cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنسي دوه‌بڼواله
تي‌لرونکي
د تي‌لرونکو په ډېریو نوعو کې، نارینه جنس د ښځينه جنس په پرتله غټ دی. جېنونه او هورمونونه، مخکې تر زېږون (یا چرګوړي کولو) د ډېریو ژویو د ماغزو په بڼه نیونې او همدا راز د بالغ وګړو پر چلند باندې اغېزه پرېږدي. هورمونونه د انسان د ماغزو پر رامنځ‌ته کېدو او همدا راز په بلوغ کې د ماغزو پر وده باندې د پام‌وړ اغېزه لري. د «Nature Reviews Neuroscience» کره‌کتونکي ژورنال د مشاهدې له‌مخې، «له هغه ځای چې، په لاسي ډول د هورمون د کچو تنظیمول د جنسي کروموزوم جېنونو د بیان په پرتله لا اسانه دی، د هورمونونو اغېزې، په ماغزو کې د جنسي کروموزوم د جېنونو د مستقیم عمل په پرتله، په لا پراخه توګه مطالعه او لا ښې درک شوې دي». د ترلاسه شوې پایلې پر بنسټ، په داسې حال کې چې «د جنسي غدو توپیر رامنځ‌ته کوونکې اغېزې مسلطې ښکاري»، ترسره شوې څېړنې «هغه مفکوره تاییدوي چې جنسي توپیرونه، له عصبي اړخه، د X او Y جېنونو په بیان کې د ماغزو په کارکړونو او ناروغیو کې د جنسي توپیرونو لپاره ارزښتمنه ونډه لري».
تکامل
په ۱۸۷۱ز کې، چارلس داروین د جنسي انتخاب تیوري مطرح کړه، چې جنسي دیمورفیزم او جنسي انتخاب سره تړي.
Volvocine الجي د جنسي دیمورفیزم د تکامل په هکله د پوهاوي ترلاسه کولو لپاره ګټور دي.
د اندازې له پلوه جنسي دیمورفیزم د ویلوسی‌رپتور په څېر ځینو منقرض شویو نوعو کې لېدل کېږي. د ویلوسی‌رپتورانو په هکله، د اندازې جنسي دیمورفیزم کېدای شي د دوو فکټورونو له‌امله رامنځ‌ته شوی وي: د جنسي جوړې د جذبولو په موخه د ښکار په ډګر کې د نارینه جنس سیالۍ او یا د ځالې د ځای او جوړه جنس لپاره د ښځینه جنس سیالۍ، ځکه چې د د روزونکي نارینه جنس شمېر ډېر لږ دی.
په ډېریو نوعو کې، چې له یوه څخه زیاته جنسي جوړه لري، د هغه نارینه جنس د تناسلي تناسب ګټورتیا زیاته ده چې څو ښځینه جنسي جوړې لري، په داسې حال کې چې د هغه ښځینه جنس د تناسلي تناسب ګټورتیا، چې څو نارینه جنسي جوړې ولري، ډېره لږه ده یا هېڅ شتون نه‌لري. په دغو نوعو کې، د هر هغه صفت لپاره د انتخاب فشار زیات دی، چې پر مټ یې نارینه کولای شي لا زیاتې جنسي جوړې ولري. نو له‌دې امله، کېدای شي نارینه له ښځینه جنس څخه جلا او ځانګړي صفتونه ولري.
دغه صفتونه کېدای شي داسې ځانګړنې وي چې نارینه جنس دې ته وهڅوي ترڅو د خپل حریم یا «حرمسرای» لپاره مبارزه وکړي، یا داسې ځانګړنې وي چې ښځینه جنس ورته، په هر دلیل، په جنسي جوړه کې ارزښت ورکوي. د نارینه–نارینه سیالي هېڅ کومه ژوره تیوریکي پوښتنه نه‌مطرح کوي، خو د جنسي جوړې ټاکنه دغسې یوه پوښتنه مطرح کوي.
ښځينه جنس کېدای شي داسې نارینه انتخاب کړي چې غښتلي او روغ وي ترڅو په ډېر احتمال سره «ښه الیلونه» ولري او د روغو ماشومانو د زېږېدلو لپاره غوره وي. سره له‌دې، په ځینو نوعو کې، داسې برېښي چې ښځینه جنس داسې نارینه انتخابوي چې نه‌یوازې د اولاد د بقا کچه زیاتوي، بلکې داسې صفتونه لري چې د نسل د کمېدو لامل ګرځي (په بالقوه توګه، د طاووس د لکۍ په څېر صفتونه رامنځ‌ته کوي). د دغه واقعیت د بیانولو لپاره دوه فرضیې، «د شهوتي زوی فرضیه» او «د معلولیت اصل» دي.
د شهوتي زوی فرضیه بیانوي چې ښځینه په لومړیو کې کېدای شي یوه ځانګړنه وټاکي، ځکه چې دغه ځانګړنه کولای شي د اولاد بقا خوندي کړي، خو کله چې دغه لومړیتوب لا پراخ شي، ښځینه جنس اړ دی ترڅو د صفتونو انتخابولو ته دوام ورکړي، ان که ناوړه وي. هغوی چې د صفتونو انتخاب ته دوام نه‌ورکوي، داسې زامن به ولري چې د ډېریو ښخینه‌وو لپاره به جذابیت ونه‌لري (ځکه چې لومړیتوب لا پراخ شوی دی) او له‌دې امله لږشمېر جنسي جوړې پیدا کولای شي.
راونډا
راونډا په رسمي توګه د راونډا ولسمشریزه، په مرکزي افریقا کې په وچې پورې تړلی یو کوچنی هیواد دی. پلازمینه یې کیګالی رسمی ژبي کینیا راونډایي ژبه ،انګلیسي، فرانسوي او مساحت یې ۷۹۸'۲۶ کیلومتره مربع دی. د راونډا د وګړو شمیر ۶۹۶'۶۸۹'۱۱ میلیوتنه او د پیسو واحد یې د د راونډا فرانک (RWF) دی. یاد هیواد په ۱ جون ۱۹۶۲م کال له بلجیم نه خپلواکی ترلاسه کړی.
روانډا، په رسمي توګه د روانډا جمهوریت، د لوی ريفټ په وادي کې په وچه کې راچاپېر یو هېواد دی، چیرې چې د افریقا د لویو جهيلونو او ختيځي افریقا سره یوځای کېږي. د استوا د کرښې څخه څو درجې جنوب ته موقعیت لري، روانډا د یوګانډا، تانزانیا، برونډي او د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت سره ګډه پوله لري. دا هېواد په خورا لوړه ارتفاع کې پروت دی، د نوموړي هېواد جغرافیه چې په لویدیځ کې یې غرونه او ختیځ ته سوانا (ګرم او نیمه ګرم څړځایونه)، او همدارنګه د هېواد په ټولو برخو کې جهیلونه تسلط لري، هېواد ته یې "زرو(۱،۰۰۰) غونډیو د ځمکي" نوم ورکړی دی. اقلیم یې معتدله تر نیمه استوايي پورې دی، چې په هر کال کې دوه باراني موسمونه او دوه وچ موسمونه لري. روانډا له ۱۲.۶ ملیونه څخه ډير نفوس لري چې په ۲۶،۳۳۸ کیلومتره مربع (۱۰،۱۶۹ میل مربع) ځمکه کې مېشت دي، او د افریقا ترټولو ډير نفوس لرونکی هېواد دی؛ د  ۲km۱۰،۰۰۰ څخه د لوی مساحت لرونکو هیوادونو په منځ کې، نوموړی په نړۍ کې پنځم ډير نفوس لرونکی هېواد دی. په پلازمینه او لوی ښار کیګالي  کې یو ملیون خلک ژوند کوي.
نفوس یې ځوان او په عمده توګه کلیوال دی؛ روانډا په نړۍ کې یو له ترټولو ځوان نفوس لرونکو هېوادونو څخه دی چې د وګړو منځنی عمر پکې ۱۹ کاله دی. روانډایان یوازې له یوه کلتوري او ژبني ګروپ، بنیاروندا څخه راخیستل شوي دي. په هر حال، په دې ګروپ کې درۍ فرعي ګروپونه شتون لري: هوټو، توتسي او توا. توا په ځنګل کې ميشته پیګمي خلک دي(چې د لنډې تنې درلودونکي دي) او زیاتره وختونه د روانډا د لومړنیو اوسیدونکو اولادونه ګڼل کيږي. پوهان د هوټو او توتسي ترمنځ د رېښې او توپیرونو په اړه اختلاف لري؛ ځینې ​​په دې باور دي چې توپیرونه د یو واحد قوم په مينځ کې د پخوانیو ټولنیزو خپلمنځي ودونو څخه رامنځته شوي، په داسې حال کې چې نور بیا په دې باور دي چې هوټو او توتسي په جلا توګه او د بیلابیلو ځایونو څخه دغه هيواد ته راننوتلي دي. مسیحیت په هېواد کې ترټولو لوی مذهب دی؛ اصلي ژبه کینیاروندا ده، چې د زیاترو روانډایانو لخوا ورباندې خبرې کيږي، انګلیسي او فرانسوي هم د اضافي رسمي ژبو په توګه کارول کېږي. د روانډا خپلواکه دولت د ولسمشرۍ نظام لري. ولسمشر د روانډا د وطنپالنې ټلوالې (RPF) مشر پاول کاګام دی چې له ۲۰۰۰زکال  راهیسې په پرلپسې توګه په واک کې پاتې شوی. نن ورځ په روانډا کې د ګاونډیو هيوادونو په پرتله د فساد کچه ټیټه ده، سره له دې چې د بشري حقونو سازمانونه د مخالفو ډلو د ځپلو، ترهولو او د بیان د آزادۍ په اړه د محدودیتونو راپورونه ورکوي. دا هېواد د استعماري دورو راهیسې د اداري سلسلې د سختو مراتبو له لارې اداره کېږي. په ۲۰۰۶ز کې د کښل شوو پولو له مخې پکې پنځه ولایتونه مشخص شوي دي. روانډا د نړۍ یو له هغو دریو هېوادونو څخه دی چې په ملي پارلمان کې ښځینه اکثریت لري، چې دوه نور هغه هېوادونه یې بولیویا او کیوبا دي.
