cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مجسمه سازي
ډولونه
په ګردي او ولاړو ارقامو کې د ارقامو تر منځ اړین توپیر دا دی چې کوم بل سطح سره نښلول شوی نه وي (ممکن د بیس څخه پرته) او مختلف ریلیف ډولونه چې لږ تر لږه د شالید سطح سره یو څه تړل شوي وي. پروفیسور هوشنګ امیري او پروفیسور اسفندیار ایمان زاده د ایران له غوره مجسمو جوړونکو او متشبثینو څخه دي، په ځانګړې توګه په ایران کې په دې ډول (مشهور رول) کې. دغه دوه سپين ږيري له ډېرو کلونو راهيسې د مجسمو جوړولو په برخه کې کار کوي. په لسګونو عصري مجسمې د امیري څخه جوړ شوي دي.
موخې او موضوعات
د مجسمه جوړونې یو هدف د دین سره اړیکه ده. په ډیری کلتورونو کې، بتونه عام دي. په مجسمه کې کارول شوي توکي متنوع دي او د تاریخ په اوږدو کې بدلیږي. کلاسیک مواد چې غیر معمولي پایښت لري له فلزي څخه جوړ شوي دي، په ځانګړې توګه د برونزو، ډبرې، لوښو او لرګیو څخه. هډوکي او د داغ ضد مواد دوامدار مګر ارزانه انتخابونه دي. قیمتي توکي لکه سرو زرو ، سپینو زرو، جیډ او هایورټ اکثرا د کوچنیو آرایشي کارونو لپاره کارول کیږي او ځینې وختونه د لویو لپاره لکه د سرو زرو او هایورډ څخه جوړ شوي مجسمې.
ډبره
د ډبرو مجسمه یو لرغونی فعالیت دی چې په هغه کې د سخت طبیعي ډبرې ټوټې د ټوټو کنټرول شوي لرې کولو سره رامینځته کیږي. د موادو د پایښت له امله، داسې شواهد موندل کیدی شي چې دا ښیي چې که څه هم د نړۍ ټولې سیمې د دې ډبرې بډایه ندي، حتی تر ټولو پخوانیو ټولنو لکه مصر، یونان، هند او ډیری اروپا کې د ځینو ډبرو نقاشیو په جوړولو کې لاس درلود.
فلزي
د برونزو او مسو مصر د فلزي مجسمو لپاره ترټولو زوړ او لاهم خورا مشهور فلزونه دي. د کاسټ برونزو مجسمې اکثرا په ساده ډول د "برونزو" په نوم یادیږي. د برونزو عام الماسونه د جوړیدو دمخه د یو څه پراخیدو غیر معمولي مګر مطلوب ملکیت لري ، پدې توګه د مولډ غوره توضیحات ډکوي. د دوی ځواک او د خړپړتیا نشتوالی (نارینه) یوه ګټه ده چې د مخ څرګندونو رامینځته کولو لپاره هم کارول کیدی شي ، په ځانګړي توګه کله چې د مختلف سیرامیک یا ډبرو موادو سره پرتله کیږي (د څو مثالونو لپاره د مرمر مجسمې وګورئ). سره زر تر ټولو نرم او خورا قیمتي فلز دی او په زیوراتو کې خورا مهم دی. سلور هم دومره نرم دی چې په ګولیو وویشتل شي او د نورو وسیلو او همدارنګه کاسټ سره کار وکړي. د مسو د جوړولو هنر یو له هغو تخنیکونو څخه دی چې د سرو زرو او سپینو زرو په کارونو کې کارول کیږي.
شیشه
شیشه کیدای شي په مجسمه کې د ډیری کاري تخنیکونو له لارې وکارول شي، که څه هم د لویو کارونو لپاره د هغې کارول نسبتا وروستي پرمختګ دی. شیشه د پام وړ ستونزو سره نقشه کیدی شي، لکه د ځانګړي رومن لیکورګوس ګوبلټونه. ګرم کاسټینګ په شیشې کې شکل ورکول کیدی شي د شیشې په شکل کې د شیشې په شکل کې د شګو ، نقاشي ګرافیت ، یا پلستر/سیلیکا مولډونو کې د شکلونو په فشارولو سره.
کولالي
کولالي د مجسمو جوړولو لپاره یو له پخوانیو توکو څخه دی، او خټه هغه وسیله ده چې ډیری فلزي مجسمې په اصل کې اچول شوي. مجسمه جوړونکي اکثرا کوچني لومړني کارونه چې د ماډل په نوم یادیږي، د موادو څخه لکه د پاریس پلستر، موم، د پلاستيک څخه پاکه خټو، یا پلاستیکین جوړوي.
د لرګي نقاشي
د لرګیو نقاشي په پراخه کچه هرچیرې لیدل کیږي ، مګر دا د نورو اصلي توکو په پرتله خورا لږ دوام لري. لرګي د تخریب، د حشراتو زیان او اور ته زیان رسوي؛ له همدې امله دا د ډیری کلتورونو د هنر تاریخ کې یو مهم پټ عنصر جوړوي.
سرچينې
<references group="" responsive="1">
دپښتو اصل او ريښه
کله چې سړی هغه روايات او نظريات راسپړي چې دپښتو داصل او ريښې په باره کې په مختلفو آثارو کې راغلي دي، نو له راورټی سره دا خبره هرو مرو منی چې (دپښتنو دژبې داصل او ريښې په باره کې هم دنظر اختلاف تر هغه نه کم نه دی، لکه خپله دپښتنو داصل او نسب په باره کې چې دی.)
مجسمه سازي
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
دپښتو اصل او ريښه
پښتو چا ددېوانو ژبه بللې ده، چا سامی طبو ته ورکش کړې ده او چا په هندوايرانی طبو پورې تړلې ده. چا د هندو ايرانی ژبو دسترې ونې په ندي څانگه پورې مربوط گڼلې ده او چا يې په ايرانی څانگه پورې. چا بيا پښتو اصلاً، دساکانو پاسيتيانو ژبه بللې ده او چا دهندو ايرانی ژبو تر منځ يوه متقله ژبه او د اتصال کړۍ گڼلې ده.
د تذکرةالملوک مؤلف وايی چې ځينې روايتونه پشتو ددېوانو ژبه بولي. دی ليکي:
(ځينې روايتونه وايی چې افغانانو خپله ژبه له دېوانو زده کړه ، ځينې نور بيا وايی دا دکسی د غره داوسېدونکو ژبه ده ، دافغانانو دا عادت ؤ چي ددغو خلکو ښځې او لوڼې به يې ترې بوولې او ودونه به يې ورسره کول او ځکه یې نو پښتو طبه ورنه زده کړه او خپله طبه يې چې ابراهيمی (عبری) وه، هېره کړه.)
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه
باران ګرافيکس
باران ګرافيکس د ګرافيک ډيزاينېنګ په برخه کې او همدارنګه د چاپ په برخه کې کار کوي چې د ننګرهار ولايت د همېشه بهار ښار جلال اباد په زړه استقلال پلازه کې ځای لري. <mapframe latitude="34.714525" longitude="70.576172" zoom="2" width="200" height="100" align="right" /> <https://barangraphics.blogspot.com/p/blog-page_32.html />
نجراب ولسوالۍ
نجراب ولسوالۍ د افغانستان د کاپيسا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۹۲،۵۳۳ وگړو ته رسېږي.په یاده ولسوالۍ کی میشت قومونه عبارت دی له تاجکان پښتانه فراچي او پشه یی
سرچينې
وېشنيزه:د کاپيسا ولسوالۍ
پليوسين
پليوسين د جیولوژیکي وخت په کچه يوه دوره ده چې له 5.332 ملیون څخه تر 2.56 ملیون کاله دمخه دوام لري. دا دوره په نوولیتیک دوره کې دویمه او تر ټولو ځوان نیوجین دوره ده.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:ځمکپېژنده
معیاري ژبه
ترڅوچې ژبه يوازې د خبرواترو له لارې د وگړو تر منځ د معلوماتو د تبادلې وسيله وي، دهرې سيمې، لا د هرکلي، وگړي کولای شي چې ځينې ژبنۍ ځانگړتياوې ولري. خو کله چې ژبه د يوه هيواد ، يا د يوې پراخې جغرافيايي ساحې په سطحه، د فرهنگي هستونو د منځ ته راوړلو او خپرولو وسيله شي نو بيا دې ته اړتيا پيدا کېږي چې ژبه د امکان تر حده، په خپله محوطه کې، د ژبنيو قانونو په چوکاټ کې سره يوه شي يانې چې د ژبې هر ويونکی، په هر ځای کې چې وي، د يو راز ژبدودي او املايي اصولو پر بنسټ ليکل وکړي. تر څو چې په يوه ژبه کې دغه يو والی را پيدا نه شي، نو هغه ژبه که هرڅومره غني فرهنگ هم ولري، د نړۍ د ولسونو په کچه فرهنگي ژبه نه شي گڼل کېدای.
