cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ګوتې نښه
د انسان د ګوتو نښې دقیقې، تقریباً ځانګړډوله، بدلول یې ستونزمن او د یوه وګړي د ژوند په اوږدو کې تلپاتې دي او د انسان د پېژندګلوي لپاره د اوږدمهالو نښو په توګه یې کارَونه مناسبه ګڼل کېږي. د ګوتو نښې کېدای شي د پولیس یا نورو باصلاحیته کسانو له‌خوا د هغو وګړو پېژندنې لپاره وکارول شي چې غواړي خپله پېژندګلوي پټه وساتي، یا کېدای شي د هغو وګړو په پېژندنه کې ورڅخه ګټه واخېستل شي چې رنځوره یا مړه دي (د بېلګې په توګه: د یوه طبیعي ناروین په پایله کې) او خپل ځان پېژندلای نه‌شي.
د شواهدو په توګه د ګوتو د نښو کارَونه د پوهانو، قضاتو او رسنیو له‌خوا ننګول شوې ده. د ټکو شمېرلو مېتودونو لپاره هېڅ ډول منظم معیارونه شتون نه‌لري او پوهان استدلال کوي چې د ګوتې نښو په مطابقت ورکولو کې د تېروتنو کچه لا په بشپړه توګه مطالعه شوې نه‌ده او د ګوتې نښې اړوند شواهد هېڅ ډول باوري احصائیوي بنسټ نه‌لري. ځینې څېړنې ترسره شوې دي چې ایا کارپوهان، پرته له‌دې چې د قراینو په څېر په اضافي معلوماتو تېرووځي، د ګوتو په نښو کې د ځانګړنې پر معلوماتو باندې، په عیني ډول، تمرکز کولای شي او که نه.
بیولوجيکي اړخ
اصطکاکي ګونځي د پښو او لاسو پر ګوتو، د لاس پر خپړه او د پښې پر تل باندې د پوستکي د باندنۍ برخې (اپیدرمس یا بشروي نسجونه) راوتلې برخې دي، چې د اصطکاکي ګونځو لرونکو پوستکي له یوه یا څو واحده ګونځو څخه رامنځ‌ته شوي. دغو ګونځو ته ځینې وخت «اپیدرمسي څوکې» هم وایي، چې د درمس «درمي پاپیلا» او د اپي‌درمس د پاپیلایې دننیو دندانو (شبکو) ترمنځ د پیوستون لاندېني کرښې له‌امله رامنځ‌ته کېږي. دغه اپي‌درمي ګونځې رامنځ‌ته شوي اهتزازونه او لړزېدنې غښتلې کوي؛ د بېلګې په توګه: کله چې د ګوتو څوکې پر یوې زیږې سطحې باندې وخوځول شي، د حساس نسج د درک کولو اړوند حسي عصبي رشتو ته سیګنالونه لا ښه لېږدوي. دغه ګونځې کېدای شي د زیږو سطحو په لاس نیولو کې مرسته وکړي او همدا راز په نمجنو حالتونو کې سطحې لا ښې لمس شي.
جنتیکي اړخ
په علمي ټولنه کې ټول په یوه خوله، پر دې باور دي چې د ګوتو د څوکو درماتوګلیفي نمونې ارثي دي. ښودل شوې ده چې د مونوزایګوتي غبرګوني د ګوتو د نښو نمونې تر ډېره سره ورته دي، په داسې حال کې چې په دای‌زایګوتي غبرګوني کې بیا دغه ورته ډېر لږ تر سترګو کېږي. د ۱۲ درماتوګلیفي ځانګړنو لپاره د وراثت خورا وړتیا پېژندل شوې ده. د درماتوګلیفي صفت د وراثت د اوسنیو موډلونو له‌مخې ښودل شوې ده چې ارثي صفتونه، د مندل له قوانینو سره سم، د اضافي یا غالب اصلي جېنونو له اضافي اغېزو سره یوځای انتقالېږي.
په داسې حال کې چې جېنونه د نمونو او د هغو د ډولونو ټولیزې ځانګړنې ټاکي، د چاپېریالي لاملونو د شتون له‌امله د ګوتې په هره نښه کې کوچني توپیرونه تر سترګو کېږي. سره له‌دې، د ګوتو د نښو پر نمونو باندې د جنتیکي او چاپېریالي لاملونو نسبي اغېزښندنې په ټولیزه توګه ناڅرګندې دي. د یوې ترسره شوې مطالعې له‌مخې، د ټولیزې تنوع کابو ۵ سلنه د کوچنیو چاپېریالي اغېزو له‌امله ده، که څه هم په دغې مطالعه کې د ګونځو ټولیز شمېر د یوه معیار په توګه کارول شوی دی. د ګوتو د ګونځو جوړښتي میکانیزمونو په هکله د وړاندیز شویو څوګونو موډلونو پر بنسټ، دغه میکانیزمونه د ګوتو په نښو کې د پراخې تنوع د رامنځ‌ته کېدو لامل ګرځي. په یوه موډل کې ښودل شوې ده چې د یوه جنین د یوه اپیدرمس د قاعده‌یي حجرو په قشر کې یو بې‌ثباته تعادل د اپیدرمي ګونځو د رامنځ‌ته کولو دنده لري. سربېره پر دې، کېدای شي د وینې رګونه او عصبي رشتې هم د ګونځو د بڼو په جوړښت کې مهم رول ولوبوي. بل موډل کې بیا ښودل شوې ده چې، د رحم دننه د هرې ګوتې (چې د ودې په حال کې ده) پر چاپېره په امنیوتیکې مایع کې د بدلونونو له‌امله د ګوتو د نښو اړوند حجرې په جلا کوچنیو چاپېریالونو کې وده کوي. د یوه شخص لپاره، دغه بېلابېل لاملونه جلا اغېزې پرېږدي او سربېره پر دې چې د ګوتو د دوو نښو له ورته‌والي څخه مخنیوی کوي، د ورته نمونو د ساتنې لامل هم ګرځي.
د یادونې وړ ده چې د ګوتو د نښو وراثت ټاکل، د فینوټایپونو د زښتې زیاتې تنوع له‌امله ستونزمن شوي دي. د یوې ځانګړې نمونې ډلبندي په ذهني ډول ترسره کېږي (د کمیتي اندازه کولو لپاره د خورا مناسبې ځانګړنې په هکله د عمومي توافق نه‌شتون)، چې په‌دې توګه د درماتوګلیفي نمونو شننه او څېړنه لا پېچلې کېږي. د ګوتو بېلابېلو نښو د نمونو لپاره د وراثت څوګوني حالتونه وړاندیز او څېړل شوي دي. د وړاندې شویو نظریو له‌مخې، د ګوتو د نښو د ګونځو مجموعي شمېر (چې تر ډېره د ګوتو نښو د نمونو د اندازې معلومولو معیار په توګه کارول کېږي) د وراثت څوجېني حالت لري او د څوګونو اضافي جېنونو تر اغېزې لاندې راغلی دی. سره له‌دې، دغه فرضیه د بلې څېړنې له‌خوا ننګول شوې ده؛ دغه څېړنه ښیي چې د هر شخص پر ګوتو باندې د ګونځو شمېر، په جنتیکي توګه، نورو ځانګړنو پورې تړلی نه‌دی او د نمونو پر جوړښت باندې د اغېزښندونکو اضافي جېنونو د شتون په هکله موثق شواهد نه‌شته. د ګوتو نښې د نمونې وراثت بل حالت ښیي چې پر غټې ګوتې او نورو ګوتو باندې قوس‌ډوله نمونه د یوه اتوزومي غالب صفت په توګه په میراث اخېستل کېږي. د قوس‌ډوله نمونې په هکله د لا زیاتو څېړنو له‌مخې، یو اصلي جېن یا څولاملي وراثت دنده لري ترڅو دغه قوس‌ډوله نمونې په میراث واخېستل شي. د څرخېدونکې نمونې د رامنځ‌ته کېدو په هکله یو جلا موډل کې ښودل شوې ده چې یو جېن یا سره تړلو جېنونو یوه ټولګه د خپلې د میراث پاتې کېدنې لامل ګرځي. سربېره پر دې، داسې برېښي چې څرخېدونکې نمونه دې ګڼې متقارنه وي، ځکه چې د یوه ټاکلي شخص د لسو ګوتو ترمنځ د نمونې توزېع، په ښکاره توګه، تصادفي دی. په ټولیز ډول، د کیڼ او ښي لاس د ګوتو نښو د نمونو پرتله د ګوتو نښو پر نمونو باندې د جېنونو په اغېزه کې د تقارن نه‌شتون ښیي، که څه هم دغه څېړنه لا زیاتې شننې ته اړتیا لري.
ايوا پيرون
ماريا ايوا ډوارټي ډي پيرون (Maria Eva Duarte de Peron) چې کورنی نوم يې ماريا ايوا ډوارټي دی او يوازې د ايوا پيرون يا ايويټا “Evita” په وړ نوم باندې ښه پېژندل کېږي، د ۱۹۱۹ ز کال د می پر ۹ مه نېټه وزېږېده او د ۱۹۵۲ ز کال د جولای پر ۲۶ مه نېټه وفات شوه. نوموړې يوه ارجنټاينۍ فلمي اداکاره، سياستپوه، فعاله او انسان دوسته وه، چې د ولسمشر جوان ډومينګو پيرون “Juan Domingo Peron” (۱۸۹۵ – ۱۹۷۴) مېرمن وه او د ۱۹۴۶ ز کال له جون څخه تر خپلې مړينې پورې يې د ارجنټاين د لومړۍ مېرمنې په توګه خدمت وکړ. نوموړې په پامپاس “Pampas” کې د لوس ټولډوس “Los Toldos” په يوه کليوالي سيمه کې په بې وزلۍ کې زېږېدلې وه او د پينځو ماشومانو تر ټولو کشرۍ وه. په ۱۹۳۴ ز کال د ۱۵ کلنۍ په عمر د دريځ، راډيو او فلمي ادارکارې په توګه د مسلک تعقيبولو په موخه د هېواد پلازمېنې بونيس ايريس ته لاړه.
