cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د افغانستان هنر
ښکلی هنرونه
د طالبانو په دوره کې د افغانستان ښکلی هنرونه، د هنرونو د ښوونکو له خوا د سنایی په هنری ښوونځي کې خوندی ساتل شوی وو. ښوونکو به تر ډېره بریده "غیر اسلامی" نقاشۍ د طالبانو له لوری د ښوونځی د لیدنې کتنې په مهال له طالبانو پټولې. نورو هنرمندانو بیا د تیلو په نقاشیو باندې د اوبو رنګ کاراوه، ترڅو د نقاشی شویو څیزونو مخونه او عکسونه پټ کړي، کوم چې د طالبانو له خوا یې د ښکاره کېدو اجازه نه وه. له ۲۰۰۲ ز کال راهیسې، د افغانستان د ښکلو هنرونو ښوونکی انځورګران توانیدلي چې په مرکزي آسیا او اروپا کې ډېری نور نندارتونونه ترسره کړي. د دوی د تیلو او اوبو رنګونه ډېری وختونه په ریښتنې بڼه کې موندل کیږي، ځکه چې دا هغه څه دي چې ډېری افغانان یې خوښوي. د هغه وخت یو له مشهورو هنرمندانو څخه سکین نوقود و.
عصری هنر
په ۲۰۰۱ ز کال کې د طالبانو له نسکورېدو وروسته معاصر هنر په افغانستان کې بیا را ژوندی شو. د ۲۰۰۹ ز کال په پیل کې، د هنر لپاره نړیوالې مرستې د متحده ایالاتو او اروپا څخه افغانستان ته راغلې. په ۲۰۱۲ ز کال کې، کابل مېشتی هنر مند امان مجیدی په کابل کې د ۲۰۱۲ ز کال کې مستند نندارتون جوړ کړ چې د  ۱۳ افغان هنرمندانو آثار یې نندارې ته وړاندې کړل، د ده په کار کې بریښنایی عکاسی، په ټوکر نقاشی، رنګینې نقاشۍ، فلم جوړونه او ګډې رسنۍ شاملې وې.
دهنرمندانو غورځنګ"ArtLords" د شاوخوا 45 افغان هنرمندانو یوه ډله ده چې د افغانستان په 19 ولایتونو کې یې دېوالونه انځور کړي دي. د۲۰۱۴ ز کال په پیل کې، تر۲۰۱۹ از  کال پورې، دوی له ۲۰۰۰ ز کال څخه ډېر د ۳په ۵ او ۶په ۱۸ مترو په کچه دېوالونه رنګ کړي.
فرانسوي ګویان
د فرانسې ګویان په فرانسوي French Guiana د سویلي امریکا په شمال کې د فرانسه اړوند سیمه ده ګاونډي هیوادونه یې سورینام، برازیل ،ګویان او د کارایب سمندر په جنوب کې پروت هیواد دی. پلازمینه یې کاین ولسمشر ردلف الکساندر رسمي ژبه فرانسوي وګړي ۱۰۹'۲۵۰ او مساحت یې ۵۳۴'۸۳ کیلومتره مربع دی.
مدلپاد
مدلپاد په سویډني Medelpad) د سویډن له شمالي ولایتونو څخه دی. مدلپاد ولایت د بوتنیا خلیج په غاړه پروت دی.
څلورمه خور
د سپوږميز ليږديز کليز کې څلورمه خور (جمادی الثانی) د هجري ليږديز کال شپږمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري.
د سوډان هیواد بیرغ
د سوډان هیواد بیرغ او رسمي نښان.
درېيمه خور
د سپوږميز ليږديز کليز کې درېيمه خور (جمادی الاول) د هجري ليږديز کال پينځمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.
وېشنيزه:سپوږميز کليز
کهگيلويه ولسوالي
کهگيلويه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کهگیلویه)  د ايران د کهگيلويه او بويراحمد ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د دهدشت ښار دی. دا ولسوالي ۱۳۱٬۳۵۱ تنه نفوس لري. د کهگيلويه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کهگيلويه او بويراحمد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ونزویلا
ونزویلا په اسپانیایي Repùblica Bolivariana de Venezuela رسمي نوم یې (د ونزویلا بولیواري جمهوریت) د سويلي امریکا په شمال کې پروت هیواد دی پلازمینه یې د کاراکاس ښار دی. د یاد هیواد مساحت ۴۴۵'۹۱۶ کیلومتره مربع رسني ژبه یې اسپانیایي ژبه او د وګړو شمیر یې ۲۹ میلیونو ته رسیږي. د وینزویلا ولسمشر (د بحث حالات کې) او د پیسو واحد یې د وینزویلا بولیواري VEF ده.
د خدای پاک مياشت
د سپوږميز ليږديز کليز کې د خدای پاک مياشت (رجب) د هجري ليږديز کال اوومه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.
وېشنيزه:سپوږميز کليز
ماشین گڼ ماډل ۵۹
ماشین گڼ ماډل ۵۹ (په چيکي: UK vzor 59) د ۷،۶۲ څو مقصدونو یو چېکي ماشين گڼ دي چی په چکوسلواکيا کی د وسېټين په ښار کی د ۱۹۶۰ کال څخه تر ۱۹۷۵ کال پورې جوړېده او تر اوسه پورې تقریبا ۳۷،۰۰۰ ماشینگنونه جوړ شوي دي چی په ځانگړي ډول د شرفي بلوک هېوادونو ته صادر شول. په ۱۹۶۸ کال کی ماشینگن ماډل ۶۸ جوړ شو چی کوبا ته صادر شو.
توصيف
ماشین گڼ ماډل ۵۹ لاسی خپل کاري وسله ده چی د ژويو شويو قواو او نورو هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي ماشین گڼ د گاز د فشار په مرسته چی باروت تر چاودنو وروسته رامنځ ته کېږی، ویشتل کيږی. دغه وسله د ۷،۶۲x ۴۵ مرمی یا ۷،۶۲x ۵۱ ناټو مرمی کارولای سی.
وېشنيزه:چېکي وسلې
لیوی پی مارټن
لیوی پارسن مارټن له ۱۸۹ نه  تر ۱۸۹۳ز پورې د متحده ایالاتو ۲۲م مرستیال ولسمشر و. هغه په فرانسه کې د متحده ایالاتو سفیر، په نیویارک کې د متحده ایالاتو د استازي په توګه او د نیوریارک ۳۱م والي په توګه دندې ترسره کړې دي.
برات
د سپوږميز ليږديز کليز کې برات (شعبان) د هجري ليږديز کال اتمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري.
لیوی پی مارټن
مارټن د یوه پروتستانت روحاني کشیش زوی و، چې د مساچوستس په ورمونټ کې زېږېدلی و او بیا یې د همغې سیمې په عامه ښوونځیو کې زده کړې وکړې. هغه په پلورنځیو کې د کتابت په ترسره کولو او په سوداګریزو بنسټنو کې کار کولو له لارې سوداګریزه روزنه د مساچوستس او نیوهمپشایر په ایالتونو کې ترلاسه کړې. کله چې مارټن د نیویارک ښار ته لاړ، نو مارټن یو بریالی سوداګر، د مالوچو دلال او بانکي پانګوال شو.
برات
وېشنيزه:سپوږميز کليز
لیوی پی مارټن
مارټن په سیاست کې د جمهوري غوښتونکي په توګه پاتې شوی او د روسکو کونکلینګ یو متحد و. نوموړی دوه ځله د متحده ایالاتو د استازو مجلس ته وټاکل شو، چې لومړۍ دوره یې بشپړه او دویمه دوره یې نیمګړې (د ۱۸۸۹ ز کال د مارچ له ۴ مې– د ۱۸۸۱ ز کال دمارچ تر ۲۱مې) ترسره کړه. په ۱۸۸۰ ز کې ولسمشرۍ ته د جمهوري غوښتونکي ګوند نوماند جیمز ګارفیلډ، د کانکینګ د پلویانو پر وړاندې د ګټلو په هڅه کې مارټن ته د مرستیال ولسمشر لپاره د نوماندۍ وړاندیز وکړ. د کانکینګ پلویان د اولسیس له نوماندۍ نه چې ګارفیلډ ته یې ټاکنې بایللې وې، مایوسه شوي وو. کانکلینګ مارټن ته مشوره ورکړه چې له نوماندۍ په شا شي، چې نوموړي یې په غوښتنه عمل وکړ. ګارفیلډ بیا د کانکلینګ بل ملګری چیسټر ای ارتور ته د نوماندۍ وړانديز مخته کړ چې د نوموړي له خوا ومنل شو.
مارټن د تقاعد په موده کې، د نیویارک په ښار او راینبیک کې اوسېده. هغه په ۱۹۲۰ ز کال کې د خپل عمر ۹۶ کلیزې په ورځ مړ شو او د راینبیک هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
د ژوند لومړي کلونه
مارټن د ورمونټ په شورهام کې نړۍ ته سترګې پرانیستې او هغه د ریورند دانیل اولیور (۱۷۸۸ – ۱۸۵۲)، د یو پروتستانت روحاني کشیش او لوکرتیا پارسن (۱۷۸۹- ۱۸۶۲ز) د شپږو ماشومانو له ډلې نه و. مارټن په بشپړ ډول له انګلیسی پښت نه و، د هغه نیکونو د پیوریتان کډوالۍ پر مهال له انګلستان نه شمالي امریکا ته را کډه شوي وو. د هغه په پلرنیو نیکونو کې، د پلیموث مسعمېرې کیپټان ناتانیل ماټن هم راځي. مارټن د خپل ماما ریورنډ لیوی پارسنز (۱۷۹۲- ۱۸۲۲) د نوم پر بنسټ ونومول شو، چې یو عیسوي روحاني و او په فلسطین کې د متحده ایالاتو لومړنی مامور تېر شوی دی. بل پلو د هغه مشر ورور ډانیل اولیور مارټن (۱۸۱۵ – ۱۸۵۹ز)  له ۱۸۴۹ ز کال نه تر ۱۸۵۰ ز کال پورې د اوهایو د ټولیدو سیمې د ښاروال په توګه دنده ترسره کړه. د هغه کوچنۍ خور ماري مارټن له ویلیام ایف ګرینیل سره واده وکړ او د ویلیام مارټن ګرینیل مور وه، چې مارټن د مرستیال ولسمشر د دورې په اوږدو کې یې د بهرنیو چارو د درېیم مرستیال په توګه دنده ترسره کړه.