په دې سیمه کې ښکارځنان د تیږې او اوسپنې په دورو کې مېشت شول، چې وروسته بیا د بنتو خلک ورغلل. خلک لومړی په قبیلو او بیا په سلطنتونو کې سره یوځای شول. د روانډا سلطنت د اتلسمې پیړۍ له نیمایي راهیسې د توتسي پاچاهانو له خوا په نظامي توګه د نورو سېمو په فتح کولو سره او د واک په مرکزي کولو سره په دې قلمرو باندې واکمن ؤ، چې وروسته یې د هوټو ضد سیاستونه پلي کړل. آلمان په ۱۸۸۴ز کې روانډا د آلمان د ختیځې افریقا د یوې برخې په توګه مستعمره کړه، ورپسې بلجیم چې په ۱۹۱۶ز کې یې د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترڅ کې یرغل وکړ. دواړو اروپایی هېوادونو د پاچاهانو له لارې حکومت وکړ او د توتسي پلوه پالیسي یې غوره کړه. د هوټو وګړو په ۱۹۵۹ کال کې پاڅون وکړ. دوی د ګڼو توتسي وګړو عام وژنه وکړه او بالاخره یې په ۱۹۶۲ز کال کې د ولسمشر ګریګویر کییبندا په مشرۍ یو خپلواک، هوټو واکمن جمهوریت رامنځته کړ. د 1973ز یوې پوځي کودتا کییبندا رانسکور کړ او جوینال هابیاریمانا یې واک ته ورساوه، چا چې د هوټو پلوه پالیسي وساتله. د توتسي په مشرۍ د روانډا وطنپالې ټلوالې په ۱۹۹۰ز کال کې کورنۍ جګړه پیل کړه، هابیاریمانا د ۱۹۹۴ز کال د اپريل په میاشت کې ترور کړای شو. د روانډا په نسل وژنې کې ټولنیز کړکيچ را منځ ته شو چې وروسته د هوټو افراطیانو د سلو ورځو په موده کې له ۵۰۰،۰۰۰ څخه تر ۱،۰۰۰،۰۰۰ توتسي او هوټو وګړي ووژل.RPF ټلوالې  د ۱۹۹۴ز په جولای کې د پوځي بریا په تر لاسه کولو سره نسل وژنه پای ته ورسوله.
د روانډا مخ پر ودې اقتصاد د ۱۹۹۴زکال نسل وژنې په پایله کې خورا زیانمن شوی ؤ، مګر له هغه راوروسته پیاوړی شوی دی. اقتصاد یې تر ډېره پر معیشتي کرنې ولاړ دی. قهوه او چای یې د صادراتو لپاره عمده نغدي محصولات دي. ګرځندويي یا ټورېزم پکې یو ګړندی وده کونکی سکتور دی او اوس د هېواد د بهرنیو اسعارو یو مخکښ عاید کونکی دی. روانډا یو له هغو دوو هېوادونو څخه دی چیرې چې غرنۍ ګوریلاوې په خوندي توګه کتل کیدی شي، او کتونکي د ګوریلاوو د تعقیب جوازونو لپاره لوړې بیې پرې کوي. موسیقي او نڅا، په ځانګړې توګه ډولونه او په لوړه کچه کوریوګراف شوې  نڅا د روانډا کلتور لازمي او نه بېلېدونکې برخه ده. د امیګونګو په شمول، چې د غواګانو له خوشایو یو ځانګړی او نادر هنر دی، دودیز هنرونه او لاسي صنایع په ټول هېواد کې تولیديږي.
روانډا د ۱۹۹۴ز راهیسې د روانډا د وطن پالې ټلوالې په مشرۍ د دوه اړخیزه پارلمان او یو واحد جمهوري سېستم له خوا اداره کېږي. دا هېواد د افریقایي اتحادیې، ملګرو ملتونو، د مشترک المنافع هېوادونو، COMESA ، OIF  او د ختیځې افریقا ټولنې غړی دی.
ريښه پيژندنه
د 'روانډا' اصطلاح (د Rwanda-Rundi u Rwanda څخه ) د دې ځای د ځایی خلکو نوم دی چې د نوموړې کلمې اصل خپله د دوی لپاره هم نامعلوم دی، د خورا عامې پیژندل شوې املا په توګه پېژندل شوې. په نهایت کې، د څو توپیرونو وروسته – د بېلګې په توګه –  'Ruanda', او داسې نورو،  - دا اوسنی مشتق روانډا د هېواد د نوم په توګه ومنل شو. داسې ښکاري چې د -w- سره املاء د c پر ځای په ۱۹۷۰ز کې غالبه شوې.
په انګلیسي کې، نوموړی نوم د  /ruˈɑːndə, -ˈæn-/په توګه تلفظ کېږي - (واورئ )، په داسې حال کې چې په کینیاروندا ژبه کې [u.ɾɡwaː.nda]  ده (واورئ ).
تاریخچه
په هغه قلمرو کې چې اوس روانډا نومېږي، د انسانانو عصري ميشته کيدل لږ تر لږه تر وروستۍ کنګلیزې یا برفانیه دورې پورې، یا د 8000 زم په شاوخوا کې په د ډبرو تر نوې دورې پورې، یا تر ورپسې اوږدې مرطوبي دورې پورې رسېږي چې د ۳۰۰۰ زم  شاوخوا کې دوره وه. د لرغون پېژندنې کیندنو د ډبرې د دورې په وروستیو کې د لږو ښکاریانو، ورپسې د اوسپنې د دورې د لومړیو اوسیدونکو د لوی نفوس د ميشته کیدو شواهد، چې د لوښو او اوسپنې وسایل یې تولیدول، په ګوته کړل. دا لومړني اوسیدونکي د تووا- هغو اصلي پیګمي ښکار راټولونکو پلرونه او اجداد وو چې نن ورځ په روانډا کې پاتې دي. د ۷۰۰زم او ۱۵۰۰ز ترمنځ، د بنتو یو شمير ډلو روانډا ته مهاجرت وکړ، د ځنګل ځمکې یې د کرنې لپاره تشې کړې. په دې توګه په ځنګل کې ميشتو توا وګړو د خپل استوګنځای ډېره برخه له لاسه ورکړه او د غره لمنو ته ولاړل. تاریخ پوهان د بنتو مهاجرتونو د ماهیت په اړه څو نظریات لري. یوه تیوري دا ده چې لومړي اوسېدونکي هوټو وو، په داسې حال کې چې توتسي ښایي له نیلو هامېټیک اصل څخه وروسته مهاجرت کړی وي او یوه جلا نژادي ډله یې جوړه کړې وي. بله نظریه دا ده چې مهاجرت د دې پر ځای چې د د موجودو ټولنو په اشغال سره تر سره شي، له موجوده ډلو سره د یو ځای کېدو په بڼه ورو او ثابت ؤ. د دې تیورۍ له مخې، د هوټو او توتسي توپیر وروسته رامنځته شو او د نژادي توپیر پر ځای یو طبقاتي توپیر ؤ.
په ​​سیمه کې د ټولنیزې مجموعې لومړنۍ بڼه قبیله (اوبوکو/د مستقیمې خپلوۍ نه پرته د وګړو ټولنيزه مجموعه ) وه. دا قبیلې یوازې په نسبونو یا جغرافیایي سیمو پورې محدودې نه وې، او تر ډېره پکې هوټو، توتسي او توا شامل وو. له ۱۵مې پېړۍ راپدېخوا، قبیلو د سلطنتونو په بڼه کې سره یوځای کيدل پیل کړل؛ په ۱۷۰۰زکال کې په اوسنۍ روانډا کې شاوخوا اته سلطنتونو شتون درلود. یو له دغو څخه، د روانډا سلطنت یا ټولواکي وه چې د توتسي نیګینیا قبیلې له خوا یې مشري کېده، د اتلسمې پیړۍ له نیمایي څخه په زیاتیدونکې توګه واکمنه شوه. دا سلطنت د نولسمې پیړۍ په اوږدو کې د پاچا کیګیلي روابوګیري د واکمنۍ پرمهال خپل عروج ته ورسید. روابوګیري څو کوچني ایالتونه فتح کړل، لویديځ او شمال ته یې سلطنت پراخ کړ، او اداري اصلاحات یې پیل کړل؛ په دې اصلاحاتو کې اوبوهاک(ubuhake) او همداراز یوبریتوا(uburetwa) شامل وو، چې په ترتیب سره د لومړي له مخې د توتسي مشرانو مالداري انحصاري کړې وه او دا امتیاز یې له هوټو یا توتسي پیرودونکو څخه د شخصي او اقتصادي خدمتونو د ترلاسه کولو په بدل کې  کاراوه، او دوهم یې یو اشغالي(له مزد پرته کار) سېستم ؤ چې له مخې یې هوټو مجبور وو چې د توتسي مشرانو لپاره کار وکړي. د روابوګیري بدلونونه د هوټو او توتسي د نفوسو تر منځ د شخړو د زیاتیدو لامل شول. توا د پاچاهۍ څخه مخکې د دورې په پرتله په ښه وضعیت کې وو، ځینې یې په شاهي دربار کې نڅاګر شول، په داسې حال کې چې شمير یې مخ پر کمیدو ؤ.
ایداري وېش
له ۲۰۰۶م کال راهیسې راونډا هیواد په ۵ ولایتونو وېشل شوی دی.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه
براخاوخېنیوس
براخاوخېنیوس (په یوناني ژبې:Brachauchenius) د پلیوساورس د سمندري ډانگسرانو څخه وو چې د کرتاسې په وخت کې چې ۹۱ میلیون کاله کېږي په سمندر کې یې ژوند او ښکار کاوه. نوموړي ډانگسر سمندري خاپوړنو د ژويو له ټبر څخه دی او د کبانو ښکار يې کاوه. اوږدوالی یې ۱۱ متره او وزن یې ۲۰ ټنه و.
