cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پوتاشيوم
پوتاشيم ايودايد دسوديم ايودايد په نسبت کم اوبه جذبوونکي مرکب دي دپوتاشيم ايوډايد زړه او غير خالص نموني يي زيړ رنګ لري په طبيعي بيړني حالت کې دپوتاشيم ايودايد 130mgr ټابليټ استعماليږي. پوتاشيم ايودايد دکوټي په تودوخه کې په 1mli اوبو کې 1,4 – 148gr پوري خليږي .که څوک وغواړي دپوتاشيم ايودايد دضرورت دپاره استعمال کړي نو بايد دروځي 15 – 150mm ده پوري استعمال شي او که تر دي زيات استعمال شي نو بيا بدن ته ضرر  رسوي کله چې پوتاشيم هايدرواکسايد دايودين سره يو ځاي په صنعتي ډول KI  توليدوي. ځانګړني KI                                	                      ماليکولي فرمول 166,0028g/mol                      	                       ماليکولي کتله سپين رنګه جامد کرستل دي 	                                  شکل 3,123 gr/cm3                         	                                 کثافت 681 ,C0, 1258 F0                       	                      ويلي کيدو نقطه 1330 C0, 2426 F0                     	                            جوش نقطه 128 g/100mli(o c0)                   	                     په اوبو کې حليدل
پوتاشيم فيري سيانايد P .Ferricyanide : کيمياوي فرمول يي 6(CN )K3Fe دي يو روښانه سور زهرجن کرستلي مرکب دي چې پرنټينک ،کاغذ،او سروچوړولو کې استعماليږي. دپوتاشيم بيولوژيکي رول : پوتاشيم اتم يا نهم عام ترين عنصر دي چې دانسان په جسم کې o,2% په اندازه وجود لري .هغه بالع شخص چې 60kg وزن ولري نو 120gr يي پوتاشيم تشکيلوي .پوتاشيم کتيوني مرکب ډير مهم دي دعصابو (مغز او عصبي رشتو) دوظايفو دتنظيم لپاره.
سرچينې
<references
احمدالله (همرازعربزى) دکيميا او بيولوژي څانګي دڅلورم کال محصل ننګرهار پوهنتون/>
ایوفیمیا هاینز
ژوند
ایوفیمیا لُفتون د غاښونو د ډاکټر او مالي سلاکار، ویلیام اس. لفتنون او د وړکتون د ښوونکې ولاوینیا دې لفتون یوازنۍ اولاد و. هغې په ۱۹۰۷ ز کال کې د ام.سټریټ په عالي ښوونځي کې د ښوونځي د دورې د پای وینا وکړه او په ۱۹۰۹ ز کال کې یې د رنګین پوستو له نورمال ښوونځي (Normal School for Colored Girls) څخه چې اوس مهال د کلمبیا د منطقې د پوهنتون په نوم یادېږي په عالي درجه د ښوونې او روزنې په برخه کې دیپلوم ترلاسه کړ. له هغې وروسته نوموړې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ او په ۱۹۱۴ ز کال کې یې د ریاضي په اصلي څانګه (او ارواه پوهنې په فرعي څانګه کې) له سمیت کالج څخه لیسانس ترلاسه کړ. هغې په ۱۹۱۷ ز کال کې له آپو هاینز سره چې ښوونکی و واده وکړ. په ۱۹۳۰ ز کال کې یې له شیکاګو پوهنتون څخه د ښوونې او روزنې په برخه کې ماسټري واخیسته او په ۱۹۴۳ ز کال کې یې د امریکا له کاتولیک پوهنتون څخه خپله دوکتورا ترلاسه او د لون لاندري تر نظر لاندې یې، د مشخصو متقارنه تناظرونو په ګډون د خپلواکو شرایطو لرونکو ټولګو (The Determination of Sets of Independent Conditions Characterizing Certain Special Cases of Symmetric Correspondences.)تر عنوان لاندې خپله رساله بشپړه کړه.
هاینز "په پراخ ډول د کلمبیا سیمې د ښوونې او روزنې له سیستم سره مرسته وکړه". هغې د ۴۷ کلونو لپاره د واشنګټن ډي سي په دولتي ښوونځیو کې درس ورکړ او په ۱۹۶۶ ز کال لومړنۍ هغه ښځه وه چې د ډي سي د ښوونې او روزنې د پلاوي مشري یې پر غاړه واخیسته، نوموړې تر ۱۹۶۷ ز کال پورې په دغه څوکۍ خدمت وکړ. هغې په دغه مهال چې د ډي سي د ښوونې او روزنې د پلاوي مشري یې پر غاړه لرله په کلکه یې د وړتیاوو له مخې د زده کوونکو د جلا کولو د سیستم په شتون نیوکې وکړې، هغې استدلال کاوه چې د دغه سیستم له مخې په ځانګړو ډلو کې د افریقايي – امریکايي زده کوونکو ځای پر ځای کول هغوی د کالج دورې ته په سمه توګه نشي چمتو کولای. دغه چارې په ۱۹۶۷ ز کال کې د هان سن پر واړندې د هاب سن د قضیې د ثبت لامل وګرځېدې او په پایله کې په ډي سي کې د زده کوونکو د ډل بندۍ سیستم پای ته ورسېد. هغې په ګاریسون او ګارفیلډ ښوونځیو کې د لومړي صنف زده کوونکو او په ارمسترنګ عالي ښوونځي کې یې د ریاضي درس ورکړ. هغې په دنبار عالي ښوونځي کې د ریاضي درس ورکړ او د دغه ښوونځي د ریاضي ډیپارټمنټ مشري یې پر غاړه لرله. هاینز د کلمبیا سیمې په پوهنتون کې (University of the District of Columbia) د ریاضي ښوونکې/فروفیسوره وه، هلته یې د ریاضي او سوداګریزو زده کړو د پوهنځۍ بنسټ کېښود او د هغو ریاست یې پر غاړه درلود. دغه پوهنتون د افریقايي- امریکايي ښوونکو د روزنې لپاره ځانګړی شوی و.
ستاینه
په ۱۹۵۹ ز کال کې درویشتم پاپ جان هغې ته د پاپ د ویاړ مډال (Pro Ecclesia et Pontifice) ورکړ. په ۱۹۹۸ ز کال کې د امریکا د علومو د پراختیايي ټولنې د غړې په توګه وټاکل شوه.
میراث
په ۲۰۰۴ ز کال کې د اي. ال. هاینز عامه چارتر ښوونځی د هغې په ویاړ د دې په نوم ونومول شو. د امریکا کاتولیک پوهنتون د ایوفیمیا لفتون هاینز جایزه جوړه کوړه، دغه جایزه هغو زده کوونکو ته چې د ریاضي په برخه کې هیله بخښونکي مطالعات او لوړ استعداد ولري ورکول کېږي.
صنم بلوڅ
یو پاکستانی بلوڅه لوبغاړی ده چی زیاتره پر تلویزیوني شوګانو ډرامو باندي کار کوی او کله کله د فلمونو دنیا ته هم ځان ورښکاره کوي وېشنيزه:بلوڅ لوبگرانی
سرچینۍ
وېشنيزه:پاکستانۍ لوبگرانی
سمساره
سمسارې (په لاتین: Varanus په عربی: ورل ) د مارمولکانو څخه یوه ډله ده چې په افریقا، آسيا اواقيانوسيه کې ژوند کوي. د دي ژويانو څو مهاجمي ډولونه په امريکا کې هم شته. تر اوسه پورې د سمسارو ۷۰ ډوله توصيف شوي دي.
وېشنيزه:سمسارې
شېبر ولسوالۍ
شېبر د باميان ولايت يوه ولسوالۍ ده چې په 2011 کال کې یې 532’25 تنه وګړې لرل.
جي بي یو ۴۳ بم
جي بي یو ۴۳ (په پښتو: د بمونو مور) د امریکا په نااټومي وسلو کې تر ټولو ځواکمن بم دی. د دې بم سرګلوله نرۍ وي او دا بم ۲۱ زره پونډه وزن لري او په پتري یا جي پي اېس سره تر هدف ځان رسوي. دا بم نهه متره اوږد دی. نه زره اته سوه کیلوګرامه وزن لري. له اېم سي ۱۳۰ باري الوتکې غورځول کېږي. له ځمکې سره تر لګېدلو لږ مخکې چاودېږي.
نور ولولئ
بم د تختې له پاسه له الوتکې غورځول کېږي دا تخته له پراشوټ یا چترۍ سره تړلې وي، چې د وزرونو په څېر څلور سوري لري او بم ته د غورځېدلو لار ور کوي.
سيغان ولسوالۍ
سيغان د باميان ولايت يوه ولسوالۍ ده. د یادی ولسوالۍ نفوس په 2003 کال کې 215’23 تنه وو.
ديجوکسين
دیجیټالیس پورپورېا
دیجیټالیس پورپورېا د دوه کلن زينتي نباتاتونو څخه دی چی په اروپا، آسیا او افریقا کې شنه کېږی. دغه نبات کولای سی زیړ، سپین، بنفشی یا سور گل ولری. په نړۍ کی تقریبًا ۲۰ د دیجیټالیس ډولونه شته. هر نبات تقریبًا ۰،۱ ٪ د دجوکسین محتوی درلودلای سی.
د دیجوکسین تسمم
د دیجوکسین د درمل اندازه په وينه کي د ۰،۲ څخه تر ۲ نانوگرام / ملیلیتر ده. د تسمم اغېزه ددرملوداندازي دنه پوهيدو،دالكتروليتونو د بی تنظمی،اويا د دغه درمل داثراتودشدت په نتيجه کی رامنځ ته کېږی. د دیجوکسین ۷۰ فیصده په وجود کی جذبیږی او ۲۵ فیصده د البومیت (Albumin) د پروتین سره لگېږی دغه درمل تر دوه ساعته پوری اغېزه خرگندېږی او تر شپږو ساعتو پورې اوج ته رسېږی. دیجوکسین د بډوډو څخه د دوو ورځو په ترڅ کی خارجېږی.
