cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کورګان ولايت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" کورګان ولايت (Kurgan Oblast) Курга́нская о́бласть, Kurganskaya oblast ) د روسیې یو فدرالي واحد ( اوبلاست ) دی چې د اورال فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري. اداري مرکز یې د کورګان ښار دی.
حوالې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:د روسي فدرالي ولسوالۍ وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې وېشنيزه:د روسيې هېوادنی وېش وېشنيزه:د روسيې وختونه وېشنيزه:د روسيې ښارونه
ډوایټ ډیویډ ایزنهاور
ډوایټ ډیویډ ایزنهاور (د۱۸۹۰ز کال د اکټوبر له ۱۴مې نه، د ۱۹۶۹ ز کال د مارچ تر ۲۸ مې) یو امریکایي پوځي افسر او سیاستوال و، چې له ۱۹۵۳ز کال نه تر ۱۹۶۱ز کال پورې د متحده ایالاتو ۳۴م ولسمشر پاتې شوی دی. د دویمې نړیوالې جګړې په لړ کې هغه په ​​اروپا کې د متحدینو د ځواک د ستر قوماندان په توګه دنده تر سره کوله اود جنرالۍ پنځه ګونو ستورو رتبه یې هم ترلاسه کړې ده. هغه له ​​۱۹۴۲ز کال نه تر ۱۹۴۵ز کال پورې د ډیوې(مشعل) په عملیاتو کې په شمالي افریقا د برید او د لوېدیځې جبهې له خوا(۱۹۴۴ز کال نه تر ۱۹۴۵ز) پر نورماندي د بریالي برید پلان او څار پر غاړه درلود.
ایزنهاور د ټیکساس ایالت په ډینیسن سیمه کې زېږېدلی او د کنساس ایالت  په ابیلین سیمه  کې په یوه الماني نسبه کورنۍ کې رالوی شوی. د هغه کورنۍ د مذهبي تندلارۍ مخینه لرله، خو ایزنهاور تر۱۹۵۲ز کال پورې له کومې کلیسا سره تړاو نه درلود. ایزنهاور په ​​۱۹۱۵ز کال کې له ویسټ پوینټ نه فارغ شو او وروسته یې له مامي داود سره واده وکړ، چې له هغې نه یې دوه زامن هم وزېږېدل. د لومړۍ نړیوالې جګړې په لړ کې، په ​​اروپا کې د نوموړي د خدمت کولوغوښتنه رد شوه او د یوې قطعې قومانده یې پر غاړه واخیسته، چې د ټانکونو کارونې لپاره یې خلک روزل. ایزنهاور په ۱۹۴۱ز کال کې له بېلابېلو جنرالانو سره دندې تر سره کړې او په دې توګه یې د برید جنرالۍ رتبه هم ترلاسه کړه. دویم نړیوال جنګ ته د متحده ایالاتو له ننوتلو وروسته، ایزنهاور د شمالي افریقا او سیسلي د بریدونوقومانده پر غاړه درلوده. له دویمې نړیوالې جګړې وروسته هغه د پوځ د لوی درستیز په توګه (۱۹۴۵ز-۱۹۴۸ز)، د کولمبیا پوهنتون د رییس په توګه (۱۹۴۸ز-۱۹۵۳ز) او د ناټو د لومړي ستر قوماندان په توګه (۱۹۵۱ز-۱۹۵۲ز) هم دندې تر سره کړې ده.
په ۱۹۵۲ز کال کې ایزنهاور د جمهوري غوښتونکو له ګوند نه په ولسمشریزو ټاکنو کې برخه واخیسته اوغوښتل یې د سناتوررابرټ ای ټافت د انزوا کوونکې بهرنۍ تګلارې مخه ونیسي. د یادونې وړ ده چې سناتوررابرټ ای ټافت د ناټو مخالفت کاوه او نه یې غوښتل چې امریکا کومه بهرنۍ ښکېلتیا ولري. ایزنهاور دغه ټاکنې او د ۱۹۵۶ز کال ټاکنې په لوی توپیر وګټلې او دواړه ځلې یې دویم اډلای سټیونسن ته ماتې ورکړه. د ولسمشرۍ  پر مهال د ایزنهاور اصلي موخې د کمونیزم د خپراوي مهارول او د فدرالي کسر کمول یاد شوي دي. په ۱۹۵۳ز کال کې هغه د کوریا د جګړې د پای ته رسولو لپاره د اټومي وسلو په کارولو فکر کاوه او غوښتل یې په دي توګه چین ته هم د اټومي برید ګواښ وکړي که چېرې د اوربند خبرې ژر نتیجې ته ونه رسېږي. چین موافقه وکړه او په یو اوربند سره صلاح شول چې عملي بڼه یې هم واخیسته. هغه د خپلې ولسمشرۍ پر مهال د هري ایس ټرومن هغې تګلارې ته دوام ورکړ، چې تایوان د چین د مشروع حکومت په توګه په رسمیت وپېژني او د فورموسا پر پریکړه لیک یې د کانګرس تصویب هم ترلاسه کړ. د هغه ادارې د اندوچینا په لومړۍ جګړه کې د فرانسې په ګټه د ویتنامي کمونیسټانو سره د مبارزې لپاره ډېرې مرستې وکړې او د فرانسې له وتلو وروسته یې د جنوبي ویتنام د نوي دولت قوي مالي ملاتړ وکړ.
هغه په ​​ایران او ګواتیمالا کې د رژیم بدلونې لپاره د هغې پوځي کودتا ملاتړ وکړ، چې د هغه د ولسمشرۍ پر مهال تنظیم شوې وه. د ۱۹۵۶ز کال د سویز کړکېچ په لړ کې هغه په ​​مصر باندې د اسرائیلو، بریټانویانو او فرانسویانو یرغل وغانده او هغوی یې وتلو ته اړ کړل. نوموړي د ۱۹۵۶ز کال د هنګري د انقلاب پر مهال د شوروي یرغل وغانده خو د دغه انقلاب پر وړاندې یې هېڅ اقدام ونه کړ. وروسته له هغه چې شوروي اتحاد په ۱۹۵۷ز کال کې سپوږمکۍ فضا ته واستوله، ایزنهاور د ناسا د جوړولو اجازه ورکړه، چې د فضايي سیالۍ لامل شو. هغه د ۱۹۵۸ز کال د لبنان د کړکېچ پر مهال ۱۵۰۰۰عسکر دغه هېواد ته واستول. کله چې د متحده ایالاتو یوه جاسوسي الوتکه د شوروي اتحاد په خاوره کې وویشتل شوه، ایزنهاور د خپلې ولسمشرۍ په پای کې له شوروي سره په خبرو اترو کې پاتې راغی. هغه د (Bay of Pigs Invasion)عملیات تصویب کړ کوم، چې جان ایف کینیډي ته د ترسره کولو لپاره پرېښودل شوی و.
د هغه ترټولو لویه برنامه د ایالتونو تر منځ د لویو لارو سیسټم و. د ایزنهاور په ​​دواړو دورو کې په ۱۹۵۸ز کال کې له یوه کوچني کساد پرته بې ساري اقتصادي سوکالي ولیدل شوه. ملت ته یې په خپلې مخه ښه وینا کې؛ د پراخو پوځي لګښتونو، په ځانګړې توګه د کسري لګښتونو او خصوصي پوځي شرکتونو ته د دولتي قراردادونو د خطرونو په اړه اندېښنهڅرګنده کړه. د هغه د ولسمشرۍ تاریخي ارزونې ته په کتو نوموړی د امریکا د قوي ولسمشرانو په ردیف کې راځي.
د ډوایټ ډي ایزنهاور ولسمشري (۱۹۵۳ز کال نه تر ۱۹۶۱ز کال پورې)
ایزنهاور د لوړې مراسمو نه دمخه په پیرل هاربر کې د مشاورینو یوې غونډې ته د خبرو پر مهال مهمو مسایلو ته اشاره وکړه او د بودیجې پر توازن، د کوریا جګړې پای ته رسونې، د اټومي مخنیوي له لارې د حیاتي ګټو دفاع او د نرخونو او معاشونو کنټرول د نوموړي د ولسمشرۍ بنسټیزې موخې وټاکل شوې. هغه د ۱۹۵۲ز کال په وروستیو کې د کابینې لومړۍ غونډه ترسره کړه او په دغه غونډه کې یې د کمونستې روسیې ضد تګلارې په ډاګه کړې، همدارنګه د هغه پرانستونکې وینا بهرنۍ تګلارې، بهرنۍ سوداګرۍ او ملګرو ملتونو ته د ژمنتیا لپاره ځانګړې شوې وه.
ایزنهاور د نورو پخواني ولسمشرانو په پرتله له مطبوعاتي کنفرانسونو نه ډېره ګټه پورته کړه او د خپلو دوو دورو په لړ کې یې نږدې ۲۰۰مطبوعاتي کنفرانسونه ترسره کړل. هغه له مطبوعاتو سره د ښو اړیکو په ګټه پوهېده او دا یې د امریکا له خلکو سره د نېغو اړیکو ټینګولو او پاللو وسیله ګڼله.
ایزنهاور په پیل کې یوازې د یوې مودې لپاره د ولسمشر کېدو پلان درلود، خو وروسته یې وویل که چېرې مخکښ جمهوري غوښتونکي وغواړي، هغه به بیا په ولسمشرۍ ټاکنو کې برخه واخلي. ایزنهاور د ۱۹۵۵ز  کال د سپټمبر په وروستیو کې د زړه له حملې نه روغ ووت. نوموړي د جمهوري غوښتونکو د احتمالي کاندیدانو د ارزولو لپاره له خپلو نږدې سلاکارانو سره مشوره وکړه او دې پایلې ته ورسېد چې د ۱۹۵۶ز کال په فبروري کې په ولسمشریزو ټاکنو کې بیا برخه اخلي.
