cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد بن عبدالوهاب
په مکه کې د حج مراسم تر سره کول
ابن عبدالوهاب د شلو کلونو په عمر کې له عُیینې څخه له وتلو وروسته، په مکه مکرمه کې د حج فريضه ادا کړه، چې د هغه ځای د عالمانو نظریې او ښوونې ده ته په زړه پورې نه وې. له دې وروسته مدینې ته ولاړ، او داسې ښکاري چې هلته پاتې کېدل "د هغه د فکر د وروستي لوري په جوړولو کې ټاکونکی رول درلود." په مدینه منوره کې یې د نجد له یوه حنبلي فقیه عبدالله بن ابراهیم النجدي سره ولیدل چې د ابن تیمیه (مړینه: ۱۳۲۸ز کال)  د وروستیو حنبلي اثارو او نظریو ملاتړی و، څوک چې تر هغه نېټې پورې د منځنیو پېړیو یو لانجمن عالم او ښوونې یې د ګڼ شمېر مهمو موضوعاتو په اړه د سني مسلمانو د غوڅ اکثریت عالمانو له نظره د تېرو سره په مخالفت کې او غلطې ګڼل کېدې.
د السندي سره زده کړې
د ابن عبدالوهاب ښوونکي عبدالله ابن ابراهیم بن سیف دغه ځوان په مدینه کې محمد حیات السندي ته چې د تصوف نقشبندیه طریقې پورې یې تړاو درلود ولېږه او د زده کوونکي په توګه یې وروپېژاند. محمد ابن عبد الوهاب او السندي ډېر سره نږدې شول او ابن عبد الوهاب د څه مودې لپاره ورسره پاتې شو. محمد حيات السندي محمد ابن عبد الوهاب ته دا ښوونه وکړه چې د وليانو او د هغوی د قبرونو سره تړلي مشهور مذهبي دودونه رد کړي. هغه دی دې ته هم وهڅاوه چې د منځنيو پېړيو د فقهي آراوو او نظریو تقليد رد کړي او د نصوصو څېړنه (اجتهاد) وکړي. ابن عبد الوهاب د السندي له لارښوونو څخه اغېزمن شو او شته مذهبي سېستم یې رد کړ او هغه یې دې ته وهڅاوه چې په خپل فکري طریقه کې د فقهې اصول په پام کې و نه نیسي. ابن عبدالوهاب په خپلو لیکنو کې ډېر کم له فقهې او نورو بېلابېلو نظریو څخه کار اخیستی او د ده نظریې په ټوله کې له نصوصو څخه د مستقیم درک او پوهې پر بنسټ ولاړې دي.
سمارا ولايت
سمارا ولايت د روسیې یو اوبلاست دی چې د روسیې په وولګا فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري.
سرچينې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روس وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسان وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي ختيځپوهان
په هندوئېزم کې ښځې
هندوئېزم ته اړوند متنونه د ښځو د ځایګي اړوند بېلابېل لیدلوري لري، چې د لویې الهې څخه رانیولې آن تر دې چې هغوی یوازې جنسیتي رولونو ته محدودې کوي. د هندوئېزم لپاره په مقدس اثر ریګ ودا کې د دیوي سوکتا (Devi Sukta) سرود، ښځینه انرژي د نړۍ د جوهر په توګه توصیف کوي چې له امله یې ماده او شعور، ابدیت او لایتناهي توب، متافزیکي او تجربي واقعیت (برهمن)، روح او هر څه رامنځته شوي. ښځه په یو شمېر هندویي اوپانیشادونو (لرغونو متنونو)، ساسترا او پرانا لرغونو متنونو په ځانګړې توګه په دیوي اوپانیشاد (Devi Upanishad)، دیوي مهاتمایا (Devi Mahatmya) او دیوي-بهاګوت پرانا (Devi-Bhagavata Purana) کې د تر ټولو ځواکمنې او پیاوړې قوې په توګه ستایل کېږي.
د لرغونو او منځنیو دورو هندويي متنونه په هندو آئین کې د ښځو او د هغو د دندو بېلابېل انځورونه وړاندې کوي. دغه متون اته ډوله واده په رسمیت پېژني چې د لور لپاره د هغه د پلار له خوا د ژوندانه د شریک د موندلو او د هغه د رضایت د ترلاسه کولو (د برهما یا دیویک واده) څخه رانیولې تر دې چې نجلۍ او هلک د والدینو له مشارکت پرته یو بل پیدا کړي (ګنداروا واده) او همدارنګه تر پاشاچیک (د خدای له برکت پرته) واده پورې چې په کې د ورناشرم دهرم (varnashram dharm) پیروی نه کېږي او د والدینو رضایت په کې نه اخیستل کېږي؛ په کې شاملېږي. څېړونکي بیانوي چې د ودایي دوران په هندویي متنونو کې ولور یا ساتي شتون نه درلود. دغه کړنلارې په ډېر احتمال سره له میلاد وروسته دویمه زریزه کې د هند په نیمه لویه وچه کې د سیاسي او ټولنیزو بدلونونو له امله دود شوې. د تاریخ په اوږدو کې هندويي ټولنې ګڼ شمېر ښځینه واکمنانې لکه ردورما دیوي (Rudramadevi)، د اندال (Andal) په څېر مذهبي او سپېڅلي څېرې، د میتریئ (Maitreyi) په څېر فیلسوفانې او همدارنګه د ودایي هندويي آئین پلې کوونکې/مخته وړونکې لرلې دي.
برایانت څرګندوي چې هندوئېزم له لرغونې زمانې څخه تر نن ورځې پورې د نړۍ د لویو ائینونو ترمنځ په پیاوړې حضور ښځینه الهې لرلې دي. په شاکتي او شیوا هندویي آئینونو کې الهو ته مرکزي رول ورکړل شوی. د مورسالارۍ الهیات چې په سانسکرېت او کلیوالي هندوئېزم کې د شاکتي عبادت ته اړوندېږي په بشپړه توګه دود دي او سربېره پر دې ګڼ شمېر هندویي ټولنې شتون لري چې مورسالاره لیدلوري لري.
ودایي ادبیات
د لرغونو متنونو له یو شمېر ټاکل شوو برخو څخه په داسې توګه ګټنه کېږي چې وښيي ودائېزم د ښځو لپاره درناوی قائل دی. لکه د ریګ ودا د ۱۰م فصل دغه برخه چې په لاندې کې راغلې له هغو برخه څخه ده چې ښځینه د ټولو کایناتو اصلي سرچینه بولي.
لاندې سرود دیوي سوکتا بلل کېږي، زه ملکه یم، د ګنج راغونډونکې، تر ټولو پوهه، د هغو ټولو مخکښه چې د عبادت وړ دي.
له همدې امله خدایانو زه ډېرو ځایونو او ګڼ شمېر کورونو ته د تلو او هلته د ژوند کولو لپاره دلته مستقره کړې یم.
یوازې زما له اړخه ټولو انسانانو ته چې لیدل کوي، ساه وباسي او هغه څه چې ویل کېږي اوري؛ هغوی ته خواړه ورکول کېږي چې وه یې خوري.
دوی په دې نه پوهېږي، خو زه د نړۍ په ذات کې استوګنه یم. هماغه ډول چې زه وایم هماغسې حقیقت واورئ.
په رښتیا سره زه داسې خبرې څرګندوم او پر ژبه یې راوړم چې خدایان او خلک له هغو هرکلي کوي.
زه هغه نارینه چې ورسره مینه لرم په فوق العاده بڼه یې پیاوړی کوم، هغه ته ډوډۍ ورکوم، حکمت ورکوم او هغه چاته چې برهمن پېژني.
زه کمان د رودرا لپاره کشوم څو د هغه غشی په نفرت پالنې ولګېږي او هغه له منځه یوسي.
زه را پورته کېږم او خلکو ته د جګړې امر کوم، ځمکه او جنت مې جوړ کړي او د هغو د داخلي کنټرول کوونکې په توګه هلته یم.
د نړۍ په اوج کې زه پلار را وړاندې کوم: کور مې په اوبو کې دی، په سمندر کې.
له دې امله زه په ټولو شته موجوداتو، د هغو د غوره باطن په توګه، په هغوی نظر کوم او هغوی په خپل شتون باندې ښکلي کوم.
ما ټولې نړۍ په خپله خوښه د بل هېڅ برتر ذات پرته جوړې کړې، په هغو کې مې نفوذ کړی او هلته استوګنه یم.
زه لایتناهي او ابدي پوهه یم، دا زما عظمت دی چې هر چېرې حاضره یم.
ــ ریګ ودا ۱۰. ۱۲۵. ۳ – ۱۰. ۱۲۵. ۸ ( ورته مهال، دا په ډېره لږ بڼه منل شوې چې په ریګ ودا متنونو کې چې د هند د نیمه لویې وچې څخه د اندو آریایانو رسېدل مستند کوي په سلګونو داسې بیتونه شتون لري چې د ښځو محکومیت، انقیاد او د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالو ته له هماغه مهاله پراختیا ورکوي. هغه پوهان چې د دغه ډول موضوعاتو اړوند بحث کوي په مخ پر زیاتوالي ډول د ځورونې، تښتونې او په مرګ د ګواښلو له امله چوپتیا غوره کوي.
ډاکټر آموتور سرینواسن یو له هغو پوهانو څخه دی چې څرګنده کړې یې ده چې «ریګ ودا هغه متن دی چې د ښځو ځایګی ټیټ بولي او دا ترویج کوي چې هغوی باید د نارینه و فرمان منونکې وي؛ همدارنګه لا هم په هندويي ټولنو کې په ښځو باندې ظلم ته دوام ورکوي».
