cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ګامبیا
د هېواد پر اقتصاد باندې کښت، کب نيونه او په ځانګړي ډول ګرځښت واکمن دي. په ۲۰۱۵ ز کال کې يې ٪۴۸،۶ سلنه وګړو په فقر کې ژوند کاوه. په کليوالي سيمو کې فقر زيات (ان ٪۷۰) پراخ دی.
رېښه
د “Gambia” نوم له مانډينکا (Mandinka) اصطلاح “Kambra” يا “Kambaa” څخه اخيستل شوی دی، چې د ګامبيا سيند (Gambia River) معنا لري. يا دا چې شونې ده نوم يې د سپيڅلې سيرير ژبې له “Gamba” څخه اخيستل شوی وي، چې د کډو يو ځانګړی ډول دی چې د سيرير د يو مشر د مړينې پر مهال وهل کېږي. په ۱۹۶۵ ز کال کې د خپلواکۍ په تر لاسه کوول سره يې د “Gambia” نوم وکاروه. په ۱۹۷۰ ز کال کې د يو جمهوريت له اعلان څخه وروسته د هېواد د نوم اوږده بڼه د ګامبيا جمهوريت (Republic of the Gambia) شو. د يحیی ادارې ياد نوم د ۲۰۱۵ ز کال په ډسمبر کې د ګامبيا اسلامي جمهوريت ته بدل کړ. د ۲۰۱۷ ز کال د جنوري پر ۲۹ ولسمشر اداما باررو (Adama Barrow) د هېواد نوم بېرته د ګامبيا جمهوريت ته بدل کړ.
ګامبيا د خورا کوچني شمير هېوادونو له ډلې څخه دی، چې په عام ډول ورته انګليسي ژبه کې د «معلومه مقالې» نوم کارول کېږي، پرته له نورو حالتونو څخه چې نوم په کې په جمعه حالت (نيدرلېنډز، فيپينس) دی يا د حکومت بڼه لري (لکه: متحده پاچهي يا انګليستان، د چک جمهوريت). بې له اصطلاح يا مقاله په رسمي ډول د هېواد د حکومت او نړيوالو بنسټونو له لورې هم کارول کېږي. ځانګړې اصطلاح په اصل کې د دې له امله هم کارول کېږي، چې د سيمې نوم د ګامبيا (سيند) له مخې نومول شوی و. په ۱۹۶۴ ز کال کې د هېواد له خپلواکۍ څخه لږه موده مخکې د وخت لومړي وزير داودا جاوارا (Dawda Jawara) برتانوي رسمي کارونې لپاره د جغرافيوي نومونو په اړه تل پاتې کمېټې (Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use) ته ليک واستوه چې په کې د ګامبيا د نوم لپاره د بېلې اصطلاح يا مقالې د تر لاسه کولو وړانديز وکړ؛ موخه يې له زمبيا سره د ګډوډۍ يا مغشوش کېدلو مخنيوی و، چې هغه هم په وروستيو کې خپلواکه شوې وه. په اوس وخت کې “Gmabia” او “the Gambia” دواړه نومونه په عام ډول کارول کېږي.
له ۹ څخه تر ۱۶ پېړيو پورې:
عرب سوداګرو په نهمه او لسمه پېړيو کې د ګامبيا سيمې لومړني ليکلي دلايل برابر کړل. د لسمې پېړۍ پر مهال مسلمان سوداګرو او پوهانو د لويديځې افريقا په بېلابېلو سوداګريزو مرکزونو کې ټولنې جوړې کړې. دواړو ډلو د افريقا له لويې دښتې (Sahara) څخه بلې غاړې ته سوداګريزې لارې رامنځته کړې، چې د سرو زرو او د فيل او نورو ژوو د غاښونو تر څنګ د غلامانو په توګه د سيمه ايزو خلکو د پراخه لېږد د سوداګرۍ او همدرانګه د جوړو شويو توکو د رالېږد لامل شوې.
په ۱۱ يا ۱۲ پېړۍ کې د پاچاهيو حکومتونه، لکه: ټکرور “Takrur” (پر سينيګال سيند باندې لږ شمال لور ته پرته پاچاهي)، لرغونې ګانا او Gao اسلامې ته اوښتي وو او خپلو محکمو کې يې د عربي ژبې لوستي مسلمانان ګومارلي وو. د ۱۴ پېړۍ په پيل کې د ننۍ ګامبيا ډېره برخه د مالي سترواکۍ (Mali Empire) برخه وه. پرتګال د ۱۵ پېړۍ په نيمايې کې د سيند له لارې دې سيمې ته ورسېدل او له هېواده د باندې سوداګرۍ باندې واکمني يې پيل کړه.
انګليسي د فرانسوي واک پر وړاندې
په ۱۵۸۸ ز کال کې له کراټو “Crato” څخه مخکې د پرتګالي واکمنۍ غوښتونکي انټونيو “Antonio” پر ګامبيا سيند باندې د خپلې سوداګرۍ پراخه حقونه پر انګرېز سوداګرو باندې وپلورل. د ملکې لومړۍ اليزابت (Queen Elizabeth I) له لورې جوت يا څرګندو ليکونو ياد ورکول يا بخښل تاييد کړل. په ۱۶۱۸ ز کال کې د انګليستان پاچا لومړي جېمز (James) يو انګليسي شرکت ته له ګامبيا او د سرو زرو ساحل “Gold Coat” (ننني ګانا) سره د سوداګرۍ په اړه يو قانون وړاندې کړ. د ۱۶۵۱ او ۱۶۶۱ ز کلونو تر منځ د ګامبيا ځينې برخې لکه د Fort Jakob او St. Mary ټاپو (معاصر “Banjul” سيمه) او Fort Jillifree په ګډون په ګامبيا سيند کې د St. Andrew ټاپو د کرولېنډ او سيميګاليا تر ديوکي حکومت (Duchy of Courland and Semigallia) لاندې راغلې. يادې سيمې چې اوس په ليتويا کې دي، د شهزاده يعقوب کېټلر (Jacob Kettler) له لورې وپېرل شوې. نوموړې مستعمرې په ۱۶۶۴ ز کال کې په رسمي ډول انګليستان ته پرېښودل شوې.
د ۱۷ پېړۍ د وروستيو او ټولې ۱۸ پېړۍ پر مهال برتانوي او فرانسوي سترواکيو په پرله پسې ډول د سينيګال او ګامبيا سيندونو په سيمو کې د سياسي او سوداګريز غوره والي په موخه هڅې وکړې. برتانوي سترواکۍ هغه مهال ګامبيا ونيوله، چې په ۱۷۵۸ ز کال کې د سينيګال له نيونې څخه وروسته د “Augustus Keppel” په مشرۍ سيمې ته يو جګړه ايز ټولګی يا هيئت ښکته شو. د “Versailles” د ۱۷۸۳ ز کال لومړي تړون سترې برتانيې ته د ګامبيا سيند ملکيت ورکړ، مګر فرانسې د سيند پر شمالي څنډه باندې البريدا “Albreda” کې يوه کوچنۍ کلابند سيمه تر لاسه کړه. دا سيمه په پای کې په ۱۸۵۶ز کال انګليستان ته پرېښودل شوه.
غلامي (له ۱۷ تر ۱۹ پېړۍ)
ښايي له دې عمومي سيمې څخه د هغو درې پېړيو پر مهال تر درې ميليونه خلکو پورې د غلامانو په توګه نيول شوي وي، چې له اتلانتيک څخه د اخوا غلامۍ سوداګرۍ فعاليت وکړ. څرګنده نه ده چې له اتلانتيک څخه د اخوا غلامۍ سوداګرۍ له پيل څخه مخکې، د قبيلو تر منځ جګړو په واسطه څومره خلک د غلامانو په توګه ونيول شول. ډېری نيول شوي غلامان د نورو افريقايانو له لورې پر اروپايانو باندې وپېرل شول. ځينې يې د قبيلوي جګړو بنديان وو، ځينې يې هغه قربانيان وو چې د نا ادا شويو پورونو له امله پلورل کېدل او زيات نور يې په ساده ډول د تښتونې قربانيان وو.
سوداګرو په لومړيو کې د کار کولو په موخه خلک د خدمت کوونکو يا مزدورانو بڼه په توګه اروپا ته ولېږل. د لېږد مودې تر هغې دوام وکړ، چې په ۱۸ پېړۍ کې په لويديځ هندوستانونو (West Indies) او شمالي امريکا کې د کار بازار پراخه شو. په ۱۸۰۷ ز کال کې انګليستان په ټوله سترواکۍ کې د غلامۍ سوداګري له منځه وېوړه. انګليستان په نابريالي ډول ګامبيا کې هم د غلامۍ سوداګرۍ د پای ته رسولو هڅه وکړه. د غلامۍ هغه کښتۍ چې په اتلانتيک کې د شاهي سمندري ځواک د لويديځې افريقا لښکر له لورۍ يې مخه ونيول شوه، ګامبيا ته ستنې شوې. د کښتۍ سپاره غلامان د ګامبيا له سيند څخه وړاندې پر MacCarthy ټاپو باندې خوښې شول، چې ورڅخه په ياده سيمه کې د نوي ژوند د رامنځته کولو تمه کېدله. برتانيې په ۱۸۱۶ ز کال کې د “Bathurst” (ننني بانجيول “Banjul” سيمه) پوځي ځای يا پوسته جوړه کړه.
ایداري وېش
د ګامبیا هیواد په ۶ ایداري سیمو ویشل شوی دی. پلازمینه ترټولو کوچینې برخه
تاریخ
په ۱۴۵۵م کال کې ګامبیا د پرتګالیانو لاسته ولویده چې درې پیړۍ وروسته بریتانیا په ۱۷۶۵م کال کې پری واک ټینګ کړ.
