cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پينځمه تلپاتې پرمختیایي موخه
شالید
د جنډر برابرۍ تر ۲۰۳۰ز کاله  پورې یو لړ  بېړنيو اقداماتو ته اړتیا لري ترڅو د تبعیض اصلي لاملونه کوم چې په خصوصي او عامه سکتورونو کې د ښځو حقونه کموي له مینځه یوسي. په دې لړ کې د جنسیت پر بنسټ تاوتریخوالی او جنسي تېري له منځه وړل یو مهم لومړیتوب ده او  دا ځکه چې دا د بشري حقونو نه سرغړونه ګڼل کیږي. د جنسیتي برابرۍ اړوند ژمنو په ځینو برخو کې ښه والی راوستی دی، خو د یوې داسې نړۍ رامنځ ته کول چې په هغه کې هره ښځه او نجلۍ له بشپړ جنسیتي برابرۍ  څخه برخمنه وي او په کې د دوی د پیاوړتیا پر وړاندې ټول قانوني، ټولنیز او اقتصادي خنډونه له مخې لري شوي وي، د ډیجیټل ځواکمنتیا یو ارمان ګڼل کېږي. د جنسیتي برابرۍ ترلاسه کول داسې قوانینو ته اړتیا لري چې د ټولو مېرمنو او نجونو ځواکمنتیا تضمین او د ټولو نجونو لپاره  د ثانوي زده کړو زمینه برابره کړي. څرنګه چې د ټکنالوژۍ پرمختګ او د ښځو پیاوړتیا تر منځ مستقیمه اړیکه شته، نو یادې شوې  موخې هم د جنسیتي تبعیض ختمول او د ټکنالوژۍ له لارې د ښځو او نجونو د پیاوړتیا غوښتنه کوي.
موخې، شاخصونه
SDG5 نهه نښې او ۱۴ شاخصونه لري، دغه نهه نښې د جنسیتي برابرۍ اړوند پراخ موضوعات پوښي اوشپږ هغه ېې چې پایله محوره  (Outcome-Oriented) موخې دي دا دي: په هر ځای او د ټولو ښځو پر وړاندې د هر ډول توپیر له منځه وړل (۱.۵ موخه)؛ د ښځو پر وړاندی تاوتریخوالی او استثمارله منځه وړل (۲.۵ موخه )؛ جنسیتي ختنه او جبري ودونو او دې ته ورته کړنو له منځه وړل (۳.۵ موخه)؛ وړیا پاملرنو ته ارزښت قایل کېدل او ګډو کورني مسؤلیتونو ته وده ورکول (۴.۵ موخه)؛ په رهبري او تصمیم نیولو کې د ښځو د بشپړ ګډون ډاډ  (۵.۵ موخه )؛ د زیږون نړیوالو حقونو او روغتیا ته د لاسرسي ډاډ (۶.۵ موخه)؛ درې نورې موخې یی دا دي: اقتصادي سرچینو ته د مساوي حقونو لاس رسی لکه د ښځو لپاره د جایدادونو مالکیت او مالي چوپړ رامنځته کول )۵.الف موخه)؛ د ټیکنالوژۍ پر مټ د ښځو ځواکمنتیا(۵.ب موخه)؛ د جنډر برابریو لپاره د پالیسیو تصویب، پیاوړي کول او د قانون پلي کول(۵.ج موخه).
څارنه او پرمختګ
هر کال د ملګرو ملتونو د سرمنشي له خوا  یو راپور چمتو کېږي چې د تلپاتې پرمختیایي موخو  پرمختګ ارزوي. شونې ده چېSDGs  له  ننګونو سره مخ شي که خينې مدیریتي ننګونو ته چې د موخو په عملي کولو کې خورا مهم دي پر وخت پاملرنه و نشی. د دغو ننګونو د حل په موخه باید حکومت، سوداګرۍ، غیر دولتي سازمانونه، مدني ټولنې او څېړونکي په ګډه کار وکړي. د ټولوSDGs  لپاره د لوړې کچې پرمختګ راپورونه د ملګرو ملتونو د عمومي منشي له خوا د راپور په بڼه خپرېږي، چې وروستی هغه یې د ملګرو ملتونو د لوړې کچې سیاسي فورم دی چې د SDG 5  موضوعي بیاکتنه ده.
د کوویډ- ۱۹وبا اغېزې
په ۲۰۲۰ز کال کې کوویډ-۱۹ وبا هم د جنډر برابرۍ اغېزمنه کړي ده، چې پر ښځو  دکوویډ-۱۹اغیزې په لاندې ډول دي:
سازمانونه
ډېری نړیوال سازمانونه دSDG 5  موخې ترلاسه  کولو لپاره کار کوي. د بېلګې په توګه:
له نوروSDGs  سره اړیکې
که څه هم SDG5 یوازینۍ موخه ده او نورې تلپاتې پرمختیایې موخې (SDGs) یوازې هغه وخت ترلاسه کېدلی شي چې د میرمنو اړتیاو ته د نارینه اړتیاو په څېر پاملرنه وشي. د جنډر د مطالعاتو متخصصين وایي چې په ۵مه موخه کې له پرمختګ پرته، نورې موخې نشي ترلاسه کېدای.
د SDG5 او نورو SDGs ترمنځ اړیکه د تلپاتې پرمختګ لپاره د ۲۰۳۰ز کال په اجنډا کې ملګرو ملتونو د ښځو برخه د ( جنډر برابرۍ ) په پراخه کچه تحلیل کړې. د مثال په توګه، د ښځو لپاره مناسب کار او منظم عاید ته لاسرسی  نه یوازې د بې وزلۍ په کمولو کې مرسته کوي SDG1) ) بلکې د غوره زده کړو (SDG4)، لوږې ختمول (SDG2) او د ښې روغتیا او هوساینې (SDG3) پایلو سره هم مرسته کوي. د ښځو او نجونو په وړاندې د تاوتریخوالي د ټولو ډولونو له منځه وړل ( موخه ۵.۲) نه یوازې د  SDG5یوه اړینه برخه ده بلکې د ټولو عمرونو خلکو لپاره د صحي ژوند او هوساینې د تضمین لپاره هم مهم دی. ( (SDG3هغه میرمنې چې نږدې ملګري د جنسي یا فزیکي  تاوتریخوالی سره مخ دي ۵.۱ ځله د HIV په ناروغۍ اخته کیدو احتمال لري (موخه۳.۳). د چاپیریال تخریب(SDG13)  د خوراکي توکو په تولید، د خوړو خوندیتوب او د هغو ټولنو اقتصادي امنیت باندې اغیزې لري چيرې چې ښځې د کرنې برخه کې بوختې دی. پدې ډول د هر ډول تبعیض او د جنسیتي محدودیتونو له منځه وړل د SDG5  لپاره یوه مهمه اجنډا ده.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازی
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان اوسني استازی محمود صيقل دي چې, د 2015 کال اکتوبر 27 را پديخوا د افغانستان استازي دی.
عمر سیف‌الدین
عمر سیف‌الدین (Ömer Seyfettin) یو ترکي لیکوال او افسر و. د گونن په ښار کښي زېږېدلی دئ. دده پلار عمر شوقی بگ هم افسر و.
معارف
په گونن کښي لومړني ښووندځي ته تلو. د دې دپاره چه فامیل ئې کرات مرات اقامت الش کړ، عمر سیف الدین څو واره مکتب تبدیل کړ. وروسته تر لېسې یو څو کاله مکتبِ حربیهٔ شاهانه ته تلو او مآلاً بریدمن شو.
ادبییات
ړومبي ادابي اثرونه ئې شعرونه وي خو داسي اثر ئې چه له ټولو نه نومیالی دئ د » افروز بگ « (Efruz Bey) په نامه یو حکازت دئ.
مياڼې
مياڼې د ډيرو پښتنو ټبرو پشان لکه په افغانستان اوپاکستان دواړو هيوادونو کې اوسيگې خو خپله علاقه کما چې ده مياڼو نيکاتې وطن ده هغه مرتضئ ده چې دگومل علاقه هم ورته ويلۍ شو په گومل کې ده مياڼو پنځه کلې دې مرتضئ نواز کوټ  اړبانه  پونده او  غلام کوټ دغلته تقرېبا له شلو تر پنځه ويس زراه پورې ابادې لرې  دواهمه زياته ابادي چې ده مېاڼو پکې اکثريت ده هغه کوکارې دي چې ده خيبر پښتون خوا ښار ډېرا اسماعيل خان نه ١٤ کلوميټرا په شمال درې غټ کلې دي لکه او لس زره شاخوا ابادي لرې او ډېرااسماعيل خان جوښت دوا نور کلي هم لري نوروزو کلي په کميشنر باغ کې او پشو کي هم يو وړوکې کلۍ او په افغانستان کې بيا مياڼې په مختليفو ځايونو وسې لکه غزنې قندوس بغلان ده مياڼې قوم شاخونه يا خيلونه   شير خيل   فيروزخيل ميرگل خيل  کلاخيل  خواجرخيل  ابرهيم خيل  سليمزۍ لدړزۍ نوروزۍ شاهوزۍ  سين زۍ  او خيرلسې
د کاناډا هیواد د ولایتونو نوملړ
د کاناډا هیواد د آیالاتونو نوملړ (د کاناډا ولایتونه)
صاحبزاده عبدالقیوم
وختي ژوند
صاحبزاده عبدالقیوم د ټوپۍ مشهورې مذهبي کورنۍ کې زیږیدلی وو. د هغه مورنۍ کورنۍ بیرته د لودۍ سلطنت پورې اړه لري. د هغه نيكه صاحبزاده قطب عالم وو چې په (1800/01) زيږيدلى وو. د هغه پلار صاحبزاده عبدالرؤف وو چې په (1837/38)زیږیدلی وو. عبدالرؤف د خپل ترور د لور زینب,د سید امیر لور (کوټي ملا) سره واده وکړه. دا جوړه څلور اولادونه (درې لوریانی او یو زوی) لري. دوه لوریانی په ماشومتوب کې مړي شوي دي, پداسې حال کې چې خیر النساء (زیږیدلی 1860) او عبدالقیوم ژوندی پاتې شوی دي. د هغه مور هغه وخت مړه شوه کله چې هغه 3 کلن وو او پلار یې د سیالانو لخوا وژل شوی کله چې هغه 10 کلن وو. د خپل پلار تر مرګ وروسته ، هغه او خور یې د خپل ماما سید احمد باچا لخوا کوټي ته راوړل شول. چیرې چې ده ده ماما ښوونکی وو هغه مدرسه کې ده زده کړې.