اوپانیشادونه
مک ډانیال بیانوي چې د ریګ ودا دیوي سوکتا نظریات په شکتا اوپانیشادونو (اوپانیشادونه د هندوئېزم لرغونو متنونو ته ویل کېږي چې هر یو یې ځانګړې نوم لري) کې نسبتا وروسته ځای پرځای شوي، چېرې چې دیوي ادعا کوي چې هغه برهمن ده، له هغې څخه پراکرتي (ماده) او پروشا (شعور) رامنځته شوی او هغه نیکمرغه کوونکې او بدمرغه کوونکې ده؛ وداګان او هغه څه چې ورسره توپیر لري، زېږېدلي او نا زېږېدلي او مونث په پایله کې ټوله نړۍ جوړوي. هغه په ټولو پنځه ګونو عناصرو او هر هغه څه کې چې ورسره توپیر لري، هغه چې پورته دي، هغه چې لاندې دي او همدارنګه هغه څه یې چې په شاوخوا کې دي شتون لري او په دې سره د ټول جهان تمامیت ورته اړوند دی. دغه فلسفه په تریپوراتاپاني اوپانیشاد او باهوریچا اوپانیشاد کې موندل کېږي.
ورته مهال لرغوني اوپانیشادونه د ښځو او نارینه و اړوند ساکت دي او تر ډېره پورې په جنسیت نه لرونکي برهمن او له آتمن (روح، ځان) سره د هغو په اړیکې تمرکز لري. همدارنګه یو شمېر استثناآت هم په کې شتون لري. د بریهدآرنیکه اوپانیشاد له میلاد څخه شاوخوا ۸۰۰ کاله وړاندې جوړ شوی، د بېلګې په توګه د هغو په وروستي فصل کې د یو زده کوونکي د زده کړو اړوند راغلي چې د ګریهاشتا (کورني ژوند) په پړاو کې د هغه زده کړې په کې شاملېږي.
لرغونې هندويي حماسې
په دوه لرغونو هندويي حماسو، رامانیا او مهابهاراتا کې د ښځو ونډه څو ډوله ده. په مهابهاراتا کې اصلي ښځینه رول لوبونکې، د دروپدي له ټولو پنځو پانداواسانو سره د ماتاکونتي په لارښوونه واده کړی څو د هغو شیانو له کتلو پرته چې پانداواسان یې راوړي وه یې ویشي. هغې ته دوریودانا سپکاوی کوي له همدې امله د هغوی د جګړې اصلي لامل د خپلې ښځې د عزت بېرته ګټل دي. د شري رام د ژوندانه اړوند په تاریخي حماسه رامیانا کې چې له میلاد ۸۰۰ زره کاله وړاندې په ترتایوګ کې جوړه شوې، سیتا ته درناوی کېږي او ستایل کېږي؛ همدارنګه د یوې پوهې او جلا نه منونکې محبوبې په توګه بلل کېږي، خو د رام د کډې، کور سمبالونکې او آیډیال شریکې په توګه ژوند کوي. په هندي ډرامو کې د ښځو له خوا د رامیانا شفاهي لوستل په کور کې د خوشالۍ، ښو اولادونو او غوره سلامتیا لامل ګرځي او کورنیو ته له بدچانسۍ او ستونزو څخه نجات ورکوي.
چارلس سانډرس پيرس
چارلس سانډرس پيرس (سیپتمبر ۱۰، ۱۸۳۹ – اپریل ۱۹، ۱۹۱۴) یو امریکایی فیلسوف، منطقپوه، ریاضي پوه او ساینسپوه و، څوک چې ځینی وختونه د «واقعيت پالنې د پلار» په توګه هم پیژندل کیږي.
د کیمیا پوه په توګه یې زده کړې کړي او د دېرشو کلونو لپاره یی د ساینس پوه په توګه دنده ترسره کړې، پیرس د منطق برخه کې ډیرې مرستې کړي، دا یوه داسې موضوع ده چې د نوموړي په اند ډېر هغه څه پکې رانغښتي چې اوس د علم پوهنې (ايپسټيمالوژي) او ساينس د فلسفې په نوم يادېږي. هغه منطق د نښو پېژندنې د علم يوه رسمي څانګه بلل، د کوم چې هغه بنسټګر دی، کوم چې د منطقي مثبت پالانو او د ژبې د فلسفې پلويانو تر منځ د بحث وړاندوينه وکړه چې د شلمې پیړۍ په لوېدیځه فلسفه واکمنه وه. سربېره پر دې، هغه د اټکلي استدلال مفهوم هم تعریف کړی، همدرانګه یې په دقت سره ریاضیکي اټکل او استنتاجي استدلال جوړ کړی. د ۱۸۸۶ز کال په لومړیو کې، هغه ولیدل چې منطقي عملیې د استنتاجي استدلال له خوا ترسره کیدای شي. لسیزې وروسته همدا اند د ډیجیټل کمپیوټرونو د تولید لپاره وکاریده.
په ۱۹۳۴ز کال کې، فیلسوف «پاول ویس» «پیرس» ته د «امریکایی فیلسوفانو تر ټولو اصلي او هر اړخیز او د امریکا تر ټولو لوی منطق پوه» لقب ورکړ.
ژوند
پیرس د میساچوسټس، کامبریج په ۳ فیلیپس پلیس کې زیږیدلی دی. هغه د «سارا هنټ میلس» او «بینجامین پیرس» زوی و چې خپله هم په هارورډ پوهنتون کې د ستورپوهنې او ریاضیاتو پروفیسر و. په دولس کلنۍ کې «چارلیس» د خپل مشر ورور د «Richard Whately's Elements of Logic» ولوست، کوم چې وروسته پر دې موضوع د انګلیسي ژبې مخکښ متن وګرځېد. په دې ډول د منطق او دلیل ویلو سره د هغه عمري لېوالتيا پيل شوه. هغه په ۱۸۶۲ز کې د هنر په برخه کې د لیسانس او ماسټرۍ سند لاسته راوړلو لپاره هارورډ ته ولاړ. په ۱۸۶۳ز کال کې د «لاورینس» ساینسي ښونځي هغه ته د ساینس په برخه کې د لیسانس سند ورکړ چې په کيميا کې د هارورډ لومړی تر ټولو د لوړ امتياز سند و. له دې پرته د هغه علمي مخينه د تشخيص وړ نه وه. په هارورډ کې، هغه د «فرانسیس ایلینګوډ ابوټ، چاونسي رایټ او ولیم جیمس» سره همېشنۍ ملګرتيا پيل کړه. په هاروډ کې د هغه يو ښوونکي «چارلیس ولیم ایلیټ» د پیرس په اړه ناسم اند جوړ کړ. دا یی برخلیک جوړونکی ثابت شو، ځکه کله چې « ایلیټ» د هارورډ رئیس و (۱۸۶۹-۱۹۰۹ - یوه دوره چې د پیرس نږدې ټول کاري ژوند پکې شامل دی)، په مکرر ډول یی په پوهنتون کې د پیرس دنده رد کړه.
پیرس د تنکۍ ځوانۍ له وروستيو کلونو راهيسې د عصبي حالت څخه رنځیدو چې په هغه وخت کې د "مخ نیورالجیا" (د عصب يا مخ  درد) په نوم پیژندل کیده، کومه ناروغي چې اوسمهال د «ټریجیمینل نیوریجیا» په توګه تشخیص کیږي. د هغه ژوند لیکونکی، جوزیف برینټ وایی چې کله هغه د خپل درد په وخت کې و «هغه په لومړیو کې تل ستومانه او وروسته بيا څنګزن، سوړ، خفه، خورا شکمن، له حد څخه د لږې تېرېدنې څخه بې زغمه او د سختی غوصې د توپان ښکار و». شونې ده چې د همدې حالت پايلې د ژوند په وروستيو کې له ټولنيز ژوند څخه د ګوښه کېدو لامل ګرځېدلي وي.
لومړنۍ دندې
د ۱۸۹۱ او ۱۸۵۹ز کلونو تر منځ، پیرس په پرله پسې ډول په بېلا بېلو ساینسي برخو کې د متحده ایالاتو «کوسټ سروی» او د هغې په ځای ناستي د متحده ایالاتو «کوسټ اينډ جيوډيټيک سروی» له خوا په دنده ګومارل شوی و، چېرته چې هغه په ​​۱۸۸۰ز کې د وروستي تر مړینې پورې د خپل خورا اغیزمن پلار له دندې ګټه واخيسته. دې دندې پیرس د امریکا په کورنۍ جګړه کې د برخې اخیستلو څخه خلاص کړ؛ دا به د ده لپاره ډیره عجیبه وه چې داسې څه وکړي، ځکه چې د بوسټن «برهمن پیرس» د کنفدراسیون سره خواخوږي درلوده. په «سروی» کې، هغه په عمده توګه د ځمکې د مساحت او د شي د وزن معلومولو په برخو کې کار وکړ او د ځمکې د جاذبې قوه کې د د کوچنيو سيمه ييزو بدلونونو د ټاکنې لپاره يې د اونګ استعمال ښه کړ. هغه د ۱۸۶۷ز کال په جنورۍ مياشت کې د امریکا د هنرونو او علومو اکاډمۍ تر روزنې لاندې همکار وټاکل شو. دې «سروی» هغه پنځه ځلې اروپا ته ولیږو، لومړی ځل په ۱۸۷۱ز کال کې د یوې ډلې د غړي په توګه، کومه ډله چې د لمر تندر نيولو د مشاهدې لپاره استول شوې وه. هلته نوموړي د «اګستس ډی مورګان، ویلیم سټینلي جیونز» او «ویلیام کینګډن کلیفورډ» په لټه کې و، دوی برتانوي ریاضي پوهان او منطق پوهان وو چې ذهن یې د هغه سره ورته و. له ۱۸۶۹ څخه تر ۱۸۷۲ز کال پورې، هغه د هارورډ د ستورپوهنې څارنه کې د مرستیال په توګه کار کاوه، د ستورو د روښانتیا او د شیدو لارې د شکل په ټاکلو کې یې مهم کار کاوه. د ۱۸۷۷ز کال د اپرېل په شلمه نېټه د علومو د ملي اکاډمۍ غړی وټاکل شو. همدارنګه په ۱۸۷۷ز کال کې، هغه د میټر اندازه کولو وړاندیز وکړ چې د یوې ټاکلې فریکونسۍ د رڼا ډیری موجونه اندازه کړي، دا هغه تعريف دی چې له ۱۹۶۰ څخه تر ۱۹۸۳ز کال پورې کارول شوی.
