cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جوړښت
کيمياوي
کيمياوي جوړښت هم ماليکولي، هندسې او هم برېښنايي جوړښت ته اشاره کوي. شونې ده چې د دې جوړښتونو استازولي په ډول ډول ډياګرامونو (انځورونو) سره وشي چې جوړښتي فارمولا يې بولي. ليويس جوړښتونه د يو اتوم لپاره د والس اليکترون د استازولۍ لپاره د ټکو (نقطو) له اشارو کار اخلي؛ دا هغه اليکترونونه دي، کوم چې په کيمياوي تعامل کې د اتوم دنده ټاکي. د ۷۱-۷۲ اتومونو تر منځ پيوند په يوې لیکې سره د اليکترونونو د هرې جوړې لپاره د يوې ليکې په مټ ښودل کېدای شي کوم چې شريکه ليکه ده. د داسې يو ډياګرام په ساده کړای شوې نسخې سره، چې سکيلټي فارمولا ورته وايی، يواځې کاربن-کاربن پيوندونه او عاملي ډلې ښيي.
په يو کرايسټل کې اتومونه يو جوړښت دی، په کوم کې چې د يو بنسټيز واحد تکرار شامل وي چې واحده حجره يې بولي. اتمونه په يو جال باندې د ټکو په توګه جوړېدای شي او يو څوک کولای شي چې د همغږو کارونو اغېزې، په کوم کې چې د يوه ټکي په اړه تاوېدل، د متناسبو سطحو په اړه انعکاس، او ځای پر ځای کول معلوم کړي (په يو ميزان د ټولو نقطو حرکت). هر کريسټال يوه محدوده ډله لري چې د خلا ډله يې بولي، د هغو کارونو په ګډون چې په خپل ځان يې نقشه کاږي، د ۲۳۰ خلايي ډلو د شتون امکان شته. د نيومن د قانون سره سم، د کرايسټل همغږي د دې ټاکنه کوي چې د «پيزواليکټرسټي» او «فيرو ميګنيټزم» په ګډون يو کريسټال کوم فيزيکي خصوصيات لرلای شي.
موسيقي
د عددي ارزونې يوه ستره برخه د موسيقۍ د کارونو جوړښت او تشريح پوښلې ده. جوړښت د يوه کار يوه برخه، ټول کار، يا د کارونو د يوې ډلې په کچه موندل کېدای شي. د موسيقۍ عناصر، لکه: زېر و بم، دوران او د موسيقۍ ظرفيت يا کيفيت په کوچنیو عناصرو کې راټولیږي، لکه: شکلونه او جملې او همدا بيا په خپل وار سره په سترو جوړښتونو کې یو ځای کېږي. ټولې موسيقۍ د درجه بندۍ جوړښت نه لري (د بېلګې په ډول د جان کيج) خو درجه بندي او تسلسل يې د اورېدونکي لپاره پوهېدل او د موسيقۍ زده کول اسانه کوي.
له ژبنيو اصطلاحاتو سره په مقايسه کې، شکلونه او فقرې (جملې) د بشپړو موسيقي اندونو د جوړولو لپاره سره يو ځای کېدای شي، لکه جملې او فقرې. ستره برخه يې د دورې په نوم پېژندل شوې ده. د ۱۶۰۰ او ۱۹۰۰ تر منځ موده کې په پراخه ډول کارېدونکې بڼې يې دوه فقرې درلودې چې یوه يې مخکې او بله يې پايله ده چې نيم سر او تال (اهنګ) يې په منځ کې دی او يو بشپړ اهنګ يې په پای کې دی چې د پای نښه ايېښودل يې برابروي. په پراخه کچه يې يو حرکتي شکلونه شته، لکه سونيتا بڼه او کانتراپونټال بڼه، او ګڼې حرکتي بڼې، لکه: سمفوني.
ټولنيز
ټولنيز جوړښت د اړیکو يوه بېلګه ده. دوی د ژوند په بېلا بېلو حالتونو کې د افرادو ټولنيز سازمانونه دي. جوړښت په خلکو عملي کېږي چې يوه ټولنه څه ډول د اړیکو د خصوصيت د نمونې په مټ په يو نظام کې منظمه شوې ده. دا د ډلې د ټولنيز تنظیم په نوم پېژندل کېږي. ټولنپوهانو د دې ډلو بدلېدونکی جوړښت مطالعه کړی دی. جوړښت او اداره د انساني چلند په اړه دوه سره په ټکر کې اندونه دي. په بشري افکارو د جوړښت او ادارې د اغېزو په اړوند بحث د ټولنپوهنې یو له مرکزي مسائلو څخه ده. په دې سياق او سباق کې، اداره د انفرادي بشر هغې وړتيا ته اشاره کوي چې کولای شي په خپلواک ډول عمل وکړي او په ازادانه ډول انتخاب وکړي. په دې ځای کې جوړښت هغو عواملو ته اشاره کوي، لکه ټولنيزې طبقې، دين، جنسيت، توکم، رواجونه او داسې نور. داسې ښکاري چې دا انفرادي فرصتونه محدودوي يا پرې اغېز لري.
د افغانستان شاعري
وېشنيزه:افغانستان
کريم لالا
کريم لالا (١٩١١ – ١٩ فبروري ٢٠٠٢)، پيدايښتي نوم کريم شېر خان د افغانستان په کونړ ولايت کي نړۍ ته سترګي پرانېستې. هغه خپل ځان پخپله د ممبۍ لومړی ډون ياد کړ. خو وروسته بيا په رښتیا هم د ممبۍ په تاریخ کي لومړی ډون په څېر وپېژندل سو، هغه لومړی داسې شخص وو چې لوی جرمونه لکه وژني، غلا او داسې نوري ډېري غیر قانوني کړنې يې په لويه کچه په کال ١٩۵۰ کي پلان او بيا ترسره کړې.
کريم لالا د قومي لحاظ پښتون وو. هغه د حاجي مستان او نورو سره ډېره ښه راکړه ورکړه درلودله، دوی هر يو ځانته کارونه درلودل. کريم لالا به ټوله عمر په خپلو دوو هوټلونو الکريم هوټل (Al Karim Hotel) او نيو انډيا هوټل (New India Hotel) باندي اخته وو. هغه وروسته يو سياحتي شرکت هم د نيو انډيا ټورز انډ ټراولز (New India Tours and Travels) په نامه باندې پرانيست.
هغه په ١٩ فبروري ٢٠٠٢ کي د ٩٠ کالو په عمر کې ومړ.
دا هم وګورئ
د هند دپښتون جرګې مشر ارواښاد کریم خان لالا دکریم خان لالا له نامه سره به ډیر هغه پښتانه آشناوي چې یا په هندوستان کې یې زده کړې کړي دي او یا به هم دسوداګریزو کارونو لپاره هندوستان ته تللي دي ، خو پخپله دهندوستان زیاتره پښتانه ( پټهانان) دکریم خان لالا له نامه سره پوره آشنا دي.
کریم خان لالا چې اصلي نوم یې عبدالکریم شیرخان و په ۱۹۱۱ زیږدیز کال دافغانستان دکونړ په ولایت کې زیږیدلی و. وروسته یې خپل هیواد پریښود او په ۱۹۳۰ زیږدیز کال بمبئي ته چې اوس ورته مو مبای وایی لاړ .هلته یې بیزنیس او سوداګریزکارونه پیل وکړ. نوموړي وکولای شول چې په لږه موده کې ددووستروهو ټلونوچې (الکریم )او( نیو انډیا) نومیدل خاوند شي. وروسته یې د(نیو انډیا )په نامه ټریول ایجنسي پرانیستله .ده دباچاخان په سپارښتنه په بمبئي کې دهند دپښتون جرګې په نامه یوه ټولنه جوړه کړه اوپخپله ددیرشو کلونو لپاره په بمبئي کې دهند پښتون جرګې دټولنې مشر پاتې شو.
ددې ټولنې مقصد او موخه داوه چې پښتانه سره منظم کړي ، ددوی ستونزې اوارې کړي او ددوی سره هرډول مادي او معنوي مرسته وکړي .همداراز هغه پښتانه به چې دبمبئي نه دبیت الله شریف دحج دفریضې لپاره مکې معظمې ته تلل نو کریم خان لالا به ورسره په کارونو او دویزو په اخیستلو کې مرسته کوله .همداراز کریم خان لالا به دهغو پښتنو سره هم مرسته کوله چې بیوزلي به وو او کورونه به یې نه درلودل. ده دهغو پښتنو خبر هم اخیست چې په بمبئي کې به دډول ډول پيښو درامینځ ته کیدو په وجه په جیل کې وو.کله کله به دپښتنو داسې کیسونه هم ده راتلل چې نارینه وو او ښځو به یو له بله طلاق اخیست، خو کریم خان لالا دوی ته نصیحتونه کول او دوی یې بیرته سره پخلا کول .کریم خان لالا دپښتنو نارینه وواو ښځو تر مینځ طلاق نه خوښاوه نو ځکه یې تل ددوی تر مینځ سولې باندې ټینګار کاوه. همداراز ده دپښتنو تر مینځ دهر ډول اختلافاتو دله مینځه وړلو لپاره کو ښښونه او تلاشونه کول او ددوی ستونزې اولانجې به یې اوارولې.