ایزنهاور په ښګاره توګه د مرستیال په توګه د نیکسون له ټاکلو خوښ نه و، دا ځکه چې د نوموړي د زړه ناروغۍ ته په کتلوسره دا مسئله مهمه وه. هغه ​​شخصاً د رابرټ بيانډرسن، چې یو ډیموکرات و د مرستیال په توګه ملاتړ وکړ، خو هغه دا وړاندیز رد کړ، نو ایزنهاور پریکړه وکړه، چې دغه موضوع د ګوند واک ته پرېږدي.
د ۱۹۵۶ز کال په ولسمشریزو ټاکنو  کې ایزنهاور، بیا له اډیلا سټیونسن سره سیالۍ ته ووت، چې د ۵۳۱ ټاکنیزو رایو نه د ۴۵۷رایو په ترلاسه کولوسره یې ټاکنې وګټلې او بیا ځلې ولسمشر شو.
ادراکي علوم
ادراکي علوم د ذهن او د هغه اړوندو پروسو بین‌الرشتوي او علمي مطالعه ده، چې د ژبپوهنې، ساپوهنې، د اعصابو علومو، فلسفې، کمپیوټر ساینس/مصنوعي ځیرکتیا او انسان‌پوهنې له یوځای کېدو څخه رامنځ‌ته کېږي. ادراکي علوم (په لا پراخه معنی سره) د ادراک ماهیت، دندې، او کارکړنې ارزوي. ادراک‌پوهان، د عصبي سیسټمونو د معلوماتو وړاندې کولو، پروسس کولو او بدلولو پر څرنګوالي باندې په تمرکز سره، ځیرکتیا او چلند مطالعه کوي. ژبه، ادراک، حافظه، پاملرنه، استدلال او احساس د ادراک‌پوهانو لپاره د پام‌وړ ذهني وړتیاوې دي؛ پر دغو وړتیاوو باندې د پوهېدلو په موخه، ادراک‌پوهان د ژبپوهنې، ساپوهنې، مصنوعي ځیرکتیا، فلسفې، د اعصابو علومو او انسان‌پوهنې په څېر څانګو ته مراجعه کوي او د هغو په مرسته نوموړې وړتیاوې مطالعه کوي. د ادراکي علومو ځانګړې شننه او تحلیل د عضویت د جوړښت ډېرې کچې رانغاړي: له زده‌کړې او تصمیم‌نیونې څخه نیولې تر منطق او پلان‌جوړونې پورې او له عصبي مدارونو څخه بیا د ماغزو تر موډولار جوړښت پورې. د ادراکي علومو له بنسټیزو مفاهیمو څخه یو دا دی چې، «تفکر، په ذهن کې د هغو تمثیلي جوړښتونو او محاسباتي چلندلارو له‌مخې، چې پر نوموړو جوړښتونو باندې عمل کوي، په غوره توګه درک کېدلای شي».
د ادراکي علومو موخه، د ځیرکتیا پر اصولو پوهېدل او د هغو فورمولیزه کول دي، په‌دې هیلې سره چې د ذهن او زده‌کړې لا ښه او هراړخیز درک رامنځ‌ته شي. ادراکي علوم، په ۱۹۵۰ز لسیزه کې د یوه فکري غورځنګ په ډول ظهور وکړ چې تر ډېره د «ادراکي انقلاب» په نامه یادېږي.
تاریخ
د ادراکي علومو نومهال هڅوب، د وارېن مک‌کالوچ او والتر پیتس په څېر (چې د ذهن د جوړښت پر اصولو باندې د پوهېدلو په لټه کې وو)، د ۱۹۳۰ او ۱۹۴۰ز لسیزو لومړنیو سایبرنتیک‌پوهانو ته ورګرځي. مک‌کالوچ او پیتس هغه لومړنۍ بېلګې وپنځولې چې اوس‌مهال د مصنوعي عصبي شبکو په توګه پېژندل کېږي او هغه د محاسبې داسې موډلونه دي چې د بیولوجیکي عصبي شبکو له جوړښت څخه یې الهام اخېستی دی.
د ادراکي علومو د ازمایښتونو لومړۍ بېلګه د MIT سلون د ادارې او مدیریت په پوهنځي کې په یوې اکاډمیکې موسسه کې ترسره شوه. د دغې موسسې بنسټګر «ج. ک. ر. لیک‌لایدر» ؤ چې د ساپوهنې په څانګه کې یې فعالیت درلود او د انساني ادراک د موډلونو په توګه، د کمپیوټر حافظې په کارولو سره یې ازمایښتونه ترسره کول.
په ۱۹۵۹ز کال کې، نوام چومسکي د «ب. ف. سکینر» کتاب – لفظي چلند – په کلکه نقد او دغه نقد یې د یوه کتاب په بڼه خپور کړ. هغه مهال، د سکینر چلندپاله طریقه په متحده ایالاتو کې د ساپوهنې پر څانګې واکمنه وه. ساپوهانو تر ډېره د محرک او غبرګون ترمنځ د کارکړنې پر اړیکو باندې تمرکز کاوه، پرته له‌دې چې دننۍ نښې ثابتې کړي. چومسکي استدلال وکړ چې د ژبې د بیانولو لپاره، د «ګټورې (زېږوونکې) پښویې (ګرامر)» په څېر یوې تیوري ته اړتیا لرو، چې نه‌یوازې دننۍ نښې سره اړوندې ګرځوي بلکه د هغو بنسټیز ترتیب هم مشخص کوي.
د «ادراکي علومو» ګړنه د کریستوفر لانګیت–هیګینز له‌خوا، پر «لایت‌هېل راپور» باندې د ۱۹۷۳ز کال تبصرې له‌لارې رامنځ‌ته شوه؛ نوموړی راپور د مصنوعي ځیرکتیا د څېړنې اوسني وضعیت پورې تړاو درلود. په همهغه لسیزه کې، د «ادراکي علومو» مجله او د «ادراکي علومو ټولنه» تاسیس شوه. د ادراکي علومو د ټولنې د تاسیسولو غونډه په ۱۹۷۹ز کې، د سان دیګو په کالیفرونیا پوهنتون کې ونیول شوه چې په پایله کې یې ادراکي علوم د نړۍ په کچه د یوې ښکاره هڅې او اقدام په توګه څرګند شو. په ۱۹۷۲ز کې، د هامپشیر کالج، د نیل ستیلینګ په مشرۍ سره، د ادراکي علومو په برخه کې د لسانس په کچه لومړنی پروګرام پیل کړ. په ۱۹۸۲ز کې، د پروفیسور ستیلینګ په مرسته، د واسار کالج د نړۍ لومړنۍ موسسه وه چې ادراکي علومو په برخه کې یې د لسانس درجې سند ورکړ. په ۱۹۸۶ز کې، د سان دیګو په کالیفرونیا پوهنتون کې، د نړۍ په کچه، د ادراکي علومو لومړنۍ څانګه پرانېستل شوه.
په ۱۹۷۰ز لسیزه او د ۱۹۸۰ز لسیزې په لومړیو کې، څرنګه چې کمپیوټرونو ته لاسرسی زیات شو، د مصنوعي ځیرکتیا اړوندو څېړنو پراختیا وموندله. د ماروین مینسکي په څېر څېړونکو، د LISP ژبې په څېر د کمپیوټر پروګرامونه ولیکل او هڅه یې کوله ترڅو د بشریت د یون د پړاوونو بڼه مشخصه کړي؛ د بېلګې په توګه: په تصمیم نیونه او د ستونزو په حلولو کې، د بشري تفکر د لا ښه پوهېدلو په هیله او همدا راز د مصنوعي ذهنونو د رامنځ‌ته کولو په هیله. دغه طریقه د «سمبولیکې مصنوعي ځیرکتیا» په توګه پېژندل کېږي.
په پای کې، د سمبولیکي مصنوعي ځیرکتیا پروګرام محدودیتونه څرګند شول. د بېلګې په توګه: په هراړخیزه توګه د بشري پوهې راغونډول، په داسې یوې بڼې چې د یوه سمبولیک کمپیوټري پروګرام لپاره د استفادې وړ وي، له واقعیته لېرې برېښېدل. د ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ز لسیزو په وروستیو کې عصبي شبکې او اتصالیت د یوې څیړنیز موډل په توګه راڅرګندې شوې. د دغه لرلید پر بنسټ، چې تر ډېره جېمز مک‌کلېل‌لند او دېوېد روملهارت ته اړوند ګڼل کېږي، کېدای شي ذهن د پېچلو پیوستونونو د یوې ټولګې په توګه وانګېرل شي، چې د یوې پوړیزې (طبقه‌یي) شبکې په توګه ښودل شوی دی. کره‌کتونکي استدلال کوي، ځینې ښکارندې شته چې کېدای شي د سمبولیکو موډلونو له‌لارې په ښه توګه ثبتېدلای شي او د اتصالیت موډلونه ډېري وخت هومره پېچلي دي چې بیانول به یې خورا ستونزمن وي. په وروستیو کې، سمبولیک او د اتصالیت موډلونه سره ترکیب شوي دي، او د بیان له دواړو بڼو څخه د ګټې اخېستنې امکان یې رامنځ‌ته کړی دی. په داسې حال کې چې هم سمبولیکې او هم د اتصالیت طریقې، د بېلابېلو فرضیو د ازمایښت او همدا راز د ماغزو د کارکړنې ټیټې کچې او د ادراک اړخونو د پېژندلو لپاره ګټورې ښکاره شوې، خو له بیولوجیکي اړخه، هېڅ یوه طریقه واقعي نه‌ده او له‌دې امله، دواړو کې د عصب‌پوهنیزې معقولیت «تشه» لیدل کېږي. اتصالیت، د انسان په ماغزو کې (له محاسباتي پلوه) د ادراک رامنځ‌کېدلو او پېښېدلو د څرنګوالي څېړلو لپاره ګټور جوت شوی دی، او د ځانګړي حالت/عمومي حالت تګلارو لپاره یې دقیق بلونجونه وړاندې کړي دي. د بېلګې په توګه: د جېف اېلمان، لیز بېتس او انېت کارمیلوف–سمېت په څېر ساینس‌پوهان پر دې باور دي چې د ماغزو شبکې، په خپل منځ کې له خوځنده او غښتلي تعامل او د چاپېریالي ښکارندو له یوځای کېدو څخه راولاړېږي.