لومړنی دنده
د نایب تحصیلدار پوست نه شتون له امله ، هغه د تصفیې کار کې د روزنې لپاره غوښتنه وکړه. هغه په ​​پای کې د کمشنر دفتر کې شامل شو او د ژباړونکي او لوستونکی په توګه وګمارل شو. په 1887 کی صاحبزاده عبدالقیوم نایب تحصیلدار وټاکل شو. وروسته هغه څو اداري قلمدانونه ونیول يعني: تحصیلدار ، د هزاره لوی سیاسی اجنټ ، د عوایدو معاون او د خزانې افسر ، اضافي اسسټنټ کمیشنر ، د کمشنر ورنا کولر دفتر سپرنټنډنټ ، خیبر سیاسي معاون ، خیبر ، د چترال معاون سیاسی اجنټ. خیبر ایجنسۍ او بیا د خیبر ایجنسۍ پولیټیکل اجنټ ته وده ورکړل شوې ، د فدرالي ادارې لخوا اداره شوي قبائلي سیمې (فاټا) ، د 1891 څخه تر 1919 دوره کې.
سرچینې
وېشنيزه:ژوندي خلک وېشنيزه:پښتانه
مرتضئ ګرداوۍ
ګرداوۍ ده خيبر پښتونخوا او جنوبې وزيرستان پوله هم ده يوا وړوکې علاقه ده چې په شمال کې دا دبلوچستان سرا هم تړالې ده دې علاقه کې اکثریت ده مياڼې قوم ده
د پایدارې ځغاستې فرضیه
د پایداری ځغاستې فرضیه، د ځینو انساني ځانګړتیاوو تکامل او وده ،د اوږده واټن منډې وهلو سره د سمون په توګه توضیح کیدای شي. دغه فرضیه وړاندیز کوي چې پایداره منډې وهل د خوړو ترلاسه کولو کې د لومړنيو کورنیو لپاره مهم رول لوبولئ. څیړونکو وړاندیز کړی، چې پایداره منډې وهلو د پلټلو سره د تطابق په پار پیل او وروسته د ښکار د دوام لامل شوی. A
ځغاسته د قدم وهلو (تګ راتګ) په مقابله کې پرتلهکئ
ډېری څېړنې د هغو میکانیزمونو پر لور چمتو شوې، چې څنګه د هیمو نسل کې دوه اړخیز قدم وهلو (تګ راتګ) تکامل او وده رامینځته شوې، مګر لږې څېړنې ترسره شوې، ترڅو وازمویل شي، چې څرنګه د منډې وهلو لپاره ځانګړی تطابق او جوړښت راڅرګند شوی او څنګه یې د انسان تکامل او وده  اغېزمنه کړې ده.
یو څه څېړنې چې د انسان پر منډې وهلو باندې تمرکز کوي، د بدن فعالیت او جوړښتونو لپاره ډېر شواهد وړاندې کوي، چې یوازې ځغاستې ته وده ورکوي او په قدم وهلو (تګ راتګ)  کې نه کارول کېږي. دا وړاندیز کوي، چې منډې وهل یو تطابق و، نه دا چې دا د قدم وهلو (تګ راتګ) د محصول په توګه رامینځته شوی دی.
په ځغاسته او قدم وهلو کې مختلف بیولوژیک میکانیزمونه شامل کړي. قدم وهل یوه "سرچپه یا معکوس تمایل ته اړتیا لري، چېرې چې د بدن کتلې مرکز د غځول شوې پښې په اوږدو کې ځای په تغییر کېږي، ترڅو له هر ګام سره موجوده پټه او حرکي انرژي تبادله کړي. په ځغاسته کې د "کتلې او فنر" میکانیزم شامل دی، ترڅو د احتمالي (موجوده پټه) او حرکي انرژۍ د ټېندونونو او لیګامینټونو په کارولو سره تبادله کړي.  ټنډون او لیګامینټونه ارتجاع یا کش لرونکي نسجونه دي، چې انرژي ذخیره کوي. دوی غځول کېږي او بیا انرژي خوشې کوي، کله چې دوی بېرته راګرځي. دا د کتلې او فنر میکانیزم په ګړندي سرعت کې په کم انرژي لګښت منځته راځي او له همدې امله په ډېر سرعت سفر کولو پرمهال، د منډې وهلو میخانیکونو برعکس پنډولم څخه ډېر اغېزناک دی، مګر ټینډنز او لیګامینټونه په تګ کې دا ګټې نه وړاندې کوي.
که څه هم د "کتلې او فنر" میکانیزم کولی شي، په لوړ سرعت کې ډېر د انرژیکي پلوه مناسب وي، ولې د ځمکې د غبرګون د قوو د زیاتوالي پایله هم لري او لږ ثبات لري، ځکه چې هلته په بدن او پښو کې ډیر حرکت شته. ځمکنۍ قوې او د بدن حرکت په ګام اخیستلو کې مهمه موضوع نه ده، چیرې چې د بدن مرکزي کتلې موقعیت لږ توپیر لري او تګ په طبیعي ډول ډېر باثباته حرکت رامینځته کوي. د ځغاستې د بې ثباتۍ په ځواب کې، داسې ښکاري چې د انسان بدن د ثبات لوړولو لپاره، په عمومي ډول د "کتلې او فنر" میکانیزم لپاره انتبطاق رامینځته کړي، دا انطباق چې لاندې تشرېح شوي، د پایدارې ځغاستې د انتخاب لپاره ټول شواهد دي.
سکلیټي (د هډوکو جوړښت) شواهد
ډېری څېړونکي د لومړني هومینونو سکلیټي (د هډوکو جوړښت) جوړښتونه، لکه: اسټرالوپیتیکس د هومو سره پرتله کوي، ترڅو د ساختماني توپیرونو پیژندنه وکړي، چې ممکن د پایدارې ځغاستې لپاره د پام وړ وي.
نوچل لیګامینټ ( عضلاتي وتر یا رباط): ځکه چې سر له اوږو څخه جلا شوی، لومړنی هومو د سر ثبات لپاره یوې لارې ته اړتیا درلوده. د نوچل لیګامینټ ( عضلاتي وتر یا رباط) د سر ثبات کې یوه مهمه پرمختللې خصیصه ده. دا د اکسیپوټ (د سر د کوپړۍ شاتینی هډوکی) په منځ کې پیل کېږي او پورتنۍ ټریپیزیس (د اوږو تر منځ عضلې) سره وصل کیږي. دا لیګامینټ ( عضلاتي وتر یا رباط) د لرغون پیژندنې په شرایطو کې هم مهم دی ، ځکه چې دا په کوپړۍ کې یوه کوچنۍ حاشیه او څنډه پریږدي او څیړونکو ته اجازه ورکوي، چې وګوري ، بیلابیل ډولونه نوچل لیګامینټ ( عضلاتي وتر یا رباط) لري. د لرغون پیژندنې په موندنو کې د لیګامینټونو نښې لیدلو وړتیا نادره ده، ځکه چې دا ژر له منځه ځي او ډیری وختونه هېڅ نښه نه پریږدي. د نوچل لیګامینټ ( عضلاتي وتر یا رباط) په شتون کې یوه نښه په کوپړۍ کې پاتې کېږي، ځکه چې نه اسټرالوپیتیکوس او نه هم پان د سر د کوپړۍ څنډه درلوده، دې پایلې ته رسېدلي چې دا خصیصه هومو ته ځانګړې ده، ځکه چې د نوچل لیګامینټ یوازې د ځغاستې پرمهال فعال شوی. د ځغاستې اندازه د عضلاتو له درز څخه اټکل کېدای شي. د هومو ایریکټس او نیینډرتالس په حالاتو کې، د قوي نوچل لیګامینټ نښې شته، مګر په عصري انسانانو کې لږې نښې شته ، چې په ځغاستې کې کمښت په ګوته کوي.
د اوږې او سر ثبات: د انسان سکلیټ (د هډوکو جوړښت)  د لومړنیو هومینونو څخه توپیر لري، ځکه چې د اوږو او پورتنۍ ملا او سر د سینې کمربند برخو ترمنځ لږ اړیکې شته دي، کوم چې به د هسکیدلو (پورته ختلو) لپاره ګټور وي، مګر د پورتني بدن حرکت ته به خنډ وي، کوم چې د پښو د حرکت سره مقابله کوي او له همدې امله د ځغاستې په وخت کې د بدن او سر ثبات رامنځ ته کوی. دا ثبات په تګ کې غیر ضروري دی.
د پښو اوږدوالی او وزن : هومو، د بدن وزن په پرتله اوږدې پښې لري، کوم چې د ځغاستې انرژيتیکي لګښتونو کمولو کې مرسته کوي، ځکه چې له ځمکې سره په تماس کې وخت ډیریږي. د انسانانو د غړو د لرې برخو وزن کې کمښت شته، کوم چې په پایداره ځغاسته کې د میټابولیک لګښتونو کمولو لپاره ګټور پیژندل کېږي، مګر په تګ راتګ لږ اغېز لري. سربیره پردې، په هومو کې د بدن د پورتنۍ برخې وزن د ټول وزن په پرتله د پام وړ کم شوئ، کوم چې په ځغاسته کې د مټو (اوږو) د ثبات هڅو کمولو لپاره مهم دی.
د بندونو (مفاصلو) سطحه: انسانان د ځغاستې پر مهال پر سکلیټي جوړښت باندې د لویې قوې د جذبولو او زغم(تحمل) لپاره تکامل او پرمختګ کړی. په بدن باندې د مؤثرې قوې اندازه، د پایدارې ځغاستې پرمهال د بدن د ۳ نه تر ۴ برابره پورې رسېدای شي، چې سکلیټي جوړښت خورا لوی فشار لاندې راولي. د دې فشار د کمولو لپاره انسانانو د بدن وزن مطابق د بندونو (مفاصلو) سطحې زیاتې کړې، ترڅو قوه او ځواک پر لویې سطحې خپرې کړي. په ځانګړي توګه، د بدن په لاندینۍ برخه باندې. دا تطابق، کوم چې انسانانو ته اجازه ورکوي، لوی شاک او ځواک جذب کړي، په سکلیټ (د هډوکو جوړښت) باندې پلي کېږي، په اسټرالوپیتیسین سکلیټي جوړښتونو کې نه لیدل کېږي.
د پلانټر آرک ( د پښې د تلې قوس): د انسان په پښو کې پلانټر آرک ( د پښې د تلې قوس)د ارتجاعي فنر دنده لري، چې د ځغاستې لپاره انرژي تولیدوي، مګر د تګ لپاره نه. د اسټرالوپیتیسین پښو فوسیلونه یوازې جزوي پلانټر آرک ( د پښې د تلې قوس) ښیې، چې د لږ ارتجاعی ظرفیت ښکارندویي کوي. د دې لپاره چې د پلانټر آرک ( د پښې د تلې قوس) ارتجاعې میکانیزم په بشپړ ډول فعالیت وکړي، باید د پښو شاته او مخکینیو برخو کې محدود گردش هم وې. دا محدودیت د پښې د لویې ګوتې (شصت) او د انسانانو د پښې د منځ بند (مفصل) هډوکو جوړښتونو څخه منځته راځي ، کوم چې تر هومو هابلیز پورې نشته دی.
مطالعاتو دا څرګنده کړې ده چې، د پښې د پوندې د هډ‌وکي بارزه، د نوموړي هډوکي نیمایي شاتنۍ برخه د اشیل وژې اوږدوالي لپاره د ارتباط په توګه او د پښې د پوندې د هډ‌وکي بارزې اوږدوالي او د اشیل وژې اوږدوالي ترمنځ اړیکه او ارتباط موندلی، ځکه چې د پوندې د هډ‌وکي بارزې لنډ اوږدوالی د لوی اشیل وژې پراخېدو لامل کېږي، ډېره متحرکه انرژي، ارتجاعي انرژۍ ته بدلېږي. د نینډرتال او عصري انسانانو ترمنځ پرتله کول څرګندوي چې، دا تطابق په نینډرتالز کې نشته ، مخکښ څېړونکي دې پایلې ته رسېدلي دي چې، د پایدارې ځغاستې وړتیاوې، ممکن په اناتوميکې ډول عصري انسانانو کې وده ورکړل شوې وي.
محمد ولد غزوانی
محمد ولد غزواني Mohammed Ould Cheikh El Ghazouani) زوکړه ۴ د اګسټ ۱۹۵۶م کال) د موریتانیا هیواد یو پخوانی پوځي افسر. جنرال د موریتانیا هیواد د ملي امنیت رئیس او اوس مهال د یاد هیواد نهم ولسمشر دی.
پوځي افسر
افسار څوک چې د پوځ په لیکو کې د قمندان په حیص دنده ترسره کوی. هغه څوک چې په پوځي پوهنتونونو پوهنځیو او ښونځیو کې زده کړې کوي افسر بلل کیږي.
حسين فهيمي
حسين فهيمي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
محمد ولید بلال
محمد ولید بلال د محمد ولد غزوانی په ولسمشریزه دوره کې چې د ۱۳۹۸ه ش کال) څخه پیل شوې ده د موریتانیا هیواد لومړی وزیر دی.
د پولينډ د سرو زرو دوره
د پولينډ د سرو زرو دوره په پولينډ او د ليتوانيا په Grand Duchy کې د رنسانس دوره ده، چې په اټکلي ډول د بوډا(زاړه) Sigismund I پاچا او د هغه د زوی، Sigismund II Augustus، په ۱۵۷۲ ز کې د Jagiellonian کورنۍ پاچایانو د ورستي پاچا تر مړينې پورې د واکمنۍ دورې ته ځواب ويونکې ده. ځيني تاريخپوهان د پولينډ د سرو زرو دوره دوام د ۱۷ پېړۍ تر نيمايي ګڼي، چې د پولينډ او ليتوانيا د ګډو ګټو دولت (له ۱۶۴۸ څخه تر ۱۶۵۷ ز کال پورې) د خمېلنېټسکي پاڅون (Khmelnytsky Uprising) او د سويډني او روسي يرغل له لوري ړنګ شو. د خپلې سروزرو دورې پر مهال د ګډو ګټو دولت د اروپا يو له تر ټولو پراخو سلطنتونو څخه شو، چې په شمال کې له معاصرې استونيا څخه په ختيځ کې تر Moldavia او لويديځ کې تر Bohemia پورې غځېده.
په ۱۶ پېړۍ کې د ګډو ګډو دولت د ۱۱ ميليونه وګړو په لرلو سره تر نږدې ۱ ميليون کیلو متر مربع پورې پراخ شو. ياد دولت د بالتيک سمندر له Gdansk، Elblag، Riga، Memel او Konigsberg بندرونو له لارې لويديځې اروپا ته د خپلو سترو غلو دانو، لرګيو، مالګې او پوښاکو د لېږد له امله نېکمرغه شو. د ګډو ګټو دولت ستر ښارونه Poznań, Kraków, Warsaw, Lviv, Vilnius, Toruń او په ۱۷ پېړۍ کې د يو وخت لپاره Kiev او Smolensk وو. د ذکر شوي دولت لښکر له بانديني يرغل څخه د خپلې خاورې د ساتلو وړتيا لرله او د پولينډ د ګاونډيانو پر وړاندې تيري کوونکو مبارزو کې يې هم ونډه واخيسته. دا چې په نيول شويو [فتحه شويو] سيمو کې لږ تر لږه په سياسي ډول د نفوذ لرونکو ټولګيو په منځ کې پولينډي کېدنه (Polonization تېره شوه، پولينډي ژبه د مرکزي او ختيځې اروپا lingua franca شوه.
د خپلې سرو زرو دورې پر مهال د ګډو ګټو دولت په اروپا کې يو له تر ټولو ځواکمنو دولتونو څخه ګڼل کېده. دې دولت د «سرو زرو خپلواکۍ» په نوم د حکومت يو بې سارې نظام درلود، چې د اقتصادي حالت په پام کې نيولو پرته ټول اشراف (szlachta) په کې برابر په نظر کې نيول شوي وو او له پراخه قانونو حقونو او امتيازاتو څخه برخمن وو. د نظام له بڼو څخه يوه يې د Libertum veto وه، چې په ۱۶۵۳ ز کال کې په لومړي ځل وکارول شوه. د szlachta او magnates رانغاړونکو اشرافو د ګډو ګټو دولت د وګړو له ۸ تر ۱۰ سلنه جوړ کړ.
لوست، زده کړه او د معنوي هڅې ساتنه
د پولينډ د چاپ صنعت په Krakow کې په ۱۴۷۳ ز کال کې پيل شو او د ۱۷ مې پېړۍ په لومړيو کې د ګډو ګټو په دولت کې د چاپ نږدې ۲۰ خونې وې. د يادو چاپخونو له ډلې ۸ يې په Krakow کې او نورې يې ډېری په Gdansk، Torun او Zamosc کې وې. د Krakow اکاډمي په ښه ډول زېرمه شوې [غني] کتابخانې لرلې، چې يو څه کوچنۍ ټولګې يې په نړيوالو محکمو، ښوونځيو او د ښاري وګړو په کورونو کې په زياتېدونکي ډول عامې وې. د نالوستۍ کچې مخ په ځوړ وې، ځکه چې د ۱۶ پېړۍ په پای کې په کليسا پورې تړلې نږدې هرې سيمې يو ښوونځی پرانيست.
د Lubranski Academy په نوم د لوړو زده کړو بنسټ په ۱۵۱۹ ز کال Poznan کې جوړ شو. د سمون (Reformation) په پايله کې د لوبو يو شمېر ځايونه، په علمي ډول غوړېدلي ثانوي ښوونځي او ځيني نړيوال شهرتونه رامنځته شول؛ ځکه چې پروتستانت واکمنانو غوښتل د لوړ کيفيت زده کړو په وړاندې کولو سره ملاتړ کوونکي لېوال [راجذب] کړي. د کاتوليک غبرګون د پرتلنې وړ کيفيت Jesuit [يسوعيون] پوهنځيو رامنځته کول وو. د Krakow پوهنتون په خپل وار د انسان پالنې خپرونو په لوبغالو سره د خپل ځان ځواب ووايه.