کریم خان لالا دهند دسینما بالیووډ دزیاترو فلمي اداکارانو سره دوستانه اړیکي درلودلې. په دغو فلمي اداکارانو کې دکپور کورنۍ ،همداراز ددلیپ کمار ( یو سف خان ) ،پران ،هیلن ، جکی شروف ، فیروزخان ، قادرخان اودهند مشهور سندرغاړی ارواښاد محمد رفیع نومونه دیادونې وړدي. همنداراز دی دومره مشهور و چې دهند سترو شخصیتونو اوو زیرانو دی پیژانده.
دهندسینمایی لوبغاړی جکی شروف به ویل : زه دکریم خان لالا دنامه او دهغه له هیبته ډاریدلم خو کله یې چې کورته لاړم او دکریم خان لالاسره مې لیدنه کتنه وشوه نو دده میلمه پالنې پرما ډیر اثر وکړ.هره ګړۍ په یې ماته ویل چې پسته او بادام وخوره .کریم خان لا دفاطمې او فوزیې په نامه دوې میرمنې درلودلې خو له یوې میرمنې نه یې هم هیڅ نارینه اولاد نه درلود. ده وروسته بیا دخپلې مشرې لور زوی سلیم خان چې دده لمسی کیده په زویتوب ونیوه چې تر اوسه پورې دده د کورنۍ دبیزنیس چا رې پر مخ بیایی.
کریم خان لالا ډیر کلونه دبمبئي په مشهورې سیمې ډونګرۍ کې اوسیده ، خو په وروستیو کلونو کې دبمبئي په ګرینټ روډ کې دنوولټي سینما تر شا په خپل کور طاهر منزل کې یې استوګنه غوره کړه.
کریم خان لالا یو میلمه پاله پښتون و.په بمبئي کې دده کور او حجره دپښتنو دمه ځای و او ده دپښتنو قدر او درناوی کاوه او پښتنو هم ده ته دخپل یوه مشر په تو ګه کتل او دده خبره په یې منله.
دکریم لالا کورنۍ دبمبئۍ دبدماشانو ( ګینګونو ) سره سترې ستونزې درلودلې له همدې کبله دده ډیر نږدې خپلوان او له هغو نه یې ورور رحیم خان ددغو بدماشانو له خوا ووژل شول.
وروسته کریم خان لالا دحج دفریضي داداکولو لپاره سعودي عربستان ته لاړ او د۲۰۰۲ زیږدیز کال دفبرورۍ دمیاشتې دنولسمې نیټې په سهار کله چې دسهار لمانځه کې دسجدې به وخت کې و مړشواو په بمبئي کې خاوروته وسپارل شو... اروادې ښاده وي.
تګلاره
تګلاره په (انگرېزي:Strategy) د تګلارې يا ستراتیژی کلمه په اصل کی یوه فوځی کلمه ده. د ستراتیژی کلمه د یونانی ژبی د (Strategia) کلمې څخه اخیستل شوي ده، چی د امر ورکولو، سر لښکري او د لښکرکشۍ د علم معنی ورکوي. ستراتیژی په اوږده مهال کی د یوه سازمان لیدلوری او وسعت دی کوم چی په یوه کړکیچن چاپیریال کی د  سازمان د منابعو د پیژندنی په واسطه د سازمان لپاره ګټه تر لاسه کوي، تر څو د مارکیټونو ضروریات  او د ونډه اخستونکو توقعات پوره کړي. ستراتیژی هغه واحده او پراخه تګلاره ده چی د اداری بنسټیزو موخو تر لاسه کولو ته لاره هواروي.
د تګلارې د استعمال بيلګي
١. چیرته چی سازمان یا کاروبار د اوږد مهاله اهدافو د ترلاسه کولو لپاره کوښښ کوي.
٢. سازمان یا یو کاروبار باید په کومو مارکیټونو کی رقابت تر سره کړي او دغه مارکیټونه په کوم ډول فعالیتونه لیدل کیږي؟ (مارکیټونه، وسعت)
٣. څرنګه به دغه کاروبار په مارکیټ کی د رقابت کوونکو په پرتله ښی چاری تر سره کړي؟ (د سازمان یا کاروبار ګټه)
۴. کومی منابع (مهارتونه، دارائیګانی، پانګه اچوونه، اړیکی،  تخنیکی رقابت او سهولتونه) د رقابت لپاره اړین دي؟ (منابع)
۵. کوم بهرنی، چاپیریالي فکتورونه د سازمانونو یا کاروبارونو توان تر اغیزی لاندی راولي؟ (چاپیریال)
۶. هغه څوک چی په سازمان یا کاروبار کی دخیل دي کوم ارزښتونه او توقعات لري؟ (ونډه اخستونکي)
ستراتیژیک پلان جوړونه د دولتي او نادولتي دواړو سازمانونو لپاره اړین دی او څوک چی په دی سازمانونو کی دنده تر سره کوي باید پری وپوهیږي او د خپلو ادارو لپاره ستراتیژی جوړه کړي او په عمل کی یی راولي.
د ستراتیژی سطحې
ستراتيژی يا تګلاره په یوه سازمان کی په لاندې مختلفو سطحو کی قرار لري:
١. د سازمان په سطحه ستراتیژی
دا د یوه سازمان په عمومی هدف او وسعت باندی متمرکزه ده تر څو د ګټه اخستونکو توقعات پوره کړی شي. دا یوه مهمه سطحه ده او دا د سازمان یا کاروبار د پانګه اچوونکو په واسطه تر اغیزی لاندی راځي او د سازمان یا کاروبار خاوندان د ټول سازمان یا کاروبار د ستراتیژیکی پریکړی نیونی په اړوند عمل تر سره کوي. چی سازمانی سطحه ستراتیژی د رسالت سپارلو په بیانیه کی په ساده او روښانه ډول ذکر کیږي.
٢. د کاروباري واحد په سطحه ستراتیژي دا ستراتیژی اکثره وخت په دی پوری متمرکزه وي چی څرنګه به یو سازمان په کامیابی سره په یوه ټاکلی بازار کی رقابت وکړی شي. همدارنګه د تولید د انتخابولو د ستراتیژیکو فیصلو ترسره کول، د مشتریانو د ضرورتونو پوره کول، په رقابت کوونکو باندی د ګټی تر لاسه کول او د نویو فرصتونو ایجادول  د دی ستراتیژی پوری اړه لري.
٣. وظیفوي او یا د څانګی په سطحه ستراتیژي
د دی ستراتیژی تمرکز په دی وي چی څرنګه به د یوه سازمان هره برخه سازماندهی کړی شي تر څو سازمانی او د کاروباري واحد په سطحه ستراتیژیک مسیر تعقیب کړل شي. ځکه نو وظیفوي سطحه ستراتیژی په هغه موضوعاتو ډیره متمرکزه وی چی د منابعو، پروسو، افرادو او نورو سره سر او کار ولري.
ستراتیژی څرنګه اداره کیږي؟
١. د ستراتیژی تحلیل
٢. د ستراتیژی تطبیق
٣. د ستراتیژی انتخاب
ستراتیژیک پلان جوړونه څه ده؟
ستراتیژیک پلانول دا را په ګوته کوي چی سازمان به په راتلونکی یو کال یا زیاتو کلونو کی چیرته ځان ورسوي؟، هغی ځای ته به څنګه ځان ورسوي؟ او څنګه به په دی پوه شي چی هغلته چی غواړي ځان ورسوي ورسیږي او یا نه؟ د ستراتیژیک پلان تمرکز عموماَ په ټول سازمان وي، ولی د یوه کاروباري پلان تمرکز عموماَ په تولیداتو یا خدماتو او یا هم په پروګرام وي. هغه لاره چی ستراتیژیک پلان پری جوړیږي د سازمان د رهبری، فرهنګ، پیچلتیا، چاپیریال، سایز او د پلانوونکو په تجربی پورې اړه لري.
ستراتیژیکه پلان جوړونه په رسمی ډول د سازمان د راتلونکی په باره کی فکر کول دي. ټول ستراتیژیک پلانونه کم تر کمه د لاندی دری مهمو پوښتنو سره سروکار لري:
١. مونږ څه تر سره کوو؟
٢. د چا لپاره یی تر سره کوو؟
٣. مونږ څنګه کامیابیږو ( په هغه څه کی چی تر سره کوو یی څنګه کامیابیږو)؟
د ستراتیژیکی پلان جوړونی ګټی
"که تاسو ستراتیژی نه لری نو تاسو به د یوه بل چا د ستراتیژی یوه برخه شئ."
- الوين ټوفلر
١. د سازمان هدف په واضحه توګه تشریح کوي او حقیقی نهایی او لنډ مهاله اهداف رامنځته کوي.
٢. د سازمان ټولو افرادو ته دغه نهایی اهداف او لنډ مهاله اهداف د افهام او تفهیم د وسایلو په واسطه رسوي.
۴. د منابعو د استعمال موثریت د سازمان د منابعو د استعمال د لومړیتوب حق په پام کی نیولو سره زیاتوي.
۶. د هر یوه نظر ته په کی غوږ نیول کیږي تر څو داسی تفاهم رامنځ ته کړي چی له مخی به یی د سازمان تګلاره روښانه شي.
۷. د سازمان په تمرکز او یووالی کی مرسته کوي، چی په واسطه به یی زیات موثریت رامنځ ته شي.
۸. د سازمان کارمندان همدارنګه د مدیره هیئت غړي سره وصلوي یا هماهنګ کوي.
۹. په کارمندانو او هم په مدیره هیئت کی قوي ټیمونه رامنځته کوي.
۱۰. د کار مولدیت زیاتوي.