پښتو هم له دغه قانونه ځان نه شي خلاصولای. د تاريخ په اوږدو کې چې هرکله سياسي او ټولنيزو شرايطو دا غوښتنه کړې چې پښتانه سره يو شي، د يو ډول معياري ژبې د ايجاد د پاره هلې ځلې شوې دي. نېژدې څلورنيم سوه کاله پخوا پير روښان هڅه وکړه چې د پښتنو د پاره يو معياري ليکدود ايجاد کړي خو د هغه په وړاندې بيا اخون دروېزه، او د پير بابا نورو پيروانو، د سياسي مخالفت تر څنگه د ژبې او ادب په ډگر کې هم بله لار و نيوله او د پښتو د املايي يو والي مخې ته خنډ شول. خوشال خان خټک هم پښتو املايي اړخ ته پام وکړ او د ”زنځيرۍ“ په نامه اثر يې دې موضوع ته وقف کړ خو د هغه هڅې هم د هغه په کورنۍ پورې محدودې پاتې شوې. د غازي امان الله د پاچاهۍ په دوران کې د پښتو ژبې د پراختيا او ځواکمنتيا د پاره ”مرکه د پښتو“ جوړه شوه چې د پښتو ليکلو په لار کې يې څه کار وکړ خو دغه ريفورم هم د هغه مترقي ټولواک د نورو اصلاحاتو په څېر د پرمختگ د ښمنانو او د افغانستان غليمانو د خاورو سره خاورې کړ. د روانې هجري پېړۍ په شلمو کلونو کې د پښتو د معياري کېدلو د پاره بيا هڅې پيل شوې او د امکاناتو د نشتوالي سره سره په دې لار کې د قدر وړ گامونه واخيستل شول. د پاکستان د جوړېدلو سره سم يو وار بيا د پښتو د معياري کېدو په وړاندې د مقاومت لړۍ پيل شوه، پاکستاني چارواکو هڅه وکړه چې د کرښې اخوا پښتو ليکدود د اردو ليکدود تابع کړي. که څه هم دغه پروژه بريالۍ نه شوه خو بيا هم په کوزه او بره پښتونخوا کې دوه نسبتاَ نا متجانس ليکدودنه چلېدل او ښکېنيو ليکوالو د پښتو د معياري کېدو چندان خيال و نه ساته. د پښتو ټولنې تر چتر لاندې پښتنو منورينو څو وارې د پښتو د املايي يو والي په موخه سره غونډې وکړې خو چندان نتيجه يې تر گوتو نه کړه. په وروستي ځل، کله چې په افغانستان کې د جنگونو له امله افغان ليکوال له دولتي چوکاټه ووتل او د مهاجرت په شرايطو کې يې د کوزې پښتونخوا د ليکوالو سره له نېژدې، مخامخ اړيکې پيدا کړې نو يو ځل بيا د پښتو د معياري کېدو هڅې را ژوندۍ شوې. د کمپيوټر پرمختگ هم د پښتو د املايي يو والي په لار کې ډېر مثبت نقش ولوباوه. د افغانستان د جنگ په وروستيو کلونو کې دا هيله پيدا شوه چې دا ځل به د پښتو د معياري کېدلو هلې ځلې بريالۍ وي
له بده مرغه په دې وروستيو څو کلونو کې د ځينو تنگ نظريو په وجه بيا دا خطر را پيدا شوی دی چې د معياري کېدلو دغه بهير به يو وار بيا هم ټکنی شي. دا ځل گواښ د پښتو د دښمنانو له لوري نه دی، د پښتو د مينه والو له لوري دی. د افغانستان په گوټ گوټ کې ليکوال او فرهنگيان د معياري پښتو د ليکلو هڅې کوي خو ځينې کسانو د دغه تاريخي خوزښت په وړاندې د مقاومت جنډې را پورته کړې دي. پښتانه وايي د چونگښو من نه جوړېږي. زمونږ په هېواد کې هم د مرکزيت نه د تېښتې احساس تر دې حده قوي دی چې هماغه خوله چې نور د تجزيه طلبۍ په تور تکفيروي، په خپله بيا د لويې پکتيا، لوی ننگرهار او لوی کندهار په نامه په کور کې کورگي جوړوي. هماغه خلک چې له نورو سره د پښتو د دفاع په نامه هر ډول جنجال ته تياردي ، بې له کومې ترهې بيا د سيمه ايزو تمايلاتو د پاللو د پاره د پښتو ژبې د معياري کېدو له بهير سره داسې وران دي چې خدای دې ترې ساته. له معياره د تېښتې له پاره درې علتونه شته: اوس نو که څوک غواړي چې پښتو په واقعي مانا يوه فرهنگي ژبه شي، که څوک غواړي چې نړۍوال او د هېواد نور وگړي پښتو زده کړي، که څوک غواړي چې د پښتنو ادب او فرهنگ نړۍ والو ته ورسوي دا به ضرور مني چې په سر کې بايد پښتو معياري ژبه شي. هغه څوک چې د معيار په اهميت نه پوهېږي هغوی ته بايد په دې اړه مالومات ورکړي ، هغه څوک چې د فکري لټۍ له امله په ځان خواري نه مني هغوی بايد تشويق کړي او هغه کسان چې کستن خنډونه جوړوي د هغوی سره بايد مجادله وکړي. د هېواد په گوټ گوټ کې بايد فرهنگيان د خپلې ژبې د راتلونکې په هکله فکروکړي او هر څوک د خپل ځان سره فيصله وکړي چې ژبه يې تر کومه حده فرهنگي شي. که چېرې فيصله په دې شوه چې زمونږ ژبه بايد فرهنگي راتلونکې ولري نو بيا د ژبې له معياري کېدو رغېدن نه شته. که پکتياوال د ”شپون“ پرځای ”شپين“ وليکي، که لوگری د ”چې“ پر ځای ”څې“ و ليکي، که ننگرهاری د ”لمر“ پر ځای ”نور“ وليکي، که پېښوری د ”څښتن“ پر ځای ”سختن“ و ليکي يا کندهاری د ”شوم“ پر ځای ”سوم“ وليکي په دې کار به يې د پکتيا، لوگر، ننگرهار، پېښور يا کندهار وگړو ته څومره گټه رسولې وي او د پښتو معياري کېدلو ته به يې څومره تاوان رسولی وي؟
هر څوک چې قلم پورته کوي او غواړي چې په پښتو ژبه ليکل وکړي، تر هر څه لومړی بايد دې پوښتنې ته ځواب ووايي چې دا کار يې تر کومه ځايه د ژبې او ولس په گټه دی؟ بيا چې هر څه کوي اختيار يې خپل دی
وېشنيزه:ژبه وېشنيزه:ژبپوهنه
د پښتو ژبې آنلاین کتابتون (Easylibrary.org)
دپښتو ژبې آنلاین کتابتون، چې تاسو کولای مخلتف پښتو کتابونه وړیا ترې ښکته(ډونلوډ) کړئ. دغه کتابونه مخلفو برخو کې پښتو کتابونه د PDF په شکل تر تاسو رسوي. که چیر ته تاسو هم غواړئ خپلې لیکنې یا کتابونه په آنلاین بڼه د خپل نوم سره شریک کړئ، نو تاسو اړ یاست چې په Easylibrary.org آنلاین کتابتون کې یو حساب(اکاونټ) ولرئ.
همداوس له Easylibrary.org پښتو ژبې آنلاین کتابتون څخه لیدنه وګړئ!
د کتابتو لنېک:  https://easylibrary.org/bookstore/
جین چارلز لئونارد دي سیسمونډي
لومړنی ژوند
داسې برېښي چې پلرنۍ کورنۍ یې لږترلږه له هغه وخت راهیسې چې د نانټ د حکم په باطل کولو کې له داوفین څخه سویس ته کډه شوه، د سیمونډ نوم یې په ځان کېښود. وروسته له دې چې سیسمونډي لیکوال شو، د سیسمونډي پیسان کورنۍ سره، چې هغه وخت د غوړېد په حال کې وه، د خپلې کورنۍ د هویت په لیدلو سره، متوجه شو چې د هغې کورنې ځینې غړي فرانسې ته کډه شوي دي، پرته له کوم ثبوت څخه یې دا اړیکه و انګېرله او ځان یې سیسمونډي ونومو.
که څه هم سیمونډیان پخپله د جینوا د لوړې طبقې ښاریان وو او مقام او شتمني یې دواړه درلودې، سره له دې چې پلار یې هم د کلي کشیش ؤ. ماما یې جاکوب ورنس، نامتو کشیش او د ولټایر او روسو ملګری ؤ.
دا راتلونکی تاریخ پوه ښه روزل شوی ؤ، خو کورنۍ یې غوښتل چې د ادبیاتو پر ځای سوداګرۍ ته ځان وقف کړي، نو په لیون کې د بانک مامور شو. بیا انقلاب پیل شو او څرنګه چې په جینوا یې اغیزه وکړه، د سیمونډي کورنۍ انګلستان ته پناه یوړه، چې هلته اتلس میاشتې پاتې شول (۱۷۹۳-۱۷۹۴). ویل کېږي د دې له امله چې اقلیم یې خوښ نه شو، یېرته جینوا ته راستانه شول، خو چارو حالات او شرایط یې لاهم نامساعد ولیدل؛ حتی یوه افسانه هم شته چې د کورنۍ مشر په خپله په ښار کې د شیدو پلورلو ته اړ شوی ؤ. د کورنۍ د شتمنۍ لویه برخه یې وپلوره او پیسو سره یې ایټالیې ته کډه وکړه، لوکا او پیستویا ته یې نږدې په پیسکیا کې یوه کوچنۍ کرونده وپیروده او په خپله یې د کرنې کار پیل کړ.
سیسموندي هلته هم د خپلو لاسونو او هم مغزو پر مټ سخت کار وکړ او خپلو تجربو يې ورته د لومړي کتاب (Tableau de l'Agriculture toscane ) لومړني مواد برابر کړل، چې جینوا ته له راستنېدو وروسته یې په ۱۸۰۱ کال کې خپور کړ. سیسموندي په ځوانۍ کې د ملتونو شتمنۍ کتاب (The Wealth of Nations) لوستلی ؤ او د سمېت له تیوریو سره یې ټینګ تړاو پیدا کړ. ظاهراً یې په سیاسي اقتصاد کې يې خپل لومړی اثر (De la richesse commerciale ou principes de l'economie politique appliqué à la legislation du commerce)) (په ۱۸۰۳ کال) خپور کړ، ترڅو د سمېت اصل تشریح او مشهور کړي، خو په دې پسې سیسومنډي زیات وخت په تاریخي څېړنه باندې تېر کړ چې هم دې ته وقف شوی ؤ. هغه د  ۱۸۱۸ کال شاوخوا کله چې نوموړي ته دنده وسپارل شوه ترڅو د اډینبورګ دایره المعارف (Edinburgh Encyclopædia) لپاره د "سیاسي اقتصاد" په اړه لیکنه وکړي، سیاسي اقتصاد ته یې بیا خپل پام راواړو. دا کار  په ۱۸۱۵ کال کې د لومړي ستر ناورین له رامنځ ته کېدو وروسته په جدي اقتصادي رکود پسې پېښ شو.