د سوداګر په توګه
لیوی مارټن د سوداګرۍ د پیل په اړه پرېکړه وکړه او په ۱۸۳۸ ز کال کې یې د ماساچوستس په اینفیلډ کې د یوه پلورنځي د عمومي کاتب په توګه دنده پیل کړه. وروسته یې د نیوهیمپشایر په بوسکاوین کې په سوداګریزو چارو کې بوخت شو او نوموړی وروسته بوستون ته لاړ، تر څو د بی بی شرکت د وارداتو په سوداګرۍ کې کار وکړي. هغه په پای کې په نیویارک ښار کې مېشت شو، چې په دې ځای کې نوموړې د جورج بلیک ګرینیل سره په ملګرتیا کې د وچو توکو سوداګري پیل کړه او د مالوچو د یوه بریالي دلال په توګه یې شهرت ترلاسه کړ. هغه په خپل وروستي ګام کې د مارټن بلیس شرکت تر نامه لاندې، چې وروسته مارټن ټرست د کمپنۍ په نوم یادېده، د هېواد په کچه د پانګونې د یوې نومتي کمپنۍ بنسټ کېښود.
د امریکا د کورنۍ جګړې په ترڅ کې، مارټن د یووالي ملاتړ وکړ. د یووالي د نه شتون له امله د سویلي ایالتونو نه يې د مالوچو ترلاسه کولو توان نه درلود، مارټن د مالوچو سواګري د جګړې په ترڅ کې وځنډوله. له جګړې وروسته، مارټن او د هغه بریتانوي ملګري ښاغلي جان روز خپل مالی توان بېرته ترلاسه کړ او د الاباما غرامت د حل لپاره یې د متحده ایالاتو او انګلستان سره د مرستې لپاره د خپلو اړیکو په کارولو سره خپل سیاسي برخلیک ښه کړ. کله چې انګلستان د ۱۵ میلیونه ډالرو ( په ۲۰۲۰ز کې شاوخوا ۳۰۷ میلیون ډالر) د تصفیه کولو هوکړه وکړه، نو د مارټن بانک په متحده ایالاتو کې د پیسو رسولو د اسانتیا برابرولو لپاره غوره شو.
نوموړي د مارټن پر او بلیس شرکت د چارو په مدیرت سربېره، په څو نورو سوداګریو کې کارنده ونډه درلوده. په دې کې د نیویارک وایاډکټ اورګادي شرکت، د تضمین ټرسټ شرکت، د واشنګټن د ژوند بیمې شرکت، د کور د بیمې شرکت او د برابر ژوند د ضمانت ټولنه شامل وو. له بل لوري، هغه په ډېریو معاملاتو، لکه: د ریوګرانډ، سیرا ماډری او پیسفک ریل ګاډی، د ویرجینیا اوسپنې کمپنۍ، د ډبرو سکرو او کوک شرکت او د انترکانټینینټل ربړ شرکت کې پانګوال و. مارټن په خپله ځمکه کې یوه کرونده هم ساتلې وه، چې به هلته نوموړي جایزه ګټونکي. آسونه او څاروي روزل.
په ۱۹۰۹ ز کال کې مارټن له جي پی مورګن نه یو وړاندیز ترلاسه کړ، چې د مارټن شرکت د مورګن تضمین ټرسټ شرکت سره یوځای کړي. هغه ومنله، وروسته یې له ډېرو سوداګریزو بوختياوو نه تقاعد وکړ.
د جمهوري غوښتونکي  فعال په توګه
د سیاست په ډګر کې مارټن د جمهوري غوښتونکي ګوند یو فعال و، په ۱۸۷۶ ز کې هغه د جمهوري غوښتونکي ګوند د ملي کمېټې د مالي چارو د رئیس په توګه وټاکل شو. مارټن په ۱۸۷۶ ز کال کې د کانګرس د ۴۵مې دورې د ټاکنو لپاره ناکام نوماند و. ګوند ته د هغه د خدمت په ویاړ، ولسمشر روترفورډ بي هایس مارټن، د ۱۸۷۸ ز کال د پاریس د نندارتون لپاره د افتخاري کمیشنر په توګه وټاکه.
د کانګرس غړي په توګه
مارټن  چې د روسکوکنکلینګ په مشرۍ د جمهوري غوښتونکو د سټالوارت ډلې سره پیژندل شوې څېره وه، په ۱۸۷۸ز کال کې د ګانګرس په ۴۶مه دوره کې د منهانټن په  استازیتوب وټاکل شو. مارټن په ۱۸۸۰ز کال کې د ۴۸ دورې لپاره بیا ځلې وټاکل شو، چې د ۱۸۷۹ ز کال مارچ له ۴ مې نه د ۱۸۸۱ ز کال مارچ تر ۲۱ مې پورې یې خدمت ترسره او وروسته یې استعفا ورکړه. مارټن د خپل خدمت په دوره کې، د بهرنیو اړیکو د کمېټې د غړي په توګه هم دنده ترسره کوله. د پیسو د خپرولو او د هغو اړوند ستونزو، چې د څو لسیزو راهیسې، د متحده ایالاتو په اقتصادي پالیسۍ کې روان بحثونه وو، مارټن په پرله پسې توګه د سرو زرو د معیار غوښتنه کوله.
په ۱۸۸۰ ز کال کې د جمهوري غوښتونکو ملي کنوانسیون، د ولسمشرۍ د نوماندۍ لپاره د جیمز جی بلین د کرغېړنو پلویانو او د اولیسس ایس ګرانټ د ځواکمنو ملاتړو (سټالوارت) له لوري تر ولکې لاندې راغلی و. جیمز اې ګارفیلډ، چې له کومې ډلې سره تړاو نه درلود، خو د بلین ملګری و، نوماندي یې وګټله او مارټن نه یې وغوښتل چې، د اولیسس د پلویانو وړاندې د ګټلو په هڅه کې د نوموړي د مرستیال ولسمشر په توګه نوماند شي. کانګلینګ چې د اولیسس اس ګرنټ ټاکنیزې هلې ځلې یې اداره کولې، مارټن ته یې د کارفیلډ د غوښتنې د ردولو مشوره ورکړه، چې مارټن و منله. د کارفیلډ پلویانو بیا چیسټر اې آرتور ته د مرستې لاس اوږد کړ، چې د سټالوارټ ډلې او د کانکلینګ نږدې ملګری پاتې شوی و. کانکلینګ هم آرتور ته مشوره ورکړه چې، له نوماندۍ په شا شي، خو آرتور ومنله. ګارفیلډ او هغه په لږ توپیر سره، د دوی د دیموکراټیکو مخالفینو په وړاندې بریالي شول.
عمراخان مسعودی
ښاغلۍ عمراخان مسعودي ( ٥٧ ) اوه پنځوس کاله وړاندي د لوگر ولايت په محمد اغه ولسوالۍ کي سترگي نړۍ ته پرانستي دي.
زده کړې
لومړنۍ زدکړي يې په محمد اغه کي تر سره کړي ، بيا يې د منځنۍ ښونځۍ او لېسې زدکړي د هيواد پلازمينه کابل کي بشپړي کړي او د کانکور تر ازمويني وروسته يې د کابل پوهنتون د ادبياتو او بشري علومو پوهنځۍ څخه د ليسانس دپلوم تر لاسه کړيدۍ.
کلمبیا
کلمبیا په انګلیسي Republic of Colombia په رسمي نوم (د کلمبیا جمهوریت) د سویلي امریکا په ترټولو شمال لویدیځه برخه کې پروت هیواد دی. کلمبیا په جنوب کې له برازیل، ونزویلا ،اکوادور او پیرو د کارایب سمندر له لاری له اطلس سمندر او د لویدیځ له خوا د پاناما او آرام سمندر سره پوله لري. د یاد هیواد رسمي ژبه اسپانیایي ژبه ده پلازمینه یې بوګوتا مساحت ۷۴۸'۱۴۱'۱ کیلومتره مربع او نفوس یې ۶۳۸'۸۱۹'۴۹ میلیونه نفره دی. نظام یې فدرالي ولسمشر خوان مانویل سانتوس او د پیسو واحد یې د کلمبیا پزو COP ده، د هیواد جوړیدنی کال (۵ جون ۱۸۱۱ له لویه کلمبیا) نه (خپلواکی ۱۳ جون ۱۸۳۰) (په رسمیت پیژندل شوی ۳۰ مارچ ۱۸۴۵)م کال دی. د کلمبیا پلازمینه بوګوتا (بوګوتا ډی سی) ده.
داود جنبش
ډاکټر داود جنبش ( په انگرېزي ژبه: Daud Junbish) د افغانستان د راډيو ټلويزيون يو پخوانی راډيو ژورناليست او د بي بي سي پښتو څانگې راډيو خبريال ، خبرچمتو کوونکی ، ژباړن او د ځينو ټولنيزو کتابونو ژباړن او د ژورنالیزم پوهنځۍ لپاره د دوه ټوکه لوست کتابونو لیکوال دی. داود جنبش د افغانستان د کونړ ولايت اوسېدونکی دی ، خو د عمر ډېره برخه ېې پلازمېنه کابل کې تېره کړې.
مخينه
محمد داود جنبش په هرات کې زېږېدلى، خو پلرنى ټاټوبى يې د کونړ ولايت څوکۍ ده.
زده کړې
پر ١٩٨٧ کال پخواني شوروي اتحاد ته د زده کړو له پاره تللى او د مسکو له دولتي پوهنتون نه يې د ډاکټرۍ ډېپلوم تر لاسه کړى دى.
دندې
له ١٩٩٤ کال راهيسې د بي بي سي له پښتو او دري څانگو سره لومړى په مسکو کې د خبريال او بيا په لندن کې د پروډيوسر په توگه کار کوي.
داود جنبش واده کړى او درې بچيان لري: دوه لوڼي او يو زوى.
