cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د څاه هایډرولیک
اوبه ایستنه (Discharge)
د اوبو ایستنه یا (Discharge) د اوبو هغه مقدار ته ویل کیږي چې د څاه څخه خارج یا ایستل کیږي. د اوبو دیسچارج (Discharge) د ځمکې لاندې (تحت الارضی) اوبو د اوبه لرونکې طبقې په مقدار پورې نیغه او مستقیمه اړیکه لري. په هره اندازه چې د تمویل کوونکې یا اوبه لرونکې طبقې آبدهي یا اوبه ورکونه قوي وي په هماغه اندازه سره د څآه خروجی جریان یا (Discharge) قوي وي.
اپرون یا صوفه د دریو برخو درلودونکې وي:
1- د اوبو ایستلو ویاله (Drainage Channel) 2- همواره یا د کناستلو ساحه (Platform) 3- د اوبو حذبولو کوچنی څاه (Soak Pit)
پایپ (Pipe)
عبارت د هغه استوانه یي منځ خالي فلزي یا پلاستیکي ساختمان څخه دی چې کوچني سوري یعنې فلتر نلري او دغه پایپونه په مختلفو نومونو سره یاديږي چې ډیر معمول او د گټې اخیستنې پایپ یې چې په بازارونو کې موندل کیږي د (PVC) یا پولي وینایل کلورایډ په نوم سره یادیږي. د څاه د اوبو د سطحې اندازه (Water Level Measurement) عبارت د څاه د اوبو د سطحې د اندازه کولو څخه ده چې یو پایپ د څاه په ځنډه کې د اوبو د اندازه کولو او کنټرول د پاره ځای پرځای کیږي او د فیتې پواسطه سره اندازه کیږي.
تړلې لیکنې
څاه اوبه
ايبک سپېڅلې وينه
ايبک سپېڅلې وينه
وېشنيزه:پښتو کتابونه
ماشاء الله
مَا شَاءَ ٱللَّٰهُ یوه عربي کمله ده.
د اسټرالیا پارلمان
د اسټرالیا ولسي جرګه یاهم د اسټرالیا د همټو سیمو مقننه قوه. یاد پارلمان په درې برخو وېشل شوی لوړ مقام د بریتانیا ملکه مشرانو جرګه او ولسي جرګه دي.
نړیوال ساعت
اوسنې بڼه.
نړیوال وسلونکی ساعت په انګلیسي UTC) د نړیوالو ساعتونو (وختونو) د ډله بندې یو معیار دی.
چين شيونګ وو
چين شيونګ وو (31 مۍ 1912 – 16 فبرورۍ 1997) يو چينايي الاصله امريکايۍ، د ذرو او تجربوي فيزيک پوهه وه چې د هستوي او ذره يي فيزيک په برخو کې يې مهمې مرستې کړي. «وو» د منهاتن په پروژه کار کړ، چا چې په هغه ځای کې د ګازي خپرېدو (انتشار) په مټ يورانيم، په يورانيم-235 او يورانيم-238 ايزوټوپونو کې سره د جلا کولو په بهير کې مرسته وکړه. نوموړې د Wu تجربې د تر سره کولو له امله شهرت لري، کومې چې ثابته کړه چې برابري خوندي نه ده (مساوات يا parity  د فيزيکي بهير يو ډول مخکې تګ دی). د دې موندنې په پايله کې د هغې همکارانو هر يو «Tsung-Dao Lee»  او «Chen-Ning Yang» په فيزيک کې د 1957ز کال د نوبل جايزه وګټله، په داسې حال کې چې خپله «وو» ته په 1978ز کال کې د وولف لومړۍ جايزه ورکړل شوه. په تجربوي فيزيک کې د هغې د مهارت پرتله د «ميري کيوري» سره وشوه. د هغې په القابو کې "د فيزيک لومړۍ مېرمنه"، "چينايي ميډيم کيوري" او "د هستوي څېړنې ملکه" شامل دي.
د ژوند لومړي کلونه
چين شيونګ وو د 1912ز کال د مۍ د مياشتې په يودېرشمه نېټه د چين دجيانګ سو ايالت د تايکانګ د ښار په «ليوهي» ښارګوټې کې زېږېدلې وه، نوموړې د وو ژونګ يي (吳仲裔) او فان فو هوا (樊復華)  د درې بچيانو له ډلې منځنی اولاد و. د دې کورنۍ دود دا  و چې د دې نسل بچيانو د نوم لومړی ټکی يې د (نسب د نوم) په توګه «چين» اېښودو، له دې وروسته یې د جملې په ډول « Ying-Shiung-Hao-Jie » ټکې راتلو، د کوم معنا چې ده «اتلان او وياړمنې څېرې». په همدې ترتيب سره، نوموړې يو مشر ورور درلود چې «Chien-Ying» نومېدو، او د کشر ورور نوم يې «Chien-Hao» و. وو او د هغې پلار زيات نږدې وو، او نوموړي د خپلې لور د لېوالتياوو (ذوقونو) ملاتړ وکړ، داسې يو چاپېريال يې جوړ کړ، چېرته چې کتابونه، مجلې، او ورځپاڼې له هغې ګېرچاپېره پرتې وې. د وو مور ښونکې وه، او نارينه او ښځو تعلیم ته يې ارزښت ورکاوه. د وو پلار انجنير و، چې د ښځو د برابرۍ ملاتړ يې کاوه، او د « Sun Yat-sen » په مشرۍ د وروستي انقلاب پر مهال يو نوميالی فعال وګرځېد، کوم انقلاب چې هېواد نوی کړ. د نوموړې پلار د خپلو نويو ارمانونو له امله د اوښتون ملاتړ وکړ. ان نوموړي د يوې سيمه ييزې مليشې مشري وکړه، کومې مليشې چې سيمه ييز شوکمار له منځه يوړل، او د Liuhe په نوم دا کوچنی ښار يې په بشپړ دول ماډرن کړ، داسې حال کې چې د شتمنو او بې وزلو کورنيو څخه به يې انجونې لټولې، تر څو د هغه په نومي ښوونځي کې داخله واخلي.
زده کړه
وو د خپل لومړني ښوونځي زده کړې په «مينګ ډي» ښوونځي کې تر لاسه کړې، دا د نجونو يو ښوونځی و چې د هغې پلار يې بنسټ اېښی و. وو په يوه ښه کورنۍ کې د يوې عادي او متجسسې نجلۍ په توګه لويه شوه. نوموړې د نورو کوچنيانو په څېر له کوره بهر لوبې نه کولې، بلکې د هغې پر ځای به يې نوې اعتراع شوې راډيو ته د ساعت تېرۍ او زده کړې په موخه غوږ اېښود. نوموړې همدا راز له شاعرۍ او د اناليکټس، او د ديموکراسۍ په اړه د لوېديځو ادبياتو څخه هم خوند اخيست، کوم چې د هغې پلار په خپل کور کې دود کړې و. وو به د ماشومانو د کيسو پر ځای، خپل پلار ته غوږ نيو چې هغه به د ساينسي ژورنالونو څخه ځينې فقرې لوستې، تر دې چې وو ليکل زده کړل.
وو په 1923ز کال کې په لس کلنۍ کې له خپل پلرني ټاټوبي څخه ولاړه، تر څو د سوزو په ښار کې د مېرمنو « Normal School No. 2» ښوونځي ته ولاړه شي، کوم چې د هغې له کور څخه پنځوس ميله لېرې و. دا د ليليې يو ښوونځی و، چې د ښوونکو د روزنې تر څنګ پکې د عالي ليسې منظم ټولګي هم موجود وو، او په ساينس کې يې داسې مضامين وړاندې کړل چې کرار کرار د ځوانې وو لپاره د زياتې ليوالتيا وړ وګرځېدل. د ښوونکو په روزنه کې داخله د زياتې سيالۍ برخه وه، ځکه چې د ليليې او زده کړې لګښتونه يې نه اخيستل او په فراغت سره يې دنده تضمين کوله. سره له دې چې د هغې کورنۍ لګښت تاديه کولای شو، وو زياته سيالي غوره کړه، او د شا اوخوا 10000 نوماندانو په منځ کې نهمه رتبه ورکړل شوه.
په 1929ز کال کې، په خپل ټولګي کې په لومړۍ درجه فارغه شوه، او په نانجنګ کې ملي مرکزي پوهنتون کې داخله شوه. د هغه مهال د حکومتي مقررو تر مخې، د ښوونکو د روزنې د کالج هغه زده کونکي چې غوښتل يې پوهنتون ته ولاړ شي، اړ وو چې د يو کال لپاره د ښوونځي د ښوونکي په توګه دنده تر سره کړي. د وو په قضیه کې، دا قانون يوازې تش په نوم پلی شو. نوموړې په شنګهای کې په يو دولتي ښوونځي کې د ښوونې لپاره ولاړه، د کوم رئيس چې مشهرو فلسفي «هو شه» و. «هو» يو ډېر د پام وړ سياسي څېره وګرځېده، چاته چې «وو» د دويم پلار په سترګه کتل او کله چې هغه په متحده ايالاتو کې وه، نو له هغې څخه به يې لیدنه کوله. له دې وړاندې «هو» د «وو» ښوونکی و، کله چې نوموړې د چين د ملي کالج په ټولګيو کې زده کړه کوله، او «وو» چې د خپل اتل د پام راګرځولو لپاره په لومړي کتار کې کيناسته، «هو» له نوموړې هغه مهال متاثره شو، کله چې نوموړې فارغه شوه، او د لومړيو درې ساعتونو ازموينه يې له دوه ساعتونو څخه په کمه موده کې بشپړه کړه. د نوموړې مشرانو هغې ته مشوره ورکړه چې خنډونه له پامه وغورځوي. دا داسې وه چې د هغې پلار به نوموړې ته بيا بيا ويل چې "يوازې خپل سر ښکته کړه او مخ په وړاندې ځه".
