cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د عبدالباري جهاني ۲۰ میاشتیني فعالیتونه
84. په مرکز او ټولو ولایتونو کي د امنیتي ځواکونو څخه حمایت کول، دغه کار نه يوازي د خپلو سرتېرو د تشويق او هڅوني سبب سو بلکي د هيواد ملي او دفاعي ارګانونو ته د نورو ځوانانو د جلب او جذب فرصت هم وګرځېد. 85. د امریکا متحد ایالاتو د پراختیایي اداره سره په ګډه ځوانانو ته د وړو پورونو د ورکړي پروګرام جوړ سو، تر څو د دغو قرضونو په ذريعه د هيواد زياتو ځوانانو ته د کار زمينه برابره سي او تر څنګ ئې پر ځان د باور چاپېريال جوړ سي.
86. د ځوانانو د پارلمان لپاره په مرکز او ولایتونو کي د غړو ټاکني او د ځوانانو پارلمان پرانیسته، او د طرزالعملونو او لایحو جوړول. د ځوانانو تمثيلي پارلمان به د هيواد راتلونکي او پارلماني ټاکنو ته ځوان استعدادونه او مجرب ځوانان وروزي، دغه کار به په هيواد کي د سياسي شعور د غوړېدني سره پوره همکاري وکړي.
87. په مرکز او ولایتونو کی ځوانانو ته د نافذه قوانینو د عامه پوهاوي پنځلس سیمینارونه جوړ سوي دي. تر څو د هيواد ځوان قشر د هيواد د وضع سوو قوانينو او اصولو سره آګاهي تر لاسه کړي او د قوانينو څخه د ناخبرۍ او بې تفاوتۍ پروسه ختمه سي.
89. د ظرفیت لوړاوی، د مېرمنو په وړاندي د تاوتریخوالي د له منځه وړلو، زما ږغ زما حق، د وخته د مخکي د ودنو او په بدو کي د نجونو د ورکولو د مخنیوي او نورو عنوانو تر نامه لاندي دېرش یو ورځني، دوه ورځني او اوونیز سیمینارونه او ورکشاپونه دایر سويدي.
90. د ځوانانو د ظرفیتونو د لوړولو او علمي فرصتونو برابرولو په موخه د لوړو زده کړو موسسو او پوهنتونونو ته د ۲۰۰۰۰ زره په شاو خواکي بې وزله ځوانان ورپېژندل سوي دي.
91. ۳۰۰۰بې وزلو ځوانان د وزارت سره د تړون پر بنست په وړیا ډول روغتیایي مرکزونو ته د درملني په موخه ور پېژندل سوي دي.
92. ۵۰۰تنه معتاد ځوانان د وزارت سره د تړون له مخي روغتیايي مرکزونوته استول سويدي.
94. د ۲۵ فني او حرفوي مراکزو سره پوهاولیکونو امضا سویدي، تر څو د هيواد بېوزله او بېچاره ځوانانو ته د کار زمينه برابره سي.
95. د لوړو زده کړو د پنځوسو موسساتو او پوهنتونونو سره پوهاولیکونه لاسلیک سویدي تر څو له دغي لاري د هيواد هغو ځوانانو ته چي د لوړو زدکړو د تر لاسه کولو لپاره مادي امکانات نه لري، ور وپېژندل سي.
96. د ۴۵ ورزشي خصوصي کلپونو سره پوهاولیکونه لاسلیک سويدي او د نږدې دېرشو ورزشي سیالیو په تنظیمولو کي همکاري سوېده.
97. د معلوماتي تکنالوژۍ د زده کړو په برخه کي د ۳۰ کورسونو سره پوهاولیک لاسلیک سوی چي په ډېرو کي یې ځوانان جذب سوي دي.
98. د هیواد د سمسورتیا او چاپيریال ساتني په موخه په مرکز او ۳۳ ولایتونو کي د ونو کښېنولو د کمپاینونو تر سره سوي او په دې پروسه کي، په مرکز او ولایتونو کي لس زره مثمري وني کښېنول سوي دي.
99. په مرکز او ولایتونو کي د ښوونځیو، ښار او تفریحي ساحاتو د پاکولو لسګونه کمپاینونه ترسره سویدي تر څو په هيواد کي د ښاري او کليوالي اوسېدونکو د تشويق سبب وګرځي او د حشر له لاري د خپلو سيمو او اوسېدونکو ځايونو د پاکوالي کلتور خپور سي.
100. په مرکز او ولایتونو کي امنیتي ځواکونو ته د ویني د ورکړي ۴۵ کمپاینونه ترسره سوي، چي د امنیتي د مورال لوړولو، د امنیتي ځواکونو سره د میني دزیاتېدلو د ذهنیت خپرولو ترڅنګ، له دې لاري د پام وړ اندازه وینه د امنیتي ځواکونو د ژوند ژغورلو په موخه اهدا سوېده.
101. د هیواد په ۳۴ ولایتونو کي د رضا کارانو د فدراسینونو بیا پرانیستل سویدي.
102. د رضاکارانو فدراسیون ته نږدې یوولس زره ځوانان جذب سوي او ثبت سوي چي د هیواد د خدمت په موخه رضاکارنه چاري ترسره کوي.
103. شاوخوا ۳۰۰۰ ځوانانو ته د هیواد د ملي موزیم او لرغونو ساحو څخه د لیدني زمینه برابره سوې ترڅو ځوانان مو د خپل لرغوني تاریخ، کلتور او ارزښتونو سره لا ډېره پېژندګلوي ولري.
دانگام ولسوالۍ
څوکۍ ولسوالۍ د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. دا ولسوالي هم د مرکز اسعداباد ختيځ ته دډيورنډ کرښې ته څېرمه يوه غرنۍ ولسوالي ده، مساحت يې ۳۳۴ کيلو متره مربع  ده، ۳۶ لوی واړه کلي لري، نفوس ۲۴۶۳۰ تنه اټکل شوى، او خلک يې زيات په کرنه او مالدارۍ بوخت دي.
سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
سعيده، الجزاير
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> سعیده ښار د سعيده ولايت په پلازمېنه ده چې ، د الجزایر په شمال لوېدیځ کې موقعیت لري، چې په 1998 کال کې يې 110,865 تنه نفوس درلود او په 2005 مېلادي کال کې يې نفوس 136,856تنو ته ورسېد.
پولي سیاست
پولي سیاست یا د پيسو سیاست Monetary Policy هغه سياست دى، چې د مرکزي بانک له خوا د پيسو د وړاندې كولو د كنټرول او د اقتصادي عمومي سياست د اصيل موخو د ترلاسه كولو لپاره كارول كېږي.
په بله وينا: پولي سیاست د هغو تدبريونو او تصميمونو له ټولگې څخه عبارت دى، چې د ټاكلو اقتصادي موخو، په ځانگړې توگه د ثبات د ټينگښت، استقرار او پولي ارزښت په موخه نيول کيږي.
د پیسو سیاست په هکله داسی هم ویلۍ شو چې گوندې د پیسو سیاست له هغه مالي فعالیتونو څخه عبارت ده کوم چې د یو هیواد د مرکزي بانک لخوا اداره او کنټرول کیږي لکه د پیسو برابرول، د پیسو موجودول، د اسعارو د تبا دلې نرخ یا ارزښت ټا کل، د پیسو گټه او داسې نور اړونده دندې شوې ترڅو مرکزي بانک وکولای شي چه اقتصادي پرمختگ وکړي، د اسعارو د تبادلې نرخ ثابت وساتي، خلکو ته د کار زمینه برابره کړي، د توکو نرخونه ثابت یا ځای پر ځای وساتي او مروجې پیسې د یو هیواد په ثابته توگه وکاروي. د پیسو سیاست ډېرې موخې لري خورا مهمې دوه یې دا دي: لومړئ اصلي موخه د پیسو د سیاست داده چې مرکزي بانک هره ورځ باید څومره افغانۍ خپل مالي بازار ته وړاندې کړي ترڅو د خپلو مشتریانو غوښتنې پوره کړي. دوهم اصلي مقصد د پیسو د سیاست داده چې په یو هیواد کې د هر ډول توکو نرخ ثابت وساتي تر څو د لوړو نرخونو مخه ونیول شي او خلک له اقتصادي او مالي ستونزو نه وژغورل شی.
د پولي سیاست موخې
د پولي سیاست اصلي او معمولي موخې په لاندې ډول دي:
د پولي سیاست عاملين
بانکی سيستم له درې ډوله بانكونو څخه جوړ دى، چې په لاندې ډول دي:
مرکزي بانک
په اوس وخت كې مركزي بانك د هر خپلواك او مقتدر هيواد لپاره د يوې مهمې مالي موسسې رول لري، ځكه دا موسسه د دولت د اقتصادي سياستونو په بشپړتيا، په ځانگړې توگه د پولي او مالی سياستونو په چوكاټ كې مهم رول لوبوي او كړنې يې د دولت د سمو اقتصادي او مالي فعاليتونو لپاره اړينې دي او د هيواد د پولي چارو مديريت پر غاړه لري.