جغرافیه
ګامبیا هیواد ۱۱,۲۹۵ کیلومتره مساحت درلودلو سره د افریقا لوې وچې په لویدیځ سمندرغاړو کې پروت د یادې لوې وچې ترټولو کوچینی هیواد دی.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:گامبیا
نیوی
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" نیووی (نیووي/نیوي) په انګلیسي Niue) د آرام سمندر په سویل کې یو کوچینې هیواد دی. د نیوی هیواد پلازمینه د الوفي ښار او رسمي ژبې یې انګلیسي او تیویي ژبې دي.
سوابۍ ولسوالۍ
سوابۍ ولسوالۍ د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۱،۰۲۶،۸۰۵۴ وو.
پېښلیک
سوابۍ د پښتونخوا ولايت يوه شمال ختيځ لور ته پرته ولسوالۍ ده چې د نوي ښار (نوښار) ولسوالۍ شمال ته پوله لري ، لوېديځ خوا مردان سره نښتې ده او ختيځ لوری يې د پاکستان پنجاب سره پوله لري. دا يوه اباته او شنه سيمه ده ، ولسوالۍ په کال ۱۹۸۸م زېږيز کې د پاکستان سياستوالو د مردان څخه بېله کړه او پنجاب ولايت مرکز لاهور پورې يې وتړله ، خو لا تر اوسه د سيمې مېشتو خلکو دا پرېکړه نده منلې او ځان د مردا ن سره نښتې پښتنه سيمه گڼي.
سانسور په انګلستان کې
سانسور په انګلستان کې په بېلابېلو وختونو کې د ډول ډول محدودیتونو او د سختو قوانینو په شتون سره اوږد تاریخ لري.
د کامن لا پر بنسټ برتانوي اتباع د بیان د ازادۍ پلي کوونکي او نه پلي کوونکي حقوق لري. په ۱۹۹۸ کال کې، انګلستان د اروپا کنوانسیون ته په خپل کورني د بشري حقونو په قانون کې ځای ورکړ. اما د ګواښوونکې چلند یا ناوړه کلیمات چې موخه یی ځورونه، اندیښنه یا ډار وي یا د هغې لامل شي یا د سولې (چي د ځانګړو ډلو په وړاندې د تبعیضي وینا د منع کولو لپاره شتون ولري) د زیانمن کېدو لامل شي، بل چا ته د داسې موضوع لېږل چې غیر اخلاقي یا سپکاوی وي د ډار یا اضطراب لامل شي (چې د توکمپال یا دیني ضد وینا د منع کولو لپاره کارول کېږي)، تحریک، د توکمیز نفرت تحریک، د دیني نفرت تحریک، د ترهګرۍ تحریک، د تروریزم د هڅولو او د تروریستي خپرونو په ګډون، د تروریزم تمجید، د سند یا ریکارډ راټولولو یا ستایل چې په ترهګریزو کړنو کې ترې ګټه واخستل شي، خیانت لکه شاهي نظام د له منځه وړلو ملاتړ یا د پاچا د قتل تصور کول، فتنه، فحشا، بې حیايي لکه د عامه اخلاقو فساد او د عامه سلوک سپکاوی، بدنامي، مخکینۍ توقیف، د قربانیانو د نومونو او شواهدو په ګډون د محکمې د راپور ورکولو محدودیتونه او د محکمې په بهیر کې تعصب یا لاس وهنه، د را پور یا د قربانیانو د نومونو او د شواهدو افشا کولو محدودیت، له قاضیانو سره له محکمې وروسته د مصاحبو او د هغو د وخت، تګلارې، او ځای محدودیتونه، ځورونې، د امتیازي اړیکو،  سوداګریز رازونه، محرم مواد، د کاپی حق، د اختراع حق، پوځي چلند او د سوداګریزو ویناوو لکه د اعلانات محدودیتونه په څېر په پراخه کچه محدودیتونه شته.
د اطلاعاتو وزارت
د انګلستان د اطلاعاتو وزارت د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال تاسیس شو او بیا د دویمې نړیوالې جګړې د تبلیغاتو په موخو اصلاح شو. په دویمه نړیواله جګړه کې یې د مشرانو د جرګې په ودانۍ کې د لندن پوهنتون په اړوندو کې موقعیت درلود. د دویمې نړیوالې جګړې په درشل کې د ۹۹۹ کارکوونکو د لرلو له امله یې ښه نوم نه درلود.
د جګړې په کلونو کې دې وزارت د ډېرو معلوماتو د پټولو دنده درلوده، ځکه داسې انګېرل کېدل چې ځینې معلومات به ملي احساساتو ته زیان ورسوي. دې وزارت ډېری هغه مطبوعاتي راپورونه هم سانسورول چې په کافي اندازه وطنپالونکي نه و، یا دا چې نظامي عملیات یې په داسې ډول توضیح کول چې دښمن ته ګټور تمامیدل.
دې وزارت د پوست د عمومې ادارې د فلم د برخې مسئولیت هم پر غاړه واخست او د هغه نوم یې د کرون (تاج) فلم برخې ته بدل کړ. دې برخې مستند فلمونه د نن شپې هدف (۱۹۴۱)، غربي حرکت (۱۹۴۴) او لندن کولی شي دا ترلاسه کړي! (۱۹۴۰)، تولید کړل. دې وزارت همداراز سینمایي داستاني فلمونه هم تولید کړل لکه د ٤٩ مه درجه مدار (١٩٤١). له دې وروسته یاد وزارت یوازې مستند فلمونه تولید کړل، که څه هم دې وزارت د سوداګریزو فلمونو لپاره د تبلیغاتو لارښوونې هم ترتیب کړې.
د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته دا وزارت لغوه شو
د فحشا او جنسي محتوا په اړه قوانین
فحشا په انګلستان او ویلز کې د فحشا قانون اوس مهال د فشحا د خپرولو مختلفو قوانینو او د جنایي عدالت او کډوالۍ د ۲۰۰۸ کال د قانون ۶۳ برخې له خوا کنترول کېږي، خو د فحشا قوانین د انګلیس په کامن لا کې ډېر ژور ځای لري.
د اډموند کورل محکومیت په ۱۷۲۷ کال کې د عشق الاهه په خونه کې یا راهبه په خپلو کالو کې د خپرولو له امله د کامن لا له مخې د پاچا د سولې د ګډوډولو په جرم کې په لویه بریتانیا کې د فحشا له امله لومړی محکوم و او د نورو محکومیتونو لپاره یې قانوني  تګلاره وټاکله.
له فحشا څخه د ادبي آثارو په توګه دفاع د ۱۹۵۹ کال د فحشا د خپرولو په قانون کې معرفي شوه. دا قانون په ۱۹۶۰ کال کې د مېرمن چټرلي د مینې (دي اچ لاورنس) په خپرولو کې  د پینګوین کتابونو په وړاندې د لوړې کچې فحشا په محاکمه کې و ازمویل شو. دا کتاب د هنري کار په توګه و پېژندل شو او د پینګوین کتابونه جرمي و نه موندل شول. دا یو داسې حکم و چې د ښکاره موادو د خپرولو لپاره ډیره آزادي ورکړه. دې محاکمې د آثارو د دفاع په توګه کوم غیر ارادي حق را منځته نه کړ؛ ډېری جنجالي کتابونه او خپرونې د ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ کلونو تر منځ د برتانوي محکمو د قضایاوو موضوع وه. د امریکایی لیکوال هوبرټ سیلبي د ۱۹۶۴ کال ناول، بروکلین ته وروستی خروج، په ۱۹۶۶ کال د دې  شخصي محاکمې موضوع وه.
په دودیز ډول د قانوني ادبي عاشقانه آثارو او غیرقانوني فحشا تر منځ توپیر د انګلیس هېواد په محکمو کې د پیژندل شوو ادبي آثارو پر بنسټ رامنځته شوی. د ۱۹۷۶ کال د لیندا لاورینس څخه وروسته د پوره متني فحش هېڅ محاکمه څخه نده ترسره شوې، تر هغه چې د ۲۰۰۸ کال په اکتوبر کې  یو سړی د فحش خپرونو د قانون په اساس تورن و پېژندل شو ( وروسته مبرا شو) چې په انټرنیټ کې  لیکل شوی داستان پوسټ کړ چې په کې د پاپ ګروپ د نجونو د تښتونې ، جنسي تیري او قتل داستان بیانوي (د واکر په وړاندې د رګینا قضیه). ، حکومت د ۲۰۰۵ کال د اګست په وروستیو کې اعلان وکړ چې هوډ لري چې نه یوازې د خپرولوبلکه د ډیرو فحش موادو ملکیت هم جرم کړي او دا قانون د  ۲۰۰۸ کال د کډوالۍ او جنایي عدالت د قانون ۶۳ برخې په توګه نافذ شو.
د هغه قانون په بنسټ چې د ۲۰۱۵ کال په مۍ کې معرفي شو، نه یوازې لیکل، بلکې د همدې ډول لارښوونو درلودل چې له ماشوم څخه د ناوړه ګټې اخیستنې لارښوونه کوي، ناقانونه وګڼل شو.
د ۱۹۸۱ کال د نندارتونونو د مناسب قانون پر بنسټ په انګلستان کې نږدې ټول د جنسي توکو پلورنځي د توکو د آزادې نندارې څخه منع دي، یعنې د پلورنځیو مخونه زیاتره په پوسترونو کې پوښل شوي. د خبردارې نښه باید په واضح توګه د پلورنځي په دروازه کې معلومه شي، او هېڅ توکی باید د پلورنځۍ تر مخ و نه لیدل شي. هېڅ پیرودونکی نشي کولی د اتلس کلونو څخه کم عمر ولري. د ویډیو ثبتولو د ۱۹۸۴ کال قانون د ویډیوګانو لپاره د R18 درجه بندي ټاکي چې یوازې د جواز لرونکي جنسي پلورنځیو کې شته، خو پوره فحش مجلې په ځینو ځایونو کې د اخبار په پلورنځیو کې هم شته. د لنګیري او سیکس د دوکانونو د ان سمرز زنځیرې پلورنځي په دې وروستیو کې د کار په مرکزونو کې د کارمندانو لپاره د اعلاناتو حق ترلاسه کړ، چې په اصل کې د هغه محدودیتونو له مخې منع شوی چې د جنسي صنعت له خوا خپرېږي.
