cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قانون څه ته وايي؟
لومړی – د منځپانګې په اعتبار د قانون وېش :
د محتوا او منځپانګې له مخې قوانين په دوه برخو يا ډولونو ډلبندي کيږي، چې دلته به يې دواړه ډوله په لنډ ډول در وپېژنو:
۱ – شکلي قوانين :
شکلي قوانين د قانوني قواعدو هغه ټولګه ده چې د متني قواعدو د تطبيق څرنګوالی، صلاحيت لرونکې ادارې او د حکم د تنفيذ او عملي کولو کړنلارې او لارې چارې بيانوي، چې زمونږ په هېواد کې ورته د محاکماتو اوصول وايي لکه د جزايي محاکماتو د اصولو قانون ، د مدني محاکماتو د اوصولو قانون....
۲ – متني قوانين :
متني يا موضوعي قوانين د هغه قواعدو ټولګې دي چې د وګړو د کړو وړو له مشروعيت او نه مشروعيت څخه بحث کوي او وګړو ته وجايب حقوق او مکلفيتونه راجع کوي او پر هغوی باندې خاص قانوني اثار مرتبوي. لکه د جزا قانون، اساسي قانون، اداري قانون...
دوهم – د قانون وېش د سيمې په اعتبار :
ټول قوانين د سيمې په اعتبار په دوه برخو وېشل کيږي چې يا به داخلي قوانين وي يا به بهرني قوانين چې دلته مونږ د هر يو څخه په لنډه توګه يادونه کوو:
۱ – داخلي قوانين :
ټول هغه قوانين چې په يو مشخص او ځانګړي هېواد کې د تطبيق او اجرا وړ وي ، داخلي قوانين بلل کيږي لکه د افغانستان د جزا قانون، د افغانستان اساسي قانون، د افغانستان د جزايي اجراتو قانون ...
۲ – بهرني قواين :
بهرني يا بين المللي قوانين ټول هغه قوانين دي چې له يو مشخص او ځانګړي هېواد د قلمرو څخه دباندې د نورو هېوادونو په هکله هم د تطبيق وړ وي، خو البته په هغه حالت کې چې مسئله خارجي جنبه ولري او داخلي جنبه و نه لري يانې مسئله بين المللي حقوقو ته راجع شي او د يو ځانګړي هېواد د قلمرو پورې اړونده موضوع ونه اوسي.
درېم  - د دواړو خواو په اعتبار د قانون وېش:
د اطرافو يا دواړو خواو په اعتبار قانون په دوه ډولونو وېشل کيږي، چې هر يو يې په لنډه توګه په لاندې ډول توضيح کوو:
۱ – خاص قوانين :
خاص قوانين هغه قوانين دي چې د خصوصي افرادو ترمنځ په ملي او بين المللي سطحه اړيکې او روابط ترتيب او تنظيموي او هيڅ لوري ته يې دولت نه وي خاص قانون په لاندې برخو وېشل کيږي چې هر يو يې په لنډ ډول تعريفوو:
مدني قانون :
د هغو قواعدو ټولګه ده چې د افرادو مالي او کورنۍ چارې ترتيب او تنظيموي، او د هغوی پر مالي او کورنيو چارو حکومت کوي.
د تجارت ( سوداګرۍ ) قانون :
د هغه قانوني قواعدو ټولګه ده چې د سوداګرو او سوداګريزو چارو د ترتيب او تنظيم دنده اجراء کوي او د هغوی ترمنځ اړيکې او روابط ترتيب او تنظيموي.
خاص نړۍ وال قانون :
د هغه قواعدو ټولګه ده چې د ټولو هغه منازعاتو او دعوو د حل وفصل صلاحيت په غاړه لري چې خارجي عنصر يا رکن ولري او د هرې شخړې لپاره ځانګړی قانون او ځانګړې محکمه پېشبيني کوي.
۲ - عام قوانين :
عام قوانين ټول هغه قوانين دي چې د دولتونو خپل منځي اړيکې، د دولتونو او موسساتو اړيکې او يا هم د دولت او افرادو ترمنځ اړيکې ترتيب او تنظيموي يانې عام قوانين هغه قوانين دي چې لږ تر لږه يوه لوري ته يې دولت دولت وي.
عام قوانين لاندې برخې او ډولونه لري:
عام نړۍ وال قانون : هغه قواعد او مقررات دي چې په نړۍ واله سطحه د دولتونو اړيکې د نورو دولتونو، بين المللي سازمانونو يا د نورو هېوادونو عادي افرادو سره ترتيب او تنظيموي.
د جزا قانون :
د قواعدو او مقرراتو هغه ټولګه ده چې جرايم او جزا ګانې ټاکي يا هغه قواعد دي چې جرمي اعمال تعريفوي او مرتکبينو ته يې جزا ګانې پېشبيني کوي.
د کار قانون :
د هغه قواعدو او مقرراتو ټولګه ده چې د کارګر او کارفرما تر منځ اړيکې ترتيب او تنظيموي.
مالي قانون :
هغه قواعدو او مقررات دي چې د بحث موضوع يې د دولت بوديجه اومالي چارې وي، يا هغه قواعد دي چې د دولت مصارف، د عوايدو په نظر کې نيولو سره ترتيب او تنظيموي.
اساسي قانون :
دا چې زمونږ د بحث موضوع اساسي قانون دی، نو دلته لومړی اساسي قانون په لغوي لحاظ او وروسته له هغې يې په اصطلاحي لحاظ په لنډ ډول تر شننې لاندې نيسو:
لومړی – د اساسي قانون لغوي مانا:
د اساسي قانون اصطلاح د constitute له ويوکي نه اخيستل شوې چې د تشکيلولو ، تاسيسولو، ترکيبولو يا بنسټ ايښودلو په ماناده.
دوهم – د اساسي قانون اصطلاحي مانا:
حقوق پوهانو اساسي قانون د بېلابېلو ليدلورو نه په بېلابېلو اصطلاحي او ګړنيزو مفهومونو تعريف کړی دی چې مونږ يې دلته يو څه تعريفه په لنډ ډول راخلو:
" پوهنوال نصرالله ستانکزی په خپل کتاب حقوق مبادي کې اساسي قانون په دې ډول راپېژني چې اساسي قانون (( هغه عامه مقرره ده چې د يوې ټولنيزو لارښودو قوانينو په پيل کې ځای لري چې موخه يې د دولت د عمومي امورو تنظيم  او د هغو د متشکله ارکان او بالاخره د ازاديو د حقوقو تثبيت، مکلفيتونه او د خلکو وجايب دي چې د کُلي او عمومي اصل په بڼه ليکل شوي دي.
اساسي قانون هغه مدونه ټولګه يا مجموعه ده، چې ديودولت او وګړو د ژوند دتنظيم لپاره رامنځته کيږي.
اساسی قانون هغه عالي مقرره ده، چې ديو دولت د وګړو د ارادو له مخې په مستقيم ډول يا د دوی دممثلينو ( استازو )  له لارې په مدونه بڼه رامنځته کيږي،     يانې دوګړو يا د يو دولت د معلومې جغرافيې مېشتو اتباعو اراده پکې منعکسه شوې وي.
د اساسي حقوقو د ځينو متخصصينو په اند اساسي قانون د هغه قواعدو او مقرراتو ټولګه ده ،چې د دولت عامه جوړښتونو درې ګونو قواوو (مقننه ، قضايه او اجرايه ) ترمنځ اړيکې، د دولت په وړاندې د اتباعو امتيازونو ، حقوقو، وجايبو او مکلفيتونو څخه بحث کــوي.
ښاغلی دکتو ناصر کاتوزيان په خپل کتاب د حقوق پوهنې مقدمه کې اساسي قانون په دوه ماناو راپېژني:
اساسي قانون په ماهوي ( مادي ) مانا :
هغه قواعد دي چې د حکومت پراساس، د مملکت د قواو پر صلاحيت په فردي ازاديو واکمن دي.
اساسي قانون په صوري ( شکلي ) مانا :
هغه قانون دی چې د ځانګړو تشريفاتو او مراسمو له مخې رامنځته کيږي.
' ښاغلی پوهندوی احمدګل واثق درانی په خپل کتاب د حقوقو بنسټونو کې اساسي قانون په دې ډول راپېژني (( اساسي قانون د هغه قواعدو او مقرراتو له مجموعې څخه عبارت دی چې د دولت قدرت، د قدرت انتقال، د قدرت اجراء او د دوی ترمنځ روابط ترتيب او تنظيموي.
يا اساسي قانون د دولت دتنظيم وضاحت کوي او همدارنګه د هغې د مختلفو شعباتو حقوق او وجايب  معلوموي، د افرادو حقوق تعينوي او دحکومت او افرادو  ترمنځ رابطه برقراروي.*
هغه مسايل چې معمولاً په اساسي قانون کې په نظر کې نيول کيږي په لاندې ډول دي :
د دولت بڼه او شکل ( سلطنتي،جمهوري، اسلامي.....) او د دولت دندې اووظايف
داتباعو اساسي حقوق اومکلفيتونه
دملي شورا جوړښت (يوه اطاقه اوکه دوه اطاقه) د ملي شورا دندې اواختيارات
دحکومت ( اجرايه قوې ) دندې اواختيارات
دولسمشر دماموريت دوره او مسئوليتونه او محدوديتونه يې!
دقضايه قوي دندي او اختیارات او مسئوليتونه يې
په اساسي قانون کې د تغير او تبديل کړنلاره بيانول.