وېشنيزه: غوښه خوړونکی ډانگسران
ګلستان ولسوالۍ
ګلستان ولسوالۍ د فراه ولایت د ولسوالیو څخه ده چې 000’43 وګړې لري ګلستان ولسوالۍ د فراه ښار په 240 کیلومتری کې موقیعت لرې.یاده ولسوالۍ ټول 219 کلې لري.
د باميان پوهنتون
باميان پوهنتون د افغانستان په مركزي ولایت باميان کې پروت پوهنتون دي چې په ١٣۷۵ هـ ش کال کې يې بنسټ ايښودل شوی.
جوړښت
د باميان پوهنتون فعلاً دوه پوهنځي لري:
سرچینې
وېشنيزه:پوهنتونونه وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
انگليسي ويکيپېډيا
انګليسي ويکيپېډيا د ويکيپېډيا د انګرېزي ژبې نسخه اوس د ويکيپېډيا په ټولو ژبو کې تر ټولو پخوانۍ او تر ټولو ستره نسخه ده، چې  شش و نیم ميليونه مقالې لري. د جنوري په 15، 2011 کې پیل شوی، دا نسخه د 2015 تر نومبر پورې 88,000 مقالو ته رسیدلې. په 2007 کې، په ټولو ویکیپیډیا کې د ټولو مقالو څلورمه برخه په انګلیسي ژبه وه. د 2015 په اکتوبر کې، کله چې دوی د انګلیسي ویکیپیډیا مقالو متن کم کړ، دا د 11,500 GB اندازه وه. د 2022 کال د جون تر 6 پورې، انګلیسي ویکیپیډیا د ټولو نسخو تر ټولو زیاتې مقالې لري، چې تر دې نیټې پورې 6,506,638 مقالې لري او د مقالو او ایډیټونو شمیر لاهم د دویمې درجې لخوا وده کوي. په انګلیسي ویکیپیډیا کې يو مليارد ترميم د جنوري په 13، 2021 کې ترسره شو.
انګليسي ويکيپېډيا، اوسمهال ۱۵جون ۲۰۲۳ مېلادی ( ۴۵٬۸۵۰٬۴۸۵ راجستر شوي کاروونکي، ۸۹۶ مدیران، او ۶٬۶۸۳٬۹۳۰ مقالې لري.
تاریخ
[[دوتنه:English_wikipedia_map.png|بټنوک|په نړۍ کې انګلیسي ویکیپیډیا
ابي رنګ : انګليسي ويکيپېډيا پکې تر ټولو محبوبترينه ويکيپېډيا ده.
خړ رنګ : انګليسي ويکيپېډيا پکې تر ټولو محبوبترينه ويکيپېډيا نه ده.]] انګلیسي ویکیپیډیا د ۲۰۰۱ کال د جنورۍ په ۱۵ مه پیل شوه. د هغه د ليکنو شمېر د تاريخ له مخې په لاندې ډول دی:
ننګونې او ستونزې
انګليسي ويکيپېډيا په اړه يوه شننه دا ده چې د دې ژبې کوم ملي ډولونه باید وکارول شي. پداسې حال کې چې لوی نوماندان دي: امریکایی انګلیسي او معیاري انګلیسي، ډیری وړاندیزونه د مدیرانو لخوا ورکړل شوي؛ د ژبي له معیاري کولو څخه نیولې د انګلیسي ویکیپیډیا پروژې لپاره د یوې څانګې جوړولو پورې. که څه هم د حقیقت پالیسي دا ده چې د ژبې مختلفې ژبې یوازې د هغې د ارواپوهانو پورې اړوند مقالو لپاره کارول کیږي (د مثال په توګه کاناډا انګلیسي د کاناډا پورې اړوند موضوعاتو لپاره)، نورو ژبو ته اجازه ورکول کیږي چې برخه واخلي، تر هغه چې یوه ژبه په ټول متن کې مطابقت ولري. .
په DNA کې لیږد
د "کیټلاګ" په نوم یو پیل د DNA په یوه ټوټه کې په انګلیسي کې د ویکیپیډیا ټول 16 GB ذخیره کړي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:ويکيپېډيا
د سيليسیا جنګونه
د سیليسيا جنګونه چې په المانی ژبه کې ورته (Schlesische Kriege) وايي، درې لوی جنګونه وو، چې د اتلسمې پېړۍ په نیمایي کې د پروشیا د لوی پاچا فریډریک او د هابسبورګ اطریش پاچا ارچدوچیس ماریا تیریسا ترمنځ د مرکزي اروپا د سیلیسیا سيمې چي اوس په سویل- لوېدیځ پولنډ کې پرته ده، د نیولو په سر رامنځ ته شوی. لومړۍ جګړه په۱۷۴۰زکال کې پيل او په ۱۷۴۲زکال کې پای ته ورسېده او دویمه جګړه په ۱۷۴۴ز کال کې پیل او په ۱۷۴۵ز کال کې پای ته ورسېده. د سیلیسیا جنګونه د هغې پراخې جګړې یوه برخه وه، چې د اطریش د ځایناستي کېدو په پار تر سره شوی. په دې شخړه کې پروشیا د هغه ائتلاف غړی و، چې د اطریش په لګښت ېې کوښښ کاوه، تر څو د سیمه ییز پراخوالي تګلارې پلې کړي. د دې جنګونو  له لړۍ نه درېیمه جګړه هغه یې په ۱۷۵۶ز کال کې پیل او په ۱۷۶۳ز کال کې پای ته ورسېده. دا اووه کلنه نړیواله جګړه، د اطریش په مشرۍ تر سره شوه او موخه یې د پروشیا خاورې نیول و.
کومه ځانګړې پېښه د دې جګړې لامل نه وه. د یادونې وړ ده چې پروشیایانو د سیلیسیا په ځینې برخو کې د څو پېړیو پخوانیو کورنیو ادعا درلوده، همدارنګه سیاسي او جیوسټراټیژیک عواملو هم د شخړې په رامنځته کولو کې د پام وړ ونډه لرله. پر هابسبورګ پاچهۍ د ۱۷۱۳ز کال پراګماتیک بندیزونو، ماریا تیریسا ته موقع په لاس ورکړه تر څو ځان د سیمه ییزو سیالانو، لکه: ساکسوني او باویریا پر وړاندې لا پیاوړی کړي.
داسې انګیرل کېږي ،چې دا ټول درې ګوني جنګونه د پروشیا په بریا تمام شول، د لومړۍ جګړې په پایله کې د اطریش له خوا پروشیا ته د زیاتره سیسلیانو د کوچېدو لامل شو. پروشیا د سیلیسي جنګونو نه وروسته د اروپا یو نوی لوی ځواک په توګه او د پروتستانت المان د مخکښ دولت په توګه راڅرګند شو. دا په داسې حال کې و چې د الماني لږګکیو له خوا کاتولیک اطریش ماتې خوړلې وه او د هابسبورګ ماڼۍ وقار ته هم د پام وړ زیان رسېدلی و. د سیسلیا پر سر شخړو دا وښوده چې دا اوږده مبارزه پرالماني ژبو خلکو د واکمنۍ په پار وه، چې وروسته په ۱۸۶۶ز کال کې د اسټرو - پروسیا دا جګړه اوج ته ورسېده.
شرایط او لاملونه
د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کې د برانډنبورګ – پروشیا ماڼۍ د سیلیسیا په هابسبورګ ولایت کې د څو ډوچي کورنیو ادعا لرله، دا یوه ګڼ مېشتې او سوکاله سیمه وه چې د برانډنبورګ په مارګراوایټ کې د پروشیا د اصلي سیمې سره نږدې پرته وه. د مالیاتي عوایدو، صنعتي تولید او پوځي ګمارنې سرچینو سربېره، سیلیسیا سیمه ډېری ګوندونو ته لوی جیوستراتیژیک اهمیت درلود. پورتنۍ اودر درې د برانډنبرګ بوهیمیا سلطنت او د موراویا مارګراویټ ترمنځ طبیعي پوځي تنګی رامنځته کړی او هر هغه ځواک چې ساحه یې په لاس کې وي، کولای شي خپل ګاونډیان وګواښي. سیلیسیا هم د روم سترواکۍ شمال ختیځ پولې سره پرته سیمه ده، چې خپل کنترول کوونکې ته یې اجازه ورکړې چې په المان کې د پولنډ - لیتوانیا دولت او روسیې سترواکۍ نفوذ محدود کړي.
د جګړې پر لور حرکت
فریډریک د اطریش د ځایناستی مېرمنې د سیلیسیا د نیولو لپاره یوه مناسبه شېبه ولیده او دا یې په ۱۷۴۰ز کال کې ولټایر ته په یوه لیک کې «د زاړه سیاسي سیسټم د بشپړ بدلون نښه » وبلله. هغه استدلال وکړ چې پراګماتیک بندیز په سیلیسیا باندې نه پلي کېږي، کوم چې د هابسبورګ له خوا د میراثي ملکیت په توګه د سترواکۍ د یوې برخې په توګه ساتل شوی وه. فریډریک دا استدلال هم وکړ چې د هغه پلار پاچا فریډریک ویلیم ای د جولیچ او برګ د رینیش دوچیانو په اړه د هوهینزولرن ادعاوو لپاره د اطریش د ملاتړ ډاډ ورکولو په بدل کې بندیز ته موافقه کړې وه چې لا تر اوسه نه دي عملي شوی.