که څه هم «وو» ساينسي څېړنه پای ته ورسوله، د هغې ليکنه د نوموړې د ابتدايي روزنې له امله په زړه پورې وبلل شوه. نورو هم د نوموړې د چينايي خطاطۍ ستاينه وکړه. ملي مرکزي پوهنتون کې د لسانس لپاره د داخلې لپاره تر تګ مخکې يې د دوبي موسم په شدت سره د زده کړو لپاره په چمتوالي تېر کړ. نوموړې احساس کړه چې د سوزو د ښځو په عادي ښوونځي کې د هغې مخينه او روزنه په ساينس کې د هغې د تخصص د چمتوالي لپاره پوره نه وه. د هغې پلار نوموړې وهڅوله چې مخ پر وړاندې ولاړه شي، او په دې دوبي کې يې د هغې د خپلې مطالعې لپاره ورته درې کتابونه واخيستل: مثلثات، الجبر، او هندسه. دا تجربه د هغې د دې عادت پيل و چې خپله مطالعه وکړي، او نوموړې ته يې پوره اعتماد ورکړ چې د 1930ز کال په مني کې په رياضياتو کې تخصص پيل کړي.
له 1930 څخه تر 1934ز کال پورې، وو په ملي مرکزي پوهنتون (چې اوس د نانجنګ پوهنتون په نوم يادېږي) کې زده کړې وکړې، لومړی يې په رياضي کې تخصص وکړ؛ خو وروسته يې فيزيک ته تبادله وکړه. نوموړې د محصلینو په سیاست کې ښکېله شوه. هغه مهال د چین او جاپان تر منځ اړيکې خرابې وې، او محصلینو حکومت هڅولو چې د جاپان په وړاندې سخت دريځ ونيسي. «وو» د خپلو ملګرو له خوا د محصلينو د يوې مشرې په توګه وټاکل شوه، ځکه دوی باور درلود، له دې امله چې هغه په پوهنتون کې يوه له مخښکو محصلینو څخه وه، د چارواکو له خوا به د هغې ښکېلتيا ته اجازه ورکړل شي، يا لږ تر لږه له پامه به وغورځول شي. په دې حالت کې، نوموړې پوره پاملرنه کوله چې خپلې زده کړې له پامه ونه غورځوي. نوموړې د لاريونونو مشري وکړه، په کومو کې چې په نانجنګ کې ولسمشريزې ماڼۍ کې پرلت هم شامل و، چېرته چې « Chiang Kai-shek» له محصلينو سره وکتل.
له فراغت وروسته د دوه کلونو لپاره، نوموړې په فيزيک کې د مافوق لسانس تر کچې زده کړې وکړې، او په ژي جيانګ پوهنتون کې يې د مرستيالې په توګه دنده پر مخ يوړه. نوموړې د « Academia Sinica» د فيزيک په انسټيټيوټ کې څېړونکې شوه. د هغې لارښود « Gu Jing-Wei» وه، څوک چې یوه ښځینه پروفيسره وه او خپله دوکتورا يې له هېواده بهر د ميشي ګن په پوهنتون کې بشپړه کړې وه، نوموړې وو وهڅوله چې همدا ډول وکړي. هغه د ځوانې وو لپاره يو مهم بېلګه ييز شخص (قدوة/الګو)، چا چې په نوموړې کې باور پیدا کړ، او کله به يې چې نږدې ملګرو ته مشوره ورکوله نو کله کله به ډېره څرګنده او مخلصه وه.
د نيونيټل ماشومانو لپاره دالکتروليتونو اړتیا
د نيونيټل ماشومانو لپاره دالکتروليتونو اړتیا د يو شمير ضرورت  وړ الکتروليتونو  ورځنی  اړتياوې   په   لاندې   ډول  دي.
سودېم (Na)
نورمال ضرورت  يې 2-4 mmol/kg/day ده که  چېرې د  وينې د سيروم   د سودېم سويه  د نارمل  اندازې  په   ټيټه  برخه  کې  وه نو 4 mmol/kg/d  سودېم   بايد   اندازه  او  ورکړ  شي او که د وينې د  سيروم  د Na  سويه  د نارمل  اندازې   په  لوړه  برخه  کې  قرار درلوده  نو 2 mmol/kg/day  سودېم  ورکول  کېږي. د Na+ مستحضر  په بازار کې  نشته  نو  د نارمل سالين  د اووه (۷) سي سي  مايع د   Na اندازه  1 mmol  ده  نو په  دې بنسټ  د يو   نوي زيږيدلي  ماشوم  د Na  ورځنۍ ضرورت  که  3 mmol/kg  حساب  کړو  نو 1 mmol = 7 CC N/S نو  3 mmol ضرب  7 CC N/S   مساوي  يوويشت  سي سي  نارمل  سالين   جوړيږي.
Total Fluid Requirement
(ديو نوي  زيږيدلي ماشوم  ۲۴ساعته  مايعاتو  د ضرورت  اندازه) نوی  زيږيدلی   ماشوم  چې  روغ   وي  په  خپل  وخت  پيداشوی  وي  نو د  مور  سينه يې د  مايعاتو الکتروليتونو او  تغذي  لپاره  بهترينه  ذريعه  ده  خو  په   هغه  وخت  کې   چې نوی  زيږيدلی ماشوم د ځينو  امراضو او کمزوريو له  کبله  د  مور  سينه  ونه  شي  خوړلی  ، ماشوم    stable نه وي ، ماشوم  premature   وي ، ماشوم  شديد تنفسي  distress   او يا  sever Tachypnia  موجوده وي  او يا  معالج   ډاکتر  د  خولې  له   لارې  د  تغذي  او  مايعاتو  ورکړه   استطباب   ونه  گڼي  نو  بېا ماشوم   ته  د  وريد  له   لارې  مايعات ،الکتروليتونه  او حتی  مغذي  مواد  ورکول کېږي  چې  د ۲۴ ساعته  مايعاتو اندازه  نظر  په  حالاتو  په  لاندې  مثالونو سره  توضيح  کېږي. لمړی بايد ړومبی له دې څخه  چې  د  نوي زيږيدلي  ماشوم  داخل  وريدي  مايعات سنجش کړو نو لاندې معلومات   بايد  ثبت  شي.
ـ ۱Gestation Age (Term or preterm) ـ ۲Date ـ ۳Weight ـ ۴Time of Birth
نوټ :
د ماشوم د مايعاتو اندازه  نظر عمر او نظر د  ماشوم  مودې ته (Term and preterm ) چې  په  ړومبی  جدول کې  معلومات  ورکړل  شوي  په  نظر کې نيول  کېږي.
ددې ماشوم ۲۴ ساعته مايعات عبارت دي له
Total fluid requirement or TFR /24 hours د مايعاتو  اندازه   په  ملي ليتر × د ماشوم وزن   په TFR =  Kg   TFR = 3 × 80 = 240 ml/ 24 hours. څرنگه چې د ماشوم عمر د ۴۸ ساعتونو څخه کم ده نو ماشوم  ته يواځې  لس فيصده  گلوکوز مايعات  ورکول  کېږي  ) داسې ويل کېږي  چې  په  اولو ۲۴ ساعتونو کې د ماشوم د  الکتروليتونو  ضرورت  د مور څخه  د راغلو الکتروليتونو په  واسطه  کفايت  کوي )  دغه  مجموعي مايعات   نوي  زيږيدلي ماشوم   ته د  وريد له   لارې  د Chamber په واسطه  په  هرو  څلور  ساعتونو  کې د  څاڅکو  په  ډول   ورکول  کېږي  په دې  ترتيب   چې
TFR = 240 ml ÷ 6 = 40 ml / 4 hourly
څرنگه چې د Chamber  هر يو ملي  ليتر د ۶۰  څاڅکو  سره  برابر ده  ددې  لپاره  چې  په هره  دقيقه  کې  د څاڅکو اندازه  معلومه  کړو نو :
په لنډ ډول :
TFR = 3 × 80 = 240 ml /24 hourly = 240 ml ÷ 6 = 40 ml/4 hourly or 10 drops/minute. پټه دې  پاتې نه  وي  چې  نظر په ځينو حالاتو د مايعاتو مجموعي  اندازه  کله کله  په ماشومانو کې  په   فيصدي  سره  کمېږي  او  يا زياتېږي  لکه  چې  ړومبی  ورڅخه  يادونه  شوې   ده.
۲ : د هغه  نوي  زيږيدلي ماشوم  TFR    چې  عمر يې  د ۴۸  ساعتونو  څخه  زيات  وي. فرضا د احمد ماشوم  وزن  3Kg  ده  عمر يې څلور ورځې  ده  ماشوم Preterm   ده او نظر په  ځينو حالاتو ماشوم  ته  TFR ضرورت  ده  نو په  لاندې  ډول  محاسبه  کېږي. دمايعاتو اندازه نظر په عمر په ملي ليتر × دماشوم وزن په TFR =  Kg  TFR = 3×100 CC = 300 CC /Day ÷ 6 = 50 ml / 4 hourly. څرنگه چې د ماشوم عمر د ۴۸ ساعتونو څخه زيات ده  نو علاوه  د مايعاتو څخه  ماشوم  د الکتروليتونو   ته  هم   ضرورت  لري  چې  په  لاندې  ډول  يې  ورته   توصيه  او محاسبه کوو:
څرنگه چې د  Na خالص مستحضر نشته نو د (Na+Cl 0,9% ) محلول څخه استفاده  کوو چې  ددې  محلول 1 mmol= 7 ml Na+Cl 0,9%   سره  معــــــادل  ده  يعنـې  3 mmol Na + = 3 × 7 = 21 ml Na Cl 0,9 %. نو د احمد  ماشوم  الکتروليتونه  په  دې  ډول  حسابېږي. Calcium gluconate   2 ml × 3 = 6 ÷ 6 = 1 ml. Kcl+                           2 ml × 3 = 6 ÷ 6 = 1 ml. Na+ Cl                      21ml × 3 =63 ÷6 = 10 ml. چې  د  پورته  الکتروليتونو  مجموعي  اندازه  12 ml  کېږي  چې  د  احمد  ماشوم   د  څلور ساعتو مايعاتو  اندازې  څخه   په   لاندې   ډول  منفي   کوو : TFR = 50 ml – 12ml = 38 ml
نو په لنډه  ډول د  احمد ماشوم  مايعات  دا دي :
TFR: 3×100 = 300 ml /Day = 300 ÷ 6 = 50 ml / 4 hour. Prep Solutions: Na+ Cl = 21× 3 = 63 ÷ 6 = 10 ml.	               Four hourly  	    K+ Cl = 2× 3 = 6 ÷ 6 = 1 ml Ca gluconat = 2× 3 = 6 ÷ 6 = 1ml. D/W 10 % = 50 – 12 = 38 ml. او س که فرضا  احمد ماشوم  په   پنځه  ورځنۍ عمر کې ددې   توان   پيداکړه  چې د مور سينه  کشولی  نه  شي خو د شيدو   د تحمل  او  هضم  توان  لري ، ماشوم  سټيبل  ده  او  يا  ډاکتر مناسب  وليده  چې ماشوم  ته  قسما د N.G Tube  له  لارې د مـــــــــــــــور شيدې  شروع  کــړي   نو نظـــــر په     تحمل  او حالاتو  د ماشوم  سره  مـــــــاشوم  ته  لومــــړی  3 CC /2 hourly     د  N.G Tube  له  لارې  د مور هغه  شيدې   چې  په  فشار ســـــره  د  مور د سينې  ( E.B.M )  څخه  ايستل  کېږي  ورکول کــــول کېــــــــــږي  چې دې تـــــــه  E.B.M (Expressed Breast milk)  وايي اوس   د N.G.T  له  لارې  هر درې  ساعته  وروسته 3 ml   ورکړل شوې    E.B.M   شيدې  چې  په   ۲۴  ساعتو نو  کې ماشوم  ته  ورکول  کېږي  جمعه کوو او  د  احمد د  مجموعي  T.F.R  څخه  منفي  کوو.
