cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فزیوتراپي(فزیکي درملنه)
فزیوتراپي د فزیکي ازمایښتونو، تشخیص، رغېدنې، فزیکي لاس وهلو او فزیکي بیا رغونې په وسیله د ناروغ د فزیکي دندو د ښه کولو لپاره استعمالیږي او همدغه کارونه د فزیکي درملنې د ډاکټر په وسیله چي فزیوتراپيست ورته ویل کیږي سرته رسیږي.
عمومي کتنه
فزیوتراپي هغه ناروغۍ او ټپونه په نښه کوي چي د ناروغ وظیفوي وړتیاوي محدودوي لکه تګ ورځنۍ چاري او نور فعالیتونه.
د فزیوتراپي په وسیله کولای شو همدا محدودیتونه له منځه یوسو او ناروغ خپل عادي حالت ته راوګرځوو تر څو په عادي ډول خپلې ورځنۍ چارې مخته یوسي.
فزیوتراپیستان تشخیص ته د رسېدو لپاره له انفرادي تاریخچې او فزیکي ازموینو نه ګټه اخلي او کله چي اړتیا وي بیا له لابراتوار او د انځوریزو مطالعاتو لکه X- Ray  سي ټي سکن (CT - Scan) او یا هم د (MRI) له موندنو نه ګټه اخلي.
فزیوتراپي یو حرفوي مسلک دی چي زیاتې تخصصي څانګې لرې لکه عضلي سکلیټي، اورتوپېدي، قلبي تنفسي، عصبي، اندوکراینولوژي، د ماشومانو ناروغي، د ښځو روغتیا، الکترومایوګرافي او داسي نور...
تاریخچه
فزیوتراپي د  لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال رامنځته شوه او همدارنګه په لومړ ۍ نړیوالې کي د ټپیانو د توانمندي موندلو لپاره زده کړیز مرکز رامنځته شو.
په 1985 زیږدیز کال کي په انګلیستان کي د ماشومانو د ګوزڼ ناروغۍ د زیاتیدو سره هم مهاله د امریکایي ډاکټرانو یوې ډلې ددې هیواد نه د لیدنې پر وخت د درملنې له یوې طریقې څخه چي مساج، تمرینې درملنه، تودول او داسي نور ورکي شامل و ګټه پورته کړه چي د درملنې دا طریقه د فزیوتراپي په نوم پیژندل کیدله.
په 1922 زیږدیز کال کي د اغلې مک میلان په ریاست د امریکا د ښځو د فزیوتراپي انجمن تاسیس شو چي وروسته د یاد انجمن نوم د امریکا د فزیوتراپي انجمن (APTA)  ته بدل شو او همدارنګه ښځو ته پکې د غړیتوب اجازه ورکړل شوه
په دغه وخت کي ددې انجمن غړي له 1000 کسو کم و.
د دویمې نړیوالې جګړې او د ماشومانو د ګوزڼ سراسري اپیډمې په ظاهریدو سره د 1940 او 1950 لسیزو په اوږدو کي د فزیوتراپي مسلک له ښه استقبال سره مخ شو او همدارنګه د انجمن د غړو شمېر 8000 کسانو ته ورسېد.
اې پي ټې اې (APTA) چي یو ملي حرفوي سازمان دی، هدف یې د فزیوتراپۍ زده کړې او څیړنو ته وده ورکول دي.
د فزیوتراپي تاریخچې ته لنډ کتنه
1500-1800زیږدیز
ـ په 16مه زیږدیزه پیړۍ کي ډاکټر ګیلبرټ(Gilbert) د بریښنایې درملنې(الکتروتراپي) مډرنې پوهې ته په انګلیستان کي پراختیا ورکړه.
ـ د الکتروتراپي لومړنی کتاب د جان وسلي په وسیله په انګلېسې ژبه ولیکل شو
1800 - 1900 زیږدیز
ـ په 1985 کال کي پالمر(Palmer) مانیپولېشن کایروپرکتیک ته پراختیا ورکړه.
ـ فین سن(Finsen) د ماورای بنفش وړانګو په واسطه د میکروب وژنې اهمیت په اثبات ورساوو.
1913ز کال
ـ په پنسیلوانیا کي د فزیوتراپي د لیسانس لومړنی سند وړاندي شو.
ـ اغلې ماري مک میلان د امریکا په متحده ایالاتو کي د لومړنۍ فزیوتراپیستې په حیث وپېژندل شوه، هغې خپلې زده کړې په انګلیستان کي بشپړه کړې او په 1915 کال کي بیرته متحده ایالاتو ته وګرځېده.
1921 کال
ـ د امریکا د ښځو د فزیتراپې انجمن د اغلې مک میلان پت واسطه تأسیس شو.
1922 کال
په 1922 زیږدیز کال کي د (امریکا د ښځو د فزیوتراپي انجمن)  نوم د (امریکا د فزیوتراپي انجمن) ته بدل شو.
1944 کال
ـ د طبابت تخصص په فزیکي طیب کي پراختیا ومونده، ډاکټرانو د فزیوتراپیست نوم لري او فزیاتریست ته یې بدل کړ، په همدې ترتیب د فزیوتراپي ټکنیشنانو د ټکنیشن کلمه لري کړه او په خپل نوم کي یې د فزیوتراپیست له کلمې نه ګټه واخیسته.
2940 - 1950 کلونه
ـ د توان ورکونې مفهومونه چي په دویمه نړیواله جګړه کي وپېژندل شو. د فزیکي طیب د تخصص سبب وګرځېد، په زیاتره مؤسیسو کي د فزیوتراپي خدمتونه یواځي فزیوتراپیستانو ته په ورتلو سره اسانه او د لاسرسي وړ شول
1951 کال
ـ په 1951 زیږدیز کال کي د فزیوتراپي نړیوال کنفدراسیون(WCPT) تأسیس شو
1985 کال
ـ لومړنيو بالینې متخصیصینو د قلبي- ریوي فزیوتراپي په برخه کي تصدیق پاڼې تر لاسه کړې.
1996 کال
ـ د فزیوتراپي د حرفوي دکتورا(DPT) لومړنۍ ورودې برنامه د کراتین په پوهنتون کي پرانستل شوه، چي خپل لومړنۍ زده کړیالان یې په 1996 کال کي فارغ کړل.
د جومونګ افسانه
د جومونګ افسانه په کوریایي ژبه 주몽) اصلی نوم (د دریو امپراتوریو کتابچه) یو مشهور تاریخی سریال دی چې له ۲۰۰۶م کال نه تر ۲۰۰۷ کال پوری د کوریایي تلویزیون ام بی سی تلویزیون له خواه خپور شو.
اسلامي بیداري ( احیا)
اسلامي بیداري (عربي: تجديد تجديد، لفظ چې د«بيا پيدايښت، تجديد» په معنا ده؛ همدارنګه الصحوة الإسلامية aṣ-Ṣakhwah l-ʾIslāmiyyah،«اسلامي بیدارۍ») د اسلام د دین بیا ژوندي کولو یا ژوند بښنې ته اشاره کوي، چې مذهبي بیدارونکي په اسلام کې د مجدد په نامه یادېږي.
په اسلامي دود کې تجدد یا بیا ژوندي کول یو مهم دیني مفهوم دی، چې د اسلامي تاریخ په لړ کې د اسلام له بنسټیزو اصولو سره په نوې دوره کې د تازه ژمنتیا او د قرآن کریم او د اسلام د لوی پیغمبر حضرت محمد(ص)له سنتو (حدیث) سره سم د ټولنې د بیدارۍ غوښتنه کوي. د تجدد مفهوم د معاصره اسلامي حیات په نوي کېدو یا بیدارۍ کې مهم سهم لرلی دی.
په علمي ادبياتو کې«اسلامي بیداري یا احیا»داسې یوه اصطلاح ده، چې «د خوځښتونو بېلابېل ډولونه، ځینې بې رحمي او انحصاري کول، ځینې کثرت پال، ځینې د علم په ګټه، ځینې د علم ضد، ځینې په ابتدايي توګه عقیدوي او ځینې په ابتدايي توګه سیاسي، ځینې دیموکراتیک، ځینې ​​استبدادي، ځینې ارام او ځینې هم تاوتریخوالي لرونکي» مواردپه کې شامل دي.
د ۱۹۷۰یمې زېږدېزې لسیزې له وروستیو نه په ټوله نړۍ کې یوه اسلامي بیداري یا احیا راڅرګنده شوه، چې تر ډېره د سیکولري دولت ملتونو او غربي واکمنو اشرافو څخه د خلکو د ناخوښۍ له امله و، چې په تېرو لسیزو کې یې په اسلامي نړۍ تسلط درلود او په زیاتېدونکې توګه د استبدادي او غیرمؤثره حکومتونو په توګه لیدل کېده او هیڅ ډول فرهنګي اعتبار نه لري. همدارنګه هڅه او انګیزه یې «په داسې نړۍ کې د اسلام بېرته راګرځول دي، چې له خدای څخه لرې شوې نړۍ ده». دا بیداري یا احیا له اسلام نه د الهام اخیستي یا متاثره شوو بېلابېلواصلاح غوښتونکو سیاسي حرکتونو (چې اسلامپال هم بلل کېږي) له ودې او دغه راز له پورته او لاندې نه د ټولنې د «بیا اسلامي کولو» سره مل ده، چې نښې او علایم يې له شرعي اصلاحاتو، ډېرې تقوا، زیاتېدونکې ودې او د مسلمانانو په منځ کې د اسلامي فرهنګ (لکه د حج په مراسمو کې د ګډون زیاتوالی)موارد دي. په غیر اسلامي هیوادونو کې د مهاجرینو په منځ کې په دې دیني بیدارۍ کې د «مخ په زیاتیدونکي نړیوال اسلامي هویت» یا نړیوال اسلام احساس شامل دی، چې داړیکو، رسنیو او اسانه سفر په وسیله رامنځته شوی دی. همدارنګه دا دیني بیداريد بنسټپالو مبلغینو د زیاتیدونکي نفوذ او په نړیواله کچه د ځینو سخت دریځو اسلامپالو ډلو په وسیله د ترسره شووو تروریستي بریدونو سره مل وه.
