cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرانسس ژولیا وېجووډ
د پلار-لور اړیکه
د هنسلي وېجووډ او مشرې لور ژولیا ترمنځ د اړیکو په هکله شته نکلونو کې، هنسلي د یوه زوړ ظالم او ځوروونکی وېکټوریایي پلار په توګه معرفي شوی چې د خپلې لور عاطفي هوساینې او په ټولنه کې د یوې روښاندې ښځې په توګه د هغې موقف ته یې ارزښت نه‌ورکاوه. سره له‌دې، د هغو د اړیکې په هکله یو وروستی نکل، پورتنی خبر ننګوي او د پلار-لور اړیکه، له هغه روایت سره چې باوري ګڼل کېږي، په یوې جلا بڼه ښیي.
خنډونه او غیرداستاني آثار
وېجووډ په یوې لویې کورنۍ کې اوسېده، واده یې نه‌ؤ کړی او له یوې مزمن او اوږدمهالي کوڼ‌والی څخه رنځمنه وه؛ دا د هغې د کار او فعالیت پر وړاندې ستر خنډونه وو. «لیکل او لوستل یې د سهار پنځه او اووه بجو ترمنځ پای ته رسېدل» او د ژوند ډېري کلونه یې د کورنۍ او خپلوانو د ناروغو ماشومانو په څارنې تېرېدیل. له یوه ورور څخه د څارنې په موده کې یې څو ټوکه کره‌کتنیز کتابونه او وروسته په ۱۸۶۰ او ۱۸۶۱ز کې یې «د ډولونو اصل» د الهیات‌پوهنیز ارزښت په هکله، یو دوه برخه‌ییز فلسفي ډیالوګ خپور کړ. هغې ادعا وکړه چې تکامل او مسیحیت سره جوړ دي. تره یې «چارلس داروین» په ځواب کې لیکي: «باید درته ووایم چې څومره ستا مقاله ستایم (…) فکر کوم چې تاسو په بشپړه زما په کتاب پوهېږئ او هم ګومان کوم زما او زما د منتقدانو ترمنځ یوه نادره پېښه رامنځ‌ته کېږي». وېجووډ او رابرټ برونېنګ د څو کلونو لپاره سره نږدې ملګري وو او له هغو څخه د ۱۸۶۳ او ۱۸۷۰ز کلونو ترمنځ ځیني مکاتبات هم پاتې دي.
په ۱۸۷۰ز کې وېجووډ د جان وېسلي د ژوند او تاریخي اهمیت په هکله یو ډېر ستایلی کتاب خپور کړ. هغې خپله کورنۍ ناتینګ هېل کې ځای په ځای کړه او په راتلونکو کلونو کې یې له خپل تره «چارلس داروین» سره مرسته وکړه ترڅو د لينيوس آثار وژباړي او همدا راز د علم، دین، فلسفې، ادبیاتو او ټولنیزو اصلاحاتو په هکله د دقیقو او څرګندو مقالو یوه ټولګه خپره کړي. وېجووډ په لندن کې، د «له لرغوني پېر څخه د نولسمې پېړۍ نیمایي تر ساینسي اثبات‌پالنې او الهیاتي نومهال‌والي پورې، د نړۍ په سترو تمدنونو کې د اخلاقو د تکامل تاریخ» پر اثر باندې کار وکړ، چې په ۱۸۸۸ز کې د «اخلاقي ارمان: یوه تاریخي مطالعه» تر سرلیک لاندې خپور شو. د دغه اثر د بریا له‌امله یې ناولونه بیاځلي چاپ او خپاره شول.
نطنز ولسوالي
نطنز ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان نطنز)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د نطنز ښار دی. دا ولسوالي ۴۳٬۹۷۷ تنه نفوس لري او مساحت یې ۳۳۹۷ کیلومتره مربع دی. د نطنز ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۳۷ کېښودل شو.
فرانسس ژولیا وېجووډ
خنډونه او غیرداستاني آثار
په ۱۸۸۹ز کې د مور له مړینې وروسته، خپل کور یې پرېښود ترڅو د پلار خدمت او څارنه وکړي. پنځه کاله وروسته یې خپل بل اثر «اخلاقي ارمان» – «د اسراییل پیغام» خپور کړ ترڅو د نومهال‌والي (مډرنیزم) په رڼا کې یهودي دود دستور په انتقادي توګه تفسیر کړي. په ۱۹۰۹ز کې یې «د نولسمې پېړۍ ښوونکي» تر سرلیک لاندې د اصلي مقالو ټولګه خپره شوه. همدا راز، هغه قانع شوه ترڅو خپل د نیکه پر ژوندلیک باندې کار وکړي چې دغه اثر یې مړینې وروسته، د چ. ھ. هېرفورډ له‌خوا بشپړ شو.
نطنز ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
فرانسس ژولیا وېجووډ
دین او د ژوند وروستي کلونه
وېجووډ د ژوند په اوږدو کې، د علمي پوهې او مذهبي عقیدې ترمنځ پولو ته لېواله وه او د هریت مارتینو، جورج اېلیوت، جېمز مارتینو، الکساندر جان سکاټ او ټوماس اېرسکین څخه متاثره شوې وه. د ژوند په وروستیو کلونو کې یې د انګلستان له کلیساوو سره ډېرې مرستې وکړې. وېجووډ له ۱۸۶۰ز لسیزې راهیسې د هغو ازمایښتونو پر خلاف وه چې پر ژویو باندې د علمي پلټنو په موخه ترسره کېدل؛ په‌دې لار کې یو ښه او فعال ملګری «فرانسس پاور کوب» هم درلود. د ۱۹۱۳ز کال په نومبر کې مړه شوه او ډېر شتمنۍ ورڅخه په میراث پاتې شوه.
چنيوټ
چنيوټ د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,69,282 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 28م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
یان لوگزامبورگ
یان لوگزامبورگ (په چکی ژیې کی: Jan Lucemburský) د لوگزامبورگ د کورنۍ څخه یو مشهور چېکی او پولنډی پاچا وو چی ۱۳۱۰ (م) کال څخه تر ۱۳۴۶ (م) کال پورې په چېکی پاچایی کی یی حکومت کاوه. پلار یی د مقدس روم د امپراطوری حکمران هاینریش ۷ وو او زوی یی کارل ۴ وو. یان لوگزامبورگ په ۱۳۴۶ کال کی د کرسی په جگړه کی مړ شو.
سرچینې
یان لوگزامبورگ
عبید الله سېندي
عبیدالله سېندي د هند د نیمې وچې نامتو عالم، فاضل او سیاسي څېره ده چې د سېند ایالت په ... کې زېږېدلی و.
=زوکړه= سېندي د مارچ په 28مه، 1876ء چې د محرم الحرام له 12مې، 1289هجري سپوږمیز سره سمون خوري، د سیالکوټ په یوه سېکې کورنۍ کې سترگې وغړولی. =اسلام منل= 1884ء کې سېندي له خپل یو ټولگيوال څخه د یوه دیني عالم چې مولانا عبیداللہ پایلي نومېده؛ د “تحفة الهند“ په نامه کتاب ترلاسه او ولوست. له هغې وروسته د شاه اسماعیل شهید “تقویة الایمان“ ولوست، او په دې توگه یې اسلام سره لېوالتیا ډېره شوه او د ۱۵ کلنې په عمر، د اگست په ۱۹مه 1887ء یې د اسلام دین ومانه. = زده کړه= اردو مېډل زده کړه یې د ډېره غازي خان له جامپور څخه ترلاسه کړه. بیا د اسلام له منلو وروسته په ۱۸۸۱ز کال دیوبند مدرسې ته ولاړ او زده کړې یې په کې بیل کړی. تفسیر، فقه، منطق او فلسفه یې هورې زده کړه. = مهمې کارنامې =
=مړینه= 12 اگست 1944ء مولانا سېندي په دین پور سیمه کې ومړ او هورې خښ کړای شو.
دا هم وگورئ
مولانا منصور انصاري
زړه گراف
زړه گراف يا الېکټروکارډيوگرافي (په انگرېزي: Electrocardiography) (اي سي جي يا اي کې جي د الماني الېکټروکارډيوگرام لنډون) د وخت په يوې ټاکلې مودې کې په ټټر او د بدن په نورو برخو کې د زړه د برېښنايي بهير د کچې موندنې کړنې او د همدغې کړنې تعبير ته وايي. دغه کړنه د الېکټرودونو، چې په بدن پورې نښلول کېږي، او د يوې باندنۍ الې په مرسته چې برېښنايي چارجونه د کاغذ په مخ کاږي ترسره کېږي. هغه ثبت شوی گراف چې د همدغې عمليې نه وروسته لاس ته راځي د الېکټروکارډيوگراف په نامه يادېږي او هغه کاغذ چې همدا گراف پرې کښل شوی وي الېکتروکارډيوگرام بلل کېږي.
د دې نومونې آرپوهه دا څرگندوي چې همدا لغت د يوناني ژبې د "الېکټرو"، "کارډيو" او "گراف" د وييونو يو تړنگ نوم دی چې "الېکټرو" د "برېښنايي کړنو"، "کارډيو" د "زړه" او "گراف" د "کښلو" په مانا دی.
اکثراً اي سي جي په انسانانو کې د زړه اړونده تشخيصي کتنو او يا هم په انساني زړه باندې د څېړنو په بهير کې کارېږي، خو په ژويو کې هم د ساينسي څېړنو په موخه کارېدای شي.
