cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
( ۲ : ۳۸۱ مخ )
په پورتني بيت کې ( که حريص هر څومره مالدار وي، خو بيا هم د خپلې خزانې څخه راتاو وي ) مشهور متل راغلی دی، نو ځکه يې ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
دوباره د راتلـــــــــه نشتـــــــــــــه په دونيا
نن دې وار دی که دروغ کړې که رېښتا
په دې بيت کې د ( دونيا ته دوباره راتګ نشته ) مشهور متل راغلی دی، نو ځکه يې ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
د دونيا چارې په مثل خواب و خيال دي
څوک به څه کا اعتماد په خواب وخيال
( ۲ : ۱۹۸ مخ )
په لوړ بيت کې د ( دا دونيا د خوب په څېر ده ) مشهور متل راغلی دی، نو مونږ يې ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
رنګ رېزان دې اول خپلې ږيرې رنګ کا
بيـــــــا هاله دې و رحمــــــــــان ته وايي پند
( ۲ : ۱۳۱ مخ )
په پورته بيت کې رحمان بابا دامتل چې وايي ( لومړی ځان پوه کړه بيا نورو ته نصيحت کوه) متل کارولی، نو ځکه يې مونږ ارسال المثل ادبي صنعت ګڼلی شو.
زورور که رسوي و چاته فيض
له دې فيضه سره وګـــڼه ضــــرر
په پورته بيت کې دغه ( زورور که فيض چاته رسوي هغه پر ضرردی ) مشهور متل راغلی، نو ځکه يې مونږ ارسال المثل ادبي صنعت ګڼو.
په مړو پرېواته د خـــــــــــــــاورو انبــارونه
څوک سرتور پښې يبل خاورو لره درمي
چـــــــــــــا کاږه په ســـرو ايښي دستارونه
( ۲ : ۳۰۷ مخ )
په پورتنيو بيتونو کې د ( مرګ حق دی ) مشهور متلونه راغلي دي، نو ځکه يې ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
ښادي هر چېرې د غم په اندازه وي
هسې غم دی د ښــــــادۍ په اندازه
( ۲ : ۱۶۳ مخ )
په لوړ بيت کې د ( غم او ښادي خور او ورور دي ) مشهور متل راغلی دی، نو ځکه يې مونږ ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
په تلوار به هيڅ  ونکړې که تلوار کړې
( ۲ : ۴۴۲ مخ )
په پورتني بيت کې د ( صبر ښه د لارې ملګری، يا د صبر مېوه خوږه وي ) مشهور متلونه راغلي دي، نو ځکه مونږ وايو چې په پورته بيت کې ارسال المثل ادبي صنعت کارول شوی دی.
علـــت لاړ شي عادت نـــــــه ځي له سړي نـــــه
خدای دې نه کاندي په بده چار عادت څوک
( ۲ : ۱۸۹ مخ )
په پورته بيت کې له ( علت ځي، خو عادت نه ځي ) مشهور متل نه يادونه شوې چې له مخې يې مونږ ويلای شو چې په پورته بيت کې ارسال المثل ادبي صنعت پروت دی.
بل به هم نـــه کا په تا بــــاندې غرض
( ۲ : ۲۲۷ مخ )
په لوړ بيت کې د ( کومې خولې کې چې خندا نه وي لکه د مږې د سوړه وي ) مشهور متل راغلی دی، نو ځکه يې مونږ ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
لاس د ستا په مينه اچوم وګل ته
( ۲ : ۱۰۱ مخ )
مار چې سوړی لره ورشي ګوره سم شي
ته د ګور په غاړه راغلې نـــــه شوې سم
( ۲ : ۲۰۴ مخ )
په ياد بيت ک ېد ( مار چې سوړي ته برابر شي، نو سم شي ) مشهور متل راغلی دی، نو ځکه يې ارسال المثل ادبي صنعت بولي.
بله بېلګه يې هم وګورئ :
مړ لا ښه دی پس له مرګــــه بيا ژوندی شي
نشته دا چې څوک زلمی شي په پيرۍ کې
( ۲ : ۴۶۱ مخ )
په پورته بيت کې د ( مرګ په ووړ او زوړ نه دی ) مشهو رمتل پروت دی، چې له همدې کبله يې مونږ ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
مړېده د وږې ګېــــډې مشکل نه دي
مړېده د وږو سترګو مشکل کار دی
په پورتني بيت کې د ( مرګ په ووړ او په زوړ نه دی ) مشهور متل راغلی دی چې له همدې کبله ورته مونږ د ارسال المثل ادبي صنعت خطاب کولی شو.
هر يو کس خپل خپل کار لره پيدا دی
د نادانــــــــــه په نــــــــادان باندې غرض
( ۲ : ۳۳۱ مخ )
په پورتني بيت کې د ( هر څوک په خپل کار ښه پوهيږي ) متل پروت دی، نو ځکه يې مونږ د ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
بله بېلګه يې په لاندې ډول ده :
هغه خلق همــــــــــــــه واړه لېوني دي
چې په کلي کې يو سپي شي لېونی
( ۲ : ۳۹۷ مخ )
په پورته بيت کې د ( بدعملو خلکو څخه مراد دی ) متل دی ، نو ځکه يې مونږ ارسال المثل ادبي صنعت بولو.
يا خانده په جهـــــــــــــان کې يا ژاړه په وای وای
تر دا دوه چارو پورته نور څه نشته په دا سرای
( ۲ : ۳۹۴ مخ )
ای رحمانه اول ته نصيحت واخله
دغه پس بيا وبل ته نصيحــــت کړه
په پورتني بيت کې د ( اول زده کړه بيا کوزده کړه ) مشهور متل راغلی.
په شپه پروت يې د مغان په ميخانه کې
او په ورځې مخ په لورې د محراب کړې
( ۳ : ۴۴۰ مخ )
دغه بيت کې د ( بل ته مسئلې کوې او خپله پرې حملې کوې ) مشهور متل راغلی دی.
په شپه وينـــه د مظـــــلــــــــــــوم خوري
سبــــــــــــــــــــــــــــــا کې په ممــــــبــــــــــر
په ورځ پند او نصيحت وايي وبل ته
په شپه ناست وي د مغان په خرابات
( ۲ : ۱۱۹ مخ )
په پورتني بيتونو کې ( بل ته مسئلې کوي او خپله پرې حملې کوي ) مشهور متل کارول شوی دی.
ګاه د نورو رضا بويه ګاهي خپله
په کار نه ده همېشه خپله رضـــــا
لکه ځان هسې بل تــــــــــــــه نظر کړه
لکه ستا دی هسې ځان دی د هرچا
( ۲ : ۶۵ مخ )
په يادو بيتونو کې د ( ښه راشه د خدای خپل شه، لکه په ځان داسې په بل شه ) مشهور متل کارول شوی دی.
راحت بې زحمتــــــــــه چـــــا نــــــــه دی موندلی
کوم طبيب دی چې په روغ صورت مرهم ږدي
( ۲ : ۳۴۴ مخ )
په پورته بيت کې د( بې زحمته راحت نشته ) متل کارول شوی دی.
راحت بې زحمته نه دی چا موندلی
غم ښـــادي د دې د هر خوراو ورور
( ۲ : ۴۵۶ مخ )
دغه بيت کې د ( بې زحمته راحت نشته او غم ښادي ورور او خور دي ) متلونه راغلي دي.
راحت بې محنته نه دی چـــــــا ليدلی
د وصال خوښي د هجر په مقدار شي
راحت نه دی چا موندلی بې زحمتــــه
ستا جفاو وفــــــا دواړه مقــســــــم دي
( ۲ : ۳۴۶ مخ )
په پورته بيت کې د ( بې راحته زحمت نشته ) متل کارول شوی دی.
بې عمل که کتاب کيږدي په سر څه شو
ګويا ايښی يې تر پښو لاندې کتـــــاب
( ۲ : ۴۱۱ مخ )
په دې بيت کې رحمان بابا د ( بې عمله علم هيڅ دی ) متل کارولی دی.
