cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابي بن خلف
د احد په جنگ کې أبی بن خلف د نبی علیه السلام تلاش کاوی او دا یې ویل :که چیری دی [یعني محمد ص] نن پاتی شی نو بیا زما خیر نشته. کله چې دی دحملې په اراده سره ونبي علیه السلام ته نژدی ورغی صحابه ؤو اراده وکړه چې د لیری څخه یی ختم کړی نبي علیه السلام وویل : پری یی ږدئ چې کله دی نږدی شو نونبي علیه السلام د یو صحابي دلاسه څخه برچه واخیسته او دغه کافر یی په ووهل ، برچه یې پرغاړه ولگیده او یوسپک زخم یی پرغاړه پیدا شو.
مگر د هغه په وجه سره د آس څخه ولویدی او د څو واره غورځیدو وروسته لښکر ته ور ورسیدی او نعرې یی وهلی چې قسم په خدای زه محمد ص قتل کړم ،کفارو ده ته اطمنان ورکی چې لږ گریدلی دی هیڅ فکر مه کوه ،لیکن ده به ویل چې محمدص ماته په مکه کې وویل چې زه تا قتلوم ،قسم په خدای کچیری ده پر ما باندی ناړې توکړی وای نو هم به زه مړ کیدم. فرمایی چې د ده د نعرو آواز داسی شو لکه د غوائی رمباړی.
ابوسفیان چې د هغه جنگ مشر و وده ته پیغور ورکړ چې د دې لږ گریدو په وجه دومره نعرې وهی!! أبی بن خلف وویل چې ته خبر یی چې دا د چا وهل دی دا محمد ص وهل دی زه دومره په تکلیف یم په لات او عزی سره [چې دوه مشهور بتان دی] زما قسم دی که دا تکلیف پرټول حجاز باندی تقسیم شی نو ټول به هلاک شی محمدصلی الله علیه وسلم ماته په مکه کې وویل ، چې زه به تا قتلوم نو زه هم هغه وخت پوه شوم چې د ده په لاس به ضرور مړ کیږم. زه دی درواغجن نشم بللای که چیری د دی خبرداری وروسته ده پر ما باندی ناړې توکړی وای نو هم به زه دهغه څخه مړ کیدم دغه و چې مکې مکرمې ته د رسیدو یوه ورځ مخکی په لار ی کې مړ شو.
زموږ مسلمانانو لره دا ډېره د غیرت او عبرت خبره ده چې یو کافر او سخت دښمن د نبی علیه السلام د خبری پر رښتیا والی دومره یقین درلودی چې ده پخپل مرگ کې هم څه شک او شبه نلرله. لیکن موږ د نبی علیه السلام د منلو باوجود د علیه السلام د رښتینولی سره سره او له هغه سره د محبت د دعوی باوجود په څومره ارشاداتو او هدایاتو عمل کوو او د کومو شیانو څخه چې علیه السلام عذاب بیان کړی دی د هغه څخه څومره وېره لرو. هر انسان دی پخپل گریوان کې وگوری.
وېشنيزه:جاهلان
۲۵۹ (عدد)
۲۵۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۵۸ څخه  مخکي او د ۲۶۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۵۹:
په کلینډر کې
۲۵۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۵۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
جیسي جکسن
جیسي لویس جکسن (انګلیسي: Jesse Louis Jackson) (لومړنی نوم یې بورنز-Burns دی او د ۱۹۴۱ کال د اکتوبر پر ۸مه زیږېدلی) یو امریکایی سیاسي فعال، باپټېسټ یا عیسوي کوونکی کشیش، او سیاستوال دی. هغه په ۱۹۸۴ کال او ۱۹۸۸ کال کې د ولسمشرۍ د نوماندۍ لپاره د دیموکراتانو نوماند و او له ۱۹۹۱ کال څخه تر ۱۹۹۷ کال پورې یې له کولمبیا سیمې (اوس: واشنګټن ډي سي) څخه د امریکا د نارسمي سناتور (shadow U.S. senator) په توګه دنده ترسره کړې.
نوموړی د هغو دوو سازمانونو بنسټګر دی چې وروسته سره یو ځای او د رینبو/پوش (Rainbow/PUSH) په نوم سازمان یې جوړ کړ. د متحده ایالاتو د کانګرس پخوانی غړی جیسي جکسن جونیر د هغه مشر زوی دی. جکسن له ۱۹۹۲ کال څخه تر ۲۰۰۰ کال پورې په CNN شبکه کې د "دواړې خواوې له جیسي جکسن سره" تر نوم لاندې پروګرام چلاوه.
نړیوال فعالیتونه
د جکسن نفوذ او اغېز په ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ لسیزو کې تر نړیوالو قضیو پورې هم وغځېد. په ۱۹۸۳ کال کې نوموړي سوریې ته د هغه هېواد د حکومت له لوري نیول شوي امریکایي پيلوټ د سمندري ځواکونو ډګرمن رابرټ ګوډمن د خوشي کولو لپاره سفر وکړ. د ګوډمن الوتکه د لبنان په فضا کې هغه مهال ویشتل شوې وه چې نوموړی په هغه هېواد کې د سوریې پر پوستو د بمبارۍ پر ماموریت هلته ورغلی و. ګوډمن بیا د سوریې ولسمشر حافظ الاسد ته د جکسن له لوري د یوې ډراماټیکې شخصي غوښتنې له وړاندې کولو وروسته خوشې شو. د ولسمشر ریګن اداره په پیل کې د جکسن د سفر په اړه بې باوره وه، خو کله چې جکسن د ګوډمن پر خوشي کولو بریالی شو، ولسمشر ریګن د ۱۹۸۴ کال د جنوري په ۴مه په سپینه ماڼۍ کې د جکسن او ګوډمن هرکلی وکړ. دغه کار د یوه امریکايي وطن‌پال په توګه د جکسن شهرت زیات کړ او د ۱۹۸۴ کال په ټاکنو کې یې د هغه له نوماندۍ سره لا ډېره مرسته وکړه. د ۱۹۸۴ کال په جون کې جکسن د کیوبا د ولسمشر فیډل کاسټرو له یوې بلنې وروسته په کیوبا کې د ۲۲ امریکایانو د خوشې کولو په اړه خبرې اترې وکړې.
د نوموړي نړیوالو هڅو تر ۲۰۰۰ کلونو پورې دوام درلود. د ۲۰۰۳ کال د فبروري پر ۱۵مه یې د لندن په هاید پارک کې د اټکل له مخې له یو ملیون زیاتو کسانو ته د متحده ایالاتو او انګلستان له لوري پر عراق د احتمالي یرغل پرضد د جګړې ضد لاریونونو په اوج کې وینا وکړه. د ۲۰۰۴ کال په نومبر کې یې په شمالي آیرلنډ کې له جګپوړو سیاستوالو او ټولنیزو فعالینو سره د ټولنې ترمنځ د ښو اړیکو هڅولو، د سولې پروسې بیارغونې او د بیلفاسټ تړون دولتي بنسټونو بېرته په کار اچولو په موخه وکتل.
ښاغلي جکسن د ۲۰۰۵ کال په اګست کې له ولسمشر هوګو چاویز سره د کتنې لپاره وینزویلا ته ولاړ. دا سفر یې د امریکایي ټلویزیوني مبلغ یا کشیش "پټ رابرټسن" له متنازع څرګندونو وروسته وکړ. دغه کشیش ویلي وو چې چاویز باید ترور شي. جکسن د رابرټسن څرګندونې وغندلې او هغه یې غیر اخلاقي وبللې. له چاویز سره تر لیدنې او د وینزویلا پارلمان ته له وینا کولو وروسته، جکسن وویل چې هېڅ داسې شواهد نشته چې وینزویلا د متحده ایالاتو لپاره د یوه ګواښ په توګه وښيي، نوموړي همدا راز د وینزویلا د افریقایي او بومي ټولنو له استازو سره هم وکتل.
په ۲۰۰۹ کال کې جکسن "په اوسنۍ سره-تړلې نړۍ کې د سولې او پرمختګ کلتور رامنځته کول" پر موضوع د سولې نړیوال بنسټ لپاره د یوه ویناوال په توګه کار وکړ. هغه د ​​مالیزیا د بهرنیو چارو وزارت د ډیپلوماسۍ او بهرنیو اړیکو د انستیتوت په ګډون د دغه هېواد ګڼو ځایونو، او هم په تایلینډ کې د بنکاک د NIST نړیوال پوهنتون په ګډون د دغه هېواد ګڼو برخو ته سفرونه او لیدنې وکړې.
د ۱۹۸۴ کال ولسمشریزو ټاکنو کمپاین
د ۱۹۸۳ کال د نومبر په ۳مه جکسن د ۱۹۸۴ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د متحده ایالاتو د ولسمشرۍ لپاره خپل کمپاین اعلان کړ، او  (له شیرلي چشولم وروسته) دویم افریقایي الاصله امریکایی شو چې له ډیموکرات ګوند څخه یې د ولسمشرۍ لپاره په ټول هېواد کې کمپاین پیل کړ.
رېنسانس هنر
د نوي والي دورې هنر يا رېنسانس هنر ( Renaissance art > د بیا زیږون په مانا، په اروپا کې د یوې دورې څخه د نقاشۍ، مجسمې، معمارۍ او آرائشی هنرونو ټولګې ته اشاره کوي چې د رېنسانس هنر په نوم پېژندل کیږي. دا هنري سټایل د 1400 مېلادي کال په شاوخوا کې په اېټالیا کې د یو جلا سټایل په توګه رامینځته شوی چې په موازي او همغږي کې د فلسفې ، ادبي ، میوزیک او د رینسانس دورې د ساینس پرمختګونو تاریخ سره مطابقت لري. د څېړنې د اسانتیا لپاره، ځینې تاریخپوهان د دې هنري طرز زېږیدل په 1453 کې د بازنتین حکومت په وړاندې د عثماني خلافت د بریالیتوب کال ګڼي، چې د د لرغوني روم او یونان دودونو او ادبي او هنري شعور په بیا ژوندي کولو سره په اروپایي ژبو کې مشهور او نړیوال شو.
