cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ذهن په ختیځه فلسفه کې
د ذهن بودایي فلسفه
د بودایي فلسفې یوه ستره ځانګړتیا چې هغه له هندي اُرتودوکسي څخه جلا کوي، پر «یوازې ځان نه (پالي کې: اناتا، سانسکرېټ کې: اناتمن)» عقیدې باندې ټینګار دی. انسان، د بودا په «یوازې ځان نه» عقیدتي اصولو کې، د یوه ثابت یوګړي «ځان» پر ځای، له پنځو فزیکي او اروایي اړخونو د  ترکیب په توګه ګڼل کېږي. له دغه اړخه، هغه څه چې «زه» یا «خپل» نومېږي، یوازې یوه خیالي ارامه کیسه ده، یو توهم دی چې د هېڅ واقعي توکي په هکله د پلي کېدو وړ نه‌دی، مګر دا چې پنځو سره‌تړلو توکیز لاملونو تل بدلېدونکي بهیر ته له یوه ناسم یون څخه وګورو. ویل کېږي چې د دغو توکیزو لاملونو ترمنځ اړیکه، رامنځ‌ته کېدنې ته یوه تړلې اړیکه ده (پرتیتیاسموتپادا). دا په دې معنی ده چې هرڅه، د ذهني کانو په شمول، د نورو ګڼ‌شمېر لاملونو او شرایطو سره په پیوستون‌ډوله بڼې راڅرګندېږي. داسې برېښي چې دغه جاج، د د ذهن دواړه توسني جبرپالنه او ښکارندپالنه ردوي.
د ذهن ابهیدرما تیوري‌ګانې
د بودا له مړینې څخه درې پېړۍ وروسته (کابو ۱۵۰ م‌ز)، د څوګونو بودایي سیال مکتبونو کې د «ابهیدرما» په نوم ادبیاتو پراخه وده لېدل کېږي. د ذهن په ابهیدرمایي شننه کې، معمولي فکر، پراپانکا (جاجي پراختیا) نومول کېږي. د دغې تیوري له‌مخې، نومیرنیزه تجربه په ګڼ‌شمېر جاج‌جوړونو (تمې، قضاوتونه او هیلې) کې ښکېل ده. د جاج‌جوړونو دغه پراختیا، د ګڼو ښکارندو د تل بدلېدونکي بهیر پر بنسټ، زموږ د «خپل» او «نور» جاجونو توهمي پياوړي جبر ته بڼه او رنګ وربخښي. د ذهن په دغه جاج کې، د شعوري ځواک او د بېلابېلو ښکارندو نومېرنې واقعي حسي ترمنځ هېڅ کوم برخیز توپیر نه ترسترګو کېږي. د هغه په ځای ویل کېږي چې شعور پر شپږو حسي ډولونو باندې وېشل کېږي، پنځه د پنځه‌ګونو حسونو او شپږم یې د ذهني ښکارندو د نومېرنې لپاره. داسې ویل کېږي چې ادراکي باخبري، حسي نومېرنې، په‌خپله ذهني ځواک په هکله باخبري (چې ورته د باطن‌لېدنې باخبري یا «منوويجنانا-manovijñāna» ویل کېږي) او پاملرنې (یا «آوارتانا» – د حسي اغېزو له تل بدلېدونکي بهیر څخه د څیزونو رااېستنه) پورې تړاو لري.
د یوه تلپاتي عامل ردېدنه د یو لړ فلسفي مسألې رامنځ‌ته کړې؛ د بېلګې په توګه: د ذهن څرګنده پایښت مسأله او همدا راز، د دغې مسألې بیان چې څرنګه بیازېږون او کارما له یوې داسې عقیدې سره په تړاو کې پاتې کېږي چې ابدي ذهن په کې نشته. دغې ننګونې ته د «تېره‌وادَه» مکتب له لورې، د شتون عامل په توګه د ذهن په معرفي کولو سره، ځواب ورکړل شو. دغه د «ژوند-بهیر» (بهاوڼګا-سوتا) هغه پټ بهیرونه دي چې د ژوند شرایطو ته بڼه وربخښي. نو له‌دې امله، د یوه کارمایي «وګړي» پایښت، د ذهن-بهیر (سیتا-سنتانا) په چوکاټ، د ذهن تلپاتې پټ شعور (بهاوڼګا-سیتا) څخه راپاڅېدلې بهانده ذهني شېبو په یوې لړۍ، ذهني محتوا، او پاملرنه کې تضمین کېږي.
انسان
انسانان (Homo sapiens) د لومړنیو حیواناتو ډېر پراخه ډولونه دي چې دوه پښې لري او لوی او پېچلي دماغ یې د پرمختللو وسایلو، کلتور او ژبې د پراختیا وړتیا لري. انسانان ډېر ټولنیز دي او لېواله دي چې له کورنیو او خپلوانو د شبکو تر سیاسي دولتونو پورې د ډېرو همکارو او سیالو ډلو څخه رامنځته شوي پېچلو ټولنیزو جوړښتونو کې ژوند کوي چې د ډېرو همکاري کوونکو او سیالو ډلو څخه جوړ شوي. د انسانانو ترمنځ ټولنیز تعامل د ارزښتونو، ټولنیزو نورمونو او دودونو داسې پراخ ډولونه یې جوړ کړي چې انساني ټولنه پیاوړې کوي. د چاپېریال په اړه پوهېدلو او تر اغېزې لاندې راوستلو او د پېښو تشریح کولو او سمبالولو په موخه، د انسان لېوالتیا او هیلې د ساینس، فلسفې، افسانې، مذهب او د پوهې په نورو برخو کې یې د انسان پرمختګ هڅولی دی.
که څه هم ځینې ساینس پوهان انسانان د هومو نسل ټولو غړو سره برابروي خو په عموم کې دا هومو ساپینز ته راجع کېږي چې یوازیني شته غړي دي. هومو ساپینز نږدې ۳۰۰،۰۰۰ کلونه مخکې راڅرګند شول چې د هومو هیډیلبرګینس څخه یې وده وکړه او له افریقا بهر ته کډوال شول. په تدریجي ډول د لرغونو انسانانو د ځایي نفوس ځای یې ونیولو. د تاریخ ډېره برخه کې ټول انسانان کوچي ښکاریان وو. د نیولیتیک انقلاب چې نږدې ۱۳،۰۰۰ کاله په خوا په سویل لویدیځه اسیا کې پیل شو، د کرنې د را څرګندېدلو او د انسان دایمي مېشتېدلو شاهد ؤ. کله چې وګړي ډېر شول د ټولنو ترمنځ د حکومتوالۍ بڼې رامنځته شوې او یو شمېر تمدنونه راپورته او نړېدل خو انسانانو پراخېدلو ته دوام ورکړ چې د ۲۰۲۱ ز کال د اکتوبر په میاشت کې په په نړۍ کې د وګړو شمېرله ۷.۹ میلیاردو هم زیات شو.
جینونه او چاپېریال په څرګندو ځانګړتیاوکې د انسان بیولوژیکي بدلونونه، فزیولوژي، د ناروغۍ  پر وړاندې حساسیت، ذهني وړتیاوې، د بدن اندازه او ژوند موده تراغېزې لاندې راولي. که څه هم انسانان په ډېرو ځانګړتیاوو کې توپیر لري (لکه جنیټیکي چمتووالي او فزیکي ځانګړتیاوې)، دوه انسانان په منځني ډول له ۹۹٪ څخه ډېر له یو او بل سره ورته والی لري او ډېر جنیټیکي توپیر په افریقا کې دی.
انسانان له جنسي پلوه دوه شکلي (ډای مورفیک) دي. په غټوالي کې، انسانان ثانوي جنسي ځانګړتیاوو ته وده ورکوي. ښځې د امیندوارۍ وړتیا لري او میاشتنی عادت (مینوپاز) تجربه کوي او تر ۵۰ کلنۍ پورې امېدوارې کېږي. د نارینه او ښځینه جنډر رول د تاریخ له پلوه توپیر لري او په ډېرو ټولنو کې د جنډر د عمده معیارونو ننګونې تکرار شوې دي.
د هومو ایریکټس له زمانې راهیسې، انسانان هر څه خوړوونکی ژوی دی د بېلابېلو ژویو او حیواني توکو د مصرفولو وړتیا لري او د خوړو د چمتو کولو او پخولو لپاره اور او د ګرمولو نورې بڼې کاروي. دوی له خوړو پرته تر اته اونیو او له اوبو پرته د درې نه تر څلور ورځو پورې ژوندي پاتې کېدلای شي. انسانان معمولاً د ورځې له خوا فعال وي، د شپې په منځنۍ کچه د اوو نه تر نهه ساعتونو پورې خوب کوي، دواړه میندې او پلرونه د خپلو هغو اولادونو ته پاملرنه کوي چې د زېږون پرمهال بې وسه وي.
انسانان یو لوی او ډېر پرمختللی مخکیني دماغ (کورټیکس) لري، دا د دماغو هغه ساحه ده چې له لوړ ادراک سره تړاو لري. دوی ځیرک دي، پړاو په پړاو د یادښت وړتیا لري، د مخ انعطاف منوونکي څرګندونې/احساساتو، د ځان پوهاوي او ذهني تیورۍ وړتیا هم لري. د انسان ذهن همدارنګه د موجودیت په اړه د احساساتو ازمویلو، شخصي فکر، تصور، ارادې او نظرونو رامنځته کولو وړتیا لري. دې کار راتلونکو نسلونو ته د دلایلو او د پوهې د لېږدولو له لارې د ټیکنالوژیکي پرمختګونو او پېچلو وسایلو رامنځته کولو ته اجازه ورکړې ده. ژبه، هنر او سوداګري د انسانانو پېژندل شوې ځانګړتیاوې دي د اوږد واټن سوداګریزې لارې ښایي د کلتوري چاودنو او د سرچینو د وېش لامل شوي وي چې انسانانو ته د نورو ورته ډولونو په پرتله ګټه رسوي.