ياد پوهنتون په خپله د ۱۵ او ۱۶ پېړۍ کې هغه مهال د څرګندوالي يا امتياز يوه دوره وازمويله، چې په ځانګړي ډول د ریاضياتو، ستوري پېژندنې او جغرافيې پوهنځيو له باندينيو هېوادونو څخه ګڼ شمېر زده کوونکي راښکل [جذب کړل]. لاتيني، يوناني، عبراني او د دې ژبو ادبيات همدا راز نامتو وو. د ۱۶ پېړۍ په نيمايي کې ياد انسټيټيوټ د کړکېچ پړاو ته ننوت او د ۱۷ پېړۍ په لومړيو کې بېرته د بيارغونې [اصلاحي] خلاف سمون پلوۍ ته وګرځېد. يسوعيانو له سختۍ سيالۍ څخه ګټه پورته کړه او په ۱۵۷۹ کال يې په Vilnius کې د يو پوهنتون اختصاصي تعليمي بنسټ رامنځته کړ، مګر پر Krakow اکاډمي باندې د برلاسي کېدلو په موخه هڅې يې بې پايلې وې. د ذکر شویو حالتونو له مخې زياتو خلکو له هېواده د باندې زده کړو ته دوام ورکول غوره کړل.
بوډا Sigismund I چې د اوسنۍ شته Wawel Renaissance کلا يې جوړه کړه او زوی يې Sigismund II Augustus د معنوي او هنري فعاليتونو ملاتړ وکړ او خپل ګرد چاپېر يې نوښتي پوه خلک راټول کړل. د دوی د ملاتړ بېلګه د کشيش او عامو فيوډالي خانانو او په سترو ښارګوټو کې د اشرافو له لورې وڅارل شوه.
ساينس
پولينډي ساينس د ۱۶ مې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې خپل تر ټولو لوړ ټکي ته ورسېده، ځکه چې د منځنيو پېړيو نظر باندې نيوکه وشوه او زياتو عقلي تشرېحاتو ته اړتيا وه. په ۱۵۴۳ ز کال Nuremberg کې د Copernicus له لورې خپور شوي De revolutionibus orbium coelestium د هغه دوديز ارزښت نظام ولړزاوه، چې د فزيکي نړۍ په پوهېدنه کې غځېدلی و، د عيسويت سره سم Ptolemaic انساني منځني موډل او د علمي پلټنې پراختيا په خپلواکولو سره باطل شو. په عمومي ډول د دې دورې نامتو پوهان د هېواد په زياتو بېلابېلو سيمو کې واوسېدل او په زياتېدونکي ډول ډېری يې د اصيل يا شريف اصليت په پرتله د ښار اوسېدونکي وو.
ضاحي خلفان
ډګرجنرال ضاحي خلفان د متحده عرب اماراتو د دوبۍ امارت د پولیسو مرستیال مشر دی، نوموړی د ۱۹۸۰ - ۲۰۱۳ کلونو ترمینځ د دوبۍ د پولیسو عمومي قومندان و. همدا راز یې د دوبۍ د اجرایوي بورډ د غړي او د متحده عرب اماراتو د اتلانتیک فدراسیون د رئیس په توګه دندې هم ترسره کړي. ښاغلی خلفان د اوقافو او دیني چارو د شورا غړیتوب هم لري او د پولیسي وړتیا د ودې په برخه کې یې یو شمېر کتابونه هم لیکلي دي.
د پولينډ د سرو زرو دوره
ساينس
د Krakow د Torun سيمې د يو سوداګر Copernicus د ساينس او هنرونو له برخو سره زياتې مرستې وکړې. د نوموړي پوهنيز نوښت په Krakow پوهنتون کې وستايل شو، چې وروسته يې په ايټالوي پوهنتونونو کې زده کړې وکړې. نوموړي په لاتيني ژبه شعرونه وليکل، يوه اقتصادي نظريه يې رامنځته کړه، د پادري مدير په توګه يې دنده تر سره کړه، په پروسي sejmiks کې يو سياسي فعال و او د Albrecht Hohenzollern د ځواکونو پر وړاندې يې د Olsztyn دفاع مشري وکړه. د يو ستورپوه په توګه يې په Frombork کې د زياتو کلونو لپاره پر خپلې پوهنيزې نظريې باندې کار وکړ او هملته مړ شو.
Josephus Struthius د يو فزيک پوه او طبي څېړونکي په توګه مشهور شو. Bernard Wapowski د پولينډي نقشه کښنې مخکښ و. Maciej Miechowita چې په Krakow اکاډمۍ کې رئيس و، د Tractatus de duabus Sarmatiis په سرليک په ۱۵۱۷ کې د ختيځ د جغرافيې په اړه يو پوهنليک [علمي رساله] خپره کړه. د ختيځ جغرافيه هغه سيمه وه چې پولينډي پلټونکو په کې د پاتې اروپا لپاره لومړی لاس تخصص برابر کړ.
Andrzej Frycz Modrzewski په رنسانس اروپا کې د سياسې فکر د نظرياتو يو له سترو پوهانو څخه و. د «د ګډو ګټو دولت د پرمختګ په اړه» د نوموړي تر ټولو نامتو کار په ۱۵۵۱ ز کال Krakow کې خپور شو. نوموړي پر فيوډالي [خاني] ټولنيزو اړيکو باندې نيوکه وکړه او پراخه رياليستيک [حقيقي] سمونونه يې وړاندې کړل. نوموړي لازم وګڼل چې ټولې ټولنيز ډلې يا ټولګي بايد په برابر ډول د قانون تابع وي او ويې غوښتل چې شته نابرابرۍ برابرې کړي. Modrzewski يو نفوذ لرونکی او زياتره وخت ژباړن ليکوال د نړيوالو شخړو د سوله ايز حل يو احساساتي ملاتړ کوونکی و. Bishop Wawrzyniec Goślicki (Goslicius) چې د De optimo senator (د ۱۵۹۸ ز کال انګليسي ژباړه کې سلاکار) تر سرليک لاندې يې په ۱۵۶۸ ز کال کې يوه څېړنه وليکله او خپره کړه، د لويديځ په سياسې مفکرينو کې يو بل نامتو او اغېزناک شخص و.
تاريخپوه Macin Kromer د قطبونو د رامنځته کېدو او کړنو په اړه په ۱۵۵۵ او ۱۵۷۷ ز کلونوPolonia کې وليکل، چې دا په اروپا کې د خورا درناوي وړ يو پوهنليک [علمي رساله] وه. د Marcin Bielski «د ټولې نړۍ تاريخ»، يو نړيوال تاريخ په ۱۵۵۰ ز کال کې وليکل شو. د Maciej Stryjkowski (1582) تاريخ د ختيځې اروپا تاريخ راونغاړه.
پرینیتی چوپړا
پرینیتی چوپړا ( زېږېدل۲۲ د اکتوبر، ۱۹۸۸ - ) (په انگرېزي: Parineeti Chopra) یوه هندی لوبغاړې ده چې په هندي فلمونو کی ښکاري. هغې څو جايزی او نوماندۍ ترلاسه کړی دی،په ګډون د فلمفير او د ملي فلم جایزه.
يادښتونه
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
په نړۍ کې خواره واره پښتانه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" د پښتنو مهاجرت هغه قوم ته اشاره کوي چې د خپل دوديز وطن پښتونستان څخه بهر ژوند کوي، يوه تاريخي سيمه چې په افغانستان کې د امو سيند په سويل کې او په پاکستان کې د سند سيند لويديځ ته موقعيت لري.[13] په داسې حال کې چې د پښتونستان سيمه د اکثرو پښتنو خلکو کور دی، د پام وړ پښتني بهرنۍ ټولنې شتون لري چې د پاکستان په ګاونډيو سندونو او پنجاب ايالتونو کې په ځانګړي ډول د دوی په اړوندو صوبو ښارونو کراچۍ او لاهور کې مېشتې دي. سربېره پردې، د پښتنو اولادونه هم په ټول هند کې موندل کيږي، په ځانګړې توګه د اترپردېش ايالت په روهيل کنډ سيمه کې، او د ګجرات او راجستان په ايالتونو کې.
محمد عثمان روستار تره کی
پوهنوال دوکتور محمد عثمان روستار ترکی په ۱۹۴۲ ز. کال کې د کابل ښار په يوې سنتي کورنئ کې سترگې رڼې کړي.
په نړۍ کې خواره واره پښتانه
د جنوبي اسيا نه بهر د فارس خليج په عربي هيوادونو (په عمده توګه په متحده عربي اماراتو)، متحده ايالاتو، ايران، برېتانيا، جرمني، کاناډا، روسيه او اسټراليا او سريلانکا کې د پام وړ بهرنۍ پښتني ټولنې موندل کېدای شي.
محمد عثمان روستار تره کی
زده کړې
محمد عثمان روستار تره کي خپلې منځوۍ زده کړې په ۱۹۶۱ ز. کال کې د استقلال په لېسه کې پای ته رسولي او په ۱۹۶۵ ز. کال کې د کابل پوهنتون د حقوقو له پوهنځي نه د سياسي علومو په څانگه کې ترسره کړي. تر دې وروسته يې په ۱۹۷۰ ز. کال کې په همدې څانگه کې د فرانسې د هېواد د ليون په پوهنتون نه د دوکتورا بری ليک لاس ته راوړی.
په نړۍ کې خواره واره پښتانه
پښتانه خلک، چې د ايراني توکميزو ډلو په توګه طبقه بندي شوي، داسې انګېرل کيږي چې د عيسوي لومړۍ مېلادي پېړۍ په لومړيو کې د پښتونستان په دوديزه سيمه کې مېشت شوي دي.[14][15]
محمد عثمان روستار تره کی
چاپ شوي آثار
محمد عثمان تره کی د گڼ شمېر آثارو او ليکنو ليکوال دی. نوموړي په پښتو، دري او فرانسوي ژبو گڼ کتابونه ليکلي او خپاره کړي دي چې ځينې يې په دې توگه دي:
په نړۍ کې خواره واره پښتانه
د ايتنولوګ په وينا، دا مهال د دوی شمېر شاوخوا 50 مليونه دی، [1] مګر ځينې سرچينې لږ څه ټيټ يا لوړ ارقام ورکوي. [16] [17] [18] دې سيمې ته د اسلام له راتګ وروسته، ډېری پښتانه مهاجر شول او د ډيلي سلطنت، د مغولو امپراتورۍ او نورو اسلامي سياستونو په ځمکو کې مېشت شول چې د هند په نيمه وچه کې د مسلمانانو د فتوحاتو په جريان کې رامينځته شوي، چې له کبله يې هغه پښتانه چې اسلام يې ونه مانه، د وخت په تېرېدو په نورو قومونو کې مدغم شول او ورو ورو يې خپله مورنۍ ژبه پښتو پرېښوده، چې له کبله يې د پښتو ژبې پخواني ادبيات ، ليکنې او مدنيتونه هم له منځه ولاړل. چې له جملې يې د پنجابي او هندي ژبو ځايي خلکو سره ددوی يوځای والی د بېلګې په توګه يادولای شو؛ پښتانه په عام ډول په هند او ختيځ پاکستان کې د پټان په نوم يادیږي.
