cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغان
افغان کليمه د عبدالحی حبیبي په وینا
تر اسلام وړاندې د افغان د نامه په باب همدا درې لرغوني ساساني، هندي، چيني سندونه لرو او تر دې وروسته په اسلامي دوره کې د دې نامه ياد په درې او عربي کتابونو کې په مکرر ډول راځي چې ډېر زوړ ياد يې په “حدودالعلم” کې دی چې په دې کتاب کې د عبدالجبار عتبي په “تاريخ يميني” کې “افغان” د سبکتگين او د ده د کورنۍ په عصر کې په وارو – وارو ياد کړی ان چي ابن اثير په الکامل کې هغه د ابغان په زړه املاهم ليکي، ترې راوروسته مور خانو لکه فخر مدبر په اداب الحرب والشجاعه، قاضي منهاج سراج جوزجاني په طبقات ناصري، حمدالله مستوفي په تاريخ گزېده او محمد قاسم فرشته او نوروهم “افغان” او “اوغاني” قبايل په وارو – وارو ياد کړی دي.
د هرات دتيموريانو په وخت کې مولانا کمال الدين عبدالرزاق سمرقندي هروي چې په ۸۱۶ ه‍ ) ۱۴۱۳ ) کال په هرات کې زېږيدلی او د هرات د دربار د پوهانو، مورخانو قضا او سياست له کسانو څخه و خپل د “مطلع سعدين او مجمع بحرين” تاريخ په ۸۷۵ ه‍ ( ۱۴۷۰ ع)کال وليکه، دی هم په خپل کتاب کې افغانستان په همهغه جغرافيايي وسعت چې سيفي پېژانده و وارو – وارو يادوي چې د هرات د تيموريانو د لوی هېواد خراسان يوه برخه و او معين الدين اسفزاري هم په روضات الجنات کې افغانستان په وارو – وارو ياد کړی دی.
کله چې بابر په ۹۳۲ ه‍ ( ۱۵۲۶ )ع کال له افغانستان نه د هند په لور ولاړ او په ډيلي کې يې د هند د مغولو امپراتوري جوړه کړه نو دال بابر په اکثرو تاريخونو کې وينو چې همدا د افغانستان نوم په همهغه واړه جغرافيايي مفهوم موجود او مستعمل دی او د دې سيمې خلک تل د هند د تيموريانو او دايران د صفويانو د يرغلگرو امپراتوريو په مقابل کې د خپل ژوند او ازادۍ د ساتلو په جگړه بوخت دي – څو چې په همدې افغانستان کې ددووپېړيو د اوږده مقاومت او مقابلې په نتيجه کې د ميرويس او احمدشاهد مېړنيو قيامونو په وسيله يو ځل بيا ددې خاورې په سياسي وحدت، بيا احياء او دلوي افغانستان په جوړولو بريالي شولاو دادی موږ اوس د افغان يو زر اووه سوه کلن او دافغانستان اووه سوه کلن وياړ من نومونه د خپل ملي وحدت او تاريخي سوابقو د وياړ وړ پيل او مبداء په توگه پېژنو ( ۳
د پښتو ادبیاتو معاصر تاریخ کتاب څخه
د"افغان" کلمه داسلام دخپریدو نه دمخه په ډیرو زړو متونو اولرغونو اثارو کښې دځینو مؤرخینو په قول د" اووه گانه" ، "ابگان"،"اپه گان" ،"اوگان "،"اوغان " او "اغوان "په بیلا بیلو نومونو کې راغلې ده. او دسپیڅیلي دین له خپریدو سره جوخت  دځینو مورخینو او پوهانو  له خوا د"افغان" کلمه دا"اوغان" دکلمې نه معربه شوه. ابو نصر محمدبن عبدالجبار عتبي په خپل یمیني نومي کتاب کښې ښکاره لیکلي دي چې ( افغان  د  اوغان  معرب  دی  ).
بیلو � په دې عقیده دی چې دانوم لومړی � اعوان � ؤ. چې ډیر پخوانی او داریائي ریښې نه اخستل شوی دی. د اوان چې بیا"ؤ" .چې ډیر پخوانی او اریائي ریښې نه اخستل شوی دي. چې بیا "اوغان" او ډیر وروسته "افغان" شوی دي.
د اوغان او افغان په اسلامي مؤلفانو کښې په څلورمه هجري پېړۍ کښې د ( حدود العالم من المشرق الی المغرب) د جغرافیې نوم ورکي مؤلف لخوا داسې ذکر شوی دی. "دسول په یوه ودان غره کښې یوه کلی دی چې افغانان په کښې شته دی......"
د ساسانيانو په پیر کې د ابگان ، دارني او يوسف زي ويېکې
د سا سانیانو په دوره کې د "ابگان" له یادې شوې کلمې نه سربېره ځنې نورې کلمې او توکمونه چې داوسني افغان د توکمونو او قومونه په سلسله کې اوس هم راځي ذکر شوي دي چې دارني او یوسف زي د بلگې په توگه یادولای شو او سر اولف کیرو هم د ساساني در بار په مشرانو کې د درانیو او یو سفزو یادونه کوي. له دې نه په راوروسته وختونو کې فردوسي هم په شهنا مه کې دوه ځایه د "آوگان" نوم یادونه او ذکر کوی. همداراز ابو ریحان البېروني ، ابوافصل بیهقي ، منهاج اسراج او نور د افغان نوم پرلپسې ذکر کړی دی او ځنې داسې لبکوال هم گورو چې د ایلام د سپېڅلي دین له خپرېدو وروسته بر عکس دافغان د معاصر نوم په ځای ئې له دې نه مشر لومړنی نوم "اوغان" ذکر کړی دی. لکه د ظفر نامې ملفوظات تیموري او مطلع السعدین مؤلفین او نور.
اریائي واحد ټبر چې د اریایانو له اصلي ټاټوبي ( البته له هندو اروپائي هجرت نه وروسته) باکتر ( باختر) نه وکوچېدل، د هند او ایران ( فرارس) په ځمکو کې مېشت شول، تر ډیره وخته په فرهنگي لحاظ ډېر نزدې پاتې شول او کوم ټاکلی جغرافیوي سرحد ئې نه درلود. اوس هم که چیری دافغانستان ، هندوستان اوسنی پاکستاناوایران موزیمونه ، گالرۍ ، ارشیفونه اونور ځایونه چې لرغوني اثار ئې خوندي کړي دي وگورو ددغو لرغونو اثارو ډیرې بیلگې یو بل ته ورته دي او دیوه واحدفرهنک او ثقا فت استاځي کوي. لکه چې وویل شول د اوس نه تقریباً ۱۸ پیړۍ دمخه دسا سا نیانو په دوره کې داوغان ، اوگان اونوردېدې نومونوته ورته یادونه شوې. همدارنگه په هندي اثارو کې هم ددی نوم ذکر په ورته بڼه شوی دی.
د پخواني هندي څېړونکو له خوا د افغان ويېکه
لومړی هندی شاعر اولیکوال " ورهار میهرا varaha _ Mihra "  دپنځمې عیسوي پیړۍ په پای کې زیږیدلی اود شپږمې عیسوۍ پیړۍ په پیل کې دپوره شهرت خاوند شو. په خپل کتاب "Brrita _ Sanhita " کې اوس نه ( ۱۵ ) پیړۍ دمخه دافغان نوم د � اوه گانه � په بڼه یاد کړی دی. فرانسوي عالم � موسیو فوشه �  پخپل کتاب  � ټکسلا ته  دهند او با ختر زړه لاره �  چې په ۱۹۴۷ م کال په پاریس کې ځپور شوی ، ددی یاد چې افغان کلمه په شپږمه پیړۍ کې یاده شوې یو پخونې سند بلل کیږي.
دټکسلا سیمه هم دبودائي دین دخپریدو یوه سیمه ده  چې دهمدې دین ډیر اثار اوس هم دټکسلا  په موزیم کې چې د گندهارا دتمدن بیلا بیلې بیلگې ښیئ خوندي  شوي دي  او ټکسلا  هم لکه پیښور ، ننگرهار ، لغمان ، کاپیسا ، کابل ، بامیان اونور و سیمو په لرغونې سیمه ده چې د بودیزم دفرهنگ نما یندگي کولای شي .دچین مشهور مؤرخ او جغرافیه پوه � هیون تسنگ �  هم له دغو یاد شووسیمو څخه  په هغه مهال کې لیدنه کړې وه چې داسلام مقدس دین لا په دغو برخو کې خپور شوی نه ؤ. نوموړی داوومې پیړۍ په دریمه لسیزه کې له � لیانک چو � نه سرقند ته ورسید ، بیا دافغا نستان  خلم ، بلخ ، بامیان ، کا پیسا ،کابل ،لغمان ، ننگرهار ، پیښور ، ټکسلا او دگندهارا نورې سیمې ولټولې اوبیا تر هنده پورې ورسیداو وروسته له دولس کالو بیرته راستون شو.
د گڼ شمېر څېړنيزو لیکنو څخه اخځ
د � او ، پو ، کین O-po-Kien � په نامه یوه سیمه دبنو او غزني تر منځ په گوته کوي چې دغه سیمه ځنې لرغون پو هان د � رو � په نوم هم بللې ده چې ممکن د کورمې ، گوملې اونورې په دغه جغرافیوي موقیعتکې پرتې سیمې د � او ـــ پوـــ کین � یعنې افغان  استوگنځی وي چې جنرال کنگم د� او ـــ پو ــ کین لفظ د � اوه گان � یعنې افغان سره تطبیق کړ.
موږ دمخه وویل چې دافغان کلمه داسلام دسپیڅلي دین له خپریدو دمخه او وروسته په بیلا بیلو بڼو ذکر شوې ده. پخوا تر هغی چې دا کلمه پښتو ادبیاتو ته
لار ومومي په حدودالعالم ( ۹۸۲ م ـــــ ۳۶۱ هجري ) کې (  دجوزجان یو نوم ورکې عالم ) ، په تاریخ یمیني، په اداب الحرب ولشجاعه ، طبقات ناصري ، تاریخ  گزیده اونورو کې ددی کلمی یادونه شوی ده.