جیسي جکسن
د ۱۹۸۸ کال ولسمشریزو ټاکنو کمپاین
په ۱۹۸۸ کال کې جکسن بیاځلې له دیموکرات ګوند څخه ولسمشرۍ ته د نوماندۍ په لټه کې شو. د ۱۹۸۷ کال په نومبر کې د نیویارک ټایمز په یوه مقاله کې راغلي وو: "ډېری سیاسي شنونکي د هغه د نوماندۍ ډېر لږ چانس ګوري – چې لامل یې تر یوه بریده دا دی چې نوموړی تور پوستی دی او تر یوه بریده هم د هغه بې بنسټه لېبرالېزم دی" مګر د هغه تېرو بریالیتوبونو هغه پر یوه مخکښ نوماند بدل کړ، او د ۱۹۸۴ کال په پرتله ښه تمویل او تنظیم شوی و. په دې توګه نوموړی یو ځل بیا له تمې زیات مطرح شو ځکه هغه خپلې پخوانۍ پایلې تر دوه چنده هم زیاتې کړې، او د دې لامل شو چې د نیویارک ټایمز خبریال او اېډېټر آر ډبلیو اپل جونیر ۱۹۸۸ کال "د جکسن کال" ونوماوه.
شخصي ژوند
د جکسن کشر ورور، چارلس "چک" جکسن، د انډیپینډینس په نوم سندرغاړو د ګروپ غړی و او هم یې په یوازې سر یا د یوکسیز (solo) هنرمند په توګه د ۱۹۷۰ لسیزې په وروستیو کې دوه البومونه خپاره کړي. د هغه د سندرې د کمپوز او تولید ملګرې ماروین یانسي ترڅنګ، نوموړي د ناتالي کول د مسلکي ژوند په جوړولو کې بنسټیز رول درلود.
په ۲۰۰۱ کال کې له یوې کارمندې "کارین سټانفورډ" سره د جکسن اړیکه افشا شوه، چې په پایله کې یې د ۱۹۹۹ کال په مې میاشت کې د ایشلي په نوم یوه لور هم زیږېدلې وه. د سي اېن اېن د یوه راپور له مخې، د ۱۹۹۹ کال په اګست کې رینبو/پوش سازمان سټانفورډ ته ۱۵۰۰۰ ډالر بل خای ته د لېږد د لګښت په توګه ورکړي وو. همدا راز یې نوموړي ته د قراردادي کار په بدل کې ۲۱۰۰۰ ډالر ورکړي وو. کله چې دا موضوع افشا شوه د راتلونکي قراردادي کار په مقابل کې د ۴۰۰۰۰ ډالره اضافي ژمنه شوو پیسو ژمنه بېرته واخیستل شوه. دغې پېښې جکسن اړ کړ چې د یوې لنډې مودې لپاره خپل فعالیتونه پرېږدي. جکسن له ۲۰۰۱ کال وروسته د هغې ماشومې د روزنې لپاره هره میاشت ۴۰۰۰ ډالر ورکول.
د ۲۰۱۷ کال په نومبر کې د جکسن پارکېنسون عصبي ناروغي تشخیص شوه. د ۲۰۲۱ کال په اګست کې، هغه او د هغه مېرمن د شیکاګو په "شمال لوېدیځ میموریل روغتون" کې پر کرونا ویروس د اخته کېدو له کبله بستر شوي وو. د اګست په ۲۷مه نوموړی د بیارغېدنې مرکز ته لېږدول شوی و او مېرمن یې د جدي پاملرنې څانګې ته لېږدول شوې وه. د سپتمبر په ۴مه، د هغه مېرمن بېرته له روغتون څخه رخصت شوه، خو نوموړي لا هم د پاکېنسون ناروغۍ له کبله روغتیایي پاملرنې ته اړتیا لرله او همالته پاتې شو.
پښتو ادب
په ټوليزه توگه د پښتو ادب د ادبپوهانو په اند په دوه برخو کې ويشل شوی دی. يعنې شفاهي يا گړنی ادب او بل ليکلی يا تحريري ادب. گړنی ادب بيا يوه برخه د پښتو زړې سندرې دي چې شاعر ېې نامالوم وي. او بله برخه اولسي سندرې دي چې شاعران ېې مالوم وي.
لنډۍ ، ټپه ، کاکړۍ غاړې، لنډکۍ، سروکی (مسريزه)، نارې، فالونه، چغيان (اننکی)، يادهوي سندرې، ساندې، نکلونه، متلونه، د سيندو سندرې، د ماشومانو ادبيات لکه اکو بکو، چاربيته ، کيسی چی د ذهني ازموينی په غرض ويل کيږي. همدارنگه ځينی کيسې لکه انگک بنگک ، سرکۍ وزه او نورې د پښتو د شفاهي ادب نمونی دي.
د پښتو د ليکلي ادب څيړنه له دوهمې هجرۍ پيړۍ د امير کروړ سوري له وياړنې څخه پيل کيږي.ږ چې په 139 هجرۍ سپوږميز کال ېې ويلې ده. همغه شان د پښتو انشا لرغونی نمونه همدا وياړنه گڼل کيږي.
د پښتو ژبی املا څيړنه بيا د 612 هجرۍ د سليمان ماکو له تذکرۀ الاوليا څخه کيږي. د پير روښان خيرالبيان، د اخون درويزه مخزن الاسلام، د خوشال خان خټک دستار نامه، د ملا مست سلوک الغزا د خپلو خپلو ځانگړنو سره د خپل خپل پير غوره نمونې گڼل کېږي.
د پښتو لمړی گرامر په 1195 هجري کال د معرفته الافغان کتاب وو چې د نوميالي شاعر او ليکوال پير محمد کاکړ تاليف دی - گڼل کيږي چې وروسته دغه لړۍ تر اوسه روانه ده.
د پښتو ژبې لومړی لاس ته راغلې قصيده د اسعد سوري قصيده ده چې په 425 هجري کال ويل شوې ده. که څه هم ويل کيږي چې په داريايي ادب پهلوي ادب کې قصيدې ته وورته شعري جوړښتونه موندل کيږي ، خو ترکومه چې د لاس ته راغلو اسنادو خبره ده ، نو له عربۍ څخه پښتو خله کړې. د نوموړي قصيده په دې ټکو پيل کيږي.
چې نولس تمهيدي او يولس خطابي بيتونه لري -
عرفاني افکار په دريمه هجرۍ پيړۍ کې په پښتو ادبياتو څادر غوړوي. او د عشق او محبت سندرې لومړې بيلگه په ليکلې ادبياتو کې په 550 هجري سپوږميز کال کې ويل شوې ده چې پيل ېې داسې کيږي. د مهالينو پيښو په پښتو ادب خپل خپل اغيز ښيندلی همداوجه ده چې کله د پښتو شعر او شاعري رزمي او بزمي برخه پياوړې ښکاري -
غزل په پښتو کې اووه سوه کلن عمر لري. لاس ته راغلې نمونه ېې د انمې هجرۍ پيړۍ د اکبر د غزل يو څو بيتونه دي چې پوهاند عبدالحی حبيبي په پښتانه شعرا کې ځای کړي دي.
همدارنگه د زرغونې کاکړ د بوستان ژپاړنه چې په نهمه هجرۍ پيړۍ کې ېې کړې د ژباړنې لومړۍ نمونه گنل کيږي. نوموړې د شاعرۍ سره سره ښه خطاطه هم وه.
دا هم وگورئ
لنډۍ
سرچينې
وېشنيزه:پښتو ژبه
محمد اشرف ناصري
محمد اشرف ناصري د بادغيس ولايت پخوانی والي وو.
وېشنيزه:افغان واليان
د لمریز نظام جوړښت او تکامل
د لمریز نظام جوړښت او تکامل نږدې ۴.۵ ملیارده کلونه وړاندې، د یوې سترې مالیکولي ورېځې د یوې کوچنۍ برخې د جاذبې له سقوط سره پیل شوه. زیاتره سقوط کېدونکې کتله، چې په مرکز کې راټولېږي، لمر تشکیلوي، په داسې حال کې چې پاتې نور په یو (protoplanetary )ټیکلي جوړښت (ډیسک) کې راټول شوي، چې له هغې څخه سیارې، سپوږمۍ، ستوري او نور کوچني لمریز جوړښتونه جوړ شوي.
دا ماډل چې د نیبيولرفرضیې په نوم پېژندل کېږي، په لومړي ځل په ۱۸ پېړۍ کې د ایمانویل سویډنبورګ، ایمانویل کانټ، او پېرې سیمون لاپلاس له خوا جوړ شوی دی. د هغې وروستنۍ پراختیا، د ستورپوهنې، کیمیا، جیولوژي، فزیک، او د سیارې ساینس په ګډون بېلابېل ساینسي څانګې رانغاړلي دي. په ۱۹۵۰ ز کې د فضا د عمر له پیل راهیسې او په ۱۹۹۰ ز لسیزه کې د ستر لمریز سیارې د را څرګندېدلو راهیسې، نوموړی ماډل هم ګواښل شوی او هم د نويو څارنو او کتنو لپاره ورته وده ورکړل شوې ده.
لمریز نظام د خپل لومړني جوړښت راهیسې، دپام وړ وده کړې ده. زیاتره سپوږمه کۍ د خپل اصلي سیارو پر شا او خوا، د ګازو او ګردونو له ټیکلي جوړښتونو څخه تشکیلې شوې دي، په داسې حال کې چې اوسمهال داسې انګېرل کېږي چې، نورې سپوږممه کۍ په خپلواک ډول تشکیل شوي او وروسته د دوی د سیارو له خوا نیول شوې دي. بیا هم د ځمکې د سپوږمۍ په څېر نور ښایي د لویو ټکرونو پایله وي. د اجسامو ترمنځ ټکرونه تر نن ورځې پورې په پرله پسې توګه رامنځته کېږي او د لمریز نظام د تکامل مرکزي برخه ده. د سیارو موقعیتونه، ښایي د جاذبې متقابل عمل له امله بدل شوي وي. د سیارې مهاجرت اوس داسې انګېرل کېږي چې، د لمریز نظام د لومړني تکامل د ډېرۍ برخې مسؤلیت پر غاړه لري.