سرچینې
وېشنيزه:پیسۍ وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:بانک
کندز ولايت
د کندز ولایت یو د افغانستان د شمال ختیځ ولایتونه څخه دی. چی مرکز یی د کندوزښار دی، یو د افغانستان د مهم تجارتی اوبندری ولایتونو څخه دی. ددې ولایت شمالي سرحد د آمو سیند تشکیلوي. تر اویا کالو د مخه یې نفوس ډیر کم و او مرکزیې د خان آباد ښارو. اوس د کندوز ښار ډیره گڼه گوڼه لري، ځکه چې ارواښاد محمدگل خان مومند او ارواښاد شیرخان خروټي د هیواد له ختیځو،جنوبي او نورو سیمو څخه هلته ډیرنواقل واستول او خلکوته وړیا او یا هم په ډیره ارزانه بیه ځمکې ورکړل شوې. ددې ولایت نفوس ډیرشو، په پخوانیو وختونوکې د آمو د سیند په غاړه یوه کلکه او مستحکمه کلا موجوده وه، چی هغه کلا مغلو ورانه کړه او بیا د امان الله خان په وخت(۱۳۰۰ هجری شمسی کې) دوباره جوړه کړای شوه. ده ولایت ډیرسمسور،اباد او ښیراز دی. ډیره ابادی او ښه زراعت لري. د کندوز ولایت یو د ښه آب هوا لرونکی ولایتونه څخه دی چی د دې ځای آب او هوا په هر قسم زراعت ته مناسب دی. د اوړی په موسم کې یې تودوخه تر۴۳ سانتي گراد پورته په اوسطه توگه ۳۰ درجې او د ژمي تر صفر درجي راښکته کیږی. کلنی اورښت یې د ۳۰۰ – ۴۰۰ ملې مترو په منځ کې اټکل شوی. له بهر نه ۴۳۳متره ارتفاع لري، پسرلی یې تود او ژمی معتدله هوا لري. دا ولایت د غبرکوه، د قره باتور او خواجه عبدالقاسم په نوم مشهور غرونه لري. د خان آباد سیند، د گاوکش نهر، د کندز نهر، د کندز سیند، نهر تقي او دعلې آباد نهرونه د دې ولایت د سمسورتیا سبب گرځي. ددې ولایت خلک د ډیر ښه فرهنگ لرونکي دي او د نواقلو فرهنگ هم په دې ولایت ژور اثر کړی دی. دا ولایت ښې لیسې او حرفوي ښونځي لري. پهلواني، بزکشی، نیزه بازي او سیمه ییزې لوبې پکې ډیر دود دي. دقلعه ذال او د کندز زړی کنډوالې یې تاریخی ځایونه تشکیلوي، چی د بودیزم د دورې او د گریکو بودیزم او گریک و باختري سکې ترینه ترلاسه کیږی. د کندز ښار یو زوړ مسجد هم لري، چی تقریبا ۳۰۰ کاله قدامت لري. په دې ولایت کې د افتاب پرست گل، وریجې، کونځلې او زغر ښه حاصل کوي او پوره شل کاله یې د پنبې تولید لومړی مقام درلود. دا ولایت د غوړیو یوه ښه فابریکه هم لري، چې د ورځی یې څو ټنه غوړي تولیدول د وریښمو صنعت هم هلته پرمختیا کړی ده، چې د چپنو، دستمالونو او جامو په جوړولو کې ترې کار اخلي. د دې ولایت خټکی، چی د امام صاحب په نوم یې پیژنو،نړیوال شهرت لري. نومړی ولایت ۱۰۴۸۰۰۰ اکړه آبی او ۴۲۸۰۰۰ اکړه للمي ځمکه لري او ۱۷۴۷۰۰ جریبه ځمکه یې د پستې، بادام، سنځلو،عکاسی، پنجه چنارونو او ځنگلونو نیولې ده. ددې ولایت ولسوالی او علاقه اری په لاندی ډول دي.
ولسوالي	نفوس د ۱۹۹۰کال اټکل
او ‏په ۱۴۰۱ کال کې د کندوز ولایت د وګړو اټکل له مخې، د کندوز ولایت ټول وګړي ۱ میلیون ۱۸۴ زره او ۲۴ تنه دی، چې له دې ډلې ۵۹۹ زره او ۹۸۵ تنه نارینه او ۵۸۴ زره او ۳۹ تنه یې ښځې دي. ‎
سرچينې
وېشنيزه:افغانستان
کیڼ اړخه آزادي پالنه
کیڼ اړخه آزادي پالنه چې د مساوات غوښتونکې آزادي پالنې، کیڼ وزره آزادي پالنې یا ټولنیزې آزادي پالنې په نوم هم یادېږي، یوه سیاسي فلسفه او د آزادي پالنې یوه بڼه ده چې په فردي آزادۍ او ټولنیزې برابرۍ ټینګار لري. کیڼ اړخه آزادي پالنه د سیاسي او ټولنیزو نظرونو څو اړوندو، مګر جلا لارو ښکارندویي کوي. په کلاسیکه کارونه کې، د استبداد ضد کیڼ اړخه سیاستونو بڼو، لکه: آنارشیزم، په ځانګړې توګه ټولنیز آنارشیزم ته اشاره کوي چې د هغه پلویان په ساده توګه هغه ته د آزادي پالنې، کمونیزم او آزادي پاله مارکسیزم نوم ورکوي، چې په ټوله کې ورته آزادي پاله سوسیالیزم ویل کېږي. د شین خوځښت د کیڼ وزر یوه برخه، د مورای بوکچین د ټولنیزې ایکولوژي پلویانو له ډلې، هم عموماً کیڼ اړخه آزادي پالان ګڼل کېږي.
کیڼ اړخه سوسیالیسټ آزادي پالان د سرمایه دارۍ او د تولیدي وسایلو د خصوصي مالکیت پرخلاف دي. کیڼ اړخه آزادي پالان د طبیعي سرچینو د خصوصي مالکیت پلوي نه دي، یا هم کاملاً ورسره مخالف دي او د کیڼ اړخه آزادي پالانو برعکس استدلال کوي چې د شخصي ملکیت بشپړو حقونو رامنځته کولو لپاره، له طبیعي سرچینو سره د خپلې کاري نیرو په هکله نه ادعا کوي او نه یې هم ورسره ګډوي او باور لري چې طبیعي سرچینې، څه بې ملکیته او څه هم په ګډ ملکیت کې، باید په مساوي غوښتونکې توګه وساتل شي. هغه کیڼ اړخه آزادي پالان چې د خصوصي مالکیت په باب لږ څه نرم دي، د مالکیت بېلابېلو نظرونو او نورمونو لکه د ګټې اخیستنې حق څخه ملاتړ کوي، یا هم د اشټاینر – والنټاین مکتب په شان چې ځایي یا آن نړیوالې ټولنې ته تاوان د ورکړې شرط په کې ایښودل شوی. هغه نور فکري جریانونه چې له کیڼ اړخه آزادي پالانو سره پېژندل شوي، دا دي: د جورج هنري د ځمکنۍ مالیې نظریاتو او د پیره جوزف پروډون د متقابل پلوي پلویان او د درېیم سامویل کونکیڼ د آګوریزم په ګډون د کیڼ وزره بازاري آنارشیزم (یا بازارپلوي کیڼ اړخه آزادي پالنه). د کیڼ اړخه آزادي پالنې انتقاد په عمده توګه آنارشیزم پورې تړلی دی او د تمدني کارنامو په باره کې د یوټوپیانیزم، مستبد حاکمیت او ورانکارۍ ادعاګانې په کې شاملې دي.
پېژند
هغه کسان چې د کیڼ اړخه آزادي پاله یا ښي اړخه آزادي پاله په توګه یادېږي، عموماً داسې تمایل لري چې ځان یوازې آزادي پالونکي وبولي او خپلې فلسفې ته د آزادي پالنې نوم ورکړي. دې موضوع ته په کتو سره، ځینې سیاسي شنونکي او لیکونکي د آزادي پالنې بڼې په دوه یا څو برخو لکه کیڼ اړخه آزادي پالنه او ښي اړخه آزادي پالنه، وېشي، ترڅو د مالکیت او شتمنۍ طبیعت په هکله آزادي پاله لیدلوري په ډاګه کړي. په متحده ایالتونو کې، د آزاد بازار سرمایه دارۍ ضد پلویان په شعوري ډول ځانونو ته د کیڼ اړخه آزادي پالانو نوم ورکوي او ځان د کیڼ اړخو آزادي پالانو یوه برخه ګڼي.
په دودیز ډول، آزادي پالنه یوه اصطلاح ده چې د فرانسوي آزادي پاله کمونیسټ او د Le Libertaire مدیر، ژوزف دژاک له خوا، د کیڼ اړخه سیاست یوې برخې په معنا وکارول شوه چې د نولسمې پېړۍ له منځه تر پایه پورې په مکرر ډول آنارشیزم او آزادي پاله سوسیالیزم ته د اشارې لپاره کارول کېده. سباسټین فوره، یو بل فرانسوی آزادي پاله کمونیست، د ۱۸۹۰مې ز لسیزې په منځ کې، کله چې د فرانسې درېیم جمهوریت د (lois scélérates) په اصطلاح ناوړه قوانین نافذ کړل. چې له مخې یې په فرانسه کې پر آنارشیستي خپرونو بندیز ولګېد، د یوه نوي Le Libertaire په خپرولو پیل وکړ. د کاتو انسټیټوټ څخه د آنتوني کومګنا په وینا: بنیامین ټکر، آزادي پاله سوسیالیسټ، اولنی امریکایی وو چې د ۱۸۷۰مې لسیزې په پای او د ۱۸۸۰مې ز لسیزې په پیل کې یې د آزادي پالنې اصطلاح وکاروله.
د یوې اصطلاح په توګه، کیڼ اړخه آزادي پالنه د بېلابېلو سیاسي اقتصادي فلسفو بڼو ته د اشارې لپاره کارول شوې چې په کې په فردي آزادي ټینګار شوی. د شلمې پېړۍ په منځ کې د ښي اړخه عصري پراختیا سره چې د آزادي پالنې اصطلاح یې په ګډه ټاکلې وه، ترڅو له آزادې سرمایه دارۍ او پیاوړي خصوصي حقونو مالکیت، لکه: د ځمکې، بېخبینا(زیربنا )او طبیعي منابعو څخه دفاع وکړي. کیڼ اړخه آزادي پالنه ډېری وخت، د دې دوه بڼو، په ځانګړې توګه د مالکیت حقونو، د تفکیک لپاره کارول کېږي.
په داسې حال کې چې ښي اړخه آزادي پالنه، آزادې سرمایه دارۍ (لکه د موري روتبارد آنارشیکې سرمایه داري او د رابرټ نوزیک منارشیزم) ته اشاره کوي، سوسیالیسټي آزادي پالنه بیا د یو څو محدودو کسانو په لاس د قدرت هرډول تمرکز (څه له سیاسي اړخه او څه هم له اقتصادي پلوه) د آزادي مخالفه ګڼي او ځکه په ورته وخت کې د دولت او سرمایه دارۍ دواړو د لغوه کېدو پلوي کوي. د جنیفر کارلسون په وینا: ښي اړخه آزادي پالنه په متحده ایالاتو کې د آزادي پالنې غالب ډول دی، په داسې حال کې چې کیڼ اړخه آزادي پالنه په وروستیو درېیو لسیزو کې د لویدیځې اروپا په ډیموکراسۍ کې د سیاست په غالب اړخ بدله شوې. سوسیالیسټي آزادي پالنه په پراخه کیڼ اړخه آزادي پالنه کې خپلې اصلي معنا ته رسېدلې ده. کیڼ اړخه آزادي پالنه کې،«له غیر متمرکزه کسانو نیولې چې غواړي دولتي ځواک محدود او انتقال کړي، تر سنډیکالیسټانو چې غواړي هغه په ټوله کې له منځه یوسي» شامل دي. آن کولی شي. فابیان او سوسیال ډیموکراټان، څوک چې غواړي اقتصاد ټولنیز کړي، خو د دولت لپاره لا هم محدود رول ویني، هم احاطه کړي.
د ټولنیز او سیاسي فلسفې په اړه د راتلج ملګرو کتاب د تعریف په اساس، کیڼ اړخه آزادي پالنه لږ تر لږه درې معناوې لري:"په خپله زړه معنا کې، په ټوله کې د عمومي آنارشیزم یا په ځانګړې توګه د ټولنیز آنارشیزم مترادفه ده. وروسته بیا د آزاد بازار د آزادي پاله خوځښت کیڼ اړخ یا کونکیڼیټ وزر یوه اصطلاح شوه او له هغه وخته راهیسې د بازار پلوي خو سرمایه دارۍ ضد، زیاتره فردپلوه آنارشیسټ، د آګوریزم او موچوالیزم په ګډون موقعیتونه تر پوښښ لاندې راولي. ډېری د خواخوږۍ مفهوم په دلالت (لکه راډیکاله فیمینیزم یا د کارګرۍ خوځښت) چې معمولاً د آنارکو – کاپیتالیزم له خوا څخه نه شریکېږي. په درېیمه معنا او په دې وروستیو کې د هغه موقعیت لپاره کارول شوې، چې شخصي او فردي مالکیت د طبیعي منابعو سره د مساوات غوښتنې لیدلوري سره یوځای کوي، د دې موضوع ډېری پلویان آنارشیستان نه دي."د سټانفورډ پوهنغونډ فلسفه، کیڼ اړخه آزادي پالنه له ښي اړخه آزادي پالنې څخه بېلوي او داسې استدلال کوي:"آزادي پالنه ډېری وخت د «ښي - وزر» عقیدې په توګه په پام کې نیول کېږي. په داسې حال کې چې، دا په دوه دلیلو غلطه ده. لومړی، د اقتصادي پر ځای – په ټولنیزو مسایلو، آزادي پالنه «کیڼ» اړخ ته تمایل لري. دا له هغو قوانینو سره مخالفت کوي چې په لویانو کې توافقي او خصوصي جنسي اړیکې محدودوي، (لکه د همجنسبازۍ جنسي اړیکې، د ښځې او میړه غیره جنسي اړیکې او منحرفې جنسي اړیکې)، هغه قوانین چې د نشه‌یي توکو کارونه محدودوي، هغه قوانین چې په خلکو مذهبي لیدلوري یا عملونه تحمیلوي او د اجباري پوځي خدمت مخالف دي. دویم، د آزادي پالنې د ښې پېژندل شوې بڼې یعنې ښي اړخه آزادي پالنې سربېره، یوه بله بڼه هم شتون لري چې د «کیڼ اړخه آزادي پالنې» په نوم پېژندل کېږي. دواړه بشپړ شخصي مالکیت تاییدوي، خو د طبیعي مناسبو او غیر مناسبو سرچینو، لکه: (ځمکه، هوا، اوبه او نورو) د تصاحب او اختیار په اړه سره توپیر لري."
د لنډې کيسې تاريخچه
د لنډې کيسې لنډه تاريخچه :
د انسان د ژوند سره سم کيسې هم پرځمکه پل کېښود. په انساني ژوند کې د هرې کړنې بيانول خپله يوه کيسه ده ، يوه فلسفي مقوله ده چې انسان د انسان په وړاندې انسان دی ، په دې مانا که انسان غواړي خپل انسانيت ثابت کړي ، نو مجبور دی چې له انسانانو سره اړيکې ولري او داچې انسان يو ټولنيز مخلوق دی ، هرو مرو غواړي چې له خپل همنوعه سره راشه درشه او اړيکې ولري ،او د همدې ټولنيزو اړيکو له امله کيسه راوزېږېده.
خو نننۍ لنډه کيسه په لويديځ ادب کې د نولسمې مېلادي پېړۍ په پيل کې پيدا شوه ، او هرکلی يې ځکه وشو چې نوره نوې نړۍ د بوختياوو په حال کې وه او د پخوانيو افسانو او اوږدو کيسو اورېدلو يا لوستلو ته چا وخت نه مونده او بل لوی سبب يې دا و چې په افسانو کې به کرکټرونه ، پېښې ، چاپېريال او حتی کله کله خبرو اترو له انساني ژوند سره اړخ نه لګاوه ، په لويديځ کې د لنډو کيسو لومړۍ ټولګه د نولسمې پېړۍ په دويمه لسيزه کې (۱۸۱۴-   ۱۸۱۸ز)کلونو ترمنځ ، جرمني کيسه ليکوال راټي ډبليوهوفمين خپره کړه ، ورپسې امريکايي دارونـــګ په( ۱۸۱۹ – ۱۹۲۰ز) کې (The short stories ) خپره کړه.
د لنډې کيسې لپاره لومړی ځل امريکايي ليکوال (ادګارالن پوه) په ۱۸۴۲م کال يو لړ ځانګړي اصول وړاندې کړل چې پر مټ يې له اوږدو کيسو سره لنډه کيسه ښه توپير کېدله.
کيسه په شرقي ادب کې په بېل فورم کې له پخوا نه موجوده وه ، په اريايي اثارو کې له ميلاده دوه زره کاله وړاندې د پنچاتنترا يا پنچا کيانه په نامه کيسې موجودې وې ، چې تر دې دمه د نړۍ پر مختلفو ژبو ژباړل شوې دي ، او د يادو کيسو پښتو ژباړه له ننه شاوخوا درې سوه کاله وړاندې په ۱۲۲۸سپوږميز کال افضل خان خټک وکړه  چې له هغې وروسته يې درې نورې ژباړې هم وشوې.
پښتو ادب ته د لنډې کيسې راتګ په اړه ځينې څېړونکي دا نظر لري چې د اردو ادب د پريم چند د کيسې د راتګ په تعقيب پښتو ادب ته راغلې ده.
او دا چې په پښتو ادب کې لومړنۍ کيسه (کونډه نجلۍ ) ده او که (شلېدلې پڼه ) ؟ د ښاغلي تقويم الحق کاکاخېل د پښتو اثارو د کرونولوژيک فهرست له مخې د مرحوم سيدراحت زاخېلي  (شلېدلې پڼه ) د ۱۹۰۸ مېلادي کال چې د شلمې پېړۍ لومړۍ لسيزه ده ، په چاپي اثارو کې راوړې ده ، ډېری ليکوال نظر لري چې (کونډه نجلۍ ) تر (شلېدلې پڼه ) لنډې کيسې  يو کال مشره ده. د کاکا خېل صيب د ياد فهرست پر بنسټ ځينې وايي چې پښتو ادب ته مخکې له دې چې په اردو ادب کې منشي پرېم چند پر کيسه ليکلو لاس پورې کړي لنډه کيسه راغلې ده.
په هر حال په پښتو ادب کې د لنډې کيسې د پيلامې وياړ مرحوم زاخېلي صيب ګټلی دی.
وروسته د شلمې پېړۍ د درېيمې لسيزې په نيمايي۱۹۲۶ميلادي کال په (افغان) مجله کې د ابولمعاني ازاد((د يوه مړي پيغام )) او د سربلند خان د ((نواب صيب اشنا يې )) لنډې کيسې خپرې شوې.
د لنډې کيسې پېژندنه
د لنډې کيسې د ادبي ژانر بنسټګر امريکايي ليکوال ايډګارالن پوه وايي(( لنډه کيسه هغه نثري داستان دی چې لنډ وي او له نيم ساعت څخه تر دوو ساعتونو پورې ختم شي )) يوه بله پېژندنه يې داسې ده ( لنډه کيسه هغه نثري داستان دی چې په هغې کې يو چاپېريال (ماحول ) ، يو کردار يا يوه کيسه د نورو وړو کردارونو يا پېښو په مرسته داسې بيان شوې وي چې د مکان او زمان پوره يووالی پکې موجود وي .)
د لنډې کيسې د پېژندنې لپاره دا لاندې ځانګړنې ښودل شوې دي :
1.    منظمه او مشخصه طرحه لري.
2.    يو اصلي کرکټر لري.
3.    دغه شخصيت يا اصلي کرکټر په يوې پېښې کې وړاندې کيږي.
5.    يوه اغېزه ښيندي.
6.    لنډه وي.
دې پورتنيو ځانګړنو ته په کتنې سره لنډه کيسه داسې تعريفولای شو :
لنډه کيسه هغه اثر دی چې په هغې کې ليکوال د يوې منظمې طرحې په مرسته يو اصلي شخصيت يا کرکټر په يوې اصلي پېښه  کې څرګندوي او دغه اثر په ټولو يو ډول اغېزه کوي.
د لنډې کيسې د رامنځته کېدو اړتيا او اهميت
انسان په فطري ډول د کيسې اورولو او اورېدلو ذوق لري ، لنډه کيسه د اوسني پرمختللي عصر زېږنده او پيداوار دی ،څومره چې بشري ټولنې له يوې ورځې څخه بلې ته په ذهني او مادي لحاظ د پرمختګ پړاوونه وهلي په هماغه اندازه د انسانانو ضرورتونه او مصروفيتونه هم زيات شوي دي ، پرونی انسان چې ډېر وزګار وختونه او مصروفيتونه يې لرل او ان داچې شپې شپې به يې د مينې او محبت په روماني ناولونو  ، د جنګونو او ننګونو په حماسو او د ښاپېريانو او ديوانو په خيالي او موهومي اوږدو کيسو په لوستلو او اورېدلو سبا کولې او له هغو څخه به يې خوندونه ، پندونه او نتباه اخيستله او خپله د کيسې اورېدنې تنده به يې پرې خړوبوله ، خو د اوسني عصر انسان د ژوند په بهير کې د ډېرو مصروفيتونو او بوختياوو له کبله دا کار نشو کولی ،خو دا چې د کيسو يا پېښو اورېدنه او ځان خبرونه ، لوستنه او ځان پرې پوهونه د انساني ذهن فطري غوښتنه ده او د بشر د روحي تسکين لپاره همېشه د يوې مهمې اړتيا په توګه محسوسيږي ،نو له همدې امله د وخت په تېرېدو او بدلېدو ،اوږدو کيسو او داستانونو د اوسنۍ لنډې کيسې بڼه خپله کړه ، دا چې د داستاني ادب د هر صنف او ډول په پرتله لنډه کيسه خلکو ډېره مقبوله کړې ده چې مهم لامل يې لنډون ، د وخت د ضايع کېدو مخنيوی او سپما ده ځکه چې لوستونکی يا اورېدونکی يې په لږ وخت يانې يوه ناسته کې هم لوستلی او اورېدلی او له کيسې څخه د پند ،خوند او نتباه دنده په ډېره اسانه توګه ترسره کولای شي.
د لنډې کيسې جوړښتي توکي
ادبي څېړونکو د لنډې کيسې د جوړښت لپاره يو شمېر توکي ښودلي دي ، چې ډېر مهم او بنسټيز يې دا دي :
۱ – پېښه يا واقعه         ۲-   پلاټ يا طرحه                    ۳-  د کيسې پيلامه
۴ – کرکټر               ۵ – سپنس (تلوسه يا ذهني هڅونه) ۶ – مکالمې او منظر کښنې
۷  - تخيل يا خيال پردازي   ۸   – د کيسې د اوج ټکی    ۹ – د کيسې پايله او انتباع
دلته هر توکی په لنډ ډول در پېژنو :
۱ – پېښه (واقعه ) :
پېښه يا واقعه د لنډې کيسې د جوړښت لپاره بنسټيز اهميت لري بې له پېښې څخه د کيسې رغښت او جوړښت ناشونی دی. همدغه پېښه يا واقعه ده چې د هغې له مخې د کيسې طرحه يا پلاټ جوړيږي،  د لنډې کيسې پېښې په دوو ډولونو (اصلي پېښې او فرعي پېښې ) بېليږي.
اصلي پېښه هغه ده چې شته والی يې د کيســـې د طرحــې لپاره ضروري او حتمي وي فرعي پېښه هغه ده چې ليکوال د هغې په مرسته د کيسې طرحه پراخوي او د هغې کړۍ ته ، چې اصلي پېښه ده پيوند او اړيکې ورکوي.
۲-  پلاټ (طرحه ) :
په کيسه کې د راغلې پېښې او واقعې طرحې يا خاکې ته پلاټ ويل کيږي ، د يوې کيسې طرحه کېدای شي د يو شخص فکري او ذهني يا روحي حالت او يا داخلي جذباتو او احساساتو څرګندونه وي ، چې البته د دغې څرګندونې د تجزيې او تحليل دنده معمولا د کيسې د مهمو پېښو په غاړه ده.
ادب څېړونکي د لنډې کيسې د پلاټ لپاره دا لاندې بنسټيزې ځانګړنې ښودلې دي:
1)    پلاټ بايد ډېر کړکېچن نه وي څومره چې ساده وي اغېزه او خوند يې زيات وي.
2)    پلاټ بايد له حقيقت او رښتينولۍ سره اړه ولري او د ژوند رښتينی انځور وړاندې کړي.
3)  نوښت او جدت د يو ښه پلاټ لپاره ضروري دی ، ليکوال بايد دا ځواک او وړتيا ولري چې زوړ شی هم په نوي ډول او انداز وړاندې کړای شي.
د لنډې کيسې پلاټ يا طرحه په دوو ډولونو کېدای شي : ۱- منظم ۲ – غير منظم ،    په منظم پلاټ يا طرحه کې پېښې او کردار يو له بل سره اړيکې لري چې يو د بل له مرستې پرته وړاندې نشي تللی ، خو په نامنظم پلاټ يا طرحه کې نه د کردار او نه د پېښو ترمنځ اړيکې وي او نه هم پکې پېښې کوم ځانګړي ترتيب او نظم لري.
۳ -   د کيسې پيلامه :
د لنډې کيسې پيلامه بايد داسې وشي چې لوستونکی يا اورېدونکی لوستو يا اورېدو ته داسې لېوال کړي چې تر پای پورې هغه پرېنږدي.
په هنري ادبي ليکنو کې دا چاره په دوو لارو ترسره کيږي : يوه لاره داده چې ليکوال کيسه له پای څخه پيل کوي او ليکوالي په فني او تخنيکي مهارت پيل ته راځي او بيا په کيسه کې د شاملې موضوع تفصيل بشپړوي. دا پيلامه په ساده جملو وې او که په شاعرانه ، دا د لنډې کيسې د ليکوال خوښه ده ، خو په هر حال دې ته پاملرنه په کار ده چې پيلامه د بې مقصده اوږدوالی ښکار نه شي.
۴ – کرکټر يا د کيسې کردار لوبغاړی :
کرکټر يا کردار هغه څوک دی چې په خپلو کړنو او ويناوو پېښه او کيسه رامينځته کوي ، دا کرکټر له ستونزو او خنډونو سره د مقابلې او مجادلې په ډګر کې له بېلابېلو حالتونو او پړاوونوسره مخامخ کيږي ، غورځي او پرځي ، خو په خپل ټول وس او ځواک د موخې او هدف په لوري له وړاندې تګ څخه لاس نه اخلي.
د يوې لنډې کيسې په پېښه کې کېدای شي له يوه څخه زيات اشخاص يا په بله وينا کرکټرونه يا کردارونه څرګند شي ،خو مرکزي کرکټر قهرمان يا اتل پکې هغه وي چې د پېښې جزئيات په مجموع کې د هغه پر شاوخوا څرخي ، دا مرکزي کرکټر د پېښې د جزئياتو په بهير کې ورو ورو راڅرګنديږي او بيا يوې نتيجې ته رسيږي.
د لنډو کيسو کردارونه په دوه ډوله دي :
لومړی هغه کردار دی چې په هغه کې د پېښو په سبب بدلون نه راځي د دې خبرې مطلب دا دی چې هغه لا تراوسه په شعوري ډول پختابه ته  رسېدلی نه دی.
دويم هغه کردار دی چې هغه پختابه ته رسېدلی او د پېښو بهير پرې اغېزه  نه کوي او بدلون پکې نه راځي.
۵ – سپنس ( تلوسه او ذهني هڅونه ):
تجسس يا سپنس ( تلوسه ) نه يوازې په لنډه کيسه کې ، بلکې په هره هنري او ادبي ليکنه کې په ځانګړې توګه داستاني ادب کې لازمي توکی دی.
ليکوال د خپل فن په مهارت د پېښې جزئيات په داسې ترتيب ترتيب راوړي چې لوستونکی يا اورېدونکی د لوستنې يا اورېدنې پر مهال  په يو ډول فکري او ذهني تجسس ، تلوسه او کشمکش کې راښکېلوي ، ډول ډول غوښتنې او پوښتنې ورسره مطرح کيږي : داڅه وشول؟ او همدارنګه يې شېبه په شېبه د راتلونکو پېښو په هکله ذوق او تلوسه لاپسې زياتيږي ، چې نور به څه کيږی ؟
۶ – مکالمې او منظر کښنه :
په لنډه کيسه کې که څه هم مکالمو ته ډېره اړتيا نه پېښېږي ، د ناول او ډرامې په پرتله پکې مکالمې لږې وي ، خو بيا يې هم له اهميت څخه سترګې نشو پټولای ،ځکه چې د مکالمې د کردارونو په عادتونو او خصلتونو رڼا اچوي او پېښې مخ په وړاندې بيايي ، مکالمې بايد له کردار او پېښې سره سمون ولري او بې ضرورته مکالمې دې نه کارول کيږي.
د مکالمو په هکله داهم ضروري ده چې هغه بايد له حال او مهال سره سمې وي ، يانې د خوښۍ په وخت کې د خوښۍ په  الفاظو او لهجې خبرې او مکالمه او د غم يا خواشينۍ پر مهال دې لهجه او الفاظ  غمناک او خواشيني کوونکي وي ، څومره چې په کيسه کې دغه برخه قوي ، ځواکمنه او طبيعي وي ، هومره ښه ګڼل کيږي.
۷ – تخيل کارول ( خيال پردازي) :
د نورو هنري او ادبي ليکنو په څېر لنډه کيسه کې هم له لوړ تخيل څخه کار اخيستل کيږی ، ليکوال د خپل تخيلي ځواک په مرسته د خپل ذهن پنځولې پېښې ، کردارونه او منظرې مونږ ته په داسې بڼه وړاندې کوي چې بالکل واقعيت ته نژدې او په ټولنيز ژوند کې د هغسې کېدو امکان موجود وي.
۸ -  د کيسې اوج او لوړ ټکی :
د لنډې کيسې هره طرحه بايد د اوج ټکی او پرېکنده شېبې ولري ، چې هغه بايد په ډېرې اسانۍ سره وپېژندل شي ، دې ته بايد پاملرنه وشي چې د يوښه او ج ( لوړټکي ) ليکنه ډېره ستونزمنه او له کړاوه ډک کار دی.
د کيسې لوړ ټکی (اوج) بايد د مسايلو او مشکلاتو د حل پړاو وي ، تر څو دمخه اچول شوې غوټې يو په بل پسې پکې  پرانيستل شي  او کيسه د منطقي پايلې په لور له ځان سره يوسي.
ادب څېړونکو د لنډې کيسې د اوج ټکي لپاره لاندې ځانګړنې ، غوښتنې او پاملرنې ښودلي دي :
1)    د کيسې لوړ ټکی بايد د هغې تر ټولو لوړ د لطف او علاقې نقطه وي.
2)    د کيسې د پېښو منطقي پايله او نتيجه وي.
3)    له هغو کړکېچونو سره چې دمخه راغلې وي ټينګه اړيکه ولري.
4)    د اوج ټکی بايد روښانه او قانع کوونکی وي.
5)    تر هغه چې لوستونکی هغې ته نه وي رسېدلی هغه بايد ونشي.
۹  -   د کيسې پايله او انتباع :
دا په واقعيت کې هغه پړاو دی چې دلته بايد ټول هغه مقصد ، اغېز او تاثير يا پيغام چې ليکوال يې لوستونکي ته رسول غواړي ، بشپړ شي.
د لنډې کيسې په دې برخه کې ډېر زيات غور په کار دی ، د کيسې پايله بايد په داسې ډول وشي چې لوستونکي يا اورېدونکي ته کټ مټ د حقيقت په څېر وبرېښي او که څه معنويت او غير طبيعي والی پکې څرګند شي د ټولې کيسې خوند به خراب کړي.
د لنډې کيسې موضوع
د لنډې کيسې په سکالو کې پخوا يوازې څېرې کښته او پورته کېدې ، همغه څېرې يا پرسوناژونه به يې څوکې (اوج ) ته رسول چې تر ډېره ځايه به يې يوه کرداري او روايتي بڼه درلوده ، په ارو واقعيتنونوبه دومره نه څرخېده او ټوله پاملرنه به يې څېرې ته اړولې وه ، نو ښکاره خبره ده چې دا ډول کيسې د ټولنې د حقايقو انځورونه او رابرسېره کول په سمه توګه نشي کولای او که ويې هم کړي په نشت حسابيږي.
دغه راز يو ډول نورې کيسې هم وې چې ليکوال به پرې ډېر زحمت ويستلو ،خو له بده مرغه داسې سکالو به يې ټاکلې وه چې د ټولنې لپاره به يې هيڅ ګټه نه رسوله او يوازې لوستونکي به يې د څو شېبو لپاره بوخت ساتل ، دا او دې ته ورته خورا ډېرې بېلګې شته چې سړی يې وړاندې کړي ، په هرحال د پښتو ژبې لنډې کيسې اوس له دغه اکره راوتې دي  خورا ډېرې سکالوګانې پکې راپيدا شوي ،نوې نوې څېړنې پکې شوي ، د بهرنيو کيسه ليکوالو سره زمونږ کيسه ليکوالو ليدنې کتنې کړي ، دهغوی ادبي بنډارونه يې ليدلي او د نړۍ وال فورم په رڼا کې يې د ژوند په هره برخه کې کيسې ليکلي او ليکي يې د ساري په ډول که مونږ چېرې د پيرمحمد کاروان ، زرين انځور ، بريالي باجوړي او عصمت قانع لنډې کيسې ولولو ، له ورايه معلوميږي چې نوموړو د ژوندن په هره برخه کې زور ازمويلی دی او تر ډېره ځايه پکې بريالي شوي دي، نو د لنډې کيسې سکالو درې اساسي توکي لري چې هره لنډه کيسه ليکوال بويه دغه درې توکي ، پيل ، منځ ، پای په پوره پام لرنې سره په نظر کې ونيسي ځکه همدغه توکي دي چې کيسې ته خوند ورکوي او همدغه توکي دي چې لوستونکی زړه تورن کوي.
د لنډې کيسې واقعيت
هره لنډه کيسه يوه مرکزي پېښه رانغاړي ، دا پېښه به د تخيلي وزرو سره سره د واقعيت وزرې هم لري ، يانې کيسه د واقعيت او تخيل ترمنځ يو منطقي تړاو لري ،چې دا کيسه بيا واقعيت ته نژدې ښکاري او لوستونکی پرې هم ګومان کوي چې کيسه رښتيانۍ ده.
کومه کيسه چې پر واقعيت ولاړه وي ، دا يوه بريالۍ کيسه ګڼلای شي ، خو زمونږ د پښتو معاصرې کيسه ليکنې بهير کې ځينې کيسې وينو چې کټ مټ پکې واقعيت تصوير شوی وي اود تخيل هيڅ تومنه پکې نه محسوسيږي او يوازې د پېښې بيان وي يا خو په بشپړه توګه تخيلي او خيالي وي چې پر واقعيت منل يې ناشوني وي.
د بېلګې په توګه بايد ووايو که کيسه ليکوال په افغاني ټولنې او چاپېريال کې اوسي او دی راته د يوه اروپايي چاپېريال او ټولنې کيسه کوي ، که کيسه د تخيل په زور هم وليکل شي ؛نو دا هغه وخت ښه او واقعيت ته نژدې ګڼلای شي چې د کيسې فني تخنيکونه او اصول پرې تطبيق شي ، دغه مهال لوستونکي پرې د رښتيانۍ کيسې باور کوي ، په هرحال واقعيت واقعيت دی.
اوس که يو کيسه ليکوال کيسه ليکي ، تر ډېره بريده بايد دا هڅه او زيار وګالي چې د کيسې د ليکنې پرمهال واقعيت او رښتيا غوندېتوب ته پوره پوره پام وکړي ، کيسه واقعيت ته نژدې انځور کړي ،خو دا واقعيت بايد داسې وي چې پر منطق او دليل ولاړ وي ، نه داچې د واقعيت نه واټن واخلي او مصنوعي ښکاره شي يا يې کيسه ليکوال د خپل ذهن تابع وګرځوي ، په خپلو خيالاتو او تصوراتو کې ورک شي او اصلي واقعيت او سوژه ترې مبهمه شي پر دغسې کيسو بيا د لوستلو تنده نه ماتيږي.
د پای په توګه بايد ووايو چې زمونږ کيسې دې بايد داسې  انځور او وليکل شي چې د ټولنې او ولس پر واقعيتونو ولاړې کيسې شي او د دوی پر ژوند او چاپېريال راوڅرخي او هم يې استازيتوب وکولای شي.
پښتو کيسه ييز ادب
د پښتو په داستاني ادب کې د لنډې کيسې د تاريخي بهير د څېړنې په لړ کې د دې خبرې يادونه ضروري ده چې مونږ د پښتو په ليکلي ادب کې له لسمې هجري پېړۍ راهيسې د لنډو حکايتونو او کيسه ييزو رواياتو بېلګې لرو.
د زرينې څانګې د ليکوال د څرګندونو له مخې په دې لړ کې لومړی د پېښور د لنډۍ اخوند احمد ( په يوولسمه هجري ) لنډې منثورې کيسې چې درې درې نيم سوه کاله پخوا ليکل شوي ، چې له هغو څخه د بېلګې په توګه د (( ورک زوی څنګه پيدا شو!)) نومې کيسه ده چې  د نننۍ کيسه ليکنې په چوکاټ کې ښه مطالعه پرې کېدای شي او ډېرې هغه باريکۍ پکې شته چې اوسنۍ کيسه ليکنه يې له مونږ څخه غواړي برسېره پر دې د مولوي نور محمد نوري افغان په نچه روه (۱۲۰۸سپوږميز) کې تاليف د اووه لسو په شاوخوا کې واړه واړه حکايتونه او روايتونه ، چې ډېر په خوږه ژبه د ولس له محاورې سره برابر ليکل شوي دي ، يادولی شو.
لومړنی پښتون ليکوال چې په دغه لړکې يې خپل قلمي ځواک ازمويلی ارواښاد سيدراحت زاخېلي دی چې په (۱۹۰۸ز) کال يې د ((کونډه نجلۍ )) په نوم پښتو لنډه کيسه يې ليکلې ده ، دغه لنډه کيسه د لومړي ځل لپاره په پېښور کې افغان اخبار او بيا وروسته د مردان قند مجلې په (۱۹۵۹ز) کال خپره کړې ده.
د سيد راحت زاخېلي دوه يمه لنډه کيسه ((شلېدلې پڼه ) نوميږي چې په (۱۹۱۸ز) کال ليکل شوې ده.
په کوزه پښتونخوا کې د لنډې کيسې په ليکوالو کې په سيد راحت زاخېلي پسې د ميا ازاد ګل نوم د يادونې وړ دی چې په (۱۹۲۶ز) کال يې ((د يو مړي پيغام )) په نوم لنډه کيسه ليکلې او په افغان اخبار کې يې خپره کړې ده .ورپسې د بدرښو سربلند خان دی چې په (۱۹۲۶ز) کال يې په افغان اخبار کې د ((خان صاحب اشنا يې )) په نوم لنډه کيسه خپره شوې. په همدې لړ کې د ارواښاد ماسټر عبدالکريم نوم د يادونې وړ دی چې له (۱۹۲۲ز) کال څخه يې د لنډو کيسو ليکل پيل کړي دي ، تر دې وروسته د پاکستان تر جوړېدو پورې زيات شمېر ليکوالو د لنډې کيسې ليکنې په ډګر کې خپل قلمي ځواک ازمويلی او ليکلي کيسې يې په بېلابېلو خپرونو ، لکه افغان ، پښتون ، نن پرون ، اسلم او نورو کې خپرې شوې دي ، دلته دا لاندې نومونه د بېلګې په توګه يادوم :
مولانا عبدالقادر ، ميا سيدرسول رسا، فاروق شينواری ، ايس ايس ای رحمان ، حمزه شينواری ، مفلس درانی ، اديب سرحدي ، مراد شينواری ، ندا سرحدي او ...
استاد ګل پاچا الفت ، سراج الدين سعيد ، استاد قيام الدين خادم ، عبدالقدوس پرهېز ، عبدالرحيم هاتــف، غلام محــــی الدين زرملــــوال ،  عبدالرؤف بېنوا او نور ...
د يادونې وړ ده چې پورتني ليکوالان د لنډې کيسې ليکنې مسلکي ليکوال نه وو، د نورو ډېرو علمي او  فرهنګي بوختياوو ترڅنګ به يې کله کله دادبي ذوق له مخې د لنډې کيسې ليکنې نوې تجربې کولې ، نو ځکه يې کيسې معياري ، په تول پوره او کره نه دي او يو ډول داستاني طرحې يې بللی شو.
په افغانستان کې د پښتو لنډې کيسې ليکنې په برخه کې له (۱۳۳۰ل) کال راهيسې بنسټيز کار پيل شو او ځينې داسې ليکوال ډګر ته راووتل چې له نويو  نړۍ والو ادبياتو او دادبي جريانونو سره اشنا ول او داسې لنډې کيسې يې وليکلې چې نن مونږ د معيار له مخې پرې حساب کولی شو ، په دغو ليکوالو کې د : حبيب الله تږي ، ميراجان سيال ، سعدالدين شپون ، نورمحمد تره کې ، غوث خيبري ، عبدالروف قتيل ، محمد موسی شفيق او نور...
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
د پښتو لومړنۍ لنډه کيسه
لکه په پيل کې مو چې يادونه وکړه د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه سيدراحت زاخېلي صيب په (۱۹۰۸ز) کال کې ليکلې ده ، د نوموړي په دوه کيسو کې چې ((شلېدلې پڼه )) او ((کونډه نجلۍ )) نوميږي د ليکوالو ترمنځ يو څه اختلاف دی چې څوک يې يوه او څوک يې بله مشره ګڼي چې په پيل کې مو پرې بحث وکړ،خو اوس د ((کونډه نجلۍ )) چې د پښتو ژبې د لومړنۍ لنډې کيسې په حيث منل شوې ده. لومړی به داکيسه ولولو او بيا به يې کرکټر د هغه څه په رڼا کې وګورو چې پورته مو ولوستل:
د لنډې کيسې تاريخچه
د پښتو لنډه کيسه لر او بر کيسه ليکوال
هغه ليکوال چې پښتو لنډې کيسې په نړۍ کې ښه تره مشهورې کړې او په نړۍ والو ژبو يې وژباړلې او بيا يې هم مډالونه او نغدې ډالۍ پرې تر لاسه کړې د ځينو نومونه دادي :
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
دا کيسه د يوې کونډې جنۍ ده او د هغې بېوزلې د ژوند نقشه تصويروي ، ددې کيسې مطلب دا نه دی چې د حجرې وخت پرې ښه تېر شي ، بلکې دلته د قام يو لوی ظلم ته فکر کول دي ، رښتيا خبر خو داده پښتنه ښځه چې کونډه شي نو خسر او خواښې ته يې محض ډوډۍ ورکول لا ګران ايسي ، نو که مونږ د دې ژوندي بنيادم د بربادېدو سببونه ولټوو،نو راته څرګنده به شي چې اصلا د دېوال رده ورانه ده ځکه دېوال کوږ دی.
د لنډې کيسې تاريخچه
د پښتو لنډه کيسه لر او بر کيسه ليکوال
قلندر مومند ، اجمل خټک ، ميرمهدي شاه پاچا ، ماسټر عبدالکريم ، هميش خليل ، زيتون بانو ، سلطان محمد صابر ، اشرف حسين ، ډاکټر شېرزمان طايزی ، اکمل اسدابادي ، پروفيسر هدايت الله خټک ، درمحمد کاسي ، غوث خيبري ، مېرمن بلقيس ، ساغر اپريدی ، ډاکټر محمد اعظم اعظم ، سعدالله جان برق ، سحر يوسفزی ، عبدالله جان مغموم ، سيف الرحمن سيد ، جمال رازي ، رضا مومند ، محمد اقبال اقبال ، محب الله شوق ، قيوم مروت ، ډاکټر سيد چراغ ، حسين شاه ، مجيدالله خليل ، سلمی شاهين ، پروفيسر شاه صابر ، عنايت الله ضيا ، رحمت شاه سايل ، فاروق سرور ، استاد قيام الدين خادم ، استاد عبدالرؤف بېنوا ، استاد صديق الله رښتين ، استاد ګل پاچا الفت ، استاد عبدالشکور رشاد ، پيرمحمد کاروان ، زرين انځور ، پروين فيض زاده ملال ، عارفه عمر لور ، جميله مجاهد ، ساره سادات ، ناجيه هاروني ، اکبر بري ، عبدالخالق رشيد ، شفيق شاپنزي ، اکبرکرګر ، ولي محمد ،نظر پانيزی ، سيدامين مجاهد ، بريالی باجوړی ، لايق زاده لايق ، نورالامين يوسفزی ، شيرين خدوخېل و علي کميل قزلباش ، خليل باور و مشتاق مجروح ، اسماعيل ګوهر ، عصمت قانع ، صالح محمد صالح ، علم ګل سحر ، نذير احمد سهار ، غزانور غزا ، محمد اياز غزل ، نصير احمد احمدي ، عظما هما ، عرفان خټک ، مېرمن عصمت بي بي ، م. ر. شفيق ، حفيظ الله تراب ، مجيب الرحمن اميري ، عبدالرحمن احساس ، عبدالوکيل سوله مل شينواری ، خورشيد اقبال ، نعمان دوست ، بازمحمد عابد ، مېرمن صفيه حليم ، ډاکټر محمد اکبر يوسفزی ، اجمل اند ، اجمل تورمان ، نصيب الله سيماب ، تاج الدين تاجور ، اظهارالله اظهار ، پروفيسور محمد يوسف ، اورنګ زېب ارشاد ، ذبيح الله شرر، ذبيح الله احساس ، حنان حبيبزی ،علي خېل درياب ، سيدصابرشاه صابر ، سيده حسينه ګله ، اسير منګل ، عبدالخالق خليق ، نجيب عامر ، وږمه سبا عامر ، مېجر الطاف خټک ،مراد شينواری او داسې نور ... دي چې پښتو لنډې کيسې يې تر هسکه ورسولې خدای دې مړي غرق رحمت کړي او ژوندو ته دې نور توان ورکړي چې يوه ورځ په نړۍ واله  کچه د پښتو ژبې لنډه کيسه د لومړۍ درجې په کتار کې ودروي او لکه ټاګور چې په شعر کې واخيست دوی په کيسه کې د نوبل جايزه واخلي.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
اول خو پلارګنۍ د لور او خور په سر باندې دومره روپۍ واخلي چې خسرګنۍ د پولۍ پړک ته کېنول شي او په دې خيال چې دا خو د بل د کور ده څه علم او هنر هم نه ورښيي ، دې ته نه ګوري چې داهم بنيادم دی ، د خدای پرځمکه زمونږ په شان د خوراک او څښاک حق لري او داحق خدای پرمونږ ايښی دی. د خدای په قانون يې خاوند ژوندی وي ،خو بيا هم په يو ډول د ډولونو ژوند تېرېږي ، د روپو ، وريجو او غوړو حسابونه خو ورسره کيږي ، د قرضونو ورسره کيسې وي ، د ټبرونو پېغورونه وي ، بيا هم هغه بې زبانه مال د هغه دوو سترګو ته ګوري او څه لنډه تنګه ساه کاږي ، نو خدای مه که ، که کونډه شي ، نو بيا راشه که يې ګورې ، د خسرګنۍ کره يې خو ځکه ځای نه وي چې د هغوی پوله او پټي تللای وي په سلمونو اوسودونو کې ډوب شوي وي ، نو چې دې بدو ته ګوري ګړۍ په ګړۍ غوسه ورځي د کور ټول بامبېړ يې په غاړه کې ورواچوي ، ډول ډول خبرې ورته کوي ، خو بيا يې هم تاو نه سړيږي ، پلارګنۍ خو ورسره يو ځل دښمني کړي ، يوه ټوکرۍ ډوډۍ ورته غر ښکاري ، بل خاوند هم د پېغورونو ګوډی وي .په زرګونو ظلمونو کې په لکونو تباشوو کونډو کې د يوې پېغلې کيسه دا ده.