سرچینې
وېشنيزه:درمل وېشنيزه:د زړه گلیکوزیډونه
سلمان خان
عبد الراشد سليم سلمان خان (هندي: सलमान ख़ान,)، چې په ۲۷ د ډېسمبر، ۱۹۶۵ لمريز کال کې زېږېدلی، يو هندي فلمي لوبگر دی چې د باليووډ په فلمونو کې راڅرگنديږي. سلمان خان، چې خپل د لوبگرۍ پېل يې له بيوي هو تو اېسي (۱۹۸۸) نه وکړو، خپل لومړی سوداگريز بری يې د مېنې پيار کيا (۱۹۸۹) نه ترلاسه کړو او د خپلې ښې لوبگرۍ له امله يې د فلمفير غوره نرينه پېلوونکي جایزه هم ترلاسه کړو. دې د باليووډ په ځېنو ډېرو برياليو فلمونو کې لوبگري کړې ده، د بېلگې په توگه (۱۹۹۱)،ساجن هم اپکې هی کون (۱۹۹۴)، بيوي نمبر ۱ (۱۹۹۹)، او نور. د خپلې لوبگرۍ په موده کې دی په پينځو داسې فلمونو کې ښکاره شوی چې د هغې کال تر ټولو ډېره گټه جوړوونکي فلمونه وو.
په ۱۹۹۹ کې، سلمان خان په کچ کچ هوتا هی (۱۹۹۸) کې د ښکارېدو له امله د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایره وگټو، او د هغې نه وروسته يې په ډېرو سوداگريزو برياليو فلمونو کې لوبگري وکړه، چې په هغې کې هم دل دی چکی صنم (۱۹۹۹)، تېری نام (۲۰۰۳)، نو اېنټري (۲۰۰۵) او پارټنر (۲۰۰۷) راځي. سلمان خان اوس په هندي سېنيما کې د ډېرو برياليو لوبگرانو څخه دی.
د فلمفير اېوارډونه
گټل شوي
نومېدنې
د سټار سکرين اېوارډونه
نومېدنې
د زي سېن اېوارډونه
نومېدنې
دا هم وگورﺉ
وېشنيزه:هندي لوبگران وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران وېشنيزه:هندي مسلمانان وېشنيزه:د اندور خلک وېشنيزه:د هند پښتانه وېشنيزه:پښتانه لوبگران وېشنيزه:خانان
کهمرد ولسوالۍ
کهمرد د باميان ولايت يوه ولسوالۍ ده ډیره یې اوسیدونکي یې هزارګان دي چې اکثرا یې د سنی مذهب پیروان دي په یاده ولسوالۍ کې د هزاره قوم ترڅنګ پښتانه هم موجود دي.
ډانگسر
ډانگسر (په انگرېزي:Dinosaurs) (جمع: ډانگسران) يو ډول ژوي او ځانگړې ډله ده چې د ټراي اسېک پېر، نژدې ۲۳۰ ميليونه کاله پخوا د لومړي ځل لپاره ښکاره شول او تر ۱۳۵ ميليونو کالونو پورې د زمکې مسلط ژوي وه چې دا موده د جوراسيک پيل (نژدې ۲۰۰ ميليونه کاله وړاندې) نه تر کريټاسيوس (۶۵،۵ ميليونه کاله وړاندې) پورې وغځېده. او په همدې توگه کله چې د کرېټاسيوس-پاليوجين د ورکېدنې پېښه د ډانگسر ډلې د ژويو ورکېدنې ته يې لار پرانيسته نو دا د مېسوزويک پېر پای و. انسانانو ته لاس ته راغلي فوسلونه دا په ډاگه کوي چې مارغان د تېروپوډ ډانگسرانو له ډلې د جوراسيک پېر په وخت کې تدريجي بدلون موندلی چې موږ وييلی شو چې مارغان د اوسني وخت يو ډول موډرنه ډانگسران دي.
۲۱۰ (عدد)
۲۱۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۹ څخه  مخکي او د ۲۱۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۰:
ډانگسر
وېشنيزه:ډانگسران
۲۱۰ (عدد)
په کلینډر کې
۲۱۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۱۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
بریتیش کلمبیا
بریتش کلمبیا آیالات په انګلیسي British Columbia د کاناډا ترټولو لویدیځه برخه د راکي غرونه او آرام سمندر ترمنځ پروت آیالات دی. بریتیش کلمبیا ولایت په ۱۸۷۱م کال کې د کاناډا کنفدراسیون سره د ولایت په ډول یوځای شو. د یاد ولایت(آیالات) پلازمینه ویکتوریا او لوی ښار یې ونکوور دی.
مولانا محمد الياس
مولانا محمد الياس د څوارلسمې هجري پېړۍ په سر کې د پېښور له مفسرينو څخه و، چې د مخزن التفاسير په نامه يې پر قرآن کريم يو تفسير ليکلی ؤ او هم يې په ژبه شعر وايه. دا بيتونه د ده دي:
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه مفسرين وېشنيزه:پښتانه
غزل
غزل د عربي ژبې يو لغت دی او پښتو ته د فارسي د لارې راغلی دی. د دغه لغت لفظي مانا د ښځو سره خبرې دي خو اديبان شاعران يې د محبوب د ښايست او ښکلا د ستاينې هغه شعري ټولگي ته وايي چې لومړنۍ دوه کرښې يا مصرعې يې يو شان وزن (څپې يا سېلاب)، قافيه او رديف ولري چې دې ته مطلع هم وايي. په درېمه مصرعه يې د وزن يا سېلاب قيد وي خو د قافيې او رديف تر قېد لاندې نه وي. ورپسې بيا په څلورمه مصرعه کې لکه د لمړنۍ مصرعې د وزن، قافيې او رديف قيد لازمي دی او په همدې توگه مخکې ځي. د شعرونو د شمار او مضمون قيد پرې نشته خو عموماُ خلک په غزل کې د لږ نه لږ پينځه شعرونه ليکي. د مضمون دې آزادۍ غزل ډېر خوندور کړی دی او دغسې په يو غزل کې د محبوب ښايست، د هغه نه گيله، د وخت د حکمران نه فرياد، د تصوف معراج غوندې مضمونونه پکې ځايېدی شي. په قافيه او رديف پوهېدل دومره گران نه دی خو د وزن يا سېلاب خبره بيا ځانته وضاحت غواړي او د دې څرگندونې لپاره به د حمزه بابا دا غزل وړاندې کړو چې وايي: تا چې سبا وکه سبا نه راځي
راشي په هرچا خو په ما نه راځي
دا که مونږ په څپو کې ووېشو نو داسې راځي تا چې س با و که س با نه را ځي
را شي په هر چا خو په ما نه را ځي
بيا يې نو په بيا دی څه باور په تا
څو ځله بيا وکړي خو بيا نه راځي
هېڅ دې اندازه د ښکلا نه راځي
ووايه زاهد ته گناه زه کوم
زور يې خو کمبخته په تا نه راځي
عشق دی لکه وخت، اوسه حمزه پکې
تل وي په تگ بېرته په شا نه راځي
د غزل د ښکلا او شهرت وجه دده سادگي، د مصرعو ښايست، د ژبې خوږوالی او د مضمون آزادي ده. اوس که غزل څوک نور خوږوي نو هغه د تخيل ښکلا ده، نازک خيالي ده، خوندور تشبيحات دي، اشارات او کنايات دي. چېرته چې په پښتو کې د ساده غزل خبره راځي نو هغه بيا د حمزه بابا نه سلهاوو کاله وړاندې اکبر زمينداوري ليکلی دی، چې په دې توگه دی:
چې مدام زه ستا و مخ وته نظر وړم
د بېلتون د وېرې زړه زېر و زبر وړم
که مې وژنې که مې پېرې ستا رضا ده
دغه ستا د نغري سور انگار په سر وړم
ستا د تورو څڼو خيال هسې طويل دی
تل په زړه کې دغه فکر زه اکبر وړم
وېشنيزه:د شعر ډولونه
اسماني اجرام
اسماني جرم یا اسماني څیز چې جمع یې اجرام راځي، په هره هغه فیزیکي طبیعي ماده چې په بهرنۍ فضاء کې شتون لري، اطلاق کېږي. چې دا شی کېدای شي یو یا څو څیزه اوسي چې مختلف داخلي جوړښتونه هم ولري. مثالونه یې د ځمکې کُره، ستوري، کوشني سیارې، سحاب، لکۍ لرونکی ستوری، او نور د یادولو وړ دي.
موقعیت یا جوړښت
په لاندې توگه د یو شمېر اسماني اجرامو نومونه لیکل شوي:
بهرنی تړن
* * *
د ورکړېنۍ ( مالیاتو) خاص رژیم
د ورکړېنې خاص رژیم یوه ځانگړې محاسبه ده چې د یوې معینې مودې لپاره د خرڅ او عوارضو وړاندوینه کوي.
اېنالاپريل
اينالاپريل (په انگرېزی کی:Enalapril) د انجيوټېنسين کانورټېنگ اېنزايم مخنېونکی يا انجيوټېنسين بدلونکي اېنزايم مخنيونکې د ډلې درمل دي چی د وينې د لوړ فشار د درملنې لپاره کارېږی. دغه درمل د ناروغ په بدن کي د آی سی ای (ACE) د اېنزايم آغېزه بندوی او د وينې فشار کموي. د آی سی ای اېنزايم په بدن کې د انجيوټېنسين ۱ هورمون په انجيوټېنسين ۲ بدلوي. انجيوټېنسين ۲ رگونه کرارکرار تنگوي او د وينې فشار زياتوي. د انالاپرپل عادی کارېدنه د ورځی ۵ يا ۱۰ ميلي گرامو نه ده خو دغه د ورځی اندازه د اړتيا په وخت کې ۴۰ ميلي گرامونو ته رسېدلای شي. د اېنالاپريل آغېزه تر ۲ ساعتو وروسته اوج ته رسېږی او تريوڅو ساعتونو وروسته يې د بدن څخه د بډوډو په مرسته باندې وځي. هغه ښځې چې بلاربې دي هم اېنالاپريل کارولی شي.
