cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د دواړونړیوالو جګړو تر منځ موده
نړیوالې اړیکې
د دواړو نړیوالو جنګونو ترمنځ دوره کې د داخلې ډیپلوماسۍ او نړیوالو اړیکو مهمې موخې د جګړې د وخت مسایلحل کول وو، لکه د المان له خوا د جګړې د تاوانونو بیا جبران او د سرحدونو ټاکل، د اروپا په مالي او بې وسلې کولو پروژو کې د امریکا ښکیلتیا، د ملتونو د لیګ هیلې او ناکامۍ،  له پخوانیو هېوادونو سره د نویو هېوادونو اړیکې، له پانګوالې نړۍ سره د شوروي اتحاد بې باوره اړیکې، د سولې او بې وسلې کولو هڅې، د ۱۹۲۹ز کال اقتصادي ناورین، د نړۍ د سوداګرۍ راپرځېدل، د ډیموکراټیکو رژیمونو ړنګیدل، په اقتصادي خپلواکۍ کې د هڅو وده، د چین په وړاندې د جاپان یرغل، د چین د ځمکې د زیاتې اندازې اشغال، او همدارنګه د شوروي اتحاد او جاپان ترمنځ سرحدي شخړې، چې د شوروي او جاپاني اشغال شوي منچورین پولې په اوږدو کې د ډیرړ جګړو لامل شوي، فاشيستي ډيپلوماسي، د موسوليني د ايټاليا او د هټلر د المان له خوا د تېري کوونکو اقداماتو په ګډون، د هسپانیې کورنۍ جګړه، د افریقا په سینګ کې د ابیسینیا (ایتوپیا) د ایټالیا یرغل او اشغال، د اطریش د الماني ژبي ملت په وړاندې د المان د پراختیایي حرکتونو راضي کول، په چکوسلواکیا کې د سوډټینلینډ په نوم د توکمیزو جرمنیانو لهخوا مېشته سیمه، د المان د راینلینډ سیمې غیر نظامي کول، او ددویمې نړیوالې جګړې د پېښېدو د اندېښنو له امله د بیا رغونې وروستي نا امید پړاوونه.
بې وسلې کول د هېوادونو تر منځ خورا نامتو عامه تګلاره وه. په هر حال، د بریتانیې او متحده ایالاتو په مشرۍ د ملتونو لیګ په دې هڅه کې دېر لږ ونډه درلوده. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر چارلس ایوانز هیوز د ۱۹۲۱ز کال د واشنګټن سمندري غونډې مالې ملاتړوکړ ترڅو دا معلومه کړي، چې هر هېواد ته څومره د جنګي بېړیو د لرلو اجازه ورکړل شي. نوي تخصیصونه په حقیقت کې پلي شول او په ۱۹۲۰لسیزې کې هېڅ سمندري سیالۍ شتون نه درلود. برتانیې د ۱۹۲۷ز کال د جنیوا په سمندري غونډه او ​​د ۱۹۳۰ز کال په لندن غونډه کې مخکښ رول درلود، چې د لندن د سمندري تړون لامل شو، او په دې ډول یې د کښتیو په تخصیص کې کروزرونه او اوبتلونه هم اضافه کړل، خو د جاپان، جرمني، ايټاليا او شوروي اتحاد د دې کار نه  انکار د ۱۹۳۶ز کال د لندن د دویمې بې معنا سمندري تړون لامل شو. سمندري بې وسلې کول، له منځه ولاړل او دا موضوع د المان او جاپان په وړاندې د جګړې لپاره بيا د وسله وال کېدو لامل وګرځېد.
لوی ناورین
لوی ناورین نړیوال اقتصادي کړکېچ و چې له ۱۹۲۹ زکال وروسته پیل شو. د رامنځته کېدو مهال یې په هېوادونو کې توپیر درلود؛ په ګڼ شمېر هېوادونو کې دا په ۱۹۲۹ زکال کې پیل شو او د ۱۹۳۰مې لسیزې تر وروستیو یې دوام وموند. دا د شلمې پېړۍ تر ټولو اوږده، پیاوړې او پراخه ستونزه وه. دغه کړکېچ له متحده ایالاتو سرچینه واخیسته او هغه مهال چې د ۱۹۲۹ زکال د اکتوبر په ۲۹ مه (د تورې سې شنبې په نوم هم یادېږي) د ونډو بازار سقوط وکړ؛ دغه موضوع په نړیوال خبر واوښته. له ۱۹۲۹ زکال څخه تر ۱۹۳۲ زکال پورې د نړیوالو داخلي ناخالصو تولیداتو کچه نږدې ۱۵ سلنه راولوېده.
هېندارې
هېندارې
هېندارې..!!! هئ! رېښتیا ویونکي هېندارې زما لپاره لږ دروغ ووایه ووایه پنځلس کلنه ښایسته او خوږه جنۍ یمه ووایه تر اوسه زما د سر او پښو نه ، پسرلی څاڅي
ووایه زما دوې تورې سترګې نازکې لکه باران دي ووایه زما د و یښتانو ځنګل پرېښانه پروت دی
ته زما د کالونو هم اتاقي یې
ته هېندارې... ته زما د خیال د انځورنو اوریدونکې یې ماته ووایه اوس هم کله کله خاندم
ووایه تر اوسه د لومړي ځل لیدلو وفاداره یمه ما د نوې ځوانۍ خیال ته یوسه هغه مهربانه او کمیابه خیال ته
که دروغ هم وي ما بیا خوب ته یوسه ستړې یمه ددغه زړه تنګو کالونونه ماته پناه راکړه بیا په بې رنګو ورځو کې د دومره دروغو سیورو لاندې
څه کېږي
هېندارې...
ته هم لږ دروغ ووایه
سيلدينافيل
سيلدينافيل( په انگریزي: Sildenafil citrate ) یو درمل دي چی د ډگې نعوظ ( Erection ) د علاج لپاره ور کول کېږی. دغه درمل د فائيزر د درملو جوړولو صنعت له خوا جوړېږی. دغه درمل په نړی کې د وياگرا په نوم یادېږی.
مصاد استطباب
که نارينه په فشار خون مبتلا کېږی يا د زړه ناروغي لری نو د هغی نارینه لپاره د سيلدينافيل مصرفول منع دی.
اندازه
نارینه د جنس اتصال ( sexual intercourse ) مخکې يو گولی ور کوی. دغه درمل د نسخې په مرسته اخیستل کېږي. نارینه کولای سی په درملتون کی د ۲۵ ميليگرمه، ۵۰ ميليگرمه او ۱۰۰ ميليگرمه گوليو رانسی.
وېشنيزه:طب وېشنيزه:درمل
د پرتګال تاریخ
د پرتګال تاریخ د شاوخوا ۴۰۰.۰۰۰ کاله نه مخکې ارزول کېدای شي، یعنې له کله چې د اوسني پرتګال سیمه د هایدلبرګینسیس انسان په وسیله د استوګنې وړ شوې وه.
له میلاد نه مخکې درېیمه پیړۍ کې د رومیانو یرغل څو پیړۍ دوام وکړ، چې په سویل کې د لوسیتانیا او په شمال کې یې د ګالاسیا رومي سیمې ونیولې. د روم له سقوط وروسته د تیارې دورې په لړ کې الماني ټبرونو د پنځمې او اتمې پیړیو ترمنځ دا سیمه کنترول کړه، چې د براګا په مرکزیت سوئیبي سلطنت او دغه راز په سویل کې د ویزیګوتیک سلطنت هم په کې شامل و. د اسلامي اموي خلافت په وسیله د ۷۱۱ ـ ۷۱۶ ز کلونو یرغل د ویزیګوت سلطنت فتح کړ او د اندلس اسلامي دولت یې تاسیس کړ، چې په تدریجي توګه د ایبیریا له لارې یې پرمختګ وکړ. په ۱۰۹۵ز کال کې  پرتګال د ګالیشیا له سلطنت نه جلا شو. د هنري زوی افونسو هینریکز په ۱۱۳۹ز کال کې ځان د پرتګال پاچا اعلان کړ. الګارو په ۱۲۴۹ز کال کې د بېړیو (Moors) له لارې فتح شو او په ۱۲۵۵ز کال کې لیزبون د پرتګال پلازمینه شو. له هغه وخته تر ننه پورې د پرتګال ځمګنۍ پولې تقریباً ټولې بې بدلونه پاتې دي. د پاچا لومړي جان د واکمنۍ پر مهال پرتګاليانو په ۱۳۸۵ز کال کې د تخت او واک پر سر جګړه کې کاستیلیانو ته ماتې ورکړه او له انګلستان سره یې (په ۱۳۸۶ز کال کې د ویندسر تړون له مخې) سیاسي اتحاد رامنځته کړ.
د منځنیو پېړیو په وروستیو کې، په ۱۵ او ۱۶ز پېړیو کې پرتګال د اروپا د «د اکتشافاتو زمانې» په لړ کې د یو نړیوال ځواک مقام ته ورسید، ځکه چې یوه پراخه سترواکي یې جوړه کړه. د نظامي زوال نښې یې په ۱۵۷۸ز کال کې په مراکش کې د الکاسر کویبیر له جګړې او دغه راز په ۱۵۸۸ز کال کې د هسپانیایي بېړیو په وسیله د انګستان د سوبې په موخه د هسپانیې له هڅو سره پیل شوې. پرتګال هغه مهال له هسپانیا سره په یوه سلطنتي اتحادیه کې یوځای و، اوهسپانوي بیړیو سره یې د ځینو کښتیو مرسته کړې وه. نورې ماتې یې د ۱۷۵۵ز کال په زلزله کې د ډېریو برخې ویجاړېدل، د ناپلیون د جګړو په لړ کې اشغال او په ۱۸۲۲ز کال کې یې د تر ټولې لویې مستعمرې یعنې برازیل له لاسه ورکولو اړوند موارد دي. د ۱۹مې ز پېړۍ له نیمایي نه د ۱۹۵۰ز لسیزې تر وروستیو پورې، نږدې دوه میلیونه پرتګالیانو پرتګال پریښود، چې په برازیل او متحده ایالاتو کې ژوند وکړي. په ۱۹۱۰ ز کال کې یوه انقلاب د پرتګال پاچاهي له منځه یوړه. په ۱۹۲۶ز کال کې یوې نظامي کودتا دیکتاتوري تاسیس کړه، چې دې دیکتاتورۍ په ۱۹۷۴ز کال کې تر یوې بلې کودتا پورې دوام وکړ. د ۱۹۷۴ز کال کودتا په وسیله نوي رامنځته شوي حکومت پراخ ډیموکراتیک اصلاحات رامنځته کړل او په ۱۹۷۵ ز کال کې یې د پرتګال ټولو افریقایي مستعمرو ته خپلواکي ورکړه. پرتګال د ناتو یا د شمالي اتلانتیک تړون سازمان (NATO)، د اقتصادي همکارۍ او پراختیا سازمان (OECD) او دغه راز د اروپا د اقتصادي ټولنې (EFTA) له مؤسسینو او اصلي غړو نه دی او دا هېواد په ۱۹۸۶ ز کال کې د اروپا د اقتصادي ټولنې (اوسنۍ اروپایي ټولنه) غړی شو.