په پښتو ادبیاتو کې هم دافغان کلمې معاصره بڼه په وار وار راغلې ده چې هدف ترې دننگ ، تورې ، میړانې ، اتلولۍ اونورو مفا هیمو ستاینه ده.
خوشحال خان خټک په خپلو شعرونو کې دافغان کلمې یادونه کړې ده او ویل کیږي کله چې دمغل  بادشاه اورنگزیب  له زندان نه از اد شو نو بیا ئېداشعر وکیښ :
له دې شعر څخه څرگندیږي چې خوشخال خان خټک ته هم ددې کلمې مفهوم په گوته شوی ؤ او ممکن له پلاراونیکه نه دافغانیت له سیکالوژۍ سره بلد ؤ ځکه چې داکلمه دمغلو درباریانو او دهغه وخت مؤرخینو په خپلو لیکنو کې وار وار ذکر کړی ده. دچنگیز دتیري په موده کې هم دغه نوم موجود ؤ ، دسیفي هروي په تاریخ کې چې تقریبا په ۱۳۱۲ ع تالیف شوی دافغانستان ختیځې سیمې ئې تر سنده دافغا نستان په نامه بللي دي.
له دې نه دې پایلې ته رسیږو چې دافغان نوم دتاریخ په اوږدو کې د ( ۱۸ ) پیړیو را پدیخوا اوږد تاریخ لري خو هغومره پراختیا چې دمیر ویس نیکه او احمد شاه ابدالي په زمانه کېورکړ شوه لا پخوانې دومره پراختیا نه درلوده اوددې علت ښکاره  ده ځکه چې دغه
دوه سیاسي او ادبي شخصیتونه که له یوی خوا پشتانه وو خوله بلې خوا دیوې پښتنې سیاسي مرکز جوړوونکې هم وو.
ډیر وخت دافغان او پښتون نوم دیوه واحد مفهوم لپاره تفهیم شوی دی.
اوغان یا افغان دپښتنو دټبز یو پخوانې نوم دی. چې دپکت یا پښت یا پکهت یا پښتون مترادف دی خو استعمال بې دپښتون په نسبت یو وخت کې محدود شوی ؤ لیکن په اولسمه پیړۍ کې دافغان نوم یواځې یو ادبی نوم پاتې نه شو بلکې دومره مشهور شو چې هوتکیانو دفتو حاتو له کبله ایران ته ورسید اوهم
دپښتنو دبیلا بیلو قو مو نو نوم دافغان ترنامه لاندې په هندوستان کې شهرت وموند او بیا دهندي اوایراني مؤرخینوله خوا په لوی اوپراخ مفهوم استعمال شو.
خان جهان لودي او ابو فضل به تل په خپلو اثارو کې دټولو پښتنو لپاره ددغه نوم عمومیت ته اعتبار ورکاوه. همدا سبب ؤ چې دلسمې پیړۍ هندوستا نیانو مخکې دپښتانه نوم په پټان تعریف کړی ؤ. ځنې په دې نظر دي چې دانوم قصدي دیوه سیاسي غرض لپاره دهند په نیمه وچه ( اوسني هند او پاکستان )کې
استعمالیده. چې دافغان او پټان تر منځ اختلاف پیداکړي او ځنې بیا په دې نظر دي چې سوري شیرشاه دبهار په مرکز � پټنه � کې له ټول هندوستان او یا بر صغیر نه افغانان وبلل .لومړی ئې بنگال ونیو او بیا ئې همایون تیښتې ته اړ کړ نو ځکه لومړی دغه نوم بنگالیا نو خپور کړ او بیا وروستو په هند کې نورو میشتو قومونو تو کمونو.
( ۲۵۰۰ ) کاله پخوا هېرودت یوناني مورخ دغه نوم او دغه قبایل د پخواني پکتویس په نوم یاد کړي او د اوگان یعنې او سني افغان نوم تقریبا ( ۱۸ ) پېړۍ را په دېخوا ځنې مور خینو یاد کړی دی نو په دې اساس دغه دواړه نومونه د یوه ټبر دوه بېلا بېل نومونه دي.
په ( ۱۸ ) پېړۍ کۍ کله چۍ احمد شاه ابدالي په ۱۷۴۷ ع کال واکمنۍ ته ورسېد، لومړی که د افغان نوم د اوسني افغانستان په ځنې سیمو پورې مختص ؤ خو دده په زما نه کې ټول هیواد ته افغانستان وویل شو.
ځنې داسې فکر کوي چې گنې د افغان نوم د اخمد شاه ابدالي له واکمنۍ څخه پیل شوی دی خو حقیقت دا دی چې د مخه ورته اشاره وشوه البته داحمد شاه ابدالي په زمانې کې دې نوم دومره پراختیا وموندله چې زموږ دهیواد رسمي نوم افغانستان شو.
سر چينې
وېشنيزه:افغانستان
ژونکيميا
د سلولي ميټابوليزم او اېنډوکراين غونډال ژونکيميا په پراخه کچه سپړل شوې. د ژونکيميا په نورو برخو کې د ژنيټيک کوډونو (ډي ان اې، آر ان اې)، د پروټينو جوړښت، سل مېمبرېن لېږد, او د لېږدنده سېگنالونو زده کړې شاملې دي.
نړيواله پرمختياېې ټولنه
نړيواله پرمختياېې ټولنه International Development Association (د اختصار په ډول IDA) دا ټولنه عبارت د هغو پور ورکونکو هېوادونه څخه ده چې کولاي شي بېوزلو هېوادونه ته اوږدمهاله پورونه د خپل حساب څخه ورکړي، ددي ټولنې یا موسيسې د بعضو پورونه وخت حتي 50 کلونه ته رسېږي.
ژونکيميا
سرچينې
وېشنيزه:کيميا وېشنيزه:پوهنه
نړيواله پرمختياېې ټولنه
سرچينې
وېشنيزه:نړېوال بانک
ارنست بای کروما
ارنست بای کروما زوکړه ۲ اکتوبر ۱۹۵۳م کال) له ۲۰۰۷ تر ۲۰۱۷م کال پورې د دوه ۵ کلنو دورو لپاره د سیرالیون هیواد ولسمشر وو.
د جين فلسفه
د جين په فلسفې سره لرغونې هندي فلسفي نظام ته اشاره کېږي چې په «جاينيزم» کې يې بنسټ اېښودل شوی و. د جين فلسفې يو له سترو خاصيتونو څخه د دې دوه ګوني ماوراء الطبيعية دی، کوم چې باور لري چې وجودونو دوه جلا جلا ټولګې شته، ژوندۍ، شعوري يا حس لرونکې (jiva) او دويمه يې ناژوندۍ يا مادي (ajiva).
په جين متنونو کې د پوهه پېژندنې، ماوراء الطبيعة، اخلاقياتو، نړۍ پېژندنې او سوټريالوژي په څېر ګڼ فلسفي مضامين تر بحث لاندې نيول کېږي. د جين افکار په لومړي سر کې په دې اړوند فکر کوي چې هغه د ژونديو شيانو د طبيعيت په اړه  پوهه، له «کارما» (کوم چې ښې مادي ذرې بلل کېږي) سره د دې موجوداتو اړيکې او دا چې دا ژوندي موجودات به څه ډول د تناسخ له جريان څخه ازاد (moksha) شي. جين له دې امله هم د توجه مرکز دی چې په داسې يوې نړۍ باور لري چې پيل نه لري او پنځونکی خدای ردوي.
د جين په اند، د جين فلسفه تلپاتې ده او په لرې ماضې کې د سترو روڼ اندو «ټيرتانکاراس» (ګودر جوړونکو) له خوا بيا بيا ښوول شوې ده. تاريخ پوهانو د جين افکارو جوړېدل په لرغوني هندوستان کې، په ځانګړي ډول «مهاويرا» (پنخمه مخزېږديزه پېړۍ، د بودا سره همعصره) او د اټکل تر مخې پارشواناتا (د اختلافاتو سره سره تر اومې يا اتمې مخزېږديزې پېړې پورې) تر وخته پورې رسولي دي.
د «پال ډوندادس په وينا، د اوږد تاريخ په اوږدو کې د جين فلسفه په پرتليز ډول ثابته پاتې شوه او هېڅ ډول ستر بنسټيز بدلون پکې نه دی راغلی. لامل يې د «Umaswati's Tattvārthasūtra» اغېز دی، کوم چې د ټولو جينانو په منځ کې مرکزي واکمن فلسفي متن پاتې شوی دی.
پوهه
د « Ācārya Pujyapada's Sarvārthasiddhi» په وينا د يو ژوندي موجود لپاره تر ټولو وروستۍ ښېګڼه (jīva) د تناسخ (saṃsāra) له دوراني نړۍ څخه ژغورل دي. دازادۍ تر لاسه کول همدا راز په هر څه د پوهېدو سره نښتي دي او داسې باور کېږي چې د « Mahavira » په څېر پخوانيو جيني حکيمانو دا ټولپوهه تر لاسه کړې وه.
د « Tattvārthasūtra » په باور خلاصون ته د لاسرسی وسيلې درې شيان دي (دا د درې ملغلرو په توګه پېژندل کېږي):"سم ليد، سمه پوهه او سم عمل (يو ځای) د ازادۍ پر لور لاره جوړوي."ـــــ
د « Sarvārthasiddhi » په وينا.
