cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د اېټالیې کلتور
هنرونه
اېټالیا د رسانس دورې (۱۳۰۰-۱۶۰۰ز کلونو) په اوږدو کې چې د ګیوټو د رسانس له لومړنۍ بڼې څخه پیل او د لیوندرو دا وینکي، میچالنګلو او رافاییل د عالي رسانس په دوره کې  خپل ځانګړي عروج ته ورسېده، د هنري پراختیا اصلي مرکز و، او د نوموړو هنرمندانو د اثارو د رسانس وروستني فاز ته چې منرېزم یا نزاکت پالنه نومېده، الهام ورکړی دی. اېټالیې خپله هنري غلبه په ۱۷مې زېږدیزې پیړۍ کې له باروک هنر سره حفظ کړه (۱۶۰۰-۱۷۵۰ز کلونه). کلتوري سیلانیت او نوی کلاسیکېزم (۱۷۵۰-۱۸۵۰ز کلونه) د  یو ناپایداره اقتصاد لپاره لویه تکیه ګاه وګرځېدل. باروک او نوې کلاسیکه فلسفه دواړه د لومړي ځل لپاره په روم کې رامنځته شول او په اېټالیا کې د زیږېدلیو سبکونو څخه وروستني هغه وو چې په ټول لوېدیځ هنر کې خواره شول.
معماري
د اېټالیا په ګوټ ګوټ کې د پخوانۍ زمانې معماري پاتې شوني یا بقایا د دې هېواد د کلتور د ماضي په ستروالي باندې دلالت کوي. په اېټالیا کې د معمارۍ تاریخ  د اتروسکن او یونانیانو له لرغونو سبکونو سره پیل، تر کلاسیک روم پورې یې وده وکړه، ورپسې د رسانس په دوره کې د کلاسیک روم تر ظهور پورې او په باروک دورې باندې له بدلېدو سره تکامل ته ورسېد. د اېټالوي رسانس د دورې په بهیر کې د زده کوونکو لپاره د خپلو زده کړو د یوې اساسي برخې په توګه د لرغونو بقایاوو او ودانیو د مطالعې لپاره روم ته سفر کول معمولي وو
د سویلي سمندر شرکت
د سویلي سمندر شرکت یو بریتانوي سهامي شرکت و چې د ۱۷۱۱ زکال په جولای میاشت کې تاسیس شو؛ دغه شرکت چې د دولتي او خصوصي سکتور د مشارکت پر بنسټ و د ملي پورونو د کمولو په موخه رامنځته شو. د عوایدو ترلاسه کولو په موخه دغه شرکت په ۱۷۱۳ زکال کې د «سویلي سمندر» او «سویلي امریکا» د ټاپو ګانو لپاره د افریقايي غلامانو د برابرولو انحصاري قرارداد (Asiento de Negros) ترلاسه کړ. هغه مهال چې دغه شرکت رامنځته شو بریتانیا د هسپانیا د ځای ناستوب په جګړه کې ښکېل وه په داسې حال کې چې هسپانیا او پرتګال د سویلي امریکا ډېری برخې په خپل واک کې لرلې. له همدې امله هېڅ داسې واقعي لرلید شتون نه درلود چې دغه سوداګري دې ترسره شي؛ هماغه ډول چې وروسته څرګنده شوه دغه شرکت له خپل دغه انحصار څخه هېڅکله هم په پام وړ توګه عاید ترلاسه نه کړ. ورته مهال د دغه شرکت ونډو د دولتي پورونو په برخه کې د عملیاتو په پراختیا سره په پام وړ کچه زیاتوالی وموند تر چې په ۱۷۲۰ زکال کې خپل اوج ته ورسېدې، خو یوناڅاپه د ونډو بیې د عرضې له لومړنۍ کچې څخه لږ پورته بیو ته راولوېدې. په دغه ترتیب رامنځته شوې اقتصادې ستونزې په زرګونو سوداګر له ماتې سره مخ کړل او په دې سره یې د سویلي سمندر په مالي کړکېچ (د سویلي سمندر په حباب) شهرت وموند.
د مالي حبابونو د ۱۷۲۰ زکال قانون (6 Geo. 1 c. 18) چې د سهامي شرکتونو جوړېدل یې د سلطنتي فرمان پرته منع کول د سویلي سمندر د شرکت له خوا وړاندې له دې چې خپله وپاشل شي ترویج شو.
په لویه بریتانیا کې ډېری پانګوالو د ونډو د بیې د لوېدو له امله خپلې پانګې له لاسه ورکړې او له امله یې ملي اقتصاد په پام وړ کچه زیان ولید. د دغې طرحې بنسټ اېښودونکي چې د ملي پورونو د مهالیزې ورکړې اړوند یې د خپلې پخوانۍ پوهې له مخې د لویو ګټو ترلاسه کولو په موخه له وړاندې څخه د پورونو په اخیستو لاس پورې کړی و؛ په کورنیو سوداګریو کې بوخت و. په پریمانه کچه بډې سیاستوالو ته ورکړل شوې څو پارلمان له دغې طرحې څخه ملاتړیز قوانین جوړ کړي. د شرکت پیسې د شرکت په خپلو ونډو کې معامله شوې او د ونډو پېرونکو منتخبو کسانو لپاره نقدي پورونه د همدغو ونډو له پشتوانې ورکړل شول څو د اسهامو د پېر په موخه لا زیات خرڅ وکړي. له سویلي امریکا سره د سوداګرۍ ګټو ته د تمې پر بنسټ د ونډو پېرلو ته د خلکو هڅونه مطرح شوه، خو د دغو حبابونو بیه له هغه کچې دومره لوړه وه چې د هغو اصلي سوداګرۍ (یعنې د غلامانو سوداګرۍ) توجیه کولای نه شوه.
د دغو حبابونو له چاودن وروسته پارلمان په څېړنو لاس پورې کړ. ډېری سیاستوال په کې رسوا شول او هغه کسان چې په غیر اخلاقي توګه یې له شرکت ګټه ترلاسه کوله د هغوی شخصي پانګې د ترلاسه کړې ګټې په نسبت مصادره شوې (ډیری دغه کسان له وړاندې بډایه و او همداسې بډایه پاتې شوي و). بالاخره دغه شرکت بېرته په پښو ودرول شو او له دغه کړکېچ وروسته یې د یوې پېړۍ څخه زیات وخت لپاره خپل فعالیت ته دوام ورکړ. د دغه شرکت مرکزي دفتر د لندن ښار د مرکز د مرکزي مالي سیمې په ترېډنیډل کوڅه کې موقعیت درلود. د دغه کړکېچ د رامنځته کېدو پر مهال د انګلستان بانک خپله یو خصوصي شرکت و چې له ملي پورونو سره یې سروکار درلود او د هغو د سیال ماتې د بریتانیا د دولت د اصلي بانک په توګه د هغه ځایګی تائید کړ.
تاسیس
د ۱۷۱۰ زکال په اګست میاشت کې هغه مهال چې رابرټ هارلي د لومړي وزیر او د خزانې د مشر په توګه وټاکل شو، دولت له وړاندې د انګلستان په بانک تکیه کړې وه، هغه خصوصي شرکت چې ۱۶ کاله وړاندې یې سلطنتي فرمان اخیستی و او دولت ته یې د پور ورکونکې انحصار په واک درلود. دولت له هغو خدمتونو څخه چې ترلاسه کول یې ناخوښه و او هارلي په فعالانه توګه باندې د ملي مالي وضعیت لپاره د نوې لارې په لټون کې و.
نوی پارلمان د ۱۷۱۰ زکال په نومبر میاشت کې جوړ شو او پرېکړه یې وکړه چې ملي مالي چارو ته به پام کوي؛ هغه چې د هم مهاله دوه جګړو تر فشار لاندې و: له فرانسې سره د هسپانیا د ځای ناستوب جګړه چې په ۱۷۱۳ زکال کې پای ته ورسېده او همدارنګه لویه شمالي جګړه چې تر ۱۷۲۱ زکال پورې یې پای نه درلود. هارلي د ملي پورونو د حالت توصیف کوونکو جزیاتو لرونکو راپورونو په جوړولو ځان چمتو کړ چې معمولا یو مقطعي ترتیب و ځکه چې هرې دولتي برخې په خپلواکه توګه د اړتیا په صورت کې پور اخیست. هغه په پرله پسې توګه اطلاعات خپاره کړل او همدارنګه یې د تحمیلي پورونو او رسوا کوونکو لګښتونو نوي راپورونه په کې ور اضافه کول تر هغه چې د ۱۷۱۱ زکال په جنوري میاشت کې د عوامو جرګې هوکړه وکړه چې د ټولو پورونو د څېړنې په موخه یوه کمېټه ټاکي. په دغه کمېټه کې خپله هارلي، دوه سلطنتي مفتشین (چې دنده یې د حکومتي لګښتونو څېړنه وه)، اډوارډ هارلي (د لومړي وزیر ورور) پل پولي (د لومړي وزیر اوښی)، د مالیې وزیر، ویلیام لوندز (چې په ۱۹۶۹ زکال کې یې د بریتانیا د سکو د شمېر په راکمولو کې پام وړ مسئولیت درلود) او جان ایزلبی (چې د اکتوبر کلب غړي و، د پارلمان د غړو هغه ۲۰۰ کسیزه ډله چې هوکړه یې کړې وه ټول به په یوه شان رایه ورکوي) شامل و.
