cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاتولیکه کلیسا
د کلیسا ماهیت
کاتولیکه کلیسا دا ښوونه ورکوي، چې دا «یوه ریښتینې کلیسا»، «د انسان د نسل لپاره د بښنې نړیوال دیني دود»،او «یو ریښتینی دین» دی. د مذهبي تعلیماتو د کتاب له مخې: د کاتولیکې کلیسا نور په نیکین عقیدې کې د «یوه، سپیڅلي، کاتولیک او رسولي کلیسا» په توګه تشریح شوې. په ټولیزه توګه دا د کلیسا د څلورو نښو په نوم پیژندل کیږي. کلیسا ښوونه کوي چې بنسټ ایښودونکی یې عیسی مسیح دی. نوی تړون، څو ځانګړې پیښې ثبتوي چې د کاتولیکې کلیسا رامنځته کولو لپاره لازمي ګڼل کیږي.
حمد
حمد د ستاینې په معنی ده، هغه کلمه چې په په اسلام کې د خدای د ستاینې لپاره کارول کیږي او معمولا په عربي ترکیب"الحمد الله" کې کارول کیږي.
دا تفسیر د قرآن په پیل کې له فاتحې څخه اخیستل شوی دی. دا کلمه په عربي، فارسي ، ترکي ، اردو ، پنجابي او بنګالي ژبو کې په همدې ډول کارول کېږي.
په اسلامي نړۍ کې دیوان شعر معمولا د خدای په حمد سره پیل کیږي او لږترلږه یوه قوالي پکې شامله ده چې د فعالیت په پیل کې راځي.
حمد له ستاینی اومننې سربیره یوه بله مانا هم شته او هغه عبادت دۍ ، کوم تکرار اوستاینه چې د عبادت حد ته ورسیږ ي هغه حمد دی ، ځکه د نورو مدحه او مننه جایزه ده ،خو حمد یواځې خدای ته وي، یواځی هغه د حمد وړدي ،ځکه عبادت یواځی خدای ته دی.
د رېږدلې انجنيري
د رېږدلې انجينرۍموخې دادي:
یو انجیمري تعمیر اړینه نده چې باید بیخي زیات کلک او غیر اقتصادي وي. بلکه باید د امکان تر بریده اقتصادي او تر ټاکلي یا په پام کې نیول شوي بریده د سیمې د مکررو زلزلو پر وړاندې کلک او هم څه ناڅه نړیدنه پکې رامنځ ته شي.
د رېږدلې بار
د رېږدلې بار اچونه یعنې ودانۍ یا بل هر سترکچر ته د رېږدلې پوسیله د منځ ته راغلی خوځښت ورکول. دغه بار ودانۍ ته د ځمکې پر مخ،او یا هم د کوم بل سترکچر پرسر لکه پر پل د رېږدلې بار د هغې د ستنو د پاسه ور تپل کیږي.
د رېږدلې پر وړاندې د کړو ارزونه
انجینران باید پوه شي چې د یوې ټاکلې رېږدلې د خوځښت پر وړاندې یوه ودانۍ په څومره کچه خپل کړه ترسره کولی شي. دغه ارزونه هم په تجربي او هم په شننیزه یا تحلیلي توگه ترسره کیږي.
تجربي ارزونه
په تجربي ډول ارزونه تل زیات لگښت لري. پدې ډول ارزونه کې د یوې ودانۍ بیلگه یا ماډل د یو ځانگړي سکیل سره جوړیږي، او بیا په لړزونکي میز باندې مصنوعي زلزله ورکول کیږي، پدې توگه د رېږدلې پر وړاندې د دغه ودانۍ کړه ارزوي.
داچې دغه ډول آزمایښتونه زیات لگښت ته اړتیا لري ترڅو د یوې ودانۍ ارزونه وکړي؛ غوره پیتیل شوېده چې ددې کار لپاره د باور وړ موډلونه او د شننې لارې چارې رامنځ ته او د هغوی پر دقت او کره والي کار وکړي. کله چې د باور وړ کره موډلونه او د شننې لارې رامنڅ ته شوې، دغه لارې بیا د تجربي آزمایښتونو پر ځای کاروي چې پدې توگه د رېږدلې پر وړاندې د یوې ودانۍ د ارزولو بیه ډیره ارزانه پریوزي.
شننیز یا تحلیلي ارزونه
شننیزه ارزونه یا د ودانۍ شننه چې انگریزي کې ورته (seismic structural analysis) وايي، د رېږدلې انجينرۍیوه پیاوړې وسیله ده چې د هغې پر مټ د ودانیو مشرح موډلونونو وړتیا د ودانیو د شننې په کارولو سره معلوموي؛ او د رېږدلې پر وړاندې د ودانۍ د کړو د ښه پوهاوي په برخه کې ډیر اغیزمن پریوزي.
په ټوله کې د ودانیو شننه پر ساختماني ډینامیکس چې انگریزي کې ورته structural dynamics. .[1]) وايي، ولاړه ده. د رېږدلې د شننې ترټولو مخکښه وسیله د ځواب سپکټرون یا response spectrum لاره ده.
په لنډ ډول، د ودانۍ شننه ددې لپاره ترسره کیږي ترڅو د هغې کړه د رېږدلې پر وړاندې و ارزوي. د ودانۍ د کړو ارزونه د غیر ارتجاعي سټاټیک پوش اور (nonlinear static pushover) شننې او یا هم (nonlinear time-history analysis) شننې په ترسره کولو سره په لاس راځي. ددې لارو د پلي کولو لپاره اړینه ده چې لمړی د ودانۍ د غړو لکه ستنه (column)، تیر (beams) غوټه (beam-column joint) او دیوال (shear wall) یو وړ او مناسب غیر ارتجاعي موډل برابر شي. د کره موډلونو د پیژندلو او برابرولو په برخه کې تجربي پایلې ښه مرسته کولی شي ترڅو د هر غړي کره موډل په تیره بیا د هغه غړو چې زیات غیر ارتجاعي بدلون (deformations) ېې موندلی وي پیدا او تیار کړی شو. د هر غړي غیر ارتجاعي موډلونه بیا یو د بل سره تړل کیږي ترڅو د ټولې ودانۍ غیر ارتجاعي موډل ترې لاسته راشي. او لاسته راغلی موډل بیا شنل کیږي ترڅو د ودانۍ د کړو ارزونه ېې وشي.
په اوسني وخت کې پورته یادو چارو لپاره کمپیوټري پروگرامونه ډیر زیات کار کولی شي. په بازار کې بې شمیره سوداگریز پوستکالي (software) شته چې ددې موخې لپاره کاریدی شي د بیلگې په توگه: CSI-SAP2000، CSI-PERFORM-3D او نور. همداراز پر څیړنه-ولاړ (research-based) کمپیوټري پوستکالي پدې برخه کې د لاس رسي وړ دي لکه :RUAUMOKO ،OpenSees او DRAIN-2D/3D، چې د پرانیستې سرچینې (open source) په ډول ورته لاس رسی کیدی شي.
د رېږدلې انجينرۍ اړونده څېړنې
پدې برخه کې څیړنې او گویږنې په شننیز او تجربي توگه ترسره کیږي ترڅو د رېږدلې انجينرۍاړوند بیلابیلو برخو کې ښه، کره، علمي موندنو لاس بري وشي. پدې توگه به د شته منل شوو معیارونو بیا کتنه او سمونه د نوو موندنو په رڼا کې ترسره او د پلي کیدو په ډگر کې پوره آسانتیاوې او کره توب رامنځ ته شي.
Earthquake Engineering Research Institute یا (EERI) د رېږدلې انجينرۍپه څیړنیزو چارو کې مخکښه اداره ده چې هم په متحده ایالتونو او هم په نړیواله کچه فعالیت کوي.
په نړیواله کچه د رېږدلې اړوند څیړنې په لاندې مرکزونو او یا د دوی تر سیوري لاندې ترسره کیږي:
د رېږدلې موډل کول
د رېږدلې موډل کول یا (Earthquake simulation) د لمړي ځل لپاره د یوې افقي قوې پر واردولو سره چې په واقعیت کې د ودانۍ د عطالت قوه ده ترسره شو. پدې موډل کې د ځمکې د خوځښت تعجیل په سکیل شوې بڼه د ودانۍ پر ریاضیکي موډل وارد شوی و. را وروسته بیا د محاسبوي تکنالوژۍ د پرمختگ سره د ډینامیک شننې لپاره گام واخیستل شو.
