cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسحق نیوټن
که څه هم ویل کیږي چې نیوټن یو ځل کوژده کړې وه، خو هیڅکله يې هم واده ونکړ. فرانسوی لیکوال او فیلسوف ولټایر چې ویل کیږي د نیوټن د جنازې پرمهال په لندن کې و، وايي: نوموړی هیڅ د نفساني خواهشاتو په غم کې نه و او د انساني کمزوریو تر شرایطو لاندې نه راتلو او له میرمنو سره يې هیڅ راکړه ورکړه نه کوله، - دا هغه حالت و چې ما ته د هغه ډاکتر او جراح لخوا چې په وروستیو شیبو کې ورغلي ول، وویل شول.
دا چې نیوټن باکرمړ شوی، په دې اړه یو شمېر پوهان شک کوي. داسې لیکونه شته چې نیوټن د سویس له ریاضیپوهې Nicolas Fatio de Duillierسره نژدې ملگرتیا درلوده. له نوموړې سره په لندن کې په شاوخوا ۱۶۹۰ کې مخامخ شوی و. خو د دوی ملگرتیا په ۱۶۹۳ کې بې له وضاحت څخه پای ته ورسیده. د دوی ځیني لیکونه پاتې دي.
ویل کیږي چې نیوټن په وروستیو وختونو کې عصبي ستونزه پیدا کړې وه او خپلو ملگرو: سمویل پیپس  Samuel Pepys او جان لاک ته یې ډیراتهامي لیکونه استول. نوموړی پر جان لاک تورپورې کاو چې (( غوښتل یې ماله مېرمنو سره یوځای کړي.))
مشهورانگریز شاعرالیگزنډر پاپ د نیوټن له نظریاتو په اغیز یو شعر کې داسې وايي: Nature and nature's laws lay hid in night; God said "Let Newton be" and all was light. ژباړه: طبیعت او د طبیعت قوانین په شپه کې پټ ول، خدای وویل:(( نیوټن دې راشي) او ټول روښان شول.
نیوټن په یو وروستي یادښت کې لیکلي: (( زه نه پوهیږم چې زه به نړۍ ته څنگه ښکارم، خو خپل ځانته داسې هلک ښکارم لکه چې د سین پر غاړه لوبې کوي، او ځان تر عادي حالت ډیر، د یو هوارکاڼي یا يو ښکلي صدف پرموندنه خوشحالوي، دا په داسې حال کې ده چې د حقیقت لوی سمندر زما په وړاندې نالیدلی پروت دی.)) I do not know what I may appear to the world, but to myself I seem to have been only like a boy playing on the sea-shore, and diverting myself in now and then finding a smoother pebble or a prettier shell than ordinary, whilst the great ocean of truth lay all undiscovered before me.
= زده کړې = = ساينسي ډگر کې يې ونډه = دا نیوټن و چې ویل يې نړۍ پر طبیعي او معقول ډول د پوهیدو وړ قوانیو ولاړ ده. دا نظر د اروپايي روڼ اندې ایډیالوژۍ زړی وگرځید. ولټایر او جان لاک د طبیعي قانون نظرپه سیاسي نظامونو کې د فطري حقونو لپاره وکارول. همداشان د طبیعي قانون له تصوراتو نه په اقتصاد، ساپوهنه، ټولنپوهنه او نورو علومو کې هم گټه پورته کړل شوه. نیوټن د حرکت او عمومي کښښ قوې قوانین واوډل. د نوموړي دفزیکي نړۍ نظر تر هغه وروسته درې پیړۍ د ساینسپوهانو پرفکر واکمني کوله. نوموړی اوس هم د اینسټاین تر څنگ د نړۍ لوی ساینسپوه گڼل کیږي او پوهان یې اوس هم کارونو او لاسته راوړنو ته په درنه سترگه گوري. (پای)
د خوځښت درېیم قانون
= پاتې ژوند = = ليکلي اثار = = لاسته راوړنې او ستاينيزې = = د نيوټن په نوم غټې ټولنې او رسمي وياړنې=
دا هم وگورئ
فلسفه لودیځه فلسفه ====
= سرچينې = http://en.wikipedia.org/wiki/Isaac_Newton
سرچینې
وېشنيزه:ساينسپوهان
خان زمان ساپی
دکتور خان زمان ساپي چې په افغانستان کې د لوړو تحصیلاتو څخه وروسته یې په بهر کې هم خپلې لا لوړې زده کړې پای ته رسولې وي ، د خپل سپېڅلي عمر په ټول پړاو کې یې هیواد او خلکو ته صادقانه خدمت وکړ او یو وخت خو د مسلکي پوهې او صادقانه خدمت له وجهې د سردار محمد داود خان په وخت کې د افغانستان د دفاع وزارت د مرکزي ترمیم خانې د ریُس په توگه هم په هیوادپالونکې روحیې سره کار وکړ ، خو له بده مرغه د ۱۹۹۲ کال د خونړیو تنظیمي جگړو له امله ارواښاد هم د خپل پلرني هیواد پرېښودو ته اړ شو. نن غرمه د هغه جناره د کوپنهاگن د ښار د مسلمانانو په هدیره کې په درنښت سره خاورو ته وسپارل شوه په دغو مراسمو کې یو شمېر افغانانو گدون کړی و او ټولو له لوی خدای نه هغه ته د ښو جنتونو هیله وکړه .د تدفین له مراسمو وروسته د کوپنهاگن په یو لوی صالون کې د هغه د فاتحې مراسم د گڼ شمېر افغانانو او د هغه د کورنۍ د غړو په گډون ترسره شول .موږ د افغان غږ راډیو ټول گارکوونکي په داسې حال کې چې د ارواښاد دکتور ډگروال خان زمان ساپي مړینه د افغانستان د وسله وال پوځ لپاره یوه ضایعه گڼو ، په دې توگه د مرحومي کورنۍ او بچیانو ، په تېره بیا زما ملگرو ښاغلو دکتور محمد آصف صافي ،دکتور شاه جهان انوري ، بابر احدي او نورو عزیزانو ته د زړه له کومې تسلیت وایم. ( محمد یوسف هیواددوست له ډنمارک څخه د افغان غږ راډیو مشر ) له ډنمارک څخه د افغان غږ راډیو ادارې سره خبر ترلاسه کړ چې په ډنمارک کې مېشت افغان مهاجر او د افغانستان د وسله وال پوځ یو تن پخوانی افسر ډگروال دکتور خان زمان صافي د هغې ناروغۍ له امله چې ورپېښه وه دغه فاني نړۍ پرېښوده او تلپاتې حق ته یې ځان وسپاره.
====
کلنا ولایت
کُلنا د بنگلادېش د 7 ډويژنو څخه يو دی۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د بنگلادېش ډويژن
محمد عمر (سياستوال)
حاجي محمد عمر د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ورغستلی
ورغستلي – Bulgur په انګریزۍ کې ورته (bulgur wheat) هم وایي. د غنمو له غلې جوړ شوي خواړه دي چې کمه اندازه د وېشولو په ذریعه پخیږي، وچیږي او له وچېدو وروسته میده کیږي. سوداګریز ورغستلي معمولا له ډوروم غنمو (durum wheat) جوړیږي خو د غنمو نور ډولونه هم د ورغستلو په تولید کې کاریږي. د وچې میوې د مغز په څېر بوي لري او ډېر خلک ېې د نورو خوړو تر څنګ د هوسي خوړو په توګه کاروي، ځنې خلک ېې د وریجو په څېر پخوي او ځنې خلک ېې د کوسکوس چې یو ډول د وریجو میدګی ده په څېر پخوي. ورغستلي زیات فایبر لري، پروتین، وسپنه، ویټامین B۶ او ګلوتین چې یو ډول پروتیني مواد دي لري. غنم د منځني ختیځ هلال ته ورته حاصیلخېزه سیمه (Fertile Crescent) کې کورني شوي او ورغستلي هم ورته تاریخ لري. پخواني یونانیانو او پخواني منځني ختیځ کې خلکو ورغستلي خوړل. له دې پرته د تورات او انجیل په زړو تفسیرونو کې هم د ورغستلو یادونه شوې. ورغستلي په هند، د بالکان هیوادونو او منځني ختیځ کې تر اوسه ډېر زېات خلک پخوي. ډېر خلک د توبولې (tabbouleh) په نامه سلات ورڅخه جوړوي چې ترکیب کې ېې رومیان، پیاز او د ګیاه ځنې ډولونه موجود وي. بل ډول خواړه چې له ورغستلو جوړیږږي د کېبې (kibbeh) په نامه دي او ترکیب کې ېې مصاله، وړه شوې غوښه او پیاز موجود وي. له ۱۹۰۰ لسیزې را په دېخوا په غربي اروپا او امریکا کې ورغستلي د روغتیایي خوړو په نامه وپېژندل شول. لمړی غنم وېشول کیږي، لمر ته د وچېدو لپاره کېښودل کیږي؛ له وچېدو وروسته میده کیږي او د پخولو په وخت د وریجو یا نورې غلې په اندازه وېشول کیږي خو له دې پرته په غوړو کې هم سره کیږي.
معين مرستيال
معين مرستيال د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
فلوریدا
فلوریډا په انګلیسي Florida) د امریکا په جنوب ختیځ کې پروت آیالات دی.
۷۳ (عدد)
۷۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۲ څخه  مخکي او د ۷۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۳:
په کیمیا کې
۷۳ د تانتاليوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
ویلمینګټن
ویلمینگتن Wilmington یو ښار دی چی په امریکا په متحده ایالاتو کی دشمالي کارولینا په ایالات کی وجود لری ددی ښار نفوس په ۲۰۱۰م میلادی کی ۱۰۶٬۴۷۶ نفره وو.
