cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بې سيم څپه
بې سيم څپې په مصنوعي ډول د لېږدونکو له لورې هم توليدېدلی او د بې سيم رانيونکو له لورې د انتن په کارونې سره تر لاسه کېدلی شي. بې سيم څپې په معاصره ټيکنالوژۍ کې د ثابتو او ګرځندو بې سيم اړيکو، خپرونې، رادار او د راديو چلېدنې نظامونو، د اړيکو سپوږمکيو، د بې سيم کمپيوټري شبکو او نورو زياتو کاريالونو کې په پراخه ډول کارول کېږي. د بې سيم څپو بېلابېل پرله پسې پېښېدنې يا فريکوينسي د ځمکې په فضا کې د خپرونې بېلابېلې ځانګړتياوې لري. اوږدې څپې د خنډونو لکه غرونو شا او خوا ماتېږي او د ځمکې (د ځمکې څپې) څنډې رانغاړي. لنډې څپې د فضا له انوسفير پوړ څخه راغبرګېدلی شي او د اسمان څنډې (اسمان څپو) تر شاه ځمکې ته بېرته راستنېږي، په داسې حال کې چې خورا لنډې څپې کږېږي (قات کېږي) يا ډېرې لږې ماتېږي او د ليد په کرښه کې يون کوي؛ نو د خپرېدنې واټنونه يې د ليد په څنډې پورې ټاکلي دي.
د بېلابېلو کارونکو تر منځ د لاسوهنې د مخنيوي په موخه د بې سيم څپو مصنوعي توليد او کارونه د قانون له مخې په ټينګه منظم شوي دي. ياد قانون د نړيوالې مخابراتي اتحاديې په نامه د  يوې نړيوالې ادارې له لورې منظم شوی دی، چې بې سيم څپې داسې راپيژني: «بې سيم څپې د پرله پسې پېښېدنو برېښنايي مقناطيسي څپې دي، چې په خپل سر له ۳۰۰۰ ګيګاهرتز څخه ټيټې دي او فضا کې له مصنوعي لارښود څخه پرته خپرېږي». د بې سيم (راډيويي) طيف د پرله پسې پېښېدنې پر بنسټ د بې سيم په يو شمېر کړيو يا ډلو باندې وېشل شوي دي، چې بېلابېلو کارونو ته ځانګړې شوي دي.
تولید او اخذه
بې سيم څپې هغه مهال د چارج لرونکو ذرو له لورې خپرېږي، چې چټکې شي. د بې سيم څپو طبيعي سرچينې د برېښنا په واسطه توليد شوی بې سيم شور او د ځمکې په اتموسفير کې نور طبيعي پړاوونه اوپه فضا کې لکه د لمر، کهکشانونو او نيبولا غوندې ستوريزې بې سيم سرچينې رانغاړي. ټول تاوده شيان د خپل تور بدن وړانګې اچونې د برخې په توګه په لوړ تکرار بې سيم څپې (کوچنۍ څپې) خپروي.
راډيويي يا بې سيم څپې په مصنوعي ډول د وخت له مخې بدلېدونکو برېښنايي بهيرونو په واسطه توليدېږي، چې الکترونونه لري او ياد الکترونونه د انتن په نوم په ځانګړي ډول بڼه ورکړل شوي فلزي لارښود کې مخکې او وروسته بهير کوي. د بې سيم استوونکي يا راډيو ټرانسميټر په نوم يوه برېښنايي وسيله انتن ته برېښنايي بهير پلی کوي او انتن ځواک د بې سيم څپو په توګه خپروي. راډيويي څپې د بې سيم تر لاسه کوونکي پورې د تړلې يوې بلې انتنې په واسطه څپې تر لاسه کوي. کله چې بې سيم څپې په تر لاسه کوونکي انتن باندې بريد کوي، دوی په فلز کې الکترونونه مخکې او وروسته دیکه کوي؛ په پايله کې خورا کوچني خوځنده بهيرونه رامنځته کوي، چې د تر لاسه کوونکې وسيلې په واسطه موندل کېږي.
له کوانتم ميخانيک څخه لکه د برېښنا غوندې نورې برېښنايي مقناطيسي وړانګې، بې سيم څپې په نوبت سره د فوتونونو په نوم د نا چارجه لومړنيو ذرو د بهيرونو په توګه ګڼل کېدلی شي. په يو انتن کې چې بې سيم څپې استوي، په انتن کې الکترون د راډيو فوټونونو په نوم بېلو کڅوړو کې انرژي خپروي، په داسې حال کې چې په يو تر لاسه کوونکي انتن کې الکترونونه د بې سيم فوټونونو په توګه انرژي زغمي. يو انتن د لېزر په څېر د فوټونونو يو اړوند خپرونکی دی، نو بې سيم فوټونونه ټول په پړاو يا مرحله کې دي. که څه هم د Planck له اړيکې څخه (E = hv) د انفرادي بې سيم فوټونونو انرژي خورا کوچنۍ يانې له ۲۲-۱۰ څخه تر ۳۰-۱۰ ژول پورې ده. دا دومره کوچنۍ ده چې د معلومه ماليکولي الکترون (لکه د يو maser خپرېدونکي کوچنۍ څپې لرونکو فوټونونو) د لېږد له پړاوونو پرته، د بې سيم څپې خپرېدنه او زغم يا جذب ته په عادي ډول د پرله پسې لرغوني پړاو په نظر توګه پام کېږي، چې د مکسويل د معادلو له مخې اداره کېږي.
ځانګړتياوې
په خلا کې بې سيم څپې د برېښنا په چټکتيا (c) کې يون کوي. کله چې له يو مادي وسط څخه تېرېږي، د وسط د نفوذ او زغم وړتياوو له مخې بطي کېږي. هوا دومره کوچنۍ ده، چې د ځمکې په فضا يا اتموسفير کې بې سيم څپې د برېښنا چټکتيا ته خورا نږدې يون کوي.
د څپې اوږدوالی ( \lambda) د څپې د برېښنايي سيمې له يو تر ټولو لوړ ټکي څخه تر بل پورې واټن دی او سرچپه ډول د څپې له فريکوينسي (f) سره متناسب دی. په يوه راډيوي څپه کې د پرله پسې پېښېدنې او د څپې د اوږدوالي اړيکه چې په خلا يا هوا کې يون کوي، په لاندې ډول ده:
چې
په برابر ډول، (c) هغه واټن چې يو بې سيم څپه يې په خلا کې په يوه ثانيه کې طی کوي ۲۹۹۷۹۲۴۵۸متره (۹۸۳۵۷۱۰۵۶ فوټ) ده، چې د يو هرتز بې سيم اشارې د څپې اوږدوالی دی. د بې سيم يو مېګاهرتز يوه څپه (منځني AM کړۍ) ۲۹۹،۷۹ متره (۹۸۳،۶فوټه) د څپې اوږدوالی لري.
قطبي کول
لکه د نورو برېښنايي مقناطيسي څپو غوندې، بې سيم څپه د پولرزايزېشن يعنې قطبې کوونې په نوم يوه ځانګړتيا لري، چې د حرکت لوري ته د څپې د نوساني برېښنايي سيمې د عمودي لوري په توګه راپېژندل شوې ده. د بې سيم يوه اواره قطبي شوې څپه يوه برېښنايي سيمه لري، چې په اواره سطحه کې د حرکت د لوري په اوږدو کې خوځېږي (حرکت کوي). يوه افقي ډول يوه قطبې شوې بې سيم څپه کې برېښنايي سيمه په افقي ډول حرکت کوي. په عمودي ډول قطبې شوې څپه کې برېښنايي سيمه په افقي لوري کې خوځښت يا حرکت کوي. په يوه دايروي قطبي شوې څپه کې برېښنايي سيمه په هر ټکي کې د يون د لوري پر لور په دوران کې يو ځل تاوېږي. په ښي ډول قطبي شوې څپه د يون پر لور په ښي لاسي کې دوران کوي. کيڼ دايروي قطبي شوې څپه په مخالف حس کې دوران کوي. د څپې مقناطيسي سيمه د برېښنايي سيمې عمودي ده او برېښنايي او مقناطيسي سيمې د وړانګې د لوري په پام کې نيولو سره په ښي لاس حس کې پرتې دي.
يو انتن د فلزي انتن د عناصرو د لوري له مخې په مشخص شوې قطبې کېدنې سره، د بې سيم قطبي شوې څپې خپروي. د بېلګې په ډول: يو دوه قطبي collinear فلزي ميلې يا راډونه لري. که چېرې ميلې افقي وي، نو په افقي ډول قطبي شوې بې سيم څپې خپروي، په داسې حال کې، که چېرې ميلې عمودي وي، نو په عمودي ډول قطبی شوې څپې خپروي. هغه انتن چې بې سيم څپې تر لاسه کوي، بايد د استوونکي انتن ته ورته قطبي کېدنه ولري يا دا چې د ادراک يا د څپې د نيونې له سخت زيان سره به مخامخ شي. د بې سيم څپو زياتې طبيعي سرچينې لکه لمر، ستوري او له ګرمو جسمونو څخه د تور بدن وړانګه اچونه؛ نا قطبي شوې څپې خپروي، چې د قطبې کېدنې حالتونو په يو برابر مخلوط کې د لنډې څپې نا اړوند لړۍ لري.
د بې سيم څپو قطبې کېدنه د فوټونونو د يو کوانتم ميخانيکي ځانګړتيا له مخې مشخص کېږي، چې د دوی تاوېدل ورته وايي. يو فوټون کولی شي، د تاوېدلو يو له دوه ارزښتونو څخه ولري: دا کولی شي د ښي يا کيڼ لاس حس کې د حرکت د خپل لوري په اړه دوران وکړي. ښي دايروي قطبې شوې بې سيم څپې فوتونونه لري، چې په ښي لاس حس کې دوران کوي او تاوېږي. کيڼ دايروي قطبي شوې بې سيم څپې هغه فوټونونه دي، چې په کيڼ لاسي حس کې دوران کوي. هوار قطبې شوې بې سيم څپې د ښي او کيڼ لاس د تاوېدلو حالتونو د يو کوانتم يو پر بل ايښودونه کې فوټونونه لري. برېښنايي سيمه د ښي او کيڼ تاوېدونکو سيمو د يو پر بل ايښودنې څخه شامل دی، چې په هواره خوځېدنه کې اغېز کوي.
