cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلوچستان مسئله
دبلوڅو عمده او ستر ټاټوبی د دوی په وینا د بلوچستان په نوم یادیږی اومرکزیی دکوټي او قلات ښار دی په بلوچستان کې اکثریت بلوڅان دي، هلته له بلوڅو پرته پښتانه هم د نفوس ١٥ فیصده برخه جوړوي. د بلوچستان ختیځ ته سند ایالت، شمال خواته یې د ډیورنډ فرضي پوله، لویدیځ خواته یې د ایران مشهد ښار (بندرعباس) اوجنوب ته یی دعربو سمندرگی پرت دی. بلوڅان د افغانستان په جنوبی ولایتونو کې هم ژوند کوي، د افغانستان په خاوره کې له ۱ یو میلیون څخه زیات دي، او غربی بلوچستان (ایران ) کې د ١٥ میلیونو په شاوخواکې پراته دي، په عربي ټاپووزمه کې هم څو لکه  او په ترکمنستان کې هم د ١٩٩٨،کال دحصایي له مخې د  ٢٠۰ زرو په شاوخوا کې بلوڅ میشته وو. د افغانستان او ایران په پرتله د پاکستان بلوڅان ډیر غني وطن لری، ګاز ، کوئله او قیمتی غرونه چې ډیر څه پکې خوندی دي، همدغسې د دې نه هم ارزښتمن څیز چې هغه د ګوادر سمندری لاره ده، یاده لار نه یوازې چې د دوی مالی ګټې  په کې نغستي دي، بلکې د ټول سیمې لپاره د خورا لوى تجارتي اهميت درلودونکې ده. بلوڅان د افغانستان دخپلواکۍ په جګړه کې د افغانستان پوره ملاتړوو، او د انگریز په ضد یې ډیرې جگړې هم کړي دي. د پاکستان له جوړېدو نه دوه کاله وروسته په نهم د سنبلې  ۱۳۲۸ لمریز کال کې د کابل په پغمان کې د ازادۍ څلي (تاق طفر) تر څنګ یوه لویه ولسي جرګه کښيناسته چې پکې پښتنو، بلوڅو د پښتونخوا او بلوچستان څخه راغلو سپین ږیرو، تاجک، ازبک، ایماق، براهوي او د نورو ګڼو قومونو مشرانو استازو، د وخت د حکومت وزیرانو، د ملي شورا غړو او نورو لوړپوړو دولتي چارواکو او ځوانانو ګډون کړی و،  ټولو په ګډه  پرېکړه وکړه چې دا ورځ به د پښتون بلوڅ د تړون ورځ وي، چې ځینې خلک یې د پښتونستان ورځې په نامه هم یادوي، دا ورځ تر ننه پورې ځينې ټولنې او ګوندونه په ډير ضعيف ډول لمانځي، پکار خو داسې ده چې نوموړي  ورځ په ډیرو شاندارو مراسمو د افغانستان حکومت ولمانځي. زه دلته دومره ډير د پښتنو او بلوڅو پسمنظر ته نه ځم خو دومره وایم چې کله هند او پاکستان سره جدا کیدل باید د افغانستان د هغه وخت حکومت په بلوچستان او پښتونخوا کې پراخه مداخله کړي وای، لکه څنګه چې هغه وخت په ۱۹۴۷ م کال کې هندوستان په کشمیر کې په ښکاره مداخله وکړه چې له هغه وخته تر اوسه هم  نیم کشمیر د هند په لاس کې دى. زموږ د هغه وخت واکمن ( ظاهرشاه) دې حالت ته په کتو  هیڅ سر ونه ښوراوه او زموږ کوزه خاوره لا تر اوسه د پاکستان په لاس کې پاتې شوه، که هغه وخت د ظاهر شاه حکومت په بلوچستان او پښتونخوا کې مداخله کړي وای نن به موږ د لوی افغانستان ارمانجن نه وای، ځکه هغه وخت زموږ پوځ په پاکستان ډیر لاس بری و، او زموږ حکومت په ډیره اسانه خپله خاوره بیرته نیولی شوه خو د ملت بابا(!) په خپل عشق اوعشرت  کې ډوب و او  په  داسې خبرو یې دومره زړه نه خوړ. هغه وخت انګریز همدا له خدایه غوښتل چې هند دوه ځایه تقسیم کړي، خو زموږ د ملت بابا د تقسیم په وخت کې خپل په خوب ویده و. خیر چې خبره را نه کډه وډه نشي؛ تور ښامار( انګریز) هند دوه ټوټې کړ چې یو یې هند شو او دوهم یې اوسني پاکستان، لکه څرنګه چې د اسلام دښمنانو په منځني ختیځ کې د اسراییلو په نوم یو دولت را منځ ته کړ، همدا شان یې په سیمه کې پاکستان رامنځ ته کړ. تر څو په راتلوونکي کې  یې د افغانستان او ټولې اسلامي نړي پر وړاندې استعمال کړي لکه  نن سبا چې موږ ګورو پاکستان اسلامي نړۍ او افغانستان ته څومره مضر تمام شوی دى.
لیکنه: ابرهیم ایمان
د پخواني هند د ویش تاوانونه
د پاکستان موجودیت د پخواني هندوستان مسلمانان څو ځایه تقسیم کړل، یوه حصه یې په بنګلدیش کې بله په کشمیر او اوسني هندوستان کې  او دریمه یې په  پاکستان  کې ده، انګریزانو همدا ورځ له خدایه غوښته چې  د هندوستان مسلمانان  په څو حصو تقسیم کړي  لکه چې پورته مو اشاره ورته وکړه. بل تاوان یې دا شو چې انګریز په خپلو اهدافو کې بریالى شو، دلته یې په خپله خوښه داسې حکومت رامنځ ته کړ چې تل به له دې ملک نه خواوشا ملکونه  ځوریږي لکه څنګه چې په منځني ختیځ کې د اسرییلو نه مسلمانان تر پوزې راغلي دي، انګریز داسې مکروب دلته موږ او هندوستان ته پريښود چې په پیړیو پیړیو مو وځوروي  لکه  څنګه چې ځوروي مو هم؛ انګریز استمعار د هند ټوتې کولو نه یو لوى هدف دا و چې د پاکستان یوې سمیې نه زبر جوړ کړي، (په پورته ( جنوبي) ولایتونه کې ځینې دښتې جبې وي هر وخت اوبه پکې ولاړې وي، نو د سیمې خلک د اشر په ډول راځي د دښتې په منځ کې لوي ځای وکيندي او ټولې اوبه هغه  کيندل شوي ځاي ته راځي، د هغه سیمې خلک دغه کيندل شوي ځای ته زبر وايي،  کله چې ټولې اوبه یاد ځای ته راشي نو پورته ځمکه خاصلخیزه شي) انګریزانو هم د پاکستان د یوې سیمې  نه د ترویستانو زبر جوړ کړی دي، چې چیرته تروریسټ او د مور پلار ازار وهلي وي دلته یې د پاکستان (ای ایس ای) راولي او د هند او افغانستان په ضد یې  د جهاد په نوم جنګوي. پاکستان له وزیرستانه زبر جوړ کړى دي، هغه خلک چې په پنجاب کې د جهاد شوق وکړي وزیرستان ته یې راولیږي او د تربیې وروسته یې په افغانستان را خوشي کړي، او دلته زموږ ماشومان او سپینږیري د جهاد په نوم وژني خو په پنجاب کې كراره کراري ده ځکه ټول د جهاد شوقیان ترهګري زبر (وزیرستان) ته راځي. ډير ترهګر د همدې زبر ( وزیرستان) څخه هند او خوا وشا هیوادونو ته نقل  کوي،  پاکستان  په همدې ترهګرو هم پیسې اخلي او برعکس د ترهګرو د ځپلو په پلمه هم پیسې اخلي، بس د پاکستان او پلار (انکریز) يې  ښه سات تیر دى، او زموږ د وینې تویونې نه  خوندونه اخلي. اوس ځينې افغانان فکر کوي که د پاکستان نه بلوچستان ازاد شو زموږ به پکې ګټه وي او پاکستان به ضعیف شي؛ خو زه وایم زموږ چې څومره تاوان  د پاکستان په موجودیت کې و، همدومره تاوان مو د بلوچستان په ازادۍ کې هم دى، بلوڅستان د لوی افغانستان یوه برخه ده لکه څنګه چې پښتونخوا ده موږ او بلوڅ د تاریخ په اوږدو کې تل ورورڼه پاتې شوي یو لکه څنګه مو چې وړاندې ولوستل. موږ د لوی افغانستان ارمانجن یو هیڅ کله نه غواړو چې د لوی افغانستان یوه  ټوټه د تل لپاره وبایلو.
زموږ حکومت ته څه کول په کار دي؟
د افغانستان حکومت باید په بلوڅستان کې ځینې فکري مرکزونه جوړ کړي، چې د افغانستان او بلوڅستان ګډ  تاریخ او نوره داسې مضمونونه پکې  تدریس کړاي شي چې د بلوڅو او افغانانو په اړیکو کې نوره هم نږدېوالی راولي، حکومت باید بلوڅو ځوانان ته دلته د خوشال خان او رحمن بابا په څیر لیسې جوړې کړي  چې دوی پکې درس ووايي، او له هغې  وروسته یې د ملي اردو او پولیسو په لیکو كې جذب کړي. دولت که رښتیا غواړي چې په کوزو پښتنو او بلوڅوکې پراخ نفوذ ولري او ګوادر بندر ته لاره پیدا کړي؛  باید  بلوڅو او کوزو پښتنو  ته په ولسي جرګه او مشرانو جرګه کې  تشې چوکۍ  جوړې کړي تر څو بلوڅ او کوز پښتانه دواړه زموږ په پارلمان او مشرانو جرګه کې فعال رول ولري. د افغانستان دولت باید په افغانستان کې د بلوڅو تر نامه لاندې یو مستقل ریاست جوړ کړي، په یاد ریاست کې وخت نا وخت باید د بلوڅو او افغانانو تر نامه لاندې سیمنارونه جوړ شي، د بلوڅو مشرانو او ځوانانو سره په ياد ریاست  کې هر اړخیزې هڅې او کار وشي. حکومت باید نوره په بلوچستان کې په ښکاره لاسوهنه وکړي، لکه څنګه چې پاکستان په افغانستان کې په ښکاره لاسوهنه کوي... باید نوره د افغانستان حکومت چپ پاتې نشي، هغه د چا خبره نور د افغانستان دولت  باید خپل شنګ وښايي تر څو موږ بلوڅ د تل په څیر د ځان سره نوره هم  نږدې او ملګري کړو. او د دوی په ملګرتیا په بلوچستان او پښتونخوا کې خپلو اهدافو ته ځانونه د تل لپاره ورسوو...! دا زما ګډې وډې دي کیدای شي ډیرو ته د قناعت وړ نه وي خو که حکومت په پورته خبره پنځوس فيصده هم کار وکړي، بلوڅو ته په پارلمان کې چوکۍ او ورته سمینارونه جوړ کړي، او بلوڅ رښتیا د زړه له تله خپل افغاني وروڼه وګڼي لرې نه ده چې د بلوڅستان خاوره به همدا بلوڅ د افغانستان په زخم زخم وجود پسې وګنډي او افغانستان به د تل لپاره سمندر ته لاره پیدا کړي.