د ایران اقتصاد
د ايران اقتصاد يو مخلوط اقتصاد دی چې زیاته برخه يې د دولت په واک کې ده او د اسمي جي ډي پي پر بنسټ په منځني ختيځ کې تر ټولو ستر اقتصاد دی. د دې هېواد اقتصاد د رانيولو ځواک برابرۍ (PPP) بر بنسټ د نړۍ درويشتم ستر اقتصاد دی. د ايران د اقتصاد نږدې ۶۰٪ د مرکز له خوا طرحه شوی. د دې هېواد پر اقتصاد د تيلو او ګاز توليد غالب دی، که څه هم له څلوېښتو زيات صنعتونه د تهران د ونډو په بازار کې نېغ په نېغه ښکېل دي. په تېره لسيزه کې د دې هېواد د ونډو بازار د نړۍ په کچه يو له غوره فعاليت کوونکو ونډو بازارونو څخه دی. د نړۍ د ۱۰٪ ثابتو شويو تيلو زېرمو او ۱۵٪ ګاز زېرمو سره، ايران د «انرژۍ زبرځواک» بلل شوی.
د ايران د اقتصاد يوه بې ساري ځانګړتيا د سترو مذهبي بنسټونو شتون دی چې بنيادونه بلل کېږي، د کوم شريکه بوديجه چې د مرکزي حکومت د لګښتونو دېرش سلنه برخې ښودنه کوي.
په نرخونو کنترول او امتيازات، په ځانګړي ډول په خوراکونو او انرژۍ، په اقتصاد کې زیات روښانه دي. ممنوعيت، اداري مديريتونه، پراخه فساد او نورو محدوديتي لاملونو د خصوصي سکتور تر مشرۍ لاندې وده کمزوې کړې ده. د حکومت په شل کلن لرليد (تر ۲۰۲۰ پورې) کې د باراز پر بنسټ سمونونه شامل دي، کوم چې د حکومت له خوا منعکس کېږي، په کوم کې چې د پنځه کلنې پرمختيايي طرحې (د ۲۰۱۶ مالي کال څخه تر ۲۰۲۱ مالي کال پورې) توجه په «يو پراخېدونکی اقتصاد» او «په ساينس او ټيکنالوژۍ کې پرمختګ» باندې متمرکزه ده. د دې هېواد زيات صادرات تيل او ګاز دي، کوم چې په ۲۰۱۰ز کال کې د دولتي عايد يوه ستره برخه وه. خو د ۲۰۲۲ز کال د مارچ په مياشت کې، د نوي ولسمشر ابراهيم رئيسي په حکومت کې د ايران پارلمان پرېکړه وکړه چې د واردو شويو خوراکونو، درملو او څارويو خوراکونو لپاره مرسته له منځه يوسي، د کوم ارزښت چې په ۲۰۲۱ مالي کال کې پنخلس ميليارده امريکايي ډالره وو. همدا راز د ۲۰۲۲ز کال د مارچ په مياشت کې، د خوراکي غوړيو، غنمو، وربشو او جوارو په ګډون له روسيې څخه د شل ميليارده ټنه توکو په واردولو موافقه شوې وه.
د ايران باسواده نفوس، لوړ بشري پرمختګ، محدود اقتصاد او کمې بهرنۍ او کورنۍ پانګونې د ايران زياتېدونکي نفوس هڅولی چې له هېواده بهر د دندو لټون وکړي، په پايله کې يې له هېواده د مغزونو پام وړ تېښته منځ ته راغلې ده. په هر حال، په ۲۰۱۵ز کال کې، ايران او P5+1 د هستوي پرګرام پر سر يو جوړجاړي ته ورسېدل، د کوم په پايله کې چې ډېری نړيوال بنديزونه لرې شول. د پايلې په توګه، په لنډه موده کې، د ګرځندويۍ صنعت د پام وړ پرمختګ وکړ او د هېواد د پيسو پړسوب (د پيسو ارزښت کمېدل) کم شو، که څه هم په ۲۰۱۸ز کال کې له JCPOA څخه د متحده ايالاتو وتلو يو ځل بيا د هېواد اقتصادي وده ودروله او انفلاسيون يې زيات کړ.
په ۲۰۱۸ او ۲۰۱۹ز کال کې په جي ډي پي کې کمښت راغی، خو په ۲۰۲۰ز کال کې د معمولي رغېدلو تمه وه. په ننګونو کې د کوويډ-۱۹ وبا پيليدل، کومه چې د ۲۰۲۰ز کال په فبرورۍ کې پيل شوې وه او د متحده ايالاتو بنديزونه شامل دي، کوم چې د ۲۰۱۸ز کال په منځ کې لګول شوي وو، د بنديزونو، انفلاسيون، «په دايمي توګه کمزوری او د کمې پانګې» بانکدارۍ نظام او کمزوری خصوصي سکتور شامل دي. د ايران دودپيسه (ايراني ريال) راغورځېدلی دی او ايران په پرتليز ډول کمه «اقتصادي ازادي» او د سوداګرۍ کولو اسانتيا لري.
تاريخ
په ۵۴۶ مخزېږديز کې، د «ليډيا» «کرزوس» ته ماتې وکړل شوه او فارسيانو ونيو، چا چې له دې وروسته سره زره د خپلې سکې لپاره د بنسټيز فلز په توګه وټاکه. د ايستر د بايبل په کتاب کې داسې روايتونه شته، کوم چې له «سوش» څخه دومره لرې ولايتونو ته استول شوي وو، لکه هندوستان او د لوی «زرکسيس» (خشايار شاه) (۴۸۵-۴۶۵مخزېږديز) د واکمنۍ پر مهال کش پاچايۍ ته. د هيرودوت د واکمنۍ پر مهال (شا او خوا ۴۷۵ مخزېږديز)، د پارسي سترواکۍ شاهي سرک شا اوخوا ۲۸۵۷ کيلومتره د شوش له ښار څخه د کارون (د دجلې له ختيځ څخه ۲۵۰ کيلومتره) په تېرېدو سره د سمايرنا (په اوسنۍ ترکيه کې ازمير) له بندر څخه د «اژه» سمندر ته رسېدو.
په ايران کې عصري کرنه د ۱۸۵۰ز کال څخه پيل شوې ده، هغه مهال کله چې امير کبير په دوديز کرنيز نظام کې یو لړ بدلونونه راوستل. په دې بدلونونو کې د اصلاح شويو تخمونو واردول او له نورو هېوادونو سره د همکارۍ تړونونه لاسلیکول شامل وو. د پولياکوف استقراضي بانک په ۱۸۹۸ز کال کې د روسيې تزاري حکومت رانيولی و او وروسته په ۱۹۲۰ز کال کې د یو تړون پر بنسټ د ايران حکومت ته ولېږدول شو. تر ۱۹۳۳ز کال پورې دې بانک د ايران د بانک تر نامه لاندې فعاليت ته دوام ورکړ، تر هغه وخته کله چې له نوي تاسيس شوي کشاورزي بانک سره يو ځای کړای شو.
رضا شاه پهلوي په ۱۹۴۱ز کال کې له واکمنۍ لرې شو، د هغه زوی محمد رضا شاه پهلوي (۱۹۴۱-۷۹) د هغه ځایناستی شو. د دویمې نړيوالې جګړې (۱۹۳۹-۴۵) په اوږدو کې او له هغې سمدستي وروسته کلونو کې په ايران کې کوم بنسټيز بدلون منځ ته رانه غی. په هرحال، د ۱۹۵۴ او ۱۹۶۰ز  کلونو تر منځ، د تيلو په عايد کې چټک زياتولي او پرله پسې بهرنۍ مرسته په بنسټيز ډول په دولتي برخه کې د زیاتې پانګونې او چټکې اقتصادي ودې لامل وګرځېدل. له هغې وروسته، د پيسو پړسوب زیات شو، د ملي دودپيسې (ريال) ارزښت کم شو او د بهرنۍ سوداګرۍ کسر منځ ته راغی. د دې ستونزو سره د مبارزې لپاره پلي کړای شويو تګلارو له امله تر ۱۹۶۱ز کال پورې،  اسمي اقتصادي وده او د سړي سر عايد کچه کمه شوه.
له ۱۹۷۹ز کال څخه مخکې ايران په چټکۍ سره پرمختګ وکړ. په دوديز ډول کرنيز هېواد، تر ۱۹۷۰ز لسيزې پورې، دا هېواد د پام وړ صنعتي کېدو او عصري کېدو له پړاو څخه تېر شوی و. تر ۱۹۷۸ز کال پورې دا يون کرار شو، ځکه چې له انقلاب څخه مخکې د پانګې تېښته له دېرش څخه څلوېښت ميلیونه ۱۹۸۰ امريکايي ډالرو ته ورسېده.
په ۱۹۷۹ز کال کې له ملي کېدو او د ايران-عراق جګړې له پيل کېدو وروسته، له ۸۰٪ څخه زيات اقتصاد د حکومت تر واک لاندې راغی. له عراق سره په اته کلنې جګړې کې لږ تر لږه ۳۰۰۰۰۰ ايرانيان ووژل شول او له ۵۰۰۰۰۰ څخه زيات نور ټپيان شول. د دې هېواد د اقتصاد لپاره د دې جګړې قيمت شا اوخوا ۵۰۰ ميليارده امریکايي ډالره و.
