cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هېرټا مولر
ژوند او مسلک
په ۲۰۰۹ زېږدیز کال کښي د مولر ناول “ایوریتینگ/پوسیس/کېړي ویت مي “ د جرمن بوک جایزې ته ټاکل سوئ وو خو نوموړې جایزه د “کاترین شمیت” لخوا د هغه “ دو ستیربست نیخت = ته نه مرې “ اثر وگټله. دمولر په ذکر سوي ناول کښي نوموړې په روسیه کښي دیوه ځوان سړي سفر د مزدوری و کمپ او یا بدتریني بندي خانې ته انځوروي. په همدا ۲۰۰۹ زېږدیز کال کښي سویډنی اکاډمۍ فیصله وکړه چي هېرټا مولر به د ۲۰۰۹ کال د نوبل دابیاتو په جایزې سره نازوي. د سویډني اکاډمۍ په وینا هېرټا مولر پخپلو اثارو کښي په ډېره ساده ژبه سره خرابي او بېخوندي منظرې انځورو ي. د سويډني اکاډمۍ ویاند د مولر د جرمني ژبي استعمال او دهغې طرز او ډول د خیالي کیسو د ستر لیکوال “فرانز کفکا” سره مقایسه کوي او همدارنگه د فرانز کفکا تاثیر په مولر کښي په نښه کوي. مشهوري شاعري مولر د نوبل دجایزې سره ترڅنگ د ۲۰۰۹زېږدیز کال د نومبر په میاشت کښي د فرانکفورټ د “پاولسکیرخه” په نامه په کلیسا کښي د فرانز ویرفل د بشري حقوقو جایزه د سیاستمداري ایریکا ستاینبخ په لاس تر لاسه کړه. ویل کيږي چي کله چې مولر د نوبل دادیاتو جایزه وگټله نو دهغې زړه ته دا نه لويده چې دې به د نوبل جايزه گټلې وائ. نوموړي د جرمني هیواد د دوهم چېنل سره په خبرو کښي داسي وويل : “بښنه غواړم ... زه دخبرو سېک نه لرم، زه اوس هم دا نه منم ، چې څه پېښ شوي دي .”
روم په سړه سينه دمولر دجايزې خبر تر لاسه کړ، کټ مټ لکه په ۱۹۷۰ زېږدیز کال کښي چي روسانو دسولگنسټين هغه تر لاسه کړئ وو. ډېر رومیان هېرټا مولر ته د یوې خایني په سترگه په دې گوري چي نوموړې پخپلو ليکنو کښي د روم سپکاوی کوي او روم ناوړه معرفي کوي.
فیلموگرافي
• په ۱۹۹۳ زېږدیز کال کښي د هېرتا مولر پر “Der Fuchs war damals schon der Jäger “ اثر باندي یو فلم جوړ سوئ دئ چي نوم یې دئ “Vulpe – vânător “. ددې فلم ډایرکټر ستېره گیولیا نومیږي او د فلم لوبغاړي يې اوانا پېللیا، دورل ویسان او جیورج الیکسندرو دي.
ترلاسه شوي جایزې :
کال (زېږدیز) د جایزې نوم
وېشنيزه:الماني ليکوال
د داخلي احتراق انجن
د داخلي احتراق انجن (internal combustion engine ) یا (ICE) یا (IC engine) د حرارت داسې انجن دی چې د احتراق په خونه کې، چې د متحرک فلویید د جریان سرکټ یوه بنسټیزه برخه ده، تیل د اکسیډ کوونکي (معمولا هوا) سره په کې سوځي. د داخلي احتراق په انجن کې د حرارت لوړې درجې او د لوړ فشار ګازونو انبساط چې د احتراق په واسطه تولید کېږي، د انجن په ځینو برخو باندې مستقیم ځواک پلی کوي. دا ځواک عموماً په پسټونونو (پسټوني انجن)، د توربین پرې (ګازي توربین)، څرخ (وانکل انجن)، یا نوزل (جټ انجن) کې کارول کېږي. دا ځواک محرکه انرژي ته د کیمیاوي انرژي د بدلولو په پایله کې جز ته د یوه مشخص واټن په اندازه حرکت کوي، محرکه انرژي د هر هغه څه د وړلو، حرکت کولو یا ځواک ورکولو لپاره کارول کېږي، چې انجن ورسره نښلی وي. دا ډول انجن د بهرني احتراق انجن ځایناستی شو، ځکه چې په کې د انجن وزن یا اندازه ډېر مهم وو.
د داخلي احتراق انجن اصطلاح معمولا هغه انجن ته اشاره کوي، چې احتراق په کې متناوب وي، لکه ډېر پېژندل شوي څلور دورییز او دوه دورییز پسټوني انجنونه، همدارنګه شپږ دوییز پسټوني انجن او وینکل څرخنده انجن. د داخلي احتراق انجنونو دوهمه طبقه د مسلسل احتراق څخه کار اخلي: ګازي توربینونه، جټ انجنونه او زیاتره راکټ انجنونه، چې هر یو د داخلي احتراق انجنونه په طبقه بندۍ کې راځي، لکه څنګه چې مخکې بیان شول. توده وسله هم د داخلي احتراق انجن یوه بڼه ده، که څه هم  د یوه ډېر ځانګړی ډول څخه دي چې د هاوان او د الوتکې ضد توپونو په څېر وسلو ترڅنګ، معمولا د یوې جلا کټګورۍ په توګه شمېرل کېږي.
د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي
د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي يا مزمنه انسدادي ريوي ناروغي (په انگرېزي: chronic obstructive pulmonary disease) د سږو يوه ناروغي ده چې د سږو د ووب د ويجاړۍ (چې د اېمفيسېما په نامه يادېږي) او د وړو هوالارو د نيمگړتياوو په سبب رامېنځ ته کېږي. دا ناروغي د وخت په تېرېدو سره نوره هم پرمخ ځي. د دغې ناروغۍ عمده نښو نښانو کې سالنډي، ټوخی او په سږو کې په لويه کچه بلغم جوړېدنه ده.
په ټوليزه توگه د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي د سېگرېټ څښلو او تمباکو لوگي په سبب رامېنځ ته کېږي، خو يو شمېر نور عاملونه هم شته چې د دې ناروغۍ په پېښېدو کې لاس لري. دا عاملين په سږو کې يو تسپوديز غبرگون راپاروي. د سږو فعاليتي آزمېښتونو ښودلې چې د دغې ناروغۍ د ناروغ په سږو کې د هوا بهير په ډېره لږه کچه کې شتون لري. د سابندي ناروغۍ کې هم د هوا بهير په ټيټه کچه وي او همداراز دا حالت پر شا گرځېدونکی هم وي، خو د سږو اوندنې خنډيزې ناروغۍ کې د ناروغۍ حالت ډېر لږ په شاگرځېدونکی وي او اکثراً ناروغي پرمخ ځي.
د دغې ناروغۍ سمې ادارې کې د تمباکو څښلو بندول، واکسينونه، بياروغېدنه او اکثراً ساکاږونکي برانکوډايلېټر درملونه شامل دي. ځينې ناروغان د اوږدمهاله اکسيجن درملنې او يا هم د سږو پيوندېدنې څخه گټه ترلاسه کوي.
په نړېواله کچه د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي په څلورم مقام د ډېرو مړينو سبب پېژندل کېږي چې په ۲۰۱۱ ز. کال کې يې له ۳ ميليونو څخه ډېر ناروغان وژلي. د سېگرېټ څښلو په ډېرېدو او په اکثرو هېوادونو کې د زړو وگړو د شمېر د ډېرېدو سره سم د دغې ناروغۍ له امله مړينې مخ په ډېرېدو دي. د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي په امريکا کې د مړينې درېيم ډېر سبب گڼل کېږي. په ۲۰۰۷ ز. کال کې په امريکا کې د دغې ناروغۍ د درملنې د لگښت کچه ۴۲.۶ بيليونه ډالره وه.
د داخلي احتراق انجن
د داخلي احتراق انجنونه عموماً د فوسیل سونګ توکو لکه طبیعي ګاز یا د نفتي محصولاتو لکه پټرول، ډیزل یا د سونګ تېلو په وسیله تغذیه کېږي. د تجدید وړ سونګ لکه بایوډیزل د احتراقي سوند (compression ignition) انجنونو کې او بایو ایتانول یا ETBE (ethyl tert-butyl ether) کې چې د جرقه سوند (spark ignition) انجنونو کې د بایو ایتانول څخه تولید شوي، کارول کېږي. د ۱۹۰۰ کال په لومړیو کې د ډیزلي انجن مخترع، روډولف ډیزل، د خپلو انجنونو د چلولو لپاره د مومپلیو تېلو څخه کار اخیست. د تجدید وړ سونګ توکي معمولا د فوسیل سونګ سره مخلوط کېږي. هایډروجن چې ډېر کم کارول کېږي، د فوسیل سونګ یا د تجدید وړ انرژۍ څخه لاسته راتلی شي.