په نږدې ۵ میلیارد کلونو کې به لمر سوړ شي او د خپل اوسني قطر څخه به څو چنده دباندې خوا ته پراخ شي (د سرې لویې کتلې په څېر)، مخکې له دې چې د سیارې نیبیولا په توګه خپلې بهرنۍ طبقې پرېږدي او د ستوري پاتې شوني چې د سپین کوچني ستوري (white dwarf) په نوم یادېږي،  شاته پرېږدي. په لېرې راتلونکې کې، د تېرېدونکي ستورو جاذبه به، په تدریجي ډول د لمر درلودونکي سیارو شمېر راکم کړي. ځینې سیارې به له منځه لاړې شي، نورې به د ستورو فضا ته ننوځي. په پای کې به، د لسګونه ملیارد کلونو په دوران کې، دا احتمال شته دی، چې د لمر مدار پر شا او خوا به، هېڅ اصلي اجساد پاتې نه شي.
تاریخ
د نړۍ د سرچینې او برخلیک په اړه نظرونه، له پخوانيو مشهور لیکنو څخه دي، که څه هم نږدې هېڅ هڅه نه ده شوې چې دا ډول نظریه "د لمریز نظام" شته والی سره ونښلوي، ځکه چې داسې په عمومي توګه نه انګېرل کېدله چې، لمریز نظام په هغه معنا چې موږ پرې اوس پوهېږو، موجود و. د لمریز نظام د جوړښت او تکامل د نظریې پر لور لومړی ګام، د هیلیو سنټریزم (heliocentrism)عمومي منل وو، کوم چې لمر د نظام په مرکز او ځمکه یې د هغه پر شا او خوا مدار کې ځای پر ځای کړل. دا مفکوره د زریزې لپاره رامنځته شوې وه (دا د ساموس اریسټرکوس له میلاد وړاندې په ۲۵۰ کال کې وړاندیز کړی و)، خو د ۱۷ پېړۍ تر پایه په پراخه کچه منل شوی نه وي. د "لمریز نظام" اصطلاح، په لومړي ځل کارونه په ۱۷۰۴ ز کال کې ثبت شوې ده.
د لمریزنظام د جوړښت لپاره اوسنۍ معیاري نظریه، د نیبولرفرضیه، په ۱۸ پېړۍ کې د ایمانویل سویډنبورګ، ایمانویل کانټ او پییر - سایمن لاپلاس له خوا د هغې د جوړېدلو راهیسې ترې ملاتړ نه کېږي. د فرضیې تر ټولو د پام وړ نیوکه، له سیارو سره د پرتله کولو پرمهال د لمر زاویه لرونکي حرکت د نسبي نشتوالي په تشرېح کولو کې، د هغې ښکاره ناتواني وه. په هر حالت، د ۱۹۸۰ز لسیزې له پیل راهیسې، ځوانو ستورو څېړونکونو ښودلې چې، دوی د دوړو او ګازو ساړه ټیکلیواو ډیسکونو له خوا داسې کلابند شوي، لکه څنګه چې د نیبیولر فرضیه یې وړاندوینه کوي، چې د هغې د بیا منلو لامل شوی دی.
په دې پوهېدل چې څنګه تمه کېږي، لمر به خپل تکامل ته دوام ورکړي، د هغه د ځواک په سرچینې پوهېدلو ته اړتیا لري. د البرټ آنشټاین د تړاو نظریې په اړه د ارتر سټینلي اډینګټن د هغه د داسې تحقق او درک لامل شو چې د لمر انرژي په خپله هسته کې د اټومي یوځای کېدنې غبرګونونو څخه رامنځته کېږي او هایدروجن له هیلیوم سره په خپلو هستوکې یوځای کېږي. په ۱۹۳۵ ز کال کې، اډینګټن زیاته کړه او وړاندیز یې وکړ چې، ښایي په ستورو کې نور عناصر هم رامنځته شي. فریډ هایل د دې دلیل په اړه څرګندونې وکړې چې د سترو سرو کتلو په نوم رامنځته شوي ستوري، په خپلو هستو کې له هایدروجن او هیلیم څخه ډېر درانه عناصر رامنځته کړي. کله چې یوه ستره سره کتله په پای کې خپلې بهرنۍ طبقې لرې کړي، نو دا عناصر به بیا د نور ستوریزو نظامونو د جوړولو لپاره بیا وکارول شي.
له لمر څخه وړاندې نیبولا ورېځ
نیبولرفرضیه بیانوي چې: د لمریز نظام د سترې مالیکولې ورېځې د یوې برخې د جاذبې له سقوط څخه رامنځته شوې دي. دا ورېځ په خپله نږدې ۲۰ پارسیک (۶۵ نوري کلونه) په اندازه وه، په داسې حال کې چې ټوټې یې نږدې ۱ پارسیک (د نوري کال څلورمې برخې) په اوږدو کې وې. د نوموړو ټوټو د لا نورو ټوټه کېدلو په پایله کې ۰.۰۱ نه تر۰.۱ پارسیک (۲۰۰۰ نه تر۲۰۰۰۰ AU) په اندازه کې ډېرې هستې رامنځته شوې. له دغو نړېدلو ټوټو څخه یوه ټوټه (چې د لمر وړاندې نیبیولا په نوم پېژندل کېږي) جوړه کړه، چې لمریز نظام شو. د دې سیمې جوړښت له لمر څخه ډېر زیات په یوې سترې اندازې سره (M☉) د نن ورځې لمر ته ورته و، له هایډروجن سره سره هیلیوم او د Big Bang nucleosynthesis له لارې د تیار شوي لیتیم د اندازې معلومول، چې په زیاتې اندازې سره د دې کتلې نږدې ۹۸ سلنه برخه جوړوي. د کتلې پاتې ۲٪ سلنه د داسې درنو عناصرو څخه جوړه شوې وه چې، د ستورو په پخوانيو نسلونو کې د nucleosynthesis له خوا رامنځته شوې ده. د نوموړو ستورو د ژوند په وروستیو شېبو کې، دوی د ستورو ترمنځ چاپېریال کې درانه عناصر خارج کړل.
په اسماني ډبرو کې د موندل شوي ترټولو زړو مادو په اړه د معلوماتو ترلاسه کولو په اړه فکر کېږي چې، له لمریز نظام وړاندې نیبیولا کې موندل کېدونکی ترټولو پخواني مواد ۴۵۶۸.۲ میلیونه کلونه پخواني دي، چې د لمریز نظام د وخت یو تعریف دی. د لرغونو اسماني ډبرو له څېړنو څخه څرګندېږي چې، د اوسپنې ۶۰ په څېر لږ ژوند درلودونکو ایزوتوپونو د مستحکم لور نیوکلي نښې څرګندېږي، چې د چاودنې په پایله کې یوازې د لنډ عمر درلودونکي ستوري جوړېږي. له دې څخه څرګندېږي چې نږدې یا یو سوپرنووا نږدې پېښ شوي دي. د سوپرنووا څخه د شاک څپې په ورېځ کې د یو څه ګڼو سیمو په رامنځته کولو سره د لمر د جوړښت لامل شوې وي، چې د دغو سیمو د له منځه تللو لامل ګرځي. دا چې یوازې لوی او لنډ ژوند درلودونکي ستوري سوپرنووا تولیدوي، نو لمر باید په یوه لوی ستوري جوړوونکي داسې سیمه کې رامنځته شوی وي چې، لوی ستوري یې تولید کړي چې ښایي اوورین نیبیولا سره ورته وي. په دې کې د کویپر کمربند جوړښت او په کې نااشنا توکي شته، چې لمر د ۶.۵ او ۱۹.۵ نوري کلونو ترمنځ د ۱۰۰۰ او ۱۰۰۰۰ ستورو او په ټولیز ډول، د ۳۰۰۰M په یو کلسټر کې رامنځته کېږي. نوموړي کلسټر له خپل جوړښت څخه وروسته، د ۱۳۵ میلیونه او ۵۳۵ میلیونه کلونو ترمنځ په ټوټه کېدلو پیل وکړ. زموږ د ځوان لمر څو نمونې چې د خپل ژوند په لومړیو ۱۰۰ میلیونه کلونو کې له نږدې تېرېدونکو ستورو سره اړیکه لري، د جلا شويو توکو په څېر د لمریز نظام په بهر کې لیدل شوي، نا منظم مدارونه تولیدوي.
ټټر
ټټر (په انگرېزي: thorax د انسانانو او يا ژويو د بدن هغه برخه ده چې د سر او گېډې ترمېنځ ځای پر ځای ده.
وېشنيزه:اناتومي
د اوکراين د خپلواکۍ جګړه
په دې شخړو کې، حکومتي، سیاسي او نظامي ځواکونه د اوکراین ملتپالان ، انارشيستان ، بالشویکان ، د اتریش- هنګري امپراتورۍ، د آلمان استعماري ځواکونه، عثماني امپراتورۍ ، د بلغاریا سلطنت ، د سپینې روسیې رضاکار پوځ، او د پولينډ دوهم جمهوريت ځواکونه شامل وو. د پولنډ جمهوریت د فبرورۍ له انقلاب وروسته د اوکراین د کنټرول لپاره جګړه وکړه، د روسیې په سلطنت کې، د رومانیا او فرانسې متحدین هم ښکیل وو. پورته ذکر شوي شخړې د فبروري 1917 مېلادي څخه تر نومبر 1921مېلادي پورې دوام وکړ او د بالشویکانو، پولنډ ، رومانیا او چکوسلواکیا ترمنځ د اوکراین د جلا کېدو لامل شو. دا شخړه د روسیې د کورنیو جګړو او د لومړۍ نړیوالې جګړې د ختیځې جبهې د تړلو په توګه هم ګڼل کیږي.