په ۱۹۸۸ز کال کې د دې دوښمنۍ له پای ته رسېدو وروسته، حکومت هڅه وکړه چې د هېواد مخابرات، نقل او حمل، توليدات، روغتيا، تعلیم او انرژۍ (د دې هېواد د ممکنه هستوي انرژۍ د مرکزونو په ګډون) برخو ته وده ورکړي او له ګاونډيو هېوادونو سره يې د خپل مخابراتي او نقل او حمل نظامونو پر تړلو پيل وکړ.
له اوښتون وروسته  د حکومت په اوږدمهالو موخو کې اقتصادي خپلواکي، بشپړ استخدام او د ژوند سوکاله معيار ښودل شوی و، خو د ۱۹۸۰ او ۲۰۰۰ز کلونو تر منځ د ايران د وګړو شمېر له دوه برابره هم لوړ شو او د وګړو د ژوند منځنۍ کچه يې کمه شوه. که څه هم ډيری ايرانيان کروندګر دي، له ۱۹۶۰ز لسيزې راهيسې په پرله پسې ډول د کرنې توليدات مخ په زوړ روان دي. د ۱۹۹۰ز لسيزې تر وروستيو پورې، ايران د خوراک زیاته برخه وارده کړې ده. په دې مهال کې، د کليوالو سيمو کې اقتصادي ستونزې د دې لامل شوې چې ډېر خلک ښارونو ته وکوچېږي.
ستر اقتصادي بهيرونه
له دوه په درې برخې څخه نفوس (۷۴ ميلیونه خلک) له دېرش کلونو څخه کم عمر لري. په لومړنيو ښوونځيو کې خالصه داخله نږدې ۱۰۰۰٪ ده، کوم چې د ثانوي «وګړ شمېرنې ودې» ښودنه کوي.
په ۲۰۰۵ز کال کې د ايران د ملي ساينس بوديجه شا او خوا ۹۰۰ ميليونه ډالره وه چې دا تقريباً د ۱۹۹۰ز کال له شمېرې سره برابره ده. د ۲۰۰۰ز کال تر لومړيو پورې، ايران د خپل جي ډي پي شا او خوا ۰.۴٪ د څېړنې او پرمختګ لپاره ځانګړې کړې،  د کوم له امله چې دا هېواد د نړیوالې منځنۍ کچې ۱.۴٪ څخه شاته پاتې دی. په ۲۰۰۹ز کال کې، د څېړنې د جي ډي پي تناسب ۰.۸۷٪ و، په داسې حال کې چې د حکومت د منځمهالې مودې موخه ۲.۵٪ و. په ۲۰۱۱ز کال کې ايران په نړۍ کې ساينسي ودې تهپه کتنې سره لومړی درجه ډلبندي شوی و او په ۲۰۱۲ز کال کې د سانيس د تولید له نظره اولس شمېره مقام ورکړل شوی و.
نارنج
نارنج يو ډول مېوه ده.
وېشنيزه:مېوې
ټکی او ليک نښې
بی له تورو نه ځيني ټکی او نښې شته چه د ليک په لوستلو کښي دخل لری او يو جمله يا کلمه له اشتباه او ا بهام څخه ژغوری يعنی د دغو نښو او ټکو په ليکلو سړی پوهيږي چه په کوم ټکی بايد سړې ودريږی او کومه جمله يا کلمه په بلی  پوری وتړي. د تعجب ، پوښتنی ، خطاب او نور و کفياتو څر گندو نه په همد غونښو او ټکو کيږي چه په ليکلو کښی ډير اهميت لری او دلته يې په مختصر ډول  ښيو.
دوهم  چيرته چه په کوم داستان يا مقاله کښی د دو وتنو سوال و جواب وی ، نو د هغوي نومونه نه اخستل کيږی او د غه علامه  د يوه  او بل  د نامه  کار  ور  کوی   لکه ::
احمد و ويل : محموده -  چېرته ځي؟                       محمود : لغمان ته ځم څه کوی ؟
د خپل کور ته ځم او هلته مي مور غواړي
دريم : پخ همد غسې ځای کښې ليکل کيږی لکه  چه دلته وروسته اول ، دوهم ، دريم ، نه وليکل  شو.
ښاغلو ! ملگرو ! عزيزانو ! پاڅيږ ! د وطن خدمت وکړئ ! اوه څومره ! ښکلی دی.
افرين ! د خدای رحمت شه ! د پښتنو په مړانه.
دا نښه کله د جملي په أخره کښي وی او زياتره همدغه ډول استعماليږی  چه په  پورته  چملو کښې يې وينئ.
سيال کاکړ
پوهاند سيال کاکړ (په انگرېي: Syal Kakar) د کوټې سيمې يو له لومړنيو ليکوالانو دى چې د پښتو شفاهي ادبياتو پټه خزانه يې رابرسېره کړې ده. پوهاند ولي محمد خان چې د سيال کاکړ په نامه پېژنگلوي لري په ۱۹۳۵ م کال د پښين په سرانانو کې زېږېدلى دى.
زده کړې
لومړنۍ زدکړې يې په خپل کلي او پښين کې ترسره کړې او وروسته د لوړو زدکړو لپاره د کوټې پېښور او د لاهور پنجاب پوهنتون ته تللى دى. پوهاند سيال كاكړ په پارسي، پښتو او اردو ژبو كې د ماسټرۍ ډگرۍ تر لاسه كړې دي، همدارنگه يې د (بي اې) بريليک هم د پنجاب له لايلپور (فيصل اباد) ښاره تر لاسه كړی دی. نوموړى د پښتو تر څنگ په پارسي، اردو، براهوي، انگرېزي او پنجابي ژبو هم ښه پوهېږي او روانې خبرې په كولاى شي.
دندې
په۰ ۱۹۶۴ م کال يې د استاد په توگه پر خپل کار پېل وکړ.نوموړي ولسي پښتو ادبياتو ته بې سارى خدمت کړى.
پښتو ادب کې ونډه
ښاغلي کاکړ د پښتو پر فولکلوري ادب او دغه ډول نورو ادبي برخو کې تر ۳۶ ډېر کتابونه ليکلي دي.دى د کوټې سيمې يو له لومړنيو ليکوالانو دى چې د پښتو شفاهي ادبياتو پټه خزانه يې رابرسېره کړېده .هغه له ژوبه تر بورى او دغه ډول له سيوۍ تر کندهار په لر او بر کې د ولسي ادبياتو ورکه شاعري په خپلو ليکونو کې د تل لپاره ژوندۍ وساتله. هغه تر خپله وسه د پښتنو په لر اوبر کې خوله په خوله ويل شوې لنډۍ، کاکړى غاړې ، ،انگۍ ،متلونه، ساندې ، برغازۍ ،چيغيان راټول کړي او د تاريخ پاڼو کې يې ژوندۍ ساتلي دي.
استاد نوراحمد قرآنمل دسیال کاکړ په اړه
دکندهار ولایت مشهوره ادبي څېره استاد نوراحمد قرآنمل دسیال کاکړ په اړه پخپله یوه مقاله کي چي د (په ډیالیکټیک (سیمیز) فرهنګ کي بې سیاله سیال) په نامه ده داسي وايي :
دانساني نسل استمرار له یوه پړاوه وبل پړاو د اووښتو په منظور یو یوه داسي ککره راوړي، چي بویه ساری يې تقریباً په نړۍ واله ، سیمیزه او ټبریزه برخه ډیر لږ پیدا کیږي. د قرآن کریم د نصوصو تر دیدګا را لاندي  داروا پوهانو تحقیقي پایلي هم پر دې منتج دي، چي  په ټول بشریت کي له  ماضي تر حال او استقباله پوري دوه انسانان په یوه ډول او جوله نه دي سره سوي. او نه هم په فزیکي او رواني ډول کټ مټ مساوي سره کېدای سي.
دې خبري ته په کتو  اړکیږو د عالم ناسوت په حجراتو کي  پروفیسور سیال کاکړ همداسي یو انساني وجود وبولو، چي له نورو انسانانوسره به دعقیدې له تشریکه هر اړخیزتوپیر  ولري.
دهغه علمي بیس ته په کتو سره، چي دخپل وخت دپوهانو، لیکوالانو، محقیقینو او شعراؤ تر منځ يې ساتلئ دی، باید عتراف وکړو ، چي پخپلو هم عصرو کي بې سیاله سیال دی. له نوموړي سره مي لیدنه هغه سوې ده چي کله د په ۲۰۰۴ کال کي  په کوئټه کي د(پښتو عالمي کنفرانس) په نوم داسي اجندا را غوښتل سوې وه، چي د پښتو ژبي په سرنوشت کي رغنده رول درلودلئ وای.هغه شپو کي  له کندهاره تر (۲۰) زیات ګڼ شمیر فرهنګیانو  په پښتو ژبه کي دځانګړي سبک څښټن ارواښاد عبدالمجید بابي په مشري سفردرلود.
دنري قد، نرم دخبرو انداز او په پخپل ژبنۍ مستقله کاړي لهجه کي دکندارۍ پښتو د ځینو اصطلاحاتو درج يې په نښه کوله لکه په دې عالمي کنرانس کي ، دیوه بل ګډونوال عزیزالله ایډوکیټ چي په عزیز ماما مشهور دي ږغیږي.
پروفیسور سیال کاکړ چي د پښتونخوا په میشتو سیمو کي دلیکوالۍ په ‌‌کر یوه نه هیریدونکې مشهوره څیره ده د سیمیز فرهنګ په زیرمه کي يې چي ځای او موقف معلوم دی موږ يې د بې سیاله سیال په شکون پیژندلای سو.