دوينې لوړ خج
دوينې لوړ خج، هغه ناروغي ده چې په سلگونو ميليونوخلک پرې اخته دي. که د دې ناروغۍ ناروغان درملنې ته اړ شي، معمولا،دژوند تر پايه بايد خپله درمل،هره ورځ په منظم ډول ترلاسه کړي
سرچینې
وېشنيزه:درمل
د کندهار انار
ویل کیږی چې په ۲۰۱۷ کال کی کال صرف د کندهار ولایت کې د نورو کلونو په پرتله ۴۳ فیصده د انارو حاصلات زیات سو، نو ځکه وټاکل سوه چې د لومړي ځل لپاره به یوه اندازه انار د نمونې لپاره فرانسې ته هم صادر سي. د کندهار انار د نړۍ په کچه ښه نوم لري، د رنګ او خوند ساری یې هم نه لیدل کېږي.
دانارو ګټه
انار؛ هغه مېوه چې له خوړلو پرته یې ان په لیدلو د انسان زړه تازه کېږي او د خوښۍ احساس ورکوي. انار د زړه ناروغیو، لوړ فشار، التهاب او ځینو سرطانونو، په تېره بیا د پروستات سرطان لپاره تر ټولو ښه نسخه ده. انار د فیبر اصلي سرچینه ګڼل کېږي او په زیاته اندازه ويټامین اې، سي، اي، اوسپنه او انتي اکسیدان لري.
داهم وگوری
وېشنيزه:د کندهار میوی وېشنيزه:میوی
محمد نعمان دوست
محمد نعمان دوست (په انگرېزي: Mohammad Numan Dost) يو افغان ليکوال او خبريال دی. هغه د يو شمېر خبري آژانسونو سره د مطبوعاتي شنونکي او ايډيټر په توگوه کارونه کړي او د ځينو چاپي رسنيو مشر پازوال هم پاتې شوی. د هغه يو شمېر د کيسو يوه ټولگه او يوه د ادبي نثرونو ټولگه چاپ شوې چې د افغانستان د جگړو، د خلکو بې وزلي او کړاوونه پکې په ښه توگه انځور شوي.
مخينه
محمد نعمان دوست د خيرالله زوی او د عبدالغفار لمسی دی. د زېږون ټاټوبی يې د لغمان ولايت د الينگار ولسوالۍ د کوخي کلي د پاس کلا ځایگی دی. د هغه پلار کروندگر و او رسمي تعليم يې نه درلود خو د رحمان بابا شعرونه يې لوستلی شول او له استادانو سره يې ناسته ولاړه وه. دوست لا ډېر کوچنی و چې د پلار مړينې يې هغه د پلرنۍ مينې نه بې برخې کړ. په ماشومتوب کې د کورنۍ له نورو غړو سره پاکستان کې کډوالۍ ته اړ شوی
زده کړې
هغه د کډوالۍ په وخت کې پاکستان کې خپلې لومړنۍ زده کړې پيل کړې او د لومړي ځل لپاره د ابو سعيد الخدري په نوم په يوه ښوونځي کې چې د جومات په منځ کې و شامل شوی. بيا په افغانستان کې د مجاهدينو د بري په شپو ورځو کې افغانستان ته ستون شوی د پاکستان په هريپور کيمپ کې له النصر ليسې څخه فارغ او بيا ېې همدې هېواد کې د کانکور ازموينه ورکړه او د ادبياتو پوهنځي ته بريالی شو او د دعوت او جهاد پوهنتون کې چې جلوزو کيمپ کې و په پوهنتوني زده کړو پيل وکړ. کله چې په ۱۳۷۴ ل. کال کې د دعوت او جهاد پوهنتون افغانستان ته کډه شو نو يو څه وخت وروسته د طالبانو واکمني راغله او د پوهنتون زده کړې په ټپه ودرېدې، خو بله غمجنه پېښه د دوست د مور مړينه وه چې د هغه د پوهنتوني زده کړو خنډ شو او تر يوه کاله ترې لوړې زده کړې پاتې شوې. خو په ١٣٧٦ ل. کال کې يې بېرته په کابل پوهنتون کې زده کړې پيل کړې او په ١٣٧٦ ل. کال کې د ادبياتو له پوهنځي فارغ شو.
دندې
د پوهنتوني زده کړو د بشپړېدو وروسته يې د افغاني سرې مياشتې ټولنې سره د نشراتو په رياست کې د يوه مامور په توگه په کار پيل کړی بيا يو څه موده وروسته د مرکزي کتابتون امر او ورپسې د سره مياشت د جريدې مسوول مدير پاتې شوی.
تر دې وروسته يې د IWPR سره د خبريال په توگه کار کړی او کله چې د پژواک خبري آژانس له IWPR څخه جلا شو نو بيا پژواک آژانس ته لاړ او هلته يې د ايډيټر په توگه تر اوو کالونو دنده پر مخ بېوله. وروسته له دې بيا NAI ته لاړ او هلته يې د خبريال ټرېنر په حيث دنده ترسره کړې. د ټرېننگ د کار وروسته يو ځل بيا د پژواک خبري آژانس سره د رسنيز شننونکي او سلاکار په توگه په دنده پاتې شوی. له دې سربېره يې بيلابيلو ويبپاڼو او چاپي رسنيو سره هم همکاري کړې ده.
ليکوالي
نعمان دوست له ډېرې وړکينې ليکوالۍ سره لېوالتيا درلوده او لومړنی شعر يې په ۱۳۶۸ ل. کال کې د تره د زوی په وير کې ليکلی. همداراز د پوهنځي په لومړي صنف کې د يتيم په نوم خپله لومړنۍ لنډه کيسه ليکلې.
چاپ شوي آثار
د هغه يو شمېر چاپ شوي آثار پدې ډول دي:
لاسته راوړنې
نوموړی د يو شمېر رسنيو لخوا د ښه کارکردگۍ په خاطر نازول شوی او يو شمېر لقبونه يې خپل کړي.
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
ډوميټین
ډوميټین په لاتیني ډومیټانوس (/dəˈmɪʃən, -iən /) د ۵۱ کال د اکتوبر له ۲۴ نه د ۹۶ کال د سپټمبر تر ۱۸مې پورې د روم سترواک و. هغه د ټیتوس کشر ورور او د وېسپسین (Vespasian) زوی و، چې د سلطنت پر پلازمېنه د نوموړي دوه نیکونه وو، هغه د فلاوین کورنۍ وروستی غړی و. د هغه د واکمنۍ په بهیر  کې د هغه د واکمنۍ صلاحیت پاله ماهیت، دی له سنا مجلس سره په سخت تضاد کې ښکېل کړ چې د یاد مجلس واک  یې زیات را کم کړ.
ډوميټین، د خپل پلار او ورور د واکمنۍ پر مهال جزئي او تر ډېره تشریفاتي اغېز درلود. د خپل ورور تر مرګ وروسته د پريتورین  ګارد له خوا سترواک اعلان شو. د نوموړي ۱۵ کلنه واکمني، د تیبریوس له واکمنۍ راهیسې تر ټولو اوږده وه. ډومېټین د سترواک په توګه د روم اقتصاد رومي سیکو ته د بیا ارزښت ورکولو له لارې پیاوړی کړ. د سترواکۍ دفاعي پولو ته یې پراختیا ورکړه او د روم د ځپل شوي ښار لپاره یې لویه د بیارغونې برنامه پیل کړه. په بریتانیا (چېرې چې د هغه جنرال اګریکولا هڅه وکړه، ترڅو کالېدونیا(caledonia ) یعنې سکاټلنډ فتحه کړي) او دارچیا( Darcia) (چېرې چې ډوميټین ونه شو کولی، د پاچا دیسیبالوس( Decebalus ) پر وړاندې پرېکندې بریاته ورسي) کې اړینې جګړې پېښې شوې. د ډوميټین دولت پیاوړې استبدادي ځانګړنې لرلې. مذهبي، کلتوري او پوځي تبلیغاتو یې فکري شخصیت ته وده ورکړه او د دایمي سانسور لپاره یې د خپلې نوماندۍ له لارې د عمومي او خصوصي اخلاقو په  کنترول کې هڅه کوله. په پایله کې ډوميټین د پوځ او خلکو تر منځ خورا محبویت درلود،  خو د روم د مشرانو مجلس غړو هغه ته د یوه ظالم په سترګه کتل.
د ډوميټین واکمني په ۹۶ ز کال کې د دربار د چارواکو له خوا د هغه له ترور سره پای ته ورسېده. په هم‌هغه ورځ یې سلاکار نېروا ځای ناستی شو. د نوموړي تر مړینې وروسته د ډوميټین یاد د سنا مجلس هېر کړ، په داسې حال کې چې سناتوري لیکوالانو، لکه: تاسیتوس (Tacitus)، ځوان پلیني (Pliny)، او  سیتونیوس (Suetonius) د ډوميټین لیدلوری د یوه ظالم واکمن او بدګمان زورواک په توګه تبلیغ کړ. په ځواب کې مډرنو بیاکتنې غوښتنکو( رېوېژنېستانو) ډوميټین یو بې رحمه، ظالم ،خو اغېزمن واکمن بللی، چې اقتصادي، کلتوري او سیاسي پروګرامونو یې د دویمې پېړۍ د سولې بنسټونه برابر کړل.
کورنۍ او مخینه(شالید)
ډمېټین د ۵۲ کال د اکتوبر په ۲۴ په روم کې زېږېدلی د تېتوس فلاویوس وېسپسیونوس (Titus Flavius Vespasianus) چې په عام ډول په وېسپاسین مشهور دی او فلاویا ډومیټالا مجور(Flavia Domitilla Major) تر ټولو کشری زوی دی. هغه یوه مشره خور او د ځوان ډوميټالا Domitilla)) په نوم ورو چې د تېتوس فلاویوس وېسپسیونوس (Titus Flavius Vespasianus)  په نوم هم یادیده، درلود.