محمد عثمان روستار تره کی
چاپ شوي آثار
وېشنيزه:افغانان
په نړۍ کې خواره واره پښتانه
افغانستان
له تاریخي پلوه د افغان کلیمه له درېیمې پېړۍ راپه دېخوا د پښتنو لپاره کارول کېږي، خو اوس‌مهال د افغانستان ټولو اوسېدونکو ته د افغان کلیمه کارول کېږي. پښتانه په افغانستان کې تر ټولو لوی ټبر دی او شاوخوا د هېواد د ټول نفوس ۵۲ تر ۶۸ سلنه جوړوي. شاوخوا ۱.۹۹ میلیونه افغان کډوال په ګاونډي هېواد پاکستان کې مېشت دي، چې ډېری یې هغه پښتانه  دي چې همالته زېږېدلي دي. See:
پاکستان
پښتانه په پاکستان کې تر ټولو لوی قومي اقلیت دی او د ټول نفوس شاوخوا ۲۵ سلنه جوړوي. پښتانه په خیبر پښتون‌خوا ولایت کې چې د بلوچستان شمال او قبایلي سیمې پکې شاملې دي تر ټولو ستر قومي اقلیت دی.
په سند ایالت کې د کراچۍ ښار، د ځینو تخمینونو پر بنسټ د شاوخوا ۸.۵ میلیونه پښتنو له لرلو سره د نړۍ تر ټولو متراکم نفوس لرونکی پښتون مېشت ښار دی. په پاکستان کې ځینې اړین پښتون مېشته ښارونه په لاندې ډول دي: پېښور، کويټه، ژوب، لورلايي، د سیف الله کلا، اټک، سوات، مردان، چارسده، مینګوره، بنو، پاړه چنار او صوابۍ. که څه هم د بلوچستان ښار نوم تر بلوچ قوم وروسته اېښودل شوی خو بیا هم پښتانه په پراخه کچه په دې ولایت کې ژوند کوي او بلوچ په دې ایالت کې تر ټولو ستر قومي اقلیت دی. له دې سره د دې ولایت په ډېره جغرافیه کې بلوچان ژوند کوي او پښتانه په یوه کوچنۍ سیمه کې سره راټول شوي دي.
دخیبر پښتون‌خوا ایالت په هزاره سیمه کې پښتانه د ټول نفوس شاوخوا له ۶۰ څخه تر ۷۰ سلنه برخه جوړوي. د تور غر په بتګرام سیمه کې او مانسهره ښار کې مېشتې پښتنې قبیلې په پښتو ژبه خبرې کوي، خو په ایبټ اباد او هریپور سیمه کې مېشتې د جدون، ترین او دله‌زاک قبیلې معمولاً په هندوکو ژبه خبرې کوي او ځینې وختونه د دویمې ژبې په توګه پښتو هم وایي.
لاندې جدول د پاکستان په اداري واحدو کې د پښتنو نفوس ښيي:
د پښتنو کوچنۍ ټولنې له خیبر پښتون‌خوا او بلوچستان څخه بهر د پنجاب  په اټک او میانوالي کې موندلی شو. دا ټولنې او ځینې نورې ټولنې چې په اصل کې پښتانه دي له ډېرو پخوانیو زمانو راهیسې په پنجاب او سند کې مېشتې دي؛ چې د پټان په نوم مشهورې دي. د پښتنو لویې ټولنې لکه نیازي او داسې نور د خانیوال او قصور په ښارونو کې ژوند کوي؛ همداراز تر دې لویې ټولنې د ملتان په شاوخوا سیمو کې ژوند کوي، چې یو مهال د درانیو د امپراتورۍ برخه وه. د پټانوانو ټولنې د ازاد کشمیر په بېلابېلو برخو کې هم مېشتې دي. هغوی تر ډېره د پونچ، سدهونټي او باغ سیمو کې مېشت دي. د پونچ او سندهونتي په سیمو کې پښتانه د ټول نفوس ۷۰ سلنه جوړوي. ډېری کشمير مېشته پښتانه له سدوزيي قوم څخه دي او په کشمیر کې د سدهن په نوم پېژندل کېږي. په جمو او ازاد کشمیر کې د پښتنو تقریبي شمېره شاوخوا یو میلیون کسه ده. د سدوزیو ټبر/ قبیله د ازاد کشمیر په لاواکوټ کې د یوې پياوړې کلا په توګه ده. د پښتنو د ګڼو نورو ټبرونو لږ شمېر لکه: دراني، رتین، لودي، یوسفزي، شینواري، او افريدي د هند تر اداره لاندې د جمو او کشمیر په سیمو کې ژوند کوي چې په سیمه‌ییزه ژبه خبرې کوي.
د پورتنیو مواردو سربېره، په پاکستان کې مېشتې ځینې ټولنې چې په اردو ژبه خبرې کوي په اصل کې ځانونه په خیبر پښتون‌خوا او افغانستان سیمو کې مېشتو لرغونو پښتنو پورې تړي. ځینې يې ځانونه بنګش، یوسف‌زي، غوري او درانیان ګڼي. پر دې سربېره د پام‌وړ شمېر روهیل‌یان په ۱۹۴۷ کې د هند تر وېش وروسته پاکستان ته کډه شوي. پښتانه د کراچۍ په ښار کې د کډوالو شاوخوا ۳۰ سلنه برخه جوړوي.
هندوستان
بریتانوي هند یو وخت د پښتنو د نفوس لوړه شمېره لرله چې شاوخوا د افغانستان له پښتنو سره برابره وه، چې په غالب ګمان د بریتانوي هند پر مهال د شمال لوېديځ سرحدي  ولایت په نوم او په بلوچستان کې ځای پرځای وو. پښتنو له شلمې پېړۍ مخکې او تر څوارلسمې پېړۍ وروسته د روهېل‌کهند په سیمه کې لويې ټولنې رامنځته کړې د برېتانیکا دایرة المعارف د یوولسم اېډیت له مخې په هند کې د مېشتو پښتنو شمېره ۳.۵ میلون کسانو ته رسېده خو د پښتو ژبې د ویونکو شمېر له ۱،۲۵ میلیون څخه لږ و. په ۱۹۴۷ کې د هند او پاکستان تر بېل‌والي وروسته ډېری دغه سیمې له اړونده ولایتونو سره پاکستان ته ورکړل شوې، اوس‌مهال په هند کې مېشت پښتانه د پښتو ژبې په ویونکو او هغه ډلې چې په اردو/هندي او یا ګنو نورو سیمه‌ییزو ژبو خبرې کوي وېشل کېږي او د پښتو ژبې ویونکي تر ټولو لویه ډله ده. د لکنهو پوهنتون پروفیسور خان محمد عاطف داسې تخمین وکړ چې «د هند د پټانانو نفوس د افغانستان د پښتنو د نفوس دوه چنده دی».
پښتو ژبې ټولنې
د هند هېواد په جمو او کشمير کې ګڼ شمېر پښتانه مېشت دي، چې په پښتو ژبه خبرې کوي. که څه هم د کره شمېرې تشخیص یې ستونزمن کار دی، خو شمېره یې لږ تر لږه له ۱۰۰۰۰۰ کسانو څخه لوړه ده، ځکه په ۱۹۵۴ م کال کې له ۱۰۰۰۰۰ څخه زیاتو پښتنو کوچیانو ته چې د هند په کشمېر کې يې ژوند کاوه د هند ښاروندي ورکړل شوه. اوس‌مهال پرله پسې جرګې تر سره کېږي. هغوی چې د کشمير په دره کې مېشت شوي او هلته ژوند کوي په پښتو ژبه خبرې کوي او تر ډېره د يادې درې په سویل لویديځه برخه کې دي چې د پښتنو مستعمرات ځینې وختونه له همدې ځایه پیل شوي. تر ټولو جالبه دا چې کوکی‌خېل اپریدیانو چې په امګایهاما کې ژوند کوي خپل ټول لرغوني دودونه خوندي ساتلي او په پښتو ژبه خبرې کوي. هغوی رنګارنګ جامې اغوندي او توره او ډال له ځان سره لېږدوي. اپریدیان او ماچي‌پوریان چې د یوسفزیو له ټبر څخه دي، په پوځ کې په خدمت کې شامل دي تر څو په مقابل کې يې ځينې کلي د عاید په برخه کې د مالیاتو له ورکړې څخه معاف کړي. پښتانه تر ډېره د درانیو په وخت کې هند ته تللي، خو ځینې يې د ماهاراج ګلاب‌سېنګ له خوا هند ته راوستل شوي چې په پوله کې خدمت وکړي. د کپواره سیمې د کنټرول پر کرښه د دهاکا او چانګار (چاکنوت) کلي وګړي هم په پښتو ژبه خبرې کوي. په یاد ایالت کې د مېشتو پښتنو د ټولنې له غوښتنو سره سم په دې وروستیو کې د کاشرتا تلویزوني شبکې په پښتو ژبه تلویزوني خپرونې پیل کړې.
همداراز د پښتنو کوچنۍ او خورې ټولنې د هند په مسلمان مېشته لویو ښارونو کې هم شته او ډېری هغه کسان چې په پښتو ژبه خبرې کوي په ډهلي او اوتار پردېش ایالتونو کې مېشت دي؛ دا وګړي د اړونده ایالتونو په سیمه‌ییزو ژبو هم د دویمې ژبې په توګه خبرې کوي. د هغه پښتنو شمېر چې لا هم په پښتو خبرې کوي او پرې پوهېدلی شي شاوخوا ۱۴۱۶۱ کسانو ته رسېږي. احتمالي دلیل یې دا دی چې دې کسانو تر څه مهال مخکې د پاکستان خیبر پښتون‌خوا ته سفر کولی شوی.
د هندیانو یوه کوچنۍ ټولنه په شین‌خالیانو مشهوره ده چې «شنو خالونو» په معنا ده، (د پښتنو ښځو پر مخ شنو خالونو ته اشاره کوي). د هند تر وېش وروسته په راجستان کې اناریا سیمې ته کډه شول. یادې ټولنې د هند له وېش څخه مخکې د بریتانوي هند په بلوچستان کې په کوېټه، لورلایي او مېختر سیمو کې مېشته وه. هغوی لا هم په پښتو ژبه خبرې کوي او د پښتنو دود اتڼ یې له ځان سره ژوندی ساتلی.
رابيه تبسم
رابيه تبسم د پښتو ژبې يوه وتلې سندرغاړې وه. ارواښادې رابيې که څه هم وخت و نه موندلی چې زياتې سندرې ووايي، خو د خپل خوږ غږ له وجې مشهوره وه. د ارواښادې يوه سندره قراره راشه ډېره مشهوره شوه. چې د پښتو په وتلو سندرو کې يې ځای موندلی دی.
بهرنۍ تړنې
[قراره راشه]
۱۲۱ (عدد)
۱۲۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۰ څخه  مخکي او د ۱۲۲ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۱:
په کلینډر کې
۱۲۱ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
قربان
قربان د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
اورشېندی پېژندنه (د اور غورځونکو غرونو څېړنه او مطالعه)
اورشېندی پېژندنه د اورشېندو، لاوا، ماګما او د دې اړوند ځمکپېژندنې، جغرافيايي او جيوکيميکل ښکارندو مطالعه ده (ولکانيزم). په انګليسي کې د «ولکانولوژي» ټکی له لاتيني ټکي «Vulcan» څخه اخستل شوی. «Vulcan» په لرغوني روم کې د اور د خدای نوم و.
اورشېندی پېژندونکی هغه ځمکپېژندونکی دی، څوک چې د اورشېندو د چاودېدو فعاليتونه او جوړېدل او د دوی اوسنۍ او تاريخي چاودنې تر مطالعې لاندې نيسي. اورشېندی پېژندونکی بيا بيا له اورشېندو څخه لېدنه کوي، په ځانګړي ډول له هغه څخه چې فعال وي، څو د اورشېندي چاودنې وګوري، د چاودنې څخه منځ ته راغلي توليدات راټول کړي، په دې توليداتو کې «ټيپرا» (لکه ايرې او سپک کاڼي)، ډبرې او د لاوا نمونې شاملې دي. د دې څېړنو يو بنسټيز تمرکز د چاودنو په وړاندوينه وي، تر اوسه داسې دقيقه لاره نه شته چې دا اټکل وشي، خو د چاودنو وړاندوينه کول، لکه د زلزلې څخه د وړاندې خبرداری ورکول کولای شي چې ډېر ژوندي موجودات خوندي کړي.
اوسنۍ اورشېندی پېژندنه
د زلزلې څارنې د زلزلې د لړزې د ثبت د الو (وسايلو) په واسطه تر سره کېږي، کومې چې له اورشېندو سيمو سره ځای پر ځای شوي وي او د اورشېندو پېښو پر مهال د زياتېدونکو لړزو څارنه کوي، په ځانګړي ډول د اوږدو يو شان لړزو، کومې چې د اورشېندو تنګيو له لارې د ماګما (ويلې او خميره شوي معدني مواد چې ډبرې ځينې جوړېږي) د خوځښت اشارې ورکوي.
د سطحې د بڼې بدلون په څارنه کې د مساحتي طريقو کارول شامل دي، لکه د سطحې اوارول، کږول، تيتول، زاويه او د ټيلټ ميټر په مټ د واټن اندازه کول، ټول مرکزونه او EDMs. په دې کې د GNSS څارنې او InSAR هم شامل دي. د سطحې د بڼې بدلون د «ماګما» د راشړېدو ښودنه کوي: د زياتې مهيا شوې «ماګما» توليدات د اورشيندي د مرکزونو په سطحو کې پړسوب (تورم) منځ ته راوړي.
د لېږد وړ د ماوراء بنفش سپيکټروميتر (هغه اله چې د رڼا څپې راټولوي او اندازه کوي) (COSPEC چې اوس يې ځای miniDOAS ځای نيولی دی) په ګډون د ځينو الاتو په مټ شونې ده چې د ګازونو د خپرېدلو څارنه وشي، کوم چې د «سلفر ډايی اکسايد» په ګډون د اورشيندي ګازونو شتون تحليلوي؛ يا دا څارنې د «انفراريډ سپيکټروسکوپي (FTIR) په مټ تر سره کېږي.د ګاز په وتلو کې زياتوالی او په ځانګړي ډول د ګاز په ترکيب کې بدلونونه، د اورشېندي د چاودنې اشارې ورکولای شي.
د تودوخې درجې بدلونونه د ترماميټر په استعمالولو سره څارل کېدای شي او د اورشېندي د جهيلونو او سوريو (د هوا ګاز... د وتلو لاره) د تودوخې خصوصياتو کې بدلونونه ګوري، کوم چې د راتلونکې فعاليت ښودنه کولای شي.
سټلايټ د اورشيندو د څارنې لپاره په پراخه کچه کارول کېږي، ځکه سټلايټ په اسانۍ سره د پراخه سيمې د څارنې سره مرسته کوي. دوی کولای شي د ايرو د غړوسکو د خپرېدو اندازه وکړي، لکه د ۲۰۲۰ز کال د « Eyjafjallajökull» له خپرېدو څخه، تر څنګ يې د « SO2 » اخراج. « InSAR» او د تودوخې انځور اخستل د سترو، لږو اوسېدونکو سيمې څارلای شي، چېرته چې په ځمکه باندې د وسايلو نصبول ډېر قيمته (د زيات لګښت) وي.
په نورو جيوفزيکل طريقو (برېښنايي، د جاذبې قوه او مقناطيسي مشاهدات) کې د لوړېدو ښکته کېدو او مقاومت کې ناڅآپي بدلون، د جاذبې قوې ګډوډيو يا مقناطيسي ګډوډيو نمونې شاملې دي، کوم چې کولای شي له اورشېندو څخه پیدا کېدونکو ويجاړيو او ماګما د راپورته کېدو ښودنه وکړي.
په سټراتيګرافي تحليليونو کې، د سختو فعاليتونو او د چاودنې د اندازې د اټکل تر څنګ، ټيفرا (د اورشيندي له چاودنې وتلي بڅرکي او ټوټې) او لاوا د زېرمو تحليل کول او د اورشېندي د چاودنې د نمونو ورکولو لپاره د هغوی تاريخ ښودنه شامل دي.
تاريخ
اورشېندي پېژندنه يو پراخه تاريخ لري. د اورشېندي د چاودنې تر ټولو لرغونی ثبت شوی تاريخ شونې ده چې په يو رنګ شوي ديوال وي چې تاريخ يې شا او خوا ۷۰۰۰ مخزېږديز ته رسېږي، کوم چې د ترکيې د اناتوليا « Çatal Höyük» د ډبرين پړاو په يوه سيمه موندل شوی دی. دا لوحه د چاودېدونکي اورشېندي د انځورولو په توګه تفسير شوی دی، د کوم د لاندينۍ برخې کورونو په يوه ټولګه کې چې چاودېدونکی د دوه څوکو والا اورشېندی ليدل شوی دی، په اساس کې يې يو ښارګوټی دی (په داسې حال کې چې لرغونپېژندونکي اوس د دې تفسير په اړه اختلاف لري). شونې ده چې دا اورشېندی « Hasan Dağ» يا د هغه کوچنی ګاونډی « Melendiz Dağ» وي.
يوناني-رومي فلسفه
د يونان کلاسيکي نړۍ او لومړي رومي سترواکۍ اورشېندي د بېلا بېلو خدايانو د سيمو په توګه تشریح کړي دي. یونانيانو ګومان درلود چې د اور خدای « Hephaestus» د اورشېندي ايټنا (يو غر دی) لاندې ناست دی او د «زيوس» د وسلو نقل جوړوي. د «زيوس» له زوی «هريکولس» وروسته د اورشيندي د تشريح کولو لپاره کارېدونکی يوناني لفظ «آيټنا» يا «هيرا» و. رومي شاعر «ورجيل» د يوناني افسانو په تشريح کولو سره ويلي دي چې «انسيلاډس» په نوم «ديو» د خدايانو په وړاندې د بغاوت له امله د سزا په ډول، «اتينا» ښځينه خدايې د «ايتنا» لاندې خښ کړ، د دې غر اوازونه د هغه له عذاب چغې وې، شغلې يې د هغه ساګانې او لړزه يې  د زندان د کټارو سره د هغه شيکاتونه وو. «هيپايسټوس» د د «انسيلاديوس» ورور «ميماس» د «وينسيوس» لاندې خښ کړ او د نورو ماتې خوړليو ديوانو وينه د «وينسيوس» په شا اوخوا د «فلګرين» په سيمو کې وبهېده.
یوناني فيلسوف «امپيډکلس» (۴۹۰-۴۳۰ مخزېږديز) نړۍ په څلورو بنسټيزو ځواکونو وېشلې وه چې هغه ځمکه، هوا اور او اوبه وو. «امپيډکلس» ويلي چې اورشېندي د اور د عنصر ښودونکی دی. افلاتون ويلي چې د ځمکې لاندې سمندرونو په مټ د تودو او یخو اوبو ويالې په نه ختمېدونکې اندازه کې بهېږي. د ځمکې په ژورو کې د اور يو پراخه سمندر بهېږي چې «پيريفليګيتون» يې بولي، کوم چې د نړۍ ټولو اورشېندو ته اور برابروي. ارستو تر ځمکې لاندې اور  «...په تنګو لارو کې د هوا د ډوبېدلو د سولېدلو» پايله بللې.
تر شپاړسمې پېړۍ پورې د اورشېندي په تشريح کې هوا مهمه ونډه درلودلې ده. يو رومي فيلسوف «لوکريټيس» ادعا کړې چې «ايټنا» په بشپړ ډول په داخل کې تشه (خلا) درلوده او دا چې تر ځمکې لاندې اور د سمندر د سطحې سره نژدې په څرخ کې دی. «اويډ» ګومان درلود چې شغلې د «غوړو خوراکونو» څخه اشباع کېږي او کله چې دا مړېدل پای ته رسېږي، نو چاودېدل يې هم بندېږ. «ويټروايوۍ» ادعا کړې چې سلفر (ګوګړ)، پټکری او قير ژور اورونه تغذيه کوي. د « Pliny the Elder» په مشاهداتو کې ويل شوي چې له زلزلې څخه مخکې د چاودنې شتون ليدل شوی دی؛ د هغه مرګ په ۷۹ زېږديز کال کې د «ويسوويس» له چاودنې څخه پېښ شو، کله چې هغه په «اسټيبيا» کې د هغې څېړنه کوله. د هغه وراره، « Pliny the Younger» د دې چاودنې تفصيلي تشریح وړاندې کړه، په کومه کې چې د هغه اکا مړ شوی و، د هغه د مړينې لامل يې د زهرجنو ګازونو اغېزې وبللې. دې چاودنو ته د دوه لیکوالانو په وياړ د «پلينين» نوم ورکړل شوی دی.
د رنسان لېدنې
« Nuées ardentes» په ۱۵۸۰ کال کې له « Azores» (يو مجمع الجزاير دی) څخه تشريح شوی دی. «جارجيس ايګريکولا» د لمر په وړانګو بحث کړی دی، څنګه چې وروسته «ډيکارت» وړانديز وکړ چې له اورشېندي سره يې هېڅ  اړيکه نه وه. «اګریکولا» باور درلود چې تر فشار لاندې بخار د "مينتين تيلو' او بازالت د چاودېدو لامل ګرځي.
« Jesuit Athanasius Kircher»  (۱۶۰۲-۱۶۸۰) د «ماونټ ايټنا» او «سټرمبولي» د چاودنې کتنه کړې وه، بيا يې د «ويسوويس» له خولې څخه لېدنه وکړه او د هغې ځمکې په اړه يې خپل اند خپور کړ، په کومه کې چې مرکزي اور شته او له ګڼو نورو سره تړل شوی دی او لامل يې د سلفر، بټومين او ډبرو سکرو سوځېدل دي.
«جوهانس کيپلر» اورشېندی د ځمکې د اوښکو او وتلو لپاره د ويالو په توګه بللی دی چې له دې لارې بټومين، تار (قيء) او سلفر خالي کېږي. ډيکارټ روښانه کړه چې خدای ځمکه په يو ان کې وپنځوله او ويې ويل چې هغه دا کار په درې طبقو کې کړی؛ د اور ژوروالي، د اوبو يوه طبقه «پوړ» او هوا. هغه ويلي چې اورشېندي هغه ځای کې جوړ شوي، چېرته چې د لمر وړانګو ځمکه څېرلې وه.
ساينس (علم) له اوبو سره د «پايرايټ» (يو فلز دی) د سوځېدو، دا چې ډبره (ګاره) يوه سخته شوې «بټومين» و او له دې تصوراتو سره مخالفت څرګند کړ چې ډبرې له اوبو څخه جوړې شوي دي (نيپچونزم). هغه مهال چې کوم اورشېندي پېژندل کېدل، ټول له اوبو سره نژدې وو، په همدې بنسټ پر ځمکه د سمندر فعاليت د اورشېندي د روښانه کولو لپاره کارول شوی و.
ګلمر ریل ګاډۍ
ګلمر ریل ګاډی په الماني Gelmerbahn) د سویس هیواد په ګوتانین ښار کې د ۱۱۰ درجو ځوړ سره په نړۍ کې ترټولو زیات ځوړ لرونکی ریل ګاډی دی. یاد ریل ګاډی د ګلمر سمندرګی ترڅنګ په برن آیالات (کانتون) کې موقیعت لري چې ترډیره پکی کورني او بهرني سیلانیان سفر کوې.
سفر
په ګلمر ریل ګاډی کې یو ترفه سفر ۱۶ او دواړه خواته ۳۲ سویسي فرانکه دی.
ټکشيلا
ټکسيلا=ټکشيلا(तक्षशिला):
ټکسيلا چې په سنسکريت ژبه يې ټکشيلا هم بولي دلر غونې ګند هارا او دهندوانو يو مشهور تاريخي ښار و چې ويل کيږي د عيسی مسيح عليه السلام تر زيږېدو پنځه سوه کلو نه وړاندې جوړ شوی دی٠ ټکسيلا چې په لر غونو زمانو کې دهندو ئېزم او بو دهيزم ستر علمي ،مذهبي او سوداګريز مر کز و داو سني پا کستان د پنجاب په ايالت پورې اړوند د پلا زمېنې اسلام اباد په شمال لويديز کې د ٣٢ کليو مټرو يا ٢٠ ميله په واټن کې پروت دی او دسمندر د سطحې نه يې لوړوالی ٥٤٩ متره ښودل شوی دی٠
د ټکسيلا د ښار اهميت په دې کې و چې د ګندهارا، مګهد او دهغه د پلا زمېينې پا لي پوترا يا اوسني پټنې او دګنګا دوادۍ، کشمير، پيښور، پشکلاوتي(چارسده)، بکټريا، کاپيسا ،ننګر هار او کابل تر مينځ داتصال يوه کړۍ وه٠
ټکسيلا د تاريخ په اوږدو کې دبيلا بيلو يرغلګرو لکه يونانيانو، پارسيانو او د مغولو د تير يو شاهد دی٠ همدا سبب دی چې د يونانيانو دوخت ډېرې لر غونې او زړې سکې او مجسمې هم پکې موندل شوي دي٠
= د ټیکسیلا یادونه په لرغونو کتابونو کې : = دټکسيلا يادونه دهندوانو په مذهبي سپيڅلو نسخو او له هغې جملې نه په مهابهارت کې راغلی دی او داسې عقيده شته چې مهابهارت لو مړی ځل په ټکسيلا کې ولو ستل شو٠
= د ټکسیلا پوهنتون : = داسې ويل کيږي چې ټکسيلا يو ستر پو هنتون درلود چې په زرګونو دهندو ئېزم او بو دهيزم دمذ هبو نو پيروانو پکې زده کړې کولې او د سنسکريت ژبې ستر پوه او عالم چنکيا چې دچندر ګوپت موريا په دربار کې ستر عالم او پوه او دده علمي سلا کارو هم ودټکسيلا دپو هنتون دسترو استادانو نه ګڼل کېده٠ په تېره بيا ټکسيلا دچندر ګپت دلمسي اشوکا دو اکمنۍ په وخت کې ډېر پر مختګ وکړ او دبو دايي مذ هب په يوه ستر مر کز باندې بدل شو چې د بودايي مذهب او ګرو هې پيروان به دنږدې او ليرې ځا يو نو لپاره دزده کړې لپاره دلته راتلل٠
= ټکسیلا ته د چیني زایر تګ : = داسې مستند تا ريخي روايتو نه شته چې چيني زايرشوانچهانګ(  هيونتسونګ )چې دبودايي معبدونو دليد لو لپاره کابل ،کاپيسا ،ننګرهار ،هډې ،پيښور، سوات او دګند هارا دحوزې ځينو ځا يو نو ته سفرکړی و ټکسيلا ته هم راغلی و ٠
= د ټکسیلا معبودونه : = ټکسيلا ډېر معبدونه، سمڅې او ستو پې درلودلې٠ دمشهورو معبدونو او لمانځنتونونو په لړکې کولای شود اپسايډل،دلمرمعبد،ددوه سري شا هين معبد،دکونالامعبد او دګهای دمعبد ونو نو مو نه واخلو٠ همداراز دخانپور سمڅه ،لو يه ستو په او نورڅلورتاريخي ځا يونه يې سارياډالا،بهير، سير کپ او سير سوک دي٠
= د ټکسیلا ښاري پلان : = د تکسيلا ښار هم دپلان پر بنسټ جوړ شوی و چې پکې دپنځو کيلو مټرو په اوږدوالي ديوالونه شته چې دډبرو نه جوړ شوي دي چې دغه ديوالونه پنځه متره پنډوالی لري چې نن ورځ يې يوازې شمالي ديوال شته او دنورودرې خواوو يې نړيدلي دي٠
= ټکسیلا ګډ نړیوال کلتوري میراث : = بايد زياته کړو چې ټکسيلا په ١٩٨٠ زږديز کال کې ديو نسکو له خوا دګډ نړيوال کلتوري ميراث په توګه وپيژندل شو
---
= ما خذونه او سر چينې : = ١- http://whc.unesco.org/en/list/139
٢- http://en.wikipedia.org/wiki/Taxila
٣- http://www.livius.org/ta-td/taxila/taxila.htm
رقيه ناييل
رقيه ناييل د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د افغانستان د هوايي ډگرونو لړليک
دا د افغانستان د هوايي ډگرونو لړليک دی چې د ځای او د هوايي ډگرونو د بڼې له مخې ډلبندي شوي. په افغانستان کې دوه لوی او نړېوال هوايي ډگرونه دي: د کابل نړېوال هوايي ډگر, د دې هېواد په پلازمېنه کې او دويم لوی هوايي ډگر د کندهار نړېوال هوايي ډگر, دی چې د دې هېواد په سوېلي ښار کندهار کې دی. دا دوه لوی هوايي ډگرونه له پخوا څخه د شپې او د ورځې لخوا آلوتنې درلودې. څلور لوی کورني هوايي ډگرونه د افغانستان نورو لويو ښارونو ته آلوتنې لري. د دې برسېره ۱۶ سيمه ايز هوايي ډگرونه د هېواد په بېلابېلو لرو او نژدو سيمو کې جوړ شوي چې کورنۍ الوتنې پکې کېږي.
سرچينې
افغانستان  هوايي ډگرونه
دوحه
په ١٨٦٧ کې دوحه کوچنۍ قصبه وه. د بحرين او قطر تر منځ د جگړې پر مهال يې ډېر زيان وليد. له دې يو کال وروسته انگلستان په دې ښار کې خپل والي محمد ابن ثاني وټاکه. په ١٩١٦ کې انگلستان خپل سياسي دفتر په دې ځاى کې جوړ او پرانيست. په ١٩٧١ کې دوحه د قطر پلازمېنه وټاکل شوه. دا يو کوچنى ښار و، چې خلکو د ماهي نيونې لپاره غوره کړى و. وروسته ددې ځاى خلکو بېړۍ جوړونه پېل کړه، چې اوس يې د ښار اقتصاد په همدې کار روان دى. د دوحه د خلکو شمېر يي 796,947 دي. دا د قطر له ټولو لويې ښار دی او د ټول قطر 60% وگړي دوحه کې مېشت دي۔
توخي
توخي د غلجيو پښتنو په ټو لنيز گروپ کې يوه مشهوره قبيله ده٠ د پښتني رواياتو او شجرو پر بنسټ تو خی د هو تک بابا(٦٦١-٧٤٠ هجري قمري) ورور، دبارو زوی، د تو لر لمسی او دغلجي کړ وسی دی، چې دتو خي قبيله دده په نا مه مشهوره ده٠ (١) د تو خو قبيلې د هو تکو تر عروج وړاندې د غلجيو پښتنو په ټو لنيز گروپ کې لو مړ نی مقام او ځای در لود او سلطان ملخی تو خی چې د هند د مغو لي امپر اتور اورنگزيب عا لمگير(1068-1118هجري) معا صر و، د تو خو د قبيلې ډير مشهور مشر او سردار تير شوی دی ٠ (٢) نو موړی د مير ويس خان بابا دمور نازو انا پلارو٠ د تو خو سيمه د کند هار ولايت لمر خا ته ته په ٨٥ ميله وا ټن کې مو قعيت لري چې په کلات غلجا يي سره مشهوره ده او د تو خو صدر مقا م گڼل کيږي٠ تو خي د تر نک د رود پر څنډو د پل سنگي نه نيولې تر شيباره پورې استو گنه لري ٠(٣) مشهور انگرېز مؤرخ مو نټ سټوارټ الفنسټن په خپل کتاب(An Account of The kingdom of Caubul) کې چې د افغا نستان د علو مو اکا ډمۍ د پښتو څيړ نو د نړ يوال مر کز له خوا د کابل سلطنت دبيان تر عنوان لاندې په پښتو ژبه تر جمه شوی دی، په هغه و خت کې د تو خو دقبيلي شمير ١٢ زره کو رنۍ ښو دلي دي،په دا سي حال کې چې دحيات افغاني د تا ريخ ليکوال ډپټي محمد حيات خان ١٤٤ کلونه وړاندې د تو خو شمير ١٥ زره کو رنۍ ښو دلي دي٠ د زابل ولايت دار غنداب د وادۍ په شمالي بر خه کې چې د هزاره گا نو د سيمې تر څنگ پر ته ده او هم د ميزان سيمه د تو خو په ولکه کې ده٠ همداراز يو شمير تو خي د ناوې د وادۍ په جنو بي او ښکتنۍ بر خه کې استو گنه لري ،پاتي يې په شيبار، هلتاغ،ار غنداب، باغر،دای چو پان،جلدک، کاکړ، نو بهار،کلات، شاه جوی، شملزي او شينکي کې ميشته دي٠
دوحه
دوحه (په عربي کې: الدوحه) د قطر پلازمینه ده چې د پاتې قطر په پرتله زیات شمېر خلک په کې ژوند کوي او په ۲۰۱۸ ز کال کې یې د وګړو ټولټال شمېر ۲۳۸۲۰۰۰ ته رسېده. دغه ښار د فارس خلیج په غاړه د دې هېواد په ختیځ کې پروت دی، شمال ته یې الوکره او سویل ته یې الخور پراته دي. دا د قطر هېواد تر ټولو چټک وده کوونکی ښار دی، چې د دې هېواد ۸۰ سلنه وګړي په دوحه او شاوخوا کلیو کې ژوند کوي. دوحه د قطر هېواد سیاسي او اقتصادي مرکز دی.
توخي
د تو خو د قبيلې ښا خو نه :
د تو خو قبيله په لا ند نيو ښا خو نو ويشلې شوې ده: ر همند،ايوبزي،حسن زي، رستم خيل، پو پل خيل،مغدود خيل،يو نس خيل،با ټا خيل، بسو خيل،باميو خيل، اکازي، محمد زي، شملزي،جلالزي،با بکر زي، ميرا نزي، جعفر زي، پيروزي، پير خيل، کشيا ڼي،نتوزي، مو سی خيل،حسن خيل، عا شو زي، سوري زي،سيد خيل، عر اقي،برانخيل، خو يداد خيل،نظر خيل، شکي خيل، ما مي خيل، عليشير زي، انه زي، مټه خانخيل،کا لو خيل،فقير زي، ببري، مو سی زي،شاه حسن خيل،سيکاک،ادم زي، هو تکزي، اقر بي زي، پيرکزي،عيسی زي، بر هان خيل، پا تو زي، کر مو نخيل، پيروي خيل، حسن خيل، خان خيل، بارکزي، عمر خيل، الي زي ، مين خيل، مغلزي، نو ر الد ين زي، هوازي، ختي زي،فيروز خيل، د عوت خيل، بهرام خيل،سيان زي،ناز خيل،بهلول خيل او نا جو خيل
په بيلا بيلو ولا يتو نو کې ددوی د استو گنې سيمې او شمير په لا ندې ډول دی :
دوحه
دوحه په ۱۸۲۰ ز لسیزه کې د البیدا د یوې څانګې په توګه جوړه شوه. په ۱۹۷۱ ز کال کې، کله چې قطر د بریتانیا له تحت الحمایې څخه خپلواکې تر لاسه کړه، نو په رسمي ډول د قطر د پلازمینې په توګه اعلام شو. دوحه د قطر هېواد د پلازمینې او په منځني ختیځ کې د یوه نوې رادبره کېدونکې مالي مرکز په توګه د نړیوالتوب او د نړۍ د ښارونو د څېړنیزې شبکې له خوا د بیټا په کچه د یوه نړیوال ښار په توګه په پام کې نیول شوې ده. همداشان د زده کړې ښار، څېړنې او زده کړې ته ځانګړې سیمه او د حمد طبي ښار چې طبي خدمات په کې وړاندې کېږي، لري. دې ته ورته د دوحې ورزشي ښار یا د اسپایر سیمه هم لري، چې یو نړیوال ورزشي ځای دی چېرې چې په کې د خلیفه نړیوال سټوډیوم، د ۲۰۲۲ کال د فوټبال نړیوال جام سټوډیوم، د حماد اکواټیک مرکز او اسپایر ډوم پکې دي.
توخي
د تو خو د قبيلې ښا خو نه :
الف- دزابل په ولايت کې : ١- ددغه ولايت په مر کز کې       ٢٠ زر ه تنه ٢- د شاه جوی په و لسوالۍ کې  ٣٠ تنه ٣-د ار غنداب په ولسوالۍ کې ٢٢ زره تنه ٤-د شينکۍ په ولسوالۍ کې  ٦ نيم زره تنه ٥-د شملز يو په و لسوالۍ کې ٣٢ زره تنه ٦- د ميزان په و لسوالۍ کې ٥٠٠٠ زره تنه
په دغه و لايت کې هم ډير شمير تو خي استو گنه لري، خو د شمير په اړوند مې کو م معلو مات ر لا سه نه کړل٠
دوحه
دغه ښار د سوداګرۍ د نړیوال سازمان د خبرواترو لپاره د دوحې د پرمختیايي دور په کنفرانس کې د وزیرانو په کچه کوربه ښار و. همداشان دا ښار د یو شمېر ورزشي پیښو، له هغې ډلې د ۲۰۰۶ کال اسیايي لوبو، په ۲۰۱۱ کال کې د پان عرب لوبو او د AFC د اسیايي کپ د زیاترو لوبو لپاره د کوربه ښار په توګه ټاکل شوی دی. د ۲۰۱۱ کال په ډیسمبر کې، د نړۍ د پترولیم شورا د نړۍ د پترولیم ۲۰م کنفرانس په دوحه کې ونیو. سربېره پر دې، دغه ښار د د ۲۰۱۲ کال د UNFCCC د اقلیمي خبرواترو کوربه و او تمه ده چې د ۲۰۲۲ کال د فوټبال د نړیوالو سیالیو کوربه هم واوسي.