دسیال کاکړ «فولکلوریک جواهر» [1]يې څرک په لاس راکوي چي په پښټو ادب کي د ښځینه ونډه په لنډیو ، کاکړیو او ضرب المثلونو کي څومره ده ، سیال په دې هکله وايي(( دلته باید داخبرو څرګنده کو، چي پښین او کندهار په کلتوري لحاظ دومره نژدې موارد لري، چي فولکلوري مواریث يې کله نسي سره بیلدلای))[2] په پورته لنډه جمله کي په اړخ  دمحدودي جغرافيې یووالی او په بل اړخ دفولکلوري میراث ګډون یو له نه بیلیدونکي موارد دی چي هم دسیمي او هم ده کلتور تشریک ښيئي. سیال صاحب دفولکلور یوه نمونه داسي وړاندي کوی:
دلیورو مسري(مشري) ورېنداري[3]
دپایزیب دي شرنګهار سو
اسپی وتوریدې ولاړې[4]
په پورته منظومو لیکو کي، د (مسري) کلمه کارول سوې، چي د مقر کټواز، بادیني، کلاسیف الله، مسلم باغ، ږوب، لورالائي، کاڼ متر زی، میختر او ... په سیمو کي د ویونکې پښتو لهجې کارویدونکئ اسم دی چي د نارینه يې (مسر) دی، چي په ټبري ډول د کاکړو، ناصرو، سلیمانخیلو، ترکو تر څنګ يې کوچیان هم کاروي. پورته کلمه چي یوې سیمیزي لهجې ته منسوبیږي،په عامه پښتو کي  د (مشري) چي نارینه يې (مشر) کیږي استعمالیږي، چي په منطقوي فرهنګ د داسي کلماتو چاڼ او بیا دهغه په تحقیقي لیکنه کي دهغو کارَوَنه د هرچا کار نسي کېدلای.
پروفیسور سیال کاکړ د خپلي علمي زیرمي د څیړني او تحقیق په برخه تر دې  څوګامه نور مخته هم په په پښتني فرهنګ فرهنګ کی «فولکلوریکي سندري»[5] نه دي پریښي. دهغو ی د پیژندني ترتیب، تنظیم، تر چاڼ وروسته يې د کتني په موخه دافغانستان دعلومو اکاډیمۍ دروازه ورټکولې او دهغی له لاري يې په تن کوچنۍ ، خو په پانګه لویه رساله چي دیوه سیمي د فولکلوریک فرهنګ استازيتوب او سرغنه والی ښوولئ وايي:
(د کاکړستان تاریخي سنګر دپښتني فولکلور لپاره دسرچینې حیثیت لري. موږ د تاریخي اسنادو او دخپلو مشاهداتو له ویلای سو، چي کاکړو ته یوازي د پښټو په لیکني ادب کي ستر رجال پیدا کړي دي، بلکي په ګړني ادب (Folk Literature )   هم د ځان ساری نه لري)[6]
[2] همدا پورته اثر ۱۰سم مخ
انارشيزم
انارشيزم يوه سياسي فلسفه او خوځښت دی، په هر ډول واکمنۍ شک لري او هر ډول غیر ارادي او د زور واکمني ردوي. انارشيزم د دولت د لغوه کولو غوښتنه کوي او غير اړين، نا مطلوب او زيان رسوونکی يې بولي. له تاریخي اړخه د يوه کیڼ اړخ خوځښت په توګه چې په سياسي ډګر کې ډېر لرې چپ اړخ ته اېښودل شوی، دا فلسفه په عام ډول د آزادي غوښتونکي مارکسيزم سره يو ځای د سوسيال خوځښت د آزادي غوښتونکې څانګې (آزادي غوښتونکي سوسياليزم) په توګه معرفي کېږي، د پانکونې ضد او سوسياليزم سره پیاوړی تاريخي يووالی لري.
سيال کاکړ
استاد نوراحمد قرآنمل دسیال کاکړ په اړه
[3] هماغه پورته اثر ۸۲ مخ
د کلمبیا هیواد د ولایتونو نوملړ
د کلمبیا هیواد ولایتونه (د کلمبیا هیواد د یوشمیر ښارونو نوملړ)
انارشيزم
انسانانو له اوږدو مودو راهيسې د رسمي دولتونو، قلمرونو او سترواکيو له جوړېدو مخکې ،په داسې ټولنو کې ژوند کړی  دی چې د واکنميو رسمي سلسله مراتب يې نه لرل. د منظمو سلسله مراتبو هستو په راپورته کېدو سره، د واکمنۍ په وړاندې شکونه هم راپورته شول، په نولسمه پېړۍ کې، يو خپل سری سياسي خوځښت راپېدا شو او د واکمنۍ ټولې بڼې يې تر پوښتنو لاندې راوستې. د نولسمې پېړۍ په وروستۍ نيمايي اود شلمې پېړۍ په لومړۍ لسيزه کې، انارشي خوځښت د نړۍ په ډېرو برخو کې پراخ شو او د آزادۍ لپاره د کارګرانو په هلو ځلو کې يې مهمه ونډه ولرله. د انارشۍ ډېری فکري مکتبونه، په همدې پړاو کې جوړ شول. د انارشۍ پلويانو په ډېرو انقلابونو کې برخه واخېسته، د يادولو وړ يې دا دي چې: د پاريس کمون، د روسيې کورنۍ جګړه او د هسپانيې کورنۍ جګړه، دکومو پای چې د کلاسيک انارشيزم پړاو پای ته ورساوه. د شلمې پېړۍ په وروستيو لسيزو او د يووېشتمې پېړۍ په لومړيو کې، انارشي خوځښت يو ځل بيا راژوندی کړای شو.
د لفظ سرچینه، اصطلاحات او تعريف
د انارشيزم لفظي رېښه د لرغوني يونان له «انارخيا» ټکي راوتلی ده چې معنا يې ده؛ «بې له حاکمه»، يو مختاړی لري چې (بې له) دی او د «ارخوس» معنا («رهبر» يا«حاکم») ده. د ازم وروستاړی يې د اوسنۍ نظرياتي انارشۍ څرګندونه کوي. انارشيزم په انګليسي ژبه کې له ۱۶۴۲ز کال څخه راڅرګند شوی او انارشي له ۱۵۳۹ز کال څخه. له دې وړاندې په انګليسي ژبه کې دا څرګندونه د بې نظمۍ په ډول سره کېده. په فرانسوي انقلاب کې ډېرو ډلو خپل مخالفين د انارشيستانو په نوم يادول. د وليام ګوډوين (۱۷۵۶-۱۸۳۶) او وويلهلم ويټلينګ (۱۸۰۸-۱۸۷۱) په څېر د نولسمې پېړۍ ډېری انقلابيانو د راتلونکي نسل د انارشيستي اصولو سره مرسته وکړه؛ خو هېڅکله يې د خپل ځان يا خپلو باورونو د څرګندونو لپاره انارشي ونه کاروله.
لومړی سياسي فيلسوف چې خپل ځان يې انارشيست وباله (فرانسوي انارشيست) هغه پيرجوزف پروډون (۱۸۰۹-۱۸۶۵ ز) و، چا چې د نولسمې پېړۍ په نيمايي کې په رسمي ډول د انارشيزم بنسټ کېښود. له ۱۸۹۰ز کلونو راهيسې او له فرانسې څخه په پېلېدو سره، آزادي پالنه د انارشيزم د مرادف په توګه کارول شوې ده او له متحده ايالاتو څخه بهر اوس هم دواړه الفاظ يو د بل مرادف بلل کېږي. آزادۍ پالنې ځينې کارونې اوس هم يوازې شخص محوره او د  آزاد بازار فلسفې ته په اشارې سره کېږي. په ځانګړي ډول، آزاد بازار انارشيزم د ازادي پاله انارشيزم په نوم پېژندل کېږي.
په داسې حال کې چې د آزادي پالنې او انارشيزم معنا تر ډېره بريده سره يوه ده، د دې اصطلاح معنا په و روستيو کې ډېرو نظرياتي ډلو په پراخه کچه خپله کړی چې په دې ډلو کې نوي چپيان او آزادي غوښتونکي مارکسیستان هم شامل دي، څوک چې ځانونه له واک غوښتونکو سوسياليستانو يا وانګارډ ګوند سره نه تړي. همدا راز زيات کلتوري ليبرالان څوک چې په بنسټيز ډول د مدني آزاديو سره اړوند دی. سربېره پر دې، ځينې انارشيستان آزادي غوښتونکي سوسياليست اصطلاح کاروي، تر څو د انارشيزم له منفي معناوو څخه ډډه وکړي او له سوسياليزم سره په خپلو اړيکو ټينګار وکړي. په پراخه کچه د انارشيزم اصطلاح په دې معنا کارول کيږي، چې سوسيال خوځښت د واک غوښتونکې ضد څانګه تعريف کړي. انارشيزم د سوسيال له بڼو څخه مخالف دی، کوم چې د دولت يا له هغې څخه په پورته محور راڅرخي. پوهان په عمومي توګه، د انارشيزم سوسياليسټي اړخ پياوړی کوي او نیوکه کوونکي د دې دواړو تر منځ د توپير پيدا کولو کوښښ کوي. ځينې پوهان انارشيزم دا ډول تعريفوي چې: ليبراليزم پرې پراخه اغېزې لري او انارشيزم هم ليبرال دی او هم سوسيال، بلکې له دې څخه هم زيات دی، خو ډېری پوهان دا نظر ردوي، چې ګوندې انارکو-کپيټاليزم (انارشيزم-پانګوال نظام) د انارشيست اصولو لپاره بنسټ دی.