هغه مبلغین او عالمان چې د اسلام په تاریخ کې د مختلفو فرقو او ډلو په وسیله بیداروونکي، احیا کوونکي (مجدد) یا مجددین په توګه بلل شوي، هغه د اسلام په تاریخ کې احمد بن حنبل، ابن تیمیه، شاه ولي الله دهلوي، احمد سیرهندي، احمد رضا خان بریلوي، محمد بن عبدالعزیز، عبدالوهاب او محمد احمد شامل دي. په شلمه پېړۍ کې د سید رشید رضا، حسن البنا، ابوالاعلی مودودي، مالکم ایکس او روح الله خمیني په څېر شخصیتونه هم داسې مبلغین بیان شوي دي او اکادمیک خلک دوی ته تر ډېره د «اسلامپال» او «اسلامي احیا غوښتونکي» اصطلاحات کاروي. دغه راز د په دې برخه کې په معاصره بیا ژغورونکو بهیرونو کې اسلامي لیبرالیزم هم شامل دی،چې له عصري ارزښتونو سره د اسلامي عقایدو او باورونو د پخلاینې او تطبیق هڅه کوي. لکه نوی تصوف، چې د مسلمانانو روحانیت یا معنویت روزي، او نوې بنسټپالنه، چې د شریعت (اسلامي قوانینو) په اطاعت او اسلامي دودونو په رعایت کولو ټینګار کوي.
لاملونه
د اسلامي بیدارۍ نړیوالې څپې د ۱۹۷۰یمې زېږدیزې لسیزې په وروستیو کې راڅرګندې شوې، چې تر ډېره د سیکولري دولت ملتونو اوغربي واکمنو اشرافو په وړاندې د خلکو د مایوسي له امله و، چې په تیرو لسیزو کې په اسلامي نړۍ واکمن و او په زیاتیدونکي توګه د استبدادي، غیر مؤثره او هر ډول فرهنګي اعتبار نه لرونکو دولتونو په توګه لیدل کیده. همدارنګه دا څپې د غربي نفوذ او تاثیراتو، لکه د انفرادیت، مصرف پلوي، په ښځو سوداګرۍ او جنس يا آزادۍ په وړاندې یو غبرګون و؛ځکه چې ټول یې د اسلامی ارزښتونو او هویت د تخریب په توګه ګڼل کېده. د سیاسي عواملو په برخه کې ایدیولوژیکي خلا هم وه، چې د سوسیالیستي نظام له زوال او د لیبرالي (غربي) ایدیولوژۍ له کمزوري کېدو وروسته رامنځته شوه.
اقتصادي او دیموګرافیک عوامل، لکه: د اقتصادي پرمختګ وروسته پاتې کېدل، د عوایدو د نابرابرۍ زیاتېدل او د ټولنیز خوځښت کمېدل، د لوړ تحرک په تمه د تعلیم یافته ځوانانو څرګندېدل او ښاري ژوند کول هم په اسلامي نړۍ کې لوی رول لوبولی دی. په ټولیز ډول، په اسلامي نړۍ کې د لوړو هیلو یا لویو تمو او واقعیتونو ترمنځ واټن یو مهم لامل و. د پترو اسلام په نامه پدیده کې د فارس خلیج د تیلو پیسې هم یو لوی لامل و.
پورتني دلایل په عمومي توګه د اسلامي احیا یا بیدارۍ د وروستیو لاملونوپه توګه بلل شوي دي. همدارنګه ځانګړې سیاسي پیښې هم وې، چې د بیا راژوندي کېدو خبر یې ورکړ. د اسلامي بیدارۍ یا احیا په برخه کې مهم تاریخي ټکي په زماني ترتیب سره په لاندې ډول دي:
څرګندونې
د «اسلامي بیدارۍ یا احیا» اصطلاح کې «د خوځښتونو بېلابېل ډولونه، ځینې بې رحمي او انحصاري، ځینې کثرت پال، ځینې د علم په ګټه، ځینې د علم ضد، ځینې په ابتدايي توګه عقیدوي او ځینې تر ډېره سیاسي، ځینې دیموکراتیک، ځینې ​​استبدادي، ځینې سوله غوښتونکي او ځینې هم تاوتریخوالی راوړونکي» مواردشامل دي.
د عامو مسلمانانو په منځ کې د نوي کېدل او تجدید په زياته تقوا او داسلامي فرهنګ مخ په زیاتېدونکې منلو کې څرګند شوی دی. په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰لسیزو کې زیاتره حجاب لرونکې ښځې په واټونو کې وې. یوه ښه بېلګه یې د حج په مراسمو یعنې د مکې په کلني زیارت کې د ګډون زیاتوالی دی، چې په ۱۹۲۶ز کال کې له ۹۰.۰۰۰ تنو نه په ۱۹۷۹ز کال کې ۲ میلیونه تنو ته لوړ شو.
گلبرگه
وېشنيزه:د هند ښارونه
کوفین
کوفين د پورين د القلويدونو څخه يو ډول القلويد دی چی په قهوه او چای کی دی. چای کوﻻی سی ۴٪ د کوفینو محتوی ولری.کوفين يو د کريسټال سپين پوډر دی چی خوند ئی تريخ دی. کوفین په خلوروفرم او الکهول کی حلېږی. کوفین هم د درمل جوړولو لپاره کارېږی.
تاريخ
کوفين لمړی ځل په ١٨١٩ کال کی د قهوو د دانو څخه جوړ شو او دغه توکه په ١٨٩٥ کال کی په لابوراتوری کی جوړ شو.
کوفین په طبابت کی
کوفین پر عصبی مرکزی سیستم تشویق آغېزه لری. دغه توکه د پاراستامول آغېزه په ماغزې کی زیاتوی. د دی لپاره درملونه د دردونو د علاج لپاره د کوفین محتوی لری. وېشنيزه:مخدره مواد وېشنيزه:د القلوید مواد
۳۰ (عدد)
۳۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۹ څخه  مخکي او د ۳۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۰:
په کلینډر کې
۳۰ کولاي سي:
په کیمیا کې
۳۰ د زنک اټومي عدد ده
په نورو موضوعګانو کې
۳۰ د عدد شمیره ارزښت ل د ابجد حساب کې دي.
سرچينې
وېشنيزه:۳۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
سونګ ایل ګوک
سونګ ایل ګوک په انګلیسي Song Il Gook) په کوریایي ژبه 송일국) زوکړه ۱ اکتوبر ۱۹۷۱م کال) یو کوریایي سینماګر دی چې د جومونګ افسانه نومی سریال کې د (جومونګ) رول لوبولی.
ایزو ۹۰۰۰
ایزو ۹۰۰۰ معیارونه معمولا د کیفیت څخه بحث کوی. ددی معیارونو په لړ کی بیلا بیل نور فرعی معیارونه وجود لری چی تر ټولو مهم معیار یی ایزو ۹۰۰۱ دی چی په ۲۰۰۸ کال کی د آخری ځل لپاره په نشر ورسید. د ایزو ۹۰۰۰ د معیار ټول اړوند نور معیارونه معمولا د مشتری په رضایت او دهغه د توقعاتو د رفع کولو په خاطر جوړ شوی دی.د ایزو ۹۰۰۱ معیار یو ښه توت دا دی چی په هر رقم سازمان کی ورڅخه استفاده کیدای شی.
دایزو ۹۰۰۰ دمعیار د استعمال دلایل
نن ورځ په نړۍ کی تقریبا په ډیرو ځایونو کی لیدل شوی دی چی خریداران او نور ذینفع کسان د هغوی د تمویل کوونکو څخه دا تقاضا لری چی باید د ایزو ۹۰۰۱ په معیار سره برابر خپل فعالیت ته ادامه ورکړی. او دهغه د سند درلودونکی وی. په ۲۰۱۱ کال کی د British Assessment Bureau دیوی سروی په ترځ کی داسی وښودل شوه چی هغه کسان چی په ایزو ۹۰۰۱ معیار سره برابر او سند یی لری ، په خپلو کارونو کی ۴۴ سلنه زیاتوالی منځ ته راغلی دی.
زمینه یا بک گروند
ایزو ۹۰۰۰ د لمړی ځل لپاره په ۱۹۸۷ کی په چاپ ورسید.
احصایه
دایزو د سندونو د اخستلو پرمختک او احصایه په لاندی جدول کی ښودل شوی ده. نن ورځ چین د هغه هیوادونو څخه دی چی تر ټولو ډیر د ایزوسند درلودونکی لری او ددی کمپنیو تعداد 257,076 ته رسیږی چی په ایزو ۹۰۰۱ معیار باندی کار کوی او سند یی لری.‌
د ایزو ۹۰۰۰ د معیار تدریجی تکمیل
چی د ایزو ۹۰۰۱ څخه دکیفیت په تضمین کولو کی په مختفو ځایونو کی کار اخستل کیده چی ددی. معمولا دا معیار په ډیزاین، انکشاف، تولید ، نصب کول او خدماتو کی ورڅخه په هغه صورت کی استفاده کیده چی نوی محصول به جوړیده.
ایزو ۹۰۰۲ کټ مټ د ایزو ۹۰۰۱ په شان وو ، یوازی دا فرق یی ورسره درلود چی د آخری محصول په کیفبت او دهغه په تضمین کی یی رول نه درلود.
