cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د کتابتون معلوماتو ساینس
۲۰مه پېړۍ
د وروسته، دا اصطلاح د اس، آر. رنگناتان په اثر کې چې د کتابتون د پوهې د پنځو قوانینو تر نوم لاندې و او په ۱۹۳۱ز کال کې خپور شو، او د لی پییرس بټلر د ۱۹۳۳ ز کال په کتاب کې، چې د کتابتون د پوهې پېژندنه تر نوم لاندې و (د شیکاګو پوهنتون نشرات)، و کارول شوه.
په متحده ایالاتو کې، د لی پییرس بټلر نوي لیدلوري په ټولنیزو علومو کې د کمیتي تګلارو او نظرونو په کارولو سره د ټولنې د معلوماتو اړتیاو د پوره کولو لپاره د کتابتون کارولو په هدف د څېړنې ملاتړ وکړ. نوموړي د شیکاګو د پوهنتون د لېسانس په کچه د کتابتون د پوهنځۍ له لومړنیو غړو څخه و چې په شلمه پېړۍ کې یې د کتابتون په اړه د زده کړې جوړښت او تمرکز بدل کړ. د دې څېړنې موضوع د "کتابتون اقتصاد" د اجرایي-اړخه لیدلوري سره په ټکر کې راغله، چې تر ډېره د کتابتونونو په اداره کې په عملي ستونزو راڅرخېده.
د ویلیم سټیټسن میرل اثر چې  د ډلبندۍ لارښود، تر نوم لاندې و، له ۱۹۱۴ ز کال  څخه تر ۱۹۳۹ کال پورې په څو نسخو کې خپور شو او د ډېر عملي لیدلوري یوه بېلګه ده، چې په کې د څېړنې د هرې برخې په اړه د ژورې پوهې څخه استدلال د طبقه بندي سیسټم د وړاندیز کولو لپاره په کار اچول کېږي. په داسې حال کې چې د رنګاناتن لیدلوری فلسفه یي و، د کتابتون د ورځنیو چارو سره هم تړلی و. د رنګاناتن د قوانینو بیاکتنه په ۱۹۹۵ ز کال کې خپره شوه چې د کتابونو لپاره یې ثابتې مبناوې لرې کړي. د مایکل ګورمن اثر چې د زموږ دوامدار ارزښتونه: په ۲۱ پیړۍ کې کتابتونوالي تر نوم لاندې و، د کتابتون د کارپوهانو له لوري اړین اته اصول وړاندې کوي او د دوی په ټولو بڼو کې پوهه او معلومات شاملوي، چې د ډیجیټلي معلوماتو په اند کې نیولو ته لاره هواروي.
په وروستيو کلونو کې، د ډیجیټل ټیکنالوژۍ له ودې سره سم، دا څانګه د معلوماتو د پوهې د مفکورې له لوري خورا اغېزمنه شوې ده. په انګلیسي ژبه نړۍ کې د "کتابتون د پوهې" اصطلاح داسې ښکاري چې د لومړي ځل لپاره په هند کې د ۱۹۱۶ ز کال د پنجاب کتابتون پرائمر په کتاب کې کارول شوې وي، چې د آسا ډان ډیکنسن له لوري لیکل شوی و او د پاکستان د لاهور د پنجاب پوهنتون له لوري خپور شو. دا په اسیا کې لومړی پوهنتون و چې د "کتابتون د پوهې" تدریس یې پیل کړ. د پنجاب کتابتون پرائمر د کتابتون د پوهې په اړه لومړنی درسي کتاب و چې د نړۍ په ټولو انګلیسي ژبو هېوادونو کې خپور شو. په متحده ایالاتو کې لومړی درسي کتاب د جیمز ډف براون له لوري د کتابتون د اقتصاد لارښود تر نوم لاندې و چې په ۱۹۰۳ز کال کې خپور شو. په ۱۹۲۳ز کال کې، سي سي ویلیامسن، چې د کارنیګي شرکت له لوري ګومارل شوی و، د کتابتون د پوهې د زده کړې یوه ارزونه یې چې د "د ویلیامسن راپور،" تر نوم لاندې وه، خپره کړه او وړاندیز یې وکړ چې پوهنتونونه باید د کتابتون د پوهې روزنه وړاندې کړي. دې راپور د کتابتون د پوهي د روزنې او زده کړې په برخه کې پراخ اغېز درلود. د کتابتون څېړنه او عملي کار، د معلوماتو د پوهې ساحه، د روزنې او څېړنې برخه له پراخ توپیر سره پاتې شوي دي.
شلمه پېړۍ
ډیجیټلي دوران معلوماتو ته د لاسرسي او بېرته لاسته راوړلو بڼه بدله کړې ده. "کتابتون اوس د پېچلي او متحرک تعلیمي، تفریحي او معلوماتي زیربنا یوه برخه ده." له بې سیم شبکې سره ګرځنده وسایلو او پروګرامونو، د لوړ سرعت کمپیوټرونو او شبکو، او کمپیوټري فضا د معلوماتو د ساینس او ​​معلوماتي چوپړتیاوې په ژوره بڼه اغېزمنې او پرمختللې کړې. د کتابتون د پوهې تحول د لاس رسي د برابرۍ او د ټولنې د فضا په برخه کې او همدارنګه د معلوماتو د ترلاسه کولو نوې وسیلې چې د معلوماتو د سواد زده کړې مهارتونه بلل کېږي، خپل رسالت ساتي. ټول کتلاګونه، ډیټابیسونه او د کتابونو مخ په زیاتیدونکی شمېر ټول په انټرنیټ د لاس رسي وړ دی. د دې تر څنګ، آزادو سرچینو ژورنالونو او نورو سرچینو لکه ویکیپیډیا ته د وړیا لاسرسي پراخوالي په بنسټیز ډول د معلوماتو د لاسرسي څرنګوالي اغېزمن کړی. د معلوماتو سواد هغه وړتیا ده چې پر بنسټ یې یو کس توانېږي "د اړتیا وړ معلوماتو کچه وټاکي، اړین معلوماتو ته په اغیزمنه توګه لاسرسی ومومي، د معلوماتو او هغوی سرچینو په ژوره توګه وارزوي، ټاکل شوي معلومات د پوهې په بنسټ کې مدغم کړي، د یو ځانګړي هدف د ترسره کولو لپاره په اغېزمنه توګه معلوماتو وکاروي، او اقتصادي، حقوقي ټولنیزې ستونزې چې پوهه یې چاپېره کړې ده، درک کړی او په اخلاقي او قانوني توګه معلوماتو ته لاسرسی ترلاسه کړي. "
زده کړې او روزنه
د کتابتون زیاتره مسلکي دندې په کتابتون پوهه کې د فوق لیسانس مسلکي سند یا له دې سره معادل سند ته اړتیا لري. په متحده ایالاتو او کاناډا کې دا تصدیق معمولاً د هغه ماسټرۍ سند  څخه حاصل کېږي چې د ALA-جواز لرونکي انسټیټوټ له خوا ورکړل شوی وي،  نو حتی غیرعلمي کتابداران په اصل کې علمي مخینه لري. که څه هم په برېتانیا کې د کتابتون مسلکي پوستونو ته د داخلېدو د شرایطو د پراخېدو په اړه ګامونه اخیستل شوي، لکه په یو شمېر نورو رشتو کې وړتیا، یا تجربه د منلو وړ ګرځیدلې. په آسټرالیا کې یو شمېر انسټیټوټونه د ALIA ( د اسټرالیا د کتابتون او معلوماتو ټولنې) له لوري منل شوي سندونه وړاندې کوي. په کتابداری کې د اعتبار ورکړې یا تصدیق ورکولو نړیوال معیارونه لا تر اوسه نه دي جوړ شوي.
د متحده ایالاتو په علمي کمیسونونو کې د کتابتون د پوهې د کمیس رنګ لیمويي دی.
د کتابتون پوهې ماسټري (MLIS) د ماسټرۍ هغه سند دی چې په متحده ایالاتو او کاناډا کې د کتابتون د زیاتره مسلکي دندو لپاره اړین دی. MLIS نسبتاً تازه سند دی، یو پخوانی او لاهم عام سند چې کتابداران یې باید ترلاسه کړي، د کتابتون پوهې ماسټري (MLS) ، یا د کتابتون پوهه د علومو ماسټري (MSLS) سند دی. د امریکايي کتابتونونو ټولنې (ALA) په وینا، "په کتابتون او معلوماتې زده کړو کې د ماسټرۍ سند اکثراً د MLS په نوم یادېږي، خو د ALA له لوری معتبر سندونه مختلف نومونه لري لکه د ټولنیزو علومو ماسټر، د کتابتداری ماسټر، د کتابتون او د معلوماتو د زدکړو ماسټر یا د علومو ماسټر. د سند نوم د پروګرام له مخې ټاکل کېږي. د (ALA) اعتبار ورکنې کمېټه په کتابتون او معلوماتي زده کړو کې د ماسټري پروګرامونو د سند د نوم پر بنسټ نه، بلکې د اعتبار ورکوونې معیارونو څخه د پيروۍ پر بنسټ ارزوي.
سرچینې
وېشنيزه:ليکنې چې کار غواړي
محمد سرور دانش
عبدرالرشید دوستم د افغانستان اسلامی جمهوریت جمهور ریس محمد اشرف غنی اول مرستیال دی
لومړی بارون اکټون، جان دالبرګ - اکټون
نوموړی تر اوسه پورې یوه انګلیکي کشیش ته په یوه لیک د خپلې دغې څرګندونې له امله چې «واک، فساد او مطلق واک مطلق فساد رامنځته کوي. لوی کسان تل بد خلک دي...»، ښه پېژندل کېږي.
لومړنی ژوند
د جان اکټون نیکه ته په ۱۷۹۱ زکال کې په شروپ شایر کې د خپلې کورنی جایداد او باروني ځایګی پاتی شو. دغه جایداد له دې وړاندې د اکټون کورنۍ بلې انګلیسي ډلې ته اړوند و. د جان اکټون نیکه د دغې کورنۍ یو له هغو ځوانو غړو څخه و چې لومړی فرانسې او بیا ایټالیا ته کډه شوی و او د دغې کورنۍ د لویې ډلې له انقراض او ختمېدو وروسته د کورنۍ د مشرۍ ځایګي ته ورسېد.
د اکټون پلار چې د نیکه مشر زوی یې و، د لوئیز پلین په نامه د لومړي دو دالبرګ امریش ژوزف له یوازنۍ لور سره واده وکړ؛ د هغې پلار چې له لرغونو جرمني الاصله فرانسوي اشرافو څخه و د ناپلیون پر مهال یې په فرانسې کې خدمت کولو ته لار موندلې وه او په ۱۸۱۴ زکال کې یې د ویانا په کانګرس کې د اتلسم لویي استازولي کوله. په ۱۸۳۷ زکال کې د ریچارډ اکټون له مړینې وروسته هغې له دویم ارل ګرانویل (۱۸۴۰ زکال) سره واده وکړ. ماري لوئیز پلین دالبرګ په آلمان کې د ورمس (Herrnsheim) وارثه او د جان ډالبرګ اکټون مور وه چې په ناپل کې وزېږېد.
نوموړی د یو رومن کاتولیک په توګه را لوی شو او تر ۱۸۴۸ زکال پورې یې په اوسکاټ کالج کې د کاردینال نیکولاس وایزمن تر نظر لاندې زده کړې وکړې. وروسته یې په خصوصي توګه په ادینبورګ کې درس ولوست، خو د کاتولیک توب له امله یې کمبرېج پوهنتون ته لار وه نه مونده؛ له همدې امله مونیخ ته لاړ او په مونیخ کې یې د لوډوېګ مکسیملیان په پوهنتون کې زده کړې وکړې او د یوهان ژوزف ایګناز فون دولینګر په کور کې چې د لرغونې کاتولیکې کلیسا د الهیاتو مخکښ او ویناوال و استوګن شو، هغه چې بیا د ده د ټول عمر ملګری شو. دولینګر په هغه کې له تاریخي څېړنو سره ژوره مینه رامنځته او د څېړنو پر بنسټ یې د سیاسي ټولنیزۍ آزادې په برخه کې د انتقادي نیوکو الهام ورکړ.
هغه د مهمو بهرنیو ژبو ښوونکی و او له ډېر کم عمر څخه یې د یوه تاریخي کتابتون په جوړولو پیل وکړ او هوډ یې درلود له هغو څخه د «آزادۍ د تاریخ» لیکلو په موخه ګټنه وکړي. د سیاست په برخه کې هغه تل یو سخت سری آزادي غوښتونکی لیبرال و.
سیاست
اکټون د ۱۸۵۹ زکال پر مهال په خپل کلیوالي کور کې چې د شروپ شایر په الدنهم کې یې موقعیت درلود، استوګن شو. همدغه کال نوموړي د عوامو جرګې ته د ایرلنډي برګ آف کارلو د غړي په توګه لار ومونده او د لومړي وزیر ویلیام اوارت ګلادستون له ملاتړو او ستاین کوونکو څخه شو. له دې سره اکټون یو فعال غړی نه و او د هغه پارلماني دنده د ۱۸۶۵ زکال له عمومي ټاکنو وروسته پای ته ورسېده.
اکټون له متحده ایالاتو سره له دې امله زیاته لېوالتیا لرله چې د هغو فدرال جوړښت یې د فردي آزادیو بشپړ خوندي کوونکی باله. د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال د هغه ټوله همدردي له دې امله له کنفدرسیون سره وه چې د هغوی دفاع د یو مرکزي حکومت پر وړاندې ایالتي حقونه خوندي کوي؛ دا هغه څه و چې ده ورباندې باور درلود او د ده د تصور له مخې یې بشپړه تاریخي مخینه لرله چې پر باور یې بالاخره به په یو ظالم نظام اوښت. ګلادستون ته د هغه یاددښتونه د دې لامل وګرځېدل چې ډیری بریتانوي ادارې (په امریکا کې استعماري بریتانوي ادارې) له سوېل سره مرسته وکړي. د سوېل له تسلیم کېدو وروسته هغه رابرټ اې لي ته ولیکل چې «زه د هغه څه په اړه له خوشحالۍ چې په واټرلو کې وژغورل شول د هغه څه په اړه چې په ریچمونډ کې له لاسه ووتل ډېر ویرجن شوی یم» هغه زیاته کړه چې «پر باور یې تاسو زموږ د آزادۍ، ترقي او تمدن لپاره جګړه کوئ». د کنفدرسیون په اړه د اکټون دریځ د لیبرالانو او الترامونتانو په ګډون د هغه مهال د ډېری انګلیسي کاتولیکانو ګډ دریځ و. د اولترامونتان نشریې ډېری لیکوالانو ابراهام لینکولن د یو خطرناک راډیکال په توګه محکوم کړ.
په ۱۸۶۹ زکال کې ملکې ویکتوریا اکټون ته د شروپ شایر ښارګوټي د الدنهام برخې د بارون اکټون په توګه ارتقا ورکړه. د هغه دغه ارتقا په لومړي ګام د ګلادستون په یادونه ترسره شوه. دوی دواړه کلک ملګري او په مکرر ډول له یوبل څخه ملاتړ کوونکي و. متیو ارنولډ وايي چې «ګلادستون د هغه ټول چاپېر تر خپل اغېز لاندې راوست؛ خو دا اکټون و چې په ګلاډسټون یې اغېز درلود». په ۱۸۹۷ زکال کې د هغه د کلیزې په ویاړ نوموړي ته د شوالیه قوماندان په توګه ویکټوریايي سلطنتي نښان ورکړل شو. نوموړی همدارنګه د ایرلنډي کورنۍ واکمنۍ (Irish Home Rule) د خوځښت ملاتړی و.
پښتو غزل او انځورګري
پښتو غزل او انځورګري
شاعري چې څه محسوسوي او د څه په اړه سوچ کوي ، هر کله چې هغې ته دلفظونو جامه ور په غاړه کړي او د تخيل په مرسته د تخليقي عمل په بڼه د اظهار جامه او وجود  ورکړي او شعري ځانګړتياوې پکې مراعت کړي ،نو ادب پوهان ورته د شعر نوم ورکړی.
هر انسان په ورځني ژوند کې له ډېر ځه اغېزمن وي ، خو د اظهار په لارو به يې نه پوهېږي ، خو دا د يو هنرمند او تخليقي ذهن لرونکي انسان کار دی چې څنګه پېښې او حالاتو ته د لفظونو په واسطه د اظهار لاره جوړه کړي او د خپل زړه خبرې د لفظونو په واسطه انځور کړي ، عام لفظ به وي چې کله د يو غير هنرمند په لاس کې وي ،له هغه يو ډول کار اخلي ، خو کله چې هماغه لفظ د يو شاعر لاس ته ورشي ، نو نوی ژوند ، نوې مانا او نوی تصور وروبښي.
په شعر کې انځور د لفظونو له فنکارانه استعمال پرته نشي رامنځته کېدای  ، څومره چې د لفظونو استعمال په هنري پيرايه کې وشي ،هومره په ذهن کې د انځورونو جوړېدنه روښانه او بشپړه وي ، همدا وجه ده چې د کومو لفظونو سره په ذهن کې انځور جوړ نه شي ، انسان پرې پوهېدلی هم نشي او نه هم د هغه په زړه او ذهن کې ځای پيداکولی شي ، شاعر د لفظونو جادوګر دی اود همدې لفظونو په واسطه د لوستونکو د ذهن په پرده نقاشي کوي لکه چې وايي:
ګرد دلارې ګوره د شپونکي پرمخ
صديق پسرلی
که په خپلې کلاسيکې شاعرۍ نظر واچوو، تر ډېره حده له تمثالي بڼې ډکه ده ، هرڅوک د کلاسيک دور شاعرانو دې ته په شعوري توګه خاصه پاملرنه نه ده کړې او نه هم هغه وخت د انځور په اړه کومه اصطلاح وه ،خو په شعوري توګه د هغوی په شعرونو کې انځور ګرۍ ته ډېر ارزښت ورکړ شوی دی او دا کار يې د الفاظو او شعري ترکيبونو پرمټ ترسره کړی دی.
په پښتو شاعرۍ کې د انځور ارزښت له پخوا موجود دی. که له دېواني ادبياتو لږ مخکې لاړ شو او شفاهي ادبياتو باندې نظر واچوو، هلته هم ورته پوره پاملرنه شوې ، يوازې پښتو ټپه په دې اړه دومره شتمنه ده چې د نړۍ د هرې ژبې د شعر سره د انځور په برخه کې مقابله کولی شي ، له بيټ نيکه او هغې څخه وړاندې شاعرانو څخه نيولې په هر دوره کې  د پښتو شاعرۍ او غزل ته د هنر دا جامه ور په غاړه شوې ده. روښانيان چې په غزل کې زيات وخت تصوف ته ورکړی ،نو په غزل کې ددې موضوع د بيان لپاره مادي رنګ ورکړی د ((وحدت الوجود )) نظريه د مرزاخان انصاري په دې بيت کې ګورو:
د کثرت لباس يې واغوست
ياد بيت کې د لباس اغوستنه يو مبهم تصوير په ذهن کې جوړوي.