لیکوالي او ژباړې
په ليکنو کې يې د کابل پوهنتون د محصلانو له پاره د دوو درسي کتابونوتاليف او د يو شمېر څېړنيزو مقالو يادونه کېدلى شي. دوه کتابونه يې له روسي ژبې نه پښتو کړي چې په ١٩٨٠ کلونو کې د افغانستان په جگړو کې د ښکېلو دوو جنرالانو خاطرې دي.
سرچينې
https://www.bbc.com/pashto/news/story/2007/03/070329_og_s7_junbish.shtml
http://www.bbc.co.uk/blogs/bbcmediaaction/authors/Daud_Junbish
وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان وېشنيزه:افغان خبريالان وېشنيزه:د کونړ ولايت اوسېدونکی
فاطمه جناح
فاطمه جناح په پاکستان کې د مادر ملت په نوم ياديږي، چې د پاړسي ژبې دوه نومونو څخه تړنگنوم دی مانا يې د ولس مور ده. فاطمه جناح د پاکستان د بنسټگر محمد علي جناح خور ده. په ژوندوني يې له خپل ورور محمد علي جناح سره په سياسي هلو ځلو کې د هغه مرستندویه وه. فاطمه د غاښونو ډاکټره، ليکواله او سياستواله وه. کله چې هغې د کلکتې پوهنتون څخه د غاښو رنځپوهنې سند ترلاسه کړ، نو بيا یې له خپل ورور سره په سياسي چارو کې مرسته پیل کړه. هغه ته به يې مشورې ورکولې. نوموړې د مسلم لیگ گوند يوه اهمه غړې وه. خو د ورور له مړینې وروسته یې په سياست کې ډېره برخه وا نخېسته. په کال 1965 زېږد کې يې د پاکستان د لومړي پوځي مشر ايوب خان(پاکستانی جنرال) په وړاندې ټولټاکنو کې ونډه واخېسته، خو هغو ټاکنو کې د پوځي لاسوهنو له کبله يې ولسمشريزې ټاکنې وبايللې. نوموړې په خپل ژوند کې د له ډېرو هاندو هڅو وروسته د جولای په نهمه، کال 1967 کې مړه شوه خو اوس هم په پاکستان کې د يوې ښې مشرې په توگه یادېږي چې په تاریخي او ټولنیزو کتابونو کې چې د پنجاب د تعلیمي لړۍ لخوا چاپېږي ورته په پاړسي ژبه مادرِ ملت يانې د ملت مور وايي.
د افغانستان - چین پوله
د افغانستان او چین ترمنځ پوله ۹۲ کیلومتره (۵۷ مایله) اوږدوالی لري چې د دواړو هېوادونو ترمنځ له هغې درې ګونې سرحدي نقطې څخه پیلېږي چې د پاکستان د ګلګت – بلتستان له فدرالي اداره کېدونکي قلمرو سره هم پوله لري او بیا د مستاغ لړۍ په اوږدو کې د خط الرس په امتداد دوام مومي او له تاجکستان سره په درې ګوني سرحدي نقطې پای ته رسېږي. دغه لنډه پوله د افغانستان په تر ټولو لرې شمال ختیځه برخه کې د واخان د اوږده او نازک کوریډور/دهلېز په پای کې موقعیت لري چې د دواړو هېوادونو له استوګنیزو او ښاري برخو څخه ډیره لرې ده. د دغې پولې چینايي اړخ ته د چالاچیګو دره موقعیت لري. دغه پوله په سوېل کې د واخجیر د کوتل او په شمال کې د تګرمانسو د کوتل په ګډون له څو نورو غرنیو کوتلونو تېرېږي.
د افغانستان - چین پوله
د افغانستان او چین ترمنځ پوله ۹۲ کیلومتره (۵۷ مایله) اوږدوالی لري چې د دواړو هېوادونو ترمنځ له هغې درې ګونې سرحدي نقطې څخه پیلېږي چې د پاکستان د ګلګت – بلتستان له فدرالي اداره کېدونکي قلمرو سره هم پوله لري او بیا د مستاغ لړۍ په اوږدو کې د خط الرس په امتداد دوام مومي او له تاجکستان سره په درې ګوني سرحدي نقطې پای ته رسېږي. دغه لنډه پوله د افغانستان په تر ټولو لرې شمال ختیځه برخه کې د واخان د اوږده او نازک کوریډور/دهلېز په پای کې موقعیت لري چې د دواړو هېوادونو له استوګنیزو او ښاري برخو څخه ډیره لرې ده. د دغې پولې چینايي اړخ ته د چالاچیګو دره موقعیت لري. دغه پوله په سوېل کې د واخجیر د کوتل او په شمال کې د تګرمانسو د کوتل په ګډون له څو نورو غرنیو کوتلونو تېرېږي.
د پولې دواړو خواوو ته محافظت کېدونکې سیمې شتون لري: د افغانستان په خوا کې د واخان ملي پارک، د واخان ولسوالۍ او د بدخشان ولایت او همدارنګه د چین په خوا کې د اویغور سین کیانګ د خود مختاره منطقې (Xinjiang Uygur Autonomous Region) د کاشغر ولایت (Kashgar Prefecture) په تاجیک تاشکورګان خودمختاره ښارګوټي (Taxkorgan Tajik Autonomous County) کې د تاشکورګان طبیعي زېرمه (Taxkorgan Nature Reserve).
تاریخچه
دغه پوله د ورېښمو د لارې په مسیر کې موقعیت لري. باور دا دې چې مشهور چینايي بودايي زیارت کوونکی، شوان زانګ د ۶۴۹ زکال پر مهال بېرته چین ته په همدغه لار تللی.
د افغانستان او چین ترمنځ پوله په ۱۸۹۵ زکال کې د سترې لوبې (the Great Game) د برخې په توګه د بریتانیا او روسیې ترمنځ د هوکړې پر بنسټ رامنځته شوه، په داسې حال کې چې چین او افغانستان تر ۱۹۶۳ زکال پورې د دغې پولې پر سر هوکړې ته وه نه رسېدل. د افغانستان پاچاهۍ او د چین د خلکو جمهوریت په ۱۹۶۳ زکال کې د دواړو هېوادونو ترمنځ رسمي پوله وټاکله.
باور دا دې چې په وروستیو وختونو کې د واخجیر د کوتل له لارې په ډېره لږ کچه د نشه یي توکو د قاچاق د مسیر په توګه ګټنه شوې او پر مټ یې د افغانستان تریاک چین ته لېږدول شوي. په ۲۰۰۰مه لسیزه کې افغانستان څو ځله له چین څخه وغوښتل چې د واخان دهلېز/کوریډور د اقتصادي یا سوداګریز تګ راتګ په موخه خلاص او له دغې لارې څخه د طالب یاغیانو سره د مبارزې په برخه کې د ځای نیونکي تدارکاتي مسیر په توګه ګټنه وشي. ورته مهال چین تر ډېره بریده په خپل لرې پراته لویدیځ ایالت سین کیانګ کې چې د واخان له کوریډور سره پوله لري؛ د نارامیو له امله دغو غوښتنو ته مثبت ځواب ور نه کړ. د ۲۰۰۹ زکال په ډسمبر میاشت کې داسې راپورونه خپاره شول چې متحده ایالاتو له چین څخه غوښتي دغه دهلېز پرانېزي.
له ۱۹۹۰مې لسیزې راهیسې د کاشغر سیمه ییز حکومت د اقتصادي موخو لپاره څو ځله د دې وړاندیزونه او پلانونه وړاندې کړل چې د تګرمانسو کوتل د یو رسمي بندر په توګه پرانیستل شي. خو لا هم دغه چاره نه ده ترسره شوې.
له پولې څخه د تېرېدو نقطې
له تاریخي پلوه د دواړو لورو ترمنځ د تګ راتګ اصلي لاره د واخجیر کوتل و. د واخجیر له کوتل څخه د وریښمو د لارې له مهاله، لږ تر لږه د یوې زریزې لپاره ګټنه شوې. د واخجیر له کوتل سربېره د تګرمانسو کوتل هم د دغې پولې په اوږدو کې شتون لري چې د کوچني پامیر په لرې ختیځه څنډه کې موقعیت لري.
دغه کوتلونه اوس مهال تړلی دي ځکه چې په چینايي اړخ کې د چالاچیګو دره د لیدونکو پر مخ تړلې ده؛ ورته مهال یوازې د سیمې اوسېدونکي او چوپانان په کې د ګرځېدو اجازه لري.
نقده ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان غربي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سيد محمود پاچا
سیدمحمود پاچا(مشهور په نواب کنړها) د سید بهاالدین پاچا زوی او د سید نظیف الله پاچا لمسی دی. نوموړی د سید جماالدین افغانی تربور کیږی. نوموړی د سوات,بونیر او کنر په سیمو کښی پاچای درلودله (1886 تر188۳ پوری). سيد محمود پاچا تر ۱۸۸۳م کال پوری د کونړ حاکم و او د محمد اکبر خان سره يي نږدې اړيکي درلودې  او د هغه د لور(درانی بی بی) سره يي واده هم کړی وو.کله چې د۱۸۶۶ نه تر ۱۸۶۸م کلونو تر منځ په کابل کې د قدرت په سر شخړې روانې وې نو سيد محمود پاچا ډير سخت پلوی د اميرشير علی خان واو په ۱۸۷۰م کال کې چې کله امير شير علي خان خپله ديارلس کسيزه مشورتي جرگه جوړه کړه نو سيد محمود پاچا د دغه جرگه غړی و. همدا شان سيد محمود پا چا د دير او باجوړ د خانانوسره د امير شيرعلی خان د رابط په توگه رول لوبوه او ده د امير شير علی خان په دربار کې د سرحدی سيمو په اړوند تصميم نيولو کې خورا نفوذ درلوده. کله چېاميرعبدالرحمن خان په کال ۱۸۹۵-۱۸۹۶م کلونو کې د کونړ او نورستان سيمې د خپلی کنترول لاندې راوستلې نود پشد د پاچيانوحکمراني  په کونړ باندې ختمه شوله او کونړ د اميرعبدالرحمن خان د پادشاهۍ په وخت کې د کابل د مرکزی حکومت اداري واحد شو چې شرقي اومرکزي نورستان سيمي هم په کې شاملې وې. د سيد محمود پاچا د لټانو کيسه په کونړ کې خورا مشهوره ده او اوس هم چې څوک لټ او ناراسته وي نو خلک ورته وايي چې ته خو د سيد محمود پاچا لټ يي. قصه داسي وه چې وايي د سيد محمود پاچا په دربار کې به بيکاره کسان هميشه پراته و او هیڅ کار به يي نه کاوه. باالاخره د دی لټانو شمير ورځ په ورځ زياتيدو نو يووخت سيد محمود پاچا ته چا ويلی و چې دا لټان هسي بيکاره پراته دی، که دوی په رښتيا لټان وی او کار نه شی کولي نو د دوی په شاوخوا کې اور ولگوه که څوک پهرښتيا لټ وی هغه به ونه تښتي او که چا هسي په لټی ځان وهلی وی نو وبه تښتي،په دی توگه به د اصلی لټانو او غيرو لټانو فرق وشي. کله چې د دی لټانو په شاوخوا کې اور ولگاوه نو يو شمير زيات يي وتښتيدلاو يوڅه پاتي شول چې يو شمير يي دومره لټ و چې خپل ملگرو ته به يي ويلی چې مونږ فرياد هم نه شو کولي او زمونږ له خوا فرياد هم تاسي کوي چې وسو.
