cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بروندي
بروندي په ۱۹۶۲ ز کال کې خپلواکي تر لاسه کړه او په لومړيو کې يې شاهي نظام درلود، مګر د وژنو لړيو، کودتا او د سيمې د بې ثباتۍ عمومي اقليم په ۱۹۶۶ ز کال کې د يو جمهوريت او يو ګوندي دولت په رامنځته کېدلو کې لوړې کچې ته ورسېدل. د توکمي سوچه کولو سيالۍ، وروستۍ دوه کورنۍ جګړې او عام وژنې؛ يو ځل په ۱۹۷۰ لسيزه او بل ځل په ۱۹۹۰ لسيزه کې د سلګونه زرو وګړو د مړينې لامل شوې او اقتصاد يې ناپرمختللی او نفوس يې د نړۍ تر ټولو غريبې کچه کې پرېښود. ۲۰۱۵ ز کال د پراخه کچې سياسې نښتې شاهد و؛ ولسمشر “Pierre Nkurunziza” د درېيم وار له لپاره دندې پر مخ وړل غوره کړل، د کودتا يوه هڅه بې پايلې شوه او د هېواد پارلماني او ولسمشریزې ټاکنې د نړيوالې ټولنې د غړو له لورې تر پراخه نيوکې لاندې راغلې.
د بروندي د خپلواک دولت سياسي نظام د ولسمشريز استازي ديموکراتيک جمهوريت دی، چې د ګڼ ګوندي دولت پر بنسټ دی. د هېواد ولسمشر د دولت او حکومت رئيس دی. اوسمهال په دې بروندي کې ۲۱ ثبت شوي ګوندونه دي. د ۱۹۹۲ مارچ پر ۱۳ د “Tutsi” کودتا مشر “Pierre Buyoya” يو اساسي قانون رامنځته کړ، چې د ګڼ ګوندي سياسي بهير لپاره يې لاره هواره او ګڼ ګوندي سيالي يې راغبرګه (منعکس) کړه. شپږ کالونه وروسته د ۱۹۹۸ ز کال جون پر ۶ ياد اساسي قانون د ملي جرګې د چوکيو په پراخولو او د دوو مرستيال ولسمشرانو لپاره د مقرراتو په برابرولو سره بدل شو. د اروشا سمون يا ملګرتيا “Arusha Accord” له امله بروندي په ۲۰۰۰ کال کې يو لېږدېدونکی (انتقالي) حکومت تصويب کړ. د ۲۰۱۶ ز کال په اکتوبر کې يې ملګري ملتونه له خپلې ارادې څخه خبر کړل، چې غواړي د جنايي نړيوالې محکمې څخه لاس واخلي.
ياد هېواد په بنسټيز ډول يوه کليوالي ټولنه ده، چې يوازې ٪۱۳۴ وګړو يې په ۲۰۱۹ ز کال کې په ښاري سيمو کې ژوند کاوه. په يو کېلو متر مربع (۷۵۳ ميل مربع) سيمه کې د نږدې ۳۱۵ تنه وګړو د تراکم له مخې د نيمه صحرايي افريقا دويم ستر هېواد دی. نږدې ٪۸۵ نفوس يې د “Hutu” توکم له نسل څخه دي، ٪۱۵ يې “Tutsi” او له يو سلنې څخه لږ يې ذاتي “Twa” توکمي دي. د هېواد رسمي ژبې کېرونډي “Kirundi”، فرانسوي او انګليسي دي. کېرونډي په رسمي ډول د يوازينۍ ملي ژبې په توګه پېژندل کېږي.
بروندي چې د افريقا له کوچنيو هېوادونو څخه دی، ځمکه يې زياتره د پايښت کرنې او څرولو لپاره کارول کېږي، چې د ځنګلونو د له منځه تګ لامل شوې ده. تر ۲۰۰۵ ز کال پورې د هېواد ځنګلونه نږدې بشپړ له منځه تللي وو او يوازې له ٪۶ څخه لږه ځمکه يې په ونو سره پوښل شوې وه، چې نيمايي هغه يې سوداګريزې کښتونه وو. دا هېواد د فقر تر څنګ زياتره له فساد، کمزوري جوړښت، روغتيايي او د زده کړو خدمتونو ته له لږ لاسرسي او لوږې څخه رنځېږي. بروندي ګڼ نفوسه هېواد دی او زيات ځوانان د موکو [د کار] په لټه نورو سيمو ته ځي. د ۲۰۱۸ ز کال د نړۍ د خوښۍ راپور دې هېواد ته د ۱۵۶ ځای په ورکولو سره د نړۍ د تر ټولو لږ خوښ هېواد په توګه ځای کړ. بروندي د افريقايي ټولنې، ختيځې او سويلي افريقا لپاره د عام بازار، ملګرو ملتونو او ناپېيلي خوځښت غړی هېواد دی. ياد هېواد تر ۲۰۲۲ ز کال پورې د سړي سر تر ټولو ټيټ ناخالص کورنی محصول لري.
بروندي
معاصر بروندي د بروندي د پاچا (King of Burundi) په نوم نومول شوې ده. نوموړي پر سيمه باندې حکومت وکړ، چې د پيل يې په ۱۶ پېړۍ کې و. ښايي په وروستي ډول خپل نوم د سيمې له “Ha” وګړو څخه تر لاسه کړي، چې د اصليت ځای يې د “Buha” په نوم پېژندل کېده.
تاريخچه
بروندي لکه د بوستوانا، ليسوتو او ايستوانا غوندې هېوادونو له ډلې، له خپل ګاوند راواندا “Rwanda” تر څنګ په افريقا کې يو له څو (په شمېر) هېوادونو څخه دی، چې له استعمار څخه د مخه د افريقايي دولت يو سيده ځمکنی پرله پسې والی (تسلسل) دی. د هېواد پخوانۍ تاريخچه او په ځانګړي ډول د هېواد د درې واکمنو توکمي ډلو (Twa, Hutu او Tutsi) ونډه او طبيعت د پوهانو تر منځ خورا د بحث وړ دی. که څه يادونه کول يې مهم دي، چې د توکميزو ډلو طبيعت او کلتور تل سيال يا بهاند او بدلېدونکی دی. په داسې حال کې چې يادې ډلې ښايي دې سيمې ته په بېلابېلو وختونو کې او په بېل ډول د بېلابېلو توکميزو ډلو په توګه راغلې وي، مګر اوسني توپيرونه يې د ځينو له لورې ټولنيز-سياسي جوړښتونه ګڼل کېږي. يادو ډلو په لومړيو کې په يو څه سوله کې يو له بله سر ګډ ژوند وکړ. د دوی تر منځ د نښتو يا شخړو نېټه ۱۷ پېړۍ ته ورګرځېدلی شي. په ياده موده کې ځمکه د نفوس د پرله پسې ودې له امله خورا مخ په کمېدو وه.
د بروندي پاچهي
د بروندي دولت د لومړني ثبوت نېټه ۱۶ پېړۍ ته ورګرځي، چې په همدې موده کې پر لويديځې غونډۍ باندې راڅرګند شو. په ځان پورې د کوچنيو ګاونډيو سيمو په نښلولو سره، د راتلونکو پېړيو پر مهال پراخه شو. د سترو جهيلونو سيمه کې د بروندي يا يورندي (Urundi) پاچاهي د دوديز پاچا له لورې اداره کېده، چې تر لاسه لاندې يې بېلابېل شهزاده ګان وو او د پرله پسې والي يا ځايناستي هڅې په کې عامې وې. پاچا چې د “mwami” په نوم يادېده او د واکمن معنا لري، د شهزاده غوندې ټولواکۍ (ganwa) مشري يې وکړه چې د خاورې ډېره برخه يې درلوده او له سيمه يیزو کروندګرو (په اصل کې Hutu) او شپونکيانو (په اصل کې Tutsi) څخه يې باج يا ماليه غوښتله. د بروندي پاچهي د روحانيونو د سلسلې د يو سياسي واک او د باج له مخې د اقتصادي بدلون له مخې وپېژندل شوه.
د ۱۸ پېړۍ په نيمايي کې د Tutsi سلطنت پر خاوره، توليد او د ubugabire په پرمختګ سره پر وېش باندې واک پياوړی کړ. “ubugabire” د ملاتړي پېرېدونکي يوه اړيکه وه، چې عوامو په کې د باج او د ځمکې د نيونې په بدل کې شاهي خونديتوب تر لاسه کړ. په دې موده کې شاهي محکمه له “Tutsi-Banyaruguru” توکم له وګړو څخه  جوړه شوې وه. دوی د نورو کليوالي وګړو، لکه “Tutsi-Hima” په پرتله لوړ ټولنيز دريځ درلود. د دې ټولنو په ټيټو کچو کې “Hutu” وګړي وو او “Twa” وګړو د هرم په خورا تل کې ځای درلود. که څه هم ياد نظام يو څه نرمښت درلود. ځيني Hutu وګړو په اشرافيت پورې تړلي وو او د همدې له امله يې د دولت په پرمخ وړلو کې هم نظر [ونډه] درلوده.
ایداري وېش
بروندي هیواد ۱۸ ولایتونه او ۱۱۷ ولسوالۍ لري.