سرچينې
وېشنيزه:بلوچستان
چنگاښ (مياشت)
د افغانستان په رسمي کليز کې چنگاښ (سرطان) د لمريز لېږدي کال څلورمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.
سرچينې
وېشنيزه:لمريزې مياشتې
17 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
عبدالجبار قهرمان
شخصي ژوند
قهرمان نورزی پښتون و، چې په کال ۱۳۶۱ کې د کابل له حربي لیسې فارغ او د لیسانس سند یې په کال ۱۳۶۳ کې د کابل له حربي پوهنتونه ترلاسه کړی و.
په پخوا کي
افغان خبریال جیلاني ځواک د ډاکټر نجیب الله د حکومت پر مهال د قومي کنډکونو یوه مشر په توګه د ښاغلي قهرمان د فعالیت په تړاو وايي، چې هغه د ده پرېکړه نه وه، بلکې د هغه مهال د حکومت پرېکړه وه، چې د ده په خبره 'ناکامه تجربه ' وه:
'''هغه پالیسي زیانمونکې وه، خپله د ډاکټر نجیب حکومت په سقوط کې هم دغو قومي کنډکونو، چې د جنرال دوستم وو، یو مهم رول درلود، هغسې کنډکونه پرون هم د افغانستان لپاره زیانمونکي وو او که نن هم جوړېږي، زیان رسوي، خو د پارلمان د وکیل په توګه چې ما دی پېژانده تل یې په ډېر جراات سره د ملي دریځ ملاتړ کاوه او خپله خبره یې کوله او د کوم مصلحت تابع نه و. '''
جنازه
د هلمند ولایت له مقامه یوه خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي، د جبار قهرمان جنازه به پلازمېنه کابل کې کېږي
سياست
قهرمان د افغانستان د خلکو دیموکراتیک ګوند او بیا وروسته د پخواني ولسمشر نجیب الله په مشرۍ د وطن ګوند غړی و.
زمری (مياشت)
د افغانستان په رسمي کليز کې زمری (اسد) د لمريز لېږدي کال پينځمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.
عبدالجبار قهرمان
سياست
نوموړي په دا وروستیو کې د وطن ګوند یو ځای کولو لپاره هلې ځلې کولې او پر بېلا بېلو ډلو د ویشلي ګوند وحدت لپاره یې مبارزه کوله.
زمری (مياشت)
سرچينې
وېشنيزه:لمريزې مياشتې
عبدالجبار قهرمان
سياست
د سیاسي چارو افغان شنونکی توپان وزیري وايي، نوموړی نه و توانېدلی په ګوند کې یوالی راولي:
'''زه فکر کوم په هېواد کې دننه او بهر په ګوند کې اختلافونه خورا ژور دي، ده دې لړ کې ډېرې منډې ترړې وکړې، خو د ده په شتوالي کې هم دغه اختلافونه لږ نه شول، دا چې اوس دی نه شته، فکر کوم ګوندي ملګري به یې بېرته د تره کي، امین، کارمل او نجیب په ډلو کې سره ووېشل شي او بېرته به خپلو ډلو ته ستانه شي، زه ګومان کوم له دې وروسته به که وطن ګوند موجود هم وي، یوازې سمبولیکه بڼه به ولري او د خپل انسجام او تشکیلاتو ساتلو کې به بریالي نه شي. '''
د جبار قهرمان یو سیاسي او پوځي ملګری عبدالواحد طاقت وايي، قهرمان یو زړور او په جګړه کې سرلاری قومندان و.
د ده په خبره له همدې امله ورته د ډاکټر نجیب الله حکومت په نظامي برخه کې د قهرمان لقب ورکړ، خو له یوې ځايي رسنۍ سره مرکه کې جبار قهرمان ویلي و، هغه مهال یې د کندهار میوند ولسوالۍ کې د یوه پوځي افسر په توګه خدمت کاوه او د سولې لپاره یې د خدمتونو بدل کې حکومت د قهرمان لقب او مډال ورکړ.
ښاغلی طاقت وايي:
ښاغلی قهرمان د ډاکټر نجیب الله حکومت پر مهال د تورن جنرالۍ پوځي رتبې ته ورسېد.
نوموړی د کورنیو جګړو پر مهال تر څه وخته کابل کې و او بیا لومړی پاکستان او بیا روسیې ته کډوال شو.
د پخواني ولسمشر حامد کرزي حکومت پر مهال ښاغلی قهرمان د ولسي جرګې په ۱۶ دوره کې د هلمند د خلکو استازی و او اوس له هلمنده راتلونکو ټاکنو کې ولسي جرګې ته کاندید و، چې د ټاکنیز کمپاین پر مهال د هلمند والي دفتر ته څېرمه خپل ټاکنیز دفتر کې ووژل شو.
که څه هم ښاغلی قهرمان د حکومت له سختو نیوکه کونکو یو و، خو ۲۰۱۶ کال کې د ولسمشر محمد اشرف غني لخوا د هلمند جګړې مدیریت لپاره واستول شو.
نوموړي هلته د سنګوریانو په نامه د ملي امنیت ادارې په چوکاټ کې د اربکیانو یوه درې سوه کسیزه ډله جوړه کړه، چې د حکومت له وسله والو مخالفانو سره یې سختې جګړې وکړې.
نوموړي درې میاشتې وروسته هغه دنده پرېښوده او د وطن ګوند د بیا فعالولو لپاره یې سیاسي هلې ځلې پیل کړې.
دا هم ولولئ
هغه په پښتو، دري او روسي خبرې کولې او یو زوی او دوې لوڼې ترې پاتې دي.
زلزله ‌پوهنه
د Seismology (زلزله‌پوهنه) ګړنه، له لرغونې یوناني ژبې څخه اخېستل شوې ده، چې σεισμός (یا seismós) د «زلزلې» او - λογία (یا - logía) د «مطالعې» معنی لري. زلزله‌پوهنه د ځمکې او یا نورو سیاره‌ډوله جِرمونو دننه د زلزلو او د ارتجاعي څپو د خپرېدنې علمي مطالعه ده. د دغه علم په محدوده کې د سونامي په څېر د زلزلې چاپېریالي اغېزو او د زلزلې د بېلابېلو سرچینو مطالعه هم شامله ده؛ د زلزلې د رامنځ‌‌ته کېدو سرچینې کېدای شي، د ولکانیکي، تکتونیکي، کنګلینې، سیندي، سمندري او اټموسفیري بهیرونو په څېر طبیعي پېښې او یا هم د چاودنو په شان خپل‌لاسي پېښې وي. د مطالعې یوه اړونده څانګه چې له جیولوجي څخه په ګټې‌اخېستنې سره د تېرو رامنځ‌ ته شوو زلزلو په اړه معلومات راغونډوي، د پالیوسیسمولوجي په نامه یادېږي. د ځمکې د خوځښتونو ثبتول، د وخت د تابع په توګه، د سیسموګرام په نامه یادېږي. زلزله‌پوه، هغه ساینس‌پوه ته ویل کېږي، چې د زلزله‌پوهنې اړوند څېړنې ترسره کوي.
مخینه
زلزلو ته د علمي لېوالتیا مخینه کېدای شي، لرغونې دورې ته ورسېږي. د زلزلو د طبیعي لاملونو په اړه لومړني قیاسونه د تالِس (چې کابو ۵۸۵ کاله مخکې تر میلاده په مېلټوس ښار کې اوسېده)، اناکسیمن (چې نږدې ۵۵۰ کاله مخکې تر میلاده په ورته ښار کې اوسېده)، ارسطو (لږ تر لږه ۳۴۰ کاله مخکې تر میلاده) او د ژانګ هېنګ (۱۳۲ ز) په لیکنو کې د موندلو وړ دي.
په ۱۳۲ ز کال کې، د چین د هان له کورنۍ نه ژانګ هېنګ د لومړي ځل لپاره سیسموسکوپ جوړ کړ.
په ۱۷۵۵ ز کال کې د لیسبون ښار زلزلې او په اروپا کې د ساینس عمومي غوړېدنې سره هم‌‌مهاله، د زلزلې پر چلند او لاملونو باندې د پوهېدو په موخه ساینسي هڅې لا ګړندۍ کړې. لومړني ځوابونه د جان بېویس (۱۷۵۷ ز) او جان میشل (۱۷۶۱ ز) څېړنو کې د موندلو وړ دي. میشل جوته کړه چې د زلزلې د رامنځ‌ ته کېدو سرچینه د ځمکې دننه ده او هغه د داسې یوه حرکت څپې دي، چې د ځمکې سطحې په څو مایلي ژوروالي کې د لویو ډبرو د بې‌ځایه کېدو یا خوځېدو په پایله کې رامنځ‌ته کېږي.