ریښه پېژندنه / د اشتقاق علم
د پرتګال کلمه د رومي ـ سلتیکي سیمې له نوم (Portus Cale) نه اخیستل شوې ده. کیل (Cale) یا کیلیچ (Cailleach) د سلتیک د یو خدای نوم او دغه راز د یو لومړني استوګنځي نوم و، چې د دورو سیند (اوسنی Vila Nova de Gaia) په خوا کې پروت و او اتلانتیک سمندر یعنې د اوسني پرتګال شمالي برخې ته بهیږي. له میلاد نه شاوخوا ۲۰۰ کاله مخکې د پیونیکک دویمې جګړې په لړ کې رومیانو له کارتاژینیانو نه د ایبري شبه الجزیره ونیوله او په بهیر کې یې د کیل سیمه فتحه کړه او هغه یې د (Portus Cale یا د کیل بندر) په نامه ونوموله. د منځنیو پیړیو په لړ کې د کیل بندر شاوخوا سیمه د سویبي Suebi او ویزیګوت Visigoths په وسیله د پورتکال Portucale په نامه وپېژندل شو. د پورتکال نوم د ۷مې او ۸مې پېړۍ په لړ کې په پرتګال بدل شو او په ۹مه پېړۍ کې دا اصطلاح په پراخه توګه د Douro او Minho اړوند سیندونو ترمنځ سیمې ته د اشاره کولو لپاره کارول کېده، چې د پرتګال او هسپانیا په شمالي پولو کې بهېدل. په ۱۱مه او ۱۲مه ز پېړیو کې پورتکال لا مخکې د پرتګال په نامه پېژندل کېده.
د کیل Cale کلمې سپړنه او ریښې پېژندنه یې ښيي، چې کیل د سلتيکي ژبې یو نوم دی، لکه د ډېریو هغو نورو نومونو په څېر چې په دې سیمه کې موندل کیږي. د Cale یا Cala کلمه د «بندر»، «خوله یا مدخل» یا هم «پناه‌ګاه» معنی لري، چې زاړه سلتيکي بندر یا پناه‌ګاه ته اشاره کوي. د پناه‌ګاه یا بندر لپاره د نن ورځې ګیلیکي کلمه لاهم Cala ده. ځینې بیا داسې استدلال کوي، چې دا د Gallaecia یوه برخه ده، چې بیا هم له سلیتیکي ژبې څخه اخیستل شوې ده. بله نظریه بیا ادعا کوي، چې دا د Caladunum له کلمې څخه اخیستل شوې کلمه ده.
ماقبل التاریخ
له سلیتیک څخه مخکې هم ځینې قومونه په پرتګال کې اوسیدل، چې د پام وړ کلتوري نښې یې له ځانه پر ځای پرېښي دي. سینیتیانو لیکلې ژبه دود کړه او ګڼ شمېر لیکل شوې ډبرې یې له ځانه پرځای پرېښي چې تر ډېره د پرتګال په سویل کې موندل کیږي.
له میلاد نه دمخه د لومړنۍ زریزې په پیل کې د سېلتیانو څو څپو له مرکزي اروپا نه پر پرتګال برید وکړ او له ځایی خلکو سره یې واده وکړ، ترڅو بېلابېلې قومي او توکمیزې ډلې رامنځته کړي. په عمومۍ توګه پرتګال کې د سېلتیکیانو موجودیت د لرغون پېژندنې او ژبپوهنې اړوندو شواهدو له لارې په پراخه کچه د موندلو وړ دي. دوی د پرتګال په ډېریو شمالي او مرکزي برخو واکمني کوله؛ خو په جنوب کې ونه توانیدل، چې خپل سنګر جوړ کړي، په دې توګه د پرتګال جنوب د روم تر فتحې پورې خپل غیر هندو اروپایي ځانګړتیا وساتله. د پرتګال په سویل کې ځینې کوچني، نیمه دایمي او سوداګریز ساحلي استوګنځایونه هم د فنقي کارتاګینانو په وسیله تاسیس شول.
لرغونی تاریخ
ډېری خلک له روم نه دمخه د پرتګال په ایبري شبه الجزیره کې اوسېدل، چې له میلاد نه درېیمه پیړۍ مخکې د رومیانو یرغل پیښ شو او د هسپانیا رومي کېدو څو پیړۍ وخت ونیوه. هغه رومي ایالتونه چې اوسنی پرتګال یې پوښلی دی، لوسیتانیا په جنوب او دغه راز ګالاسیا په شمال کې دي. بېلابېلې رومي سیمې د اوسني پرتګال په شاوخوا کې وېشل شوي دي. ځینې ښاري پاتې شونې لکه کونېمبریګا او میروبریګا سیمې یې ډېرې سترې دي. د جوړښتونو یا انجینرۍ ډېری کارونه لکه حمامونه، معبدونه، پلونه، سړکونه، سرکسونه، تیاترونه او د خلکو کورونه یې په ټول هیواد کې ساتل کیږي. همدارنګه سکې، ډبرین انځور شوي تابوتونه او د کلالي صنعت بېلګې هم بې شمېره دي.
د روم له سقوط وروسته د سویبي سلطنت او د ویزیګوتیک سلطنت د ۵مې او ۸مې پېړیو تر منځ یاده سیمه کنترول کړه.
مصطفی سالک
مصطفی سالک د ننگرهار په ولايت کې زيږيدلی دی. لومړنی زده کړي يې په هم هغۀ ختيځ ولايت کې ترسره کړي او پاتې يې په پېښور کې کړي دي.
نوموړي د پېښور په اتحاد پوهنتون کې د ښوونکي په توگه کار کړی خو وروسته د بي بي سي له تعليمي پروژې سره همکار شو. تر څه وخته يې په لندن کې هم له بي بي سي پښتو څانگې سره همکاري لرله او اوس په کابل کې له همدې ادارې سره کار کوي.
مصطفي سالک ښه شعر وايي او د يوه ناول پر ليکلو يې داستاني اثارو ته هم مخه کړې ده.
د دوی د شعرونو يوه پښتو او يوه دري ټولگه تر اوسه چاپ شوې ده. ناول يې ، پاتې شه باران دی ، دوه ځلې چاپ شوی دی. ښاغلي سالک ځينې څيړنې هم کړي او پر حمزه بابا يې هم يو کتاب ليکلی چې لا د چاپ لارې څاري.
ستوري دادب په اسمان کې ، نومي کتاب کې سالک دځان په اړه داسې وایي :
زمانوم مصطفی سالک دی ، ارو ښاد پلار مې سیداجان سالک نومېده ، کوم وگړي چې دملیت په وړاندې قام غوره گڼي یوسفزی مې بللی شي. دزوکړې ځای مې دننگرهار ولایت دچپرهار ولسوالۍ دکنډیباغ قریې دقاضیانو کلی دی ، دپیدایښت ټاکلې نېټه مې لا راته نه ده معلومه. دتذکرې له مخې په ۱۳۵۸ ه ش کال کې یوکلن وم ، خونه وم ، ځکه چې ښوونڅي ته دتللو وړ وم ، تذکره مې ترهغې دداخلې په لاره کې خنډ وه ، چې دننگرهار په مستوفیت کې له یوکلنه اووه کلن شوم ، پروا نه کوي دسړیو فطرت دعمر ډېر څرگندول وي ، گنې ولې به مو هغه مهال ځانته په قلم برېت جوړول. په دې اساس زه ۱۳۵۷ ه ش دخپلې زوکړې کال گڼم. یو دتره زوی مې عتیق الله نومېږي ، زه له هغه نه څلور ورځې کشر یم ، داځل چې ننگرهار ته لاړشم پوښتنه به ترې وکړم ، که دزوکړې ټاکلې نېڼه یې معلومه وه ، زه به هم دسالگرې ورځ پیدا کړم ، ، بښنه غواړم خبره رانه اوږده شوه. په ۱۳۵۷ ه ش کال ښوونځي ته لاړم ، ایله دویم ته تللی وم ، چې په کلي ولس کې دکمونست حکومت په وړاندې جنډې پورته شوې ، همدغه دلښکرونو دزمانې پیل دښوونځیو پای شو پلار مې ټوپک راواخیست ، خو په کورکې یې زه له کتاب او قلم سره اشنا کولم څو کاله په وطن کې و ، درته به څه ووایم په اور کې ژوند و ، باور وکړه ، چې هغه زمانه اوس هم کله دیوه تندریز کړنک زما دذهن دمنځني گنبد په حافظه کې محفوظه ده پر ۱۹۸۲ میلادي کال پېښورته راغلو ، دمنځمې زده کړې دخلا غچ مې مې واخیست او ښوونځی مې له شپږم ټولگي پیل کړ ، دلېسې پر مهال مې دعربي او انگلیسي ژبې کورسونه هم ولوستل ، په ۱۳۶۸ کال له لېسې فارغ او د دعوت و جهاد پوهنتون دادبیاتو پوهنځي محصل شوم. پر ۱۳۷۲ له پوهنتونه فارغ او هم هغلته اسستانت استاد شوم. په ۱۹۹۵ کال کې مې د پېښور پوهنتون د پښتو ادب دماسترۍ سند تر گوتو کړ او د ۱۹۹۷ م کال دفبرورۍ میاشت وه ، چې په پېښورکې مې د بي بي سي دتعلیمي ادارې له پښتو برخې سره کارپیل کړ.