زیړ
زېړ / jɛloʊ / کې د لیدلو وړ رڼا د طیف د شين او نارنجي ترمنځ د رنگ، [2] او په طبيعت کې د سرو زرو، کوچ او پخه لیمویي رنگ. [3] چې دا په کم رنگ د لومړنيو رنگ، رنگ د چاپولو لپاره کارول کيږي. په اروپا، کاناډا او د امریکا متحده ایالاتو د سروې له مخې، زيړ دی رنگ د خلکو زياتره سره مشغولتیا، خوشبينۍ، اکرث، او خپل نه برخوال، سره د دوه مخي سیاست، حسادت، حسد په توگه پېژندل کېږي، او په متحده ايالاتو کې هم، سره ډارن. دا غږوي، په ځانگړې توگه په چين کې، چیرته چې د خوښۍ، عزت، عقل، اتفاق او کلتور د رنگ په څير ليدل په آسیا د کلتور مهم رول لري. [4]
په تاریخ د هنر او فشن
زېړ، د زيړ رنگې ocher له خټې جوړ په بڼه، و د د لومړي رنگونو په دمخه غار هنر کارولي نه دي. د Lascaux غار د سره زيړ اټکل 17.300 کاله عمر ولري رنگ يو آس انځور لري.په لرغونی مصر، زيړ شو د سرو زرو، چې په پام کې خراب نشونکی، ابدي او نمره کیدونکی وي تړلي. د پوستکي او د خدايانو هډوکي دې باور شول چې د سرو زرو شي. د مصريانو په پراخه توگه په قبر انځورونه زيړ کارول شوی؛ معمولا کارول يا زيړ اخری خاوره يا د ځلانده orpiment، که څه هم دا د ارسنيک جوړ شو او وه ډېره زهري. سره orpiment د طي کولو يوه کوچنۍ paintbox د پاچا Tutankhamun قبر وموندل شو. نارينه تل سره نصواري مخونه، د ښځو سره د زيړ اخری خاوره یا د سرو زرو مخونو کې ښودل شوي. [8]د لرغونو روميانو په خپل انځورونه زيړ لپاره کارول کيږي چې د سرو زرو او هم په پوستکي ټنه استازيتوب وکړي. دا په د پمپي ددیوال انځورونه وار وار وموندل.
بیولوجی پوهه
د منی د پاڼي، زيړ گلان، کيله، نارنج او نورو زيړ ميوه ټولو کاروتين، ژړ او سره سره عضوي pigments چې په کلوروپلاست او د نباتاتو او اوبړیو په څېر يو شمېر نورو د فوتوسنتېتیک موجودات، د ځينو د بکترياوو، او ځینې فنگسونه chromoplasts موندل کېږي لري. دوی په نباتاتو او د اوبړیو د دوه کلیدي رول خدمت وکړي:. دوی په فتوسنتیز د کارولو لپاره د رڼا د انرژۍ د جذب او هغوی له photodamage د شين کلوروفيل ساتنه [30]
د دوبي په وروستیو کې، په توگه رڼا ساعتونو رالنډ او حرارت يخ، په رگونو چې د او د پاڼی څخه مايعاتو ترسره ورو ورو تړل کیږي. د اوبو او منرالونو ته د پاڼی ورخ ډير په چټکۍ سره کم، ورو ورو په لومړي، او بیا. دا هغه وخت چې د کلوروفيل پيل ټيټوي په ترڅ کې ده. لکه څنگه چې د کلوروفيل کموي، د ژړ او سره سره کاروتين زيات او د ليدلو وړ، د کلاسیکې په مني کې د پاڼو رنگ په رامنځته کولو.
کاروتين په ډیرو ژوندی شیانو عام دي؛ دوی ته گازرې، جوار، نرگسه، rutabagas، سور گلی، او کیله د ځانگړتیا رنگ ورکړي. هغوی د د د پخيدلو په د سین خرچنگ د سور، د فلامینگواو سالمون مایی د گلابي، او د قناری د زيړ، او هگۍ زیره په غاړه لري.
Xanthophylls تر ټولو معمول زيړ سلولوز چې د کاروټېنويډ د ډلې دوه ستر توپیر یو جوړ کړي دي. د نوم څخه د یونان د xanthos ده (ξανθος، "زيړ") + phyllon (φύλλον، "د پاڼی"). Xanthophylls په ډیره عادی توگه د شنو نباتاتو کي د پاڼي وموندل، خو هغوی هم د خوړو د خوړلو له لارې د هغوی د حيواناتو د خپلو لاره ومومي. د مثال په توگه، د چرگانو هگۍ زیره، غوړو، او د پوستکي د زيړ رنگ د غذا چرگانو مصرف څخه راځي. د چرگانو د بزگرانو دې پوه شي، او زياتره xanthophylls معمولا لوتئین اضافه،، ترڅو چي هگۍ زیره زيات زيړ کړي.
کیلی دي شين کله چې دوی ځکه د کلوروفیل په خپل وجود لري راټولیږی دي. کله راټولیږی، دوی ته پخيږي پیل شي؛ په کیلی هورمونونه په ايتايلينو گاز، چې د څو انزايمونو د تولید هڅوی امينو اسيدونو بدلوي. دغه انزايمونه پيل د کيله د رنگ، ترکيب او خوند ته بدلون ورکړي. د شين کلوروفيل رسولو د مخه او د کاروتين زيړ رنگ ځای دا؛ په پای کې، لکه چې د انزایمونو د خپل کار ته دوام ورکړي، د سلولي دېوال تجزيه او د کيلې ته مخه نصواري.
زېړ ټولو ډير د ليدو رنگ ده، او په ځانگړي ډول د مرغانو او حشراتو په زړه پورې. داسې باور کيږي چې د الوتونکو د لید ده په ځانگړې توگه د ځانگړو رنگونو، لکه زيړ حساس دي. زېړ پژواک تلکونو اخیستل کیږي تر څو د حشراتو، څو چې د زيړ فام جلب کړي دي ونيسي.
اسماعيل دهلوي
ژوند
اسماعيل دهلوي (۱۷۷۹/۴/۲۶–۱۸۳۱/۵/۶)(۱) اسلامي عالم او د سيک امپراتوري په وړاندي د سيد احمد بريلوي لخوا د پښتون قبايلو په ملاتړ د اعلان شوي جهاد يو مهم غړی وو. سک امپراتوري د نولسمي پېړۍ په لومړۍ نيمايي کي د هند د نيمي وچي شمال لويديځه برخه کنترولوله، چي مرکز يې په پنجاب کي وو.(۲)
دهلوي د ۱۷۷۹ز کال د اپريل په ۲۶ نېټه وزېږېد. هغه د اسلامي نړۍ د ستر عالم شاه ولي الله دهلوي (۱۷۰۳–۱۷۶۲) لمسی وو.(۱) کله چي د هند په شمال کي د سید احمد بريلوي(۱۷۸۶–۱۸۳۱) په مشرۍ نوي اسلامي خوځښت سر راپورته کړ، دهلوي له دې خوځښت سره يو ځای شو. ځکه ګډي موخي او اهداف يې لرل. ددغه نوي خوځښت کړنلاره د طريقه يي محمديه په نوم مشهوره شوه. تر څو اسلامي عقيده له هندو رواج، کلتور او عاداتو نه پاکه کړي.(۳)  د هغه هڅه دا وه چي مسلمانه ټولنه په دې قانع کړي تر څو اسلام له هندو عقيدې له اغېز نه پاک کړي.
"د خيبر پښتونخوا سيمه ددې کار لپاره غوره شوه. ځکه داسي فکر کېده چي ددې سيمي مسلمانان به ددې کار لپاره قرباني ورکړي. پښتانه به ددغه تحريکي خوځښت ملاتړ وکړي."(۴)که څه هم دوی په دې سيمه کي ډېر ژر له همدې پښتنو قبايلو سره د هغو د پخوانيو قبايلي او ملي رواجونو له امله په ستونزه کي ولوېدل‌. ددوی ځيني پخوانيو قبايلي مشرانو په ځايي خلکو باندي خپل اغېز په خطره کي وليد. او ددوی قومي رواجونه او پښتون ملت پالنه کومه چي دوی هيله نه درلوده چي د اسلام په نوم د نوي خوځښت لخوا د ختم کړی شي.(۴)
د شمال لویدیځ سرحد پنجاب او کشمير سيمي په ۱۸۳۱ز کال کي د مهاراجا رنجيت سنګ تر کنټرول لاندي وې، هغه همدارنګه توقع لرله چي په راتلونکي کي د شمال لویدیځ سرحد ټولي پښتني سيمي ونيسي. نو هغه ددې لپاره خپل قوي سک پوځ دې سيمي ته ولېږه. تر څو له دوی سره وجنګېږي. او له سختي جګړې وروسته يې دوی ته په بالاکوټ کي ماتي ورکړه. دواړه شاه اسماعیل دهلوي او سيد احمد بريلوي د ۱۸۳۱‌ز د مئ په شپږمه له سيکانو سره په جګړه کي شهيدان شول.(۴)
==وفات==
اسماعيل دهلوي د هغه وخت د واکمن مهاراجا رنجيت سنګ د پوځ خلاف جګړه کي د ۱۸۳۱ کال د مئ په شپږمه نېټه شهيد شو.ځيني تاريخ پوهان له ديني پلوه پښتانه قبايل له خوځښت سره په خيانت تورنوي، او دغه خوځښت ستايي.(۴)
•تقويت الايمان
•صراط المستقيم
==سرچينې
^ Jump up to:a b c d Profile of Dehlvi on books.google.com website Retrieved 16 August 2018
^ Jump up to:a b Profile of Sikh ruler Ranjit Singh on Encyclopedia Britannica Retrieved 16 August 2018
^ Jump up to:a b c d e Past present: When history fails Dawn (newspaper), Published 3 March 2012, Retrieved 16 August 2018
^ Jump up to:a b c d Past present: The intolerant invaders Dawn (newspaper), Published 12 June 2013, Retrieved 16 August 2018
زهير شينواری
ستانه مير زهير شينواری (زوکړه ۱۳۳۲ ل کال، ننگرهار ولايت، هسکه مېنه) يو افغان پښتو ژبی اديب، ليکوال او ژباړن دی. په پښتو ژبه يې گڼ شمېر کتابونه چاپ شوي دي.