له ۱۸۵۷ ز راهیسې، رابرټ مالټ د اوزاري د زلزله‌ دپوهنې بنسټ کېښود او د چاودېدونکو توکو په کارولو سره یې سیسمولوجیکي ازمایښتونه ترسره کړل. هغه د «seismology» ګړنې، د رامنځ‌ته کولو پازوال هم دی.
په ۱۸۹۷ ز کې د امیل ویچرټ تیوریکي محاسبې هغه دې پایلې ته ورساوه چې، د ځمکې دننۍ برخه (منټل) له سیلیکاټونو څخه د اوسپنې د یوې هستې پر چاپېره جوړه شوې ده.
په ۱۹۰۶ ز کې ریچارډ ډیکسون اولدهام سیسموګرامونو کې په جلا، جلا توګه، د P-‌‌څپو، S-‌‌څپو او سطحي څپو راتګ ته ځیر شو او لومړنۍ ښکاره نښې یې وموندلې چې ځمکه یوه مرکزي هسته لري.
په ۱۹۰۹ ز کې انډریا موهوروویچیچ، د نومهالې زلزله‌پوهنې بنسټ‌اېښودونکی، د «موهوروویچیچ ناپیوستون» وموند او بیان کړ، چې په ټولیزه توګه د «موهو ناپیوستون» او یا په لنډه بڼه د «موهو»په نامه یادېږي او د ځمکې د باندني قشر او منټل تر منځ پولې ته ویل کېږي. دغه ناپیوستون د بېلابېلو تراکم‌ لرونکو ډبرو په منځ کې د سیسمولوژیکي څپو د تېرېدو پر مهال د نوموړو څپو په سرعت کې د ځانګړي بدلون له لارې تعریفېږي.
په ۱۹۱۰ ز کې، د سان‌ فرانسیسکو د ۱۹۰۶ ز کال اپریل میاشتې زلزلې له شننې وروسته، هري فیلدېنګ ريډ د «ارتجاعي بېرته راګرځېدنې تیوري» وړاندې کړه، چې د نومهالو تکتونیکي څېړنو لپاره د یوې بنسټیزې پېلامې په توګه پاتې شوه. د دې تیوري پراختیا د ارتجاعي توکو پر فعالیت او ریاضیاتو کې د پام‌وړ جلا مطالعاتو بهیر پورې تړاو درلود.
په ۱۹۲۶ زېږدیز کې هارولډ جفرېس د زلزلو څپو په هکله د خپلو څېړنو پر بنسټ، د لومړي ځل لپاره ادعا وکړه چې د ځمکې د منټل تر لاندې د ځمکې هسته اوبلنه (مایع) ده.
په ۱۹۳۷ زېږدیز کې اِنګې لِهمن څرګنده کړه چې د ځمکې د بهرنۍ اوبلنې هستې په منځ کې دننۍ کلکه (جامده) هسته شتون لري.
د زلزلې څپو بڼې
د زلزلې څپې ارتجاعي څپې دي چې په کلکو یا اوبلنو جسمونو کې خپرېږي. کولای شو په درې بڼو یې ووېشو: دننۍ څپې، چې د مادي چاپېریال (جسم) په منځ کې د خپرېدو په حال کې دي. سطحي څپې، چې د جسم پر سطح یا د هغوی د ګډ فصل په اوږدو کې خپرېږي. عادي موډ، چې د ولاړو څپو یوه بڼه ده.
دننۍ څپې
دننۍ څپې پر دوه ډوله دي: خجیزې (فشاري) یا لومړنۍ څپې (P-څپې) او غوڅوونکې یا ثانوي څپې (S-څپې). P-‌څپې طولي څپې دي او د حرکت لوري په اوږدو کې د راټولېدنې او پراخېدنې (انقباض او انبساط) لامل ګرځي. لکه څرنګه چې دغه څپې په کلکو توکو کې تر ټولو ګړندی حرکت لري، نو په سیسموګرام کې تر ټولو دمخه راڅرګندېږي. S-‌څپې غوڅوونکې څپې دي، چې د حرکت لوری یې د خپرېدو پر لور عمود پروت دي. S-‌څپې د P-‌څپو په پرتله په کراره خپرېږي، نو له‌ دې امله له P-‌څپو څخه وروسته پر سیسموګرام راڅرګندېږي. اوبلن مواد، د غوڅولو ټیټې وړتیا له امله، ارتجاعي څپې پیاوړې کولای نه‌شي، نو ځکه S-‌څپې یوازې په کلک مادي چاپېریال کې خپرېږي.
سطحي څپې
سطحي څپې، د ځمکې سطحې ته د P- او S-‌څپو د رارسېدو په پایله کې رامنځ‌ته کېږي. دغه څپې، تیتې څپې دي، په‌دې معنی چې د بېلابېلو فریکونسیو لرونکو څپې بېلابېل سرعتونه لري. رېلي څپې (چې انقباضي او غوڅوونکی حرکتونه لري) او لَف څپې (چې په بشپړه توګه غوڅوونکې دي) د سطحي څپو دوه مهمې بڼې ګڼل کېږي. لف څپې، د ځمکې سطحې ته د قطبي شوو  S-‌څپو د رارسېدو په پایله کې رامنځ‌ته کېږي او یوازې هغه وخت شتون لري چې په یوه کلک مادي چاپېریال کې د ژوروالي سره په تړاو په ارتجاعي ځانګړتیاوو کې کوم بدلون رامنځ‌ته شوی وي؛ دغه حالت تل د زلزله‌پوهنې په کارونه کې شتون لري. له هغه ځایه چې سطحي څپې، د ځمکې سطحې ته د رسېدو لپاره، د غیرمستقیمو لارو په اوږدو کې حرکت کوي، نو د P-‌څپو او S-‌څپو په پرتله په کراره خپرېږي. څرنګه چې دغه څپې، د ځمکې پر مخ خپرېږي، نو د دننیو څپو په پرتله په ځنډ سره انرژي له لاسه ورکوي ( 1/distance2 د 1/distance3 پر وړاندې)، له همدې امله سطحي څپې د دننیو څپو په پرتله ځمکه لا پیاوړې لړزوي او په پایله کې د لومړنیو سطحي څپو سېګنالونه، د زلزلو په سیسموګرامونو کې تر ټولو لوی څرګندېږي. د کم‌ژورو زلزلو او یا سطحې ته نږدې چاودونو په څېر پېښو کې، که چېرې د سطحي څپو سرچینه سطحې ته نږدې وي، نو زورورې سطحي څپې راپارېږي، خو که چېرې سرچینه ډېره ژوره وي، سطحي څپې کمزوره دي.
د ۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم
د ۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم د (هسپانوي: socialismo del siglo XXI) د (جرمني: Der Sozialismus des Jahrhunderts )سوسیالیستي اصولو تفسیر دی، چې لومړی یې د الماني ټولنپوه او سیاسي شنونکي هینزډیټیریچ له خوا ملاتړ شوی او د لاتینې امریکا د یو شمېر مشرانو له خوا اخیستل شوی دی. ډایټریچ په ۱۹۹۶ز کال کې استدلال وکړ، چې د آزاد بازار صنعتي پانګوالیزم او د ۲۰مې پېړۍ سوسیالیزم دواړه د بشریت دبېړنیو ستونزو لکه: فقر، لوږې، د کار استحصال، اقتصادي ظلم، جنسیت، نژاد پالنې، د طبیعي زیرمو ویجاړولو او د رښتینې ډیموکراسۍ د نشتوالي په حل کې پاتې راغلي دي. د۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم، دیموکراتیک سوسیالیستي عناصر لري، خو د۲۱مې پېړۍله مارکسیستي سوسیالیزم سره هم ورته والی لري.
18 اپرېل
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
د ۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم
هغه رهبران چې د سوسیالیزم د دې بڼې ملاتړیې کړی؛ د وینزویلا هوګو چاویز، د ارجنټاین نیستور کرچنر، د اکوادور رافیل کوریا، د بولیویا ایو مورالز او د برازیل لویز اناسیو لولا دا سلوا په کې شامل دي.د سیمه‌ییزو ځانګړو تاریخي شرایطو له امله د ۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم تر ډېره په نورو هېوادادونو کې د سوسیالیزم له پخوانیو غوښتنلیکونو سره توپیر لري، چې لوی توپیریې د اغېزناک اقتصادي پلان کولو د پروسې لپاره هڅې دي.
18 اپرېل
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د ۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم
تاریخي بنسټونه
د۲۱مې پېړۍ سوسیالیزم، د کمونیستي حکومتدارۍ دسیمه ییزو دودونو او د سلواډور الند، فیډل کاسټرو،چیګوارا او د سانډینیسټا ملي آزادۍ جبهې په ګډون د لاتینې امریکا پخوانیو سوسیالیستي او کمونیستي حرکتونو ته اشاره کوي.
نظري اصول
د ډیټریچ په وینا: د سوسیالیزم دا بڼه له دې امله انقلابي ده، چې موجوده ټولنه د کیفیت له پلوه توپیر لري، خو پروسه باید په خپله تدریجي او بې‌تشدده وي، د ډیموکراسۍ پرځای د ځواک، تعلیم، د ټولنې په اړه د ساینسيپوهې او د نړیوالې همکارۍ د خوندي کولو لپاره کارېږي. ډایټریچ د پوسټ کپیټلزم تمدن په اړه په نوي واقعیت کې د څلورواساسي بنسټونو د جوړولو وړاندیز کوي:
سیمه‌ییز ادغام
د۲۱مې پېړۍ د سوسیالیزم ماډل د لاتینې امریکا او کارابین هېوادادونو ترمنځ اقتصادي او سیاسي ادغام هڅوي. دا تر ډېره د شمالي امریکاله نفوذ سره په مخالفت کې وي. سیمه‌ییز سازمانونه لکه ALBA، CELAC، Mercosur او UNASURله لاتینې امریکا سره همکارۍ ته وده ورکوي او د شمالي امریکا هېوادادونه خارجوي. ALBA په ښکاره ډول د ۲۱مې پېړۍ له سوسیالیزم سره تړاو لري، په داسې حال کې چې نور سازمانونه پر اقتصادي ادغام تمرکز کوي، ALBA د هغو هېوادادونو ترمنځ ټولنیز، سیاسي او اقتصادي ادغام ته وده ورکوي، چې د ډیموکراتیک سوسیالیزم غړیتوب لري. د دېجوړېدل د جورج ډبلیو بوش له هڅو سره په مستقیم مخالفت کې اعلان شول، چې د امریکا د آزادې سوداګرۍ ساحه رامینځته کړي، چې متحده ایالات په کې شامل دي. په ۲۰۰۸ز کال کې ALBAیو پولي اتحادیه معرفي کړه، چې د SUCRE د سیمه‌ییزو اسعارو په توګه یې کاروي.