نوموړې د ۱۹۴۴ زکال د جنوري پر ۲۲ مه نېټه د ارجنټاين په سان جوان “San Juan” کې د زلزلې قربانيانو ته د مرستې په موخه په “Luna Park Stadium” کې د مرستندويه غونډې پر مهال له ډګروال جوان پيرون “Colonel Juan Peron” سره وکتل. دواړو راتلونکی کال يو له بل سره واده وکړ. جوان پيرون د ۱۹۴۶ ز کال په جون کې د ارجنټاين ولسمشر وټاکل شو. د راتلونکو شپږ کالونو په موده کې ايوا پيرون پلويو سوداګريزو اتحاديو دننه په ځانګړي ډول د کارکوونکو د حقونو په اړه د خبرې کولو له امله ځواکمنه شوه. نوموړې د کار او روغتيا وزارتونو چارې هم پر مخ ويوړې، د ايوا پيرون مرستندويه بنسټ يې رامنځته او پر مخ وېوړ، ارجنټاين کې د ښخو د رايې کارونې حق اتله شوه او د پيرون پلوي ښځينه ګوند “Female Peronist Party” په نوم يې په پراخه کچه د هېواد لومړنی ښځينه سياسي ګوند رامنځته او اداره کړ.
په ۱۹۵۱ ز کال کې ايوا پيرون د ارجنټاين د مرستيال ولسمشرۍ دفتر لپاره د پيرون پلوې ټاکنې لپاره خپله نوماندي اعلان کړه، د پيرون پلوي سياسي بنسټ له لورې يې پراخه ملاتړ تر لاسه کړ. د ياد بنسټ ډېری غړي د ټيټ عايد لرونکي او کاري ټولګي ارجنټايني وګړي وو، چې “descamisados” يا بې کميسه وګړي بلل کېدل. د هېواد فوځ او بورژوا يا پانګه والې طبقې له لورې د مخالفت او خپلې خرابېدونکې روغتيا له امله اړ شوه، چې له نوماندۍ څخه لاس واخلي. په ۱۹۵۲ ز کال کې د ۳۳ کالو په عمر د سرطان له امله له مړينې څخه لږه موده مخکې ورته د ارجنټاين د کانګرس له لورې «د هېواد د معنوې مشرې» وړ نوم ورکړل شو. د جنازې مراسم يې په رسمي يا دولتي دود تر سره شول، چې دا ځانګړی امتياز يوازې د دولت د مشرانو لپاره په پام کې نيول کېده.
ايوا پيرون د ۱۹۷۶ زکال د موزيکال “Evita” د موضوع په توګه په خورا نامتو ډول د نړيوال نامتو کلتور يوه برخه ګرځېدلې ده. کرسټينا الواريز روډريګيز “Cristina Alvarez Rodriguez” ادعا کوي، چې ايويټا د ارجنټايني وګړو ډله ايز شعور هيڅکله نه دی پريښی. کرسټينا فيرنانډيز ډي کېچنر “Cristina Fernandez de Kirchner” چې د ارجنټاين لومړنۍ ښځينه ټاکل شوې ولسمشره ده، ادعا کوي چې د ايوا د نسل ښځې د نوموړې د جذبې او مبارزې د بېلګې پوروړې دي.
د ماشومتوب لومړي وختونه
د (La Razón de mi Vida) تر سرليک لاندې د ايوا ژوند ليک د ماشومتوب د پېښو په اړه هيڅ نېټې يا حوالې نه لري او د نوموړې د زوکړې د ځای يا د زوکړې د نوم يادونه نه کوي. د “Junin” د ملکي ثبت د کتاب له مخې د زوکړې يو سند ښيي، چې يوه ماريا ايوا ډوارټي د ۱۹۱۹ ز کال د می پر ۷ مه نېټه زېږېدلې وه. د هغې د تعميد غسل او نوم ورکولو تاييد پاڼه د نوموړې د زېږېدنې نېټه د “Eva Maria Ibarguren” تر نوم لاندې د ۱۹۱۹ زکال د می ۷ مه نېټه يادوي. داسې فکر کېږي چې په ۱۹۴۵ ز کال کې پېغلې ايوا پيرون د خپل واده لپاره د خپلې زېږېدنې جعلي سند جوړ کړ.
ايوا پيرون خپل ماشومتوب د بونيس ايريس ولايت په جونين “Junin” سيمه کې تېر کړ. پلار يې جوان ډوارټي “Juan Duarte” (۱۸۷۲ – ۱۹۲۶) د فرانسوي باسک کډوالو له نصب څخه و. مور يې جوانا ايبارګورين “Juana Ibarguren” (۱۸۹۴ فبروري ۹ – ۱۹۷۱ فبروري ۱۱) د هسپانوي باسک کډوالو له نصب څخه وه. جوان ډوارټي چې د نږدې “Chivilcoy” سيمې يو شتمن شپون و، وار له مخه يې په چيويکوی کې مېرمن او کورنۍ درلوده. هغه وخت د ارجنټاين په کليوالي سيمو کې د شتمن سړي لپاره له يوه څه د زياتو کورنيو درلودل عام نه وو.
ايوا يو کلنه وه، چې ډوارټي خپلې قانوني کورنۍ ته په تل پاتې ډول راوګرځېد او جوانا ايبارګيورين او د هغې ماشومان يې د بې وزلې پر وړاندې پرېښودل. ايبارګيورين او ماشومان يې اړ شول، چې د جونين تر ټولو بېوزله سيمې ته لاړ شي. لوس ټولډوس “Los Toldos” د لاس پامپاس “Las Pampas” په ګردجنه سيمه کې يو کلی و، چې د بېوزلې پر وړاندې د ويجاړ يا زړه تنګوونکي ځای په توګه پېژندل کېده. ايبارګيورين د خپل ځان او ماشومانو د ملاتړ په موخه د ګاونډيانو جامې وګڼدلې. ياده کورنۍ د ارجنټاين د قانون له مخې د پلار د پرېښودلو او د ماشومانو د ناقانونه دريځ له امله تورنه (بدنامه) شوې او په پايله کې يو څه څنګ ته (ګوښه) شوې وه. د خپل ژوند د دې برخې د سپينولو په موخه هيله کېدای شي دا انګېزه وه، په ۱۹۴۵ ز کال کې يې د خپل زېږون اصلي سند کې لاسوهنه وکړه.
جونين “Junin”
په پای کې د ايوا د مشر ورور د مالي مرستې لپاره د پور له لارې کورنۍ يو څه غټ کور ته کډه لاړه، چې وروسته يې په ليليه کور بدل کړ. په دې وخت کې پېغلې ايوا زياتره وختونه د ښوونځي په لوبو او کنسرتونو کې ګډون وکړ. د نوموړې د خوښې يوه وخت تيري سينما وه. که څه هم د ايوا مور د هغې لپاره يو څو پلانونه درلودل او غوښتل يې چې له يو سيمه ايز لېسانس سره يې واده وکړي، مګر ايوا په خپله د يوې نامتو اداکارې جوړېدلو خوب ليده. د تمثيل کولو لپاره د ايوا مينه د ۱۹۳۳ ز کال په اکتوبر کې هغه مهال پياوړې شوه، چې د “Arriba Estudiantes” (زده کوونکي راپورته کېږي) په نوم د ښوونځي په يوه ننداره کې يې کوچنې ونډه ولوبوله، چې بارنيس “Barnes” يې د يوې احساساتي، هېوادپاله او بېرغ خوځونکې په توګه يادوي.
بونيس ايريس ته تګ
نوموړې په خپل ژوندليک کې بيانوي، چې د خپل ښارګوټي ټول هغه خلک يې چې لويو ښارونو ته تللي وو، يادې ښارونه يې د «هغه نا اشنا ځايونو په توګه بيان کړل، چې له شتمنۍ پرته په کې نور هيڅ شی هم نه ورکول کېده». ايوا په ۱۹۳۴ ز کال د ۱۵ کلونو په عمر هغه مهال له خپل بېوزلۍ ځپلي کلي څخه وتښتېدله، چې د له يو ځوان موسيقيپوه سره د هېواد پلازمېنې بونيس ايريس ته لاړه. د ځوانې جوړې اړيکه لکه څرنګه چې ژر پيل شوې وه، همغومره ژر پای ته ورسېده، مګر ايوا په بونيس ايريس کې پاتې شوه. نوموړې پر دريځ او راډيو کې دندو ته دوام ورکړ او په پای کې فلمي اداکاره شوه. ايوا پيرون خپل طبيعي تور وېښتان زېړ يا طلايي رنګ کړل او دا د وېښتانو دا بڼه يې د پاتې ژوند لپاره همداسې وساتله.
ديني انسان پوهنه
مذهبي يا ديني انسانپوهنه د مذهبي بنسټونو مطالعه او د ټولنیزو بنسټونو سره د دوی اړیکې او د مختلفو کلتورونو ترمنځ د مذهبي عقیدې او مذهبي دودونو پرتله کول دي. عصري انتروپولوژي په دې باور ده چې د توپوهنې او مذهب ترمنځ مستقیمه اړیکه شتون لري ، او دا چې هر مذهب یو کلتوري محصول دی چې د بشري ټولنو لخوا رامینځته شوی چې د دوی عبادت کوي.
ماري موډنا
د موډنا ماري (په ایټالوي کې: ماریا بئاتریس آنا مارګریتا ایزابلا یا ماري ډي موډنا؛ زیږون: د ۱۶۵۸ زکال د اکتوبر ۵ مه – مړینه د ۱۷۱۸ زکال د مۍ ۷مه ) د انګلنډ، سکاټلنډ او ایرلنډ د ملکې په توګه د دویم او اووم جیمز (۱۶۳۳ – ۱۷۰۱ زکال) دویمه ښځه وه. نوموړې رومن کاتولیک باورونه لرل چې له کونډ جیمز سره یې واده وکړ؛ جیمز د دویم چارلز (۱۶۳۰-۱۶۸۵ زکال) کوچنی ورور او احتمالي وارث و. هغې له سیاست سره لیوالتیا نه لرله او جیمز او د هغه ماشومانو ته وفاداره وه؛ د جیمز له ماشومانو څخه دوه یې: یعقوب پالونکی او د تاج او تخت مدعي جیمز فرانسیس اډوارد او لوئیزا ماریا ترزا تر لویوالي ژوندي پاتې شول.