تور غنم
تور غنم – Buckwheat دوه ډولونه (Fagopyrum esculentum and F. tataricum) لري، د وښو بوټي دي. د غلې دانه ېې د خوړلو وړ ده. مثلث ته ورته شکل لري او په یوه سخت پوستکي پوښل شوې وي. د دې غلې سپین ګلان د شاتو د مچیو او نورو حشرو په ذریعه القاح کوي د کورنۍ نوم ېې پولیګون اېسای (Polygonaceae) ده چې د غلې د وښو له کورنۍ سره کوم تړاو نلري. هغو سیمو کې کرل کیږي چې یخ اقلیم ولري، غونډۍ پکې زېاتې وي او وچه یا بې اوبو ځمکه ولري. لکه د نورو غلو په څېر په حاصلخیزه ځمکه کې د دې غلې کرنه ډېره کمه ده. ګلان ېې دواړه ګرده (pollen) او شیره (nectar) د شاتو د مچیو لپاره تولیدوي. د شنې سرې په توګه هم کار ترې اخیستل کیږي په دې مانا چې کله وکرل شي او بوټي ېې قلبه شي د ځمکې لاندې شي نو د سرې په توګه کار کوي او د نورې کرنې لپاره ځمکه حاصلخېزه کوي. په شرقي اروپا کې د وریجو په څېر پخیږي. اوړه ېې یوازې او یا د غنمو له وړو سره ګډ او ډېر وخت کیک ترې جوړیږي. په کاناډا او امریکا کې له دې وړو پوخ شوي کیک ته (buckwheat cakes) بکویټ کیک وایي. په انګلستان کې دا غله ډېر وخت کورنیو مرغانو او څارویو ته ورکول کیږي. د دښتي چرګانو (pheasant) لپاره ېې انګریزان مناسب خواړه ګڼي. خورا زېات کاربوهایډرېټ او پروتین لري او کمه اندازه ویټامین B۱ او ویټامین B۲ لري.
د مسلمانو ستورمزلو لړليک
دا د هغو مسلمانو ستورمزلو لړليک دی چې تشیال ته تللي دي.
په تشیال کې لمونځ کول
د انگکاسا (Angkasa) په نامه د مالېزیا فضايي ادارې په ۲۰۰۶ کې یوه لویه غونډه جوړه کړه چې ۱۵۰ مسلمانو ساینسپوهانو او دینپوهانو گډون پکې کړی وو. غونډه د دې پوښتنې د ځواب موندلو لپاره جوړه شوې وه چې څنگه په تشیال د مکې پر لور لمونځ باید وشي. د ۲۰۰۷ په لومړیو کې یې د "په نړیوال تشیال تمځای کې د عبادت کولو لارښود A Guideline of Performing Ibadah (worship) at the International Space Station" په نامه یوه مقاله خپره کړه چې وروسته د مالېزیا د فتوا ملي شورا (National Fatwa Council) له خوا تایید شوه.
اخځونه
وېشنيزه:ستورمزلي وېشنيزه:مسلمان ستورمزلي وېشنيزه:افغان ستورمزلي وېشنيزه:ایراني ستورمزلي وېشنيزه:اسیاسي ستورمزلي
اپل شرکت
اپل د اپل کمپیوټر شرکت په توګه په 1976ز کال کې د اپریل په 1 تاسیس شو؛ د سټیو جابز، سټیو ووزنیاک او رونالډ وین له خوا د Wozniak Apple I شخصي کمپیوټر جوړولو او پلورلو لپاره جوړ شو. دا په 1977ز کال کې د Apple Computer Inc په توګه د جابز او وزنیاک له خوا شامل شو او د شرکت د راتلونکي کمپیوټر، یعنې د Apple II غوره پلورونکی شو. اپل په 1980ز کال کې د فوري مالي بریالیتوب له امله مشهور شو. شرکت داسې کمپیوټرونه جوړ کړل چې نوښتګر ګرافیکي کاروونکي انټرفیسونه په کې شامل دي، د اصلي مکینتاش په  ګډون، چې په ۱۹۸۴ز کال کې له تحسین شوو تبلیغاتو سره د ریډلي سکاټ له خوا رامنځته شوی، اعلان شو. په 1985ز کال کې یې د محصولاتو لوړ لګښت او د اجرایوي رییسانو تر منځ د قدرت مبارزې ستونزې رامنځته کړې. ووزنیاک په دوستانه توګه له اپل نه شاته شو، په داسې حال کې چې جابز د NeXT موندلو لپاره استعفا ورکړه او د اپل ځینې کارمندان یې له ځانه سره یوړل.
لکه څنګه چې د شخصي کمپیوټرونو بازار د 1990 لسیزې په اوږدو کې پراخ شوی او وده یې کړې، اپل په انټیل ځواک لرونکي کمپیوټر کلونونو (د وینټل په نوم هم پېژندل کېږي) کې د مایکروسافټ وینډوز عملیاتي سیسټم ټیټ قیمت لرونکي دوه ګوني بازار کې د پام وړ برخه له لاسه ورکړه. په 1997ز کال کې له افلاس نه څو اونۍ مخکې دغه شرکت د اپل ناکام عملیاتي سیسټم د ستراتېژۍ د حل کولو لپاره NeXT وپېره او دندې یې بېرته شرکت ته راجع کړې. په راتلونکې لسیزه کې، جابز اپل ته د ځینو تاکتیکونو له لارې بېرته ګټې ته لارښوونه وکړه، لکه د iMac، iPod، iPhone او iPad معرفي کول، د اعلاناتي کمپاینونو پیل کول، د Apple Store پرچون سلسله پرانیستل او د شرکت پراخولو لپاره د ډېری شرکتونو ترلاسه کول. جابز په 2011ز کال کې د روغتیایي دلایلو له امله استعفا ورکړه او دوه میاشتې وروسته مړ شو. د هغه پر ځای ټیم کوک د اپل د اجراییوي رییس په توګه وټاکل شو.
اپل د متحده ایالاتو لومړنی عامه سهامي شرکت شو، چې ارزښت یې د 2018ز کال په اګست کې له 1 ټریلیون ډالرو نه ډېر و، بیا د 2020ز مال په اګست کې 2 ټریلیون ډالرو او په دې وروستیو کې د 2022ز کال په جنوري کې 3 ټریلیون ډالرو ته ورسېد. شرکت کله ناکله د خپلو قراردادیانو د کار کړنو په اړه انتقادونه مومي؛ لکه  د چاپېریال کړنې او سوداګریز اخلاق یې همدارنګه د رقابتي ضد کړنو او د موادو د سرچینو په اړه. سره له دې، دغه شرکت د لوړې کچې برنډ ته وفادار دی او د نړۍ یو له خورا ارزښتناکو برنډونو نه شمېرل کېږي.
تاسیس او الحاق:1976–1980
د اپل کمپیوټر شرکت د 1976ز کال د اپرېل په 1 د سټیو جابز، سټیو ووزنیاک او رونالډ وین له خوا د سوداګریزې ملګرتیا په توګه تاسیس شو. د شرکت لومړی محصول لومړی اپل و، یو کمپیوټر چې په بشپړ ډول د ووزنیاک له خوا طراحي شوی او جوړ شوی و. د جوړولو د تمویل لپاره، جابز خپله یوازینۍ د ټرانسپورټ وسیله، چې یو VW بس و، په څو سوو ډالرو وپلوره او ووزنیاک خپل HP-65 د حساب ماشین په 500 امریکایي ډالرو وپلوره (په 2021ز کال کې د 2,381 ډالرو معادل). وزنیاک لومړی پروټوټایپ Apple I په هومبریو کمپیوټر کلبین کې 1976ز کال په جولای کې پیل کړ. اپل I د CPU، RAM، او اساسي متن-ویډیو چېپ سره د مادربورډ په توګه وپلورل شو دا د بیس کټ له مفهوم سره، چې لا به د بشپړ شخصي کمپیوټر په توګه بازار ته نه وي عرضه شوی، یوځای و او  د 666.66 امریکایي ډالرو (په 2021ز کال کې د 3,175 ډالرو سره معادل) سره د لومړي ځل لپاره وپلورل شو. 666 شمېره یې، چې د ارقامو تکرار یې خوښاوه؛ نو دغه قیمت یې ترلاسه کړ.
مکینتاش
مکینتاش، چې عموما د مک په نوم پېژندل کېږي د اپل د شخصي کمپیوټرونو کرښه ده، چې د شرکت ملکیت macOS عملیاتي سیسټم کاروي. شخصي کمپیوټرونه د اپل اصلي سوداګریزه کرښه وه، خو د 2021ز کال تر پایه پورې دوی د شرکت عاید یوازې 10 سلنه جوړوي.
دغه شرکت له انټیل پروسیسرونو نه د ایپل سیلیکون ته د مک کمپیوټرونو بدلولو په بهیر کې دی او د چېپ پر پلیټ فارم یو طراحي شوی سیسټم دی.
د 2022ز کال تر مارچ پورې د مکینتاش کمپیوټر شپږ کورنۍ د تولید په حال کې وې:
اپل د مک لپاره بېلابېل لوازم هم پلوري، لکه د پرو ډیسپلې XDR، اپل سټوډیو ډیسپلې، جادویي ماووس، میجیک ټریک پیډ او جادویي کېبورډ.
دغه شرکت د سافټ ویر څو نمونو ته پراختیا ورکړه، چې د مک په پېرود کې رانغاړل کېږي، لکه د سفاري ویب براوزر، د iMovie ویډیو ایډیټر، د ګیرج بانډ اډیو ایډیټر او د iWork تولید سویټ.
لوګو
د سټیو جابز په وینا، د شرکت نوم یې د دې لپاره خوښ شوی و، چې د مڼو له کښتځای یې الهام اخیستی و. جابز فکر کاوه، چې د اپل نوم په زړه پوری، په روحيې سمبال او نه ډارېدونکی دی.
د اپل لومړۍ لوګو، د رون وین له خوا طرحه شوې، چې ایساک نیوټن یې د مڼو تر ونې لاندې د ناستي په حالت کې انځور کړی دی. دا  وروسته د راب جانوف «رینبو اپل» له خوا بدله شوه. جانوف جابز ته د ټاکل شوې لوګو لپاره د څو بېلابېلو رنګونه وړاندیز وکړل او جابز سمدلاسه دا خوښ کړل. په هرصورت، جابز ټینګار وکړ چې لوګو دې د شرکت د انسان کولو لپاره رنګینه شي.