میتودونه او ټکنالوژي
د عصري دورې په لومړیو کې د اروپا په جګړې کې د ډېرو دودیزو وسلو تر څنګ نورې وسلې هم  وکارول شوي، چي دا د دي دورې له مهمو ځانګړتیاو نه شمېرل کېږي. په ۱۸مه پېړۍ کې اروپایی پوځونه له ډله ییزو پلیو ځواکونو او واحدونو نه جوړ وو، چې په نرمو فلینټ لاک مسکیټونو او بایونټونو سمبال ول. سپاره سرتیري په صابرو، تومانچو او کاربینونو سمبال وو، سپکې سپرلۍ په اصل کې د کشف، سکرینینګ او تاکتیکي ارتباطاتو لپاره او درنې سپرلۍ د تاکتیکي زېرمو او شاک بریدونو لپاره ځای پرځای شوي وو. سموتبور توپخانې د اور وژنې لپاره کارول کېدې او د کلابندۍ په جګړو کې یې مخکښ رول لوبولی ده. په دې دوره کې ستراتیژیکې جګړې د کلیدي کلاګانو د کنټرول په پار رامنځته کېدې ترڅو د شاوخوا سیمو او سړکونو قومانده په لاس کې واخلي خو اوږدې محاصرې د وسله والې جګړې یو عامه ځانګړتیا ده. پریکړه کوونکې او مخامخ جنګونه نسبتا کم و، خو بیا هم دې وسایلو د فریډریک د جګړې په تیورۍ کې د هغه د نوو سیالانو په پرتله خورا لویه برخه درلودله.
سیلیسي جنګونه لکه د ۱۸مې پېړۍ د ډېری نورو اروپایی جګړو په څېر، د کابینې جنګونو په نوم هم یادیږي چې په کې منظم  پوځونه د حاکمیت د ګټلو په پار د جګړې د ترسره کولو لپاره د دولت له خوا تجهیز او اکمالېدل. په دې وخت کې له دښمن نه اشغال شوو سیمو نه په منظمه توګه مالیه اخیستل کېده، خود ملکي خلکو په وړاندې ظلمونه دتېرې پېړۍ د جګړو په پرتله خورا کم وو. پوځي لوژستیک په ډېری جګړو کې پریکړه کوونکی فکتور و. پوځي اکمالات په مرکزي سیمو کې زېرمه شوي و او د بار وړونکو اورګاډو په واسطه وېشل کېدل چې د دښمن د بریدونو لپاره خورا زیان اړونکې و. پوځونو به په عمومي ډول د ژمي په لړ کې د محاربوي عملیاتو د دوام توان نه درلود او معمولاً به یې په ساړه موسم کې ژمنیز کوارټرونه تاسیسول، د پسرلي په راستنېدو سره به یې خپل کمپاینونه (جنګې قرارګاوې) بیا پیلولې.
پایلې
د سیلسیان جنګونه په اطریش باندې د پروشیا په بریا سره پای ته ورسېدل. دا د معاصرو پوهانو په منځ کې یو ټول منلی نظر دی او په پراخه توګه د تاریخ لیکونکو له خوا تایید شوی. پروشیا د هابسبورګ یوه اوږده سیمه ونیوله او له هغې نه یې هر اړخیزه دفاع وکړه او د دویمې او درېیمې جګړې د پایلو نه مخکې وضعیت دا بنسټیز حقیقت تایید کړ. دې شخړو د هغه وخت په اروپایی ډیپلوماتیک سیسټم کې یو پراخ سمون رامنځته کړ، د اطریش- پروشیا سیالي یې رامنځته کړه چې دې پېښې د ۱۸۶۶ز کال د اطریش- پروشیا له جګړې نه وروسته د یوې پېړۍ لپاره د المان سیاست تعریف کړ.
د تخار ولايت
تخار د تاریخی ولایتونو څخه دی او قدامت یا لرغونتیایی د مقدونی سکندروخت ته ورګرځی. یونانی جفرافیه لیکونکو (آسترابو) او (بطلیموس) په خپلو آثاروکی له نن څخه نږدی ۲۳۰۰ کاله مخکی د آمو دریا له سکندر یا د اوکیسنا سکندر څخه خبر ورکړی وو اما تردی وروستیو پوری ښکاره نه وه چی د مقدونی سکندر دغه افسانوی ښار د آسیا د کوم هیواد په خاوره کی ښخ اونوم ورکی ( ګمنام ) پاتی دی. د (ا سکندریه آمودریا) لرغونی ساحه په یوه کوچنی قریه کی چی د آی خانم په نوم مشهوره ده ، موقعیت لری چی په همدی اړه اړوندو لرغون پیژندونکو د دغه یونانی باختری ښار یا هماغه سکندریه آمو دریا نوم آی خانم یعنی د آی خانم لرغونی ساحه کښیښود. د سیمی خلکو له پخوا څخه د هغی دلتا په سر کی چی د آمو او کوکچی د دووسیندونو د یو ځای کیدو څخه جوړه شویده، د تاریخی ودانیو برج و بارو او تر خاوروخټو لاندی شویو ساختمانونو نور هندسی شکلونه پیژندل چی د هغو په اړوند یی په زړه پوری افسانی او قیصی نسل په نسل او ژبه په ژبه ( خوله په خوله ) د دوی په منځ کی  لیږ دیدلی دی  چی دا ټول د دغی متروکی کنډوالی د تاریخی قدامت او اهمیت حکا یت کوی. د آی خانم تاریخی ساحه د دشت قلعه ولسوالی د آمو او کوکچی د دوو سیندونو د تقاطع په برخه کی موقعیت لری. آی خانم د یونان باختر د دوری ملکه وه چی په سیمه کی یی پاچایی (سلطنت) کاو.
خبريالي
خبریالي د پیښو او مسایلو په برخه کې مخاطبینو ته د رپوټونو او څیړنو د وړاندې کولو کړنې ته وايي. که څه هم په خپله په ژورنالیزم کې دننه ډیر توپیرونه دی خو آر خبره ترې د ښاروندو خبرول دی. د سازمانونو او بنسټونو لکه: حکومت او سوداگرۍ له پوښښ څخه پرته، خبریالي د یوې ټولنې کلتوري اړخونه لکه هنر او وختیری هم تر خپل پوښښ لاندې نیسي. همدارنگه سمونې، انځور خبریالي او لاسوندیز (مستند) هم د خبریالی د کار د ډگر برخه جوړوي.
ريښتينې خبريالي او ريښتينى خبريال
خبريالي يا ژورناليزم داسې يوه سپېڅلې دنده ده چې که څوک يې په ريښتينې مانا په اخلاص او سپېڅلتوب تر سره کړي، نو په هيڅ يوه ټولنه کې به د خلکو داسې ستونځې پاته نه شي چې د حل لاره او د پاى ټکى ونه مومي، په تېره بيا په اوسمهالي ژورناليزم کې خو به د هيڅ يوې کليوالې او ښاري سيمې داسې څوک نه وي چې په يو نه يو ډول دي د رسنيو (مېډيا) يوې وسيلې ته لاس رسى ونه لري، هغه څوک چې تعليم لري د ورځې په اوږدو کې د ورځنيو او د شپې له خوا د چاپېدونکيو ورځپاڼو له لارې کولاى شي د نړۍ او خپلې سيمې له حالاتو ځان خبر وساتي، خو هغه څوک چې ليک لوست نه شي کولاى او يا هم له ښارونو څخه لرې په کليوالو او غرنيو سيمو کې ژوند کوي، د راډيو له لارې شېبه په شېبه د نړۍ او سيمې له حالاتو خبرېږي او د رسنيو تر دغو دوو وسيلو را وروسته بيا ټلويژن دى چې که څه هم دا د رسنيو يا مېډيا نوې وسيله نه ده او د ايجاد يې ډېر کلونه شوي دي خو د ټلويژن په برخه کې نويو پرمختگونو د خلکو په زړونو کې د مېډيا تر بلې هرې وسيلې زيات محبوبيت او ځاى پيدا کړ. د دې لامل ښايي دا هم وي چې د ټلويژن پر پرده هر څۀ په مخامخ توگه ليدل کېږي او په اوس وخت کې تر پخوا زيات د بيان ازادي ده او څوک نه شي کولاى له خپل ولس او نړۍ څخه يوه خبره پټه وساتي او د دې تر څنگ اقتصادي گټې ته په پام سره هم په پاکستان او هم په افغانستان کې ډېرى خلکو شخصي ټلويژني چينلونه پرانيستل چې د هغو په وسيله څلرويشت ساعته تفريحي خپرونې کوي او تاوده- تاوده خبرونه ترې خپروي او په څنگ کې ورڅخه د اعلانونو او اشتهارونو په وسيله خپلې گټې هم تر لاسه کوي او تر ټلويژون را وروسته بيا انټرنيټ د رسنيو يا مېډيا په دونيا کې يوه داسې پرمختللې او چټکه وسيله ده چې د نړۍ په هره برخه کې مېشت خلک کولاى شي په ډېره بيړنۍ توگه د نړۍ د هغه بلې څنډې د خلکو له ژوند او حالاتو خبر شي، په تېره بيا په انټرنيټ کې ځينو عمومي ويبپاڼو يا سايټونو لکه فېس بوک، ارکيوټ او ځينو نورو خو خلک دومره سره نيژدې کړل چې هر څوک کولاى شي خپل نظريات او خپلې خبرې د سترگو په رپ کې د نړۍ تر هغه بل کونجه و رسوي.
همدا رنگه اوسني ژورناليزم د سانسور او چوپتيا هغه پولې هم ماتې کړې دي چې خبريال به نه شو کولاى په خپلواکه توگه پر هره موضوع کار وکړي او خلک ترې خبر کړي، نو په داسې حال کې هم که يو خبريال يواځې دې ته ناست وي چې کله به پېښه کېږي چې زه يې په اړه خپلې ادارې ته خبر ورکړم او يا يواځې د لوړپوړيو حکومتي چارواکيو او يا د سياسي گوندونو د مشرانو خبري کنفرانسونو ته گونډې ووهي چې نن به نو له خيره د پلانکي- پلانکي صاحب د خبري کنفرانس په اړه خبر جوړوم نور نو بل کار نه لرم، فکر کوم دا د ژورناليزم مخ ور تورول دي او دا د خبريالۍ له سپېڅلې دنده سره ناانصافي او ټگي کول دي.