شاليد
یوه میاشت وروسته، په کیف کې د اوکراین خلکو اعلان وکړ چې دا هېواد یو خپلواکه دولت دی چې د روسیې له انتقالي حکومت سره نږدې اړیکې لري، چې د دې هېواد چارې به د سوسیالیستي مرکزي شورا له خوا پرمخ وړل کيږي. په پیټروګراد کې انتقالي حکومت د 1917مېلادي کال په دوبي کې د کرسنکي ناولسي جګړې نه خپله وفاداري اعلان کړه. دا جګړه د روسیې د پوځ لپاره یو بشپړ ناورین و. د جرمني ځوابي برید د دې لامل شو چې روسیه د 1916مېلادي کال ټولې لاسته راوړنې له لاسه ورکړي او د دې سربېره د اردو مورال هم مات شو او په پایله کې د روسیې د امپراتورۍ په اوږدو کې وسله وال ځواکونه او د واکمنۍ حاکميت سقوط وکړ.
ډېری بې لارې شوي سرتېري او افسران - په ځانګړې توګه اوکراینیانو -په راتلونکي کې د امپراتورۍ باور له لاسه ورکړ او په زیاتېدونکي ډول یې احساس وکړ چې  مرکزي ځاني حکومت کول د دوی لپاره د شوروي پر وړاندې يو ښه بدیل دی. د اوکراین انارشیست نیستور ماخنو د اوکراین په سویل کې خپل فعالیتونه د هغو روسي سرتېرو او افسرانو په بې وسلې کولو سره پیل کړل چې د هایخور سیند څخه تېر شوي وو، په داسې حال کې چې د دونات سیند په ختیځ کې، د بالشویک تر نفوذ لاندې سوداګریزو ټولنو یو لړ اعتصابونه وکړل.
اوکراین د روسیې له انقلاب وروسته
دا ټولې پیښې په سینټ پیټرزبورګ کې د اکتوبر انقلاب لامل شوې. یو انقلاب چې په چټکۍ سره د روسیې په امپراتورۍ کې خپور شو. د 1917 کال د نومبر په میاشت کې د کیف پاڅون په پلازمېنه کې د روسیې د امپراتوري ځواکونو د ماتې لامل شو. مرکزي خپلواکه شوروي په چټکۍ سره په کیف کې واک ترلاسه کړ، په داسې حال کې چې د 1917مېلادي کال د دسمبر په وروستیو کې بالشویکانو په ختیځ ښار خارکوف (خارکیف ) کې یو سیال اوکرایني جمهوریت تاسیس کړ، چې په پیل کې د اوکراین د خلکو جمهوریت بلل کېده. چې له دې سره سمدستي په کییف کې د اوکراین د مرکزي شورا پر ضد جګړه پیل شوه.
په همدې حالت کې د ۱۹۱۸ کال د جنورۍ په ۲۲ مه د اوکراین مرکزي شورا خپله خپلواکي اعلان کړه او له روسیې سره یې اړیکې پرې کړې.
میراث
د "ریډ ویبرنوم" سندره یوه ملي سندره ده چې د سټیپن کارنیټسکي لخوا چمتو شوې. سندره "پیسنیا پرو تیوتیونیک" د اوکراین د خلکو د اردو د لوا قوماندان یوري یوری تیوتیونیک له پېښو الهام اخیستی وه. په دې وخت کې لیکل شوې بله سندره "زا یوکرانو" وه. دا د جګړې سندرې بیا د اوکراین په لوېدیځ کې د میخایل ګورباچوف د گلاسنوستتراعلان وروسته په عمومي ډول بيا وويل شوې او د اوکراین له خپلواکۍ وروسته مشهورې شوې.
بېرونۍ تړنې
وېشنيزه:اوکران وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:شوروي اتحاد وېشنيزه:اترا پردېش گرځندوی وېشنيزه:عيس وېشنيزه:لادينيت وېشنيزه:د اوکراين ج وېشنيزه:د اوکراين او روسيې ج وېشنيزه:د 1918 کال جګړې وېشنيزه:د روسيې داخلي ج وېشنيزه:په اوکراين کې روسي انقلاب
د افغانستان جګړه (له ۱۹۷۸ز څخه تر اوسه)
د افغانستان جګړه، په افغانستان کې له ۱۹۷۸ ز کال څخه تر ننه پورې د شووجګړو لړۍ ده.
په تېروکلونو کې د افغانستان پاچهي په ۱۹۷۳ز کال کې د یوې سپينې کودتا په ترڅ کې رانسکوره شوه، چې د محمدظاهر شاه ۳۹ کلن سلطنت ته يې د پای ټکي کېښود او په دې توګه، د افغانستان د معاصر تاریخ سوله ییز دوره پای ته ورسېده. د ثور انقلاب د پوځي کودتا په پیل سره، افغانستان د تقریباً پرله پسې وسله واله شخړو سره لاس او ګریوان او غمځپلی دی، د بېلګې په توګه: د شورویانو ښکېلاک، د مجاهدینو د ډلو (په تېره بیا طالبانو) ترمنځ د کورنیو جګړو لړۍ، د ناټو ښکېلاک، د طالبانو اورپکي او د طالبانو او د داعش د ځايي څانګې تر منځ جګړه. په دې شخړه کې لاندې برخې شاملې دي:
تر ۲۰۱۴ ز کال پورې اټکل کېده چې، د شخړې په دې موده کې له ۱۴۰۵۱۱۱ څخه ۲۰۸۴۴۶۸ پورې خلکو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.
ظاهرشاه او د افغانستان پاچهي
له ۱۹۳۳ څخه تر ۱۹۷۳ ز پورې، د افغانستان پاچهۍ د سولې او نسبي ثبات یوه اوږده دوره تجربه کړه. د پاچا ظاهرشاه سلطنت چلېده او دی د افغانانو له بارکزي قوم څخه و. په ۱۹۶۰مو کلونو کې یې، د افغانستان د اساسي قانون سلطنت محدودې پارلماني ټاکنې ترسره کړې.
داؤدخان او د افغانستان جمهوریت
د افغانستان وروستی پاچا ظاهرشاه، د خپل تره زوی محمدداؤدخان له خوا د ۱۹۷۳ز کال په جولای میاشت کې، هغه مهال له واکه لرې کړی شو،چې د افغانستان په ښاري سیمو کې له سلطنت څخه نارضایتي مخ په ډېرېدو وه. هېواد سختې وچکالۍ تېرې کړې وې او شاهي کورنۍ ته د فساد او کمزورو اقتصادي پالیسیو له امله ګوته نیول کېده. داؤدخان سلطنت له منځه یووړاو د افغانستان جمهوریت يې اعلان کړ. په دې توګه نوموړی د افغانستان لومړنی ولسمشر شو. هغه د افغانستان د خلکو دموکراټیک ګوند له لوري حمایه کېده، دا د افغانستان کمونسټ ګوند و، چې په ز کال کې رامنځته شوی و او له شوروي اتحاد سره یې ټینګې اړیکې درلودې. په افغانستان کې د طالبانو راڅرګندېدل: ستره همغږي، کورنۍ جګړه او د سیمې راتلونکې، نعمت الله نجومي لیکي: "د افغانستان جمهوریت په تأسیس سره، په افغانستان کې د شوري پانګونه او د افغانستان په پوځي او ملکي ادارو کې د افغانستان د خلکو ډموکراټیک ګوند نفوذ ډېر شو."
په ۱۹۷۶ز کال کې، داؤدخان ته احوال ورسېد، چې د خلکو دموګراټیک ګوند واک ، ورځ تر بلې ډېرېږي او دوی له شورویانو سره ټینګې اړیکې لري، نو داؤدخان هڅه وکړه، چې د یاد ګوند اغېز په ورو ورو سره راکم کړي. هغه له حکومتي څوکیو، د دې ګوند غړي وشړل او پرځای يې محافظه کار عناصر وګومارل. په پای کې يې، دغه ګوند منحل اعلان کړ او د ګوند مشران غړي یې بندیان کړل.
والټر بنیامین
والټر بنډیکس شونفلیس بنیامین (/ˈbɛnjəmɪn/؛ جرمني: [ˈvaltɐ ˈbɛnjamiːn]؛ ۱۸۹۲ جولای ۱۵مه – ۱۹۴۰ سپټمبر ۲۶مه) یو جرمنی یهودي فیلسوف، کلتوري منتقد او مقاله لیکونکی و. نوموړی یو ګڼ‌اړخی مفکر و، چې د جرمني ایډیالېزم، رومانتېزم، لوېدیځ مارکسېزم، او یهودي تصوف د عناصرو په رایوځای کولو سره یې د جمالیاتي تیورۍ، ادبي تنقید، او تاریخي ماتیریالېزم په برخو کې تلپاتې او اغېزناکې مرستې کړې دي. نوموړي د فرانکفورت له فلسفي مکتب سره تړاو درلود، او دغه راز یې د ډرامه لیکونکي برتولټ بریشټ او د کباله روحاني دود عالم ګیرشوم شولم په څېر مفکرینو سره صمیمانه اړیکې او ملګرتیا لرله. نوموړي همدا راز له جرمني سیاسي تیوریستې او فیلسوفې هانا ارنټ سره هم د بنیامین د تره زوی ګونتر اندرس سره د هغې د لومړي واده له لارې هم تړاو درلود.
د ښاغلي بنیامین ترټولو غوره پېژندل شوي او مشهور اثار "د میخانیکي بیاتولید په زمانه کې هنري کار" (۱۹۳۵)، او "د تاریخ د فلسفې اړوند رساله" (۱۹۴۰) دي. د ادبي منتقد په توګه د هغه په کارونو کې د بوډلیر، ګوېته، کافکا، کراوس، لیسکوف، پروست، والسر، او د ژباړې د تیوري په اړه د نوموړي مقالې د یادولو وړ دي. نوموړي همدارنګه د بوډلیر د "لیس فلیورس دومال" اثر د "ټېبلوکس پارسیین" برخې او د پروست د "لا ریچیرچ دو ټېمپس پبېرډو" اثر ځینې برخو جرمني ژبې ته له ژباړلو سره د ژباړې په برخه کې مهم کار وکړ. په ۱۹۴۰ کال کې د ۴۸ کلنۍ په عمر کې، هغه د فرانسې - هسپانیا د پولې په پورټبو ښارګوټي کې داسې مهال ځانوژنه وکړه چې هڅه یې کوله له برید کوونکي ورماخت یا نازي پوځي څخه وتښتي. که څه هم د هغه د ژوند په اوږدو کې هم عامه ستاینې ترې لرې نه وې، خو له مړینې وروسته لسیزو کې بیا د هغه اثارو خورا شهرت ترلاسه کړ.