پر دې سربېره د ولاياتو،ولسواليو،علاقه داريو مسايل، د مسلحو قواو په اړه اصول، مالياتي او فرهنګي مسايل او دېته ورته نور موضوعات په کُلي ډول په اساسي قانون کې ذکر کيږي.
د اساسي قانون ډولونه :
اساسي قانون بېلابېل ډولونه لري چې د هغې له جملې څه لاندې دوه ډلبندۍ ډېر مشهور دي چې هر يو يې په لنډه توګه دلته ذکر کوو:
لومړی – د اساسي قانون وېش تدوين له مخې :
د تدوين له مخې اساسي قانون په مدون يا ليکل شوی اساسي قانون او غير مدون يا ناليکلي اساسي قانون وېشل کيږي چې هر يو يې په لنډ ډول در پېژنو:
مدون يا ليکلی اساسي قانون :
مدون اساسي قانون دهغه قواعدو څخه عبارت دی چې معمولاً د پارلمان يا ديو مجلس له خوا په يو ټاکلي ( معين ) وخت کې په تصويب رسېدلی وي. د نننۍ نړۍ هېوادونه په عمومي ډول مدون اساسي قوانين لري لکه متحده ايالات،هندوستان،پاکستان،فرانسه، افغانستان او داسې نور.
غير مدون يا ناليکلی اساسي قانون :
غېرمدون اساسي قانون د يو سلسله رسومو،عاداتو ټولګه وي، چې د ډېرې پخوا زمانې څخه پرې عمل شوی وي او په ټولنه کې يې پرته له دې څخه چې په يو ټاکلي وخت کې پارلمان يا کوم بل ارګان هغه په تصويب ورسوي، اجباري جنبه ځانته غوره کړي وي،. دغه عرف او عادات د يو نسل نه بل نسل ته لېږدول کيږي او دمملکت ټولې ادارې د نوموړي قانون د اصولو له مخې  خپل امورات پرمخ بيايي. د غېر مدون اساسي قانون ښه مثال د انګلستان د هېواد اساسي قانون دی چې ډېر له پخوا نه د هغه انفاذ راروان دی، په دې اساسي قانون کې عرف او عادات د بنيادي اهميت لرونکي دي.
دوهم – د اساسي قانون وېش د تغيراتو او بدلون له حيثه :
د تغيراتو او بدلون له حيثه ټول اساسي قوانين په دوه برخو وېشل کيږي چې يوه برخه يې تغير منونکي اساسي قوانين دي او بل ډول يې تغير نه منونکي اساسي قوانين دي چې هر يو يې په لنډ ډول دلته راخلو:
" تغير منونکي يا انعطاف پذير اساسي قوانين : هغه قوانين دي چې په هغې کې په اسانۍ سره تغير او تبديل راتللای شي او د هغې تغير او تبديل کومو خاصو او ځانګړو تشريفاتو ته اړتيا و نه لري او په اسانۍ سره پکې هر ډول تغيرات راتللای شي چې دا ډول اساسي قانون تر ډېره پايدار او محکم نه وي او ډېر ژر ژر پکې تغيرات راځي او اهميت يې هم د نورو عادي قوانين سره يو شانته وي او په هغوی کومه برتري نه لري.
لومړی – د اساسي قانون د رامنځته کېدلو عوامل :
دا چې اساسي قانون د کومو عواملو په پايله کې رامنځته کيږي، ښاغلی عبدالصبور مبارز په خپل کتاب د اساسي قانون پېژندنه کې په درې ډوله ښيي:
د حکومت کوونکو او حکومت منونکو ذهني تياری او چمتو والی وروسته له تدريجي بدلونونو څخه : تدريجي بدلونو په سياسي او ټولنيزو ټولنو کې د خلکو د ذهني او شعوري سطحه لوړه کړه، نور نو حکومت کوونکو نشو کولای د پخوا په څېر خپل زور واکي او زبرځواکي په خلکو وچلوي، او نه نور خلک د شاه د هر ډول ظلم او وحشت په وړاندې چوپ پاتې کېدل، هماغه و، چې خلک د شاه په وړاندې په خوځښت راغلل، د وخت حاکمانو هم له هوښيارۍ او پوهې نه کار واخيست د ځينو فرمانونو له مخې يې خلکو ته ځانګړي حقونه ور کړل چې دغه حقونه د دې سبب وګرځېدل چې تر يو حده د وخت د حاکم اختيارات راکم او محدود کړي،په دې ډول يې خپل ځان د احتمالي خطر نه وژغوره، خو په څنګ کې يې ځينې اختيارات له لاسه ور کړل، له دې ‌ډلې څخه د برېتانيا پاچا يادولای شو، چې په ۱۲۱۵ زېږديز کال يې د لوی منشور په صادرولو د لومړني اساسي قانون بنسټ کېښود.
د نويو هېوادونو رامنځته کېدل : تر يوه بريده اساسي قانون ته هغه وخت اړتيا موندل کيږي چې نوی هېواد رامنځته شي، مثلاً په شلمه پېړۍ کې د ځينو مستعمره هېوادونو خپلواکۍ د دې سبب وګرځېدې چې ځان ته يو اساسي قانون رامنځته کړي او د هغې له مخې د حکومت او افرادو حقوق او وجايب وټاکي او په دې ډول يو نوی، مشروع، پر اختياره او د خلکو د حقوقو ساتونکی دولت رامنځته کړای شي.
بدلوونکې او په بل مخ اړوونکې پېښې : ځينې وختونه ځينې بدلونونه ، پاڅونونه يا هم کودتاګانې د دې سبب ګرځي چې اساسي قوانين نوي کړای شي يا رامنځته شي چې  د هغې له ډلې څخه د فرانسې لوی انقلاب (۱۷۹۱زېږديز) يادولای شو چې په پايله کې يې نوی رژيم او نوی اساسي قانون رامنځته کړ.
د لوی هېوادونو تجزيه کېدل په کوچنيو هېوادونو : ځينې وختونه ځينې هېوادونه سره تجزيه کيږي او له منځه ځي او په ځای يې څو کوچني هېوادونه رامنځته کيږي چې د نويو هېوادونو رامنځته کېدل د دې اړتيا پيدا کوي ترڅو يو نوی اساسي قانون رامنځته شي، چې د نوي هېوادو د افرادو او دولت حقوق او وجايب او مکلفيتونه وټاکل شي لکه د شوروي اتحاد تجزيه کېدل په تاجېکستان، ترکمنستان، ازبکستان، قزاقستان، فدراتيف روسيې ، قفقاز، سپينې روسيې....چې هر يو يې دې ته اړتيا لرله چې يو نوی اساسي قانون رامنځته کړي.
دوهم – د اساسي قانون د رامنځته کېدلو اړتياوې:
داچې اساسي قانون د څه لپاره رامنځته کيږي؟ يا دولتونه څه اړتيا لري چې اساسي قوانين رامنځته کړي، ځانته ځانګړي دلايل لري چې دلته يې مونږ په لنډ ډول راخلو:
لومړی دليل : په هغه هېوادونو کې چې نوی سياسي ژوندشروع کيږي نو دملت او حاکمه قدرت تر منځ بايډ اړيکې مشخص کړل شي لکه هند اوپاکستان چې ددوهم نړېوال جنګ څخه وروسته خپله آزادي تر لاسه کړه  او د اساسي قانون په تدوين يې لاس پورې کړ.
دوهم دليل : داچې په يو هېواد کې مختلفې ډلې او طبقې ژوند کوي، نو ددې لپاره چې نوموړې ډلې په يوه واحده ټولنه کې تضمينات ولري چې دهرې ډلې خاص وضعيت به په ټولنه کې محفوظ وي او په رسميت به پېژندل کيږي، نو لازمي ده چې اساسي قانون په دې مورد کې تدوين شي.
دريم دليل : هغه هېوادونه چې د پراخه قلمرو لرونکي دي او ډېرې لرې پرتې سيمې لري چې مرکز ته په اسانۍ سره لاس رسی نه شي پېداکولی ،امکان لري چې هغوی منافع او خاص احتياجات ولري چې مرکزي حکومت په دې قادر نه وي تر څو د هغوی دغه احتياجات رفع کړي او دهغې په تامين کې توفيق حاصل کړي، نو په داسې حالاتو کې ددې احتمال شته چې متحده حکومتونه      ( فدرال حکومت ) رامنځ ته شي چې دحکومت واکونه د متحده حکومت او غړو حکومتونو ترمنځ وويشل شي، چې دغه موارد ايجاب کوي تر څوپه اساسي قانون کې ذکر شي.
سری بګاوان بندر
سری بګاوان بندر یاهم (سری بکاوان) د برونای پاد شاهی دولت پلازمینه ده.
