cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د برخه‌لیک ټاکنې حق
کشمیر
په کشمیر کې د هندي حکومت پر خلاف بېلابېل بغاوتونه موجود دي. د هندي حکومت پر خلاف په کشمیر کې پراخ وسله‌وال پاڅون په ۱۹۸۹ کال کې هغه مهال پیل شو چې د جامو او کشمیر ایالت د ۱۹۸۷ کال په ټاکنو کې پر هندي دولت د درغلۍ تورونه ولګېدل. له دې امله په ایالتي جرګه کې ګوندونو جنګ‌غوښتونکې ډلې ټپلې جوړې کړې چې په سیمه کې یې د وسله‌وال پاڅون د را څرګندېدو لپاره د یوه کتلاک په توګه عمل وکړ. د کشمیر پر سر د شخړې له امله لسګونه زره کسان وژل شوي دي.
عبدالهادي عمري
عبدالهادي عمري يو افغان ليکوال او ژباړن دی. په پښتو ژبه يې يو شمېر کتابونه چاپ شوي.
مخينه
هغه د الحاج محمدعمرقانع زوی دملا میرحاتم لمسی دی په ۱۳۶۴ ه ش کال کي دمهاجرت پر مهال دپاکستان په بلوچستان ایالت کي زیږیدلی دی لومړنی زدکړي يي دکلي دملاامام څخه پیل او او دپيښاور دسکندریه لیسي څخه يي ددولسم صنف شهادتنامه ترلاسه کړي نوموړي ددې ترڅنگ دینی تعلیم هم مکمل کړی دی چي دوړي دوری سند يي دپيښور دمنهاج العلوم او دلويي دوري سند يی دچمن دعلامه عبدالغني رحمه الله دمدرسي څخه ترلاسه کړی دعالی دارالمعلیمن ديني څانگه يي هم په پيښور کي لوستي ده نوموړی که څه هم اوس په اسلامي اوفرهنگي فعالیتونو بوخت دی خودددی ترڅنگ په اراکوزایا خصوصي پوهنتون کي دی دحقوقو اوسیاسي علومو دلومړي کال محصل دی. پلرنی ټاټوبی يې د افغانستان د هلمند ولایت مرکز لښکرگاه ښار شرقي لښکر بازار دی.
چاپ اوناچاپ اثار
ناچاپه اثار
فایتانو
فایتانو په ایټالوي Faetano) په سان مارینو هیواد کې پروت ولایت دی. یاد ولایت ۷,۷۵ کیلومتره مربع مساحت لري.
عبدالخالق رفيقي
عبدالخالق رفيقي د داود خان د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان د باميانو ولایت او د کندوز ولايت والي و.
هدايت امين ارسلا
ډاکټر هدايت امين ارسلا د سوداگرۍ وزير او د ولسمشر لوړ پوړی سلاکار .ښاغلی ارسلا د مجاهدينو په حکومت کې د بهرنيو چارو وزير و ، دی د پير سيد احمد گيلاني په ملي محاذ کې فعال غړی و خو وروسته بيا د پخواني پاچا ډلې ته ورنژدې شو. له طالبانو وروسته په لومړۍ کابينه کې د ماليې وزير و.
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
د ژبې زده کړه/اکتساب
د ژبې زده کړه یا اکتساب هغه بهیر دی چې د هغو په واسطه انسان د ژبې د درک او پوهېدو وړتیا ترلاسه کوي (په بل عبارت، د هغو وړتیاوو موندل چې له مخې یې یوه ژبه درک او پرې وپوهېدلای شي) او همدارنګه د اړیکې په موخه کلمې او جملې تولید او وکاروي.
د ژبې په زده کړه کې جوړښتونه، قواعد او د هغو څرګندول شاملېږي. له یوې ژبې څخه په بریالۍ توګه د ګټنې د وړتیاوو د ترلاسه کولو په موخه د فونولوژي/غږ پېژندنې، مورفولوژي/صرف، نحو، معنا پوهنې او د لغتونو د ټولګې په ګډون د یوې ژبې ګڼ شمېر قواعدو ته اړتیا ده. ژبه کېدای شي د خبرو کولو په څېر وویل شي او یا هم د علاماتو څخه په کاراخیستنې په اشاروي توګه وکارول شي. د انسان د ژبې وړتیا د هغه مغز ته اړوندېږي. په داسې حال کې چې د انسان د ژبې ظرفیت محدود دی خو کولای شي د بېرته ګرځېدو/انعکاس د نحوي اصل له مخې بې نهایته جملې ووايي او پرې پوه شي. شواهد ښيي چې هر انسان د بېرته ګرځېدو درې میکانیزمونه لري چې جملاتو ته اجازه ورکوي په نه ټاکل شوې کچې مخکې لاړې شي. دغه درې میکانیزمونه نسبي سازي، بشپړول او همغږي کول دي.
د لومړۍ ژبې په زده کولو کې دوه لارښوونکي اصول شته: د خبرو ادراک تل د خبرو له تولید مخکښ دی او د تکامل په حالت کې تدریجي سیسټم چې په مرسته یې یو ماشوم ژبه زده کوي چې په یو مهال کې په یو پړاو کې جوړېږي او پیل یې هم د واجونو یا فونونو ترمنځ له توپیر څخه کېږي.
د ژبې اکتساب په معمول ډول د لومړۍ ژبې زده کولو ته اشاره کوي چې د نویو زیږدلو ماشومانو له خوا د مورنۍ ژبې زده کړې ته اړوندېږي، دا چې هغه ویل کېدونې یا اشاروي ژبه وي، په داسې حال کې چې کېدای شي د دوه ګونو لومړیو ژبو اکتساب (bilingual first language acquisition) ته هم اړوند شي چې په یو مهال کې د نوي زیږېدلي ماشوم له خوا د دوه ژبو زده کړې ته اشاره کوي. دغه چاره د دویمې ژبې له زده کړې توپیر لري چې (د ماشومانو او لویانو له خوا) د اضافي ژبو زده کولو ته اړوندېږي. د ژبو زده کړه د انسان یو له اساسي ځانګړونو څخه ده.
تاریخچه
د مشاهدې پر بنسټ د ژبې زده کولو اړوند لومړني نظریات د افلاطون له خوا وړاندې شول چې احساس یې کاوه د کلمې – د معنی ترسیم په ذاتي ډول دی. له دې سربېره سانسکریتي ګرامر پوهانو د څه باندې دولسو پېړیو لپاره دا بحث کاوه چې د کلماتو د معنی په تشخیص کې د انسان وړتیا خدایي (ذاتي) ده او یا که د پخوانیو نسلونو له خوا منتقل شوې هغو چې له وړاندې تثبیت شوو قراردادونو یې زده کړې: یو ماشوم د غویي کلمه هغه مهال زده کوي چې یو با اعتباره ویناوال یې پر وړاندې د غویانو په هکله خبرې کوي.
په لرغونو ټولنو کې فیلسوفانو لیوالتیا لرله چې ومومي څه ډول انسانانو د نظریاتو د تجربي میتود له ازمیښت وړاندې د درک او ژبې د تولید وړتیا لرلې ده، خو داسې ښکاري چې په ډېری مواردو کې هغو د ژبو زده کړه د علم د ترلاسه کولو او مفاهیمو د زده کولو لپاره د انساني وړتیاوو برخه بلله.
تجربه ګرایانو لکه توماس هابز او جان لاک استدلال کاوه چې پوهه (او د جان لاک لپاره ژبه) د انتزاعي حسي اغېزو په پایله کې رامنځته کېږي. دغه استدلالونه د استدلال د «روزنې» لوري ته تمایل لري: دا چې ژبه د حسي تجربې له مخې ترلاسه کېږي د روډولف کارناپ د Aufbau لامل وګرځېده، هغه چې پر حسي بنسټ یې د پوهې د زده کړې هڅه وکړه، هغه هم د «د مشابه کلماتو په یاد راوړلو» له مفهوم څخه په ګټنې له هغو سره د اړیکې ورکولو په موخه چې هغوی یې په ټولګو کې سره راغونډول او بیا یې د ژبې په اډانه کې انځور کول.
د چلن پالنې پلویانو استدلال کاوه چې ژبه کېدای شي د عمل کوونکو شرایطو له لارې زده شي. بي. اف سکینر (۱۹۵۷ زکال) په کلامي چلن کې وړاندیز وکړ چې له یوې نښې څخه بریالۍ ګټنه، لکه یو ځانګړي محرک ته په پام له یوې کلمې یا د لغاتو له یو واحد ګټنه د هغو «لحظه یي» احتمال یا زمینه پیاوړې کوي. له دې ځایه چې د عامل د شرطي کېدلو پیاوړتیا د مکافاتو په شرط ده، ماشوم زده کوي چې د غږونو ځانګړی ترکیب چې  د دغو دوو ترمنځ شتون لري د مکررو بریالیو هڅو پر بنسټ دی او یو ځانګړی شی ښيي. د نښې بریالي کارول هغه څه دي چې ماشوم پوهېږي (د بېلګې په توګه هغه مهال یو ماشوم «پورته» وایي کله چې غواړي پورته شي) او د مقابل لوري له خوا د هغه د زړه وړ ځواب په ترلاسه کولو مکافات مومي او په پایله کې د هماغې کلمې اړوند د ماشوم درک پیاوړی کوي او خوښوي څو همدغه حرف په بل مشابه حالت کې هم وکاروي. د ژبې د زده کړې له تجربي نظریاتو څخه یو هم د ستاتیکي زده کړې تیوري ده.