تاریخچه
بېلابېلو ساینس پوهانو او انجنیرانو د داخلي احتراق انجنونو په پراختیا کې ونډه درلوده. جان باربر په ۱۷۹۱ کال کې ګازي توربین جوړ کړ. توماس ميډ په ۱۷۹۴ کال کې ګازي انجن په خپل نوم ثبت کړ. همدارنګه رابرټ سټریټ په ۱۷۹۴ کال کې د داخلی احتراق انجن په خپل نوم ثبت کړ او دا لومړی انجن هم ؤ چې مایع سونګ يې کارول، او پدې وخت کې یې یو انجن جوړ کړ. جان سټیونز په ۱۷۹۸ کال کې لومړی امریکایی احتراقي انجن جوړ کړ. په ۱۸۰۷ کال کې، فرانسوي انجنرانو نیسفور نیپس ( هغه شخص چې انځوراخیستنه یې اختراع کړه) او امپلانډ د ګرد کنټرول شوو چاودنو، د پېرولوفور (Pyréolophore) په کارولو سره، هغه اختراع چې د ناپلیون بونپورټ په نوم ثبت شوې، د داخلي احتراق انجن لومړنۍ بېلګه په لاره واچوه. دې انجن په فرانسه کې په جنوبي سیند باندې یوې کښتۍ په حرکت راوسته. په همدې کال کې سویسي انجنیر، فرانسواس اسحاق دي ریواز د هایدروجن پر بنسټ د داخلي احتراق انجن اختراع کړ او دې انجنن ته یې د برېښنايي جرقې په وسیله محرکه ځواک وکړ. دي ریواز خپله اختراع په ۱۸۰۸ کال کې په یوه لومړنی متحرک واسطه " د نړۍ د داخلي احتراق لومړي موټر" کې نصب کړه. سامئول براون په ۱۸۲۳ کال کې د داخلي احتراق لومړی انجن په خپل نوم ثبت کړ ترڅو په صنعت کې ځنې کار واخیستل شي.
په ۱۸۵۴ کال کې په برېتانیه کې، د ایټالیایوي اختراع کوونکو، یوجینیو بارساني او او فیلیس مټکوچ دا تصدیق نامه: "د ګازونو د چاودنې په واسطه د محرکه ځواک ترلاسه کول" ترلاسه کړه. د اختراع د ثبت د رسمي مهر ادارې دوی ته په ۱۸۵۷ کال کې " د ګازونو څخه د محرکه ځواک ترلاسه کولو لپاره پرمختللې دستګاه " اختراع لپاره ۱۶۵۵ شمېره ثبت تصدیق کړ. برسانتي او مټکوچ په فرانسه، بلجیم او پیدو مونت کې د ۱۸۵۷ او ۱۸۵۹ کلونو تر منځ د ورته اختراع لپاره نورې ثبتونې ترلاسه کړې. بلجیمي انجنیر جان جوزف اتین لنویر د داخلي احتراق ګاز سونده انجن تولید کړ. نیکولس اوټو په ۱۸۶۴ کال کې د اتموسفیریز ګاز لومړی انجن په خپل نوم ثبت کړ. امریکایي جورج بریټون په ۱۸۷۲ کال کې د داخلي احتراق مایع سونده سوداګریز انجن اختراع کړ. نیکولس اوټو په ۱۸۷۶ کال کې د ګوټلب ډیملر او ويلهام مېباخ سره کار پیل کړ او د تراکمي چارج، څلور سایکلیز انجن یې په خپل نوم ثبت کړ. کارل بنز په ۱۸۷۹ کال کې  دوه دورییز معتبر پټرولي انجین په خپل نوم ثبت کړ. وروسته، بنز په ۱۸۸۶ کال کې د داخلي احتراق انجن سره د ماشین لومړی سوداګریز تولید پیل کړ، په دې ماشین کې  درې څرخه ماشین، څلور سایکلیز انجن او د موټر چوکاټ یو واحد انجن جوړاوه. روډولف ډیزل په ۱۸۹۲ کال کې د تراکمي چارج، احتراقي تراکم لومړی انجن رامنځته کړ. رابرټ ګواډارډ په ۱۹۲۶ کال کې د مایع سونګ لومړی راکټ په لاره واچاوه. هینکل هي ۱۷۸ په ۱۹۳۹ کال کې د نړۍ لومړۍ جټ الوتکه شوه.
ریښه پېژندنه
یو وخت د انجن کلمه (د پخوانۍ فرانسوي له لارې، د لاتین کلمې ingenium څخه اخیستل شوې چې د "وړتیا" په معنی ده) د هر ډول ماشین آلاتو په معنی وه – دا مفهوم په هغو اصطلاحاتو لکه د وره ماتولو وسیله (siege engine) کې ژوندی پاتې دی. "موټور" (له لاتین motor کلمې څخه اخیستل شوې چې د "متحرک" په معنی ده) هر هغه ماشین ته ویل کېږي چې میخانیکي ځواک تولیدوي. په دودیز ډول، برېښنایي موټورونو ته  "انجنونه" نه ویل کېږي؛ که څه هم د احتراق انجنونه اکثراً د "موټورونو" په نوم یادیږي. (برېښنايي انجن هغه لوکوموټیو ته اشاره کوي، چې د برېښنا په واسطه کار کوي.)
په کښتۍ چلولو کې د داخلي احتراق انجن چې د کښتۍ په بدنه کې نصب شوی، انجن بلل کېږي، خو هغه انجنونه چې په ټرانسوم کې نصب دي، موټورونه بلل کېږي.
کارونې
د متقابل پسټون انجنونه د ځمکې او اوبو وسایطو لکه د موټرونو، موټرسایکلونو، کښتیو او تر یوه حده د لوکوموټیو (ځینې برېښنایي دي خو په زیاتو کې ډیزلي انجنونه کارول شوي) لپاره د ځواک ترټولو عامه سرچینه ده. په یو شمېر موټرونو، الوتکو او موټرسایکلونو کې د ونکل طرحې څرخنده انجنونه کارول کېږي. دا وسایط په ټوله کې د داخلي احتراق انجن وسایطو (internal-combustion-engine vehicles) یا (ICEV) په نوم پیژندل یادیږي.
د داخلي احتراق انجنونه لوی برېښنایي جنراتورونه چلوي چې بریښنایی شبکو برېښنا برابروي. دوی د احتراق توربینونو په بڼه کې د ۱۰۰ میګاواټو په حد کې د معمولي برېښنا تولید سره موندل کېږي. د ترکیبي سایکل برېښناکوټ د حرارت  لوړې درجې بخار خپرېدنې څخه کار اخلي ترڅو د بخاري توربین د چلولو لپاره اوبه جوش او زیاتې تودې کړي. لذا مؤثریت لوړ دی، ځکه چې یوازې د احتراق انجن په پرتله د سونګ څخه ډېره انرژي استخراج کېږي. د ترکیبي سایکل برېښناکوټ د ۵۰ سلنې څخه تر ۶۰ سلنې پورې مؤثریت لري. ثابت انجنونه لکه د ګازي انجنونه یا ډیزلي جنراتورونه په کمه اندازه  د هغو سیمو د برېښنایي ځواک برابرولو یا ملاټړي ځواک لپاره کارول کېږي، چې د برېښنایی شبکې سره تړلې نه دي.
کوچني انجنونه (معمولا د ۲-دوریز دیزلي/پټرول انجنونه) د چمن ماشینونو، تار تریمرونو، برېښنايي اره، د باد ماشین، د مینځلو د فشار ماشین، د واورې موټرسایکل، جیټ سکیز، د کښتۍ بهرنی موټور، کوچني موټرسایکل او موټرسایکلونو لپاره د برېښنا یوه مروجه سرچینه ده.
طبقه بندي
د داخلي احتراق انجنونو د طبقه بندۍ لپاره ډېرې ممکنې لارې شته دي.
متقابل
د دورو د شمېر له مخې:
د احتراق د ډول له مخې:
محمد افضل شوق
مخينه
محمد افضل شوق پر ۱۹۵۷ ز کال په پښتونخوا کې زېږېدی وو. هغه خپلې زده کړې په خپله پلرنۍ سيمې کې ترسره کړې. لوړې زده کړې يې په بلوچستان پوهنتون کې بيل کړې او د ټولنپوهنې په څانگه کې يې ماسټري ترلاسه کړې ده. په ۱۹۹۸ کې د مصر له کايرو ډموگراپيک سنټر څخه د وگړشمېرنې په څانگه کې دويمه ماسټري ترلاسه کړه. له ۱۹۸۳ څخه تر ۱۹۸۶ پورې يې په بېلا بېلو پوهنتونونو کې د ټولنپوهنې د استاد په توگه دنده ترسره کړه. تر هغه وروسته يې د وگړیو د پرمختيا په ادارو کې دنده ترسره کړه. له ۱۹۸۶ کال کې تر ۲۰۱۰ ز کاله يې د وگړو د بهبودي جگپوړي افسر په توگه دنده ترسره کړې. همدا شان يې په راډيو پاکستان کوېټه کې او د پاکستان په ټلويزوني چينلونو کې د وياند، سکرپټ ليکوال او د شاعر په توگه هم دنده ترسره کړې. همدا راز يې په گڼ شمېر ټولنيزو موضوعگانو باندې ليکنې او مقالې خپرې شوې دي.
نوموړى د گڼو کتابونو تر څنگ پر بېلابېلو ټولنيزو مسايلو ليکنې وکړې. ارواښاد شوق په پښتو ادب کې د يونليک د ليکوال په توگه ډېر زيات مشهور دى. اوه گامه مزل، مزل پر واورو باندې، او د لمر د کلي په لور يونليکونو يې ډېر زيات مينوال وموندل. د دې تر څنگ د نوموړي دوې شعري ټولگې په لټون ستا د څيرې او شلېدلى اميل هم چاپ شوي دي.
ليکوالې او شاعرې سيده حسينه گل تنها د نوموړي د ادبي کارونو او ژوند په اړه د افضل… افضل شوق په نوم يو اثر ليکلى. افضل شوق د پښتو تر څنگ په نورو ژبو هم ليکل کول. نوموړي د خپل خاص انداز په زور د بهرنيو ليکوالو پام ور اړولى وو. د هغه نښيزونه انگليسي او چينايي ته هم ژباړل شوي دي. د شوق د شعر شاعرۍ او ژوند په اړه بهرنيو ليکوالو زيات ليکل کړي او د سولې سره يې د هغه لېونۍ مينه ستايلې ده.
افضل شوق د فرشته په نوم يو ټولنه هم درلوده چې د نړۍ د هرې برخې ليکوالو او هنرمندانو په کې ونډه درلوده.
مدني اکر
محمد افضل شوق څلور زامن او یوه لور لري چې نومونه يې عزيز یار خان، قامیار خان، حکمتیار خان، د پښتو ژبې نامتو سندرغاړی اولس يار خان او سکاني هدیل بریشنا افضل خان دي.
