cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په ټولنه کې د اقتصادي او غير اقتصادي فعاليتونو اهميت
دوسايلوپوره اومکمل استعمال:څرنگه چې سرمايه دمهموتوليدي عواملوڅخه ده نوکله چې سرمايه لږه اوپه کم شکل دعواموسره موجوده وي په هغې هيڅ کارنشي کولاې نودبانک پواسطه هغه ټوليږي اوپه کافي اندازه  سرمايه ورڅخه جوړيږي اووروسته لدې هرکارپدې عملي کيدلاې شي نوځکه دبانک توليدي وسايل په پوره ډول استعماليدلاې شي.
دزراعـت پــرمخـتګ:-تجـارتـي بانکـــونه په ځانګــړي تـــوګــه په پرمختيـــايي
هيوادونوکې دزراعتي پرمختګ لپاره اوهمداشان په ټيټه سويه صنعتونوته په اطرافواوکليوکې قرضونه ورکوي،ترڅوزراعتي سکتورپردغه قرضونوسره پدې وتوانيږي،چې خپل سکتورکې دپام وړ بدلون راولي.زراعتي سکتورته قرض ورکول دزراعتي محصولاتوپه زياتوالې اوهمدارازدبزګرانودعايداتوپه زياتوالي کې پوره مرسته کوي،چې دصنعتي سامان الاتوپه تقاضا کې زياتوالې اودصنعت په پراختيا کې عمده رول لري.کله چې زراعتي سکتوردپام وړسرمايه ترلاسه کړي،نودوى هڅه کوي چې دنوي تخنيک څخه برخمن شي اوهمداشان ددوي تقاضا نوي صنعتي توکوته پيداکيږي،پدې ترتيب دزراعت دسکتورسره سم صنعتي پرمختګ هم وده کوي.
دضرورت مطابق دسرمايې استعمال :  هرکله چې په يوهېواد کې داقتصادي پرمختيالپاره کارپيل کيږي نودهرې خواڅخه دسرماېې لپاره تقاضازياتيږي اودضرورت دپوره کولولپاره دداسې اداروجوړول پکاردي چې دسرماېې کموالې پوره کړاې شي چې په اقتصادي پرمختيا کې ځينې پروژوته داوليت حق ورکول کيږي ترڅوسرمايه دضرورت مطابق استعمال شي نوځکه دمال پاليسي مطابق ځينوبرخوته زيات قرض اوځينوبرخوته کم قرض ورکول کيږي.
سيمه ايزتفاوت له منځه وړل:داقتصاد په ټولواړخونوکې په يو وارسره اقتصادي فعاليتونه نه شي پيل کيدلاې نوځکه ځينې سيمې ترقي اوپرمختگ کوي اوځينې سيمې وروسته پاتې کيږي خوددې مشکل دله منځه وړلولپاره (سيمه ايزتفاوت) بانکونه ډيرمهم رول لوبوي ځکه دبانکونوشاخصونه په هره سيمه کې خلاصيدلاې شي اوپه هرځاې کې خلکوته سرمايه برابرولاې شي اوخلکوپس اندازونه هم جمع کولاې شي.
= داقتصادي حالت محکموالې: = بانکونه داعتباري سرمايې پواسطه کولاې شي ديوهېواد اقتصادي وضع دبهران دمشکل اوگډودۍ څخه وژغوري اوکله چې ضرورت پيداشي نوپه زياته اندازه اعتباري وسايل توليد وي اوکله چې په يوملک کې حالات انفلاسيوني شي اعتباري سرمايه بايد کمه شي ترڅوبيرته دهېواد اقتصادي حالت خپل اصلي شکل غوره کړي (انفلاسيوني حالت له منځه ولاړشي) بانکونه دخپلوپاليسوپواسطه کولاې شي چې ديوهېواد اقتصادي حالت اووضع کنترول اوهغه قوي اومحکمه ساتي.
'''دبانکونوپواسطه مختلف قسم راکړه ورکړه صورت نيسي چې دهغوې څخه ټکسونه اوتعرفې اخلي. اوهمدارنگه دبانکونوڅخه خلک داجتماعي رفاه لپاره قرضې اخلي چې دټولنې دخلکودژوندسطحې دلوړوالي  سبب گرځي.'''
تجارتې بانکونه دصادراتوزياتوالي په منظورسهولتونه برابروي چې دصادراتو زياتوالې ديوه هيواد دتادياتودبيلانس دښه والي سبب گرځي اوهمدارنگه په بانک کې دحسابونوزياتوالې دبانکي کارگرانولپاره عملي کارونودزياتوالي سبب ګرځي اوهمدارنگه دصنعت دپراختياله مخې خلکوته دکارزمينه برابروي.
دمالي پالېسۍ تطبېقول:-ديوهيواد مرکزي بانک په هيواد کې دفعاله بانکي سيستمونوله لارې دکريډيټ حجم کنترولوي،چې دادنرخ په تسلسل اوهمدارازپه لږوخت کې دزياتې اقتصادي ودې په راوستوکې مهم رول لري.
داقتصادپولي کول:-تجارتي بانکونه دهيوادپه اطرافواووروسته پاتې سيموکې خپلې څانګې خلاصوي،څووکولاى شي چې داجناسوتبادلوي سيستم   Barterڅخه ځان خلاص کړي اوپولي اقتصادپه وجود راوړي.
دپيسواستعمال دتوکوپه توليداتوکې خوراډير زياتوالې راوستې دى اودتجارتي بانکونوپه وسيله جنسي اقتصاد اوس په پولي اقتصاد تبديل شويدى.
دصادراتو دپرمختګ ادارې:-ديوهيواددصادراتودزياتوالي اوودې په خاطرتجارتي بانکونوځانګړې ادارې په وجودراوړي .نوموړي ادارې سوداګرواومشتريانوته دسوداګرۍ په باب عام مالومات اوهمدا راز دهيواددننه اوبهرداقتصادي حالاتواړوندلازمې لاښوونې اوسپارښتنې
کوي همداعلت دى چې بانکونه دهيواد په اقتصادي وده اوپرمختګ کې زياته ونډه لري اومستقيماديوه هيوادپه اقتصادي دشداوانکشاف باندې اغيزې کوي،سرمايه ګزارى تشويقوي اودپس اندازونولپاره دپام وړشرايط رامنځ ته کوي.
= دټرانسپورټ اهميت = څرنګه چې انسان يو اجتماعي حيوان  (Social Animal  ) دى او هيڅکله خپل ضرورتونه پخپله په انفرادي ډول نشې پوره کولاې .نو ددې اړتيا پيدا کيږې تر څو د نورو انسانانو سره اړيکي پيدا کړي. نود همدغه ضرورت له امله د بشراړيکې نه يوازې دبشر سره بلکې په طبعت کښې د ټولو موجودو منابعو او امکاناتو سره اړينې بريښي.
دکانياتو طبيعي جوړښت په خپله ددې تقاضا کوي چې انسانان د خپلو اړتياوو د رفع کولو لپاره له يوې سيمې څخه بلې سيمې ته په حرکت او د اجناسو په انتقالاتو لاس پورې کړي. ځکه بشر د خپلو ضرورتو نو د پوره کولو په خاطر د ځان لپاره د اړينو (  توليدشوو ) اجناسو  د لاسته راوړلو په لټه کښې وي چې د توليد لپاره ضروري توليدي عوامل په طبيعت کښې په پراګنده ډول پراته دي. او ددې عواملو د يو ځاې کولو لپاره يو لړ هلو ځلو ته ضرورت دى چې په دې لړ کښې انسان مجبوردى تر څو له يوې منطقې څخه بلې منطقې ته په حرکت کښې شي.
څرنګه چې په ملي اقتصاد کښې د مملکت په سطحه اقتصادي مسايل په عمومي ډول څيړل کيږي او د بنسټيزهدف په ډول د هيواد په کچه د عوايدو د زياتوالې او د خلکو د ژوندانه د سطحې د لوړوالې هڅه کيږې. نو ددې هدف د ترلاسه کولو لپاره د ملي اقتصاد د هستې په چاپيره کې مختلف اقتصادي فعاليتونه  فعالت کوي اوددغه فعاليتونوپه جريان کې تل هڅه کيږي چې ملي وسايـــل، طبيعي او غــيـــر طبـيــعـــي منابع، د کــــار وسايـــــل او مــعــــدنيات په کار واچول شي او لـــــه هغـــو څخه پــه اعـــــظمـــي ډول د اقــتصاد د قـــــوانينو مطابق ګټه واخستل شي.