لغت پېژندنه/ایتیمولوژي او تعریف
ټول عصري انسانان د هومو ساپینز په ډولونو کې ډلبندي شوي چې د کارل لینیس له خوا د هغه د ۱۸ پېړۍ د سیسټیما نیچري اثر کې رامنځته شوي دي. عام نوم "هومو" د ۱۸ پېړۍ د لاتیني ژبې د ۱۸ مې پېړۍ د هومو ټکي څخه اخېستل شوی دی چې د هر جنس انسانانو ته راجع کېږي. د انسان کلمه د هومو جنس ټولو غړو ته راجع کېدلای شي که څه هم په عمومي کارولو کې دا عموماً یوازې هومو ساپینز ته راجع کېږي، چې دا یوازیني شته ډولونه دي. د "هومو ساپینز" نوم د "هوښیار سړي" یا "پوه سړي" معنا لري. په دې اړه اختلاف شته چې د جنس له منځه تللي غړي، یعني نیندرتالزNeanderthals باید د هومو ساپینز په فرعي ډولونو کې شامل شي او که نه.
هیومن له زړې فرانسوۍ ژبې هیومین څخه پور شوی منځنۍ انګریزي کلمه ده چې په پای کې د لاتین ژبې له هیومنس څخه اخېستل شوې او د صفت بڼه یې هومو ("سړی" – د انسان په معنا) دی. د انګریزي اصلي اصطلاح مین په عمومي توګه ډولونو (د انسانیت مترادف کلمه ده) او همدارنګه نارینه انسان ته راجع کېدلای شي. دا همدارنګه ښایي د هر ډول جنس ته هم راجع شي که څه هم چې وروستۍ بڼه یې په عصري انګلیسي کې لږ عام ده.
د پرسن/شخص کلمه ډېری د انسان سره د تبادلې په ډول کارول کېږي، خو داسې فلسفي بحث شته چې ایا شخص والی ټولو انسانانو یا ټولو حساسو مخلوقاتو باندې پلي کېږي او که چېرته یو شخص شخصیت له لاسه ورکولای شي (لکه د دوامداره ژویو حالت ته ولاړ شي).
تکامل
انسانان بېزوګان دي (ستره کورنۍ یې هومینایډي ده). ګیبون بېزوګان (Hylobatidae کورنۍ) او اورنګوټان (پونګو جنس) لومړنۍ ژوندۍ ډلې وې چې له دې نسل څخه بېلې شوې دي بیا ګوریلا او په پای کې شامپنزي chimpanzees (پان جنس) دی. د انسانانو او شامپنزي نسلونو تر منځ د وېش نېټه د ۴ تر ۸ میلیونو کلونو دې مخه د مایوسین دورې په وروستیو کې او د ځینو جنیټیک پوهانو له خوا د وړاندیز شوې ۷  تر ۸ میلیون واټن ټاکل شوی دی. دې وېش پرمهال ۲ کروموزوم دوو نورو کروموزومونو له یوځای کېدو څخه جوړ شوی و او د نور بېزوګانو د ۲۴ جوړه کروموزومونو په پرتله، انسان یوازې ۲۳ جوړه کروموزومونه لري.
د هومو نسل له اسټرالیوپیتیکوس څخه رامنځته شوی دی. د هومو تر ټولو لومړنی ریکارډ له ایتوپیا څخه د ۲.۸ میلیون کاله پخوانی ډول LD 350-1 دی او په لومړي ځل نومول شوي ډولونه هومو هابیلیس او هومو روډولبینسیس دي چې ۲.۳ میلیونه کلونه په خوا یې وده کړې ده. د جنس د بڼې راڅرګندېدل د ډبرینو وسایلو د تولید له اختراع سره برابردي. هومو ایریکټس (افریقایي ډول چې ځیني وختونه د هومو ایرګاسټر په نوم هم یادېږي) ۲ میلیون کاله په خوا رامنځته شوی او د لرغونو انسانانو لومړني ډولونه دي چې له افریقا څخه کډوال شوي او په ټوله  یوریشیا کې خپاره شول. هومو ایرکټوس همدارنګه لومړنی ډول و چې د ځانګړتیاو له پلوه یې د انسان د بدن پلان رامنځته کړی دی. هومو سیپي ینس په افریقا کې د هومو هیډلبرګینسیس یا هومو روډیسینسیس او د هومو ایرکټوس هغو بچیانو په توګه په عامه توګه ټاکل شوي ډولونو څخه نږدې ۳۰۰،۰۰۰ کاله په خوا را څرګند شوي چې په افریقا کې پاتې دي. هومو سیپي ینس له وچې څخه کډوال شول او په تدریجي ډول د لرغونو انسانانو ځایي وګړو ځای نیسي.
سرچینې
وېشنيزه:انسان
فیمینزم په هند کې
فیمینزم په هند کې د هغو خوځښتونو ټولګه ده څو هغه موخې تعریف او جوړې کړي کوم چې په هند کې د ښځو لپاره له برابرو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو فرصتونو دفاع کوي. دا په هندي ټولنه کې د ښځو حقونو لپاره هڅې دي. فیمینستان په هند کې په نوره ټوله نړۍ کې د خپلو سیالانو په څېر، د جنسیتي مساواتو په لټه کې دي. د کار په بدل کې له نارینه وو سره د یو شان معاش لرل، روغتیا او زده کړو ته په مساوي توګه لاس رسی او همدارنګه برابر سیاسي حقونه. هندي فیمینېستانوهمدارنګه د میراث قانون پروړاندې کوم چې د هند  مرد سالاره ټولنې په کلتور کې شته، مبارزه کړې.
په هند کې د فیمینېسم تاریخ کولای شو په درېیو پړاوونو ووېشو: لومړی پړاو د ۱۹ مې پېړۍ له نیمایي څخه، کله چې اصلاح غوښتونکو د ښځو د حقونو اړوند مواردو په ګټه لکه د زده کړو په برخه کې او د ښځو پر وړاندې د ادابو او رواجونو د اصلاح په اړه نظر څرګند کړ. دویم پړاو په ۱۹۱۵ کال کې کله چې هند خپلواکي واخیسته، هغه مهال ګاندي د ښځو خوځښتونه د هند د وتو په خوځښت کې د ننه کړل چې له امله یې د ښځو خوځښتونه را پورته شول. درېیم پړاو له خپلواکۍ وروسته کله چې د ښځو پر وړاندې په کور کې له واده وروسته د کاري قوې په ډګر او د سیاسي برابرۍ په برخو کې په منصفانه چلند متمرکز وو.
د هندي فیمینېسم اړوند خوځښتونو له ودې سره، اوس هم په نوي یا مدرن هند کې ښځې د تبعیض له ګڼ شمېر مواردو سره مخ دي. د هند مرد سالاره کلتور تراوسه هم د ځمکې د مالکیت او زده کړو د حقونو ته لاسرسی په برخه کې له خنډ سره مخ کړی. په وروستیو دوو لسیزو کې په انتخابي ډول د نطفې یا جنین د سقط کولو موضوع هم رامخته شوې ده. د هندي فیمنیستانو له نظره، دا هغه بې عدالتۍ دي چې پر وړاندې یې مبارزه ارزښت لري کوم چې له امله یې فیمینېسم د یو شمېر هندیانو له خوا د ښځو د حقونو د مساواتو په معنی نه، بلکې د برترۍ په معنی تعبیر کېږي.
د لویدیځ په څېر په هند کې هم فیمینېست خوځښتونه تر نیوکو لاندې دي. دوی په ځانګړي ډول له دې امله تر نیوکې لاندې دي چې دوی په مخکښو ښځو ډېر تمرکز لري نه د ټیټې طبقې په غریبو ښځو باندې. چې دغه چاره خپله په فیمینېستي سازمانونو کې د یو لړ طبقه بندي شویو سازمانونو د رامنځته کېدو لامل شوې.
تاریخچه
نولسمه پېړۍ هغه مهال وه چې د ښځو اړوند ډېری مواردو ته پکې پام وشو او سمونونه (اصلاحات) په کې پیل شول. له دې سره چې د هندي ښځو لپاره ډېری لومړني اصلاحات د نارینه وو له خوا ترسره شول. خو د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د دغو فعاله ښځو، خویندې، لوڼې، ساتونکي او نور هغه کسان چې په فردي ډول د دغو کمپاینونو په ځانګړې توګه د ښځو لپاره د زده کړو کمپاین تر اغېز لاندې راغلي وو له دوی سره مل شول. د شلمې پېړۍ په وروستیو کې د ښځو له خوا د ښځو سازمانونو په جوړېدو دوی ډېره خپلواکي ترلاسه کړه.
د نولسمې پېړۍ په پیل کې اصلاح غوښتونکو دا استدلال وړاندې کاوه چې د ښځو او نارینه وو ترمنځ توپیر هېڅکله په ټولنه کې د ښځو د تسلیمۍ یا له نارینه وو د هغوی د پېروۍ لامل نه شي کېدلای. په داسې حال کې چې، وروستي اصلاح غوښتوونکي په دې اند وو چې دا یو ځانګړۍ توپیر دی کوم چې ښځې په ټولنه کې د خپلې ونډې ترسره کولو پر مهال تر پیروي لاندې راولي؛ د بېلګې په توګه، لکه یوه مور. له همدې امله د ښځو د حقونو په برخه کې ځانګړي پام ته اړتیا ده. د ښځو د سازمانونو په رامنځته کېدو او په کمپاینونو کې د ښځو خپل ګډون، یو ځل بیا د مور په توګه د دوی پرونډې ټینګار وکړ، خو بل پلو، دغه موضوع د ښځو لپاره د بیان او زده کړود ازادۍ موضوع وه.
واده
د ډېری هندي ښځو ژوند په واده کې تېرېږي؛ ډېری نجونې د ۱۸ کلنۍ قانوني عمر له پوره کولو مخکې واده کوي، همدارنګه په هند کې د نه واده شویونجونو کچه ډېره کمه ده. د ماشوم لرل او د هغو روزنه د هندي ښځو د ځوانۍ د پیل له لومړنیو دندو څخه دي. له همدې امله که چېرې دوی کاري چاپېریال ته ننوځي، نو دا له هندي نارینه وو ډېرې وروسته دي. ښاري هندي نارینه له ۲۵ کلنۍ تر ۲۹ کلنۍ د کاري قوې اډانې ته ننوځي په داسې حال کې چې ښځې د ۴۰ کلنۍ نه تر ۴۴ کلنۍ پورې دغه چاره ترسره کوي. له همدې امله ښځې د مهارتونو ترلاسه کولو او د غوره کاري وضعیت لپاره لږ فرصتونه لري.