مړینه
محمد افضل شوق د ۲۰۱۰ ز کال د نومبر پر ۱۳ په اسلام اباد کې د زړه د حملې له لامله ساه ورکړه. اروا یې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- اووه گامه مزل (يونليک).
۲- مزل پر واورو باندې (يونليک).
۳- د لمر د کلي په لور (يونليک).
۴- په لټون ستا د څېرې (شعري ټولگه).
۵- شلېدلی امېل (شعري ټولگه).
۶- پروني مخونه(ناول).
ماکرومالیکول
ماکرومالیکول یو ډېر لوی مالیکول دی چې د بیوفزیکي پروسو، لکه پروټین یا نوکلیک اسیډ، لپاره مهم دی. هغوی له زرګونو اټومونو څخه جوړ دي چې له کووالانټي اړیکو سره نښلول شوي دي. ډېری ماکرومالیکولونه د مونومېر په نوم کوچنیو مالیکولونو پولیمېرونه دي. په بایوکیمیا کې ترټولو ډېر عام ماکرومالیکولونه بایوپولیمېرونه (نوکلیک اسیډونه، پروټینونه او کاربوهایډرېټونه) او غیر پولیمېري لوی مالیکولونه لکه لیپیډونه، نانوژلونه او ماکروسیکلونه دي. مصنوعي فایبرونه او آزمېښتي مواد لکه کاربني نانوټیوبونه هم د ماکرومالیکولونو له بېلګو څخه دي.
تعریف
د ماکرومالیکول اصطلاح (ماکرو + مالیکول) په ۱۹۲۰مه لسیزه کې د نوبل جایزې ګټونکي هرمان سټاوډینګر لخوا جوړه شوه، که څه هم په دې اړه د هغه لومړنۍ خپرونه یوازې لوړو مالیکولي مرکباتو (له ۱۰۰۰ اټومو څخه زیات) ته اشاره کوي. په هغه وخت کې د پولیمېر اصطلاح، لکه څنګه چې برزېلیوس په ۱۸۳۲م کال کې معرفي کړه، له نن ورځې څخه جلا معنا درلودله: په ساده توګه دا د ایزومېریزم یوه بله بڼه وه، د بېلګې په توګه له بنزین او اسېټایلین سره او له اندازې سره یې ډېره اړیکه نه لرله.
د IUPAC سټانډارډ تعریف په اساس، د ماکرومالیکول اصطلاح هماغه ډول چې د پولیمېر په علم کې کارول کېږي، یوازې یوه مالیکول ته اشاره کوي. د بېلګې په توګه، یو واحد پولیمېري مالیکول په مناسب ډول د یو «پولیمېر» پرځای د «ماکرومالیکول» یا «پولیمېر مالیکول» په توګه توصیف کېږي، چې د ماکرومالیکول څخه جوړه شوې مادې وړاندیز کوي.
د هغوی د اندازې له امله، ماکرومالیکولونه په اسانۍ سره د سټوکیومټري له نظره یوازې نه تعریف کېږي. د ساده ماکرومالیکولونو جوړښت، لکه هوموپولیمېرونه، کېدای شي د انفرادي فرعي مونومېر او ټولیزې مالیکولي کتلې په توګه توصیف شي. له بلې خوا، پېچلي بایوماکرومالیکولونه څو اړخیزه جوړښتي توصیف ته اړتیا لري لکه د پروټینونو د توصیف لپاره کارول شوی د جوړښت درجه بندي. په برتانوي انګلیسي کې د «macromolecule» ویی تمایل لري چې د «لوړ پولیمېر» په توګه ونومول شي.
ځانګړتیاوې
ماکرومالیکولنه ډېری وخت غیر معمولې ځانګړتیاوې لري چې په کوچنیو مالیکولونو کې نه تر سترګو کېږي.
یوه بله عامه ماکرومالیکولي ځانګړنه چې کوچني مالیکولونه نه ځانګړي کوي، په اوبو او ورته محلولونو کې د هغوی نسبي نه‌‌منحلېدل دي چې پرځای یې کولوئیډ جوړوي. د هغوی څخه ډېری یې په اوبو کې د حل کېدو لپاره مالګې یا نورو ځانګړو ایونونو ته اړتیا لري. په ورته ډول، که د هغوی د محلول، محلولي غلظت ډېر لوړ یا ډېر ټيټ وي ډېری پروټینونه (خپل شکل ته بدلون ورکوي) یا دې‌ناتوره کېږي.
په یو محلول کې د ماکرومالیکولونو لوړ غلظت کولی شي د ماکرومالیکولي ګڼه ګوڼې په نوم یو اغیز له لارې، د نورو ماکرومالیکولونو د غبرګونونو سرعت او تعادلي ثابتونو ته بدلون ورکړي. دا کار د هغو ماکرومالیکولونو څخه سرچینه اخلي چې نور مالیکولونه د محلول له لویې برخې څخه لرې کوي، په پایله کې د دې مالیکولونو اغیزمن غلظت ته زیاتوالی وربښي.
خطي بایوپولیمېرونه
ټول ژوندي موجودات خپلو بیولوژیکي دندو لپاره درې اړینو بایوپولیمېرونو پورې تړلي دي: DNA، RNA او پروټين. دا هر یو مالیکول د ژوند لپاره اړین دی، ځکه هر یو په حجره کې جلا او لازمي رول ترسره کوي. ساده لنډیز دا دی چې DNA لومړی RNA جوړوي او وروسته بیا RNA، پروټین جوړوي.
په ډېری مواردو کې، د زنځیر د ننه مونومېرونه له نورو امینو اسیډونو یا نوکلیوټایډونو سره د متقابل عمل لپاره ډېر تمایل لري. په DNA او RNA کې، دا کېدای شي د واټسون-کرېک (G-C او A-T یا A-U) اساسي جوړو بڼه ونیسي، که څه هم د متقابل عمل ډېرې پېچلې بڼې هم کېدای شي رامنځته شي.
جوړښتي ځانګړتیاوې
د DNA د دوه تاري طبیعت په دلیل، په اصل کې ټول نوکلیوټایډونه د دوه تاري تکمیلي ستنو نوکلیوټایډونو په منځ کې د واټسون-کرېک اساسي جوړو بڼه ځان ته اخلي.
برعکس، RNA او پروټین په نورمال ډول یو تاره دي. له همدې کبله، هغوی د DNA دوه تاره مارپیچي منظمې هندسې پورې نه محدودېږي، او ځکه د هغوی ترتیب ته په کتو سره په درې اړخیزه پېچلو بڼو کې پوښل کېږي. دا بېلابېلې بڼې د RNA او‌ پروټینونو د ډېرو ګډو ځانګړتیاوو، لکه د ځانګړو نښلېدونکو پاکټونو جوړېدل او د بایوکیمیایي غبرګونونو د کاټالېز وړتیا، مسئولې دي.
DNA د معلوماتو کوډ کولو لپاره اصلاح شوې ده
DNA د اطلاعاتو د ذخیره کولو یو ماکرومالیکول دی چې د لارښوونو بشپړ سیټ (جېنوم)، چې د هر ژوندي موجود راټولولو، ساتلو او بیاتولید لپاره اړین دی، کوډ کوي.
پهلوي ژبه
پهلوی ژبه یا منځني پارسي یا پارسک (چی د پارس د سیمې ژبه معني لري) د ایران د لویدیځو ژبو څخه وه چی د ایران په جنوب لوېدېځ کی ویل کېده او د ساسانیانو د واکمنۍ په وخت کې رسمی ژبه په توکه ومنل شوه. په دی وخت کی پهلوی ژبه د نژدې ختیځ په بیلو بیلو سیمو کی هم پراخه شوه. دغه ژبه د پهلوي لیکدود او اوېستا لیکدود په واسطه لیکل کېده. د پهلوي توری د ښی څخه کیڼ ته لیکل کیده. دغه توری د آرامی (arameinic) توری څخه جوړی شوی. پهلوي لیکدود په ځانگړي ډول د رسمی یادښتونو لپاره کارېده او د اوېستا لیکدود د مذهبي اثرونو لپاره کارېده. د اوستا او پهلوي لیکدود (تورو) تر منځ توپېر پدي کې دی چی د اوستا په لیکنه کې ږغ لرونکی توری او په پهلوي لیک کې یی ږغه توری کارېږي. د ساسانیانو مامورانو په ځانگړی ډول پهلوې اثرونه پر پاپیروس، لیکپاڼې لیکل او په ډبرو کې یی حک کول.
ماکرومالیکول
DNA د معلوماتو کوډ کولو لپاره اصلاح شوې ده
DNA او RNA دواړه د جنېټیکي معلوماتو د کوډ کولو وړتیا لري، ځکه بایوکیمیایي میکانیزمونه شتون لري چې د یوې DNA یا RNA په ترتیب کې کوډ شوي معلومات لولي او له هغه څخه د یوه مشخص پروټین تولید لپاره کار اخلي. له بلې خوا، د پروټین مالیکول ترتیبي معلومات د حجرو لخوا د جنېټیکي معلوماتو د وظیفوي کوډ کولو لپاره نه کارول کېږي.
پهلوي ژبه
سرچینې
وېشنيزه:پخوانی ژبې وېشنيزه:پاړسي ژبه وېشنيزه:ژبې
ماکرومالیکول
DNA د معلوماتو کوډ کولو لپاره اصلاح شوې ده
DNA درې اصلي ځانګړتیاوې لري چې هغې ته اجازه ورکوي ترڅو د جنېټیکي معلوماتو په کوډ کولو کې له RNA څخه ډېره ښه ووسي. لومړی دا چې هغه دوه تاره لري، نو ځکه په هره حجره کې د هر جېن په کوډ کولو کې د معلوماتو لږ تر لږه دوه کاپي ګانې شتون لري. دوهم دا چې، DNA د RNA په پرتله د تجزیې په وړاندې ډېر زیات پایښت او ثبات لري، کومه ځانګړنه چې د DNA په هر نوکلیوټایډ کې د 2'-هایډروکسیل ګروپ نه شتون پورې اړه لري. دریم دا چې، په DNA کې ډېر پېچلي نظارتي او ترمیمي سیسټمونه شتون لري چې DNA ته هر زیان ارزوي او د اړتیا په وخت کې هغه بېرته ترمیموي. مشابه سیسټمونه د RNA مالیکولونو د زیان د ترمیم لپاره وده نده کړې. په پایله کې، کروموزومونه کولی شي په میلیارډونو اټومونه ولري چې په یوه ځانګړي کیمیاوي جوړښت کې ترتیب شوي دي.