له میلاد نه مخکې په لومړۍ پېړۍ کې د کورنیو جګړو لسیزو د روم د پخوانیو اشرافو په له منځ وړلو کې ډېره مرسته وکړه، چې په ورو ورو نوي ايټالوي اشراف د پېړۍ په لومړیو کې شهرت ته ورسېدل. یوه له دغو کورنیو نه، فلاویان یا د فلاویا قبیله وه چې یوازې په څلورو نسلونو کې له نسبي نوم ‌ورکوالي وروسته شهرت ته ورسېده او د جولیو- کلودین کورنۍ د سترواکۍ پرمهال یي موقف او شتمني ترلاسه کړه. د ډوميټین لوی نیکه تیتوس فلاویوس پترو د قیصرد کورنیو جګړو پر مهال د یوې لس کسیزې ډلې د مشر په توګه د پامپي (Pompey ) تر قومانده لاندې و. د هغه پوځي دوره له میلاد نه مخکې په ۴۸ کال کې د فارسلوس په جګړه کې د جګړې له ډګر نه په تېښته له رسوايۍ سره پای ته ورسېده.
د وسپاسیان په سیاسي دندو کې  د اېډایل( aedile )(په روم کې د عامه ودانیو د خوندیتوب او عامه جشنونو د تنظیم دفتر)، کوېسټور / quaestor (په لرغوني روم کې پر مالیاتو او خزانو د څار دفتر) او پېریاټور ( praetor) (یاد لقب په لرغوني روم کې هغه کس ته کارېده، چې له دوو رسمي بستونو نه یې په یوه کې فعالیت کاوه، یو د پوځ قومندان، دویم منتخب قاضي) دفترونه شامل وو او د ډوميټین د زېږون پر مهال په ۵۱ کال کې له قونصلګرۍ سره پای ته ورسېدل. وسپاسیان د یوه پوځي قومندان په توګه په ۴۳ کال کې پر بریتانیا د رومیانو په برید کې نسبي شهرت تر لاسه کړ. سره له دې لرغونې سرچینې د ډوميټین د روزنې پر مهال د فلاویان کورنۍ بې وزله یادوي، ان ادعا کوي چې وسپاسیان د کالیګولا (۳۷-۴۱) او نېرو (۵۴-۶۸) د سترواکیو پر مهال سپک(بدنام) شوی و. مډرن تاریخ دا ادعا رد کړې او وایي چې: دا کیسې د فلاویانو د واکمنۍ پر مهال د تبلیغاتي کمپاین د یوې برخې په توګه خپرې شوې، تر څو د جولیو-کلودین لړۍ لږ نامتو سترواکۍ د بریا چانس لږ کړي او د سترواککلودیوس (۴۱-۵۴) او د هغه د زوی بریتانیکوس لاسته راوړنې لوړې کچې ته ورسوي.
له ټولو څرګندونو سره فلاویان د ۴۰ او ۶۰ لسیزو په بهیر کې د سترواکۍ له اعظمي ګټو نه خوند واخیست. په داسې حال کې چې تیتوس درباري زده کړې د بریتانیموس په شرکت کې زده کړې او سپاسیان یوه بریالۍ سیاسي او نظامي حرفه وڅارله. د ۵۰مې لسیزې په بهیر کې تر اوږدمهاله تقاعدي دورې وروسته د نیرو تر نظر لاندې هغه دولتي منصبونو ته بېرته راوګرځېد او په ۶۳ کال کې یې د افریقا ولایت د قونصل په توګه خدمت وکړ او په ۶۶ کال کې یې له سترواکنېرو سره یونان ته په یوه رسمي سفر کې ملتیا وکړه.
په هم‌هغه کال کې په یهودیه ولایت کې یهودیانو د روم د سترواکۍ پر وړاندې پاڅون وکړ، چې اوس د یهودي-رومن د لومړۍ جګړې په نامه یادېږي. ویسپاسیان ته له تیتوس (چې دغه مهال یې د پوځي غونډ د مسؤل په توګه خپلې زده کړې بشپړې کړې وې) سره د یاغیانو پر ضد د رومي اردو د مشرۍ دنده پر غاړه ورکړل شوې وه.
ځواني او شخصیت
د فلاویان کورنۍ له درېیو سترواکانو نه د ډوميټین واکمني تر ټولو اوږده وه، له دې واقعیت سره سره چې د هغه د ځوانۍ دوره او لومړنۍ دندې تر ډېره د هغه د مشر ورور تر سیوري لاندې تېرې شوې وې. تیتوس د یهودیانو او روم په لومړۍ جګړه کې پوځي شهرت موندلی و. پلار یې وسپاسیان په ۶۹ کال کې له کورنۍ جګړې وروسته، چې د څلورو سترواکانو په کال هم مشهور دی، سترواک شو. تیتوس ډېر منصبونه پر غاړه لرل، په داسې حال کې چې ډوميټین ویاړونه ترلاسه کړل، خو کوم مسؤلیت یې نه درلود.
هغه مهال چې ډوميټین ۱۶ کلن و، د نوموړي خور او مور له ډېر وخت راهیسې مړې شوې وې. په داسې حال کې چې پلار او ورور یې په پرله پسې توګه د روم په پوځ کې فعال وو چې په جرمني او یهودیه کې یې د پوځ قومانده پر غاړه وه. د ډوميټین لپاره دا په دې معنا وه چې، د هغه د نوې ځوانۍ ډېره برخه له نژدې خپلوانو نه پرته تېره شوې ده. د رومي - یهودي جګړې په بهیر کې د خپل تره(کاکا) دویم تیتوس فلاویوس سبینوس، چې هغه مهال یې د روم د ښاروال په توګه دنده ترسره کوله، یا هم ښایي د فلاویوس د وفادار ملګري او د ډوميټین د راتلونکي ځای ناستي مارکوس کوکسیوس نېروا تر پالنې لاندې و.
هغه د اشرافو طبقې د یوه ځوان سناتوري  زده کړې ترلاسه کړې، د بیان او ادبیاتو په برخه کې یې  زده کړې وکړې. سوئتونوس (Suetonius) په خپل ژوند لیک کې د دوولسو قیصرانو ژوند په نامه اثر کې په یوه نقل قول کې د یوه مهم شاعر او لیکوال په توګه، لکه: هومر او ویرجل په ځانګړو مناسبتونو کې  د ډوميټین وړتیا تاییدوي او هغه د یو پوه او لوستي ځوان په توګه تشرېح کوي، چې د خبرو اترو ښه وړتیا لري. د هغه د لومړیو خپرو شویو آثارو په منځ کې، د هغه اشعار او د حقوقي او اداري چارو اړوند لیکنې شاملې وې.
مرغۍ
مرغۍ (په لاتين: Passeriformes) د کوچنیو الوتونکو مرغانو څخه یوه لویه ډله ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په څو کورنیو تقسیم کېږي.
د جوند ولسوالۍ
جوند د بادغيس ولايت يوه ولسوالۍ ده. د جوند ولسوالۍ نفوس په 2003 کال کې 635’77 تنه وو.
مهسا
مهسا يوه افغانه ماشومه وه چي ۶ کاله عومر يې درلود، هغه د ٢٠١٩ کال د مارچ میاشتې پر ١١مه (د ګل/دوشنبې په ورځ) د کابل ښار له یوې ګڼ مېشتې سیمې څخه وتښتول شوه او بیا يې د مارچ پر ١٢مه نېټه مړی وموندل شو.
سوشل میډیا او يا خواله رسنۍ
د شپږ کلنۍ مهسا تصویرونه چې پر سوشل میډیا خپاره شوه، څرگندوي چې هغه یوه معصومه او ښکلې ماشومه وه چې تښتوونکو په ډېرې بیرحمۍ سره وژلې وه.
د متحده ایالاتو د اساسي قانون درېیم تعدیل
د متحده ایالاتو د اساسي قانون درېیم تعدیل (درېیمه اصلاحیه) په خصوصي کورونو کې د کور د څښتن له هوکړې پرته د سرتېرو د هستوګنې پر وړاندې محدودیتونه رامنځته او د سولې پر مهال یې دغه چاره په بشپړ ډول منع اعلان کړه. دغه تعدیل د امریکا د انقلاب د جګړې پر مهال د بریتانیا د پارلمان د هغه قانون په ځواب کې و چې، له مخې یې بریتانوي سرتېرو اجازه درلوده، په خصوصي هستوګن ځایونو کې ځای پر ځای شي.
دغه تعدیل په ۱۷۸۹ ز کال کې د جیمز مډیسون له خوا د متحده ایالاتو د حقونو د منشور د برخې په توګه د فدرالیزم ضد لاریونونو په ځواب کې په نوي اساسي قانون کې د ځای پر ځای کېدو په موخه کانګرس ته وړاندې شو. کانګرس دغه تعدیل د ۱۷۸۹ ز کال د سپټمبر په ۲۸ مه نېټه ایالتونو ته وړاندې کړ او د ۱۷۹۱ ز کال د ډسمبر په ۱۵ مه نېټه درې پر څلورمه هغو ایالتونو چې په کې ضروري بلل کېده، هغه تصویب کړ. د بهرنیو چارو وزیر توماس جفرسون د ۱۷۹۲ ز کال د مارچ په لومړۍ نېته د دغه تعدیل تصویب اعلان کړ.
دغه تعدیل د اساسي قانون یو له لږ جنجال لرونکو تعدیلونو نه و چې په ډېر ندرت سره یې په اړه اعتراض وشو، د جنايي عدالت لیکوال راډلي بالکو هغه د متحده ایالاتو د اساسي قانون «د خوګ بدجنسه بچی» بولي. تر نن ورځې پورې دغه تعدیل هېڅکله د سترې محکمې د پرېکړې اصلي بنسټ جوړ نه کړ، په داسې حال کې چې په ۱۹۸۲ ز کال کې په Engblom v. Carey قضیه کې د ایستناف محکمې د دویم پړاو د پرېکړې بنسټ یې جوړاوه.
متن
د دغه تعدیل بشپړ متن په دې ډول و:"هېڅ سرتېری نه باید، د سولې پر مهال او یا هم د جګړې پر مهال په هېڅ یوه کور کې د هغه د څښتن له رضایت پرته هستوګن شي، خو په داسې ډول چې قانون یې ټاکي."