د ۱۸۸۰ز لسیزې په اوږدو کې، د بیوروکراټیک توضیحاتو  سره د «پیرس» بې پرې توب پای ته ورسېد، په داسې حال کې چې د هغه د سروې د کار کیفیت او مهال ویش کم شوی و. پیرس د راپورنو په لیکلو کلونه تیر کړل، په داسې حال کې چې هغه باید په څو میاشتو کې لیکلي وو. په ورته وخت کې، نوموړي د ۱۸۸۳-۱۹۰۹ کلونو په اوږدو کې د د پېړۍ د دايرة المعارفي قاموس لپاره په فلسفه، منطق، ساينس او نورو مضامينو کې بالاخره زرګونه شمېر کې لېکنې وکړې. په ۱۸۸۵ز کال کې، د الیسن کمیسون له خوا یوې څیړنې پیرس وباښه، خو د ولسي پانګې د ناسمې کارونې په تور سرپرست «جولیوس هیلګارډ» او د کوسټ سروې یو شمیر نور کارمندان يې له دندې ګوښه کړل. په ۱۸۹۱ز کال کې، پیرس د سرپرست «توماس کاروین مینډینډهیل» په  غوښتنه له کوسټ سروی څخه استعفا ورکړه.
د جان هاپکينز پوهنتون
په ۱۸۷۹ز کال کې، پیرس په جان هاپکین پوهنتون کې د منطنق د مدرس په توګه وګمارل شو، دې پوهنتون په هغو برخو کې پیاوړې څانګې درلودې چې نوموړي پکې لېوالتيا درلوده، د بېلګې په ډول فلسفه (رویس او ډیوي خپلې دوکتوراوې په هاپکین کې بشپړې کړي)، روانپوهنه (د جی سټینلي هال له خوا تدریس شوی او د جوزف جاسترو له خوا مطالعه شوی، چا چې د پیرس سره په تاریخي تجربوي مطالعه ګډه لیکنه کړې) او ریاضیات (د جی.جی سایلویسټر له خوا تدریس کیده، چا چې په ریاضیاتو او منطق کې د پیرس د کار ستاینه کړې). د جان هاپکنز پوهنتون د غړو له خوا د منطق په برخه کې د هغه مطالعې (۱۸۸۳) د هغه او «ایلن مارکونډ، کریسټین لاډ، بنیامین ایوس ګیلمن، او آسکر هاورډ مچل» له خوا اثار لري، چې ډیری یې د هغه فارغ شوي زده کونکي وو. په هاپکنز کې د پیرس غېر دايمي دنده، د هغه يواځينۍ علمي دنده وه چې هغه تر سره کړې.
برنټ داسې څه مستند کړي چې پیرس هیڅکله پرې شک نه درلود، یعنې د علمي دندې، مرستې، او ساینسي درناوی تر لاسه کولو د هغه هڅې د هغه مهالد يو ستر کاناډايي-امریکايي ساينس پوه «سايمن نيوکومب» د پټ مخالفت له ماله بيا بيا له ناهيلۍ سره مخ شوې. شونې ده چې د پیرس هڅو کې له دې امله هم خنډ پيدا شوی وی کوم چې «برينټ» د «د هغه د ستونزمن شخصيت» په توګه بللي دي. د دې په خلاف، «کیت دیولین» په دې باور دی چې د پیرس کار د هغه وخت څخه ډیر مخکې و،ډ کوم چې د هغه مهال د تعليمي ادارې له خوا نه تعرفېده او دا چې همدې چارې د دايمي دندې تر لاسه کولو په ناکامۍ کې ستره ونډه درلوده. له شک پرته چې د پیرس شخصي ژوند د هغه د مسلکي بریا پر پر ضد کار کاوه. وروسته له هغه چې د نوموړي لومړۍ میرمن «هیریټ میلوسینا فای» ("زینا") په ۱۸۷۵ز کې هغه پرېښود، په داسې حال کې چې لا هم له قانوني اړخه واده کړی و، د «جولیت» سره په اړيکه کې ښکیل شو، چاته چې ډېر ځله د «فروسی» او «پورتالی» په توګه وروستی نوم ورکړل شوی دی او هويت يې (هغې فرانسوي ژبه خبرې کولې) هم ناڅرګند پاتې دی. کله چې په ۱۸۸۳ز کال کې له «زينا» سره د هغه طلاق وروستی شو، نوموړي له «جوليت» سره واده وکړ. په همدې کال، نیوکومب د جان هاپکنز یو متولي ته وويل چې د هاپکنز د کارمند په توګه پيرس له يوې داسې مېرمنې سره اوسېدو او سفر کولو، له چا سره چې د هغه واده نه و شو؛ له دې وروسته
ډبره
په نړۍ کې مشهورې ډبرېد روزتا ډبره چې د لرغوني مصر یوه لیکنه پرې شوېد بلارني ډبرې ښکلول د آیرلینډ په مینځ کې معمول دی. سټون هینج ، په انګلستان کې د تاریخ دمخه یادګار   ډبره یا تيږه د ځمکې د پوښ څخه یو جامد مواد دی چې یو یا څو منرالونه لري چې یو بل سره تړلي دي. په جیولوژي کې، ډبرې د معدني یا نیم معدني موادو طبیعي او جامد مجموعه ده. د ځمکې کلک بهرنۍ طبقه ( لیتوسفیر ) د ډبرې څخه جوړه شوې ده. درې ډوله ډبرې شتون لري: ایګنیوس، سلیمینټري او میټامورفیک. د ډبرو پیژندلو ساینس پیټرولوژي بلل کیږي. د ټولو ډبرو اصلي برخه سیلیکا ده.
ډبرې او منرالونه په ساختماني ، صنعت ، طب او نورو کې کارول کیږي. د ډبرې لویې ټوټې چې د خاورې څخه بهر لیدل کیدی شي د ډبرې یا ډبرې په نوم یادیږي.
د ځمکې د کرسټ لویه برخه له سختو ډبرو څخه جوړه ده. زموږ د پښو هر ګام سخت ډبرې دی. ډبره کیدای شي د خاورې پرت پوښل شي. دا کیدای شي څو متره یا حتی څو کیلومتره د هغې له یوې طبقې څخه ضخامت وي. مګر هر چیرې چې موږ ځمکه په کافی اندازه مات کړو، موږ به سخت ډبرې ته ورسیږو.
د خاورې او ډبرې تر منځ ترټولو مهم توپیر د دوی د کمپریشن او یو بل سره چپکولو کې توپیر دی. د جیولوجی له نظره، ډبرې د ځمکې د کرسټ موادو ته اشاره کوي چې د یو یا ډیرو منرالونو څخه جوړ شوي دي چې یو بل سره تړلي دي. له بلې خوا، خاوره د ذراتو مجموعه ده چې جلا جلا یا په نرمۍ سره تړل شوي، چې د ډبرو د هوا له امله رامینځته کیږي. په هرصورت، په انجنیري او ساختماني کارونو کې، د جیولوژیکي موادو د برمه کولو وړتیا د دوی په طبقه بندي کې د ډبرې او خاورې په دوو ګروپونو کې د شاخص په توګه کارول کیږي.
د ډبرې دورې
[[دوتنه:Rockcycle.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Rockcycle.jpg/220px-Rockcycle.jpg|بټنوک| د ډبرې دورې ډیاګرام. لارښود:
۱= میګما ;
۲= کریسټال کول (د تیږو کنګل کول)؛
۴= تخریب ؛
۶= تسخیر او تریخ ډبرې ;
۷ = ټیکټونک دفن او میټامورفیزم ؛
۸= د بدلون ډبره ؛
۹= خړوبېدل]] د ډبرې دوره د پروسو یوه ټولګه ده چې د ځمکې په کرسټ کې د ټولو ډولونو ډبرو د رامینځته کیدو لامل کیږي او همدارنګه د دوی یو بل ته بدلون ورکوي. په بل عبارت، دا د مختلفو پروسو په پایله کې د ډبرو په اندازې او جوړښت کې د بدلونونو ټولګه بلل کیږي لکه د تودوخې موادو د هوا او د ډبرې د دورې بدلون.
د اوږدې مودې په اوږدو کې، ډبرې د تخریب له امله ټوټه ټوټه کیږي او د تسکرو لیږدولو وروسته، دوی په پای کې سلیمینري ډبرې جوړوي. د ځمکې په ژورو کې د تودوخې او فشار له امله د سیډمینټري ډبرې کیدای شي په میټامورفیک ډبرې بدل شي، یا کیدای شي د خړوبولو وروسته په اوریدونکي ډبرې بدل شي. ایګنیوس ډبرې هم د فشار او تودوخې تر اغیز لاندې بدلیږي. د دغو بدلونونو او بدلونونو ټولګه د ډبرې دوره بلل کیږي.
هوا په پیل کې په سختو او کلکو ډبرو برید کوي. دا ډول ډبرې یا د ځمکې په سطحه د لاوا د یخولو له امله رامینځته کیږي یا دا د اورګاډي ډبرې دي چې د ځمکې د سطحې لاندې رامینځته شوې او وروسته د هغې د پوښ د سطحې د تخریب له امله راپورته شوې. د هوا کولو وروستي محصولات هغه مواد دي چې د نوو ډبرو په جوړولو کې کارول کیږي (تخمري، میټامورفیک او حتی اور لګونکي).