۱۱. د لویو ستونزو په حلولو کی مرسته کوي چی سازمان ورسره مخامخ کیږي.
څرنګه ستراتیژیک پلان جوړ کړو؟
د لرلید بیانیه، د رسالت سپارلو بیانیه
لرلید: لرلید هغه لارې را په ګوته کوي چی له مخی یی سازمان خپل راتلونکی ګوري. لرلید یو اوږدمهاله دید یا نظر دی. چی په اوږده مهال کی سازمان د بري لپاره داسی یو لرلید ته ضرورت لري چی څنګه به په راتلونکی کی سازمان بدلون ومومي او ښه والی به په کی رامنځته شي. د یوه سازمان لرلید سازمان ته انرژي او قوت ورکوي او د کارمندانو په تشویقولو کی مرسته کوي.
د یوه خیریه سازمان چی وړیا توکی په غریبو ویشي د لرلید بیانیه یی شاید په لاندی ډول وي:
یوه داسی نړۍ چی غربت په کی نه وي.
د ننګرهار پوهنتون د ستراتیژیک پلان (چی څو میاشتی مخکی جوړ شوی دی) د لرلید بیانیه په لاندی ډول ده:
“ننګرهار پوهنتون داسی لرلید لري چی محصلین په اسلامي، ملي او دیموکراتیکو ارزښتونو او ارزو ګانو وروزي، تر څو د هیواد په پرمختګ او بیا رغاونه کی فعاله ونډه واخستلی شي او په پوره ډول د دی توانایی ولري چی د سیمی او نړی ټولی اکادمیکی او علمی اړتیاوي پوره کړی شي.
بی کوره شویو او وزګارو اشخاصو ته د دندې روزنیز کورسونه دایرول.
همدارنګه د ننګرهار پوهنتون په ستراتيژیک پلان کې د رسالت سپارلو بیانیه په لاندې ډول ذکر شوی ده: ننګرهار پوهنتون چی یوه اکادمیکه اداره ده، پتیلې ده چی یو نوی نسل په مختلفو نظمونو وروزي تر څو د ټولنې، سیمې او نړی د خدمت مصدر وګرځي. علاوه د دې، هڅه کوي چی پرمختګ وکړي تر څو د پرمختللو اکادمیکو ادارو په قطار کی راشي او ټولنی ته صلح، پیوستون، وقار او کامیابي ور په برخه کړي.
د چاپیریال تحلیل
د ستراتیژیک پلان جوړولو ډیر مهم اسباب د چاپیریال تحلیل دی. چاپيریال د څلورو تورو لکه: قوت نقطو، ضعف نقطو، فرصتونو او ګواښونو معنی لري. د دی اسبابو عمده هدف د داخلي ستراتیژیکو فکتورونو (د قوت نقطی او د ضعف نقطی چی سازمان یی لري) تحلیل او همدارنګه د بهرني فکتورونو (فرصتونه او ګواښونه) چی د سازمان د کنترول لاندی ندي تحلیل دی.
د قوت نقطی او د ضعف نقطی هغه فکتورونه دي چی د سازمان د داخل لخوا تری متاثره کیږي او د سازمان تر کنترول لاندی دي. ولی فرصتونه او ګواښونه هغه فکتورونه دي چی یو سازمان پری د بهر نه متاثره کیږي او د سازمان په کنترول کی نه وي. پر دی نقطو باید ژور غور وشي او د سازمان قوي او ضعیفی نقطي د ګواښونو او فرصتونو سره ونښلول شي. دا کیدلی شي چی لست شي او یا هم په یوه جدول کی وښودل شي.
د قوت نقطي:
فرصتونه:
د ستراتیژيک پلان اهداف
یو نهایی هدف د یوه ټاکلي ټارګټ څخه عبارت دی، د یوی نتیجې پایله ده او یا هر هغه څه دی چی مطلوب وي. دا د یوه سازمان د لرلید په تر لاسه کولو کی یو لوی قدم دی.
په پلانولو کی نهایی هدف هر هغه ځای دی چیرته چی سازمان غواړي ځان ورسوي. د مثال په ډول (په خپله د ځان تمیلول او د مالی لحاظه خود کفا کیدل) شاید د یوه سازمان یو نهایی هدف وي. یو سازمان شاید د خپل لرلید د تر لاسه کولو لپاره څو نهایی اهداف جوړ کړي.
مقاصد
مقصد د مشخص هدف څخه عبارت دی. د هر یوه نهایی هدف د تر لاسه کولو لپاره شاید څو مقاصدو ته اړتیا پیښه شي. د نهایی اهدافو او مقاصدو تر منځ تفاوت زیات وخت ډیر ستونزمن وي. ولی دا تل په یاد ولری چی نهایی هدف د هغه مطلوب حالت وضاحت دی چی سازمان یی په راتلونکی کی غواړي تر لاسه یی کړي او مقصد د هماغه حالت د تر لاسه کولو لپاره پیشرفت اندازه کوي. د مقاصدو ځینی نمونی په لاندی ډول دي:
١. په راتلونکی یو کال کی د استادانو شمیره د ۳۲۵ څخه ۵۰۰ تنه ته لوړول
٢. د ساینس فاکولتی تاّسیس
او داسی نور
د مقاصدو او په نهایت کی د نهایی هدف او لرلید د تر لاسه کولو لپاره لازمه ده چی یو تفصیلی کاری پلان جوړ شي. کاري پلان په ترتیبی ډول د کار ویش دی چی دا کارونه به د سازمان د ټیم له خوا تر سره شي تر څو د سازمان اهداف تر لاسه شي.
١. مقدمه
٢. لنډیز یا خلاصه
٣. پس منظر او تاریخچه
۴. اهداف
۵. د ستراتیژیک پلان سازمان
۶. مقاصد
۷. د لرلید شرح
۱۰. ستراتیژیک لوری
۱۱. د اهدافو ساحه
۱۲. د یوه کال ستراتیژیک کاري پلان
لیکونکی: عبدالقدیر شیرزاد. دشهید وحیدالله احمد داداری اوحسابداری انستیتوت کندهار
نثار احمد احمدي
نثار احمد احمدي (۱۳۹۰ ل. - ) (په انگرېزي: Nisar Ahmad Ahmadi) پر ۱۹۹۰ زېږديز کال د ډسمبر پر لومړۍ نېټه زېږدلی، د افغانستان د هلمند ولايت اوسېدونکی، ځيرک ژورنالست، د ګڼشمېر ټلوېزيوني او راډيويي خپرونو وړاندي کوونکی، خبر چمتو کوونکی، سياسي مبصر او د سلګونو پښتو ليکونو ليکوال دی.
زده کړې
پر ۲۰۱۳ کال په هلمند ولايت کي له دوولسم ټولګي فارغ او اوسمهال د حقوقو په برخه کي د ډيپلوماسۍ په څانګه کي په لوړو زده کړو بوخت دی. هغه د خپل کاري مسلک په برخه کي د بي بي سي انټرنيوز، يوناما، بشري حقوقو، د افغانستان د ژورناليستانو د ملي اتحاديې او ګڼورو نورو رسنيزو ادارو لخوا لنډمهالي کوروسونه لوستي دي. په ۲۰۲۱ کال داګست پر دوولسم تاريخ د امريکايي ځواکونو په مرسته له هيواده ووت او اوس په امريکا کي دمهاجرو په کمپ کي دژوند شپې سبا کوي او له هغه ځايه د سي آی اي په مالي مرسته پرټولنيزو رسنيو دطالبانو خلاف مبارزه کوي.
دندې
له ۲۰۰۹ کال راهيسي په هلمند ولايت کي له سباوون راډيو سره د خپرونو د وياند په توګه کار پيل کړی دی. ښاغلي احمدي پر ۲۰۱۰ کال له سباوون راډيو سره کار پرېښود، په هلمند کي يې له ملي راډيو ټلوېزون سره د خبري راپورونو د جوړونکي، وروسته تر څه مودې يې د راډيو د نشراتو د مدير په توګه دنده پيل کړه چي په راډيو کي يې په ستره کچه مثبت بدولون راوست. هغه تر ۲۰۱۴ پوري د هلمند ولايت له ملي راډيو ټلوېزيون سره کار وکړ. بېلابېلي راډيويي او ټلوېزيوني خپروني او ځانګړي راپورونه يې جوړ کړل. په سيمه کي لومړنی ژورنالست و چي د راډيويي او ټلوېزيوني خپرونو پر مټ او د فېسبوک له لاري يې د ترهګرۍ، جګړې، ټولنيز فساد او د مذهبي توندلارۍ پر ضد مبارزه پيل کړه.
نثار احمد احمدي پر داسي مهال په افغانستان کي د فېسبوک، ټلوېزيون او راډيو له لاري د ترهګرو، او جګړه مارو پر ضد مبارزه پيل کړه چي د خلکو لپاره يو خوب و؛ ځکه هغه مهال د ترهګرو پر ضد هيڅ يوه ژورنالست او بې وسلې سړي د خبرو کولو جرائت نه درلود. پر فېسبوک په زرګونه مينوال او ملګري پيداکړل. ډېرو کسانو ته يې په افغانستان کي د رواني جګړې، او له ترهګرۍ او تروريزم سره د مبارزې جرائت ورکړ. هغه په خپله مبارزه کي نړۍ ته د سولي پېغام ورکاوه، او په هر ځای کي يې جګړه مار او د انسانيت دښمنان غندلي دي. نوموړي له ۲۰۱۴ څخه تر ۲۰۱۵ کال پوري په هلمند ولايت کي له خاور ټلوېزيون سره د خپرونو د مدير په توګه کار وکړ، بېرته يې دلته د ځينو دلايلو له مخي کار پرېښود، له سباوون راډيو ټلوېزيون سره يو ځای سو او اوس د خپرونو د مدير په توګه خپله دنده مخته وړي. د نورو تر څنګ له هېواد ټلوېزيون سره د سيمه ييز خبريال او له بي بي سي راډيو سره د يوې تعليمي ګام پر ګام په نوم خپروني سره څه موده کار کړی دی.