په دې  ډول :
بېا د پخوا  په   شان : Prep Solutions Nacl 0, 9% = 3×21 = 63 ÷ 6 = 10, 5 ml K Cl = 2× 3 = 6 ÷ 6 = 1 ml. 10, 5 + 1+ 1 = 12, 5 ml. Ca gluconet = 2× 3 = 6 ÷ 6 = 1ml. D/W 10 % = 69 – 12,5 ml = 56,5 ml. نو  په  لنډ  ډول  سره  بايد  ووايو  چې : TFR = 414 = 69 ml /4 hourly Nacl (0, 9%) = 10,5ml
Four (4) hourly 	Kcl                = 1 ml Ca gluconate = 1 ml D/W 10 %     = 56 ml او يا 17, 25 Drops / minut. نو نظر د ماشوم حالت ته د EBM اندازه  په  تدرېج سره  زياتوو  او د TFR د مجموعې اندازې   څخه   تفريق  کوو  په دې  ډول  د EBM  اندازه  زياتېږي او  په  تدرېج سره د TFR  اندازه  کمېږي. نو کله چې  TFR= EBM    شوه  نو داخل  وريدي  مايعات   ودروو   په ياده د وي   چې  کله EBM = ½ TFR    ته  ورسېده   نو د Prep solution   په دوو  برخو  ويشوو او نيمايي اندازه  ماشوم  ته  ورکوو.
نوټ :
o	د TFR مجموعي اندازه نظر د  ماشوم ناروغۍ او نورو حالاتو ته لکه  څرنگه  چې ړومبی ذکر شوه   په  مختلفو  فيصديو  سره  کمولی او  يا  زياتولی  شو.
عبدالخالق خلیق
عبدالخالق خلیق (زوکړه ۱۸۹۵ زېږدي کال، نوښار - مړینه د ۱۹۷۸ زېږدي کال د جنوري ۲۶، پېښور)، د پښتو ژبې يو لیکوال، شاعر او د خدايي خدمتگارو د غورځنگ غړی وو.
مخينه
حکيم عبدالخالق خليق پر ۱۸۹۵ زېږدي کال د نوښار د مانکي کلي په يوه خټکه پوهنيزه کورنۍ کې زېږېدلی وو. د پښتو ژبې غښتلی اديب، شاعر او ډرامه ليکونکی وو. د خليق صېب ژوند گڼ اړخيز لوري لري. طبابت، صحافت، سياست، طباعت، سوشل ورک، استازي، د کتابونو او څپلو کار و بار، ان چې د ټيکه دار د منشي دنده يې هم ترسره کړې ده. د پښتون د ښېگڼې او د پښتو ژبې د ودې سودا يې په سر کې لکه د مجنون لرله. هغه د خپلواکۍ د مشال پتنگ وو او د پښتون ولس د بېدارۍ، پرمختگ او خپلواکۍ د خوځښت يو ناټيکاوه سرتېرې پاتې شوی دی. د خپل ډېر اړخيز ژوند کيسه يې په خپل د «زه او زما زمانه» په بڼه ليکلې ده. د باچا خان د «انجمن اصلاح افاغنه» تر سيوري لاندې، چې کومه کليزه مشاعره پر ۱۹۲۷ زېږدي کال په اتمانزو کې شوې وه، هلته د هغه نظم د لومړۍ درجې جايزې وړ بلل شوی وو. مخفي صېب او د کوهاټ احمد گل دويمه او درېيمه درجې جايزې گټلې وې. خليق صېب پښتو ژبې ته ډېر درناوی درلود او لوی ارزېښت يې ورکاوه چې دا لاندې شعر يې شاهدي ورکولای شي:
زهر قاتل د غېر د جام آبِ حيات کې وينم
جادوگري د غېرو ژبو کرامات کې وينم
طبيبه ته که دارو کړې زما د ژبې وکړه
زه خپل ژوندون د خپلې ژبې په حيات کې وينم
مړينه
دغه لوی پښتون، ملي او ادبي شخصيت د ۱۹۷۸ زېږدي کال د جنوري پر ۲۶ له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې او د پېښور په وزير باغ کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
اخځليک
۱- https://afghanexpress.wordpress.com/2016/11/05/%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%8A-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA%DA%AB%D8%A7%D8%B1%D8%8C-%D9%BE%D8%A8%D9%84%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D9%88-%D8%AF-%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D9%88-%D9%85%D8%AC%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B9/
۲-https://www.tolafghan.com/articles/13662
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
هوبارټ
هوبارت په انګلیسي Hobart) د تاساني آیالات یو مرکز او بندري ښار دی. د هوبارت ښار بنسټ په ۱۸۰۲م کال کې ایښودل شوی.
سونډی
پېژندنه
سونډی د ( Zingiberaceae) کورنۍ سره اړوند يو زړيز، وښيز او څو کلن باربوټى دى چې، د ( Musaceae ) له کورنۍ سره نږدې خپلوي لري او تر (٩٠_١٠٠) سانتي مترو پورې لوړيږي. سونډی غټ او ډډ مرغړى وزمه ريزوم (Rhizome ) لري چې، له هغه څخه بيا څو هوايي گڼ ډنډرونه ټوکېږي او همدا د سونډي بوټي ډنډر (ساقه) ده. دغه مهم او نوموتي طبي بوټي ته په پښتو ژبه کې سونډی، سونډ، او شونډ وايي. په هندي کې (ادرک) او په انگرېزي کې ورته (Ginger) ويل کېږي چې، علمي نوم يې (Zingiber Officinale ) دى. سونډی له اره د تودو سيمو بوټى دى چې، اصلي ټاټوبى يې د هندو چين پراخ هېوادونه دي. خو پر دغو هېوادو سربېره د نړۍ په يو شمېر نورو هېوادو لکه لوېديځه اسيا، شمالي افريقا، جامايکا، مکسيکو او جاپان کې هم کرل او روزل کېږي. همدا شان اوسمهال يې په زياتره استوايي سيمو او هېوادو کې هم کرنه او پالنه دود شوې ده. ريزوم (Rhizome): ځينې هغه بوټي چې، ترځمکلاندې ډنډر(ساقه) لري،د هغوى ډنډر ته ريزوم (Rhizome) ويل کېږي او هغه بوټي چې، حاصل يې په جرړو کې وي، هغوى ته (Earthnut) نباتات ويل کېږي چې، زنجپيل هم له همدې ډول څخه دى. د زنجپيل شاليد: دا خبره ښکاره اوکره ده چې،انسان يو تلوسمن او پلټنگر موجود دى چې،له آدمه تردې دمه، تل د خپل ټولنيز ژوندون د تکامل په موخه په خورا ستړياوتې مبارزه بوخت دى او د لټون دا تلوسمنه لړۍ به ترهغو گړندۍ روانه وي، ترڅو چې ژوند په دې نړۍ او پينۍ وي. بشرد ځمکې پرمخ له خپل پنځون سره جوخت د خپل ټولنيز ژوندون د ښه کېدا، بشپړتيا او بسياکېدا په موخه په کوټلې توگه هلې ځلې کړې او تل په دې اند او هاند کې ؤ او دى چې، د طبيعت پټ رازونه برسيره کړي او له هغوى نه گټنه وکړي. لکه څرنگه چې، زموږ د بحث سکالو د زنجپيل شاليد ( تاريخچه ) ده، نو تاريخ شاهد دى چې،د زنجپيل بوټى شاوخواد (٤٠٠٠) کلونو راهيسې په اخلي پخلي کې کارول شوى دى. او همدا شان له ډېرې پخوا زمانې راهيسې د هندي ايورودا طب اوهم د يوناني طب يو ډېرمهم او اړين توکى گڼل کېږي. د هندي ايوريک طب طبيبان زنجپيل يو نړيوال درمل گڼي، ځکه چې، نوموړى بوټى باکتريايي او ويروسي ضد ځانگړنه لري او همدغه رازد هاضمې پرسيستم رغند، مثبت او هوسابخښونکى اغېزهم شيندي. همدا لامل دى چې، هندوان کابو له (٢٠٠٠) کلونو را په دې خوا له زنجپيل څخه په  ټولنيز ژوندانه کې په لويه کچه گټنه کوي. د زنجپيل د کارونې په اړه د چين په درمليزه کتابونو کې هم يادونه شوې ده. په لومړۍ زېږدي پېړۍ کې د لوېديځ يو نامتو ډاکټر( ډيوسکوريډس ) د لومړي ځل لپاره د زنجپيل درملنيز اغېزاو ځانگړنه ثبت کړه.که څه هم چې، له هغې څخه پېړۍ_پېړۍ مخکې د لېرې ختيځ هېوادونو څخه دا وږمين بوټى اروپا ته صادرېدو او زنجپيل په اروپا کې د اخلي پخلي په برخه کې د لومړني اړين توکي په توگه پېژندل شوى ؤ.