ښځې په هندي کاري قوه کې کمزورې بڼه لري. له منځنیو او ابتداییه ښوونځیو څخه د نجونو د وتلو کچه د نارینه وو په پرتله ۱۰ سلنه ډېره ده. همدا لامل دی چې د نارینه وو په پرتله یې د سواد کچه هم ټیټه ده. دا چې په هند کې د بېکارۍ کچه ډېره زیاته ده، نو کارورکوونکو یا کارفرمایانو ته دا ډېره اسانه ده چې له قانون څخه په خپله ګټه کار واخلي په ځانګړې توګه هغه چې ښځو ته اړوند وي، ځکه دا د هندي کلتور برخه ده چې ښځې له نارینه وو سره بحث او جنجال نه کوي. د دې سربېره کارګري ټولنې هم د ښځو د اړتیاوو په اړه ډېرې حساسې نه دي. همدا ده چې ښځې باید په داسې چارو لاس پورې کړي چې د ښځې، مور او کور جوړونکې په توګه د هغوی له ژمنو سره همغږې وي.
زده کړې
هغه لاملونه چې نجونې تر ډېرې کمې کچې کولای شي د پام وړ زده کړې وکړي؛ د کور په کار کې له خپلې مور سره مرسته ده، همدارنګه دوی باور لري چې د کورني ژوند چارې د دوې لپاره لومړیتوب دی. د نالوستو میندو لرل کوم چې نشي کولای خپل ماشومان وروزي، په نارینه وو اقتصادي تکیه او ځینې وختونه هم په ماشومتوب کې واده کول دي. ډېری غریبې کورنۍ ژر خپلې لوڼې واده کوي دوی پردې باور دي څومره چې دوی په کور کې پاتې شي، دوی مکلف دي چې نور لګښت هم ورباندې وکړي. همدارنګه دا په دوی کې یو باور دی چې باید ژر واده وکړي او د خپل ژوندانه په لومړیو کې اولاد راوړي.
په ۱۹۸۶ کال کې په هند کې د زده کړو ملي پالیسي جوړه شوه. د همدې پالیسۍ له مخې دولت د مهیلا سماخیا په نوم پروګرام پیل کړ، کوم چې د ښځو په پیاوړي کولو متمرکز وو. د دغه پروګرام موخې د ښځو لپاره د روزنیز چاپېریال جوړول وو څو دوی خپلې وړتیاوې درک کړي او زده کړي چې څه ډول اطلاعات ترلاسه او له مخې یې خپل ژوند مدیریت کړي.
رالف والډو ایمرسن
رالف والډو ایمرسن (۱۸۰۳ مې ۲۵مه – ۱۸۸۲ اپرېل ۲۷مه) (انګلیسي: Ralph Waldo Emerson)، چې پر خپل منځني نوم "والډو" مشهور دی، یو امریکایی لیکوال، د پوهنتون استاد، فیلسوف، د غلامۍ د سیستم لغوه کولو پلوی (abolitionist) او شاعر و، چې د ۱۹مې پېړۍ په منځ کې یې د ټرانسېنډېنټلېزم (transcendentalist) فلسفي غورځنګ رهبري کوله. هغه ته د انفرادیت یا فردپالنې (individualism) نظریې د اتل او د ټولنیزو فشارونو د یوه دوراندېش منتقد په سترګه کتل کېدل. د هغه افکار په متحده ایالاتو کې د لسګونو مقالو او تر ۱۵۰۰ زیاتو لیکچرونو له لارې خپاره شول.
ایمرسن په تدریجي توګه د خپلو هم‌دوره له مذهبي او ټولنیزو باورونو څخه لرې شو او په ۱۸۳۶م کال کې یې د "طبیعت" تر عنوان لاندې خپله مقاله کې د لوړتیاپالنې (transcendentalism) فلسفه جوړه او بیان کړه. وروسته یې بیا په ۱۸۳۷م کال کې د "امریکایي عالم" تر عنوان لاندې یوه وینا وکړه، چې اولیور وینډیل هولمز امریکایي عالم دا د امریکا "د فکري خپلواکۍ اعلامیه" وګڼله.
ایمرسن خپلې ډېری مهمې مقالې لومړی د لیکچرونو په توګه ولیکلې او بیا یې د چاپ لپاره تصحیح او چمتو کړې. د هغه د مقالو په لومړنیو دوو ټولګو، "مقالې: لومړۍ لړۍ" (۱۸۴۱) او "مقالې: دویمه لړۍ" (۱۸۴۴)، کې د هغه اصلي افکار بیان شوي دي. په دغو مقالو کې د "پر ځان باور"، "د روح لوړتابه"، "حلقې"، "شاعر"، او "تجربه" په څېر د هغه مشهورې مقالې شاملې دي. د "طبیعت" تر نوم لاندې مقالې او همدغو مقالو په ټوله کې د ۱۸۳۰مې لسیزې له نیمایي څخه د ۱۸۴۰مې لسیزې تر نیمایي پورې یوه لسیزه د ایمرسن په ترټولو ګټوره او ښېرازه دوره بدله کړه. ایمرسن د ګڼو موضوعاتو په اړه لیکل کړي، خو هېڅکله یې د ثابتو فلسفي اصولو ملاتړ نه دی کړی، بلکې ځانګړې نظریې یې مطرح کړې، د بېلګې په توګه ځانګړواله یا انفرادیت (individuality)، آزادي، د هر څه د درک کولو لپاره د انسان وړتیا او توانایي، او د روح او شاوخوا نړۍ ترمنځ اړیکه یې د یادولو وړ دي. د ایمرسن "طبیعت" د طبیعي‌والي په پرتله تر ډېره فلسفي وه: "له فلسفي نظره نړۍ له طبیعت او روح څخه جوړه ده." ایمرسن یو له هغو څو شخصیتونو څخه دی چې "له نړۍ څخه د خدای (ج) د جلا ګڼلو د نظریو په ردولو سره یې تر ډېره وحدت الوجودي (pantheist) او پانډیسټ (pandeist) چلند غوره کړ."
نوموړی د امریکا د رومانتيک غورځنګ یو له محوري څېرو بلل کېږي، او د هغه اثارو د هغه پر پیروانو مفکرینو، لیکوالانو او شاعرانو خورا زیات نفوذ او اغېز کړی. هغه لیکي: "زما په خپلو ټولو لیکچرونو کې ما د یوې عقیدې لارښوونه کړې، او هغه د ځانګړي سړي ابدیت دی." ایمرسن د هنري ډېوېډ تورو د یوه ښوونکي او ملګري په توګه، چې هغه هم یو ټرانسېنډېنټلیست و، هم پېژندل شوی.
د ژوند لومړني وختونه، کورنۍ او زده‌کړې
ایمرسن د ماساچویسټ ایالت په بوسټن ښار کې د ۱۸۰۳م کال د مې پر ۲۵مه زیږېدلی. مور یې روت هسکنز (Ruth Haskins) نومېده او پلار یې ویلیم ایمرسن (Rev. William Emerson) و، چې یو یونیټرینسټ یا توحیدي مسیحي کشیش (Unitarian minister) و. د هغه لومړنی نوم (رالف) د نوموړي د ماما له نوم "رالف" څخه او منځنی نوم (والډو) یې د پلار د نیا له نامه "ربیکا والډو" څخه اخیستل شوی و. رالف والډو د دغې کورنۍ د هغو پنځو ماشومانو دویم هغه و، چې تر لویوالي پورې ژوندي پاتې شوي. د نورو نومونه یې ویلیام، اډوارډ، رابرټ بلکلي، او چارلس وو. درې نور ماشومان –فیبي، جان کلارک، او ماري کارولي – یې په ماشومتوب کې مړه شوي وو. ایمرسن په بشپړ ډول په خټه انګرېز و او د هغه کورنۍ د استعماري دورې له پیله د امریکا د نیوانګلنډ ایالتونو په سیمه کې وه.
د ایمرسن پلار د هغه له اتمې کلیزې دوې اوونۍ وړاندې د ۱۸۱۱م کال د مې پر ۱۲مه د معدې د سرطان له امله مړ شو او ایمرسن د خپلې مور او د کورنۍ د نورو مېرمنو په مرسته لوی شو. د هغه ترور ماري موډي ایمرسن په ځانګړې توګه پر هغه ژوره اغېزه لرله. هغې له خپلې کورنۍ سره په مقطعي توګه ژوند کاوه او په ۱۸۶۳م کال کې د هغې تر مړینې پورې یې له ایمرسن سره دوامداره اړیکه ساتله.
د ایمرسن رسمي زده‌کړې د هغه د نهه کلنۍ پر مهال په ۱۸۱۲م کال کې په بوسټن لاتین ښوونځي کې پیل شوې. د ۱۸۱۷م کال په اکتوبر کې، چې نوموړی ۱۴ کلن و، هاروارډ پوهنتون ته ورغی او هلته د پوهنتون د رئیس د لومړي کال پیغام رسوونکي محصل په توګه وټاکل شو، ترڅو متخلف محصلین په نښه او راولي او هم د پوهنځي د علمي پلاوي غړو ته پیغامونه واستوي. د پوهنتون د درېیم کال په منځ کې ایمرسن د هغو کتابونو نوملړ جوړ کړ، چې لوستي یې وو او د "پراخه نړۍ" تر نوم لاندې یوه ژورنال په بڼه یې د هغو لنډیزونه لیکل او خپرول. هغه د خپلو زده‌کړو د لګښتونو برابرولو لپاره بیرونۍ دندې واخیستې. په دغو دندو کې ګارسوني او د ماساچویست ایالت په والتم ښار کې له خپل تره سامویل او ترور سارا ریپلي سره د ښوونکي په توګه کار کول شامل وو. د پوهنتون پر څلورم کال ایمرسن پرېکړه وکړه چې خپل منځنی نوم والډو وټاکي. ایمرسن د ټولګي د شاعر په توګه ټاکل شوی و او له رواج سره سم یې د هاروارډ د ټولګي پر ورځ یو اصلي شعر وړاندې کړ او دا هغه وخت و چې نوموړی ۱۸ کلن و او د ۱۸۲۱م کال د اګست پر ۲۹مه د هغه د رسمي فراغت ورځې ته یوه میاشت پاتې وه. هغه مخکښ محصل هم نه و او د ۵۹ تنو لرونکي ټولګي په دقیقا وسطي مرتبه کې فارغ شو. د ۱۸۲۰مې لسیزې په لومړیو کې ایمرسن د ځوانو مېرمنو په ښوونځي کې (چې د هغه ورور ویلیم یې مدیر و) د ښوونکي په توګه دنده ترسره کوله. هغه بیا دوه کاله د ماساچوسټ ایالت د روکسبري په کانټربري برخه کې په یوه کوچني اطاق کې ژوند کاوه، چېرې چې هغه د طبیعت په اړه لیکل او مطالعه وکړه. دا سیمه اوس د بوسټن په فرانکلین پارک کې د هغه په ویاړ د "سکول ماسټر هیل" په نوم یادېږي.