د صابون جوړول
لــــــــــــــــوړو زده کــــــــړو وزارت ننــــګرهــــار پـــــــــــوهـــنتــــــون ښـــــوونې او روزنــــې پـــوهنـځى کـــــــيميـا او بيـــولـــوژي څانګه
Making soap -  صابون جوړول
ليکونکې : شهناز مومند ځاځۍ
لارښود: پوهنوال فرمان الله هيله من
کال: ۱۳۹۰ه ل
کوټکې
کوټکی کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
د صابون جوړول
جلال اباد: افغانستان
کوټکې
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
د صابون جوړول
دپيل خبرې
څرنګه چې دلوړو زده کړو دلايحې مطابق په اتم سمستر کې هر محصل ته د ديپلوم ددفـاع په خاطر يوه موضوع ورکول کيږي، نو ماته هم دننګرهار پوهنتون دښوونې او روزنې پوهنځي دکيميا اوبيولوژي دډيپارټمنټ لخوا او دمحترم استاد پوهنوال فرمان الله هيله من تر لارښونې لاندې(دصابون جوړول) تر عنوان لاندي موضوع راکړل شوې ده ما ددغې موضوع په ترتيب کې دانټرنيټ او نورو باوري اخځليکونو څخه استفاده کړې ده او هڅه مې کړې ده چې موضوع دپښتو په ساده الفاضو وليکم ماسره ددي موضوع په ترتيب کې خپل لارښود اســـتاد پوهنوال فرمان الله هيله من نه ستړي کيدونکې مرستې کړي دې نو زه ورڅخه مننه کــــوم او همدارنګه دکيميا او بيولوژي دڅانګې دټولو استادانو څخه مننه کوم چې پدې څلورکلنـه دوره کې يي زما سره زحمتونه ويستلې دي او مونږ يي دفراغت تر وخته رارسولي يو او په اخـــر کې دفولاد مومند څخه مننه کوم چې ماسره يي دموضوع په کمپوز او ډيزاين کې لويه مرسته کړي ده.
په درنښت
الف
سريزه
دلوی الله (ج) شُکر اداکوو چې زمونږ ګران هيواد افغانستان دجوړيدو په لـــــــور روان دی. دملګروملتونو اودوستوهيوادونو دهلوځلو په پايله کې په هيواد کې سراسري سوله اوامــــن رامنځ ته شو،چې په پايله کې يی دهيواد ګوډ ګوډ ته دپوهې لمن پراخه شوه اودهرې کورنۍ ځوان نسل ته، اوهمداشان کوچنيو ماشومانوته دپوهې حاصلولو اوښونځيو اوپوهـــــنتونوته دتلوزمينه برابره شوه، همدارنګه دهيواد دهرې سيمې څخه خويندو ته هم دتعلـــــــــيم چانس پيداشو اوپه ښه او ارامه فضاء کې مکتبونو اوپوهنتونونو ته دتلولپاره ورته شــــــــــــــرايط برابرشول چې داټولې ښيګڼې دالله(ج) له لورې دافغانستان اسلامي جــــــــــمهوريت اودهيواد ټولووګړو ته په برخه شوې. دامهال زه هم دالله (ج) شُکر اداکوم چې په ډير ښه صورت سره دخپلو استادانو دهلوځلو په نتيجه کې دننګرهارپوهنتون دښوونې اوروزنې پوهنځي دکيميا او بيولوژي دڅانګـــــــې څخه فارغه شوم.. زه دخپلو ټولو عاليقدرو استادانو اوخپلې ادارې څخه ډيره مننه کوم په خاصه توګه دپوهنوال فرمان الله هيله من څخه چې دموضوع په انتخاب ،ترتيب اوتنظيم کې يی زماسره ډيره مرسته وکړه چې دمحترم له طرفه ماته داموضوع انتخاب شوه.
شهنازمومندځاځۍ دننګرهار پوهنتون دښوونې اوروزنې پوهنځي دکيميا اوبيولوژي دڅانګې دڅـــــلورم ټولګي محصله.
صابون جوړول MAKING SOAP Soapinification زرګونوکلونو راهيسي يي صابون دحيواناتو دوازدو او دلرګو دايرو څخه جوړاو. دلرګو ايري پوتاشيم کاربونيت لري چه يو قلوي محلول جوړوي. دصابون جوړولو عصري تجارتي لاري چاري دغوړيو يا وازدو ايشول دي چه د سوديم هايدرواکسايد د اوبلن او همدارنګي يو څه سوديم کلورايد دهغه ټينګولو او رســــــــوبولو لپاره ورسره يوځاي کووچه وروسته يي وچو او فشارورباندي راوړو اترونه ورسره هم دصابون دبوي د ښه کيدو لپاره ورسره يوځاي کوو. دصابون درنګه کولو لپاره ورسره هم رنګونه اچو او همدارنګه هوا پکـــــي له ښه ځګ کولو لپاره اچو. صابون په کلکو اوبوکي د کلسيم او مګنيزيم د ايونونود درلودلو له امله ځګ نه کوي. د ترکيبي صابونونو په جوړولو کي دير پرمختګ راغلي دي اوس هغي ته ديـــــترجنټس (Detergents) وايي. ديترجنټونه د بنزين سلفونيک اسيد مالګي دي. دکلسيم او مګنيزيم ايونونه سلفــــــــويټي مالګو ته کومه ستونزه نشي پيداکولاي. ديترجنټس د لاتيني کليمي Detergeڅخه چه معني يي پاکونکي دي اخيســــتل شوي دي. د لومړنيو ديټرجنټس څخه چه مارکيت ته وړاندي شو دالکايل دګروپ مستقيم زنځير په وسيله پوښل شوي وه. دصابون جوړولو بنسټيز جوړونکي مواد مومونه ، وازدي اوقلويات دي نو مونږ دلته د مومونو معلومات وړاندي کوو.
مومونه Waxes :
مومونه دکاربوکسليک اسيد ديو اوږد ځنځيراود الکولو داوږد ځنځير څخه جـــــوړشوي اسيترونه دي. دبيلګي په توګه دمچيو موم د٢٦ کاربن کاربوکسليک د مرکبا تو او د ٣٠ کاربن الکولي برخه والو څخه جوړ شوي دي. د Wax کليمه د زړي انګليسي Weax د کليم
دغوړو پيداکيدل اوهغه مواد چې غوړي ځينې جوړ شوي وي
په نامه Lipids      يوبيوکيميا پوه ځينې ټاکلي ګروپونه دبيوماليکولونو د يادوي داپه هغوموادو کې شميرل کيږي کوم چې په اوبو کې نه حليږي او په کومک سره (C2 H5 – O – C2H5) دحجري څخه د ډاي ايتايل ايتر کيږيExtract بيليږي يا په يو ژوندي جسم کې هر کيمياوي تړون يو رول لوبوي که څه هم دلنډې مودې لپاره وي. يوغټه برخه دغوړود انسانانو غذايي ذخيره جوړوي چې دا دحيواني اونباتي غوړو څخه عبارت دي. ويلې غوړو ته نباتي اومايع غوړي هم ويل کيږي لکه دکوپرې،پندانې،جوارو، زيتونو اونورغوړي. په کيمياوي ژبه کې غوړوته دکاربن دتيزابو ايستر ديوالکول سره ويل کيږي دبيلګې په توګه دکليسرين څخه چې دګليسريد په نامه ياديدونکي مواد دي غوړي جوړيږي. ديېزابوبرخه په ډول ډول غوړوکې ډول ډول ده.يانې هرغوړ ځانته ځانګړى جوړښت لري دلږ شميرغوړيو پرته ټول دغوړو تيزاب مستقيم ځنځيري ټړونونه دي کوم چې ددريوڅخه نيولې اوتراتلسو پوري کاربوني اتومونه لري. په هره اندازه چې دغوړيو دتيزابواندازه ډيره وي په هماغه اندازه دغوړو دويلې کيدو درجه ټيټه وي. مونږکولاي شوچې دهايدريشن په کومک غوړي کلک
C3H5 (C17 H 33-COO) +3H2                          C3H5 (C17H35 – COO)              کړو لکه داسې جامد غوړي                                              مايع غوړي
که چيري دسوديمي صابون سره تيزاب يوځاي شي نودکاربن ډول ډول تيزاب لاس ته راځي. پدي ورستيو وختو کې يودتقطيرلاره پيداشوه چې په هغې سره کيداي شي تيزاب يودبله جلاشي پدغه لاري سره د٩٠ فيصده کاربن پاک تيزاب لاس ته راځي. غوړي سړى کولاي شي چې دکاربن په تيزابو بدل کړي دي موخې ته درسيدو لپاره لمړى ګليسرايدونه ديواقلي ياتيزابو کاټاليزاتور په کومک دميتانول سره يوځاي کوي، هغه ميتايل ايستر چي په دغه وخت کې منځ ته راځې دفراکسوني تقطيرپه کومک يودبله بيليږي اوبيا دهايدروليزپه کومک دکاربن په تيزابو بدليږي دغه کاربني ځنځيرونه د١٦نه تر١٨ پورې کاربني اتومونه لري.
CH2 - O - C - R
دالکولو څخه بيانور ډير نوي ټړونونه لاس ته راتلاي شې کوم چې په نني صنعت کې ستر رول لوبوي.
Fats and Oil   شحميات او تيل
شحميات او تيل دخوراکي موادو مهمه برخه جوړوي اوپه بدن کې دانرژۍ مهمې سرچينې جوړوي. ديوګرام شحمو ياغوړيو له سوځيدو څخه ٩٥٠٠ کالوري تودوخه توليديږي. دغوړيو هضم په وجودکې دکاربوهايدريتونو په نسبت زيات وخت نيسي همدا سبب دى چې دلوږې حس ځنډيږي. غوړي دګليسرين اوشحمي تيزابوايسترونه دي چې ديوشميرمشبوع اونامشبوع شحمې موادوپه جوړولوکې برخه لري. هغه مشبوع عضوي تيزابونه اونامشبوع عضوي تيزابونه چې دغوړيوپه جوړولوکې برخه اخلي په لاندي ډول دي.