د سونډي ډولونه
زنجپيل ټولټال (٧٠) اويا ډولونه لري چې،د هغوى له يوشمېر څخه د خوراکونو،عطرونواوياهم د نشايسته پوډرو په جوړاوي کې گټنه کېږي. خو په دغه اويا ډوله زنجپيل کې ترنورهغو يې دوه ډوله ډېرمهم دي چې، خورا زيات طبي او سوداگريز اهميت او ارزښت لري.
د سونډي دوه مهم ډولونه
١_ يو ډول هغه سونډونه دي چې، تر ځمکلاندې څښېدونکي مرغړي وزمه ډک او غوښن ريزومونه لري او د ژېړ رنگ  لرونکي دي. ٢_ بل ډول هغه زنجپيلونه دي چې، ترځمکلاندې څښېدونکي مرغړي وزمه ريزومونه لري او د شين رنگ لرونکي دي. د زنجپيل ريزومي ډنډر(ساقه): ډنډر د يوۀ نبات هغه ډېره مهمه او عمده برخه ده چې، پر ريښې د پاسه واقع وي او بره خوا وده کوي. ډنډر د بوټي ريښې او گلان سره نښلوي او پردې سربېره هغه کاني توکي او اوبه چې، له ځمکې څخه د ريښې پرمټ جذبيږي، د ډنډر په وسيله پاڼو ته لېږدول کېږي.خو د معمول خلاف د زنجپيل بوټى ترځمکلاندې څښېدونکى (ريزوم) لري چې،د نوموړي بوټي ډنډر له همدې ريزوم څخه په عمودي ډول مخه په بره خوا راوځي او د ژېړنارنجي رنگ لرونکى دى. د زنجپيل بوټى د کرکيلې له پلوه تودې او لندې هوا، اوبو او پستې خاورې ته اړتيا لري. زنجپيل نرى او د کړکي په څېرډنډر لري چې، له وړو ريزومي مرغړو ساقو څخه را ټوکېږي او د هغو پرمټ وده کوي او ډېريږي.د زنجپيل بوټي ځمکلاندې څښېدونکي ريزومونه د کورکمن بوټي ترځمکلاندې ريزومونو په پرتله کوچني،گرد، ښوى او پاسته دي.د زنجپيل بوټي ترځمکلاندې ريزوم په ډېرو برخو منگول _ منگول وېشل کېږي چې، همدا د نوموړي بوټي اصلي حاصل دى. د زنجپيل ريښه: ريښه د نبات يوه مهمه او عمده برخه ده چې، په خاورو يا اوبو کې وده کوي. لکه څرنگه چې، د نباتانو څانگې بيديا په هوا کې وده کوي،او ريښې يې په خاورو کې وده کوي. خو ددې پرخلاف د زنجپيل بوټى ريښه نه لري، بلکې د هغه ځمکلاندې څښېدونکى ريزومي ډنډر د ريښې دنده ترسره کوي. البته د يادؤنې وړده چې،د زنجپيل ترځمکلاندې ريزومي ډنډر يو ډول تاروزمه ريښې لري چې، هغوى د ځمکې لاندې نه د ساقې لپاره اوبه او نور خوراکي توکي جذبوي. د زنجپيل پاڼې: د نباتاتو پاڼې زرغون رنگ لري چې، هغوى په بوټي کې د ډېر اهميت او ارزښت وړ دي. پاڼه په يوۀ نبات کې د خوړو جوړونې فابريکه ده چې، د لمروړانگو په مرسته يې چمتو کوي. په پاڼو کې کوچني سوري دي چې،ددوى پرمټ بوټي ساه اخلي. د نباتاتو پاڼې بېلا بېل شکلونه او جوړښتونه لري. زنجپيل د تېرې څوکې په شان تېرې، پلنې او اوږدې پاڼې لري چې،د تورې د تيکي په  بڼه له  ډنډرسره نښلول شوې دي. د زنجپيل پاڼې تېز زرغون رنگ لري.
د سونډي گل: گل د نبات يو جز يايوه برخه ده چې،بېلابېل رنگونه،بويونه او شکلونه لري. همدا شان د نبات گل، مېوې او دانې منځته راوړي. پردې سربېره له گلانو څخه د عطرونو په جوړاوي کې هم گټنه کېږي. د زنجپيل بوټى ښايسته  زرغون _ ژېړبخن او کوچني_مخروطي او پنډ وږيز گلان لري چې، په دوبي کې ترځمکلاندې ډنډر نه  را ټوکېږي. د زنجپيل گل ډېر په ځنډ سره را ټوکېږي،کابو په دوه کلونو او ياهم له دې څخه په زياته موده کې منځته راځي. د زنجپيل او کورکمن بوټو ترمنځ اصلي توپيرپه دې کې دى چې، د زنجپيل بوټي گل يوازې يوه گلپاڼه لري، خود کورکمن بوټي گل بيادوې بيرغوزمه گلپاڼي لري. د زنجپيل مېوه: د زنجپيل بوټي مېوه د کورکمن بوټي مېوې په څېرکپسولي ( پوښي _غلافي ) بڼه لري چې، ډېره لږ او په نوياته  توگه سره را منځته کيږي.
د سونډي رنگ
سونډي دوه ډوله رنگ لري: ١_ يو ډول هغه سونډونه دي چې، ترځمکلاندې څښېدونکي مرغړي وزمه ډک او غوښن ريزومونه لري او د ژېړ رنگ  لرونکي دي. ٢_ بل ډول هغه سونډونه دي چې، ترځمکلاندې څښېدونکي مرغړي وزمه ريزومونه لري او د شين رنگ لرونکي دي. د زنجپيل خوند: د زنجپيل بوټي ريزوم تېز خوند لري، نوځکه  په اخلي پخلي کې ترېنه په لويه کچه  گټنه کېږي. د سونډي بوى: د زنجپيل بوټي ريزوم تېز او خوږ بويه  وږم لري، نو پرهمدې توسن د عطرونو په  جوړونه کې هم ترېنه په لويه کچه گټنه کېږي.
د سونډي تخم:
لکه څرنگه چې په طبيعت کې هربوټى د خپل ژوند د بقا او پايښت لپاره خاورې، اوبواو هوا ته اړتيا لري، په ورته توگه تخم  ته هم اړمن دى. زنجپيل هغه بوټى دى چې، د خپلې ښې ودې، پرمختيااو پراختياپه موخه پستې خاورې،ډېرې اوبو زيمناکې کروندې، تودې او لندې هوا او تخم ته اړينه اړتيا او اړمنتيا لري.
د سونډي تخم (Seed) درې ډوله دى:
١_ د سونډي سرونه ٢_ د سونډي مرغړى وزمه منگول ٣_ د سونډي چيچړه1 په لومړي کال د زنجپيل د کرنې پرمهال د نوموړي بوټي سرونه کرل کېږي. کله چې، د کال په پاى کې د زنجپيل حاصل واخېستل شي، نو سرونه يې په مرغړي وزمه منگول بدل شوي وي. په دويم کال بياد سرونو پرځاى مرغړي وزمه منگول کرل کېږي. د زنجپيل سرونو په پرتله د منگول کرل ښه او گټوردي، ځکه منگول د زنجپيل غوره او اغېزمن تخم دى. په درېيم کال د زنجپيل منگول په چيچړه بدليږي او چيچړه بيادکرنې وړتيا نه لري، ځکه چيچړه د زنجپيل تخم ورسته شوې برخه ده چې،کرهڼيز زور او ځواک يې له منځه ځي او د بياکرنې جوگه نه وي، خوخپل خوراکي او اقتصادي اهميت او ارزښت ساتي او د مصالحه جاتو په جوړاوي کې ترېنه گټنه کېږي.
د سونډي کرنيز بهير
د نړۍ په هغو سيمو کې چې،د زنجپيل بوټى کرل او روزل کېږي، ښايي د هغه د کرنې وختونه به د موسمي او اقليمي حالت سره سم له يوبل سره توپير لري. د زنجپيل بوټي دکرنې پرمهال بايد يوشمېر پړاوونه ووهل شي. نو لومړى بايد د نوموړي بوټي لپاره ځانگړې شوې کرونده په ښه او ژوره توگه يوې ( شدياره ) کړى شي. البته د کروندې ځمکه بايد څوځله واړول شي، ترڅوله يوې خوا يې بېکاره بوټي وسوځي او له منځه ولاړ شي او له بل پلوه يې خاوره زياته او پسته شي. په دويم پړاو کې بايد پټى په بشپړ ډول سره ورته هوار شي، ترڅو کرنې ته جوگه وگرځي. کرنه بايد د پټي له سور(عرض) نه پيل او په ټاکل شويو ليکوکې ترسره شي. د زنجپيل کرلوترټولو غوره وخت د ژمي وروستي ورځې دي. ددې بوټي د کرنې لپاره بايد تازه، ځيږ او ډک سرونه او مرغړي وزمه منگولې غوره او تر کرنې يوه شپه مخکې په اوبو کې لندې شي. په درېيم پړاو کې بايد د هرې ليکې ترمنځ (٨٠_١٠٠) سانتي مترو پورې واټن وي. همدارنگه بايد د ليکو پرمخ د زنجپيل تخم ( ريزوم ) ترمنځ (٢٥_٣٥ ) سانتي مترو پورې فاصله وي، خو ځينې نور ياده فاصله يوه لوېشت ورته ټاکي. د زنجپيل تخم ( ريزوم ) د (١٠) سانتي مترو په ژورتيا سره کرل کېږي. د زنجپيل د کرنې په بهير کې بايد گڼ شمېر کسان گډون وکړي، ځکه چې، نوموړى کار په يوازې توگه ډېر ستونزمن دى. همدا ډول د زنجپيل کرنې لپاره بايد سرونه او منگولې غورچاڼ شي او ترټولو ښه او وړ ريزومونه ورته غوره شي چې، (٤_٥) سانتي متره اوږدۀ وي. د زنجپيل بوټى تودې او لندې هوا ته اړمن دى چې، نوموړى بوټى په ښه ډول سره په کې وده  کوي. پردې سربېره د زنجپيل لپاره د ټاکل شوې کروندې ځمکه بايد نرمه او پسته وي، ترڅو د زنجپيل ريزومونه په ښه او غوره توگه د زرغونتيااوټوکېدا لړۍ سرته ورسوي. د زنجپيل تخم يا رزيمونه دوې اونۍ وروسته زرغونيږي چې، داد نوموړي بوټي د کرهڼيز ژوندون پيلامه ده.