د ودانیو ډینامیکي شننه کیدای شي تجربي وی لکه د لړزونکي میز پر سره د ودانیو د د موډلونو لړزول، او یا هم خیالي لکه د ریاضیکي موډلونو شننه. په دواړو حالتونو کې موخه داده چې د ودانۍ کړه د رېږدلې پر وړاندې ښکاره او و ارزوي. ځنې څیړونکي د
کله کله د رېږدلې موډل کول یا (earthquake simulation) د ځواکمنې رېږدلې د لړزې څخه د را ولاړو اغیزو د بیا جوړونې یا (re-creation) په ډول تعریف کیږي.
د ودانۍ موډل کول
د یوې ودانۍ د کړو د ارزونې لپاره هغه که په نظري توگه وي او که په تجربي، د یادې ودانۍ موډل کولو ته اړتیا پیښیږي. دغه موډل کول د ودانیز ورته والي (structural likeness or similarity) پر بنسټ ولاړ وي. دغه ورته والی کیدای شي د دوه څیزونو د پوره برابرۍ او یا هم د اصلي څیز د یوې اټکلي څیرې په توگه ومنل شي.
د یوې ودانۍ موډل هغه وخت ورته بلل کیږي چې د اصلي ودانۍ سره په هندسي بڼه geometric similarity، حرکي بڼه kinematic similarity او ډینامیکي بڼه dynamic similarity کې ورته والی ولري. ترټولو اغیزمن ورته والی حرکي ورته والی دی. حرکي ورته والی هغه وخت منځ ته راځي چې د اصلي ودانۍ او موډل خوځښت لار او د خوځښت تیزوالی یا سرعت ډیر سره نږدې او ورته وي.
د حرکي ورته والي تر ټولو لوړه کچه داده چې، د خوځښت پر مهال د ودانۍ او د هغه د موډل د هر پوړ اړخیز بیځایښت (lateral displacements) یوشان وي.
د رېږدلې د رېږدیدا کنټرول
د رېږدلې د ریږدیدا کنټرول د څو تخنیکي مفاهیمو ټولگه ده چې موخه ېې پر ودانیو باندې د رېږدلې د اغیز کمول دي. هغه وسیلې چې د ریږدیدا د کنټرول لپاره کارول کیږي په لاندې دریو ډلو ویشل کیږي (۱) مړه، (۲) کارنده او (۳) هابرایډ (hybrid).
کله چې د ځمکې پر مخ د رېږدلې څپې راشي، او هڅه کوي چې د ودانۍ بیخ ته ننوځي- د دغه څپو د انرژۍ د جریان تکاثف د انعکاس له امله په زیاته کچه معمولاً تر 90٪ پورې کمیږي. سره ددې هم په ډیرو ځواکمنو زلزلو کې دغه پاته انرژي د زیاتو ورانیو او خرابیو سبب کیږي.
کله چې د ځمکې څپې یوې ودانۍ ته ننوځي، دلته زیاتې لارې چارې شتون لري چې دوی کنټرول کړي ترڅو د زیاتو ورانیو مخه ېې ونیول شي؛ د بیلگې په توگه د انرژي زبیښونکي یا (Energy Dissippator) ډمپر پوسیله د یادو څپو انرژي د ودانۍ په دننه کې زبیښي.
او ځنې وسیلې د یادو څپو انرژي د زیات شمیر فریکونسیو ترمنځ ویشي چې پدې توگه ېې زور کمیږي. او کله کله هم د کتلوي ډمپر پوسیله د رېږدلې د څپو د تکراري برخې د فریکونسیو بانډ زبیښي.
دا وروستي وسایل ېې د مخففاتو په ډول هر یو TMD (د مړه کنټرولونکي)، AMD (د فعال کنټرولونکي) او HMD (د هایبرایډ کنټرولونکي) لپاره کارول کیږي. یاد وسایل د څه باندې دیرشو کلونو راپدې خوا په جاپان کې په پراخه کچه څیړل کیږي، تولیدیږي او کارول کیږي.
ددې ترڅنگ د رېږدلې د بار د کمولو په موخه یوه بله لار هم شته چې د هغې په مرسته ودانۍ ته د رېږدلې د انرژۍ (څپو) د مخه په نسبي توگه نیول کیږي. د اصلي ودانۍ او د هغه د بار اخیستونکو بنسټونو ترمنځ نرم ربړي مواد کاروي ترڅو ټوله ودانۍ د ځمکې څخه بیله او پدې توگه د رېږدلې د څپو له اغیز څخه په نسبي توگه خوندي وساتي. دا لاره د بیس-آیزولیشن په نوم یادیږي.
د بیس-آیزولیشن لمړنۍ نښې نښانې په لرغوني پارس کې لیدل شویدي. چې تر میلاد مخکې شپږمې پیړۍ ته ورگرځي.
وچ ډبرین دیوال
د انکا تمدن خلک د وچ ډبرین دیوال وتلي خټگر خلک و. دوی به ډیرې داسې پرې کولې چې یو د بل پرمخ ډیرې ښې پریوزي بې لدې چې کومه مساله ېې ترمنځ ور زیاته کړي. ډبرې به په دومره کره توگه ایښودل کیدې چې د دوی ترمنځ درزونو کې د سابو د شنه کیدو یا را وتلو امکان هم هیڅ نه ترسترگو کیده.
د پیرو هیواد یو زلزله لرونکی هیواد دی. او دغه بې مسالې ډبرین دیوالونه د پیړیو را پدیخوا هغو په پرتله چې مساله پکې کارول شویده ډیر کلک او محکم دریدلي پاته شویدي. ددې خبرې راز پدې کې نغښتی دی چې د انکا خلکو به د ډبرو مخونه ښوی پرې کول او پدې توگه به د رېږدلې پر وخت دا ډبرې یو د بل پر مخ لږ-لږ خوځیدې چې پدې توگه ېې د رېږدلې انرژي وژله.
د سرپ او ربړ تکیه
د سرپ او ربړ تکیه یا (Lead Rubber Bearing) چې لدې وروسته به په لنډ ډول (LRB) بلل کیږي، د بیس-آیزولیشن یو ډول دی چې د زیات damping  لرونکی دی. (LRB) د لمړي ځل لپاره د زیلاندي بیل رابینسون (Bill Robinson) لخوا اختراع شوی و.
د زیات (damping) میکانیزم چې د لړزې د کنټرول په تکنالوژۍ کې او په ځانگړې توگه په بیس-آیزولیشن کې ترې کار اخیستل کیږي، د لړزې د کمولو یوه ښه وسیله او همداراز د رېږدلې پر وړاندې د ودانیو د ښه کړو د لاسته راوړلو سرچینه ده.
د ځوړنده کتلې ډمپر
لکه څنگه چې د نوم څخه ېې ښکاري، دا ډول ډمپر tuned mass damper د یوې لوېې گاگریزې (کانکریټي) کتلې څخه عبارت ده چې د ودانۍ په سر، منځ او یا بل موقعیت کې را ځوړنده وي او د رېږدلې پر وخت د ودانۍ د خوځښت پر مخالف جهت باندې حرکت کوي او پدې توگه د ودانۍ زیات بیځایښت مخه نیسي.
د تاپي 101 دنگه ودانۍ باید د باد، بړبوکۍ او سختې رېږدلې پر وړاندې کلک ولاړ وي. په همدې موخه ددغه ودانۍ په 92 م او 88 م پوړ کې 660 میتریک ټنه کتلې راځوړندې دي. دغه درنې کتلې د ودانۍ د اړخیز خوځښت پر مهال د ودانۍ د خوځښت پر مخالف جهت خوځیږي او پدې توگه د رېږدلې پوسیله رامنځ ته شوی خوځښت په ودانۍ کې کموي.
اصطکاکي خوځنده تکیه
اصطکاکي خوځنده تکیه یا (Friction Pendulum Bearing(FPB)) د رېږدلې د غیز کمونکو وسایلو څخه یو دی. اصطکاکي خوځنده تکیه د دریو مهم برخو څخه جوړه شویده:
په ښي اړخ کې انځور د لړزونکي میز پر سر د یوې ودانۍ موډل چې د (FPB) د پاسه جوړ شوی ښودل شویدی.
د ودانۍ د لوړوالي کنټرول
د ودانۍ د لوړوالي کنټرول (Building elevation control ) هم د لړزې د کنټرولو ښه وسیله ده. هرم ډول دنگې ودانۍ چې نن سبا ېې د مهندسانو او انجینرانو پاملرنه ځانته اړولې ده، د خپل پراخ بنسټ او نرۍ څوکې په درلودو سره د باد او رېږدلې پر وړاندې ښه ځواب ویونکي دي. د لوړوالي دغه ډول ددې سبب کیږي چې د ودانۍ د نوسان د زیاتوالي مخه ونیسي ځکه پدې ډول ودانیو کې د پریکون د قوې د څپو (sheer wave) انرژي د زیاتو فریکونسیو ترمنځ تیت او پرک کیږي.
د ودانۍ کنډو کنډو بڼه یا (tapered profile) ددغه میتود جبري لاره نده چې ودانۍ پرې کنټرول شي. په ورته ډول د نوسان د مخنیوي لپاره کولی شو د ودانۍ په نورو ځانگړنو کې کنډوالی یا کمښت راوستل شي د بیلگې په توگه د کتلې او سختۍ ویش د ودانۍ په لوړوالی کې پداسې ډول چې زیاته کتله او سختي په لاندینیو پوړونو او نسبتا لږ کتله او لږ سختي په پورته پوړونو کې په پام کې ونیول شي (د سختۍ او کتلې ویش د هرم په ډول په پام کې ونیول شي).
ساده رغړنده یا چورلنډۍ تکیه
ساده رغړنده یا چورلنډۍ تکیه (Simple roller bearing ) د بیس-آیزولیشن یوه آله ده چې ډیری ودانۍ د رېږدلې او یا بل اړخیز بار له زیان څخه خوندي ساتي.
د فنر او ډمپر بیس –آیزولیشن
د فنر او ډمپر بیس –آیزولیشن (Springs-with-damper base isolator) د دری پوړیزې ودانۍ لاندې په کلیفورنیا کې کارول شویدی. دغه ودانۍ د 1994 کال د نارثریج رېږدلې (Northridge earthquake) هم لړزولې ده. ددې د بیس آیزولیشن ډول د سرپي-ربړي تکیې سره ورته والی لري.
له هغو دریو ودانیو څخه چې د پورته ودانۍ سره ورته وې، د رېږدلې د عمودي او افقي تعجیل د ثبت کولو په وسایلو سمبالې وې او د نارثتریج د رېږدلې څخه خوندي پاته شوې چې د نن لپاره د پام وړ ثبت شوي معلومات پریښودل چې د هغوی پر مټ نن نورې څیړنې پرمخ روانې دي.
Hysteretic damper
ددغه ډمپر په درلودو سره ودانۍ د رېږدلې پر وړاندې ډیر ښه او د ویسا وړ کړه ترلاسه کوي- ودانۍ ته د رېږدلې ننوتې انرژي شوپشو کوي یا تیت او پرک کوي.
دغه ډمپر په څلورو لویو ډلو ویشل شویدي:
د پورته یادو ډلو څخه هره یوه ېې بیلې ځانگړنې، ښه توبونه، او بد توبونه لري.
د رېږدلې پر وړاندې ډيزاين
د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین یا د رېږدلې لپاره ډیزاین د منل شوو انجينري کړنلارو یا (procedures)، ارونو (principles) او معیارونو (criteri) له مخې ترسره کیږي.
د رېږدلې د خوار ډیزاین بیه کیدای شي ډیره لوړه وي. سره لدې د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین تل د هڅې او تیروتنې (trial and error) یوه پروسه ده چې کیدای شي پر فزیکي قوانینو او یا هم د رېږدلې پر وړاندې د ودانۍ د کړو په اړه پر تجربي پوهه ولاړه وي.
هغه څوک د نوې او شته ودانیو د رېږدلې ډیزاین (seismic design)، یا د رېږدلې شننه (seismic analysis) او یا هم د رېږدلې ارزونه (seismic evaluation) کوي باید د انجينرۍپدغه برخه کې د بریلیک ترڅنگ د رېږدلې د آرونو (Seismic Principles) په برخه کې آزموینه په بریالیتوب سره تیره کړي. دغه آزموینه د امریکا په کلیفورنیا کې لاندې برخې را نغاړي:
د ودانیزو کوډونو له مخې ودانۍ داسې ډیزاین کیږي چې په سیمه کې د ممکنه پیښیدونکو زلزلو پر وړاندې ودریږي. د بیلگې په توگه په یوه سیمه کې یوه لویه ورانونکې زلزله هر شلو کاله کې یوځل پیښیږی. نو کچیرې د یوې ودانۍ عمر شل، دیرش یا زیات اټکل کیږي باید ددغه لوېې رېږدلې لپاره ودانۍ ودانې شي. د رېږدلې ډیزاین ددې لپاره ترسره کیږي ترڅو د امکان تر بریده د ودانۍ د نړیدو د مخنیوي له مخې د خلکو د ژوند ساتنه وکړي.
د رېږدلې ډیزاین د ودانۍ د نړیدو د ممکنه موډونو د پیژندلو او ودانۍ ته د مناسب کلکوالي، سختۍ، نرمښت، او هندسي شکل په پام کې نیولو سره ترسره کیږي ترڅو د د یادو موډونو د منځ ته نه راتگ څخه ډاډ ترلاسه شي.
د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین شرایط یا اړتیاوې
د امریکا په کالیفورنیا کې د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین معیارونو یا (Seismic Design Criteria (SDC)) د پام وړ ټکی دادی چې په هغه کې د ډیزاین فلسفه د رېږدلې د غوښتنې (seismic demand) ارزونه د قوې پر بنسټ ولاړ (force-based assessment) حالت څخه د بیځایښت پر بنسټ ولاړې ارزونې (displacement-based assessment) ته اړوي. دغه نوې منل شوې (د بیځایښت پر بنسټ ولاړه) کړنلاره د ودانۍ د مهم غړو د ارتجاعي بیځایښت (elastic displacemen) د غوښتنې او غیر ارتجاعي بیځایښت (inelastic displacement) د ظرفیت د پرتله کولو پر بنسټ ولاړه ده.
د ودانۍ پر ډیزاین سربیره، د رېږدلې پر وړاندې ډیزاین ددې غوښتنه هم کوي چې کله کله د ودانۍ لاندې ځمکه پیاوړي شي. ځنې وخت د لویو زلزلو له کبله د ودانۍ لاندې ځمکه چوي او د ودانۍ د چپه کیدو لامل کیږي.
د ماتې موډونه
د ماتې ډول (Failure mode ) لکه د نامه څخه ېې چې ښکاري، د رېږدلې له کبله د ودانۍ د ماتیدو یا چپه کیدو ډول ته وایي. د ماتې ډول په ټوله کې د ودانۍ د چپه کیدو څرنگوالی را ښيي. که څه هم د ماتې د ډول زده کړه ډیر لگښت او وخت غواړي، خو له کبله ېې په راتلونکې کې د رېږدلې پر وړاندې د ډیزاین د ښه کولو لپاره ډیر څه ترلاسه کیدلی شي.
د پولادو کمښت یا نشتون د کمې مسالې سره یو ځاې او همدارنگه د بام او دیوال ترمنځ نا مناسب تړون ددې ودانۍ د ورانۍ سبب شویدی. د څنگ وهلي (کاږه شوي) درز شوو دیوالونو چپه کیدل هم د رېږدلې د زیاتو پیښیدونکو ورانیو له دلې څخه دي. تر ټولو خطرناک ورانی چې پیښیږي هغه د بام یا چت او دیوالونو ترمنځ دی. د دیوالونو او د ودانۍ د فرم ترمنځ بیلتون د ودانۍ د باروړنې ځواک کموي او پدې توگه سیستم د عمودي بارونو پر وړاندې بې ځواکه کیږي.
نرم پوړ یا (Soft story) په یوه پوړ کې د پریکون د افقي قوې د زغملو لپاره د اړتیا وړ مقاومت او کلکوالي نشتون ته وايي. دغه راز ویلی شو چې یو پوړ هغه وخت نرم بلل کیږي چې اړخیز مقاومت ېې د همدې پوړ د پاسه یا تر هغه لاندې پوړ د اړخیز مقاومت څخه کم وي.
د خاورې خوړینېدل په هغه ځای کې چې خاوره له نرمو پرتو رسوبي موادو څخه جوړه وي د اوبو په رسیدو او ټکان ورکولو سره نوموړې خاوره خوړینیږي او خپل مقاومت له لاسه ورکوي. د خاورې د خوړینېدو له کبله ممکن ودانۍ نا منظمه ناسته وکړي او یا هم ټوله ودانۍ پر ځمکه ننوځي. دغه پیښې د نِي گه ته (Niigata, Japan) په زلزله کې زرگونه ودانۍ زیانمنې کړې.
د ځمکې ښوییدنه یوه ځمکپوهنیزه پیښه ده چې د ځمکې د بیلابیلو خوځښتونو لکه د ډبرو را ښویېدل او نور پکې شامل دي. زیاتره وخت د ځمکې د جاذبې قوه پدې پیښه کې وتلی رول لوبوي. خو په پورته یاده پیښه کې ددې سربیره یو بل عامل هم و چې په سیمه کې ېې د مخ ځوړ ځای په ښوی والي کې رول درلود: د ځمکې ښویېدنې د رېږدلې یو وړوکي ټکان ته اړتیا درلوده ترڅو په خوځښت پیل وکړي.
د ترڅنگ ودانۍ سره لگیدل. دغه انځور یوه پنځه پوړیزه ودانۍ چې د ترڅنگ ودانۍ سره د ټکر له امله زیانمنه شویده په گوته شویده. دغه دوه برجونو د خپلو جلا او نا ورته اړخیزو خوځښتونو له کبله یو له بل ټکر کړیدی. د دوه څنگ په څنگ ودانیو ترمنځ باید په کافي اندازه واټن په پام کې ونیول شي ترڅو د ټکر مخه ونیول شي.
د غوټو د بشپړې ورانۍ مانا داده چې ددغه ودانۍ د ستنې او تیر غوټو کې د اړتیا سره سم پولادی سیخان نه و ځای پر ځای شوي.
رېږدلې زغمونکې ودانۍ
Earthquake construction means implementation of seismic design to enable building and non-building structures to live through the anticipated earthquake exposure up to the expectations and in compliance with the applicable building codes.
Design and construction are intimately related. To achieve a good workmanship, detailing of the members and their connections should be as simple as possible. As any construction in general, earthquake construction is a process that consists of the building, retrofitting or assembling of infrastructure given the construction materials available.
The destabilizing action of an earthquake on constructions may be direct (seismic motion of the ground) or indirect (earthquake-induced landslides, soil liquefaction and waves of tsunami).
A structure might have all the appearances of stability, yet offer nothing but danger when an earthquake occurs. The crucial fact is that, for safety, earthquake-resistant construction techniques are as important as quality control and using correct materials. Earthquake contractor should be registered in the state of the project location, bonded and insured.
To minimize possible losses, construction process should be organized with keeping in mind that earthquake may strike any time prior to the end of construction.
Each construction project requires a qualified team of professionals who understand the basic features of seismic performance of different structures as well as construction management.
د خامو خښتو ودانۍ
Around thirty percent of the world's population lives or works in earth-made construction. Adobe type of mud bricks is one of the oldest and most widely used building materials. The use of adobe is very common in some of the world's most hazard-prone regions, traditionally across Latin America, Africa, Indian subcontinent and other parts of Asia, Middle East and Southern Europe.
Adobe buildings are considered very vulnerable at strong quakes. However, multiple ways of seismic strengthening of new and existing adobe buildings are available, see, e.g.,.
Key factors for the improved seismic performance of adobe construction are:
Limestone and sandstone structures
Limestone is very common in architecture, especially in North America and Europe. Many landmarks across the world, including the pyramids in Egypt, are made of limestone. Many medieval churches and castles in Europe are made of limestone and sandstone masonry. They are the long-lasting materials but their rather heavy weight is not beneficial for adequate seismic performance.
Application of modern technology to seismic retrofitting can enhance the survivability of unreinforced masonry structures. As an example, from 1973 to 1989, the Salt Lake City and County Building in Utah was exhaustively renovated and repaired with an emphasis on preserving historical accuracy in appearance. This was done in concert with a seismic upgrade that placed the weak sandstone structure on base isolation foundation to better protect it from earthquake damage.
د دستکو چوکاټونو ودانۍ
دستک framing dates back thousands of years, and has been used in many parts of the world during various periods such as ancient Japan, Europe and medieval England in localities where timber was in good supply and building stone and the skills to work it were not.
The use of timber framing in buildings provides their complete skeletal framing which offers some structural benefits as the timber frame, if properly engineered, lends itself to better seismic survivability.
د سپکو چوکاټونو ودانۍ
Light-frame structures usually gain seismic resistance from rigid plywood shear walls and wood structural panel diaphragms. Special provisions for seismic load-resisting systems for all engineered wood structures requires consideration of diaphragm ratios, horizontal and vertical diaphragm shears, and connector/fastener values. In addition, collectors, or drag struts, to distribute shear along a diaphragm length are required.
عکاس
مسلکي عکس اخیستونکی د ورځپاڼو او مجلو لپاره عکس اخلي او یا خپل عکسونه د اعلاناتو او هنري اهدافو لپاره پلوري پداسې حال کې چې غیر مسلکي عکس اخیستونکی د ساتیرۍ لپاره عکسونه اخلي.
د رېږدلې انجنيري
Reinforced masonry structures
A construction system where steel reinforcement is embedded in the mortar joints of masonry or placed in holes and after filled with concrete or grout is called reinforced masonry.
عکاس
عکس اخیستونکي د عکسونو د ډول پراساس په بیلابیلو کټګوریو ویشل شوي دي لکه د پورټریټ عکس اخیستونکي ، طبیعت عکس اخیستونکي ، خبر عکس اخیستونکي ، د واده عکس اخیستونکي ، د سپورت عکس اخیستونکي ، د ماشومانو عکس اخیستونکي ، اعلاناتي عکس اخیستونکي ، سوداګریز عکس اخیستونکي ، ایروټیک عکس اخیستونکي او نور.
د رېږدلې انجنيري
Reinforced masonry structures
The devastating 1933 Long Beach earthquake revealed that masonry construction should be improved immediately. Then, the California State Code made the reinforced masonry mandatory.
There are various practices and techniques to achieve reinforced masonry. The most common type is the reinforced hollow unit masonry. The effectiveness of both vertical and horizontal reinforcement strongly depends on the type and quality of the masonry, i.e. masonry units and mortar.
To achieve a ductile behavior of masonry, it is necessary that the shear strength of the wall is greater than the flexural strength.
Reinforced concrete structures
Reinforced concrete is concrete in which steel reinforcement bars (rebars) or fibers have been incorporated to strengthen a material that would otherwise be brittle. It can be used to produce beams, columns, floors or bridges.
Prestressed concrete is a kind of reinforced concrete used for overcoming concrete's natural weakness in tension. It can be applied to beams, floors or bridges with a longer span than is practical with ordinary reinforced concrete. Prestressing tendons (generally of high tensile steel cable or rods) are used to provide a clamping load which produces a compressive stress that offsets the tensile stress that the concrete compression member would, otherwise, experience due to a bending load.
To prevent catastrophic collapse in response earth shaking (in the interest of life safety), a traditional reinforced concrete frame should have ductile joints. Depending upon the methods used and the imposed seismic forces, such buildings may be immediately usable, require extensive repair, or may have to be demolished.
Prestressed structures
Prestressed structure is the one whose overall integrity, stability and security depend, primarily, on a prestressing. Prestressing means the intentional creation of permanent stresses in a structure for the purpose of improving its performance under various service conditions.
There are the following basic types of prestressing: Today, the concept of prestressed structure is widely engaged in design of buildings, underground structures, TV towers, power stations, floating storage and offshore facilities, nuclear reactor vessels, and numerous kinds of bridge systems.
A beneficial idea of prestressing was, apparently, familiar to the ancient Rome architects; look, e.g., at the tall attic wall of Colosseum working as a stabilizing device for the wall piers beneath.
پولادي ودانۍ
Steel structures are considered mostly earthquake resistant but this isn't always the case. A great number of welded Steel Moment Resisting Frame buildings, which looked earthquake-proof, surprisingly experienced brittle behavior and were hazardously damaged in the 1994 Northridge earthquake. After that, the Federal Emergency Management Agency (FEMA) initiated development of repair techniques and new design approaches to minimize damage to steel moment frame buildings in future earthquakes.
For structural steel seismic design based on Load and Resistance Factor Design (LRFD) approach, it is very important to assess ability of a structure to develop and maintain its bearing resistance in the inelastic range. A measure of this ability is ductility, which may be observed in a material itself, in a structural element, or to a whole structure.
As a consequence of Northridge earthquake experience, the American Institute of Steel Construction has introduced AISC 358 "Pre-Qualified Connections for Special and intermediate Steel Moment Frames." The AISC Seismic Design Provisions require that all Steel Moment Resisting Frames employ either connections contained in AISC 358, or the use of connections that have been subjected to pre-qualifying cyclic testing.
Prediction of earthquake losses
Earthquake loss estimation is usually defined as a Damage Ratio (DR) which is a ratio of the earthquake damage repair cost to the total value of a building. Probable Maximum Loss (PML) is a common term used for earthquake loss estimation, but it lacks a precise definition. In 1999, ASTM E2026 'Standard Guide for the Estimation of Building Damageability in Earthquakes' was produced in order to standardize the nomenclature for seismic loss estimation, as well as establish guidelines as to the review process and qualifications of the reviewer.
Earthquake loss estimations are also referred to as Seismic Risk Assessments. The risk assessment process generally involves determining the probability of various ground motions coupled with the vulnerability or damage of the building under those ground motions. The results are defined as a percent of building replacement value.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:ښاري انجينري وېشنيزه:ودانيزه انجينري  وېشنيزه:Seismic vibration control وېشنيزه:Engineering disciplines وېشنيزه:رېږدله وېشنيزه:Seismology
د جاپان له خوا د فلپين نيواک (اشغال)
د جاپان له خوا د فلFين اشغال د 1942 او 1945ز کلونو تر منځ، هغه مهال منځ ته راغی، کله چې جاپان د دويمې نړيوالې جګړې په اوږدو کې همګټې فلپين اشغال کړ.
په «پرل هاربر» له بريد څو ساعته وروسته، د فلپين اشغال د 1941ز کال د ديسمبر د مياشتې په اتمه نېټه پيل شو. په پرل هاربر کې، امريکايي الوتکه د جاپان په لومړي بريد کې سخته زيانمنه شوه. د فضايي پوښښ د کمښت له امله، د 1941ز کال د ديسمبر په دولسمه نېټه په فلپين کې امريکايي اسيايي بېړيو جاوا ته شاتګ وکړ. جنرال «ډګلس ميک ارتر» ته امر شوی و چې په «کوريګيډور» کې خپل ځواکونه پرېږدي او د 1942ز کال د مارچ د يوولسمې نېټې په شپه 4000 کيلومتره لېرې استراليا ته ولاړ شي. په «باتان» کې 76000 وږي او ناروغ امریکايي او فلپيني مدافعين د 1942ز کال د اپريل په نهمه نېټه تسليم شول، او اړ شول چې د باتان بدنامه مړينې يون (مارش) وزغمي، په کوم کې چې 7000-10000 تنه مړه يا ووژل شول. په کوريګيډور کې پاتې 13000 تنه يې د مۍ مياشتې په شپږمه نېټه تسليم شول.
جاپان تر درې کلونو پورې فلپين اشغال کړ، تر دې چې جاپان خپله تسليم شو. خورا اغېزناکو فلپيني مقاومتي ځواکونو د دې ټاپوګانو شپېته سلنه برخه په واک کې درلوده، چې ډېرې يې ځنګلي او غره ييزې سيمې وې. ميک ارتر دوی ته اوبتل (ډوبماکو) ورکړ او مرستندويه ځواکونه او افسران یې واستول. په عموم کې فلپيني ولس متحده ايالاتو ته وفادار پاتې شو، تر يو برید له دې امله هم چې امريکا د هغوی خپلواکي تضمين کړې وه، له دې کبله چې له تسلیمۍ وروسته جاپانيانو له فلپينيانو سره ناوړه چلند کړی و، او له دې امله چې جاپانيانو په يو زيات شمېر فلپينيانو د کار فشار وارد کړ او ډېرې ځوانې فلپيني ښځې يې په فاحشه خانو کې کېنولې.
جنرال ميک ارتر د 1944ز کال د اکتوبر په شلمه نېټه فلپين ته د بېرته ستنېدو په ژمنه وفا وکړه. د «ليټي» په ټاپو د کوزېدو پر مهال له هغه سره 700 ماڼوګان او 174000 کسانو ځواک ملګری و. د 1944ز کال د ديسمبر تر مياشتې پورې، د ليټي او منډورو ټاپوګان له جاپاني سرتيرو څخه تصفيه کړای شول. د دې پوځي فعاليت پر مهال، جاپاني دولتي پوځ د ځانمرګو په توګه د دې ټاپوګانو څخه دفاع وکړه. د مانيلا په څېر ښارونه د ويجاړيو امبار وګرځېدل. د جاپاني اشغال پر مهال شا اوخوا 500000 فلپينيان مړه شول.
مخينه
په پرل هاربر د بريد څخه يوازې لس ساعته وروسته، د 1941ز کال د ديسمبر په اتمه نېټه جاپان په فلپين بريد پيل کړ. د ابتدايي هوايي بمبارۍ څخه وروسته د مانيلا په شمال او سويل کې ځمکني سرتيري پلې کړای شول. دفاعي فلپيني او د متحده ايالاتو ځواکونه د جنرال ډګلس ميک ارتر تر قوماندې لاندې وو، څوک چې د کال په پيل کې د متحده ايالاتو پوځ کې د فعالې دندې تر سره کولو لپاره بېرته راغوښتل شوی و، او په اسيا پاسفيک سيمه کې د متحده ايالاتو د وسله والو سرتېرو قوماندان ټاکل شوی و. د هغه تر واک لاندې الوتکه ويجاړه کړای شوه؛ سمندري ځواکونو ته د شاتګ امر وشو؛ او په فاسفيک سيمه کې شرايطو ته په کنتې سره، د هغه د ځمکنيو ځواکونو لپاره مرستندويه ځواکونه او اکمالات استول ناشوني وو. د مشرانو د فشار له امله، دفاعي ځواکونه د باتان ټاپپوزمې او د مانيلا د ابنا په خوله کې د «کوريګيډور» ټاپو ته پر شا کړای شول. مانيلا چې د ويجاړۍ د مخنيوي په موخه د پرانيستي ښار په توګه اعلان شوې وه، د 1942ز کال د جنورۍ په دويمه نېټه جاپانيانو ونيو.
د 1942ز کال د اپريل د مياشتې په لسمه نېټه د بتان په ټاپووزمه او د 1942ز کال د مۍ مياشتې په شپږمه نېټه په کورګيډور کې امريکايي-فلپيني ځواکونو تر وروستۍ تسليمۍ پورې د فلپين څخه دفاع روانه وساتله. Quezon او Osmeña له سرتېرو سره کورګيډور ته تللي وو، او وروسته متحده ايالاتو ته ولاړل، چېرته چې هغوی په تبعيد کې حکومت جوړ کړ. ميک ارتر ته استراليا ته د تګ حکم شوی و، چېرته چې نوموړي بېرته فلپین ته د ستنېدو لپاره په طرحې جوړولو پيل وکړ. د Quezon سياسي سيال، پخوانی ولسمشر «اګوينالډو» د يو ملګري په توګه د جاپاني بریدګرو ملګرتيا وکړه. د دې په بدل کې، جاپان غوښتل چې «اګوينالډو» په فلپين کې د يو جاپاني ګوډاګي دولت د ولسمشر په توګه وټاکي، خو وروسته يې هغه ته د ملي وېش شرکت رياست ورکړ، او هغه يې د جاپاني جنګي هڅو لپاره د ابتدايي توکو د ورکولو مسئول وټاکه.
په باټان کې د جاپانيانو له خوا د 80000 بنديانو له ډلې ډيری يې اړ کړای شول چې يو سل او پنځه کيلو متره لېرې د پنډغالي زندان ته د "باټان مرګ يون" کې ولاړ شي. د ناروغيو او ناسم خوراک د کمښت او د دوی د نيونکو د سخت چلند له امله، زرګونه سړي خپل منزل ته له رسېدو مخکې مړه شول. په پنډغالو کې د لومړيو څلورو مياشتو په اوږدو کې د جاپانيانو د ناسم چلند له امله له هغې زيات خلک مړه شول، څومره چې د جګړې په لومړيو څلورو مياشتو کې مړه شوي وو.
نيواک (اشغال)
د اشغال پر مهال، په ټول فلپين کې د مېندو، لوڼو، او همجنس پرستانو، چې د ځینو عمر يې لس کاله و، له زرو څخه زيات فلپينيان بنديان شول، په زور د ساعت تېرۍ د ښځو په څېر ونيول شول، او د جاپاني پوځي کارکونکو لپاره جنسي مريانو په توګه وساتل شول. د اشغال پر مهال په فلپين کې د جاپان پوځ ټولو پوځي تاسيساتو يو داسې ځای درلود، چېرته چې ښځې ساتل کېدې، کوم ته به چې دوی د ساعت تېرۍ مرکز وايه. يو داسې ځای چېرته چې ښځې بنديانې کړای شوې وې د «بهايي نه پولا» په نوم و. هغه فلپينيان چې د جنسي مريانو په توګه د جاپانيانو له خوا په زور نیول شوي وو، د ولس څخه تښتول کېدل، او په منظم ډول تر ډله ييز جنسي، شکنجې او سپکاوي لاندې نيول کېدل. کله به چې دوی د سرتېرو د جنسي اقدام پر مهال مقاومت کاوه، نو د هغوی له ډلې د ډېرو خلکو سينې به پرې کېدې يا به ورته زيان لرونکي ټپونه رسېدل. ډيری يې همدا راز وژل شوي او د ژويو په څېر له منځه وړل شوي وو. له جګړې لسيزې وروسته، د جاپان د اشغالي جنسي مريانو د سيستم څخه اغېزمنو شويو د خپلو مستند کړي مريتوب د يونسکو د يادښت نړيوال راجستر کې ثبت کول پيل کړ، په هر حال، د جاپان حکومت يونسکو ته د ګواښ کولو لپاره د خپلو مالي مرستو په استعمال د خپلو جنګي جنايتونو څخه د ځان ژغورنې لپاره د دې لیکنو مخه ونيوله. د اشغال پر مهال، داسې هم مشهوره ده چې جاپانيانو فلپيني تي رودونکي ماشومان د ساعت تېرۍ او فشار کمولو لپاره وژلي دي.
ماهر سیسټم
ماهر سیسټم (په انګلیسي: Expert System) په مصنوعي ځیرکتیا کې ماهر سیسټم یو کمپیوټري سیسټم دی چې د انسانانو په څیر د پریکړې کولو وړتیا ښیي.
یاداښتونه او سرچینې
وېشنيزه:کمپیوټر وېشنيزه:کمپیوټر ساینس
کفري ویناوي
کفري ویناوي يا د ددين خلاف خبرې او يا هم کفر Blasphemy يو داسې کړنې ته وايي چې انسان پکښې کوم مذهب، قومي احساس او يا يو کتاب ته سپکاوی کوي.
روټر
روټر (په انګلیسي: Router) د کمپیوټري شبکې د تجهیزاتو یوه وسیله ده چې په شبکه کې د ډیټا پاکټونو (Data Packets) ته لارښوونه کوي ترڅو خپل هدف ته ورسیږي.
کفري ویناوي
د سپکاوي مفهوم
د سپکاوي مفهوم (معنا) د هر چا لپاره جلا جلا دی؛ د مسلمانانو لپاره د هغوی د ستر لارښود حضرت محمد انځور رسمونه د هغو و دين او احساس ته ستر سپکاوی دی. خو د عيسويانو لپاره بيا د هغوی د پیغمبر انځور افتخار دی.
روټر
جوړښت
روټر له دوو برخو څخه تشکیل شوی دی: هارډویر او سافټویر. د روټر سافټویر کې عملیاتي سیسټم (operating system) او د کاروونکې صفحه (user interface) شامل دي.
حباب خان بابا
حباب خان (زوکړه؟ - مړینه د ۱۹۷۴ زېږدي کال د اکتوبر ۲۶، کابل (بلې سرچينې يې د مړینې کال ۱۹۸۵ زېږدي یاد کړی دی)) د پښتنو د ستر مشر خان عبدالغفار خان ملگری، خدايي خدمتگار او د خپلواکۍ مبارز وو.
روټر
جوړښت
زیات اسعمالیدونکی عملیاتي سیسټم چې سیسکو یې په خپلو راوټرونو کې کاروي IOS نومیږي.
حباب خان بابا
مخينه
د بابړې غازي، ستر خدایي خدمتگار حباب خان بابا د شهداد خان زوی وو، او د سوابۍ د کالو خان کلي اوسیدونکی وو. هغه د ۱۹۴۸ ز کال د اگسټ د ۱۲ نېټې د بابړې په خونړۍ پېښه کې ټپي شو او په ټپي وجود یې د پښتونستان گټلو اراده وکړه، په ټپي وجود له کوره بې کوره شو. بايد وویل شي چې حباب خان بابا د ملگرې ډاکټرانو پخواني صدر ډاکټر مشتاق احمد لالا نیکه وو.
روټر
جوړښت
د دودیز روټر لپاره لاندې برخې ذکر کیدی شي:
حباب خان بابا
د حباب خان له خوا د بابړې د خونړۍ پېښې کيسه
د بابړې میدان ته خدایي خدمتگاران راغونډ شول، چې مشر یې سالار امین جان وو. يانې هغه سړی چې د مترې د کوچیانو وو. سالار امین جان ته چې کله خط راغی او حکم وشو، چې جومات ته ولاړ شﺉ، نو د جومات لاره ملېشې نیولې وه او ویره ډېره وه. ما وړاندیز وکړ، چې د سپینو جامو کسان دې مخکې او د سرې وردۍ خلک دې ورپسې کتار کې شي او ور روان شول، خو له جومات نه هوایي ډزې وشوې او ماشومان او ښځینه د ویری نه په شا شول.
جلوس جومات ته ور روان وو. دغه ځای په ژوره کې وو چې وروستو خلکو وکتل، دوی روان دي او ډزې بندې دي، نو موږ پسې راواپس شول او په دوی ډزې وشوې چې پکې ډېر ولگیدل!
جلوس لږ پښه نیولې شو. اوس خو جومات ته ورتلل وو او ما د سپینو جامو والا له د وړاندې کېدو وړاندیز ځکه ورکړی وو چې زما جامې هم سپینې وې! ډولکي والا او جنډې والا مې ونیول، چې په جومات به جنډه ودروو. په شا به نه ځو. ډولکي والا رانه خلاص شو او د جنډې والا چې نوم یې رانه هیر دی، ما له یې جنډه نه راکوله. د شا نه د سرو جامو یو ځوان راغی. هغه د هشنغر د میاسي د خان زوی وو. ما نشانچي په غېږ کې راواخېست او چې څنگه وروختو، نو زه په پښه ولگیدم او نشانچي زما په غېږه کې په سینه ولگید او شهید شو. د سرو جامو ځوان هم راپرېوت او شهید شو. زه ښکته راورغړېدم او چې گرنیټ یې را گوزار کړو، نو ډېر خدایي خدمتگاران ژوبل شول.
د ژوبلو کټونه یې راوچت کړل، نو زما کټ پکې وړومبی وو او چې ومې کتل، نو شاته د کټونو لوی کتار وو. د چارسدې نه یې د امیر محمد خان په موټر کې واچولم، د خانمای په تاڼه یې ونېولم او د کالو خان تاڼې ته یې ورسولم. هلته څو ورځې پروت وم او قیوم خان کوشش کولو چې پاکستان ومنم، خو چې کامیاب نه شو، نو پلار یې راپسې راوست. پلار مې کمزوری او زما د ژوند نه ناامیده وو، نو په ترخه یې راته وویل: زه د مرگ په پوله ولاړ یم او ستا بچ کېدل هم د بل په اختیار کې دي. ویل یې ومې وینه! ما ترېنه مخ واړوو. په تلو تلو کې یی راته ویل: تر څو چې کامیاب نه یې، ما به نه ملامتوې.
لیکوال سلیم خان ایډوکېټ د حباب خان بابا په اړه ليکي:
«حباب خان بابا د شوابۍ د کالو خان کلې یو ډېر غښتلی او نامتو خدایي خدمتگار وو. هغه د باچا خان بابا ډېر رېښتونی او کلک ملگری وو. د بابړې په کربلا کې حباب خان بابا ډېر زیات ژوبل شو؛ خپلو کلیوالو ملگرو د ویرې نه روغنتون ته نه شو وړلی، نو د بابړې نه یې په شاړو لارو د سوابۍ کالو خان کلي ته په کټ راوړو او بیا یې د گدون گباسڼۍ کلې ته یوړو، چې هلته ورله یو نایي دوه کاله مسلسل د ټپونو د درملنه کوله.
گدون په هغه وخت کې علاقه غیر وه. کله چې د حباب خان بابا ټپونه ښه شول، نو یوه شپه په پټه کالو خان کلي ته راغللو او له خپلو بچو سره يې لیدل کتل وکړل. بیا یې خپلې کور ودانې ته وویل، چې زه کابل ته ځم، د بچو خیال ساته، زه به بیا پاکستان ته نه راځم او که چرې د پښتنو ازاد وطن پښتونستان جوړ شو، نو بیا به خامخا راځم، زما انتظار کوه.»
حباب خان بابا پر ۱۹۴۸ زېږدي کال کابل ته ولاړ. هلته یې سیاسي پناه واخېسته. پاچا ظاهر شاه ورله کور ورکړ. بیا چې کله باچا خان بابا پر ۱۹۶۲ ز کال په کابل کې جلا وطن شو، نو دواړه یو ځای اوسېدل. خو، چې کله پر ۱۹۷۱ ز کال په پښتونخوا صوبه کې د نېپ (نېشنل عوامي پارټی) او جی یو اي (جمعېت علماء اسلام) گډ حکومت جوړ شو، نو ولي خان او د گوند نورو مشرانو باچا خان بابا ته خواست وکړو، چې اوس په صوبه کې خپل حکومت دی، نو خپله جلاوطني ختمه کړه او واپس راشه. باچا خان بابا دا خواست ومنلو او د واپس راتللو پرېکړه یې وکړه. باچا خان بابا چې کله ددې پرېکړې نه حباب خان بابا خبرولو، نو ورته ويي ویل: حباب خانه! په صوبه کې اوس زموږ حکومت دی او دواړه به یو ځای ځو.
مړينه
خدایي خدمتگار او ملي مبارز حباب خان بابا د ۱۹۷۴ ز کال د اکتوبر پر ۲۶ نېټه (يا ۱۹۸۵ ز کال) په کابل کې ومړ او بیا د شهدای صالحین په ادېره کې د اوڅار پښتونپال او ولسپال افغان وزیر محمد گل خان مومند په څنگ کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
د پښتو ژبې نامتو شاعر اجمل خټک دا څو شعرونه هغه ته ډالۍ کړل او د حباب خان د قبر په کتيبه هم ثبت دي:
زه غازي د خپلې خاورې د خپل قام یم - زه شهید د خپل وطن د ننگ او نام یم
یوسفزی د لوی ټبر د کالو خان یم - قربان شوی په آرزو د لوی افغان یم
سر مې ورکړو د خپل کوره په سفر کې - خو تسلیم نه شوم غلیم ته په ډگر کې
حباب خان وم، سرلښکر د خپل کاروان شوم - چې شهید د خپل ازاد پښتونستان شوم
اخځليک
۱- https://afghanexpress.wordpress.com/2018/10/15/%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7-2/ د لیکوال جوهر لونگین ليکنه.
۲- https://afghanexpress.wordpress.com/2018/10/15/%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7/
د لیکوال سلیم خان ایډوکېټ ليکنه.
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
ګټور خواړه
په خوړو کې لاندني تغیرات،تاسو د زړه له ناروغیو ساتلی شي
ں
2A03:2880:10FF:C:0:0:FACE:B00C ۰۵:۲۶, ۱۴ نومبر ۲۰۲۰ (ہ ن و)
ګټور خواړه
د فایبر خوړل ستاسو د بدن د کولسترول د لږوالي سبب ګرځي.
فایبر لرونکي خواړه،د انسان په کولمو کې د ګټورو میکروبونو په ساتنه او تنظیم کې ستره برخه لري. َعلمي څیړنو په ډاګه کړي دي چې پدې توګه د کولمو سالم میکروبي چاپیریال،د زړه ه د ناروغیو د را منځ ته کیدو په مخنیوي کې ګټور تمامیږي.
د مشبوع غوړخوراک کوم چې حیواني منشه لري ستاسو کولسترول زیاتوي.ددې توکي زایتوالی د زړه د ناروغیو ( ischemic heart disease ) په رامنځ ته کولو کې ستره ونډه لري.
د مشبوع غوړ سترې منابع شیدې او د هغو مشتقات تشکیلوي.(تاسو کولی شئ چې بې غوړه شدې تر لاه کړئ).
دغه راز حیواني غوښه،کیک -کلچه،غوړ لرونکي شیرینیباب او د ناریال غوړي(coconut oil) هم د مشبوع غوړو منبع دي.
نباتي غوړي خاصتن دزیتون،شړشم او لمرګلي غوړ،تر حیواني غړو بهتر دي.
په اونې کې اقلن یو ځل ماهیان وخورې. خو ماهي په غوړو کې مه سره کوئ.
د چرګانو،فیلمرغ او الوتونکو غوښئ،د پوټکې نه بغیر نوشجان کړئ.
د چپس،بیسکیت او ورته خوړو پر ځای وچې او تازه میوئ وخورئ.
د مالګې او بورې سره خدای پاماني وکړئ.
ولسوال
ولسوال هغه سرکاري چارواکي ته ويل کېږي چې د حکومت له لوري د يوې ولسوالۍ د ټولو چارو پازوالي (مسووليت) ورسپارل شوې او د ولسوالۍ د مشر په توگه گومارل شوی وي.
کتابتون
کتابتون هغه ساتنځي يا زېرمتون ته ويل کېږي چې پازوال کسان يې په هغه کې د ټولنيزې کارونې لپاره چايېدونکي کتابونه راټولوي او ځای پر ځای کوي يې.
اخځلیک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0
ناګیسینک
ناګیسینک د هنګري په ګیر-موسون-سوپرون کې یو کلی دی.
وېشنيزه:هیوادونه
انتونیو بی وان پټ هوایی ډګر
د انتونیو بی وان پت نړیوال هوایی ډګر په انګلیسي Antonio B. Won Pat International Airport) د ۳۰۵۳ متره اوږد هوایی لیکې او GUM) کوډ درلودلو سره په ګوام د ۲۰۰۶م کال جوړ هوایی ډګر دی.
یونا
یونا (ګوام) په انګلیسي Yona) په آرام سمندر کې د ګوام هیواد اړونده یوه ولسوالۍ ده چې ۵۱,۸ کیلومتره مربه مساحت او ۶,۴۸۰ وګړي لري.
تانیتي ماماو
تانیتی ماناو Taneti Maamau) زوکړه ۱۶ سپټمبر ۱۹۶۰م کال) د کیریباتي هیواد ولسمشر دی.
تاراوا
تاراوا ټاپو په انګلیسي Tarawa) په آرام سمندر کې ټاپو او همدارنګه د [[کیریباتي] هیواد پلازمینه ده.
کنکه لېږندويه انسېفلايټس
کنکه لېږندويه انسفلايټس يا د کنکه بوونکی اېنسفلايټس (په انگرېزي: tick-borne encephalitis) د مرکزي عصبي نظام يو ويروسي انتاني ناروغي ده. دا ناروغي اکثراً د مېنېنجايټس، اېنسېفلايټس، مېنېنجواېنسفلايټس په توگه برسېرېږي. که څه هم چې دا ناروغي د عصبي بې نظميو په توگه پېژندل شوې، خو تبه هم د دې ناروغۍ سره پېښېږي. په دغې ناروغۍ اخته کسانو کې له ۱۰ - ۲۰ ٪ ناروغان اوږد مهاله يا تل پاتې نيوروسايکايټرېک علايم له ځانه ښيي.
په اکثرو هېوادونو کې د دغې ناروغۍ پېښې مخ په ډېرېدو ښودل شوي.
د کنکه لېږندويه اېنسفلايټس ويروس کوربانه ډېر دي، په دغو کوربنو کې شخوند وهونکي څاروي، مارغان، مږکان، غوښه خواره ژوي، اسونه او انسانان شامل دي. دا ناروغي له ژوو نه انسانانو ته هم لېږدول کېږي چې په داسې ژوو کې واښه خواره او سپيان د انسانانو د اخته کېدو اصلي سرچينې گڼل کېږي.
څرگندېدنه
د دې ناروغۍ ويروس د ماغزو تسپود يا انسفلايټس، د مېنېنجېز تسپود يا مننجايټس او يا هم د دواړو مېنېنجواېنسفلايټس تسپودونه رامېنځ ته کولای شي. په عام ډول، د دغې ناروغۍ په سبب مړينه له ۱٪ نه تر ۲٪ پورې ده چې د نيورولوجيکو نښونښانو د راڅرگندېدو نه ۵ تر ۷ وروځو وروسته پېښېږي.
په سپيانو کې هم دا ناروغي د نيورولوجيکو بې نظميو او نورو نښانو تر څنگ د رېږدېدا، تشنج او مړينې په ډول څرگندېږي.
په واښه خورو کې هم نيورولوجيکي علايم له ځانه ښيي او څاروي د خوراک نه پاتې کېږي، کمزوري ښکاري او د ساه اخيستلو ستونزې ورته پېښېږي.
لېږدېدنه
کله چې کنکه يو څاروی او يا هم انسان وچيچي نو د کنکې په ناړو سره يوځای زهرجن ماليکولونه د چيچلو ځای بې حسه کوي او انسان او څاروي د کنکې چيچل نه احساسوي. د همدغو ناړو سره کنکه خپل نېښ ژور په پوستکي کې خښ کړي او د وينې په زبېښلو پيل وکړي چې د نېښ لگولو سره سم د کنکې لخوا د کوربه بدن ته ويروس ورننوځي. کنکې په گڼ شمېر جنسونو او ډلبنديو کې موندل کېږی او هغه يې چې انتاني ناروغۍ بېښوي د اکسوډس ريسينس، اکسوډس سکاپولارس او اکسوډس پرسولکاټوس په نامه يادېږي، دا انتان کله نا کله د ناروغې غوا د شيدو له لارې هم انسانانو ته ورځي.
سببونه
کنکه لېږندويه اېنسېفلايټس یا ټي بي اي ويروس د فلاوي ويريدې د کورنۍ د فلاوي ويروس د جنس يو غړی ويروس دی. دا ويروس د لومړي ځل لپاره په ۱۹۳۷ ز. کال کې جلا شوی. د دې ويروس درې څېرمه ډولونه، اروپايي يا غربي کنکه لېږندويه اېنسفلايټس ويروس، سايبېريايي کنکه لېږندويه اېنسفلايټس ويروس، او د لرې ختيځ کنکه لېږندويه اېنسفلايټس ويروس (پخوا د روسي پسرلي دوبي اېنسفلايټس ويروس په نامه پېژندل کېده) دي.
هر کال په روسيې او اروپا کې نژدې 5,000-7,000 انسانان په دې ناروغۍ اخته کېږي.
د کنکه لېږندويه ناروغيو په اړه پخواني شوروي اتحاد څېړنې کړي وې چې په دغو کې کنکه لېږندويه انسفلايټس هم شامل و.
تشخيص
د کنکه لېږندويه اېنسفلايټس يا ټي بي اي ويروس کېدای شي د سېرونېگېټيف سويې څېرمه ډول کې موجود وي. په داسې پېښو کې د ټي بي اي انتان نښه ښوونکي IFN-g کچه په سېرېبروسپينال مايع کې لوړه وموندل شي.
د ماغزو په انساجو کې ډېر ځل د ويروس انټيجن موندل کېږي. د اېلايسا لابراتواري آزمويښتونو په مرسته، په سېرولوجيکي موندنو هم دغه ناروغي پېژندل کېږي.
درملنه او ژغورنه
دا يوه ناعلاجه ناروغي ده، د دې ناروغۍ لپاره ځانگړې کومه درملنه نشته. د ماغزو د علايمو او ناروغيو په پېښو کې په روغتون کې درملنه ضروري ده او د ناروغۍ د شدت په وخت کې ملاتړې پالنې په پام کې نيول کېږي. د تسپود ضد درمل، لکه کورټيکوسټېرويډونه، به ځينو وختونو کې د علايمو نه د خلاصون په تکل کارېږي. د سا اخيستنې د ستونزو په وخت کې ټراکيل انټيوبېشن او مصنوعي ساه ورکولو لارې چارې په پام کې بايد ونيول شي، خو د دغه انتان ژغورنه د واکسین په مرسته شونې ده.
Prevention includes non-specific (tick-bite prevention, tick checks) and specific prophylaxis (vaccine, TBE immunoglobulin). Tick-borne encephalitis vaccine is very effective and available in some disease endemic areas.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:اېنسفلايټس وېشنيزه:ويروسي اېنسفلايټس
ګیلیک سکاټلنډي ژبه
ګیلیک ژبه سکاټلنډي ژبه (ګیلیک سکاټلنډي ژبه) د سکاټلنډ هیواد رسمي ژبه ده. یاده ژبه د ۲۰۰۱ کال د اټکل له مخی کابو ۹۵ زره وګړي لرل چې له دې ډلې ۵۲ زره په سکاټلنډ پاتی نور په امریکا، نیوزیلنډ او استرالیا کې میشت دي.
اهربل
جزیات
اهربل د بهر له سطحې څخه 2,266 متره لوړوالي لري.
سرچینې
وېشنيزه:جمو او کشمير وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې
یوهانس کپلر
یوهانس کپر په الماني Johannes Kepler) زوکړه ۲۷ ډسمبر ۱۵۷۱م کال المان Weil der Stadt) مړینه ۱۵ نوامبر ۱۶۳۰م کال رګنسبورګ یو المانی ریاضی پوه او پیژندل شوی ستور پیژندونکی وو. نوموړی د ستور پیژندنې علم پلار بلل کیږی.
کریګ، میسوري
کریګ، میسوري (په انګلیسي: Craig, Missouri) د متحده ایالاتو يو ښار دی چې په هولټ کاونټي کې موقیعت لري.
کریګ، میسوري 0.70 مربع کیلومتره مساحت لري او ټول نفوس یې 248 کسان دی، د بحر له سطحې څخه د 265 مترو په لوړوالي کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:هیوادونه
فاراد
فاراد (په انګلیسي: farad) (نښه: F) په SI سیسټم کې د ظرفیت واحد دی او د انګلیسي کیمیا پوه او فزیک پوه مایکل فارادې په نوم نومول شوی.
تعریف
فاراد یو کپاسیټر دی چې یو کولمب چارج ذخیره کوي کله چې د یو ولټ احتمالي توپیر سره وصل شي. یو کولمب چارج په یوه ثانیه کې د یو امپیر سره مساوي دی. نو:
په ساده ژبه د فاراد په ۲۲۰ ولټه خازن کې زیرمه شوي انرژي کولای شي د ۶۷۲۲ واټ مصرف کونکي ته د یو ساعت لپاره بریښنا ورکړي.
فورمول : څرنګه چې فاراد یو لوی واحد دی، مایکروفاراډ، نانوفاراد، او پیکوفاراد په عام ډول کارول کیږي.
کپلر تلسکوپ
کپلر هوایی بیړۍ Kepler) د ناسا له خوا جوړه شوې بیړۍ ده چې زموند د شمسي نظام د لمر څیرمه سیارو څیړنه وکړئ. د کپلر بیړۍ فضا ته توغول د څیړنو اصلی هدف په شمسی نظام کې ځمکې ته ورته سیارو موندل او څیړل دی چې د ژوند شرایط ولري.
اسټرلینګ پونډ
پونډ په انګلیسي Pound Sterling) د بریتانیا هیواد رسمي پیسې دې چې د بریتانیا ترڅنګ په یوشمیر نورو افریقایي هیوادونو او د بریتانیا د واک لاندی سیمو کې په غیر رسمي توګه استعمالیږي. پونډ د نښې په توګه په £ او لنډه نوم په GBP) ښودل کیږي.
ګلاسګو
ګلاسګو ښار په انګلیسي Glasgow) د لوې بریتانیا او شمالي آیرلنډ ګډه پادشاهي دریم ګڼ نفوسه ښار دی. ګلاسګو د سکاټلند هیواد ترټولو لوی ښار دی، یاد ښاد د کلاید سیند دواړو غاړو ته غزیدلی دی.
سيد حبيب الله بخاري
مخينه
په پښتو، عربۍ، پارسۍ او اردو ژبو او علومو باندې پوه لوی پوهاند ارواښاد سيد حبيب الله بخاري (ميرزا زخمي ځيگر) د ۱۹۰۸ ز کال د فبرورۍ پر ۱۰ د سوات د شاميزۍ سیمې په مياميره نومي کلي کې د بخاري ساداتو په درنه کورنۍ کې د سيد مير اغاجان کره زيږيدلې وو. هغه پر ۱۹۱۶ ز کال د خپل کلي مياميره نه هجرت وکړ او د اشنغر د سرډيرو کلي سره خوا کې په وردگه کلي کې نېشا شو. نوموړی په يوه چاربيته کې وايي:
ميرزا زخمي مې نوم دی هر چا ته معلوم دی
دفتر مې د شعرونو دې قايم په سرډهيرو
په عشق کې د خارو
بل ځای وايي:
پاره مې د بدن په هغه دم شي ناقراره
دشمن د غل شاعر يم که راپيښ شو په وردگو