د فرانسې ازادي
د فرانسې ازادي په دویمه نړیواله جګړه کې د ډیپلوماسۍ، سیاست او د متحدینو، په لندن او افریقا کې د ازادې فرانسې د ځواکونو او همداشان د فرانسوي مقاومت د ګډو پوځي هڅو له لارې تر سره شوه.
د ۱۹۴۰ ز کال د مې په میاشت کې نازي جرمني پر فرانسې یرغل وکړ. د بې دفاع ارډینس له لارې د دوی نه نه دریدونکی پرمختګ د فرانسې په حکومت کې د کړکېچ لامل وګرځېد. د جولای په مياشت کې د فرانسې درېیم جمهوریت خپل ځان منحل کړ او خپل ټول مطلق واک یې مارشال فیلیپ پیټین ته وسپاره، چې د لومړۍ نړیوالې جګړې یو سپینږیری اتل و. فيليپ پیټین له المان سره د جګړې متارکه اعلان کړه، په داسې حال کې چې د فرانسې شمال او لویدیځ د المان تر نظامي اشغال لاندې و. فيليپ پیټین، چې د اساسي قانون د یوې مرجع د رابللو مسوول و ، پرځای یې د سویلي زون لیبر ("آزاد زون") کې د ويشي په سپا ښارګوټي کې یو استبدادي حکومت رامنځ ته کړ. که څه هم د فرانسې د ویچي ښارګوټی خپلواک و، خو پر یوه همکاري کوونکي رژيم باندې واوښت او د نازي یو پیرودونکی دولت و چې د یهودانو په ایستلو کې یې په فعاله توګه ګډون وکړ.
مخکې له دې چې فرانسه د ۱۹۴۰ ز کال د جون په ۲۲ مه تسلیم شي، جنرال چارلس ډي ګول، لندن ته وتښتیده. او له هغه ځایه یې پر خپلو هېوادوالو غږ وکړ چې د جرمنيانو پر وړاندې مقاومت وکړي. انګریزانو په لندن کې د ډي ګول تبعید شوی ازاد فرانسوي حکومت په رسمیت وپیژانده او مالي مرسته یې ورسره وکړه. د ۱۹۴۰ ز کال په مني کې د فرانسې د ازادولو هڅې د فرانسې له استعماري امپراتورۍ سره په افریقا کې پیل شوې، چې لا تر اوسه هم د ویشي رژیم په لاس کې دي. جنرال ډي ګول فرانسوي چاډ قانع کړ چې د ازادې فرانسې ملاتړ وکړي او په ۱۹۴۳ ز کال کې په استوايي او شمالي افریقا کې ډېرو نورو فرانسوي مستعمرو دا لاره تعقیب کړه. ډي ګول په برازاویلي کې د امپراتورۍ د دفاع شورا د جوړولو اعلان وکړ، چې بيا د ازادې فرانسې پلازمېنه شوه. د انګلیس - امریکایي یرغلیز ځواک په ۱۹۴۲ ز کال کې د فرانسې د شمالي افریقا په سیمو کې ښکته شو، تر څو پر مدیترانې سمندر باندې د متحدينو ولکه بشپړه کړي، له همدې ځای څخه دوی پر ایټالیا برید وکړ. په ایټالیا کې د متحدینو تر امر لاندې د ډېری استعماري سرتیرو یوې فرانسوي عملیاتي قول اردو جګړه کوله.
د ۱۹۴۴ ز کال په دوبي کې په شمال لویدیځه اروپا کې د متحدینو پوځي هڅې د فرانسې د دوو سمندري بریدونو سره پیل شوې. د ۱۹۴۴ ز کال د جون په میاشت کې د Overlord عملیاتو په ترڅ کې د فرانسوي زغره والو په ګډون دوه میلیونه کسان د نورماندي د سواحلو له لارې پیاده شول، چې په دې سره یې د المان پر وړاندې لويديځه جبهه پرانیسته. د اګسټ په میاشت کې د ښامار عملیات د الجزایر له خاورې څخه سویلي فرانسې ته د فرانسوي اردو (بي) په ګډون دویم تهاجمي ځواک و. په فرانسه کې یو ښار له بل ښار وروسته ازاد شو. تر دې چې پاریس هم د ۱۹۴۴ ز کال د اګسټ په ۲۵ مه ازاد شو. همدا چې سیمې یو په بل پسې ازادیدي، د مقاومت ډلې د متحدینو په ځواک کې شاملې شوې. د سپټمبر په میاشت کې، د متحدینو د ګواښ له مخې، پیټین او د ویشي رژیم پاتې خلک جرمني ته وتښتیدل. د متحدینو لښکرو د ختیځې فرانسې له لارې په ۱۹۴۵ ز کال کې د فبرورۍ او مارچ په مياشتو کې د راین په اوږدو جرمنیان بیرته جرمني ته په شا وتمبول. د ۱۹۴۵ ز کال په مې مياشت په ۸مه د المان د مقاومت څو ډلې د جګړې تر پایه پورې د اتلانتیک په څو اصلي بندرونو کې پاتې شول.
له ازادۍ څخه سمدلاسه وروسته، فرانسه کې د هغو ښځو د شرمولو په ګډون چې له جرمنیانو سره پر اړیکو لرلو مشکوکې وي د شکمنو مرستندویانو د اعدامونو، بریدونو او سپکاوي لړۍ پیل شوه. د ۱۹۴۴ ز کال د جون په میاشت کې رامنځته شوو محکمو د ویچي یا د پوځي اشغال سره د اړيکو لرلو له امله د تورنو چارواکو د پاکولو په اړوند محاکمه ترسره کړه. ځینو تورنو ته د مرګ سزا ورکړل شوه او ووژل شول. لومړنۍ ټاکنې د ۱۹۴۰ ز کال راوروسته د لنډمهاله حکومت له خوا د ۱۹۴۵ ز کال د مې په میاشت کې ترسره شوې. دا لومړنۍ د ښاروالۍ ټاکنې وې چې ښځو پکې رایه ورکړه. د ۱۹۴۶ ز کال د اکټوبر په میاشت کې د یوې ټولپوښتنې په ترڅ کې ، رایه ورکوونکو یو نوی اساسي قانون تصویب کړ او څلورم جمهوریت د ۱۹۴۶ ز کال د اکټوبر په ۲۷ مه نېټه را منځ ته شو.
د متحدینو نظامي تګلاره
د ۱۹۴۱ ز کال د ډسمبر له ۲۲ څخه د ۱۹۴۲ ز کال د جنوري مياشتې تر ۱۴مې پورې په واشنګټن ډي سي کې د ارکيډيا کنفرانس جوړ شو، چې پر جاپان باندې د امریکا او بريتانيا اعلامیې خپرې شوي؛ د جاپان متحدینو،جرمني او ايټاليا د  متحده ايالاتو پر وړاندې جګړه اعلان کړه. د ارکیډیا د تګلارې په تصامیمو کې «لومړی جرمني» (چې د «لومړی اروپا» په نوم هم مشهور و) شامل و، ځکه د همدې تګلارې له مخې لومړی د جرمني ماتول ستر لومړیتوب و او بیا له هغه وروسته له جاپان سره جګړه شامله وه.
د ۱۹۴۲ ز کال د جون په میاشت کې د واشنګټن دویم کنفرانس پریکړه وکړه چې په فرانسه کې دویمه جبهه نه پرانیزي مګر په ایټالیا باندې د برید لپاره د مدیترانې د ګډې ستراتیژۍ د یوې برخې په توګه لومړی د فرانسې شمالي افریقا باندې برید کوي (چې پر متفقینو د برید اسانه لاره وه).
په ۱۹۴۴ ز کال کې د متقابل کانال (cross-channel) د یرغل پریکړه د ۱۹۴۳ ز کال د مې په میاشت کې په واشنګټن کې په یوه دری اړخیزه  کنفرانس کې وشوه. جنرال ایزن هاور د SHAEF د قوماندان په ټوګه وټاکل شو او  تر څنګ يې جنرال برنارډ مونټګومري د ۲۱مې پوځي ډلې د قومندان په توګه وټاکل شو، چې په دې ډلې کې په یرغل کې ښکېل ټول ځمکني ځواکونه شامل وو. د فرانسې په شمال لویدیځ کې د نورماندي ساحل د برید د ځای په توګه غوره شوی و.
د تهران کنفرانس (د ۱۹۴۳ ز کال د نومبر له ۲۸ څخه د دسمبر تر ۱) چې په تهران کې د شوروي اتحاد سفارت کې تر سره شو د دریو لویو مشرانو جوزف سټالین، فرانکلین ډي روزویلټ او وینسټون چرچیل تر منځ د ستراتیژۍ یوه غونډه وه، چې ډېرې موخې یې درلودې او د لویدیځو متحدینو د دې ژمنې لامل وګرځېده، تر څو په لویدیځ کې د جګړې لپاره دویمه جبهه پرانیزي.