تاریخي ابدات
ا
قيوم سجادي
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
وستوک ۱
وستوک ۱ (انگليسي: Vostok 1، روسي: Восто́к-1) د وستوک پروگرام لومړنۍ تشیال‌الوتنه او د نړۍ په تاریخ کې تشیال ته د انسانانو لومړنی ماموریت دی. د وستوک ۳کې‌اې (Vostok 3KA) تشیالي کپسول د ۱۹۶۱ د اپرېل پر ۱۲مه له بایکونور الوتځای (Baikonur Cosmodrome) څخه وتوغول شو. روسي ستورمزلی یوري گاگارین په دې کپسول کې وو او په نړۍ کې لومړنی کس شو چې تشیال ته ولاړی.
دې ماموریت له الوتنې څخه تر ناستې پورې ټول ۱۰۸ دقیقې وخت واخیست چې په دې موده کې د یوري گاگارین تشیال‌بېړۍ له پاسنۍ هواوېجې (upper atmosphere) څخه کابو ۱۶۹ کیلومټره لوړ یوه پلا پر ځمکې را وڅرخېده. د بېرته راتگ پر مهال، یوري گاگارين له ۷ کیلومټره (۲۳۰۰۰ گامه) لوړوالي څخه ځان په پراشوټ کې ارتاو کړ.
۱۲۳ (عدد)
۱۲۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۲ څخه  مخکي او د ۱۲۴ وروسته موجود دي.
منس
منس د دودماني دورې د پيل فرعون و چي کېدای سي په مصر کي ۳۱۵۰ کاله مخکي تر مېلاد د دودمان دورې لومړنی پاچاه وي، او داسي ويل کيږي چه هغه لوی او کوچنی مصر سره يو ځای کړه، او ددې اټکل کيږي چي هور آها دده نوم وي.
۱۲۳ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۳:
په کلینډر کې
۱۲۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
ننۍ نړۍ
يونيورس ټوډې په انګليسي (Universe Today) د ننۍ نړۍ په معنا او یوه پر ليکه غیر تجارتي ورځپاڼه ده چي فرېزر کين په و سيله په ۱۹۹۹ م يې بنسټ کښېښودل سو، چي په دې انټرنيټي ورځپاڼه کي د فضا او ستورپوهني اړوند معلومات او پوښتني ځوابيږي او خپريږي.
ګندهارا
ډاکټر لطيف ياد
ګندهارا ( Gandhara )
ګندهارا چې په پخوانيو او زړو تاريخي او جغر افيايي متو نو کې یې نوم ډیر ذکرشوی دی دمهاجانا پادا دواکمنۍ يوه لو يه او پر اخه سيمه وه چې مرکزیې ویهند و او دغه لویه او پراخه سيمه له کو بها(کابله )راواخله د کوبها(کابل) دسيند دواړه خواوې چې کاپيسا، سروبي، لمپاکا(لغمان)، نونهارا( ننګرهار)،کونړ، پرو شاپور( پيښور)، سوات،تخت بايي، مردان، پشکلاوتي(چارسده)،اټک ،پټوهار او د شمالي پنجاب او دکشمير ځينې بر خې هم پکې راځي ٠ ګند هارا په اصل کې نه يوازې ديوې پراخې سيمې نوم دی ،بلکې ديو لوی تمدن او تهذيب نوم هم دی چې په تاريخ کې ورته دګندهارا تهذيب او تمدن ويل کيږي٠
د ګند هارا يادونه د هندوانو په سپيڅلو متو نودويدي سرودونو دلو مړي ټوک په ١٢٦ او ١٢٧ سرودونو کې شوې ده چې مانا يې درڼا ګانو ځای دی٠
مشهور چينايي بودايي ګر ځندوی( سياح)  شوان چانګ (  هيونتسنګ ٦٠٢-٦٦٤) زيږديز چې په ٦٢٩ زيړديز کال يې دبودايي معبدونو او ستو پو دليدنې لپاره لو مړ ي د مر کزي اسيا هيوادونو لکه قر غيزستان، اوزبيکستان او له هغه ځايه دا مو يا اوکسوس له سينده پورې وت نو افغا نستان ته راغی او هلته يې په کندز، بلخ، شبر ، باميانو ،کاپيسا ،بګرام،کابل،لوګر،لغمان ، دننګر هار ددرونټې له سمڅو او هډې له سټو پو او معبدونونه ليد نه وکړه٠ هيونتسنګ بيا دخيبر دتاريخي لارې نه تير شو او پروشاپور( اوسني پيښور)ته لاړ او د مردان ،سوات او نورو هغو ځايونو نه يې ليدنه کتنه وکړه او د خپل يو نليک يا سفر نامې بشپړ تفصيل يې په خپل کتا ب کې وليکه چې په هغې کې دګند هارا دهرې سيمې نوم او دهغو بودايي معبدونو او لمانځنتونونو او سټوپو يادونه پکې شوې
ده٠
د ګندهارا سيمه په لومړۍ زريزه کې د خپل پر مختګ لو ړو پوړيو ته او چته شوه، په تېره بيا دکنيشکا او کابل شا هانود واکمنۍ په وخت کې دې سيمې دومره پر مختګ کړی وچې بې شمېره ښارونه ،بو دايي معبدونه ،ښوونځي او پو هنتونو نه يې درلودل چې دنورو سيمو نه به خلک او په تېره بيا هندوان او دبو دايي مذهب لارويان دزده کړو لپاره دې سيمې ته راتلل٠ ويل کيږي چې دچاينکيا په څېر سترو عا لمانو همد لته تدريس کاوه ٠ دسو داګرۍ له پلوه هم ګند هارا ډېر پر مختګ کړی و او دمر کزي ايشيا او پخواني فارس سره يې ډيرې زياتې سو داګر يزې راکړې ورکړې درلودلې ٠
د ګند هارا عظمت او شان او شو کت هغه وخت مخ په ځو ړتيا شو چې غزنوي محمود په ١٠٢١ زيږ ديز کال دګند هارا پر ارتې او پر اخې سيمې بريد وکړ او دغه سېمه يې په خپله ولکه کې راوستله چې مشهور مورخ او دنجوم دعلم ماهر البيروني چې دمحمود سره دده دحملو په وخت کې ملګری و په خپل کتاب الهند کې دګندهارا دسيمو په اړوند بشپړ ې ليکنې کړي دي٠با يد زيا ته کړو چې تر غزنوي محموددمخه دفارس او يو نان وا کمنانو هم پر دغې تاريخي سيمو با ندې خو نړي ير غلو نه کړي وو چې د ګند هارا پر تهذيب او تمدن باندې يې لوی اثر او اغېزه پرېوتې وه٠
پر هندوستان با ندې دډهلي دسلطنت په وخت کې چې سياسي ځواک د مسلمانانو په لا س کې و ،ګند هارا دلا هور نه اداره کېده، خو په هند کې دمغولو دو اکمنۍ په وخت کې دکابل دصوبې يو ه بر خه وه٠
دګند هارا خلک سپيڅلي ،زړور ، ميلمه پا لونکي خلک ول ٠ دوی دوديک عصر او پير نه راپديخوا دکابل سين په دواړو غاړو تر ابا سينه او سيدل او دکر کيلې په چارو بو خت ول ٠په دوی کې تکړه معمارانو، نقا شانو ،انځورګرانو، مجسمه جوړوونکو دمو سيقۍ استادانو او د بيلا بيلو ذو قو نو خاوندانو شتون درلود٠
داسې تاريخي شو اهد شته چې ګند هارا چارې به د تاريخ په اوږدو کې کله دټکشيلا ، کله هم دپشکلا وتي
( چارسدې) کله به د پيښور اوکله به هم داوداب هنداپوره يا هنډ نه اداره کيدلې٠
د هندوانو په سپيڅلو متونو مهابهارت او را ميا نا کې هم دګندهاري شهزادګۍ نوم راغلی دی چې دهستينا پور د ړانده واکمن درهيشټر سره يې واده وشو او ددرودهانا مور وه٠ همداراز ويل کيږي چې دتبتي بو دايانو بنسټ ايښودونکی پد ماوا سمبهاو هم په ګند هارا کې زيږيدلی و٠ ويل کيږي چې دموريا دواکمنۍ بنسټ ايښودونکی چندر ګپت هغه وخت په ټکشيلا کې و چې لوی سکندر يا سکندر اعظم په ګند هارابريد وکړ ٠
په کرښه کونکی: رازمحمد محمدی
فرمان کسکر
فرمان علي د خېبر پښتونخوا د صوابۍ ضلعې اوسيدونکی دی، هغه په ٢٠٠۵ کال کې نړۍ ته سترګې پرانېستي. فرمان علي په ۱۴ کلنۍ شاعري ته مخه کړه او د شاعرۍ له لارې يې په ډیر لږ وخت کې زيات شمېر مینه وال پیدا کړل.
مور شیدی
ماشوم ته د مور شیدې ورکول مور اوماشوم دواړو ته گټه لري
د افغانستان د عامې روغتيا وزارت وايي، نويو زېږېدلو ماشومانو ته د مور شيدې ورکول كولی شي، چي مور او ماشوم له خطرناكو ناروغيو وژغوري او د ماشومانو مړينه را كمه كړي.
د افغانستان د عامې روغتيا وزارت (د مور په شيدو د ماشوم د تغذيې اونۍ) د يكشنبې په ورځ په كابل كې ونمانځله
د عامې روغتيا وزير ډاكټر سيد محمد امين فاطمي په جوړې شوې غونډه كې د هېواد پرټولو ميندو غږ وكړ، چي ماشوم ته دې د هغه د زېږېدو له شيبې څخه تر دوه كلنۍ پورې د خپلو سينو شيده وركړي او په دې توگه دې د ځان او ماشوم ژوند وژغوري.