مــنـــــاقــــــــــلات د مــــــلي اقـــتــصـــاد يـــــو عـــمــــده بــــــرخــــــــــه جـــوړه وي او د مــلي اقــــتـــــصـــاد د نـــــــــــورو سکـــتــورونو سره نــيغ پــه نــيـعــــــــه اړيکې لري چـــــــــــې دغــــــــــــــــه اړيــــکـــې  پــه لا نــدې شــکــل کښې  .ښــودل کـــــيــږي.
اقتصاد په  سطحه دغه ټول موجود ه
د پــورتـنـي شـکــل له مخې مــعلو مــيږي چې ترا نسپورت داقتصادي فعاليتونو څخه يومهم فعاليت دى چې په ټولنه کې دانسانانو ترمنځ رابطې په قايمولو سربيره دمختلفو منابعوديوځاې څخه بل ځاې ته په انتقال کې هم  ډيرزيات مهم رول لوبوي  اوهمدارنګه دملي اقتصاد دمختلفو سکتورونوترمنځ  درابطې دقايمولويومهم سکتوردى  نو پس ويلاې شو چې ترانسپورت د يـــو هـيــــواد پــه انــــکــــشـــاف او پـــرمــخــتــګ کښې مــــهــم رول لــــــري چې  د نورواقتصادي فعاليتونوترڅنګ ديوټولنې په پرمختګ کې بايددپامه ونه غورځول شي.
= دتشهيراهميت         ( Importance of Advertising) = ١:-د پيداکوونکې،دکارخانه دارلپاره دتشهيراهميت.
٢:-د پرچون فروش لپاره دتشهيراهميت.
٣:-دلګښت کوونکې لپاره دتشهيراهميت.
٤:-د ټولنې لپاره دتشهيراهميت.
١:-دپيداکوونکي(مولد)لپاره دتشهيراهميت:
دپيداکوونکي څخه مرادکارخانه دار،توليدکوونکې اويامارکيټ ته دشيانووړاندې کونکې دى.
الف:دپلورلوپه پروسه کې زياتوالې:څرنګه چې دتشهيرپواسطه ډيرخلک دشيانوپه باب خبرتيا ترلاسه کوي .ځکه نوتشهيردشيانوپه خرڅلاووکې دزياتوالي سبب ګرځي.
ب:مستقله تقاضا:دډيروشيانوپه تقاضاکې تشهيرمرستندويه ثابتيږي،دبيلګې په ډول پخوابه کافي يواځي په يخ موسم کې څښل کيده خو اوس کافي د ګرمۍ په موسم کې هم استعماليږي.
د:په بيو کې کمښت:دزياتې تقاضا په وجه شيان په ډيره کچه جوړيږي اوتوليديږي اوپه زيرمه کې ډيربدلون راځي چې له همدې امله دشيانوپه توليدکې دکارخانه دار لګښت راځي اوپه همدې اساس په بيوکې دکمښت لپاره اسانتياوې رامنځته کيږي.
و:د وقارپه ځاى ساتل:دمنظم تشهير په اساس په ډيره کچه دشيانودپلورل کيدوله کبله په کمپنۍ کې دپوردتاديه کولوصلاحيت پيداکيږي اوپه کمپنۍ باندې دخلکواعتماد زياتيږي اوتشهيردکمپنۍ دنيکنامۍ سبب ګرځي.
ه:دسوداپلورلوپه وړتياکې زياتوالې:دتشهيرپواسطه په مستقيم ډول  پلورلوکې زياتوالې راځي ،څرنګه چې دتشهيرپواسطه خريدارانوته له وړاندې نه دشيانوپه باره کې معلومات وي نوپلورونکوته په پلورلوکې اسانتياوې رامنځته کيږي اوهغه په ښه ډول دشيانواخستوته خريدارهڅوي
ء:په کارکوونکوکې زياتوالي:تشهيرپه کمپنۍ کې دکارکولواخلاقي رويه باندې مثبته اغيزه لري هغه ادارې چې په غوره توګه دخپلوشيانوتشهيرکوي دداسې ادارې په کارکونکو کې دبرترۍ احساس پيداکيږي.
٢:دپرچون فروش لپاره دتشهيراهميت:
ب:دپانګې راګرځيدنه:.
ج:دکاروبارپه لګښتونوکې کموالې: د:په عزت او وقارکې زياتوالې:دتشهيرپواسطه دپرچون فروش په عزت اواعتبارکې زياتوالې راځي .څرنګه چې پرچون فروش ددغو شيانوکاروبارکوي اوداشيان دکفيت په لحاظ غوره دي اوپه پراخه کچه يي تشهيرکيږي،ځکه نودکارخانه دارپه شان پرچون فروش ته هم دغه تشهيرګټه رسوي.
٣:دمستهلکيونولپاره دتشهيراهميت
الف:داخستلواسانتياوي:دتشهيرعمل دلګښت کوونکو داخستلوپه عمل کې اسانتياوې رامنځته کوي ،دتشهيرپواسطه مستهلکينوته دامعلوميږي چې له کومه ځايه اوپه کومه بيه شيان خريداري کړي،دشيانوپه اړه اړين معلومات دتشهيرڅخه په لاس راځي اودخريدارۍ په هکله پريکړه اسانيږي
ب:مستهلکينو ته تعليم:دتشهيرپواسطه مستهلکينوته په پخوانيوشيانوباندې دکنټرول په حاصلولوکې مرسته کيږي اومستهلکينوته دنويوشيانواودهغې داستعمال
په هکله تعليم اوزده کړه ورکول کيږي چې په دې سره دمستهلکينودژوند کفيت لوړتيا مومي.
٤:دټولنې لپاره دتشهيراهميت
الف:په روزګارکې زياتوالې: تشهيردخلکولپاره دروزګاردبرابرولو يوه ګټوره وسيله ده ، دصنعتي پرمختياپه وجه په روزګارکې پراختياپيداشوې ده چې په توليداتوکې دزياتوالي  سبب ګرځيدلاې شي.د ډيرو توليداتودجذبولولپاره سترومارکيټونوته اړتيا ده .دتوليد شويوو توکوسره دټولوخلکوداشناکولولپاره تشهيرضروري دى.چې په نتيجيه کې دډيروخلکولپاره دروزګارزمينه مساعديږي.
ب:دچاپ يا پرس ازادي:دپرس لپاره تشهيردعوايدو يوه مناسبه ذريعه ده،دعوايدو په زريعه پرس خپل ارزښت برقرارساتلاې شي ،هيڅ ډله په اقتصادي منشا‌ء سره نشي کولاې چې له پرس څخه غلطه فايده پورته کړي که تشهيرپه منظم ډول اوپرله پسې ډول وي نودپرس په بيه کې کموالې راولي.
ج:دژوند دکيفيت ښه کول:تشهيرنه يواځې داچې مصرف کوونکوته دشيانوپه باره کې دمعلوماتويوه وسيله ده بلکې دشيانوداستعمال اودروزګارلپاره دزمينې دبرابرولويوه مهمه وسيله هم ده .په هغې کې دښه والي اوبهترۍ له کبله کم بيه ،غوره کيفيت اومختلف شيان هم حاصليږي.چي داټول دژوند دکفيت په لوړوالي کې مرستندوې ثابتيږي.
= په ټولنه کې دکرنې اهميت = کرنې ته دنن څخه  40  کاله مخکې په پرمختيايې هيوادونوکې دومره اهميت نه ورکول کيده.مګرپه ١٩٤٠ کال کې دکرنې اهميت شروع شوه اودکرنې سکتورته توجه وشوه په تيره بياپه ١٩٧٠ او١٩٨٠ کلونوکې په اقتصادي پرمختياکې دکرنې اهميت نورهم زيات شو.
په اقتصادي پرمختياکې دکرنې دسکتوراهميت دلاندنيوحقيقتونوڅخه څرګنديږي.
١  : دغذائې موادوپه عرضه کې زياتوالې :په وروسته پاتې هيوادونوکې نفوس په چټکۍ سره مخ په زياتيدودي اود دغو نفوسو دژونددبقالپاره د غذائي موادو د عرضې زياتوالې لازمي دى .په پرمختيائي هيوادونوکې دزياتيدونکونفوسوپه نسبت دخوراکي موادو په عرضه کې زياتوالې نه رامنځته کيږي او پدې هيوادونوکې دنفوسودزياتوالي علت دادې چې پدې هيوادونوکې داضافه طبي سهولتونوپه مرسته دمړينې اندازه کميږي .خوله بلې خواخلک ديته تيارنه دي چې نفوس کنترول کړي څرنګه چې دنفوسودزياتوالي په نتيجه کې خوراکي موادوته تقاضازياتيږي ولې پرمختيايي هيوادونه دومره امکانات نلري چه د زيات شوي نفوس په انډول په غذايي موادو کې زياتوالې راولي ځکه چه د مالتوس نظريه ده چه د نفوسو زياتوالې د هندسي تصاعد او د غذايې موادو زياتوالې د حسابي تصاعد شکل لري نو دخوراکي موادو د تقاضا د پوره کولو لپاره په کرنيزو محصولاتو کې د زياتوالي ضرورت رامنځ ته کيږي ځکه کرنيز سکتور د غذايې موادو او ضرورتونو د پوره کولو سره اقتصادي پرمختګ ته لاره هواروي په داسې حال کې چې پرمختايې هيوادونه د غذايې موادو د کموالي سره مخامخ دي نو د غذايې موادو په واردولو سره د اقتصادي پرمختيا سرعت کميږي.