ویلیام هېنري هارېسن
ویلیام هېنري هارېسن (د فبروی ۹مه، ۱۷۷۳- د اپریل ۴، ۱۸۴۱ز) یو امریکایی پوځي افسر او سیاستوال و، چې په ۱۸۴۱ز کال يې د امریکا د نهم ولسمشر په توګه خدمت وکړ. هارېسن پر چوکۍ له کېناستلو څخه ۳۱ ورځې وروسته مړشو او دا د امریکا په تاریخ کې تر ټولو لنډه ولسمشري ده. هغه همدا ډول د امریکا لومړنی ولسمشر و چې د دندې پر مهال مړ شو او د هغه په مرګ سره یو لنډمهالی قانوني کړکېچ رامنځ ته شو، ځکه هغه مهال د امریکا په اساسي قانون کې د ولسمشر د دې ډول مړینې پر مهال د واک لېږد په بشپړه توګه نه و واضح شوی. هارېسن وروستی ولسمشر و، چې په دیارلسو مستعمرو کې د بریتانیې د تبعه په توګه زېږېدلی و او د بېنجامین هاریسن، چې د امریکا ۲۳ ام ولسمشر و، نیکه و.
د هارېسن سیاسي ژوند، په ۱۷۹۸ز کال هغه مهال پیل شو، چې دی د شمال لوېدېځې سیمې وزیر وټاکل شو، په ۱۷۹۹ ز کال کې د امریکا د استازو په جرګه کې پرته له رایو د همدې سیمې استازی وټاکل شو. هغه په ۱۸۰۱ ز کال کې د نوې جوړې شوې انډیانا سیمې والي شو او د امریکايي سورپوستو قبیلو سره يې د ګڼو تړونونو په مذاکراتو کې برخه واخیسته، ځکه دې خلکو میلیونونه جریبه ځمکه درلوده. د ۱۸۱۲ز کال له جګړې وروسته، هغه اوهایو ایالت ته ولاړ او هلته د امریکا سنا ته وټاکل شو، خو دا دنده يې ځکه لنډه وه، چې په ۱۹۲۸ ز کال کې د ګران کولمبیا لپاره ټولواک وزیر وګومارل شو.
هاریسن د اوهایو ایالت په شمالي بېنډ سیمه کې شخصي ژوند ته راستون شو، ترهغو چې د ۱۸۳۶ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د ولسمشرۍ لپاره د وېګ ګوند یو له نوماندانو څخه و. هغه ته دموکرات مرستیال ولسمشر مارټین وان بورېن ماته ورکړه. څلور کاله وروسته، یاد ګوند، نوموړی بیا د ولسمشرۍ لپاره نوماند کړ او جان ټایلر یې مرستیال و او شعار يې "تیپېکانو او ټایلر هم" و. هاریسن وان بورېن ته د ۱۸۴۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې ماته ورکړه او په دې توګه دی د وېګ ګوند، له یوازې دوو نوماندانو (دویم یې زاکاري ټایلر) څخه و، چې د ولسمشرۍ ټاکنې يې وګټلې.
د پرانیستې له مراسمو څخه یوازې درې اونۍ وروسته، هارېسن ناروغ شو او بیا څو ورځې وروسته مړ شو. د واک د واګو او دندو د ترلاسه کولو په اساسي قانون کې د پېچلتیا او ابهام له هواري وروسته، ټایلر ولسمشر شو. په ۶۸ کلنۍ کې، هاریس تر ټولو زوړ سړی و، چې د ولسمشرۍ واګې یې ترلاسه کړې. ورپسې په ۱۹۸۰ ز کال کې، بیا ۶۹ کلن رونالډ رېګن و، چې ډېر مشر سړی و. که څه هم هغه، د خپلې لنډې واکمنۍ له امله د تاریخي ولسمشرانو له درجه بندۍ غورځول کېږي، خو بیا هم له سورپوټکو سره د چلند او د پنځوونکو کمپایني تکتیکونو په سبب د ده نوم لاهم یادېږي.
پاک-افغان سرحدي نښتې(خوست)
د پاک-افغان سرحدي نښتو وروستۍ جگړه د افغانستان د خوست ولایت سرحدي سیمو باندې د گاوندي هېواد پاکستان پوځي او نیمه پوځي ملېشو پر افغان سرحدي امنیتي پوستو بریدونه ترسره کړي. دا بریدونه د افغان ملي اردو ځواکونو له غبرگون سره مخ شول. دې بریدونو دا بریدونه د جمعې په ورځ، ۲۰۱۵ز کال د نومبر په ۲۰مه نیټه ترسره شوي چې په ترڅ کې یې د ۲۲ پاکستاني ملېشه او پوځي ځواکونو په وژنه او گڼ شمېر نورو په مرگوني ټپي کېدا پای ته ورسېدل. ددې جگړې وژل شوي د مشال راډېو چې مرکز یې په پراگ کې دی؛ د رپوټ له مخې چې وایي د وژل شویو کسانو مړي د خیبر پښتونخوا په دیر سیمه کې خاورو ته وسپارل شول. ځینې ناتایید شوي رپوټونو کې داسې ښودل کېدله چې دغه کسان په افغانستان کې د ډرون الوتکې په حمله کې وژل شوي دي.‌ په رسنیو کې د ځینو خپرو شویو انځورونه ښایي چې په افغانستان کې د وژل شویو ترهگرو تابوتونه په داسې سپینو ټوټو پوښل شوي دي چې دپاسه پرې د البدر نوم لیکل شوی دی.‌ د البدر په څېر گڼ‌ شمېر افراطي ډلې د پاکستان د نظامي استخباراتو د ادارې (آی ایس آی) له خوا په سیمه کې د خپلو هدفونو د ترلاسه کولو له پاره کارول کیږي. یو شمېر نور راپورونه په دې موقع په افغانستان کې د وژل شویو پاکستاني ترهگرو شمېر ۶۰ او ځینې نور ۷۱ تنه په گوته کوي.
ویلیام هېنري هارېسن
ماشومتوب او زده کړې
هاریسن، د څلورم بنجامین او الیزابیت (باسیت) هاریست، اووم او تر ټولو کوچنی زوی دی، چې د ویرجنیا ایالت د چارلېس سیټي کاونټۍ د جیمز سیند سیمې د برکلي په ځمکو کې د هارېسن په پلرني کور کې زېږېدلي. دا په خټه انګلیسي مخکښه سیاسي کورنۍ وه، چې پلرونه او نیکونه يې د ۱۶۳۰مو ز کلونو څخه راپدېخوا په ویرجنیا کې اوسېدل. دی د امریکا وروستی ولسمشر دی، چې د امریکايي تبعه په توګه زېږېدلی نه و. د هغه پلار د ویرجنیا ایالت ځمکوال و او په اقلیمی کانګرس کې له ۱۷۷۴ څخه تر ۱۷۷۷ ز رپورې استازولي کړې ده او د خپلواکۍ اعلامیه يې لاسلیک کړه. د هغه پلار د ویرجنیا ایالت قانون جوړوونکی او د امریکايي انقلاب پرمهال او له هغه راوروسته، د ویرجنیا ایالت پنځم والی و (۱۷۸۱-۱۷۸۴ز). د هاریسن مشر ورور کارتر باسیت هاریسن، د استازو په جرګه کې د ویرجنیا استازولي کوله (۱۷۹۳-۱۷۹۹ز).
هاریسن تر ۱۴ کلنۍ پورې په خپل کور کې زده کړې وکړې او بیا همپډن-سیډني کالج ته ولاړ. یاد کالج د عیسویت په پریزبیتاري فرقه پورې تړلی و. هغه هلته د درېو کلونو لپاره درس ولوست او په لاتیني، یوناني، فرانسوي، منطق او بحث کې یې دودیزې زده کړې وکړې. د هغه پلار چې د عیسویت په اپیسکوپال فرقې پورې تړلی و، هاریسن یې له یاد کالج څخه په ډېر احتمال د مذهبي دلایلو پر سر راویوست او له لږ ځنډ وروسته يې، بیا د سوت امپټن کونټۍ په یوه اکاډمۍ کې شامل کړ. ورپسې په ۱۹۷۰ ز کال کې، په رېچمونډ کې به له خپل مشر ورور بنجامین سره په فلاډلفیا کې کالج ته روان و.
پوځ ته ورتګ
له والي هېنري لي سره له خبرو وروسته، د ۲۴ ساعتونو په دننه کې، د ۱۷۹۱ز کال د اګست میاشتې په ۱۶مه نېټه، د ۱۸ کلونو په عمر، هاریسن په پوځ کې افسر وټاکل شو او په لومړنۍ امریکايي پوځي چوڼۍ کې پر دنده وګمارل شو. هغه لومړی په شمال لویديځه سیمه کې د سینسیناټي په فورټ واشنګټن کې توظیف شو، ځکه هلته پوځ په شمال لویدیځ کې له سورپوستو سره په جګړه کې ښکېل و.
هاریسن ته د ډګرجنرال "لیوني انتوني" واین له خوا، دویم بریدمني ته ترفیع ورکړل شوه. ډګرجنرال انتوني په ۱۷۹۲ز کال کې د لویدیځ پوځ قومنداني وروسته له  هغه په غاړه واخیسته، چې د ارتور کلېیر تر مشرۍ لاندې یې سخته ماتې خوړلې وه. په ۱۷۹۳ز کال کې، هغه د واین یاور شو او په لومړۍ کرښه کې يې د پوځ د قوماندې مهارتونه ترلاسه کړل. هغه د ۱۷۹۴ز کال د اګسټ میاشتې په ۲۰مه نېټه، د فالېن ټېمبر په جګړه کې چې د شمال لویدیځو سورپوستو پر ضد جګړې ته يې د پای ټکی کېښود او د واین مطلقه بریا وه، برخه درلوده. هاریسون د واین د شاهد په توګه د ګرینویل تړون (۱۹۷۵ز) له لاسلیک کوونکو څخه یو وو، ځکه هغه مهال واین د امریکا ستر مرکچي و. د یاد تړون له مخې، د سورپوستو ائتلاف د امریکا فدرال حکومت ته د خپلو ځمکو یوه برخه وروسپارله او د مېشتېدو په موخه یې، د اوهایو ایالت دوه پر درې برخه پرانیسته.