د ځمکې ښویدنې، روانی اوبه او د ګلیشیر یخ له یو ځای څخه بل ځای ته د موادو په لیږدولو کې اغیزمن دي. په یو مثالي دوره کې، دا مواد د سمندرونو په ښکته کې پای ته رسیږي. د پیټریفیکیشن پروسې د نرمو خټو، شګو او جغلو طبقو ته چې د سمندر په پوړ کې ایښودل شوي پیاوړې کوي او د تسکرو ډبرې جوړوي.
که دا دوره پرته له کوم خنډه دوام وکړي، د سمندر په پوړ کې دا نوې جوړې شوې ډبرې به په تدریجي ډول ژورې او ژورې ښخ شي او د ځمکې د حرکتونو له امله د پورته ډبرو د وزن، تودوخې او قوتونو له امله رامینځته شوي فشار به اغیزمن شي. د دې نوو شرایطو لاندې، د سیډمینري ډبرې کیدای شي بدلون ومومي او د میټامورفیک ډبرې شي. که د تودوخې او فشار زیاتوالی دوام ومومي، دا میټامورفیک ډبرې به بالاخره خپل هویت له لاسه ورکړي او د خټکي وروسته میګما شي. د دې مګما یخ کول به د اورېدونکې ډبرې د بیا جوړولو لامل شي. په دې توګه، یو بشپړ پړاو بشپړ شوی.
ډلبندي
د ځمکې په کرسټ کې ډېری ډوله ډبرې شتون لري. ډیری مطالعې شتون لري ترڅو ټول پوه شي. مګر دا ټول ډبرې په دریو ګروپونو ویشل کیدی شي، دا درې ګروپونه ایګنیوس ډبرې ، سیډیمینټري ډبرې او میټامورفیک ډبرې دي. ازرین د ازار له کلمې څخه اخیستل شوی چې معنی یې "اور" دی.
اورېدونکې ډبرې
ډبرې دومره سپکې دي چې په اوبو کې تیریږي. کله چې لاوا د آتش فشان څخه بهر کیږي، ډیری وختونه په هغې کې فرش وي. دا په چټکۍ سره سړه کیږي او په ډبره بدلیږي. سینګ خرا هیڅکله د لاوا څخه نه جوړیږي چې د ځمکې په سطحه راوتلی. دا ډبره د مګما څخه جوړه شوې ده چې ډیر ورو سړه کیږي. خره یوه ښکلې ډبره ده او په اسانۍ سره پالش کیږي. دا همیشه مغز لرونکی وي ځکه چې دا په دوامداره توګه درې مختلف ډوله کرسټالونه لري، کوم چې فیلډسپر ، کوارټز ، او تور میکا یا ځینې نور تور منرالونه دي، ځینې فیلډسپار سپین دي او ځینې یې ارغواني دي. له همدې امله خړ اغزي او سور اغزي شتون لري.
ډيوريټ بله ډبره ده چې د مګما څخه جوړه شوې او د شیل په څیر ټوټه شوې ده مګر ممکن نور تور کرسټالونه او یو څو روښانه رنګه کرسټالونه ولري. کله چې اورلګېدنه راښکاره شي، د لاوا ټوټې په هوا کې اچول کیږي. کله چې ځمکې ته ورسیږي دا ټوټې په ایرو سختیږي. دا ایش د ایش په څیر پاتې کیږي چې د تنور یا کوټې په ښکته کې راټولیږي.
سیډمینټري ډبرې
سیندونه تل شګه او خټې له ځانه سره جهیلونو او بحرونو ته لیږدوي. د اوبو څپې هم دا له ساحل څخه مینځي او بحر ته ځي. شګه او خټې د اوبو لاندې ډوبیږي او هلته پرتونه جوړوي. کوچني ژوي په جهيل او بحر کې ژوند کوي. دا څاروي مړه کیږي او د دوی ګولۍ د اوبو لاندې ډوبیږي. دا سیپونه ممکن دومره ډیر وي چې د اوبو په ښکته برخه کې یو موټی طبقه جوړوي. ورو ورو د شګو او خټو ذرات، جغل او مرمۍ د چونې یا نورو موادو په واسطه یو بل ته ویلډ کیږي او د تیږو پرتونه جوړوي. هغه ډبرې چې په دې ډول رامینځته کیږي د سلیمینټري ډبرې په نوم یادیږي. د ځمکې سطحه په دوامداره توګه بدلیږي. د ځمکې ډیری برخې چې پخوا په اوبو پوښلې وې اوس وچې ځمکې دي. په ځینو ځایونو کې د ډبرو ډیری پرتونه شتون لري چې د اوبو لخوا رامینځته شوي. کله چې سیند له دې ډبرو څخه تیریږي، د ډبرې پرتونه د لوی کیک په څیر ښکاري چې یوه لویه ټوټه یې پرې شوې وي.
ځینی سیډمینټری ډبرې په بشپړه توګه د اوبو پواسطه نه جوړیږی. باد، یخ او اوبه کیدای شي شګه، خټې او شګه لیږدوي چې دا ډبرې جوړوي او په اوبو کې اچوي. ډبره د خټو څخه جوړه شوې ده. ځینې ډبرې سور، ځینې خړ، ځینې شنه او ځینې تور دي. زنګون لرونکی ډبره نرمه ډبره ده. دا د ګلونو په څیر بوی کوي کله چې دا لوند وي.
شګه ډبره د شګو څخه جوړه شوې ده. دا کیدای شي خړ یا ژیړ یا سور وي. د شګو د ډبرو په یوه ټوټه کې د شګو دانه احساس کیدی شي. په ځینو شګو ډبرو کې، د شګو دانې په ښه توګه سره یوځای شوي ندي. بیا د شګو ډبره به د شګو په څیر په اسانۍ سره ټوټه شي. فلنټ د شګو څخه جوړ شوی دی. شګه په اسانۍ سره لیدل کیږي. په جوشنګ کې کیدای شي مختلف ډولونه وي. د دې دلیل لپاره، دا ځینې وختونه د "شیفتسنګ" په نامه یادېږي.
ډیری سیپونه د لیمو څخه جوړ شوي دي. هغه ډبرې چې د ګولیو څخه جوړ شوي دي د چونې ډبرې په نوم یادیږي. ګولۍ په ځینو لیمو ډبرو کې په ښکاره ډول لیدل کیږي. د چونې ډبره هم په سمندر کې د مرجان په نوم د کوچني ژوندی موجوداتو څخه جوړه شوې ده. مرجان خولۍ نه لري، خو په اوبو کې د چونې کورونه جوړوي. دا کورونه د چونې ډبرې څخه جوړ شوي چې له ځانه سره اوبه راوړي او د اوبو په ښکته کې آبادیږي. د چونې ډبره، که څه هم جوړه شوې، شیدې سپین یا خړ وي. له دې ډبرو څخه ځینې ښکلې ودانۍ جوړې شوې دي. ډیر نرم د چونې ډبرې سپینې خټې بلل کیږي. د ډبرو سکاره هم یو له سلیمینټي ډبرو څخه دی، مګر دا د نورو ډبرو څخه ډیر توپیر لري. دا د هغو ځنګلونو څخه جوړه ده چې د ډیر پخوا په دښتو کې وده کړې. کله چې ونې مړې شي، دوی په اوبو کې ډوبیږي او په خټو پوښل کیږي. دوی په تدریجي ډول په ډبرو بدل شوي. دا د تور سکرو او نرم سکرو یو ډول بلل کیږي، که څه هم دا نرم نه وي. په تدریجي ډول، لکه څنګه چې د ځمکې سطحه بدلیږي، د ډبرې پرتونه په کلکه فشار شوي.
د بدلون ډبرې
ډیری وختونه د ځمکې دننه د تودوخې او د ګرمو ډبرو د تودوخې له امله، دوی ته نږدې مایع هم خورا لوړ تودوخې ته رسیږي. لوړه تودوخه او فشار ممکن ډبرې له یو ډول څخه بل ته بدل کړي. دا بدل شوي ډبرې میټامورفیک ډبرې بلل کیږي. هره میټامورفیک ډبره په اصل کې د سیډمینټري ډبره وه چې د اورګاډي ډبرې سره.
ځینې میټامورفیک ډبرې د هغو ډبرو سره ډیر ورته دي چې دوی یې رامینځته کړي. مګر هرڅوک داسې نه دي. سخت ډبرو سکرو، یا انتراسایټ ، د نرم سکرو څخه جوړ شوی دی. Gneiss د نرم سکرو په پرتله سخت او ډیر پاک دی. دا کیدای شي د مختلفو ډبرو څخه جوړ وي، مګر ډیری یې د شګو ډبرې څخه جوړ شوي دي. څوک چې له خره جوړ وي. دا معمولا سټراټیټ دی. مرمر په اصل کې د چونې ډبره وه. مرمر یو له خورا ښکلي ډبرو څخه دی. دا ډیری وختونه رنګین وي. مګر تر ټولو ښکلی او ګران مرمر سپین او خالص دی. سلیټ د شګو ډبرې سره ډیر ورته دی چې دا یې جوړ کړی. مګر دا د هغې په پرتله سخت دی او دا په خورا پتلی پرتونو کې یوځای فشار لري. د کورونو چتونه کله ناکله له سلیټ څخه جوړیږي. همداسې توربورډ دی. کله چې سلیټ لندبل وي، دا د خټو په څېر بوی کوي.
کوارټزایټ د میټامورفیک ډبرې بل ډول دی. دا د شګو ډبرې څخه جوړ شوی، مګر د شګو دانې د هغه لاسي ډبرې سره ورته دي چې دا یې جوړ کړی. مګر دا د دې په پرتله سخت دی او دا په خورا پتلی طبقو کې سره یوځای کیږي، د کورونو چتونه ځینې وختونه له سلیټ څخه جوړ شوي. همداسې توربورډ دی. کله چې سلیټ لوند وي، دا د خټو په څیر بوی کوي.