لومړنی ژوند او زده‌کړې
بنیامین او د هغه کشر ورور جورج (۱۸۹۵-۱۹۴۲) او کشره خور یې ډورا (۱۹۰۱-۱۹۴۶)، د جرمني د امپراتورۍ (۱۸۷۱-۱۹۱۸) په برلین کې د اشکنازي یهودانو په یوه بډایه سوداګریزه کورنۍ کې زیږېدلي دي. د والټر بنیامین د کورنۍ مشر "امیل بنیامین" په پاریس کې یو بانکدار و چې له فرانسې څخه جرمني ته کډه شوی و او هلته یې په برلین کې د لرغونو اثارو د سوداګر په توګه کار کاوه. هغه وروسته له پاولین شونفلیس سره واده وکړ. نوموړي په ​​​​برلین کې د آیس سکیټینګ رینک په ګډون ځینې پانګونې وکړې. د بنیامین تره ویلیم سټرن (بشپړ نوم یې وېلهېلم لویس سټرن ۱۸۷۱-۱۹۳۸) د ماشومانو په برخه کې د جرمني یو نامتو ارواپوه و چې د هوښیارۍ ضریب یا آی کیو (IQ) مشهور مفهوم یې رامنځته کړ، او د بنیامین د تره زوی ګونتر انډرس (بشپړ نوم یې ګونتر سیګمونډ سټرن ۱۹۰۲-۱۹۹۲) یو جرمنی فیلسوف او اټومي-ضد فعال و، چې د اډمونډ هوسرل او مارټین هیډیګر تر نظر لاندې یې زده‌کړې کړې وې.
د مور له اړخه د هغه د نیکه ورور کلاسیک لرغونپوه ګوستاو هیرشفیلډ و. په ۱۹۰۲ کې لس کلن والټر د شارلټنبرګ سیمې په کیسر فریدریک ښوونځي کې شامل شو. لس کاله وروسته یې د ثانوي ښوونځي زده‌کړې بشپړې کړې. والټر کمزوری روغتیایي وضعیت درلود، او له همدې کبله یې کورنۍ په ۱۹۰۵ کال کې د دوو کلونو لپاره په تورینګن اطرافي سیمه کې لیلیه ښوونځي "هېرمان-لېتز-شول هوبیندا" ته ولېږه. په ۱۹۰۷ کال کې برلین ته راستون شو، او بېرته یې په کیسر فریدریک ښوونځي زده‌کړې پیل کړې.
په ۱۹۱۲ کال کې چې عمر یې شل کاله و، فریبورګ پوهنتون ته شامل شو، مګر د دوبي سمستر په پای کې بېرته برلین ته راستون شو، او هلته یې د برلین په پوهنتون کې د فلسفې زده‌کړې پیل کړې. نوموړی هلته په لومړي ځل له صهیونېزم سره اشنا شو، کوم څه چې د هغه د لیبرالې روزنې او پالنې برخه نه وو. دې چارې هغه ته فرصت ورکړ چې د یهودیت د معنا په اړه خپل نظرونه او عقاید رامنځته کړي. بنیامین ځان له سیاسي او ملتپال صهیونېزم څخه لرې کړ، او پر ځای یې په خپل فکر کې هغه څه ته وده ورکړه چې نوموړی یو ډول "کلتوري صهیونیزم" بولي – هغه چلند یا لیدلوری چې د یهودیت او یهودي ارزښتونه یې په رسمیت پېژندل او ترویجول یې. د بنیامین په نظر د نوموړي یهودي‌والی د اروپا کلتور ته پرمختګ ورکولو ته د ژمنتیا په معنا و. نوموړی لیکي: "زما د ژوند تجربو زه د دغه لیدلوري په طرف یوړم چې: یهودان د روحاني فعالانو په لیکو کې د نخبه ګانو استازي دي ... ځکه یهودیت زما لپاره په هېڅ وجه په خپل ذات کې یو هدف نه دی، بلکې ترټولو غوره سرکښ او روحاني استازی دی." دا هغه دریځ و چې بنیامین تر ډېره بریده د ټول ژوند په اوږدو کې درلود.
د ګوستاو وینکن اړوند د جرمني ځوانانو د غورځنګ په منځ کې د ویناوال او بحث کوونکي په توګه، نوموړی لومړی له ګرشوم شولم سره او وروسته بیا له مارتین بوبر سره مخامخ شو، که څه هم هغه د ځوانانو له ډلې سره په سمه توګه تر پېژندنې وړاندې لارې جلا کړې وې. د فريي سټوډنټسشافټ (د ازادو محصلینو ټولنې) د منتخب مشر په توګه، ښاغلي بنیامین د تعلیمي او عمومي کلتوري بدلون لپاره مقالې لیکلې. کله چې بیاځلې د محصلینو د ټولنې د مشر په توګه ونه ټاکل شو، نو له کبله یې بېرته فریبورګ پوهنتون ته د زده‌کړو لپاره راستون شو چې ډېر تمرکز یې هم د هینریک ریکرټ پر لیکچرونو و؛ په هغه وخت کې یې فرانسې او ایټالیا ته هم سفرونه وکړل.
د ۱۹۱۴ کال په اګست میاشت کې د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې د رضاکارانه خدمت کولو لپاره د هغه هڅه د اردو لخوا رد شوه. بنیامین بیا وروسته له اجباري خدمت څخه د بچ کېدو او ډډې کولو لپاره د ناروغۍ تظاهر یا ادعا وکړه، کوم څه چې نوموړي ته ممکن کړه چې هم خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي او هم د فرانسوي شاعر چارلز بوډلیر د اثارو ژباړې ته دوام ورکړي. د مشکوکو روغتیایي عواملو له کبله په سویس کې د هغه څرګنده پناه اخیستل، له جګړې وروسته د اکاډمیکې دندې په لاسته راوړلو کې د دایمي ننګونو او ستونزو احتمالي عامل بلل کېږي.
په راتلونکي کال (۱۹۱۵) کې نوموړی مونیخ ته ولاړ، او د مونیخ په پوهنتون کې یې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړ، چېرته چې هغه له رینر ماریا ریلکه او ګیرشوم شولم سره وکتل او دا وروستنی یو یې بیا ملګری هم شو. په هغه کال کې بنیامین د اتلسمې پېړۍ د رومانتيک جرمني شاعر فریدریک هولډرلین په اړه لیکل وکړل.
په ۱۹۱۷ کال کې ښاغلی بنیامین د برن پوهنتون ته ولېږدېده. هلته یې له ارنسټ بلوخ سره وکتل او هم له مېرمن ډورا سوفي پولاک (کورنی نوم یې کیلنر) سره اشنا شو او له هغې سره یې واده وکړ. دوی په ۱۹۱۸ کال کې یو زوی سټیفن رافیل درلود. په ۱۹۱۹ کال کې بنیامین د پي ایچ ډي سند ترلاسه کړ.
مسلکي ژوند
په ۱۹۲۳ کال کې، کله چې د ټولنیزو څېړنو انستېتیوت جوړ شو، چې وروسته بیا د فرانکفورت فلسفي مکتب مرکز وګرځېد، بنیامین د چارلز بوډلیر، ټابلیکس پاریسینس اثر خپور کړ. په دې وخت کې هغه له تیوډور اډورنو سره آشنا شو او له جورج لوکاک سره یې ملګرتیا پیل کړه، او د جورج لوکاک د ناول تیوري (۱۹۲۰) اثر خورا زیات اغېز پرې وښانده. په ورته وخت کې، د جګړې له کبله په وایمر جمهوریت کې انفلاسیون د امیل بنیامین لپاره ستونزمنه کړه چې د خپل زوی د کورنۍ مالي ملاتړ ته دوام ورکړي. د ۱۹۲۳ کال په پای کې شولم فلسطین ته کډوال شو، چې هغه مهال فلسطین د برتانیې تر واک لاندې و. له پرله پسې بلنو سره سره، نوموړی په دې کې پاتې راغی چې بنیامین (او کورنۍ) دې ته وهڅوي چې دا لویه وچه د منځني ختیځ په مقصد پرېږدي.
هندي څمڅه منگور
هندي چمچه مار یا هندي څمڅه منگور (په لاتين: Naja naja په انگرېزي:Indian cobra) د زهرجن منگورانو څخه دی چی په ځانگړي ډول په هندوستان کی ژوند کوي. نوموړي مار په هندوستان کی ترټولو خطرناک  خزنده  بلل کېږي. د څمڅه بدن اوږدالی ۱ متر وی خو ماران چی د بدن اوږدالی ۲ مترو ته رسېږي هم شته. څمڅه مار معمولا خوله لگوونكى ژوى لکه موږک، نیلی چونگښگان، مرغان ښکار کوي. نوموړي مار هگۍ اچوونکی ځناور دی چی هر سال ۱۲ - ۳۰ هگی درلودلای شی او د څمڅې بچگان تقريبا تر ۴۸ ورځونو وروسته پیدا کېږي.
زهر
د هندي څمڅه منگور زهر د عصبي زهرونو څخه دي چی پر عصبي سیستم او زړه باندي وژونکي آغېزمنده لري. هر بلغ د هندي څمڅه منگور تر برید وروسته تر دوو ساعتونو پوري مړ کېدلای شی.