د خوشحال بابا په شاعرۍ کې هم انځور ګري يو مهم عنصر دی :
په بل ځای مې پېرزو نه يې د يار غمه
ته زما د زړه د مات کودي ريحان يې
خوشحال خان خټک
د پښتو نوی غزل چې د کلاسيک  دور له غزله رابېل شوی ،نو د نورو ډېرو ځانګړتياو ترڅنګ يې يوه ځانګړتيا همدا انځورګري ده.
غزل چې ډېر نازک صنف دی او په خپل ذات کې ډېر نزاکتونه لري ،ځکه يې په خپله غېږه کې منظر کشۍ ته ځای ورکړی ،ځکه په دې سره اختصار ، ايجاز او تخيلي ژبه لا هم قوي کيږي.
مارغان دې راشي زمونږ لپو کې دې ځالې وکړي
غر مـــو نښتــــــر نه لري کلی مو چنـــــــــار نه لري
د افغان پوځ رتبې
افغان ملي پوځ (په انگرېزي ژبه : Afghan National Army ) د افغانستان د خلکو ، د نظام ساتنې ملي گډ دفاعي وسلوال غونډال و چې د ملي پوځ په نوم ياد شوی. د افغان ملي پوځ د امير شېر علي خان په پېر کې رامنځته شوی او پخواني ملي نومونپوهنې په لاندې ډول دي.
پښتو غزل او انځورګري
پيرمحمد کاروان
د نن ورځې شاعر چاته د خپلې دربدرۍ ، دخپل غربت او د خپلې بې وسۍ داستان نشي ليکلی ځکه غواړي چې هغه حسي تجربه چې دی ورسره مخ دی په يو تصوير کې  لوستونکو ته وړاندې کړي.
د افغان پوځ رتبې
اړونده موضوعگانې
وېشنيزه:د افغانستان پوځ
پښتو غزل او انځورګري
پيرمحمد کاروان
خلک دې کډې ګرځول لــــه مـانه زده کړي
چې مې زوړ پاس په اوږو د کورسامان دی
رياض تنسيم
د نن دور شاعر د خپلو دردونو او زخمونو اظهار داسې کوي:
دومره مې د زړه زخـم ناســــور نه وه
څومره چې ماحول يې که ستي ستي
باصره ناصري
د نن دور شاعر خپل لوستونکي ته د فلسفيانه موضوع توضيحات نشي کولی ځکه چې هغ د خپل لوستونکي له بوختياوو خبر دی ، هغه ورته دا فلسفيانه فکر په غزليز انځور کې وړاندې کوي:
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
د ۱۸۷۷ز کال جوړجاړی (تعامل) يوه ناليکل شوې معامله وه، چې د متحده ايالاتو د کانګريس د غړيو تر منځ په نارسمي ډول چمتو شوې وه، په کومه چې د ۱۸۷۶ز کال د سختو لانجمنو ولسمشريزو  ټاکنو ستونزه حل شوه. په پايله کې يې د متحده ايالاتو فدرالي حکومت خپل وروستي سرتيري له سويلي متحده ايالاتو نه واېستل اود بيا رغونې پړاو پای ته ورسېد. که څه هم د دې روغې جوړې په پايله کې د ديموکرات «سامويل جی. ټيلډن» په مقابل کې جمهوري غوښتونکي «رادر فورډ بي. هايس» ته په دې جوړجاړي سره ولسمشري ورکړل شوه، چې «هايس» به خپل فدرالي ځواکونه لري کوي، د کوم ملاتړ چې په سويلي کارولينا، فلوريډا او لوزيانا کې د جمهوري غوښتونکو ايالتي حکومتونو د پایښت لپاره اړين وو. «هايس» ۱۸۵ او «ټيلډن» ۱۸۴ ټاکنيزې رايې تر لاسه کړې وې. که څه هم «ټيلډن» ټاکنې وبايللې، بيا  هم د ۴۳۰۱۰۰۰ رايو په ګټلو سره د زياتو عامه رايو ګټونکی شو، په داسې حال کې چې «هايس» له هغه کمې او ۴۰۳۶۰۰۰ رايې تر لاسه کړې وې.
پښتو غزل او انځورګري
باصره ناصري
مړی هم په حرکت دی ژوندی هم په حرکت دی
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
د دې جوړجاړي له مخې، د استازو د جرګې و اکمنو ډيموکراتانو اجازه ورکړه چې د ټاکنيز کميسيون پرېکړه عملي شي.
پښتو غزل او انځورګري
خالد پښتون
زه په قاتل اومقتول دواړو ژاړم
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
له دندې لرې کېدونکی جمهوري غوښتونکی ولسمشر «يوليسس ايس. ګرانټ» له فلوريډا نه سرتيري لرې کړل او ولسمشر «هايس» پاتې سرتيري د سويلي کارولينا او لوزيانا نه په شا کړل. له هغه سملاسي وروسته چې ځواکونه ووتل، ډېری سپین پوستي جمهوري غوښتونکي هم له دې سيمو ووتل او «ژغورونکو» ديموکراتانو واک په لاس کې واخيست، چا چې په سويل کې د نورو ايالتونو حکومتونه هم په واک کې لرل. د نيمګړواسنادو له امله د دې تړون د کره شرايطو په اړه لا هم اختلاف شته.
پښتو غزل او انځورګري
خالد پښتون
قاتل هم زه يـــم او قتلېـــږمه زه
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
ځينو تورپوستو جمهوري غوښتونکو  احساس وکړ چې، له دوی سره خيانت شوی، ځکه چې دوی په سول کې خپل واک له لاسه وکړ، کوم واک چې فدرالي پوځ مخ په وړاندې وړی و او تر ۱۹۰۵ز کال پورې ډېری تورپوستان په سويلي ايالت کې په جمهوري ډول د ټاکلي ايالتي مققنې قوې په مټ په اغېزمن ډول د رايې  ورکولو له حق نه محروم پاتې شول.
پښتو غزل او انځورګري
عمر دراز مروت
مروت صيب د دې نظام او د خپل منځي د ښمنۍ کيسه اوږده نه کوي بلکې پورته بيت کې يې را لنډوي چې څوک قاتل دی ،څوک مقتول ،څوک ظالم دی او په چاظلم کوي.
مغربي نقادان د تصوير جوړونې تر شا درې عناصر په ګوته کوي او وايي ، چې انځور يا تصوير له دې سرچينه اخلي.
۱ – هغه ډول چې د ورځنيو پېښو ، د رښتينو حقايقو ، د خپل دور غوښتنو سره سم او د خپل عصر د کړو وړو مطابق رامنځته کيږي او د لفظونو په واسطه د يو واقعيت تصوير جوړوي لکه بازمحمد عابد وايي:
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
مخینه(شالید)
ديموکراتانو د «بندو دروازو تر شا» د معاملې پر بنسټ، د «هايس» په کار پيل کولو له مخنیوي سره موافقه ونه کړه. د دې معاملې پر لور کيلي دا جوړجاړی بلل کېږي چې د تور پوستو پر ضد له ټاکنو سره اړوند زيات تاوتریخوالي سره سره به فدرالي سرتيري له دې وروسته په سويلي سياست کې لاسوهنه نه کوي. سویلي ايالتونو څرګنده کړه چې دوی به د افريقايي الاصله امريکايانو ژوند خوندي کوي؛ خو تر ډېره بریده په داسې ژمنو وفا ونه شوه. د هايس ملګرو دا هم وويل چې په تيکساس کې د اورګاډي پټلۍ سره مرستې (چې هېڅکله ونه شوه) او په خپلې کابينې کې له سويل نه د يو تن د نوم د ورکولو په ګډون (دا چاره تر سره شوه) به «هايس» د داخلي پرمختګونو لپاره فدرالي مرستې زياتې کړي. د شمالي سرتېرو د سياسي دندې په پای ته رسېدو سره، له ولسمشر سره د بيا رغونې لپاره هېڅ لاره نه وه؛ په همدې بنسټ، د «بندو دروازو تر شاه» دې معاملې د امريکا د بيا رغونې د پای اشاره ورکړه.
د جوړجاړي شرايط
په دې جوړجاړي کې په بنسټيز ډول ويل شوي و چې سويلي ديموکراتان به «هايس» د ولسمشر په توګه مني، خو يواځې په دې شرط چې جمهوري غوښتونکي به ځينې غوښتنې پوره کوي. په عمومي توګه ويل کېږي چې لاندې عناصر د جورجاړي ټکي وو:
د دې په بدل کې به ديموکرات جمهوري غوښتونکی «هايس» د ولسمشر په توګه ومني او د ټاکنې د تايید لپاره د کانګريس د اړينې ګډې ناستې پر مهال به ګډوډي منځ ته نه راوړي (يعنې د وخت په ضايع کولو سره خنډونه نه پیدا کوي).
پايلې
له جوړجاړي وروسته، يو څو تنو ديموکراتانو په لوړ غږ شکايت وکړ چې، له «ټيلډن» سره درغلي شوې ده. د وسله والو واحدونو د جوړولو خبره کېده، چې د واشنګټن پر لور به وخوځېږي، خو ولسمشر «ګرانټ» د دې چارې لپاره چمتو و. هغه پوځي امنيت سخت کړ او هېچا هم د واشنګټن پر لور حرکت ونه کړ.