مخينه
ستانه مير زهير پر ۱۳۳۲ ل کال د ننگرهارولايت د شينوارو د هسکې مينې ولسوالۍ د ثناخېلو د سيوري په کلي کې زېږېدلی دی. لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د کابل په رحمان بابا لېسه کې پر ١٣٣٩-١٣٥٠ ل کلونو پای ته رسولې دي. لوړې زده کړې يې د کابل په پولي تخنيک انستيتوت کې پر (١٣٥٢ - ١٣٥٦،٦٤_١٣٦٥ ل) پای ته رسولې او د ماسترۍ درجه يې تر لاسه کړې ده.
ښاغلي ستانه مير زهير د ستاژ دوره پر ۱۳۶۶ او ۱۳۶۷ ل کلونو د وزبکستان په علومو اکاډمۍ کې ترسره کړې ده. تر دې وروسته يې د افغانستان د علومو اکاډمۍ د څېړونکي درجه په برخه شوې.
دندې
ليکوال ستانه مير زهير پر ۱۳۵۷ ل کال د کانو او صنايعو وزارت په جيوانجنيرۍ ډيپارټمنټ کې دنده درلوده. پر (١٣٥٨ - ١٣٦٣) لمريزو کلونو د ښوونې او روزنې وزارت د تاليف او ترجمې رياست د جغرافيې د ډيپارټمنټ  مسلکي غړی او د جغرافيه د بولټن مسول مدير وو. پر ۱۳۶۵ ل کال د ساختماني چارو وزارت د لارو او ډگرونو رياست د پروژه سازۍ په امريت کې د جيوانجنيرۍ مدير وو. پر ۱۳۶۵-۱۳۷۳ لمريزو کلونو يې د افغانستان د علومو اکاډمۍ د ځمکپېژندنې انستيتوت د جيولوجي ډيپارمنټ کې دنده درلوده. پر ۱۳۷۴-۱۳۸۴ لمريزو کلونو يې د بي بي سي راډيو د نوي کور نوي ژوند پروژه کې دنده ترسره کوله.
غير رسمي دندې : ستانه مير زهير د مسلکي زده کړو تر څنگ له کو چنيوالي څخه د پښتو ژبې له ادب سره هم مينه  لرله. د همدغه ذوق او مينې له برکته يې په يوولسم ټولگي کې زده کړه کوله چې په ښوونځي کې د يوې ديوالي جريدې مسوليت هم ور په غاړه شو؛ تل يې په ادبي محافلو او مشاعرو کې برخه اخيستې او وخت ناوخت يې د ادب په مختلفو برخو کې قلم هم  چلولی دی.
کله چې پر ١٣٥٠ ل کال په ليندۍ مياشت کې له دولسم ټولگي څخه فارغ شو نو په هغه وخت کې د دوامداره مظاهرو له امله پوهنتون رخصت شوی وو او د نوي کال لپاره يې د دولسمو ټولگيو د فارغانو څخه د کانکور ازموينه نه اخيسته. له دې لامله د ١٣٥١ ل کال په نيمايي کې د پښتو ټولنې د زيري په اونيزه خپرونه کې  د مسلکي غړي په تو گه وگومارل شو. تر ١٣٥٢ ل کال د ثور تر مياشتې پورې يې په همدې اخبار کې کار کاوه.
د ١٣٥١ ل کال له پيل او د ١٣٥٢ ل کال تر پيله پورې يې په حق الزحمې توگه د هېواد ورځپاڼې د «ستاسو صفحې» متصدي هم وو. د ١٣٥٦ ل کال په دويمه نيمايي کې په داسې حال کې چې د کابل  پولي تخنيک  د پپنځم  کال محصل وو، د پښتو ټولنې د لرغوني ادب په برخه کې د خوشال خان خټک د راټولو شوو اشعارو په نقل، مقابله او پاکنويس  کې په حق الزحمي توگه همکاري لرله. د ١٣٥٧ ل کال د ورستيو مياشتو څخه شروع  او د ١٣٦٠ ل کال تر پيله په حق الزحمي توگه په راډيو افغانستان کې د هنر او ادبياتو  د څانگې (کورني ژوند) د خپرونې د پښتو مطالبو ليکوال وو. د ١٣٧٤ ل په غبرگولي مياشت کې په پېښور کې د افغانستان لپاره د بي بي سي راډيو د (نوي کور، نوي ژوند) د ډرامې د ليکوال په توگه مقرر شوی او تر اوسه په همدې برخه کې خپلې دندې ته دوام ورکوي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
د قلعه جنګي جګړه
د قلعه جنګي جګړه (چې ځینې مهالونه د «مزار شریف د جګړې» نوم هم ورته کارول کېږي) هغه شپږ ورځنۍ جګړه وه چې د ۲۰۰۱ زکال د نومبر په ۲۵مه د افغانستان په جګړه کې د تسلیم شوو جنګیالیو له پاڅون وروسته ترسره شوه. دغه جګړه د ۲۰۰۱ زکال د نومبر میاشتې له ۲۵مې نېټې څخه د ډسمبر میاشتې تر لومړۍ نېټې پورې د افغانستان په شمال کې وروسته له هغه وشوه چې د متحده ایالاتو په مشرۍ ائتلافي ځواکونو په افغانستان کې د طالبانو اسلامي امارت له دې امله راوپرځاوه چې د القاعدې غړو ته یې پناه ورکړې وه.
له ۴۰۰ څخه زیات بهرني جنګیالي له مزارشریف ښار څخه بهر د شمالي ټلوالې ځواکونو ته تسلیم او په قلعه جنګي کې بندیان شول، له دوی څخه د عبدالرشیم دوستم کسانو او د امریکا د استخباراتي ادارې (CIA) افسرانو د القاعدې د تورنو کسانو د نیولو په موخه څېړنې وکړې. دغه بندیان چې ادعا کېږي د تسلیمۍ پر مهال په سمه توګه نه و تلاشي شوي، کلک پاڅون یې وکړ او خونړۍ جګړه یې ترسره کړه. د شمالي ټلوالې جنګیالیو د ځانګړو بریتانوي او امریکايي ځواکونو د مرستې او همدارنګه د هغوی د هوايي ملاتړ له لرلو سربېره په شپږو ورځو کې وکولای شول دغه پاڅون وځپي.
په دغه جګړه کې له ۸۶ بندیانو پرته ټول دغه بندیان، د سي آی اې یو امریکايي افسر او د شمالي ټلوالې ګڼ شمېر جنګیالي ووژل شول. وژل شوی امریکايي افسر، جاني مایکل سپن و او په دې سره لومړنی هغه امریکايي شو چې په افغانستان کې د امریکا د جګړې پر مهال ووژل شو. د ژوندیو پاتې شوو بندیانو په کتار کې د یاسر عصام حمدی او جان واکر لېنډ په نامه دوه امریکايي وګړي هم شامل و چې له طالبانو سره د مرستې تور ورباندې و. په دغه جګړه کې شپږ امریکايي سرتېري د نومبر په ۲۶مه ټپیان شول او هغوی ته د افغانستان د جګړې لومړني پرپل هارټ مډالونه ورکړل شول.
مخینه
د ۲۰۰۱ زکال د نومبر په وروستیو کې هغه طالب قوماندانان چې د افغانستان په شمال کې له ماتې سره مخ و، پرېکړه یې وکړه چې د کندز له کلابند شوي ښار بهر د شمالي ټلوالې ازبک قوماندان او د اسلامي جنبش د ګوند مشر، جنرال عبدالرشید دوستم ته تسلیم شي. د تسلیمۍ اړوند مذاکره د نومبر په ۲۱مه د دوستم او د طالبانو د استازو ترمنځ په قلعه جنګي کې ترسره شوه چې د طالبانو له اړخه ملا فاضل او ملا نورالله نوري په کې ګډون کړی و. ورته مهال د نومبر په ۲۴مه د سهار په دریو بجو څه باندې ۴۰۰ بهرنیو وسله والو چې د انصارو په نوم یادېدل (تر ډېره د منځني ختیځ عربي هېوادونو ته اړوند و) خپلې وسلې یې تسلیم کړې چې په دغو کې هغه لویه ډله هم شامله وه چې یوه ورځ وړاندې مزار شریف ته نږدې له خپلو سنګرونو څخه دلته راغلي و او سنګرونه یې د تسلیمۍ له سیمې په سل کیلومترۍ (۶۲ مایله) فاصله کې موقعیت درلود. دوستم د طالبانو دغه تسلیمي د ټلوالې لپاره «لویه بریا» وبلله، له وینې بهېدنې پرته هغه بریا چې د دغو کسانو سره د پخلاینې لپاره یې هم لار برابروله. په زرګونو تنه تسلیم شوي جنګیالي د شبرغان بندخونې ته ولېږدول شول (ویل کېږي چې ګڼ شمېر له دغو څخه د لېږدولو پر مهال د ټلوالې د جنګیالیو له خوا ووژل شول).