د هارلي لومړۍ اندېښنه د مارلبرو تر قوماندې لاندې د بریتانیا د پوځ د راتلونکو دریو میاشتو د حقوقو او معاش د ورکړې لپاره د ۳۰۰ زره پونډه بودیجې موندل و. دغه بودیجه د تاریخ پوه جورج کازوال د نیکه اډوارډ ګیبون شخصي کنسرسیوم او هوری بانک (Hoare's Bank) برابره کړه. د انګلستان بانک د دولت په استازولۍ د لاټري یو بهیر پیل کړ خو په ۱۷۱۰ زکال کې دغه لاټري د توقع له کچې هم کمه ګټه لرله، بله یې چې په ۱۷۱۱ زکال کې پیل شوه هغې هم چندان وده نه لرله. هارلي د لاټري د ټکټونو د پېر واک د هالو سوارډ بلېډ شرکت مشر جان بلانټ ته وسپاره؛ هغه شرکت چې د نامه سربېره یې یو غیر رسمي بانک و. د لاټري د ټکټونو پېر د ۱۷۱۱ زکال د مارچ په ۳مه پیل شو او ټول ټکټونه تر اوومې میاشتې په بشپړه توګه وپلورل شول چې په دې سره دغه لاټري یې د انګلستان په بریالۍ دولتي لاټري واړوله.
له دغې بریا ډېر ژر وروسته بله لویه لاټري د «دوه میلیوني لوبې» یا «کلاسیس» په نوم پیل شوه چې د هر ټکټ بیه یې ۱۰۰ پونډه وه او اصلي جایزه یې ۲۰ زره پونډه وه او هر ټکټ حد اقل ۱۰ پونډه ګټل. په داسې حال کې چې جوایزو ته د هغو د بشپړ ارزښت پر مټ تبلیغ کېده خو په واقعیت کې د ثابتو دوامداره اقساطو له مخې د څو کلونو په ترڅ کې ورکول کېدې، په دې معنی چې دولت عملا د جایزې پیسې د پور په څېر تر هغه مهاله له ځان سره ساتلې تر چې به یې په بشپړه توګه نه وې ورخلاصې کړې. دغې لاټرۍ ته بازارموندنه د سوارډ بلېډ سندیکا غړو کوله، ګیبون د ۲۰۰ زره پونډو په ارزښت ټکټونه وپلورل او ۴۵۰۰ پونډه یې په کې کمیشن وګاټه او بلانټ هم د ۹۹۳ زره پونډه په ارزښت ټکټونه وپلورل. چارلز بلانټ (چې خپلوان یې و) د ۵۰۰۰ پونډه په لګښت د دغې لاټرۍ مدیر وټاکل شو.
د شرکت مفهوم
د ملي پورونو اړوند څېړنه دې پایلې ته ورسېده چې دولت په بشپړه توګه ۹ میلیونه پونډه پوروړی دی، چې د هغو د ورکړې لپاره هم کوم مشخص عاید نه لري. رابرټ هارلي او جان بلانټ په مشترک ډول د دغه پورونو د راغونډولو لپاره طرحه جوړه کړه، تقریبا په هماغه توګه چې د انګلستان بانک د پخوانیو پورونو د ټولولو لپاره جوړه کړې وه. په داسې حال کې چې دغه بانک لاهم د مالي فعالیتونو انحصار په واک کې درلود؛ دولت د پورونو له ورکوونکو (کریدت ورکوونکو) څخه وغوښتل چې باید خپل پورونه نوي شرکت ته چې په همدې منظور جوړ شوی، یعنې د سویلي سمندر شرکت ته وسپاري او شرکت به هم د هغو په بدل کې خپل اسهام په هماغه اسمي ارزښت ورسپاري. دولت به هم په کلني ډول دغه شرکت ته ۵۶۸،۲۷۹ پونډه ورکوي چې له شپږ فیصده سود او پر هغو باندې د اضافه لګښت سره برابرېږي او بیا به د ونډه والو ترمنځ د هغوی د اسهامو د سود په توګه ویشل کېږي. دغه شرکت همدارنګه له سویلي امریکا سره د سوداګرۍ انحصار په واک درلود چې ګټمنه سوداګري وه خو سویلي امریکا د هسپانیا تر کنټرول لاندې وه او بریتانیا هم له هغو سره په جګړه کې ښکېل وه.
هغه مهال چې د امریکا لویه وچه د اکتشاف او استعمار په حالت کې وه، اروپایانو د «سویلي سیند» اصطلاح یوازې سویلي امریکا او د هغو چاپېرو اوبو ته کاروله. دغه امتیاز د راتلونکې ګټې د پتانشیل څرګندويي کوله او هم یې د جګړې پای ته ښکېلې غاړې تشویق کولې ځکه چې د ګټې په موخه اړینه وه جګړه ودرول شي.
د عثماني خلافت پخوانی رژیم
په کلاسیک ډول ۱۸مه پېړۍ د عثماني سترواکۍ د رکود او اصلاحاتو تاریخ بلل کېږي، چې یاده پېړۍ د لرغونی رژیم یا زوړ رژیم په توګه هم پېژندل شوی په داسې حال کې چې دا په ۱۹مه پېړۍ کې له نوي رژیم سره توپیر دلوده.
عثماني سترواکۍ په ۱۸مې پېړۍ کې  د پام وړ اقتصادي وده وکړه او په ۱۷۶۸-۱۷۷۴ز کلونو کې له روسیې سره تر کړکېچنې جګړې پورې د نظامي ځواک له پلوه له خپلو سیالانو سره د سیالۍ توان درلود. له همدې امله، دې پړاو کې د په عمومي توګه امپراتورۍ تاریخ ډېر بې پلوه و. همدارنګه زوړ رژیم نه یوازې له ډراماتیک پېښو سره سره، بلکې د درېیم سلطان سلیم له خوا د تدریجي اصلاحاتو (نوی حکم) له پیل سره پای ته ورسېد. که څه هم سلیم پخپله ګوښه شو، خو د هغه د ځایناستو له خوا د هغه اصلاحاتو تر ۱۹مې پېړۍ پورې دوام درلود او د عثماني سترواکۍ بڼه یې په بشپړه توګه بدله کړه.
مرکزي اداره
د ۱۷مې پېړۍ په اوږدو کې د عثماني امپراتورۍ د حکومت بڼه له یوه  سرپرستۍ نظام نه په یو داسې نظام بدله شوه چې د سلطان د شخصي واکمنۍ پر ځای د بیوروکراسي نظام له خوا پر مخ وړل. دغه راز له نظامي پلوه فعال سلطان وروستۍ هڅه چې په شخصي توګه یې ټول امپراطوري حکومت کنټرول کاوه د ۱۷۰۳ز کال په پاڅون کې چې د ادرین پېښې په نوم یادیږي له منځه لاړه، چې په پایله کې دویم مصطفی له واکه وغورځول شو او لوی دولتي دفترونه نور د سترواکۍ په ماڼۍ کې ځای نه درلود او ډېر خپلواک واک یې درلود. دغه راز په ۱۷۹۶ لسیزه کې مرکزي بیوروکراسي د ۱،۵۰۰ او ۲،۰۰۰ تر منځ لیکوالان رامنځته کړه، چې دا د ۱۸۳ لیکوالانو په پرتله په ۱۵۹۳ز کال کې د پام وړ زیاتوالۍ ښایي. لوړ پوړو بیوروکراتانو خپل ټولنیز خوځښت زیات کړ او ډېری یې د ولایتونو او آن د لویو وزیرانو په توګه دندې تر لاسه کړې، چې یادې دندې په تېرو پېړیو کې معمولا د نظامي شالید لرونکي نارینه وو ته ورکول کېدې.
ولایتي اداره
په ولایتونو کې عثماني واکمني د سیمه اېزو ګټو د ډلو د وفادارۍ په ساتلو ولاړه وه او په دې ډول والي او قاضي د دولت د واک استازیتوب کاوه، چې د ولایت ډېری ورځنۍ چارې یې سمبالولې، خو سیمه ایزې ګټې د ځینو چارواکو (ایان) په نوم په نوم پېژندل شوو شخصیتونو له خوا پر مخ وړل کېدې. همدارنګه ایان د عثماني دولت د چارواکو په پرتله د امپراتورۍ په اوږدو کې له یو ځای نه بل ځای ته مهاجرت نه کاوو، بلکې په یوه کوچنۍ جغرافیه کې یې ژورې اړیکې جوړولې او په خپل محلي ښار یا سیمه کې د پام وړ نفوذ کولو لپاره له ملاتړ کونکو کړیو نه کار اخیسته ځکه د عثماني سترواکۍ ولایتي ادارې د فعالیت لپاره د دوی مرسته اړینه وه.
د ۱۷مې پېړۍ په اوږدو کې د دولت والیان د نامعلومې مودې لپاره وټاکل شول، خو په اتلسمه پېړۍ کې ټول والیان د یو کال لپاره ټاکل کېدل، چې د مودې په پای کې یې د بیاکتنې او احتمالي بیا ګومارنې احتمال هم و. په عثماني امپراتورۍ کې ولایتي حکومت د مرکزي ټاکل شوي واليانو او محلي چارواکو(ایان) په مرسته تکیه کوله. دغه راز ایانو د مالیاتو په راټولولو کې اړینه وڼډه درلوده په ځانګړې توګه د جګړې په وخت کې او په منظمه شوراګانو کې یې د ولایتو له والیانو یا د هغوی د استازو (mütesellims) سره لیدل. همدارنګه زیاتره وخت د والیانو استازو د سیمه اېزو پادریانو له ډلې نه غوره کېدل او ځینو کورنیو ته دا مقام په میراث پاتې وو.
عثماني پوځ
عثماني پوځ د اتلسمې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې د خپلو اروپايي سیالانو سره د مقابلې توان درلود او د دوی تر منځ د پام وړ تخنیکي تشه نه وه، خو په هر حال په ۱۷۳۹ز کال کې له بلګراد تړون نه وروسته عثمانیان نږدې ۳۰ کاله په اروپا کې په سوله کې پاتې شول، دغه راز د سولې پراخېدل د عثماني قومندانانو تر منځ د عملي تجربې د نشتوالي لامل هم شوه، خو هاخوا د روسي جنرالانو لکه رومیانسیف او سووروف وړتیاوې یې د اوه کلنې جګړې په ترڅ کې وده وکړه او په ۱۷۶۸ز کال کې د روسیې سره جګړه پیل شوه، عثمانیانو له ویجاړونکي ماتې سره مخ شو چې په پایله کې یې کریمیا له لاسه ورکړه او په ۱۷۷۴ کې د Küçük Kaynarca تړون لاسلیک شو.