پښتو غزل او انځورګري
بازمحمد عابد
۲ – قسم هغه چې د يو رښتيني او عصري پېښې انځور د يو نه بدليدونکي يا غير مريي تصوير يا تصوره وکړی شي او په نتيجه کې يې يو شعري انځور رامنځته کړی شي ، لکه د پيرمحمد کاروان په دې شعر کې :
څنګه يې وڅکم څنګه وخندېږم زهر دې شي
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
پايلې
«هايس» په سوله یيز ډول په دنده پيل وکړ. د جوړجاړي لومړۍ او دويمه نکته عملي شوه. هايس له وړاندې نه د «کورنۍ واکمنۍ» د پر ځای کېدو اعلان کړی و، په کوم کې چې له ټاکنو مخکې د فدرالي سرتېرو لرې کېدل شامل و. په داسې حال کې چې هغه مهال د ولسمشر لپاره، په ځانګړي ډول د داسې ولسمشر لپاره چې دومره محدود ډول ټاکل شوی وي، دا چاره نه غیر معمولي وه او نه غېر متوقع وه چې په کابينه کې د بل ګوند په خوښه يو غړی وټاکي. د جوړجاړي درېيمه او څلورمه نکته هېڅکله عملي نه شوه؛ شونې ده چې د دې نکتو په اړه پوخ تړون نه و شوی.
پښتو غزل او انځورګري
بازمحمد عابد
په اباسين کې د کابل د غرونو اوښکې راځي
د ۱۸۷۷ ز کال جوړجاړی
پايلې
د یو نارسمي تړون په مټ يا يواځې د هايس له خوا داعلان شويو طرحو د ډاډ ورکولو له لارې، له سويلي ديموکراتانو سره جوړجاړي د ډېرو خلکو اندېښنې له منځه يووړې. په دې ډول يې د کانګريس د وخت د ضايع کېدو مخه ونيوله، کومې چې په ۱۸۷۷ز کال کې د دندې د پيل له ورځې د ستونزې د مخکې وړلو ګواښ پيدا کړی و.
پښتو غزل او انځورګري
بازمحمد عابد
۳ –درېيم ډول هغه دی چې له کومې مذهبي يا قومي پېښې او  يا هم د فولکلوريکو داستانونو له اتل سره اړيکه ولري او په اړه يې د لوستونکو په لا شعور کې تصورات هم لکه د کربلا واقعه يا هم د ليلی مجنون په اړه ، چې په ذکر يې سمدستي د لوستونکي ذهن هغې خواته ځي ، ددې ډول انځور جوړول په پښتو شاعرۍخصوصا په غزل کې ډېر زيات دی ، شاعر په دې برخه کې له تلمېحاتو څخه پوره کار اخلي :
بيا به مرغـــــلـــــــــرې د فرعــــون له ږيرې وشلوي
وخت لاس د ماشوم موسی دی سورانګار ونيسي
پيرمحمد کاروان
د پښتو غزل د انځور ګرۍ په برخه کې يوه بله خبره د يادولو وړ ګڼم او هغه دا چې  پښتنو شاعرانو په تصوير جوړونه کې له درې مهارتونو کار اخيستی :
۱ – يو ډول هغه غزل ويونکي شاعران دي چې هغوی تقليد کوي ، د نورو شاعرانو په شعري تصويرونو د خپل شعر د ارزښت د زياتولو کوښښ کوي.
۳ –درېيم هغه ډول شاعران دي چې هغوی په دې برخه کې نه خو د نورو تقليد کوي او نه هم په خپل تخليقي عمل کې د نورو شاعرانو له شعري تجربو استفاده کوي بلکې هغوی ځانګړي او نوي تصويرونه رامنځته کوي.
په پښتو شاعرۍ کې په ځانګړې توګه غزل دا درې واړه شاعران لري چې د غزل لپاره په خپل خپل ځای درې واړه ډلې ارزښتمنې دي ، په دې برخه کې د سيد جېلاني جلان يو غزل د انځور لپاره ګورو:
خلک برلاړ شي سفـــــــر ووهي دمـــــــه يې وشـــــــي
پښتو چې يو بل نه سر ووهي دمــــــــــه يې وشــــــــي
دوی د ګل سيوري کې د مينې ژوند ته زړه تنګيږي
دوی چــې خپـــــــل ځان په خنجر ووهي دمه يې وشي
زمــــــــا ګلاب ګلاب جــانان لري هم ښکلی عــــادت
چې مالګيـــــــن لاس پر پرهر ووهي دمـــــه يې وشـــــــي
اوس ددې چم وګړي ټول لکـــه باڼـــــــــــــــه د اشنــــــــــــــا
کلــــــــــــه چې شــــــــــر ته نظــــر ووهي دمه يې وشــــــــــي
ای ګل وجـــود ساقــــــــــــي په دوه غړپــــــو نو نه مړيـــږي
جلان چې ښه ډک ساغــــــــــــر ووهي دمه يې وشــــــــــي
په پښتو غزل کې د علامت يا سمبول کارونه
غزل که په فارسي کې دی او که په اردو او په پښتو کې خو زينت او ايمايت يې بنيادي ځانګړتياده ، شاعران په غزل کې د معنوي وسعت او ظاهري ښايست لپاره له شعري  صفتونولکه تشبيه ، کنايه ، استعاره او تلميح څخه کار اخلي ، علامت يا سمبول هم په همدې ډګر کې ځانګړی ځای لري ، که څه هم په لوړ ادبي اظهار کې  اکثر لفظونه علامتي حيثيت لري خو په غزل کې استعمال شوي الفاظ په ځانګړې توګه له دغه صفته برخمن دي.
علامت که يو لوري ته شعري ښايست دی بل پلو همدا علامت د شعر معنوي خواته وسعت او هر اړخيز توب هم وربښي ځکه ويلی شو که يولوري ته علامت د شاعر شعري تجربې او د هغه د ذهن روښانه تصوير رامخې ته کوي ،نو بل پلو د علامت په وسيله د شعر د ظاهري جوړښت د ښکلا سره هم مخ کېدلی شو ، که له يو لوري د شاعر د انفراديت او ځانګړتيا د پېژندنې مزی په لاس راکوي نو بل لور ته د شعر د لفظي خوا اجمالياتي ارزښت هم روښانه کوي چې دا دواړه مهمې مسئلې دي ، نو په همدې اساس ويلی شو چې د غزل علامت (سمبول) تړون په خپلو کې خورا اوږده ريښه لري،که د پښتو غزل دې اوږد سفر ته يو ځغلنده کتنه وکړو نو ويلی شو چې د هر وخت په غزل کې د حالاتو د غوښتنې سره سم علامتونه راوړل شوي او د غزل لمن له رنګارنګ سمبولونو ډکه شوې ده. لکه د ګل ، بلبل ، شمع ، پتنګ ، سنبل ، سرو، چنار و ګودر ، ماښام ، پيمانه ، ميخانه ، ساقي ، زاهد ، ناصح ، ريباراو داسې نور ... له کلاسيکو علامتونو راواخله ترننه ، غزل ته تل د هنر جامه ور په غاړه شوې او غزل ته يې هنري رنګ ورکړی. د علامت په اړه يو تصور داهم عام دی چې علامت کله هم په ذاتي خوښۍ او ناخوښۍ او انفرادي هڅو سره په وجود کې نه راځي بلکې د تمدني ميراث په توګه په وجود کې راځي ځينې لفظونه د وخت په تېرېدو سره علامت جوړ شي ،ځکه د ژبې سره د تعلق لرونکو خلکو تصورات ددې په اړه د هغوی کلتوري ارزښتونه او په اعتقادي توګه د هغې سره تړلي نظريات د علامتونو په رامنځته کولو کې پوره ونډه لري، همداراز سمبول د وخت په تېرېدو سره خپل رنګونه بدلوي اود حالاتو د غوښتنو سره سم خپله بڼه د نوي سوچ او نوي تصور سره بدلوي لکه تاسې ګورئ چې زياتره نوي ليکوالانو زاړه او کلاسيکي علامتونه په نوي مفهومونو کې راوړي چې د پخوانيو  څخه يې ډېر توپير ورکړی دی. لکه قلندر مومند ، ايوب صابر ، حمزه شينواری ، شمس القمر اندېش ، اجمل خټک ، غني خان ، قمر راهي ، صديق کاوون ،طوفاني او داسې نورو شاعرانو او ليکوالانو چې کلاسيکو علامتونو ته يې نوې ماناوې ورکړې او د پخواني تصوره يې رابېل کړه.
که څه هم علامت د پښتو شاعرۍ په نورو فورمونو کې هم شهرت موندلی او له ټپې رانيولی تر هايکو ، په ټولو کې د علامت نښې شته ،خو په غزل کې ځکه زيات شهرت او د غزل سره يې په جوړښت کې ځای ونيوه چې د غزل لپاره رمز او اختصار ډېر ضرور وه او دا دواړه تقاضې علامت په ښان شان پوره کولی شوې ،نوځکه په غزل کې ورته ډېره پاملرنه شوه. د نثر په پرتله يې په شعر کې ځکه ژر ځای پيداکړ چې د خلکو د حسي تجربو سره د جوړښت خوړلو له امله يې ورسره اخ ولګېده او په غزل کې خود رزميت او ايمايت د اصل له کبله يې بېخي پوخ ځای نيولی ، که څه هم د نوي غزل علامتي رنګ د کلاسيکې غزل د علامتي رنګ سره ډېر توپير لري ځکه په پخوانۍ غزليزه شاعرۍ کې زياتره علامتونه له پخواني فولکلوري داستانونو اخيستل شوي او هم هغه د ليلی مجنون ، دښته ، ښاپېرۍ ، شهزاده ، باچا ، ملنګ، ساحره ، تعويذ، ښامار او داسې نور دي ، ځکه هغه وخت کليوالي ژوند وه ،نو زياتره علامتونه به داسې وه چې د طبيعت سره سمون وخوري.
لکه هغه وخت به د هر لوړ شي لپاره د چنار ونه استعمالېده ځکه هغوی به د چنار له ونې لوړ څه نه وه ليدلي.
يا د زلفو لپاره به ماران سمبول وه ، هغه وخت چې د خلکو مخه زياتره ځنګلونو او داسې نورو ځايونو سره وه چې هلته به ماران او لړمان وه ،نو تر هر څه خطرناک هغوی همدا ګڼل ،خو په نوي غزل کې په ځانګړي توګه په پښتو شعر کې دا تصور اوس له منځه تللی ځکه ټولنې د وخت په تېرېدو سره د تمدن په لور ځي او تمدني پرمختګ ذهني تصورات هم له ځان سره بدلوي ، د ذهني تصوراتو بدلون سره زياتره لفظونه ځانونه په نويو مضمونوکې راڅرګند کړل.
ستا د زلفو خطرناک جــــــال کې راګېر يم
هيڅ خلاصی مې ترېنه نشته څه چاره کړم
خو زمونږ د نن دور شاعر داتصور داسې بيانوي:
که د تيارو سره نسبت يې نه وی
ما به د زلـفــــــو عبــــــادت کولو
سليم راز
نو دا خلک به اخته خپله په ځان شي
طاير ځلاند
زمونږ د کلاسيکې دورې شاعرانو زياتره وخت هنداره د حيرت او تعجب په مانا استعمال کړې ،خو نن دور شاعرانو بيا هنداره د صداقت او رښتينولۍ په مانا استعمال کړې او د دې لفظونو ته يې نوی علامتي رنګ ورکړی .لکه دا لاندې بيتونه :
تصوير مې د چا مخ پسې هنداره ګرځوله
روان ومـــــــه قدم پســـــې مې لاره ګرځوله
سيد شاه سعود
آينه که ددې ښار کوڅــــو کې کېږدم
نو دا خلک به اخته خپله په ځان شي
طايرځلاند
بله خبره داده چې که په پښتوکلاسيک غزل نظر اچوو ،نو پکې زياتره علامتونه له فارسي ژبې اخيستل شوي دي چې پوهېدلو لپاره يې په فارسي ژبه پوهېدل ضروري او څه ناڅه د مغربي ادبي تحريکونو د اغېزې لاندې هم دي چې پوهېدو لپاره يې مغربي تنقيدي اصولو ته رجوع کول په کار دي.
درېيم توپير يې د کلاسيک غزل سره دا دی چې ډېر زاړه علامتونه يې پرېښي او د نوي علامتونو د رامنځته کولو هڅه يې کړې ده .لکه باز محمد عابد چې واييک
هر سهار يې د ښار ښکلو باندې وېشم
هــــر مـــــاښـــــام راټولوم شــــيندلی زړه
د يوښه انځور ترڅنګ د غزل په دې  بيت کې  د زړه درد او ناخوالې د سمبول په بڼه وړاندې شوي البته د (ښار ښکلی ) سمبوليکه بڼه لري چې مراد ترېنه رنګه ښايسته خلک نه دي بلکې غريبان او مظلومان ترې مراد کېدای شي.
د نن ورځې زياتره علامتونه د نورو ژبو ترجماني نه کوي ، بلکې د خپلې خاورې او خپل کلتور نه يې ساه اخيستې چې د لوست په وخت کې ، لوستونکی د هيڅ قسم ذهني مشکل سره نه مخ کيږي. دا علامتونه په هر ځای کې تازه او نوي په نظر راځي لکه : ورځ ، شپه ، تياره ، رڼا ، لمر ، سپوږمۍ ، ستوري ، اسمان ، پسرلی ، خزان ، څراغ ، هوا ، ماښام سحر ، دېوال ، سمندر ، ساحل ، جزيره ، بادبان ، کاروان ، څاروان ، حسين ، يزيد ،کربلا، ښار ، هنداره ، شبنم او داسې نور تازه علامتونه د نوي معنويت سره مخ ته راځي او په همدې خصوصياتو سره د پښتو غزل نوې بڼه بېخي بدله محسوسيږي، د موضوع د ښې روښانتيا لپاره د غزل يو بيت د بېلګې په توګه وړاندې کوم :
شپه او سحر د سمبول په بڼه
تا مې د ژوند د ارمانونو شمعې مړې کړې اشنا
ضرور به شپــــــه راځي له تانه به سحـــر ګرځوي
جلال امر خېل
يالکه پيرمحمد کاروان چې چنار د خپل يار لپاره سمبول ګرځولی او وايي:
چپ شمه که ووايم چې دنګه ياره تا ښايم
خلک راته وايي چې کاروانه چنار څه مانا
خو سترګو ته بيا شاعر په خپل غزل کې څراغ سمبول ګرځولی او وايي:
نو ټک په زړګي راکړي د لړم غوندې جــانـان
اجمل اند
ځينې سمبولونه د اسماعيل يون پدې غز ل کې ګورو:
څومره چې په زړه باندې سپېڅلې يو
څوک وايي دلمر حوره راوړای نه شو
مونږ يې له وزرونو نــــه نيــــولـــــي يو
ای د تيارو باده لږ په ورو درومـــــــــه
ښـــه ښکاري دوزخ ته چــــې دا ووايو
مونږ هم لــــــه دوزخ ځينې راغـلې يو
دا تياره فضار د اســتوري نه زغمي
مونږه پرې بې وخته ځلېدلــــــــې يو
نوښار ولسوالۍ
د نوښار ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۸۷۴،۳۷۳ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
د دریم چارلز او کامیلا د تاج په سرولو مراسم
د بریتانیا او نورو همګټو قلمرونو د پاچا او ملکې په توګه د دریم چارلز او کامیلا د تاج په سرولو مراسم د ۲۰۲۳ زکال د می میاشتې په ۶مه نېټه په ویسټ منېسټر کلیسا کې ترسره شول. چارلز د ۲۰۲۲ زکال د سپټمبر په اتمه د خپلې مور ملکې دویمې الیزابت له مړینې وروسته پاچاهۍ ته ورسېد.
دغه مراسم د انګلیکان د مننې د مراسمو (رباني عشا) په ترڅ کې ترسره شول. په دغو مراسمو کې لوړه کول، په سپېڅلو غوړو باندې مسح کول او د بریتانیا د سلطنتي جواهراتو ترلاسه کول شامل و چې د هغه په معنوي رول او دنیوي مسئولیتونو ټینګار لري. په دغو مراسمو کې چې د همګټو هېوادونو استازي په کې رابلل شوي د انګلستان د کلیسا استازو او د بریتانیا سلطنتي کورنۍ هغه ته د خپلې وفادارۍ څرګندويي وکړه. کامیلا بیا د لنډو او نسبتا ساده مراسمو په ترڅ کې تاج پر سر کړ. د مراسمو له پای وروسته د سلطنتي کورنۍ غړي د باکېنګهام ماڼۍ ته ولاړل او د ماڼۍ په مخه او شاته بالکنونو کې راڅرګند شول. دا ځل د تاج په سرولو مراسمو له پخوانیو مراسمو څخه توپیر درلود څو په سراسر بریتانیا کې د موجودو ادیانو، کلتورونو او بېلابېلو ټولنو استازولي وکړای شي؛ دغه مراسم په ۱۹۵۳ زکال کې د دویمې الیزابت د تاج په سرولو له مراسمو څخه لنډ و او همدارنګه په ټوله بریتانیا کې د دغو مراسمو د لیدو په موخه د تلویزیوني مخاطبینو شمېر تر ۲۰.۴ میلیونو تنو پورې رسېده.
د تاج په سر کولو دغه مراسم په بریتانیا کې له جشنونو او لاریونونو سره مل و؛ هغه نظر پوښتنې چې د ۲۰۲۳ زکال په اپرېل میاشت کې ترسره شوې څرګنده یې کړه چې د بریتانیا عام وګړي د دغه مراسمو د ترسره کولو او په هغو باندې د لګول کېدونکې بودیجې اړوند زړه نا زړه دي. په لمانځنه کې یې د مۍ په اوومه په سړکونو باندې میلې، دواطلبانه چارې، ځانګړي کلیسايي مراسم او همدارنګه په وینډوزر ماڼۍ کې کنسرت شامل و. د لندن او وینډوزر مراسمو ګڼ شمېر وګړي ځانته را جلب کړل، خو جمهوري غوښتونکو بیا ورباندې اعتراض وکړ. ۵۲ تنه اعتراض ته د اړوندو جرایمو په تور ونیول شول چې د بشري حقونو د څار ډلې نیوکې یې راوپارولې. په نورو همګټو قلمرونو کې هم غبرګونونه متفاوت و. په داسې حال کې چې په پریمانه کچه جشنونه ترسره شول، خو یو شمېر حکومتونو او بومي ډلو له فرصت څخه په ګټنې خپل جمهوري غوښتونکي احساسات څرګند کړل او د انتقالي عدالت غوښتنه یې وکړه.