سي آی اې غوښتل له دغو بهرنیو جنګیالیو څخه د القاعدې د پلانونو اړوند پوښتنې وکړي. د نومبر د ۲۴مې نېټې پر ماښام پرېکړه وشوه چې دغه بندیان مزارشریف ته څېرمې جنګي قلا (قلعه جنګي) ته را ولېږدول شي، دغه قلا ۱۹مې پېړۍ ته اړونده وه او دوستم له هغې څخه د خپلې قوماندانۍ د مرکز او د وسلو د ډیپو په توګه ګټنه کوله. د دغو بندیانو په ډله کې هېڅ افغان هم نه و او ډیری یې د سعودي عربستان، مصر، یمن او خلیج هېوادونو عربان و. همدارنګه په کې ازربایجاني، داغستاني، فلیپیني، اندونیزیايي، قزاقي، قرغزي، پاکستاني، تاجکي، تاتار، ترکي، ایغور او ازبک وګړي هم شامل و. له دې سربېره د دوی په منځ کې افریقايي وګړي هم و چې الجزایر، مراکش، نایجریا او سوډان ته اړوند و. یوازې محدود شمېر یې د لویدیځ سپین پوستي و. دغه بهرني جنګیالي په کانتینري موټرو کې دغې قلا ته ولېږدول شول او په همدغه کانتینرو کې بندي هم وساتل شول. ادعا کېږي چې ډیری بندیان نه و تلاشي شوي او د تسلیمۍ پر مهال ډېرو یې خپلې وسلې پټې کړې وې. د تسلیمۍ په ورځ دوه بندیانو په لاسي بمونو ځان وواژه او همدارنګه یې په دغه لنډ مهالي بند کې د دوه جلا پېښو په ترڅ کې د دوستم یو قوماندان او څو جنګیالي ووژل. د دغه تلفاتو سربېره د جنبش ګوند ملیشه کسانو بیا هم د بند امنیت ته چندان پام وه نه کړ. د امریکا د متحده ایالاتو د سنا جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې ته د جان کري په راپور کې څرګنده شوه چې دغه عملیات د «تروجان اسپ» په سبک باندې له وړاندې طراحي شوي عملیات و؛ دا هغه ستراتیژیکه لوبه وه چې دغو سخت دریځو جنګیالیو ته اجازه ورکړل شوه د دغې قلا ستراتیژیکې نقطې او د هغو ډیپو ونیسي.
عواقب
له هغو ۸۶ بندیانو څخه چې ژوندي پاتې شول یو یې د جان واکر لینډ په نامه مسلمان امریکايي و چې د سپټمبر د ۱۱مې له بریدونو وړاندې افغانستان ته تللی و او د شمالي ټلوالې پر ضد یې د طالبانو په لیکو کې جګړه کوله. له جګړې لږ وروسته د سي ان ان خبریال رابرټ یانګ پلټون، وتوانېد لېنډ د شدیدو ټپونو او سړې تبې لرلو په حالت کې تشخیص کړی چې امریکايي دی. له دې وروسته هغه له نورو بندیانو جلا کړای شو او د امریکايي ځانګړو ځواکونو ډاکټر یې ژوند وژغوره. لینډ متحده ایالاتو ته یووړل شو او د خیانت په تور محکمې ته ولېږل شو. نوموړی په ۲۰۰۲ زکال کې له دښمن سره د مرستې او له هغو څخه د ملاتړ په تور مجرم وبلل شو او د مشروطې آزادۍ د حق لرلو پرته په شل کاله بند محکوم شو.
له دغو بندیانو څخه حد اقل ۵۰ تنه یې د کیوبا د ګوانتامو په خلیج کې د نوي جوړ شوي بند ایکس رې کمپ ته ولېږدول شول. د دغو بندیانو څخه ډېری یې عربان و چې ۲۱ تنه یې د سعودي عربستان وګړي او ۹ تنه یې یمني وګړي و؛ ورته مهال د دوی په ډله کې د نورو هېوادونو وګړي هم شامل و چې یو له دغو څخه روسي وګړی رسول کودایف و (د کباردینو – بالکار اوسېدونکی و) او په افغانستان کې د ازبکستان د اسلامي جنبش له ډلې سره یوځای شوی و؛ بل هم د عبد الجبار په نامه د همدغه ډلې ازبکستانی غړی و. په دغه بند کې بندي امریکايي وګړی یاسر عصام حمدي په ۲۰۰۴ زکال کې وتوانېد له دریو کالو بې محکمې بند تېرولو وروسته (په پیل کې په ایکس رې کمپ کې و، تر هغه چې هویت یې څرګند شو) د متحده ایالاتو په ستره محکمه کې د رامسفلډ پر وړاندې د حمدي په قضیه کې بریا خپله کړي او ثابته یې کړه چې محکمې ته له لاسرسي پرته په ناقانونه بڼه په بند کې ساتل شوی و؛ نوموړی له کوم تور پرته خوشی شو، خو بېرته خپل اصلي وطن سعودي عربستان ته ډیپورټ شو.
د عملیاتو اړوند جنجالي بحثونه
د نړیوال ائتلاف او د شمالي ټلوالې ځواکونه بندیانو ته د بې شمېره تلفاتو د اړولو او همدارنګه د هغوی پر وړاندې د درنو وسلو د کارونې له امله د جینوا د کنوانسیون څخه په سرغړونو تورن شول. د پېښې ځای ته وروسته رسېدلو امریکايي سرتېرو ګڼ شمېر داسې وژل شوي هم د دوی ترمنځ وموندل چې تر شا یې لاسونه تړلي و. د عبدالعزیز الاوشان په نامه یو نیول شوي د ګوانتانامو په بند کې دغه پېښه امریکايي څېړونکو ته په لنډو ټکو کې داسې بیان کړه: «مخالفینو دې ته پاڅون ووایه خو دا ډول نه وه؛ دا یوازې عام وژنه وه». د بښنې نړیوال سازمان د خپلواکو څېړنو غوښتنه وکړه خو د متحده ایالاتو او بریتانیا دولتونو د څېړنو مخه ونیوله او استدلال یې وکړ چې د پاڅون کوونکو بندیانو شدید او وسله وال مقاومت له هوايي ځواکونو او درنو وسلو څخه کارونه توجیه کوي.
آمور
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
افغانستان او پاکستان کې د 2013 کال سېلابونه
افغانستان او پاکستان کې د 2013 کال سېلابونه د اگست په مياشت کې راغلي و. ددغو سېلابونو په دواړو هېوادونو کې 180 وگړي ووژل او د دې تر څنگ يې د دواړو هېوادونو په بېلابېلو سيمو کې گڼ شمېر خلک بې کوره او هغوی ته يې پراخ مالي تاوانونه ورواړول.
کینډۍ:کمونیزم
کمونېزم templates
سعيدالله خادم
سعيدالله خادم (زوکړه؟ ) د پښتو ژبی يو شاعر دی.
اخځليک
۱- https://bakhabarswat.com/2020/06/10/33868/
پر تکامل نیوکې
په تکامل نیوکې په ۱۹مه پېړۍ کې د تکاملې نظریو د رامخته کېدو را پدېخوا څرګندې شوې دي. هغه مهال چې چارلس ډاروین(Charles Darwin) په ۱۸۵۹ز کال کې د نوعو په سرچینې کې خپل کتاب خپور کړ. د هغه د تکامل نظریه (دا فکر چې نوعې د وراثت له لارې د اصلاح له یوه ګډ نیکه څخه په داسې یوه پروسه کې چې د طبیعي ټاکنې په وسیله پرمخ وړل کېږي، راپورته شوې ده) په لومړیو کې د ساینس پوهانو له لوري د مختلفو نظریو پر وړاندې کولو له مخالفت سره مخامخ شوې ده، مګر په پایله کې یې د ساینسي ټولنې ترمنځ پیاوړی ملاتړ ترلاسه کړ. د تکاملي پروسو د ترسره کېدو مشاهده (ه عصري تکاملي ترکیبونه هم دا شواهد توضیح کوي) له ۱۹۴۰ز لسیزې راهیسې د اصلي جریان بیولوژي پوهانو ترمنځ بحث پاروونکې نه وه.
له هغې راهیسې، د تکامل اړوند ډېری انتقادونه او نه منل د مذهبي ډلو له لوري رامخته شوي دي، نه د علمي ټولنې له لوري. که څه هم ډېری مذهبي ډلو له تکامل سره د خپلو عقایدو جوړجاړی موندلی، لکه د خدای پالونکي تکامل له لارې، نورو مذهبي ډلو د تکامل نه منلو ته د خلقت د اصولو (دا عقیده لرل چې کاینات او ژوند د ماورای طبیعي ځواکونو په ذریعه رامنځته شوی دی) په طرفدارۍ دوام ورکړ. په متحده ایالآتو کې متمرکز شوې د خلقت- تکامل مناقشه، د دین او ساینس ترمنځ د څرګندې شخړې مرکزي تکی ګرځېدلې دی.
د خلقت پالنې څو څانګې د ساینس خلقت ، نوې خلقت پالنې او ځیرک ډیزاین په شمول استدلال کوي چې، دا تصورچې ژوند دې په مستقیمه توګه د یوه خدای یا ځیرکتیا په وسیله ډیزاین شوی وي، لږ تر لږه د تکاملي تیورۍ په څېرعلمي ده او له همدې امله باید په عامه زده کړه کې و ښودل شي. د تکامل په خلاف دا شان بحثونه پراخه شوي دي او د تکامل په شواهدو، مېتودولوژي، احتمال، اخلاقیاتو او علمي منلو پر ضد نیوکې په کې شاملې دي. علمي ټولنه دا ډول نیوکې د اعتبار وړ نه بولي، د علمي مېتود، شواهدو او د فزیک د اسانه قوانینو په ناسم تعبیرولو سره نیوکه کوونکو ته ګوت څندڼه کوي.
تاریخچه
تکاملي انګېرنې د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې د نوعو د خپل منځي اوښتون تیورۍ (د 1800 او 1822 ز کلونو ترمنځ رامنځته شوې ده) سره چې د جین-باپټیسټي لامارک(Jean-Baptiste Lamarck) له لوري رامخته شوې څرګنده شوې دي. په لومړيو کې علمي ټولنې او تر پام وړ کچې جورج کاوییرGeorge Cuvier (1769-1832 ز) د تکامل له انګېرنې سره مخالفت کړی دی. دې انګېرنې چې قوانین، طبیعت او ټولنه کنټرولوي، په 1828 ز کې د جورج کومب (George Combe) د بشر اساسي قانون او په 1844 ز کې مستعاره د خلقت د طبیعي تاریخ نښان سره پراخه عمومي مخاطبین ترلاسه کړي دي. هغه مهال چې چارلس ډاروین په 1859 ز کې د نوعو په سرچینه کې خپل کتاب خپور کړ، ده زیاتره علمي ټولنه په دې قانع کړه، چې نوې نوعې د وراثت له لارې د اصلاح په ذریعه د انشعاب په یوه څانګه یې بڼه له ګډو نیکونو څخه رامنځته کېږي، مګر هغه مهال چې زیاتره پوهانو طبیعي ټاکنه، د یوې معتبرې او له تجربي اړخه د ازمایښت مننونکې فرضیې په توګه منلې وه، د تکامل د ابتدایي میکانیزم په توګه یې د ډاریون نظریه د ځینو له خوا رد شوې وه.
د ډاروین هم عصرو په پایله کې د فوسیلې شواهدو پر بنسټ، د نوعو د خپل منځي اوښتون منلو ته غاړه کېښوده او د ا کس کلب (له 1864 ز څخه تر 1893 ز پورې فعال وو) د کلیسا او شتمنو غیر حرفیانو د مخالفت په مقابل کې د تکامل څخه د دفاع لپاره جوړ شو. هغه مهال چې ډاروین ټاکلی تکاملي میکانیزم تیار کړی وـ طبیعي ټاکنه – په فعاله توګه یې په اړه د ساینسپوهانو ترمنځ د بدیلو تیوریګانو ، لکه: لامارکیزم او اورتوجینیسس په پلوۍ د نظر جلاوالی و. د ډاروین په تدریجې توګه د علت بیان د سالټیشنیزم او کټاسټروفیزم انګیرنو په وسیله هم له مخالفت سره مخامخ شوې ده. لورډ کیلوین(Lord Kelvin) د 24 او 400 میلیون کلونو ترمنځ د ځمکې د عمر په اړوند خپلو ترمودینامیکو محاسباتو پر بنسټ، د تدریج پلوي پر وړاندې د مخالفت مشري کوله او د هغه نظریي، د خدای بلونکي تکامل یوې بڼې ته چې د الهي لارښود په ذریعه چټکې شوې پام ور اړولی وو. جیولوجیکي لاسته راوړنو د کلوین د ځمکې د عمر له محاسبې سره مخالفت درلود، جیولوجیکي کړنلارې په 1907 ز کې، کله چې د ډبرو راډیو اکټیف تاریخ ګذارۍ ځمکه د بیلیونونو کلونو زړه څرګنده کړه، لا غښتلې شوې. څرنګه چې ډاروین فرض کړې وه، د ځانګړي آرثیت میکانیزم، پانجینیسس، چې د تدریج پلوي څخه یې ملاتړ کړی، هم د ثابتوونکو شواهدو له کمښت سره مخامخ وه او د فرانسیس ګالټون(Francis Galton) تجربي آزمایښتونو (له 1869 زڅخه را پدېخوا) د مناقشې وړ ګرځولې ده. که څه هم تکامل په خپله له علمي پلوه نه و ګواښل شوی، د “ډاروینیزم پیکه کېدلو” په عصر کې د میکانیزم په اړه نا څرګندتیاوو له 1880 ز لسیزو څخه تر 1930 ز لسیزو پورې د منډلي آرثیت په ګډون او د عصري تکاملي ترکیب په راپورته کېدو باندې ټینګار کاوه. عصري ترکیب د نویو شواهدو په مرسته، لکه له جنټیک څخه، چې د ډاروین وړاندوینې يې تایید او سیالې تیوري ګانې یې رد کړې، د بیولوژي پوهانو ترمنځ عمومي مقبولیت ترلاسه کړ.
پروټسټانیزم، په ځانګړې ډول امریکا کې، په “پاروونکي بحث” واوښت او د تکامل په اړه استدلال له 1860 ز څخه تر 1870 ز لسیزو پورې – د تحول له ټکي سره چې ښایي په 1873 ز لسیزه کې د لویس اګاسیز(Louis Agassiz) د مرګ په وسیله مشخص شوې وي – او په 1880 ز کې د “عیسوي تکامل” یوه بڼه په اجماع د بدلېدلو په حال کې وه. په بریتانیا کې، هغه مهال چې د ډاروین په واسطه په 1871 ز کې د بشر نزول خپرولو د تېرې لسیزې څخه مباحثې ته بیا وړتیا ورکړه، سیر هنري چاډویک Sir Henry Chadwick (1920-2008ز) د  1860ز او 1885 ز کلونو تر منځ د “ډېرې پوهې خاوندانو عیسایانو ترمنځ” د تکامل د پرله پسې مقبولیت یادونه کوي. د پایلې په توګه: تکاملي تیوري د 1876 ز په مهال “دا وړه مجاز او د احترام وړ” وه. په 1884 ز کې د دین او ساینس تر منځ اړیکو په اړه د فریدریک ټیمپل(Frederick Temple) لکچرونو، په دې اړه چې څرنګه تکامل له دین سره په “خصومت” کې نه وي، دې دود ته لا ځلا ورکړې ده. په 1896 زکې د کانټربوري د ستر راهب په حیث د ټیمپل ګومارنې، د کلیسا د روحاني مشرانو په لړ کې د تکامل  پراخ منښت ثابت کړ.
د تکامل اړوند اسلامي نظریې، له هغو څخه چې په لفظي خلقت باور لري (څرنګه چې په قرآن کریم کې ورته اشاره شوې) بیا تر ډېرۍ په زده کړو سمبال مسلمانانو پورې، چا چې د تکامل یوې خدای باورې یا هدایت شوې بڼې سره موافقت کړی، په کوم کې چې قرآن کریم د اصلي مسیر علم سره مخالفت نه دی کړی، بلکې پیاوړی کړی يې دی، ترتیب شوي دي. دا چاره یو څه په لومړیو کې واقع شوې، څرنګه چې د منځنیو پېړیو مدرسو د الجحیز د نظریو ښوونه کوله، چې له 9مې پېړۍ څخه یو مسلمان پوه وو، چا چې طبیعي ټاکنې ته د ورته مفهومونو وړاندیز کړی و. په هرحال، په اسلامي نړۍ کې د تکامل منل لاهم ډېره کمه ده، څرنګه چې مهم شخصیتونه د تکامل د مادي پلوي بنسټیزه فلسفه نه مني، څرنګه چې د انساني سرچینې اړوند غلطه او د الله (ج) څخه انکار ده. د مسلمانو مؤلفانو او لیکوالانو په وسیله، له دې ها خوا زیاتره نیوکې تر ډېره بریده، هغه چې په غربي نړۍ کې رامخ ته شوې، منعکس کوي.
د اصلي دیني سلسلو له لوري، د منلو په پام کې نه نیولو سره، د ډاروین په تیورۍ لومړنیو دیني نیوکو کارول، له تکامل سره د مخالفت په پار دوام لري. دا نظریې چې نوعې د وخت په تېرېدو سره د طبیعي بهیرونو له لاري بدلون مومي او دا چې، جلا نوعې په ګډو نیکونو کې سره مشترکې دي، داسې برېښي چې د خلقت د خالق له استدلال سره په ټکر کې ده. انجیلي پاکۍ باندې باور لرونکو، په ډاروینیزم باندې دې دلیل چې بدعت آمېزه دی برید کړې. د 19مې پېړۍ د پيل طبیعي دین پېژندنه د ویلیم پالي(William Paley) د ساعت جوړوونکې پرتلې د 1802 ز کال د بڼې په وسیله مشخص شوې ده، له ډیزاین څخه یو استدلال چې تر دې مهاله د تخلیق پلوو له لوري رامخ ته کېږي. په طبیعي دین پېژندنې کې له پیله یو لړ نظریې او بحثونه شامل وو او کله چې د ډاروین تیوري خپره شوه، د تکامل خدای باورانه نظریې وړاندې شوې، په کومو کې چې تکامل علمي  پلټنو ته پرانیستی د فرعي لامل په توګه منل شوی، په داسې حال کې چې لايې پر خدای د تکامل لارښودلو او د انسانانو په خلقت کې له یوه ناڅرګند رول سره د اصلي لامل په توګه باور ساته. دا درېځ د عیسویت او بودیزم د مذهبونو له لوري، د عصري دین پېژندنې سره په همغږۍ، چې تورات او انجیل متشابه ګڼې، اختیار شوی، په دې توګه د دین او تکامل ترمنځ شخړه له منځه تللې ده.
په هر حال، د 1920 ز لسیزې په ترڅ کې عیسوي بنسټ پالونکو، په متحده ایالاتو کې د تکامل له ښوونو سره په مخالفت کې د عصري دین پېژندنې پر ضد خپل د لفظي ژباړې ملاتړ استدلالونو ته پراختیا ورکړه، له دې وېرې سره چې ډاروینیزم د جرمني د نظامي پیاوړتیا د لوړېدو لامل شوې او دا کار، دین او اخلاقیاتو ته خطر پېښوي. دې مخالفت، د خلقت- تکامل تناقض کې پراختیا موندلې، په متحده ایالاتو کې د لفظي ژباړې ملاتړ عیسویان، چې په دولتي ښوونځیو کې د تکامل د تدریسولو مخالف دي، هم په کې شامل شوي دي. که څه هم لومړنیو نیوکه کوونکو، تکامل له دې امله چې له انجیل څخه د دوی د تفسیر سره په تضاد کې ده، رد کړی دی، دا استدلال هغه مهال په قانوني توګه بې اعتباره شو، کله چې د متحده ایالاتو سترې محکمې په 1968 ز په ایپرسون وی ارکانساس کې حکم کړی چې د دیني لاملونو پر بنسټ، د تکامل د تدریس مخنیوی، د بنسټ د قانون له مادې سرغړونه ګڼل کېږي.