د لنډې کيسې تاريخچه
د پښتو لنډه کيسه لر او بر کيسه ليکوال
هېره دې نه وي چې د سعدالدين شپون ، نورمحمد تره کې ، غلام غوث خېبري ، عبدالروف قتيل ، محمد موسي شفيق او نورو نومونه په ځانګړې توګه د يادونې وړ دي.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
❶
د لنډې کيسې تاريخچه
د پښتو لومړنۍ لنډه کيسه
لکه په پيل کې مو چې يادونه وکړه د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه سيدراحت زاخېلي صيب په (۱۹۰۸ز) کال کې ليکلې ده ، د نوموړي په دوه کيسو کې چې ((شلېدلې پڼه )) او ((کونډه نجلۍ )) نوميږي د ليکوالو ترمنځ يو څه اختلاف دی چې څوک يې يوه او څوک يې بله مشره ګڼي چې په پيل کې مو پرې بحث وکړ،خو اوس د ((کونډه نجلۍ )) چې د پښتو ژبې د لومړنۍ لنډې کيسې په حيث منل شوې ده. لومړی به داکيسه ولولو او بيا به يې کرکټر د هغه څه په رڼا کې وګورو چې پورته مو ولوستل:
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
د مرجانې په مرغۍ سترګې ولګېدې ، نو لکه د زمري وغړمبېده او سرې سترګې يې پرې راوښکې ـــ تورې بلا ! زما د ګل په شان زوی دې وڅاټه اوس مولا شرموې بېل ...د مرغۍ له سترګو نه د اوښکو لښتي روان شول په سلګو سلګو يې ...وويل... مرجانه : ژړا دې ميراته شه  په ژړا باندې خلک وېروې يوه پولې خبره وشوه بس ستا اوښکې روانې شوې ، ودرېږه د جمال پلار راشي ،ځمکه به ښه درباندې سره کړي.
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
دا کيسه د يوې کونډې جنۍ ده او د هغې بېوزلې د ژوند نقشه تصويروي ، ددې کيسې مطلب دا نه دی چې د حجرې وخت پرې ښه تېر شي ، بلکې دلته د قام يو لوی ظلم ته فکر کول دي ، رښتيا خبر خو داده پښتنه ښځه چې کونډه شي نو خسر او خواښې ته يې محض ډوډۍ ورکول لا ګران ايسي ، نو که مونږ د دې ژوندي بنيادم د بربادېدو سببونه ولټوو،نو راته څرګنده به شي چې اصلا د دېوال رده ورانه ده ځکه دېوال کوږ دی.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
پر زړه خوږې مرغۍ ځان ټينګ نه کړای شو ، يوه وارخطا چيغه يې تر خولې ووتله او د خېرنې پټې (پړوني) پيڅکه يې مخ ته ونيوله او ويې ويل : ابۍ ته زما په دې خوږ زړګي ولې مالګې دوړوې !
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
اول خو پلارګنۍ د لور او خور په سر باندې دومره روپۍ واخلي چې خسرګنۍ د پولۍ پړک ته کېنول شي او په دې خيال چې دا خو د بل د کور ده څه علم او هنر هم نه ورښيي ، دې ته نه ګوري چې داهم بنيادم دی ، د خدای پرځمکه زمونږ په شان د خوراک او څښاک حق لري او داحق خدای پرمونږ ايښی دی. د خدای په قانون يې خاوند ژوندی وي ،خو بيا هم په يو ډول د ډولونو ژوند تېرېږي ، د روپو ، وريجو او غوړو حسابونه خو ورسره کيږي ، د قرضونو ورسره کيسې وي ، د ټبرونو پېغورونه وي ، بيا هم هغه بې زبانه مال د هغه دوو سترګو ته ګوري او څه لنډه تنګه ساه کاږي ، نو خدای مه که ، که کونډه شي ، نو بيا راشه که يې ګورې ، د خسرګنۍ کره يې خو ځکه ځای نه وي چې د هغوی پوله او پټي تللای وي په سلمونو اوسودونو کې ډوب شوي وي ، نو چې دې بدو ته ګوري ګړۍ په ګړۍ غوسه ورځي د کور ټول بامبېړ يې په غاړه کې ورواچوي ، ډول ډول خبرې ورته کوي ، خو بيا يې هم تاو نه سړيږي ، پلارګنۍ خو ورسره يو ځل دښمني کړي ، يوه ټوکرۍ ډوډۍ ورته غر ښکاري ، بل خاوند هم د پېغورونو ګوډی وي .په زرګونو ظلمونو کې په لکونو تباشوو کونډو کې د يوې پېغلې کيسه دا ده.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
مرجانې نورڅه ونه کړه ،خو يو ښه سوک يې ور حواله کړ ، خبردار چې بيا ماته (ابۍ)  ونه وايې ګنې ژبه به دې له کومي نه  راوباسم اور دې پورې شي په داسې کور چې تاغوندې نوغې پکې زرغونيږي ، د داسې ميندو ګېډې خو دې وچې شي چې ستا په شانې توتکه ترې پيداکيږي ، زه ستا په زړه مالګې اچوم بې حيا ، که تا زما ځيګر سکاره کړ ، داسې سپېره مخې خو دې خدای د چا په کور او غولي نه ورولي ، خدای دې ژر په ژېړو تلو له دې کوره وباسه ! په غونډۍ کاڼي دې پښه وښويېږه ! زما د نولسو کالو غمی تورو خاورو ته ولاړ. سوک د مرغۍ په تشي لګېدلی و ، له ډېره درده تړقېدله او په اوښکو يې د لوپټې پيڅکه خيشته پيشته کړې وه په سلګو سلګو يې ووې : مورې نور وهل نشم زغملای ، ښه اخر زما ګناه خو راوښيه ، هسې مې ولې وهې ؟ پښتنه جنۍ ګوره او خواښې نه دا پوښتنه کول چې (( زه دې ولې ووهلم ؟)) دا د مرغۍ يوه داسې ګناه ده چې د بښلو وړ نه وه ، د مرجانې ټټر باندې اور ولګېده ،ژبه يې راوويسته، ټول کور مالت يې په سر واخيسته :
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
د مرجانې په مرغۍ سترګې ولګېدې ، نو لکه د زمري وغړمبېده او سرې سترګې يې پرې راوښکې ـــ تورې بلا ! زما د ګل په شان زوی دې وڅاټه اوس مولا شرموې بېل ...د مرغۍ له سترګو نه د اوښکو لښتي روان شول په سلګو سلګو يې ...وويل... مرجانه : ژړا دې ميراته شه  په ژړا باندې خلک وېروې يوه پولې خبره وشوه بس ستا اوښکې روانې شوې ، ودرېږه د جمال پلار راشي ،ځمکه به ښه درباندې سره کړي.
پر زړه خوږې مرغۍ ځان ټينګ نه کړای شو ، يوه وارخطا چيغه يې تر خولې ووتله او د خېرنې پټې (پړوني) پيڅکه يې مخ ته ونيوله او ويې ويل : ابۍ ته زما په دې خوږ زړګي ولې مالګې دوړوې !
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
درواغجنه ګوره چې ماسره ناندرۍ وهي په ورو غوندې مې د ګوتو سرونه ور ورسېده ته به وايې په تورو مې کړه ، چې داسې د ګل غوټۍ وې ، نو مور او پلار واده کولې څه دپاره ؟ تاويز کړې به يې وې او په غاړه به يې ځړولې وې ، په ستن کې تار اچول نه ورځي نخرې يې ګوره ، نه کار نه روزګار ډوډۍ څلور په شمار ، څمڅۍ مينځل ورته لوی غر ښکاري ، سترګې په ډډه شي ټول لوښي مردار پراته وي ...
دې نه مخکې بيا د مرجانې ژبه څه وه توره ورېځ وه د کنځلو ږلۍ يې راشروع کړې مړي ژوندي يې ټول وستايل ، مشر و کشر ترې خلاص نه شول بدبختې کونډې سره د ددې ښکنځلو بل ځواب نه و،  په ژړا يې د سلګو وار نه کېده پوهېده چې يو ساعت پس به ګل محمد خان راشي او په ما به د غضب تندر راپريوځي.