په داسې حال کې چې د دولت مخالفت د انارشيزم تفکر مرکزيت دی، د پوهانو لپاره د انارشيزم تعريف اسانه کار نه دی، له دې امله چې په دې موضوع د پوهانو او انارشيستانو تر منځ زيات بحث روان دی او د انارشيزم بېلا بېل جريانونه تر يو بريده انارشيزم ته په جلا نظر ګوري. د تعريف اصلي عناصر دا دي: له زور څخه د پاکې ټولنې لپاره اراده، د دولتي ماشين نه منل، دا باور چې بشري طبيعيت انسانانو ته اجازه ورکوي، تر څو له زور څخه همداسې پاکه ټولنه کې واوسيږي يا د همداسې ټولنې پر لور ولاړ شي او د داسې بېلګه ييز انارشيزم د لټون د څرنګوالي وړانديزکوي.
له موډرن پړاو مخکې
د ښارونو او ښارګوټو له جوړېدو مخکې کومه جوړه شوې واکمني نه وه. د واکمنو ادارو د جوړېدو په غبرګون کې انارشي نظريات پيدا شول. په لرغونې نړۍ کې تر ټولو مخکښ انارشيستان په چين او يونان کې وو. په چين کې فلسفي انارشيزم (د دولت د مشروعيت په اړه بحثونه) د تايويست فيلسوفانو «ژوانګ ژو» او «لاوزي» له خوا وړاندې شول. ويل کېږي چې، د «ستواسيزم» تر څنګ «تاويزم» هم د انارشيزم په اړوند «د پام وړ وړاندوينې درلودې».
په يونان کې یې هم د ناورين پېژندونکو او فيلسوفانو له خوا د انارشيزم چلندونه بيان کړي وو. د دولت له خوا د جوړو شوو قوانينو او شخصي خپلواکۍ تر منځ د ټکر د بيانولو په اړه ايسخلوس او سوفوکل د انتيګونه له افسانې څخه ګټه پورته کړې وه. سقراط د تل لپاره د اتن له مسئولينو پوښتنه کوله او د فردي ضمير د آزادۍ پر حق يې ټينګار کاوه. بدفالانو په دې هڅه کې چې د طبيعيت (physis)  سره سم ژوند وکړي، انساني قانون (nomos) او له هغې سره تړلي اختيارات رد کړل. سوايستان د داسې يوې ټولنې ملاتړي وو چې په غیر رسمي او د اوسېدونکو تر منځ د ملګرتيا پر اړيکو د يوه دولت له شتوالي پرته موجوده وي.
د منځنيو پېړيو پر مهال، په اروپا کې له ځينو پرهیزګاره مذهبي خوځښتونو پرته هېڅ راز انارشي نه وه. دا او نورو اسلامي خوځښتونو، وروسته مذهبي انارشيزم رامنځ ته کړ. په ساساني سترواکۍ کې، مزدک د برابرۍ غوښتونکې ټولنې غوښتونکی او د سلطنت د لغوه کولو غوښتنه وکړه، څوک چې ډېر ژر د سترواک لومړي کاواډ له خوا اعدام شو.
په بصره کې، یوې مذهبي ډلې د دولت پرضد تبليغات کول. په اروپا کې، ډېرو ډلو د دولت ضد او آزادي غوښتونکو تمايلاتو ته وده ورکړه. د رنسانس په پړاو کې د انسانيت پالنې، عقل خوښونې او استدلال د خپرولو تر څنګ آزادي غوښتونکي تصورات بيا راپورته کړل. ناول لیکونکو د خيالي ټولنو نظريات جوړ کړل، د داسې ټولنو چې پر خپله خوښه ولاړې وي، نه په زور او جبر. د روښانتيا پړاو، د ټولنيز پرمختګ په هیله، انارشيزم نور هم په مخ بوت.
سيال کاکړ
استاد نوراحمد قرآنمل دسیال کاکړ په اړه
[4]
[5] پروفیسور سیال کاکړ، فولکلوریکي سندري، دافغانستان دعلومو اکاډیمي، دژبو او ادبیاتو انیسټیټیوټ ۱۳۵۷ل کال
[6] پروفیسور سیال کاکړ، فولکلوریکي سندري، دافغانستان دعلومو اکاډیمي، دژبو او ادبیاتو انیسټیټیوټ ۱۳۵۷ل کال (۱،۲)مخونه
چاپ شوي آثار
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
د ماسكو لاس
د ماسکو لاس د پخواني شوروي اتحاد د وخت د «کې جي بي» څارگريز سازمان د لومړۍ لويې ادارې (لومړي ریاست) د ريئس او د کې جي بي د مرستيال ليونيد ولاديميروويچ شېبارشين (۱۹۳۵-۲۰۱۲) يو اثر دی چې پښتو ژباړه يې ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي کړې ده. =د کتاب د منځپانگې په اړه= د ماسکو لاس نومي کتاب ليکوال تورن جنرال ليونيد ولاديميروويچ شيبارشین د روسانو له خوا د افغانستان د نېواک په کلونو کې د کې جي بي له ډېرو مهمو چارواکيو څخه وو. مرستيال او لنډه موده یې سرپرست وو. د افغانسان په اړه دده ليکنه سره له دې چې د هغه وخت د شوروي نظر څرگندونه کوي خو بیا هم د پېښو له ځينو رښتياوو څخه پرده پورته کوي. په تېره بيا له ببرک کارمل څخه ډاکتر نجيب الله ته د واک سپارلو بهير ، چې په بشپړه توگه تر شووري واکمنۍ لاندې وو ، په تفصيل سره بيانوي. سره له دې چې بيا یې هم ښايي چې ځينې برخې ناویلې پرې اېښې وي او د خپلو گوډاگيانو د بدلون رابدلون ټولې رښتياوې یې نه وي رابرسېره کړې. شېبارشين په ټوله کې پر افغانستان باندې تېری يوه تېروتنه گڼي او په دغه هېواد کې د شوروي هر گام ورته تېروتنه ښکاري. نومړی د خپل کتاب په يو ځای کې ليکي : «شوروي سياسي مشرتابه دا مېړنتوب او زړورتوب نه درلود چې په دې اعتراف وکړي چې د ببرک کارمل او زموږ د پوځونو پر وړاندې باڼدونه نه دي ولاړ ، بلکې پراخ ولسي مقاومت ولاړدی.» د جنرال شېبارشين دغه اثر د شوروي يرغل ځينې نوي اړخونه موږ ته راسپړي. هیله ده چې يو وخت هلته داسې زړور «سخاروفان» راپيدا شي چې د ټولو رښتياوو په بيان کې نه د ژونديو له سیوري وډاریږي او نه هم د مړو له سيوري. له دې ټولو سره سره دده دا اعتراف د پام وړ دی چې ډېرو نورو روسي چارواکيو يې د ويلو زړه نه دی کړی : «لازمه ده په دې اعتراف وشي چې موږ سياسي او پوځي ماتې خوړلې ده. پوځي ماتې له سياسي ماتې څخه راوزېږېده.» =د کتاب د چاپ چارې= د ماسکو لاس کتاب په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا چاپ شوی دی. د کتاب د چاپ چارې پر ۱۳۸۲ لمريز (۲۰۰۳) زيږدي کال په پېښور کې د اسدالله دانش ساپي په چاپخونه کې ترسره شوې دي. کتاب په منځني کاغذ کې د زرو ټوکو په شمېر چاپ شوی او۱۷۳ مخونه لري. ددې کتاب د چاپ زيار سيد عبدالله پاچا کښلی او کمپوز یې هم ذبیح الله شفق کړی دی. =اخځونه=
وېشنيزه:پښتو کتابونه
بادام
ډولونه
په ټولیزه دوه ډوله بادام لرو: د بادامو میوه په لومړي سرکې په دوه پوښونو کې پوښلې وي چې وروسته تر پخیدو یې لومړۍ پوښ له منځه ځي خو دوهم پوښ یې نور هم کلکیږي. بادام بیضوي شکل لري او کیدی شي ډير ژر یې خوږ او تریخ سره وپيژنو.د بادام له ونې، پاڼې، میوې او گل څخه طبي گټه اخیستل کیدی شي.
د کارولو لارې چارې
د بادامو پاتې شونې یو ځل بیا تر حرارت لاندې کیږدۍ او ځينې کیمیاوي تعاملونه ورکول کیږي چې یو ځل بیا پرې فشار راوړل کیږي او غوړي ترې لاس ته راځي چې دې ته دوهم فشار وايي د دې له امله چې د بادامو غوړي ډير گران دي نو ډیری پکې درغلي کوي او نور غوړي ورسره گډوي او د بادامو د تیلو په نوم یې خرڅوي.
د بادام گل: د بادامو گل او غوټۍ ښکلی رنگ او بوی لري.
د بادامو پوستکی: تر جوشولو وروسته دې ولگول شي، تیارول یې داسې کیدی شي چې ۵۰ گرامه پوستکی دې په یو لیتر اوبو کې واچول شي او څو دقیقې دې و ایشول شي او رووسته دې صافي کړي او مصرف دې کړي.
د بادام د ونې پاڼې: پاڼې دې هم د پوستکي په څير ۵۰ گیرامه پاڼې له یو لیټر اوبو سره گډې کړي و دې ایشوي او بیا دې صافې کړي.
د بادامو مغز: معمولا وچ او یا هم کله کله خام خوړل کیږي.
د بادامو شیره: د بادامو شیره له خامو بادامو څخه جوړیږي، لومړۍ باید د وړو په شان واړه شي وروسته دې ور سره قند او یا هم بوره گډه شي او له یو لیتر اوبو سره دې گډه شي چې د شیدو په څير داسې شی ترې جوړیږي.بل ډول شیدې چې د ماشومانو لپاره ډيرې گټورې دي او ان کیدی شي د مور د شیدو ځای ونیسي هغه داسې چې ۵۰ گیرامه بادام را وخلی په گرمو اوبو کې یې خیشته کړۍ تر څو پوستکۍ یې ترې واوړي وروسته یې وړه کړۍ وروسته څه کمې اوبو هم ور زیاتې کړۍ او سره ویې ښوروۍ ترڅو لکه خیشته شوي وړه داسې شي او اوبو پکې باید دومره وي لکه په شیدو کې چې وي. وروسته کیدی شي هغه د ململ له یوې ټوټې څخه تیرې کړۍ او بیا یې ماشوم ته ور کړۍ. خو که غټان یې خوري بیا له ململ څخه تیریدو ته یې اړتیا نشته. بله اسانه لاره یې همداده چې په برقي آله کې پنځوس گرامه بادام او شات له اوبو سره گډ کړۍ او هغه یې په خپل زور سره حل کړي.
زیانونه
بادام ډير مغذي مواد دي ډيره ښه غذا ده خو د دې له امله چې درانه دي او په هضم کې سخت وي په خوړلو کې یې باید افراط ونه شي او د ورځنی مصرف یې هم باید له لسو څخه زیات نه شي، بادام د کمزورې معدې لپاره هم ښه نه وي او څوک چې کمزورې معده لري ښه به دا وي چې بادام له شکرې یا بورې سره یو ځای وخوري، البته ممیز یې هم ښه لاره کیدی شي خو ډير به ژو ول کیږي چې ښه میده شي.
وېشنيزه:مېوې
حوسي د سن مارتین
حوسي فرانسیسکو د سن مارتین ماتوراس (۲۵ فبروري ۱۷۷۸ – ۱۷ اګست ۱۸۵۰ زکال) چې په ساده توګه د حوسي د سن مارتین یا د ارجنټاین، چلي او پیرو د خپلواکي ګټونکي په توګه پېژندل کېږي؛ ارجنټایني جنرال او د هسپانیا له سترواکۍ څخه د سویلي او مرکزي امریکا د خپلواکۍ د مبارزې رهبر و چې د پیرو د ساتونکي په توګه یې خدمت وکړ. نوموړی د معاصر ارجنټاین په یاپایو کورینتس کې وزېږېد او په اووه کلنۍ کې یې ریودولاپلاتا پرېښود څو د هسپانیا په مالاګا کې زده کړې وکړي.
په ۱۸۰۸ زکال کې سن مارتین د فرانسې په وړاندې د ټاپووزمې په جګړه (Peninsular War) کې له ونډې اخیستو وروسته په لندن کې د سویلي امریکا له خپلواکۍ غوښتونکو سره اړیکه ټینګه کړه. په ۱۸۱۲ زکال کې بونس ایرس ته ولاړ او د ریودولاپلاتا متحدو ایالتونو یا د معاصر ارجنټاین لپاره یې یو لړ خدمات وړاندې کړل. د سن لورنزو له جګړې او په ۱۸۱۴ زکال کې د شمالي پوځ له رهبرۍ وروسته هغه د هسپانوي ځواکونو د ماتولو په موخه چې متحد ایالتونه یې له شمال لوري څخه ګواښل د پیرو د نایب السلطنتۍ د ځای نیونکي مسیر څخه په ګټنې طرح جوړه کړه. په دغه طرح کې د اندیس پوځ په نامه د ارجنټاین په کویو ایالت کې د نوي پوځ جوړول شاملېدل. له دغه ځای څخه نوموړي له آندیس نه چلي ته رسېدل رهبري کړل او د چاکابوکو او مایپو په جګړو (۱۸۱۸ زکال) کې بریالی شو؛ په دې توګه یې چلي له سلطنتي حکومت آزاد کړ. له دې وروسته یې په لیما کې له هسپانویانو سره د جګړې په موخه د پیرو پر لور حرکت وکړ.
د ۱۸۲۱ زکال د جولای په ۱۲ مه د لیما د یوې برخې له کنټرول وروسته سن مارتین د پیرو د ساتونکي په توګه ونومول شو او د جولای په ۲۸ مه د پیرو خپلواکي په رسمي توګه اعلان شوه. د ۱۸۲۲ زکال د جولای په ۲۶ مه یې د بندو دروازو تر شا له خپل ازادي غوښتونکي ملګري سیمون بولیوار سره چې د ایکواډور د ګوایاکیل سیمې څخه و ناسته وکړه. بولیوار د پیرو د بشپړې ازادۍ مسئولیت پر غاړه واخیست. سن مارتین په ناڅاپي ډول له دغه هېواد څخه ووت، له خپل پوځ څخه یې استعفا ورکړه، ځان یې نور له سیاست او پوځ څخه ګوښه کړ او په ۱۸۲۴ زکال کې یې فرانسې ته کډه وکړه. د دغې غونډې جزیات د راتلونکو تاریخ پوهانو لپاره په بحث جوړونکې موضوع واوښتل.
سن مارتین د ارجنټاین، چلي او پیرو د ملي اتل، لوی پوځي قوماندان او له هسپانیا څخه د سویلي امریکا ازادي ګټونکی بلل کېږي. د آزادي ګټونکي جنرال سن مارتین مډال (Orden del Libertador General San Martín) چې د هغه په ویاړ جوړ شوی د ارجنټاین تر ټولو لوړ دولتي مډال دی.
په اروپا کې پوځي فعالیت
سن مارتین د افریقا په شمال کې د هسپانویانو په یو شمېر جګړو کې ونډه لرله؛ په دغو جګړو کې په ۱۷۹۱ زکال کې د موورانو په وړاندې په اوران او ملېلا کې جګړې شاملېږي. په ۱۷۹۳ زکال کې د ۱۵ کلنۍ په عمر د هغه رتبه بریدمنۍ (Sub-Lieutenant) ته لوړه شوه. هغه د دویم ائتلاف په جګړه کې له سمندري ځواک سره مل شو دا هغه مهال و چې د فرانسې په انقلاب کې هسپانیا له فرانسې سره د لویې بریتانیا پر ضد یو موټې شوه. د هغوی بېړۍ سانتا دوروتیا (Santa Dorotea) د بریتانیا د سلطنتي سمندریز ځواک له خوا ونیول شوه او نوموړی یې د یو څه مهال لپاره د جګړې د اسیر په توګه وساته. له خوشي کېدو ډېر ژر وروسته هغه د هسپانیا په سویل په ځانګړې توګه په کادیز او جبل الطارق کې په پیاده ځواکونو کې د دویم بریدمن په رتبې جګړې ته ادامه ورکړه. نوموړي په ۱۸۰۱ زکال کې د هسپانیا په لوري کې د پرتګالیانو پر وړاندې جګړه کې ونډه واخیسته. په کادیز کې د استوګنې پر مهال هغه د روڼ آندۍ له هسپانوي نظریاتو اغېزمن شو.
په ۱۸۰۸ زکال کې د ټاپو وزمې د جګړې په پیلېدو سره، سن مارتین د فرانسیسکو ماریا سولانو اورتیز د روزاس د یاور په توګه وټاکل شو. روزاس په افرنسادو (د فرانسې له خوا د پرتګال او هسپانیا د نیولو په ملاتړي توب) تورن شو او د یو وګړیز پاڅون له خوا ووژل شو، هغه یې د اعدام له پړي راوغورځاوه او په سړکونو کې یې کش کړ. سن مارتین د اندلس پوځ ته ولېږل شو او هلته یې د داوطلبو ځواکونو مشري وکړه. د ۱۸۰۸ زکال په جون میاشت کې د هغه کنډک د خوان دلاکروز مورژون په مشرۍ له چریکي ځواکونو سره ادغام شو. نوموړی د ارجونیلا په جګړه کې نږدې و چې مړ شو، خو د ډلګی مشر جوآن د ډایوس له خوا وژغورل شو. د ۱۸۰۸ زکال د جولای په ۱۹ مه هسپانوي او فرانسوي ځواکونو په بایلن جګړه کې ونډه واخیسته، د هسپانویانو بریا اندلسي ځواکونو ته لار برابره کړه چې په مادرید برید وکړي او هغه محاصره کړي. په دغه جګړه کې سن مارتین د خپلو فعالیتونو په ویاړ د سرو زرو مډال ورکړل شو او رتبه یې ډګرمنۍ ته لوړه شوه. د ۱۸۱۱ زکال د مۍ په ۱۶ مه هغه د البوئرا په جګړه کې د جنرال ویلیام کاربرسفورډ تر قوماندې لاندې جګړه وکړه. دغه مهال فرانسوي ځواکونو یوازې له کادیز پرته د ایبري ټاپو وزمې ډېرې برخې په خپل کنټرول کې لرلې.
سن مارتین د یو شمېر بحث پارونکو لاملونو له امله د هسپانیا له پوځ څخه استعفا ورکړه؛ سویلي امریکا ته یې کډه وکړه او هلته له هسپانیا څخه له خپلواکي غوښتونکو امریکايي جګړو سره مل شو. تاریخ پوهان د نوموړي د دغه کار لپاره ګڼ شمېر لاملونه یادوي: تر ټولو رایج یې دا دي چې هغه په خپله مورنۍ خاوره پسې خواشینی شوی و، یا  د بریتانویانو له خوا استخدام شوی و او بل دا چې د دواړو جګړو موخې له یوبل سره همغږې وې. لومړنی توضیح څرګندوي هغه مهال چې د خپلواکۍ جګړې پیل شوې سن مارتین فکر وکړ چې نور یې مسئولیت خپل هېواد ته بېرته تګ او هلته په پوځي برخه کې خدمت کول دي. دویمه توضیح بیا د دې څرګندويي کوي چې بریتانیا د سویلي امریکا د هېوادو له خپلواکۍ ګټه اخیستله او د همدې لپاره یې سن مارتین د دغې موخې د پوره کولو لپاره لېږلی و. دریم یې بیا څرګندوي چې د هغه دواړو جګړو د روڼ آندۍ او مطلق پالنې ترمنځ له شخړو سرچینه اخیسته، له همدې امله سن مارتین همدارنګه هماغه جګړه پیل کړه چې د امریکا په لویه وچه کې یې یوازې د هسپانیا د مطلقې بېارغونې وروسته جدايي غوښتونکي اهداف راوپارول.
