cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد زبير شفيقي
محمد زبير شفيقي د ارواښاد جنت گل زوي دي چې له نن څخه پينځه ځلويښتکاله په خوا د وردگو ولايت دچك د ولسوالۍ دالي خيلو پهکليکې زيږدلى دى، زدهکړې ېې د حضرت عمر فاروق په لېسهکې سرته رسولې او په ۱۳۵۶کالکې فارغ شو او د همدېکال دکانكور په ازموينهکې دکابل پوليتخنيك ته بريالى شو او په ۱۳۵۷ لمريزکال د غوايي لهکودتانه وروسته د پوليتخنيك په دوهم سمسترکې ؤ چې مهاجرت ته اړ شو او پيښور ته ولاړ د همدېکال په وروستيوکې د جهاد لپاره د پكتيا ولايت ته راغى او ۱۳۵۸ لمريزکال د نورومجاهدينو سره يو ځاي خپلې سيمې چك ولسوالۍ ته راغى په۱۳۶۳لمريزکال بيرته پيښور ته ولاړاو هلته يې پهکلتور او ادبي هځو لاس پورېکړ  محمد زبير شفيقي په تيرو شلوکلونوکې له مختلفوکلتوري او فرهنگي مركزونو سره تړاو درلود د زيادتره جهادي خپرونو ليكوال غړي يا مسؤل ؤ په شفق مجله،  شهادت جريده،  اميد،  حريت،  منبع الجهاد مجلوکې يې د ليكنې پلاوې غړيتوب درلود. د پيام آزادۍ رادېو تلويزيون مرستيال او د پرگرامونو د تهې مسؤل ؤ او نه (۹)کاله د سهار ملي ورڅپاڼې چې د پيښور نه خپريده مسؤل مدير ؤ.زبير شفيقي دهجرت په چا پېر يالکې په گڼ شمېر وركشا فونو علمي سمينارونو اوكنفراسونوکې برخه اخېستې، دتهران راديوسره يې دسياسي مبصر  په حيثکارکړى دى.زبير شفيقي دمختلېفو نړيوالو تلويزوني چينلواو راډيوگانوسره يې دهېوادپر سياسي، ټولنيزو، اوادبي موضوعاتو وخت پروخت بحثونهکړې دې چې هروخت يې دڅورېدلې دردېدلې هېواد په حا لاتو رڼااچولې ده. شفيقي صاحب هروخت سپېنې اوشفا فې خبرېکوي نو څكه هروخت دراډيواو تلويزون دگردي ميزمېلمه وي. دنوموړي له اثارو څخه دمرگ لارويان، نه هيريږي وطن، ياد ښتونه، د تياروبه تل کي، د کيسولنډه ټولگه،  دقلم څار،  او دتکبيره ترفرياده،  اد بي سياسي کالمونه يي ليکلي اثاردي داروا ښاد نسيم حجازي يولس ټوکه تاريخي ناولونه يي ژباړلي آثاردي چې د نوموړي ددې ژپاړل شويو آثارو څخه دهيواد په ‌ســطحه هرکلي شودي. اود هيواد په گوټ، گوټ کې د مينه وا لو ترگوتو رسيد لۍدۍ دا پياوړۍ ليکوال اوژورناليست همدومره ناچاپ آثارهم لري چې په هغوى کې يې ځينې مهم دادي:
شاهين
د غازي داستان
شهر نا پرسان
معظم علي
توره ما ته شوه
او دې ته ورته نورداسې آثار يي د يادولو وړدي. د محمد زبير شفيقي دابي، فر هنگي، کلتوري، سياسي، هڅو لړۍ اوس هم همداسې روا نه ده چې اوس مهال د (ويسا ) ورځپاڼې مسول مديردۍ همدا رنگه دامريکاغږ، آزادۍ راډيو، اوبي بي سي دپښتو اوفارسي خپرونو سره دافغانستان په هر اړخيزو مسايلو باندې رڼا اچوي محمد زبير شفيقي د ارواښاد جنت گل زوى دى چې له نن څخه ٤۶کاله پخوا د وردگو ولايت د چک ولسوالۍ په اله خېلو کې زيږېدلى. زدکړې يې دبمبايي په لېسه (ننى دحضرت عمر فاروق لېسه ) کې سرته ورسولې او په ١٣٥٦ لمريز کال فارغ شو.
د همدې کال په کانکور ازموينه کې د کابل پولي تخنيک ته بريالى شو، پر ١٣٥٧ لمريز کال د غويي له کودتا نه وروسته د پولي تخنيک په دوهم سمسترکې ؤ چې هجرت ته اړ شو او پېښورته ولاړ. د همدې کال په وروستيو کې د جهاد لپاره پکتيا ولايت ته را غى او بيا پر ١٣٥٨ لمريز کال له نورو مهاجرينو سره يو ځاى خپلې سيمې چک ولسوالۍ ته راغى، په ١٣٦٣ لمر يز کال بېرته پېښور ته ولاړ او هلته يې په فرهنگي او ادبي هڅو لاس پورې کړ. محمد زبير شفيقى په تيرو شلو کلونو کې له مختلفو فرهنگي اوکلتوري مرکزونو سره تړاو درلود، د زياترو جهادي خپرونو ليکوال غړى او يا مسوول او په شفق مجله، شهادت جريده ، اميد، حريت، منبع الجهاد او نورو گنو مجلو کې يې د ليکني پلاوي غړيتوب درلود. د پيام آزادۍ راډيو تلويزيون مرستيال او د پروگرامونو مسوول و او نهه کاله په پېښور کې د سهار ملي ورځپاڼې مسوول مدير و. شفیقي صیب د هجرت له دیاره په بېرته راگرځېدو سره نږدې يوکال د ميدان وردگو ولايت د راديو تلويزيون اداري سرپرست ؤ او اوس لهکابل نه د خپريدونكې ويسا ورځپاڼې مسؤول مدير دى.
محمد زبير شفيقى د هجرت په چاپيريال کې په گڼ شمېر ورکشاپونو، علمي سمينارونو اوکنفرانسونو کې برخه اخیستې، له تهران راډيو سره يې د سياسى مبصر په حيث کار کړى او له مختلفو نړيوالو تلويزيونې او راديويي چينلونو سره يې د هېواد پر سياسي، ټولينزو او يا ادبي موضوعاتو گڼ شمېر ليکنې خپرې شوې دي. محمد زبير شفيقي تر اوسه پورې نږدې څلوېښت ټوکه ژباړلي او چاپ شوي اثار لري چي د آثارو بشپړ لست یې په لاندې توگه دی:
د جهاد زمزمې( لومړى شعري ټولگه) د وينو پيغام ( دوهمه شعري ټولگه) د تيارو په تلکې ( د لنډوکيسو ټولگه) په چك او دايميردادوکې اسلامي پاڅون ( د سيمې د جهاد پېښليك) په چک او دایمیردادوکې ښوونه او روزنه (د جهاد په بهيرکې د ښوونې او روزنې بهير) د ميدان ښار فتحه ( جهادي پيښليك) د مرگ لارويان( جهادي يونليك نه هيريږي وطن ( ژوندلیک) د قلم څار ( دکالمونو لومړۍ ټولگه) له تكبيره تر فرياده ( کالمونو دوهمه ټولگه) ميړونه _ گړنگونه ( منځنۍ داستان له پيښور نه خپريدونكې اميد مجلهکې خپور شوى دى) د پرديسۍ له مېنو د هيواد تر غيږې ( څو بيلابيل يونليكونه چې خواره واره چاپ شوي دي)
ناچاپ ژباړې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
لوټ سينټر هنویي
لوټ سينټر هنویي ويتنام په ښار هنویي کې جوړه يوه لوړه ودانۍ ده چې په دې ودانۍ کې 65 پوړونه دي. ددې ودانۍ لوړوالی 267 متره (876 فټ) دی چې په ۲۰۱۳ز کال کې جوړوه شوې ده.
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
واصل بن عطا
أبو حذيفة واصل بن عطاء (700 - 748)، چې په غزال سره مشهور ؤ، د حسن بصري له زده كوونكيو څخه ؤ. له خپل ښوونكي (حسن بصري) سره د لوى گناه مرتكب په اړه له جنجال څخه وروسته د هغه له ښوونيزې كړۍ څخه ووت، او ځانته حلقه يې جوړه كړه، چې د همدې بېلتون له وجې د د معتزله په نامه ونومول شول.
سرچينې
وېشنيزه:مسلمان فرلسوفان وېشنيزه:فيلسوفان
نوردورلند ایسترا
نوردورلنډ ویسترا سیمه په لاتیني Northeastern Region) د آیسلنډ هیواد شمال ختیځه سیمه ده.
چاودېدونکي مواد
چاودېدونکي مواد عبارت له هغه تعامل کوونکيو موادو څخه دي چې په خپل داخل کې په دومره ډېره اندازه انرژي لري چې کولای شي چاودنه رامنځ ته کړي.
AU
AU کیدای شي چې وي:
آغا محمد خان قاجار
آغا محمد خان قاجار په ايران کې د قاجاري واکمنۍ بنسټ ايښودونکی وو.
وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان وېشنيزه:ايراني پاچايان
فارچيون سينټر فيس 3
فارچيون سينټر فيس 3 چين په ښار  بيجنگ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 56 منزلونه دي او ددې لوړوالی  266 ميټر (874 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
زړه نابری
زړه نابری (په انگرېزي: Heart Failure) چې د بندېدونکی زړه نابری (Congestive Heart Failure) په نامه هم يادېږي د زړه هغه بې وسي ده چې نشي کولی د وينې پمپولو دنده په سمه توگه سر ته ورسوي او وينه د بدن د اړتياوو له مخې په بدن کې وڅرخوي. زړه نابری د يو شمېر نښو نښانو سبب گرځي چې په دغو کې ساه لنډي، د پښو پړسوب او د ورزش نازغمل دي. د زړه دا حالت د اېکوکارډيوگرافي او د وينې د آزمېښتونو په مرسته پېژندل کېږي. د دغې ناروغۍ درملنه د ژوندتوگې له بدلونونو، لکه د سېگرېټ څښل بندول، آسانه تمرينونه او د ساه اخيستنې بېلابېل لارې، په خوړو کې د مالگې کمښت او غذايي بدلونونه شامل دي. د دې تر څنگ يو شمېر درمل هم ناروغ ته ورکول کېږي. کله نا کله دا ناروغي د يو شمېر نصبېدونکو آلو په مرسته لکه پېسمېکر يا د زړه د بطنونو مرستيالې آلې او يا هم د زړه پيوندولو په مرسته د درملنې وړ وي.
د زړه نابري عام سببونه مايوکارډيل انفارکشن او د زړه اسکېميکې ناروغۍ نور ډولونه، د وينې لوړ خج، د زړه د والونو ناروغۍ او د زړه عضلاتي اعتلالونه دي.
زړه نابری يوه عامه، بې وسه کوونکې، گرانبيه او مرگونې ناروغي ده. په پرمختللو هېوادونو کې نژدې 2% وگړي له زړه نابري کړېږي، خو په هغو کسانو کې چې عمر يې له ۶۵ کالو پورته دی، زړه نابری پکې له 6–10% ډېر دی.
سرچينې
وېشنيزه:د زړه ناروغۍ
سردار ولي محمد خان
سردار ولي محمد خان مشهور په لاتی
فتح علي شاه قاجار
فتح علي شاه قاجار د آغا محمد خان قاجار وروسته د ايران د قاجاري واکمنۍ دويم واکمن پاچا و.
وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
TL
TL کیدای شي چې وي:
سره زر
سره زر سره زر (په انګړېزی: Gold) له کمېاوی عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Au سمبول او v۹ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی. يو ارزښتناک توکو څخه دی چې په هر هېواد کې پیدا کېږی په ځانګری توګه په افغانستان کې. د افغانستان هېواد په ګوټ کې سره زر شتون لری خو له بدمرغه چې کارپوهان شتون نه لري
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
تاليوم
تاليوم (په انگرېزي: Thallium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Tl سمبول او ۸۱ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
دي ريور (لوړه ودانۍ)
دي ريور (فلک بوس عمارت) تهای لېنډ په ښار  بنکاک کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 73 منزلونه دي او ددې لوړوالی  265 ميټر (871 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
محمد شاه قاجار
محمد شاه قاجار د فتح علي شاه قاجار وروسته د ايران د قاجاري واکمنۍ پاچا شو.
وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
رودبار ولسوالي
رودبار ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان رودبار)  د ايران د گيلان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۹۴٬۷۲۰ تنه نفوس لري. د رودبار ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گيلان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
PB
PB کیدای شي چې وي:
فيض آباد (بدخشان)
فيض‌آباد د افغانستان د شمالي ولايت بدخشان مركز دى، چې د كوكچه پر سيند ودان دى.
وېشنيزه:د افغانستان ښارونه وېشنيزه:ولايتي پلازمېنې
ناصر الدين شاه قاجار
وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
لېډ
لېډ (په انگرېزي: Lead) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Pb سمبول او ۸۲ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
BI
BI کیدای شي چې وي:
کینډۍ:د قرآن علمي اعجاز
وېشنیزه:په قرآن او سنتو کې علمي اعجاز
مظفر الدين شاه قاجار
مظفر الدين شاه قاجار د ايران د قاجاري واکمنۍ پينځم پاچا و.
PO
PO کیدای شي چې وي:
برج الکاظم 1
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
محمد علي شاه قاجار
محمد علي شاه قاجار د ايران د قاجاري واکمنۍ شپږم پاچا وو.
وېشنيزه:ايراني پاچايان
د عباسيانو خلافت
د عباسيانو خلافت د اسلام درېيم خلافت وو چي د محمد ص نه ورسته واک ته ورسيد. عباسيان د محمد ص د تره عباس رض له اولادې څخه وو، چي د امويانو له پرځولو وروسته يي په بغداد کي حکومت کاوه. د دوي قدرت ته رسيدو کي ابو مسلم خراساني لوي لاس درلود.
بېسموت
بېسموت (په انگرېزي: Bismuth) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Bi سمبول او ۸۳ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
په قرآن کې جیولوجیکي اعجاز
په قرآن کې جیولوجیکي اعجاز څخه د ډبرپوهنې او کانپوهنې اړوند علومو مسائل موخه دي چې قران کریم ورته اشاره کړې ده. په داسې حال کې چې د قرآن له نزوله مخکې هېڅ کوم اسماني یا ځمکي کتاب دې اړخ ته کومه اشاره نه وه کړې.
پولونيوم
پولونيوم (په انگرېزي: Polonium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Po سمبول او ۸۴ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
احمد شاه قاجار
احمد شاه قاجار د ايران د قاجاري واکمنۍ وروستنی او اووم پاچا و.
وېشنيزه:ايراني پاچايان
د سېټريک اسيد څرخ
د سېټريک اسيد څرخ، چې د ټرايکاربوآکسېليک اسيد څرخ (TCA څرخ) يا د کرېبس څرخ په نومونو سره هم يادېږي، د کټلايز شوي انزايمونو د کيميايي تعاملونو يوه لړۍ ده. دا کيميايي څرخ په ټولو هغو ژونديو سلولونو کې چې د سلولي سااخيستنې په کړنه کې له آکسيجن نه کار اخلي پېښېږي. په ايوکاريوټ سلولونو کې د سېټريک اسيد څرخ د مايټوکونډريا په مېټرکس کې سرته رسي. د لومړي ځل لپاره د سېټريک اسيد څرخ د توکيو او تعاملونو موندنه د البېرټ شېنټ گيورگي او د هانس آډولف کرېبز د څېړنو په پايله کې وموندل شول.
ګانا
ګانا (/ˈɡɑːnə/ ) چې په رسمي ډول د ګانا جمهوريت دی، په لويديځه افريقا کې يو هېواد دی. دا هېواد په سويل کې د Guinea خليج او د اتلانتيک سمندر رانغاړي، په لويديځ کې له Ivory ساحل سره، شمال کې له بورکينا فاسو (Burkina Faso) او لويديځ کې له (Togo) سره ګډه پوله لري. ګانا ۲۳۸۵۳۵ کېلومتر مربع (۹۲۰۹۹ ميل مربع) سيمې په پوښلو سره ډول ډول biomes  رانغاړي، چې له ساحلي هوارو دښتو څخه ګرمو باراني ځنګلونو پورې لړۍ جوړوي. له ۳۱ ميليون څخه د زيات نفوس په درلودلو سره ګانا له نايجريا څخه وروسته په لويديځه افريقا کې دويم تر ټولو ګڼ نفوسه هېواد دی. د هېواد پلازمېنه او ستر ښار اکرا (Accra) دی او نور ستر ښارونه يې کوماسي (Kumasi)، ټامېل (Tamale) او سکندي تاکورادي (Sekondi-Takoradi) دي.
د سېټريک اسيد څرخ
په اېروبيکو ژوانديو کې د سېټريک اسيد څرخ مېټابوليکو پړاوونو يوه برخه ده چې کاربوهايډرېټونو، غوړو او پروټينو د کيميايي ادلون بدلون په شتون کې کاربون ډای آکسايډ او اوبو بدلولو سره د کارولو وړ اېنرژي توليدوي. همداسې نور اړونده تعاملونه چې په ميټابوليک پړاوونو کې پېښېږي هغه دي چې په گلايکوليسېز او د پايروېټ آکسيډېشن په پروسو کې د سېټريک اسيد څرخ د رامېنځ ته کېدو نه دمخه رامېنځ ته کېږي خو آکسيډېټيف فاسفوريلېشن بيا د سېټريک اسيد څرخ نه وروسته رامېنځ ته کېږي.
ګانا
په اوسنۍ ګانا کې لومړنی تلپاتې دولت د ۱۱ پېړۍ د بونو (Bono) دولت و. د بېلابېلو پېړيو په تېرېدلو سره په کې ګڼې پاچاهۍ او سترواکۍ راپورته شوې، چې تر ټولو ځواکمنې يې په شمال کې د ډاګبون پاچاهي (Kingdom of Dagbon) او سويل کې د اشانټي سترواکي (Ashanti Empire) وه. پرتګالي سترواکي چې په ۱۵ پېړۍ کې پيل شوه او ورپسې ګڼ شمېر نور اروپايي ځواکونو ياده سيمه کې د سوداګريزو حقونو لپاره تر هغې مودې پورې مبارزه وکړه، چې په پای کې برتانيې د ۱۹ پېړۍ په پای کې د ذکر شوي ساحل اداره يا واک رامنځته کړ. له يوې پېړۍ څخه له زيات استعمار څخه وروسته د ګانا اوسنۍ پولې وټاکل شوې، چې څلور بېلې برتانوي استعماري سيمې (د سرو زرو ساحل “Gold Coast”، اشانټي “Ashanti”، شمالي سيمې او برتانوي ټوګولېنډ “British Togoland”) رانغاړي. يادې سيمې د ۱۹۵۷ کال د مارچ پر ۶ د ملتونو په ګډو ګټو (Commonwealth of Nations) کې د يوې خپلواکې سيمې په توګه سره يو ځای شوې او ياده سيمه په فرعي سهارايي افريقا کې لومړنۍ سيمه شوه، چې خپلواکي تر لاسه کوي. ګانا په پای کې له استعمار څخه د وتلو په هڅو او د ټول افريقايي (Pan-African) خوځښت کې پياوړې شوه.
