cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سي. اس. لوئیس
لومړۍ نړیواله جګړه او اکسفورډ پوهنتون
لوئیس د ۱۹۱۷ زکال په اوړني سمستر کې اکسفورډ ته ولاړ او د هغو په یونیورسیټي کالج کې یې په زده کړو پیل وکړ؛ له لږ ځنډ وروسته نوموړي «په پوځ کې د شمولیت په موخه د هیله بخښونکي مسیر» په توګه په پوهنتون کې د پوځي افسرانو د زده کړو له ډلګۍ سره یوځای شو. له دغه ځای څخه هغه د جګړه ییزو روزنو د تمریناتو په موخه وغوښتل شو. له روزنې وروسته هغه پیل کې د سامرست د پیاده نظام په دریمه ډلګۍ کې د دویم بریدمن په توګه وګمارل شو او وروسته د پوځ لومړۍ ډلګۍ ته تبدیل شو او په فرانسه کې یې خدمت وکړ (هغه وروسته له هغه له دریمې ډلګۍ څخه جلا شو چې هغه ډلګۍ شمالي ایرلنډ ته ولېږل شوه). اکسفورډ ته د هغه له تګ څو میاشتې وروسته هغه د بریتانیا د پوځ له خوا فرانسې ته ولېږل شو څو په لومړۍ نړیواله جګړه کې ونډه واخلي.
انزایمي کاټالیز
انزایمي کاټالیز د یوه بیولوژیکي مالیکول، یو «انزایم» په واسطه د یوې پروسې د سرعت زیاتوالی دی. ډېری انزایمونه پروټین دي او ډېری دا پروسې کیمیاوي غبرګونونه دي. د انزایم د ننه، په عمومي توګه کاټالیز په یوه موضعي ځای کې چې د فعال سایټ په نوم یادېږي، ترسره کېږي.
ډېری انزایمونه په عمده ډول له پروټینونو څخه، یا یو منفرد پروټیني ځنځير یا په یوه ملټي سبیونټ کمپلکس کې ګڼ شمېر ځنځیرونو څخه جوړېږي. انزایمونه ډېری د غیر پروټیني اجزاوو لکه فلزي ایونونه یا په کوفکټور باندې نامتو (لکه اډنوزین ټرای فاسفېټ) تخصصي عضوي مالیکولونو، لرونکي دي. ډېری کوفکټورونه ویټامین دي او د ویټامین په توګه د هغوی رول په مستقیم ډول په میټابولیزم کې د بیولوژیکي پروسې کاټالیز پورې تړلی دی. په حجرو کې د بایوکیمیاوي غبرګونونو کاټالیز حیاتي دی ځکه چې له میټابولیکي نظره اړین ډېری غبرګونونه د غیر کاټالیز کېدو په وخت کې ډېر ورو سرعت لري. د پروټین تکامل یو چلوونکی، د داسې کاټالیزي فعالیتونو اصلاح کول دي، که څه هم یوازې ترټولو حیاتي انزایمونه نږدې کاټالیزي اغېزمنتیا محدودیتونه چلوي، او ډېری انزایمونه له اصلاح څخه لرې دي. په انزایمي کاټالیز کې مهم عوامل عبارت دي له د القلي او اسیډ عمومي کاټالیز، مداري هدایت، انټروپیک محدودیت، د سمت نېولو اغېزې (یانې د قفل او کیلي کاټالیز)، او همدارنګه د پروټین متحرکاتو په شمول حرکتي اغېزې.
د انزایمي کاټالیز میکانیزمونه توپیر لري، خو په اصل کې ټول نورو کیمیاوي کاټالیزونو ته ورته دي، ځکه مهم فکټور د انرژۍ خنډ کمېدل دي چې چې غبرګون کوونکي یا بسترونه له محصولاتو څخه جلا کوي. د فعال کولو انرژۍ (Ea) کمېدل د غبرګون کوونکو مالیکولونو کسر زیاتوي چې کولی شي پر دې خنډ غالب شي او محصول رامنځته کړي. یو مهم اصل دا دی، له هغه ځایه چې انزایمونه یوازې د غبرګون کوونکو او محصولاتو ترمنځ د انرژۍ خنډونه کموي، هغوی تل غبرګونونه په دواړو خواوو کې کاټالیز کوي او نشي کولی غبرګونونه په مخه هدایت کړي یا د موقعیت پر تعادل اغیزه وکړي – یوازې سرعت لوړولی شي کوم چې دوی ترلاسه کوي. د نورو کاټالیز کوونکو په څېر، انزایم په غبرګون کې نه مصرفېږي او بدلون نه مومي (لکه څنګه چې یو سبسټرېټ دی) بلکې بیا سایکل کېږي ځکه یو منفرد انزایم کولی شي څو دورې کاټالیز کړي.
القایي تناسب
د انزایم – سبسټرېټ غبرګون لپاره کلاسیک موډل د القایي تناسب موډل دی. دا موډل سپارښتنه کوي چې د انزایم او سبسټرېټ ترمنځ لومړنی غبرګون نسبتاً کمزوری دی، خو دا کمزوري غبرګونونه په چټکۍ سره په انزایم کې د جوړښتي بدلونونو رامنځته کېدو لامل کېږي چې نښلېدل پیاوړي کوي.
د القایي تناسب میکانیزم ګټې ځکه ډېرې دي چې د انزایم پیاوړي نښلېدل ثابت ساتي. د سبسټرېټ نښلېدو لپاره دوه بېلابېل میکانیزمونه شتون لري: یونیفورم نښلېدل، چې د سبسټرېټ پیاوړي نښلېدنه لري او توپیري نښلېدل چې د لېږد حالت پیاوړي نښلېدل لري. د یونیفورم نښلېدنې د ثبات اغیز د سبسټرېټ او لېږد حالت دواړو نښلېدو تمایل زیاتوي، په داسې حال کې چې توپیري نښلېدنه یوازې د لېږد حالت نښلېدو تمایل زیاتوي. دواړه د انزایمونو لخوا کارول کېږي او په تکاملي ډول په غبرګون کې د فعال سازۍ انرژۍ ترټولو کمې درجې ته رسولو لپاره ټاکل شوي دي. هغه انزایمونه چې اشباع شوي دي، یعنې د سبسټرېټ نښلېدو لپاره لوړ تمایل لري، هغوی توپیري نښلېدنې ته اړتیا لري، په داسې حال کې چې د کوچني سبسټرېټ آزاد انزایمونه کېدای شي له توپیري یا یونیفورم نښلېدنې څخه کار واخلي.
دا اغیزې د دې لامل شوي چې ډېری پروټینونه د فعال سازۍ انرژۍ کمېدو لپاره د توپیري نښلېدنې له میکانیزم څخه ګټه واخلي، له همدې کبله ډېری سبسټرېټان کله چې د لېږد په حالت کې وي د انزایمونو لپاره لوړ تمایل لري. توپیري نښلېدنه د القایي تناسب میکانیزم له لورې ترسره کېږي – سبسټرېټ لومړی په ضعیفه توګه نښلول کېږي، وروسته انزایم ترکیب ته بدلون ورکوي او تمایل د لېږد حالت ته بدلوي او هغه ثابتوي، له همدې کبله هغه ته د رسېدو لپاره د فعال کېدو انرژي کمېږي.
په هرحال، د دې ټکي روښانه کول اړین دي چې د القایي تناسب مفهوم د کاټالیز منطقي کولو لپاره نشو کارولی. یعنې کیمیاوي کاټالیز د Ea‡ (کله چې سیسټم له مخکې څخه ES‡ دی) په اوبو کې د نه کاټالیز شوي (پرته له انزایمه) Ea‡ په نسبت تعریفېږي. القایي تناسب یوازې څرګندوي چې د انزایم په تړل شوې بڼه کې خنډ کم وي، خو د خنډ د کمېدو دلیل موږ ته نه وایي.
کارل لینئوس
کارل لینئوس (زوکړه: د ۱۷۰۷ زکال د مۍ ۲۳مه – مړینه: د ۱۷۷۸ زکال د جنوري ۱۰مه) چې په ۱۷۶۱ زکال کې له اشرافي کېدو وروسته د کارل ون لینه په نوم هم پېژندل کېږي سویډني بوټي پیژندونکی، ژوی پېژندونکی، تاکسونومېست او طبیب و چې د ارګانېزمونو د معاصرې نومونې لپاره یې د دوه ګوني نوم اېښودو سیسټم رامنځته کړ. نوموړی د «معاصرې ډلبندۍ یا ټکسونومي پلار» ګڼل کېږي. د هغه ګڼ شمېر لیکنې په لاتیني ژبه دي. په لاتیني ډول د هغه نوم کارلوس لینئوس (Carolus Linnæus) دی چې په ۱۷۶۱ زکال کې له اشرافي کېدو وروسته کارلوس لینه (Carolus a Linné) شو.
لینئوس د یوه کلیسايي لارښود زوی و او د سویډن په سویل کې د سمالنډ سیمې په لرې پراته کلي روس هولټ کې وزېږېد. هغه تر ډېره پورې لوړې زده کړې په اوپسالا پوهنتون کې وکړې او په ۱۷۳۰ زکال کې یې همدلته د بوټوپوهنې په برخه کې تدریس وکړ. له ۱۷۳۵ زکال څخه تر ۱۷۳۸ زکال پورې یې له هېواده بهر په هالنډ کې ژوند او زده کړې وکړې او همدارنګه یې د طبیعت د سیسټم (Systema Naturae) تر عنوان لاندې د خپل اثر لومړۍ نسخه خپره کړه. ورپسې سویډن ته راوګرځېد او په اوپسالا پوهنتون کې د طبابت او بوټو پوهنې ښوونکی شو. په ۱۷۴۰مه لسیزه کې نوموړی د بوټو او ژوو د طبقه بندۍ په موخه ګڼ شمېر سفرونو ته ولېږل شو. په ۱۷۵۰مه او ۱۷۶۰مه لسیزه کې یې د ژوو، بوټو او کاني موادو راغونډونې او طبقه بندۍ ته دوام ورکړ او په خوا کې یې ګڼ شمېر اثار خپاره کړل. نوموړی د خپلې مړینې پر مهال په اروپا کې یو له ډېرو ستایل کېدونکو پوهانو څخه و.