جينيان باور لري چې هوښيار موجودات کولای شي د ټولو شيانو بشپړه او سمه پوهه په لاس راوړي (علم مطلق). هغه څوک چې داسې پوهه لري دوی روښانه شوي « kevalins » دي. دا هغه روحونوه دي چې له هر څه جلا شوي او په همدې بنسټ د دې وړتيا لري چې نېغ په نېغه هر شی درک کړي، ځکه چې نور هېڅ شی د دوی د روح د پوهې مخه نه شي نيولای. د ډېرو موجوداتو د روح د مطلقې پوهې مخه کارمايي ذرو نيولې ده چې د دوی تر روح پورې نښتي دي، لکه د يوې ډبلې وريځې ديوالونو چې د لمر د رڼا مخه نيولې وي. په همدې اساس،  د کوچنيو موجوداتو لپاره د مطلقې پوهې يواځينۍ سرچينه د kevalins ښوونې دي. له دې امله چې نور کوم ژوندی kevalins نه شته، د جين متنونه د دا ډول پوهې يواځينۍ سرچينه ده او په همدې اساس ورته د جين په فلسفه کې تر ټولو لوړ مقام ورکړل شوی دی. له دې امله، د جين فلسفه هغه اصول مطلق رښتيا بولي، کوم چې په دې صحيفو (سپېڅلو کتابونو) کې موندل شوي دي او د فلسفې مرکزي دنده دا ده چې دا اصول رالنډ، تشريح او بشپړ کړي.
شته پېژندنه (د موجوداتو علم)
د « Harry Oldmeadow » په وينا، د جين شته پېژندنه هم واقعي او هم دوه ګونې ده. « Jeffery D. Long» هم د جين د ماوراء الطبيعة واقعيت ماهيت تايدوي، کوم چې د پلورليزم (ګڼ انديز) يو ډول دی چې د ګڼو حقيقتونو شتون تايدوي.
« von Glasenapp» ليکلي چې د ژونديو يا محسوسو جوهرونو (jīva) او د بې ژونده جوهرونو (ajīva) تر منځ ستر ماوراء الطبيعي توپير شته.
« Śvētāmbara » جينيان پورته ياد شوي فهرست دوه نور حقايق هم ورزياتوي: ښه کارما (پونيا، ښېګڼې) او بده کارما (پاپا، منفي).
د جين د انديالانو تر مخې د هر موجود په بيلا بيلا طريقو سره تحليل کېدای شي. « Umasvati» د څېړنې د ګڼو لارو انځوروي چې «نکيپاس» يې ببولي. نومونه يې دا دي: ناما (نوم)، ستپن (نښه)، دراويه (شونيا)، بهاواتا (حقيقت)، نرديش (تعريف)، سوميتوا (ملکيت)، سادها (لامل)، اديکارنا (خای)، استي (موده)، ودهاناتا (تنوع)، سيټ (وجود)، سمکيا (شميريزه ټاکنه)، کسټرا (نيول شوی ډګر)، سپارشن (د ډګر لمس)، کالا (دوام)، انتارا (وخت تېرېدل)، بهاو (دولتونه) او الپابهوتوا (اړونده اندازه).
«Helmuth von Glasenapp» د دې ښودنه کړې چې د جين د فکر مرکزي اصل د هغوی هڅه ده چې غواړي داسې يوه شته پېژندنه وړاندې کړي چې هم پکې بدلون شامل وي او هم پکې تلپاتې والی. په دې ډول، هر موجود يو داسې څه لري چې هغه تلپاتې وي او يو داسې څه چې هغه تغير موندونکی وي.د بېلګې په ډول، په يو لوښي کې، د هغې مادي اتومونه نه خرابېدونکي دي، خو بڼه، رنګ او نورې ځانګړتياوې يې د بدلون وړ دي.
پوهه پېژندنه
جين فلسفه د پوهې درې باوري وسلې مني (pramana): باور لري چې سمه پوهه په ادراک (pratyaksa)، اټکل (anumana) او شاهدۍ (sabda  يا د صحيفو ټکی) ولاړه ده. دا اندونه د « Tattvarthasūtra، Parvacanasara، Nandi » او « ''Anuyogadvarini» په څېر د جين په متنونو کې روښانه کړای شوي دي. په ځينې جين متنونه تشبيه (upamana) د څلورمې باوري وسيلې په توګه زياتوي، کټ مټ په هغه طريقه څنګه چې د نورو هندي مذهبونو په پوهه پېژندنې اندونو کې موندل شوي دي.''
نیکاراګوای
نیکاراګوای (نکاراګوا) په رسمي توګه د نیکاراګوا ولسمشریزه ده چې په منځنې امریکا کې پروت یو هیواد دی. پلازمینه یې د ماناګوا ښار دی. یاد هیواد مساحت ۰۰۰'۱۳۰ کیلومتره مربع د وګړو شمیر یې ۰۰۰'۱۶۷'۶ نفره او رسمي ژبه یې اسپانیایي ده.
نيکاراګوا چې رسمي نوم يې د نيکاراګوا جمهوریت دی، د مرکزي امریکا په نرۍ تراډه کې تر ټولو ستر هېواد دی، شمال لويديځ ته يې هندوراس، ختيځ ته يې کرابين، سويل ته يې کوسټاريکا او سويل لويديځ ته يې ارام سمندر پراته دي. مناګوا د دې هېواد پلازمېنه او ستر ښار دی او همدا راز په مرکزي امريکا کې درېيم ستر ښار دی، تيګوسيګالپا او د ګواتمال ښارونه له دې ستر دي. د دې هېواد په ګڼ توکميز شپږ ميلیونه نفوس کې ميستيزو، اصلي اوسېدونکي، اروپايان او د افريقايی ميراث خلک شامل دي. اصلي ژبه يې اسپانوي ده. د ماسکويټو ساحل اصلي قبايل يې په خپله ژبه او انګريزۍ خبرې کوي.
له لرغونې زمانې څخه په دې سيمه کې د اصلي اوسېدونکو کلتورونو انسانانو ژوند کړی، په شپاړسمه پېړۍ کې دا سيمه اسپانوي سترواکۍ نيولې وه. نيکاراګوا په ۱۸۲۱ز کال کې له اسپانيې څخه خپلواکي واخیسته. د موسکيټو ساحل يوه جلا تاریخي لاره خپله کړې وه، په اولسمه پېړۍ کې انګريزانو نيولی و او وروسته بيا د برتانوي واکمنۍ لاندې راغی. په ۱۸۶۰ز کال کې د نيکاراګوا سيمه يوه خپلواکه سيمه شوه او د دې شمالي لرې برخې په ۱۹۶۰ز کال کې هندوراس ته وسپارل شوې. له خپلواکۍ وروسته نيکاراګوا له سياسي نا امنۍ، ديکتاتوري نظام، اشغال او مالي بحران له پړاونو څخه تېر شوی هېواد دی چې د ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ز لسيزې نيکاراګوا اوښتون او د ۱۹۸۰ز لسيزې د کونترا جګړه هم پکې شامل دي.
د کلتوري دودونو ګډولې په ولسي ادبياتو، د پخلي ډول، موسيقۍ او ادبياتو کې تر ډېره بريده تنوع پیدا کړې، په ځانګړي ډول ادبياتو کې د نيکاراګوا شاعرانو او ليکوالانو لکه «روبن ډاريو» ادبي مشارکت ته په کتنې سره. د «جهيلونو او اورشيندونکو ځمکه» په توګه پېژندل کېدونکي نيکاراګوا همدا راز د «بواواس بايوسفير» خوندي ځای سيمه هم ده، کوم چې د امريکاګانو دويم ستر باراني ځنګل دی. بيالوژيکي تنوع، تړم استوايي اقليم او فعال اورشيندونکي غرونه نيکاراګوا مخ پر زیاتېدو مشهور سياحتي هدف ګرځولی. نیکاراګوا د ملګرو ملتونو، د ناپېیلو هېوادونو د خوځښت، د امريکايي ايالتونو سازمان، ای ايل بي ای، لاتيني امريکا د ټولنې او کرابين ايالتونو بنسټ اېښودونکی غړی دی.
د نوم رېښې
دويم اند دا دی چې د دې هېواد نوم د لاندې ورکړل شويو کوم ناهوټل ټکي څخه اخیستل شوی دی چې هغه دا دي: nic-anahuac، د کوم نوم معنا چې ده « Anahuac تر دې لرې ځايه ورسېد»، يا دا چې «ناهواس تر دې لرې ځايه»، يا «هغه څوک چې له Anahuac څخه تر دې لرې ځايه راغلل»؛ nican-nahua، د کوم معنا چې ده «ناهواس دلته دی»، يا nic-atl-nahuac، د کوم معنا چې ده «دلته له اوبو سره»، يا «په اوبو کې راګېر».
له کولمبيا څخه مخکې تاريخ
تر ټولو مخکې پاليو-امريکايانو په هغه ځای کې چې اوس د نيکاراګوا په نوم پېژندل کېږي، د ۱۲،۰۰۰ مخزېږديز کال راهيسې دلته ژوند کړی دی. په وروسته وخت کې له کولمبیا څخه مخکې وختونو کې، نکاراګوا اصلي اوسېدونکي د منځنيو سيمو اوسېدونکي وو، کومې سيمې چې د ميسوامريکن او اينډين کلتوري سيمو تر منځ پرتې وې او د استمو-کولمبيا سيمې تر اغېز لاندې وې. د نیکاراګوا په مرکزي سيمو او د دې کربين ساحل باندې د ميکرو چبچن ژبې نسلي ډلې لکه مسکيټو، راما، مايانګنا او ماتاګالپاس مېشتې وې. دوی په مرکزي امريکا کې راټول شوي وو او له هغې وروسته يې اوسنۍ شمالي کولمبيا او د هغې په شا او خوا سيمو کې او له هغه څخه نورو سيمو ته کډوال شوي وو. د دوی خوراک په بنسټيز دول له ښکار او راټولولو (يعنې ځنګلي بوټو او ژويو راټولول او بيا مصرفول) څخه تر لاسه کېدو، خو تر څنګ يې له کب نيولې او د پرې کولو او سوځولو د کرنې له لارې.