د بولیوریا بهیر
د وینزویلا پخواني ولسمشر هوګو چاویز په وینزویلا کې د ټولنیزو اصلاحاتو یو بهیر پیل کړ، چې د بولیوریا د انقلاب په نوم یادېږي. دا کړنلاره د هاینز دیتیریچ د نظریو په پرتله د استوان میزاروس، مایکل لیبویتز او مارتا هارنیکر (چې د ۲۰۰۴ او۲۰۱۱ز کلونو ترمنځ د چاویزمشاور و)  له نظریو تر ډېره بریدهاغېزمنه ده. دا پروسه د لاتیني امریکا د ازادۍ غوښتونکي سیمون بولیوار نوم اخلي او د بولیوریازم معاصره بېلګه ده.
بوین ویویر
تر ډېره د ښه ژوند یا ښه ژوند کولو لپاره ژباړل شوی، د بوین ویویر مفهوم د طبیعي حقونو او د طبیعت د حقونو لپاره له حرکت سره تړاو لري. دا د یوېټولنې د غړي په توګه په دوامداره توګه پر ژوند کولو تمرکز کوي، چې انسانان او طبیعتدواړه پکې شامل دي. بوین ویویر د ایکوادورد ۲۰۰۸ز کال په اساسي قانون کې د نوي لیبرالد پرمختګ لپاره د بدیل په توګهځای په ځای شوی. اساسي قانون یو لړ حقوق بیانوي، چېیویې د طبیعت حقونه دي. د دې حقونو له تاکید سره سم بوین ویویر هڅه کوي، چې د طبیعت او انسانانو ترمنځ اړیکې په یو بایو-پلورستیک نظر بدل کړي، د طبیعت او ټولنې ترمنځ جلاوالی له منځهیوسي. دا طریقه د Yasuní-ITT په نوښت کېپلي شوې ده.بوین ویویر کله ناکله په شریک اقتصاد کې د ګډ مصرف په توګهافاده کېږي او دا اصطلاح په چټکۍ سره د طبیعي،ټولنیزېیا انساني پانګې د مختلفو بڼو لپاره نړۍ ته د کتلو په موخه کارېږي.
استبدادیزم
نقدکوونکي ادعا کوي، چې په لاتینې امریکا کې د ۲۱مېپېړۍ سوسیالیزم د استبداد لپاره د مخ په توګه کار کوي. د هوګو چاویز په څېر د شخصیتونوروحاني جذبه او د «هېواداد، سوسیالیزمیا مرګ!» په څېر شعارونه د لاتینې امریکاله پخوانیو دیکتاتورانو او کاډیلو سره پرتله کول دي. د هارورډ پوهنتون د سټیون لیویټسکي په وینا: « یوازېترتېرو دیکتاتوریو لاندې ولسمشران د ژوند لپاره بیاټاکل شوي وو»، لیویټسکي دا هم وویل: په داسې حال کې چې لاتینې امریکاډیموکراسي تجربه کړې، خلکو په تېر کې د دیکتاتورۍ له امله له «غیرمستقیم بیا انتخاب» سره مخالفت وکړ. « لیویتسکي بیایادونه وکړه: «په نیکاراګوا، وینزویلا او اکوادور کې بیاټاکنېله۱۰۰ کلنو پخوانیو ورته ستونزو سره تړاو لري». واشنګټن پوسټپه ۲۰۱۴ز کال کې دا هم ویلي چې« د بولیویا ایو مورالیس، د نیکاراګواډینیل اورټیګا او د وینزویلا وروستي ولسمشر هوګو چاویز د رایې ورکولو صندوق د اصطلاح د محدودیتونو دکمزورلو یاله منځه وړلو لپاره کارولی و».
په۲۰۱۵ ز کال کې، کله چې په وینزویلا کې د بولیوریا د انقلاب پر مهال اقتصادپوه وټاکل شو، اوس یې په۲۰۱۳ز کال کې د چاویز له مړینې وروسته د نیکولاس مادورو په مشرۍ له استبدادي رژیمنه دیکتاتورۍ ته وده ورکړه؛ځکه چې د اپوزیسیون سیاستوال د حکومت د کمزوري کولو د دسیسې په تور زنداني شوي وو، تاوتریخوالی په پراخه کچه و او د اپوزیسیون رسنۍ بندې شوې. د ۲۱مې پېړۍ د سوسیالیستي غورځنګ له خوا د چاویز او نورو لاتیني امریکا د مشرانو په اړه د لوېدیځو رسنیو پوښښ د دوی د پلویانو او د کیڼ اړخو رسنیو د منتقدینو له خوا غیر عادلانه بلل شوی دی.
وږی (مياشت)
د افغانستان په رسمي کليز کې وږی د لمريز لېږدي کال شپږمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.
سرچينې
وېشنيزه:لمريزې مياشتې
رودریګو دوترته
رودریګو دوترته په تګالوګی ژبه Rodrigo Roa Duterte) سیاستمدار او د فلیپین شپاړسم ولسمشر دی.
د کندهار ولایت ماڼۍ برید
مهم پړاو
دغه برید د څو اړخونو له کبله ډېر اهمیت لري. برید د یوې مهمې امنیتي غونډې په وخت کې شوی چې په افغانستان کې د ناټو او امریکايي ځواکونو مشر قومندان جنرال آسټین میلر هم پکې و. دا له ۲۰۰۱ کال راهیسې، چې امریکايي ځواکونه افغانستان ته تللی، لومړی ځل دی چې د ناټو او امریکايي ځواکونو مشر قومندان په یوه دغه ډول پېښه کې ښکېل و. د بهرنیو ځواکونو قومندانۍ ویلي، چې جنرال میلر روغ دی، خو زیاتوي چې پېښه کې درې امریکایان ټپیان شوي دي. له دې کبله ښايي دغه پېښه د افغانستان جګړې ته د امریکايي ولسمشر ډونلډ ټرمپ د ډېر پام اوښتو سبب دي. داسې ښکاري چې برید له پخوا پلان سوی و او بریدګر په دې لټه او انتظار کې و چې تر غونډې وروسته مهم کسان بهر ووځي او دی برید وکړي. دغه برید د شنبې ورځې تر ټاکنو دوې ورځې مخکې یو مهم ګوزار دی، ځکه طالبانو له مخکې ویلي و چې دغه ټاکنې به ګډوډوي. پر مورال او له رواني پلوه هم د دغه برید اغېز مهم دی، ځکه برید د ولایت ماڼۍ کې دننه سوی، چې په هېواد کې تر ټولو خوندي ځای بلل کېږي.دغه برید پر داسې مهال سوی چې د سولې خبرو لپاره هلې ځلې ډېرې سوې دي. داسې ښکاري چې دواړه لوري د جګړې په ډګر کې د برلاسي د تر لاسه کولو هڅه کوي، چې داسې د خبرو پر میز ډېر امتیاز تر لاسه کړي. خپله جنرال رازق اندېښنه درلوده چې کېدای سي د سولې د پروسې قرباني سي.
سرچینې
وېشنيزه:د کندهار پېښې
انټولوژي
انټولوژي د فلسفې يوه څانګه ده، چې د موجوديت، هستۍ، جوړېدونکي او حقيقت مفاهيم څېړي. انټولوژي هغه پوښتنې په بر کې لري چې په بنسټيزو ډلو کې موجوديت يا هستي څنګه ډلبندي شوې ده او له دې ډلې کومې هستۍ په تر ټولو زياته بنسټيزه کچه شته. انټولوژي ته ځينې وختونه د شتون د علم په توګه کتل کېږي او د ماوراء الطبيعه يا (metaphysics) په نوم د فلسفې په يوې سترې څانګې پورې اړه لري.
انټولوژيستان ډېر کله هڅه کوي چې مشخص کړي چې تر ټولو پورته يا لوړ ډولونه څه دي او څرنګه کولی شي د ډلو يا ډلبندۍ يو داسې سيستم تشکيل کړي، چې د ټولو موجوداتو رانغاړونکې ډلبندي برابره کړي. په عام ډول مطرح شوو ډلو يا ټوليو کې مادې، ملکيتونه، اړيکې، د چارو حالتونه او پېښې رانغاړي. دا ټولۍ د بسنټيزو انټولوژيکو مفاهيمو لکه: خصوصيات او کليات، مادي والي او معنوي والي يا احتمال او اړتيا له مخې مشخص شوي دي. ځانګړې علاقه يا ګته د انټولوژيکي باور مفهوم دی، چې د يوې ډلې د موجوديت شتون په تر ټولو بنسټيزه کچه باندې مشخص کوي. په انټولوژي کې ډېر کله اختلافات په دې اړه دي، چې ايا د يوې ځانګړې ټولۍ اړوند هستۍ شتون لري که نه. که چېرې شتون لري، نو څه ډول له نورو هستيو سره تړلي دي يا ورسره اړيکه لري.
کله که د انټولوژي مفرد ويوکی (ontology) د شمېر وړ نوم په توګه جمع (ontologies) وکارول شي، نو د موجوداتو علم ته نه؛ بلکې د موجوداتو د علم په دننه کې نظریاتو ته راجع کېږي. انټولوژیک نظريات د هغوی د نظرياتي تعهداتو له مخې په بېلابېلو ډولونو وېشل کېدای شي. د (Monocategorical ontologies) يا يو ډلييز انټولوژي له مخې يوازې يوه بنسټيزه ډله يا ټولۍ شتون لری، چې دا نظريه د (polycategorical ontologies) د نظريې له خوا رد شوې ده. لړيزه يا سلسله يي انټولوژي ثابتوي چې ځينې موجودات په نسبتا زياته بنسټيزه کچه شته او نور موجودات په همدوی پورې تړلي دي يا ورباندې تکيه کوي. له بله پلوه (Flat ontologies) هر موجوديت ته لومړيتوب ورکړل شوی حالت نفې کوي.