غيرمشبوع عضوي تيزابونه	مشبوع عضوي تيزابونه فارمول	نوم	ګڼه	فارمول	نوم	ګڼه C15 H29 CooH	پالميتولييک اسيد	١	C11 H23 CooH	ليوريک اسيد	١ C17 H33 CooH	اوليک اسيد	٢	C13 H27 CooH	مايرستيک اسيد	٢ C17 H31 CooH	لينو لييک اسيد	٣	C17 H35 CooH	سيتاريک اسيد	٣ C19 H31 CooH	ارچيدونيک اسيد	٤	C19 H39 CooH	ارچيديک اسيد	٤ C17 H29 CooH	لينولينيک اسيد	٥	C15 H31 CooH	پالمتيک اسيد	٥
دغوړيوياشحمو په ماليکولي جوړښت کې دکاربن داتومونوپه منځ کې د دوه ګونې اړيکې ډيرول دهغې دويلې کيدو ټکى ښکته راولي. ياداچې دنامشبوع شحمي تيزابونوپه شون سره دشحمودويلې کيدوټکى ښکته راځي دشحموياغوړوعمومي فارمول عبارت دى له.
CH2 - O - C – R
اوياپه ټوليزډول دغوړو فارمول په لاندې ډول دى.
C3H5 (OCOR)
راډيکلونه مشبوع وي او دکاربن داتومونو شمير له لسو څخه Rهرکله چې د دراډيکلونوRزيات وي نوپه دي وخت کې به غوړياشحمونه جامد وي اوکه دشمير ياراډيکلونه نامشبوع وي نوغوړبه اوبلن وي لکه
C19H39, C23H47, C17H35 داشحمونه جامد دي اوکه C15H29, C17H31, C17H29
راډيکلونه وي نوپدې وخت کې غوړي اوبلن دي .
دغوړيوجوړونه
غوړي ياشحميات دکيميا په صنعت کې دګلسرين اوشحمي تيزابوديوځاى کيدوپه پايله کې دتودوخې ترټاکلې درجې لاندې جوړيږي. لکه په لاندې کيمياوي معادله کې
C3H5 (OH)   + 3C17H35COOH                          C3H5 (OOCC17H35) + 3H2O ګلسيرين                                  ستاريک تيزاب 	ګلسيرايل تراى ستاريت	اوبه
هغه غوړي چې شحمي تيزاب يي دکاربن دلسو يادلسوڅخه ډيراتومونه ولري اودکاربن داتومونوترمنځ دوه ګونې اړيکه ونلري په عادي تودوخه کې جامد وي. هغه غوړي چې شحمې تيزابونه يي دلسوڅخه لږشمير دکاربن اتومونه ولري اودکاربن داتومونو ترمنځ دوګونې اړيکه ولري په عادي تودوخه کې مايع دي لکه ګلسيرايل تراى اوليت مايع غوړي اوګلسيرايل تراى ستاريت جامد غوړي دي.
کيماوي خواص
دهايدروليزعمليه غوړي يا شحميات دايسترپه شان هايدروليزکيږي چې داتعامل دصابون په جوړونه کې کارول کيږي که چيرته دهايدروليزعمليه دالقلي محلول په وسيله  په نوم ياديږي.(Saponification) ترسره شي نو د کله چې سوډيم هايدروکسايد دګلسيرايل تراى ستاريت سره وجوشوو دهايدروليز عمليه ترسره کيږي چې په پايله کې ګلسيرين اوصابون جوړيږي.
CH2 - O - C – C17H35      NaOH             CH2-OH
+ NaOH           CH-OH +3C17H35COONa
NaOH             CH2-OH
نامشبوع غوړي نامشبوع غوړي هغه غوړي دي چې په عادي تودوخه کې په مايع ډول وي اود کيميا له نظره يي دکاربن-کاربن ترمنځ اړيکې دوګونې وي اوبله داچې دR يانې دکاربن اړيکې يي په دوګونې(C17H33-) راډيکلونه يي نامشبوع وي لکه دهايدروجن په وسيله پوره شوي وي چې ښه بيلګه يي (C = C) ډول ده چې دايونامشبوع يا مايع غوړي(C17H33COO) C3H5 ګلسيرايل تراى اوليت دي. همدارنګه دمارګرين مايع غوړي دفابريکې هغه غذايى توليد دى چې دکوچو پرځاي کارول کيږي داغوړي مايع دي اودهايدروجنې کولوپه عملې سره کلکيږي. ددې لپاره چې مارګرين غوړي دکوچوخوندپيداکړي يو څه اندازه شيدې ورسره ورګډوي اوخوند يي دکوچوپشان کيږي اوددې لپاره چې رنګ يي هم دکوچوپه شان ژيړشې نويوڅه اندازه ژيړرنګ چې زيانمن نه وي ورډيروي خونداورنګ يي دواړه کټ مټ دطبيعي کوچوپشان کيږي يانې هغه کوچ چې دغواڅخه جوړيږي. ويټامينونه ورډيروي.A او D همدارنګه په دې غوړيوکې د
په دې عمليه کې نامشبوع يامايع غوړي په مشبوع يا جامدو غوړو بدليږې په دې عمليه کې نامشبوع غوړي ترمناسبوشرايطو لاندې ديوکټلست په مرسته هايدروجن اخلي او په مشبوع يا جامدو غوړو اوړي لکه دپنبې دانې، کونزلې اودشړشمو غوړ يامايع تيل دنکل کټلست په مرسته دسانتي ګراد د٢٠٠ درجو لاندې په جامدو غوړو بدليږي لکه په لاندې کيمياوي معادله کې.
وږي غوړي او وچېدونکي غوړي
داڅرګنده ده چې غوړي په ډول ډول پيمانو دوږو ګلسريدونو تيزاب لري کوم چې دويلې کيدو درجه دغوړيو ټيټوي نو په داپورته توګه ځينې غوړي په عادي تودوخه کې ويلې يا مايع دي. په امريکا کې دخلکو عادت شوي وو چې خواړه دخوګ په غوړو اياکوچو کې پاخه کړي سره ددي چې غوړي عين غذايي مواد لري کوم چې دخوګ دغوړو څخه جوړشوي غوړي او کوچ يي لري. که دغوړو غبرګ تړونونه هايدريشن شې نو هغه وخت غوړي کلکيږي او دغوړو کلک والې دکوچو او هغه غوړوسره چې دخوګ دغوړو څخه جوړشوي دي يو ډول کلکوالى لري. دغه لاره چاره دمصنوعي کوچو دجوړولو لپاره اساسي اهميت لري. هايدريشن د (کاربن- کاربن) دغبرګو تړونونو په اسانه شريطوکې ترسره کيږي کې منځ ته راځي Niکټاليزاتور -١٧٥-١٩٠درجې تودوخه او ١.٥-تر ٣  اتوموسفيرفشار داددې لپاره چې ايستر ترې جلا نشې. هايدريشن نه يواځې دا چې دغوړو فزيکې خوي ته بدلون ورکوي چې کلکېږي بلکې کيماوي تغير هم منځ ته راولي چې هغه دغوړو مقاومت دخرابيدو په مقابل کې دي يانې داچې هايدريشن شوي غوړي بامقاومته دي نسبت هغه غوړو ته چې نوي هايدريشن شوي. په هايدريشن کې غبرګ تړونونه لمنځه ځي او هم دالکايل پوزيشن کميږې نو امکان لري چې دغه يي سبب وي چې ولې هايدريشن غوړي دنه هايدريشن شوي غوړيو په نسبت دومره ژر نه خرابيږي. هغه غوړي چې دهغو تيزاب دوه يا دري غبرګ تړونونه ولري داډول غوړي خاص مانا لري او دوچو غوړو په نامه ياديږي چې په رنګونو اولاک کې کارول کيږي. هغه رنګونه چې په هغوي کې وچ غوړي کارول شوي وي اويوشې پري رنګ شې نوهغه نه يواځې داچې هليدونکې مواد په هواکې الوزي بلکې يو کيمياوي تړون هم رامنځ ته کېږې هغه داچې درنګېدونکي شي په بهرنۍ برخه باندې يوه سطحه جوړيږي چې دغه رنګ شوې سطحه د خرابيدو څخه ژغورل کيږي دغه سطحه چې درنګ شوي شي پر مخ جوړيږي هغه ديو پوليمير څخه عبارت دى کوم چې دغبرګو تړونونو څخه منځ ته راځي.
وازدې اوغوړي
وازدې او غوړي دګلسيرينو اوشحمي تيزابو دايسترونو څخه عبارت دي چې دحيواني او نباتي سرچينو څخه په لاس راځي. حيواني وازدې په عمومې توګه دستارينو او کوچو په شان جامدې او نيمه جامدې وي په داسې حال کې چې نباتي غوړي لکه دزيتنونو، پنبه دانې، کنځلو، ځغرو او شړشمو غوړي په مايع حالت پيداکيږي چې دنباتي تيلوپه نامه هم ياديږي.