آواتار
اواتار Avatar یو امریکایی فلم دی چې لیکوال لوبغاړی او تولیدونکی یې جیمز کامرون دی.
قیصه
په ۲۱۵۴ کې، انسانانو د ځمکې طبیعي زیرمې له لاسه ورکړې، چې د انرژۍ د سخت بحران لامل شوی. د منابعو د پراختیا اداره (RDA) په پانډورا کې د unobtanium په نوم یو ارزښتناکه منرال استخراج کوي، چې د ګڼې ګوڼې په ځنګل کې د استوګنې وړ سپوږمۍ د پولیفیموس په شاوخوا کې ګرځي، د الفا سینټوري ستوري سیسټم کې د ګازو افسانوي لوی دی. پانډورا، چې فضا یې د انسانانو لپاره زهرجن ده، د ناوی لخوا میشته ده، د ۱۰ فوټ لوړوالی (۳.۰ متر)، نیلي پوټکي، سپینټ هیومنایډز چې د طبیعت سره په مطابقت کې ژوند کوي او د ایوا په نوم د مور خدای عبادت کوي.
د پانډورا د بایوسفیر سپړلو لپاره، ساینس پوهان د Na'vi-Human hybrids کاروي چې د "اوتار" په نوم یادیږي، چې د جینیکي پلوه ورته انسانانو لخوا پرمخ وړل کیږي. جیک سولی، یو پخوانی سمندری پاراپلجیک، د هغه مړ شوی ورته دوه ورور د یو چلونکي په توګه بدلوي. ډاکټر ګریس اګسټین، د اوتار پروګرام مشر، سلی یو ناکافي بدیل ګڼي، مګر د ساتونکي په توګه د هغه دنده مني. په داسې حال کې چې د ګریس او ملګري ساینس پوه ډاکټر نورم سپیلمن اوتارونو ته د تګ په حال کې، د جیک اوتار د یوه تناسلي لخوا برید شوی او ځنګل ته تښتیدلی، چیرته چې هغه د نیټیري، ښځینه ناوی لخوا ژغورل کیږي. د یوې ښې نښې په لیدلو سره، هغه هغه خپلې قبیلې ته بوځي. د نیټیري مور موټ، د قبیلې روحاني مشر، خپلې لور ته امر کوي چې جیک د دوی په ټولنه کې پیل کړي.
ډګروال میلس کواریچ، د RDA د خصوصي امنیتي ځواک مشر، جیک سره ژمنه وکړه چې شرکت به یې د ناوی او د کلا د راټولولو ځای په اړه معلومات راټول کړي، د هومټری په نوم یوه لویه ونه چې د یونوبټینیم ترټولو بډایه زیرمې څخه پورته ولاړه ده. سیمه. کله چې ګریس د دې په اړه پوه شي، هغه خپل ځان، جیک او نورم پوستې ته لیږدوي. په راتلونکو دریو میاشتو کې، جیک او نیټیري په مینه کې راځي ځکه چې جیک د اصلي خلکو سره د خواخوږۍ لپاره وده کوي. وروسته له هغه چې جیک په قبیله کې پیل شو، هغه او نیټیري یو بل د ملګرو په توګه غوره کوي. سمدلاسه وروسته، جیک د هغه د وفادارۍ بدلون څرګندوي کله چې هغه د بلدوزر غیر فعال کولو هڅه کوي چې د مقدس ناوی سایټ ویجاړولو ګواښ کوي. کله چې کواریچ په بلډوزر باندې د جیک د برید ویډیو ریکارډر پارکر سیلفریج مدیر ته وښیې ، او بل په کوم کې چې جیک اعتراف کوي چې ناوي به هیڅکله هم هومټري پریږدي ، سیلفریج امر کوي چې هومټري ویجاړ کړي.
د ګریس د استدلال سره سره چې د هومټري ویجاړول د پانډورا اصلي بیولوژیکي عصبي شبکې ته زیان رسولی شي ، سیلفریج جیک او ګریس ته یو ساعت وخت ورکوي ترڅو ناوی قانع کړي چې د برید پیل کولو دمخه وتښتي. جیک ناوی ته اعتراف کوي چې هغه یو جاسوس و، او دوی هغه او ګریس نیولي. د کواریچ سړي هومټري ویجاړوي ، د نیټیري پلار (د قبیلې مشر) او ډیری نور یې وژلي. موات جیک او ګریس خوشې کوي، مګر دوی د خپلو اوتارونو څخه جلا شوي او د کواریچ ځواکونو لخوا بندیان شوي دي. پیلوټ ټروډي چاکون، د کواریچ له ظلم څخه ناراضه شوی، جیک، ګریس او نورم خوشې کوي، او دوی د ګریس پوستې ته لیږدوي، مګر ګریس د تیښتې په وخت کې د کوارچ لخوا ډزې کیږي.
د ورپسې جګړې په جریان کې ، ناوی د سوټي او ټروډي په ګډون درانه تلفات لري ، مګر ژغورل کیږي کله چې د پانډوران ځنګلي ژوند په ناڅاپي ډول په برید کې برخه اخلي او انسانان یې له مینځه وړي ، کوم چې نیټیري د جیک دعا ته د ایوا ځواب په توګه تشریح کوي. جیک مخکې له دې چې د روح ونې ته ورسیږي یو لنډمهاله بمبار ویجاړوي. Quaritch، د AMP سوټ اغوستی، د خپل ویجاړ شوي الوتکې څخه وتښتي، بیا وروسته د اوتار لینک واحد ومومي او مات کړي چې د جیک د انسان بدن لري، د پانډورا زهرجن فضا ته یې افشا کوي. کواریچ د جیک اوتار د ستوني ټوټې کولو لپاره چمتووالی نیسي، مګر نیټیري کواریچ وژني او جیک د لومړي ځل لپاره د هغه د انسان بڼه ویني.
د جیک، نورم او یو څو نورو انتخابونو استثنا سره، ټول انسانان د پانډورا څخه ایستل شوي او بیرته ځمکې ته لیږل شوي. جیک د تل لپاره د روح د ونې په مرسته خپل اوتار ته لیږدول شوی.
شهرت او عاید
وېشنيزه:امریکایی فلمونه
مولانا عبد الغنی صاحب
شهيدارواښاد علامه عبدالغني (رح) مشهور په حاجی صاحب. په ۱۹۴۰ ـــــ ۱۳۵۸ س )کي د چمن او بولدک تر منځ سيمه کي د يوه نامتو ستانه او ديني پوه ارواښاد مير عالم (۱) (رح) په کور کي وزيږيدی
علامه عبد الغني په پاکستان او افغانستان کي د خپل وخت له اوڅارو عالمانو او د خپل وخت له نامتو پوهانو او سپين ږيرو څیرو څخه وو
زده کړي اوعلمی میوه:
لومړنۍ زده کړي يي د مولوي محمد حنيفيا(۲) (رح) څخه تر لاسه کړې.په ديارلس کلنۍ کي يې د مولانا محمد نور(۳) (رح) په مدرسه جامعه المعارف چمن کي ځانګړي زده کړي پيل کړې او دوه کاله يې دلته زده کړي وکړې.
په پنځلس کلنۍ کي کندهار ته ولا ړی او هلته يې د تکړه د يني پوه مولوي محمد صديق کند هاري و مخ ته د شاګردۍ زنګون کت کړ.
او په همدې کندهار کي يې د ذهانت دډېري ستري کارنامې په ښکاره کولو سره استا ذان ځان ته متوجه کړل.
په کندهار کي يې قطبي ، شرح جا مي ، بديع المیزان او داسي نور کتابونه ولوستل. په شپاړس کلنيۍ کي د کندهار څخه کوټي ته ولاړی او د مولانا عبد۱لعزيز (رح) څخه يې هدايه (اولين)، شرح العقائد ،ملا حسن ، سلم العلوم او داسي نور اړين نصا بي کتابونه  ولوستل.
په اوولس کلنۍ کي د کوټي څخه خپل پلرنيې ټا ټوبي (چمن) ته راستون سو او د خپل استا ذ مولا نا محمد نور (رح)  په مدرسه جامعه المعارف چمن کي يې مير زاهد ، ملا جلال ، مختصر المعاني ، حسامي او داسي نور کتابونه ولوستل.د دی څخه ورسته د پیښور په مشهور اسلامی پوهنتون دارالعلوم حقا نيه کي يې څلور کاله پر له پسې د پوهي (علم ) تنده ماته کړه.په دې دوران کي يې د کورنۍ د غړو سره هيڅ اړيکي نه وې. يوازي هغه مهال چي دده د مړيني آوازه خپره سوه نو حضرت شيخ (رح)  په يوه لنډ ليک سره دغه آوازه رد کړه.
شاعر وا يې:.
آن کس که ترا شنا خت جهان راچه کند
تقريباپه ۱۹۶۵ کي ېې دوره حديث شروع کړه او د شيخ العرب والعجم مولانا حسين احمد مدني (رح) د شاګرد رشيد شيخ الحديث مولانا عبد الحق حقاني (رح)  څخه يې د حديثو کتا بونه ولوستل. دسبقه په دوران کي يې ډېر لوړ علمي کتانونه شرح جامي ، خيالي ، قاضي، حمدالله او داسي نور طالبانو ته ويل.
تر فراغت ورسته خپلي پلرنۍ سيمي ته د خدمت لپاره را ستون سو.
لومړی يې امامت او خطابت د پیرعلیزو د ملکا نوپه مسجد کي پيل کړ. د درس او خطابت دا لړۍ تر څلورو کلونو پوري روانه وه.
همدا ډول د افغانستان او پاکستان په ليري او نيژدې سيمو کي دده په زرګونو شا ګردان په ديني او اسلامي خدمتو نوبوخت دي.