د سکینر چلن پالونکې نظریه د نوام چامسکي له خوا په ۱۹۵۹ زکال کې د هغو د بیاکتنې په مقاله کې له شدید برید سره مخ شوه او هغه یې په «پراخه کچه میتیولوژي» او «جدي توهم» وبلله. هغه استدلالونو چې د سکینر د عاملي شرطي کولو له لارې د ژبې د زده کړې اړوند شتون درلود؛ دغه واقعیت ته یې نغوته کوله چې ماشومان د لویانو ژبني اصلاحات تر ډېره په پام کې نه نیسي. پر ځای یې، ماشومان د هغو له صحیح استفادې څخه په نمونې اخیستو د هغو له نامنظم ډول څخه پیروي کوي، وروسته بیا تېروتنه کوي او بالاخره د هغو سمه ګټنه زده کوي. د بېلګې په توګه یو ماشوم کېدای شي د «راکړ» کلمه (د «ورکولو» ماضي ډول) په سمه توګه زده کړي خو وروسته بیا د «ورکولو» له کلمې ګټنه کوي. په پایله کې هغه د دغې کلمې په سمه توګه کارونه زده کوي. چامسکي ادعا کړې چې په سختۍ سره دغې نمونې ته د ژبې د زده کولو د اصلي لارې په توګه د سکینر د عامل د شرطي کولو له نظریې سره نسبت ورکول کېدای شي. چامسکي استدلال کاوه چې که چېرې ژبه یوازې د چلن له شرطي کولو څخه ترلاسه کېږي، ماشومان په ډېر احتمال سره د یوې کلمې صحیح ګټنه نه زده کوي او په ناڅاپي دول له هغو څخه غلطه ګټنه کوي. چامسکي باور درلود چې سکینر د ژبې په برخه کې د نحوي پوهې مرکزي رول نه توضیح کوي. چامسکي همدارنګه د «زده کولو» اصطلاح رده کړه چې سکینر د دې ادعا لپاره له هغو استفاده کوله چې ماشومان ژبه د عاملي شرطي کولو له مخې «زده کوي». چامسکي د دې پر ځای د نحو د مطالعې پر بنسټ د ژبې زده کولو د ریاضیکي کړنلارې اړوند استدلال وکړ.
د لغاتو زده کړه
د نویو کلماتو د تلفظ د ترکیب جوړولو وړتیا ګڼ شمېر عواملو ته اړوندېږي. لومړی د ژبې زده کوونکی باید وکولای شي هغه څه چې غواړي تلفظ کړي وا یې وري. همدارنګه دې کلمې د تکرار وړتیا ته ضرورت دی. لږ وړتیا لرونکي ماشومان چې کلمات نه تکرار کوي د هغو ماشومانو په پرتله د لغاتو د پراختیا لږ کچه لري چې عادي وړتیاوې لري. د لغاتو د زده کړې لپاره د څو محاسباتي ماډلونو وړاندیز شوی. بېلابېلو څېړنو ښوولې چې د ماشوم د لغاتو زېرمه د ۲۴ میاشتني توب پر مهال د ماشوم راتلونکې ودې او د هغو ژبنیو وړتیاو ته اړوندېږي. په دغه عمر کې د هغو د ژبنۍ بډاینې نشتوالی په اوږد مهال کې د ماشوم د درک کولو پر ودې ناوړه اغېز لري؛ له همدې امله د والدینو لپاره دا ډېره مهمه ده چې خپل ماشوم په خبرو راولي. که چېرې یو ماشوم تر ۲۴ میاشتني توب پورې پنځوس کلمې یا له هغو څخه په کمو وپوهېږي، د وروسته خبرې کوونکو ماشومانو په ډله کې ډل بندي کېږي او په راتلونکي کې به د هغه د ژبې وده لکه د لغاتونو د زېرمې زیاتوالی او ګرامري جوړښتونه به په کراره توګه وده ولري.
د بوسنیا او هرزګوینا فدراسیون ایداري وېش
د بوسنیا او هرزګوینا فدراسیون د ولایتونو نوملړ (د بوسنیا او هرزګوینا فدراسیون آیالاتونه) یاده سیاسي سیمه په ۱۰ ایداري برخو ویشل شوې ده.
اراک ولسوالي
اراک ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان اراک)  د ايران د مرکزي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د اراک ښار دی. دا ولسوالي ۵۹۱٬۷۵۶ تنه نفوس لري. د اراک ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مرکزي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
اسلامي فیمینیزم
اسلامي فیمینیستان
اسلامي فیمینیستان مذهبي متنونه د فیمینیسټ لیدلوري له مخې تعبیروي. هغوی ته د هغو مفسرینو په سترګه کتل کېږي چې خپل استدلالونه د اسلام او د هغه په روزنو کې رانغاړي، د جنسیتي عدالت په لټه کې دي او په شخصی او عمومي ژوند کې د ښځو او نارینه وو لپاره بشپړه برابري غواړي او په خپله دې مباحثه کې نامسلمانان هم ورګډوی.
اسلامي فیمینیزم د اسلامي علماوو له خوا تعریف شوی، چې د سیکولار فیمینیزم په پرتله ډېر راډیکال دی، چې خپله ټوله تکیه یې د اسلام او قرآن کریم پر ارشاداتو باندې تکیه لري. په دې وروستیو وختونو کې، د اسلامي فیمینیزم مفهوم لا زیات پراخ شوی، ځکه چې اسلامي ډلې په دې لټه کې دي چې د ټولنې له هر اړخ نه ملاتړ ځان ته را جلب کړي. سربېره پر دې، لوستې مسلمانې ښځې هڅه کوي چې خپله ونډه په ټولنه کې په ډاګه کړي.
د مسلمان لږه کیو او اسلامي مرکز نه ام یاسمین وايي چې: فیمینیزم زیاتره وختونه د یوه لویدیځوال خوځښت په توګه غلط انګېرل کېږي، په داسې حال کې چې مسلمانې فیمینیستانې د نوولسمې پېړۍ له پیل نه په دې ډګر کې فعالې دي. د مسلمانو فیمینیستانو دندې دا نه دي چې د اسلام په دین کې اصلاحات راولي، بلکې دا دي چې: «په یوه سیکولار ټولنه کې د جنسیت برابري ته وده ورکړي». یاسمین زیاتوي چې: مسلمانو فیمینیسټانو خپل لیدلوري داسې عیار کړی چې اسلام یې په بطن کې پروت دی او د نر او ښځې له برابري نه د ملاتړ په موخه یې هغه د خپل ایمان له موازینو سره «اقتباس» کړی دی، ځکه چې اسلام د ښځو پر وړاندې زورزیاتی نه مني. له نوولسمې پېړۍ راهیسې، ښځو او هم سړو پر ښځو باندې د شرعي قوانینو د اغېز له امله حقوقي سیستمونه، لکه: د حجاب موضوع، زده کړې، د هغوی ګوښه والی(محرومیت)، د مېړه له خوا د څو ښځو سره واده کول او صیغه تر پوښتنې لاندې نیولي دي. د همدې ټولنیزو مسایلو په اصلاح کې، مسلمانو ښځو له قانوني بدلونونو نه په ملاتړ کې، د نجونو لپاره د ښوونځیو پر جوړولو او له حجاب او د زوجونو له شمېر سره پر مخالفت پیل وکړ. د یاسمین د استدلال په ملاتړ کې، فاطمه مرنیسي د یوې مسلمانې ښځې په اړه د «ساکتې او مطیع» ښځې په توګه د هغې انځور وړاندې کول، تر کلکې نیوکې لاندې نیسي او وايي چې: دا د اسلام له اصلي پیغام سره هېڅ اړیکه نه لري. د هغې په نظر: مسلمانو نارینه محافظه کارانو، د قرآن کریم دیني متون د خپل مردسالارانه نظام د ساتنې په موخه منحرف کړي، څو وکولای شي چې ښځې له جنسي آزادي نه پرې را وګرځوي؛ له همدې امله یې د حجاب او د هغوی د حقونو لپاره سخت  بندیزونه(قیودات) ټاکلي دي.
مارګوټ بادران وايي چې
مارګوټ بادران وايي چې: «اسلامي فیمینیزم خپل درک او اختیار له قرآن کریم نه را اخیستی او د ښځو او سړو لپاره د هغوی د شتون په کلیت کې حقونه او عدالت غواړي». نوموړې په خپلو لیکنو کې زیاتوي چې: راډیکال اسلام پالانو (سیاسي اسلام) اسلام د پلارسالاري او پر ښځو د ظلم د تصویر له مخې منحرف کړی دی. همدا تصویر دی چې نوره نړۍ هم اسلام ته په دې سترګه ګوري. آسما برلاس د بادرون نظریات شریکوي او په هغو هېوادونو کې چې ۹۸ سلنه وګړي یې مسلمانان دي، هلته د سیکولار فیمینیسټانو او اسلامي فیمینیزم تر منځ توپیر باندې بحث کوي، ځکه دا شونې نه ده چې د هغوی په «بنسټیزو بارونو کې» له ښکېلېدو نه مخنیوی وکړو.