يو ريښتينى ژورناليسټ يا خبريال بايد هيڅ وخت په دې فکر کې ونه اوسي چې څوک خبري کنفرانس کوي که يې نه کوي دا د دۀ په کار پورې هيڅ اړه نه لري او يا خداى مه کړه چېرې کومه چاودنه کېږي که نه کېږي چې دى يې په اړه خپلې ادارې ته تازه خبر (Breaking news) ورکړي او دۀ ته پرې د ښۀ او ځيرک خبريال تاج ور پر سر شي، فکر کوم دا د ورځني ژورناليزم يا د روانو چارو يوه برخه ضرور ده خو د دې دا مانا نه ده چې يو ژورناليسټ دي يواځې د امکاني خبر پيدا کېدو ته انتظار وباسي او خپله ورځ دي بېځايه او بېکاره تېره کړي. که څوک د ژورناليزم ريښتينو اصولو ته پام وکړي او ځان په بشپړه توگه ترې خبر کړي نو فکر نه کوم چې يو بااستعداده او انرژي لرونکى خبريال به د خپلې ټولنې پر پټو پاته شويو حقايقو او ستونځو سترگې پټې کړي.
زموږ په سيمه کې دا شکايت موجود دى چې د امنيتي ستونځو له امله خبريالان نه شي کولاى په شخصي توگه ځينې سياسي او مذهبي حقايق را وسپړي او يا د ځينو خپرندويه وسيلې د خپلو ټاکل شويو پاليسيو له امله د دې زغم او توان نه لري چې د خپل خبريال هغه زيار- چې هغه د زړۀ په وينو کار پر کړى وي- تر خلکو پورې و رسوي او د ژورناليزم اصولو ته ژمن او ريښتيني و اوسي، خو هغه خبريالان چې په سيمو کې يې چندان سياسي شخړې او د گوندونو تر منځ سياسي ناندرۍ او رقابتونه نه وي او سيمه يې يواځې د ځينو دودونو، رواجونو او ټولنيزو ناخوالو له امله وروسته پاته وي او يا د ځينو زورواکو او شتمنو کسانو له امله يې د خلکو ژوند په تيارۀ کې وي، هغه خبريال نو ولې بايد پټه خولۀ پاته شي او ولې دې خبرې ته لاس تر زنې کښېني چې د دې شخړې هوارېدل خو يواځې زما د وس کار نه دى، دا بدمرغۍ به نو په خدايي امر سره له منځه ځي دا هيڅ امکان نه لري، ځکه د هرې سيمې او هرې ټولنې د پرمختگ او پرشاتگ سبب خپله د هغې ټولنې خلک وي، خو د قلم څښتن ليکوال او ژورناليسټ بايد د خپلې ټولنې ناوړه دودونو او د انسانانو دردونو ته د يوۀ عادي کس غوندې ونه گوري، هغه بايد ډېر حساس و اوسي او د هر هغه څه په اړه چې د دۀ انساني وجدان او مذهبي اصولونه يې نه قبلوي بايد فکر وکړي او د له منځه وړلو لارې يې ولټوي. دلته به زموږ د ټولنې د ځينو ناخوالو په اړه خبرې وکړو چې تر شا يې ډېر سياسي او تاريخي علتونه پټ دي خو موږ به يې د يوۀ خبريال لپاره پر هغو ناخوالو باندې د کار په اړه وږغېږو.
- که يو لس کلن ماشوم- چې کڅوړه يا گونۍ يې را اخيستې وي- لوڅې پښې پر گندگيو گرځي او کاغذونه ټولوي، کالي يې خيرن او څيرې پيرې وي، مخ يې د شپو- شپو ناولى وي، نو آيا د يوۀ خبريال وجدان او ضمير به څنگه دا ومني چې هغه دي تر دې ماشوم تېر شي او دغه ماشوم دي ونۀ پوښتي چې ولې په دې واړه ځان په لوڅو پښو پر دې گندگيو گرځي؟ او کاغذونه ټولوي؟ آيا ولې ښوونځي ته نۀ ځي؟ ولې له نورو ماشومانو سره لوبې نه کوي؟ او داسې ډېرې نورې پوښتنې چې د ماشوم له ماشومې دونياگۍ سره تړلې دي.
- که يوه اويا کلنه يا اتيا کلنه سپين سرې ووينو چې د سړک له غاړې ناسته ده او له خلکو څخه خير غواړي او په داسې حال کې چې د سترگو بينايي يې هم له لاسه ورکړې وي او د زيات ضعيفوالي له امله پر لاره هم تلاى نۀ شي او د ناروغۍ له امله يې زگېروى هم خېژي، آيا يو خبريال به د زرگونو نورو بې حسه او بې پروا خلکو غوندې په کومو سترگو تر دغې سپين سرې تېرېږي او د يوې شېبې لپاره به ورته نوک نه نيسي او دا پوښتنه به ترې نه کوي چې اې زما د وطن مورې! ته ولې دلته د سړک له غاړې ناسته يې او خير غواړې؟، آيا تۀ زامن نۀ لرې؟، آيا خاوند دي مړ دى؟، آيا په خپلو خپلوانو کې دي دومره څوک نه شته چې تا وساتي؟ او همداسې ډېرې پوښتنې شته چې که يو خبريال يې په ريښتينې مانا د خپلې ټولنې تر خلکو و رسوي نو فکر کوم چې نۀ يواځې به يې خپله يوه انساني او وجداني وظيفه تر سره کړې وي، بلکې خلکو ته به يې له داسې ځپليو او د حالاتو په مېچن کې له اڼل شويو خلکو سره د مرستې او خواخوږۍ احساس ورکړى وي.
- که يو مزدور چې له سهاره تر ماښامه خواري کاږي، خولې تويوي، لاس او پښې يې تڼاکې وي او بيا هم دومره گټي چې يواځې د سهار ماښام ډوډۍ يې په وشي او نور نو نه په ماشومانو د ښوونځي د ويلو او نه هغوى ته د ښو کاليو د اخيستلو توان ولري او پر ځاى يې د هغۀ بادار- چې د دۀ په وينو او خولو يې ځان شتمن کړى وي- د ژوند له هيڅ ډول اسانتياوو بې برخې نه وي، آيا په داسې حال کې د يوۀ ريښتيني خبريال په زړۀ کې دا خبره نه ور گرځي چې اخير زما په ټولنه کې به تر څو پورې داسې ظلم او تېرى کېږي چې انسان ته د انسان په سترگه نه کتل کېږي، که يو خبريال داسې حالت ونۀ بوږناوه او د داسې انساني توپير پر وړاندې يې مبارزه ونۀ کړه او خلک يې د دې ناوړه نظام له منځه وړلو ته ونۀ هڅول نو فکر کوم هغه ژورناليسټ يا خبريال نه، هغه تش د خبريال په نامه د خلکو غولوونکى او تېرايستونکى دى.
همدارنگه بې شمېرې ستونځې او ناخوالې شته چې که د ژورناليزم په اوسني پرمختللي دور او د بې شمېره چاپي، اورېدنيو او ليدنيو رسنيو په شتون کې هم يو خبريال دا احساس ونۀ کړي چې ټولنه دي يې له هر ډول انساني توپيرونو پاکه شي او خلک دي يې د توپک پر ځاى قلم په لاس کې واخلي، نو فکر کوم هغه د ژورناليزم ريښتينوالى او خپل ضمير او وجدان تر پښو لاندې کړي دي.
که موږ وگورو د نړۍ په پرمختلليو هېوادونو او ټولنو کې رسنيو هغه علمي او ساينسي بدلونونه راوستي دي چې ښايي موږ يې تصور هم ونۀ کړو، ځکه هغوى خپل ټول علمي، اقتصادي، سياسي، ساينسي او ټولنيز پرمختگونه له رسنيو سره تړلي دي او د رسنيو په وسيله خپل ولس ترې خبروي، په دې توگه يې ولس په چټکۍ سره هغه پرمختگونه په خپل ژوند کې عملي کوي او بيا نو دې ته اړتيا نه پېښېږي چې يو څوک دي يې د ژوند له اسانتياوو بې برخې پاته شي او له همدې امله يې ژبې هم د نړۍ د سترو ژبو په کتار کې شمېرل شوې دي. نن که انگرېزي د نړۍ په سترو ژبو کې شمېرل کېږي او زموږ غوندې د وروسته پاته ټولنو د خلکو پرمختگ هم اوس د انگرېزي ژبې له زدکړې سره تړلى دى او ورته اړ يو، د دې يواځينى لامل دا دى چې هغوى خپلې ژبې ته بېساري خدمتونه کړي دي او خپله ژبه يې د رسنيو له لارې په ټوله نړۍ کې د باران غوندې خپره کړې ده. اوس چې له نېکه مرغه زموږ په سيمو کې رسنيو تر پخوا زيات پرمختگ کړى دى، نو له دې څخه په استفادې سره موږ هم د دې توان لرلاى شو چې د خپلو هر ډول ستونځو او ناخوالو په له منځه وړلو کې رسنۍ د ځان ملگرې کړو او هيڅوک داسې پاته نه شي چې د رسنيو له سترگو او زوره پټ خپلو ناوړه اعمالو ته دوام ورکړي. دا به څنگه امکان ولري؟ د دې پوښتنې ځواب په ټولنه کې د حساسو او باسواده خلکو په شتون پورې تړلى دى او د دې تر څنگ د رسنيو په داسې استازيو پورې تړلى دى چې هغه ته ژورناليسټ يا خبريال ويل کېږي، که خبريال ځيرک، حساس، زړور، چابک او په هغه ژبه کې چې دى کار پکې کوي، حاکم ونۀ اوسي نو نۀ شي کولاى د خپلې ټولنې له دردونو او ستونځو خلک خبر کړي يا د خپلې سيمې له تاريخ، وياړونو او پرمختگونو چاته و ږغېږي او يا په خلکو کې د انساني توپير پالنې د له منځه وړلو شعور او فکر را ژوندى کړي.
