cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لومړني نړیوال کېدل
شرحه/ سپړاوی
د هاپکېنز په وینا «نړيوالتوب یوه نابشپړه پروسه ده: چې ټوټې کول او همدارنګه انډول دودوي؛ ښايي شاتګ وکړي او همدارنګه پرمختګ وکړي؛ جغرافیه‌يي لمنه يې ښايي یو پیاوړی سیمه‌ييز لوری وښيي؛ د راتلونکې لوري او چټکتیا وړاندوينه یې له ډاډ سره نه شو کولی- او په یقني توګه له دې فرض سره هم نه چې خپل دروني منطق لري.» تر لومړني نړیوالتوب مخکې د نړیوال کولو شبکې د لویو پاچاهانو او جنګیالیو محصول و چې په افسانه‌يي خاورو کې د مذهبي لالهانده ګرځېدونکو او سوداګرو شهزادګانو له لارې د شتمنۍ او ویاړ په لټه کې وو. لومړنی نړیوالتوب د لرغوني نړیوالتوب ډېری اړخونه لکه د ښارونو او کډوالو ارزښت او د کاري ځواک تخصصي کول خوندي او بلوغ ته يې ورسول.
لومړني نړیوال کېدل هم له دوو اصلي سیاسي او اقتصادي بدلونونو سره مشخص شول: «د دولتي سیستمونو بیاځلي رامنځته کېدل او د مالي چارو وده، خدمات او تر صنعت مخکې تولید.» یو شمېر ایالتونو هغه مهال د خپلو ښاروندانو له انحصار او وفادارۍ سره سره د خاورې تر منځ د اړیکو، مالیاتو او حاکمیت په پیاړي کولو پیل وکړ. په‌دې دوران کې د نړیوال کېدلو بهیر په شدید ډول پر مادي نړۍ او د تولید لپاره د اړتیا وړ کاري ځواک متمرکز و. د لومړني نړیوالتوب دوره د معاملاتو په سیکتور کې د بورې، تنباکو، چای قهوې او تریاکو په څېر توکو له تولید سره د لرغوني نړوالتوب خلاف د رغېدا وخت و. د اقتصادي مدیریت رغښت د حمل او نقل پراختیا ته هم ورسېد چې د ختيځ او لویديځ تر منځ يې د اړیکو پېچلې ټولګه رامنځته کړه. د سوداګریزو لارو پراختیا د کرنې سیستم او له افریقا څخه د غلامانو د سوداګري د «زرغون انقلاب» لامل شوه.
مخکښان/اسلاف
تر مدرن مخکې، دوران په بهیر کې د نړیوال کولو لومړنیو بڼو له وړاندې پر یو نړیوال نظام اغېز شېندل پیل کړي وو، چې داسې یوه دوره يې په نښه کړه چې تاريخ‌پوه هېپوکرات ورته د لرغوني نړیوالتوب نوم ورکړ. هغه نړیوال نظام چې په لومړني نړیوالتوب ختم شو په یو یا څو واکمن اوسېدونکو قدرتونو پورې تړلی و چې ګاونډي کلتورونه يې په‌خپل سیاسي نظام کې جذبول، له نورو ملتونو سره یې جګړه کوله او پر نړیوالې سوداګرۍ يې برلاسی مونده. په لرغوني نړیوالتوب کې یوه لویه لوړتیاپالنه د روم امپراتوري وه چې د لويې مدیترانې او لویديځې اروپا سیمه يې د یو لړ اوږدمهاله سیاسي او پوځي مبارزو له لارې چې د روم حکومتي سیستم او رومي ارزښتونه يې ناپرمختللیو سیمو ته پراخ کړل متحده کړه. فتحه شوې سیمې د امپراتورۍ په ولایتونو بدلې شوې او په ولایتونو کې رومي پوځي اډې په ښارونو کې د غوره معمارانو په‌واسطه طرحه شویو ودانیو بدلې شوې چې د لرغونو فرهنګونو، دودونو او باورونو جذب یې ګړندی او د مدرن روم د ژوند سبک ته يې پراختیا ورکړه. ملت‌پاله اېدیالوژي او همدارنګه د روم له پوځ څخه د ملاتړ تبلیغات، پوځي بریالیتوب، مېړانه او زړوړتیا په ټوله لویدیځه اروپا او د مدیترانې په سیمه کې د روم امپراتورۍ پراختیا غښتلې کړه. د روم امپراتورۍ ښکلو رغېدلو ښارونو او ترناوونو او اغېزمنو او پیاوړو سمندري بېړیو کښتیو او د پخو سړکونو سازمان شوي سیستم هم سفر چټک او اسان کړی و او له ګاونډیو هېوادونو او ولایتونو سره یې د سوداګرۍ غوره شبکه رامنځته کړې وه.
د هان وودي (له میلاد څخه مخکې له ۸۷- ۱۴۱ کال پورې) په مشرۍ د هان خاندان د واکمنۍ په بهیر کې د چين حکومت متحد او په کافي اندازه ځواکمن شو چې چین وکولی شوی په بریالۍ توګه په ختيځ کې له خپلو ګاونډیو سره امپریالیستي هڅې پيل کړي. د هان چينايي امپریالیزم یو سوله‌ييز باج ورکوونکی سیستم و چې تر ډېره په دیپلوماتیکو او سوداګریزو اړیکو متمرکز و. د هان امپراتورۍ ودې نږدې د اسیا له ټولې پېژندل شوې نړۍ سره سوداګریز او فرهنګي تبادلات اسان کړل او چيني ورېښمو اسیا، داخلي اسیا او ان د روم امپراتورۍ ته پراختیا ومونده. د تاینج لومړنۍ کرړه ان د چين د بهرنیو اغېزو پر وړاندې هم ځواب وايي او د تاينج خاندان په یوه لویه امپراتورۍ بدلېږي. له هېواد څخه بهر له هند او منځني ختيځ سره سوداګرۍ په چټکتیا وده وکړه او د چين ختيځ او سویلي ساحلونه چې یو وخت لرې پرتې او بې ارزښته سیمې وې په ورو ورو د خارجي سوداګرۍ په اصلي سیمو بدلې شوې. د سونګ کورنۍ په بهیر کې د چين سمندري ځواک د بېړۍ جوړونې سمندري سیستم په تېکنالوژۍ کې د پرمختګ له برکته لا پیاوړی شو او د چين سمندري سوداګري هم په چټکه توګه لوړه شوه.
اسي ژبه
اسي (په اسي ژبه کې:Ирон آيرون ، یا ایرَتّی اَوژاگ Лига иратти ожаг ) os: Ирон Лига ) د ختيځې څانګې يوه له ايراني ژبو څخه ده چې نن ورځ په قفقاز کې ويل کېږي. په اروپا کې د روسیې او جورجیا ترمنځ سیمه نن ورځ، اسي او تاتي یوازېنۍ پاتې ایراني ژبې دي چې په اصلي توګه د اورپا د لوېديځ په یوه برخه کې عام دي.
د دې ژبې ویونکو یو څه برخه د شمالي اوسیتیا-الانیا په جمهوریت کې او یو څه د ګرجستان په جمهوریت کې ژوند کوي چې د جنوبي اوسیتیا خپلواکه سیمه بلل کیږي. یوه ژبه چې ادبي اړخ لري "لوحه" ده. د آسي ژبه د لرغونې اسیتیایي ژبې تسلسل ګڼل کیږي. د دغې ژبې د ويونکو شمېر شاوخوا ۷۰۰ زره تنه دی، چې په عمده توګه په الان کې ژوند کوي. همدارنګه، په ترکیه کې يو شمېر اسي ژبې ويونکي ژوند کوي. د آسي ژبه د جورجیا او روسي ژبو څخه پورونه لري.
اسي د هند-اروپايي کورنۍ ژبه ده او شمال ختيځ ایراني ژبو د سیتیان څانګې پورې اړه لري. دا ژبه د ايران له ختيځو سيمو څخه قفقاز ته تللې او د سغديايي ژبې سره تړاو لري، چې نښې يې په منځنۍ اسيا او ترکستان، چين او ياګنايي ژبه کې موندل شوې دي، چې نن سبا د سمرقند په ختيځو سيمو کې عامه ده. او خوارزمي ژبې پورې اړوند ګڼل کيږي.
ژبی
د اسي ژبې دوه اصلي ژبې د اوسیتیا په ختیځ کې د اوسپنې او په لویدیځ کې دیګوري (ډیګوري) دي. د اکس ډیری خلک د اوسپنې په ژبه خبرې کوي، چې یو ادبي ژبه هم ګڼل کیږي. د دغو دوو ډلو تر څنګ په هنګري کې يوه بله اسيايي ژبه هم وه، چې د جاسک په نامه يادېده. که څه هم د یاسي ژبه ورکه شوې ده، یاسي خلک اوس هم په هنګري کې ژوند کوي. په ټوليزه توګه د اسي ژبو د ویونکو شمیر د دیګوري ژبو په پرتله ډېر دی، او له همدې امله دا د اسي ژبو معیاري ژبه هم ګڼل کیږي. په دې وروستیو کې یې اثار او لیکنې هم په ډیګري ژبو ژباړل شوي دي. د دیګوري ویونکي اکثره په لویدیځ اوسیتیا کې ژوند کوي، او ایروني د ژبې ډیره ختیځه ژبه ده.
د ژبپوهنې د بدلونونو له مخې، د ډیګوري ژبي د خپل سیال په پرتله یو څه زاړه او زاړه ښکاري. د ديګوري په شل عددي سيسټم کي هم د اوسپني د لسمي سيسټم په پرتله توپيرونه شته او د فعلونو په جمله او نحو کي هم توپيرونه شته، البته دواړه د يوې ژبي ګړدودونه ګڼل کيږي او پخپله هم په دې باور دي.
تاریخ
د آچے پلرونه په منځنۍ دوره کې "الان" او "الان" او په پخوانیو وختونو کې "سرمت" بلل کیدل. دا ژبه اوس د شمالي اوسیتیا (په روسیه کې) او جنوبي اوسیتیا (په ګرجستان کې) ژبه ده. پر دې سربېره په ځينو نورو ځايونو لکه کبارد، بالکار او سټاوروپول کې هم ځينې خلک په اسي ژبه خبرې کوي. د اسيايي ويونکو ځمکه د قفقاز د غرونو په دواړو غاړو کې موقعيت لري. اسي ژبه په اصل کې ايراني ژبه ده، خو د قفقاز د خلکو د ژبې د نفوذ له امله په کې بدلونونه راغلي او له همدې امله د ايراني او غير ايراني عناصرو په ګډون دوه مخي ژبه ګڼل کېږي. البيروني د امکاناتو د حدودو په سريزه کې ليکي چې د الان او عاص د خلکو ژبه د خوارزمي او بيجنکي له جملې څخه ده.
په لرغونې دوره کې د آشوري ژبې هیڅ نښه نشته. په کلاسیک او منځنیو دورو کې، دا د لویدیځ سیتینیا ژبې څخه جلا شوی و. له پښتو او یغني سره د دې ژبې نږدېوالی دا خبره ثابتوي. په کلاسیکه دوره کې د دې ژبې لومړنی ژوندی پاتې شوی کار په قفقاز کې د قبر ډبرې لیکنه ده چې په یوناني ژبه لیکل شوې. دا ژبه یوازینۍ عصري ایراني ژبه ده چې د فارسي ژبې تر اغیزې لاندې نه ده راغلې. اسي ويونکي د سيټيانو د لرغونې ژبې عصري استازي دي. دا ژبه چې د ختیځ ایراني ژبو څخه ګڼل کیږي د پامیر ژبې او پښتو ژبې ته ډیره نږدې ده. اسي ژبه د آذري ، تاتي ، تالشي او کرد ژبو ترڅنګ په قفقاز کې عام ایراني ژبې دي. اسي هم د ماسګیټس او سرماتیانو ژوندي پاتې شوي وګڼل شول، چې ټول یې سیتیان قومونه وو. په وروستیو وختونو کې د منځني اسیا له ژبو څخه اثار په لاتیني یا یوناني رسم الخط کې تر لاسه شوي چې ټول یې د یوناني ژبې تر اغیزې لاندې دي. همدارنګه د منځني اسيا د اثارو څېړنه ښيي چې د دې ژبې ښوونيزه ژبه د صوتي بدلون په حال کې ده او د دې ژبې غږونه د قفقاز د ژبو تر اغېز لاندې تر ډېره حده بدل شوي دي. همدارنګه په هنګري کې اسيايي مهاجرينو هم په دې ژبه کې اثار پيدا کړل او د ځان لپاره يې يوه ځانګړې ژبه درلوده.
ملکیت
په عين حال کې آسيايي ژبه د فارسي ژبې له نفوذ څخه ډېره لرې پاتې شوې ده، خو د ايران د لرغونو ژبو ډېرې ځانګړتياوې يې ساتلې دي (لکه په ډېرو مواردو کې د اسمونو کارول او د ګڼو کارول د فعلونو لپاره مختګونه، او نور).
ادب او لیکنه
دا چې دا ژبه د ایراني ژبو په کورنۍ پورې اړه لري، له پارسي سره ورته والی لري. د پخواني شوروي ژبپوه ابیوف ویلي دي چې د تاریخ په اوږدو کې د اسي او قفقاز ژبو تر منځ د ورته والي سره سره، اسي ژبې د ایراني ژبې په توګه خپله ځانګړتیا ساتلې ده. او دا د کلمو د ریښو په موندلو او ګرامري جوړښت کې لیدل کیدی شي.
په دې ژبه کې کرښه اوږد تاریخ نه لري. د یادولو وړ ده چې په منځني پیړیو کې د یوناني الفبا سره د اسیایي قبر ډبره وموندل شوه. په قفقاز کې د روسانو له فتحې وروسته، روسي الفبا هلته خپره شوه. په سیریلیک الفبا کې لومړنی اسوری کتاب په 1798 کې په مسکو کې د روحاني پلار ګای د توضیح په نوم خپور شو. د نولسمې پیړۍ په پیل کې ایوان یالغوزیه د کلیسا زاړه متنونه له ګرجستان څخه اسي ته وژباړل او په یو څو بدلونونو سره یې په ګرجستاني رسم الخط کې خپاره کړل. د اوسپنې گزیټ په نوم لومړنۍ اسیایي خپرونه په ۱۹۰۶ کال کې د ولادي کافکاز له خوا خپره شوه. په ورته وخت کې، عصري آسیایي ادب په روسیه کې تاسیس شو. د اسي ادبياتو بنسټ ایښودونکی کستا خاتاګوروف دی. د شوروي اتحاد له ړنګېدو مخکې د اسيا دوه ورځنۍ خپرونې خپرې شوې وې: ١- په شمال کې راست زيناد (رستي) او ٢- خرزرين (يعنې: د سرو زرو لمر يا د سرو زرو لمر يا باران)، چې په عمومي ډول د اوسېتيايي کيسو سره علاقه ښيي او شعرونه
په آشوري ژبه کې ترټولو زوړ لیکل شوی اثار د زیلینچوک ډبرې لیکنه ده چې د 941 میلادي کال پورې اړه لري. دا لیکنه چې په یوناني رسم الخط کې د 21 کرښو د مقبرې ډبره ده، په 1888 میلادي کال کې د زیلینچوک سیند په ښي څنډه کې، چې د الانانو په لرغونې خاوره کې موندل شوې وه، وموندل شوه، مګر په یوناني رسم الخط کې د دې ژبې د لیکلو دود له امله و. له دې څخه د تاتارانو د یرغل په ګډون د مختلفو تاریخي عواملو له امله مداخله شوې ده. یو وخت اسي ژبه هم په فارسي (عربي) رسم الخط لیکل کېده.
کيدود
اسي سکریپټ په 1798 کې د کلیسا سلاویک سکریپټ پراساس د عیسوي مشنریانو لخوا رامینځته شوی. په 1844 کې، اندری سیوګرین (1794-1855 AD) د غیر مذهبي سیریلیک رسم الخط پر بنسټ یو الفبا تاسیس کړه، او بیا میلر د آسیا ژبې لپاره د لاتیني الفبا پر بنسټ یو سکریپټ ډیزاین کړ. له 1923 څخه تر 1938 پورې، د لاتیني رسم الخط پر بنسټ د شمالي او سویلي آسیا ژبو لپاره یو الفبا کارول کیده.
ژبی
اسي ژبه دوه ژبي لري: په ختيځ کي د اوسپني ژبي او په لويديځ کي ديګور ژبي. د ایران ژبه په پراخه کچه خپره شوې او د اسي د 75٪ خلکو لخوا ویل کیږي، او دا د اسي ادبي ژبې بنسټ دی. ایران هم د تولي په نوم یوه فرعي ژبه لري. د دیګور ژبه چې په لوېدیځه برخه کې او د اروخ او ارسدن سیندونو په اوږدو کې موجوده ده، یوه ورکه شوې ژبه ده، خو د دې ژبې د پخوانیو پړاوونو زیاتې ځانګړتیاوې یې ساتلې دي.
فونیټیک
د دې ژبې په فونيټیک کې، 7 واولونه او 28 کنسوننټونه دي او په دې کې اسمونه او فعلونه کارول کیږي. اسمونه واحد، جمع، بې طرفه او جمع دي او په 9 مواردو کې کارول کیږي. په اسي ژبه کې عددونه څلور ټولګي لري: تشريحاتي، منظم، توزيع کوونکې او جزئي.
لغتونه
د آسي ژبې لغتونه د پامیر او یغنبي ژبو سره ورته دي او پښتو د نورو ژبو په پرتله ډیره ورته ده ځکه چې دا د شمال ختیځ ایراني ژبو په ډله پورې اړه لري. او نور ژبني ټکي او فونيټيکي بدلونونه په اسيايي اصطلاحاتو کي له غير ايراني ژبو سره د نژديوالي له امله شامل دي، خو د لغتونو له پلوه بيا هم خپل ايراني ځانګړتياوي ساتي. اسيايي ژبه لکه د فارسي ژبې په څېر، د جنس او ديوان نشتوالى لري. په ایران کې د کسپین سمندر د ډیالوګونو په څیر، ملکیت ضمیرونه د اسم څخه مخکې او ضمیمه مخکې راځي. ځینې وختونه جملې د اسم ګروپونو سره وي.
د آسیا د پوهانو پس منظر
په اسيايي ژبه څېړنه د روسي ايراني پوهانو (A. شیګرین، پی. لرخ، ک. زلمان) د نولسمې پېړۍ په منځ کې پیل شو، خو په دې برخه کې تر ټولو ستر ویاړ اکاډمیسنانو او پوهانو ته رسیږي. ف. میلر، چې د اسي په اړه یې یو لړ خورا مهمې څیړنې پریښې دي او په یقیني توګه یې ښودلې چې دا ژبه د پخوانیو وختونو د سیتیایي ژبو تسلسل دی. هغه د آسي ژبې تاريخي ګرامر وليکه چې په ګروندريس کې خپور شو او تر اوسه پورې يې خپل اهميت ساتلى دى او د اسي-روسي-جرمن کلتور هم ليکلى چې د ده له مړينې وروسته خپور شو. د شوروي په دوره کې، د آسیا ژبې څیړنې تعقیب شوې، او نن ورځ په لیننګراد او مسکو کې ( الکسانډر آرنولدوویچ فریمن ، واسیلي ابایوف )، په تبلیسي (جی. s. اخولدریاني) او په اورجونکیز کې دوام لري. په وروستیو لسیزو کې، ډیری اثار خپاره شوي چې د فونیټیک، ګرامر، لغتونو او د اسسي ژبې تاریخ اړخونه ژور کړي. ابيوف تر ټولو مهمه څېړنه کړې ده.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
جان شټاین‌بېک
جان ارنسټ شټاین بېک جونیور (/ˈstaɪnbɛk/؛ زوکړه د ۱۹۰۲م کال د فبروري ۲۷مه – مړینه د ۱۹۶۸م کال د ډسمبر ۲۰مه) امریکایی لیکوال او «د خپلو رښتینو او تخیلي کیسو له امله چې د هغه د شوخ طبیعت او ټولنیز زړه سواندي طنز یو ترکیب په کې پروت وو» له امله یې په ۱۹۶۲م کال کې د ادبیاتو د نوبل ډالۍ وګټله. هغه ته «د امریکایي مقالو د لوی لیکوال» نوم هم ورکړی دی.
هغه د خپلې لیکوالۍ دورې په لړ کې، ۳۳ کتابه ولیکل چې یو کتاب یې له اډوارډ ریکټس سره یوځای ولیکه، په هغو کې ۱۶ ناوله، شپږ غیر افسانوي کتابه، او د لنډو کیسو دوه ټولګې شاملې وې. هغه په پراخه توګه د Tortilla Flat (۱۹۳۵) او Cannery Raw (۱۹۴۵) طنزي ناولونو، د عدن ختيځ څو نسلیزه حماسه (۱۹۵۲) او د the Red Pony (۱۹۳۳)  او Of Mice and Men (۱۹۳۷) ناولونو له لوري پېژندل شوی دی. د غوصې انګور (۱۹۳۹) چې د پولیټزر ډالۍ یې ګټلې، د شټاین‌بېک یو شاهکار او د امریکا د ادبي قانون یوه برخه ګڼل کېږي. له خپرېدو وروسته په لومړیو ۷۵ کلونو کې د دې کتاب ۱۴ میلیونه نسخې خرڅې شوې.
د شټاین‌بېک ډېری آثار د کالیفورنیا په مرکز کې، په ځانګړې توګه د سالیناس په دره کې او د کالیفورنیا ساحلي سیمه کې ترسره شوي دي. د هغه اثرونه په مکرر ډول د برخلیک او بې عدالتۍ موضوعات، په ځانګړې توګه د ځپل شوو خلکو یا د هر انسان کردار په هکله، څېړي.
لومړنی ژوند
شټاین‌بېک د ۱۹۰۲م کال د فبروري په ۲۷مه د کالیفورنیا په سالیناس کې زېږېدلی دی. هغه په اصل کې له آلماني، انګلیسي او آیرلنډي نسل څخه وو. یوهان آډولف ګروس‌شټاین بېک (زوکړه ۱۸۲۸ – مړینه ۱۹۱۳)، د شټاین‌بېک پلرنی نیکه، د Mount Hope بنسټګر وو، کومه چې په فلسطین کې د مسیحي کرنې کالوني لنډمهاله مستعمره وه چې د بریدکوونکو لخوا د هغه د ورور له وژنې او د هغه د ورور په مېرمنې او خواښې له جنسي تېري وروسته له منځه لاړه. هغه په ۱۸۵۸م کال کې متحده ایالتونو ته د ننه شو او خپل کورنی نوم یې شټاین‌بېک ته را لنډ کړ. د هغوی د کورنۍ کرونده د آلمان په مېټمان، هیلیګن‌هاوس کې اوس هم د «Großsteinbeck» په نوم نومېږي.
د هغه پلار، جان ارنسټ شټاین‌بېک (زوکړه ۱۸۶۲ – مړینه ۱۹۳۵) د مونټري ښارګوټي د خزانه دار په توګه خدمت کاوه. د جان مور، اولیو همیلټون (زوکړه ۱۸۶۷ – مړینه ۱۹۳۴) چې د ښوونځي پخوانۍ ښوونکې وه، د شټاین‌بېک لوستلو او ویلو لپاره یې ډېره جذبه لرله. شټاین بېکان د اسقفي کلیسا غړي وو، که څه هم شټاین‌بېک وروسته بیا آګنوسټیک شو. شټاین بېک په یوه کوچنۍ کلیوالي دره (د سرحدي مېشت ځایونو په څېر ځای کې) ژوند کاوه چې د نړۍ یوه ډېره حاصل‌خېزه خاوره کې، له آرام سمندر ساحل څخه کابو ۲۵ مایله لرې پرته ده، قرار لري. هم دره او هم ساحل د هغه د ځینو غوره کیسو لپاره د ځای په توګه کارول شوي دي. هغه خپل اوړي په بیګ سور کې د Post Ranch په شمول د شاوخوا فارمونو په هکله په کار کولو تېرول. هغه وروسته په Spreckels کې د شکر چوغندر کروندو کې د مهاجرو کارګرانو سره کار وکړ. هلته هغه د مهاجرت ژوند له ترخه اړخونو او د انسان د طبیعت له تیاره اړخونو سره اشنا شو، چې هغه یې د Of Mice and Men په کتاب کې د یوه مطلب په توګه بیان کړی. هغه د خپلې شاوخوا چاپېریال په هکله څېړنه وکړه او د ځنګلونو، کروندو او ځایي سیمو په منځ کې یې قدم وواهه. کله چې یې د Spreckels شکر فابریکه کې کار کاوه، کله کله به یې د هغوی په لابراټوار کې هم کار کاوه چې هغه ته یې د لیکلو فرصت برابروه. هغه د هغو میخانیکي شیانو چې په اختیار کې به یې وو د جوړولو د پام وړ وړتیا او لېوالتیا لرله.
شټاین‌بېک په ۱۹۱۹م کال کې د سالیناس عالي ښوونځي څخه فارغ شو او پالو آلټو ته نږدې په سټانفورډ پوهنتون کې یې د انګلیسي ادبیاتو په رشته کې په زده‌کړو پیل وکړ او په ۱۹۲۵م کال کې یې له تحصیلي سند پرته پوهنتون پرېښود. هغه د نیویارک ښار ته سفر وکړ او هلته په داسې حال کې چې د لیکلو هڅه یې کوله په بېلابېلو دندو بوخت شو. کله چې هغه ونشو کړای خپل اثرونه خپاره کړي، بېرته کالیفورنیا ته راوګرځېد او په ۱۹۲۸م کال کې د تاهو په سیند کې د ګرځندویي لارښود او ساتونکي په توګه په کار بوخت شو او هلته له خپلې لومړۍ مېرمنې، کارول هنینګ، سره اشنا شو. هغوی د ۱۹۳۰ کال په جنوري کې په لاس آنجلس کې واده وکړ، چېرته چې هغه له خپلو ملګرو سره هڅه وکړه ترڅو د ګچي مانکین (نانځکو) جوړولو له لارې پیسې لاس ته راوړي.
کله چې شپږ میاشتې وروسته د ورو بازار له امله د هغوی پیسې خلاصې شوې، شټاین‌بېک او کارول بېرته د کالیفورنیا پاسیفیک ګروو، د مونټري ښار له محدودې څخه څو بلوکه د باندې، د مونټري ټاپووزمه کې، د هغه د پلار اړوند یوه کور ته راغلل. مشرانو شټاین بېکانو، جان ته وړیا مېشت ځای، د هغه د لیکنو لپاره وړیا کاغذ او له ۱۹۲۸م کال څخه دومره پور ورکړ چې هغه ته یې اجازه ورکوله پرته له دې چې کار پسې وګرځي خپلې لیکنې وکړي. د ستر بحران په دوره کې، شټاین بېک یوه کوچنۍ بېړۍ وپېرله او وروسته یې ادعا وکړه چې کولی شي د هغو کبانو او چنګاښانو له لارې چې له سیند څخه یې لاس ته راوړل او له هغو تازه ترکارۍ چې له باغ او ځايي کروندو څخه یې لاس ته راوړل کولی شي خپل ژوند ته دوام ورکړي. کله چې دا سرچینې ناکامې شوې، شټاین‌بېک او د هغه مېرمنې هوساینه ومنله او په ډېرو نادرو پېښو کې به یې، د ځایي محصولاتو له بازار څخه بیکن غلا کول. هر خواړه چې به دوی لرل له خپلو ملګرو سره به یې وېشل. کارول د شټاینبېک په Cannery Row ناول کې د مري ټالبوټ لپاره یو نمونه شو.
په ۱۹۳۰م کال کې شټاین بېګ له سمندري بیولوژسټ، اډ ریکټز، سره اشنا شو چې په بله لسیزه کې د شټاین بېک په نږدې ملګري او لارښود بدل شو او د بیولوژي او فلسفې په هکله یې هغه ته ډېر څه ور زده کړل. ریکټز، په معمول ډول ډېر آرام او په عین حال کې ډېر د خوښې وړ، له داخلي ځان بسیاینې او د بېلابېلو موضوعاتو څخه د علمي پوهې په لرلو سره، د شټاین بېک د پام وړ وګرځېد. ریکټز له وارډر کلایډ آلي څخه د کالج یو ټولګی اخیستی وو، څوک چې یو بیولوژسټ او ایکولوژیکي نظریه ورکوونکی وو او د ایکولوژي په هکله د لومړني کلاسیک کتاب لیکنې ته یې دوام ورکړ. ریکټز د ایکولوژیکي فکر په یوه پلوي بدل شو، په کوم کې چې انسان د شتون لویې سلسلې یوازې یوه برخه وه چې د یوه لوی ژوند په یوه شبکه کې راګیر شوی وو چې نې شو کولی هغه درک یا کنټرول کړي. په همدې حال کې، ریکټز د مونټري په سواحلو کې یو بیولوژيکي لابراټوار په لار واچوه، او د کوچني حیواناتو، کبانو، وړانګو، سمندري ستورو، کېشپونو او نورو سمندري ژوو بیولوژیکي نمونې به یې په ښوونځیو او کالجونو پلورلې.
د ۱۹۳۰ او ۱۹۳۶ کلونو ترمنځ، شټاین بېک او ریکټز ډېر نږدې ملګري شول. د شټاین بېک مېرمن په لابراټوار کې د منشي او دفتردار په توګه په کار پیل وکړ. شټاین بېک په غیر رسمي توګه مرسته کوله. هغوی موسیقي او هنر سره د خپلې مینې پر اساس یوه ګډه اړیکه رامنځته کړه او جان بیولوژي او د ریکټز ایکولوژيکي فلسفه زده کړه. کله چې شټاین‌بېک له عاطفي اړخه په خپګان اخته کېده، ریکټز به کله کله ورته موسیقي هم غږوله.
لیکنه
د شټاین بېک لومړنی ناول، د سرو زرو جام، چې په ۱۹۲۹م کال کې خپور شو، د هنري مورګان په نوم یوه کس د ژوند او مړینې پر اساس لیکل شوی. د هغه تمرکز د مورګان په برید او د پاناما ویژو پر وېستلو دی، چې کله کله د «سرو زرو جام» په نوم هم یادېږي، او په هغو ښځو چې له لمر څخه روښانه څېرې لري، او ویل کېږي چې هلته پیدا کېږي، یې تمرکز دی. په ۱۹۳۰م کال کې، شټاین بېک «په پوره سپوږمۍ کې وژنه» په نوم د وېرولف د مړینې یوه معما ولیکله چې هیڅکله خپره نشوه ځکه چې شټاین‌بېک هغه د خپرېدو وړ نه بلله.
ملي لوبډله
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" ملي لوبډله ويوکی شايد د لاندې نومونو څخه یوه ته راجع شي :
وېشنيزه:نامبهمه مخونه
د قطر تاریخ
د قطر تاریخ په دې هېواد کې د بشر د استوګنې له لومړۍ دورې څخه نیولې، د یوه عصري هېواد په توګه د هغه تر جوړېدو پورې تاریخ تر بحث لاندې نیسي. په قطر کې د بشر د استوګنې تاریخ ۵۰۰۰۰ کاله پخوا ته رسېږي او د ډبرې د زمانې کمپ ځایونه او وسایل په دې ټاپو وزمه کې موندل شوي دي. د کلالیو د ټوټو کشف چې ساحلي کمپ ځایونو ته نږدې د عبید له دورې څخه سرچینه اخلي، ښيي چې بین النهرین لومړنی تمدن و چې د نوې ډبریزې زمانې په اوږدو کې په سیمه کې شته و.
دا ټاپو وزمه د خپل استوګنې په لومړیو کلونو کې د څو بېلابېلو سترواکیو، لکه: د سلوکیانو، پارتیانو او ساسانیانو تر واکمنۍ لاندې راغله. په ۶۲۸ میلادي کال کې، د دې هېواد وروسته له هغه چې د اسلام  په سپېڅلي دین سره مشرف شول چې محمد صلی الله عیله وسلم منذر ابن ساوي ته چې د ختیځ عربستان ساساني واکمن و، یو استازی واستاوه. په اتمه پېړۍ کې د مرغلرو د سوداګرۍ مرکز شو. د عباسیانو دوره، د ګڼ شمېر استوکنځایونو د راڅرګندېدو شاهده وه. وروسته له هغه چې بني عتبه او نورو عربو قبیلو په ۱۷۸۳ ز کال کې بحرین فتح کړ، آل خلیفه کورنۍ په بحرین او د قطر په خاوره کې خپل واک ټینګ کړ. قطر د پېړیو په اوږدو کې د نجد وهابي او آل خلیفه کورنۍ ترمنځ د شخړې ځای و. عثمانیانو ختیځ عربستان ته په ۱۸۷۱ ز کال کې خپله سترواکي وغځوله او د لومړۍ نړیوالې جګړې له پیل وروسته یې په ۱۹۱۵ ز کال کې له سیمې لاس په سر شول.
قطر په ۱۹۱۶ ز کال کې د برېتانیا تحت الحمایه هېواد شو او عبدالله آل ثاني داسې یو تړون لاسلیک کړ چې پر بنسټ یې هغه کولای شول، له هر ډول سمندري تېري څخه د ساتنې او د ځمکني برید په حالت کې د ملاتړ په بدل کې خپله خاوره یوازې برېتانویانو ته پرېږدي. د ۱۹۳۴ ز کال یوه تړون ډېر پراخ خوندیتوب ور په برخه کړ. د قطر پټرولیم شرکت ته په ۱۹۳۵ ز کال کې د تېلو ۷۵ کلن امتیاز ورکړل شو او په ۱۹۴۰ ز کال کې د لوړ کیفیت تېل په دوخان کې وموندل شول.
د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز کلونو په اوږدو کې، د تېلو د عوایدو زیاتوالی د سوکالۍ، چټکې کډوالۍ، د پراخ ټولنیز پرمختګ او د هېواد د عصري تاریخ د پیل لامل شو. وروسته له هغه چې برېتانیا د فارس د خلیج له شیخ مېشته هېوادونو سره په ۱۹۶۸ز کال د تړون د اړیکو د ختمېدو سیاست اعلان کړ، قطر د نورو اتو هېوادونو سره چې هغه مهال د برېتانیا تر ساتنې لاندې وو، د دې لپاره یوځای شو چې د عربي اماراتو فدراسیون را منځته کړي. د ۱۹۷۱ ز کال په نیمایي کې، د برېتانیا د تړون د اړیکو په ختمېدو سره، یاد ۹ هېوادونه لا تر هغه وخته د پیوستون د شرایطو پر سر هوکړې ته نه وو رسېدلي. له دې امله قطر د ۱۹۷۱ ز کال د سپتمبر په ۳  مه خپله خپلواکي اعلان کړه. د امیر مرستیال حمد بن خلیفه د خپل پلار خلیفه بن حمد نه وروسته د ۱۹۹۵ ز کال په جون کې د یوې سپینې کودتا په ترڅ کې نوی امیر شو. امير د پارلماني ټاکنو د مقدمې په توګه ډېرو آزاد مطبوعاتو او د ښاروالۍ ټاکنو ته اجازه ورکړه. د عامه ټولپوښتنې له لارې نوی اساسي قانون د ۲۰۰۳ ز کال په اپریل کې تصویب او د ۲۰۰۵ ز کال په جون کې اجرايي شو.
پخوانۍ ډبریزه زمانه
د ډنمارک د لرغون پېژندنې یو سفر چې په ۱۹۶۱ز کې ټاپو وزمې ته ترسره شو، د پخوانۍ ډبریزې زمانې له ۱۲۲سایټونو څخه یې نږدې د ډبرې ۳۰۰۰۰ وسایل وموندل. زیاتره سایټونه د ساحلي کرښې په اوږدو کې پراته وو او د اور بلوونکې ډبرې د نوع پېژندنې یا flint typology پر بنسټ په څلورو جلا کلتوري ډلو وېشل شوي وو. مکرولیتیکي یا لوی وسایل، لکه: توږونکي، د غشي سرونه او لاسي تبرونه په موندنو کې وو، چې تاریخ یې سفلي او منځني پخوانۍ ډبریزې زمانې ته رسېږي.
د فارس خلیج طغیان چې نژدې۸۰۰۰ کاله وړاندې پېښ شو، د فارس خلیج د اوسېدونکو د بې ځایه کېدو، د قطر د ټاپو وزمې د جوړېدو او له ساحلي زېرمو څخه د ګټې اخیستلو لپاره د قطر د اشغال لامل شو. قطر له دې وخته وروسته په منظمه توګه د سعودي عربستان د نجد او الحاسه سیمو د کوچي قبیلو لپاره د څړځای په توګه کارول کېده او د اوبو د سرچینو شاوخوا یې یو شمېر موسمي کمپ ځایونه جوړ کړل.
نوې ډبریزه زمانه (له میلاد څخه مخکې ۸۰۰۰ -۳۸۰۰)
الدعسه هغه استوګن ځای ده چې د قطر په شمال ختیځ ساحل کې پرته ده او په هېواد کې د عبید ترټولو پراخ سایټ دی. دا سایټ د ډنمارکي ټیم له لوري په ۱۹۶۱ ز کال کې وکیندل شو. داسې استدلال کېږي چې دې سایت د یوه کوچني موسمي کمپ ځای درلود، ښایي د ښکار- کب نیونې- مجلس ډلې لپاره چې په پرله پسې توګه یې لیدنې کولې، استوګنځای و. په سایټ کې د اور نږدې شپېتو کندو کشف دا ثابتوي، چې ښايي د کبانو مالګین کولو او وچولو، همدارنګه د اور اچوونکې د ډبرې وسایلو، لکه: توږونکو، غوڅوونکو، تېغونو او د غشي سرونو لپاره کارول کېدل. سربېره پردې، د اور په کندو کې د عبید د دورې د کلالیو ګڼ شمېر رنګ شوې ټوټې او د عقیقو مری وموندل شوې، چې بهرنیو اړیکو ته اشاره کوي.
یوه کیندنه چې په الخور کې د ۱۹۷۸-۱۹۷۷ ز کلونو په اوږدو کې ترسره شوه، د عبید د دورې څو قبرونه په کې وموندل شول، چې په هېواد کې د خښېدو ترټولو پخوانی ثبت شوی سایټ شمېرل کېږي. په یوه قبر کې د یوې ځوانې مېرمنې سوځېدلي پاتې شوني موجود وو، چې د قبر اجناس یې نه درلودل. په اته نورو قبرونو کې د قبر اجناس، لکه: د صدف، عقیق او آبسډین څخه جوړ شوې مرۍ موجودې وې. آبسډین احتمالاً د عربستان په جنوب لوېدیځ کې د نجران څخه سرچینه اخیستې ده.
د برونزو زمانه (۱۱۵۵-۲۱۰۰مخکې له میلاد)
داسې استدلال شوی چې، د دلمون د استوګن ځای پاتې شوني چې په قطر کې موندل شوي، د انسانانو د اوږدمهاله استوګنې مهم شواهد نه څرګندوي. په دې دوره کې د کوچي عرب قبیلو د منظمې کډوالۍ له امله چې د خوړو او اوبو د ګټې نااخیستل شوو سرچینو په لټه کې و، قطر په پراخه کچه له استوګنې خالي پاتي شو. د دلمون په دورې پورې اړوند مېشت ځایونه، په ځانګړې توګه په الخور ټاپو کې، ښايي د دې لپاره رامنځته شوي وي چې د بحرین او د فارس خلیج ترټولو نږدې مهم مېشت ځای، تل ابراق ترمنځ سوداګریز سفرونه ګړندي کړي. په بله سناریو کې دا شامل دي چې د دلمون کب نیوونکو یا د مرغلرو پلټونکو په واسطه کمپ ځایونه جوړ شوي. دا هم وړاندیز شوی چې د کلالیو شتون، د قطر د اوسېدونکو اود دلمون تمدن ترمنځ د سوداګرۍ نښه ده، که څه هم په دې دوره کې د ټاپو وزمې د کم نفوس له وجهې دا ناشونې ګڼل کېږي.
د کاسي بابلیانو تر اغېزې لاندې توکي چې نېټه یې له میلاد نه مخکې دویمې پېړۍ ته رسي او په الخور ټاپو کې وموندل شول، د قطر د اوسېدونکو او کاسیانو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو شواهد په ډاګه کوي. د موندنو په منځ کې د حلزون ۳۰۰۰۰۰۰ واړه شوي صدفونه او د کاسي کلالیو ټوټې وې. ادعا کېږي چې د ارغواني رنګ صنعت له امله چې په ټاپو کې شتون درلود او د کاسیتي له لوري پر مخ بېول کېده، قطر د صدف لرونکي حلزون د رنګ د لومړني پېژندل شوي تولید ځای و. دا رنګ د مورکس حلزون څخه لاسته راته او د " صوري ارغواني" په نوم یادېده. بین النهرین ته د رنګ صادرولو په موخه، ښايي د رنګ تولید په بحرین کې د کاستي ادارې تر څارنې لاندې و.
څپه ييز طاقت (د مد او جزر طاقت)
له تاريخي اړخه، څپه ييزې کارخونې هم په اروپا او هم د شمالي امریکا په اتلانيتک ساحل کې کارول شوي دي. تر لاسه کېدونکې اوبه په سترو زېرمه کونکو ډنډونو کې ايسارېدې او څومره چې اوبه بهر تلې، په همدې اندازه يې د اوبو اربې څرخولې، کومې چې د غلو دانو د ژرنده کولو لپاره ميخانيکي طاقت پيدا کوي. د دې انرژۍ تر ټولو پخوانی استعمال په منځنيو پېړيو کې شوی دی، يا ان له رومي وختونو څخه. د برېښنا د جوړولو لپاره د راغورځېدونکو اوبو او تاوېدونکو توربينونو استعمال په نولسمه پېړۍ کې په امريکا او اروپا کې پېژندل شوی و.
د سمندري  ټيکنالوژۍ څخه د برېښنا په توليد کې په ۲۰۱۸ز کال کې د اټکل تر مخې شپاړس سلنه او په ۲۰۱۹ز کال کې د اټکل تر مخې ديارلس سلنه زیاتوالی راغلی دی. په زياتو لګښتونو کې د کمښت او په پراخه کچه د پرمختګ د تر لاسه کولو په موخه د R&D تګلارو ته وده ورکولو اړتيا لېدل کېږي. په نړۍ کې د څپه ييز طاقت د پراخې کچې لومړۍ کارخونه د « France's Rance Tidal Power Station» په نوم وه، کومې چې په ۱۹۶۶ز کال کې په کار پيل وکړ. دا کارخونه همدا راز د تولید له اړخه هم د څپه ييز طاقت تر ټولو ستر مرکز و، تر څو د ۲۰۱۱ز کال د اګست په مياشت کې په سويلي کوريا کې د « Sihwa Lake Tidal Power Station» کارخونه پرانيستل شوه. سیهوا مرکز د ۲۵۴ ميګاواټه توليدونکي ۱۰ توربينونو سره د بشپړ سمندري ديوال دفاعي ديوالونه کاروي.
اصل
څپه ييزه انرژي د ځمکې د سمندر له څپو څخه اخيستل کېږي. څپه ييز طاقتونه د اسماني اجسامو په مټ د جاذبې قوې په جاذبه کې د پرله پسې بدلونونو په پايله کې منځ ته راځي. دا طاقتونه د نړۍ په سمندرونو کې دې ته ورته حرکات يا جريانات پيدا کوي. د دې په پايله کې د سمندرونو په سطحه کې وخت په وخت بدلونونه منځ ته راځي، څومره چې ځمکه څرخېږي هومره بدلون مومي. دا بدلونونه په لوړه کچه منظم او وړاندوينه يې کېدای شي، لامل يې د ځمکې د څرخېدو ثابت حالت او د ځمکې په شا او خوا کې د سپوږمۍ مدار دی. د دې خوځښت سختوالی او بدلونونه د ځمکې په نسبت د سپوږمۍ او د لمر د بدلېدونکو موقعيتونو، د ځمکې د څرخېدو اغېزې او د سمندر د سطحې او ساحلونو سيمه ييزې جغرافيې څرګندونه کوي.
څپه ييز ځواک هغه يواځينۍ ټیکنالوژي ده، کومه چې د ځمکې-سپوږمۍ د سيستم د مداري ځانګړتياوو او تر يو بریده د ځمکې-لمر په نظام کې شته انرژي تر لاسه کوي. د فوسيلي سون توکو، دوديزو اوبه ييزو برېښناوو، هوا، بايوفيول، څپو او لمريزې انرژۍ په ګډون، د انساني ټیکنالوژۍ په مټ نورې استعمالېدونکي طبيعي انرژۍ نېغ په نېغه يا بالواسطه له لمر څخه تر لاسه کېږي. سمندري طاقت هغه يواځينې ټيکنالوژي ده، کومه چې د هستوي انرژۍ په داخل کې شته انرژي راوباسي او د دې لپاره د ځمکې د وېشل کېدو وړ کاني زېرمو څخه کار اخلي، په داسې حال کې چې د ځمکنۍ تودوخې طاقت د ځمکې له داخلي تودوخې څخه کار اخلي، کومه چې د سيارو د سترېدو د پاتې شونو (شا اوخوا ۲۰٪) او د وړانګو غورځېدو د رسوباتو څخه توليد شوې تودوخې (۸۰٪) له ګډولې څخه منځ ته راځي.
يو څپه ييز جنراتور د څپه ييز بهنګ انرژي په برېښنا بدلوي. زيات څپه ييز بدلون او د لوړ څپه ييز جريان سرعت، د څپه ييزې برېښنا د توليد لپاره د سيمې وړتيا په هېښونکي ډول زياتولای شي.
له دې امله چې د ځمکې څپې بالاخره د سپوږمۍ، لمر او ځمکې د څرخېدو سره د جاذبې قوې د تعامل له امله منځ ته راځي، څپه ييز طاقت په عملي ډول نه ختمېدونکی دی او په همدې بنسټ دا د نوې کېدو وړ انرژۍ د سرچينو په توګه ډلبندي کېدای شي. د څپو حرکت د ځمکې-سپوږمۍ په سيستم کې د ميخانيکي طاقت د زيان لامل ګرځي: دا د ساحلي سيمو په شا اوخوا کې د طبيعي خنډونو په مټ د اوبو د پمپ کولو او د هغې په پايله کې د سمندر په بېخ کې او په تيت پرک کېدو کې د سرېښناک والي څخه منځ ته راځي. د انرژۍ دا زيان د دې لامل ګرځي چې د ځمکې څرخ د ځمکې د جوړېدو راهيسې په ۴.۵ ميليارده کلونو کې په کراره شي. په وروستيو ۶۲۰ ميلیونه کلونو کې، د ځمکې د څرخ موده (د يوې ورځې اوږدوالی) له ۲۱.۹ ساعتونو څخه تر ۲۴ ساعتونو پورې زیاته شوې ده؛ په دې موده کې د ځمکې-سپوږمۍ سيستم ۱۷٪ د خپل څرخ انرژي له لاسه ورکړې ده. په داسې حال کې چې څپه ييز طاقت له سيستم څخه اضافي انرژي تر لاسه کوي، د دې اغېز له نيشت سره برابر دی او په نږدې راتلونکي کې د اټکل وړ نه دی.
د څپه ييز بهنګ جنراتور
د څپه ييز بهنګ جنراتور اوبه د طاقت په توربینونو کې د لېږدولو د خوځنده طاقت څخه کار اخلي، کټ مټ په هغه طريقه، په کومه چې د باد د توربينونو لپاره هوا د طاقت په توربينونو کې کاروي. شونې ده چې ځينې څپه ييز جنراتورونه د اوسنيو پولونو په جوړښتونو کې جوړ شي، يا په بشپړ ډول د اوبو لاندې ولاړ شي، په دې ډول د ښکلا پېژندنې يا بصري اغېزو څخه مخنیوی کېږي. د ځمکې خنډونه لکه تنګي يا کوچني خليجونه په ځانګړو ځايونو کې لوړه چټکتيا پيدا کوي، کومه چې د توربينونو په کارولو سره نيول کېدای شي. شونې ده چې دا توربينونه افقي، عمودي، پرانيستي يا نلي (لوله يي/بهاندځايي) وي.
څپه ييز خنډونه
څپه ييز خنډونه په لوړوالي (هايډروليک څوکه) کې لوړ يا ښکته څپو تر منځ په توپير کې ممکنه انرژي استعمالوي. کله چې د طاقت د تر لاسه کولو لپاره څپه ييز خنډونه کارول کېږي، له څپو څخه تر لاسه کېدونکې ممکنه انرژي د ځانګړو بندونو په ستراتيژيک ځای پر ځای کولو په مټ نيول کېدای شي. کله چې د سمندر کچه لوړه وي او څپې راتلل پيلېږي، په څپه ييز طاقت کې لنډمهالی زياتوالی د بند شاته  يو ستر ډنډ ته لويږي، کوم چې په زیاته اندازه ممکنه انرژي لري. د څپو په کمېدو سره، دا انرژي يو ځل بيا په ميخانيکي انرژي سره بدلېږي، ځکه چې اوبه د لويو توربينونو په مټ خوشې کېږي، کوم چې د جرنيټر په کارولو سره برېښنايي طاقت پيدا کوي. د اوبو د ندولو لپاره جوړ شوي ديوالونه په بنسټيز ډول د څپه ييز ساحل د پوره پراخوالي بندونه دي.
متحرک څپه ييز ځواک
متحرک څپه ييز ځواک (يا DTP) يوه نظرياتي ټيکنالوژي ده، کومه چې په څپه ييز بهنګ کې د ممکنه او حرکي انرژيو تر منځ له تعامل څخه ګټه اخلي. دا نظريه وړانديز کوي چې ډېر اوږده بندونه (د بېلګې په ډول: ۳۰-۵۰ کيلو متره اوږدوالي لرونکي) له ساحلونو څخه په مستقيم ډول يا په سمندر يا بحر کې جوړېږي، بې له دې چې کومه سيمه ونيسي. د څپه ييز پړاو توپيرونه په ټول بند کې شته، د کوم په پايله کې چې په تش منځو ساحلي سمندرونو کې د اوبو سطحه يو مهم توپير لري-په کوم کې چې پیاوړي ساحلې متوازي خوځېدونکي څپه ييز جريانونه شامل وي، لکه چې په برتانيه، چين او کوريا کې موندل کېږي. په حرکت راوستل شوې څپې (TDP) د «ډيون» د يو مخترع له خوا موندل شوي نوي هايډرو اټموسفيري تصور  LPD (lunar pulse drum) جغرافيايي پايښت زياتولای شي، په کوم کې چې د اوبو يو څپه ييز ډنډه، د باد ميټر جيټ د څرخېدونکې هوا فعالونکي يا جنراتور پر لور تمبولی يا ورڅخه راکش کولای شي. دا اصل د ۲۰۱۹ز کال په جون مياشت کې په لندن بريج کې وښودل شو. په برسټل کانال کې (سيمه ييز واک) په څپه ييز دخولي سمندري ساحل کې د ۳۰ متره، ۶۲.۵ کيلو واټه پايلټ د نصب کولو طرحې روانې دي.
د سیاسی علومو تاریخ
که څه هم په ټولنیزو علومو کې د «سیاسي علومو» شتون د یوه جلا مضمون په توګه په دې وروستیو کې پېژندل شوی، خو د سیاسي قدرت تحلیل او هغه اغیزې کوم چې هغه یې په تاریخ باندې لري، له پېړیو راهیسې تر سره کېږي. که څه هم مخکې د «سیاسي علومو» اصطلاح د «سیاسي فلسفې» سره توپیر نه درلود خو په نوي عصري نظم کې یوه واضیح ټولګه لري چې په کې اخلاقي فلسفه، سیاسي اقتصاد، سیاسي نظریه، تاریخ او نورهغه ډګرونه چې د یو مثالي/ ایډه آل دولت د نورمونو او معیارونو سره چې باید څه وي اود دولت د ځانګړتیاوو او دندو کمولو پورې اړه لري. سیاسي علوم په ټوله نړۍ کې په ځانګړو شکلونو کې واقع کیږي، په داسې حال کې چې د دې اصطلاح د نورو ځانګړو ابعادو د نشتون او کموالي امکان هم په کې شته.
لرغونی
د لویدیځ سیاست ریښې کولی شو د سقراط د زمانې سیاسي فیلسوف ارسطو (د سیاسي علومو پلار) (۳۲۲- ۳۸۴ مخکې له میلاده) په لیکنو کې ومومو. ارسطو یو له لومړنیو خلکو څخه و چې سیاسي علومو ته یې یو د کار وړ تعریف ورکړ، هغه په ​​​​دې باور و چې دا د ساینس یوه قوي او پیاوړې څانګه ده او په نورو څانګو لکه پوځي علومو باندې ځانګړی واک لري. سیاسي فیلسوفانو لکه افلاطون او ارسطو د سیاسي فکر تحلیل په داسې ډول پیل کړ چې د سیاسي علومو ساینسي اړخ ته یې ډېر اهمیت ورکړ برعکس د هغه ډول چې یوناني فیلسوفانو مخکې له دوی نه انځور کړی وو. د افلاطون څخه مخکې، د سیاست اصلي تبصره به شاعرانو، تاریخ پوهانو، او د وخت مشهورو ډرامه لیکونکو کوله.
کله چې د روم سترواکي تر بل هر وخت سوکاله وه نو دوه ډول تاریخ لیکونکي موجود وو چې تاریخ یې مستند کاوه یو یې هغه وو چې تاریخ د دوی په باور چې څنګه پېښ شوی وو لیکه یا یې هم خپل درک د تاریخ نه لیکو، په داسې حال کې چې د دویمې ډلې د ورځني سیاست څخه په کار اخیستو به یې تاریخ یا هغه څه چې په ریښتیني ډول پېښ شوي وو اغېزمن کول. په ځینو مهمو تاریخ پوهانو کې پولیبیوس، لیوي او پلوټارک شامل وو، دغو کسانو نه یوازې د روم د سترواکۍ د عروج په مستند کولو تمرکز وکړ، بلکې د نورو ملتونو د عروج او زوال په اړه یې هم لیکنې وکړې. په هغه کسانو کې چې سیاسي تګلارې به ېې پلي کولې لکه څنګه چې دوی مناسب لیدلې د ژولیوس سیزار/ قیصر او سیسرو په څیر مشران شامل وو، قیصر یو دیکتاتور و چې د خپل واک د ساتلو لپاره یې په خپلو خلکو باندې ډېر ولاړ وو او هغه ځینې داسې اصلاحات راوستل چې د خلکو په ګټه تمام شي. په هغې وخت کې سیاسي علوم د حکومتي ارګانونو د اغېزو د پوهیدو پروسه وه او دا چې څنګه حاکمان خپل قوانین پلي کوي، او همدارنګه په ټولیزه توګه د ځانګړو هېوادونو تاریخ. په ۷۵۳ (مخکی له ميلاد) کې د روم د ښار له جوړیدو څخه د لویدیځې رومي سترواکۍ له ړنګېدو او یا د منځنيو پیړیو تر پیل پورې نږدې زر کاله تېر شول. د دې موده په منځ کې په روم کې د هیلینیک تمدن (هغه کلتور دی چې د لویدیځې آسیا، شمال ختیځې افریقا او سویل لویدیځې آسیا سره د لرغونې یوناني نړۍ باورونه یوځای کوي.) ښکاره اغېزې لیدل کېدې او د دې لامل شو چې یوناني خدایان او یوناني فلسفه دواړه د رومیانو په کلتور کې ځای پر ځای شي او یوناني فلسفه چې د سټویزم- Stoicism (دا د ژوند یوه داسې فلسفه ده چې مثبت احساسات اعظمي کوي، منفي احساسات کموي او له افرادو سره مرسته کوي چې د دوی د شخصیت فضیلت لوړ کړي) په نوم پیژندل کیږي د روم د قانون په توګه پلي کېدله او سټویک په دولت کې د مناسبو طبقاتي رولونو او دندو ساتلو ته ژمن و ترڅو دولت په ټولیزه توګه باثباته پاتې شي، د رومی سټویکسو ترټولو مشهور فیلسوف سینیکا او سترواک مارکوس اوریلیوس وو. سینیکا، یو بډایه رومي سرپرست وو چې ډېری وختونه د ځینو عصري مبصرینو / تاریخ پوهانو له خوا د هغه د خپلو اصولو سره سم نه ژوند کولو او پکې پاتې راتلو په خاطر پرې نقد شوی دی. له بلې خوا، د مارکوس اوریلیس مراقبتونه (The meditations) د یوه سترواک د فلسفي انعکاس په توګه فرض کېدای شي چې د هغه د فلسفي هیلو او د هغه د وظیفې تر منځ وېشل شوی چې هغه د خپلو بېلابېلو نظامي کمپاینونو له لارې د بهرنیو دښمنانو څخه د روم له سترواکۍ دفاع کوله. د پولیبیوس په وینا، د روم نهادونه د سترواکۍ ملا وه، مګر د ګولډمین قانون د روم مغز و.
منځنۍ دوره
د لویدیځ روم سترواکۍ له ړنګیدو سره، د سیاسي زدکړو لپاره یو ډېر پراخ ډګر رامنځته شو. د توحید مطرح کېدنه او په تېره بیا د غربي عنعناتو او عیسویت لپاره یې د سیاست او سیاسي عملونو لپاره یوه نوې مساله رابرسیرنه کړه. هغه کتابونه لکه د هپپو د اګسټین او د خدای ښار، اوسنۍ فلسفې او سیاسي دودونه يې د عیسویت سره یوځای کړل او د دې لامل شو چې سیاسي او مذهبي سرحدونه بیا تعریف شي. د منځنۍ دورې په جریان کې، د سیاست مطالعه په کلیساګانو او محکمو کې پراخه وه او په دې دوره کې د کلیسا او دولت ترمنځ د اړیکو په اړه ډېری سیاسي پوښتنې روښانه شوې وي.
رینسانس
د ایټالوي رینسانس په جریان کې، نیکولو میکیاویلي د سیاسي بنسټونو او لوبغاړو په مستقیمو تجربو او عصري سیاسي علومو باندې  ټینګار وکړ. په خپله مقاله کې، د پرینس (شهزاده)، مکیاویلی د واقعیت په نظر کې نیولو سره استدلال کوي چې حتی بدې وسیلې (غلط او غیر مجاز کارونه) باید په پام کې ونیول شي او کار ترې واخیستل شي که چېرې دوی د حاکم دولت د موخو په ترلاسه کولو او ساتلو کې مرسته کوي. له همدې امله مکیاویلی په سیاست کې د ایډیالوژیکي موډلونو د کارولو په ضد استدلال کوي او د سیاسي علومو د «سیاست ماډل» پلار بلل شوی دی. مکیاویلی په خپل لږ پیژندل شوي کتاب د دېسکورسز آف لیوی ( د لیوې ویناوې) په برخه کې یوه بله تګلاره خپلوي او په خپلو آثارو کې د جمهوریت فضیلتونه او دا چې د ښه اتباع نه مطلب څه دی بیانوي په داسې حال کې چې، د د پرینس(شهزاده) ځینې ورته موضوعات حتی په دېسکورسز آف لیوې ( د لیوې ویناوې) کې هم موندل کېدای شي. وروسته، د روښانتیا په وخت کې د ساینسي تمثیل پراخول د سیاست مطالعه د را کړل شوو معیارونو څخه نوره هم هاخوا ته واړوله.
روښانتیا
د فرانسوي فیلسوفانو لکه والټیر، روسو او ډیډروت اثار د سیاسي تحلیل، ټولنیزو علومو، ټولنیزو او سیاسي نیوکو ښې بېلګې دي. د دوی اغېز د فرانسې انقلاب لامل وګرځېد کوم چې په ټوله نړۍ کې د عصري دیموکراسۍ په رامنځته کولو کې یې خورا زیاته ونډه درلوده.
د مکیاویلی په څیر، توماس هوبس، چې د ټولنیز تړون د تیورۍ لپاره پیژندل شوی، په دې باور و چې یو پیاوړی مرکزي ځواک، لکه سلطنت، د فرد د فطرتي خود غرضۍ د حاکمیت لپاره اړین دی، مګر هېڅ یو یې د پاچا په الهی/ مطلقه حقونو باور نه درلود، له بلې خوا جان لاک چې موږ ته یې د حکومت دوه تړونونه راکړل هغه هم د پاچاهانو په الهی/ مطلقه حقونو باور نه درلود، د اکویناس پلوی شو او د ارسطو د دې فرمان په منلو سره چې انسان د ټولنیز حیوان په توګه د ټولنیزې همغږۍ په حالت کې د خوښۍ په لټه کې دی د میکیاوېلي او هابز دواړو په وړاندې ودرېد. د اصلي ګناه څخه د روح د نجات په اړه د اکویناس د مخکښ نظر برعکس، لاک باور درلود چې انسان دې نړۍ ته د ټابولا راسا (سپینې او صافې تختې په څېر) ذهن سره راځي، د لاک په وینا، د هوبس له خوا وړاندیز شوی مطلق حاکم غیر ضروري دی، ځکه چې طبیعي قانون د عقل او مساوات پر بنسټ ولاړ دی او د انسان لپاره د سولې او بقا په لټه کې دی.
جعلي خبرونه په هند کې
جعلي خبرونه په هند کې هغو غلطو یا ناسمو معلوماتو ته ویل کېږي چې په خوله او دودیزو رسنیو له لارې ویل کېږي او په دې وروستیو کې د ډیجیټالي وسایلو له لارې تر سره کېږي لکه ایډیټ شوې ویډیوګانې، میمونه، نا تایید شوي اعلانات او په ټولنیزو رسنیو کې خپرې شوې اوازې. په دې هېواد کې د ټولنیزو رسنیو له خوا خپریدونکي جعلي خبرونه په یوه جدي ستونزه باندې اوښتې ده، چې کولای شو په دې برخه کې په ۲۰۱۸ کال کې د هغو ۲۰ کسانو د مړینې موضوع یاده کړو چې په ټولنیزو رسنیو کې د ناسمو معلوماتو د خپراوي له کبله خپل ځانونه له لاسه ورکړل.
شالید
د رویټرز د ژورنالیزم د زده کړې د انستیتوت مشر، راسموس کلیس نیلسین فکر کوي چې: «د لویدیځ په پرتله د هند په څېر هېواد کې د ناسمو معلوماتو د خپرولو ستونزه ډېره پیچلې او ګواښوونکې ده». هند کې د انټرنېټ په زیاتیدو سره د په ټولنیزو رسنیو کې جعلي خبرونو له لاسه رامنځته کېدونکې زیانونه مخ پر زیاتیدو دي، ځکه چې په دې هېواد کې په ۲۰۱۲ کال کې د انټرنېټ کاروونکو وګړو شمېر له ۱۳۷ میلیونو څخه په ۲۰۱۹ کال کې ۶۰۰ میلیونه وګړو ته رسیدلی. هند د واټساپ تر ټولو ستر بازار دی چې ۲۳۰ میلیونه کاروونکي لري او له همدې کبله د جعلي خبرونو د خپریدو لپاره دا یو له اصلي پلاټفارمونو څخه ګڼل کېږي. یوه تر ټولو اصولي ستونزه دا ده چې د توکو او معلوماتو تر لاسه کوونکي د خپلې بې خبرۍ له لاسه دوی ته په ټولنیزو رسنیو کې پر لیږل شویو معلوماتو باندې باور کوي. د جعلي خبرونو د خپریدو او اغیزو د مخنیوي لپاره ګڼ نوښتونه او لارې چارې په کار اچول شوي دي. جعلي خبرونه همداشان په فیسبوک او ټویټر کې هم خپریږي.
د افغانستان په جګړه کې ملکي مرګ ژوبله (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)
د افغانستان د جګړې په اوږدو کې، د جګړې د لګښتونو  پروژې  (Costs of War Project) د معلومات پر بنسټ، په افغانستان کې جګړې ۱۷۶۰۰۰ کسان ووژل، چې ۴۶۳۱۹ ملکیان، ۶۹۰۹۵ پوځیان او پولیس او لږ تر لږه ۵۲۸۹۳ یې مخالف وسله وال وو. خو د مړینې شمېر ښایي لوړ وي ځکه چې د جګړې په پایله کې د "ناروغیو؛ خوړو، اوبو، زیربناوو ته د لاس رسي بایلل او/یا د جګړې د نورو غیر مستقیمو پایلو" له امله نورې مړینې نه دی حساب شوې. د اپسالا د نښتو د ډېټا پروګرام د معلوماتو پر بنسټ، په نښتو کې ۲۱۲۱۹۱ کسان وژل شوي دي. په ۲۰۱۵ کال کې د جګړې لګښت، پروژې اټکل وکړ چې هغه شمېر کسان چې د جګړې اړوند د غیر مستقیمو لاملونو له امله وژل شوي، ښایي په اوسنیو نښتو کې د غیر مستقیمو او مستقیمو مړینو د نسبت له مخې تر ۳۶۰۰۰۰ نور هم لوړ وي.
جعلي خبرونه په هند کې
شالید
د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې، د هند د رسنیو څېړنیزې ادارې CMS ویلي چې په هند کې د جعلي خبرونو د خپریدو یو علت «د رسنیو د تګلارې د تایید نشتوالی» دی. سربېره پر دې، د قانون پلي کوونکو چارواکو د «ساختګي مقالو لیکونکي» خبریالان او ژورنالیستان نیولي دي، په تیره بیا کله چې د هغوی مقالو جنجالونه را پورته کړي دي.
د افغانستان په جګړه کې ملکي مرګ ژوبله (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)
"د تلپاتې آزادۍ د عملیاتو" تر نوم لاندې جګړه چې د متحده ایالاتو له لوري په ۲۰۰۱ کال کې په لاره واچول شوه، لومړۍ په هوایي بریدونو پیل شوه چې سمدلاسه یې د ملکي افغانانو د مرګ ژوبلې په اړه اندیښنې راپورته کړې. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) له قوله، هر کال د ملکي مرګ ژوبلې لویه برخه د طالبانو او نورو مخالفو ډلو له اړخه وي، چې دا شمېرې هر کال د ۶۱٪ څخه تر ۸۰٪ وي. د جګړې په وروستیو کلونو کې د ملکي مرګ ژوبلې کچه لوړه وه، چې په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې په پرله پسې ډول د کلنۍ ملکي مرګ ژوبلې ریکارډ مات شو. ملکي تلفات د ۱۹۸۰ کلونو د شوروي – افغان جګړې د لوړې مرګ ژوبلې او له هغې وروسته د کورنیو جګړو د دریو دورو: ۱۹۸۹–۱۹۹۲ کلونه، ۱۹۹۲–۱۹۹۶ کلونه، او ۱۹۹۶–۲۰۰۱ د مرګ ژوبلې دوام دی.
جعلي خبرونه په هند کې
شالید
په هند کې زیاتره جعلي خبرونه د سیاسي او مذهبي موضوعګانو اړوند خپریږي. د BJP، کانګریس او نورو سیاسي ګوندونو د معلوماتي ټیکنالوژۍ برخې د همدې ګوندونو د سیاسي مخالفینو او د هر هغه کمپاین په وړاندې چې د دغو ګوندونو پر خلاف وي، د جعلي خبرونو پر خپرولو باندې تورن شوي دي. د BJP ګوند د مذهبي لږکیو په نښه کولو سره د جعلي خبرونو پر خپریدو باندې تورن شوی دی. د RSS ګوند خپرنیز ارګان Organizer او د کانګریس ګوند خپرنیز ارګان National Herald هم د ګمراه کوونکو رپوټونو په خپرولو سره تورن پیژندل شوي دي.
د افغانستان په جګړه کې ملکي مرګ ژوبله (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)
اټکلونه
له ۲۰۰۱ کال وروسته د جګړې له امله د وژل شویو ملکي وګړو د مجموعي شمېر په اړه رسمي ارقام نشته، خو د مشخصو کلونو یا مودې محاسبات د یو شمېر خپلواکو ادارو له خوا خپاره شوي او په لاندې جدول کې۲۱‍ وړاندې شوي دي.
جعلي خبرونه په هند کې
کرونا وېروس
د کرونا وېروس اړوند ناسم معلومات د ټولنیزو رسنیو د هغو پیغامونو په بڼه دي چې پکې نا تایید شوي د کورنۍ درملنې، جعلي مشورې او د توطیې تیوري ګانې شاملي دي. د کرونا وېروس په اړه د جعلي خبرونو د خپرولو په تور څه کم دوه کسه تر اوسه پورې نیول شوي دي. د ۲۰۲۰ کال د مارچ په اوومه د هند لومړي وزیر نرېندا مودي له خلکو وغوښت تر څو د کرونا وېروس په اړه اوازو باندې باور مه کوئ. د رسنیو معلوماتي دفتر د مارچ په ۲۴مه د امارو او ارقامو یوه څېړنه خپره کړه چې پکې لیکل شوي و چې په هند کې د بېړني مالي حالت د تپل کېدو په اړه خبرونه جعلي دي. له دې ډول خبرونو سره د مقابلې لپاره، د اپریل له ۱۴مې راهیسې څه باندې ۴۰۰ هندي ساینس پوهان په ګډه سره کار کوي تر څو د همدې وېروس په اړه ناسم معلومات رد کړي.
په ۲۰۱۹ کال کې د تابعیت (تعدیل شوی) قانون
د هند امنیتي او استخباراتي ادارو راپور ورکړی و چې دوی له پاکستان څخه شاوخوا ۵۰۰۰ د ټولنیزو رسنیو اداره کوونکي په ګوته کړي دي چې د تابعیت د تعدیل شوي قانون په اړه یې «جعلي او ناسم تبلیغات خپرول»، چې ځینو یې بیا په دې درشل کې «ډېرې ژورې جعلي ویډیوګانې» خپرولې. د ټولنیزو رسنیو پلټفارمونو د جعلي، پاروونکو او عامه خبرونو د کنترول لپاره میډیټران درلودل.
زاړه انځورونه او ویډیوګانې به په ټولنیزو رسنیو کې ان د مشهورو شخصیتونو له خوا خپریدل او په دې سره به د لاریونونو اور ته لمن وهل کېده. زاړه تصویرونه به همداشان د دې لپاره خپریدل تر څو وښیې چې لاریونوالو په ګڼو ځایونو کې پر تاوتریخوالې لاس پورې کړی دی. دې ته ورته، د پولیسو له خوا د زورزیاتي ځینې پخواني کلیپونه به هم خپریدل او په غلطه سره به یې دا پرې ثابتول چې ګواکې د CAA لاریونوال په دې ډول وهل ټکول کېږي. د BJP د ګوند د معلوماتي ټیکنالوژۍ د برخې مشر، امیټ مالویا هغه منحرف شوې ویډیوګانې هم خپرولي چې پکې د CAA ضد لاریونوال یې ناسم پیژندلي وو او د «زنداباد پاکستان» شعارونه او د هندو ټولنې په وړاندې یې مخرب شعارونه ورکول.
د مالیزیا لومړي وزیر د همدې قانون د اړتیا په اړه خبرې وکړي خو له هندي تابعیت څخه یې د هندي مسلمانانو د ممکنه محرومیدو په اړه اندېښنه څرګنده کړه. په مقابل کې د هند د بهرنیو چارو وزارت د هغه «ریښتینې ناسمې څرګندونې» رد کړي او ویې ویل چې دا کار به «هېڅ یو هندي که هغه په هر مذهب پورې تړلی وي له خپل تابعیت څخه محروم نه کړي». د بنګلور د پولیسو کمیشنر له خلکو وغوښتل چې د CAA په اړه جعلي خبرونو باندې باور و نه کړي، په داسې حال کې چې د اسام پولیسو بیا خلکو ته خبرداری ورکړ چې په ټولنیزو رسنیو کې د خپلو مطالبو د خپرولو په اړه دې احتیاط وکړي.
ټولټاکنې
د هند د ۲۰۱۹ کال په عمومي ټولټاکنو کې جعلي خبرونه زښته ډېر وو. تر ټولټاکنو وړاندې د ټولنې په هره کچه کې ناسم معلومات خورا زیات وو. هان ځینو خلکو د هند دغو ټولټاکنو ته د «هند لومړني د واټساپ ټولټاکنو» نوم ورکړ، ځکه چې په دې ټولټاکنو کې واټساپ د زیاترو نوماندانو له خوا د تبلیغاتو د یوې وسیلې په توګه کاریده. لکه څرنګه چې VICE او AltNews لیکي: «ګوندونو د واټساپ اپلیکیشن  وسله وال کړی و» او په مقابل کې «ناسم معلومات وسله وال شوي وو».
هند ۲۲ رسمي ژبې لري، چې له امله یې د فیسبوک لپاره دا ډېره ستونزمنه وه تر څو په دې ټولو ژبو کې شریک شوي معلومات وڅېړي، خو بیا یې هم د ۱۰ مواردو په اړه اړینې سرچینې را ټولې کړي دي او د سندي، اوډیا او کناډا په څير ژبې یې د ۲۰۱۹ کال تر مۍ میاشتې پورې هېڅ نه وي کتلي. سره له دې هم، فیسبوک په ورځ کې نږدې یو میلیون حسابونه پاکول چې په دې کې هغه حسابونه هم شامل و چې تر ټولټاکنو وړاندې یې ناسم او جعلي معلومات خپرول.
د پاکستان پر وړاندې جعلي خبرونه
هغه څېړنه چې د اروپايي ټولنې د DisinfoLab له خوا په ۲۰۱۹ کال کې تر سره شوه په ډاګه شوه چې «په څه باندې ۶۵ هېوادونو کې څه کم ۲۶۵ د جعلي خبرونو سیمه ایزې وېبپاڼې د هند د نفوذي شبکو له خوا پر نړیوالو ادارو باندې د اغیزې اچولو او د پاکستان په اړه د عمومي برداشت د اغیزمنولو لپاره مدیریت کېږي».د «هند د سرګذشتونو» په نوم په یوه څېړنه کې ښودل کېږي چې تر ۲۰۲۰ کال پورې، په ۱۱۶ هېوادونو کې د هند پلوو دا ډول جعلي خبرونو وېبپاڼو شمېر ۷۵۰ ته رسیدلی وو. د جعلي خبرونو د خپروونکو ځینو مشهورو وېبپاڼو او انلاین سرچینو بېلګې دا دي: OpIndia او پسټ کارد نیوز.
د کوانټوم میدان د تیورۍ تاریخچه
د ورته یا مشابه تخنیکونو له لارې د جاذبې د تشرېح کولو هڅې تر ننه پ،رې ناکامې شوې دي. د کوانټوم میدان د تیورۍ مطالعه لا هم د ودې په حال کې ده، لکه څرنګه یې چې د ډېریو فزیکي ستونزو د حل لپاره طریقې کارول کېږي. اوس مهال د نظري فزیک له ډېرو مهمو برخو څخه ده چې د فزیک څو بېلابېلو څانګو ته ګډه ژبه چمتو کوي.
لومړني پرمختګونه
د کوانټوم میدان تیوري په ۱۹۲۰مه لسیزه کې د یوه الکترومقناطیسي میدان د  کوانټوم میخانیک تیورۍ د رامنځته کېدو له موضوع را پیل شوه. په ځانګړې ډول ډو بروګلي په ۱۹۲۴ کال کې د ابتدایي سیستمونو د څپې د تشرېح نظریه په لاندې ډول معرفي کړه: "موږ په دغه کار کې د یوې ځانګړې دورې د داسې پدیدې د شتون له انګېرلو څخه مخکې ځو چې لا مشخصه شوې نه ده".
په ۱۹۲۵ کال کې وارنر هایزنبرګ، ماکس بورن او پاسکال جرډن دقیقاً همدا تیوري د ساحې د ننه د ازادۍ د درجو په څرګندولو سره د هارمونیک ګرځېدونکو د نامتنها ټولګو په توګه او وروسته بیا د دغو ګرځېدونکو لپاره له متعارف کوانټیزاسیون طریقې څخه په استفادې جوړه کړه. د دوی مقاله په ۱۹۲۶ کال کې خپره شوه. دې نظریې داسې انګېرله چې هېڅ برېښنایي چارچ یا جریان نه‌شته او اوس مهال د ازاد میدان تیوري بلل کېږي.
د خاص نسبیت ترکیب
له هماغو لومړیو څخه څرګنده وه چې د الکترومقناطیسي میدان یو مناسب کوانټومي لید باید په یوه ډول د انشټین د نسبیت هغه تیوري راونغاړي چې د کلاسیک الکترومقناطیس له څېړنو څخه یې وده کړې وه. دغه اړتیا چې د نسبیت او کوانټوم میخانیک یوځای کول وو، د کوانټوم میدان تیورۍ د رامنځته کېدو دویمه لویه انګېزه وه. پاسکوال، جرډن او ولفګانګ پایولي په ۱۹۲۸ کال کې وښوده چې کوانټوم میدانونه په داسې ډول جوړولی شو چې د بدلونونو په لړ کې هغه ډول عمل وکړي چې خاص نسبیت یې وړاندوېینه کوي.
ناڅرګندتیا یا د قطعیت نه‌شتون
په ۱۹۳۳ کال کې د نیلز بوهر او لیون روزنفیلډ له‌خوا یوه دقیق تحلیل وښوده چې د برېښنايي او مقناطیسي میدان د قوې تر منځ د هم‌مهاله اندازه کولو په وړتیا یو اساسي محدودیت شته، دا محدودیت له وړانګو سره د چارچونو د تعامل په تشرېح کې داخلېږي، د ناڅرګندتیا د اصل له‌خوا وضع شوی چې باید د ټولو متعارفو مزودوجو کمیتونو لپاره عملي شي. دغه محدودیتونه د فوټونونو او الکترونونو (کوانټومي الکټروډینامیک) د کوانټومي میدان د تیورۍ د بریالۍ فورمول‌بندۍ او تشرېح لپاره او په واقعیت کې د هر اختلال کوانټومي میدان د تیورۍ لپاره ډېر مهم دي. د بوهر او روزنفیلډ تحلیل د الکترومقناطیسي ساحې په اندازو کې بدلونونه تشرېح کوي چې د ساحې له سرچینو څخه لرې له کلاسیکو «مجاز» اندازو سره توپیر لري.
د دوی تحلیل د دې لپاره ډېر مهم و چې وښيي د ناڅرګندتیا د اصل محدودیتونه او مفاهیم په ټولو ډينامیکي سیستمونو کې پلي کېږي، هغه که میدانونه وي یا مادي ذرات. د دوی تحلیل ډېری فزیک‌پوهان پر دې هم قانع کړل چې د کلاسیک میدان د تیورۍ پر اساس د طبیعت بنسټیزو تشرېحاتو ته د بېرته راستنېدو هر ډول مفکوره، لکه څرنګه چې انشټاین د کلاسیک واحد میدان په تیورۍ کې له خپلو ډېرو او ناکامو هڅو سره سره بیا هم موخه لرله، په ساده ډول د بحث وړ نه ده.
دویم کوانټزېشن
د کوانټومي میدان د پراختیا په تیورۍ کې درېیمه موضوع په دوامدار او اسان ډول د بېلابېلو ذروي سیستمونو د احصایې د اداره کولو اړتیا وه. په ۱۹۲۷ کال کې پاسکال جرډن هڅه وکړه تر څو د فورمولېزم په کارولو سره چې د احصایوي بدلون د تیورۍ په نامه پېژندل کېږي، د میدانونو پېژندل شوی کوانټزېشن (quantization) د ورته ذراتو د څو جسمي څپو توابعو ته پراخ کړي. اوس مهال دا طریقه کله ناکله د دویم کوانټیزېشن په نامه یادېږي.