cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د واکسین په اړه ناسم معلومات
په واکسین سره د مخنیوي وړ ناروغۍ له منځه تللې دي
د واکسیناسیون په مرسته ډېری هغه ناروغۍ کمې شوې دي چې په واکسین سره د مخنیوي وړ دي (مثلاً پولیو یا د ماشومانو د فلج ناروغي چې له افغانستان او پاکستان پرته په ټولو هېوادونو کې له منځته تللې ده). له دې سره سره، ځینې دغه ناروغۍ لا هم موجودې دي او حتا د نړۍ په ځينو برخو کې د ساري رنځونو د رامنځته کېدو لامل کېږي. که زیانمن شوي خلک د واکسیناسیون په مرسته خوندي نه‌شي، ناروغي په چټکۍ سره له یوه هېواد څخه بل ته تلای شي. واکسینونه نه یوازې دا چې د اشخاصو ساتنه کوي، بلکې که ډېر خلک واکسین وکړي نو د یوه جمعیت د خونديتابه لامل هم کېږي.
د دسیسې نورې تیورۍ
په ټولنیزو رسنیو کې د دسیسې نورې تیورۍ خپرې شوې دي او دا ناسم تصور رانغاړي چې ګواکي پولیو یا د ماشومانو د فلج ناروغي رښتينې نه ده او اثرات یې د DDT په واسطه د مسمومیت له امله رامنځته کېږي او ناسا اداره له کېمیاوي موادو څخه ډک داسې بالونونه خوشي کوي چې پولیو یا د ماشومانو فلج ته ورته علائم رامنځته کوي. هغه ویډیو چې په فېسبوک کې څه باندې ۸۳۰۰ ځله شریکه شوې ده، په دروغو ادعا کوي چې د کوویډ-۱۹ د واکسیناسیون په سرنګونو کې خښه شوې کوچنۍ ټوټه "لوړو مقاماتو ته خبر ورکوي چې چا واکسین کړی او چا واکسین نه دی کړی". (د کوویډ-۱۹ په واکسینونو کې کوچنۍ ټوټه نه‌شته).
خوانسار ولسوالي
خوانسار ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خوانسار)  د ايران د اصفهان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د خوانسار ښار دی. دا ولسوالي ۳۳٬۰۴۹ تنه نفوس لري. د خوانسار ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د سایوتومه دبرای او پرینسیپ
د سایتومه او پرنسیپ هیواد دبرا په انګلیسي São Tomé and Príncipe dobra) د سایوتومه او پرنسیپ هیواد پیسو واحد دی.
ميانوالي
ميانوالي د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 79,996 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 65م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
اېکزېما
اېکزېما يوه جلدي ناروغي ده چې د ډرماټايټېس يا د پوټکي د التهاب په بڼه رابرسېره کېږي. د اېکزېما اصطلاح په پراخه توگه د جلدي ناروغيو يو ډله دوامداره حالتونو لپاره هم کارېږي چې په دغو کې د پوټکي دوامداره وچېدل او په پوټکي باندې بخار چې د سوروالي، د پوټکي پړسوب، خارښ او وچتوب، د کترو په بڼه د پوټکي د مړو ژونکو (سلولونو) بېلېدنه، پخۍ، تڼاکې، د پوټکي درز، د وينې او زېم راوتل يې ځينې نښې نښانې بلل شوي. د جلدي سيمو لنډمهالی بې رنگي اکثرا د ټپونو د رغېدو په سبب ښکاري. د گرېدلو په نتيجه کې رامېنځ ته شوی ټپ د رغېدو نه وروسته نښه پرېږدي. د اېکزېما او اورټيکاريا تر مېنځ ټکنی کوونکی توپیر ليدل کېږي. او همدا شان د سورياسېز په پرتله، اېکزېما اکثرا د بندونو په قاتېدونکي مخ (د بندونو هغه اړخ چې قاتېږي) راولاړېږي.
وېشنيزه:د پټوکي ناروغي
ژونداقلیمپوهنه
د ژوندیو په تړاو د اقلیم مطالعه - Bioclimatology د اقلیم پېژندنې (climatology) یوه برخه ده چې په یوې پراخه مودې کې په ژوندیو د فزیکي چاپېریال اغیز مطالعه کوي. د دې مسایلو په اړه بقراط ( Hippocrates) دوه زره کاله وړاندې د هوا، اوبو او ځای په رسالو کې یادونه کړې خود (bioclimatology) ساینس یوه نوې رشته ده. په ۱۹۶۰ لسیزه کې دې رشتې د پام وړ پرمختګ وکړ. د اقلیم او هوا هر اړخ په ژوندیو خپل اغیز لري او په همدې وجه دا رشته حدود نلري. د دې رشتې پر ځینو برخو زېات تاکید شوی لکه : د هوا او اقلیم په بوټو او حشرو اغیز د بوټو، حیواناتو او انساني مرضونو د ودې لامل ګرځېدل؛ د روغتیا لرونکو انسانانو او د دوي د مرضونو په فزيولوژيکي پروسې د هوا او اقلیم نفوذ؛ پر انساني روغتیا د مایکرو کلایمېټ (microclimate )، دسیمو او د ښارونو د مرکزونو نفوذ او اغیز -- د وړې سیمې اقلیم چې له چار چاپېره سیمو سره توپیر لري -- (microclimate)
اوزون
سريزه الحمدالله رب العلمين والصلاة والسلام على اشرف الانبيا‌‌ء والمرسلين محمد و على اله و اصحابه اجمعين: د لوړو زده کړو وزارت د قانون او ﻻيحى له مخې د ښوونې او روزنې پوهنځي د کيميا او بيولوژى څانګى د څلورم ټولګى محصلين د اتم سمستر په پيل کې يوه موضوع د سمينار په نوم اخلى او د سمستر په وروستى دوه هفتو کې د هغى څخه دفاع کوي. په دغه اړوند ماتـــــــه هم يوه مـــــــوضوع داوزون طبقې تر سرليک ﻻندى دمربوطه څانګى له خوا د محترم استاد پوهنوال محمدنبي خان تر ﻻرښونې ﻻندې وسپارل شوه.چې.ماپه دغه سمينارکې د(اوزون طبقه،کټه اوضرريي،داوزون اهميت دبشرپه ژوندکې،داوزون دطبقې تخريب کوونکې عوامل،داوزون دطبقې مشکلات دځمکې په کره کې،داوزون دطبقې دسوري کيدوتاريخچه اونورڅخه يادونه کړيده دموضوع په ليکلو کې مو د نوي او معيارى کتابونو او منابعو څخه استفاده کړيده او د امکان تر حده پورى مى کوښښ کړى دى چه په روانو او ساده جملو کې مطالب وليکل شي  هيله ده چى د لوستونکو د ګټى وړ وګرځى له  ﻻرښود محترم استاد پوهنوال محمدنبي خان چه د  موضوع په ترتيب او تنظيم کې ما سره ډيره علمى مرسته کړى ده اودڅانګى محترمو  استادانو  راته ﻻزمى مشورې راکړې دي مننه ترې کوم او د الله(ج) له دربار څخه ورته اجر عظيم غواړم.
په درنښت
داوزون طبقه
اوزون يوه يوناني کليمه ده په معني د(بوي)ده اودتندبوي په معني سره ښودل کيږي .چـې يو ماليکول اوزون ددري اتومه اکسيجن څخه جوړشويدي اولرونکي ددوه اتومواکسيجن دي امافرق يې ديو اتوم اکسيجن سره دي پدي معني چې اکسيجن دوه اتومونه لري اواوزون دري اتومونه لري. که داکسيجن اتومونه په خپل منځ کې سره يوځاي شې دوه ډوله مختلفې بسيطې مادي جوړوي. مثال:که داکسيجن دوه اتومونه سره يوځاي شې نو داکسيجن دغازيوماليکول جوړوي اوکه داکسيجن دغاز دري اتومه سره يوځاي شي نو داوزون دغازيوماليکول جوړوي .په کيمياکې داحادثه چې ديوعنصرڅوډوله بسيطې مادې جوړيداي شې دالتروپي (Allotropy) په نوم سره ياديږي. ياپه بل عبارت :اوزون داکسيجن الوتروپيک (Allotropic)دي ځکه چې اوزون داکسيجن سره توپير لري داکسيجن دماليکولو څخه دبريښنا دجريان دتيريدول په صورت کې داوزون ماليکولونه منځته راځي داپيښه هغه وخت صورت نيسې چې په فضا کې شديد رعد اوبرق(تندراوبريښنا)منځته راشي نودهغه څخه وروسته داوزون تنداوتخريش کوونکي بوي حس کيږي داکسيجن تبديليدل په اوزون باندي دلاندي معادلي په اساس صورت نيسې. (١شکل)
په همدې ترتيب هغه تيزاوتخريش کوونکې بوي چې د (X-Ray)دماشين يادبريښا دقوي فابريکو ترڅنگ حس کيداي شې داوزون څخه عبارت دي چې دبريښنا دجريان په اثر له اکسيجن څخه توليديږي. اوزون يوزهري غازدي چې دغلظت په زياتيدوسره زهريت زياتيږي اوپه (CO١١٢-)کې په مايع تبدليږي چې دغه مايع په اسانۍ سره چوي اوتجزيه کيږي. اوزون داکسيجن په نسبت ډير فعال دي مگر پايه داري (ثبات)يې داکسيجن په نسبت ډيره کمه ده .يعني اوزون ترجوړيدو وروسته دعادي تودوخي په درجو کې په اسانۍ سره په اکسيجن تجزيه کيږي .چې پدي وخت کې زياته اندازه انرژي هم ازاديږي پداسي حال کې چې داکسيجن يو ماليکول په سختې سره تجزيه کيږي اواوزون دعادي اکسيجن په نسبت داکسيديشن يو ډير قوي عامل دي چې داخاصيت يې ګټه اوضرر دواړه لري. ١ :-ګټه يي:داکسيديشن ديوښه عامل په حيث دکليو او ښارونو دڅښلو اوبو په صافولو کې دکلورين په ځاي ورڅخه ګټه اخيستل کيږي اوهمدارنگه اوزون درنگ وړلو،بدبوې لري کولو (ضدعفوني )خاصيت لري .له همدې امله داوزون څخه درنگ وړونکې ،بوى وړونکې اوپاکوونکې مادې په حيث کارخيستل کيږي اوهمدارنگه اوزون دغاښونو په پريمنځلو اوسپينوزروپه سپينولو کې هم استعماليږي. ٢:- ضرريي:دربړپه ارتجاعيت باندي تاثير کوي اوهغه محصولات چې دطبعي ربړڅخه په لا س راځي زيانمن کوي. اوزون داتوموسفير دپاسه تقريباً(Km٢٤--15) پوري يوه طبقه جوړوي چې آبي رنگ لري .داطبقه دماورابنفش (Ultraviolet) وړانگې فلترکوي .اوپدې ترتيب سره دځمکې پرمخ دژوندکولو امکان پيداکيږي.