غوړي په دريوو ټولگيو ويشل شوي دي
١- حيواني غوړي لکه ( وازده، کوچ، دماهي غوړي دنهنګ غوړي اوداسې نور) ٢-  نباتي غوړي لکه ( دجوارو غوړي، دشړشمو، دزيتونو دکونځلو دځغرو اوداسي نور) ٣- کاني غوړي لکه( هغه غوړي دي چې دنفتو څخه لاس ته راځې لکه ( پټرول، دخاورو تيل، ګريس، ډيزل، بنزين اوداسې نور)
دګلسيرايدو ايسترونه
هغه ايسترونه دي چې ديو ماليکول ګلسرينواو درې ماليکوله شحمي تيزابو دتعامل په پايله کې منځ ته راغلې وي دګلسيرايل دايسترونو څخه خورا مهم ګلسيرايل تراي ستاريت دي او ګلسيرايدونه په لاندې ډول دي.
CH2 - O - C – C17H35
ګلسيرايل تراي ستاريت
C3H5 (C17H33COO)  + 3H2                  C3H5 (C17H35COO)
M.P =17 C                                        M.P = 55 C                                جامد غوړي                                                                                  مايع غوړي هغه ايسترونه چې دګليسرونو او عضوي يا ناعضوي تيزابو دتعامل څخه لاس ته راځي نوڅرنګه چې ګليسرين درې دهايدروکسيل ګروپونه لري له همدې امله دتيزابو درې ماليکولونو سره تعامل کوي او يو ماليکول ايستر جوړوي. لکه په لاندي معادله کې.
H                                                                H
H-C-OH                 H- O – N02              H – C – O - NO2
H-C-OH         +     H- O – N02               H – C – O – NO2 + 3H2O
H-C-OH                H- O – N02               H – C – O – NO2 H                                                               H       نايترو ګلسرين H                                               H \ H-C-OH      C17H35-C-OH            H – C – O – C – C17H35 ؛
H-C-OH  + C17H35-C-OH             H – C – O – C – C17H35 + 3H2O
H-C-OH     C17H35-C-OH             H – C – O – C – C17H35 H                                               H
غوړي او غوړين تيزابونه
نيمه جامد اومايع غوړي لکه لم، وازده مايع ياجامد دبوټو غوړ داټول هغه عضوي ترکيبونه دي چې دګليسرول اسايل ايستر په توګه په طبيعت کې پيداکيږي په ځينې ژووکې دکيمياوي انرژۍ درامنځ ته کولو لويه سرچينه ګڼل (H2O) اوبه (Co2) کيږي کله چې هغوي اکسيديشن شي نوکاربن ډاي اکسايډ او دوه ځله زياته انرژي دپروټين او کاربوهايدريت په پرتله جوړوي. دژوو دپوستکولاندې دبند دساتونکې په توګه چې ګواکې دبدن تودوخه سابته پاتې شي ديوه بيلوونکې پردې په سير رول لوبوي. دونواوبوټو په پاڼوکې هم دهغوي يوه اندازه پدې شته همدارنګه دا عضوي ترکيبونه زمونږ دخوراک يوه اساسې اومهمه برخه کڼل کيږي زيات جامد اومايع غوړي هغه ډله ايسترونه دي چې په ماليکولي جوړښتونو کې ځانګړې څانګې نه لري پدي مانا چې هغوي مستقيم ځنځير لرونکې کاربوکسيليک اسيدونه دي چې له تراي هايدروکسي الکول (ګليسرول) سره يي ايسترونه جوړ کړي دي. دا ايسترونه دتراي اسيل ګليسرول چي پخوانى نوم يي ګلسيرايد دي عمومې بڼه يي په لاندې ډول ده.
دهغومهمو کاربوکسيليک اسيدونو نومونه چې له غوړو څخه په لاس راتلاي شي په لاندي ډول دي.
مشبوع کاربوکسليک اسيدونه	فورمول	دويلي کيدو تودوخه په سانتي ګريد LAURIC ACID	 	٤٤ MYRISTIC ACID	 	٥٤ PALMITIC ACID	 	٦٣
(١٤)
غيرمشبوع کاربوکسليک اسيدونه	فورمول	دويلي کيدو تودوخه په سانتي ګريد OLEIC ACID	 	٤ LINOLIC ACID	 	-٥ LINOLENIC ACID	 	-١١
.                                                               H-C-OH +                               3NaOH                  H-C-OH  + 3R-C-ONa
H-C-OH H
په نوم ياديږي چې (Saponification) دالقلي په مرسته دغوړيو هايدروليز د دادصابون جوړولو مانا هم لري. دابايد هروخت په ياد ولرو چې کله مونږ وايو چې غوړي، غوړين مواد خوراکې غوړي نوبيا داهغه مواد دي چې سرچينه يي بوټي اوژوي دي نه داچې دکاني سرچينو (نفتواوډبروسکارو) څخه په لاس راځې. دنفتي سرچينو غوړين مواد لکه ډول ډول تيلونه، ګريسونه، مومونه يا واکس اوداسې نور هيڅکله دخوړو دغوړيو په توګه په کار نه وړل کيږي. داچې دنفت غاز اودډبرو سکرو په اړوند مونږ مخکې وويل چې دهغوي دمنځته راتلو لاملونه او توکې خامخا دژونديو سره تړلې دي نودلته په دي موضوع هم لږ څه رڼا اچوو. ليپيډونه يا او غوړين مواد دنفتواو غازو انجينرانو له نظره هم مهم مواد ګڼل کيږي چې دټولو ژونديو دحجرو يوه برخه جوړوي او په دوي پوري دعضوي ترکيبونو لويي ډلي لکه دتراي ګلسيرادونو اسيدونه، مونو اوډاي سکرايډونه، ازاد غوړين اسيدونه، کروتينوايدونه، ستيرويدونه، تريپنوايدونه او داسې نور چې ديو پيچلي مخلوط په ډول په طبيعي او غوړو اوغوړ ډوله موادو پورې اړوند دي پدي مانا چې هغوي دډول ډول تراي ګلسرايدونو په سير چې دعضوي کيميا له مخې په ايسترونو پوري تړلي دي سره راغونډ شوي دي. پوري کاربونې اتومونه لري C14 C18 طبيعي غوړ اوغوړ ډوله مواد چې له او اوليک اسيدC16H32O2 دهغوي له ډلې څخه خورا مهم يي پالميتيک اسيد اوستاريک اسيد دي.
دساده ليپيډونو دغوړو ستنيزپه لاندي ډول ښودلاي شو.
H                                                                 H
H-C-OH-OH   + HO-C-C15H31                           3H2O + H-C-O-C-C15H31
H-C-OH-OH      HO-C-C15H31                                                     H-C-O-C-C15H31 H                                                                        H
دطبيعي غوړو او موم ډوله موادو په ترکيب کې ازاد غوړين اسيدونه، الکولونه، الديهايدونه، کيتونونه او نارمل الکانونه طبيعتاُْ ليدل کيږي چي دليپيډونو سره په مستقل ډول يوځاي موندل کيداي شې. همدارنګه فاسفوليپيډونه دپيچلو ليپيډونو په سير دحجرو دديوالونو او دممبرانو په جوړيدو کې په ژونديو عضويتونو کې برخه اخلې دا ډله غوړي دساده غوړو سره ډير توپير لري او په خپلو ماليکولونو کي دفاسفوريک اسيد پاتي شونې لري چې له همدې امله دفاسفو ليپيډونو په نوم ياديږي. موم هم دغوړيو له ډلې څخه دي چې په طبيعت کې په ژو اوبوټوکې پيداکيږي يو له مشهورو مومونو څخه دشاتومچيو موم دى داموم دداسې يو مخلوط څخه جوړ شوي دي. (C24-C36) څرنګه چې مخکې وويل شول غوړي په زړه پورې ځانګړي خاصيتونه لري دغوړيو دتيزابو څخه دبايوکيمياوي پروسې پراساس ډاي کاربوکسيليشن هالت رامنځ ته کيږي اوهايدروکاربونونه ورڅخه جوړيږي لکه داسې.
R – COOH              R- H + CO2
غوړي که څه هم باثوباته ترکيبونه دي خو بياهم په همدي ډول دباکتريايي اغيزو له مخې هايدروليز، هايدريشن، ډاي هايدريشن او ډاي کاربوکسيليشن کيداي شې او په پايله کې باثوباته ترکيبونه منځ ته راوړي. دباکټريايي هايدروجن له امله هايدروجنيشن هم سرته رسيداي شي لکه داسې.