نیسلۍ بییر برانډ
نیسلۍ بییر برانډ د وچو شيدو یو ډول یا برانډ دي چي په بشپړه جنوب ختيځه اسيا کي پیداکيږي.
خيال محمد کټوازی
خيال محمد کټوازی (١٣٢٩ لېږديز لمريز کال، پکتيکا ولايت- د ۱۳۹۱ ل ل کال د سلواغې ۲۰، هالېنډ) د پښتو ژبې شاعر، ژورناليست، ليکوال او پر ۱۳۵۸ ل کال د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزير وو.
مخينه
خيال محمد کټوازی د عبدالغفار زوی او پر ١٣٢٩ ل ل کال د پکتيكا ولايت د مرکز ښرنې د ملکانو په کلي کې زېږېدلی دی.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د ښرنې د علي بابا لېسه کې، منځنۍ يې د رحمان بابا په لېسه كې او لوړې زده کړې يې د کابل پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو د پوهنځي د ژورنالیزم په څانگه کې  سرته رسولې دي.
دندې
خيال محمد کټوازي له ١٣٤٩ ل ل کاله راهيسې د راډيو افغانستان د خپرونو په ډېرو برخو کې کار کړی دی. پر ١٣٥٥ ل ل کال د راډيو د خپرونو د لوی مدير مرستيال، پر ١٣٥٧ ل ل کال د راډيو تلويزيون د وزارت مرستيال وزير او د سولې او پيوستون د ټولني سروال (ريس) وو.
نوموړی د ۱۳۵۸ ل ل کال په پيل کې د اطلاعاتو او کلتور د وزير په توگه وگومارل شو، خو د همدغه کال د مرغومي پر ۶ نېټه پر افغانستان د شوروي اتحاد تر يرغل وروسته د هغوی له خوا زنداني او د شورويانو د ښکېلاک په ټول دوران کې د ببرک کارمل د څرخي پله په زندان کي کوټه قلف ساتل شوی وو.
پر ١٣٦٧ ل ل کال د گورباچيوف د بيا جوړونې د سياست له مخې د ډاکټر نجيب الله د ملي روغې جوړې په دوران کې د څه ناڅه ۹ کاله زندان څخه وروسته راخلاص او د يو کال وزگارۍ نه وروسته په باندنيو چارو وزارت کې د سلاکار وزير او څه موده وروسته د همدغه وزارت د مرستيال په توگه په کار بوخت شو. ښاغلی کټوازی له ١٣٤٩ څخه تر ١٣٥٧ کاله د هېواد په ځينو خپرونو په تېره بيا په راډيو کې ليکنې او څېړنې کړې دي.
هغه پر ١٣٧٠ ل ل کال په لېبيا کې د افغانستان د سفير په توگه وگومارل شو او بيا په لېبيا کې تر يو نيم کال دندې وروسته هالنډ ته کډوال شو او د ژوند تر پايه هلته پاتې شو.
مړينه
خیال محمد کټوازی د ۱۳۹۱ ل ل کال د سلواغې په ۲۰ (د ۲۰۱۳ ز کال د فبرورۍ پر ۸) د ۶۵ کالو په عمر د هالېنډ هېواد د روتردام ښار په روغتون کې په حق ورسېد. د ارواښاد کټوازي جنازه په کابل کې د دوی په پلرنۍ هديره کي خاورو ته وسپارله شوه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د رڼا بهير (شعري ټولگه). ۲- پرېشانه ولولې (شعري ټولگه).
۳- د ستورو ورا (شعري ټولگه).
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:افغان سفيران
لاووس
لائوس په رسمي ډول د لاو د خلکو دیموکراتیک جمهوریت، يو سوسياليستی دولت او په سويل ختيځ کې يوازینی په وچې پورې تړلی هيواد دی. د اندوچيني ټاپووزمي په زړه کې، د لائوس شمال لويديځ ته ميانمار او د چين د خلکو جمهوريت، ختيځ ته يي ويتنام، سويل ختيځ ته يي کمبوديا او لويديځ او سويل لويديځ ته یی ټايلنډ پروت دی. پلازمینه او لوی ښار يي وينټين دی.
اوسنۍ لائوس خپل تاریخي او کلتوري هویت لان ژانګ سره تړلی بولي، چې ۱۴ پیړۍ څخه يي تر ۱۸ پیړۍ پورې په سویل ختیځه آسیا کې، د لویو سلطنتونو په توګه يي شتون درلود. د لائوس سلطنت په سویل ختیځ آسیا کې د مرکزي جغرافیایي موقعیت له امله، د ځمکې د سوداګرۍ لپاره یو مرکز وګرځید. له اقتصادي او کلتوري پلوه بډایه شو. د داخلي شخړو څخه وروسته، لان ژانګ په دریو جلا سلطنتونو؛ لوانګ فرابنګ، وینټین او په چمپاسک وويشل شو. په ۱۸۹۳ ز کال کې، درې سیمې د فرانسوي حمايت لاندې راغللې او متحد شول چې اوس د لائوس په نوم پیژندل کیږي. لائوس په لنډ وخت کې د جاپان له نیولو وروسته په ۱۹۴۵ ز کې خپلواکي ترلاسه کړه خو د فرانسې لخوا بیا استعمار شوه. وروسته يي په ۱۹۴۹ ز کې خپلواکي ترلاسه کړه. له خپلواکۍ وروسته، کورنۍ جګړه پیل شوه، د شوروي اتحاد په ملاتړ د کمونستانو مقاومت، د پاچاهۍ پر وړاندې جګړه پیل شوه، چې وروسته د امریکا په ملاتړ د پوځي رژیمونو تر اغیز لاندې راغی. وروسته له هغه چې په ۱۹۷۵ کې د ویتنام جګړه پای ته ورسیده، کمونیست پاتیت لاو واک ته ورسیده، کورنۍ جګړه پای ته ورسیده. لاوس بیا په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد تر منحل کېدو پورې په پوځي او اقتصادي مرستو ولاړ و.
لائوس د آسیا آرام سمندرګي د سوداګرۍ تړون، آسیان، د ختیځ آسیا سرمشریزې، او لا فرانکوفوني غړی دی. لائوس په ۱۹۹۷ ز کال کې د سوداګرۍ نړیوال سازمان غړیتوب لپاره غوښتنه وکړه؛ د ۲۰۱۳ ز کال د (فبروري په ۲مه) بشپړ غړیتوب ورکړل شو. لائوس یو ګوندي سوسیالیستي جمهوریت دی، چې د مارکسیزم – لینینیزم ملاتړ کوي او د لاو د خلکو د انقلابي ګوند له خوا اداره کیږي، چې لاندې غیر دولتي سازمانونه په منظم ډول د هیواد د بشري حقونو تاريخچه  ضعیفه بولي، لکه ناوړه ګټه اخيستل  شکنجه، د مدني آزادیو محدودیتونه او د اقليت ځورونې ته اشاره کوي.
په ټيټو سيمو کېې په سیاسي او کلتوري توګه د لاو خلک د نفوس 53.2٪ جوړوي. د مون خمیر ډلې، همونګ، او نور ځایي قبیلې په غرونو او د‌ غرونو په لمنو کې ژوند کوي. د لائوس ستراتيژی د پراختيا په موخه د سيندونو څخه د برېښنا په توليد او په ګاونډيو هيوادونو لکه ټايلنډ چين او ويتنام باندي د برېښنا په پلورلو ولاړ دی. او همداراز د "ځمکې نښلونکې" هیواد دی چې د څلورو نويو د ريل لارو په واسطه څرګنديږي. چې لائوس له ګاونډيو هيوادونو سره نښلوي. لائوس د اقتصاد له نظره د نړیوال بانک لخوا د سویل ختیځ آسیا او آرام سمندر ترټولو ګړندۍ وده کونکي هيواد په توګه پیژندل شوی چې له 2009 ز کال راهیسې د کلني ناخالص تولید په اوسط ډول ۷،۵٪ ده.
کلتور
تيراويدا بودیزم د لاو په کلتور کې یو برلاسۍ قدرت دی. دا په ټول هیواد کې خپور دی، په ژبه، معبدونو ، هنرونو او ادبیاتو کې څرګند شوی دی. د لاو کلتور ډیری عناصر د بودیزم څخه مخکې دي. د مثال په توګه، لاوتیاین موسیقي د خپلې ملي موسیقۍ آله له خوا چي د بانس دخولې يو ډول ارګان دی چې خاين نوميږي تسلط شوی ده. چې تاریخي اصل لري. خاين په دودیزه ډول سندرغاړي له مور لام سره چې د لوک موسقۍ غالبه بڼه ده يو ځای کوي.
وریځې  یې یو عمده خواړه دي. د لاو خلکو لپاره کلتوري او مذهبي اهمیت لري. په عمومي ډول سريخې ویځو ته د ياسمين وریځو په پرتله ارزښت ورکول کیږی، او د سريخو وریجو کښت او تولید په لائوس کې شروع شوي دي. په مختلفو چاپيريالونو او ډيرو قومونو کې د وریجو د تولید سره ډیر دودونه او رواجونه شتون لري. د بېلګې په توګه: په لوانګ پرابنګ کې د خامو کروندګرو د مړو پلرونو په یاد کې د فارم کور تر څېرمه یا د وریجو په څنډه کې د وریجو ډوله په لږ مقدار کې کري ترڅو دا وښیې چې مور او پلار يي لا ژوندي دي.
سینه دودیزه جامې دي، چې د لاو میرمنو له خوا په ورځني ژوند کې اغوستل کیږي. دا د لاسي اوبدلو ورېښمو لمن ده، چې کولی شي هغه ښځه وپیژني چې په مختلفو شکلونو یې اغوندي.