لکه ګنج د کتابونو په خره بار شي
( ۲ : ۲۵۲ مخ )
په پورتني بيت کې د ( بې عمله علم هيڅ دی) متل کارول شوی دی.
پادشاهان په يوه دم کې ګدايان کا
ما ليدلي فسادونه د ګــــــردون دي
په پورته بيت کې د ( پاچاهي ښه ده، خو چې تل وای ) متل کارول شوی دی.
لکـــــــــه ځګ د اوبو په سر ليــــــده شي
که يې واخلې هيڅ ور نه شي په چنګال
( ۲ : ۱۹۹ مخ )
په دې بيت کې د ( پلانی د اوبو د سرځګ دی ) مشهور متل راغلی دی.
تجــــــــاوز له خپله حــــده په کار نه دی
په هر چا په خپله خونه کې خدمت وي
( ۲ : ۳۸۵ مخ )
په پورته بيت کې د ( خپل حده تېرېدل په کار نه دي ) مشهور متل کارول شوی دی.
په ظاهر لباس غلط د سړي مه شـــــه
منځ يې ګوره چې چغزۍ ده که مټاک
د چا تاج په سر زرين خنجر تر ملا وي
جیمی ویلز
جیمي ډونال ویلز (/ˈdʒɪmi ˈdoʊnəl ˈweɪlz/؛ زیږیدلی د اګست 7، 1966 ) د ویکیمیډیا بنسټ بنسټ ایښودونکی او رییس دی ، یو غیر انتفاعي شرکت چې د ویکیپیډیا پروژه او یو شمیر نورې ویکي پروژې پرمخ وړي. هغه د انتفاعي شرکت Wikia بنسټ ایښودونکی هم دی. (دا شرکت په قانوني توګه د ويکيميډيا سره تړاو نلري). د ويکيپېډيا له بنسټ ايښودلو دمخه، په 1996 کې، هغه په 1996 کې د بوميس ، د نارينه وو لپاره د تفريحي او جنسي محتوياتو ويب پاڼه جوړه کړه، او وروسته د نيوپيډيا (2000-2003) او د هغې ځای ناستی، د ويکيپېډيا لخوا پرمخ وړل شوی. د جیمي ویلز تابعیت امریکایی - برتانوی دی. هغه یو ملحد دی او په 2007 کې په یوه مرکه کې وویل چې د هغه شخصي فلسفه په کلکه په دلیل پورې تړلې ده، "زه یو بشپړ ملحد یم. »
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
( ۲ : ۱۵۹ مخ )
په لوړ بيت کې ( دونيا په يو حال نه ده ) مشهور متل راغلی دی.
جیمی ویلز
وختي ژوند او زدکړه
جیمي ویلز د الاباما په هنټسویل کې زیږیدلی. د هغه پلار، چې اوس تقاعد شوی دی، کله چې هغه ځوان و، د پرچون پلورنځي مدیر و.
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
لکه کرښــــــــه په اوبو هسې نــــشـــــــان
لوړ بيت کې ( دونيا په يو حال نه ده ) مشهور متل راغلی دی.
جیمی ویلز
وختي ژوند او زدکړه
د هغه مور، ډورس، او د هغه لمسی، ایرما، د یوې کوټې د ښوونځیو په دود یو خصوصي ښوونځی چلاوه، چیرې چې جیمي ګډون کاوه. 4 نور کسان د هغه د زده کړې په کچه کې وو.
مخکې پوهنتون او پوهنتون
له اتم ټولګي وروسته، ویلز د رینډولف چمتووالي ښوونځي ته لاړ، کوم چې یو له لومړیو څخه و چې د کمپیوټر لابراتوارونه او نور ټیکنالوژي یې د مستقیم زده کونکو لپاره کارول. ویلز وايي: "له پوهنتون څخه مخکې د دې ښوونځي لګښت زما د کورنۍ لپاره لوړ و، مګر دا چې زما کورنۍ د زده کړې په اهمیت باندې ټینګ باور درلود، دوی دا لګښت پوښلی." »
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
چې اميد په عبادت د دې دونيا کا
کاغذ په کشتۍ ســـيــر د دريا دی
جیمی ویلز
مخکې پوهنتون او پوهنتون
هغه خپل BA د اوبرن پوهنتون څخه او MA د الاباما پوهنتون څخه ترلاسه کړ. وروسته یې د الاباما او انډیانا په پوهنتونونو کې د مالیې په برخه کې د دوکتورا په برخه کې کورسونه زده کړل.
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
( ۲ : ۹۴ مخ )
په پورته بيت کې ( په دونيا زړه مه تړه ) مشهور متل راغلی دی.
که بې صبح ښايسته دی خنده رويه
جیمی ویلز
ويکيپېډيا
په 2004 کې، ویلز د خپلو ویکي پروژو د جوړولو او چلولو لپاره شاوخوا 500,000 ډالر مصرف کړي. د 2005 کال د فبروري په میاشت کې، د بنسټ د پانګې د زیاتوالي په پای کې، د ویکیمیډیا بنسټ په بشپړه توګه د غیر ضروري بسپنو لخوا تمویل شو. د وخت په تیریدو سره، ویلز په تبلیغاتي فعالیتونو کې دخیل شو او د بنسټ د پروژو په اړه یې خبرې وکړې. د دې هدف لپاره، هغه د مختلفو سیمینارونو او ویکیمیډیا کارونو (لکه ویکیمیډیا او ویکیمانیا) لپاره د بنسټ د سفر بودیجې (په 2005 کې $ 25,000) سره پراخه سفر وکړ. هغه په دوامداره توګه په مختلفو پروګرامونو کې د وینا کونکي په توګه شتون درلود.
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
بيا هسې په هرصبح پسې شـــام دی
په لوړ بيت کې ( په نن پسې سبا شته ) مشهور متل راغلی دی.
جیمی ویلز
ويکيپېډيا
د ويکيپېډيا له لارې د شهرت ترلاسه کولو وروسته، ويلز د ويکيا په نوم يوه نوې پروژه پيل کړه.
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
هره شپې لره ورځ شته په دونيا کې
دا خبره په عــــــالــــــم ده مشهــــــوره
( ۲ : ۴۳۱ مخ )
جیمی ویلز
سرچینې
وېشنيزه:1966 زېږېدنې وېشنيزه:امریکایی
د رحمان بابا په شاعرۍ کې ارسال المثل ادبي صنعت
په لوړ بيټ کې ( په تيارې پسې رڼا شته ) مشهور متل راغلی دی.
روغه خلکه شوه د رنځور په تماشه بينه
( ۲ : ۳۱۱ مخ )
په دې بيت کې شاعر د ( د ځمکې هغه ځای سوځي چې اور پرې بليږي ) مشهور متل راخيستی دی.
نفس بې شماره عالم پرېوست و کوهي ته
خدای دې نه کا نابينا د چــــــــا پېـــــشــــوا
په پورته بيت کې د ( وړوند ته شپه او ورځ يوه دي ) مشهور متل راغلی دی.
اوس که لاس په بله مږم هيڅ شور نه کا
هغه چار چې له لاســـــــــه شـــــــــــو بېرون
( ۲ : ۲۴۱ مخ )
په پورته بيت کې د ( تېر ساعت بېرته نه راګرځي ) مشهور متل راغلی دی.
تر ورځ تېرې اوبه بېرته نه جاروځي
( ۲ : ۳۴۱ مخ )
په پورتني بيت کې ( تېرو اوبو پسې يوم مه کړنګوه ) مشهور متل راغلی دی.
ګمان مه کړه چې سترګو لره ورشي
هغه اوښکې له سترګو شي جــــــدا
په دغه بيت کې د ( لکه پرونۍ ورځ تېره شوه، بېرته نه راځي ) مشهور متل راغلی دی.
کوهی مــــه کنـــــه د بل سړي په لار کې
چېرې ستا به د کوهي په غاړه لار شي
( ۲ : ۳۵۹ مخ )
په لوړ بيت کې ( چې بد کوې، بد به ګورې ) مشهور متل راغلی دی.
نور به څه کړي په جهان د چـــــــا پروا
په لوړ بيت کې د ( چې په خپل اب نه دی ، د بل اب به ور ته څه دی ) مشهور متل راغلی دی.