کوارټزایټ د میټامورفیک ډبرې بل ډول دی. دا د شګو ډبرو څخه جوړه شوې ده، مګر د شګو دانې نشي لمس کیدی. کوارټزایټ یوه سخته ډبره ده او له همدې امله د سړکونو په پخولو کې کارول کیږي. ساینس پوهان ډبرې تر هغه حده مطالعه کوي چې دوی د ځمکې تاریخ لوستلی شي. هغه د ډیرو کلونو لپاره د انسان په ځمکه کې ژوند نه دی کړی. هغه څه چې موږ د ځمکې د تاریخ په اړه پوهیږو، د انسان له پیدایښت څخه مخکې، موږ د ډبرو څخه پیژنو.
د بي اېس ۸۱۲ ډلبندي
د BS812 پر بنسټ د طبیعي ډبرو طبقه بندي:
د جوړښت اصل
د اوروجني فکتور: د ځمکې په دننه کې د پړسیدلي ساحې فشارونه چې د هغې د سطحې جامد کرسټ ته ننوځي، د اوروجني او آریډوجینک پروسې عامل بلل کیدی شي.
Weathering factor یا د غره تخریب: هر هغه بهیر چې د ځمکې په سطحه د سختو موادو د ټوټې کیدو او خرابیدو سبب کیږي او هغه مواد چې د اتموسفیر سره په تماس کې وي د موسمي کیدو په نوم یادیږي. د تخریب یا تودوخې عوامل په دوه فزیکي او کیمیاوي ګروپونو ویشل شوي دي.
کیمیاوي هوا: دا د هایډریشن ، تحلیل ، ډیهایډریشن، اکسیډیشن کمولو یا د تیزابي اوبو د عکس العمل محصول دی چې د ډبرې جوړونکي محلولونه دي.
فزیکي هوا: دا پدیده د فکتورونو لکه یخ، په اتموسفیر کې د تودوخې بدلون او د پراخیدو او انقباض په پایله کې رامینځته کیږي، د ځمکې جاذبه ، د نباتاتو وده، باد، د اوبو جریان او د حیواناتو عمل او داسې نور. او د ډبرې د ټوټې کیدو لامل کیږي او خپل شکل په دانې بدلوي. دا کوچنۍ کیږي.
د ودانیو ډبرې
دا ډبرې په مختلفو کټګوریو کې نومول شوي، او ځینې وختونه د ډبرو کان نوم د دې نوم په توګه کارول کیږي. تر ټولو عام ودانۍ ډبرې دي:
د ودانۍ ډبرې انتخاب
هغه ډبرې چې په ساختماني کارونو کې کارول کیږي باید لاندې ځانګړتیاوې ولري:
مقاومت لفظي معنی د فشار په وړاندې مقاومت دی او د مختلفو ډبرو لپاره اندازه کیږي. د تیږو ډولونه د دوی د ځواک له مخې په سپکو او درنو ډولونو ویشل شوي دي، له دې امله درنې ډبرې د 500 او 1000 MPa تر منځ د فشار سره مقاومت کوي او هغه ډبرې چې مقاومت یې د 4 څخه تر 200 MPa پورې وي رڼا بلل کیږي، مګر ډبرې یوازې دا نه دي. دا په زړه پورې ده چې پوه شئ چې د تیږو په مقاومت اغیزه کوي اصلي عوامل هوا، یخ، تودوخه او اور دی.
د تیږو د تخریب عوامل
د هوا ککړتیا د ککړو ښارونو په هوا کې د ګازونو لکه کاربن ډای اکسایډ او سلفر ډای اکسایډ له امله رامینځته کیږي او دا د رنګ بدلون، ماتیدو او حتی د ودانیو ډبرو جلا کیدو لامل کیږي. د هوا نور عوامل لکه د ډبرو په غارونو کې د اوبو یخیدل او تبخیر او حتی د رنګ لرې کول او د لمر د تودوخې اغیزې یادونه کیدی شي. د یادولو وړ ده چې د ساختماني ډبرو د غوره کولو لپاره باید د مختلفو وزنونو ځانګړتیاوو او د هغه سیمې اقلیم او هوا شرایطو ته ځانګړې پاملرنه وشي، د بیلګې په توګه، د ټراورټین ډولونه چې د چونې ډبرې دي. د هغو سیمو لپاره مناسب نه دی چې لوړ رطوبت لري او ډیر ژر د تخریب سره مخ کیږي.
د تیږو د زیان اصلي لامل د تیزابي موادو کارول دي لکه د مالګې رنګ ، تیزاب ، اچار او هر ډول صابون چې تیزاب لري.
که هغه رطوبت چې د هغې سره یې منحل شوې مالګې وي د ډبرې له سطحې څخه تبخیر شي، دا به د تیږو په سوري کې د پیمانې په شکل او پرت کې یو څه مالګه پریږدي. د رطوبت - تبخیر دوره دوام د کرسټالونو حجم زیاتوي او د ډبرې سطحه فلګ کوي؛ له همدې امله، هغه ډبرې چې ډیر سوري دي د منحل مالګو په وړاندې ډیر حساس دي.
د چاپیریال ککړتیا: هغه ډبرې چې د کلسیم کاربونیټ منرالونه لري په ځانګړې توګه د تیزابي چاپیریال لپاره حساس دي. په مرطوب چاپیریال کې سلفر اکسایډ او په هوا کې اکسیجن سلفوریک اسید تولیدوي، کوم چې د چونې ډبرې اغیزه کوي او کلسیم سلفیټ تولیدوي. په دې حالت کې د چونې ډبرې او کیلکیری شګو ډبرې ډیر حساس دي.
د چونې ډبرې په صورت کې، په سطحه ترلاسه شوي کلسیم سلفیټ د اوبو په واسطه مینځل کیږي؛ مګر په هغه سطحو کې چې مینځل کیدی نشي، سطح د کاجل په واسطه تور کیږي او په سختو کرسټونو او ریښو بدلیږي چې شاوخوا یې د چونې دوړې لري.
د مګنیزیم بډایه چونې ډبرو په ټولو ډولونو کې ، د مګنیزیم سلفیټ رامینځته کول د تخریب پروسه ګړندۍ کوي.
په شګو ډبرو کې، سوري د جپسم ( کلسیم سلفیټ ) پواسطه ډکیږي، هغه سخت کرسټونه چې رامینځته شوي ډیری وختونه د تودوخې پراختیا کې د توپیر له امله سقوط کوي. که څه هم سیلیسي شګې ډبرې په مستقیم ډول په هوا کې د تیزابونو د برید له امله نه زیانمن کیږي، د چونې ډبرې لخوا تولید شوي جپسم د تبخیر له امله دوی ته زیان رسوي چې د دوی په سطحه د کریسټالیزیشن په پایله کې رامینځته کیږي.
د یخنۍ له امله ویجاړتیا د ودانۍ په برخو کې ډیر لیدل کیږي لکه د کیپونو ځای، سیوري ، د ودانۍ څوکۍ او د کړکیو فرش. عموما ، د چونې ډبرې او دولومیټ د شګو ډبرې په پرتله د یخ برید لپاره ډیر حساس دي.
د باران اوبه چې د مسو او د هغې له مرکباتو څخه د چونې ډبرې سطحې ته راځي د شنو ځایونو لامل کیږي. د اوسپنې او فولادو موادو څخه زنګ د ډبرو له سوري سطحو څخه لرې کول خورا سخت او ستونزمن دي. تر ټولو ډیر زیان د مخ د ډبرو د کار دننه د اوسپنې او فولادو برخو د زنګ وهلو له امله رامینځته کیږي. د دې هدف لپاره ، ټولې فلزي برخې چې د مخ په نصبولو کې کارول کیږي باید زنګ ضد وي.
اور په ندرت سره د ډبرو په کار کې د بشپړ ویجاړیدو لامل کیږي. مګر د ګرانایټ ، مرمر او شګو ډبرو سطحه کیدای شي تور یا د اور په واسطه ټوټه شي. د چونې ډبرې عموما د اور لخوا نه اغیزمن کیږي، یوازې روښانه رنګ لرونکي ډبرې د اوسپنې د اکسیډیشن له امله د تل لپاره ګلابي کیږي.
کلتوري کارونې
د ډبرې کارول د انساني نسل په کلتوري او ټیکنالوژیکي پرمختګ کې خورا لوی اغیزه درلوده. ډبره لږترلږه د 2.5 ملیون کلونو لپاره د انسانانو او نورو کټګوریو لخوا کارول کیږي. د ډبرو نقاشي یو له پخوانیو انساني تخنیکونو څخه دي چې نن ورځ هم کارول کیږي.
د فلزي محتوا لپاره د ډبرې استخراج د انسان د پرمختګ یو له خورا مهم فکتورونو څخه دی او په مختلفو ځایونو کې په مختلف سرعت سره پرمختګ شوی، د فلزاتو ډول پورې اړه لري. په نسبي ډول د 4000 BC څخه په مصر کې د ساختماني کولو لپاره په نسبي ډول نرمه ډبره کارول شوې. د نړۍ په بیلا بیلو برخو کې پخوانیو خلکو په ډبرو او د ډبرو د غارونو دننه انځورونه جوړ کړي چې ډیری یې اوس هم پاتې دي. په ایران کې، لرستان ترټولو لوی او ترټولو پخوانی لرغونی نقاشي لري.
په بامیان کې د بودا مجسمې ، د جاپاني زین باغ ، په عمده توګه د سیتیان تمغالي پیټروګلیفونه، د کاپادوشیا د ډبرو نقاشي، د سیرف لرغوني آثار، د کنډوان کلي او په انګلستان کې سټون هینج د ډبرو سره د انسان د متقابل عمل غوره مثالونه دي.