اقتصاد
وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه وېشنيزه:بروندي وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه <references group="lower-alpha" />
شايدون
شايدون  (انگرېزي: Shaydon ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 11,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 13,100 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په سوغد ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:اسیایي ښارونه وېشنيزه:د منځنۍ اسیا ښارونه
زمرک ځدراڼ
زمرک خان ځدراڼ (د شهرت مهال له ۱۹۰۰ لسیزې تر ۱۹۷۲ ز کال پورې) د ځدراڼ د قوم یو خان و چې د افغان قبایلو د بغاوت به مهال ۱۹۴۴- ۱۹۴۷ ز کې یې د افغانستان حکومت پر وړاندې او بیرته د واک ګدۍ ته د امان الله خان د راستنولو لپاره یې مبارزه وکړه. ځینو سرچینو د هغه نوم مزارک یا زمرک هم یاد کړی دی.
شخصي ژوند او ظاهري بڼه
ببرک خان ۹ یا ۱۸ زامن درلودل او زمرک یې تر ټولو مشر و، نوموړی د زمرک خان د پیدایښت په مهال د ځدراڼ د قوم مشر و. د زمرک یو ورور سید اکبر نومېده. د زمرک ژمنی کور په المارا کې و. د نوموړي ظاهره څېره په ۱۹۵۱ ز کال کې داسې بیان شوې: «یو لوی تنه کس چې توره ږیره یې لرله او د وړیو ګلدوزي شوي قهوه اې رنګه چوګا (بالاپوش) به یې پر کمېس او پرتوګ اغوست». په ۱۹۷۲ز کال کې د هغه ظاهري بڼه داسې بیان شوې: «یو پیاوړی پښتون، پر خپل نفس باندې اعتماد لرونکی په ظاهره او کړو وړو کې ارام، د نرمو خبرو لرونکی او د یوه ځانګړې اصلیت لرونکی. هغه سپینچک قهوه اې کمیس او پرتوګ اغوستی و، د لیاقت لویه توره خولۍ یې پر سر او همداشان تور بوټونه یې په پښو و او همداشان ږیره او بریت یې هم رنګ کړي و».
د قوم خان
زمرک د خپل پلار له مړینې وروسته واک ته ورسېد. هغه د امان الله خان د بیرته راستنېدو ملاتړی و، هغه څوک چې د کورنیو جګړو له  امله له سلطنت څخه وشړل شو. هغه څېړنه چې د یوه پاکستاني له خوا په ۱۹۴۷ ز کال کې تر سره شوې ده وايي: «له هغه وروسته چې اوسنیو مشرانو د کابل تخت تصرف کړ، نو د سیداکبر مشر ورور، زمرک ته یې د نایب سالار رتبه ورکړه».
زمرک په ۱۹۴۴ز کال کې دولتي ځواکونو ته د افغانستان په سویلي ولایت کې کمین ونیو او له هغه وروسته هغه ته بیرته ماتې ورکړل شوه او اړ شو چې بیرته غرونو ته ولاړ شي. هغه په وروستیو کلونو کې هم د افغانستان د حکومت پر وړاندې جګړې ته ادامه ورکړه. د ۱۹۴۴ز کال په وروستیو کې هغه پر بریتانوي هند برید وکړ او هلته یې د بلوچستان د قوم مشر، سلطان  احمد هم له ځانه سره یو ځای کړ. څه وخت وروسته یو بل یاغي قومي مشر د پاک په مستعار نوم هم له ده سره ملګری شو.
ځایناستی
هغه کتاب چې په ۱۹۶۹ز کال کې د پاکستان کې سیاسي توطیو په نوم لیکل شوی، راغلي دي چې د ځدراڼو د قوم مشر هغه وخت کې عبدالله خان ځدراڼ یاوان و، که څه هم دا په دقیقه توګه معلومه نه ده چې دا ځایناستې کېدا سمدستې وه که د زمرک او عبدالله تر منځ کوم بل کس هم و.
تبعید او وروستی ژوند
زمرک او د هغه ورور سید، د ۱۹۴۸ کال د اپریل په ۲مه د III 1818 مقررې د حکم له مخې، په ترتیب سره په ۳۰۰۰ او ۳۲۵۹ شمېره کورونو کې د ایبټ اباد د کاهل په سیمه کې تر څار لاندې اوسیدل. په هغه وخت کې د کمېشنر مرستیال، غلام سرور د سیمې د پولیسو مشر ته د ۴۹۳۸/۳۰.۲۰ شمېره لاندې لیک واستاوه او ترې ویې غوښتل تر څو هغوی له نږدې تر څار لاندې ولري او د هغوی د فعالیتونو په اړه وخت ناوخته رپوټ ورکړي. زمرک (چې لا تر اوسه پورې زنداني دی) پر دې تورن کېږي چې په ۱۹۴۷-۱۹۴۸ کلونو کې د هند او پاکستان د جګړې په درشل کې یې خپلو پیروانو ته امر کړی و تر څو د ازاد کشمیر له ځواکونو سره یو ځای شي او «کشمیر د هند له ولکې څخه ازاد کړي».
د زمرک ورور، سید اکبر ببرک د ۱۹۵۱ کال د اکټوبر په ۱۶مه د پاکستان پر لومړي وزیر لیاقت علي خان باندې ډزې وکړي او هغه یې وواژه. له دې پیښې څه وخت وروسته، زمرک د پاکستاني پولیسو اړوند یوه کور کې زنداني شو او په پلان کې و چې هلته د یو څه وخت لپاره وساتل شي. نوموړې ادعا وکړه چې وړاندې تر دې چې ورور یې لیاقت علي خان ووژني، د ځینو افغان چارواکو له خوا ورته د لیاقت علي خان د وژنې لپاره ۱۴۰۰ یورو وړاندیز شوی و، خو هغه دا وړاندیز رد کړی و.
زمرک چې لا تر اوسه پورې په ایبټ اباد کې و په ۱۹۷۲ ز کال کې یې له زبیر قریشي سره د خپل ورور له خوا د لیاقت علي خان د مړینې په اړه مصاحبه وکړه. زمرک ټینګار وکړ چې ورور یې لومړی وزیر نه دی وژلی او همداشان یې وویل چې هغه لا اوس هم هره میاشت د پاکستان د دولت له خوا ۲۵۵ امریکايي ډالر تر لاسه کوي چې د هغه یوازینی د عاید سرچینه او د ژوند کولو او تفریحي سفرونو لپاره کفایت کوي. د هغه د دوبنۍ تفریح د علاقې وړ سیمې شوګران او د کاغان دره وه.
کانګو جمهوریت
کانګو جمهوریت په فرانسوي République du Congo په منځنۍ افریقا کې پروت هیواد پلازمینه یې د برازاویل ښار دی. دا هیواد په (کانګو برازاویل) هم مشهور دی چې د خپل همسایه هیواد کانګو جمهوریت سره توپیر ولرې. یاد هیواد په ۱۹۶۰م کال کې له فرانسه نه خپله خپلواکی ترلاسه کړه رسمي ژبه یې هم فرانسوي ده مساحت ۰۰۰'۳۴۲ کیلومتره مربع ولسمشر دنیس ساسونګسو او د وګړو شمیر یې ۲۶۶'۳۶۶'۴ میلیونو ته رسیږي.
ایداري وېش
د کانګو ولسمشریزه په ۱۲ ولایتونو ویشل شوی ده.
محمد رفيع
محمد رفيع (۳۱ د جولای، ۱۹۸۰ ز. - ) (په هندي:मोहम्मद रफ़ी په انگرېزي: Mohammad Rafi) څلور لسيزې يې سندرې وويلې، يو ملي ايوارډ او شپږ يې د فلمونو د سندرو ايوارډونه اخيستي دي. په ١٩٦٧ز کال د هند د حکومت له لوري ونازول او وستايل شو.
رفيع تر ٢٦٠٠٠ زياتې فلمي سندرې ويلي دي. له کلاسيکو سندرو رانيولې تر نيمه کلاسيکو، عشقي، قوالي غزل او د سندرو تر نورو ډولونو پورې. د هندي ژبې تر څنگ نوموړي د هند په نورو سيمه ييزو ژبو لکه پنجابي، کونکاني، بوجپوري، بنگالي، مراهټي، سندي، کناډي، گوجراتي، ليگو، ماغي او نورو ژبو هم سندرې ويلي دي.
وېشنيزه:هندي سندرغاړي
محمد حنيف اتمر
محمد حنيف اتمر (۱۹۶۸ - ) (انگرېزي: Mohammad Hanif Atmar) د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير دی. تر دغې دندې دمخه نوموړی د ښوونې او روزنې او د کليو د پراختيا او بيا رغاونې د وزير په توگه هم دندې ترسره کړي.
مخينه
حنيف اتمر يو پښتون دی او د پلار نوم يې محمد آصف اتمر دی. هغه د افغانستان د پخواني پاچا، محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال په لغمان کې زېږدېدلی دی. کله چې محمد حنيف اتمر ځوان شو نو خپله لومړنۍ دنده يې د خاد (خدمات امنيت دولتي)، د افغانستان څارگرې ادارې سره پيل کړه. او د همدغې ادارې د يوې ځانگړې څانگې سره يې کار کاوه. د افغان-روس په جگړه کې هغه د مجاهدينو پر وړاندې جنگ کړی چې همداراز يې په ۱۹۸۸ کال کې د جلال آباد په جگړه کې خپله پښه له لاسه ورکړې. کله چې کابل د مجاهدينو په واک کې ورغی نو نوموړي افغانستان پرېښوده او برتانيې کې کډوال شو.