C20H40 + H2               C20H42
NaOH             CH2-O
دصابون جوړولو لارې چارې دصابون دجوړولو لپاره جوړونکي بنسټيز توکي غوړي ، القلي ، اوبه ، د خــوړو مالګه ، رنګ او عطر دي. د دوه ډولو قلويو څخه يعني سوديم هايدروکسايد او پوتاشيم هايدرو کسايد څـــخه صابون جوړيداي شي. د سوديم هايدروکسايد په وسيله جوړشوي صابون بي رنګه اوکلک وي خـــــــو دپوتاشيم هايدروکسايد په وسيله جوړ شوي صابون تور اونرم وي. د صابون جوړولو لپاره ډول ډول غوړي کاريداي شي. هغه غــوړي چه د نباتاتو د دانو څخه لکه شړشم ، پنداني ، خاشخاشو ، زغرو ، زيتونو ، جـوارو او سايبينو د زبيښلو په پايله کي په لاس راغلي وي د قلوي سره د تعامل کيدو په پايله کي صابون جوړيداي شي همدارنګه صابون د حيواني وازدو او يا دشاتو دمچيو دموم څخه هــم جوړيداي شي ددي برسيره صابون د غواو ، ميښو ، ميږو ، وزو ، اوښانو او نورو دشـــــــدو څخه د لاسته راغلو غوړيو څخه هم جوړيدي شي. هندي امريکايانو د خپل کاليو دپريمنځلو لپاره د حيواني غوړيو او د لرګيو ايري يوځاي کيدو څخه جوړه شوي ماده چه صابون نوميږي جوړوله اوهغه په يي کاروله .___ زمونږ په هيواد کي د صابون جوړولو ډول ډول لاري چاري دي. د کاليو دپريمنځلو لپاره د يوډول بوټو چه د زمي په نوم ياديده دهغي پاڼي اوداني به يــي راټولولي او بيا به يي په اوبو کي خيشتولي او دتخمر(ورستيدو) ورسته به يـــي هغه په لرګو ښه ټکولي اوبيا به يي ورڅخه واړه واړه غونډاري جوړول او دلمر په وســيله به يي وچول او د اړتيا په صورت کي به يي د کاليو دخيرو د پاکولو لپاره کارو. زموږ په هيواد کي دصابون جوړولو يوه بله لاره چاره هم دود ده هغه داسـي چه کوم څاروي به دچا مردار شو دهغي وازدي به يي په يو لوخي کي واچولـــي او هغه به يي ښه ويلي کړي اوبيا به يي د شکار په نوم کيمياوي ماده چه په غالب ګمان هــــــــمدا سوديم او پوتاشيم هايدروکسايد دي يوځاي کوو. اويا به يي ګله همداسي چه دهمدي ويلي کړو وازدو سره د لرګو ايره يوځـــــاي کوله او صابون به يي ورڅخه جوړاو. مونږد صابون جوړولو لپاره د عصري ميتودونو څخه لکه څرنګه چه دصـــــــــــابون جوړولو په نورو کار ځايونو کي دود دي کارواخيست. هغه داسي چه نباتي غوړي مو راواخيستل او دسوديم هايدروکسايد سره مو يوځاي کړل او هغه مو د ١٥ دقيــــقو لپاره وجوشول او په ورستيو شيبو کي مو ورسره د خوړو مالګه د شيري د کلکيــدو لپاره ور واچوله او صابون مو ورڅخه جوړ کړو. بيا مو يو څه زيړ رنګ د صابون د ښه ښکاره کيدو لپاره ورباندي واچو چه هغـي جوړ شوي صابون ته زيړ رنګ ورکړو. او ددي لپاره چه صابون ښه بوي پيدا کـــړي نو يو څه عطر مو دهمدي شيري ډوله مادي سره يوځاي کړه او په جوړ شوي قالب کـــــي مو صابون د وچيدو لپاره کيښود. لومړي مو ١٠ ګرامه نباتي غوړي راواخيستل او دهغي سره ١٠ ملي ليتره اوبه يوځاي کړي بيا مو NaoH دوه ګرامه راواخيستل او په ١٠ ملي ليتره اوبو کي مو هل کړل دا ټول مواد مو سره په يو لوښي کي په ګډه وجوشول نو وموليدل چه اوبه يي وچي کــړي نو نوري اوبه مو پري واچولي کله مو چه وليدل يو سريښناکه ماده يي د ١٥ دقــــــــيقو جوشيدو وروسته چه ښوينده وه او بوي يي دصابون پشان وه لاس ته راغله بيا مــــو په ورستيو شيبو کي د خوړلو مالګه د ٥ ګرامو په اندازه ور واچوله او داد مالګي اچــولو طريقه مو د صابون جوړونکو څخه زده ګړي وه ځکه هغوي راته ويلي چه که مالـــګه ورته وانه چول شي نو بيا شيره نه وچيږي نو همداسي مو وګړل او لاس ته راغلــــــي صابون چه  ګرامه دي دخپلو ټولو محصلينو ورونو په وړانـــــدي په ٤/٢/١٣٩٠ نيټه او ١٠ بجوجوړ کړو چه ټولو په خپلو سترګو وليده.
لنډيز. صابون د غوړيو او الکليوديوځاې کيدوڅخه لاسته راځي دصابون جوړول له ډير پخوا څخه هندي امريکايانودوازدواو دلرګيودايري ديوځاې کيدوڅخه دتودوخې په ورکولو سره لاسته راوړه
غوره ټکي الکلي،دسوډيم او پوتاشيم دهايدروکسايدونوڅخه عبارت دي. Alkali ،تيزابونوته وايي.Acids ،دصابون جوړولوعمليه ده.Soapinification
،شحميات ،ټولووازدو ته وايي. Fats ،مايع ډوله غوړيوته وايي .Oils ،مشبوع هايدروکاربونونوته وايي.Saturated hydrocarbons ،نامشبوع هايدروکاربونونوته وايي .Unsaturated hydrocarbon
پوښتنې ١- صابون څه شى دى؟ ٢- دکاليو مينځلوصابون دڅه شي څخه جوړوي؟ ٣- دځان مينځلوصابون دکومو غوړيو څخه لاسته راځي؟ ٤- په پخوانيووختونوکې صابون دڅه شي څخه جوړاوه؟ ٥- په صابون کې دخوشبويي لپاره څه شى اچوي؟ ٦- دصابون درنګولولپاره څه شى اچوي؟ ٧- کوم صابونونونه لاسونه او کالي خرابوي؟ ٨- دصابون جوړولوپه جريان کې دصابون برسېره بله کومه ماده لاسته راځي؟ ٩- دګليسرين شتون په صابون کې څه رول لري؟ ١٠- صابون په کومو اوبوکې ښه ځګ کوي؟ ١١- مستريان دلاس مينځلولپاره کوم صابون کاروي؟
اخځليکونه ١- اڅکزى،درويزه،عضوي کيميا،١٣٨٧ هـ ل ٢- بارکزى،محمد ظاهر،ابتدايې کيميا،١٣٨٥ هـ ل ٣- هيله من،فرمان الله ،اليفاتيک کيميا،١٣٨٧ هـ ل ٤- حکيمي،محمد غوث ،عضوي کيميا،١٣٨٧ هـ ل
کیمن ټاپوګان
کیمن ټاپوګان په انګلیسي Cayman Islands) پا کاریب سمندر کې د بریتانیا له مستعمراتو څخه یوه ده چې د کیوبا جنوب په ۲۴۰ کیلومتری کې موقیعت لري رسمي ژبه یې انګلیسي پلازمینه جرج ټاون او ۲۶۴ کیلومتره مساخت لری د یاد هیواد د وګړو شمیر ۷۶۵'۶۰ تنو ته رسیږي.
29 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
د بریتانیا ویرجین ټاپوګان
ویرجین ټاپوګان په انګلیسي British Virgin Islands) د شمالي آرام سمندر او کارایب سمندر ترمنځه پراته یوشمیر ټاپوګان دي چې د پورتوریکو هیواد ختیځ او د امریکا ویرجین ټاپوګانو شمال ختیځ ته موقیعت لری د یاد هیواد رسمي ژبه انګلیسي او پلازمینه یې روډ ټاون دی. د یادو ټاپوګانو مساحت ۱۵۳ کیلومتره مربع او نفوس یې ۰۵۴'۲۸ نفرو ته رسیږي.
30 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
يوناني رومي نړۍ
يوناني رومي نړۍد تاريخپوهنې له نظره دا اطلاح د نړۍ هغه سیمو ته اشاره کوي چې د لرغوني روم او لرغوني یونان د ژبې، کلتور، حکومت، مذهب، معمارۍ، او نور لخوا اغیزمن شوي، او ډیری وختونه د مدیترانې حوزې او د سمندر سیمې شاملې دي. د تور سمندر حوزه، چې یو ډول لرغونی کاسموپولیټانیزم یې جوړ کړ. په یوناني-رومن نړۍ کې ، یوناني ژبه د پوهې زده کولو او تدریس لپاره کارول کیده؛ په داسې حال کې چې لاتین په ښار کې د اوسیدونکو خلکو ورځنۍ ژبه وه او د کلیوالو خلکو چې د دې سیمو اکثریت نفوس جوړوي، دوی معمولا له دې ژبو څخه هیڅ بلد نه وو. په ګریکو-رومن نړۍ کې عام دین د الهي مذهبونو له ظهور دمخه لکه زرتشتیزم ، عیسویت او وروسته اسلام معمولا د دولسو اولمپین خدایانو عبادت کاوه.
سرچينې
ويکيپېډيا ګډونوال «Greco-Roman world». انګليسي ويکيپېډيا ۲۲ ډېسمبر ۲۰۱۳. وېشنيزه:المپيک وېشنيزه:يوناني درمل وېشنيزه:يونان وېشنيزه:روم وېشنيزه:کلاسيکيزم
جودي دنچ
دېم جودیت اولیفیا دنچ (په انګریزۍ: Dame Judith Olivia Dench) یوه انګرېزه لوبغاړې او هنرمنده ده. (زېږېدنه: د ۱۹۳۴م کال د ډسمبر ۹مه) هغې دغه مسلک ته په ۱۹۵۷م کال کې مخه کړله، چې تر اوسه یې په لسګونو فلمونو کې کار کړی دی. وېشنيزه:1934 زېږېدنې
برمایي ژبه
برمایي ژبه (میانماري ژبه) په انګلیسي Burmese) Myanmar language) په برمایي မြန်မာစာ) برمایي ژبه د تبتي او چینایي ژبو له کورنۍ څخه ده. برمایي د میانمار هیواد رسمي ژبه ده.
