cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالظاهر شکيب
مخينه
عبدالظاهر شكېب، چې له آره د كونړ ولايت د دانگام ولسوالۍ سره اړه لري، پر ۱۳۵۶ لمريز كال د وري په ۱۵ مه نېټه د كندوز ولايت د دښت ارچي ولسوالۍ د حاجي زرغون په كلي كې زېږېدلى دى. نوموړی په ۱۳۵۹ لمريز كال د روسانو د يرغل پر مهال كوزې پښتونخوا ته مهاجر شو، خپلې لومړنۍ زده كړې يې تر شپږم ټولگي پورې د كوزې پښتونخوا د دير ضلعې د جندول مالټو باغ د حضرت عمر فاروق په لومړني ښوونځي كې ترسره كړې. وروسته بيا په ۱۳۶۵ لمريز كال د تېمرگرې د محمديې لېسې په اووم ټولگي كې شامل شو او پر ۱۳۷۱ لمريز كال له شهيد مولوي حبيب الرحمن لېسې څخه فارغ شو. په ۱۳۷۲ لمريز كال کې د ننگرهار پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي په پښتو څانگه كې شامل شو، چې په ۱۳۷۵ لمريز كال د ځينو مشكلاتو له امله ترې پوهنتون په وروستي سميستر كې پاتې شو. وروسته په ۱۳۸۱ لمريز كال له نوموړي پوهنتون څخه د لېسانس په سويه فارغ شو. عبدالظاهر شکيب له ۱۳۷۶ لمريز كال څخه تر ۱۳۸۲ لمريز كاله پورې د سوداگرۍ (دوكاندارۍ) دنده ترسره كوله او په ۱۳۸۲ لمريز كال د افغانستان د علومو اكاډمۍ په كادري ازموينو كې تر برياليتوب وروسته د افغانستان د علومو اكاډمي د پښتو څېړنو د نړيوال مركز علمي غړى شو. په ۱۳۸۴ لمريز كال يې د څېړنيار علمي رتبې ته ترفېع وكړه او تر څنگ يې د كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي په پښتو څانگه كې د ماسترۍ دوره هم تعقيب كړه. هغه په ۱۳۸۶ لمريز كال کې له كابل پوهنتون څخه د ماسترۍ سند ترلاسه كړ. نوموړي په ۱۳۸۸ ل كال کې د څېړندوی علمي رتبې ته ترفېع وكړه. او په ۱۳۹۳ ل کال يې د څېړنوال علمي رتبه تر لاسه کړې ده. ښاغلى شكيب په ۱۳۸۴ لمريز كال د پښتو څېړنو د نړيوال مركز د تاْليف او ترجمې انستيتوت آمريت دنده هم ترسره كړه. هغه پر ۱۳۸۵ لمريز كال د پښتو څېړنو د نړيوال مركز علمي منشي شو. تر دې وروسته يې څو کاله يانې د ۱۳۹۷ ل کال د تلې تر ۱۱ د علومو اکاډمۍ د نشراتو د ريس په توگه دنده ترسره کړه. نوموړي په ۲۰۱۸ ميلادي کال له پېښور پوهنتون څخه خپله پي ایچ ډي اخيستې ده. عبدالظاهر شکيب د ۱۳۹۷ ل کال د تلې پر ۱۱ نېټه، د افغانستان اسلامي جمهوريت د اساسي قانون له ۶۴ مادې سره سم، د افغانستان اسلامي جمهوريت د هېوادمشر ډاکتر محمد اشرف غني د يوه فرمان له مخې د افغانستان د علومو اکاډمۍ د سرپرست ريس په توگه وگومارل شو.
له دې پرته نوموړى د سنځلې مجله هم چلوي او د دې مجلې مرستيال چلوونكى هم دى. ښاغلي شكېب د پوهنتون له دورې څخه تر اوسه په لسگونو علمي- څېړنيزې مقالې ليكلي دي، چې په كابل مجله، زيري جريده، عرفان مجله، د سولې هڅه مجله، كونړ غږ مجله، سنځله مجله، كندهار مجله، لوپټه او نورو مجلو او اخبارونو كې نشر شوې دي. هغه د ځينو ملگرو په گډون د پښتو – پښتو تشريحي قاموس، زاهد پښتو _ پښتو قاموس، انگليسي - پښتو قاموس، د اريانا دايرۀ المعارف او د خوشال خان خټک د كلياتو په چمتو كولو كې هم برخه اخيستې ده.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال
د مړو کتاب
د مړو کتاب یا کتاب الاموات د مصر د پخوانیو اسنادو ټولګه ده، چې منترونه، مناجات، دعاګانې او حمدونه پکې شامل دي. دا کتاب به عامو خلکو په خپلو قبرونو یا تابوتونو کې اېښودلو لپاره رانیوي، پدې باور چې له مرګ وروسته یې لوستل به دوی ته ځینې ګټې او ځانګړي امتیازات راوړي.
سرچینې
<references group="" responsive="1">
صدر خان خټک
صدر خان خټک (زوکړه ۱۰۷۰ سپوږميز لېږدي کال، اکوړه خټک - مړینه ؟) د پښتو ژبې د ستر، نابغه شاعر او ليکوال خوشال خان خټک زوی او د پښتو ژبې د ادب د هسک يو بل ځلاند ستوری دی.
مخينه
شاعر او ليکوال صدر خان خټک، چې د ستر شاعر او ليکوال خوشال خان خټک زوی کېږي، پر ۱۰۷۰ لېږديز سپوږميز کال په اکوړه کې زېږېدلی دی. صدر خان خټک د خوشال خان د کورنۍ تر سيوري لاندې ښوونه او رزونه تر لاسه کړه. هغه ددغې روزنې او ادبي استعداد د غوړېدو په پايله کې په يو ښه، پياوړي شاعر او ليکوال بدل شو. نوموړی د شعرونو يو بشپړ ديوان لري. پادري هيوز دده په اړه ليکي: «د خوشال خان په ادبي مکتب کې تر اشرف خان هجري او عبدالقادر خان خټک وروسته صدر خان خټک محترم مقام لري.»
صدر خان پخپله هم دې ټکي ته نغوته کړې چې ده د خپل پلار او کورنۍ په غېږه کې روزنه او پالنه موندلې ده:
زما پلار ځای یې جنت شه-په اولاد یې برکت شه
تربیت یې ډېر زما کړ-هر تعلیم یې وما راکړ
په تعلیم یې سخندان کړم-په ویل یې سخن ران کړم
چې یې درست په دا فنون کړم-په ویل یې نور ما ذون کړم
خوشال خان خټک پر ۱۰۹۱ لېږديز سپوږميز کال په يوه بوللـه (قصيده) کې دده په اړه داسې ويلي دي:
صدر خان لا چيري جنگ لیدلی نه و-په دا جنگ يې نېزه سره کړه په خصام
صدر خان خټک د خوږو شعرونو پر ديوان سربېره، په داستان ليکنه کې د داستان ليکونکو شاعرانو په کتار کې ځای لري. هغه په خپلو شعرونو کې د ژوند پر نورو مسلو سربېره، د عشق او مينې نړۍ سره ډېره لېوالتيا ښودلې ده. صدر خان د نړۍ ټول دفترونه او علمونه د مينې له يوه سبقه قربانوي. د دغه شاعر له شعرونو داسې جوتېږي چې هغه پر ادبي ذوق سربېره په کلام کې د خپلې کورنۍ په څېر ساده والی، نوی خيال او نوې موضوع په خوږه پښتو ژبه بيانوي او د ادبي تصوير په فن کې د خپل پلار په پيرورۍ يو جادوگر هنرمند شاعر دی.
صدر خان خټک د کلاسيکې دورې د دويمې برخې د ځانگړتياوو په لرلو سره د مشاعرې، چې بنسټ يې خوشال خان خټک اېښی وو، په فن کې که له عبدالقادر خان نه غښتلی نه وو، نو کمزوری هم نه دی. هغه په خپلو شعرونو کې د خپل ځان لپاره د صدر خوشال نوم يا تخلص هم کارولی دی. دلته د هغه د شعر هغه بېلگه راوړو چې د عبدالقادر خان خټک د يوه غزل په ځواب کې يې ويلې ده:
لکه زړه چې زما وسو ستا په غم کې بېلتون هسې-مه شه وريت د جدايی په اور کې بل يو لړمون هسې خط په مخ د ښايسته وو د قضا نښې همداسې-هر کمال ځواب پذير دی ددې خط دی مضمون هسې
لکه زده دی ستا د سترگو د جهان په مخ دلبره-نه دی هسې چا ليدلی جنون هسې افسون هسې
لکه ما د يار په غم کې وجود وسو بيا ژوندی شوم-هېڅ پتنگ موندلی نه دی له څراغه ژوندون هسې
پرون سور په امبالې ته نن په کټ د جنازې ځي-دا دونيا ده دا يې دود دی چې نن هسې پرون هسې
لکه موج په بېلتانه کې زما زړه وهي له سترگو-په دا موج کله بهېږي جيحون هسې سيحون هسې
ستا ځواب عبدالقادره په دا رنگ صدر خوشال کړ-څو بې خانه زه ويل کړم بل به نه کا پښتون هسې
مړينه
صدر خان خټک په ځوانۍ کې له خپل پلار سره د ملي مبارزې د ډگر او سنگر ملگری او وروسته یې بیا د افضل خان خټک د سرادرۍ پر مهال پر ۱۱۲۰ هــ. ق د ټيري د فوجدار دنده ترسره کوله.
د صدر خان خټک ژوند تر ۱۱۲۴ هــ. ق کال پورې باوري دی. تر دغه کاله پورې افضل خان خټک د خپل اثر (تاریخ مرصع) د پېښو په بهیر کې د ده نوم راوړی دی. تر دې وروسته بیا نه ده جوته چې تر کومه پورې به ژوندی وو.
د ۶۰۶ لاره (افغانستان)
د ۶۰۶ لاره ، چې د دلارام-زرنج لویې لارې په نوم هم پیژندل کیږي، په رسمي توګه د NH49 په نوم هم یادیږي، د افغانستان په نیمروز ولایت کې یو ۲۱۸ کیلومتره سړک دی چې د افغانستان  دلارام ولسوالۍ د ایران له پولې سره نښلوي. مخالفه لاره د افغانستان زرنج ته څېرمه جنوب لور ته ځي. دا په افغانستان کې یو له مصروف سړکونو څخه دی او د ایران او پاتې آسیایی ملکونو ترمنځ د سوداګرۍ مهمه لاره برابروي. دا سړک د هند د سرحدي سړکونو سازمان لخوا جوړ شوی و.
د دلارام – زرنج لویه لار، چې د ۶۰۶ لارې په نوم هم یادیږي، په افغانستان کې ۱۳۵ مایل اوږد دوه لین سړک دی، چې د نیمروز ولایت زرنج د ایران پولې ته څېرمه ښا ولایت له دلارام سره نښلوي. دا سړک د افغانستان-ایران پوله په دلارام کې د کندهار-هرات لویې لارې سره نښلوي، کوم چې د A01 له لارې د افغانستان نورو لویو ښارونو سره نښلوي. د ۶۰۶ لاره د دلارام او زرنج ترمنځ د سفر وخت له ۱۲-۱۴ ساعتونو څخه یوازې ۲ ساعتونو ته کموي.
له زرنج څخه دا لویه لار د پولې بل خوا کې د ایران له زابل ښار سره نښلوي. زابل له چابهار بندر سره د ښه سړک له لارې وصل دی. په دې توګه دغه لویه لار په وچه کې تړلي افغانستان ته د عربي سمندر او فارس خلیج ته د لاسرسي لپاره یوه بدیل لاره برابروي، د دې پر ځای چې یوازې د ډیورنډ کرښې هاخوا پر پاکستاني لارو تکیه وکړي. "سړک د پاکستان د هرې لارې په پرتله خورا لنډ او ډیر باثباته دی، چې دا شاید افغانستان ته د رسیدو ترټولو ګټوره وسیله وي."
لاره
د ۶۰۶۰ لاره شمالي ترمینل د دلارام بازار په لویدیځ پای کې د دلارام له حلقوي سړک سره نښلوي. سویلي ترمینل د ایران پولې ته څېرمه د نیمروز ولایت مرکز زرنج ښار ته څېرمه پروت دی. دغه سړک د دلارام ، چخانسور ، خاش رود او زرنج له ولسواليو څخه تېرېږي. دا دلارام سره نږدې د ۵۱۵ لارې (هغه لاره چې له دلارام څخه بکوا ولسوالۍ ته او بیا فراه ښار ته رسیږي) سره یو ځای کیږي.
تاریخ
هند په ۲۰۰۹ ز کال کې د ۶۰۶ لاره په نوم د سړک په جوړولو کې مرسته وکړه چې د 152 ملیون ډالرو په لګښت د افغانستان سره د سوداګرۍ پر مهال پاکستان  څخه تیر نشي. په دې پرمختګونو کې د سړک پخول شامل وو، خو په افغانستان کې د جګړې له امله په سیمه کې پرله پسې جګړو د سړک د جوړولو مخه ونیوله.
دغه لویه لاره د هند د سرحدي سړکونو سازمان (BRO) لخوا ډیزاین او جوړه شوې وه. دغه لویه لاره د ۲۰۰۹ کال د جنورۍ په ۲۲مه نیټه کې د افغان ولسمشر حامد کرزي له خوا د خلکو پر مخ پرانیستل شوه.
د ۳۰۰ څخه ډېر د BRO انجینیران او تخنیکران په پروژه کې ګمارل شوي و، د دوی د امنیت لپاره 70 د هند - تبت سرحدي پولیسو (ITBP) پرسونل شتون درلود.
د لویې لارې د جوړولو کار په ۲۰۰۵ کال کې پیل شو، خو د پرله پسې د بریدونو له امله یې پرمختګ ورو و. په دې بریدونو کې د سړک پر غاړه ۱۳۵ کسان وژل شوي چې ۱۲۹ یې افغانان او ۶ یې هنديان دي. په وژل شویو کسانو کې د BRO دوه کارکوونکي او د ITBP څلور کارکوونکي شامل دي.
مکلنبورګ-فورپومرن
مکلنبورګ فورپومرن په الماني Mecklenburg-Vorpomern) د المان هیواد له شپاړسو آیالاتونو څخه یو دی. د مکلنبورګ فورپومرن آیالات پلازمینه شورین او د ولسوالیو شمیر یې ۸ دی. یاد آیالات ۲۳،۱۷۴ کیلومتره نربع مساحت او ۱،۶۸۳،۴۰۰ وګړي لري.
شاه خالد نړیوال هوایی ډګر
د پاچا خالد نړیوال هوايي ډګر (په انګلیسي: King Khalid International Airport; په عربي: مطار الملك خالد الدولي) یو نړیوال هوایی ډګر دی چې د سعودي عربستان د پلازمینې ریاض شمال ته په ۳۵ کیلومترۍ (۲۲ میل) کې موقعیت لري. دا هوايي ډګر د پراخوالي او مساحت له مخې د سعودي عربستان دوهم لوی هوايي ډګر بلل کیږي. دا هوايي ډګر د خالد بن عبدالعزیز په نوم نومول شوی دی. د پاچا خالد نړیوال هوايي ډګر په رسمي ډول په ۱۹۸۳ کال کې پرانیستل شو.
سرچینې
وېشنيزه:مخونه د ګراف سره
حاجي ملک بختيار سليمان
حاجي ملک بختيار سليمان ملک بختيار سليمان خيل يو نامتو شخصيت ده نوموړی ده ملک محمد اکرم زوی چي رسمي ملک ده انګريزانو له خوا ده زاڼکو ده قوم دي نظرخيل قبيلې مشره وه دي ملک بختيار خدای بښلی پلار په اتلسمه او نهه لسمه پېړۍ کې ژوند کړی نوموړی ملک بختيار ده ورپاتې پلار له ميراث څکه يو پخوانی باغ او ده اوويا جريبه ځمکې په لرلو سره په لوړه طبقه خلکو کي راځي نوموړي په ماشومتوب کي خپل پلار له لاسه ورکړی وه په ماشومتوب کې خورا زيات تکاليف ګاللي دي ده ماشومتوب په وخت کې يې پردۍ غوباني هم کړې ده دهغه له کيسو څخه چي نړۍ واله جګړه يې هم په ياد ده چي وايي چي سخت کاخت راغی په کاريزونو کي ملکونه يعني اوبه هم له پلار نيکه څخه لري چي څلورويشت ساعته اوبه په چورخکه نامه کاريز او په کم کاريز کې اوس ملک اخيستی ده چي ۱۳ ديارلس غبرګي ساعتونه نوموړی اوس
مهال هم ژوندی دی چي ده ۱۳۰په شاوخوا کلونو کي عمر لري نوموړی څلور زامن لري لکه ملک ميرغوث حاجي مايکو المرخان او عزيز خان مکمل دي نظر خيل قوم په اړه به درته ژر معلومات درکړم
په چلند پوهېدنه
په نورو باندې د یو څه ترسره کولو لپاره مدیر باید د خلکو د چلند په لامل پوه شي. په تېرې وخت کې د نورو د چلند په لامل پوهېدنه د دې لپاره اړینه ده چې په راتلونکې کې پرې د چلند وړاندوینه وشي او په ځانګړو چارو کې یې وړتیا اضافه شي. که چېرې په دې پوه شی چې یو کس پرون ولې یوه چاره ترسره کړې وه د همدې له لارې یې تاسې د سبا د چارو په اړه وړاندوینه کولای شی.
یو ښه مدیر کولای شي د یو کس د چلند لارښوونه او کنټرول وکړي، په چلند کې یې بدلون راوړي. ټول انسانان مختلفې اړتیاوې لري او د هر کس اړتیاوې بیا له یو بل سره توپیر لري مدیر باید په دې پوه شي چې یو کار کوونکی له خپلې دندې کومې اړتیاوې پوره کوي تر څو کار کوونکي ته انګېزه ورکړي.
که چېرې یو مدیر له یو کس څخه د یوې نوې چارې ترسره کولو غوښتنه وکړي او په ورته وخت کې په چاره کې مرسته او لارښوونه هم نه ورسره کوي نو مدیر کار کوونکی ماتې خوړلو ته برابر کړ. مدیر باید دا په یاد ولري چې هیڅوک د مدیرانو په شمول پرته له زده کړې، مرستې او لارښونې په لمړي ځل یوه چاره پر مخ نشي وړلای.
د هر څه پایله کړنې ته ستاسې غوره کړي چلند سره تړاو لري. که تاسې خپله یوه کړنه ترسره کوی او یا هم د یو بل کړنې ته غبرګون ښیی نو درې ډوله چلند اختیار کوی :
۲ – برید کوونکی چلند : مستقیم یا غیرې مستقیم برید
تاسې هغه وخت مطیع یاستی کله چې
– اوسني حالت ته دوام ورکول غواړی
– نور ستاسې په ځای پرېکړې کوي
– که ستاسې خوښه هم نه وي نورو سره موافق اوسېدل یا هو ویل
مطیع کس تر ټولو وروسته ولاړ وي، له نورو سره د سترګو اړیکه نلري، که ناخوښ هم وي په مخ یې مسکا وي، د بدن خوځښت یې نا ارامه وي، تل بښنې غواړي، خبرې یې دقیقې نه وي هر څه په مبهم شکل وایي، له خپل ځانه کرکه لري. په خپل داخل کې داسې احساس کوي چې نور یې د خپلې ګټې لپاره کاروي، په داخل کې تل بد دردونکی احساس لري، تشویش لري، غسه وي، ځان بې ځواکه او بې واکه احساس کوي.دا ډول خلک فکر کوي چې د نورو د کړونو قرباني دي، هر څه چې ورته پېښ شوي وي پړه یې په نورو اچوي.
– خپل مقام په نورو تحمیل کړی
– په نورو تور ولګوی
– د نورو توهین وکړی
– یو ناڅاپه ناسم چلند اختیار کړی
دا ډول خلک تل بل ته ګوته نیسي، نورو سره نېغه د سترګو اړیکه نیسي، تل په لوړ غږ خبرې کوي، په نورو پسې خندا کوي، په هر څه کې تاکید کوي، په هر څه کې خپله دفاع کوي، مغروره وي. دا ډول خلک تل د نورو د کنټرول کولو هڅه کوي، تل د نورو لخوا یوازې پرېښودل شوی وي، د نورو خلکو چلند او خبرې ورسره له احتیاطه ډکې وي. دا ډول خلک په چلند کې برید کوونکي وي خو په داخل کې هر چا وېره لري. دا ډول خلک تر یوې محدودې کچې لاسته راوړنې لري، نورو سره د دې لپاره اړیکې جوړوي چې استفاده ترې وکړي.
څوک چې ځان ته احترام لري هرو مرو بل ته احترام لري، خپل حق پېژني او د بل د حقونو درناوی کوي. دې ډول خلکو ته یوازې ګټل اړین نه وي. دا ډول خلک ریښتیني وي، خبرې یې روښانه او مسلکي وي، هرې ستونزې ته د حل لار لټوي له ستونزو سره جنګ یا تېښته نکوي.
– د مخالفت لپاره د حل لارې لري هر حالت ته له خپل او د بل له نظره ګوري
– هر څه یې چې خوښ وي په خپلې وړتیا یې د ترلاسه کولو هڅه کوي
– په کار کې یوازې بوخت نه وي بلکې چارې پر مخ وړي
– خپل نظر پلي کوي
– له خپل ځانه خوښ وي
دا ډول خلک خپل ټولنیز او احساساتي احساس نه پټوي، په خپل ځان باور لري، په منطقي چلند پوهیږي، له خلکوسره د سترګو اړیکه ساتلی شي، د بدن خوځښت کې نا ارامي نلري، چلونه نکوي او په هر څه کې دقیق روښانه وي.
د روح غُسل
د خپل غرور شیطان په کاڼو و ویشت
که دې په کومه شېبه
د خپل احساس په دې صفا مروه کې
لږ هم د درد په قدمونو باندې منډې وکړې
که یوه ورځ خو دې هم
د صداقت د زم زم سپینې اوبه
د ریاکار خوی پر خیرنه څرمن تېرې کړلې
که یوه ورځ دې په ګامونو د خیال
که یوه ورځ هم چېرې وختلې
د زندګۍ د ستړي روح د عرفات پر غونډۍ
که یوه شپه دې تر سهاره ویښه تېره کړله
د خپل ضمیر د مزدلفې پر میدان
وګڼه دا چې بس تر خدایه پورې ورسېدې
درته لبیک به خوشالي ووایي
ضرورت نه شته چې بیا څوک درته حاجي ووایي.
بارکوال میاخېل
په ودونو کې لوړ لګښت او د کورنۍ په سوله يېز ژوند يې اغيز
هغه ټولنه چې نيوکه په کې نه وي،ناروغه ده. د حشونت او تاوتريخوالي د فرهنګ پرځاى که د ډيالوک فرهنګ رايج کړو موثر به وي. د يو ډاډمن چاپيريال او سمون له پاره که د افکارو تقابل هر څومره پېچلې او ستونزمن وي؛توپېر نه کوي. خو شرط به د بين الافرادو دا وي،چې زغم او حوصله به يې د سلنې له مخې د قناعت وړ وي. هر ډول احلاقياتو او حسناتو درلودونکي انسانان بايد ټولنيز نورمونونه د شخصي عقدو او بدرنګو احساساتو قرباني نه کړي،ترڅو ټولنه د ټولنيز ثبات کوربنه شي. که چېرته مو فکر د ځان غوښتنې وي،مخکې تګ فرصت به هسې يو خيال وي. هغه اشخاص چې،په نه يو ډول يې ځان په فکري ناروغۍ اخته کړې وي او تل دا فکر کوي ترڅو په هر ممکن او غيري ممکن ګنجايش کې ځان د خلکو د سرلارې په څېر څرګند کړي،خو په دې نه پوهېږي،چې زه خو په غلطه روان يم فکري ناپزيره ناروغي مې ګواښي،د ځان غوښتنې لوى مرض مې د ضمير کور ړنګ کړى، په نورو په زوره د ځان غټولو ستر جنون مې لکه نشه دماغ زيانمنوي خو؛بس د حيوانانو ترمنځ يې توپېر لباس او ساختمان دى. دوى ارثي،فطري هم وي،خو بدلون ته هم بايد خوشبين وي، تنګ نظري يې د شيطان لخوا د توشيح وړ وي،دوى هم بيا خوشاله شي،دوى هم بيا لږ ډډ،ډډ ځي،چې زه خو هم يو څوک يم؛ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ خو د هغوى له پاره له بده مرغه!!!! ټولنه اوس د فکري ناروغۍ ناروغان ډېر ښه تشخيص کوي، له ځانه يې دومره لرې شړي،چې ان د بيرته يو ځاى کېدو له پاره يې پريکړه زمان کوي. په نورو د ځان پېژندل دومره غيري منظم او نا پلان شوي کارونه نه غواړي. ډېر ساده او اسان ټکي دي،چې بايد سالم فکر يې په نظر کې ونيسي،ترڅو د موخو هم وړاندې موخې تشخيص کړي. نزاکتونه،يو بل منل،حوصله،درناوې،خپل رزيل فکر په نورو نه قياس کول،د وخت او مکان سره عيار اوسيدل،عامه او ټولنيز فکر ته کار،د ځان غوښتنې بدرنګه فرهنګ سره دوښمنې،دا منل چې، هغه ښه وشو،چې........شو بيا نو ستا کار يوازې مشاهده ده،ګوره خلک به ستا وي،ټولنه به ستا وي،مشري به ستا وي،صيب به ته يې،محترم به ته يې! يوازې زماني شرايط د تيزوالي او زر کوه،نه مه زار وه! افلاتون وايي: انسان ټولنيز حيوان دى،په ټولنه کې اوسيدل يې حياتي اړتيا ده؛هغه څوک چې د ټولنيز ژوند نه تېښته کوي،يا ليونې دى او يا هم ارثي ګړبړ لري. افلاتون ښه ويلي!!!
ليکوال:اسدالله حبارخېل
بې معنا فکرونه
ليکوال:اسدالله حبارخېل
غوښتنليک ليکنه!
عريضه_ درخواست_ غوښتنليک_ (Petition): عريضه د درخواست،عرض يا غوښتنې په مانا دی، چې پښتو کې ورته غوښتنليک،فارسي_دري کې ورته عريضه يا درخواست نامه، انګليسي کې ورته (Petition) وايي. ژبپوهان د عرض کلمه په بېلابېلو ډولو تعبيروي، چې يو له هغې څخه هم د يو مطلب بيان او وړاندې کول دي؛ د ټيټ پوړي يا کوچني وګړي څخه لوړ پوړي يا خلکو ته. د پخوا وختونو راهيسې، غوښتنليک د دولتي ارګانونو او ملت ( عوامو) تر منځ د اړيکو د پل حيثيت غوره کړی؛ چې په اوسني وخت کې هم د خلکو د غوښتنو او تقاضاوو يوه مهمه وسيله ده. کله چې د يو چا کار د دولت سره بند وي،يا غواړي چې له يو چاسره لانجه او شخړه حل کړي او يا خپل حق تر واخلي يا ځينې نور کارونه،چې د دولت په چوکاټ کې يې تره کړي،نو مجبور دی،چې يوه پاڼه غوښتنليک د خپلو غوښتنو له پاره نوموړي ادارې ته،چې دده کار يا سکالو ور پورې اړه لري،وليکي.. په افغانستان کې غوښتنليک ليکنه له پخوا راهيسي دود ده او هر څوک يې ليکي د خپلو ستونزو د حل کول له پاره. هغه لارښوونې او ټکي چې په غوښتنليک ليکنه کې اړين دي،په لاندې ډول دي: ۱_ په ياد ولرو، چې غوښتنه مو څه ده؟ يا د څه په اړه غوښتنليک ليکو. ۲_ متن ته بايد پاملرنه وشي. ۳_ چاته يا کومې ادارې ته ليکو؟. ۴_ په دواړو رسمو ژبو بايد ليکل وکړو. ۵_ ژبني ګرامر ته پاملرنه. ۶_ که د ټايپ اسانتياو موجوده وي،نو بايد ټايپ شي. د غوښتنليک ليکلو شکل يا جوړښت: د غوښتنليک ليکلو شکل يا جوړښت په لاندې ډول دی! لومړی برخه: #_ د غوښتنليک ليکوونکي نوم. #_ پلار نوم. #_ نيکه نوم. #_ د اوسېدو ځای. دويمه برخه: #_ دلته هغه ادارې او ارګان نوم ليکو،کوم يو ته چې غواړو غوښتنليک وکړو. #_ د ادارې او مقام د پتې پسې لاندې د اسلام د ستر پيغمبر نبي اکرمه صلی الله عليه وسلم سنت ( السلام علیکم ورحمت الله وبرکاته) ليکو. درېيمه برخه: #_ هغه څه چې غواړو او يا هغه څه چې د هغې په اړه نوموړي ادارې ته عارض کېږو،د پورته ياد شوو لارښوونو په نظر کې نيولو سره یې وليکو. #_ بیا ورپسې د غوښتنليک کوونکي لاسليک يا ګوته لګول کېږي. د غوښتنليک جوړښت: // سکالو// _ د  د زوی غوښتن پاڼه د  ..... د ............ درانه مقام ته! السلام علیکم ورحمت الله وبرکاته. متن ! درنښت لاسليک
ليکوال : ښوونکی عابدالله حافظ ډلګۍ : د ژبژغورنې غورځنګ د انلاين زده کړو ډلګۍ
ګرامر
د ژبې ګرامر د ژبې د جوړښت علمي تشریح ده او د ژبپوهنې د یوې سترې برخې توګه په ځان کې فونولوژي، مورفولوژي، سنټکس، ماناپوهنه، او متن پوهنه را نغاړي.
د ګرامر کلمې بنسټ له لاتیني (Grammatike) ریښې څخه را وتلې ده په انګلیسي کې ورته (Grammar) وايي او په اصطلاح د ژبپوهنې هغه څانګه ده چې د ژبې مورفولوژیک (صرفي) او نحوي (سنټکس) ساختمان او جوړښت تر څېړنې او مطالعې لاندې نیسي.
د یوې ژبې د لغاتو د تغیر شکلونه، د هغوی ترکیب، د جملو جوړښت، او څرنګوالی مطالعه او تشریح کوي. په ګرامري څېړنو کې ژبه د ګرامر تابع نه ګرځول کیږي بلکې ګرامر د ژبې قواعد څرنګه چې د هغې اصلي ویونکي او غږیدونکي استعمالوي راباسي تشریح کوي یې.
په نړۍ کې داسې څوک نه دي لیدل شوي چې تر یوې ژبې د مخه یې د همغې ژبې لپاره ګرامر لیکلی وي او نه داسې یو کار امکان لري.
ګرامر د تاریخ په اوږدو کې بېلابېلې مرحلې تېرې کړي دي.
د ژبې ګرامرونه د بېلابېلو میتودونو او تیوریو له مخې زیات ډولونه لري.
چې په عمده توګه په دریو کټه ګوریو ویشل کیږي:
۱- کلاسیک او دودیز ګرامرونه.
۲- پرتلیزه تاریخي ګرامرونه.
۳- تشریحي او ساختماني ګرامرونه.
معاصر ګرامر لیکونکي هڅه کوي چې ژبه په هغه ډول تشریح کړي څنګه چې ده.
دوی د علمي څېړنو او مطالعاتو له مخې د یوې ژبې د قواعدو تطبیق پر بله ژبه باندې سم نه بولي ځکه هره ژبه ځانته بېل بېل خصوصیات او ځانګړتیاوې لري او نشو کولای د یوې ژبې اساسات پر بله ژبه باندې سل په سل تطبیق کړو.
پخوانی نوم یې ګرامر وو خو د شلمې پېړۍ ژبپوهانو ورته د ژبپوهنې اصطلاح وضع کړه او پښتو کې ورته (پښویه) وايي اوس د تشریحي ژبپوهنې د یوې سترې ځانګې په نوم یادیږي.
پښتو ژبه کې د ګرامر مخینه
که د ګرامر د مطالعې تاریخچې ته په غور سره ولیدل شي، نو له دې حقیقت څخه سترګې نه شي پټیدای چې د ګرامر خورا اساسي او پخه مطالعه د لومړي ځل لپاره د اریانا (پخواني افغانستان ) په ختیځه سیمه کې د هغه وخت ستر ګرامر لیکونکي له خوا پیل شوې وه.
دا ګرامر لیکونکی مهاریشي پاڼیڼي دی چې د اټک د سیند په غاړه یې د (۴۰۰ ق - م) په شا او خوا کې ژوند کاوو پاڼیڼي دغه ګرامر په ډېر مهارت او استادانه ډول ولیکه.
د یو امریکايي عالم (لیونارډ بلوم فیلډ) په اند دغه ګرامر یو سوچه تشریحي او غیر فلسفي ګرامر دی چې تر دې وخته د ژبې په تشریحي ګرامرونو کې ډېر عالي او اوچت ګرامر ګڼل کیږي چې له بده مرغه د زمانې د حوادثو او ناخوالو له امله یې یوه نسخه هم نه ده موجوده او یواځې نوم یې را پاتې دی په پښتو ژبه کې د لومړي ځل له پاره په دولسمه هجري پیړۍ کې پیل شوې ده لومړی پښتنون شاعر پیرمحمد کاکړ و چې د پښتو درسي کتاب (معرفت الافغاني) یې د احمد شاه بابا زوی شهزاده سلیمان ته ولیکه چې دا د پښتو ګرامر لیکنې لومړنۍ نیمګړې هڅه وه له دې وروسته د ګرامر لیکنې لړۍ روانه وه چې دا دی تر نن ورځې راورسیده.
له ده وروسته بیا په پښتو ژبه کې ګڼ شمیر لیکوالانو او ګرامر پوهانو په دې برخه کې کتابونه وکښل چې له دې ډلې څخه یو هم علامه پوهاند صدیق الله ریښتین دی چې ګڼ شمیر ګرامري کتابونه یې ولیکل د پښتو ژبې ګرامر یې د کاونډیو ژبو له ګرامر سره سیال کړ ده په ګرامر کې کره او هر اړخېزې څېړنې وکړې کره ګرامري قواعد یې رامنځ ته کړل چې دا په هغه وخت کې یو ستر نوښت وو.
اوس مهال پوهاند دوکتور مجاور احمد زیار دی چې په دغه برخه کې د زړه له تله کار کوي او بې ساري خدمتونه یې په دې برخه کې پښتو ژبې ته کړي دي.
سرچينه
ترتیب او څېړنه: صدیق الله افغان
د مخالفت حل لار
په کار ځای کې مخالفت د نظر د توپیر له امله رامنځته کیږي خو په شخصي اړیکو کې چې کله دوه کسان د ورځني ژوند په ټولنیزو چارو کې مخکې تګ نشي کولای مخالفت پیدا کیږي. انسانان د خپلو پرېکړو کولو خوښه لري که چېرې زمونږ پرېکړې مناسبې وي نو مخالفت ته پرې د حل لار لټولای شو.
د مخالفت مخنیوی
د ځینو خلکو هر ډول مخالفت ته غبرګون د مخالفت مخنیوي وي. د مخنیوي طریقه یې چپتیا غوره کول وي او یا مخالفت کې برخه نه اخیستل وي. دا طریقه د یو حالت ارامولو لپاره ښه طریقه ده خو دا ښه طریقه بل ته اجازه ورکوي چې ستاسې له پاسه وګرځي او هر حق مو ضایع کړي. کوم خلک چې دا چلند لري د شمشتۍ په څېر دي او کله چې مخالفت پیل شي نو په خپله کاسه کې ځان پټ کړي او کله چې پای ته ورسیږي بېرته سر راښکاره کړي.
ځینې خلک په داسې وخت کې له مخالفت ډډه کوي چې خبرې تودې وي. دا خلک انتظار کوي تر څو د تودو شوو خبرو دوړې کیني. کله چې دوړې کیني نو په مخالفت کې ونډه اخلي او په یو مناسب وخت کې له مناسب ځای څخه د خپل نظر اختلاف بیانوي. دا طریقه هم بده نه ده.
مستقیم برید
د ډېرو خلکو په اند که چېرې څوک برید پرې وکړي بېرته پرې مستقیم برید یوازې د حل لار ګڼي په ځانګړې توګه هغه وخت کې چې حقونه یې په خطر کې وي. دا ډول خلک چې یو مخالفت ته غبرګون یې برید کوونه مستقیم ځواب وي د نورو لرلید ورته اړین نه وي او نغواړي پوهه شي چې نور څه وایي یوازې خپل لرلید تر هر څه اړین ګڼي. دا ډول خک باور لري چې نړۍ کې یوازې بایلل او ګټل دي او دوي تل باید ګټونکي وي. که چېرې یو څه وبایلي نو ځان ورته کمزوری او بې ارزښته ښکاري.
غیرې مستقیم برید
که چېرې برید څرګند وي نو مخنیوی یې اسانه دی. غېرې مستقیم برید څو ډولونه لري لکه د یو چا د نظر توهین یا د لرلید په اړه یې ټوکې کول، بل ته لکچر ورکول، هغه مشورې پرې منل چې دوي یې نغواړي، یو کس ته نېغ کتل، په بل کې نیمګړتیا لټول او داسې نور…
د غېرې مستقیم برید ځینې نورې بېلګې لاندې وګورئ
– تر اوسه دې پای ته نه دی رسولی ؟
– داسې نه کیږي هخوا شه چې زه یې درته وښیم
– زه پوهیږم چې ته ښځه یې خو …
د بل په احساس برید کول هم یو ډول غېرې مستقیم برید ګڼل کیږي لکه معلول کس، لکه د چا فزیک پورې خندا اوداسې نور ….
د مخالفت د هوارولو لپاره ځینې خلک خبرې کوي او د خبرو له لارې یو څه تر لاسه کوي یو څه له لاسه ورکوي. ټول ګټل یا هر څه بایلل نغواړي. خو هر مخالفت په دې طریقه نه حل کیږي. په اروا پوهنه کې دا ډول خلک لکه ګیدړ داسې وي چې د زمري په ښکار خوله لګوي او هر څومره برخه یې چې ترې پرې کړای شوه قناعت پرې کوي خو له خوړولو وروسته بیا د زمري ښکار پسې راځي او نوره برخه ترې پرې کوي.
د پیاوړي شخصیت لرونکی
د پیاوړي شخصیت چلند د مخالفت د حل لپاره تر ټولو غوره لار ده. دا ډول خلک لکه څرنګه چې د خپل حق دفاع کوي همداسې د بل حق هم پېژني. دا ډول خلک په تکتیکي او ستراتیژیکه توګه په خپل ذهن کې داسې حل لار لري چې نه ځان ته زیان اړوي او نه بل ته د زیان اړونې هڅه کوي. دا ډول خلک یو حالت ته یوازې په خپل لرلید نه ګوري بلکې د دواړو ډلو له نظره حالت ویني. مخالفت ته یې غبرګون پوهې پر بنسټ وي.
زاخسن-انهالت
زاخسن آنهالت (زاکسن آنهالت) په الماني Sachsen Anhalt) د المان هیواد له آیالاتونو څخه یو دی. د زاخسن انهالت آیالات پلازمینه د ماګدبورګ ښار دی. یاد آیالات ۲۰،۴۴۵ کیلومتره مربع مساحت او ۲،۴۲۰،۰۰۰ وګړي لري.
سربلونه:
سربلونه هغه ژبني توکي دي، چې خپلواکه مانا نه لري او تل يې د نومونو د مخه دنده او مانا څرګندېږي. لکه: ( له، په، پر، د، تر....) بېلګې په ډول: ۱_ پر مير باندې. ۲_ په کور کې. ۳_ د موټر لاندې. ۴_ تر ځمکې لاندې. اوستربلونه: هغه نا خپلواک مورفيمونه دي، چې د نوم څخه وروسته راځي او د وروستاړي په خلاف د کلمې برخه نه ګرځي او د کلمې نه جدا ليکل کېږي.لکه: ( کې، سره،څخه،باندې) د بېلګو په ډول: ۱_ زه له کور څخه راغلم. ۲_ په پوهنځي کې يم. ۳_ له کور دباندې يم. سربلونه(په، پر، د،تر،له) اوستربلونه(څخه، پرته، پورې، کې، پسې،باندې).
ليکوال: عابد الله حافظ
مورفولوژي
مورفولوژي د تشريحي ژبپوهنې يوه فرعي څانګه ده، چې په هغې کې د يوې ژبې مورفيمونه او د هغوی جوړښت او ډولونه تر څېړنې لاندې نيول کېږي.
لکه: کتاب:(ک+ت+الف+ب) بې مانا اوازونه تری لاسته راځي.
مورفيمونه په دوه ډوله دي: ۱_ ګرادنیدونکي (خپلواک)، ۲_ نه ګردانېدونکي (نا خپلواک).
۱_ خپلواک: هغه مورفيمونه دي، چې خپل معنوي جوړښت لري او مانا ورکوي او په دوه ډوله دي:
۱_ نومونو ډله:( نوم، عدد، ستاينوم صفت، قيد، نومځري ضمير)
۲_ فعلونو ډله: ( اصلي فعلونه_ مرستيال فعلونه)
۲_ نا خپلواک: هغه مورفيمونه دي، چې د خپلواکو مورفيمونو سره یوځای کیدو په پايله کې خپله مانا ښندي. ډولونه يې ( سربلونه، اوستربلونه، وييکي،تاړي)
خپلواک مورفيمونه
ليکوال: عابد الله حافظ
مورفولوژي
ليکوال: عابد الله حافظ
وييکي ادات
د نه ګرادنېدونکو مورفيمونو يوه مهمه برخه ده او په لاندې ډولونو ويشتل شوې ده: ۱_ ارتباطي وييکي (Conjunction): دغه ادات د څومره والي يا ورته والي له مخې دوه جملې سره نښلوي او دوه_ دوه سره يوځای کوي، چې له زياترو سره يې /چې/ هم ملګرې کېږي او په ګډه دوو ټوټو فقرو اړيکې سره ټينګوي، لکه: څومره او هومره، په لاندې عبارت کې: څومره ديګ هومره ټيپر. لکه: څنګه چې، که څه هم، هسې، بيا هم، څومره، چې، هماغرومره، همداسې، همدارنګه، په همدې دول، په همدې راز او داسې نور....
څېړنه ميتودلوژي ( Research)
څېړنه څه ته وايي؟ پلوتيچک څیړنه داسې راپېژني: څېړنه (Research) د يو سکالو (موضوع) پر شاوخوا را ګرځېدل ته وايي، چې ((RE)) د بيا ځلې او ((Search)) د پلټنې،سپړنې او څیړنې په مانا کارول کېږي. څېړنه تل د نوي او ډېرو مالوماتو تر لاسه کولو په موخه ترسره کېږي. څېړنه د حقيقت موندنې او پلټنې پوښتنو ته د ځواب ويلو او ستونزو د حل په مانا ده. په پايله کې څېړنه منظمې_ کره او سپړنې ته ويل کېږي. څېړونکی محقيق څوک دی؟ څېړونکی هغه څوک دی،چې د حقيقتونو د موندلو لپاره مطالعه کوي او مواد راټولوي،مواد ډلبندي کوي او مخاطیبنو ته یې وړاندې کوي. ولې څېړنه کوو؟؟ ۱_ د مالوماتو ډلبندي، ۲_ پرتلنه،۳_ ارزونه،۴_ تشريح او سپړنه،۵_ اړيکه،۶_ وړاندوېنه.... د څېړنې ځانګړتياوې: ۱_ د څېړنې پر ټاکلې سکالو څرخېدل. ۲_ څېړنه کې خامخا نوښت (ابتکار) موجود وي. ۳_ څېړنه بايد په خپلواک فکر پيل شي او ځانګړې موخه لرونکي وي. ۴_ د څېړنه موخه د حقايقو او واقعیتونو رابرسیره کول دي. ۵_ څېړنه کې بايد کامخا علت او معلول سپړنه او پلټنه شوي وي. ۶_ څېړنه بايد منظمه او سيستماتيک وي.
ليکوال: عابد الله حافظ
اړي وندونه ( Affix):
تاړي هغه نا خپلواک يا تړلي او مقيد مورفيمونه دي، چې د ازادو مورفيمونو سره د يو ځايوالي او يوځايوالي په صورت کې مانا او مفهوم څرګندېږي. تاړي يا وندونه په دوه ډوله دي: ۱_ مختاړی ( Affix) ۲_ وروستاړی ( Saffix) ۱_ مختاړی ( Affix): هغه تاړي دي، چې هميشه د کلمو يا خپلواکو مورفيمونو د مخه يوځای راځي او د هغوی مانا تغير ورکوي، لکه: بې ازاره، بې درده، بې درمانه، نا اهله، نا سازه، نا کاره، ناپوهه او داسې نور.... ۲_ وروستاړي (Saffix): هغه مورفيمونه دي، چې د کلمو له پای سره نښلي او نوې مانا او مشتق جوړوي. په پښتو ژبه کې په دوه ډوله دي: ۱_ صرفي وروستاړي ۲_ کلمه جوړونکي وروستاړي ۱_ صرفي وروستاړي لکه: (ام، ې، ي...، ځم، ځې، ځي..) ۲_ کلمه جوړونکي وروستاړي لکه( وال، زي، ګی.. پکتياوال، دولت زی، کورګی..) کلمه جوړونکي وروستاړي په پښتو ژبه کې ډېر دي، خو دلته به يې ډولونه او بېلګې واويو: ۱_ نسبت وروستاړي: چې يو نوم، قوم، ځای، وخت، جنس او نورو ته نسبت ورکوي، لکه: وال، خېل، زی،نی، ييز). ۱_ وال= کليوال_ مينوال. ۲_ خېل= زاخېل، مندوخېل. ۳_زی= احمدزی، دولت زی. ۲_ صغيري وروستاړي: ګوټی، ټی،اک، ګی. لکه: کتاب ګوټی، کوچنوټی، تورک، زويک، غټګی،تورګی..) ۳_ مکان وروستاړي: چې له نښلېدو يې د يو عمل اجرا کېدو ځای په لاس راځي، لکه: ۱_ ځی+لوست= لوست ځی. ۲_ پوهنه+ ځی= پوهنځی. ۳_ وسله+ تون=وسله تون. ۴_ درمل + تون= درملتون. ۵_ اور+ غالی= اور غالی. ۶_ لوب+ غالی= لوبغالی.
ليکوال: عابد الله حافظ د ژبژغورنې غورځنګ
زاخسن
زاکسن په الماني Sachsen) د المان هیواد په ختیځ کې موقیعت لري. زاخست آیالات ۱۸،۴۱۶ کیلومتره مربع مساحت او ۴،۲۲۰،۰۰۰ وګړي لري. د یاد آیالات پلازمینه د درسدن ښار دی.
شمېر نوم عدد نوم
شمېر نوم: شمېر نوم هغه نوم ته ويل کېږي، چې د اشخاصو او شيانو شمېر، ترتيب او درجه ښيي او د نوم څومره والی او پوړ والی ښيي، لکه: درې، څلور، اته، لس، پينځم، لسم او داسې نور.... د شمېر نوم ډولونه دادي: ۱_ آر شمېر نوم ( اصلي عدد)، ۲_ پوړ شمېر نوم ( وصفي يا ترتيبي عدد)، ۳_ ووړ شمېر نوم ( کسري عدد)، ۴_ وېش شمېر نوم ( انقسامي عدد)، ۵_ اټکلي شمېر نوم.... ۱_ آر شمېر نوم: هغه نوم چې يواځې د يو شي شمېر او اندازه ښايي، لکه: يو، دوه، درې، څلور... ۲_ ترتيبي يا وصفي عدد ( پوړ شمېر نوم): هغه نوم چې د يو شي درجه او ترتيب هم وښيي، لکه: لومړی، دويم، درېيم، لسم.... ۳_ وېش شمېر نوم: دا عدد د اصلي عدد ( پوړ شمېر نوم) له بيا ځلې تکرار څخه منځته ته راځي، چې د څيز نوم وېش او جوړه_ جوړه کېدنه په لاس راکوي، لکه: يو_ يو، دوه_ دوه، درې_ درې، څلور_ څلور.. ۴_ کسري شمېر نوم: هغه عدد ته وايي، چې د يو شي او شخص اندازه او درجه په کسري شکل ښيي، لکه: ۱\ ۵، دوه پر درې، پنځه پر شپږم... ۵_ اټکلي شمېر نوم: هغه شمېر نوم دی، چې اټکلي ډول عبرګ_ عبرګ شمېر نومونه راوړلی شي، خو يو هم ترې مراد نه وي،لکه: دوه درې، څلور هنځه، شپږ لس.... ليکوال: عابد الله حافظ
ژبژغورنه او ابوبکر ځلاند
له نن څخه ۵ کاله مخکې د ژبژغورنې ملي غورځنګ آند په هندوستان کې هغه مهال رامنځته شو، چې هلته د پښتو ژبې ډیپارټمېنټ د بنسټیزؤلو لپاره غږ پورته شو، چې بلاخره د ډهلي جواهرو لعل نهرو نړیوال پوهنتون کې رسماً د پښتو ژبې د لېسانس دوره، هندي زدکړیالانو ته پیل شوه. د پښتو ژبې د دغه پوهنیز پرمختګ څخه ښاغلی ابوبکر ځلاند چې د یاد غورځنګ بنسټګر دی، چې هلته لؤړو زدکړو باندې بوخت و لا هم اغېزمن شو او هوډ یې وکړ چې پښتو لپاره به مشروع پرځنګ (مبارزه) کوي او دا پرځنګ یې له نورو ملګرو سره په ټولیزه توګه ټولنیزو رسنیو کې پیل او د ژبنیز ویښتابه غږ یې لؤړ کړ، لیکنې یې وکړې نورځوانان یې هم منسجم کړل.دا چې پښتو ملي او رسمي ژبه ده خو نه ادراتو کې مکتوب پرې لیکل کیږي، نه کابل پوهنتون کې ژبنیز استحقاق ورکړل شوی، نه سوداګریزو توکو باندې لیکل شوې، نه د مدرسې او مسجد ژبه شوه، نه د پلورنځیو د لیکدړو، نه د لیکوالۍ/ژباړې.
ليکنښې چېرته باید وکاروو
ليکنښې چېرته بايد وکاروو؟ ازرښت يې څه دی؟ څو ډوله دي؟ د هر څه نه د مخه د ليکنښو په ارزښت کې دومره ووايم ،چې پرته له ليکنښو زمونږ پښتو ليکدود نیمګړی دی. که چېرته مونږ ليکدود کې ليکنښې ونه کاروو ليکنه مو د ګڼو ستونزو سره مخ کېږي ،چې يو خو به ليکنه خوند نه درکوي او بل به ليکنه دې ناسمه وي. ليکنښو ډېر اهميت لري ،چې په کارولو سره يې خپل ليکدود کره کولی شو. ليکنښو سيستم پېژندنې تعريف: هغه بې غږه ،منل شوی او سمبوليک سيستم دی ،چې په ليک او لوست کې اسانتياوې رامنځته کوي. د ليکنښو ډولونه: په پښتو ژبه کې اووه ډوله ليکنښې لرو ،چې عبارت دي له: ۱: ټکی _(Full Stop) ۲: چپه پېښ يا ويرګول ( Comma) ۳:دوه ټکي _شارحه (Colon) ۴:ږغ نښه _ندايه (Excliamatione Mark) ۵: د پوښتنې نښه _سواليه ( Question mark) ۶:ځنډ نښه _وير ګول_نقطه ( Semi Colon) ۷: ليندۍ _قوسین ( Small Brackets) د نن شپې بحث په ((ټکي)) او ((چپه پېښ)) دی.
وړاندې کوونکی: عابد الله حافظ :
په پښتو کې د یوه غوښتنليک بيلګه
په پېښور کې د افغانستان د اسلامي جمهوريت جنرل قونسلگرۍ درانه مقام ته!
‏ السلام عليکم ورحمت الله وبرکاته
‏ زه (...........) د (..........) زوى په پښتونخوا کې کډوال او زده کوونکی يم  د (........)  ولايت‏‎ ‎‏ د (............) ولسوالۍ د (........... ‏) د کلي  اوسيدونکى يم ، پېژندپاڼې ته اړتيا لرم هيله ده چې‎ ‎د افغانستان  (د وګړو د احوالو د ثبت) ادارې ته مې ور وپېژنئ، لورینه به مو وي‏.
په درنښت ‏
د اغیزمنو خبرو اترو وړتیا
د مدیر او کار کوونکو ترمنځ د ښې مسلکي اړیکې جوړونې لپاره مدیر ته د اغیزمنو خبرو اترو وړتیا لرل اړین دي. که چېرې د دوه ډلو ترمنځ خبرې اترې روښانه وي نو چارو کې اسانتیا رامنځته کیږي.
اغیزمنې خبرې اترې دوه اړخیزه بهیر دی : په اغیزمنو خبرو اترو کې خبرې کوونکی اورېدونکي ته د پوښتنو فرصت ورکوي او وېل شوو خبرو باندې خپل نظر ورکوي او پوښتل شوې پوښتنه یا وینا روښانه کوي. که چېرې دا بهیر ترسره نشي نو دې ته خبرې اترې او یا هم اغیزمنې خبرې اترې نه ویل کیږي بلکې بل ته په ناسمه توګه مالومات ورکول ګڼل کیږي.
که چېرې اورېدونکی په خبره باندې خپل نظر ورنکړي نو باید خبرې کوونکی یې نظر ورکولو ته وهڅوي او یا یې د نظر په اړه پوښتنه ترې وکړي. هېڅکله داسې مه ورته وایئ چې “پوه شوې؟” پوه نشوې؟” “څه پوه شوې؟” ډېر خلک که پوه شوي هم نه وي دې ډول پوښتنې ته د “هو” ځواب وایي. د دې ډول پوښتنې په ځای د خپلې خبرې په اړه پوښتنه ترې وکړئ چې خبره روښانه ده او که نه ده.
خبرې اترې څه مانا لري؟
خبرې اترې له نورو سره فعل او انفعال ته وایي ترڅو :
– تفاهم رامنځته کړای شي ؛
– یوې پایلې ته سره ورسیږي ؛
– د یوه فعالیت لپاره بل ته مالومات ورسوي.
خبرې اترې یوازې په خبرو نه کیږي بلکې په اشارې، د مخ د حالت په بیان، په سترګو، احساس اخیستلو او بل ته یې په خپلو کړنو کې په ښکاره کولو هم کیږي.
ولې خبرو اترو ته اړتیا لرو ؟
ممکن ډېر خلک په دې اند وي چې که چېرې مونږ خبرې اترې نه کولای نو ټول ژوند به مو ډېر خوښ تېر شوی وای. مونږ د ژوند تر پایه خبرې اترې کوو، خبرې اترې د ژوند بنسټیزه برخه ګڼل کیږي. کوچنیان هم چې کله وږي شي د خپلې مور د پام خپلولو لپاره ژړا کوي. مونږ د ژوند لویه برخه له کوچنیوالي د ژوند ترپایه په خبرو اترو تېرو او له همدې امله خپلې ټولې اړتیاوې پوره کوو نو ځکه باید زمونږ خبرې اترې ډېرې اغیزمنې واوسي.
ډېر وخت خلک خبرې کوي خو بل نشي پرې پوه کولای او یا هم اورېدونکی په ترلاسه شوي پیغام ځان نشي پوه کولای. که چېرې مونږ په دې پوهیدای چې بل د څه ویلو هڅه کوله نو ژوند به ډېر اسان وای. اغیزمنې خبرې اترې د هر ځای په پرتله په کاري چاپېریال کې ډېرې اړینې دي. په کاري چاپېریال کې مونږ د خبرو اترو له لارې حیاتي مالومات تر نورو رسوو او نور یې ترمونږ را رسوي. په سوداګرۍ کې که خبرې اترې اغیزمنې نه وي سوداګري ډېر ژر په لوی تاوان بدلیږي.
مخامخ خبرې اترې
د خبرو تر ټولو اسانه طریقه ده. په دې طریقه کې تاسې چې څه ویل غواړی بل ته یې تشرېح کوی او که چېرې اورېدونکی مو په خبره پوه نشي نو له ځانه لاندې پوښتنې وکړئ :
– زه داسې کلیمې کاروم چې اورېدونکی پرې پوهیږي او که نه ؟
– زما په نظریاتو یې سر خلاصیږي او که نه ؟
په مخامخ خبرو کې لاندې ټکو ته پام کول اړین دي:
– کلیمې یا لغات : هغه څه چې ته یې وایې ؛
– د غږ انداز یا ټون : څرنګه یې وایې ؛
– د وجود ژبه : د خبرو پر وخت څرنګه ښکارې.
د مخامخ خبرو اترو ګټې :
– خلک ستاسې له لیدو څخه په دې پوهیږي چې څه وېل غواړې ؛
– د سترګو اړیکه تاسې په دې پوهولی شي چې مقابل کس ستاسې په خبرو پوهیږي او که نه ؛
– ستاسې د وجود ژبه مرسته کوي چې بل مو په خبرو باور وکړي.
د مخامخ خبرو اترو تاوان :
– خپل ریښتینی احساس بل ته ښودل ؛
– بل کس مو ممکن په ځینو مسلکي کلیمو پوه نشي ؛
– ممکن د ویلو طریقه او ستاسې د وجود ژبه یې خوښه نشي.