فیلسوف ژان ژاک روسو هغه ته په خپل لېږلي پیغام کې ویلي و چې: «ده ته ووایاست چې زه له ده څخه مخکښ کس د ځمکې پر سر نه پېژنم». یوهان ولفګانګ فون ګویټه لیکلي: «یوازې د شکسپیر او اسپینوزا له استثنا پرته زه په ژوندیو کسانو کې له ده پرته بل څوک داسې نه پېژنم چې پر ما یې شدید اغېز لرلی وي». سویډني لیکوال اګوست سټرینډبری لیکلي: «لینئوس په حقیقت کې شاعر و چې په ناڅاپي بڼه طبیعت پالونکی شو». لینئوس د بوټو پوهانو د شاهزاده (Princeps botanicorum) او د شمال طبیعي تاریخ (پلیني) بلل کېږي. نوموړی همدارنګه د معاصرې چاپېریال پوهنې یا ایکولوژۍ یو له بنسټګرو څخه هم ګڼل کېږي.
په بوټو پوهنه او ژوي پوهنه کې کارول کېدونکی د L. مخفف د اړوندې نوعې د ډل بندۍ د منبع ښوولو په موخه د لنئوس د نوم څرګندويي کوي. په پخوانیو نشریاتو کې د «Linn» مخفف هم په همدغه موخه دی.
ماشومتوب
لینه د ۱۷۰۷ زکال د مۍ په ۲۳ مه د سویډن د سمالنډ سیمې په روس هولټ کلي کې وزېږېد. نوموړی د نیکولاس (نیلس) اینګمارسون (وروسته یې کورنی نوم لینئوس ته واړوه) او کریسټینا برودسونیا لومړنی ماشوم و. هغه د انا ماریا لینه، سوفیا جولیانا لینه، ساموئل لینئوس (چې بیا وروسته د سټنبروهولټ د مشر په توګه د خپل پلار ځای ناستی شو او د شاتو د مچیو د ساتنې لارښود اثر یې ولیکه) او امرینیتیا لینه په نومونو خویندې او وروڼه لرل. د هغه پلار نوموړي ته د ماشومتوب پر مهال لاتین ژبه ور زده کړه.
نیلس د بزګرو او کشیشانو له یوې لویې کورنۍ څخه و؛ همدارنګه هغه اماتور بوټي پېژندونکی، لوتري وزیر او د سټنبروهولټ په نامه د سمالنډ د کوچني کلي سرپرست و. کریسټینا د سټنبروهولټ کلي د مشر ساموئل برودرسونیوس لور وه.
د لینه له زیږون یو کال وروسته د هغه نیکه ساموئل برودرسونیوس ومړ او پلار یې د سټنبروهولټ مشر شو. په دې سره د هغوی کورنۍ د سرپرست لپاره د ټاکل شوي کور څخه د کلي د مشر لپاره ټاکل شوي کور ته کډه وکړه.
آن د ژوندانه په لومړیو کلونو کې داسې ښکارېده چې لینه له بوټو په ځانګړې توګه له ګلانو سره علاقه لري. هر کله به چې خواشینی و هغه ته به یې چې یو ګل ورکړ له ځنډ پرته به ورسره آرامه کېده. نیلس ډېر مهال خپل وخت په باغ کې تېراوه او تر ډېره به یې لینه ته ګلان او د هغو نومونه ور ښوول. ډېر ژر هغه ته یو ټوټه ځمکه وسپارل شوه څو وکولای شي په هغو کې خپله ګلان وکري.
د لینه پلار د ده په نسب کې لومړنی کس و چې د ځان لپاره یې دایمي کورنی نوم وټاکه. له دې وړاندې د هغوی کورنۍ د نوم اېښودو اړوند د سکانډیناوي هېوادونو له سیسټم ګټنه کوله؛ د هغه د پلار تخلص اینګمارسون و چې د خپل پلار له نوم اینګمار بنګټسون له نوم څخه یې ټاکلی و. هغه مهال چې نیلس په لونډ پوهنتون کې شامل شو، اړ شو څو د ځان لپاره کورنی نوم وټاکي. هغه د ځان لپاره کورنۍ نوم د لیمو د هغه لویې ونې له نامه غوره کړه چې د هغوی په کور کې وه او په لاتیني کې لینئوس ورته ویل کېدل. هغه مهال چې کارل وزېږېد هغه ته یې د خپل پلار له نوم څخه د لینئوس کورنی نوم غوره کړ. د کارل د پلار نوم نیلسون و چې بشپړ نوم یې کارل نیلسون لینئوس و.
لومړنۍ زده کړې
د لینئوس پلار په ماشومتوب کې نوموړي ته د لاتیني ژبې، دین او جفرافیا په ورښوولو پیل وکړ. هغه مهال چې لینئوس اووه کلن و، نیلس پرېکړه وکړه چې د هغه لپاره ښوونکی ونیسي. د هغه والدینو د دغې چارې لپاره د کرنیزو توکو د یو سیمه ییز راغونډونکي زوی یوهان ټلنډر غوره کړه. د لینئوس هغه نه خوښېده او په خپله لیکلې بیوګرافي کې یې څرګنده کړې چې ټلنډر «د دې لپاره ښه و چې د ماشوم استعداد له منځه یوسي نه دا چې هغه لا وغوړوي».
نوموړي لینئوس د سمالنډ له ایالتي ډاکټر او په وکخو کې د منځني ښوونځي له ښوونکي یوهان روټمن سره معرفي کړ. روټمن خپله بوټی پېژندونکی و او له بوټوپوهنې سره یې د لینئوس لیوالتیا لا زیاته کړه او له هغه سره یې مرسته وکړه چې له طبابت سره هم لیوالتیا پیدا کړي. لینئوس د ۱۷ کلنۍ تر عمره په ښه توګه د بوټوپوهنې له موجودو ادبیاتو سره بلد شو.
لینئوس په ۱۷۲۴ زکال کې د وکخو مذهبي مدرسې (Katedralskola) ته ولاړ چېرې یې چې یوناني، عبري، الهیات او ریاضیات ولوستل؛ دا هغه درسي نصاب و چې د کشیش کېدو لپاره یې ځوانان چمتو کول. په متوسطه ښوونځي کې د وروستي کال پر مهال پلار یې د خپل زوی د ښوونکو لیدنې ته ورغی څو په زده کړو کې د نوموړي له پرمختګ ځان خبر کړي؛ هغه په خواشینۍ سره له ټولو دا واورېدل چې هغه نه شي کولای عالم شي. خو له ټولو هاخوا روټمن بل ډول باور درلود او وړاندیز یې وکړ چې لینئوس کېدای شي د طبابت په برخه کې غوره راتلونکې ولري. هغه لینئوس ته واړندیز وکړ چې د هغه له کورنۍ سره په وکخو کې استوګن شي څو ورته فزیولوژي او بوټي پوهنه ور زده کړي. د هغه پلار نیلس دغه وړاندیز ومانه.
لونډ پوهنتون
روټمن لینئوس ته څرګنده کړه چې بوټي پوهنه یوه جدي موضوع ده. هغه لینه ته دا ور وښووله څه ډول د ټورنفورټ په سیسټم باندې بوټي ډلبندي کړي. د سبسټین ویلیانټ په خبره روټمن، لینئوس ته د بوټو د جنسي مثلي تولید په اړه هم درس ورکړ. په ۱۷۲۷ زکال کې ۲۱ کلن لینئوس د سکونه ښار په لونډ پوهنتون کې شامل شو. هغه د کارل لینئوس نوم په لاتیني بڼه (Carolus Linnæus) د خپلې نوم ثبتونې په پاڼه کې ولیکه چې بیا یې په خپلو لاتیني لیکنو کې هم له همدغه ډول ګټنه کوله.
اوپسالا پوهنتون
د ۱۷۲۸ زکال په اګست میاشت کې لینئوس پرېکړه وکړه د روټمن په لارښوونه په اوپسالا پوهنتون کې زده کړې وکړي ځکه چې روټمن باوري و چې که چېرې لینئوس د طبابت او بوټو پوهنې په برخه کې زده کړې وکړي دا به د هغه لپاره غوره ټاکنه وي.
والنشیا
والنشیا د والنشیا دخپلواکې ټولنې مرکز دی چې په هسپانیا کې دریمه درجه د ډیرو وګړو لرونکی ښار دی چې ۷۹۱.۴۱۳ وګړې پکې ژوند کوي. دا دهغه ولایت مرکز هم دی چې په همدې نامه یادیږي. د دې ولایت پراخه ښاري سیمه ځانته نژدې ښارونه لري چې ۱.۶ میلیونه وګړي لري چې د مدیترانې د سمندر اروپایي اړخ ته خورا لویه ښاري سیمه بلل کیږي. والنشیا  دتوریا Turia ( په هسپانیا کې یو سیند دی) د سیند په غاړه د ایبرین Iberian Peninsula شبه جزیری په ختیځه څنډه د آلبوفرا Albufera د جهیل شمال ته په والنسیا په خلیج کې پروت دي.
والنشیا د روم د مستعمرې په توګه په ۱۳۸ م ز کې جوړ کړای شو. اسلامي واکمنۍ او کلتورمننې په ۸ میلادې پېړۍ کې دواړو یو ځاي د اوبو لګولو نوي سیستمونو او زراعتي محصولاتو پېژندنه وهڅوله. په ۱۲۳۸ ز کال کې د اراګونیس Aragonese عیسوي سوبه پېښه وه نو له همدې امله دا ځای د والنشیا سلطنت مرکز شو. د دې ښار وګړي په ۱۵ میلادي پېړۍ کې ډیر شول او د نورې لیبریني شبه جزیرې، ايټالوي بندرونو او د مدیترانې د سمندر له نورو سیمو سره تجارت پیل کړ او د پېړۍ په پای کې ستر اروپایي ښار شو. دا ځای د اتلنتیک د سمندر د پورته کېدو چې په مدیترانه کې یې نړېوالې سودا ګري زیانمنه کړه او هغې نا امنې له امله چې د بربري Barbary سمندري غلا څخه را منځته شوې وه د دې ښار اقتصاد فعالیت په ۱۶ پېړۍ کې په ۱۶۰۹ ز کال کې د  موریسکوس خلکو د شړلو په مهال یو بحران تجربه کړ. په ۱۸ پېړۍ کې دا ښار د ورېښمو د تولید عمده مرکز وګرځېد. دا ښار د هسپانېې د کورنۍ جګړې په مهال له ۱۹۳۶ څخه تر ۱۹۳۷ پورې د هسپانوي حکومت یو تصادفي ناستځای شو.