له هغه مهاله را پدېخوا، د خلقت باورو په تکامل نورو کم رنګه نیوکو ته پراختیا ورکړې، په مختلف ډول دا دلیل راوړي چې، دا غیر علمي ده، د خلقت باورو په مذهبي خپلواکیو تېری کوي، یا دا چې د تکامل قبلول د دین خلاف دی. هغو تخلیق پلوو چې، د بې طرفۍ ډیموکراټیکو اصولو ته لاس اچولی وو، استدلال کوي چې:  تکامل بحث پاروونکی دی او له دې امله باید د ساینس ټولګي “مباحثه تدریس کړي“. په ځیرک – ډیزاین تحریک کې، په تکامل نیوکې په 1992 ز لسیزې او  2000ز  لسیزې په لومړیو کې، هغه مهال اوج ته ورسېدې، چې ناکامه هڅه یې وکړه، ترڅو خپل ځان د تکامل د یوه علمي ځای ناستي په توګه وړاندې کړي.
سټون‌هېنج
سټون هېنج تر تاريخ مخکې یو څلی دی چې د انګلستان وېلتشایر په سالزبري ډاګ کې د امزبري د لویديځ په دوه مایلۍ (۳ کیلومترۍ) کې موقعیت لري. دا د سارسن له ولاړو عمودي ډبرو جوړه یوه خارجي کړۍ ده چې هره یوه ډبره يې شاوخوا ۱۳ فوټه (۴.۰ متر) ارتفاع، ۷ فوڼه (۲.۱ متره) عرض او شاوخوا ۲۵ ټنه وزن لري چې په سر کې د سرطاق افقي ډبرې له یو بل سره نښلولې دي. په منځ کې يې د آبي ډبرو یوه کوچنۍ کړۍ پرته ده. د دغو په داخل کې ازاد تریلیتونونه (درې‌ تیږي) او دوه درانه عمودي سارسنونه دي چې د یو سرطاق په‌واسطه له یو بل سره وصلیږي. د تاریخي څلي ټوله ویجاړه شوې برخه اوړني انقلاب/ راس‌السرطان پر مهال د لمر طرف ته واقع شوې ده. دا ډبرې په انګلستان کې د یو خاورین بند په داخل کې د نیولیتیک او د بروزنزو د زمانې په تر ټولو متراکمو څلیو کې چې څو سووه تومولونه/خاورینې غومبۍ په کې شاملې وي موقعیت لري.
لرغونپوهان په دې باور دي چې سټون‌هېنج له میلاد څخه مخکې تقریباً ۲۰۰۰-۳۰۰۰ کاله مخکې جوړې شوې دي. په شاوخواوو کې یې دایره شکله خاورینې چاپېرې کرښې او ژور لښتی چې د دغې تاریخي څلي لومړنی پړاو جوړوي له میلاد څخه مخکې په ۳۱۰۰ کاله مخکې وخت پورې اړه لري. د رادیوکاربن تاریخ د وړاندیز له مخې لومړنۍ آبی ډبره له میلاد څخه مخکې ۲۴۰۰-۲۲۰۰ کاله مخکې له میلاد څخه رامنځته شوې ده، که څه هم ممکنه ده چې له میلاد څخه ۳۰۰۰ کاله مخکې په دې ځای کې موجوده وي.
سټون‌هېنج په بریتانیا کې یو له خورا پېژندل شویو ځایونو څخه دی، چې د بریتانیا د فرهنګي نښان په توګه په پام کې نیول کېږي. له ۱۸۸۲ کال څخه کله چې په بریتانیا کې د تاریخي څلیو د ساتنې قانون د لومړي ځل لپاره په بریالیتوب سره تصویب شو، دا څلی د یو مهم تاریخي څلي په توګه په پام کې نیول شوی او ساتنه یې شوې. دا سیمه او شاوخوا برخې یې له ۱۹۸۶ کال راهیسې د یونیسکو د نړیوال میراث په لېست کې ورزیات شول. سټون‌هېنج د بریتانیا د تاج او تخت ملکیت بلل کېږي او د انګلیستان د میراث بنسټ له‌خوا اداره کېږي؛ شاوخوا سیمه یې د طبعي سرچینو د خوندیتوب بنسټ «نشل ټراست» ملیکت ده. داسې بریښي چې سټون‌هېنج د خپل پیدایښت په لومړیو کې هدیره ځای و. په هر حال کله چې د لومړي ځل لپاره د لښتي او د څنډو کیندل پیل شول او د ۵۰۰ نورو کلونو لپاره یې دوام وکړ، د انسانانو د هډوکو زېرمې په‌کې وموندل شوې چې له میلاد څخه ۳۰۰۰ کاله مخکې تاریخ پورې اړه لري.
لغت پېژندنه/ آرپوهنه
د اکسفورډ انګلیسي قاموس د لسمې پېړۍ لغت‌نامې الفریک ته اشاره کوي چې په هغه کې هېنج-کلیف د «پاڼ» یا ټیږي په معنا دی. په دې توګه سټېنېنګ یا سټېن‌هېګ «له سالزبري ښار څخه چندان لرې نه» د ۱۱مې پېړۍ لیکوالانو د «هغه ډبرې چې په هوا کې ولاړې دي» په معنا ثبت کړې دي. وېلیم سټوکلي په ۱۷۴۰ کال کې څرګندونه وکړه چې: «ښورېدونکې ډبرې اوس په یورکشایر کې د هېنج په نامه یاديږي... نو زه شک نه لرم چې ساکسون کې د سټون‌هېج معنا ځوړندې ډبرې دي.» د کریسټوفر چیپندیل د «بشپړ سټون‌هېنج» په نوم کتاب کې د سټون‌هېنج د نوم اشتقاق له دوو انګلیسي کلیمو اخلي د پخواني انګلیسي لغت stān  چې د ډبرې په معنا دي او hencg  یا هېنج څخه چې د چپراس په معنا دی (ځکه د سرطاق ډبره له عمودي ډبرو سره چپراس کيږي) او یا له  hen(c)en څخه چې د ځوړندولو یا په دار خېژولو یا د «ځورونې د وسایلو» په معنا دی اخلي، (چیپینديل د خپل کتاب په بل ځای د «ځوړندو ډبرو» د آرپوهنې یادونه کوي).
د «هېنج» یوې برخې خپل نوم د هېنج په نوم پېژندل شویو تاریخي څلیو ته ورکړی. لرغونپوهان هېنجونه د هغه خاورینو کارونو په توګه چې په یوه دایره شکله محوطه کې له یو داخلي ژور لښتي سره احاطه شوې وي تعریفوي. لکه څنګه چې ډېر کله د لرغونپوهنې په اصطلاحاتو کې پېښيږي، دا هغه څه دي چې د لرغوپوهانو له خوا استفاده شوي او پاتې شوي.
سټون‌هېنج له معاصروالي سره سره د نیولوتیک دورې د حقیقي هېجونو او ډبریزو کړیو سره له ډېرو اړخونو غیر معموله ده – د مثال په ډول، د ۲۴ فوټه (۷.۳ متر) ارتفاع لرونکی د درې ډبرو (تریلیتونون) موجود سرطاق چې د مورټیس او ټنون (د دوو شیانو د نښلولو طریقه چې په نړیواله کچه د لرګیو او نورو شیانو د یو په بل کې نښلولو لپاره کارول کېږي، ژباړن) مفصلونو په‌واسطه په خپل ځای کې ځای پر ځای شوی، دا څلی بېساری کوي.
له څلي مخکې (له ميلاد ۸۰۰۰ کاله مخکې)
لرغونپوهانو د سیاحتي موټرو د زاړه پارک څنګ ته چې تر ۲۰۱۳ز کال پورې ورڅخه کار اخیستل کېده، د ډبرو په مابین کې څلور يا پنځه لوی غارونه (چې کیدای شي یو یې د ونې له لوېدو څخه پاتې شوی طبعي غار وي) پیدا کړل. دا د جلغوزي ونې ۲ فوټه او ۶ انچ (۰.۷۵ متر) قطر لرونکې ولاړې پایې وې چې په پای کې په سیمه کې ورستې شوې. درې (او احتمالي ډول څلور) پایې په ختيځ – لویدیځه صف‌بندۍ کې چې ښايي مذهبي ارزښت ولري ولاړې وې. د میزولونتیک دورې بله نجومي سیمه د بریتانیا په ابرډین‌شایر کې د وران فېلډ سیمه ده چې په نړۍ کې د تر ټولو لرغونې کالیزې په توګه په پام کې نیول کېږي او هر کال ژمني انقلاب/ راس الجدې ته په کتو سميږي. دې ته ورته سیمې خو لږ وروستۍ په سکانډينیویا کې موندل شوې دي. یو مېشت ځای چې کېدی شي له پایو سره هم‌مهالی وي، په بلېک میډ کې موندل شوی دا یوه حیقي چینه ده چې ټول کال اوبه لري او له سټون‌هېنج څخه یو مایل (۱.۶ کیلو متره) لرې موقعیت لري.
د سالزبري ډاګ هغه وخت ځنګل و، خو ۴۰۰۰ کاله وروسته په لومړني نیولوتیک دور کې خلکو په احاطه شوې منظره کې د رابین هوډ توپ او اوږډ زمبېل (دا دواړه د لرغوني دور د معمارۍ بڼې دي، ژباړن) قبرونو له جوړولو سره سر پټې محوطه رامنځته کړه. له میلاد څخه تقریباً ۳۵۰۰ کاله مخکې کله چې لومړیو کروندګرو د سیمې په پراختیا او د ونو په پاکولو پيل وکړ، په شمالي برخه کې یې له ۲۳۰۰ فوټ (۷۰۰) متر ارتفاع سره یو کورسوس سټون‌هېنج جوړ کړ. ټول نور ډبریز یا د لرګي جوړښتونه ښايي له ميلاد څخه ۴۰۰۰ کاله مخکې وخت سره تړاو ولري. د بلېک ميډ کمپ د لرګیو سکاره چې له سټون‌هېنج څخه څخه ۱.۵ مایله (۲.۴ کیلو متره) او وېسپاسین کمپ ته نږدې موقعیت لري له میلاد څخه ۴۰۰۰ کاله مخکې وخت سره تړاو لري. د باکېنګهام پوهنتون د انساني علومو دڅېړنې مؤسسه په دې باور ده چې سټون‌هېنج د یوې ټولنې له‌خوا رامنځته شوې او یادې ټولنې په یوه څو زریزه دوره کې دلته ژوند کړی او په بالقوه ډول یې دا سیمه «د سټون‌هېنج په منظره کې د تاریخ په یو محوري ځای» بدله کړې.