سرچینې
وېشنيزه:ځمکپېژنده وېشنيزه:اوسپه وېشنيزه:ډبره وېشنيزه:مرمر وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
استبداد ضد
د استبداد ضد ، د استبدادي حکومت سره مخالفت د "ټولنیز سازمان یوه بڼه ده چې واک ته د تسلیمېدو له مخې مشخص کیږي"، او "د بشپړ اطاعت او د فردي آزادۍ په اړه واک ته تسلیمېدل" او د استبدادي حکومت تعریف به وي. د استبداد ضد سیاست اکثرا د قانون په وړاندې په بشپړ مساوات او قوي مدني آزادیو باور لري. ځینې وختونه دا اصطلاح د انارشیزم پر ځای کارول کیږي، کوم چې د واک یا سلسلې سازمانونو او میکانیزمونو په څیر د حکومتي سازمانونو په څیر د واک سره په مخالفت کې ایډیالوژي (ایډیالوژي) ده.
ليدلوری او تګلار
آزاد فکر یو فلسفي نظر دی چې په دې باور دی چې نظرونه باید د منطق ، استدلال ، او تجربې پر بنسټ جوړ شي، نه د واک ، دود یا نورو عقیدې پر بنسټ. د دې لید ادراکي تطبیق ته "آزاد فکر" ویل کیږي او هغه څوک چې پدې ډول فکر کوي "آزاد فکر" بلل کیږي.
واک ته استدلال ( په لاتین : argumentum ab auctoritate ) د استدلال یوه عامه بڼه ده چې کله ناوړه ګټه اخیستل د ساختماني غلطۍ لامل کیږي. په غیر رسمي استدلال کې، واک ته استدلال د استدلال یوه بڼه ده چې موخه یې د احصایوي پرتله کول دي. د واک حواله په لاندې ډول کار کوي:
د اسيا کلتور
د يوې سترې، زيات شمېر وګړو لرونکي او په سرچينو شتمنې لويې وچې په توګه اسيا د نړۍ د تر ټولو زړو مدنيتونو کور دی، کومو چې ډېری ستر ديني نظامونه، د اخلاقو او اخلاقياتو په اړه تر ټولو زړې پېژندل شوې ثبت شوې افسانې او مقررات پنځولي دي.
په هر حال، د اسيا پراخه ځمکه ګڼ مدنيتونه د ستر واټن او مخالف چاپېريال په مټ سره جلا کوي، لکه سحراګانې او د غرونو لړۍ. بيا هم د دې واټنونو په ننګولو او د دې خنډونو لرې کولو سره، سوداګرۍ او تجارت په کرار کرار يو رېښتينی نړيوال، پان-اسيايي خصوصيت منځ ته راوړی دی. داخلي سواداګري يو محرک او پياوړی ځواک و، د کوم په مټ چې کلتوري عناصر او اندونه د پراخه سرکونو د شبکې او د ډېرو سمندري لارو په واسطه بېلا بېلو فرعي سیمو ته خپاره شوي دي.
ګڼې کلتوري سيمې
د اسيا بېلا بېلې نوې کلتوري او ديني څانګې د مدنيت له بنسټيزو مرکزونو سره نږدې همغاړي دي.
د لوېديځې اسيا (يا سويل لوېديځه اسيا لکه چې ايان موريسن وايي، او کله کله ورته د منځني ختيځ په توګه اشاره کېږي) کلتوري جرړې په ښېرازه مياشت او د بين النهرين په لومړيو مدنيتونو کې دي، کومې چې د فارسي، عربي، عثماني سترواکيو تر څنګ د يهوديت ابراهيمي دينونو او وروسته اسلام وپنځول. د موريسن په وينا، په خپل کتاب کې چې نوم يې دی «ولې لوېديځ واکمني کوي- د اوس لپاره» (Why the West Rules--For Now)، د غونډيو په لمنو «هيلي فانکس» کې دا اصلي مدنيتونه تر اوسه (د لرغونو اثارو د شواهدو پر بنسټ) تر ټولو لرغوني (د کروندګرۍ لومړي شواهد ۹۰۰۰ مخزېږديز شا اوخوا کې) دي. هيلي فرانکس د هغه د لوېديځ د پيدا کېدو ځای هم دی (کوم چې منځنی ختيځ له اروپا سره ډلبندي کوي). د هغه د تعريف تر مخې دا به اسيا د لوېديځ د کلتور اصل وګرځوي. خو ټول له هغه سره موافق نه دي.
سويلي اسيا، هندوستان او اندوسفير د سند درې له تمدن څخه راوتلي دي.
ختيځه اسيايي کلتوري دايره د ژيړ سمندر له مدنيت څخه جوړه شوه. د سويل ختيځې اسيا د ډېرو متنوعو توکميزو ډلو د کډوالۍ څپې په پرتليز ډول نوې دي. له سويلي اسيا سره سوداګريز تعامل بالاخره د هندوستان او چين د کلتورونو د خپلولو لامل ګرځي (د هندوايزم، بوديزم، کنفيوشنيزم او دايويزم په ګډون). دا سیمه وروسته له اسلام څخه هم اغېزمنه شوه او مالايا اوسمهال په نړۍ کې تر ټولو زيات اسلامي نفوس لري. د شمالي اسیا (په ډول د سايبيريا په نوم پېژندل کېږي) سخت اقليم او ناسمه ځمکه له سترو ښاري مېشت ځايونو سره په دايمي ډول د مرستې کولو لپاره نامناسبه ثابته شوه، او دا سیمه يواځې په پراخو سیمو کې خپرو کوچيانو او شپنو د موجوديت اجازه ورکوي. په هر حال، شمالي اسيايي ديني او روحاني دودونه بالاخره د تبتي بودايي په څېر زياتو پراخو نظامونو کې خپاره شول، کوم چې خپل بې ساري خصوصيات (لکه مغولي بوديزم) جوړ کړل. د همدې دلايلو پر بنسټ، دا له نورو ختيځو اسيايي کلتورونو څخه جلا کول ډېر غېرمعمولي ګرځي.
مرکزي اسيا همدا راز له لوېدېځې اسیا او هم له ختيځې اسيا څخه اغېز واخيست (د پارس او منګوليا «مغولستان» په ګډون)، په دې ډول دا د کلتورونو د ويلې کېدو يو بل لوښی وګرځېد.
کلتوري پولې په دوه اړخيز ډول يو له بل څخه نه دي غوڅې شوي او ان تر دې چې کېدای شي همغاړي وي، کوم چې د انساني کلتورنو او تاريخي اغېزو د طبيعي تنوع او همغاړيتوب استازولي کوي.
ختيځه اسيا
د ختيځې اسيا کلتوري دايرې اصطلاح په ختيځه اسيا کې د چين، جاپان، شمالي کوريا، سويلي کوريا  شريکه کلتوري دايره تعريفوي، د دې تر څنګ له جغرافيايي او توکميز اړخه جلا، خو په کتلوري ډول په سويل ختيځه اسيا کې له ويتنام سره نږدېوالی راپېژني. کلتوري او ژبني ورته والي، شريک هنري دودونه، ليکلې ژبه او اخلاقي ارزښتونه وړانديز کوي چې ډيری ختيځ اسيايي خلک د ژيړ سمندر له مدنيت اولاد دي، کومو چې له اوس څخه شا او خوا ۱۰۰۰۰ کاله مخکې د شمالي چين په سيلابي ميدانونو کې سر راپورته کړ. په دې دايره کې اوسېدونکو خلکو ته کله کله ختيځ ايرواسيايي ويل کېږي او د دې سيمې ډېریو ژبو (د سينو تبتي، اسټروشيټي، اټايکي، اسټرونييشيني، کراډايي په ګډون)  په اړه فکر کېږي چې پيل يې له چين څخه شوې دی (د ختيځ اسيايي کلترو دايره، تاريخي لسانيات وګورئ).
د ډېر ثبت شوي تاريخ په اوږدو کې چين په ختيځه اسيا کې پیاوړی او مرکزي ځای نيولی و، ځکه چې چين «د بهرنيو هېوادونو په کلتور ژور اغېز پرېښی او همدا راز دا هېوادونه يې د چين په مرکزيت نړيوال نظم ته راکش کړي دي»، کوم چې د لنډې مودې لپاره تر شلمې پېړۍ پورې بند کړای شوی وو. له منځنۍ سيا څخه تر سويل ختيځې اسیا پورې د چين په مدار کې شته هېوادونه په منظم ډول چينايي باجګر نظام ته تاديه کوي (همدا راز چين ته د خراج ورکوکونو هېوادونو نوملړ وګورئ).
د چين خراجي امپراليستي نظام د کنفيوشس په مذهبي او فلسفي اند ولاړ دی، کوم چې اسماني همغږۍ ته غاړه اېښودل مني چې له چين څخه دباندې قومونو هم منلی دی، په ځانګړي ډول په سويل ختيځه اسيا کې. د مراسمو مشري د چين د سترواک له خوا د اسمان د زوی او د اسماني فرمان د ولي «متصدي» په توګه کېدله. په پراخو مراسمو کې، باج ورکونکي دولت او بېلا بېلو چينايي واکمنو کورنیو په دوه اړخيزو د خوښې وړ اقتصادي همکاريو او ګټورو خونديتابه تګلارو اتفاق کړی و.
ځينې چينايي ژبې او د «هانزي» د دوديز لیکلي نظام تر څنګ شريک مذهبي او اخلاقي اندونه د ختيځ اسيايي کلتور د خصوصياتو تعريفونکې دي، د کومو استازولي چې درې تعليمات کوي چې هغه بوديزم، تاوازم او کنفيوش ازم دي. چينايي رسم الخط د نړۍ تر ټولو پخوانی پرله پسې کارېدونکو ليکلو نظامونو څخه يو دی، په ختيځه اسيا کې يو ستر يوځای کوونکي ځواک او د چينايي کلتور د رسولو لپاره يو منځګړی دی. کلاسيکي چنايي ژبه د اشرافيه بيروکراتانو ادبي ژبه وه. له تاريخي اړخه په ټوله سيمه کې کار ځينې اخيستل شوی و، اوس هم په ټوله نړۍ کې د چينايي کډوالو شويو ټولنو له خوا کار ځينې اخيستل کېږي، تر څنګ يې په جاپان، کوريا، ويتنام او د سويل ختيځې اسيا په ځينو سيمو کې استعماليږي.