وروستي کلونه او مړینه
په ۱۸۶۷م کال کې د ایمرسن روغتیايي وضعیت په خرابېدو شو. هغه په خپلو ژورنالونو کې ډېر لږ لیکل کول. د ۱۸۷۱م کال د دوبي په پیل کې یا د ۱۸۷۲م کال په پسرلي کې، هغه د حافظې له ستونزې سره مخ شو او د ژبې غلطېدو (aphasia) له ستونزې کړېده. د دغې لسیزې په پای کې، هغه کله ناکله ان خپل نوم هم هېراوه او کله به چې چا ترې وپوښتل چې څنګه یې، هغه به ځواب ورکړ: "بیخي ښه یم؛ ما خپلې ذهني وړتیاوې له لاسه ورکړې دي، مګر نور په بشپړه توګه ښه یم".
د ۱۸۸۲ کال د اپریل پر ۲۱مه ایمرسن په سینه بغل ناروغۍ اخته شو او شپږ ورځې وروسته مړ شو. ایمرسن د ماساچوسټ ایالت د کنکورډ ښارګوټي په سلیپي هولو هدیره کې ښخ شوی دی. نوموړی په تابوت کې په هغو سپینو جامو یا چپنه کې پوښل شوی کېښودل شو، چې د امریکایي مجسمه جوړوونکي ډانیل چیسټر فرېنچ له لوري ورکړل شوې وه.
وړانگه
وړانگه يو نوم دی چې د يو شمېر مفاهيمو له مخې کارېږي:
خلک:
په هندسه کې:
په فيزيک کې:
په طبابت کې:
هندويزم او اسلام
وېشنيزه:اسلام
د وراثت تاريخ
د وراثت تاريخ نېټه د فيثاغورث، هايپوکرات، ارستو، اپيکور او نورو په مرستو سره له لرغونې دورې څخه ګڼل کېږي. عصري وراثت پوهه د اګوستيني رومن کاتوليک غړي ګريګور جوهان مينډيل (Gregor Johann Mendel) په کار سره پيل شوه. د نوموړوي کتاب د چڼې يا نخود پر نباتاتو باندې په ۱۸۶۶ ز کال کې خپور شو، چې د منډيلي وراثت نظريه يې رامنځته کړه.
توماس اې هېندرېکس
توماس انډریوس هېندرېکس (د ۱۸۱۹ ز ز کال د سپتمبر له ۷مې  نه د ۱۸۸۵ ز ز کال د نومبر تر ۲۵ مې پورې) یو امریکایی سیاستوال او د انډیانا حقوق پوه و چې له ۱۸۷۳ ز ز کال نه تر ۱۸۷۷ ز کال پورې یې د انډیانا د شپاړسم والي او د ۱۸۸۵ ز کال د مارچ له میاشتې نه د نومبر تر میاشتې پورې یې د متحده ایالاتو د یووېشتم مرستیال ولسمشر په توګه خدمت وکړ. هېندرېکس ( له ۱۸۵۱ ز کال نه تر ۱۸۵۵ ز کال پورې)  د متحده ایالاتو د استازو د مجلس او (له ۱۸۶۳ ز کال نه تر ۱۸۶۹ ز کال پورې) د متحده ایالاتو په سنا مجلس کې د انډیانا ایالت استازیتوب وکړ. نوموړي د انډیانا په عمومي مجلس (۱۸۴۸ –  ز کال۱۸۵۰ز کال) کې د شیلبي ناحیې استازیتوب هم وکړ او د ۱۸۵۱ ز کال د انډیانا د اساسي قانون په کنوانسیون کې یې د استازي په توګه هم دنده ترسره کړه. د دې تر څنګ، هېندرېکس د ځمکو د چارو په عمومي اداره کې (۱۸۵۵ – ۱۸۵۹ز) د کمېشنر په توګه دنده پر مخ یووړه. هېندرېکس د ډیموکرات ګوند مشهور غړی او مالي محافظه کار و. نوموړي د امریکا د کورنۍ جګړې او د بیارغونې په دوره کې د متحده ایالاتو په سنا کې له ډیموکراتیک دریځ نه دفاع وکړه او د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې یې د ديارلسم، څوارلسم او پنځلسم تعدیل په وړاندې رایه ورکړه. نوموړي د متحده ایالاتو مجلس ته د جانسن له استیضاح وروسته د بیارغونې د رادیز کال ولسمشر انډریو جانسن له دندې نه د لرې کولو مخالفت هم وکړ.
د وراثت تاريخ
۱۹۰۰ ز کال د هيوګو ډي ورايس (Hugo de Vries)، کارل کوررېنس (Carl Correns) او ايريچ اون ټچرماک (Erich von Tschermak) له لورې د «منډيل بيا موندنه» يا کشف کوونه په نښه کړه او په ۱۹۱۵ ز کال کې د منډيلي جنيټيک يا وراثت پوهنې بنسټيز اصول د ژونديو موجوداتو په پراخه ډول کې څېړل شوي وو، چې د ډروسفيليډا مچ کورنۍ د مېوې مچ (Drosophila melanogaster) يې د يادونې وړ نوعه ده. د توماس هنټ مورګان (Thomas Hunt Morgan) او د هغه د ملګري په مشرۍ د “drosophilists” وراثت پوهانو منډيلي مودل رامنځته کړ، چې په ۱۹۲۵ ز کال کې په پراخه کچه ومنل شو. د ازمايښتي کار تر څنګ رياضيپوهانو د نفوس يا وګړو د جنيټيک د شمېرنې (احصايې) چارچوکاټ رامنځته کړ او د جنيټيک تشرېحات يې د تکامل څېړنې ته راوستل.
توماس اې هېندرېکس
هېندرېکس چې د اوهایو په مسکینګم ناحیه کې نړۍ ته سترګې پرانیستې، په ۱۸۲۰ ز کال کې د خپل مور او پلار سره انډیانا ته کډه شو چې په ۱۸۲۲ ز کال کې یې کورنۍ په شیلبي ناحیه کې هستوګنه شوه. د ۱۸۴۱ ز کال په دوره کې د هانوور له ز کالج نه تر فراغت وروسته، نوموړي  د انډیانا په شیلبی ویل او د پنسلوانیا په چیمبربرګ کې حقوق ولوستل. په ۱۸۴۳ ز کال کې نوموړي د انډیانا د مدافع وکیلانو د ټولنې غړیتوب لاس ته راوړ. هېندرېکس خپل حقوقي کار په شیلبی ویل کې پیل کړ، په ۱۸۶۰ ز کال کې انډیاناپولیز ته کډه شو او په ۱۸۶۲ ز کال کې یې د آسکر بی هورډ سره خصوصي حقوقي شرکت جوړ کړ. نوموړی شرکت بېکر او دانیل نومېده چې په دې ایالت کې له مخکښو حقوقي شرکتونو نه و. هېندرېکس د انډیانا ولایت چوکۍ ته درې ځله د سیالۍ ډګر ته راغئ، خو یوازې یو ځل یې ټاکنې وګټلې. هېندرېکس په ۱۸۷۲ ز کال کې، په درېیمه او وروستۍ هڅه کې جنرال توماس براون د ۱۱۴۸ رایو په توپیر له ماتې سره مخامخ کړ. د انډیانا د والي په توګه د نوموړي دوره ، له پراخو ګواښونو، لکه: د انډیانا په عمومي مجلس کې د جمهوري غوښتونکي غوڅ اکثریت، د ۱۸۷۳ ز کال اقتصادي ویره او اقتصادي ناورین سره مخامخ شوه. د ولایت په اوږدو کې د نوموړي یو له غوره میراثونو نه د اوسني انډیانا ایالت د دفتر د جوړولو او تمویل لپاره هلې ځلې وې، چې ودانیزې چارې یې د هغه د دندې له پریښودو وروسته بشپړې شوې. په ۱۸۹۰ ز کال کې د هېندرېکس په ویاړ یو یادګار د دې ادارې په سویل ختیځ کونج کې نصب شو.
د وراثت تاريخ
د جنيټيک د رامنځته شوي وراثت په بنسټيزو نمونو سره زياتو بيولوژي پوهانو د جين د فزيکي طبيعت پلټنو ته مخه وکړه. په ۱۹۴۰ ز لسيزه او د ۱۹۵۰ ز لسيزې په لومړيو کې ازمايښتونو DNA يا ريبونيوکليک اسيد ته د کروموزومونو د برخې (او ښايي د نوور هستوي پروټينونو) د برخې په توګه نغوته وکړه، چې جينونه يې درلودل. د ژونديو موجوداتو پر يو نوي موډل لکه ويروسونو او بکتريا باندې تمرکز په ۱۹۵۳ ز لسيزه کې د DNA د دوه ګوني مارپېچ جوړښت د موندنې تر څنګ د ماليکولي وراثت پوهنې دورې ته لېږد په نښه کړ.
په راتلونکو کالونو کې کيمياپوهانو د نيوکليک اسيد او پروټينونو دواړو د لړۍ کولو په موخه لارې چارې رامنځته کړې، په داسې حاحل کې چې نور زیاتو پوهانو د بيولوژيکي ماليکولونو د دې دوه بڼو تر منځ اړيکې په اړه کار وکړ او جنيتيټک کود يا وراثتي رمز يا شفر يې وموند (کشف کړ). د جين اصطلاح کړنلاره يا قاعده په ۱۹۶۰ ز لسيزه کې يوه مرکزي مسئله شوه. وروسته په ۱۹۷۰ ز لسيزه کې د جين څرګندونه د وراثتي اداره کولو (جنيټيکي انجنيرينګ) له لارې اداره کېدلی او سنبالېدلی شوه. د ۲۰ پېړۍ په وروستيو لسيزو کې زياتو بيولوژي پوهانو پر لويه کچه وراثتي پروژو لکه د ټولو جينومونو ترتيبولو باندې تمرکز وکړ.
توماس اې هېندرېکس
د ژوندلومړي کلونه او زده کړې
هېندرېکس د ۱۸۱۹ ز کال د سپټمبر په ۷ نېټه د اوهایو په مسکینګم ناحیه کې، ختیځ فولتونم او زینسویل ته نږدې نړۍ ته سترګې خلاصې کړې. نوموړی د جان د هېندرېکس او جېن (ډوک) د هېندرېکس د اتو ماشومانو نه دویم و. د هغه پلار د پنسلوانیا اوسېدونکی او مور یې د ویرجینیا اوسېدونکې وه.
د وراثت تاريخ
لرغونې نظريې
د ۳۰۰ ز کال په Charka Samhita کې لرغوني هندي طبي ليکوالانو وکتل چې د ماشوم ځانګړتياوې د څلورو عواملو له لورې ټاکل شوي دي. ۱) هغه چې د مور له توليدي موادو څخه دي، ۲) هغه چې د پلار له سپرم يا مني څخه دي، ۳) هغه چې د اميدوارې مور له غذايي رژيم څخه دي او ۴) يې د روح ملګرې هغه ځانګړتياوې دي، چې جنين ته ننوځي. نوموړي څلور عوامل هر يو څلور برخې درلودلې، چې په ټوله کې هغه ۱۶ عوامل جوړوي چې د مور او پلار او د مشخص شوي ضمير چې حاکم يا د پرېکنده نفوذ درلودونکی ګڼل کېږي او د همدې له امله د کړو وړو پايله يا حاصل ماشوم ته خپلې ځانګړتياوې ورکړې.
توماس اې هېندرېکس
د ژوندلومړي کلونه او زده کړې
هېندرېکس په سیمه ییزو ښوونځیو (د شیلبي ناحیې په دیني مدرسه او د ګرینزبرګ اکاډمي) کې زده کړې وکړې. نوموړی په ۱۸۴۱ ز کال کې، د البرټ جی پورټر سره په ورته ټولګي کې، چې د انډیانا راتلونکی والي شو، د انډیانا د هانوور له ز کالج نه فارغ شو. هېندرېکس له ز کالج وروسته په شیلبی ویل کې د قاضي سټیفن میجر سره حقوق ولوستل او په ۱۸۴۳ ز کال کې یې د پنسلوانیا په چیمبربرګ کې د خپل تره  قاضي الکساندر تومسن تر ادارې لاندې په ښوونځي کې د حقوقو په اته میاشتني کورس کې ګډون وکړ. هېندرېکس انډیانا ته راستون شو، په ۱۸۴۳ ز کال کې یې د مدافع وکیلانو د ټولنې غړیتوب ترلاسه کړ او په شیلبی ویل کې یې، د حقوقو یو شخصي شرکت تاسیس کړ.
واده او کورنۍ
هېندرېکس د ۱۸۴۵ ز کال د سپټمبر په ۲۶ مه نېټه، د اوهایو د شمالي بېنډ له اوسېدونکې الیزا کارول مورګان سره له دوه کلنې مینې وروسته واده وکړ. دوی هغه وخت له یو بل سره ولیدل چې الیزا په شیلبی ویل کې د خپلې واده شوې خور مېرمن دانیل ویسټ لیدو ته راغلې وه. د مورګان په نوم د دوی یوازینی ماشوم، د ۱۸۴۸ ز کال د جنوري په ۱۶ مه وزیږېد او د درېیو کلونو په عمر په ۱۸۵۱ ز کال کې مړ شو. په ۱۸۶۰ ز کال کې توماس او الیزا هېندرېکس انډیاناپولیز کډه شول او له ۱۸۶۵ ز کال نه تر ۱۸۷۲ ز کال پورې د سویلي نیوجرسي په ۱۵۲۶ ګڼه سړک کې و اوسېدل چې اوس د بیټس-هېندرېکس هاوز په نامه یادېږي.
د وراثت تاريخ
د مخکې جوړښت يا “Preformation” نظريه
د مخکې جوړښت نظريه يوه پرمختيايي بيولوژيکي نظريه ده، چې د يوناني فيلسوف اناکساګورس “Anaxagoras” له لورې په تېره زمانه کې وړاندې شوې وه. ياده نظريه په ۱۷ پېړۍ يا معاصرو وختونو کې يو ځل بيا راڅرګنده شوه او وروسته تر ۱۹ پېړۍ پورې خپره شوه. په هغه وخت کې يوه بله عمومي اصطلاح د تکامل نظريه وه، که څه هم تکامل يا “evolution” د سوچه وچې د بهير په توګه د پرمختګ په حس کې د نن په پرتله په بشپړ دول بېله معنا درلوده. د مخکې بڼې يا جوړښت پلويانو ادعا وکړه، چې ټول ژوندی موجود وار له مخه په سپرم (animalkulism) يا تخمه(ovism or ovulism)  کې جوړ شوی و او يوازې بايد له هغې څخه راوتلی او وده يې کړی وی. دا نظريه د epigenesist (له هګۍ، سپرم يا تخم څخه په يو بشپړ ژوندي موجود باندې د بدلېدلو د بهير پلويان) نظريې خلاف ځکه وه، چې د دويمې نظريې له مخې د يو ژوندي جسم جوړښتونه او غړي يوازې د انفرادي ودې او اصليت (Ontogeny) په دوره کې وده کوي. “ايپي جينوزس” له تېرې زمانې راهيسې او ۱۷ پېړۍ کې حاکم نظر و، مګر وروسته يې وار له مخه د جوړښت پلويانو نظريې ځايناستې شوې. له ۱۹ پېړۍ راهيسې ايپي جنيزز يو ځل بيا تر نن ورځې د منلو وړ نظريې په توګه د رامنځته کېدلو وړتيا تر لاسه کړه.
په ۱۸ پېړۍ کې د نبات او حيوان د تنوع
په ۱۸ پېړۍ کې د نبات او حيوان د تنوع يا راز راز والي د پوهې په زياتوالي او پر تکسانومي باندې د زيات شوي تمرکز په ملتيا سره د وراثت په اړه د نويو نظريو راښکاره کېدل پيل شول. لينيوس او نورو (چې له ډلې يې Joseph Gottlieb Kolreuter، Carl Friedrich von Gartner او چارلس ناوډين “Charlis Naudin” دي) په دوه رګه کوونې يا پيوند سره پراخه ازمايښتونه تر سره کړل، چې د نوعو تر منځ دوه رګه کول يا پيوندول يې په ځانګړي ډول د يادونې وړ دي. د نوعو پيوند کوونکو د دوه رګه کولو د د شنډتوب او د شا پيوند وهلو د لوړې اوښتنې يا بدلون په ګډون د ارثي ښکارندو يوه پراخه لړۍ بيان کړه.
د نباتاتو توليدونکو هم د نبات په زياتو مهمو نوعو کې د ثابتو ډولونو يوه لړۍ رامنځته کوله. د ۱۹ پېړۍ په لومړيو کې اګسټېن سيګيريټ (Augustin Sageret) د واک يا نفوذ مفهوم رامنځته کړ؛ يانې په دې پوهېدل چې کله د نبات ځينې ډولونه پيوند کېږي، په پلار يا مور کې ټاکلې ځانګړتياوې په عادي ډول په اولاد کې څرګندېږي. نوموړي دا پايله هم تر لاسه کړه، چې په اولاد کې ښايي ځيني ارثي (د نيکونو) ځانګړتياوې څرګندې شي، چې په هيڅ يو له مور او پلار کې نه موندل کېږي. که څه هم د نبات توليدونکو د خپل کار لپاره د نظرياتي بنسټ د رامنځته کولو يا د فزيالوژي له شته کار سره د خپلې پوهې د شریکولو لږه هڅه وکړه، مګر په انګليستان کې د ګارتون د کرنيزو نباتاتو توليدوونکو (Gartons Agricultural Plant Breeders) [ادراې؟] خپل سيستم تشرېح کړ.
مينډيل
د ۱۸۵۶ او ۱۸۶۵ ز کالونو تر منځ ګريګور مينډيل (Gregor Mendel) د نخود يا چڼې نبات (Pisum sativum) په کارونې سره د توليد مثل توليد ازمايښتونه تر سره کړل او د ټاکلو ځانګړتياوو ارثي نمونې يې په نښه کړې. مينډيل د يادو ازمايښتونو له لارې وليدل، چې د اولاد بشپر ارثي معلومات (جينوټايپونه) او رښتيني کتل شوې ځانګړتياوې (فينوټايپونه) د اټکل وړ وو او ځينې ځانګړتياوې پر ځينو نورو باندې حاکمې وې. د مينډيلي وراثت دې نمونو وراثت باندې د احصايې د پلي کولو ګټورتوب ته اشاره وکړه. يادو نظریو د ۱۹ پېړۍ د يو ځای کولو يا “blending” ميراث له نظريو سره په دې ښودلو سره مخالفت وکړ، چې جينونه د دوه رګه کوونې يا پيوندولو د ګڼو نسلونو له لارې بېل پاتې کېږي.
روی دو آب ولسوالۍ
روی دو آب ولسوالۍ د افغانستان د سمنگان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۰،۳۵۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د سمنگان ولسوالۍ
چارلز مېتکاف ماک گريگر
ډگروال چارلز مېتكاف ماك گريگر ( ۱۸۴۰ – ۱۸۸۷ ) ، چې وروسته بيا بريد جنرال شو ، د دويمې افغان انگليس جگړې پر مهال يې په كندهار كې د افغانانو پر ضد جگړه كړې. له دغې جگړې نه وروسته د برتانوي هند د پوځونو ، چې لوى قوماندان يې جنرال رابرټس وو ، د ستر درستيز په توگه وټاكل شو او په ۱۸۸۰ – ۱۸۸۵ ز كلونو كې د برتانوي هند د پوځونو د كشف رئيس وو. ده د منځنۍ اسيا ځينو هېوادو ، له هغه شمېر نه افغانستان ته هم د كشف او څارگرۍ لپاره سفرونه كړي ، چې ددغو سفرونو پر مهال يې د بېلابېلو سيمو نقشې كښلې او نور مالومات يې راټول كړي دي.
اس بي اس پښتو
اس بی اس پښتو راډیو SBS Pashto) له استرالیا نه خپریدونکی راډیو دی چې د استرالیا حکومت له خوا حمایت کیږي. یادی راډیو د نړۍ په زیات شمیر ژبو خلي څانګې لري چې یوه یې د افغانستان او پاکستان پښتنو لپاره اس بي اس پښتو راډیو ده.
پښتو پلس افغان نیوز
پښتو پلس افغان نیوزپه افغانستان کې لومړنى خپلواک خبري ویبپاڼه دى، چې د هېواد له گوټ گوټ څخه ورځنۍ پېښې تر پوښښ لاندې نيسي
د پښتو پلس کلمه په پښتو او دري ژبو کې د "پښتو جمع" په مانا ده. د پښتو پلس ژورنالستانو د ویبپاڼه د نوم اېښودنې په اړه دزياتو غونډو په ترڅ کې هڅه وکړه، ترڅو داسې يو نوم وټاکي، چې ملي يوالى ټينگ او د ویبپاڼه د فعاليت موخه په ډاگه کړي، له همدې امله د "پښتو پلس" کلمه د دې ویبپاڼه دنوم په توگه وټاکل شوه.
دا مهال پښتو پلس افغان نیوزورځني خبرونه او فيچري راپورونه په پښتو ،دري اوانگليسي ژبو کورنيواو بهرنيو مينه والو ته چمتو کوي.
د پښتو پلس په گډون کوونکيو کې د افغانستان وتلې راډيويي دستگاوې ، ټلويزيوني شبکې ، ورځپاڼې او اونيزې شاملې دي.
پښتو پلس په بشپړه توگه يوه خپلواکه اداره ده، ددې ویبپاڼه ټول مسوولين او کارکوونکي افغانان دي او د افغانانو له خوا اداره کيږي. پښتو پلس په هيڅ يوې سياسي ډلې او يا کوم سوداگريز سازمان پورې تړلى نه دى.
سرچينې
ښځه په اسلام کې
په اسلامي او نورو ټولنو کې د مسلمانو ښځو تجربې پراخ توپیرونه لري. ورته مهال، په اسلام کې د دوی باور هغه مشترک فکتور دی چې د دوی د ژوند په هره برخه یې اغېز کړی او دوی ته یې مشترک هویت وربخښلی کوم چې په بېلابېلو کلتوري، ټولنیزو او اقتصادي توپیرونو کې دوی ته لار ښيي.
جنسیتي رولونه
په اسلام کې جنسیتي رول له دوو قرآني احکامو سرچینه اخلي: (i) د ښځینه او نارینه وو معنوي برابري او (ii) دغه ایډیا چې ښځې باید د خپل ښځوالي او د نارینه وو د مرادنګۍ بېلګې وي.
د ښځو او نارینه وو ترمنځ د معنوي برابرۍ په اړه په سوره الاحزاب (۳۳:۳۵) آیت کې داسې راغلي: "بېشكه، مسلمانان نارینه او ښځینه، مومنان نارینه او ښځینه، اطاعت کونکي نارینه او ښځینه، ريښتیا ویونکي نارینه او ښځینه، صبرکوونکي نارینه او ښځینه، عاجزي کوونکي نارینه او ښځینه، خیرات ورکوونکي نارینه او ښځینه، روژه نیونکي نارینه او ښځینه، د خپلو شرم ځایونو ساتونکي نارینه او ښځینه او د الله ډېر یادوونكي او الله د دوى لپاره مغفرت او ډېر لوى اجر تیار كړى دى."د نارینه وو او ښځینه وو په اړه د اسلام اساسي لید لوری د ټولو موضوعاتو بشپړونکی دی له هر څېزه موږ دوه قسمه جوړې (نر او ښځه) پیدا کړي دي، څو پند واخلئ (سوره الزاریات ۵۱:۴۹) - دا په دې مانا چې دوی یو له بل پرته بشپړېدونکي نه دي.
کوم ټینګار چې اسلام د ښځینه وو/ نارینه وو پر تضاد (یو د بل په بشپړوالي) کوي د دوی د ټولنیز چلند د بېلوالي لامل کېږي. په عمومي توګه د ښځو فعالیت ځای کور دی کوم چې په هغو کې اصلي ونډه لري او نارینه وو ته اړوند له کورڅخه بهر نړۍ ده.
په داسې حال کې چې د عمل په ډګر کې دغه بېلوالی دومره شدید او سخت نه ښکاري. د اسلام په لومړي او معاصر تاریخ کې ګڼ شمېر مثالونه شته چې مسلمانو ښځو په عامه ژوند کې مهمه ونډه لرلې ده. لکه سلطانه، ملکې، د د دولت ټاکل شوې مشرانې او همدارنګه بډایه سوداګرې په توګه. سربېره پردې دا ډېره مهمه ده څو پوه شو چې اسلام، کور او کورنۍ د نړیوال ژوند او ټولنې په مرکزیت کې ځای لري.
په قرآن شریف کې د څلورم سورت ”الانساء سربېره چې ۱۷۶ آیتونه لري، ګڼ شمېر آیتونه د مسلمانو ښځو په اړه د دوی د ونډې، دندې او حقونو په برخه کې راغلي دي.
د ښځو زده کړې
هم قرآن شریف او هم د حضرت محمد(ص) کړنو او ویناوو(سنت) په ګډه د علم زده کړې په برخه کې د ښځینه او نارینه دواړو لپاره له یو شان حقونو دفاع کړې ده. قرآن ټولو مسلمانانو ته امر کوي چې خپل بیولوژیکي جوړښت ته له پام پرته د زده کړو په لټه کې اوسي. تل مسلمانان لوستلو، فکر کولو، او په طبعیت کې د لوی الله له قدرتونو څخه د پند اخیستو په موخه هڅوي. له دې سربېره محمد(ص) نارینه او ښځینه زده کړو ته هڅولي: هغه په څرګنده ویلي چې د علم زده کړه په هر مسلمان نر او ښځه لازم دي. هره مېرمن د خپل نارینه جوړه په څېر د علم د زده کړې، عقلي کچې د لوړاوي، لیدلوري د پیاوړي کولو، او د خپلو استعدادونو په وده او له هغه انرژي څخه  خپلې ټولنې ته په ګټې رسولو مکلفه ده. د احادیثو روایت کوونکو ددغه حدیث په روایت کولو چې، په نارینه او ښځینه وو د علم زده کړه واجب ده بیانوي چې دا ټولیزه دنده ده او ښځې د نارینه وو په څېر اړ دي، زده کړه وکړي. پداسې حال کې چې له دغه لیدلوري سره یو شمېر پدې نظر وو چې هغه مېرمنې چې کولای شي لیک لوست وکړي، مضرې ګڼل شوې. خو بیا هم په اسلامي نړۍ کې مېرمنو تر هغه بریده چې د قانون له مخې ورته ټاکل شوی وو زده کړې ترلاسه کړې ډي.
د ښځو له زده کړو سره د محمد(ص) لیوالتیا یو ښکاره واقعیت وو څرنګه چې ده به نارینه او ښځینه وو ته یوځای زده کړې ورکولې. د محمد(ص) له خوا زده کړې ورکول په پراخه کچه د ښځینه وو او نارینه وو د پام لامل شول، د نوموړي د وفات پر مهال ګڼ شمېر ښځینه پوهانې شته وې. د دې سربېره د محمد(ص) ښځو – په ځانګړې توګه بی بی عایشې – هم ښځو او هم نارینه وو ته زده کړې ورکولې. د محمد(ص) ډېری یارانو او پیروانو له بی بی عایشې څخه قران، حدیث او اسلامي فقه زده کړي دي. د پام وړ خبره خو دا وه، چې د زده کړو د ډول پر وړاندې هېڅ محدودیت نه وو. ښځو اختیار درلود چې د خپلې خوښې وړ زده کړې وکړي. له دې امله چې اسلام په رسمیت پېژندله چې دغه ښځې او میندې دي، نو د همدې ونډې د ښه ترسره کولو په موخه یې د دوی پر زده کړو ټینګار کاوه.
د واده قانوني چوکاټ
واده په اسلام کې د کورنۍ او ټولنیز ژوند اصلي بنسټ جوړوي. له تخنیکي پلوه دغه چاره د هغه قرارداد له مخې کېږي کوم چې له واده سره د ناوې په رضایت، او د مهر په ترلاسه کولو رامنځته کېږي.(د مېړه د ورپېژندلو پر مهال د ناوې چوپتیا د هغې د رضایت په توګه ګڼل کېږي.) ښځه د دې اختیار هم لري چې له خپلې خوښې وړ سړي څخه په کتبي یا شفاهي ډول خواستګاري وکړي.
مهریه د ښځې شخصي مالکیت دی چې باید د هغې کورنۍ او یا هم نورو خپلوانو ته ورنه کړل شي. د فقهي دوکتورینو په وینا، هغه مال چې یوازې د ښځې په نوم کېږي نو د مېړه، ورور یا پلار له خوا یې پکې تصرف نشي کېدلای. د ډېرو پېړیو په ترڅ کې دغه فکر په (عیسوي) اروپا کې د ښځې د کم مالکیت لرلو حق سره په کلکه مخالف وو.
د واده مراسم او لمانځل
کله چې د واده هوکړه د شاهدانو په مخ کې اعلان شي، نو ټول شته کسان د فاتحې سورت(د قران کریم لومړنی سورت) لولي. په عمومي توګه د واده عقد په جومات کې نه ترسره کېږي مګر په خصوصي کورونو او یا هم د قاضي په دفتر کې ترسره کېږي. په اغلب ګمان د هغو بڼه یا جوړښت او جشن نیول د ملي او یا هم قبیلوي دودونو له مخې وي. د اسلامي نړۍ په یو شمېر برخو کې ناوې ته تحفې ورکول کېږي، ناوې ته مجلل کالي اوګاڼې اغوستل کېږي او مراسم هم ورته په هغه کور کې نیول کېږي کوم ته چې ناوې ور وړل کېږي. زوم هم په آس سپرلي کوي چې ملګري او دوستان یې بدرګه کوي، همدارنګه تل د دغو مراسو په پای کې د ولیمې په نوم ډوډۍ هم مېلمنو ته ورکول کېږي.
سرچينې او ياداښتونه
وېشنيزه:اسلام
کانټار
کانټاران (علمی نوم: Bufonidae) د چونگښو څخه یوه لویه کورنۍ ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. ټوله کورنۍ ۵۰۰ ډوله کانټاران لري چې په ۳۵ جنسو تقسیمېږي.
توصيف
کانټار يا رښتیاني کانټار د بې غاښو (کنډاس) او زخن ژوي دي چې په ځانگړي ډول په وچو سیمو او ځنگلونو کې ژوند کوي. اوږدوالی یې د ۲ سانتیمترو څخه تر ۲۳ سانتيمترو پورې وي. رنگ يې تور، شین، نسواري او ژيړ دي. نوموړي ژوي د سر پر شانتی برخې باندي ځانگړي مرغېړی لري. دا ځانگړي مرغېړی د خطر په صورت کې زهرجن توکې (مواد) جوړوي. د هغو زهرلرونکو توکو بوفاجین تر ټولو مشهور دي چې د انسانانو او نورو ژويو پر زړه باندي وژونکی آغېزه لري. ځيني زهرلرونکی توکې چې د Incilius alvarius لخوا توليدېږي وهمي آغېزه لري او د دي لپاره په امريکا کې د نشه کونکو توکو په توگه کارېږي. د دی ژويو په هکله معلوم دي چې د کانټار نارينه د خپلو بډوډیو ته نژدې ځانگړي غړی لري چې د بيډر غړی (Bidder's organ) په نوم یادېږي. نوموړي غړی د ښځينو نشتوالى یا کموالی په صورت کې په تخمدان تبدیل کېدلای سی او د کانټار نارينه په ښځينه تبديل سی.
تقسیم
وېشنيزه:کانټاران
سپېرکۍ
سپېرکۍ (په لاتين: Trachyspermum ammi) يو ډول سپېره بوټی دی چې د دانو څخه يې د کورني درملو کار اخستل کېږي. سپېرکې زموږ په هېواد کې په تېره بيا په ننگرهار، لوگر او د کابل په شاوخوا سيمو کې په خود رويه ډول شنه کېږي او هم په پټيو کې کرله کېږي. د اوبو څښل يې د گوزڼ او د غړو دلړزېدو لپاره گټه لري او ايشولي شوي اوبه يې د سترگو د پاکولو او د هغو د روښانتيا لپاره کارېږي. همدارنگه دغه دوا د سينې د درد دځيگر او توري دسختېدلو د ارږمۍ د بدبويی او دگېډې د سړېدلو د درملنې لپاره هم کارول کيږي
د مسالې په توگه
د سپېركۍ د بوټي پاڼې د گشنيزو هغو ته ډېر ورته دي. دانې يې هگۍ ډوله (بيضوي) او خړ رنگ لري. خپلې دانې ته د ورته والي په لامل، غوزې يې كله نا كله دانې بلل كېږي. غوزې يې زياتره د ”لواج“ په دانو خطا كېږي. آن دا چې ځينې قاموسونه په تېروتنې سره وايي چې دا د ”لواج“ له بوټي څخه ترلاسه كېږي.
خوند او بوى
سپېركۍ تريخ خوند او تېز بوى لري. كه يو لږ څه زيات وكارول شي نو د ټول كتغ خوند اړولاى شي.
يادونه
د سپېركۍ دوړه (پوډر) په پاكستان او هندوستان كې په سخت هاضمه خواړو لكه بايجي، پكوړا او داسې نورو كې كارول كېږي.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
اګوستوس
سیزار اګوستوس (له میلاد مخکې د ۶۳ کال د سپتمبر له ۲۳ مې نه تر د  ۱۴ ز  کال د اګست تر ۱۹ مې پورې ) چې د اوکتویان په نوم هم یادېږي، د روم لومړنی سترواک و چې له میلاد نه مخکې له ۲۷ کال نه تر ۱۴ ز کال پورې یعنې د خپلې مړینې تر وروستي کال پورې واکمني وکړه. د هغه مقام د رومي مشرۍ (د رومي سترواکۍ لومړۍ پړاو) د بنسټ اېښودونکي په توګه داسې یو میراث پرېښی دی، چې د بشر په تاریخ کې یو له اغېزمنو مشرانو نه ګڼل کېږي. د اګوستوس واکمنۍ د نسبي سولې دوره پیل کړه چې د پاکس رومانا په نوم یادېږي. رومي نړۍ په پراخه کچه د دوه پیړیو په اوږدو کې له زیاتو جګړو نه وژغورل شوه، که څه هم د سترواکۍ په پولو کې د واک د پراختیا لپاره جګړو او د سترواکۍ له بریالیتوب سره سم د یوه کال لپاره کورنۍ جګړه، چې "د څلور سترواکو کال" په نامه یادېږې، شتون درلود.
په اصل کې، نوموړي ګیوس اوکتاویوس ونومول شو، هغه په عامه جینز-اوکټاویا کورنۍ کې په زړه او بډایه آس سپره څانګه کې زېږېدلی و. د نوموړي مورنی کاکا-نیکه جولیوس سیزار په ۴۴ کال مخکې له میلاد نه ووژل شو او اوکتاویوس د سیزار په وصیت کې د هغه د منل شوي زوی او وارث په توګه ونومول شو. له دې امله، هغه د سیزار نوم، ملکیت او د هغه د لښکر وفاداري په میراث کې ترلاسه کړه. هغه، مارک انتوني او مارکوس لیپیدوس د سیزار وژونکو ته د ماتې ورکولو په موخه دویمه سیاسي هوکړه (Second Triumvirate) را منځ ته کړه. د فیلیپي په جګړه کې (۴۲ کال مخکې له میلاد نه) د دوی له بریا وروسته، سیاسی هوکړې (Triumvirate) د روم جمهوریت په خپل منځ کې ووېشلو او د حقیقي دیکتاتورانو په توګه یې حکومت پیل کړ. سیاسي هوکړه بلاخره د هیلو او غوښتنو د ټکر له امله څيرې شوه؛ لیپیدوس په ۳۶ کال، مخکې له میلاد نه جلاوطن شو او انتوني په ۳۱ کال، مخکې له میلاد نه د اکټیوم په جګړه کې د اوکتویان له خوا ماتې وخوړه.
د دویمې سیاسي هوکړې له ختمېدو وروسته، اګوستوس د آزاد جمهوریت بهرنۍ بڼه بېرته ورغوله، د حکومت واک یې د روم سنا، اجرائیه قاضیانو او مقننه مجلسونو ته وسپاره، خو بیا یې هم سنا دې ته اړه کړه چې نوموړي ته د تل لپاره د ستر پوځي مشر، د تریبیون مشر، د اداري چارو د مشر په توګه استبدادي واک ورکړي. د هغه په غوره شویو نومونو کې یو څه ابهام لیدل کېږي، هغه د شاهي لقبونو اخیستل رد کړل او خپل ځان ته یې لومړی وګړي (Princeps Civitatis) وویه، چې د هغه له غوره شوي لرغوني لقب اګوستوس سره یوځای شو.
اګوستوس په حیرانووکې توګه سترواکي پراخه کړه: مصر، دلمتیا، پانونیا، نوریکم او رایتیا یې له خپلې خاورې سره یو ځای کړل، په افریقا کې یې ملکیت پراخ کړ او د هسپانیا فتحه یې بشپړه کړه، خو په جرمنيا کې له لویې ماتې سره مخامخ شو. د پولو هاخوا، نوموړي خپله سترواکي د نږدې هېوادونو پر مټ په منځګړو سیمو سره خوندي کړه او د ډیپلوماسۍ له لارې یې له پارسیا سترواکۍ سره سوله وکړه. هغه د روم د مالیاتو سیستم سم کړ، د رسمي عامه لارو د سیستم پر مټ یې د سړکونو شبکې رامنځ ته کړې، یو ثبات لرونکی پوځ یې تاسیس کړ، پراتورین ګارډ (د شاه ساتونکي او استخبارات) یې تاسیس کړ، د روم لپاره یې رسمي پولیس او د اور وژنې خدمتونه چمتو کړل او د خپلې واکمنۍ په اوږدو کې یې د ښار زیاتره برخه بیا جوړه کړه. اګوستوس په ۱۴ میلادي کال کې د ۷۵ کلنۍ په عمر له دنیا نه سترګې پتې کړې، چې مړینه یې ښایي د طبیعي لاملونو له امله وي. پر له پسې  ګنګوسې، چې په شاهي کورنۍ کې د مړینې نه وروسته یو څه ثابتې شوې هم دي، ادعا کړې چې د هغه مېرمن لیویا هغه ته زهر ورکړي دي. هغه د خپل منلي زوی تیبیریوس، د لیویا زوی او د خپلې یوازینۍ لور جولیا د پخوانی میړه په مرسته د امپراتور په توګه واک ته ورسېد.
سوسن
سوسن (په لاتين: Convallaria majalis) د كونفالاريانو د جینس څخه یو زهرلرونکي بوټي دي چی په اروپا، آسيا او شمالي آمريکا کې شنه کېږي.