سرچينې
‎
د كمپيوټر چټكتيا
په عمومي توگه مونږ د كمپيوټر د استعمال پر وخت داسې خبرې له پامه غورځوو،كومې چې ورو،ورو زمونږ د كمپيوټر چټكتيا كموي.په پاى كې د كمپيوټر همدا سست فعاليت مونږ دې ته اړباسي چې يا خو نوې كمپيوټر واخلو،او يا هم د موجوده كمپيوټر هارډوير (كلك كالى) كې يوڅه بدلون راوړو. كه چېرې مونږ د څو خبرو خيال وساتو او پوره پام ورته وكړو نو د همدې كمپيوټر په چټكتيا كې په زړه پورې زياتوالې راتلاى شي،چې دا چټكتيا زمونږ لپاره بسيا كوي. راځئ اوس په دې مختلفو طريقو يو څه رڼا واچوو او گټه ترې واخلو. كله چې تاسې (اپليكېشن آپشن انسټالوئ نو دې خبرې ته خيال كوئ چې هر وخت كسټم انسټال كړئ او يواځې خپل د ضرورت ور اپشن استعمال كړئ. كه چېرې ستاسې د كار نوعيت داسې دى چې د هغې لپاره۳۲ بايټس اړټيا نشته نو د هغې له استعمال څخه ډډه وكړئ. د كمپيوټر رنگ( ډېپت) او ريزولېشن چې څومره لږ وي نو دهغې چټكتيا به هم غوره او ډېره وي. په ډسك ټاپ باندې يواځې د اړتيا وړ شيان كېږدئ،ځكه په ډسك ټاپ چې څومره ايكونونه ډېر وې هغومره بيا په تازه كولو (ريفرش) كې ډېر وخت لږي. په عمومي ډول ټول هغه فنټونه كوم چې په كمپيوټر كې وي او استعمالېږي نه،نو خپل كمپيوټر باندې دا زياتي لوډ هم راكم كړئ او كوم فنټونه چې ستاسې په كار نه وې هغه له كنترول پېنل او بيا د فونټس له فولډر څخه ډېليټ كړئ.
ډېوايس ډرايور او د ونډوز ټول اپډېټس د ضرورت په اندازه انسټال كړئ. هارډ ډېسك كې موجوده ستونزه سكېن ډېسك په واسطه حل كړئ. په ډسك ټاپ باندې له خپل ميتود ( مېتډ كرسرز،وال پېپر تيمز او نورو له استعمال څخه ډډه وكړئ. زياتې فايلونه ډېلېټ كړئ،همدارنگه د لويو فايلونو (بېك آپ) په سى ډى وليكئ او له هارډ ډېسك څخه ئې ختم كړئ. كه چېرې تاسې د ونډوز نوې ورژن انسټال كړې وي او په ښه ډول سره كار كوي،نو د هارډ ډېسك څخه د هغه مخكېني ورژن په ډېلېټ كولو سره د د هارډ ډېسك اوږې سپكې كړئ. د هارډ ډېسك خالي برخې زياتولو لپاره بې كاره پروگرامونه هم ډېلېټ كړئ،دې لپاره د اېډ رېموو ډائېلاگ پكس راخلاص كړئ، او د هغې ليك لړ (اپليكېشن) وگورئ كوم چې د ختمولو وړ دى هغه ختم كړئ. ددې طريقه په لاندې ډول ده: پيلونكې تنۍ زور كړئ،له دې څخه وروسته سېټېنگ او بيا كنټرول پېنل ته ولاړ شئ،هلته اېډ ريموو ايكن دوه ځله كېمنډلو سره را خلاص كړئ.په هغې كې انسټال شويو اپليكېشنز ليك لړ يا فهرست وگورئ. دلته هغه بېكاره اپليكېشنز غوره كړئ او د اېډ ريموو تڼۍ كيمنډئ. په دې ډول سره به ستاسې له كمپيوټر څخه غير ضروري شيان ډېلېټ شي. هارډ ډېسك    هسې خو د كمپيوټر هره برخه مهمه ده،لكه پروسيسر كوم چې د هغو لارښوونو په رڼا كې چې ستاسې له خوا كمپيوټر ته وركول كېږي كار كوي.همدارنگه په هارډ ډېسك كې ټول هغه پروگرامونه (سافټ وېرونه) او معلومات( ډېټا ) غوندې وي كوم چيې ستاسې وخت په وخت خوندي كوئ او ستاسې د كمپيوټر يعنې د هارډ وېر د چلولو توان لري. هارډ ډېسك يوه مقناطيسي ذخيره وې آله ده. ددې ذخيرې توكي ( مواد) د ايلومينيم او سرامك په څېر كلك دي،كوم چې د مقناطيسي توكيو سره .................... كيږي. د هارډ ډېسك په منځني جوړښت كې يوه ستنه يا د سر په څېر يوه آله ده،د كومې كار چې په هارډ ډېسك كې د معلوماتو خوندي كول دي او لوستل دي. د هارډ ډېسك په مېنځ كې لږېدلې ډېسك د تاوېدلو توان لري. د هارډ ډېسك چټكتيا: د هارډ ډېسك د چټكتيا اندازه له درېو شيانو څخه لږېږي: ۱- د هارډ ډېسك د چټكتيا انحصار په سيك ټايم باندې وي. د هارډ ډېسك سيك ټايم چې څومره لږ وي هغومره يې چټكتيا ډېره وي. دا وخت په ملي ثانيه اندازه كېږي. سيك ټايم ته په ساده ژبه كې داسې ويلې شو چې، كوم معلومات چې ستاسې په كار وي د ستنې يا هېډ رسېدل هغو ته د سيك ټايم څخه عبارت دى. ۲- د هغه معلوماتو يا ( ډېټا) په را پيدا كولو كې د مصرف شوې منځني وخت ته اېكسېس ټائم وايئ.د هارډ ډېسك فعاليت د اېكسېس ټائم په لږوالي سره زياتېږي. ۳- د نوموړې معلوماتو يا ډېټا انتقالول چې څومره زيات وي،نو هغومره به د هارډ ډېسك صلاحيت هم غوره او بهتر وي. د هارډ ډېسك خوندي توب: د كمپيوټر په هارډ ډېسك كې ډېره قيمتي معلومات وي، نو ددې لپاره يوه ښه مشوره دا ده چې د دې معلوماتو يوه كاپي (بېك آپ) ځان سره وساتئ.نن سبا داسې پوست كالي ( سافټوېرونه) په لاس راځي،كوم چې تاسې ته معلومات (ډېټا) د ذخيره كولو لپاره يوه لوى فايل په څو وړو،وړو فايلونو باندې وېشي او هغه زپ او يا له يوې څخه په زياتو فلاپيانو كې د ذخيره كولو آسانتيا برابروي. د سي ډي رائيټر په نه موجوديت كې له دې پروگرامونو څخه گټه واخلئ.
دپروگرام نه چلېدل او يا د معلوماتو ( ډېټا) له لاسه وركول د كمپيوټري ويروس د موجودگۍ گواهي وركوي. له دې ستونزې څخه د خلاصون لار د ويروس ضد پروگرام ( انتي ويروس) انسټالول دي. او همدارنگه د هغې آپ ډېټ هم له ځان سره وساتئ. په هارډ ډېسك كې د خرابئ پيدا كېدو يوه وجه د كمپيوټر بندول په غير مناسب ډول سره دى. د تل لپاره په پام كې ولرئ چې خپل كمپيوټر د شټ ډَون له لارې بند كړئ. د ډېسك ډېفرېگمېنټ پروگرام له چلولو څخه مخكې د خوندي شوې ډېټا شكل په دې ډول وي. د برېښنا ټكان:هغه ټكانونه چې د برېښنا د كمښت او ډېرښت له امله مېنځ ته راځي د فلكچوېشن په نامه يادېږي.دا ټكانونه هم هارډ ډېسك ته زيان رسوي. دې ډول زيان ته فيزيكل مېډيا زيان هم وايي.له دې ټكانو څخه خوندي پاتې كېدو لپاره يو.پي.اِس (ان اِنټرُپټېډ پاور سپلائ)د برېښنا نه پرې كېدونكې منبع او يا هم سټېپلائزر استعمال كړئ ­­­­­ د هارډ ډېسك ډېفرېگ كولو گټه: هاردديسک په عمومي توگه كله چې مونږ يو فايل په كمپيوټر كې خوندي كوو، نو كمپيوټر هغه فايل په هارډډېسك كې په څو ټوټو كې خوندي كوي. دا فايل چې كله مونږ راخلاصوو (اوپن) نو ددې ټوټو په راغونډولو كې له ستونزو سره مخ كېږي.
كه چېرې د فايل له خوندي كولو څخه وروسته مونږ دېفرېگمېټ وكړو،نو دا فائل په ترتيب سره په يوه ساحه (سېكټر) كې خوندي كېږي،او له وېشل كېدو څخه ژغورل كېږي. د ډېسك ډېفرېگمېنټ چلولو څخه وروسته د خوندي شوې ډېتا شكل دا دواړه عملونه په انځورونو كې ښودل شوي دي. د ډېفرېگمېنټ د پروگرام له استعمال څخه وروسته د كمپيوټر گرافيكي عمل فايل راټولوي او يو ځاى كوي يې،او په اتومات ډول كار كوي. ددې عمل د ښه پوهېدلو لپاره د ډائلاگ بكس په ډول،ډول تڼيو (بټنز) باندې ځان پوه كړئ.
وېشنيزه:سولگر
25 اکتوبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
سورة الأنفال
سورة الأنفال د قرآن اتمه سوره ده
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
سوادکوه ولسوالي
سوادکوه ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سوادکوه)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د پل سفيد ښار دی. دا ولسوالي ۴۳٬۹۱۳ تنه نفوس لري او مساحت یې 2078.00 کیلومتره مربع دی. د سوادکوه ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۹ کېښودل شو.