په هر حال، لکه څنګه چې چينايي ليکلي مفاهيم کوريا، جاپان او ويتنام ته ولېږدول شول، دې قومونو د «هانزي» د بشپړولو لپاره خپل ځانګړي ليکلي نظامونه جوړ کړل. ويتنام خپل « Chữ Nôm glyphs» اختراع کړ، جاپان « Kana» او کوريا خپل «هنګول» الفبا جوړ کړل. تر نن ورځې، ويتنام تر ډېره بريده په « Chữ Quốc ngữ» کې ليکل کوي (کوم چې اصلاح شوي لاتيني توري دي)، خو « Hán-Nôm» (د لیکلې يوه بڼه چې Chữ Hán او Chữ Nôm دواړه سره رايوځای کوي) هم بيا راژوندي شوي دي. چينايي ژبې شريکه کورنۍ د دې ژبو د ويې پانګې يو ستره برخه تشکيلوي (د چينايي ويتنامي قاموس، چينايي کوريايي ويې پانګه، چينايي جاپاني ويې پانګه وګورئ). په شلمه پېړۍ کې، چين هم له جاپان څخه ځينې اصطلاحات بيا پور کړي دي، څو د لوېديځو تصوراتو استازولي وکړي، کوم ته چې «وسايي-کانګو» ويل کېږي.
Ps.
‎.ps د انټرنېټ يو شپول دی چې د فلسطین هېواد ته ځانګړی شوی دی په دې مانا چې د هرې وېبپاڼې پای په ps. پای ته رسېدلی وي، دا يو فلسطينۍ وېبپاڼه ده.
سرچينې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، ".ps" ويکيپېډيا، وړيا انسايکلوپيډيا، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=.ps&oldid=194669152 (د مارچ 5، 2008 ته رسېدلی). وېشنيزه:فلسطين وېشنيزه:وېبپاڼه
په ایران کې د ښځو د حقونو ډلې
د ایراني ښځو د حقونو خوځښت یا جنبش زنان ایران بنسټ، د ښځو د حقونو لپاره د ایراني ښځو د ټولنیز خوځښت له مخې اېښودل شوی. دغه خوځښت د لومړي ځل لپاره له ایراني مشروطه انقلاب وروسته په ۱۹۱۰ کې رامنځته شو، هغه مهال چې د مېرمنو لومړنۍ مجله د ایراني مېرمنو له خوا چاپ شوه. دغه خوځښت تر ۱۹۳۳ کال پورې ترهغه مهاله دوام وکړ کله چې د رضا شاه پهلوي له خوا منحل اعلان کړای شو. چې بیا د ۱۹۷۹ کال د ایران له انقلاب وروسته را څرګند شو.
د ۱۹۶۲ او ۱۹۷۸ کلونو ترمنځ د ایراني ښځو خوځښت یو لړ بریاوو ته لاسرسی وموند چې یو له هغو د رایو کارولو حق وو (په ۱۹۶۳ کال کې، د محمد رضا شاه پهلوي د سپین انقلاب پر مهال). همدارنګه دوی اجازه ترلاسه کړه چې د عامه خدمتونو په دفترونو کې کار وکړي، په ۱۹۷۵ کال کې د کورنۍ ساتنې قانون یو شمېر نور حقونه هم ښځو ته ورکړل، چې د هغو له ډلې د طلاق او جلاکېدو په برخه کې حقونه او همدارنګه د څو ښځو لرلو د شمېر کموالی وو. د اسلامي انقلاب پر مهال د ښځو حقونه محدود شول. د ۱۹۷۹ له انقلاب وروسته ګڼ شمېر قوانین تصویب شول لکه د ښځو لپاره د جبري حجاب لرل او همدارنګه په عامه ډول د حجاب کولو قانون. د ۲۰۱۶ کال د نومبر په میاشت کې، د ایران د پارلمان نږدې ۶ سلنه غړې ښځې وې، په داسې حال کې چې په نړیواله کچه په منځني ډول ۲۳٪ څوکۍ له ښځو سره وې.
زده کړې
ښځینه فعالینو دا واضحه کړه چې زده کړې ددوی د هڅو اصلي برخه جوړوي. دوی استدلال کاوه چې د ښځو زده کړې په ټولیز ډول د ایران په ګټه دي، په ځانګړې توګه د هغو میندو له پلوه کوم چې د خپل هېواد لپاره غوره ماشوم لویوي. د پېړۍ په پیل کې بهرنیو مبلغینو د نجونو لپاره لومړنی ښوونځی پرانیست، کوم چې تر ډېره د مذهبي اقلیتونو اړوند ماشومانو پکې زده کړه پیل کړه. ورپسې حاجی میرزا حسن رشدیه او بی بی خانم استرابادی هم د نجونو ښوونځي پرانیستل، خو ډېر ژر بېرته وتړل شول. وروسته له ډېرو کلونو چې په غیر قانوني او خصوصي توګه د نجونو ښوونځیو فعالیت درلود، په پایله کې په کال ۱۹۱۸، دولت د نجونو لپاره د لسو لومړنیو(ابتدایه) ښوونځیو او د ښوونکو د روزنې د یو انستیتوت لپاره بودیجه ځانګړې کړه.
ټولنې او سازمانونه
په ۱۹۰۶ کال کې، له دې سره چې پارلمان ددوی غوښتنه رد کړه، ښځو څو سازمانونه له دې جملې "انجمن آزادي زنان" جوړ کړ، کوم چې تر هغه مهاله چې کشف او برید پرې وشو په پټه یې ناستې کولې. د وطن غوښتونکو ښځو ډله (جمیعت نسوان وطن خواه) په غالب ګمان په ۱۹۱۸ کال کې تاسیس شوه؛ چې بیا یې د نسوان وطن خواه په نوم نشریه خپره کړه.
په ۱۹۲۲ کال کې، محترم اسکندري د وطن پالو ښځو"سازمان زنان وطن پرست" په نوم سازمان جوړ کړ. هغه ونیول شو او بیا یې کورته اور واچول شو. د ښځو له فعالینو زندخت شیرازي، د ښځو انقلابي ټولنه "انجمن انقلابي زنان" جوړ کړ. د ښځو د خوځښتونو په دې لومړیو پړاونو کې د ښځو د حق غوښتلو اړوند ټولنو او سازمانونو کې تر ډېره د مشهورو مشروطه غوښتونکو لوڼو، خویندو او ښځو ګډون کاوه. په عامه توګه دوی له تحصیل یافته او د منځنۍ کچې له کورنیو څخه وې.
له اسلامي انقلاب وروسته
نوی فامیلي قانون لغو شو او حجاب هم اجباري شو. فرخرو پارسا لومړنۍ هغه ښځه چې د ایران په کابینه کې یې دنده ترسره کړې وه، اعدام شوه.
د حجاب قانون د مېرمنو د ګڼ شمېر غیر موازي ډلو له لاریونو سره مخ شو. ددغو لاریونونو موخه د لا زیاتو حقونو ترلاسه کول نه وو، بلکې دوی یوازې غوښتل هغه حقونه وساتي کوم یې چې مخکې ترلاسه کړي وو. د غږ پورته کولو په موخه درې مهمې ټولیزې هڅې وشوې:
دغه ټولیزې او یا هم کوچنۍ هڅې، نه یوازې د اسلامي محافظه کارانو له مخالفت سره مخ وې، ان ځینې وختونه د کیڼو سیاسي ډلو له خوا هم له ستونزو سره مخ کېدلې، د بېلګې په توګه د فدايي ډلې له خوا د ۱۹۷۹ کال د ډسمبر په میاشت کې د ښځو د یووالي د کنفرانس په ورځ د لاریون برابرول وو. په حقیقت کې ډېری چپ ډلو د ښځو د حقونو لپاره کوم ځانګړې پلان او لید نه درلود. دوی فکر کاوه چې په اتوماتیک ډول د یوې ایډیال کمونستي/سوسیالیستي جامعې په جوړېدو د ښځو وضعیت ښه کېدلای شي.
د یوویشتمې پېړۍ فعالیتونه
د انقلاب له بریا وروسته په ۱۹۹۷ کال کې یو شمېر ښځې وتوانېدې چې د یوې فوټبال مسابقې د لیدو لپاره سټودیوم ته ننوځي. همدارنګه د ښځو د حقوقو په برخه کې یو شمېر سلاکارانې کورنیو ته اړوند ځانګړو محکمو ته وروپېژندل شوې.
په ۲۰۰۶ کال کې له تبعیض ډکو قوانینو د لغو کولو په موخه د یو میلیون لاسلیکونو د راغونډولو کمپاین پیل شو څو د دغه یو میلیون لاسلیکونو په مټ د تبعیض پلي کوونکو قوانینو د تغییر او همدارنګه د کورنیو په قانون کې د اصلاح په موخه یې پارلمان ته وړاندې او له هغو غوښتنه وکړي پر هغو قوانینو چې له مخې یې تبعیض کېږي بیا کتنه وکړي او اصلاح یې کړي. بل کمپاین هم 'سنګسار د تل لپاره بس کړی'.