د سېټريک اسيد څرخ
وېشنيزه:سلولي سااخيستنه وېشنيزه:مېټابوليکې لارې
ګانا
د ګانا “Ghana” نوم ايتمولوژي «د پياوړي توريالي پاچا» معنا لري او هغه وړ نوم (لقب) و، چې په لويديځه افريقا کې د منځنۍ پېړيو د “Ghana” سترواکۍ پاچاهانو ته ورکول شوی و. ياد نوم بايد له اوسنۍ ګانا “Ghana” سره ځکه ګډ نه شي، چې ياده سترواکي شمال لوري ته په نني «د مالي جمهوريت: Republic of Mali»، سينيګال (Senegal)، سويلي ماوريټانيا (Mauritania) او همدرانګه د جينيا (Guinea) په سيمه کې غځېدلې وه. ګانا د سرو زرو د زياتې کارونې له امله پېژندل کېدله او د همدې له امله د ترانس-سهارايي (Trans-Saharan) قبيلو پر مهال د عربانو له لورې «د سرو زرو ځمکه: Land of Gold» نومول شوې وه.
د منځنيو پېړيو پاچهۍ
د نننۍ ګانا ډېره برخه د بېلابېلو توکمي ډلو له لورې په منځنيو پېړيو (Middle Ages) او د موندنې دوره (Age of Discovery) کې استوګن وه.
که څه هم په لويديځه افريقا کې د ننۍ ګانا سيمې د وګړو زيات خوځښتونه ازمايلي دي، مګر د اکان (Akan) ژبې ويونکو ورته د ۱۵ پېړۍ په پای کې کډوالي پيل کړه. د شپاړسمې پېړۍ تر لومړيو پورې اکان وګړي د بونومان (Bonoman) په نوم په اکان دولت کې په پياوړي ډول رامنځته شول، چې د “Brong-Ahafo Region” په نوم سيمه يې په وياړ نومول شوې ده.
له ۱۳ پېړۍ څخه اکانيان د بېلابېلو اکان دولتونو د جوړولو په موخه له هغه ځای څخه راښکاره شول، چې د باور له مخې د “Bonoman” سيمه ده او زياتره يې د سرو زرو پر سوداګرۍ باندې تکيه وو. ياد دولتونه بونومان “Bonoman” (د Brong-Ahafo سيمه)، اشانټي “Ashanti” (اشانټي سيمه)، ډينکيرا “Denkyira” (لويديځه شمالي سيمه)، د مانکيسيم پاچهي “Mankessim Kingdom” (مرکزي سيمه) او اکوامو “Akwamu” (ختيځه سيمه) وو. په ۱۹ پېړۍ کې د ګانا د سويلي برخې سيمه د اشانټي پاچهۍ کې شامله وه، چې د استعمار پلوۍ له پيل څخه مخکې په فرعي سهارايي افريقا کې له اغېزناکو او پياوړو دولتونو څخه و.
د اشانټي سترواکۍ حکومت په لومړي ځل د يوې ناتړلې شبکې په توګه او په پای کې يې د يو پرمختګ او د Kumasi په پلازمېنه کې د مرکزي خورا ځانګړې بيوروکراسۍ په لرلو سره د يوې متمرکزې پاچاهۍ په توګه عمل وکړ. له اروپايانو سره د اکانيانو له اړيکې څخه مخکې اکاني وګړو پرمختللی اقتصاد رامنځته کړ، چې په اصل کې د سرو زرو او او له سرو زرو څخه د جوړو شويو توکو پر بنسټ و چې وروسته يې د افريقا له دولتونو سره سوداګري وکړه.
ایداري وېش
د ګانا هیواد په ۱۰ ولایتونو ویشل شوې ده.
تاریخ
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:گانا
عبدالقدوس پرهېز
ليکلي آثار
تر هغی چۍ موږ ته پته ده د کتاب په بڼه يوازي يو تحقيقی اثر يي د پوهانو د افکارو په نوم او د زړه بڅري چۍ دده د شعرونو يوه برخه ده، خپور شوي‎
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال ‎
صحيح المسلم
سميع الله شينواری
AT
AT کیدای شي چې وي:
انتورپ
<span lang="پښتو " dir="rtl">انتورپ ( په فرانسوی : Anvers ) د بلجیم په فلمیش  سیمه کې یو ښار دی او دا د انتورپ د ولایت مرکز   دی. انتورپ ښاروالۍ تقریباً 529000  تنه وګړي لرې  ( ۲۰۲۰ ) او له همدې امله د نفوسو له مخی په بلجیم کی تر ټولو لوه  ښاروالۍ ده او د مساحت له مخې  د 20429 هکتاره ځمکې په  لرلو د تورنای او کوواین څخه وروسته  دريم لوې ښار ګنل کېږي.
دا ښار په پراخه کچه د اسخلده سیند په ښی غاړه کې موقعیت لری، کوم چې د  ښاروالی او د ولايت تر منځ سرحد جوړه  وي. او پراخه لوې سوداګریز بندر لري چې نړيوالې بار وړونکې ترانسپورتي کښتۍ له دغه  ځايه څخه تیریږي او  تخليه کېږي. دابندر د هالنډ هېواد د  روتردام  بندر څخه وروسته د اروپا دوهم لوی بندر  ګڼل کېږي چې ډیر اقتصادی اهمیت لري. د  انتورپ  ښار د پتروکیمیاوې فعاليت  له امله هم مشهور دی چې د  انتورپ په بندر کي فعاليت لري او دا ښار د الماسو د تجارت لپاره یو نړیوال مرکز هم دی. د انتورپ اوسیدونکی کله ناکله د سینویرن په نامه یاد شوی چې دا یوه هسپانوی کلمه ده. دا ښار په خپله د ځینو خلکو له خوا چې دټي سټاد (t,Stad)  او کله کله د کوکی ( د کلچو ) ښار په نامه یاد شوی دی  ، د  ۱۸۳۰ او ۱۹۶۰ کلونو تر منځ  انتورپ د کلچو (د کوکی) ډیرې مشهورې  فابریکې درلودې.
کلوییدونه او دهغی اهمیت
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدي لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی پوهنځي چاپېريال ساتنې او ځنګلونوڅانګه
کلوئيد
د Kolla چې معنى يې  سريښ او Eedos  چې معنى يې غوندې (په شان )  ده اخستل شويدى  په حقيقت کې دا ذرات مختلفې ټاکلې اندازې لري کلوئيدي محلولونو ته کلوئيدي ډيسپرشن (ويشنه ) هم ويلي کيږي او ددوې اندازې دحقيقي محلول او سوسپينشن تر  منځ په منځني حالت کې دي دکلوئيدې ذراتو قطرونه  په محلول کې د او د په ليکه کې پراته  دي. دکلوئيدونو ذ رات په  منځ کي دي اولږلوي  ذرات يې   دي  کلوئيدي محلول ته کلوئيدي ديسپرشن  يا ساده کلوئيد هم ويل کيږي  په کلوئيدونوباندې دغازاتو قوانين دفزيکي کيميا له مخې دتطبيق وړدي  کلوئيدونه غير متجانس مواد دي چې رسوب نه کوي  هر هغه مواد چې ذرات يې دکلوئيدونوپه ليکه کې پراته وي دا په کلوئيدي حالت کې دي.
دکلوئيدي ذراتو شکلونه
کلوئيدونه کيداې شي چې داوسپنې ميلې ، ټيکلى ،نرۍ څادر يا اوږدتار په څير  او وسي مونږ کولاى شو هغه سيستم چې دهغې سور ،اوږدوالى ، پراخوالى  يا پنډوالى د  په قطار کې پروت وي دې ته کلوئيدې ډيسپرشن ووايو.
دکلوییدی محلول یازول ډولونه
زولونه کولاى شو په دوو کلاسونو وويشو ١ – ليوفيليک زولونه (محلِل خوښوونکي ) ٢ – ليوفوبيک زولونه (محلِل نه خوښوونکى ) ليوفيليک معنى محلِلِ  خوښوونکى  داهغه زولونه دي په کوم کې چې خپور شوي فاز دمحيط يا محلِلِ لپاره يو ټاکلې رابطه وښايې. نشايسته ، کنډ ، او پروټين په اوبو کې دليوفيليک زولونو لپاره ښه مثالونه دي. ليوفوبيک معنى دمحلِلِ نه خوښونکي. دا هغه زولونه دي په کوم کې چې خپور شوى فاز د محلِلِ يا محيط لپاره جذبونه ونه لري. د سروزرو ، Fe(OH)3 او سلفر ډيسپرشن په اوبو کې دليوفوبيک زولونولپاره ښه مثالونه دي. په ليوفيليک زلونوکې جاذبوي قوې دهايدروجن درابطې په وجه دى.
دليوفيليک او ليوفو بيک زولونو مهم خصوصيا ت : ١ –ليوفيليک زولونه دحقيقي موادو لکه نشايستې يا پروتين دمناسبو محلِلونو دمخلوطولو په واسطه کيداشي په اسانۍ سره حاصل شي  اما ليوفوبيک په اسانۍ سره نه شو تيارولى. ٢ – هايدوفوبيک زولونو  ذرات مثبت يا منفي چار ج لري خو هايدرو فيليک زولونه کيداى شي لږ يابيخي  چارج ونه لري. ٣ – په هايدروفيليک کې د کلوئيدي ذراتوسره سالويشن کېږي ليکن هايدروفوبيک کې  نه واقع کيږي. ٤ – د ليوفيليک زولونو غلظت دخالص ډسپرشني محيط څخه عموماً زيات وي  ليکن دهايدرو فوبيک زولونو په حالت کې غلظتونه کوم تغير نه کوي. ه– ليوفيليک زولونه کولاى شي چې دقوي الکتروليز په واسطه  رسوب وکړي  ليکن ليوفوبيک زولونه د کم غلظت سره رسوب کوي. ٦ - ليوفليک زولونه رجعي ليکن ليوفيوبيک غير رجعي دي. ٧ - ليوفيليک زولونه ټينډل اثر  نه ورکوي  ليکن ليوفوبيک يې ورکوي. ٨ – کله چې برقي ساحه تطبيق کړو نوبيا ليوفيليک زولونه دالکتروليز خواته دحرکت لږ ميلان ښايې ليکن ليو فوبيک زولونه دالکتروليز خواته دحرکت زيات ميلان ښايې.
دزولونو تيا رول
ليوفيليک زولونه دمثال په ډول صابونونه ، دجاموپوډر، جيلا تين ، ، ارابيک کنډ او نشايسته کولاى شو چې په ساده ډول دغه مواد په اوبوکې دحليدوپه واسطه تيارکړو. ليوفوبيک زولونه د دوه ډوله طريقوپه واسطه تيارولى شو. ١ – دکاندينسيشن ميتود (يوشى چې بخارته واړې اوبيرته يخ شي ) ٢ – ډيسپرشني ميتود. دګاز څخه مايع ته بدلولو عملي ميتود Condensation method په دې ميتودونو کې ايونونه او ماليکولونه  چې  په حقيقي محلولونو کې په ابتدايې توګه موجود دي کلوئيدي بعدونه يې دمعينو کيمياوي تعاملا تو په واسطه نه حليدونکو ذراتو ته تغيرشوي داميتودونه په لاندې ډول دي. الف – ريډيکشن Reduction دد ې تخنيک په مرسته مونږ دفلزاتو کلوئيدي محلولونه تياروو دمالګې د فلز اوبلن محلول په واسطه د سرو زرو اوسپينوزرو کلوئيدي محلول تيارونه  دعضوي ريدوکس  عامل   سره مرسته کوي. دسرو زرو کلورايډ دتانين په واسطه ريډوکس  کولاى شو دسپينو زرو زول دسپينوزرو کاربونيتوسره  دتانيک اسيد  دريډيکشن په واسطه تيارولى شو
ب – اکسديشن. Oxidation کلوئيدي سلفر کولاى شو د H2S داکسيديشن څخه تيارکړو ددې مقصد لپاره د H2S او SO2 محلولونه تياروو    دا دواړه محلولونه ديوبل سره په سټيشيو متريک(په معين نسبت  )  مقدار کې مخلوط کوو. 2H2S ( SO2                       2H2O  (  3S
ج – دوه ګونې تجز يه  (دوه برخيز ) : Double decomposition کلوئيدي ارسينک سلفايد کولاى شو د H2S او As2O3 دعمل په واسطه تيار کړو
As2S (3H2S                        As2S3  (  3H2O د – ها يدروليز : Hydrolysis مونږ کولا ى شو چې دFe(OH)3 زول جوړکړو په اضافه کولو  د يوڅو  غليظ FeCl3 د  جوش اوبو سره په يو يوثابت ښورولوکې    هايدروليز تخميني ځاې نيسي او د  Fe(OH)3  يو ډيرتيز  سور زول حاصيليږي. ه – دمحلِلِ بدلول  : دزول تيارولو لپاره يو ډيرښه ميتود دى  دعمومي اوصول  مطابق که د A  ماده په B  دحليدو وړ وي   ليکن A  په C  کې  نه حليږي نوبيا A به کلوئيدې محلول جوړکړي کله چې  C  په اصلي محلولونو A او B  کې په پريمانه ډول اضافه کړو نو بايددغه په يادوساتو چې  B او C  ديوبل سره مخلوط  دي   په دې طريقه کې کولاى شو چې د سلفر زول جوړ کړو کله چې دسلفر مشبوع الکولو محلول سره  اوبه يوځاې کړو.
ډيسپرشني ميتودونه
په دې ميتودونو کې مواد په ډير مقدار په بل محيط کې خپاره شوي دي په دې کې به مونږ درې ميتودونه تشريح کوو. الف – ميخانيکي ډيسپرشن ب – بريدګ ارک ميتود ج – پيپتايزيشن
پيپتا يزيشن
پيپتايزيشن دمنتشره کيدو رجعي عملي دي  د پيپتايدي عامل   داستعمالولوپه واسطه دا دموادو په کلوئيدي ذراتو اندازه کې نابشپړه مستقيم  ډيسپرشن دى. زيات هايدروفيليک مواد لکه سريښ ، کنډ ، جلاتين داوبو په واسطه پيپتايز کيږي اوبه دپيپتايز کيدو نمايندګانوپه شکل عمليې سرته رسوي. AgCl  د HCl داضافه کولو په واسطه کولاى شو زول ته تبديل کړو همدغه شان Fe (OH) 3 د د ايون داضافه کولوپه واسطه په  زول اړولاى   شو.
دزولونو تصفيه کول
الف – ډياليزيز ب – الکتروليزيز ج – الترافيلتريشن ( يوشى په ډيروکوچنيوسوريوفلترکول )
ډياليزيز
مخکې مونږ دا څرګنده کړه چې د دوه محلولونوذرات د غشاء څخه کولاى شي چې تير شي ليکن کلوئيدي ذرات پاتي کيږي  کلوئيدي ذرات دخپلو لويو اندازو  په نسبت سره په  ډير قرار نفوذ کوي ددې مقصد لپاره مهمه غشاء لکه  ليکلو کاغذ ، سيلوفان ، سلولوز ، نايټريټ او سلولوز استيت شايد  استعمال شوي وي. يو سلنډري  لوښي په دې ترتيب تشکيل شوى دى چې يوسرد غشاء په واسطه بندمګر بل سره د کلوئيدي محلولونولپاره خلاص دى  داسلنډري لوښى دکلوئيدي محلولونوپه امتداد په يو غټ دش کې چې تصفيه شوې اوبوڅخه ډک دى ځاى لري .دتصفيه شوو اوبو ډکول  په جاري ډول دي  (٣ )  دياګرام داترتيب ښايې  دحقيقي محلول ذرات دلوي دش په تصفيه شوو اوبو کې ځي  دا دياګرام په لاندې ډول ښايو چې ترڅو په دې  پروسه پوهه شو.
يوشى په ډيروکوچنيو سوريو کې فلتر کول
داد زول د ذراتو جلا والى د مايع محيط او دالکتروليتونود الترافلتر څخه دفلترپه واسطه دى   مونږ په دغه هم پوهيږو چې زول دفلترکاغذ څخه چې  دعادي کاغذ څخه يې  دسوريو اندازې غټې دي  تيريږي     ليکن که دفلتر کاغذ د کلوئيدي ايون په واسطه  ډک  يا دسلولوز څخه نوى جوړ شوى وي نودفلتر کاغذسوريو اندازه ډيره کميږي دفلتر کاغذ دغه معرفي شوى قسم د الترافيلتر په نوم ياديږي  الترافلتريشن  سستې   عمليې  دي  که مونږ درجه لرونکې الترافيلترونه  استعمال کړو بيا تخنيکي الترافلتريشن  په پشپړه توګه د زول ذارت په مختلفو اندازو جلا  کولاى شي.
دتيندل مخروط تاثيراستعما لول
داسمان ابې رنګ او دسور  لمرلو يدنه  د تيندل فشار يو قسم  دى. په حقيقت کې داکسجن اونايتروجن واړه ذرات په موثر توګه داوږدو طول موجونوڅخه لنډ طول موجونو  خپروونکي دي  که درڼا خپريدل نه وي کوم چې مونږ ته دلمر څخه مستقيم ډول رارسيږي يا دسطحوڅخه بيرته انعکاس کوي  نو داسمان رنګ په د ورځې په دوران کې دشپې په شان تورتم وو. او لمر به د ورځې په دوران کې درڼا د ډيرلوي ټکي  په شکل عمل نه کاوه.
(دبرق په واسطه دزراتو تيريدل ) Electrophoresis
د اد کلوئيدي ذراتو برقي چارج شوى حرکت دى چې  دتطبيق شوې برقې ساحې لاندې  نفوذ کوي په دې کې الکتروفورسيز مطالعه کوو مونږد لاندې (٦) دياګرام  ترتيب په نطر کې نيسو  دا u شکله تيوب چې دوچولو لپاره دځوړند شيردان سره برابرشوى دى. دموادوډکوونکى قيف شکله تيوب تړل شويدى ، دټولونه اول يو  مقدار تصفيه شوې  اوبه په تيوب کې ځاې په ځاې شويدي  اوبيا زول قيف  ته معرفي شويدي  په دې طريقه اوبه پورته خواته بې ځايه کيږي څوکور سرحدات په دوه مټونوکې توليديږي  الکترودونه دمټونو په دواړو خواوکې معرفي شويدي اودپوتنشيال منبع سره وصل شويدي   که کلوئيدي ذرات مثبت ډول چارج شوي وي   دزول سطحه  دانود په برخه کې په تدريجي ډول غورځيږي  اودکتود برخې ته جګيږي  دالکتروفورسيز دمرحلو په دوارن کې دزول ذرات الکترودونوته په نسبتي توګه رسيږي  او وروسته بې چارجه کيږي ،دوې رسوب کوي   الکتروفورسيز پيښې په (٦ ) دياګرام  کې تشريح شويدي. الکتروفورسيز پيښې کولاى شو دکلوئيدي ذراتو باندې دچارج دنښې د ښودلو لپاره استعمال کړو مونږ دکلوئيدي ذراتو دتګ راتګ قيمت هم  اندازه کولاى شو،  همدارنګه مختلفې کلوئيدي خاليګاوې په ګرځيدونکي مخلوط کې په مختلفو قيمتونوسره دي   پس جداوالى کيداى شي ددې طريقې په واسطه اجراشوي وي ،  همدرانګه الکتروفورسيز دپروټين ، نيوکليک اسد ،پولي سکرايد اودنور ګټورومغلقو بيولوژيکي موادو د کسر يا تجزيې لپاره په پراخه اندازه استعمال شويده.