ډايی
ډايي د افغانستان د کندهار ولايت د دامان ولسوالۍ يو کلی دي. په دغې کلی کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۵۰۰ وگړو ته رسېږي. ددې کلي شمال طرف ته لنډي کلی ، جنوب طرف ته بیابان دره کلی، شرق طرف ته سیدان کلی او غرب طرف ته یې د کندهار بولدک عمومی سړک دي. دا کلي تقريباً په سنه ۱۲۴۵ ه ش کی جوړ شوي دي. د نظیر خان بارکزی بن فتیح خان بارکزی عمرخانزی درې زامن لومړی ځل د ډنډ ولسوالۍ د مرد قلعه د کلي څه راغلل او دلته دیره سول، ځمکي یې رانیولې چې تقريباً ۷۰۰۰ جریبه ځمکه یې د پوپلزو او محمدزیو څخه و پلورلې. ددې کلي سربراه فعلاً محمد نور يعقوبي دي
کارېزونه
د ډايی کلی دوه کارېزه لري خو متأسفانه اوس وچ دي. د نظیر خان بارکزی زوی جلال خان د يوه کارېز کار په خټه باندي پايندخان ته ورکړي وو او پس له يو کال کاره پايندخان وتوانيد چي د کارېز کار بشپړه کړي نو لږ مځکي يې ورکړې چي اوس يې لمسیانو ته پاتي ده چي په قادر خېلو ماسېوا دي چي د ټولو مځکه ۱۲۰ جريبه کيږي.
بيا وروسته ملک حاجی عبدالحکیم چي د ډايی کلی مشر او ملک وو د کليوالو په مشوره د ډايی د دوهم کارېز کار اختر محمد کاکړ ته په خټه ورکړي‌ او يوڅه مځکي يې ورکړې، اختر محمد کاکړ بیا دا مځکي پر حاجي محمدزي وپلورلې چي اوس يی د زامنو په لاس کي دي
د اوبو تقسيم او شبانه روزه
د ډايي کلی د خشکابې اوبه پر دوولس شبانه روزه تقسیمېدې چي یوولس نيم يې د نظیر خان بارکزی د ټبر وې او نیم شبانه روز اوبه د قادرخېلو وې چي د کارېز په خټه يې لږ مځکه ګټلې وه.
قادرخېلو به هر وخت د اوبو پر سر جنجالونه کول نو بيا سناتور قدوس خان بارکزی جرګه جوره کړه او دا فيصله يې وکړه چي نور اوبه پر ديارلسو ورځو تقسيموي د نظير خان ټبر دي خپل پر زوړ حساب اوبه لګوي او قادرخېلو ته یې په لنګوټه کي يو شبانه روز اوبه ورکړې چي خط یې د حاجي عبدالحکیم د زامنو سره اوس هم موجود دي.
دوښمن
دوښمن یو شخص یا ډله ده چې په زور او تهدید سره د خپلو غوښتنو د پوره کېدو هڅه کوي. د دوښمن مانا او مفهوم په عمومي ډول د خلکو او ټولنو لپاره کارول شوی دی. د "دوښمن" اصطلاح د یوی ټولنې  رول د  یو خاص بنسټ ټاکل د تهدید په توگه، چې د یوه سخت غبرگون په نتیجه کې منځته راځي.
سرچینې
وېشنيزه:خپلمنځي اړیکې وېشنيزه:نړیوالې اړیکې وېشنيزه:نړۍ
نواب شاه
نواب شاه د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په سيند ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,83,110 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 29م لوی ښار دی. او دا د سيند ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
سورة يوسف
سورة يوسف د قرآن ۱۲ مه سوره ده.
ابو الکلام آزاد
مولانا ابو الکلام ازاد د ذوالحجې په اتم تاريخ، کال ۱۳۰۵ هجري قمري، چې د اگست له ۶۱-۱۷سمې ۱۸۸۸ز د جمعې ورځې سره سمون خوري په مکه معظمه کې زېږېدلې دى.
مخينه
نوم يې احمد، لقب يې محي الدين او کنيت يې ابو الکلام ؤ. ازاد يې تخلص او تاريخي نوم فېروز بخت ؤ. د پلار نوم يې مولانا خير الدين ؤ. مولانا ابو الکلام ازاد بن شيخ خير الدين بن شيخ محمد هادي بن شيخ افضل بن شيخ محمد حسن.
زده کړې
مولانا صېب لومړنۍ زده کړې په مکه معظمه کې پيل کړې، سپېڅلې قرآن يې هورې زده کړ. په ۱۸۹۸ز کال يې پلار د هند کلکتې ښار ته راغې، لومړنۍ زده کړې يې له خپل پلار څخه ترلاسه کړې. مولاناصېب په يوه علمي کورنۍ کې سترگې غړولې وى. په دې کورنۍ کې په يوه وخت پينځه کسه درس ورکوونکي پوهان، فتوا ورکوونکي، د سلوک او طريقې څښتنان پيدا شوې دي. کله چې مولانا شاعري پيل کړه، نو عبدالواحد خان يې تخلص (ازاد) کېښود. ۱۹۹۰ز کې يې پاړسي او ۱۹۰۳ز کې يې درس نظامي ترلاسه کړل. د شاعرۍ سمونه يې مولوي ظفر احسن شوق دنيوي وکړه.
ادبي ژوند
د (نيرنگ عالم) په نام يې يو کتابگوټې هم خپور کړ، کوم چې دده د ادبي ژوند پيلامه گڼل کېده. وروسته يې بيا (لسان الصدق) په نامه يوه مياشتينۍ د کلکتې له ښار څخه په ۲۰ د نومبر کال ۱۹۰۳ کې راوکښله.
د هند د خپلواکۍ غورځنگ او مولانا ازاد
مولانا ازاد د لومړي ځل لپاره په ۱۹۱۶ز کال ونیول شو، او دکلکتې ته نژدې د رانچي په سیمه کې د څلورو کلونو لپاره نظربند و. پدې دوران کې یې خپل کتاب (تذکره) ولیکه. بیا یې د خلافت په غورځنگ کې بشپړه ونډه واخیسته. په ۱۹۲۱ز کال د ترک موالات غورځنگ (Non-Cooperation Movement) وچلاوه، چې پدې کار کولو سره یو ځل بیا ونیول شو او د یو کال لپاره بند ته ولېږل شو. له سزا اورونې څخه مخکې مولانا ازاد په عدالت کې یو جرات مندانه او بېباکانه بیان ورکړ، چې دا وینا او بیان د حق ویلو یو تلپاتې مشال په څۍر ترنن ورځې پورې ژوندې پاتې دی.
ددې الزام په ځواب کې مولانا ازاد داسې اعتراف وکړ:
(زه اقرار کوم، چې ما یواځې په دې دوه ځایونو کې نه بلکه له تېرو دوه کلونو راهیسې (۱۹۲۰-۱۹۲۱ز) ترمنځ په خپلو بې شمېره ویناوو کې دارگه او د همدې موخې لپاره ددې په څېر نور لدې څخه زیات ښکاره او پرېکنده جملې کارولي دی.
اوږدمښوکي مارغان
اوږدمښوکي مارغان (په لاتین: Trochilidae) هاغه مارغانو خېل ته وېلی شو چې د تر ټولو وړوکي اوږدمښوکي رنگارنگ مارغان چې په سوهېلي امريکا کې موندل شوي او نور هاغه غټ اوږدمښونکي مارغان چې د نړۍ په گوډگوډ کې موندل شوي په ځان کې رانغاړي.
سرچينې
وېشنيزه:الوتونکی مرغان وېشنيزه:اوږدمښوکي مارغان
کاوناس
کاوناس په لیتواني Kaunas) د لیتوانیا هیواد دوهم لوی ښار او د یاد هیواد پخوانې موقته پلازمینه وه.
26 اکتوبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سپینۀ
]] سپينه د پکتیکا ولایت د اومنې ولسوالۍ پری مربوط سیمه دی، چی شاوخوا ۱۱۵۰ کورنۍ ژوند کې کوی او ټولټال نفوس یې ۱۷۰۰۰ تنو ته رسیږي. سپینه غرنۍ او هواره ځمکې لري، چی د چلغوزیو ځنګلونه یې ډیر شهرت لري او کرهڼيزې ځمکي هم لري، چی د جواور او غنمو کرونده پکې زیاته کیږي. د سپینه اوسیدونکې له زده کړو سره زیاته مینه لري، چی له مرکزې لیسي څخه یې د اته کلنو په شاوخوا کې دری سوه تنه فارغین ورکړي او د هیواد په بیلابیلو ولایتونو په پوهنتونو کې زده کړې کوي او د مرکزي لیسې سربیره نورې ابتدایه ښوونځي هم فعال دی چی په سلګونه زده کونکې پکي زده کړی کوي. د سیمې اقتصاد یې په کرهڼه او مالدارې سربیره ځوانان یې په ګاونډیو او عربو هیوادونو کې کاروبار او مزدورې کوي. د روغتیا په برخه کې ورسته پاتې سیمه دی، ځکه په سپینه کې یواځې یو کلینک شتون لري، چی د سیمي اوسیدونکو له پاره بسنه نه کوي او مرکز، اورګون او یحیی خیلو ولسوالۍ سره ډیر تګ راتګ لري. د سپینه سیمه یو کوچنې بازار هم لري، چي د دوکانونو شمير یې تر ۱۵۰ پوري رسیږي خو بیا هم د اومني ولسوالي تر ټولو لوی بازار هم دادی او د ضرورت توکو رانیولو له پاره هټۍ پرانستل شوی، او بل داچې د ځوانانو هم ښه ګپه پکې برابره وي.