داوزون کيمياوي فارمول عبارت دي له څخه اوساختماني فارمول يې عبارت دي له
داوزون دوران
په ستراتوسفير(stratosphere) کې داوزون تازه ماليکولونه تل دکيمياوي عمل په واسطه دلمردانرژي څخه په ماليکولونواوداکسيجن په اتومونو تجزيه کيږي دغه اتومونه داکسيجن چې ډيرفعاله دي په ډير کم وخت کې (دثاني نه هم لږ) يوله بله جداکيږي اودا کسيجن دماليکولونوسره يوځاي کيږي اوددې ماليکولونه د(ازوت او کلر ) دغازڅخه توليداوداتوموسفيرپه سطحه کې دمنځه ځي.
داوزون اهميت دبشرپه ژوندکې
که په هواالوتنه کې په زياته ارتفاع کې مونږددغه سيارې شکل ته نظرواچوودغه نازکه آبي طبقه چې دځمکې کره ‌‌يې نيولي ده دانسان نظر ديته جلب کوي چې دغه شفافه طبقه دژونديوموجوداتو ژوندپه ځمکه کې برابره وي په عمومي صورت سره دغه داوزون حفاظتې طبقه چې مونږيي پيژنو ساتل شويده بدون داوزون دشته والي نه ژوندنه کيږي که داوزون طبقه نه وي ځکه دلمروړانگې يوشان ندي او دماوراي بنفش وړانگې لري که داوزون طبقه نري شي نودژونديوموجوداتوژوندپه ځمکه کې دخطرسره مخامخ کوي ځکه دغه وړانگې دځان سره يوزيات شميرانرژي دځان سره ځمکې ته انتقالوي اودژونديوموجوداتودمرگ سبب گرځي دخوشحالې ځاي دي چې دلمروړانگې په ډيره کمه اندازه دماوراي بنفش وړانگې دځان سره ځمکې ته راوړي اويوه زياته برخه دځمکې دسطحې نه پورته (km٣٠--٢٠) په ارتفاع کې دلاسه ورکوي په دغه ارتفاع کې داوزون مقدارموجوددي چې دغه وړانگې جذب کوي اونه پريږدي چه ځمکې ته راشي.
(٣شکل)
انسان اوداوزون دطبقې دمنځه وړل
(٤شکل)
داوزون طبقه اودهغي تخريبوونکي عوامل
(٥شکل)                                                  (٦شکل)
دچاپيريال ساتني آثاراوداوزون دطبقې تخريب
داوزون طبقه چې ماوراي بنفش وړانگې اودانسانانولپاره زيانمن دي مخنيوي کوي اود(UV--B) وړانگې چې دځمکې په سطحه باندې زياتيږي دژوندپه چاپيريال باندي زيات تاثيراچوي له هغي جملې څخه هم يو دوچي غذايې ځنځيردي چې اقيانوس ته صدمه رسوي اودانسان ژوند تهديدوي چې زيات له (٣٠٠) ډوله نباتات ټاکل شوي دي اويوله هغې څخه (UV--B) وړانگه ده چې نيمايې له دغي وړانگې څخه تغيرات په نباتاتو کې څرگندشوي دي لکه :تنباکوپاڼه چې ددغي وړانگې په مقابل کې پورته برخي سره تاويږي چې حتماً دغه تغيرات ديونباتې هورمون دي چې په پورتني طبقه کې ذکرشوي ده. ا وهمدارنگه دميوي په زيات والې سره جذب اوانعکاس اوفوري انرژي ده اوپه همدې ډول سره دزيات والي دشاخونودى دپانولنډوالى او زيات والى دي اوناڅاپي تغيرات د(UV--B) وړانگې په نباتاتو کې دي اوبعضي وخت په يوکلنواودوه کلنوکې داتغيرات ليدل کيږي اوپه بعضو ميوه لرونکو ونو کې دگلانومنځته راتگ چټک اوياوروسته وده ليدل کيږي اوهمدارنگه غالباًزياتوالي پکې راځې اوپه فوتوسنتيزسيستم کې هم ضررونه ليدل کيږي اوهمدارنگه دلمړني پوتنشيل زيات والى پيداکوي اودغذايې ځنځير ټولې شبکې خصوصاً اکوسيستم ترتهديدلاندي راولې اوکه چيري داوزون دطبقې تخريب زيات شې زراعتي محصولات لکه (غنم،وريجې،هبوبات) ترخپل تاثيرلاندي راولې اوهمدارنگه اجتماعي ضررونه منځته راوړي اوزيات والي په غذايې توليدکي کتلاي شوپه همدې ډول سره په اجتماعي ژوندکې ددي وړانگې ضررونه خصوصاً په نباتاتوکې په سلوکې (%١٥--١٠) پوري يوه نيمگړتياکيداي شي. اوتي لرونکې حيوانات لکه :انسانان دستر گوپه مرض باندي اخته کولاي شي اود(UV--B) وړانگې شدت په ميکروبي ناروغيواودسترگوپه ناروغيوکې دسترگودسرطان باعث کيږي. په زياتولاس ته راوړلوکې ښودل شويدي چې پورتنې وړانگه نه تنهاپه حيواناتوکې سرطان منځته راوړي بلگې دبدن ټولو سيستمونوته تغيرورکولاي شي ددي وړانگې په نتيجه کې دتومورسرطان ناروغي چې په وجودکې ېو اضافي غړي رامنځته کوي (UV--B) وړانگه کولاي شي دغرونوپه سرونوکې ياپه لوړوغرونوکې دالوتونکودعقيم (شنډ) مرض رامنځنه کوي د(UV--B) وړانگه کولاي شي حيوانات ،انسانان،نباتات الوتونکې حتا ايکوسيستم اوهمدارنگه دهواخرابوالي اوهرڅه چې دانسان دژوندمربوط دي ترتهديدلاندي راولي. همدارنگه ډيروخت څخه دافکرکيږي چې داوزون دطبقې تخريب په توليددنباتاتواواقيانوس جهان ترخپل تاثير لاندي راولي لدې ځاي څخه چې داوزون طبقه پدي اخروکلونوکې په سلوکې (٥٠) زيات والې پيداکړي دي د(UV--B) زياتوالي داقيانوس په سطحه باندي ليدل کيږي چې فوتوپلانکتونونه (ميکروسکوبي لامبووهونکې نباتات اوغذايې دريايې سيستم نباتاتودي ) چې داوزون طبقې ته ضرررسوي. اوهمدارنگه (D.N.A) ترخپل تاثيرلاندي راولي چې په نتيجه کې تکثراو(مثل توليد)متضررکوي داوزون دطبقې دتخريب په نتيجه کې زيات مرضونه منځته راتلاي شي.
(٧شکل)                         (٨شکل)                               (٩شکل) په بعضوطبعي حالا توکې د (UV--B)وړانگې تاثيرات ١- دپوستکې سرطان. ٢- پرسترگواوبدن باندي اغيزي. ٣- په څيړنوکې ښودل شويدي چې داوزون طبعي تخريب په امريکا کې (%١٠٠--٥) پوري دپوستکې سرطان رامنځته کړيدي او(٥٦٠٠٠) کسان پدغه مرض باندي اخته دي او(٢٥٠٠٠) کسان دپوست په سرطان باندي اخته دي که چيري ددي طبقې دتخريب مخنيوي ونه شي دمرگ دزياتوالي گراف به يوناشونې اندازې ته پورته شي. دپوست دسرطان ناروغي په اوسني وخت کې دامريکا په متحده ايالاتوکې ژوند کوي او هغه ماشومان چې پدې دولت کې نړي ته راځې په (٢٠٧٥م)کال کې به ددي ناروغې شميردري ميليونوته ورسيږي.
(١٠شکل)
(١٠شکل)                                 (١١شکل)
داوزون طبقې مشکلات دځمکې په کره کې
١- دځمکې دکري گرميدل : دځمکې دحرارت متوسطه درجه په تيروسلو کلونوکې نسبت هرودوه سوه (٢٠٠) نوروکلونوته د(١٠٠٠)کلونو څخه تفاوت کوي که چيري دځمکې دکري گرم والي په همدې طريقه دوام پيداکړي په (٢١) قرن کې به دنړۍ گرميدل کولاي شي ډيرزيات مشکيلات منځته راوړي لکه وچ کالي،دمرضونوخپريدنه،اوديخ دويلې کيدوله امله شديدسيلابونه اوداسي نورله دغي جملې څخه دي. دغازونوزياتوالي دځمکې په کره کې اوددغي غازونو پواسطه دځمکې دکري گرميدل عبارت دي له اوکسيدوکاربن غازونوڅخه چې دغه سوځوونگې غازونه نن ورځ په اتومې بټيوکې،سلاگانوکې تري کاراخيستل کيږي اويوددې څخه چې کولاي شوپه اينده کې تري استفاده واخلوجوش کوونکې اتومي بټې دي دنن ورځي اتومي بټې چې کومي دي دپخوانيوبټيوسره ورته والې لري چې اتومي بمونه پکي جوړيږي راديواکتيوويتي عناصرنشي توليدکولاي اومهم هدف دپوهانودادي چې په راتلونکي (٢١) قرن کې هسکې جوشې بټې جوړي کړې. اوبل دحل لاره يې داده چې کاربن داي اکسايد غاز منجمدکړاي شې اودهغي ځاي په ځاي کول په هواکې اوساده ترينه لاره يې داده چې زيات والې په اقيانوس دي په اخره کې ثابته شوه چې داکار سبب دزياتوالې دپلانکتون دي يعني هغه موجودات چې ميکروبي ژوندکوي په اوبوکې زياتيږي اونوموړي پلانکتونونه کولاي شي چې د زياته برخه جذب کړي که چيري دځمکې کره په همدې ډول گرم والي پيداکړي د(٢١) پيړي تراخره داقيانوس سطحه به (m٧٠) متره لوړه شې چې داسبب دشديدوسيلابونو په زياتودولتونوکې کيداي شې ‌‌‌. لکه :بنگلاديش چې دبهر دسطحي څخه ټيټ پروت دي او همدارنگه دځمکې دکري دحرارت لوړوالي د شمالي اوجنوبي يخونودويلې کيدوسبب  به وگرځې ډيرزيات شهرونه به ترخپل کنترول لاندې راولي که چيري دځمکې دحرارت درجه زياته شي هغه دريابونه ،کانالونه چې دتجارت لپاره اماده اواقتصادي ګتې لري کولاي شي دگډوډي سره مخامخ کړي. اوهمدارنگه داقيانوس اطلس طوفانونه اوداقيانوس ارام شرقې اوغربې طوفانونه که چيري دځمکې په کره باندي راوڅرخيږي په نتيجه کې به د قطب لپاره مؤثرتمام شي. که چيري دکاربن داي اکسايد اندازه دځمکې په سطحه باندې زياته شي داوبواندازه به دوه برابره نه تر  پوري دسانتي گريد درجه به دوچې ځمکې طوفان نه به په سلوکې (٦٠) زيات والي پيداکړي. بين المللي هيتاًنو دخپلوځيړنو په نتيجه کې اقليمي تغيرات (IPCC) پيش بيني کړيده چې دجهان اقيانوس سطحه به (٢٠٣٠م) کال په مابين د(٢٠) سانتي متره پوري د(٢١) قرن په آخرو کې تر(٢٥) سانتي متره پورې لوړه شي اوهم خبرداري يې ورکړ چې په لاسته راغلو ځيړنو کې ځمکې په کره کې مختلف بخارونه غازونه .دنباتاتو ژوندله جدي خطر سره مخامخ کړي دي.
(١٢شکل) ٢ - وروستني يخبندونه :دايخونه دځمکې دتاريخ نيمايې برخه تشکيلوي مخکې لدې څخه چې انسان ځمکې ته راشي اوپدي سياره کې قدم کيږدي لدي څخه مخکې هم يخبندونه موجودؤ اوپرلپسي وخت چې په هغه کې ديخ غټي ټوټې موجودي وي ځمکه يې پوښلې ده اوسختوبادونواودايمي واوروداوريدوسبب شول اوبايدوويل شي چې ديخونو دوره شاته پاتي شوه اوپدي سره بايدپوهان دهغوي ددره ولولاري چاري پيداکړي هريوددي دوري څخه (٥٠--٢٠) ميليونو کلونو پوري ادامه درلوده تنهالدې څخه دسلوڅخه تردوه بيليونه کلونوڅخه مخکې داداسي يوه هواوه چې انسان پکې ژوندکولاي شو‌‌ۍ زيات عوامل يودبل په لاس ورکول کيږي چې راتلونکې ديخوونو دوره ورته ويل کيږي چې يو هم له هغې څخه هغه مهم تغيرات دي چې داوږدي مودي لپاره دځمکې دگردش په نامه ياديږي په زرهاوؤ کلونه وخت به ونيسي چې مونږدلمرپه شاوخواباندي راگرزو اوکولاي شي چې په ميليونونوکيلومترو تغيرات وکړي اودغه فاصله داوبوپر مخ اوهواباندي تاثيرکولاي شي. ديخونودوره ميليونه کاله مخکې شروع شوي دي چې دکاناډا،کرينلينډ،سايبريا،اسکاندينا،دبريتانيالويه برخه اودشمالې دريابولويه برخه وپوښله په اخروخت کې چې شمالي قطب دجنوب په سمت زيات والي پيداکړاوشمالې امريکاته پيشرفت وکړاولاندي لويې درياچي ته ورسيد. که چيري ددوهم ځل سره نوموړي واقعه رامنځته شي دنيويارک بي مثله ښاربه له منځه يوسي يخ وهلي جنوبي قاره چې دي جنوبي اطراف قطب دې دنويو يخبندونوپه دوران کې ديخ ټوټي دقطبي منطقوڅخه شروع کيږي اودهغوشواهدوپه اساس چې مخ ته راغلي دي کولاي شي چې زيات کورونه له منځه يوسي. پوهان فکرکوي کله چې ديخونو دوره شروع شي دشلوکلونوپه موده کې به هغه ژوي چې سپک نسل منځته راوړي په کلي توگه له منځه يوسي اوله هغه ځايه څخه چې پرمختگ کوي اوسنې ښارونه به وجودونلري په ميليونونوخلک کوشش کوي هغومنطقوته چې داستواکرښي ته نژدي واقع دي کوچ وکړي اودغه مسله دحدڅخه زياته شوي ده داکارممکن دي چې وکولاي شوديخ څخه کورونه جوړکړواوديخ سره توافق وکړو. ٣-دسياروآسماني خط: ځمکه دايمې دوړوتيږواوغټوستوروله خواتهديدکيږي اومختلفې پروژي شروع شوي دې چې دهغه هدف برسي کړي چې د اآسمانې تيږي کولاي شي په اينده کې ځمکې ته نږدې شي مثال : ترټولووړه سياره په نامه د(١٩٩×١١F) چې په راتلونکو سلوکلونوکي دځمکې څخه تيره شي البته هغه خطرونه چې دځمکې کره تهديدکوي دهغوموضوعاتوڅخه زيات دي چې مخکې ذکرشوي دي اوامکان لري چې په آينده کې دغه خطرونه په نوروشکلونووليدل شي. ٤-دتکنالوژي څلورم کشف : دتکنالوژي څلورم کشف کامپيوټردي چې کيداي شي دانسان ترټولومهمه کاميابي وي ځکه چې په تاريخ کې اولين ځل کامياب شوي دي اوکولاي شي چې بعضې لدې څخه دخپل مغزپه واسطه تکنالوژي ته انکشاف ورکړي. ٥- پنځم کشف اودژوندعمومي انقلاب: چې دانسان په ژوندکې مهم نقش لوبوي دجنيټک اوتکنالوژي په قوانينوپوري تړلي دي چې دهغې څخه لاس ته راوړنه دجينونوده.
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ (په چېکي: Dana 152mm samohybná kanónová houfnice) د ۱۵۲ میلیمترو پخپله څرخېدونكى او پخپله چارجېدونکی لیري ویشتونکي توپ دي چی د مځکني پوځونو د توپخانې ملاتړ لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي توپ د چکوسلواکیا په جمهوریت کی د ۱۹۸۰ کال څخه تر ۱۹۸۹ کار پورې جوړېده.
اوزون
داوزون طبقې مشکلات دځمکې په کره کې
داوزون دطبقې مضره موادوجذب کول دجام جان انلا ين په قول: آياتراوسه پوري دهغواطفايوسره چې ضروري دي اشناشوي ياست هغه اطفايې چې اوروژونکې دې هغه کوم موادلري ؟ هغه کيماوي موادلکه :کاربن داي اکسايد بالونونه هم يوله دغه موادوڅخه دي هغه بالونونه چې لدي خطرناکوغازونوڅخه ډک شوي دي اوپه اوروژنه کې تري استفاده کيږي داوروژني لپاره ځانگړي شرايط په نظرکې نيول شوي دې اودبين المللي پروتوکول ترکنترول لاندې چې د(مونترال) په نامه ياديږي نوموړي دخپل تخريب له امله بايد په دري ډوله مصرف شي اوداهغه مواددي چې په جهان کې په سلوکې دوه فيصده (%٢) مصرف کيږي اوداوزون طبقه تخريب کوي اونوموړي غازونه داوزون دطبقې په سلوکې (%٢٥) دتخريب سبب گرځې. دمونترال دپروتوکول په اساس هغه هيوادونه چې په دغه پروتوکول کې شامل دي اودمضرو غازونوداستعمال له امله داوزون طبقه تخريب کيږي په دغه پروتوکول کې دايران اسلامې جمهوريت چې په (١٣٦٩م) کال کې چې د(١٩٩٠م)ميلادي کال سره سمون خوري ايران هم دمونترال دپروتوکول عضويت ترلاسه کړاوپه دغه برخه کې دايران زيات صنايعومختلف ډولونه .جنگې تجهيزات توليداوهمدارنگه داسفنج توليداودزراعت پرمختگ شامل دي .چې په دغه پروتوکول باندي عمل وکړي څيړنې ښئې چې هغه بالونونه چې داوزون طبقه تخريب کوي اودځمکې کره تهديدوي ددي برنامې پراساس ذيمه واري لري چې دمونترال پروتوکول داوزون دطبقې په خاطر نوي سيستمونه اواتومې بالونونه وه دره ول شوي دي بايددغه قوانين اومقررات چې دچاپيريال ساتنې لپاره شرط دي اونوموړي دولتونه چې دمونترال دپروتوکول عضويت لري ددغې غازونوپه توليدکې دپام وړکمبودراولې اوددغې بالونونومصرف تر (٢٠١٠م) کال پوري کولاي شې هغه بالونونه مصرف کړي چې دبين المللي ادمونترال ترقانون لاندي وي مصرف کړي.
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ
توصیف
ډانا مادل ۷۷ توپ د ۱۵۲ میلیمترو لیري ویشتونکي توپ دي چی د 8x8 پر ټاټرا ۸۱۵ شاسی باندي نصب شوي دي او واټن ویشتونکي یی ۱۸،۷ کیلومترو دي. پرته له لیري ویشتونکي توپ نه پر موټر باندي د ۱۲،۷ م.م. د الوتکې ويشتونکي ماشیندار هم نصب شوي دي.
اوزون
داوزون دطبقې بين المللي ساتونکې موسسه
خصوصاًدبالونونودساتني لپاره زيات اقدامات کړي دي چې انټرنيټې پته يې پدې ډول ده. (http:/www.teap.org) او(http:/www.epa.gov/ozon/snap) کولاي شواشاره ورته وکړوچې د انټرنيټ سايټ هريوددغوڅخه ځاي نيونکې فهرست تايېداودهغه دتوليدځايونه پلاس راوړو. نن ورځ هغه بالونونه نظرماليکولي جوړښت ته مهم بالونونه دي خوتخريبې اغيزه يې کمه ده ځينې برخې ددغو بالونونوچې په هغه کې کيمياوي وچ مواد،اوبه،کاربن داي اکسايد مړکوونکې سيستم هلوجن کاربن چې دغه موادداوزون طبقه نشې تخريب کولاي اوهغه داطفايې سيستم چي داورمړه کووني په بالونونوکې څه وخت مخکې په کاريوړل شول ځانکړي پرمختگ يې وکړکولاي شودهغې څخه استفاده اوخبري پري وکړو اوپه همدې ترتيب سره نورسيستمونه پکې ځاي په ځاي کړو دهغودوستانوڅخه چې دپاک چاپيريال په رامنځته کولوکې کمک کوي دهغودفترونوڅخه چې داوزون دطبقې څخه ساتنه کوي سمينارونه اونورمختلف اطلاعات ارايه کړي نوپه همدې اساس مختلف سازمانونه اومرجع په انتظارکې دي چې دپرسونل په ارزونه کې اودبالونونوپه جوړولوکې اوپه غازي صنايع کې چې داوزون طبقې ته خطررسوي جدي اقدام وکړي اوهم دغه راپورددي سبب وکرځيدچې کسب کرخلک بالونونوته هغه ځايونه جوړکړي چې پکي خوندي وي اولا زم اقدامات وکړي چې دغه مضرموادچې تخريب کوونکې عمل رامنځته کوي اوهغه خرڅوونکې مخصوصاًمصرف کوونکې خلک يې چې دبالون سيستم ته کاملا تغيرورکړي اوبهتره ده چې په آينده کې داقتصادله نظره په خپل گټه مثبت قدم پورته کړي ځکه چې دمونترال قانون داوزون دطبقې دساتلوپه خاطردنوروبالونونوتوليدجداًمنع کړيدي. توليددبالونونوامصرف دبالونونوپه مختلفوځايونوکې په (٢٠١٠م) کال کې ودره ول شي دفرانسي ددولت په همکارې اودمونترال دقانون په اساس ترعنوان لاندې دبالونونوايجادکول داطلا عاتو اوفزيکې بانک ترکنترول لاندې استفاده وه شي ټول مصرف کوونکې شرکتونه په داخل ددولت کې وپيژندل شي اوترخدماتولاندي دفزيکې بانک ترڅارنې لاندې قرارولري
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ
زوزانا مادل لیري ویشتونکي توپ
زوزانا مادل لیري ویشتونکي توپ د ۱۵۵ میلیمټرو عصري شوي ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ دي چی په ۱۹۹۷ کال کی په سلواکیا کی جوړ شو. د زوزانا توپ واټن ویشتونکي ۳۹ کیلومترو دي.
اوزون
داوزون دطبقې څخه څنگه ساتنه کولاي شو
که غواړي له هغومحصولا توڅخه لکه:سپري يخچالونه،فريزر،اوداوروژني بالونونه چې نوموړي داوزون دطبقې تخريب کوونکې دي ځان تري وساتې اومرقبت وکړي چې دهغي څخه مضرغازونه خارج نشي. حتماًدمشاورينوسره خصوصاً داوزون دطبقې ساتونکې دفترسره په تماس کې شو. که چيري تاسويخچال استعمال کوي دهغه مضرغازونه چې په داخل ديخچال،فريزرکې وجودلري مخه ونيسوکه چيري داوزون شنه طبقه ستاسوخوښيږي خپله کورنې گاونډيان اونورداوزون دطبقې داهميت څخه خبرکړي که چيري بزگرياستي (ميتايل برومايد) دخاوري دمکروب ضددارو.يادسري استعمال کوي کوشش وکړې چې نوموړي په محفوظ ځاي کې وساتي اوکه چيري په ښارونوکې ژوندکوي خپل اودگاونډيانوژوندته احترام وساتي اوکوښښ وکړي چې نوموړي معلومات داوزون دطبقې دتخريب په اړه خلکوته ورسواويو پاک چاپيريال ترلاسه کړوکه چيري اولادونه لري دهغه محصولا توڅخه استفاده کوي لکه سپري،يخچالونه،فريزر چې په هغې باندې داوزون نښه (friendly) يا(C.F.C-free) لگيدلې وي استعمال کړي ځکه چې داوزون دطبقې څخه ساتنه کوي. که چيري معلم ياستۍ نوتاسي خپل شاکردان دچاپيريال دپاک ساتني په نسبت خصوصاًداوزون دطبقې اهميت ته متوجې کړي که چيرې کارکوونکې دکوم شرکت ياستي خپلو کارکوونکوته وروپيژنې لکه:اوبه سړونکې ماشين ،اوروژونکې ډبي ،اواسفنج سوځوونکې کاليودخريداري څخه ځان وساتې اودمونترال دپروتوکول سره مرسته وکړي.
(١٣شکل)
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ
زوزانا مادل لیري ویشتونکي توپ
وېشنيزه:چېکي وسلې
اوزون
داوزون دطبقې څخه څنگه ساتنه کولاي شو
داوزون دطبقې تصفيه کوونکې اوبه په ايران کې نوموړي طرحه په (١٣٨٢) کال کې دمحترم وزيرشفيعي چې معاون وزيرداوبواو(فاضله آوبو) دي وکولاي شوچې يوميليارداو(٦٦٥) ميليونه ريال او(٦٠٠) زره ايروپه لاس کې درلودي .داوزون دطرحي لپاره يوساختمان چي مساحت يې (٢m١٥٠) متره مربع وودوه سيمټي مخزنونه چي هريويې (m3١٥٠٠) مساحت يې درلوداودوه جنراتورونه چې داوزون غازيې توليدکولواو(٤٠٠) فريزرنصب کړي دي د اوزون تصفيه کوونکې اوبه چې يوه فزيکې عمليه ده چې په هغه کې دوه ساعته فاصله موجوده ده په دي کې دوي برخي داوزون غازپه اوبوباندي علاوه کيږي چې دهغې څخه دميتان غازلاس ته راځې داوزون دطريقې  څخه استفادي په صورت کې په سلوکې (%٧٥) په برق کې مصرف کيږي اوپه يوه شپه اوورځ کې (١٥) په سلو کې زيات والي کوي پدغې طريقه کې د(کلر) څخه   هم استفاده کيږي اوهمدارنگه تصفيه شوي موادپه کلي توکه حذب کيږي او(کلر) په تصفيه خانه کې په سلوکې (٥٠) زيات والي راځې داوزون دتصفي طريقې په نوم ياديږي اومهم ترينه طريقه ده داوبوپه جهان کې چې اوس دکوتوپه شماردغه کارخاني په کاناډا،امريکا،اوفرانسه کې ترې استفاده کيږي. (١٤شکل)
داوزون دطبقې پتروشيمي صنايع
هغه پيغامونه چې پتروشيمي صنايع هغي ته اهميت ورکوي داوزون دطبقې دتخريب سبب گرځې دلته اهميت اولاسته راوړنه دتخريبې لاسته راوړونکوموادودمونترال پروتوکول ته ورزياتو داوزون طبقه زياتې وړانگې لکه: ماوراي بنفش دلمروړانگې جذبوي هغه وړانگې چې دژوندلپاره په ځمکه کې مضره دي اوپه محيط باندي تاثيرکوي اودځمکې دتخريب سبب گرځې په غذايي ځنځيراوپه اکوسيستم باندي تاثيرکوي اودسترگومرض زياتوي اوهمدارنگه دانسان نورسيستمونه دخطرسره مخامخ کوي په هغه جدول کې چې اصلي ياکيمياوي موادواوپترولي صنايعوکې ايښودل شوي (٦٠) په سلوکي هغه ترکيبات چې په دي ډول کې شامل دي عبارت د (C.F.C) څخه دي اوددغوموادو اوږدعمرپه اتوموسفيرکې انتظاروباسي چې دځمکې پرمخ پاتي شې اولين محدوديت ددغوموادوچې په (C.F.C)کې ځاي لري ممنوع اودهغې څخه استفاده دفشاردغازترعنوان لاندي قرارلري چې دسپري په قطيوکې موجوديت لرې په بعضوهيوادونوکې دموادودجامدکولوپه اثر تري استفاده کيږي اويوه بهترينه وسيله ديو پاک چاپيرپال دچټل والې سبب گرځي .مخصوصاًپتروشيمي صنايع ته دهغي په نسبت پرمختګ وکړي دبې ضرره ترکيباتوپيداکول دمحيط لپاره (C.F.C) څخه په لومړي درجه کې کارتري اخيستل شوي دي. هايدروکاربنونه(H.F.C) اوهايدروکلوروکاربن (H.C.F.C) دهغه ترکيبات دي چې د مفيدوموادو په اړه زيات بحثونه نيول کيږي اومهم دليل يي مفيدوالې دکلر نشتوالي دي چې تخريب کوونکې داوزون دطبقې دي ورته اشاره شويده چې زيات عمريې (H.C.F.C) لري اوددغې په نسبت (C.F.C) لنډعمرلري اوپه زياتومواريدوکې استعماليږي اودهغه مصرف دمونترال دپروتوکول لخواکنترول کيږي ددي مادي توليدبايدتر(٢٠٣٠م) کال پوري ودره ول شي (پروپان هايدروکاربن ) چې په اسانۍ سره له نفت اوغازڅخه په لاس راځي. دسوخت موادچې په آسانۍ سره په مايع بدليږي اوځاي نيوونکې د(C.F.C) دي ځکه چې هغوته زياته توجونه ده شوي په همدې اساس په لندن کې يوه دستگاه په يوه ازايش گاه کې چې کم مصرف کوونکې له پروپان څخه ده چې دسړونې لپاره تري کاراخيستل کيږي په همدې ترتيب سره دپروپان قيمت په سل په سلو کې د(C.F.C) قيمت ټيټ کړې دي اودوه په سلوکې قيمت يې (H.F.C) او(H.C.F.C) ټيټ کړي دي نوپه ايران کې دښواقداماتوپه اساس ښې لاسته راوړنې لاسته راغلې دي لکه : داصفهان پتروشيمي چې په زړه پوري ځاي انتخاب کوي اودمناسبوموادولپاره چې دڅلوروفارامتروپه نظرکې نيولوسره يعني دپاک چاپيريال رامنځته کول اوزهني اطمنان مهم لاس ته راوړنه ده اوددي پروژي عمده برخه دهغه غازځاي په ځاي کول د(H.P.U) په سيستم کې دي اولين شرط دځاي په ځاي کول د دغازپوتانشيل صفرکول اوداوزون دطبقې په تخريب کې کاملاً داطمنان وړدي اوهمدارنگه دفلزاتولاسته راوړنه کې گټوره ده هغه فزيکې خواص اوترموډيناميک په  غازکې چې يوکيمياوې غازدي دپاک چاپيريال لپاره اوپه ځاي کونه د(C.F.C) ادامه لري اودغه ترکيبات دجهان له نظره تقريباً لږ نسبت هغه توليدته چې په کال (١٩٨٦م) کې وه رسيده.
(١٥شکل)
دځمکې ساتنه
اتوموسفيرځمکه احاطه کړي ده چې دمختلف غازاتوڅخه تشکيل شويده چې په ځمکه کې دژوندکولوزمينه برابره وي هوادااجازه ورکوي چې مفيده انرژي دهغې څخه تيره شي اوهغه خطرناکه انرژي چې دځمکې سطحې ته رسيږي مخنيوي کوي هغه ارتفاع چي (km٣٠--١٠) پوري دځمکې څخه لوړه فاصله نيولې چې هغه طبقه داوزون ده اونوموړي طبقه دسپري په شکل ماوراي بنفش وړانگې ته انعکاس ورکوي داوزون طبقه يوه نوعه داکسيجن ده چې دلمرپه وړاندي اکسيجن دځمکې په هواکې داوزون طبقه تشکيل کوي په هواکې داوزون طبقه وجودلري چې منع کوونکې دمضره وړانگو(ماوراي بنفش ) ده اوداوزون طبقې دچټلوالې په اثرپه آسانۍ سره کولاي شي چې هواککړه کړي اوداوزون طبقه دخطرسره مخامخ کړي هغه غازونه چې په يخچالونوکې تري استفاده کيږي کيمياوي موادو(کلوروفارم) اوکاربن (C.F.C) دي دغه غازونه دځمکې په سطحه کې بي خطره اوپه هواکې خطرناک دي هغه وخت چې (C.F.C) غازونه هواته پورته کيږي امکان لري سل کاله يادهغې نه زيات عمرولري اووروسته نابودشې دغه غازونه دماوراي بنفش دوړانگوپه واسطه کيمياوي غاز(کلرغاز) دي چې داوزون طبقه سوري کوي.
(١٦شکل)
د(C.F.C) غازمنابع
د(C.F.C) موادپه يخچالونو اوپه هغه دستگاووکې چې سړه وونکي دي په سپري کې اواوروژنې په دستگاه کې پيداکيږي اوهمدارنگه پلاستيکي اسفنجونه چي دکورپه سامان الا تو کې تري کاراخيستل کيږي امکان لري د(C.F.C) څخه جوړشوي وي په جوړونکې کارخانوکې الکترونيکې سامانونوکې اودلوحودپاک کولولپاره اودتلويزونونوپه داخل کې اوپه کمپيوټرونوکې د(C.F.C) موادوڅخه استفاده کيږي دغه موادپه تدريجي توکه هواته انتقال کيږي. د(C.F.C) موادواثرات داوزون دطبقې دنازک کيدوسبب گرځې کيداي شي دمآوراي بنفش وړانگې ځمکې ته ورسيږي کله چې ځمکې ته ورسيږي پدي صورت کې نباتات نمونشي کولاي دگلانووده به ودريږي اوزيات نباتات به وچ شي اوپه همدې ترتيب سره بدون دنباتاتوڅخه دانسانانواوحيواناتوژونداومکان نلري حتا لنډه خطره به داوزون طبقې ته دغذايي موادوپواسطه هم ورسيږي دځمکې په سطحه کې ترهغه ځاي پوري چې داوزون طبقه په اسمان کې ده يادهواپه لوړوطبقوکې ده همدارنگه ځمکه دخطرناکووړانگوڅخه ساتنه کوي خودځمکې په سطحه کې وجودنلري يوه نوعه خطرناکه ده چې ژوندته تاوان رسوي اوپه غټو ښارونوکې سوزيدنه رامنځ ته کوي اوکه چيري داوزون طبقه دځمکې سرته راټيټه کړل شي (فوتوکيمياوي ) خطرناکې وړانگې به دانسان ژوند دخطرسره مخامخ کړي.
(١٧شکل)            (١٨شکل)                 (١٩شکل)                   (٢٠شکل)
داوزون دطبقې ژوروالي
(٣٠) کاله کيږي چې پوهان داوزون دطبقې جنوب قطب اندازه کوي هغوي په (١٩٨٠م) کال کې متوجي شول چې هرکال دپسرلي په موسم کې داوزون دطبقې جنوب قطب نازک کيږي تقريباًداوزون دطبقې دغه منطقه د(C.F.C) موادودخطرسره مخامخ کيږ ي په (١٩٦٠م) کال کې داوزون په طبقه کې ژوروالي موجودنه واځکه چې (C.F.C) موادډيرکم مصرف کيدل اماپه اوسني دخت کې هرکال دپسرلي په موسم کې داوزون په طبقه کې البته په جنوبي قطب کې ژوروالي پيداکيږي دغه خطربه هغه وخت کم شي چې مونږ (C.F.C) موادومصرف ودره وؤ. داوزون طبقه څه شي ده داوزون طبقه يوه حساسه طبقه ده چې دطبعي غاز څخه عبارت اوپه ستراتوسفيرکې (په حدودودkm٤٠--٢٥) پوري دځمکې دسطحې څخه لوړه ده چي دغه غازونه بعضې مضرامواج جذب يادماوراي بنفش وړانگې دلمرپه مقابل کې ځمکه محفوظه کو اوزون يوغازدي چې فارمول يي دي اوماليکولونه يي له دري اتومه اکسيجن څخه تشکيل شوي دي.
(٢١شکل)
داوزون دطبقې جوړښت
(کنټ مارکهام): کيمياپوه دعلمي تحقيقاتوپه سازمان کې دنيوزليندصنعتي نموني اودخزويوه نوعه تحليل اوتجزيه کړچې علمي نوم يي (بريوم ارژينتوم ) چې دغه نمونه ديوي دريايي منطقې څخه سرچينه اخلي اوپه (١٩٨٩--١٩٥٧م) وخته پوري ساتل شويده دمارکهام په پلټنه دپلانوئيدترکيبات چي دغه دنباتاتورنگه داني دي اخرنې څيړني ښي چې پلانو ئيديومهم خاصيت لري چې دلمرپه مقابل کې ساتنه ده چې دغه ترکيب په کياوؤکې زيات والي راولي چې ديوي ناروغې (نورخپروني ) په نامه دماوراي بنفش وړانگوته انعکاس ورکوي يعني پدغه زياتيدونکې مرض کې هغه طولې موجونه چې غالباًداوزون دطبقې دنري کيدل په ستراتوسفيرکې زياتيږي پلا نوئيدونه په اندگ ترين زيات والي سره دماورايي بنفش وړانگوپه مقابل کې ډيرحساس دي چې ددي دغلظت په اثردلمرزياتوالي په خطي شکل تغيرکوي پدې معني سره که دماوراي بنفش وړانگوغلظت دوه برابره شې همدارنگه پلانوئيددوه برابره شي کينټ مارکهام يوه اندازه پلانوئيددخزوپه شکل په لاس کې درلوداندازه کيري کړي. اوبل اخره داسې نتيجه لاس ته راوړه چې داوزون ژوره طبقه په (٨٠) کال کې اعلان وه شوچې تايليندي اوکرين ليندته دمارکهام يوه کتنه وه ځمکه په مابين د(١٩٦٤) او(١٩٨٦) دجنوبي قطب طرف ته اندازه کړه نوموړي دغه اندازه گيري يو اندازه پلانو ئيدوبلل اودخپل ځان څخه پدې وخت کې مقايسه دکړه چې پلانوئيدونه هغه ترکيبات دي چې نباتات دلمردوړانگوڅخه محفوظ ساتي. دارمارکهام دنطريي په اساس يوه زياته اندازه غيرمنطم نوريعني ماوراي بنفش په مابين د(٦٠) کلونوکې پلانوئيدونه ښودلي شي داوزون دطبقې په زيات والي سره په همغه وخت کې ليدل کيداى شي
داوزون دطبقې دساتلوضرورت
که چيري داوزون طبقه له منځه لاړه شي دځمکې دکري څخه ژوندخپله بستره وتړله داوزون دطبقې دمنځه تللوسره دبشرنسل اودنباتاتو پوشش همدارنگه دژوندپه لنډه موده کې به هرڅه ختم کړي په حاضروخت کې چې دغه طبقه ضررليدونکې ده اودماوراي بنفش وړانگې ځمکې ته رسيږي چې دغه باعث دزياتوالې دپوستکې دسرطان اودانسان دنوروسيستمونودضعيف والي سبب کيږي اودهمدارنگه دسترگودناروغې سبب گرځې سربيره پردي داوزون طبقه ضررټول نظام اويوپاک محيط اواکوسييتم دخطرسره مخامخ کوي. داوزون دطبقې تخريب کوونکې عوامل داوزون دطبقې فايده من عوامل چې ددي طبقې دنازک کيدوسبب گرځې عبارت دي له اتومي بمونوامتحان دځمکې په کره کې اودلمرزري چې په اوسط ډول دغه دوره يولس لکه (١١٠٠٠٠٠)کاله دلمرسره برابروي اواورغورځونکې اورونه ددي طبقې دنازک کيدو سبب گرځې چې مشهورنوم يي (C.F.C) دي مهم غازيي (پريون ) دي چې په يخچالونوکې آرايشي کارونواوهمدارنگه په کيمياوي موادوکې هم استعماليږي چې داوزون دطبقې دتخريب سبب گرځې کله چې داوزون طبقه سوري شي غيرقابل کنترول شوي وړانگې لکه :ماوراي بنفش اودلمروړانگې چې دځمکې  دخرابيدو سبب گرځې  اوهمدارنگه دقطبي يخچالونوويلي کيدل په دريابونوکې داوبودزياتوالي له کبله وچه ځمکه به دمنځه ولاړه شي (دپوست سوځيدل،دپوستکې سرطان اودسترگوناروغي اوهمدارنگه خاص تاوانونه به نباتاتواوحيواناتوته ورسيږي)
داوزون دطبقې دويجاړونکوتوکوپيژندنه ١	٢	٣	٤	٥	٦ گنه	داوزون دويجاړونکو موادوتخنيکي نمونه (تجارتي 	داوزون دطبقې دويجاړونکوتوکو کيمياوي ترکيب	ګروپ	داوزون ويجاړونکي توان	نړيوال هماهنکي سيستم کود ١	CFC-11	تراي کلوروفلوروميتان (CFC13)	١	١،٠	٢٩٠٣،٤١،٠٠ ٢	CFC-12	داي کلوروتراي فلوروايتان(CF2C12)	١	١،٠	٢٩٠٣،٤٢.٠٠ ٣	CFC-113	تراي کلوروفلوروايتان(C2F3C13)	١	٠،٨	٢٩٠٣.٤٣،٠٠ ٤	CFC-114	داي کلوروتترافلوروايتان(C2F4C14)	١	١،٠	٢٩٠٣،٤٤،٠١ ٥	CFC-115	کلوروپنتافلوروايتان (C2F5C1)	١	٠،٦	٢٩٠٣،٤٤،٩٠ ٦	1211هيلن	بروموکلوروداي فلوروايتان(CF2BrC1)	٢	٣،٠	٢٩٠٣،٤٦،١٠ ٧	1301هيلن	بروموتراي فلوروايتان(CF3Br)	٢	١٠،٠	٢٩٠٣،٤٦،٢٠ ٨	2402هيلن	داي بروموتترافلوروايتان (C2F4Br2)	٢	٦،٠	٢٩٠٣،٤٦،٩٠ ٩	CFC-13	کلوروتراي فلوروايتان ( CF3C1)	٣	١،٠	٢٩٠٣،٤٥،١٠ ١٠	CFC-111	پنتاکلوروفلوروايتان(C2FC14)	٣	١،٠	٢٩٠٣،٤٥،١٥ ١١	CFC-112	تتراکلوروفلوروايتان (C2F2C14)	٣	١،٠	٢٩٠٣،٤٥،٢٠ ١٢	CFC-211	هيپتاکلوروفلوروپروپون (C3FC16)	٣	١،٠	١٣	CFC-212	هيکساکلوروفلوروپروپون (C3F2C16)	٣	١،٠	١٤	CFC-213	پنتاکلوروفلوروپروپون (C3F3C15)	٣	١،٠	١٥	CFC-214	پنتاکلوروفلوروپروپون (C3F4C14)	٣	١،٠ ١٦	CFC-215	تراي کلوروپنتافلوروپروپون (C3F5C13)	٣	١،٠ ١٧	CFC-216	داي کلوروهيکسافلوروپروپون (C3F5C13)	٣	١،٠ ١٨	CFC-217	کلوروهيپتافلوروپروپون (C3F7C1)	٣	١،٠ ١٩	CTC	تتراکلوروفلوروپروپون (CCL4)	٤	١،١	٢٩٠٣،١٤،٠٠ ٢٠	ميتايل کلوروفورم	١،١،١- تراي کلوروايتان (C2H3C13)	٥	٠،١	٢٩٠٣،١٩،١٠
٢١	HCF-21	داي کلوروفلوروميتان (CHFC12) 	٦	٠،٠٤ ٢٢	HCF-22	داي کلوروداي فلوروميتان (CHF2C12)	٦	٠،٠٥٥	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٢٣	HCFC-31	کلوروفلوروميتان (CH2FC1)	٦	٠،٠٢ ٢٤	HCFC-121	تتراکلوروداي فلوروايتان (C2HF2CH)	٦	٠،٠٤ ٢٥	HCFC-122	تراي کلوروداي فلوروايتان (C2HF2C13)	٦	٠،٠٨ ٢٦	HCFC-123	داي کلوروتراي فلوروايتان (C2HF3C12)	٦	٠،٠٦	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٢٧	HCFC-123a	داي کلوروتراي فلوروايتان (CHC12cf3)	٦	٠،٠٢ ٢٨	HCFC-124	کلوروتراي فلوروايتان (C2HF4C1)	٦	٠،٠٤	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٢٩	HCFC-124a	کلوروتراي فلوروايتان (CHFC1CF3)	٦	٠،٢٢ ٣٠	HCFC-131	تراي کلوروفلوروايتان (C2H2FC13)	٦	٠،٠٥ ٣١	HCFC-132	داي کلوروداي فلوروايتان (C2H2F2C12)	٦	٠،٠٥ ٣٢	HCFC-133	کلوروتراي فلوروايتان (C2H3F3C1)	٦	٠،٠٦ ٣٣	HCFC-141	داي کلوروفلوروايتان (C2H3FC12)	٦	٠،٠٧	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٣٤	HCFC-141b	داي کلوروفلوروايتان (CH3CFC12)	٦	٠،١١	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٣٥	HCFC-142	کلوروداي فلوروايتان (C2H3F2C1)	٦	٠،٠٧	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٣٦	HCFC-142b	کلوروداي فلوروايتان (CH3CF2C1)	٦	٠،٦٥	٢٩٠٣،٤٩،١٠ ٣٧	HCFC-151	کلوروفلوروايتان (C2H4FC1)	٦	٠،٠٠٥ ٣٨	HCFC-221	هيکساکلوروفلوروپروپون (C3HFC16)	٦	٠،٠٧ ٣٩	HCFC-222	پنتاکلوروداي فلوروپروپون (C3HF4C13	٦	٠،٠٩	٤٠	HCFC-223	تتراکلوروتراي فلوروپروپون (C3HF4C13)	٦	٠،٠٧
داوزون دطبقې دسوري کيدوتاريخچه په لمړي ځل داوزون دطبقې سوري شوي برخه ترستراتوسفيرلاندي دانترتيکا په منطقه کې په کال (١٩٧٩--١٩٧٠م)کې ديوي تحقيق کوونکې ډلي لخواڅيړل کيده دي تحقيق کوونکې ډلي (فعال گر) پدې باره کې اولين ځل لپاره تحقيقات سرته ورسول چې په کال (١٩٨٥م) کې داولين ځل سوري کيدولپاره چې زياته انديښنه کوونکې وه اندازه يي کړه پوهانوفکروکړوچې داندازه کيري دستگاه خرابه ده هغوي يوه بله دستگاه په په ځاي نصب کړه ترڅوچې نتيجه په لاس راغله اواولينه نتيجه تائيدکړه څومياشتي وروسته داوزون دطبقې دسوري کيدلوڅخه مخکينې تحقيقات تائيدشول دبل طرف څخه خبرونواود(TOMS) ورځپانې داوزون دطبقې سوري شوي برخه وښودله پدې دليل سره چې اطلاعاتې لاس ته راغلې معلومات داوزون دطبقې په باره کې دارنکه ترتيب شوي چې داوزون طبقه په يوه وړه سيمه کې ترځيړنې لاندي ونيول شوه په وروستيوتحقيقاتوکې داسي معلومات لاس ته راغلې هغه وخت چې (B.A.S) دډلي نتايج نه ؤنشرشوي اوددي پورتني مطلب بيانوونکې ووچې داوزون دطبقې سوري کيدل په زيات سرعت سره دانترتيکاپه منطقه کې سرته ورسيږي اوداوزون طبقه په ستراتوسفيرکې تشکيل کيږي چې دغه استواره منطقه نري اوپه دووقطبونوکې پلنه ده داوزون اندازه دځمکې دگري دپاسه (DU) (DOBSOM.UNIT) مقياسي اندازه پدې نامه سره ياديږي چې دغه منطقه په استواکې په حدودود(DU260) ده داپه داسې حال کې چې په بعضوموسمونوکې تغيرکوي يوغټ عافت په شکل څرکنديږي اودماوراي بنفش وړانگه دستراتوسفيرپه منطقه کې زياتيږي اوهغه څيري کوي.
داوزون دطبقې سوري کيدل
(٢٥) کاله مخکي هيچاداوزون په باره کې صحيح معلومات نه درلودل چې اوزون يوکيمياوي کلوروفلوروکاربن (C.F.C.S) له نظره ارزښت لري او(٦٠) کاله مخکې نوموړي مرکبات په ډول د(Ideal) پيژندل کيدل اوپه صنعت کې اوزون دهواپه يخولواوپه يخچالونوکې ديخولولپاره استعماليږي ترټولوزياته دکلوروفلوروکاربن څخه چې استفاده کيږي دغازپه رقم (propellant) چې په لوړفشارکې په مايع باندي بدل شوي دي دويښتانود(spray) لپاره تري استفاده کيږي چې په کيمياوي عمليوکې لوړکيفيت لري دارزښت وړدي اونوموړي مرکبات (C.F.C.S) چې په اصل کې او  دي په اتوموسفيرکې مطالعه کړل دوي واضع کړل چې دامرکبات ثابت ماليکولونه لري او کيمياوي تعامل يي داوزون دطبقې په سرترستراتوسفيرپوري دماوراي بنفش دتيزلمرپه اثرصورت نيسې چې دا(١٥) ميله لري دلمردسطحي څخه لري فاصله لري  اودماوراي بنفش (ha) ماليکولونه په دوو طبعي زرو باندي جداکيږي چې دهغي له جملې څخه يودهغوي څخه داتوم کلورين دي. اوبل آخره دي نتيجې ته ورسيدل چه دکلورين اتوم داوزون دماليکولونوسره تعامل کوي يو(Allotrope) داکسجن دي چې ميخانيکيت يي په دوه مرحلوکې په لاندي تعامل کې ښودل کيږي.
داوزون طبقه څه شي ده اوڅنکه کارکوي
دجام جم په قول سره داس فکر وکړي چې ديوميکروب دي يايوه شنه دانه ده دخپله ځانه وړي داني تيروي اوغټي داني نشي کولاي دځانه تيري کړي په اساسې ډول وړي داني زيات نفوذکوي دغټودانوپه نسبت وړي زيات نفوذکوي اوداوزون طبقه همداسي خاصيت لري دغه طبقه کولاي شي چې دمضره وړانگودتيريدومخنيوي وکړي اوزياتې وړي وړانگې دځانه تيروي اودلمرمختلف رنگونه اومتفاوتي وړانگې چې دماوراي بنفش وړانگه لنډموج (UV--B) چې دژوندلپاره زيات مضردي دلمرپه خپريدنه کې وجودلري چې دغه وړانگه دلوړنفوذقابليت لري دغه وړانگه کولاي شي چې دپوست دطبقې څخه تيره شي اولاندنيوبرخوته ځان ورسوي اوضررورته ورسوي ماوراي بنفش (UV--B) وړانگه په اسانۍ سره پوست ته ضرررسوي اويواصلې عامل دپوستکې دسرطان گرځې چې دغه وړانگه دمايکرواورکانيزم دمرگ سبب گرځي دغه وړانگه دتيريدوزيات قابليت لري نسبت عادي لمرته ځکه چې دفزيک دقوانينومطابق هرڅومره چي يوه وړانگه لنډموج ولري دنفوذقابليت يي زيات وي اود(B--UV) وړانگې اونوري مفيده وړانگې داوږدوالي په ترتيب دعادي لمرڅخه لږلري اوهمدارنگه داوزون دطبقې دارزښت له کبله عادي لمرځمکې ته رسيږي. اوترتيب شوي پديدي لکه :دفوتوسنتيزعمليه په ځمکه کې امکان لري دمضره وړانگو ياتخريب کوونگو وړانگومخنيوي وکړي. اوپه (١٩٨٠م) کال کې مشخصه شوه چې داوزون طبقې قطرپه جنوبي قطب کې وياتوالي پيداکړي دي ددغي ناحيي پراخوالي برابره داورپارقاري سره دي چې دجنوب قطب برخي يي آرام اطلس اواقيانوس په برکې نيسې اوپدغه صورت کې امکان لرې چې داوزون دطبقې قطرزياتوالي پيداکړي اوپه اصطلا ح کې ويل کيږي چې دغه طبقه سوري شوي ده مصاحبه راښې چې (%١٠) زيات والي داوزون دطبقې قطر(%٢٦) دپوست سرطان منځته راوړي.
(٢٣شکل
دوايي اوزون يااوزون په درملنه کې
داوزون توليدکيدل دري پرلپسي سيستمونه لري ١-گرمه جرقه (    Hot spark٢- ماوراي بنفش (UV-light ٣- سړه پلازما (Cold-plasma) معمولاً داوزون توليددگرمي جرقې په وسيله په صنعت کې تري کاراخيستل کيږي آماپه اوسني وخت کې اوزون دکرونادتخليي څخه دشخصي مصارفوپواسطه لاس ته راوړي چې حاصل شوي اوزون دپلازما اوماوراي بنفش دسړووړانکو څخه د دوا لپاره استفاده کيږي. اياداوزون لاسته راوړنه قانوني ده ؟ زيات دولتونه لکه : بلغارستان،کيوباو،چک جمهوريت،فرانسه،المان،اسرائيل ،ايټاليا،رومانيا،روسيه ،اونورداوزون څخه فايده اخلي.
نتيجه داوزون دطبقې دنري کيدوسره په هغه کې دژوروالې منځته راتگ بدون دشک څخه دتيروکلونودمهموحوادثوڅخه شميرل کيږي. داوزون دطبقې مضره وړنگې يعني ماوراي بنفش وړانگې جذب کوي اودماوراي بنفش ځمکې ته درسيدومانع گرځې چې دهغه شتوالي په تروفوسفيرکې خطرناک دي اوزيات علايم دانسان ژوندته اوزراعتي محصولا ت ترخطرلاندي راولي بايدپوښتنه وشي چې اوزون څه شي دي اوزون يوناپايدونکي ماليکونه دي اوپه عيني حال کې زيات فايده من هم دي .اوزون يوبل شکل يعني التروپي دداکسيجن دي اوداکسيجن سره يي فرق ډيرمعمولي دي چې اکسيجن دوه اتومه دي  اواوزون دري اتومه  دي چې پدي حال سره داوزون ماليکول زيات وخت په دري اتومې شکل دوام نکو ي. اومعمولاً پس له (٢٠) دقيقوڅخه په ياديږي چې زيات خطرقبلونکې دي اوټول هغه موادچې په هغه کې شتوالي لري انسان له مشکل سره مخامخ کوي چې دغه موادعبارت له ويروسونو،بکترياکاني دمرضونوعامل دسنتيزترکيبات ،ميتابوليتونه ،اوهغه نورودواکانوڅخه عبارت دي .دوايي اوزون عبارت داوزون دغازڅخه چې دغه غازدکولموله لاري اودعضلاتوله لاري بدن ته داخل کيږي اوهمدارنگه دتيلوڅخه استفاده کيږي چې داټول داوزون غازلري. اواوزون غازداوبواوهايدروجن پراکسايدڅخه عبارت دي
(٢٤شکل)
1-Leo y Malone Basic conspts o Chemistry- fifth Edition university of Saint Louis printed In (USA) 1997. 2-G Brook king college chemistry fifth Edition printed American Book company- Newyark 1985. 3-Martion s silberg chemistry the Molecular- Nature of Mather and change second Edition printed of the (USA) 2000. 4-Zahid@Ozone-afghn-gov.af 5-http:/www.epa.gov/ozone/snap 6-http:/www.teap.or
سردارولي پښتونزوی
سردارولي پښتون زوی (په انگرېزي :Sardarwali Pashtonzoy ) افغان ليکوال او د افغانستان د معاصر تاريخ اماتور څېړونکی دی. همدا راز د منډيګک تاريخي بنسټ، بنسټګر هم دی.
مخينه
نوموړی په ۱۹۸۶ع کال د کندهار ولايت د ارغسان اولسوالۍ د تحسيلدار په کلا کي زېږېدلی او د همدې ځای اوسېدونکی دی. پښتون زوی د ملک موسي جان زوی، د صاحب خان لمسی، د اکبر خان کړوسی او د فقار خان کوسی په خټه سدوزی،  پوپلزی پښتون دی، د دوی کورنۍ د اعليحضرت تېمورشاه بابا په عصر کي کابل ته تللې وه، خو څرنگه چي په۱۸۴۲ع کال کي د سدوزو واکمني له منځه ولاړه، فقار خان ارغسان ته راغلی او دلته يې پراخ کارېزونه او مځکي رانيولې، چي تر اوسه يې کارېزونه د کار وړ او په افغانستان کي يو لرغونی کلی دی چي ټول استوگن يې سدوزی دي، په کندهار کي د سدوزو مشهوره هديره د همدغه سدوزو د کورنۍ ده.
زده کړي
پښتون زوی لومړنۍ زده کړي د کډوالۍ پر مهال د بلوڅستان د پښين په اولسوالۍ کي تر سره کړې، منځنۍ زده کړه يې د کندهار ولايت په افغان-ترک عالي ليسه کي بشپړي کړي، په ۲۰۰۳ع کال کي له کمپيوټري زده کړو څخه په برياليتوب وتلی، خو لوړي زده کړي يې تر اوسه نيمگړي پاته دي.
دندي
له ۲۰۰۳-۲۰۰۷ع کال پوري يې په بېلابېلو ښوونځيو کي د کمپيوټر ښوونه کړې، تر ۲۰۱۰ع کال پوري يې خپله علمي پاڼه ناهيد چلول چي د اقتصادي اړتياوو له امله وځنډېده، په ځيني علمي موسساتو کي يې وخت ناوخته دنده تر سره کړې، دا وخت د ليکوالۍ او څېړونو تر څنگ له ځينو کورنيو او نړيوالو رسنيو سره د همکاري تر څنګ د منډيګک تاريخي بنسټ وېبپاڼي ايډيټر او سبمالګر دی.
ليکوالي
پښتون زوي په لسگونه تاريخي مقالې ليكلي، چي ځانگړي ا ثار يې په لاندې ډول دي.
دا هم ولولئ
منډیگک (ویبپاڼه)
تړلې لیکنې
کندهار ولایت منډیګک تاریخي ټولنه
سرچینې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغان لیکوالان وېشنيزه:کندهاریان
غزني
غزني یو مهم ښار دي چې د افغانستان په ختیځ کې پروت دي. دغه ښار د غزني د ولایت مرکز دي او تقریبًا ۱۴۱،۰۰۰ نفوس لري.
نور ولولئ
وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
کمنیتز
کمنیتز د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
آشا نېګي
آشا نېګي (زېږېدنه August 23, 1989) يو هندي تلویزیوني فلم ستورې ده. هغه د خپل رول لپاره چي په پاويتر ريشته خپرونو کې يې ترسره کړی وو وپېژندل سوه. همدارنګه نور شهرت موندنه يې بيا په اېک مټهي اسمان د کلپنا په نامه، او په کوچ تو هې تېرې مېرې درميان کي د کويل په نامه ترسره کړه. هغې د انډين ډانس رياليټي شو خپرونه ناچ باليې ۶ هم د خپل ژوند ملګري ريتويک دانجاني سره په ٢٠۱۴ کي وګټله.
پخوانی ژوند او د دندې پیل
نېګي په ٢٠٠٩م کال کې خپله دنده د موډل په توګه پیل کړه، او په همهغه کال کې د ٢٠٠٩م کال د ميس اتراکانډ ترټولو ښکلې انجلۍ سوه، په هغو ورځو کې هغه د پوهنتون زدکوونکې وه.
انجه
انجه (په لاتين: Ferula assa-foetida) یو یوی لرونکي او درملي بوټي دي چی په ايران، اوزبکستان، افغانستان او هندوستان کې شنه کېږي. دغه بوټي د مسالې په توگه هم کارېږي.
توصيف
انجه یو درملي بوتي دي چی د Apiaceae په کورنی او د Ferula په چنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۳ متره دي او قوي ریښې لري چی د مسالې په توگه کارېږي. گل یی شین - ژیړ رنگ لري. نوموړی بوټي خاصي بوی لري چی تر پخولو وروسته خوړينېږي (نرمېږي). انجه د مې څخه تر سپټمبر پورې گل کوي. دغه بوټي په هندوستان او نورو هېوادونو کې خواړو ته پر ځاي پياز او هوږې ور کول کېږي.
انجه په روغتيا کې
انجه د درمل په توکه تقریبا ۲۰۰۰ کاله کار شوي ده. نوموړی پوتي پر هاضمې، انفلوانزا، برونشیت او سابندي ښه آغېزه لري او گاز ماتوونكى هم دی.
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات وېشنيزه:بوټي
ټينګوالی (غلظت/تراکم)
د يوې مادې کثافت (په ډېردقيق ډول د مادې د حجم ټينګوالی، د ځانګړې کتلې په نوم هم پېژندل کېږی) د هغې مادې د يو واحد پربنسټ، د هغې حجم دی. د ټينګوالي لپاره کارېدونکې نښه عموماً د ρ په ډول کارول کېږي (چې د يوناني ټکي rho څخه اخستل شوی)، په داسې حال کې چې د D ټکی هم کارول کېږي. د رياضياتي حساب پر بنسټ ټينګوالی په حجم د کتلې د وېش په توګه هم تعريف شوی دی. چېرې چې ρ د ټینګوالي نښه وي، m د کتلې يا ماس نښه ده او V د حجم نښه ده. په ځينو حالاتو کې (د متحده ايالاتو د ګاز او تيلو په صنعت کې) ټينګوالی په سست ډول د حجم د يو واحد د وزن په توګه تعريف شوی دی، که څه هم دا تعريف له علمي اړخه ناسم دی – په ډېر دقيق ډول دې مقدار ته ځانګړی وزن وايي.
د يوې سوچه مادې لپاره ټينګوالی د هغې د کتلې د تمرکز د عددي ارزښت په اندازه کثافت يا ټينګوالی لري. جلا جلا مادې عموماً جلا جلا ټينګوالي لري او شونې ده چې ټينګوالی يې تر حرکت، سوچه والي او چمتووالي پورې اړه ولري. «اوسميوم» او «ريډيوم» د تودوخې او فشار لپاره په معياري شرايطو کې تر ټولو ډېر پېژندل شوي عناصر دي.
د دې لپاره چې د واحدونو په ټولو بېلا بېلو نظامونو کې د ټينګوالي پرتلنې اسانه کړای شي، کله کله دا نوم په بې بعده مقدار «اړوند ټينګوالي»، يا «ځانګړې قوه جاذبه» په ټکو بدليږي، دا معنا چې د موادو د ټينګوالي نسبت د معياري موادو ټينګوالي ته، عموماً اوبه. په همدې بنسټ هغه پرتليز ټينګوالی چې د ابو اړوند ټينګوالي څخه کمه وي، دا معنا ده چې دا ماده په اوبو کې لامبو وهي.
د يوې مادې د ټينګوالي مخالف اړخ ته کله کله ځانګړی حجم وايي، کوم چې  يوه اصطلاح ده چې کله ناکله په «ترمو ډايناميک» (په بل ډول انرژۍ د تودوخې د بدلولو څېړنه) کې کارول کېږي. ټينګوالی يوه سخته ځانګړتيا ده، په داسې حال کې چې د مادې د اندازې زياتېدل د هغې ټينګوالی نه زياتوي، د دې پر ځای يې کتله کموي.
تاريخچه
په يوه مشهوره او کېدای شي، د انجيل يوه کيسه کې، «ارکميډيز» ته دا دنده سپارل شوې وه چې معلومه کړي ايا «هيرو» پاچا ارباب الانواعو ته ځانګړي شوي زرين تاج د جوړولو پر مهال په سروزو کې فساد کوي، او د هغې پر ځای نور سره غوره کوي چې هغه ارزانه او کوټه دي. ارکميډيز پوهېدو چې شونې ده يو نامنظمې بڼې تاج په يو مکعب کې ټوټه ټوټه کېدای شي، د کوم حجم چې په اسانۍ سره محاسبه کېدای او له کتلې سره پرتله کېدای شي؛ خو پاچا دا چاره تايید نه کړه. د پرېشانه ارکميډيز په اړه ويل کېږي چې هغه د غوپې وهلو غسل وکړ او اوبو کې په ننوتلو سره د اوبو په راپورته کېدو سره يې وليدل چې کولای شي د سروزرو د تاج حجم د اوبو د لرې کولو له لارې معلوم کړي. له دې کشف سره سم، هغه له حمام څخه راووت او په کوڅو کې په بربنډه په منډو و چې چغې به یې وهلې، «ايوريکا! ايوريکا!» (په يوناني کې يې معنا ده چې ما وموند).په پايله کې همدا د «ايوريکا» اصطلاح عامو خبرو ته ننوته او اوسمهال د روښانتيا د ېوې شېبې لپاره کارول کېږي.
دا کيسه په لومړي ځل د اټکل له مخې د کيسې د منځ ته راتګ څخه دوه پېړۍ وروسته، د «ويټرويوس» د معمارۍ په کتاب کې په لیکلې بڼه راڅرګنده شوه. ځينې پوهان د دې کيسې په دقت شک لري، هغوی وايي چې د نورو تر څنګ ځينو نورو دقيقو شيانو ته هم اړتيا وه چې دقيقه اندازه واخستل شي، د کومو شیانو جوړول چې هغه وخت کې ستونزمن وو.
واحد
د ټینګوالي يا کثافت د معادلې (ρ = m/V) له اړخه، د کتلې ټينګوالی هر هغه واحد لري، په کوم کې چې کتله په حجم وېشل شوې وي. له دې امله چې د کتلې او حجم ډېر واحدونه شته چې جلا جلا اندازې تر پوښښ لاندې نيسي، د کتلې د ټينګوالي لپاره هم زيات شمېر واحدونه کارول کېږي. د SI واحد د يوه مکعب ميتر لپاره د کيلوګرام واحد دی(kg/m3) او د cgs واحد په يو سانتي ميتر د ګرام واحد دی (g/cm3) چې دا احتمالاً د ټينګوالي لپاره تر ټولو عام کاريدونکي واحدونه دي. یو g/cm3 له ۱۰۰۰ kg/m3 سره برابر دی. يو سانتي ميتر مکعب (چې لنډيز يې cc دی) له يو ملي ميټر سره برابر دی. په صنعت کې د کتلې او حجم نور ستر او کوچني واحدونه زيات عام دي او شونې ده چې د متحده ايالاتو دوديز واحدونه وکارول شي. لاندې د ټينګوالي د ځينو ډېرو عامو واحدونو نوملړ کتلای شئ.
سره ورته مواد
د یو ورته (يوشان) جسم په ټولو نقطو کې ټينګوالی د هغې د ټوليزې کتلې سره برابر دی چې د هغې په ټول حجم وېشل شوی وي. عموماً کتله په اندازه يا توازن سره اندازه کېږي؛ شونې ده چې حجم نېغ په نېغه اندازه شي (د جسم له هندسې څخه)، يا د يوې مايعې مادې د بې ځايه کولو له لارې. د دې لپاره چې د يو مايع يا يو ګاز ټينګوالی معلوم شي، په ترتيب سره «هايډروميټر، داسيميټر يا کوريوليس فلو ميټر» کارول کېږي. په ورته توګه «هايډروسټيټيک» وزن کول د اوبو بې ځايه کول کاروي، د يو لاندې شوي جسم له امله تر څو د دې جسم ټينګوالی معلوم کړي.
مخالف مواد
كه چېرې جسم سره ورته نه وي، بيا د دې جسم د بېلا بېلو برخو تر منځ د هغې ټينګوالی هم سره توپير لري. په دې حالت کې د يوه ټاکلي موقعيت په شا او خوا کې ټينګوالی د همدې موقعيت په شا اوخوا کې د يوه کوچني حجم د ډبلوالي په محاسبې سره تشخصيږي. د يو ډېر زيات کوچني حجم په حدودو کې د يو مختلف جسم ټينګوالی په يوه نقطه کې په دې ډول ګرځي:
په داسې حال کې چې  په dV  موقعيت کې ابتدايي حجم دی. د دې جسم کتله بيا په دې ډول ښودل کېدای شي:
نانغښتي توکي
په عملي ډول ډېر مواد، لکه: بوره، شګې يا واوره کې بې اعتباره مواد وي. په طبيعت کې ډېر مواد د پوستکي، پوښ يا د ګردې په ډول شته.
بې اعتباره هغه برخې دي، کوم چې له پام وړ موادو څخه يو بل څه له ځانه سره لري. عموماً باطل يا بې اعتباره مواد هوا وي، خو شونې ده چې خلا، ماميع، جامد يا يو بل ډول ګاز يا د ګازونو ګډوله و اوسي.
ژيړگلى
ژيړگلى یا معمولي ژيړگلى (په لاتين: Taraxacum officinale) یو شفا بښونکی بوټی دی چې د Asteraceae په کورنۍ او د Taraxacum په جېنس پورې اړه لري. نوموړی بوټی په چمنونو کې راشین کېږي او د مارچ څخه تر اپريل پورې گل کوي.
وېشنيزه:نباتات وېشنيزه:بوټي وېشنيزه:کرنه وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
د رواندا فرانک
د روانډا فرانک په انګلیسي Rwandan franc) د راونډا هیواد د پیسو واحد دی. یاد اسعار د روانډا هیواد د مرکزی بانک لخوا کنټرولیږي.
سورة المعارج
سورة المعارج د قران ۷۰ مه سوره ده.
پوښتنه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"