شهزادګۍ ماري چې د ایټالیا په شمال لویدیځ دوک نشینه سیمه موډنا کې وزېږېده په پیل کې تر ډېره پورې د هغه د یوازني ژوندي پاتې شوي زوی جیمز فرانسیس اډوارډ د جنجالي تولد له امله پېژندل کېدله. د دې په اړه په پراخه کچه دا آوازه خپره شوې وه چې هغه یوه «بدلون کوونکې» ده او په غیر قانوني توګه د ګرمو اوبو په تشت کې د زیږون خونې ته لېږدول شوې څو د خپل کاتولیک مېړه لپاره د ستورات کورنۍ وارث وزېږوي. د جیمز فرانسیس اډوارډ زیږون له «ځلاند انقلاب» سره مرسته کوونکی عامل و چې له امله یې دویم او اووم جیمز د واک له ګدۍ را کوز کړای شو او د هغه د لومړۍ مېرمنې آن هاید (۱۶۳۷- ۱۶۷۱ زکال) مشره لور دویمه ماري د هغه ځای ناستې شوه. دویمې ماري او مېړه یې دریم ویلیم چې له اورنج څخه و په ګډه توګه یې د «ویلیام او مري» په نامه سلطنت وکړ.
ماري فرانسې ته تبعید شوه او د یعقوب پالونکو ترمنځ یې د «اوبو پر سر ملکې» په توګه شهرت وموند. هغې له خپل مېړه او زامنو سره د سنت ژرمن – ان – لایه په نوم قلا کې ژوند کاوه چې پاچا څورلسم لویي ورکړې وه. ماري د څورلسم لویي د درباریانو ترمنځ محبوبیت درلود؛ په داسې حال کې چې جیمز د ستړي کس په توګه حساب کېده. د کونډ توب پر مهال ماري د خپل وخت یوه برخه د چیلوټ (Chaillot) صومعې له راهبو سره تېراوه او د اوړي پر مهال به تر ډېره پورې له خپلې لور لوئیزا ماریا ترزا سره اوسېدله. په ۱۷۰۱ زکال کې هغه مهال چې دویم جیمز ومړ، ځوان جیمز فرانسیس اډوارډ چې هغه مهال یې ۱۳ کاله عمر درلود د یعقوب پالونکو له نظره پاچا شو. له دې امله چې هغه په اسمي توګه د حکومت د ترلاسه کولو لپاره لا ډېر کوچنی و، ماري تر ۱۶ کلنۍ پورې د هغه استازولي وکړه. هغه مهال چې په ۱۷۱۳ زکال کې له ځوان فرانسیس اډوارډ څخه د اوتریخت هوکړې د استوګنې کولو د برخې پر بنسټ، هغه هوکړه چې له مخې یې د هسپانیا د ځای ناستوب جګړه (۱۷۰۱-۱۷۱۴ زکال) پای ته ورسېده؛ وغوښتل شول له فرانسې ووزي، خو ماري په داسې حال کې چې په فرانسه کې یې څوک نه و پاتې همدلته پاتې شوه. د هغې لور لوئیزا ماریا ترزا د تڼاکو د وبا له امله مړه شوه. د هغې د فرانسوي هم دوره کسانو په خبره ماري په ۱۷۱۸ زکال کې د سینې د سرطان له امله مړه شوه.
لومړنی ژوند
ماریا بئاتریس چې د موډنا د دوک څلورم الفونسو او د هغې د مېرمنې لورا مارتینوزي دویمه، خو مشره ژوندۍ پاتې شوې ماشومه وه چې د ۱۶۵۸ زکال د اکټوبر میاشتې په پنځمه نېټه د ایټالیا په دوک نشینه موډنا سیمه کې وزېږېده. د هغې یوازنی کشری ورور فرانچسکو په ۱۶۶۲زکال کې د دوک له مړینې وروسته هغه مهال چې ماري یوازې څلور کلنه وه د پلار ځای ناستی شو. د ماري او فرانچسکو مور، لورا له هغوی سره سخت دریځی چلند درلود او تر هغه مهال چې زوی یې بلوغ ته ورسېد د نایب السلطنت په توګه یې عمل کاوه. ماري غوره زده کړې لرلې، په فرانسوي او ایټالوي ژبو یې په ښه توګه خبرې کولای شوې، په لاتین هم پوهېده او وروسته یې انګلیسي هم زده کړه.
ماري د خپلو معاصرینو له خوا د «لوړ قد لرونکې او ستایلو وړ مېرمنې» په توګه توصیف شوې چې د لارډ پیټربورو له خوا د یورک دوک، جیمز ته وغوښتل شوه. لارډ پیټربورو د یوک د دوک یاور و. کونډ جیمز د انګلستان د دویم چارلز کوچنی ورور او وارث و. دوشس لورا په پیل کې د پیټربورو وړاندیز ته ځواب ورنکړ ځکه د فرانسې د سفیر په خبره هغه په تمه وه چې لور به یې له هسپانوي یوولس کلن دویم چارلز سره د واک پر سر سیالي وکړي. خو له دې سره چې د لورا د اکراه لومړی دلیل هر څه چې و، بالاخره یې د ماري له لوري د دغه وړاندیز سره هوکړه ترلاسه کړه او دوی دواړه د ۱۶۷۳ زکال د سپټمبر په ۳۰ مه په وکالت له یوبل سره واده شول.
موډنا هغه مهال د فرانسې د څورلسم لويي په قلمرو کې وه چې دغه کوژده ومنل شوه.انګلستان ته پر لار هغوی په پاریس کې دمه وکړه چې لویي یې تود هرکلی وکړ او هغې ته یې د ۸۰۰۰ پونډه په ارزښت یو نښان ورکړ. په انګلستان کې له هغې څخه چندان هرکلی ونشو. پارلمان چې په بشپړه توګه له پروتستانتانو څخه جوړ و د دوه کاتولیکانو د واده پر وړاندې یې لږ غبرګون وښود ځکه ویرېدل چې دا کېدای شي د هېواد پر وړاندې یوه «پاپیستي» توطئه وي. د انګلستان ډیری خلکو له دې امله چې پروتستانت و د یورک شاهزادګۍ ته – چې له خپل مېړه سره له یوځای کېدو وروسته د هغه په نوم باید یاده شوې وای – هغې ته د «پاپ لور» ویل. پارلمان ګواښ وکړ چې دغه واده باطل اعلانوي همدا و چې چارلز د ۱۶۷۴ زکال تر جنوري میاشتې پورې پارلمان وځنډاوه څو ډاډ ترلاسه کړي چې د ورور واده ته به یې درناوی کېږي او د ستورات کورنۍ اعتبار به ساتل کېږي.
کورنۍ
د یورک دوک چې یو مشهور کاتولیک و له خپلې ناوې څخه ۲۵ کاله مشر و؛ په خپل بدن کې یې د تڼاکو زخمونه لرل او د ژبې په بندیدو اخته و. نوموړي د ۱۶۶۸ زکال په شاوخوا کې په پټه توګه کاتولیک باورونه منلي و. ماري د لومړي ځل لپاره خپل مېړه د ۱۶۷۳ زکال د نومبر په ۲۳ مه د هغه د دویم واده په ورځ ولید. جیمز له خپلې ناوې څخه راضي و. خو له دې سره چې په پیل کې د ماري خوښ رانغی او هر ځل به یې چې هغه لیده په ژړا به شوه، ډېر ژر له جیمز سره جوړه راغله. جیمز له خپلې لومړنۍ مېرمنې آن هاید څخه چې په ۱۶۷۱ زکال کې مړه شوې وه د لیډي ماري او لیډي آن په نامه دوه لوڼې لرلې. جیمز هغوی ته ماري په دې جملې سره ور معرفي کړه «ما د تاسو سره د لوبو کولو لپاره نوې ملګرې راوستې». د لیډي مري پر خلاف، لیډي آن د خپل پلار نوې ښځه نه خوښوله. ماری به له آن سره لوبې کولې څو د هغې زړه ترلاسه کړي.
ملکه (۱۶۸۵- ۱۶۸۹ زکال)
د ټولو ستونزو او کړکیچونو سربېره، جیمز د خپل ورور له مړینې وروسته چې د زوړ سبک تاریخ له مخې د ۱۶۸۵ زکال د فبروري په ۶ مه ومړ، په اسانۍ سره واک ته ورسېد؛ هغه هم د دې په احتمال سره چې دغه ځای ناستی به یوه بله کورنۍ جګړه راوپاوري. ماري په صمیمانه توګه د چارلز لپاره د ویر مراسم ونیول او د خپل ژوند په وروستیو کې یې د هغه په اړه وویل: «هغه تل زما پر وړاندې مهربانه و». د ماري او جیمز پر سر د ۱۱۹۰۰۰ پونډي تاج اېښودو مراسم د اپرېل په ۲۳ مه د سنټ جورج په ورځ ترسره شول چې په ډېر دقت سره طراحي شوي و. دغه مراسم د ماري لپاره بې بېلګې و ځکه په دغه ډول بشپړ مراسم د انګلستان د اتم هنري او د آرګون د کاترین د تاج اېښودو له مراسمو وروسته نه و ترسره شوي.
د ملکې ماري روغتیا د ایزابېلا (د هغې د لور) له مړینې وروسته نه وه ښه شوې. تردې چې د توسکان قاصد فلورانس ته خبر یووړ چې «د [ماري د ځای ناستې په توګه] عمومي نظر د اعلیحضرت د لور شاهزادګۍ پر لور دی». فرانسې هم د ملکې د نږدې کېدوني مرګ لپاره چمتوالی نیو او د انګین د دوک لور یې د جیمز د نوې مېرمنې په توګه معرفي کوله. د دې په خوا کې ملکې هڅه کوله ورور یې چې د موډنا دوک و د مدیچي له پخوانی واکمنې ماریا لویزا سره واده وکړي.
د ۱۶۸۷ زکال په فبروري میاشت کې هغه مهال چې ملکه د ډورچسټر له کونټیس کاترین سډلی سره د پاچا له اړیکې خبره شوه په غصه شوه او په وایټ هال کې یې خپلې نوې ماڼۍ ته کډه وکړه؛ وایټ هال له ۱۶۸۶ زکال راهیسې د کاتولیکو کلیساګانو مرکز و. دغه ودانۍ د کریسټوفر وارین له خوا د ۱۳۰۰۰ پونډو په لګښت طراحي شوې وه. له دې امله چې د دغې ماڼۍ ودانیزې چارې لا نه وې بشپړې شوې، پاچا د یو شمېر استازو سره د هغې په کوټه کې وکتل چې دغه چاره د ملکې د لا زیاتې ناخوښۍ لامل وګرځېده. له توسکاني سره د واده اړوند خبرو اترو له ناکامېدو نږدې پنځه میاشتې وروسته د ملکې مور دوشس لورا مړه شو. له دې امله د انګلیس ټول دربار د ویر پر ټغر کښېناست. دوشس لورا په پام وړ کچه نغدې پیسې او یوه اندازه جواهرات ماري ته پرېښودل.