په يوه مانا ريښتينې خبريالي د پيغمبرۍ درجه لري، هغه داسې چې که يو خبريال په بې پرې او بې طرفه توگه خپلو انساني حقوقو ته په پام سره د داسې غيرانساني اعمالو، کړو وړو او ناوړه دودونو په اړه- چې له امله يې د هغې ټولنې انسانان ځورول کېږي، ژوند يې له تباهۍ سره مخامخېږي، پر هر ډول انساني حقوقو يې تېرى کېږي- خپل ولس او نړۍ ته مالومات ورکړي نو دا ډول خبريالي هيڅکله تر پيغمبرۍ کم کار نه شي بلل کېداى، خو ډېر خلک بيا پرته له دې چې د ټولنې د خدمت او پرمختگ فکر دي ولري، ژورناليزم د ځان په گټه کاروي او د څو پيسو د لاسته راوړلو په خاطر د ژورناليزم سپېڅلى نوم بدناموي او په اصطلاح د ژيړ ژورناليزم (Yellow journalism) په پاللو سره د نورو انسانانو د پاللو پر ځاى د ځانپالنې د تلپاتي ژيړي په ناروغۍ اخته وي. يو وخت د بي بي سي يوۀ تکړه ژورناليسټ اسماعيل سعادت په يوه مرکه کې د ژورناليسټ په اړه ډېر په زړه پورې نظر ورکړى و، هغه ويلي و:
"که څوک غواړي چې خدمت وکړي نو ژورناليسټ دي شي او که غواړي چې پيسې وگټي نو د ژورناليزم پر ځاى دي تجارت يا بل کار ته مخه کړي"، د دې دا مقصد هم نه دى چې يو څوک دي کاڼي په نس پورې وتړي او هيڅ دي نۀ خوري او هيڅ گټه وټه دي نه کوي، بلکې د دې مقصد دا دى يو څوک بايد د ژورناليزم په وسيله د ډېرو پيسو د گټلو په نيت دې سپېڅلې دندې ته را نۀ شي، بلکې د ټولنې د خدمت او د ناخوالو د له منځه وړلو فکر دي ولري، بيا نو پيسې څۀ چې هغه د چا خبره په خدمت خداى هم پيدا کېږي.
موږ دلته د ژورناليزم پر تيورۍ او اصولو خبرې نه کوو چې د ژورناليزم په بېلابېلو ښاخونو او څانگو کې د کار لپاره بايد کوم ټکي په پام کې ونيول شي، خو که څوک غواړي چې د خبريالۍ سپېڅلې او له کړاوونو ډکې دندې ته لاس واچوي نو هغه بايد د زدکړو تر څنگ داسې يو فکر، احساس او شعور ولري چې د عادي خلکو په پرتله هر څۀ ته په ځانگړي او ژور نظر وگوري، ويې څېړي او په اړه يې نور خلک د يوۀ مثبت او سالم فکر له مخې خبر کړي. هو دا سمه ده چې د ژورناليزم اصول او تيوري به يو څوک په پوهنتون کې زده کړي او يا به يې په اړه کتابونه مطالعه کړي خو د ژورناليزم يا خبريالۍ تر شا چې کوم ماغزۀ، کوم حساسيت او کومه ځيرکتيا په کار ده، هغه څوک د ژورناليزم د تيورۍ يا اصولو په زده کولو سره نه شي تر لاسه کولاى، ځکه خبريالي د ژوند د نورو هنرونو او کسبونو غوندې داسې يو کسب نۀ دى چې يو څوک دي يې په شاگردۍ سره زده کړي، د بېلگې په توگه د درزيتوب، ترکاڼۍ، مستريتوب يا نورو کسبونو زدکړه ښايي ډېره پوهه ونۀ غواړي او زده شي، خو د خبريالۍ لپاره فکر کوم يواځې پوهه شرط نه ده، بلکې حساس زړۀ او فکر او انساني درد ورسره مهم شرط دى چې دا د هر چا په برخه نۀ دي او يا کېداى شي زموږ په ټولنو کې د موجودو محروميتونو له امله موږ ټول داسې شوي يو چې حساسيت او شعور مو له لاسه ورکړى دى او هر څۀ ته په برسېرن نظر گورو.
بيا هم هماغه خبره ده چې دغه محروميتونه او د زورواکو او استعاري ډلو له خوا په ټولنه کې موجود غلامانه فکرونه، د بې علمۍ او جهل ټپونه، په تيارۀ کې د اوسېدو مصنوعي نصيبونه او بېوزلۍ هم يواځې او يواځې د رسنيو له لارې له منځه تلاى شي او دا هغه وخت امکان لرلاى شي چې د ټولنې له حساسو، ځيرکو او زړورو خلکو څخه مو ريښتيني خبريالان را ووځي او د تش په نامه خبريالانو له لاسونو څخه د خبريالۍ قلمونه واخلي او د خبريالۍ د سپېڅلې دندې له لارې په ټولنه کې انسان ته ور پېښې هر ډول ستونځې له منځه يوسي او نړۍ ته وښيي چې ريښتينې خبريالي او ريښتينى خبريال څه ډول وي.
مخینه
وېشنيزه:خبريالي
له تاریخ وړاندې متحده ایالات
له هغه وروسته د سنوزوئیک عصر پیل شو. د کرتاسه دوران داخلي سیند په تدریج سره له منځه لاړ او تي لرونکو په وچه کې په پیاوړتیا پیل وکړ. د ائوسن دورې په اوږدو کې، لویدیځ ایالتونه د اوښانو، لومړنیو کوچنیو آسونو او همدارنګه غوښه خوړونکو کرئودونتونو کور و. ډېر ژر تي لرونکي اقیانوسونو ته ننوتل او لومړنیو باسیلیوساروس نهنګانو په ختیځو سویلي ساحلي اوبو کې لامبو وکړه. کرکډن ډوله تیاتونوترانو د الیګوسن په سویلي داکوتای واک خپل  کړ. له دې ځایه وروسته په متحده ایالاتو کې تر پلیستوسن پړاو پورې، هغه مهال چې طبیعي یخچالونو وده ومونده، آب او هوا سړه شوه. خنجري غاښ لرونکې پشکې، پشمي ماموتونه، ماستودونونه او ډاروونکو لېوانو په دغه ځمکه قدم واهه. انسانان د یوه ځمکني پله له لارې د سایبرییا او آلاسکا منځ ته ورسېدل او کېدای شي د دغو حیواناتو په ښکار کې چې د نسل د له منځه تلو لامل یې وګرځېد، ونډه یې لرلې وي.
پرکامبرین
لرغوني پېژندل شوي یوکاریوتونه نږدې ۱.۴ میلیارده کاله وړاندې په پرکامبرین دوره کې د کالیفورنیا سپرېنګ بک ته څېرمه ژوند کاوه. دغه موجودان فتوسنتزی و، چې د فزیولوژي د جانبي محصول په توګه یې خپله اکسیجن تولید کاوه. د بک سپرینګ یوکاریوتونو او همدارنګه د پر کامبرین نورو فتوسنتز کونکو اکسیجن آزاد کړ، چې اوس مهال یې د دغې سیارې اتومسفیر یې د تنفس وړ ګرځولی. د پرکامبرین آبی – شنو باکتریاوو (Blue-green algae) پاتې شوني د کاپر هاربر او ایګل هاربر له دورو څخه د میشیګان په لاندنۍ شبه جزیره کې د سوپریور سمندرګي په ساحلي کرښو کې پاتې شوي. د یوکاریوتي حجراتو لومړنۍ منځ ته راتګ په فوسیلي اثارو کې د پیچیلي کثیر الحجروي ژوند په شواهدو کې وپلټل شول. په نوادا کې ډبرې چې مخینه یې یو میلیارد کلونو مخکې ته اړوندېږي، هغه فوسیلونه چې د رسوباتو په لاندنۍ برخه کې یې چینجي له ځانه پرېښول، ساتلي. د پرکامبرین د ژوند پیچلي ډولونه په شمالي کارولینا او اریزونا کې ساتل شوي.
پالئوزوئیک
هغه مهال چې سمندر بیاځلي رامنځته شو، ډېری وچې تر اوبو لاندې لاړې. داسې ښکاري چې په اردویسین فوسیلونو کې تر ټولو معلوم ځناور بازویوپودونه و. ګڼ شمېر یې وغوړېدل او د سینسیناتي په نږدو کې په اردویسین منځنۍ دوره کې وساتل شول. د دغو ځناورو غړي په ایندیانا، کنتاکي او اوهایو کې وساتل شول. ډیری اردویسین تریلیوبیتونه له خپلو کامبریني نیکونو توپیر لري، ځکه هغه یو لږ شمېر و چې له ټولیز انقراض څخه یې ځان سالم ساتلی او بیا ځلی یې بدلون موندلی. په منځنۍ اردویسین دوره کې، د ستراکودرم په نامه زره لرونکو آروره لومړنیو کبانو، د هډوکو نښې د اوسني راکي غرونو په سیمه کې پر ځای پرېښي. د اردویسین دورې په پای کې د سمندر کچه ټیټه شوه. یو بل ټولیز انقراض اردویسین دورې ته هم پای ټکی کېښود. د نړۍ په کچه ۲۵ سلنه کورنۍ ورکې شوې. د براکیوپودونو، کبانو، اکینوئیدونو او سفنجونو عمده تلفات رامنځته شول. دغه ټولیز انقراض همدارنګه تریلیوبیتانو ته هم تر ټولو زیات زیان ورساوه چې نږدې ۵۰ سلنه کورنۍ یې له منځه لاړې.
په سیلورین دوره کې، ګرمو او لږ ژورو سیندونو ټوله شمالي امریکا پوښلې وه. ایلینوی، ایندیانا او میشیګان د پراخو مرجاني ډبرو کور و. د اینډیانا ډبرې په ځانګړې ډول په دغه دوره کې په ټوله وچه کې متنوعه وې. سویل ختیځه متحده ایالات تر هغه مهال د سیلورین په دوره کې د ګندوانا برخه وه. ګراپتولیتونه د متحده ایالاتو د ختیځ سواحلو په اوبو کې مېشت و. خو هغه ډول چې په اردویسین او سیلورین دورې د لویو ځناورو برخه و، اوس نه و. د سیلیورین په مخکې تګ سره هغو سیندونو چې ډېری هیواد یې تر پوښښ لاندې درلود، په شا تګ وکړ. یوازې د میشیګان او نیویارک سیمې (هغه مهال د استوا کرښې ته نږدې) همدارنګه تر اوبو لاندې وې. ورته مهال دغه په وچه پوښل شوي سیندونه بیا ځلي په خوږو اوبو نه ډک کېدل له همدې امله په تدریج سره تبخیر شوې او په هغو سیمو کې یې متراکمې مالګي زېرمې له ځانه پرېښولې.