وېشنيزه:منگوران
دلیونو سپو ضد ستراتیژیکې ساحې
راټولوونکی او پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي دلغمان پوهنتون د کرنې پوهنځی د چاپيریال ساتنې او ځنګلونوڅانګې محصل
د نړیوال روغتیايي سازمان د اګسټ ۶، ۲۰۱۰ اونیز راپور له مخې د لیوني سپي د وایرس د منبع لپاره سپي په ۹۹٪ انساني پیښو کې ښکیل بلل شوي دي او <3.3 میلونو خلکو ته د باالقوه ګواښ په توګه پیژندل شوي دي. په انسانانو کې د لیوني سپي ناروغۍ هغه وخت چې کلینيکي اعراض یې څرګند شي بی له تغیره وژونکي وي. په یو شمیر هیوادونو کې د لیوني سپي د ناروغۍ له امله د مړینو د شمیر د راپور کچه ډیره ټیټه ده په ځانګړي ډول په ځوان عمر خلکو کې. د لیوني سپې د ناروغیو له امله د اټکل شوو ۵۵۰۰۰ مړینو څخه یې هر کال د افریقا او آسیا په کلیوالي سیمو کې پیښیږي. یواځې په هندوستان کې، هر کال ۲۰۰۰۰ مړینې رامنځ ته کیږي ( په دې معنی چې ۲/۱۰۰۰۰۰ نفوس په خطر کې دی) په افریقا کې نوموړي ارقام ۲۴۰۰۰ دي (نږدې ۴/۱۰۰۰۰۰۰ نفوس په خطر کې قرار لري). سره له دې چې د ټولو عمرونو ډلې خلک مساعد دي خو د لیوني سپي ناروغۍ پیښې د ۱۵ کالو څخه کم عمر کوچنیانو کې عامې دي، په منځني ډول د معروض کیدلو څخه وروسته معافیت ۴۰٪ د ۵-۱۴ کلونو تر منځ کوچنیانو ته ورکول کیږي او اکثریت د هغوی چې معافیت اخلي نارینه دي.
د تانزانیا د متحده جمهوریت په شمال لویدیځه برخه کې د لیوني سپي د ناروغۍ پیښې د غټانو په نسبت د ۱۵ کالو څخه کم عمر کوچنیانو کې ۵ چنده لوړه ده. په صنعتي هیوادونو او د لاتینې امریکې په ډیرو ښاري سیمو کې د انساناتو د لیوني سپي ناروغي نږدې په ختمیدلو ده چې لامل یې د کورنیو سپو واکسین او نورو وقایوي تدابیري پروګرامونو تطبیق دی. په اسیایي هیوادونو لکه تایلینډ کې د سپیو کتلوي معافیت او د معروض کیدو څخه وروسته د انساناتو معافیت د لیوني سپي د ناروغۍ له امله د مړینو شمیر د کتنې وړ اندازه باندې راکم کړی دی، د واکسین جوړونکو د مارکيټ د داخلي ارقامو له مخې داسې څرګندیږي چې په نړیواله کچه هر کال ۱۵ میلونه یا له هغې څخه زیات خلک د لیوني سپي ضد واکسین د وقایې په توګه اخلي چې له دې ډلې یې ډیر هغه خلک دي چې په چین او هندوستان کې اوسیږي. داسې اټکل کیږي چې د معروض کیدو څخه وروسته وقایې په نه موجودیت کې به په افریقا او آسیا کې هر کال نږدې ۳۲۷۰۰۰ کسان خپل ژوند له لاسه ورکړي. په حکومتي کچه په افغانستان کې د واکسینو په اکمالاتو کې کموالی موجود وي. د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د کوڅه ډبو سپیو د کنترول او وژلو لپاره سټریشنین او د فردي خوندیتوب لوازم (PPE) اماده کړي دي. د لیوني سپي ضد واکسین د تطبیق کوونکو مطابق چې د کورنۍ او ښاري سیمو د حفظ الصحې د څانګې اړوند دي هر کال د لیوني سپي ضد واکسینو لږ ترلږه ۵۰۰۰۰ وایلونو ته په ملي سطحه اړتیا موجوده ده. لا هم داسې پایښت لرونکي لارې چارې چې د لیوني سپي ناروغۍ د امحا لورې ته یوسي او په بشپړ ډول یې کنترول کړي نشته دا ځکه چې د لیوني سپي د ناروغۍ او کوڅه ډبو سپو د کنترول لپاره وړ ستراتیژي نشته.
.ستراتیژیکه موخه ۱: د کوڅه ډبو سپو د نفوسو راکمول تر څو په افغانستان کې د لیوني سپي د ناروغیو پیښې راکمې شي. لومړیتوب لرونکي مداخلې:
د کوڅه ډبو سپو د کنترول لپاره د سټریشنین کارولو ته ادامه ورکول. د کورنیو سپو په ګوته کولو ته وده ورکول او د کرنې او مالدارۍ وزارت لخوا یې واکسین کول د څو اړخیزو هڅو او د کرنې اوبولګولو او مالدارۍ وزارت له لارې په مرکز یا یو ولایت کې په ازمایښتي ډول د کوڅه ډبو سپو تعقیم. د ازمایښتي پایلو پر بنسټ په اوږد مهال کې د تعقیم کمپاینونو په لاره اچولو ته وده ورکول. ستراتیژیکه موخه ۲: د لیوني سپي د ناروغۍ د کنترول د مختلفو تدابیرو عملي کول تر څو د لیوني سپي د په ګوته شوې ایپیډیمیولوژیکې ستونزې بار کم شي. لومړیتوب لرونکي مداخلې:
.د لیوني سپي مشکوکو پیښو د واکسینیشن پروګرامونو ته د هیواد په کچه پراختیا ورکول په انساناتو او حیواناتو کې د لیوني سپي ناروغیو پیښو ته د معروض کیدلو څخه وروسته وقایې (درملنې) ته وده ورکول. د لیوني سپي ناروغۍ د مخنیوي او درملنې لپاره پروسیجرونو د طرحې نهایي کول ترڅو د تطبیق لپاره منظور شي. ستراتیژیکه موخه ۳: د لیوني سپي د ناروغۍ لپاره په ملي کچه د سرویلانس د سیستم تاسیس.
د سرویلانس د لارښود طرح او تطبیق د پایلو پر بنسټ پریکړو کې د سرویلانس د ارقامو څخه ګټه اخیستل
ستراتیژیکه موخه ۴: په ملي کچه (سپوراډیک) د لیوني سپي د ناروغۍ د انساني پیښو اضغري حد ته راوستل/کمول
لومړیتوب لرونکي مداخلې:
د ګاونډیو هیوادونو سره په ګډه د سرحدونو د کنترول د سیستم تاسیس د لیوني سپي د ناروغۍ په اړه د پوهاوي لوړول د اوټبریک په ساحو کې د پيښو په وړاندې ځواب ویل په مرکزي او ولایتي کچه د واکسینیشن په اړه د چاپیریال د روغتیا د پرسونل روزنه د چاپیریال روغیتا ولایتي او مرکزي کارکوونکو ته د واکسین او غیر واکسیني اکمالاتو برابرول د لیوني سپي د کنترول په چارو کې ښکیلو کسانو ته د حق الخطر تخصیص
ژورنالېستي لیکبڼې
ژورنالېستي لیکبڼې
خبري رسنۍ او خبریالان تل تر تله یو له بل سره په سیالۍ کې ډوب دي. د دې سیالیو موخه دا ده چې لوستونکیو ته څنگه نوي مالومات، په ورځنیو پیښو پورې اړوند خبرونه او کیسې، په روانو پېښو تبصرې او تر وسه د راتلونکیو پېښو گواښ ژر او په ښه ډول وړاندې کړي. دوی کوښښ کوي چې لوستونکیو ته مالومات په هغه بڼه وړاندې کړي چې د دوی د ښه ترا پوهاوي وړ وگرځي. نو ځکه خبریالانو ان له پېړیو دا هڅه کړې ده چې د غوره جوپړ په موخه په ژورنالېزم کې ډول ډول لیکبڼې جوړې کړي. ژورنالېستان په دې اند دي چې د دغو لیکبڼو په مټ ډول ډول پېښې په رنگارنگ اغېزو سره څرگندولای شي. نو ځکه یې ټولې ژورنالېستي لیکبڼې پر درو ډولو وېشلې دي :
مالوماتي لیکبڼې خبر، رپورټ یا راپور، فیچر، راپورتاژ، پارترې یا انځوریزه لیکبڼه، انځور یا عکس، مرکه، استناد
تبصروي لیکبڼې تبصره، سرمقاله، کالم یا د ورځپاڼې ستون، طنز، کاریکاتور، کتاب، تیاتر، هنر، فېلم، او د تېلوېزون کره کتنه خیالي لیکبڼې د ورځپاڼې ناول، اوریزه ډرامه او نندارلیک، لنډې کیسې او ټوکې ټکالې
دا چې خبریالان ډېره هڅه کوي چې لوستونکيو ته ژر یا سم له لاسه مالومات ورکړي، نو د مالوماتي لیکبڼې څخه خبر غوره کوي. له همدې امله به لمړی پر خبر وغږیږو.