مخینه (شالید)
په ۱۷۶۵ ز کال کې د بریتانیا قانون د هستوګن ځای (پناه ګاه) لومړنی قانون تصویب کړ، چې له مخې یې د امریکا لویې وچې په بریتانوي مستعمراتو کې مېشت امریکايان اړ وو چې د هغو بریتانوي سرتېرو لګښت ورکړي چې په دغو مستعمراتو کې یې خدمت کاوه، که چېرې په دغو مستعمراتو کې شته هستوګن ځایونه د دوی لپاره کافي فضا ونه لري، د دغو مستعمرو وګړي اړدي، څو هغوی ته په میخانو، مسافر خونو یا هوټلونو او یا هم اسانو ساتلو ځایونو کې ځای ورکړي. په ۱۷۷۴ ز کال کې له Boston Tea Party وروسته دغه قانون تصویب شو. دغه قانون غیر تحمل کېدونکی قانون و چې بریتانوي ځواکونو ته یې اجازه ورکړه، چې د شخصي کورونو په ګډون هر چېرې چې لازم وګڼي، هستوګن شي او مستعمرې یې انقلاب ته وهڅولې. چې د متحده ایالاتو د خپلواکۍ په اعلامیه کې د سرتېرو هستوګنه د استعمار پر ضد یو له شکایتونو نه وه.
تصویب
د کانفدرېشن د اصولو له مخې، له څو کاله کمزورې حکومتولۍ وروسته، په فلادلیفیا کې د اساسي قانون کنوانسیون د ۱۷۸۷ ز کال د سپټمبر په ۱۷ مه نېته د یوه پیاوړي اجرائیوي مشر لرلو او نورو بدلونونو وړاندیز وکړ. د اساسي قانون د کنوانسیون استازي او د ویرجینیا د حقوقو د اعلامیې جوړوونکي جورج مسون د حقونو په منشور کې د مدني آزادیو د نوملړ او د هغو د خوندیتوب د ځای پر ځای کولو وړاندیز وکړ. نورو استازو له دې ډلې د حقونو د منشور بل مسوده لیکونکي جیمز مډیسون  استدلال وکړ چې، د مدني آزادیو د خوندیتوب په اړه موجود دولتي ضمانت کافي دی او د فردي حقونو په برخه کې نورې هر ډول هڅې به دغه بې نومه حقونه، د ناخوندیتوب له ګواښ سره مخ کړي. د یوه لنډ بحث وروسته، د مسون وړاندیز د ایالتي پلاوي  په غوڅ اکثریت رایو رد شو.
په ورته مهال د اساسي قانون تصویب په ایالتي کنوانسیون کې له دیارلسو ایالتونو نه د نهو ایالتونو تصویب ته اړتیا لرله. له تصویب سره مخالفت («فدرالیزم ضد») تر یوه حده پورې په اساسي قانون کې د مدني آزادیو لپاره له کافي تضمین سره د نشتوالي له امله و. په هغو ایالتونو کې چې د تصویب سره مخالفو احساساتو شتون درلود، (ویریجینیا، ماساچوستس او نیویارک په کې شاملېږي)، د اساسي قانون ملاتړو په بریالي ډول وړاندیز وکړ چې، د هغوی ایالتي کنوانسیونونه دې هم اساسي قانون تصویب کړي او هم د یوه حقوقي منشور د اضافه کولو غوښتنه وکړي. ایالتي کنوانسیونونو په شخصي کورونو کې د سرتېرو د هستوګن کېدو اړوند ځانګړو مقرراتو وړاندیز وکړ. په ۱۷۸۸ ز کال کې د ویرجینیا د تصویب په کنوانسیون کې، پاتریک هنري څرګنده کړه: « زموږ یو له لومړنیو شکایتونو نه، د تېر دولت پر مهال، زموږ ترمنځ د سرتېرو مېشت کېدل و. دا له لویې بریتانیا سره زموږ د اړیکو د له منځه تلو یو له اصلي دلایلو نه و. کېدلای شوی، موږ د سولې پر مهال سرتېري له ځان سره ولرو. کېدلای شي، هغه په هر ډول وځورول شي ،ظلم وکړي، فشار راولي او یا موږ وځپي».
وړاندیز او تصویب
د متحده ایالاتو په لومړي کانګرس کې، د قانون جوړوونکو له غوښتنې وروسته، جمیز مډیسون د حقوقو د دولتي منشور او انګلیسي منابعو، لکه: د ۱۶۸۹ ز کال کې د حقونو د منشور پر بنسټ په اساسي قانون کې شل تعدیلونه (اصلاحیې) وړاندیز کړل، یو له دغو مواردو په شخصي کورونو کې د سرتېرو هستوګنه وه. په کانګرس کې د راتلونکي درېیم تعدیل اړوند د څو بیا کتنو وړاندیز وشو، چې د سولې او جګړې په مهالونو کې یې له توپیره سرچینه اخیسته ( چې د ناآرامیو د امکان مهال هم په کې شامل کېده چې نه د جګړې مهال دی او نه د سولې) او یا هم اجرائیه او یا مقننه قوه دا واک لري، چې په شخصي کورونو کې د هستوګنې اجازه ورکړي او که نه. په ورته مهال دغه تعدیل له ډېر بدلون پرته د رایو په اکثریت د کانګرس له خوا تصویب شو. کانګرس د مډیسون له خوا وړاندیز شوي شل تعدیلونه ۱۲ ته راکم کړل او دغه اصلاحات د ۱۷۸۹ ز کال د سپټمبر په ۲۵ مه د ایالتونو له خوا تصویب ته وړاندې شول.
تر هغه مهاله چې د حقونو منشور د ایالتو له خوا تصویب ته وړاندې شو، په دواړو لورو کې یې په اړه نظرونو بدلون موندلی وو. ګڼ شمېر هغو فدرالیستانو چې پخوا یې د حقونو له منشور سره مخالفت کړی و، اوس مهال یې هغه د فدرالیزم ضد اغېزمنو نیوکو د خاموشه کولو د وسیلې په توګه له هغه ملاتړ کاوه. په مقابل کې د فدرالیزم ګڼ شمېر مخالفینو له هغو سره مخالفت وکړ، ځکه هغوی موندلې وه چې د دغه منشور تصویب به د اساسي قانون د کنوانسیون د دویمې ناستې د جوړېدو موکه چې دوی غوښت، تر ډېره راکم کړي. د فدرالیزم مخالفینو، لکه: ریچارډ هنري لي استدلال کاوه چې په دغه منشور کې د اساسي قانون ډېرې اعتراض وړ برخې، لکه: فدرال قضایه قوه او مستقیم مالیات پر خپل ځای پاتې دي.
د ۱۷۸۹ ز کال د نومبر په ۲۰ مه نېټه، نیوجرسي د دغو دوولسو تعدیلونو نه یوولس یې تصویب او د کانګرس د حقونو د زیاتوالي اړوند دویمه ماده یې رد کړه. په ترتیب سره د ډسمبر په ۱۹ مه او ۲۲ مه نېټه مرېلنډ او شمالي کارولینا دغه دوولس تعدیلونه تصویب کړل. د ۱۷۹۰ ز کال کې د جنوري په ۱۹ مه، ۲۵ مه او ۲۸ مه نېټه په ترتیب سره، سویلي کارولینا، نیو همپشایر او ډېلور دغه منشور تصویب کړ، په داسې حال کې چې نیو همپشایر د کانګرس د حقونو د زیاتوالي تعدیل او ډیلور لومړۍ ماده چې د دغې جرګې کچه یې تنظیم کوله رد کړه. په دغه تصویب سره د اړتیا وړ لسو ایالتونو له خوا شپږو یې منشور تصویب کړ، خو په نورو ایالتونو کې دغه بهیر ودرېد: کانتیکات او جورجیا د حقونو دغه منشور غیر ضروري وباله او د هغو تصویب یې رد کړ، په داسې حال کې چې ماساچوستس ډېری دغه اصلاحات تصویب کړل، خو د بهرنیو چارو وزیر ته په دې اړه د رسمي خبرتیا په لېږلو کې پاتې راغلل، چې وښيي دوی دغه چاره ترسره کړې ده.
د ۱۷۹۰ ز کال له فبروري میاشتې نه تر جون میاشتې پورې، نیویارک، پنسلوانیا او روډي آیسلنډ د اصلاحاتو ۱۱ موارد تصویب کړل، خو دغو درېیو واړو د کانګرس د حقونو زیاتوالی رد کړ. ویرجینیا په پیل کې په دې اړه بحث وځنډاوه، خو وروسته له هغه چې په ۱۷۹۱ ز کال کې ورمونټ د متحده ایالاتو په اتحادیه کې شامل شو، د دغواصلاحاتو د تصویب په موخه د اړتیا وړ ایالتونو شمېر ۱۱ ته پورته شو. ورمونټ د ۱۷۹۱ ز کال د نومبر میاشتې په درېیمه نېټه ټول دوولس اصلاحات یا تعدیلونه تصویب کړل او بالاخره ویرجینیا هم د ۱۷۹۱ ز کال د ډسمبر په ۱۵ مه نېټه هغه تصویب کړل. د بهرنیو چارو وزیر توماس جفرسون په بریالي ډول د ۱۰ تعدیلونو تصویب، د ۱۷۹۲ ز کال د مارچ په لومړۍ نېټه اعلان کړ.
۲۱۱ (عدد)
۲۱۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۱۰ څخه  مخکي او د ۲۱۲ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۱۱:
سرچينې
وېشنيزه:۲۱۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
تازه اوبه
تازه اوبه په طبيعي ډول د مايع  (بهانده) يا جامد (کنګل) په بڼه پيدا کېدونکې اوبه دي، په کومو کې چې په کمه اندازه تحليل شوې مالګه يا کم تحليل شوی سخت والی موجود وي. که څه هم په دې اصطلاح سره په ځانګړي ډول د سمندر اوبه يا تروشې اوبه په ځان کې نه رانغاړي، بیا هم هغه له معدنياتو غني اوبه پکې شاملې دي چې تروشې نه وي، لکه د چليبي چينې. شونې ده چې په تازه اوبو کې، کنګل شوې او په يخي تختو، د يخ په ټوپيو، کنګلونو، واورينو سيمو او واورينو غرونو ويلې شوې اوبه،  طبيعي ورښت لکه بارن، واوره، ګلۍ، ګله ګرکی او د يخ ورښت، همدا راز د ځمکې په سطحه بهېدونکې اوبه کومې چې داخلي اوبو هستې جوړوي لکه لمدې ځمکې، ډنډونه، جهيلونه، سيندونه، ويالې، تر څنګ يې د ځمکې لاندې اوبه، د ځمکې لاندې ويالې او جهيلونه، شامل شي.
