cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سارک
موخه
د سارک ټولنې لمړنۍ او اساسی موخه د غړو هېوادونو تر منځ د همغږۍ او گډکار له لارې د وټه ییز (اقتصادی) او ټولنیز پرمختگ چټک کول دی. په ټولیز ډول د جنوبی اسیا هېوادونه د اقتصاد له پلوه کمزوری او د اقتصاد اصلی برخه یې کرهڼه جوړوی، له بل پلوه دا هم لیدل کیږی چې په نړۍ کې د اقتصاد اوسنۍ کړنلاره د وروسته پاتې هېوادونو په گټه نه ده. ددی ستونزی عمده لامل دا دی چې د شتمنو هېوادونو تر منځ (Protectionism) یا د ساتنې پالیسۍ(۱)   ورځ په ورځ زیاتیږی. ددغې ستونزی د اوارولو لپاره د سارک غړی هېوادونه غونډی کوی، د ستونزو په لارو چارو غور کوی او هڅه کوی چی داسې پریکړې وکړی چې نه یوازی دوی سره د اقتصاد په چټک پرمختگ کی مرسته وکړی بلکه د د سارک غړو هېوادونو تر منځ اقتصادی واټن هم کم کړی. د سارک هیوادونه په خپل منځ کې د همکارۍ او همغږۍ لمن ورځ په ورځ پراخوی. ددوی ډیری هڅې د ټکنالوجۍ رواجول، د اقتصادی پرمختگ چټک کول، د معلوماتو خپرول، د ټولنیزو ستونزو له منځه وړل او د نشه یی توکو او ترهگرۍ ورکول دی. اما په دی ټولو کی دسارک د پام وړ دنده د سوداگریزو مرستو او همغږۍ ډېرول دی. د سارک په ټولنه کې د اقتصاد، سوداگرۍ، او صادراتو او وارداتو موضوعگانو ته د لمړیتوب په سترگه کتل کیږی.
که څه هم تر ۱۹۹۵ م کال پوری د سارک غړو هېوادونو ترمنځی سوداگرۍ د نړۍ د سوداگرۍ پنځه (۵) سلنه برابروله، خو بیا هم د سارک له خوا د ساپتا(۲) (SAPTA) منځ ته راتلل د سارک د ټولنې ریښتینې پېل بلل کیږی.
د سارک ټولنې د کار ډول
د سارک ټولنه د ۱۹۸۵ م کال راهیسې هرکال یا هر دوه کاله وروسته غونډه کوی، چې لمړنۍ ناسته یې د ۱۹۸۵ م په پای کی د ډاکا په ښار کې وشوه او راتلونکې غونډه به یی په ۲۰۱۰ م کال په بوتان کې ترسره کیږی. دغه غونډی د غړو هېوادونو د مشرانو په راټولیدو د غړو هېوادونو د ښارونو څخه په یو ښار کې کیږی. دسارک ټولنه په خپل تشکیل کې دولس (۱۲) کاری او تخصصی ډلی لری، چې هره یوه یی په خپلو غونډو کی په اړونده راولاړو شوو ستونزو غږیږی، او د اوارولو هڅې یې کوی.
ستونزې
د سارک ټولنې د پیل څخه شا او خوا (۲۴) کاله تیریږی، چی په دې ترڅ کې د ټولنې بریالیتوب او لاسته راوړنې د هیلو څخه ډېرې کمی وې. ددې ټولنې د نامؤثریت دلیل په تېرو کلونو کې د پاکستان او هندوستان ترمنځ د سیاسی اړیکو خرابوالی گنل کیږی. ډیر ځله په دغه غونډه کې د سوداگریزو مسایلو پرځای سیاسی شخړو او سیمه ایزو نا ارامیو بحثونو ته ځای ورکړل شوی، نو په همدې اساس د سارک ټولنه په اقتصادی او سوداگری چارو کې د خنډونو سره مخ ده. د سارک ټولنې ته اوسنی چلنج په سیمه کې د لوږې د منځه وړل دی او د همدې ستونزی د اوارولو لپاره د سارک غړی هېوادونه خپلمنځی همکارۍ ته تر هرڅه لمړیتوب ورکوی.
سرچينې
وېشنيزه:نړېوالې ټولنې
ابوبکر ځلاند
ابوبکر ځلاند د ژبژغورنې ملي غورځنګ بنسټګر او مشر دی، چې مبارزه یې د پښتو ژبې انډول برابرول په رسنیو، ښوونې، روزنې، لوړو زده کړو، اداري چارو، سوداګرۍ، نړیوالو اړیکو، ډیپلوماسۍ او ټکنالوژۍ کې دی، دا چاره د ژبژغورنې ملي غورځنګ د زرګونو ځوانانو ملګرو پر مټ په مخ وړي.
په ژوندیو موجوداتو دافت وژونکو اغیزې
راټولوونکی شاپور جان لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونو او چاپيریال ساتنې څانګه
آفت پیژندنه
آفت (pest): هر هغه ژوندی موجود چې د کرنیزو نباتاتو د زیان سبب ګرځي او د حاصلاتو د کمښت سبب و ګرځي.عمومآ آفت زیان رسونکو حشراتو لپاره استعمالیږي.
د افت ډولونه:
۱ – که چیرته په کرونده کې حشرات ډیر وي او زیات تاوان رسوي د لومړي درجه تاوان یا لومړی درجه افت ګڼل کیږي.چې د مخنیوي لپاره يي عملآ کار لیدل کیږي. ۲ – کله چې عمده زیان و نه لري په خاصو حالاتو کې تغیاني حالت غوره کوي چې دوهمه درجه افت ګڼل کیږي. ۳ – کله چې په کرونده کې موجود وي خو تاوان يي اقتصادي زیان ونه لري دریمه درجه افت ګڼل کیږي.
آفت وژونکې او ککړتیا
آفت وژونکې د دی لپاره تولیدیږي چې د انسانانو ژوند په مستقیمه او غیری مستقیمه توګه خوندی شي.نوموړي مواد د بلی خوا زمونږه کورونه، ښوونځې، دفترونه، زیرمتونونه، کروندی او داسی نورو ځایونو کې له موږکانو، مچانو، میاشو، میږیانو او داسی نورو افتونو څخه خوندی کوي او همدارنګه دوی هرزه واښه او حشرات وژني او تر څنګ يي د نباتی او حیوانی ناروغیو په مخنیوي کې پوره مرسته کوي.لکن د بلی خوا افت وژونکي انسانانو،حیواناتو او نباتاتو ته ضرر هم رسوي.چې د خپل زیات پایښت له عمله ډول ډول ناروغي را منځته کوي او چاپیریال هم ور سره ککړیږي.د افت وژونکو په اساس اوبه،هوا او خاوره هم اغیزمنه کیږي.یادونه کیږي چې د افت وژونکو د نه استعمال په صورت کې د نباتی محصولاتو په اندازه کې ٪۵۰ـ۳۵ پوری کموالی راځي. په نړۍ په سلګونو افت وژونکي کارول کیږي چې شمیره يي ۱۵۰۰ ته رسیږي چې ورڅخه ۶۰۰ افت وژونکې ډیر مهم بلل کیږي.هر افت وژونکي ځانګړي خصوصیات لري.په خاوره کې د افت وژونکې د دوام عمر سره توپیر لري.
یو ښه افت وژونکی باید لاندی ځانګړنی ولري.
۱ـپه چاپیریال کې د لنډ عمر درلودونکی وي. ۲ـ د خطرناکو ناروغیو لکه سرطانی ناروغۍ،ناڅاپي بدلونونه او نورو ناروغیو ځانګړنی کمی یا نه وي. ۳ـافت وژونکی باید ښه پایله ورکونکي اغیزی ولري. همدارنګه ځینی افت وژونکي لکه سیماب او DDT او داسی نور کارول کیږي ډیر خطر لري ځکه چې دا په شحمي غدو کې زیرمه کیږي او له بدن څخه نه وځي چې د بیلا بیلو ناروغیو لامل ګرځي،د بیلګی په توګه:په میرمنو کې د رحم سرطان منځته راوړي.
د افت وژونکو ډولونه
افت وژونکې په مختلفو ګروپونو او ډولونو په اساس طبقه بندي کیږي چې په لاندی ډول دي.
حشره وژونکي:
دغه ډول افت وژونکی د حشراتو د کنترول او د هغوۍ د وژنی لپاره استعمالیږي.دا کیمیاوي مواد په کرنی،کورونو،دفترونو،ښوونځیو،چمنونو،پارکونو،زیرمتونونو او د وترنرۍ په ساحه کې استعمالیږي.حشره وژونکي تر ډیری مودی پوری په چاپیریال کې باقي پاتی کیږي چې ورسره انسانانو او چاپیریال ته خطرناک ثابت کیدلی شي.د حشره وژونکو له ډلی څخه یو هم ډای کلوروډای فینایل ترای کلورو ایتان(DDT) دی.دا یو خطرناکه حشره وژونکی دی.د لومړي ځل لپاره په ۱۸۷۴ کال کې د یوه الماني کیمیا پوه په وسیله چې ZIEDIER  نومیده جوړ شو.په دوهم نړیوال جنګ کې DDT  په زیاته اندازه د میاشو،سپږو او داسی نورو حشراتو د مخنیوي لپاره استعمال شوی چې ښی پایلی يي درلودی. د DDT د استعمال له امله د میلونونو کسانو ژوند د ملاریا او داسی نورو وژونکو ناروغیو څخه وه ژغورل شو،کوم چې د حشراتو په وسیله منځنه راتللی،خو د بلی خوا د زیات استعمال له امله په نړۍ کې انسانان د ډول ډول ستونزو سره مخامخ کړل.دا کیمیاوي ماده د زیات وخت لپاره په چاپیریال کې پاتی کیږي او ژر نه تجزیه کیږي.کوم وخت چې دا ماده خاوری یا اوبو ته سرایت وکړي نو د باد یا اوبو په وسیله يي د ځانه وړي او نورو سیمو کې يي خپروي،چې په پایله کې غذايي زنځیر ته لاره پیدا کوي.دا چې دا ماده ډیره خطرناکه ده نوپه ۱۹۷۰ کال کې په متحده ایالاتو کې د هغه استعمال منع وګرځول شو،کوم وخت چې نوموړي مواد د مرغانو بدن ته لاره پیدا کړي نو د هګیو د پوټکي د نریوالي،تکثري سیستم د ظرفیت د کموالي او نقصان سبب ګرځي.دغه مواد د نارینه جنسي هورمون (TESTOSTERONE ) او ښځینه هورمون (ESTROGEN ) د فعالیت اغیز کموي.دغه مواد د شیدو په غوړو کې راټولیږي او د ماشومانو لپاره په زیاته اندازه خطر لري.همدارنګه د سرطان ناروغۍ سبب هم ګرځي.دغه کیمیاوي ماده لا تر اوسه پوری په ځينی وروسته پاتی هیوادونو کې استعمالیږي چې په اوږد مهال کې د انسان په روغتیا باندی بدی اغیزی لري.د DDT څخه پرته د حشره وژونکو په توګه په سلګونه نور کیمیاوي مواد استعمالیږي.د حشره وژونکو د استعمال له لاری ګڼی جانبی ستونزی را منځته کوي،نودا چې حشرات په چاپیریال کې ګڼی ستونزی رامنځته کوي او په ځانګړي توګه په ۱۹۷۳ کال کې د حشراتو له درکه  ٪۱۲ د ناروغیو له امله ٪۱۴ او د هرزه بوټو له امله ٪۹ زیانونه تخمین شوي دي.په ټوله کې د حشره وژونکو د استعمال په اړه باید خاصی پاملرنی تر سره شي او کومی لاښوونی چې د استعمال په هکله شوي دي مراعت شي.په ځینو سبو کې د حشره وژونکو د استعمال څخه وروسته په سبو باندی د هغو د پاتی شونو د پاتی کیدو په هکله په لاندی جدول کې لارښوونی شوي دي.