الکتروازموسيز : Electro –Osmosis
داد الکتروفورسيزبرعکس عملې دي په دې عمليو کې اوبه اوبه جذبوونکوموادوپه وجه حرکت کوي  دلاندې (٧ )دياګرام ترتيب مونږ سره ددې عمليو په پوهيدلو کې مرسته کوي U شکله تيوب د M  جذبوونکو موادو سره برابر شويدى  دا اوبه جذبوونکي  موادو شايد وړين ټوکر يا ديافراګم وي   برقي چارج الکترود ته مخامخ پورته خواکې برابرشويدى  ډيسپرشني محيط دبل الکترود خواته حرکت کوي  دالکترو ازموسيز پيښې د کريم ، سريښ اوخميرې دوچولولپاره اودمرطوبې خاورې څخه داوبو په ايستنه کې په تخنيکي ډول استعمال شويدي  لاندې  (٧ )  دياګرام ته وګورې نوپرې به پوره پوهه شې.
دپوتانشيال جريان : Streaming potential
دپوتانشيال جريان پيښې دالکترو ازموس دذکرشوي پاسنې دياګرام څخه مطالعه کولاى شو په دې ترتيب کې الکترودونه دبطرۍ سره نه دي وصل شوي ليکن دګلوانوميتر سره وصل دي په ابتدايې مرحله کې دلته کوم چارج نه شته  ليکن که اوبه تيوب ته په قوې سره تيرې شي  نوبيا الکتروموتيف قوه په ګلوانوميتر کې را  څرګنديږي   دغه پوتانشيال کوم چې دفشار له هغې توليد شويدى په اسانۍ سره په نښه کيږي  انکشاف موندلى  پوتانشيال دپوتانشيال دجريان په نوم ياديږي.
دپوتانشيال رسوب يا Dron تاثير
دسيډيمينټيشن لفظ دلاندې کيښناستلوپه معنى دى داپېښې کولاى شو که ذرات په ولاړو مايعاتوکې په قوې سره حرکت وکړي مشاهده کړو  خودادجاذبې قوې په واسطه کيداى شي  چي اجرا شي  همدارنګه پوتانشيال چې توليدشويدى درسوبي  پوتانشيال په شکل پيژندل کيږي  چې دې ته Dron  تاثير هم ويل شويدى  اودا عمليې د الکتروفورسيز برعکس دي.
برج الکاظم 2
برج الکاظم 2 متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 53 منزلونه دي او ددې لوړوالی  265 ميټر (869 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2008 کې ترسره شو۔
کلوییدونه او دهغی اهمیت
ماکروماليکولونه
داسې حقيقي مواد شته چې دغټوماليکولونوڅخه ترکيب شويدي اوپه محلِلِ کې دحليدو وړ نه دي چې په مستقيم ډول کلوئيدي محلول ورکوي همدغه شان لوي ماليکولونود ماکروماليکولونو په نوم ياديږي  دماکروماليکولونوابعاد د په قطار کې پراته دي  چې مهم مثالونه يې جلا تين ، مصنوعي پوليمير،مصنوعي ربړ ، سلولوز او نشايسته ده دمحلولولونوماکرو ماليکولونوخصوصيات درجعي کلوئيدونويا ليوفليک زولونوپه شان دي دوې لوړ غلظتونه لري اوکمزوى تيندل فشار ښايې  په هرصورت دوې برقي جريان رانه وړي  اوالکتروفورسيز نه ښايې.
برج الکاظم 2
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
کلوییدونه او دهغی اهمیت
ايملشن Emulsion
هغه کلوئيدي محلولونه په کوم کې چې ديسپرشني فاز او ديسپرشني محيط دمايعاتوپه شکل وي دايملشنونوپه نوم ياديږي  دوې په دې حقيقت پورې مربوط کيږي په کوم کې چې دمايع يوقسم ديسپرشني فاز او بل يې ديسپرشني محيط وي  دلته دوه قسمه ايملشنونه موجوددي.
په اوبوکې دتيلو ايملشن
هغه ايملشنونه دي په کوم کې چې تيل ديسپرشني فاز او اوبه ديسپرشني محيط وي ، شيدې يوډيرښه مثال دى  په کوم کې چې مايع شحم په اوبوکې خپور شوى وي.
په تيلوکې داوبو ايملشن
داهغه ايملشنونه دي په کوم کې چې اوبه ديسپرشني فاز او تيل ديسپرشني محيط وي  کوچ اودکد (Cod) دځيګر تيل دغه شان ايملشنونه دي. ايملسيفکيشن : (دطبقوتشکيليدل ) Emulsification هغه عمليه چې په هغې کې ايملشنونه توليديږي د Emulsification په نوم ياديږي.
دايملشن تيارول
دمثال په ډول که دوه ناحليدونکي مايعات يوځاې وښورول شي  که مونږ تيل يابنزين داوبو سره وښورو ، غوړين  مايعات په وړو وړو څاڅکوکې خپريږي  ليکن ايملشن ثابت نه دى د اوبو کوچني څاڅکي په چټکۍ سره بيا ترکيب کيږي او دغه دوه مايعات په دوه طبقوسره جداکيږي پدې کې دايملشن ثبات معرفي کوو نو ايملشن جوړونکى  عامل  زياتوو دايملشنکيدونکى عامل  دمايعاتو کوچنيوڅاڅکولاندې متقابل کشونې سره کومک کوي  اوداپرڼ کيدوته نه پريږدي دايملشن جوړونکي عوامل وظيفه دايملشن دتيلودوړو څاڅکوګيرچاپيره دساتونکې طبقې دعمل په شکل ده  په دې طريقه کې د دوې ثبات زياتيږي  دايملشنکيدونکي عوامل په زياته اندازه د جامو مينځلو پوډر اوصابون  لپاره استعمال شوي دي  يوڅه نور ثباتيز عوامل پروتين اوکنډونه دي په کولموکې دشحم هضم دايملشيپکيشن په واسطه اسان شويدى دکولمودالقلي محلول سره يولږ مقدار دسوډيم صابون شحم شته  ددې ايملشن جوړيدلوپه واسطه دهاضمي سيستم دانزايمونو کار اسانه کړى دى. ځينې لوشنونه ، کريمونه ،ملهمونه په اوبوکې  دتيلواوپه تيلوکې داوبودايملشنونودقسمونو څخه دي  ايملشنونه دفلزلرونکوموادو  دغلظتونو په استعمالولوکې پيداکيږي. په اوبوکې دتيلو اوپه تيلوکې داوبو ايملشن ترمنځ څرګندونې : لاندې دوه ټسټونه ددوه قسمه ايملشنونودښودولولپاره تطبيق شويدي. ١ – دdye ټسټ : که دحليدوړ رنګه ايملشن دتيلوسره ګرم شي dye  ايملشن محصولات رنګه وي  نو داپه اوبوکې دتيلو ايملشن دى  که ايملشن  د dye رنګ ونه نيسې نوداپه تيلوکې داوبو ايملشن دى.
٢– دکنډکټينس (دجريان تيرولو) ميتود : Conductance method په ايملشن کې دالکتروليت لږ مقدار زياتوو که کنډکټينس زيات شو په اوبوکې دتيلوايملشن قسم دى   اوکه د کندکټينس په  وجه تغير رانه شي نو په تيلوکې داوبو دايملشن قسم دى.
دايملشن د زراتو جوړښت
ايملشن د دوه ناحليدونکو مايعاتو او دطبقو جوړونکو محلول په واسطه توليديږي په دې کې پدې پوهه شوچې دطبقې جوړونکې محلول د  څخه تر  دى   اوس مونږ ايملشن فرض کوو په کوم کې چې صابون په اوبوکې دتيلو ايملشن کې دطبقو جوړولو محلول په شکل استعمال شويدي دصابون دماليکولونوهايدروکاربن برخه د تيلوسره نښلي او قطبي سرونه مستقيم ډول په اوبو کې دي په  (٨ )دياګرام  کې ښودل شويدي. په دې طريقه کې دتيلوڅاڅکي دايملشن دعامل دمحافظوې طبقې په واسطه ديوځاې کيدو څخه ساتل کيږي دصابون دکاربوکسليک ګروپ دايونايزکيدوپه واسطه هغه څاڅکي چې د صابون د ماليکولونودسطحې په واسطه احاطه دي برقي چارج شويدي.
د ايملشن دثبات لپاره فکتورونه
دايملشن ثبات په لاندنيو فکتورنوپورې باندې مربوط دى. ١ –د ساتونکې پردې پنډوالى ٢ – دساتونکي پردې نعښتل ٣ – برقي چارج په وړوڅاڅکو يا په پرده باندې ٤ – دخپورشوي محيط غلظت ٥ – د دوه مايعاتو ترمنځ دکثافت توپير
Demulsification
دايملشن دماتيدو عملې چې په هغې د ترکيبونکي مايعات حاصل شي د ډيمولسيپيکيشن په نوم ياديږي. لاندې تخنيکونه کيداشي استعمال شي.
١ – تودوخه (حرارت ) ٢ – سينټرفيوژينګ ٣ – زيات تعداد الکتروليت اضافه کول چې ترسب د ډيسپرشني فاز څخه بهر شي دسينتريفيګيشن دعملې په واسطه کريم دشيدوڅخه جلا کول د ډيمولسيپيکيشن مثال دى.
مخلوطونه
نورمال محلول د کم غلظت په وجه قوي الکتروليتونه ورکوي  ليکن په زيات غلظت کې کلوئيدي حالت ښايې  دغه شان مواد ته کيداى ميسيليز وويل شي يا کيداى ديوځاې شوو کلوئيدونوسره نسبت ورکړي   صابون دميسليز لپاره دټولونه ښه مثال دى   په حقيقت کې ددغو موادو سطحې فعاله وي  د دوې ليوفيليک تشکيلوونکي په مساوي ماليکول کې دليوفوبيک دبرخو په شکل دي  دNa  صابون او پوتاشيم مالګې اوږد ځنځير د کاربوکسليک تيزابونودي  کله چې ايونيک ګروپ په کوم کې چې کاربوکسکليک په طبيعت کې ليوفليک مهياکيږي دهايدروکاربن اوږدځنځيردليوفوبيک په شکل رول لوبوي   مسليزکيداشې دسلهاوو ماليکولونودرلودونکى وي  په مسليز شکل کې دهايدرو کاربن ځنځيري نقطه په مرکزکې وي قطبي  کاربوکسليک ګروپ په باندنۍ سطحه باندې پريښودل کيږي  دا  قطبي سطحه داوبوسره په باندنۍبرخه کې په  تماس کې ده  دامسليزپه زيات تعداد سره داوبوپه ماليکولونو کې حل شويدي  دامسليز عموماً دکلوئيدي ذراتو اندازه لري کله چې دا جارج شي پس داکلوئيدي ايون دى اوپه کلوئيدي  الکتروليت کې دامواد موجود دي مسليز په زيات تعداد د Na  او K  دايونونه چې ټول ددوې په سطحه پراته دي کش کوي ډيټريجن دصابون په شان دي او دمسليز څخه دى.
جيلي اومربا ګانې Gels and Jellies
جيلي دجيل لپاره يوعام نوم دى او دانيمه ټينګ زولونه دي داد دوه جزونوڅخه چې يوجامد اوبل مايع دى تشکيل شويدي. دجيلي جدول دجيلا تين څخه تيارشويدى دميوو جيلي لکه مربا  درلودونکى دي پس دې ته دوښو جلا تين (پيکتين ) په نوم ياديږي   پيکتينونه حليدونکي کنډ دي  لکه کاربوهايدريتونه.
دجيلونو طبقه بندي
جيلونه په لاندې شکل طبقه بندي شويدي ١ – ايلاستيکي جيلونه ٢ – ټينګ يا ناايلاستيکي جيلونه ٣ – تيوکستروفيک جيلونه دايلاستيکي جيلونو ښه مثالونه هغه دې کوم چې دجيلا تين ، اګر ، نشايسته ،مربا ګانې ، جيلاي ،او ددخټودځينوقسمونو زولونو څخه توليدشويدي. دسليکا جيل يوغير ايلاستيکي جيل دى ځينې فلزي هايدرواکسايدونه او هايدريتي فلزي اکسايدونه غيرايلاستيکي جيلونه دي  رجعي ايزوترمي زول په جيل اړونه دکلوئيداوسپنې اوکسايد او المونيم په دغه شان حقيقي محلولونو کې پيداکيږي که دوې ناويشلې حالت قبول شوي وي  بياد جيل شکل ځاې نيسي.
د کلوئيدونواهميت
ځينې مواد په کلوئيدي حالت کې موجود دي  دکيميا ټولې ساحې په يوه طريقه اوپه بله طريقه دکلوئيدي کيميا سره روابط لري. ١ – په طبعيت کې ټول انساج کلوئيدي دي مغلق کيمياوي تعاملات کوم چې ژوند ورته ضرورت لري  خامخا دکلوئيد کيمياپه اصطلا حاتوکې تعبيرشويدي. ٢ – د جذب. ډيالا زيز او پرڼ کيدو پيښې د سنتيز په کيميا او تحليلي کيمياکې ډيرې مهمې دي  يعنې ترسب ، دترسب مينځل ، فلتر او کروماتوګرافي په تحليلي کيمياکې مطالعه شويدي. ٣ – کلوئيدي ساينس درنګونو،پلاسيتکونو، نساجۍ ، دفوتوګرافۍ کاغذونو،پردو، سريښو ،دقلمونورنګونه ، سيمنتو، کريمونو، ربړونو، څرمن ، ګريس ، صابونونو ، اومصنوعي جامووينځلوپوډرو په جوړولو کې ډير مهم دى. ٤ – زراعتي سامان لکه سپري ، حشره وژونکي ، ايروزول ، مرباګانې او جيلونه ، کوچ ، پنير ، سلا ته ، او سريښونه په کلوئيدي کيميا کې شامل دي. ٥ – ځينې مهمې مرحلې لکه پرينټ کول ، سپينول ، ډيکالوريزينګ ، خورورکونه ، دمنځه تلل او دکاني ډبرو جلا کول اوميده کول دکلوئيدي کيمياپه اړخ کې شامل دي کلوئيدي کيميا مهم استعمالونه په بيولوژي او دواګانوکې پيداکيږي يعنې وينه او پروتوپلازم مغلق کلوئيدي محلولونه دي  پوستکى ، عضلات  اوځينې مختلف انساج دخاصو شکلونوسره جيلونه دي. ٦ – دکلوئيدي محلولونو پرڼ کيدل ډيره مهمه پيښه ده دا حقيقت  دطبعيت په يو  تعداد تخنيکي مشکلاتو کې تطبيق شويده چې په لاندې ډول دي
١– دڅښلو داوبو تصفيه کول : عادي اوبه ناتصفيه دي د ناپاکه ذراتو اندازې کلوئيدي دي او دوې ددغه شان چارجونوپه وجه باندې لاندې نه کيښني  کله چې پوتاشيم المونيم اضافه شي نوبيا  دکلوئيدي ذراتوپه چارج باندې خنثى کيږي  په دې طريقه لاندې کيښنې او اوبه پوره څښلولپاره برابر راځي ٢– دوايې ګانې : ځينې دوايګانې د زولونو دشکل څخه توليديږي دغه شان دوايګانې ډيرې اغيزناکې وي ځکه چې دوې د حل کولو اوجذب ډير لوي کيفيتونه لري.
د الودګۍ کنټرول : لوګى (په هواکې دکاربن ذرات )کلوئيدي محلول دى دکنډکټر استعمالولوپه واسطه  چې يونل ورته  نژدې موجودوي دکاربن دذراتومخنيوى کولاى شو  په دې طريقه دکاربن ذرات لاندې کيښنې او بې کاربنه دود دنل څخه دباندې وځي.
فوتوګرافي : دفوتوګرافي پردې د سپينوزروبرمايد او جيلا تين په کلوئيدي محلولونوکې تشکيل شويدي دا پردې په شيشه يې نازکوپردوباندې د سپينوزروبرومايداو جلا تين مخلوط ذخيره کولو په واسطه کيداى شي لاس ته راشي. دفاضله اوبو مصرف يا استعمال : Sewage disposal دفاضله اوبو ترتيبونه چې په اوبوکې ناولې ذرات منتشروي په يولوي ټانک کې فاضله  اوبه دالکترود سره د مخالف چارج په تماس کې راوړي ،  منل شويده  چې  په دې طريقه دخاورو ذرات ترسب کوي  اوجلا کيږي  دا ذرات دانبارپه شکل ترګټې اخستنې لاندې راځي. خورورکونه (رنګ ورکول ) :   Tanning دواړه پوست اودپوستکې لاندې برخه په کلوئيدي شکل  دپروتين څخه تشکيل شوي چې  جيلي  جوړښت لري  مونږ کولاى شو چې دپوستکي څرمن ته دعادي  مالګې داستعمالولوپه واسطه رنګ ورکړو.
د مستو جوړښت
کله چې شيدې تروې شي نوبکتريا دشيدو قند  ته د لکتيک اسيد شکل ورکوي دا اسيد په مستو کې په کلوئيدي سپين پروتين بدليږي.
Delta دلتا جوړښت:
دلتا دهغه ځاې شکل دى چيرته چې سيند په درياب کې داخليږي په حقيقت کې دسيند اوبه دمنرالونوڅخه غني دي  هغه شيبه چې درياب دکلوئيدي Clay  ذراتوڅخه تشکيل شوى وي کله چې دوه اوبه سره يوځاې کيږي  Clay   ګډوډ کيږي داکلي پيداکيدل د دلتاپه شکل پيژندل شويده.
طبعي ربړ
طبعي ربړ دحقيقي ونو د ترشحاتو څخه دايملشن دشکل چې ذرات يې په اوبوکې په منفي توګه چارج شوي وي چې د اوم ربړ په نوم ياديږي حاصل شوى دى دموم بدليدل  په ربړ باندې د استيک اسيداو لوګي رقيق کولومعنې لري.
داسمان ابې رنګ : Blue colour of sky
دخاورو کلوئيدي ذرات په اتوموسفيرکې صرف ابې روښنايې خپروي  او دروښنايې پاتې برخه جذبوي همدارنګه دا ابې روښنايې مونږ ته رارسيږي او اسمان ابې ښکاره کيږي.
کيمياوي مبارزه (جنګ ) : Chemical warfare
داتومي بم د چادونې دلوګي او لړې په واسطه طبقې جوړې شويدي چې دا دانسان لپاره مضرې دي نو مونږ بايد دغاز ماسکونه واغوندو داماسکونه د کلوئيدي لرګودسکارو څخه جوړې شويدي  نو دلوګي او لړې خطرناکه ذرات لاندې ترسب کوي اود انسان ژوند بچ کيږي.
سرچينې
١ – بوم ګرتنر،دوکتور  راينر،  مبادي کيميا عمومي  وغيرعضوي همامطبعه  ١٣٥٠ کال ١٦٩ او ١٧٠ مخونه.
٢ – ثمين ، عبدالقهار، دخاورې کيميا اودنباتاتو تغذيه ،کابل پوهنتون دکرني پوهنځى  ،  ١٣٨٦ کال   ٧٩ او ٨٠  مخ.