ددې ښار بندر د  اروپا  او مدیتراني د سمندر پنځم خورا بوخت کانتنري بندر دی. دا ښار د نړیوال کېدو او د نړۍ د ښارونو د څېړنې شبکې له خوا د ګاما د کچې درجه لرونکی ښار وپېژندل شو. د دې ښار تاریخې مرکز په هسپانیا کې یو له لویو مرکزوبلل کېږي چې په اټکلي ډول ۱۶۹ هکتاره یا ۴۲۰ جریبه ځمکه یې نیولې ده. د اوږده تاریخ له امله چې دا ښار یې لري، والنشیا ګڼ شمېر نمانځنې او عرفونه لري لکه د فالس Falles ( یو مذهبي نمانځنه ده) چې د  یونسکو له خوا په هسپانیا کې دتوریستانو دعلاقې وړ ملي جشنونو او نه لاس وهل شوو فرهنګي میراثونو په توګه اعلان شول. توریست جان ریبوJoan Ribó د کامپرومیس څخه له  ۲۰۱۵ ز کال را دېخوا دې ښار ښاروال پاتې شوی دی.
نوم
د دې ښار لاتین نوم والینتیا و چې معنی یې ځواک یا زړه ورتوب دی چې دا نوم  له یوې جګړې وروسته درومیانو له خوا د پخوانیو رومي پوځیانو د زړه ورتوب د تصدیق کولو یو رسم بلل کېده. رومي تاریخپوه لیوي Livy تشرېح ورکوي چې له زیږ د مخه په ۲ پېړۍ کې د والینشیا بنسټ ايښودنه د رومې عسکرو د مېشت کېدو له امله وه چې د ویریاتس Viriatus ( د لویستانیانو مشر چې د روم د سترواکۍ د خپریدو په وړاندې یې مقاومت کاوه) د لوستانیانی Lusitanian یاغیانو په وړاندې د لویستانیاني جګړې  په دریم یرغل کې جنګېدل.
دهسپانیا د مسلمان سلظنت د واکنۍ په مهال ، دې ښارته د کلمې په کلمې ژباړې له مخې  د مدینه الطرب چې معنی د خوښۍ ښاردی  لقب او دا چې داښار د سیند په غاړه پروت و نو د د مدینه التراب یا د ریګ د ښارلقب ورکړل شو. دا روښانه نه ده چې د بالانسیا نوم د ټول نوم ''Balansiyy نوم د والنشیا طایفې ( د موري طایفې سلطنت په هسپانیا کې) ټول سلطنت ته ورکړل شو که یواځې ښار ته. د غږ د تدریجی بدلونونو له امله د Valentiaپه Valencia [baˈlenθja] اوښتې، (د تلفظ  په وخت کې دریدونکی حالت یا هغه حالت چې د تلفظ زور په پوزه راځي). د  Valencian ( والنشین) کلمه کې e په شد سره ادا کیږي او  è د /e/ په مقابل کې /ɛ/  کې ښیي خو د València د دې قاعدې یوه استثنا ده è د/e/ په ډول تلفظ کیږي. د'' "València"  املاء د AVL د ( والنشیا د ژبو اکادمي) د یوه رسم په توګه تر بحث وروسته منظوره شوه او د "València"   له ۲۰۱۷ ز کال څخه را په دېخوا د دې ښار يواځينی نوم پاتې شوی دی.
موقعیت
د ایبرین شبه جزیرې په غاړه، د مدیترانې د بحر سهیل ته او د والنشیا خلیج ته مخامخ ته والنشیا د توریا د سیند Turia River ښکتنۍ برخه کې په یو سیلابي دښته کې چې د خورا حاصل خېزو خړود راټولېدو له امله جوړه شوې پرته ده او له بحرڅخه ۶.۴ کیلومتره ( ۴ میله) لرې د توریا د سیند په جزیره باندې موقعیت لري.
د البوفرا Albufera جهیل چې د طبعي ښار سویل ته په ۱۲ کیلومترې ( ۷ میل) کې پروت دی او د ښاروالۍ یوه برخه ده په اصل کې د تروو اوبو یو جهیل و خو له بحر څخه د نښلتوب له جلا کېدو دا جهیل د تازه اوبو په جهیل واووښت او زیاتېدونکي ډول کوچنی شو. د دې له چاپېر یال څخه د شولو د نیالګیو او وریجو کرلو اوکبانو د ښکار لپاره ګټه اخیستل کیږي
د ښار شورا ۱۹۱۱ کې د هسپانیا له پاچا دا خلیج د۱.۰۷۲.۹۸۰ پیستاس په بدل کې وپېره او نن ورځ د البوفرا طبیعي ذخېرې یوه برخه ده چې پراخوالی یې ۲۱.۱۲۰ هکتاره یا ۵۲.۲۰۰ جریبه ده. په ۱۹۷۶ ز کال کې دا ځای د کلتوري، تاریخي او ایکولیجیکي ارزښت درلودلو له امله یو طبیعي پارک اعلان شو.
ولانشیا
ولانشیا د مدیترانې اقلیم (Köppen: Csa) لرونکی ښار دی چې ژمي یې نرم اودوبي يې وچ اوسوځند وي. د Siegmund/Frankenberg د اقلیم د طبقه بندۍ له مخې، والنشیا یو نسبي ګرم اقلیم لري. اعظمي حد ورښتونه په منې کې وي ، دا د کال له هغه وخت سره برابر ده چې د سختوبارانونودورې په لوړه ارتفاع کې دفشار ټیټ سیستمونه چې د مدیتراني په لویديځې څنډې کې معمول دي اغیزمنوی د خو بیا هم په دې ښار کې د ورښتونو کلنی تغیر د پام وړده.
په دې ښار کې د ورځې له مخې د تودوخې منځنۍ کچه ۱۸.۳ سلسیوس( ۶۴.۹ فارنهایت) او په شپه کې ۱۳.۸ سلسیوس ( ۵۶.۸ فارنهایت درجې) ده. د جنورۍ په میاشت کې چې خورا سړه مياشت ده په عمومي توګه د ورځې له مخې د تودوخې لوړه کچه د ۱۴ تر ۲۰ سلسیوس درجې   ( ۵۷ تر ۶۸ فارنهایت )، او د تودوخې ټيټه کچه د شپې له مخې ۵ تر ۱۰ سلسیوس درجې( ۴۱ تر ۵۰ فارنهایت ) درجې ده. په خورا تودو میاشتو جولای او اګست کې د ورځې له مخې د تودوخې لوړه کچه په عمومي توګه ۲۸ تر ۳۲ سلسیوس (۸۲ تر ۹۰فارنهایت درجې وي او په شپه کې ۲۱ تر ۲۳ سلسیوس ( ۷۰ تر ۷۳ فارنهایت درجې وي). د مارچ میاشت بیا د اقلیم د تغیر میاشت ده او د تودوخې کچه ډېری وخت له ۲۰ سلسیوس (۶۸ فارنهایت درجې ) څخه ډیريږي چې د ورځې له مخې د تودخې منځنۍ کچه ۱۹.۳ سلسیوس( ۶۶.۷ فارنهایت درجې وي) او په شپه کې ۱۰ سلسیوس ( ۵۰ فارنهایت درجې) وي. دسمبر، جنوري اوفبروري په دې ښارکې خورا سړې میاشتې دي چې په ورځ کې د تودوخې منځنۍ کچه ۱۷ سلسیوس ( ۶۳ فارنهایت درجې) او د شپې له مخې ۸ سلسیوس ( ۴۸ فارنهایت) درجې وي. د واورې اوریدل په دې ښار کې نهایتا کم دي او د ۱۹۶۰ ز کال د جنورۍ د میاشتې په ۱۱ په ځمکه د واورې غونډېډل خوار نوې پېښه ده.
تراورتين
د تودوخې اندازه او د ساحې لوړوالی هم د ټراورټین کیفیت اغیزه کوي. په ایران کې د تراورټاین لوی کانونه شتون لري، چې له دې جملې څخه د آق دره، زنجان، تکاب، اردبیل او مارکزي ترورټاین کانونه یادولای شو.
ګټې او زیانونه
د خپل پورزیت له امله، ټراورټین د حرارتي او غږ موصلیت ځانګړتیاوې لري، او د ټراورټین ډبرې سوري د اور په وړاندې مقاومت زیاتوي. تراورتين ډبره د منلو وړ مقاومت لري. دا ډبره په 2 ویوی او غیر څپې شکلونو کې پرې کیدی شي. تراورتين سوري او غارونه لري چې باید د سطحې پروسس کولو پرمهال ډک شي. په ټراورټین کې د سوري شتون د سیمنټو هاوان ته اجازه ورکوي چې د تیږو نصبولو پرمهال دې سوري ته ننوځي او د ډبرې د رالویدو مخه ونیسي. د ځینو نورو ډولونو په پرتله د دې ډبرې ټیټ مشخص وزن د ودانۍ وزن او د هغې په کنکال کې د بارونو په کمولو کې مرسته کوي.
د ټراورټاین ډبره د لوړ پالش کولو ملکیت لري (په ځانګړي توګه عباس آباد او حاجي آباد ټراورټین) ، نو دا لوړ روښانتیا تولیدوي ، او دا د حجمي لیدونو کې د کارولو وړ هم دی. تراورتين ډبره په رومن مخونو کې کارول کیږي، کوم چې کولی شي هر ډول اړین حجمونه ترلاسه کړي.