توصيف
سوسن د کری کالو بوټی دی چی د مځکې لاندي ساقه لری او اوږدوالی یی ۲۰ سانتیمترو ته رسېږي. نوموړي بوټی د مې څخه تر جون پورې گل کوی. دغه پوټي طبیعی توکې چی د گلیکوزیډونو په نوم یادېږي محتوی لری. د هغو طبیعی توکو څخه Convallarin, Convallamarin, Convallatoxin او Neoconvalloside  دی چی پر زړه باندي قوی آغېزه لري. وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
فېروز نخچر ولسوالۍ
فېروز نخچر ولسوالۍ د افغانستان د سمنگان ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۱،۷۰۱ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د سمنگان ولسوالۍ
مشاور
مشاور، consultant یو مسلکي د سوداګرۍ سره د ټیکنالوژۍ او معلوماتو سیسټمونو پراختیا کې مرسته کوي.د مشاور کارول د ځانګړو مهارتونو یا پوهې اړتیا یا د پروژې بشپړولو لپاره د یو تحلیل یا پراختیایی ته اړتیا لري. مشاور د پراخ تجارتونو لکه خدماتو امنیت، مدیریت، حساب ورکولو، قانون، بشري سرچینو، بازار موندنه، عامه اړیکو، مالي، انجینیرۍ، او طبعي ساینس ته خدمت وړاندې کوي. د مشاورینو تر ټولو مشهوره ډولونه شامل دي د معلوماتي ټکنالوجۍ مشوره، د مدیریت مشورتي (نفسیات).
ټي آر ټي پښتو
ټی ار ټی پښتو راډیو TRT Pashto) د ترکیه هیواد اړوند حکومتی راډیو ده چې د پښتو ترڅنګ د نړۍ په نورو زیات شمیر ژبو فعالیت لري.
هدايت الله
هدايت الله يو پښتون سندرغاړی دی. هغه د خيبر پښتونخوا دی.
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:پاکستاني سندرغاړي
کوريايي هنر
د کوریا د هنر ترټولو پخوانی مثالونه د 3000 مخزېږديز څخه د ډبرې د دور کارونه شامل دي. په دې کې په عمده توګه د رایې ورکولو مجسمې او پدې وروستیو کې بیا کشف شوي پیټروګلیفونه شامل دي.
دا لومړنۍ دوره د کوریا د مختلفو سلطنتونو او سلطنتونو هنري سټایلونو لخوا تعقیب شوه. د کوريا هنرمندانو کله ناکله چينايي دودونه د ښکلا او ساده ښکلا، سمولو او د طبعيت د پاکوالي د ستاينې لپاره د اصلي غوره توب سره تعديل کړل.
د ګوریو سلطنت (918-1392) د پراخو څانګو په ځانګړې توګه د لوښو لپاره تر ټولو ګټوره دوره وه.
د کوریا د هنر بازار د سیول په انساډونګ ولسوالۍ کې متمرکز دی ، چېرې چې له 50 څخه ډېر کوچني ګالري او ځینې وختونه د ښکلو هنرونو ليلامي کيږي. نندارتون په ګډه چلول کیږي، کوچني او ډېری وختونه د خورا ښه ډیزاین شوي نندارتونونو سره. په هر ښار کې کوچني ګالري شتون لري، د ځایی هنرمندانو سره په دودیزو او معاصر رسنیو کې ښودل کیږي. د هنر ګالري معمولا د رسنیو ترکیب لري. د غربي مفکورې هنر مخې ته راوړلو هڅې معمولا د کوریا څخه بهر په نیویارک, سان فرانسیسکو, لندن او پاریس کې تر ټولو غوره بریا ترلاسه کړې.
د نورو مطالعې لپاره
وېشنيزه:هنر تاريخ
آرتي چهابريا
آرتي چهابريا يو هندي فلم لوبګره او پخوانۍ موډله ده؛ هغې په هندي، ټيليګو، پنجابي او کنډا ژبو کي فلمونه ترسره کړې دي.
کاري ژوند
فلمي ستوري آرتي چهابريا خپل کاري ژوند د موډلنګ سره شروع کړي، او په يو شمېر اعلاناتو کې يې د ٣ کالو په عمر کې هم کار کړی دی. د هغې لومړی تلوېزيوني اعلان د يو پريس (Farex) لپاره وو. د کار د پیلېدو سره سم يې په شاوخوا ٣٠٠ television commercials اعلاناتو کې کار وکړ چې ځينې يې په لاندې شکل لکه؛
کلي شمیر 291/E.B
د پاکستان هيواد يو کلي دي چې د پنجاب ايالت د ملتان په سيمه کي موقيعت لري
جاپاني هنر
جاپاني هنر (جاپاني ژبه: 日本美術史) ډېری ډېسپلینونه شامل دي،لکه د معمارۍ ، نقاشۍ ، اوبدلو ، لوښو ، موسیقۍ ، سینما ، منګا ، خطاطي ، فلزي کار ، د لرګیو بلاک چاپ ، اوریګامي ، باغداري او پخلی کول.
سرچينې
وېشنيزه:هنر تاريخ
خير محمد خندان
خير محمد خندان يو افغان سندرغاړی دی.
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وزير
وزير په لاندې مفاهيمو کې کارېږي:
۱۲۸۹ (عدد)
۱۲۸۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۸۸ څخه  مخکي او د ۱۲۹۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۸۹:
په کلینډر کې
۱۲۸۹ کولاي سي:
ملا عاشق
د افغانستان نوميالى پادشاه اعليحضرت شاه زمان د واكمنۍ په وروستيو مهالونو كې له يوې خوا د ايرن او انگرېزانو له دسيسو سره مخامخ وو او له بلې خوا يې خپل ورور محمود او وزير فتح خان له هر ډول دسيسو او خيانتونو نه كار اخيست ، چې دى راوپرزوي. ددغو دسيسه كوونكو كسانو له شمېر نه يو هم ملا عاشق وو. شاه زمان په ۱۸۰۱ ز كال كې له كابل نه د پېښور په لور ددې لپاره وخوځېد ، چې يو ښه لښكر راټول كړي. كله چې شينوارو ته ورسېد ، د ملا عاشق په كلا كې چې يوه كلكه كلا وه ، د دمې جوړولو لپاره پاتې شو. شاه زمان وليدل ، چې د خاين عاشق په كلا كې بندي دى او د كلا شاوخوا ټوپك والا خلك ولاړ دي. دا مهال محمود كابل ته ورسېد او د شاه زمان له ايسارېدو خبر شو. محمود له كابل نه خلك ولېږل او اعليحضرت شاه زمان يې ونيوه او دده سترگې يې ړندې كړې او بيا يې بندي كړ. د افغانستان په ملي تاريخ كې د ملا عاشق دغه ناځواني او خيانت يو ډېر نامطلوب حساس تاريخ دى. ملا عاشق په دغې كړنې سره بد نوم پرې ښود او له داسې اتل سره يې خيانت وكړ ، چې هندوستان ، ايران او روسيه دده له نامه سره ښورېدله. په ۱۸۰۳ ز كال كې د كابل ، كوهستان ، لوگر ، قلات او غزني غلځيو په گډه شاه شجاع ته بلنه وركړه ، چې كابل ته راشي. دا مهال وزير فتح خان په پېښور كې وو. په پايله كې محمود سدوزى يا ياغي محمود له واك نه گوښه شو او دده له درې كلنې واكمنۍ نه وروسته شاه شجاع پادشاه شو. شاه شجاع ، سمدلاسه جنرال احمد خان نورزايي كندهار ته واستاوه ، وزير فتح خان دا مهال كندهار ته تللى وو ، چې له دې نه وروسته دى او كامران دواړه وتښتېدل. ملا عاشق يې كابل ته راوغوښت. د كوه نور الماس چې دده په كلا كې شاه زمان اېښى وو ، هغه يې ځنې واخيست او دى يې په كابل كې لومړى محاكمه او بيا يې د خلكو تر مخه د يوه خاين په نامه اعدام كړ. په دې ډول له ملا عاشق سره هم زمانې وفا ونه كړه او يوازې يوه تاريخي بدنامي يې وگټله ، خو كومه ضربه چې ده لوى افغانستان ته ورسوله ، د ايران او انگليس لښكرو نه شو رسولاى. دوى ټول محمود سدوزى د شاه زمان ورور ، وزير فتح خان د پاينده خان زوى ، ملا عاشق ، نور باركزي او دراني سرداران او محمدزي ټول ملي تاريخ ته محكوم دي.
اخځونه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
صديق شباب
صديق شباب يو افغان سندرغاړی دی.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
مروری
مروری (په لاتين: Matricaria recutita) د یو کلن زينتي نباتاتونو څخه یو شفا بخښونکي بوټي دی چی په شمالي آمريکا، آسيا، اروپا او آسټراليا کی شنه کېږي.
توصيف
د مروری نبات د ستوریانو د کورنۍ څخه دی چی اوږدوالي یی ۵۰ سانتيمترو ته رسېدلای سی، پانې یی نری دی. نوموړي بوټي ژېړ نهنج او سپين گلپوښ لري. مروری د یونیو څخه تر اغسطس پورې گل کوي. د مروری بوتي په ځانگړي ډول اسانسونه لري. هر پوټي ۱ – ۳ ٪ د اسانسونو توکو محتوي درلودلای سی. د اسانسونو توکې په ځانگړي ډول په طب کی د التهاب عضلې شخی د علاج لپاره کارېږي. نوموړي توکې د هېړپس سیمپلکس پر ضد آغېره هم لري.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
د 2006 کال د پوځي کميسیونونو قانون
د 2006ز کال د پوځي کميسيونونو قانون، کوم چې د HR-6166 په نوم هم پېژندل کېږي، د کانګريس يو قانون و، چې د ولسمشر جورج ډبليو بوش له خوا د 2006ز کال د اکتوبر په اولسمه نېټه لاسليک شوی و. د دې قانون څرګنده موخه دا وه چې "د جګړې د قانون د سرغړونو او نورو موخو لپاره، د پوځي کميسیون په مټ د محاکمې اجازه ورکړي".