سن مارتین په ۱۸۱۱ زکال کې له Lodge of Rational Knights څخه په کار لاس پورې کړ. دوی د کارلوس ماریا د الوئار په کور کې سره راغونډ شول؛ د دغې ناستې نور غړي حوسي میګل کارارا، الدائو، بلانکو انکالادا او نور کریلو وګړي یا هسپانوي الاصله امریکایان و. دوی ومنله چې خپلو سیمو ته ستانه شي او هلته له انقلابي خوځښتونو سره لاس یو کړي. سن مارتین له پوځ څخه د تقاعد غوښتنه وکړه او بریتانیا ته کډه شو. هغه د لنډ مهال لپاره هلته پاتې شو او هلته یې له ګڼ شمېر نورو سویلي امریکایانو سره ولیدل د هغوی ناستې د لندن د بلومزبري د ګرافټون واټ په ۲۷ سړک کې د وینزویلایي جنرانل فرانسیکو دمیرانډا په کور کې ترسره شوې. وروسته د بریتانوي جورج کنیینګ په کشتۍ کې له نورو سویلي امریکایانو لکه الوئار، فرانسیسکو حوسي د ورا او ماتیاس زاپیولا او همدارنګه هسپانوي فرانسیسکو چېلاورت وادواردو سره په ګډه بونس ایرس ته ولاړل. دوی د ۱۸۱۲ زکال د مارچ په ۹ مه هلته ورسېدل څو د هغه ځای د لومړني درې اړخیز دولت په اډانه کې خدمت وکړي.
ملا گورې
ملا گوري کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
اختر عبدالرحمن
وېشنيزه:پاکستانی جنرالان
جوناګړ
جوناګړ يو ښار دی چې د هند په ګجرات ايالت کې پروت دی، دا ښار د هند د زړو ښارونو څخه دی
د روسيې د جايزې پروګرام
د روسيې د جايزې پروګرام د روسيې د پوځي استخباراتو يوه پروژه وه، چې په افغانستان کې د جګړې پر مهال له طالبانو سره تړلو مليشو ته د امريکايانو او نورو اتحادي مامورينو د وژلو په بدل کې جايزې ورکړي. په 2020ز کال کې د دې پروګرام د شتون ا ادعا په اړه په رسنيو کې خبر ورکړل شو او د 2020ز کال د ټولټاکنو په سياليو کې يوه ستونزه وګرځېده. د 2020ز کال د جون په مياشت کې، واشنګټن پوسټ خبر ورکړ چې استخبارات د 2018ز کال له لومړيو څخه پيل شوي د جايزو د فعاليت د موجوديت ښودنه کوي. واشنګټن پوسټ او اسوشيټډ پريس دواړو راپور ورکړ چې د ټرمپ ادارې د سپينې ماڼۍ کارکونکو ته د 2019ز کال په لومړيو کې د استخباراتي راپورونو په اړه خبر ورکړل شوی و. د 2020ز کال د جون په مياشت کې، نیويارک ټايمز راپور ورکړ چې د متحده ايالاتو استخباراتي ادارو څو مياشتې مخکې اټکل کړی و چې د روسيې د پوځي استخباراتو د ادارې (GRU) 29155 واحد په پټه طالبانو سره تړليو وسله والو ته په افغانستان کې د متحده ايالاتو د پوځيانو او نورو ايتلافي کارکونکو د وژلو په بدل کې د جايزو وړاندز کړی و، ان دا وړانديز له طالبانو سره د خبرو پر مهال هم موجود و. نيویارک ټايمز راپور ورکړ چې چارواکو ويلي د شکمنې روسي دسيسې په اړه د شواهدو د پیاوړتيا په اړه د استخباراتي مسئولينو تر منځ اختلاف موجود دی. له هغې وروسته د دفاع وزارت چارواکو راپور ورکړ چې د متحده ايالاتو پوځي استخبارات نه و توانيدلي چې د دې پروګرام تصديق وکړي. د 2021ز کال د اپريل په مياشت کې، د متحده ايالاتو حکومت راپور ورکړ چې د متحده ايالاتو پوځي استخباراتو دې د جايزو د ورکړې د ادعاوو په اړه، يوازې له ښکته څخه تر منځنۍ کچې باور درلود.
مخينه
په 2010ز کال کې، د راپورونو پر بنست ايران د طالبانو جنګيالیو ته په افغانستان کې د متحده ايالاتو د هر سرتيري د وژلو په بدل کې 1000 امريکايي ډالره ورکړي و (چې په 2022ز کال کې د 1340 امريکايي ډالرو سره برابرې دي). متحده ايالاتو او برتانيې په ايران تور پورې کړ چې په افغانستان کې د طالبانو بغاوت ته ملاتړ او وسلې ورکوي. د 2019ز کال د اګست په مياشت کې، واشنګټن پوسټ راپور ورکړ چې اوس مهال له طالبانو سره د ايران اړيکې په اقتصادي، امنيتي او سياسي برخو خپرې دي، او شونې ده چې څومره طالبان ځانونه پیاوړي کوي، دا اړيکې وده وکړي. پاکستان او سعودي عربستان هم د طالبانو په ملاتړ تورن دي.
روسيې په پيل کې د تروريزم پر ضد د متحده ايالاتو له جګړې څخه ملاتړ وکړ، او موافقه يې وکړه چې افغانستان کې د متحده ايالاتو ځواکونو ته لوژستيکي ملاتړ وړاندې کړي. د 2015ز کال د مۍ په مياشت کې، روسيې يو مهم پوځي ترانسپورتي دهليز بند کړ، کوم چې له ناټو سره مرسته کوله د روسيې د خاورې له لارې افغانستان ته پوځي اکمالات ورسوي. د استخباراتي راپورونو تر مخې روسيه طالبانو ته وسله ورکوي، کوم څه چې د افغانستان په شمال کې د 2015ز کال په شا اوخوا کې منځ ته راغليو اړيکو سره سره روان دي. متحده ايالاتو او د افغانستان امنيتي مسئولينو مخکې معلومه کړې وه چې روسيه طالبانو او د طالبانو مشرانو ته مالي ملاتړ او وسلې چمتو کوي. د روسيې حکومتي چارواکو دا تورونه بې اساسه وبلل. په افغانستان کې د امريکا د پوځي قوماندانانو يو پخواني سلاکار (Carter Malkasian) وويل چې روسيې د 2015ز کال په شا اوخوا کې د افغانستان په شمال کې ځينو طالب عناصرو سره اړيکې پيدا کول پيل کړل، چې په څرګند ډول دا د اسلامي دولت د فعاليتونو په وړاندې يو غبرګون و. د بي بي سي په وينا، روسيه په سیمه کې خپل لور ته د اسلام پالې بنسټپالنې د پرمختګ په اړوند ژورې اندېښنې لري. او دا هېواد طالبان د دې په وړاندې د يو احتمالي خنډ په توګه ويني. د 2019ز کال په فبرورۍ او بيا مۍ مياشتو کې، د طالب مسئولينو پلاوي او لوړ پوړو افغان سياستوالو په ماسکو کې سره وليدل، تر څو د افغانستان د سولې خبرو يو نوی پړاو تر سره کړي. رويټرز راپور ورکړ چې روسي چارواکو او همدا راز مذهبي مشرانو او رهبرانو د جنګ بندۍ غوښتنه کړې وه.
29155 واحد د GRU يو پټ واحد دی چې د بهرنيو وژنو او نورو پټو فعاليتونو مسئوليت ورسپارل شوی. د 2016ز کال د مونټي نيګرو بغاوت دسيسې، د بلغاريې وسلو جوړونکي (Emilian Gebrev) د مسموميت او د (Sergei) او (Yulia Skripal) د مسمولو سره هم دې واحد ته تړاو ورکړل شوی.
په 2019ز کال کې، په افغانستان کې د عملياتو پر مهال درويشت امريکايي سرتيري ووژل شول. په 2018ز کال کې لس او په 2019ز کال کې شپاړس امریکايي سرتيري د وسله والو بريدونو يا چاودنو له امله ووژل شول. دوه نور په 2020ز کال کې د فبرورۍ د جنګ بندۍ او کوويډ-19 وبا له پيل څخه مخکې ووژل شول. پر بهرنيانو د افغان سرتېرو په بریدونو کې ګڼ سرتيري ووژل شول (په کومو کې چې افغان امنيتي ځواکونو پر ايتلافي ځواکونو بريدونه کړي). د 2019ز کال د ديسمبر په مياشت کې، د افغانستان اړوند اسنادو روښانه کړه چې د لوړې کچې پوځي او دولتي کارکونکي عموماً په دې نظر دي چې په افغانستان کې جګړه د ګټلو وړ نه ده، خو دا نظر يې له ولس څخه پټ ساتلی و.
د 2020ز کال د فبرورۍ په نهه ويشتمه نېټه، د ټرمپ ادارې له طالبانو سره د سولې مشروط تړون لاسليک کړ، کوم چې په هغه صورت کې له افغانستانه په څوارلسو مياشتو کې د بهرنيو سرتېرو د ايستلو غوښتنه کوي، که طالبان په تړون کې پر کړيو شرطونو وفا وکړي. د 2020ز کال د مۍ په مياشت کې، ولسمشر ټرمپ وويل، اوس وخت رارسیدلی چې امريکايي سرتيري له افغانستان څخه خپل کور ته راولو.
استخباراتي معلومات راټولول
د ټرمپ د سپينې ماڼۍ مسئولين په لومړي ځل د 2019ز کال په لومړيو کې د روسيې د جايزو د پرګرام په اړه د استخباراتي راپورونو څخه خبر کړای شوي وو.