شلمه پېړۍ
عایشه عبدالرحمن چې د بنت الشاطي (د سیند د غاړې لور) په مستعار نامه یې لیکنې کولې، هغه دویمه عصري ښځه ده چې قرآن یې تفسیر کړ، که څه هم هغې خپل ځان فیمینیسټه نه بلله، خو د هغې د آثارو موضوعګانې فیمینیسټي وي. نوموړې خپل مشهور کتابونه په ۱۹۵۹ ز کال کې خپاره کړل، په همدې کال کې نجیب محفوظ د محمد (ص) د ژوند یوه تمثیلي او فیمینیسټي ګڼه خپره کړه. نوموړې د حضرت محمد (ص) د مور، ښځو او لورانو په ګډون د اسلام د لومړیو کلونو د مشهورو ښځو ژوندلیکونه ولیکل او همداشان ادبي نقد یې ولیکه. فاطمه مرنیسي استدلال کوي چې:  په اسلامي ټولنو کې د ښځو د حقونو زیاتره ځپل، د سیاسي انګېرنو او د هغو لاس خوړلو تفاسیرو پایله ده چې د حضرت محمد (ص) له خوا د اټکل شوې داسې اسلامي ټولنې سره په تضاد کې دي، چې هغه په کې ټولو نارینه وو او ښځینه وو ته د برابري غوښتنه کوله.
د افغان ښځو انقلابي ټولنه
د افغان ښځو انقلابي ټولنه (RAWA) د پاکستان په کوټه ښار کې د ښځو هغه مؤسسه ده چې د ښځو د حقونو او سیکولار دیموکراسي لپاره هڅه کوي. د دغې مؤسسې موخه دا ده چې، افغان ښځې په دواړو سیاسي او ټولنیزو فعالیتونو کې ښکېلې واوسي او وکولای شي ، خپل بشري حقونه تر لاسه او د افغانستان د حکومت پر وړاندې د دیموکراتیکو او سیکولار اصولو له مخې، نه د بنسټپالنې له پلوه، تر هغه وخته پورې خپلې مبارزې ته دوام ورکړي ، چې ښځې وکولای شي، د ژوند په ټولو ډګرونو کې په بشپړه توګه ګډون وکړای شي.
دغه مؤسسه په ۱۹۷۷ ز کال کې د مینه (Meena) په مشرۍ د یو شمېر روڼ اندو ښځو په مټ جوړه شوه. هغوی دا مؤسسه د ښځو لپاره د برابري او زده کړې د ودې په خاطر جوړه کړه او افغان محرومو او خاموشه شوو ښځو ته یې د غږ پورته کولو لپاره خپل کار ته ادامه ورکړه. له ۱۹۷۸ ز کال وړاندې، RAWA یوازې د ښځو پر حقونو او دیموکراسۍ باندې تمرکز درلود، خو د مسکو په لارښوونې د ۱۹۷۸ ز کال له کودتا وروسته او بیا په ۱۹۷۹ ز کال کې د شوروي له خوا د افغانستان په اشغال سره، RAWA په مستقیمه توګه د مقاومت په جګړه کې ښکېله شوه او له بهر نه به یې د دیموکراسۍ او سیکولاریزم لپاره هلې ځلې کولې. په ۱۹۷۹ ز کال کې، RAWA د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت په وړاندې کمپاینونه تر سره کړل او په ښوونځیو کې یې ناستې وکړي، چې د هغو پر وړاندې ملاتړ تر لاسه کړي. په ۱۹۸۱ ز کال کې دې سازمان د( پیام زن) په نامه په دوو ژبو باندې یوه فیمینسټي مجله خپره کړه. RAWA همداشان، د کډوالو له ماشومانو او د هغوی له مېندو سره د مرستې په خاطریې، د وطن په نامه ښوونځي جوړ کړل، چې هلته به یې له هغوی سره مرستې کولې او عملي مهارتونه به یې ور زده کول.
ابوالخير ځلاند
ابوالخیر ځلاند (زوکړه د ۱۹۳۹ زېږدي کال جون، کوټه - مړینه د ٢٠١٤ ز کال د جنورۍ ٧،کوټه) (۱۳۱۸ لمريز لېږدي کال - د ۱۳۹۲ ل کال مرغومی)، د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال، شاعر او ژورناليست وو.
مخينه
ارواښاد ابوالخير ځلاند د ١٩٣٩ ز کال په جون کې د کوټې ښار شمال لور ته په پراته سره غوړگۍ نومي کلي کې زېږیدلی وو. د پلار نوم يې امير جان او په خټه بازى کاکړ وو. زده کړې يې له لومړي تر پېنځم ټولگي پورې د کوټې ښار لوېديځ لور ته د «غبرگ» کلي په لومړني ښوونځي کې کړې وې او د کوټې ښار له اسلامي لېسې څخه يې په لسم ټولگي کې هم ښې نومرې اخيستې وې. پر ١٩٦٤ ز کال له دولسم ټولگي فارغ شوى او پر ١٩٦٥ ز کال يې د لاهور له تعليمي بورډ څخه په پښتو کې ليسانس اخيستى وو.
ليکوال او شاعر ځاند تر زده کړو وروسته څه موده د ښوونکي او بيا پرله پسې بېلابېلې دولتي دندې ترسره کړې. تر دې وروسته د کوټې په دولتي راډيو کې لومړى د پښتو د ژباړونکي او بيا پروډيوسر دنده ترسره کړه کړه. له راډيو څخه تر کورناستي (تقاعد) وروسته يې شاوخوا لس کاله د کوټې د دولتي ټلويزون د خبرونو په څانگه کې د سرپرست په نوگه دنده ترسره کړه.
ابوالخير ځلاند پر ١٩٥٦ زېږدي کال په شعر ليکلو پيل کړى او لومړنى شعر يې پر همدغه کال ليکلى وو. هغه څه موده شاعري وکړه او بيا يې په نثر ليکلو پيل وکړ. گڼ شمېر شعرونه او ليکنې يې په «ولس- کوټه»، «پښتو- پېښور»، «اباسين- کراچۍ»، «زېرى- کابل» او «کابل» مجلو او «هېواد»، «ظفرالاسلام»، «برېښنا» او «بانگ حرم» ورځپاڼو او اونيزو کې خپاره شوي دي. ابوالخیر ځلاند د سویلي پښتونخوا په نوموتو شاعرانو او لیکوالو کې شمېرل کېږي.
ځلاند په نثر او نظم کې اووه کتابونه ليکلي دی. د عمر خیام د څلوریزو منظومه ژباړه، د متلونو قصې (دوه ټوکه)، خيرالدوام د صالح محمد تاجک پر قلمي نسخه څېړنه، تعليقات او لمنليکونه، انگۍ (د نيمې نړۍ فرياد، د پښتنو مېرمنو د ژوند هينداره)، د کسې لمر (د علامه عبدالعلي اخوندزاده پر ژوند او فن څېړنه) او همدا راز زه تنکۍ غوټې يم (د کوچنيانو لپاره شعرونه). ویل کېږي، چې د نوموړي څو نور آثار لا ناچاپه هم پاته دي.
د نن ټکی آسیا ویب پاڼې همکار چې ښاغلی ځلاند یې له نیږدې لیدلی او ورسره یې ادبي بانډارونه کړي، نوموړی یو متدین علمي او ادبي شخصیت ښيې او په وینا يې د نوموړي تر ټولو غوره ځانگړنه دا وه چې په هره جنازه او فاتحه کې به یې په خورا لوړ غږ او جرأت سره مرثیه (ساندې) له یاده ویله.
اروا ښاد ځلاند په پښتنې ټولنه کې د انجونو په زوکړه باندې د نه خوشحاله کیدو، هر وخت د زامنو ارمان او د حقونو نه ورکولو په اړه ډیر څه لیکلې دي خو عمومي، ولسي بدبختۍ يې هم د قلم او ټکو په زور ورښکاره کړې.
ليکوال او څېړونکې ډاکټر عبدالروف رفیقي وايي: که څه هم ابوالخیر ځلاند ډیرې مهمې ځانگړنې درلودې خو هغه په کاکړ سیمه کې د ودونو پر مهال د ښځو ځانگړی منظوم نصف « انگۍ » باندې ډېر کار کړی وو؛ د انگیو تاریخ او د هغې د ویلو طرز ته يي ژوره کتنه کړې وه.
نورک
نورک  (انگرېزي: Nurak ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 19,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 22,800 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
ابوالخير ځلاند
د شعر بېلگې يې
زما د پاره دې ساړه اهونه - دزوی د پاره خوشحالۍ جشنونه
نورک
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
ابوالخير ځلاند
د شعر بېلگې يې
زما په زوکړه یاست ځړاند سرونه - د زوس پر وارې یاست ځلاند مخونه
زما بابکه! زما خوږه بابکه
مړينه
لیکوال، شاعر او ویاند ابوالخیر ځلاند له اوږدې مودې راهيسې د کوټې ښار د شالدرې په «الاډينه سړک» کې ژوند کاوه. نوموړی د ۲۰۱۴ ز کال د جنوري پر ۷، د چهارشنبې پر ورځ په کوټه کې د ۷۴ کالو په عمر له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. ددغه شاعر او ليکوال جنازه د جنورۍ پر اتمه ماسپښين په خپل پلرني کلي «سره غوړگۍ» کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوی نښيرونه يې
١- د متلونو کيسې، لومړى ټوک.