اقتصاد
عثماني اقتصاد د اتلسمې پیړۍ په لومړیو درېیو ربعو کې عمومي پراختیا او وده تجربه کړه.لکه څنګه چې په عثماني بودجه کې په ډراماتیک ډول زیاتوالۍ راغۍ، چې په ۱۶۹۹زکال کې له ۱ میلیارد اکسي (akçe) نه په ۱۷۴۸زکال کې ۱.۶ میلیارده ته وده وکړه. د تیرې پیړۍ په پرتله عثمانیان په دې ډېرو کلونو کې د بودیجې له زیاتوالي نه برخمن وو.
د استانبول سوداګریزې زیربناوې د ۱۸مې  پېړۍ په اوږدو کې د پام وړ پراخې او بیا ورغول شوې یاد پرمختګونه مخ پر ودې نړیوالې سوداګرۍ ته هم وده ورکړه او په دې ډول عثماني اقتصاد په ځانګړې توګه د ښو ټوکرانو، لاسي صنایعو او څرمن توکو له صادراتو نه ګټه پورته کړه.
ټولنیز او کلتوري ژوند
۱۸مه پېړۍ د عثماني اشرافو تر منځ د ډېریدونکي مصرف او ټولنیز کېدو وخت و. لکه څنګه چې د باسفورس په څنډو کې په د بډایه عثماني اشرافو لپاره لسګونو ماڼۍ جوړې شوې، چې خپله شتمني یې د استانبول د چټک پرمختګ لپاره په کار اچوله. همدارنګه په ټول ښار کې چینې جوړې شوې تر څو د ښار مخ پر ودې خلکو ته تازه اوبه برابروي. په ۱۷۲۱ز کال کې درېیم سلطان احمد په استانبول Kağıthane نږدې سیمې کې د اوړي د یوې نوې ماڼۍ د جوړولو امر وکړ، چې د سعد اباد (خوشحالۍ ځای) په نوم یادېده.
فکري ژوند
د ترکي ژبې لومړۍ چاپي اداره په ۱۷۲۷ زکال کې په استانبول کې د یوه هنګري مسلمان ابراهیم مطفیریکا له خوا جوړه شوه. د امپراطورۍ محکمو او مذهبي چارواکو ته د مطبوعاتو ارزښت په ډاګه شوی و او په دې توګه د هغو کارول یې تصویب کړل. د مطفیریکا مطبوعات زیاتره د تاریخي، جغرافیایي او ژبني اثارو د خپرولو لپاره کارول کېده، خو وروسته په ۱۷۹۶ز کال کې د ډېرو معتبرو مستندو نسخو په پرتله د چاپ شوو کتابونو لپاره د بازار د کمې غوښتنې له امله وتړل شوې.
په سویلي کوریا کې د همجنس بازانو، نرښځو او ترانس جندر حقوق
ښځینه همجنس باز (Lesbian)، نارینه هم جنس باز (gay)، نرښځی (bisexual)، او جنس-تغییر یا ترانس جنډر (transgender) افراد چې (LGBT) ورته ویل کېږي، په سوېلي کوریا کې د عادي خلکو په پرتله له قانوني کړاوونو او تبعیض سره مخ دي. پداسې حال کې چې په سویلي کوریا کې د نارینه او ښځینه همجنسي جنسي فعالیت قانوني دی، واده یا د قانوني ملګرتیا نور ډولونه د ورته جنسي ملګرو لپاره نشته.
په سویلي کوریا کې همجنسبازي په ځانګړي ډول د سویلي کوریا په اساسي قانون یا د مدني جزا قانون کې نه دي ذکر شوی. د بشري حقونو د ملي کمیسیون قانون 31 ماده وايي "هیڅ فرد باید د هغه د جنسي تمایل پر اساس تبعیض ونه لري". خو، د نظامي جزا قانون 92 ماده، چې دا مهال تر قانوني ننګونې لاندې ده، د ورته جنسي غړو تر مینځ جنسي اړیکې د "جنسي ځورونې" په توګه مجازات کوي، چې حد اقل په یو کال بند محکومیږي. په 2010 کال کې، یوې نظامي محکمې پرېکړه وکړه چې دغه قانون غیر قانوني دی او ویلي یې دي چې همجنسبازي په کلکه یوه شخصي مسله ده. خو، دا د سویلي کوریا اساسي قانون محکمې ته راجع شوه، چې په 2011 کې اساسي قانون تایید کړه.
ترانسجینډر خلکو ته اجازه ورکړل شوې چې د 20 کلنۍ وروسته په سویلي کوریا کې د جنسي تغییر جراحي ترسره کړي او کولای شي په رسمي اسنادو کې د دوی د جنس معلومات بدل کړي. هریسو د سویلي کوریا لومړی ټرانسجینډر ساتیري دی، او په 2002 کال کې په سویلي کوریا کې دوهم کس شو چې په قانوني ډول یې جنس بدل کړ.
همجنسباز کوریایان تراوسه په کور او کار کې له ستونزو سره مخ دي، او ډیری کورنۍ، ملګرو یا همکارانو ته د دوی جنسي تمایل نه ښکاره کېدل غوره ګڼي.
د 2017 کال په اګست کې، سترې محکمې حکومت ته امر وکړ چې "د رنګين ټال هاخوا" (کوریا: 비온 뒤 무지개 재단)) ، د LGBT حقونو بنسټ، ته اجازه ورکړي چې د عدلیې وزارت سره د خیریه بنسټ په توګه ثبت شي. د رسمي ثبت پرته، بنسټ نشو کولی د مالیه-‌پذیر مرستې لاس ته راوړي او د قانون سره سم عمل وکړي. په 2014 کې، د سویلي کوریا حکومت د ملګرو ملتونو د پرېکړه لیک په ګټه رایه ورکړه چې هدف یې د LGBT خلکو پروړاندې تبعیض سره مبارزه ده.
تاریخچه
د د ټولو سرچینو له پوښښ سره، همجنسیت هېڅکله په سویلي کوریا کې غیرقانوني نه و.
د سیلا د سلطنت په جریان کې، ډیری لوړ پوړي نارینه اوښځې پیژندل شوې چې په همجنسي فعالیت کې بوخت وو او د همجنس کس سره يې خپله مینه څرګنده کړې ده. د دې په مینځ کې پاچا هایګونګ دی. سربیره پردې، هورانګ (هنګول: 화랑 Han هانجا: 花 郞) چې د ګلانو اتلان یا د ګلانو هلکانو په نوم هم پیژندل کیږي، د سیلا د نارینه جنګیالیو یوه اشرافي ډله وه، چې د دوی د همجنسبازي او ښځینه والي لپاره مشهور وو. د سامګوک یوسا، چې د کوریایي افسانو، کیسو او تاریخي موضوعاتو ټولګه ده، ځانګړې کرښې شته چې چې د هورانګ همجنسي طبیعت څرګندوي.
د ګوریو سلطنت په وخت کې، پاچا موکجونګ (980-1009) او پاچا ګونګمین (1325–1374) د دواړو په اړه اسناد شته چې ډیری وینچنګ ("نارینه مینه وال") یې په محکمو کې د "کوچني ورور خدمتګار" (چاجوی) په توګه ساتلي وو چي د دوی جنسي ملګري به وو. د خپلې ښځې له مړینې وروسته، پاچا ګونګمین حتی دومره وړاندې لاړ چې یو وزارت یې رامینځته کړ چې یوازینی هدف یې د هیواد له ګوټ ګوټ څخه ځوانان لټول او ګمارل وو څو د هغه په محکمه کې خدمت وکړي. د پاچا چونګسن په ګډون نورو هم د نارینه وو سره اوږدمهاله اړیکې درلودې. هغه څوک چې په ورته جنسي اړیکو کې وو د یونګیانګ جیچونګ په نوم یادېږي، چې د ژباړې په هکله یې د نظر اختلاف موجود دی، مګرپه عمومي توګه ورته د "ښامار او لمر" په معنی کتل کیږي.
د جوزون په دور کې ډیری اشرافو نارینه او ښځینه شتون درلود چې ورته جنسي اړیکې يې درلودې، لکه د شاهي اشراف ملګرې سن بن بنګ چې د جوزون د مونژونګ دوهمه ملګرې وه او د پاچا سیجونګ نګور وه چې له شړل کېدو وروسته وموندل شوه چې نوموړې له خپلې یوې خدمتګارې سره ویده کېده. د دې دورې په جریان کې، د تیاتر ډلې وې چې د نمسادانګ په نوم پیژندل کېدې چې پکې د کم عمر لرونکي نارینه شامل وو چې میډونګ ("ښکلي هلکان") نومېدل. دې ډلو "د ساتیرۍ مختلف ډولونه، لکه د باند میوزیک، سندرې، نقاب پوش نڅا، سرکس، او د نانځکې لوبې، او ځینې وختونه د ورته جنسي اړیکو نمایشونو وړاندې کول.
نیمسندګ په دوه نورو ډلو ویشل شوي د "بوچ" غړي (숫 동모 ، سوتدونګمو) او "ملېکې" (모 모 ، یودونګمو ، یا 암 동모 ، امډونګمو).
په سویلي کوریا کې د نو-کنفیوشینیزم خپریدل د کوریایي ټولنې اخلاقي سیسټم، د ژوند لاره، او د کوریا ټولنې ټولنیزې اړیکې تنظیم کړې. نو کنفیوشینیزم ټولنیز نظم او د کورنۍ ټولګه کې په سخت اطاعت ټینګار کوي، چې میړه او ښځې ته راجع کیږي. همجنسبازي او د ورته جنس اړیکې دې سیسټم ته د ګډوډونکي په نظر دی او په دې توګه د "منحرف" یا "غیر اخلاقي" عمل په توګه پیژندل شوي. د 1910 لسیزې راهیسې، نو کنفیوشینیزم خورا ډیر نفوذ له لاسه ورکړی، که څه هم نن د کنفیوشین نظریات او کړنې د سویلي کوریا کلتور او ټولنې ته د پام وړ تعریف ورکوي.