د علمي خد متو نو سره، سره د نو موړي سياسي خدمتونه هم له هيچا پټ نه دي. دوه ځله د جمعيت علما اسلام پاکستان ګوند له اړخه ولسي جرګې ( قومي اسمبلي ) ته وټاکل سو.د جمعيت علما اسلام د مرکزي پاکستان ، ګوند دده د سياسي ژوند شاهد دی. جمعيت علما اسلام آل پاکستان فقهي مجلس جوړ کړ نو دی يې ددې شوری مشر وټاکی.
او حضرت مولانا فضل الرحمن د ته وويل :- (تاسي د جمعيت علما اسلام لپاره دديني کتابونو ديوې ټو لګي او الماري حيثيت لری). او اصلاحي خدمتونو يې ده بلوچستان د هر مسجد هر منبر او محراب شاهد دی. او هيڅ داسي سيمه او کلی به نه وي چي هلته د حضرت شيخ صاحب اصلاحي ناستي او غونډي نه وي جوړي سوي.
د يوې قبائلي سيمي له امله د بلو چستان ډېری قومونه په خپلو منځو کي سره لاس و ګريوان دي. خو د حضرت شيخ (رح) په هڅو سره دا فتنې تر ډيره حده پوري کمي سيوې
د علامه صاحب مړينه :
دغه دردونکي پیښه دبلوچستان دچمن ښارګوټي په کالج روډ سيمه کي رامنځته شوه.د حضرت شيخ الحديث (رح)  د شهادت خبر په افغانستان او پاکستان کي د اور په ډول خپور سو. او يوازي د شپږو يا اوو ساعتو کي په لنډه موده کي په لکونو افراد او معتقدين راټول سول. د ما ځيګر پر څلور نيمي بجې دده د جنازې  د لمانځه سعادت دده دمشر زوی( حا فظ محمد يو سف) په برخه سو. روح دی ښاد وی.
اوینجرز (۲۰۱۲ فلم)
اوینجرز (په انګلیسي: The Avengers) د برادران روسو په لوبولو او کرستوفر مارکوس لیکوالی سره مشهور امریکایی فلم دی.
قیصه
د اسګارډین لوکي د بل سره مخامخ کیږي، د یو بهرنۍ نسل مشر چې د چتوروري په نوم پیژندل کیږي. د Tesseract د بیرته ترلاسه کولو په بدل کې، د نامعلومو امکاناتو ځواکمن انرژی سرچینه، نور د لوکي سره د اردو ژمنه کوي چې هغه کولی شي ځمکه تابع کړي. نیک فیوری، د جاسوسۍ ادارې S.H.I.E.L.D. رییس، لیرې د څیړنې مرکز ته ورسید، چیرې چې فزیک پوه ډاکټر ایریک سیلویګ د ټیسرکټ تجربه کولو ټیم مشري کوي. Tesseract ناڅاپه فعالوي او یو ورم هول خلاصوي، چې لوکي ته اجازه ورکوي چې ځمکې ته ورسیږي. لوکي ټیسرکټ غلا کوي او د هغه د مرستې لپاره د سیلویګ او نورو اجنټانو په شمول د کلینټ بارټن غلام کولو لپاره خپل عصا کاروي.
په ځواب کې، فیری د "ایوینجرز نوښت" بیا فعالوي. اجنټ نتاشا رومانوف کولکتا ته ځي ترڅو ډاکټر بروس بینر استخدام کړي ترڅو د دې ګاما وړانګو اخراج له لارې ټیسرکټ ومومي. غصه سټیو راجرز ته د ټیسرکټ بیرته ترلاسه کولو لپاره مراجعه کوي، او اجنټ فل کولسن ټوني سټارک څخه لیدنه کوي ترڅو هغه د سیلویګ څیړنه وګوري. لوکي په سټټګارټ کې دی، چیرې چې بارټن د ټیسرکټ ځواک ثبات لپاره اړین اریډیم غلا کوي، چې د راجرز، سټارک او رومانوف سره د ټکر لامل کیږي چې د لوکي تسلیمیدو سره پای ته رسیږي. په داسې حال کې چې لوکي S.H.I.E.L.D. ته لیږدول کیږي، د هغه پالونکی ورور تور راځي او هغه یې خوشې کوي، په دې هیله چې هغه قانع کړي چې خپل پلان پریږدي او اسګارډ ته راستون شي. سټارک او راجرز مداخله کوي او لوکي د S.H.I.E.L.D. الوتنې الوتکې وړونکي هیلی کیریر ته وړل کیږي، چیرې چې هغه بندي دی.
اوینجرز په دې ویشل شوي چې څنګه لوکي ته نږدې شي او هغه وحی چې S.H.I.E.L.D. پلان لري چې د Tesseract څخه کار واخلي ترڅو د دښمن بهرنیانو په وړاندې د مخنیوي په توګه پیاوړې وسلې رامینځته کړي. لکه څنګه چې دوی استدلال کوي، د لوکي اجنټان په هیلیکیریر برید کوي، او فشار د دې لامل کیږي چې بینر په هولک بدل شي. سټارک او راجرز د خراب شوي انجن د بیا پیلولو لپاره کار کوي، او ثور هڅه کوي چې د هولک د ټپ مخه ونیسي. رومانوف بارټن بې هوښه کړ او د لوکي ذهن کنټرول یې مات کړ. لوکي د کولسن له وژلو وروسته وتښتید او فیوري د کولسن مړینه کاروي ترڅو اوینجرز د ټیم په توګه کار کولو ته وهڅوي. لوکي د Tesseract او د ورم هول جنراتور سیلویګ کاروي چې د سټارک ټاور څخه پورته یو ورم هول په خلا کې د چتوروري بیړۍ ته خلاصولو لپاره جوړ شوی ، خپل برید یې پیل کړ.
راجرز، سټارک، رومانوف، بارټون، تور، او هولک د نیویارک ښار په دفاع کې لاریون کوي، او په ګډه ایوینجرز د چتوري سره جګړه کوي. هولک په تسلیمولو کې لوکي ته ماتې ورکړه. رومانوف جنراتور ته لاره پیدا کوي، چیرې چې سیلویګ، د لوکي د ذهن کنټرول څخه خلاص شوی، په ډاګه کوي چې د لوکي د تخته کولی شي جنراتور بند کړي. د نړیوال امنیت شورا څخه د فیري لوړ پوړي چارواکي هڅه کوي چې په مینځټاون مین هټن کې د اټومي توغندي په ویشتلو سره برید پای ته ورسوي. سټارک د توغندي مخه نیسي او د ورم هول له لارې د چتوري بیړۍ په لور لیږدوي. توغندی وچاودید، د چتوروري مورشپ له منځه یوسي او په ځمکه کې د دوی ځواکونه غیر فعال کړي. د سټارک سوټ ځواک له لاسه ورکوي، او هغه په آزاده توګه ځي، مګر هولک هغه وژغوري. په پایله کې ، تور د لوکي او ټیسرکټ سره اسګارډ ته راستون کیږي ، چیرې چې لوکي به د دوی عدالت سره مخ شي.
په مینځنۍ کریډیټ صحنه کې ، نور د خپل مالک سره په ځمکه باندې د ناکام برید په اړه خبرې کوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه
مرکزي بانک
مرکزي بانک یو عامه بنسټ دی چې په ټولیز ډول د ارز صدورول، د پیسو خورول او تنظیمول او په هیواد کې د گټو د نرخونو د مهارولو چارې تر سره کوي.
په اوس وخت كې مركزي بانك د هر خپلواك او مقتدر هيواد لپاره د يوې مهمې مالي موسسې رول لري، ځكه دا موسسه د دولت د اقتصادي سياستونو په بشپړتيا، په ځانگړې توگه د پولي او مالی سياستونو په چوكاټ كې مهم رول لوبوي او كړنې يې د دولت د سمو اقتصادي او مالي فعاليتونو لپاره اړينې دي او د هيواد د پولي چارو مديريت پر غاړه لري. مركزي بانك د بانكونو د بانك په نامه هم يادېږي. مركزي بانك په ځينو هېوادونو په ځانگړې توگه مخ پروده هېوادونو كې د حكومت تر مستقيمې ادارې لاندې خپلې دندې تررسه كوي، خو د هر هېواد مركزي بانك له نورو هېوادونو سره د دندو په برخه كې توپیرونه لري. پر دې بنسټ د وخت په اوږدو كې د مركزي بانك د دندو د زياتوالی په پام كې نيولو سره يو لنډ او نه بدلېدونىك تعريف ستونزمن دى. سره له دې مركزي بانك ښايي د مركزي پولي موسسې په توگه چې د سوداگريزو بانكونو د دندو ټاكل، د دولت مالي ستازيتوب او د هېواد د پولي سيستم رهبري كول پر غاړه لري، هم ياد شي. اقتصاد پوهانو هم مركزي بانك په بېالبېلو ډولونو تعريف كړى، د بېلگې په توگه، شو (Shw) مركزي بانك د اعتبارونو د كنټرولوونکي په توگه تعريف كړى دى. همداشان (How Trey) مركزي بانك د پور لپاره د وروستنۍ سرچينې په توگه تعريف كړى. يو شمېر پوهان د مركزي بانك عمده دندې د پولي بنسټ ساتنه او ثبات بولي او يو شمېر بيا د مركزي بانك له خوا د پيسو د نشريدو پر دنده ټينگار كوي. په هر حال كې سوداگريز بانكونه له خلكو څخه امانتونه نه قبلوي، ډېرى كارونه چې سوداگريز بانكونه يې د خلكو پر وړاندې بايد ترسره كړي، نه يې ترسره كوي. مركزي بانك په مخ پر وده هېوادونو كې مستقل طبيعت نه لري، په ځينو هېوادونو كې نيمه مستقل طبيعت لري، لكه په كاناډا او انگليستان كې.په يو شمېر هېوادونو كې مركزي بانك بشپړ واك لري، لكه د امريكا په متحدو ايالتونو كې، چې رئيس يې د ولسمشر او مشرانو جرگې په وړانديز ټاكل كیږي او د بانك رئيس يوازې د مشرانو جرگې (سنا) پر وړاندې مسووليت لري. د مركزي بانك موخه د نورو مالي موسسو په څېر دگټې ترلاسه كول نه دي، بلكې موخه يې د كنټرول له لارې د پيسو د ثبات او ارزښت ساتل او د حجم مراقبت او همداشان د نورو بانكونو او مايل موسسو د ناكامۍ مخنيوى دى او په ځينو هېوادونو كې د مركزي بانك پانگه په خصويص ملكيت پورې تړلې، خو د عامه موسسو په رديف كې راځي.