ټومارو اسکوایر
ټومارو اسکوایر چين په ښار  شنگهای کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 55 منزلونه دي او ددې لوړوالی  285 ميټر (934 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2003 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
دراویډي ژبې
دراویډي ژبې د نړۍ یوه مهمه کورنۍ ده. په دې کې شاملې ژبې زیاتره په سوېلي هند کې ویل کیږي. د دې کورنۍ شاوخوا 73 ژبې د برصغیر د نړۍ په ډېری برخو کې خبرې کیږي، په ځانګړې توګه په سویلي هند او شمال ختیځ سريلانکا کې - همدارنګه د پاکستان ، نیپال ، بنګله دېش ، افغانستان او ایران په ځینو برخو کې ویل کیږي. دراویډی ژبه د سېند د درې په تمدن کې ویل کېده - دې خلکو ته دراویډیان يا د راوړ ویل کیږي.
د دراویډي ژبو نوملړ
ځینې دراویډي ژبې په لاندې ډول دي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:دراويډي ژبې وېشنيزه:تېلوګو ژبه وېشنيزه:تاميلي ژبې
د اقلیم د بيړني حالت اعلان
د اقلیم د بيړني حالت اعلان یو داسې اقدام دی چې د حکومتونو او ساینس پوهانو له‌خوا کېږي او اعلانوي چې بشر د اقلیم له بیړني حالت سره مخ دی. دغه ډول لومړنی اعلان د ۲۰۱۶ کال په ډسمبر میاشت کې یوه محلي حکومت وکړ. له هغه راهیسې (د ۲۰۲۲ کال تر مې میاشت پورې) په ۳۹ هېوادونو کې څه باندې ۲۱۰۰ محلي حکومتونو د اقلیم بیړنی حالت اعلان کړی دی. په هغو قضايي حوزو کې د مېشتو خلکو نفوس تر یو میلیارد اوړي چې د اقلیم بیړنی حالت په کې اعلان شوی دی.
د ۲۰۱۹ کال د اپرېل میاشتې په ۲۹مه نېټه د وېلز حکومت د اقلیم بیړنی حالت اعلان کړ چې وروسته د ۲۰۱۹ کال د مې میاشتې په لومړۍ نېټه د پارلمان او د وېلز د ملي شورا له‌خوا تصویب شو. دا په نړۍ کې لومړنی هېواد شو چې په رسمي ډول یې د اقلیم بیړنی حالت اعلان کړ.
کله چې یو حکومت بیړنی حالت اعلانوي، تر دې مخکې چې بیړني یا معادل حالت ته ننوځي بل ګام د اقلیمي بدلون د کمولو لپاره د لومړیتوبونو ټاکل دي. د اقلیم د بیړني حالت په اعلانولو کې یو حکومت دا تصدیقوي چې اقلیمي بدلون رامنځته شوی او تر دې مهاله شوي اقدامات د رامنځته شویو بدلونونو د محدودولو لپاره کافي نه دي. د دا ډول پرېکړې تمرکز پر دې وي چې د انساني فعالیتونو په پایله کې د رامنځته شوي اقلیمي بدلون د مخنیوي لپاره حکومتي تدابیر ونیول شي.
د بیړني حالت اعلان ښايي په بېلابېلو ملي او محلي حکومتي کچو کې وي او ښايي کړنلارې یې متفاوتې وي. د اقلیم د بيړني حالت اصطلاح نه یوازې رسمي پرېکړو ته ویل کېږي، بلکې د اقلیمي ویجاړۍ د مخنیوي لپاره اقدامات هم په کې شامل دي. دا کار ښايي واکمن چارواکي د اقلیم په اړه د اقدام ته متوجه او متمرکز کړي. د بيړني حالت اصطلاح دغې موضوع ته د لومړیتوب ورکولو او د بيړني ذهنیت د رامنځته کولو لپاره کارول کېږي.
د بیړني اقلیم اصطلاح د اقلیمي فعالینو او اقلیم‌پلوه سیاستوالو له‌خوا په دې خاطر دود شوې ده چې اوږدمهالو ستونزو ته د رسیده‌ګۍ لپاره بیړنی احساس رامنځته کړي. د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام په ۵۰ هېوادونو کې د عامه افکارو په اړه په یوې سروې کې موندلې چې له ۱.۲ میلیونو ځواب ورکوونکو څخه څلور شپېته سلنه په دې باور دي چې اقلیمي بدلون یو نړیوال بیړنی حالت دی.
اصطلاحات
د اقلیم د بيړني حالت اصطلاح تر ۲۰۱۰ کال مخکې د اقلیمي بدلون پر وړاندې په لاریونونو کې کارول کېده چې د ۲۰۰۹ کال په جون میاشت کې په مېلبورن کې "د اقلیم په اړه بیړنی لاریون" یې د بېلګې په توګه یادولی شو. په ۲۰۱۷ کې د ډاربین ښار شورا د "ډاربین د اقلیم بیړنی پلان" په نامه ډېری اقدامات تصویب کړل. د ۲۰۱۸ کال د ډسمبر میاشتې په ۴مه نېټه د روم کلب "د اقلیم بیړني پلان" وړاندې کړ چې د نړیوالې تودوخې د محدودولو لپاره ۱۰ لومړیتوبونه په کې شامل دي. د اقلیمي عدالت د بېلابېلو خوځښتونو په را څرګندېدو سره دې اندېښنې ته بېلابېلو حکومتونو پام اړولی دی.
ډېری هغه اروپايي ښارونه او ټولنې چې د اقلیم بيړني حالت یې اعلان کړی، په هم‌مهاله ډول د «کلیما بنډنس» شبکې غړي دي چې دغه شبکه دوی مکلفوي تر څو په هرو پنځو کلونو کې د کاربن ډای اکسایډ د انتشار یا خپرښت کچه ۱۰ سلنه کمه کړي.
اکسفورډ قاموس د اقلیم د بیړني حالت اصطلاح د ۲۰۱۹ کال د کلمې په توګه غوره کړه او دا اصطلاح یې د "یوه داسې وضعیت په توګه تعریف کړې ده چې د اقلیمي بدلون د کمولو یا درولو او د احتمالي چاپېریالي زیانونو د مخنیوي لپاره په کې د بیړني اقدام اړتیا وي." د ۲۰۱۸ کال د سپټمبر او د ۲۰۱۹ کال د سپټمبر میاشتو تر منځ دا اصطلاح څه باندې ۱۰۰۰۰ ځله کارول شوې ده.
لومړني پړاوونه
په نړۍ کې د اقلیم د بيړني حالت لومړنی دولتي اعلان د اسټرالیا د مېلبورن ایالت په ډاربین ښار کې د اسټرالیا د ګرین کونسلر «ټرینټ مک کارتي» له‌خوا وشو. دغه ښار د ۲۰۱۶ کال د ډسمبر میاشتې په ۵مه نېټه د اقلیم بیړنی حالت اعلان کړ. د ۲۰۱۷ کال په اګست میاشت کې ډاربین د اقلیم په بیړني پلان کې د اقداماتو پر کټګورۍ پرېکړه وکړه. د ډاربین تر اعلان وروسته د نیوجرسي ایالت په هابوکن او د کلفورنیا ایالت په بیرکیلي ښارونو کې هم ورته بیړني حالتونه اعلان شول.
په ۲۰۱۸ کې تر دغو پرمختګونو وروسته د انګلستان د زرغون ګوند سیاستوالې «کارلا ډینیر» چې هغه مهال د بریسټول ښار د شورا غړې وه، د بریسټول ښار شورا له‌خوا د اقلیم د بيړني حالت په اعلانولو کې مخکښ رول ولوباوه. دا په اروپا کې لومړنی دا ډول اعلان و او د هغو ښارونو او ملي پارلمانونو لپاره بریالیتوب وبلل شو چې د اقلیم بيړني حالتونه یې اعلان کړي وو. د ډینیر دا طرحه د انګلستان په اېنډېپېننډنټ ورځپاڼه کې د "لومړۍ تاریخي طرحې" په توګه تشرېح شوه چې د ۲۰۱۹ کال په جولای میاشت کې د څه باندې ۴۰۰ ځايي چارواکو او پارلمانونو له‌خوا کاپي شوې وه.
د ۲۰۱۹ کال د اپرېل میاشتې په ۲۸مه نېټه د سکاټلینډ د حکومت لومړۍ وزیرې «نیکولا سټورجن» د سکاټلند د ملي ګوند په کنفرانس کې د اقلیم بیړنی حالت اعلان کړ؛ د اقلیمي بدلون (د ګازونو د خپرښت د کمولو موخې) قانون د ۲۰۱۹ کال د سپټمبر میاشتې په ۲۵مه نېټه تصویب شو. بله ورځ د وېلز حکومت د اقلیم بیړنی حالت اعلان کړ چې سملاسي د ۲۰۱۹ کال د مې میاشتې په لومړۍ نېټه پارلمان تصویب کړ او لومړنی هېواد شو چې په رسمي ډول د اقلیم بیړنی حالت اعلانوي. تر دې وروسته په هماغه ورځ د بریتانیا پارلمان هم دغه کار وکړ.
د اروپايي ټولنې غړي هېوادونه
د ۲۰۱۹ کال د نومبر میاشتې په ۲۸مه نېټه اروپایي پارلمان د اقلیم بيړنی حالت اعلان کړ. په دې نېټه اروپايي اتحادیې د ۲۸ غړو هېوادونو استازیتوب کاوه چې اتریش، بلجیم، بلغاریا، کرواشیا، قبرس، چک جمهوریت، ډنمارک، استونیا، فنلنډ، فرانسه، جرمني، یونان، هنګري، ایرلنډ، ایټالیا، لاتویا، لیتوانیا، لوګزامبورګ، مالټا، هالنډ، پولنډ، پرتګال، رومانیا، سلواکیا، سلووینیا، هسپانیا، سویډن او انګلستان په کې شامل وو.