4- http: // www.Colloid .co.uk /
آستاتين
آستاتين (په انگرېزي: Astatine) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د At سمبول او ۸۵ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
خليل الله خليلي
خليل الله خليلي (۱۳۲۵ س. - د غويي ۱۴، ۱۳۶۶ ل.) يو افغان ديپلومات، شاعر، ليکوال، اديب او تاريخپوه وه.
مخينه
هغه د محمد حسين خان مستوفي الممالک زوی و او د کابل په باغ جهان آرا کې زېږېدلی و. پلار يې د امير امان الله خان پر ضد د يوې توطيې په تور ووژل شو. په ۱۳ کلنۍ کې د خپل ماما عبدالرحيم خان چې د هرات نايب سالار و او د کورنۍ د نورو غړو سره د يو نيم کال لپاره زنداني شو. بيا وروسته د کابل د خلکو په شفاعت د امير امان الله خان لخوا وبخښل شو او د صدق آباد کلي ته چې د کابل د شمال په ۵۰ کيلو مترۍ کې دی تبعيد شو.
زده کړې او دندې
دوديزې زده کړې يې په کور کې له خپله پلاره ترلاسه کړي وې او وروسته بيا د مير بچه کوټ په ښوونځي کې يې درې کاله تعليم وکړ. د لوړ استعداد او ذکاوت خاوند او له ښوونځي نه وتلو وروسته د ښوونکي په توگه يې کار پيل کړ. د ښوونې له دندې گوښه کړل شو او د ماليې په وزارت کې کاتب مقرر شو. هغه د امير امان الله خان د واکمنۍ په وخت کې په بېچاره گۍ کې ژوند تېر کړ تر هغه پورې چې د وخت د پاچا پر ضد د حبيب الله کلکاني پاڅونونه بريالي شول. دا چې حبيب الله کلکاني د خليلي سره د وړاندې نه پېژندگلوي درلوده نو هغه يې د خپل د دربار منشي وټاکه او بيا په مزار شريف کې د مستوفي مرستيال او وروسته د مستوفي په توگه وگوماره. کله چې حبيب الله کلکاني د نادرشاه له خوا له منځه لاړه او حکومت يې سقوط وکړ نو خليلي هرات ته ولاړ او هلته يې په شاعرۍ او ليکوالۍ کې پټ استعداد څرگند شو. کله چې نادره شاه هغه عفو کړ نو بېرته کابل ته راغی او هلته يې په صدارت عظمی کې د منشي په توگه په کار پيل وکړ، بيا د مطبوعاتو د رياست مستقل ريس شو او د ظاهر شاه د سلاکار وزير په توگه يې دنده ترسره کوله. وروسته په جده او بغداد کې د افغانستان سفير وټاکل شو چې د دمشق، اردن او د خليج هېوادونو لپاره يې هم ديپلوماتيکې چارې پرمخ بېولې. کله چې په ۱۳۵۷ ل. کال کې سياسي بدلون راغی نو د سفارت له دندې يې استعفا وکړه. بيا د جهاد په وخت کې پاکستان کې په اسلام آباد کې مېشت شو او هلته د افغانستان لپاره د جنرال ضيا الحق سلاکار وټاکل شو.
ناچاپه آثار
وېشنيزه:افغانان
31 مې
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ترموډینامیک
ترموډینامیک د فزیک یوه څانګه ده چې له حرارت، کار او تودوخې سره سروکار لري او له انرژۍ، انټروپي او د مادې او وړانګې له فزیکي خواصو سره یې اړیکې څېړي. د دغو کمیتونو چلند د ترموډینامیک د څلورو قوانینو له لارې کنترولېږي چې کمي تشرېحات د اندازه کولو وړ مایکروسکوپي فزیکي کمیتونو په کارولو سره وړاندې کوي، خو دا هم کېدای شي چې د احصایوي میخانیک له لارې د مایکروسکوپي اجزاوو پر بنسټ تشرېح شي. ترموډینامیک په ساینس او انجنیرۍ په ځانګړي ډول په فزیک، بیو کیمیا، فزیکي کیمیا او میخانیکي انجنیرۍ او نورو پېچلو برخو لکه هوا پوهنه کې د بېلابېلو موضوعاتو لپاره کارول کېږي.
له تاریخي پلوه ترموډینامیک د بخار د لومړنیو ماشینونو د اغېزناکتیا ډېرولو ته د لېوالتیا په دلیل رامنځته شو، په ځانګړي ډول د فرانسوي فزیک‌پوه «نیکولاس لیونارډ ساډي کارنو» د څېړنو له لارې یې وده وکړه، ښاغلی نیکولاس په دې باور و چې د ماشین اغېزناکتیا هغه کیلي ده چې د ناپلیون په جګړو کې د فرانسې له بریالیتوب سره مرسته کولی شي. سکاټلنډي الاصله ایرلنډی فزیک‌پوه «لارډ کلوین» لومړنی کس و چې په ۱۸۵۴ کال کې یې د ترموډینامیک یو لنډ تعریف وکړ او ویې ویل: "ترموډینامیک د حرارت او هغو ځواکونو تر منځ د اړیکې موضوع ده چې د اجسامو د پیوستو برخو او د برېښنايي عامل او حرارت تر منځ عمل کوي."
ترموډینامیک لومړی په حرارتي میخانیکي ماشینونو کې کارېده چې ډېر ژر د کیمیايي ترکیباتو او کیمیایي غبرګونونو څېړنې ته پراخ شو. کیمایي ترموډینامیک د کیمایي غبرګونونو په پروسه کې د انټروپي د رول ماهیت څېړي او د دغې څانګې له علم او پراختیا سره یې ډېره مرسته کړې ده. احصایوي ترموډینامیک له مایکروسکوپي چلند څخه د ذراتو د جمعي حرکت پر احصایوي وړاندوېینو تمرکز لري. په ۱۹۰۹ کال کې «کنسټانټین کاراټیوډوري» یوه بشپړه ریاضیکي تګلاره په یوه اکسیومي فورمول کې وړاندې کړه چې تر ډېره د هندسي ترموډینامیک په نامه یادېږي.
پېژندنه
د هر ترموډینامیکي سیستم تشرېح د ترموډینامیک له څلورو قوانینو څخه کار اخلي چې اکسیومي بنسټ جوړوي. لومړی قانون وايي چې انرژي کولای شي د فزیکي سیستمونو تر منځ د حرارت، کار او ماده‌يي انتقال په توګه ولېږدي. دویم قانون د انټروپي په نامه د یوه داسې کمیت شتون تعریفوي چې لوری یا ډایرېکشن له ترموډینامیکي پلوه تشرېح کوي، یعنې دا چې یو سیستم تکامل کولی شي او د یوه سیستم ارام حالت کمي کولی شي او د هغه ګټور کار د کمي کولو لپاره کارېدای شي چې له یوه سیستم څخه یې استخراجولی شو.
تاریخچه
د یوې علمي څانګې په توګه د ترموډینامیک تاریخچه په ټولیز ډول له «اوټو وان ګوریکه» سره پیلېږي چې په ۱۶۵۰ کال کې یې په نړۍ کې د خلا لومړنی پمپ جوړ کړ او خلا یې د خپلو «ماګډبورګ نیمکرو» په مرسته وښوده. ګوریکه د ارسطو د هغې پخوانۍ فرضیې د ردولو لپاره چې ویلي یې وو "طبیعت له خلا څخه کرکه لري"، وهڅېد چې خلا رامنځته کړي. تر ګوریکه لږ وروسته انګرېزي الاصله ایرلنډي فزیک‌پوه او کیمیاپوه «رابرټ بویل» د ګوریکه پر طرحو خبر شو او په ۱۶۵۶ کال کې یې له انګرېز ساینس‌پوه «رابرټ هوک» سره په همغږۍ د هوا یو پمپ جوړ کړ. بویل او هوک د دغه پمپ په مرسته د فشار، تودوخې او حجم تر منځ پیوستون ته متوجه شول. د وخت په تېرېدو سره د بویل قانون پر فورمول بدل شو چې ښوده یې فشار او حجم له یو بل سره معکوسه اړیکه لري. وروسته په ۱۶۷۹ کال کې د دغو مفاهیمو پر بنسټ د بویل یوه همکار «ډنیس پاپین» یو بخار هضموونکی جوړ کړ چې یو سرپټی لوښی و او بخار یې تر هغه وخته محدوداوه چې لوړ فشار رامنځته شي.
د ترموډینامیک لومړنی درسي کتاب په ۱۸۵۹ کال کې «ویلیم رانکېن» ولیکه چې په «ګلاسکو پوهنتون» کې د میخانیکي او سېول انجنیرۍ د استاد او فزیک‌پوه په توګه روزل شوی و. د ترموډینامیک لومړی او دویم قانون په هم‌مهاله ډول په ۱۸۵۰مه لسیزه کې رامنځته شول چې تر ډېره د ویلیم رانکېن، روډولف کلازیوس او ویلیم ټامسون (لارډ کلوین) له اثارو څخه واخیستل شول. د احصایوي ترموډینامیک بنسټونه د جېمز کلارک مکسوېل، لوډویک بولټزمن، ماکس پلانک، روډولف کلازیوس او ویلارډ ګیبس په څېر فزیک‌پوهانو له‌خوا کېښودل شول.
د ۱۸۷۳-۱۸۷۶ کلونو په جریان کې امریکايي فزیک‌پوه «جوزیا ویلارډ ګیبز» د درېیو مقالو ټولګه خپره کړه چې تر ټولو مشهوره یوه یې د نامتجانسو توکو د تعادل په اړه وه، په دې مقاله کې یې وښوده چې د کیمیايي غبرګون په څېر ترموډینامیکي پروسې څه ډول د ګرافیکي څېړنې په ډول تحلیلولی شو. د ترموډینامیکي سیستم انرژي، انټروپي، حجم، تودوخه او فشار په داسې ډول دي چې کولای شو مشخصه کړو چې ایا یوه پروسه په خپله رامنځته کېدای شي که نه. د دې تر څنګ «پیر دوهېم» هم په نولسمه پېړۍ کې د کیمیايي ترموډینامیک په اړه لیکل وکړل. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د «ګیلبرټ لوئیس»، «مرل رانډل» او «ګوګنهایم» په څېر کیمیاپوهانو د کیمیايي پروسو د تحلیلولو لپاره د ګیبس ریاضيکي مېتودونه وکارول.