سینما
په ۱۹۷۵ ز کال کې، د لاو پي ډي ار له تاسیس راهیسې، په لائوس کې ډیر لږ فلمونه جوړ شوي دي. د پاچاهۍ له ړنګیدو وروسته لومړی تر ټولو اوږد فلم د تفنګ غږ د جنګ د ميدان له لړزیدو څخه دی. چې په ۱۹۸۳ ز کال کې د سومچیت فولسینا لخوا لارښود شوی و، که څه هم د سانسور هيت لخوا یې د خپریدو مخه ونیول شوه. سبايدي لوانګ پرابنګ یو له لومړنیو سوداګریزو فلمونو څخه دی چې په ۲۰۰۸ ز کال کې جوړ شوی و. د ۲۰۱۷ ز کال مستند فلم د وينې سرک په عمده توګه د لاو حکومت په مرسته په لائوس کې شوټ شوی او تولید شوی و، دا فلم په ۲۰۱۸ ز کال کې د خبرونو او مستند فلم ایمي جایزه سره پیژندل شوی دی.
د آسټرالیا د فلم جوړوونکي کیم مورډونټ لومړی نمایشي فلم په لاوس کې جوړ شوی و او د لاوتاین کاسټ ښکارندوی کوي چې په خپله مورنۍ ژبه خبرې کوي. د راکیټ په نوم دغه فلم د ۲۰۱۳ ز کال میلبورن نړیوال فلم فستیوال کې نندارې ته وړاندې شو او د برلین په نړیوال فلم فستیوال کې یې درې جایزې وګټلې. د یو تولیدي شرکت فلم چې بریالی شوی د لاو نمایشي فلمونه تولید کړي او نړیواله پیژندنه ترلاسه کړي د لاو نیو ویف سینما اټ هوریزون دی چې د انیسی کیولا لخوا لارښود شوی دی. او د اووز اسیا فلم په فستیوال کې د لاو ارت میډیا کې ښودل شوی دی. د متیو ډو له خوا لارښود شوی. چې په ۲۰۱۳ ز کال کې په یو زړه پوري فیستوال کې وښودل شو. لائوس د ۲۰۱۷ز کال  په ‌ډسمبر کې، د میتو ډي دویم نمایشي فلم د ګرانې خور په نوم د ۹۰ علمي جايزې (اوسکار) ته د غوره بهرنۍ ژبې فلم لپاره و‌‌‌ړاندی کړ چې د اوسکار لپاره د هیواد لومړۍ سپارنه په نښه کوي.
تر ۲۰۱۸ ز کال پورې، لائوس درې نمايشي تیاترونه لرل، چې د فلمونو د ښودلو لپاره وقف شوي دي.
رسنۍ
ټولې ورځپاڼې د حکومت له خواخپریږي، په شمول د دوو بهرنیو ژبو ورځپانې: د انګلیسي ژبې ورځنۍ وینټین ټایمز
او د فرانسوي ژبې اونيزه لي رنيواتيور. سربیره پردې، د کاو سان پاتیت لاو، د هیواد رسمي خبړي اژانس  خپل نومي انګليسي او فرانسوي ورځپانې خپروي. لائوس په ټول هیواد کې 9 ورځنۍ ورځپاڼې، ۹۰ مجلې، ۴۳ راډیوګانې او ۳۲ تلویزیوني سټیشنونه لري. تر ۲۰۱۱ ز کال پورې، نه دان (د خلکو) او د سینهوا خبري اژانس یوازینۍ بهرنۍ رسنۍ دي چې په لائوس کې د دفترونو د پرانستلو اجازه لري. د دواړو په ۲۰۱۱ ز کال کې په وینتین کې دفترون ه پرانستل شول.
د لاو حکومت د رسنیو ټول چینلونه کنټرولوي، ترڅو د خپلو کړنو د انتقاد مخه ونیسي. د لاو اوسیدونکي چې پر حکومت یې نیوکې کړي دي، د جبري ورکیدو، خپل سري نیولو او شکنجې سره مخامخ شوي دي.
د ودونو شمېر
په لائوس کې په رسمي ډول څو ودونه کول جرم دی، که څه هم سزا يي لږه ده. اساسي قانون او د کورنۍ قانون د څو ودونو د قانوني پیژندلو مخه نیسي او داسی په ډاګه کوي چې: په  هيواد کې يي يو واده کول د ودونو اصلي بڼه ده. که څه هم د همونګ په خلکو کې څو واده کول اوس هم دود دی. یوازې ۳،۵٪ میرمنې او ۲،۱٪ نارینه د ۱۵-۴۹ کلونو په عمر په ۲۰۱۷ ز کال کې د څو ودونو په اتحادیه کې وو.
سپورت(ورزش)
د موای لاو نظامي هنر، ملي سپورت، د تایلینډ د میو تای، برمی لیتوی او کمبوډیا پرادال سیري ته ورته د کیک بوکس کولو یوه بڼه ده.
د فوټبال ټولنه په لائوس کې ترټولو مشهوره لوبه ده. د لائوس په هیواد کې لاو ليګ د فوټبال انجمن کلبونو لپاره غوره مسلکي لیګ دی. د لیګ له پیل راهیسې د لاو پوځ اف سي د ۸ سرليکونو سره تر ټولو بريالۍ کلب دی. د اتلولۍ تر ټولو لوی شمير يي خپل کړی دی.
سرچينې
وېشنيزه:آسیا غړي هیوادونه وېشنيزه:کمونیستي دولتونه وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه وېشنيزه:لاووس
۷۴ (عدد)
۷۴ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۳ څخه  مخکي او د ۷۵ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۴:
په کیمیا کې
۷۴ د ټونگسټن اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۴ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
نازکمير سرفراز
نازکمير سر فراز د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
زيورالدين زيور
پوهاند ډاكتر زيورالدين زيور (۱۳۱۸ ل ل کال، ننگرهار ولايت، کوټ ولسوالي-د ۱۳۹۰ ل ل کال د چنگاښ ۲۱) د افغانستان يو لوی او نامتو پښتو ژبی ليکوال، څېړونکی او د پوهنتون استاد وو.
مخينه
زيورالدين زيور د ارواښاد ملك معراج الدين زوى او د ملك معزالدين لمسی دی چې پر ۱۳۱۸ ل ل کال د ننگرهار ولايت په كوټ ولسوالۍ كې زېږېدلى وو. لومړنۍ زده كړې (لومړى دويم او درېيم ټولگي) يې د خپلې سيمې په كليوالي ښوونځي كې، څلورم، پېنځم او شپږم ټولگي يې د ميرانو په لومړني ښوونځي كې سر ته رسولي دي. منځنۍ زده كړې يې د شپږم ټولگي تر فارغېدو وروسته د كابل په دارالمعلمين كې وکړې. د دولسم ټولگي تر پاى ته رسولو وروسته د هغه وخت د پوهنې وزير ښاغلي دوكتور علي احمد خان پوپل په امر يو كال په كندهار كې د ميرويس خان هوتک د ليسې ښوونكى وو.
د كابل پوهنتون د كانكور تر ازموينې وروسته د دغه پوهنتون د ژبو او ادبياتو په پوهنځي كې شامل شو، چې د ليسانس د سند تر اخيستلو وروسته په ۱۳۴۶ ل ل کال کې د كابل پوليتخنيك انستيتوت په علمي كدر كې د تدريسي مدير او د كتابخانې د آمر په توگه په دنده وگومارل شو. د نورو لوړو زده كړو لپاره په ۱۳۴۸ ل ل كال کې پخواني شوروي اتحاد ته واستول شو.
زيور صاجب د شوروي اتحاد په پخواني لينينگراد کې د ماسترۍ او دوكتورا (Ph. D) له اخيستلو وروسته خپل هـېواد ته راستون شو او د هېواد د خدمت لپاره يې مټې راونغښتې. ښاغلي استاد زيور په ۱۹۷۵ ز کال کې د دوكتورا له دسرتيشن څخه ډېره ښه دفاع وكړه. هېواد ته له راستنيدو سره سم په ۱۳۵۵ کال کې د كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو په پوهنځي كې استاذ شو، چې له ناروغۍ سره سره يې دغه سپېڅلې دنده په پوره اخلاص، امانتدارۍ او ايماندراۍ سر ته ورسوله.
پوهاند ډاكتر زيور د تدريسي چارو تر څنگ له ۱۳۵۵ ل ل کال څخه د ۱۳۵۷ ل ل کال تر وږي مياشتې پورې د «وږمې» مجلې د مسوول مدير او چلوونكي په توگه دنده هم درلوده. استاد له خپل مسلك او دندې سره مينه له هر څه لوړه گڼلې، د منصب او څوكۍ شوق يې د علمي کارونو خنډ شوي نه ول.
پوهاند زيور تر ۱۳۶۸ ل ل کاله پورې په كابل پوهنتون كې تدريسي، علمي او څېړنيزې چارې پر مخ بيولې. د همدې كال د زمري (اگست) په مياشت كې د افغان – هند كلتوري تبادلې د پروگرام له مخې د هندوستان د جواهر لعل نهرو پوهنتون ته د پښتو ژبې او كولتور د تدريس لپاره واستول شو، چې د گران هېواد افغانستان د سياسي بحران او اړو دوړ له لامل يې تر ټاكلې مودې په کې ډېر تدريس كړى دى. نوموړی تر شپږو كلونو وروسته په ۱۳۷۴ ل ل کال کې خپل هېواد ته راستون شو، خو په هېواد كې د خونړيو جنگ جگړو له كبله په ننگرهار پوهنتون كې د خدمت لپاره پاتې شو. هغه مهال يې د ننگرهار او کابل پوهنتونونو د ژبو او ادبياتو په پوهنځيو كې له وياړه ډک تدريس وكړ.
د غلې پوستکی
د غلې پوستکی – Bran د غلې میده شوی د خوړو وړ پوستکی چې له غنمو، اوربشو، جودرو او نورو غلو جلا کیږي او میده کیږي. د غنمو په پروسس کې د بیلر په څېر ګرد لوښي کې د بولټینګ یا تاوول په ذریعه له غنمو پوستکی جلا کیږي. د غنمو میده شوی پوستکی ۱۶% پروتین، ۱۱% طبعي فایبر او ۵۰% کاربو هایډرېټ لري. د زېاتو غلو میده شوی پوستکی په نهار غله یا سیریال کی کاریږي. د هاضمې د سیستم لپاره ګټور دي.