٢- د متلونو کيسې، دويم ټوک.
٣- خيرالدوام، د صالح محمد تاجک پر قلمي نسخه څطړنه، تعليقات او لمنليکونه.
٤- د عمر خيام د څلوريځو منظومه ژباړه.
۵- انگۍ، د نيمې نړۍ فرياد، د پښتنو مېرمنو د ژوند هينداره.
۶- د کسې لمر، د علامه عبدالعلي اخوندزاده پر ژوند او هنر څېړنه.
۷- زه تنکۍ غوټې يم، د کوچنيانو لپاره شعرونه.
اخځليک
۱- https://www.nunn.asia/9111/%D9%84%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%DA%81%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%88%D9%85%DA%93/
۲- https://pa.azadiradio.com/a/25223493.html
۳- https://www.voadeewanews.com/a/pakistan-baluchistan-zaland/1830002.html
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال
گرافېن
گرافېن (په انگرېزي: Grafen) د کربن یو دوه بعدی آلوټروپي فورم دي چی د کربن اټمونو د یو نري پوړ (قشر) لخوا جوړ شوي دي. د کربن اټومونه په شپږ څنډي کريستالي شبکې کی د -σاوπ- پیوندونو په مرسته تړل شوي دي. دغه توکه عالي ټينگوالي لري او ښه برېښنايي او حرارتي هادي هم دی. د گرافېن یوه پاڼه چی  1 m2 لري د 0,77 mg وزن لري او ټينکوالي یی د پولاد څخه عالي دي. گرافېن د نمایښو آلو او بريښنا مسالو د جوړولو لپاره کارېدلای شی. بېلگی په توگه: نمايش آله چی د گرفېن څخه جوړه شوي ده د اوسنیو نمایشو آلو څخه کلک دي. نوموړي ماده په نانو تکنولوجي کی مهم رول هم لوبوي.
تاريخ
گرافېن لومړني ځل په ۱۹۶۲ کال کی د کیمیایی پوه هانس پېټر بوهم لخوا توصيف شو. خو نوموړي ماده په ۲۰۰۴ کال کی د مېنچستر په پوهنتون کی د آندره گایم او کنستانتین نووسلف لخوا جوړه شوه. په اوس وخت کی د گرافېن جوړولو لپاره څو طریقونو (لارو) کارېږي.
وېشنيزه:نانو تکنالوژي وېشنيزه:کربن
فرخار
فرخار  (انگرېزي: Parkhar ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 20,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 22,400 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
د ادبي ټوټې اصطلاحي پېژندنه :
لکه څنګه چې په عامه توګه ټولنيز علوم او په ځانګړې توګه د ادب زياتره ډولونه او څانګې داسې جامع او بشپړ تعريف او پېژندنه نه لري، چې هر چېرې او هر وخت د هر چا لپاره د منلو وړ وي، دغسې ادبي ټوټه هم ځانګړې پېژندنه نه لري، خو ادب پوهانو يې د پېژندنې لپاره يو لړ توضيحي، توصيفي او تشريحي څرګندونې کړې دي، چې دلته يې رااخلو:
د ( فرهنګ نامه فارسي ) دوهم  ټوک ليکوال ادبي ټوټه داسې راپېژني : ‎‎‎‎(( ادبي ټوټه د لنډو نثري ليکنو يو ډول دی چې پکې ليکوال په شاعرانه تعبيرونو او لوړ تخيل سره زياتره خپل رومانتيک احساسات او عواطف په يو ځانګړي طرز او انداز بيانوي، ادبي ټوټه نه شعر دی، نه کيسه، بلکې د شاعرانه تعبيرونو او رومانتيکي والي له کبله کولای شو هغه شاعرانه نثر وګڼو.))
په همدې ډول په يوه بله پېژندنه د ادبي ټوټې پېژندنې په اړه داسې راځي : ادبي ټوټه هغه نثري ليکنه ده چې په هغه کې ليکوال متنوع اندازه خپلوي، د ژوند يوې عادي او معمولي پېښې ته په ډېرو ژور نظر ګوري او په لوړو ادبي الفاظو او کلمو کې يې رانغاړي، هڅه کوي چې مانوس او نامانوس لوري ته يې بوځي، په دې ډول ليکنه کې د ليکوال د رواني حالاتو، احساساتو او جذبو ته ډېر اهميت او ارزښت ور کول کيږي.
ډاکتر ذبيح الله د ادبي ټوټې پېژندنه په داسې الفاظو سره کوي : (( په دې ډول نثر کې ليکوال زياتره دا غواړي چې خپل احساس او جذبه او خپل ذاتي او دماغي حالتونه په بليغه او ادبي ژبه بيان کړي يا په بله وينا د ليکوال هوډ او تکل د يوې پېښې تشريحي توضيح او يا د کوم ټاکلي مطلب نفي کول نه دي، بلکې يو مطلب، که هغه ډېر کوجنی هم وي ، هغه ته څانګې او پاڼې ور کړي، د شعر په شان يې په تشبېهاتو، استعارو او کنايو وپسولي او په مجموع کې ور څخه يو هنري اثر رامنځته کړي، چې لوستونکي راجذب او لوستلو ته لېواله کړي.))
د ( انشاء نويسي و فن نګارش برای همه ) اثر ليکوال يې په توضيحي توګه په دې الفاظو راپېژني (( ادبي انشاء چې ادبي ټوټه هم ورته وايي د بشر د عالي احساساتو ستاينه ا وڅرګندونه ده ، زياتره په شاعرانه افکارو او تخيلاتو ولاړه وي، تخيل پکې پر حقيقت او واقعيت برلاسی کيږي، ليکوال د موضوع له مانا او مفهوم څخه د لفظونو ښکلا او ځلا ته ډېره پاملرنه کوي، په دې ډول ليکنو کې تل لوړ انساني احساسات او جذبات نه وي، کله کله پکې د طبيعي مناظرو د ستاينې موضوع ته ځای ور کول کيږي، هغه کله د ګل او بلبل خبرې هم کوي، کله د شمعې او پتنګ د راز او نياز حالت هم بيانوي، کله د سپوږمۍ، کله د ځړوبي ( افشار ) او کله د سيند د مستوجبو په اړه خبرې کوي، کله بيا د موسکا او کله د اوښکو تويولو حالت په الفاظو انځوروي، له دې ټولو څخه ادبي ټوټې رامنځته کوي.
د ادبي ټوټې يوه بله پېژندنه يې داسې هم راځي چې يو موضوع په خپله تجربه او تاثر د تخيل په خوږو کې لړل او رانغښتل او په په جامعيت سره په لږو نه لږو الفاظو کې او په لنډو جملو کې په داسې خوندور اسلوب کې بيانول چې لوستونکی هغه خپله تجربه وګڼي او د ليکوال هومره خوند ترې واخلي.
د ( زرينې څانګې ) ليکوال په توضيحي بڼه ادبي ټوټه داسې راپېژني  ((شعر چې قافيه او رديف، خصوصاً چې وزن و نه لري، نو نثر شي، خو نثر چې شعري کيفيت ولري، نو زمونږ اوسني اديبان ورته ( منثور شعر ) وايي او يا د ( لطيف ادب ) نوم ورته ږدي...که څه هم د منثور شعر نوم عام دی او ټول هنري نثرونه پکې راځي، ځکه په هنري نثرونو کې د لوړې انشاء خيال ساتل شوی وي او په دې ډول انشاء يا ليکنه کې فني او ادبي باريکۍ زياتې وي، نو ځکه شعري کيفيت پيدا کوي او له بلې خوا څرنګه چې په شعر کې وزن اساسي شرط دی او دا ډول نثرونه دا څيز ( وزن ) نه لري، نو ځکه يې د شعري کيفيت د ښودلو لپاره د منثور شعر نوم خپل کړی دی، مونږ دلته د منثور شعر چوکاټ کوچنی کوو او يوازې په ادبي ټوټه دا نوم ږدو.))
(( ادبي ټوټه هغه نثر دی چې د ليکلو د عادي نثر سره توپير لري، مقصد او غرض پکې د کلمو په وسيله د ښکلا زېږول دي، که څه هم د شعر په څېر مصرع، وزن، قافيه او کالبونه نه لري، مګر په ستره پيمانه تعبيرونه، د مانا لوړوالی، زورور تخيل او نور په زړه پورې انځورونه لري، د خيالاتو ترکيب او د مانا ښکلاوې يې تر ډېره له شعر سره ورته دي، نو په لنډ ډول يې د پېژندنې لپاره ويلای شو چې په ادبي ټوټه د توضيحي او توصيفي نثر يو ډول دی چې په ادبي او شعري ژبه په مروجو تشبېهاتو او تعبيرونو پسوللی وي او مضمون يې زياتره د ليکونکي د سوځنده مينې او د ځوانۍ د رومانتيکو حالاتو او جذباتو څرګندونه کوي.))
د ( انواع ادبي ) ليکوال يې بيا په اړه داسې نظر لري (( د شاعرانه نثرونو يا ادبي ټوټو ليکوال د شاعر په څېر له لوړ تخيل، ادبي ظرافتونو او صنايعو څخه په کار اخيستنې سره خپله نثري ليکنه ښکلې کوي، هغې ته شاعرانه خوند و رنګ ور کوي او په ډېره په زړه پورې بڼه يې وړاندې کوي.))