د اورېدو وړتیاوې
د روښانه خبرو اترو لپاره د غوږ کېښودلو هنر باندې پوهېدل اړین دي. همداسې د بریالي مدیریت لپاره روښانه خبرې اترې اړینې دي. اورېدل او غوږ کېښودل یا غوږ نیول خپله کې توپیر سره لري مونږ هر شور او اواز اورو خو غوږ نه ورته نیسو.
– غوږ کېښودل اړین دي نه یوازې اورېدل
– غوږ کېښودل هغه وخت امکان لري چې کله تاسې وغواړی یو چا ته غوږ شی
– لکه څرنګه چې خبرې کول د خبرو اترو نیمه برخه ده همداسې خبرو ته غوږکېښودنه د خبرو اترو نیمه برخه ده.
کله چې خبرو ته غوږ نیسی نو:
– ټول پام مو خبرو ته کړئ
– داسې مه فرض کوئ چې بل څه وایي ته ترې خبر یې
– بل ته د غوږ نیولو پر وخت ذهن کې ځواب مه فورمول کوئ
– د سترګو په اړیکه او په خپلې څېرې دا ورته وښیئ چې تاسې ته د خبرې کوونکي خبرې اړینې دي او تاسې ورته غوږ نیولی
– که چېرې خبرې اوږدې وي نو تاسې یې ځانګړي ټکي نوټ کولای هم شی
په ټیلیفون یا مبایل خبرې کول
کله هم چې کار ځای کې په ټیلیفون یا مبایل خبرې کوی نو :
– په ډېر دقت سره خبرو ته غوږ شئ او په دې ځان پوه کړئ چې څه وویل شو
– چارچاپېره که کوم کس داسې شور وکړي چې ستاسې د اورېدو وړتیا له منځه وړي نو د شور نه کولو غوښتنه ترې وکړئ
– د خپل غږ انداز او خبرې مو داسې کړئ چې بل په دې پوه کړئ چې تاسې یې په خبرو پوه شوی
– ټیلیفون کوونکی په داسې کلیمو لکه هو، نه، ښه، ډېر ښه باندې په دې پوه کړئ چې تاسې یې خبرو ته غوږ یاستی
د پوښتنو تخنیک
د یو څه د روښانه کولو او ځان پرې کولو لپاره پوښتنه کیږي. پوښتنې په څو کټګوریو کې وېشل شوي او هره کټګوري یې د ځانګړو مالوماتو ترلاسه کولو لپاره کاریږي.
د پوښتنو کټګورۍ :
– د جزیاتو پوښتنې : د لاډیرو مالوماتو ترلاسه کولو لپاره کیږي
– د تشرېح پوښتنې : د نورو تفصیل غوښتلو لپاره دا ډول پوښتنې کیږي
– د احساس پوښتنې : کله چې په یوکس باندې د یو څه احساساتي اغیز باندې تاسې پوهېدل غواړی دا ډول پوښتنې کیږي
د چلند پوښتنې : دا ډول پوښتنې هغه وخت کیږي چې تاسې په تېروخت کې د یو چا په چلند پوهېدل غواړی، د تېروخت چلند په راتلونکې کې د چلند تشرېح کوي.
د لیک یا خط لیکلو موخې
مونږ یو لیک د دې لپاره کوو تر څو د لیک له لارې
– خپل لرلید مو د دوي لرلید کړو، یا هم زمونږ لرلید پلي کړي
– یوې کړنې ته یې وهڅوو
– یو څه روښانه یا تشرېح کړو
– په یو څه کې سمون رامنځته کړو
– نورو ته خپل ځان ور وپېژنو
د خط جوړښت
– سلامونه
– سرلیک
– مقدمه
– مالومات
– پاېله
لیکل شوي خط کې مالومات باید دقیق، لنډ او روښانه وي.
د خبرو اترو مخه ډب کوونکي
د خبرو اترو د مخه ډب کوونکو د لرې کولو لپاره باید پیغام فلټر کړو. کله چې کافي فلټر کوو نو د کافي هغه څه چې مونږ اړتیا نه ورته لرو په فلټر کې پاتې کیږي او د کثافاتو په ډبلي کې یې اچو خو لاندې تویه شوې کافي څکو.
د خبرو اترو مخه ډب کوونکي او فلټرو کوونې سره لاندې ټکو کې ځان بلد کړئ
د پام فلټر
– بل لور ته پام تلل
– شور لکه میوزیک، د نورو خبرې، د ټیلیفون زنګ، ترافیکي شور
– د بل کس مداخله
– دوه ځایونو کې د ذهن بوختیا لکه کم وخت لرل، بل چېرې تللو ته پام
احساساتي فلټر
– له یو کس سره تعصب یا د کس نه خوښېدل، د کس جامې نه خوښول
– د بل کمزوری مقام لټول، بل له ځانه پورته یا ټیټ ګڼل
– مخکې له یو کس سره د ناسمو جنجالي خبرو اترو تجربه
– د بل د خبرو په اړه فرضیې
– په خپلو ارزښتونو او باورونو د بل خبرې تلل
د کلیمو فلټر
– ډیر کم خلک نیوکه خوښوي نیوکه نه کول
– مورال ورکوونه یا مورال ړنګونه لکه تا باید داسې نه وای کړي
– امرونه
– تهدید
– نصیحتونه
– د بل له خبرو تېرېدنه لکه سمه ده خو ما وېل چې …
پورته فلټرونه د خبرو په دوه اړخیز بهیر کې وکاروئ په دې مانا چې که تاسې خپله خبرې کوئ او که د بل خبرې اورئ یا لولی نو فلټر یې کړئ تر څو په مطلب پوه شی.
سلیمان غزنوی
سلیمان غزنوی د حضرت محمد غزنوی زوی په ۱۳۹۶ هجری لمریز کال د دلو میاشت په ۲۶ نیټه دې نړۍ ته سترګي غړولي دي.
بلنلیک
د بښونکي څښتن په لوړه نامه!
د واده بلنليک
د اروښاد ......... او الحاج ......... کورنۍ د ژوندانه په دې ښکلي پړاو کې د ښاغلي ........ او پېغلې ........ د واده خوښي د څښتن په پېرزوینه د هيلو او ارمانونو سره نمانځي. له تاسې ښاغلي/اغلې .......... څخه په ډېر درنښت هيله کېږي، چې په خپل ګډون سره زمونږ د خوښۍ دا شېبې لا ځلانده او درنې کړئ.
نېټه: پېنځنۍ ورځ د (۱۳۹۸) کال د ليندۍ مياشتې (۱۴) مه نېټه د مازيګر (۵) بجې
پته: د هوایي ډګر ۸۰ متره سړک...... کابل _ افغانستان
يادونه: د نکريزو نمانځنه په همدې نمانځغونډه کې ترسره کېږي.
اړيکشمېرې:
د کره او معياري پښتو ژبې پر وړاندې ستونزې
دا حقيقت له ورايه ښکاري،چي د يوې کره او معياري پښتو په رامنځته کولو کې خواره ستونزې او مشکلات پراته دي؛چې لرې کول يې د دوو يا دريو ورځو کار نه دی بلکې، ډېر وخت ته اړتيا لري،لکه څنګه چې مخکې يادونه وشوه دا ستر رسالت په تشو ولولو او وچو پرېکړو هم نه بشپړېږي. ددې لوی او ارزښتناک کار لپاره عملي او علمي کړنلارو ته اړتيا ده،چې د ټولو پښتنو په ګډو کوښښونو او زحمتونو ګام په ګام سرته رسېږي. د پښتو ژبې د ويلو او ليکلو معياري سبک شته او دا د پښتو ژبې لپاره يو لوړ ګام دی. که نوره هم مونږه وغواړو چې پښتو ژبې ته پرمختګ ورکړو، نو دې ژبې ته بايد مبارزه يا (پرځنګ) کول په کارې دي. مونږ بايد پښتو ژبه په ښوونځيو،پوهنتونونو،دولتي او خصوصي ادارو، چا خونو او خپرندويه ټولنو،تجارت راکړه ورکړه او په ټولنيز ژوند کې په يوه فعاله او خوځنده ژبې واړوو... د افغانستان په پلازمينه کابل ښار کې تر اوسه ښوونځيو کې پښتو کتابونه نشته او پښتون زده کوونکي اړ دي، چې فارسي کتابونه ياد کړي دا ډېر د افسوس ځای دی‌. د کابل په ملي پوهنتون کې بغېر د پښتو ژبې او ادب پوهنځي نه بل پوهنځي کې پښتو کتاب نشته او پښتون سره ظلم روان دی، ددې پوښتنې ځوابوونکي څوک شته دا بل د بدبختۍ ځای دی. د کابل پوهنتون په طب پوهنځي، پولې تخنيک, اقتصاد پوهنځي , حقوق پوهنځي , حربي پوهنځي کې يو استاذ هم پښتو نه وايي او پښتو سره تعصب کوي او په بشپړه توګه يې ژبه فارسي يا (پاړسي) ده.. بل په دولتي ادارو او شخصي ادارو کې پښتو ژبه نه کارول کېږي… اوس ملګرو زمونږه مبارزينو يا (پرځنګوالو) خپل چوپړ یا (خدمت) او مبارزه پيل کړې ده ان شاءالله ستونزې ورځ تر بلې سمېږي او د الله ج نه هم اميد لرو چې ستونزې مو په بشپړ ډول حل شي
ليکوال: عابد الله (حافظ)
افغان هوايي ځواک
افغان هوايي ځواک، چې کله کله د DRA هوايي ځواک په توګه هم يادېږي، له 1978ز کال راهيسې د 1992ز کال د اپريل په مياشت کې د افغانستان جمهوريت تر منحل کېدو، د افغانستان د وسله والو ځواکونو مرکزي هوايي جنګي خدماتو مرکزي څانګه وه.