غیر تعادلي ترموډینامیک
غیر تعادلي ترموډینامیک د ترموډینامیک یوه څانګه ده او پر هغو سیستمونو تمرکز کوي چې ترموډینامیکي تعادل نه‌لري. ډېری هغه سیستمونه چې په طبیعت کې موندل کېږی، په ترموډینامیکي تعادل کې نه دي، ځکه چې په ساکن حالت کې نه دي او په پیوسته او ناپیوسته ډول د مادې او انرژۍ په جریان کې ښکېل دي. د غیر تعادلي سیستمونو ترموډینامیکي څېړنه د تعادلي ترموډینامیک په نسبت لږ څه پراخو مفاهیمو ته اړتیا لري. ډېری طبیعي سیستمونه لا هم د پېژندل شویو مایکروسکوپي ترموډینامیکي مېتودونو تر محدودې پورته پاتې دي.
RN
RN کیدای شي چې وي:
راډون
راډون (په انگرېزي: Radon) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Rn سمبول او ۸۶ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
1 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
فرانسيوم
فرانسيوم (په انگرېزي: Francium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Fr سمبول او ۸v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
2 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
بوکوم فنانشل ټاورز
بوکوم فنانشل ټاورز چين په ښار  شنگهای کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 52 منزلونه دي او ددې لوړوالی  265 ميټر (869 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2002 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
FR
FR کیدای شي چې وي:
هربرټ سپېنسر
هربرت سپنسر (۲۷ اپرېل ۱۸۲۰ – ۸ ډسمبر ۱۹۰۳ زکال) انګلیسي فیلسوف، بیولوژي پوه، انسان پېژندونکی او ټولن پېژندونکی و چې د ټولنیز ډاروینېزم د فرضیې له امله چې له مخې یې پیاوړي فزیکي ځواکونه تاریخ جوړوي، مشهور شو. سپنسر د ژوند پوهنې په اصولو کې د چارلز ډاروین د ډولونو د اصل (On the Origin of Species) په نامه کتاب له لوستلو وروسته د «غوره بقا» عبارت (۱۸۶۴ زکال) ابداع کړ. دغه اصطلاح په کلکه توګه سره د طبیعي انتخاب وړاندیز کوي، خو سپنسر تکامل د ټولن پوهنې او د اخلاقو د قلمرو پراختیا بولي او له همدې امله له لامارکېزم څخه ملاتړ کوي.
سپنسر د فزیکي نړۍ، بیولوژیکي اورګانېزمونو، انساني ذهن او انساني کلتور او ټولنو د مخکې تلونکې ودې په توګه د تکامل ټول شموله مفهوم رامنځته کړ. هغه د یو عالم په توګه د اخلاقو، دین، انسان پوهنې، اقتصاد، سیاسي نظریې، فلسفې، ادبیاتو، نجوم، ژوند پوهنې، ټولن پوهنې او ارواه پوهنې په ګډون د موضوعاتو په پراخه طیف کې ونډه لرله.
هغه د خپل ژوند په اوږدو کې په ځانګړې توګه په انګلیسي ژب ویونکو علمي کړیو کې فوق العاده ځایګی خپل کړ. «یوازې بل انګلیسي فیلسوف چې دغه ډول محبوبیت یې درلود ،په شلمه پېړۍ کې برتراند راسل و». سپنسر «د نوولسمې پېړۍ په وروستۍ لسیزه کې تر ټولو مشهور اروپايي روڼ آندی و»، خو د هغه نفوذ له ۱۹۰۰ زکال وروسته ډېر زیات راکم شو: تالکوت پارسونز په ۱۹۳۷ زکال کې پوښتنه کوي چې: «اوس څوک سپنسر لولي؟».
لومړنی ژوند او زده کړې
سپنسر د ۱۸۲۰ زکال د اپرېل په ۲۷ مه د انګلنډ په داربي سیمه کې وزېږېد، هغه د ویلیام جورج سپنسر (په عام ډول په جورج پېژندل کېده) زوی و. د سپنسر پلار د دین مخالف و چې له میتودېزم څخه کواکرېزم ته اوښتی و او داسې ښکاري چې د واک له ټولو ډولونو سره د هغه مخالفت د هغه زوی ته هم لېږدېدلی و. هغه داسې یو ښوونځی اداره کاوه چې د یوهان هاینریش د ترقي غوښتونکو روزنیزو لارو چارو پر بنسټ جوړ شوی و او هم  یې د داربي فلسفي ټولنې د منشي په توګه خدمت کاوه؛ هغه ټولنه چې په ۱۷۸۳ زکال کې د چارلز داروین د نیکه اراسموس داروین له خوا یې بنسټ اېښودل شوی و.
سپنسر د تجربي علومو په برخه کې له خپل پلار زده کړه وکړه، په داسې حال کې چې د داربي فلسفي ټولنې غړو هغه د ژوندانه د تکامل له داروین مخکې مفاهیمو په ځانګړې توګه د اراسموس داروین او ژان باپتیست لامارک له مفاهیمو سره بلد کړ. کاکا یې کشیش توماس سپنسر چې باث ته نږدې د هینټون چارتر هاوس ځای ناستی و؛ هغه ته یې د ریاضي او فزیک او همدارنګه په دومره کچه د لاتین په برخه کې رسمي زده کړې ورکړې چې کولای یې شو د یو شمېر مقالاتونو متنونه وژباړي. توماس سپنسر همدارنګه د خپل وراره په فکر کې د ازادې سوداګرۍ او د شمېرو مخالف سیاسي نظریات حک کړل. له دې پرته سپنسر یو په خپله زده کوونکی و چې خپله ډېره پوهه یې له لوستلو او له ملګرو او خپلوانو سره له خبرو اترو ترلاسه کړې وه.
لیکنې
سپنسر د «ټولنیز ستاتیک» په نامه خپل لومړی اثر (۱۸۵۱ زکال) هغه مهال خپور کړ، چې له ۱۸۴۸ زکال څخه یې ۱۸۵۳ زکال پورې د «اکونومیست» په نامه د ازادۍ سوداګرۍ د مجلې د فرعي مسئول مدیر په توګه کار کاوه. هغه وړاندوینه وکړه چې بشریت به بالاخره په بشپړ ډول په ټولنه کې د ژوندانه له الزاماتو سره همغږی شي او پایله به یې هم د دولت له منځه تلل وي. د دغه اثر چاپ کوونکی جان چپمن هغه خپل سالون ته معرفي کړ چې په کې د پلازمینې ګڼ شمېر مخکښو راډیکال متفکرینو لکه جان ستورات میل، هریت مارتینو، جورج هنري لویس او مری آن ایوانز (جورج الیوت) چې بیا یې ورسره لنډه عاشقانه اړیکه لرله؛ هم ونډه لرله. خپله سپنسر بیولوژي پوه توماس هنری هاکسلی دغه سالون ته ور معرفي کړ چې بیا وروسته د «بولداګ ډاروین» په نوم یې شهرت وموند او د سپنسر د ټول عمر ملګری شو. له دې سره له ایوانز او لویس سره د هغه ملګرتیا د دې لامل شوه، څو هغه د جان ستورات میل د منطقي سیستم او د اګوست کنت له مثبت پالنې سره بلد شي او له هغو د خپل ژوند په مسیر کې کار واخلي.هغه په کلکه سره له کامټ سره مخالف و.
د ارواه پوهنې د اصولو په نامه د سپنسر دویم کتاب چې په ۱۸۵۵ زکال کې خپور شو، د ایوانز او لویس سره د هغه د ملګرتیا پایله وه چې په کې یې د ارواه پوهنې فیزیولوژیکي بنسټونه و ارزول. دغه کتاب په دغه بنیادي فرضیې تکیه لرله چې د انسان ذهن د طبیعي قوانینو تابع دی او کېدلای شي دغه قوانین د عمومي ژوند پوهنې په اډانه کې کشف شي.
په ۱۸۷۰ زکال کې د سپنسر د هڅو له امله چې ځان د یو لیکوال په توګه تثبیت کړي، هغه د خپل دوران په مشهور فیلسوف واوښت. د نوموړي د ژوندانه پر مهال آثارو یې په پراخه کچه لوستونکي لرل او تر ۱۸۶۹ زکال پورې هغه د خپلو کتابونو د پلور او په ویکټوریايي دوره یي نشریاتو کې د منظمې ونډې له امله چې په دریو ټوکو کې مقالې راغونډول کېدې؛ د خپل ژوندانه لګښتونه پوره کول. د هغه آثار په آلماني، ایټالوي، هسپانوي، فرانسوي، روسي، جاپاني، چینايي او همدارنګه په ګڼ شمېر نورو ژبو وژباړل شول او په ټوله اروپا او شمالي امریکا کې یې جوایز وګټل. هغه همدارنګه په لندن کې د Athenaeum په نامه د هنر او علومو په برخه کې د مخکښو کسانو د انحصاري کلپ او اکس کلپ چې د ۹ کسانو د ډوډۍ خوړلو کلپ و او د توماس هنري هاکسلی له خوا تاسیس شوی و؛ غړیتوب ترلاسه کړ. دغه کسانو به په میاشت کې یوځل غونډه کوله او د ویکټوریایي عصر مخکښ متفکرین په کې شامل و (درې له هغو د سلطنتي ټولنې د مشرانو په توګه ټاکل کېدل).