شمیره سابه دحشره وژونکو نوم مقدارلیتر/هکتار دشیندلووخت دانتظارموده(ورځی) 1 توربانجان Monocrotophos 36sl 1.25 میوه نیولو ۱۰ 2 توربانجان Endosulfan 35ec 1.25 میوه نیولو ۱ 3 توربانجان Methyldemeton 25ec 1 میوه نیولو ۹ 4 توربانجان Dimethot 30ec 1 میوه نیولو ۷ 5 ګلپي Quinalphos 25ec 1 میوه نیولو ۸ 6 ګلپي Endosulfan 35ec 1.4 میوه نیولو ۴ 7 مرچ Malathion ec 1.25 میوه نیولو ۲ 8 بامیه Malathion 50ec 1.25 میوه نیولو ۱ 9 بامیه Quinalphos 25ec 1 میوه نیولو ۱ 10 بامیه Endosulfan 35ec 1.25 میوه نیولو ۳ 11 پیاز Malathion ec 1 میوه نیولو که چیری پاڼی استعمالیږي دری ورځی او د ګنډلو لپاره اړتیا نشته. 12 رومی Dimethoate 30ec 1 میوه نیولو ۷ 13 رومی بانجان Monocrotophos 36sl 1 میوه نیولو ۳
هرزه واښه وژونکي:
د حشره وژونکو په توګه د هرزه ګیاوو د مخنیوي لپاره ځینی کیمیاوي مواد استعمالیږي.نوموړي کیمیاوي مواد په کرونده ،کورونو،باغونو،لارو او داسی نورو ځایونو کې بیکاره او نا خوښي هرزه واښه وژنی.هرزه واښه وژونکي په څو ډوله طبقه بندي کيږي چې ځینی يي انتخابي (SELETIVE) او غیری انتخابي (NONE SELETIVE)،او همدارنګه بل ګروپ يي د بوټو د شنه کیدو څخه د مخه (PRE-EMERGENT) او د زرغونیدو څخه وروسته (POST EMERGENT)استعمالیږي.د هرزه واښه وژونکو د ډلی څخه یو هم اترازین(ETRAZINE) دی.چې په کرونده کې د نباتاتو د شنه کیدو څخه د مخه استعمالیږي.په انسانانو کې د زهریت یا مسمومیت نښی د نس درد،اسهال،قی،دسترګو او پوستکی خارښت او داسی نوری عامی نښی ښودل کیږي.همدارنګه پاراکویټ(PARAQUAT) یو انتخابی هرزه بوټو وژونکی دی چې په کرونده کې د نباتاتو د شنه کیدلو څخه وروسته په پراخه توګه استعمالیږي.دغه افت وژونکی د تنفس د لاری،هاضمي سیستم او پوستکی له لاری بدن ته داخلیږي چې ورسره د پوستکي د سوځولو او همدارنګه د ارثي ناڅاپي بدلونونو او ښايي د سرطاني ناروغیو سبب شي د دي تر څنګ قلوي فاسفیټ (GLY PHOSPHATE) افت وژونکی د نباتاتو د شنه کیدو وروسته استعمالیږي چې غیری انتخابی هرزه واښه وژونکی دی دا کیمیاوي مواد په منځنۍ کچه زهري ځانګړنه لري.د سترګو،پوستکی او د ستونی د خارښت سبب کیدلی شي.ډای کلورو فینوکسی استیک اسید (2,4D)یو انتخابی هرزه واښه وژونکی دی.دا کیمیاوي مواد د خولی له لاری په کمه اندازه او د سترګو له لاری په زیاته اندازه زهری حاسیت لري.د زیاتی دوا شیندنی په صورت کې د ټوخي،پرکالتوب او د موقت وخت لپاره د عضلاتو د ارتباط د نقصان سبب ګرځي.فین ډای میتالین (PENDIMETHALIN)یو انتخابي هرزه واښه وژونکی ده چې د پوستکی،تنفس او هاضمي سیستم له لاری په کمه اندازه زهري ګڼل کیږي.د ستونی،پوزی،خولی او سږو د حساسیت سبب ګرځي.
فنګس وژونکي:
دا ډول کیمیاوي مواد د فنګسونو د مخنیوي او وژنی د مخنیوي لپاره استعمالیږي.فنګس وژونکی په کروندو،باغونو،ګلانو،وښو،سبو،د تخمونو او میوو د ساتنی لپاره کارول کیږي. د انسان په روغتیا باندی فنګس وژونکی ګڼی ستونزی رامنځته کوي چې ځینی يي د پوزی ،پوستکي او ستوني خارښت،سر درد،خواګرځیدل،قی،بی هوشي منځته راوړي.کوم تخمونه چې د فنګس وژونکو د ځینو ډولونو سره لکه AGROSAN،FEBRAM،THIRAM او نورو سره ککړ شوي وي.د کرلو څخه وروسته مرغان نوموړي تخمونه خوري چې د هغوی د مسموم کیدو سبب ګرځي.یادونه کیږي چې هغه کرنیز تخمونه په ځانګړي توګه د سبو،میوو او غلو دانو تخمونه چې د فنګس وژونکو سره معامله شوي وي باید له خوراک څخه يي ډډه وشي.
کرپوونکي(rodenticides):
دا هغه کیمیاوي مواد دي چې د مږو،مږکانو،سویانو او داسی نورو ژونکو یا کرپونکو حیواناتو د لمنځه وړلو لپاره په کروندو،کورونو،زیرمه تونونو،دفترونو کې استعمالیږي.یا د حیواناتو په هغه ځایونو کې پیداکیږي چې خوراکي سرچینی ته په اسانۍ سره لاس رسی ولري.د نوموړو حیواناتو د وژلو لپاره په خوراکي توکو کې د طعمی په توګه زهرجن کیمیاوي مواد ایښودل کیږي او په خوړلو سره يي وژل کیږي.کله چې لاش خوړونکي او ښکاري مرغان دا وژل شوي حیوانات وخوري نو زهرجن مواد يي د مرغانو وجود ته داخلیږي او مسمومیږي.که چیری د دی موادو څخه په احتیاط سره کار وانه اخیستل شي د څارویو،سپیو،چرګانو،پیشوګانو او انسانانو د مسموم کیدو باعث ګرځي.د کرپ ژونکو مهم کیمیاوي مواد د (zinc phosphide) څخه عبارت دی.که چیری افت وژونکې مواد په ناسم ډول استعمال شي انسان د لاندی ستوزو سره مخامخ کوي. ۱ – د سر درد او د سر ګرځیدل. ۲ – ستومانه کیدل(ستړیا را منځته کیږي). ۳ – د پوستکي سوځیدل. ۴ – د سترګو،پوزی او ستونی خارښت. ۵ – اسهال پیداکیدل. ۶ – د ډیری خولې راتلل،بی اشتهايي پیداکیدل. ۷ – بی هوشي او په پایله کې د شدید مسمومیت له امله مړینه را منځته کیږي.
د DDT کشف او د هغه اغیزی
په ۱۹۵۰ م کال کې د ملاریا ناروغي په barno کې د غوماشو په واسطه منځته راغله او نوموړی ناروغۍ په دی ساحه کې زیاتوالی وموند.د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د دی افت د مخنیوي لپاره د DDT پوډر توسعه او استعمال کړه.د DDT د استعمال په نتیجه کې زیات غوماشي له منځه لاړل ولی په مکمل ډول يي غوماشي ختم نه کړل.که ښکار شوي خاوری کې د DDT اغیزی شتون ولري نو حمله کوونکې خاوری هم د DDT  تر اغیزی لاندی راتللی شي.همدا راز DDT د انسانانو په عصبي سیستم باندی هم منفي اغیزی کوي.
د DDT اغیزی په ماهیانو
د DDT د استعمال په اساس ماهیان د زیاتو مشکلاتو سره مخ دي.موږ دا په ډاګه ویلای شو چې دا مشکلات د DDT  په واسطه منځته راغلی.واړه ماهیان نسبت غټو ته ډیر حساس دي د اوبو د حرارت د درجی د زیاتوالی له امله د DDT زهریت کې کموالی راځي.
د DDT اغیزی په مرغانو
DDT په مرغانو باندی د اثر له پلوه ډیر مشهور دي څیړنو ښودلی ده چې DDT د مرغانو د هګیو د پوستکي د نازکوالي باعث ګرځي.
د DDT اغیزی په انسانانو
په ۱۹۵۰ کال کې د DDT استعمال ډیر زیات شو،د دی استعمال په دی وجه زیات وه چې انسانان د DDT په ضررونو نه پوهیدل.DDT   د انسان د جلد له لاری د انسان بدن ته په اسانۍ نه شي داخلیدلی ولی د نورو لارو لکه غذايي زنځیر (food chain) او بدني سوریو په اساس کیدای شي په اسانۍ سره داخل شي.د DDT   په اړوند دا واضحه شوه چې د انسانانو په بدن کې یوه اندازه د بافي پاتی کیدو ضرفیت لري.د DDT   استعمال دagriculture, live stock په برخه کې زیات وه.په ۱۹۶۰ کال کې په دی غور وه شو چې د DDT   استعمال په انسان باندی بدی اغیزی لري.د ۱۹۶۸ کال څیړنو ښودلی چې په اوسط ډول هر امریکايي وګړی دورځی(۰،۰۲۵ ) ملی ګرامه د DDT   پوډر استعمالول.کله چې DDT   د انسان بدن ته داخل شي نو داخل DDT  د تایراید غدو،ځیګر او ګوردو کې زخیره کیږي.دDDT  غلظت عمومآ د انسانانو د ښځینه جنس په شیدو کې زیات وي.دا چې په لومړي مراحلو کې ماشوم ته د شیدو ورکړه ډیره مفیده ده چې له همدی لاری ماشومانو ته میلان کوي.دDDT   برداش د انسان په وجود کې د نوموړي انسان د وزن پوری اړه لري که چیری mgr/kg ۲۳۶ ته دDDT   اندازه ورسیږي انسان د مرګ د خطر سره مخامخ کیږي.همدا شان که چیری دDDT   اندازه mgr/kg۱۰ـ۶ وي د هغه په نتیجه کې د سر درد،کانګی اود ګنګس کیدلو نښی نښانی ښايي.دDDT  د استعمال په اساس د ښځینه جنس د سینی د کنسر لامل کیدای شي.
د آفت وژونکو په وسیله ککړتیا
د خاوری،هوا او اوبو په کیمیاوي،فزیکی او بیولوژیکي حالت کې غیر مساعد بدلون ته ککړتیا ویل کیږي.د ککړتیا له عواملو څخه یو هم د افت وژونکو په وسیله د هوا ککړیدل دي.کله چې افت وژونکي استعمالیږي ټوله برخه يي نباتات یا حشرات او یا داسی نور ژوندی موجودات نه جذبوي بلکه د مختلفو لارو څخه نوموړي کیمیاوي مواد په مصرف رسیږي.ځینی کیمیاوي مواد د استعمال څخه وروسته یا د استعمال په اوږدو کې چاپیریال ته ګواښ پیښولی شي چې ورسره لاندی ککړتیا رامنځته کیږي.
د خاوری ککړتیا(soil pollution):
کله چجې د افت وژونکو په وسیله خاوره ککړه شي نو د نبات په وده باندی ناوړه اغیزی کوي.د افت وژونکو په وسیله د خاوری د ککړوالي یوه ځانګړنه دا ده چې خوراکې زنځیر ته داخلیږي او پاتی شوي کیمیاوي مرکبات هلته راټولیږي،په تیره بیا DDT په شان مرکبونه په بدن کې زیرمه کیږي.د خاوری د زراتو سره د افت وژونکو یو ځای کیدنه د خاوری په ډول،د رطوبت په اندازی،دخاوری په تعامل،د خاوری په ذراتو او د افت وژونکو په ډول پوری اړه لري.کلې(clay) خاوری په لوړ غلظت سره زیاتره کیمیاوي مواد او د خاوری غذايي عناصر په ځان کې ساتلی شي(لاکن شګلنی خاوری(sandy soil) په کمه اندازه سره دغه مواد په ځان کې ساتي او د وینځلو (leaching) د لاری ضایع کیږي.کله چې افت وژونکي په شګلنو خاورو کې واچږل شي نو د اوبه خور په وسیله د ځمکی لاندی برخی ته رسیږي او د ځمکی لاندی اویه ککړوي.د خاوری عضوي مواد هم په زیاته اندازه افت وژونکي جذبوي. یوی څیړنی ښودلی ده تر شلو کلونو پوری د افت وژونکو اغیزی تر ٪۴۰ پوری په خاوره کې پاتی کیږي. په خاوره کې د ثبات او پاتی کیدو له مخی افت وژونکي په لاندی څلورو ډولونو ویشل شوي دي. ۱ - ډیر باثباته افت وژونکي:دا هغه افت وژونکی دي په خاوره کې يي د دوو کلونو څخه تر ډیره وخته پوری په خاوره کې اغیزی پاتی کیږي.لکه:DDT او سیماب ۲ –با ثباته افت وژونکي:دا هغه افت وژونکی دی چې د تجزي وخت يي د شپږو میاشتو څخه تر دوو کلونو پوری وخت ته اړتیا لري.لکه:سیمازین ۳ –منځنی با ثباته افت وژونکي:دا هغه افت وژونکي دي چې د تجزيي وخت يي د یو څخه تر شپږو میاشتو پوری وخت غواړي. ۴ –لږ باثباته افت وژونکي:هغه افت وژونکي دي چې د یوی میاشتی څخه په لږ وخت کې تجزیه او اغیزی يي له منځه ځي.cyper methrin
د اوبو ککړتیا (water pollution):
د اوبو په فزیکی،کیمیاوي او بیو لوژیکي حالت کې غیر مساعد بدلون ته د اوبو ککړتیا ویل کیږي.اوبه د افت وژونکو د لیږدیدو بنسټیزه وسیله ده چې د استعمال څخه وروسته دا کیمیاوي مواد د ځمکی سطحی او لاندی اوبو ته لاره پیدا کوي چې ورسره اوبه ککړیږي.د بهیدونکو اوبو په واسطه د افت وژونکو انتقال د ځمکی په توپوګرافۍ،د خاوری په زراتو،د رطوبت په اندازی،د اورښت په مقدار او افت وژونکو په ډول پوری اړه لري.افت وژونکي د بهیدونکو یا روانو اوبو په وسیله په اسانۍ له یوه ځای څخه بل ځای ته وړل کیږي.د روانو اوبو په واسطه د افت وژونکو وړل د ویالو،سیندونو،ډنډونو او ډیمونو د ناولي کیدو سبب ګرځي.په سطحي اوبو کې د افت وژونکو پاتی شونی،نباتات او حیواناتو ته ضرر رسوي (څاګانی او چینې) ککړوي.د افت وژونکو ضایعات هغه وخت زیات لیدل کیږي چې لږ وړاندې دوا شیندنه تر سره شوی وي او وروسته باران پری وشي.د هوا پیژندنې اداری وړاندوینه د نوموړو ضایعاتو په مخنیوي کې مهم رول لري.که چیری د باران اټکل شوی وي نو دوا شیندنه باید و ځنډول شي.د کروندی مناسبه یوې(قلبه کول)،د کروندی مضبوتی پولی،بندونه د روانو اوبو په مخنیوي کې رغنده رول لري او تر یو حده پوری د افت وژونکو په لری کیدلو کې لږوالی راولي.پاتی دی نه وي چې د افت وژونکو ګردله د روانو اوبو او ډنډونو د ناولې کیدو تر څنګ اوبه ایزو نباتاتو او حیواناتو ته هم ضرر رسوي.
د افت وژونکو په واسطه د کروندی د محصولاتو ککړتیا
هغه افت وژونکي چې د کروندی په محصولاتو باندی شیندل کیږي اغیزی او پاتی شونی يي د محصولاتو په انساجو او یا هم په بهرني پوښ باندی د ریبلو(حاصل ټولولو)څخه وروسته پاتی کیږي.دغه پاتی شونی د غذايي زنځیر له لاری د انسانانو او حیواناتو په بدن کې سره ټولیږي.کله چې افت وېونکي په نباتاتو باندی وشیندل شي نو یوه برخه يي نباتات جذبوي او ژر نه تجزیه کیږي او تر یوي مودی پوری په نباتی حجرو او یا د محصول په مخ باندی پاتی کیږي چې په خوړلو سره يي بدن ته لاره پیداکوي.کله چې په تنباکو باندی ارسینک لرونکي افت وژونکي استعمال شي نو یوه برخه يي د تنباکو په پاڼو کې پاتی کیږي،څوک چې سګرټ څکوي نو یو اندازه ارسینک هوا ته ازادوي چې په خپله د سګرټ څښونکي او هغه څوک چې په سګرټ ککړه هوا تنفس کوي یو ډول ضرر ورته رسیږي چې په پایله کې د سږو سرطان پیدا کوي.که چیری په خوراک او څښونکو موادو کې ارسینک بدن ته لاره پیدا کړي نو د ینې او يښتورګو د سرطان سبب هم ګرځي.په همدی توګه هغه څوک چې د ورځی شل سګرټه څکوي نو یو مایکرو ګرام کدمیم هم تنفس کوي چې نیمايي يي په بدن کې پاتی کیږي او پاتی برخه يي اتموسفیر ته ازادیږي.د کدمیم څخه د سرطان ناروغي هم پیداکیږي او د انساني ټولنی د بد بختۍ سبب ګرځي.
د افت وژونکو ناوړه اغیزې
افت وژونکي د مختلفو لارو(اوبو،هوا او یا غذايي زنځیر) له لاری د انسان یا یو ژوندي حیوان وجود ته لاره پیدا کوي چې په بدن کې یو لړ تغیرات او بدلونونه منځته راځي.ځیني وخت دغه تغیرات د بدن دفاعي سیسټم له لاری له منځه ځي او یا ځیني وخت دغه سیسټم نه شي کولای چې د دغه تغیراتو مخه ونیسي.افت وژونکي په پوستکي،زړه،د وینی تونلونه،سږی،معده،کولمی،عضلات،هډوکي،مثانه او پښتورګي تر خپل اغیزی لاندی راولي.برسیره په پورته سیسټمونو په عصبي سیسټم،پینځه ګونو حسونو،دفاعي سیسټم باندی خپل پراخه اغیزی شیندي.همدارنګه د اندوکراین غدی،تکثري سیسټم او داسی نور غړي ورڅخه خوندي نه شي پاتی کیدلی.کوم وخت چې کیمیاوي مواد یو غړی تر خپل نفوس لاندی راولي،په غیری مستقیم ډول په نورو غړو باندی هم اغیز ښايي او بالاخره زیاتره سیسټمونه هم اغیزمن کیږي.هر کال په پرمختیايي هیوادونو کې لسزره کسان د افت وژونکو څخه مري او نور د ۲ـ۱،۲ میلونو کسانو پوری د نوموړو کیمیاوي موادو څخه مسموم کیږي.دافت وژونکو ناوړه تاثیرات په انسانانو او حیواناتو کې په لاندی ډول دي.