د سپینه سیمه په څو کلیو ویشل شوی، چی نیامی، ادین کلا، خاډله، لندګي او بلال اباد شامل دی. د سپینه اوسیدونکو لویې ستونزې: د لویو لار بندیدل، د سپینه او چهارباران ترمنځ لارې ستونزې چی د سیمې اوسیدونکو له شخصي جیبونو زیاتې پیسې پری مصرف کړي خو بیا ستونزې جوړ کړي، او د اوبو د بندونو نشتون چی له امله یې کرهڼیز ځمکې وچی پاتې او حاصلات نه لري.
ناکورو
ناکورو Nakuru د کېنیا په ریفټویلي ولایت کې یو ښار دی چې په 1999 مېلادي کال کې یې 219,366 تنه نفوس درلود او په 2005 کې یې نفوس 276,263 تنو ته ورسید.
سرچینې
<references group="" responsive=""> وېشنيزه:افريقا وېشنيزه:افريقايي ښارونه وېشنيزه:افرياقيي ښارونه وېشنيزه:افريقايي اتحا
تفت ولسوالي
تفت ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان تفت)  د ايران د يزد ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۴۳٬۸۹۳ تنه نفوس لري او مساحت یې ۵٬۸۴۶ کیلومتره مربع دی. د تفت ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۴۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د يزد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د محمد نومونه او القاب
الف- درسول الله صلى الله عليه وسلم پاكي بـيـبـيـاني ١- ام المؤمنين حضرت بي بي خديجه(رضي الله عنها) ٢ ـ ام المؤمنين حضرت بي بي سوده (رضي الله عنها) ٣ ــ اُم المؤمنين حضرت بي بي عايشه رضي الله عنها ٤ ــ اُم المؤمنين حضرت بي بي حفصه رضي الله عنها ٥ ــ ام المؤمنين حضرت زينب رضي الله عنها ٦ ــ اُم المؤمنين حضرت بي بي اُم سلمه (رضي الله عنها) ٧ ــ ام المؤمنين حضرت بي بي زينب رضي الله عنها ٨ ــ ام المؤمنين حضرت بي بي جويريه رضي الله عنها ٩ ــ ام المؤ منين حضرت ام حبيبه رضي الله عنها ١٠ ــ ام المؤمنين حضرت بي بي ميمونه رضي الله عنها ١١ ــ ام المؤمنين حضرت صفيه رضي الله عنها ١٢ ــ حضرت ماريه قبطيه رضي الله عنها ب- درسول الله صلى الله عليه وسلم اولادونه قاسم حضرت زينب رضي الله عنها حضرت رقيه رضى الله عنها حضرت ام كلثوم رضى الله عنها دجنتي ښځو سرداره حضرت فاطمة الزهرا رضى الله عنها ابراهيم ١- ام المؤمنين حضرت بي بي خديجه(رضي الله عنها) دپلارنوم يې خويلد او دمورنوم يې فاطمه وو. دبي بي خديجې كورنۍ دقصې په پشت كې له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره يوځای كيږي. بي بي خديجه رضي الله عنها دقريشو يوه مشهوره ,هوښياره ,پاك لمنه او شتمنه ميرمن وه. دغه مباركه بي بي په لومړي سركي دزراره زوى ابوهاله ته واده شوي وه. له هغه نه يى دوه بچيان وو چې ديوه نوم يې هند اودبل داحارث وو.حارث هغه څوك وو چې دقريشوپه لاس په حرم كې په شهادت ورسول شو. هغه داسې چې كله په رسول الله صلى الله عليه وسلم ګوزارونه كيدل نوموړى يى مخې ته ودريد. دخدای د دين د دښمنانو دتورو ګوزارونه يې په خپل بدن واخستل او له آنحضرت صلى الله عليه وسلم نه يې دخپل ځان په بيه دفاع وكړه. چې دخپلې دغې قربانۍ له امله يې داسلام په لاره كې دلومړني شهيد تل پاتې وياړپه برخه شو. هندبيادفصاحت اوبلاغت په ډګركې ښه نوم درلود. داحاديثوپه كتابونوكې درسول الله صلى الله عليه وسلم مباركه څيره دهمده په روايت ترمونږ پورې رارسيدلې ده. دابوهاله له مړينې وروسته حضرت بي بي خديجة رضي الله عنها دعتيق بن عائذپه نكاح كې وه. له هغه نه يى يوازې يوه لور درلوده. دعتيق ترمړينې وروسته بيادغه پاكه بي بي دحضرت محمد مصطفى صلى الله عليه وسلم په نكاح كې راغله. دغې مباركې بي بي له رسول الله صلى الله عيله وسلم سره پنځه ويشت كاله تيركړل. له رسول الله صلى الله عليه وسلم څخه دبي بي مباركي شپږ اولادونه وشول. دوه هلكان چې آن په كوچنيوالي كې وفات شول او څلورلوڼې چې نومونه يې دادي : فاطمه, زينب, رقيه, اُم كلثوم. ددغې مباركې بي بي په ژوندكې دخدای جل جلاله نازولې پيغمبر له بل چاسره نكاح ونكړله. بي بي خديجه رضى الله عنها دبعثت په لسم كال وفات اوپه حجون نومې ځای كې خاوروته وسپارل شوه.
٢ ـ ام المؤمنين حضرت بي بي سوده (رضي الله عنها) دبي بي سودې رضي الله عنها شمارله لومړنيو مسلمانانو كيږي. دې هغه مهال له خپل ميړه سكران بن عمرو سره حبشې ته هجرت وكړ. يو روايت دادى چې سكران په حبشه كې مرتد شو اوعيسويت ته واوښت. بي بي سودې ورنه طلاق واخيست اومكې ته بيرته راغله سكران هماغلته په حبشه كې مړ شو. بل روايت دادی چې سوده رضي الله عنها دسكران په ملتيا مكې ته راغله اوڅو ورځې وروسته سكران وفات شو. له سكران څخه دسودې رضي الله عنها يو زوى وو چې عبدالرحمان نوميده او دجلولاء په وتلې جګړه كې په شهادت ورسيد. داُم المؤمنين بي بي خديجې رضي الله عنها له وفاته وروسته دسودې رضي الله عنها دپلارزمعه په خوښه اوشته والي كې ددې نكاح له حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وسلم سره وشوه. دغه مباركه بي بي دلوړې ونې او خورا ښې تنې ميرمن وه. لوى خدای جل جلاله ورسره ددغو اوصافو ترڅنګ فياضي, سخاوت , اطاعت اوفرمانبرداري هم ورپه برخه كړې وه. داُم المؤمنين سوده رضي الله عنها دوفات په كره نيټه كې اختلاف دى خو داخبره باوري ده چې دحضرت عُمر رضي الله عنه دخلافت پرمهال لاژوندۍ وه.
٣ ــ اُم المؤمنين حضرت بي بي عايشه رضي الله عنها
حضرت بي بي عايشه رضي الله عنها دمسلمانانو دلومړني خليفه او درسول الله صلى الله عليه وسلم دغار دملګري حضرت ابوبكرصديق رضي الله عنه لور وه. دمور نوم يې زينب وو او داُم رومان په نامه ياديدله. حضرت بي بي عايشه رضي الله عنها دبعثت په څلورم كال زيږيدلې اوپه شپږكلنۍ كې يې له رسول الله صلى الله عليه سره نكاح شويده. يو روايت دادى چې ددې دنكاح غوښتنه پخپله پيغمبرصلى الله عليه وسلم كړې وه. خوديوه بل روايت له مخې ويل شوي چې كله دخدای جل جلاله نازولې استازې صلى الله عليه وسلم حضرت بي بي سوده په نكاح كړه نوحضرت ابوبكرصديق رضي الله عنه پيغمبرصلى الله عليه وسلم ته عرض وكړچې عايشه ه لومړنۍ انجلۍ ده چې له مسلمان پلاره زيږيدلې نوكه تاسې يې په خپله نكاح مشرفه كړئ!!! رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته وفرمايل چې عايشه لاوړه انجلۍده خو حضرت ابوبكرصديق رضى الله عنه ورته وويل چې خيردى دواده لپاره به يې زه صبروكړم ترڅو لويه شي. آنحضرت صلى الله عليه وسلم داخبره ومنله. دغه بي بي ترنبوي هجرت وروسته دنهو كلونو په عُمر واده كړى شوه. له عايشې رضي الله عنه نه ډيرى نبوي احاديث روايت كړل شويدي. دحديثو ځيني څيړونكي پدې باوردي چې په شرعي احكامو كې له دې څخه څلورمه برخه روايتونه شويدي. نوموړې بي بي ته خدای پاك بيسارى ذكاوت ورپه برخه كړى وو. هغې دتفسير, حديثو , دشريعت په اسرارو , خطابت , ادب او دنسبونو په فن كې لوى لاس درلود. دحضرت ابوبكر ,حضرت عُمر اوحضرت عثمان رضي الله عنهم دخلافت په پيرونوكې يې فتواګانې وركولې. حضرت عايشې رضي الله عنها نهه كاله له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره تيركړل, دپاك رسول صلى اللله عليه وسلم دوفات پرمهال دهغې عُمراتلس كاله وو. په اوه پنځوسم هجري كال كې نژدې دشپږشپيته كلونو په عُمر وفات شوه اود دې له وصيت سره سم په جنت البقيع كي دشپې خاوروته وسپارل شوه. قاسم بن مُحمد, عبدالله بن عبدالرحمن, عبدالله بن عتيق ,عبدالله بن زبير اوعُروه بن زبير رضي الله عنهم قبرته ورښكته كړه .دجنازې لمونځ يې دحضرت ابوهُريرة رضي الله عنه په امامت كې ترسره شو. دغه مهال نوموړى دمروان بن حاكم له لوري دمدينې منورې والي وو.