د پنځلسمې پېړۍ په وروستيو کې، په لويديځه ناکاراګوا کې ګڼ سیمه ييز خلک مېشت وو، څوک چې د کلتور له اړخه ازټيک او مايا ميسوامريکايي تمدن سره او د ژبې له اړخه د ميسو امريکايي ژبنۍ سيمې سره اړوند وو. Chorotegas د Mangue ژبې توکميزې ډلې وې، څوک چې شا اوخوا په ۸۰۰ ميلادي کال کې ناکاراګوا ته له هغې سيمې څخه راغلي وو چې اوس د مکسیکو چايپاس ايالت په توګه پېژندل کېږي. نيکاراو خلک د ناهواس يوه څانګه وه، چا چې په ناواټ لهجه خبرې کولې او هغوی هم له چياپاس څخه په شا او خوا ۱۲۰۰ز کال کې راغلي وو. له دې څخه مخکې د نيکاراوس اړيکه له ټولټيک تمدن سره وه. Chorotegas او Nicaraos دواړه د مکسیکو د Cholula دره کې پيل شوي او بيا يې د سويل لور ته کوچ کړی. د سبټياباس په نوم يوه درېیمه ډله يوه اټو-مينګوين خلک وو، څوک چې د ۱۲۰۰ز کال په شا اوخوا کې د مکسیکو د ګوريرو له ايالت څخه په کوچ کولو دلته رسېدلي دي. سربېره پر دې، په نیکاراګوا کې له سوداګرۍ سره اړوند کلي په څوارلسمه پېړۍ کې په پيل کولو سره ازټيکس جوړې کړې وې.
اسپانوي پړاو (۱۵۲۳ - ۱۸۲۱)
په ۱۵۰۲ز کال کې، د خپل څلورم سمندري سفر پر مهال، کرسټوفر کولمبس لمړی اروپايي وګړی شو، څوک چې هغه ځای ته ورسېد چې او سد نيکاراګوا په نوم پېژندل کېږي، ځکه چې هغه د پاناما خاکنا پر لور سويل ختيځ ته سفر وکړ. کولمبس د نيکاراګوا د انتلانتيک په غاړه د موسکيټو ساحل وموند؛ خو هلته له اصلي اوسېدونکو خلکو مخ نه شو. شل کاله وروسته، اسپانويان بېرته نيکاراګوا ته راغلل، خو دا ځل د دې هېواد سويل لويديځې برخې ته. د نيکاراګوا د نيولو ولمړۍ هڅه نېواکګر « Gil González Dávila» وکړه، څوک چې د ۱۵۰۲ز کال د جنورۍ په مياشت کې پاناما ته ورسېد.په ۱۵۲۲ز کال کې، « González Dávila» د هغې سيمې پر لور مخه کړه، کومه چې وروسته د نيکاراګوا د ريواس برخه وګرځېده. دلته نوموړی د يوې اصلي استوګنې قبيلې سره مخ شو چې ناهوا نومېده او مشري يې « Macuilmiquiztli» کوله، د چا نوم چې کله کله په ناسم ډول د «نيکاراو» يا «نيکاراګوا» په توګه ويل کېږي. د دې قبيلې مرکز « Quauhcapolca» و. « González Dávila» له « Macuilmiquiztli » سره د دوه سيمه ييزو ژباړنو په مرسته خبرې وکړې چا چې اسپانوي ژبه زده کړې وه او هغه له ځانه سره راوړي وو. په ښېرازه لويديځو درو کې د سرو زرو له لټون او راټولولو وروسته پر « González Dávila» او د هغه پر ملګرو د « Chorotega» له خوا بريد وشو چې مشري يې « Diriangén» کوله او دوی يې وشړل. اسپانويانو هڅه وکړه چې دا قبيلې مسيحيان کړي؛ د « Macuilmiquiztli» قبيله عيسايي دين ته واړول شوه، خو « Diriangén» په څرګند ډول د اسپانویانو دوښمنه قبيله وه. د ارام سمندر په څنډه، لويديځه نيکاراګوا، د منيلا، فلپين او اکاپولکو مکسيکو تر منځ د تګ راتګ کوونکې « Galleons» (د بېړۍ نوم دی) لپاره يوه بندرګاه او د بېړۍ جوړولو تاسيسات وګرځېدل.
ایداري ویش
وېشنيزه:د منځنی امریکا هیوادونه وېشنيزه:نیکاراگوا
۲۰۱ (عدد)
۲۰۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۰۰ څخه  مخکي او د ۲۰۲ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۰۱:
په کلینډر کې
۲۰۱ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۲۰۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
تورکمنان
ترکمنان یو قوم دی چې په مرکزي آسیا  کې ژوند کوي. دغه قوم تقریبًا ۸ میلیونه تنه وګړي لري چې په ځانګړی ډول په ترکمنستان  او روسیې کې ژوند کوي. همدارنګه ترکمنان په افغانستان کې په ۱۹۲۹زېږدي کال شاوخوا د روسي تزار څخه په تېښته رااوښتي .ترکمنان په ترکمني ژبه خبرې کوي او دغه ژبه د افغانستان په شمال کې د ازبکي ، او دري ترڅنګ يوه بله سيمه ييزه د لږه کيانو ژبه ګڼل کېږي او د ترکمنستان پولو ته نژدو سيمو کې په وړوکې کچه وېل کېږي. په افغانستان کې د ترکمنانو شمېر څه د پاسه ۹۰۰،۰۰۰ دی.
سرچينې
‎
وېشنيزه:ترکمنستان
صفيه بنت حيي بن اخطب
صفيه بنت حيي بن اخطب د اسلام د وروستني پيغمبر مېرمن وه د هغې د پلار نوم يې حيي بن اخطب ,او دمور نوم يې ضره وو. كله چې په عربو كي دامام يا پاچا په نوم له ولجې څخه كومه ښه برخه بيله شوه هغه به دصفيي په نوم ياديدله ,حضرت زينب رضي الله عنها په همدې توگه دخيبر په وتلي غزا كي درسول الله صلى الله عليه وسلم په نكاح كي راغله ,ځكه خو هم دصفيي په نامه ياديدله. دحضرت صفيي رضي الله عنها پلار دبنو نضير ديهودانو رئيس ,او مور يې دبنو قريضه ديهودانو دمشر لوروه ,صفيه لومړى سلام بن مشكم ته واده شوه هغه طلاقه كړه بيا كنانه بن ابي الحقيق په نكا ح كړه ,كنانه دخيبر په غزا كي ووژل شو او صفيه بندي شوه ,كله چې دخيبر دجنگ بنديان راټول كړاي شول نو حضرت دحيۀ كلبي رضي الله عنه حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم ته عرض وكړ چې يوه مينځه وركړي ,رسول الله صلى الله عليه وسلم ته وفرمايل ورشه يوه خوښه كړه ,دحيۀ كلبي رضي الله عنه صفيه خوښه كړه چې پدې كې يو صحابي رسول الله صلى الله عليه وسلم ته ورغى او عرض يې وكړ چې تاسي دبنو نضير او بنو قريضه يهودو رئيسه حضرت دحيۀ كلبي ته وركړه ؟ هغه يواځي له تاسو سره ښايي. رسول الله صلى الله عليه وسلم حضرت دحيه رضي الله عنه ته يوه بله مينځه وركړه او صفيه يې ازاده او بيا يې نكاح ورسره وكړه ,چې دخيبر په لاره په صهبا نومي ځاي كي يې دواده مراسم تر سره شول. رسول الله صلى الله عليه وسلم له حضرت صفيي سره خورا مينه درلوده ,يوه ورځ يې وليده چې صفيه ژاړي نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ورڅخه وپوښتل ولي ژاړې ؟ صفيي ورته وويل چې عايشه او زينب رضي الله عنهما وايي چې مونږ په ټولو بيبيانوكي غوره يو مونږ درسول الله صلى الله عليه وسلم سره په نكاح سر بيره دهغه دتره لوڼې هم يو. رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته وفرمايل چې :تاهغوي ته ولي ونه ويل چې حضرت هارون عليه السلام زما پلار ,حضرت موسى عليه السلام زما تره او حضرت محمد صلى الله عليه وسلم زما خاونددى ,نو په څه شي تاسي له ماڅخه ښې كيدلای شي ؟ حضرت صفيه رضي الله عنها دهجرت په پنځوسم كال وفات شوې او دجنت البقيع په هديره كې خاورو ته سپارل شوي ده. انا لله وانان اليه راجعون. رضي الله عنها وعنهن.
د افغانستان د تاريخ پېښليک
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
صفيه بنت حيي بن اخطب
دا هم وگوري
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام
جان کبېل برېکنرېج
جان کبېل برېکنرېج (د ۱۸۲۱ ز کال، د جنوري له ۱۶مې -  د ۱۸۷۵ ز کال د مې تر ۱۷مې) یو امریکایی حقوق پوه، سیاستوال او سرتیری و. هغه د کانګرس په دواړو مجلسونو کې د کېنتکي په استازیتوب خدمت وکړ او د متحده ایالاتو څوارلسم او ترټولو ځوان مرستیال ولسمشر دی، چې له ۱۸۵۷نه تر ۱۸۶۱ز پورې یې خدمت و کړ او په ۳۶ کلنۍ کې یې دا چوکۍ ترلاسه کړه. نوموړی د دیموکراتیک ګوند غړی و او د امریکا د کورنۍ جګړې د پیل په ترڅ کې یې د متحده ایالاتو په سنا کې دنده پر مخ وړله. نوموړی د همتړونه پوځ سره د یوځای کېدو وروسته له سنا وشړل شو او په ۱۸۶۵ ز کال کې د همټړونه ډلې د جګړې وزیر وټاکل شو.