څو دې تېره تلخايي تر ستوني نه شي
شيرين به خوند در نه کا په دهان کې
( ۲ : ۴۵۷ مخ )
په دې بيت کې  ( چې ترخه دې خوړلي نه وي، د خوږو په خوند به پوه نشې ) مشهور متل راغلی دی.
يو پرسش د هغه يار مــــا لـــره بس کا
په پورته بيت کې د ( چې کس وي يوه خبره ورته بس وي ) مشهور متل راغلی دی.
څوک له خاورو ايرو پاڅوي تخت ور کړي
څوک له تختـــــــــــــــه د ايرو په ډېران وړلی
( ۲ : ۶۰ مخ )
په پورته بيت کې ( تخت و تاج چې د چا کوټه شي په هورا ميدان يې شپه شي ) مشهور متل راغلی دی.
د عمل جـــــزا يې بيا مونده برحقــــه
دا دستور دی چې کرې هغه به اخلې
( ۲ : ۶۱ مخ )
په پورته بيت کې  ( چې څه کرې هغه به رېبې او خپل عمل د لارې مل دی ) مشهور متلونه ځای پرځای شوي دي.
د هيڅ تخم مېوه نه درومي برهــــــــم
( ۲ : ۶۲ مخ )
په دې بيت کې د ( خپل عمل د لارې مل دی او د ښو پايله ښه د بدو بده وي ) مشهور متلونه راغلی دی.
هر چې کر کا د وربشو غنـــــــــم غواړي
له خاطره دې بيرون کا دغه خيال څوک
په پورته بيت کې ( څه چې کرې هغه به رېبې ) مشهور متل راغلی دی.
هر رنګ تخم چې کرې هغه به اخلې
خپله خپله مېوه نيسي هره ونـــــــــه
په پورته بيت کې د ( څه چې کرې هغه به رېبې ) مشهور متل راغلی دی.
زمانه په اسلام کفر سمــــــــــه ګرځي
( ۲ : ۶۶ مخ )
هم هغه به يې خرمن وي پس له مرګه
په پورته بيت کې د ( خپل عمل د لارې مل دی ) مشهور متل ته اشاره شوې ده.
که له خپله عيبه ځان ژغورې رحمانه
د هيچا له عيبه مه کوه پوښــــــتنــــه
( ۲ : ۹۶ مخ )
په دې بيت کې ( اول خپل عيب ته ګوته نيسه بيا د نورو عيبونو ته ) مشهور متل ته اشاره شوې ده.
هر کالی چې څوک په ځمکه باندې کيږدي
هغه ځمکه يي له جنســــــــــه د خپل ګرد کا
په پورته بيت کې د ( که د ښو خلکو سره ګرځې ښه يې که له بدو سره ګرځې بد يې ) مشهور متل راغلی دی.
خدای دې نه کا څوک محتاج د يوه  خس
په دې بيت کې د ( خدای دې سړی چا ته نه احتياجوي ) مشهور متل ذکر شوی دی.
د مکې په بزرګۍ کې هيڅ شک نشته
ولې خر بـه حاجي نـــــــه شي په طوراف
( ۲ : ۱۸۱ مخ )
په پورتني بيت کې د ( خر په طواف نه حاجي کيږي ) مشهور متل راغلی دی.
څنګه چې وايم هغسې يم
په ښه خوی د بدخواهـــــــــانو بې پروا يم
په نرمۍ لکه اوبه د اور ســـــــــــــــــــــزا يم
و هر چاته په خپل شکل څرګنــــــــــــــد يم
ايېنې غوندې بې رويـــــــــــــــــه بې ريا يم
قنــــــاعت مې تر خرقې لاندې اطلس دی
پټ د درست جهان پادشاه ظاهر ګدا يم
د غونچې په څېر په سل ژبو خاموش يم
لکه بوی هسې په پټه خوله ګويــــــــــا يم
که چا لار د عاشقۍ وي ورکــــــــــــه کړي
زه رحمـــــــان د ګمراهانو رهنمـــــــــــــــايم
پايله
د موضوع اړوند مې په لومړۍ برخه کې د عبدالرحمان بابا لنډه پېژندنه کړې او همدارنګه دهغه په زوکړه او زده کړو باندې مې لږ څه بحث کړی دی بيا مې د نوموړي د ژوند حالات بيان کړي دي چې څنګه ژوند يې درلود، د چا هم عصر و، د دې ترڅنګ مې د هغه د مړينې او ارامځای په اړه يو لنډ بحث کړی دی او له دې وروسته مې د رحمان بابا د شاعرۍ سبک، چې نوموړی د يو ساده او روان سبک خاوند شاعر و، د حقيقي عشق يادونه يې په شعرونو کې ډېره ليدل کيږ ي او هرڅوک يې له شعرونو سره بلدتيا لري، له دې وروسته په پښتو متل پېژندنه او له هغې وروسته د بديع په علم او له هغې سره په څنګ کې مې په ارسال المثل ادبي صنعت بحث کړی دی او په همدې ډول مې د موضوع سره سم د عبدالرحمان بابا په شاعرۍ کې د ارسال المثل ادبي صنعت بېلګې وړاندې کړي دي، او په دې ډول مې خپله د مونوګراف موضوع ترتيب او پای ته رسولې ده.
ماخذونه
1)   بهار، محمد نعيم : ( ۱۳۸۷ ل ) کال، منظوم متلونه، کابل، صميم بهار تخنيکي څانګه ( خپرندوی ).
2)   د رحمان بابا کليات : ( ۱۳۸۴ ل ) کال، د حنيف خليل په ، سريزه، يادښتونه او ويېپانګه، پېښور، دانش تخنيکي څانګه ( پېښور ).
3)   سيدي، سيد نظيم : ( ۱۳۹۱ ل ) کال، زرچاڼ، جلال اباد، مومند تخنيکي څانګه ( خپرندوی ).
4)   لشکري، محمد انور : ( ۲۰۰۳ م ) کال، ولسي متلونه، پېښور، زېب ارټ پبلشرز ( خپرندوی ).
5)   نور زرمتي، نور محمد : ( ۱۳۸۰ ل ) کال، کاڼي کرښې، پېښور، دانش تخنيکي څانګه ( خپرندوی ).
6)   هيله من، عبدالباقي : ( ۱۳۹۰ ل ) کال، د عبدالرحمان بابا عرفان، جلال اباد، ناګار خپرندوی ټولنې تخنيکي څانګه ( خپرندوی ).
محافظه دير البلح
محافظه دير البلح د فلسطين د 16 محافظو (ولايتونو) څخه يوه ده۔دا په غزه ريتاړه پرته ده۔
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:فلسطين
تالش ولسوالي
تالش ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان تالش)  د ايران د گيلان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د تالش ښار دی. دا ولسوالي ۲۰۰٬۶۴۹ تنه نفوس لري. د تالش ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گيلان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
لومړی خوان کارلوس
لومړی خوان کارلوس (په اسپانیای:Juan Carlos I) د ۱۹۷۵ کال نه ۲۰۱۴ کال پوری د اسپانیا پاچا وُ.
جيارډيا لامبليا
جيارډيا لامبليا (چې پخوا د لامبليا انټېسټېنالېس په نوم سره هم يادېده يا جيارډيا ډيوډونالېس او جيارډيا انټېسټېنالېس) يوه فلاجلي پروټوزوني پرازيت دی چې د انسانانو د معدې او کولمې لارې منتن کوي او د جيارډياسېز ناروغي مېنځ ته راوړي.
کوربانه
جيارډيا انسانان په ناروغۍ اخته کوي. دا يو تر ټولو عام پرازيت دی چې پيشوگانې هم پرې اخته کېږي. د دغه پرازيت په پېورو کوربانو کې غواگانې، سگ لاهوان، هوسۍ، سپي او پسونه هم شامل دي.