زيورالدين زيور
مخينه
پاتې دى نه وي، چې استاد پوهاند ډاكتر زيور د تدريس تر څنگ د پروگرامونو د مدير، د پوهنځي د مرستيال او د پښتو څانگې د مشر په توگه كار كړى او له تدريس سره سره د پوهنتون د علمي څېړنو د مركز آّمر او د علمي شورا فعال غړى وو، چې په ټولو ځانگړيو كميټو كې يې پوره ونډه درلوده. دغه راز د نشراتي بورډ آّمر او په لوړو زده کړو وزارت كې د ننگرهار پوهنتون استازى هم وو. ښاغلى پوهاند زيور د «پوهه» مجلې په كتونكې ډله كې هم برخه لرله او دغه راز يې د «سبا ستورى» او د «امن» مجلو د كتونكي او څارونکي په توگه څارنه او كتنه كړې ده. پوهاند زيور د ليسانس او ماسترۍ د دورې او د شپې د پوهنځي په تدريسي چارو كې ستره برخه اخيستې ده. د كابل – ننگرهار او جواهر لعل نهرو په پوهنتونو كې يې د ادبپوهنې مضامين لكه د ادب تاريخ، متون، مقايسوى ادبيات، د ادب تيوري، فلكلور پوهنه، ولسي ادبيات، د افغانستان معاصر تاريخ، د افغانستان كولتور، پښتو ژبه او نور په نوموړيو پوهنتونونو كې تدريس كړي او په هېواد کې پرې بوخت پاتې وو. له محصلينو سره يې د مونوگرافونو په ليكلو او د موضوعاتو په ټاكلو كې لويه برخه لرله. د استادانو د علمي ترفيع گانو د آثارو په ليكنه، سمونه او د تقريظونو په ليكلو كې يې له هغوى سره پوره مرسته كړې ده. په هند كې يې د تدريس او څېړنې تر څنگ د ال اينډيا راډيو ډيلي له پښتو خپرونو سره علمي مرسته، لار ښودنې، مشورې او د پښتو پروگرامونو په تنظيم، ترتيب او د مضامينو د سمونې او ايډيت چارې يې هم تر سره كړې دي. همدارنگه يې په پېښور پوهنتون كې له پښتو اكاډمۍ او پښتو څانگې سره علمي اړيكې او مرستې كړې دي.
زيور صاحب د (Ph- D) د دسرتيشنونو په دفاع او تقريظونو په وركولو كې هم برخه درلودلې ده. په هره توگه نوموړی استاد او ليکوال سره له دې، چې ورپېښې ناروغۍ کمزورى کړى وو، د خپل خدمت په بهير كې گڼ شمېر علمي، ادبي، او څېړنيز آثار ليكلي او همدارنگه يې له نورو ژبو څخه پښتو ژبې ته ډېرې ښې ژباړې كړې دي. پوهاند زيورالدين زيور په يو گڼ شمېر کورنيو او نړيوالو سيمينارونو او غونډو کې هم گډون کړی دی.
چاپ شوي اثار يې
لومړی: د كابل او ننگرهار پوهنتونونو د ژبو او ادبياتو د پوهنځيو پښتو څانگو ته چاپ شوي درسي كتابونه او لكچرنوټونه: دويم: پوهنيز او څېړنيز اثار: درېيم: مقالې او رسالې: پوهاند ډاكتر زيورالدين زيور پر چاپي اثارو او کتابونو سربېره گڼ شمېر څېړنیزې مقالې هم ليکلې چې د هېواد په بېۍلابلو رسنيو چې چاپ شوې، لکه د حميد ماشوخېل په اشعارو كې پښتو متلونه، كابل مجله، ۱۳۵۲. حميد ماشوخېل او هندي سبك لومړۍ برخه، كابل مجله، ۱۳۵۲ ل کال، ۱۱-۱۲ گڼې. حميد ماشوخيل او هندي سبك دوه يمه برخه، کابل مجله ۱۳۵۳ ل کال، ۹ گڼه. قيصې د ايسپ الحكيم – وږمه مجله، ۱۳۵۶ ل کال. سرياني دعا؟ وږمه مجله، ۱۳۵۶ ل کال،۱ گڼه. د استاد الفت ليكوالي، وږمه مجله، ۱۳۵۶ ل کال، ۴ گڼه. د پښتو اّثارو بين المللي سيمينار، وږمه مجله، ۱۳۵۶ ل کال، ۲ گڼه. پښتو خپرونې، وږمه مجله، ۱۳۵۷ ل کال. نوى كال، وږمه مجله، ۱۳۵۶ ل کال، ۱ گڼه. روښاني جگړن جلال الدين، وږمه مجله، ۱۳۵۷ ل کال ۲ گڼه. فرهنگيالى خوشحال، كابل مجله، ۱۳۶۰ ل کال، ۴ گڼه. د دولت لواڼي په ديوان كې ادبي تېروتنې (تنقيد او تحقيق)، كابل مجله، ۱۳۶۲ ل کال، ۱۱ گڼه. په تاريخ مرصع كې د پښتو اشعارو منابع (تحقيقي)، كابل مجله، ۱۳۶۵ ل کال، ۱۱-۱۲ گڼې. او داسې نورې.
اخځليک
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغاني ليکوال
بوداپست
بوډاپسټ د هنگري د هیواد پلازمېنه او یو له سترو ښارونو څخه دی. بوډاپسټ د هیواد فرهنگي، سیاسي، سوداگریز، صنعتي او د لیږد رالیږد د خدمت مرکز هم گڼل کیږي، چې په ۲۰۱۰ کال په دغه ښار کې د وگړو شمیر 1,721,556 تنو ته رسیده.
بوداپِست (په انګلیسي: Budapest) د هنګري پلازمېنه او تر ټولو ګڼ‌نفوسه ښار دی. بوداپست د نفوس له پلوه، په اروپایي ټولنه کې نهم لوی ښار او د دانیوب سیند پر غاړه دوه‌یم لوی ښار دی؛ د ښار نفوس 1,752,286 اټکل شوی او مساحت یې کابو 525 کیلومتر مربع (203 مایل مربع) دی. بوداپِست چې هم یو ښار هم ولسوالۍ ده، د بوداپِست ښاري سیمې مرکز دی؛ د بوداپِست ښاري سیمې مساحت کابو 7,626 کیلومتر مربع (2,944 مایل مربع) او نفوس یې 3,303,786 دی، چې دا شمېر د هنګري 33 سلنه نفوس کېږي.
د بوداپست تاریخ هغه مهال پیل شو چې یوه لرغونې سلتي مېشته سیمه، د کوزې پانونیا پلازمېنې «د آکوینکوم رومي ښار» ته واوښته. هنګریان د نهمې پېړۍ په وروستیو کې دغې خاورې ته ورسېدل، خو نوموړې سیمه په ۱۲۴۱ او ۱۲۴۲ز کلونو کې د مغولو له‌خوا تالا شوه. بودا بیا ورغول شو او د پنځلسمې پېړۍ په رارسېدو سره د رنسانس انسان‌پالنې د فرهنګ مرکز وګرځېد. په ۱۶۸۶ز کال کې د بودا د بیا تصرف کېدو وروسته، دغه سیمه د غوړېدا یوه نوي پېر ته دننه شوه او د ۱۸۷۳ز کال د نومبر پر ۱۷مه د بودا، اوبودا او پېست په یوځای کېدو سره پست-بودا یو ټوله‌ییز او پراخ ښار شو او نوې پلازمېنې ته د «بوداپست» نوم ورکړل شو. بوداپست د اتریش-هنګري ټولواکمنۍ ګډه پلازمېنه هم وه، دغه ټولواکمنۍ یو ستر ځواک ؤ چې په ۱۹۱۸ز کال کې، وروسته له لومړۍ نړېوالې جګړې څخه ړنګ شو. دغه ښار د هنګري د ۱۸۴۸ز کال اوښتون، په ۱۹۴۵ز کې د بوداپست جګړې او همدا راز د هنګري د ۱۹۵۶ز کال اوښتون محراقي ټکی ؤ.
بوداپست په سوداګرۍ، مالي، رسنۍ، هنر، موډ او فېشن، څېړنې، ټکنالوجي، ښوونې او روزنې او تفریحي برخو کې ډېر غښتلی دی او له‌دې امله یو «Beta+» نړیوال ښار ګڼل کېږي. د هنګري مالي مرکز، په ۲۰۱۴ز کال کې، په اروپا کې د چټک پراختیا موندونکي ښاري اقتصاد په دوه‌یم کتار کې راغی. بوداپست د اروپا د نوښت او ټکنالوجۍ د انسټیټوت مرکز، د اروپا د پولیسو کالج او د چین د پانګونې د ترویج ادارې لومړنی بهرنی دفتر دی. بوداپست، د اوتووش لوراند پوهنتون، کوروینوس پوهنتون، سملویس پوهنتون، د بوداپست وترنري طبي پوهنتون او د بوداپست د ټکنالوجۍ او اقتصاد پوهنتون په شمول سره، له ۴۰ زیات کالجونه او پوهنتونونه لري. د بوداپست له ښاري مترو (د بوداپست مترو) څخه په ورځ کې 1.27 میلیونه وګړي ګټه پورته کوي په داسې حال کې چې د بوداپست ترموای شبکه په ورځ کې 1.08 میلیونه سورلیو ته خدمات وړاندې کوي.