تازه اوبه د تل لپاره د څښاک اوبه نه وي، يعنې هغه اوبه چې د انسانانو د څښلو لپاره مناسبې وي. د ځمکې ډېرې تازه اوبه (په سطحه او د ځمکې اوبه) تر ډېره بريده د انسان د مصرفولو لپاره له تصفيه کېدلو مخکې مناسبې نه دي. تازه اوبه په اسانۍ سره د انسانانو د فعاليتونو او په طبيعي ډول د منځ ته راتلونکو پروسو  له امله ککړېدای شي، لکه توږل کېدل.
تازه اوبه (خوږې اوبه) يوه طبيعي سرچينه ده چې له محدوديت سره بدلون او نويتوب منلی شي. تازه اوبه يواځې د اوبو د جريان په مټ بيا ډکېدای شي، په کوم کې چې له سمندرونو، جهيلونو، ځنګلونو، ځمکې، دريابونو، او د اوبو د زېرمو څخه بړاس جوړيږي، بيا د وريځو بڼه خپلوي او د ورښت په بڼه بېرته ځمکې ته راګرځي. خو په سيمه ييزه کچه، که چېرته تازه اوبه د انسانانو د فعاليتونو له امله وکارول شي، نو په دې بنسټ په سطحه او د ځمکې لاندې د اوبو له سرچينو څخه تازه اوبو ته لاس رسی کمېدای شي (يا د اوبو کمښت) او کېدای شي چې همدا چاره شا اوخوا او له هغې سره اړوند چاپېريال ته سخت زيان ورسوي. د اوبو ککړتيا او د هغې په پايله کې تغذيه هم د تازه اوبو شتون کموي.
شمېريز تعريف
تازه اوبه دې ډول تعريفيدای شي، چې هغه په يو ميلیون کې له ۱۰۰۰  څخه کمې د حل شوې مالګې برخې لري (ppm).
شاه عبدالرحيم دهلوي
ترتیب کوونکي: محمد عیسیٰ / تعلیم الاسلام ویب پاڼه پیدائښت: مولانا شاه عبدالرحیم رحمه الله په ۱۰۵۴ هـ کي چي د ۱۶۴۴ سره سمون خوري دې فاني نړۍ ته سترګي خلاصي کړې. نسب: شاه عبدالرحیم بن وجیه الدین شهید بن معظم بن منصور بن احمد بن محمود بن قوام الدین عرف قاضی قاذن بن قاضی قاسم بن قاضی کبیر عرف قاضی بده بن عبدالملک بن قطب الدین بن کمال الدین بن شمس الدین مفتی بن شیرملک بن محمدعطا ملک بن ابوالفتح ملک بن عمر حاکم ملک بن عادل ملک بن فاروق بن جرجیس بن احمد بن محمد شهریار بن عثمان بن امان بن همایون بن قریش ابن سلیمان بن عفان بن عبدالله بن محمد بن عبدالله بن عمر بن الخطاب رضی الله عنهما. تعلیم: شاه عبدالرحیم رحمه الله لومړنی زده کړي د خپل پلار شیخ وجیه الدین څخه ترلاسه کړې، شرح عقائد او خیالي او داسي نور یې د شیخ ابوالرضا محمد  رحمه الله څخه وویل. میر زاهد کتاب کوم چي ډېر شهرت لري د هغه مصنف مولانا میر زاهد ته یې هم د شاګردۍ ګونډې قطعي کړي دي. شرح مواقف او داسي نور کتابونه یې هم د مولانا میر زاهد څخه ویلي دي. د حضرت خواجه باقي باالله رحمه الله د زوی  شیخ عبدالله څخه یې هم د علم ترلاسه کړی دی. همدا رنګه یې د شیخ رفیع الدین رحمه الله کوم چي د شاه عبدالرحیم  رحمه الله نیکه وو هم علم ترلاسه کړی دی. بیعت: شاه عبدالرحیم دهلوی رحمه الله د خپل محترم استاذ شیخ عبدالله رحمه الله څخه د بیعت غوښتنه وکړل چي زه ستا سره بیعت کوم، خو هغه ورته وویل چي د مولانا سید آدم بنوري رحمه الله د خلفاوو سره بیعت وکړه. نو د حضرت سیدعبدالله اکبرآبادي رحمه الله سره یې په نقشبندیه سلسله کي بیعت وکړی. په سلسله چشتیه کي د شیخ عظمت الله بن عبدالطیف المتوکلی اکبر آبادی رحمه الله څخه یې خلافت ترلاسه کړی. حضرت شاه صاحب د دهلي د مشهور او ممتازو مشائخو څخه وو. په علوم شریعت او اسرار طریقت کي یې ‌‌ډېر لاس رسی درلودی.د حضرت شاه صاحب په ډېر زهد، ورع، حسنه اخلاق، تواضع، انکسارۍ باندي د ټولو علماوو اتفاق دی. همدارنګه حضرت شاه صاحب رحمه الله د فتاوی علمګیري د تدوین په جماعت کي هم برخه اخیستېده، (د ملګرو سره) د بعضو مشکلاتو له وجهي ددې کار څخه جلا سوی وو. عبادت: هره ورځ یې زر(۱۰۰۰) وار درود وایه، (۱۲۰۰۰) واري یې اسم ذات وایه.
تازه اوبه
شمېريز تعريف
نورې سرچينې د تازه اوبو لپاره له دې څخه هم د زیات مالګينوالي حدونه ښيي، د بېلګې په ډول ۱۰۰۰ ppm يا ۳۰۰۰ ppm.
شاه عبدالرحيم دهلوي
تدریس: د خپل مشر ورور وروسته یې مشکوة، تفسیر بیضاوي او غنیة الطالبین مخته ایښول او وعظ یې کوی.
تازه اوبه
نظامونه
د تازه اوبو زېرمه ځايونه يا د لينټيک نظامونو په توګه ډلبندي شوي، کومې چې د ډنډونو، جهيلونو، جبو او د خټو (خدنګونو) اوبه دي؛ یا د لوټيک په ډول ډلبندي شوي دي، کومې چې د بهانده اوبو نظامونه دي، یا د ځمکې د اوبو په توګه، کومې چې په ډبرو او ګارو کې بهېدونکې اوبه دي. سربېره پر دې، هغه سيمه چې د ځمکې د اوبو او لوټيک نظامونو تر منځ د پول په توګه پېژندل کېږي، کومې چې هايپروهيک سيمه ده چې د ډېرو سترو سمندرو لاندې موقعيت لري، شونې ده له هغې څخه ډېرې زیاتې اوبه ولري، کومې چې په پرانيستو ويالو کې ليدل کېږي. شونې ده چې همدا اوبه د ځمکې الندې پرتو اوبو سره نېغ په نېغه په اړيکه کې وي.
شاه عبدالرحيم دهلوي
نکاح: حضرت شاه صاحب رحمه الله دوه ودونه کړي وه، یو زوی یې چي صلاح الدین نومېدی هغه په ځواني کي وفات سو، او دوه نور مشهور زامن یې حضرت شاه ولي الله رحمه الله او شاه اهل الله رحمه الله نومېده.
مدرسه: حضرت شاه صاحب رحمه الله خپل مدرسه درلوده چي د رحیمیه په نوم یادېده.
تازه اوبه
سرچينې
د سمندر په څنډو کې کېدای شي، تازه اوبه د مالګې زیاته اندازه ولري، خو دا په هغه حالت کې که چېرې د هوا حالت د سمندري اوبو څاڅکي په باران لرونکو وريځو کې پورته يوسي. دا سوډيم، کلورايډ، ميګنيشيم او سلفيټ تر څنګ د نورو مرکباتو کم غلظت لوړ غلظت ته پورته کولای شي.
په سارايي سيمو کې، يا په هغو سيمو کې چې کمه خاوره يا دوړې ځمکه لري، په باران سره لګېدونکي بادونه کولای شي، له ځانه سره ريګ او دوړه پورته کړي او شونې ده چې همدا بیا د باران پر مهال په يوه بله سيمه کې راټول شي چې دا بیا په خپل وار سره د تازه اوبو جريان د پام وړ اندازې پورې د ناحل کېدونکو جاميدو موادو او هم د حل کېدونکو موادو په واسطه ککړې کړي. شونې ده چې په همدې طريقه د پام وړ وسپنه هم ولېږدول شي، په کوم کې چې د شمالي افريقا کې په سهالا کې د ريګ له توپانونو څخه تر لاسه شوي برازيل کې د اوسپنې څخه ډکو بارانونو مستند شوي لېږد شامل دی.
د اوبو وېش
په سمندرونو او دريابونو کې مالګينې اوبه او د ځمکې مالګینې اوبه د ځمکې د ټولو اوبو نږدې ۹۷٪ برخه تشکيلوي. يواځې ۲.۵ – ۲.۷۵٪ تازه اوبه دي، به دې کې ۱.۷۵٪ نه يې په کنګلونو، يخ او واوره کې کنګل شوې اوبه دي، ۹،۵ – ۰.۷۵٪ يې د ځمکې لاندې تازه اوبه او د ځمکې نمي ده او له ۰.۰۱٪ څخه کمې يې د ځکې د مخ اوبه دي چې په جهيلونو، جبو او سمندرونو کې دي. د ځمکې د سطحې د دې  تازه اوبو نږدې ۸۷٪  يې په جهيلونو کې دي چې په دې کې ۲۹٪ يې د افءيقا په سترو جهيلونو، ۲۲٪ سلنه يې په روسيه کې د بايکال په جهيل کې، ۲۱٪  يې د شمالي امريکا په سترو جهيلونو کې او ۱۴٪ يې په نورو جهيلونو کې دي. د جبو ډېر توازون په سمندرونو کې يواځې په لږه اندازه کې موجود وي چې د يادولو وړ يې د امازون سمندر دی. اتموسفير ۰.۰۴٪ اوبه لري. په هغو سيمو کې چې د ځمکې په سطحه تازه اوبه نه لري، تازه اوبه يې له ورښت څخه تر لاسه کېږي، د کم کثافت له امله شونې ده چې د ځمکې پر سر پرتې تروشې اوبه يې په په لينزونو يا پوړونو کې پټې وي. د نړۍ ډېرې تازه اوبه په کنګل ډول په يخي تختو کې پرتې دي. د ساراګانو په څېرې ډېرې سيمې ډېرې کمې تازه اوبه لري.
