال کې د یو ه کنسرت په بهیر کې د زړه د حملې له امله په ایټالیا کې مړه شوه.
مکیبا لومړنۍ افریقايۍ موسیقاره وه چې نړیوال شهرت یې  ترلاسه کړ. هغې افریقایي موسیقي لویدیځو اورېدونکو ته وړاندې کړه او نړیواله موسیقي او افروپاپ ژانرونه یې مشهور کړل. هغې د قومپالنې په اړه څو مشهورې انتقادي سندرې وړاندې کړې او  له نظام سره د مخالفت پر سمبول بدله شوه، په ځانګړې توګه کله یې چې هېواد ته د بېرته ستنېدو حق له لاسه ورکړ. د سویلي افریقا پخواني ولسمشر نېلسون ماندېلا د هغې تر مړينې وروسته وویل: "د هغې موسیقۍ په موږ ټولو کې د ځواک او هيله مندۍ حس راژوندۍ کړ."
ماشومتوب او کورنۍ
زېنزیلا مېریم مکیبا د ۱۹۳۲ ز کال د مارچ په څلورمه نېټه جوهانبورګ ته څېرمه د تور پوستو په پروسپکېت ښار کې زېږدلې. د هغې سوازۍ مور کرېستینا مکیبا (Christina Makeba) يوه سانګوما (sangoma) یا دودیزه درمل کوونکې/ معالجه او کورنۍ کاریګره وه. د هغې کوسا پلار کاسوېل مکیبا (Caswell Makeba) یو ښوونکی و؛ کله چې نوموړې شپږ کلنه وه پلار یې مړ شو. مکیبا وروسته وویل: مخکې له دې چې مور یې پر دې امیندواره شي ورته ګواښ شوی و چې هره راتلونکې بارداري به  ورته وژونکې وي. ګمان کېده چې نه به مېریم او نه به یې مور تر سخت زېږون او ولادت وروسته ژوندۍ پاتې شي. د مېریم انا چې د زېږون پر مهال حاضره وه. د "ازېنزیل" کلیمهچې یوه کوسا کلیمه ده او "تا دا له ځان سره راوړه په معنا وه" د مېریم مور ته د بهبود په حالت کې په سندریزه توګه وویله چې د هغې مور ته یې دا الهام ورکړ، تر څو په خپله لور زېنزیل نوم کېږدي.
کله چې مکیبا د ۱۸ ورځو وه، مور یې د امقومبوتي (umqombothi) په نامه د یو ډول کورني شرابو د خرڅلاو په جرم چې د مالت او جوارو نه جوړ شوي وو، ونیول شوه او شپږ میاشتې زنداني شوه. کورنۍ  د بند له مودې نه د مخنیوي په موخه د کوچنۍ جریمې د پوره کولو وړتیا نه لرله او مکیبا د خپل عمر لومړۍ شپږ میاشتې په زندان کې تېرې کړې. مکیبا د یوې ماشومې په توګه په پورتوریا کې د کلینرټون په ښوونیز انسټيټيوت کې په ګډو ترانو کې سندره وویله چې دا د ټولو ميټوډېستو تور پوستانو لپاره یو لومړنی ښوونځی و او هغې هلته اته کاله ګډون وکړ او سندرې یې وویلې.په سندرو ویلو کې د هغې وړتیا په ښوونځي کې د هغې د ستاینې لامل شوه. مکیبا د یوې پروسټانټې په توګه تعمید (د عیسویانو په مذهب کې له اوبو سره د غسل کولو له لارې د ګناه نه پاکېدل) وموند. او د کلیسا د ډله ییزو سندرو په ډله کې يې په انګلیسي، کوسا، سوټو او زولو ژبو سندرې وویلې. هغې وروسته وویل مخکې له دې چې په انګلیسي ژبه خبرې وکړي، په انګلیسي ژبه یې سندرې ویل زده کړل.
کله چې مکیبا لا ماشومه وه، کورنۍ يې ترانسوال ته کډه شوه. د پلار تر مړینې وروسته یې هغه مجبوره وه چې دنده واخلي، هغې د کورونو د کاریګرې او ماشوم پالونکې په توګه کار کاوه. په هغه وخت کې نوموړې ځان یوه شرمېدونکې نجلۍ وباله. مور یې په جوهانسبورګ کې د سپین پوستو کورنیو کاریګره وه او اړه وه چې له خپلو ۶ ماشومان نه لرې ژوند وکړي. مکیبا د څه مودې لپاره په پورتوریا کې له خپلې انا او د ماما له ډېرو بچیانو سره ژوند کاوه. مکیبا د خپلې کورنۍ د موسیقۍ د خوند تر اغېز لاندې وه; مور یې څو دودیز سازونه غږول او مشر ورور یې د ډک اېلنګټون (Duke Ellington) او ایلا فېټزګيرالډ (Ella Fitzgerald,) البونو په ګډون یې ریکارډونه راټول کړل او مکیبا ته یې سندرې ویل ورزده کړل. پلار یې پیانو غږوله او د موسیقۍ لور ته د هغه لېوالتیا د دې لامل شوه چې د مکیبا کورنۍ هغه څه ومني چې مخکې يې د یو خطرناک مسلک په توګه ورته کتل.
مکیبا په ۱۹۴۹ ز کال کې د ترېننګ له پولیس جېمز کوبې سره واده وکړ او په ۱۹۵۰ ز کال کې يې له هغه نه خپل لومړنی ماشوم بانګي مکیبا نړۍ ته راوړ. وروسته دا تشخیص شوه چې هغه د تي پر سرطان اخته ده او داسې ویل کېده چې خاوند یې تر دوه کلن واده وروسته وهلې ډبولې او د لنډمهال لپاره یې پرېښې ده. یوه لسیزه وروسته، د هېستروکتومي (hysterectomy) له لارې د رحم پر سرطان بریالۍ شوه.