په ۱۷۹۳ز کال کې د هغه د مور له مړینې څخه وروسته، هاریسن ته په ویرجنیا کې د هغه د کورنۍ د شتمني یوه برخه په میراث ورسېده چې په هغې کې نږدې ۳۰۰۰ ایکړه (۱۲کیلومترمربع) ځمکه او ګڼ شمېر غلامان وو. هاریسن هغه مهال په پوځ کې دنده ترسره کوله او ځمکه يې په خپل ورور خرڅه کړه.
توني بلیر
انتوني چارلس لینتن بلیر (د ۱۹۵۳ز کال د مې په  ۶ مه نېټه زېږېدلی) یو بریتانوی سیاستوال دی، چې له ۱۹۹۷ ز کال نه  تر ۲۰۰۷  ز کال پورې یې د بریتانیا د لومړي وزیر او له ۱۹۹۴ ز کال نه تر ۲۰۰۷ ز کال پورې یې د کارګر ګوند د مشر په توګه دنده ترسره کړه. له دندې نه تر استعفا وروسته، نوموړی د منځني ختیځ لپاره د څلوراړخیزې ډلې ځانګړی استازی و، چې یو دیپلوماتیک پست و، وټاکل شو او تر ۲۰۱۵ز کال پورې په کې پاتې شو. ه ۲۰۱۶ کال نه را په دې خوا، نوموړي د نړیوال بدلون د توني بلیر د بنسټ اجرایوي رئیس په توګه دنده تر سره کوي. د لومړي وزیر په توګه، د نوموړي ډېرو سیاستونو د "درېمې لارې" میانه روه سیاسي فلسفه  وړاندې کوله. تر اوسه هغه د کارګر ګوند یوازینی ژوندی پخوانی مشر دی چې ګارګر ګوند ته یې په عمومي ټاکنو کې بریا ور په برخه کړه او د تاریخ په اوږدو کې یې له دوو مشرانو نه یو بلیر او بل هارولد ویلسن دي چې د درېو اکثریت حکومتونه په جوړولو بریالي شوي دي.
ګوند د بلیر تر مشرۍ لاندې د "نوي کارګر ګوند" اصطلاح کاروله او لامل یې دا و چې د کارګر له پخواني سیاست او د سوسیالیزم له دودیزې لیدلوري نه ځان لرې کړي. د کارګر د کیڼ اړخ په مخالفت سربېره، نوموړي څلورم بند لغو کړ، چې ګوند په رسمي توکه د اقتصاد ملي کولو ته ژمن و. په پایله کې یې په ګوند کې د سوداګرۍ د اتحادیې اغېز کمزوری کړ او آزاد بازار او اروپایی اتحادیې ته ژمن شو. د کارګر ګوند په خپل تاریخ کې په ۱۹۹۷ ز کال کې د عمومي ټاکنو تر ټولو لویه بریا ترلاسه کړه. بلیر د ۱۸۱۲ز کال نه را په دې خوا، د هېواد ترټولو ځوان مشر په توګه ګڼل کېږي او د ګوند په ریاست کې ترټولو اوږد مهاله مشر پاتې شوی دی. د نوموړي تر مشرۍ لاندې کارګر ګوند، دوې نورې عمومي ټاکنې وګټلې چې یوه په ۲۰۰۱ ز کال کې وه او بله  یې یوه بله لویه بریا وه (که څه هم د ۱۹۱۸ ز کال راهیسې تر ټولو په ټیټه کچه رایه وکارول شوه) او بله یې په ۲۰۰۵ ز کال کې وه، چې  یې په ډېر کم اکثریت وګټله. هغه د لومړي وزیراو د کارګر ګوند د مشری له دندې نه په ۲۰۰۷ ز کال کې استعفا ورکړه او ګوردن براون، چې له ۱۹۹۷ ز کال نه د خزانې وزیر و، د هغه ځای ناستی شو. د بلیر او براون تر منځ پرېشانه اړیکې، د ۱۹۹۴ز کال راهیسې د ډېرې لانجې او اندېښنې موضوع وه.
د نوموړي حکومت، د انګلستان بانک ته په ۱۹۹۷ ز کال کې واک ورکړ، چې د سود بیه په خپلواکه توګه وټاکي او وروسته یې په ځانګړې توګه د روغتیا پاملرنې او د زده کړې په برخه کې د عامه لګښتونو په ډېر زیاتوالي څارنه وکړه. نوموړي د دود له تنوع نه  ملاتړ وکړ،چې له امله یې د ۱۹۹۷ او ۲۰۰۷ ز کلونو ترمنځ په کډوالۍ کې د پام وړ زیاتوالی را منځ ته شو، په ځانګړې توګه وروسته له هغه چې حکومت یې په ۲۰۰۴ز کال کې د اروپايي اتحادیې د نوو غړو هېوادونو نه د کډوالۍ هرکلی وکړ. دې کار ارزانه او د انعطاف وړ کارګر ځواک عرضه کړ، خو د اروپایې ټولنې په اړه يې بدلید، په ځانګړې توګه د هغه د ګوند د ځینو اصلي رایه ورکوونکو ترمنځ پیاوړی کړ. د نوموړي نور ټولنیز سیاستونه ډېری پرمختګ غوښتونکي وو. نوموړي د ۱۹۹۸ ز کال د لږترلږه ملي مزد قانون، د ۱۹۹۸ز کال د بشري حقونو قانون او د ۲۰۰۰ ز کال د معلوماتو د آزادۍ قانون وړاندې کړل او په ۲۰۰۴ ز کال کې یې د همجنسبازانو جوړو ته اجازه ورکړه چې، په مدني ګډون کې ونډه واخلي، خو "د جرم په وړاندې، د جرم د لاملونو په وړاندې" نوموړي ځان سخت درېځه وښود او د جرمونو په کچه کې د بدلون په اړه په متضادو شواهدو سربېره، د بند د زیاتوالي کچه او د ټولنې د ضد چلند له نوي قانون نه څارنه وکړه.
بلیر په کوسوو (۱۹۹۹ ز) او سیرا لیون (۲۰۰۰) کې د بریتانیا له لاس وهنې نه څارنه کوله چې دې لاس وهنو بریالۍ پایلې درلودې. هغه د ترهگرۍ پر وړاندې د جگړې په اوږدو کې د جورج ډبلیو بوش د ادارې د بهرني سیاست ملاتړ وکړ او ډاډ یې ورکړ چې، د بریتانیا وسله والو ځواکونه به د ۲۰۰۱ ز کال د افغانستان په جگړه او د ۲۰۰۳ ز کال د عراق په ډېر لانجمن یرغل کې برخه اخلي. بلیر استدلال وکړ چې، د صدام حسین رژیم د ډله ییزې ویجاړۍ وسلو (WMD)  فعاله پروګرام درلود، خو په عراق کې هېڅکله د WMD ‌زېرم او د WMD فعال پروګرامونه ونه موندل شول.
د بریتانوی وګړو تر منځ د عراق جګړه، په پر له پسې توګه بې شهرته شوه او نوموړی د مخالفینو او په ۲۰۱۶ ز کال کې د عراق د جګړې د څېړونکې ډلې له خوا د غیر عادلانه او غیر ضروري یرغل په توګه تر نیوکې لاندې راغی. کله چې د ۲۰۰۵ ز د جولای په ۷ نېټه یا ۷/۷ چاودنې وشوې، هغه په خپل دفتر کې و چې د ترهګرۍ ضد یو لړ قوانین یې معرفي کړل. د افغانستان او عراق د جګړو له امله د هغه میراث په لویه کچه جنجالي پاتې شوی دی. د ټاکنیزو بریاوو او اصلاحاتو سربېره، نوموړی له رسنیو سره د اړیکو، د اجرائیوي واکونو د مرکزي کولو او د ټولنیزو او اقتصادي سیاستونو د بېلګو له امله هم تر نیوکو لاندې دی.
لومړني کلونه
انتوني چارلس لینټن بلیر، د ۱۹۵۳ز کال د مې د میاشتې په ۶ نېټه د سکاتلند په ادنبورګ کې د ملکې ماري په زېږنتون کې نړۍ ته سترګې پرانستې. انتوني د لیو او هیزل (د زېږون نوم: کورسکادن) بلیر دویم زوی دی. لیو بلیر د دوو هنرمندانو نامشروع زوی و او د ګلاسګاو د بېړۍ جوړولو د کارخونې د یوه کارګر جیمز بلیر او د هغه مېرمن ماري له خوا د ماشوم په توګه ومنل شو. هیزل کورسکادن د جورج کورسکادن لور وه، جورج کورسکادن یو قصاب او پروتستانتو د بنسټ غړی و او په ۱۹۱۶ ز کال کې یې ګلاسګاو ته کډه وکړه. هغه په ۱۹۲۳ ز کال کې بېرته د کنتي دونیګال بالیشانون ته راستون شو (او وروسته هلته مړ شو). د کورسکاډن مېرمن، سارا مارګریت (د زېږون نوم: لیپسیت) په بالیشانون کې د کورنۍ د هټی پرسر د بلیر مور، هیزل وزېږوله.
بلیر، د ښاغلي ویلیم بلیر په نوم یو مشر ورور لري چې د سترې محکمې قاضي دی او د صحرا په نامه یوه کوچنۍ خور لري. د بلیر لومړی کور له خپلې کورنۍ سره د ادنبورګ د ویلوبرا په سیمه په پیسلي تریس کې و. پلار یې په دې مهال د مالیاتو د یهو ټیټ رتبه مفتش په توګه کار کاوه ،چې په ورته وخت کې یې د ادنبورګ پوهنتون د حقوقو په څانګه کې زده کړې هم کولې.
دوی د یوه څه وخت لپاره د شمال ختیځ ګلاسګاو په څنډو کې په ستیپس کې د هیزل د مور او ناسکه پلار (ولیم مک کلی) سره په خپل کور کې ژوند وکړ. د بلیر پلار په درهم پوهنتون کې د استاد په توګه دنده ومنله، چې له امله یې کورنۍ د انګلستان درهم ښار ته کډه شوه. د پنځه کلنۍ په عمر، دې پېښې له د رهم پوهنتون سره، د بلیر یوه اوږده اړیکه پیل کړه.
نوربوتن
نوربوتن په انګلیسي Norrbotten) د سویډن له ولایتونو څخه یو دی. نوربوتن ولایت ۲۶,۸۱۰ کیلومتره مربع مساحت او ۱۹۳,۳۷۴ وګړي لري.
کبودرآهنگ ولسوالي
کبودرآهنگ ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کبودرآهنگ)  د ايران د همدان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د کبودرآهنگ ښار دی. دا ولسوالي ۱۲۶٬۰۶۲ تنه نفوس لري. د کبودرآهنگ ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د همدان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
بادن وورتمبرګ
بادن ورتمبرګ آیالات په الماني Baden-Württemberg)د المان له شپاړس آیالاتونو څخه یو دی. د یاد آیالات مرکز شتوتګارت ښار دی. د بادن ورتمبرګ ولایت مساحت ۳۵،۷۵۱ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۱۰،۷۵۰،۰۰۰ تنه دی.
قناعت یا د قناعت هنر
پروپاګند د قناعت یوه بڼه ده چې د هغې لویې کچې د مخاطبینو د قانع کولو لپاره کارول کېږي چې په یو فرد یا د یو فرد په لیدلوري یا د یوې ډلې له خوا په خپور شوي پروپاګند باور کوي. جبر، که څه هم په ځینو حالاتو کې له قناعت څخه د دې اصطلاح توپیر ستونزمن دی، د قناعت یوه بله بڼه ده چې د وګړو کړنې د ګواښ له لارې تر اغیز لاندې راولي. سیستماتیک قناعت هغه بهیر دی چې پر بنسټ یې دریځ یا باور د منطق او استدلال له اړخه تر بحث لاندې راځي. له بلې خوا تجربي قناعت هغه بهیر دی چې په بنسټ یې دریځ یا باور د عادت یا احساساتو له اړخه تر بحث لاندې راځي.
تاریخچه او فلسفه
د قناعت علمي څېړنه د یونانیانو له خوا پیل شوه چې د بریالي سیاستوال لپاره یې په بلاغت او فصاحت د لوړ معیار په توګه ټینګار کولو. ټولې محاکمې د قانون جوړوونکي پلاوي په وړاندې ترسره کېدي چې څارنوال او مدافع د وینا کوونکي په قانع کوولو تکیه کوله. فصاحت هغه وړتیا ته ویل کېدل چې په هره ممکنه لاره یې د قناعت لپاره شته لاملونه لټول.
یوناني فیلسوف ارسطو د قناعت د هنر د زدکړې لپاره څلور لاملونه وړاندې کوي.
د قناعت اخلاق
ډېرو فیلسوفانو د قناعت د اخلاقو په اړه څرګندونې وړاندې کړې دي. سقراط استدلال کولو چې فصاحت د یوې موضوع د ماهیت پر ځای په ظاهري بڼه ولاړ دی. توماس هوبس د تناقض د رامنځ ته کېدو له امله د فصاحت په کارولو، په ځانګړې توګه د استعارو په کارولو، نیوکه کوله. ایمانویل کانت په فصاحت نیوکه کوله او استدلال یې کولو چې فصاحت د دې لامل کېږي چې وکړي له هغو پایلو سره متضادې نتیجې ته ورسېږي، چې د بشپړ قضاوت په کارولو سره ترلاسه کېدای شي. هغه د فصاحت د دندې او د ماشين په توګه د ذهن قاطع دندې تر منځ موازي کرښي باسي.
دارسطو د قناعت نیوکه کوونکی و، که څه هم هغه استدلال کولو چې قاضیان د دلیل پر ځای د احساساتو په کارولو خپل ځان ته د قناعت اجازه ورکوي. خو هغه استدلال وکړ د یو وګړي د هڅولو لپاره چې له دلیل او قضاوت څخه ګټه واخلي، له قناعت څخه کار اخستل کېدای شي.
خيبر اپريدی
خيبر اپريدی (زوکړه ۱۹۴۲ ز کال - ) يو افغان پښتو ژبی شاعر وو.
لویه شمالي جګړه
لویه شمالي جګړه (1700ز-1721ز کال) هغه جګړه وه، چې په کې د روسیې د تزاروم په مشرۍ ائتلاف په بریالیتوب سره په شمالي، مرکزي او ختیځې اروپا کې د سويډن د سترواکۍ له برترۍ سره مقابله وکړه. د سويډن ضد اتحاد لومړني مشران د روسیې لومړی پیټر، د ډنمارک – ناروې څلورم فریډریک او د ساکسوني – پولنډ – لیتوانیا دویم اګوستوسو. څلورم فریډریک او دویم اګوستوس د دولسم چارلس په مشرۍ د سویډن له خوا ماتې وخوړه او په ترتیب سره په 1700ز او 1706ز کلونو کې له اتحاد نه ووتل، خو په 1709ز کال کې د پولتاوا په جګړه کې د دوولسم چارلس له ماتې وروسته بیا یوځای شول. د لویې برتانیې لومړی جورج او د هانوور رای ورکونکو په 1714ز کال کې د هانوور لپاره او په 1717ز کال کې د انګلستان لپاره له ائتلاف سره یوځای شول او په 1715ز کال کې د برانډنبرګ-پروشیا لومړی فریډریک ویلیم هم ورسره یوځای شو.
خيبر اپريدی
مخينه
خيبر اپريدی د ملک علم جان زوی پر ۱۹۴۲ ز کال د خيبر ایجنسۍ په جمرود کې زېږېدلی دی. د ده نيکه ملک عبدالله او ور نيکه يې ملک قمبر خان نومېدل. لومړنۍ زده کړې يې د جمرود په مدرسه کې وکړې. دی لا پر ۱۹۵۶ ز کال، چې په پېنځم ټولگي کې وو، په شعر ليکلو پيل وکړ. خپل ليکلي شعرونه به يې لال زاده ناظر شينواري ته د ليک پر مټ ورلېږل او هغه به يې شعرونه ورسمول. نوموړي وروسته له امير حمزه شینواری سره په جم کې پېژندگلوی وکړه او د دوی کلي ته به يې تگ راتگ کاوه.
لویه شمالي جګړه
دوولسم چارلس د سویډني پوځ مشري وکړه. د سوېډن په متحدینو کې هولسټین-ګوتورپ، د لیسزینسکي لومړی ستانیسلاوس (1704ز-1710ز) په مشرۍ څو پولنډي واکمنان او قزاقان د اوکراین هیتمن ایوان مازیپا (1708ز-1710ز) تر مشرۍ لاندې شامل وو. عثماني سترواکۍ په لنډمهاله توګه د سوېډن د دولسم چارلس کوربه توب وکړ او د لومړي پیټر پر ضد یې مداخله وکړه.
خيبر اپريدی
مخينه
خيبر اپريدي پر ۱۹۶۲ ز کال د لسم ټولگي ازموينې ورکړې او پر ۱۹۶۴ ز کال يې د لواړگي په لويه مدرسه کې پر زده کړو پيل وکړ. وروسته يې د «جي. وي» ازموینه هم په همدغه مدرسه کې ورکړه او «اېف .ای» يې هم همدلته پاس کړ.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه شاعران
لویه شمالي جګړه
له پولتاوا وروسته د سویډن ضد ائتلاف بیا را ژوندی شو او وروسته هانوور او پروشیا هم ورسره یوځای شول. په 1710ز کال کې د وروستي ښار ریګا له سقوط سره، د بالتیک سمندر په سویل او ختیځ کې په طاعون ځپلو سیمو کې پاتې سویډني ځواکونه وشړل شول. د ائتلاف غړو د سویډن ډېری واکمنۍ په خپل منځ کې وویشلې او د سویډن ډومینیم ماریس بالټیک یې هم ویجاړ کړ. سویډن له لوېدیځ نه د ډنمارک – ناروې او له ختیځ نه د روسیې له خوا اشغال شوی و. تر دې مخکې یې په 1714ز کال کې فنلینډ اشغال کړی و. سویډن د هیلسنګبورګ په جګړه کې ډنمارکي یرغلګرو ته ماتې ورکړه. دولسم چارلس د ناروې محاذ پرانیست، خو په 1718ز کال کې د فریډریکسټن په محاصره کې ووژل شو.
جګړه د سویډن په ماتې سره پای ته ورسېده، روسیه په بالتیک سیمه کې د نوي واکمن ځواک په توګه او د اروپا په سیاست کې د نوي لوی ځواک په توګه پاتې شوه. لوېدیځ قدرتونه، لویه بریتانیا او فرانسه، د هسپانیا د ځایناستۍ په جګړه کې ښکېل شول (1701ز-1714ز) چې هسپانوي واکمنۍ ته د انجو د ځایناستي بوربن فیلیپ او د فرانسې او هسپانیې د احتمالي یوځای کېدو په اړه پیل شوې وه. د لویې شمالي جګړې رسمي پایله د سویډني-هانوریان او سویډني-پروشیا د ستاکهولم تړونونو (1719ز)، د فریډریکسبورګ د ډانو - سویډني تړون (1720ز) او د نیستاد د روسیې - سویډني تړون (1721ز) سره پای ته ورسېده. د دغو تړونونو پرمټ سویډن له حقوقي تادیاتو نه معافیت واخیست او د بالتیک ولایتونه او د سویډن پومیرانیا سویلي برخه یې له لاسه ورکړه. د سولې تړون هم د هولسټین-ګوتورپ سره خپل اتحاد پای ته ورساوه. بریمن-ورډن د هانوور لاس ته ورغی، برانډنبرګ-پروشیا د اوډر ساحل (سټیټین لاګون) ترلاسه کړ، روسیې د بالتیک ولایتونه تضمین کړل او ډنمارک په شلیسویګ هولسټین کې خپل دریځ پیاوړی کړ. په سویډن کې مطلقه پاچاهي د دولسم چارلس په مړینې سره پای ته ورسېده او له دې سره د سویډن د ازادۍ دور پیل شو.
بالتیک سمندر
سویډن د 1560ز او 1658ز کلونو ترمنځ، د بالتیک سترواکۍ رامنځته کړه، چې پلازمېنه یې د فنلینډ په خلیج کې وه او د کاریلیا، انګریا، استونیا او لیونیا ولایتونه پکې شامل وو. د دېرش کلنې جګړې په لړ کې سویډن په المان کې د لوېدیځ پومیرانیا، ویسمار، د بریمن دوچي، او ورډن په ګډون سیمې ترلاسه کړې. په همدې موده کې سویډن د ساونډ په شمال کې د ډنمارک او ناروې ولایتونه فتح کړل (۱۶۴۵ز ۱۶۵۸ز). دا بریاوې ښایي یوه ښه روزل شوي پوځ ته منسوب شي، چې له نسبتا کوچنۍ اندازې سره سره یې، د زیاترو براعظمي پوځونو په پرتله مسلکي و او همدارنګه د 17مې پېړۍ په اوږدو کې د ادارې عصري کولو (دواړه ملکي او نظامي) ته یې هم نسبت ورکولای شو، چې سلطنت ته یې د دې ته توان ورکړ، چې د هېواد سرچینې او د هغې سترواکۍ په مؤثره توګه وکاروي. په میدان کې جګړه کول، د سویډني پوځ، چې د دېرش کلنې جګړې په لړ کې یې د توکمیز سویډن په پرتله ډېر الماني او سکاټلینډي اجیران درلودل، خو دوی د سویډن د ځایناستي له خوا اداره کېدل.
ډنمارک، ریګا او ناروا:۱۷۰۰ز کال
د سویډن دولسم چارلس لومړی پرډنمارک د برید تمرکز وکړ. د سویډن سمندري ځواک وتوانېد، چې د ډنمارک ساونډ محاصره کړي او د ډنمارک پلازمېنې کوپنهاګن ته نږدې خپل پوځ ځای پر ځای کړي. په ورته وخت کې، د انګلیس - هالنډ ګډې بېړۍ هم د ډنمارک په لور لاره جوړه کړې وه. هغوی د سویډن له بېړیو سره یوځای، د جولای له 20مې نه تر 26مې پورې پر کوپنهاګن بمباري وکړه. د سمندري قدرتونو (انګلستان او هالنډ جمهوریت) له خوا دغه حیرانوونکي اقدام او فشار ډنمارک – ناروې دې ته اړ کړل، چې د 1700ز کال په اګست کې د ټراوینډال د سولې د شرایطو له مخې له جګړې نه ووځي.
د حماس اسلامي غورځنگ
وېشنيزه:حماس وېشنيزه:فلسطیني جهادی گروپونه وېشنيزه:فلسطیني سیاسي گوندونه وېشنيزه:اخوان المسلمون وېشنيزه:سهیونیزم بډ
دماوند ولسوالي
دماوند ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دماوند)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۲۵٬۴۸۰ تنه نفوس لري او مساحت یې ۱۹۳۲ کیلومتره مربع دی. د دماوند ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۵ کېښودل شو.
د ټولنیز بازار اقتصاد
ټولنیز بازار اقتصاد Social Market Economy دا نظام هم د ازاد بازار یو ډول دی؛ مگر دولت په کې د ټولنیزو گټو او سهولتونو د برابرولو په موخه په ځینو خاصو برخو کې د مداخلې حق لري. د ټولنیز بازار اقتصاد د غربي او شمالي اروپا په ځینو هیوادونو او چاپان کې منل شوی نظام دی.
سرچینې
وېشنيزه:وټه وېشنيزه:د ټولنیز بازار اقتصاد وېشنيزه:وټپوهنه
خاور پرز
خاور پرز د کویار (خاویر پرز فلیپه ریکاردو پرز د کوئیار د لاګوئرا) په اسپانوي Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar y de la Guerra} زوکړه ۱۹ جورې ۱۹۲۰/ مړینه ۴ مارچ ۲۰۲۰) د پیرو سیاستوال وو چې د ۱ جنورې ۱۹۸۲ تر ۳۱ د ډسمبر ۱۹۹۱م کال پوری د ملګرو ملتونو سرمنشئ پاتی شو.
د انوشتکین لړۍ
د انوشتکین لړۍ یا انوشتکینیان (په انګریزي: /ænuʃtəˈɡinid/، په فارسي: خاندان انوشتکین) چې همدارنګه د خوارزمیانو د لړۍ (په فارسي: خوارزمشاهیان) په نوم پېژندل کېږي؛ د فارس ترکي ملکانو ته اړونده د سني مسلمانانو لړۍ وه چې ریښه یې د اوغوز ترکي بکتلي قبیلې ته اړوندېږي. د انوشتکینیانو لړۍ له شاوخوا ۱۰۷۷ زکال څخه تر ۱۲۳۱ زکال پورې د خوارزمیانو په سترواکۍ واکمني وکړه چې د نن ورځې د مرکزي آسیا پریمانه برخې، افغانستان او ایران په کې شامل و. دوی په پیل کې د سلجوقیانو او قراختاییانو د ځای ناستو په توګه په حکومتولۍ پیل وکړ او وروسته یې تر هغه مهاله د خپلواکو واکمنانو په توګه واکمني وکړه کله چې مغولانو د ۱۳مې پېړۍ پر مهال د خوارزمیانو سترواکي ونیوله.
تاریخچه
سلطان احمد سنجر په ۱۱۵۶ زکال کې ومړ. د ګډوډیو په رامنځته کېدو سره د سلجوقیانو واکمني وپاشل شوه او خوارزمشاهانو د سویل پر لور خپل قلمرونه زیات کړل. په ۱۱۹۴ زکال کې د سلجوقي سترواکۍ وروستي سترواک دریم طغرل د خوارزمي حاکم علاالدین تکیش له خوا چې د خراسان یو شمېر برخې او د فارس لویدیځ برخه یې نیولې وه، ماته وخوړه او ووژل شو. تکیش په ۱۲۰۰ زکال کې ومړ او زوی یې علاالدین محمد د هغه ځای ناستی شو، هغه له غوریانو سره جګړه پیل کړه خو غوریانو ورته د اموسیند په اوږدو کې ماته ورکړه (۱۲۰۴ زکال). د خوارزم له نیول کېدو وروسته محمد د قراختاییانو له ارباب څخه مرسته وغوښته او هغه ورته یو لښکر ولېږه. د دغې مرستې پر مټ محمد په هزار اسپ جګړه (۱۲۰۴ زکال) کې پر غوریانو بریالی شو او هغوی یې اړ کړل له خوارزم څخه ووزي.
د یونان هیواد ایداري وېش
د یونان اداري وېش (د یونان هېواد د ايالتونو نوملړ) یونان په ټوله کې په دیارلسو ولایتونو ویشل شوی، د یاد هېواد پلازمینه آتن ښار دی.
نرک
نرکه (نرکی) په سویډني Närke) د سویډن هیواد د مرکزي ولایتونو څخه دی. نرک ولایت ۴,۱۰۰ کیلومتره مساحت او ۱۸۷,۰۰۰ وګړي لري.
اتیک
(د آتیک آیالات بیرغ)
آتیک ولایت (اتیک آیالات) په یوناتي Περιφέρεια Αττικής) د یونان هیواد له ولایتونو څخه یو دی. د اتیک ولایت پلازمینه آتن ښار او مساحت یې ۳،۸۰۸ کیلومتره مربع دی. یاد ولایت د ۲۰۰۵م کال د اټکل له مخی ۴،۰۱۳،۳۶۸ وګړي لري.
احمد ياسين
احمد اسماعیل یاسین (۱۹۳۷-۲۰۰۲تقریبا ۶۸ کلن) چې په شیخ احمد یاسین پېژندل کېږي، د فلسطین د مقاومت اسلامی غورځنگ بنسټگر او د غزې د اسلامي ریاست رییس وو.
ژوند
شېخ احمد یاسین په ۱۳۱۷هجری لمریز چې له ۱۹۳۷ز کال سره سمون خوری، د غزې د تړانگې د مجدل ښارگوټی، په الجوري نومي ځای کې زېږېدلې دی. درې کلن ؤ، چې پلار یې ومړ، او له خپلې کورنۍ سره د ۱۹۴۸زکال له جگړې څخه وروسته د غزې تړانگې ته مهاجر شو.
شېخ احمد یاسین په ځوانه ځوانۍ کې د یوې ترافیکي پېښې له امله فلج شو، مگر دې پېښې اتل شېیخ له ټولنیزو، سیاسي او خپلواکۍ غوښتونکیو فعالیتونو څخه راونه گرځاوه. زده کړې یې په همدې نیمه ځان پشپړې کړې، او د عربي ادب او اسلامی ښوونې ښوونکي په تو گه یې خپل فعالیتونه پرمخ بوتلل. د غزې په تړانگه کې به يې په جوماتونو کې خپل تبلیغ کاوه، او د لږ وخت په تېرېدو سره د غزې له نوموتو ویناوالو څخه وشمېرل شو.
سیاسي فعایتونه
شېخ احمد یاسین په ۱۹۸۳زکال داسرایلو لخوا وسلې ساتلو او پوځي غورځنگ جوړونې په تور ونیول شو. او د محکمې لخوا په ۱۳ کاله بند محکوم شو.
حماس
ده په ۱۹۸۷ز (۱۳۶۶هجري لمریز) کال د یو شمېر فعالو ملگرو په ملتیا په غزه کې د «حماس اسلامي غورځنگ» بنسټ کېښود.
په ۱۹۸۵ز کال د اسراییلو او حماس غورځنگ ترمنځ د اسیرانو د بدلون په لړ کې شېخ احمد یاسین پس له ۱۱ میاشتو بنده را خوشی شو. په ۱۹۸۸ز کې اسراییلي ځواکونو دده په کور برید وکړ او تحدید یې کړ، که له خپلو کارونو لاس پر سر نشي، نو لبنان ته به یې تعید کړي. د ۱۶ اکتوبر ۱۹۹۱ز د اسراييلو نظمامي محکمې د خپل قانون له مخې، چې دې ځوانان د اسرایيلي ځواکونو په تښتونه او وژنه تورن کړ او د تل لپاره یې په بدن محکوم کړ.
وېشنيزه:حماس وېشنيزه:معاصر اسلامي غورځنگونه
سيد بهاوالدين بهايي
سيد بهاوالدين بهايي (۱۲۷۲ لمريز لېږدي کال د زابل ولايت-۱۳۵۱ ل ل کال) د افغانستان يو پښتو ژبی او پارسی ژبی شاعر او لیکوال وو.