د دانیوب سیند په اوږدو کې د بوداپست مرکزي سیمه د یونسکو نړیوال میراث په توګه ګڼل شوې ده او د هنګري پارلمان او د بودا کلا په شمول، د کلاسیکې مهندسۍ څوګونې سترې ودانۍ لري. د دې ترڅنګ، دغه ښار د نړۍ په کچه کابو ۸۰ جیوترمل چینې، د تودوخیزو اوبو تر ټولو ستر مغاره‌یي سیسټم، دوه‌یمه لویه کنیسه، او د پارلمان درېیمه ستره ودانۍ لري. بوداپست په کال کې کابو ۱۲ میلیونه نړیوال سیلانیان لري، چې په‌دې سره د اروپا یو ستر سیاحتي ښار ګڼل کېږي. د Big7Media له‌لورې «د اروپا د ۲۰۲۰ز کال تر ټولو غوره سیاحتي سیمو» د نوملړ په سر کې راغی. د «Which?» بنسټ له‌خوا د ورته اندټولونې په لړ کې هم، دغه ښار د اروپا د غورو ښارونو په درېیم کتار کې راغی.
توپوګرافي
بوداپست، چې په ستراتیژیکه توګه د کارپاتي حوزې په مرکز کې موقعیت لري، د یوه داسې لرغوني مسیر په اوږدو کې پروت دی چې د ترانس‌دانیوبیا غونډۍ او «لویه دښته» سره نښلوي. د سړک له‌لارې، د ویېنا سویل‌ختیځ په ۲۱۶ کیلومترۍ (۱۳۴ مایله)، د وارسا سویل په ۵۴۵ کیلومترۍ (۳۳۹ مایله)، د مسکو سویل‌لوېدیځ په ۱،۵۶۵ کیلومترۍ (۹۷۲ مایله)، د آتن شمال په ۱،۱۲۲ کیلومترۍ (۶۹۷مایله)، د میلان شمال‌ختیځ په ۷۸۸ کیلومترۍ (۴۹۰ مایله) او د پراګ سویل‌ختیځ په ۴۴۳ کیلومترۍ (۲۷۵ مایله) کې واقع شوی دی.
د بوداپست ۵۲۵ کیلومتر مربع (۲۰۳ مایل مربع) مساحت د هنګري په مرکزي برخه کې پروت دی، چې د پِست ښار د ګڼ‌شمېر استوګنځیو په واسطه احاطه شوی دی. پلازمېنه، د شمال-سویل او ختیځ-لوېدیځ په اوږدو کې په ترتیب سره ۲۵ او ۲۹ کیلومتره (۱۶ او ۱۸ مایله) غځېدلې ده. د دانیوب سیند له شمال څخه ښار ته بهېږي؛ وروسته بیا د اوبودا او مارګرېټ دوه ټاپوګانې احاطه کوي. درېیمه ټاپو «چپل» د بوداپست د دانیوب ټاپوګانو تر ټولو پراخه ټاپو ده، په داسې حال کې چې تر ټولو شمالي برخې یې د ښار په محدوده کې پرتې دي. د ښار د دوو برخو جلا کوونکي سیند تر ټولو لنډ سور په بوداپست کې ۲۳۰ متره (۷۵۵ فوټه) دی. پست د لویې دښتې په اوراه اراضي کې کې پروت دی، په داسې حال کې چې بودا ډېرې غونډۍ لري.
د دانیوب پلنې برخې تل په دغه ټکي کې پرتې وې، ځکه چې د سیند په منځ کې لږشمېر ټاپوګانو شتون درلود. نوموړی ښار څرګند توپوګرافیکي توپیرونه لري: بودا د لوېدیځې څنډې د سیند په جګو تراسونو او غونډیو کې واقع شوی، په داسې حال کې چې پست د سیند په مقابلې څنډه کې د شګو په اواره او بې‌بڼې دښته کې پروت دی. د پست اراضی په یوه کوچني میل سره ختیځ خوا ته لوړېږي، نو د ښار تر ټولو ختیځې برخې د بودا له کوچنیو غونډیو، په تېره بیا له ګېلېرت او کلا غونډیو سره په ورته ارتفاع کې پرتې دي.
د بودا غونډۍ تر ډېره د آهک او دولومیت له ډبرو څخه رامنځ‌ته شوې دي، او د اوبو په واسطه رامنځ‌ته شوې مغارې لري، چې تر ټولو مشهوره یې د پالولګي مغاره (له ۷،۲۰۰ متره یا ۲۳،۶۰۰ فوټه مجموعي اوږدوالي سره) او د سزیم‌لوهیګي مغاره (له ۲،۲۰۰ متره یا ۷،۲۰۰ فوټه اوږدوالي سره) ده. غونډۍ د تریاس په دوره کې رامنځ‌ته شوې دي. د بوداپست تر ټولو لوړه غونډۍ «جانوس» ده چې د سمندر له سطحې څخه ۵۲۵ متره (۱،۷۲۹ فوټه) ارتفاع لري. تر ټولو ټیټه برخه د دانیوب سیند تل دی چې د سمندر له سطحې څخه یې ارتفاع ۹۶ مترو (۳۱۵ فوټه) ته رسېږي. بوداپست ډېرې شنې سیمې هم لري، چې د ۵۲۵ کیلومتر مربع (۲۰۳ مایل مربع) مساحت له جملې څخه ۸۳ کیلومتر مربع (۳۲ مایل مربع) یې شنې سیمې، باغونه او ځنګلونه دي. د بودا غونډیو ځنګلونه د چاپېریال له اړخه په ښه توګه ساتل کېږي.
د ترافیک له پلوه، نوموړی ښار مرکزي اهمیت لري، ځکه چې د اروپا ډېري لویې او د اورګاډو لارې بوداپست ته رسېږي. دانیوب د اوبو یوه مهمه لار ګڼل کېږي او دغه سیند د کارپاتي حوزې په مرکز کې د سوداګریزو لارو په تقاطع کې واقع شوی دی. بوداپست یو له درېیو پلازمېنو څخه دی چې د تودو اوبو چینې لري (دوه نور د آیسلنډ ریکیاویک او د بلغاریا صوفیه ښارونه دي). کابو ۱۲۵ چینې په ورځ کې څه ناڅه ۷۰ میلیونه لیتره (۱۵ میلیونه امپریال ګالنونه؛ ۱۸ میلیونه د امریکا ګالنونه) تودې اوبه ورکوي، چې تودوخه یې تر 58°C پورې رسېږي.ویل کېږي چې دغه اوبه د زیاتو منرالي موادو د درلودو له‌امله، درملي اغېزې لري.
سرچينې
وېشنيزه:هنگري وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې وېشنيزه:د اروپا د هېوادونو پلازمېنې
راج شاهي ولایت
راجشاهي د بنگلادېش د 7 ډويژنو څخه يو دی۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د بنگلادېش ډويژن
شکريه عيسي خېل
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
کومل جها
کومل جها (په انگرېزي: Komal jha)په ۱۵مارچ ۱۹۸۷ کی زیږیدلی یو هندي فلم لوبغاړې او ليکواله ده. جها په ټېلګو، کناډا، مالايلام کی خپل مسلک جوړ کړ او اوس په هندی فلم رغاوه کی کار کوی
حرمین شریفین
حرمین شریفین د مسلمانانو دوه هغه سپېڅلي ځایونه دي چې یو یې په مکه مکرمه کې د مسجد الحرام او بل یې د مدینې منورې په ښار کې د مسجد نبوي په نامه یاديږي. دا دواړه سپېڅلي ځایونه د حرمین شریفین په نامه یادېږي.
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:سپېڅلي ځایونه وېشنيزه:اسلامي وییپانگه وېشنيزه:مکه معظمه وېشنيزه:مدینه منوره وېشنيزه:سعودي عربستان وېشنيزه:حرمین شریفین
د پراګ پسرلی
د پراګ پسرلی (په چکي کې: Pražské jaro، سلواکي کې: Pražská jar) د چکسلواکي په سوسیالیسټي جمهوریت کې د ډله‌ییز اعتراض او سیاسي آزادونې دوره وه. د ۱۹۶۸م کال د جنوري په ۵مه، کله چې اصلاح غوښتونکی الکسانډر ډوبچک د چکسلواکي کمونیسټ ګوند (KSČ) لومړي منشي په توګه وټاکل شو، پیل شو او د ۱۹۶۸م کال د آګسټ تر ۲۱مې، کله چې د شوروي اتحادیې او د ورشو تړون نورو غړو د اصلاحاتو ځپلو لپاره په دې هېواد برید وکړ، پورې یې دوام وموند.
د پراګ پسرلي اصلاحات په یوه غیر متمرکز اقدام کې د چکسلواکي وګړو لپاره اضافي حقونو ورکړې لپاره ډوبچک قوي هڅې د اقتصاد او ډیموکراټایزېشن برخې وې. ورکړل شوې آزادي ګانو کې په رسنیو، خبرو او سفر کې د محدودیتونو کمېدل شامل وو. له درې ګونو جمهوریتونو جوړ فډراسیون باندې د هېواد وېش په هکله له ملي بحث څخه وروسته، بوهېمیا، موراویا-سیلېسیا او سلواکیا، ډوبچک په دوه؛ یانې د چک سوسیالیسټي جمهوریت او سلواکیا سوسیالیسټي جمهوریت د وېش پرېکړه خوښه کړه. دا دوه ګونی فډراسیون یوازېنی رسمي بدلون وو چې له برید څخه یې ځان روغ وژغوره.