نيمگړتياوې او وړانديزونه
زۀ غواړم چې،دخپلې لېسانس دورې په پاى کې يو شمېرهغه نيمگړتياوې او وړانديزونه مشخص اوڅرگندکړم چې،د مونوگراف ليکنې پرمهال مې د هغوى اړتيا وليده. زۀ هيله من يم چې، اوسنى او راتلونکى ځوان کهول دغه تشې د خپلو هڅو پرمټ ډکې کړي او په دغه لارکې په ستړياوتې توگه مبارزه وکړي او پر يادوو شويو موضوعگانو په مشخصه توگه خپل د لېسانس دورې مونوگرافونه وليکي. ١_ په پښتو ژبه او په ځانگړې توگه د پښتو په کتابونو، ډکشنريو او قاموسونو کې د ځينو مرغانو او بوټو نومونه په بدله او ياهم ناسمه بڼه ثبت شوي دي چې، دې چارې هغه ځوان څېړونکي له يو لړ ستونزو سره مخامخ کړي،کوم چې، هغوى په دې برخه کې په څېړنه يا ژباړه بوخت دي او له بل لوري يې پښتو ژبه گونگه او ناڅرگنده کړې ده او د دې تاريخي ژبې د پرمختيا او پراختيا لاره يې ډب کړې ده. ٢_که چېرې د پوهنتون محترم استادان د دې ستونزې د هواري په موخه خپلو محصلانو ته د کوم الوتونکي يا بوټي په اړه په مشخص ډول سره د مونوگراف ليکنې سپارښتنه وکړي، نو دا چاره به په ياده برخه کې شته ستونزې په چورلټه توگه حل او ناسم ثبت  شوي نومونه به سم  او تصحيح کاندي. ٣_ د پوهنتون استاد له هوکړې سره سم د محصل له خوا پريوه مشخصه موضوع د مونوگراف ليکل به نه  يوازې دا چې، په ياده برخه کې کره او ثقه معلومات زيات کړي، بلکې دا کار به په پښتو ژبه کې علمي او تحقيقي ريفرنسونه او اخځونه (سرچينې) رامنځته کړي او له بل لوري به پښتو څانگيزه ( تخصصي) شي چې،داچاره به د نوموړې ژبې د ساينس او تخنيک ژبې د کېدا لړۍ لا گړندۍ کړي او دا بهير به د هغې د بريا او سوبتيا لامل وگرځي او په پايله کې به پښتو ژبه د مړۍ او نړۍ ژبه شي اود نړۍ له پرمختللو ژبو سره به سياله شي.
د سونډي گټې
زنجیبل د کورکمن(Turmeric) له کورنۍ څخه دی او دغه دواړو خور او ورور هم ګڼل کیږي, د زنجیبل اوبه د انسان د روغتیا او صحت لپاره ډیره ګټه لری او مونږ ټول باید سهار له خوبه پاڅیدا وروسته د زنجبیل اوبه وڅښو. دزنجیبل ( Ginge ) ځینې ګټې په دې ډول دی. (۱)که چیرې تاسو تبه ، زکام یا نزله لرئ نو معنا یې دا ده چې د بدن دفاعی سیسټم مو په کمزوری کیدا دی او دانسان د بدن دفاعی نظام د پیاوړتیا ضرورت شته. دسهار په وخت له خوبه پورته کیدا وروسته دزنجبیل اوبه نه یوازې دانسان دبدن دفاعی سیسټم پیاوړی کوی بلکې د انسان په بدن کښې د وینې نظام هم ښه کوی. (۲) په ډیرو تحقیقاتو او څیړنو کښې دغه خبره ثابته شوی ده چې زنجیل د انسان په بدن کښې د کینسر یعنی دسرطان د ناروغۍ درامینځته کیدا مخه نیسی په تیره بیا دا چې ادرک په ښځو کښې په اووریز کښې د کینسر د رامینځته کیدا احتمال کموی. (۳) که چیرې دکوموکسانو کولمې سوزی یا ورته کوم تکلیف او درد وی نو هغوې باید په چایو کښې زنجبیل استعمال کړی چې له کبله یې کولمې ارامیږی. (۴) زنجبیل د الزایمر ناروغۍ مخه هم نیسی. الزایمر ناروغۍ د انسان د اعصابو سیلولونه وژنی او که چیرې ادرک استعمال شی نو د انسان داعصابو د سیلولونو د له مینځه تلو کار سست کیږی. الزایمر داسې ناروغۍ ده چې انسان هر شی هیروی او اعصاب یې په سم ډول کار نه کوی. (۵) که چیرې کوم کسان وږی کیږی نه نو دا دهغو دمعدې دخرابیدا نښه ده او دمعدې دناروغۍ له کبله دغه کسان په نورو بیماریو هم اخته کیدلای شی. زنجیبل یا ادرک دمعدې دناروغیو مخه نیسی او له کبله یې دانسان په بدن کښې اضافی وازده هم له مینځه ځی. (۶) زنجبیل د انسان دبدن دستړیا لپاره هم ډیره ګټه لری. که چیرې کوم کسان په ورځ کښې سخت کارونه کوی یعنی کارګران ، کروندګر وغیره دی نو دهغوې لپاره د زنجیبل اوبه ډیره ګټه لری ځکه چې د زنجبیل په استمعالولو سره دهغوې د بدن وژې پیاوړی کیږی او له ستړیا بچیږی. (۷) زنجیبل دانسان په بدن کښې د ګلوکوز سویه کموی. په اسټرالیا کښې په ترسره شوی تحقیق کښې ویل شوی دی د زنجبیل استعمال دانسان په بدن کښې په وینې کښې د خوږوالی سویه یعنی شوګر لیول کموی. دانسان په بدن کښې د شوګر دسویې کنټرولول ډیر ضروری دی او طبی کارپیژاندی وایی چې دشوګر د سویې دکنټرولولو په وجه دانسان د بدن وزن په کنټرول کښې پاتې کیږی.
د وېلس برج
د وېلس برج (په اصل کې د سیرز برج) د متحده ایالاتو د ایلینوی ایالت د شیکاګو د لوپ ټولنې په سیمه کې  یو ۱۱۰- طبقه‌يي اسمان څکالی دی چې ۱۴۵۱ فوټه لوړوالی لري. دا وداني د سکېډمور، اوینګز او مریل (SOM) ساختماني شرکت معمار بروس ګراهام او انجنیر فضل‌الرحمن خان طراحي کړې، چې په ۱۹۷۳ کال کې د نړۍ د تر ټولو لوړې ودانۍ په توګه پرانیستل شوه، چې نږدې ۲۵ کاله یې د نړۍ د تر ټولو لوړې ودانۍ لقب له ځان سره ساتلی و. دا په لویديځه نیمه‌کره کې درېیمه او په نړۍ کې ۲۳مه لوړه وداني ده. هر کال له ۱.۷ میلیون څخه ډېر خلک د سکای‌ډېک د کتنې له عرشې/پورتني انګړ څخه چې په متحده ایالاتو کې تر ټولو لوړه عرشه ده لیدنه کوي، دا په شیکاګو کې د سیلانیانو د جذب له موخو څخه بلل کېږي.
باندنۍ نما یې له انودایز المونیم او تورې شیشې څخه جوړه شوې ده. د ودانۍ په بېخ کې د کاټالوګ په نوم یوه مختلطه پرچون فروشي ده. د برج لاندینۍ نیمه برخه د سیزر په نوم د پرچون فروشۍ یو شرکت اشغال کړې وه، چې تر ۱۹۹۴ کال پورې يې هلته مرکزي دفتر و، حال دا چې پورته طبقې يې په کرایه ورکړل شوې وې.
دا ساختمان د خپل جوړښت له وخت څخه تر هغه چې په ۲۰۰۹ز کال کې یې وېلیس ګروپ ته په اجاره ورکړ او د نوم اېښولو حقوق یاد شرکت ته ورکړل شول، د سیرز برج په نوم یادېده. سیمه‌ییز اوسېدونکي لا هم دا وداني په‌خپل پخواني نوم یادوي. د ۲۰۱۸ کال د اپرېل راهیسې د ودانۍ تر ټولو لوی اجاره‌ دار یونایټېد ایر لاینز دی چې شاوخوا ۲۰ طبقې يې نیولې دي. نور عمده اجاره داران یې وېلیس ټاور واټسون او د شېف هارډېن او سېفرث شاو حقوقي شرکتونه وو. په ۲۰۱۷ کال کې مورګان سټېنلي د ودانۍ څلورم لوی اجاره دار شو.
د سیمې انتخاب
د سیرز، روباک انډ کو شرکت په ۱۹۰۶ کال کې د شیکاګو په لویديځه څنډه کې یوه اداري مجتمع اشغال کړې وه. تر ۱۹۶۶ کال پورې شته دفترونه کافي نه وو او د سیرز شرکت مدیران یې د نوې سیمې لټون ته اړ کړل. سیرز تر ۱۹۶۹ کال پورې د ۳۵۰۰۰۰ کارکوونکو له لرلو سره په نړۍ کې تر ټولو لوی پرچون پلورنځی و. د سیرز مدیرانو په سرعت دا تشخیص کړه چې له ښار څخه لرې د مرکزي دفتر جوړول ناممکن دي، ځکه هغه د ۷۰۰۰ کارکوونکو ځای پر ځای کولو ته اړتیا لري. په بدل کې د سیرز مدیرانو پرېکړه وکړه چې په ټوله شیکاګو کې خپل زرګونه خواره شوي کارکوونکي د شیکاګو د لوپ په لویدیځه څنډه کې راټول کړي.