ایزو ۹۰۰۳ د آخری محصول یا نهایی محصول د کیفیت د تقتیش او ارزیابی په برخه کی استعالیده مگر د تولید په برخه کی یی خاصه ونډه نه لرله.
د ایزو ۹۰۰۰ هغه گڼه چی په ۱۹۹۴ کی په چاپ ورسیده. پدی ځای کی د کیفیت په تضمین نور هم تاکید وشو. هغه نوی کار چی پدی برخه کی وشو د مخنیوونکو فعالیتونو د جوړولو څخه عبارت وو. ددی معنی دا چی مخکی لدی چی کومه ستونزه د محصول په کیفیت کی رامنځ ته راشی نو باید دهغه څخه د مخه تری مخنیوی شوی وی. علاوه ددی د اسنادو او پروسیجرو په جوړولو او ساتلو یی تاکید وکړ.
ایزو ۲۰۰۰ گڼه دری معیارونه سره یوځای کړل او یو معیار چی ایزو ۹۰۰۱ نومول شوی دی، منځ ته راوړ. پدی معیار کی ډیره د پروسی په مدیریت باندی تاکید شوی دی. او تر ټولو مهمه خو داده چی په ایزو ۹۰۰۱ کی باید لوړ پوړی مدیران ډیره ونډه واخلی او خپل مسولیت ومنی.
تفتیش
تفتیش چی په انگرزی کی ورته Auditing وایی ، د ایزو د معیار د اخستلو او د اخستل شوی سند د تصدیق په خاطر تفتیش صورت ونیسی. دا تفتیش داخلی او باندنی وی. باندنی تفتیش یا external audit د باندنی موسسی یا سازمان لخوا باید ترسره شی. او داخلی تفتیش یا Internal audit باید د داخلی کارمندانو لخوا ترسره شی.
ماخذونه
http://en.wikipedia.org/wiki/ISO_9000
وېشنيزه:ایزو
سردار علي ټکر
سردار علي ټكر د كوزې پښتونخوا يو تكړه سندرغاړې دى، چې دده كوډگر غږ په لر او بر څه چې په ټوله نړۍ كې ډېر زيات مېنان لري.
دې په ۱۹۵۶ز كال د ټكر په كلي كې زېږېدلې دى.
تراوسه پورې د ټكر سلگونه البومه د پښتو ژبې سندريزه مينه والو ته وړاندې كړې دي.
مخينه او زده کړې
سردار علي ټکر په 1956ز. کال کې د مردان د تخت بايي سيمې د ټکر په کلي کې سترگې نړۍ ته پرانيستي دي. نوموړی تر لسم ټولگي خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل کلي کې سر ته رسولي او بيا يې د مردان په دولتي پوهنڅي کې په ساينسي مضامينو کې د څوارلسم ټولگي بريليک ترلاسه کړی. تر دې وروسته د پېښور پوهنتون د انجنيرۍ پوهنځی ته ولاړ او هلته يې د ماشيني تخنيک په ځانگه کې انجنيري کړې. کله چې له انجنيري يې په برياليتوب سره سر ته ورسوله نو بيا يې د برتانيې او کاناډا هېوادونو کې څينې ځانگړي کورسونه بشپړ کړل.
د هنر ډگر
کله چې سردار علي ټکر په پوهنتون کې زده کړيال وه نو په هماغه وخت کې ورته د خپل د پټ استعداد د څرگندولو موقعه برابره شوه. په لومړيو ورڅو کې يې خپل استعداد د خپلو دوستانو په ډله کې محدوده ساتلی وه او د پوهنتون او ملگرو د موسيقۍ په بېلابېلو غونډو او لمانڅنو کې يې گډون کاوه. خو کله چې په ۱۹۸۲ ز. کال کې د پېښور د اېډورډ پوهنڅي د تاريخ د ځانگې يو پروفيسر، يار محمد مغموم د پښتو ژبې فلسفي شاعر غني خان لپاره يې يو محفل جوړ کړی وه او په هماغه مهال نوموړی پروفيسر د يوه داسې سندرغاړي په لټه وه چې د غني خان شعرونه په سندرو او موسيقۍ لا نور ښکلي کړي، نو په همدې وخت کې سردار علي ټکر په دې خبر شو او د څان سره يې دا پرېکړه وکړه چې دی به په دغه غونډه کې سندرې وايي. دا هماغه غونډه وه چې سردار علي ټکر يې د لومړي څل لپاره د گڼو خلکو په مخ کې خپل فن او هنر ښکاره کړ چې ډېرو خلکو د هغه د سندرو کسټونه ثبت کړل او ډېر لږ وخت وروسته همدا ټيپي کسټونه په بازار کې مينوال وموندل او سردار علي ټکر نوم او شهرت پيدا کړ. تر دې وروسته د لومړي څل لپاره سردار علي ټکر د پېښور راډيو په يوه خپرونه کې چې د زلمي کول په نامه يادېده، دوه غزلې وويلې. په راډيو کې د سندرو ويلو وروسته يې د پاکستان ټلويزون پي ټي وي ته لار وموندله او هلته يې هم سندرې ثبت کړې. په ۱۹۸۴ کال کې سردار علي ټکر افغانستان ته ولاړ او افغانستان ته سفر کولو سره يې د هغو شاعرانو د شعرونو ويلو چانس ترلاسه کړ، کوم چې پاکستان کې ورباندې بنديز لگېدلی وه. په افغانستان کې پاتې کېدل او هلته په ټلويزون کې سندرې وييل نور هم د سردار علي ټکر په شهرت کې زياتونه وکړه.
د پښتو موسيقۍ په ډگر کې د نه هېرېدونکو خدمتونو په پايله کې سردار علي ټکر گڼ شمېر لاسته راوړنې لري. نوموړي ته د پاکستان د حکومت لخوا د پرايډ آف پرفارمنس يا د وړاندې کولو وياړ جايزه ورکړل شوه.
پروبیشتیف
پروبیشتیف ښار په مقدونیایي Пробиштип) د شمالي مقدونیه هیواد په ختیځ ولایت کې پروت دی.
افدرين
افدرين (په انگرېزي: Ephedrine) د القلويد د موادو څخه يو درمل دی چې د افدرا له بوټي جوړېږي. دغه توکه په طبابت کې کارېږي او په اوس وخت کې په آزمېښتون کې جوړېږي. افدرين د کرېستال سپين توکه ده چې خوند يې تريخ دی. افدرين د سېمپاټومېمېټيک درمل دی چی پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. افدرین هم د زکام د علاج لپاره کارېږی.
تاريخ
د افدرا نبات په پخوانیو زمانو کی په چین کی د علاج لپاره کارېده. دغه نبات په چین کی د 麻黄 په نوم یادېږی. د افدرا نبات یو نبات دی چی په آسیا، اروپا او امریکا کی شنه کېږی. دغه نبات عموما په وچ ډاگ کې شنه کېږی. په نړی کی تقریبا ۶۵ د افدرینو ډولونه دی. په اوس وخت کی افدرین په لابوراتاری کی جوړېږی.
د مخدره جوړول
د چېک په جمهوریت کی نشیان د افدرین څخه یو خطرناکه نشه یی توکه جوروی چه په نړی کی د پېرویټین په نوم یادېږی. دغه نشه یی توکه د پیچکاری په مرسته بدن ته داخلېږی. دغه نشه یی توکه هم دچېک د جمهوریت څخه اروپا ته قاچاقوی. پېرویټین پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. نشیان د پېرویټین تر استعمالو وروسته هېڅ ستړیا نه احساسوی.
وېشنيزه:طب وېشنيزه:درمل وېشنيزه:مخدره مواد وېشنيزه:د القلوید مواد
جامنگر
جامنگر د هند يو ښار دی، دا د هند په گوجرات ايالت کې دی. دا د هند 85م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 443,518 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 529,308 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
معرفة الافغانې
معرفة الافغاني دپیرمحمد کاکړ پښتو ګرامر ته ځانګړى سوى کتاب دى، چي په (۱۱۶۸ هـ.ق) کال کي  ئې دشهزاده سلېمان دواکمنۍ پرمهال دپاچا حضورته وړاندي کړ، دغه اثر دکتاب په بڼه  لومړی ځل دکندهار دکتابو د تاجرانو ملا جان محمد او ملا بسم الله اخند په (۱۳۴۱ هـ ق) کال کي د دري  ژباړي سره په لاهور کي چاپ کړ، دا چي چاپي بڼي يې ځيني نمګړتياوي درلودې نو دوهم  ځل د پښتو ادبیاتو محقیق (حبیب الله رفیع) دیوې مفصلي او ارزښتناکي سریزي سره سم په ( ۱۳۵۶ هـ ق) کال د ننګرهار مجلې له خوا په دوو ورستیو پېړیو کي دپښتو دچاپ شویو اثارو دسمینار په ویاړ چاپ کړ.
لوی استاد علامه حبیبي صاحب د دې کتاب په اړه وايي: دا کتاب په خپل وخت کي د ژبي د زدکولو لپاره مفید ؤ او باید د اوسنیو تجربه سوو متونو سره پرتله نه سي، خو دنمونې په توګه دهغه وخت د مفکورې نمايندګي کوي او دا کتاب دپښتو دتعلیمي کتابو دسلسلې لومړۍ بېلګه بللاى سو.