همجنسبازي په رسمي ډول په 2003 کې د "زیان رسونکي او فحش" په توګه اعلان شوه.
د همجنس اړیکو په رسمیت پېژندل
د همجنس بازانو ودونه او مدني ټولنې په سویلي کوریا کې په قانوني ډول نه پیژندل کېږي. د 2019 په اکتوبر کې، د سویلي کوریا حکومت اعلان وکړ چې د بهرنيو ډیپلوماټانو همجنس میړه به په رسمیت وپیژني، مګر دا به د سویلي کوریا ډیپلوماتانو ته چې په بهر کې خدمت کوي، همجنس میړه په رسمیت نه پیژني.
د 2015 کال په جولای کې، لوبغاړی کیم جو ګوانګسو او د هغه ملګری کیم سیونګ هوان د دوی د واده لپاره د قانوني حیثیت غوښتنې لپاره یوه دعوی وکړه. قضیه د می په 2016 کې د سیول لویدیځې حوزې د محکمې او د 2016 په دسمبر کې د استیناف محکمې لخوا رد شوه. دې جوړې وروسته اعلان وکړ چې دوی به خپله قضیه سترې محکمې ته وړاندې کړي.
د 2021 په جنوري کې، د سیول د جنډر مساوات او د کورنۍ وزارت اعلان وکړ چې دوی به مدني او د رفاه په مقرراتو کې د بدلون وړاندیز وکړي څو واحد والدین او غیر واده شوي، بې له واده ګډ شریکان قانوني کورنۍ وشمېرل شي. خو، د وزارت یوه چارواکي چې له رسنیو سره یې د خبرو کولو واک نه درلود او د نوم د نه ښولو غوښتنه یې کړې وه، په یوه بریښنالیک کې لیکلي وو، چې اصلاحات به یوازې په همجنسبازو جوړو باندې پلي کیږي. "په دې اړه هیڅ بحث نه دی شوی او حتی د همجنسي جوړو په اړه هم غور نه دی شوی،".
تر ساختمانيزم وروسته
پوسټ ساختمانيزم د غربي اروپا د فلسفیانو او ټولنپوهانو د فکري افکارو ټولګه ده چې د فرانسوي تمایل سره یې لیکلي. د دې حرکت دقیق تعریف او د هغې لنډیز یو ستونزمن کار دی، مګر په ټولیزه توګه، دا ویل کېدی شي چې د دې ساینس پوهانو فکر د جوړښت پالنې لپاره یو پرمختګ او غبرګون و، او د دې لپاره یې د "وروسته له" مختاړی اضافه کړ. وروسته له عصري کېدو او پوسټ ماډرنیزم ځینې وختونه د یو بل سره د تبادلې وړ کارول کیږي. وروسته له ساختمانيزم هم له تخریب سره نږدې تړاو لري.
د ژاک دیریدا او میشل فوکو په څیر خلک د دې فکر د مکتب له مخکښانو څخه دي، کوم چې د ځینو په وینا، د پوسټ ماډرنیزم او رجحاناتو سره نږدې تړاو لري. دا اړیکه تر دې حده ده چې ځینو مفکرینو ادعا کړې چې پوسټ ساختمانيزم په سمه توګه د پوسټ فینومینولوژي په نوم یادیږي
هېلن کېلر
هېلن ادامس کېلر (په انګلیسي: Helen Adams Keller ) (د ۱۸۸۰ ز کال د جون ۲۷مې نېټې څخه د ۱۹۶۸ز کال د جون تر لومړۍ نېټې پورې) یوه امریکایۍ لیکواله، د معلولینو د حقونو مدافع وکیله، سیاسي فعاله او د پوهنتون ښوونکې وه. نوموړې د الاباما ایالت په لوېدیځه تسکومبیا کې زیږېدلې وه. دې خپل لید او اورېدل د خپل عمر په ۱۹ میاشتنۍ کې د یوې ناروغۍ له تېرولو څخه وروسته له لاسه ورکړي وو. هغې وروسته یواځې تر اووه کلنۍ پورې تر هغې چې له خپلې لومړنۍ ښوونکې او د ټول ژوند له ملګرې ان سولیوان (Anne Sullivan) سره مخ شوه یواځې اشاروي ژبه کاروله. دغې ځوانې ښځې کېلر د لوستلو او لیکلو په ګډون د ژبې زده کړه ورکړه. په ځانګړو او عمومي ښوونځیو کې له یو لړ زده کړو وروسته، کېلر د هاروارډ پوهنتون راډکلیف کالج ته ولاړه او لومړۍ د کوڼ والي  او ړوندوالي معلولیت لرونکې وه چې په هنرونو څانګه کې یې د لیسانس درجه تر لاسه کړه.
کېلر د ړندو لپاره په امریکايي خیریه بنسټ (AFB) کې له ۱۹۲۴ز کال څخه تر ۱۹۶۸ز کال پورې کار وکړ. په دغه کاري دوره کې دا په متحده ایالاتو کې وګرځېده او د نړۍ په ګوټ ګوټ کې یې د لید د نه درلودونکو لپاره د مدافع وکیلې په توګه ۳۵ هېوادونو ته سفرونه وکړل.
نوموړې یوه خلاقه لیکواله هم وه، چې له حیواناتو نه نیولې تر مهاتما ګاندي پورې اړوندو مطالبو باندې یې ۱۴ کتابونه او په سلګونه مقالې لیکلې دي. کېلر معلولیت لرونکو کسانو ته، د ښځو له خوا د رایو ورکولو حق ته، د کارګرانو حقونو او نړیوالې سولې ته  کمپاین کاوه. په ۱۹۰۹ز کال کې دا د امریکا د سوسیالېست ګوند غړې شوه. نوموړې د امريکا د مدني ازاديو د اتحادیې له بنسټ اېښودونکو غړو څخه وه.
د کېلر د ۱۹۰۳ز کال د ځان ژوندلیک زما د ژوند کیسې له سولیوان سره د نوموړې زده کړو ته شهرت وروباښه. له یاد ژوند لیک څخه د ویلیم ګیبسون له خوا د معجزه یی کارکوونکې  په نامه یوه تمثیلي ډرامه او همدارنګه تر عین نامه لاندې یو فلم جوړ شوی دی. د هغې د زېږېدو ځای د یوې ملي تاریخي نښانې (څلي) په توګه ټاکل شوی او ساتل شوی دی. له ۱۹۵۴ز کال نه را په دې خوا یاد ځای د یو کورني موزیم په توګه کارول کېږي او هر کال یو ځل د "هېلن کېلر د ورځې" تر نامه لاندې برنامې کوربه توب کوي.
د کېلر نوم په ۱۹۷۱ز کال کې د الاباما د مشاهیرو ښځو په تالار کې اضافه کړای شو. نوموړې یوه له هغو لومړنیو دولسو مشاهیرو ښځو څخه وه چې د ۲۰۱۵ز کال د جون په اتمه نېټه د الاباما د لیکوالانو په نوي تاسیس شوي تالار کې شامله شوه.
د ماشومتوب لومړني وختونه او ناروغي
کېلر د ۱۸۸۰ز کال د جون په ۲۷مه نېټه د الاباما ایالت په تسکومبیا ښار کې زیږدلې ده، د ارتور هنلي کېلر (۱۸۳۶-۱۸۹۶ز کلونه) او د هغه د دویمې مېرمنې په "کتي" نامه مشهورې کاترین اورېټ (آدام) کېلر (۱۸۶۵-۱۹۲۱ز کلونه) لور ده. کورنۍ یې په خپله یوه کورنۍ کرونده اېوي ګرین کې اوسېده چې د هېلن پلرني نیکه له لسیزو مخکې جوړه کړې وه. هېلن څلور خویندې وروڼه لرل: سکه خور یې مېلډریډ کمپل کېلر ټایسون او سکه ورور یې فیليپ بروکس کېلر وو او دوه مشران ناسکه وروڼه یې جېمز مکډونالډ کېلر او ویلیام سېمپسون کېلر وو، چې د پلار د لومړني واده ثمره یې وه.
د دې پلار د ډېرو کلونو لپاره د تسکومبیا د شمالي الامبیایۍ مجلې د لیکنو اصلاح کوونکي په توګه کار کاوه. نوموړي په ائتلافي پوځ کې د جګړن په توګه دنده تر سره کړې ده. کورنۍ یې له جنګ نه مخکې د غلام ساتونکو اشرافو یوه برخه وه چې وروسته یې خپل دغه حیثیت له لاسه ورکړ. مور یې د چارلس ډبلیو آدامس چې په ائتلافي پوځ کې جنرال و، او د هغه د مېرمنې لور وه.
د کېلر پلرنی نسب کاسپر کېلر ته چې د سویزرلنډ اصلی وګړی دی، رسیږي. د هېلن له سویسي نیکونو څخه یو یې په زوریخ (Zurich) کې د کڼو لومړنی ښوونکی و. کېلر دغه حقیقت په خپل لومړني ژوند لیک کې داسې منعکس کړی دی چې وایي: "هېڅ داسې پاچا نشته چې د خپلو نیکونو له منځه یو غلام ونه لري او داسې غلام نشته چې د نیکونو په منځ کې پاچا نه وي تېر شوی."
کله چې کېلر د ۱۹ میاشتو وه، په یوې نا معلومې ناروغۍ اخته شوه چې ډاکترانو د "په معدې او مغز کې د وینې حاد اخلاط" په توګه شرح کړې ده. معاصر ډاکتران په دې باور دي چې نوموړې ناروغي ښایي مننجیت وه چې د منینګوکوکوس بکټریا (Neisseria meningitidis) او یا هم کېدای شي د هېموفېلیوس انفلونزا په واسطه رامنځته شوې وه. (دغې ناروغۍ عین اعراض او علایم درلودل خو په هغه وخت کې یې د کوچینیانو د ٪۹۷ مرګونو کچې ته په کتو سره د دې ناروغۍ احتمال لږ دی.) یادې ناروغۍ کېلر کڼه او ړنده کړه، هغې څرنګه چې په خپل ژوند لیک کې یادونه کړې ده، "په سمندر کې په یوه غلیظه لوخړه کې ژوند کاوه".