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:مرکزي بانک وېشنيزه:بانکونه وېشنيزه:پیسۍ وېشنيزه:مرکزي بانکونه
فضايي خځلې
په عام ډول د تشيال خځلې منفي بهرني شيان دي – دا د ځمکې نژدې مدار کې د فضايي بېړۍ د استولو يا کارولو د لومړيو فعاليتونو په وړاندې په نورو يو بل بهرنی بوج اچوي – داسې بوج چې عموماً په محاسبه کې نه وي نيول شوی، يا د استونکي يا پيلوډ (بېړۍ) د څښتن له خوا په بشپړ ډول محاسبه کړای شوی نه و. اندازه کول، کمول يا د خځلو ممکنه لرې کولو کار د فضايي صنعت د ځينو شريکانو له خوا تر سره کېږي.
د ۲۰۲۱ز کال د جنورۍ تر مياشتې پورې، د متحده ايالاتو د فضايي څارنې شبکې د ځمکې پر سر په مدار کې د ۲۱،۹۰۱ مصنوعي اجسامو د شتون راپور ورکړی و چې په دې کې ۴،۴۵۰ فعالې سپوږمکۍ شته. په هر حال، دا يواځې هغه دومره غټ شيان دي چې درک يې لګېدای شي. د ۲۰۱۹ز کال د جنورۍ تر مياشتې پورې، له يو سانتي متر (0.4 in) څخه کوچنۍ له ۱۲۹ ميلیونه څخه د زیاتو خځلو ټوټې، نږدې ۹۰۰،۰۰۰ ټوټې چې اندازه يې له يو څخه تر لس سانتي متره پورې وه او له ۳۴،۰۰۰ څخه زياتې داسې ټوټې چې اندازه يې له لس سانتي مترو (3.9 in) څخه زیاته وه، د اټکل تر مخې د ځمکې په شا اوخوا مدار کې موندل شوې وې. کله چې د مصنوعي فضايي خځلو تر ټولو کوچني شيان (د رنګ توکړې، د جامد توغنديو د ايستلو ټوکړې او داسې نور) د «مايکروميټيورايډز» په مټ ډلبندي کېږي، کله کله دوی ته د فضايي ادارو له خوا د MMOD (Micrometeoroid and Orbital Debris) نوم ورکول کېږي. له خځلو سره ټکر د فضايي بېړيو لپاره يو ګواښ ګرځي؛ کوچني شيان د شګو په مټ د توږلو په څېر زیان لامل ګرځي، په ځاګړي ډول لمريزو تختو او د تيليسکوپونو په څېر د ليدلو وسايلو يا د ستورو تعقيبونکو لپاره، د کوم ساتنه چې د بالاسټيک سپر په مټ نه شي کېدای.
د ۲،۰۰۰ کيلو متره (۱،۲۰۰ ميله) د ځمکې له لوړوالي څخه لاندې، د خځلو ټوټې له ميټروايډونو (شهاب ثاقب) څخه ډبلې دي؛ ډيری يې د جامد توغنديو د چلونکو موټرونو ګردونه، د سطحې د توږل کېدو خځلې لکه د رنګ بڅرکي او سړونکې يخ وهلي RORSAT (د هستوي توانايي سپوږمکيانې) دي. د پرتلې لپاره، نړيوال فضايي مرکز په ۳۰۰ -۴۰۰۰ کيلومتره (۱۹۰-۲۵۰ ميله) په حدودو کې چورلي، په داسې حال کې چې تر ټولو وروستيو سترو خځلو پېښې – په ۲۰۰۷ز کال کې د چينايي «انټيسيټ» وسلو ازموينه او په ۲۰۰۹ز کال کې د سپوږمکۍ ټکر – د ۸۰۰ څخه تر ۹۰۰ کيلومتره (۵۰۰ څخه تر ۵۶۰ ميله) لوړوالي کې پېښې شوي دي. د کوچنیو MMOD څخه د منځ ته راتلونکي زيان په وړاندې د مقابلې لپاره ISS (نړیوال فضايي مرکز) کې د «ويپل» سپر شته، خو د هغو پېژندل شويو خځلو چې د ټکر امکان يې له ۱/۱۰،۰۰۰ څخه زيات وي، مخه یې د مرکز په مانور سره کېدای شي.
تاريخچه
په  ۱۹۵۷ز کال کې په لومړي ځل په مدار کې د مصنوعي سپوږمکۍ سپوټنيک -۱ په استولو سره د ځمکې په مدار کې د فضايي خځلو راټولېدل پيل شول، خو ان له هغې هم مخکې، له ځمکې څخه په طبيعي ډول د وتونکو تر څنګ، شونې ده انسانانو داسې وتونکي شیان تولید کړي وي چې په فضايي خځلو بدل شوي دي، لکه د ۱۹۵۷ز کال په اګست مياشت کې د «پاسکالB» ازموینه. د سپوتنيک له استولو وروسته، د شمالي امریکا فضايي دفاعي مشرتابه (NORAD) ټولو معلومو توغنديو استولو او تر مدار پورې رسېدونکو شيانو د ډاټابيس (خوندي ځای) (د فضايي شيانو لست) په جوړولو پيل وکړ چې هغه شيان دا دي: سپوږمکيانې، خوندي کوونکي سپرونه او د استونکو وسيلو لوړ پړاونه. وروسته ناسا د ډاټابيس اصلاح شوې بڼه په دوه ليکي عنصر په ټولګه کې خپره کړه او د ۱۹۸۰ز لسيزې په لومړيو کې د CelesTrak د نشریاتو د تختې نظام له خوا يو ځل بيا خپور شو.
د (NORAD) په نوم تعقيبونکي چې د ډيټابيس له بشپړولو سره يې مرسته وکړه، په مدار کې د نورو شیانو له شتون څخه خبر و، د کوم ډېره برخه کې چې په مدار کې د چاودنو پايله وه. د دې له ډلې ځينې يې د ۱۹۶۰ز لسيزې پر مهال د ستلايټ ضد وسلو (ASAT) د ازموینو پر مهال قصداً جوړ شول او نور يې په مدار کې د توغنديو د چاوديدو د پړاونو پايله وه، ځکه چې پاتې شوي پر مخ وړونکي پراخه شوې او د دوی شوبلې يې وچاودولې. د څرک معلومولو ته د ودې ورکولو په موخه، د NORAD يو مامور «جان ګبارډ» يو جلا ډيټابيس وساته. د چاودنو د مطالعې په پايله کې «ګبارډ» د خپلو توليداتو د مداري لارو د وړاندوينې لپاره يوه تګلاره جوړه کړه او همدا د «ګبارډ» خاکه (يا نقشې) اوس په پراخه کچه کارول کېږي. دا مطالعې د مداري تکامل او له منځه تللو نمونه جوړولو ته د ودې ورکولو لپاره کارول شوې وې.
د خځلو د کمولو پر تګلارو سربېره، چېرته چې وخت او طبيعي د جاذبې قوه/اتموسيفيري اغېزې د فضايي خځلو په پاکولو کې مرسته کوي، يا د فضايي خځلو د کمولو لپاره يو لړ نورې تيکنالوژیکي تګلارې چې وړانديز يې شوی دی (ډېر ځله د عمل وړ نه دي) ډېرو پوهانو درک کړې چې اداري لاملونه – سياسي، حقوقي، اقتصادي او کلتوري «د لوبې اصول» - د ځمکې سره نژدې ځای د پاکوالي په برخه کې تر ټولو ستر خنډونه دي. تر ۲۰۱۴ز کال پورې، فضايي خځلې د کمولو لپاره ډېره کمه سوداګريزه هڅونه موجوده وه، دا ځکه چې د هغې د سمبالښت لپاره لګښت د هغې په پيدا کونکې ادارې نه اچول کېږي، بلکې دا مسئولیت د فضاي چاپيريال د ټولو کارونکو دی او په ټوليز ډول د انساني ټولنې پورې اړه لري، کومه چې د فضايي ټيکينالوژيو او علومو څخه ګټه اخلي. ادارو ته د ودې ورکولو په موخه يو لړ وړانديزونه شوي دي، څو د فضايي خځلو د کمولو په برخه کې هڅونې زیاتې کړي. د هغوی په هڅونه کې دولتي لارښوونې او تر څنګ يې هغه شرکتونه شامل دي چې د اوسنيو حکومتي معيارونو د تګلارو په پرتله په زیاتې سختۍ سره د دې خځلو د کمولو په برخه کې د اقتصادي ګټو لپاره رامخ ته کېږي. په ۱۹۷۹ز کال کې ناسا د ځمکې په مدار کې د فضايي خځلو د کمولو د اقداماتو د څېړلو لپاره د مداري خځلو پروګرام بنسټ کېښود.
د خځلو زياتېدل
د ۱۹۸۰ز لسيزې په اوږدو کې، ناسا او د متحده ايالاتو نورو ډلو هڅه وکړه چې د خځلو زېاتېدل محدود کړي. يو ازمېښتي حل د «ميکډونال ډوګلاس» له خوا د ډيلټا لېږدولو وسيلې لپاره په عمل راوړل شو، په دې ډول چې پرمخ وړونکی يې د هغې د چاوديدنکو توکو څخه لرې کړ او د هغې په شوبلو کې شته هر ډول چلونکي يې وايستل. په دې ډول په شوبلو کې د فشار د زياتېدو يوه سرچينه ختمه شوه، کومه به چې پخوا د دوی د چاودېدو او د لا زياتې مداري خځلې د پيدا کېدو لامل ګرځېده. د دې اقدام په خپلولو کې نورو هېوادونو سستي وکړه او په ځانګړي ډول د شوروي اتحاد د يو شمېر استونو له امله، د ټولې لسيزې په اوږدو کې ستونزه لا پسې ستره شوه.
کله چې ناسا، NORAD او نورو د مداري چاپېريال د ښه پېژندلو هڅه وکړه، د مطالعاتو يوه نوې لړۍ پيل شوه، په داسې حال کې چې هر يو يې په لوړې بحراني کتلې سيمه کې د خځلو د ټوټو شمېر منظموي. سره له دې چې په ۱۹۸۱ز کال کې (کله چې د شيفر ليکنه خپره شوې وه) د شيانو شمېر ۵،۰۰۰ اټکل شوی و، په ځمکه نصب شويو برېښنايي ليدونکو د ژورې فضا څارونکي نظام کې نويو کشفونکو نوي شيان پيدا کړي دي. د ۱۹۹۰ز لسيزې تر وروستيو پورې، فکر کېدو چې د ۲۸۰۰۰ استول شويو شيانو له جملې ډيری يې له پخوا څخه له منځه تللي دي او نږدې ۸۵۰۰ په مدار کې پاتې شوي دي. تر ۲۰۰۵ز کال پورې، دا شمېء لوړ شوی او تر ۱۳۰۰۰ شيانو پورې رسېدلی و او په ۲۰۰۶ز کال کې يوې مطالعې دا شمېر نور هم لوړ او تر ۱۹۰۰۰ پورې ورسولو، چې دا د ASAT ازموينې او سپوږمکيو د ټکر پايله ده. په ۲۰۱۱ز کال کې، ASAT وويل چې ۲۲۰۰۰ شيان موندل شوي دي.
د ابطالېدو وړتیا
د ابطالېدو وړتیا یا ابطال پذیري د علمي نظریاتو او فرضیو د ارزونې په موخه قیاسي معیار دی چې د فیلسوف کارل پوپر له خوا د علمي کشفیاتو د منطق (The Logic of Scientific Discovery؛ ۱۹۳۴ زکال) تر نامه لاندې اثر کې وړاندې شو. د دغه معیار له مخې یوه نظریه یا فرضیه هغه وخت ابطال وړ بلل کېږي چې په منطقي بڼه د یوې تجربوي ازموینې پر مټ ورسره مخالفت شونی وي.
پوپر د استقرا (د جز له مخې د کل قیاس) او همدارنګه د پولې ټاکنې د ستونزو لپاره د ابطالېدو وړتیا د هغو د بنسټیزې ډبرې په توګه وړاندې کړه. هغه ټینګار درلود چې د یو منطقي معیار په توګه د ابطالېدو وړتیا د «غلط اثبات د وړتیا» له اړوند مفهوم سره توپیر لري چې د لاکاتوش له خوا د ابطال پالنې اړوند ورباندې بحث شوی دی. آن د یو منطقي معیار په توګه د هغو موخه د اټکل کېدونې او ازمایل کېدونې تیوري رامنځته کېدل دي چې په عملي ډګر کې ګټمن پریوزي.
پوپر د ابطالېدو وړتیا د اثبات کېدو د وړتیا د مشابه شهودي مفهوم پر وړاندې رامنځته کړه چې هغه مهال په منطقي مثبت پالنه کې دود وه. د هغه استدلال دا و چې د یو شمېر ادعاوو د تائید په موخه، د بېلګې په توګه د دې ادعا د اثبات لپاره چې «ټولې هیلۍ سپینې دي» یوازنۍ لار داده چې په نظري بڼه ټولې هیلۍ ولیدل شي، چې دغه چاره ناشونې ده. خو پرځای یې د ابطالېدو وړتیا د یو غیر عادي مثال په لټه کې ده، په داسې توګه چې د یوې تورې هیلۍ شتون د نظري لید له مخې معقوله ده او په منطقي بڼه د دغې ادعا د ناسموالي د اثبات لپاره یوازې همدا کافي ده. بل پلو د دوئم – کواین مسئله څرګندوي چې قطعي تجربي ابطال ناشونی دی او هېڅ علمي فرضیه په یوازې ځان د وړاندوینې وړتیا نه لري، ځکه چې د فرضیې تجربوي ازموینه بیا د هغو د مخینې یو یا څو ګمانونو ته اړتیا لري.
د پوپر په خبره په منطقي اړخ کې څرګند تعادل شتون لري او د ابطالېدو وړتیا د دوئم مسئله نه لري ځکه چې دا یو منطقي معیار دی. تجربي څېړنې بیا د استقرا په څېر د دوئم ستونزه او نورې ستونزې لري، خو د پوپر په خبره ستاتیکي ازموینې بیا یوازې هغه مهال شونې دي چې یوه ابطال وړ نظریه شتون ولري او همدارنګه وکولای شي په یو انتقادي بحث کې ګټمنه پرېوزي. د دبورا مایو په څېر یو شمېر فیلسوفان په دې باور دي چې پوپر د ستاتیکي او معلوماتي موډلونو د علمي رول په توصیف کې «شاته پاتې کېږي».
د ابطالېدو وړتیا د یو کلیدي مفهوم په توګه د علمي، غیرعلمي او شبه علمي مورادو د جلا کولو اړوند په ډېری علمي لارو چارو او بحثونو کې پام وړ ځای لرلی، آن تر دې چې د قانوني مخینې په توګه هم کارول کېږي.
د ابطالېدو وړتیا ته اړوند اساسي توضېحات او تعریف
پوپر د منطق د علم او د پلې کېدونکې میتودولوژي ترمنځ توپیر ښوولی. د بېلګې په توګه، د نیوټن د جاذبې قانون ابطال وړ دی – دغه قانون په دې سره چې «یوه خښته پورته واچول شوي راغورځېږي» باطل کېدای شي. د دغه خیالي حالت اړوند د توضېح له مخې د جاذبې له قوې پرته بله هغه پټه قوه چې په خښته واردېږي دغه موضوع نوره هم درک وړ ګرځوي، خو دا د ابطالېدو وړتیا ته ضرورت نه لري ځکه چې دا یو منطقي معیار دی. د یوه بالقوه ابطال کوونکي په برخه کې تجربوي اړتیا ته مادي اړتیا هم ویل کېږي چې د هغو د مواردو اړوند د موجودې ټکنالوژۍ پر مټ لید وړ وګرځي. په منطقي برخه کې هغه نظریات، توضیحات، منطقي اړیکې او مادي اړتیا شاملېږي چې د میتودولوژیکي برخې سره د اړیکې په موخه ورته اړتیا شتون لري.
په میتودولوژیکي برخه کې یې د پوپر له نظره هغه غیررسمي قواعد شامل دي چې د نظریاتو د اټکل، د واقعیت په توګه د توضیحاتو د مشاهدوي قبولیت او نورو مواردو لپاره کارول کېږي. په دغو کې ستاتیکي ازموینې هم شاملې دي: پوپر په دې پوهېده چې لید وړ توضیحات د ستاتیکي لارو چارو پر مټ د منلو وړ ګرځي او دغه موارد په میتودولوژیکي پرېکړو کې شاملېږي. هغه مهال چې دغه توپیر د «ابطالېدو د وړتیا» په برخه کې تطبیق کېږي د دغې اصطلاح له دوه بشپړو جلا معناوو سره مطابقت لري. دغه چاره د «ابطال وړ» اصطلاح اړوند هم صدق کوي. پوپر ویلي چې هغه «د ابطالېدو له وړتیا» یا «له ابطال وړتوب» څخه د منطقي اړخ اړوند ګټنه کوي او هغه مهال چې میتودولوژیکي اړخ ته اشاره لري، هغه بیا د «تحریف» او د هغو د ستونزو اړوند خبرې کوي.
پوپر ویلي چې میتودولوژیکي ستونزې د میتودولوژیکي قوانینو وړاندې کولو ته اړتیا لري. د بېلګې په توګه، یو له قاعدو څخه داده چې که څوک له تحریف سره له ملتیا ډډه وکړي، ځان له علمي ستونزې یا لوبې څخه خلاصوي. منطقي اړخ بیا په ځانګړې توګه د یوې نظریې د ابطالېدو وړتیا ته په پام دغه ډول میتودولوژیکي ستونزې نه لري، ځکه چې اړینه نه ده یو شمېر اساسي څرګندونې دې امکان وړ وي. میتودولوژیکي قوانینو ته یوازې د واقعي تحریف په برخه کې اړتیا ده.
له دې امله د پوپر له نظره مشاهدې دوه موخې لري. له میتودولوژیکي پلوه د مشاهداتو پر مټ کېدلای شي د یوه قانون ناسموالی وښودل شي چې پوپر هغه تحریف یا جعل بولي. له منطقي پلوه مشاهدات چې په بشپړه توګه منطقي جوړښت دی، یو قانون ناسم نه ښيي، بلکې له هغه قانون سره یې په ټکر کې ښيي چې هغه بیا د هغو د ابطال وړتیا څرګندوي. د تحریف او همدارنګه د تحریف د ستونزو څخه د خلاصون پر خلاف دغه تناقضات د یو قانون ارزښت ثابتوي چې په پایله کې کېدای شي تائید شي. هغه لیکلي چې په دې اړوند بشپړ ادبیات شتون لري ځکه چې دغه توپیر لا ندی رعایت شوی.
اساسي توضېحات
د علم اړوند د پوپر له نظره د مشاهداتو توضېحات کېدلای شي د نورو هر ډول واقعي مشاهداتو څخه په خپلواکه بڼه په یو منطقي جوړښت کې تحلیل شي. ټول دغه منطقي مطلق مشاهدات چې په پام کې نیول کېږي تجربي بنسټ رامنځته کوي. پوپر دغو ته اساسي توضېحات او یا هم ازمایشي توضېحات وایي. دا هغه توضېحات دي چې کېدلای شي د یوې نظریې د ابطالېدو د وړتیا په ښوولو کې ترې ګټنه وشي. پوپر وايي چې اساسي توضېحات نه باید تل په عمل کې ترسره کېدوني واوسي. دا کافي ده چې هغه د قرارداد مطابق تجربوي ژبې ته د اړوندو توضېحاتو په توګه ومنل شي، هغه ژبه چې د ذهني تائید امکان برابروي.
د افغانستان نوې کېدونکې انرژي
د افغانستان  نوې کېدونکې انرژي، چې په کې بایو مس، اوبو انرژي، لمریزه برېښنا (سولر) او بادي انرژي شامله ده. افغانستان چې په وچه کې را ایسارشوی هېواد دی، پېنځه هېوادونه ورنه چاپېر دي. افغانستان له ۳۵ میلیونو لږ نفوس په لرلو سره، په نړیواله کچه د لږ لګښت لرونکو هېوادونوله جملې نه دی. افغانستان یو له هغو هېوادونو نه دی، چې کوچنۍ ایکولوژيکي پېښې لري. دمګړۍ افغانستان د جغرافیايي موقعیت له امله، د اوبو انرژي د نوې کېدونکې انرژۍ اصلي سرچینه ده. پراخ غرنی جوړښت، د اوبو بندونو جوړولو شونتیا (د افغانستان بندونه او زیرمې جوړول وګورئ) او د اوبو انرژیو نور ډولونه اسانه کوي.
د خلیج جګړه
د خلیج جګړه هغه جګړه وه، چې د امریکا په مشرۍ د ۳۵ هېوادونو د ائتلافي ځواکونو له خوا د عراق پر وړاندې، د عراق د یرغل او د کویټ د یوځای کېدو په ځواب کې رامنځته شوه، دا جګړه د تېلو په بیو او تولید کې د مخالفت له امله وه.
د ۱۹۹۰ز کال د اګسټ په دویمه، عراقي پوځ پر کویټ برید وکړ او دغه هېواد یې ونیو، چې د نړیوالو له خوا وغندل شو، له دې سره سم د ملګرو ملتونو د امنیت شورا پر عراق سملاسي اقتصادي بندیزونه ولګول. د بریتانیې لومړۍ وزیرې مارګرېټ تاچر او د امریکا ولسمشر جورج ایچ ډبلیو بوش په سعودي عربستان کې خپل ځواکونه ځای پر ځای کړل او له نورو هېوادونو یې هم وغوښتل، چې خپل ځواکونه دې د پېښې ځای ته واستوي. زیاتره هېوادونه له دغه ائتلاف سره یو ځای شول او له دویمې نړیوالې جګړې راهیسې یې تر ټولو ستر پوځي اتحاد جوړ کړ. په ائتلاف کې زیاتره امریکایي ځواکونه وو. سعودي عربستان، انګلستان او مصر یې اصلي برخه وال وو. کویټ او سعودي عربستان له ۶۰ میلیارد امریکايي ډالرو نه شاوخوا ۳۲ میلیارد امریکایي ډالره لګښت ورکړ.
له کویټ نه د عراقي ځواکونو د اېستلو لومړنۍ جګړه، د ۱۹۹۱ز کال د جنورۍ په ۱۷مه له هوايي او سمندري بمباریو سره پیل شوه، چې پینځه اونۍ یې دوام وکړ. په دې موده کې، عراق د سعودي عربستان او اسرائیلو د ائتلافي موخو پر وړاندې، پر دغو هېوادونو د سکاډ توغندي وکارول او هڅه یې وکړه، چې د اسرائیلو ګواښوونکی ځواب له خطر سره مخامخ کړي، چې په عملي کولو کې یې پاتې راغی. تر دې وروسته، د فبرورۍ په ۲۴مه د ائتلافي ځواکونو له خوا یو ځمکنی برید وشو، دا د ائتلافي ځواکونو لپاره برخلیک ټاکونکې سوبه وه، چې کویټ یې ازاد کړ او د عراق خاورې ته یې پرمختګ وکړ. ائتلاف خپل پرمختګ ودراوه او له ځمکني عملیات نه یې سل ساعته وروسته اوربند اعلان کړ. هوايي او ځمکنۍ جګړه په عراق، کویټ او د سعودي عربستان تر پولو پورې محدوده وه. د جګړې د لومړۍ کرښې خبرونه په ژوندۍ بڼه له امریکایي شبکې CNN نه خپرېدل.
د افغانستان نوې کېدونکې انرژي
په افغانستان کې د نوې کېدونکې انرژۍ بل ډول زیستي ګاز (biogas) دی. ټولنې د بیو ګاز له کارونې سره، د هغو په ګټو چې له چاپېریالي ګټو پورته دي، د ظرفیت لوړولو له لارې پوه شوي دي.
لمریزه او بادي برېښنا
د راپورونو له مخې، افغانستان د دې  وړتیا، ظرفیت او امکانات( پوتانشیل) لري، چې د سولر له تختو په ګټنې سره، له ۲۲۲،۰۰۰ میګاواټه زیاته برېښنا تولید کړي. په ټول هېواد کې د سولر له تختو کار اخیستل، د زیاتوالي په حال کې دي. په منځنۍ کچه په هېواد کې د کال له ۳۰۰ ورځې ډېرې لمروي، چې په ورځ کې  له ۴ تر 6.5 kWh/m2 دی.
د خلیج جګړه
نومونه
د دې جګړې نور نومونه دا دي: د فارس خلیج جګړه، د خلیج لومړۍ جګړه، د کویټ جګړه، د عراق لومړۍ جګړه یا د عراق جګړه. مخکې له دې، چې د «عراق جګړې» اصطلاح په ۲۰۰۳ز کال کې د عراق جګړې په نامه وپېژندل شي (چې په امریکا کې «د عراق د ازادۍ عملیات» په نامه یادېږي)، دې جګړې ته د عراقي چارواکو له خوا «د ټولو جګړو مور یا ام المعارک» نوم ورکړل شو.
د افغانستان نوې کېدونکې انرژي
لمریزه او بادي برېښنا
په دغه راپور کې ویل شوي دي چې: افغانستان د دې پوتانشیل لري، چې د بادي توربینونو په نصبولو او کارونې سره، له ۶۶،۰۰۰ میګاواټه برېښنا تولید کړي. سره له دې چې افغانستان د بادي برېښنا تولید په برخه کې ډېر امکانات لري، خو په افغانستان کې د نوې کېدونکې انرژۍ په توګه له بادي برېښنا کار اخیستل یوه معمولي چاره نه ده. باور پردې دی، چې له بادي انرژۍ نه د کار اخیستو ډېره شونتیا، د افغانستان په ختیځ او د افغانستان په ځینو شمالي سیمو کې ده.
اوبو برېښنا
د راپورونو له مخې، افغانستان د اوبو ۲۳،۰۰۰ میګاواټه تولید برېښنا امکانات لري. دغه هېواد، د ۶۷۷،۹۰۰ کیلومتره مربع اوبه نیوونکې ساحې، په کال کې په منځنۍ کچه د ۳۰۰ ملي متره منځنۍ کچې اورښت او د اوبو سرچینو لرونکو پراخو غونډیو توپوګرافي سره د پام وړ ده.
د خلیج جګړه
مخینه(شالید)
امریکا په ۱۹۸۰ز کال کې پر ایران د عراق تر برید وروسته، چې د دوی ترمنځ د جګړې لامل شو، په رسمي ډول ناپېيلي پاتې شوه، که څه هم امریکا عراق ته سرچینې، سیاسي ملاتړ او ځینې «نانظامي» الوتکې برابرې کړې وې. د ۱۹۸۲ز کال په مارچ کې ایران یو بریالی ځواب ورکوونکی برید (د نه منلو وړ عملیات) پیل کړل، له دې سره امریکا له عراقه خپل ملاتړ زیات کړ، ترڅو ایران ته یې له تسلیمېدو مخنیوی وکړي.
د افغانستان نوې کېدونکې انرژي
د بایو مس انرژي
ادعا کېږي، چې افغانستان د دې امکانات لري، څو د بایومس( biomass )له لارې نږدې ۴۰۰۰ میګاوټه برېښنا تولید کړي. په افغانستان کې د بایو مس انرژۍ تولید، لکه: د لرګیو او حیواني سرې له لارې نږدې ۹۰٪ غوښتنه ځواب کېږي.
د خلیج جګړه
پر کویټ یرغل
په جده کې د خبرو اترو پایله، په رومیلا کې د عوایدو له منځه تلل وو، چې عراق یې د پوښښ لپاره د ۱۰ میليارده ډالرو غوښتنه وکړه. کویټ ورته د ۵۰۰ میلیونه ډالرو وړاندیز وکړ. د عراق ځواب دا و، چې سملاسي دې د برید امر وکړي. له دې سره سم د ۱۹۹۰ز کال د اګسټ په دویمه د کویټ په پلازمېنه، کویټ ښار کې بمبارۍ پیل شوې.
د افغانستان نوې کېدونکې انرژي
بیوگاز
بیوګاز، په بېلابېلو هېوادونو کې له ورته کارونو سره کارول کېږي. په افغانستان کې د نوې کېدونکې انرژۍ سکټور نن د بیو ګازو له لارې د ودې په حال کې دی. «له بیو ګازو کار اخیستل، چې د ارګانیک anaerobic موادو له تجزیې ترلاسه کېږي، دا ډول بیو ګاز معمولاً د مساوي CH4 او CO2 درلودونکي دي». یوازې په هغه حالت کې چې بیو ګاز په صحیح توګه تبدیل شي، انرژي او نوې کېدونکې انرژي کولای شي، هایدروجن له اضافي توکو بېل کړي. بیو ګاز «د ښاروالۍ جامد کثافات په انیروبیک ډول تخریبوي اود ځمکې ډکولو ګاز د انرژۍ پروژوته رسوي، چې په مستقیم ډول د ځمکې ګاز انرژي تولیدوي». د بیو ګاز قدرت ډېر دی او دا یو ثابت شوی کار دی چې د «بایو ګاز انرژي کولای شي، ۷۰ سلنه خلکو ته چې په کلیوالي سیمو کې ژوند کوي، د انرژۍ لپاره ښه بدیل وي. له بیوګاز نه د کار اخیستو تجهیزاتو نصبول کولای شي، چې یوه بله موکه( فرصت) وي. د دې لپاره چې دغه ټکنالوژي د بزګر کور دروازې ته ور وړل شي، د یوې ملي پالیسۍ لرل حتمي دي. نوې کېدونکې انرژي د دې خبر ورکوي، چې په هره ټولنه کې په زیاته کچه د کاربن کمول شوني دي. د بیو ګاز سیستم، د ظرفیت جوړونې لپاره د یوه جدي پوتانشیل په پروسه کې، د ټولنې ښکېلول رامنځ ته کوي. په دغه نوښت کې ډله ییزکار اجتناب نه منونکی دی او د دې لامل کېږي، څو د ټولنې ترمنځ نوې او مخکې پوهې شریکې شي. له هغې وروسته ظرفیت جوړول، د جوړښت جوړول پيلوي او په پایله کې د سرچینو وده او مارکیټ په چټکۍ سره زیاتېږي. یوازینۍ لار چې دغه نوې کېدونکې انرژي کولای شي، په اغیزناکه توګه جوړه شي، دا ده چې، د ټولو خواوو لپاره دې دعدالت غوښتنه وشي. د ملګروملتونو چاپېریال ساتنې پروګرام (UNEP) د دغې موضوع په اړه بحث کړی او په افغانستان کې د دغې ادارې مدیر وویل:   "د ملګروملتونو د چاپېریال ساتنې پروګرام له دې امله چې، د افغانستان د بیو ګازو کنسرسیوم ماموریت لرلید ترتیبوي، خوشحاله دی. د افغانستان ډېری خلک د پخلي او تودولو لپاره، له سکرو او لرګیو کار اخلي؛ یوې پایداره انرژۍ ته اړتیا لري. ... د ملګروملتونو د چاپېریال ساتنې پروګرام ژمنه کړې، څو  په لوړه کچه لارښوونې برابرې کړي او له ملي ستراتيژیواو پالیسي ګانو سره په سمون کې د فعالیتونو د تنظیم لپاره له دغه کنسرسیوم سره مرسته وکړي. د ملګروملتونو د چاپېریال ساتنې پروګرام، له هغو ارزښتونو او مطالعاتو، چې په افغانستان کې د بیوګاز کنسرسیوم کارونو په پایله کې رامنځ ته کېږي، هم ملاتړ کوي."
د خلیج جګړه
د جګړې پر لور
د ۱۹۸۴ز کال په لومړیو کې د امریکا د اقتصادي پلان جوړونې اړین عنصر رامنځته شو، چې سیاسي، پوځي او د انرژۍ برخې په کې شاملې وې. تر دې وخته له پینځو کلونو راهیسې د ایران او عراق جګړه روانه وه او دواړو خواوو ته د پام وړ مرګ ژوبله واوښته، چې سلګونو زرو ته رسېدله. د ملي امنیت په شورا کې د ولسمشر رونالډ ریګن اندېښنه زیاته شوه، چې ښایي جګړه به د دواړو ښکېلو هېوادونو تر پولو هاوخوا واوړي. د ملي امنیت د پلان جوړونې ډلې یوه غونډه جوړه کړه، چې مشري یې د هغه وخت مرستیال ولسمشر جورج ایچ ډبلیو بوش کوله، ترڅو د امریکا د غوراوي لپاره بیاکتنه وکړي. ټاکل شوې وه، چې جګړه به سعودي عربستان او د فارس خلیج نورو هېوادونو ته هم وغځېږي، خو امریکا د سیمې د دفاع توان نه درلود. سربېره پر دې، ټاکل شوې وه، چې په سیمه کې به اوږد مهاله جګړه د تېلو بیې ډېرې لوړې کړې او د نړیوال اقتصاد نازک پرمختګ به له ګواښ سره مخامخ کړي، په داسې حال کې، چې نړیوال اقتصاد نوی پرمختګ کړی و.
هوایي عملیات
د خلیج جګړه د ۱۹۹۱ز کال د جنورۍ په ۱۶مه له پراخو هوایي بمباریو سره پیل شوه. عراق د ائتلافي ځواکونو په لاس د ۴۲ پرله پسې ورځو او شپو لپاره، له ډېرو سختو بمباریو سره مخامخ شو، چې په پوځي تاریخ کې یې ساری نه و. دغه ائتلاف له ۱۰۰۰۰۰ نه ډېرې الوتنې وکړې او ۸۸۵۰۰ ټنه بمونه یې وغورځول، چې ډېرې پوځي او ملکي زېربناوې یې ویجاړې کړې. د هوایي عملیاتو مشري د USAF جنرال چک هورنر په غاړه درلوده، چې د لنډ وخت لپاره د امریکا د مرکزي قوماندانۍ د قوماندان په توګه پاتی شوی و، په داسې حال کې چې جنرال شوارزکوف هم په امریکا کې و.
د فعالو جګړو پای
د ائتلاف ترولکې لاندې عراق کې د سولې کنفرانس جوړ شو، چې په کې د دواړو هېوادونو له خوا د اوربند په اړه خبرې وشوې. په کنفرانس کې عراق ته اجازه ورکړل شوه، چې د لنډمهالو پولو په اوږدو کې دې الوتنې وکړي، ځکه ملکي زېربناوو ته زیان رسېدلی و او دغه الوتنې د حکومتي ټرانزیټ لپاره وې. ډېر ژر دغه چورلکې او د عراق ډېری پوځونه په سویل کې د پاڅون پر وړاندې د مبارزې لپاره وکارول شول. دغه بغاوتونه د ۱۹۹۱ز کال د فبرورۍ په دویمه د «آزاد عراق غږ» د خپرونې له لارې وهڅول شول، چې په سعودي عربستان کې د سي آی اې تر ادارې لاندې راډیو نه خپرېدله. د امریکا غږ عربي څانګې له دغه پاڅون نه ملاتړ وکړ او ویې ویل: دوی به ډېر ژر له صدام نه وژغورل شي.
لګښت
د ۱۹۹۲ز کال په اپریل کې د امریکا لپاره د جګړې لګښت ۶۱.۱ میليارده ډالر وو، چې د امریکا د کانګریس له خوا محاسبه شوي وو. (په ۲۰۱۹ز کال کې د ۱۰۲ میلیاردو ډالرو معادل دی). د دې پیسو شاوخوا ۵۲ میلیارده ډالر د نورو هېوادونو له خوا ورکړل شوي وو، چې ۳۶ میلیارده ډالر د کویټ، سعودي عربستان او د فارس خلیج هېوادونو له خوا، ۱۶ میلیارده ډالر د المان او جاپان له خوا وو (چې د اساسي قانون له مخې یې هېڅ جنګي ځواکونه ور ونه لېږل). د سعودي عربستان له مرستو نه شاوخوا ۲۵سلنه یې پوځیانو ته د خوراکي توکو او ټرانسپورټ لپاره وې. امریکایي سرتیرو د ګډ ځواک ۷۴سلنه برخه  جوړوله، چې له همدې امله نړیوال لګښت هم لوړ و.
د رسنیو راپور
جګړه، په کلکه سره  له ټلویزیون نه خپرېدله. په ټوله نړۍ کې په لومړي ځل خلکو په ژوندۍ بڼه د توغندیو انځورونه ولیدل، چې نښې یې ویشتلې او د جنګیالیو وتل یې له الوتکو نه ننداره کول. ګډ ځواکونه لېواله وو، چې د خپلو وسلو دقت وښیي.
په امریکا کې د «درې لویو» شبکو خبریالانو د جګړې په اړه خبرونه خپرول: پیټر جینینګز له ABC نه، ډان رادر له CBS  نه او ټام بروکاو له NBC نه. دوی د ماښام خبرونه خپرول، چې د ۱۹۹۱ز کال د جنورۍ په ۱۶مه هوايي بریدونه پیل شول.
باجوړ
باجوړ د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولسوالۍ ده، ددې ولسوالۍ د مرکز نوم ښار دی. ددی ځای ۹۹٪ خلګ پښتانه دي، او دا ولسوالۍ پر ۷ برخو لکه: ناواگئی، چمرکنډ، مومند، سالارزئی، اتمان خیل اور برنګ وېشلې ده. د باجوړ
فيض آباد ولسوالۍ
د فيض آباد ولسوالۍ د افغانستان د بدخشان ولايت اړوند یوه ولسوالۍ ده. یاده ولسوالۍ 000’157 وګړې لري.
وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ
۲۱۷ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۷:
په کلینډر کې
۲۱۷ کولاي سي:
موږ خپل مالومات څنګه ورزیات کړو
پرمختګ
چارسده
چارسده د پاکستان د ولايت (صوبه) خېبر پختونخوا يو ښار دی او د چارسدی ولسوالي (ضلع) مرکز دی. دا ښار د پېښور نه ۲۹ کلومتره لرې دی۔ چارسده کې درې تحصيلونه دي چې نومونه يي دا دي، تحصيل چارسده، شبقدر او تنگې۔
تاريخ
د چارسدې تاريخ ډير زوړ دی۔ دا ښار د شپږمې صدې قبل مسيخ نه تر دوېمې صدې عيسوي پورې د گندهارا تهذيب سر دفتر وؤ۔ د دې زوړ نوم «پشکلاوتي» وؤ چي مانا يي دې د برسنډی (کنول) ښار۔ دا دگندهارا د باچاهي انتظامي مرکزوؤ۔ په تاريخ کې گڼو حمله آورو په دې ځای حکومت کړې دی۔ په دغې خلکو کې فارسي، سکندراعظم، مريائي، ترکيان، کشن، او هنزيان شامل دی۔
فصلونه
تماکو، گنې، غنم، جوار او چقندر د دې علاقې اهم فصلونه دي۔ په سبزو کې الو، ټماټر، باټينگڼ (بانجان)، بېنډې، ساگ او نورې گڼ شمېر سبزۍ راوځي۔ په ميوه کې خرماڼې (خوبانې/مندته)، نيمبو، الوچه، توت، او شلتالان ډېر ښه کيږي۔ د دې ځای املوک ډېر مشهور دي او د ابازو امونه هم ډېر يادېگي۔
د نظارې ځائنه
د چارسدې مزکه ډېره اباده او زرخيزه ده، دا ویل کیږي چي چارسده د ښایست په حقله دمشق سره مشابهت لري۔ دلته درې سيندونه دي۔ خيالې چې د سوات نه راغلې دی، سردرياب چې ده کابل نه راغلې دی او جيند۔ دا درې سيندونه د اوبه خور لپاره په کارويږي۔
باچاخان پوهنتون
د باچا خان پوهنتون په دې علاقه کې د تعليم يوه غټه اداره ده۔ په کال ۲۰۱۲ کې د جولایي په مياشت کې جوړه کړې وه۔ دا د چارسدې يو مشهور شخصيت پروفيسر ډاکټر احسان علي په نگرانې کې جوړه شوه او وړومبې مشر یې پروفېسر ډاکټر فضل الرحيم مروت وؤ۔
منډه هېډورکس
دا د چارسدې په سيمه کې يو ورکوټې بند دی۔ د دې اوچتوالې ۳۶۸ متره دی۔ دا دابازو په مقام باندې د جندي په سيند باندې جوړ دی۔
نوموړي خلک
تل په دې سيمه کې ډېر نوموړې خلک زېږېدلې وو چې يو څو پکې دا هم دي۔
راغ ولسوالۍ
راغ د افغانستان، دبدخشان ولايت پورې اړوند یوه ولسوالۍ ده. یاده ولسوالۍ 800’37 وکړې او 1350 کیلومتره مساحت لري او د فیظ آباد ښار شمال لورته په 112 کیلومترو په فاصله کې موقیعت لرې.
کشم ولسوالۍ
کشم د بدخشان ولايت اړوند یوه ولسوالۍ ده. یاده ولسوالۍ 910 کیلومتره مساحت او 870’106 وګړې لري په کې مروجه ژبه دري او مرکز یې شهر مشهد دی.
د شهدا ولسوالۍ
شهدا د بدخشان ولايت اړوند یوه ولسوالۍ ده. دا ولسوالۍ 1160 کیلومتره مساحت او 380’50 وګړې لري او مرکز سرمیدان دی.
نیالګي
نوې کال را روان دي، له ټولو افغانانو څخه هیله کوم چې نیالګي کېنوي او سالمه ساتنه ترېنه وکړي
۲۱۸ (عدد)
۲۱۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۱۷ څخه  مخکي او د ۲۱۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۸:
په کلینډر کې
۲۱۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۱۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
ستورتينګ
ستورتينګه د ناروې پارلمان دی. دلته شاوخوا ١۶۹ وکيلان کښيني. هر څلورم (۴) کال په ناروۍ کي د پارلمان ټاکنی کيږی، او د ناروې اوسيدونکي په خپل خوښه دا ۱۶۹ تنه وکيلان ټاکي. پارلمان کولای سي په اساسي قانون کې موضوعات ورګډ کړي، يا پکښې بدلون راولي. د پارلمان ټاکلي وکيلان د پيسو پر حساب او کتاب باندې هم کنټرول لري. حتی دوي کولای سي چې د ټيکس په لږولو او ډيرولو کي هم لاسوهنه وکړي، او بدلونونه پکښې راولي. او د هرڅه ترڅنګ وکيلان دا توان هم لري چې ووايي چې څونه پيسې بايد د کلني بجټ لپاره و پوهنځيو، پوهنتونونو، پوځ، پوليسو، او نورو ته ورکړي.
د لور موندنې نړيوال غونډال
د لور موندنې نړيوال غونډال يا (جي، پي، اېس) د سپوږمکۍ يو نړيوال لور موندونکی دی، چې په هر مهال او د کال په هر څپرکي کې سم موقعيت او په وخت مالومات ښيي. دغه د ځای موندلو غونډال په ټولو وختونو کې او په هر ځای کې، که پر ځمکه وي او که ځمکې ته نږدې وي، او په هغه ځايونو کې چې د سټلايت د موقعيت موندلو څلور يا زياتو سپوږمکيو لپاره د لېدو بې بندښته لوری شتون ولري، مالومات برابروي.
وېشنيزه:مصنوعي سپوږمۍ
فیبوناچې اعداد
په ریاضیاتو کې  فیبوناچی لړۍ  د هغو عددونو لړ ته ویل کیږی چی په لاندی ډول تعریفیږی:
پرته له اولنی دو عددونو څخه نور ټول اعداد د خپل دوو مخکنیو عددونو د جمعی په نتیجه کی لاسته راځی. ددی لړی اولنی اعداد عبارت دی له:
دا اعداد د لئوناردو فیبوناچی ایټالوی ریاضیدان په نامه نومول شوی دی. وېشنيزه:ریاضیات وېشنيزه:اقتصادی ریاضی
د ډېټا نښتیځه (کمپرېشن)
د سیګنال په پروسس کې، د دېټا نښتیځه، د سرچینې کوډېنګ، یا د ډېټا د لېږد د سرعت کمښت، د اصلي بڼې په پرتله د لږو بایټونو په کارولو سره د معلوماتو د کوډ کولو پروسه ده. هره ځانګړې نښتیځه یا د معلوماتو ورکېدونکې یا د معلوماتو نه ورکېدونکې ده. د معلوماتو نه ورکېدونکې نښتیځه د شمېرانه د زیاتي په پیژندلو او له منځه وړلو سره بایټونه کموي. په نه ورکېدونکې نښتیځه کې هېڅ معلومات له لاسه نه ورکول کېږي. ورکېدونکې نښتیځه د غیر ضروري یا لږ اړینو معلوماتو په لرې کولو سره بایټونه کموي. په عمومي توګه، هغه وسیله چې د ډېټا نښتیځه ترسره کوي د اېنکوډر (کوډ کوونکې) په نوم بلل کېږي او هغه وسیله چې چې د پروسې برعکس (ډیکمپریشن یا نازېرل ) ترسره کوي د ډیکوډر په نوم یادېږي.
د ډېټا فایل د اندازې د کمولو بهیر زیاتره د ډېټا نښتیځې په نوم بلل کېږي. دا د معلوماتو لېږد په مفوهم کې، په سرچینې کې کوډ کولو په نوم یادېږي؛ کوډ کول د معلوماتو په سرچینه کې له زېرمه کولو یا لېږد مخکې ترسره کېږي. په سرچینه کې کوډ کول باید په چینل کې د کوډ کولو سره ګډ نه شي، چې د تېروتنې د موندلو او اصلاح یا پرلیکه د کوډ کولو لپاره، دا په سیګنال کې د ډېټا د موندلو لپاره وسیله ده.
نښتیځه د دې لپاره ګټوره ده چې د معلوماتو د زېرمې او لېږدولو لپاره لږ سرچینې ته اړتیا وي. کمپیوټري سرچینې د نښتیځې او نازېرلو په پروسو کې مصرف کېږي. د ډېټا نښتیځه د ځای او وخت تر منځ له ټاکنې سره تړلی دی. د بېلګې په توګه، د ویډیو لپاره د نښتیځې پلان ممکن د ویډیو لپاره ګران هارډویر ته اړتیا ولري ترڅو د ویډیو په چټکه توګه د لیدلو لپاره ونازېرل شي، او د لیدو دمخه د ویډیو بشپړ نازېرل کېدای شي ځوروونکی وي یا ډېرې زېرمې ته اړتیا ولري. د ډېټا نښتیځې پلان د بېلابېلو فکتورونو تر منځ ټاکنې، لکه د نښتیځې کچه، د بدلون کچه (کله چې د ورکېدونکې ډېټا نښتیځه کارول کېږي)، او د ډېټا نښتیځې او نازېرلو لپاره اړین کمپیوټري سرچینې، له ځانه سره لري.
نه ورکېدنه
د نه ورکېدونکې ډېټا نښتیځه پړواوونه زیاتره د شمېرانه د زیاتي څخه ګټه پورته کوي ترڅو د معلوماتو له ورکېدو پرته معلوماتو بېرته وړاندې وکړي، نو له همدې امله دا پروسه بېرته راګرځېدونکي وي. نه ورکېدونکې نښتیځه له دې امله امکان لري چې چې په ډېری ریښتیني نړۍ کې زیاتره ډېټا شمېرانه د زیاتي  له ځانه سره لري. مثلاً، ښایي یو انځور د رنګ داسې برخې ولري چې په څو پکسلونو کې بدلون ونه کړي، نو د "سور پکسل، سور پکسل، ..." د کوډ کولو پرځای، کېدای شي دېټا د "۲۷۹ سرو پکسلونو" په بڼه کوډ شي. دا د اوږدوالي-په لاره اچولو د کوډ کولو بنسټیزه بېلګه ده؛ د زیاتي د له منځه وړو له لارې د فایل د اندازې کمښت لپاره زیاتې لارې شته.
د لېمپل – زیو (LZ) د نښتیځې تګلارې د نه ورکېدونکو زېرمه کولو لپاره ترټولو مشهوره تګلاره ده. تشول (منقبض کول - DEFLATE) په LZ  کې یو بدلون دی چې د نازېرلو د سرعت او د او د نښتیځه د تناسب لپاره غوره دی، خو نښتیځه کېدای شي سوکه وي. د ۱۹۸۰ لسیزې په نیمایي، د ټیری ویلچ له کار وروسته، د لېمپل – زیو- ویلچ (LZW) تګلارې په چټکۍ سره د زیاتو عمومي  نښتیځو سیسټمونو لپاره غوره تګلاره شوه. LZW په GIF انځورونو، پروګرامونو لکه PKZIP، او هارډویر وسایلو لکه موډیمونو کې کارول کېږي. د LZ تګلارې له جدول-ډوله  نښتیځه ماډل څخه کار اخلي چې په کې د جدول لیکنې د ډېټا د تکراري سلسلو له امله تعویض کېږي. د LZ په زیاتره تګلارو کې، دا جدول په سرچینه کې د پخوانیو معلوماتو څخه په اتومات ډول منځ ته راځي. جدول زیاتره د هفمن په تګلاره کوډ شوی وي. د دې په څېر ګرامر-ډوله کوډونه کولای شي خورا زیات تکراري معلومات، د بېلګې په توګه، د ورته یا ډېرو اړوند نمونو د بیولوژیکي معلوماتو ټولګه، د ډېرو ټوک شوو اسنادو ټولګه، د انټرنیټ آرشیف، او داسې نور، په خورا اغېزمنه توګه توګه ونښېځي. د ګرامر-ډوله کوډونو بنسټیزه دنده له متن-څخه-تش ګرامر را منځ ته کول دي چې یوه واحده لړۍ ترلاسه کړي. نور عملي ګرامري نښتیځې تګلارې د سکوېتر (منطقي پایلې)  او رغولو (ريپیر) دي.