د معرفة الا فغاني محتوا لس بابه لري:
په لومړي باب کي ئې حمد، په دوهم باب کي ئې نعت، په درېیم باب کي ئې داصحابو ذکر، په څلورم باب کي ئې د وخت دپاچا مدح راغلي، چي دا څلور بابه ئې دنظم برخه  او په پنځم باب کي ئې چي اصلي موضوع پیل کيږي هغه خبري راغلي چي پاچاهان او حاکمان ئې وایي، په شپږم باب کي ئې د عامو خلګو خبري راغلي، په اووم باب کي ئې د خوارک، څښاک او پوښاک خبري راوړي، په اتم باب کي ئې دکلیوالو او مالدرانو خبري راوړې، په نهم باب کي ئې دښکار خبري را وړي، چي له دې باب سره ئې دجملو برخه هم ختمېږي او په لسم باب کي ئې لغاتونه راوړي دي، چي شپږ فصله لري. دا برخه دکابل مجلې د(۱۳۶۰ ) کال په ( ۷۳۳ ) پر له پسي ګڼه کي روهي صاحب د موضوعي قاموس په نامه هم یاده کړې، چي دبېلا بيلو موضوعاتو نومونه پکښي راغلي دي.
١٣٩٧-غويي-١٣ پنجشنبه
عربان
عربان یو سامي قوم دي چې په شمالي افريقا او نژدې ختیځ کې ژوند کوي. دغه قوم تقریبًا ۴۲۲ میلیونه تنه لري. عربان ۹۰ په سلو کې مسلمانان دي او ۱۰ په سلو کې یی مسیحیان دي. د مسلمانانو په عربانو کې زیاتره خلگ سنی مسلمانان دي مگر د عربانو په منځ کې شیعه گان او اسماعیلیان شته.
تاریخ
تر عیسوي سینی ۲۰۰۰ کاله مخکې د عربانو ټولنه ډېر پرمځتللی ټولنه وه. عربانو اکثره د عربستان په ټاپو وزمي کې سیندونو ته نژدې ژوند کاوه او په دښتو کې یوازې کوچیانو (په عربي کې: بدو) ژوند کاوه. د عربانو ټولنه په قبایلو تقسیمېده. هر قبیله مشر لاره. دغه مشر د شیخ په نوم یادېده. دغه قبایلو په خپلو منځو کې په شخړو بوختي وي. دغه زمانه د جاهلية په نوم یادېږي.
سرچینې
وېشنيزه:عربان
هان های جین
هان های جین په انګلیسي Han Hye jin ) په کوریایي ژبه 한혜진) زوکړه ۲۷ اکتوبر ۱۹۸۱م کال) یوه کوریایي سینماګره ده چې د جومونګ افسانه سریال کې د سوسانو په نوم لوبیدلی ده.
ایتروسکان تمدن
د لرغونې ایټالیا ایتروسکان تمدن ( ایتروسکان ) ډېره سیمه ترولکې لاندې کړې وه چې کابو د اوسني توسکاني، لوېدیځه اومبریا او شمالي لازیو سیمي په کې راځي. هغه سیمي هم په کې وې چې اوس د پودره، امیلیا رومګنا، سویل ختیځه لمباردي، سویلي ونتو او لوېدیځه کامپانیا ده.
د دې کلتور لومړنۍ نښې نښانې دا ښيي چې د ایتروسکان تاریخچه له میلاد څخه ۹۰۰ کاله پخوانۍ ده. دا د اوسپنې د دورې د ویلانووان کلتور دوره وه او د ایتروسکان د تمدن لومړنی پـړاو ګڼل کېـږي، کوم چې په خپله په همدې سیمه کې د  برونزو د پخوانۍ دورې د پروتو ویلانووان کلتور څخه وده کړې.
د ایتروسکان تمدن ترهغه وخته پورې دوام وکړ، چې د روم په ټولنه کې جذب شو. د جذب پړاو له میلاد دمخه د څلورمې پېـړۍ په ورستیو کې د روم او ایتروسکان په جګړو کې شروع شو چې، له میلاد څخه ۹۰ کاله دمخه د رومي تابعیت په ورکولو سره چټک او له میلاد څخه ۲۷ کاله دمخه پای ته ورسېد. هغه وخت چې د ایتروسکان سیمي د روم په نوې جوړه شوې سترواکې کې شاملي شوي.
د ایتروسکان د تمدن سیمه ييز پړاو له میلاد څخه ۷۵۰ کاله دمخه د روم پاچهۍ د بنسټیزي دورې په وخت کې خپل لوړ پوړ ته ورسېد. دې کلتور د ښار په درېیو اتحادیو د ایټروریا ( توسکاني، لاتیم او امبریا )، د پو دره د ختیځ الپس سره او کمپانیا کې وده وکړه. دغه ټولنه د شمالي ایټالیا په لیوی کې موجوده وه. د ایتروسکان ترواک لاندې سیمې ورو ورو په کمېدو شوې، خو له میلاد څخه ۵۰۰ کاله دمخه د ایټالیا په ټاپووزمه کې د ایتروسکانانو واک له لاسه ووت او د روم د جمهوریت لاس ته وغورځېد.
په سویلې ایتروریا کې د ایتروسکان په اړه لومړني پېژندل شوي مثالونه ، موندل شوې لیکنې دي، چې له میلاد څخه ۷۰۰ کاله دمخه تاریخ لري. ایتروسکانانو د لیکلو یوه سیستم ته وده ورکړه چې د ابويي الفبا څخه اخیستل شوی و، کوم چې په میګنا ګریشیا ( ساحلي سیمي چې په سویلي ایټالیا کې پرتې دي) کارول کېده.
د ایتروسکان ژبه یوازې تریوې اندازې پېژندل شوې، د دوی د ټولنې او کلتور عصري پېژندنه له ډېروروسته وخت سره تړاو لري چې په ټوله کې د روم او یونان سرچیني ردوي.
د ایتروسکان په سیاسي سیستم کې واک په کوچنیو ښارونو او په ځینو واکمنوکورنیو پورې تړاو درلود. د ايتروسکان د ځواک په لوړولوکې ، واک لرونکې کورنۍ د سلیټیک نړۍ سره تر شمال او له یونان سره ترسویله پورې د سوداګرې له برکته ډېري شتمنې شوې او د خپلو سترو کورنیو د وګړو لپاره یې قبرونه په راوړل شویو ذنتي شیانو ښایسته کړل.
قومیت او رېښه
ایتروسکانو به ځان ته راسینا ویل، کوم چې له راسنا یا رسنا څخه اخیستل شوې کلیمه ده چې د ( نوی ایتروسکان ) په معنا ده چې د دواړو رېښه پېژندنه نه ده جوته.
په اټیک یونان کې ایتروسکانان د ټيروینانو( ټیپنیو، تیرینو او تر هغه د مخه د ټپنیو ټیرسینیو) په نوم پېـژندل کېدل، له کومو چې رومانیانو د ټیریني، ټیرینا ( ایټروریا ) نومونه اخيستي وو. د ماري ټیرینم (ټیرینیان سمندر) نوم، ځينو خلکو کوښښ کاوه چې دا سمندر د اطریش سره یوځای کړي ( د سمندری خلکو یو تن چې  د مصریانو له خوا نومول شوی و).
پخوانیو رومیانو ایتروسکان د ټوسي یا ایټروسسي ( مفرد ټاسکس ) په نامه یادول. د دوی رومي نوم د ټاسکنا د اصطلاحاتو سرچینه لري، کوم چې د دوی مرکزي او ارزښتناکې سیمي ته اشاره کوي. کېدای شي ایټروریا د دوی پراخې سیمې ته اشاره وي. د ژبپوهانو له خوا داسې انګېرل کېـږي چې د ټوسي اصطلاح، د ایتروسکان د سیمي لپاره امبرینه کلیمه ده چې د نژدې سیمي په یوه لیکنه کې د لرغونو برونزو پر یوې ټوټې لیکل شوې وه.
په دغه لیکنه کې د ټورسکم او نومین چې د ( ټوسکان نوم ) په معنا ده، لیکل شوی و. د امبرین د ګرامر د پوهې په بنسټ، ژبپوهان کولای شي دا اټکل وکړي چې د ټورسکم ویي(لغت) لومړنۍ بڼه ټروسي ده. کېدای شي دا بدلون د یوې تړلې لومړني  يي- ټروس- سي کلیمې بڼه خپله کړي.
د دې رېښي د اصلي معنا په اړه ، ټروس په پراخه کچه یاد شو او اټکل داده چې د لاتیني ټیروس کلیمي په څېر د برج معنا لري او د برج لپاره له یوناني کلیمي ټیپویس څخه اخیستل شوې ده.
د دې اټکل له مخې ټوسي هغو خلکو ته ویل کېدل چې برجونه به یې جوړول او یا هم برج جوړونکو ته ویل کېدل. دغه وړاندې شوي رېښه پېژندنه ډېره د منلو وړ شوه، ځکه چې  ایتروسکانانو دا غوره ګڼله چې خپل ښارونه په لوړو سیمو کې جوړ او په دېوالونو یې ساتنه وکړي.
له بله پلوه جیلینو او لاریسا بونفاتي داسې ګمان کاوه چې د ایتروسکانو کورونه به عادي لاتینیانو ته د برجونو په شان ښکاري. دغه وړاندیز شوې رېښه پېژندني یو اوږد تاریخ درلود. د هلیکارناسیوس دیونیسیوس په لومړۍ پېړۍ کې تر میلاد دمخه دا څېړنه کړې وه چې په برجونو کې د ژوند کولو یا له هغه وروسته د دوی د یو مشر نوم  و.
داسې کوم دلیل نشته دی چې یونانيان دې دوی د ایتروسکان په نوم یاد نه کړي.
لرغونې سرچینې
په ایتروسکان ژبه کې ادبي او تاریخي لیکني نه دې ساتل شوې او په دې ژبه یوازې د عصري علومو پوهان یو څه پوهېدل. د دوی د ټولنې او کلتورعصري پوهه په خورا وروستۍ برخي پورې تړاو لري او په عمومي ډول رومي او یوناني سرچیني ردوي.