زده کړې او دندې
محمد حنيف اتمر د انگلستان له يورک پوهنتون نه دوه ديپلومه ترلاسه کړي. لومړنی ديپلوم يې د مالوماتي تخنيک او کمپيوټر په څانگه کې او يوه ماسټري يې له ۱۹۹۶ نه تر ۱۹۹۷ کالونو په موده کې د عامه کړنلارو، نړېوالو اړيکو او د جگړې وروسته بيا رغونې په زده کړو کې لاس ته راوړې. هغه په روانه توگه په پارسي، انگرېزي او اردو ژبو خبرې کولی شي. په ۱۹۹۲ ز. کال کې هغه د افغانستان او پاکستان په اړه د بشري اجنسيو سلاکار وه، چې دا دنده يې تر دوه کالونو پورې درلوده. تر دې وروسته هغه د ناروې افغان کوميټې ته ولاړ او هلته يې د پروگرام منېجر په توگه تر ۲۰۰۰ کال پورې شپږ کاله کار وکړ. په هماغه کال نوموړی هغه د نړېوالې ژغورنې کوميټې يا آی آر سي له خوا د افغانستان لپاره د مرستيال ډايرکټر جنرال په توگه په دنده وگومارلی شو، خو په ۲۰۰۱ ز. کال کې پر امريکا د ۱۱ د سېپتمبر د بريدونو وروسته چې امريکا پر افغانستان يرغل وکړ او د بون د تړون له مخې په افغانستان کې يوه موقعته دولتي اداره جوړه شوه، نو اتمر هم د گڼ شمېر نورو افغانانو په څېر افغانستان ته ولاړ او د طالبانو وروسته افغان حکومت سره يوځای شو.
د ښاري پراختيا او پرمختگ وزير
په ۲۰۰۲ ز. کال کې اتمر ته د موقعتې ادارې لخوا بلنه ورکړل شوه چې په حکومت کې د ښاري پراختيا او پرمختگ د وزير په توگه دنده ترسره کړي. او په همدې توگه هغه دا بلنه ومنله او د حامد کرزي په مشرۍ د طالبانو د واکمنۍ وروسته د افغانستان د نوي دولت د کابينې غړی شو. دا چې دی د کابينې تر ټولو ځوان ټېکنوکرات غړی وه نو ده خپله تجربه او انرژي په دې توگه وکاروله چې د افغانستان يو شنډ وزارت يې بېرته فعاله کړ او پر پښو درولو وروسته يې اهمې لاسته راوړنې درلودې چې آن د افغانستان تر نورو ولايتونو پورې هم ورسېدې او د څلور کالونو تر پايه د نژدې ۵۰۰ ميليونه ډالرو د کالنۍ بوديجې خاوند وگرځېد.
د ښوونې او روزنې وزير
د ۲۰۰۶ ز. کال په مۍ کې محمد حنيف اتمر د ولسي جرگې د ډېرکيو د اعتماد د رايې تر گټلو وروسته د ښوونې او روزنې د وزير په توگه لواړه وکړه. هغه د حامد کرزي د کابينې د لږشمېر کاميابو وزيرانو په کتار کې شمېرل کېږي چې د افغانستان دولت ته يې د پام وړ کارونه کړي، دا ځل د ښوونې او روزنې د وزير په توگه هغه د افغانانو د يوه عمده اړتيا، د ښوونې د نشتوالي سره مخامخ وه او په دغه برخه کې هغه د هېواد په ليرو پرتو سيمو کې د طالبانو د گواښونو برسېره گڼ شمېر نوي انسټيوټونه او ښوونځي پرانيستل.
چاپ شوي آثار
محمد حنيف اتمر يو شمېر کتابونه په انگرېزي ژبه هم ليکلي چې هغه په دې توگه دي:
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د شورای نظار غړي وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:لوېديځپال وېشنيزه:سياستوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:لوېديځپاله سياستوال
افغانستان په ۲۰۱۱ ز کال کې
لاندې پېښې په افغانستان کې په ۲۰۱۱ ز کال کې د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي.
د کرواسیا هیواد ایداري وېش
د کرواسیا هیواد د ولایتونو نوملړ (د کرواسیا آیالاتونه) کرواسیا د پلازمینې زاګرب سره په ۲۱ ولایتونو ویشل شوې ده.
براتسيګوفو
براتسیګوفو د بلغاریا په پازاردژیک ولایت کې یو ښار دی چې په 2001 کال کې يې 4,529 تنه نفوس درلود.
د افغانستان معاصر تاريخ (کتاب)
د افغانستان معاصر تاريخ د مير غلام محمد غبار لخوا ليکل شوي کتاب دی چې د افغانستان په اړه ډېر ښه تاريخي معلومات لري.
وېشنيزه:کتابونه
مسعوده جلال
ډاکټره مسعوده جلال د حاجي طلا محمد لور د ښځو د چارو وزيره په بيړنۍ لويه جرگه کې د مشرتابۀ لپاره په ټاکنو کې د حامد کرزي سياله چې وروسته د افغانستان د ولسمشرۍ په ټاکنو کې هم يوازينۍ ښځه سياله وه. دا د طب ډاکټره ده .شه شزه ده سیاسی ده شه سیاسی مال دے
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان وزيران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
اوګارچين
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> اوګارچین د بلغاریا په لوچ ولایت کې یو ښار دی چې په 2001 مېلادي کال کې یې نفوس 2,960 تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:اوګارچين وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريايي وګړي وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:بلغاريا
د سولې نړيواله ورځ
په نړۍ کې د سولې تر نامه لاندې هرڅه غولول دي نور څه نشته. د سپټمبر ٢١مه په نړۍ کې د سولې د نړيوالې ورځې په توگه لمانځل کېږي. د دې ورځې په درناوي لنډمهاله اوربند اعلانېږي. دا ورځ په افغانستان کې هم لمانځل کېږي. په دې ورځ د ملگرو ملتونو او نورو نړيوالو ادارو له لوري ځانگړي پروگرامونه جوړېږي. د جگړې له ښکېلو خواوو غوښتل کېږي چې اوربند وکړي.
توبوشر
توبوشر  (انگرېزي: Taboshar ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 12,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 12,800 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په سوغد ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
احمد شاه مسعود
احمد شاه مسعود د پنجشير په دره كې زوكړې دى. له اره د تاجکستان د کولاب دى. خو نيكونو يې د افغانستان د پروان ولايت پنجشير درې ته راوكوچېدلې. مسعود، د پلار د دولتي دندې له له امله پدې و نه تواندې چې سمې زده کړې وکړي، ځکه چې کال به یې په یو ولایت کې وو، نو بل کال به په بل ولایت ته د بدلون له لامله تلو. منځنۍ زده کړې یې د استقلال په لېسه کې ترسره کړي. دا وخت د استقلال لېسه د فرانسوي ښوونکو او چارواکو لخوا اداره کېده، چې په همدغه لېسه کې د لومړي ځل لپاره مسعود د فرانسوي څارگرو په لومه کې پرېوځي، او د لوړو زده کړو لپاره د کاپل پولې تخنیک د پوهنتون د انجینیرۍ پوهنځي ته ور وپېژندل کېږي.
جنرال رحمت الله ساپې د (مسعود پېژنئ) كتاب دده په اړه داسې ليكي
د روس پر خلاف د افغان جهاد يو نامتو څېرې، جنرال رحمت الله ساپی چې د مسعود له نږدې ملگرو څخه ؤ، دده په اړه په خپل ليكل شوي كتاب (مسعود پېژنئ) كتاب كې داسې ليكي:
د بي بي سي خپلواكي د مسعود ته په هوا وركولو كې
د بي بي سي ديو افغان وياند په وينا چې نه غواړي نوم يي ياد شي دانگلستان د استخباراتو او او مسعود داړيکو په باب داسې څرگندونې کوي:
د مسعود په اړه دافغانستان د تاريخ حکم
د افغانستان په معاصر تاريخ کې که يوازې دوه _ درې څېرې هم داسې وي چې زموږ د وياړلي وطن د تاريخ پاڼې پرې شرمېدلی شي، بې له شکه چې يوه دغسې څېره د احمد شاه مسعود ده.
هغه د شوروي په وړاندې د افغانانو د سپېڅلي مقاومت په جگړو کې ستر خيانت وکړ او د جهاد او مقاومت په هماغو گرمو او اورنيو شېبو کې يې له روسانو سره نه يوازې دا چې د ورورۍ تړون ﻻسليک کړ، د افغان مقاومت د نورو ټولو ډلو په ځپلو او له منځه وړلو کې يې هم ورسره د بې درېغه ملاتړ رسمي ژمنه وکړه چې له نېکه مرغه ټول هغه اسناد ان چې خپله روسانو هم خوندي کړي او بيا بيا خپاره کړي دي.
په راوروسته کې د ملگرو ملتونو د سوله ييز پلان د شنډولو لپاره د هغه او يو شمېر کمونيستي او ستمي کړيو توطيئه د افغانستان د داسې بربادۍ سبب شوه چې ټول افغانان يې له نږدې ځخه شاهدان وو او ﻻ دي. د هغه او ملگرو له برکته يې ټول افغانستان په کنډواله بدل شو او يوازې په کابل کې پنځوس زره بې گناه افغانان ووژل شول. نوموړی په افغانستان کې د قومي او ژبنۍ تفرقې او کرکې مؤسس او قهرمان دی او له همدې امله يې ټول افغانان د افغانستان د ملي خائن په توگه پېژني.
دا چې سږ کال هم په کابل کې ځينو ځانگړيو ډلو او حلقو د بېلابېلو موخو او يا د مصلحتونو له مخې د هغه درواغجنې لمانځنې وکړې، زموږ د خلکو کرکه يې د هغه په وړاندې نوره هم زياته کړه. کاشکې د مسعود پېژندنې په داسې غونډو او سيمينارونو کې د وطن ريښتينو بچو او د تاريخ څېړونکو ته هم د څه ويلو موقع ورکړل شوې او د سر د امن تضمين يې شوی وای، بيا به نو زموږ خلکو ته داسې څېرې او کړه وړه يې په ښه توگه بربنډ شوي وای.