په هغه وخت کې، کېلر وکولی شول چې له مارتا واشنګټن سره چې له دې څخه دوه کاله مشره او د کېلر د کورنۍ د آشپز لور وه، تر یوې پولې اړیکه ونیسي، او د دغې نجلۍ اشارې یې درک کولی شوې؛ په اووه کلنۍ کې هغې له ۶۰ څخه زیاتې اشاروي نښې درلودې چې له خپلې کورنۍ سره یې ورباندې اړیکه ټینګوله او اشخاص یې د دوی د قدمونو له اهتزاز څخه تشخیصولی شول.
په ۱۸۸۶ز کال کې د کېلر مور د چارلس دیکن د امریکایي یادښتونو له یو روایت څخه چې یوې کڼې او ړندې ښځې لورا برېګمن د بریاليو زده کړو په اړه و، په الهام اخیستنې سره، ځوانه کېلر او پلار یې په بالتیمور کې د غوږونو، سترګو، او ستوني یو متخصص ډاکتر جې. جولیان چیسولم ته د مشورې لپاره واستول. چېسولم نوموړي الکساندر ګراهام بېل ته چې په هغه وخت کې یې له کڼو ماشومانو سره کار کاوه، راجع کړل. بېل ورته د ړندو لپاره د پرکینس انستیتیوت سره د اړیکې نیولو توصیه وکړه، چېرته چې برېګمن زده کړې کړې وې. چې یاد انستیتیوت په هغه وخت کې په سویلي بوستون کې موقعیت درلود. مایکل اناګنوس چې د ښوونځي مدیر و، د یادې ښونځۍ له یوې شل کلنې فارغې ان سولیوان څخه چې د لیدو په اختلال اخته وه، وغوښتل تر څو د کېلر ښوونکې شي. چې دا د یوې نږدې پنځوس کلنې اړیکې یوه پیلامه وه: په دې معنا چې سولیوان د کېلر روزونکې او بیا وروسته د هغې ملګرې (companion) شوه.
سولیوان د ۱۸۸۷ز کال د مارچ په پنځمه نېټه د کېلر کور ته ورورسېده، دا هغه ورځ وه چې کېلر د تل لپاره د زما د روح د کلیزې په توګه په یاد ساتله. سولیوان سمدستي هېلن ته د لاسونو په واسطه د کلیمو په املا کولو سره د اړیکې ټینګولو ښوونه پیل کړه، چې دا کار یې د هغې نانځکې - "d-o-l-l" په کلیمې سره پیل کړ کومه یې چې کېلر ته د ډالۍ په توګه راوړې وه. کېلر په لومړیو کې له زده کړې سره په ستونزو کې لاس او ګرېوان وه ځکه دا یې نشوی درک کولی چې د هر څه د پېژندنې لپاره یوه کلیمه شته ده. کله چې سولیوان هڅه کوله چې کېلر ته د "ګیلاس" کلیمه ورزده کړي هغه دومره ناهیلې شوه چې ګیلاس یې مات کړ. خو هغې ډېر ژر د سولیوان د لاسونو د اشارو تقلید پیل کړ. کېلر په یاد راوړل چې: "زه په دې نه پوهېدم چې څنګه یوه کلیمه ولیکم او تر دې چې نه پوهېدم چې یادې کلیمې شتون لري". "ما مې په عادي توګه خپل ګوتې د بیزو د تقلید په شان خوځولې".
راتلونکې میاشت کېلر  چې کله په هغو حرکتونو وپوهېده چې ښوونکې یې د لاس په ورغوي باندې تر سره کول، په داسې حال کې چې په بل لاس یې اوبه ورتویولې، یو پرمختګ ته ورسېده، چې د "اوبو" د نظریې نښه ییز کول وو. څرنګه چې کېلر په خپل ژوند لیک زما د ژوند کیسه  کې لیکلي دي، دې خپله هغه لحظه رایاده کړې:  "زه لا هم ولاړه وم، زما ټول تمرکز د هغې د ګوتو په حرکاتو باندې و. ناڅاپه مې یو داسې تت احساس وکړ لکه چې یو څه مې هېر کړي وي ــ د بېرته راستنېدونکي فکر یوه څپه؛ او د ژبې پټ راز راته یو څه ښکاره شو. زه له هغه وروسته پوهېدم چې د اوبو املا (w-a-t-e-r) د یو په زړه پورې یخ څیز معنا ورکوله چې زما په لاس بهېدې. دغې ژوندۍ کلیمې مې روح راویښه کړه، روښنایي او هیله یې وروبښل او ازاده یې کړه! " کېلر ژر تر ژره غوښتنه وکړه چې سولیوان ورته د هغې په نړۍ کې د نورو ټولو اشنا څیزونو نومونه نښاني کړي.
هېلن کېلر ته د یوې انزوا غوښتونکې په توګه کتل کېدل اما نوموړې له بهر نړۍ سره په لوړه کچه په اړیکه کې وه. نوموړې کولی شوی چې له موسیقۍ څخه د هغې د ضربان په حس کولو سره خوند واخلي او کولی یې شوی چې له حیواناتو سره د لمس له لارې غښتلې اړیکه ټینګه کړي. دې ژبه په ځنډ سره زده کړه، خو یاد ځڼد نوموړې د یو غږ له درلودلو څخه ایساره نکړه.
د المان او متحده ایالاتو اړیکې
المان او متحده ایالات نن ورځ نږدې او پیاوړي متحدین دي. د نولسمې پېړۍ له نیمایي نه تر وروستیو پورې په میلیونونو المانان په کروندو او صنعتي کارونو کې د کار کولو لپاره متحده ایالاتو ته او په ځانګړي توګه منځني لوېدیځ ته کډوال شول ، خو وروسته دواړه هېوادونه په لومړۍ نړیواله جګړه (۱۹۱۷-۱۹۱۸ز کلونو ترمنځ) او دویمi نړیوال جګړه (۱۹۴۱-۱۹۴۵ز کلونو تر منځ) کې له یو بل سره جنګیدل. له ۱۹۴۵ز کال نه وروسته امریکا، برتانیې او فرانسې لوېدیځ المان اشغال کړ او یوه ملکي ډیموکراټیکه ټولنه یې جوړه کړه. لوېدیځ المان په ۱۹۴۹ز کال کې خپلواکي ترلاسه کړه او په ۱۹۵۵ز کال کې له ناټو سره یو ځای شو، له دې خبرداری سره چې امنیتي تګلاره اوپوځي پراختیا به یې د فرانسې، بریتانیا او متحده ایالاتو سره تړلې وي. پداسې حال کې چې لوېدیځ المان له متحده ایالاتو او ناټو سره نږدې کېده هاخوا بیا ختیځ المان د ختیځ بلاک هېواد شو او له شوروي اتحاد او وارسا تړون سره نږدې شو. په ختیځه اروپا کې د ۱۹۸۹ز کال د انقلابونو او د برلین د دیوال د ړنګېدو په ترڅ کې د کمونیستي واکمنۍ له پای ته رسېدو وروسته، لوېدیځ او ختیځ المان بیا سره یو ځای شو او په دې ډول د المان فدرالي جمهوریت د اروپایي ټولنې او ناټو بشپړ غړیتوب ترلاسه کړ. همدارنګه  د متحده ایالاتو یو له نږدې متحدینو نه وګڼل شو. دغه راز په ۲۰۲۲ز کال کې المان په اوکراین کې د روسیې د یرغل له منځه وړلو لپاره له ناټو او اروپایي ټولنې سره همکاري کوي، چې په دې بهیر کې المان د روسیې پر تیلو او ګازو خپله تکیه ډېره کمه کړه. همدرانګه المان له امریکا، چین او جاپان نه وروسته په نړۍ کې څلورم لوی اقتصاد لري او نن ورځ دواړه هېوادونه ځانګړې اړیکې لري.
پوځي اړیکې
د المان او امریکا پوځي اړیکي د امریکا په انقلاب کې هغه وخت پیل شول چې الماني ځواکونو دواړو خواوو ته جګړه وکړه. دغه راز فریدریش ویلهلم وان سټوبین د پروشیا د پوځ پخوانی مشر د امریکایي پوځ عمومي مفتش په توګه وټاکل شو او د غوره اروپایی معیارونو سره سم یې د امریکایي سرتېرو په روزنه کې لوی رول ولوباوه. دغه راز وان سټوبین د متحده ایالاتو د پوځ یو له بنسټ ایښودونکو نه شمېرل کېږي. همدارنګه یو بل المانۍ چې د امریکا د انقلاب په لړ کې یې دنده ترسره کوله جنرال جوهان دي کالب و چې د کامډن جګړه کې یې برخه اخیستې وه او د یادې جګړې په لړ کې د ډېري ټپونو له امله مړ شو.
د متحده ایالاتو او جرمني تر منځ اوسنۍ اړیکې
متحده ایالاتو د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې په المان کې یو دایمي پوځي شتون رامنځته کړ، چې تر سړې جګړې پورې یې دوام درلود، چې په ۱۹۶۲ز کال کې په المان کې د یاد پوځي شتون شمېر له ۲۷۴،۰۰۰ نه زیاتو سرتېرو ته رسېده، خو د ۲۱مې پېړۍ په پیل کې ووتل، چې د متحده ایالاتو وروستي ټانکونه په ۲۰۱۳ز کال کې له المان نه ووتل، خو دوی راتلونکی کال بېرته المان ته راستانه شول ترڅو د څو ملي روزنیزو فرصتونو تشه ډکه کړي، چې په ۲۰۱۷ز کال کې المان کې د متحده ایالاتو د ځواکونو شمېر ۳۵،۰۰۰ ته رسېده.
جرمني او امریکا د ناټو ګډ غړي دي. دواړو هېوادونو د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه کې له نږدې همکار دي، چې المان د بل هر هېواد په پرتله ډېر سرتېري ورته چمتو کوي. دغه راز المان په افریقا کې د متحده ایالاتو د قوماندې مرکزي دفتر او د امریکا د رامسټین هوايي اډې کوربه دی.