ډاكټرفاطمي، نوي زيږيدلي ماشوم ته د مور د شيدو د اهميت په هكله وويل:
"که د زېږن په لومړي ساعت کې مور خپل نوي زېږېدلي ماشوم ته خپلې شيدې ورکړي، نو ۲۲ فیصده د ماشوم د مړينې په کچه کې ټیټوالی راځي.
که ماشوم ته د مور د شیدو په ورکولو کې یو ساعت تاخیر راشي، ۳۰ فیصده د ماشومانو د مړینې چانس زیاتیږي."
ډاكټر فاطمي په دې ټينگار وكړ چي، د دولت مربوط ارگانونه بايد د هېواد په مركزاو ولايتونوكي، د روزنيزو پروگرامونو او نورو مرستو له لارې د هېواد ميرمنې د مور د شيدو په اهميت پوه كړي.
د عامې روغتيا وزارت دا هم وايي، په هېواد كې دېرشو كلنو جنگونو، ټولنيزو ناخوالو، طبيعي پيښو او اقتصادي ستونزو، له ډېروميرمنو دغه چانس اخيستی، چې خپلو ماشومانو ته دې په منظمه توگه خپلې شيدې وركړي دهمدې له امله د هېواد ډېر ماشومان او ميندې په ناروغيو اخته شوي دي.
په افغانستان كې د يونيسف يا د ماشومانو لپاره د ملگرو ملتو د وجهي صندق مسوول گوپال شرما وويل، دوى غواړي چې، په دې برخه كې د خپلو تېرو مرستو په دوام، د هېواد په مركز او ولايتونو كې ميندو ته يو لړ روزنيز پروگرامو نه پيل كړي او مرستې ورسره وكړي:
"يونسف په دې برخه کې د افغانستان دولت سره خپلې مالي او تخنیکي مرستې جاري ساتي.
يونسف ژمنه کوي چې په دې هېواد کې به ماشوم ته د مور د شیدو په هکله يوه ستراتیژي جوړه او په پلي کېدو کې یې ورسره مرسته وکړي."
د عامې روغتيا د وزارت چارواکي دا هم وويل چې دوى د هېواد په ليرې پرتو سيمو كې بيوزلو ميندو ته يوه اندازه خوراكي مواد وررسولي او هڅه كوي چې په دې هكله له بهرنيو موسسو مرستې ترلاسه او دا لړۍ جاري وساتي
۱۲۴ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۴:
په کلینډر کې
۱۲۴ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
تفدانۍ يا تودانۍ
تفدانۍ
تفدانۍ يو ډول لوښي ته ورته شی دئ چي پښتانه يې خورا په ناز او نخرو ￼ د اوسپني، ډبرو او هندارو څخه جوړوي. او کله چي نصوار خولې ته واچوي، بيا يې په همدې تفدانۍ کي تف کوي.
شکر
شکر يو عربي لغت دى چي معنى يې د انعام کوونکي غوره ذکر دى.
تعريف
پوهانو د شکر ډېر زيات تعريفونه کړي دي چي له يوه نه يې يادونه کوو: شکر دادى چي زړه د احسان کوونکي لور ته متوجه وي، اندامونه د هغه په اطاعت او فرمانبرداري کي اخته وي او ژبه د هغه په ذكر او حمد وثناء کي مشغوله وي.
د شکر ترغيب
د شکر په اړه ډېر زيات ايتونه او حديثونه راغلي دي.
د شکر ډولونه
شکر په درۍ ډوله دى وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:سني اسلام
ملتان سلطانز
ملتان سلطانز د پاکستان سوپر ليگ يوه لوبډله ده چې د ملتان او پنجاب نمايندگي کوي
لوبغاړي
د نړیوالو لوبغاړو نومونه په ‘‘‘زغرد’’’ ډول لیکل شوي دي.
نور ولولئ
وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ {{پاکستان سوپر ليگګ}
اپراتيفي
هغه څوک چې په يو ځای کي دایمي کار نلري، مګر د بیلابیلو خلګو لپاره دندې ترسره کوي.
نجيب منلی
نجيب منلی (روکړه د ۱۳۳۷ لېږديز لمريز کال د غبرگولی ۹) (په انگرېزي: Najib Manalai) يو افغان پښتو ژبی ليکوال، اديب، شاعر، ژبپوه او ساپوه دی.
د نړېوال سازمانونه په اړه معلومات دوهمه برخه
لیکنه: عبدالمنان دانش
نجيب منلی
مخينه
نجيب منلی د زين الله منلي زوی، په ۱۳۳۷ ل کال په کابل کې زېږېدلی، خو پلرنی ټاټوبی يې د ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالۍ د کان کلی دی. نجيب منلي خپلې لومړنۍ زده کړې په کان کليوالي ښوونځي کې پيل کړې، بيا يې د کابل په استقلال لېسه کې تر دولسم ټولگي پورې زده کړې وکړي. هغه خپلې لوړې زده کړې په فرانسه کې سر ته ورسولې. هلته يې د پاريس له يوولسم پوهنتونه په زمکپوهنې څانگه کې د ماسټرۍ تر کچې ترسره کړې. همدا راز يې د پاريس د فنونو او مسلکونو ملي مرکز څخه د ساپوهنې په څانگه کې ماسټري اخيستې.
د فرانسې د ختیزو ژبو او مدنیتونو ملي انستیتوت څخه يې د عمومي ژبپوهنې په څانگه کې زده کړې وکړې او بيا يې د کمپيوټر په څانگه کې د پراجيکټ منېجر مسلکي ديپلوم تر لاسه کړ. منلی په پښتو، دري، فرانسوي او انگريزي ژبو پوهېږي او د روسي، جرمني، عربي او اردو سره هم لږه ډېره اشنايي لري.
دندې
نوموړی په افغانستان کې د هېوادمشرۍ رياست د دفتر د نړېوالو مراسلاتو ليکوال او د اطلاعاتو او کلتور او د ماليې وزارتونو سلاکار پاتې شوی.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان
نړۍ مننه
ترڅو نور هم پرمختګ وکړي
هنري ډېوېډ تورو
هنري ډېوېډ تورو - Henry David Thoreau (۱۸۱۷م د جولای ۱۲مه – ۱۸۶۲م د مې ۶مه) یو امریکایی طبیعت‌پوه، مقاله لیکوال، شاعر او فیلسوف و. د یوه مخکښ ماوراء الطبیعه فلسفي (transcendentalist) په توګه، هغه د خپل کتاب والډن (Walden) – په ځنګله کې ژوند – له کبله خورا مشهور شوی، چې په طبیعي چاپېریال کې د ساده ژوند یو انځور وړاندې کوي؛ او همدا راز د خپلې یوې مقالې "مدني نافرمانۍ" له کبله مشهور دی (چې د "مدني حکومت پروړاندې مقاومت" تر عنوان لاندې خپره شوې) او د یوه ناعادلانه دولت د نافرمانۍ په اړه استدلال پکې شوی دی.
د تورو کتابونه، مقالې، مجلې او شعري ټولګې تر ۲۰ ټوکه اوړي. د هغه له تلپاتې اثارو څخه د طبیعي تاریخ او فلسفې په اړه د هغه لیکنې دي، چې نوموړي پکې د ایکولوژي یا چاپېریال پوهنې او چاپېریالي تاریخ د مېتودونو او موندنو اټکل کړی او په اوسني وخت کې د چاپېریالېزم دوې مهمې سرچینې ګڼل کېږي. د هغه ادبي سټایل د طبیعت نږدې مشاهده، شخصي تجربه، کنایه‌امیز بیانات، سمبولیکې معناوې او تاریخي افسانې او روایات رانغاړي، او په ورته وخت کې شاعرانه حساسیت، فلسفي سخت‌دریځي او عملي توضیحاتو او جزئیاتو ته د پاملرنې ښودنه کوي. نوموړي همدا راز د دښمنو عناصرو، تاریخي بدلون، او طبیعي زوال پر وړاندې د ژوندي پاتې کېدو له مفکورې سره ژوره علاقه لرله. نوموړی د ژوند د ریښتینو او اړینو اړتیاوو د موندلو لپاره د اسراف او وهم پرېښودلو غوښتونکی و.
ډېوېډ تورو د تل لپاره د غلامۍ له منځه وړلو غوښتونکی و او داسې لیکچرونه یې وړاندې کول چې د تښتېدلو غلامانو پر قانون سختې نیوکې پکې کېدې. نوموړي د وینډیل فیلیپس لیکنې ستایلې او د غلامۍ د لغوه کولو پلوي جان براون دفاع یې کوله. د مدني نافرمانۍ په اړه د تورو فلسفې وروسته د لیو تولستوی، مهاتما ګاندي او مارټین لوتر کینګ جونیر په څېر مشهورو او مخکښو شخصیتونو پر سیاسي افکارو او کړو وړو ژورې اغېزې وکړې.
تورو ځینې وختونه د انارشیست په توګه هم پېژندل کېږي. په "مدني نافرمانۍ" مقاله کې، تورو لیکي: «زه د زړه له تله دا شعار منم، چې –"هغه حکومت غوره دی چې لږ حکومت کوي"؛ او زه غواړم ووینم چې په چټکۍ او سیستماتیک ډول همداسې وشي. او دا بالاخره دې ته رسېږي چې زه هم په دې باور یم، چې –"هغه حکومت غوره دی چې له سره حکومت نه کوي"؛ او کله چې خلک ورته چمتو شي، نو دا به هغه ډول حکومت وي چې دوی به یې ولري. ... زه له یوه سره د حکومت د له منځه تللو غوښتونکی نه یم، بلکې د یوه غوره حکومت غوښتنه کوم.»