نښې نښانې
کله چې څوک په دغه پرازيت اخته شي نو بيا همدا پرازيت د جيارډياسېز ناروغي منځ ته راوړي، دا د معدې او د کولمو د په لاره کې يوه منتن ناروغي ده چې نښې يې ډېر زيات نس ناستي يا دستونه دي، او کولمې تاو کوي او دردونه هم ورسره احساسېږي. ددې ناروغۍ نورې نښې د باد له وجې د نس پړسوب، ستړيا، زړه بدوالی، کانگې، د بدن د تول کمښت، او باد خوشې کول. په ځينو ناروغانو کې بيا يواځې زړه بدوالی او کانگې تر ټولو لويې نښې وي. کله چې د جيارډيا لامبليا پرازيت د ناروغ بدن ته لار پېدا کړي نو ناروغ په ځان کې دغه نښې نښانې وروسته د لس ورځو ويني. جيارډيا په نړېواله کچه د کولمو د ناروغيو يو لوی لامل دی او دا هغه غېرباکتريايي د نس ناستې ناروغي ده چې په شمالي امريکا کې ډېره پېښېږي. په اصل کې د دغه پرازيت د اصلي ژواکپوهنې په هکله مونږ ډېر لږ پوهېدلای شو.
تاريخ
د جيارډيا لامبليا د ټروفوزويټ بڼه لومړی ځل په ۱۶۸۱ کال کې د انتون وان ليوون هوک لخوا د هغه پخپلو غايطه موادو کې وموندل شوه. د هغه کتنې بيا په يو عدسي مايکروسکوپ باندې بيا بيا د يو برتانيوي مايکرولوجېسټ يا ککتوکپوه براين جې فورډ لخوا وکتل شوې. هغه دا هم په ډاگه ښکاره کړ چې څوک څومره په اسانۍ سره د جيارډيا پرازيت په يوه ساده او زوړ مايکروسکوب ترلاندې کتلی شي.
وېشنيزه:پرازيتونه وېشنيزه:د اوبو اړونده ناروغۍ وېشنيزه:هغه ناروغۍ چې د غايطه موادو آزمېښت ته اړتيا لري
ګینه
ګينه (/ˈɡɪni/) په رسمي ډول د ګينه جمهوريت دی (فرانسوی: République de Guinée؛ انکو: : ߖߌ߬ߣߍ߫)، په لويديځه افريقا کې يو ساحلي هېواد دی. د هېواد لويديځ ته اتلانتيک سمندر، شمال لويديځ ته يې ګينه بيساو (Guinea-Bissau)، شمال ته يې سينيګال، شمال ختيځ ته يې مالي، سوېل ختيځ ته يې د “d’Ivoire” پڼډغالی او سوېل ته سيراليون او ليبريا سيمې پرتې دي. دا هېواد چې پخوا د فرانسوي ګينه (فرانسوي: Guinee Francaise) په نوم يادېده، معاصر يا نني هېواد ته ځيني وختونه د خپلې پلازمېنې کوناکري په وياړ ګينه کوناکري (Guinea-Conakry) هم وايي، چې موخه يې نومياليو سيمه کې لکه د ګينه باساو او ايکواټوري ګينه غوندې نورو سيمو څخه بېلول دي. ګينه ۱۲۴ ميليونه نفوس او ۲۴۵۸۵۷ کېلومتر مربع (۹۴۹۲۶ ميل مربع) پراخوالی لري.
ياد هېواد په ۱۹۵۸ ز کال کې له فرانسې څخه خپلواکي تر لاسه کړه او د پوځي کودتا اوږد تاريخ لري. په ۲۰۱۰ ز کال کې له لسيزو واک غوښتونکي حکومت څخه وروسته ګينه خپلې لومړنۍ ديموکراتيکې ټاکنې تر سره کړې. که څه هم ګينه ګڼ ګونديزو ټاکنو په پام کې نيولو ته دوام ورکړ، مګر هېواد توکميزو شخړو، پراخه فساد او د پوځ او پوليسو له لورې له ناوړه ګټې اخيستنې سره مخامخ کېدلو ته هم دوام ورکړ. انساني حقونه په کې د بحث وړ مسئله پاتې کېږي. په ۲۰۱۱ ز کال کې د متحده ايالتونو حکومت ادعا وکړه، چې د امنيتي ځواکونو له لورې ځورونه او له ښځو او ماشومانو څخه ناسمه ګټه اخيستنه (د ښځينه سنتې يا ختنې په ګډون) په هېواد کې د انساني حقونو تل پاتې مسئلې وې. په ۲۰۲۱ ز کال کې يوې پوځي ډلې ولسمشر الفا کونډي (Alpha Conde) له واکه لرې او اساسي قانون يې وځنډاوه.
ګينه د ۸۵ سلنه مسلمانانو په درلودلو سره، يو پراخه اسلامي هېواد دی. وګړي يې په ۲۴ توکميزو ډلو پورې اړه لري. هېواد پر څلور جغرافيوي سيمو باندې وېشل شوی دی: “Maritime Guinea” پر ښکته پروت اتلانتيک ساحل باندي، د “Fouta Djallon” يا منځنۍ ګينه لوړې يا غرنۍ سيمې، شمال ختيځ کې د پورته ګينه (Upper Guinea) وچه يا بې ونو دښته او د ګرمسېرو ځنګلونو د “Guinee forestiere” سيمه. فرانسوي چې د هېواد رسمي ژبه ده، چې په ښوونځيو، حکومتي اداره او رسنيو کې د اړيکې اصلي ژبه ده، مګر له ۲۴ څخه زياتې بومي ژبې په کې ويل کېږي. تر ټولو لويې ژبې يې سوسو (Susu)، پيولر (Pular) او مانينکا (Maninka) ژبې دي، چې په ترتيب سره په “Maritime Guinea”، “Fouta Djallon” او “Upper Guinea” سيمو کې نفوذ لري، په داسې حال کې چې د هېواد څلورمه سيمه (Guinee Forestiere) کې بېلابېلو توکميزو ژبو باندې خبرې کېږي.
د ګينه اقتصاد زياتره د کرنې او منرالي توليد پر بنسټ دی. دا هېواد د المونيم خاورې د توليد له مخې د نړۍ دويم ستر توليدونکی دی او د الماسو او سرو زرو بډايه زېرمې لري. د هېواد جغرافيه د ۲۰۱۴ ز کال ايبولا چاودنې يا خپرېدنې په هسته کې وه.
نوم
د ګينه نوم له ګينه سيمې څخه اخيستل شوی دی. ګينه (Guinea) د هغې افريقايي سيمې دوديز نوم دی، چې د ګينه خليج په اوږدو کې پرته ده. د شمال پر لور د ځنګلي ګرمو سيمو له لارې غځيږي او په ساحل “Sahel” کې پای ته رسېږي. انګليسي “Guinea” اصطلاح په سيده ډول له پرتګالي “Guine” ويي څخه اخيستل شوی دی، چې د ۱۵ پېړۍ په نيمايي کې هغو ځمکو ته د ويل کېدلو په موخه راڅرګند شو، چې ګيني (Guineus) وګړي په کې اوسېدل او همدرانګه د سينيګال سيند سوېل ته د تور پوستو افريقايي وګړو لپاره يوه عمومي کارېدونکې اصطلاح وه (له دې څخه پورته د غنمرنګه Zenega Berbers وګړو خلاف، چې دوی ورته “Azenegues” يا “Moors” ويل).
په ګينه کې د لويديځې افريقا سترواکۍ او پاچهۍ
د “Sosso” سترواکي (له ۱۲ تر ۱۳ پېړيو کې) په کوټلي ډول د سترواکۍ د تشې په پايله کې وده وکړه، مګر مالي سترواکي (Mali Empire) هغه مهال واکمن شو، چې “Soundiata Keita” په ۱۲۳۵ عيسوي کال د کيرينا په جګړه (Battle of Kirina) کې د سوسسو واکمن “Soumangourou Kante” ته ماته ورکړه. د مالي سترواکۍ د “Mansa” (سترواکانو) له لورې اداره شوه. تر ټولو زيات د پام وړ سترواک يې “Kankou Moussa” و، چې په ۱۳۲۴ ز کال کې يې د مکې نامتو حج وکړ. د نوموړي له دورې څخه لږه موده وروسته ياده سترواکي مخ په ړنګېدلو شوه او په پای کې په ۱۵ پېړۍ کې د خپل غلام يا تر لاس لاندې دولتونو له لورې ونيول شوه.