ريښه پېژندنه يا ايتمولوژي
انټولوژي (د هستۍ مطالعه) يوناني ترکيبي ويوکی دی، چې (ontos) د موجوديت او (logia) د منطقي وينا يا ليکنې په مانا سره دي.
دا چې د انټولوژي ريښه يوناني ژبې څخه ده، د دې ويوکي تر ټولو پخواني شته سوابق نوې لاتيني بڼه (ontologia) ده، چې د يعقوب لوهارډ (Jacob Lorhard) له خوا په ۱۶۰۶ کال په (Ogdoas Scholastica) کې او د روډولف ګوکېل (Rudolf Göckel) له خوا په ۱۶۱۳ کال په (Lexicon philosophicum) کې راښکاره شوه.
انګليسي ته د انټولوژي ويوکی د لومړی ځل لپاره لکه څرنګه چې اکسفورډ انګليسي قاموس ثبت کړی دی، په ۱۶۶۴ کال د ګايډين هاروي (Gideon Harvey) له خوا د (Archelogia philosophica) په واسطه راغی. په لومړيو کې دا ويوکی د فيلسوفانو له خوا په خپله لاتيني بڼه وکارول شو چې د لاتينې او په خپل وار د يوناني ريښو پر بنسټ و.
انټولوژي د ارستو له پوښتنې (شته والی د شته والي په ډول) سره نږدې يووالی لري. د دې پوښتنې له مخې پوښتل کېږي چې ټول موجودات په عام ډول په تر ټولو پراخه درک يا حس کې څه لري. د (Eleatic) اصل دې پوښتنې ته يو ځواب دی. دا اصل وايي چې هستي يا موجود په بېل ډول په علت يا سبب پورې تړلی دی، (ځواک د شتون يا هستۍ نښه ده). په دې ځواب کې يوه ستونزه دا ده چې دا ځواب معنوي شيان يو ډول يا کټ مټ ګڼي. يو بل څرګند مګر لږ منل شوی ځواب د (Berkeley) په شعار (اوسېدل حس کېدل يا درک کېدل دي) کې موندلی شو. د (شته والی د شته والي په ډول) پوښتنې ته په ښکاره ډول اړوند مګر ناورته ډول د ټولۍ يا ډلو ستونزه ده. ټولۍ يا ډلې د معمول له مخې د تر ټولو لوړو ډولونو په توګه کتل کېږي.
د ډلبندۍ يو سيستم د موجوداتو يو وېش برابروي چې ځانتنی (په فرد پورې تړلی) او جامع دی. هر موجود په دقيق ډول په يوې ډلې پورې اړه لري. دا ډول ګڼې ډلبندۍ وړانديز شوي دي. دوی ډېری وخت د مادې، ملکيت، اړيکو، د چارو حالت او پېښې رانغاړي. د ډلو تر منځ د توپير په هسته يا مرکز کې ګڼ انټولوژيکي مفاهيم او توپير دی. د بېلګې په توګه: د خصوصياتو او کلياتو مفاهيم، د ماديت او معنويت مفاهيم، د انټولوژيکي اتکا يا باور، د پېژندنې او کيفيت مفاهيم. له دې مفاهيمو سره ځينې وختونه داسې چلند کېږي، چې د ډلو تر منځ د توپير د تشرېح کولو په خپله ډلې يا ټولۍ کارول کېږي؛ يا دا چې د بېلابېلو انټولوژيکي نظرياتو د مشخص کولو لپاره نورې مرکزي ونډې لوبوي. د انټولوژي په علم کې د نظرياتو د عمومي موافقې لږوالی يا کمبود شته چې د بېلابېلو ډلو يا ټوليو د تعريف کولو په څرنګوالي پورې اړه يا علاقه لري. د انټولوژي بېلابېل پوهان ډېری وختونه په دې کې اختلاف لري، چې ايا يوه ځانګړې ډله په ټولو کې کوم غړي لري که نه، يا دا چې ایا يوه ورکړل شوې ډله بنسټ دی که نه؛ اختلاف لري.
خصوصيات (انفراديت) او کليات
خصوصيات يا انفراديت په عادي ډول له کلياتو سره توپير لري. کليات له هغو بڼو سره علاقه يا اړيکه لري، چې کولی شي په بېلابېل انفراديت په واسطه د بېلګې يا مثال په ورکولو سره تشرېح شي. د بېلګې په ډول: رومي او ځمکنی توت دواړه دوه انفرادي توکي يا خصوصيات دي، چې د بېلګې په ورکولو سره طبيعي سوروالی تشرېح کوي. کليات په عين وخت کې د فضا په ګڼو څرګندو موقعيتونو کې شتون درلودلی شي، په داسې حال کې چې انفراديت په يو وخت کې يوازې په يو موقعيت کې محدود شوی دی. له دې ورهاخوا، کليات کولی شي په بېلابېلو وختونو کې په بشپړ ډول شتون درلودلی شي، چې د همدې له امله ځينې وختونه ورته د نه تکرارېدونکي انفراديت په پرتله د تکرارېدونکي په توګه خطاب کېږي. د کلياتو يوه اصطلاحي او تش په نامه ستونزه په خپلو شکلونو يا بڼو کې د بېلابېلو شيانو د څرنګوالي تشرېح ده. د بېلګې په توګه: څرنګه کېدلی شي چې رومي او ځمکنی توت دواړه دې سور رنګ ولري. د کلياتو په اړه حقيقت پالونکي باور لري، چې کليات شته. دوی د کلياتو ستونزه د دواړو موجوداتو په واسطه د طبيعي ګډ ايښودل شوي ورته والي په تشرېح کولو سره حل کوي. حقيقت پالونکي په خپل منځ کې په دې اړه په ډلو وېشل شوي دي، چې ايا کليات کولی شي د کوم څه (ante res) په واسطه په بېلګې ورکولو سره ستون ولري او که نه په شکلي معما (in rebus). له بله پلوه خيال پلوي د کلياتو شتون ردوي. دوی بايد نورو نظرياتو ته وروګرځي، تر څو تشرېح کړي چې څرنګه يوه نوعه کولی شي څو (بېلابېلو) موجوداتو ته د بېلګې په ډول د موجوداتو تر منځ د بنسټيز ورته والي اړيکو يا يوې عامې طبيعي ډلې ته د ګډ غړيتوب په فرض کولو يا ځای پر ځای کولو سره؛ عام وي.
مانا او ماده
زيات فيلسوفان مني چې د مادي او معنوي شيانو تر منځ انفرادي او ټوليز يا جامع امتياز شته. ځينې فيلسوفان دا د موجوداتو تر ټولو عمومي وېش ګڼي. د مادي شيانو په بېلګو کې نباتات، انسانان او سيارې راځي، په داسې حال کې چې لکه عددونه، سيټونه او اضافي توري معنوي شيان دي. د عمومي تفاهم يا توافق سره سره، چې د نمونه قضيو سره علاقه او اړيکه لري، مګر په دې اړه چې ماديت او معنويت کومې ځانګړې نښې لري؛ د نظر لږ يووالی شته. مشهور وړانديزونه د دواړو اصطلاحاتو تر منځ د ۱) د فضا د وخت په دننه يا د باندې کې شتون تر منځ، ۲) د سبب او مسبب درلودلو يا نه درلودلو تر منځ او ۳) په لويې وچې پورې اړه درلودل يا اړين موجوديت تر منځ د امتياز معرفي کول رانغاړي.
انټولوژيک باور يا اتکا
که چېرې لومړنی موجود د دويم موجود څخه پرته نه شي کولی واوسېږي يا شتون ولري؛ نو يو موجود په انټولوژيک ډول په يو بل موجود باندې تکيه کوي. له بله اړخه په انټولوژيک ډول خپلواک موجودات کولی شي پّ خپله شتون ولري. د بېلګې په توګه: د يوې مڼې سطحه له مڼې څخه پرته شتون نه شي لرلی او په انټولوژيک ډول په مڼې پورې تړلې ده. موجودات ډېری وختونه داسې توصيف کوي، چې په انټولوژيک ډول ناخپلواک هغه خواص رانغاړي چې د دوی په حاملينو او پولو يا سرحداتو باندې تکيه کوي، چې په هغه موجود باندې تکيه کوي چې دوی يې له خپلې شاوخوا څخه محدودوي.
د جېنېټیک انجینرۍ تخنیکونه
د جېنېټیک انجینرۍ تخنیکونه (انګلیسي: Genetic engineering techniques) د څارویو او نباتاتو د جینومونو ترمیم ممکنوي. ګڼ تخنیکونه په بېلابېلو کچو کې د DNA داخلولو، حذفولو، او بدلولو لپاره ډیزاین شوي، چې په یوه مشخص جېن کې له یوې ځانګړې بنسټیزې جوړې څخه تر ټولو جېنونو پورې رسېږي. یو شمېر داسې پړاوونه شته دي، چې له جېنېټیکي پلوه د بدل شوي ارګانېزم (GMO) له رامنځته کېدو وړاندې تعقیبېږي. جېنېټیک انجنیران باید لومړی هغه جېن غوره کړي چې دوی یې د داخلولو، بدلولو یا حذفولو غوښتونکي دي. همدا جېن باید بیا له نورو جېنېټیک عناصرو سره په یوه مناسب ویکتور (vector) کې جلا او یوځای شي. دا ویکتور بیا کوربه جینوم ته د جېن داخلولو لپاره کارېږي او یو ټرانسجنیک یا ترمیم شوی ارګانېزم رامنځته کوي.
له جېنېټیکي پلوه د ژوندیو موجوداتو یا ارګانېزمونو د انجینرېنګ وړتیا د جېن د فعالیت او سمبالولو په اړه د کلونو کلونو څېړنو او کشفونو په پایله کې رامنځته شوې ده. په مهمو پرمختګونو کې یې د محدودیت د انزایمونو کشف، د DNA لیګازونه، او د پولیمیراز ځنځیري غبرګون او ترتیب شامل دي.