پروټینونه د کاټالایز لپاره اصلاح شوي دي
د پروټین مالیکولونو یو رشته یي طبیعت، او له ۲۰ یا ډېرو بېلابېلو امینو اسیډي جوړښتي بلاکونو څخه د هغوی ترکیب، دوی ته اجازه ورکوي ترڅو ډېر شمېر درې اړخیز شکلونه ځان ته غوره کړي، په داسې حال کې چې نښلوونکي پاکټونه برابروي چې د هغوی له لارې کولی شي په ځانګړې توګه د هغو مالیکولونو له بڼو سره تعامل ولري. سربېره پر دې، د بېلابېلو امینو اسیډونو کیمیایي تنوع، او کیمیایي بېلابېل چاپېریالونه چې د سیمه‌ییزو درې اړخیزو جوړښتونو له لورې جوړېږي، ډېری پروټینونو ته دا وړتیا ورکوي ترڅو د انزایم په توګه عمل وکړي او په حجرو کې د بایوکیمایي بدلونونو پراخه لړۍ کاټالایز کړي. سربېره پر دې، پروټینونو کې دې وړتیا هم وده کړې چې د کوانزایمونو او کوفکټورونو له پراخې لړۍ سره ونښلي، هغه واړه مالیکولونه چې پروټین ته د پولي پپټایډي زنځیر پورې تړلو څخه هاخوا نور ځانګړي فعالیتونه ورکړي.
فری ټاون
فری ټاون یاهم (فری ټوون) په انګلیسي Freetown) په افریقا کې پروت د سیرالیون هیواد پلازمینه او لوی ښار.
تاروگی
تاروگی (علمي نوم: Sphingidae) د پتنگانو یوه کورنۍ ده چې ۱۴۵۰ ډوله ژوي لري او په ۳ څېرمو کورنيو تقسیمېږي. د دي پتنگانو کورنۍ د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي او عالي الوتونکي خوځندکې هم دي. د الوتنې چټکتیا یې ۵۰ کيلومتره په ساعت کې دي. تاروگی قوي بدن او وزرونه لري.
وېشنيزه:پتنگان وېشنيزه:تاروگی
د ویتنام جګړه
د ویتنام جګړه< چې په ویتنامي ژبه ورته چن ترن ویتنام (Chiến tranh Việt Nam) ویل کېږي، د هند او چین د دویمې جګړې په نامه هم پېژندل کېږي، د ۱۹۵۵ز کال د نومبر له لومړۍ نه د سایګون تر سقوط د ۱۹۷۵ ز د اپریل تر ۳۰ مې پورې د ویتنام، لاؤس او کامبوډیا تر منځ شخړه وه. دا د اندوچینا (هند او چین) دویمه جګړه وه او په رسمي ډول د شمالي ویتنام او سویلي ویتنام تر منځ پېښه شوې وه. شمالي ويتنام د شوري اتحاد، چین او نورو کمونیستي متحدینو له ملاتړ سره مل و، سویلي ویتنام د متحده ایالاتو، سویلي کوریا، فلیپین، استرالیا، ټایلنډ او د کمونسیت ضد نورو هېوادونو ملاتړ له ځان سره درلود. یاده جګړه، چې ځینې يې د سړې جګړې د دوران نیابتي جګړه بولي، شاوخوا شل کاله یې دوام وکړ، چې په ۱۹۷۳ز کال کې د متحده ایالاتو له مستقیمې لاسوهنې  سره پای ته ورسېده او د لاؤس او کامبودیا(Cambodian) داخلي جګړې په کې شاملې وې، چې په ۱۹۷۵ ز کې د درېو واړوهېوادونو په کمونیست کېدو سره پای ته ورسېده.
په ۱۹۶۹ ز کال کې د متحده ایالاتو د ولسمشر ريچارډ نیکوسن (Richard Nixon) تر ټاکلو وروسته، د ویتنامي کولو سیاست پيل شو، چې د ARVN له خوا د یوې پراخې جګړې شاهد و، د متحده ایالتونو ځواکونه په شا وتمبول شول او په مخ پر زیاتېدونکي ډول د داخلي مخالفانو له خوا کمزوري شول او په اردو کې جذب هم راکم شو. د متحده ایالتونو ځمکنيو ځواکونو، د ۱۹۷۲ز کال د اپریل تر لومړیو پورې شاتګ کړی و او ملاتړ پر هوایي ملاتړ، توپچي ملاتړ، د مشاورینو پر ملاتړ او توکو په لېږد پورې محدود و. په ۱۹۷۲ زکال کې ARVN د متحده ایالتونو پر ملاتړو د فشار راوړلو له لارې د ایسټر برید په بهیر کې د PAVN لومړی میکانیز شوی برید ودراوه. یاد برید، دواړو لورو ته درانه زیانونه واړول او پر سویلي ویتنام کې د PAVN د واکمنۍ د ماتې لامل شوه، خو ARVN خپله ونه شو کولی، بشپړ قلمرو بېرته ترلاسه کړي، پوځي وضعیت یې په ستونزمن حالت کې پرېښود. د ۱۹۷۳ ز په جنورۍ کې د پاریس د سولې تړون د متحده ایالتونو ټول ځواکونه بهر کړل؛ د کلیسا د سمون- قضیه د ۱۹۷۳زکال د اګست په ۱۵ مه د متحده ایالتونو د ګانګرېس له خوا تصویب او متحده ایالتونو له مستقیمې نظامي ښکېلتیا سره په رسمي توګه پای ته ورسېده. د سولې تړون تقریباً سملاسي مات شو او جګړې دوه کاله نور دوام وموند. پونم پن (Phnom Penh) د ۱۹۷۵ز کال د اپریل په دېرشمه د کمیر روج (Khmer Rouge) لاس ته ولوېد، په داسې حال کې چې PAVN د سایګون د نیولو پسرلنی برید هم د ۱۹۷۵ ز د اپریل په ۳۰ و. دا د جنګ پای و، چې شمالي اوسویلي ویتنام له کلونو وروسته بیا سره یو ځای شول.
د جګړې کچه ډېره لویه وه. تر ۱۹۷۰ز کال پورې ARVN د نړۍ څلورمه لویه اردو وه او PVAN له شاوخوا یو میلیون منظمو سرتېرو له لرلو سره ډېر واټن ترې نه درلود. جنګ له درانه انساني زیان سره مل و. د ویتنامي سرتېرو او ملکي وژل شوو شمېر، له ۹۶۶۰۰۰ نه تر درې میلیونه پورې اټکل شوی دی. څه د پاسه ۲۷۵۰۰۰ - ۳۱۰۰۰۰ کمبوډيایي، ۲۰۰۰۰ - ۶۲۰۰۰ پورې لتوانیایي/ لاؤسي او د متحده ایالاتو ۵۸۲۲۰ پوځیان، په دې جګړه کې ووژل شول او ۱۶۲۶ کسان نور په عملیاتو کې ترې تم شول.
25 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سورة الشورى
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
قضايي قوه
قضایه قوه د دولت هغه ارگان دی چی د قانون د تفسیر صلاحیت لری.دابتدایی محکمه، د مرافعی محکمه او ستره محکمه د قضایه قوی ارگانونو څخه شمیرل گیږی.
26 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د ختیځې آسیا تاریخ
د ختیځې آسیا تاریخ په عمومي توګه له تاریخ څخه وړاندې مودې څخه نیولې تر ننه د چین، جاپان او کوریا تاریخونه رانغاړي. ختیځه آسیا یوه واحده اصطلاح نه ده او هر هېواد يې خپل بېل ملي تاریخ لري خو پوهان پدې اند دي چې داسیمه د تاریخي پراختیا یوه جلا بېلګه ده. د ختیځې آسیا هېوادونو په خپل منځي اړیکو کې دا خبره جوته ده چې دوی نه یواځې د تاریخي بېلګو ټولګه ده بلکې د داسې ځانګړو بېلګو مجموعه هم ده چې په پرلپسې پټونو (successive layers) کې يې پر ټوله یا ډېری ختیځه آسیا اغېز لرلی دی.
شالید
د ختیځې اسیا تاریخ په لوېدیځه نړۍ کې د ختیځې آسیا هېوادونو څېړنې تر ساحې لاندط د پوهنتون د یوې څانګې په بڼه مطالعه کېږي. په لویدیځه نړۍ کې د ختیځې اسیا د تاریخ ښوونه او مطالعه د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې پیل شوه. په امریکا کې، آسیايي-امریکايي وګړو د ویتنام د جګړې پر مهال ولیدل چې د تاریخ ډېری درسونه پر اروپا متمرکز دي نو ځکه دوی د آسیا تاریخ پر بنسټ تعلیمي/تحصیلي نصاب لپاره حق غوښتنه وکړه. په اوس مهال کې، د ختیځې آسیا تاریخ د آسیاسي زده کړو یوه عمده برخه ده. په سیمه کې ملتپال تاریخپوهان تر ډېره د خپل هېواد د دود، کلتور او تاریخ په ځانګړېوالي ټینګار کوی ځکه دا کار پر ځمکو د دوی دعواوو ته مشروعیت ورکوي او داخلي اختلافات حداقل ته راټیټوي. داسې انفرادي لیکولاان هم ښته چې د ټولنې او پراختیا له بېلابېلو مفهومونو څخه اغېزمن شوي دي نو ځکه مخالف نظریات وړاندې کوي. د ځینو نورو فکټورونو تر څنګ، دغه فکټور هم د پراخ سیمه ییز او تاریخي چارچوکاټ په اړتیا ټینګار کوي. د ختیځې آسیا تاریخ د کره حدودو د ټاکلو پر سر هم مسلط شته چې ځه ډول علمي څېړنې د نړۍ له نورو سیمو سره د ختیځې آسیا پر تعامل پام ورټول کړي.