دغو پخوانیو لیکوالو د ایتروسکاني ولس د سرچینو په اړه خپلو نظریو ته بدلون ورکړ. ځينویې وړاندیزوکړ چې دوی پیلاسګیان دي، څوک چې له یونان څخه هلته کډوال شوي دي ، نورو بیا په دې ټینګار کاوه چې دوی د مرکزي ایټالیا اوسېدونکي دي او له یونان څخه نه دي.
لومړني یوناني لیکوال چې په خپل کتاب تیوګوني کې یې د ایتروسکانانو یادونه وکړه ، د لرغوني یونان خلک یې ټیرورینان یادوي، له میلاد وړاندې د اتمې پېړۍ شاعر هزیود و. هغه دوی د لاتینیانو ترڅنګ په مرکزي ایټالیا کې د اوسېدونکو په توګه یاد کړل. تر میلاد اووه پېړۍ دمخه په هومري سندرو کې دیونیسیوس، هغوی د سمندري غلو په نوم یاد کړي دي،  خو وروستیو لاتیني لیکوالو دا وړاندیز ونه کړ چې ایتروسکانان دې د ایټالیا له ختیځ څخه مهاجر شوي وي او دوی یې له پیلاسګین سره نه دي شریک کړي.
یوازې تر میلاد ۵ پېړۍ دمخه و چې ایتروسکان تمدن د یوڅو پېړیو لپاره جوړ شو او یوناني لیکوالو د ټیرورینانو نوم د پیلاسګیانو سره تړلی وباله. تردې چې دوی دې کار ته ادامه ورکوله او دا وړاندیز یې کاوه چې یوازې په عمومي او د ستاینې په ډول دا هرڅه داسې ترتیب کړي چې د (غیر یوناني ) او د ( کلیوالو یونانیانو د نیکونو ) معنا ترې واخیستل شي.
له میلاد پينځه پېړۍ دمخه تیسیډس او هیرډوټس او له میلاد څخه یوه پېړۍ دمخه د سټرابو تاریخ پوهانو ښکاري چې داسې ویل چې ټیاروینانان په اصل کې پيلاسګیان وو، څوک چې ایټالیا ته د لیډیا څخه د یونان ټاپو لیمنوس له لارې را کډه شول.
دوی ټولو لمنوس د پیلاسګیانو له خوا مېشت شوي یاد کړل، کوم چې توسیډیز د ټیروینان په نوم پېژانده.
عبدالحنان منيب
عبدالحنان منيب د حاجي عبدالقادر زوی او د محمدحسن لمسی دی؛ چي په (۱۳۵۹ هـ.ق) کال کي د کندهار پهارغنداب ولسوالۍ کي په يوه لويه کورنۍ کي زېږېدلی او دامهال د کندهار ښار په دوهمه ناحيه کي استوګن دی. د ښاغلي مرستيال او سرپرست والي عبدالحنان منيب په وينا:
تعلیم او دندې
ښاغلي منيب د ليسانس تر کچي عصري زده کړي حاصلي کړي او د خپلي مورنۍ ژبي پښتو ترڅنګ په دري او انګلېسي ژبو هم خبري کولای سي. مرستيال والي عبدالحنان منيب د ( ۱۳۸۰ هـ.ل ) کال راهيسي د ولايت مقام په بېلابېلو برخو کي دنده اجراء کړې ( آرشيف مديريت، تدارکاتو مديريت، خدماتو آمر، مالي او اداري رئيس ) نوموړی دا مهال د اداري او مالي برخي د مرستيال والي په توګه دنده مخته وړي.
انعامونه او تقديرنامې
نېټه : ۱۷ / ۰۹ / ۱۳۹۷: د سیمه ایزو ارګانونو خپلواکي ادارې په وړاندیز د افغانستان د اسلامي جمهوريت جمهور رئیس مرستيال او سرپرست والي عبدالحنان منیب ته د ښه خدمت کولو په پايله کي تقدير نامه ورکول سوه. عبدالحنان منيب د سیمه ایزو ارګانونو د خپلواکي ادارې له رئيس عبدالمتين بيګ سره وليدل او د کندهار ولايت اړوند يې پر روانو چارو، او ولایتی اداری پر ضرورتونو ګډ بحث وکړ. ښاغلي متين بېګ دمنیب د زيار او هڅو قدر دانی وکړ او د دغه ادارې په وړاندیز یي هغه ته د ښه خدمت‎ په پايله کي د افغانستان د اسلامي جمهوريت تقدير نامه ور کړه.
سرچینې
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ
۳۱ (عدد)
۳۱ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۰ څخه  مخکي او د ۳۲ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۳۱:
په کلینډر کې
۳۱ کولاي سي:
په کیمیا کې
۳۱ د گاليوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۳۱ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
مقاله
کره‌کتنه\ محمد نور شاهین
کره‌کتنه څه ته وایي؟
څرنګه کره‌کتنه وکړو؟
د کره‌کتونکي ځانګړنې؛
د کره‌کتنې ګټې؛
د کره‌کتنې د مخکې تګ پر وړاندې خنډونه؛
کره‌کتنه په لغت کې له دوه کلمو، کره چې په پښتو کې د پوره، بشپړ او کتنه د لیدنې معنا لري. په اصطلاح کې د یوې موضوع یا د یو اثر هر اړخیزه څېړنه، شننه او ارزونه کوي چې د یو اثر ښېګڼې او بدګڼې (نیمګړتیاوې) را برسېره کوي.
په انګرېزي کې ورته (Criticism) او هغه کس چې کره کتنه کوي کرتیکیوس بلل کېږي.
څرنګه کره‌کتنه وکړو:
1.      کره‌کتونکی باید له پوره هو‌ډ سره یوه موضوع یا اثر وټاکي، هغه اثر په پوره ډول مطالعه او د نوموړي اثر په موضوع باندې پوه شي.
2.       کره‌کتونکی دې د یوې موضوع اړوند په یوه پاراګراف کې ځینې هغه کلیمې چې لوستونکي ته د ناراحتۍ سبب کېږي په داسې کلمو واړوي، چې لوستونکی خوند ترې واخلي او یا دې په پوره توګه هغه کلمې ترې لرې کړي.
3.      کره‌کتونکی دې دا هڅه نه کوي، چې یوه موضوع دې دومره مؤجزه کړي، چې خپل مطلب پکې له لاسه ورکړي او یا یې دومره وسپړي، چې لوستونکي ته د ناراحتۍ سبب شي.
5.      کره‌کتونکی دې په کره کتنه کې د بهرنیو ژبو له اغېزې ځان وساتي.
6.      کره‌کتونکی دې د لهجو له استعمال څخه ډډه وکړي.
د کره‌کتونکي ځانګړنې:
1.      د ابتکار څښتن وي.
2.      امانت‌دار وي.
3.      تعصبي نه وي.
4.      د موادو په تفسیر کې بې پرېتوب ثابت کړي.
5.      انتقادي ذهنیت ولري (د هر چا لیکنو ته د نقد په سترګه وګوري).
6.      د ټولنې منفي نظریاتو ته پام ونه کړي او په پوره هوډ سره هر اثر وڅېړي.
7.      علمي عدل او انصاف ولري.
8.      پوهه او بصیرت ولري.
10.  د کره‌کتنې د آدابو درناوی وکړي.
د کره‌کتنې ګټې:
1.      کره‌کتنه یو عام لوستونکی، اوریدونکی او لیدونکی له ګڼو تېروتنو ژغوري او د یو اثر په باب یې قضاوت آسانه کوي.
2.      له لیکوال څخه تېروتنې، که هغه شعوري وي او یا هم نا شعوري باید کره‌کتونکی یې سمې او د لوستونکي ذهنیت د کوږوالي څخه وساتي.
3.      د کره‌کتنې لویه ګټه داده، چې د لوستونکي د وخت د ضایع کېدو مخه نیسي.
4.      په حقوقي اثارو کې د لیک‌نښو او په مذهبي اثارو کې د یوې جزئي تېروتنې له امله، چې لوی حقوقي او مذهبي بحران ترې رامنځته کېدلای شي، مخه نیول کېږي.
5.      په هنري اثارو کې د ډېرو تېروتنو د پېښېدو امکان شته؛ نو باید دقیقه کره‌کتنه پرې وشي.
د کره‌کتنې د مخکې تګ پر  وړاندې خنډونه:
1.      د سالمې کره کتنې نشتوالی.
2.      د زغم د کلتور (فرهنګ) نشتوالی.
3.      کره‌کتنې ته په کمه سترګه کتل.
4.      په ټولنه کې کره‌کتونکي ته درناوی نه کول.
5.      اقتصادي موانع (د پیسو نشتوالی).
6.      د نړۍ‌ له نورو ژبو سره اړیکه نه درلودل (په نړۍ‌والو ژبو نه پوهېدل).
7.      د مأخذونو نشتوالی.
8.      له نویو ميتودونو سره نه‌بلدتیا.
9.      د نخبه‌ګانو مهاجرت (د پوهانو تېښته).
محمد اعظم دادفر
مخينه
هغه په ۱۲/۶/ ۱۹۴۶ کال کي د اندخوي په ولسوالي کي دونيا ته سترگي غړولي دي،
زده کړې
وروسته د ابتدائي دوري د بشپړ کولوڅخه د کابل پوهنتون دطب په رشته کي تحصيل ته ادامه ورکړه، او په ۱۹۷۳ کال کي پوهنتون بشپړ او فارغ شو.