دواړو هېوادونو د عراق په جګړه کې مخالف دریځونه درلودل. دغه راز المان د جګړې په اړه د ملګرو ملتونو د پریکړه لیکونو د خوندي کولو لپاره د متحده ایالاتو هڅې غندلې، خو په خاموشۍ سره په سویل لوېدیځ اسیا کې د متحده ایالاتو د ځینو ګټو ملاتړ وکړ. همدارنګه د المان سمندري کښتیو په فارس خلیج کې د متحده ایالاتو ځواکونو او تجهیزاتو باندې د القاعدې د بریدونو د مخنیوي لپاره سمندري لارې خوندي کړې او د المان Bundeswehr ځواکونه د المان په سویل کې د متحده ایالاتو پوځي اډو کې ځای پر ځای شوي وو ترڅو د المان میشته امریکایي ځواکونو په ځای چې د عراق جګړي ته ګومارل شوي وو د ځواک د ساتنې دنده تر سره کړي. په عراق کې د امریکا وروستۍ ماموریت له ۲۰۰۲ز کال نه تر ۲۰۰۶ز کال پورې دوام درلود. دغه راز په عراق کې ټپي شوي امریکایي سرتیري د لینډسټول سیمه ایز طبي مرکز، چې په Rheinland Pfalz سیمه کې د متحده ایالاتو پوځي روغتون و درملنه کېده.
د راپورونو له مخې د ۲۰۱۹ز کال مارچ میاشت کې د امریکا ولسمشر ټرمپ د المان په ګډون له یو شمېر هېوادونو نه د غوښتنې مسوده جوړه کړ چې په خپله خاوره کې د مېشتو امریکایي سرتېرو ۱۵۰ سلنه لګښت متحده ایالاتو ته ورکړي، خو یاد وړاندیز شوې مسوده د کارپوهانو له خوا تر نیوکې لاندې راغله. دغه راز متقاعد جنرال او په ناتو کې د امریکا پخوانی سفیر ډګلاس لاټ وویل « ټرمپ له یو ناسم ګمان نه چې ګواکې دا تاسیسات به د دې هېوادونو د ګټو لپاره وي کار اخلي. حال دا چې دوی هلته زموږ د ګټو لپاره دي او مونږ یې باید ساتنه وکړو».
د المان او امریکا د اړیکو خرابیدو په ترڅ کې د ۲۰۲۰ز کال په دوبي کې واشنګټن، المان کې د متحده ایالاتو د پوځیانو شمېر له ۳۴۰۰۰ نه ۲۵۰۰۰ ته راټیټ کړ، چې د المان حکومتي غړو پر دغه دریځ نیوکه وکړه او دا یې «د نه منلو وړ کار» وباله او زیاته یې کړه چې د امریکا او المان اوسنۍ اړیکې ډېرې «پیچلې» دي.
د ۲۰۲۰ز کال د اګسټ تر میاشتې پورې پلان دا و چې ۱۱۹۰۰ سرتیري له المان نه وباسي او یا به سمدلاسه یا د یوې مودې لپاره متحده ایالاتو ته د بېرته ستنېدو وروسته په اروپا کې ځای په ځای کړي، چې په دې حرکت باندې د میلیاردونو ډالرو لګښت اټکل شوی دی، خو د ۲۰۲۱ز کال په فبروري کې د امریکا ولسمشر بایډن پریکړه وکړه چې د پخواني ولسمشر له خوا پیل شوي پلان د سرتیرو د ایستل په موخه ودروي ترڅو په نړۍ کې د امریکا د سرتیرو د ځای پرځای کولو په اړه بیا کتنه وکړي.
اقتصادي اړیکې
د المان او متحده ایالاتو ترمنځ اقتصادي اړیکې معتدلې دي. د متحده ایالاتو او اروپایی ټولنې تر منځ د ټرانس اټلانټیک اقتصادي شراکت چې په ۲۰۰۷ز کال کې د المان په نوښت پیل شوې او وروسته د ټرانس اتلانتیک اقتصادي شورا باندې بدل شو ډېر اضافي فرصتونه رامنځته کړه. دغه راز متحده ایالات د اروپایی ټولنې نه بهر د المان اصلي سوداګریز شریک دی. همدارنګه په اروپا کې د متحده ایالاتو ترټولو مهم سوداګریز شریک بلل کېږي. په ټوله کې د متحده ایالاتو دوه اړخیز سوداګرۍ (واردات او صادرات) المان له کاناډا، چین او مکسیکو وروسته په څلورم ځای کې ده. همدارنګه متحده ایالات له هالنډ، چین او فرانسې وروسته د المان د سوداګریزو شریکانو کې څلورم ځای لري. دغه راز د ۲۰۱۳ز کال په پای کې د دواړو هېوادونو تر منځ دوه اړخیزه سوداګري د ۱۶۲ میلیاردو ډالرو په ارزښت وه.
جرمني او امریکا یو بل ته د پانګونې د غوره ځایونو په توګه مهم دي. د ۲۰۱۲ز کال په پای کې دوه اړخیزه پانګه اچونه د ۳۲۰ میلیارد ډالرو په ارزښت وه. دغه راز په متحده ایالاتو کې د المان مستقیمه پانګه اچونه ۱۲۱ میلیارده ډالره وه، چې د تیر کال په پرتله نږدې ۱۴ سلنه زیاتوالی (نږدې ۱۰۶ ملیارد ډالر). د همدې مودې په ترڅ کې په متحده ایالاتو کې د المان مستقیمه پانګونه اچونه نږدې ۱۹۹ میلیارد ډالرو ته رسېدلې، چې د تیر کال په پرتله (نږدې ۲۱۵ میلیارد ډالر) کمه شوې وه. همدارنګه له انګلستان نه وروسته المان په متحده ایالاتو کې دویم لوی بهرنۍ پانګه اچونکی دی او د متحده ایالتو مستقیم بهرنۍ پانګونې لپاره دریم لوی ځای دی.
په ۲۰۱۹ز کال کې د متحده ایالاتو سنا مجلس د جنجالي قانون تصویب کولو پلان اراده درلوده، چې د هغه له مخې د المان او اروپایي ټولنې هغه شرکتونو باندې د بندیزونو لګولو ګواښ کړی و، چې د المان او روسیې ترمنځ د ( petrol-chemical) پایپ لاین بشپړولو لپاره کار کاوو.
جان الکساندر مک ډونالډ
ښاغلی جان الکسانډر مک ډونالډ (زوکړه: د ۱۸۱۵ زکال د جنوري ۱۰مه یا ۱۱ مه – مړینه: د ۱۸۹۱ زکال د جون ۶مه) د کاناډا لومړنی لومړی وزیر و چې له ۱۸۶۷ زکال څخه تر ۱۸۷۳ زکال او بیاځلي یې له ۱۸۷۸ زکال څخه تر ۱۸۹۱ زکال پورې په دغه څوکۍ کار وکړ. نوموړی چې د کاناډا د کنفدراسیون له مخکښو څېرو څه و، سیاسي ژوند یې نږدې نیمه پېړۍ دوام وکړ.
مک ډونالډ په سکاټلنډ کې وزېږېد؛ هغه مهال چې نوموړی ماشوم و کورنۍ یې د کاناډا د پورتني ایالت (نن ورځ د اونتاریو ختیځ) د کېنګسټون سیمې ته کډه وکړه. نوموړي د وکیل په توګه په څو پام وړ قضیو کې له برخه اخیستو وروسته په کېنګسټون کې شهرت وموند او له همدې امله یې په ۱۸۴۴ زکال کې د کاناډا ایالت قانون جوړونکې شورا ته لار وموندله. مک ډونالډ په ۱۸۵۷ زکال کې د دغې مستعمرې په ناپایداره سیاسي نظام کې لومړی وزیر وټاکل شو. په ۱۸۶۴ زکال کې وروسته له هغه چې هېڅ ګوند ونشو کولای د اوږد مهال لپاره حکومت وکړي، مک ډونالډ د خپل سیاسي سیال جورج براون له هغه وړاندیز سره هوکړه وکړه چې ټول ګوندونه په یو لوی ائتلاف کې یو موټي شي او په ګډه سره د فدراسیون د جوړولو او سیاسي اصلاحاتو په رامنځته کولو لاس پورې کړي. نوموړی په راتلونکو بحثونو او کنفرانسونو کې مخکښ کس و چې له امله یې د ۱۸۶۷ زکال د بریتانوۍ شمالي امریکا قانون رامنځته شو او د یو واحد هېواد په توګه یې د ۱۸۶۷ زکال د جولای په لومړۍ نېټه د کاناډا بنسټ کېښود.
مک ډونالډ د دغه نوي هېواد لومړنی لومړی وزیر شو او د ۱۹ کلونو لپاره یې د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ؛ چې په دې سره یوازې ویلیام لیون مکنزی کېنګ له ده زیات په دغه څوکۍ کار کړی. مک ډونالډ په خپله لومړۍ کاري دوره کې د شمال لویدیځ د پولیسو ډلګۍ جوړه او د شمال لویدیځ قلمرو، روپرت سیمې، بریتېش کلمبیا او پرېنس اډوارډ د ټاپو په الحاق کولو سره یې کاناډا ته پراختیا ورکړه. په ۱۸۷۳ زکال کې نوموړي د هغې رسوایي له امله چې ګوند یې د کاناډا د اوسپنۍ پټلۍ د جوړونکو سوداګرو څخه بډې اخیستلې، استعفا یې ورکړه. له دې سره هم نوموړی بیاځلي په ۱۸۷۸ زکال کې د لومړي وزیر په توګه وټاکل شو. د مک ډونالډ تر ټولو لویه لاسته راوړنه د نوي حاکمیت، د پیاوړي محافظه کار ګوند د جوړولو، د ملي پالیسي د حفاظتي تعرفو د ترویج او د اوسپنې پټلۍ د بشپړولو په موخه د یوه بریالي ملي دولت جوړول او د هغو رهبري کول و. نوموړي په اوتاوا کې له ملي دولت څخه د ایالتي حکومتونو له خوا د واکونو د بېرته اخیستو پر وړاندې مبارزه وکړه. همدارنګه یې په ۱۸۸۵ زکال کې د خیانت په تور د میتیس وګړو د رهبر لوئی ریل د اعدام حکم منظور کړ؛ چې په دې سره د هغه له محافظه کاره ګوند څخه ډیری فرانسوي ژب ویونکي غړي ووتل. نوموړي په ۱۸۹۱ زکال کې د خپلې مړینې تر مهاله د لومړي وزیر په توګه کار کولو ته دوام ورکړ.