په ختیځه آسیا کې رامنځ ته شوي او خپاره شوي ډېری عقیدوي نظامونه او یا مذهبونه کنفوسیوس، بوداییزم او تائویزم دی. پر چین د ژییا (له تاریخي اړخه اختلاف شته)، شانګ او ژو کورنیو او بیا وروسته د قویین او هان کورنیو پاچاهي وه. له تاریخ څخه وړاندې مودې په بهیر کې، دغه درې سیمې د بین المنطقوي سیاست، کلتور او سوداګرۍ خپله بڼه درلوده چې بهرنۍ نړۍ ډېر لږ اغېز پرې درلود.
د ژیړ سیند درې په اوږدو کې د چین د شانګ کورنۍ ثبت شوی تمدن ۲۰۰۰ قبل المیلاد ته رسېږي. په تدریج سره دا تمدن د ختیځې آسیا نورو سیمو ته خپور شو. په کوریا کې ګوجوسیون لومړنی منظم دولت و چې په شاوخوا ۱۹۵ قبل المیلاد کې رامنځته شو. جاپان په ۶۰۴م عیسوي کال کې د خپل لومړني اساسي قانون جوړولو پر بنسټ د یوه اتحادی دولت په توګه سرراپورته کړ. د ختیځې آسیا د کلتور او اقتصاد په جوړولو کې د بودايي دین او ورېښمو لارې راپېژندنه زښته ګټوره وه.
د چین شاهي کورنۍ لکه سوي، تانګ او سونګ یو له بل سره تړلې وې او د پخواني جاپان او کوریا پر ماهیت يي اغېز درلود. د لومړنۍ عیسوۍ زریزې پر مهال، چین په هغه وخت کې د ختیځې آسیا ترټولو پرمختللی تمدن و او د څلور سترو اختراعګانو ویاړ لري. د چین ناخالص کورني تولید په نړۍ کې تر ټولو ډېر و. جاپان او کوریا د ګورېئو او هېئان په رژیمونو کې بشپړ متمرکز دولتونه درلودل.
د کوچي مغلي امپراطورۍ ظهور ختیځه آسیا تار په تار کړه، او د چنګېزخان، سبوتای او کوبیلای خان په څېر مشرانو د ختیځې آسیا ډېری سیمې د یوه واحد دولت تر واکمنۍ لاندې اداره کولې. په اوسني چین او کوریا ټاپووزمه کې د یوان کورنۍ راج چلاوه. د طبیعي پېښو او کمزوري اداري مدیریت له امله په ختیځه آسیا کې د مغولو امپراطوري د لنډ مهال لپاره وه. د یوان کورنس د راپرځېدو څخه وروسته، د مین کورنۍ او جوسېئون کورنۍ نویو رژيمونو نوی کنفوشیانیزم د دولت د رسمي ايډیالوژۍ په توګه ومانه. جاپان پر هغه مهال د فېوډال کورنۍ جګړې خوراک شو چې سېنګوکو جیدای يې باله او نږدې یوه نیمه پېړۍ يې دوام وکړ. د ۱۶مې پېړۍ په پیل سره، په لومړي ځل اروپايي سوداګرو او [عیسوي] تبلیغیانو ختیځې آسیا ته د سیند له لارې سفر وکړ. پرتګال د چین په ماکاو کې مستعمره جوړه کړه او هڅه يې وګړه چې جاپان مسیحیت ته راواړوي. د سنګوکو دورې په وروستیو کلونو کې، جاپان یواځې د کوریا د لاندې کولو له لارې هڅه وکړه چې یوه ستره امپراطوري رامنځته کړي خو د ۱۶مې پېړۍ په وروستیو کلونو کې د کوریا او چین د ګډو ځواکونو لخوا د ماتې سره مخ شو.
د عصري دولت جوړولو لپاره د چین جمهوریت د هڅو په دا منځ کې، د جاپان پراختیاپالنه د شلمې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې د چین-جاپان دویمې خونړۍ جګړې لامل شوه چې له امله يې د جاپان لخوا د چین د اشغال پر مهال له شلو میلیونو ډېر خلک ووژل شول. له هغه وروسته چې جاپان د امریکا په پیرل هاربر برید وکړ، نو په آسیا کې د جاپان جنګونه هم د دویمې نړیوالې جګړې برخه شول. په آسیا کې د متحدینو په لاس د جاپان ماته په ټوله نړۍ کې د امریکا او شوروي تر اغېز لاندې د نوي نړیوال نظم د رامنځته کېدو لامل شوه.
بوانات ولسوالي
بوانات ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بوانات)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سوريان ښار دی. دا ولسوالي ۵۰٬۴۱۸ تنه نفوس لري. د بوانات ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
مقننه قوه
وېشنيزه:مقننه قوه
دښځو پرمختگ
دښخو پرمختګ په ټولنه کی په افغانستان کی د ښځو ته هر ډول خندونه موجود دی که هغه سیاسی دی او اجتماعی خولیکن په افغانیستان کی ښځو هیچ ډول پرمختګ ندی کړی ځکه چی په افغانیستان کی سوله نشته د دولت او طالبانو تر جنګ موجود دی او دا جنګ او نا ارامی یوه لویه بدبختی ده چی میرمنی پرمختک ته نه پریږدی. او بله خبر دا چی د تعلیم او تحصیل په برخه هم لوی ستونزی شته. چی په افغانیستان کی یی د ښځینو د دلا په شاه پاتی کیدو لامل ګرځیدلی دی. خو زه دا وایم دا چی دجنګ شتون د سولی نشته والی د ښځو سره تاوتریخوالی ښځو ته په ټولنه کی د ونډی نشتوالی د همدی بدبختیو لامل ګرځیدلی چی ښځی د په ټولنه کی په شاپاتی شی.
شمالي قزاقستان ولایت
شمالي قزاقستان په قزاقي Солтүстік Қазақстан облысы) په انګلیسي North Kazakhstan Region) د قزاقستان هیواد یو شمالي ولایت دی.
27 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
اجرايي قوه
وېشنيزه:حکومتي سازمانونه
27 سپټمبر
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
فريدن ولسوالي
فريدن ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان فریدن)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د داران ښار دی. دا ولسوالي ۴۹٬۸۹۰ تنه نفوس لري. د فريدن ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۵ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
قانون
قانون عبارت د هغه حقوقي قاعدې څخه دی چې د يو هیواد د لوړ پوړوغړو له خوا په یو هیواد كې وضع كيږي.او په تل پاتې توګه په ټولو خلكو (اتباعو) يو شان د تطبيق وړ وي. كله چى وايو د يو هیواد د لوړ پوړو غړيو له خوا وضع كيږي، د دغې لوړ پوړو غړو سره د ملت (خلكو) اراده شامله ده، ځكه چى بی د ملت د ارادى څخه، هغوي د دارنګه څيزونو حق نه لري. قانون يوه نوى كلمه نه ده چې ووايو په كومې پیړۍ كى دا كلمه پيدا شوه.بلكه د انسان د پيدايښت سره سم، دا قوانين او کړنې موجودې وې، چې د هغې په مرستې سره خلكو د ټولنې د نظم، د هوسا او آرام ژوند تيرولو د پاره هيلې لرلې. قانون هغه معقول او صريح تجويز ته وایى چې د لوړې مرتبې خاوند (پارالمان،ولسمشر ) يي په ټولنه كې د عامه ذهنونو څخه جوړ وي او د دولت په قوت سره د تطبيق وړ وي. په بله بڼه:ـ قانون هغه ځانګړي او الزامي امرونه دي ،چی د چارواکو له خوا د ټولنې د نظم ساتلو د پاره وضع کیږي. او د هغې په مرستی د ملت رهبري او رهنمایی کوي.
د قانون خصوصیات
۱: قانون باید د لوړ پوړو مقاماتو له خوا (پارالمان،ولسمشر،جرګه وغیره..) وضع شی.دا ډول قانون زیاتره په بڼییز ډول پاتې کیږي، او هغه دا چې هغه مقام چې په ځانګړې ډول څخه تجویز پلی کوي با صلاحیته وي.
۲: قانون باید عمومي او د اجرا وړ وي. یعنی د کوم شخص د غوره والي په نظر کې و نه نیول شی.
۳: قانون باید تل پاتی وي. تل پاتې والې د قانون داسې معنا ورکوي، چی یو قانون کله چې نافذ شو،په دوامداره توګه به دوام لري. او د تل د پاره به باقي پاتې وي. مګر په هغه وخت کې چی بل قانون وضع نه شي. او دا هغه وخت دې چی پخوانې قانون خپل ځاﺉ نوي قانون ته سپاري. ۴: قانون دستوري، کتبي، او په مویدی مجهز دی.چی د دولتي چارواکو له خوا نه د اجرا او د تطبیق وړ دی.