اضافه شوي جېنونه اکثرا له پروموټر او ټرمینټر سیمو او همدارنګه د انتخاب وړ مارکر جېن سره یو ځای وي. اضافه شوی جېن ممکن په خپله اصلاح شي ترڅو په اغېزناکه توګه څرګند شي. دغه ویکتور بیا د کوربه ارګانېزم جینوم ته داخلېږي. د څارویو لپاره، جېن په ټولیز ډول په بنسټیزو جنیني حجرو کې داخلېږي، حال دا چې په نباتاتو کې بیا هر هغه نسج ته داخلېدای شي، چې په بشپړ ډول وده کړي نبات کې کرل کېدلی شي.
ځینې ازموینې په اصلاح شوي ارګانېزم کې ترسره کېږي ترڅو باثباته ادغام، وراثت او څرګندېدل یقیني کړي. د لومړي نسل اولادونه هېټرو زیجوسي (heterozygous) دي، او د ثابت وراثت لپاره اړینې هوموزیجوسي نمونې د رامنځته کولو لپاره اړتیا لري چې ذاتي یا میراثي وي. هوموزیجوسي باید د دویم نسل په نمونو کې تایید شي.
د موخه یا ټارګېټ جېنونو غوره کول
لومړی ګام د هغه هدف جېن یا جېنونو پېژندل دي چې کوربه ارګانېزم ته داخل شي. دا د ترلاسه شوي یا منتج ارګانېزم لپاره د هدف په وسیله رهبري کېږي. په ځینو مواردو کې یوازې یو یا دوه جېنونه اغېزمنېږي. د لا ډېرو پېچلو اهدافو لپاره ټولې هغه بایوسینتیټیک لارې چې ګڼ جېنونه پکې شامل وي، ممکن دخالت ولري. له ګڼو ژوندیو موجوداتو یا ارګانېزمونو څخه د جېنونو او نورو جېنېټیکو معلوماتو له موندل کېدو وروسته د ذخیره کولو او ترمیم لپاره باکتریا ته داخلېدای شي، او بالاخره په دې پروسه کې له جېنېټیکي پلوه ترمیم شوې باکتریا رامنځته کېږي. باکتریاوې ارزانه دي، په اسانۍ وده کوي، شبیه سازي یا کلونال کېږي، په چټکۍ سره تکثیر کېږي، نسبتا اسانه بدلون مومي او په ۸۰- سانتي ګراده هوا کې تقریبا د نامحدود وخت لپاره ذخیره کېدای شي. کله چې جېن جلا یا منزوي شي، د باکتریا دننه ذخیره یا زېرمه کېدای شي او د څېړنې لپاره غیر محدوده سرچینه برابروي.
جېنېټیک سکرینونه یا غربېلوونکي (Genetic screens) د بالقوه جېنونو د تعیین او وروسته د نورو هغو ازموینو لپاره، چې غوره نوماندان پکې وپېژندل شي، ترسره کېدای شي. یو ساده سکرین د کیمیاوي موادو یا وړانګو په مرسته په تصادفي ډول د DNA بدلول او بیا هغه ترې غوره کول رانغاړي چې د مطلوب یا پام وړ خاصیت ښودنه کوي. د ژوندیو موجوداتو لپاره چې وراثتي بدلون پکې عملي نه وي، ساینس پوهان یې پرځای د خلکو ترمنځ د داسې افرادو لټه کوي چې د طبیعي پېښېدونکو وراثتي بدلونونو له لارې دا ځانګړتیا وړاندې کوي. هغه پروسې چې یوه فینوټایپ ته کتنه کوي او بیا هڅه کوي چې مسؤول جېن وپیژني، د فارورډ جېنېټیک په نوم یادېږي. دغه جېن بیا اړتیا لري چې له پېژندل شوو جېنېټیک مارکرونو سره د فینوټایپ د وراثت پرتله کولو په مرسته نقشه برداري شي. هغه جېنونه چې له یو بل سره نږدې وي احتمال لري په ارث کې سره یوځای شي.
بل انتخاب رېورس جېنېټیک (reverse genetics) دی. په دې طریقه کې لومړی د وراثتي بدلون لپاره یو ځانګړي جېن په نښه کېږي او وروسته بیا کتل کېږي چې کوم فینوټایپ وده کوي. دا وراثتي بدلون کېدای شي په داسې ډول ډیزاین شي چې جېن غیرفعال کړي او یا هم دا شونې کړي چې په ځینو خاصو شرایطو کې فعال شي. مشروط وراثتي بدلونونه د هغو جېنونو د پېژندلو لپاره ګټور دي چې د غیرفعالوالي په صورت کې معمولا وژونکي وي. دا چې د مشابه دندو لرونکي جېنونه مشابه ترتیبونه (هومولوجوس) لري، شونې ده چې له ماډل ژوندیو موجوداتو یا ارګانېزمونو څخه د پوره مطالعه شوو جېنونو د ترتیب په پرتله کولو سره د یوه جېن د احتمالي فعالیت وړاندوینه وکړو. د کوچنیو منظومو (microarrays)، ټرانسکریپټومونو او جینوم د ترتیب کولو پراختیا د مطلوبو جېنونو موندل خورا اسانه کړي دي.
باسیلیوس تورنجینسېس باکتریا (Bacillus thuringiensis) په لومړي ځل په ۱۹۰۱ کال کې کشف شوه چې د ورېښمو د چینجیو د مړینې لامل کیږي. دا باکتریا د دغو حشراتو ضد ځانګړتیاوو له امله د بیولوژیکي حشره وژونکو په توګه کارول کېده، او  په ۱۹۳۸ کال کې یې له سوداګریز اړخه هم وده وکړه. کرای پروټینونه بیا په ۱۹۵۶ کال کې د حشراتو ضد فعالیت وړاندې کولو لپاره کشف شول، او په ۱۹۸۰مه لسیزه کې، ساینس پوهانو په بریالیتوب سره هغه جېن شبیه سازي یا کلون (clone) کړ چې د دغه پروټین کودېنګ کوي او دا یې په نباتاتو کې وښود. هغه جېن چې د بوټو وژونکو ګلیفوسیټ لپاره مقاومت چمتو کوي، د مونسانټو راونډ-اپ تولیدي تاسیساتو د بهر جریان په پایپ کې ژوند کوونکې باکتریا کې له اوو کلونو لټون وروسته وموندل شو. په حیواناتو کې بیا ډېری کارول شوي جېنونه د ودې یا لویېدو د هورمون جېنونه دي.
د جېن داخلولو په نښه کول یا هدف کول
د جېنېټیک انجینرۍ په دودیزو مېتودونو کې عموما نوي جېنېټیک مواد په تصادفي ډول کوربه جینوم ته دننه کېږي. دا کولی شي په دغه ارګانېزم کې دننه نور جېنونه خراب یا بدل کړي. داسې مېتودونه هم رامنځته شول چې پکې نوي جېنېټیک مواد د یوه ارګانېزم د جینوم دننه ځانګړو ځایونو ته داخلېدل. هغه لومړني مېتودونه چې د جینوم دننه په مشخصو ځایونو کې جینونه په نښه کوي، پر هومولوجوس بیا ترکیب (HR) تکیه لري. د DNA د هغو جوړښتونو په رامنځته کولو سره، چې داسې یو چوکاټ لري چې د هدف شوي جینوم له ترتیب سره سمون لري، ممکنه ده چې په حجره کې دننه HR پروسې به دا جوړښت مطلوب ځای ته داخل کړي. د جنین پر بنسټیزو حجرو د دغه مېتود کارول د جېنونو له هدفمند حذف سره د ټرانسجینک موږکانو د پراختیا لامل شو. دا هم ممکنه ده چې جېنونه ناک اېن (knock in) شي یا یې د څرګندېدو بېلګه لارې بدلې شي.
د بنګله دیش د ولایتونو نوملړ
د بنګله دیش هیواد د آیالاتونو نوملړ (د بنګله دیش د بنګله دیش هیواد د ولایتونو نوملړ| هیواد د ښارونو نوملړ) د ولایتونو نوملړ
تله (مياشت)
د افغانستان په رسمي کليز کې تله د لمريز لېږدي کال اوومه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.
سرچينې
وېشنيزه:لمريزې مياشتې
انګار
انګار (په پښتو: لمبه) یو هندی فلم دي. دا فيلم د شاهی لال کی.نایر لخوا ډايرکټ شوي دي. د فيلم لوبغاړي یا (د فيلم هلک) نانا پاټیکر او جکي شرف دي.
فلم په اصل کې د کریم لالا پر باندې جوړ سوی دي. او ددی تر څنګ قادر خان پکښې د نانا پاټکر د پلار کردار آدا کړي دي.
لړم (مياشت)
د افغانستان په رسمي کليز کې لړم (عقرب) د لمريز لېږدي کال اتمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.
سرچينې
وېشنيزه:لمريزې مياشتې
مالکوم اېکس
مالکوم اېکس (انګلیسي: Malcolm X) (د زېږون پر مهال یې نوم مالکوم لېټل و او په مالک الشباز هم مشهور دی او د ۱۹۲۵ ز د مې له ۱۹مې – د ۱۹۶۵ ز د فبروري تر ۲۱مې یې ژوند کړی) یو افریقایي-امریکایی مسلمان مذهبي او د بشري حقونو فعال و، چې د مدني حقونو د غورځنګ پر مهال یو مشهور شخصیت و. نوموړی تر ۱۹۶۴ ز کال پورې د اسلامي امت (Nation of Islam) سازمان ویاند و او د تور پوستانو د ځواکمنتیا او په تور پوستانو کې د اسلام د ترویج یو پیاوړی مدافع و.
مالکوم د خپل پلار له مړینې او د مور په روغتون کې له بستر کېدو وروسته، د زلمیتوب دوره د ماشومانو د پالنې په یو شمېر کورونو کې یا له خپلو خپلوانو سره تېره کړه. نوموړی په ګڼو ناقانونه کړنو کې ښکېل و او بالاخره په ۱۹۴۶ ز کال کې د غلا او ماتولو او ننوتلو په تور په ۱۰ کاله بند محکوم شو. په زندان کې هغه د اسلامي امت (Nation of Islam) له سازمان سره یوځای شو (د خپل نامعلوم افریقایي اجدادي نوم د ښودلو لپاره یې مالکوم اېکس نوم غوره کړ) او په ۱۹۵۲ ز کال کې د هغه له بنده تر خوشي کېدو وروسته په چټکۍ سره د دغه سازمان یو له خورا بانفوذه مشرانو نه شو. هغه کابو دوولس کاله د دغه سازمان یوه عامه څېره وه، چې د تور پوستانو د ځواکمنتیا او د تور پوستو او سپین پوستو امریکایانو د جلا کولو ملاتړ او دفاع یې کوله او پر مارټین لوتر کینګ جونیر او د مدني حقونو پر غورځنګ یې له دې امله نیوکې کولې چې دوی پر عدم تشدد او نژادي ادغام ټینګار کاوه. مالکوم اېکس د اعتیاد پرېښودنې وړیا پروګرام په څېر د امت سازمان د ټولنیزې هوساینې د ځینو لاسته راوړنو ویاړونه هم لري. مالکوم اېکس د خپل ژوند په اوږدو کې، په ځانګړې توګه له ۱۹۵۰مو ز کلونو راوروسته، د فدرالي تحقیقاتو ادارې (FBI) تر څارنې لاندې راغی.
په ۱۹۶۰مه ز لسیزه کې، مالکوم اېکس له اسلامي امت سازمان او د دغه سازمان له مشر اېلایجا محمد نه  ورو ورو نهیلی شو. هغه وروسته بیا مکې معظمې ته د حج د سفر له بشپړولو وروسته سني اسلام او د مدني حقونو غورځنګ ته ننوت او د "الحاج مالک الشباز" په نوم مشهور شو. هغه په ټوله افریقا کې د یوې لنډې مودې له سفرونو وروسته په علني توګه د اسلامي امت سازمان پرېښود او د اسلامي جومات سازمان (MMI) او د افریقایي یووالي (Pan-African) افریقايي-امریکایي اتحاد (OAAU) سازمان بنسټ یې کېښود. د ۱۹۶۴ ز کال په اوږدو کې د اسلامي امت له سازمان سره د هغه اختلافات ډېر شول او هغه ته په مکرر ډول د مرګ ګواښونه وشول. د ۱۹۶۵ز کال د فبرورۍ په ۲۱مه نېټه په نیویارک ښار کې ترور شو. د امت سازمان درې غړي د هغه په قتل تورن شول او د عمري بند سزا ورکړل شوه. په ۲۰۲۱ ز کال کې یې دوه محکومین خوشي شول. د دغې وژنې په اړه انګېرنې او دا چې ایا دا کار د امت سازمان د مخکښو یا نورو غړو له لوري پلان شوی و یا یې مرسته ورسره کړې وه کنه، او یا دا چې د قانون پلي کوونکو ادارو سره په ګډه شوی و، له دغې پېښې لسیزې وروسته هم دوام لري.
د دې ترڅنګ چې مالکوم اېکس د یوه داسې جنجالي شخصیت په توګه هم مطرح دی چې د توکمپالنې او تاوتریخوالي پر تبلیغ تورن و، خو په ورته وخت کې نوموړی په افریقایي-امریکايي او مسلمانو امریکایي ټولنو کې د توکمیزې عدالت غوښتنې له امله په پراخه کچه مشهور او د ډېرو پلویانو لرونکی شخصیت هم دی. نوموړی له مړینې وروسته په مالکوم اېکس ورځې سره نمانځل شوی، په کومه ورځ چې نوموړی د متحده ایالاتو په بېلابېلو ښارونو کې نمانځل کېږي. په متحده ایالاتو کې د سلګونو سړکونو او ښوونځیو نومونه د هغه په ​درناوي بدل شوي او هم د آډوبون ستر تالار، چېرې چې نوموړی ترور شوی و، په ۲۰۰۵ ز کال کې د مالکوم اېکس او ډاکټر بیټي شباز د یادګاري او ښوونیز مرکز رانغاړلو په موخه بیا ورغول شو.
زندان
مالکوم اېکس په زندان کې له یوه بل بندي جان بیمبري سره اشنا شو، چې له ځانه یې زده‌کړې کړې وې او نوموړي وروسته بیا د هغه په اړه ویلي وو: "لومړی هغه څوک چې ما په خپل ژوند کې لیدلی و، په خبرو کې یې بشپړ درناوی و". د بیمبري د نفوذ او اغېزې له امله و، چې هغه له لوستلو سره جدي مینه او لېوالتیا پیدا کړه.
د ۱۹۴۸ ز کال په وروستیو کې، مالکوم د اسلامي امت سازمان مشر اېلایجا محمد ته یو لیک ولیکه. محمد هغه ته مشوره ورکړه چې خپل تېر پرېږدي او په عاجزۍ سره خدای ته په لمانځه کې سجده وکړي او ژمنه وکړي چې هېڅکله به بیا په ورانکارو کړنو کې ځان نه ښکېلوي. که څه هم هغه وروسته د خپلې دروني مبارزې او کشمکش چې د لمانځه لپاره د خپلو زنګونونو له کږولو مخکې یې لرله، یادونه هم کړې؛ خو ډېر ژر د اسلامي امت سازمان غړی شو او له محمد سره یې منظمه اړیکه ساتله.
په ۱۹۵۰ ز کال کې د فدرالي تحقیقاتو ادارې (FBI) د مالکوم په اړه هغه مهال یوه دوسیه پرانیستله، کله چې هغه له زندان نه ولسمشر ترومان ته یو لیک ولیکه او په کې یې د کوریا له جګړې سره مخالفت څرګند کړ او ځان یې کمونیست اعلان کړ. په همدغه کال، هغه خپل نوم "مالکوم اېکس" ته واړاوه. اېلایجا محمد به خپلو پیروانو ته لارښوونه کوله چې له اسلام امت سازمان سره تر یوځای کېدو وروسته دې خپل کورني نومونه پرېږدي او پرځای یې دې اېکس "X" وکاروي. هغه به ویل چې: په مناسب وخت کې وروسته له هغه چې دوی خپل اخلاص ثابت کړ، بیا به یې د مسلمان "اصلي نوم" وښيي. مالکوم اېکس بیا په خپل ژوندلیک کې ویلي چې: اېکس "X" یې د هغې ریښتینې افریقایي کورنۍ د نوم سمبول دی چې هغه پرې خبر نه دی. «زما لپاره، زما اېکس "X" د سپین پوستو د غلامۍ کوچني "Little" نوم ځای نیولی او د کوچني "Little" په نوم یوه شین سترګي شیطان زما پر پلرونو تحمیل کړی و.»
د امت سازمان پر غړیتوب یې اغېزې
مالکوم اېکس له اېلایجا محمد راوروسته د اسلامي امت سازمان دویم تر ټولو با نفوذه مشر ګڼل کېږي. په ۱۹۵۰مه لسیزه او د ۱۹۶۰مې لسیزې په لومړیو کې د دغې ډلې د غړو د ډراماتیک زیاتوالي کرېډېټ هغه ته ورکول کېږي (د یوې انګېرنې له مخې، له ۵۰۰ نه تر ۲۵۰۰۰ کسانو پورې او د یوه بل تخمین له مخې: له ۱۲۰۰ نه تر ۵۰۰۰۰ یا ۷۵۰۰۰ کسانو پورې).
د نوموړي نفوذ او اغېزه د دې لامل شوه، چې مشهور سوک وهونکی "کاسیوس کلې" له اسلامي امت سازمان سره یو ځای او له هغه سره نږدې شي. د ۱۹۶۴ ز کال په جنوري کې، ښاغلي کلې مالکوم اېکس او د هغه کورنۍ میامي ښار ته راوړل، ترڅو له سوني لیستون سره د هغه د مبارزې روزنه وګوري. کله چې مالکوم اېکس د اسلامي امت سازمان پرېښود، نو هڅه یې وکړه چې کلې (چې تازه د اېلایجا محمد له لوري د محمد علي نوم ورکړل شوی و) قانع کړي چې سني اسلام ته په اوښتو کې ورسره یوځای شي، مګر کلې یې پر ځای له هغه سره اړیکې پرې کړې، خو وروسته یې د اړیکو دا پرې کول د خپل یوه ستر افسوس په توګه یاد کړي دي.
مالکوم اېکس، د لویس اېکس (چې وروسته د لویس فراخان په نوم پېژندل شوی) روزنه او لارښوونه کړې وه، څوک چې وروسته بیا د اسلامي امت سازمان مشر شو. مالکوم اېکس د اېلایجا محمد د زوی "وارث دین محمد" یو ښوونکی او باوري کس هم پاتې شوی، نوموړي مالکوم اېکس ته د اسلام په اړه د خپل پلار په زړو عقیدو نه درېدونکي یا "غیر مروج چلند" اړوند د خپل شک په اړه هم ویلي وو. وارث محمد څو ځله له اسلامي امت سازمان نه اېستل شوی و، که څه هم هغه په ​​​​پای کې بېرته ورته منل شوی و.
هارون باچا
هارون پاچا (۲۰ د جولای، ۱۹۷۲ ز. - ) (په انگرېزي: Haroon Pacha) يو نامتو پښتون سندرغاړى دی.
هغه د خيبر-پښتونخوا د صوابۍ په پنج پير کلي کې زېږېدلى دى. دی په صوابۍ کې د يوې دوديزې او روڼ اندې کورنۍ غړی دی. څه موده کېږي چې د ځينو سخت دريځو لخوا کال ۲۰۰۳م زېږدي کې کډوالۍ ته اړشو او لومړی امريکا ته کډوال شو بيا په کال ۲۰۰۸م زېږدي کې اروپا ته د چک هېواد ته کډه وکړه او هلته د ازادۍ راډيو سره په کار بوخت دی.