له هغه ځایه چې ډېری ایراني نجونو په ۱۹۸۰مه لسیزه کې زده کړو ته لاسرسی وموند، دولت هم په لوړه کچه د مذهبي زده کړو زمینه ښځو ته برابره کړه، چې له دې سره د اسلامي تفکر پر بنسټ یو شمېر منطقي موارد رامخته شول چې هغو د ښځو د حقونو اړوند ازادیو لپاره له مبارزې سره مرسته وکړه. له دې سربېره ګڼ شمېر ښځې په غوره کار برابرونکو بدلې شوې، ځینو یې ان لوړو څوکیو لکه د پارلمان څوکیو ته لار ومونده. لکه څرنګه چې په ۱۹۹۶ کال کې د یوې مرکې پرمهال پیاوړې سیکولر وکیلې مهر انګیز کار څرګنده کړه ”انقلاب ښځو ته پر ځان باور ورکړ. له ټولو هغو قربانیو سره چې دوی ورکړې، ایراني ښځې پوهېږي څومره د دوی اوسني او راتلونکي مشران ددوی پوروړي دي. اوس دا یوازې د ښځو د یوې ډلې غوښتنه نه ده؛ دا ملي غوښتنه ده. اسلامي حکومت نشي کولای د دین او دولت ترمنځ د جدا کولو له وحشیانه ګواښ پرته له دغې موضوع تېښته وکړي“.
پي اېس (يونيکس)
د (pseudo) Unix عملیاتي سیسټمونو لپاره یو بله پرمختللې وسیله (د متن چاپېریال کې) شتون لري، چې ټاپ نومیږي، چېرې چې د پروسو ليست په هر وخت کې "تازه" کیږي.
د دې کمانډ عمل په مایکروسافټ وینډوز کې  سره ورته دی.
نمونه
PID TTY         TIME CMD 7431 pts/0   00:00:00 su 7434 pts/0    00:00:00 bash 18585 pts/0   00:00:00 ps لکه څنګه چې پورته لیدل شوي، دلته د ps په نوم پروسه هم چاپ شوې ده ځکه چې دا هغه وخت روانه وه.
د یوې ځانګړې پروسې چک کولو لپاره، تاسو کولی شئ د پایپ کولو او ګریپ څخه کار واخلئ: [root@localhost ~]# ps aux | grep gnome-terminal user1    3219  5.4  2.0 115804 21500 ? Sl  17:09   0:00 gnome-terminal root     3296  0.0  0.0   4212   708 pts/0    S+   17:09   0:00 grep gnome-terminal
د بېړنيو پېښو پر وړاندې د چمتووالي ملي اداره
له طبیعي پېښو سره د مبارزې ملي اداره په ۱۳۵۱ او ۱۳۵۲ کلونو کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ۲۸۱۶ ګڼې پرېکړه لیک پر بنسټ په هغه وخت کې چې هېواد د وچکالۍ او قحطۍ له ستونزو سره مخ و، د ملګرو ملتونو (UNDRO) په چوکاټ کې رامنځته شوه. او دې ادارې د هېواد په شپږو ولایتونو کې د مرستې او عملیاتو تر عنوان لاندې د لومړنیو مرستو عملیات په بریالیتوب سره ترسره کړل.
د دې ادارې د جوړولو موخه
له هر ډول طبیعي او غیرې طبیعي پېښو سره مبارزه چې افغانستان ورسره مخ دی.
د د دې ادارې له جوړېدو وروسته، د وخت له غوښتنو سره سم، د دې ادارې قانون او مقررات رامنځته او د پېښو پر وړاندې د چمتووالي د ملي ادارې د دې مقرراتو له مخې د مرستو
د همغږۍ او سمولو دنده پر غاړه واخيسته او د موقت او انتقالي حکومت په رامنځته کېدو سره دغې ادارې پرېکړه وکړه چې تېر قانون او مقررات په عصري شرايطو او نويو نړيوالو معيارونو او د هېواد له اړتياوو سره سم تعديل کړي. مدیریت په کار راغلی، د نړیوالې ټولنې سره په موافقه کې، د ملي ستراتیژۍ او پلان ډیزاین او تنظیم کولو هوډ وکړ.
د پېښو د مدیریت لپاره ملي ستراتیژي او پلان
د طبیعي پېښو پر وړاندې د چمتووالي ملي ستراتیژي د اسیا پراختیايي بانک د متخصصینو په همکارۍ د طبیعي پېښو پر وړاندې د چمتووالي ملي ادارې له خوا چمتو شوې ده.
او دغه پلان او ستراتیژي د اداري اصلاحاتو د عالي کمیسیون له خوا تصویب او په ۲۰۰۴ کال کې د وزیرانو د عالي مشورتي کمیټې له خوا تصویب شوه.
د پېښو سره د مبارزې کمېسيون
په دغو مستندو اسنادو کې له پېښو سره د مبارزې د ملي کمېسیون د جوړېدو خبره شوې، چې په ورته وخت کې د کابینې ټول غړي د دغه کمېسیون غړي دي او د هېواد ولسمشر او مرستیالان یې د دغه کمېسيون مشري کوي.
== د پېښو پر وړاندې د مبارزې د ملي کمېسیون جوړول == ملي کمیسیون یوه اجرایوي کمیټه لري چې د کورنیو چارو، کرنې، کلیو پراختیا، روغتیا، ملي دفاع، اقتصاد، مالیې، انرژۍ او اوبو، بهرنیو چارو، ښځو چارو ، اطلاعاتو او کلتور ، مخابراتو او فواید عامې وزارتونه لري. اجرائيه کمېټه د ولسمشر له خوا د خطرونو په ځانګړې توګه د حادثو د ارزونې او ارزونې او د ملي کمېسیون له خوا د عملي اقداماتو د وړاندیزونو د وړاندې کولو په موخه جوړه شوې ده. د دې کمیټې دارالانشا د طبیعي پیښو سره د مبارزې ریاست د عمومي رییس لخوا ترسره کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پېښو پروړاندې د غبرګون ملي اداره
ایان فلمینګ
فلمینګ هغه مهال چې د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې یې د بریتانیا د سمندریز ځواک د استخباراتو په څانګه کې کار کاوه د طلایي سترګې په عملیاتو (Operation Goldeneye) او د ۳۰م بریدکوونکي (30 Assault Unit) او ټي فورس (T-Force) استخباراتي واحدونو د عملیاتو په طراحۍ او نظارت کې یې ونډه لرله. نوموړي د یو ژورنالېست په توګه د جګړې پر مهال د خپل مسلک او خدمت له تجربو څخه د جیمز بانډ د ناولونو په بګرونډ، جزیاتو او د پېښو په عمق کې ګټنه وکړه.
فلمینګ د بانډ د ناولونو لومړی ناول د کازینو رویال تر نامه لاندې په ۱۹۵۲ زکال کې ولیکه. دغه ناول بریالی شو او د تقاضا د پوره کولو په موخه درې ځلې چاپ شو. په دې پسې وروسته نوموړي د ۱۹۵۳ زکال او ۱۹۶۶ زکال ترمنځ د بانډ ۱۱ ناولونه او همدارنګه دوه لنډې کیسې ولیکلې. دغه ناولونه تر ډېره پورې د هغو په محوري شخصیت جمیز بانډ باندې چې د محرمو اطلاعاتو یا په معمول ډول د MI6 ادارې افسر دی را څرخي. بانډ همدارنګه د خپل کوډ ۰۰۷ له مخې پېژندل کېږي چې د سمندري ځواکونو د ریزرف داوطلبانو قوماندان دی. د بانډ کیسې په ټوله نړۍ کې د ۱۰۰ میلیونه نسخو د پلور له امله تر اوس مهال پورې تر ټولو ډېر پلورل شوي داستاني کتابونه دي. فلمینګ همدارنګه د ماشومانو لپاره د چیټي – چیټي – بنګ – بنګ (Chitty-Chitty-Bang-Bang) تر نامه لاندې کیسه او دوه غیرداستانی اثار لیکلي. په ۲۰۰۸ زکال کې ټایمز مجلې فلمینګ «له ۱۹۴۵ زکال راهیسې د ۵۰ مخکښو بریتانوي لیکوالانو» په نوملړ کې د ۱۴م ځایګي په لرلو یاد کړ.
فلمینګ له آن چارتریس سره واده کړ. نوموړې خپل مېړه د روترومر دویم ویسکانټ ته له دې امله طلاق ورکړی و چې له یوې لیکوالې سره یې اړیکې لرلې. فلمینګ او چارتریس د کاسپار په نوم یو زوی درلود. فلمینګ د خپل ژوند په اوږدو کې په شدیده بڼه سګرټ څکول او الکول به یې څښل؛ همدا و چې نوموړی په ۱۹۶۴ زکال کې د ۵۶ کلنۍ په عمر د زړه د ناروغۍ له امله ومړ. د نوموړي د جیمز بانډ ناولونو دوه کتابونه یې له مړینې وروسته خپاره شول. له دغه مهال راوروسته نورو لیکوالانو هم د بانډ ناولونو لیکنې ته مخه کړه. د فلیمنګ آثار ۲۷ ځله په فلمونو کې څرګند شوي چې د هغو اصلي رولونه د اوو هنرمندانو له خوا اجرا شوي.
زوکړه او کورنۍ
ایان لنکستر فلمینګ د ۱۹۰۸ زکال د مۍ په ۲۸مه د می فر په نامه د لندن د بډایه سیمې په ۲۷مه ګرین کوڅه کې وزېږېد. د نوموړي مور اېولین «اېو» فلمینګ وه چې کورنی نوم یې روز و؛ پلار یې ولنټاین فلمینګ له ۱۹۱۰ زکال څخه تر ۱۹۱۷ زکال پورې د هنلي سیمې څخه د پارلمان استازی و. د نوي زېږېدلي ماشوم په توګه هغه د لنډ مهال لپاره د اکسفورډشایر په بریزرپاک کې له خپلې کورنۍ سره واوسېد. فلمینګ د سکاټلنډي بډایه رابرټ فلمینګ لمسی و چې د سکاټلنډي امریکايي پانګوال شرکت (Scottish American Investment Company) او د رابرټ فلمینګ اینډ کو (Robert Fleming & Co) سوداګریز بانک بنسټګر و.