خبر نه یوازې په ورځنۍ وراشه یا خبرو اترو کې نوي احوال، زېري او یا مالوماتو ته وایي، بلکې په ژورنالېزم کې هغو مالوماتو ته هم وایي چې د څانگیزو یا مسلکي دویو (قواعدو) پر بنسټ او بې پرې توگه لیکل شوي وي، پر رښتینولۍ ټیکاو ولري اوخلک د خپل ملک او همدارنگه پر نړیوالو نویو او تازه پېښو خبر کړي. خبر باید همداراز پر ورځینو پېښو پورې اړوند، خو د تېرو هغو په شالیدرڼا واچوي، ټولنې ته اړین، ارزښتمن او د لېوالتیا وړ پیغام وړاندې کړي. سربېره پر دې، خبرځای هم له هغو فکتورونو څخه شمېرل کېږي چې د مالوماتو په باره کې منفي او مثبت تصمیم نیسي. مانا دا چې که چېرې مالومات نوي، تازه، په ورځنیو پېښو اړوند،او د ټولنې لپاره اړین هم وي، خو که چېرې د خبر سرچینه یا خبر ځای د باور وړ نه وي، نو دې ډول مالوماتو ته خبر نه شو ویلای. خو په ژورنالېزم کې هم، هر خبر ته خبر نه شو ویلای. د مثال په توگه : که چېرې له مزار شریف څخه یو بس گاډی د تل په څېر کابل ته په ټاکلې وخت را ورسېږي، خلک ترې راکښته شي او موټروان یې له مسافرو سره مخه ښه وکړي، د ژورنالېزم لپاره هېڅ خبر هم نه دی. څه شی چې په دغه خبر کې نشته، هغه خبري ارزښت دی. دغه خبر به د ژورنالېزم لپاره هغه وخت د ارزښت وړ وای، که چېرې نوموړی بس د سالنگ په غرونو کې په واوره کې بند، مسافرو یې دوه درې ورځي په منفي شل یاپینځه ویشت درجه یخنۍ کې په لوږه سره تېرې کړې وای، او وروسته له دوو درو ورځو دولت په چورلکو کې کابل ته راوستلي وای. (یوځل بیا) نو ځکه ویلای شو چې : په ژورنالېزم کې یو خبر هغه وخت خبر گڼل کېږي، چې نوی، د ورځنیو پېښو اړوند، خو له تل پېښو هغو سره توپیر ولري. همداراز باید هر خبر د ټولنې ډېری خلکو ته د ارزښت او لېوالتیا وړ وي. د دې تر څنگ باید هر خبریال هر خبر په بې پرې توگه، بې له شخصي گټې، بې له کوم بل بهرني فشار یا گټې، بې له کوم هنري یا مطبعوي لاسوهنې څخه د مسلکي ژورنالېستي آرونو پر بنسټ او لیکدود ولیکي.
سر بېره پر مالوماتي لیکبڼو نورې ژورنالیستي لیکبڼې هم شته چې لوستونکیو ته د ورځنیو پېښو اړوند، نوي، تازه او اړین مالومات وړاندې کولای شي، خو هغوی له آره د تبصرې شکل لري. د دې ډول لیکبڼو دنده خبرول نه، بلکې پر پېښو تبصره کول دي. نو ځکه ورته خبر نه شو ویلای. د دې تر څنگ یو لړ نورې ژورنالیستي لیکبڼې نه یوازې د تازه پېښو په اړه مالومات ورکوي، بلکې پر هغوی تبصره او کله- کله گوتنیونه هم کوي. همدارنگه خبریال یالیکوال پېښه اغېزمنوي. مانا دا چې په پېښه کې سیده یا نا سیده برخوال گرځي، یاهم خبر دټوکو ټکالو په توگه لیکي. ځینې خبریالان ورته د یوه ارزښمن خبر په سترگه گوري، خو د لویو خبري رسنیو په اند، لکه رویترز، اېن بي سي، او یا هم الجزیره، دې ډول هغه ته خبر نه وایي.
دلته هره تشریح او شننه، او هرپوښتنه او ځواب بله پوښتنه زیږوي. اوس پوښتنې دا دي چې یو خبر کله نوی او تازه او پر ورځنیو پېښو پورې اړوند دی. کله د خبري ارزښت او ټولنې ته د ټولیزې لېوالتیا وړ دی ؟ د دې پوښتنو ځواب دومره اسانه او ساده نه دی چې په یو څو ټکو کې څرگند شي. د دې پوښتنو راځوابولو ته باید پر ډېرو هغو فکتورونو خبرې وشي چې په ژورنالېزم کې په ټولیزه توگه رغنده رول لوبوي. دا هغه فکتورونه دي چې د خبرچاڼ څخه نیولې تر نویوالي، ټولیزې لیوالتیا او له دې سره سره د هر ژورنالېست او خبري رسنۍ لید گوټ، او کړنلاره په خپله لمن کې رانغاړي. او د پام وړ دا ده چې همدغه فکتورونه د خبر په وړاندې کولو کې ځانگړې او دپام وړ اغېزه لري.
خبرچاڼ ډېر پوهان په دې اند دي چې خبرچاڼ د هر خبریال او خبري رسنۍ مدیر لپاره یوه ستونزمنه دنده ده. ځکه چې دوی باید هره ورځ له زښته ډېرو مالوماتو څخه یوازې هغه وامري چې د ورځپاڼې په یو څو پاڼو کې چاپېږي. دلته خبریال یا هم د خبري رسنۍ مسئول مدیر چې په لویدیځ کې یې د دروازه وان یا گول ساتونکي لقب هم ورکړی دی، تصمیم نیسي چې د شتو مالوماتو څخه کوم د خپراوي وړ دي او کوم نه.
دا چې خبرچاڼ او د دوی د خپراوي واک ان له سره په خبریال یا مدیر پورې اړوند شو، نو د دې گواښ تل شته چې دواړه ښاغلي به کله-کله له ژورنالېستي آرونو انکار او د خپلې خوښې یا د نورو مخورو- زورورو شخصیتونو یا ادارو خوښي هم آړ (شرط) گڼي. سر بېره پر دې، هره خبري رسنۍ پر یوه مالوم سیاسي لوري روانه ده چې د همغې سیاسي الواک او تیوري پلوي کوي. ډېری له دغو خبري رسنیو هڅه کوي چې په خپلو پاڼو کې هغو خبرونو ته ډېر ځای ورکړي، یا پر هغو پېښو ډېر خبر ورکړي چې د دوی سیاسي نظر پکې ښه ترا وځلېږي او ټولنې ته ډېر د منښت وړ وگرځي.
خو لکه مخکې چې د خبر په پېژند کې څرگند شول او لکه څنگه چې د ژورنالېستیک (۱) پوهان وایي : خبر هغه دی چې په بې پرې توگه، پرته له کومې شخصي گټې، دولتي او اداري فشار، مطبعوي یا شخصي لاسوهنو او په رښتینې مسلکي توگه ولیکل شي.
کله چې یوه پېښه وشي، نویوالی یې له ورایه ښکاري. د مثال په توگه که یو موټر چپه شي، که چېرته بمي چاودنه وشي، نوی ولسمشر، نوی وزیر او یا نوی ولسوال وټاکل شي. همداراز که د ملک د ننه کومه پېښه وشي، ځانمرگی برید وشي، سېل راشي، خلک مړه شي او یا جگړه پیل شي. نو د داسې پېښو په باره کې خبر نوی او تازه دی.
د یادونې وړ ده چې هر پېښه چې په لمړي لید سره نوې ښکاري، کېدای شي چې نوې او تازه نه وي، بلکې د تېرو پېښو د روان بهیر یو بله کړۍ وي. په دې مانا، که چېرې اوسني مالومات نوي، خو د یوې تېرې پېښې په باره کې وي، یا هم ولسي جرگه "یو ځل" بیا وزیرانو تورن کړي چې گواکي لوستي نه دي، دا نوې پېښې ښکاري، خو له آره د "یوځل" بیا پر بنسټ له تېرو پېښو سره تړاو لري.
څه شی په زړه پورې او د ټولیزې لېوالتیا وړ دي ؟ په دې باره کې ژورنالېستیک پوهان او ژورنالېستان په یوه خوله نه دي. ډېر په دې اند دي چې گواکي هر هغه څه چې د لوستونکو لپاره اړین دي، هغه د لېوالتیا وړ هم گرځي. خو که دا وینا د آر په ډول ومنل شي، نو بیا خو ټولې ملي او نړیوالې سیاسي پېښې، بازار، سوداگري، لویې لوې فابریکې او کمپنۍ هم په ژوند کې ډېر اړین رول لوبوي، خو د ډېرو لوستونکیو لپاره دا ډول خبرونه گرد سره په زړه پورې نه دي.
تر اوسه پورې خبري رسنیو هم پرېکړه کړي نه ده چې د لوستونکیو لپاره څه شی په ټولیزه توگه د لېوالتیا وړ گرځېدای شي او هغه به کومې ځانگړتیاووې لري. د دې سکالو په اړه هېڅ وخت هم یوه ټول منلې پرېکړه نه شي کېدای. ځکه چې د یوه کس لپاره به د فوټبال خبر ډېر په زړه پورې او اړین وي، خو د بل چا لپاره د فرهاد دریا دکنسرت. یو سوداگر سړی به د گرانۍ د خبر په تمه وي، خو یو ورځباړی د اړو د ارزانۍ. سر بېره پر دې، داسې نیمه یا څه نا څه پوره آرونه هم شته چې د هغوی له مخې خبریال پوهېدلای شي چې آیا ټولنې ته یو خبر د لیوالتیا وړ دی که نه. دغه آرونه په لاندې ډول دي :
الف- د حیرانتیا وړ هر څومره چې یوه پېښه د حیرانتیا وړ وي، په هماغه کچه ورسره لېوالتیا ښوول کېږي. یو امریکایي ژورنالېست وایي، "خبر هغه دی چې له بل تل پېښي هغه څخه توپیر ولري ." دی په دې اړوند داسې دک و دلیل وایي : که کوم سپی په سړي خوله ولگوي، خلک به وایي چې سپی دی، او سپی خوړل کوي. خو که چېرې سړی په سپې خوله ولگوي، نو طبعاََ چې خلکو ته به د حیرانتیا وړ وي.
ب- ډراماټیک هر څومره چې یوه پېښه د وهم او ډار، یا هم د پارېدنې او جزباتو سبب وگرځي، همدومره د خلکو د پام وړ گرځي. لکه په نړۍ کې تر ټولو ټولو ځناور، بې رحمه او خوني جنرال او واکدار، تر ټولو ستر ناورین لکه په افغانستان کې چې د یخنۍ له امله د ډېرو ماشومانو لاسونه غوڅ شول.
ت-شخصي ښکېلتیا یا برخوالي سوچ وکړئ چې که چېرې د افغان ولسي جرگي د غړو معاشونه ډېر شي، د کوم ولسي وگړي لپاره کوم د حیرانتیا، خوښۍ یا هم خفگان ځای نه دی، او نه هم د دوی (د جرگې د غړو) په خوښۍ کې ځان برخوال کڼي. ځکه چې دوی پوهېږې چې ډېر داسې د جرگوغړي یا دولتي کارمن شتون لري چې په سلهاوو زرو ډالره یې هره میاشت جېب ته لوېږې. خو که چېرې خبر ورکړل شي چې کوم بهرني دولت د خوراکي توکو مرستې کړي دي، نو ډیر ولسي وکړي به په دې تمه شي چې گوندې دوی ته به یو څه ورکړل شي. له دې امله په دغه مرستو کې هر څوک ځان برخوال گڼي او یا د دې تمه لري چې برخوال به یې شي. نو خلک له دغه ډول خبر سره یو ډول لېوالتیا ښیي.