٢  :  کرنيزصادرات :دپرمختيايې هيوادونوعايدات تر يوې کافي اندازې پورې عايدات دکرنيزو محصولاتو د صادراتو  څخه ترلاسه کيږي .داقتصادي پرمختياپه اوايلوکې زراعتي محصولا تو د صادراتوپه زياتوالي سره دخارجي اسعارولاسته راوړنه بايد ترنظروړحدپورې زياته شي ترڅودغوخارجي اسعاروپه مرسته دهيوادڅخه بيرون صنعتي اجناس ،ماشين الات اوداسې نورترمطلوبه حده پورې ترلاسه کړي .نودکرنيزسکتوردپرمختګ په مرسته دصادراتو زياتوالې اواقتصادي پرمختګ په سرعت کې تيزوالې راځي.
٣  :  دکارګرې قوې انتقال دکرنې سکتورڅخه بل سکتورته :دليوس (levis) په خپله نظريه کې ددې خبرې وضاحت کړې چې په پرمختيايې هيوادونوکې دکارګرې قوې عرضه ډيره وي ددې خبرې څخه مطلب دادى چې پدې هيوادونوکې دمنطقوي نفوسوپه نسبت ښاري نفوس کم دي .دنفوسو زياته برخه په کرنه کې بوخت دي اوددې هيواودنو دکرني په برخه کي پټه وزګارتياليدل کيږي .ددينه مطلب دادى چې دځمکې په يوه ټوټه کې څومره کسانوته ضرورت وي چې کاروکړي دهغې څخه زيات افرادپرې کارکوي يعنې که ددې افرادوڅخه ځينې کارګرنوروسکتورونوته انتقال شي  بياهم په کرنيزومحصولاتوکې څه فرق نه راځي پداسې حالاتوکې دکرنيز سکتورڅخه افرادبل سکتورته انتقال کيدلاې شي.
٤ : دسرمايې په تشکيل کې دکرنې دسکتوربرخه :په وروسته پاتې هيوادونوکې داقتصادي پرمختګ دوروسته پاتې والي اساسي عامل دسرمايې کموالې دى.
دسرمايې په تشکيل کې داضافه  والي په مرسته کولاې شوچې داقتصادي پرمختياجريان ته سرعت ورکړو.کرنه دسرمايې په تشکيل اوپانګه اچونه کې مهم رول لوبوي .دوروسته پاتې هيوادونودنفوسواکثره برخه په کليوکې اوسيږي چې په کليوکې اکثره خلک بې تعليمه وي اوداکثره خلکوميلان پس اندازته ډيرکم وي هغوې خپله اضافي سرمايه په خپلوکورنوکې ذخيره کوي پدې خلکوکې دپس اندازاوبانکدارۍ عادت پيداکيږي اوددوې سرمايه نورو توليدي سکتورنوته انتقال کيدلاې شي .اودکرنې دسکتورڅخه ترلاسه کيدونکې اضافي کارګره قوه کيداې شي چې دنهرونو،ډيمونو،سرکونواوداسې نوروپه جوړولوکې ترې استفاده وشي چې پدې سره داقتصادي پرمختګ په جريان کې تيزوالې رامنځته کيداې شي.
٥: صنعتي کيدنه:کله چې دکرنيزومحصولاتواندازه لوړه شي نود د هقانانوعايدات زياتيږي  چې دعايد دغه زياتوالې صنعتي اجناسوته  د تقاضادزياتوالي سبب ګرځي .دهقانان دزياتوعايداتوپه لاسته راوړلوسره په زياته اندازه اجناس اوخدمات پلوري .کله چې صنعتي اجناسوته تقاضازياته شي نودصنعتي کارخانودرامنځته کيدوسبب ګرځي نوبناً دکرنيزو عايداتو زياتوالې دهيوادپه اقتصادي پرمختګ کې مهم رول لوبوي.
= دبيمې اهميت = بيمه دکاروبار،جايداداوژوندانه لپاره دزياداهميت لرونکې ده چې په لاندې ډول يې څيړو.
١:دکاروبارلپاره دبيمې اهميت  : کاروباري خلک په دوديز ډول دليرې پرتوهيوادونوڅخه دبحري کشتيوپه ذريعه مالونه راغواړي چې دغه مالونوته دسفرپه مهال داورلګيدنې اونوروبحري خطرونودپيښيدوويره موجوده وي .کچيرې دبيمې په وسيله دغه زيانونه دبيمې شرکت ته انتقال نشي نوتجاربه مجبوروي چې دغه زيان پخپله وگالي چې په نتيجه کې تجارمفلس اودخپل کاروبارپريښودوته مجبور شي .ددې څخه داسې معلوميږي چې دبيمې په صورت کې دکاروبارزيانونه له تجارڅخه دبيمې شرکت ته انتقال اودکاروبارلپاره ډاډاواطمنان رامنځته کيږي .
٢:دجايدادلپاره دبيمې اهميت : کور،دوکان اونوروغيرومنقوله جايدادونوته زياد خطرپيښيدلاې شي .کچيري نوموړي شيان بيمه نکړاې شي نوزيانونه به يواځې دجايداد دخاوندپه غاړه وي مگردبيمې په صورت کې نوموړې زيان دبيمې شرکت ته انتقال مومي .
٣:دژوندانه لپاره دبيمې اهميت : دانسان په ژوند هيڅ اعتبارنشته اوهيڅکله ددې معلومات نه کيږي چې انسان ته مرگ کله ،چيرته اوڅنگه پيښيږي کچيرې انسان ته په ناڅاپي ډول مرگ پيښ شي اودهغه څخه پاتې خلکوته هيڅ عايداتي وسيله نه وي پاتې نوهغوې دمالي ستونزوسره مخامخ کيږي .نوپدې ډول که نو موړي شخص خپل ژوند بيمه کړې وي نو دده کورنۍ له پورتنيو ستو نزو سره نه مخامخ کيږي ځکه د بيمې شرکت دپيښوپه صورت کې دويته يو څه پيسې ورکوي
= دصنعت اهميت = څرنګه چې مونږاوتاسي پداسې يو وخت کې ژوند کووچې دټولې نړۍ هيوادونه صنعتي کيدوته مخه کړيده ټول دژوند دلوړې سطحې غوښتونکي دي او غواړي چې خپل ځانونه دبيکارۍ ،فقراوپه عمومي صورت داقتصادي وروسته پاتي توب دنارغيوو څخه چې ددغه هيوادونوڅخه اکثرًا ورسره لاس اوګريوان دي وژغوري ددې جملې څخه هغه هيوادونه چې اقتصادي پرمختګ يې چندان ندې کړې ارزو لري چې هغه اقتصادي پرابلمونه چې پدې ورستيوو دوه پيړيو کې رامنځ ته شوي کم اوله مينځه يوسي.
حقيقت دادى چې هغه هيوادونه چې دوروسته پاتې هيوادونو په قطار کې ولاړ دي دوې هغه وخت کولاې شي چې دپرمختګ په لورې قدم واخلي چې دغه هيوادونه صنعتي کيدلو لپاره نه ستړې کيدوونکې هلې ځلې وکړي .ځکه چېپه صنعت کې هغه ټول فعاليتونه شامليږي چې دهغې تعلق داجناسواوخدماتودتوليدسره وي پدې کې، زراعت، دمعدنونوکيندل، ماهي گيري، کارخانه داري اوداسې نورټول په صنعت کې شامليږي .
دغه شان صنعت دمادي نعمتونودتوليدغوره سکتورڅخه عبارت دى چې په تخنيکي لحاظ دملي اقتصادټول سکتورونه تجهيزوي اوبشپړوي اودنوروسکتورونولکه تجارت،زراعت،ترانسپورت ،ساختمان ،مخابرات اوداسې نوروته په تخنيکي اواقتصادي سطحوکې وده ورکوي .