لومړنی ژوند او زده‌کړې، ۱۸۱۷-۱۸۳۷م
د ډېوېډ تورو د زیږون ‌ځای لاهم د کنکورډ په ویرجینیا سړک کې شته دی. دا کور "د تورو فارم ټرسټ" په نوم یوه غیر انتفاعي سازمان له لوري رغول شوی او اوس د عامو خلکو پر مخ پرانیستی دی. هغه د ۱۸۳۳م او ۱۸۳۷م کلونو ترمنځ په هاروارډ پوهنتون کې زده‌کړې وکړې. هغه د هاروارډ په هالیس هال ودانۍ کې ژوند کاوه او د بیان او بلاغت، کلاسیک، فلسفې، ریاضیاتو او ساینس په برخه کې یې کورسونه واخیستل. نوموړی د ۱۷۷۰ انسټیټیوټ (اوسني هستي پوډینګ کلب) غړی و. له افسانوي روایاتو سره سم، تورو د هاروارډ د ډیپلوم لپاره د پنځه ډالره فیس له ورکړې (چې په ۲۰۲۰م کې له شاوخوا ۱۳۰ ډالرو سره مساوي کېږي) انکار کړی و. اصلا د ماسټرۍ دغه سند، چې هغه یې اخیستل رد کړل، هېڅ اکاډمیک ارزښت نه درلود: هاروارډ پوهنتون دا هغو فارغانو ته وړاندې کړی و "چې تر فراغت وروسته له درې کاله ژوندي پاتې کېدو سره د دوی فزیکي وړتیا، د دوی سپما، عاید، یا هم میراث دا ثابته کړې وه چې پوهنتون ته دا پنځه ډالره ورکولی شي". نوموړي په یوه تبصره کې وویل: "پرېږدئ چې هر پسه خپل پوستکی وساتي"، چې هغه پکې د ډیپلوم لپاره د پسونو د پوستکي کارولو دود ته پکې اشاره کړې وه.
مړینه
ډېوېډ تورو په ۱۸۳۵م کال کې د توبرکلوز یا نري رنځ پر ناروغۍ اخته شو او وروسته بیا وخت ناوخت ترې کړېده. په ۱۸۶۰ کې، د طوفاني باران پر مهال د ونو د کندو یا ډډونو د حلقو شمېرلو لپاره د شپې ناوخته ګرځېدو وروسته، پر برونشیت ناروغۍ اخته شو. د هغه روغتیا له ځینو لنډمهاله ښه‌والو سره سره مخ په ځوړ شوه، او بالاخره د ناروغۍ پر بستر پرېوت. هغه د خپلې ناروغۍ وژونکی ماهیت وپېژانده او د ژوند وروستي کلونه یې د خپلو ناچاپ اثارو، په ځانګړې توګه د مین ځنګلونه (The Maine Woods) او ګرځندویي (Excursions)، پر بیاکتنه او ایډیټ کولو کې تېر کړل او له خپروونکو یې غوښتنه وکړه چې د یوه اونۍ (A Week) او والډن (Walden) اثارو اېډېټ شوې نسخې چاپ کړي. نوموړي ځینې لیکونه او د مجلو سریزې ولیکلې تر دې چې خورا کمزوری شو او نور یې دوام نه شو ورکولی. د هغه ملګري د هغه د پیکه بڼې له کبله اندیښمن وو او د هغه د مړینې په آرامۍ منلو مړاوي کړي وو. کله چې د هغه ترور لویسا د هغه د ژوند په ​​​​وروستیو اوونیو کې له هغه څخه وپوښتل چې ایا له خدای (ج) سره یې سوله کړې کنه، تورو ځواب ورکړ: "زه نه پوهېدم چې موږ کله جګړه هم کړې ده."
وروستۍ کلمې یې، چې کله پوه شو مړینه یې رارسېدلې ده، «اوس ښې کښتۍ راځي» وې، ورپسې یې یوازې دوې کلمې وویلې "ګاوزه (moose)" او "هند". ډېوېډ تورو د ۱۸۶۲م کال د مې پر ۶مه د ۴۴ کلنۍ په عمر مړ شو. اموس برونسون الکوټ یې مراسم پلان کړل او د تورو له اثارو یې څو انتخابونه ولوستل، او چیننګ یوه مذهبي یا کلیسایي سندره ولوستله. ایمرسون په جنازه کې ویل شوې ستاینې ولیکلې. تورو د ډنبر کورنۍ په ځمکه کې ښخ کړای شو، خو د هغه پاتې شوني او د نږدې کورنۍ غړي یې بیا د ماساچویسټ ایالت په کنکورډ ښارګوټي کې د سلیپي هولو هدیرې ته ولېږدول شول.
نفوذ او اغېز یې
د تورو سیاسي لیکنو د هغه د ژوند په وختونو کې ډېر لږ اغېز درلود، ځکه "د هغه هم‌دوره خلکو نوموړی د یوه تیوریسټ یا یوه راډیکال یا بنسټپال په توګه نه پېژانده"، بلکې هغه ته یې د یوه طبیعت‌‌پوه په سترګه کتل. د هغه هم‌دوره خلکو د "مدني نافرمانۍ" د مقالې په ګډون د هغه سیاسي مقالې یا خو رد کړې او یا یې هم له پامه وغورځولې. یوازېني دوه بشپړ کتابونه یې (د مقالو خلاف) چې د هغه په ​​​​ژوند کې خپاره شوي، "والډن" او "یوه اونۍ پر کنکورډ او میرمیک سیندونو" (۱۸۴۹م)، دواړه د طبیعت په اړه لیکل شوي، چې نوموړی پکې "د ګرځېدو راګرځېدو مینه‌وال" دی. د هغه د مړینې خبر هم د ۱۸۶۲م په یوه کالنۍ یا کلني کتاب کې د یوې جلا مقالې په توګه نه بلکې له نورو سره یوځای شو. له دې سره سره، د تورو لیکنو په ډېرو مشهورو شخصیتونو اغېزه وکړه. سیاسي رهبرانو او اصلاح غوښتونکو لکه مهانداس ګاندي، د متحده ایالاتو ولسمشر جان ایف کینیډي، د امریکا د مدني حقونو فعال مارتین لوتر کینګ جونیر، د متحده ایالاتو د سترې محکمې قاضي ویلیم او ډګلاس، او روسي لیکوال لیو تولستوی ټولو د ډېوېډ تورو د اثارو تر کلکې اغېزې لاندې راتګ په اړه ویلي دي، په ځانګړې توګه، د "مدني نافرمانۍ" مقاله، لکه څنګه چې "ښي اړخي تیوریست فرانک چودوروف د تحلیل په نوم خپلې میاشتنۍ نشریې یوه ځانګړې ګڼه یې د تورو ستاینې ته وقف کړې وه".
‌ډېوېډ تورو پر ګڼو هنرمندانو او لیکوالانو هم اغېزه وکړه، چې اډوارډ ابي، ویلا کاتر، مارسیل پروسټ، ویلیم بټلر ییټس، سنکلیر لویس، ارنېست هېمېنگوې، اپټون سینکلیر، اي بي وایټ، لویس ممفورډ، فرانک لویډ رایټ، الیګزانډر پوسي، او ګوستاو سټیکلي پکې د یادولو وړ دي. تورو همدا راز پر ګڼو طبیعت‌پوهانو لکه جان بوروز، جان مویر، اي او ویلسن، اډوین وای ټیل، جوزف ووډ کرچ، بي ایف سکینر، ډېوېډ براور، او لورین ایسلي، چې د "اوونیزو خپروونکو" نشریې "د عصري تورو" په نامه یاد کړي، هم اغېزه وکړه.
نجيب عامر
نجيب عامر په ١٩٧٩ کال کې د کندهار ولايت په سپين بولدک کې زېږېدلى. اصلا د ننگرهار ولايت اوسيدونکى دى او دا مهال په پاکستان کې استوگنه لري.
زده کړې
نوموړي د پاکستان د پېښور پوهنتون څخه د ژورناليزم په څانگه کې د ماسټرۍ تر کچې لوړې زده کړې کړي دي.
دندې
د ٢٠٠٣زېږدي کال راهيسې د سيمې څخه د ازادۍ راډيو له پاره راپورونه چمتو کوي.
چاپي اثار
درې شعري چاپ شوي ټولگې لري چې نومونه يې په دې توگه دي .اغلی عامرکله نا کله ژباړې هم کوي.
شېر افضل خان بريکوټی
بټنوک|کيڼ|شېر افضل خان بريکوټی
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه شاعران
د اسهامو بازار
د اسهامو بازار، د پانګونې بازار یا د ونډو بازار؛ د سهام د پېرودونکو او پلورونکو (دوی ته سهام هم وايي) ټولګه ده، چې په سوداګرۍ باندې د مالکیت ادعا کوي. د سهامو په پلورنځي (صرافي) کې ښایي لیست شوي تضمینات شامل وي او هغه سهام، چې سوداګري یې په خصوصي ډول کېږي؛ لکه د خصوصي شرکتونو سهام چې د ډله ییزې پانګه اچونې د پلټفورمونو له لارې پر پانګوالو پلورل کېږي. د اسهامو په بازار کې پانګه اچونه زیاتره د سهامي صرافیو او برېښنایي سوداګریو له لارې ترسره کېږي. د پانګې اچونې لپاره باید د پانګې اچونې طرحه په  پام کې ونیول شي.
سهامونه په هغو هېوادنو کې ډلبندي کېږي، چې شرکت په کې وي. د بېلګې په توګه: نیسټلې او نوارټيسیر په سویس کې دي او د سویس په SIX صرافي کې معامله کېږي؛ نو ښایي دا د سویس د بازار یوه برخه وګڼل شي که څه هم سهام د نورو هېوادونو په تبادلو کې هم معامله کېدای شي؛ لکه د امریکا د اسهامو په بازارونو کې د امریکایي بانکونو رسیدونه (ADRs).
د بازارونو اندازه
په توله نړۍ کې د ټولو عمومي سوداګریو د بازار د اسهامو شمېر په ۱۹۸۰ز کال کې له ۲.۵ ټریلیون ډالرو نه ۹۳.۷ ټریلیون ډالرو ته په ۲۰۲۰ز کال کې لوړ شو.