نور ولولئ
قانون په خاص معنا سره عبارت د هغی مقررې دې چی د شکلي مراتبو حاوي وي. د صادریدو مرجع یی د لوړ پوړیو غړو له خوا شوي وي او د ولسمشر له توشیح وروسته خپور او اعلان شوی وي. قانون د شکل له نظره: قانون عبارت د هغې قاعدې څخه دې چې د مقننه قوې له خوا نه وضع، د ولسمشرلخوا توشیح او په رسمي جریده کې د نشر کولو څخه وروسته په خلکو باندې تطبیق کیږي. د قانون حاکمیت د وخت په حدودو کې: د وخت له نظره قانون تیر شوي وخت ته رجعت نه شي کولې،د هغه اثر په راتلونکي او په حاضر وخت باندی دی. د قانون رجعت تیر شوي وخت ته بې منطقه او غیر منصفانه کار دی. د قانون د حاکمیت اندازه په مکان کي: د قانون د اجرا کیدو زمینه په یو قلمرو پورې محدوده او تعیین شوي وي. د هر هیواد قانون په همغه هیواد کې د پلي کیدو وړ وي. د قانون د منځ ته راتلو ضرورت:
د ټولنې د نظم حفاظت
یو اتفاق او اتحاد
د حق او عدالت څخه دفاع
د خلکو د حقونو څخه دفاع
د افغانستان قانون
د افغانستان اوسنې قانون د طالبانو د راپرځیدو څخه وروسته په ۲۳ د قوس په ۱۳۸۲ه ش کال کې د  ولسمشرحامد کرزي په وخت کې په ۱۲ فصلونو او ۱۶۲ مادو کې د لوی جرګی له خوا تصویب شو.او وروسته بیا د ولسمشر د توشیح نه نافذ شو.چې اوس هم دوام لري.
وېشنيزه:ټولنيزې پوهنې
فيصل اباد
فيصل اباد د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 19,77,246 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 3م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
د پښتنو لړليک
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" دا لاندې د پېژندل شوؤ پښتنو لړليک دی. په همدې لړليک کې ياد شوي اکثراً پښتانه د دواړو والدينو (مور او پلار) لخوا پښتانه دي، خو په دې کې داسې پښتانه هم شته چې يواځې مور او يا پلار يې پښتانه وه.
ت
== ث =
سرچينې
*
کار
شونې ده چې د کار ويوکی د لاندې ماناوو لپاره وکارول شي:
28 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
گازپيالوگرام
گاز پیالوگرام (Gas pyelogram) د هغې ساده بطني اکسرې څخه عبارت ده چې په هغه کې بډوډي ، حویضې ، کلیسونه او حالبونه له گاز څخه ډک معلومیږي او Radiolucent  خیال ورکوي. دغه گاز د یوشمیر گاز تولیدونکو مایکروارگانیزمونو په واسطه چې د بولي سیستم علوي برخې منتنوي منځته راځي. Emphysematous pyelonephritis له یوه حاد ، نکروتیک ، پارنشیمایي او Peri renal انتان څخه عبارت ده چې د بولي سیستم د گاز تولیدونکو مایکروارگانیزمونو په واسطه منځته راځي. پتوجنیز یې په څرگند ډول معلوم ندی خو څرنگه چې دغه حالت زیاتره په شکرې ناروغانو کې رامنځته کېږي؛ داسې فکر کېږي چې په انساجو کې د گلولوز لوړه سویه د یوشمیر مایکروارگانیزمونو لکه Ecoli  لپاره زمینه برابروي ترڅو دغه گلوکوز خمیره او د کاربن دای اکساید  گاز تولید کړي. همدارنگه پرته له شکرې ناروغانو څخه په هغو اشخاصو کې چې د بولي سیستم انتانات ، تیږې یا Papillary necrosis ولري ؛ په څرگنده توگه د بډوډو دندې پکې خرابې شوې وي او د ادرار بندښت (Obstructive uropaty) هم ورسره ملگرې وي ؛ د مایکرو ارگانیزمونو په واسطه گلوکوز تخمر کوي او د کاربن دای اکساید گاز تولیدیږي. که چیرته په دې حالت کې یوه ساده بطني اکسرې واخستل شي نو د بډوډو په پرانشیم ، کلیسونو ، حویضې او حالب کې به د گاز خیالونه ولیدل شي چې د گاز پیالوگرام په نوم یادیږي. Emphysematous pyelonephritis یوه بیړنۍ طبي واقعه ده چې اکثره ناروغان په سپتیک (Septic) حالت کې وي ، بیړنیو طبي مرستو ، درستې درملنې او جدي مراقبت ته اړتیا لري. ناروغ باید په مناسبه اندازه مایعات او وسیع الساحه بکتریایي ضد درمل واخلي. که چیرته بډوډی دنده ولري نو طبي درملنه ترسره کېږي. Nephrectomy یواځې هغه وخت ترسره کېږي چې طبي درملنه کومه نتیجه ورنه کړي. که چیرته مأوفه بډوډی دنده ونه لري او کوم بندښت هم نه وي موجود ؛ نو اړینه ده چې Nephrectomy ترسره شي ځکه چې په دې حالت کې یواځې طبي درملنه کفایت نه کوي او د وخت د ضیاع په صورت کې وژونکې پایلې لري. که چیرته بندښت موجود وي نو په لومړي قدم کې یو کتیتر تطبیق او کله چې د ناروغ عمومي وضعیت ښه شي ؛ نو که بډوډي دنده لرله طبي درملنه او که دنده یې نه لرله Nephrectomy ترسره کیږي.
سرچینې
۱-wein, Kavoussi, Novick, Partin, peters, Campbell-walsh urology, 9th edition, 2007.
ویکتوریا (سیشل)
ویکتوریا په انګلیسي Victoria) د افریقا لویه وچه په ختیځ کې د سیشل ټاپوییز هیواد پلازمینه او لوی ښار دی چې ددی هیواد په ماهه ټاپو کې موقیعت لري.
عبدالله خان اڅکزی
غازي عبدالله خان اڅکزی د حاجي سربلند خان زوی دی چې د کوټې او چمن په منځ کې د کوږک د لمنې په یوه اباد کلي کې چې قلعه عبدالله نومیږیزي ، زیږدلی دی. وروسته همدغه کلی دده په نامه یاد شوی دی او پاتې کسان همدااو د سیوري نومي کاریزه کې اوسیږی. د احمد شا بابا د غزاگانو په وخت کې له دې ټبر څخه ډیرو نومیالیو گډون کړی وو. غازي عبدالله خان اڅکزی د افغان اوانگریز په لومړۍ جگړه (۱۸۳۸-۱۸۴۲) کې ډېرې سرښندنی کړې. ده د ملي مبارزینو په هغه غونډه کې گډون کړی وو چې ډېری تاريخپوهان ېې د کابل بېړنۍ لويه جرگه بولي او د انگریزانو پر خلاف جوړه شوې وه. ملي مبارزینو په خپلو منځو کې په قرآن لوړه وکړه چې انگریزان به له خپلې خاورې شړي. غازی عبدالله خان دا سمه گڼي چې تر څو سریحه پلمه پیدا نه شي پر انگریزانو به برید نه کوي. دا په اصل کې يو تاکتيکي حرکت وو. هغه وو چې څو ورځې وروسته د غازي عبدالله خان د کور خدمه ورکه شوه او هغه د برنس په کور کې پیدا شوه. کله چې غازي عبدالله خان خبر شو ، خدمه یې د خپلو سړیو په واسطه په زور سره د برنس له کوره راوايستله او ملي مبارزین د ملي پاڅون په هڅه کې شول ، د برنس پر کور یې بريد وکړ ، د برنس د کور ساتونکي یې ټول ووژل. کله چې د کابل اوسېدونکي خبر شول ټولو خپل دوکانونه وتړل او د مجاهدینو مرستې ته یې ورودانگل. برنس یې په داسې حال کې چې په حمام کې له دریو ښځو سره وو ، له حمامه راویوست او ټوک ټوک یې کړ ، کور یې ورچور کړ ، د نورو افسرانو کورونه یې هم چور کړل ، دوی یې وژل او ځنو په تېښته عسکري چوڼیو ته ځانونه ورسول. غازي عبدالله خان اڅکزي او امین الله خان لوگري له لس زره کسيز لښکر سره د وېليم حې مېکناټن په کلا ، بلاحصاراو بي بي مهرو په سیمه کې پر انگریزانو بريد وکړ خو جنرال سیل يې بريد په شا وتمباوه. ملي مبارزینو د بل لوی برید لپاره چمتووالی وکړ او د ۱۸۴۱ ز کال د نومبر پر دويمه (چې د روژی (۱۷) نېټه وه) سهار وختي ملي مبارزینو د کابل په خرابات کې د الکساندر برنس په کور یرغل وکړ. په دې یرغل کې د برنس او جانس کورونه وسوځېدل ، د شاه شجاع او انگریزانو ساتونکي یې په کوڅو کې راکښول. په همدغه وخت کې د ملي مبارزینو لویه کامیابي په برخه شوه. غازي عبدالله خان اڅکزي د بالاحصاراو بي بي مهرو په جگړو کې برخه واخيسته ، په همدغه جگړه کې ټپي شو ، همدغه ټپ له امله په شهادت ورسیداو د ريشخور په سره کلا کې خاورو ته وسپارل شو.
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه
ژوندون ټلويزيون
ژوندون تلویزیون له کابل نه خپرېدونکی تلویزیون دی. د نوموړي تلویزیون رئیس د افغانستان مشهوره سياسي څېره د کابل پوهنتون استاد او لیکوال محمد اسماعيل يون دی.
خپرونې
شهر ناپرسان ژوندون سهار خبري سرویز پښتو ته ژباړل شوي بهرني سریالونه او یو شمیر نورې خپرونې لري.
مارشال غلام حيدر خان چرخي
سپه سالار غلام حیدر خان څرخي د ملک صمد خان یوسفزي څرخي زوی وو. دی پر ۱۸۷۹ ز کال د امیر شېر علی خان د واکمنۍ بر مهال د مرکزي ځواکونو بولندوی وو او وروسته د امیر محمد یعقوب خان د واکمنۍ پر مهال په علي مسجد کې د سرحدي ځواکونو د بولندوی په توگه دنده ترسره کوله.