د دوی له ډلې تر ټولو بريالۍ سترواکي د “Songhai” په نوم وه، چې له نږدې ۱۴۶۰ ز کال څخه يې خپل واک او قدرت پراخه کړ او په پای کې د ځمکې او شتمنۍ دواړو برخو له مخې له مالي سترواکۍ څخه مخکې شوه. سونغای سترواکۍ په ۱۵۸۲ ز کال کې د “Askia Daoud” له مړينې څخه وروسته، د پرله پسې والي [د سترواک] پر سر تر کورنۍ جګړې پورې خپلې نېکمرغۍ ته دوام ورکړ. کمزورې شوې سترواکي يوازې درې کالونه وروسته د ټونډيبي په جګړه (Battle of Tondibi) کې د Morocco له لورې په بريدونو کې ولوېده. که څه هم پاچهي يې په زياتو کوچنيو پاچاهيو باندې ووېشل شوه، مګر د موروکو وګړي يې په ګټور ډول اداره کولو کې ناوړه ثابت شول.
د لويديځې افريقا د سترو سترواکيو له ماتې څخه وروسته په نني ګينه هېواد کې بېلابېلې پاچاهۍ وې. مرکزي ګينه کې “Futa Jallon” سيمې ته د “Fulani” سيمې مسلمانان کډوال شول او د ليکلي اساسي قانون او نوبتي يا پرله پسې واکمنانو په درلودلو سره يې له ۱۷۲۷ ز کال څخه تر ۱۸۹۶ ز کال پورې په کې يو اسلامي دولت رامنځته کړ. د “Malinke” په نوم پراخه سيمه کې چې ننۍ “Upper Guinea” سيمه ده او سوېل لويديځ مالي (واسولو Wassoulou:) کې د “Samori Toure” په مشرۍ واسولو سترواکۍ (Wassoulou يا Wassulu Empire) لنډمهالې (۱۸۹۸-۱۸۷۸ز کلونه) وه. ياده سترواکي مخکې له دې چې د فرانسې له لورې ونيول شي، ايووري ساحل (Ivory Coast) ته ولاړه.
استعماري دوره
اروپايي سوداګرو له ۱۷ پېړۍ څخه وړاندې د مهمې سوداګرۍ لپاره سيالي وکړه او وار له مخه يې بريدونه وکړل. غلامان د کار کولو په موخه نورو سيمو ته ولېږل شول. سوداګرو د غلامۍ له سيمه يیزو لارو چارو څخه ګټه پورته کړه.
د ګينه استعماري دوره، د ۱۹ پېړۍ په نيمايي کې سیمې ته د فرانسې په پوځي ننوتنې يا نفوذ سره پيل شوه. د فرانسې واک په ۱۸۹۸ ز کال کې د “Ouassoulou” دولت د سترواک او د “Malinke” پښت د مشر سامري ټوري “Samori Toure” د ځواکونو د ماتې ورکولو له په واسطه ډاډمن شو. نوموړي فرانسې ته د نننۍ ګينه او د هغه د ګاونډ سيمو واک ورکړ.
فرانسې د ۱۹ پېړۍ په وروستيو او د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې د ګينه د اوسنيو پولو په اړه له برتانيې سره د سيرراليون، پرتګال سره د هغوی د ګينه مستعمرې (ننۍ ګينه باساو: Guinea-Bassau) او ليبريا سره خبرې اترې وکړې. ګينه د فرانسې تر واک لاندې د فرانسې په لويديځه افريقا (French West Africa) کې د ګينه سيمه [هېواد] جوړه کړه، چې په ډاکار کې د استوګن عمومي والي له لورې اداره شوه. ځايناستو واليانو د ګينه په ګډون بېلابېلې مستعمرې اداره کړې.
خپلواکي
په ۱۹۵۸ ز کال کې د سياسي بې ثباتۍ او په ځانګړي ډول د “Indochina” او الجيريا په ګډون له خپلو مستعمرو سره په راکړه ورکړه کې د ناکامۍ له امله، د فرانسې څلورم جمهوريت (French Fourth Republic) ړنګ شو. فرانسوي وګړو د پينځم جمهوريت د رامنځته کولو ملاتړ وکړ، په داسې حال چې د هېواد ولسمشر چارلس ډي ګاولي (Charles de Gaulle) د ۱۹۵۸ ز کال اګسټ پر ۸ روښانه کړه، چې فرانسوي مستعمرو ته به په يوې نوې فرانسوي ټولنه کې د خورا خپلواکۍ يا د ۱۹۵۸ ز کال د سپټمبر پر ۲۸ باندې تر سره کېدونکې نظرپوښتنه کې د ژر تر ژره خپلواکۍ تر منځ يوه بشپړه ټاکنه ورکړای شي. نورو مستعمرو لومړنۍ خوښه وټاکله، مګر ګينه د احمد سيکو ټوري (Ahmed Sekou Toure) تر مشرۍ لاندې په ټينګار سره خپلواکي غوره کړه. د يادونې وړ ده، چې د احمد سيکو د ګينه الاصل افريقايي ديموکراتيک راغونډېدلو ديموکراتيکې ډلې (Democratic Party of Guinea-African Democratic Rally (PDG)) د ۱۹۵۷ کال سيمه ايزو [کورنيو] ټاکنو کې له ۶۰ څخه ۵۶ چوکۍ ګټلې وې. فرانسې په چټکۍ سره شاتګ وکړ او د ۱۹۵۸ ز کال د اکتوبر پر ۲ نېټه ګينه ځان واکمن او خپلواک او “Sekou Toure”  د ولسمشر په توګه اعلان کړ.
ایداري وېش
ینه هیواد په ۸ ولایتونو او ۳۳ ولسوالیو ویشل شوې ده.
د روسیې تاریخ (له ۱۹۹۱ ز کال نه تر دې مهاله)
د روسیې تاریخ له ۱۹۹۱ نه تر دې مهاله د ۱۹۹۱ په ډسمبر کې د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره پیل شو. د روسیې فدراتیف سوسیالیست جمهوریت په شوروي اتحاد کې ترټولو لوی جمهوریت و؛ خو تر ۱۹۹۰ ز کال پورې یې د پام وړ خپلواکي نه درلوده.
د روسیې فدراتیف سوسیالیست جمهوریت له هغو پنځلسو جمهوریتونو نه تر ټولو لوی و، چې شوروي اتحاد رامنځته کړي و او د شوروي ۶۰٪ کورنی ناخالص تولید او له ۵۰٪ نه ډېر نفوس یې جوړاوه. روسانو هم د شوروي پوځ او کمونیست ګوند واکمني کوله. په دې توګه د روسیې فدراسیون په ډیپلوماټیکو چارو کې د شوروي اتحاد د ځای ناستي دولت په توګه په پراخه کچه منل شوی و او د ملګرو ملتونو امنیت شورا کې یې د شوروي اتحاد دایمي غړیتوب او ویټو په غاړه واخیسته ( روسیه او ملګري ملتونه وګورئ).