په مک ډونالډ باندې په ۲۱ مه پېړۍ کې کاناډا ته په کډه کوونکو چینايي وګړو باندې د مالیاتو لګولو او همدارنګه د کاناډا د بومي وګړو پر وړاندې د هغه د فدرال سیاستونو له امله نیوکي کېږي. د بومي وګړو اړوند د هغه په سیاستونو کې د شمال لویدیځ د پاڅون پر ضد د ده د غبرګون ډول چې له امله یې ریل اعدام شو او سربېره پردې بومي کاناډایانو ته د بشپړ مهالیز روزنیز سیسټم جوړول شاملېږي. خو له دې سره بیا هم مک ډونالډ ته د کاناډا په جوړولو کې د کلیدي نقش لرلو له امله درناوی کېږي. د کاناډا د سیاسي تاریخ پوهانو د نظر پوښتنو له مخې مک ډونالډ د کاناډا په تاریخ کې د لوړې درجې لرونکي لومړي وزیر په کتار کې راځي.
لومړی اکثریت، ۱۸۶۷- ۱۸۷۱زکال
له ۱۸۶۷ زکال څخه تر ۱۸۹۶ زکال پورې د کاناډا اقتصادي وده په کال کې د ۱٪ ودې په لرلو سره ډېره لږ وه. کاناډا د اقتصادي کړکېچ په حالت کې وه او له همدې یې ګڼ شمېر وګړي متحده ایالاتو ته کډه شول، چېرې چې بیا اقتصادي وده ډېره چټکه وه. د دغې ستونزې لپاره د مک ډونالډ حل لار د اقتصادي ودې د تحریک په موخه د قاره یي اوسپنې پټلۍ جوړول او د امریکايي شرکتونو پر وړاندې د سیالۍ او همدارنګه د کاناډايي شرکتونو د پراختیا په موخه د امریکايي شرکتونو په تولیدي توکو د لوړو تعرفو اړوند د ملي پالیسۍ اجرا کول و.
مک ډونالډ او دولت یې د نوي هېواد له رامنځته کولو ډېر ژر وروسته له یو لړ ستونزو سره مخ شول. د یو فدرال دولت د جوړلو پر وړاندې لا زیاتې چارې پاتې وې. نواسکوشیا لا له وړاندې ګواښ کړی و چې له اتحادیې وزي؛ په مستعمراتو کې دننه د اوسپنې پټلۍ چې هم یې سیندونه او هم یې د کاناډا نورې برخې یو بل ته نږدې کولې لا جوړه شوې نه وه. د انګلستان او امریکا اړیکې هم په ترینګلي حالت کې وې چې د کاناډا بهرنۍ اړیکې هم له لندن څخه مخته وړل کېدې. په ۱۸۶۶ زکال کې د امریکا او کاناډا له متقابلې هوکړې څخه د امریکا وتلو د متحده ایالاتو په مارکېټونو کې د کاناډايي توکو بیې لوړې کړې. د امریکایانو او بریتانویانو نظر دا و چې د کنفدراسیون دغه هڅه ډېر ژر له منځه تلونکې ده او دغه نوی په پښو درېدلی ملت به په متحده ایالاتو کې جذب شي.
د ۱۸۶۷ زکال په اګست میاشت کې لومړنۍ عمومي ټاکنې په دغه هېواد کې ترسره شوې. د مک ډونالډ ګوند په دواړو لویو ایالتونو او نیوبرانزویک کې د اکثریت په ترلاسه کولو سره په آسانۍ بریالی شو. په ۱۸۶۹ زکال کې نواسکوشیکا هوکړه وکړه چې د غوره مالي ژمنو د ترلاسه کولو په صورت کې به د کاناډا برخه پاتې شي – دا د کاناډا له ډېری ایالتونو څخه لومړنی ایالت و چې له اوتاوا سره یې په خپلو امتیازاتو مذاکره وکړه. د نیوفانډلنډ د الحاق اړوند د لندن او اوتاوا فشار چې د ۱۸۶۹ زکال په اکتوبر میاشت کې یې د کنفدراسیون عمومي ټاکنې رد کړې وې؛ له ماتې سره مخ شو.
په ۱۸۶۹ زکال کې د مري په نامه د جان او اګنس مک ډونالډ لور وزېږېده. ډېر ژر څرګنده شوه چې مري په وده کې دوامداره ستونزه لري. هغه هېڅکله د ګرځېدو وړتیا نه لرله او له ذهني پلوه یې هم بشپړ وده ونکړه. د عدلیې وزارت مرستیال هویت برنارډ چې د مک ډونالډ پخوانی سکرټر هم و د مک ډونالډ په کور کې له خپلې کونډې مور سره اوسېد. د ۱۸۷۰ زکال په می میاشت کې جان مک ډونالډ په صفرا کې د ډبرو د جوړېدو په ناروغۍ اخته شو؛ په مکرر ډول د الکولو د څښلو له امله کېدای شي هغه په شدیدې پانکراتیت ناروغۍ هم اخته شوی وي. په جولای میاشت کې هغه د درملنې په موخه د پرنس اډوارډ تاپو ته ولاړ چې په ډېر احتمال سره کېدای شي نوموړي هلته له کنفدراسیون سره د دغه ټاپو د یو ځای کېدو اړوند ګڼ بحثونه کړي وي؛ دا هغه مهال و چې ګڼ شمېر نورو له متحده ایالاتو سره د دغه ټاپو له یوځای کېدو ملاتړ کاوه. بالاخره دغه ټاپو په ۱۸۷۳ زکال کې له کنفدارسیون سره یوځای شو.
یوزف ګوبلز
پاول یوزف ګوبلز (زوکړه: د ۱۸۹۷ زکال د اکتوبر ۲۹ مه – مړینه: د ۱۹۴۵ زکال د مۍ لومړۍ نېټه) نازي جرمنی سیاستوال و چې په نازي ګوند کې د برلین سیمه ئیز مشر، د نازي ګوند د تبلیغاتو مشر او بیا له ۱۹۳۳ زکال څخه تر ۱۹۴۵ زکال پورې په رایش دولت کې د تبلیغاتو د وزارت وزیر و. نوموړی د اډولف هېټلر یو له نږدې او سرسختو ملاتړو څه و او په لویو غونډو کې یې د وینا کولو د مهارتونو او د یهودانو پر ضد د سخت دریځو لیدلورو لرلو له امله چې د هغه په ښکاره څرګندونو کې څرګند وو شهرت یې درلود. نوموړی د شدید تبعیض، له دې ډلې په هلوکاسټ کې د یهودانو د له منځه وړو ملاتړی و.
ګوبلز چې هیله یې لرله لیکوال شي، په ۱۹۲۱ زکال کې یې د متن پوهنې (فیلولوژي) په څانګه کې د دوکتورا سند له هایډلبرګ پوهنتون څخه ترلاسه کړ. نوموړی په ۱۹۲۴ زکال کې له نازي ګوند سره یوځای شو او د هغو په شمالي څانګه کې یې له ګرګور شتراسر سره کار وکړ. ګوبلز په ۱۹۲۶ زکال کې د برلین سیمه ئیز مشر وټاکل شو او همدلته یې د خپل ګوند او د هغو د پروګرامونو په ګټه له تبلیغاتو څخه ګټنه وکړه. په ۱۹۳۳ زکال کې واک ته د نازي ګوند له رسېدو وروسته د ګوبلز تر مشرۍ لاندې د تبلیغاتو وزارت په چټکۍ سره په خبري رسنیو، هنرونو او نازي جرمني ته په نورو اړوندو اطلاعاتو کنټرول رامنځته کړ. نوموړي په ځانګړې توګه د تبلیغاتي موخو لپاره د راډیو او فلم له نسبتا نویو رسنیو څخه په ګټنې کې مهارت درلود. د ګوندي تبلیغاتو په موضوعاتو کې سام دښمني (له یهودانو سره مخالفت)، په عیسوي کلیسا ګانو باندې نیوکې او (د دویمې نړیوالې جګړې له پیلېدو وروسته) د انګېزې د رامنځته کولو هڅې شاملېدلې.
په ۱۹۴۳ زکال کې ګوبلز په هیټلر باندې فشار اچولو ته مخه کړه څو داسې چارې ترسره کړي چې د «بشپړې جګړې» لامل وګرځي، په دغو چارو کې د ټولو هغو سوداګریو تړل چې د جګړې د هڅو په برخه کې اساسي نه وې، په کاري قوه کې د ښځو استخدام او په ورماخت (د جرمني وسله وال پوځ) کې د نارینه و استخدام شامل و چې وړاندې ترې معاف و. په پایله کې هېټلر د ۱۹۴۴ زکال د جولای په ۲۳ مه نوموړی په بشپړه جګړه کې د رایش بشپړ اختیار لرونکی استازی وټاکه او په دې سره ګوبلز د وسلو د جوړولو په برخه او همدارنګه په وسله وال پوځ کې د استخدام د کچې زیاتولو په موخه ډېرې نابریالۍ هڅې وکړې.