د روم د سپېڅلۍ سترواکۍ انحلال
د روم سپېڅلې سترواکي په عملي بڼه د ۱۸۰۶ زکال د اګست په ۶مه منحل شوه، هغه مهال چې د هابسبورګ – لورن کورنۍ ته اړوند د روم وروستي سترواک دویم فرانسېس له ځانه خپل القاب لرې او همدارنګه یې ټول ایالتونه او مامورین سترواکۍ ته له ژمنتیا آزاد اعلان کړل. له منځنیو پېړیو را وروسته د روم سپېڅلې سترواکي د لویدیځو اروپایانو له خوا د لرغوني روم د سترواکۍ د مشروع دوام ورکوونکې په توګه په رسمیت وپېژندل شوه ځکه چې سترواکان یې د پاپ له خوا د روم د سترواکانو په توګه ټاکل کېدل. د دغه رومي میراث پر بنسټ د سپېڅلي روم سترواکانو ادعا کوله چې دوی د ټولې نړۍ پاچایان دي او په قضایي حوزه کې یې له ټولې عیسوي اروپا سربېره ګڼ شمېر نورې برخې هم شاملېږي. د روم د سپېڅلې سترواکۍ د زوال بهیر یو اوږد مهاله بهیر و چې کلونه وخت یې ونیو. د ۱۶مې او ۱۷مې پېړۍ پر مهال د یوه قلمرو واقعي حاکم ته د هغو د صلاحیت د اړوندتیا په نظریې سره معاصر ډول ته د ورته حاکمیت لرونکو دولتونو رامنځته کېدو د روم د سپېڅلې سترواکۍ د نړیوال توب ماهیت له ګواښ سره مخ کړ.
په داسې حال کې چې دغې سترواکۍ په پیل کې له ځانه په سمه توګه دفاع وکړه، خو بیا هم د فرانسې او ناپلیون ترمنځ جګړه ورته فاجعه جوړونکې وه. په ۱۸۰۴ زکال کې ناپلیون ځان د فرانسې سترواک اعلان کړ او دویم فرانسېس د هغو په غبرګون کې ځان د روم د سترواک توب سربېره د اتریش سترواک هم اعلان کړ؛ دغې چارې له یوه اړخه د فرانسې او اتریش د برابروالي او ورته مهال له دواړو څخه یې د روم د سترواکۍ د مخکښتوب څرګندويي کوله. د ۱۸۰۵ زکال په ډسمبر میاشت کې د استرلیتز جګړې په ترڅ کې د اتریش له ماتې وروسته او همدارنګه د ۱۸۰۶ زکال په جولای میاشت کې د فرانسې د سټلایټ یا اقماري دولت په توګه د راین د کنفدراسیون د جوړېدو لپاره د دویم فرانسېس تر واک لاندې د ډېرو جرمني قلمرونو جلا کېدل په عملي بڼه د روم د سپېڅلې سترواکۍ د پای په معنی و. په ۱۸۰۶ زکال کې له واک څخه په ګوښه کېدو دویم فرانسېس دا اړینه وګڼله چې د سترواکۍ ټول اداري سیسټم منحل کړي؛ هغه هم د دې لپاره چې مخه ونیسي ناپلیون ځان د روم سترواک اعلان نه کړي ځکه چې بیا یې له امله خپله هم د ناپلیون رعیت ګڼل کېده.
د سترواکۍ د منحل کولو اړوند غبرګونونه له بې تفاوتیو څخه تر ناهیلیو پورې تغیر درلود. د هابسبورګ د پاچاهۍ د پلازمېنې وین وګړي د سترواکۍ له لاسه ورکولو څخه په وحشت کې و. د دویم فرانسېس ډېری پخوانیو مامورینو د هغه د دغې چارې قانوني والی تر پوښتنې لاندې راوړ. په داسې حالت کې چې دوی ټول یوه خوله و چې د هغه له واکه ګوښه کېدل قانوني و، خو د سترواکۍ منحل کول او د ټول قلمرونو آزادول یې د سترواک له واکونو څخه لوړ بلل. په همدې ترتیب سره ډېری شاهزادګانو او د سترواکۍ تر لاس لاندې وګړو د سترواکۍ د له منځه تلو له منلو ډډه وکړه، آن تر دې چې یو شمېر عادي وګړو دا باور درلود چې د سترواکۍ د انحلال موضوع د سیمه ئیزو چارواکو توطئه ده. په جرمني کې انحلال په پراخه کچه د لرغوني او نیمه افسانوي ټروی سقوط سره مقایسه شو او یو شمېر نورو د روم د سترواکۍ پای د وخت له پای یا قیامت سره اړوند وباله.
عامه غبرګونونه
د روم سپېڅلې سترواکي چې له زرو کلونو څخه د زیاتې مودې لپاره یې دوام کړی و داسې په عادي بڼه هم پای ته وه نه رسېده. د سترواکۍ انحلال په جرمني کې شاکي موجونه رامنځته کړل چې ډېری غبرګونونو د له منځه تللې سترواکي په پولو کې غصه، غم او یا شرم له ځانه سره درلود؛ آن تر دې چې د راین د کنفدراسیون لاسلیک کوونکي یې په غصه کړل. په سترواکۍ کې د باوریا استازي، ریکبرګ، په دغه کنفدراسیون کې خپل دخالت ته په اشارې چې په عملي توګه یې سترواکي محکومه کړې وه، څرګنده کړه چې له دې امله چې «د جرمني د نوم د نابودۍ اړوند مې خپله امضا کړې» پر ځان غصه یم. له قانوني پلوه د دویم فرانسېس د واک پرېښودل بحث پارونکې موضوع وه. معاصر حقوقي مفسرین یوه خوله و چې له واکه لاس اخیستل په بشپړه توګه قانوني چاره ده، خو سترواک د سترواکۍ د انحلال واک نه لري. په دې ترتیب سره د سترواکۍ تر حکم لاندې ډېر شمېر واکمنانو د سترواکۍ د پای له منلو ډډه وکړه. د ۱۸۰۶ زکال په اکتوبر میاشت کې د تورینګن کروندګرو د سترواکۍ د پای له منلو ډډه وکړه ځکه چې باوري و د انحلال موضوع د سیمه ئیزو چارواکو توطئه ده. د دغې پخوانۍ سترواکۍ پاشل کېدو ګڼ شمېر کسان په راتلونکي بې باوره او د جرمني د راتلونکي اړوند یې اندېښمن کړل. په دې اړوند له ویانا څخه معاصرو راپورونو د دغې سترواکۍ انحلال «نه درک کېدونکی» او د عامو وګړو غبرګون یې وحشتناکه توصیف کړ.
رسمي او نړیوال غبرګونونه
په رسمي کچه د دغې سترواکۍ انحلال ته د پروس غبرګون په فرمولیکه بڼه د پښېمانۍ څرګندول و او دغه چاره یې «د وخت له خوا یوې شرافتمندانه سپېڅلې اړیکې ته پای ټکی وباله». په رایشتاګ کې د پروس استازي بارون ګورتز په داسې خواشینۍ سره غبرګون وښود چې په کې د هابسبورګ له کورنۍ سره د هغه علاقه او د سترواکانو په توګه د هغوی د پخواني رول ستاینه په کې نغښتې وه. ګورتز په ۱۷۹۲ زکال کې د روم د سپېڅلې سترواکۍ د سترواک په توګه د دویم فرانسېس د ټاکنې په مراسمو کې د برانډنبورګ د انتخابي حوزې (د سترواکۍ په رسمي پولو کې د پروس قلمرو و) د استازي په توګه ګډون کړی و او په فریاد سره یې وویل، «هغه سترواک چې ما یې د انتخاب په برخه کې مرسته کړې وه وروستی سترواک شو! – دغه ګام له شک پرته د انتظار وړ و، خو دغه واقعیت لږ ټکان ورکونکی یا کوچنی کولای نه شي. دغې چارې د هیلو هغه وروستۍ رسۍ هم پرې کړه چې یو شمېر کسانو یې هڅه کوله ځان له هغو سره ونښلوي». د هسن کاسل ټاکنیزې حوزې ته د اتریش استازي بارون فون ویسنبرګ راپور ورکړ چې سیمه ئیز انتخابګر لومړي ویلیام وژړل او «د هغه اساسي قانون د له لاسه ورکولو له امله یې خواشیني څرګنده کړه چې جرمني د اوږد مهال لپاره خپله خوښي او آزادي له هغو څخه پوروړې بلله».
په نړیواله کچه د دغې سترواکۍ سقوط له بېلابېلو غبرګونونو او یا هم له بې تفاوتۍ سره مخ شوه. د روسیې لومړي الکساندر یې اړوند هیڅ غبرګون وه نه ښود؛ بل پلو د ډنمارک اووم کریسټیان د سترواکۍ له منحل کېدو څو میاشتې وروسته په رسمي توګه د هغې سترواکۍ یو شمېر جرمني قلمرونه په خپله پاچاهۍ کې ادغام کړل. د سویډن څلورم ګوستاو (چې په مشخص ډول یې تر اوسه پورې د اتریش د سترواکۍ جلا عنوان په رسمیت نه و پېژندلی) د ۱۸۰۶ زکال د اګست په ۲۲ مه یې د جرمني قلمرونو (سویډني پومرانیا او برمن – ورډن) وګړو ته تحریک کوونکې اعلامیه صادره کړه او څرګنده یې کړه چې د روم د سپېڅلې سترواکۍ انحلال «د جرمني ملت نه شي له منځه وړلای» هغه هیله څرګنده کړه چې کېدای شي دغه سترواکي بېرته را ژوندۍ کړای شي.
وېشل شوې کرښې مشابهت
د وېشل شوې کرښې مشابهت ( Greek    ) په جمهوریت کې د یوناني فیلسوف افلاطون لخوا وړاندې شوی (509d–511e). دا د ګلوکون او سقراط تر منځ د خبرو اترو په توګه لیکل شوی، په کوم کې چې وروستی د پخوانۍ غوښتنې سره سم د لمر د سمدستي مخکینۍ مشابهت په اړه توضیحات ورکوي. سقراط له ګلوکون څخه وغوښتل چې نه یوازې دا غیر مساوي دوه اړخیزه کرښه تصور کړي بلکه د هرې دوه برخې د دوه برخې کولو تصور وکړي. سقراط تشریح کوي چې د نتیجې څلور برخې د روح څلور جلا جلا 'عاطفي' (παθήματα) استازیتوب کوي. ویل کیږي ښکته دوه برخې د لید استازیتوب کوي پداسې حال کې چې لوړې دوه برخې د پوهیدو استازیتوب کوي. دا عاطفې په پرله پسې ډول بیان شوي چې د حقیقت او حقیقت د کچې لوړیدو سره د اټکل (εἰκασία) څخه باور ( πίστις ) فکر ( διάνοια ) او په پای کې د پوهیدو ( νόησις ) پورې تړاو لري. برسېره پر دې، دا مشابهت نه یوازې د رواني تیوري توضیح کوي بلکه د میټافزیک او ایپیسټیمولوژیکي نظریات هم وړاندې کوي.
تفصیل
په جمهوریت کې (509d-510a)، افلاطون ویشل شوې کرښه په دې ډول بیانوي:
ښکاره نړۍ
په دې توګه AB د فزیکي شیانو سیوري او انعکاس څرګندوي، او BC پخپله فزیکي شیان. دا د دوه ډوله پوهې سره مطابقت لري، زموږ د عادي، ورځني تجربې فریب ( ایکاسیا )، او باور (πίστις pistis ) د جلا فزیکي شیانو په اړه چې خپل سیوري لري. په تیمیوس کې، د فریب کټګورۍ ټول هغه "نظرونه چې د عامو خلکو ذهنونه ډک دي" شامل دي، پداسې حال کې چې طبیعي علوم د باور په کټګورۍ کې شامل دي.
د ایکاسیا اصطلاح ( εἰκασία  )، په یوناني کې د قیاس معنی ده، د افلاطون لخوا د ظاهر سره د معاملې کولو انساني طریقې ته اشاره کولو لپاره کارول شوې وه. په ځانګړې توګه، دا د لیدل شوي برخې د ښکته فرعي برخې په توګه پیژندل شوی او د انځورونو استازیتوب کوي، کوم چې افلاطون د "لومړی سیوري، بیا په اوبو کې منعکس او په ټولو جوړو، نرمو او ځلیدونکو موادو کې" په توګه تشریح کوي. د فیلسوف په وینا، اکیسیا او پیسټس د دوکسا سره یوځای کیږي، کوم چې د پیدایښت (جوړیدو) سره تړاو لري.
Eikasia څو تفسیرونه لري. د مثال په توګه، دا د پوهیدو وړتیا نه ده چې ایا احساس د بل څه انځور دی. له همدې امله دا موږ د پوهیدو مخه نیسي چې خوب یا حافظه یا په عکس کې انعکاس حقیقت نه دی. یو بل توپیر چې د پوهانو لخوا وړاندې شوی لکه یانسي ډومینیک، تشریح کوي چې دا د اصل د پوهیدو یوه لاره ده چې هغه شیان رامینځته کوي چې د اکاسیا په توګه ګڼل کیږي. دا یو چا ته اجازه ورکوي چې عکس له واقعیت څخه توپیر وکړي لکه څنګه چې یو څوک کولی شي د ونې لپاره په ډنډ کې د ونې د انعکاس غلطولو مخه ونیسي.
د پوهېدو وړ نړۍ
افلاطون CD تشريح کوي، د دې "ټيټ" په توګه، د رياضي استدلال (διάνοια dianoia ) په شمول، چېرته چې د رياضياتو خلاصې څيزونه لکه د هندسي کرښو په اړه بحث کيږي. دا ډول توکي د فزیکي نړۍ څخه بهر دي (او باید د دې لینونو له نقاشیو سره مغشوش نه شي ، کوم چې د فزیکي نړۍ BC کې راځي). په هرصورت، دوی افلاطون ته د فلسفې پوهاوي د موضوعاتو په پرتله لږ مهم دي (νόησις noesis )، د دې دوو فرعي برخو "لوړ" ( DE ):
افلاطون دلته د عادي شیانو او د دوی سیوري یا انعکاسونو ترمینځ پیژندل شوې اړیکه کاروي ترڅو د فزیکي نړۍ او په ټوله کې د نظرونو نړۍ (فورم) ترمنځ اړیکه روښانه کړي. پخوانی د وروستي تیریدو انعکاس له لړۍ څخه جوړ شوی دی ، کوم چې ابدي ، ډیر ریښتینی او "ریښتیا" دی. سربیره پردې، هغه پوهه چې موږ یې د نظرونو په اړه لرو - کله چې واقعیا موږ لرو - د یوازې فزیکي نړۍ د پوهې په پرتله خورا لوړ ترتیب دی. په ځانګړې توګه، د بڼو پوهه د ښه مفکورې (فورم) د پوهې لامل کیږي.
مابعدالطبعي اهمیت
د ویشل شوې کرښې مشابهت د افلاطون د میتودولوژیکي چوکاټ بنسټ دی. دا جوړښت د افلاطون د مابعدالطبیعات، علمپوهنې، او اخلاقو لوی انځور په یو ډول څرګندوي. د فیلسوف لپاره دا بسنه نه کوي چې په نظرونو (فارمونو) پوه شي، هغه باید د جوړښت له ټولو څلورو کچو سره د نظریاتو په تړاو هم پوه شي ترڅو په هر څه پوه شي. په جمهوریت کې، فیلسوف باید د عادلانه ژوند کولو یا د یو عادل دولت تنظیم او اداره کولو لپاره د عدالت په نظریه پوه شي.
د ډبرو لرغونې دوره
د ډبرو لرغونې دوره (په انګلیسي: Paleolithic) تر تاریخ وړاندې دوره ده، مشخصه یې دا ده چې په دې دوره کې ډبرین وسایل جوړ شول چې د بشر د ماقبل‌التاریخ تکنالوژيکې دورې شاوخوا ۹۹ سلنه برخه رانغاړي. دا دوره شاوخوا ۳.۳ میلیونه کاله وړاندې د انسان‌توکمو له‌خوا د ډبرینو وسایلو له کارولو څخه د پلیسټوسن تر پای ته رسېدو پورې پراخه ده چې له نن څخه شاوخوا ۱۱۶۵۰ کاله وړاندې مهال کېږي.
وېشل شوې کرښې مشابهت
معرفتي مانا
افلاطون د پوهې خورا سخت مفهوم لري. د مثال په توګه، هغه د یوې موضوع په اړه تخصص نه مني، نه مستقیم احساس (وګورئ Theaetetus )، او نه د فزیکي نړۍ ( مینو ) په اړه ریښتینې باور د پوهې په توګه. د فیلسوف لپاره دا بسنه نه کوي چې په نظرونو (فارمونو) پوه شي، هغه باید د جوړښت له ټولو څلورو کچو سره د نظریاتو په تړاو هم پوه شي ترڅو په هر څه پوه شي. له همدې امله، د سقراط په ډیرو پخوانیو ډیالوګونو کې، سقراط خپل ځان او نورو ته د پوهې انکار کوي.
د ډبرو لرغونې دوره
د ډبرو لرغونې دوره په اروپا کې د ډبرو تر منځنۍ دورې مخکې وه، که څه هم د لېږد نېټه له جغرافیايي پلوه څو زره کاله توپير لري. د ډبرو په لرغونې دوره کې انسانان د موسیقۍ د ډلو په څېر په کوچنیو ټولنو کې سره راټولېدل او د نباتاتو په راټولولو، کب‌نیونې او ښکار یا د وحشي حیواناتو په راټولولو سره به یې د ژوند اړتیاوې پوره کولې. د ډبرې لرغونې دوره د تېرو یا تراشل شویو ډبرینو وسایلو په کارولو سره مشخصېږي، که څه هم هغه مهال انسانانو له لرګیو او هډوکو څخه جوړ وسایل هم کارول. نور ارګانیک توکي چې د وسایلو په توګه د کارولو وړ وګرځېدل، چرم او د نباتاتو سپڼسۍ یا ریښې وې. له دې سره سره، د چټکې تجزیې یا خورېدو له امله دا شیان تر ډېره باقي نه دي پاتې شوي.
شاوخوا ۵۰۰۰۰ کاله مخکې مصنوعات یا لاسي وسایل په پام وړ ډول زیات شول. په افریقا کې د لرغون‌پوهنې په سوابقو کې له هډوکو جوړ وسایل او لومړني هنرونه را څرګند شول. د انسان د کب‌نیونې لومړني شواهد هم د سوېلي افریقا په ځینو سیمو لکه «بلومبوس» غار کې د لرغونو اثارو له ډلې بلل شوي دي. لرغون‌پوهان د ۵۰۰۰۰ کلونو پخواني اثار په بېلابېلو ډلو وېشي؛ لکه غورځول کېدونکې ډبرې، د حکاکۍ وسایل، چاقو او د سوري کولو نور وسایل.
وېشل شوې کرښې مشابهت
معرفتي مانا
د لومړۍ درجې لپاره، "د جوړیدو او تیریدو نړۍ"، افلاطون په ښکاره ډول د پوهې امکان ردوي. دوامداره بدلون هیڅکله یو شان نه پاتې کیږي، له همدې امله، د شیانو ملکیتونه باید په مختلفو وختونو کې مختلف نظریاتو ته مراجعه وکړي. په یاد ولرئ چې پوهه ممکنه وي، کوم چې افلاطون باور درلود، نور درې درجې باید بدلېدونکي نه وي. دریمه او څلورمه درجه، ریاضیات او نظریات، لا دمخه ابدي او نه بدلیدونکي دي. په هرصورت، د دې لپاره چې ډاډ ترلاسه شي چې دویمه درجه، هدف، فزیکي نړۍ هم بدله نه ده، افلاطون، په جمهوریت کې، کتاب 4 په تجربه کې اخیستل شوي  محوری محدودیتونه معرفي کوي چې دواړه حرکت او بدلون منع کوي. لیدونه
د ډبرو لرغونې دوره
بشریت د ډبرو د لرغونې دورې په لومړیو کې ورو ورو د هومو جنس له لومړنیو غړو څخه – لکه هومو هابیلیس چې ساده ډبرین وسایل یې کارول – د اناتومۍ او چلند له نظره پر مدرنو انسانانو بدل شو. د ډبرو د لرغونې دورې په پای په ځانګړي ډول د ډبرو په منځنۍ دوره کې یې د لومړنیو هنري اثارو پر تولید پیل وکړ او د تدفین او تشریفاتو په څېر مذهبي او معنوي چلندونو ته یې مخه کړه. د ډبرې په لرغونې دوره کې انسانانو د کنګل لومړۍ او منځنۍ دوره تجربه کړه چې اقلیم یې په دوره‌يي ډول د ګرمۍ او یخنۍ تر منځ په بې‌ثباته حالت کې و. د لرغون‌پوهنې او جنیټیک اطلاعات ښيي چې د ډبرې په لرغونې دوره کې د انسانانو لومړنیو ډلو په کمو شنو سیمو کې ژوند ته دوام ورکړ، په هغو سیمو کې خواره شول چې هلته د لومړنیو اړتیاوو د پوره کېدو کچه لوړه وه او په عین حال کې یې په ځنګلونو کې له راټولېدو ډډه وکړه.
تر نن شاوخوا ۴۰۰۰۰ یا ۵۰۰۰۰ کاله وړاندې لومړني انسانان استرالیا ته ورسېدل. ۴۵۰۰۰ کاله وړاندې یې په ۶۱ درجې شمالي عرض‌البلد کې په اروپا کې ژوند پیل کړ. تر نن شاوخوا ۳۰۰۰۰ کاله وړاندې جاپان ته ورسېدل او شاوخوا ۲۷۰۰۰ کاله مخکې د شمالي قطب د دایرې پر سر په سایبریا کې هم انسانان موجود وو. د ډبرو د لرغونې دورې په پای کې د انسانانو یوه ډله له برینګیا څخه تېره شوه او په چټکۍ سره د امریکا په ټوله لویه وچه کې خپره شوه.
د انساني ژوند ډول
د ډبرو د لرغونې دورې د انسانانو د ژوند او فرهنګ په اړه زموږ کابو ټوله پوهه له لرغون‌پوهنې او د هغو اوسنیو ښکاري قومونو له پرتلنې څخه ترلاسه شوې ده چې د ډبرو د لرغونې دورې انسانانو ته ورته ژوند کوي او دا قومونه «کونګ» او «سان» دي. د ډبرو د لرغونې دورې ټولنیز اقتصاد پر ښکار او راټولونو ولاړ و. انسانانو به د غوښې لپاره وحشي حیوانات ښکار کول او خواړه، واښه او د وسایلو، جامو او استوګنې لپاره یې توکي راټولول.
د انسانانو د جمعیت تراکم ډېر کم و چې په هر کلیومتر مربع (۱/مایل مربع) کې شاوخوا ۰.۴ کسان کېدل. په ډېر احتمال سره یې دلیل دا و چې د بدنونو چربي یا غوړ کم وو، ماشومان وژل کېدل، ښځې په درنو کارونو کې په منظم ډول ښکېلې وې، ماشومانو د مور کمې شیدې خوړلې او د ژوند ډول متحرک یا کوچیاني وو. د ډبرې د لرغونې دورې انسانانو د اوسنیو ښکاریانو-راټولوونکو په څېر ډېر تش وختونه لرل چې دا ځانګړنه یې د ډبرو د نوې دورې په کرنیزو او اوسنیو صنعتي ټولنو کې بې‌سارې ده. د ډبرو د لرغونې دورې په پای کې انسانانو د غارونو د نقاشیو، د ډبرو د هنر او زرګرۍ په څېر هنري اثارو پر تولید پیل وکړ او د تدفین او تشریفاتو په څېر مذهبي چلندونو ته یې مخه کړه.
تیتوالی
د ډبرو د لرغونې دورې په پیل کې انسان‌توکمي (hominins) تر ډېره د افریقا په ختیځ کې په لویه ژوره دره (Great Rift Valley) کې پیدا شول. د انسان‌توکمو ډېری پېژندل شوي فوسلیونه چې لرغونوالی یې تر نن یو میلیون کاله مخکې زمانې ته ور ګرځي، په دې سیمه په ځانګړي ډول په کېنیا، تانزانیا او اټوپیا کې پیدا کېږي.
د شاوخوا ۲۰۰۰،۰۰۰ تر ۱۵۰۰،۰۰۰ مخزېږد کلونو تر منځ د انسانانو ځینو ډلو افریقا ته شا کړه او په سوېلي اروپا او اسیا کې یې استوګنې ته مخه کړه. سوېلي قفقاز شاوخوا ۱۷۰۰۰۰۰ کاله مخکې نیول شوی و او شمالي چین ته هم شاوخوا ۱۶۶۰،۰۰۰ کاله مخکې انسانان رسېدلي وو. د ډبرو د لرغونې دورې په پای کې د انسان‌توکمو د کورنۍ ځینو غړو په اوسني چین، لوېديځه اندونیزیا او په اروپا کې د مدیترانې په شاوخوا کې تر شمالي انګلستان، فرانسې، لوېديځ جرمني او بلغاریا پورې ژوند کاوه. د شمال پر لوري د نه تیتېدو دلیل یې ښايي پر اور د کنترول نشتون وي: په اروپا کې د غاري استوګنځیو څېړنې ښيي چې په شاوخوا ۴۰۰۰۰۰ تر ۳۰۰۰۰۰ کلونو وړاندې مهال کې له اور څخه هېڅ منظمه استفاده نه ده شوې.
د ختیځې اسیا هغه فوسیلونه چې د دغې دورې اړوند دي، معمولاً د «هومو ارکټوس» له جنسه بلل کېږي. په اروپا کې د ډبرو د لرغونې دورې د وروستیو وختونو په استوګنځایونو کې فوسیلي شواهد ډېر کم دي، خو باور دا دی چې هغه انسان‌توکمي هم «هومو ارکټوس» وو چې په دغو ځایونو کې اوسېدل. په دې زماني دوره کې په امریکا، استرالیا او یا د اقیانوسیې په هېڅ ګوټ کې د انسانانو د اوسېدو شواهد نه‌شته.
وسایل
د ډبرو د لرغونې دورې انسانانو د لاسي تبر او ساتول په ګډون بېلابېل ډبرین وسایل کارول. که څه هم داسې ښکاري چې دوی تر ډېره لاسي تبرونه کارول، خو د کارولو په اړه یې د نظرونو اختلاف موجود دی. د څيروونکو او ټوټې کوونکو، کیندونکو او نورو بېلابېلو وسایلو په اړه تفسیرونه مختلف دي. ویلیم کالوین وايي چې ځینې لاسي تبرونه به ښايي د دې لپاره کارېدل چې د حیواناتو ګلې ته ور وغورځول شي او یو حیوان په کې بېهوښه شي. هېڅ داسې نښانه نه‌شته چې ګواکي دغو وسایلو به لاستي هم لرل، ځینې خو یې تر دې کچې ډېر لوی دي. له دې امله، لاسي تبر به غورځول کېده او دومره ژور به ننوت چې سخت زیانونه به یې اړول. د دې تر څنګ د ښکاریانو په مقابل کې د یوې ګټورې وسلې لپاره هم کار ترې اخیستل کېدای شو. ډېر احتمال لري چې ساتولونه او رندې یې د حیواناتو د پوست لرې کولو او قصابۍ لپاره او تېره لرګي یې د خوړو د ریښو لرې کولو لپاره کارول. احتمالاً چې لومړنیو انسان‌توکمو د ۵ میلیونه کاله مخکې مهال په لومړیو کې د کوچنیو حیواناتو د ښکار کولو لپاره لرګینې نیزې کارولې، لکه څرنګه چې «شمپانزي ګان» د افریقا په سېنېګال کې لیدل شوي دي. دغو انسانانو په «تېرا اماټا» کې کوچنیو کورونو ته ورته استوګنځي جوړ کړي وو.
مجسمې جوړول او نقاشي
د هنري څرګندونو لومړنۍ بېلګې لکه د تان-تان وینوس او د «تورینګیا» په «بیلزینګسلبن» کې د فیل د هډوکو پر مخ موندل شوې نښانې ښايي د ډبرو د منځنۍ دورې تر پیل وړاندې د «هومو ارکټوس» په څېر اشولي کاروونکو له‌خوا تولید شوې وي. له دې سره سره، په سوېلي افریقا کې د «بلومبوس» غار په څېر د ډبرو د منځنۍ دورې له استوګنځایونو څخه ترلاسه شوي لومړني هنري شواهد د لاس‌بندونو یا وښیو، مهرو او غاري نقاشیو په ډول دي. د هنر منل شوي شواهد د لرغونې دورې په وروستیو کې دود شوي دي.
الیسیا اوانسکا
الیسیا اوانسکا (زوکړه: د ۱۹۱۸ زکال د مۍ ۱۳مه – مړینه: د ۱۹۹۶ زکال د سپټمبر ۲۶ مه) پولنډي ټولنپوهه، عالمه او لیکواله وه. اوانسکا چې په پولنډي ځمکه لرونکې اشرافي کورنۍ کې وزېږېده، د کورنۍ غړي یې روڼ آندي و او هغه یې وهڅوله څو خپلې ادبې هیلې تعقیب کړي. نوموړې په ۱۹۳۵ زکال کې په بېلابېلو ادبي مجلو کې د خپلو اشعارو خپرولو ته مخه کړه. د ښوونځي له زده کړو وروسته هغې د وارسا په پوهنتون کې د فلسفې په برخه کې په زده کړو پیل وکړ او د ماسټرۍ تر کچې یې زده کړو ته دوام ورکړ. د دویمې نړیوالې جګړې په پیلیدو سره هغه د مقاومت له خوځښت سره مل شوه او د راپور وړونکې په توګه یې خدمت وکړ. نوموړې چې د ۱۹۴۴ زکال د وارسا په پاڅون کې یې ونډه لرله، د جګړې په پای کې له کمونېزم ضد پټ اپوزیسیون سره مل شوه. هغه مهال چې د ځمکې لاندې (پټ) خوځښت اړوند نیونې پیل شوې، اوانسکا اړه شوه څو په ۱۹۴۸ زکال کې متحده ایالاتو ته وتښتي او په زړه نا زړه ډول یې هلته پناه وغوښته.
په انګلیسي ژبه باندې د ډېر لږ تسلط له امله اوانسکا په پیل کې له ټولنې سره په ځان برابرولو کې له ستونزو سره مخ شوه. نوموړې د خپلې دوکتورا د زده کړو د بشپړولو په موخه د کولمبیا په پوهنتون کې نوم ثبت کړ او تر ۱۹۵۷ زکال پورې یې وه نشو کولای د دوکتورا سند ترلاسه کړي. له دې امله چې هغې ونشو کولای په خپل پوهنتون کې ښوونکې شي، څو لنډمهالي قراردادونه یې ترسره کړل او په جلاشوي سوېل کې یې تورپوستو ته په ځانګړو پوهنتونونو لکه په اتلانتا پوهنتون او تالادګا کالج کې تدریس وکړ. په دغو روزنیزو مرکزونو کې نوموړې په اروپا کې د سیاسي، مذهبي او نژادي تبعیضونو او په متحده ایالاتو کې د جلاتوب له محدودیتونو سره د هغو د ورته والي اړوند لکچرونه ورکړل. په ۱۹۵۴ زکال کې هغه د شیکاګو پوهنتون ته ولاړه او د امریکايي انسان پوه سول ټکس سره یې په زده کړو پیل وکړ. نوموړې چې د څېړنو ترسره کولو په موخه مکسیکو ته له سفر سره لیوالتیا لرله، په ۱۹۵۷ زکال کې یې واده وکړ او د متحده ایالاتو تابعیت یې ترلاسه کړ. د مازاهوا وګړو اړوند د هغې څېړنې لامل وګرځېدې چې نوموړې د یونسکو له خوا د یوې ټولنپوهې په توګه په رسمیت وپېژندل شي او له امله یې په ۱۹۶۵ زکال کې وکولای شول د نیویارک په الباني پوهنتون کې د ښوونکې څوکۍ ترلاسه کړي، چېرې چې نوموړې په ۱۹۸۵ زکال کې د خپل تقاعد تر مهاله کار وکړ.
اوانسکا هېڅکله په متحده ایالاتو کې د آرامۍ احساس نه درلود او همدغه کال لندن ته کډه شوه او په جدي توګه یې د ادبي اثارو په رامنځته کولو لاس پورې کړ. په ۱۹۸۹ زکال کې هغې ته د پولنډ د زیږون د افتخار نښان ورکړل شو. نوموړې په ۱۹۹۶ زکال کې د سږو په سرطان اخته شوه او خپل وروستي خاطرات یې د بریتانیا د روغتیايي خدمتونو د سیستم اړوند ولیکل. له دې امله چې نوموړې خپل علمي اثار په انګلیسي ژبه او هنري اثار هم په پولنډي ژبه لیکلي، د هغې د پاتې شونو ویش له ستونزو سره مخ شوی.
لومړنی ژوند
الیسیا اوانسکا د ۱۹۱۸ زکال د مۍ په ۱۳ مه د ځمکې لرونکو اشرافو ستانسلاو ستاخنا (کورنی نوم یې میلکاوسکا و) او جان اوانسکي په کورنۍ کې لوبلین ته څېرمه په ګرادزینسي کې وزېږېده. د هغې د اجدادو منشا ناڅرګنده کړه او د هغې د کورنۍ قیصې دا څرګندوي چې د هغوی مشر نیکه جان کانته اوانکسي، تارنوف ښار ته د سانګوسزکو کورنۍ ته د اړوندو ځنګلي املاکو د کارګر، جنګي بندي او یا هم روسي سیاسي کډوال په توګه راغلی. د هغه د دفن کېدو اسناد ښيي چې هغه اشرافي کوچنۍ کورنۍ ته اړوند و او د یسټرزیبک (Jastrzębiec) نښان یې درلود. د هغې نیکه اګوست اوانسکی په اوکراین کې په زیاته کچه املاک لرل او په لوبلین ایالت کې املاک یې پېرلي و او د لومړۍ نړیوالې جګړې او د لوی پولنډ د پاڅون له امله یې د مرزي نا آرامیو څخه د لرې کېدو په موخه کورنۍ دلته راکډه کړې وه. اوانسکا په همدغه ملکیت کې وزېږېده، خو هغه مهال چې په ګرادزینسي کې جنجالونه رامنځته شول، کورنۍ یې دلته خپل ملکیت وپېره او په لویدیځ لوري کې پوزنان ته څېرمه میکروزیانا کلي ته کډه شول.
د اوانسکا پلار یوځل کونډ شوی و او وروسته یې له خپلې دویمې ښځې څخه هم طلاق اخیستی و. د هغې دریم واده د اوانسکا له مور سره و چې یوه ناپېژندل شوې مېرمن وه او همدارنګه د دوی دواړو ترمنځ ۱۹ کاله د عمر توپیر شتون درلود چې همدغې مسئلې ورته جنجال جوړ کړی و. د هغې مجلل ژوند چې تر ډېره پورې د هغه له توان څخه پورته و او همدارنګه له محلي روحانیونو سره د هغو اختلاف د دوی کورنۍ اړ کړه چې رزتنیا ته کډه وکړي. دغه کډې اوانسکا وځوروله او د عمر تر پایه په دې باور وه چې هغې ته لیکل شوي سرګردانه ژوند ولري. د پلار او مور کور یې د روڼ آندو جنت او تر ډېره پورې د سکامندریتانو د لیدنې ځای و، په ځانګړې توګه د هغې د پلار د تره زوی یاروسلاو ایوازکویچ د تجربي شاعرانو د ډلې غړی و او مور یې هم شاعره وه. هغه مهال چې اوانسکا له لیکوالۍ سره خپله لیوالتیا څرګنده کړه، پلار یې له شاعر یولیان توویم سره مشوره کړه څو څه ډول وکولای شي د هغې وړتیاوې زیاتې کړي.
په ۱۹۳۶ زکال کې نوموړې د وارسا په پوهنتون کې نوم ثبت کړ څو د پولنډي اخلاق پوه او فیلسوف تادئوش کوتاربینسکي تر نظر لاندې د فلسفې په برخه کې زده کړې وکړي. اوانسکا د خپلو زده کړو د هڅو پر مهال، کله چې یې له ریل ګاډي څخه په ګټنې د ماسټرۍ د سند ترلاسه کولو په موخه د څېړنې لپاره بروکسل ته سفر کاوه له یان ګرالوفسکي سره ولیدل چې هغه د وارسا په پوهنتون کې زده کړې کړې وې او پاریس ته د زده کړو په موخه روان و. له هېواده بهر سفر هغه په ټوله اروپا کې د مخ پر ودې ملت پالنې او د هماغه مهال یهود ضد او کاتولیک ضد احساساتو په اړه پوهه کړه، په داسې حال کې چې خپله یې پر خدای باور نه درلود. نوموړې له جګړې څخه لږ موده وړاندې پولنډ ته راوګرځېده او په ۱۹۳۸ زکال کې یې د خپلو اشعارو ټولګه د څو ضلعي یا Wielokąty تر نامه لاندې خپره کړه.
مړینه او میراث
د پوزنان د سترسیزن سیمې ته د اړوندو «ادبي املاکو» یوه کوڅه د اوانسکا په ویاړ د هغې په نوم شتون لري. له سول ټکس سره د هغې تبادله شوي لیکونه چې د نوموړې د مسلک اړوند «غني اسناد» جوړوي د شیکاګو پوهنتون په کتابتون کې د سول ټکس د اسنادو په ټولګه کې ساتل کېږي؛ همدارنګه مارګاریت میډ سره د هغې تبادله شوي لیکونه د کانګرس په کتابتون کې شتون لري. په ۲۰۰۹ زکال کې اوانسکا د ماریټا ژوکوسکا له خوا په Generał. Zamach na Gibraltarze تاریخي فلم کې ښوول شوې. په ۲۰۱۵ زکال کې د کولمبیا پوهنتون او د ټولنیزو څېړنو اړوند نیو سکول د اوانسکا د چارو اړوند عملي سیمینار جوړ کړ چې نه یوازې د هغې علمي ځایګی بلکې د یوې لیکوالې په توګه یې د نوموړې ځایګی و ارزاوه.
د فرانسې او پروس جګړه
د فرانسې او پروس جګړه یا د فرانسې او جرمني جګړه چې په فرانسه کې تر ډېره پورې ورته د ۱۸۷۰ زکال جګړه ویل کېږي د فرانسې د دویمې سترواکۍ او د پروس د پاچا تر مشرۍ لاندې د شمالي جرمني د کنفدراسیون ترمنځ جګړه وه. دغې جګړې چې د ۱۸۷۰ زکال د جولای له ۱۹مې څخه د ۱۸۷۱ زکال د جنوري تر ۲۸ مې نیټې پورې دوام وکړ، تر ډېره پورې یې په اروپا کې د فرانسې د ځایګي ساتلو اړوند د دغه هېواد له هوډ څخه سرچینه اخیسته؛ هغه چې په ۱۸۶۶ زکال کې په اتریش باندې د پروس له پرېکندې بریا وروسته تر پوښتنې لاندې راغلی و. د یو شمېر تاریخ پوهانو په خبره د پروس لومړي وزیر اوتو فون بسمارک په قصدي ډول فرانسویان تحریک کړل څو له پروس سره د جګړې اعلان وکړي او په دې سره وکولای شي د جرمني په سویل کې څلور خپلواک دولتونه – بادن، وورتمبرګ، باواریا او هسن-دارمشتات – د جرمني له شمالي کنفدراسیون سره یوځای کېدو ته اړ کړي؛ یو شمېر نور تاریخ پوهان بیا ادعا کوي چې بیسمارک له دغو شرایطو څخه د هغو د رامنځته کېدو په حال کې ګټنه وکړه. ټول په دې یوه خوله دي چې بیسمارک د نوي جرمني د اتحاد لپاره محرکه قوه د هغو ټولیز وضعیت ته په پام تشخیص کړې وه.
فرانسې د ۱۸۷۰ زکال د جولای په ۱۵مه خپل پوځ په حرکت راوست چې له امله یې د شمالي جرمني کنفدراسیون هم په همدغه ورځ باندې د خپلو ځواکونو په بسیج کولو سره ځواب ورکړ. د ۱۸۷۰ زکال د جولای په ۱۶مه د فرانسې پارلمان له پروس سره د جګړې په ګټه رایه ورکړه. فرانسې د اګست په دویمه د جرمني پر خاورې برید وکړ. جرمني ائتلاف خپل ځواکونه له فرانسویانو څخه په اغېزمنه توګه چمتو کړل او د اګست په څلورمه نېټه یې د فرانسې په شمال ختیځه برخه برید وکړ. جرمني ځواکونه د شمېر، روزنې او رهبرۍ له امله په فرانسوي ځواکونو مخکې و او له معاصرې ټکنالوژۍ، په ځانګړې توګه د اوسپنې له پټلۍ او توپخانې څخه یې اغېزمنه ګټنه کوله.
د جګړې د پای په وروستیو ورځو کې د جرمني په بریا سره د جرمني د دولتونو اتحاد د پروس د پاچا لومړي ویلهلم او لومړي وزیر بیسمارک تر مشرۍ لاندې د جرمني د سترواکۍ اعلان وکړ. له پام وړ اتریش پرته د جرمني لوی اکثریت د لومړي ځل لپاره د یو متحد ملت د دولت تر چتر لاندې سره یو لاس شول. له فرانسې سره له اوربند وروسته د ۱۸۷۱ زکال د می په ۱۰مه د فرانکفورت هوکړه لاسلیک شوه او په دې سره فرانسې جرمني ته میلیاردونه فرانکه تاوان او همدارنګه یې د الزاس او لورن ډېرې برخې وسپارلې چې وروسته د الزاس – لورن د سلطنتي قلمرو په نوم وپېژندل شوې.
دغې جګړې په اروپا تل پاتې اغېز وکړ. د جرمني د اتحاد په چټکتیا سره دغې جګړې په پام وړ توګه په دغه لویه وچه کې د ځواک توازن ته بدلون ورکړ او د جرمني نوی ملي دولت په اروپا باندې د ځمکنۍ واکمنې فرانسې ځای ونیو. په دې سره بیسمارک په راتلونکو دوه لسیزو کې په نړیوالو چارو کې پام وړ واک درلود او د خپلې عملګرا او ځیرکې دیپلماسۍ پر مټ یې شهرت وموند؛ هغه په نړیواله کچه د جرمني اعتبار او نفوذ زیات کړ. په فرانسه کې دغې چارې سلطنتي واکمنۍ ته پای ټکی کېښود او له امله یې لومړنی دوامداره جمهوریت رامنځته شو. د فرانسې له ماتې څخه راولاړې شوې ناخوښۍ د پاریس کمون (د انقلاب پر مهال د فرانسې حکومت) راوپاراوه او د خپل انقلابي پاڅون له خونړي ځپلو دوه میاشتې وړاندې یې واک خپل کړ. دغه پېښو بیا د فرانسې د دریم جمهوریت په سیاستونو او پالیسیو اغېز وکړ.
کلابندي
هغه مهال چې جګړه پیل شوه د فرانسې دولت د جرمني د شمالي سواحلو د کلابندۍ امر وکړ، چېرې چې د شمالي جرمني فدرال سمندریز ځواک ته اړوند یوازې پنځو آیرونکلاډ او نورو کوچنیو بېړیو نه شو کولای له هغوی سره مقابله وکړي. د جګړې په ډېر مهال کې د جرمني درې ایرونکلاډ لویې بېړۍ د هغو د ماشینونو د خرابوالي له امله له کاره لوېدلې وې. یوازې برج لرونکې اس ام اس آرمینیوس (SMS Arminius) بېړۍ د عملیاتو د ترسره کولو وړتیا لرله. هغه مهال چې د یادو بېړیو د ماشینونو جوړول پای ته ورسېدل، فرانسوي بېړۍ له وړاندې هلته رسېدلې وې. دغه کلابندي تر یوه بریده په پاریس کې د جګړې د طراحانو لپاره د اساسي ارزونو په موخه بریالۍ وه. ریزرف ځواکونه چې په پام کې و د جګړې پر مهال ترې ګټنه وشي د نیوفونډلنډ او یا د سکاټلنډ د کبانو د نیولو په ځایونو کې بوخت و. د فرانسې د سمندریز ځواک د ۴۷۰ بېړیو یوازې یوه برخه د جولای په ۲۴مه سمندر ته ولېږل شوه. ډېر لږ وخت وروسته د فرانسې سمندریز ځواکونه د ډبرو د سکرو له کمښت سره مخ شول چې په ورځ کې یې ۲۰۰ کوچنیو ټنو (۱۸۰ ټنو) ډبرو سکرو ته اړتیا لرله او بېړیو یې هم یوازې د ۲۵۰ کوچنیو ټنونو (۲۳۰ ټنو) په اندازه د ډبرو د سکرو د زخیرې کولو وړتیا لرله. د ویلهلمس هافن کلابندي ماته شوه او په بالتیک سیند کې د جګړې کولو او یا هم فرانسې ته د بېرته راګرځېدو اړوند د عملیاتو متناقضو فرمانونو د فرانسې د سمندریز ځواک هڅې بې ارزښته کړې. د ډو چاربون (du charbon) د غوښتنې له امله د یوې اغېزمنې کلابندۍ طرحه بې ځایه شوه. د پروسي بېړیو له خوا د فرانسوي بېړیو تعقیب کولو په چټکۍ سره د فرانسوي بېړیو د ډبرو د سکرو زېرمې تشې کړې. خو له دې سره هم د سمندریزو عملیاتو د لږ بریا اصلي لامل له لویې بریتانیا سره د سیاسي ستونزو د راولاړېدو له امله د فرانسوي قوماندانانو ویره وه. دغې چارې د بریتانیا تر بیرغ لاندې د جرمني د سوداګرۍ د درولو په برخه کې د فرانسوي قوماندانانو مخه ونیوله. ورته مهال د کلابندۍ د محدودو اقداماتو په خوا کې فرانسویانو د جرمني د سوداګرۍ پر وړاندې پام وړ ستونزې را ولاړې کړې.
دریم ناپلیون او د فرانسې اعلی سرقوماندانۍ په الزاس- لورون باندې د جرمنانو د کېدوني برید د ګواښ د کمولو په موخه د جګړې په پیل سره د جرمني په شمال باندې سمندریز برید طراحي کړ. فرانسویانو تمه لرله چې دغه برید به جرمني ځواکونه منحرف کړي او دوی به ډنمارک وهڅوی څو له خپل ۵۰ زره کسیز پوځ او سلطنتي سمندري ځواک څخه په ګټنې په جګړه کې ځان ښکېل کړي. دوی خبر و چې پروس په وروستیو کې په خپلو لویو شمالي بنادرو کې د سواحلي توپخانې په ګډون چې په ۴۰۰۰ یارډه (۳۷۰۰ متره) فاصله کې یې هدف ویشتلی شو نور دفاعي تاسیسات هم جوړ کړي؛ په دې سره دوی د فرانسوي سمندریزو ځواکونو د وسلو د نښې کولو کچه دوه چنده زیاته کړه. ورته مهال فرانسوي سمندریز ځواک د سواحلي دفاعي تاسیساتو د له منځه وړو په موخه درنې وسلې نه لرلې، همدا و چې د پروس د سواحلو جغرافیايي جوړښت د جرمني په شمال باندې د هغوی برید ناشونی کړ.
د فرانسې هغه سمندریز ځواکونه چې د جرمني په شمال باندې د برید په موخه په پام کې نیول شوي و په شالون کې د فرانسې د پوځ د پیاوړتیا په موخه په هغو کې ادغام شول او له دریم ناپلئون سره یوځای په سدان کې اسیر ونیول شول. د میتز په کلابندۍ او د سدان په جګړه کې د ډېری حرفوي فرانسوي افسرانو له نیول کېدو وروسته د سمندریز ځواک افسران له خپلو بېړیو څخه د ریزرف ځواکونو د ګرېډ موبایل ډلګیو د قوماندانۍ په موخه راوغوښتل شول، هغه چې په عجلې سره راغونډ کړای شوي و. له دې امله چې په شمالي سیند کې د مني د موسم طوفانونو ډېری فرانسوي بېړۍ اړ کړې څو بېرته راوګرځي، همدا و چې د جرمني د شمالي بنادرو کلابندي راکمه شوه او د ۱۸۷۰ زکال په سپټمبر میاشت کې د فرانسې سمندریز ځواک د ژمي د سړو له امله کلابندي خوشې کړه. پاتې سمندریز ځواکونه د مانش کانال په اوږدو کې بنادرو ته وګرځېدل او د جګړې تر پایه همدلته پاتې شول.
سیاسي انسان پوهنه
سیاسي انتروپولوژي يا سياسي انسان پوهنه یوه هڅه ده چې د سیاست له تجربو او تعلیماتو څخه بهر ځي او په ساينسي ډول انسان د يو سياسي بشر په توګه د څېړنې لاندې نيسي او د تاریخي او جغرافیوي تنوع کې د ټولو سیاسي سازمانونو مشترک ځانګړتیاوې وپیژني. له بلې خوا، سیاسي انتروپولوژي د ټولنیز انتروپولوژي یا انتروپولوژي یوه څانګه ده؛ ځکه چې دا د سیاسي سیسټمونو تشریح او تحلیل ته پاملرنه کوي (ساختمانونه او پروسې)، په ځانګړې توګه هغه ټولنې چې د ابتدايي یا لرغونو په توګه پیژندل کیږي؛ په دې دوهم مفهوم کې، د یو خپلواک نظم په توګه د هغه ژوند وروستیو وختونو ته ځي.
سیاسي انسان پوهنه د حقوقي او قبیلوي سیسټمونو د پوهېدو هڅه ده او دا چې دوی څنګه د ځانګړي حکومتونو په بڼه سیاسي فعالیت سره تطابق کوي، او پدې کې د ټولنې او دولت د اصل په اړه فلسفي بیاکتنه هم شامله ده. د انسان پېژندنې بل مفکر جورج بالندیه، سیاسي انسان پوهنه د مختلفو بنسټونو او کړنو د موندلو او مطالعې لپاره وسیله ګڼي چې د انسان حکومت جوړوي، او دا هڅه په انتروپولوژي تمرکز کوي، په ځانګړې توګه په پخوانیو ټولنو کې.