اخځونه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
د ستورمزلو لړليک
دا د هغو ستورمزلو لړلیک دی چې د سړیوال تشیال‌الوتنې پروگرام (manned spaceflight program) له خوا روزل شوي او یا هم پر داسې دندو گمارل شوي چې تشیال ته د الوتنې پر مهال قومندان، پیلوټ او یا هم د یوې سړیوالې تشیال‌بېړۍ (manned spacecraft) غړی وي. تر دې دمه، له ۵۶۰ څخه زیات کسان د ستورمزلو په توگه روزل شوي دي.
تر ۲۰۰۴ پورې، ستورمزلي به په ځانگړي توگه د حکومتونو، پوځي او یا هم ملکي فضايي ادارو له خوا د روزنې او دندې لپاره ټاکل کېدل. خو د سپېس شپ ون (SpaceShipOne) له لومړۍ الوتنې سره سم، د ستورمزلو یوه نوې ډله را منځته شوه – چې سوداگریز ستورمزلي (commercial astronauts) بلل کېږي.
که څه هم د ستورمزلي اصطلاح کله نا کله د هر هغه چا لپاره کارول کېږي چې له تشیال څخه لیدنه کوي لکه ساینسپوهان، سیاستوال، ژورنالستان، سیلانیان او داسې نور، خو په دې لیکنه کې یوازې د مسلکي ستورمزلو په اړه مالومات وړاندې شوي دي. د ټولو هغو کسانو لړلیک چې تشیال تللي دي د تشیالیونو په لړلیک کې موندلای شئ.
په دې لړلیک کې، رېوند (italic) د هغو ستورمزلو نومونه دي چې له ټیټ ځمکني چورلېځ (Low Earth Orbit) څخه تېر شوي دي، زغرد (bold) بیا د هغو ستورمزلو نومونه دي چې پر سپوږمۍ گرځېدلي دي. بیرغونه د ستورمزلتوب پر مهال د هغوی ملیت ښيي او دا نښه بیا ښځينه ستورمزلي په نښه کوي.
د ستورمزلو لاندې لړلیک د انگلیسي ژبې پر الفبايي ترتیب جوړ شوی دی.
تړلې لیکنې
وېشنيزه:ستورمزلې
سوسو ژبه
سوسویي ژبه په انګلیسي Susu language) د افریقا په ختیځ کې د په سیرالیوناو ګینه هیوادونو کې د ماندي ژبو له کورنې څخه یوه ژبه ده, چې سوسو خلک پری خبرې کوي. د یادې ژبې د ویونکو شمیر د ۲۰۰۶م کال د اټکل پر آساس ۱,۰۶ میلیونه ښودل شوی.
ايوان ولسوالي
ايوان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ایوان)  د ايران د ايلام ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د ايوان ښار دی. دا ولسوالي ۴۹٬۴۹۱ تنه نفوس لري. د ايوان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۴ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د ايلام ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ماندیکا
ماندیکا خلک افریقایي وګړي دي چې د ګینه هیواد کابو ۲۵ سلنه نفوس جوړوي.
فرانسیسکو آی ماډېرو
په ۱۹۱۰م کال کې د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره له نوماند کېدو د مخه، هغه هیڅ کومه رسمي دنده نه درلودله، خو په ۱۹۱۰م کال ولسمشرۍ کې د بریالیتوب (۱۹۰۸) تر سرلیک لاندې یې یو کتاب ولیکه. ماډېرو له رای ورکوونکو څخه وغوښتل چې په شپږم ځل د پورفیریو ډیاز له بیا ټاکنې، چې هغه یې د ډیموکراسۍ ضد ګاڼه، څخه ډده وکړي. د هغه لیدلوری په شلمه پېړۍ کې د یوې ډیموکراټیکې مکسیکو په رغونه کې مرسته کوي چې د ټولنیزو طبقاتو له دوه قطبي کېدو پرته دا کار ترسره کوي. هغه د بیاځلې ټاکنو ضد مخالف ګوند‌ څخه مالي ملاتړ وکړ او له رای ورکوونکو څخه یې وغوښتل چې ډیاز د ۱۹۱۰م کال په ټاکنو کې له واکه وغورځوي. د ډیاز په وړاندې د ماډېرو نوماند کېدل په مکسیکو کې ډېر پراخ ملاتړ ترلاسه کړ. هغه له خپلواک مالي وړتیا، آیډیولوژیکې موخې او ډیاز سره د مخالف وړتیا لرله، چې په هغه وخت کې دا کار ډېر ګواښوونکی وو. دیاز له ټاکنو مخکې ماډېرو نیولی وو، کومې ټاکنې چې له هغه وروسته غیرقانوني ګڼل کېږي. ماډېرو له زندان څخه وتښتېد او له متحده ایالتونو څخه یې د سن لویس پوتوسي پلان صادر کړ. هغه په لومړي ځل په غیر قانوني توګه ټاکل شوي دیاز په وړاندې د وسله وال پاڅون غوښتنه وکړه او یوه اصلاحي برنامه یې جوړه کړه.
د ماډېرو ملاتړ د مکسیکو په شمال کې وو او مالي سرچینو او آسانتیاوو ته په لاسرسۍ په متحده ایالتونو کې ورسره مرسته کېده. انقلاب «د متحده ایالتونو پرته بریا ته نشو رسېدلی». په چي‌هواهوا کې یې د خپل خوځښت لپاره، د چي‌هواهوا شتمن د ځمکې خاوند، ابراهام ګونزالز، وګوماره او هغه یې د دې ایالت لنډمهاله والي په توګه وټاکه. ګونزالز په چي‌هواهوا کې د انقلابیانو رهبرانو په توګه فرانسیسکو «پانچو» ویلا او پاسکا اوروزکو وټاکل. ماډېرو له ټګزاس څخه مکسیکو ته لاړ او د انقلابیانو یوې ډلې مشري یې په غاړه واخیسته، خو هغوی په کازاس ګرانډس کې د فډرال پوځ لخوا ماتې وخوړه او ماډېرو په جګړه مخکې کسان هغو کسانو ته پرېښودل چې لا پیاوړي وو. ماډېرو ویره لرله چې د سیوداد خوارز نیولو جګړه به په متحده ایالتونو کې د ال پاسو ښار او بلې خوا ریوګرانډ کې د تلفاتو لامل شي، او متحده ایالتونه به مداخلې ته اړ کړي. هغه اوروزکو ته د شاتګ امر وکړ، خو اوروزکو د هغه له امر څخه سرغړونه وکړه او خوارز یې ونیوه. دیاز د ۱۹۱۱م کال د مې په ۲۵مه د سیوداد خوارز تړون له لاسلیک وروسته استعفا ورکړه. ماډېرو فډرال پوځ وساته او انقلابي مبارزین چې د دیاز یې استعفا ته اړ کړی وو، ګوښه کړل.
ماډېرو د ډېرو سکټورونو په منځ کې له ډېر محبوبیت څخه برخمن وو، خو هغه سمدستي ولسمشري په غاړه وانخیسته. لنډمهاله ولسمشر وټاکل شو او ټاکنې د ۱۹۱۱م کال مني ته پلان شوې. ماډېرو د ۱۹۱۱م کال د اکټوبر په ۱۵مه کابو ۹۰ سلنه رایو سره د ولسمشر په توګه وټاکل شو او د ۱۹۱۱م کال د نومبر په ۶مه یې قسم وخوړ. د هغه دولت ډېر ژر د لا راډیکال انقلابیانو او مخالفینو له مخالفت سره مخ شو. د هغه محافظه کارانو د ځمکې په اصلاحاتو کې چې د هغه د ډېری پلویانو اصلي غوښتنه وه، په چټکۍ سره حرکت ونکړ. امیلیانو زاپاتا د هغه پخواني ملاتړي د ۱۹۱۱م کال په آیالا پلان کې، د ماډېرو په وړاندې د بغاوت اعلان وکړ. په ورته توګه، د هېواد په شمال کې، د پخواني وفادار، پاسکال اوروزکو له شورش سره مخامخ شو. دا کارونه د ماډېرو د ولسمشرۍ لپاره مهمې ننګونې وې. د کارګر ګوند هم د هغه له منځنیو پالیسي ګانو څخه ناهیلی شو. بهرني متشبثینو هم اندیښنه لرله چې ماډېرو به ونشي کړای هغه سیاسي ثبات وساتي چې د هغوی پانګه اچونې خوندي وساتي، په داسې حال کې چې بهرني دولتونو اندیښنه لرله چې بې ثباته شوې مکسیکو به نړیوال نظم له ګواښ سره مخ کړي.
د ۱۹۱۳م کال په فبروري کې، د مکسیکو په پایتخت کې د جنرال فلیکس دیاز، د پورفریو دیاز وراره او جنرال برناردو ریس لخوا یوه نظامي کودتا ترسره شوه او د ښار نظامي قومندان، جنرال ویکتوریا هوېرتا، چې ولسمشري یې ونیوله هم له هغه سره یوځای شو. د متحده ایالتونو سفیر له دې کار څخه ملاتړ وکړ. ماډېرو له خپل مرستیال خوزه ماریا پینو سوارز سره ونیول شو او ترور شو، د دې پېښو له لړۍ وروسته اوس ورته د لسو تراژیدي ورځو نوم ورکړل شوی، چېرته چې د هغه ورور ګوستاوو شکنجه شو او په وحشي ډول ووژل شو.
د هغه له ترور وروسته، ماډېرو په مکسیکو کې د متفاوتو عنصرونو لپاره په یوې متحد کوونکي ځواک بدل شو چې د جنرال هوېرتا د رژیم مخالف وو. د هېواد په شمال کې، ونوستیانو کارانزا، په هغه وخت کې د کواهویلا والي، د هوېرټا په وړاندې د مشروطه غوښتونکو پوځ رهبري کړ. په همدې حال کې د فډرال دولت په وړاندې د آیالا پلان په مطابق خپل بغاوت ته دوام ورکړ. کله چې د ۱۹۱۴م کال په جولای کې راوپرځېد، د مخالفانو ایتلاف له منځه لاړ او مکسیکو د کورنۍ جګړې نوې مرحلې ته د ننه شو.