_ دصنعتي پرمختگ په مرسته عايدات زياتيږي اوورسره کرنيزومحصولاتوته تقاضا پيداکيږي څرنگه چې ددې اجناسواړيکه دکارجذبونکې تکنالوژۍ سره ده نودې اجناسوته په تقاضاسره په کښت کې دکارتقاضااضافه کيږي چې دهغې پواسطه په عايداتوکې زياتوالې رامنځته کيږي چې ددې دواړوسکتورونوپه پرمختگ سره تجارت هم ترقي کوي چې دتجارت ترقي دټولنې دپرمختګ سبب کيږي.
_ دصنعتي پرمختگ په صورت کې دښارونوپه تعدادکې زياتوالې راځي دکارکولوزمينه برابريږي دغه شان عايدات زياتيږي چې دې سره اجناسوته تقاضاهم زياتيږي اودغه شان توليدات زياتيږي نوپه نتيجه کې دزياتو خلکو لپاره د کار زمينه مساعده کيږي اوپه نتيجه کې په ټولنه کې دغربت دله منځه وړلوسبب کيږي.
_دصنعت پرمختگ دتجارت لپاره پانگه برابروي همدرنگه کوم اجناس چې توليدوي هغه نوروهيوادونوته صادروي چې دې سره يواندازه اسعارلاسته راځي چې ددغه اسعاروپه وجه موږ دصنعت دپرمختگ لپاره خام مواد واردوو دغه شان خارجي تجارت اوداخلي تجارت تقويه کيږي .
= دريم فصل =
= غيرافتصادي ياغيرتوليدي فعاليتونه = Non economic (Non productive activities)
غيراقتصادي فعاليتونه دانسان دهغه فعاليتونوڅخه عبارت دي چې دهغې هدف دمادي ګټې لاسته راوړل نه وي بلکه دانساني همدردۍ،قربانۍ،محبت اواخلاقو، مذهبي،رواجي .... اونورواحساساتوزيږنده وي.دمثال په ډول دضعيفواوبيوزلوخلکو سره کومک کول دناروغ پوښتنه کول اودروحاني سکون اوارام لپاره دعبادت کول اوداسې نور...داټول فعاليتونه غيراقتصادي فعاليتونه دي چې بيغيردکومې مادي معوضې څخه ترسره کيږي.اود دې فعاليتونوپه نتيجه کې کوم داسې اشيااوخدمات نه توليديږي چې هدف ورڅخه دمادي معاوضې لاسته راوړل وي.
دغيراقتصادي فعاليتونوډولونه:
که مونږ خپل چاپيريال ته نظرواچونووبه وينوچې دغيراقتصادي فعاليتونوډولونه ډيرزيات دي ځکه انسانان چې هرډول فعاليت ترسره کوي د دوو فعاليتونوڅخه به خالي نوي يابه غيراقتصادي فعاليتونه وي اويابه اقتصادي فعاليتونه وي امامونږ د هغې څخه دبيلګې په ډول دغيراقتصادي فعاليتونو يوڅوډولونه ذکر کوو.
= ١:ديني فعاليتونه: = که چيرې مونږداسلام مقدس دين احکاموته پاملرنه وکړونودا به راته معلومه شي چې په دغه احکاموکې مسلمانانوته دداسې فعاليتونوترغيب شوى چې دهغې په ترسره کولوسره مسلمانان ددنيااواخرت کاميابۍ ته رسيدلاې شي .چې دهغې دجملې څخه يې ځيني په لاندې ډول بيانوو.
= خيريه اوقاف: = دوقف پيژندنه:په عربي ژبه کې وقف بندولوته وايې اوپه شرعي اصطلاح کې ديوې شتمنۍ بندول اودالله (ج) په لاره کې لګول دي.
دوقف ډولونه:وقف په دوه ډوله دى. ( الف) اهلي وقف           (ب) خيريه وقف
الف:اهلي وقف: په يوې ځانګړې ډلې دشتمنۍ وقف کول دي .دمثال په ډول لمسي اوخپلوان
ب:خيريه وقف:دخيراوښيگيڼې لاروچاروته د مال وقف کول دي.
دوقف پيل:ځيني علما‌ء وايې چې لومړى وقف دپيغمبر(ص) ؤچې خپله شتنمۍ يې وقف کړې وه .خوځيني علماء وايې چې مخيريق نومې صحابي خپل مال داحددغذا په ډګر وقف کړو ،ويي ويل که چيرې زه په احدکې شهيدشوم زمامال دې دپيغمبر(ص)وي هلته په شهادت ورسيد رسول(ص) دده مال واخست اوپه مسکينانويې وويشلو.
دوقف حقيقت:ټول اسلامي پوهان په دې هکله اتفاق لري چې وقف دشتمنۍ دذات له بندولو څخه عبارت دى چې ګټه يې دخيرپه لاروچاروکـــې په لګښت رسيږي. نوپــــردې اساس دوقف عين (مال) نه خرڅيږي اونه په ګروۍ ورکول کيږي اونه په هبه اونه په ميراث وړل کيږي.بلکې دوقف په جهتونوکې دوقف کوونکودشرطــــونــوپه برابرپکـې تصـــرف کيږي وقفونه دټولنيزتکافل بهترينه وسيله اوپه اسلامي هيوادونوکــې يي ستـــردورتــير کړى دى په ځانګړي توګه دمدرسواوجوماتونوپه جوړولوکې.
که چيرې په راتلونکي کې هم داډول سنت په اسلامي امت کې ژوندي وساتل شي ستر رول به ولوبوي.
= ٢:ټولنيزفعاليتونه = ټول هغه مشخص انسانــــي فعاليتــونه چې په هغې کې مفادياګټه مطرح نه وي يانې يوازنې هدف يې ټولنې ته دخدماتوسرته رسول وي لکه روعتونونه، دتعليمي اداروپه وړياډول جوړول ترڅـوټــولنه ترې ګـټه پورته کړي داډول فعاليتـونـه په غيراقتصادي فعاليتونوکې شميرل کيږي.
څلورم فصل
په ټولنه کې دغيراقتصادي فعاليتونو اهميت
داچې موږ غيراقتصادي فعاليتونه وڅيړل او ورباندې پوهه شو نواوس غواړم چې په ټولنه کې دغيرې اقتصادي فعاليتونواهميت بيان کړم.
دصدقې اهميت:
څرنګه چې الله تعاله مسلمانانوته دصدقې په ورکړه دډيراجراوثواب وعده ورکړې ده نود دې لپاره چې مسلمانان ددغه نعمت څخه برخمن شي نوبايددالله(ج) په لاره کې دخپل مال يو څه برخه صدقه کړي چې داډول ورکړه دټولنې لپاره دډيرارزښت لرونکې ده دمثال په ډول خلک په دې سره دخيرپه چاروکې هڅيږي اوپه نتيجه کې په اړو او بيوزلوخلکوباندې پراختيا راځي اودهغوې دزياتومشکلاتودرفع کولوباعث کيږي اوداښکاره خبره ده چې يوانسان هغه وخت حرام مال لاسته راوړلولپاره هڅه کوي چې کله هغوې مشکلات ولري اوددغه مشکلاتو درفع کولولپار مالي امکانات ونلري نوڅرنګه چې دصدقې په ورکولوسره ددوې دغه مشکلات په ډيرښه شان سره رفع کيږي نودوې ديته نه اړ کيږي چې دخپلومشکلاتودرفع کولولپاره په غيرمشروع طريقه دبل مال  لاسته راوړي نوپه دې اساس سره ويلاې شوچې دصدقې ورکړه دټولنې په نظم ساتلو کې دزيات اهميت درلودونکې ده.
= دخيريه اوقافواهميت = څرنګه چې داسلام سپيڅلي دين په خپل لومړي څرک کې  خلک دخيرچاروته تشويق کوي چې دهغې دجملې څخه موږ خيريه اوقاف بيانولې شوچې په اسلامي ټولنه کې دډيراهميت درلودونکي دي.
دالله(ج) درضادحاصلولولولپاره دمال لګښت کيداې شي يو څوک يې ټولنې ته دخدمت په منظورمصرف کړي په داسي حال کې چې دعيني فريضي په حيث زمه واري هم نه لري خوبياهم زړسوانده خلک چې دخلکوکړاوونه وګوري نودخير،ښيګڼې بيلابيلوچاروته لکه وقفونو،وصيتونواونوروخيريه چاروته اقدام کوي.
داسلام په تاريخ کې وقف ټولنيزه خيريه موسسه وه چې سترې ګټې يې خلکوته رسيدلي دي چې له دې جملې څخه په ښوونه اوروزنه،جهاد،روغتونونو،دشلو او ګوډوخلکوپه کفالت ،ځلميانوته دنکاح په کولو،ذهني ناروغانوته علاج اوداسې نورې ډيرې خيريه چارې چې دخلکوپه ذهين کې نه ګرځي شاملې دي له همدې امله دخيردچارو داهميت اوارزښت په هکله داسې نتيجې ته رسيږوچې دخيرپه چاروکې برخه اخيستنه دزړه په مينه اودثواب په نيت خلک ترسره کوي دبشريت سترلارښود حضرت محمد(ص) داسې ويلي دي ( اذامات الانسان انطع عمله الامن ثلاث صدقة اوعلم ينتفع به اوولدصالح  يدعواله)
ترجمه:کله چې يه سړى مړشي کړه وړه يې پاى ته ورسيږي پرته له درى شيانوڅخه جاري صدقه اوياعلم چې ګټه پرې اخستلې شي اويانيکوکاره اولادچې ديته دعاکوي.
دخيريه اوقافومثالونه ډيردي چې دټولنې لپاره ارزښناک ثابت شوي دي چې ددې جملې څخه موږ يواځې دحضرت عثمان (رض) چې درومه څايې وقف کړې وه يادونه کوو.
له حضرت عثمان(رض) څخه روايت دى چې هرکله داسلام سترلارښودحضرت محمد(ص) مدينې منورې ته دهجرت په ترڅ کې تشريف راوړو درومه دڅاه پرته هلته خوږې اوبه نه وې رسول (ص) وويل په تاسې کې داسې څوک شته چې درومه څاه په بيه واخلي اوبياخپله بوکه دمسلمانانودبوکوسره يوځاې کړي(وقف کړي) ددې په بدل کې به الله تعاله ورته په جنت کې څاه ورکړي حضرت عثمان(رض) وايې چې ماپه خپلوپيسو دغه څاه په بيه واخستله.
نوپه دې ترتيب ويلاې شوکه چيرې مسلمانان دخيرښيګڼې په کارونوکې په صادقانه ډول ونډه واخلي نو ددوې د دنيااواخرت دکاميابۍ سبب ګرځي.
= پايله = ديوې ټولنې دپرمختګ لپاره اقتصادي اوغير اقتصادي فعاليتونه لازم اوملزوم دي دمثال په ډول په هغه صورت کې چې موږ اقتصادي فعاليتونه لکه زراعتي،صنعتي،بانکي ،تجارتي ،حمل اونقل اوداسې نورفعاليتونه په منظم اوښه ډول ترسره کړو نوزموږټولنه دپرمختګ په لورې قدم ايښودلې شي ځکه په هغه صورت کې چې دکرنې محصولات زيات شي نوپه نتيجه کې دصنعت لپاره خام مواد په ښه توګه برابريږي چې صنعت بيا دتجارت دپرمختګ سبب ګرځي اوددې لپاره چې تجارت پرمختګ وکړي نوبايد بانکي فعاليتونه دحمااونقل دښووسايلوڅخه چې دتجارت معاوينين ګڼل کيږي ورته خاصه توجو وشي اما ددې ترڅنګ بايد غيراقتصادي فعاليتونه هم دپامه ونه غورځول شي ځکه نه يواځې داچې دانسانانو مادي اړتياوې رفعه شي بلکې دوې بايد په ذهني اوروحاني ډول هم ارام اوسوکاله وي چې ددې لپاره دغيراقتصادي فعاليتونو ترسره کول ضروري دې دمثال په ډول مسلمانان دروحاني سکون لپاره عبادت کوې همدارنګه دبيوزلوخلکواړتياوي چې دزکات ،خيريه اوقافواوداسې نورو په ورکولوسره رفعه کيږي اوپه ټولنه کې دناامنۍ په مخنيوي کې دپام وړ رول لوبوي اوپه مجوع کې ددې لپاره چې زموږ اقتصادي اوغيراقتصادي فعاليتونه يه ښه ډول ترسره شي نوموږ بايدمسلکي کدرونه ولرو دغه مسلکي کدرونه دښوونې او روزنې په نتيجه کې منځته راځي .
نوپس په خلاصه ډول ويلاې شو چې زموږ ټولنه هله دسوکالۍ په لورې روانيدلې شي چې موږ اقتصادي اوغيراقتصادي فعاليتونوته پام وروګرځوو.
= وړانديزونه = ١:ديوې ټولنې دپرمختګ لپاره داقتصادي اوغير اقتصادي فعاليتونوسرته رسولوته خاصه توجووشي.
٢:دولت بايد داقتصادي اوغيراقتصادي فعاليتونودسرته رسولولپاره خصوصي سکتور تشويق کړي.
٣:ددې لپاره چې دټولنې لومړني اړتياوي پوره شي اودصنعت لپاره خام مواد برابرشي نودولت بايد دکرني سکتور ته ډيرې اسانتياوې برابرې کړي .
٤:لکه څرنګه چې ديو هيوادپه پرمختګ کې صنعت رغنده رول لري نودولت بايد دصنعت لپاره ډيرې اسانتياوې برابرکړي.
٥:داچې تجارت ديوې ټولنې پرمختګ کې رغنده رول لوبوي نودولت بايد دهغې پراختيالپاره لاندې ټکي په نظر کې ونيسي.
الف:وړواوغټوتجارانوته يوډول سهولتونه برابر کړي .
ب:داخلي اوخارجي تجارت ته پراختياورکړي.اوپدې باره کې دمختلفوهيوادونو سره قراردادونه لاسليک کړي.
ج:بانکي فعاليتونو،دحمل اونقل وسايلو،بيمې اوداسې نوروبرخوته خاصه توجو وشي .
٦:څرنګه چې غيراقتصادي فعاليتونه ديوې ټولنې په پرمختګ کې رغنده رول لوبوي اودټولنې دسوکالۍ باعث کيږي نودولت بايد ددغه فعاليتونودسرته رسولولپاره عام وګړي وهڅوي اوپه دې برخه کې بايدداسې لارې چارې ولټوي چې دهغې په اساس په ريښتينې ډول دبيوزله خلکواړتياوي رفعه شي ترڅوپه ټولنه کې مثبت رول دڅرګندونې باعث وګرځي.
= ماخذونه = ١-  حسين،خادم:اصولِ تجارت،نويدپبليکيشنزلاهور.کال ٢٠٠٦م.
٢- دشيخ زايد پوهنتون پوهنيزه مجله،لومړي کال لومړي ګڼه،کال ١٣٨٨
٣-حسين،خادم:اُصولِ بنکاري، نويدپبليکيشنزلاهور.کال ٢٠٠٦م.
٤-  سبحاني،ګلاب شاه:دتجارت اساسات ليکچرنوټ،ننګرهارپوهنتون ١٣٨٥هـ ش.
٥- مير،جرالدم:مباحث اساسى اقتصادتوسعه،(ترجمه:دکترغلام رضاآزاد ارمکى) ،کتابخانه ملى ايران،کال ١٣٧٨.
٦- رسا،رحمن الله: بانکي تصدي ليکچر نوټ،کال ١٣٨٩
٧- الخطيب،دوکتورمحمود: داسلامي اقتصاداساسات،(پښتوژباړه: ملوي محمدشريف رحماني) جمعيت اصلاح وانکشاف اجتماعي افغانستان،کال ١٣٨٨.
لړليک
سرليک                                                                                           مخ
د ليکنې موخې...........................................................................................................................................
د ليکنې سوالونه ...........................................................................................................................................
د ليکنې ارزښت ...........................................................................................................................................
سريزه 1
لومړى فصل... 2
انساني فعا ليتونه.. 2
١ =  اقتصادي فعاليتونه : 2
١ =  غيرى کاروىباري فعاليتونه.. 2
٢ =  کاروباري فعاليتونه.. 2
صنعت.... 4
کامرس(Commerce): 4
دتجارت تعريف: 5
الف: داخلي تجارت: 6
دداخلي تجارت خصوصيات.... 6
ب: خارجي تجارت.... 7
دخارجي تجارت درامنځته کيدودلايل... 8
بانک...... 8
بيمه.. 9
دلال.. 9
تشهيراودهغې موخې     Advertising)).. 9
د کوپراتيف پيژندنه.. 10
د حمل او نقل وسايل... 11
دويم فصل... 13
په ټولنه  کې دتجارت اهميت.... 13
دخارجي تجارت اهميت: 15
بانک اودهغي اهميت.... 17
داقتصادي حالت محکموالې: 20
دټرانسپورټ اهميت.... 21
دتشهيراهميت         ( Importance of Advertising).. 23
په ټولنه کې دکرنې اهميت.... 25
دبيمې اهميت.... 27
دصنعت اهميت.... 27
دريم فصل... 29
غيرافتصادي ياغيرتوليدي فعاليتونه.. 29
١:ديني فعاليتونه: 29
خيريه اوقاف: 29
٢:ټولنيزفعاليتونه.. 30
٣:غيرفانوني فعاليتونه.. 30
دخيريه اوقافواهميت.... 31
پايله.. 33
ماخذونه.. 35
د لومړي پيټر ټاپو
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
ميا وکيل شاه فقيرخېل
ميا وکيل شاه فقيرخېل (زوکړه ۱۹۵۷ زېږدي کال د فبرورۍ ۱۴، (۱۳۳۶ لمريز لېږدي کال) پښتونخوا مردان) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، څېړونکی او شاعر دی.
مخينه
مياوکيل شاه فقيرخېل د گلرنگ شاه فقيرخېل زوى، د ١٩٥٧ زيږدي کال د فبرورۍ د مياشتې پر ١٤ نېټه د پښتونخوا د مردان په ساول ډهیر نومې کلي کې دې نړۍ ته سترگې پرانيستې دي. نوموړي په پېښور پوهنتون کې زده کړې کړې دي او اوسمهال د مردان په پوسټ آفيس کې سرکاري دنده لري.
ښاغلي مياوکيل شاه فقيرخېل د کورنۍ او نسب له پلوه د ستر خوشال په کورنۍ پورې اړه لري. ميا وکيل شاه فقيرخېل خپله د نسب آره (ونه) په اتم پښت کې د خوشال بابا د مشر ورور جمیل بیگ، جميل خان (جمال خان) ته، چې يو روحاني شخصيت وو، رسوي او وايې چې د جميل خان (جمال خان) د مشر زوى محمد صديق په لمسيانو کې راځي. جمال خان هم د خپل ورور خوشال خان په څير د خپل ټبر (قبيلې) مشر او سردار وو، خو کله چې له شيخ کستير گل نه، چې په کاکا صاحب خټک سره يې شهرت درلود، د ولايت پوړۍ (درجه) تر لاسه کړه، نو کاکا صاحب ورته د فقير نوم غوره کړ او تر دې وروسته په همدې نامه سره اوڅار شو.
د لومړي پيټر ټاپو
د پیټر I ټاپو لومړی ځل د 1821 کال د جنورۍ په 21 د فابیان ګوتلیب وان بیلینګ شاوسن لخوا لیدل شوی او د روسیې د پیټر I په نوم نومول شوی. خو د ۱۹۲۹ کال د فبرورۍ په دوهمه نېټه دوو نارویژیانو په لومړي ځل دغه ټاپو ته مخه کړه او دا یې د ناروې د خاورې برخه وبلله. ناروې په رسمي ډول دا ټاپو په 1931 کې په خپله خاوره کې شامل کړ. په 1961 کې، پیټر I ټاپو د انټارکټیک تړون لاندې راغی. د 1987 راهیسې، په دې ټاپو کې د هوا اتوماتیک سټیشن نصب شوی.
ميا وکيل شاه فقيرخېل
مخينه
جمال خان (فقير بابا) يو ډير ستر عالم، صوفي، د چشتيه او سهرورديه طريقو له لارويانو او پيروانو څخه وو. نوموړى پر ١١١٦ سپوږميز لېږدي کال مړ شوى دى. هغه شاعر او ليکوال هم وو. د پارسي قلمي نسخې يې تذکرة الاوليا او نور (محمد صلی الله علیه واله وسلم) يې د پېښور په پښتو اکيډيمۍ کې شته دي. بله قلمي نسخه يې د کابل په ملي ارشيف کې خوندي ده چې تذکره شيخ رحمکار نومېږي. همدارنگه د ده بل سجاده نشين او مريد، چې محمد صديق نومېږي، لوى شاعر او عالم وو چې شعري ديوان يې د صديق ديوان په نامه د افغانستان د پښتو ټولنې له خوا په کابل کې چاپ شوى دى.
د لومړي پيټر ټاپو
جغرافيه
پیټر I ټاپو یو آتش فشاني ټاپو دی چې د انټارکټیکا د ایلسورت له ساحل څخه 450 کیلومتره لرې او د سمیټ ټاپو سویل لویدیز ته نږدې 1400 کیلومتره کې موقعیت لري ، نږدې سویلي شټلینډ ټاپوګان. مساحت یې ۱۵۴ مربع کیلومتره دی. دا ټاپو تقریبا په بشپړ ډول د طبیعي ګلیشیرونو پوښل شوی او شاوخوا 95٪ یې سطحه په یخ پوښلې ده.
ميا وکيل شاه فقيرخېل
مخينه
د ښاغلي ميا وکيل شاه فقيرخېل کورنۍ ته د جميل خان (جمال خان)، چې په فقير بابا سره يې شهرت درلود، د نامه له کبله فقيرخېل مياگان وايې.
د لومړي پيټر ټاپو
جغرافيه
د ټاپو په شاوخوا کې د یخ مخ دی چې د 40 مترو په لوړوالی سره عمودی ډبرې لري. د یخ کیپونو اوږده برخه د ډبرو د راټولو پواسطه تکمیل کیږي. د هلیکوپتر لخوا کښته کول یوازې په دریو نقطو کې امکان لري او یوازې د کال په لنډه موده کې کله چې ټاپو د پیک یخ لخوا محاصره نه وي. دا ځمکې په لویدیځ اړخ کې په کیپ انګریډ کې رامینځته شوي ، هغه ټاپو وزمه چې د ناروې خلیج او ساندفجورډ ویشي. په کیپ کې ډیری تنګ ساحلي پټې شتون لري چې د ځمکې لاندې کولو لپاره مناسب دي. د نورګیا ساحل یوازې 4 متره پراخ دی او د Tsarporten (Tsar's Gate) له طبیعي آرک څخه ننوځي. په لوېدیځ کې یو پلوټو شتون لري، پداسې حال کې چې شمالي او سویلي ساحلونه د یخ پاڼې لري. ختیځ اړخ تر ټولو لوړ دی او دوه ډبرې ستنې لري چې په سمندر کې فلیټ څوکۍ لري.
ميا وکيل شاه فقيرخېل
مخينه
ميا وکيل شاه وايې، د پښتو ادب او تاريخ سره د ده مينه د هغه ستر او دروند ليکوال ارواښاد ميا فردوس شاه فقير خېل برکت دى، چې د فقيرخېلو آره (ونه) يې ترتيب کړې وه او د ميا شمس الدين مناقب فقير جميل يې چاپ کړي دي او ستر کار يې کړى دى.
د لومړي پيټر ټاپو
جغرافيه
دا ټاپو یو ډال آتش فشان دی، که څه هم دا معلومه نده چې دا لاهم فعاله ده، او د 0 تاریخي نمونو پر بنسټ. 1 ته 0. 35 ملیونه کاله دمخه، دا د هولوسین یا تاریخي په توګه طبقه بندي شوی. لارس کریسټینسن پیک د 100 مترو په اوږدو کې یو سرکلر کرټر دی. د 1640 مترو په لوړوالي کې دا عالي څوکۍ د لارس کریسټینسن په نوم نومول شوې. دا معلومه نه ده چې اور لګېدلی که مړ دی، ځکه چې د هغې پورتنۍ برخه داسې ښکاري چې د ګلیسیشن لخوا بدله شوې نه وي، چې څو پېړۍ دمخه د ویجاړېدو ښکارندوی کوي.
ميا وکيل شاه فقيرخېل
په پوهنغونډو (سیمینارونو) کې برخه اخیستل
ښاغلي ميا وکيل شاه فقيرخېل په ځينو علمي سيمينارونو کې گډون کړى دى او هم يې خپلې مقالې پکې لوستلې دي چې دلته وړاندې کېږي:
د لومړي پيټر ټاپو
سرچينې
ويکيپېډيا ګډونوال«Peter I Island». انګليسي ويکيپېډيا ۳۰ ډسمبر ۲۰۱۵. وېشنيزه:د ناروې ټاپوګان وېشنيزه:ناروې پورې تړلې سيمې وېشنيزه:تړلې سيمې
ميا وکيل شاه فقيرخېل
د شعر بېلگې یې
انتظار او تورې شپې دي ځکه ژاړم - د دروغو دې وعدې دي ځکه ژاړم
ته به څنگه زما خواله اشنا راشي - زمونږ منځ کې فاصلې دي ځکه ژاړم
خدای دې خېر کړي علامې بدلې ښکاري - د اسمان لمنې سرې دي ځکه ژاړم
دا په تا چې څه تېريږي زه خبر يم - دا زما د ژوند قيصي دي ځکه ژاړم
هغه لاړل چې پښتو به يې ژړله - اوس ولاړې پرې خازي دي ځکه ژاړم
ما وې ډکه به جولۍ د مينې راوړم - راته بندې ستا کوڅې دي ځکه ژاړم
په ژړا ژړا کې ووې وکيل شاه ته - ستا غمونه اندېښنې دي ځکه ژاړم
چاپ شوي نښيرونه يې
١- د تحقيق په رڼا کې.
٣- خدمتگار د فقيرخېل په کتبخانه(کتابتون) کې.
۴- د احمد بن طالب کليات.
۶- د صديق ديوان. ۷- د کامگار خان خټک کليات. ۸- د سکندر خان خټک کليات.
ناچاپ کتابونه يې
۱- تذکره جمال خان (فقير بابا). ٢– د تاريخ څو پاڼې. ٣- د جمال د بڼ گلونه (تذکره). ۴- د پښتونستان د تصور گمنام خالق. ۵- د پښتو منظوم داستاني ادبيات. ۶- د امام الدين قيصه جمجمه. ۷- د ميا تجمل شاه فقيرخېل منظوم طبي لغت. ۸- د ميا محمد سعيد د بنگال او اسام منظومه سفرنامه.
د ميا صاحب نورې څېړنيزې ليکنې د پاکستان، پښتونخوا او افغانستان په لاندېنيو مجلو او ورځپاڼو کې چاپ شوي دي: ١ - د کراچۍ په پلوشه کې.
٣- د کراچۍ په روشن اخبار کې.
٤- د پېښور پوهنتون په پښتو مجله کې.
٥- د پېښور په درې مياشتينۍ تاتره کې.
٧- د افغانستان په ننگرهار مجله کې.
د نېدرلنډ اداري وېش
د هالند هیواد تقسیمات
ميا وکيل شاه فقيرخېل
ناچاپ کتابونه يې
٨- د افغانستان په ژوندون مجله کې.
٩- د خانه ايران په پیغام اشنا مجله کې.
١٠- د کوټې په هېواد ورځپاڼه کې.
١١- د پېښور په وحدت ورځپاڼه کې.
١٣- د مردان په ننگ ناموس مجله کې.
١٤- د مردان په پاڅون کې.
۱۵- د زلمي هېوادمل په ادارت شمشاد مجله کې.
۱۶- له ننگرهاره د عبدالله بختانی خدمتگار په اداره ننگرهار مجله کې.
۱۷- د نوميالي شاعر ارواښاد عبدالطيف وهمي په پښتو اوونيزه مهالنۍ غازي کې.
۱۸- د اديب شاعر سردار خان فنا په پښتو اونيزه مهالنۍ امن کې.
اخځليک
۱- د ليکوال لطيف ياد قېسبوک پاڼه. ۲- ليکوال او شاعر مياوکيل شاه فقيرخېل خپل ژوندليک د پښتو برېښنايي پوهنغونډ کاروونکي ته رااستولی وو.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
آسِن
آسِن یو شار دهالند هیواد نه شمیرل کیگی.
هېلموند
هِلمُند شار د هالنډ هیواد شارونونه شمیرل کیگی.
لوکا پیرون
وېشنيزه:1989 زېږېدنې
لوئس ایل. ریډ
'''لوئس ایل. ریډ''' د وینا او د عدالت د اصلاحاتو متخصص دی.
دِوِنتِر
دِوِنتر یا (په هالندی : Deventer )  په هالند هیواد کی شتون لری.
لوئس ایل. ریډ
زده کړه
لوئس په جرمي عدالت او ارواپوهنه کې لیسانس لري ، او د بورډ لخوا تایید شوي د معتادینو مشاور او لایسنس شوی الکول او معتاد عامل دی.
وېشنيزه:1977 زېږېدنې
کیریباتي
د کریباتي ولسمشریزه په انګلیسي Kiribati) په آرام سمندر د استرالیا لوی وچه اړوند له ګڼ شمیر لویو او وړو ټاپوګانو جوړ هیواد. کریباتي هیواد په نړۍ کې ترټولو ټیټه کچه د سمندر له سطحه څخه لري. د یاد هیواد پلازمینه تاراوا او ۹۸ سلنه وګړي یې د ګیلبرتي قوم څخه دي.
لوکرېشیا ماټ
لوکرېشیا ماټ (د ۱۷۹۳ ز کال د جنورۍ ۳یمه – د ۱۸۸۰ ز کال د نومبر ۱۱مه) یوه امریکایۍ کواکره( د دوستانو د مذهبي ټولنې غړې)، د غلامۍ مخالفه، د ښځو د حقونو فعاله او ټولنیزه اصلاح‌غوښتونکې وه. کله چې په ۱۸۴۰ز کال کې په لندن کې د غلامۍ ضد نړیوال کنوانسیون جوړ شو او د اغلې ماټ په ګډون نورې ښځې ترې واېستل شوې، دغه مهال اغلې ماټ په ټولنه کې د ښځو د موقعیت د اصلاح نظریه وړاندې کړه. په ۱۸۴۸ ز کال کې د جین هانټ له‌خوا یوې ناستې ته وبلل شوه چې دا ناسته په «سنکا فالز کنوانسیون» کې د ښځو د حقونو په اړه د لومړنۍ عمومي غونډې د جوړېدو لامل شوه. اغلې ماټ په دې غونډه کې د احساساتو د اعلامیې له لیکوالو نه وه.
د ژوند لومړي وختونه او زده‌کړې
لوکرېشیا کافین د ۱۷۹۳ زکال د جنورۍ میاشتې په ۳یمه نېټه د «ماساچوسټ» ایالت په «نانټاکټ» ټاپو کې وزېږېده. مور یې «انا فولګر» نومېده او پلار یې «توماس کافین» و. دا د مور او پلار دویمه بچۍ وه. د مور له پلوه د «پيټر فولګر» او «مري مورل» په لمسیانو کې راځي. د تره زوی یې «بنجامین فرانکلین» و چې د اساسي قانون له تدوینوونکو نه و. د فولګر نور خپلوان محافظه‌کاران وو چې د امریکا د انقلاب په اوږدو کې د بریتانیا ولیعهد ته وفادار پاتې شول.
ماټ په ۱۳ کلنۍ کې د نیویارک ایالت په «ډاچس» ښارګوټي کې «ناین پارټنرز» ښوونځي ته ولاړه. دا ښوونځی د دوستانو د ټولنې (کواکرز) له‌خوا اداره کېده. په دغه ښوونځي کې تر فارغېدو وروسته ښوونکې شوه. د ښځو په حقونو کې یې لېوالتیا هغه مهال پیدا شوه چې کله یې ولیدل، په ښوونځي کې نارینه ښوونکي د ښځینه کارکوونکو په نسبت ډېره تنخوا اخلي. کله یې چې کورنۍ «فیلاډلفیا» ته ولېږدېده، دې او د دغه ښوونځي یوه بل ښوونکي «جېمز ماټ» د ښځو د حقونو لپاره مبارزه پیل کړه.
د غلامۍ ضد لومړنۍ هڅې
د اکثرو کواکرانو په څېر ماټ هم غلامي بده ګڼله. دې او نورو کواکرانو له راهب «الیاس هیکس» نه په الهام اخیستو سره د هغو ټوکرو او توکو له کارولو نه ډډه وکړه چې په غلامانو تولیدېدل. ماټ په ۱۸۲۱ زکال کې د دوستانو د ټولنې یا کواکر راهبه شوه [راهبان هغه اشخاص دي چې په کلیسا کې له کشیشانو سره په مذهبي تبلیغ او نورو چارو کې مرسته کوي]. اغلې ماټ د خپل مېړه په مرسته د راهبې په توګه ګڼ سفرونه وکړل او په ویناوو یا وعظونو کې یې د مذهبي خبرو تر څنګ د غلامۍ ضد احساسات هم شامل وو. په ۱۸۳۳ ز کال کې یې مېړه د امریکا د غلامۍ ضد ټولنې په جوړولو کې ونډه لرله. لوکرېشیا ماټ ، چې هغه مهال یوه باتجربه راهبه او د غلامۍ مخالفه وه، یوازنۍ ښځه وه چې په فیلاډلفیا کې یې د یوې ادارې په ناسته کې وینا وکړه. د کنوانسیون تر جوړېدو څو ورځې وروسته، د نورو استازو په ټینګار سره ماټ او نورو سپین‌پوستو او تور پوستو ښځو «د فیلاډلفیا د غلامۍ ضد ښځینه ټولنه» جوړه کړه. دغه ټولنه هم له غلامۍ او هم له توکم‌پالنې سره مخالفه وه او د فیلاډلفیا د تور پوستو له ټولنې سره یې ښې اړیکې جوړې کړې. ماټ به هم تر ډېره د تور پوستانو په کلیساوو کې ویناوې کولې.