زده کړې
خپلې لومړنۍ زده کړې يې د پنج پير په دولتي ښوونځي کې پيل کړې، منځنۍ زده کړې يې د لسم ټولگي پورې د پېښور لومړني ۱ـ شمېرې لېسې کې وکړې. بيا يې خپلې لوړې زده کړې د F.S.C او لسانس درجو پورې په کال ۱۹۹۲م زېږدي کې په اډوارډز کالج پېښور کې بشپړې کړې. هغې څخه وروسته يې په ۱۹۹۴م زېږدي کې خپله ماسټري د تولنپوهنې په برخه کې د پېښور پوهنتون کې ترلاسه کړه او هماغه پوهنتون کې اوس خپل په درېمې درجې لوړو زده کړو د ډاکټرۍ په تيزس بوخت دی.
لاسته راوړنې
نوموړی د خپلواکو ټولنو لخوا هر ځای ډېر ستايل شوی ، خو په ځانگړي توگه يې د پښتونخوا ځايي ټلويزیون څخه په کال ۲۰۰۱ م ز کې د ښو ولسي سندرو ويلو له کبله جايزه ترلاسه کړې. اوسمهال د چک هېواد پلازمېنې پراگ کې ژوند کوي او هلته د سندرو اميل په نوم خپرونه د آزادۍ راډيو څخه وړاندې کوي.
سرچينې
هارون باچا ته ځانگړې شوې يادښتپاڼه (http://haroonbacha.blogspot.no/)
وېشنيزه:سندرغاړيوېشنيزه:افغان سندرغاړيوېشنيزه:پښتانهوېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
الکترومقناطیسي وړانګې او روغتیا
الکترومقناطیسي وړانګې په دوو ډولونو وېشل کېدی شي: آیونیز کوونکې وړانګې او ناآیونیز کوونکې وړانګې، د واحد فوټون د وړتیا پربنسټ چې له ۱۰ څخه ډېر الکترون ولټ انرژي لري ترڅو اتومونه آیونیز کړي یا کیمیاوي بانډونه مات کړي. اوچت ماوراء بنفس او لوړې فریکونسۍ لکه د ایکس ورانګې یا د ګاما وړانګې آیونیز کوونکي دي او دوی خپل ځانګړي خطرونه رامنځته کوي: د وړانګو زهري کونه وګورئ.
د وړانګو ترټولو عام روغتیایي خطر د لمر سوځېدنه ده، چې متحده ایالاتو کې په کال کې تقریباً د ۱۰۰۰۰۰ او ۱ مېلیون تر منځ د پوستکي نوي سرطانونه رامنځته کوي.
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) او د سرطان د څېړنې نړیوالې ادارې (IARC) په ۲۰۱۱ کال کې د راډیوفریکوینسۍ الکترومقناطیسي ساحې طبقه بندي کړې، چې ممکن د انسان لپاره سرطان رامنځته کوونکې وي (B۲ ګروپ).
خطرونه
د تودوخې اغېزه د الکترومقناطیسي انرژۍ د ځواک او فریکونسۍ او همدارنګه سرچینې ته د فاصلې معکوس مربع سره بدلون کوي. سترګې او بیضې په دې ناحیو کې د وینې جریان د کموالي له امله د راډیو فریکوینسي تودوخې سره ډېرې حساس دي، که داسې نه وی د تودوخې زیاتوالی یې له منځه وړی شوی.
ماشیندار اېوو - ۳
ماشیندار اېوو - ۳ (په چېکي: Samopal Škorpion Evo III) د 9x19 یو عصري ماشيندار دی چی د ۲۰۰۹ کال څخه د چېک په چمهوريت کی د Uherský Brod په ښار کی جوړېږي. نوموړي وسله په ځانگړي ډول د چېکی او خارجی وسله والو ځواکونو لپاره جوړېږي خو غیر پوځي نیمه خپل کاري مادل چی د Samopal Škorpion Evo III S1 په نوم يادېږي هم شته.
الکترومقناطیسي وړانګې او روغتیا
خطرونه
د راډیويي فریکوینسي انرژي د کثافت په ۱ – ۱۰ ملي ولټ\سانتي متر مربع  یا  لوړو کچو کې کولی شي په  نسجونو کې د اندازې کېدو وړ تودوخې لامل شي. د معمولي راډیويي فریکوینسي انرژي کچې چې عام خلکو ورسره مخ کېږي، د پام وړ تودوخې رامینځته کولو لپاره د اړینو کچو څخه زیاتې ټیټې دي، خو د لوړ ځواک راډیويي فریکوینسۍ سرچینو ته نږدې د کار ځانګري چاپېریالونه ممکن د خطر سر مخ خوندي حدودو څخه تجاوز وکړي. د تودوخې د اغېزې اندازه د جذب ځانګړی میزان یا SAR دی، چې واحد یې واټ پر کیلوګرام (W/kg) دی. IEEE او زیاتره ملي دولتونو د SAR پر بنسټ، عمدتاً د ICNIRP لارښودونو پر بنسټ د الکترومقناطیسي انرژۍ د بېلابېلو فریکونسیو سره د مخ کېدو لپاره د خوندیتوب محدود رامنځته کړي، چې د حرارتي زیانونو پر وړاندې له خلکو څخه ساتنه کوي.
ماشیندار اېوو - ۳
پېژندنه
ماشيندار اېوو - ۳ یو کم وزن لرونکی خودکاري (اتوماتيکي) لاسی وسله ده چی د پلاستيکی توکو او پولاد څخه جوړ شوي ده. مرمی کاليبر یی 9x19 دي، په جاغور کی ۳۰ گولي لري او وزن یی ۲،۵۵ کيلوگرمه دی. واټن ویشتونکی یی ۱۸۰ متر دي.
الکترومقناطیسي وړانګې او روغتیا
د ټيټو کچو سره مخ کېدل
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO)  په ۱۹۹۶ کال کې یو څیړنیر کار پیل کړې ترڅو د EMR مختلفو سرچینو سره د خلکو د ورځ زیاتېدونکي مخ کېدو له امله روغتیايي اغېزې مطالعه کړي. د روغتیا نړیوال سازمان/ د سرطان څېړنې نړیواله ادارې په ۲۰۱۱ کال کې د راډیويي فریکوینسي الکترومقناطیسي ساحې د مغزي تورمور (glioma) د زیات خطر پر بنسټ طبقه بندي کړې، چې ممکن د انسان لپاره سطان رامنځته کوونکي وي (B۲ ګروپ)، دا ترمور د مغزي سرطان یو وژونکي ډول دی، چې د بېسیم تلیفون کارولو سره تړاو لري.
ماشیندار اېوو - ۳
ماشیندار اېوو ۳ اي - ۱
ماشیندار اېوو - ۳ اي - ۱ (Škorpion Evo III A1) د ماشیندورونو څخه یو پوځی مادل دی چی یوازې د واسله والو ځواکونو او پوليسو لخوا کار شوي دی. نوموړي وسله یو یو گولی درې درې گولی یا جرعه ويشتلای سی.
الکترومقناطیسي وړانګې او روغتیا
د ټيټو کچو سره مخ کېدل
د ساري ناروغیو څېړنې د EM د څرګندتیا او د ځانګړو روغتیا اغیزو ترمنځ په ساحه کې احصایوي اړیکو ته ګوري. له ۲۰۱۹ کال راهیسې، د اوسني کار زیاتره برخه د سرطان په اړه د EM د ساحې څېړنه تر پوښښ لاندې راولي. داسې خپرونې شته چې د کمزورو غیر حرارتي الکترو مقناطیسي ساحو (بایو الیکترومقناطیس وګورئ) د پیچلو بیولوژیکي او عصبي اغېزو د شتون ملاتړ کوي، چې د ضعیف ELF الکترو مقناطیسي ساحې او ماډل شوي RF او مایکر موجونو ساحې په کې ګډون لري.
ماشیندار اېوو - ۳
ماشیندار اېوو ۳ اس - ۱
د ماشیندار اېوو - ۳ (Samopal Škorpion Evo III S1)غیر پوځی مادل دی چی یوازې یو یو گولی ویشتلای سی او قيمت یی ۲۰۰۰ دلاره ته رسېږی.
سرچینې
‎
دا هم وگورﺉ
وېشنيزه:ماشیندارونه وېشنيزه:چېکي وسلې
خسرو پرويز
خسرو پرویز (په پهلوی ژبې کې:) د ساسانیانو د حکمرانانو څخه یو مشهور حکمران وو چې د ساسانیانو په واکمنۍ کې د  ۵۹۰یا۵۹۱ کال څخه تر ۶۲۸ کال پوري یی حکومت کاوه. د خسرو پرویز د حکومت په وخت کې د ساسانیانو واکمنۍ اوج ته ورسېده. په دی وخت کې ایران، یمن، افغانستان، سوریه، مصر، ترکمنستان، ترکیه، آذربايجان او ارمنستان د خسرو په لاس کې وو.
د خسرو حکومت
خسرو پرویز د څلورم هرمز تر وفات وروسته په ۵۹۰ کال کې د ساسانانو حکمران شو. مگر تر څو میاشتو وروسته د خسرو حکومت د بهرام چوبین لخوا وپرزول شو او خسرو مجبور شو چې د شرقی روم امپرطوری ته تیښته وکړي. حکران موریس چې د شرقی روم امپراطور وو، حسرو ته پناه ورکړه. خسرو د موریس سره د سولې تړون لاسلیک کړ او د دغه تړون په اساس خسرو مورین ته بین النهرین، ارمنستان او گرجستان ورکړ. په ۵۹۱ کال کې خسرو د مورین سره پر بهرام چوبین برید وکړل او د دجلې په جگړې کې د خسرو پوځ بهرام چوبین ته ماته وړکړه او بهرام چوبین آذربايجان ته تیښته وکړه. مگر کله چې د خسرو پوځ آذربايجان ته ورسېده نو د بهرام چوبین پوځ ته یی بیا ماته ورکړه او بهرام چوبین مجبور شو چې ترکیه ته وتښتی. مگر په ۵۹۲ کال کې هغه د خسرو د جاسوسیانو لخوا وژل شو.