شمالي امریکا په دوونین دوره کې یو ځل بیا د سیندونو بستر وګرځېد او له ژوندانه ډکه شوه. په واقعیت کې په دونین دوره کې د اوبو ژوند د پالئوزوئیک د هرې دورې په پرتله زیات او متنوع و. په دونین دوره کې شیشه یي سفنجونه د نیویارک په لویدیځ کې زیات شول. په ځانګړې توګه په کویاهوګا، اوهایو ښارونو کې سمندري فوسیلونه چې د ۱۲۰ ډوله دریايي ژویو کور و، پام وړ دي. سیمه ییزو کبانو یوازې په خپله ۵۰ زره فوسیلونه له ځانه پر ځای پرېښي. په ورپسې دونین دوره کې تخم لرونکو لرغونو بوټو په پنسلوانیا کې وده وکړه. هغه بوټي چې د فوسیلي تخمونو د پرېښودو مسئول و کېدای شي تخمي سرخسونه وي. هغه بوټي چې څانګې یې د سرخسونو په څېر وې د هاګ پر ځای یې د تخم له لارې تکثر کاوه. د ګیلبوا ځنګل، د نړی یو له لومړنیو ځنګلونو څخه هماغه مهال په نیویارک کې جوړ شو. دونین دوره هم د یو ټولیز انقراض په ترڅ کې ختمه شوه. د نړۍ په کچه ۲۵ سلنه کورنۍ له منځه لاړې. د اموئیدونو، کبانو او ذوحیاتینو (چنګښو) نږدې ټولې کورنۍ له منځه لاړې. د مرجانونو او تریلوبیتونو ډېری پېژندل شوې کورنۍ له منځه لاړې. نور هغه ډولونه چې د تنوع له کمښت سره مخ شوې عبارت دي له : براکیو پودونو، بریوزونو، کرینوئیودونو او استراکدونو څخه.
د بدخشان پوهنتون
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
جيمسونايټ
د دې معدنیات (پارانج) د bertierite-plagionite-boulangerite-stibin-boulangerite-sphalerite دی. د دې کارول: د Sb، Pb زیرمه، د زیسمان په وینا، کرسټال - د غلې تار - ریډیل جمع تقریبا نادر دی او ډیری یې په ختیځ او لویدیځ آلمان ، چک سلواکیا (کرسټالونه تر 20 سانتي مترو پورې)، سویډن ، بولیویا ، امریکا ، مکسیکو ، رومانیا, آسټرالیا او په جاپان کې موندل شوي.
سرچینې
وېشنيزه:کارن وېشنيزه:کانونه
۴۰۰ (عدد)
۴۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۹۹ څخه  مخکي او د ۴۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۴۰۰:
په کلینډر کې
۴۰۰ کولاي سي:
په نورو موضوعګانو کې
۴۰۰ د عدد شمیره ارزښت ت د ابجد حساب کې دي.
د بغلان پوهنتون
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
تیوره ولسوالۍ
تیوره ولسوالۍ د غور ولایت اړوند یوه ولسوالۍ ده چې په 2012 میلادی کال کې یې نفوس 900’88 نفره اټکل شوی وو.
د غزني پوهنتون
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:افغانستان
د پروان پوهنتون
د پروان ولایت اوسنۍ پوهنتون د لمړی ځل لپاره په ۱۳۴۰ کال کی د یو مستعجل دارالمعلمین په توگه په پروان کی جوړ شوی وو. په ۱۳۷۸ کی دا انستیتوت د پیداکوژۍ د انستیتوت نوم ورکړل شو. او دا مهال د پروان پوهنتون تری جوړ شوی دی. چی په ۲۰۰۶ کال کی تأسیس شو. او دری پوهنځۍ لری.
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه وېشنيزه:پوهنتونونه
فیروزکوه (غور)
فیروز کوه ښار( چخچران) د غور ولایت مرکز دی چې د افغانستان د مرکزې ولایتونو له جملې څخه شمیرل کیږې.
یاد ښار د هریرود سیند پر غاړه پروت دی او د هرات سره 380 کیلومتره فاصله لرې. په کې عامه ژبه دری او نفوس یې 15000 اټکل شوی دی.
جهيل
سرچينې
وېشنيزه:جهيل وېشنيزه:جهيلونه وېشنيزه:سمندر وېشنيزه:اوبه وېشنيزه:ارجنټاين وېشنيزه:کوهاټ وېشنيزه:پښتانه
د جوردان گاوس میتود
د جوردان گاوس میتود (د ړنگولو نامعلومه طریقه) — یو میتود دی چې د جبري خطي معادلو سیستم لپاره کارول کېږي، د معکوس ماټریسونو لپاره ډېر کارول کېږي.
پرمختللی الگورېتم د معکوس ماټریس د پیداکولو لپاره
Пусть дано:
معکوس حرکت (د صفر دلاسته راوړلو الگاریتم د اصلي قطر څخه)
Используем формулу:, при условии, что
Повторяем действия для матрицы І, по формуле :, при условии, что
Окончательно получаем :
مثالونه
Для решения следующей системы уравнений:
Запишем её в виде матрицы 3×4, где последний столбец является свободным членом:
Проведём следующие действия:
Получим:
В правом столбце получаем решение:
باندیني لینکونه
Примеры реализации алгоритма:
وېیشنیزه:د خصي معادلو د حلولو طریقې
بريالی صمدي
بريالی صمدي (انگرېزي : Baryalai Samadi)د افغانستان يو ځوان سندرغاړی دی. دی د ننگرهار د سره رود ولسوالۍ پورې اړه لري.
مخينه
دی په کال ۱۹۷۸ زېږيز د استاد عبدالصمد په کور کې زېږېدلی دی. پلار ېې هم ولسي سندرغاړی او وېل کېږي چې د سندرو په ډگر کې استاد پاتې شوی او د سندرو د وړتيا او د ويلو له کبله ېې ډېر تکړه ولسي سندرغاړي د افغانستان د سندرو ډگر ته ورسپارلي. بريالی صمدي په درېيم ټولگي کې و چې کله ېې سندرو ويلو باندې پیل وکړ او د سندرو تر څنگ ېې د تبلې او باجې زده کړه هم وکړه ، همدا رنگه ېې شپېلۍ او ډهول هم زده دی. د بريالي صمدي د سندرو لومړی جونگ په کال ۲۰۰۳ ز کې خپور شو. همدا رنگه ېې د افغانستان څخه دباندې گاوندي هېوادونو کې او اروپا کې کنسرټونه ورکړي. ښاغلی صمدي په کال ۲۰۰۲ م زېږيز کې واده کړی او دوه ځامن لري چې يو ېې مراد صمدي او بل ېې مريد صمدي نومېږي.
سرچينې
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
متل
متلونه هغه لنډې ویناوې دي چې بنسټ یې تجربه وي او د ریښتینولۍ، پوهې او اخلاقو څرگندویي وکړي. متلونه همدارنگه د یوه قوم کلتور او دودونه انځوروي چې له یوه نسل څخه بل نسل ته پاتې کېږي.
مین گل ته د اوښ په سترگو نه گوري.
زړه چې زخمي شي، ژبه د سمندر تر باده ډېره طوفاني شي.
سر او ژبه یو له بله مه جلا کوئ.
کوم سړی چې د بل چا ښځې سره په تخت څملي، د ده له ښځې سره به بل سړی پر غولي څملي.
هر عالم چې خپله موازنه له لاسه ورکوي، علم یې هېڅ مانا نه لري.
د ښځې د زړه او د اسمان پېژنده ډېره گرانه ده.
استاد شه، خو مبالغه مه کوه.
هوښیار سړی ځانته دوست لټوي، کم سوله غلیم.
څوک چې سپي ته داړل ورزده کوي، اول به دی په خپله وداړل شي.
د تورو شپو ژمنې په کوچو غوړې دي. چې د سهار لمر راپورته شي، نو بېرته به یې ولې کړي.
مولداوي متلونه :
لېوه به خپل پوست بدل کړي، خو عادت نه.
د مېرمنې چې ژبه لنډه وي، د خاوند به یې عمر اوږد شي.
نایجیریا :
آس چې تبیلې ته بیایې، هېڅ وخت به له چارگامه منکر نه شي.
الماني متلونه :
په کوشنیو آسونو هم سپرلي کېږي.
وروسته له جگړې، ښکاره او ټولټاکنو څخه بې حده دروغ ویل کېږي.
آس په نرمه مځکه کې غلطېږي (بې ځایه پل اخلي)او انسان په خوږه ژبه.
چې زړه او خوله سره یو شي، تر هغې ښه موسیقي نشته.
له خره څخه سړی د ځغاستې آس نه شي جوړولی، خوداسې یې تړلی شي چې څنگه یې زړه وي.
واښه باید آس ته خوندور وي، نه سپاره(آس سپور) ته.
چېرته چې غوټۍ دي، هلته اغزي هم شته.
احمق سړی تل احمق پاتې کېږي، له ده سره گولۍ (درمل) مرسته نه شي کولای.
تجربه د عقل مور ده.
دومره سره نه خوړل کېږي لکه چې پخېږي.
ماشومان او لېونغرتي رښتیا وایي.
جدایي د مینې مرگ دی.
آس په انسان باور کوي، خو شرط نه پرې تړي.
ښه آس خپل سپور (ځغلوونکی) پېژني.
که هیلې آسونه وای، خوبونه به ځغاستلای.
ښه آس په سر او غاړه پېژندل کېږي، احمق په بې وخته او بې ځایه ټوکو.
مینه ډول ډول ده : پر چا یې مور گرانه وي، پر چا لور. په یوه بل بیا دواړه.
خندا هغه دروازه ده چې ډېر ښېگڼې ترې راننوزي.
لس ځلې ماتې تر یو ځل درواغو ډېره ښه ده.
تل مه وایه چې پر څه شي پوهېږي، خو تل پوه شه چې څه شی وایې.