تر ۲۰۱۶ز کال پورې په نړۍ کې ۶۰ د اسهامو پلورنځي وو. له دې نه ۱۶ صرافۍ د ۱ ټریلیون ډالرو یا تر دې ډېر د بازار پانګونه لري، چې د نړیوال بازار د پانګونې ۸۷ سلنه جوړوي. د اسټرالیا پر سهامو پلورنځي سربېره، دغه ۱۶ صرافۍ ټولې په شمالي امریکا، اروپا یا اسیا کې دي.
د اسهامو پلورنځي
د اسهامو پلورنځی یوه تبادله (یا صرافي) ده، چېرې چې کمېشن کاران او سوداګر کولای شي ونډې (پانګوال سهام)، د پورونې سهام او نور سهامونه واخلي او بېرته یې وپلوري. ډېر لوی شرکتونه د اسهامو په پلورنځیو کې لیست شوي دي. دا سهامونه نغدوي او په دې ډول ډېریو پانګوالو ته زړه راښکونکی کېږي. تبادله ښایي د حساب د تصفیې تضمین هم وکړي. دا او نور سهامونه هم ښایي د شمېرونکي (OTC)، یعنې د پلورنکو له خوا معامله شي. ځینې لوی شرکتونه په بېلابېلو هېوادونو کې له یوه نه په ډېرو تبادلو کې لیست شوي، تر څو نړیوال پانګوال راجذب کړي. د اسهامو پلورنځي ښایي نور اسعار هم تر پوښښ لاندې راولي.
نامستقیمه پانګه اچونه د مستقیمې پانګې اچونې پر وړاندې
نامستقیمه پانګه اچونه په نامستقیم ډول د سهام په مالکیت کې شامله ده، چې د ګډې پانګې اچونې یا د معاملې وړ پانګوالۍ له لارې کېږي. په مستقیمه پانګه اچونه کې د سهام مستقیم مالکیت شامل دی. د مستقیم سهام مالکیت د لږو کسانو له خوا په ۱۹۹۲ز کال کې له ۱۷.۸ سلنې نه په ۲۰۰۷ز کال کې ۱۷.۹ سلنه ته لوړ شو، د دغه سهام منځنی ارزښت له ۱۴۷۷۸ ډالرو نه ۱۷۰۰۰ ډالرو ته لوړ شو. د مستلزمو حسابونو په بڼه نامستقیم ګډون په ۱۹۹۲ز کال کې له ۳۹.۳ سلنه نه په ۲۰۰۷ز کال کې ۵۲.۶ سلنه ته لوړ شو، په هغه مهال کې د دغو حسابونو منځنی ارزښت له ۲۲۰۰۰ډالرو نه ۴۵۰۰۰ډالرو ته دوه چنده ډېر شول. Spizman, Rydqvist  او Strebulaev په مستقیمو او نامستقیمو شتمنیو کې د توپیر وده د امریکا په مالیاتي توپیرونو پورې منسوبوي. هغه پیسې چې په مستقیم ډول د سهام د پېرودلو لپاره کارول کېږي، د ماليې تابع دي او د سهام ګټه یا د پانګې ګټه، چې مالک ته یې ورکوي، د مالیې تابع ده. په دې توګه د مالیاتو اوسنی قانون وګړي هڅوي، چې په نامستقیمه توګه پانګونه وکړي.
تاریخ
په ۱۲مه پېړۍ کې په فرانسه کې، د بدلون درباریانو د بانکونو له خوا د کرنیزو ټولنو د پورونو پر اداره کولو او تنظیمولو لاس پورې کړ؛ ځکه چې دغو وګړو په پورونو سوداګرۍ کولې؛ نو کولای شو چې دوی ته لومړني صرافان ووایو. ایټالیایي تاریخپوه لوډوویکو ګیسیارډیني څرګنده کړه، چې په بروژ کې د ۱۳مې پېړۍ په وروستیو کې د اجناسو سوداګر د بازار په میداني کې، چې له ون ډیر بیورز کورني پورې اړوند و، سره راټول شول او په ۱۴۰۹ز کال کې دوی د «بروژ بیورز» په نامه رامنځته شول. دا تر هغه مهاله غیر رسمي ناسته وه. دغه مفکوره په چټکۍ سره په فلینډرز او ګاونډیو هېوادونو کې خپره شوه او «بیورزن» ډېر ژر په ګنټ او روتردام کې پرانیستل شو. نړیوالو سوداګرو په ځانګړي ډول ایټالیایي بانکوالاوو، چې له ۱۳مې پېړۍ راهیسې په بروژ کې اوسېږي، په خپلو هېوادونو کې یې بېرته دغه کلیمه واخیسته، ترڅو د سهام بازار مقام تعریف کړي. لومړی ایټالیایانو (borsa)، خو ډېر ژر ورپسې فرانسویانو ‌‌‌(Bourse)، جرمنیانو ‌‌(börse)، روسانو (birža)، چک(Burza) ، سویډن (börs) ډانیان او نارویژیانو (børs) کلیمې ورته وکارولې. په زیاترو ژبو کې دغه کلیمه د پیسو له کڅوړې سره سمون لري، چې مخینه یې لاتیني بورسا ته رسېږي او ښایي د ون ډیر بیورز کورنۍ نوم هم ترې اخیستل شوی وي. د ۱۳مې پېړۍ په منځ کې وینسي بانکوالاوو په دولتي ضمانتونو کې سوداګري پیل کړه. په ۱۳۵۱ز کال کې د وینس حکومت د دولتي بودجې د بیې راټیټولو لپاره د اوازو خپرول ناقانونه وبلل. د ۱۴مې پېړۍ په لړ کې په پیسا، ویرونا، جینوا او فلورنس کې هم بانکوالاوو د دولتي تضمینونو سوداګري پیل کړه.
اوسمهال په هر پرمختللي او په مخ پر ودې اقتصاد کې د سهام بازارونه شته دي، د نړۍ تر ټولو لوی بازارونه په امریکا، انګلستان، جاپان، هند، چین، کاناډا، جرمني (د فرانکفورټ د سهامو پلورنځی)، فرانسه، سویلي کوریا او هالنډ کې دي.
سقوط
د سهام بازار سقوط په لیست شوو سهامونو کې د نرخونو د شدید کمښت له امله رامنځته شو. له بېلابېلو اقتصادي عواملو سره موازي، د سهام بازار د سقوط لامل هم د ډار او پر پانګونې د خلکو د باور له لاسه ورکول دی. د سهام بازار سقوط، قیاسي اقتصاد ته هم د پای ټکی کېښود.
په سهام بازار کې ډېر نامتو سقوطونه شته، چې په پراخه کچه د میلیاردونو ډالرو په له منځه تلو او د شتمنیو له تباهۍ سره پای ته رسېدلي دي. ډېری وګړي په سهام بازار کې ښکېل دي، په ځانګړې توګه له هغه وخته، چې ټولنیز امنیت او د تقاعد پلانونه په ډېره کچه خصوصي کېږي او د سهام او د بازار له نورو عناصرو سره تړاو لري. د سهام بازار نامتو سقوطونه دا دي: په ۱۹۲۹ز کال کې د وال سټرېټ سقوط، په ۱۹۷۳- ۱۹۷۴ز کال کې د سهام بازار سقوط، په ۱۹۸۷ز کال کې توره دوشنبه، په ۲۰۰۰ز کال کې ډاټ کام ببل او په ۲۰۰۸ز کال کې د سهام بازار سقوط.
۱۹۲۹ز کال
د سهام بازار تر ټولو لوی سقوط د ۱۰۲۹ز کال د اکټوبر په ۲۴مه د تورې پنجشنبې په ورځ پیل شو. د دغه سقوط په لړ کې ډاو جونز خپل صنعتي اوسط ۵۰ سلنه له لاسه ورکړ. دا د لوی ناورین پیل ګڼل کېږي.
۱۹۸۷ز کال
بل لوی سقوط د ۱۹۸۷ز کال د اکټوبر په ۱۹مه د تورې دوشنبې په نامه یادېږي، دا سقوط له هانګ کانګ نه راپیل شو او په ټوله نړۍ کې په ډېرې چټکۍ خپور شو.
د اکټوبر تر پایه، په هانګ کانګ کې د سهام بازارونه ۴۵.۵ سلنه، اسټرالیا کې ۴۱.۸سلنه، هسپانیه کې  ۳۱سلنه، انګلستان کې ۲۶سلنه، امریکا کې ۲۲.۶۸سلنه او کاناډا کې ۲۲.۵سلنه ته راښکته شول. توره دوشنبه پخپله د سهام بازار په تاریخ کې د یوې ورځې تر ټولو لوی کمښت و. ډاو جونز په یوه ورځ کې ۲۲.۶سلنه ته راټیټ شو. د تورې دوشنبې او د تورې سې شنبې نومونه د ۱۹۲۹ز کال د اکټوبر ۲۸- ۲۹ لپاره هم کارول کېږي، چې تر ډاروونکې  پنجشنبې وروسته په ۱۹۲۹ز کال کې د سهام بازار د سقوط ورځ پیل شوه.
۲۰۲۰ز کال
په ۲۰۲۰ز کال کې د سهام بازار سقوط، د نړیوال سهام بازار لوی او ناڅاپي سقوط و چې د ۲۰۲۰ز کال د فبرورۍ په ۲۰مه پیل او د اپرېل په ۷مه پای ته ورسېد.
۱۲۵ (عدد)
۱۲۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۴ څخه  مخکي او د ۱۲۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۵:
په کلینډر کې
۱۲۵ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
شاه گل رضايي
شاه گل رضايي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ختمي گل
ختمي یا گل خیرو چې په انگریزي کې ورته(Alcea) هولي هېک هوکس (hollyhocks) هم وایي، د گلانو د ۶۰ کورنیو څخه یو یو جنس گڼل کېږي.
سرچینې
وېشنيزه:گلان وېشنيزه:بڼوالۍ بوټي وېشنيزه:یوناني بوټي
کابل ولايت
کابل چې د هېواد په ختيځ کې پروت دی، د افغانستان له څلوردېرشو ولايتونو نه يو دی. د ولايت مرکز د کابل ښار دی چې د افغانستان پلازمېنه او ستر ښار هم دی. په ۲۰۲ز کال کې د کابل د وګړو شمېر له پنځه ميليونه نه زيات ښودل شوی، له دې ډلې پنځه اتيا سلنه يې په ښاري سيمو کې ژوند کوي. د دې ولايت اوسنی والي ملا شيرين اخوند دی.