ج-پېژندویي (شهرت) که دبر کلي گلاجان له امریکا څخه افغانستان ته راشي، څوک به خپل غوږ هم ونه گروي. خو که فرهاد دریا یا مېرمن نغمه راشي او د دې تر څنگه د خپل کنسرت اعلان هم وکړي، تر خلکو به ژورنالېستان ډېر ورټول شي. همداراز به په دې اړه خبر په هره ورځپاڼه کې چاپ شي. په دې مانا چې د هر پېژندل شوې څېرې په باره کې خبر ډېر خپرېږي.
ح-احساسات هر څومره چې یوې پېښې ته سړی نږدي وي، همدومره ډېره یې پر احساساتو اغېزه شیندې، او دی به په هماغه کچه په هغه خوښۍ یا خفگان کې ځان شریک گڼي. یو المانی چې په هامبورگ ښار کې د ژورنالیزم د ښونځي مدېر دی، دغه آر په یوه فارمول کې داسې څرگندوي : زموږ د ښار یو مړی، د اېټالیا له لسو، او دچین له سلو مړيو سره یو برابر دی. دا په دې مانا چې نږدېوالی د غمشریکۍ، ولولې او احساس سبب گرځي او احساس د نږدیوالي. نو په دې توگه به په کابل کې د یخنۍ له امله د ماشوم مرگ پر افغانانو ډېره اغېزه وکړي، نظر پر امریکایانو. یا هم : هر ورځ په لسهاوو افغانان وژل کېږي، خو دا چې دغه لړۍ له کابو څلورو لیسزو همداسې روانه ده، خپل ارزښت یې هم له لاسه ورکړی دی، او څوک ډېر سر نه پرې خوږوي. خو که چېرې یوه ورځ په امریکا یا کوم اروپایي ملک کې دوه دری کسه د رېل گاډي یا هم کوم بلې پېښې لکه بمي چاودنې له امله ومري، نو د نړۍ ډېرې هغه رسنۍ به پرې خبر ورکړي چې له امریکا سره د خواخوږۍ او ملگرۍ اړیکې تودې ساتي. یا هم هغوی چې ځانونه د امریکا له ذاته، یا امریکاله خپله ذاته گڼي.
ډېرې خبرې رسنۍ بیا کابو همدا برسېرن آرونو په نورو وییو کې رانغاړي او په دې اند دي چې د لاندینیو پېښو په باره کې ښایي تر کېدون پورې خبر ورکړل شي. د دغو آرونو لنډیز په لاندې ډول دی :
●د ناڅاپي پېښو په باره کې باید د معمولي او تل پېښو هغو په پرتله خبر ولیکل شي. (د دولت پر ضد کودتا) ●ناوړه خبر د نیکو او ښو هغو په پر تله ډېر خپرېږي. (د ښونځیو او پلونو ویجاړول) ●هغه پېښې چې څرگندې وي، او خبریال ډېرو شننو ته اړ نه وي. (ځانمرگی بم)
●هغه پېښې چې په ځواکمنو ملتونو کې پښېږي، د هغو په پر تله چې لږ ځواکمن دي. (په امریکا کې سېل) ●هغه خبرونه چې د شتمنو، ځواکمنو، او یا هم ډېر بدو خلکو په باره کې وي. (د مسعود مړینه) ●هغه پېښې چې ژورنالېستان او یا هم خبري رسنۍ ورته تیارۍ ولري. ( د افغانستان او عراق جگړه)
●هغه پېښې چې په خبري رسنیو کې له یو څه وخت راهیسې خپرېږي. ځکه چې له یوې خوا خبري رسنۍ په دې باره کې وار له وړاندې مالومات لري او بلخوا لوستونکي د نورو مالوماتو د اخستلو لپاره هم تیار دي. ( د شینډنډ ناورین) ● هغه بهرني خبرونه چې له ډېر لري ځایه وي، باید دهغو کورنیو په پرتله خپل ارزښت زباد کړي چې په ورځپاڼه کې یې وار له وړاندې ځای نیولی وي. (د مصري ولسمشر مړینه)
●هغه لنډ خبر چې د یوې لویې پېښې یا خبر په اړه وي. (د تخاري پښتنو په اړه)
●که څه هم چې په اوسني وخت کې د خبر لېږد اسانتیا په هر ځای کې شته، خو بیا هم هغه خبرونه ډېر خپرېږي چې لېږد یې اسانه وي.
(۱) ډېر خبریالان د (ژورنالېستیک) ویی د انگرېزۍ ژبې له مخې د ستاینوم په توگه کاروي. خو په المان ژورنالېستیک په لاندې ډول راپېژني :
ژورنالېستیک د ژورنالېزم پوهه ده. دغه پوهه د ژورنالېزم قواعد، ټولنې ته یې جوپړ او هغه اغېزه څېړي چې پر ټولنه یې لري.
محمدکریم نور
سيد شريف الجرجاني
نوم اونسبي لړۍ یې
دسيدالمحققين ابوالحسن سيدشريف الجرجاني رح خپل اصلي نوم علي ، دپلارنوم یې محمد ، اودنيكه نوم یې هم علي دي ،
لقبونه یې زين الدين ،او سيدالمحققين دي ،اوكنيه نوم یې ابوالحسن دي ، خو دسیادة له امله یې په سيدشريف. سيدسند، اوميرصاحب سره هم ډير شهرت درلود.
اونسبتي نوم یې جرجاني دی چې خپلي سيمي جرجان ته منسوب دی.
زوكړه ، لمړۍ زده كړي او علمي سفرونه یې
علامه غياث الدين هروي چي دحبيب السيرمصنف دى دعلامه سيدشريف رحمه الله دپيدايښت په هكله داسي ليكلي دي :  نوموړی  دجرجان ‏(چې د خراسان يوايالت وو) داسترابآد د سيمـــــــــــــــي  په طــاغونومي كلي كي په كال ۷۲۰ هـ  دشعبان المعظم  په ۲۲ په يوه علمي كورنۍكي زيږيدلي ، اوپه همدي پلرني ټاټوبي كې یې وده كړي ، اوبياچې كله دلوست اوليك شوی  نولمړنۍزده كړي یې هم په همدي سيمه كې كړيدي ، اولمړى یې دديني علوموڅخه علوم ادبيه لوستلي ،اوپه دي علوموكي یې په وړكتوب كي ښه مهارت موندلى وو ، تردي چې كله یې په علم نحوكي دابن حاجب مشهوركتاب کافیه  لوستله نوپه هغه مهال یې په دي كتاب يوه بهترينه شرحه دالوافية په نامه هم ليكلي، چې تراوسه پوري مقبوليت لري ،
ديادوني وړده چې نوموړي داكتاب په ډیرکم عمر كي ليكلي اوهمدادهغه ترټولولمړنى تصنيف وو،
اودوافیه له لیکلو وروسته یې په همدي عمركي  نوركتابونه ، حاشیې ،اوتعليقات هم وليكل ، دعلم نحو اوعربي علوموله فراغت نه وروسته یې دعقلي علومولوري ته مخه كړه ،كله چې دقطبي اودمطالع دويلونوبت رارسيده نوپه زړه كي داآرزو راوټوكيده چې بايدداكتابونه خپله له مؤلف څخه ووایم  : لان صاحب البيت ادري بمافیه ، دقطبي مصنف علامه قطب الدين رحمه الله  چې لاهغه مهال دژوندپه مينه گرزيده  دخراسان دهرات په ايالت كي استوگن وو ، سيد رحمه الله  سمدستي  دسفرلړۍ پيل كړه اوله جرجان څخه دهرات په لورروان شو، دادسيدشريف رحمه الله دليري سيمي  لمړى علمي سفر وو ،خوكله چې هرات ته ورسيد، نو ویې ليدل چې دعلامه قطب الدين رحمه الله  دژوندسپرلى تيرشوي اودعمرپه وروستي پړاوكي یې دژوندشپي صباكولي ، دهغه دستركونظرختم شوى وو،بدن یې كمزورى اوددرس توان یې نه درلود، زلمي سيددخپلي دي آرزوپه مړاويتوب ډيرخفه شو،خوبډاشيخ دزلمي سيدپه ټنډه كي دبصيرت اوفطانت نښي ليدي ، نوهغه ته یې دخپلي ناوسۍاو كمزورۍ دعذرسره سره داسي توصيه وكړه  : تاسوته چې په دي فن كي دزياراومحنت څومره اړتياشته هغه زه نشم پوره كولى ، نوستاسولپاره دغوره گڼم چې زمايوازادكړى شوى غلام اوشاگردمبارك شاه منطقي ته ځان ورسوى ،هغه اوس په دي علوموكي سارى نه لري ،كه څه هم هغه له دي سيمي اوس ډيرليري اوسيږي ، هغه اوس په قاهره كي استوگن ده ،ميرصاحب دعلامه قطب الدين رحمه الله  مشوره ومنله، اوپه رخصت كيدوسره یې دعلامه قطب الدين يوسفارشي ليك هم له ځانه سره واخست ، دسيدمينه ددي فن سره نوره هم زياته شوه اوهمدي ذوق له هرات څخه دمصرپه لور يوه اوږده اوسخت مزل ته وهڅول ، په هرصورت ديوه اوږده سفرنه وروسته ميرصاحب    قاهري ته ورسيداوبيا سيد دعلامه مبارك شاه كورته ورغلى ، هغه یې وليد،اوبيایې دعلامه قطب الدين هغه ليك ورته وسپارل چې  ده یې وركړي وو، خو چې په كومو لاملونو علامه مبارک شاه ميرصاحب ته يواځي ددرس دسماع اواوريدواجازت وركړ دكتابو نو دلوستلو اوپوښتنو دكولو اجازه یې ورنه كړه.