تړلې لیکنې
هلمند ولایت کجکي برېښناکوټ [[سباوون ټلوېزیون]http://sabawoontv.af/] [[هېواد ټلوېزیون]https://en.wikipedia.org/wiki/Hewad_TV] [[خاور ټلوېزیون]http://directory.kabulriver.com/khawar-tv/]
سرچینې
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:لیکوال وېشنيزه:خبریالان وېشنيزه:افغان لیکوال وېشنيزه:پښتون لیکوال وېشنيزه:افغان ناول لیکوال وېشنيزه:پښتون ناول لیکوال وېشنيزه:افغان خبریال وېشنيزه:پښتون خبریال وېشنيزه:افغان ژباړن وېشنيزه:پښتون ژباړن وېشنيزه:هېلمندی لیکوال وېشنيزه:هېلمندی خبریال
۱۷۳ (عدد)
۱۷۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۲ څخه  مخکي او د ۱۷۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۳:
په کلینډر کې
۱۷۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
ملانقيب الله اخند
نور
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د ارغنداب خلگ
واوره
واوره د اسماني اورښتونو يو ډول دي، واوره چي کله يي د اوبو د پيدايښت يوه بهتره سرچینه بللې سو، او کله بيا د سيمو او غريبو هيوادونو د سيمو د ورانولو سرچينه هم واوره وي لکه نيپال. هر کال ددنيا په ډيرو سيمو کې هر کال واوره کيږي، په ځينو هيوادونو لکه افغانستان هند نيپال او ناروی کي پر ځمکه واوره کيږي. په ځينو افريقايي سيمو کې بيا پر لوړو غرونو باندې واوره کيږي، هغه ځکه چې د افريقايي ډيرو سيمو د ګرمۍ د حرارت درجه ډېره لوړه ده. د ډيرو سيمو خلګ په خپله سيمه کې د سکي سامان هميش تيار لري.
بوينگ بي ۱۷ فلاينگ فورټرېس
بویینگ بی ۱۷ (په انگریزی: B-17 Flying Fortress) یو ډول بم غورزوونکی الوتکه ده چی د ۱۹۳۵ کال څخه تر ۱۹۴۵ کال پورې په امریکا کی د بویینگ الوتکو جوړونکي شرکت لخوا جوړېده. په ۱۹۳۷ کال کې د بویینگ الوتکو جوړونکي شرکت ۴ ماشینه بویینگ امریکايي الوتکه معرفي کړه، دې الوتکې کولای شول چې ۲۸۰۰ کیلوگرامه چاودیدونکي توکي ولیږدوي، په دوهمه نړیواله جگړه کې امریکايي ځواکونو څو ځلې پر نازیانو بریدونه وکړل. دغه الوتکه ځانگړی د نړۍ د جگړې په وخت کی د اروپا د جگړې په ډگر کی کارېده.
سرچینې
[د محمد الله آرین پښتو بلاگ]
وېشنيزه:امريکايي بم غورځونکي الوتکې وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې
جېن اډمز
لورا جېن اډمز (د ۱۸۶۰ ز کال د سپټمبر ۶مه – د ۱۹۳۵ز  کال د مې ۲۱مه) یوه امریکايۍ ټولنیزه فعاله، اصلاح غوښتونکې، ټولن‌پوهه، دولتي مدیره او لیکواله وه. اغلې اډمز د ټولنیز کار او په متحدو ایالتونو کې د ښځو د رایې د حق ترلاسه کولو په تاریخ کې تر ټولو مهمه رهبره او د نړیوالې سولې ملاتړې وه. دې په امریکا کې د یوه مشهور هستوګنیز کور «شیکاګو هال هوز» بنسټ کېښود. په ۱۹۱۰ ز کال کې «یېل پوهنتون» د هنرونو په برخه کې افتخاري ماسټري ورکړه او لومړنۍ ښځه شوه چې له دغه پوهنتون نه یې افتخاري سند ترلاسه کړ. اغلې اډمز په ۱۹۲۰ ز کال کې د امریکا د مدني آزادیو د اتحادیې (ACLU) له بنسټګرانو نه هم وه.
اډمز لومړنۍ امریکايۍ ښځه وه چې په ۱۹۳۱ ز کال کې یې «د سولې په برخه کې د نوبل نړیواله جایزه» وګټله. دا په متحدو ایالتونو کې د ټولنیزې همکارۍ د مسلک بنسټګره هم بلل کېږي. اډمز په متحدو ایالتونو کې یوه راډیکال پراګماسټیکه او لومړۍ «عمومي فیلسوفه» وه. دا په ۱۹۳۵ ز کال کې د مړینې پر مهال په متحدو ایالتونو کې یوه تر ټولو پېژندل شوې څېره وه.
کله چې د پرمختګ غوښتنې په دوره کې د «ټورډو روزوېلټ» او «ووډرو وېلسن» په څېر ولسمشرانو ځانونه اصلاح غوښتونکي او ټولنیز فعالان معرفي کول، اډمز له ډېرو مشهورو اصلاح غوښتونکو نه وه. دې له امریکا سره د هغو موضوعاتو په څېړنه او تمرکز کې مرسته وکړه، چې میندې اندېښمنوي؛ لکه: د ماشومانو اړتیاوې، ځايي عامه روغتیا او نړیواله سوله. اډمز په خپله مقاله کې چې عنوان یې «په ښاري حکومتولۍ کې د ښځو ګټه» ده، د دولت او کورنۍ تر منځ اړیکې ته اشاره کړې او وايي چې : د ماشومانو د ښوونځیو او روغتیا په څېر دولتي ادارې په خصوصي برخه کې د ښځو د دودیز رول د را ژوندي کولو فرصتونه دي. دا هغه موضوعات وو چې ښايي ښځې تر نرانو ډېرې پرې پوهېدې، ځکه نو ښځو د خپلو نظرونو د ښه بیان لپاره رایې ته اړتیا لرله. دې وویل چې که ښځې د خپلو ټولنو د پاکوالي او د ژوند لپاره د غوره ځایونو د رامنځته کولو مسؤلې وي، د دغه کار لپاره باید رایه ورکړي. اډمز د منځنۍ کچې ښځو لپاره پر یوه بېلګه بدله شوه او ښځو د خپلو ټولنو د پرمختګ لپاره داوطلب فعالیتونه پيل کړل.
د ژوند لومړي وختونه
اډمز د ماشومتوب دوره له کوره بهر په لوبو، په کور کې په مطالعه او د یکشنبې په ښوونځي [د عیسویانو له‌خوا د ماشومانو او تنکیو ځوانانو ځانګړي روزنیز درسونه] کې تېره کړې ده. په څلور کلنۍ کې د ملا د تیر په توبرکلوز (چې د پاټس په ناروغۍ هم مشهوره ده) اخته شوه، له دې امله یې د ملا تیر کوږ شو او له دایمي روغتیايي ستونزو سره مخامخ شوه. دې ستونزې یې له نورو ماشومانو سره لوبې ستونزمنې کړې، ځکه دا به نګوښېده او منډه یې نه شوای وهلی.
اډمز په ماشومتوب کې د نړۍ لپاره د ګټورو کارونو لویې هیلې لرلې. دا یوه لېواله لوستونکې وه او د چارلېز ډېکنز د کتاب په لوستلو یې له بېوزلو سره د مرستې لېوالتیا پیدا کړه. اډمز د ډېکنز له کارونو نه په الهام اخیستو او د سېډراویل سیمې له بېوزلو سره يې د مور مهربانۍ وهڅوله او پرېکړه یې وکړه چې ډاکتره شي، تر څو د بېوزلو په منځ کې ژوند او کار وکړي.
پلار یې هم وهڅوله چې لوړې زده‌ کړې وکړي، خو کور ته باید نږدې وي. دا په ماساچوسېټ کې د ښځو په نوي کالج «سمېټ کالج» کې د زده‌ کړو لېواله وه، خو پلار یې غوښتنه ترې وکړه چې په راکفورډ اکاډمۍ کې (چې دا مهال راکفورډ پوهنتون نومېږي) درس ووايي. په ۱۸۸۱ کال کې له راکفورډ نه فارغه شوه او د «في بېټا کاپا» ټولنې غړیتوب یې واخیست. دا لا هم هیله ‌منده وه چې د مناسب لېسانس د اخیستو لپاره په سمېټ کې ګډون وکړي. د هماغه کال په اوړي کې یې پلار په ناڅاپي ډول د اپنډېسایټ له امله مړ شو.