جغرافيه
کابل د سمندر له سطحې نه د ۱۸۰۰ متره (۶۰۰۰ فوټه) په لوړوالي سره د شمالي عرض البلد په ۳۴-۳۱ او ختيځ طول البلد ۶۹-۱۲ درجو کې پروت دی چې په دې ډول د نړۍ یو له لوړو پلازمېنو نه دی. له ستراتيژيک اړخه کابل په لوړو غرونو کې ايساره يوه دره کې د شمال او سويل او ختيځ او لويديځ په سوداګريزه لاره پروت دی. يو ميليون کاله مخکې د کابل له سيمې د سويل او ختيځ تر منځ د کابل او پغمان غرونه چاپېر وو، چاريکار يې په شمال کې او نينګياغار يې په لويديځ کې و. په دې سيمه کې يو کنګل سيند و. د دې ښار په ختيځه برخه د پول څرخي په سيمه کې ځينې ژورې څاه ګانې د هغه وخت شواهد دي. د کابل ختيځ لور ته د پغمان غر، سويل لويديځ ته يې کوه قروغ غر او شمال ختيځ ته يې د کوه شيردروازه غرونه پراته دي. کابل يوازې يو سيند لري چې د کابل سيند په نوم پېژندل کېږي. د کابل سيند د پغمان له غره نه د سويل تنګي پر لور نږدې اويا کيلو متره (۴۳ ميله) د کابل لويديځ لور نه سرچينه اخلي. د لویديځ لور ته بهېږي، له کابل او جلال اباد ښار او بيا له ډکې نه تېرېږي او د پاکستان خاورې ته ننوځي او په پايله کې د اټک په سيمه کې د سیند سيند ته ورګډېږي.
د کابل سيمې اقليم وچ او نيمه وچې پراخې سيمې دي. د ډېر کم اورښت له امله، په ځانګړي ډول د مۍ له مياشتې نه د نومبر تر مياشتې پورې، کابل ډېر وچ او ګردجن وي. د تودوخې زيات بدلون له شپې نه تر ورځې، له يوه موسم نه تر بل موسم او له يوې سيمې نه تر بلې سيمې پورې بدلون مومي. د افغانستان تر ټولو ټاکلی اقليم شين او بې وريځو اسمان دی چې د کال په اوږدو کې له درې سوه نه زياتو ورځو کې په کې لمر ځليږي. ان د ژمې په موسم کې، د واورې د اورښت په منځ کې اسمان صاف وي، واوره په کې په کلني ډول له ۱۵ نه تر ۳۰ سانتي متره (۵.۹-۱۱.۸ انچه) وي. په ژمی کې د کابل د تودوخې ورځنۍ درجه منفي یو سانتيګراد (دېرش فارنهايت) او په دوبي کې څلرو وېشت درجې سانتيګراد (پنځه اويا فارنهايت) وي. د کال تر ټولو سړه مياشت جنوري او تر ټولو توده مياشت يې جولای ده. تر ټولو لوړه تودوخه د جولای په مياشت کې +42.7 °C ثبت شوې او تر ټولو کمه يې، په جنورۍ کې −26.3 °C ثبت شوې ده.
تاريخه
د کابل تاريخ، له ۳۵۰۰ کاله پخوا نه پيلېږي. دا سيمه يو مهال د زردشتي دين مرکز و، له هغې وروسته د بودايي او هندويزم دين مرکز ګرځېدلی و.
د بریتانوي موزيم د سندونو پر بنسټ، د کابل اصلي اوسېدونکي پښتانه او تاجيک دي.
په اوومه پېړۍ کې عرب مسلمانانو پر دې ښار بريدو کړ او اسلام يې خپور کړ، خو کرار کرار دا سيمه د کابل د هندوشاهي له خوا بېرته ونيول شوه. په نهمه پېړۍ کې صفاريانو او سامانيانو يو ځل بيا په کابل بريد وکړ، په يوولسمه پېړۍ کې محمود غزنوي په ښار بريد وکړ او دا هغه مهال و چې هندو شاهي پاچا «جی پالا« ځان وژنه وکړه. کله چې غوريانو غزنويانو ته ماتې وکړه، دا ښار د غوريانو د واکمنۍ برخه وګرځېده او وروسته د چنګيزخان په مشرۍ مغولو پرې يرغل وکړ.
(بابرنامه، له زېږد وروسته ۱۵۲۵ز.) په ۱۷۴۷ز کال کې د دراني سترواکۍ تر واک لاندې راتګ نه مخکې کابل د ډېرې مودې لپاره خپلواک و. د ۱۸۳۹ز کال په لومړۍ افغان-انګليس جګړه کې، بریتانوي پوځ په دې سيمه بريد وکړ، خو په ۱۸۴۲ز کال کې بېرته په شا شول، سره له دې چې د کابل پر لاره د يو ناڅاپي کمين له امله له دوی نه زرګونه کسه ووژل شول. د غچ اخېستنې په يوه اقدام کې، يو بل بریتانوي ځواک بریتانوي هند ته له په شا کېدو مخکې، تر يو بريده کابل وسوځاوه. کله چې په کابل کې د دوی مېشت کارکوونکي ټول ووژل شول، بریتانويانو د ۱۸۷۹ز کال د دويمې افغان-انګليس جګړې پرمهال يو ځل بيا کابل ونيو، خو نږدې يو کال وروسته، کله چې دوی نوی امير وټاکه، له کابله ووتل.
په ۱۹۱۹ز کال کې، پاچا امان الله خان د درېيمې افغان-انګليس جګړې پر مهال واک تر لاسه کړ، دا هغه مهال و، کله چې د ۱۹۱۹ز کال د مې په مياشت کې د بریتانيې شاهي هوايي ځواک د بریتانيې ۳۱ او ۱۱۴ شمېره ډلو پر پلازمېنه او ختيځ ښار جلال اباد هوايي بريدونه وکړل. امان الله خان بریتانويانو ته ماتې ورکړه او د راولپنډۍ د تړون له لاسليک وروسته يې  د هېواد پر نويتابه پيل وکړ. د ۱۹۲۰ز لسيزې په وروستيو کې د واک بدلون رامنځ ته شو، تر دې چې ظاهرشاه تر ټولو ځوان پاچا شو.
تگ راتگ
د افغانستان سيمه ايز ټلويزونونه په دې توگه دي:
نور ولولئ
وېشنيزه:د افغانستان ولایتونه
۱۲۶ (عدد)
۱۲۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۵ څخه  مخکي او د ۱۲۷ وروسته موجود دي.
په کلینډر کې
۱۲۶ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
په افغانستان کې د جګړې اغېز (۲۰۰۱- ۲۰۲۱ زکال)
په افغانستان کې ۲۰ کلنې جګړې پر افغان ټولنې پام وړ اغېز درلود.
تلفات
د براون پوهنتون له خوا د جګړې د لګښتونو تر نامه لاندې څېړنیزې پروژې (Costs of War Project) پر بنسټ د افغانستان په ۲۰ کلنه جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱ زکال) کې ۴۶۳۱۹ افغان ملکي وګړي وژل شوي دي. ورته مهال د جګړې د غیر مستقیمو لاملونو (د ناروغۍ پر مهال سمې درملنې، خوړو، د څښاک اوبو او همدارنګه زیربناوو ته نه لاسرسی) له امله د مړینو کچه له دې هم زیاته ده. د بدني شمېرنې (Body Count) په نامه راپور چې د ټولنیز مسئولیت لپاره د ډاکټرانو د سازمان (Physicians for Social Responsibility)، د نړیوالې بقا لپاره د ډاکټرانو د سازمان (Physicians for Global Survival) او د هستوي جګړې څخه د مخنیوي په موخه د نړیوالو ډاکټرانو د سازمان (International Physicians for the Prevention of Nuclear War) له خوا وړاندې شوی، ښيي چې د افغانستان په دغه شل کلنه جګړه کې له دواړو خواوو څخه له ۱۰۶۰۰۰ تنو څخه تر ۱۷۰۰۰۰ تنو وژل شوي.
د دغې جګړې په اوږدو کې هر کال د ملکي وګړو د ډېری تلفاتو پړه پر دولت ضد ډلو اچول کېدله، په داسې حال کې چې دغې کچې له ۶۱٪ څخه تر ۸۰٪ تغیر لرلی او په منځنۍ کچه د طالبانو او نورو دولت ضد عناصرو له خوا ملکي وګړو ته د اوښتو ټولو تلفاتو ۷۵٪ برخه دغو ډلو ته اړوند وه. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) په ۲۰۰۸ زکال کې د ملکي وګړو د تلفاتو د شمېرو په خپرولو پیل وکړ؛ چې په ۲۰۱۵ زکال کې یې د تلفاتو په کچه کې د شاوخوا ۱۸٪ کمښت څرګندونه وکړه.
د نړیوالو ځواکونو له خوا د رامنځته کېدونکو ملکي تلفاتو کچه وروسته له هغه کمه شوه چې ډېری بهرني ځواکونه له افغانستان څخه ووتل او د هغوی هوايي بریدونه کم شول. د بېلګې په توګه په ۲۰۱۵ زکال کې د افغان دولت او بهرنیو ځواکونو عملیات د ۱۵ سلنه ملکي تلفاتو لامل وګرځېدل – له دې ډلې د متحده ایالاتو او ناټو ځواکونه د ۲٪ دغو تلفاتو مسئول و. په ۲۰۱۶ زکال کې هم په همدغه کچه یعنې ۲٪ تلفات دغو ځواکونو ته اړوند و. ورته مهال د دغې جګړې په وروستیو پړاونو کې تلفات زیات و، د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ زکال کې په متوالي بڼه د جګړې له امله د ملکي وګړو د مړینې کلنۍ کچې تر ټولو زیاتې وې.