زموږ اولس د دومره کمزورې تاريخي حافظې لرونکی نه دی چې خپل ريښتيني اتلان او درواغجن اتلان سره جلا نه کړای شي. که خدای (( ج )) کول ډېر ژر به د داسې ملي خاينانو يادنښې ړنگې او تصويرونه به يې د وطن د اصيلو بچو په ﻻسونو د اور د لمبو خوراک شي ، او دا به د مصلحتونو خبره نه وي ، دا د افغانستان د تاريخ حکم دی. دغسې يو حکم نن په کابل کې د افغانستان د يو گڼ شمېر تاريخ پوهانو په يوه پټه غونډه کې د احمدشاه مسعود په هکله صادر شو او غواړو چې د هېواد په دننه او بهر کې ترې ټول هېوادوال خبر کړو. د تاريخ دغه حکم وايي : مسعود د افغانستان د تاريخ يو ملي خاين دی، هغه د پرديو يو غلام و او غلامان هيڅکله هم نه دي اتلان شوي. هغه په افغانستان کې د ملي تفرقې اتل او د افغانستان د ملي وحدت غليم و.
د خاد اسنادو پلورل
په 1371لمریز کال د کابل له نیولو وروسته د پاکستان استخباراتي اداری مشر جنرال حمید گل د نظار شوری له مشر احمد شاه مسعود سره د څارگریزو اسنادو په اړه غږېږي، ددې پېښو جریان د پاکستانۍ ورځپاڼې (فرنټییر) په 1992ز د مۍ په ۲۲مه نیټه راخېستی چې جنرال حمید گل د خاد شبکی استخباراتي اسنادو ترلاسه کولو لپاره کابل ته سفرونه کړي. په اړونده ورځپاڼه کې راغلي چې « گل د پاکستان په اړه د خاد مدارک راټولوي.» دا ورځپاڼه وروسته کاږي چې احمد شاه مسعود اړوند اسناد گل ته وروسپارل.
«د یادولو وړ ده چې احمد شاه مسعود د دفاع وزارت دفتر د کې جي بي او خاد په دفتر کې د همدې موخې لپاره ځای پر ځای کړ.» گل ته خاد اسنادو سپارل.
دا هم وگورﺉ
د افغانستان د ملي سرچینو پلورونکي خاینان خپله اعتراف کوي!!
باندنۍ تړنې
د مسعود رسمي ويبپاڼه
اخځليكونه
وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:افغان کمونيستان
بروجرد ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د لرستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سيد محمد امين فاطمي
ډاکټر سيد محمد امين فاطمي د مرحوم سيد ابرار پاچا زوی د عامې روغتيا وزير له حضرت صبغت الله مجددي سره په اسلامي ملي جبهه کې و. دوی هم د مجاهدينو په جلاوطنه حکومت کې د عامې روغتيا د وزير په توگه کار کاوۀ.
نبيله همايوون
نبيله همايون (په انگرېزي: Nabeela Homayoun) د افغانستان د راډيو تلويزون يوه پخوانۍ دري ژبې افغانه خبرياله، د شعر ديکليماتوره، او ويانده ده. نوموړې په افغانستان کې د ښه غږ او د دري شعر د ديکليمې او د ساعت با شما د خپرونې د وياندۍ له کبله نوم لري او گڼ شمېر خلک يې اوس هم د غږ مينه وال دي.
مخينه
نبيله همايوون د افغانستان په پلازمېنه کابل کې يوې روڼ اندې کورنۍ کې زېږېدلې ده. په پاړسي گړدودونو ېې د شعر دیکلیمې وړاندې کړي او د افغانستان د ملي راډيو ټلوېزيون پر مخ د دري يا پاړسي ژبې نوموتې ویانده بلل کېږي .وروسته د هغه چې د ډاکتر نجیب الله کمونستي وروستنی رژيم ونړېده ، نوموړې د تنظيمي لوټمارو ډلو لخوا چې مشري ېې عبدالرشید دوستم کوله ډېره وځورل شوه او کورنۍ غړي ېې لکه د نورو مظلومو افغانانو په څېر وکړول شوه.
زده کړې
زده کړې ېې هم په کابل کې کړې دي
دندې
د آغلې نبيله همايوون دندې د کابل په ملي راډيو ټلويزيون کې د يوې وياندې او دري ژبې شعرونو ديکلیماتورۍ څخه پیل شوي دي. آغلې نبيله د ماشومانو په خپرونو کې برخه واله وه او همدا ېې د ژورناليزم سره د مينې لامل وگرځېده. همدا رنگه خپلې دندې ته تر د ۱۹۹۲ ز کاله پورې دوام ورکړی دی.
اوسمهاله ژوند
وېشنيزه:افغانې خبريالې وېشنيزه:افغانې ډيکليماتورې
سيرجان ولسوالي
سيرجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سیرجان)  د ايران د کرمان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د سيرجان ښار دی. دا ولسوالي ۳۲۴٬۱۰۳ تنه نفوس لري. د سيرجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۳ کېښودل شو.
سمنگان ولايت
د سمنگان ولايت د بلخ او بغلان ولايتونو ترمنځ پروت دی. سمنگان ولایت د هیواد په شمالی سیمه کی موقیعت لرې. ددې ولایت جنوب لورته د هندوکش د چنغور غاښ او د ایبک په برخه کې هوارې زراعتی [ځمکې]] اوشمال لورته د آبدان میر علم شگلنې دښتې، د آمو د سیند شاوخوا ساحه پوښلې ده. ددي ولایت خلک له بزکشی او د غرڅو له ښکار سره ډیره مینه لري. دا ولایت د شفتالو، پستی، آلو، زردالو او بادام ډیر باغونه لري. د هغی سیمی خلک د غالیو او لاسي صنایعو په گنډلو کې ډیر مهارت لري.
تاريخ
دا ولایت یو روښانه او لرغونی تاریخ لري. حضرت سلطان،دخلم غونډی، د بودیزم په سبک لوی سوړی او غارونه د سرخرنگ خټینې مجسمې او تخت رستم ددې ولایت مهم تاریخې ځایونه دی. د کشفیاتو له مخې ډیرې سوړې او مغارې موندل شوي دي او دا ثابتوي، چی د سمنگان نوم هم ازبکي او تاریخي ریښه لري، ځکه چې په ازبکې کې(سومونگ،ایان) دی، چې مانایې د سوړو اوسیدونکیو په مفهوم ده. تر میلاد(۵) پیړی وړاندی د رستم تخت له تیږی څخه جوړ کړای شوی دی. د خلم د ښار شمال لور ته په ۸ کیلومتری کې له غونډی څخه یو شمیر مجسمې ترلاسه شوي دي، چې دا ټول څیزونه د سمنگان لرغونتوب ثابتوی.
هوا
ددې ولایت هوا گرمه او وچه ده. په اوړي کې د تودوخی لوړه درجه ۲۵ او ۳۰ درجې سانتی گرید وی او په ژمی کې -۵ او -۱۰ ته راښکته کیږی. د کلني اورښت اندازه یط د ۳۰۰ او ۴۰۰ ملې مترو په شاو خوا اټکل شوې ده.
توليدات
الوبخارا، الو، پسته،چارمغز، زردالو او زیره یې مهم پیداواردی. غنم،وریجې، وربشې او جوار پکې ښه حاصل ورکوي. په دی ولایت کې هندواڼې په یو ځانگړي کیفیت تولیدیږي او د پزکشی آسونه په فني دود روزل کیږی. د تاشقرغان(سمنگان) سیند یې د ابو ستره منبع ده. دا ولایت(۲۲۲۰۰۰) اکړه آبی او (۷۳۰۰۰) اکړه للمی ځمکه لري. ددې ولایت(۶۸۸۵۰۰) جریبه ځمکه د چنار، پنجه چنار،توت، زردالو،الو، الوبخارا او شفتالو ونو نیولې ده.
اداري جوړښت
ددې ولایت اداری واحدونه په لاندې ډول دی.
ټول مساحت ۱۶۲۰۰	۳۱۲۵۲۴	ټول نفوس
وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
ادراسمون
ادراسمون  (انگرېزي: Adrasmon ) د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي n/a وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 12,700 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په سوغد ولايت کې موقعيت لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
تڼي ولسوالۍ
د تڼیو ولسوالی د خوست ولایت په جنوبی برخه کی پرته ده، چی د سپیرې ولسوالۍ یې لویدیځ، د نادرشاه کوټ او د اسمعیل خیلو ولسوالۍ یی شمال، د گربزو ولسوالۍ یی ختیځ او د پاکستان سرحدی سیمه یی جنوب ته پرته ده. د ولسوالۍ مرکز یی د تڼیو د دره گی کلی دی چی د ولسوالۍ په شمال ختیځ لور کی موقیعیت لری.
د ۲۰۰۶م کال د احصایی له مخې یی د خلکو شمیره ۵۲۸۰۰ ثبت شویده. د تڼیو ولسوالۍ مهم لوی کلی پلاندی ډول دي:
او داسې نور ډیر واړه کلی شته چې نومونه به راتلونکی کی ذکر شی. په نوموړې ولسوالۍ کی د زیاتو خلکو کاروبار دهقانی ولی یو زیات شمیر خلک یی په نورو هیوادونو کی د مزدورۍ لپاره تللی او هلته کاروبار کوی.
سرچينې
وېشنيزه:د خوست ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
اسکوپیه
اسکوپیه په مقدونیایي ژبه Скопје) په انګلیسي Skopje) د مقدونیه هیواد پلازمینه ده.