د دې ډبرې یو نیمګړتیا د هغې نسبتا لوړ د اوبو جذب دی. دا نیمګړتیا تقریبا د پروسس ټیکنالوژۍ پرمختګ لخوا پوښل شوې وه. د ډبرې د پروسس او پالش کولو په وخت کې پوښل شوي مواد او تش په نامه رال د لږو اوبو د جذب لامل کیږي، او د هغې یوه اغیزه دا ده چې ډبره وروسته ناپاکه کیږي او د هوا سره لږ مخ کیږي؛ له همدې امله، د سبوارزین کیفیت د اوږدې مودې لپاره د هغې پایښت او ښکلا کې د پام وړ دی. په پخوانیو وختونو کې، د هغې د ناڅاپه بڼه له امله، پیرودونکي نه غوښتل چې د ټراورټین ډبرې وکاروي، او ټراورټین ډبره یو له ارزانه ډبرو څخه ګڼل کیده، تر هغه چې د ټیکنالوژۍ پراختیا او د رال ډکونکو کارولو سره، د سطحې پروسس کولو پایله اسانه وه. او د ښکلي ظاهري او ځانګړتیاو سره چمکۍ، په میخانیکي او کیمیاوي لحاظ مناسب وي. د رال مرحلې اضافه کول د ټراورټین استخراج او پروسس کولو حجم کې لوی کود لامل شو.
د تراورتيڼ ډبرې کارځايونه
د دې د خورا لوړ پورزیت له امله ، ټراورټین د ودانۍ داخلي او خارجي مخونو لپاره مناسب دی. دا د سیمنټو سلیری دې ځایونو ته ننوځي او د طبیعي ساحې په توګه عمل کوي.
تراورتين کولای شو په ډېرو سړو او باراني سيمو کې هم د ودانيو پر نما او برنډو کې د سينګار لپاره وکارول شي، پرته له دې چې د غورځېدو ويره يې وکړو.
دا ډبره د لاندې کاروونکو لپاره په داخل کې هم کارول کېدی شي:
اندرا ګاندي
اندرا پرایادارشیني ګاندي (په هندي: [ˈɪnd̪ɪɾɑː ˈɡɑːnd̪ʰi]، چې کورنی نوم یې نهرو و؛ زوکړه د ۱۹۱۷ز کال د نومبر ۱۹مه ـــ مړینه د ۱۹۸۴ز کال د اکتوبر ۱۳مه) یوه هندۍ سیاستواله او د هند په ملي کانګرس کې یوه مرکزي څېره وه. نوموړې په ۱۹۶۶ز کال کې د هندوستان د دریمې لومړۍ وزیرې په توګه وټاکل شوه او او تر نن پورې د هند یوازینۍ ښځینه لومړۍ وزیره وه. ګاندي د هندوستان د لومړني صدر اعظم یا لومړي وزیر، جواهر لعل نهرو، لور وه. هغې د ۱۹۶۶ز کال له جنوري څخه د ۱۹۷۷ز کال تر مارچ پورې او بیا ځلي د ۱۹۸۰ز کال له جنوري څخه د ۱۹۸۴ز کال په اکتوبر کې د هغې تر ترور کېدو پورې د لومړۍ وزیرې په توګه خدمت وکړ، چې په دې سره له خپل پلار وروسته دویم کس دی چې د لومړي وزیر په سمت کې د تر ټولو ډېر وخت لپاره پاتې شوې ده.
له ۱۹۴۷ز کال څخه تر ۱۹۶۴ز کال پورې د نهرو د صدر اعظمۍ د دورې په بهیر کې، ګاندي د هغه یوه کلیدي مرستیاله ګڼل کېده او په زیات شمېر بهرنیو سفرونو کې یې د هغه ملتیا کوله. نوموړې په ۱۹۵۹ز کال کې د هند د ملي کانګرس مشره وټاکل شوه. په ۱۹۶۴ز کال کې د هغې د پلار په مړینه پسې متصل، نوموړې د راجیه سبها (د عالي مجلس یا د مشرانو جرګې) غړې او همدارنګه د د اطلاعاتو او خپرونو د وزیرې په توګه د لعل بهادر شاستري د کابینې غړې شوه. د کانګرس د ګوندونو تر منځ د پارلمان د رییس د ټاکلو په ټاکنو کې چې د ۱۹۶۶ز کال په لومړیو کې (د شاستري له مړینې ژر وروسته) تر سره شوې، نوموړې خپل رقیب موراجي دېسای ته په ماتې ورکولو سره رییسه شوه، په دې توګه د هند د لومړۍ وزیرې په توګه د شاستري له مړینې وروسته، د هغه ځای ناستې شوه.
اندرا ګاندي چې کله  لومړۍ وزیره وه، د خپل مصلحت نه منونکي سیاست او د قدرت د نامتوازن مرکزي کولو لپاره یې شهرت درلود. هغې د ازادۍ د غورځنګ، او د پاکستان په ختیځ کې د ازادۍ د جګړې په ملاتړ کولو سره له پاکستان سره جګړه انتخا کړه، کومه چې د هند په بریا او د بنګلدېش په رامنځته کېدو تمامه شوه او همدارنګه د هند نفوذ یې تر داسې یوې نقطې پورې زیات کړ چې د سویلې اسیا په یوازیني سیمه ییز ځواک بدل شو. ګاندي د بېلتون غوښتونکو تمایلاتو په استناد او د انقلاب لپاره د کمپاین په ځواب کې له ۱۹۷۵ز کال څخه تر ۱۹۷۷ز کال پورې اضطراري حالت پلی کړ، چې اساسي مدني ازادۍ پکې له تعلیق سره مخ شوې او رسنۍ سانسور شوې. د یاد اضطراري حالت په بهیر کې په پراخه کچه جنایتونه تر سره شول. په ۱۹۸۰ز کال کې، هغه له ازادو او عادلانه ټاکنو په ترڅ کې بېرته قدرت ته راستنه شوه. وروسته له هغې چې ګاندي د آبي ستوري  په عملیاتو (Operation Blue Star) کې په ګلډن معبد کې د پوځي اقدام امر وکړ، د ۱۹۸۴ز کال د اکتوبر په ۳۱مه نېټه د خپلو ساتونکو او سېک ملتپالو له خوا ترور کړای شوه.
د ژوند لومړني وختونه او حرفه
اندرا ګاندي چې د زېږون پر وخت یې نوم اندرا نهرو و، د ۱۹۱۷ز کال د نومبر په ۱۹مه نېټه په الله اباد کې په یوه کشمیري پنډته کورنۍ کې زیږېدلې وه. پلار یې، جواهر لعل نهرو، د انګرېزانو له واکمنۍ څخه د ازادۍ په غورځنګ کې یوه مخکښه څېره وه او د هند د قلمرو ( او وروسته جمهوریت) لومړنی لومړی وزیر شو. هغه د کورنۍ یوازینۍ ماشومه وه (هغې یو کشر ورور درلود چې په ځوانۍ کې ومړ)، او د خپلې مور، کماله نهرو (Kamala Nehru) سره ، په اناند بهوان کې چې یوه لویه رهایشي سیمه وه، رالویه شوه. هغې یو یوازې او ناخوښ ماشومتوب درلود. پلار به یې زیاتره وخت لرې و، د سیاسي فعالیتونو مشري به یې کوله یا به په زنداني و، په داسې حال کې چې مور یې په مکرر ډول د ناروغۍ له امله بستري کېده او وروسته د توبرکلوز له امله د وخت نه له مخکې مړینې سره مخ شوه. هغې له خپل پلار سره محدودې اړیکې ټینګولې، چې تر ډېره د لیکونو له لارې وې.
اندرا ته تر ډېره د خصوصي ښوونکو له خوا په کور کې ښوونه شوې ده، او په مقطعي ډول ښوونځي ته تلله، تر هغې چې په ۱۹۳۴ز کال کې په عالي لېسه کې شامله شوه. هغه په ‌ډهلي کې په ماډرن ښوونځي کې، په الله اباد کې د سیسیلیا او سنټ ماري د عیسوي صومعې په ښوونځي کې، د جنیوا په نړیوال ښوونځي کې، په بېکس کې په اېکول نووېلا کې او په پونه او بومبای کې د پوپيل په خصوصي ښوونځي کې چې د ممبئ له پوهنتون سره تړلی دی، زده کوونکې وه. هغې او مور یې کماله بېلور مات ته چې د راماکرېشنا ماموریت مرکز دي کډه شول او سوامي رانګاناتاندا یې هلته پالندویه وه. هغه د سنتینکتان وېشوا بهارتي ته کوم چې په ۱۹۵۱ز کال کې وېسوا-بهارتي پوهنتون شو، د زده کړو لپاره ولاړه. له رابیندرانات تګور سره د هغې د مصاحبې په ترڅ کې هغه نوموړې ته د پریادارشیني (Priyadarshini) نوم ورکړ چې په سانکرېت کې یې لفظي معنا "هر څه ته له مهربانۍ سره کتونکې" کېږي، په دې سره نوموړې په اندرا پریادارشیني نهرو مشهوره شوه. په هر حال، یو کال وروسته هغه په اروپا کې د خپلې ناروغې مور د پرستارۍ لپاره د پوهنتون پرېښودو ته اړ شوه. هلته یې په اړه دا پرېکړه وشوه چې اندرا به خپلو زده کړو ته په اکسفورډ کې ادامه ورکوي. وروسته له هغې چې مور یې مړه شوه، هغې مخکې له دې چې په ۱۹۳۷ز کال کې په سامرویل کالج کې د تاریخ په برخه کې د زده کړو لپاره نوم لیکنه وکړي، د یوې لنډې مودې لپاره یې د بډمېنټون ښوونځی ولوست.
اندرا اړ شوه تر څو د کانکور امتحان دوه ځله ورکړي، ځکه په خپله لومړنۍ هڅه کې یې په لاتیني ژبه کې کمزورتیا ښودلې وه. هغې په اکسفورډ کې په تاریخ، سیاسي علومو او اقتصاد څانګو کې ښه وځلېده، خو په لاتیني کې ـــــ چې یو اجباري مضمون و ــــ لا هم کمزورې پاتې شوه. په هر ترتیب، اندرا په پوهنتون کې د محصلۍ په ژوند کې لکه د اکسفورډ د اسیایي ټولنې په مجلس کې فعاله ونډه درلوده.