برېکنرېج د کېنتکي لیکسینګټن سیمې ته نږدې په یوه نامتو کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. نوموړي د مکسیکو – امریکا په جګړه کې له ملکي خدمت وروسته، د کېنتکي د استازو مجلس ته د ډیموکرات ګوند په استازیتوب په ۱۸۴۹ ز کال کې وټاکل شو، چې هغه په دې ځای کې نوموړي د غلامۍ په برخه کې د لاسوهنې پروړاندې د ایالتي حقوقو د ملاتړي دریځ غوره کړ. هغه چې په ۱۸۵۱ ز کال کې د متحده ایالاتو د استازو مجلس ته لاره وموندله او د کانزاس – نبراسکا د قانون په ملاتړ کې د سټیفن  ډاګلاس سره یوځای شو. کله چې په ۱۸۵۴ ز کال کې د واک له وېش نه وروسته د هغه بیا ټاکل ناشونی شو، نوموړی بلې دورې ته له سیالۍ شا ته شو. هغه د ۱۸۵۶ ز کال دیموکرات په ملي کنوانسیون کې د مرستیال ولسمشر چوکۍ ته نوماند شو، چې د جېمز بوکانان په مشرۍ ټیکټ کې توازن را منځ ته کړي. دیموکراتانو ټاکنې وګټې، خو برېکنرېج له بوکانان سره لږ اغېز درلود او د سنا د ریاست په چوکۍ کې یې نه شو کولای ،خپل نظریات په بحثونو کې څرګند کړي. هغه د کنزاس لپاره د لیکومپتان د اساسي قانون په ملاتړ کې، چې په ډیموکراتیک ګوند کې د وېش لامل شو، د بوکانان سره یوځای شو. نوموړي په ۱۸۵۹ز کال کې د سناتور جان جې کریټینډن ځای ناستی وټاکل شو، چې  په ۱۸۶۱ ز کال کې د هغه چوکۍ ډکه کړي.
وروسته له هغه چې د ۱۸۶۰ ز کال له  دیموکرات ملي کنوانسیون نه سویلي دیموکراتان ووتل، په بالتیمور کې د ګوند شمالي او سویلي ډلو سیال کنوانسیونونه په لاره واچول چې په ترتیب سره یې ډاګلاس او برېکنرېج ولسمشرۍ ته نوماند کړل. د اساسي قانون ملاتړي اتحادیې ګوند چې درېیم ګوند و، جان بیل نوماند کړ. نوموړو درېیو کسانو د سویل رایې په داسې حال کې ووېشلې، چې د غلامۍ ضد جمهوري غوښتونکي نوماند ابراهام لینکن په شمال کې د درېیو ټاکنیزو رایو پرته ټولې رایې وګټلې، چې پر مټ یې هغه ټاکنې خپلې کړې. برېکنرېج سویلي ایالتونه ډېری وګټل او په سنا کې د خپلې چوکۍ په لاسته راوړو سره هغه د اتحادیې د ساتلو لپاره د جوړجاړي غوښتنه وکړه. اتحادیې د مقننه قوې کنټرول په لاس کې درلود او هغه وخت یې ډېر ملاتړ ترلاسه کړ، چې همتړونه ځواکونه کېنتکي ته ننوتل.
د برېکنرېج د همتړونه ځواکونو د لیکو شاته وتښتید او برید جنرال وټاکل شو. ورپسې د سنا له مجلس نه وشړل شو. نوموړي د ۱۸۶۲ ز کال د شیلو له جګړې وروسته د تورن جنرال رتبې ته ترفیع وکړه. د همدې کال د اکتوبر په میاشت کې، هغه د بریکسټن برېګ تر مشرۍ لاندې د مسیسیپي په پوځ کې په دنده وګومارل شو. کله چې برګ تور ولګاوه چې په سټونز سیند او مشنري ریج کې ماتې د برېکنرېج د نشې له امله وه او کله چې برېکنرېج د برګ پر وړاندې نیوکو کې د نورو لوړ پوړو افسرانو سره یوځای شو، هغه د الګیني سیند د غاړو ډیپارټمنت ته تبدیل شو چې په هغه ځای کې نوموړي د نیو مارکېټ په جګړه کې خپل ترټولو ارزښتناکه بریالیتوب ترلاسه کړ. کله چې برېکنرېج د شینادوا درې په خوځښتونو کې د جوبل اېرلې سره یوځای شو، هغه په ټینیسي او ویرجینیا کې د اکمالاتو په ساتنه وګومارل شوی. د همتړونه ډلې ولسمشرجیفرسن ډاوېس په د ۱۸۶۵ ز کال په فبروري کې ،هغه د جګړې وزیر وټاکه. کله چې نوموړي د جګړې پایله نا هیلې کوونکې وښوده، له ډاوېس نه یې وغوښتل چې د ملي تسلیمۍ پرېکړه وکړي. برېکنرېج د ریچمنډ له سقوط وروسته، د همتړونو د اسنادو له ساتنې ډاډ ورکړ. له هغه وروسته له هېواده وتښتېد او تر دری کلونو ډېر په بهر کې پاتې شو. کله چې په ۱۸۶۸ ز کال کې ولسمشر انډریو جانسن ټولو پخوانیو همتړونو ته عمومي بښنه پراخه کړه، برېکنرېج بېرته کېنتکي ته راستون شو او د خپل سیاسي ژوند د بیا پیل پر وړاندې يې له ټولو هڅو سره مقاومت وکړ. د جګړې ټپونو، د هغه روغتیايې حالت اغېزمن کړی و او په ۱۸۷۵ ز کال کې یې له نړۍ سترګې پټې کړې. که څه هم په کېنتکي کې یې پلویان ډېر وو، خو  په ​​​​شمال کې د ډېری وګړو له خوا د خاین په توګه غندل شوی دی.
د ژوند لومړي کلونه
جان کبېل برېکنرېج د ۱۸۲۱ ز کال د جنورۍ په ۱۶ مه نېټه د کېنتکي ایالت لیکسینګټن ته نژدې د خپلې کورنۍ په جایداد، تورن هیل کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. نوموړی د جوزف "کبېل" برېکنرېج او ماري کلی (سمېت) برېکنرېج د شپږو ماشومانو له ډلې نه څلورم او یوازینی زوی و. مور یې د سمویل سټین هوپ سمېت، چې په ۱۷۷۵ ز کال کې یې د هامپډن – سیدني کالج بنسټ کېښود، لور وه او د جان ویدرسپون، چې د خپلواکۍ د اعلامیې لاسلیک کونکی و، لمسۍ وه. د برېکنرېج پلار چې مخکې یې د کېنتکي د استازو د مجلس د رئیس په توګه دنده ترسره کوله، د خپل زوی له زیږون نه لږ وړاندې د کېنتکي ایالیت د بهرنیو اړیکو د منشي په توګه  وټاکل شو. د برېکنرېج له زیږون نه یوه میاشت وروسته، د فبروري په میاشت کې د هغه کورنۍ یې د والي جان اډېر سره فرانکفورت ته د والي دفتر ته لاړه، تر څو یې پلار وکړای شي، د بهرنیو چارو د منشي په توګه خپلې دندې په ښه توګه ترسره کړي.
د ۱۸۲۳ ز کال په اګست کې، د "پراخېدونکې تبې" تر نامه لاندې یوه ناروغي، چې فرانکفورت تر برېد لاندې راوست، کبېل برېکنرېج خپل ماشومان په لیکسینګټن کې خپلې مور ته یووړل. د بېرته راستنیدو سره سم هغه ښځه او هم یې  دواړه ناروغ شول. کبېل برېکنرېج مړ شو، خو ښځه یې ژوندۍ پاتې شوه. د کبېل شتمني د هغه د پورونو د ورکړې لپاره بس نه وه او کونډه یې لیکسینګټن ته خپلو ماشومانو ته راستنه شوه چې د هغې د خواښې له خوا یې سرپرستې کېده. کله چې برېکنرېج په لیکسینګټن کې و، د ووډفورډ ناحیې د پیسګاه اکاډمۍ ته لاړ. نوموړي ته خپلې انا د خپل مېړه جان برېکنرېج سیاسي فلسفې ښوولې، چې د متحده ایالاتو په سنا او د ولسمشر توماس جیفرسن تر مشرۍ لاندې یې د لوی څارنوال په توګه دنده ترسره کړې وه. برېکنرېج د یوه ایالتي قانون جوړونکي په توګه په ۱۸۹۸ ز کال کې د کېنتکي پریکړه لیکونه وړاندې کړل، چې د د بهرنیانو او بلواګرو د تابعیت د قوانینو پر وړاندې یې په ایالتي حقوقو ټینګار وکړ او د ایالت له خوا یې د قوانینو د لغوې نظریه تايید کړه.
د برېکنرېج د مور او انا تر منځ په ۱۸۳۲ ز کال کې له شخړې وروسته، نوموړي د خپلې مور، خور لایتتیا سره کېنتکي ته لاړ، ترڅو د خپلې خور فرانسیس او د هغې له میړه سره، چې د سنټر کالج رئیس و، ژوند وکړي. د برېکنرېج تره ویلیم برېکنرېج هم په دې ځای کې د پوهنځي غړی و، چې هغه یې د ۱۸۳۴ ز کال په نومبر کې نوم لیکنې ته وهڅاوه. بیریا میګوفین، ویلیم برني، تیودور اوهارا، توماس ایل کریټینډین او جیرمیا بویل د نوموړي له ټولګيوالو نه وو. کله چې هغه د ۱۸۳۸ ز کال په سپتمبر کې د ټولنیزو علومو لېسانس ترلاسه کړ، راتلونکی ژمی یې د نیو جرسي په کالج کې (چې اوس د پرنسټن پوهنتون دی) د "مېشت فارغ" په توګه تېر کړ. د ۱۸۳۹ ز کال په نیمایي کې کېنتکي ته راستون شو او د قاضي ویلیم اوسلي سره یې قانون ولوست. نوموړي د ۱۸۴۰ ز کال په نومبر کې د لیکسینګټن په ټرانسلوانیا پوهنتون کې د حقوقي د زدکړو په دویم کال کې شامل شو، چې په دې ځای کې د هغه د ښوونکو تر منځ د کېنتکي د استیناف محکمې دوه غړي - جورج رابرټسن او توماس مارشال هم وو. نوموړي په ۱۸۴۱ ز کال د فبرورۍ په ۲۵ مه نېټه یې د حقوقو په برخه کې د لېسانس سند ترلاسه کړ او په راتلونکي کې یې، په دې برخه کې د کار جواز ترلاسه کړ.