ب- درسول الله صلى الله عليه وسلم اولادونه درسول الله صلى الله عليه وسلم داولادونو په شميره كي اختلاف دى خو په كوم روايت چې اتفاق راغلى په هغه كي درسول الله صلى الله عليه وسلم اولاد شپږ ښودل شوى ,دوه زامن او څلور لوڼي ,خو ابن اسحاق دطاهر او طيب په نامه هم درسول الله صلى الله عليه وسلم دوه نور زامن ياد كړي دي. يو روايت لا داهم دى چې دسول الله صلى الله عليه وسلم څلور لوڼي او اته زامن وو. دااتفاقي خبره ده چې له ابراهيم نه پرته درسول الله صلى الله عليه وسلم نور ټول اولادونه له ام المؤمنين حضرت خديجې رضى الله عنها څخه زيږيدلي وو.
قاسم
درسول الله صلى الله عليه وسلم مشر زوي قاسم نوميده چې تر بعثت يوولس دوولس كاله وړاندي زيږيدلى وو ,او په كوچنيتوب كي وفات شوى دى ,قاسم ته په نسبت كولو سره درسول الله صلى الله عليه وسلم كنيت ابو القاسم وو او دا كنيت يې ډير خوښيده ,د(څه مهال لپاره يې )ددې كنيت له ښودلو څخه نور خلك راګرځولي وو.
درسول الله صلى الله عليه وسلم په لوڼو كې زينب مشره او تر بعثت لس كاله وړاندې زيږيدلې وه, حضرت زينب رضى الله عنها دخپل خاله زوی ابوالعاص ته واده شوې وه ,ابو العاص چې دبدر په جنګ كې بندي شو ژمنه ورڅخه واخستل شوه چې زينب به مدينې ته راولي او دژمني دتر سره كولو په موخه پريښودل شو هغه خپله ژمنه پوره كړه او زينب رضى الله عنها يې له خپل وروركنانه سره مدينې ته راواستوله په لار كې قريشو بريد ورباندې وكړاو هبار بن اسود په نيزه ووهله چې زينب رضى الله عنها په ځمكه ولويده چې دهمدې پيښي له امله يې حمل هم تاوان شو. دابو سفيان په منځګړيتوب دا جګړه پاي ته ورسيده او كنانه بالآخر زينب رضى الله عنها حضرت زيدرضى الله عنه ته چې په همدې موخه رسول الله صلى الله عليه وسلم را استولى ووپه لاره كي وسپارله اوهغه له ځانه سره مدينې ته بوتله. ابو العاص بيا په يوه سريه كې ونيول شو ,كله چې يې مدينې ته راوست نو حضرت زينب رضى الله عنها ورته پناه وركړه ,بيا مكې ته ولاړ خپل حسابونه يې خلاص كړل ,اسلام يې ومانه او بيرته مدينې ته راغى او دزينب رضى الله عنها نكاح بيا ورسره نوي شوه. حضرت زينب دهجرت په اتم كال وفات شوه حضرت سودې حضرت ام سلمې او حضرت ام ايمن رضى الله عنهن ورته غسل وركړ ,ددواړو نړيو سردار رسول الله صلى الله عليه وسلم يې دجنازې لمونځ اداكړ,او حضرت ابوالعاص رضى الله عنه قبر ته ورښكته كړه , حضرت زينب رضى الله عنها يو زوي علي او يوه لور امامه درلوده ,علي په ماشومتوب كي وفات شو خو په بل روايت په يرموك كي شهيد شو .له امامه سره رسول الله صلى الله عليه وسلم خورا مينه درلوده آن تردې چې په لمانځه كي به يې په اوږو سپروله ,دحضرت فاطمې رضى الله عنها تر وفات وروسته امامه حضرت علي رضى الله عنه ته په نكاح شوه, چې دحضرت علي رضى الله عنه له شهادته وروسته بيا امامه حضرت مغيره رضى الله عنه ته په نكاح شوه. په يوه روايت دامامه يو كوچنى ديحيي په نوم و خو بل روايت بيا وايي چې امامه اولادونه نه درلودل امامه دمغيره رضى الله عنه كره وفات شوه. انا لله وانا اليه راجعون.
حضرت رقيه رضى الله عنها
حضرت رقيه رضى الله عنها هم تر بعثت له مخه زيږيدلې وه ,لومړۍ نكاح يې دابو لهب له زوی عتبه سره شوې وه, درسول الله صلى الله عليه وسلم بله لور حضرت ام كلثوم رضى الله عنها هم دابو لهب نږور وه ,خو له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره ددښمني له امله ابو لهب خپل دواړه زامن ددې بيبيانو طلاقولو ته اړايستل ,او همداسي وشول. حضرت رقيه رضى الله عنها وروسته حضرت عثمان رضى الله عنه ته په نكاح شوه ,او ورسره يوځای يې حبشې ته هجرت وكړ, بيا مكې ته راغلل او مدينې ته مهاجر شول ,حضرت رقيه رضى الله عنها دبدر دغزا په مهال ناروغه او وفات شوه,ددې دناروغي له امله حضرت عثمان رضى الله عنه دبدر په غزا كي او دبدر دغزا له كبله رسول الله صلى الله عليه وسلم ددې بي بي په جنازه كي ګډون ونه كړاي شواي. دحضرت رقيي رضى الله عنها په حبشه كي يو ماشوم زيږيدلى وو چې عبدالله نوميده او په شپږ كلنۍ كي وفات شو. اللهم اجعله لنا شافعا ومشفعا.
حضرت ام كلثوم رضى الله عنها
حضرت ام كلثوم رضى الله عنها دحضرت رقيي رضى الله عنها تر وفات وروسته دهجرت په دؤيم كال حضرت عثمان رضى الله عنه ته په نكاح شوه ,شپږ كاله وروسته دهجرت په نهم كال دشعبان په مياشت كي وفات شوه ,دجنازې لمونځ يې دپالونكي څښتن محبوب حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وسلم ادا كړ ,حضرت علي رضى الله عنه ,حضرت فضل بن عباس رضى الله عنه او اسامه رضى الله عنه قبر ته ښكته كړه. انا لله وانا اليه راجعون.
دجنتي ښځو سرداره حضرت فاطمة الزهرا رضى الله عنها
ابراهيم
درسول الله صلى الله عليه وسلم وروستى زوى ابراهيم دى ,دهجرت په اتم كال د ذى الحجې په مياشت كې زيږيدلى ,حضرت ماريه قبطيه رضى الله عنها به په عاليه نومې ځای كې اوسيدله ابراهيم هم هلته زيږيدلى خلكو به وروسته هغه ځای د ( ابراهيم مشربه) بلله. په رسول الله صلى الله عليه وسلم باندې دابراهيم زيرى ابو رافع وكړ,په زيري كې رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته يو مريي وركړ .رسول الله صلى الله عليه وسلم په اوومه ورځ دابراهيم عقيقه وكړه ,دده دويښتانو په كچ سپين زر يې خيرات كړل ,او نوم يې ورباندي ابراهيم كيښود. دابراهيم لومړۍ دايه دحضرت ابو رافع ميرمن بي بي سلمى وه, بيا رسول الله صلى الله عليه وسلم نوموړى ام سيف ته وسپاره چې دمدينې په شاو خوا كي اوسيدله , رسول الله صلى الله عليه وسلم به دام سيف كورته دابراهيم دليدو لپاره ورتلو ,هغه به يې په غيږ كي نيولو مينه به يې ورسره كوله او ښكلولوبه يې. ابراهيم دام سيف په كور كي وفات شو ,دوفات په مهال د دوو مياشتو او لسو ورځو وو ,دزنكدن په مهال يې رسول الله صلى الله عليه وسلم څنګ ته ناست وو ,دجنازې لمونځ يې رسول الله صلى الله عليه وسلم اداكړ, حضرت فضل بن عباس رضى الله عنه او حضرت اسامه بن زيد رضى الله عنه قبر ته ښكته كړ. اللهم اجعله لنا شافعا ومشفعا.
عبدالله قانع هروي
وېشنيزه:افغانان
تورمښوکې شکرخوره
تورمښوکې شکرخوره د اوږدمښوکو مرغانو څخه دی چې لاتینې ژبې کې ورته (Eupherusa nigriventris) وايي او دغه مرغان د کاربين ټاپو او کوسټاریکا او پاناما هېوادونو کې د ماويست ځنگل کې او منځويو اړوندو سيمو کې موندل کېږي.
سرچينه
وېشنيزه:اوږدمښوکي مارغان
واسل لیویسکي
واسل لیوسیکي (په بلغاریایي:  Васил Левски، په زاړه بلغاریايي لیکدود کې داسې Василъ Лѣвскій لیکل کېده، چې تلفظ یې [وي اېس آی اېل اېف سکي/ vɐˈsiɫ ˈlɛfski] دی. د ۱۸۳۷ ز کال د جولای په ۱۸ په واسل ايوانېف کنچي/ Васил Иванов Кунчев کې زېږېدلی او د ۱۸۷۳ ز کال د فبرورۍ په ۱۸ مه په همدې ښار کې مړ شوی)، یو بلغاریایی انقلابي و چې نن ورځ د بلغاریا ملي اتل دی. هغه د ازادۍ د غورځنګ د مشر لقب ترلاسه کړ، لیویسکي له عثماني واکمنۍ څخه د بلغارستان د آزادولو لپاره یو ايډیولوژيک او انقلابي غورځنګ رامنځته کړ. ليويسکي د داخلي انقلاب سازمان رامنځته کړ او د پټو کمېټو د يوې شبکې له لارې يې د عمومي پاڅون د راپورته کولو هڅه وکړه.