آس په پړي کشول کېږي، خو سړی د ښځې په وېښته.
تر ټولو ستره لویي بې کبري ده.
ماښام لږ خوره چې سبا سهار ته سرخوږ ونه لري.
زړېدل (سپین ږیری کېدل) سړی سپینوي، خو هرو مرو یې نه هوښیاروي.
که ځان هوښیاروئ، نو لمړی د رېښتینولۍ زغم پیدا کړئ.
جمیکا:
چرگان چې ډېر ټوکي شي، باز هرو مرو ورته نږدي کېږي.
عربي متلونه :
هېڅ وخت د چا په تگ مه خوشالېږي تر څو چې نه خبر نه یاست چې ځایناستی یې څوک دی.
سېنېگال :
یهودوي متلونه :
مړ هغه څوک دی، چې هېڅ وخت یاد نه شي.
ملگري (دوستي) خلک راټولوي، خو گټې یې جلا کوي.
هر تر ژړا خندا ډېره اوري.
تر یوه ډنگر به لس چاغان ژر مړه شي.
زړه داسې ماڼۍ نه ده چې په ساختي کلي واز شي.
یو هوښیار چې په غصه شي، خپله هوښیاري له لاسه ورکوي.
چې مور او پلار یې کم سوله (بې عقله) وي، ماشومان به یې غله شي.
غلی کښېناستل هوښیاري ده، خو یوازې چپ پاتې کېدل هېڅ هوښیاري نه ده.
غلیم د مصلحت لپاره پوښته، خو کار سرچپه کوه.
ډاکتر او مړي ولن ته څوک د ښه کار دعا نه کوي.
د اوبو په خوند به په دښته کې پوه شې.
خرس ولې ناڅي؟ ځکه چې واده نه لري!
که غریب چرگ وخوړ، نو یا دی لیونی دی یا چرگ.
ښځې ته رازه مه وایه، خو که د ووې، بیا یې ژبه پرې کړه.
هسپانوي متلونه :
که موږک یوازې په یوه سوري کې بلد وي، نو ډېر ژر به یې پیشو ونیسي.
خاطره د هغې غلطې ملگرې په څېر ده چې کله د سړي ډېره اړتیا ورته پیدا شي، نو سړی یوازې پرېږدي.
رښتینولي او دروغ یو له بل سره د غوړو او اوبو په څېر لگي.
هېڅ شی دومره ښه نه دي وېشل شوي لکه هوښیاري. هر سړی له خپل عقل څخه راضي دی.
د کوشنۍ نجلۍ مینه لکه په غلبیل کې د اوبو راوړل دي.
کتابونه او ملگري باید سړی لږ ، خو ښه ولري.
څوک چې د بل غیبت له تا سره کوي، ستا به له بل سره وکړي.
وېره د هوښیارۍ پیل دی.
د درو شیانو مشوره چاته مه ورکوه :
د جگړې، په کښتۍ کې سپرېدل او د واده.
اوږده مزلونه، اوږده دروغ.
ریښتینولي د غوړیو په څېر ده:
په آخر کې د اوبو سرته راځي.
غم تل د درو ورځو لپاره راځي، خو بیا د سلو کالو لپاره پاتېږي.
پولنډي متلونه :
د ډار سترگې غټې وي.
ښځه دوه ځلې لېونۍ کېږي:
کله چې مینه شي، او کله چې په زړوالي پل کېږدي.
چینایي :
انگرېزي :
کم سوله د هغه په پرتله ښه دی چې ځان هوښیار گڼي.
د زرو کیلومترو سفر په یوه کوچني گام پیلېږي.
په خپلواکۍ کې یوه لوبیا د بنديخاني له نوکلو څخه ښه ده.
لویه ونه د ځنگلوهونکي پام ځانته را اړوي.
بانکواله داسې کس دی چې کله لمر وي، نو خپله چترۍ درته درکړي او کله چې باران پیل شي، نو بیا یې بېرته غواړي.
یو شمع د بلې په روښانولو هیڅ هم نه بایلي.
هیڅ ځنځیر یې تر هغې نازکې کړۍ ځواکمن نه دی.
په پټه خوله مچان نه نیول کېږي.
نامرد سړی مخکې له خپله مرگه زر ځلې مري، خو زړور یوازې هغه وخت مري چې اځل یې راشي. (یولیاس سېزر)
کم سوله او روپۍ یې ژر یو له بله جدا کېږي.
تر هر څه مخکې یې په گیدړه خپل بوی لمړی لگي.
گناگار وجدان دعوا کوونکي ته اړتیا نه لري.
نیم حقیقت پوره دروغ دي.
لږ علم ډېر گواښمن وي.
گلانو او ملگرو ته ډېر پام کوه، که ورک شول، نو کور به د تش شي.
په لیکنه کې هر پرگراف باید د مېرمنې د لمنې په اندازه وي :
پوره اوږد چې ټول اړین ځایونه راونغاړي (پټ کړي) او پوره لنډ چې په زړه پوري وي.
که فکر کوئ چې د چا زړه ته د گېډي له لارې به ورد ننه شئ، نو خپله نښه مو لس اېنچه لوړه نیولې ده.
یو جگ شیدې په یوه څاڅکې زهرو له منځه ځي.
زوی تر هغه وخته زوی وي چې واده یې نه وي کړی، خو لور د تل لپاره لور وي.
چې د سړي زړه غواړي، پښې یې سپکې وي.
ښه آس هم یو ځل تیندک خوري.
څوک چې د ښیښو په کور کې ژوند کوي، نو بل د په تیږو نه ولي.
چې ملگري پای ته ورسېږي (خلاصه شي)، نو بیا رښیتنولي رڼا ته راوځي.
نه هم ډېره شتمني او نه هم ډېره نیستمني عقل ته غوږ نیسي.
هر شی روپۍ پېرې، خبرې د ریگ په څېر دي.
پلټه ډېره گواښمنه ده. کله کله هم سړی داسې شیان پیدا کوي چې هېڅ یې نه غواړي.
هغه مینه چې په هدیو لویېږي، هېڅ وخت به مړه نه شي.
سړی که د کور سر دی، ښځه د هغه خولۍ ده.
چې څلور کنجه د له لاسه ورکړ، نو بیا لوبه پړېږده.
فرانسي :
ښه جوار ژر نه خوسا کېږي.
له ښځې سره جگړه هغه یوازېنۍ جگړه ده چې سړی یې په شاتگ گټي.
غلې ښځه (چې ژبوره نه وي) د خدای هدیه ده.
هنگري :
آس، وسله او ښځه په چا مه سپارئ.
ډنمارکي :
د تشو دېگو لوړ غږ لگي.
لکه سپوږمۍ چې له لمر څخه خپله رڼا اخلي، همداسې د کور ښځه خپله رڼا له خپل خاونده اخلي.
منگولی :
هېڅ وخت یوه کمزوري هلک ته په سپکه سترگه مه گوره، کېدای شي چې یو ډېر څیرونکی زمری تری جوړ شي.
نارویجې :
په بخت د باور کوه، خو آس د تل په مږوي ټینگ تړه.
د ورځي صفت مخکې له ماښامه او د نجلۍ صفت مخکې له سهاره مه کوه.
هوښیاره ښځه هغه وخت خوشالېږي چې د ښکلي خطاب ورته وشي، خو ښکلې هغه وخت چې د هوښیارې خطاب.
سویډني :
د وسلې کارول په داوه کې تر ټولو بد دلیل دی چې سړی یې وایي.
اېټالوي :
له بازه کله کوتره جوړېږي.
پېشو چې ولاړه شي، موږک ناڅي.
آس چې پېرې، سترگې پټې کړه او دعا کوه.
غل (مرداري) او منډې دواړه یو ځای نه کېږي.
ارجنټاین :
هیڅ ښځه له یو بېکاره سړي څخه سم سړی نه شي جوړولای، خو هره ښځه له سم سړي څخه بېکاره سړی جوړولای شي.
خپل پلونه مه سوزوئ ، کېدای شي چې چې تاسې گټه ترې واخلئ.
اړین نصیحت څوک ډېر پام نه کوي.
د ښځې ځای په کور کې دی.
ټولې پېشوگانې غواړي چې کبان ونیسي، خو د پنجو لمدول یې نه خوښېږي.
ټول گلان په یوه باغ کې نه وي.
زوړ سپی نوي چلونه نه شي زده کولای.
که پوښتنه ونه کړې، زه به هم دروغ نه وایم.
څنگه چې ماشوم پیدا شي، همداسې یوه ورځ مرگ ته نږدې شي.
له هره گامه وړاندې پام کوه.
بد خبر ژر راځي.
سپی لکه چې غاپي هغسې خوړل نه کوي.
مخکې له نیوکې ځان د هغه سړي پر ځای فرض کړه.
هم خیرات خوري، هم د خوښولو حق غواړي!
ښه دی چې درسره وي، که څه هم چې ورته اړ نه یاست، خو بده ده چې نه وي، او ورته اړ یاست.
گران شی وپېرئ چې یوازې یو ځل وژاړئ.
د انسان په کرامت پوه شئ.
له ډېرو ونو څخه ځنگل نه لیدل کېږي (مانا : سړی له ډېرې سپړنې یا تشرېح اصل شی نه ویني ).
سختي (بد وخت) سختې هلې ځلې غواړي.
هغه لاس مه وهه چې ډوډۍ درکوي.
چرگوړي وشمېره، هگۍ نه.
چا چې آس په هدیه درکړ، غاښ یې مه گوره چې څو کلن دی.
څه شی چې مات نه وي، د جوړولو هڅه یې مه کوه.
ټولې هگۍ په یوه ټوکرۍ کې مه اېږدئ. (یوه شي ته ډېر مه په تمه کېږئ، دویم پلان هم جوړ کړئ).
تر څو چې ټکه (ناورین) نه وي رالوېدلې، غم مه کوه.
هر څوک غواړي چې جنت ته ولاړ شي، خو هیڅوک نه غواړي چې مړه شي.
ان خرابه (ولاړه) گړۍ د ورځې دوه ځلې وخت سم ښیي.