ژونپوهنه
<font face="Tahoma">بیولوژي (Biology) د ژوند علمي مطالعه ده. دا یو طبیعي علم دی چې پراخه ساحه لري مګر ګڼ داسې رایوځای کوونکي موضوعات لري چې د یوه واحد او منسجم علمي ډګر په توګه یې سره تړي. د بېلګې په توګه، ټول ژوندي موجودات له داسې حجرو څخه جوړ شوي چې په جینونو کې کودګذاري شوي هغه ارثي معلومات پروسس کوي، کوم چې راتلونکو نسلونو ته لېږدول کېدای شي. بله لویه موضوع تکامل دی، چې د ژوند یووالی او تنوع تشریح کوي. د انرژۍ پروسس هم د ژوند لپاره مهم دی ځکه ژوندیو موجوداتو ته دا شونتیا وربښي چې حرکت وکړي، وده وکړي او تولید مثل وکړي. بالاخره، ټول ژوندي موجودات د دې توان لري چې خپل داخلي چاپېریالونه تنظیم کړي.
<font face="Tahoma">بیولوژي پوهان کولی شي په څو کچو کې ژوند مطالعه کړي. د حجرو له مالیکولي بیولوژي څخه نیولې د نباتاتو او حیواناتو تر اناتومي او فیزیولوژي او د نفوسو تر تکامل پورې. په دې توګه، په بیولوژي کې ګڼې فرعي څانګې شته دي، چې هره یوه یې د دوی د څېړنې د پوښتنو او هغو وسایلو له مخې تعریف شوې، چې دوی یې کاروي. د نورو ساینس پوهانو په څېر، بیولوژیستان هم له ساینسي میتود څخه کار اخلي ترڅو مشاهدې وکړي، پوښتنې رامنځته کړي، فرضیې رامنځته کړي، تجربې وکړي، او د شاوخوا نړۍ په اړه پایلو ته ورسېږي.
<font face="Tahoma">د ځمکې پر سر ژوند، چې له ۳.۷ میلیارد کاله زیاتې مودې راهیسې پیل شوی، خورا متنوع دی. بیولوژیستانو هڅه کړې چې د ژوند بېلابېل ډولونه مطالعه او طبقه بندي کړي، چې له پروکاریوټیک ارګانیزمونو لکه آرکیا او باکتریا څخه نیولې تر یوکاریوټیک ارګانیزمونو لکه پروټیسټ، فنجي، نباتاتو او حیواناتو پورې پکې شاملېږي. دا مختلف ژوندي موجودات د ایکوسیستم له بیولوژیکي تنوع سره مرسته کوي او د خپل بایوفزیکي چاپېریال له لارې د غذايي موادو او انرژۍ په چرخه کې تخصصي رول لوبوي.
<font face="Tahoma">د کلمې ریښه پېژندنه
<font face="Tahoma">بیولوژي له لرغونې یوناني کلمې βίος چې رومي بڼه یې bíos او معنا یې 'ژوند' ده، او همدا راز له λογία چې رومي بڼه یې logía او معنا یې 'پوهنه یا د مطالعې څانګه' یا 'خبرې کول' دي، اخیستل شوې ده. دا دوې کلمې په ګډه βιολογία کلمه چې رومي بڼه یې biología او معنا یې 'بیولوژي' ده، جوړوي. سره له دې هم، د βιολογία  اصطلاح په ټولیز ډول په لرغوني یونان کې موجوده نه وه. لومړۍ کلمه چې له دې کلمې پکې کار واخیستل شو، د انګلیسي او فرانسوي ژبو بیولوژي (biologie) وه. په تاریخي لحاظ په انګلیسي کې د بیولوژي لپاره بله اصطلاح کارېده، چې هغه lifelore وه او اوسمهال په ندرت سره کارېږي.
<font face="Tahoma">تاریخچه
<font face="Tahoma">د ساینس لومړنۍ ریښې، چې درمل پکې شامل وو، په شاوخوا ۳۰۰۰ تر ۱۲۰۰ مخزېږد کلونو کې په لرغوني مصر او بین النهرین کې موندل کېدای شي. د دوی ونډه اخیستنې بیا وروسته د کلاسیکې لرغونتیا یوناني طبیعي فلسفې ته ننوتې او بڼه یې ورکړه. پخوانیو یوناني فیلسوفانو لکه ارسطو (۳۸۴-۳۲۲ مخزېږد) د بیولوژیکي پوهې په پراختیا کې پراخه ونډه اخیستې. د هغه اثار، لکه د حیواناتو تاریخ، په ځانګړي ډول مهم وو ځکه د هغه طبیعي تمایلات او وروسته نور تجربوي اثار چې د بیولوژیکي لاملونو او د ژوند پر تنوع یې تمرکز و، روښانه کړل. په لیسیم کې د ارسطو ځایناستي، تیوفراستس، د نباتاتو په اړه یو لړ کتابونه لیکلي چې د نبات په علومو کې د لرغونې دورې ترټولو مهمې ونډې اخیستنې په توګه ان تر منځنیو پېړیو پورې ژوندي پاتې شوي دي.
<font face="Tahoma">د منځنۍ دورې د اسلامي نړۍ پوهانو چې د بیولوژي په اړه یې لیکل کړي دي، الجاحظ (۷۸۱-۸۶۹)، ابوحنیفه دینوري (۸۲۸-۸۹۶)، چې د نباتاتو په اړه یې لیکل کړي، او ابوبكر محمد بن زكرياء الرازي‎ (۸۶۵-۹۲۵) چې د اناتومي او فیزیولوژي په اړه یې لیکل کړي، پکې د یادولو وړ دي. طب په ځانګړې توګه د یوناني فیلسوفانو د دودونو په اړه د اسلامي پوهانو په اثارو کې په ښه توګه مطالعه شوی، په داسې حال کې چې طبیعي تاریخ د ارسطو فکر ته، په ځانګړې توګه د ژوند د یوې ثابتې سلسلې د ساتلو په برخه کې، خورا زیاته پاملرنه کړې.
<font face="Tahoma">بیولوژي د انتون وان لیوین هویک (Anton van Leeuwenhoek) د مایکروسکوپ له ډراماتیک پرمختګ سره په چټکۍ سره وده او پرمختګ وکړ. دا هغه وخت و چې پوهانو سپرماتوزوا، باکتریا، انفیسوریا او د مایکروسکوپي ژوند تنوع کشف کړل. د جان سویمرډم (Jan Swammerdam) څېړنې د حشره پېژندنې (entomology) په برخه کې د نوې لېوالتیا لامل شوې او د مایکروسکوپي تحلیل او تشریح او داغ ورکولو د بنسټیزو تخنیکونو په پراختیا کې یې مرسته وکړه.
<font face="Tahoma">اتومونه او مالیکولونه
<font face="Tahoma">ټول ژوندي موجودات له مادې څخه جوړ شوي او ټولې مادې له عناصرو څخه جوړې شوې دي. اکسیجن، کاربن، هایدروجن او نایتروجن هغه څلور عناصر دي چې د ټولو ژوندیو موجوداتو ۹۶٪ برخه جوړوي، او کلسیم، فاسفورس، سلفر، سوډیم، کلورین، او مګنیزیم یې پاتې ۳.۷٪ برخه جوړوي. بېلابېل عناصر ښایي سره یو ځای شي چې مرکبات جوړ کړي، لکه اوبه چې د ژوند لپاره بنسټیز توکی دی. په ځمکه کې ژوند له اوبو څخه پیل شو او ځمکې ته له راتګ دمخه شاوخوا درې ملیارده کاله هلته پاتې شو. ماده په بېلابېلو حالتونو جامد، مایع یا ګاز بڼو موندل کېدای شي
<font face="Tahoma">اوبه
<font face="Tahoma">ژوند د ځمکې له لومړي بحر څخه، چې شاوخوا ۳.۸ میلیارده کاله وړاندې رامنځته شو، پیل شوی دی. له هغه وخت راهیسې، اوبه په هر ژوندي موجود یا ارګانېزم کې ترټولو بډایه یا زیات موندل کېدونکی مالیکول دی. اوبه د ژوند لپاره ځکه مهمې دي، چې دا یو اغېزناک محلول دی او د نورو حل شوو اجسامو یا املاحو لکه سوډیم او کلورایډ ایونونو یا نورو کوچنیو مالیکولونو د حل کولو توان لري ترڅو د یو اوبلن محلول جوړ کړي. دا محلولونه کله چې په اوبو کې منحل شي، ډېر احتمال لري چې له یو بل سره اړیکه ونیسي او له همدې امله په کیمیاوي تعاملاتو کې برخه اخلي او د ژوند د دوام لامل کېږي.
<font face="Tahoma">عضوي مرکبات
<font face="Tahoma">عضوي مرکبات هغه مالیکولونه دي چې د هایدروجن په څېر له بل عنصر سره تړلی کاربن لري. د اوبو په استثنا سره، نږدې ټول مالیکولونه چې هر ژوندی موجود یا ارګانېزم جوړوي، کاربن لري. کاربن شپږ الکترونونه لري، چې دوه یې په لومړي لایه کې موقعیت لري او څلور نور الکترونونه یې په ظریفه یا ولانس لایه (valence shell) کې پاتې کېږي. په دې توګه، کاربن کولی شي له څلورو نورو اتومونو سره کووالنټي (covalent) اړیکه جوړه کړي، چې د ځمکې پر مخ تر ټولو هر اړخیز اتوم جوړوي ځکه دا توان لري چې متنوع، لوی او پیچلي مالیکولونه جوړ کړي. د مثال په توګه، یو واحد کاربن اتوم کولی شي څلور تنهایي کووالنټي اړیکې جوړې کړي لکه په میتان کې، همدا راز دوې دوې غبرګې کووالنټي اړیکې لکه په کاربن ډای اکسایډ (CO2) کې، یا درې ګونې کووالنټي اړیکه لکه په کاربن مونو اکساید (CO). پر دې سربېره، کاربن کولی شي د کاربن - کاربن اړیکو وصل شوي اوږده ځنځیرونه جوړ کړي لکه اوکتان یا حلقوي جوړښتونه لکه ګلوکوز.
<font face="Tahoma">حجرې
<font face="Tahoma">د حجرو تیوري یا نظریه وايي چې حجرې د ژوند بنسټیز واحدونه دي او ټول ژوندي موجودات له یوې یا ډېرو حجرو څخه جوړ شوي دي او ټولې حجرې بیا د حجرو د وېش له لارې له مخکې موجودو حجرو څخه رامنځته کېږي. ډېری حجرې خورا کوچنۍ دي، چې قطر یې له ۱ څخه تر ۱۰۰ مایکرو مېترونو پورې رسېږي او له همدې امله یوازې د رڼا یا الکترون مایکروسکوپ لاندې لیدل کېږي. په ټولیزه توګه، دوه ډوله حجرې شته دي: یوکاریوټیک حجرې چې یوه هسته لري او پروکاریوټیک حجرې چې هسته نه لري. پروکاریوټونه د واحدو حجرو ژوندي موجودات دي لکه باکتریا، په داسې حال کې چې یوکاریوټونه ښایي یو حجروي یا څو حجروي وي. په څو حجروي ژوندیو موجوداتو یا ارګانیزمونو کې، د ژوندي موجود په بدن کې هره حجره بالاخره په القاح شوې هګۍ کې له یوې حجرې څخه اخیستل کېږي.
<font face="Tahoma">میتابولیزم
<font face="Tahoma">ټولې حجرې د حجروي پروسو ساتلو لپاره انرژۍ ته اړتیا لري. انرژي د کار کولو ظرفیت دی، کوم چې په ترموډینامیک کې، د ګیبس (Gibbs) ازادې انرژۍ په کارولو سره محاسبه کېدای شي. د ترموډینامیک د لومړي قانون له مخې، انرژي ساتل کېږي، یعني دا چې جوړېدای یا ویجاړېدای نه شي. له همدې امله، په حجره کې کیمیاوي تعاملات نوې انرژي نه رامنځته کوي، بلکې د انرژۍ په لېږد کې ښکېل دي. که څه هم، د انرژۍ ټولې لېږدونې د کار وړ انرژۍ د یو څه ضایع کېدو سبب ګرځي، کوم چې د انټروپي (یا د ګډوډۍ حالت)، لکه څنګه چې د تودوډینامیک دویم قانون وایي، زیاتوي. د پایلې په توګه، یو ژوندی موجود یا ارګانېزم د انټروپي د ټیټ حالت ساتلو لپاره دوامدارې انرژۍ ته اړتیا لري. په حجرو کې، انرژي د ریډکس (کمولو – اکسیډیشن) ​​تعاملاتو په جریان کې د الکترونونو په توګه لېږدول کېدای شي، په کووالنټي اړیکو کې زېرمه کېدای شي، او د ایونونو د حرکت په وسیله (د بېلګې په توګه، هایدروجن، سوډیم، پوتاشیم) د غشا په اوږدو کې تولیدېدای شي.
سرچينې === === وېشنيزه:ژونپوهنه وېشنيزه:پوهنه
د خدای شتون
د خدای شتون (یا د خدایانو شتون) د «دین فلسفې» او د «وګړنیز هڅوب» په بحثونو کې یوه ستره سکالو ده. د خدای یا خدایانو د شتون په هکله د موافقو او مخالفو استدلالونو پراخه ټولګه کېدای شي پر مېتافزیکي، منطقي، تجربي، ذهني یا علمي ډلو باندې ووېشل شي. په فلسفي برخه کې، د خدای یا خدایانو د شتون مسأله کې د پوهنپوهنې (د پوهې ماهیت او ډګر) او وجود‌پوهنې (د وجود، شتون، یا واقعیت د ماهیت مطالعه) او د ارزښت تیوري (چې د خدای په ځینو تعریفونو کې، «کمال» شامل دی) ښکېل دي.
د خدای یا خدایانو د شتون په هکله فلسفي بحث په لوېدیځ دود کې له افلاطون او ارسطو څخه پیلېږي؛ هغو ځیني استدلالونه وړاندې کړل چې دم‌مهال کیهان‌پوهنیز ګڼل کېږي. د خدای یا خدایانو د شتون په هکله نور استدلالونه د نورو فیلسوفانو له‌خوا هم وړاندې شوي دي؛ د بېلګې په توګه: سېنت انسلم، چې د وجودپوهنې په هکله د لومړني استدلال جوړښت رامنځ‌ته کړ؛ ابن‌رُشد او ټوماس آکوینس، چې خپل اړوند کیهان‌پوهنیز استدلالونو نسخې یې وړاندې کړې (په ترتیب سره «کلامي استدلال» او د پنځه‌ګونو استدلالونو «لومړی استدلال»)؛ رِنِه ډیکارت، چې ویل یې د حسي شواهدو د ارزښت موندلو لپاره د یوه خیراندېشه خدای یا خدایانو شتون، په منطقي توګه اړین دی. جان کالوین د یوه الوهیت حس لپاره ادعا وکړه، چې د هغه په اند، هر انسان ته د خدای د شتون په هکله پوهه وربخښي. اتیستانو د خدای یا خدایانو د شتون پر خلاف ادعاوې وکړې او د شتون په هکله یې، وړاندې شوي استدلالونه نابشپړ، ناسم، له حده زیات مهم ښودل شوي وګڼل، په داسې حال کې چې ځیني ادیان (لکه جینیزم) د خالق خدای د شتون امکان رد کړ. د هغو فیلسوفان له جملې څخه، چې د خدای د شتون پر خلاف یې ادعاوې کړې دي، کېدای شي فریدریک نېتشي او برتراند رسل ته اشاره وکړو.
د ماورای طبیعي مسأله
یو له هغو مسایلو څخه چې د خدای د شتون په هکله پوښتنې سره یوځای مطرح کېږي، دا ده چې دودیزې عقیدې، په ټولیزه توګه، بېلابېل ماورای طبیعي قدرتونه خدای ته منسوبوي. ماورای طبیعي موجودات کیدای شي خپل ځانونه د خپلو موخو لپاره پټ او ښکاره کړي، د بېلګې په توګه، د باوسیس او فیلمون په افسانه کې. سربېره پر دې، د خدای په هکله جاجونو له‌مخې، خدای د طبیعي نظم یوه برخه نه‌ده، بلکې د طبیعت او علمي قوانینو ستر خالق دی. له‌دې امله، په ارسطویي فلسفه کې، خدای د علمي پایلو د ملاتړ لپاره، د توضیحي جوړښت د یوې برخې په توګه انګېرل کېږي او خدای هر هغه قدرت چې لري، په دقیق بیان سره، طبیعي نظم پورې اړوند دی، چې د طبیعت د خلقت په توګه د خدای له منزلت څخه څخه سرچینه نیسي (د لا زیاتو معلوماتو لپاره «مونادولوجي» ته مراجعه وکړئ).
ساینس‌پوهان علمي میتودونه تعقیبوي، چېرې چې د هغو په ترڅ کې تیوري‌ګانې د فزیکي تجربې له‌خوا د تایید وړ وي. د خدای په هکله ډېري ستر جاجونه، په څرګنده او اغېزمنه توګه داسې یو موجود مطرح کوي چې شتون یې نه د اثبات او نه د رد له لارې د ازمایښت وړ دی. نو له‌دې امله، کېدای شي د خدای شتون، د تعریف له اړخه، د نومهال ساینس له پولو څخه وتلې مسأله وي. کاتولیکه کلیسا پر دې باور ده چې د خدای د شتون په هکله پوهه «د بشري عقل طبیعي نور» دی. ایمان‌پالونکي عقیده لري چې امکان لري د خدای شتون د اثبات یا رد وړ نه‌وي، خو په یقین سره چې د خدای شتون پر ایمان باندې ولاړ دی.
ګرټروډ بيل
ګرډروډ مارګريټ لوتين بيل، (14 جولای 1868 – 12 جولای 1926) يوه انګريزه ليکواله، سفر کونکې، سياسي افسره، مديره او لرغونپېژندونکې وه. نوموړې د خپل ژوند ډېره برخه د منځني ختيځ په لټون (کشف او راسپړل) او نقشه جوړولو کې تېره کړه، او د خپلې پوهې او پراخه سفرونو په مټ جوړو کړويو اړيکو له امله د يوې عربې په توګه د برتانوي ټولواکمنۍ په پاليسي جوړولو کې اغېزمنه وګرځېده. په خپل ژوند کې، نوموړې د بين النهرين د عالي کميسار «پرسي کاکس» په څېر برتانوي چارواکو له خوا د زيات درناوي او باور وړ وه، کوم څه چې نوموړې ته ډېر اثر او رسوخ ورکړ. نوموړې د 1919ز کال د پاريس د امن کانفرانس (لنډمهالي ډول) او 1921ز کال د قاهرې په کنفرانس دواړو کې برخه واله وه، کوم چې د عثماني سترواکۍ د وېش د يوې برخې په توګه له جګړې وروسته منځني ختيځ د سیمه ييزو پولو او حکومتونو د پرېکړې په برخه کې مرسته وکړه. «بيل» باور درلود چې د عرب قومپالنې چټکتيا د درېدو وړ نه ده، او دا چې د برتانيې حکومت بايد د قومپالونکو پر ضد درېدو پر ځای له هغوی سره اتحاد وکړي. له «T. E. Lawrence» سره په شریکه، نوموړې د عثماني سترواکۍ له پای ته رسېدو وروسته، په منځني ختيځ کې د ازادو عرب دولتونو وکالت وکړ، او په اوسني اردن او عراق کې يې د هاشمي پاچاييو د ګومارلو څخه ملاتړ وکړ.
«بيل» په يوه امتيازي چاپېريال کې ستره شوه، کوم چې له نوموړې سره په اکسفورډ پوهنتون کې زده کړو، په نړۍ کې له سفر او له هغو خلکو سره بلدتيا کې مرسته وکړه چې وروسته مهم پاليسي جوړونکي وګرځېدل. د نوموړې په سفرونو کې، هغه يوه غوره غر ختونکي او اس سپرېدونکې شوه. د قاجار ايران، شام-فلسطين، بين النهرين، کوچنۍ اسيا او عربو څخه په ليدنو، نوموړې له منځني ختيځ سره زياته مينه څرګنده کړه. نوموړې د لوی تخمير او نويو موندنو پر مهال د لرغونو ځايونو په کيندنو کې برخه واخيسته، او په کوچنۍ اسيا کې په «بنبرکيليس» کې د کيندنو لپاره يې په خپله پانګه چمتو کړه. نوموړې په 1913-1914ز کلونو کې د يو پراخه سفر پر مهال د عرب ټاپووزمې په شمالي برخه کې د «Ha'il» په سيمه کې سفرونه وکړل، او هغه مهال د دې سيمې د ليدونکو ډېرو کمو لويديځوالو څخه يوه وه. د 1914ز کال د اګست په مياشت کې د دويمې نړيوالې جګړې پيل، او څو مياشتې وروسته د المان په پلوۍ په جګړه کې د عثماني سترواکۍ په داخلېدو سره په منځني ختيځ کې وضعيت په بل مخ واړاوه. نوموړې په لنډمهالي ډول په قاهره کې په عرب اداره کې شموليت غوره کړ، چېرته چې نوموړې له «T. E. Lawrence» سره يوځای کار وکړ. د هندوستان د وايسرای «Lord Hardinge» په غوښتنه، څوک چې د هغې کورنی ملګری و، نوموړې په 1917ز کال کې په عثماني بین النهرين کې له برتانوي ادارې سره يو ځای شوه، چېرته چې نوموړې د سياسي افسرې او د درې عالي کميشنرانو لپاره د ختيځ د منشۍ په توګه کار وکړ: نوموړې په برتانوي سترواکۍ کې په دومره لوړه چوکۍ کار کونکې يوازينۍ ښځه وه. «بيل» همدا راز د عراق د نوي کولو په هڅو کې په پراخه کچه د ښاري سني نفوس د هلو ځلو ملاتړ هم وکړ.
نوموړې د خپل پاتې ژوند ډېره برخه په بغداد کې تېره کړه، او د هېواد په جوړولو کې يې مهمه دنده تر سره کوله، کوم چې بالاخره د عراق په پاچايۍ بدله شوه. نوموړې په ښارونو او کلیوالو سيمو کې له زياتو عراقيانو سره وليدل او له هغوی سره يې ملګرتيا شوه، او د عراق د نوي پاچا فيصل باوري ملګري وه. د ژوند په وروستۍ برخه کې، نوموړې د عراق له سياست څخه څنډې ته شوه. شونې د دې اند له مخې چې هغه اوس هم داسې يو څه ته اړتيا لري چې مصروفه يې کړي، فيصل نوموړې د عراق د لرغونو اثارو افتخاري مشره وټاکله، چېرته چې نوموړې له لرغونو اثارو سره خپلې اصلي مينې ته راوګرځېده. په دې دنده کې، نوموړې د بهيرونو او فهرست موندنو د پايلو په نويو کولو کې مرسته وکړه، او دې ټولو لاسي صنايعو د غېر قانوني لوټ تالان په مخنيوي کې مرسته وکړه. نوموړې د عراقي مېرمنو لپاره د زده کړې ملاتړ وکړ، د بغداد د کتابتون (چې وروسته د عراق ملي کتابتون شو) د رئيسې په توګه يې خدمات وړاندې کړل، او د هېواد د لرغونو اثارو د خزانو د ښودلو لپاره يې، د عراق د موزيم بنسټ کېښود. نوموړې په 1926ز کال کې د خوب د زياتو ګوليو د خوړولو له امله مړه شوه، چې شونې ده دا يوه ځانوژونه وي، سره له دې چې د هغې روغتيايي حالت هم ښه نه و.
«بيل» زیاتې لیکنې وکړې. نوموړې د فارسي شاعرۍ يو کتاب وژباړه؛ ډېر کتابونه يې خپاره کړل چې د هغې سفرونه، دندې او کېندنې پکې تشريح شوې وې؛ او د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال يې انګلستان ته په پرله پسې ډول منظم ليکونه واستول، کومو چې هغه مهال پر دولتي فکر اغېز وکړ، په هغه وخت کې چې يوازې يو څو انګريزان د عصري منځني ختيځ څخه خبر وو.
د ژوند لومړي کلونه
«ګروټروډ بيل» د 1898ز کال د جولای په څوارلسمه نېټه په واشنګټن نيو هال – چې اوس د ډيم مارګريټ هال په نوم پېژندل کېږي – د انګلستان د ډرهم ولسوالۍ په واشنګټن کې زېږېدلې وه. د هغې کورنۍ شتمنه وه، د کوم له امله چې د هغې لوړې زده کړې او سفر دواړه ممکن وګرځېدل. د هغې نېکه وسپنه جوړونکی «Sir Isaac Lowthian Bell» و، څوک چې يو صنعتکار او د 1875 او 1880ز کلونو تر منځ د پارلمان لبرال غړی و. ميري (née Shield) بيل، د نيو کيسل – ان ټاين د جان شيلډ لور او د ګيرټروډ مور، په 1871ز کال کې د موريس بيل (وروسته درېیمه Baronet) په نوم د يوې لور له زېږولو وروسته مړه شوه. دا مهال ګرټروډ بيل يوازې درې کلنه وه، او د مور مړينه د هغې له خپل پلار «سر هيو بيل»، دويم بارون سره د ژوند تر پايه نږدې اړيکې لامل وګرځېده، پلار يې يو پرمختګ پاله پانګوال او د کارخانې مالک و، او خپلو کارکونکو ته يې ښه معاش ورکاوه. په خپل ټول ژوند کې، ګيرټروډ له خپل پلار سره په خپلو سترو او کوچنيو چارو کې مشوره کوله، څوک چې د هغې لپاره يو بيلګه ييز شخصيت (الګو) و. په ځانګړي ډول، «هيو» له ګيرټروډ سره د حکومت په اړه خپل معلومات شريک کړل او په لوړو دندو ګومارل شويو چارواکو پورې د هغې لاسرسي کې يې مرسته وکړه.
د ګرټروډ په اوه کلنۍ کې، د هغې پلار دویم واده وکړ، په دې سره نوموړې له يوې ميرنۍ مور فلورنس بيل (née Olliffe) او وروسته له درې ميرنيو وروڼو خويندو سره مخ شوه. فلونس بيل يوه ډرامه لیکونکی او د ماشومانو د کيسو د ليکوالۍ تر څنګ د بيل فيکټرۍ د کارکونکو د مطالعې لیکواله هم وه. نوموړې ګيرټروډ ته د دندې او سليقې تصورات وښودل. نوموړې همدا راز د هغې ځيرکتيا وليده او د دې په باوري کولو سره يې د هغې په فکري وده کې خپله ونډه درلوده چې هغه ښه تعليم تر لاسه کړي. شونې ده چې د «مډلزبرو» سره نږدې په «ايسټن» کې د «بولکو وان» د وسپنې کارکونکو له مېرمنو سره د فلورنس فعاليتونو، د هغې له پرکټۍ سره د عراقي مېرمنو لپاره د زده کړې په دود کې مرسته کړې وي. د يو شمېر ژوند لیکنو څخه معلومېږي چې د هغې د مور «ميري» مړينه په کوچنیوالي کې د اساسي صدمې لامل ګرځېدلي وي، کوم چې د خفګان او خطرناک چلند پر مهال وليدل شوه. په داسې حال کې چې د مور مړينې خامخا په هغې اغېز درلود، بیا هم د ګرټروډ او فلورنس تر منځ يوه مثبته او د ژوند تر پايه يوه اړيکه وه.
له 1883 څخه تر 1886ز کال پورې، ګروټروډ بيل د لندن په کوین کالج کې زده کړې وکړې، کوم چې د نجونو لپاره يو مشهور ښوونځی و. په اولس کلنۍ کې، نوموړې بیا د ليډي مارګريټ هال، اکسفروډ پوهنتون کې زده کړې وکړې. تاریخ يو له هغو څو مضامينو څخه و چې ښځو ته يې د لوستلو اجازه وه، ځکه هغه مهال په ښځو ډېر محدوديتونه لګول شوي وو. نوموړې په جديد تاریخ کې تخصص وکړ، او بيا هغه لومړۍ ښځه وه چې په اکسفورډ کې يې په جديد تاریخ کې د لومړۍ درجې ویاړ سند تر لاسه کړ، دا کارنامه نوموړې يوازې په دوه کلونو کې تر لاسه کړه. هغه کال يوولس تنه فارغان شول. نهه ثبت شول؛ ځکه نارينه وو، او نور دوه يې بيل او اليس ګرين وډ وو. په هر حال، دوه ښځو ته علمي سندونه ورنه کړل شول. دا چاره تر 1920ز کال پورې روانه، کله چې اکسفورډ په دې برخه کې له ښځو سره د نارينه وو برابر چلند پيل کړ.
ميمونه بنت الحارث
دا هم وگوري
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام
احساساتو ته رجوع
احساساتو ته رجوع یا په لاتین کې argumentum ad passiones  (د نفس له هوا استدلال کول) یو نارسمي ناسم استدلال/مغالطه ده چې د یوه بحث یا استدلال د ګټلو په موخه، په ځانګړي ډول د ریښتینو شواهدو د نشتوالي پر وخت د اخیستونکي په احساساتو کې د لاسوهنې په واسطه ښودل کېږي. احساساتو ته دغه رجوع د انحرافي ټکي یو ډول دی چې بېلابېل منطقي ناسم استدلالونه/مغالطې رانغاړي؛ لکه پایلې ته رجوع، وېرې ته رجوع، چاپلوسۍ او تملق ته رجوع، زړه سوي ته رجوع، تمسخر ته رجوع، کینې ته رجوع او د هیله‌مندۍ تفکر.