په ۲۰۰۱ زکال کې د طالبانو د حکومت له رانسکورېدو وروسته د طالبانو او القاعدې ډېرۍ جنګیالي پاکستان ته وتښتېدل. په ۲۰۰۴ زکال کې د پاکستان د وسله والو ځواکونو او د پاکستاني طالبانو د تحریک، القاعدې او د هغو د نورو متحدو ډلو ترمنځ جګړه د پاکستان په شمال لویدیځه برخه کې پیل شوه. د جګړې د لګښت په نامه پروژې پر بنسټ له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۲۱ زکال پورې ۶۷ زره تنه د دغې جګړې له امله ووژل شول.
لګښتونه
د پنټاګون د نږدې وروستي اټکل له مخې په افغانستان کې د بیارغونې په ګډون د جګړې لګښت ۸۲۵ میلیارده ډالر و. د لګښتونو دغه کچه د ۲۰۲۰ زکال په پای کې د «جګړې د لګښت په راپور» کې وړاندې شوه. هغه بل اټکل چې د متحده ایالاتو د ولسمشر جوبایدڼ له خوا هم تائید شو د جګړې لګښت یې له ۲ ټریلیون ډالرو زیات وښود. تر ۲۰۱۳ زکال پورې بریتانیا د افغانستان په جګړه کې ۳۷ میلیارده پونډه (۵۶.۴۶ میلیارده ډالر) لګولي و. د کلونو لپاره د متحده ایالاتو چارواکو د ځواکونو د ویستلو د مهال اړوند په بحثونو کې د جګړې لګښتونه په پام کې نیول. د بېلګې په توګه په ۲۰۱۱ زکال په افغانستان کې د یوه امریکايي سرتېري لګښت په کال کې له یو ملیون ډالرو څخه زیات و. د ۲۰۱۳ زکال په مارچ میاشت کې لینډا بیلمز په کینډې هاروارډ کالج کې د افغانستان او عراق په جګړو کې د متحده ایالاتو اوږد مهاله لګښتونه لږ تر لږه له ۴ ټریلیون ډالرو څخه تر ۶ ټریلیوڼ ډالرو پورې اټکل کړل چې پام وړ کچه یې د معیوبو پخوانیو سرتېرو لګښت او همدارنګه تر ۲۰۵۰ زکال پورې د پورونو ورکړې ته اړونده وبلله. په ۲۰۲۱ زکال کې د براون پوهنتون اټکل وکړ چې اوس مهال د افغانستان جګړې ۲.۲۶۱ ټریلیون ډالر لګښت لرلی چې له دغې کچې ۵۳۰ میلیارده ډالر د پورونو په ورکړې او ۲۹۶ میلیارده ډالر هم د پخوانیو سرتېرو په پالنه لګول شوي دي.
کډوال
له ۲۰۰۱ زکال راهیسې ۵.۷ میلیونه افغان کډوال افغانستان ته ستانه شول، خو لا هم تر ۲۰۲۱ زکال پورې ۲.۶ میلیونه افغان کډوال په بهرنیو هېوادونو کې پاتې شول او له دې وروسته ډېر لږ کډوال بېرته هېواد ته ستانه کېدل. د څو کلونو لپاره د کډوالو له راستنېدو وروسته د هغوی د راستېدو بهیر د ناوړه اقتصادي وضعیت او په پام وړ توګه د تاوتریخوالي د زیاتوالي له امله بدلون وکړ او آن له ۲۰۰۹ زکال وروسته بېرته د کډوالۍ بهیر زیاتوالی وموند.
د ۲۰۱۳ زکال په جنوري میاشت کې د ملګرو ملتونو د اټکل له مخې ۵۴۷۵۵۰ تنه داخلي بې ځایه شوو شتون درلود چې د ۲۰۱۲ زکال په جنوري میاشت کې د ۴۴۷۵۴۷ تنو بې ځایه شوو څخه یې ۲۵ سلنه زیاتوالی درلود؛ په ۲۰۲۰ زکال کې ۴۰۰ زره کسان بې ځایه شول چې یوازې ۲۰۰ زره نور د ۲۰۲۱ زکال په لومړۍ نیمايي کې پرې زیات شول.
په ۲۰۲۰ زکال کې پاکستان او ورپسې ایران د ګڼ شمېر افغان کډوالو کوربه و. ډېر لږ شمېر نور هند، اندونیزیا او تاجکستان ته کډوال شول. له آسیا بهر جرمني د نورو هېوادونو په پرتله په زیاته کچه د افغان کډوالو کوربه دی چې پریمانه کچه یې پناه غوښتونکي دي.
په ۲۰۲۱ زکال کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته څه باندې ۱۲۲۰۰۰ افغان وګړي د کابل هوايي ډګر له لارې له هېواده بهر ولېږدول شول چې په دغو کې افغانان، امریکايي وګړي او نور بهرني وګړي هم شامل و.
په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ یو کال وروسته، متحده ایالاتو ۸۵۰۰۰ افغان کډوال ومنل چې د ډیری دغو کسانو دوسیې په اروپا او منځني ختیځ کې ارزول شوې وې. متحده عربي اماراتو هوکړه وکړه چې د نورو هېوادونو په استازولۍ په لنډ مهالې توګه په ابوظبۍ کې له یو شمېر افغان کډوالو کوربه توب کوي. له همدې امله څه باندې ۱۰ زره افغان کډوال د متحده ایالاتو له خوا له ابوظبۍ یووړل شول، خو ۱۲۰۰۰ تنه نور د ۲۰۲۲ زکال تر اګست میاشتې پورې همالته پاتې شول؛ دغه چاره لامل وګرځېده څو یو شمېر کډوال د بیاځلي ځای پر ځای کېدو د پروسې د اوږدوالي او د ژوندانه د ناسمو شرایطو له امله په اعتراضاتو لاس پورې کړي.
روغتیا او هوسا ژوند
له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۲۱ زکال پورې افغانستان د روغتیا، زده کړو او د ښځو د حقونو په برخه کې یو لړ پرمختګونه لرل. ژوندانه ته د هیلې لرلو کچه له ۵۶ کلونو څخه ۶۴ کلونو ته لوړه شوه او د میندو د مړینې کچه هم نیمايي ته راکښته شوه. د ښارونو ۸۹٪ اوسېدونکو د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی وموند په داسې حال کې چې دغه کچه په ۲۰۰۱ زکال کې ۱۶٪ وه. د ماشومانو د ودونو کچه هم ۱۷٪ ته را کښته شوه. ورته مهال د افغانستان د وګړو شمېر له ۲۰۰۱ زکال څخه تر ۲۰۱۴ زکال پورې ۵۰٪ زیاتوالی درلود، په داسې حال کې چې د داخلي ناخالصو تولیداتو کچې هم اته ځلې زیاتوالی درلود.
زده کړې
په ۲۰۱۳ زکال کې ښوونځیو ته د تلونکو ماشومانو شمېر ۸.۲ میلیونه و چې په ۲۰۰۱ زکال کې یوازې ۱.۲ میلیونه ماشومان ښوونځي ته تلل. د سواد کچه د ۲۰۰۱ زکال د ۸٪ کچې څخه ۴۳ سلنه ته لوړه شوه.
ناخبري وجه
ناخبري وجه - subjunctive هغه ځانګړی کړ (فعل) دی چې د ناحقیقي حالت ډول ډول بڼې څرګندوي لکه ارمان، هیله، ولوله، شونتیا، فرض، لید (نظر)، توان او داسې نور. په پښتو ژبه کې د ناخبري وجې څزګندولو لپاره د کړ په سټه پسې الف او ی تړل کېږي.
د علم څانګې
د ساینس یا علم څانګې (branches of science)، چې د علومو، "علمي ډګرونو" یا "علمي رشتو" په نوم هم یادېږي، په ټولیزه توګه په دریو لویو ډلو وېشل شوې دي:
په افغانستان کې د جګړې اغېز (۲۰۰۱- ۲۰۲۱ زکال)
زده کړې
له قانوني پلوه ټول افغان ماشومان تر نهم ټولګي پورې په زده کړو کولو مکلف و. په ۲۰۱۷ زکال کې د بشري حقونو څار ډلې راپور خپور کړ چې، د افغانستان دولت د دغې کچې زده کړو په موخه د سیسټم په جوړولو کې ناتوانه و او په علمي بڼه ډېری ماشومان له زده کړو پاتې شوي دي. په ۲۰۱۸ زکال کې یونیسف راپور خپور کړ چې له ۷ کلنۍ څخه تر ۱۷ کلنۍ پورې ۳.۷ میلیونه ماشومان چې د ټولو افغان ماشومانو ۴۴ سلنه برخه جوړوي؛ ښوونځي ته نه ځي.
ناخبري وجه
لاندېني اکرونه (حالتونه) د ناخبري وجې دي:
په افغانستان کې د جګړې اغېز (۲۰۰۱- ۲۰۲۱ زکال)
د ښځو حقونه
په ۱۹۷۸ زکال کې د افغانستان د جګړې له پیل څه وړاندې په یو شمېر ښارونو کې د ښځو د حقونو اړوند یو لړ ګامونه واخیستل شول، خو افغانستان لا هم د خپلو ګاونډیو هېوادونو په پرتله محافظه کاره پاتې شو. په پښتني سیمو کې تر ډېره پورې په قبیلوي شرافت ټینګار شتون درلود؛ په دې معنی چی ښځو یې په عموم ډول له روښانه آبي چادریو ګټنه کوله. ورته مهال په ګڼ شمېر کلیوالي سیمو کې ښځو د سختو کرنیزو چارو د ترسره کولو له امله بیا چادرۍ نه اغوستې.
د علم څانګې
طبیعي، ټولنیز، او رسمي علومو بنسټیز علوم رامنځته کړي، چې د منځ-رشته‌اي او تطبیقي علومو لکه انجینرۍ او طب، بنسټ جوړوي. تخصصي ساینسي یا علمي رشتې، چې د ګڼو کټګوریو په بڼه شته دي، ښایي د نورو علمي څانګو برخې هم راونغاړي، مګر ډېری وختونه خپل اصطلاحات او تخصصونه لري.