د چارلز او کامیلا د تاج په سر کولو مراسم په ۲۱مه پېړۍ کې د بریتانیا لومړني د تاج په سر کولو مراسم او همدارنګه له ۱۰۶۶ زکال راوروسته په ویسټ منېسټر کلیسا کې د فاتح ویلیام د تاج په سر کولو له مراسمو را وروسته ۴۰م مراسم و چې ترسره شول.
میلمانه
د تاج په سر کولو مراسم هغه دولتي مراسم و چې لګښت یې د بریتانیا د حکومت پر غاړه و او همدارنګه یې په هغو کې د بلل شوو میلمنو نوملړ تیار کړی و. په دغه مراسمو کې د نړۍ له ۲۰۳ هېوادونو څخه شاوخوا ۲۲۰۰ میلمانه رابلل شوي و. په دغو رابلل شوو کسانو کې د بریتانیا د سلطنتي کورنۍ غړي، د انګلستان د کلیسا او د بریتانیا د نورو مذهبي ټولنو استازي، د انګلستان او همګټو هېوادونو مخکښ سیاستوال او د نورو بهرنیو هېوادونو مشران شامل و.
په دغه مراسمو کې د بریتانوي سیاستوالو ګډون د ۱۹۵۳ زکال له مراسمو څخه په پام وړ کچه کم و؛ ځکه چې په هغو کې د لویې بریتانیا سترواکۍ ته د اړوند پارلمان ټولو غړو هم ونډه لرله. په مراسمو کې د ګډون بلنه د ټولنو او مرستندویه بنسټونو ۸۵۰ استازو ته لېږل شوې وه چې په دغو کې د بریتانیا د سترواکۍ د مډال ۴۵۰ ترلاسه کوونکي او همدارنګه ۴۰۰ تنه ځوانان شامل و چې له دې څخه نیمايي یې د بریتانیا د حکومت له خوا ټاکل شوي و. د ۱۱۸۹ زکال له دود څخه په پیروي د سینیک بندري ښارونو ۱۴ بارونان هم رابلل شوي و. په ویسټ منېسټر کلیسا کې د خوندیتوب مقرراتو د میلمنو شمېر محدود کړی و ځکه چې د تاج د په سر کولو د تېرو مراسمو پر خلاف په دغه ځای کې هېڅ موقتي اضافي ځایونه نه و جوړ شوي.
رسنیز پوښښ او د هغو رتبه بندي
بي بي سي د تاج په سر کولو د مراسمو د اونۍ د ورستیو ورځو د مراسمو د نشرولو په موخه د تلویزیوني خپرونو د جواز فیس له منځه یووړ څو هغوی وکولای شي د جواز له اخیستو پرته د مۍ په ۶مه د تاج په سر کولو مراسم او راتلونکې ورځ د هغو نور جشنونه له کومې ستونزې پرته نندارې ته وړاندې کړي. د کلتور، رسنیو او لوبو وزارت اعلان وکړ چې دغه مراسم به د هاید پارک، ګرین پارک او سنټ جیمز پارک په ګډون د بریتانیا په ۵۷ برخو کې د لویو سکرینونو پر مټ نندارې ته وړاندې شي.
د بریتانیا، اسټرالیا، کاناډا، فرانسې، جرمني، نیوزلنډ او متحده ایالاتو رسنیو د تاج په سر کولو مراسم په ژوندۍ بڼه نشر کړل. ورته مهال په دغه هېوادونو کې ګڼ شمېر نشراتي بنسټونو د مراسمو د اونۍ د وروستیو ورځو غونډې او جشنونه تر پوښښ لاندې راوړل.
د تاج په سر کولو مراسم په بریتانیا کې د ۱۱ تلویزیوني چینلونو له لارې په منځنۍ کچه د ۱۸.۸ میلیون او په اکثریت کچه د ۲۰.۴ میلیون لیدونکو له خوا ولیدل شول او په دې سره دغه خپرونې تر نن پورې د دغه کال په تر ټولو ډیرو لیدل شوو خپرونو واوښتې. ورته مهال د دغو مراسمو د تلویزیوني نندارچیانو شمېر د ملکې دویمې الیزابت د جنازې د مراسمو د لیدونکو له شمېر کم و چې شمېر یې په منځنۍ کچه ۲۶.۲ میلیونو او په حد اکثر کچه ۲۹.۲ میلیون تنو ته رسېد. بي بي سي د تاج په سر کولو مراسم د بي بي سي ون (BBC One)، بي بي سي ټو (BBC Two) او بي بي سي نیوز چینلونو له خوا خپاره کړل چې لومړنیو دوو یې په اشاروي ژبه باندې د هغو توضېح هم لرله او د مخاطبینو شمېر یې په اکثریت کچه ۱۵.۵ میلیون تنو ته رسېد. آی ټي وي (ITV) شبکې بیا ۳.۶ میلیونه مخاطبین لرل چې ITV3 بیا له غرمې وړاندې ۱۰:۴۵ بجو څخه له غرمې وروسته یوې بجې پورې هغه په اشاروي ژبه وړاندې کړل؛ سربېره پر دې ۸۰۰ زره نورو کسانو دغه مراسم د سکای نیوز او سکای شوکېس تلویزیونونو له لارې تعقیب کړل.
له بریتانیا بهر دغه مراسم په اسټرالیا کې د ۳ میلیونو کسانو، په کاناډا کې د ۷.۶ میلیونو کسانو، په فرانسه کې د شاوخوا ۹ میلیونه کسانو، په جرمني کې د څه باندې ۴.۸ میلیونو کسانو او همدارنګه په متحده ایالاتو کې د ۱۲ میلیونو کسانو له خوا د تلویزیون په پردو ولیدل شول.
لاریونونه
بریتانوۍ جمهوري غوښتونکې ډلې په لندن کې د تاج په سرکولو مراسمو باندې اعتراض وکړ. د دغې ډلې اجرایوي مشر ګراهام سمیت دغه مراسم «د قدرت او ارثي امتیاز جشن» وباله. د دغه سازمان د وړاندوینې پر بنسټ د مراسمو د ترسره کېدو په ورځ به د دوی له ۱۵۰۰ څخه تر ۲۰۰۰ پلويان په ترافالګار څلور لارې کې چې په لندن کې د لاریون کوونکو اصلي ځای ګڼل کېږي لاریونونه وکړي او همدارنګه به له یو څخه تر دریو کسیزو کوچنۍ ډلې د مراسمو د لارې په اوږدو کې خپل اعتراضات څرګند کړي. د بي بي سي د راپور له مخې په دغه لاریون کې په سلګونو تنو ګډون وکړ. جمهوریت غوښتونکو له لاریون کوونکو وغوښتل چې د اعتراض پر مهال ژېړ رنګه جامې واغوندي.
د سکاټلنډ د خپلواکۍ پلوو او جمهوري غوښتونکو لاریونونه هم د مراسمو په ورځ په اډینبورګ او ګلاسکو کې ترسره شول.
د ولز جمهوري غوښتونکې ډلې سیمارو (Cymru Republic) هم د مۍ په ۶مه په کارډیف کې د آنورین بیوان له مجسمې څخه تر بوټې پارک (Bute Park) پورې لاریون وکړ چې د لاریون کوونکو شمېر یې شاوخوا ۳۰۰ تنو ته رسېد.
تشيال تمځی
سرچینې
د ویکي گډونوال، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mir&oldid=172118628 Mir]»، د انگلیسي ویکيپېډیا
بهرنۍ تړنه
وېشنيزه:د میر فضایي تمځای وېشنيزه:فضایي تمځایونه وېشنيزه:د روسیې فضایي تمځایونه وېشنيزه:پیلوټ لرونکي فضایي راکټونه وېشنيزه:د هوافضا مهندسي
اوري (کانتون)
وري (اوري ولایت) په الماني Kanton Uri) د سویس هیواد له مرکزي ولایتونو څخه یو دی. د اوری ولایت مرکز آلت دورف او مساحت یې ۱۰۷۷ کیلومتره مرکز دی. د یاد ولایت د وګړو شمیر په ۳۱ د ډسمبر ۲۰۱۸م کال ۳۶،۴۳۳ نفره وو.
هريپور ولسوالۍ
هريپور ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۴۷۹،۰۳۱ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
خوست ولايت
خوست د افغانستان په جنوب ختيځو کې پروت دی ، ٤٠٢٩كيلومتره مربع مساحت پراخوالی لري ، نفوس يې د يو ميليون څخه زيات وگړي دي. ١٢ ولسوالۍ او دښاروالۍ ٣ ناحيې او دکوچيانو ٣٠٠٠٠ کورنۍ لري. د غرونو ډ ک خوست د پاکستان قبايلي سيمې وزيرستان سره لگيدلۍ دی چې د پاکستان سره (١٨٥ ) کلومټره گډه پوله لري ،چې په راتلونکي کې به يو ښه ټرانزيټي ښار وي. خوست ولايت د پکتيا ، پکتيکا سره لگيدلۍ دی چې د اوسني پاکستان د غلام خان څخه را پروت سړک دخوست څخه تيريږي ، گرديز ته رسيږي او بيا دغه سړک پلازمېنې کابل ته رسيږي ، دغه سړک د پاکستان څخه نورو را داخليدونکو سړوکنو په نسبت ٤٣٣ کلومټرو په کچه کم دی او د افغانستان داقتصادي پر مختگ لپاره مناسبه لارده. خوست د نورو ولايتونو په نسبت ښه معتادله هوا لري او د ژوند د ډيرو چارو لپاره پراخه لمنه لري ، د خوست ځمکې ښې حاصل خيزي دي ، په زراعتي ځمکو برسېره ځنگلونه هم لري چې د بيلگې په ډول يې تڼي ، منگل ، ځاځي ميدان ، او د ځډراڼو ځنگلونونومونه يادولی شو ، د يادو شوو ځنگلونو څخه وچې ميوې لکه چارمغز ، جانغوزي په زياته پايمانه لاسته راځي ، د وچو ميو ترڅنگ لمدې ميوې لکه زردالو ، الوچه ، انار ، ماڼه ، شفتالو هم ددې ولايت د زراعتي لاسته راوړنو څخه دي ، زياتره وگړي يې د مالداری په برخه کې هم بوخت دي چې د ژوندډيرې اسانتياوې له همدې لارې پوره کوي ، د کرهڼيزو ځمکو او ځنگلونو د خړوبولو لپاره د طبيعي اوبو يعنې سيند او باران اوبوڅخه گټه اخلي او زياتره سيمي يې روانې اوبه لري ، په ځينو سيمو کې د بريښنا د توليد لوی او کوچني بندونه هم جوړيدی شي ، پدې ولايت کې ډير تاريخي ځايونه هم شته ، د دې تاريخي ځايونو څخه د منگسو په سيمه کې د ايسار غونډی يادولی شو ، د پخوانيو خلکو په وينا دغه غونډی په مصنوعي توگه د انسنانو په مټ جوړه شويده او غونډ جوړښت لري ، د سيمي د خلکو په خبره ځيني تاريخي اثار
پدې غونډی کې پيداشوي، چې د وخت په تيريدو يې خلکو پلورلي دي ، ددې ولايت خاوره د اولياؤ کرامو او بزرگانو له برکته هم ډکه ده ، د يادونې په ډول يې مشهور زيارتونه لکه کوکرک بابا ، عالم شېر پير ، نصري اقا ، آدمحمد ، خواجه متون بابا ، گلزار اقا ، يادولی شو. خوست د ځنگلونو برسېره طبيعي زيرمې هم لري ، چې په ځينو سيمو کې يې د چينې ډبرې (Caco3 ) ، د اوسپنې ډبرې ، مس لرونکي ډبرې ، جست لرونکي ډبرې ، کرومېټ لرونکي ډبرې پيدا شويدي ، د کروميټو ډبرو دايستلو قرارداد هم شويدی چې افغانستان دولت يې د کال ٦ ميليونه امريکايي ډالره گټه اخلي.
د خوست ولایت ولسوالۍ
1:موسی خیل 2:قلندر 3:باک 4:سپیرہ 5:نادرشاہ کوٹ 6:صبری 7:علیشیر 8:مندوزی 9:جاجی میدان 10:گربز 11:دوہ مندہ 12:تنی ‎
منگل
پلوتون
پلوتون (یا پلوتو; په فرانسوي Pluton په انګلیسي Pluto; سمبولونه: یا  ) پهکویپر کمربند  کې د لمريز غونډال د سیارو څخه یوه ده. پلوټون په ۱۹۳۰م کال کې وموندل شوه، یاده سیاره د ۲۰۰۶م کال د اګسټ تر ۲۴ پورې د یوې سیاره په توګه ثبت وه، له هغې وروسته چې د ستور پیژندنې نړیوالې ایدارې پلوتون او یو شمیر نورو سیارو ته د Dwarf Planet) نوم ورکړ د سیارو له لیسته ووته.
د اردن اقتصاد
د اردن اقتصاد د راپورته کېدونکي بازاري اقتصاد په توګه طبقه بندي کېږي. د هر کس په سر د اردن ناخالص کورنی تولید په ۱۹۷۰مه لسیزه کې ۳۵۱ سلنه زیاتوالی وموند، په ۱۹۸۰مه لسیزه کې ۳۰ سلنه راکم شو او په ۱۹۹۰ لسیزه کې ۳۶ سلنه زیات شو. په ۱۹۹۹م کال کې سلطنت ته د دویم ملک عبدالله تر رسېدو وروسته، د لېبرال اقتصادي سیاستونه معرفي شول. د اردن اقتصاد د ۱۹۹۹م تر ۲۰۰۸م کاله پورې په کلنۍ کچه ۸ سلنه وده درلودلې ده. په هرصورت، په ۲۰۱۱م کال کې د عربي پسرلي څخه وروسته یې وده ۲ سلنې ته راټیټه شوه. د نفوسو د پام وړ زیاتوالی، د اقتصادي ودې ورو کېدل او د عامه پورونو زیاتوالی په هېواد کې د غربت او وزګارۍ حالت لا ډېر کړ. له ۲۰۱۹م کال راهیسې، اردن د ۴۴.۴ میلیارد ډالرو ناخالص کورنی تولید لري چې دا هېواد یې په نړیواله درجه بندي کې ۸۹مې درجه کې راوستی.
اردن له متحده ایالاتو، کاناډا، سنګاپور، مالیزیا، اروپایي ټولنې، تونس، الجزایر، لیبیا، ترکیې او سوریې سره د آزادې سوداګرۍ تړونونه (FTA) لري. د آزادې سوداګرۍ نور تړونونه له عراق، فلسطین ادارې، د فارس خلیج د همکارۍ شورا، لبنان او‌ پاکستان سره پلان شوي دي. اردن د لوی عرب د آزادې سوداګرۍ د تړون، د اروپا او مدیترانې د آزادې سوداګرۍ د سیمې، د آګادیر تړون یو غړی دی او همدارنګه په اروپایي ټولنه کې پرمختللی حالت لري.
د اردن اقتصاد لپاره اصلي خنډونه د اوبو سرچینو لږوالی، د انرژي لپاره د تیلو په وارداتو باندې بشپړ اتکا او د سیمې بې ثباتي ده. د هغه له ۱۰ سلنه زیاتې ځمکې د کښت وړ دي او اوبه یې محدودې دي. باران هم لږ او ډېر متغیر دی او په اردن کې د ځمکې لاندې شته ډېری اوبه د تجدید وړ ندي.
اسعار
د اردن مرکزي بانک په ۱۹۶۴م کال کې خپل فعالیت پیل کړ او د اردن اسعارو، اردني دینارو، یوازېنی صادروونکی دی چې د امریکا ډالرو سره نښلېدلي دي. لاندېنی چوکاټ د اردن له میلیون دینار سره د پیسو نړیوال صندوق لخوا د بازار په قیمت د اردن د ناخالص کورني تولید لړۍ ښکارندویي کوي.
د ځواک برابري د پېرود پرتلې لپاره، د اردن دینار د هر امریکایي ډالر په وړاندې په ۰.۳۵۹ باندې تبادله کېږي.
د اردن نفوس ۶٬۳۴۲٬۹۴۸ کسه دی او په ۲۰۰۹م کال کې د هرساعت کار په بدل کې منځنی معاش ۴.۱۹ ډالره وو.
اقتصادي کتنه
په اردن کې د پیسو رسمي اسعار د اردن دینار دي او په ۱۰۰ قیرش (چې د پیاسترس په نوم هم یادېږي) یا ۱۰۰۰ فېلس باندې تقسیمېږي. د ۱۹۹۵م کال د اکټوبر له ۲۳مې، دینار د پیسو نړیوال صندوق د برداشت ځانګړو حقونو (SDRs) سره په رسمي توګه وصل شوي دي. په عمل کې، ۱ امریکایي ډالر = ۰.۷۰۹ دیناره ثابت شوی چې ۱ دینار کابو په= ۱.۴۱۰۴۴ ډالره تبادله کېږي. مرکزي بانک آمریکایي ډالر په ۰.۷۰۸ دینارو باندې پېري او ډالر په ۰.۷۱۲۵ دینارو پلوري، تبادله کوونکي آمریکایي ډالر په ۰.۷۰۸ دینارو پېري او ډالر په ۰.۷۰۹ دینارو پلوري.
د اردن بازار د فارس خلیج سیمې هېوادونو څخه بهر په عربي بازارونو کې یو له ډېرو پرمختللو بازارونو څخه شمېرل کېږي. اردن په ۲۰۱۲م کال کې د نړیوال پرچوني پراختیا شاخص لخوا ۱۸مه رتبه ځان ته خپله کړه چې په نړۍ کې د پرچون بازارونو ۳۰ ترټولو جذاب بازارونه لیسټ کوي. اردن په ۲۰۱۰م کال کې په نړۍ کې د ژوند لپاره د ۱۹م ترټولو ګران هېواد په توګه او د ژوند لپاره ترټولو ډېر ګران بیه عربي هېواد په توګه درجه بندي شو.
اردن له ۲۰۰۰م کال راهیسې د سوداګرۍ نړیوال سازمان غړیتوب اخیستی دی. په ۲۰۰۹م کال کې د نړیوالې سوداګرۍ وړ کولو رپوټ کې اردن له امارات، بحرین او قطر وروسته په عربي نړۍ کې څلورم ځای خپل کړ. له متحده ایالاتو سره د آزادې سوداګرۍ تړون (FTA) چې د ۲۰۰۱م کال په ډسمبر کې پلی شو، تر ۲۰۱۰م کاله پورې به د ټولو توکو او خدمتونو کابو ټولې ستونزې په تدریجي توګه هوارې کړي.
شیون فومنی
میر احمد سید فخری نژاد چې په شیون فومینی مشهور دی (د ۱۳۲۵ کال د لیندۍ دریمه، فومن – ۲۳ سپتمبر ۱۳۷۷، تهران) شاعر د ګیلان څخه وو.
صديق الله بدر
صديق الله بدر د ارواښاد بهادر شاه ځوى ، په ۱۳۴۸ لمريز كال د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ د بر سلطانپور په يوه روحاني كورنۍ كې زوكړى دى.
زده کړې
لومړنۍ زده كړې يې تر درېيم ټولگي پورې پخپل كلي كې او پاتې نورې لومړنۍ او منځنۍ زده كړې يې تر لسم ټولگي پورې د كابل د سيد جمال الدين په لومړني ښوونځي ، د پنځه سوه فاميليو ښوونځي ، د خيرخانې او عمر شهيد په ليسو كې بشپړې كړې دي. تر هغه وروسته يې د مخابراتو په تربيوي مركز كې مسلكي زده كړوته مخه كړې او په ۱۳۷۰ لمريز كې دغه زده كړې يې د اقتصادي ستونزو له كبله ، د وروستۍ ازموينې په درشل كې نيمگړې پاتې شوې او په نظامي برخو كې يې رسمي دندې ته مخه كړه. د ۱۳۸۱ لمريز په لومړيو كې يې تر ازموينې وروسته له نوموړي مركز څخه د راډيو او تلوېزيون له څانگې د څوارلسم ټولگي د فراغت سند تر لاسه كړ.
ادبي ژوند
بدر له وړوكوالي له شعر او شاعرۍ سره مينه درلوده ، خو لومړنى شعريې په اتلس كلنۍ په ۱۳۶۶ كال كې ليكلى دى، چې يو بيت يې دا دى :
د لومړي شعر تر ليكلو وروسته مطبوعاتو ته يې مخه كړه او له هغه وخت نه تر اوسه گڼ شعرونه ، لنډې كيسې ، په پښتو او دري ليكنې ( ادبي ، څېړنېزې او سياسي) چاپ شوې دي. بدر له ۱۳۸۱ نه تر اوسه پورې په كليد گروپ كې په ژورناليستكي هڅو بوخت دى او د ۱۳۸۴ لمريز كال له نيمايي تر دې دمه پورې د كليد اوونيزې مسوول مدير دى. كليد اوونيزه يوه ټولنيزه ، سياسي او خپلواكه اوونيزه ده ، چې له كابل نه خپرېږي. سربېره پر دې نوموړى په افغانستان كې د نړيوال ژورناليزم د مركز ، د جنوبي اسيا يا سارك ټولنې د غړو هيوادونو د ژورنالستانو د ټولنې ، د شاد كره كتنې د ټولنې د رئيسه هئيت او د خوشال فرهنگي ټولنې او د افغان ادبي بهير غړيتوب هم لري.
شیون فومنی
نوموړی په ۱۳۷۷ لمریز کال کې د پښتورګو د اوږدې ناروغۍ او د تهران په یوه روغتون کې د پښتورګو تر انتقال وروسته وفات شو. د هغه د وصیت له مخې د هغه قبر د رشت په سلیمان دره کې د میرزاکوچک جنګیالي مقبرې ته څېرمه او د مور قبر ته څېرمه موقعیت لري.
صديق الله بدر
اخځونه
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال
شیون فومنی
د ۱۳۹۹ لمریز کال د لیندۍ په ۲۷مه د کلاحدوز کوڅې په سیمه کې دویم واټ د شیون فومیني په نوم ونومول شو.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: ایران ليکوال وېشنيزه: ایرانشاعران وېشنيزه:فارس ليکوال وېشنيزه:ایرانی وېشنيزه:ایران
فرانسوي ژبه
فرانسوی ژبه (په فرانسوي:Français) د رومانی ژبو ځخه یوه ژبه ده چی په فرانسه، بلجیم، سویس، کاناډا او آفریقا کی ویل کېږي.
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:فرانسه
تشيالي توغندي
فضایي راکټ له هغو څېړنیزو موخو څخه عبارت دی چې د ځمکې څخه د فضا پر لور د فضایي پیلوټانو یا ځینو ژوو سره د فضا پر لور توغول کېږي ترڅو په تشیال کې د نویو لاسته راوړنو د فضایي تمځایونو او مصنوعي سپوږمکیو په بیا جوړونه، رغونه کې مرسته وکړي.
بهرنۍ تړنه
وېشنيزه:د میر فضایي تمځای وېشنيزه:فضایي تمځایونه وېشنيزه:د روسیې فضایي تمځایونه وېشنيزه:پیلوټ لرونکي فضایي راکټونه وېشنيزه:د هوافضا مهندسي
پامير سنگروال
ښاغلى پامير سنگروال د نامتو تاريخپوه او شاعر ښاغلې شهسوار سنگروال زوي دى ، چې په کال ١٩٨٧ د کابل په ښار کې زيږيدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې په پېښور او لندن کې تر سره کړې او اوس په لندن کې د هارو په کالج کې د ميډيا زده کړی پر مخ وړي.
چاپي اثار
(دمينې ماښام) دده د شعرونو لومړنۍ ټولگه ده.
اخځونه
وېشنيزه:پښتانه شاعران
۶۵۵۳۶ (عدد)
۶۵۵۳۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۵۵۳۵ څخه  مخکي او د ۶۵۵۳۷ وروسته موجود دي.
سرچينې
وېشنيزه:۶۵۵۳۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
باد ماتوونکی
باد لنډه پېژندنه (Introduction to wind)
شکل : د تودې او سړې هوا حرکت
دباد اغېزې (Wind Effects)
په تبخير(تعرق) باندې د باد اغېزه (Wind effects on evaporation) د نباتاتو څخه د تبخير اندازه تريوې معينې کچې پورې دباد د سرعت په زياتېدو سره زياتيږي له هغې ټاکلې کچې څخه  زيات د تبخير ثابت پاتې کېږي اويابادپرې ډېرکم اثر غورځوي. د نبات څخه په تبخير باندې د باد اغېزه نظر د نبات ډول ته هم توپير مومي. باد دپاڼو د سوريو(Stomata) څخه د تبخير په نسبت په کېوتيکلي تبخير زياته اغېزه کوي، په دې توګه په هايدروفايت (Hydrophytes) نباتاتوکې کوم چې پکې کېوتيکلي تبخير رامنځ ته کېږي ،د تبخير کچه لوړه وي او زيات تبخير پکې رامنځ ته کېږي. د باد د لګېدو په ترڅ کې د نباتاتو د شاوخوا هوا او اوبه بې ځايه کېږي، هغه لنډه شيبه باد چې رامنځ ته کېږي د نباتاتو د تنکېو غړو او پاڼو د سوريو(stomata) څخه د اوزموس د قانون په اساس څه اندازه اوبه بهر وځي او د باد په واسطه هوا ته تبخير کېږي. د نبات په ډول سربېره په تبخير باندې د باد اغېزه نظر د تودوخې درجې او د نبات د شااو خوا لندبل ته تغير مومي. په و چه آب هوا کې، تېز او تاوده بادونه د نباتاتو د ژر مړاوي کېدو سبب کېږي. د باد او Transpiration تر منځ دقيق ارتباط نظر د نبات نوعي(Species) ته توپير مومي. په طبعي ډول په تبخيرباندې د باد اغېزه  د نبات د بهرنۍ سطې جوړښت  او په يوه واحده ساحه کې د Stomata  تعداد ته په پام سره توپير مومي ، هغه نباتات چې د پاڼو مخ يې ښوي او د سوريو شمېر يې کم وي د هغه تبخير به د هغو نباتاتو په پرتله کم وي، کوم چې پاڼې يې زيږې او د Stomata  شمېر يې زيات وي .پورتنۍ اغېزې په لوړو او ړنګيونباتاتو کې زياتې ليدل کېږي، د بېلګې په توګه د کوپرې   (Coconut) د ونې څخه تبخير هغه وخت ٪۱۰۰ ته لوړ شوکله چې د لمر په پوره رڼاکې  د باد سرعت 5 miles/hour  ته ورسيد. همدا رنګه د نباتاتو د پاسنۍ سطحې شکل او د نبات Canopy هم په تبخير باندې اغېزه کوي، که چېرې د يوې ساحې دټولونباتاتو پاسنۍ سطحه همواره او ديوه نبات يا مېوه لرونکې ونې پاسني شکل (Canopy) تکميل او متراکمه وي په دې صورت کې به په Transpiration باندې دباد اغېزه کمه وي. تودوخه، باد او ځينې نور محيطي عوامل په تعرق باندې تاثير کوي چې په دې ډول باد له نباتاتو څخه يواځې ۲-۶٪ تبخير منځ ته راوړي. همدا رنګه د باد اغېزه تودوخې او لندبل ته په پام سره هم توپير مومي، په وچ اقليم کې ګرم او ګړندي بادونه د نبات د ډير ژر مړاوي کېدو سبب کېږي.
په ګرده شیندنې باندې د باد اغېزه (Wind effect on pollination)
باد د زياتو نباتا تو د ګردې د دانو په تيت کېدو کې ونډه لري. هغه نباتات چې د ګرده افشانۍ پروسه يې د باد په واسطه سرته رسيږي د Anemophile يا Anemogame  په نومونو ياديږي  جـــوار يولهAnemophile     بوټو څخه دي، چې د هغه نارينه ګل د ۵۰ مليونو په شاو خوا کې د ګردې دانې توليدوي کوم چې دباد په واسطه د نوموړي نبات په ښځينه ګل باندې پرېوځي. د Anemophile بوټو نارينه ګل وږي ته ورته شکل لري او ګلونه يې عطري بوي نه لري او همدا رنګه د ګردې دانې يې سرېښيدونکې نه وي.