سیرز له خپل خارجي مشاور ارنسټین، ګلک، وېټنفېلډ او مینو (چې اوس‌ مهال د ارنسټین او لیهر، LLP په نوم پېژندل کېږي) څخه غوښتنه وکړه چې ځای ورته وړاندیز کړي. یاد شرکت له سیمه‌ییزو او فېدرال چارواکو سره د اجرا وړ قوانینو په رڼا کې مشوره وکړه، چې سیرز ته یې دوه انتخابه ورکړل. لومړی انتخاب د لوپ په شمال لویدیځ کې د ګوس ټاپو وه خو د سیرز د املاکو د رییس مرستیال میتیو جې سټاکوم دا وړاندیز رد کړ. بله په لوپ کې یوه دوه-بلاکه سیمه وه، چې په ختیځ کې فرانکلین سړک په سویل کې د جیکسن بولیوارډ په لویدیځ د واکر ډاریو او په شمال کې د ادامز سړک احاطه کړې وه. که څه هم دې سیمې په مرکز کې موقعیت درلود خو د شاوخوا ۵۵۰۰۰ مربع فوټه (۵۱۰۰ متر مربع) مساحت له درلودلو سره په نسبي ډول کوچنۍ وه. برنارډ فاینبرګ، البرت آي. روبېنشټاین او فلیپ تینوویټز په تېرو پنځو کلونو کې دا سیمه راټوله کړې وه خو د هغې په ګاونډ کې د ګرې هانډ لاینز د بسو شرکت څخه د ۷۴۰۰۰-مربع-فوټه (۶۹۰۰ مبر مربع) په اندازه ځمکې په ترلاسه کولو کې بریالي نه شول.
وروسته فېنبرګ روبینسټین او ټیینوېټز د درېیو مجاورو لاټونو د اخیستلو پر غوراوي کار وکړ. د هر انتخاب له شرایطو سره سم؛ دوی به درې واړه انتخابونو له لاسه ورکړي مګر که چېرې درې تنه د ۹۰ ورځو په ترڅ کې لږ تر لږه یو لاټ ترلاسه کړي. په پای کې سیرز په ۱۹۷۰ کال کې د لوپ سیمه ترلاسه کړه. سیرز وروسته د کوینسي سړک د یو بلاک د تړلو اجازه لیک ترلاسه کړ، چې سیمه يې له ختيځ څخه د لویديځ پر لور په دوه برخو وېشله. د انډو اډېست په مشرۍ د ارنشتاین شرکت وکیلانو د ټوټه ټوټه املاکو اخیستل پیل کړل. سیرز له ۱۰۰ مالکانو څخه ۱۵ ودانۍ واخیستې او د شیکاګو دولت ته یې د کوینسي سړک بلاک لپاره چې نږدې وو وتړل شي ۲.۷ میلیونه ډالر ورکړل.
د طراحۍ بهیر/پروسه
د سیرز مدیرانو اټکل کړی و چې د هغوی نوې وداني به ۴۲ میلیون مربع فوټ (۳۹۰.۰۰۰ متر مربع) مساحت ته اړتیا ولري، چې په ۷۰ طبقو به وویشل شي داسې چې هر یو به ۶۰۰۰۰۰ مربع فوټ (۵.۶۰۰ متر مربع) او یا که په ۶۰ طبقو وویشل شي د هرې طبقې لپاره به ۷۰.۰۰۰ مربع فوت (۶.۵۰۰ متر مربع) مساحت ته اړتیا ولري. سیرز د سکېډمور، اوینګز او مریل (SOM) شرکت معمارانو ته د برج د طراحۍ دنده وسپارله. SOM د ساختماني انجنیرۍ مخکښ هم و او جاروی، بوم او بولس شرکت د اېم‌اېف‌پي/ MEP (د میخانیک، برېښنا او لوله‌کشۍ) انجنیري برابره کړه.
سیرز پلان درلود چې لومړی خپله د تجارت ډله ودانۍ ته راولېږدوي او پاتې ځمکه د اړتیا تر وخت اجاره دارانو ته په کرایه ورکړي. د سیرز مدیران د لږ تر لږه ۱۰۰.۰۰۰ مربع فوټ (۹.۳۰۰ متر مربع) مساحت لرونکو لویو ځمکو سره عادت وو، خو د SOM معمارانو خپلې اندېښنې وړاندې کړې او ويې ویل چې لویې ودانۍ کوچنیو اجاره دارانو ته جذابیت نه لري. بل پروپوزل/وړاندیز په ترتیب د ۵۰۰۰۰ فوټ مربع (۴.۶۰۰ متر مربع) او ۳۰۰۰۰ فوټ مربع (۲۸۰۰ متر مربع) مساحت سره د دوو جلا ودانیو د جوړېدو غوښتنه وکړه چې د پیاده رو د یو پل په واسطه به سره وصل شوې وې، خو دا هم ممکن نه و.
ځینې طبقات له کوچنیو پلونو سره طراحي شوي تر څو لوی اجاره داران جذب کړي، په دې توګه د سیرز د اړتیاوو د پوره کولو لپاره د ودانۍ ارتفاع زیاته شوه. معمار بروس ګراهام او ساختماني انجنیر فضل الرحمن خان چې دواړه د SOM له شریکانو څخه وو،  د ودانۍ په لاندینۍ برخه کې د ۵۵۰۰۰ فوټه مربع (۵.۱۰۰ متر مربع) په اندازه د یو برج او همدارنګه د یو لړ حریمي په شاتلنو د جوړولو وړاندیز وکړ. چې د غولي هوارې سطحې ته يې په ورو ورو نرۍ‌والی ورکاوه او د برج ظاهري برخې ته ښکلا یې وربښله. د راپورونو له مخې د طراحۍ د پروسې پرمهال یوه معمار نهه سیګرټ راوړل او هغه يې په عمودي ډول وښورول تر څو دواړه لوري هوکړې ته سره ورسېدل. دې چارې سیرز ته اجازه وکړه چې لاندیني طبقات اشغال کړي، حال دا چې معمولې اداري  فضا يې برابروله او په پورتنیو طبقاتو کې هم اجاره کېدی شوی. د سفییر، لېرنر شېنلر شرکت د سیرز لپاره د فضا اړتیاوې او د شرکت لپاره د فرنیچر د طراحۍ مسولیت درلود. دا یوه یو کلنه مطالعه وه تر څو دا مشخصه کړي چې څه ډول د شرکت ۱۶ برخې په ودانۍ کې ځای پر ځای کړي.
نیو ساوټ ولز
نیو ساوټ ولز آیالات (نوی سویلي ولز) په انګلیسي New South Wales) د اسټرالیا هیواد ختیځ آیالات دی. د نیو ساوټ ولز مرکز د اسټرالیا ترټولو لوی ښار سیډني دی.
د وارداتو ونډه
د وارداتو ونډه - غیر تعرفوی اندازو (پولي او طبيعي) له لارې هېواد ته د ځينو مالونو د واردولو محدوديتونه دي. او هم - په ټولیزه توگه د هیواد اقتصادي شاخص دی چې د وارداتو د ارزښت او د انفرادي او صنایعو، د توليداتو د مختلفو ډولونو څېړنه کوی.
سرچینې
روسی ویکی پېډیا «Импортная квота»
وېشنيزه:واردات
کوینزلنډ
کوینزلنډ آیالات په انګلیسي Queensland) د اسټرالیا هیواد شمال ختیځ کې پروت آیالات دی. د کوینزلنډ آیالات شمال او ختیځ لورو ته آرام سمندر پروت دی, د ایاد آیالات مرکز بریزبن ښار او ۱۲۱,۹۹۴ کیلومتره سمندر غاړی لري.
د ژمي خپګان
د جوړېدو په اکر کې دی.
پالمیرا
پالمیرا د سوریې هېواد په حٍمس ښار کې یو لرغونې ودانۍ دي او 210 کیلو متره د دمشق ښار نه لرې پروت دی. د پالمیرا ښار ولس او خلک د څو قومونه جوړ شوی دی لکه: عرب، آرامي، یهود او عمریان. تدمر ښار په پالمیرا کې پروت دۍ. دې ښار ته د صحرا مرغلره ویل کېږي او د ټولې نرۍ مهمو وېجاړ ښار او ودانۍ هلته شتون لري.
نوي صنعتي هېوادونه
نوي صنعتي هېوادونه  ( ن‌.ص‌.ه. ) هغه هېوادونه دي چې د  ټولنیز اقتصادي طبقې  له لحاظه او هم د سیاست او سیاسي علومو له لحاظه ځانته په نړۍ کې خاص ځای پیدا کړی وي.
د نوي صنعتي هېوادونو نوملړ
Note: Green-colored cells indicate higher value or best performance in index, while yellow-colored cells indicate the opposite.
سرچینې
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:سیاسي اقتصاد وېشنيزه:ټولنیز اقتصاد
د سلوانیا هیواد د ښارونو نوملړ
د سلوانیا هیواد لیداري وېش (د سلوانیا هیواد ښارونه) لیوبلیانا ماریبور تسلیه کرانی کپر
بعل
بعل دیو بوت نوم دۍ چي ایل کیگی د زراعت او د حاصلاتو د دیرښ الهه و. بعل په بین النهرین یا په پښتو: د سینو مینځ په سیمه کی لومري ځل راپیدا شوۍ دۍ.د بعل نوم چي د سامي ژبي نه راغلۍ دي د خاوند او څیښتن او مالک معنا لري.بعل ته د ځمکي پاچا اود باران  او شگنمخداي ایل کیدو. د بعلنوم په انجیل کی راغلۍ دۍ.
بعل نوم په قرآن کي
په قرآڼ کي ذکر شوۍ دۍ چي الیاس د خدای پیغمبر د بنی اسراییل نه غوښتنه کوي چي د بعل د بندگی نه لاس واخلي او خدای پاک ته مخ واري لیکن بنی اسراییل قام دا نه مني او توبه نکوی. ستاسو د ډیرو مالوماتو لپاره دلته رجوع وکرۍ :قرآن سورت صافات، آیه ۱۲۳-۱۳۰
هیک
هیک (په انګلیسي: Hack) په غیر قانونی ډول د یو کمپیوټر یا شبکې معلوماتو ته لاس رسی پیداکولو ته هیک وایی مثلآ د یوی شبکې ساتونکي سیسټم یا(سیکوریټي) په خطر کې اچول، د پاسورد ماتول، د معلوماتو له منځه وړل، یا وایرس منځ ته راوړل.
داهم وګورئ
هیکر
عبدالرحمان خان کلی
عبدالرحمان خان کلی د کابل ولایت قره باغ ولسوالۍ اړ وند یو کلی دی. چیرته چې افغان پیژندل شوی خبریال مجاهد کاکړ زیږیدلی وو.
سویلي اسټرالیا آیالات
سویلي اسرالیا په انګلیسي South Australia) د اسټرالیا هیواد سویل کې پروت آیالات دی. د یاد آیالات مرکز د ایډلایډ ښار دی.
عبدالکريم مظلوم
مخينه
عبدالکريم مظلوم
چاپ شوی نښيرونه
۱- څېرې، د ۱۹۴۴ زېږدي کال ډيلي چاپ.
اخځليک
۱- http://pakhtoonmagazine.com/pukhtoonwriters/humayun-huma/2590/
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د یونېسکو نړیوال میراث
د یونېسکو نړیوال میراث په انگریزي:(World Heritage Sites) په ټول طبیعي او تاریخي او فرهنگي ځایو ته ویل کېږي چې په نړیوال یونېسکو کې نوم لیکل شوی وي لکه: غرونه او لرغوني ودانۍ، سټوپې، ډنډونه کلیساگانې او جوماتونه ځینې ښارونه او داسې نور. هغه ځایونه چې په یونېسکو نړیوال میراث کې نوم لیکل شوي؛ د نړۍ ټول وگړي یې بې له دیني، سیاسي، کولتوري، ژبني او توکمیز توپیر پرته په ساتنه کې مسؤل گڼل کېږي. ایټالیا لومرۍ مقام د 50 اثر درلودو سره او چین د47 اثرو سره او هسپانیا د 44 اثرو سره د نړۍ د هېوادو په سر کې راځي
اخن ښار
آخن (اخن) په الماني Aachen) د فرانسې او بلجیم پولې ته څیرمه د المان په کلن ولایت کې پروت ښار دی. یاد ښار ۱۶۰,۸۵ کیلومتره مربع مساحت او په ۳۱ د ډسمبر د ۲۰۱۹م کال ۲۴۸,۹۶۰ وګړي لرل.
عبدالحکيم خان کټوازی
بریدجنرال عبدالحکیم خان کټوازی (زوکړه ۱۳۰۴ لمريز لېږدي کال، کټواز د خیرکوټ ولسوالۍ - مړينه د ۱۳۷۴ لمريز لېېږدي کال د لړم ۱۱، پېښور) د افغانستان يو نامتو جنرال، ملي او ټولنيز شخصيت وو.
مخينه
شهید بریدجنرال عبدالحکیم خان د پهلوان خان زوی، پر ۱۳۰۴ لمريز لېږدي کال د کټواز په خیرکوټ ولسوالۍ کې زیږدلی وو. پلار یې د سلیمانخیلو د قوم مشر وو. نوموړی د پلار په خاطر د وخت حکومت له خوا یرغمل د کابل په رشیدیه (حربي ښوونځي) کې شامل او پر ۱۳۲۲ ل ل کال له حربي ښوونځي څخه په لوړه پوړۍ (درجه) فارغ او بيا په حربي پوهنتون کې شامل شو. پر ۱۳۲۵ ل ل کال هندوستان ته د لوړو زدکړو لپاره واستول شو او تر یوه کال پوځي تعلیماتو وروسته هېواد ته راستون او د وړو ضابطانو د ښوونځي د بولندوی (قوماندان) په توگه په دنده وگومارل شو.
عبدالحکیم کټوزای پر ۱۳۳۴ ل ل کال د پوځي څانگې (نظامي مسلک) د پیاوړتیا په پار د تورکیې هېواد ته واستول شو او په لوړه پوړۍ خپل هېواد ته راستون شو. تر دې وروسته د دفاع وزارت په اډانه (چوکاټ) کې د هوایي ځواکونو د ښوونې او روزنې لوی مدیر وگومارل شو. نوموړي په ډیرې رښتينولۍ (صداقت) او هېوادپالنې سره د وخت هوایي ځواکونو ته خدمتونه وکړل چې د وخت هوایي منسوبینو يې تل یادونه کوله.
نوموړی پر ۱۳۳۹ ل ل کال د ارکان حربۍ لپاره بیا تورکیې هېواد ته واستول شو او پر ۱۳۴۱ ل ل کال د ارکانحربۍ په لوړه پوړوۍ هېواد ته راستون شو. هغه د دفاع وزارت د ښوونې او روزنې عمومي مدیر وگومارل شو او په ښوونه او روزنه کې يې د پام وړ نوښت او بدلونونه راوستل.
تر دې وروسته بیا د ریشخورو د ۷ شمېرې پلې فرقې د درستیزوال په توگه وگومارل شو. تر دې وروسته پر ۱۳۴۴ ل کال د کابل د امنیې بولندوی (قوماندان) او پر ۱۳۴۸ کال د پولیسو او ژندارم عمومي بولندوی وگومارل شو. پر ۱۳۵۱ ل ل کال د ۷ پلې فرقې بولندوی وگومارل شو. پر ۱۳۵۲ کال د چنگاش میاشتې تر کودتا وروسته بې له کومه جرمه دا هېوادپال، رښتونی، له فساده لرې او باانظباته جنرال درې کاله په ځېل کې تیر کړل. عبدالحکیم کټوزای د خپل وخت په جنرالانو کې د عسکري پوهې، انظباط او دسپلین، ښوونې او روزنې، ښو اخلاقو او هېواد ته ژمن (وفادار) او ممتاز جنرال وو.
پر ۱۳۶۸ ل ل کال یې د ځینو هېوادپالو مشرانو سره (د ملي رستگارانو ټولنې) بنسټ کېښود تر څو هېواد له جگړې خلاص او پر ځای يې سوله راولي. کله چې تر ۱۳۷۲ کال وروسته کورنۍ جگړې زور ونیو، نوموړی پېښور ته يې کډوال شو او هلته د (تفاهم او ملي یوالي) شورا سره يو ځای شو. یو کال وروسته يې د شورا د انسجام د سروال (رئیس) په توگه د ملي یووالي او سولې لپاره داسې اغیزناک کارونه وکړل، چې داخلي او خارجي سیاستوال په ډېره هیله مندۍ سره ورته متوجه شول چې دا د سولې او ملي یووالي لپاره غوره لاره ده.
مړينه
په خواشينۍ سره چې د هېواد، ولس او اسلام دښمنانو دغه سپېڅلي افغان بریدجنرال عبدالحکیم خان کټوازي ته نور د ژوند کولو موقع ور نه کړه. هغه يې د ۱۳۷۴ ل ل کال د لړم میاشتې پر ۱۱ نېټه د پېښور په بورډ کې په رڼا ورځ په ډيره ناځوانمردانه توگه شهید کړ. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
اخځليک
۱- د جنرال مومند کټوازي فېسبوک پاڼه.
مجاهد کاکړ
شخصی ژوند
مجاهد کاکړ په خټه پښتون د کابل قره باغ ولسوالۍ کې زیږیدلی وو. نوموړی پ ه حبیبیی لیسه کې زده کړې کړې وی او وروسته پاکستان مهاجر شوی وو. چې له ۲۰۰۱م کال وروسته افغانستان ته راغی او د خبریالې په برخه کې یې له یوه افغان خصوصی تلویزیون طلوع نیوز سره کار پیل کړ. کاکړ لومړنی افغان خبریال وو چې په ۲۰۰۹م کال کې یې د لومړی ځل لپاره په افغانستان کې د ولسمشریزو ټاکنو ته د نوماندانو ترمنځ مناظره جوړه کړه. له ښاغلی کاکړ څخه دوه زامن پاتی دي چې د خپلې کورنۍ سره د المان په اخن ښار کې ژوند کوی.
آیدوشچینا
ایدوشچینا (آیدوشچینا ولایت) په سلوانیایي Ajdovščina) د سلوانیا هیواد له ښارونو څخه یو دی چې مابو ۰۰۰'۷ وګړي لري.
یوجن رالجس
یوجن ډي. رالجس (د ایسېک ډي سېګلرمعکوس لوستل؛ لومړی نوم یې هم ایوجینېو، ایوجېن یا ایوجین، کورنی نوم یې سېګلر یا سېګلر واچل؛ زوکړه د ۱۸۹۵ کال د مارچ ۲۲مه – مړینه د ۱۹۸۷ کال د مې ۲۴مه) یو رومانیايی لیکوال، سوله‌غوښتونکی فلیسوف او پوځي انارشست و، چې د بشردوستۍ د تیوریست/نظریه‌پوه په توګه پېژندل شوی. د یهودیت او یهودي اخلاقو له ښکاره انعکاس سره د نړیوالتوب اړوند د هغه باورونه د لومړي ځل لپاره د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال کله چې رالجس یو باوجدان معترض و رامنځته شول. په انارکوپاسفیزم (سولې غوښتنه) او سوسیالیزم کې اخته کېدلو له رالجس سره د نړیوال پروفایل په جوړولو کې مرسته وکړه او د رومن رولان، استفان تسوایګ او البرت انشتین په څېر سوله‌غوښتونکو ملاتړ یې ترلاسه کړ. د رالجس د فلسفې له بحث پاروونکو اړخونه څخه بل اړخ له توکمي‌سمونې څخه ملاتړ و، چې د «ماهیت بایلنې» پر جبري شنډوالي ممترکز و. وروستی وړاندیز د رالجس د څو مقالو او د ټولنپوهنې اړوند د رسالو په‌واسطه بیان شو.
رالجس د رومانیا له سمبولیست غورځنګ سره تر خپل لومړني کار وروسته نوي‌پال/مدرنیست ادبیات او د توډور ارګزي شاعري دود کړه، چې د هغه نوم یې په ادبي او سیاسي مجلو کې په پرلپسې توګه نښه کړ. د هغه اثار د شعر او کیسو په برخه کې د اکسپرسیونیزم او تعلیمي هنر د افراط بدیل دي، چې د هغه فعالیت، سوله‌غوښتونکي لیدلوري یا مبارزې ته د اورېدلو له کمزورۍ سره هنري رنګ ورکوي. هغه د سبورتورول، کانټیمپورانول یا سنټایر په څېر رومانیايي مجلو په شاوخوا کې د جوړو شویو څو نوي‌پاله کړیو غړی و، خو د ویاټا رومناسکا له اصلي مجلې سره هم نږدې پاتې شوی و. د رالجس سیاسي او ادبي ټاکنو هغه د فاشیزم او کمونیزم په دوښمن بدل کړ: چې له امله یې د دویمې نړوالې جګړې پر مهال وځورول شو او په پای کې یې په یوروګوای کې پناه واخیسته. رالجس له ۱۹۴۷ کال څخه د خپلې مړینې تر مهال د یو انارشیست مبصر او د نړیوالې سولې د حل‌لارې وړاندې کوونکي او همدارنګه د لاتینې امریکا فرهنګ د دودوونکي په توګه د سویلي امریکا  په سیاسي کړیو کې د درناوي‌وړ شخصیت و.