ليویسکي د بالکان  په سویل کې د کارولو په ښار کې په يوه متوسطه کورنۍ کې زېږېدلی، مخکې له دې چې په صربستان کې له دوه بلغاریايي پوځي غونډونو سره د یو ځای کېدو په موخه مهاجرت وکړي، اورتدوکس راهب شو. په بهر کې هغه د لیویسکي «زمري ته ورته» مستعار نوم خپل کړ. د بلغارستان په خاوره کې يې د ښوونکي په توګه تر دندې وروسته د خپل لید لوري تبلیغات پیل کړل او په بلغارستان کې يې د خپل انقلابي سازمان مفهوم ته پراختیا ورکړه، یوه نوښت‌ګره نظریه چې د تېر مهال د بېلوالي الي د واکمنې ستراتېژۍ ځای ناستې شوه. لیویسکي په رومانیا کې له بلغاریایي کډوالو څخه د جوړې شوې بلغارستانۍ انقلابي کمېټې په رامنځته کولو کې مرسته وکړه. لیویسکي بلغارستان ته د خپل سفر په بهیرکې د تبلیغي کمېټو پراخه شبکه رامنځته کړه. خو عثماني چارواکو لوېچ ته څېرمه په یوه مسافرخانه کې ونیوه او په صوفیه کې يې په دار وځړاوه.
لیویسکي د لېبرالیزم له قانون څخه بره کتل او د قومي او مذهبي برابرۍ سره سم یې د بلغاریايي جمهوریت تصور درلود، چې تر ډېره د معاصرې لویديځې ټولنې او د فرانسې انقلاب د لېبرال نظریې منعکسوونکې وه. هغه وویل: «موږ به په بشپړه خپلواکۍ کې ژوند کوو، هر چېرې چې بلغاریایان ژوند کوي او په بلغارستان، مقدونیه او تارچیا کې چې له هر قوم څخه خلک زموږ په دې جنت کې ژوند کوي، له حقوقي پلوه به په ټولو برخو کې له بلغاریایانو سره برابر وي.» لیویسکي باوري و چې ټولې قومي او مذهبي ډلې چې په ازاد بلغارستان کې ژوند کوي له برابرو حقونو څخه برخمندې دي. د هغه تلین په بلغارستان او صربستان کې له تاریخي ودانیو سره نمانځل کېږي او بېلابېل ملي مؤسسات د هغه له نوم څخه کار اخلي. هغه په ۲۰۱۷ ز کال کې د يوې تلويزیوني نظرپوښتنې له مخې په ټول هېواد کې تر ټولو غوره بلغاریایی شو.
تاریخي مخینه
په ۱۹ پېړۍ کې د عثمانيسترواکۍ اقتصادي ستونزې د دې لامل شوې چې دا امپراتوري د "[1]اروپا د ناروغ سړي" په نوم وپېژندل شي. د واکمنانو له خوا پلان شوې سمونې د نه حل کېدونکو ستونزو سره مخ شوې. بلغاریایي ناسوسیالیزم ورو ورو د ۱۹ پېړۍ په منځنۍ برخه کې د بلغاریي صنعتګرانو او سوداګرو د چټکې اقتصادي ودې، د بلغارستان د عمومي بودیجې د زده کړې له پراختیا، د یوې خپلواکې بلغاریایي کلیسا او د بلغاریا د جلا دولت د رامنځته کولو په برخه کې له سیاسي اقداماتو سره څرګند شو. د صربستان لومړیو او دویمو پاڅونونو د ۱۸۱۰ز لسیزې په وروستیو کې د خپلواک صربستان پایه او بنسټ کېښود او په ۱۸۳۲ ز کال کې د یونان د خپلواکۍ د جګړې په بهیر کې یونان د یو خپلواک هېواد په توګه رامنځته شو، خو له دې سره له عثمانیانو څخه د وسله والې مبارزې له لارې د خپلواکۍ ترلاسه کول نړیوال نه و. انقلابي احساسات تر ډېره د سیمې په لوستو او ښاري سیمو کې متمرکز وو. بزګرانو، تجارانو او شتمنو سوداګرو له سازمان شوي بغاوت څخه لږ ملاتړ کاوه او دا وېره ورسره وه چې د عثمانیانو د غچ اخیستلو حس به د کلیوالو ځمکو پراخ ملکیت او اقتصادي ثبات له ګواښ سره مخامخ کړي.
لومړنی ژوند زده کړې او روحانیت
واسل لیویسکي د ۱۸۳۸ زکال د جولای په ۱۸ [د تاریخ لیکلو په پخواني سیستم/ O.S. د جولای ۶] د واسل ایوانوف کنچیف د کارلوف ښار د عثماني  امپراتورۍ په اروپایي ولایت رومېلیا کې زېږېدلی. هغه د خپل ماما ارچيمندرېت ( غوره راهب) واسل ( Василий واسل) هم نومی و. د لیویسکي مور او پلار ایوان کنچیف او جېنا کنچیف چې کورنی نوم یې کاریاوانوفا و او د رامنځته کېدونکي بلغارستان له یوې صنعتګرې، روحاني او له منځنۍ کچې کورنۍ څخه وو. ایوان کنچوف یو وتلی سیمه‌ییز صنعتګر او مبارز و چې په ۱۸۴۴ ز کال کې مړ شو. لیویسکي د هرېټو او پیټر په نوم دوه کوچني وروڼه او  د یانا په نوم یوه مشره خور لرله او د ماریا په نوم یې بله خور په کوچني والي کې مړه شوې وه.
وروسته د هغه انقلابي همکار پانیوت هېټوف بالغ لیویسکي ،هغه د منځني قد او ځیرک بدن خاوند تشرېح کړ چې روښانه خاکستري ته ورته آبي سترګې، ژېړ ویښتان او کوچني برېتونه یې لرل. هغه زیاته کړه چې لیویسکي له څښاک او سېګرټ څکولو څخه ډ‌ډه کوله. د لیویسکي انقلابي معاصران او لیکوال لیوبن کاراولوف او ښوونکی ایوان فورنادژېف، د لیویسکي د ظاهر په اړه د هېټوف له خاطراتو څخه ملاتړ کوي. یوازې له دې توپیر سره چې کاراولوف ادعا کوي چې لیویسکي لوړ قد درلود نه متوسط حال، دا چې فورنادژېف څرګندونه وکړه چې د هغه برېتونه روښانه قهویي رنګه او سترګې يې خماري برېښېدې.
لیویسکي خپلې زده کړې په کارولو کې په یوه ښوونځي کې پیل کړې او د یو سیمه‌ییز صنعتګر د زده کوونکي په توګه یې په کورنۍ خیاطۍ کې زده کړې وکړې. په ۱۸۵۵ ز کال کې د لیویسکي ماما ارشماندرېت-باسیل او د هېلنډر د رهبانګاه استازي هغه سټارا زاګورا ته بوتله او هلته یې ښوونځی پیل کړ. همدارنګه یې د باسیل د خدمتکار په توګه دنده ترلاسه کړه. لیویسکي تر هغه وروسته د روحاني زده‌کړو له یو ښوونیز بهیر سره یوځای شو. د ۱۸۵۸ز کال د ډېسمبر په ۷ مه د ایګاناتیوس  (Игнатий, اېګاناتي) له مذهبي نوم سره د سپوت په رهبانګاه کې په یو راهب بدل شو او په ۱۹۵۹ ز کال کې يې هېرودایسک ته ارتقا وکړه چې وروسته د لیویسکي غیر رسمي لقب دیکان/ دکلیسا مرستیال (دیاکونا، Дякона)  ورڅخه الهام واخیست.
لومړنی بلغاریایي عسکري غونډ او تعلیمي کار
لیویسکي د ۱۸۶۲ زکال په پسرلي کې د جورجي ساوا راکوفسکي له انقلابي افکارو څخه په الهام اخیستلو د صربستان پلازمینې بلګراد ته ولاړ. راکوفسکي په بلګراد کې د بلګراد د لومړني عسکري غونډ په راټولولو بوخت و، دا د بلغاریایي رضاکارانو او انقلابي کارکوونکو څخه جوړه شوې یوه پوځي قطعه وه چې د عثمانیانو له واکمنۍ څخه د خلاصون  په لټه کې وه. لویسکي د راهب په توګه خپل خدمت پرېښود او د رضاکار په توګه یې نوم لیکنه وکړه. هغه مهال د صربیانو او د هغوی د عثماني اتباع تر منځ اړیکې کړکېچنې وې. د بلګراد د جګړې په بهیر کې کله چې ترکي پوځیان ښار ته د ننه شول لیویسکي او لښکر یې د هغوی په شا تنبولو کې ځانونه ثابت کړل. په پای کې په بلګراد کې نورې پوځي نښتې له دیپلوماتیکې لارې حل شوې او د بلغارستان لومړنی پوځي غونډ د ۱۸۶۲ ز کال د سپټمبر په ۱۲ د عثمانیانو له فشار سره منحل شو. د تمرین او مبارزې په بهیر کې د هغه زړوړتیا د دې لامل شوه چې هغه ته لیویسکي (زمري ته ورته) ووایي. لیویسکي د عسکري غونډ تر انحلال وروسته، په کراګویواچ کې د اېلیو وویودا له ډلې سره یو ځای شو، خو وروسته له دې چې وپوهېده چې پر بلغارستان د حملې کولو لپاره د اېلیو پلانونو ماته وخوړه، بېرته په بلګراد کې راکوفسکي ته راوګرځېد.