اصلاحات، په ځانګړې توګه له اداري واک څخه غیرمرکزي کول، د شوروي لخوا استقبال نشوه او شوروي له ماتې خوړلو مذاکراتو څخه وروسته، د ورشو تړون نیم میلیون سرتېري او ټانک یې د دې هېواد اشغال لپاره ولېږل. نیویارک ټایمز ترټولو مډرن او پېچلو وسلو سمبال د شوروي پوځ ۶۵۰۰۰۰ کسانو ته اشاره وکړه. هېواد کې د مهاجرت پراخه څپه رامنځته شوه. په ټول هېواد کې مقاومت پیاوړی شو چې په هغه کې ورورولي لپاره هڅه، د سړکونو ټابلوګانو ویجاړونه، له مقاماتو څخه سرغړونه او نور شامل وو. په داسې حال کې چې د شوروي پوځ وړاندوینه کړې وه چې د څلورو ورځو په اوږدو کې به دا هېواد په خپل واک کې ونیسي، مقاومت د اتو میاشتو لپاره وغځېد ترڅو بلآخره ډیپلوماټیکو مانورونو هغه څخه مخنیوی وکړ. دا د ملکي خلکو پر بنسټ د دفاع یوه لویه بېلګه شوه؛ له تاوتریخوالي ډک ناڅاپي عملونه او ګڼې اعتراضي ځان وژنې له ځان سوځونې (ترټولو نامتو یې د یان پالاچ وه) سره ترسره شوې، خو نظامي مقاومت ترسره نشو. چکسلواکي تر ۱۹۸۹م کاله د شوروي اتحاد تر کنټرول لاندې پاتې شو، ترهغو چې د مخمل انقلاب په سوله‌ییز ډول کمونیسټي رژیم ته پای ټکی کېښود. د شوروي وروستني سرتېرو په ۱۹۹۱م کال کې دا هېواد پرېښود.
له برید وروسته، چکسلواکي یوې دورې ته د ننه شوه چې د عادي سازي (په چکي کې:normalizace ، سلواکي کې: normalizácia) په توګه پېژندل کېږي، چې په هغه کې نویو رهبرانو هڅه وکړه ترڅو هغه سیاسي او اقتصادي ارزښتونه چې له ډوبچک مخکې په KSČ حاکم وو، بېرته راژوندي کړي. ګوسټاو هوساک چې د لومړي منشي په توګه د ډوبچک ځای ناستی شو او همدارنګه ولسمشر شو، کابو ټول اصلاحات برعکس کړل. د پراګ پسرلي موسیقي او ادبیات وهڅول چې په هغو کې د واسلاو هاول، کارل هوسا، کارل کرېل او میلان کوندېرا ناول؛ د نه زغملو وړ رڼا؛ شامل وو.
پس منظر
د بې سټالینه کولو پروسه په چکسلواکي کې د آنټونین نووټني په رهبرۍ د ۱۹۵۰مې لسیزې په وروستیو او ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې پیل شوې وه، خو د ختیځ بلوک ډېری نورو هېوادونو په پرتله ورو مخته تللې وه. د نیکیتا خروشچف رهبرۍ وروسته، نووتني د سوسیالیزم بشپړېدل اعلان کل او د نوي اساسي قانون په اساس یې د چکسلواکي سوسیالیسټي جمهوریت نوم ومانه. په هرحال، د بدلونونو سرعت ورو وو؛ د سټالین دورې قربانیانانو بیارغونه، لکه هغه کسان چې د اسلانسکي په محکمو کې محکوم شول، کېدای شي د ۱۹۶۳م کال په لومړیو کې په پام کې نیول شوي وي، خو تر ۱۹۶۷م کاله ترسره نشول.
د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې، چکسلواکي له اقتصادي ناورین سره مخ شو. د چکسلواکي په هکله د شوروي د صنعتي کېدو موډل ضعیفه کارونه لرله ځکه چې دا هېواد له دوهمې نړیوالې جګړې مخکې په بشپړ ډول صنعتي وو او د شوروي موډل په عمده توګه هغه اقتصادونه په بر کې نیول چې لږ وده یې کړې وي. د اقتصاد بیارغونې لپاره د نووتني هڅه، د ۱۹۶۵م کال نوی اقتصادي موډل، د سیاسي اصلاحاتو لپاره د تقاضا د زیاتوالي لامل هم شو.
د ۱۹۶۳م کال لیبلیس کنفرانس
د ۱۹۶۳م کال په مې کې، ځینو روڼ اندو مارکسیسټانو د لیبلیس کنفرانس تنظیم کړ چې په هغه کې د فرانټس کافکا ژوند تر بحث لاندې ونیول شو، چې د چکسلواکي د ډیموکراټیک کېدو د پیل نښه وه چې بلآخره په ۱۹۶۸م کال کې د سیاسي ازادۍ یوې دورې، پراګ پسرلي، رامنځته کېدو لامل شوه. دا کنفرانس ځانګړی وو، ځکه چې له شدید انتقاد وروسته په ختیځ بلوک کې د کافکا د بیا رغونې سمبول وو، د رژیم پر نسبي بیا پیلېدو او د سانسور د کمېدو باندې یې اغیزه پرېښوده. همدارنګه کنفرانس ته د ختیځ بلوک ټولو هېوادونو استازو په بلنې سره، نړیواله اغیزه لرله؛ یوازې شوروي اتحاد هیڅ استازی نه وو رالېږلی. دې کنفرانس انقلابي اغیزه لرله او اصلاحاتو لپاره یې لاره هواره کړه او کافکا یې د چکسلواکي د هنري او فکري آزادۍ د رنسانس په سمبول بدل کړ.
د ۱۹۶۷م کال لیکوالانو کانګرس
د ۱۹۶۷م کال په جون کې، له راډیکاله سوسیالیسټانو سره د اتحادیې یوه کوچنۍ برخه، په ځانګړې توګه لوډویک واکولیک، میلان کونډرا، یان پروچازکا، آنټونین یاروسلاو لیهم، پاول کوهوټ او ایوان کلیما همدردي وکړه.
څو میاشتې وروسته، د ګوند رهبرانو په جلسه کې، پرېکړه وشوه چې د هغو لیکوالانو په وړاندې دې اداري اقدام وشي چې په ښکاره ډول یې خپل ملاتړ له اصلاحاتو څخه ښکاره کاوه. له هغه ځایه چې د اتحادیې یوه کوچنۍ ډله داسې باورونه درلودل، پاتې غړي د خپلو همکارانو تنبیه لپاره د باور وړ وګرځېدل.
پر Literární noviny او څو نورو لیکونکو کنټرول د کلتور وزارت ته ولېږدول شو او ان د ګوند ځینې رهبران چې وروسته په اصلي اصلاح غوښتونکو بدل شول – له هغې جملې څخه دوبچیک – دا اقدامات تایید کړل.
د ډوبچیک واک ته رسېدل
په داسې حال کې چې ولسمشر آنټونین نووټني د خپل ملاتړ د له لاسه ورکولو په حال کې وو، الکسانډر ډوبچیک، د سلواکیا د کمونیسټ ګوند لومړی منشي، او اوتا شیک، اقتصادپوه، د ګوند مرکزي کمیټې په جلسه کې هغه وننګاوه. وروسسته بیا نووټني، د هغه کال په ډسمبر کې د شوروي اتحاد کمونیسټ ګوند عمومي مشر، لئونیډ برژنیف، پراګ ته راوبله او د ملاتړ په لټه کې وو. په هرحال، برژنیف له نووټني سره د پراخ مخالفت په لیدو حیران شو او له همدې کبله یې د هغه له لرې کېدو یې ملاتړ وکړ. د ۱۹۶۸م کال د جنوري په ۵مه ډوبچک د لومړي وزیر په توګه د نووټني ځای ناستی شو. د مارچ په ۲۲مه نووټني استعفا ورکړه او لوډویک سوبوډا د هغه ځای ناستی شو چې وروسته یې له اصلاحاتو سره توافق وکړ.
ادبي لړلیک (Literární listy)
د بدلون لومړنۍ نښې لږ وې. د KSČ رهبرۍ هیات له غړي، جوزف سمرکوفسکي سره په مرکه کې چې د Rudé Právo ګوند په مجله کې د «هغه څه چې راتلونکي دي» په نوم خپره شوه، هغه ټینګار درلود چې د جنورۍ پلنوم کې د ډوبچیک ټاکل کېدل د سوسیالیزم موخو او د ګوند کارګر طبقې ماهیت ساتنې سره مرسته کوي.
په هرحال، واک ته د ډوبچیک تر رسېدو سمدستي وروسته، څېړونکي اډوارډ ګولډسټکر، د چکسلواکي د لیکوالانو اتحادیې مشر چې وروسته بیا د Literární خپرندویې، چې د نووټني په وخت کې د ګوند د وفادارانو څخه ډک وو، عمومي مشر شو. ګولډسټکر د رسنیو آزادۍ ته د ډوبچیک د ژمنې سرحدونه هغه وخت چې د فبروري په ۴مه په یوه ټلویزیوني مرکه کې د اتحادیې نوي رئیس په توګه څرګند شو، آزمېښت کړل. د مرکې په اوږدو کې هغه په ښکاره توګه له نووټني څخه نیوکه وکړه او د نووټني ټول پخواني سیاستونه چې رپوټ شوي نه وو یې افشا کړل او توضیح یې کړه چې هغو سیاستونو څنګه د چکسلواکي له پرمختګ څخه مخنیوی کوي.
ګولډسټکر هیڅ عواقب ونه زغمل، برعکس ډوبچیک د رسنیو، دولت او وګړو په منخ کې د باور حس رامنځته کېدو باندې پیل وکړل. د ګولډسټکر تر نظر لاندې چې د مجلې نوم Literární listy ته بدل شو او د فبروري په ۲۹مه، اتحادیې د دې مجلې لومړنۍ نسخه له سانسور پرته خپره کړه. د آګسټ په میاشت کې، Literární list ۳۰۰۰۰۰ چاپ درلود چې هغه یې په اروپا کې یې ترټولو زیاته چاپ شوې مجله باندې بدله کړه.
څمڅلکی ډوله خوځندکې
څمڅلکی ډوله خوځندکې (علمي نوم: Odonata) د وزر لرونکو خوځنکو څخه یوه طایفه (ډله) ده چې په دريو څېرمو طایفو تقسیمېږي. د دي ژوي تر اوسه پورې ۵۰۰۰ ډوله ژوي پېژندل شوي دي چې په ځانگړي ډول په گرمو سیمو کې ژوند کوي. څمڅلکی ډوله خوځندکې غوښه خورونکي ژوي دي.
تاريخ
لمړني رښتياني څمڅلکی ۱۶۰ - ۲۰۰ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې ژوند کړي ول چې د لویو لرغونيو څمڅلکو (Protodonata) څخه رامنځ ته شوي ول. د هغو لرغونيو څمڅلکو څخه Moraviptera reticulata تر ټولو مشهور دي چې ۲۹۸ میلیونه کاله کېږي په نړۍ کې یې ژوند کاوه. د وزرونو پلنوالي یی ۷۰ سانتيمتره وو او د لرغونیو الوتونکو خوځندکو څخه تر ټولو لوي حشره وه. د دي خوځندکو فوسیلونه په چېک جمهوريت او امریکا کې کشف شول. آنیسوزیگوپتېرا د هغو حشرو څخه دي چې د مېزوزوييک د وخت څخه راهيسي په ختيځي آسیا کې ژوند کوي.
توصيف
وېشنيزه:څمڅلکی
حضرت قطب الدین بختیار
کا کي رحمة الله علیه (١١٧٣- ١٢٣٥ زيږديز)
قطب الاقطاب ، قطب الدین داحمد زوی دموسی لمسی په قوم پښتون بختیار او دخپل وخت له نامتو عارفانو نه شمیرل کیده. نو موړی دچشتیه طزیقې دپیروانو نه و او دسلطان الهند حضرت معین الدین چشتی اجمیري چې په خواجه غریب نواز سره مشهور و مرید و.همداراز ده په ملتان کې دهغه وخت دمشهور عارف غوث العالم شیخ بهاء الدین زکریا ملتاني سره هم لیدنه کړې وه .نوموړي په ډهلي کې د ( ۵۸) کلونو په عمر وفات شو او مزار یې دډهلی په مهرولي کې دی. قطب الدین بختیار دپښتو ژبې ښه شاعر و. داهم دده دپښتو دشعر بیلګه چې دسلیمان ماکو دتذکرة الاولیا ء نه رانقل شوی دی :
ویر مې زړه سوری سور ی کړ
راته وګوره ملوکې !
په بیلتون کې دې وباسم
له خوږمنه زړګي کوکې
راته وګوره ملوکې
دبیلتون اورونه بل دي
هر ګړۍ مې زړګی سوځي
لیونی یمه دمینې
سوځم زه لکه پیلوځي
غوړولی دې اوربل دی
اور زما په زړګي بل دی
په اور سوی مې ګوګل دی
راته وګوره ملو کې
په لاندینې انځور کې دحضرت قطب الاقطاب قطب الدین بختیار کاکي مزار د ډهلي په مهرولي کې
ماشيندار مادل ٦١
ماشیندار مادل ۶۱ ( په چیکی ژبې کې:Samopal vzor 61 )چی د لړم ماشیندار په نوم یاد شوي دي یو مشهور چېکوسلواکی او چېکي ماشیندار دی چی د۱۹۶۱ کال څخه تر ۱۹۹۴ کال پورې په چېکړسلواکیا (چېک جمهوریت) کی د Uherský Brod په ښار کی او  په یوگوسلاویا کی د لایسنس په اساس جوړېده. تر اوسه پورې ۲۱۰،۰۰۰ ماشیندارونه جوړ شوی دی چی په ځانگړي ډول افریقا او آسیا ته صادر شوی دی.
پېژندنه
ماشیندار مادل ۶۱ یوه خپل کاري (خود کاري)، په خپله چارجېدونکي لاسی وسله ده چی غیر قفل شوي گلنگدان او کت کېدونکی قنداغ لرِی او لویه یی شپږ درکونه لري. دغه ماشیندار د گاز د فشار په مرسته چی باروت تر چاودنو وروسته رامنځ ته کېږی، ویشتل کېږی دغه وسله یو یو گولۍ یا جرعه ویشتلای سی.
تاريخ
ماشیندار مادل ۶۱ په ۱۹۶۰ کال کی د چېکوسلواکیا دفاع وزارت د غوښتنو په اساس د مهندس Miroslav Rybář لخوا طرح شو.نوموړي وسله په ځانگړي ډول د پولیسو او وسله ولالو ځواکونو لپاره طرح او جوړه شوه خو په اوس وخت کی دغه وسله د مخالفینو ځواکونو او نورو ترهگرو ډلو په لاس کی هم شته.
دا هم وگورﺉ
ماشیندار اېوو - ۳
وېشنيزه:ماشیندارونه وېشنيزه:چېکي وسلې
حميرا اکاخېل
حميرا اکاخېل د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
گلالۍ نور سافي
گلالۍ نور صافي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
پروفیسر ولي محمد خان سیال کاکړ
دجنوبی پښتونخوا ستر مورخ ، لیکوال، فولکلوریسټ  او اکیډیمیک شخصیت ښا غلي پروفیسر ولي محمد خان سیال کاکړ صیب پښتو ادب او تاریخ ته دقدر  او ستاینې  وړ خدمتونه کړي دي.
پروفیسر ولی محمد خان سیال کاکړصیب دجنوبی پښتونخوا یو نومیالی تا ریخپوه  دی او ډیر کتابونه یې په پښتو ژبه لیکلي دي. کله چې ما خپل  د( پښتني قبیلې ) کتاب لیکه نو دجنوبي پښتونخوا دپښتنو قبیلو په اړوند مې دده دکتاب( پښتو اوپښتانه په سهیلي پښتونخوا کې) نه ډیره ګټه اخیستې وه.
ت.رازمحمد محمدی
ياسين اقبال يوسفزی
ياسين اقبال يوسفزی د پښتونخوا يو ليکوال او شاعر دی. د ياسين اقبال يو شمېر پښتو شعري ټولگې چاپ شوي.
وېشنيزه: پښتانه شاعران
رنګپور ولایت
رنگپور د بنگلادېش د 7 ډويژنو څخه يو دی۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د بنگلادېش ډويژن
فوزيه روفي
فوزيه روفي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
۷۵ (عدد)
۷۵ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۴ څخه  مخکي او د ۷۶ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۵:
په کلینډر کې
۷۵ کولاي سي:
په کیمیا کې
۷۵ د رېنيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۵ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
څمڅلکی
څمڅلکی (علمي نوم: Zygoptera) د وزر لرونکی خوځندکو ځخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې په نړۍ کې ۲۷۵۳ ډوله څمڅکی دي.
توصيف
نوموړي خوځندکه لکه ستن او آنیسوزیگوپتېرا غوندی غوښه خوړونکي ژوي دي. د دي ژويو ټول بدن د سر، ټټر اوږدي، باريک نس، دريو جوړو پښو او دوو جوړو لويو وزرونو څخه خوړ شوي دي. د بدن اوږدوالي ۵ سانتيمتره وي او د وزرونو پلنوالی یې ۷ سانتيمترو ته رسېدلای سي. څمڅلکی رنگي ژوي دي. د دي څمڅلکی څو ډوله فلزي، شين یا زرغوني رنگ درلودلای سی. د ښځينې جنسي غړی د نس پر سر باندي پروت دي د څمڅلکی هر نارينه د نس ۲ او ۳ برخو په منڅ کې جنسي غړی لري.
وېشنيزه:څمڅلکی
دروېش درانی
دروېش درانى (په انگرېزي: Darwesh Duranai) چې دا مهال د بلوچستان ايالت په مرکز کوټه کې ژوند کوي، په اصل کې د کندهار د گلستان د سيمې دى.
مخينه
دروېش درانی که څه هم په سهيلي پښتونخوا کې زېږېدلی دی، خو په اصل کې د افغانستان د کندهار ولايت د ارغستان ولسوالۍ څخه يې کورنۍ هلته کډه شوې او هملته اوسېدلې ده.
دروېش درانی يو له هغو شاعرانو څخه دی چې د افغانستان وروستۍ غميزه يې په پوره هنر سره انځور کړې ده.
زده کړې
درويش درانى چې په انگليسي ژبه کې ماسټري لري، په پښتو ژبه کې يې ستوري په لمن کې، په کاڼي کې هنداره او هوا او څراغونه مشهورې شعري ټولگې دي. د شعر تر څنگ يې د پښتو شعر د عروض په باب هم کتاب چاپ کړى دى.
کورنى ژوند
ډاكټر عبدالباقي درانى او د اردو ژبې تكړه شاعر ډاكټر عصمت درانى د دروېش دراني وروڼه دي. د ٢٠١١ز کال د مارچ په ٣١مه د ښاغلي دروېش مور په حق ورسېده.
وياړ غونډې
د دروېش دراني په وياړ د ٢٠٠٦ز کال د نومبر په ١٩مه په ننگرهار کې غونډه جوړه شوې وه، چې مډال هم ورکړل شو.
شاعري
د دروېش شعرونه پېچلي نه دي، په اکثرو کې يې د حالاتو انځورگري په پوره هنر سره شوې ده. اضافي خبرې نه کوي او د غزل تر څنگ يې نظلمونه ډېر له پيغام او درد څخه ډک دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال
مسواک
مسواک (عربي:المسواک) خولې پاکولو لپاره د زیتون او ځینو نورو اغځنو بوټو لرگي کارول کېږي. مسواک عموما د گوتې په پنډوالي او د لوېشت په اوږدوالي غوره کېږي. ددې کارول په اسلام کې ځانته ځای لري. په دې اړه د نبي علیه السلام ځانگړي احادیث راغلي چې مفهوم یې داسې دی: د هغه لمونځ چې ورته مسواک ووهلي شي، او د هغه چې ورته ونه وهلي شي، 70 درجې فضیلت لري. د مسواک په فضایلو ډېری علماوو کتابونه لیکلي. د روژې په حالت کې هم د هغه مسواک وهل روا دي چې بې خونده واوسي.
نور وگورئ
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:اسلامي وییپانگه وېشنيزه:اسلامي کولتور وېشنيزه:شریعت وېشنيزه:سنت وېشنيزه:سنت نبوي وېشنيزه:اصطلاحات وېشنيزه:اسلامي اصطلاحات
محمود الحسن دېوبندي
شیخ الهند مولانا محمود حسن دیوبندي (رحمة الله علیه)
لیکوال: علي الله متوکل الرحمن / تعلیم الاسلام ویب پاڼه