د جګړې د پای او د نازي جرمني د ماتې په رانږدې کېدو سره د هغه مېرمن ماګدا ګوبلز او ماشومان یې په برلین کې له ده سره یوځای شول. هغوی د ۱۹۴۵ زکال د اپرېل په ۲۲مه د هېټلر خوندي پټن ځای یا وربنکر تکوۍ ته ولاړل. هېټلر د اپرېل په ۳۰مه ځان وژنه وکړه او د هېټلر د وصیت له مخې ګوبلز د هغه د ځای ناستي په توګه د جرمني لومړی وزیر شو. نوموړي د یوې ورځې لپاره په دغه څوکۍ کار وکړ. راتلونکې ورځ ګوبلز او مېرمنې یې په زهرو سره د خپلو شپږو ماشومانو له مسموم کولو وروسته ځان وژنه وکړه.
په نازي ګوند کې فعالیت
ګوبلز د لومړي ځل لپاره په ۱۹۲۴ زکال کې له اډولف هېټلر او نازیسم سره لیوالتیا پیدا کړه. د ۱۹۲۴ زکال په فبروري میاشت کې د خیانت په تور د هېټلر محاکمه د ۱۹۲۳ زکال د نومبر میاشتې د ۸-۹ مې نیټې پر مهال د واک ترلاسه کولو په موخه د هغه د نابریالیو هڅو له امله پیل شوه. دغه محاکمه په پراخه کچه د مطبوعاتو له خوا تر پوښښ لاندې ونیول شوه او هېټلر ته یې یو تبلیغاتي بستر جوړ کړ. هېټلر په پنځه کاله بند محکوم شو خو د ۱۹۲۴ زکال د ډسمبر په ۲۰ مه له څه باندې یوکال بند وروسته را خوشی شو. ګوبلز تر ډېره پورې د هېټلر د کاریزماتیک شخصیت او همدارنګه د هغه باورونو ته د ژمنتیا له امله له نازي ګوند سره لیوالتیا پیدا کړه. نوموړی همدغه کال له نازي ګوند سره مل او د دغه ګوند ۸۷۶۲ مه شمېره غړی شو. د ۱۹۲۴ زکال په وروستیو کې ګوبلز د خپلو خدماتو راپور کارل کافمن ته چې د راین – روهر سیمې لپاره د نازي ګوند مسئول و وړاندې کړ. کافمن نوموړی له ګرګور شتراسر سره مخ کړ چې د جرمني په شمال کې د نازي ګوند د چارو مخکښ تنظیم کوونکی و او هغه هم نوموړی د ګوند په اونیزه کې د کار په موخه استخدام کړ او همدارنګه یې د ګوند د سیمه ئیز دفتر د سکرتریت چارې مخته وړې. وروسته له دې نوموړي د ګوند د ویاند او همدارنګه د راینلڼد – وسټفالن لپاره د استازي په توګه کار وکړ. شتراسر د ۱۹۲۵ زکال د سپټمبر په ۱۰مه ملت پاله سوسیالیستي کارګري ټولنه تاسیس کړه، هغه لنډ مهالې ډله چې د شمالي او لویدیځ جرمني دوولسو ګوندي مسئولینو یې غړیتوب درلود. ګوبلز په دوه اونیو کې د خپرېدونکې ان اس – بریفې (NS-Briefe) مجلې سوداګریز مسئول او کتونکی وټاکل شو. شتراسر ته د اړوندې شمالي ګوندي څانګې غړو له دې ډلې ګوبلز په مونیخ کې هېټلر ته د اړوندې خپلې سیالې ډلې په نسبت مخکښ سوسیالیسي لیدلوری درلود. شتراسر د ګوندي پالیسیو په ډېری برخو کې له هېټلر سره مخالفت درلود او د ۱۹۲۶ زکال په نومبر میاشت کې یې په هغو باندې بیا کتنه پیل کړه.
ګوبلز زما د جګړې تر عنوان لاندې د هېټلر د کتاب له لوستلو وروسته ځان «د مارکسېزم د یهودي دوکتورینو» پر بنسټ د هېټلر له ادعا سره موافق ولید. د ۱۹۲۶ زکال په فبروري میاشت کې ګوبلز د «لینین یا هېټلر؟» تر عنوان لاندې وینا وکړه او څرګنده یې کړه چې کمونېزم یا مارکسېزم نه شي کولای جرمني وګړي وژغوري، خو باوري و چې دا کولای شي په روسیې کې «سوسیالیستي ملت پاله دولت» رامنځته کړي. په ۱۹۲۶ زکال کې ګوبلز د نازي – سوزي (Nazi-Sozi) تر عنوان لاندې رساله خپره کړه او په هغو کې یې هڅه کړې وه د ملي سوسیالېزم او مارکسېزم ترمنځ توپیرونه تشرېح کړي.
سلیمان سالم
دسلیمان سالم په اړه معلومات
سلیمان سالم د شیرین محمد زوی د محمد سلام لمسۍ او تاج محمد کړوسۍ په کال ١٣٨٢ د حوت د میاشتي په ٢ نیټه د ننګرهار ولایت د بهسود ولسوالۍ نومی کلې کې په یو دینداره کورنۍ کي وزیږید. نوموړی یو لیکوال, څیړونکی , او خطاط ( پینج قلمي ) دی. خپلې لومړنې زده کړې یې د کاریز کبیر عالي لیسې نومی ښونځی کې سرته ورسولې, او اوس مهال د سید جمال الدین افغاني پوهنتون د ښوونې او روزنې پوهنځی د تاریخ او جغرافې څانګې محصل دی.
بې پلټنې ژوند هيڅ مانا نه لري
"بې پلټنې ژوند هيڅ مانا نه لري" (په یوناني: ὁ ... ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ) هغه مشهوره جمله ده چې د سوکرات لخوا په ښکاره ډول د هغه د محاکمې او د ځوانانو د فساد د تور په ځواب کې ویل شوې وه.
مانا
دا جمله شاید د سوکرات لخوا د هغه د محاکمې پر مهال ويل شوي وي، وروسته له هغه چې هغه د جلاوطنۍ په وخت کې مرګ غوره کړ. د نن ورځې شرایطو کې، دا د بدیل په پرتله د مرګ غوره انتخاب دی.
که په ساده ډول ووايو چې له دې جملې د سوکرات هدف دا و چې په ژوند کې انسان بايد پلټونکی اوسي او د خپلو پوښتنو ځوابونو د ترلاسه کولو لپاره هلې ځلې وکړي، ولو که دا پوښتنې د دين، مذهب او حتی د پيدا کوونکي خالق ذات په هکله هم وي.
تفسیر
سوکرات باور درلود چې د ځینو لپاره فلسفه - د حکمت سره مینه - ترټولو مهم تعقیب دی. هغه، په تاریخ کې د بل هر چا په پرتله، د منطق، ازموینې او فکر پر بنسټ د پوښتنو او مباحثو له لارې د حکمت تعقیب مثال ورکوي.
اډولف تیرس
ماري ژوزف لوئی اډولف تیرس (۱۵ اپرېل ۱۷۹۷ – ۳ سپټمبر ۱۸۷۷ زکال) فرانسوي چارواکی او تاریخ لیکونکی و. نوموړی د فرانسې دویم منتخب ولسمشر او د فرانسې د درېیم جمهوریت لومړنی ولسمشر و.
تیر د ۱۸۳۰ زکال د جولای د انقلاب، چې پاچا لسم چارلز یې د آزادي غوښتونکي پاچا لوئي فیلیپ په ګټه راوپرځاوه او همدارنګه د ۱۸۴۸ زکال د فرانسې د انقلاب یو له کلیدي شخصیتونو څخه و چې د اورلئان لړۍ سلطنت ته یې پای ټکی کېښود او د فرانسې دویم جمهوریت یې تاسیس کړ. نوموړي له ۱۸۳۶ زکال څخه تر ۱۸۴۰ زکال پورې د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ؛ هغه د بریا څلی جوړ کړ او لار یې برابره کړه څو د ناپلیون پاتې شوني له سنت هلنا څخه فرانسې ته راوګرځي. هغه په پیل کې د لوئي ناپلیون بوناپارټ (له ۱۸۴۸ زکال څخه یې تر ۱۸۵۲ زکال پورې د دویم جمهوریت د ولسمشر او له ۱۸۵۲ زکال وروسته تر ۱۸۷۱ کال پورې یې د سترواک دریم ناپلیون په توګه واک وچلاوه) ملاتړی او وروسته یې کلک مخالف شو. هغه مهال چې دریم ناپلیون واک ته ورسېد؛ تیر ونیول شو او د لنډ مهال لپاره له فرانسې تبعید شو. هغه بېرته فرانسې ته راوګرځېد او د دولت مخالف شو.
د فرانسې او پروس په جګړه کې د فرانسې له ماتې وروسته؛ تیر چې له دغې جګړې سره مخالف و د فرانسې د نوي دولت د اجرایوي مشر په توګه وټاکل شو او د جګړې د پای اړوند د مذاکرې میز ته کښېناست. هغه مهال چې د پاریس کمون د ۱۸۷۱ زکال په مارچ میاشت کې واک ته ورسېد، تیر پوځ ته امر ورکړ هغوی وځپي. نوموړی د ۱۸۷۱ زکال په اګست میاشت کې د ۷۴ کلونو په عمر د فرانسې د ملي شورا له خوا د فرانسې د ولسمشر په توګه اعلان شو. د ولسمشر په توګه د هغه اصلي لاسته راوړنه دا وه چې جرمني ځواکونو د فرانسې اشغالي سیمې د وتو له ټاکل شوې نیټې دوه کاله وړاندې خوشې کړې. د فرانسې په ملي شورا کې د سلطنت غوښتونکو او د کیڼ اړخو جمهوري غوښتونکو د مخالفت له امله نوموړي د ۱۸۷۳ زکال د مۍ په ۲۴ مه استعفا ورکړه او پاتریس دو مک ماهون د هغه ځای ناستی شو. هغه مهال چې نوموړی په ۱۸۷۷ زکال کې ومړ، د جنازې مراسم یې په مهمه سیاسي پېښه واوښتل؛ د جنازې له مراسمو څخه یې ویکتور هوګو او لئون ګامبتا چې وړاندې د سلطنت غوښتونکو محافظه کارانو پر ضد د هغه ملاتړي او همدارنګه د جمهوري غوښتونکي خوځښت مشران و لاریون پیل کړ.