شاه عبدالرحيم دهلوي
وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:ديوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:اسلامي هندي علماء
تازه اوبه
د اوبو وېش
په ۷.۸ له جملې څخه نږدې څلور ميليارده خلک په کار کې لږ تر لږه تر يوې مياشتې بورې د اوبو له سخت کمښت سره مخامخ کېږي.
د تازه اوبو چاپېرياليز نظام (ايکو سيستم)
د تازه اوبو چاپېرياليز نظامونه د ځمکې د ځمکې د اوبه ييز نظام يوه فرعي څانګه ده. په دې کې جهيلونه، ډنډونه، سمندرونه، ويالې، چينې، جبې او نمجنې ځمکې شاملې دي. پرتله يې له سمندري چاپيرياليز نظام سره کېدای شي، کوم چې په ستره پیمانه مالګين مواد لري. د تازه اوبو د شتون ځايونه په جلا جلا لاملونو ډلبندي کېدای شي چې په هغې کې تدودوخې درجه، د رڼا رسېدل، غذايي اجزاء او بوټي شامل دي. د تازه اوبو د چاپېرياليزو نظامونو درې بنسټيز ډولونه شته چې دا دي: لينټيک (کرار بهېدونکې اوبه چې په هغې کې حوضونه، ډنډونه او جهيلونه شامل دي)، لوټيک ( چې په هغې کې تېزې بهېدونکې اوبه، د بېلګې په ډول ويالې او سمندرونه شامل دي) او اوبه لرونکې يا نمجنې ځمکې ( چې په هغې کې هغه سيمې شاملې دي چېرته چې ځمکه د لږ تر لږه وخت لپاره يا خړوبېږي يا يې اوبه لاندې کوی).د تازه اوبو چاپيرياليز نظامونو کې د نړۍ ۴۱٪ د نړۍ د پېژندل شويو کبانو انواع شته.
د وخت په تېرېدو سره د تازه اوبو چاپېرياليز نظام د پام وړ بدلونونو څخه تېر شوي دي، کوم چې د چاپېرياليزو نظامونو په بېلا بېلو خاصيتونو اغېزې کړي دي. د تازه اوبو پر چاپېرياليز نظام د پوهېدو او د هغې د څارنې لپاره بنسټيزې هڅې انساني روغتيا په وړاندې د شته ګواښونو له امله تر سره شوي دي (د بېلګې به ډول د اوبو د ککړتيا له امله د وبا «کوليرا» ناروغۍ خپرېدل). لومړۍ څارنې په کيمیاوي څرګندونو، له هغې وروسته په باکتریا او په پايل کې په اوبړيو، فونګي او پروټوزوا باندې مرکوزې وې. د څارنې په يو نوي ډول کې د ژونديو موجوداتو د بېلا بېلو ډلو (ستر بې ملا تيره، ستر نبابتات او کبان) د اندازې سمولو او د هغوی سره اړوند د ويالو حالتونو معلومول شامل دي. د تازه اوبو د ژوند تنوع ته مخامخ ګواښونو کې زیات ناوړه کارول، د اوبو ککړتيا، په بهېدو کې بدلون، د اوبو د ځايونو ويجاړول يا کمول يا په هغوی کې د نورو انواعو ننوتل شامل دي. د اقليم بدلون په دې چاپېرياليزو نظامونو لا زيات فشار راوړي، په داسې حال کې چې د اوبو تودوخه له مخکې څخه تر 1°C پورې لوړه شوې ده، تر څنګ يې په واوره پوښلو سیمو کې د پام وړ کمښت راغلی دی چې دا په خپله په چاپېرياليز نظام د زيات فشار لامل ګرځېدلی.
باچا زرين جان
وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې
یوګون‌پالنه
یوګون‌پالنه (مونیزم – monism)، د خلقت په څېر یو جاج ته د یوګون‌والي یا جره‌توب (په یوناني: μόνος) نسبت ورکوي. د یوګون‌پالنې بېلابېلې بڼې نومېرلای شو:
تعریفونه
د یوګون‌پالنې لپاره دوه تعریفونه شتون لري:
که څه هم د «monism» ګړنه، په ذهن–جسم مسأله کې د دریځونو ښودلو په موخه، له لوېدیځې فلسفې څخه اخېستل شوې ده، خو د دیني/مذهبي دود دستورونو بېلګو ښودلو لپاره هم کارول کېږي. په نومهال هندوییزم کې، ادویتا وېدانتا لپاره د «مطلقې یوګون‌پالنې» ګړنه کارول کېږي.
تاریخ
د «monism» ګړنه لومړی ځل په اتلسمه پېړۍ کې د کریستین وُلف له‌خوا د هغه په «منطق» (۱۷۲۸ ز) کتاب کې وکارول شوه، ترڅو د هغو فلسفو ډولونه وټاکلای شي، چې په هغو کې هڅه شوې وه د جسم او ذهن دوه‌ګون‌والي لېرې، او ټولې ښکارندې د یوه واحد اصل یا د یوه واحد جوهر د راولاړېدنې په توګه بیان شي.
په فلسفه کې، د ذهن–جسم مسأله د ذهن او مادې، په تېره بیا د شعور او ماغزو ترمنځ اړیکه څېړل کېږي. یاده مسأله، اوولسمې پېړۍ کې د رِنِه ډیکارت له‌خوا مطرح شوه، چې پایله یې د ډیکارتي دوه‌ګون‌پالنې او همدا راز د مخکې تر ارسطویي فلسفې فیلسوفانو له‌خوا، د ابن‌سینا فلسفې او لومړني اسیایي، په تېره بیا هندي دود دستورونو راپنځېدنه وه.
نوموړې ګړنه وروسته بیا د هګل او شېلینګ له‌خوا د مطلق پېژندنې وړاندې شوې تیوري کې هم پلي شوه. تر هغه وروسته، دغه ګړنه په لا پراخ ډول د یووالي اصل هر ډول فرض کوونکې تیوري لپاره وکارول شوه. د دوه‌ګون‌پالنې [سیاله] نظریه هم پنځېدلې وه چې کثرت‌پالنه کې راونغښتل شي. د اورمسون له نظره، د دغې پراخې کارونې پایله دا شوه چې ګړنه «په سیسټماتیک ډول ګونګه» بڼه غوره کړي.
د جاناتان شافر له ژبې، د شلمې پېړۍ په لومړیو کې، د تحلیلي فلسفې د راپنځېدنې له امله (چې د نویو هګل‌پالونکو پر وړاندې یې پاڅون وکړ)، یوګون‌پالنې خپل ګرانښت له لاسه ورکړ. روډولف کارنَپ او آلفرېد جولس آیر، چې په کلکه پر اثبات‌پالنې (پوزتیفیزم) ولاړ وو، «واړه مسأله یې، د یوه نااړوند «عرفان» په توګه، په ملنډو ونیوه».
ذهن–جسم تعامل ته لېوالتیا او د کارتیزیني ذهن–جسم دوه‌ګون‌پالنې ردېدنه، په ساپوهنې او اړوندو څانګو کې یې، د ذهن–جسم مسأله، د یوګون‌پالنې نومهالې بڼې په توګه بیا راولاړه شوې ده. یوګون‌پالنه لا هم د ذهن فلسفې پورې اړوند ده، چې د بېلابېلو دریځونو له لارې یې ننګه کوي.
ډولونه
یوګون‌پالنه بېلابېل ډولونه لري:
هغه لیدلوري چې له یوګون‌پالنې سره په توپیر کې راڅرګندېږي:
د ذهن په نومهاله فلسفه کې، یوګون‌پالنه په درې سترو ډلو وېشلای شو:
ځیني ځانګړي دریځونه په اسانۍ سره پورتنیو ډلو سره جوړ نه‌راځي، د بېلګې په توګه: کارکړنپالنه، نوستلې یوګون‌پالنه او غبرګوني یوګون‌پالنه. سربېره پر دې، نوموړلې ډلې د «واقعیت» معناوې نه تعریفوي.
تر سقراط دمخه
کله چې د معلوماتو د کمښت له امله په ځینو حالتونو کې د جزییاتو په هکله ډاډ ترلاسه کول ستونزمن برېښي، لاندې «تر سقراط دمخه فیلسوفانو» په یوګون‌پال ډول فکر کاوه:
ایډیالیزم
په فلسفه کې د ایډیالیزم اصطلاح میتافزیکي لیدلوري په ګوته او تشرېح کوي، کوم چې ادعا کوي چې واقعیت د انسان له درک او  ادراک نه د نه تشخیص وړ او نه بېلیدونکی دی. واقعیت یوه ذهني جوړونه ده چې له ایډیاګانو سره نږدې اړیکې لري. ایډیالیستي لیدلوري په دوو برخو وېشل کېږي: (۱) ذهني ایډیالیزم، دا وايي چې یو مادي شی یوازې تر هغه بریده پورې شته چې یو انسان هغه درک کولای شي او (۲) عیني ایډیالیزم، چې د یوې عیني خبرتیا شتون وړاندیزوي چې د انسان له خبراوي نه وړاندې او په خپلواکه توګه سره وجود لري، له همدې کبله د همدې شي شتون د انسان له درک څخه خپلواک دی.