کورنی پس منظر
ماډېرو په ۱۸۷۳م کال کې د مکسیکو په یوه لویه او ډېره شتمنه کورنۍ کې د کواهویلا په پاراس دې لا فوینټ په ال روزاریو سیمه کې وزېږېد. د هغه نیکه ایواریسټو ماډېرو په ځوانۍ کې لویه او متنوع شتمني جوړه کړې وه او د لنډمهال لپاره، په هغو څلورو کلونو کې چې پورفوریو ډیاز په واک کې نه وو (۱۸۸۰-۱۸۸۴)، او د دیاز ښي لاس سړي جنرال مانول ګونزالز د ولسمشر په توګه خدمت کاوه، هغه له ۱۸۸۰ تر ۱۸۸۴م کاله پورې یې د کواهویلا د والي په توګه خدمت وکړ، چې د دیاز له نظره یې ضعیفه کار ترسره کاوه. دیاز په ۱۸۸۴م کال کې بېرته ولسمشرۍ ته راوګرځېد او تر ۱۹۱۱م کاله چې د فرانسیسکو ماډېرو انقلابي خوځښت هغه استعفا ته اړ کړ، دا څوکۍ یې پرې نښوده. دیاز ایواریستو ماډېرو د تل لپاره له لا ډېر سیاسي فعالیت څخه ګوښه کړی وو.
ایواریسټو د سوداګریز ټرانسپورټ تجارت بنسټ ایښودونکی وو چې له اقتصادي فرصتونو څخه یې ګټه واخیسته او د متحده ایالتونو کورنۍ جګړې په اوږدو کې (۱۸۶۵ – ۱۸۶۱) یې د کنفډراسیون له ایالتونو څخه پنبه د مکسیکو بندرونو ته ولېږدوله.
ایواریسټو دوه ځلې واده وکړ، لومړی واده یې مخکې له دې چې خپله شتمني لاس ته راوړي، له شپاړس کلنې ماریا رافایلا هرنادز لومبارانا (۱۸۴۷ کې واده – ۱۸۷۰ کې مړه) سره، چې د بانفوذه ځمکې خاوند لور وه، وکړ چې یوځای د اووه اولادونو خاوندان شول. هغه د پیاوړي کان کیندونکي او بانکدار آنټونیو وي هرناندز نیمه خور وه، چې د مالیې وزیر، خوزه یوس لیمانتور نږدې ملګری وو. اواریستو له خپل اوښي سره یوځای او خپلو نورو نویو سیاسي کورنیزو اړیکو سره، د Compañía Industrial de Parras تاسیس کړه چې په لومړیو کې یې د سوداګریزو انګورو باغونو، پنبې او ټوکر او وروسته د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې یې د کانونو، پنبې کارخونو، مالدارۍ، بانکدارۍ، سکرو ډبرو، ګوایولر چرم او فاونډریز برخو کې فعالیت درلود. په ۳۸ کلنۍ کې د رافایلا هرناندز له مړینې وروسته، ایواریستو بیا له مانوېلا فاریاس وای بناویدس (۱۸۷۰ کې واده – ۱۸۹۳ کې مړه) سره واده وکړ چې د دې واده حاصل یوولس اولاده وو. هغه د مکسیکو د شمال یو له ډېرو اغیزمنو کورنیو غړې، د ریو ګرانډ جمهوریت بنسټ ایښودونکي، خوان فرانسیسکو فاریاس لور وه. د ایواریسټو له دواړو ودونو څخه پاتې اولادونو هم په لویو کورنیو کې ودونه وکړل او د ماډېرو کورنۍ شتمني او قدرت ته یې پراختیا ورکړه.
لکي مروت
مروت د پاکستان قطبي غربي ولايت خېبر پښتونخوا کې اباد دي دوی د سلېمان خېلو سره د يوې قبائلي نښتې نه وروسته د خپل پلرني وطن نه په هجرت مجبور شول او د خيبر پښتونخوا سوېلي ښار ټانک سره نژدې اباد شول څۀ موده وروسته دوی هغې سيمې ته هم هجرت وکړو، په کومه کې چې دوی اوس اباد دي دا سيمه د وزيرستان په ختيځ، دېره اسماعيل خان په قطب، د بنو په سوېل او د پنجاب په لويديځ کښې پرته ده. د مروتو په بارې کې دا نظريه ده چه دا د شاه حسين زامن دي څوک چې سيد وه، په خاصه توگه د ملا خيل مروتو په اړه خو دا بالکل يقيني خبره ده، شاه حسين هغه سيد وه کوم چه د بنو عباس او بنو اميه د ظلمونو نه بچ کېدو د پاره ايران او خراسان ته هجرت کړی وه. شاه حسين په خراسان کې واده وکړو او ټبر يې د هغې ښځې په نوم مشهور شو. دا ويلي کېږي چه نيازي قبيله هم د مروتو تربوران دي، نيازي قبيله اوس د پنجاب عيسی خيل علاقې کې اباده ده. د مروتو علاقه د شگو علاقه ده او موسم يې سخت دې، په گرميانو کې د دې علاقې درجه حرارت 50 ډيگري سېنټي گرېډ پورې رسي، څه علا قه يې د پخې خټې ده چه خلق يې ډېر په پښتو کلک گڼلي کېږي، او څه علاقه شنه او زرخيزه ده. خلق يې غيرتيان، امن خوښونکي، وفا دار او مېلمه پال دي، خو د بدقسمتۍ نه په دي علاقې کې پښتو ليک لوست هغه پرمختگ و نۀ کړو کوم چه کېدلی شو او په موجوده دور کې هم داسې هيڅ اثار نۀ ښکاري. مروت ډېر هوښيار او تکړه خلک گڼل کېږي او د پاکستان مختلفو ادارو کې يې نوم گټلی دې. د مروتو د سيمې تر ټولو اوچت ځی د شيخ بدين غر دې، دې غرۀ نه چاپېره تر لرې لرې د مروتو علاقه ښکاري او موسم يې هم يخ دې. د مروتو سيمه هم د نورو سوېلي سيمو غوندې د پښتون ثقافت او دود دستور نه ډکه او ودانه سيمه ده
شمار
د ولسوالۍ رقبه 3164 مربع کلومټره ده
دلته په يو مربع کلومټر کښې 192 کسان اباد دي
کال 2004-05 کښې د ولسوالۍ ابادي 606000 وه
د کروندې قابله زمکه 116910 هېکټره ده
وېشنيزه:د پښتونخوا سيمې
سوسو
سوسو خلک د افریقا لویه وچه کې یوه ډله خلک دي ې د ګینه هیواد ۱۷,۷ سلنه نفوس جوړوي. سوسویان په سوسو ژبه خبرې کوي.
ښه وينا کول
برنت لیسي په نوم امریکایي ویناوال وایي: زه کلفورنیا کې یوې غونډې ته بلل شوی ووم، زما د خبرو وخت پاو کم یو ساعت وو خو زه په دریمه دقیقه کې بند شوم، مرۍ مې وچه شوه، خولې راباندې رامات شوې ایله په خوارو مې ځان چوکۍ ته ورساوه. زه ډېر شرمنده شوم خو حوصله مې له لاسه ورنکړه، تمرین مې پېل کړ، اوس دا دی د ویناوالۍ له لارې د کال یو میلیون عاید لرم
موضوع: هر کله چې کومې غونډې ته ځۍ ځان پوهه کړئ چې د څه غونډه ده بېلګې: ځان سره د موضوع په تړاو ځینې کیسې، ټوکې او بېلګې یوسئ او که ممکنه وه مخکې له خبرو یوه ټوکه ووایئ چې د خلکو توجه راجلب کړئ مهم ټکي: ځان سره مهم ټکي ولیکئ که چېرته خبرې درنه هېرې هم شي دغو لنډو ټکو ته په کتو درته خبرې درياديږې او هیڅکله به چپ پاتې نشۍ، په ځان مو باور هم پیدا کوي تمرین: بار بار تمرین وکړئ، ځیرک ټلیفونونه خو لرۍ پخپله ثبت کوئ خپلې غلطیانې پخپله پیدا کولی شۍ، همدا راز د کلماتو ادا کولو سره اشنا کېږۍ د ګډونوالو په نظر ځان ته کتل: چې زه د ددې غونډې اوریدونکی وی ما څه اورېدل خوښول؟ بیا تاسې هماغسې خبرو کولو ته هڅېږئ مایک ته ودرېدل: د خبرو کولو نه وړاندې اوږده ساه واخلئ دا مو د زړه ضربان سموي او که رېږدېدلۍ لاسونه مو ومروړۍ او ټقې ترې وباسئ څارنه: د خبرو نه وړاندې دوه درې ځل ستېج ته لاړ شئ هلته وګرځئ راوګرځئ او د غونډې برخوال وڅارئ، تاسې له چاپیریال سره اشنا کوي او ویره مو ختموي کتل: د خبرو په مهال هغه چا ته ډېر ګورئ چې ډېر درته ګران وي یا په زړه پورې قواره ولري مناسب لباس: داسې لباس مه اغوندئ چې خلک مو د خبرو اورېدو په ځای لباس ته ګوري او پرې تبصري کوي، ستاسې توجه خرابوي داخليدل: له تشریفاتو نه تېرېږئ، موضوع ته داخيلېږئ او تل هڅه کوئ چې لنډې خبرې وکړئ بدني ژبه: شخ مه ودرېږئ، د بدن د غړو حرکت نه کار واخلئ اوریدونکي پرې ځان سره ساتلی شئ تسلسل: دا ډېر مهم اصل دی تر څو خپل پیغام په ښه شکل ګډونوالو ته ورسوۍ، نه به مو وخت ضایع کړی وي او نه به مو خلک قید کړې وي مننه: د خبرو پای کې مننه اړینه ده چې د اوريدونکو د غوږ نیونې قدردانې وشي بیا بار بار غونډو ته راځي
راولپنډي
راولپنډي د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 14,06,214 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 4م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه