cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په بنګال کې د ۱۹۴۳ز کال وچکالي(قحطي)
مخینه
د شلمې پیړۍ له پیل راهیسې د هر جریب وریځو حاصلات په ټپه ولاړ وو. د نفوسو زیاتوالي چې ورسره شو، نو داسې فشارونه یې رامنځته کړل چې د قحطۍ مخکښ لامل شول. د ۱۹۴۱م کال د سرشمېرنې له مخې، بنګال په ۷۷۴۴۲ میله مربع سیمه کې ۶۰ میلیونه نفوس درلود. د مړینې د کچې په ټېټېدو سره، چې تر یوه حده د ۱۹۴۳م کال څخه وړاندې قحطۍ په راکمولو کې د برتانیا راج د بریا له امله وه، د دې هېواد نفوس له ۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۴۱ پورې ٪۴۳ ډېر شو - له ۴۲,۱ میلیون څخه ۶۰,۳ میلیونه ته. په همدې موده کې د هند ټول نفوس بیا ٪۳۷ ډېر شو. اقتصاد نږدې ټول کرنیز و خو محصولات یې بیا په نړۍ کې تر ټولو په ټیټه کچه وو. کرنیزه ټکنالوژي یې پرمختللې نه وه، پورونو ته لاسرسی محدود او ګران و، او د هر ډول حکومتي مرستې امکانات د سیاسي او مالي محدودینو له امله له خنډ سره مخ وو.
ګرځنده راډيويي تيليفون
پيژندنه: ګرځنده راديويي تليفون دنړي هغه خلكو لپاره چي غواړي په متحرك ډول سره دمخابراتي خدماتوڅخه برخمن شي ډيرقيمتي اوبا ارزښته وسايل ګڼل کيږي د يوګرځنده تليفون استعمالونکی شخص کولای شی چی دحرکت په حال کی هم خپلې تليفوني اړيکې ټينګې کړي خوپدې شرط چې ذکرشوی هغه ساحه کې چې نوموړی شخص پکښې مخابراتي خدمات غواړي دکومې يوې مخابراتي شبکې پو سيله پوښښ(coverage)موجود وي يوګرځنده راديوېي تليفون په ظاهري بڼه د ډير کم وزن لرونکی اوسپکه وسيله ده چې په اسانۍ سره يی هر څوګ کولای شي ترڅو يو ځای څخه بل ځای ته انتقال کړي او همدا رنګه کيدای شي دډيرې کمې بريښنا داستعمال ضرورت ورته پيښ شي ګرځنده تليفونونه (موبائيل تليفونونه ) ديو استعمالونکی شخص لپاره لاندې وظايف اجرا کولای شي. ۱- تليفوني اړيکې (Calling) ۲- ليکلی لنډ پيغامونه (SMS (short massage system ۳- دڅوډوله خپرونې سيستم (MMS (Multimedia system ۴-جي پي ار اس خدمات GPRS(general pocket radio data service ) -5 لوبې يا رازراز دساعت تيری وسايل ((Entertainment همدا رنګه ګرځنده (موبائيل) تليفون ددې توان لري تر څودخپل استعمالونکي لپاره video conference  او ددې تر څنګ دانټرنيټ په مرسته دپيغام (Email ) يا په بل عبارت بريښنا ليک استولو خدمات ارايه کوي. په اوسنی عصر کی د تکنالوجۍ دپرمختګ په اساس کوشش شوی تر څو ګرځنده تليفونونه داندازې له مخې کوچني شی اودلازياتو اختياراتو (Options ) لرونکي وي. موبائيل تليفونونو يو سيټ ته نژدی پايې (Tower ) ته سګنالونه انتقالوي او ټاورونه دګرځنده تليفونو څخه سګنالونه اخلي او حتی دkm 1.5 څخه تر km2.4  فاصلې پورې هم کولای شي سګنالونه ترلاسه کړي څو ځينې ددوی څخه  km 48 څخه تر km 56  فاصلې پورې هم سګنالونود ترلاسه کولو توان لری. په يوه جغرافيوي ساحه کی دپوښښ د ټينګولو لپاره دهرې مخابراتي شبکی پواسطه يو (Tower) نصبيږي تر څو دمشتريانو لپاره تليفوني خدمات ميسر کړی شي خو په ځنې حالاتو کی کيدای شي ديو څخه زيات ټاورونه نصب کړي چې دجغرافيوي لوړو اوژورو پورې اړه لري. دګرځنده تليفون شبکې نژدې دنړۍ په ټولو لويو ښارونو کې موجود دي او ددې ډول پوښښ ورځ په ورځ دپراښه کيدو ډير زيات امکان موجود دى او نړيوال هره ورځ نوموړو مخابراتي شبکو ته د مخابراتي خدماتو دتهيه کونکو ډير لوړه معاوضه ور کوي او همدا رنګه ددغو مخابراتي شبکو پوښښ په نړۍ کې ليرې پرتو سيمو (کليو ) ته هم دغزيدو په حال کې دې. په اوسني عصر کی دګرځنده تليفون استعمالونکو ته PSC    ( Personal communication service)    (شخصی مفاهېموي خدمات ) نوم ورکړل شوی دی چې په ډيره لوړه اندازې سره فريکونسی (Frequency  ) استعمالوي لکه دمثال په توګه دامريکا متحده ايالاتو تر ( MHz  1900) ميګا هيرتس پورې فريکونسی استعمالوي او په زياته توګه  Digital  Transmission   ته په  Analog  Transmission   باندې ترجيع ور کوي. بايد يادونه وشي چې په Digital  Transmission  کې  Sound Transmissions  Analog   په ښه په اسانۍ سره انتقال مومي.
دګرځنده تليفون ميکانيزم لکه څرنګه چې مخکې يادونه وشوه چی يو ګرځنده تليفون د اړيکو انتقال لپاره ډيرو لوړو فريکونسي لرونکو څپو ته اړتيا لري لوړ فريکونسي لرونکي څپې لکه دراډيوېي (AM) څپې کيدای شي دهوا دخرابوالي په سبب ددوي سګنالونه ډير ژر دخرابوالي يا په بل عبارت دغږونو دجړوالي سبب وګرځي. په غه صورت کی چې لوړفريکونسي لرونکې څپې دکوم مخابراتي (Tower) پايې په واسطه موجودی وی اوورڅخه لږ شمير اشخاص په مخابراتې چاروکی استفاده کوي نو سګنالونه د ښه استفادی لپاره هر وخت تيار اواماده وي مګر بر عکس هغه وخت چې دزياتو اشخاصو پواسطه يو Tower  څخه استفاده اخيستل کيږې  نومخابراتې ګڼه  ګوڼه  Communication Traffic ) ) رامينځ ته کيږې ځينی وخت ديوې مخابراتی کمپنی په ذريعه ديوې کوچنۍ جغرافيوي ساحې لپاره ډير ټاورونه ودريږې تر څو بهتر سګنالونه مهيا کړې او يا نو موړې کمپنۍ پدی کوښښ کی وې تر څو ديوې معينيې ساحې څخه دمعمول نه زيات مشتريانو لپاره دمخابراتې خدماتو د تهيه کولو اداره ولرې. ګرځنده وايرليس (wireless) تليفون د wire يا لين لرونکې تليفون په پرتله ډير مغلق داخلي آلې (devices) لرې په ګرځنده تليفون کې داسې coding شوى تر څو يو استعمالونکی وکولاې شې چې د حرکت په حال کی هم دېو ټاور څخه بل ټاور او ساحې ته خپلې اړېکې ټينګې ولري او دمکمل مخابراتي سګنال څخه برخمن وې.
د ټليفون اجزاوې Parts of Telephone يو ساده تليفون دلاندې اجزا ؤ لرونکی دی چې ور څخه به يادونه وشي. 1  Transmitter. 2  Receiver. 3  Alerter. 4  Dial. ترانسميترهغه اله ده چې تيلفوني اړيکې انتقالوي. مونږ په عمومي ډول سره دوه ډوله ترانسميترونه لرو چې يو ډول يې کاربن ترانسميتر او بل ډول يې برقي ترانسميتر دى. د کاربن ترانسميتر د Electro code په نامه د فلزي پليټونو تر مينځ د کاربن لرونکو دانو څخه تشکيل شوى دى. د دې دوو پردو څخه يوه نرۍ پرده چې د غږونو د څپو د بدلون (Variation) د فشار د بدلون په نتيجه کې مينځ ته راځي. Electro code بريښنا د کاربن پذريعه جريان پيداکوي. برقي ترانسميتر د يو نري فلز پواسطه پوښل شوى Disk دى. د تيلفون Receiver د اوارو مقناطيسي کړيو څخه تشکيل شوى دى، او همدارنګه مقناطيس د ولچک په څير د کړيو په بهرني څنډو کې موجود دى. د مقناطيسي کړيو او مقناطيسي ولچکونو په داخل کې کړۍ شوې سيم موجود دى چې همدا سيم د برقي شوکونو په مرسته د غږونو ښکارندوي کوي. Alerter (خبرونکې) چې په معمول ډول يې مونږ د Ringer په نامه هم پيژنو. که مونږ د تيلفون تاريخ ته نظر واچوؤ نو زنګ (Bell) ددې لپاره استعماليده ترڅو د اړيکو ښکارندوي وکړي. د تيلفوني اړيکو څخه وروسته Alerter د خاص برقي فريکونسي په ذريعه د عکس العمل ښکارندوي کوي. د ګرځنده تيلفونونو نړيواله شبکه GSM Network GSM (Global System of Mobile) خدمات د ګرځنده (موبائيل) تيلفون د بڼو يا د کاري وسيلې لپاره يو معياري مجموعه ده چې په ټوله نړۍ کې مخابراتي خدمات ارائه کوي. يا په بل عبارت يو GSM مخابراتي شبکه د مختلفو وظيفوي وسايلو څخه ايجاده شوې ده. د يو GSM شبکه عمومي معيار دې ته لاره خلاصوي ترڅو د يو ځانګړې تيلفون د مختلفو شبکو د خدماتو څخه د نړۍ په هر ځاى کې استفاده واخيستل شي يعنې د پورته مطالبو څخه دا ارائه کيږي چې GSM مخابراتي شبکه په خپل ځان کې يو ځانګړى خاصيت لري او يو مخابراتي شبکه په خپل ځان کې د GSM لپاره يو خاص او ځانګړې خاصيت لرلاى شي. همدارنګه بايد يادونه وشي چې د Roaming څخه هم په نړيواله سطحه استفاده اخيستل کيږي. Roaming: د يو ځانګړي SIM Card په ذريعه په نړيواله سطحه د نړۍ د هرى ګرځنده تيلفوني شبکې څخه د مخابراتي ضرورياتو د حل په منظور استفاده اخيستل دي. د GSM شبکه د درې عمده او اساسي برخو څخه جوړه شوې ده. د عمده يا اساسي مرکز فرعي سيستم چې د موبائيل راديوېي اړيکې کنترولوي. د شبکې فرعي سيستم چې يو اصلي برخه ده همدارنګه ئې مونږ د موبائيل د Switch مرکز په نامه هم پيژنو او نوموړۍ برخه د موبائيل څخه د همدې شبکې بل موبائيل تيلفون يا د بلې شبکې موبائيل ته د تيلفون اړيکې ټينګوي او همدارنګه د موبائيل د خدماتو اداره لکه تصديق کول يا اعتبار د اړيکو وظيفه هم اجراء کوي.
د يوې GSM شبکې ضمايم په لاندې ډول دي. MS- Mobile Station NSS- Network Sub System HLR- Home Location Register BTS- Base Transceiver Station BSC- Base Station Controller VLR- Visitor Location Register center ISDN- Integrated Service Digital Network MSC- Mobile Service Switching Center PSTN- Public Switched Telecom Networks BSS- Base Station Sub system OSS- Operation Sub System NMS- Network Management System EIR- Equipment Identity Center AUC- Authentication Center OMC- Operation and Maintenance Center د GSM خدماتو ته لاس رسي پيداکول
3. Hand Portable Unit (لاسي سفري واحد) دغه وسيله کوچنې شکل لري چې حساب ماشين ته ورته دې اوپه ځينې مواردو کې انتن د تيلفون د سيټ پورې نښتې وي. SIM Card چې په يو مخابراتي شبکه کې د يو برخه اخيستونکې شخص هويت يا پيژندنه ثابتوي اونوموړې کارډ په خپل ذات کې يو مکمل کمپيوټري سيستم دې او د يوې مخابراتې شبکې سره د يو برخه اخيستونکې اړيکې نښلوي. سيم کارډ د يوې مخابراتې شبکې نماينده ګې کوي او نوموړې کارډ څخه پرته په يوه ګرځنده تيلفونې خدماتو څخه نشو برخمند کيدې چې د يوې مخابراتې شبکې پذريعه مونږ ته رارسيږي. د يو سيم کارډ پرته مونږ په موبائيل تيلفون کې يواځې عاجلې اړيکې (Emergency Calls) نيولې شو. لکه څرنګه چې مونږ مخکې يادونه وکړه چې سيم کارډ په خپل ځان کې په بيلا بيلو اندازو سره ذخيره لري ترڅو د يو استعمالونکي لپاره ذمينه برابره کړي چې د خپلې خوښې اړيکې شميرې ذخيره کړې. په افغانستان کې نژدې ټولې مخابراتي شبکې او ټول د هغوې پواسطه بازار ته عرضه کيدونکي سيم کارډونه 32 KB ذخيره لري. د گرځنده تيلفون ليکلي پيغامونه Short Message Service (SMS) د ګرځنده تيلفون ليکلي پيغامونو خدمات د يوې مخابراتي شبکې استعمالونکې لپاره دا ذمينه برابروي ترڅو په ليکلي بڼه لنډ پيغامونه ترلاسه کړي او يا يې هم وليږي. د يوې مخابراتي شبکې د انده نوموړي خدمات د يو عملياتي واحد پورې چې SC (Service Center) په نامه ياديږي اړه لري اوهمدغه واحد په NSS (Network Sub System) کې واقع دې او MSC (Mobile Service Switching Center) ته سګنالونه ورکوي. بايد په پاى کې يادونه وشي چې د پيغامونو د ليږدولو په خدماتو کې مونږ نه يواځې لنډ ليکلي پيغامونه ليږلې شو بلکه دا مهال استعمالونکې کولائې شي چې تصويرونه او Rings (زنګونه) هم د پيغامونو تر څنګ يو بل ته وليږي. د GPRS خدمات GPRS (General Pocket Radio Data Service) په نړيواله سطحه د ګرځنده تيلفون په مرسته د انټرنيټ خدمات تهيه کوي او د نړيوال موبائيل تيلفون استعمالونکو ډيرې ستونزې يې حلې کړي او په ټوله معنى نوموړي وګړي کولائې شي ترڅو د موبائيل تيلفون په مرسته د انټرنيټ د خدماتو څخه چې نوموړې موبائيل تيلفون په خپل ځان کې د انټرنيټ اختيارات ولري استفاده وکړي، او همدارنګه کولائې شي چې د يو ځانګړي Software ، د موبائيل کيبل ترڅو د کمپيوټر سره وصل شي او يا هم (USB Bluetooth) الې پذريعه د لين پرته د خپل Laptop او يا هم د Desk top کمپيوټر څخه د انټرنيټ د خدماتو څخه برخمن شي.
د لومړي ځل لپاره د GPRS خدمات په 1997 ميلادي کال کې د GSM په خدماتو کې اضافه کړې شول او دا خدمات د Local Mast يا Base Transceiver Station (BTS)( چې د مخابراتي پوښښ په منظور نصب کړې شوى وى) پذريعه تهيه کيدې شي يعنې دا هم د تيلفوني اړيکو پذريعه مونږ د دوي سګنالونه د نژدې BTS څخه اخيستلې شو. GPRS خدماتو پولي تاديه د وخت ياهم د معلوماتو د معاوضې په اساس ترسره کيدې شي، هره ځانګړې شبکه د GPRS د خدماتو معاوضه د دوې د خپل منځي پريکړو په اساس ترسره کيږي لکه د مثال په توګه د هيواد په داخل کې د افغان بيسيم مخابراتي شبکې پوسيله د نوموړو خدماتو تاديه د وخت په اساس په مياشتني ډول ده او د MTN مخابراتي شبکې پوسيله د نوموړو خدماتو د معاوضې لپاره د معلوماتو داندازې په اساس پولي معاوضه ترسره کوي. پورتني انځورونه د مخابراتي انتنونوبيلابيلي بڼي راښي. نتيجه(Conclusion) د ګرځنده تيلفون برقي سرکيټ چې د الکترونيک د برقي سرکيټونو له ډلې څخه يو پيچلى سرکيټ دى. صوتي او تصويري پيغامونه په راډيويې څپو تبديلوي. بيا نوموړې څپې د انتن پوسيله محلي پايې ته ورکوي. په محلي پايه کې نوموړى څپه تقويه کيږي او مربوطه سپوږمکۍ ته رسول کيږي. سپوږمکۍ نوموړې راډيويې څپې تر تقويه کيدو وروسته مربوطه SIM ته ليږي چيرته چې بيا هماغه راډيوېي څپې بيرته په صوت او تصوير بدليږي. ګرځنده تيلفون دغه پروسه د مختلفو الکترونيکي وسايلو په مرسته لکه برقي ولتاژ، برقي جريان، برقي مقاومتونه، ترانزيستورونو، اسيلاتورونو، ريکتيفارونو او داسې نورو وسايلو سرته رسوي. څرنګه چې ګرځنده تيلفونونه ارتباطي لينونه نلري بناء پردې له يوه ځايه څخه بل ځائې ته انتقال يې ډيره اسانه ده او هر هغه ځاى کې چې تر مخابراتي پوښښ لاندې وي په اسانۍ سره استعماليداى شي. د ګرځنده تيلفون دستګاوې د کار پر مهال انسان يا بل شي ته ضرر نه رسوي او د ښاري برقي انرژي په مرسته تر ډيرې مودې کولائې شو خپل د موبائيل سيټ فعاله وساتو او د خبرو اترو لپاره هغه د کريديت کارتونو په وسيله وکارو. د يو موبائيل سيټ څخه بل موبائيل سيټ ته صوتي او تصويري پيغامونه وروسته له هغه چې د موبائيل سيټ د انتن څخه خارجيږي د ساحوي پايو پوسيله تقويه کيږي. په نوموړي پايو کې د راډيوېي څپو د تقويې لپاره مختلفې آلې ځاى پر ځاى شوې دي.
ماخذونه References 1: Aster Teleservices (GSM Fundamentals) Pvt. Ltd India (2003) 2: Aster Teleservices (SATELLITE COMMUNICATION) Pvt. Ltd India (2003) 3: Bill Get (Microsoft Encarta Encyclopedia 2009) /Search/Satellite and Internet Technical Pictures.www.google.com4:
عبدالله بن احمد بن محمود النسفي
ابوالبرکات عبد الله بن أحمد بن محمود النّسفي رحمه الله
د کنزالدقائق مصنف
سرچینه: تعلیم الاسلام ویب پاڼه
نوم او نسب يي :
نوم يي عبدالله ، کنیت یي ابو البرکات ، لقب يي حافظ الدین د پلار نوم يي احمد ، د نیکه نوم يي محمود دی د ( نسف ) بفتحتين ، اوسیدونکی وو چي په ماوراء النهر کي د يو ښار نوم دی. په دې نسبت سره نوړي ته نسفي  ویل کيږي د نسف ښار چي نخشب ورته هم ویلي کیږي په یوه زمانه کي ډیر بارونقه او ابادو ښار وو لیکن د زمانې په تیریدو او حادثاتو له کبله وران سو. نوموړی ستر عابد ، زاهد ، متقي ، امام کامل ، په فقه او اصول کي مشهور متن نګار او مصنف تیر سوی دی. ( قال الاتقاني هو امامٌ ، کاملٌ ، فاضلٌ ، محررٌ ، مدققٌ/ عبد الله بن أحمد بن محمود النّسفي، أبو البركات، حافظ الدين، مفسر، متكلم، أصولي، من فقهاء الحنفية، أحد الزهاد المتأخرىن والعلماء العاملين/كان واسع العلم، كثير المهابة، رأساً في الفقه والأصول، بارعاً في الحديث وعلومه، ليس له نظير في زمانه)
دعلومو تحصيل يي :
د جواهر  د مصنف غلطۍ : صاحب ( جواهر مضیه ) په حروف عین کي د امام نسفي يادونه کړې ده او ويلي يې دي چې حافظ موصوف د فقهي علم له علامه کردري نه حاصل کړی دی او احمد بن عتابي څخه يي د زیاداتو روایت کړی دی. ملا علي قاري رحمه الله هم د هغه په پیروی کي لیکلی دی. علامه کفوي فرمايي چي صاحب جواهر پخپله تصریح کړې ده چي عتابي په ۵۸۶ هجري کي وفات سوی دی  او امام نسفي ۷۱۰ هجري کي وفات سوی دی.
پس د امام نسفي روایت له علامه عتابي متوفي ۵۸۶ هجري څخه څنګه صحیح کیداي سي ؟
د کنز د مصنف فقهي مقام او مرتبه:
ابن کمال پاشا نوموړی د فقهاو په شپږمه طبقه کي شمار کړی دی چي ضعیف روایات له قوي روایاتو څخه تمیز کولي سي. ځینو حضراتو نوموړی مجتهد في المذهب شمار کړی دی او ویلي يې دي چي څرنګه د اجتهاد مطلق درجه په څلورو امامانو ختمه سوې ده همدغسي اجتهاد في المذهب هم پدې ختم سویدي. نوموړي دا هم ویلي چي امت لپاره ضروري ده چي په دغو څلورو مذهبونو کي دي یو مذهب ومني او تقلید ور باندي واجب دی.
علامه بحر العلوم په شرح تحریر الاصول او شرح مسلم الثبوت کي دغه قول مسترد کړی دی او ویلي يي دي چي دا هیڅکله د اعتنا وړندی بلکي دا قول بلاشک او شبه رجماً بالغیب دی.
د وفات تاریخ ېي :
د وفات په تاریخ کي شدید اختلاف دی. شیخ قوام الدین اتقاني او ملا علي قاري همدغه راز صاحب د کشف الظنون په اعتماد الاعتقاد کي د اعتماد الاعتقاد د تعارف کولو په ترڅ کي ۷۱۰ هجري ښودلی دی او ځينو حضراتو ۷۱۰ هجري کال ښودلی دی.
علامه قاسم بن قطلو بغا پخپل رساله ( الاصل في بيان الوصل والفصل ) کي ۷۱۰ ه نه وروسته منلی دی. شیخ حموي پخپل شرح کي ذکر کړیدي چي د نوموړي وفات د ربیع الاول په میاشت کي د جمعې په شپه کال ۷۱۱ هجري کي سویدی.
علامه اتقاني د هغه وفات ځای ایذج ښار ښودلی دی او دفن ځای يي الجلال ښودلې دی والله اعلم بحقیقة الحال. صاحب خلاصه الاصفیاء د تاریخ وفات په سلسه کي دا قطعه لیکلي ده چي له هغه نه د فات کال ۷۱۰ ه معلومیږي.
علمي کارنامې يي :
امام نسفي رحمه الله له اوچتو مصنفینو څخه دی بالخصوص متن نګاري خو د هغه د افتخار پګړې وه. په فروع کي وافي متن او ددي کافي شرح ، په فقه کي مشهور کنزالدقائق په اصول کي متداول او مقبول متن المنار او د هغه شرح کشف الاسرار شرح منتخب حسامي، مصفي شرح منظومه مصفی شرح منظومه نسفیه ، مستصفي ، شرح فقه نافع ، اعتماد الاعتقاد ، شرح عمده ، فضائل الاعمال او په تفسیر کي مدارک التزیل د نوموړي يادګار کتابونه دي.
صاحب کشف الظنون د شرح هدایه په ذیل کي د امام نسفي رحمة الله علیه د شرح هدایه هم یادونه کړيده لیکن په طبقات تقي الدین کي د ابن شحنه په خط لیکل شویدي چي د هغه هیڅ یو کتاب دشرح هدایه په نوم معروف  نه دی.
علامه اتقاني په غايت البیان کي لیکلي دي چي امام نسفي اراده کړي وه چي د هدایه شرح ولیکي لیکن کله چي دده هم عصر عالم تاج الشریعه دا واورید نو ويي فرمایل هغه لپاره دا مناسبه نده نو امام نسفي خپل دا اراده ترک کړه او د هدایه په شان يي یو کتاب ولیکلو چي نوم يي وافي دی بیا يي ددي کتاب شرح ولیکلو چي نوم يي کافي دي فکانه شرح الهدایه.
د کنز الدقائق جامعیت:
اسلافو ددي عجیب مشق موږ ته رسولی دی  په لسو لسو صفحاتو کي چي د هغه تفصیل راتلی سو هغه يي په دوه درې کرښو کي داسي بندولی سو چي په ټول مفصل مضمون باندي هغه عبارت حاوي کیداي سو دا یو لوي کمال و خونن سبا ورته نقص ویل کیږي. قضیانو او مفتیان حضراتو به دهغه یاد داښتونه په یادو یادول  . ددي نتیجه به دا وي چي ټول ابواب او مضامین به د هغوي په اذهانو کي محفوظ وو.
کنز الدقائق او ددي غیر ظاهر الروایه او غیر مفتي بها مسائل :
امام نسفي پخپل مختصر کي د دوه خبرو خاص اهتمام کړی دی یو دا چي هغه بالتزام همغه مسائل ذکر کړی دي چي د احنافو له امامانو څخه ظاهر الروایات دي. قال صاحب البحر في ذیل مسئلة (( فما کان ینبغي للمولْف ذکرهُ في المتن لانه موضوعٌ لظاهر الروایة ۱ه )( بحرص ۲۳۲ ، جلد ۷. )
دویم دا چي پدي کي زیاتره د دریو امامانو همغه اقوال يي را اخستي دي چي مفتي بها دي لیکن ځیني مسائل داسي هم سته چي غیر ظاهر الروایه او غیري مفتي بها دي.
لیکن هغه کوم یو مسائل دي چي د هغو په متعلق دا وویل شي چي غیر ظاهر الروایه او غیر متفي بها دي؟ دا مسئله نهایت مهم او وخت غواړي ځکه چي پدي اړه نه په کوم شرح کي تعرض دي او نه په خواشي کي ددي په اړه معلومات ورکول سویدي. ، پر ته د څو مسائلو نه چي د هغو په اړه په حواشي کي لیکل سویدي چي دا غیر ظاهر الراویه ، او یا غیر مفتي بها دي.
موږ له ډير کوشش نه وروسته د سلګونو کتابونو له لوستلو نه بعد هغه مسائل په ترتیب سره له حوالو سره را جمع کړیدي چي غیر ظاهر الروایه یا غیر مفتي بها دي که چا ته ددي تفصل مطلوب وي نو زموږ شرح معدن الحقائق مقدمي ته دي رجوع وکړي
کنز الدقائق او ددي شروح :
هسې خو مذکوره متن خپل جامعیت ، ترتیب او تهذيب سره سره د حسن احضار په وجه د تصنیف له لومړي ورځي نیولي تر ننه پوري همیشه لپاره د قلم خاوندانو ډیر خوښ کړی دی او مختلفو علماو حضراتو لکه زیلعي ، عیني ، حلبي ، مقدسي ، کرماني او نورو رحمهم الله پدې باندي قلم اوچت کړی دی نو سلګونه شروحات لیکل سویدي چي فهرست يي په لاندي ډول دي. لیکن  د علامه ابن نجیم مصري شرح بحرالرائق ، د مغلقاتو د ښکاره کولو ، د معضلاتو توضیح او په تصریحاتو او تعرفاتو کي بې مثاله دی. ولنعم ما قال المنصور التلبسي.
عَلی الکتر فی الفقه الشروح کثیرة     بحار تفید الطالبین لالیَّا
ولا کن بهذ البحر صارت سواقیاً      و من ورد البحر استقل السواقیا
د کنز الدقائق دشروحو او حواشیو فهرست :
(۱) البحرالرائق في شرح کنز الدقائق : مصنف زین العابدین بن ابراهیم بن محمد بن محمد بن محمد بکر معروف بابن نجیم متوفی ۹۷۰ هجري کال.
(۲) تبین الحقائق لما اکنز فیه من الد قائق : مصنف فخرالدین ابو محمد عثمان بن علي الزیلعي متوفی ۷۴۳ هجري کال.
(۳) رمزالحقائق شرح کنزالدقائق : مصنف قاضي بدر الدین محمود بن احمد العیني متوفي ۸۵۵ هجري کال.
(۵) النهر الفائق : مصنف سراج الدین عمر بن ابراهیم بن محمد بن محمد بن محمد بن بکر الشهیر بابن نجیم متوفی  ۱۰۰۵ هجري کال.
(۶) مستخلص الحقائق : مصنف شیخ ابراهیم بن محمد القاري.
(۷) الفرائد فی حل المسائل والقواعد : مصنف مصطفی بن بالي معروف ببالي زاده.
(۸) فتح مسالک الرمزني شرح مناسک الکنز : مصنف شیخ عبدالرحمن عیس العمري.
(۹) شرح کنزالدقائق : مصنف : معین الدین هروي معروف بملا مسکن.
(۱۰) شرح کنزالدقائق : قاضي عبدالبر محمد معروف با بن السخنه جلبي متوفي ۹۲۱ کال.
(۱۱) شرح کنزالدقائق : مصنف ، الخطاب بن ابي القاسم القره حصاري ۷۲۰.
(۱۲) شرح کنزالدقائق : مصنف شمس الدین محمد بن علي القوج حصاري  .
(۱۳) شرح کنزالدقائق : مصنف قاضي زي الدین عبدالرحیم بن محمود الیني متوفي ۸۶۴ کال.
(۱۴) شرح کنز الدقائق : مصنف ، شیخ علي بن محمد الشهیر با بن غانم مقدسي ۱۰۰۴ کال.
(۱۵) شرح کنز الدقائق : مصنف ، شیخ قوام الدین ابو الفتوح مسعود بن ابراهیم کرماني ۷۲۸ کال.
(۱۶) شرح کنز القائق : مصنف ، ابن سلطان قطب الدین ابو عبدالله محمد بن محمد بن عمر الصالحي ۹۵۰ کال.
(۱۷) شرح کنز الدقائق : مصنف ، شیخ ابو حامد محمد بن احمد بن الضیار المکي ۸۵۸ کال.
(۱۸) ملتقط الدقائق : مصنف ، ابو المعارف محمد عنایت الله قادري لاهوري.
(۱۹) حاشه کنزالدقائق مصنف : مولانا احسن صدیقي تانونوي متوفي ۱۳۱۲ کال.
(۲۰) حاشیه کنز الدقائق: مصنف، مولانا محمد اعزاز علي بن محمد مزاج علي متوفی ۱۳۱۲ هجري
(۲۱) ترجمه فارسي: مصنف شاه اهل الله د حضرت شاه ولي الله دهلوي رحمه الله ورور
(۲۲) ظهیر الحقائق ترجمه اردو: مصنف، ظهیر احمد سهواني متوفی ۱۳۶۱
(۲۳) معدن الحقائق شرح اردو: مصنف، محمد حنیف ګنګوهي
(۲۴) تحفة العجم في فقه الامام الاعظم رحمة الله علیه: مصنف، مولانا محمد سلطان خان متوفی ۱۲۵۲ هجري وروسته
(اخذ: الفوائد البهیة، کشف الظنون، نظام تعلیم وتربیت، جواهر المضیة، حدائق الحنفیة)
ماخذ: ظفر المحصلین: ۲۴۴
سرچینه: تعلیم الاسلام ویب پاڼي څانګه
د مکسیکو او امریکا جګړه
د مکسیکو او امریکا جګړه په امریکا کې د مکسیکو جګړې په نامه یادېږي او په مکسیکو کې د متحده ایالاتو دلاسوهنې په نامه هم یادېږي. دا له ۱۸۴۶ز نه تر ۱۸۴۸ز کال پورې د امریکا او مکسیکو هېوادونو ترمنځ جګړه وه. دا جګړه وروسته له هغه پېښه شوه، چې په ۱۸۴۵ز کال کې امریکا د ټیکزاس ایالت ملحق کړ، خو مکسیکو ټیکساس خپله خاوره ګڼله؛ ځکه د مکسیکو حکومت د ویلاسکو تړون، چې د مکسیکو د دولت د مشر انتونیو لوپز دي سانتا انا له خوا، چې د ټکزاس د ۱۸۳۶ز کال د انقلاب په لړ کې د ټکزاس د پوځ له خوا زنداني و، په رسمیت نه پېژندل کېده. د ټکزاس جمهوریت په حقیقت کې یو خپلواک هېواد و، خو د هغه ډېرو اتباعو غوښتل چې له امریکا سره یوځای شي. د امریکا کورني سیاست نه غوښتل، چې هغه دې ورسره پیوند شي؛ ځکه ټیکزاس به یو غلام دولت شوی و او د شمالي ازادو ایالتونو او د سویلي غلام ایالتونو ترمنځ به یې د واک انډول له مینځه وړی و. د امریکا د ۱۸۴۴ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې ډیموکراټ جیمز کې پولک په اوریګوننډ ټیکزاس کې د متحده ایالاتو خاورې ته د وسعت ورکولو په پلېټ فورم کې وټاکل شو. پولک د سوله ییز وسله وال ځواک له لارې د پراختیا ملاتړ وکړ. په ۱۸۴۵ز کال کې د ټیکزاس له ملحقېدا سره یې دا موخه د سوله ییزو وسیلو له لارې پر مخ بېوله. په هر حال، د ټیکزاس او مکسیکو ترمنځ پر پولې لانجه وه، د ټیکزاس جمهوریت او متحده ایالاتو وویل چې دا درېو ګراننډ سیند دی او مکسیکو ادعا وکړه، چې دا د شمالي نیویس سیند دی. مکسیکو او متحده ایالاتو د همدغې سیمې پر سر مناقشه کوله او دواړو خپل سرتېري ور ولېږل. پولک سیمې ته د متحده ایالاتو د پوځ سرتېري واستول او مکسیکو ته یې یو ډیپلوماټیک پلاوی هم واستاوه، ترڅو د سیمې د پلورلو په اړه یې خبرو اترو ته وهڅوي. د متحده ایالاتو د سرتېرو حضور د دې لپاره و، چې مکسیکو د جګړې پیل کولو ته وهڅوي، د مکسیکو مسئولیت یې منلی و او پولک ته یې اجازه ورکوله، چې کانګریس ته خپل دلایل وړاندې کړي او د جګړې اعلان دې وکړي. د مکسیکو ځواکونو پر امریکایي ځواکونو برید وکړ او له دې سره د امریکا کانګریس د جګړې اعلان وکړ.
د ټکزاس له دغې جنجالي سیمې ور هاخوا، د متحده ایالاتو ځواکونو په چټکۍ د ریو ګرانډ په پورتنۍ برخه کې د سانتا في دي نوو مکسیکو پلازمېنه ونیوله، چې د میسوري او نوو مکسیکو ترمنځ د سانتا في مسیر له لارې له متحده ایالاتو سره سوداګریزې اړیکې لرلې. د متحده ایالاتو ځواکونو هم د الټا کلفورنیا ایالت پر وړاندې حرکت وکړ او بیا سویل ته لاړل. د متحده ایالاتو سمندري ځواکونو د باجا کلفورنیا په لاندیني سویل کې د ارام سمندر وتاړه. د مکسیکو حکومت په دغه وخت کې د سولې تړون د لاسلیکولو لپاره له فشاره ډډه وکړه. د وینفیلد سکاټ په مشرۍ د مکسیکو پر مرکز د متحده ایالاتو برید او د مکسیکو پلازمېنه نیول د سولې د خبرو اترو لپاره د مجبورولو پر سټراټیژي بدل شو. که څه هم مکسیکو د جګړې په ډګر کې ماتې وخوړه، خو په سیاسي لحاظ د دغه حکومت د تړون خبرې اترې د یوې پېچلې مسئلې په توګه پاتې شوه، ځینو ډلو ویل چې موږ خپله خاوره له لاسه نه ده ورکړې او په رسمیت یې نه پېژنو. پولک په رسمي ډول د سولې استازی نیکولاس ټریسټ د مذاکره کوونکي په توګه له خپل مقامه لرې کړی و، خو ټریسټ دغه امر بابېځایه وګاڼه او په بریالیتوب یې د ۱۸۴۸ز کال د ګواډالپ هیډالګو تړون پای ته ورساوه. دغه جګړه پای ته ورسېده او مکسیکو خپله تسلیمي په رسمیت وپېژانده. ځینې سیمې چې د ټکزاس برخه نه وې، د متحده ایالاتو د پوځ له خوا فتحه شوې. دغه د الټا کلفورنیا او سانتا في دي نوو مکسیکو شمالي سیمې وې. متحده ایالاتو موافقه وکړه، چې د جګړې فزیکي زیان لپاره به ۱۵ میلیونه ډالر ورکړي او د مکسیکو ۳.۲۵ میلیونه ډالره پور یې د امریکا اتباعو ته ورکړ. مکسیکو د ټکزاس ایالت خپلواکي ومنله او ریو ګرانده یې له امریکا سره د شمالي پولې په توګه قبوله کړه.
پولک د متحده ایالاتو په ځینو برخو کې د خاورې پراختیا د وطن پالنې الهام وګاڼه، خو د جګړې او تړون د تلفاتو؛ مالي، لګښتي او درنو وسلو لپاره یې په پیل کې سختې نیوکې وکړې. له نوو استملاکونو سره د چلند څرنګوالي پوښتنې هم په متحده ایالاتو کې د غلامۍ په اړه بحثونه تاوده کړل. که څه هم د ویلموت شرط، چې په ښکاره ډول د مکسیکو فتحه شوې خاورې ته د غلامۍ غځول منع دي، خو د کانګریس له خوا ونه منل شو او د تاوتریخوالي لپاره دغو بحثونو لا سخت شو. ځینو پوهانو ویل چې د مکسیکو او امریکا جګړه د دې لامل شوه، چې په امریکا کې کورنۍ جګړې رامنځته شي، ځینو سرتېرو چې په ویسټ پوینټ کې روزل شوي وو، د جګړې پرمهال یې له هرې خوا اړینه برخه اخیسته.
په مکسیکو کې جګړې کورنی سیاسي کړکېچ لاپسې خراب کړ. دغه جګړه چې په هېواد کې دننه وه؛ نو مکسیکو ته هم د سرتېرو او هم د ملکي وګړو لوی تلفات واوښتل. د هېواد مالي بنسټونه کمزوري شول، خاوره یې له لاسه ورکړه او ملي اعتبار یې پر هغه حالت بدل کړ، چې د مکسیکو د لیکوالانو له ډلې رامونن الکارزا او خوزه ماریا دل کاسټیو ولاسکو هغه (د تخریب او بربادۍ حالت) وباله.
تر خپلواکۍ وروسته مکسیکو
مکسیکو له هسپانیوي سترواکۍ نه په ۱۸۲۱ز کال کې د کورډوبا له تړون سره او د خپلواکۍ لپاره د شاهي پوځ او یاغیانو ترمنځ تر یوې لسیزې شخړې وروسته پرته له کومې بهرنۍ مداخلې خپلواکي ترلاسه کړه. جګړې د زکاټیکاس او ګواناجواتو د سپنو زرو د کانونو سیمې ویجاړې کړې؛ نو مکسیکو د یوه خپلواک هېواد په توګه په کار پیل وکړ او مالي ثبات یې د صارداتو په برخه کې له منځه لاړ. مکسیکو د لنډې مودې لپاره پاچاهي تجربه کړه، خو په ۱۸۲۴ز کال کې پر جمهوریت بدل شو. د دغه دولت د کمزورتیا ټکی بې ثباتي وه او کله چې په ۱۸۴۶ز کال کې یې له متحده ایالاتو سره جګړه پیل شوه؛ نو دا د یوې لویې نړیوالې جګړې لپاره چمتو نه و. مکسیکو په ۱۸۲۰ لسیزه کې د خپلې پخوانۍ مستعمرې د بیا نیولو لپاره د هسپانیې د هڅو پر وړاندې او د فرانسې پر وړاندې یې مقاومت وکړ. دغه جګړه یې په ۱۸۳۸ز کال کې د پیسټري جګړې په نامه ونوموله، خو د مکسیکو د مرکزي حکومت پر وړاندې په ټکزاس او یوکاتانا کې د بېلتون غوښتونکو بریا د مکسیکو د حکومت کمزروتیا وښوده، چې څو ځلې پېښه شوه. د مکسیکو پوځ او په مکسیکو کې د کاتولیک کلیسا دواړه غوره بنسټونه وو او له محافظه کار سیاسي لیدلورو سره تر مکسیکو پیاوړي وو.
د ټورنټو مسئله
ولسمشر پولک ټایلر او د هغه ځواکونو ته د ریو ګرانډي سویل ته د تللو امر وکړ. ټایلر له نیوس نه د شاتګ لپاره د مکسیکو غوښتنې له پامه وغورځولې. هغه یوه لنډمهاله کلا (وروسته د فورټ براون/ فورټ ټکزاس په نامه وپېژندل شوه) د ریو ګرانډي په څنډه کې د ماتاموروس، تاماولیپاس ښار ته څېرمه جوړه کړه.
د مکسیکو ځواکونه د جګړې لپاره چمتو شوي وو. د ۱۸۴۶ز کال د اپرېل په ۲۵مه ۲۰۰۰ مکسیکویي سپرو ځواکونو د کپټان سیټ ټورنټن په مشرۍ د متحده ایالاتو پر ۷۰ کسیزه ګزمه باندې برید وکړ، دغه ګزمه د ریو ګراننډ شمال او د نیوس سیند سویل ته د متنازعې سیمې لپاره لېږل شوې وه. د ټورنټن په شخړه کې د مکسیکو سپرو ځواکونو ګزمه وکړه، چې ۱۱ امریکایي سرتېري یې ووژل او ۵۲ نور یې ونیول.
د جګړې پای او د سولې شرایط
مکسیکو له نظامي پلوه پیاوړې وه، خو دا چې د مکسیکو ډېر مرکزي ښارونه او خپله د مکسیکو پلازمېنه نیول یې د دې لامل شوه، چې مکسیکو به نور په معمولي جګړو کې له ځانه دفاع ونه شي کړی. مکسیکو د بېلابېلو لورو له کورنیو اختلافاتو سره مخامخ شوه، چې جګړې ته د پای ټکی اېښودل دومره اسانه نه برېښېده. په امریکا کې هم د سولې خبرې پېچلې شوې. سوله د ۱۸۴۷ز کال په جنوري کې د کاهوینګا له تړون سره، د کلیفورنیا له تسلیمۍ (د التا کیلفورنیا مکسیکویي اوسېدونکي) سره د امریکایي ځواکونو پر وړاندې لاسته راغله، خو له دې سره سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره د سولې یو لوی او جامع تړون ته اړتیا وه.
جلال الدين سيوطي
عبدالرحمن جلال الدین بن ابي بکر بن محمد کمال الدین بن سابق الدین بن عثمان فخرالدین بن محمد ناظر الدین بن سیف الدین خضر بن ابن الصلاح ایوب نجم الدین بن محمد ناصر الدین شیخ همام الدین الاسیوطي المصري الشافعي.
علامه سیوطي رحمة الله علیه   په خپل یوه کتاب التحدث بنعمة الله کي د خپل علمي ژوندانه په اړه تفصیلي بحث کړی دی او فرمايي چي زما پلار به په خپل نسب کي السیوطي لیکی. السیوطي د سیوط طرف ته منسوب دی چي اسیوط هم ورته ویل کیږي. د مصر په نواح کي د نیل د دریاب مغرب ته یو ښار دی (۲).
امام جلال الدین سیوطي رحمة الله علیه  د خپل عصر د علومو د سترو ماهرینو  امامانو څخه وو. الله تعالی د هغه په ذات کي بې شمېره خصوصیات او ښېګڼي ایښي وې.
پیدایښت او سکونت یې:
امام سیوطي رحمة الله علیه  د رجب په میاشت کي، د یکشنبې په شپه،  په ۸۴۹ هـ  د ماښام وروسته (۳) د مصر په قاهره کي زېږېدلی دی. (۴)
د علمو زده کړه يې:
نوموړی د پنځو کلونو او اوو میاشتو په عمر وو چي د خپل پلار د سیوري څخه بې برخي سو، د پلار مرحوم د وصیت مطابق د څو بزرګانو تر سرپرستۍ لاندي راغلی چي د هغو څخه یو ستر مجتهد بزرګ امام شیخ کمال الدین ابن الهمام الحنفي رحمة الله علیه  وو، نوموړي بشپړ توجه ورباندي وکړه، خپله علامه سیوطي رحمة الله علیه  په خپلو شیخو کي دده یادونه کړې ده چي وروسته به راسي.
د اوو کالو په عمر یې قرانکریم حفظ کړی او تر دې وروسته یې عمده، منهاج، اصول الفیه  ابن مالک او نور کتابونه حفظ کړل. د شیخ شمس سیرامي او د شیخ شمس مرزمان حنفي رحمهم الله څخه يې زیات درسي او غیر درسي کتابونه ولوستل. د شیخ شهاب الدین الشار مساحي رحمة الله علیه  څخه يې د فرایضو علوم زده کړل. د شیخ الاسلام علم الدین علامه بلقیني، علامه شرف الدین المناوي او د محقق دیار مصر سیف الدین محمد بن محمد الحنفي رحمة الله علیهم د درسي حلقو څخه هم تر ډېره مستفید سوی دی. (۵)
د علامه جلال الدین سیوطي رحمة الله علیه  استاذان:
علامه سیوطي رحمة الله علیه   خپل شیوخ پر څلورو طبقو وېشلي دي چي د لومړیو درو طبقو د شیوخو نومونه يې په دې ډول دي:
•	احمد بن ابراهیم نصرالله الکنايي الحنبلي
•	قاضي القضاة عزالدین ابوالبرکات بن قاضي القضاة برهان الدین بن قاضي القضاة ناصرالدین
•	الشهاب ابوالعباس
•	احمد بن عبدالله بن علی
•	الشهاب بن الجمال بن القاضي علاء الدین الکناني الحنبلي
•	جلال الدین ابوالفضل وابوالمعالي
•	علي بن تاج الدین محمد بن الشیخ العارف بالله سیدي یوسف العجمي الکوراني
•	شیخ الاسلام قاضي القضاة شرف الدین ابوزکریا
•	محمد بن موسی بن محمود الحنفي الامام بخانقاه شیخو
•	و العلامة المجتهد کمال الدین بن الهمام الحنفي رحمة الله علیهم اجمعین او داسي نور. (۶)
امام سیوطي د خپلو استاذانو د جملې څخه د احنافو د علماوو یادونه په داسي ډول کوي:
ما په همدغه موده کي پر شیخ شمس الدین محمد ابن موسی الحنفي رحمة الله علیه  باندي چي د شیخو د خانقاه امام وو صحیح مسلم روایتاً او الفیة درایتاً ولوستل، او الشفاء مي ور څخه واورېدی، شیخ شمس الدین الحنفي رحمة الله علیه  د صالحو علماوو د جملې څخه وو چي د الله تعالی سره يې خاص ټینګ تعلق وو او د خلګو څخه به جلا وو خو پر درس او خلګو ته نفع رسولو باندي وړاندي وو. پر ده باندي مي کافیه، ایساغوجي ولوستل، او المتوسط، شافیة او الفیه او نور مي ور څخه واورېدل او تر هغه مي ورسره تعقیب کړه تر څو چي هغه وفات سو.
بل ځای لیکي:
او په هم دغه موده کي مي د مصر د علامه محقق شیخ سیف الدین محمد بن محمد الحنفي رحمة الله علیه  د درسونو سماع لازمي وګرځول او دا داسي ستر عالم وو چي د نورو استاذانو څخه يې څوک مستغني کوی چي په دې اړه علامه کمال الدین بن الهمام رحمة الله علیه  فرمايي چي دا د ټول مصر محقق عالم دی. او زما په نظر چي په احنافو کي تر ابن الهام رحمة الله علیه  وروسته دده مثل نسته. او شیخ سیف الدین رحمة الله علیه  د خپل نهايي علم تر څنګ استقامت، دینداري، تقوا، زهد، تواضع، د نفس د خواهشاتو څخه په لیري والي، ډېر عبادت کولو، د کتاب الله تلاوت کونکی، رژوه نیونکی، قیام کونکی، د حساب او میزان د احادیثو د ویلو په وخت کي ژړېدونکی، خشوع لرونکی، عابد او د الله تعالی ولي وو چي په ۸۸۱  هـ کي وفات سو او د امام شافعي رضي الله عنه سره نژدې خاورو ته وسپارل سو. (۷)
د امام سیوطي رحمة الله علیه د حافظې قوت:
امام سیوطي رحمة الله علیه  د خپلي زمانې د حدیثو تر ټولو لوی عالم وو. هغه په خپله ویلي دي چي ما ته دوه لکه احادیثه یاد دي. که تر دې زیات احادیث زما لاس ته راغلي وای نو هغه به مي هم یاد کړي وای. شاید په دنیا کي تر دې زیات احادیث موجود نه وه. (۸)
د امام سیوطي رحمة الله علیه  علمي کارنامې:
د داود مالکي په وینا د نوموړي تصانیف تر ۵۰۰ زیات دي. د نوموړي مجتهدانه بصیرت، پراخ نظر او زیات معلومات پر دې خبره لوی شهادت دی. د نړۍ مشهور معاصر عالم علامه مفتي محمد تقي عثماني حفظه الله په اصلاحي خطبات کي فرمايي چي علامه جلال الدین سیوطي رحمة الله علیه  داسي علم نه دی پرې ایښی چي پر هغه يې کتاب نه وي لیکلی.....او د تفسیر په علم کي دده درې تصانیف موجود دي چي یو يې هم "مجمع البحرین" دی کوم چي په (۸۰) جلدونو کي لیکل سوی دی. که څوک په نن زمانه کي دا وغواړي چي دده ټول لیکلي کتابونه مطالعه کړي نو ددې لپاره ټول عمر په کار دی مګر علامه جلال الدین سیوطي رحمة الله علیه  په څلویښت کاله کي دننه دا  ټول تصانیف لیکلي دي. (۹)
د امام سیوطي رحمة الله علیه  مشهور تفسیر جلالین کوم چي په درس نظامي کي يې اوله نیمايي برخه داخله ده د علامه محلی رحمة الله علیه  تر وفات وروسته صرف په څلويښتو ورځو کي پوره کړی چي په دغه وخت کي يې عمر تقریباً دوه ویشت کاله وو. ددې څخه معلومیږي چي علامه موصوف څومره سریع التصانیف وو. تر ټولو د کمال خبره دا ده چي د جلالین شریف پاته برخه يې د اوله څخه تر اخره پوري  بالکل د علامه محلی رحمة الله علیه  په طرز او انداز باندي لیکلی ده. (۱۰)
امام سیوطي رحمة الله علیه  فرمايی چي زما تصنیفات پر اووه ډوله دي:
لومړی ډول: هغه دي چي ما پکښي تفرد کړی دی یعني زما د علم له مخي په نړۍ کي چا د هغه تصنیف مثال نه دی وړاندي کړی او هغه اتلس تصنیفات دي:
۱: الاتقان في علوم القرآن
۲: الدرالمنثور في التفسیر بالمأثور
۴: آسرار التنزیل
۵: الإکلیل في استنباط التنزیل
۶: تناسق الدرر في تناسب الآیات والسور
۷: النکت البدیعات علی الموضوعات
۸: جمع الجوامع في العربیة
۹: شرح یسمی همع الهوامع
۱۰: الأشباه والنظائر
۱۱: السلسلة في النحو
۱۳: الفتح القریب علی مغنی اللبیب
۱۴: شرح شواهد المغني
۱۵: الاقتراح في أصول النحو وجدله
۱۶: طبقات النحاة الکبری تسمی بغیة الوعاة
۱۷: صون المنطق والکلام عن فن المنطق والکلام
۱۸: الجامع في الفرائض
دوهم ډول:  هغه دي چي د هغو مثل سته او کېدلای سي یو علامه يې تصنیف کړي او په دې تصانیفو کي د هغو معتبرو کتابونو څخه اخذ سوی دی چي په یو یا ډېرو جلدونو کي لیکل سوي دي او دا پنځوس کتابونه دي.
دریم ډول: هغه دي چي د هغو کوچني معتبرو کتابونو څخه لیکل سوي دي چي د هغو حجم کم دی او د رسالو په شکل کي وي او دا اویا کتابونه دي.
څلورم ډول: دا هغه ډول تصانیف دي چي د رسالو په شکل کي دي البته د فتواوو د کتابونو څخه پرته او دا سل تالیفات دي.
پنځم ډول: دا هغه ډول تصانیف دي چي د فتواوو د واقعاتو څخه لیکل سوي دي او دا اوس اتیا تالیفات دي.
اووم ډول: هغه تصنیفات دي چي شروع په سوې وي خو وروسته د انسان عزم د هغه په اړه کمزوری سوی وي او ددغو تصانیفو لږ برخه لیکل سوې وي. (۱۱)
د امام سیوطي رحمة الله علیه د ځينو تصانیفو نمونې:
التحبير في علم التفسير / تحقيق ودراسة
مرقاة الصعود إلى سنن أبي داود
جامع الأحاديث
عين الاصابة في استدراك عائشة على الصحابة
التوشيح شرح الجامع الصحيح
قوت المغتذي علي جامع الترمذي
الفارق بين المصنف والسارق
المطالع في تناسب المقاطع والمطالع
مقامات السيوطي
مسند أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها من جوامع الكبير في الحديث
الإقتراح في علم أصول النحو
شرح السيوطي على ألفية ابن مالك
معترك الأقران في إعجاز القرآن
الكوكب الساطع نظم جمع الجوامع
برد الأكباد عند فقد الأولاد
الفتح الكبير في ضم الزيادة إلى الجامع الصغير   معجم مقاليد العلوم في الحدود والرسوم
حسن المحاضرة فى أخبار ملوك مصر والقاهرة
وصول الأماني بأصول التهاني
بغية الوعاة في طبقات اللغويين والنحاة
كفاية الطالب اللبيب في خصائص الحبيب
الشمائل الشريفة
اتمام الدراية لقراء النقاية
همع الهوامع في شرح جمع الجوامع
جمع الجوامع
عقود الزبرجد على مسند الإمام أحمد في إعراب الحديث
إلقام الحجر لمن زكى ساب أبي بكر وعمر
أنموذج اللبيب في خصائص الحبيب
عقود الجمان في علم المعاني والبيان
ذم المكس
إرشاد المهتدين إلى نصرة المجتهدين
تزيين الممالك بمناقب الإمام مالك
العرف الوردي في أخبار المهدي
الغرر في فضائل عمر
مشتهى العقول في منتهى النقول
تمهيد الفرش في الخصال الموجبة لظل العرش
الروض الأنيق في فضل الصديق
نظم العقيان في أعيان الأعيان
الحبائك في أخبار الملائك
الدرر المنتثرة في الأحاديث المشتهرة
طبقات المفسرين
طبقات الحفّاظ
مطلع البدرين فيمن يؤتى أجره مرتين
المهذب فيما وقع في القرآن من المعرب
الحاوي للفتاوى
لب اللباب في تحرير الأنساب
لباب الحديث
ما رواه الأساطين في عدم المجيء إلى السلاطين
الآية الكبرى في شرح قصة الاسراء
أسباب ورود الحديث
تدريب الراوى في شرح تقريب النواوي
أسرار ترتيب القرآن
شرح السيوطي على سنن النسائي
مفحمات الأقران في مبهمات القران
الديباج على صحيح مسلم بن الحجاج
تنوير الحوالك شرح موطأ مالك
اللآلئ المصنوعة في الأحاديث الموضوعة
تاريخ الخلفاء
إسعاف المبطأ برجال الموطأ الفية السيوطي
إعراب القرآن
تبیض الصحیفة لمناقب ابي حنیفة
د امام سیوطي رحمة الله علیه  تصانیف په ټوله اسلامي نړۍ کي نشر سول او د مختلفو منطقو خلګ به دده د کتابونو د ترلاسه کولو لپاره راتلل، هغه به يې لیکل او بیا به يې په خپلو ملکونو کي استفاده ځني کول. (۱۲)
علامه محقق شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمة الله علیه  په خپل کتاب قیمة الزمن عندعلماء کي لیکي چي شیخ  نجم الدین الغزي رحمة الله علیه  په "الکوکب السائرة بأعیان المئة العاشرة" کي لیکي چي علامه سیوطي رحمة الله علیه  په کتابت او تالیف کي د ګړنديتوب له کبله د الله تعالی د نښو څخه یوه ستره نښه ده. (۱۳)  او  د یو بل روایت له مخي يې د تصانیفو شمېر شپږو سوو (۶۰۰) ته رسیږي. (۱۴)
د څلویښتو کلونو له عمر څخه وروسته:
کله چي امام سیوطي رحمة الله علیه  د عمر څلویښتو کلونو ته ورسېدی نو د درس، تدریس، افتاء، قضاء غرض دا چي د دنیا د ټولو کارونو څخه يې لاس واخیستی او ګوشه نشیني یې اختیار کړه او په ریاضت، عبادت، رشد او هدایت کي مشغول سو او په دې اړه يې یو کتاب د التنفیس په نامه ولیکی. (۱۵)
استغنی او بې نیازي یې:
د دنیوي مال او دولت څخه دومره بې پروا وو چي امرا او  اغنیا به يې ملاقات ته راتلل او هر یوه به تحفې او هدیې ورته راوړلې  مګر مصوف به د هیچا هدیه او تحفه نه قبلول. سلطان غوري یو خصي غلام او زر اشرفۍ ورته را واستولې، نوموړي اشرفۍ ورته واپس کړې، غلام یې ازاد کړی، د نبوي حجرې خادم يې وګرځاوه او خپل خادم ته يې وویل چي اینده دي څوک موږ ته هديې نه راوړي،  الله عزوجل موږ ددغو دنیوي تحفو او هدیو څخه مستغني کړي یو.
کرامات يې:
د نوموړي خاص خادم محمد بن علي حباک صاحب وايي چي یوه ورځ يې د قیلولې په وخت کي ما ته وویل: که چیري ته زما د مړ کېدو څخه مخکي زما راز ښکاره نه کړې نو ته به د مازیګر لمونځ په مکه معظمه کي ادا کړې. ما ورته وویل چي زه ستا سره وعده کوم چي ستاسو دغه راز به ښکاره نه کړم. هغه راته وویل چي سترګي دي بندي کړه! زما لاس يې ونیوی او تقریباً ۲۷ قدمه له روانېدو وروسته يې راته وویل: سترګي دي خلاصي کړه. کله چي مي سترګي خلاصي کړې نو ګورم چي موږ د معلاة په درو ازه کي وو. کله چي حرم ته ورسېدو نو طواف مو وکړی، د زم زم اوبه مو وچیښلې. بیا يې راته وویل چي په دې خبره تعجب مه کوه چي زموږ لپاره مځکه لنډه سوه. بیا یې راته وویل: که غواړې زما سره ولاړ سه او که نه نو د حاجیانو سره راسه. ما عرض وکړی چي ستاسو سره زم. د معلاة پوري ولاړو او راته ویې ویل چي سترګي دي بندي کړه، زه یې تر اوو قدمونو پوري روان کړم کله چي مي سترګي خلاصي کړې نو موږ په مصر کي وو. (۱۶)
د رسول الله صلی الله علیه وسلم زیارت او د شیخ السنة خطاب:
علامه موصوف رحمة الله علیه  څو ځله رسول الله صلی الله علیه وسلم  په خوب کي لیدلی دی او رسول الله صلی الله علیه وسلم  ورته په یا شیخ السنة یا شیخ الحدیث اواز کړی دی. شیخ شاذلي رحمة الله علیه  (چي دده شاګرد دی) فرمايي چي ما پوښتنه ځني وکړه چي تا سو واري رسول الله صلی الله علیه وسلم  په خوب کي لیدلی دی؟ هغه وفرمایل چي تر اویا ځله زیات مي لیدلی دی. (۱۷)
د امام سیوطي رحمة الله علیه  علمي مقام:
د علومو د تحصیل څخه وروسته په کال ۸۷۱ هجري کي يې د افتاء کار شروع کړی او یو کال وروسته يې د حدیثو د املاء کار شروع کړی. امام سیوطي رحمة الله علیه  د خپل تبحر في العلم او د خپلي رتبة الاجتهاد په اړه فرمايي: قد رزقت والله الحمد التبحر في سبعة علوم: التفسیر والحدیث والفقه والنحو والمعاني والبیان والبدیع علی طریقة العرب البلغاء.
یعني الحمدلله ما ته الله تعالی په اوو علومو کي د عربو دبلغاوو په څېر تبحر (ژوره پوهه) راکړې ده لکه تفسیر، حدیث، فقه، نحو، معاني، بیان او بدیع. او بیا فرمايي چي دا په دې ډول چي په دې علومو کي بیله فقه څخه چي زه څومره رسېدلی یم بل څوک (زما په عصر) کي نه دی رسېدلی. (۱۸)
امام سیوطي رحمة الله علیه  په التحدث بنعمة الله کتاب کي د اسلامي امت د مجددینو په اړه اوږد بحث کوي، او د امت د ځینو مشهورو علماوو یادونه کوي او وورسته لیکي: موږ اوس په ۸۹۶ هجري سنه کي قرار لرو او دا فقیر د الله فضل ته امید لري چي په خپل دغه نعمت سره يې ونازوي چي هم دی (سیوطي) به مجدد وي کوم چي د هرو سلو کلونو په سر کي راځي. (۱۹)
د امام سیوطي رحمة الله علیه  مذهبي تګ لاره:
امام سیوطي رحمة الله علیه  شافعي مذهبه وو ، خپله امام سیوطي رحمة الله علیه  فرمايي: کله چي زه د ترجیح درجې ته ورسېدم نو بیا هم د امام نووي رحمة الله علیه  د ترجیح څخه نه ووتم که څه هم زما په نزد راجح خبره د هغه (د تحقیق) خلاف ښکاره کېده او کله چي د اجتهاد درجې ته ورسېدم نو په افتاء کي د امام شافعي رضي الله عنه د مذهب څخه خارج نه سوم، او هغه کسان چي د اجتهاد درجې ته رسېدلي دي هغو د امام شافعي د مذهب مطابق فتوا ورکول،  نه د خپل اختیار څخه او دا به يې ویل: "السائل انما یسألني، عن مذهب الشافعي لا عن ما عندي." او دا هم وايي چي ما د اجتهاد د رتبې په خاطر په ډېرو لږ مسایلو کي د امام شافعي رحمة الله علیه  د مذهب د قول څخه بل قول غوره کړی دی. (۲۰)
د وفات کال یې:
امام سیوطي رحمة الله علیه  د لاس د پاړسوب په ناروغي اخته وو چي بالاخره د اسلامي امت دا ستر علمي ځلانده ستوری د جمعې په شپه د جمادي الاول پر ۱۹ مه  په ۹۱۱ هـ کي ددې نړۍ څخه سترګي پټي کړې. (۲۱) او د الافاریقي په جامع کي لمونځ ورکول سو او د باب القرافة په شرق طرف کي خاورو ته وسپارل سو. (۲۲)
یادونه: ددې  لیکني نقلول د تعلیم الاسلام ویب پاڼه د نوم  په یادولو جواز لري.
ماخذونه:
۱: التحدث بنعمة الله، للإمام جلال الدین السیوطيرحمة الله علیه  : ص ۳۲، المطبعة العربیة الحدیثة
۲: ظفرالمحصِّلین باحوال المصنفین، تالیف: حضرت مولانا محمد حنیف ګنګوهي رحمة الله علیه : ص ۲۸. طبع: اشاعت اسلام کتب خانه، پشاور
۳: التحدث بنعمة الله (کتاب المذکور)، ص ۳۲
۵: ظفرالمحصِّلین باحوال المصنفین: ص ۲۸
۶: التحدث بنمعة الله: ص ۴۴-۶۹
۷: بهجة العابدین في ترجمة حافظ جلال الدین للشا‍ذلي: ص ۲۴۲ المحلق مع التحدث بنعمة الله.
۸: ظفرالمحصِّلین باحوال المصنفین: ص ۳۰
۹: اصلاحي خطبات: فقیه العصر علامه مفتي محمد تقي عثماني حفظه الله: جلد: ۶: ص: ۱۰۳ اردو. طبع: میمن پبلشرز
۱۱: التحدث بنعمة الله: ص ۱۰۵
۱۲: التحدث بنمعة الله: ص ۱۵۵
۱۳: قیمة الزمن عندالعلماء: ص ۱۴۳
۱۴ : موسوعة الاعلام، حرف السین، طبع: وزارة الأوقاف المصرية، من المکتبة الشاملة. د علامه سیوطي رحمة الله علیه  د نورو تصانیفو نومونه په التحدث بنعمة الله، هدیة العارفین او نورو کتابونو کي سته.
۱۵: قیمة الزمن عندالعلماء: ص ۱۴۳ و ظفرالمحصِّلین باحوال المصنفین: ص ۳۰
۱۶: ظفرالمحصِّلین باحوال المصنفین: ص ۳۱
۱۷ : ظفرالمحصِّلین باحوال المصنفین: ص ۳۱
۱۸: التحدث بنعمة الله: ص ۲۰۳ او ظفرالمحصلین باحوال المصنفین: ص ۲۹
۱۹: التحدث بنعمة الله: ص ۲۲۷
۲۰: التحدث بنعمة الله: ص ۹۰. (وقال هو السیوطي المصري الشافعي في الصاوي علی الجلالین، هدیة العارفین: باب العین)
۲۱ : قیمة الزمن عند العلماء: ص ۱۴۲
۲۲: قیمة الزمن عند العلماء: ص ۱۴۲
نوایا زملیا ټاپوګان
نوایا زملیا Novaya Zemlya) (بعنی:نوی ځمکه) په روسي Но́вая Земля ) په شمالي منجمد سمندر کې د روسیخ|روسې ناروې او فینلنډ شمال ته پراته ټاپوګان دي.
صباح الدين خان کشککي
صباح الدين خان کشککي يو افغان ليکوال او رسنوال و.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
سویلي داکوتا
سویلي داکوتا آیالات (جنوبي داکوتا) په انګلیسي South Dakota) د امریکا متحده آیالاتونو یو آیالات دی.
اشکونو ژبه
اشکونو د ختیځ نورستان ولایت یوه ژبه ده چې د پېچ دری په شاوخوا کې پرې یو شمېر وگړي غږېږي. دا ژبه د نورستاني ژبو په ډله کې چې د هندو اریایي ژبو ډله کې راځي، کې ځای لري.
سرچینې
Wikipedia contributors, "Askunu language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Askunu_language&oldid=611053731 (accessed July 26, 2014).
وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:نورستاني ژبې وېشنيزه:د افغانستان ژبې وېشنيزه:د افغانستان نورستاني ژبې
نصير اباد ولسوالۍ
نصير اباد ولسوالۍ د پاکستان د بلوچستان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۲۰۰۵ کال کې ۳۵۰،۰۰۰ و.
سرچينې
وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
پوځ
يو پوځ يا يوې پوځي ځواک (ن.) ته د يوه هېواد د ساتنې ځواک هم وييل کېږي. پوځي ځواک د تاريخ په اوږدو کې د بېلابېلو تناسخي پړاونو نه تېر شوي. پوځونه د پېړيو پېړيو راپدېخوا په بېلابېلو سيمو او ټولنو کې وه او شته. خو په لرغوني پېر کې د پوځ جوړښت ډېر ساده وه او يواځې سرتېري په تېرو لرگيو او تيږو سمبال وه، د وخت په تېرېدو سره او د انسان د پوهنيز پرمختگ سره سم د پوځونو بڼې هم بدلې شوې، يو وخت داسې هم راغی چې پوځيان په آسونو سپاره به وه او وسپنيزې وسلې لکه تورې، نيزې او ډال به ورسره وه، د ځينو سره به غشي او لينده هم وه ورو ورو د نورو لاس ته راوړنو سره د ودانيو او د وگړو د مېشت ځايونو بڼې هم بدلې شوې، د بېلگې په توگه د ښار چارپېر به خلکو دېوالونه جوړول او د پاچا لپاره به يې ټينگې کلاگانې او دنگې ودانۍ جوړولې. د وسلو بڼې هم په بېلابېلو زمانو کې بدلې شوې او پليټکښ توپکونه او توپونه راووتل چې آن پدې نوي عصر کې د ماشين گڼو او نوي پوځي سامانو لکه ټانکونه آلوتکې او کمپيوټري جنگي آلې په پوځونږ کې نور هم انقلاب راوستی، اټکل داسې دی چې په راتلونکې کې به داسې پوځي قوتونه وي چې پوځيان او سرتېري به يې يواځې ماشينونه وي نه انسانان، خو د داسې يوې پوځې قوې شتون به د انسانانو ژوند نور هم د خطر سره مخ کړي.
که څه هم چې پوځ هرې هغې قوې ته وييل کېږي چې په وسلو سمبال وي، خو په ټولگړي مانا پوځ د کارپوه سرتېرو يا چريکي سړو هغه منظمه دايمي قوه ده چې يواځې د جنگي مسايلو او د جنگ لپاره روزل کېږي او د هغو ملېشو او داوطلبو نه چې د عامو وگړو نه جوړ او د لږې روزنې په ورکړې سره د اړتيا په وخت کې کله چې يو ملت د بشپړه جگړې په حالت کې وي او د يوه لنډمهالې قوې په توگه پکار وړل کېږي، توپير بايد ځنې وشي. د پوځ وييکه د اصلي اردو يا د يوه هېواد د ساتلو اصلي قوې ته اشاره کوي.
هغه اند چې په يوې ټولنه کې پوځ ته د لومړيتوب حق ورکوي، د ملېټريزم يا پوځي کېدنې په نامه يادېږي.
آرپوهه
د ملېټري يا Military وييکه د لاطيني ژبې د وييکې militarius, ځنې اخيستل شوې چې دا بيا د miles يا (اضافي حالت militis) نه راوتلې او مانا يې "سرتېری" دی.
د پښتو ژبې وييکه پوځ خورا پخوانۍ وييکه ده چې ځينې وختونه فوځ او يا فوج هم تلفظ شوې. خو دا وروستۍ نومېدلې بڼه يې بيا اردو ژبې د پښتو نه پور کړې او اوس په اردو ژبه کې دېره رايجه ده.
د همدې وييکې مانا
د يوه صفت په توگه د "پوځ" وييکه سرتېرو، جنگي سامان آلاتو او زغريي سامان پلو اشاره ده. دا پدې توگه هم کارېدلی شي چې موخه يې د داسې پوځي ريزرف يوون لوري ته اشاره وي چې د يوه ځانگړي امر لپاره او يا هم د ټولگړي ليد له پلوه د يوه رياست او يا هېواد هغه ريزرف سرتېري وي چې په جنگي قواو کې د دندې لپاره گومارل کېږي.
په رسمي چارو کې په برتانيوۍ انگليسي کې د, "military" يا پوځ وييکه د يوه صفت په توگه کارېږي او کله ناکله په ځانگړې توگه د جگړه ايزو زمکني قواؤ پورې اړوند وي، او د سمندري ځواک او هوايي ځواک لورې ته اشاره پکې نه وي. خو په نوې برتانيوۍ انگليسي کې همدا لغت ځانله ددې موخې لپاره هم کارول کېږي چې ټول جگړه ايزو ځواکونو لوري ته اشاره پکې وي، او دا د پوځي ځواکونو هغه ټولې څانگې په ځان کې رانغاړي.
د پوځ تاريخ
د پوځ تاريخ يوازې د يوه ځانگړي پوځي ځواک تاريخ نه بلکه اکثراً د کړکېچونو او د اختلافونو د تاريخ سره يوځای گڼل کېږي. د پوځ تاريخ څه نا څه د جگړې له تاريخ سره توپير لري، د پوځ تاريخ پر خلکو او پر جگړه ايزو روزنځايونو باندې متمرکزه وي، خو د جگړې تاريخ بيا د جگړې په اوښتون، او د حکومتونو د تخنيک، او جغرافيې د بدلون انځور جوړوي.
بټنوک|کيڼ|upright|د دوراني پېر پاچايي پوځي سرتېري.