د ۱۸۶۳ ز کال په پسرلي کې په رومانیا کې د لنډمهال لپاره مېشت شو او وروسته د بلغارستان خاورې ته راستون شو. د هغه ماما باسیل نومړی عثمانیانو ته د یو یاغي په توګه وروپېژانده او لویسکي د درېيو میاشتو لپاره په پلوودیو کې زنداني شو خو د ډاکتر ار. پېتروف او روسي مرستیال قنصل نایدن ګېروف په مرسته ازاد کړل شو. لویسکي د ۱۸۶۴ز کال  په سپېڅلي اختر کې په رسمي ډول خپل مذهبي منصب پرېښود. د ۱۸۶۴ ز کال له مې میاشتې څخه د ۱۸۶۶ ز کال تر مارچ پورې، هغه کارلوو ته څېرمه په واني یاګووا کې د ښوونکي په توګه کار وکړ. هغه هلته د خلکو په منځ د هېوادپالو ډلو تر څار او سازمان لاندې له بلغاریایانو څخه ملاتړ وکړ او هغوی ته یې پناه ورکړه. د هغه فعالیتونه د عثماني چارواکو د شک لامل شول او دی ته اړ شو چې کډه وکړي. هغه د ۱۸۶۶ ز کال له پسرلي څخه د ۱۸۶۷ ز کال تر پسرلي پورې تالچیا ته څېرمه د ډوبروجا په دوو شمالي کلیو اېنکیوي او کانګاس کې تدریس وکړ.
سرچينې
[1] د اروپا په ځينو برخو کې د مېشت ملت نښان دی چې اقتصادي ستونزې او بې وزلۍ ښيي. (ژباړن)
صلاح الدين سلجوقي
صلاح الدين سلجوقي په افغانستان کې د شاهي نظام يو ديپلومات او په هند کې د افغانستان پخوانی سفير و.
وېشنيزه:افغان سفيران
27 اکتوبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سورة الرعد
سورة الرعد د قرآن ۱۳ مه سوره ده.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
محمد رياض تسنيم
محمد رياض تسنيم (زوکړه ۱۹۶۸ زېږدي کال د ډيسمبر ۳، خيبر پښتونخوا، چارسده - مړینه د ۲۰۱۷ ز کال د ډيسمبر ۴، کراچۍ) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال وو.
مخينه
محمد ریاض تسنيم، چې په ادبي نړۍ کې د ریاض تسنیم په نامه اوڅار دی، د ۱۹۶۸ ز کال د ډيسبر پر ۳ د خېبر پښتونخوا د چارسدې ولسوالۍ (ضلعې) د سواتو کلي د لعل سید کره زېږېدلی دی. هغه په ټبر پښتون مومند دی. لومړنۍ زده کړه یې د پېښور په خپل کلي بډه بېره کې ترسره کړې ده. نورې زده کړې يې تر ۱۴ ټولگي په پېښور پوهنتون کې ترسره کړې دي. نوموړی د ۹۰ لسیزې د وړومبیو کلونو راهيسې د سند ایالات په منځۍ کراچۍ کې مېشت وو او هلته يې سرکاري دنده، يانې د څارندويو په نياوتون (محکمه) کې دنده ترسره کوله. ریاض تسنيم له ۱۹۸۵ ز کاله راهيسې شاعري کوله. د پښتو په نويو غزل ليکونکيو شاعرانو کې شمېرل کېږي. ښه او په زړه پورې شعرونه يې ليکلی دی. ادبي تړون یې د کراچۍ له جرس ادبي جرگې سره وو. له کراچۍ خپریدونکې جرس ادبي مجله کې د مرستیال مدیر په توگه پاتې شوی دی.
د پښتو ژبې وتلي لیکوال او د اسلامیه کالج پوهنتون د پښتو څانگې مشر ښاغلي اباسین یوسفزي د ریاض تسنیم مړینه پښتو ادب لپاره یو ستر زیان بللی دی او ویلي یې دي چې د ریاض تسنیم په شان د لوړ فکر، سوچ او شعور خاوندان په پیړیو کې چرته یو نیم پیدا کېږي. ښاغلي اباسین یوسفزي زیاته کړې، ښاغلي تسنیم په شاعرۍ کې نه یوازې خپل یو ځانگړی سبک لرلو، بلکې د نوي غزل پيل هم د ریاض تسنیم له شاعرۍ کېږي: « هغه چې کوم نوي نوي تشبیهات، استعارې او کنایې په خپله شاعرۍ کې راوړي دي، دغه ریاض تسنیم په ټولو شاعرانو کې ناویاته کوي.»
اباسین یوسفزي وویل ریاض تسنیم د یو مترقي فکر لیکوال وو او د هغه د فکر عمده محور انسانیت سره مینه وه.
د شعر بېلگې يې
د زنځير کړۍ، کړۍ مې هر ارمان شو - لويه خدايه! دا خپل کور راته زندان شو
يو د خاورو کنډولى ذرې ذرې پروت - دا بې صبره زړه په ما باندې تاوان شو نه چا گوتې پرې کړې، نه يې څوک تپوس کړي - ستا يوسف څومره په مصر کې ارزان شو يو کنډر يې لوى ثبوت د بربادۍ دى - دوباره که دا ښار هرڅومره ودان شو لمر هم ځان د تورې شپې کفن کې ونغښت - يو ناکامه سړى هم کور ته روان شو عشق د وصل مرحلو کې يو گران کار وو - چې د هجر مرحله راغله اسان شو خلک وايي چې په گل هم ته ويشتل کړې - يو زمونږ په زړه کې خاورې دا ارمان شو يوې پېغلې په زيارت شکرانه کېښوه - يو لالى د لرې ملک نه راروان شو يو زرگر ورته نيم نيم نه پاتې کېږي - يو بدن د سرو او سپينو زرو کان شو خلکه! کډې گرځول زما نه زده کړئ - چې مې زوړ پاس په اوږو د کور اسمان شو چې د سترگو کچکولونه يې نسکور کړل - يو ملنگ په ملنگۍ کې شاه جهان شو يو رحمان، په سړه بن کې گل پاشي کړه - يو تسنيم، په کراچۍ کې غزل خوان شو
* *  *
د خپل سفر د عجيب ستوري په ولکه کې زه وم - له دايرو که وتم، بيا هم دايره کې زه وم
يوه موده زه هم د (زه) په معنا نه وم خبر - او چې خبر شوم، بيا په هره آينه کې زه وم
تا به زما ذکر د کومې واقعې نه ويستو - په څه ناڅه حواله هره واقعه کې زه وم ستا د جمال د هر يو رنگ سره مې کړې، سيالي - د گل رگونو کې وې ته، د گل وږمه کې زه وم تمامه ورځ مې د قبرونو شمار کې تېره کړله - لکه ژوندى په دغه لويه هديره کې زه وم تسنيمه! دغه ماته توره او د مخ زخمونه - دي گواهان چې د رڼا په قافله کې زه و م
* *  * بيا د زړه يو آرزو وږمه وږمه ده - لکه پېغله د ځوانۍ په خوب وده ده
ترخه ځکه ده چې عمر يې ډېر کم دى - خوږه ځکه ده چې ستا د خولې وعده ده
خو دا کلى سم د مرگ په خوب ويده دى - گنې مونږ وهلې هره دروازه ده حادثو تسنيمه! څه لوبې ونه کړې - خو په خولې مو هم هغه د ژوند نغمه ده
سم په مثال د دېواله شي سړى - هرڅه دې شي تنها دې نه شي سړى
يا خو دې شپه په بيدارۍ سبا کړي - يا خو دې سم په خوب ويده شي سړى
دا بې حسي که لږه نوره زور شوه - نقش به اخر په دېواله شي سړى
مدني اکر
شاعر ریاض تسنيم واده کړی وو، چې يو زوی دایم شاه او يوه لور عدینه او مېرمن ترې پاتې دي.
مړينه
د پښتو ژبې دا وتلی شاعر او کره کتونکی رياض تسنيم د اوږدې مودې نه د تور زيړي په رنځ اخته وو. نوموړی د ۲۰۱۷ ز کال د د ډيسمبر پر ۴ د ۴۹ کالو په عمر د همدغې ناروغۍ له لامله د کراچۍ په يو ځاني روغتون کې ساه ورکړه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- دا کوم رنگ دې کشید کړی (شعري ټولگه).
۲- چندڼ (شعري ټولگه).
۳- زه که دا وارې اوده شوم (شعري ټولگه).
۴- منتخب خوشحال (د خوشال خان خټک د شاعرۍ انتخاب (نثر).
ناچاپ اثار يې:
۵- منتخب رحمان بابا.
۶- منتخب علي خان خټک. ۷- متخب محمدي صاحبزاده.
۸- متخب حمید بابا.
۹- منتخب ميرزا خان انصاري.
۱۰- منتخب کاظم خان شيدا.
۱۱- بیډ نمبر ٢٨ (نثر).
اخځليک
۱- https://www.tolafghan.com/articles/10495
سيد سليمان اشنا
سيد سليمان اشنا د امريکا غږ د اشنا خبري تلويزون خبريال او وياند دی.
محمد رياض تسنيم
اخځليک
۲- https://www.voadeewanews.com/a/4148068.html
سيد سليمان اشنا
وېشنيزه:افغان خبريال
محمد رياض تسنيم
اخځليک
۳- https://pa.azadiradio.com/a/28902259.html
۴- https://www.tolafghan.com/articles/7284
چرگ
وېشنيزه:مارغان
بوريواله
بوريواله د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,49,857 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 31م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
شکرخوره
شکرخوره (په انگرېزي ژبه Hummingbird) د اوږدمښوکيومرغانوکورنيو پورې اړه لري. دغه مرغان په بدن تر ټولو واړه مرغان دي او ۳ ـ ۵ انچو شاوخوا يې اندازه ده چې د ۷.۵ ـ ۱۳ سانتي مترو مېچېږي. ځکه تر اوسه همدا مرغان په ارني توگه همداسې واړه نسله دي. دوی په ازادې هوا کې په ډېر تېزۍ سره د خپلو وزرو په بيا بيا د ۱۲ څخه تر ۸۰ ځلې ژر رپولو پر ملاتړ په هوا ولاړ وي او د گلونو ځوښا د خواړو په بڼه راټولوي.