تاريخ
د افغانستان هوايي ځواک ته په 1947ز کال کې د افغانستان شاهي هوايي ځواک نوم ورکړل شو، دا هغه نوم و چې د په 1973ز کال کې د افغانستان د کودتا تر وخته پاتې شو. تر 1960ز کال پورې، د افغانستان شاهي هوايي ځواک د شا اوخوا 100 جنګي الوتکو څخه جوړ و، چې په هغې کې MiG-15 ډوله جنګي، Il-28 ډوله سپکې بم غورځونکې، ترانسپوتې الوتکې او يو څو هليکوپتر الوتکې شاملې وې. همدا راز تر دې وخته، د افغان پيلوټانو يو کم شمېر په امريکا کې د پيلوټۍ لوړې روزنې تر سره کولې، داسې حال کې چې نور په شوروي اتحاد، هندوستان او ګڼو اروپايي هېوادونو کې تر روزنې لاندې وو. په 1973ز کال کې، پاچا ظاهر شاه معزول او محمد داود خان د هېواد ولسمشر شو. د نوموړي د واک په پنځه کلنه دوره کې، په 1978ز کال کې د غويي تر انقلاب پورې، داود د شوروي اتحاد مرسته تر لاسه کړه، چې د افغانستان هوايي ځواک وړتياوې لوړې او اندازه زياته کړي، او هوايي ځواک ته د شوروي اتحاد MiG-21 ډوله جنګي، او An-24 او An-26 ډوله ترانسپورتي الوتکې زياتې کړای شوې. په 1979ز کال کې، هوايي ځواک څلور Mi-8s ډوله الوتکې له لاسه ورکړې. د 1970ز لسيزې له لومړيو څخه تر منځ پورې له ښه والي سره سره، له 1979-80 زکلونو کې د شوروي اتحاد له بريد وروسته افغان هوايي ځواک په پرتليز ډول کوچنی پاتې شو.
د افغانستان هوايي ځواک په 1980ز لسيزه او د 1990ز لسيزې په لومړيو کې په خپل تر ټولو پياوړي حالت کې و، چې ګاونډيو هيوادونو کې يې يو څه اندېښنې هم پېدا کړې. په 1986ز کال کې، هوايي ځواک شا اوخوا 20000 سرتيري او تر څنګ يې 5000 بهرني سلاکاران درلودل. د خپل اوج پر مهال، هوايي ځواک لږ تر لږه 240 د ثابتو وزرونو جنګي، جنګي بم غورځونکې، او کوچنۍ بم غورځونکې الوتکې درلودلې.
افغان هوايي ځواک احتمالاً 40 يا له دې څخه زياتې  الوتکې درلودې، چې په هغې کې ترانسپورتي، Antonov An-26, Antonov An-24، او Antonov An-2 ډوله الوتکې هم شاملې وې. په 1988ز کال کې يو بل اټکل د افغان هوايي ځواک تر دې زيات کره انځور وړاندې کړ:
Mil Mi-24 او Mi-35 (صادراتي ډول) بريد کونکې هليکوپترې په افغانستان کې يو اوږد تاريخ لري. دې الوتکو پر افغانستان د شوروي اتحاد د بريد پر مهال په پراخه پيمانه فعاليت وکړ، په عمده ډول د مجاهدينو په جنګياليو د بريد لپاره. د جګړې په لومړيو کې، له مجاهدينو سره د دافع هوا وسلې يوازيني له اوږې څخه ويشتل کېدونکي شوروي راکټونه، SAMتوغندي او امريکايي Redeye توغندي وو، چې دا وسلې خو يا له شورويانو څخه نيول شوې وې، يا د دوی د افغان همکارانو څخه او يا له لوېديځو سرچينو څخه مجاهدينو ته ورکړل شوي وو. په دې وسلو کې ډېرې له هغو زېرمو څخه راوړل شوې وې، چې د اسرائيلو له خوا په منځني ختيځ کې د شوروي اتحاد د پېرودونکو هېوادونو څخه نيول شوې وې. د دې ابتدايي ډول توغنديو د محدودو وړتياوو، نیمګړې روزنې او د توغنديو خرابه مادي حالت د ترکيب له امله دا توغندي په ځانګړي ډول اغېزناک نه وو. د 1986ز کال په پيل کېدو سره، امریکا مجاهدينو ته خپل تر ټولو نوي توغندي، FIM-92 ډوله سټينګر ورکړل، کوم چې افغانانو له ويجاړونکو اغېزو سره وکارول. په افغانستان کې د سټينګر توغنديو په لومړي استعمال سره، د مجاهدينو جنګيالیو د شوروي اتحاد له اتو څخه درې ناشکمنې Mi-24 Hind ډوله الوتکې هغه مهال رانسکورې کړې، کله چې دا الوتکي د سپتمبر د وروستیو په يو ماسپښين کې د جلال اباد هوايي ډګر ته نږدې شوې. ځينې پوهان په 1986ز کال کې دا پېښه د جګړې د بدلون يوه مهمه پېښه بولي. سربېره پر دې، د جګړې په ډېره پاتې برخه کې چې سټينګر لا هم موجود و، شوروي او افغان الوتکو غوره کړه چې په لوړه ارتفاع کې پاتې شي، چېرته چې د توغنديو په وړاندې دوی له کم ګواښ سره مخ وو، خو په ورته وخت کې په ځمکنيو بريدونو کې هم کمې اغېزناکې وې. که څه هم د ځمکني بريد د ډګر په توګه، په ټوله جګړه کې په پراخه کچه وکارول شوې، خو Hind ډوله الوتکې د لکۍ د کمزوري څرخ لرونکې وې، او کله چې د افغناستان په غرونو کې د فعاليت لپاره غوښتل شوې وې، دا الوتکې د ځينو ماموریتونو لپاره د کم ځواک لرونکې وبلل شوې، ځکه چې د لوړ کثافت ارتفاع په ځانګړي ډول د څرخ لرونکو الوتکو لپاره ستونزې پيدا کونکې وي.
د شوروي اتحاد له وتلو او بهرنيو سلاکارانو له تګ وروسته، د هوايي ځواک په عملياتي وړتياوو کې کمښت راغی. په 1992ز کال کې د نجيب الله د حکومت په نسکورېدو سره، هوايي ځواک ووېشل شو، او په روانه کورنۍ جګړه کې د مجاهدينو د جلا جلا برخو تر منځ تقسيم شو. د 1990ز لسيزې تر پای پورې، طالبانو پنځه سوپر سونيک MiG-21MF او 10 Sukhoi Su-22 ډوله جنګي بم غورځونکې الوتکې درلودې. طالبانو همدا راز پنځه Mil Mi-8 ډوله هليکوپتر، پنځه Mi-35s ډوله، پنځه L-39Cs ډوله، شپږ An-12s، 25 An-26s ډوله، دولس An-24/32s ډوله، يوه IL-18 ډوله، او يوه Yakovlev ډوله الوتکې درلودې. د افغانستان شمالي اتحاد/جبهه متحد يو کم شمېر هليکوپتر الوتکې او يو څو نورې الوتکې اداره کولې، د کومو لپاره چې ياد اتحاد د ګاونډي هېواد تاجکستان په مرسته تکيه درلوده.
د لوژستيکي سيستم له خرابۍ سره، د پاتې الوتکو د بدنو ويجاړول خورا پراخه وو. د 2001ز کال په مني کې د متحده ايالاتو هوايي بريدونو د افغناستان ډېرې پاتې الوتکې ويجاړې کړې.
الوتکه او عمله
د 1986ز کال د فبرورۍ په لومړۍ نېټه، د هوايي ځواک او هوايي دفاع پوځي وسايل او عمله په لاندې ډوله وه:
نیدرزاخسن
نیدرزاخین په الماني Niedersachsen) د المان هیواد له شپاړسو آیالاتونو څخه یو دی چې د یاد هیواد په شمال لویدیځ کې موقیعت لري. د نیدرواخسن آیالات پلازمینه هانوفر ښار او مساحت یې ۴۷،۶۱۴ کیلومتره مربع دی. یاد ولایت ۷،۹۲۶،۵۹۹ وګړي لري.
مغولان
مغول قوم (د مغولو مخینه) د ننی مغولستان له خلکو څخه یو قوم وو چې اوس مهال یې ډیره یې په مغولستان چین روسیه او پاتی نوره نړۍ کې د کډوال په توګه میشت دي.اوس مهال د مغولو شمیر کابو ۱۰ میلیونو تنو ته رسیږي. د نوڼسمې پیړۍ په لومړیو کې د یوې مغولي کورنۍ تصویر.
چنګیز (تیموچین)
چنګیز یاهم هماغه تیموچین چې د مغولانو د واکمنې بنسټ ایښودونکی وو په ۱۱۶۷م کال کې د ننی مغولستان په سیمه کې په یوه آهنګره کورنۍ کې دونیا ته راغی.
انډرويډ
انډرويډ په انګليسي (Android) د ځيرکو ټلفونونو قوي غونډال دی چې په لسګونه ډوله ټلفونونو کې کارول کيږي لکه هواوې، سامسونګ، ال جي ، نوکيا... .
جیمز-ویبب تلسکوپ
جیمز-ویب (جیمز ویب) تلیسکوپ) په انګلیسي James-Webb) په وروستې ټکنالوژې سمبال د کار لاندی تلسکوپ دی چې په ۲۰۲۱م کال کې به فضا ته وتوغول شي, جیمز ویبب تلسکوپ ۱۸ آیینې لري او لس کاله به په فضا کې د نورو سیارو په څیړلو خپل ماموریت ته دوام ورکړي. یاد تلسکوپ اوسمهال د ناسا له خوا د په کلیفرنیا آیالات کې د کار لاندی دی.
د وفاداري ژمنه
د وفاداري ژمنه د پاکستان اردو ډرامه ده.
په پښتو ژبه د کال دولس میاشتې
۱:پښتو       وری حمل
۲:پښتو       غویی ثور