د عراق تاریخ
عراق هغه دولت دی چې اوس مهال د لرغوني بین النهرین د تمدن ځینې برخې رانغاړي. دا تمدن د دجلې او فرات سیندونو ترمنځ منځته راغلی دی. دا سیندونه د عراق له لارې فارس خلیج ته بهیږي. د عراق هاشمي سلطنت، چې په خپل لومړني پړاو کې د جبري عراق په نوم هم پیژندل کېده، په ۱۹۲۲ ز کال کې د انګلیس-عراق تړون پر بنسټ د عراق پاڅون په پایله کې چې په ۱۹۲۰ ز کال کې د بریتانيې واکمنۍ پر وړاندې رامنځته شوی و، تاسیس شو.
مرکز یې په ښکته بین النهرین کې دی (له تاریخي بابل سره سمون لري) خو د پورتني بین النهرین ځینې برخې (له تاریخي آشور سره سمون لري) او د سوریې دښتهاو د عرب دښته هم په کې شاملې دي. د دې سیمې تاریخ د نړۍ د لومړنیو لیکنو، ادبیاتو، علومو، ریاضیاتو، قوانینو او فلسفې شاهد دی، له دې امله یې عام لقب، د تمدن زانګو دی.
مخکینی تاریخچه
د ۱۹۵۷-۱۹۶۱ ز کلونو په اوږدو کې د شانیدار سمڅه د کولمبیا پوهنتون د رالف سولیکي او د هغه ټیم له خوا وکیندل شوه، د پخوا زمانې د انسانانو ۹ سکلېټونه چې د بېلابېلو عمرونو او حالتونو درلودونکي وو، په بشپړ او سلامت ډول (شانیدار I–IXپه نوم) کشف کړل چې د ۶۰۰۰۰-۸۰۰۰۰ کلونو تر منځ تاریخ لري.
لسم کس په دې وروستیو کې د ایم زیدر له خوا په سمیټسونین انسټیټیوټ کې له سیمې څخه د ژویو د پلټنو په ترڅ کې کشف شو. د زیدر په اند، له پاتې شویو بقایاوو څخه داسې څرګندېږي چې لرغونو انسانانو د جنازې مراسم درلودل، خپل مړي یې له ګلانو سره خښول.
د هخامنشیانو او سلوکیانو واکمني
بین النهرین په ۵۳۹ مخکې له میلاد کال کې د لوی کوروش په مشرۍ د هخامنشي پارسیانو له خوا فتح شو او د دوو پېړیو لپاره د پارسیانو تر واکمنۍ لاندې پاتې شو. د پارس سترواکي په ۳۳۱ مخکې له میلاد کې د مقدوني سکندر په لاس سقوط وکړ او د سلوکي سترواکۍ د یوې برخې په توګه د یونان تر واکمنۍ لاندې راغله. بابل په دجلي کې د سلوکیه له تاسیس وروسته، د نوې سلوکي سترواکۍ پلازمېنه له زوال سره مخامخ شوه.
د پارتیانو او رومیانو واکمني
عیسویت په لومړۍ وروسته له میلاد پیړۍ کې بین النهرین ته ورسید او په ځانګړې توګه رومي سوریه د ختیځ عیسویت او سوریایي ادبي دود په مرکز بدله شو. داسې هم انګېرل کېږي چې منډیزم به هم یا په همدې وخت کې له دې ځایه سرچینه اخیستې وي او یا هم کله چې منډایانو له فلسطین څخه د پناه غوښتنه کړې وه، دې سیمې ته تللی وي.
اسلامي سوبه
په بین النهرین کې د یرغلګرو عربو قبیلو او د فارس نیواکګرو ترمنځ له لومړۍ تنظیم شوې شخړې څخه داسې ښکاري چې په ۶۳۴ز کال کې د پول په جنګ کې عربانو ماتې وخوړه. د ابو عبيد ثقفي تر مشرۍ لاندې د څه د پاسه پنځه ۱۰۰۰مسلمانانو ځواک و، چې د پارسيانو له خوا وځپل شو.
عبدالحفيظ منصور
مخينه
عبدالحفيظ منصور د پنجشېر په ولايت کې زېږېدلی دی.
د عراق تاریخ
اسلامي سوبه
تر هغه وروسته د خالد بن ولید پوځي عملیات په بریالۍ توګه ترسره شول، چې د یوه کال په اوږدو کې د فارس سترواکۍ له پلازمېنې ټیسفون پرته، ټول عراق د عربو تر واکمنۍ لاندې راغی.
عبدالحفيظ منصور
سرچينې
وېشنيزه:د شورای نظار غړي وېشنيزه:د جميعت اسلامي غړي وېشنيزه:جنگسالاران
د عراق تاریخ
عباسي خلافت
بغداد ښار په اتمې پېړۍ کې جوړ او د عباسي خلافت پلازمېنه شو. بغداد په چټک ډول له اتمې پېړۍ نه تر نهمې پېړۍ پورې د لرغونې «اسلامي زرینې دورې» په بهیر کې د اسلامي نړۍ پر لومړني کلتوري مرکز بدل شو.
په نهمه پېړۍ کې عباسي خلافت مخ پر زوال روان شو. د نهمې پېړۍ له وروستیو نه د یوولسمې پېړۍ تر لومړیو پورې، هغه دوره چې د «ایراني انټرمیزو» په نامه یادېږي، د عراق (عصري سیمې) د یو شمېر کوچنیو ایراني امارتونو له خوا اداره کېدې، چې په کې طاهریان، صفاریان، سامانیان، ال بویه او سالاریان شامل وو.
د مغولو یرغل
د یوولسمې پېړۍ په وروستیو کې عراق د خوارزمیانو تر واکمنۍ لاندې راغی. د ترک سیکولر واکمني او هم عباسي خلافت په دیارلسمې پیړۍ کې د مغولو له یرغلونو سره پای ته ورسېدلې. د چنګیز خان تر مشرۍ لاندې مغولانو تر ۱۲۲۱ کاله پورې خوارزمیا فتح کړې وه.
مونګک خان په ۱۲۵۱ ز کال کې د مغولو د سترواکۍ بیا پراختیا پیل کړه او کله چې خلیفه المعستصمي مغولان ته تسلیم نه شو، بغداد په ۱۲۵۸ کال کې د هلاکو خان ​​له خوا محاصره او ونیول شو. د عباسي خلافت له ړنګیدو سره، هلاکو ته لاره خلاصه شوه، سوریې ته ولاړ او د سیمې د نورو مسلمانو ځواکونو پر ضد یې خوځون وکړ.
د عراق خپلواک سلطنت
په عراق کې د عربي سنيانو نفوذ د اشوري يزدي او شيعه ګانو د نارامیو لامل شو، چې ټول په بې رحمۍ سره وځپل شول. په ۱۹۳۶ کال کې د عراق په پاچهي کې لومړۍ پوځي کودتا وشوه، چې بکر صدیقي دې ته بریالی شو، چې خپل معاون یې د سرپرست صدراعظم ځایناستی کړ. د سیاسي ناټیکاوي په بهیر کې څو کودتاګانې وشوې، چې په ۱۹۴۱ کې اوج ته ورسیدې.
د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې، د نایب عبدالله عراقي رژیم په ۱۹۴۱ کال کې د راشد علي په مشرۍ د Golden Square افسرانو له خوا نسکور شو. د عراق لنډ مهاله نازي پلوه حکومت د ۱۹۴۱ په می کې د انګلیس-عراق په جګړه کې د متحدینو له خوا (د سیمه ایزو آشوریانو او کردانو په مرسته) مات شو.
د صدام حسین تر واکمنۍ لاندې
د ۱۹۷۹ کال په جولای میاشت کې، ولسمشر احمد حسن البکر چې د ولسمشر او د انقلابي قوماندې شورا رییس دواړه دندې یې پر غاړه اخیستې وې، د صدام حسین له خوا استعفا ته اړ شو، صدام بیا د بعث ګوند په شمول خپل مخالفین تصفیه کړل.
ګاونډیو هیوادونو ته د عراق ځمکنۍ ادعاوې
ګاونډیو هیوادونو ته د عراق ځمکنۍ ادعاوې تر ډېره بریده د موافقو هېوادونو د پلانونو او ژمنو له امله په ۱۹۱۹-۱۹۲۰ کې، هغه وخت چې عثماني سترواکي وویشل شوه، ددې په موخه چې په عراق او جزیره کې یو پراخ عربي دولت رامنځته کړي، چې د ختیځ مهمې سیمې هم په کې شاملې وې لکه سوریه، د ترکیې سویل ختیځ، د کویټ او د ایران ټولې سرحدي سیمې.
له ایران سره ځمکنۍ شخړه د اته کلنې بې پایلې او ګرانې جګړې لامل شوه، د ایران-عراق جګړې (۱۹۸۸-۱۹۸۰ د قادسیه-صدام - «صدام قدسیه» په نوم)، اقتصاد یې ویجاړ کړ. عراق په ۱۹۸۸ کې په غلطه توګه د بریا اعلان وکړ خو په حقیقت کې یوازې یو ستړي کیدونکي حالت ته راستون شول، په دې معنی چې دواړو خواوو یوازې خپلې اصلي پولې وساتلې.
جګړه هغه مهال پیل شوه کله چې عراق پر ایران برید وکړ، عراق په ۱۹۸۰ کال کې د سپټمبر په ۲۲ نیټه یې د ایران په خاوره کې د هوا او ځمکې له لارې په یو وخت یرغل پیل کړ.