د هماغه کال په مني کې «اډمز»، خور یې «الیس»، د الیس خاوند «هري» او میرنۍ مور یې «انا هالډمن اډمز» فیلاډلفیا ته ولاړل، تر څو دوی درې واړه طبي زده‌کړې وکړي. هري چې مخکې یې د طب په برخه کې زده‌کړې کړې وې، غوښتل یې نورې زده‌کړې په پنسلوانیا پوهنتون کې وکړي. جېن او الیس د طبي زده‌کړو لومړی کال د پنسلوانیا د ښځو په طبي کالج کې بشپړ کړ، خو جېن د روغتیايي ستونزو له امله چې د ملا د تیر عملیات او عصبي حمله وه، د طب له بشپړولو پاتې شوه. میرنۍ مور یې «انا» هم ناروغه وه، ځکه نو ټولې کورنۍ دلته د دوو کلونو د اوسېدو پلان لغوه کړ او بېرته سډرویل ته ولاړل.
د بل کال په مني کې يې اوښي «هري» د اډمز د ملا عملیات وکړ. بیا یې ورته وویل چې زده‌کړې ونه‌کړي، بلکې په مقابل کې یې سفرونه وکړي. د ۱۸۸۳ کال په اګسټ میاشت کې اډمز له خپلې میرنۍ مور سره یوځای د دوه کلن چکر لپاره اروپا ته ولاړل. اډمز پرېکړه وکړه چې له بېوزلو سره د مرستې لپاره اړینه نه ده چې ډاکتره شي.
د ۱۸۸۷ ز کال په جون میاشت کې یې کور ته له را ګرځېدو وروسته په سېډراویل کې له خپلې میرنۍ مور سره څو کاله ژوند وکړ. اډمز چې لا هم له نامعلومولو هیلو ډکه وه، مړاوې توب او خواشیني یا ډیپرېشن ورته پیدا شو، له خپل راتلونکي ډاډه نه وه او د بې ګټې‌والي احساس یې کاوه، غوښتل یې داسې ژوند وکړي چې له یوې ځوانې ښځې یې تمه کېږي. دې په راکفورډ اکاډمۍ کې خپل ملګري «اېلن ګېټس سټار» ته اوږده لیکونه ولیکل چې ډېری یې د مسیحیت او کتابونو په اړه وو، خو ځينې یې د خپلې نهیلۍ په اړه هم وو.
هال هوز
په ۱۸۸۹ ز کال کې «اډمز» او د کالج ملګري یې «اېلن ګېټس سټار» په ګډه په شیکاګو کې د هال هوز په نامه یو هستوګنیز کور اجاره کړ. دا ویجاړ شوی کور، په ۱۸۵۶ ز کال کې «چارلېز هال» جوړ کړی و او بیارغونې ته یې اړتیا لرله. اډمز یې لومړی د بیا رغونې ټول لګښتونه (د چت د بیا رغولو، د کوټو د رنګولو او فرنیچر اخیستلو) او نور لګښتونه په خپله ورکړل. د دغه هستوګنځي د جوړېدو په لومړي کال، د نورو خلکو مرستو هم تکیه ورکړه، اډمز په دغه کار کې خپله ونډه راکمه کړه او کال په کال یې دغه بودیجه لوړېده. د «هلن کالور» په څېر ځینو شتمنو مېرمنو، چې د کاکا د مشر زوی «چارلېز هالن» د جایدادونو مدیریت یې کاوه، په پای کې مرسته کوونکو ته اجازه ورکړه چې له کورونو نه له اجارې پرته استفاده وکړي. په دې برخه کې نورمرسته کوونکي «لوون ډي کوون بوون»، «مري روزټ سمېټ»، «مري ویلمارټ» او نور وو.
تدریس
اډمز په ټول هېواد په ځانګړي ډول د کالج په ساحو کې د خپلو عمومي ویناوو پروګرام جاري وساته. د شیکاګو پوهنتون د پراختیايي برخې له لارې یې د کالج د ځینو کورسونو وړاندیز وکړ. اډمز د لېسانس دورې د استادۍ لپاره د ټولن‌پوهنې پوهنځي د مشر «البیون سمال» د وړاندیز په ګډون په پوهنتون پورې د مستقیم تړاو وړاندیزونه ونه‌منل. دې له پوهنتون نه بهر د خپل رول د خپلواک ساتلو لپاره دا کار ونه مانه. د دې موخه د هغو لویانو زده‌کړه وه چې د بېوزلۍ یا د سند نه لرلو له امله یې په رسمي اکاډمیکو مؤسسو کې نوم لیکنه نه وه کړې. دې غوښتل چې په پوهنتون کې يې پر سیاسي فعالیتونو هېڅ ډول کنترول موجود نه وي.
اډمز د امریکا د ټولن‌پوهنې د ټولنې له مهمو غړو نه وه، دا ټولنه په ۱۹۰۵ ز کال کې جوړه شوې وه. اډمز په ۱۹۱۲، ۱۹۱۵ او ۱۹۱۹ ز کلونو کې دغې ټولنې ته مقالې ورکړې. دا د خپل ژوند په دوران کې د دې ټولنې مهمه غړې وه.
د سولې غورځنګ
اډمز د ۱۹۱۵ ز کال په جنورۍ میاشت کې د ښځو د سولې په ګوند کې ګډون وکړ او د دغه ګوند ملي مشره وټاکل شوه. د ۱۹۱۵ ز کال د اپریل له ۲۸مې تر ۳۰مې نېټې پورې په اروپا کې د سولې د ښځینه فعالانو له‌خوا په هاګ کې د ښځو د نړیوال کانګریس د ریاست لپاره بلنه ورکړل شوه او د جګړې د پای ته رسولو لپاره د کمیسیون مشره وټاکل شوه. په دغه سفر کې یې د منځګړیتوب لپاره د لسو بې پرې هېوادونو له مشرانو او هغو کسانو سره  وکتل، چې په جګړه کې وو. دا د جګړې پر وړاندې لومړنۍ مهمه هڅه وه.
اډمز د ۱۹۱۹ز کال په کنفرانس کې چې د سویزرلنډ په زوریخ ښار کې جوړ شوی و، د سولې لپاره د ښځو د نړیوالې کمېټې مشره وټاکل شوه. دا کمېټه د دې لپاره جوړه شوې وه، چې د هاګ د کنګرې کار دوام وکړي. دغه نړیواله کمېټه د سولې او آزادۍ لپاره د ښځو پر نړیواله اتحادیه (WILPF) بدله شوه. اډمز د مشرې په توګه خپل کار ته دوام ورکړ، هغه پوست چې باید اروپا او اسیا ته یې په کې پرله‌پسې سفرونه کړي وای.
برګر کنگ
"برګر کنگ" د نړیوال خوراکي توکو نړیوال نړیوال سازمان و چې وپلورل شو. د هغې لومړنۍ پرانیستونکي هټۍ 1954، میامی، فلوریڈا. د برگر د غوره خوښې ځانګړتیاوې د برگر یو هامبرګر دی چې "ویکپرپر" نومېږي. کله چې برګرشاه پاچا پریکړه وکړه چې خپل کار پراخ کړي په اسټرالیا کې، دوی پوهیدل چې د دوی سوداګرۍ لا دمخه د کوچنیو کوچنیو خوړو د پلورونکي لخوا د سوداګریزې نښې نښانې وې. په واقعیت کې، د برگر د پاچا کاپي لومړنۍ استرالیایي فرنچیس، چې په پیرت کې جوړ شوی و، په غلط ډول لیبل شوی "Matelaina Jack" نومیږي، نوم یې بدل کړ او د فرنچیز احساس یې وکړ جیک کوین. ډاډ ترلاسه کړئ چې جیک د اوسني برگر کټګوري پلوري، او همدارنګه د آسترالیا متخصص، برګر آسیا. دا برگر د آسټرالیا خوږه کب او مساج چک دی، په شمول هګۍ، بیکن، پیاز او بیټروټ، غوښه، چټک، او توپان.
سرچينې
وېشنيزه:د غذايي خوراکي توکو رستوران
ځنګل
ځنګل د ځمکې یوه سیمه ده چې ونې په کې واکمنې دي. په نړۍ کې د ځنګل په اړه سلګونه تعریفونه کېږي چې د ونې کثافت، د ونې لوړوالی، د ځمکې کارول، قانوني موقف او د ایکولوژیکي فعالیت فکتورونه په کې شامل دي. د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان FAO) ) ځنګل داسې تعریفوي: " له۰.۵هکتاره ډېره ځمکه چې له 5 مترو لوړ ونې ولري او له ۱۰ سلنه زیاتې ونې چې دغه وضعیت ته ورسېږي. د دغه تعریف په کارونې سره، د ۲۰۲۰ (FRA۲۰۲۰ ( نړیوالې ځنګلي سرچینو ارزونو وښووله چې ځنګلونه ۴،۰۶  هکټاره (۱۰ میلیارد هکتاره؛ ۴۰،۶ میلیون کیلومتر مربع؛ ۱۵،۷ میلیون مایل مربع) یا نږدې ۳۱ سلنه ځمکه په ۲۰۲۰ کال کې تر پوښښ لاندې راولي.
ځنګلونه د ځمکې تر ټولو مهم ایکوسیستم دی او په ټوله نړۍ کې وېشل شوي دي. د نړۍ تر نیمایي زیات ځنګلونه یوازې په پنځو هېوادونو (برازیل، کاناډا، چین، د روسیې فدراسیون او د امریکا متحده ایالاتو) کې دي. د ځنګلونو لویه برخه ( ۴۵ سلنه) په استوایي عرض البلدونو کې ده او له هغې وروسته په شمالي  معتدله او نیم ګرمو سیمو کې ده.
ځنګلونه د ځمکې د بایوسفیر د ناخالص لومړني تولید ۷۵٪ جوړوي او د ځمکې د نبات بایوماس۸۰٪ لري. په کال کې د خالص لومړني تولید استوایی ځنګلونو لپاره ۲۱،۹ ګیګاټن بایوماس، د معتدله ځنګلونو لپاره ۸.۱  او د شمالي ځنګلونو لپاره ۲.۶ سلنه اټکل شوی دی.
ځنګلونه په بېلابېلوعرض البلدونو او ډول ډول لوړو کې له ورښتونو او تبخیر سره بېلابېل بیومونه جوړوي. د شمالي قطب په شاو خوا کې شمالي ځنګلونه، استوایي نمجن ځنګلونه او وچ استوايي ځنګلونه د استوا په شاو خوا کې وچ ځنګلونه او د منځنۍ جغرافیا په اوږدو کې معتدل ځنګلونه. هغه سیمې چې لوړې دي د لوړو ارتفاعاتو په ساحه کې د ورته ځنګلونو ملاتړ ته لېوالتیا لري او د ورښت اندازه هم د ځنګل په ترکیب اغیزه کوي.
د ځنګلونو نږدې نیمايي (۴۹سلنه) ساحه باندې په نسبي توګه لاس نه دی وهل شوی، په داسې حال کې چې ۹ سلنه په ټوټو او لږ وصل سیمو کې موندل کیږي. د استوایي باراني ځنګلونه او د شمالي مخروطي ځنګلونه لږ ټوټه ټوټه شوي دي، په داسې حال کې چې نیمه استوایي وچ ځنګلونه او معتدل سمندري ځنګلونه ټوټې شوي دي. د نړۍ شاوخوا ۸۰ سلنه ځنګلي ساحه د ۱ میلیون هکتاره (۲،۵ میلیون هکټاره ) کې موندل کېږي. پاتې ۲۰ سلنه یې په ټوله نړۍ کې په څه باندې ۳۴ میلیون ټوټو کې پرته ده ـ نږدې ډېره برخه یې په لږ اتفاق سره له ۱۰۰۰ هکټاره (۲۵۰۰ هکټار) سره پراخوالی لري.
د ځنګل ارزښتونه
ځنګل د انسان له ژوند سره مستقیمې اړیکې لري. که په دغو اړیکو کې طبیعي توازن له منځه لاړ شي د انسان ژوند له ګواښ سره مخ کیږي، زموږ شاوخوا خاوره، تیګې، اوبه، هوا، ونې، بوټی، کروندې، غرونه، ځنګلونه، دا ټول بې ګټې نه دی، د ژوند لپاره ضرور دي، په ځنګلونو کې د انسان لپاره هغه څه شته چې د بشر په لاسونو نه دي جوړې شوې. بلکې په قدرتي ډول موجود دي او زموږ ژوند ورسره تړلی دی، د ځنګله له نورو ګڼو ګټو سره یوه ګټه دا ده چې د هېواد د ککړتیا مخه نیسي د ځنګلونو ساتل او لیدل پکار دي، نه دا چې ونې او بوټۍ یې له ریښې نه ووهل شي، نیست او نابود شي.
سرچینې
وېشنيزه:نوم پښتو ته بدلول غواړي
آرنهم
ارنهم په هالنډي Èrnem) د هالنډ هیواد د خلدرلنډ ولایت مرکز دی. آرنهم ښار په ۲۰۱۱م کال کې کابو ۱۴۹ زره وګړي لرل.
د انسان د لرغونو نښو موندل
د نولسمې پېړۍ په نيمايي کې د بشريت د لرغونو نښو موندل د ساينس تر ټولو ستره لاسته راوړنه او د ساينسي لرغونې ژوند پېژندنې بنسټ و. د انسان لرغونې نښې، انساني لرغونې نښې، يا په اسانه ژبه کې د بشري توکم عمر د هغو علمي بحثونو د لړۍ نومونه دي، چې دا موضوع رانغاړي، کوم چې له ځینو بدلونونو سره په يووېشتمه پېړۍ کې هم روان دي. دې بحثونو د يو شمېر مطالعاتو پربنسټ، د لومړي انسان د تاريخ په اړه د اساسي پوښتنو د ځواب لپاره علمي شواهد وړاندي او وضاحتونه ورکړي دي.
د نولسمې پېړۍ په ځينو برخو کې په دې اړوند اختلافات ډېر زیات وو، خو يو شمېر پټ پړاوونه يې هم درلودل. د لرغون پېژندنې د سندونو د بيا ارزونې اساسي نېټه  ۱۸۵۹ ز کال و، کوم چې دوولس کاله مخکې د « بوشر دو پارت» له خوا خپور شوی و. وروسته بيا په پراخه کچه، په دې نوم ومنل شو او هغه وړانديز تايیدوي چې، ګوندې انسان له هغې نېټې څخه زيات زوړ دی چې مخکې يې باور کېده. د بېلګې په ډول: ځينې دوديز حساب پېژندونکي شپږ زره(۶۰۰۰) کلونو ته اشاره کوي.
په ۱۸۶۳ ز کال کې ټي.ايچ. هاکسلي دليل وړاندې کړ، چې انسان تکامل ته رسېدلی دی او په ۱۸۶۴ ز کال کې الفريد راسل والاس طبيعي غوراوی د لرغونتيا له مسئلې سره ګډ کړ. په راتلونکې لسيزه کې د دې علم لپاره استدلال، د ډېرو پوهانو لپاره د منلو وړ و، چې هغه مهال دا علم « د انسان  لویه (عظیمه) لرغونتيا» بلل کېده. د انسان د لرغونتيا په اړه يو جلا بحث په يوه لوی بحث کې چې هغه د انسان تکامل دی، مدغم شو او يوازې زماني اړخ يې پاتې شو. له دې امله چې د انسان لرغونتيا په اړه بحثونه، لا اوس هم روان دي او دا بحث لا پای ته نه دی رسېدلی.
معاصرې جوړونې
د نوي علم (ماډرن ساينس) په اړه واحد ځواب نه شته. په حقيقت کې په ځواب کې اوس اصلي پوښتنه، د جنس يا نوعې په ټاکلو پورې اړه لري. فکر کېږي چې د انسان جنس، زموږ له نوعې څخه لس ځلې زياته مخکې موده کې موجود و.اوسمهال د جنس انسان (له منځه تللی)، د انواعو نوې نمونې اوس هم د کشف په حال کې دي. په همدې بنسټ، وروستی ځواب نه شته. اتفاقي نظر دا دی چې:  انسان يو نوع دی، چې هغه د انسان د جنس همدا موجوده نوع ده. د انسان لپاره د څو جنسيتي سرچينې د شتون په رد کولو سره ادعا کېږي چې، دې نوعې په تېره کې يوه او ځانګړې سرچينه درلوده. (خو دا ادعا، دا نقطه له نظره غورځوي چې له سرچينې څخه مطلب همدا د انسان اوسنی نوع ده. که نه د ګڼو سيمو فرضيه بيا اجازه ورکوي. چې سرچينه به بل ډول وي). دا فرضيه چې د اوسني انسان سرچينه افريقايي ده، په پراخه کچه منل شوې ده او دا څرګندوي چې، د بدن له تشرېحي نظره، انسان په فريقا کې يوازې يوه سرچينه درلوده.
کله چې له يوې نوعې څخه بلې نوعې ته د انسان د نوعيت د لېږد تاريخ په اړه پوښتنه پيدا شوه، نو دا پوښتنه بيا په دوو نورو پوښتنو کې اصلاح کېدای شي. دا دوه پوښتنې دا دي: د لرغوني ماهر انسان د تکامل شننه او تاريخ اودویمه پوښتنه دا ده چې، له لرغوني شکل څخه د نوع انسان تکامل. دویمې پوښتنې ته په دوو برخو کې ځواب ويل شوی: له تشرېحي نظره فکر کېږي چې، اوسني انسانان  نږدې ۲۰۰.۰۰۰ کلونه زاړه دي، د دوی د چلند نوي والي ته په کتنې سره، چې عمر يې له ۴۰.۰۰۰ کلونو څخه ۵۰.۰۰۰ کلونو ته رسېږي. د لومړۍ پوښتنې تعريف اوس هم تر بحث لاندې دی.
تاريخي بحثونه
د لومړي انسان د عمرمعلومول، د انسان پېژدنې يو اړخ دی، د انسان د سرچينې مطالعه او هغه اصطلاح، چې د اکسفورډ قاموس له خوا په ۱۸۳۹ ز کال او د رابرټ هوپر په طبي قاموس کې اېښودل شوی دی. د تکاملي فکر تاريخ او لرغون پېژندنې فکر ته په کتنې سره، په اوسني وخت کې د انسان د لرغونتيا په اړه پوښتنه ډېره طبيعي ده. په هېڅ دليل دا نوې پوښتنه نه وه، بلکې د پوهې په يوه نوې قرينه کې پوښتل شوې وه، په ځانګړي ډول په پرتليزه تشرېح او لرغوني انسان پېژندنه کې. د يوې اصولي طريقې په توګه نسبي تاريخ بيانولو د لرغونې زمانې د پاتې شونو او پوړونو سره تړلو پېښو د زماني تسلسل له معلومولو سره مرسته وکړه. د دې دا معنا ده، چې د انسان د لرغونتيا مسئله، د ځمک پوهنې او لرغون پوهنې د بنسټونو په اړه، د هغې پړاو له نورو بحثونو څخه جلا نه ده.
د انسان د لرغونتيا په اړه لومړی پياوړی استدلال، د بايبيل له خوا د بيان شوي زماني تسلسل څخه سخت مخالف و، خو په ورته وخت کې د سختو اختلافاتو په موخه وګرځېدل. هغه څوک چې پايلې يې د منلو وړ نه بللې، تمه يې درلوده چې د لاملونو ټوله لړۍ به د کمزورو برخو لپاره وارزوي، د مثال په توګه: همدا چاره، د چارلز هاګ په منظم الهيات (۱۸۷۱-۳) کې وينو.
په يوه پړاو کې، کله چې په نولسمه پېړۍ کې د ځمک پوهنې مقياس معلوم شو، د انسان د لرغونتيا موضوع، د نوي انسان د سرچينې د موضوع پر ضد ودرېده، چې د دې لپاره بل ډول دلايل وويل شول. په منطقي ډول د يوه جنس په مقابل کې د څو جنسي تر منځ غوراوی خپلواک و، خو له نوي اصل سره یو جنسي کېدلو د انسانانو پر جغرافيايي پراختيا، فزيکي او کلتوري توپيرونو، زماني درجه بندي عملي کړه. د انسان د نوعې د شکل د بدلون له فکر څخه هم، په منطقي ډول غوراوی ازاد و، خو دا يو سست جريان بلل کېده.
ويليام بنجامين کارپنتر په ۱۸۷۲ ز کال کې وليکل چې: نوی اصليت يا سرچينه يو ثابت باور دی او همدا د انسان له خوا د سختو وسايلو د جوړولو په وړاندې، د مقاومت يوازينی دليل دی. هنري ويليامسون هاينز په ۱۸۸۰ ز کال کې ليکي چې: شونې ده چې د انسان لرغونتيا يو «ثابت واقعيت» پاتې شي.
د علم الکلام بحثونه
په بابیلي (سپېڅلی کتاب) رواياتو کې شامل دي
دا ټکي هم د علماوو او هم د علم کلام (له مذهبي بحث سره اړوند علم) د پوهانو له خوا تر بحث لاندې نيول شوې وې. د نوې عصر په لومړيو او منځنيو پېړيو کې د مسيحیانو او يهوديانو لپاره د سپيڅلي کتاب لفظي معنا نه وه ورکول شوې.
د ځمکې راتلونکې
له بیولوژيکي او جیولوژيکي پلوه د ځمکې راتلونکی د څو اوږدمهالو تاثیراتو د اټکل شویو اغېزو له مخې قیاس کولی شو. دغه تاثیرات د ځمکې په سطحه کې کیمیا، د سیارې د داخلي سړښت کچه، د لمریزې منظومې له نورو اجرامو سره د جاذبې دوه‌اړخیزه اغېزه او په دوامدار ډول د لمر ځلا ډېرېدل دي. یو نامشخص فکتور یا عامل هغه ټېکنالوژي ده چې انسانانو جوړه کړې ده، لکه اقلیمي انجنیري چې د ځمکې په سیاره کې لوی بدلونونه پېښولی شي. د بېلګې په توګه دا مهال چې هولوسون له منځه ځي، لامل یې ټېکنالوژي ده. دا غېزې ښايي تر پنځو میلیونو کلونو پورې باقي پاتې شي. د ټېکنالوژۍ له امله ښايي بشریت له منځه لاړ شي او د سیارې تکاملي سرعت ټکنی شي.
د سلګونه میلیون کلونو په زماني واټنونو کې ناڅاپي اسماني پېښې بیوسفیر ته یو نړیوال ګواښ رامنځته کوي چې د ټولیز مرګ لامل کېدای شي. دغه ګواښ د لکۍ لرونکو ستورو ټکر او د هغه لوی ستوري د چاودنې احتمال دی چې لمر ته په ۱۰۰ نوري کاله شعاع کې پروت دی. د جیولوژۍ نورې پېښې په لویه کچه کې لا ډېرې د وړاندوېینې وړ دي. د میلانکوویچ تیوري وړاندوېینه کوي چې دا سیاره به لږ تر لږه تر هغه مهال پورې د کنګل دورو ته دوام ورکړي چې د «کوارټرنر» کنګل پای ته ورسېږي. دغه دورې له مرکز څخه په لرې کېدو کې د بدلونونو، محوري کږلون او د ځمکې د مداري انحراف له امله رامنځته کېږي. د سترې لویې وچې (supercontinent) د روانې څرخې په توګه ښايي د ځمکې د تختو جوړښت له ۲۵۰ تر ۳۵۰ کلونو پورې پر ستره لویه وچه بدل شي. په راتلوکو ۱.۵ تر ۴.۵ میلیارده کلونو کې ښايي د ځمکې په محوري کږلون کې تر ۹۰ درجو پورې ګډوډ بدلونونه راشي.
د لمر د رڼا تېزوالی یا ځلا په متوازن ډول ډېرېږي، په پایله کې یې د لمر هغه وړانګې زیاتېږي چې ځمکې ته را رسېږي او په دې توګه د سلیکاټ منرالونو د هوا وهنې کچه ډېرېږي چې دا چاره د کاربونټ-سلیکاټ پر څرخه اغېز کوي او بالاخره په اتومسفیر کې د کاربن ډای اکسایډ کچه کمېږي. په راتلونکو شاوخوا ۶۰۰ میلیونه کلونو کې به د کاربن ډای اکسایډ کچه تر هغې کچې کمه وي چې ونې یې د C3 کاربن د تثبیت د فوټوسنټېز ساتلو لپاره کاروي. ځینې نباتات د C4 کاربن د تثبیتولو مېتود کاروي تر څو د کاربن ډای اکسایډ په ټيټو غلظتونو کې پاتې شي. د بدلون اوږدمهالی بهیر دا دی چې د نباتاتو ژوند په ټولیز ډول له منځه ځي. دا چې نباتات د ځمکې پر مخ د خوړو څرخه ده، نو د نباتاتو له مرګ سره به کابو ټول حیوانات له منځه لاړ شي.
په شاوخوا یو میلیارد کلونو کې به د لمر د رڼا تېزوالی یا ځلا ۱۰ سلنه زیاته شي، له امله به یې اتومسفیر پر یوه «مرطوبه ګلخانه» بدل شي او په پایله کې به یې سمندرونه تبخیر شي. د یوې احتمالي پایلې په توګه به د ځمکې د تختو جوړښت او د کاربن ټوله څرخه پای ته ورسېږي. تر دې پېښې وروسته په شاوخوا ۲ تر ۳ میلیارد کلونو کې ښايي د سیارې مقناطیسي ډینامو ودرېږي چې له امله یې مګنټوسفیر ویجاړېږي او په بیروني اتومسفیر کې تبخیرېدونکي مواد په چټکۍ سره له منځه ځي. څلور میلیارد کاله وروسته د ځمکې د تودوخې ډېرېدو له امله یو ګلخانه‌يي اغېز را پيدا کېږي، دا اغېز تر اوسنۍ زهرې هم سخت شرایط رامنځته کوي او د ځمکې سطحه دومره ګرموي تر څو ویلې شي. هغه مهال به د ځمکې پر مخ ټول ژوندي موجودات له منځه لاړ شي. بالاخره د دغې سیارې ډېر احتمالي برخه‌لیک په شاوخوا ۷.۵ میلیارده کلونو کې د لمر جذب دی او دا به هغه مهال وي چې لمر د سره ستوري (red giant) پړاو ته دننه او د ځمکې له اوسني مدار څخه بهر ته پراخ شي.
انساني اغېز
انسانان په بیوسفیر کې مهم رول لري. ډېره برخه انسانان د ځمکې پر ګڼو ایکوسیستمونو حاکم دي. له همدې امله په اوسنۍ جیولوژيکي دوره کې ګڼې نوعې له منځه تللې دي چې دا مهال د هولوسون د له منځه تلو په نامه پېژندل کېږي. له ۱۹۵۰مې ز لسیزې راهیسې د انسانانو له امله په پراخه کچه د نوعو له منځه تګ یو ژواک‌ناورین بلل کېږي چې اټکل کېږي تر ۲۰۰۷ ز کال پورې د ټولو نوعو له ډلې ۱۰ سلنه له منځه تللې دي. اوسنۍ کچې ته په کتو سره شاوخوا ۳۰ سلنه نوعې په راتلونکو سلو کلونو کې د له منځه تلو له ګواښ سره مخامخ دي. د هولوسون له منځه تګ د مېشت‌ځایونو د ویجاړۍ، د پردیو یا غیر ځايي نوعو د خپرښت او اقلیمي بدلونونو پایله ده. دا مهال انساني فعالیتونو د سیارې پر سطحه لویې اغېزې کړې دي. د ځمکې څه باندې درېیمه برخه د انساني فعالیتونو په پایله کې بدله شوې ده او انسانان شاوخوا ۲۰ سلنه لومړنی نړیوال تولید کاروي. په اتومسفیر کې د کاربن ډای اکسایډ غلظت د صنعتي انقلاب له پیل راهیسې کابو ۵۰ سلنه زیات شوی دی.
وړاندوېینه کېږي چې د یوه پایدار ژواک ‌ناورین پایلې به لږ تر لږه پنځه میلیونه کاله دوام ولري. دغه چاره د ژواک رنګارنګۍ د کمېدو او د بایومونو د همجنس کېدو لامل کېدای شي چې پایله یې د مغرضو یا فرصت‌طلبو نوعو لکه افتونو او مضرو بوټو تکثیر یا ډېرېدل دي. ښايي نوې نوعې را پیدا شي؛ په ځانګړي ډول هغه نوعې چې په انساني ایکوسیستمونو کې بریالۍ دي، ښايي په چټکۍ سره پر ډېرو نویو نوعو بدلې شي. میکروبونه احتمالاً د هغو چاپېریالي مېشت‌ځایونو له ډېرېدو څخه ګټه اخلي چې مغذي مواد لري. د لویو فقاریه نوعو له ډلې هېڅ نوعه نه‌شته او غذايي ځنځیرونه به احتمالاً لنډ وي.
د پېژندل شویو ګواښونو لپاره ګڼې سناریوګانې شته چې د ځمکې پر کره لویې اغېزې لرلای شي. د بشریت له نظره دغه ګواښونه پر پایښت وړ او ختموونکو ګواښونو وېشلی شو. هغه ګواښونه چې انسان یې په‌خپله د ځان لپاره رامنځته کوي هغه اقلیمي بدلونونه، د نانوټېکنالوژۍ ناسمه استفاده، اتومي هولوکاسټ، له جنیټيکي پلوه بدله شوې ناروغي یا د فزیکي ازمېښت له امله راپیدا شوی ناورین دی. دې ته ورته ګڼې طبیعي پېښې ښايي د قیامت د ورځې ګواښ وي چې د بېلګې لپاره یوه ډېره خطرناکه ناروغي، د یوې اسماني ډبرې یا لکۍ لرونکي ستوري لګېدل، ګلخانه‌يي اغېز یا د سرچینو کمېدل یادولی شو. ښايي د فضايي یا غیر ځمکنیو موجوداتو د یرغل احتمال هم موجود وي. د دغو سناریوګانو رښتینی استنباط که ناشونی نه وي، ستونزمن خامخا دی.
احتمالي پېښې
دا چې لمر«د شیدو لار کهکشان» پر شاوخوا څرخېږي، سیار ستوري ښايي دومره نږدې شي چې پر لمریزه منظومه ناوړه اغېزې وکړي. د ستورو یو نږدې ټکر ښايي په اورټ ورېځ (Oort cloud) کې د لکۍ لرونکو ستورو واټن په پام وړ ډول کم کړي – اورټ ورېځ د کنګلیزو اجرامو ځای دی چې له لمر څخه په نیم نوري کال واټن کې څرخېږي. دغه ډول ټکر د هغو لکۍ لرونکو ستورو د ۴۰ برابره ډېروالي لامل کېدای شي چې د لمریزې منظومې منځ ته رسېږي. د دغو لکۍ لرونکو ټکر په ځمکه کې د ژوندیو موجوداتو د ډله‌ييز مرګ لامل کېدای شي. دغه ویجاړوونکي ټکرونه په متوسط ډول په هرو ۴۵ میلیون کلونو کې یو وار پېښېږي. په ګاونډ کې له بل ستوري سره د لمر د ټکر متوسط وخت کابو ۳۰ ټریلیونه کاله دی چې د کایناتو له اټکل شوي عمر یعنې ۱۳.۸ میلیارد کلونو څخه ډېر زیات دی. دا د ځمکې د عمر په اوږدو کې د دغسې پېښې د کم احتمال نښانه ګڼلی شو.
د افغانستان قومونه
لاندې نقشه د ګران هېواد د بشري جغرافیې او قومي ترکیب په تړاو غوره معلومات په لاس راکوي او د هېواد د ټولو وروڼو قومومونو سلنه او د هستوګنې سیمې ترې څرګندیږي.
دا نقشه د نړیوالو ادارو له خوا ترتیب شوي ځکه نو ترې د هېواد د اقلیت او اکثریت موضوع هم په ښه توګه څرګندیدای شي او هغه کسانو ته ښه پیغام ورکوي کوم چې د پښتون قوم له اکثریتوالي او لویوالي سترګې پټوي.
په نقشه کې هېواد په شپږو زونونو وېشل شوی او د هر زون په ولایتونو کې یې تر ټولو لوی قوم او هم دوهمه درجه قوم په ګوته کړی او بیا یې په ټولیزه توګه د هر زون قومي سلنه(فیصدي) ذکر کړې ده.
او هم راته د ټول هېواد په کچه قومي سلنه(فیصدي) را په ګوته کوي.
په نقشه کې شین رنګ پښتون مېشتې، نارنجي رنګ تاجک مېشتې، ژیړ رنګ هزاره مېشتې، تیاره اسماني رنګ ازبک مېشتې، ګلابي رنګ ایماق مېشتې او ابي رنګ نورستاني مېشتې سیمې را ښیي.
لاندې د نقشې ځینې جزیات غواړم را واخلم:
ولایت      لوی قوم    ۲ درجه قوم
لغمان       پښتون      پشه یي
ننګرهار     پښتون      پشه یي
بدخشان    تاجک       مختلف
بغلان        تاجک       پښتون
کونړ         پښتون      پشه یي
کندز         پښتون      ازبک
نورستان    نورستاني   پښتون
تخار         تاجک          ازبک
ـ په پورته زون کې په ټولیزه توګه: پښتون %51, تاجک %28, ازبک % 12, پشه یي او نورستاني %9.
۲ ـ مرکزي زون:
ولایت       لوی قوم     ۲ درجه قوم
بامیان      هزاره         0
لوګر         پښتون      تاجک
وردګ       پښتون      هزاره
پروان       تاجک        پښتون
اروزګان    پښتون      هزاره
ـ په دې زون کې په ټولیزه توګه:  پښتون %43, تاجک %24,  هزاره %17.
۳ ـ جنوب ختیځ زون:
غزني       پښتون       هزاره
کندهار     پښتون       بلوڅ
خوست    پښتون       0
پکتیا       پښتون        تاجک
پکتیکا     پښتون        0
زابل        پښتون        0
ـ په دې زون کې په ټولیزه توګه: پښتون %83,  هزاره او بلوڅ %6.
۴ ـ جنوب لویديځ زون:
ولایت      لوی قوم      ۲ درجه قوم
ډایکنډی    هزاره         پښتون
هلمند        پښتون       بلوڅ
نیمروز       بلوڅ          پښتون
ـ په دې زون کې په ټولیزه توګه: پښتون %65, هزاره %20,  بلوڅ %10.
لویدیځ زون:
بادغیس    پښتون       ایماق
فراه         پښتون        تاجک
غور          ایماق          هزاره
هرات        پښتون        تاجک
ـ په دې زون کې په ټولیزه توګه: پښتون %65, ایماق %25, هزاره %10.
۶ ـ شمال لویدیځ زون:
ولایت     لوی قوم      ۲ درجه قوم
بلخ         تاجک          پښتون
فاریاب    ازبک           پښتون
جوزجان  ازبک           پښتون
سمنګان   تاجک          ازبک
سرپل      ازبک           پښتون
ـ په دې زون کې په ټولیزه توګه: ازبک %44, پښتون %21,  تاجک %19.
پښتو %60-65,  تاجک %15-20, هزاره %6-9,  ازبک %6-9.
يوعالم وائي:
يو عالم وائي: ‏ ‏يو عالم وايي: که څوک قرآن ډېر لولي، خود به خود به په خپل ژوند کې بدلون ومومي. - ايمان يې زياتيږي. - زړه به يې اطمنان حاصل کړي. - ژوند به يې ارام او خوشاله شي. - په رزق به قانع شي. - ټوکې ټکالې به يې کمې شي. - په خبرو کې به يې فصاحت ښکاره شي. - خبرې به يې د چټياتو پاکې شي. ‏- د لهو او لعب مجلسونه او ځيني ناوړه عادتونه به پريږدي. - دا هر څه د قرآن د انوارو په برکت چې زړه يې پرې روښانه کړي.
ویلما نونیز
ويلما نونيز دي اسکورسيا (ويلما نونيزرويز، زوکړه د ۱۹۳۸ د نومبر په ۲۵) د نيکاراګوای حقوقپوه او د بشري حقونو فعاله ده. نوموړې له يوې مجردې مور څخه دنيا ته راغله او د ژوند له لومړيو څخه يې د ټولنيز عدالت په برخه کې خپله علاقه څرګنده کړه. کله چې هغې د نيکاراګوای په ملي خودمختار پوهنتون کې د حقوقو په څانګه کې تحصيل کاوه، د دولت له لوړپوړو کارلوس تونرمن او سرجيو رامرز سره يې وکتل او د ۱۹۵۹ کال د جولای د ۲۳ د سوموزا د ګاردانو له خوا د زده کوونکو د عامه وژنې څخه ژوندي پاتې شوو څخه وه. نوموړې په ۱۹۷۵ کال کې د ساندينستا له ملي ازادۍ بخښونکي مقاومت سره يو ځای شوه. مګر په ۱۹۷۹ کال د سوموزا د حکومت له خوا بندي او تر ځورونې لاندې ونيول شوه. وروسته د ۱۹۷۹ کال د جولای په ۱۹ د ساندينستا د ملي ازادي بښوونکي مقاومت له برياليتوب څخه مخکې له بنده ازاده شوه. کله چې مقاومت واک ونيو، نوموړې د عدالت د سترې محکمې د مرستيالې رئيسې په توګه او وروسته يې د بشر د حقونو د ملاتړ او ترويج د کميسيون د رئيسې په توګه دنده تر سره کړه.