هغه هېوادونه او قضايي حوزې چې د اقلیم بیړنی حالت یې اعلان کړی دی
دا مهال د داسې سوابقو د ثبتولو لپاره هېڅ نړیواله اداره نه‌شته چې کومو قضايي حوزو د اقلیم بيړنی حالت اعلان کړی دی. سي.اي.ډي.اې.اېم.ای.اې یوه ډله ده چې د اقلیم د بیړني حالت لپاره عدالت‌غوښتنه کوي او په ټوله نړۍ کې د ملي، دولتي او محلي قضايي حوزو په ګډون د هغو قضايي حوزو بشپړ لېست لري چې د اقلیم بیړنی حالت یې اعلان کړی دی. دا لېست په دوامدار ډول تازه کېږي، ځکه چې نورې قضايي حوزې هم د اقلیم بیړني حالتونه اعلانوي.
ډي1
ډي1 متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 80 منزلونه دي او ددې لوړوالی  284 ميټر (932 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د دواړو لوریو یقیني تباهي
د دواړو لوریو یقیني تباهي [په انګلیسي: mutual assured destruction (MAD)] د ملي امنیت پالیسۍ او د پوځي ستراتېژۍ یو اصل (دوکتورین) دی چې په کې، د یو بریدکوونکي له خوا، په اتومي وسله سمبال دفاع کوونکي باندې چې د دویم برید (د متقابل یا د برید په ځواب کې برید) وړتیا ولري، په بشپړه کچه د اتومي وسلې کارونه، د برید کوونکي او دفاع کوونکي دواړو د بشپړې تباهۍ سبب کېږي. دا اصل د منطقي مخنیوي تیورۍ په بنسټ ولاړ دی، نوموړې تیوري وایي چې، د دښمن په مقابل کې د درندو وسلو د کارولو ګواښ د دښمن د ورته وسلو د کارونې مخنیوی کوي. نوموړې ستراتېژي د نش تعادل (Nash equilibrium) یوه بڼه ده، چې یو ځل په وسله سمبال شي، یو لوری هم د جګړې پیلولو او د وسلې په ځمکه اېښودو ته زړه نه ښه کوي.
"د دواړو لوریو یقیني تباهي" اصطلاح په عامه توګه یې لنډیز د "MAD" په بڼه لیکل کېږي، د یو ستراتېژي پوه ډونالډ برینېڼ چې په ۱۹۶۲ز کال کې یې د هیرمېن کان په هودسن انسټیټیوټ کې کار کاوه، رامنځته کړه. په هر ترتیب، برینېن دا مخفف طنزاً جوړ کړی و، چې د لیک ډول یې د انګلیسي ویي "mad" (لیوني) غوندې و، په دې دلیل چې، د داسې وسلو ساتل یا درلودل چې د ټولنې د بربادۍ سبب کېږي، په عقل برابر کار نه دی.
تیوري
د MAD تر اصل لاندې، هر لوری د بل لوري د ویجاړولو یا له منځه وړلو لپاره په کافي اندازه اتومي وسله لري. له دواړو لوریو (طرفینو) څخه که پر هر یو، په هر دلیل، بل لوری برید وکړي، په مساوي یا زیاته کچه بدله به ورڅخه واخیستل شي. هغه پایله چې انتظار یې کېږي، د بدیداریو یو ډېر چټک، نه بدلېدونکی شدید جنګ چې، د دواړو جنګ کوونکو دوه اړخیزه، بشپړه او یقیني تباهي ده. نوموړی اصل غوښتنه کوي چې له دواړو خواوو څخه دې یو هم، کلک او په لویه کچه پناهځایونه نه جوړوي. که چېرې یو لوری د پناهځایونو یو مشابه سیستم جوړ کړ، نو د MAD په اصل به یې تېری کړی وي او حالت به بې ثباته کړي، ځکه چې دویم برید (د برید په ځواب کې برید) څخه به یې ډار لږ شي. د توغندیو دفاع په وړاندې هم د ورته اصل غوښتنه کېږي.
سربېره پر دې، نوموړی اصل فرضوي، چې له دواړو لوریو څخه به یو هم په برید کولو کې وړاندې والي ته زړه ښه نه کړي، ځکه چې مقابل لوری به ځوابي برید وکړي (همدارنګه وژونکې ماتې هم ورته ویل کېږي) او یا به د پاتې ځواکونو په وسیله (دویم برید وکړي) چې پایله یې، دواړو لوریو ته نه منونکي مرګ ژوبله ده. تمه وه او اوس هم ده چې د MAD د اصل ثمره به ترینګلې خو تلپاتې نړیواله سوله وي. په هر حال، ډېرو استدلال کړی چې د دواړو خواوو یقیني تباهي، نشي کولای د نا-اتومي جګړو، چې وروسته به نورې هم زیاتې شي، مخه ونیسي. سایبري-جاسوسي، د دولتونو نیابتي جګړې او د تېزو توغندیو ګواښونه، د فکر او عمل هغه نوې ساحې دي چې MAD یې د مخنیوي د ستراتیژۍ په توګه ناکامه کړې ده.
د یاد اصل څخه په عمل کې ابتدایي استفاده د ساړه جنګ(له ۱۹۴۰ز لسیزې څخه تر ۱۹۹۱ز) په اوږدو کې پیل شوه، په نوموړي جنګ کې MAD د متحده ایالاتو او شوروي اتحاد ترمنځ د مستقیم او په بشپړ ځواک جنګ په مخنیوي کې مرسته وکړه، په داسې حال کې چې دواړه دولتونه د نړۍ په شاوخوا هېوادونو کې سره په وړو-وړو نیابتي جګړو کې ښکېل وو. نوموړی جنګ همدارنګه د وسلو جوړولو د سیالۍ موجب شو، ځکه چې دواړو هېوادونو غوښتل یوشان اتومي قدرت ولري یا لږ تر لږه د دویم برید وړتیا ولري. که څه هم سوړ جنګ په ۱۹۹۰ز لسیزه کې پای ته ورسېد، خو د MAD اصل کارولو دوام پیدا کړ.
د متحده ایالاتو او شوروي اتحاد د ستراتیژیک اصل د یوې برخې په توګه د MAD ملاتړ کوونکي په دې باور وو چې، په هغه صورت کې د اتومي جګړې مخه په ښه توګه نیول کېدای شي، که چېرې دواړه لوري د فعاله دولتونو په توګه د ټولې اتومي وسلې له منځه یوسي. لکه څرنګه چې د دې ډول ډاډ لپاره په دښمن باور حساس خطرناک دی، هر یو له دواړو لوریو مجبور و چې، د دوی د اتومي وسلو په ډېپوګانو پانګه اچونه وکړي، ان که د کارونې قصد یې هم و نه لري. سربېره پر دې، هيڅ یو د دواړو لوریو ځینې، تمه یا اجازه نه لرله چې په کافي اندازه د بل لوري د اتومي توغندیو په مقابل کې له خپل ځان څخه دفاع وکولای شي. چې دا کار د اتومي لېږدون سیستم د تنوع د را منځ ته کېدلو او سختېدلو دواړو سبب شو (لکه د اتومي توغندیو سیلو، تحت البحري بالیستیکي توغندي او اتومي بمب غورځوونکې الوتکې چې د خوندي-خرابۍ په نقطو کې ساتل کېدلې) او همدارنګه د بالیستیکي توغندیو د توغولو د بندیز تړون یې هم له منځه ویوړو.
د MAD دې سناریو ته ډېری وخت د اتومي وسلو منطقي مخنیوی وایي.
د دواړو لوریو د یقیني تباهۍ تیوري
هغه وخت چې د متحده ایالاتو او شوروي اتحاد تر منځ اتومي جنګ په حقیقت بدلېدلو پیل وکړ، تیوري پوهانو په دې فکر کول پیل کړل چې ښایي د دواړو خواوو یقیني تباهي تیوري د بل لوري د اتومي وسلې د کارولو د مخنیوي لپاره بسنه وکړي. یو امریکایي سیاسي ساینس پوه کینیت والټز باور درلود چې په حقیقت کې اتومي ځواک ګټور و، خو د دواړو لوریو د یقینی تباهۍ پر بنسټ، د نورو اټومي ګواښونو په مخنیوي کولو کې لا ډېر ګټور و. د دواړو لوریو د یقیني تباهۍ تیوري د مخنیوي خوندي لار وه، د دې فکر سره چې اتومې وسلې چې د جنګ د ګټلو د موخې لپاره کارول کېږي، عملي نه دي او ان ډېرې خطرناکې او ریسکي ګڼل کېږي، یې نور هم پرمختګ وکړ. ان اوس چې ۱۹۹۱ز کال کې د سړې جګړې د پای ته رسېدو شاوخوا ۳۰ کاله کېږي، د دواړو لوریو د یقیني تباهۍ تیوري، لاهم د اتومي وسلو د کارونې د مخنیوي خوندي لار ده.
له ۱۹۴۵ز کال څخه وړاندې
یوه پېړۍ وړاندې د اتومي وسلو له جوړېدو څخه په ادبیاتو کې د MAD د مفهوم په اړه بحث شوی و. یوه له مخکنیو سرچینو څخه، په ۱۸۷۰ز کال کې د شمالي جرمني-فرانسوي (Franco-Prussian War) جنګ په اوږدو کې د برتانوي لیکوال ویلکي کولینس هغه ده چې، لیکي: "ما یوازې په یو مدنیت  باور پیل کړی دی ــ په دې ورځو کې د یو ډېر بد عامل کشف هغه دا چې جنګ د تباهۍ په معنا دی او د خلکو ډار به هغوی سولې کولو ته اړ کړي." دا مفهوم په ۱۸۶۳ز کال کي ژولس ویرن په خپل ناول پاریس په شلمه پېړۍ کې هم بیان کړی و، که څه هم نوموړی ناول تر ۱۹۹۴ز کال پورې خپور نشو. دغه کتاب په ۱۹۶۰ز کال کې بشپړ شو او د "د جنګ اسباب" یې تشریح کړي دي، چې ډېر اغېز یې و شیندلو، دا چې جنګ د تصور وړ نه دی او ټول هېوادونه د تلپاتې خنډ سره مخ دي.