متحده ایالاتو د ایران په وړاندې په جګړې کې له صدام حسین څخه ملاتړ وکړ. که څه هم عراق هیله درلوده چې په ایران کې له انقلابي ګډوډۍ څخه ګټه پورته کړي او له رسمي خبرتیا پرته برید وکړي، دوی یوازې په ایران کې محدود پرمختګ وکړ او د څو میاشتو په اوږدو کې د ایرانیانو له خوا په شا وتمبول شول چې د ۱۹۸۲ تر جون میاشتې پورې یې تقریبا ټولې له لاسه ورکړل شوې سیمې بیرته ترلاسه کړې.
دې جګړې له ځان سره لوی ځاني او اقتصادي زیانونه رامنځته کړل - داسې ګمان کېږي چې نیم میلیونه عراقي او ایراني سرتېري او همدارنګه ملي وګړي په جګړې کې وژل شوي او ډېری نور یې ټپیان شوي دي - خو نه یې کوم غرامت له ځانه سره درلود او نه هم په سرحدونو کې یې کوم بدلون رامنځته کړ. دا شخړه اکثرا له لومړۍ نړیوالې جګړې سره پرتله کېږي.
په ۲۰۰۳ کې د متحده ایالاتو یرغل
وروسته له هغه چې په ۲۰۰۱ کال کې د اسامه بن لادن د ډلې له خوا د متحده ایالاتو پر نیویارک او واشنګټن تروریستي بریدونه ترسره شول، د امریکا بهرنی سیاست په عراق کې د بعث حکومت د ړنګولو غوښتنه وکړه.
په واشنګټن کې نوو محافظه کارو فکري ډلو له کلونو راهیسې په بغداد کې د رژیم د بدلون غوښتنه کوله. د ۱۹۹۸ کال د اګست په ۱۴مه، ولسمشر کلنټن ۱۰۵- ۲۳۵ عامه قانون لاسلیک کړ، او اعلان یې وکړ چې «د عراق دولت په مادي او نه منل کېدونکې توګه له خپلو نړیوالو تعهداتو څخه سرغړونه کوي».
امریکا له ملګرو ملتونو وغوښتل چې د عراق پر ضد پوځي اقدام وکړي. د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش ویلي چې صدام څو ځله د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له ۱۶ پریکړه لیکونو نه سرغړونه کړې ده. د عراق حکومت د بوش دا ادعا رد کړه.
د ۲۰۰۳ز کال په مارچ میاشت کې متحده ایالاتو او بریتانیې د نورو هېوادونو په پوځي مرستو سره پر عراق یرغل وکړ.
انفرادي انارشیزم (وګړپال انارشیزم)
انفرادي انارشیزم، د انارشیزم هغه څانګه ده، چې په فرد او دغه راز په بهرنیو ټاکونکو برخو لکه ډلو، ټولنو، دودونو او ایدیولوژیکي سیسټمونوباندې ټینګار کوي. که څه هم معمولاًله ټولنیز انارشیزم سره په تضاد کې دی، خو بیا هم دواړه انفرادي او ټولنیز انارشیزم دواړو یو بل اغیزمن کړي. د یوې اقتصادي نظریې متقابل پلوي په ځانګړي ډول یې انفرادي انارشیزماغېزمن کړی، چې آزادۍ یې د کمونیزم او مالکیت ترکیب بولي، ځینې وخت د انفرادي انارشیزم او ځینې وختد ټولنیز انارشیزم برخه ګڼل کیږي.ډېری انارکوکمونیستان ځانونه د رادیکال فردپلویان بولي او د فردي آزادۍ د تحقق لپاره انارکو کمونیزم تر ټولو غوره ټولنیز نظام ګڼي. له اقتصادي پلوه په داسې حال کې چې د اروپا انفرادي انارشیستان هغه کثرت پالونکي دي، چې له صفتونو او ترکیبي انارشیزم څخه پرته د انارکو کمونیست له اقتصادي بڼو نیولې تر متقابله انارشیزمپورې یې پلوي کوي.ډېری امریکایي انفرادي انارشیستان د متقابلیت پلوي کوي، یا د کلاسیک اقتصاد د بازار اړوند سوسیالیزم د لیبرتارین سوسیالیستي بڼه یا د ازاد بازار سوسیالیستي بڼه وي. انفرادي انارشیستان له داسې ملکیت سره مخالف دي، چې امتیازات ورکوي او استثمارګر وي اوپه دوه اړخیز اعتبار سره«د سرمایې اړوند استبداد - یعني مالکیت»د له منځه وړلو هڅه کوي.
انفرادي انارشیزم په انارشیستي غورځنګ کې د څو بېلابېلو فکري دودونو او انفرادي فلسفې د یوې ډلې ښودونکی دی. په انفرادي انارشیزم باندې د لومړنیو اغیزو په ډله کې ویلیم ګادوین (فلسفی انارشیزم)، جوزیا وارن (د فرد حاکمیت)، ماکس ستیرنر(ځانپالنه)، لیساندر سپونر(طبیعي قانون)، پییر جوزف پرودون (متقابلیت), هینري دیویدثورو(انتقاليت)، هربرت سپینسر (د مساوي آزادۍ قانون) او انسمله بلګاریک (مدني نافرماني) شامل و. فردپالونکی انارشیزم په اروپا او متحده ایالاتو کې څرګند شو، چیرې چې د ۱۹مې ز پېړۍ نامتو انفرادي انارشیست بیجامین تاکر وویل، چې: «که فرد د خپل ځان د اداره کولو حق ولري، ټول بهرني حکومتونه ظالم او مستبد بلل کېږي».
په انارشیزم کې انفرادي انارشیزم په لومړۍ درجه کې یوه ادبي پدیده ده،حال دا چې ټولنیز انارشیزم د انارشیزم یوه غالبه بڼه ده، چې د نولسمې پیړۍ په وروستیو کې له انارکو وروسته د انفرادي انارشیزم نه د توپیر په توګه راڅرګند شو. کمونیزم د یو غالب تمایل په توګه د ډله ییز انارشیزم ځایناستی شو. انفرادي انارشیزم د ځینو په وسیله د داسې انارشیستي څانګې په توګه تشریح شوی، چې د لیبرالیزم په وسیله ډېر اغیزمن شوی او ورسره تړلی دی (کلاسیک لیبرالیزم چې له کلاسیکو سیاسي اقتصاد پوهانو او د کار نظریې نه د پانګوالۍ ضد نظریې او سوسیالیستي اقتصاد مفاهم ترلاسه کوي) او دغه راز د لیبرالیزم د یوې برخې په توګه بیان شوی دی. د لیبرال یا لیبرال - سوسیالیست برخه د انارشیزم او لیبرالي سوسیالیزم د ډله ییز یا کمونیستي اړخ پر خلاف ده، او په دې توګه ډېری یې له دې وېش سره همغږينه دي. ټولنیز انارشیستان د ټول پالونکو یا جمع ګرا او کمونستي انارشيستانو په شمول انفرادي انارشيستان له سود او د سرمایه دارۍ اړوندو ګټو سره د مخالفت له امله سوسيالیستان او ازاد سوسیالیستان ګڼي. همدارنګه د انفرادیت – سوسیالیستي وېش نظریه هم د بحث وړ موضوع بلل کیږي، ځکه چې انفرادي انارشیزم په لویه کچه سوسیالسیتي دی او د غیر لاکي انفرادیت له امله هغه د انفرادي سوسیالیزم یوه بڼه ګڼلای شو، چې سوسیالیزم په کې شامل دی.انفرادي انارشیزم د ډېریو انارشیستي فکري مکتبونو بنسټ دی، چې نږدې په ټولو انارشیستي تمایلاتویې  اغېز لرلی او په ډېرو انارشیستي خبرو اترو کې یې ونډه لرلې ده.
پییر جوزف پرودون
پییر جوزف پرودون هغه لومړنی فیلسوف و، چې ځان یې د «انارشیست» په نامه یاد کړ. ځینې ​​​​پرودون یو انفرادي انارشیست ګڼي، حال دا چې ځینې نوريې یو ټولنیز انارشیست ګڼي. همدارنګه ځینې ​​مبصرین پرودون د انفرادي کنټرول پر ځای په لویو صنعتونو کې د غوره مشارکت او له امله د انفرادي انارشیست په توګه نه پیژني. سربېره پر دې هغه د ځینو امریکایی وګړپالونکو یا فردګرایانو په منځ کې ډېر اغېزمن و او ښه نفوذ یې درلود. په  ۱۸۴۰مه او ۱۸۵۰مه زېږدیزو لسیزو کې چارلس اندرسوندانااو ویلیم بېچلدر ګرین د پرودون اثار متحده ایالاتو ته معرفي کړل. ګرین د پرودون متقابل ګرایي د امریکا له شرایطو سره تطبیق او هغه یې بنیامین تاکر ته معرفي کړ.
پرودون له داسې دولتي امتیازاتو سره مخالفو، چې د پانګوالۍ، بانکدارۍ او د ځمکنیو او دغه راز د ملکیت راټولولو یا استملاک (او هر ډول جبر، چې د دې لامل شي) له ګټو نه ساتنه کوي، ځکه چې د هغه په اند د سیالۍ مخه نیسي او شتمني د څو محدودو کسانو په لاس کې ساتي. پرودون د وګړود حق پلوی و، چې وګړي باید د خپل کار محصول د خپلې شتمنۍ په توګه وساتي؛ خو هغه په ​​​​دې باور و، چې هر هغه ملکیت چې یو کس یې تولیدوي،له هغه پرته هره اضافي شتمني او ملکیت لرل د یاد شخص لپاره غیرقانوني وي. له همدې امله هغه شخصي مالکیت هم د آزادۍ لپاره اړین ګڼه او هم یې د استبداد او ظلم لپاره یوه لارهګڼله. لومړی کله چې د کار له برکته وي او د کار لپاره لازم وي او دوهم کله چې د استثمار (سود، ګټه، اجاره او مالیه) لامل کېږي. هغه په عمومي توګه لومړنی یې «شتمني او جایداد» او وروستی یې «مال یا ملکیت»بلل. د لوی او ستر صنعت لپاره هغه د مزد لرونکي کار بدلولو لپاره د کارګرانو د اتحادیو ملاتړ وکړ او د ځمکې له مالکیت سره یې مخالفت وکړ.