۱ – مړینه(mortality):
د زهرو وروستنی اغیز مړینه ده.کوم وخت چې د بدن د مهمو غړو دندی وځنډیږي او یا يي مخنیوی وشي مړینه رامنځته کیږي.کله چې زهری مواد پوستکی،سږو اویا دخولی له لاری د حیوان او انسان بدن ته لاره پیدا کړي او د وینی د جریان په وسیله ټول بدن ته ورسول شي نو په ټول بد باندی پراخ اغیز لري.د دغو ناوړه اغیزو له امله چې د کیمیاوي موادو څخه په بدن کې منځته راځي حیوان/انسان خپل مقاومت له لاسه ورکوي او مړینی سره يي مخامخ کوي.
۲– خارښت (irritation):
کله چې افت وژونکی د پوستکي او سترګو سره په تماس کې شي نو د نومړو غړو حجرات د تخریب سره مخامخ کیږي،د پوستکي د سوروالي،پړسوب او سوې سبب ګرځي.له سترګو اوښکی بهیږي،سری کیږي او سترګی سوځي.کوم خلک چې افت وژونکي استعمالوي نو د افت وژونکو د استعمال په لارښوونه باندی باید عمل وکړي.کله چې په بدن د خارښت نښي ولیدل شي نو غوره بلل کیږي چې روغتون یا کلینک ته یوړل شي تر څو چې په وخت سره يي درملنه وشي.
۴ – د جین ناڅاپي بدلون(mutagenicity):
د یو حجری د ارثی موادو بدلون ته د جین ناڅاپي بدلون ویل کیږي او په دوه ډوله دی چې یو يي د جن تناسخ(gene mutation) دی چې د DNA ارثي کود کې تغیر راوړي او بل يي د ساختمان تناسخ(structure mutation) دی چې د کروموزوم د جوړښت د ویجاړتوب سبب ګرځي.کوم مواد چې د کروموزومونو د انحراف سبب ګرځي او د هغوی په فزیکي جوړښت او یا د کروموزومونو په شمیر کې ګډوډی راولي او کروموزومونه ټوټه کیږي یا بی جوړی کیږي او هم حجروي ویش د ناکامۍ سره مخامخ کیږي.
د افت وژونکو اعلاج په محلي طریقو سره
افت وژونکي د مختلفو لارو څخه په انسان باندی اغیزه کوي او د ډیرو مشکلاتو باعث ګرځي لکه د خولی،پوځی او د پوستکي له لاری د انسان بدن ته داخلیږي که چیری دوايي يي د خولی له لاری خوړلي وي نو په دی سورت کې باید مریض ته لاندی سهولیت برابر شي. ۱ – کوم ځای کې چې دوايي استعمال کړي وي باید هغه ځای نه لری یوړل شي. ۲ – د دی لپاره باید لومړی په یو ګیلاس ایشیدلو اوبو کې دوه کاشوغی مالګه واچول شي او مریض ته ورکول شي نو مریض به کانګی وکړي او هغه څه چې يي څښلي وي ټول به استفراق کړي که چیری دوايي د خاورو له تیلو سره ګډه شوی وي او څښلي يي وي نو بیا پری استفراق مه کوۍ نو مریض ته لومړی هګۍ د شیدو سره یو ځای ورکړۍ او بیا ورته د لږی اوبه ورکړۍ که چیری ډاکتر موجود نه وي او د مریض حالت ښه نه وي نو بیا ورته (charcoal) یعنی د لاټین تورکی ورکړل شي که چیری سړی بی هوشه شو نو بیا يي ډاکټر ته ورسوۍ که چیری دوايي يي د بدن سره په تماس کې شوي وي نو سمدستي ترجامی باید وویستل شي بیا به يي په صفا اوبو د صابون سره یو ځای و وینځي بیا به يي په څادر کې تاو کړي ښه ګرم به يي وساتي که چیرته دوايي سترکوته تللی وي هغه به مسلسل تر لسو دقیقو پوری ووینځي او مریض به سترګی نه بندوي تر څو زهري اثر يي له منځه لاړ شي که چیرته سړی بی هوشه شو نو سمدستي دي ډاکټر ته ویوړل شي. د افت وژونکو د ناوړه کارولو له امله ستونزی او مخنیوې که چیری افت وژونکي په ناسم او اغیزمن ډول استعمال شي د انساني او حیوانی زیانونو ترڅنګ ګڼ نور زیانونه هم رامنځته کیږي.ځیني ګټوری حشری وژني،د بیلګی په توګه د ټولو حشراتو له ډلی څخه ٪۷ ګټور حشرات،٪۹۰ بی ګټی او ٪۳ زیان رسونکي حشرات دي چې د زیان رسونکو حشراتو د مخنیوي لپاره ډیر شمیر ګټور حشرات هم له منځه وړل کیږي.همدارنګه که چیری په ناسم ډول استعمال نه شي نو په غذاي زنځیر ګې دننه کیږي او له یو څخه بل ته انتقالیږي.یادونه کیږي چې حشرات د افت وژونکو په وړاندی مقاومت پیداکوي چې په اسانۍ سره يي مخه نه شی نیول کیدلی.په مرغانو کې د هګۍ اچول ځنډوي او هم ورسره د هګیو پوستکی نازکوي چې بچي نه شي زیږولی یو هم همدا علت دی چې د نړۍ په مرغانو کې کمښت لیدل کیږي.څرنګه چې افت وژونکي د ځمکی لاندی او سطحي اوبو ته هم سرایت کوي چې ورسره ژوي او بوټي له منځه ځي.د دي تر څنګ د اتموسفیر د ککړتیا باعث ګرځي خاوره او اوبه هم ککړیږي.نه یواځی دا چې د افت وژونکو څخه ناوړه اغیزی را منځته کیږي،بلکی د هغوی د خالي قطیو،بوریو،پلاستیکي کڅوړو او بوتلونو له مخی هم ستونزی را منځته کیږي.د دی لپاره چې  چاپیریال او خلک د افت وژونکو د ناوړه اغیزو څخه خوندي شي تش بوتلونه،کارتنونه،بورۍ او قطۍ په ډیر احتیاط سره باید خلاص او د کیمیاوي موادو د استفادی څخه وروسته د دوباره استعمال څخه مخنیوي وکړي.ډیر ځلی کورنۍ او ماشومان د دی لوښو له امله د ډیرو پیښو سره مخامخ کیږي.د افت وژونکو لوښي هیڅ کله په مکمل ډول سره نه پاکیږي نو د اوبو او خوراکي شیانو په منظور باید ونه کارول شي.د افت وژونکو تش لوښي باید په یو وچ ځای کې خښ شي تر څو چې د ځمکی لاندی اوبه پری ککړی نه شي.
سرچینې
۱ –سعادت،محمد اسمعیل.(کال) ۱۳۹۷.د ژوند چاپیریال ساتنه. ۲ – عزیزي،محمد اکرام.(کال)۱۳۹۷.د ځنګلي ونو افات او امراض لکچرنوټ.لغمان پوهنتون. ۳ – هاشمي،محمد حنیف.(کال) ۱۳۹۵.د خاوری تخریب او د چاپیریال ککړتیا.
ننګرهار ملي تلویزیون
ننګرهار ملي راډیو تلویزیون له ننګرهار ولایت څخه خپریدونکی دولتي راډیو تلویزیون دی چې سیاسي او ټولنیزې خپرونې لري.
ټوپولف ټو-۱۶۰
ټوپولف ټو-۱۶۰ (په روسی: Туполев Ту-160) د څلور ماشینونو د جت یوه بم غورزوونکې الوتکه ده چی د ستراتیژیکی هدفونو د منځه وړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږی. دغه الوتکه د ټوپولوف د طراحی شرکت لخوا طرح شوه. دغه الوتکه په اوس وخت کی د نړی تر ټولو لویه بم غورزوونکې الوتکه ده.
تاریخ
د ټوپولوف ټو-۱۶۰ ترقی (پراختیا) په ۱۹۷۳ کال کی پېل شوه. په دی وخت کی شوروی حکومت غوښتل چی نوی بم غورزوونکې الوتکه د امریکایی ستراتیژیکی هدفونو د منځه وړلو لپاره جوړ کړی او د دی لپاره یی یوه لویه طرحی مسابقه اعلان کړه. په ۱۹۸۰ کال کی د ټوپولوف طرحی شرکت یوه نوی بم غورزوونکې الوتکه جوړه کړه. د ټو-۱۶۰ لمړی الوتنه په ۱۹۸۱ کال کی عملی شوه. شوروی حکومت غوښتل چی ۱۰۰ د الوتکو تنې جوړې کړې مگر د شوروی اتحاد تر نړیدنې پورې یوازې ۳۵ الوتکې جوړې شوې. په ۱۹۹۱ کال کی شوروی اتحاد نړ شو او د ټو-۱۶۰ الوتکې د اوکرائین لاس ته راوړ. په ۲۰۰۳ کال کی روسی حکومت اوکرائین حکومت ته پیسې ور کړه او اوکرائین روسیا ته د ټوپولف الوتکې واپس شوې.
سرچینې
وېشنيزه:د ټوپولف الوتکې وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې
ايپ (يو ډول بیزو)
«ايپس» (Hominoidea) د افريقا او سويل ختيځې اسيا اړوند د لرغونې نړۍ بې لکۍ بیزوګیانو(شاديانو) يوه څانګه ده. دا د لرغونې نړۍ د شاديانو غوره ډله ده چې دوی ټول په شریکه «کاترين کليډ» تشکيلوي. دوی په آزادۍ سره د اوږو په بندونو کې د پراخه خوځښت په مټ له نورو «پرايميټ» نه توپير لري، د دوی د دې ځانګړتيا لامل په مټو کې د تکامل اغېز دی. په دوديز او غیر علمي کارېدو کې، د «ايپ» له اصطلاح نه انسانان بهر دي او بې لکۍ پرايميټ په کې شاملېږي، کوم چې په ډلبندۍ کې شاديان بلل کېږي (لکه باربري ايپ او تور ايپ) او په دې ډول دوی د علمي «Hominoidea» ډلې سره يو شان نه دي. د « Hominoidea» د پياوړې کورنۍ دوه څانګې شته: چې يو یې «ګيبونز» دي، يا کوچني ايپس؛ او بل يې «هومينايډز» يا ستر ايپس دي.
له ګوريلا او انسانانو پرته، «هومينايډز» په ونو تېز ختونکي دي. «ايپس» ډول ډول بوټي او د ژويو خوراکونه خوري، په کومو کې چې ډېری خوراکونه د بوټو خوراک وي، په دوی کې مېوې، پاڼې، د بوټو ډنډر، رېښې او دانې شامل دي، په دانو کې پلي او د وښو دانې شامل دي. د ټيکنالوژۍ د ودې او د پرمختګ او استوګنې د پراخې پيمانې له امله د انسانانو خوراک کله ناکله د نورو «هومينايډز» نه تر ډېره بريده مختلف وي. انسانان تر اوسه د «هومينايډ» انواعو په منځ کې تر ټولو زيات دي، په حقيقت کې د نورو «پرايميټ» نه څو زره د يو برابر دي.
ټول غیر انساني «هومينايډز» ډېر کم او له ګواښونو سره مخامخ دي. تر تولو زيات له ګواښ سره مخامخ انواعو په وړاندې ستر ګواښ په استوايي باراني ځنګلونو کې د استوګنځای له لاسه ورکول دي، په ورته وخت کې ځينو ته د خوراک لپاره د ښکار له امله هم ګواښ متوجه دی. د افريقا ستر «ايپس» د ايبولا وايرس له ګواښ سره هم مخامخ دي. ايبولا چې اوس مهال د افريقا د سترو «ايپس» لپاره تر ټولو ستر ګواښ بلل کېږي، له ۱۹۹۰ز کال راهيسې د ګوريلا د مرګ د يو په درې برخې لامل ايبولا ده.
نوم او صطلاحات
«Ape» ټکی، چې د زړې انګليسي ژبې د «apa» ټکی نه اخستل شوی، د يو نامعلوم اصل ټکی دی. يا خو دا ټکی په ناسم ډول د کارېدو تاريخ لري – په سيمه ييزه ژبه کې په مزاحيه يا د لوبو په ډول کاريدل. د دې ټکي لومړۍ معنا د هر ډول غیر انساني «انتروپايډ» پرايميټ لپاره کارېده، لکه چې اوس په نورو جرماني ژبو کې په همدې معنا کارول کېږي. وروسته په انګليسي ژبه کې د «بیزو» اصطلاح د رواجوېدلو نه وروسته، «ايپ» د بې لکۍ (په همدې بنسټ په غیر معمولي ډول انسان ته ورته) پرايميټ لپاره ځانګړی کړای شو. په همدې بنسټ، د «ايپ» ټکي دوه بېلا بېلې معناوې تر لاسه کړې، لکه چې د ۱۹۱۱ ز د «انسايکلوپيډيا برټانيکا» په ثبت کې لیدل کېږي، شونې ده چې دا ټکی د «شادي» د مترادف په معنا وکارول شي او هم شونې ده چې په ځانګړي ډول انسان ته ورته د بې لکۍ پرايميټ لپاره وکارول شي.
ځينې، يا په وروستيو کې ټولو «hominoids» ته هم د «ايپ» ټکی کارول کېږي، خو دا ټکی په پراخه معنا کارول شوی دی او په علمي او مشهورو دواړو جوړښتونو کې په بېلا بېلو معناوو کارول کېږي. «ايپ» د «بیزو» د مترادف په توګه هم کارول شوی دی، يا هر هغه «پرايميټ» ته د نوم ورکولو لپاره کارول شوی دی چې د انسان په څېر څېره ولري، په ځانګړي ډول هغه چې لکۍ نه لري. بيالوژي پوهانو په دوديز ډول د «ايپ» اصطلاح کارولې، د کوم مطلب چې له انسانانو پرته د پیاوړې کورنۍ «هومينوايډيا» غړی دی، خو په وروستيو کې ورنه د «هومينوايډيا» د ټولو غړیو معنا اخستل کېږي. په همدې بنسټ «ايپ» - بايد له «سترو ايپ» سره يو شان ونه بلل شي – اوس مهال د انسانانو په ګډون د «هومينايډ» لپاره يو بل لفظ دی چې کار ځينې اخستل کېږي.
د «ټيکسونومک» اصطلاح له «هومينايډ» نه اخیستل شوې او مطلب ځينې هومينيډز دی چې ستر اپس کورنۍ په کې شامله کړي. دواړه اصطلاحات د «ګری» (۱۸۲۵ز ) له خوا وړاندې شوي و. د «هوميننز» اصطلاح هم د ګری (۱۸۲۴ز) له امله ده، د هغه موخه په دې کې د انساني نسب داخلول و.
د «ايپس» او بیزوګیانو تر منځ توپير د بیزوګیانو د دوديزې «پارافيلي» له امله پېچلی او ستونزمن دی: ايپس په «کاتاريهين» کې د لرغونې نړۍ د بیزوګیانو د خور ډلې په توګه منځ ته راغلی دی، کوم چې یا خپله د نوې نړۍ د بیزوګیانو خور ډله ده. په همدې بنسټ، د «بیزو» د هر ډول خپلواک تعريف لپاره، په «کلاډيټيکي» ډول، د ايپ، «کتريهاينز» او د دې اړوند له منځه تللې شوې ډلې، لکه: « Parapithecidaea» هم بیزوګیان(شاديان) دي. په قانوني ډول شونې ده چې «د لرغونې نړۍ بیزو» اصطلاح د ټولو «کيتراينز» د شاملولو لپاره هم وکارول شي، د «ايپ» او له منځه تلليو نسلونو په ګډون،لکه: «Aegyptopithecus»، په دې حالت کې، د لرغونې نړۍ په بیزوګیانو کې «ايپ»، « Cercopithecoidea » او «Aegyptopithecus » درې واړه راڅرګند شوي دي.
اوس مهال هغه پراميټ چې «ايپ» بلل کېږي، په اتلسمه پېړۍ کې د اروپايانو په منځ کې شهرت موندلی. څومره چې ژوپوهنې پرمختګ کړی، دا روښانه شوې ده چې بې شمېره بېلا بېل او په یو ډول له لرې نه يو له بل سره تړلي انواعو کې بې لکۍ کېدل منځ ته راغلي دي. «سر ولفرډ لي ګروس کلارک» د هغو پرايميټ پېژندونکو له جملې نه يو دی، چا چې دا اند وړاندې کړ چې د پرايميټ په تکامل کې تمايلات موجود و او شونې ده چې د شته ترتيب په غړيوکې «مخ په پورته لړۍ» په ترتيب کې منظم شي، کوم ترتيب چې له بیزو نه تر ايپ او بيا تر انسانانو پورې رسېږي. په دې دود کې «ايپ»  له انسانانو پرته د پیاوړۍ کورنۍ «هوميونوايډا» د ټولو غړيو لپاره کارول کېدای شي. په دې ډول، د «ايپ» دا کارول، د «پيرافيليټيک» ډلبندۍ استازيتوب کوي، د دې  مطلب دا دی، که څه هم د «ايپ» ټول انواع د يوه شريک اصل نه دي، په دې ډلبندۍ کې د ټولو نسلونو انواع شامل نه دي، دا ځکه چې انسانان د «ايپ» له جملې نه اېستل شوي و.
په دوديز ډول، د انګليسي ژبې سيمه ييز نوم «Apes» کې انسانان شامل نه دي، خو د «فيليوجينيټي» له اړخه، انسانان (Homo) په « Hominoidaea» کې د « Hominidae » د کورنۍ يوه برخه جوړوي. په دې ډول، د «ايپ» اصطلاح لږ تر لږه په درې عامو يا  دوديزو ډولونو کارول کيږي: شونې ده چې غیر متخصصين د بیزوګیانو او «ايپ» تر منځ توپير ونه کړای شي، په دې معنا چې دوی دا دواړه اصطلاح ګانې يو د بل پر ځای کاروي، يا شونې ده چې دوی د «ايپ» ټکی د هر ډول بې لکۍ بیزو يا غیرانساني «هومينايډ» لپاره وکاروي، شونې ده چې دوی د «ايپ» ټکی د دې لپاره وکاروي چې د غیر انساني «هومينايډز» ته اشاره وکړي.
د نوې ډلبندۍ موخه د «ټيکسونومي» درجه بندۍ لپاره د «monophyletic» ډلو کارول دي، په ځينو ادبياتو کې اوسمهال د عام نوم «ايپ» کارول کېږي، د کوم نه چې موخه د بېلګې په ډول د انسانانو په ګډون د پیاوړی کورنۍ «هومينايډيا» ټول غړي وي، «بيټن» په ۲۰۰۵ ز کې په خپل کتاب کې ليکلي دي:«ايپس، هومينايډيا، اوسمهال ګيبون او اورنګ-اوټان.... ګوريلا او چمپانزي... او انسانان». اوسني بيالوژي پوهان او لومړي پوهان د هغو ايپ چې انسانان نه دي، د غیر انساني ايپ په نوم يادوي. د لرغون انتراپولوژي پوهانو پرته، ساينس پوهان په پراخه پیمانه شونې ده چې د انساني کليډ د پېژندګلو لپاره د «هومينين» اصطلاح وکاروي، دا اصطلاح د «هومينيډ» پر ځای کاروي.
د «هومينوايډز» په اړوند په ساينسي ډلبندۍ او اصطلاحاتو کې د بدلونونو په اړه د بحث لپاره لاندې د «هومينايډ ټيکنومي» تاريخ وګورئ.
دشت قلا ولسوالۍ
{{مالوماتبکس سيمه]] دشت قلاد تخار ولايت اړوند یوه ولسوالۍ ده ددی ولسوالۍ اکثرا اوسیدونکي ازبکان دي ترڅنګ یې یو شمیر پښتانه او تاجکان هم ژوند کوې.
۶۱۶ (عدد)
۶۱۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۶۱۵ څخه  مخکي او د ۶۱۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۶۱۶:
په کلینډر کې
۶۱۶ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۶۱۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
۲۰۱۶ کال د کوټ ولسوالۍ جګړه
د ۲۰۱۶ز کال د کوټ ولسوالۍ جګړه چې د جون میاشت چې د سرطان میاشت ۱۳۹۵ل کال سره سمون خوري پیل شوې چې د دعش ترهګرو ځواکونو له خوا د ننګرهار ولسوالۍ په کوټ ولسوالۍ کې یو لړ بریدونه ترسره شوي چې د ځایي کلیو یو شمېر وګړي یې وژلي، ځینې ماشومان او ښځينه یې برمته له ځان سره بیولي. د کوټ ولسوالي جنجال غونډۍ،خوړګۍ او بنډوک سیمې د داعش وسله والو له شتون څخه پاکې شوې. د ننګرهار ولایت په کوټ ولسوالۍ کې د جنجال غونډۍ، خوړګۍ او بنډوک سیمې د کورنیو ځواکونو د هوایي او ځمکني عملیاتو په ترڅ کې نن د چنګاښ په ۷مه د داعش وسله والې ډلې له شتون څخه پاکې او امنیتي ځواکونه په کې ځآی پر ځای شول. په همدې حال کې د ګډو کورنیو ځواکونو له لورې د داعش وسله والې ډلې د ځپلو په موخه د کوټ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې د شاهین اتلس په نوم چاڼیز عملیات پیل شول. دغه عملیات چې د ملي اردو ځواکونو په مشرۍ ترسره کیږي، په کې ملي پولیس، سیمه ییز پولیس، ملي امنیت، کومانډويي او هوایي ځواکونه شتون لري. د دغه عملیاتو موخه په بشپړ ډول کوټ ولسوالۍ د داعش مخالفینو له شتون څخه پاکول دي. د پیل شوو عملیاتو په ترڅ کې تر اوسه پنځه داعش وسله وال وژل شوی او د دوی یو میل دهشکه هم لمنځه تللې. د دغه عملیاتو پر مهال امنیتي منسوبینو او ملکي وګړو ته کوم زیان نه دی اوښتی.
۸/۴/۱۳۹۵ نیټه کوټ کې ۳۷ داعشیان وژل شوي
د ننګرهار ولایت په کوټ ولسوالۍ کې د تېرو څلرویشت ساعتونو په ترڅ کې د پیل شوو عملیاتو په ترڅ کې ۳۷ داعشیان وژل شوي او ۴۴ نور ټپيان شوي دي ، همدا راز د دوی ګڼ شمېر وسلې او مهمات هم لمنځه تللي دي. د دغه عملیاتو په ترڅ کې د خوړګي،جنجال غونډۍ او سه پای قریو شاوخوا ۴۰ کلي د داعشیانو له شتون څخه پاکې شوي او همدا راز د دوی له لورې ځای پر ځای شوي ۲۹ کړۍ ماینونه هم کشف او خنثی شوي دي. په کوټ ولسوالۍ کې د ګډو کورنیو ځواکونو له لورې له تېرې ورځې راهیسې هوایي او ځمکني عملیات پیل شوي. په ترسره شوو عملیاتو کې ملکي وګړو او امنیتي منسوبینو ته کوم زیان نه دی اوښتی.
۷/۴/۱۳۹۵ نیټه کې ۳۲ داعش وسله والو وژنه
د ننګرهار والي سليم خان کندوزي نن د چنګاښ په اوومه د ننګرهار رسنیو دفتر کې د يو خبري کنفرانس پرمهال وويل، چې نن د افغان ځواکونو په هوايي او ځمکنيو بریدونو کې د داعش وسله والو دوه ديرش تنه ووژل شول. کندوزي وويل، چې د تيرې جمعې په شپه د داعش وسله والو د کوټ په ولسوالۍ شپږ سوه کسيز بريد وکړ، چې ۱۳۶ کسان يې په هوايي او مخامخ جګړه کې ووژل شول او نن يوځل بيا د افغان ځواکونو په تازه بريدونو کې دوه ديرش داعش وسله وال ووژل شول او نظامي قواو او ملکي وګړو ته کوم زیان ندی اوښتی. نوموړي وويل، چې د کوټ د جګړې له امله پنځه سوه کورنۍ بې ځایه شوي او د داعش وسله والو له لوري یو شمېر کورونه سوځول شوي دي. ده وويل، چې دغه داخلي بې ځایه شوو سره د مرستې په موخه يې شپږ ټيمونه سيمې ته استولي ترڅو سروې بشپړه کړي او ور سره د اړتيا وړ مرسته تر سره شي. ننګرهار والي هغه راپورونه بې بنياده وګڼل، چې داعش وسله والو له کوټ ولسوالۍ څخه ميرمنې يرغمل کړي او له ټولو خبري رسنيو مسولينو څخه يې وغوښتل، چې د حقيقت پر بنياد راپورونه خپاره کړي. د ملي امنيت رييس برید جنرال داد محمد حريفي وويل، چې نن سهار ګډو امنيتي ځواکونو د داعش پر وړاندې چاڼيز عمليات پيل کړي، چې په ترڅ کې يې د جنجال غونډۍ په بشپړه توګه له مخالفينو څخه پاکه شوېده. حريفي وويل، چې په څو ورځو کې هوايي ځواک پنځه ځلې د داعش پټنځايونه او مرکزونه بمبار کړي، چې يو شمېر داعش وسله وال او وسلې يې لمنځه وړي دي. نوموړي له ټولو ژورناليستانو څخه وغوښتل، چې ولس او ملي ګټو ته زيان رسوونکي خبرونو څخه ډډه وکړي.
شایق ورځپاڼه
شایق شايق چاپي خپرونه په ٢٠٠٢ کال کې په ننګرهار ولایت کې تاسيس شوې ده، تر اوسه په اونۍ کې درې ورځې چاپېږي، د امتياز خاوند يې شفيق الله شايق او مسوول مدير شفيق الله رحماني دى. ياده ورځپاڼه خپلواکه او منځپانګه يې تر ډېره ټولنيزه، فرهنګي او سياسي ده.
نومونپوهنه
ترمينالوژى انگریزي کلمه ده په پښتو کي نو موني او په عربي کي اصطلاحات ورته وائي. هغه کلمې چي د هيواد په ټولو ژبو کي يو ډول کارول کيږي ملي ټرمينالوژي گنل کيږي. ملي ټرمينالوژي ديوه هيواد له نامه نه نيولې تر ټولو لويو او وړو چارو پوري تثبيتيږي او د يوملت د ملي مشخصاتو بڼه غوره کوي. د يادوني وړ ده چي د ملي ټرمينالوژي بنښټ د هر هيواد ملي ژبه وي او د يو ملت ملي ژبه ددې ملت د اکثريت ژبي ته وائي يا په بله وينا ملي په قوم او ملت پوري اړوند ده.
وېشنيزه:پوهنه
ذکيه ذکي
ذکيه ذکي يوه افغانه ژورنالېسته وه، چې د افغان سولې راديو مشره او خاونده وه. نوموړې رادیو د پروان ولايت د جبل سراج ولسوالۍ څخه خپرونې کوي. ذکيه ذکي په ۱۳۸۶ لمريز کال کې په خپل کور کې چې په جبل سراج ولسوالۍ کې پروت دی، ووژل شوه.
وېشنيزه:افغانې خبريالې
خواجه غار ولسوالۍ
خواجه غار د تخار ولايت د 17 ولسوالیو څخه یوه ده چې 909’44 وګړي لري.
سل ورځې
سل ورځې [په فرانسوۍ: les Cent-Jours IPA: le sɑ̃ ʒuʁ] چې د اووم ائتلافجګړه یې هم بولي، د ۱۸۱۵ز کال د مارچ په ۲۰مه نېټه په الپ ټاپو کې له یوولس میاشتنی تبعید څخه وروسته پاریس ته د ناپلیون د بېرته راګرځېدو او د ۱۸۱۵ز کال د جولای میاشتې په ۸مه نېټه د پاچا اتلسم لویی دویم ځلي پر تخت کېناستو تر منځ ۱۱۰ ورځنۍ موده ده. پدې موده کې د اووم ائتلاف جګړه ترسره شوه چې د واټرلو برید، د ناپلیون جګړه او نور واړه بریدونه په  کې راځي. د سلو ورځو عبارت، په لومړي ځل د پاریس د کوټوال، کاسپارډ، له خوا د جولای په ۸مه نېټه پاریس ته د پاچا د بېرته راتګ په ښه راغلاست وینا کې وکاراوه.
مخینه
د فرانسې انقلاب او ناپلیونی جګړو له ۱۹۷۲ز کال راهیسې تقریباً په دوامداره توګه فرانسه د نورو اروپايي هېوادونو د ګڼو ائتلافونه پر وړاندې ودروله. په فرانسه کې د شپاړلسم لویی راپرځولو او ورپسې په عام محضر کې اعدامولو نور هغه اروپايي مشران زښته اندېښمن کړل چې د فرانسوي انقلاب د ټوټې ټوټې کولو لوړه یې کړې وه. د دې پرځای چې دا جګړې فرانسې ته ماتې ورکړي، د دې لامل شوې چې انقلابي رژیم له خپلو پولو هاخوا واوړي او وروڼه جمهوریتونه جوړ کړي. د فرانسوي پوځیانو بریا د دوی له غوره قومندان، ناپلیون بناپارت، څخه اتل جوړ کړ. په ۱۷۹۹ز  کال کې، ناپلیون بریالۍ کودتاه ترسره کړه او د نوي فرانسوي قونسلي حکومت لومړی قونسل شو. پنځه کاله وروسته، هغه خپل ځان امپراطور یا ټولواک لومړی ناپیلیون اعلان کړ.
د ناپلیون راپورته کېدو نور اروپايي ځواکونه د هماغه تېرو انقلابي رژیمونو په اندازه له ستونزې سره مخ کړل. د هغه پر وړاندې د نویو ائتلافونو جوړېدو سربېره، د ناپلیون ځواکونو د اروپا ډېری برخه فتحه کړه. د جګړې لوری هغه مهال بدل شو چې فرانسې په ۱۸۱۲ز کال کې روسیه اشغال کړه او هلته یې د ناپلیوني پوځ ډېر سرتېري له لاسه ورکړل. په راتلونکي کال کې، د شپږم ائتلاف پر مهال، ائتلافي ځواکونو د لیپزیګ په جګړې کې فرانسې ته ماتې ورکړه.
په لیپزیګ کې تر بریا وروسته، ائتلاف وپتېیله چې په پاریس فشار راوړي او ناپیلون له واکه وپرځوي. د ۱۸۱۴ز کال په وروستۍ اونۍ کې، د پروس فیلډمارشال ګېبهارډ لېبېرکټ وان بلوکر په پاریس یرغل وروړ. له ګڼو بریدونو، مانورونو او په دواړو اړخونو کې له چمتووالو او تقویې وروسته، بلوګر د ۱۸۱۴ز کال د مارچ میاشتې په لومړیو کې د لېئون جګړه وګټله؛ دې بریا د فرانسې له شمال څخه د ائتلافي ځواکونو د وېستلو مخه ونیوله. د رېمز جګړه ناپلیون وګټله خو پدې بریا پسې یې ګڼې ماتې وخوړې. د ۱۸۱۴ ز کال د مارچ میاشتې په ۳۰مه نېټه، ائتلافي ځواکونه د مونتمارترې له جګړې وروسته پاریس ته ننوتل.
د ۱۸۱۴ز کال د اپرېل میاشتې په ۶مه نېټه، له تخت څخه راکوز شو او په دې توګه اتلسم لویی قدرت ته ورسېد او یوه میاشت وروسته د فرانسې تحت او تاج ته د بوربورن کورنۍ بېرته وروګرځېده. ماتې خوړلی ناپلیون د توسکاني په ساحل کې د اېلبا جزیرې ته تبعید کړل شو، په داسې حال کې چې بریالي ائتلاف د ویانا په کانګرس کې د اروپا نقشه بېرته له سره ترسیموله.
په اېلبا کې تبعید
ناپلیون په اېلبا (۱۸۱۴-۱۸۱۵ز کلونه) کې یواځې ۹ میاشتې او ۲۱ ورځې په ناکراره جبري تقاعد کې تېرې کړې او لکه څرنګه چې د ویانا کانګرس ورو ورو راټولیده، نو ده هم په ډېرې لېوالتیا سره د فرانسې پېښې تعقیبولې. هماغه ډول چې ده یې وړاندوېینه کېدله، د پخوانۍ فرانسې پولو ته د نننۍ سترې امپراتورۍ ورکوچني کېدو د فرانسویانو تر منځ شدیده نارضایتي رامنځته کړه، او دا احساس د هغو کیسو په اورېدلو سره لاپیاوړی کېده چې ویل یې بوربون شهزاده ګان د ستر لښکر (Grande Armée) د پخوانیو پوځیانو، او همدا شان پاچاهۍ ته بېرته راګرځېدلي اشراف له ولس سره په بې نزاکتۍ چلند کوي. په ورته توګه د اروپا عمومي حالت هم ګواښوونکی و ځکه د تېرو لسیزو په اوږدو کې تقریباً دوامدارې جګړې دا لویه وچه تر فشار لاندې نیولې او خورا ستړې کړې و.
د سترو ځواکونو تر منځ یو ځل متضادې غوښتنې دومره ډېرې شوي چې د ویانا په کانګرس کې یې یاد ځواکونه یو له بل سره د جګړې په درشل کې ودرول. له همدې کبله، د خبرونو هره ټوټه به چې لرې پرتې اېلبا ته رسېدله، نو د ناپلیون لپاره به د واک بېرته ترلاسه کولو لپاره غوره وه، او دا یې سم فکر کړی و چې د هغه د ورستنېدو په خبرونو سره به یو عمومي پاڅون رامنځته کېږي.ناپلیون دا فکر هم کړی و چې د روسیې، جرمني، برتانیې او هسپانیې څخه د فرانسوي زندانیانو راستنېدل به ده ته سملاسي روزل شوی، پخوانی او هېوادپاله پوځ په لاس ورکړي او لښکر به یې د ۱۸۱۴ز کال څخه وړاندې کلونو په پرتله لاستر وي. خو نښې او علائم هم ګواښوونکي و ځکه په پاریس کې پاچهي غوښتونکو او په ویانا کې بشپړ واک لرونکو استازو پر دې خبره کوله چې دی آزورېس یا سېنټ هېلېنا جزیزې ته تبعید کړي، او نورو خو یې بیا آن د ترور یادونه هم کوله.
د ویانا کانګرس
د ویانا په کانګرس کې (نومبر ۱۸۱۴-جون ۱۸۱۵ ز کلونه) ګڼو ګډون کوونکو هېوادونو ډېرې جلا او متضادې موخې درلودې. د روسیې تزار الکساندر تمه درلوده چې د پولنډ ډېری برخه لاندې کړي او تر شا یو لاسپوڅی پولنډي دولت پرېږدي، او د وارسا دوک مېشتي له اروپا څخه د نور یرغل پر وړاندې د حایل په توګه وکاروي. د پروس نوي دولت ټوله ساکسوني پاچاهي غوښته. اطریش دې یوه کار ته هم اجازه نه ورکوله، خو په خپله یې تمه درلوده چې د ایټالیې شمالي برخې بېرته ترلاسه کړي. د برتانیې کاسلېراګ له فرانسې (د تالېراند په استازولی) او اتریش ملاتړ کاوه او له خپل پارلمان سره یوه خوله نه و. نږدې وه د دې چارې له امله هغه مهال جګړه ونښلي چې تزار د انګلستان کاسلېراګ ته وویل چې روسیه له پولنډ او ساکسونی سره ۴۵۰۰۰۰ پوځیان لري او که زور یې رسېږي، راوړاندې دې شي. الکساندر بیا وروسته وویل: "زه باید د پولنډ پاچا واوسم او د پروس پاچا به د ساکسوني پاچا وي". کاسلېراګ د پروس پاچا درېیم فرېدرېک ویلیام ته وړاندیز وکړ چې برتانیه او اتریش له پروس سره د ساکسوني د ضمیمه کېدو ملاتړ کوي، خو که چېرې پروس د یوه خپلواک پولنډ څخه خپل ملاتړ اعلان کړي.
داوبو دخونديتوب میتودونه
راټولوونکی او پورته کوونکی فیض الرحمن احمدی لغمان پوهنتون کرنی پوهنځی چاپیریال ساتنې او ځنګلاتو څانګه که د لیکنی په اړه کوم نظر وړانديز یا نیوکه لری دمهربانی له مخی یی په دغه شماره راسره شریکی کړی ۰۷۶۶۰۵۶۶۰۹ مننه
د اوبو جوشول: دا میتود اوبه د ناروغیو د ټولو لاملونو څخه پاکوي خو لا هم د اقتصادي ستونزو له امله د دې تطبیق ستونزمن دی. د ابو فلتر کول: دا د ناروغیو د اسبابو او د پرازیتونو د هګیو د له منځه وړلو لپاره یو ساده میتود دی. دا میتود د اوبو خطرات کموي مګر کافي نه دی چې د ناروغیو ټولو لاملونه له منځه یوسي او اوبه خوندي کړي. د لمر د وړانګو په واسطه غیر منتن کول د لمر وړانګې ۳۱۵-۴۰۰ نانو میتره وړانګې لري کوم چې میکروبونه وژني او د میکروبونو ۷۰٪ له منځه وړل د ماورای بنفش وړانګو له امله دی. دا ممکنه ده چې شفافې اوبه په بشپړ ډول سره د ماورای بنفش وړانګو سره غیر منتنې شي مګر د ماورای بنفش وړانګو په واسطه د له منځه وړلو اغیزې لږترلږه ۳ ساعتونه د شنه اسمان لاندې او په وریځ کې څو نورو ساعتونو ته اړتیا لري.
کلوروکین یو د لاس رسي وړ او ارزانه ماده ده. دا د اوبو د یو اړتیا وړ ماده ده او په اوبو کې د میکروبونو په وړاندې یو محافظوي ماده ده. دا د اوبو بد خوند او بوی ته بدلون ورکوي او په چټکۍ سره میکروبونه لري کوي او د انساني ناروغیو څخه مخنیوی کوي. کلورین همیشه د فلتري او څښلو اوبو لپاره کارول کیږي او د هغو اوبو خطر چې د تشنابونو څخه راځي کموي.که چیرې د کلورین ګاز اوبو ته داخل کړو نو دا به هایپوکلورس (HCL) + هایپورکلورس اسید (HOCL) جوړ کړي او دا HCL د میکروبونو وژونکی دی چې د ازاد کلورین په نامه هم یادیږي.
د کلورین ۳۰٪ میتود: د هغه کلورین اندازه چې په اوبو کې کارول کیږي فرق کوي، معمولا ۱.۵-۵ ګرامه په هر میتر مکعب یا ۱۰۰۰ لیتره اوبو کې. که په یو لیتر اوبو کې یو ملي ګرام کلورین وي نو کولای شي اکثریت میکروبونه ووژني. نو ځکه کولای شو چې د ۰.۵-۱.۵ ملی ګرامه په هر لیتر سطحي اوبو کې استعمال کړو. خو که اوبه ډیرې ککړې وي نو کولای شو چې په هر لیتر کې ۳ ملي ګرامه استعمال کړو. په دې ۳ لیترو کې به ۲ ملي ګرامه په ۲۰ دقیقو کې مصرف شي او یو ملي ګرامه به پاتې شي.
د کلورین هغه پوډر چې په بیرلونو کې راځې کلسیم هایپوکلورایټ دی (2Ca (OH)). کلسیم کلورایډ (Cacl2) او کلسیم هایدروکسایډ هم شته ( Ca (OH)) چې په اوبو کې د ۲۵-۳۰٪ فعال کلورین سره یو ځای وي. وروسته له دې چې سرپوښ یې لرې شي او د هوا سره په تماس راشي د کلورین مقدار کمیږي نو ځکه باید په یخ او وچ ځای کې وساتل شي.
د کورنۍ په کچه د سطحي څاګانو کلورینیشن:
V= د اوبو حجم Л= =3.14 D= د څا قطر H= د څا لوړوالی V=  ЛR2H
د ۱۰ نفره غړو کورنۍ لپاره د سطحي څا څخه د اوبو مصرف په ۲۴ ساعته کې ۵۰۰ لیتره دی.
کلورینیشن په دوه ډوله دی:
د کلورا و نورو ناروغیو په صورت کې. په دې حالت کې د هر میتر مکعب اوبو لپاره د کلورین مقدار ۱۷ ګرامه دی. دا د مستو د یوې قاشغې سره معادل دی، په لومړنۍ ورځ د کلورین مقدار د موجوده اوبو د حجم له مخې ټاکل کیږي او په دوهمه او دریمه ورځ او وروستیو ورځو کې باید د هغه مقدار اوبه کلورینیټ شي چې د څا څخه راځي. په عادي یا روټین حالت کې: د کلورا د نه موجودیت په صورت په هر میتر مکعب اوبو کې یې مقدار ۷ ګرامه دی او لکه څنګه چې مخکې یادونه وشوه باید د لاندې میتود سره سم وکارول شي:
د ډاکار میتود: ۲۰۰ ګرامه کلورین د ۳۰۰ کوچنیو ډبرو سره په تورو سټنډرډ خلطو کې چې د کلک پلاستیک څخه جوړې شوي وي او اندازه یې د 27x20cm شاوخوا کې وي مخلوط کیږي. د متخصصینو له نظره په اوبو کې داسې کلورین نږدې د یوې میاشتې لپاره د ګټې اخیستنې وړ دی. په داسې حالاتو کې د کلورینو خوله تړل کیږي او د کلورین ۳۰٪ پوډر وي اخیستنه دچاپیریالي روغتیا ستراتيژی د عامی روغتیا وزارت
مولوي رفيع الله موذن
مولوی رفیع الله موذن (Maulawi Rafiullah Muazen) چی اصل نوم یی مولوی احمد نور موذن وو د ملا محمد نسیم زوی او د پردل لمسۍ په ۱۳۱۰ هـ ش کال کی د وردگو ولایت د سیدآباد ولسوالی د لوړی په قریه کې په یوه متدینه کورني کی دنیا ته سترگی غړولی دی لمړنی زده کړی یی په ۱۳۱۹ شمسی کال کی د خپل کلی له عالمانو څخه پیل کړی د منځنی زده کړو لپاره یی سفر وکړ پدی سفر کی یی د غزنی او لوگر له عالمانو څخه استفادي وکړی او د لوړو زده کړو لپاره د نورالمدارس چی د غزنی دشلگر په سیمه کی واقع ده سفر وکړ یاده دی وی چی دا مدرسه   د علماوو د مرشد حضرت نورالمشایخ قدس په مبارکو لاسونو تاسیس شوی په ۱۳۳۰ ش کال کی مولوی رفیع الله موذن د داخلی شرف په همدی مدرسه کی ترلاسه کړ او د حضرت ضیا‌ْلمشایخ مجددی له علمی او روحانی ارشاداتو څـخه برخورداره وو نوموړی خپل عالی تعلیماتو ته په همدی مدرسه کی ادامه  ورکړه او په ۱۳۴۰ش کال کی د نوموړی مدرسی څخه نومیالی او ممتاز فارغ شو د د هیواد د سترو او لویو عالمانو لکه د لاغرو آخنذاده صاحب د دکوهی ملاصاحب (مولوی عبدالغفور دیوبندی) د کندر ملاصاحب او د غزنی د مغولخیلو له میر صاحب شیخ الحدیث مولوی صاحب عبدالستار دلوگر مولوی عبدالکریم (د زرین ملا صاحب د غرزنی) د مسکی اخندزاده (مولوی محمد اسحاق د زابل د ارغنداب) د یوسف خیلو اخندزاده (مولوی عبدالله د وردگو د سیداباد) مولوی گلاب الدین د وردگو او د کیلان ملا صاحب (مولوی وزیر محمد د غزنی د گیلان) د شست صاحب (مولوی سراج احمد د غزنی د اسفندی) او نورو څخه زده کړی او استفادی کړی دی نوموړی له فراغت څخه وروسته تدریس پیل   په  کابل زابل او وردگو کی یی تدریس وکړ څه موده یی د کابل په کوټه سنگی کی او څه موده یی د زابل د ارغنداب په دای چوپان کی او څه موده یی د ورد گو د سیداباد د شش کلا په عبدالمحی الدین کی تدریس وکړ او بی شمیره شاگردان یی وروزل چې د هغوی له جملې څخه یو خلیفه مولوي ابصر د شلګر چې اوس شیخ الحدیث دی، احمد ضیا خلیفه صاحب د وردگو ولايت د جغتو ولسوالۍ د ستر ايرياب د كلي، ملا ملوک اخند د سیداباد ولسوالی چې اوس د طالبانو په قضا کې د لوړ پوړو چارواکو څخه ده، او د غزني د ګیلان حاجي غلام محی الدین چې وروسته يې زوم هم شو یادولای شو.مولوي جلال الدین حقاني مولوي احسان الله احسان ملا محمد عمر مولوي احمد ضيا
ساز
د موسیقي يوه اله د غږونو د جوړولو په موخه پکار وړل کېږي. په با قاعده توگه ، هر هغه جوړ شوي غږونه کوم چې د يوځه ځخه راوڅي د موسیقي اله نومېږي. د موسیقۍ د الاتوپېښلیک د لرغونو انسانانو کلتور سره پېلېږي. د موسیقي د الاتو اکادیميکې زده کړې ته اورگانولوگي وايي.
د شعور استدلال
د شعور استدلال د خدای د شتون په هکله یو استدلال دی او ادعا کېږي چې د انسان شعور د انساني جسم او ماغزو په څېر فزیکي میکانیزمونو له لارې بیانېدلای نه‌شي، نو ځکه ویل کېږي چې ګنې انساني شعور باید غیرفزیکي اړخونه ولري. له هغه ځایه چې دغه ادعا، په مسیحیت او اسلام کې د اروا او وروسته تر مړینې ژوند په هکله له تعبیرونو سره په مطابقت کې ښکاري، نو هغه د خدای [د شتون په هکله] غیرمستقیمو شواهدو په توګه انګېرل کېږي.
د روح انځوریز جاج، د عصبي شبکو او د ماغزو فزیولوجي ته اړوند نومهال پوهاوي څخه دمخه رامنځ‌ته شوی ؤ. د لسیزو، لسیزو تجربو په پایله کې ادراکي ساینس داسې یو پړاو ته ولېږدول شو چې تفکر او احساس ته د فزیکي بهیرونو په سترګه وګوري، که څه هم د شعور د پېژندلو په هکله تجربه لا هم ډېر خواره پاتې ده. له همدې امله، د دغه استدلال وروستي نومهال ملاتړ کوونکي ادعا کوي چې د شعور تجربه د فزیکي میکانیزمونو له لارې بیانېدلای نه‌شي.
د شعور استدلال فلسفي لنډیز
دا استدلال کېدای په استقرایي یا استنتاجي (قیاسي) بڼه بیان شي. دې ته نږدې د استدلال یوه بلونجه بڼه، په استنتاجي استدلال کې د خپلې سریزې په توګه، له افلاطوني فلسفې څخه کار اخلي.
استقرایي بڼه (Inductive Form)
ریچارد سوینبورن په خپل کتاب – د خدای شتون (The Existence of God) – کې د شعور استدلال استقرایي بڼه وړاندې کوي. هغه ذهن–جسم دوه‌ګون‌پالنې لپاره له «شخصي پېژندنې» څخه استدلال کاروي ترڅو وښیي چې موږ په خپلو ذهنونو کې یو غیرفزیکي ذهني عنصر لرو. هغه وړاندیز کوي چې تر ټولو احتمالي چار چې د هغه په ترڅ کې غیرفزیکي او فزیکي ښکارندې په یوه توسني تعامل کې سره اړیکه ټینګوي، یو داسې انځور دی چې د انځور پر شتون دلالت کوي. سوینبورن وایي چې دغه انځورګر، «خدای» دی. هغه بیانوي، په داسې حال کې دغه استدلال، د استقرایي بڼې درلودلو له امله، غیرقطعي دی، خو بیا هم د خدای د شتون په هکله پياوړي شواهد وړاندې کوي.
استنتاجي یا قیاسي بڼه (Deductive Form)
د رابرټ آدامز په څېر خدای‌پالونکو د سوینبورن د استدلال لږ څه توپيري نسخې وړاندې کړې، چې نه یوازې د ذهني حالتونو پر شتون، بلکې پر ذهني/فزیکي پيوستونونو باندې متمرکزې دي. دغه نسخې د سوینبورن استدلال ته ورته دي، خو توپير یې دا دی چې استنتاجي بڼه لري، نه استقرایي.
«وېلیام لېن کرایګ» د شعور استدلال په لاندې ډول وړاندې کوي:
افلاطوني بڼه
مسیحي فیلسوف – هیپو-میشتی اَوګوستین – د شعور د استدلال یوه فورمولیزه شوی جوړښت رامنځ‌ته کړ او ځیني وخت د هغه حقیقت استدلال په نامه یادېږي چې له شعور سره په نږدې لیکې کې پروت وي. دغه استدلال کې نه استقرایي او نه هم استنتاجي بڼه لري؛ له افلاطوني فلسفې څخه اغېزمن استدلال دی.