یوتا
یوتا آیالات (اوتا آیالات) په انګلیسي Utah) د امریکا متحده آیالاتونو په سویل لویدیځ کې پروت یو آیالات دی. د یوتا مرکز او مهم ښار سالت لیک سیټي دی.
31 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
۲۰ غويی
پېښې
د غويي ۲۰ - د مور ورځ ( د مۍ ۱۰)
بر نرنگ
بر نرنگ کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
1 اپرېل
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سوخومي
سوخومي په آبخازي ژبه Aqwa په روسي ژبه Сухуми) د آبخازیا هیواد پلازمینه ده چې ۱۲۰ زره وګړې لري.
را ون
را ون (په انګریزۍ کې: Ra.One) هندی فلم دی چې انوباو سینها یې لارښود دی. د فلم مرکزي لوبغاړی شاه رخ خان، ارجون رامپال، کرینه کپور، ارمان ورما، شهانا ګوسوامي او توم وو دی. دغه فلم په ۲۰۱۱م کال کې تولید شوی دی.
د میوند اتلان
د میوند اتلان يو فوټبال لوبډله ده چې په افغانستان کې موقعیت لري. دوي خپلې لوبې په افغان غوره ليګ کې ترسره کوي. دا لوبډله په اګسټ ٢٠١٢ کي د افغان غوره ليګ لخوا جوړه سوه. دا لوبډله په کندهار کې موجوده ده، نوموړي لوبډله د لوی کندهار ترڅنګ د زابل سرپرستي هم کوي.
نيو کلاسيکيزم
نيو کلاسيکيزم  د آرائشی هنرونو ، بصری هنرونو ، ادبیاتو ، تیاتر ، موسیقۍ او معمارۍ په برخو کې یو هنري حرکت دی، چې د هنر کارونه پکې شامل دي چې د یوناني او رومي هنرونو له اغیزې وروسته رامینځته شوي. د دې غورځنګ پیروي هنرمندان په اروپا کې د 18 پیړۍ له مینځ څخه د 19 پیړۍ تر پایه پورې فعال وو. د نوي کلاسیک غورځنګ په رسمي ډول په 1760 کې پیل شو او د باروکو او روکوکو په څیر د ښوونځیو پروړاندې يو ښوونځی و. د روکوکو په معمارۍ کې هماهنګي، فضل او ښکلا مهم و او په موميزم معمارۍ کې هماهنګي او ساده ګي په پام کې نيول شوې وه.
سرچينې
وېشنيزه:کلاسيکيزم
اډري هپبورن
اډري هپبورن (۱۹۲۹ ز کال د می ۴ مه – ۱۹۹۳ ز کال د جنوري ۲۰ مه) يوه برتانوۍ اداکاره او انسان دوسته وه، چې د ادري کاتلين رسټون “Audrey Kathleen Ruston” په نوم زېږېدلې ده. د فلم او فېشن دواړو تمثال په توګه پېژندل شوې هپبورن ته د امريکا د فلم انسټيټيوټ “American Film Institute” له لورې له لرغوني هاليوډ سينما څخه د درېيمې تر ټولو سترې ښځينه د پردې پر مخ راښکاره کېدونکې افسانې درجه ورکړل شوه او د نامتو لويې خونې “Hall of Fame” د نړيوالو غوره جامو لېست “International Best Dressed List” کې شامله شوه.
نوموړې چې د بروکسل د اکسليز “Ixelles” په يوه اشرافي کورنۍ کې زېږېدلې وه، د خپل ماشومتوب ځينې برخې يې په بلجيم، انګليستان او نيدرلېنډ کې تېرې کړې. په ۱۹۴۵ ز کال يې امستردام کې له سونيا ګسکېل “Sonia Gaskell” سره د بالټ نڅا پيل او زده کړه او له ۱۹۴۸ ز کال څخه وروسته يې په لندن کې له ماري رمبرټ “Marie Rambert” سره د يادې نڅا زده کړه تر لاسه کړه. نوموړې په “West End” د موسيقۍ تياتر توليداتو کې د سندرغاړې نجلۍ په توګه فعاليت پيل کړ او له دې وروسته په بېلابېلو فلمونه کې لږه لږه راڅرګنده شوه. د ۱۹۵۳ ز کال د رومن سپېڅلې ورځ “Roman Holyday” په نوم عشقي کميډي کې له ګريګوري پيک “Gregory Peck” سره يو ځای نامتو شوه. اډري د يادې خندونکې درامې له امله هغه لومړنۍ اداکاره وه، چې يوازې د يو فعاليت لپاره يې يوه د اسکار “Oskar”، يو د سرو زرو نړيوال انعام “Golden Globe Award” او يو د بافټا انعام “BAFTA Award” وګټه. نوموړې په همدې کال په “Ondine” کې د خپل فعاليت له امله په يوه لوبه کې د غوره مشرې اداکارې “Best Lead Actress” په توګه يو توني انعام “Tony Award” هم وګټه.
نوموړې په يو شمېر برياليو فلمونو کې د کار کولو له امله ستورې يا د سينما مهمه لوبغاړې شوه. د يادو فلمونو له ډلې په ۱۹۵۴ ز کال کې د سبرينا “Sabrina” په نوم فلم، چې همفري بوګارت “Humphrey Bogart” او ويليم هولډين “William Holden” په کې د هغې د مينې لپاره سيالي وکړه؛ په ۱۹۵۷ ز کال کې خندوونکي مخ “Funny Face”، چې يو موزيکال فلم و او اډري په کې د خپلې برخې سندرې وويلې؛ په ۱۹۵۹ زکال د راهبې کيسه “Nun’s Story” تر سرليک لاندې ډرامه، د ۱۹۶۱ ز کال د “Breakfast at Tiffany’s” عشقي خندونکې ډرامه؛ د ۱۹۶۳ ز کال د “Charade” په نوم د جرمونو په اړه رومان، چې د “Cary Grant” خلاف و او د ۱۹۶۴ زکال “My Fair Lady” موزيکال فلم يادولی شو. هغه په “Wait Until Dark” نومې ډاروونکي فلم کې د فلمي ستورې ونډه ولوبوله او “Academy Award”، “Golden Globe” د سرو زرو نړيوال انعام او بافټا ‘BAFTA” انعامونو ته نوماندي يې تر لاسه کړه. له هغې څخه وروسته يوازې کله ناکله په فلمونو کې راښکاره شوه، چې يو له دې ډلې يې په ۱۹۷۶ ز کال “Robin and Marian” نومې فلم کې له سين کنري ‘Sean Connery” سره راڅرګندېدل وو. د هپبورن وروستي ثبت شوي فعاليتونه د ۱۹۹۰ ز کال تلوېزيوني لړۍ يا پرله پسې مستند کې وو. ياده مستند تلوېزيوني لړۍ د «له اډري هپبورن سره د نړۍ باغچې:Gardens of the World with Audrey Hepburn» په نوم وه، چې اډري په کې د غوره شخصي لاسته راوړنې او معلوماتي خپرونې “Outstanding Individual Achievement-Informational Programming” له امله د “Primetime Emmy Award” وګټه.
هپبورن د يوې مخکښه ونډې له امله د غوره بریتانیوي اداکارې “Best British Actress in a Leading Role” له امله درې بافټا انعامونه وګټل. د نوموړې د فلمي مسلک په وياړ يې د بافټا د ژوندانه لاسته راوړنې انعام “BAFTA’s Lifetime Achievement Award”، Golden Globe Cecil B. DeMille Award، Screen Actors Guild Life Achievement Award او ځانګړی ټوني انعام “Special Tony Award” تر لاسه کړ. هغه يو له هغو اوه لس تنو څخه ده، چې Academy, Emmy, Grammy او Tony انعامونه يې ګټلي دي. هپبورن په خپل وروستي ژوند کې خپل ډېری وخت UNICEF” ته ځانګړی کړ. نوموړې له ۱۹۵۴ ز کال راهيسې له يونيسيف سره ګډه مرسته کړې وه. د ۱۹۸۸ او ۱۹۹۲ ز کالونو تر منځ يې د افريقا، سويلي امريکا او اسيا په ځينو خورا بې وسه ټولنو کې کار وکړ. د ۱۹۹۲ ز کال په ډسمبر کې يې د يونيسيف د ښه نيت استازې “UNICEF Goodwill Ambassador” په توګه د کار کولو له امله د خپلواکۍ ولسمشريز انعام “Presidential Medal of Freedom” تر لاسه کړ. يوه مياشت وروسته د اپنډکس سرطان (appendiceal cancer) له امله د ۶۳ کالونو په عمر په سويس کې خپل کور کې مړه شوه.
له ۱۹۲۹-۱۹۳۸ ز کال پورې: کورنۍ او د ماشومتوب لومړي وختونه
ادري کاتلين رسټون (چې وروسته يې نوم هپبورن رسټون شو) د ۱۹۲۹ ز کال د می پر ۴ نېټه د بلجيم د بروکسل په ايکسيليس “Ixelles” کې په ۴۸ ګڼه “Rue Keyenveld” کې وزېږېده. خپلې کورنۍ يې د “Adriaantje” په نوم پېژندله.