دې پورتنيو توضيحي او تشرېحي پېژندنو ته په کتنې او پاملرنې چې زياتره سره ورته ټکي او خبرې لري د پايلې په توګه يې د هر اړخيزې پېژندنې لپاره دا لاندې څرګندونې رااخلو :
ادبي ټوټه د نثري هنري ادبياتو يو ځانګړی ډو لدی چې ادب پوهان يې د ادبي ټوټو ( منثور شعر ) او ( لطيف ادب ) په نوم هم يادوي ، د پېژندنې په لړ کې يې ويل کيږي چې ادبي ټوټه اصلاً نثري ليکنه ده، خو شعري کيفيت لري، نثري ليکنه يې ځکه بوي چې د شعر د اصلي او اساسي توکي يا ځانګړنې ( وزن ) له قيد څخه ازاده وي، په دې ډول ليکنوکې د لوړې انشاء خيال ساتل کيږي، د تشبېهاتو، استعارو او کنايو کارول پکې زيات دي، معمولاً مونږ ته د يو حقيقت او واقعيت په اړه په زړه پوې، خو ډېره لنډه توضيح او تشريح راکوي، چې دا توضيح او تشريح په داسې رنګينو الفاظو کې نغښتې وي چې په بشري احساس، جذبه او عواطفو ژوره اغېزه کوي.
دغه منثور شعر ( ادبي ټوټه ) کله کله دومره خوږ وي چې د يو ښه او عالي شعر په څېر خوند او کيفيت لري او له لوړ تخيل څخه پکې کار اخيستل شوی وي.
د ادبي ټوټې ادبي اصطلاح په عامه مانا د هغه لنډ نثري ادبي اثر لپاره کارول کيږي چې ډېر پاخه او خواږه الفاظ په ډېرو په زړه پورو عبارتونو ليکل شوي وي او معمولاً پکې ټولنيز ژور عقيدوي، سياسي او فلسفي افکار نغښتې وي ، ليکوال ور سره خپل شاعرانه احساس، جذبه او عواطف په ډېر مهارت مله کړي وي ، لوستونکي يا اورېدونکي ته هر څه په داسې په زړه پورې اندازه او خوږو الفاظو کې وړاندې کړي، چې د هغه پر احساس، جذبه او عواطفو هم هغسې ژوره اغېزه کوي چې ليکوال يې غواړي.
سحر يوسفزی په خپل اثر ( ادب څه دی ؟ ) کې د ادبي ټوټې يا منثور شعر په اړه د يو تفصيلي بحث په ترڅ کې د دغه نثري ادبي ژانر پېژندنې، جوړښت ، ځانګړتياوو او له نورو نثر ادبي ژانرونو سره د ورته والي او بېلوالي په اړه هر اړخيزې څرګندونې لري، چې دلته يې ځينې مهم ټکي په ډېر لنډون او د الفاظو په بدلون د دغه نثري ژانر د پېژندنې لپاره رااخلو، نو موړی د خپلې ليکنې په يوې برخه کې ليکي :
دا ادبي ژانر له لوېديځ څخه زمونږ ادب ته راغلی دی، يو ډېر وړوکی، نامنظم او غير مرتب شاعرانه نثري ژانر ( ادبي ډول ) دی، چې په يو ځانګړي چُرت ( mode ) کې چې د بنده خيال له يوې خبرې نه بلې خبرې ته او د يو خيال يا ياد نه، بل ياد او خاطرې ته ځغلي، ډېر ازاد بيان وي، په دې ادبي نثري ډول کې ليکوال په خپل شاوخوا چاپېريال باندې په  ډېر ازاد مټ، خو نيمګړې خبرې کوي، په دې ډول ليکنه کې ليکوال ځان د خپلو جذبو څپو ته سپاري، خيالات، لوړ ژور، خواږه ترخه د ډېرو رنګينو او د يو ځای بل ځای وي، چُرت پکې يو وي، خو خيالونه پکې هومره ډېر وي کوم چې د دغې ليکنې پر وخت ذهن او مغزو ته راتللای شي، په دې ډول ليکنه کې د يو خاص او ځانګړي منزل لوري ته تګ او مزل نه وي، کاواکه يون وي، کله يوې خوا کله بلې خوا ته، چې يو قدم ږدي، نو دوه شاته اخلي، بس د خپلو ذاتي جذبو او رواني احساساتو يوه ازاده څرګندونه وي، کله کله بيا پکې ډېر روښانه يادونه او خيالونه راښکاره شي او بيا ژر په تيارو کې ورکه شي، په دې ډول نثر کې شاعري کيږي.
په همدې د اثر ليکوال د خپلې ليکنې په يوې برخې کې د دغه ادبي ډول ( ژانر ) د پېژندنې په اړه د ځينو لوېديځو ادب پوهانو نظريات په لږ و ډېر تفسيل سره راوړي دي چې دلته يې په لنډ ډول تر ې رااخلو :
مونټن ادبي ټوټې ته د خپل انځور( تصوير ) په خپله راښکل يا کاږل وايي، ليکوال په دې ډول ليکنو کې خپل شخصيت مونږ ته راڅرګندوي، خپلې تجربې او پېښې مونږ ته راښيي، په دې ښودنه کې خپل دننني احساسات او جذبات داسې بيانوي لکه چې يو شاعر په غزل کې دا کار کوي.
جانسن ادبي ټوټه د ليکنې يو بې نظمه او بې رابطې انداز بولي، ځکه چې په دې ليکنه کې پرله پسې يو يو په بل پورې تړلې خبرې نه بيانيږي، ليکوال غواړي چې هر څه پکې ځای او هر څه پکې ووايي، له همدې امله نو دا ادبي ډول د ډېرو خلکو خوښيږي.
په برېتانيکا انسايکلو پيډيا  ( د برېتانيا دايرة المعارف ) کې د ادبي ټوټې په اړه ليکل شوي دي چې د ادب د يو ډول په توګه ادبي ټوټه د منځني اوږدوالي يو مضمون او ليکنه ده چې په عام ډول په نثر کې وي، ځکه چې په نثر کې په اسان ډول يو مخيز بحث کيږي، دادب په دې ډول کې پر هغې موضوع بحث کيږي چې په ليکونکي يې ډېره اغېزه کړې وي.
ادب څه دی؟ ليکوال د ادبي ټوټې لپاره دا لاندې ځانګړنې په ګوته کوي :
2)     په نثر کې وي.
4)     موضوع يې اغېزناکه وي.
مري په خپل قاموس کې وايي : (( ادبي ټوټه وړوکی او نيمګړی وي، ولې ميدان يې تنګ وي، وړوکوالی يې يوه لويه ځانګړنه ده، له همدې لامه دی چې خلک يې خوښوي، داسې موضوع ورته نه ټاکل کيږي چې ليکوال مجبور شي د هغې په يوه برخه په تفصيل سره بحث وکړي، له بلې خوا دا چې ليکوال په يو مخيز ډول خپله خبره کوي، نو ډېر لټون او څېړنې ته لاس نه غځوي، همدا ډېر لټون د دې ليکنې لمنه راغونډوي.))
سينټ بېوا د ادبي ټوټې دغه لنډ تنګوالی داسې ستايي : (( ليکونکی بايد په خپلې موضوع پوره پوره برلاسی او له هرې برخې نه خبر وي، که نه نو بيا به يې خبره په ليکنه کې لنډه نه، بلکې ډېره اوږده شي.)) د نوموړي موخه او غرض دا دی چې بايد په ډېره پوهه او کړاو ليکل شوي وي، چې لوستونکي ترې څه برداشت يا اخيستنه وکړای شي.
پاولېکني
سرچینې
وېشنيزه:بلغاريه وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريايي وګړي وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بلغاري ژبه وېشنيزه:بلغاري وېشنيزه:بلغارستان وېشنيزه:بلغار
د پښتو ادبي ټوټې جوړښت
د ادبي ټوټې ډولونه
ادبي ټوټې په دوو سترو برخو کې مطالعه کولای او څېړلی شو :
الف – د موضوع او منځپانګې له مخې :
ادبي ټوټې د موضوع له اړخه ګڼ ډولونه لرلی او خپلولی شي، ځکه ټول هغه  موضوعات چې د بشر په ژوندانه او چاپېريال پورې په مستقيم او نامستقيم ډول اړه ولري، د ادبي ټوټې موضوع ګرځېدلای شي،خو دې ته مو بايد پام وي چې په ادبي هنري ليکنو کې، په ځانګړې توګه ادبي ټوټه کې ليکوال ادبي خواوو ( اړخونو )، کلمو او الفاظو يا پله بله وينا صنايعو او بدايعو ته ځانګړې پاملرنه لري او د موضوع په زړه پوري والي کې د کلماتو ښکلا او ځلا بنسټيز ارزښت او نقش لري، خو بيا هم اوس چې (ادب د ادب لپاره ) پرځای د ( ادب د ژوند لپاره ) تيوري او نظريه منل شوې او د دې نظريې له مخې ادب د ښکلاييز او روحي تسکين او لذت ترڅنګ د يو ټولنيزې او اخلاقي روزنې او د ذهنونو د روښانولو دنده هم پر غاړه لري، موضوع او محتوا هم په ادب کې ځانګړی اهميت پيدا کوي او په هر ادبي اثر کې ورته خاصه پاملرنه په کار ده، دغې نظريې ته په کتنې د ادبي ټوټې لپاره موضوعات ډېر زيات او د نمايشنامې ليکنې د هنر مشهور ليکوال ( لاجوس اګري ) په قول : (( د هر ډول ادبي اثر د ليکلو لپاره د موضوع پيدا کول ډېر اسانه کار دی، په ظرافت، غور او دقت خپل شاوخوا ته وګورئ، که چېرې ځير يا کنجکاو ياست تصديق به يې کړئ چې دا نړۍ د خوږو د يوې هټۍ او دوکان په څېر ده چې يو څوک کولای شي هر ډول خواږه چې له ذوق سره يې برابر وي يا يې خوښيږي ترلاسه يې کړي.))
نو په دې اساس ادبي ټوټه د موضوع له مخې ډېر ډولونه لري او د هر ډول سياسي، ټولنيز او فلسفي افکار پکې ليکوال د خپل احساس، جذبې او عواطفو په ملتيا بيانولی شي.
ب – د بڼې او فورم له مخې :
ادبي ټوټه له دغه اړخه په دوو سترو ډولونو بېليږي :
لومړی – لوړې انشاء لرونکې ادبي ټوټې :
هغه ادبي ټوټې دي چې د لوړې انشاء خيال پکې ساتل کيږي او له موضوع څخه پکې تشه لفاظي زياته وي ، هسې خو ادبي موضوعات زياتره له لوړ تخيل، شاعرانه افکارو او احساساتو څخه سرچينه اخلي او ښايي چې موضوع په دې بهير کې له واقعيتونو سره لږ و ډېر واټن هم پيدا کړي، خو په هر حال، ښکلی، د لوستلو وړ او په زړه پورې وي، ځکه دا د انسان طبيعت دی چې شاعرانه احساس او افکار يې خوښيږي، تل غواړي چې د خيال په وزرونو تر لوړو وخېژي يا الوتنه وکړي، په دغه ډول ادبي ټوټو کې  چې له مانا څخه زياته د الفاظو او کلمو ښکلا يا رنګينۍ ته پاملرنه کيږي او مانا يا موضوع يې د الفاظو په رنګينۍ کې ورکه يا پټه وي، دا د دې ډول ادبي ټوټو يوه مهمه ځانګړنه ده.
ويل کيږي چې د ادبي ټوټو دغه ډول په اروپا کې رومانتيزم يا رومانتيک ادبي ښوونځي مکتب له نظرياتو څخه سرچينه اخلي ، په دغه ډول ادبي ټوټو کې ليکوال په ښکلو الفاظو کې په زړه پورې منظورونه وړاندې کوي، زياتره د طبيعت ستاينه کوي او ورسره خبرې کوي، بېلابېلې منظرې او پديدې يې ځانته مخاطب کوي، له هغو سره د زړه خواله کوي يا ورته ګيلې ګوزارې او شکايتونه کوي.
دوهم – حکايتي ادبي ټوټې :
دا د ادبي ټوټو هغه ډول دی چې لږ و ډېر حکايتي بڼه لري، د يو حقيقت په هکله په زړه پورې توضيح او تشريح وړاندې کوي، خو دا توضيح او تشريح تر ډېره په داسې رنګينو الفاظو کې نغښتې وي چې پر بشري يا احساس او عواطفو ژوره اغېزه کوي.
د ادبي ټوټو په دې ډول کې کله کله د حکايت او کيسې رنګ دومره برلاسی شي چې له (( تکل )) او داستاني طرحې سره ورته والی پيدا کړي او ترمنځ يې راښکل د ادب څېړونکو ته ستونزمن شي.
په پښتو ادب کې مونږ د دغه ډول ادبي ټوټو بېلګې د ارواښاد استاد ګل پاچا الفت، ارواښاد قيام الدين خادم، ارواښاد استاد پوهاند صديق الله رېښتين او ځينو نورو ليکوالو په ادبي ټوټو کې ډېرې ليدلی شو، له همدې امله ځينو ادب څېړونکو د هغوی دغه ډول ادبي ټوټې نکلونه او داستاني طرحې ګڼلې دي، په ادبي ټوټو کې د حکايتي برخې د زياتوالی يو ستر او مهم لامل ښايي دا وګڼل شي، څرنګه چې په ادبي ټوټې کې کالب لنډ او تنګ وي، موضوعات هم پکې تسلسل نه لري،خو له ليکوال سره په ذهن کې ډېرې د کولو خبرې وي او غواړي چې هغه خپل لوستونکي ته وړاندې کړي، کله چې دا خبرې لږې زياتې شي ادبي ټوټه د حکايت او روايت بڼه خپله کړي او خپل خوند، رنګ او اغېزه هم لږ و ډېر زيانمنه کړي.
له تکل،لنډې کيسې، مقالې او مضمون سره د ادبي ټوټې توپير
تکل او لنډه کيسه د هنري ادبياتو او مقاله  د عامې ليکوالۍ يو ځانګړی ډول او فورم دی چې د يو ځانګړي ادبي ژانر په توګه له ادبي ټوټې سره هر يو بېل بېل توپير توپيرونه لري، دلته يې ځينې دېء مهم ټکي په ګوته کوو :
د زرينې څانګې ليکوال د ادبي ټوټې او تکل ترمنځ توپير داسې ښودلی دی : (( د تصنيف بندۍ او ادبي فورم د وېش په ترڅ کې کله کله د منثور شعر ( ادبي ټوټې ) او تکل ترمنځ پوله بيخي نرۍ شي او د سره د بېلتون کرښه يې تته شي، خو مهم توپير چې د ادبي ټوټې او تکل ترمنځ شته دا دی چې په تکل کې تر ډېره حده د حکايوي انشاء خيال ساتل شوی وي او لوړ فلسفي مسايل هم په تصويري بڼه راوړل شوي وي، خو په ادبي ټوټه يا  لطيف ادب کې کله کله يوازې بې هدفه لفاظي هم راځي اويوه تشه لفظي لوبه هم وي.
د لنډې کيسې او ادبي ټوټې ترمنځ توپير په دې کې دی چې په لنډه کيسه کې معمولاً پېښه پيل او د خپلو حدودو په چوکاټ کې د کردار يا کرکټر د کړنو، مکالمو او منظرکښنو په وسيله په پرله پسې توګه پرمخ ځي، بالاخره د اوج او بيا د پايلې او انتباع پړاو ته رسيږي،خو حکايوي ادبي ټوټه دا ډول ځانګړنه، نه لري او کله کله يې زياتره برخه لفاظي، موضوع پکې تته او په رنګينو الفاظو او کلمو نغښتې وي.
ادب څه دی ليکوال د ادبي ټوټې، مضمون او مقالې ترمنځ توپيرونه داسې ښودلي دي:
ادبي ټوټه له مقالې اومضمون سره دا توپير لري چې په ادبي ټوټه کې يوه خبره يا موضوع پرله پسې دوام نه مومي، خو په مضمون کې دا ځانګړنه موجوده وي، ليکوال موضوع په استدلال او د مثالونو په راوړلو ثابتوي، بل دا چې مضمون منظم پيل، منځ او پای لري، ټول بيان پرله پسې او له يو بل سره تړلی وي.
په مقاله کې څېړنه وي، د يوې علمي موضوع په اړه پوهه يا معلومات وي، د هغې هر اړخيزه کتنه او پکې ژور تنقيد وي، خو ادبي ټوټه دا يوه ځانګړنه هم نه لري، څېړنه پکې نه وي، بلکې ليکونکی  ځان د خپلو جذباتو او احساساتو څپو ته سپارلی وي.
د ادبي ټوټې ژبه خوږه، رنګينه او په ادبي صنايعو او بدايعو پسوللې وي، خو د مقالې ليکوال د علم او پوهې خبرې کوي او د څېړنې په ډګر کې په ډېر غور او احتياط ګام پورته کوي، د ليکنې ژبه او د مفاهيمو د اداء طرز يې هغه رنګينۍ او ښېګڼې نه لري او همداسې نور ډېر توپيرونه د دواړو ترمنځ شته.
له دې پورته څرګندونو څخه جوتيږي چې ادبي ټوټه يو ځانګړی ادبي ژانر دی، چې له نورو نثري، هنري او ادبي ژانرونو سره په ځينو برخو او ځانګړنو کې لږ وډېر ورته والی لءي، خو له ټولو سره يې د بېلتون کرښه هم جوته او څرګنده ده.
د ادبي ټوټې ليکنې چوکاټ
د هنري نثري ادبياتو هر ډول د يو ځانګړي فورم په توګه خپل ځانګړی ليکنی چوکاټ لري،چې موضوع د هغه د حدودو په چوکاټ کې وړاندې کيږي، که څه هم د ځينو هنري ادبي نثري ليکنو د چوکاټونو ځينې برخې سره، لږ و ډېر ورته والی هم لري، بيا هم يې په ټولنيزه توګه د بېلتون کرښه ترمنځ جوته وي، ادبي ټوټه هم د يو ځانګړي نثري ادبي ژانر په توګه خپل ليکنی چوکاټ لري، چې توپير يې مونږ د تکل، لنډې کيسې، مقالې او مضمون سره په ډاګه کړ.