وېشنيزه:اوږدمښوکي مارغان
آوج ولسوالي
آوج ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان آوج)  د ايران د قزوين ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۴۳٬۷۹۸ تنه نفوس لري. د آوج ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۹۱ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د قزوين ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ډوګلس نورټ
كتابونه
په متحده ایالاتو کې اقتصادي وده: 1860 تر 1790؛ ډوگلس نورټ، 1961
په متحده ایالاتو کې بنيادي بدلون او اقتصادي وده؛ ډوگلس نورټ او لانس ډيويس، 1971
د لویدیځ راپورته کیدل: نوي اقتصادي تاريخ؛ ډوگلس نورټ او رابیرټ پل ټوماس، 1973
بنسټونه، بنسټېز بدلون او اقتصادي فعالیت، ډوگلس نورټ، 1990
تاوتریخوالی او ټولنیز نظم، ډوگلس نورټ، 2009
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:اقتصاد
مېگ ۲۵
مېگ ۲۵ (په روسی کې: МиГ-25) د جت له غږ نه زیات یوه شوروي (روسي) برید کونکي ښکاري الوتکه ده چې د ۱۹۷۰ کال څخه تر ۱۹۸۵ کال پورې جوړېده. دغه ښکاري الوتکه د دښمن الوتکو د منځه وړولو او څارونکي عملیاتو لپاره کارېږي. د مېگ ۲۵ الوتکه کولای سی څلور رهبري شوي توغندی ولري او چټکتيا (سرعت) یی ۳،۲۵۵ كيلو متره په ساعت کې ته رسېږي. په اوس وخت کی دغه الوتکه د روسیي، سوریي، الجزایر ، ترکمنستان او قزاقستان په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی. د ایران-عراق د جگړې په وخت کی د مېگ ۲۵ الوتکې عراق ته صادرې شولې. په دی وخت کي تقریبًا ۱۴ د مېگ الوتکې نسکورې شوې. د خلیخ د لمړی جکړې په وخت کې امریکایی ځواک ۲ د مېگ الوتکې نسکورې کړلې. د ایران سرچینې په مطابق عراق څو الوتکې ایران ته ولېږل. په ۲۰۰۳ کال کې کله چې عراق د امریکایی پوځ لخوا نیول شو نو امریکایی عسکرانو ۲ د مېگ ۲۵ الوتکې د عراق په دښته کې پیدا کړلې.
وېشنيزه:د میگ الوتکې
په افغانستان کې د کمونستي نظام د جنگي جنايتونو لړليک
په افغانستان کې د کمونېستي رژیم له خوا د لومړي هېوادمشر سردار داوود خان پر خلاف وسله وال اووښتون کولو وروسته ددې رژیم پر ضد یو لړ ولسي حساسیتونه راوپارېدل چې دا حساسیتونه د کمونستي نظام له خوا د افغان ولس د دیني، کولتوري او آن د دوي مال، ناموس او ژوند باندې لوبو کولو له وجې ول. ددې ولسي پاڅونوالو د ځپلو لپاره کمونستي نظام له هېڅ راز جنایت، رټل، ټکول او په ډله ییزه توگه وژلو لاس وانخېست. په لاندې توگه موږ د کمونستي نظام له خوا په افغان ولس د ترسره شویو جنایتونو تاریخواره یادونه کوو:
سرچینې
وېشنيزه:د افغانستان کمونستي نظام وېشنيزه:په افغانستان کې جنگي جرمونه
سوتي ژبه
سوتو ژبه په انګلیسي Sesotho) د بانتو ژبو له کورنۍ څخه ده, چې د افریقا په سویل کې ویونکي لري. سوتو ژبه په لسوتو هیواد کې رسمیت لري.
ولسواکي
دیموکراسي (یوناني: δημοκρατί، dēmokratiā، له demos 'وګړي' او kratos 'رول یا ونډې' اخیستل شوی) د حکومت جوړونې هغه ډول دی چې وګړي واک لري د قانون د جوړولو په اړه حساب وغواړي او په اړه یې پرېکړه وکړي (" مستقیمه دیموکراسي")، او یا هم چارواکي وټاکي څو دغه کار وکړي ("غیر مستقیمه یا په استازیتوب دیموکراسي"). خو دا چې څوک "د خلکو" برخه ګڼل کېږي، څه ډول واکونه د خلکو ترمنځ وېشل کېږي او یا هم څه ډول واکونه سپارل کېږي د وخت په بدلون سره یې په ټولو هېوادونو کې بدلون موندلی، خو په عمومي ډول د وخت په تېرېدو په ډېری دیموکراتیک هېوادونو کې ټول وګړي پکې شاملېږي. د دیموکراسي په اصل کې د غونډو او ټولنو آزادي، د بیان آزادي، ټول شمولیت، مساوات، تابعیت لرل، له دولت څخه رضایت، د رایو ورکولو حق، له دلیل پرته د دولت له خوا د ژوندانه او آزادۍ د حق څخه له بې برخې کېدو خوندیتوب او د اقلیتونو حقونه شاملېږي.
د دیموکراسي مفهوم د وخت په تېرېدو په پام وړ توګه وده کړې. د دیموکراسي لومړنی ډول مستقیمه دیموکراسي وه. خو اوس مهال د دیموکراسي عام ډول د استازیتوب دیموکراسي ده، چیرته چې وګړي دولتي چارواکي ټاکي څو د دوی له لوري حکومت وکړي لکه پارلماني او ولسمشریزه دیموکراسي.
دغه اصطلاح له میلاد څخه پنځه پېړۍ وړاندې د یونان په ښاري دولتونو په ځانګړې توګه په پخواني آتن کې د سیاسي سیستمونو د ډولونو د ښوولو په موخه رامنځته شوه کوم چې د "ولس واکۍ" په معنی وه او د ارستوکراسي (ἀριστοκρατία, aristokratía) سره په نټه کې وه کوم چې د"اشرافو د واکمني" معنی یې لرله.د پخواني او مدرن تاریخ پر مهال په ټولو دیموکراتیکو دولتونو کې، دیموکراتیک وګړتوب یا تابعیت یوازې اشرافو ته اړوند وو تر هغه مهاله چې په ۱۹ مه او ۲۰ مه پېړیو کې د رایو ورکولو د خوځښتونو د هڅو له امله ټولو بالغو وګړو ته دا حق ورکړل شو.
دیموکراسي له هغه ډول حکومتي سیستمونو سره په ټکر کې ده په کوم کې چې واک د یو کس په لاس کې وي، لکه په اتوکراتیک سیستمونو کې شاهي مطلقه، او یا هم هغه واکمنۍ چې واک د یوې کوچنۍ ټولګې کسانو سره وي لکه په الیګارشي کې (چې واک د کوچنۍ ټولګې بډایانو په لاس کې وي) – دغه مخالفتونه د پخواني یونان له فلسفې په میراث پاتې دي. کارل پاپر دیموکراسي د دیکتاتوري او استبداد پر ضد بلله، چیرته چې وګړي دا شونتیاوې لري څو په خپلو رهبرانو واک ولري او یا هم د هغوی د لرې کولو لپاره انقلاب ته اړتیا ونلري.
اساسي ډولونه
د دیموکراسي بېلابېل ډولونه شته، خو دوه یې اساسي دي، دواړه دې ته اړوند دي چې په شرایطو برابر وګړي څه ډول خپله اراده څرګندوي. د دیموکراسي یو ډول مستقیمه دیموکراسي(direct democracy) ده، په کومه کې چې په شرایطو برابر وګړي کولای شي په خپله په سیاسي پرېکړو کې برخه واخلي، د بېلګې په توګه د سیاست جوړونې طرحو ته په مستقیمه توګه رایه ورکول. په ډېری مدرن دیموکراسیو کې په شرایطو برابر ټول وګړي د یو خپلواک ځواک په توګه پاتېږي خو سیاسي ځواک بیا د هغوی له خوا د ټاکل شوو استازو له لوري په غیر مستقیمه بڼه پلی کېږي؛ چې دغه ډول ته بیا د استازولۍ دیموکراسي یا (representative democracy) وايي.
مستقیمه
مستقیمه دیموکراسي هغه سیاسي نظام یا سیستم ته ویل کېږي په کوم کې چې وګړي په فردي بڼه په پریکړه کولو کې ونډه اخلي، پرته له دې چې په واسطې او یا هم استازو تکیه وکړي. مستقیمه دیموکراسي رایو ورکوونکو وګړو ته دا ځواک ورکوي څو:
لاټ سیستم
له لاټ سیستم څخه ګټه اخیستل، د آتن د دیموکراسي ځانګړنه ده، کوم چې د مستقیمې دیموکراسي د ځینو بېلګو ځانګړتیاوې لري. په دغه سیستم کې ډېری مهمې دولتي او اداري چارې د هغه کسانو له خوا مدیریت کېږي کوم چې د وګړو له خوا د پچه اچونې یا قرعه کشي له مخې ټاکل کېږي.
استازیتوب
د استازولۍ په دیموکراسي کې د وګړو له خوا د ټاکنو له لارې د دولتي چارواکو ټاکل شاملېږي. که چېرې د دولت مشر په دیموکراتیکه بڼه وټاکل شي نو بیا هغه دولت ته دیموکراتیک جمهوریت ویل کېږي. تر ټولو معمول ډول یې هم د رایو په اکثریت سره د نوماند ټاکل دي. ډېری لویدیځ هېوادونه د استازولۍ سیستم درلودونکي دي.