د هپبورن مور بېرنه (د بارون ښځه) ايلا وېن هيمسټرا “Ella van Heemstra” يوه هالنډۍ اشرافه وه، چې د ژوند موده يې (۱۹۰۰ د جون له ۱۲ – ۱۹۸۴ د اګسټ تر ۲۶) وه. ايلا د يو بارون [اشرافي وړ نوم دی] ارنوډ وېن هيمسټرا “Aarnoud van Heemstra” لور وه، چې پلار يې له ۱۹۱۰ څخه تر ۱۹۲۰ ز کال پورې د “Arnhem” د ښاروال او له ۱۹۲۱ څخه تر ۱۹۲۸ ز کال پورې د هالنډي سورينام “Dutch Suriname” د والي په توګه خدمت وکړ. مور يې ايلبرېګ ويليماين هينريټ وېن اسبيک “Elbrig Willemine Henriette van Asbeck” (۱۸۷۳-۱۹۳۹) نومېده، چې د کونټ ډيرک وېن هوجينډروپ “Count Dirk van Hogendrop” لمسۍ وه. نوموړې د ۱۹ کلنۍ په عمر له Jonkheer Hendrik Gustaaf Adolf Quarles van Ufford سره واده وکړ، چې د هالنډي ويسټ انډيز په باتاويا “Batavia, Dutch East Indies” کې د تېلو اجرائيوي مشر و او په همدې سيمه کې يې ګډ ژوند وکړ. د هپبورن له زېږون څخه څلور کاله وړاندې، مخکې له دې چې ياده جوړه په ۱۹۲۵ ز کال يو له بله طلاق واخلي؛ د “Jonkheer Arnoud Robert Alexander Quarles van Ufford” (۱۹۲۰-۱۹۲۵) او “Jonkheer Ian Edgar Bruce Quarles van Ufford” (۱۹۲۴-۲۰۱۰) په نومونو يې دوه زامن درلودل.
د هپبورن پلار جوزف ويکتور انتوني رسټون “Joseph Victor Anthony Ruston” (۱۸۸۹ نومبر ۲۱ – ۱۹۸۰ اکتوبر ۱۶) د اطريش او هنګري د بوهيميا په اسچيټز “Auschitz” کې برتانوي تبعه و. نوموړې د ويکتور جان جورج رسټون او انا جوليانا فرنزيسکا کارولينا ويلس زوی و. پلار يې رسټون برتانوي او اطريشي شاليد درلود او مور يې کارولينا ويلس له اصله اتريشۍ او په “Kovarce” کې زېږېدلې وه. جوزف په ۱۹۲۳-۱۹۲۴ ز کالونو کې په هالنډي ويسټ انډيز “Dutch West Indies” په “Semarang” کې د برتانيا وياړي يا افتخاري استازی و او د هپبورن له مور سره له واده وړاندې يې د کورنيليا بېسچوپ “Cornelia Bisschop” په نوم هالنډۍ سره واده کړی و. که څه هم نوموړی د “Ruston” په کورني نوم سره زېږېدلی و، مګر وروسته يې خپل نوم يو څه زيات «اشرافيت» يعنې هپبورن-رسټون (Hepburn-Ruston) ته double-barrelled [هايفن لرونکی ترکيبي نوم] کړ، چې ښايي دا کار يې ځکه د ايلا “Ella” په ټينګار کړی وي، چې هغه په تېروتنې سره د ځان په اړه باور درلود، چې د سکاتلنډي ملکې “Mary” د درېيم خاوند جېمز هپبورن “James Hepburn” له نسل څخه دی.
د هپبورن مور او پلار د ۱۹۲۶ ز کال په سپټمبر کې د هالنډي ويسټ انډيز په باتاويا کې واده کړی و. رسټون هغه وخت د يو سوداګريز شرکت لپاره کار کاوه، مګر له واده څخه لږه موده وروسته ښځه او خاوند اروپا ته لاړل، چې هلته يې د پور يو شرکت او د راپورونو له مخې لندن کې د ټيم سوداګرو “MacLaine, Watson and Company” شرکت کې کار پيل کړ. لندن کې له يوه کال څخه وروسته بروکسل ته لاړل او رسټون په کې د ياد شرکت د سيمه ييز دفتر د پرانيستلو لپاره ګومارل شوی و. د بروکسل، ارنهيم “Arnhem”، هاګ “The Hague” او لندن تر منځ سفرونو کې له درې کالونو تېرولو څخه وروسته ياده کورنۍ په ۱۹۳۲ ز کال د “Linkebeek” د ښاري بروکسل ښاروالۍ [سيمه] کې استوګن شوه. د هپبورن د ماشومتوب لومړي وخت پناه او لومړيتوب ورکړل شوی و. د نوموړې ګڼ ملتي شاليد د خپل پلار د دندې له امله له خپلې کورنۍ سره د درې هېوادونو تر منځ د سفر له لارې پياوړی شوی و.
د ۱۹۳۰ ز لسيزې په نيمايي کې د هپبورن مور او پلار د فاشيستانو برتانوي اتحاديې “British Union of Fascists” لپاره بسپنې تر لاسه او ټولې کړې. جوزف په ۱۹۳۵ زکال له يوې «پېښې» څخه وروسته په ناڅاپي ډول خپله کورنۍ پرېښوده. دا هغه مهال و چې ادرييانتجي “Adriaantje” (کورنۍ کې په همدې نوم يادېدله) شپږ کلنه وه. نوموړې وروسته زياتره وخت پر ماشوم باندې د بې پلارۍ د اغېز په اړه خبرې کولې، چې ماشومان مور او پلار دواړو ته اړتيا لري. جوزف لندن ته لاړه او هلته په فاشيستي فعاليتونو کې نور هم ژور ښکېل شو او هيڅکله يې له هېواده د باندې خپله لور ونه ليدله. هپبورن وروسته په ډاګه کړه چې د پلار وتل يې د ژوند تر ټولو دردناکه پېښه وه. په همدې کال يې مور له هپبورن سره په ارنهيم کې د خپلې کورنۍ ملکيت ته لاړه. د نوموړې ناسکه ورونه اليکس “Alex” او ايان “Ian” (چې هغه وخت ۱۵ او ۱۱ کلن وو) له خپلوانو سره د اوسېدنې په موخه هاګ “Hague” ته لېږدول شوي وو. جوزف له هپبورن څخه غوښتل چې په انګېستان کې زده کړې وکړي، نو په ۱۹۳۷ زکال يې د انګليستان کينټ “Kent” ته ژوند کولو په موخه ولېږله. نوموړې په کينټ کې د ادري رسټون يا «کوچنۍ اډري» په نوم پېژندل کېدله، چې د الهام “Elham” نومې سيمې په يو کوچني خپلواک ښوونځي کې يې زده کړې وکړې. د هپبورن مور او پلار په ۱۹۳۸ ز کال په رسمي ډول يو له بل ځنې بېل (طلاق) شول. هپبورن په ۱۹۶۰ ز لسيزه کې د سره صليب له لارې په دوبلين کې د خپل پلار له موندلو څخه وروسته ورسره بيا اړيکه نوې کړه؛ که څه هم پلار يې په احساساتي ډول ورڅخه لرې پاتې شو، مګر هپبورن يې د مړينې تر وخته مالي ملاتړ وکړ.
محمد حنيفي
محمد حنيفي د مرحوم مولوي امين الله زوي دملا امان الله لمسي او دملا عزت الله كړوسي په قوم نور زي دي په لمريزليزديز كال (۱۳۲۹ ) دپنځ شنبي اولوي اختر په  ورځ د روزگان ولايت د دهراود ولسوالۍ د تجير په كلي كې زېږيدلی دی غوښن صورت او لويه ږيره اولويه بگړۍ لري د ديني علومو مروج  فنونه يي خلاص كړه د جهاد د پيل په وخت كې پاكستان ته مهاجرشواوهلته يې لويه اووړه دوره هم وكړه پنجپائي په كمپ كي ئې د هجرت شپې اوورځې سباكولې هلته ئې د(شهيد محمدالله ) په نوم منځنی ښوونځی هم پرانستی وه.
د ډير په خوا راهيسې يې د شعرجوړولو سره مينه درلودله او يو لړ تاليفات ئې كړي دي خوځانگړيتوب ئې په دې كې  دی چې حاجي حنيفي بابا ټول تاليفات په خپله  خطاطي كې رامحدود كړي دي ښكلې خطاطي كولای شي نږدې يو كال كيږي چې د بست فرهنگي ټولنې سره ملگری شوی دی او د بست فرهنگي ملگرو په گډه سلااو مشوره ورته  د حنيفي بابا لقب وركړل شوی اوس د لښكرگاه په ښاركې اوسېږي
چاپ شوي آثار
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
يونيسکو
د ملګرو ملتونو ښوونيزه، علمي او کلتوري اداره (UNSCO) د ملګرو ملتونو يوه ځانګړې اداره ده چې د زده کړې، هنر، ساينس او کلتور په برخو کې د نړيوالې همکارۍ له لارې نړيوالې سولې او امنيت ته وده ورکوي. دغه اداره ۱۹۳ غړي هيوادونه او ۱۱ شريک غړي لري او همدا رنګه له غير دولتي، بين الدولتي او شخصي برخو شريکان لري. مرکزي دفتر يې د فرانسې په پاريس ښار کې د نړيوال ميراث په مرکز کې دی په نړيواله کچه د يونسکو د ماموريتونو لپاره د اسانتيا برابرولو لپاره دغه اداره دري پینځوس سيمه یيز دفترونه او يو سل او نهه نوي ملي کمېسيونونه لري چې خپل نړیوال ماموریتونه اسانه کوي.