MAD له یو څخه ډېرو د وسلو اختراع کوونکو لخوا کارول شوی دی. د مثال په توګه، ریچارډ جورډېن ګټلینګ په ۱۸۶۲ز کال کې په خپل نامه ګټلینګ توفنګچه په دې خاطر اختراع کړه چې خلکو ته د جنګ بې ګټې توب وښیي. همدارنګه الفرد نوبل په ۱۸۶۷ز کال کې د ډینامېت له اختراع کولو وروسته وضاحت ورکړ " هغه ورځ چې دوه پوځي لښکرې وکولای شي په یوه ثانیه کې یو-بل له منځه یوسي دا تمه کولای شو چې ټول متمدن هېوادونه له جنګه بېزاره دي او خپل پوځیان به له کاره ګوښه کړي." په ۱۹۳۷ز کال کې نیکولا تیسلا د چارج شویو ذرو تشعشعي سلاګانو په اړه، د طبیعي رسنیو له لارې د نه پاشل کېدونکې متمرکزې انرژۍ د ښودنې هنر تر عنوان لاندې یوه رساله خپره کړه. تسلا خپله آله د "پیاوړې وسله چې ټول جنګ ته به د پای ټکی کېږدي" په توګه تعریف کړه.
د ۱۹۴۰ز کال د مارچ فریسچ—پیرلس یادښت، د یوې عملي اتومي وسلې لومړۍ تخنیکي شرح وه، مخنیوي کولو ته یې د اصلي ,وسیلې په توګه د اتومی وسلو په واسطه د دښمن سره جنګ کولو باندې وړاندې والی ورکړ.
پاچا آرتور
پاچا آرتور (په ولزي ژبه: Brenin Arthur، په کورني ژبه: Arthur Gernow، په بریتون ژبه: Roue Arzhur) افسانوي سلتیک بریتون (لرغونی بریتانوی) و؛ چې د منځنیو پېړیو د تاریخونو او عاشقانه کیسو پر بنسټ د پنځمې او شپږمې پېړۍ پر مهال یې په بریتانیا باندې د ساکسونانو د بریدونو پر مهال د لرغونو بریتانویانو مشري پر غاړه لرله. د آرتور د کیسې جزئیات تر ډېره پورې له ولزي افسانو، انګلیسي فولکلور او ادبي نوښتنو څخه را پیدا شوي؛ د هغې دورې ډېری تاریخ لیکونکو دا نه ده څرګنده کړې چې هغه دې یو تاریخي شخصیت وي. آرتور د لومړي ځل لپاره په داسې منابعو کې ثبت شوی چې د هغه له ژوندانه څخه وروسته ۳۰۰ کلونو ته اړوندېږي لکه د ولز کالیزه (Annals of Wales) او د بریتونانو تاریخ (Historia Brittonum). همدارنګه د هغه نوم په لومړنیو شعري منابعو لکه وای ګودادین (Y Gododdin) کې راغلی.
آرتور په هغو افسانو کې اصلي شخصیت دی چې د بریتانیا موضوع ته اړوندېږي. افسانوي آرتور د یوه نړیوال خوښې وړ تخیلي شخصیت په توګه تر ډېره بریده د جفری مانموث د شهرت او همدارنګه ۱۲ مې پېړۍ ته د اړوندو بریتانوي پاچایانو د تاریخچې پر بنسټ شهرت وموند. په یو شمېر ولزي او لرغونو بریتانوي کیسو او اشعارو کې چې له دغه اثر څخه زیاته مخینه لري آرتور د یوه غښتلي جنګیالي په توګه یاد شوی چې له بریتانیا څخه یې د انساني او ماورا طبیعي دښمنانو پر وړاندې دفاع کړې او یا هم د هغه فولکلوریک جادويي شخصیت په توګه ښوول شوی چې د ولز بلې نړۍ آنون ته اړوند دی. دا ناڅرګنده ده چې د جفري تاریخ (چې په ۱۱۳۸ زکال کې بشپړ شوی) د نورو پخوانیو منابعو څخه اقتباس شوی او یا هم د جفري له خوا خپله رامنځته شوی.
د دولسمې پېړۍ فرانسوي لیکوال کرتین دو تروا چې لانسلوت او مقدس جام یې په دغه کیسه کې ور زیات کړي، د ارتوریانو عاشقانه ژانر یې جوړ کړی چې د منځنیو پېړیو د ادبیاتو مهمه برخه جوړوي. په دغو فرانسوي کیسو کې د روایاتو تمرکز تر ډیره پورې د پاچا آرتور پر ځای په نورو شخصیتونو لکه د ګردي میز پر چاپېر نورو مخکښانو (شوالیه) باندې شوی. آرتوري ادبیاتو د منځنیو پېړیو پر مهال وده وکړه خو په راتلونکو پېړیو کې مخ پر زوال شول تر دې چې په ۱۹ مه پېړۍ کې یې بیاځلي رامنځته کېدل تجربه کړل. په ۲۱ مه پېړۍ کې دغه افسانې نه یوازې په ادبیاتو بلکه د تئاتر، فلم، تلویزیون، کمیډي او نورو رسنیو په موضوعاتو کې شهرت وموند.
تاریخي توب
د لرغونو بریتانویانو تاریخ (Historia Brittonum) د نهمې پېړۍ هغه لاتیني تاریخي ټولګه ده چې یو شمېر وروستۍ تاریخي نسخې یې د نینوس په نوم ولزي روحاني ته اړوندې بلل کېږي، چې پاچا آرتور ته په کې لومړنۍ اشاره شوې او همدارنګه یې د ۱۲ هغو جګړو نوملړ په کې راوړی چې آرتور په کې جنګېدلی. له آرتور څخه د هغه یادونه د باودن په جګړه کې خپل اوج ته رسېدلې چېرې چې هغه څرګنده کړې چې آرتور په یوازې ځان ۹۶۰ تنه وژلي. له دې سره یو شمېر وروستۍ څېړنې د لرغونو بریتانویانو د تاریخ رښتیا والی تر پوښتنې لاندې راولي.
په لاندنیو هېوادونو او هغو سیمو کې چې بیا په انګلستان واوښتې، د لرغون پوهنې شواهد د ۵۰۰ او ۵۵۰ زکال ترمنځ له لویې بریتانیا څخه د انګلو- ساکسونانو د کډوالۍ د مسیر د بدلېدو څرګندویي کوي؛ چې د فرانکي تاریخي نسخو سره مطابقت لري. جان دیویس څرګندوي چې دغه چاره په بادون هیل کې د بریتانیا له بریا سره مطابقت کوي؛ هغه چې ننیوس ارتور ته اړونده بللې. همدارنګه ویل کېږي چې ګلستونبري راهبانو د آرتور قبر په ۱۱۸۰ زکال کې کشف کړی دی.
بل هغه متن چې ښکاري د آرتور تاریخي موجودیت تائید کوي، لسمې پېړۍ ته اړونده ولزي کالیزه یا سالنامه (Annales Cambriae) ده چې هغه هم له بادون جګړې سره آرتور اړوند بولي. دغه کالیزه د دغې جګړې تاریخ له ۵۱۶ زکال څخه تر ۵۱۸ زکال پورې ښيي او همدارنګه یې کاملان جګړې ته هم اشاره کړې چې په کې آرتور او مدراوت (موردرد) دواړه وژل شوي او تاریخ یې هم ۵۳۷-۵۳۹ زکال ته اړوند بللی. دغه جزیات تر ډېره پورې د لرغوني تاریخ په راپور باندې د باور او همدارنګه په دې باندې د ټینګار په موخه کارول شوي چې آرتور په رښتیا سره په بادون جګړه کې جنګېدلی.
له دې سره یو شمېر ستونزې د لرغونو بریتانویانو د تاریخ (Historia Brittonum's) څخه د منبع په توګه په کار اخیستو کې پېژندل شوې. وروستۍ څېړنې ښيي چې ولزي کالیزه د اتمې پېړۍ له وروستیو څخه د وقایع لیکنې پر بنسټ ده. له دې سربېره د ولزي کالیزې پیچلې متني تاریخچه د هغو په لومړیو نسخو کې کې هم د آرتوري وقایعو د اضافه کېدو مخه نیسي. دغه پېښې په ډېر احتمال سره د ۱۰مې پېړۍ پر مهال پر هغو کې اضافه شوې او کېدای شي هېڅکله هم د هغو په پخوانیو کالیزو کې شتون وه نه لري. د بادون یادونه هم په ډېر احتمال سره د لرغونو بریتانویانو له تاریخ څخه په کې اخیستل شوې.
د قانع کوونکو لومړنیو شواهدو نشتون په دې دلالت کوي چې له امله یې ډېری وروستي تاریخ لیکونکي د روم تر واکمنۍ لاندې بریتانیا اړوندو راپورونو کې آرتور له هغو باسي. د تاریخ لیکونکي توماس چارلز ادواردز له نظره، «د څېړنې په دغه پړاو کې، یوازې دا ویلای شو چې کېدای شي یو تاریخي آرتور شتون ولري [اما ...] تاریخ پوهان تر اوسه نه شي کولای د هغه په اړه هېڅ ارزښتمن څه ووایي». د ناخبري توب دغه معاصرو څرګندونو نسبتا یو نوی بهیر رامنځته کړی. د تاریخ لیکونکو مخکني نسلونه تر ډېره د هغه اړوند بدبینه و. تاریخ لیکونکی جان موریس د ارتور فرضي سلطنت د روم تر واکمنۍ لاندې د بریتانیا او ایرلنډ د تاریخ د تنظیمونکي اصل په توګه د آرتور د دورې (The Age of Arthur) تر نامه لاندې اثر (۱۹۷۳ زکال) کې یاد کړی. ورته مهال هغه ډېر لږ څه موندلي چې د تاریخي ارتور اړوند دي.
یو شمېر څېړونکي استدلال کوي چې آرتور په اصل کې د فولکلور خیالي قهرمان – یا هم نیمه هېر شوی سلتیک واکمن – دی چې د پخوانیو دورو واقعي غوره چارې هغه ته اړوندې بلل کېږي. هغوی له یو شمېر شخصیتونو لکه کنتیش هنګیست او هورسا سره د هغه د څېرې ورته والي ته اشاره کوي چې کېدای شي د آسونو له توتومیک افسانوي خدایانو څخه وي چې وروسته تاریخي شوی. بیډي (Bede) دغو افسانوي شخصیتونو ته د پنځمې پېړۍ پر مهال په ختیځه بریتانیا کې د انګلو – ساکسونانو ماتول اړوند بللي. آن دا هم کره نه ده چې آرتور دې په لومړنیو متونو کې پاچا ګڼل شوی وي. نه هم هیسټوریا (لرغوني تاریخ) او نه هم ولزي کالېزې هغه ته «رېکس» ویلی؛ د لرغونو بریتانویانو په تاریخ کې د دغې کلمې پر ځای هغه ته «دوکس بلوروم» (د جګړو مشر) او «مایلز» (سرتېری) کلمې کارولې دي.
اندرو بریز په وروستیو کې استدلال کړی چې آرتور تاریخی دی؛ هغه دا ادعا هم کړی چې «له ۵۳۵ زکال څخه تر ۵۳۶ زکال پورې د اقلیمي شدیدو پېښو په زمینه» کې یې د هغه د جګړې ځایونه او د مړینې تاریخ موندلی؛ خو تر لاسه شوې پایلې یې تر بحثونو لاندې دي.
تيومن
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:115%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" تیومین په روسیه کې یو ښار دی او د روسیې یوه فرعي څانګه ده چې د اورال فدرالي ولسوالۍ په تيومن ولايت کې موقعيت لري او د ياد ولايت مرکز هم دی.
دوه ګوني ښارونه
د تیومین دوه ګوني ښارونه کاوناس ، سیلي ، هيوسټون او بریست، بېلاروس دي.
سرچينې
<references group="" responsive="1">
د رنسانس په دوره کې د علم تاریخ
د رنسانس په دوره کې د جغرافیې، ستورپوهنې، کیمیا، فزیک، ریاضیاتو، تولیدي سیستم، اناتومۍ او انجنیرۍ په برخو کې لوی پرمختګونه وشول. د پنځلسمې پېړۍ په پیل کې د لرغونو علمي متنونو پر راټولولو پیل وشو چې په ۱۴۵۳ کال کې یې د قسطنطنیې تر سقوط پورې دوام وکړ او د چاپ اختراع د نویو ایډیاوو د چټکې خپرېدنې لامل شوه. له دې سره سره، ځینې خلک د رنسانس د دورې لومړی پړاو د علمي شاته پاتې‌والي دوران بولي. د «جورج سارټون» او «لاین ترونډایک» په څېر تاریخ لیکوالو پر علم د رنسانس د اغېز څرنګوالی نقد کړی دی او استدلال یې کړی چې په دې دوره کې پرمختګ د یو څه وخت لپاره ټکنی شوی و. انسان‌پالونکو د سیاست او تاریخ په څېر انسان‌محوره موضوعات د طبیعي فلسفې یا ریاضیاتو تر مطالعې غوره بلل. له دې سره سره، په دې وروستیو کې څېړونکو منلې ده چې رنسانس پر ریاضیاتو او علومو مثبتې اغېزې لرلې او په دې برخه کې یې د ورکو شویو یا ګونګو متنونو بیا کشف، د ژبې پر زده‌کړه ټینګار او د متنونو د سمې لوستنې په څېر فکتورونو ته اشارې کړې دي.
ماري بواس هال د علمي رنسانس اصطلاح د دې لپاره وکاروله چې د ۱۴۵۰-۱۶۳۰ کلونو د علمي انقلاب لومړنی پړاو پرې مشخص کړي. تر دې وروسته «پیټر ډیر» د لومړني مدرن علم د دوه‌پړاویز ماډل په اړوند استدلال کړی دی: د ۱۵مې او ۱۶مې پېړۍ علمي رنسانس چې د پخوانیو د طبیعي پوهې پر موندنه یې تمرکز درلود؛ او د ۱۷مې پېړۍ علمي انقلاب چې دغه مهال پوهانو نوښتونو ته مخه کړه.
شرایط
د دوولسمې پېړۍ د رنسانس دورې په جریان کې او تر هغه وروسته په اروپا کې فکري بیارغېدنه رامنځته شوه چې په ځانګړي ډول د طبیعي نړۍ د څېړنې اړونده وه. له دې سره سره، په څوارلسمه پېړۍ کې یو لړ پېښې وشوې چې د منځنیو پېړیو د وروستیو کلونو ناورین بلل کېږي. کله چې تور مرګ راغی، ډېر خلک یې ووژل او پر ټول سیستم یې اغېز وکړ. دا پېښه د لویو علمي بدلونونو د مخکېنۍ دورې ناڅاپي پای و. طاعون د اروپا ۲۵ تر ۵۰ سلنه خلک ووژل، په ځانګړي ډول بیروباري ښارونه اغېزمن شول او دا هغه ځایونه وو چې د نوښتونو زړه بلل کېده. د طاعون او نورو بلاوو تکرار د یوې پېړۍ لپاره د نفوس د پرله‌پسې کمښت لامل شو.
د رنسانس دوره
په لومړیو کې د فزیک او ستورپوهنې په برخو کې هېڅ کوم نوی پرمختګ ونه‌شو او کلاسیکو سرچینو ته د درناوي له امله د نړۍ په اړه تر ډېره ارسطویي او بطلیموسي نظرونه وساتل شول. د رنسانس فلسفې تر ډېره دقت وبایلود، ځکه چې د منطق او استنتاج قواعد د شعور او احساساتو فرعي برخه بلل کېده. هماغه مهال د رنسانس د دورې انسان‌پالنې ټینګار وکړ چې طبیعت باید د یوه داسې ژوندي معنوي مخلوق په توګه په پام کې ونیول شي چې د ریاضاتو په قوانینو نه اداره کېږي. وروسته چې نورې خطي نسخې پیدا نه‌شوې، انسان‌پالونکو له راټولولو څخه د متنونو پر سمون او ژباړه مخ را واړاوه او نوې علمي څېړنې د کوپرنیک، کارډانو او وسالیوس غوندې شخصیتونو په څېړنو سره پیل شوې.
کیمیاګري
کیمیاګري د پېچلو پروسو له لارې د توکو د شکل بدلولو څېړنه ده. کله ناکله د کیمیا لومړنۍ بڼه بلل کېږي. د کیمیاګرانو یوه موخه له نورو موادو څخه د سرو زرو د جوړولو لپاره د لارو چارو موندل وو. د کیمیاګرانو عام باور دا و چې یوه داسې ماده موجوده ده چې ټول نور مواد ترې جوړېږي او که څوک یوه بله ماده د دغې مادې کچې ته راټيټه کړي، کولی شي بله ماده ترې جوړه کړي او په دې باور وو چې له سرپو څخه سره زر جوړېدای شي. د منځنیو پېړیو کیمیاګرانو دوه اصلي عناصر یعنې سلفر او سیماب کارول.
ستورپوهنه
د رنسانس دورې په ستورپوهنه کې وروستۍ مهمه پېښه د نیکولاس کوپرنیک (۱۴۷۳-۱۵۴۳) څېړنې دي. کوپرنیک د هغو ستورپوهانو له لومړنیو نسلونو څخه و چې د نویو تیوریو (Theoricae novae) زده‌کړې یې کړې وې. کوپرنیک تر ۱۵۱۴ کال لږ څه مخکې د اریستارخوس د هغې نظریې پر بیا مطرح کولو پیل وکړ چې ویل یې ځمکه د لمر پر شاوخوا څرخېږي. ښاغلي کوپرنیک خپل عمر د هیلومرکزیت د ریاضیکي اثبات لپاره هڅو ته وقف کړ. کله چې بالاخره په ۱۵۴۳ کال کې «د اسماني اجرامو د څرخښت په اړه» (De Revolutionibus orbium coelestium) کتاب خپور شو، کوپرنیک د مرګ پر بستر پروت و. له «المجسطي» سره یې د څېړنو پرتلنه څرګندوي چې کوپرنیک د یوه انقلابي کس پر ځای له ډېرو اړخونو څخه د رنسانس د دورې یو عالم بلل کېدای شي، ځکه چې ده د بطلیموس د مېتودونو پیروي کوله. تر دې وروسته د یوهانس کپلر (۱۵۷۱-۱۶۳۰) او ګالیلیو ګالیله (۱۵۶۴-۱۶۴۲) اثارو د ستورپوهنې په برخه کې د بطلیموس د مېتودتونو ځای ونیو.
ریاضیات
د یوناني ریاضي‌پوهانو لاسته‌راوړنې په منځنیو پېړیو او د لرغونې دورې په وروستیو وختونو کې له یوه اوږده او غیر مستقیم تاریخ سره باقي پاتې دي. د «اقلیدس»، «ارشیمډس» او «اپولونیوس» اثار د «هیرو» او «پاپوس» په څېر له نورو راتلونکو لیکوالانو سره یوځای هم په بیزانسي فرهنګ او هم په اسلامي ښوونیزو مرکزونو کې کاپي او ولوستل شول. د دغو اثارو ژباړه مخکې له مخکې په ۱۲مه پېړۍ کې په اسپانیا او سیسیل کې هغو ژباړونکو پیل کړه چې لاتیني ژبې ته یې د عربي او یوناني سرچینو ژباړې کولې. په دوی کې دوو کسانو تر ټولو ډېر کار کړی چې یو یې «جرارډ کرمونايي» او بل یې «ویلیم موربیکي» دی.
له دې سره سره، د ژباړې تر ټولو لویې هڅې په ۱۵مه او ۱۶مه پېړۍ کې په ایټالیا کې وشوې، لکه څرنګه چې د دغې دورې اړوندې ګڼې خطي نسخې دا مهال هم په اروپايي کتابتونونو کې موندل کېږي. د هغې دورې کابو ټولو مخکښو ریاضي‌پوهانو د ریاضي د مخکېنیو اثارو د را پیدا کولو په اړه فکرونه کول. انسان‌پالونکو نه یوازې دا چې له ریاضي‌پوهانو سره یې د یوناني لاسي نسخو په را پیدا کولو کې مرسته وکړه، بلکې لاتیني ژبې ته یې د دغو اثارو په ژباړه کې هم فعاله ونډه لرله چې تر ډېره د «پنځم نیکولاس» او «کارډینال بساریون» په څېر مذهبي مشرانو د دغه کار سپارښتنه کوله.
طب
د رنسانس په دوره کې تجربوي څېړنې ډېرې شوې چې تر ډېره د انسان د بدن د تشرېح او معاینې په برخه کې وې او په دې توګه د انسان د اناتومۍ په اړه زموږ پوهه پراخه شوه. د اوسنۍ عصب پېژندنې پراختیا په شپاړسمه پېړۍ کې له «انډریاس وسالیوس» سره پیل شوه چې د مغز او نورو غړیو اناتومي یې تشرېح کړه. ده د مغز د فعالیت په اړه کم معلومات لرل او فکر یې کاوه چې مغز په بطنونو کې واقع دی. په دې دوره کې د طبي علومو پوهه پراخه شوې ده، خو د روغتیايي خوندیتوبونو لپاره یې مستقیمې ګټې کمې دي. تر تریاکو او کنین پرته نور اغېزناک درمل کم موجود وو. په دې دوره کې «ویلیم هاروې» د وینې د جریان د سیستم په اړه دقیقه او بشپړه تشرېح وړاندې کړه. تر ټولو ګټور کتابونه چې هم متخصصو ډاکترانو او هم زده‌کوونکو کارول، هغه (materiae medicae) او (pharmacopoeiae) وو.
د هولوکاسټ پر وړاندې نړیوال غبرګون
پر دې ډول نیوکو نورو څېړونکو اعتراض کړی. ځینو داسې استدلال کړی، چې دا فکر چې متحدینو هیڅ ګام نه دی پورته کړی دا یوه افسانه ده - دا چې متحدینو هومره یهودي الماني کډوال ومنل، څومره چې نازیانو اجازه ورکوله - او دا چې د متحدینو نظریاتي نظامي اقدام لکه د اشویتس د جبري کار اړوند کمپ بمبارول، د دې لامل کېدای شي، چې د لږو خلکو ژوند وژِغوري. یو شمېر نورو ویلي، هغه محدود اطلاعات چې متحدینو سره وو - چې د ۱۹۴۴ ز کال تر اکتوبر میاشتې پورې د نازیانو د مړینې د ډېریو کمپونو موقعیت یا په نښه شویو کمپونو کې د بېلابېلو ودانیو د موخو په هکله نه پوهېدل او معلومات یې نه لرل - کره او دقیقه بمباري ناممکنه کړه.
انګلستان
په ۱۹۳۹ ز کال کې د بریټانیا سیاست، لکه څنګه چې د ۱۹۳۹ ز کال په سپین کتاب کې بیان شوی، فلسطین ته د یهودیانو جبري کډوالۍ محدودیت یې په راتلونکو پنځو کلونو کې ۷۵۰۰۰ تنو ته ورساوه، چې وروسته بیا په یو خپلواک هېواد بدل شو. د بریټانیې حکومت د یهودي کډوالو ماشومانو لپاره ځینې کورونه وړاندیز کړل او کینیا یې د یهودیانو د پناه ځای په توګه وټاکه؛ خو د یو یهودي هېواد له ملاتړ کولو یا د یهودیانو د استوګنې لپاره د اسانتیا برابرولو نه یې ډډه وکړه او دا د فلسطین په هکله د ملګرو ملتونو د حاکمیت اړوندو شرایطو سره په ټکر کې و.
مخکې له جګړې، د جګړې په بهیر کې او دغه راز له جګړې وروسته، د بریټانیې حکومت جبري فلسطین ته د یهودیانو کډوالي محدوده کړه، ترڅو د فلسطیني عربانو د منفي غبرګون مخنیوی وکړي. په دې توګه د ۱۹۴۱ ز کال په اوړي کې چیم ویزمن Chaim Weizmann داسې اټکل وکړ، چې د یهودیانو پر کډوالۍ باندې د بریټانیې له خوا بندیز به د جګړې له پای ته ورسېدو وروسته، یوازې دوه لسیزې وخت ونیسي، تر څو چې ۱.۵ میلیونه یهودیان له اروپا نه د پټې کډوالۍ له لارې فلسطین ته لاړ شي. ډیویډ بین ګوریون په اصل کې په دې باور و، چې په لسو کلونو کې ۳ میلیونه وګړي راتلای شي. د فلسطین په هکله لږ تر لږه یوه لیکوال بحث کړی، کله چې جګړه پیل شوې وه - د هغو یهودیانو له کوچني اقلیت پرته چې د نازیانو له خوا وژل شوي وو نور څه یې نه شو ژغورلای.
د بریټانیې حکومت د ملګرو ملتونو له ټولو غړو هیوادونو سره، د ۱۹۴۲ ز کال په پیل کې د پولنډ له جلاوطني حکومت نه د اروپایي یهودیانو د له منځه وړلو په تړاو د نازیانو د هڅو په هکله معتبر شواهد ترلاسه کړل. دا راپور «د المان تر اشغال لاندې پولنډ کې د یهودیانو عام وژنه» تر سرلیک لاندې د ګتویان یا یهودیانو د شرایطو او د هغوی د انحلال په هکله مفصل معلومات وړاندې کوي. سربیره پردې د بهرنیو چارو وزیر انتوني ایدن د پولنډ مقاومت لیږدونکي استازي یان کارسکي سره ولیدل، چې د ځمکې لاندې یهودي ځواکونو په وسیله د ورشو یهودي میشته سیمې ته قاچاق شوي وو، همدارنګه د بلجیم په ترانزیتي کمپ کې د یو استونیایي ساتونکي په توګه راڅرګند شو او د یهودیانو پر وړاندې د نازیانو د ظلمونو په هکله یې د عیني شاهدانو دقیق او کره راپورونه وړاندې کړه.
د تحمیلولو دا هڅې د دې لامل شوې، چې د ۱۹۴۲ ز کال د ډسمبر میاشتې په ۱۷مه نېټه د ملګرو ملتونو د غړو په وسیله داسې یوه ګډه اعلامیه صادره کړه، چې د نازیانو په وسیله اشغال شوي پولنډ کې د یهودیانو ډله ییزه وژنه یې روښانه او وغندله. دا اعلامیه د بریټانیې په ولسي جرګه کې د بریټانیا د بهرنیو چارو وزیر انتوني ایدن په وسیله د هغه په وینا کې ولوستل شوه او د نیویارک تایمز او نورو ډیرو ورځپاڼو په لومړي مخ کې خپره شوه. د بي بي سي راډیو د جګړې په لړ کې د وروستۍ حل لارې په هکله دوه خپرونې خپرې کړې: لومړۍ خپرونه یې د ۱۹۴۲ ز کال د ډسمبر په ۱۷مه نېټه د سهار په ۹ بجو د ملګرو ملتونو د ګډې اعلامیې په هکله وه، چې د پولنډ د بهرنیو چارو وزیر ادوارد راچینسکي په وسیله ولوستل شوه او دویمه خپرونه یې د ۱۹۴۳ ز کال په می میاشت کې د ژان کارسکي عیني شاهد، د یهودیانو د ډله ییزو اعدامونو په هکله خپره شوه، چې یاد راپور د ‎ارتور کویستلر په وسیله لوستل شوی دی. په دې توګه سیاسي بیانات او عام راپورونه ورکول د بریټانوي حکومت له خوا له نظامي اقدام سره تعقیب نه شوو – داسې له نظره غورځونه چې د ډېرو مهمو تاریخي بحثونو سرچینه وه.
متحده ایالات
په پیل کې امریکا د اړمنو یهودي کډوالو له منلو انکار وکړ. خو د ۱۹۳۳ او ۱۹۴۵ ز کلونو تر منځ متحده ایالاتو شاوخوا ۱۳۲۰۰۰ یهودي کډوال یعنې تر نورو هېوادو یې ډېر کډوال ومنل. تر دې د لا ډېرو کډوالو د نه منلو له امله له نیوکو سره مخ شوی دی.
په واشنګټن کې ولسمشر روزولېت، چې د یهودي برخې د ارزښت او اهمیت په برخه کې ډېر حساس و، له یو شمېر یهودي مشرانو سره یې مشوره وکړه. ده د یهود دښمنۍ له ډاره د هغوئ په مشورو چې ویل یې باید پر هولوکاسټ باندې ټینګار ونه کړي، عمل وکړ، تاریخ لیکونکي استدلال کوي چې له پیرل هاربر نه وروسته:"روزولېت او د هغه نظامي او دیپلوماتیکو سلاکارانو هڅه کوله، تر څو ملت متحد کړي او د یهودیانو لپاره د جګړې رامنځته کېدو د مخنیوي په موخه د نازیانو د پروپاګند مخه ونیسي. هغوی هیڅ ډول احتمالي وېشونکي نوښتونه یا د دوی له فعالیتونو نه هیڅ ډول انحراف د جګړې د ژر تر ژره ګټلو لپاره نه شو زغملای... روزولېت او د هغه سلاکاران په دې باور و، چې د جګړې په ډګر کې د بریا ترلاسه کول، د اروپا د پاتې شویو یهودیانو د ژغورنې یوازینۍ ډاډمنه لاره ده."
شوروی اتحاد
پر شوروي اتحاد یرغل وشو او تر یو حده پورې د محور ځواکونو په وسیله اشغال شو. نږدې ۳۰۰۰۰۰ نه تر ۵۰۰۰۰۰ شوروي یهودیانو د جګړې په وخت کې له روسي ځواکونو سره خدمت کاوه. د یهودانو د فاشیست ضد کمیټه چې په ۱۹۴۱ ز کال کې جوړه شوه، تر ډېره د شوروي د جګړې په تبلیغاتو کې ډېره فعاله وه؛ خو د شک په سترګه ورته کتل کېده. د شوروي مطبوعات او رسنۍ، چې په کلکه سانسور شوې وې، تر ډېره به یې په قصدي توګه د هلوکاست یا د یهودیت ضد ځانګړې انګیزه پټوله.
پولنډ
نازیانو د المان په اشغال شوي پولنډ کې خپل د مګر کمپونه یا پایګاوې جوړې کړې، چې یهودي نفوس یې ۳.۳ میلیونه تنه وو. له ۱۹۴۱ ز کال نه وروسته، په لندن کې د پولنډ جلا وطنی حکومت د نازیانو د بېلابېلو جنایتونو د افشا کولو په برخه کې ډېر اساسي رول ولوباوه، چې متحدینو ته یې د اروپایي یهودیانو د روان هولوکاسټ په هکله ځینې لومړني او خورا دقیق راپورونه چمتو او ورکړل. دا راپورونه د «المان له خوا اشغال شوي پولنډ کې د یهودیانو عام وژنه» تر سرلیک لاندې و، چې د یهودیانو د شرایطو او د هغوی د تخریب او انحلال په هکله مفصل معلومات په کې وړاندې شوي وو.
سالخرد
code1_infoسالخارد code1_nameسالخارد زمرہ:Russian inhabited locality articles with obsolete place names سلیخارد د روسیې په اورال فدرالي ولسوالۍ د يمالو نينيتس په ځان بسيا ښار کې یو ښار دی.
د بوئر دویمه جګړه
د بوئر دویمه جګړه (افریقی ژبه کې: Tweede Vryheidsoorlog یا د خپلواکۍ دویمه جګړه د ۱۸۹۹ز کال د اکټوبر له ۱۱مې نه تر د ۱۹۰۲ز کال د مې ۳۱مه پورې) چې د بوئر جګړې، د انګلیس او بوئر جګړې او یا د سویلي افریقا جګړې په نوم هم پېژندل شوی هغه جګړه وه، چې په سویلي افریقا کې له ۱۸۹۹ز کال نه تر ۱۹۰۲ز کال پورې د برتانوي سترواکۍ او د بوئر دوه جمهوریتونو (د سویلي افریقا جمهوریت او اورنج خپلواک جمهوریت) تر منځ رامنځته شوې وه او د هغه مهال و چې په بوئر جمهوریتونو کې د سرو زرو زېرمې وموندل شوې او له دې سره د بهرنیانو لوی څپه چې زیاتره یې له کیپ مستعمرې نه برتانویان وو راورسېده. دغه راز بوئرانو د رای ورکولو حق نه درلود نو ځکه یې په کیپ مستعمره کې د انګلیسي چارواکو په وړاندې اعتراض وکړ، خو د بوئرانو او برتانویان تر منځ خبرې اترې ناکامې شوې او د جګړې په لومړیو پړاوونو کې مخکې له دې چې بوئران د سترواکۍ تازه دمو ځواکونو له خوا په شا وتمبول شي د برتانوي هډو په وړاندې بریالي بریدونه تر سره کړل. که څه هم برتانویان په چټکۍ سره د بوئر جمهوریتونه اشغال کړل، خو ډېری بوئرانو د ماتې منلو نه انکار وکړ او په چریکي جګړو یې پیل کړل. چې برتانویان یې دې ته اړ کړل تر څو د ځمکو د سوځولو تګلارې غوره کړي خو د یادو تګلارو له امله بې ځایه شوې بوئري مېرمنې  او ماشومان کمپونو کې خراب وضعیت سره مخ شو.
یاده جګړه په ۱۸۹۹ز کال کې د بلومفونټین کنفرانس له ناکامۍ وروسته هغه مهال پیل شوه، کله چې غیرقانوني بوئر ملېشو  برتانوي مستعمرو ته نږدې په استعماري استوګن ځایونو برید وکړ او په دې ډول یې د ۱۸۹۹ز کال اکټوبر کې بوئري ځواکونو د لیډیسمیت، کمبرلي او مفکینګ ښارونو محاصره پیل کړه او په کولنسو، میجرفونټین او سټورمبرګ سیمو کې یې یو لړ بریاوې تر لاسه کړې، چې د بوئریانو یادو پرمختګونو په غبرګون کې د برتانوي پوځ ډېری سرتېري سویلي افریقا ته واستول شول او د بوئرانو په وړاندې یې ناکام بریدونه ترسره کړل، خو د برتانوي پوځ برخلیک هغه وخت بدل شو کله چې د دوی قوماندان جنرال ریډورس بلر پر ځای لارډ کیچنر وټاکل شو، چې د کیچنر تر قومنده لاندې د بوئرانو له خوا درې محاصره شوي ښارونه بېرته ونیول شول او د ۱۹۰۰ز کال په پیل کې یې د ۱۸۰،۰۰۰ کسیزه پوځي ځواک مشري وکړه چې په ترڅ کې یې د بوئر پر دوو جمهوریتونو برید وکړ. بوئریان په دې پوهېدل چې دوی د دومره لوی ځواک په وړاندې مقاومت نه شي کولی، نو ځکه له سختو جګړو نه یې ډډه وکړه او برتانویانو ته یې اجازه ورکړه چې دواړه جمهوریتونه او د دوی پلازمینې پریټوریا او بلومفونټین اشغال کړي.
چې له یادو بریدونو نه وروسته د سویلي افریقا د ولسمشر پاول کروګر په ګډون د بوئر سیاستوال یا له سیمې وتښتېدل یا هم پټ شول او په دې توګه برتانوي سترواکۍ وکولاې شو چې په ۱۹۰۰ز کال کې په رسمي ډول د بوئر دواړه جمهوریتونه سره یوځای کړي، چې په برتانیې کې د لارډ سالزبري په مشرۍ محافظه کاره حکومت هڅه وکړه چې له وخت نه مخکې د عمومي ټاکنو په ترسره کولو سره د برتانیا د پوځي بریاوو نه ګټه واخلي. هاخوا بیا د بوئر جنګیالیو لوی شمېرغرونو ته وتښتېدل او د برتانوي اشغالګرو ځواکونو په وړاندې یې چریکي عملیات پیل کړ، چې د تریخ پای (bittereinders) په نوم پېژندل کېږي همدارنګه د بوئر جنګیالیو د ځینو مشهورو جنرالانو په مشرۍ لکه لوئس بوتا، جان سموټ، کریسټین ډی ووټ او کووس دی لاری د برتانویانو په وړاندې عملیات پیل کړه چې دوه کاله یې دوام وکړ.
برتانویانو لپاره د بوئرانو د یادو چریکي عملیاتو ماتې ستونزمنه وه ځکه له یو پلوه خو برتانویانو چریکي تاکتیکونو سره نا اشنا وو او له بلې خوا د بوئرانو جمهوریتونو کې ملکي خلکو له دې عملیاتو ملاتړ کاوو. دغه راز د بوئرانو چریکي عملیاتو ته په ماتې ورکولو کې د پرله پسې ناکامیو په غبرګون کې د برتانیې عالي قوماندانۍ امر وکړ چې په لویه کچه د بغاوت ضد عملیاتو د یوې برخې په توګه د ځمکو د سوځولو تګلارو نه کار واخیستل شي. همدارنګه د مورچلونه، مضبوطو مرکزونو او اغزن تارونو یوه پیچلې شبکه جوړه شوې وه چې په اشغال شوي جمهوریتونه یې وویشل. او په دې توګه برتانوي پوځیانو ته امر شوی و چې کروندې او څاروي له منځه یوسي ترڅو د بوئري جنګیالیو مخه ونیسي همدارنګه له سلو زرو نه ډېر بوئر ملکي وګړي (زیاتره ښځې او ماشومان) په زور سره کمپونو ته ولېږدول شول، چیرته چې ۲۶،۰۰۰ کسان د بېلابېلو لاملونو په ځانګړې توګه د لوږې او ناروغیو له امله مړه شول. په ورته سیمو کې افریقایان هم په یادو کمپونو کې بندیان شوي وو ترڅو بوئرانو ته د سرچینو رسولو مخه ونیسي، چې ۲۰،۰۰۰ افریقایان وګړي هم د ورته لاملونو له امله چې د دوی بوئري همکاران وژل شوي وو مړه شول.
د دې ځمکو د سوځولو تګلارو سربیره د برتانیا ځواکونو د بوئر جنګیاليو تعقیبولو لپاره ځای پر ځای شوي وو، چې د جګړې په دې پړاو کې د دواړو خواوو تر منځ ټولې تر سره شوې نښتې په وړه کچه وې او دواړو خواوو ته لږ تلفات اوښتي وو، خو ډېری تلفات د ناروغۍ له امله وو. دغه راز د برتانیې د پوځ قوماندان لارډ کیچنر د جګړې پای ته رسولو لپاره د بوئرانو پاتې مشرانو ته د تسلیمیدو لپاره ځینې شرایط وړاندې کړل تر څو دې شخړې ته د پای ټکی کېږدي، چې د بوئر ډېری قوماندانانو له کمپونو نه د نورو بوئرانو د ازادۍ ډاډ ترلاسه کولو لپاره لیواله وو، نو ځکه یې د برتانیا د (Vereeniging) تړون شرایط ومنل او د ۱۹۰۲ز کال په مې میاشت کې رسما تسلیم شول. او د سویلي افریقا اتحادیه د رامنځته کولو په موخه په ۱۹۱۰ز کال کې له ناتال او کیپ مستعمرو سره یوځای شو ترڅو د سویلي افریقا اتحادیه جوړه کړي.
د کیپ ، ناتال او روډیشیا مستعمرو نه سیمه اېزو استعماری ځواکونو او همدارنګه د برتانوي ټاپوګانو او د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د برتانوي سترواکۍ رضاکارانو، په ځانګړې توګه اسټرالیا، کاناډا، هند او نیوزیلنډ د بوئریانو په وړاندې له برتانویانو سره مرسته وکړه. دغه راز د برتانویانو له خوا یادو جګړو کې د افریقایي سرتېرو ګومارنې هم برتانوي سره مرسته وکړه، چې نړیوال عامه افكار په عمومی توګه له بوئریانو سره خواخوږی او له برتانویانو سره دښمنی لرله. حتا په برتانیه کې هم له دې جګړې سره د پام وړ مخالفت شتون درلود.