پرودون په دې باور و، هغه کسان چې کار کوي خپل ټول تولیدات باید وساتي او په کریډیټ او ځمکو باندې انحصار شوې موارد هغه ځواکونه دي، چې دا ډول موارد منع کوي. هغه د داسې یو اقتصادي سیستم ملاتړ کاوه، چې شخصي ملکیت په کې د ملکیت او د تبادلې د بازار په توګه پرته له ګټې نه شامل و،چې هغه به متقابل ‌پالنه یا متقابلیت باله. دا د پرودون فلسفه ده چې د انارکو کمونیزم په پیل کې په ډېره واضح او ورښانه توګه د ژوزف دژاک په وسیله رد شوه او وروسته یې په مستقیم ډول پرودون ته په یوه لیک کې ولیکل، چې «دا د هغه د کار محصول نه دی، بلکې کارګر د هغه د اړتیاوو پوره کولو لپاره حق لري، که څه هم دا اړتیاوې هرڅه وي». پرودون انارکو کمونیست نه، بلکې یو وګړپال یا فردګرا شخص و او داسې يې ویل، چې: «کمونیزم.... په ذات او اساس کې همغه له ټولنې څخه انکار دی» او په ښکاره توګه یې اعلان وکړ، چې «مالکیت غلا ده» او په دې برخه کې د ځمکې د مالکیت حق ردولو ته اشاره کوي او وایي، چې هغه چا ته ورکول کېږي چې دا ځمکه نه کاروي.
له فردي مالکیت او مبادله یي اقتصاد نه د پرودون د ملاتړ له امله پرودون څخه د دژاک او نورو له جلا کېدو وروسته، د وګړپالونکو یا انفرادیت غوښتونکو (چې د پروودون له فلسفې سرهنسبي همغږۍ ته دوام ورکړ) اوانارکوکمونیستانو ترمنځ اړیکې د بېلابېلو تضادونو او د همغږۍ اړوند تضادونو سره څرګندې شوې. د بېلګې په توګه، د تاکر په څېر فرد غوښتونکو (فردپلویانو) له یوې خوا د میخایل باکونین په څېرجمعیت غوښتونکو آثار ژباړلي او بیا یې خپاره کړي او له بلې خوا د جمعیت غوښتنې او کمونیزم اقتصادي اړخونه یې د انارشیستي ایدیولوژۍ له اړوندو ارمانونو سره د ناهمغږۍ په توګه رد کړي دي.
مېکس ستېرنر
جوهان کاسپر سمېت، چې په مېکس ستېرنر (هغه مستعار نوم، چې په ماشومتوب کې د ښه فکر او پوهې له امله د المان ښوونځي کې ترلاسه کړی و) په نامه مشهور دی، یو المانی فیلسوف و، چې د ناهیلیزم، اګزیستانسیالیزم، پوسټ ماډرنیزم، انارشیزم او په ځانګړې توګه د انفرادي انارشیزم د ادبي سرلاروله ډلې څخه شمېرل کېږي. د ستېرنر اصلي اثر«Ego and Its Own» دی، چې د «Ego and His Own» په نامه هم یادیږي (په جرمني ژبه کې «Der Einzige und seinEigentum» چې په لفظي ډول د یوازیني یو شخص «The Only One» او د هغه دملکیت یا یو ځانګړی فرد او د هغه ملکیت «The Unique Individual and His Property» په توګه ژباړل کېږي. دا اثر په لومړي ځل په ۱۸۴۴ز کال په لیپزیک کې خپور شو او له هغه وخته را پدېخوا تر ننه پورې په ډېرو نسخو او بېلابېلو ژبو ژباړل شوی او خپور شوی دی
بجنورد ولسوالي
بجنورد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بجنورد)  د ايران د خراسان شمالي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د بجنورد ښار دی. دا ولسوالي ۳۲۴٬۰۸۳ تنه نفوس لري. د بجنورد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان شمالي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
قادريه
طريقه عليه قادريه
طريقه عليه قادريه و سيدنا مولانا حضرت شيخ محى الدين عبدالقادر جيلاني  رضي الله عنه ته منسوبه ده.
سلطان اوليا سيد عبدالقادر الجيلاني الحسني الحٌسيني قدس سره حسني او حسيني سيد  او د ډېرو غټو اولياوو او صالحينو د جملې څخه دى، د ده پر ولايت او صلاح باندي د ختيځ او لوېديځ  ټولو مشايخو او اولياوو اعتراف كړى دى.
سيدنا شيخ رحمة الله تعالى په ټولو علومو كي يو متبحر عالم وو او لكه مخكي چي وويل شول طريقه عليه قادريه و همدې جليل القدر مرشد، شيخ، پېشوا او لارښود ته منسوبه ده.
طريقه عليه قادريه يو تربيوي ( روزنيزه ) سلوكي تگلاره ده كوم چي د پوره اخلاص او د هر ډول  ريا  څخه د نيت پر پاكوالي سر بېره د هغو ادابو، قواعدو، او اصولو موافق چي د سيدنا شيخ عبدالقادر الجيلاني رضي الله عنه څخه را نقل شوي دي او تر ده مبارك وروسته د قادريې طريقې رښتني مشايخ پر هغه لاره تللي دي د اخلاق حميده ( نيكواخلاقو ) حاصلول او د اخلاق ذميمه ( بدو اخلاقو ) څخه د پاكوالي او لوى څښتن عزوجل ته د قرب ( نژدېكت ) او د هغه د رضا وحاصلولوته لارښوونه كوي.
طريقه عليه قادريه پر شريعت مطهره، كتاب الله او سنت باندي بنا ده او هر هغه لاره چي د كتاب الله او سنت مخالفه وي هغه له قادريې طريقې څخه نه ده. او په دې اړه سيدنا شيخ عبدالقادر الجيلاني رضي الله عنه فرمايي: طريقتنا مبنية على الكتاب والسنة فمن خالفهما فليس منا ژباړه: زموږ طريقه پر كتاب او سنت بنا ده كه څوك مخالفت ترې وكړي هغه زموږ څخه نه دى. همدارنگه سيدنا شيخ فرمايې: طو الى الله بجنا حى الكتاب والسنة وادخل عليه ويدك في يد رسول الله صلى الله عليه وسلم. ژباړه: د الله عزوجل ولوري ته د قران او سنت په وزرونوپرواز وكړه او لوى څښتن عزوجل ته ورشه په داسي حال كي لاس دي د رسول الله صلى الله عليه وسلم په لاس كي وي.
سيدنا شيخ عبدالقادر جيلاني رحمة الله فرمايې:
لومړنى شى چي په دې طريقه كي په مبتدي باندي لازم او واجب دى هغه صحيح عقيده ده ځكه صحيح اعتقاد اساسي (بنسټ) دى چي هغه د اهل السنت والجماعت، سلفو صالحينو، انبياوو، صحابوو، تابعينو، اولياوو او صديقينو عقيده ده.
همدارنگه پر مريد لازمه ده چي تمسك وكړي په كتاب الله او سنت سره، په اصولو او فروعوكي پر اوامرو او نواهيو عمل وكړي ورپسې په صدق ( ريښتنوالى ) كي زيار و باسي تر څو هدايت او صراط المستقيم ور په رخه شي.
د هر چا لپاره آسانه لار او لويه كټه:
د شيخ ابوالحسن علي ابن سليمان خباز څخه نقل دى چي ماته په ۵۹۲ كال كي په بغداد كي شيخ عمران كيمياني او شيخ بزار وويل چي د سيدنا و مرشدنا غوث الثقلين سيد شيخ محي الدين عبد القادر الجيلاني رضي الله عنه څخه و پوښتل سول چي كه كوم څوك ستاسو ارزو لري او تاسو ته ځان منسوبوي خوستاسو لاس يې نه وي نيولى ستاسو څخه يې خرقه نه وي اغوستې، نو آيا دا ستاسو د ملگرو څخه شمېرل كيږي؟
سيدنا و مرشدنا غوث الثقلين سيد شيخ محي الدين عبد القادر الجيلاني رضي الله عنه و فرمايل: څوك چي په ما پوري ځان تړي او ماته ځان منسوبوي نو الله تعالى به هغه قبول كړي او هغه زما د ملگرو څخه دى. الله عزوجل را سره ژمنه كړېده چي ستاسو ملگري چي ستاسو سره مينه او محبت كوي هغوى به جنت ته داخل كړم.
اې زما اسلامي وړونو!
همدا د سيدنا ومرشدنا شيخ عبدالقادر جيلاني رحمة الله تعالى عليه طريقه قادريه ده.
دلوى څښتن څخه عاجزانه غوښتنه كوو چي په عقيده او عمل كي د حقيقي تصوف لاره ونيسو! همدارنگه ستاسو محترمينو وړونو څخه درخواست كوو چي دهمدې لاري په نشرولو او خپرولو كي را سره مرستندويه و ا وسى. او دوخت يو صادق قادري و اوسى تر څو زيار وباسى چي د سيدنا شيخ امام الجيلاني فكر او نيك اخلاق در پكښي پيدا سي.