هغه مهال چې اندرا په اروپا کې وه، له ناروغیو سره لاس او ګرېوان وه او په دوامداره توګه د ډاکترانو تر نظر لاندې وه. له ناروغیو څخه د رغېدو په خاطر هغه اړ وه تر څو سویس ته په وار وار سفرونه وکړي، چې په دې سره یې زده کړې نیمګړې پاتې شوې. کله چې جرمني په ۱۹۴۰ز کال کې په ناڅاپي ډول اروپا اشغال کړه هغه هلته په سویس کې تر درملنې لاندې وه. اندرا هڅه وکړه چې د پرتګال له لارې انګلستان ته راوستنېږي اما هغه د نږدې دوو میاشتو لپاره سرګردانه پاتې شوه. هغه د ۱۹۴۱ز کال په لومړیو کې انګلستان ته په ننوتلو بریالۍ شوه، او په اکسفورډ کې د خپلو زده کړو له بشپړولو پرته له هغه ځایه هندوستان ته راستنه شوه. یاد پوهنتون وروسته هغې ته یو افتخاري تحصیلي سند اعطا کړ. په ۲۰۱۰ز کال کې اکسفورډ پوهنتون هغه د خپلو لسو اکسااسیایي نومیالیو اسیایي فارغینو په منځ کې په انتخابولو سره نوره هم تقدیر کړه. اندرا په برتانیا کې د اوسېدو پر مهال، له خپل راتلونکي مېړه فېروز ګاندي (له مهاتما ګاندي سره کومه اړیکه نه لري) سره، څوک چې دې له الله اباد څخه پېژانده او د لندن د اقتصاد په ښوونځي کې یې زده کړې کولې، په مکرر ډول لیده کاته کول. د هغوی واده په الله اباد کې د ادې دارم د دود او دستور له مخې تر سره شو، سره له دې چې فېروز ګاندي د ګجرات له یوې فارسۍ زردشتې کورنۍ سره تړاو درلود. دغې جوړې دوه زامن لرل، راجیو ګاندي (زوکړه ۱۹۴۴ز کال) او سنجی ګاندي (زوکړه ۱۹۴۶ز کال).
په ۱۹۵۰مه زېږدیزه لسیزه کې، چې هغه اوس له خپل واده څخه وروسته آغلې/مېرمن (Mrs.) اندرا ګاندي بلل کېده، په غیر رسمي ډول یې د هند د لومړني  لومړي وزیر په توګه د خپل پلار د دندې پر مهال د هغه خصوصي مرستیالې په توګه خدمت وکړ. د ۱۹۵۰مې زېږدیزې لسیزې په وروستیو کې، ګاندي د کانګرس د رییسې په توګه خدمت وکړ. نوموړې په دغه مقام کې، په ۱۹۵۹ز کال کې د کمونستانو په مشرۍ د کېرالا د ایالتي حکومت په ګوښه کولو کې بنسټیز رول درلود.
د روسيې جمهوريتونه
بټنوک|450x450px| 1. [[اډيګيا جمهوريت 2. التای جمهوریت 3. باشکيرستان 4. بورياتيا جمهوريت 5. داغستان 6. انګوشتيا
7. کباردينو بالکاريا جمهوريت 8. کلمېکيا جمهوريت 9. کراچای چرکېسيا جمهوريت 10. کرېليا جمهوريت 11. کومي جمهوريت 12. ماري اېل جمهوريت
13. موردوويا 14. د ياکوتيا جمهوريت 15. شمالي اوسېتیا-الانیا 16. تاتارستان 17. تووا جمهوريت 18. ادمورتيا جمهوريت
19. خاکاسيا جمهوريت 20. چيچنيا جمهوريت 21. چواشيا 22. کرېميا جمهوريت ]] د روسیې فدراسیون په 85 فدرالي مضامین (فرعي واحدونو) ویشل شوی، چې 22 یې جمهوریتونه دي. جمهوریتونه د غیر روسی اصلي سیمو استازیتوب کوي.
سرچينې
<references group="" responsive="1">
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
د روسیې فدرالي ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
فدرالي ولسوالۍ د روسیې د اساسي قانون یا کوم بل قانون لخوا نه اداره کیږي او د روسیې اساسي واحدونه نه دي. په هره ولسوالۍ کې څو فدرالي واحدونه شامل دي او هره فدرالي ولسوالۍ د ولسمشر استازی لري.
د فدرالي ولسوالیو نوملړ
سرچینه :
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
ځمکې ته نږدې جسم
یو ځمکې ته نږدې جسم (په انګلیسي: near-Earth object  چې مخفف یې (NEO) دی) د شمسي نظام هر هغه کوچینی جسم دی چې مدار یې نوموړی ځمکې ته رانږدې کوي. دا منل شوې ده چې، د شمسي نظام یو جسم په هغه صورت کې یو ځمکې ته نږدې جسم یا NEO  بلل کېږي چې لمر (حضیض) ته یې  تر ټولو نږدې تقرب له ۱.۳ نجومي واحدونو (AU) څخه لږ وي. که چېرې د یو NEO مدار د ځمکې له مدار څخه تېرېږي او یاد جسم له ۱۴۰ مترو (۴۶۰ فټو) څخه لوی وي، نو یاد جسم په بالقوه ډول خطرناک یو جسم (PHO) ګڼل کېږي. تر ټولو ډېر پېژندل شوي بالقوه خطرناک اجسام (PHOs) او ځمکې ته نږدې اجسام (NEOs) کوچینۍ سیارې دي، اما یوه کوچینۍ برخه یې لکۍ لرونکي ستوري دي.
له ۲۹۰۰۰ څخه زیاتې پېژندل شوې ځمکې ته نږدې کوچینۍ سیارې (NEAs) او له ۱۰۰ څخه زیات لنډ مهالي لکۍ لرونکي ستوري (NECs) شتون لري. د لمر په مدار څرخېدونکې یو شمېر شهابي تیږې دومره لویې وې چې له ځمکې سره له لګېدو مخکې په فضا کې د ترصد وړ وې. دا اوسمهال په پراخه توګه منل شوې ده چې په پخوا وختونو کې یو شمېر ټکرونو د ځمکې جیولوژيکي او بیولوژیکي تاریخ ته په بڼه ورکولو کې مهم رول لرلی دی. هغه کوچینۍ سیارې چې قطر یې تر ۲۰ مترو (۶۶ فټو) پوری دی خپل سیمه ییز چاپېریال او د انسانانو جمیعتونو ته د پام وړ زیان رسولی شي. هغه کوچینۍ سیارې چې جسامت یې نسبتاً لوی دی اتموسفیر ته د ځمکې تر سطحې پورې نفوذ کوي، چې له لویې وچې سره په ټکر کولو سره د اور غورځوونکو خولې رامنځته کوي یا له سمندرونو سره د ټکر په صورت کې سونامي ګانې رامنځته کوي. له ځمکې سره د نږدې اجسامو سره لېوالتیا له ۱۹۸۰یمې زېږدیزې لسیزې څخه را په دې خوا د نوموړو اجسامو د بالقوه ممکنه خطر په اړه د د لوړې کچې پوهاوي له کبله زیاته شوې ده. د کوچینیو سیارو د خطر له منځه وړل په اصولو کې د انحراف په واسطه د امکان وړ دي، او د نوموړي خطر د راکمولو په اړه څېړنې روانې دي.
دوه مقیاسونه، د تورینو ساده مقیاس (Torino scale) او د پالېرمو یو څه پېچلی مقیاس (Palermo scale) د یوه پېژندل شوي ځمکې ته نږدې جسم له لوري د وړاندې کېدونکي خطر میزان په ځمکه باندې د هغه جسم د ضربې د احتمال پر بنسټ او دا چې د نوموړې ضربې ناوړه پایلې به څه وي، سنجوي. ځینې ځمکې ته نږدې اجسامو د هغوی له کشف نه وروسته د تورینو یا پالېرمو د مقیاس مثبت میزانونه لرلي دي.
له ۱۹۸۸ز کال راهیسې، متحده ایالات، اروپایي اتحادیه، او نور هېوادونه فضایي ګارډ په نامه هلو ځلو سره ځمکې ته د نږدې اجسامو سکن تر سره کوي. ناسا ته د لږ تر لږه ۱ کیلومتر (۳۳۰۰ فټه) قطر لرونکو ځمکې ته نږدې لږ تر لږه ٪۹۰ هغو اجسامو کوم چې د نړیوال ناورین د پېښولو لپاره کافي دي، د فهرست د برابرولو په اړه د امریکا د کانګرس ابتدایي حکم تر ۲۰۱۱ز کال پورې د عمل جامه واغوسته. په وروستیو کلونو کې، د دغې سروې هڅې د هغو کوچینیو اجسامو په شاملولو سره کوم چې په لویه پیمانه تخریب وړتیا لري اما تخریب یې په نړیواله کچه نه دی، پراخې کړای شوې.
ځمکې ته نږدې اجسام ټیټه سطحي جاذبه لري، او زیاتره یې د ځمکې په څېر مدارونه لري کوم چې هغوی د فضایي سفینو پر وړاندې اسانه هدفونه ګرځوي. د ۲۰۱۹ز کال تر جنوري پورې له پنځو ځمکې ته نږدې لکۍ لرونکو ستورو او پنځو ځمکې ته نږدې کوچینیو سیارو څخه د فضایي سفینو په واسطه لیدنه شوې ده. ځمکې ته د نږدې یوه جسم یوه کوچینۍ نمونه په ۲۰۱۰ز کال کې ځمکې ته راوړل شوې ده، او دې ته د ورته ماموریتونو تر سره کېدنه جریان لري. د کوچینیو سیارو د استخراج لپاره د لومړنیو پلانونو مسودې د خصوصي تاسیس شویو شرکتونو له خوا د روباټونو د کارولو په واسطه یا ان د فضایي کان کیندونکو په توګه د خصوصي تجارتي فضا نوردانو د استولو له لارې ترتیب شوې دي.