ادب پوهانو د ادبي ټوټې ليکنې لپاره څلور ځاګړنې په نښه کړي دي، چې هغه عبارت دي له :
1)     د موضوع لنډون.
2)     د موضوع بې ترتيبي يا نامنظم والی.
3)     د ليکوال د شخصيت او داخلي احساساتو او جذباتو بيان.
4)     لوستونکي ته د خوښۍ جذبه ورلېږدونه.
ليکوال بايد پورته ځانګړنې د ادبي ټوټې د ليکنې پرمهال په پام کې ولري او هغه د ادبي ټوټې ليکنې په چوکاټ کې ورځای کړي.
دا چې د ادبي ټوټې ليکنې چوکاټ ډېر لنډ و تنګ دی او تر بحث لاندې موضوع هم پکې د يو منظم ترتيب لاندې نه وړاندې کيږي او هر څه د خپل احساس، جذبې او تجربې پر بنسټ بيانوي، نو هاند او هڅه يې دا وي چې مقابل لوري ته احساس او جذبه په اغېزمنه توګه داسې ور ولېږدوي چې هغه يې له لوستلو پوره خوند واخلي اويوه مطلوبه اغېزه پرې وښندلای شي، نو په دې اساس ادبي ټوټه ليکنه ډېر له ستونزو ډک کار دی، چې د ليکوال پوره غور او دقت غواړي.
د ( ادب څه دی ؟ ) اثر د ليکوال ښاغلي سحر په وينا : (( د ادبي ټوټې ليکنه په اصطلاح د تورې په څوکه تلل دي، چې له ښو نه، ښو ليکوالانو هم پکې تيندکونه خوړلي دي.))
ادب څه دی ؟ اثر ليکوال د دې ژانر د ليکنې چوکاټ څومره والي او څرنګوالي په اړه وايي ، د ادبي ټوټې ليکوال په يوه لنډ تنګ چوکاټ کې داسې ليکنه کوي چې هر څه پکې ځای شي او هر څه پکې وويلی شي، دغه ښه او بد، ځای او بې ځايه خبره او د هغه په هکله سوچ او فکر ډېره ګرانه خبره او له ستونزو ډک کار دی، په بل ادبي ژانر کې دغه ځانګړنه نشته او ليکوال دا هر څه له مجبورۍ نه زغمي او هرکلی ورته وايي، همدغو ځانګړنو ته په پاملرنه ( ګريب ) هغه ته يو اسانه ليکنی هنر وايي، خو ( سينټ بوا ) يې بيا يو ډېر ستونزمن کار ګڼي.
دا ليکنی چوکاټ له يو لوري اسانه دی او دا ځکه چې د هر څه ويلو اجازت پکې ليکوال ته شته دی، خو بيا هم هر څه پکې نشي بيانېدای او دغه لنډ تنګ چوکاټ په ليکونکي باندې ډېرې مجبورۍ او پابندۍ ږدي، که هغه له لږ اوږدوالي کار واخلي ليکنه يې د ادبي ټوټې له چوکاټه وځي او که په ليکنه کې غور او احتياط ونه کړي، نيمګړتيا او خامۍ يې رابرسېره کيږي، په هر صورت ليکوال بايد خپل ليکني چوکاټ ته پوره پاملرنه وکړي او په ډېر احتياط قلم او قدم پورته کړي.
په پښتو ادب کې د ادبي ټوټې ليکنې بهير
په پښتو ادب کې د ادبي ټوټې د تاريخي بهير د څېړنې لړ کې جوتيږي چې ادبي ټوټه د يو ځانګړي معاصر هنري ادبي نثري ژانر په توګه له لوېديځو ادبياتو څخه د ژباړنې په نتيجه کې پښتو ادب ته سر رادننه کړ او بيا په خپله پښتنو ليکوالانو د اروپايي ادبياتو په تقليد او پيروۍ خپله ژبه کې د دې ډول ليکونو تجربې پيل کړې، دوام يې ور کړ او پختابه ته يې ورسولې.
د يادونې وړ ده چې په لوېديځ کې د دې ډول ليکنو د پيلامې لرغونتيا د شپاړسمې پېړۍ وروستيو کلونو ته رسيږي او بنسټګر يې فرانسوي مرنټن بلل شوی، چې په ( ۱۵۸۰ م ) کال يې د دې ډول ليکنو ټولګه چاپ شوې ده، وروسته  له هغې بيا ډاکتر جانسن، اسټيل او نورو د دې ادبي ژانر په وده او پرمختيا کې ونډه واخيسته او دې ژانر ته وده او پرمختيا ور کړه چې له کبله يې دا ادبي ژانر د لويديځو ادبياتو په منځ کې د يو ځانګړي ژانر په توګه پوره عموميت پيدا کړ.
الف – په پښتونخوا کې د ادبي ټوټې ليکنې بهير :
په پښتونخوا کې د ادبي ټوټې يا ( لطيف ادب ) ليکنې بهير له انګريزي او اردو ادب څخه په مستقيم يا غير مستقيمې اغېزمنتيا سره د شلمې مېلادي پېړۍ په لومړيو لسيزو کې پيل کيږي.
د ( زرينې څانګې ) اثر ليکوال د څرګندونو له مخې په پښتو ادب کې لومړي ځل لپاره د منثور شعر يا ادبي ټوټې چې په پښتونخوا کې ورته لطيف ادب وايي ليکنه ارواښاد سيد راحت زاخيلي پيل کړې ده، نوموړی لومړنی ليکوال دی چې په پښتو ادب کې يې د لطيف ادب د بنسټ ډبره ايښې ده او کله چې د پښتو د نورو هنري نثرونو ( لنډه کيسه، ناول، طنز او ...) غوندې په دې برخه کې هم کاميابه او بريالۍ تجربه کړې ده، له سيد راحت زاخيلي وروسته چې چا د دغه ځانګړي ژانر په ليکنه کې خپل قلمي ځواک ازمويلی او ليکنۍ تجربه يې کړې ده، په هغه کې صنوبر کاکاجي، امير حمزه شينواري، عبدالخالق خان خليق، ماسټر عبدالکريم، دوست محمد کامل، ميا احمد شاه، مهدي شاه مهدي، محمد اشرف مفتون، قلندر مومند، رشيد علي دهقان، محمد لطيف وهمي، همېش خليل، مراد شينواری، ربنواز مايل، سليم راز، ايوب صابر، سعدالله جان برق، اجمل خټک او نورو نومونه د يادونې وړ دي.
د دغو ليکوالو د ادبي ټوټو بېلګې په بېلابېلو موقته خپرونو کې وخت په وخت خپرې شوي دي، خو د ځانګړو ټولګو يې چا د چاپولو او خپرولو هڅه نه ده کړی، البته د دې ادبي ټوټو ځينې بېلګې له تکلونو او نورو ادبي ليکنو سره يوځای د راحت په افسانو نوي کتاب کې او همدارنګه د ماسټر عبدالکريم په ( ځولۍ ګلونه ) او د حمزه شينواري په  ( ژور فکرونه ) نومې اثر کې موندلای شو.
د يادونې وړ ده چې په پښتونخوا کې د ادبي ټوټې نثءي ژانر لازمه وده او پرمختيا نه ده کړې او دې نثري ژانر ته د ليکوالو لازمه پاملرنه نه ده وراوښتې، ښايي يو ستر لامل يې هلته پر شعر او شاعرۍ برسېره د نورو نثري هنري ادبي ژانرونو په ځانګړې توګه د لنډې کيسې، ناول، ډرامې او نورو ډېره وده او پرمختيا وي، چې د ي، خانګړي ادبي ژانر په توګه د ادبي ټوټې د پرمختګ او ورته د ليکوالو د پاملرنې مخه يې لږ و ډېر نيولې وي.
ب – په افغانستان کې د ادبي ټوټې ليکنې  بهير:
زمونږ په هېواد کې په پښتو ادبياتو کې د ادبي ټوټې ليکنې پيلامه د روانې هجري لمريزې پېړۍ لومړيو دوو لسيزو ته رسيږي او بنسټګر يې ارواښاد استاد پوهاند عبدالحی حبيبي ګڼل شوی او منل شوی، چې د لنډې کيسې او ډرامې په څېر د ادبي ټوټو او تکلونو مرغلرې يې هم پېيلې دي، تر ده وروسته بيا نورو ډېرو ليکوالو په دغه ډګر کې خپل قلمي ځواک ازمويلی او د يو ځانګړي ادبي نثري ژانر په توګه يې د روانې هجري لمريزې پېړۍ په درېمه او څلورمه لسيزه کې پوره وده او پرمختګ وکړ چې په هغې کې د ليکوال د علمي او ادبي روزنې لپاره ډېر علمي ادبي فرهنګي مرکز په توګه د پښتو ټولنې شته والی او په درېمه لسيزه کې د ويښ زلميانو د سياسي غورځنګ رامنځته کېدو ډېر ارزښتناک رول ترسره کړی دی، د دغې لومړۍ دورې په ليکوالو کې د ارواښاد ګل پاچا الفت، ارواښاد استاد قيام الدين خادم، ارواښاد استاد پوهاند صديق الله رښتين، ارواښاد محمد موسی شفيق او په دوهمه دوره کې د ارواښاد عبدالشکور رشاد، اوراښاد عبدالله بختانی خدمتګار، محمددين ژواک، حبيب الله تږی، سعدالدين شپون،ارواښاد محمد ګل نوري او په نوې درېمه دوره کې د محمد جان فنا، پوهاند ډاکتر مجاور احمد زيار، حبيب الله رفېع، سليمان لايق، عبدالرؤف قتيل خوږياڼی او نورو نومونه د ادبي ټوټو د پياوړو ليکوالو په توګه د يادونې وړ دي.