الله عزوجل دي ما او تاته توفيق راكړي، زه هم و الله عزوجل ته يو فقير يم د هغه دعذابه وېرېږم او د هغه رحمت ته اميد لرم. ستاسو د دعاگانو په تمه يم تر څو د لوى الله عزوجل په عام فضل د دې كار اهل شم او ستاسو لپاره يو ورور، خادم، محب او لارښوونكى شم. دا خوښوم او اميد لرم چي تاسو تر ما خير او غوره شى، كېدلاى شي چي ډېر ستاسو او حتى ټول تاسو تر ما غوره ياست!!
كه لوى څښتن عزوجل په طريقه قادريه كي د سلوك او د خول نعمت در په برخه كړ، دا به پر ما او تاسو د الله تعالى عزوجل لوى نعمت او احسان وي. زيار به باسو چي د هغه آداب، شرايط او اذكار پر ځاى كړو تر څو د الله په لوى فضل او رحمت سره د كاميابۍ ميندونكو او خلاصون ميندونكو د جملې څخه سو. طريقه عليه قادريه و لوى څښتن عزوجل ته يوه افضله ( غوره ) لاره ده او ددې لاري ډېرو سالكينو ( تلونكو ) برى او نجات موندلى دى.
د قادريې شريفي په طريقې كي د داخلېدو آسانه لار:
كه كوم مسلمان ورور د قادريې طريقې و مشايخو ته لاس رسى نه لري نو كولاى شي چي تر هر لمانځه وروسته درې ځله او يا ۱۶۵ ځله د (لا اله الا الله) كلمه شريفه ولولي او له ځان سره داسي ووايې چي زه د لوى ځوان غوث الاعظم رحمة الله تعالى عليه مريد او ملگرى يم او ورسره په زړه كي مينه وساتي نو انشا الله نوموړى كس به د ده په ملگرو او مريدانو كي شمېرل كيږي.
و اسال الله ان يتقبل منى فهو وحده العالم باالسوائر و اساله تعالى ان يجعلني خيراً مما تظنون و ان يغفرلى مالا تعلمون.
و صل الله على سيدنا محمد وعلى آله و صحبه اجمعين و رضىالله تعالى عن سيدي و مرشدي عبدالقادر المحى الدين قدس الله سره.
والحمدالله رب العلمين
سرچینې
وېشنيزه:تصوف وېشنيزه:اسلامي تصوف وېشنيزه:صوفیان
ایستریا
ایستریا ولایت istria County) په کرواسیا هیواد کې یوه ولسوالۍ ده.
برانکس
برانکس په انګلیسي Bronx) د نیویارک ښار منهټن سیمې د پنځو ښارې برخو څخه یوه ده چې په ۲۰۰۵م کال کې یې ۱،۳۵۷،۵۸۹ وګړي لرل.
ريموټ اکسيس
ریموټ اکسیس (په انګلیسي: Remote Access) دلیرې ځای څخه لاس رسی ته وایي. ددې لپاره چې وکولای شو همیشه خپل او یاهم د نورو معلوماتو ته لاس رسی پیدا کړو کیدای شی دا معلومات له نږدې او یاهم له لیرې فاصلې څخه وی نو کولای شو د ریموټ اکسیس له خدماتو څخه ګټه پورته کړو.
ریموټ اکسیس څه شې دی؟
د ریموټ اکسیس لغوی معنی عبارت ده له لری لاری څخه لاسرسی. چی دا لاس رسی بدون له کیبل څخه او هم د کیبل په واسطه کیدای شی. او په اصطلاح کښی عبارت دی له هغه ټیکنالوژی څخه دی کوم چی موږ دهغه په واسطه له لری ځای څخه خپله شبکه کنټرول او تر نظر لاندی ولرو دا په هغه صورت کی چی مونږ ددې شبکې غړی او یا (user) واوسو نو کوم شیان چی مونږ کنټرولوو هغه عبارت له مختلیفو وسایلو څخه دی لکه شبکه او د شبکې اړوند وسایل. کوم وخت چی په مختلفو ادارو کښی کارکوونکی ستونزه او یا دیو مشکل سره مخامخ شی نوتر ټولو غوره طریقه اودحل لار یی خپله (remote access) دی چی کولای شو ددوی ستونزی په هم هغه ځای کښی ور حل کړو.
نو کله چی مونږ دلمړی ځل لپاره غواړو خپله شبکه تنظیم کړو دلری فاصلی (Remote Access) څخه ددی ټولو وسایلو کوم چی په شبکه پوری اړه لری په راس کی روټر قرارلری.
مخکی له دی چی مونږ د روټر عیارسازی یا (configuration) وکړو نو مونږ باید روټر په صحیح ډول سره وپیژنو او دهغه په ټولو خصوصیات باندی پوه شو.
روټر څه شی دی ؟
اصلي لیکنه: روټر روټر د WAN یوه وسیله ده کوم چه د هغه په واسطه موږ اوتاسی محلی شبکه د WAN سره وصلولای شو روټر کولای شی چه د Collision او Broadcast ساحه یو له بل سره جلا کړو روټر ip ادرس پیژنی د معلوماتو د لیږلو د پاره ip ادرس په واسطه تصمیم نیسی. روټر د کمپیوټر په مثال سره دی چه درلودونکی د پراسسر ، حافظی، او د داخلی او خارجی بسونو او پورټونو دی روټر خاصی وظیفی تر سره کوی چه desktop کمپیوټر هغه نه شی ترسره کولای. روټر موس ،مانیټور ،او کیبورډ نه لری نو ځکه د روټر د عیارولو په وخت کی مونږ د کمپیوټر له موس ،مانیټور ،او کیبورډ څخه استفاده کوو. لکه څنګه چه کمپیوټر د پروګرامو د اجرا په خاطر یو عامل سیسټم ته ضرورت لری نوهمدا رنګه روټر د فایلو د عیار سازی په خاطر و یو عامل سیسټم ته ضرورت لری. د روټر د عامل سیسټم د (ISO) په نامه یادیږی چه له دغی کلمی څخه اخستل شوی دی. ISO   (Internetwork Operating System)
دروټر داخلی برخی
CPU: دروټر دټولواصلی عملیاتو اجراکونکی دی. مثلا دکمپیوټر پراسسر ټول امرونه تحلیل او اجراکوی .همدارنګه دنورو پرزه جاتو دکار طرز کنټرولوی. RAM)) حافظه: - چی د DRAM په نوم هم یادیږی او دلاندی وظایفو درلوونکی دی:
داهغه موقتی ځای دی کوم چی درو ټر دروښانه کولو په وخت کی فایلونه تنظیم کیږی. دبرق دقطعه کولو په وخت کی RAM محتوا له منځه ځی. ( ROM ) حافظه:- ضروری دستورونه دروټر دشروع په وخت کی ساتی. هغه دستورونه چی د ( POST)( Power On Self Test ) پروسه ترسره کو ی. او همدارنګه د (IOS) کاپی دلته ‌ذخیره ده. او د (POST) وظیفه دسخت افزار چک کول دی. (Flash)حافظه دروټر(IOS) یا عامل سیسټم ساتی. NVRAM) )حافظه :- دا تنظیم شوی بایلونه ساتی. دا حافظه برعکس د ( RAM) دبرق دقطعه کولو په وخت کی خپله محتوا دلاسه نه ورکوی.
Router Boot Process
Post Boot strap lode IOS Loading Operation Post: - سخت افزار چکوی. Boot Strap Lode:-IOS دFlash memory څخه وRAM ته اوټول تنظیمات د NVRAM څخه و RAM ته راوړی. IOS Loading:-د decompression کولو په خاطر استعمالیږی. Operation: - زمونږ روټر داجراتو لپاره اماده کیږی.
د روټر ډولونه
روټر دوه ډوله دی Modular او Static دModular ډولونه: عبارت دی له 7200, 3600 series, 2800series, 2600series,1800series
Router Ports and Interfaces
دروټر انټر فیسونه روټر د محلی یا (LAN) او (WAN) شبکو سره د وصل کولو لپا ره استعمالیږی. نو په دی خاطرد روټر انټر فیسونه پردوه ډوله دی (100mbps) Fast Ethernet (100mbps)Giga Ether net
د دی کار لپاره دروټر د console پورټ د Roll- Over   کیبل په واسطه دکمپیوټر د Com پورټ سره وصلوو. دالاندی شکل دروټر انټر فیسونه او پورټونه ښی
دروټر عیارول (Router Configuration)
روټرد Roll- Over کیبل په واسطه د کمپیوټر د Com  پورټ سره وصلو.نو د دی لپاره چی مونږ ارتباط ونیسو (Adapter) RJ-45-TO-DB-9  ته ضرورت لرو .د دی ارتباط لپاره دیو خاص Software   څخه چی په نوم د Terminal Emulation Software  یادیږی استفاده کیږی. په windows کی د Hyper Terminal  څخه استفاده کیږی. ددی پروسی مخته بیولو لپاره لاندی طریق   استعمالیږی. د روټرconsole پورټ د console  کیبل په واسطه دکمپیوټر د com  پورټ سره وصل کړی.
Hyper Terminal په لاندی طریقه سره  Run  کړی ! Start          Programs              Accessories               HyperTerminal کوم باکس چی لاندی معلومیږی په خپل زړه یو نو م ورکړی OK کلیک کړی.
په دغه بل باکس کی Com 1 انتخاب کړی اوOK   کلیک کړی !
دغه باکس چی ورسته تر OK راځی لاندی پارامټر ونه انتخاب کړی ورسته OK کلیک کړی