تعریفونه
ځمکې ته نږدې اجسام د ټاکلي قرارداد له مخې په تخنیکي ډول د شمسي نظام له ټولو هغو اجرامو څخه عبارت دي چې د لمر چاپېره مدارونه لري  او د ۰.۹۸۳ او ۱.۳ نجومي واحدونو (AU؛ له لمر څخه د ځمکې د فاصلې) په اندازه له لمر څخه لرې دي. ځمکې ته نږدې اجسام ځکه اوسمهال په حتمي ډول ځمکې ته نږدې نه دي، اما په بالقوه ډول ځمکې ته نسبتاً نږدې تقرب کولی شي. دغه اصطلاح همداراز ځینې وختونه له ډېر انعطاف سره کارول کېږي، د بېلګې په توګه، د هغو اجسامو لپاره چې د ځمکې چاپېره په مدار کې دي یا د  شبه-سپوږمکیو لپاره چې له ځمکې سره د مدار یوه ډېره پېچلې اړیکه لري کارول کېږي.
کله چې ځمکې ته یو نږدې جسم کشفېږي، د شمسي نظام د ټولو نورو کوچینیو اجرامو په څېر د هغه موقعیت او روښنایي د ستورپوهنې د نړیوالې اتحادیې ((IAU's)) د کوچینیو سیارو مرکز ((MPC) ته د فهرست لیکنې لپاره استول کېږي. د کوچینیو سیارو مرکز د ځمکې ته نږدې تایید شویو او بالقوه اجسامو لپاره جلا جدولونه لري. د ځینو ځمکې ته نږدې اجسامو مدارونه له ځمکې سره تقاطع کوي، چې یاد اجسام له همدې کبله د ټکر خطر رامنځته کوي. په هغه صورت کې چې د نوموړو اجرامو اټکلي قطر له ۱۴۰ مترو څخه زیات وي نو دغه اجرام په بالقوه توګه خطرناک اجرام ګڼل کېږي. د کوچینیو سیارو مرکز د بالقوه خطرناکو اجسامو په منځ کې د کوچینیو سیارو لپاره جلا جدول لري چې د بالقوه خطرناکو کوچینیو سیارو (PHAs) د جدول په نامه بلل کېږي. ځمکې ته نږدې اجسام همدازاز د ملي هوایي او فضایي ادارې (NASA) د جټ چلونې د لابراتوار (JPL) له لوري: ځمکې ته د نږدې اجسامو د مطالعاتو مرکز (CNEOS) او د شمسي نظام د ډینامیک ګروپ له خوا جدول بندي شوي دي.
ځمکې ته د نږدې اجسامو په اړه د انسانانو د پوهې تاریخچه
ځمکې ته نږدې تر تولو لومړني مشاهده شوي اجسام لکۍ لرونکي ستوري وو. د نوموړو اجسامو اسماني ماهیت له هغې وروسته وپېژندل او تایید شو چې په ۱۵۷۷ز کال کې ټایکو براهه هڅه وکړه تر څو د یوه لکۍ لرونکي ستوري فاصله د هغه د منظر د اختلاف (parallax ) له لارې اندازه ګیري کړي او تر ټولو ټیټه محدوده چې نوموړي په لاس راوړه د ځمکې له قطر څخه په کافي اندازه لوړه وه. د ځینو لکۍ لرونکو ستورو تناوب د لومړي ځل لپاره په ۱۷۰۵ز کال کې، کله چې اډمونډ هالي د راستنېدونکي جسم په اړه چې د هالي د لکۍ لرونکي ستوري په نامه پېژندل کېږي، خپل د مدار اړوند محاسبات خپاره کړه، تشخیص کړای شو. د ۱۷۵۸-۱۷۵۹ کلونو تر منځ د هالي د لکۍ لرونکي ستورو راګرځېدنه د لکۍ لرونکي ستوري لومړنی ظهور و چې په اړه یې وړاندوینه وشوه. داسې ویل کېږي چې د۱۷۷۹ز کال د لېکسېل لکۍ لرونکی ستوری ځمکې ته نږدې تر ټولو لومړنی کشف شوی جسم و.
لومړنۍ کوچینۍ سیاره چې ۱۸۹۸ز کال کې کشف شوه 433 Eros وه. نوموړې کوچینۍ سیاره د څو پراخو مشاهداتي ماموریتونو سره تړلې وه، په ځانګړې توګه په دې دلیل چې د نوموړې سیارې د مدار اندازه ګیرۍ د هغه وخت د ځمکې او لمر تر منځ د نیمګړې پېژندل شوې فاصلې په دقیق ډول اندازه ګیرۍ یې ممکنه کړه.
په ۱۹۳۷ز کال کې، د69230  هېرمېس په نامه کوچینۍ سیاره هغه وخت کشف شوه چې کله له ځمکې سره د سپوږمۍ په دوه چنده فاصله کې له ځمکې څخه تېرېده. هېرمېس یو تهدید وبلل شوه ځکه نوموړې له کشفېدو وروسته ورکه شوه. نو ځکه یې مدار او له ځمکې سره د هغې د ټکر بالقوه احتمال په دقیق ډول معلوم نشو. هېرمېس یوازې په ۲۰۰۳ز کال کې یو ځل بیا کشف شوه، او اوسمهال یې په اړه څېړنې ښیي چې لږ تر لږه د راتلونکې سلیزې لپاره تهدید نه ده.
د ۱۹۶۸ز کال د جون په ۱۴مه نېټه د ۱.۴ کیلومتره قطر لرونکې کوچینۍ سیاره ۱۵۶۶ ایکاروس له ځمکې څخه د ۰.۰۴۲ نجومي واحدونو (۶۳۰۰۰۰۰ کیلو مترو) یا د سپوږمۍ په ۱۶ چنده فاصلې سره تېره شوه.
جې جي بالارډ
جېمز ګراهام بالارډ (په انګلیسي: James Graham Ballard ، زوکړه د ۱۹۳۰ز کال د نومبر ۱۵مه ـــ مړینه د ۲۰۰۹ز کال د اپرېل ۱۹مه نېټه) یو انګرېز ناول لیکونکی، د لنډو کیسو لیکونکې، طنز لیکونکی او رساله لیکونکی و چې د خپلو پاروونکو اثارو لپاره یې کومو چې انسان د ارواپوهنې، تکنالوژۍ، جنسیت، او ټولیزو رسنیو تر منځ د اړیکو څېړنه کوله، شهرت درلود. هغه په لومړيو کې د علمي تخیلي ژانر د ناولونو په نوې څپه کې، کوم چې له اخر الزمان څخه د وروسته په اړه وو ښکلېل شو، لکه ډوبه شوې نړۍ (۱۹۶۲ز کال)، اما وروسته یې د فجایعو د نندارې (۱۹۷۳ز کال) په نامه د لنډو تجربوي کیسو مجموعې جنجالونه راوپارول چې د ۱۹۶۸ز کال کیسه " زه ولې غواړم له رونالډ ریګن سره همبستر شم" او د ټکر ناول (۱۹۷۳ز کال)، چې د فېتېشیستانو د یوې منحرفې ډلې د موټر د ټکر په اړه یوه کیسه، پکې شامله وه.
په ۱۹۸۴ز کال کې، بالارډ د خپل جنګي ناول، د لمر د سترواکۍ لپاره، چې د جاپانیانو د اشغال پر مهال په شانګهای کې د یو ځوان برتانوي هلک د تجربو د نیمه-شخصي ژوند لیک یوه نسخه وه، په لوړه کچه شهرت وموند؛ یاده کیسه د ۱۹۸۷ز کال په یو فلم کې چې د ستیفن سپېلبرګ په واسطه یې لارښوونه کېده، اقتباس شوه. له ځوانۍ څخه تر منځني عمر پورې د مولف سفر د ښځو د مهربانۍ په نامه اثر کې (۱۹۹۱ز کال) د هغه د مستقیم ژوند لیک د ژوند معجزو (۲۰۰۸ز کال) کې له داستاني عطفونو سره تشرېح شوی دی. د هغه یو شمېر لومړني اثار په فلمونو کې اقتباس شوي دي، چې له هغې جملې څخه ټکر د ډېویډ کرونېنبرګ د ۱۹۹۶ز کال جنجالي اقتباس او د بالارډ د ۱۹۷۵ز کال له لوړ برج ناول څخه  د بېن وېتلي د ۲۰۱۵ز کال اقتباس د یادونې وړ دي.
د بالارډ د افسانوي کیسو ادبي بېلوالی د دې باعث شوی دی چې د بالارډي (Ballardian) صفت رامنځته شي، کوم چې په کولینز انګلیسي قاموس کې د "له هغو شرایطو سره ورته والی یا یې ښودنه ده چې د جې جي بالارډ په ناولونو او کیسو کې، په ځانګړې توګه دېستوپیان عصریت، د انسان په لاس جوړ شوي تورې منظرې او د تکنالوژیکي، ټولنیزو یا چاپېریالي پرمختګونو د اغېزو په توګه تعریف شوی دی." د اکسفورډ د بیوګرافۍ ملي قاموس د بالارډ اثار د ژوند په انرژۍ (Eros) د مړینې په انګېزه (Thanatos)، په ټولیزو رسنیو او  په نویو ظهور کوونکو تکنالوژیو باندې مشتمل بولي.
شانګهای
په هانګ کانګ باندې د جاپانیانو له حملې وروسته، جاپانیانو په شانګهای کې نړیوال مېشتځای یا ښارګوټی اشغال کړ. د ۱۹۴۳ز کال په لومړیو کې، هغوي د ملکي متحدینو په اسیرولو پیل وکړ او او بالارډ له خپل مور او پلار او کشرې خور سره د لانګهوا ملکي پنډغالي مرکز (د جاپان د سترواکۍ له خوا د اروپایي و امریکایي اتباعو لپاره جوړ شوی کمپ) ته ولېږل شو. هغه د دویمې نړیوالې جګړې پاتې برخه، هلته د اسارت په کمپ کې له دوو کلونو څخه زیات تېر کړل. د هغه کورنۍ په یوه کوچینۍ ساحه کې په جي (G) بلاک کې چې د ۴۰ کورنیو لپاره یوه دو پوړیزه رهایشي ساحه وه، اوسېده. هغه په کمپ کې د ننه ښوونځي ته تله، چې ښوونکي یې د بېلابېلو حرفو لرونکي د کمپ اسیران وو. لکه څرنګه چې هغه وروسته د خپل ځان په ژوند لیک د ژوند معجزو کې یادونه کړې ده، دغو تجربو د لمر د سترواکۍ بنسټ تشکیل کړ، که څه هم چې بالارډ د یاد کتاب په لیکلو کې، د کیسې له عمده برخو څخه د خپلو والدینو د ایسته کولو په شمول د پام وړ شمېر هنري رمزونو څخه ګټه پورته کړه.