دندې
هغه د ۱۹۷۴ کال څخه تر ۱۹۷۸ کال پوري دطب په پوهنځي کي د استاد په حيث وظيفه اجرا کړه. اود ۱۹۷۶ کال څخه تر ۱۹۹۲ کال پوري په پاکستان کي دافغان مهاجرو دصحي مرکز رئيس وو او په ۱۹۹۲ کال کي په جېنيوا کې دسرې مياشتې د سلاکار په توگه او د ۱۹۹۵ کال څخه تر ۱۹۹۶ کال پورې په هامبورگ کې د افغانستان د پوهانو او د بياجوړونې دکوميټې غړی او د ۱۹۹۹ کال څخه تر ۲۰۰۲ کال پورې دافغانستان په شمالي صفحاتو کې د طبي څانگې همغږی کوونکي او د ۲۰۰۴ کال د جولای د مياشتې څخه تر ۲۰۰۴ کال د دسمبر پورې دافغانستان دبشري حقونو د کميسيون سره همکار وو او د ۲۰۰۴ کال د اپريل د ۶ نيټې څخه تر ۲۰۰۴ کال د دسمبر پورې د مهاجرينو او بيرته راستنېدونکو د وزارت د وزير په حيث او د ۲۰۰۶ کال د مي مياشتي څخه را وروسته تراوسه پوري دافغانستان دلوړو زده کړو دوزير په حيث اوپه دي حاضر وخت کي په جرمني کي دافغان مهاجرو د طبيبانو د دټولني [انجمن] غړي دي اوفعلاْ دکومکونو او همکاريو يوه جرمني مؤسسه چي په افغانستان کي د افغاني ښوونځيو ملاتړ کوي غړي دي.
او په ضمن کي نوموړی په ۱۹۹۹ کال کي دافغان مهاجرو او د کابل خلکو دصحي مشکلاتو په اړه رسالي ليکلي دي.
دا هم وګورئ
په افغانستان کې لوړې زده کړې
د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت
سرچينې
وېشنيزه:ژوندي خلک وېشنيزه:د لوړو زده کړو وزیران (افغانستان) وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
کاتب پاڅون
کاتب پاڅون يو افغان ليکوال او ډرامه ليکونکی دی.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:ډرامه ليکونکي
اوجېن
اوجېن د هند يو ښار دی، دا د هند په مدهيه پرديش ايالت کې دی. دا د هند 86م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 430,427 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 515,215 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
د لرغونې نړۍ بیزو
د لرغونې نړۍ بیزو یو عام انګليسي نوم دی چې د «پرايميټ» (د ژويو په ځانګړي ډول د بیزوګانو د نسل نيکونه يا اصل منشا پرايميټ بلل کېږي، چې بېلا بېل انواع لري) د هغې کورنۍ لپاره کارول کېږي، کومه چې په ډلبندۍ کې د « Cercopithecidae» په نوم پېژندل شوې. څلوروېشت جنسونه او يو سل او اته دېرش انواع يې پېژندل شوي، په دې ډول، دا په «پرايمیټ» کې تر تولو ستره کورنۍ ده. د لرغونې نړۍ بیزو په جنس کې «بمبونز» (د  Papi جنس)، سور کولوبوس (د Piliocolobus جنس) او ماکاکيوس (د Macaca جنس) شامل دي. د لرغونې نړۍ د بیزوګانو په نورو عامو نومونو کې «talapoin، guenon, colobus, douc، (douc Langur، genus Pygathrix)، Vervet، Gelada، Mangabey (د genera يوه ډله)، Langur، mandrill، surili (Presbytis)، patas،  او proboscis » بیزوګیان شامل دي. له «فيليو جينيتکي» اړخه، دوی ټول د نوې نړۍ د بیزوګانو په نسبت «ايپ» ته ډېر نژدې دي. دوی له پنځه څلوېښت نه تر پنځه پنځوس ميلیونه کاله مخکې، د نوې نړۍ د بیزوګانو له يو شريک اصل نه جلا شوي وو.
د لرغونې نړۍ تر ټولو کوچنۍ بیزو « talapoin» ده، چې د سر او تنې اوږدوالی يې له څلور دېرش نه تر اووه دېرش سانتي متره پورې ده، وزن يې له صفر اعشاريه اووه نه تر يو اعشاریه درې کيلوګرامه دی. تر ټولو ستر يې « mandrill» دی چې اوږدوالی يې اويا سانتي او وزن يې پنځوس کيلو ګرامه دی. د لرغونې نړۍ د بیزوګانو د څېرې ځانګړتياوې مختلفې دي؛ ځينې يې پوزې (وربوز) لري، ځينې يې د اوارې پوزې او ځينې يې رنګه دي. ډېری يې لکۍ لري، خو له دوی نه چاپېرېږي نه (هغه لکۍ چې سترې وي او ژوی يې د بدن نورو څنډو ته رسولای شي).
د لرغونې نړۍ د بیزوګانو اصلي استوګنځای اوسنۍ افريقا او اسيا دي، چې په ګڼو ټولنو کې ژوند کوي: په استوايي باراني ځنګلونو کې، سوانا، د بوټو لرونکو سيمو کې او په غره ييزو سيمو کې، په تېر کې د اروپا په ډېرو سيمو کې اوسېدلي دي؛ اوسمهال په اروپا کې يواځې د جبل الطارق د « Barbary macaques» په نوم نوع يې پاتې ده. دا نه ده معلومه چې دوی د جبل الطارق اصلي اوسېدونکي دي او که انسانانو دلته راوستي دي.
د لرغونې نړۍ ځينې بیزوګان په ونو کې ژوند کوي، لکه:«کولبوس» بیزوګان، ځينې يې بيا د ځمکې اړوند دي، لکه:«بابونز». ډېری يې لږ تر لږه تر يو بريده هر څه خوري، خو ډېری يې بوټي خوښوي، کوم چې د دوی د خوراک ستره برخه جوړوي. ډېری یې زيات موکه پرست دي، د مېوو خوراک ته لومړيتوب ورکوي، خو ټول هغه خوراکي توکي خوري، چې په لاس ورځي، لکه: ګلان، پاڼې، غوټه لرونکي توکي، ډنډر لرونکي، خځنده ګان، ګوګنټې، کوچني تي لرونکي ژوی او خځلې او د انسانانو له خوا جوړ شوي شيان.
د درجه بندۍ له اړخه ډلبندي او فايلوجيني (د ژويو د توکم تکامل).
دوه ډوله فرعي کورنۍ پېژندل شوې دي، لومړۍ یې « Cercopithecinae» ده، چې په عمده توګهً افريقايي دي، خو په دوی کې د « macaques» په نامه جلا شوی جنس هم شامل دی، کوم چې اسیايي او شمالي افريقايي دی، دويمه کورنۍ يې « Colobinae » ده، په کوم کې چې تر ډېره بريده اسيايي نسلونه شامل دي، خو افريقايي «کولوبس» بیزوګیان هم په کې شامل دي.
لايني (سويډني ژوپوه لانيس ته منسوب ترتيب دی) ډلبندي له پیاوړې کورنۍ نه پيليږي، چې په لاندې ډول ده:
د ايپ او بیزوګانو تر منځ توپير، د دوديز «پيرافيلي» له امله پېچلی دی: ايپس په « catarrhines» کې د لرغونې نړۍ د بیزوګانو د خور ډلې په توګه راڅرګند شوي، کومه چې خپله د نوې نړۍ د بیزوګانو خور ډله ده. په همدې بنسټ، په کلاډيسکي توګه، ايپ، catarrhines او د هغوی معاصر اړوند له منځه تللې ډلې، لکه: « Parapithecidae» هم د بیزو د يو جلا تعريف له مخې بیزوګیان دي.
په قانوني ډول، د لرغونې نړۍ په بیزوګانو کې « catarrhines» هم شاملېدای شي، د ايپس او له منځه تلليو نسلونو په ګډون، لکه: « Aegyptopithecus»، په دې حالت کې به ايپس، «Cercopithecoidea» او «Aegyptopithecus » ان « Platyrrhini» د لرغونې نړۍ بیزوګانو په ډله کې راڅرګند شول. له تاريخي اړخه، د لرغونې نړۍ بیزوګیان (افريقايي-عربي) نږدې څلوېښت ميلیونه کاله مخکې، په يو ډول نوې نړۍ ته ولېږدېدل او په دې ډول يې د نوې نړۍ بیزوګیان (platyrrhines) منځ ته راوړل. ايپس په افريقايي-عربي ډله کې وروسته راڅرګند شول.
ځانګړتياوې
د لرغونې نړۍ د بیزوګانو اندازه، له منځنۍ نه نيولې بيا تر سترو پورې رسېږي، د ونو له ډولونو نه، لکه: «کولوبس» بیزوګیانو نه نيولې، بيا تر ټولو ځمکنيو ډولونو پورې رسېږي ،لکه:«بمبون». تر ټولو کوچنی يې «ټالاپوين» دی، اوږدوالی يې له سر سره له څلور دېرش نه تر اووه دېرش سانتي متره دی، وزن یې له صفر اعشاريه اووه نه نيولې بيا تر يو اعشاريه درې کيلو ګرامه پورې رسېږي، په داسې حال کې چې تر ټولو ستر يې «مانډريل» دی(د دې نوعې ښځينه یې په څرګند ډول کوچنۍ ده)، اوږدوالی يې اويا سانتي متره او وزن يې تر پنځوس کيلو ګرامه رسېږي.
د لرغونې نړۍ ډېری بیزوګیان لکۍ لرونکي دي(د کورنۍ د نوم معنا يې ده «لکۍ لرونکي ايپ»)، د بې لکۍ ايپ پر عکس، چې لکۍ نه لري. د لرغونې نړۍ بیزوګانو لکۍ، د دوی له ځانه نه تاوېږي (خپره نه وي)، لکه چې د نوې نړۍ د بیزوګانو « platyrrhines» همداسې وي.