د ژوند لومړي کلونه او لومړنۍ ادبي هڅې
یوجین رالجس د مولداوي سیمې لرغونی اوسېدونکی و چې له سیمه‌ییزې یهودي ټولنې سره یې تړاو درلود. پلار یې ډیوېډ سېګلر پر یهودیت ښکاره باور درلود او د نیمټا کاونټۍ (تر ولایت وروسته کوچنی اداری واحد) له دباغانو څخه و.ایسېګ د ادلینا درویچي او یوجنیا سورو په نوم دوه خویندې لرلې چې دواړو د بیوشیمي په برخه کې کار کاوه. دوی هم د لاسي د پیاترا نیمټا په ښارګوټي کې زېږېدلې وې، ایسېګ په پیاترا نیمټا کې زده‌کړې وکړې او هلته يې د ناول لیکونکي او د صهیونیستانو د مشر اې.ال. زیسو له کورنۍ سره وپېژندل. په احتمالي توګه رالجس د لومړي ځل لپاره د زیسو په کړۍ کې د خپل لارښود نوي‌پال رومانیايي لیکوال تودورارګزی سره ولیدل؛ ارګزي هغه مهال د خپل عکاس الی لوټار له مور کنستانسا زیسو سره واده وکړ. دغه ځوان لیکوال وروسته یادونه وکړه چې هغه او زیسو دواړو د سیهلو ماسیف د غرونو او د شتتل ښار د وحشي منظرو له امله له یو بل سره تړاو موندلی و. رالجس په‌خپل یو بل متن کې داسې یادونه کړي چې هغه په ماشومتوب کې د رومانیايي یهودي څېړونکي موسی شوارتزفلد د انتخابي لوستلو او د هغه د مجلې انیورال پېنتي اېسرېلتي تر اغېز لاندې راغی (هغه وویل د وروستیو کلونو په بهیر کې هغه د انیورال ټولې ټولګې راټولې کړې وې).
ایسېګ سیګلر په ادبي ژوند کې د خپل لومړي ګام له اوچتولو سره خپل نوی نوم له تورو سره د لوبې کولو په جوړښت کې وټاکه چې د مستعارو یهودي لیکوالانو (پل سلان- چې په انسیل کې زېږېدلی) تر منځ له ځانګړي شهرت څخه برخه‌من و. هغه د خپل کار له لومړي پيل څخه د سمبولیزم او نوي‌پالنې دودوونکی و، دا هغه موخه وه چې هغه خپل چپ‌پلوی لیدلوری ورسره یوځای کړ او د یهودیانو د خلاصون غوښتنه يې وکړه. په ۲۰۰۷ کال کې ادبي تاریخ‌لیکونکی پل سرنات ولیکل چې رالجس کار د یهودي روښانفکر او بشردوست ایساک لوډو په څېر د رومانیايي نوپالنې په لومړني خپراوي کې «بې‌ارزښته» و. د رالجس اصلي مشارکت په ۱۹۱۰مه لسیزه کې د فروندا («فروند») په سمبولیزم تربیون کې راڅرګند شو چې درې پرلپسې ګڼې یې د ۱۹۱۲ د اپرېل او جون تر منځ په ایاسي کې ایډټ/سمې کړې.
د لوډو د ابسولوتیو د بیاکتنې په څېر (چې دوه کاله وروسته چاپ شوه)، فرونډا په لاسي کې د رومانیايي سمبولیست غورځنګ له بنسټ‌پالې څانګې سره د دواړو چپ-اړخې خو دودیزې مجلې وایټا او د ډېر دودیز سمبولیزم مجلې ورېسوروسي پروزا مجلې پر وړاندې ودرېد. چې کتنکپلاوې ډله یې د رالجس په ګډون ناپېژانده پاتې شوه، خو د هغوی نومونه د هغه وخت د ډېرو  چاپي خپرونو او وروستيو څېړونکو لپاره پېژندل شوي وو. د سرنات په وینا رالجس «تر ټولو اغېزناک فرونډېست و» چې د رومانیا د یهودي ژونالیزم په برخه کې دوو راتلونکې څېرو: البرت شرایبر او کارول اشتاینرګ له‌خوا دویم و. د فرونډا ډلې د لوډو او شاعر بنیامین فوندان په څېر په ایاسي کې د ارګزي سمبولیست نوي‌پال ښوونځی څاره او د رومانیا په شمال کې یې د ارګزي شاعرۍ ته وده ورکوله: د فرونډا لیکوالانو د اګزي د شعرونو د کوربه‌توب پر مهال وایټا رومانیسکا ته د درناوي له امله د نورو پام ځانته راګرځولی و.
تر هغه وروسته چې رالجس د ډېرو خپرېدونکو ورځپاڼو چې له ډلې يې رمپا (چې د ارګزي او سوسیالیست لانجه‌مار اېن.ډي کوسیا له‌خوا تاسیس شوې وه) او ويیاټا نووا (چې د سمبولیست کره‌کتونکي اوېډ ډېنسوسیانو له‌خوا پرمخ وړل کېده) یادولی شو، ضمني ګډونوال شو، فرونډا په ټوله کې درې موضوعات مطرح کړل. هغه په ۱۹۱۳ کال کې خپلې خپلواکې فلسفي مقالې یا «خیالونه» د ټرایمفوا نفینټې / Triumful neființei (د نه موجودیت - بریالیتوب) په ټوک کې راټولې کړې. هغه د خپل شعر دوه کتابونه د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د رومانیا د بې‌طرفۍ د دورې تر پای وروسته خپاره کړل. لومړۍ ټولګه یې د سونټېل نېبونیې/ Sonetele nebuniei («د لېونتوب غزلونه») په نوم د غزلونو/۱۴ بیته اشعارو ټولګه وه، چې په ۱۹۱۴ کال کې په لاسې کې خپره شوه؛ دویمه یې د نیبونیا/ («لېونتوب») په نوم په پلازمېنه بخاریست کې خپره شوه. له دې اشعارو څخه ځینې د رالجس د خپل لاس له انځورګرۍ سره کښل شوي وو.
له یومنیټېډیا څخه تر مانتویریا
رالجس د معمارۍ په برخه کې تر زده‌کړې وروسته د بخاریست په پوهنتون کې نوم‌لیکنه وکړه او د فلسفې دورې یې هلته تېرې کړې. د دې دورې په ترڅ کې هغه له رومانیا څخه عثماني خلافت او د روم پاچاهۍ ته سفر وکړ. هغه په دوییمه نړیواله جګړه کې د رومانیا تر ښکلېلتیا څه موده وروسته د ۱۹۱۶ کال په دوییمه نیمايي برخه کې خپلې زده‌کړې پرېښوې. د رومانيا پر سویل د مرکزي پوځیانو تر یرغل وروسته ایاسي ته راستون شو، هغه د رومانیا ځمکني پوځ ته وروبلل شو، خو د یو باوجدانه معترض په توګه یې وسلې ته له لاس وروړلو څخه ډده وکړه؛ چې له امله یې د يوې لنډې مودې لپاره بندي شو په پایله کې د کوڼ‌والي یا د اورېدلو اختلال له امله خوشي شو.
ماسټر عبدالکریم
ماسټر عبدالكريم (زوکړه ۱۹۰۸ زېږدي کال د ډيسمبر ۷، چارسده - مړینه د ۱۹۶۱ ز کال د جنوري ۱۹) د لوی افغانستان پښتو ژبی ليکوال، ملي مبارز او خدايي خدمتگار وو.
عبدالمالک فدا
عبدالمالک فدا (زوکړه ۱۸۹۷ زېږدي کال چارسده - مړینه د ۱۹۵۷ زېږدي کال د اپرېل ۲۱) د خدايي خدمتگارو غورځنگ غړی او د لوی افغانستان يو شاعر وو.
مخينه
خدايي خدمتگار او شاعر عبدالمالک فدا پر ۱۸۹۷ زېږدي کال د چارسدې د پړانگو په ياسين خېلو کې زېږېدلی وو. هغه رسمي زده کړې نه وې کړې، خو کله چې د باچا خان له غورځنگ سره ملگری شو، نو په پښتو ژبه يې ليک لوست زده کړ. هغه له ولسي ستونزو څان خبر کړ او د غورځنگ له ملگریو سره په ناسته پاسته کې يې دا شعور خپل کړ چې خپل قلم د خپل ولس د بیدارۍ لپاره وکاروي.
د هغه د ژوند د لومړیو وختونو په اړه ليکوال او څېړونکی ازاد اشنغری وايي: «شاعر عبدالمالک فدا يو ولسي شاعر وو. هغه چې د پښتون ولس کوم قلمي او کړنيز خدمت کړی، تاريخ به يې هېر نه کړي. عبدالاکبر خان اکبر صيب ليکي، چې په خدايي خدمتگارو کې تر شاملېدو دمخه يې د کاليو گاډۍ گرځوله، خوږ غږی او خوږ مزاجه شاعر وو.»
ماسټر عبدالکریم
مخينه
ماسټر عبدالكريم د منتظر خان زوى وو، چې پر ۱۹۰۸ ز كال د ډيسمبر پر ۷، د چارسدې د اتمانزو په كلي كې زېږېدلى دى. خپلې لومړنۍ زده كړې يې د اتمانزو په ازاد ښوونحي (سكول) كې ترسره كړې، وروسته يې پر ۱۹۳۰ ز كال د ډهلي د جامعه مليۀ اسلاميه څخه د لېسانس (BA) سند ترلاسه كړ او د بېرته راتگ سره سم د اتمانزو په ياد شوي ښوونځي كې ښوونكى شو. پر همدې كال ماسټر د ازادۍ غوښتنې فكر د لرلو په جرم بندي شو او كله چې درې كاله وروسته بېرته آزاد شو، د ازاد ښوونځي اکر (حالت) ډېر خراب شوى وو، خو د ماسټر په هڅو دغه ښوونځي بېرته په پښو ودرېد.