داسې فرض کېږي چې په یو اغېزمنېدونکي عمر کې د جنګ د کړاوونو سره د بالارډ مخ کېدل د هغه د تخیلي کیسو د زیاتې برخې اخر الزماني او له تاوتریخوالي ډک ماهیت توصیفوي. مارتین امیس لیکلي دي چې د لمر سترواکي "هغه څه ته بڼه ورکوي کوم څه چې ده ته بڼه ورکړې ده". له دغې تجربې څخه د بالارډ خپل روایت لا هم ظریف و: زه فکر نه کوم چې تاسې د جنګ تجربه پرته له دې چې د نړۍ په اړه مو درک د تل لپاره بدل شي، تجربه کړئ. هغه اطمئنان بخښونکې صحنه چې د لوېدیځې څنډې د هرې ورځې حقیقت موږ ته وړاندې کوي، پرې شوې ده؛ تاسې شلېدلې خوازې وینئ، او بیا د هغه تر شا حقیقت وینئ او دا کیدای شي یوه وېروونکې تجربه وي. اما همداراز: زه ـــــ نه وایم چې خوشحاله یم ــــ زه له کمپ څخه ډېرې دردوونکې خاطرې لرم. [...] زه په ناڅاپي توګه تر سره کېدونکي ډېر وحشیتوبونه او وهل ټکول په یاد راوړم ــــ خو هماغه وخت به موږ ماشومانو د تل لپاره یو سل او یوه لوبې کولې!. بالارډ وروسته یو ملحد شو.
برتانیا او کاناډا
د ۱۹۴۵ز کال په وروستیو کې، د جګړې له پای ته رسېدو څخه وروسته، د بالارډ مور له هغه او د هغه له خور سره یو ځای د اس اس اراوا (SS Arawa) بېړۍ له لارې برتانیې ته راستانه شول. دوی د پلاموت (Plymouth) په څنډو کې استوګنه غوره کړه او بالارډ په کمبرېج کې په لېز ښوونځي (The Leys School) کې داخله وکړه. هغه د ښوونځي پر مهال د مقالې جایزه وګټله اما د ښوونځي په مجله کې یې برخه وانخیسته. وروسته له دوو کلونو د هغه مور او خور بېرته چین ته راستنې او د بالارډ له پلار سره یو ځای شوې او بالارډ یې په هغه صورت کې چې که چېرې به د شپې او ورځې ښوونځي ته نه تلو خپل نیکه او نیا ته پرېښود. هغه په ۱۹۴۹ز کال کې د کامبرېج په کېنګ کالج کې د یو عقلي عصبي ډاکتر کېدو په نیت د طب زده کړې پیل کړې.
بالارډ په پوهنتون کې، د اوانت ګرېد (تجربي، راډیکال یا غیر اورتودوکس وګړی یا اثر) تخیلي کیسې لیکلې چې په ژوره بڼه د ارواپوهنې د تحلیل او سوریالېستو (ماوراءِ واقعیت پالونکو) نقاشانو څخه اغېزمنې شوې وې. په دې وخت کې هغه غوښتل چې یو لیکوال شي او همداراز یو طبي مسلک پر مخ یوسي. د ۱۹۵۱ز کال په مې میاشت کې، کله چې په کامبرېج کې د بالارډ دویم کال و، د هغه لنډه کیسه، "له تاوتریخوالي ډکه غرمه"، چې د ارنېست مېلر هېمېنگوې په سبک لیکل شوې یو تقلید و، او د مسابقې د داورانو د هیئت د رضایت په لاس راوړلو په موخه لیکل شوې وه، د جنایت د افسانې یوه سیالي یې وګټله او د محصیلینو په ورځپاڼې پوهنتون (Varsity) کې خپره شوه
بالارډ چې د خپلې کیسې په خپرېدو سره تشویق کړای شو، او دې پایلې ته ورسېد چې کلینیکي طب هغه لیکنو ته نه پرېږدي، خپلې طبي زده کړې یې پرېښودې او د ۱۹۵۱ز کال په اوکتوبر کې یې د ملکې ماري په کالج کې نوم لیکنه وکړه تر څو انګلیسي ادبیات ولولي. هغه له یو کال وروسته د اعلاناتو له یوې اجېنسۍ سره د کاپي رایټر په توګه د کار کولو په موخه خپل تحصیل پرېښود، چې له هغه وروسته یې د پوهنغوڼد د پلورونکي په توګه کار وکړ. هغه لنډو افسانوي کیسو لیکلو ته ادامه ورکړه خو د هغو خپرول ورته ناممکن ثابت شول.
د ۱۹۵۴ز کال په پسرلي کې، بالارډ په سلطنتي هوايي ځواک کې شامل شو او د کاناډایي سلطنتي هواي ځواک د الوتنو د روزنې اډې ته، چې په کاناډا کې د سسکچوان ایالت په په موس جاو کې پرته ده، ولېږل شو. نوموړي هلته په امریکایي مجلو کې علمي تخیلي ژانر کشف کړ. هغه مهال چې نوموړی په سلطنتي هوايي ځواک کې و، د علمي تخیلي ژانر لومړنۍ کیسه، "ابدیت ته پاسپورټ" یې چې د امریکایي علمي تخیلي ژانر کوم چې ده لوستی و یو تقلید او خلاصه وه، هم ولیکله. یاده کیسه تر ۱۹۶۲ز کال پورې نه وه خپره شوې.
مرکزي فدرالي ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
سرچينې
وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسان
Portal:اسلام
ستومان راز
د مکسیکو کلتور
په ټوله کې د مکسیکو کلتور د بومي او اسپانیایي اوسېدونکو تر اغېز لاندې دی. زیاتره کوچنۍ اغېزې یې له اروپایي سیمو، اسیا او افریقا نه دي.
هغه کلتورونه، چې د لومړي ځل لپاره یې ۱۰۰۰۰ کاله مخکې ژوند کړی دی، د تمدن د یو مرکز په توګه رامنځته شول. د اسپانیایانو د ۳۰۰ کلن حکومت په لړ کې، مکسیکو د اروپا او لاتینې امریکا د وګړو او کلتور لپاره یوه څلورلارې وه. د مکسیکو خپلواک دولت په فعالانه ډول د ملي هویت د ودې لپاره د ګډ کلتور ځانګړتیاوې رامنځته کړې. هغه کلتور، چې نن ورځ د مکسیکو لپاره پېژندل کېږي، له ماریاچیانو نه تر کابویانو پورې د مېستیزو وګړو له خوا رامنځته شوی دی.
د یوه مکسیکویي وګړي کلتور د کورنیو اړیکو، جنسیت، مذهب، ځای، ټولنیزو طبقو او داسې نورو عواملو تر اغېزې لاندې دی. د مکسیکو په ښارونو کې نننی ژوند له ګاونډیو اروپا او متحده ایالاتو سره ورته والی لري، دا له هغو وګړو سره ورته والی لري، چې د ښاریانو په پرتله تر ډېره خپل دودونه ساتي.
دین
د اسپانیا او استعمار په راتګ سره، رومي کاتولیک دغه هېواد ته راغی، چې د مکسیکو اصلي دین شو. مکسیکو یو سیکولر ایالت دی او د ۱۹۱۷ز کال اساسي قانون او د روحانیت ضد قانون پر کلیسا ځینې محدودیتونه تحمیلوي او ځینې وخت د کلیسا په چارو کې د دولت مداخله مني. دولت کلیسا ته هېڅ ډول مالي مرسته نه ورکوي او کلیسا په عمومي زده کړه کې هېڅ برخه نه اخلي.
په ۲۰۱۰ز کال کې له ټول نفوس نه ۹۵.۶٪ یې مسیحيان وو. رومي کاتولیکان د ټول نفوس ۸۹٪ جوړوي، چې ۴۷٪ یې په اونۍ کې یو ځل د کلیسا په مراسمو کې ګډون کوي. په مطلقه ډول، تر برازیل وروسته مکسیکو دویم هېواد دی، چې ډېر کاتولیکان په کې دي. په ۲۰۰۰ز کال کې د دولت د سرشمېرنې په اساس ویل شوي، چې لږ تر لږه ۸۷٪  ځواب ورکونکي ځانونه رومي کاتولیک معرفي کوي. کریسمس په کې یوه ملي رخصتي ده او هر کال د کریسمس په لړ کې ټول مکسیکويي ښوونځي؛ دولتي او خصوصي خپل زده کوونکي په رخصتۍ لېږي.
نورې مذهبي ډلې، چې په ۲۰۰۰ز کال کې ورته اټکلیزه سرشمېرنه شوې ده، هغو کې ۱.۷۱ سلنه انجیليان وو. ۲.۷۹ سلنه انجیلي پروتستان وو، ۱.۲۵ سلنه یهود، ۰.۷۱ سلنه تاریخي پروتستان،  ۰.۵۸ سلنه د اوومې ورځې ادونتیسټان او ۰.۸۶ سلنه یې هېڅ دین نه لري.
هنرونه
مکسیکو د خپل فولکلوریک هنر د دودونو لپاره، چې له بومي او اسپانیایي لاسي صنایع نه اخیستل شوی دی، پېژندل کېږي. تر کلمبیا مخکې، هنر د ډېرې مودې په لړ کې له ۱۸۰۰ مخکې له میلاد نه تر ۱۵۰۰ مخکې میلاد پورې وده کړې. په ټوله سیمه کې د هنر ځانګړتیاوې تکرار شوې، یعنې زاویه دارې نمونې، خطي نمونې او درې اړخیزو سرامیکونو ته ترجېح ورکول وو.
ادبیات
مکسیکویي ادبیات د اروپایي ادبیاتو او میسو امریکا ادبیاتو تر منځ مخینه لري. د مخکینۍ اسپانیې تر ټولو نامتو شاعر نتزاهوالکویوتل دی. مکسیکویي معاصر ادبیات د میسو امریکا د اسپانیایي استعمار د مفاهیمو تر اغېز لاندې دی. غوره لیکوالان او شاعران یې جوان رویز دي الارکون او سور جوانا اینس دي لا کروز دي.