که څه هم اغلې ماټ د غلامۍ د پلویانو له ټولنیزو ربړونو او د بدهضمۍ له ناروغۍ سره مخامخ وه، خو بیا یې هم د غلامۍ په مخالفت کې خپل کار ته دوام ورکړ. د غلامۍ د مخالفینو لپاره یې د کورونو بودیجه مدیریت کړه، چې د تښتېدلیو غلامانو په ګډون د مېلمنو پالنه وکړي او دا بودیجه یې خیریه ټولنو ته ورکړه. ماټ د دې لپاره ډېره ستایل شوې ده، چې هم یې خپلې کورنۍ ته لاسرسی کاوه او هم یې د غلامۍ ضد فعالیتونه کول. د ورځپاڼې یو اېډېټر یې په اړه وايي: "ماټ د دې لپاره کلک دلیل دی، چې یوه ښځه خپل چاپېریال پراخولی شي، پرته له دې چې پرې یې ږدي". ماټ او نورو ښځینه فعالانو، د غلامۍ ضد نندارتونونه جوړ کړل، تر څو عامه پوهاوی او عاید ډېر شي او د بودیجې ډېره برخه یې غورځنګ ته ځانګړې کړه.
د غلامۍ ضد نړیوال کنوانسیون
ماټ د ۱۸۴۰ ز کال په جون میاشت کې په غلامۍ ضد عمومي کنوانسیون کې ګډون وکړ، چې چې په  عمومي توګه د غلامۍ ضد نړیوال کنوانسیون بلل کېږي. دا کنوانسیون د انګلستان په لندن ښار کې جوړ شوی و. که څه هم ماټ د شپږو ښځینه استازو له ډلې وه، خو د کنفرانس تر پیلېدو وړاندې نرانو له کنفرانس نه د امریکايي ښځو ایستلو ته رایه ورکړه او ښځینه استازو ته وویل شول چې، په یوه جلا ځای کې کېني. د غلامۍ ضد رهبرانو نه غوښتل چې د ښځو د حقونو موضوع ،په ټوله نړۍ کې د غلامۍ له ختمولو سره وتړل شي او په دې توګه د غلامۍ پر ختمولو تمرکز کمرنګه شي. پر دې سربېره، د هغه مهال ټولنیزو دودونو هم په سیاسي ژوند کې د ښځو بشپړ ګډون ته ځای نه ورکاوه. د ویلیم لویډ ګریسون او ونډل فیلیپس په ګډون د دغه کنوانسیون څو تنو امریکايي نارینه ګډونوالو د ښځو پر محرومیت اعتراض وکړ. ګریسون، ناټانیل پیباډري راجرز، ویلیم اډم او چارلز لنوکس ریمونډ په جلا شوي ځای کې له ښځو سره کېناستل.
ماټ چې د انګلستان او سکاټلنډ په فعالو مناظرو کې تشویق شوې وه، له غلامۍ سره د مبارزې لپاره له نوې انرژۍ سره متحدو ایالتونو ته را وګرځېده. د نیویارک او بوسټون په څېر لویو شمالي ولایتونو لپاره یې د یوې عمومي وینا پروګرام جوړ کړ او غلام لرونکو ایالتونو ته یې څو اونیز سفر په بالټیمور، مریلنډ او د ویرجینیا په نورو ښارونو کې په ویناوو سره جاري وساته. دې اراده وکړه چې د غلامانو له بادارانو سره وګوري او د غلامۍ پر اخلاقیاتو خبرې وکړي. ماټ په کلمبیا کې د خپلې وینا وخت د کرېسمېس له رخصتیو نه د کانګرس د راګرځېدو له وخت سره هم‌مهاله تنظیم کړ. د کانګرس څه باندې ۴۰ غړو ګډون په کې وکړ. دغه مهال یې له ولسمشر «جان ټایلر» سره هم یوه رسمي لیدنه لرله.
شخصي ژوند
ماټ د ۱۸۸۰ ز کال د نومبر میاشتې په ۱۱مه نېټه، په پنسلوانیا کې په خپل کور کې د سینه بغل ناروغۍ له امله مړه شوه. د فیلاډلفیا په شمال کې د دوستانو د ټولنې (کواکر) په هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه.
ګابن
ګابن چې رسمي نوم یې د ګابن جمهوریت دی د مرکزي افريقا په لودیځ لور کې پروت هیواد دی. د ګابن پلازمینه لیبرویل ښار او رسمی ژبه یې فرانسوي ده، یاد هیواد ۷۴۵'۲۶۷ کیلومتره مساحت او ۸۶۷'۴۵۴'۱ میلیونه وګړي لري. د پیسو واحد یې د مرکزي افریقا فرانک دی او په ۱۷ اګست ۱۹۶۰م کال یې له فرانسه نه خپلواکی ترلاسه کړی.
ګابن (/ɡəˈbɒn/) په رسمي ډول د ګابن جمهوريت دی، چې د مرکزي افريقا پر لويديځ ساحل باندې پروت هېواد دی. دا سيمه چې د استوا پر کرښه باندې پرته ده، شمال لويديځ ته يې استوايي ګينه، شمال ته يې کامرون، ختيځ او سوېل ته د کانګو جمهوريت او لويديځ ته يې د ګينه خليج پروت دی. نږدې ۲۷۰۰۰۰ کېلو متر مربع (۱۰۰۰۰۰ ميل مربع) پراخوالی او د اټکل له مخې ۲،۱ ميليون وګړي يا نفوس لري. درې څرګندې سيمې لري: ساحلي درې، غرونه (مرکزي برخه کې کرسټال غرونه او چيلو ماسسېف “Chillu Massif”) او په ختيځ کې هواره او بې ونو دښته. د ګابن پلازمېنه او تر لوی ښار “Libreville” او رسمي ژبه يې فرانسوي ده.
ننني ګابن کې په اصل کې Pygmy وګړي استوګن شول، چې د Bantu توکم قبيلو د کډوالۍ له امله په پراخه ډول بې ځايه او جذب شول. په ۱۸ پېړۍ کې ګابن کې د يورنګو پاچاهۍ (Kingdom of Urungu) په نوم د Myeni ويونکو پاچاهي جوړه شوه. ياده پاچاهي په اصل کې د غلامانو د پېر او پلور له امله د يو پياوړي سوداګريز مرکز جوړېدلو وړ وه. يورنګو په ۱۸۷۰ لسيزه کې د غلامۍ پرېښودنه حس کړه. په ۱۹۶۰ کې له فرانسې څخه د خپلواکۍ له راهيسې د ګابن خپلواک دولت دري ولسمشران درلودلي دي. د ۱۹۹۰ ز لسيزې په لومړيو کې دې هېواد يو ګڼ ګوندي نظام او يو نوی ديموکراتيک اساسي قانون وړاندې کړ، چې يو څه روڼ ټاکنيز بهير ته يې لاره هواره او زيات حکومتي بنسټونه يې سم يا اصلاح کړل.
ګابن له Mauritius, Seychelles, Botswana او سويلي افريقا څخه وروسته په سيمه کې د پينځم تر ټولو لوړ HDI او له  Mauritius, Seychelles, Botswana او استوايي ګينه څخه وروسته د پينځم تر ټولو لوړ سړي سر عايد (PPP) ناخالص کورني محصول په درلودلو سره په نيمه صحارايي افريقا کې يو له نېکمرغه هېوادونو څخه دی، چې پراخه نفت او باندنۍ شخصي پانګه اچونې په ياده برخه کې مرسته کړې ده. د هېواد ناخالص کورنی محصول په ۲۰۱۰ ز کال څخه تر ۲۰۱۲ ز کال پورې په کلني ډول له ٪۶ څخه زياته وده وکړه. که څه هم د عايد په وېش کې د نابرابرۍ له امله، د نفوس د پام وړ برخه غريبه پاتې کېږي.
ګابن په ولسي ادب (فولکلور) او د افسانو پوهه يا تاريخ کې بډايه هېواد دی. د کيسو يا داستانونو د ساتنې دودونه په کې ژوندي دي. لکه د Fangs وګړو تر منځ “mvett” او د Nzebis په منځ کې “ingwala” داستانونه. ګابن د مخ پټووني يا نقاب له امله هم پېژندل کېږي. لکه: n’goltang (Fang) او د “Kota” د ساتنځای څېرې.
رېښه
د ګابن نوم په اصل کې له (gabão) څخه تر لاسه کېږي، چې پرتګالي کې «په چپنه کې نغاړلو» ته وايي او نږدې د “Libreville” له لورې د کومو سيند د ننوتوځي (مدخل) بڼه ده.
له استعمار څخه مخکې دوره (له ۱۸۸۵ ز کال څخه مخکې)
د سيمې لومړني اوسېدونکي “Pygmy” ولسونه يا وګړي وو. دوی د بانټو (Bantu) قبيلو د کډوالۍ له امله، د هغوی له لورې په پراخه ډول بې ځايه شول.