د لومړۍ او دوهمې دورې ليکوالو سربېره پر دې چې ډېرې ادبي ټوټې يې د هېواد په بېلابېلو موقتو خپرونو کې وخت پر وخت خپرې شوي دي، د ادبي ټوټو غورچاڼ ځانګړې ټولګې يې هم چاپ شوي دي، چې د هغې له جملې د ارواښاد استاد ګل پاچا الفت بله ډيوه، نوی سبک او نوی ادب او غوره نثرونه، د استاد قيام الدين خادم نوي ژوندون او خيلي دونيا، د استاد صديق الله رښتين د ښکلا وږمه او د ژوند پلوشې، د استاد بې نوا پرېشانه افکار ( چې په پرله پسې توګه په کابل مجله کې خپره شوې )، د عبدالله بختاني خدمتګار، مرغلرې، د محمد دين ژواک راز او نياز او نور د بېلګې په توګه يادولی شو.
د يادونې وړ ده چې وروسته هم تر ننه پورې د دغه ادبي ژانر د ليکنې لپاره وخت پر وخت هڅې او هلې ځلې کيږي، ځينې ليکنې د ادبي ټوټو په نوم په خپرونو کې خپرې شوي او لا هم خپرېږي او ځانګړو ټولګو په توګه هم چاپ شوي، خو زياتره يې د معيار له مخې ناپوره او ناکره دي، چې ښايي يو ډېر ستر لامل يې پر شعر سربېره نورو هنري نثري ادبي ژانرونو لکه لنډې کيسې، ناول، ډرامې او نورو ليکنو ليکلو ته د ليکوالو زياته پاملرنه وي، چې په اوسني وخت کې يې د دې ادبي ژانر د ليکلو ، ودې او پرمختګ مخه نيولې وي.
په هر صورت د روانې هجري پېړۍ په درېمه او څلورمه لسيزه کې زمونږ په هېواد کې دغه ادبي ژانر ښه وده او پرمختګ کړی دی، ډېر عموميت يې پيدا کړی دی، ډېرو پياوړو ليکوالانو دې ډګر ته مټې رانغاړلې دي، هغه د ( زرينې څانګې ) د ليکوال په وينا چې ( ځينې په دې لار کې د استادۍ درجې ته رسيدلي او منثور شعرونه ( ادبي ټوټې ) يې د ادبي معراج لوړ پوړ ته رسولي دي، ارواښاد استاد الفت او ارواښاد محمد جان فنا د ادبي ټوټې د ادبي معراج لوړو پوړيو ته ورختلي دي).
د ادبي ټوټو د پنځو نومياليو ليکوالو لنډه پېژندنه
۱ - استاد ګل پاچا الفت :
استاد ګل پاچا الفت د مير سيد پاچا زوی، په ۱۲۸۸ هجري لمريز کال د لغمان ولايت د عزيز خان کڅ کې سترګې دې نړۍ ته پرانيستي دي، زده کړې يې په خصوصي توګه په خپله سيمه کې ترسره کړي دي او رسمي دنده يې په ۱۳۱۴ هجري لمريز کال د انيس په ورځپاڼه کې د کاتب په توګه پيل کړې وه.
په ۱۳۱۵ لمريز کال د کابل ادبي انجمن غړی شو، وروسته چې پښتو ټولنه په ۱۳۱۶ لمريز کال جوړه شوه، د زيري جريدې مسئول چلوونکي په توګه په دنده وګومارل شو، په ۱۳۱۹ لمريز کال د پښتو ټولنې د قواعدو د څانګې مدير، بيا په د اصلاح ورځپاڼې مبصر او بيا د کابل مجلې مسئول چلوونکی شو، په ۱۳۲۵ لمريز کال د اتحاد مشرقي جريدې مدير شو او    په ۱۳۲۷لمريز کال ننګرهار د قبايلو مدير او په ۱۳۲۸ لمريز کال د ملي شورا په اوومه دوره کې د ننګرهار د خلکو وکيل شو،په ۱۳۳۵ لمريز کال د پښتو ټولنې ريس او د پوهنې وزارت د عالی شورا غړی شو، په ۱۳۴۴ لمريز کال د دولسمې دورې لپاره د ننګرهار د خلکو وکيل شو،  څوکاله يې د ادبياتو او حقوقو په پوهنځيو کې د استاد په توګه هم دنده ترسره کړه، پياوړی ليکوال، شاعر او کره کتونکی و، په نظم او نثر کې يې په سلګونو اثار يې ليکلي دي، په هنري نثر، په ځانګړې توګه په ادبي ټوټه ليکلو کې د استادۍ درجې ته رسېدلی دی، د غوره نثرونه، نوی سبک او نوی ادب او بله ډيوه يې د ادبي ټوټو چاپ شوې ټولګې دي.
په سلګونو ادبي، علمي او څېړنيزې ليکنې يې د هېواد په مطبوعاتو کې خپرې شوې دي، پسرلنۍ نغمه، د ازادۍ پيغام، غوره شعرونه يې منظومو اثارو او ليکوالي املاء اوانشاء، پښتو سندرې، ادبي بحثونه، ملي قهرمان، اجتماعي نظريات يې له منثورو اثارو څخه دي.
استاد الفت په ۱۳۵۶ لمريز کال د ليندۍ د مياشتې په ۲۸ نېټه د ۶۳ کالو په عمر وفات شوی دی.
۲ – استاد قيام الدين خادم :
د ملا حسام الدين زوی، په ۱۲۸۵ لمريز کال د ننګرهار ولايت  د کامې ولسوالۍ کې زېږېدلی دیو زده کړې يې په خصوصي ډول د خپلې سيمې له عالمانو څخه کړي دي او په ۱۳۴۰ لمريز کال لومړی د کامې په لومړني ښوونځي کې او بيا په ننګرهار لېسه کې د ښوونکي په توګه مقرر شوی دی، بيا پېښور ته تللی او په لواړګي کې يې د قبايلو اولادونو ته د ليک لوست په زده کړه پيل کړی دی، په ۱۳۱۲ لمريز کال کندهار ته تللی او هلته د پښتو ادبي انجمن د غړي په توګه ټاکل شوی بيا د چې انجمن کابل ته راغی او د کابل ادبي انجمن سره يوځای شو او پښتو ټولنه ترې جوړه شوه، د زيرې جريدې مسئول ټاکل کيږي، په ۱۳۱۸ لمريز کال، د تاليف او ترجمې د څانګې مدير، په ۱۳۲۰ لمريز کال د پښتو ټولنې مرستيال ټاکل شوی، په ۱۳۲۲ لمريز کال د اتحاد مشرقي جريدې مسئول وټاکل شو، په ۱۳۲۹ لمريز کال د طلوع افغان مدير او په ۱۳۳۰ لمريز کال د کابل مجلې مدير شو، په مشرانو جرګه کې د ننګرهار د خلکو سناتور او همدارنګه څو کاله يې د ادبياتو د پوهنځي د استاد په توګه دنده هم ترسره کړې ده.
د لوړې پوهې او د پياوړي قلمي ځواک خاوند و، د نوي ژوندون او خيالي دونيا په نوم يې ادبي ټوټو ټولګې چاپ شوي دي، د اثارو له جملې څخه يې د مرغلرو امېل او څاروان ( شعرونه ) او روهي ګلونه، نوې رڼا، پښتونولي او بايزيد روښان په نثري څېړنيزو اثارو کې د بېلګې په توګه يادولی شو.
استاد قيام الدين خادم په ۱۳۵۸ لمريز کال د وږي د مياشتې په شپږمه نېته وفات او په کامه کې خاورو ته وسپارل شو.
۳  - محمد جان فنا :
د تورن جنرال سعدالله خان زوی، په خټه ساپی په ۱۳۱۰ لمريز کال په کابل کې زېږېدلی و، لومړنۍ زده کړې يې د کابل په شپږم نمبر ښوونځي کې او په ۱۳۲۹ لمريزکال د تجارت له لېسې څخه فارغ او بيا حربي پوهنتون کې شامل شوی، په ۱۳۳۲ لمريز کال له حربي پوهنتون څخه تر فراغت وروسته په شاهي ګارډ کې د بريدمن په توګه او بيا په تدريج سره په شاهي ګارډ کې د تورن رتبې ته ورسېد، بيا د لوړو زده کړو لپاره هندوستان ته ولاړ او چې بېرته هېواد ته راستون شو د عسکرۍ دنده يې پرېښوده، د پښتو او دري ژبو پياوړی ليکوال او شاعر و، په ادبي ټوټه ليکنه کې د استادۍ پوړ ته رسېدلی دی، ډېرې ادبي ټوټې  يې د هېواد په موقته خپرونو کې چاپ شوي ، داوسني ليکوال مؤلف يې د دې لاندې شپږو ناچاپو اثارو نومونه اخيستي دي :
1.     ګلبرګ ها ( دري نثرونه ).
2.     د اور لمبې ( ټولنيز شعرونه ).
3.     چارګل ( پښتو څلوريزې ).