نور غوره لیکوالان یې دا دي: الفونسو ریس، جوس جوکوین، فرنانډیز دي لیزاردي، ایګناسیو مانویل التامیرانو، ماروکسا ویلالتا، کارلوس فوینټس، اوکتاویو پاز (د نوبل جایزې ګټونکی)، ریناټو لیدوک، ماریانو ازویلا، جوان رولفو (پیډرو پارامو) او برونو ټراوین.
ژبه
مکسیکو په ټوله نړۍ کې تر ټولو ډېر نفوس لرونکی اسپانیایي ژبی هېواد دی. که څه هم اکثریت یې د مکسیکویانو په اتفاق سره په اسپانیایي ژبه خبرې کوي، خو هېڅ یوه رسمي ژبه د فدرال په کچه په کې نشته. دولت ۶۲ بومي امریکایي ژبې د ملي ژبو په توګه په رسمیت پېژني.
په مکسیکو کې د اسپانیايي ژبې ځینې کلیمې د دغه هېواد په اصلي ژبو کې ریښه لري، چې کابو ۶ سلنه وګړي پرې خبرې کوي. ځینې بومي مکسیکویي کلیمې په نورو ژبو لکه انګلیسي کې دود شوې دي. لکه د رومیانو، چاکلېټ، کویوټ او اوکاډو کلیمې ناهواتلي ریښه لري.
سینما
د مکسیکو د سینما تاریخ د ۲۰مې پېړۍ پیل ته ور ګرځي. دا هغه مهال و، چې د تاریخي پېښې د نوې رسنۍ علاقه مندان، په ځانګړې توګه د مکسیکو انقلاب یې مستند کړ. د مکسیکو د سینما زرین دور هغه نوم دی، چې د ۱۹۳۵ز او ۱۹۵۹ز کال ترمنځ ښودل شوی دی، له دې سره د سینما کیفیت او اقتصادي بریا خپل اوج ته ورسېده. دا مهال نامتو لوبغاړي، لکه کانتینفلاس او دولورس دل ریو د نقره یي پردې پر مخ راښکاره شول.
ملي رخصتي
مکسیکویان له اسپانیا نه خپله خپلواکي د سپټمبر په ۱۶مه لمانځي او نورې رخصتۍ یې د فیسټا په نامه جشن سره لمانځي. زیاتره مکسیکویي ښارونه، ښارګوټي او کلي هر کال د ځایي امام د یادونې لپاره جشن نیسي. د دغو جشنونو په لړ کې وګړي د خپلو مقدسینو لپاره په هغو کلیساوو کې، چې پر ګلانو او رنګینو لوښو سینګار شوي دي، ډیوې بلوي. هغوی همدارنګه لویې نندارې، اور لوبې، د نڅا سیالۍ، او د ښکلا سیالۍ کوي او په دغې موده کې په بازارونو او عمومي ځایونو کې مېلمستیاوې کوي او څښاک اخلي. د دغو جشنونو په لړ کې، په ښارګوټو او کلیو کې فوټبال او بوکس هم کېږي.
خواړه
مکسیکویي خواړه د بومي او اروپایي کلتور له ګډونه پېژندل کېږي. دغه خواړه په ۲۰۱۰ز کال کې د بشریت د کلتوري میراث د استازیتوب په فهرست کې د یونسکو له خوا ثبت شو. په دودیز ډول، په اصلي مکسیکویي موادو کې جوار، لوبیا، سرې او سپینې غوښې، کچالو، رومیان، سمندري خواړه، مرچ، کدو، مغزباب، اووکادو او بېلابېل بومي مکسیکویي ترکاري په کې شامل دي. نامتو خواړه یې؛ تاکو، انچیلادا، سس مول، اتوله، تامالس او پوزول دي.
موسیقي او نڅا
د مکسیکویي موسیقۍ بنسټ له بومي غږونو او میراث نه اخیستل شوی دی. د دغه هېواد اصلي اوسېدونکي له ډول (لکه تپونازتلي)، فلوټ رټلونه، صدف د ټرومپیت په توګه او د هغوی غږ د موسیقۍ او نڅا د جوړولو لپاره کارول کېږي. دغه لرغونې موسیقي تر اوسه پورې د مکسیکو په ځینو برخو کې غږول کېږي. له دې سره، د مکسیکو زیاتره معاصره دودیزه موسیقي د اسپانیا د استعمار د دورې پر مهال او له هغه وروسته له لرغونې نړۍ نه په اغېزې سره لیکل شوې ده. زیاتره دودیز وسایل لکه مکسیکویي ویهولای، چې په ماریاچي موسیقۍ کې کارول کېږي له لرغونې نړۍ نه اقتباس شوي او اوس تر ډېره مکسیکویي ګڼل کېږي.
سپورټ
د مکسیکو ملي دودیز سپورټ چارریریا دی، چې له سوارکارۍ لوبو نه جوړ شوی دی. د مکسیکو ملي اسپ چې په چارریریا کې ترې کار اخیستل کېږي، ازتکا نومېږي. د غوایانو لوبه هم په کې دود ده، چې له اسپانیې راوړل شوی دود دی. مکسیکو په نړۍ کې د غوایانو د ځغلولو لوی ځای لري. په مکسیکو کې پلازا مکسیکو هغه ځای دی، چې ۴۸۰۰۰ کسانه په کې ځایېږي.
فوټبال په مکسیکو کې یو نامتو ډله ییز سپورټ دی. زیاتره ایالتونه خپلې استازې ډلې لري. د دغه هېواد تر ټولو مهمې ډلې؛ چیفاس دي ګوادالاجارا، کلب امریکا، کزور ازول او پوماس دي لا یوناما دي.
دغه هېواد په ۱۹۶۸ز کال کې د اوړي د المپیک سیالیو او په ۱۹۷۰ز کال او ۱۹۸۶ز کال کې د نړیوال جام سیالیو کوربه و. دا هغه لومړی هېواد دی، چې دوه ځلې یې د فوټبال د نړیوالو لوبو کوربه توب کړی دی.
جعفر قبیله
جعفر نسلاً مياڼي پښتانه دي او د سليمان غره د «درګ» په شنه او زرغونه ناوه کې ژوند کوي. ويل کېږي چې وروسته يو شمېر نور پښتانه په ځانګړي توګه شېراڼي او ترين هم دلته راغلي او له دغې قبيلې سره يو ځای شوي دي.
نسب
د کال ۱۹۰۱م د سر شمېرنې په يوه رپورټ کې ددغې قبيلې د نسل او نسبي ناغ په اړه داسې ليکل شوي دي: جعفر يوه کوچنۍ قبيله او د ږوب ضلعې د موسی خېلو په تحصيل کې ژوند کوي. د علم اللانساب د پوهانو د وينا مطابق جعفر د مياڼي چې د ترين، شېراڼي او بړيڅ ورور دی اولاد دی، مياڼي اوس هم يوه لويه قبيله ده او له کندهار تر کوهاټ پورې خوره وره پرته ده، بهرحال داسې نخښې شته چې دغو خلګو يو شمېر نور خلګ هم جذب کړي وي. جعفر له لوڼي قبیلې سره هم نږدې نسلي تړون لري.
څانګې
دغه کوچنۍ قبيله وروسته په دريو نورو څانګو یا خېلونو خرزڼي، اومراڼي او اسپاڼي تقسيم شوې ده.
ژبه
د جعفرو ژبه ”جعغرکي“ ده چي د څو ژبو له ګډ امتزاج څخه جوړه ده البته له کورونو دباندې زیاتره وخت جعفران په پښتو ژبه خبرې کوي۔
په افغانستان کې د جګړې تاریخ (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)
دا مقاله په افغانستان کې د جګړې د تاریخ (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)  لنډېز وړاندې کوي.
۱۹۷۸ – ۲۰۰۱: مخکتنه
تر ۲۰۰۱ کال پورې، افغانستان په ۲۰ کاله جګړه کې پاتې شوی و. په ۱۹۷۸ کال کې، د افغانستان خلق دیموکراتیک کمونست ګوند واک ترلاسه کړ، او د دوی سیاستونه د ولسي پاڅون لامل شول. شوروي اتحاد د PDPA کمزورتیاوو په احساس کولو سره په ۱۹۷۹ کال کې د رژیم د ملاتړ لپاره لاسوهنه پیل کړه. افغانستان ته له ننوتلو سره سم، د شوروي اتحاد د سړې جګړې سیالان، په ځانګړې توګه متحده ایالات او سعودي عربستان دې ته وهڅول شول چې د شوروي په ملاتړ د PDPA پر ضد د یاغیانو ملاتړ وکړي. په دې وخت کې چې سیکولر او سوسیالیست حکومت ښارونه په خپل کنترول کې درلودل، له دیني اړخه هڅول شوو مجاهدین په ډېرو کلیوالو برخو کې واکمن وو. د مجاهدينو یو نامتو قوماندان احمدشاه مسعود و، چې د تاجکو منظمو ځواکونو مشري يې کوله. د امریکا د مرکزي استخباراتو ادارې (سي آی اې) د پاکستان د استخباراتي ادارې (آی ایس آی) سره په ګډه هڅې کولې چې د مجاهدینو لپاره بهرني ملاتړ ته لاره هواره کړي. دې جګړې همدارنګه د اسامه بن لادن په ګډون عرب رضاکاران هم جذب کړل، چې د "افغان عربو" په نوم یې شهرت درلود.
د طالبانو امارت د شمالي ټلوالې په وړاندې
د پاکستان په پوځي ملاتړ او د سعودي عربستان په مالي ملاتړ، طالبانو په ۱۹۹۶ کال کې کابل ونیو او د افغانستان اسلامي امارت بنسټ یې کېښود. دوی تر خپل واک لاندې سیمو کې د اسلام بنسټپاله تفسیر نافذ کړ او داسې احکام یې صادر کړل چې ښځې یې د کوره بهر له کار یا ښوونځي ته له تګ منع کړې او له هغوی یې د حجاب او جلاوالي په اړه د سختو قوانینو مراعت ته اړ کړې.