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
مرجانې نورڅه ونه کړه ،خو يو ښه سوک يې ور حواله کړ ، خبردار چې بيا ماته (ابۍ)  ونه وايې ګنې ژبه به دې له کومي نه  راوباسم اور دې پورې شي په داسې کور چې تاغوندې نوغې پکې زرغونيږي ، د داسې ميندو ګېډې خو دې وچې شي چې ستا په شانې توتکه ترې پيداکيږي ، زه ستا په زړه مالګې اچوم بې حيا ، که تا زما ځيګر سکاره کړ ، داسې سپېره مخې خو دې خدای د چا په کور او غولي نه ورولي ، خدای دې ژر په ژېړو تلو له دې کوره وباسه ! په غونډۍ کاڼي دې پښه وښويېږه ! زما د نولسو کالو غمی تورو خاورو ته ولاړ. سوک د مرغۍ په تشي لګېدلی و ، له ډېره درده تړقېدله او په اوښکو يې د لوپټې پيڅکه خيشته پيشته کړې وه په سلګو سلګو يې ووې : مورې نور وهل نشم زغملای ، ښه اخر زما ګناه خو راوښيه ، هسې مې ولې وهې ؟ پښتنه جنۍ ګوره او خواښې نه دا پوښتنه کول چې (( زه دې ولې ووهلم ؟)) دا د مرغۍ يوه داسې ګناه ده چې د بښلو وړ نه وه ، د مرجانې ټټر باندې اور ولګېده ،ژبه يې راوويسته، ټول کور مالت يې په سر واخيسته :
درواغجنه ګوره چې ماسره ناندرۍ وهي په ورو غوندې مې د ګوتو سرونه ور ورسېده ته به وايې په تورو مې کړه ، چې داسې د ګل غوټۍ وې ، نو مور او پلار واده کولې څه دپاره ؟ تاويز کړې به يې وې او په غاړه به يې ځړولې وې ، په ستن کې تار اچول نه ورځي نخرې يې ګوره ، نه کار نه روزګار ډوډۍ څلور په شمار ، څمڅۍ مينځل ورته لوی غر ښکاري ، سترګې په ډډه شي ټول لوښي مردار پراته وي ...
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
مرغۍ ښايسته وه ، قابله وه همزولو به يې ويل چې د دې په خبرو کې جادو دی هرڅوک راماتوي ، اوس هم چې به ددې پخوانۍ همزولې چېرته د اختر په پاڼي جغ سره يوځای شوې ،نو د دې خبرې به يې رايادولې په خپل کلي د مرغۍ اصل والی او سيالتوب مشهور و، ليکن افسوس د پښتنو ناروا رواجونو هغه بې برخې کړه ، سپېره يې کړه (بدشګومه ) د هغې په تندي تياره شوه ،
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
دې نه مخکې بيا د مرجانې ژبه څه وه توره ورېځ وه د کنځلو ږلۍ يې راشروع کړې مړي ژوندي يې ټول وستايل ، مشر و کشر ترې خلاص نه شول بدبختې کونډې سره د ددې ښکنځلو بل ځواب نه و،  په ژړا يې د سلګو وار نه کېده پوهېده چې يو ساعت پس به ګل محمد خان راشي او په ما به د غضب تندر راپريوځي.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
پلارګنۍ کره خو يې ځای نه و، خسرګنۍ بيا سپېره ورته ويل او هغه سپېره مخې وه دنېک پاله نه وه ، ناکاره وه ، د ټول ټبر پېغورونه به يې تېرول ، د خسر کنځلې به يې زغملې ، ټوله ورځ به يې کار کې  زړګی وچاود، خو بېګاه ته به يې د سترګو پټولو حق هم نه و، هغې ډوډۍ نه خوړله بلکې ډوډۍ دا خوړله ، خيرنو خچنو کالو ته يې هم زړه نه کېده ، کفن به يې راياداوه داسې هم نه تېرېدله چې يوه يادوه پڼې او کنځل به يې نه خوړلې ، يوه ورځ يې په سر کې ږمنځ وهله ، خسر د لښتې وار پرې وکړ  چې ډېرې ورځې يې په هغه لاس کار نشو کولای ، لوپټه يې خيرنه ، ريخانګې وه نو مرغۍ د مور لوپټه په سر کړه خسر پرې له شانه د خاورو تېل واچول ،تيلی يې ورته کولو خدای ترې بچ کړه ، دا نننی جنګ په څه و؟ په دې چې د شپاړسو کالو نجلۍ چې تمامه ورځ يې په مېچنو زړه شين شو ، ګرمې خولې پرې  د  (تېز سېلاب ) غوندې روانې  وې د باد دپاره د کوټې بام ته وخته بس دانه وه بلا وه ، د مرجانې په سترګو کې اغزي اغزي کېده ، ماخوستن مرغۍ کټ کې لږ غوندې ملا نېغه کړه چې ګل محمد خان کور ته ننوت ، د راتللو سره يې خوله ورباندې وسپړله : ستا ملا ولې ماته ده ؟ ډيوه کې لا باتۍ خلاصه نه ده ته بيا مرداره شوې يې، پاڅه! لاس وينځونی راواخله.
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
مرغۍ ښايسته وه ، قابله وه همزولو به يې ويل چې د دې په خبرو کې جادو دی هرڅوک راماتوي ، اوس هم چې به ددې پخوانۍ همزولې چېرته د اختر په پاڼي جغ سره يوځای شوې ،نو د دې خبرې به يې رايادولې په خپل کلي د مرغۍ اصل والی او سيالتوب مشهور و، ليکن افسوس د پښتنو ناروا رواجونو هغه بې برخې کړه ، سپېره يې کړه (بدشګومه ) د هغې په تندي تياره شوه ،
پلار يې په روپو پسې ړوندېده په خپلو سپېرو لاسونو يې ډولۍ کې کېنوله او لرې يې ورکړه يو څو مياشتې پس د هغې کوڅۍ ببرې شوې او هغه يوه کونډه وه ، انجلۍ  کونډه او د غمونو غر يې په سر راپرېوتی و.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
مرجانه په يوه ټوپ ورته مخ کې شوه او ويې ويل دې ته څه مه وايه دا دمحل راڼۍ پرېږده چې خوب وکړي که ستا څه کار وي ، نو زه به يې کوم دومره ساعت کې مرغۍ کوزې او لاس وينځونی سره خسر ته ورغله. مرجانې ورته په سينه کې داسې ټېله ورکړه چې د هغې په سترګو يې توره شپه کړه ، مرجانې ووې : بس بس مونږ وبښه ته راني يې ، مرغۍ د اوښکو ډکې سترګې ورته راواړولې او ويې ويل : ابۍ ! زه راڼۍ چېرته يم ستا وينځه يم ته هسې خپه کېږې ، مرجانې پرې لرګی را اوچت کړ ! ته بيا ماسره خبرې کوې ؟ وګورئ خلکه ما د دې سره څه کړي دي؟ چې دا هر وخت ژاړي ما که تش دومره ووې چې لورې ! دا کار د سيالانو نه دی ته کونډه يې داسې مه کوه ،نو ما بده خبره کړې ، راڼۍ له هغه وخت راهيسې تندی تريو نيولی دی او ژبه يې راباندې ايستلې ده ، بيا يې لاهم ارمان پاتې دی ؟
ګل محمد خان چې دا خبره واورېده نو خپلې ښځې ته يې وويل : ته ددې بدبختې سره څه مه وايه دا بدبخته به يوه ورځ زما پوزه پرې کړي ، دا خو تا اول وار په خپل سر وخېژوله. هغه بله ورځ چې مې پرې د خاورو تېل اچول او سوځوله مې چې د غمه يې خلاص شو ،نو ته زما مخې ته راغلې او مخکې مخکې کېدلې او رانه خلاصه دې کړه ، اوس مزې کوه!
د لنډې کيسې تاريخچه
کونډه نجلۍ
پلارګنۍ کره خو يې ځای نه و، خسرګنۍ بيا سپېره ورته ويل او هغه سپېره مخې وه دنېک پاله نه وه ، ناکاره وه ، د ټول ټبر پېغورونه به يې تېرول ، د خسر کنځلې به يې زغملې ، ټوله ورځ به يې کار کې  زړګی وچاود، خو بېګاه ته به يې د سترګو پټولو حق هم نه و، هغې ډوډۍ نه خوړله بلکې ډوډۍ دا خوړله ، خيرنو خچنو کالو ته يې هم زړه نه کېده ، کفن به يې راياداوه داسې هم نه تېرېدله چې يوه يادوه پڼې او کنځل به يې نه خوړلې ، يوه ورځ يې په سر کې ږمنځ وهله ، خسر د لښتې وار پرې وکړ  چې ډېرې ورځې يې په هغه لاس کار نشو کولای ، لوپټه يې خيرنه ، ريخانګې وه نو مرغۍ د مور لوپټه په سر کړه خسر پرې له شانه د خاورو تېل واچول ،تيلی يې ورته کولو خدای ترې بچ کړه ، دا نننی جنګ په څه و؟ په دې چې د شپاړسو کالو نجلۍ چې تمامه ورځ يې په مېچنو زړه شين شو ، ګرمې خولې پرې  د  (تېز سېلاب ) غوندې روانې  وې د باد دپاره د کوټې بام ته وخته بس دانه وه بلا وه ، د مرجانې په سترګو کې اغزي اغزي کېده ، ماخوستن مرغۍ کټ کې لږ غوندې ملا نېغه کړه چې ګل محمد خان کور ته ننوت ، د راتللو سره يې خوله ورباندې وسپړله : ستا ملا ولې ماته ده ؟ ډيوه کې لا باتۍ خلاصه نه ده ته بيا مرداره شوې يې، پاڅه! لاس وينځونی راواخله.
د پښتو ژبې لومړنۍ لنډه کيسه
کونډه نجلۍ
مرغۍ په سلګوسلګو د خسر په پښو کې ولوېده او ويې ويل باباجي ما دې خدای مړه کړي که به ما د ابۍ سره لام کلام کړی وي ، خدای خبر چې ولې د سهار راهيسې راپسې شوې ده. ګل محمد خان چې داخبره د مرغۍ له خولې واورېده په سر باندې يې يوه ښه څپېړه ورکړه او ويې ويل: