cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جيمز بالډوين
زوکړه او کورنۍ
ډيويډ بالډوين ډېر کلونه د Emma مشر (د کورنۍ) و. هغه کېدای شي، په ۱۸۶۳ ز کې له خپلواکۍ نه وړاندې زېږېدلی وي. که څه هم جيمز په کره ډول نه پوهېږي، چې ناسکه پلار يې څو کلن و. د ديويډ مور (Barbara) غلامه (وينځه) زېږېدلې وه او په نيويارک کې يې له Baldwin سره تر خپلې مړينې پورې ژوند وکړ، جيمز په دې وخت کې اووه کلن و. ډېويډ يو light-skinned ناسکه ورور هم درلود، چې د هغه د مور د بادار له خوا پرې زېږېدلی و او د Barbara په نوم يوه خور يې هم لرله، چې جيمز او نورو ورته په کورنۍ کې Taunty ويله. د ډيويډ پلار او د جيمز پلرنی نيکه هم غلامان زېږېدلي وو. ډيويډ له وخته يو څه وړاندې واده کړی و او يوه لور يې لرله چې د دواړو د واده پر مهال د Emma په عمر وه. نوموړي د ډيويډ او سام په نوم دوه زامن درلودل. David زوی يې په بندخونه کې مړ شو او Sam چې د جيمز مشر او د اته کلنۍ په عمر و، د يو څه وخت لپاره يې په نيويارک کې له Baldwin سره ژوند وکړ او يو ځل يې جيمز له ډوبېدلو نه وژغوره.
جيمز په خپل ټول ژوند کې خپل ناسکه پلار ته لکه د خپل پلار په توګه وسپارل شو، مګر David sr. او جيمز يوه خورا ستونزمنه اړيکه لرله، چې نږدې په ګڼو وختونو کې يې فزيکي شخړې راپورته کېدلې. دوی ځکه جنګ کاوه چې جيمز به مطالعه کوله، فلمونه يې خوښېدل، سپين پوستي ملګري يې درلودل او داسې نور، چې د دې ټولو له امله د بالډوين ژوند ليک ليکونکی David Adams Leeming ليکي چې: ډيويد بالډوين د ګواښل شوي جيمز د ژغورنې فکر وکړ. د بالډيون يو بل ژوند ليکونکی James Campbell ليکي چې: ډيويډ بالډوين هم له سپين پوستو نه کرکه کوله او د خدای پر وړاندې د هغه سرښندنه له هغې هيلې سره مل وه، چې خدای به له هغوی نه د دې غچ واخلي. د ۱۹۲۰ او ۱۹۳۰ ز لسيزو پر مهال د نيمه څښاکو د مرتبان (بوتل) جوړولو په يوه فابريکه کې کار وکړ، که څه هم هغه له دې دندې نه ګوښه شو او همدا چې پند يا وعظ ته يې غوصه راوپارېده، نو د مبلغ په توګه د اوسېدلو غوښتنه يې کم رنګه شوه. نوموړي ځيني وختونه خپله غوصه پر خپلې کورنۍ سړه کړه او کوچنيان يې ورنه په وېره کې شول، چې د اندېښنو يو څه برخه يې د هغوی د مور له خوا د خورا مينې په واسطه متوازن شوه. ډيويډ بالډوين نږدې د عمر تر پايه په بدګومانۍ کې لوی شو. هغه په ۱۹۴۳ ز کې يو ذهني [د ذهني يا رواني ناروغيو] پناه ځای ته وسپارل شو او په همغه کال د جولای په ۲۹ مه د توبرکلوز له امله په همغه ورځ مړ شو، چې Emma خپل وروستی کوچنی (لور) Paula وزېږوله. جيمز بالډوين د خپلې مور په ټينګار يوه ورځ مخکې له خپل ناسکه پلار سره کتلي وو او د هغه له مرګه وروسته يې ورسره د پخلاينې په اړه د (د يو اصلي زوی يادښتونه: Notes of a Native Son) تر سرليک لاندې په خپلې مقالې کې وليکل: «هغه په خپله ظالمانه غوښتنه او ژغورونکي لاره کې له خپلو هغو کوچنيانو سره مينه لرله، چې د هغه په شان تور پوستي او لکه د هغه ډاروونکي (خطرناک) وو». د ډيويډ بالډوين د جنازې مراسم، د جيمز د ۱۹ کليزې پر ورځ  نږدې همغه وخت تر سره شول، چې د Harlem کړکېچ مات شو.
جيمز د خپلې مور د مشر زوی په توګه د خپلې کورنۍ سره د مرستې او ملاتړ په موخه له کوچينوالي نه نيمه ورځ کار کاوه. هغه يوازې په خپل کور کې د ستونزمنو اړيکو له امله نه، بلکې په خپله ټوله شاوخوا کې يې د ليدلي فقر او توپيري چلند له پايلو نه خوابده شوې وه. همدا چې ستر شو، هغه ملګري يې چې جيمز يې په کليسا کې تر څنګ کېناسته، د نشه يې توکو کارونې، جرم يا بدلمنۍ ته وروګرځېدل. دا هغه څه وو چې Tubbs نه يوازې د خپل ژوند په اړه يوازې، بلکې په امريکا کې د يوې تورپوستې مېرمنې يو لړ تبصرې وموندلې. جيمز يو ځل وليکل: «ما هيڅکله کوچنیوالی نه درلود ... ما هيڅ انساني پېژندنه نه لرله... زه مړ زېږېدلی وم».
يوټيوب
یوټیوب YouTube هغه انټرنیټی پاڼه ده چی په هغه کی د ویدیو مینه وال کولای شی د ویډیو کلیپونه د انټرنیټی پاڼی ته اضافه کړی او نورو ملرگرو سره یی شریک کړي. دا ویب پاڼه د ۲۰۰۵ کال د فبروري په میاشت کی د پی پال د کمپنی پخوانیو کارکوونکو په واسطه جوړه شوی ده. د یوټیوب کمپنی په سن برونو، کالیفورنیا که موقعیت لري او د اډاب فلش ویډیو د ټکنالوژی په استفادی سره کولای شی د مینه والو بیلا بیل ډول ویډیوگانی، تلیویزیونی خپرونی، موسیقی او نوری خپرونی ننداری ته چمتو کړي. هغه کسان چی په دی ویب پاڼه کی راجستر نه وي یواز ویډیو گانی لیدلای شی خو هغه کسان چی په دی ویب پاڼه کی راجستر وی کولای شي دی ویب پاڼی ته ویډیوگانی هم اضافه کړي.د ۲۰۰۶ کال د نوامبر په میاشت که یوټوب کمپنی د یو عشاریه پنڅه شپیته ۱،۶۵ میلیونه امریکایی ډالرو په بیه پر گوگل کمپنی وپلورل شوه.
لرغونی گريشک
گرشک يا د هلمند پخوانۍ پلازمېنه!!! دغه ولسوالي چي مرکزيې گرشک او بشپړه سيمه يې په نهرسراج ياديږي دافغانستان تر نامه هم مشره ده هغه مهال چي افغانستان په خُرسان يادېدی هم دې سيمي دگرشک دنوم وياړ ځانته گټلی و. دگرشک ولسوالۍ مساحت ۱۶۹۲ کيلومتره مربع دی دپخوانۍ سرشمېرني له مخي د دې سيمي دوگړو شمېر ۱۶۵۰۰ ته رسېدی چي ښايي دغي شمېرې اوس تر پخوا ډېروالی موندلی وي. گرشک دهلمند ترنورو ولسواليو لمړۍ درجه لري ديوه روايت له مخي دگرشک ټول کلي د ۴۸ او ۴۷ په شاوخواکي دي خودنورو مالوماتو پر بنسټ ددې سيمي ټول کلي ۲۰۷ دي چي دډېرو په اټکل کېدای سي دغه مالومات صحي وي. دگرشک ولسوالۍ لويه وياله چي په سنگين کي دهلمند د سيند څخه سرچينه اخلي د نهرسراج سيمه پرې خړوبېږي  ددغي ويالې دجوړوني چاري   دامير حبيب الله خان دواکمنۍ پرمهال بشپړي سويدي اوخپله دگرشک وياله چي د۱۳۱۴ لمريز کال دجوزا دمياشتي پر شپږويشتمي نېټه يې رسمي پرانستنه شوې دنژدې شاوخوا سيمي خلگ يې دابو څخه گټه اخلي.
دسربند څخه تر گرشک پوري په ۸۵ کيلومترۍ کي ارته بُغرا پرته ده ددې بُغرا د کانال چاري دموريسن نوديسن  (Murisan Nodisan )په نوم د يوې امريکايي کمپنۍ   له خواپه ۱۳۲۹ لمريز کال کي بشپړې شوي دي دغه بُغرادگرشک تر بازار پوري په اته کيلومتره وږدوالي کي ځای لري او دبل روايت پراساس دوه کيلومتره اوږدوالی لري  پردې بُغرا دبرېښنا يوه فابريکه هم فعاليت کوي چي شاوخاو ۴۵۰۰/ کيلواټه برېښنا وړاندي کوي  دگرشک بازار اونژدې سيمه يې په څراغونو ښايسته کړې ده :
دغه فابريکه هغه مهال غښتلې برېښنا جوړوي کله چي بُغرا دپرېمانه اوبو څخه ډک وي خو داوړي په موسم کي چي کله پر بُغرا له لويه سره اوبه لږي سي ددې سيمي خلگ دشپې پرمهال دڅراغونو لگولو لپاره دبُغرا اوبه له سهار څخه بيا تر ماښام پوري ډنډه وي تر څو دشپې مهال اوبه ډېري سي او برېښنا سپينه وړاندي سي. پربُغرا پروت پًل دکندهار او هرات ترمنځ اوږده لاره هم سره مښلوي چي ددې ارزښت گرشک ته يو ستراتيژيک اهميئت وربخښلی دی
کله چي  لوی کندهار او هلمند نه وو سره جلاسوي يعني هلمند دکندهار په ولايت  ورگډ و هغه مهال گرشک دهلمند دسيمي او په دغه ځای کي  دکندهار دحکومت پلازمېنه بلل کېدله دگرشک دهغه مهال اداره داعلی حکومت په نامه يادېدله يعني( لوړ پوړې اداره) ښايي په دې ځای کي دکندهار دحکومت مشرانواو لوړپوړو چارواکو ډېر مهال تېر کړی وي.
کله چي په ۱۳۴۳ لمريز کال کي هلمند دکندهار څخه دبېل ولايت ځانگړتيا تر لاسه کړه لښکرگاه دهلمند پلازمېنه او دولايت مخکنی مرکز (گرشک) دولسوالۍ په توگه و ټاکل سوه :  او هغه مها چي په لوی کندهار کي دنائيب الحکومت اداره چلېدله گرشک هم ځانته دحاکم په نوم مشر وټاکی اوداسيمه د ولايت ديوې ولسوالۍ په نامه ونومول سوه پردې مهال دگرشک ډېري برخي دکليو او کورونو پرځای سپېرې دښتي وې.
دگرشک بازار دشمال ختيځ خواته پرښه اساسي ډول جوړسوی دی که څه هم ښاريې ډېر پراخ نه دی خو بيا هم  سمو څلور لارو، دتوکواساسي، پلورنځايونو او پرواټونو دبرېښنا لگول سو ستنوښايست ورته گټلی دی ددې بازار لوېديځ لوري ته پرلوړو غونډيو هم دخلگو اوسېدنځايونو ،ياکورنو جوړسويدي چي پرليدو يې دسړي سترگوته  لرغونتوب راڅرخي نهرسراج چي مرکز يې گرشک دی دلښکرگاه شمال لوېديځ لوري ته شاوخوا په (30) کيلومترۍ کي پرته ولسوالي ده چي په سلوکي څلوېښت وگړي يې په سوداگريزو چارو او بوخت دي او نور يې دکرني دبرخي سره اشنايان دي چي له دې ډلي څخه په گرشک کي غنم،جوار،مالوچ(پنبه) لوبيا اوداسي نور نباتات کرل کيږي.
گرشک رڼو ،او مستو اوبو هم ښه شمتنه کړې ده ددې ولسوالۍ پرزړه سپرې بُغرا له يوې خوا خلگو ته پرېمانه اوبه رسولي ا و له بله پلوه يې دگرشک بازار ته  هم ښايښت په برخه کړی دی په دې سيمه کي انار،انگور، زردالو،مڼې، اوداسي نوري مېوې هم رسېدل کولی سي.
دافغانستان دلنډ مهالي ادارې په راتگ سره گرشک ته هم نوی ځواک جوړسو او دڅوکلونو په تېرېدو سره دا سيمه ترپخوا هم ورغول سوه : نور بيا......................
وېشنيزه:د هلمند ولايت
کاشان ولسوالي
کاشان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کاشان)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د کاشان ښار دی. دا ولسوالي ۳۶۴٬۴۸۲ تنه نفوس لري او مساحت یې ۴٬۳۹۲ کیلومتره مربع دی. د کاشان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
جبري پوځي خدمت
جبري پوځي خدمت (چې په متحده ايالاتو کې په اجباري ډول د سرتېرو راټولول هم بلل کېږي) په يو ملي خدمت کې د دولت له خوا د خلکو لازمي استخدام دی چې عموماً په پوځي خدمت وي. د اجباري خدمت تاريخ تر لرغونو زمانو رسېږي او په ځينو هېوادونو کې تر بېلا بېلو نومونو لاندې تر اوسه روان دی. د ځوانانو د تقريباً نړيوال قومي استخدام نوي نظام تاريخ په ۱۷۹۰ز لسيزه کې د فرانسې تر انقلاب پورې رسېږي، چېرته چې دا چاره د يو ډېر ستر او ځواکمن پوځ بنسټ وګرځېده. ډېريو اروپايي هېوادونو وروسته د سولې پر مهال همدا نظام نقل کړ، تر څو د يو خاص عمر لرونکي نارينه له يو څخه تر اتو کلونو پورې په فعاله دنده کار وکړي او بيا احتياطي ځواک ته ولېږدول شي.
جبري استخدام يا ګومارنه د يو لړ لاملونو له امله د اختلافاتو ښکار موضوع ده چې په دا لاملونه پکې شامل دي: د مذهبي يا فلسفي بنسټونو پر اساس د نظامي نښتو په وړاندې وجداني مخالفت؛ سياسي مخالفت، د بېلګې په ډول د يو ناخوښه دولت يا نامنلې جګړې لپاره خدمت؛ جنسيت پالنه، په دې معنا چې له تاریخي اړخه يواځې نارينه د دې استخدام موخه وو او فکري اعتراض، د بېلګې په ډول له منل شويو فردي حقوقو څخه سرغړونه. شونې ده چې استخدام شوي خلک له خدمت څخه وتښتي، لکه د هېواد په پرېښودلو او په بل هېواد کې په پناه غوښتلو سره. ځينې اختياري نظامونه دا تګلارې د جنګي عملياتو له دندو څخه دباندې يا له پوځ څخه بهر د متبادلو خدماتو په مهيا کولو سره برابروي، لکه په فينلينډ کې « Siviilipalvelus» (متبادل مدني خدمت)، په استراليا، المان او سويټزرلينډ کې « Zivildienst» (د ټولنې اجباري خدمت). يو شمير هېوادونه نه يواځې د پوځ لپاره، بلکې د نيمه پوځي ادارو لپاره هم نارينه پوځيان استخداموي، کوم چې د پولیسو په څېر يواځې د داخلي خدماتو لپاره ځانګړي دي، لکه داخلي پوځيان، پوله ساتي ځواکونه او د ژغورنې غېر جنګي دندې، لکه مدني دفاع.
له ۲۰۲۲ز کال راهيسې، ډېری هېوادونه جبراً سرتيري نه استخداموي، د دې پر ځای د رضاکارانو تر څنګ په مسلکي پوځيانو تکيه کوي. خو په دې ډول نظم د باور کولو وړتيا، د جګړې د شرايطو او د دوښمنيو د پراختيا دواړو په اړوند، تر يو بریده د وړاندوينې اټکل کولای شي. په همدې بنسټ ډيری هغه هېوادونه چې جبري خدمت يې له منځه وړی، دا وړتيا لري چې د جګړې يا بحران پر مهال جبري استخدام بيا پيل کړي. په هغو هېوادونو کې د جبري استخدام شونتيا ډېره زياته ده، کوم چې په جګړو يا د دولتونو تر منځ په سيالیو کې ښکېل وي، په ورته توګه د مطلق العنانو (استبدادي) حکومتونو په پرتله په جمهوريتونو کې د جبري استخدام امکانات کم دي. د سينګاپور او مصر په څېر له څو استثنائاتو سره، پخوانۍ برتانوي مستعمرې د جبري استخدام کم احتمال لري، ځکه دا هېوادونه د برتانوي جبري استخدام ضد اصولو تر اغېز لاندې دي چې مخينه يې د انګلستان په کورنۍ جګړه کې موندل کېږي، انګلستان په ۱۹۶۰ز کال کې جبري استخدام لغوه کړ.
ايلکم
د حمورابي د حکومت په شا اوخوا وخت کې (۱۷۹۱-۱۷۵۰مخزېږديز)، بابيليوني سترواکۍ د جبري استخدام يو نظام کارولی و چې «ايلکم» يې باله. د دې نظام تر مخې له وړ کسانو غوښتنه کېده چې د جګړې پر مهال په شاهي پوځ کې خدمت وکړي. د سولې پر مهال دوی اړ وو چې د دولت د نورو کارونو لپاره د کار ځواک برابر کړي. د دې خدمت په بدل کې همدې خلکو کولای شول چې د ځمکې لرلو حق ولري. شونې ده چې دا حق په خپله د ځمکې د ملکيت حق نه، بلکې ځانګړې ځمکه وه چې د حکومت له خوا ورکول کېده.
د پوځي خدمت څخه د ځان ساتنې ډول ډول بڼې ثبت شوي دي. داسې برېښي چې د يو متبادل د خدماتو تر لاسه کولو چاره هم د دې قانون له جوړېدو مخکې او هم وروسته تر سره شوې، په داسې حال کې چې د حمورابي د قانون پر بنسټ دا چاره ناقانونه وه. وروستني تاريخونه ښيي چې د «ايلکم» د مسئوليتونو پر سر په منظم ډول سوداګري کېده. په نورو سيمو کې، خلکو په ساده ډول خپل ښارونه پرېښودل، څو د دوی د «ايلکم» له خدمت څخه ځان څنډې ته کړي. بله لاره دا وه چې «ايلکم» ځمکې او له دې ځمکو سره د هغوی د خدمت مسئوليت وپلوري. په داسې حال کې يو شمېر بښل شوې طبقې مستثنا وې، د حمورابي د قانون تر مخې دا چاره منع شوې وه.
د منځنيو پېړيو په عسکرۍ کې شموليت
په اروپايي لويه وچه کې د ملوک الطوايفۍ د قوانينو تر مخې، په منځنيو پېړيو کې د ځمکو څښتنانو داسې يو نظام عملي کړی و، چېرته چې په کلیوالو سيمو يا ښاري مرکزونو کې اوسېدونکي ټول له ۱۵ څخه تر ۶۰ کاله عمر لرونکي کروندګر، عام خلک او اشراف، هغه مهال د پوځي دندې لپاره غوښتل کېدل، کله به چې هغوی پاچا يا سیمه ييز حاکم وغوښتل، دوی به د خپلې شتمنۍ په تناسب سره وسلې او زغرې له ځانه سره راوړلې. دې سرتېرو به د پاچا يا سیمه ييز حاکم لکه په فرانسه کې «ايريري-بان» له خوا د ټاکل شويو سيمه يیزو مشرانو تر حکم لاندې د پليو، ډلګۍ مشرانو يا وسله والو سرتېرو په څېر جګړه کوله. « Arrière-ban» د عمومي سرتېرو ښودنه کوي، چېرته چې د سلطنت (يا سيمه ييز افسر او لوړ رتبه افسرانو) له خوا په فرانسه کې اوسېدونکو له ۱۵ څخه تر ۶۰ کاله عمر لرونکي ټول له بدني اړخه وړ نارينه جګړې ته د تګ لپاره راغوښتل کېدل. نارينه د حاکم د مرستيال (کفيل) (يا په سويل کې د sénéchal له خوا) له خوا راغوښتل کېدل. د حاکم دا مرستيالان پوځي او سياسي مديران وو چې د پاچا له خوا ټاکل کېدل، تر څو د پاچا د امرونو او حکمونو په عملي کولو سره د ولايت په يوه ځانګړې سيمه حکومت او د هغې پالنه او څارنه وکړي. په دې ډول غوښتل شوي خلک بيا د پوځي افسر له خوا غوښتل کېدل، څوک به چې د پاچا استازی او د يو ټول ولايت پوځي والي و، په کومو کې چې ډيری «بيلی وکس، سينيشلټيز او کاسټيلينز» شامل وو (bailiwicks علاقدار، seneschalties ناظر يا وکيل، castellanies قلعه دار). تر ټولو شتمن شريف (ملک/خان/جاګيردار) څخه نيولې تر ټولو بې وزله عامو خلکو پورې ټول د « arrière-ban» لاندې راغوښتل کېدل او دوی بايد خپل ځانونه د پاچا يا د هغه د مسئولینو په مخ کې وړاندې کړی وای.
د منځنیو پېړيو په سکنډينيويا کې « leiðangr» (لرغوني سکينډنيويايان)، « leidang» (نارويجنيان)، « leding» (ډنمارکيان)، « ledung» (سويډنيان)، « lichting» (هالنډيان)، « expeditio» (لاتينيان) او کله کله « leþing» (پخواني انګريزان)، د وړيا کروندګرو سرتيري (پوځ) وو، څوک چې په ساحلي سمندري ځواکونو کې استخدام شوي وو، څو موسمي ګزمې تر سره او د دولت له قلمرو څخه دفاع وکړي.
د انګلو-ساکسن انګريز پوځ ډېره برخه چې د «فريډ» په نوم يادېده، د هرې ولسوالۍ د ازادو خلکو څخه جوړه شوې د نيمه وخت انګريزي سرتېرو څخه جوړ شوی و. د ۶۹۰ز لسيزې د «ويسکس» د «Ine» (Ine د Wessex پاچا و) په قوانينو کې، په پوځي خدماتو کې پر غفلت کوونکو درې ټولنيزو طبقو جريمې تحميل شوې وې.
ځينې اوسني لیکوالان ادعا کوي چې په اروپا کې پوځي خدمت يواځې تر کوچنیو زميندارو اشرافو پورې محدود و. دا خانان (هغه څوک چې نېغ په نېغه يې له پاچا ځمکه تر لاسه کوله) د هغه مهال د ځمکې لرونکي اشراف وو او اړ وو چې هر کال د ټاکلو ورځو لپاره د خپلو وسلو او زغرو سره يو ځای خدمت وکړي. تاريخ پوه «ډايويډ سټرډي» د ټولنې د ټولو طبقو څخه جوړ يو نوي ملي پوځ د مقدمې په توګه د «فريډ» په اړه خبر ورکړی او هغه يې يو «احمقانه خيال» بللی دی."دا پخوانی باور چې بزګران او کوچني دهقانان  د يو ملي پوځ يا «فريډ» د جوړولو لپاره سره راټول شوي وو، يو عجيبه وهم دی، کوم خوب چې لرغون پېژندونکو د اتلسمې پېړۍ په وروستيو يا د نولسمې پېړۍ په لمړيو کې ليدلی و، څو د نړیوال پوځي استخدام لپاره توجيه پيدا کړي."په ملوک الطوايفي جاپان کې د ۱۳۹۳ «شوګن» رتبې (شوګن د جاپان تر ټولو لوړ پوړی پوځي قوماندان و) پور ورکونکي د يو کال ماليې په بدل کې له مذهبي يا پوځي عسکري خدمت څخه معاف کړي وو. د «Ōnin‎» جګړې «شوګن» کمزوری کړ او يو ځل بیا يې په پور ورکونکو عسکري تحميل کړه. دا ارباب پالنه (مشرتوب)، يو استبدادي عمل او د عامو خلکو لپاره د اټکل وړ نه و. په داسې حال کې چې د پيسو پور ورکونکي بې وزله نه وو، ډېرو ارباب پالو (مطلقو مشرانو) له دې څخه د عاید زياتولو لپاره ګټه واخسته. د ارباب پالنې د پايښت لپاره د جبري سرتېرو شتون اړین وګرځېد او مشر (خان/مشر/ملک) ته يې اجازه ورکوله چې په خپله خوښه ماليات وټاکي. په دې محصولاتو کې د رسمي لګښتونو لپاره پر کرنيزه ځمکه د «تانسين» ماليات شامل وو. د « Ise» د لوی مزار (په جاپان کې یو مزار يا روضه ده چې د لمر رب النوعې لپاره وقف شوی) د بيا ابادۍ لپاره په ټولو ځمکو د « Yakubu takumai» ماليات زيات کړای شول او په ټولو کورونو د « munabechisen» مالیات وضع کړای شول. دا مهال، عامو خلکو ځمکه د سود له لارې تر لاسه کړې وه او په ۱۴۲۲ کې «شوګن» د عامو خلکو د هغو ځمکو بېرته اخستلو ګواښ کړی و، کوم چې د خپلو مالياتو په تاديه کې ناکام شوي وو.
ځانگړې محکمه
ځانگړې محکمه، يا اختصاصي محکمه (په انگرېزي: Special Court, special tribunal) په ٢٠١٠م کال کې د افغان ولسمشر حامد کرزي له لوري هغه وخت جوړه شوه، چې د ولسي جرگې په تېرو انتخاباتو کې د پراخو درغليو ادعاوې وشوې. د دې محکمې يوه دنده دا ده چې د دغو درغليو ادعاوې وڅېړي. دې محکمې د ٢٠١١ز کال د جون په ٢٣مه اعلان کړه، چې د تېرې سپټمبر مياشتې د ټاکنو٦٢ وکيلان دې له ولسي جرگې څخه ووځي. په دوى کې ١٤ تنه د مخکېنۍ ولسي جرگې وکيلان دي. پر دغو وکيلانو تور پورې شو، چې په تېرو ټاکنو کې يې په پراخه کچه درغلۍ کړي دي.
د ولسي جرگې ټاکنې
د ولسي جرگې تېرې ټاکنې د وږي يا سنبلې په ٢٧مه وشوې، پايلې يې د لړم په وروستيو کې اعلان شوې.د دې جرگې په ٢٤٩ څوکيو کې ٦٨ سيټونه د ښځو دي. دغو ټاکنو ته څه باندې ٢٥٠٠ کسانو چې څه باندې ٤٠٠ یي ښځې دي.
پرولتارسک
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
پنجشیر ولایت
پنجشیر د افغانستان له شمالي ولایتونو څخه گڼل کېږي. دا ولایت اووه ولسوالۍ او ۵۱۲ کلي لري. د ۲۰۱۳ کال اټکل له مخې ددې ولایت د وگړو شمیر 100’146 تنه اټکل شوی. بازارک ددې ولایت د مرکز په توگه یادېږي.
دا ولایت په ۲۰۰۴ز کال د پروان ولایت څخه بېل او ځانته ولایت درجه ورکړ شوه. په شمال کې یې بغلان او تخار، ختیځ کې بدخشان او نورستان، سوېل کې یې لغمان او کاپیسا او پروان ولایت یې لودیځ کې موقعیت لري.
تاریخ
وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
پاکدشت ولسوالي
پاکدشت ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان پاکدشت)  د ايران د تهران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۳۵۰٬۹۶۶ تنه نفوس لري او مساحت یې ۶۱۰ کیلومتره مربع دی. د پاکدشت ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د تهران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
تورېزم په افغانستان کې
په افغانستان کې د تورېزم اړوندې چارې د اطلاعاتو او کلتور وزارت له خوا تنظیم کېږي. په دغه هېواد کې لږ تر لږه ۳۵۰ سیاحتي شرکتونه فعالیت لري. د ۱۹۷۸ زکال د ثور له انقلاب وړاندې افغانستان ته په پریمانه کچه بهرني سیلانیان راتلل خو له دغه انقلاب وروسته د لسیزو لپاره جګړې په دغه بهیر شدید اغېز وکړ. له ۲۰۱۳ زکال څخه تر ۲۰۱۶ زکال پورې په بهر کې د افغانستان سفارتونو هرکال له ۱۵۰۰۰ څخه تر ۲۰۰۰۰ سیاحتي ویزې صادرولې.
افغانستان څلور نړیوال هوايي ډګرونه لري چې د کابل نړیوال هوايي ډګر، د مزارشریف نړیوال هوايي ډګر، په کندهار ولایت کې د احمدشاه بابا نړیوال هوايي ډګر او د هرات نړیوال هوايي ډګر په کې شاملېږي. له دې سربېره په ګڼ شمېر ولایتونو کې داخلي کوچني هوايي ډګرونه لري د بېلګې په توګه د بامیانو هوايي ډګر، د بست هوايي ډګر، د چغچران هوايي ډګر، د فراه هوايي ډګر، د فیض آباد هوايي ډګر، د غزني هوايي ډګر، د جلال آباد هوايي ډګر، د خوست هوايي ډګر، د کندز هوايي ډګر، د میمنې هوايي ډګر، د نیلي هوايي ډګر، د ترینکوټ هوايي ډګر او د زرنج هوايي ډګر.
د افغانستان په هر ښار کې ښکلي هوټلونه او میلمستونونه شتون لري. د کابل په تر ټولو مخکښو هوټلونو کې د اینټرکانټیننټال هوټل، سرینا هوټل او صافي لنډ مارک هوټل شاملېږي. ورته مهال د هېواد په ډیری برخو کې له سنتي افغاني خوړو څخه ګټنه کېږي.
بدخشان
د بدخشان ولایت مرکز د فیض آباد ښار څو ښکلي هوټلونه او همدارنګه د چکر لپاره پرېمانه ښکلي ځایونه لري. د فیض آباد هوايي ډګر هم د دغه ولایت د ټولو اوسېدونکو لپاره ترانسپورتي اسانتیا رامنځته کړې. ورته مهال له فیض آباد څخه د دغه ولایت ټولو ولسوالیو ته سړکونه شتون لري. سیلانیان کولای شي په دغه ښار کې ځانته هوټل ریزرف کړي او بیا له دغه ځایه د افغانستان او تاجکستان پولې ته څېرمه د اشکاشم ښار د ښکلاوو د لیدنو په موخه سفر وکړي. له دې وروسته کولای شي په واخان ولسوالۍ کې د واخان له ملي پارک څخه لیدنه وکړي او آن تر بزای ګنبد یا د واخجیر تر کوتل (د افغانستان – چین پوله) مخکې ولاړ شي.
بامیان
د بند امیر ملي پارک د افغانستان په بامیانو ولایت کې موقعیت لري. د بامیانو ولایت په مرکز بامیانو ښار کې د معاصرو امکاناتو لرونکي ګڼ شمېر هوټلونه شتون لري. له دې سربېره د بودا مجسمې هم په همدغه ولایت کې موقعیت لري. یو شمېر کسان د سکي لوبو ترسره کولو په موخه د ژمي په موسم کې د بامیانو ولایت ته ځي. د بامیانو ولایت یو شمېر پام وړ د سیل ځایونه په لاندې ډول دي:
غزني
د غزني د لرغوني ښار دننه او د هغو په چاپېر کې د غزنوي سترواکۍ د واکمنانو یو شمېر مقبرې شتون لري. د غزني ولایت یو شمېر پام وړ د سیل ځایونه په لاندې ډول دي:
هرات
د هرات ښار چې د هرات ولایت مرکز دی؛ د سیلانیانو د نندارې په موخه ګڼ شمېر تاریخي ځایونه لري. په لاندې کې د دغه ولایت یو شمېر پام وړ سیل ځایونه ښوول شوي:
کابل
کابل د پریمانه هوټلونو، میلمستونونو او سیاحتي ځایونو لرونکی ښار دی. د کابل نړیوال هوايي ډګر هم د داخلي او هم د نړیوالو الوتنو لپاره ځانګړي ترمینلونه لري. ورته مهال په دغه ښار کې د بسونو اډې هم شتون لري چې د هېواد نورو ولایتونو ته د تګ راتګ اسانتیاوې برابروي.
د عبدالرحمن جومات
د عبدالرحمن جومات چې ودانیزې چارې یې د ۲۰۰۹ زکال په وروستیو کې بشپړې شوې او د ۲۰۱۲ زکال په جولای میاشت کې په رسمي بڼه پرانیستل شو؛ د کابل یو له لویو جوماتونو څخه دی. دغه جومات د زرنګار پارک ته څېرمه موقعیت لري او د کابل سرینا هوټل هم ورته ډېر نږدې دی.
د بابر بڼ
د بابر بڼ په کابل ښار کې یو له تاریخي پارکونو څخه دی. د مغولو د سترواکۍ د لومړني سترواک بابر مقبره هم په دغه بڼ کې ده. ویل کېږي چې دغه باغ د ۱۶مې پېړۍ پر مهال جوړ شوی؛ هغه مهال چې بابر په ښار کې د سړک غاړې ته د یوه باغ د جوړولو امر ورکړ او خپله یې هم د بابر نامې په نامه د خپلو خاطراتو په اثر کې د هغو جزیات شرح کړي.
باغ بالا
باغ بالا هم د کابل ښار یو له ښکلو بڼوڼو څخه دی چې د انټرکانټیننټال هوټل په خوا کې موقعیت لري.
جیمز برېډ (جراح)
جیمز برېډ (زوکړه: د ۱۷۹۵ زکال د جون ۱۹مه – مړینه: د ۱۸۶۰ زکال د مارچ ۲۵مه) سکاټلنډي جراح، د طبیعي فلسفې فیلسوف او خپلواک څېړونکی و.
تورېزم په افغانستان کې
بالا حصار
ګمان کېږي چې د بالاحصار قلا څه باندې ۱۵۰۰ کاله وړاندې جوړه شوې ده. دغه قلا په نوولسمه پېړۍ کې د بریتانویانو له خوا ونړول شوه او له دې وروسته همداسې ویجاړه پاتې شوه چې بیا د افغانستان د اسلامي جمهوریت د واکمنۍ پر مهال یې د بیارغونې چارې ترسره شوې.
جیمز برېډ (جراح)
نوموړي د پښو د کوږوالي، د ملا د تیر د کوږوالي، د ګونډو د کوږوالي، بیرون طرف ته د پښو د زیات خلاصوالي او د سترګو د کوږوالي د درملنې په برخه کې پام وړ لاسته راوړنې لرلې. همدارنګه نوموړی د هېپنوتېزم (مقناطیسي خوب) او د هېپنوتېزم پر مټ د درملنې یو له مخکښانو څخه و او سربېره پر دې د هېپنوتېزمي بېهوښۍ او کیمیاوی بېهوښۍ په تطبیق کې اغېزمن مخکښ کس و. له همدې امله نوموړی د کروګر په څېر نورو طبیبانو له خوا «د معاصر هېپنوتېزم پلار بلل کېږي».
لومړنی ژوند
برېډ د جیمز برېډ (زوکړه: شاوخوا ۱۷۶۱ زکال – مړینه: ۱۸۴۰مه لسیزه) او د آن سوتي دریم زوی او د هغوی د اوو ماشومانو تر ټولو کوچنی و. نوموړی د ۱۷۹۵ زکال د جون په ۱۹مه د سکاټلنډ د کېنروس ښارګوټي په پورتمواک سیمه کې وزیږېد.
تورېزم په افغانستان کې
چهلستون ماڼۍ
د چهلستون ماڼۍ د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې د حبیب الله خان لپاره جوړه شوه چې هغه مهال شهزاده و. وروسته له دغې ماڼۍ څخه د بهرنیو دیپلماتانو لپاره د دولتي میلمستون په توګه ګټنه وشوه چې ورته په راغلو میلمنو کې یو شمېر مخکښ کسان لکه د متحده ایالاتو ولسمشر ایزونهار او د شوروي اتحاد رهبر نیکیتا خروشچوف هم شامل و.
جیمز برېډ (جراح)
لومړنی ژوند
برېډ د اتلس کلنۍ په عمر د ۱۸۱۳ زکال د نومبر په ۱۷مه له یوویشت کلنې مارګاریت ماسون  (۱۷۹۲- ۱۸۶۹ زکال) سره واده وکړ چې د رابرټ ماسون (زوکړه: ؟ - مړینه: ۱۸۱۳ زکال) او هېلن ماسون سمېت لور وه. دوی د آن ډانیال برېډ (۱۸۲۰- ۱۸۸۱ زکال) او جیمز برېډ (۱۸۲۲- ۱۸۸۲ زکال) په نومونو دوه ماشومان لرل؛ دوی دواړه د لانارکشایر په لیډ هېلز سیمه کې و زیږېدل.
تورېزم په افغانستان کې
د دارالامان ماڼۍ
د دارالامان ماڼۍ د پاچا امان الله خان لپاره جوړه شوه. دغه ماڼۍ د افغانستان د کورنیو جګړو پر مهال په بشپړه توګه ونړېده خو د ولسمشر محمد اشرف غني د واکمنۍ پر مهال په اساسي توګه بېرته ورغول شوه. دغه ماڼۍ د کابل ښار په سویلي برخه کې د پارلمان ودانۍ ته نږدې موقعیت لري.
جیمز برېډ (جراح)
زده کړې
برېډ په ۱۸۱۵ زکال کې د ایډنبورګ ښار د جراحانو له سلطنتي کالج څخه د لیسانس سند ترلاسه کړ، چې له امله یې ده وکولای شول ځان د دغه کالج د همکار پر ځای د دغه کالج غړی وبولي.
تورېزم په افغانستان کې
د عیدګاه جومات
د عیدګاه جومات د کابل ښار تر ټولو لرغونی او لوی جومات دی. تاریخي اهمیت یې هم په دې کې دی چې د پاکستان په اسلام آباد کې د فیصل جومات په څېر د افغانستان لوړ پوړو چارواکو او بډایه وګړو به د اختر لمونځ په همدغه جومات کاوه. دغه جومات د طالب وسله والو په یوه ځانمرګي برید کې تر ډېرې کچې ونړېد، خو د ولسمشر اشرف غني د ځانګړې پام لرنې او تر ډېره د هغه په شخصي لګښت په اساسي توګه بېرته ورغول شو.
جیمز برېډ (جراح)
زده کړې
برېډ په ۱۸۱۶ زکال کې د لانارکشایر په لیډهېلز سیمه کې د لارډ هوپټون په املاکو کې جراح وټاکل شو. نوموړي په ۱۸۲۵ زکال کې د سکاټلنډ په ډامفریس کې په شخصي بڼه چارې پیل کړې، چېرې چې نوموړی له مخکښ او بې ساري جراح ویلیام ماکسوېل (۱۷۶۰- ۱۸۳۴ زکال) سره بلد شو.
تورېزم په افغانستان کې
د حبیب الله ځاځي پارک
د حبیب الله ځاځي پارک په کابل ښار کې تر ټولو لوی تفریحي پارک دی چې د کابل ختیځې څنډې ته د احمدشاه بابا په مېنه کې موقعیت لري. دغه پارک د غره په لمن کې جوړ شوی چې د قدم وهلو د پریمانه ځای په لرلو سره د ښار عالي منظرې وړاندې کوي. په دې څېر بل پارک هم د ښار د پارک (پارک شهر) په نامه دی خو هغه ډېر کوچنی دی او د کابل ژوبڼ ته څېرمه موقعیت لري.
جیمز برېډ (جراح)
زده کړې
له ډامفریس څخه د هغه یو ناروغ، سکاټلنډي الکساندر پیټي (۱۷۷۸- ۱۸۶۴ زکال) چې د سکار، پیټي او سواین په نامه د مانچستر د درزیانو د سفرونو د مسئول په توګه استخدام شوی و، برېډ ته یې بلنه ورکړه څو د انګلستان منچسټر ته کډه شي. همدا و چې برېډ په ۱۸۲۸ زکال کې مانچسټر ته کډه شو او هلته یې بیا د مړینې تر مهاله خپلې چارې مخته یووړې.
برېډ ډیر درناوي وړ، ماهر او بریالی جراح و، «په داسې حال کې چې نوموړی تر ډېره په طبي نړۍ کې د هېپنوتېزم اړوند د خپلې نظریې او چارو له امله پېژندل شوی و، خو د پښو د کږوالي په جراحۍ کې د هغه حیرانونکې بریالۍ پایلې لامل وګرځېدې چې د پاچاهۍ له هرې برخې ورته ناروغان مراجعه وکړي. نوموړي تر ۱۸۴۱ زکال پورې [یعنې هغه مهال چې هغه د لومړي ځل لپاره له هېپنوتېزم سره مخ شو] د پښو د کږوالي د ۲۶۲، د سترګو د کږوالي د ۷۰۰ او د ملا د تیر د کږوالي د ۲۳ مواردو د جراحۍ عملیات ترسره کړي و».
تورېزم په افغانستان کې
د کابل ژوبڼ
د کابل ژوبڼ شاوخوا ۲۸۰ حیوانات لري چې په دغو کې ۴۵ ډوله مارغان او تي لرونکي حیوانات او ۳۶ ډوله کبان شامل دي. د دغو حیواناتو په ډله کې دوه زمریان او یو خوګ شامل دي چې دا په افغانستان کې تر ډېره کم یابه حیوانات دي. د اونۍ په وروستیو ورځو کې شاوخوا ۵۰۰۰ کسان د کابل له ژوبڼ څخه لیدنه کوي.
جیمز برېډ (جراح)
اړوندې ښوونیزې ټولنې او تخنیکي انستیتیوتونه
برېډ د یو شمېر معتبرو ښوونیزو ټولنو او تخنیکي/ښوونیزو انستیتیوتونو غړی و. نوموړی د اډینبورګ د جراحانو د سلطنتي کالج او د طبابت او جراحۍ د سیمه ئیزې ټولنې غړی و؛ همدارنګه د اډینبورګ د طبیعي تاریخ د ورنرین ټولنې او د اډینبورګ د سلطنتي طبي ټولنې (په ۱۸۵۴ زکال کې) مسئولیت لرونکی غړی و؛ سربېره پر دې د مانچستر د ادبي ټولنې غړی او د مانچستر د طبیعي تاریخ د موزیم افتخاري مشر و.
مړینه
برېډ د ۱۸۶۰ زکال د مارچ په ۲۵مه له څو ساعته ناروغۍ وروسته په مانچسټر کې ومړ. د یو شمېر معاصرو روایاتو په خبره نوموړی د «آپوپلکسي» او د یو شمېر نورو راپورونو پر بنسټ د «زړه د سکتې» له امله ومړ. له هغه څه یې میرمن، زوی یې جیمز (جراح نه و خو د داخلې ډاکټر و) او یوه لور پاتې شول.
تورېزم په افغانستان کې
د کابل ملي موزیم
د افغانستان ملي موزیم د دارالامان ماڼۍ ته څېرمه د کابل ښار په سویل ختیځ لوري کې موقعیت لري. دغه موزیم په مرکزي آسیا کې له تر ټولو مخکښو موزیمونو څخه و چې د څو زرو کلونو مخینې لرونکي څخه باندې ۱۰۰ زره تاریخي آثار یې لرل. په ۱۹۹۲ زکال کې د افغانستان د کورنۍ جګړې په پیل کېدو سره دغه موزیم څو ځله لوټ شو او د یادو سل زره آثارو څه باندې ۷۰ سلنه برخه یې ورک شول. له ۲۰۰۷ زکال وروسته یو شمېر نړیوالو بنسټونو د دغو اثارو د څه باندې ۸۰۰۰ آثارو په موندنه کې مرسته وکړه چې تر ټولو وروستی یې هم په جرمني کې د آهکو له ډبرې جوړه موندل شوې مجسمه وه. په ۲۰۱۲ زکال کې بریتانیا هم د دغه موزیم د ورکو شوو آثارو څخه نږدې ۸۴۳ آثار یې بېرته دغه موزیم وسپارل چې په دغو کې لومړۍ پېړۍ ته اړوند د بګرام مشهور عاج هم شامل و.
جیمز برېډ (جراح)
اغېز
د برېډ چارو په یو شمېر مخکښو فرانسوي ډاکټرانو په ځانګړې توګه له بوردو څخه په اتیان یوجین عزام (۱۸۲۲- ۱۸۹۹ زکال) چې د برېډ اصلی فرانسوي شاګرد و، په اناتومېست پیر پل بروکا (۱۸۲۴- ۱۸۸۰ زکال)، فزیولوژېست جوزف پیر ډرونډ دو ګروس (۱۸۲۶- ۱۹۰۱ زکال) او په هېپنوتېزم باندې د مخکښ درملنه کوونکي او د نانسي مکتب په بنسټګر امبروازاوجست لیبولت پام وړ اغېز درلود.
تورېزم په افغانستان کې
پغمان
د پغمان دره د تاریخ په اوږدو کې د اوړي پر مهال د استوګنځي په توګه کارول شوې ده. ډیری وګړي هلته د غره ختنې او میلې په موخه ځي؛ څو د پغمان د ارګ په ګډون په وروستیو کې په اروپايي سبک باندې د جوړو شوو ماڼیو او همدارنګه د دغې ښکلې درې د طبیعت ننداره وکړي. د قرغې میله ځای هم د پغمان په لاره کې موقعیت لري. دغه سیمه د دولت له خوا د لا زیاتو سیلانیانو د راجلبولو په موخه د پراختیا په حال کې ده. ورته مهال د ډوډۍ خوړلو او استراحت لپاره هم ښکلي ځایونه لري.
پانچفو
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
تورېزم په افغانستان کې
د تاج بېک ماڼۍ
د تاج بېک ماڼۍ (د ملکې ماڼۍ) په ۱۹۲۰مه لسیزه کې د غازي امان الله خان له خوا ملکې ثریا ته جوړه شوه، چې د دارالامان ماڼۍ ته څېرمه موقعیت لري. د دغې ماڼۍ د جوړولو یوه موخه دا وه څو ملکه وکولای شي له دغې ماڼۍ څخه په ګټنې د افغان مېرمنو ستونزو ته رسیدګي وګړي. بله موخه یې هم دا وه څو د ښځو ځانګړې غونډې هم همدلته جوړې شي.
پانچفو
پانچفو د سربیا د ووجوودینا په خپلواکه ولایت کې یو ښار دی چې په 2006 مېلادي کال کې يې 75,650 تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:سربيايي وېشنيزه:سربيا وېشنيزه:سربيايي ښارونه
عبدالله گل
عبدالله گُل د ترکیه يوولسم ولسمشر دی. نوموړی د ٢٠٠۷ زېږدي کال د اگست ۲۸ څخه تر ۲۰۱۴م زېږدي کال ۲۸ اگست پورې د تورکيې ولسمشر و.
تورېزم په افغانستان کې
کندهار
بهرني سیلانیان له ډېر مهال راهیسې په کندهار ولایت کې د ناامنیو له امله هڅه نه کوي څو د کندهار ولایت ته د سیل په موخه ولاړ شي. له دې سره هم په وروستیو کلونو کې یو شمېر بهرنیو سیلانیانو دغه ولایت ته سفرونه لرلي. د عینو مینې ښارګوټی چې د کندهار ولایت په شمال ختیځه برخه کې موقعیت لري ګڼ شمېر جوماتونه، پارکونه، هوټلونه، مارکېټونه او ورزشي امکانات لري. ورته مهال په عینو مېنه کې د بسونو یوه اډه هم شته چې بله د بسونو اډه بیا د کندهار په لویدیځه څنډه کې موقعیت لري. د دغه ولایت یو شمېر پام وړ سیل ځایونه په لاندې ډول دي:
عبدالله گل
دندې
له خیرالنساء اوزیورت سره یې د واده څو ورځې نه وې تیرې شوې چې د منریس زندان ته لاړ او څو میاشتې يې هلته تیرې کړې. له ۱۹۸۳ - ۱۹۹۱ ز پورې دپراختیا اسلامي بانک کې د اقتصادي کارپوه په توگه دنده ترسره کړه. په قطر کې استوگنې دا زمینه په لاس ورکړه ، چې عربي زده کړي او په ۱۹۹۱ ز کې یې په نړیوال اقتصاد کې د پوهنوال علمي رتبه تر لاسه کړه.
تورېزم په افغانستان کې
ننګرهار
د ننګرهار ولایت مرکز جلال آباد ښار پریمانه هوټلونه او د نندارې لپاره ښکلي ځایونه لري. د دغه ولایت یو شمېر پام وړ سیل ځایونه په لاندې ډول دي:
عبدالله گل
عبدالله گل او رجب طیب اردوگان
عبدالله گل له رواني او سیاسي پلوه لومړي وزیر رجب طیب اردوگان ته تر ټولو نږدې او باوري کس دی. کله چې محکمې اردوگان په ټولټاکنو کې له ونډې اخیستو څخه بې برخې کړ همدا عبدالله گل و چې د ده ځای يې ونیوه او د حکومت په سر کې راغی. پر اردوگان محکمې تور لگولی و چې دیني رخو او کینو ته یې لمن وهلې. پنځه میاشتې وروسته اردوگان وتوانیده، چې په ټولټاکنو کې له سرت ولایت څخه پارلمان ته لار ومومي او د حکومت واگې یې په لاس کې ونیو. عبدالله گل له همدغه وخت څخه دبهرنۍ تگلارې چلوونکی و. عبدالله گل د یو شمیر هغو ستونزو او کاواکه حالاتو څخه بریالی راوتی، چې د ده هېواد ورسره لاس وگریوان و. د بیلگې په توگه په ۲۰۰۳ ز کې امریکا ورڅخه وغوښتل چې د هېواد سهیل ختیځې لارې ورته پرانیزي تر څو امریکايي ځواکونه عراق ته ورننوځي، خو د ترکیې پارلمان دغه غوښتنه ونه منل. عبدالله گل تل داسې راڅرگند شوی لکه د ملت یو عادي وگړی. تل یې له خپل ملت سره همغږي درلوده او دریځ یې ورسره ورته و. کله چې ترکانو په خپلو کورونو او پلورنځیو کې هره شپه د رمزي تعبیر په توگه د یوه ساعت له پاره خپل څراغونه مړه کول تر څو نړیوالو ته په ډاگه کړي چې د ترکیې ملت پر عراق له برید سره مخالف دی عبدالله گل هم په خپل وار دکور ټول څراغونه مړه کول تر څو د خپل هېواد او هېوادوالو له دریځ سره همغږی شي. یوا متياز چې عبدالله گل يې پر رجب طیب اردوگان لري دا دی چې عبدالله گل په نسبي توگه د ترکیې له اغیزمنو سیکولر مشرانواو پوځ سره تودې اړیکې لري. د بهرنیو چارو د وزیر په توگه اړ و چې له هر ډول خلکو سره اړیکې ونیسي. گل د نورو په نسبت دې ته ډیر لېوال دی، چې ترکیه دې د اروپايي ټولنې غړی شي. د ده د اسلامي شالید په اړه ډیرې خبرې راپورته شوي، نوموړی د ډیرو اروپایانو او ترکانو له انده سمونپال او منځلاری مسلمان دی. په ۲۰۰۵ ز کې له اروپايي ټولنې سره دسختو او له کړاوه ډک پیوستون خبرې اترې پیل شوې. ترکیې دغو خبرو ته له ډیر پخواڅخه انتظار یوست. دا هغه څه و چې د ترکانو په منځ کې يې د عبدالله گل پلویان او ملاتړي ډیر کړل.
تورېزم په افغانستان کې
نیمروز
د نیمروز ولایت یو شمېر پام وړ سیل ځایونه په لاندې ډول دي:
پنجشیر
د پنجشیر ولایت یو شمېر پام وړ سیل ځایونه په لاندې ډول دي:
کلتور او امنیتي موضوعات
افغانستان یو اسلامي هېواد دی چې په هغو کې شراب او نشه یي توکي کارول منع دي. په افغانستان کې سیلانیانو ته مسافر ویل کېږي. له دغه ډول کس سره د یو دیپلمات په څېر چلن کېږي او د افغاني دود له مخې یې په سمه توګه پالنه کېږي. جوماتونه په کې تر ټولو خوندي ځایونه دي چې د افغاني دود له مخې مسافر (سیلانیان) جومات ته په ننوتو له هر ډول ګواښ څخه خوندي ګڼل کېږي. افغانان په عموم ډول له سیلانیانو او بهرنیو مسافرو سره د ملګرتیا په ډول چلن کوي، خو لا هم د یو شمېر وسله والو له خوا د سړي تښتونو پېښې په کې شتون لري.
جنیفرلوپز
jenniferlopez.com→ وبسایټ)
جنیفرلوپز په اسپانیایي Jennifer Lynn Lopez) زوکړه ۲۴ جنورې ۱۹۶۹م کال برانکس نیویارک ګډاګره, یوه امریکایي سندرغاړئ, ماډله, لیکواله, خیاطه سینماګره او آواز جوړونکې ده.
مايکروسافټ
مايکروسافټ (په انگرېزۍ : Microsoft Corporation (NASDAQ: MSFT)) يوه امريکايي کمپني ده چې د ملټي ميډيا په برخه کې فعاليت لري او مرکزي دفتر يې د واشنگټن په ريدموند کې دى. د کمپيوټرونو او کمپيوټري پروگرامو د توليد، د جوازونو د صدور او نوې ټکنالوژۍ د ملاتړ په برخه کې فعاليت لري.
دغه کمپني د ١٩٧٥ز د اپرېل په ٤مه تاسيس شوه.
مایکروسافټ شرکت یو امریکایي څو ملیتي ټکنالوژيکي شرکت دی، چې د کمپیوټر سافټ ویر، د مصرف کوونکي الکترونیکي وسایل، شخصي کمپیوټر او اړوند خدمات تولیدوي. تر ټولو ډېر پېژندل شوي سافټ ویر محصولات یې د مایکروسافټ وینډوز عملیاتي سیسټمونو لاین، د مایکروسافټ افیس ټولګه او د انټرنټ اکسپلورر او ایج ویب براوزرونه دي. لوی هارډویر محصولات یې د Xboxvideo لوبې کنسولونه او د ټچ سکرین شخصي کمپیوټرونو مایکروسافټ سرفیس لاین اپ دي. مایکروسافټ د 2020ز کال فارچون 500 په درجه بندۍ کې د متحده ایالاتو د لویو شرکتونو په درجه بندۍ کې د ټول عاید له مخې په ۲۱م نمبر کې راغی؛  دا له 2016ز کال راهیسې د عاید له مخې د نړۍ تر ټولو لوی سافټ ویر جوړوونکی و. دا د ګوګل، امازون، اپل او میټا تر څنګ یو له پنځو لویو امریکایي معلوماتي ټکنالوژۍ شرکتونو نه دی.
مایکروسافټ «د مایکرو کمپیوټر سافټ ویر کلیمه ده» د 1975ز کال د اپریل په 4مه د بیل ګیټس او پاول ایلن له خوا رامنځته شوی، ترڅو د Altair 8800 لپاره BASIC ژباړونکي رامنځته کړي او ویې پلوري. دغه شرکت وروسته له MS-DOSin سره د 1980 لسیزې په مینځ کې وکولای شو، چې د شخصي کمپیوټرونو پر عملیاتي سیسټم لاسبری خپل کړي. په 1986ز کال کې د شرکت ابتدايي عامه وړاندیز (IPO) او وروسته د هغه د ونډې نرخ لوړېدل، د مایکروسافټ کارمندانو ترمنځ درې میلیاردران او اټکل شوي 12,000 میلیونران رامنځته کړل. د 1990 لسیزې راهیسې، دا په زیاتېدونکې توګه له عملیاتي سیسټم بازار نه جلا شوی او یو شمیر کارپوریټ استملاکونه یې کړي، چې تر ټولو لوی یې د 2016ز کال په ډسمبر کې د 26.2 میلیارد ډالرو لپاره د LinkedIn استملاک دی، وروسته د ۲۰۱۱ز کال په می کې د 8.5 میلیارد ډالرو لپاره د سکایپ ټکنالوژۍ استملاک دی.
مایکروسافټ تر 2015ز کال پورې د IBM PC مطابقت لرونکي عملیاتي سیسټم بازار او د افس سافټ ویر سویټ په مارکیټ کې برلاسی دی، که څه هم دا د Android لپاره د عمومي عملیاتي سیسټم بازار اکثریت له لاسه ورکړی دی. دا شرکت د ډیسټاپونو، لپټاپونو، ټبونو، ګیجټونو، او سرورونو لپاره د نورو مصرفوونکو او تصدۍ سافټویرونو پراخه لړۍ هم تولیدوي، چې د انټرنیټ لټون (له Bing سره)، د ډیجیټل خدماتو بازار (د MSN له لارې)، مخلوط حقیقت (HoloLens)، کلاوډ کمپیوټري، (Azure) او د سافټ ویر پراختیا (Visual Studio) هم په کې شامل دي.
سټیو بالمر په 2000ز کال کې د ګیټس ځایناستی د CEO په توګه وټاکل شو او وروسته یې د «وسیلو او خدماتو» ستراتیژۍ تصور وکړ. دا د مایکروسافټ له خوا په 2008ز کال کې له Danger Inc ترلاسه کولو سره رامنځته شو. د لومړي ځل لپاره د 2012ز کال په جون کې د ټابلیټ کمپیوټرونو مایکروسافټ سرفیس لاین په لاره اچولو سره د لومړي ځل لپاره د شخصي کمپیوټر تولید بازار ته ننووت او وروسته یې د نوکیا وسیلو د استملاک له لارې مایکروسافټ موبایل رامنځته کړ. له هغه وخته چې ستیا نادیلا په  2014ز کال کې د اجراییوي رییس په توګه دنده پیل کړه، شرکت بیرته هارډویر ته وده ورکړه او پرځای یې په کلاوډ کمپیوټري تمرکز وکړ، دا یو داسې اقدام دی چې د شرکت ونډې یې د ۱۹۹۹ز کال له ډسمبر راهیسې خپل لوړ ارزښت ته د رسېدو لپاره مرسته وکړه.
مخکې له دې چې په  2010ز کال کې د اپل له خوا له واکه ګوښه شو، په 2018ز کال کې مایکروسافټ په نړۍ کې د عامه سوداګرۍ تر ټولو ارزښتناکه شرکت په توګه خپل موقف بېرته ترلاسه کړ. د 2019ز کال په اپرېل کې مایکروسافټ د ټریلیون ډالرو بازار کیپ ته ورسېده، دا د متحده ایالاتو درېیم عامه شرکت شو، چې په ترتیب سره له اپل او امازون نه وروسته له 1 ټریلیون ډالرو نه ډېرارزښت لري. تر 2020ز کال پورې، مایکروسافټ درېیم لوړ نړیوال برانډ ارزښت لري.
تاسیس:1972ز-1985ز
د ماشومتوب ملګرو بیل ګیټس او پاول الن هڅه وکړه، چې د کمپیوټر په پروګرام کولو کې د خپلو مهارتونو په کارولو سره سوداګرۍ رامنځته کړي. په 1972ز کال کې، دوی ټراف-او-ډاټا تاسیس کړه، کوم چې د موټرو ټرافيکي معلوماتو تعقیب او تحلیل کولو لپاره  یې له لومړنیو کمپیوټرونو ګټه اخیسته. ګیټس په هارورډ پوهنتون کې شامل شو، په داسې حال کې چې الن د واشنګټن ایالت په پوهنتون کې په کمپیوټر ساینس کې سند ترلاسه کړ او وروسته یې په هنيویل کې کار کولو ته مخه کړه. د 1975 ز کال د جنوري په میاشت کې د پاپولر الکترونیک په ګڼه کې د مایکرو وسایلو او ټیلي میټري سیسټمونو Altair 8800 مایکرو کمپیوټر، چې ایلن یې هڅولی و، ترڅو وړاندیز وکړي، چې دوی کولای شي، د دې وسیلې لپاره یو بنسټیز ژباړونکی پروګرام جوړ کړي. ګیټس له MITS سره اړیکه ونیوله او ادعا یې وکړه چې، هغه یو کاري ترجمان لري او MITS د مظاهرې غوښتنه وکړه. الن د الټایر لپاره په سمیلیټر کار کاوه، په داسې حال کې چې ګیټس ژباړونکي ته پراختیا ورکړه او کله چې دوی د 1975 په مارچ کې د نیو میکسیکو په البوکرک کې MITS ته وښودل؛ نو په بې ساري ډول یې کار کاوه. MITS یې له توزېع کولو سره موافقه وکړه او هغه یې د Altair BASIC په نامه بازار ته وړاندې کړ. دغه شرکت د 1977ز کال په اګست کې، په جاپان کې له ASCII مجلې سره یو تړون وکړ، چې په پایله کې یې د ASCII مایکروسافټ لومړی نړیوال دفتر جوړ شو. مایکروسافټ د ۱۹۷۹ز کال په جنورۍ کې خپل مرکزي دفتر د واشنګټن بیلیوو ته ولېږداوه.
د مدیرانو بورډ
دغه شرکت د بهرنیانو له خوا د مدیرانو د بورډ له خوا ادراه کېږي، لکه څنګه چې د عامه سوداګریزو شرکتونو لپاره دود دی. د 2020ز کال د جولای تر میاشتې پورې د مدیره پلاوي غړي ستیا نادیلا، ریډ هوفمن، هیګ جانسټن، تیری لیست سټول، سانډي پیټرسن، پیني پریټزکر، چارلس شارف، آرن سورینسن، جان ډبلیو سټینټن، جان ډبلیو تامپسن، ایما والمسلي او Padmasree Warrior د بورډ غړي هر کال د ونډه لرونکو په کلنۍ غونډه کې د رایو د اکثریت په کارولو سره ټاکل کېږي. په بورډ کې څلور کمېټې  شته چې د نورو مشخصو چارو څارنه کوي. په دې کمېټو کې د پلټنې کمېټه شامله ده، چې له شرکت سره د محاسبې مسئلې اداره کوي، په دې کې د پلټنې او راپور ورکولو، د خسارې کمېټه چې د اجرائیوي رئیس او د شرکت نورو کارمندانو لپاره خساره تصویبوي؛ د حکومتدارۍ او نومونې کمېټه، چې د بورډ د نومونې په ګډون د کارپوریټ بېلابېل مسایل اداره کوي او د تنظیمي او عامه تګلارې کمېټه، چې د محرمیت، سوداګرۍ، ډیجیټلي خوندیتوب، مصنوعي استخباراتو او د چاپېریال پایښت سره د قانوني/عدم اعتماد مسئلې شاملې دي.
شرکتي کلتور
د پراختیا ورکوونکو لپاره تخنیکي حواله او د مایکروسافټ د بېلابېلو مجلو لپاره مقالې لکه د مایکروسافټ سیسټم ژورنال (MSJ) د مایکروسافټ پراختیا ورکوونکې شبکې (MSDN) له لارې ترلاسه کېدای شي. MSDN د شرکتونو او اشخاصو لپاره د ګډون وړاندیز هم کوي او ډېر ستونزمن ګډونونه له معمول سره سم  د مایکروسافټ سافټ ویر بیټا نسخو ته له خپرېدو دمخه د لاسرسي وړاندیز کوي. د 2004ز کال په اپرېل کې، مایکروسافټ د پراختیا ورکوونکو او کاروونکو لپاره د ۹م چینل په نوم د ټولنې سایټ پیل کړ، چې د ویکي او انټرنیټ فورم چمتو کوي. یو بل ټولنیز سایټ چې هره ورځ ویډیوکاسټونه او نور خدمتونه وړاندې کوي، On10net د 2006ز کال د مارچ په 3مه پیل شو. وړیا تخنیکي ملاتړ په دودیز ډول د آنلاین Usenet نیوز ګروپونو له لارې چمتو کېږي او په تېرو وختونو کې CompuServe، چې د مایکروسافټ کارمندانو له خوا څارل کېږي؛ د یو واحد محصول لپاره ډېری خبري ګروپونه کېدای شي. ګټور خلک د مایکروسافټ خورا ارزښتناک مسلکي (MVP) دریځ لپاره د ملګرو یا مایکروسافټ کارمندانو له خوا ټاکل کېدای شي، چې دوی ته د یو ډول ځانګړو ټولنیزو دریځونه او جایزو او نورو ګټو لپاره امکانات ورکوي.
د خدماتو چمتو کوونکو لپاره د جواز ورکولو ترتیبات
د مایکروسافټ خدماتو چمتو کوونکيلایسنس تړون یا SPLA یو میکانیزم دی، چې د خدماتو چمتو کوونکي او خپلواک سافټ ویر پلورونکي (ISVs) چې په میاشتنۍ توګه د مایکروسافټ محصولاتو جواز ورکوي، د دې وړتیا لري چې ورستیو کاروونکو ته د سافټ ویر خدمتونه او کوربه خدمتونه وړاندې کړي. SPLA له وړاندیز شوي حل سره سم تنظیم کېدای شي او پېرودونکي یې کاروي.
سرچينې
وېشنيزه:مايکروسافټ
سرپل ولايت
سرپل دافغانستان له څلوردریشو ولایتونو څخه یو ولایت دی چی د هیواد په شمال کی موقعیت لري. د سرپل ولایت مرکز د سرپل ښار دی. د دری ژبه د نورو ژبو په پرتل ډیره د سرپل په ولایت کی استعمالیږي. د سرپل ولایت اکثریت وگړی ازبکان، پښتانه، او هزاره گان دی خو د ولایت په څینو سیمو کی عرب او تاجک هم ژوند کوي.
د افعانستان – ایران اړیکې
د افغانستان او ایران تر منځ اړیکې د ظاهر شاه د پاچهۍ او د ایران د پاچا رضا شاه پهلوي د واکمنۍ پر مهال په ۱۹۳۵ز کال کې را منځ ته شوې، که څه هم له زریزو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکو شتون درلود. په پایله کې، ګڼ شمېر افغانان فارسي د دري په بڼه (د فارسي ختیځه لهجه)  خبرې کوي، لکه څرنګه چې د افغانستان له رسمي ژبو نه هم ګڼل کېږي، او په افغانستان کې ډېری وګړي نوروز، چې د فارسي نوی کال ګڼل کېږي، لمانځي.
دا اړیکې د ایران د ۱۹۷۹ ز کال د انقلاب او د افغانستان د ۱۹۷۸ز کال نه تر اوسه پورې د روانو شخړو (لکه: د مجاهدینو، افغان کډوالو او طالبانو) له امله او د ایران د اوبو د لانجې او په نظام کې د متحده ایالاتو د پراخېدونکي نفوذ له امله تر منفي اغېر لاندې راغلې دي. د ایران حکومت د ۲۰۱۹ ز کال د جولای په میاشت کې یو قانون تصویب کړ چې پر بنسټ یې په ایران کې افغانانو ته د اوسېدو نوې موکه چمتو کېږي. له دې قانون نه هغه افغانان ګټه اخیستی شي، چې ځانګړې علمي او مسلکي لاسته راوړنې ولري او یا هم هغه کسان چې ایرانۍ مېرمنې او ماشومان ولري.
تاریخي مخینه
افغانستان له ایران سره (چې په لویدیځ کې د ۱۹۵۳ ز کال نه وړاندې د فارس په نوم یادېده) یو څه اوږد تاریخ لري او د ډېری پارس سترواکیو، لکه: هخامنشیانو او ساسانیانو د واک برخه وه. په حقیقت کې دا سیمې چې د افغانستان اوسنۍ خاوره جوړوي، د فارس یوه برخه وه او د یوولسمې پیړۍ شاعر فردوسي په خپله شاهنامه کې زابلستان د اتل رستم وطن یاد کړی دی. کله چې په فارس کې د صفوي سلطنت بنسټ کېښودل شو، د اوسني افغانستان یوه برخه د بخارا د خان مېشته حاکمانو او د کابل د بابر له خوا اداره کېده. لومړی ایرانی صفوی شاه اول اسماعیل په چټکۍ سره خپله سترواکي ټولو لورو ته پراخه کړه او د اوسني افغانستان لویه برخه یې هم فتحه کړه. دوی د څو پېړیو لپاره په سیمه کې واکمني وکړه او صفویانو په لومړي سر کې د خپلې سترواکۍ په ختیځو سیمو کې کومه ستونزه نه درلوده، خو د وخت په تېرېدو سره د غیر شیعه وګړو په  وړاندې د دوی پالیسي د خربېدو لور ته روانه شوه. د شیعه صفویانو او اکثریت سونیانو ترمنځ جګړې په ځانګړې توګه د زاړه کندهار په سیمه کې پیل شوې. د ۱۷مې پېړۍ په وروستیو کې، د صفویانو واکمني د نزول لور ته روانه شوه. دوی خپل جورجیایی تابع ګرګین خان د کندهار د والي په توګه وټاکه، ترڅو افغانان په زوره له سني اسلام نه شیعه اسلام ته واړوي، چې په پایله کې یې پراخ ظلمونه او تاوتریخوالی رامنځ ته شو.
دا حالت تر هغه وخته روان و چې د ميرويس خان هوتک په نامه یو شخص د سني غلجیو پښتنو د يوه مشهور قومي مشر په توګه را پاڅېد. په پرله پسې جګړو کې میرویس خان د صفویانو په ماتولو بریالی شو او جنوبي افغانستان یې یو بشپړ خپلواک هېواد اعلان کړ. په داسې حال کې چې د صفویانو حاکمیت، د کورنیو ستونزو او د صفویانو د اصلي سیالانو ،لکه: عثمانیانو او روسانو د بهرنیو ګټو سره مخامخ و، په ۱۷۲۲ ز کال کې د میرویس خان زوی محمود د لنډ وخت لپاره فارس فتح کړ، او له هغه وروسته ډېر ژر د صفویانو کورنۍ واکمني پای ته ورسېده.
له دې پېښو سره، د دواړو هېوادونو ترمنځ د زرګونو کلونو په اوږدو کې دودیزې اړیکې شتون لري چې په پایله کې د فارسي ژبې ختیځه لهجه، دري د افغانستان له رسمي ژبو نه ګڼل کېږي. په افغانستان کې ګڼ شمېر خلک نوروز لمانځي، چې له اسلام نه مخکې پسرلنی جشن دی او د نړۍ په ډېرو هېوادونو او سیمو کې لمانځل کېږي او په افغانستان کې یې اصلي ځای په شمال کې بلخ ولایت دی.
دیپلوماتیکې اړیکې
د ډیلي پاینیر راپور پر بنسټ: د ایران او افغانستان تر منځ د روانې هوکړې له امله، د دې هېوادونو اړیکې باید د یوه درېیم اړخ له خوا تنظیم شي او په راتلونکي کې به هم په دې ډول دوام وکړي. په ۲۰۱۸ز کال کې د دویچه ویله له قوله: د ایران او افغانستان ترمنځ په پوله کې د طالبانو د کړنو زیاتوالی، د ایراني ځواکونو او طالبانو ترمنځ احتمالي همکاري په ګوته کوي.
د ۱۹۷۹ ز کال نه وروسته
شوروي اتحاد د ۱۹۷۹ ز کال په دسمبر کې د افغانستان دیموکراتیک جمهوریت ته شاوخوا سل زره سرتېري واستول، ترڅو د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند سره د مجاهدینو د بغاوت په وړاندې په ټول هېواد کې مرسته وکړي. مجاهدین له بېلابېلو ډلو نه جوړ شوي وو چې د پاکستان، سعودي عربستان او متحده ایالاتو له خوا تر روزنې لاندې نیول کېدل. په ۱۹۷۹ ز کال کې یو شمېر انقلابي شیعه ډلو د هزاره جاتو ځینې سیمې د مجاهدینو سره په مخالفت کې ونیولې او د ایران له حکومت سره یې اړیکې ټینګې کړې. په ۱۹۸۹ز کال کې د خمیني له مړینې وروسته، د ایران حکومت ډېری شیعه ډلې دې ته وهڅولې چې وحدت ګوند را منځ ته کړي او په دې هیله یو ځای شي، چې په نړیوالو خبرو اترو کې د ګډون چانس ترلاسه کړي. د ۱۹۸۹ ز کال د فبروري په میاشت کې د شوروي اتحاد له وتلو نه د ۱۹۹۲ ز کال د اپریل په میاشت کې د ولسمشر نجیب الله د واک تر راپرځېدو پورې، ایران د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند نه خپل ملاتړ وکړ. تاریخ لیکونکي بارنیت روبین وایي: "ایران د شوروي په ملاتړ د کابل حکومت ته د اصلي ځواک په سترګه کتل چې د سني وهابي ډلو چې د درېو هېوادونو [پاکستان، سعودي عربستان او متحده ایالاتو] له خوا یې ملاتړ کېده، په افغانستان باندې د هغوی د واک مخه و نیسي. په داسې حال کې چې ایران له سیاسي پلوه د شیعه ګوندونو ملاتړ کاوه، د نجیب الله د حکومت پر وړاندې یې د جکړې ملاتړ ونه کړ. په ورته وخت کې، له یو میلیون نه ډېرو افغان کډوالو ته یې اجازه ورکړه، چې د ایران خاورې ته کډه شي.
د طالبانو د حکومت له تاسیس او د افغانستان له لږه کیو سره د هغوی له سخت چلند وروسته، ایران له شمالي ټلوالې سره مرستې زیاتې کړې. په ۱۹۹۸ ز کال کې له طالبانو سره اړیکې وروسته له هغې نورې هم خرابې شوې، چې طالبانو د افغانستان په شمالي ښار مزارشریف کې د ایران قنسلګري ونیوله او ایراني ډیپلوماتان یې ووژل.
د ۲۰۰۱ ز کال له وروستیو را په دې خوا د حامد کرزي تر واک لاندې نوی افغان حکومت له دواړو ایران او امریکا سره ښې اړیکې ساتلې دي، که څه هم د ایران حکومت د اټومي پروګرام له امله د امریکا تر نیوکو لاندې دی، چې د امریکا او ایران اړیکې یې ترینګلې کړې دي. ایران د طالبانو په نسکورولو کې رغنده ونډه درلوده او له هغه وخت نه را په دې خوا یې د افغانستان د اقتصاد او زیربنا په بیا رغولو کې مرسته کړې ده او په کابل کې یې خپل سفارت او د افغانستان په نورو ښارونو کې یې قونسلګرۍ بېرته پرانیستې او هم یې د افغانستان په بیارغونه کې برخه واخیسته. د دې هېواد د ډېرو مرستو موخه د افغان شیعه ټولنو په ځانګړې توګه د هزاره ګانو او قزلباش قومونو پراختیا ګڼل کېږي. ایران په هغو سیاسي ګوندونو باندې نفوذ لري، چې د تاجک قوم نه استازیتوب کوي، چې په کې د عبدالله عبدالله تر مشرې لاندې د بدلون او همپالنې ټیم او نور ګډون لري، خو یوشمېر افغان سیاستوال او کارپوهان بیا ادعا کوي چې، ایران او پاکستان دواړه د افغانستان د کمزورتیا لپاره هڅه کوي.
د افغانستان په قانون جوړوونکو سربېره، امریکايې مشران او د ناټو ډېر چارواکي هم په دې باور دي چې، ایران په دوه مخې لوبې سره په افغانستان کې لاسوهنه کوي، خو ایران معمولاً دغه تورونه ردوي.له څو کلونو راهیسې د ایساف ډېری لوړ پوړو چارواکو او نور و، په ایران باندې تور لګولی چې، طالب جنګیالیو ته اکمالات او روزنه ورکوي. "موږ د یوه منځکړي له لارې طالبانو ته د وسلو د لېږد د یو بار مخه و نیوله، چې بې له شکه د ایران د سپاه پاسداران د قدس په ځواک پورې یې تړاو درلود. دری کسان ووژل شول ... ایرانیان په دې اند دي چې، که چېرې افغانستان بی ثباته وي، نو زموږ لپاره به ژوند ستونزمن شي. موږ له افغانانو سره دا ډول اړیکي نه لرو. له همدې امله زه په ځانګړې توګه له ایران نه د وسلو د راتګ له امله سخت اندېښمن یم، خو موږ پوهیږو چې یو څه تر وسلو ډېر د غور وړ دي، چې هغه پیسې دي، د ځینو راپورونو له مخې د ایران په کمپونو کې روزنه د بحث وړ ده. "
- جنرال ډېوېد پیترایوس د ایران حکومت په افغانستان کې د امریکا له پوځي شتون سره سخت مخالف و. ډېری ایراني چارواکو په ځانګړي ډول په افغانستان کې د امریکايي پوځیانو پر شتون نیوکې کولې: "امریکایان به په افغانستان کې د ویتنام په شان بریا ولري. شوروي اتحاد کلونه وړاندې همدا ډول تېروتنه ترسره کړه. ډېرو خلکو خپل ژوند له لاسه ورکړ او په پای کې دوی دا هېواد پرېښود. تاریخ بیا تکرارېږي. موږ افغانستان پېژنو. موږ پوهېږو چې افغانستان به هېڅکله بهرنیو ځواکونو ته تسلیم نه شي.
- علي لاریجاني، د ۲۰۱۰ز کال د جولای میاشت په وروستیو کلونو کې د ایران د کډوالۍ د سختې پالیسۍ له امله د افغانستان او ایران اړیکې نورې هم ترینګلې شوې چې د ګڼو افغان پناه غوښتونکو د راستنیدو بهیر یې ګړندی کړی دی. یو شمېر افغانان چې په ایران کې د ځینو جرمونو، (لکه: قتل، جنسي تېری، د نشه یي توکو قاچاق او وسله والې غلا) له امله د مرګ په سزا محکوم شوي دي، په عام محضر کې په دار خېژول شوي دي چې په افغانستان کې د قهرېدلو لاریونو لامل شوي دي. د ۲۰۱۰ ز او ۲۰۱۱ ز کلونو ترمنځ، افغان او ایراني امنیتي ځواکونه، د افغانستان په نیمروز ولایت کې د پولې په اوږدو کې له یو بل سره نښتي دي. ایران د ۲۰۱۱ز کال د جولای په میاشت کې نمیروز ولایت ته د برېښنا د صادرلو د بندلو پریکړه وکړه. د افغانستان د ملي مشارکت جبهې مشر نجیب الله کابلي، د ۲۰۱۲ ز کال په مارچ میاشت کې د ایران د سپاه پاسداران دری جګپوړي مشران، د هغه د وژلو په دسیسه کې تورن کړل. د افغانستان د پارلمان ځینې غړي ایران تورنوي چې، طالبانو ته یې په څو ښارونو کې اډې جوړې کړې او "په مستقیم ډول په افغانستان کې د قومي، ژبني او فرقه یي تاوتریخوالو په لمن وهلو کې لاس لري. " "'انقلابي ګارد اوس مهال په افغانستان کې د ترهګریزو کړنو لپاره ځوانان ګوماري او هڅه کوي چې د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ د افغانستان حزب اسلامي او د طالبانو ډلې بیرته په پښو ودروي.'"د سعودي عربستان د چارواکو په وینا: د افغانستان د مشرانو جرګې غړو د داسې اسنادو شتون تایید کړی  دی چې، طالبانو له ایران او روسیې نه ملاتړ ترلاسه کړی چې پر بنسټ یې د طالبانو غړي د ایران په مشهد، یزد او کرمان ښارونو کې مېشت دي. له بلې خوا د افغانستان د فراه ولایت والي آصف ننګ هم دا خبره له آزادۍ رادیو سره په مرکه کې تایید کړه او ویې ویل: دوی په یزد، کرمان او مشهد ښارونو کې اوسېږي او افغانستان ته د ویرانیو لپاره راستنېږي. د طالبانو د مشرانو یو شمېر لوړ پوړي غړي اوس مهال په ایران کې ژوند کوي" او زیاته یې کړه چې: " په وروستیو جګړو کې د وژل شوو طالب جنګیالیو جسدونه، په ایران کې د هغوی کورنیو ته سپارل شوي دي".