د شوروي اتحاد د سوسیالیستي جمهوریتونو له منحل کېدو مخکې بوریسیلسین د روسیې په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره په مستقیمو ولسمشریزو ټاکنو کې د ۱۹۹۱ز کال د جون په میاشت کې د روسیې ولسمشر وټاکل شو. دې کار دا یقیني کړه چې یلتسین به له انحلال وروسته د روسیې د ځای ناستي دولت سیاسي مشر وي. دا وضعیت د هغې سیاسي ګډوډۍ په پایله کې رامنځته شو کله چې د شوروي او روسیې مشرتابه د کنټرول لپاره مبارزه کوله، تر څو د ۱۹۹۱ ز کال د اګسټ په میاشت کې د یوې کودتا په تر سره کېدو سره پای ته ورسېد، چې شوروي پوځ د میخایل ګورباچوف د نسکورولو هڅه وکړه. که څه هم کودتا په پای کې ودرول شوه، دې وضعیت په شوروي اتحاد کې د بې ثباتۍ په زیاتېدو کې مرسته وکړه. څرنګه چې د شوروي اتحاد سوسیالیستي جمهوریتونه د ۱۹۹۱ ز کال د اکتوبر تر میاشت پورې د سقوط په درشل کې و، یلسین اعلان وکړ، چې روسیه به بنسټیز اصلاحات رامنځته کړي، له هغې ډلې د پولېنډ د «بیګ بینګ» د کرښو په امتداد کې بازار محوره اصلاحاتو ته به دوام ورکړي، چې د «درماني شاک» په نوم هم یادیده. په ۱۹۹۹ز کال کې د یلسین له استعفا وروسته، د روسیې سیاست له هغه وخت راهیسې د ولادیمیر پوتین په واک کې دی، چې یا یې د ولسمشر یا لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړې ده. که څه هم د روسیې اقتصاد د پوتین په مشرۍ د یلسین د مشرۍ له نسبي اقتصادي ګډوډۍ وروسته د پام وړ وده کړې، پوتین هم په پراخه کچه د فساد، استبدادي مشرتابه او د بشري حقونو په پراخو سرغړونو تورن دی.
د روسیې وسله وال ځواکونه د ۱۹۹۲ ز کال د پخواني شوروي له منحل کېدو یو کال را وروسته د بشپړې ګډوډۍ په حال کې وو. د چیچنیا د ۱۹۹۴ ز کال جګړې په لړ کې د دې پوځ نااغېزمنتیا خورا زیاته روښانه شوه؛ خو په منځمهاله توګه دې د نړیوال امنیت او وسلو کنټرول لپاره ځینې مهمې عملي ننګونې رامنځته کړې. د روسیې تر مشرتابه لاندې د لیزبون پروتوکول ډاډ ترلاسه کړ، چې د پخواني شوروي جمهوریتونه به له اټومي وسلو ځان بې وسلې کوي. دا ښايي د قزاقستان لپاره خورا مهم و، چا چې د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته د نړۍ د اټومي وسلو د پام وړ برخې کوربه توب کاوه. په هر حال، پخواني شوروي جمهوریتونه وتوانېدل چې په نورو نظامي برخو کې نړیواله همکارۍ وساتي، لکه د راکېټ او فضا د زیربېنا په برخه کې او د BaikonurCosmodrome لپاره د ګډ مسؤلیت رامنځته کول.
«درماني شاک»
د وارسا تړون، CoMEcon او نورو تړونونوپه له منځه تلو سره چې د شوروي اتحاد جمهورتیونو ته د اقماري هېوادونو د اتصال په خدمت کې و، د نړۍ د ترټولو لوی د دولت تر کنټرول لاندې اقتصاد اړول په یوه بازار محوره اقتصاد باندې پرته له دې چې ټاکل شویو تګلارو ته پاملرنه وشي، په حقیقت کې ډېر ستونزمن کار و. د دې لېږد لپاره د (۱) لیبرالیزیشن، (۲) ثبات او (۳) خصوصي کولو تګلارې غوره شوې وې. دا تګلارې په واشنګټن کې د پیسو نړیوال صندوق (IMF)، نړیوال بانک او د خزانې د وزارت د هوکړې له مخې وي.
د ۱۹۹۲ ز کال د جنورۍ په دویمه یلتسین د لومړي وزیر په توګه د یوه فرمان له لارې د اقتصادي اصلاحاتو ډېرې پراخې برخې نافذې کړې، چې په دې توګه یې د روسیې د ستر شوروي اتحاد او د روسیې د خلکو د مرستیالانو کانګرس مخه ونیوله، چې د ۱۹۹۰ ز کال د مارچ په میاشت کې د شوروي اتحاد له انحلال مخکې ټاکل شوي وو. په داسې حال کې چې دې کار یلسین له شوروي مرستیالانو سره د معاملې او شخړو له امکاناتو وژغوره، دې کار د هېواد لپاره د سم عمل په اړه هر ډول معنا لرونکې خبرې هم له منځه یوړې.
د لېبرایزېشن او ثبات پروګرامونه د یلسین د لومړي وزیر د مرستیال یګورګیدر له خوا طراحي شوې وي، کوم چې یو لیبرال اقتصاد پوه و چې د بنسټیزو اصلاحاتو لېوالتیا یې لرله او په پراخه توګه د «درماني شاک» د مدافع په توګه پېژندل شوی و. درماني شاک په اصل کې په بولیویا کې د مشهور اقتصاد پوه جیفري ساکس له خوا په ۱۹۸۰ ز کال کې له انفلاسیون سره د مبارزې لپاره کارول شوې وه. په بولیویا کې د ځینو لویو بریالیتوبونو په ترلاسه کولو سره درماني شاک د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته پولنډ او لږ وروسته روسیې ته وارده شوه.
د اساسي قانون کړکېچ
د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته په شوروي روسیه کې د واک د مرکز او د اقتصادي اصلاحاتو د نوعیت لپاره مبارزه د ۱۹۹۳ ز کال په مني کې په سیاسي کړکېچ او وینو تویولو پای ته ورسېده. یلسین چې د بنسټپال خصوصي کولو کورس یې وړاندې کړ، د شوروي له خوا یې مخالفت وشو. د ولسمشر دا فرمان له مخالفت سره مخامخ شو او د استیضاح ګواښ یې وکړ، هغه د سپټمبر په ۲۱مه له اوسني اساسي قانون سره په ټکر کې پارلمان «منحل» کړ او د نویو ټاکنو او د نوي اساسي قانون په اړه یې د ټولپوښتنې امر وکړ. پارلمان بیا د سپتمبر په ۲۲مه نېټه یلتسین معزول اعلان کړ او الکساندر روتسکوی یې سرپرست ولسمشر وټاکه. تاوتریخوالی په چټکۍ سره رامنځته شو او د اکتوبر له ۲مې د اکتوبر تر۳مې پورې د سړکونو له لاریونونو وروسته معاملې سر ته ورسېدې. یلتسین ځانګړو ځواوکونو یلیټ پوځې واحدونو ته امر وکړ، څود پارلمان  پر ودانۍ برید وکړي، چې«سپینه ماڼۍ» ورته ویل کېده. د پارلمان مدافعینو د وړو وسلو د ډزو پر وړاندې ځانونونه د ټانکونو مخې ته وغورځول. روتسکوی، روسلان خاسبولاتوف او نور پارلماني ملاتړي تسلیم شوو، سمدستي ونیول شوو او زنداني شوو. رسمي شمېره ښيي چې (د ولسمشر په خوا کې د ډېرو وژل شویو او ټپي شویو کسانو په شمول) ۱۴۷ کسان وژل شوي او۴۳۷ ټپیان شوي.
په دې توګه له شوروي وروسته د روسیې په سیاست کې انتقالي دوره پای ته ورسېده. نوی اساسي قانون د ۱۹۹۳ز کال د ډسمبر په میاشت کې د ټولپوښتنې له لارې تصویب شو او په روسیه کې یو قوي صدارتي نظام رامنځته شو. بنسټیز خصوصي کول مخ په وړاندې لاړل. که څه هم پخواني پارلماني مشران د ۱۹۹۴ز کال د فبرورۍ په ۲۶مه له محاکمې پرته خوشې شول؛ خو له دې وروسته یې په سیاست کې ښکاره رول نه درلود. که څه هم په پای کې به یې له اجراییه ځواک سره شخړې بیا پیل کېدي، خو د روسیې رامنځته شوي پارلمان خورا محدود واکونه درلودل. (په ۱۹۹۳ ز کال کې د تصویب شوي اساسي قانون په اړه د جزیاتو لپاره د روسیې اساسي قانون او حکومتي جوړښت وګورئ.)