نجيب الله جامع
نجیب الله جامع (په انگریزی: Najibullah Jami) یو افغان اسلامپاله خپلواک لیکوال او د سیاسي اوضاع شنونکی دی، نوموړی د افغانستان په چاپي رسنیو کې په منظمه توگه لیکنې خپروي، د کتاب لیکلو په برخه کې د وړ صلاحيت لرونکی دی.
زوکړه و زده کړه
قاضی نجیب الله جامع د محمدزی زوی دی، په کال ۱۳۶۷ کې د غزني ولایت اندړو ولسوالۍ د نظروالو په کلي کې په یوه روڼ انده او دینداره کورنۍ کې دنیا ته راغلی دی. زدکړه ښاغلي قاضی نجیب الله جامع خپلې لومړنۍ زده کړې د ملا مشک عالم په عالی ښونځي کې پېل کړي، منځنۍ زده کړې یې د کندهار د خرقه مبارکې په مدرسه کې وکړي او د غزني ولایت د جمع اولیا دارالعلوم څخه له دولسم ټولگي فارغ شوی دي نیمه لوړی زدکړې یې د همدی ولایت په جمع اولیا عربی دارالعلوم کې پایته ورسولی، د لوړو زدکړو له پاره د هیواد پلازمینۍ کابل ته لاړ او هلته یې د شرعیاتو په برخه کې د افغان پوهنتون د شرعیاتو په پوهنځي کې شامل شو، دا ډول ښاغلی جامع د سیاسي علومو په برخه کې د لیسانس تر کچې زدکړو لرونکی دی، نوموړي د اداره او مدیریت په برخه کې هم د ۲ کلنۍ نیمه لوړي زدکړي د ارمغان په انسټیټوټ کې پای ته رسولي دي. ددی ترڅنک ښاغلي جامع د تفسیر، حدیث، فقه، وینا او خطابت په برخو کې هم خصوصی زدکړي تعقیب کړی.
دندي
قاضي نجیب الله جامع د رسمی دندو په لړ کې دوه (۲) کاله د بهرنیو چارو په وزارت کې په کار بوخت ولو، وروسته له هغه د څه مهال لپاره د افغانستان د سولی عالي شورا په جوړښت کې د نړیوالو اړیکو ځانگړي سلاکار پاتی شوي. سیاسی اړیکې او ژوند د ښاغلی قاضي نجیب الله جامع لنډ سیاسی ژوند ته په کتنۍ سره ویلی شو، چه نوموړي ډیر فعال او خوځنده ځیره دی، ځکه هغه پدغه لنډ سیاسی ژوند کې تراوسه درې مطبوعاتي نوښتونه لرل، لکه د نوی فکر د مجلې تاسیس په کال ۱۳۹۰ کې، دا مجله ډیره فعاله وه، او هغه د سیاسی اصلاحاتو لیدلوری چې ښاغلي جامع ورته ټاکلې وو، په لږ وخت کې لاسته راوړل، اما یوشمیر متعصبو کړیو او ډلگيو هغه ونه زغملی شو، او ډیر ژر د درېو ۳ میاشتو په موده کې د فرهنگ وزارت له لوري وتړل شوه. لدې سره هم هغه د خپلو وېښو مبارزو لړۍ ونه دروله بلکه د یوې میاشتۍ کم مهال کې یې بله اونېزه تاسیس کړه. خو که له رسنیزو فعالیتونو یی راتیرشو، وبه وینو چه هغه د ډېرو ټولنېزو بنسټونو په جوړښت کې هم پراخه ونډه لرله، لکه د ځوان مسلمان نسل د سازمان غړې او په عین حال کې ددی جریان د فرهنگې فعالیتونو مسول، د افغاستان د سولۍ بنسټ غړي، د افغانستان د امت المسلمین د سازمان د جوړښت په لار کې هڅی چی ډیر ژر دی تر څو د خپلو سیاسی او دعوتې فکرې مبارزاتو لړي پیل کړی، لدینه ور اخواه نوموړي همداوس له یوشمیر فعالو مدنی فعالینو سره هم په گډه کار کوي، تر څو یو ټاکنيز اصلاحی او د څار سازمان رامنځته کړۍ. لدېنه ور اخواه قاضی نجیب الله جامع د یو شمیر حیاتې ملی مسایلو اړوند هم د څرگند دریځ او خپلي خبرې لرونکي دې، لکه د امریکا له متحده ایالاتونو سره د امنیتې اوږدمهالو همکاریو د تړون سره ډیر توند او جدی غبرگون ښودلي کوم چی پدی اړوند دده هغه اصطلاح په اجتماعی رسنیو په ځانگړی ډول په فیسبوک پاڼه کې ډیره مشهوره دی هغه چی دا تړون( د دنیوی غلامې او اخروی ذلت) عامل بولې. د ټاکنیزو مبارزاتو په لړ کې ښاغلي جامع د ډاکټر زلمي رسول، له ستاد سره ولو، او حتا د ډاکټر زلمی رسول د ټیم مطبوعاتی ډله تل دده بې کچی هڅی د دی ټیم په بریالیتوب او هغه ته د خپرونو په جوړه ولو کې خپل فکرې تیورسن معرفی کوي، مگر په دویم ځل ټاکنو چی د ډاکټر زلمی رسول ټیم د دوه، مخکښو ټیمونو ترمنځ وویشل شو، نوموړی دا پړاو د فتنې پېل وبلل، ولی داچی شخصا یی د هیڅ ډلی ملاتړ ونه کړل، اما خلک یی د خپلي خوښی سره سم نوماند ته د راییوو ورکولو په موخه وهڅول. وروسته له ټاکنیزو منډو ترړو، هغه څوځلې د ولسمشر غنی نږدې څیرو ته پیغامونه ولیږل، او ورنه په کلکه یې غوښتنه وکړه ترڅو د نظام د مخالفو سیاسی وسلوالو، طالبانو سره د خبرو میز ته کښېنی او پری نږدی، تر څو شرارت خوښونکی او داخلی مفسدین د شخصی، تنظیمی، سمتی او نژادې گټو په موخه د دغه ملت ښه سبا د پردیو د موخو ښکار کړي، لکه پدی اړوند له استاد سیاف او اجرایه ریاست سره چی د نظار شورا گډ فرمول دی مخالفت لرل، او د هغوی په وړاندی یی توندی او انقلابی دریځونه لرل، اوس داسی ویلی کیږی داچی شاید هغه د راتلونکی ولسی جرگې ټاکنو ته له غزنی ولایت څخه یو مخکښ نوماند شی.
سهیل رحمانی
سهیل رحمانی(په نومبر20 ، 1988 کې په ایران کې زیږیدلی) یو ایراني بازیکن تیم فوتبال.
پیت کرن ټاپوګان
پیت کرن په انګلیسي Pitcairn Islands) د آرام سمندر په سویل کې د بریتانیا اړوند څلور اوور شیندي ټاپوګان دي چې ټول ۶۴ وګړي لري. یاد وګړي له څلورو کورنیو څخه دي.
سن پترزبورګ
سن پترزبورګ ښتر (سن پترز بورګ) په روسي Санкт-Петербург) (سانکت پترز بورګ) په انګلیسي Saint Pertersburg له مسکو وروسته د روسیه هیواد دویم لوی ښار دی. یاد ښار په ۳ د مي ۱۷۰۳ م کال کې د اول پتر لخوا جوړ شو او له ۱۷۱۲ تر ۱۹۱۸ د روسې پلازمینه وو. سن پترز بورګ له اګست ۱۹۱۴-۲۶ جنوری ۱۹۲۴ میلادی کلونو ترمنځ (پتروګراد) نومیده او له دی تاریخ وروسته تر ۱۹۹۱م کال پوری (لنینګراد) نومیده چې له هغې وروسته بیا سن پترزبورګ ونومول شو.
فاروو
فاروو يوه ويب پاڼه  ده چې په کوم خلک خپل غږ يا ږغ خوندي کولی شي. دا د ژبه زده کړې کې ډېره ګټوره ويب پاڼه ده.
په کې پښتانو هم د پښتو ټکي او د هغوی غږونه خوندي کړي دي.
فاروو نور ويب پاڼو سره هم تړلې شوې ده.
ښځې په طبابت کې
د جراحۍ په برخو کې او د ډاکټرانو په توګه په طبابت کې د ښځو شتون د بشر د تاریخ لومړیو ته ورګرځي. له تاریخي پلوه ښځې د نارینه‌وو په پرتله د طبابت په برخو کې کمه ونډه لري او په دغو برخو کې یې د کار اندازه د نژاد، ټولنیز- اقتصادي حالت او جغرافیې پر اساس توپیر لري.
په طبابت کې د پالونکو یا روغتیايي متخصصانو په توګه د ښځو غیر رسمي کار ډېر پراخ دی. د شلمې پېړۍ له پیل راهیسې د نړۍ اکثرو هېوادونو طبي زده‌کړو ته د ښځو د برابر لاسرسي زمینه برابره کړه. ټول هېوادونه برابر کاري فرصتونه نه‌ تضمینوي او جنسیتي برابري لا هم په طبي تخصصونو او ټوله نړۍ کې نه ده ترلاسه شوې. څېړنې ښيي چې ښځينه‌ ډاکټرانې ښايي د نارینه‌ ډاکټرانو په پرتله باکیفیته کار وکړای شي.