له « platyrrhines» نه د « catarrhines» توپير د «رينيريم» په جوړښت پورې اړه لري او د لرغونې نړۍ د بیزوګانو او ايپس تر منځ توپير په غاښونو پورې تړلی دی (په دواړو کې د غاښونو شمېر يو شان دی، خو بڼې يې توپير لري). په « platyrrhines» کې د سپږمو مخه يو لوري ته وي، په داسې حال کې چې په « catarrhines» کې سپږمې ښکته لور ته کږې وي. په نورو نښو کې يې يوې نلکې ته ورته «اکټوټيمپنک» (د غوږ هډوکی) او په « catarrhines» کې د دوولسو پر ځای اته «پريمولرز» (طواحن غاښونه) شامل دی. په دې ډول، د دوی د غاښونو فارموله په دې ډول ده: 2.1.2.32.1.2.3
د لرغونې نړۍ ډېر بیزوګیان، له اناتومي اړخه نا اشنا دي، د بېلګې په ډول: کولبوس بیزوان د ګوتې لپاره يوه کنده لري، تر څو له دوی سره په ونو د خوځښت لپاره مرسته وکړي، «پروبوسس» بیزو، غیر معمولي پزه لري، په داسې حال کې چې د لنډې پزې بیزوګیان نژدې بېخي پزه نه لري.
د سره «منډريل» نارينه تانسلي اله سور رنګ لري او د خصيتينو کڅوړه يې ژيړبخونه وي؛ د مخ رنګ يې هم روښانه رنګ لري. تر ډېره بريده په نارينه کې يې رنګ ډېر روښانه وي.
استوګنه او وېش
د لرغونې نړۍ بیزوګیان، اوسمهال په افريقا اواسيا کې اصلي استوګنه لري، په بېلا بېلو ټولنو کې ژوند کوی؛ په استوايي باراني ځنګلونو کې، ساواناز، د وښو په ځمکو کې او په غره ييزو سيمو کې. دوی د «نيوجن» پړاو پر مهال، د اروپا په ډېره برخه کې اوسېدلي دي؛ نن سبا په اروپا کې يواځيني پاتې شوني يې په جبل الطارق کې «باربري مکاک» دي.
خوراک
د لرغونې نړۍ بیزوګیان، لږ تر لږه تر يو بريده هر څه خوري، خو ټول يې بوټي خوښوي، کوم چې د دوی ډېريو خوراک دی. «ليف» بیزوګیان تر ډېره بريده نباتات (شنه بوټي) خوري، په بنسټيز ډول په پاڼو ژوندي پايي او يوازې ډېر کم شمېر یې خزنده ګان خوري، په داسې حال کې چې نور انواع يې ډېر موکه پرست دي، اول مېوې خوري، خو بیا هر هغه څه خوري، چې لاس رسی ورته پيدا کوي، لکه: ګلان، پاڼې، ډنډر لرونکي توکي او غوټه لرونکي توکي، خزنده ګان، ګونګټې او ان نور هغه کوچني ژوي، چې د ملا تېر لری. د ««باربري مکاک» خوراک تر ډېره بريده پاڼې او د بوټو رېښې وي، خو دوی بيا هم خزنده ګان خوري او د سروی ونه، د اوبو د سرچينې په توګه کاروي.
کيفيت
کیفیت تقریبا په هر ځای کی یادیږی او هر ځوک او هر شغل د هغه لپاره بیلا بیل تعریفونه لری. کیفیت کیدای شی چی په لاندی ځایونو کی مختلفی معنی گانی ورکړی،
ځینی خاص تعریفونه
تر ټولو مشهور تعریف د کیفیت لپاره چی په یو محصول او یا خدمت یا سرویس پوری تړلی دی دادی چی هغه محصول یا خدمت د مشتری اړتیاووی او غوښتنی په یوه اندازه سره یا په بشپړ ډول سره رفع کړلی شی.
د امریکا د دکیفیت ټولنه وایی چی کیفیت د محصول هغه مشخصه او وړتیا ده چی لیدلی یا ځرگند ضروریات مشبوع کړای شی. او داسی هم وایی چی هر کله چی محصول یا خدمت پرته له کومی ستونزی وی ، هغه د ښه کیفیت درلودونکی وی.
مآخذونه
http://en.wikipedia.org/wiki/Quality_(business)
وېشنيزه:کیفیت
خواړه ساتنه
دخوړو محفوظیت یو علمی دیسپلین دی او د خوړو د تیارولو ،‌ پروسس کولو او ذخیره کول لپاره داسی لاری چاری لټوی چی د خوړو څخه پیږیدونکی کمی کړی او یا د هغه مخنیوی وکړی او ددی تر ځنگ د نورو فزیکی ،‌کیمیاوی او بیولوژیکی خطرونو څخه هم په یو مناسبه توگه مخنیوی وشی تر ځو مصرف کوونکی تری په امن کی وی.
دخوړو څخه پیږیدونکی ناروغی
په ۲۰۰۳ کی د د روغتیا نړیوال سازمان د یو راپور له مخی ویل کیده چی یوازی په اوروپا ۳۰ سلنه د څخه پیږیدونکی ناروغی وی او په معمولا د خلکو په کورونو کی چی په کافی اندازه خاوړه پاک یا یخ نشی ساتلی نو په نارغیو اخته شوی وو او یا هم د خوړ څخه مثموم شوی وو.
د روغتیا د نړیوال سازمان او د امریکی د ناروغۍ د کنترول دفتر وایی چی یوازی په امریکا کی هر کال کابو ۷۶ ملیونه د خوړو څخه پیږیدونکی ناروغۍ تشخیص کیږی. ددی ډلی څخه ۳۲۵۰۰۰ خلک درملتونونو او شفاخانو ته رسیږی او ۵۰۰۰ نفر یی مړه کیږی.
عوامل
د خوړو څخه ناروغۍ معمولا هغه منځ‌ ته راځی چی خواړه په ناپاکه ډول سره تیار شی او یا ناپاکه لاسونه باندی لمس شی او یا هم د خراب کیفیت ابتدایی مواد ورسره گډ شی.‌ پدی ټولو حالاتو کی ناروغۍ د ژوندیو موجوداتو په مرسته پیږیږی،‌ پدی ډله کی بکتریا ، فنگوسونه ،‌ ویروس ،‌ پرازیت ،‌پریون څخه پیږیږی،‌ علاوه ددی فزیکی او کیمیاوی عوامل هم شته چی د خوړو څخه د پیږیدونکو ناروغیو لامل کییږی.
بکتریا
بکتریا د خوړو څخه د پیږیدونکو ناروغیو ستر عامل بلل کیږی. مهمی بکتریا عبارت دی له Campylobacter jejuni  ،‌ Salmonella ، Escherichia coli O157:H7 ،‌ Clostridium perfringens ،‌ Bacillus cereus ،‌ Clostridium botulinum او نور.
د سفیدارو ونې سوری کوونکی چينجي
دسفيداردوني سوري کونکې چنجي (Popular and  willows  stem  borer)
خواړه ساتنه
فنگوسونه
فنگسونه هم د خوړو څخه پیږیدونکو ناروغیو کی ډیر مهم رول لری. فنگسونه په مستقیم ډول سره په انسان حمله نه بلکه دهغه د زهرو د تولید له امله چی په خوړو کی یی د مخه تولید کړی وی د انسان د مثمومیت او ځینی وخت د مړینی عامل کیږی. مهم فنگسی زهرونه په لاندی ډول دی.
د سفیدارو ونې سوری کوونکی چينجي
پيژندنه
ددې په وسيله دسفيداراوولی څخه علاوه په نورونباتاتوکې همدارنګه ددوي نورې نوعې هم زيانمنوي.ددې ناروغۍ عامل ګونګټه ده چې علمي نوم Cryptorhynchus lapathi اوداد cucurpionidae کورنۍ پوري اړه لري اوorder يي coleopteran دي.دسفيداريونوعه popolus trcmalodes په زياته اندا زه اخته کوي
دژوند دوران
ددې حشرو د larva اوږدوالی 8mm ته رسيږي بي وزره وي.کريمی رنګ لري اود c پشان شکل لري بالغه حشري يي د8-10mm په اندازه اوږدوالی لري.توررنګ لري،وزرونه ئي خړرنګه په سينه کې وزري لري سري ښکته خواته راتاوشوې وي خرطوم ته ورته شکل لري،بالغه حشري په پسرلئ کې منځته راځي اودنباتاتو څخه په تغذيه باندې پيل کوي په اوړئ کې ښځينه ګونګټه دنبات پوستکې ژوي اوهلته لارکوي.دوي هګۍ هلته ګدي کله چې 1-2 هفتۍ وروسته شرايط برابرشي داپه larva بدليږي او larva په فعاليت شروع کوي چې پوستکې سوری کوي.
خواړه ساتنه
وایرس
دخوړو څخه هغه ناروغۍ چی منځ ته راځی ، ویروسی ناروغۍ دی او دریم مقام لری. دا ناروغۍ معمولا په پرمخ تللو هیوادونو کی ډیر لیدل کیږی.‌ کابو ۵۰ سلنه قضیی په امریکا کی لیدل شوی دی. مهم ویروسونه چی د ناروغیو لامل کیږی د ننووایرس په نامه سره یادیږی.‌ دی ورته نور وایرسونه هم وجود لری چی د روټاوایرس ،‌ هیپاتایت ای په نامه سره یادیږی.
د سفیدارو ونې سوری کوونکی چينجي
علايم
داډيره مضره ده.اولرګين انساجوته ځان رسوي اودوني څخه بور رادوړه وي .خصوصآ دوني پاسنۍ برخې ته لاندنۍ برخه ډيره سوری شوې وي .larva ئي په همدې تونل کې ژ مي تيروي اوبالغه په مختليفو ځايونوکې ژمي تيروي لکه د پاڼودرزونواونوروځايونوکې ځان پټوي.ددوي بالغي حشري دجولاۍ په مياشتی اواګست مياشتی کې رامنځته کېږي چې بياداجريان صورت نيسی.داعمليه تقريبآ 1-3 کالو پوري وخت نيسي همدارنکه دغه larva يو ځوان نيالګي لمنځه وړلي شي.ددې علاوه هغه وني چې سورۍ شوي وي دقوي بارانونو پواسطه چپه کېږي ياماتيږي پدې سره ونی کمزورې کېږي په ونه کې درزونه اوچاوديدلي شکلونه اوخوړل شوي برخی دتنی په بهرنۍ برخه کې ليدل کېږي.
خواړه ساتنه
د خوړو د محفوظیت سازمانونه او اداری
د نړ‍ۍ په هر هیواد کی یوه اداره وړه ،‌ یا لویه د خوړو د ساتنی لپاره وجود لری. د ځینی هیوادونو د خوړو د ساتنی یا محفوظیت اداری په لاندی ډول دی.
د سفیدارو ونې سوری کوونکی چينجي
مخنيوي
(Control) 1-دنبات په تنه کې فعالې ګونګټي موجودې وي نو بايدلري شی. 2- مخکې دکرلوڅخه بايدحشره وژونکې استعمال شي.لکه midacloropride—cholrofyrilos—perenethrinهمدارنګه دپچکارۍ پواسطه دخاوروتيل په هغه سوري کې اچووترڅوداکسيجن دقلت سره مخ شی
سرچینې
لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپېريال ساتنې او ځنګلونوڅانګه
خواړه ساتنه
په افغانستان کی دخوړو محفوظیت
علاوه ددی په افغانستان کی د ملی معیارونو یوه اداره موجود ده مگر تر اوسه یی هیځ قانون د خوړو د ساتنی په برخه کی نه دی جوړ کړی.‌
مآخذونه
وېشنيزه:خواړه ساتنه
کنفوسیانیزم
کنفوسیانیزم چې د Ru کلاسسیزم په نوم هم یادیږي، یو فکري او رفتاري سېستم دی چې له لرغوني چین څخه سرچینه اخلي. د کنفوسیوس دین د دود، فلسفې، مذهب، یو انساني یا منطقي مذهب، د حکومت کولو د چارو، یا په ساده بڼه د ژوند کولو د طریقې په توګه توصیف شوی دی، کنفوسیانیزم له هغه څه څخه چې وروسته د چینايي فیلسوف کنفوسیوس(۵۵۱-۴۷۹ مخکې له مېلاده)  له لارښوونو څخه د سلو فکرونو ښوونځي بلل کېده، رامنځته شوی دی.
کنفوسیوس ځان د هغو کلتوري ارزښتونو لیږدونکی باله چې له  ژیا(Xia) (تقریباً ۲۰۷۰-۱۶۰۰ ق.م)، شانګ (تقریباً ۱۶۰۰-۱۰۴۶ ق.م) او د لوېدیځ ژو(Zhou) سلطنتونو (تقریباً ۱۰۴۶-۷۷۱ ق.م)[3] څخه په میراث پاتې وو. کنفوسیانیزم د قانونمند او استبدادي قین سلطنت (۲۰۶-۲۲۱ ق.م) په جریان کې وځپل شو، خو له دې سره سره  ژوندی پاتې شو. د هان د سلطنت په دوران کې (۲۰۶ ق.م-۲۲۰ م)، د کنفوسیان لارښوونو د رسمي ایډیالوژۍ په توګه "پروټو-تاویسټ" هوانګ-لاو ته مخه کړه، په داسې حال کې چې امپراتورانو دواړه د قانونیت له حقیقي تخنیکونو سره ګډ کړل.
د کنفوسیان دین بیا راژوندي کول(احیا) د تانګ سلطنت (۹۰۸-۶۱۸ ز) په جریان کې پیل شول. د تانګ په وروستیو کې، کنفوسیانیزم د بودیزم او تاویزم په ځواب کې وده وکړه او د نیو کنفوسیانیزم په توګه یې خپلې بڼې ته تغییر ورکړ. دا تعدیل شوې بڼه د سترواکۍ د ازموینو  د بنسټ په توګه او د سونګ کورنۍ (960-1297) د رسمي څېړونکې طبقې د اصلي فلسفې په توګه ومنل شوه. په 1905 ز کال کې د ازموینې سېستم په لغوه کولو سره  رسمي کنفوسیانیزم پای ته ورسید. د شلمې پیړۍ په لومړیو کې د نوي کلتور غورځنګ روڼ اندو، کنفوسیانیزم د چین د ضعف لامل باله. دوی د کنفوسیوس د لارښوونو پر ځای د نوو لارښوونو د ځای ناستي کولو په لټه کې وو. په دغو نویو ایډیالوژیو کې ځینې د چین د جمهوریت له جوړېدو سره د "خلکو درې اصول" او بیا د چین د خلق تر جمهوریت لاندې ماؤیزم شامل دي. د شلمې پیړۍ په وروستیو کې، د کنفوسیوس کاري اخلاق د ختیځې آسیا د اقتصاد د ودې لامل په توګه وپېژندل شول.
د کورنۍ او ټولنیزې همغږۍ په اهمیت باندې په ځانګړي ټینګار سره، د روحاني ارزښتونو د دنیوي سرچینې پر ځای، د کنفوسیانیزم اصلي بنسټ انساني رېښه لري. د هربرټ فنګریټ(Herbert Fingarette) د مفکورې له مخې کنفوسیانیزم د یوه فلسفي سېستم په توګه چې "سیکولر یا بې دین ته د  تقدس په سترګه ګوري" ، د کنفوسیوس آیین د انساني ژوند عادي فعالیتونو په پام کې نیولو سره - او په ځانګړې توګه د انساني اړیکو – د مقدس ښکارولو په توګه د مذهب او انسانیت تر منځ د توپیر څخه تیریږي ، ځکه چې دا د انسانیت د اخلاقي طبیعت بیان دی (xìng 性)، کوم چې په جنت کې یو لوړ مقام لري، (Tiān 天). په داسې حال کې چې تیان ځینې ځانګړتیاوې لري چې د خدای تر کټګورۍ پورې اوچتېږي، دا د داو (道) یا برهمن په څېر په ځانګړې توګه یو غیر شخصي مطلق اصول دي. کنفوسیانیزم په هغه عملي حکم باندې تمرکز کوي چې د تیان له خوا د دې نړۍ اړوند پوهاوي په اړه ورکړل شوی دی. د کنفوسیانو عبادتونه چې د ( 儒 rú ، یا ځینې وختونه ساده شوې چینایي ژبه: 正统؛ دودیزه چینایۍ ژبه: 正統؛ پنیین: zhèngtǒng، په نوم یادیږي چې معنا یې 'اورتوپراکسی') د کنفوسیان پادریانو یا "د مناسکو د حکیمانو" (礼生؛ 礼生؛ 礼生)  له خوا رهبري کیږي، په عامه او پلرنیو چینایي معبدونو کې خدایانو ته په ځینو مواردو کې د کنفوسیان مذهبي ډلو له خوا او د مدني مذهبي مراسمو لپاره د تاویسټ یا مشهورو دودونو په پرتله غوره والی ورکول کېږي.
د کنفوسیانیزم دنیوي اندیښنه په دې باور باندې  بناء ده چې انسانان په بنسټیز ډول ښه دي او د زده کړې وړ، پرمختګ منونکي او د شخصي او ټولنیزو هڅو له لارې، په ځانګړې توګه د تزکیې او ځان جوړونې له لارې تکامل ته د رسېدو وړ دي. د کنفوسیان فکر په اخلاقي بڼه تنظیم شوي نړۍ کې په فضیلت پالنه تمرکز کوي. د کنفوسیان ځینې بنسټیزې اخلاقي مفکورې او کړنې rén، yì، او lǐ، او zhì. رین (仁، 'احسان' یا 'انسانیت') د انسان جوهر دی چې د ترحم/شفقت په بڼه را څرګندیږي. دا د جنت د فضیلت یوه  بڼه دهYì (义؛ 義) د ښېګڼې کولو او عدالت څخه د ملاتړ اخلاقي تمایل دی. Lǐ (礼؛ 禮) د دیني نورمونو او وړتیاوو یو سیسټم دی چې دا ټاکي چې څنګه باید یو څوک په ورځني ژوند کې د جنت له قانون سره سم عمل وکړي. Zhì (智) د سمو او عادلانه څیزونو د لیدو وړتیا ده، یا بالعکس، د نورو لهخوا په وړاندې کېدونکي چلند کې. کنفونسسیانېزم خامخا اشخاص په منفعلانه یا فعالانه بڼه د ریڼاوي د اصلي اخلاقي ارزښتونو په ملاتړ کې د پاتې راتلو په خاطر تحقیروي.
په دودیز ډول، د ختیځې آسیا کلتوري ساحه کې کلتورونه او د چین، تایوان، کوریا، جاپان او ویتنام په شمول هیوادونه او همدارنګه د هان چینایي خلکو له خوا مېشته بیلابیلې سیمې لکه سینګاپور د کنفوسیانیزم له خوا په کلکه اغیزمن شوي. نن ورځ، دا د ختیځې آسیا ټولنو او بهرنۍ چینایي ټولنو او تر یوې اندازې پورې د آسیا نورو برخو ته په بڼې ورکولو کې رول لري. .  په تیرو لسیزو کې په اکاډمیکه او علمي ټولنه کې د "کنفوسیان د بیا راژوندي کولو" په رابطه تبصرې شوې دي،  او د کنفوسیاني کلیسا ګانو مختلف ډولونه په پراخه کچه خپاره شوي دي. د 2015 م په وروستیو کې ډیری کنفوسیان وګړو په رسمي توګه په چین کې د کنفوسیان کلیساوو ډېری ټولنو او مدني ټولنو د یووالي لپاره په چین کې یوه سپېڅلې ملي کنفوسییان کلیسا (孔圣会؛ 孔聖會؛ Kǒngshènghuì) تاسیس کړه.