مواری بوکچین
مواری بوکچین (۱۴ جنوری ۱۹۲۱ – ۳۰ جولای ۲۰۰۶ زکال) امریکايي ټولنیز نظریه ورکوونکی، لیکوال، ویناوال، تاریخ لیکونکی او سیاسي فیلسوف و. بوکچین چې د چاپېریالي خوځښت مخکښ و، په انارشیستي، لیبرترین سوسیالیستي او چاپېریالي تفکر کې یې د ټولنیزې چاپېریال پوهنې او ښاري پلان تیوري جوړه او وده یې ورکړه. هغه د دوه درجنو کتابونو لیکوال و چې د سیاست، فلسفې، تاريخ، ښاري چارو او ټولنیزې چاپېریال پوهنې اړوند موضوعات په کې شاملېدل. له دې ډلې یې زموږ مصنوعي محیط (Our Synthetic Environment ) (۱۹۶۲ زکال)، له کمښت وروسته انارشېزم (Post-Scarcity Anarchism) (۱۹۷۱ زکال)، د آزادۍ اېکولوژي (The Ecology of Freedom) ((1982 او له ښارونو پرته ښار جوړول (Urbanization Without Cities ) (۱۹۸۷ زکال) یې تر ټولو مشهور کتابونه و. د ۱۹۹۰ مې لسیزې په ورستیو کې نوموړی له هغه څه چې ده ورته د معاصر انارشېستي خوځښت د مخ پر ودې غیرسیاسي «ژوندانه سبک» په سترګه ورته کتل؛ زړه توری شو او نور یې خپل ځان انارشیست و نه باله او د «کمونالېزم» په نامه یې د خپلې آزادي غوښتونکې سوسیالیستي آیډیالوژۍ بنسټ کېښود هغه ایډیالوژي چې د مارکسیستي او انارشیستي تفکر د یوځای کولو په لټه کې ده.
بوکچین یو مخکښ کپیټلېزم ضد او د اکولوژیکي او دیموکراتیکو کرښو په لار کې د ټولنیزې مرکز پلوي د له منځه وړو مدافع و. د هغه نظریاتو له ۱۹۶۰ مې لسیزې راهیسې په ټولنیزو خوځښتونو له دې ډلې په نوي کیڼ اړخ، اټوم ضد خوځښت، نړیوالو کېدو ضد خوځښت، د وال سټریټ پر اشغال او په وروستیو کې یې د روژا په د یموکراتیک کانفدرالېزم اغېز لرلی. هغه د امریکا په شین خوځښت او د برلېنګټون په شنو (Burlington Greens ) کې مرکزي شخصیت درلود.
ژوندلیک
بوکچین په نیویارک ښار کې د روسي یهودي کډوالو ناتان بوکچین او روز (کولاسکایا) بوکچین په کورنۍ کې وزېږېد. هغه په برانکس کې را لوی شو، چېرې چې د هغې انا زایتل چې یوه انقلابي سوسیالیسته وه، هغه له روسي پوپولیستي افکارو سره ښکېل کړ. په ۱۹۳۰ زکال کې د هغې له مړینې وروسته، نوموړی د ځوانانو د کمونیستي سازمان (له ۹ کلنۍ تر ۱۴ کلنۍ) له مخکښو ځوانانو څانګې سره یوځای شو او په ۱۹۳۵ زکال کې د ځوانانو د کمونیستي لیګ (د ځوانانو لپاره) غړی شو. هغه یونین څلورلارې ته څېرمه د کارګرانو په ښوونځي کې زده کړې وکړې او همالته یې مارکسېزم ولوست. د ۱۹۳۰ مې لسیزې په وروستیو کې هغه له ستالینېزم جلا او د تروتسکېزم لوري سره یې لېوالتیا پیدا شوه چې بیا د سوسیالېست کارګرانو(SWP) له ګوند سره یو ځای شو.
د ۱۹۴۰ مې لسیزې په لومړیو کې، هغه د نیوجرسي په بایون کې د اوسپنې د وېلې کولو په یوه کارخونه کې کار کاوه، چېرې چې نوموړی د کارګري اتحادیې سازمان کوونکی، د برېښنا د متحدو کارګرانو د پلورنځي استازی او همدارنګه د سوسیالېست کارګر ګوند لپاره استخدام کوونکی و. وروسته له هغه چې د جګړې په پای کې ګوند ووېشل شو، هغه د ګولډ من مورو له څانګې سره یوځای شو. هغه له ۱۹۴۵ څخه تر ۱۹۴۶ زکال پورې د جنرال موټورز د لوی عمومي اعتصاب پر مهال د موټرو جوړولو کارګر او د UAW غړی و. بوکچین هغه مهال چې په ۱۹۴۹ زکال کې یې په سیټي کالج کې د ځوانو صهیونېستانو سازمان ته خبرې کولې، د ریاضي له زده کوونکې بئاتریس آپلشتاین سره یې ولېدل او له هغې سره یې په ۱۹۵۱ زکال کې واده وکړ. دوی د ۱۲ کلونو لپاره واده وکړ او ۳۵ کاله یې د یو بل په خوا کې ژوند وکړ، دوی په خپل ټول ژوند کې نږدې ملګري او سیاسي متحدین پاتې شول. دوی دوه ماشومان لرل ډیبای او ژوزف. له دیني پلوه هغه ملحد(بې دینه) و، خو له دې سره یې د مذهبي نظریاتو پر وړاندې له زغم نه کار اخیست.