فیلسوف جورج برکلي وايي چې د یوه شي ماهیت دا ده چې درک شي. په مقابل کې، امانویل کانټ بیا وايي چې ایډیالیزم د شیانو په شتون پورې اړه نه لري، خو د مکان او زمان په څېر له شیانو څخه زموږ «د بیاښودلو موډونه» بیا هغه «ټاکوونکي موارد نه دي چې په خپله شیانو پورې اړه لري»، بلکې هغه د انسان د ذهن بنسټیزې ځانګړنې دي. د «استعلايي ایډیالیزم» په فلسفه کې، کانټ وړاندیز کوي چې د تجربې شیان د انسان په ذهن کې د لیدونکو شیانو پر شتون باندې ولاړ دی او په خپله د توکو ماهیت له انساني تجربې څخه بهر دی او نشي کېدای چې د ډلبندیو له کارولو پرلته یې تصور وکړو، کوم چې انساني تجربې ته د واقعیت جوړښت ورکوي.
د معرفت پېژندنې له اړخه، ایډیالیزم د هر هغه څه د پېژندنې د امکان په اړه چې د انسان له ذهن نه خپلواک وي، له فلسفي شک او تردید سره مل دی. د هستې پېژندنې له اړخه، ایډیالیزم ادعا کوي چې د توکو شتون د انسان له ذهن سره تړاو لري؛ له همدې کبله د هستې پېژندنې ایډیالیزم د فزیکي پالنې او دوه ګونې پالنې لیدلوري ردوي، ځکه چې هر لیدلوری د انسان د ذهن لپاره د هستې پېژندنې اولویت قایل نه دی. د ماټریالیزم پر وړاندې، ایډیالیزم د خبراوي یا اګاهي اولویت د پدیدو د سرچینې یا اړتیا په توګه مطرح کوي. ایډیالیزم پر دې اند دی چې د (ذهن) اګاهي یا خبراوی د مادي نړۍ منشاء ده.
هندي او یوناني فیلسوفانو هغه لومړني استدلالونه وړاندې کړل چې ویل یې د تجربې نړۍ له فزیکي نړۍ څخه د ذهن د درک له مخې ولاړ دی. هندو ایډیالیزم او یوناني نیوافلاطونیزم د یوې پراخې اګاهي لپاره د واقعي ماهیت په توګه پانانتیستي استدلالونه، د واقعیت د ریښتیني زمیني په توګه وړاندې کړل. په مقابل کې، د یوګاګارا مکتب، چې له میلاد را وروسته د په څلورمه پېړۍ کې د هند د ماهایانا بودیزم په منځ کې رامنځته شو، خپل ایډیالیزم «یوازې ذهن» یې تر زیاته بریده پورې د شخصي تجربې د پدیده اې تحلیلونو له مخې ودراوه. دا د ذهني تجربه ګرانو پر لورې یو چرخش و لکه جورج برکلي، چا چې ایډیالیزم په ۱۸مه پېړۍ کې په اروپا کې د ماټریالیزم پر وړاندې د شکاکانه استدلالونو په کارولو سره را ژوندی کړ. د امانویل کانټ په پیلیدو سره، جرمني ایډیالیستان لکه ګیورګ ویلهلم فریډریش هیګل، یوهان ګوتلیب فیشته، فریډریش ویلهلم جوزیف شلینک او ارتور شوپنهاور د ۱۹ مې پېړۍ پر فلسفې باندې مسلط وو. دغه دود، چې د ټولو پدیدو پر ذهني شخصیت یا (ایډه ال) باندې یې ټینګار درلود، د بریتانیا له ایډیالیزم نیولې تر پدیدارګرايي او اګزیسټانسیالیزم پورې ټول ایډیالیتسي او ذهني ښوونځي يې رامنځته کړل.
وچ توت
باندنۍ تړنې
http://www.kabuliwala.com/dryfruitrange.htm
وېشنيزه:مېوې
ماریا کری
ماریا کری په انګلیسي Mariah Carey) سندرغاړی، ترانه سازه او امریکایی ماډله ده.
شخصي ژوند
ماریا کری د نیویورک په لانګ آیلنډ کې دونیا ته راعلی پلار یې آلفرډ روی یو افریقایي ال اصله امریکایی او مور یې پاتریشیا سپین پوستی ایرلنډي ال اصله امریکایی ده.
سندري
نوموړی زیات شمیر البومونه لري لري چې له هغی جملی نه یې ماریا کری البوم چې په خپل نوم یې نومولی په لومړنی البوم یې وو چې په ۱۹۹۰ کال کې بازار ته راووته او نور مشهور البومونه یې احساسات ۱۹۹۱ د موسیقی بکس ۱۹۹۳ یو دبل پسی وړاندی کړل.
د افريقا تاريخ
د افریقا تاریخ د لرغونو انسانانو او  شاوخوا ۳۰۰ تر۲۵۰۰۰۰کاله وړاندې په ختیځه افریقا کې له اناتوميکي پلوه د عصري انسانانو له ظهور سره پیلېږي، چې تر اوسه د متنوع او له سیاسي پلوه د پرمختللو دولتونو په توګه دوام لري. لومړنی ثبت شوی تاریخ لومړی په لرغوني مصر او وروسته په نوبیا،ساحل اومغرب کې راڅرګند شو.
د ۱۵مې پېړۍ په وروستیو کې اروپایانو د غلامانو یو مثلث ډوله سوداګرۍ پیل کړه، چې په ترڅ کې یې لومړی پرتګالیانو دغه غلامان د سوداګرۍ له لارې اخیستل،خو وروسته یې د اتلانتیک د غلامانو سوداګرۍ په توګه غلامان په جبر اخیستل کېدل، چې بیا به دغه غلامان له لوېدیځې، مرکزي او سویلي افریقا نه بهر هېوادونو ته لېږدول کېدل. په دې توګه په افریقا کې اروپایي استعمار په چټکۍ سره په ۱۸۷۰ز کال کې له ۱۰ سلنې نه ۹۰سلنې ته، په ۱۹۱۴ز کال کې پورته شو. په هر حال، د افریقا په ډېرو برخو کې د خپلواکۍ اړوند خوځښتونه پیل شول، اروپاله دویمې نړیوالې جګړې (۱۹۳۹ز-۱۹۴۵ز کلونو) وروسته کمزورې اوافریقا د خپلواکي په لور کوټلي ګامونه پورته او په ۱۹۶۰ز کال کې اوج ته ورسېده.
د شفاهي تاریخ ثبتول، تاریخي ژبپوهنه او لرغونپوهنه د لرغوني افریقا لوی تمدن په بیا موندلو کې خورا مهمه ونډه لري.
مرکزي افریقا
په مرکزي افریقا کې د لرغون پېژندنې موندنې په ګوته کوي چې د نوموړي سیمې تاریخ سل زره کاله پخوا زمانې ته رسېږي. په دې وروستیو کې په زیلوم، چاد او د چاد جهیل سویل لوېدیځ کې پراخ دیوالونه او استوګنځایونه موندل شوي چې تاریخ یې له زېږد وړاندې لومړۍ زریزي پورې رسېږي. سوداګرۍ او د کرنې پرمختللو تخنیکونو د ډېرو پېچلو ټولنو ملاتړ وکړ، چې د ساو، کانم، بورنو، شلوک، باګویرمي، او واډای لومړني تمدنونو ته یې لارهواره کړه. له زېږد ۱۰۰۰ کاله وړاندې بنتو کډوال په مرکزي افریقا کې د لویو جهيلونو سیمې ته رسېدلي وو. چې له زیږد وړاندې د لومړۍ زریزي په نیمایي کې بنتو د اوسنۍ انګولا په سویل کې مېشت شول.
لرغونتوب
د شمالي افریقا لرغونی تاریخ له لرغوني ختیځ سره په غیر مستقیم ډول تړلی دی. چې دا په ځانګړې توګه د لرغوني مصر او نوبیا په اړه تر ټولوډېر صدق کوي. پخوانیو مصریانو له زېږد وړاندې په ۲۳۵۰کال کې د پونټ له ځمکو سره اشنا شول، پونټ د لرغوني مصر سوداګریز شریک و او داسې انګېرل کېږي چې دا په اوسنۍ عصري سومالیا، جیبوتي یا اریتریا کې پروت دی. د فونیشین ښارونه لکه کارتیج د مدیترانې د اوسپنې دورې او کلاسیک لرغونتوب یوه برخه وه، په هغو وختونو کې د افریقا فرعي صحرا په خپلواکه توګه وده کړې وه.
جنوبي افریقا
په ۱۸۸۴ز کال کې د المانیانو ساحلي سیمه د نارنج سیند نه تر کنین سیند پورې د المان د سویل لوېدیځ افریقا یوه برخه اعلان کړه او غوښتل یې د سپین پوستو د مېشت ځایونو لپاره د ځمکې پراخولو تیری کوونکی تګلاره تعقیب کړي. دوی په دې ډول د نامه او هیرور تر منځ له سیالۍ نه ناوړه ګټه پورته کړه.
هیریروله المانیانو سره ائتلاف جوړ کړ او فکر یې کاوه چې دوی به وکولای شي، تر څو په نامه باندې واکمن شي. المانیانو د هیریرو په پلازمېنه کې یو ګارنیزیون جوړ کړ او د سپین پوستو د مېشت ځایونو لپاره یې د څړځایونو په شمول د هیریرورانو د ځمکو تخصیصول پیل کړل او هم یې له خلکو د مالیې او کارګرانو د ورکړې غوښتنې پیل کړې.
هیریرو او اومبندرو په بغاوت لاس پورې کړ، خو بغاوت یې مات شو او مشران یې اعدام شول.ریندرپیسټ د ۱۸۹۶ز او ۱۸۹۷ز کلونو تر منځ د هیریرو او ناما اقتصاد سخت زیانمن کړ او د سپین پوستو لپاره د مېشت ځایونو پراختیایي تګلاره هم ټکنۍ شوه. المانیانو د ځمکې او څارویو په نیولو سره د نامیبیا د سپین پوستو دمېشت ځایونو تګلارې ته دوام ورکړ، او آن هڅه یې کوله چې د هیریرو کارګر سویلي افریقا ته ولېږدوي.