د چیچنیا لومړۍ جګړه
په۱۹۹۴ ز کال کې یلتسین د چیچنیا جنوبي سیمې ته ۴۰۰۰۰ سرتېري ولېږل، څو له روسیې نه د جلا کېدو مخه ونیسي. د مسکو په سویل کې په ۱۰۰۰میله (۱۶۰۰ کیلومتره) واټن کې پروت چیچنیا، چې ډېریو مسلمانو چیچنیایانو له پېړیو راهیسې د روسانو په دفاع یې ویاړ کاوه. د چیچنیا ملتپال ولسمشر جوهر دودایف د روسیې له فدراسیون نه د خپل جمهوریت د ایستلو لپاره اړ شو او په ۱۹۹۱ز کال کې یې د چیچنیا خپلواکي اعلان کړه، روسیه په چټکۍ سره د ویتنام په جګړه کې د امریکا په څېر په یوه کنده کې ډوبه شوه. کله چې روسانو د ۱۹۹۵ ز کال د جنورۍ په لومړیو اونیو کې د چیچنیا پر پلازمینې ګروزني برید وکړ، په بند ښار کې د څو اونیو په اوږدو کې د هوايي بریدونو او توپچي ډزو له امله شاوخوا ۲۵۰۰۰ ملکي وګړي ووژل شوو. د توپچي او هوايي بریدونو پراخه کارونه د روسیې د کمپاین اصلي ستراتیژي پاتې شوه. ان د چیچنیا ځواکونو په زرګونو روسي یرغمل ونیول، په داسې حال کې چې بې حوصلې او بې وسه روسي سرتېرو ته یې سپکاوی او زیانونه واړول. روسي پوځیانو د کال تر پایه د چیچنیا پلازمینه ګروزني و نه نیوله.
پياوړی اقتصاد پياوړی هيواد
د یو هېواد پرمختګ د هغه هېواد پیاوړی اقتصاد یې تظمینوي، چې دا یو څرګند واقعیت دی او کېدای شي چې د پرمختګ اصل یې وګڼو. اوس موخه داده چې څنګه یو هېواد د اقتصادي پرمختګ پر لور روانیدلای شي؟ او څنګه بیا اقتصاد پر خپلو پښو درېدلای شي؟
اقتصاد د هر هېواد د ملاتیر بلل کیږي، معنا دا چې پیاوړی اقتصاد- پیاوړی هېواد او کمزوری اقتصاد د کمزوري هېواد څرګندوی دی. لکه څنګه چې ټول په دې پوهېږي چې د یو هېواد اوسنۍ بڼه له پیله داسې نه وه، لکه په اوسني عصر کې چې تر سترګو کیږي. یا که په ټولیز ډول ووایو، د نړۍ اوسنۍ څېره لږ تر لږه سل کاله پخوا داسې نه وه، لکه اوس چې ده، نو بیا د دومره لوی بدلون لامل څه دی؟ که ووایو چې اقتصاد دی، نو د پوښتنې اصلي ځواب ځکه نه شو، چې دې خبرې یوه بله پوښتنه راوزیږوله او هغه دا چې اقتصاد هم پخپله نشي جوړیدلی. خامخا یو بل څه لامل ګرځي، څو دغه عنصر ته وده او پیاوړتیا ورپه برخه کړي.
که څه هم ددې پوښتنې ځواب د هغو ټولنو د وګړیو په مغزو کې ښه ژور ناست دی، چې لا هم د پراختیا او پرمختګ په هڅه کې دي. خو ځینې لکه زموږ ټولنه چې لا تر اوسه په دغه اړخ کې ددې جوګه نه ده، څو د اقتصادي ارزښت پر مفهوم باندې وپوهیږي، پاتې شوه د اقتصادي ودې او پرمختیا موضوع، هغه خو بیخي پر ځای پریږده.
که په عام ډول ووایو چې، هر بری یا هدف ته رسیدل د ټینګې ارادې، مثبت فکر او نه ماتیدونکې مبارزې پایله ده، نو تر ډیره به د اقتصادي ودې په اړه پوښتنه هم ځواب شوې وي.
لکه څنګه چې تېرو خلکو د نړۍ راتلونکي نسل ته هوساینه ور وبخښله، همدغسې ننني انسانان هم په دې هڅه کې دي چې د سبا خلکو ته د خپلو پنځونو په مرسته خپل نومونه ژوندي پریږدي. خو دلته دا حتمي نه ده چې هر څوک دې ساینس پوه، مخترع، انجنیر او … وي. هر څوک کولای شي خپل هېواد ته په هر ډګر کې صادق او ژمن و اوسي. هر څوک د خپلې خاورې لپاره خدمت کولای شي او هر څوک د هېواد په اقتصاد او پرمختګ کې ونډه لرلی شي. خو شرط پکې دادی، چې دا ونډه باید رښتینې وي او د هر چا په ذهن کې ټولنیز یا ملی هدف شتون ولري.
دا چې د اقتصاد پیاوړي کېدل یوه مسلکي مسئله ده، نو تر ټولو وړاندې او بیا همغسې تر پایه پورې په دې برخه کې د بشپړ او سم فعالیت لپاره مسلکي پیاوړو او ملي ګټو ته د ژمنو ادارو شتون اړین دی. که هغه ښوونیزې، مرستندویه، تولیدي، صنعتي، سوداګریزې او نورې وي، په کار ده چې د اقتصادي پرمختګ په خاطر خپله دنده په رښتیني ډول ادا کړي.
دا په دې معنا ده چې هره ښوونیزه اداره باید خپل روزل شوي کسان، ټولنې ته په داسې توګه وړاندې کړي، څو هر یو په خپله څانګه کې کافي مهارت ولري. دا به نه یوازې یاده اداره د خیانت له ګناه نه په امن کې وي، بلکې په فعالیتي موسسو کې به هم د دوی د روزل شوو کسانو له ګمارلو وروسته د هغوی د وړتیا له امله عزت او شهرت ومومي.
له دې وروسته که څه هم د هر چا په رښتینولۍ او بشپړې هڅې پورې تړاو لري، خو د یوې پیاوړې ادارې شتون بیا هم ځکه حتمي دی، چې د دا ډول چارو ( سوداګري، د کانونو ویستنه، ترانسپورټ، فابریکې او نورو برخو) پلاننګ، کنټرول، منجمنټ او میکانیزم ډیر اړین دی. څو هرې څانګې ته د هغې اړوند مسلکي کسان وروپیژني او د هغوی وړتیا وارزوي. له دې وروسته بیا دا ډاډ تر لاسه کیدای شي، چې موږ د اقتصادي ودې او پرمختګ پر لور روان یو. له پاسنیو خبرو داسې جوته شوه چې پیاوړی اقتصاد د پیاوړې ادارې لاسته راوړنه ده، زده کوونکي د هغوی د خوښې له مخې په کومه څانګه کې او په څه ډول یې وروزي؟ او وروسته یې په اړونده څانګه کې پر دنده باندې وګماري. چې د وخت په تېرېدو سره د همدغې ادارې دا پالیسي ددې لامل ګرځي، څو همدغه انګېزه پراختیا ومومي او عامه ذهنیت د یو ملي هدف لرلو ته چمتو شي، همدارنګه په دنده کې رښتینولي رامنځته شي او ټولنه مثبت لوري ته روانه شي.
@pashto_telegram1
څېړونکی
وېشنيزه:پوهنيزې رتبې وېشنيزه:څېړونکي
هارډوير
پرمختللى تکنالوجى کى بدلون Atx(Advance technalogy) : دغه پاورسپلائي دP1 او P2 ياهم د P3 دپاره استعماليږي هرکله چې مونږ په Start شوي کمپيوټر کې Shutdown کليک کړو نو کمپيوټر کې بيا دغه مسيج نه راځى خاموشه کيږي. د(A.T.X) پاورسپلائي کومه تړانګه چې مادربورډ ته ځي هغه ٢٠ غاښونه لري. پاورسپلائي دکمپيوټر يو له مهمو پرزو څخه ده کومه چې دکمپيوټر هغو ټولو برخو ته برق رسوي کومې چې برق ته ضرورت لري ځنى پاورسپلائي چې خپله C.P.U ته برق ورکوي او مانټير ته برق ورکوي په ځينو کي بيا دغه سهولت نه وي پاورسپلائي خپله کمپيوټر څخه زيات برق کنترولوي او يوازې (١٢٠) ولټه يا (٢٤٠) ولټه برقه دکمپيوټر سيستم ته پريږدي ترڅو په کمپيو ټر کى پرزه جات ونه سوځي.
١- MMX Intel original Processor : ددې پروسيسور کش ميمورى زياته وي ددې هم نور نور مختلف مختلف نومونه دي. ٢- Celoran Processor : ددې هم ډير زيات شکلونه او ډولونه دي. ددې کش ميمورى پروسيسور کم وي که چيرې د Intel ،   Cash Memory  اصلي Original   يعنې تيزوالى ٩٠ يا ٩٥ وي نو ددې Celoran  روغ قسمونه په لاندې ډول دې. ١- D,Celoran ٢- Cyrixc ٣- Pro Celoran که چيرې د Pro Celoran تيزوالى ٢٠٠٠ وي نو د Intel به ٤٠٠٠ وي يعنې ٤٠٠٠ سره برابر دى. ٣- MMX Processor : په دغه پروسيسور کې هم ډول ډول قسمونه شته مګر شارټ کټ يعنې لنډ بايد دکمپيوټر P1 ، P2 ، P3 ، P4 تيزوالى وګورو کوم چې له تشريحاتو سره مخکي راځي. (Pantium 1) د٦٠ نه تر ٢٣٣ پورې وي چې اوس دغه بالکل ختم دى که چيرې دکوم يو کمپيوټر پروسيسور د٦٠ نه تر ٢٣٣ په منځ کي و نو هغه P1 دى. (Pantium 2) د٢٦٦ نه تر ٤٥٠ پورى هغه ټول P2 دى. (Pantium 3) د ٤٥١ نه تر ١٠٠٠ پورې ټول P3 دى. (Pantium 4) د ١٠٠١ نه تر آخره پورې ټول P4 دى ولې چې P5 نشته او د P4 داخيري تيزوالى حد نشته صرف تر ٣٠٠٠ پروسيسور شته ددې څخه وروسته چې کوم کمپيوټر دى هغه پرکيفت وي يعنې نوى کمپيوټر د(Quality) په نوم راوځى يعنى P5 نه. په سيلران کي Celoran : په دغه پروسيسور کې د P1،P2، P3، او P4 تيزوالى په لاندې ډول دى : ١- Pentium 1 داد ٦٠ نه تر ٢٣٤ پورې وي. ٢- Pentium 2 د٢٣٤ نه تر ١٢٠٠ پورې هغه ټول P2 دى. ٣- Pentium 3 دا پروسيسور تر اوسه پورې په مارکيټ کې نشته. ٤- Pentium 4 د ١٢٠٠ نه تر اخره پورې ټول P4 دى په دغه پورته حساب بايد صرف ځان داسې پوه کړو چې که چيري کوم يو د سيلران پروسيسور مونږ معلومو د اينټل پروسيسور سره نو بيا به ددې پاسه حساب غوندې برابر کوۍ او که چيرې دسيلران پروسيسور تيزوالى ګورو نو لاندې ورته ځير شئ. دسيلران پروسيسور تيزوالى Speed of Celoran : د پاينټم يو Pentium 1 لپاره ٢٣٣ دپاينټم دوه Pentium 2 لپاره ٤٥٠-٦٢٣ دپاينټم درې Pentium 3 لپاره ٤١٥-١٠٠٠ دپاينټم څلور لپاره ١٠٠١-٣٠٠٠ که چيرې مونږ په يو مادربورډ کي يعنې دکمپيوټر په مادربورډ کي بيلابيل قسم Parts يعنى اواز Sound، Vga ، Hard disk، Card وغيره قسمونه Parts ولګوو هغه که دکومو بيلابيلو کمپنۍ وي نو هغه مادربورډ يا هغه کمپيوټر ته Compatible Computer  ويل کيږي. دکمپيوټر زيرمه تون (Hard Disk) هارډسک يعنې دکمپيوټر زيرمه تون کوم چې دکمپيوټر په C.P.U کې نصب شوى وي د مفروضاتو او معلوماتو (Data) دخوندي ساتلو لپاره استعماليږي يعنې هغه څه چې مونږ په کمپيوټر کې ترسره کوو او وروسته يي بيا په کمپيوټر کې نصب کوو هغه ټول چې مونږ يې په کمپيوټر Save يعنى محفوظ کوو همغه ذخيري (Hard Disk) کى Save  يعنى محفوظ کيږي. Hard Dis يعنې دکمپيوټر زيرمه کلک دايروي شکل لري کوم چې په مقناطيس پوښل شوې تختې يا سطخې لري په کومو کې چي يو شمير نورې دايروي کرښې شته. دا دايروي شکله هم په مقناطيس پوښل شوي په ذخيره کې دننه يو دبل په سر اښودل شوي دي او په يو دقطۍ شکله فلزي قطۍ کې ځاى پرځاى وي دغه کلکې دايروي شکله جسم چې په مقناطيس پوښل شوې تختې لري دمعلوماتو دخوندي ساتلو لپاره استعماليږي. هر څومره چې هارډسک ډير دايروي شکلونه يعنې مقناطيسي تختې ولري نو په هغه کې هغومره زيات شيان زيرمه کيداى شي.
موډيم (Modem) موډيم دانټرنيټ لاس ته راوړلو لپاره يو آله ده. دغه آله په کمپيوټر کې په PCI سلاټ کى لګيږي. موډيم په کمپيوټر کې دلګولو نه وروسته زمونږ کمپيوټر ته انټرنيټ ورکوي او انټرنيټ په وجه مونږ کولى شو چې له کمپيوټر نه بل ځاى ته ټيلفون وکړو. دموډيم انسټاليشن په کمپيوټر کې Cotrol Panel څخه کيږي او کنټرول پينل Control Panel کې له موډيم ايکن نه کيږي.
سـونډ کارډ (Sound Card) Sound Card مونږ سره په Ports کې هم وي او Slot کې هم د Port څخه مطلب کوم چې اول نه په مادربورډ Mother Board کې لګيدلى وي او د Slot نه مطلب دادى کوم چې مونږ د Card په زريعه په کمپيوټر کي ځاى پرځاى کوو Enternal-Slot External-Port External Port په ډوله دى. ١- Full Duplix ٢- Half Duplix ١- Full Duplix : دغه پرزه په يوه وخت کې دوه کارونه کولى شي. هم اوريدل او هم غږيدل کولاى شي. قيمت يې په مارکيټ کې Rs:1100 نه تر Rs:1300 پورى وي. ٢- Half Duplix : دا په يو وخت کې دوه کارونه نشي کولاى يا صرف اوريدل يا صرف غږيدل د ورلس قسم وي Input-Mic Out Put-Speeker د دې قيمت په مارکيټ کې Rs:300 نه تر Rs:400 پورى وي. Bulton Load Speeker کوم چې په P2 کې وي هغه هم Half Duplix وي. هميشه Sound درې ځايونه لري :
T.V Card, Modem Card , Lan Card , Jo Card , Sound Card او داسې نور که چيرې مونږ په کمپيوټر کې T.V Card ولګوو نو هرکله چې مونږ T.V اورو نو بيا د Speaker مزى Sound T.V کې لګوو. او هر کله چې مونږ بيا دکمپيوټر آواز اورو د Sound مزي بيرته خپل کمپيوټر Out Put کې لګوو که چيرې د دواړو آوازونه په يو Sound Computer يا Out Put باندې اوريدل غواړو نو بيا به د T.v Card دSound مزى ته را تير او دلته به يې ولګوو. کله چې په کمپيوټر کې کوم Card لګوو هغه ته IO کارډ وايو. په کمپيوټر کې مونږ ډير شمير کارډونه لګولى شو د مثال په ډول ١- T.V Card ٢- Moden Card ٣- Lan Card ٤- IO Card ٥- Sound Card Vga Card Vga Card په زريعه مونږ دخپل کمپيوټر رنګونه زياتولى شو ، وي – جى – اى Vga زمونږ کمپيوټر ته قسم قسم رنګونه ورکوي اما دلته د وي – جى – اى Vga تاريخ لنډ بيان کړى دى.