cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د تېلو کمښت
د ګڼو ساحو د تولید کمښت
ډېری تېل په څو لویو تېل لرونکو ساحو کې پیدا کېږي. د هوبرټ د تیورۍ له مخې تولید په ارامۍ سره پیلېږي، په چټکۍ سره زیاتېږي، بیا ټکنی کېږي او تر هغه مهاله چې اوج ته رسېږي، صافېږي او بیا یې تولید د کمښت لوري ته ځي. په وروستي پړاو کې تولید د تصاعدي کمښت دورې ته دننه کېږي چې په هغې کې د کمښت چټکتیا ډېرېږي. د تېلو تولید ښايي صفر ته ونه رسېږي، خو بالاخره ډېر کمېږي. هغه عوامل چې د منحني پر بڼه اغېز لرلای شي، دا دي:
د متحدو ایالتونو تولید
په متحدو ایالتونو کې – تر الاسکا پرته – د تېلو تولید د هوبرټ د تیوریک منحني په پیروۍ سره د څو لسیزو لپاره پیل شو. په متحدو ایالتونو کې د تېلو تولید په ۱۹۷۰ کال کې اوج ته ورسېد او د ۲۰۰۰مې لسیزې په منځنیو کلونو کې د ۱۹۴۰ کال کچې ته راکم شو. په ۱۹۵۰ کال کې متحدو ایالتونو د نړۍ څه باندې نیمايي تېل تولیدول، خو تر ۲۰۰۵ کال پورې دا نسبت شاوخوا ۸ سلنه راکم شو. په ۲۰۰۵ کال کې د متحدو ایالتونو د خامو تېلو واردات تر داخلي تولید په دوه برابره ډېره کچه اوج ته ورسېدل. له هغه وخت راهیسې د متحدو ایالتونو د تېلو تولید زیات شوی او واردات ۴۱ سلنه کم شوي دي.
په ۱۹۷۰ کال کې د تولید د اوج وړاندوېینه په ۱۹۵۶ کال کې د هوبرټ له‌خوا وشوه. تر ۱۹۷۲ کال پورې د متحدو ایالتونو پر داخلي تولید ټولې سهمیې او کنترولونه لرې شول. پر دې سربېره د ۱۹۷۳ کال د تېلو د ناورین په جریان کې د بیو له لوړېدو سره سره په ۴۸ ټيټو ایالتونو کې د تولید کمښت تر ۲۰۰۹ کال پورې معکوس نه‌شو. د خامو تېلو تولید له ۲۰۰۹ څخه تر ۲۰۱۴ کال پورې ډېر زیات شوی، حتا د ۲۰۱۴ کال په اکتوبر میاشت کې د متحدو ایالتونو د خامو تېلو د تولید کچه د ۲۰۰۸ کال تر منځنۍ کچې ۸۱ سلنه ډېره وه.
د تېلو نړیوال تولید
په ۱۹۷۰ کال کې په متحدو ایالتونو کې د تولید د اوج له امله خلکو ته پوښتنه پیدا شوه چې د نړیوال تولید اوج به کله پېښېږي. د نړیوال تولید اوج د تېلو اوج (Peak oil) بلل کېږي.
د یوه نړیوال اوج پایلې
د تېلو د تولید اوج کېدای شي په ټوله نړۍ کې د تلو د کمښت لامل شي، یا حتا کېدای شي د بیو له لوړېدو سره د تقاضا د کمښت په دلیل هېڅ ونه لیدل شي. که څه هم مخکېني کمښتونه د عرضې د لنډمهالي کمښت له امله وو، خو د هوبرټ له اوج څخه تېرېدل په دې معنا دي چې د تېلو تولید کمېږي او د عرضې د تامین لپاره باید دغو محصولاتو ته تقاضا کمه شي. د دغسې کمښت اغېزې د کمښت په کچه او د ګټورو بدیلونو په برابرولو پورې تړاو لري.
ناورین
د فوسیلي سون‌توکو په کارولو سره انسانان په کمښت کې ونډه اخلي، یعنې د بدیل په نسبت ډېره انرژي مصرفوي. صنعتي اقتصاد دا مهال د سون‌توکو په توګه پر تېلو او لومړنیو کیمیايي توکو تکیه دی. د بېلګې په توګه په متحدو ایالتونو کې څه باندې ۹۰ سلنه لېږد رالېږد د تېلو په مرسته کېږي.
له ۱۹۴۰مې لسیزې راهیسې د کرنې ګټورتیا په پام وړ ډول ډېره شوې ده چې تر ډېره یې دلیل د افت ضد درملو، کودونو او ماشینونو کارول دي. دغه بهیر د زرغون انقلاب په نامه یادېږي. د خوراکي توکو د تولید په ډېرېدو سره د نړۍ نفوس په تېرو ۵۰ کلونو کې ډېره وده کړې ده. د افت وژونکو درملو لپاره تېل د یوه حیاتي عنصر حیثیت لري او کودونه بیا طبیعي ګاز ته کلکه اړتیا لري. د کرنې ماشین آلات هم تېلو ته اړتیا لري.
په کرنه کې د فوسیلي سون‌توکو د کارولو ډېری یا ټول موارد ځينې بدیلونه لري. د بېلګې په توګه په کرنه کې د فوسیلي سون‌توکو تر ټولو ډېره برخه د طبیعي ګاز استفاده ده چې د هابر-بوش (Haber-Bosch) کود د تولید لپاره د هایدروجن د سرچینې په توګه کارول کېږي. طبیعي ګاز یوازې له دې امله په کې کارول کېږي چې دا مهال د تولید د پروسې لپاره تر ټولو ارزانه سرچینه ده. په بدل کې یې د تولید په موخه د هایدروجن د برابرولو لپاره د لمریزې انرژۍ په مرسته د الکترولیز په څېر نورې هغه سرچینې کارولی شو چې پر فوسیلي سون‌توکو تکیه نه دي.
د تېلو کمښت ښايي د «عضوي کرنې» د هغو مېتودونو لوري ته د تګ لامل شي چې کمه انرژي په کې مصرفېږي، په دې مېتودونو کې ښايي پر کاریګرو فشار ډېر وي او اړتیا پېښه شي چې نفوس له ښار څخه کلیو ته مخه کړي او د ښاري کېدو هغه بهیر معکوس کړي چې په صنعتي ټولنو کې برلاسی دی. له دې سره سره، ځینو هغو عضوي کروندګرو چې د عضوي کرنې له معاصرو مېتودونو څخه کار اخلي، د محصولاتو ګټورتیا د معمولي کرنې په څېر ښودلې ده، خو ویلي یې دي چې مصنوعي کودونه، فوسیلي سون‌توکي او افت وژونکي درمل یې نه دي کارولي.
بدیلونه
ډېر احتمال لرونکی بدیل دا دی چې د تېلو ځای به د یوویشتمې پېړۍ په لومړۍ نیمايي کې په نوې کېدونکې انرژۍ سره ډک شي. بدیل سون‌توکی به احتمالاً هایدروجن وي. هایدروجني اقتصاد به د اوسني پر تېلو ولاړ اقتصاد ځای ونیسي. بل احتمالي بدیل سون‌توکی بیوګاز دی چې له میتان څخه جوړېږي. د میتان د جوش ټکی ۱۶۱ سانتي ګراد درجې دی او د هایدروجن د جوش ټکی ۲۵۲.۸۷ سانتي ګراد درجې دی چې په دې ډول میتان پر یوه ډېر اسانه سون‌توکي بدلېږي.
لمریزه انرژي د ناپایه انرزۍ سرچینه ده. هغه لمریزه انرژي چې په هر ساعت کې د ځمکې سطحې ته را رسېږي، په یوه کال د ټولې نړۍ د مصرف شوې انرژۍ تر کچې زیاته ده. له بادي او لمریزې انرژۍ څخه د استفادې ځینې ننګونې دا دي چې انرژي باید (۱) د سون‌توکو په فزیکي شکل کې زېرمه شي تر څو په راتلونکي کې استفاده ترې وشي، یا (۲) د برېښنا په توګه په مستقیم ډول د لېږدوونکو مزو له لارې ولېږدول شي. بادي او لمریزه انرژي د لېږد وړ نه دي، ځکه د لمر د راختو پر وخت او د باد د لګېدو پر وخت هېڅ ډول کنترول نه‌شته. له دې سره سره، داسې متمرکز لمریز برېښناکوټونه شته چې له حرارتي زېرمې څخه کار اخلي او انرژي تر ۲۴ ساعتونو پورې په مؤثر ډول زېرمه کولی شي.
کوهاټ ولسوالۍ
د کوهاټ ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۵۶۲،۶۴۴ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
نړۍ وال کیدل
نړیوال کیدل یا گلوبالیزم Globalism د اقتصاد پوهانو له نظره نړیوال کیدل د فراملتي شرکتونو اوفراملتي مالي بازارونو د فعالیت په ترڅ کې منځته راغلی ، ځکه چې مالي راکړه ورکړه ډیریږي او د يیسو دوران پکې لوړې کچې ته رسیږي.
اصطلاح
د لومړي ځل لپاره د نړۍ وال کیدنې اصطلاح د چټکې نړیوالې سوداگرۍ په مفهوم کارل مارکس کارولې ( البته په دې برخه کې هم نظرونه توپیر لري ). هغه د ۱۸۵۰کال په اخرو کې خپل ملگري ف انگلس ته په یو لیک کې لیکلي ؤ چې: «اوس په عمل کې نړۍ وال بازار شتون لري. نړیوال بازار ته د کلفورنیا او جاپان په ورننوتلو سره نړیوال کیدنه سرته ورسیده». څوک وایي چې گلوبالیزم د ۱۷ او۱۸ پیړیو څخه پیل کیږي ، یعنې کله چې په لویدیزه اروپا کې د بازار یعنې د پانگوالۍ مناسباتو د ودې سره یوځای اروپایي سودا گري ډیره پراختیا مومي. د لومړۍ نړیوالې جگړې په درشل کې د اروپایي هیوادونو د صادراتو حجم۴۰ ځله زیات شو. د دوهمې نړیوالې جگړې وروسته د صنعت او تکنالوجۍ د ودې ، د مواصلاتي شبکو ( سمندري ترانسپورت ، ریل گاډو ) او نړیوالو تلیفوني شبکو پراختیا د نړیوال کیدنې پروسې په غوړیدلو کې مهم رول لوبولی دی. په اوسني مفهوم سره یعنې د نوو لیبرالانو د اقتصادي کړنلارو او ایدیالوژۍ په توگه گلوبالیزم د شلمې پیړۍ د دوهمې نیمایي په وروستیو لسیزو کې رواج موندلی دی. په خپرو شوو لیکنو او ویکیپيدیا کې د گلوبالیزم دقیق فورمولبندي شوی تعریف زما په نظر نه دی راغلي. گلوباليزم دا په نړيواله کچه د هيوادونو او ټولنو د اقتصاد، سياست او کلتورونو د لا نژدې کيدو او يو ډول کولو په لور يوه اوږده پروسه ده، چې آزاد بازار، د کار نړيوال ويش او د مالکيت خصوصي کوونه پکې مرکزي ځای لري او د معلوماتي او مواصلاتي تکنالوژۍ د پرمختگ په وجه دغه پروسه چټکتيا مومي. گلوباليزم د پانگه وال د امپرياليستي پړاو لا لوړ پړاو دی چې په مهمو او کليدي علمي او تکنولوژيکي برخو کې چې د اقتصادي پرمختگ او مدرن تکنالوژيکي توليد زړی جوړوي ( لکه اتومي انرژي، فضايي تکنالوژي، مخابراتي او انترنتي تکنالوژي، د الوتکوو توغنديو جوړونه) په برخو کې د پانگې اچونې او علمي څيړنو تراکم دومره پراخه او ډيريږي چې اصلاٌ د آزاد بازار خبرې هسې بې معنی کيږي، يعنې دا چې هر څه د سترو صنعتي هيوادونو په کنترول او اراده کې وي.
نړیوال تجارت
د ننۍ نړۍ واقعيتونه دا دي چې د نړيوال کيدنې پروسه کې د ورسته پاتې او لږ پر مختللو هيوادونو رول او ونډه د شتمنو او پرمختللو هيوادونو په پرتله په هيڅ حساب ده. زما په نظر د نړيوال کيدنې په ځای به د نړيوال کولو اصطلاح حقيقت ته نژدې وي. همدرانگه د شتمنو هيوادونو په منځ کې په نړيوالو سياسي او پوځي سازمانو (ملگري ملتونه ، د امنيت شورا، ناټو) او نړيوالو اقتصادي جوړښتونو (نړيوال بانک، د پيسو نړيوال صندوق، د سوداگرۍ نړيوال سازمان، پورته ذکر شوې کميټې) کې د امريکا متحده ايالاتو رول او ونډې، همدارنگه د نړۍ په هیوادونو د نوو ليبرالانو د امپراطورۍ او اصولو منل او د امريکايی لوړپوړو چارواکو له خوا په ښکاره  او ډاگه د نړۍ د مشرتوب او لارښوونې ادعا ته په کتو سره زما په فکر د نړيوال کولو د اصطلاح په ځای به د نړې امريکايی کولو اصطلاح کارول د اوسنيو واقعيتونو سره سمون ولري. گلوباليزم د پانگه وال نظام په امپرياليستي پړاو کې د نوي ښکيلاک په شکل کې نسبتاٌ نوی پړاو دی. د نړۍ په هيوادونو کې چې د ديکتې له لارې د نوو ليبرالانو د اقتصادي کړنلارې او ايدیالوژۍ د منلو کومه پروسه روانه ده، دا نړيوال کيدنه نه خو نړيوال کول دي ، بلکې امریکايي کول دي  په امريکايي موډل سره يعنې د نړۍ امریکايي کوونه. په نورو هيوادونو او ولسونو باندې د خپلې ارادې او موډل د منلو او تپلو له پلوه امریکايي کوونه د سويتيزم سره پرتله کيدای شي. ځکه شورويانو ته هم د شوروي موډل پرته نور شکلونه د زغم وړ نه وو. د چين، پخوانۍ يوگوسلاويا سره د اختلافونو، په هنگري او پخوانۍ چکوسلواکياد بريدنو يو مهم علت هم په همدغه ټکي کې نغښتی ؤ. په اوسني شکل سره د گلوباليزم يا د نړۍ امريکايي کوونې موخو، طرز تفکر، تکتيک او ستراتيژۍ ته په کتلو سره هغه هيڅکله نه شي کولای چې د نن او سبا ورځې بشري ټولنې ادراه او سوکالي تاُمينه کړي. د تکامل د عمومي قانونمندۍ سره سم چې د متضادو او اختلافمنو اړخونو تر منځ مبارزه او سيالي چې په ترڅ کې يې نوی د زوړ او عدالت د بې عدالتۍ ځای نيسي، اميد چې د وروستني استکبار ځای هم عدالت، اعتدال او د نړۍ د ولسونو ارادې ته درناوی ونيسي. ځينې علمي وړاندوينې دغه زيری ورکوي چې په لاندې توگه يې هم دنړيوالو اقتصادي ځواکونو د کورنيو ناخالصو توليداتو د څرنگوالي څخه اټکل کيږي.
سرچینې
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:نړیوال اقتصاد وېشنيزه:نړیوالتوب
۱۰۰۰۰
۱۰۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۹۹۹۹ څخه  مخکي او د ۱۰۰۰۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۰۰۰۰:
شاه ولي افغان
استاد شاه ولي افغان (په انگرېزي: Shah Wali Afghan) د افغاني سندارا يوه پېژندل شوې څېره ده. نومړي د سندربولۍ او سندارا ډگر کې د استادۍ تر کچې زده کړې کړي چې په دې توگه يې افغانستان ته د ختيځې غزلبولۍ په ډگر کې لوی وياړ ور په برخه کړی. نوموړی اوس د کاناډا په ټورنټو ښار کې د کډوالۍ شپې ورځې تېرولو سره سره افغاني سندارا ته په چوپړ بوخت دی او له ۳۰۰ ډېر زده کوونکي لري.
مخينه
thumb|200px|استاد شاه ولي او استاد بختيار استاد شاه ولي افغان چې په ماشومتوب کې غلام دستگير نومېده، د خليفه بهرام خان ځوی او د خليفه تبرک شاه لمسی دی. دی د کاپيسا ولايت د تگاب ولسوالۍ د امن زي سيمې په شل وټي کلي کې په ۱۳۳۴ لمريز کال کې زېږېدلی دی. په هډ پښتون او د ساپو دخليفه په ټبر پورې اړه لري. استاد شاولي شپږ وروڼه لري، چې پينځه يې مړه دي او يو يې ژوندی دی چې ولي جان نومېږي او له استاد شاه ولي نه کشر دی. اؤ نؤمؤرى دملآ مياگل جان نو كر هم پاتي شوي
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
وېشنيزه:ختيځه سندرغاړي وېشنيزه:ختيځه سندارا وېشنيزه:غزلبولان وېشنيزه:کمپوزران
د پښتو غزل راتلونکی
د پښتو غزل راتلونکی
په داسې حال کې چې دنيا د يو بدلون او انقلاب په درشل کې ولاړه ده او دغه بدلون له ځان سره شايد مثبتې پايلې و نه لري ، دا پوښتنه کول چې دپښتو غزل راتلونکی به څنګه وي ؟  ددې نه زيات مناسبه داده چې ووايو د پښتو ادب راتلونکی به څنګه وي ؟ ځکه دغه يوازې پښتو غزل ته نه ، بلکې هر صنف او په بشپړه توګه ادب ته راپېښه ده.
که ساينسي پرمختګونه او ماشيني ايجاداتو انسان ته اسانتياوې برابرې کړې ،نو له ځان سره يې يو څه نوې کشالې هم راوړې دي  چې د هغې له کبله ډېرې اندېښنې هم راولاړې شوي دي  او دې اندېښنو ته ځواب پيداکول د هر ليکوال مسؤليت دی.
د ساينس او ادب ترمنځ که هرڅو ظاهري واټن ليدل کيږي او يو د بل ضد ښکاري ولې چې ساينس په تجروبه ولاړ دی او د ادب ماڼۍ په تخيل ودانه ده.
تجربه د واقعيتونو په وجود کې راځي او تخيل د ځان سره د نوي واقعيتونو نوي امکانات راوړي ،خو په حقيقت کې دا دواړه يو تر بله مرستندويه دي ، ساينسي پرمختګ په فکري توګه ادب پياوړی کوي او ادب د ځان سره د ساينسي تجربې لپاره نوي مواد راټولوي.
خو د دې دومره نژدې تړون باوجود ساينسي پرمختګ يو څه خنډ د ادب په لاره کې پيدا کړی دی ، کمپيوټر ، انټر نيټ ، مبايل او داسې نور و ايجاداتو د کتاب او انسان ترمنځ ډېر واټن پيداکړی ، دا ټول هغه پرمختګونه دي چې د ځان سره د ملکي او قامي بقا په اړه اندېښنې او وسوسې زېږوي ، چې د ذهني بحران لامل ګرځي  ، نو په داسې حال کې چې يو انسان د دومره ذهني ستونزو سره مخ وي ، نو د هغې نه به د ادب دابندې په اړه څه تمه وشي ؟ خو له نېکه مرغه پښتو ادب تر اوسه په ټوليزه توګه د دې پرمختګ له منفي اثراتو نه دی اغېزمن شوی ، چې مونږ يې د اينده په اړه اندېښمن شو ، بلکې پښتو ادب لکه د نورو ژبو د ادبياتو سره اوږه په اوږه دغې بدلونونو سره مزل کړی او ټول هغه امکانات يې په خپله ځولۍ کې د ځان سره رانغاړلي دي ، چې وخت يې غوښتنه کوي او بيا پښتو شاعرۍ خو په دغه لاره کې خپل مقام لومړی کړی دی  .
چې په شعري اصنافو کې غزل هم دغه بدلونونه په پام کې نيولی او له عصري ضروريتونو يې لمن نه ده راټوله کړې ، تر اوسه پښتو غزل په دغه سفر کې ټول هغه څه له ځان سره راوړي ، په کوم چې يو صنف ژوندی پاتې کېدی شي.
غزل د پښتو شاعرۍ هغه صنف دی چې زمونږ ډېر خيالات او افکار ، د جذباتو او احساساتو ، د ماضي او حال ، د خلکو ذهني رجحاناتو او تهذيبي اقدارو زياته برخه په دې صنف خوندي ده.
غزل د پښتون قام په زړه کې داسې ځای پيداکړی چې کله به هم ورک نشي ، ځکه د مختلفو اصنافو لکه : ازاد نظم ، هايکو اونورو صنفونو مشهورېدو تر اوسه هيڅ قسم بده اغېزه په پښتو غزل نه ده کړې او نه پښتو غزل په خپل سفر کې له دوی وروسته پاتې شوی دی ، بلکې د شاعرۍ په لومړي صف کې  د خلکو د ذهن د هوساينې او فکري بلوغيت لپاره يې د ځان د اثبات جواز راوړی دی، نو ځکه په ډاډه زړه دا ويلی شو چې د پښتو غزل راتلونکی ډېر روښانه دی او د هوساينې پرمختګونو سره به نوره هم په پښتو غزل راتلونکی ډېر روښانه دی او د ساينسي پرمختګونو سره به نوره هم په پښتو غزل کې پوخوالی راشي. په دې برخه کې د هغو نکتو يادونه لازمه ګڼم چې د کلاسيک دور په ښو غزل ليکونکو کې ليدل شوی او محسوس شوی او د راتلونکی دور غزل ليکونکو لپاره يې عملي کول اړين او ضروري دي چې په نظر کې نيولو سره به يې په پښتو غزل کې نور نوښت او پوخوالی هم راشي :
1.    هر غزل ليکونکي ته په کار ده چې لومړی د خپلې شعري سرمايي څخه ځان خبر وساتي د هغې په ژور نظر مطالعه وکړي. د مضمون او منځپانګې د بيانولو انداز ته دې هم ښه فکر وکړي ، شعري صنعتونه ، استعارې ، کنايې ، تشبېهات ، ترکيبونه او سمبولونه دي په داسې انداز استعمال کړي چې د ورځني ژوند سره نزديکت ولري.
2.    هر غزل ليکونکي ته په کار ده چې ځان د خپلې ژبې په صوتي اهنګونو او صوري جوړښتونو پوه کړي ، د ژبې په ګرامري اصولو پوه وي او د خپلې ژبې د لغوي پانګې ذخيره هم ولري ،ځکه چې دا کار به ورسره په تخليقي  سفرکې ډېره مرسته وکړي.
3.  بايد زمونږ نوي غزل ليکونکي د ژبې د کره والي لپاره داسې الفاظ او لغتونه رانه وړي کوم چې سوونه کلونه مخکې متروک شوي وي، ځکه چې هغه لفظونه د نن ورځې د ذهني رويې سره جوړښت نه خوري ، ډېر ځله داسې کيږي چې په داسې لفظونو دغزل تغزل او شعريت ته زيان رسيږي ، که نن هم د خپلو ښو غزل ليکونکو غزلونه ولولو، نو د هغوی غزلونه به د همدې ځانګړنې برخمن وي ،چې بېلګه يې د صديق پسرلي او پيرمحمد کاروان شاعري ده چې د نورو خوبيو ترڅنګ يې يوه خوبي دا ده چې د ژبې د مصنوعي کره والي کوښښ يې ندی کړی.
4.  بايد زمونږ د راتلونکي دور غزل ليکونکي د غزل ژبه عامه او ولسي وي. د ډېرې پيچيده ګۍ دې لاس په سر شي او کوښښ دې وکړي چې په خپل غزل کې ساده ګي راولي لکه حمزه بابا چې وايي:                                                                                                                ((ستا به کمال د سخن داوي چې ساده کړې ژبه ))
5.  د راتلونکي دور غزل ليکونکی بايد دې خبرې ته پوره پاملرنه وکړي چې هغه په شعر کې څه وايي؟ هغه د طبيعت سره څومره نزديکت لري؟ ايا هغ د شعري منطق له رويه درست دی؟ نو بايد له غيرې طبيعي ترکيبونو او تجربو تېر شي ،ځکه راتلونکی دور د عقل او ساينسي منطق دور دی ،نو بايد دې اصل ته هم پام وشي.
8.  د راتلونکي دور غزل ليکونکي بايد د غزل منځپانګې ته هم پوره پاملرنه وکړي ، بايد غزل يوازې د سرو شونډو او غټو سترګو د توصيف او ستاينې لپاره ځانګړی نکړي ، بلکې د ژوند سره تړلي ټول موضوعات دې د خپل غزل برخه کړي ، هغه که ځمکني وي او که خيالي ، فلسفيانه وي او که نور موشوعات ، خو بايد د غزل معنوي خوا په دې سره درنه کړي.
9.  بايد دراتلونکي دور غزل ليکونکي په خپل غزل کې  اخلاقي قدرونه مراعت کړي ،خپل جذبات او احساسات په داسې پيرايه کې بيان نه کړي چې هغه د د بداخلاقۍ په زمره کې راځي ،ځکه داسې شاعران هيڅکله په ټولنه کې مقبوليت نه شي تر لاسه کولی
10.د راتلونکي دور غزل ليکونکي بايد  د خپلې ژبې د شعري پانګې ترڅنګ بايد د نورو ژبو مطالعه هم وکړي او په ځانګړې توګه د هغه ژبو شاعري ولولي چې کومو سره چې مونږ نژدې اړيکې لرو ، چې په هغې کې فارسي ، عربي او اردو په لومړي قدم کې راځي ، دا هغه ټکي دي چې زه يې د راتلونکي غزل لپاره يو پوخ تهداب په حيث ګڼم کوم چې په مراعت  کولو سره به يې پښتو غزل روښانه او کاميابه راتلونکی ولري او له هر قسم زواله به يې په امان وساتي.
د نیکاراګوای هیواد د ولایتونو نوملړ
'''د نکاراګوای هیواد ولایتونه (د نیکاراګوای هیواد د آیالاتونو نوملړ)
د لمونځ معنا
لمونځ
سرچینې
وېشنيزه:ليکنې چې کار غواړي
قصر امان الله خان
دغازي امان الله خان ماڼۍ مقر دغزني ولایت له لومړۍ درجو ولسوالیو څخه ده چې د ولایت له مرکز غزني ښاره ۱۴۰ کیلومتره د لویدیځ خواته پرعمومي لویه لار او د کابل کندهار په منځ کي پرته ده. تیرمهال چي به له کابله قافله روانه شوه پر رباطونوبه یې شپې کولي یوه شپه به یې پرمقر باندي وه ، کله چي غازی امان الله خان واک ته ورسېد له انګریزانو یې خپلواکي واخیستله د کابل، کندهار پرلار به په مقر کې د تم کیدولپاره مناسب ځای نه درلود نو یې د غزني ولایت په مقر ولسوالي کي یو ښکلي قصر جوړکړ شاوخوا یې باغ کیناوه، وني غټي شوې، ښکلایې په زړه پوري شوه. غازی امان الله خان چي له کابل څخه کندهار یا بیرته راګرځيدو د مقر په قصر کي به څو ورځي تم کیدو او دمه به یې نیوله، دمقر دخلګوپه غوښتنه یې یو ښونځي هم جوړکړ. دخلګو ستونزي به یې اوریدلې اوله خلګوسره به یې په دې قصر کي لیدل.
وروسته داقصر دولتي هوټل شو چي لوړپوړي پوځي او ملکي چارواکو میلمه پالنه په کي کیدله دهیواد دوښمنانو تل هڅه کړیده چي زموږ تاریخي ځایونه او یادګارونه له منځه یو سي ترڅو ددې ولس تاریخ محو ه او نابود کړی له بده مرغه دمجاهدینودواکمني پرمهال ترینه ساقي خانه او بانډارخانه شو. دطالبانو دواکمني پرمهال دطالبانو هستوګنځی جوړشو. دجګړو خپل سریو او دیو ه منظم دولت او اداری دنه شتون له امله له پامه ورغورځيد. دنوي نظام له راتلو سره هم کومه پاملرنه ورته ونه شوه له څوکلونو راپه دې خوا چي دمقر په ولسوالي کي ملي اردو میشته شو ماڼۍ ته بیاهم نه یواځې دا چي پاملرنه ونه شوه بلکي اشپزخانه یې ورڅخه جوړه کړه چي اوس هم داشپزخانې کار ترینه اخېستل کیږي ،داسي یوبا احساسه پیدانه شو چي ورته پاملرنه وکړي او درناوي یې وکړي. دقصر ډيرځایونه نړیدلي او په منځ کي ځیني له لرګیو جوړي شویدي ماتي او حتي سوځيدلي دي .چت يې له منڅه تللی بیخونه یې وران شویدي. که زرترزره پاملرنه ورته ونه شي دوردانید وامکان یې ډير دی.
محمد اجان يار
محمد اجان يار (۱۳۲۸ لېږديز لمريز کال، د کونړ ولايت، وټپور) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی.
مخينه
محمد اجان يار په ١٣٢٨ ل ل کال کې د کونړ ولايت د وټه پور په سيمه كې زېږېدلى دى. لومړنۍ زدخ کړې يې د کونړ په وټه پور او لوړې يې د کابل پوهنتون د تاريخ او فلسفې پوهنځي كې ترسره كړې دي. نوموړي ۱۰ کاله د هېواد په بيلابيلو ولايتونو کې د هېواد د زامنو پر ښوونه او روزنه تېر کړي دي. همدا راز يې ۱۲ کاله د کابل پوهنتون، ټولگټو وزارت او د قبايلو او سرحدونو چارو په وزارت کې دنده تر سره کړې ده. په ماموريت کې دويمې پوړۍ (رتبې) ته رسيدلی وو چې دنده یې پريښووه او المان ته یې سياسي پناه يووړه. اوسمهال د جرمني په کولن ښار کې اوسي.
چاپ شوي اثار
۱- کوکارې (شعري ټولگه).
۲- سره ډولۍ (د لنډو کيسو ټولگه).
۳- تړلې کڅوړه (د لنډو کيسو ټولگه).
۴- د کونړ تاترې (تاريخي او څېړنيز نښير).
۵- څانگه (ناول)، د ۱۳۸۲ ل ل کال چاپ.
۶- وير (د شعرونو ټولگه). ۷- د ليلې دښته (سترگو ليدلی حال). ۸- هوسۍ (ناول) چاپ ته تيار دى. ۹- يه قربان (شعري ټولگه). ۱۰- سفرنامه (غرونه او ناول).
اخځونه
۱- http://samsoor.com/sheruna.php
۲- http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00-...00--off-0areu--00-00-10-0---0---0direct-10---4-dte--0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-10&cl=CL5.33&d=HASH6e0b4dc27f988298abd931&x=1
۳-
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
تکاملي فشار
هر لامل چې د بارورۍ بریالیتوب د نفوس په یوه برخه کې لږ یا زیات کړي، په بالقوه ډول پر تکاملي فشار، انتخابي فشار یا د انتخاب فشاراغېز لري چې د طبیعي انتخاب لامل کېږي. دا د بدلونو د کچې یو ډول کمي توصیف دی، په هغه پروسو کې پېښېږي چې د تکاملي بیولوژي له خوا څېړل کېږي. خو رسمي مفهموم یې تر ډېره نورو څېړنیزو برخو ته غځول کېږي.
د نفوس په جنټک کې د ټاکنې فشار معمولاً د ټاکنې فشار د ټاکنې د ضریب په توګه تشرېح کېږي.
د امینو اسیدونو انتخابي فشار
ښودل شوې چې په خمیر مایه (yeast) د امینو اسیدونو د یو بایو سېنتېزکوونکي(bio-synthesizing) امین اسید لکه HIS4 تر انتخابي فشار لاندې راوستل د مجاورو جینونو د زیاتوالي لامل کېږي چې په ایوکاریوت/ Eukaryota (یو حجروي) کې د نږدې جینونو د انتقالي همغږۍ له امله منځته راځي.
له انتي بیوتیک سره مقاومت
په باکتریاګانو کې درملیز مقاومت د طبیعي انتخاب د پایلې یو مثال دی. کله چې په یو ډول باکتریا باندې کوم درمل وکارول شي، هغوی چې نشي کولی مقاومت وکړي مړې کېږي او بچیان نه زېږوي، په داسې حال کې چې ژوندۍ پاتې شوې باکتریا‌ګانې پياوړي جینونه بل نسل ته لېږدوي چې د جین د عمودي لېږد په نوم ياديږي. د مقاومت جين د باکتریا‌ګانو د بېلابېلو ډولونو نه یوې بلې باکتریا ته لېږدېدلی شي چې د جين د افقي لېږد په نوم یاديږي. په همدې توګه د درملو پر وړاندې مقاومت د نسلونو په بهير کې زیاتيږي. د مثال په ډول په روغتونو کې داسې چاپېریالونه رامنځته شوي چېرته چې دC. Difficile (هغه باکتریا چې د اسهال او نس درد لامل کېږي) په شان پتوجن/ pathogens (د ناروغۍ زېږوونکی لامل) د انتي بيوتیکونو سره مقاومت حاصل کړی. له انتي بیوتیکو سره مقاومت د انتي بیوتیکو له ناسمې کارونې سره لا بدتريږي. کله چې د غیرباکتریایي ناروغیو لپاره انتي بیوتیک وکارول شي او یا هم انتي بیوتیک د تجویز له دوز سره سمې یا هم له ټاکل شوې مهال سره سمې ونه کارول شي، انتي بیوتیکي مقاومت هڅول کېږي. په یو نفوس کې انتي بیوتیکي مقاومت ښايي له ثابتو جنټکي بدلونونو یا ډي نوومیوټېشنونو/ de novo mutations (هغه جنتیکي بدلونو چې د لومړي ځل لپاره د کورنۍ په یوه غړي کې څرګنديږي) نه رامنځته شي. له دې لارو څخه هره یوه یې انتي بیوتیکي مقاومت رامنځته کولی شي چې ښايي د تکاملي ژغورنې يو ډول وي.
روغتوني عفونتونه/انتانات
کلوسټرېډیم ډیفیشیلي ګرام مثبته باکتریا/ Clostridium difficile, gram-positive (د ګرام په آزمويښت کې رنګ اخلي) د روغتوني انتاناتو یوه بېلکه ده چې د تي‌لرونکو په کولموکې ژوند کوي او د مړينې لوی لامل دی.
کله چې د کولمو د سېمبیوتيک فلورا/ symbiotic gut flora (په کولمو کې نارمل ګټورې باکتري‌ګانې) نفوس مختل شي، د مثال په ډول د انتي بیوتيکونو په واسطه، فرد د پتوجن(د ناروغۍ زېږنده لامل) پر وړاندې لا له خطر سره مخ کېږي. د انتي بیوتیکي مقاومت چټک تکامل راتلونکو نسلونو ته د مقاومت د اغېزمنو الیلونو پرلېږد پیاوړی انتخابي فشاراچوي. د سرې ملکې فرضیه/ Red Queen hypothesis (یوه تکاملي فرضیه ده چې وايي ژوندي موجودات باید تل د تکامل او تکثر په حال کې وي) ښيي چې د انسان او ناروغۍ زېږنده باکترياګانو ترمنځ وسلواله تکاملي لوبه پر تکاملي غوره‌والي سيالي او تل پاتې جګړه ده. د ناروغۍ زېږنده لاملونو تر منځ وسلواله تکاملي لوبه په چټکتيا سره د تکامل په حال کې ده او د مدرنې روغتيايي درملنې میتودونه د تکاملي بیولوژي پوهان دې ته اړ باسي چې د ناروغۍ زېږنده باکترياګانو کې د مقاومت ميکانيزم درک کړي، په ځانګړي ډول په روغتونونو کې د بستري ناروغانو د شمېر زیاتوالي ته په کتو سره د ناروغۍ زېږنده تکامل ته رسېدلي عوامل په روغتونونو کې بستري ناروغانوته چې د ناروغۍ او یا هم انتي بیوتیکي درملنې په وجه د معافیتي سیستم له کمزورۍ سره مخ دی، تهدید دی. ویرولانس فکتور/ Virulence factors(د ناروغۍ زېږنده شدت) هغه ځانګړنې دي چې تکامل ته رسېدلې باکتریا‌ګانې يې د ناروغۍ زېږولو د زیات‌والي لپاره کاروي. د کلوسټرېډیم ډیفیشیلي/ Clostridium difficile یو ویرولانس فکټور چې تر ډېره یې د انتي بیوتیکي مقاومت د لوړوالي لامل کېږي، د هغې زهریات/ توکسین (toxins) دي، چې اېنټروتوکسین TcdA او سایتوتوکسین TcdB دی. توکسین سپور/ spores (یو ډول کلک پوښ چې باکتریا یې په غیر مساعدو شرایطو کې د خپلې ساتنې په موخه رامنځته کوي) تولیدوي چې له چاپېریال څخه یې لرې کول او یا یې غیر فعالول ستونزمن وي. دا چاره په ځانګړي ډول په هغه روغتونونو کې حقیقي ده چېرته چې د ناروغ بستر الوده وي ښايي تر شلو اونیو پورې سپورلرونکې پاتې شي. په دې اساس د CDI (Clostridium difficile infection) د پراخ انتشارله ګواښ سره مبارزه په روغتونون کې د سپور پروړاندې له حفظ الصحوي اقداماتوسره تړلې ده. د ګسترو اېنتريولوژيGastroenterology)) امریکايي مجلې کې خپرې شوې یوې څېړنې ښودلې چې د CDI د کنترول لپاره باید له دستکشونو او یو ځل کارېدونکي ترماميتر نه کار واخیستل شي د لاسونو حفظ الصحه او د چاپېریال ضد عفوني کول په روغتيايي مرکزونو کې اړين اقدامات دي. د دغه پتوجن وېرولانس (د ناروغۍ زېږولو شدت) د پام وړ دی او ښايي په روغتونونو کې د  CDI د کنترول اوخپرېدو نه د مخنيوي لپاره په حفظ الصحوي طریقو کې بنسټيز بدلون رامنځته کړي.
په انسانانو کې طبعي ټاکنه/انتخاب
د ملاریا پرازیت کولی شي پر نفوس ټاکنیز فشار وارد کړي. دغه فشار د سرو کرویاتو لپاره د جیني ميوټېشن لېږدوونکي سېکل سېل هېموګلوبین sickle cell hemoglobin (Hb S) له لارې د طبیعي انتخاب لامل کېږي. په هغو سیمو کې چې ملاریا د روغتيا لپاره یو لویه اندېښه ده، د نيمه هلالي/ sickle cell کم‌خونۍ لامل کېږي. ځکه چې شرایط دغو عفوني ناروغیو ته مقاومت ورکوي.
دبوټو وژونکو او افت وژونکو پر وړاندې مقاومت
لکه څرنګه چې د انتي بیوتیک پر وړاندې د باکترياګانو مقاومت پراختیا موندلې، همدارازله عاموکرنیزو کيمیاوي موادو سره د بوټو وژنکو او افت وژنکو پروړاندې هم مقاومت څرګند شوی. د مثال په ډول:
انسانان تکاملي فشار اعمالوي
انساني فعاليتونه کولی شي په چاپېریال کې د ناڅاپي بدلونونو لامل شي. انساني فعاليتونه ښايي پر یو ځانګړي نفوس منفي اغېزې پرې باسي او د دې لامل شي چې د یاد نفوس غړي له دې نوي فشار سره د ناسازګارۍ/عدم توافق په وجه  خپل ژوند له لاسه ورکړي. هغه افراد چې له دغه نوي فشار سره ښه توافق ولري د هغو په پرتله چې توافق نه لري په چټکتيا سره د خپل نسل توليد ته دوام ورکوي او ژوندي پاتې کېږي. دا په ډېرو نسلونو کې تر هغه مهال پېښېږي چې نفوس په بشپړ ډول له فشار سره توافق وکړي. دا طبیعي انتخاب دی، خو د انساني فعالیتونوله فشار لکه د سرکونو جوړولو یا ښکار کولو څخه اغېزمن دی. چې دا په لاندې مثالونو کې په cliff swallows and elk کې ليدل کېږي. له دې سره ټول انساني فعاليتونه چې د تکاملي فشار لامل کېږي، ناڅاپي پېښېږي. دا چاره د سپیو په اهلي کولو او ټاکنيزه روزنه کې ښودل شوې چې د بېلابېلو نسلونو چې اوس‌مهال يې موږ وینود رامنځته کېدلو لامل شوې.
راټل سنېکس/زنګي ماران
په ډېری هغه سيمو کې چې انساني نفوس خورا زیات وي، د دغه مارانو د ډېروالي په اړه راپورونه زیات شوي. چې دا د انسان له خوا د انتخابي فشار سره تړاو لري چې تر ډېره د مارانو له ليدو سره سم یې وژني. دغه ډول مارانو ته ډېره پاملرنه کېږي چې د بیا تولېد لپاره ژوندي پاتې شي، خو دا چې دوی خپل ځانته ورته بچيان وزېږوي دا احتمال خورا لږ دی.
کوهستان ولسوالۍ (پښتونخوا)
کوهستان ولسوالۍ د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۴۷۲،۵۷۰ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
مېلټون فرايډمېن
میلټن فریډمن (/ˈfriːdmən/؛ ۱۹۱۲ جولای ۳۱مه – ۲۰۰۶ نومبر ۱۶مه) یو امریکایی اقتصادپوه او د شمارپوهنې یا احصائیې د علم متخصص و، چې د لګښت د تحلیل، د پیسو د تاریخچې او تیورۍ او د ثبات د پالیسۍ د پېچلتیا په اړه د څېړنې له کبله یې په اقتصادي علومو کې د ۱۹۷۶ کال د نوبل جایزه ترلاسه کړه. ښاغلی فریډمن د جورج سټیګلر او ځینو نورو پوهانو ترڅنګ، د شیکاګو د اقتصادیاتو مکتب د فکري رهبرانو له ډلې څخه و. دا مکتب د اقتصادي فکر نیو-کلاسیک مکتب و چې د شیکاګو پوهنتون د علمي غړو له هغه کار سره تړاو لري چې د ۱۹۷۰ لسیزې تر نیمایي پورې یې د مونېټریزم یا د هېواد د اقتصاد د تثبیت پالیسۍ په ګټه کینزي اقتصادي تیورۍ رد کړې. دا چاره هغه مهال وه چې کله دغه اقتصادي فکر د منطقي توقعاتو د مفهوم پر بنسټ نوي کلاسیک لوی اقتصاد ته مخه کړه. ګڼ زده‌کړیالان، ځوان پروفیسوران او علمي شخصیتونه چې په شیکاګو کې د فریډمن لخوا ګومارل شوي یا هغه ورته لارښوونې کړې وې، پر مخکښو اقتصادپوهانو بدل شول. په دغو اقتصادپوهانو کې ګاري بیکر، رابرټ فوګل، توماس سویل او رابرټ لوکاس جونیر یې د یادولو وړ دي.
په ۱۹۷۷ کال کې له شیکاګو پوهنتون څخه تر تقاعد وروسته، او په ۱۹۸۳ کې د اقتصاد په برخه کې پر متقاعد پروفیسور له تبدیلېدو وروسته، نوموړی د جمهوري غوښتونکي ولسمشر رونالډ ریګن او محافظه کار برتانوي لومړي وزیر مارګرېټ ټاچر سلاکار و. د هغه سیاسي فلسفې په ټولنیزو مسایلو کې تر ټولو کمې دولتي مداخلې سره د آزاد بازار اقتصادي سیسټم ګټې بیان کړې. نوموړي یو ځل وویل چې په متحده ایالاتو کې د اجباري عسکرۍ په له منځه وړلو کې د هغه رول د هغه تر ټولو ویاړمنه لاسته راوړنه وه. فریډمن په ۱۹۶۲ کال کې په خپل کتاب "پانګوالي او ازادي" کې د رضاکارې یا داوطلبې اردو، د آزادې تبادلې د نرخونو، د طبي جوازونو لغوه کولو، پر منفي عایداتو د مالیې او د ښوونځیو د ووچرونو، او د مخدره توکو پر وړاندې د مبارزې د مخالفت او د مخدره توکو د آزادولو په څېر پالیسیو ملاتړ وکړ. د ښوونځي په دوره کې له انتخابونو (school choice) د هغه ملاتړ نوموړی وهڅاوه چې د تعلیمي انتخاب فریډمن بنسټ رامنځته کړي، چې وروسته یې بیا نوم اېډ چویس (EdChoice) ته بدل کړ.
د فریډمن اثار د اقتصادي موضوعاتو او عامه پالیسۍ اړوند مسایلو یوه پراخه لړۍ رانغاړي. د هغه کتابونه او مقالې د پخوانیو کمونیستي دولتونو په شمول نړیوال نفوذ لري. په ۲۰۱۱ کال کې د اقتصادپوهانو په یوه سروې کې، چې د ایکان ژورنال واچ (EJW) مجلې له لوري ترسره شوه، فریډمن تر جان مینارډ کینز وروسته د شلمې پېړۍ دویم ترټولو مشهور اقتصادپوه غوره شو. د هغه تر مړینې وروسته ایکانومیست مجلې نوموړی "د شلمې پېړۍ د دویمې نیمایي ... ان ښایي د ټولې پېړۍ ترټولو اغېزناک او بانفوذه اقتصادپوه" وباله.
لومړنی ژوند
د فریډمن کورنۍ له زیاتو مالي ستونزو سره لاس او ګرېوان وه او مالي وضعیت یې د دوی د عاید ثبات راټیټ کړی و. فریډمن د خپلې کورنۍ وضعیت په لاندې ډول بیان کړی:"د کورنۍ عاید ډېر کم او خورا ناڅرګند و. مالي بحران له کورنۍ سره په دوامداره توګه مل و. بیا هم د خوړو له اړخه تل کافي خواړه موندل کېدل او د کورنۍ فضا ګرمه او ملاتړ کوونکې وه. – میلټن فریډمن"د فریډمن پلار، جینو ساول فریډمن، د نوموړي د عالي لیسې په وروستي کال کې ومړ او فریډمن او د هغه دوې مشرانې خویندې یې د دوی د مور، سارا ایتېل فریډمن، پالنې ته پرېښودل.
لومړي کلونه
ښاغلي فریډمن په ۱۹۴۰ کال کې په ویسکانسن–میډیسن پوهنتون کې دنده ومنله، مګر په دویمه نړیواله جګړه کې د متحده ایالاتو د ښکېلتیا په اړه د پوهنتون له علمي پلاوي سره د اختلافاتو له امله یې بېرته پرېښوده. فریډمن باور درلود چې متحده ایالات باید جګړې ته داخل شي. نوموړی په ۱۹۴۳ کال کې په کولمبیا پوهنتون کې د جګړې د څېړنو په څانګه کې شامل شو (چې ډبلیو الن والیس او هارولډ هوټلینګ یې مشري کوله). هلته نوموړي د دویمې نړیوالې جګړې تر پایه د ریاضیاتو د شمارپوه یا احصائیه پوه په توګه کار وکړ او د وسلو د ډیزاین، نظامي تاکتیکونو، او فلزاتو جوړونې پر مسایلو یې تمرکز درلود.
شیکاګو پوهنتون
فریډمن په ۱۹۴۶ کال کې په شیکاګو پوهنتون کې د اقتصادي تیورۍ د تدریس وړاندیز ومانه (هغه پوسټ چې د پرنسټن پوهنتون ته د هغه د پخواني پروفیسور جېکوب وینر په ورتګ سره خالي شوی و). فریډمن بیا ۳۰ کاله په شیکاګو پوهنتون کې کار وکړ. هلته نوموړي د یوې داسې فکري ټولنې په جوړولو کې ونډه لرله چې د نوبل جایزې یو شمېر ګټونکي یې ټولنې ته وړاندې کړل، چې په ټولیز ډول د شیکاګو اقتصادي مکتب په نوم پېژندل کېږي.
شخصي ژوند
فریډمن د ډیویډ او جان په نومونو دوه ماشومان لرل. نوموړي له خپلې مېرمنې روز فریډمن (فامیلي نوم یې ډایرېکټر) سره لومړی په ۱۹۳۲ کال کې په شیکاګو پوهنتون کې ولیدل او بیا یې شپږ کاله وروسته په ۱۹۳۸ کال کې واده وکړ.
فریډمن د خپلو ځینو همکارانو په پرتله پام‌وړ ټیټ قد درلود. د هغه قد ۱.۵۲ متره (۵ فوټه) وه، او بنیامین اپیلبام "پېری ډوله آزادي پلوی" بللی دی.
کله چې د هغه مېرمن، روز فریډمن، د نوموړي د بریاوو په اړه وپوښتل شوه، ویې وویل: "زه هېڅکله لېواله نه وم چې له میلټن سره له مسلکي پلوه سیالي وکړم (ښایي لامل یې دا و چې زه دومره هوښیاره وم چې پوهېدم زه دا کار نه شم کولی)؛ خو په بیا هم هغه تل ماته دا احساس راکړی چې د هغه لاسته راوړنه زما لاسته راوړنه ده."
مړینه
فریډمن د ۲۰۰۶ کال د نومبر په ۱۶مه په سان فرانسیسکو کې د ۹۴ کلونو په عمر د زړه د درېدو له کبله ومړ. د مړینې تر وخته هغه یو کاري اقتصادپوه و او لومړی لاس اقتصادي څېړنې یې کولې. د هغه وروستی کالم د هغه له مړینې یوه ورځ وروسته په وال سټریټ ژورنال کې خپور شو. له هغه څخه د نوموړي مېرمن روز فریډمن (چې د ۲۰۰۹ کال د اګست په ۱۸مه مړه شوه) او د دوی دوه ماشومان پاتې شول، چې یو یې ډیویډ ډي فریډمن دی او د "آزادۍ تنظیم" (The Machinery of Freedom) کتاب له کبله او دغه راز د شیکاګو پوهنتون له نظره د هغه د بې ساري انارکو-کپیټلیزم له کبله مشهور دی، او بله یې هم لور څارنواله او د قطعه بازۍ (Contract bridge) لوبغاړې جان مارټل ده.
سرچینې
وېشنيزه:وټپوهان
اغېزمنتيا (هنر)
تاثریت یا تصور يا اغېزمنتيا هنري غورځنګ د آزاد فکر او نوښتګر فرانسوي انځورګرانو یوه لویه ډله وه چې د نولسمې پیړۍ په دویمه نیمایي کې په دې هیواد کې راڅرګند شو او ډیر ژر مشهور شو. په دې توګه، هنرمند هڅه کوي چې د برش د پرله پسې او مات شوي سټوکونو په مرسته د خوب په څیر د ناڅاپي لیدونو مستقیم احساس انځور کړي او د شنډ شوي او روښانه رنګونو ټوټو په کارولو سره چې په ذهن کې د لمر د وړانګو حرکت رامینځته کوي. د ادراک په میتود کې، د دقیق ډیزاین، سیوري او روښانتیا، تخنیکي ژورتیا او متوازن او معماري جوړښت د ښوونځي اصول نه لیدل کیږي.
د استقبال طریقه په پاریس کې د هنرمندانو د یوې ډلې لخوا د شخصي اتحادیې په توګه پیل شوه، او دې اتحادیې په 1874 کې خپل کارونه خلکو ته نندارې ته وړاندې کړل. د دې حرکت نوم د کلاډ مونیټ د نقاشۍ له نوم څخه اخیستل شوی چې Reconnaissance, Sunrise اخیستل شوی دی. د امپریشنیزم نوم د لوئس لیروی په نوم د یوه نقاد لخوا په طنزیه بیاکتنه کې رامینځته شوی. امپریشنزم هم په موسیقۍ کې د یو حرکت نوم دی.
په دې سټایل کې، انځورګر د رنګونو د نازکو ترکیبونو پر ځای په خالص او غیر مخلوط رنګونو کې ډوب شوي برش "مات شوي" او لنډ سټروکس کاروي؛ د مثال په توګه، د شنه تولید لپاره د نیلي او ژیړ رنګونو مخلوط کولو پرځای، دوی په کینوس کې دوه غیر مخلوط نیلي او ژیړ رنګونه واچوي ترڅو رنګونه د لیدونکي په سترګو کې د شین رنګ "احساس" رامینځته کړي. د عصري ژوند صحنې په انځور کولو کې، دوی د توضیحاتو پرځای روښانه عمومي تاثیرات څرګندوي.
شاليد
د نولسمې پیړۍ په وروستیو لسیزو کې (د 1870-1880 کلونو ترمنځ)، د نقاشۍ په برخه کې یو حرکت پیل شو چې د رڼا (د رنګونو د مور په توګه) پر بنسټ والړ و او ډیر ژر یې نور هنرونه لکه موسیقي، مجسمه او نور اغیزمن کړل.
صفتونه
د دې ښوونځي بنسټ ایښودونکي د رسمي هنر څخه د سرغړونې په هدف سره پیاوړي شوي. دوی د روښانه شکلونو سره د شکلونو له وړاندې کولو څخه انکار وکړ او د دود او طبیعت پیروي کولو لپاره یې د نقاشۍ له معمول څخه سرغړونه وکړه. د خپلواک او یو څه ګړندي سټروکس سره د خالص او شفاف رنګونو کارول د تاثیریزم نقاشیو یو له ځانګړتیاو څخه دی.
د دوی رسمي تیوري د دې اصولو پر بنسټ ولاړه وه چې رنګونه باید د رنګ په بکس کې د ګډولو پرځای په کینوس کې په خالص ډول واچول شي. دغه هنرمندان د انساني څېرې د منلو وړ او د باور وړ اندازې د انځورولو په برخه کې بې پروا وو، چې له ډېرې مودې راهیسې د نقاشۍ د هنر تر ټولو ستونزمنه برخه وه، او داسې ښکارېده، چې نه یې غوښتل په دې برخه کې هڅې وکړي او یا یې نه غوښتل، چې د هنر په نوم د منلو وړ فضا رامنځته کړي.
د رسیدلو نیټه
دا دوره د Impressionism جدي پیل ګڼل کیدی شي.
فریډریک باسیل په جګړه کې ووژل شو، رینویر ټپي شو، اډګر دیګاس د جګړې لپاره رضاکارانه کار وکړ، پاول سیزان په پروونس کې پناه واخیسته، کاموس پیسارو ، کلاډ مونیټ او الفریډ سیسلي لندن ته لاړ.
ټول خلک په دې باور وو چې دغه حرکت د پېړۍ تر ټولو مهم هنري تکامل ګڼل کېږي او د هغه د ډلې ټول غړي له غوره انځورګرانو څخه ګڼل کېږي. په فرانسه باندې د ژور نفوذ سربیره، د تاثیرانو په نورو هیوادونو (په ځانګړې توګه آلمان ، بلجیم او د اروپا په نورو برخو کې) د پام وړ نفوذ درلود.
مهال ویش: د اصلي ترلاسه کونکي انځورګرانو ژوند وخت
نقاشان دریافتگر
محمد (ص) په اسلام کې
محمد(ص) بن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم (نږدې ۵۷۰ ز کال – ۸ جون ۶۳۲ ز کال) چې په عام ډول د محمد(ص) په نوم پېژندل کېږي، وروستی رسول او خاتم الانبیا دی. مسلمانان باور لري چې د اسلام اصلي دیني متن قرآن کریم د الله (ج) له خوا په حضرت محمد(ص) باندې نازل شوی، څو اسلام بیا ورغوي، کوم چې د مسلمانانو په عقیده،  د آدم(ع)، ابراهیم(ع)، موسی(ع)، عیسی(ع) او نورو پیغمبرانو دین و. هغه دیني، ټولنیز او سیاسي اصول چې حضرت محمد(ص) د قرآن کریم له مخې وټاکل، د اسلام او مسلمانې نړۍ بنسټ یې جوړ کړ.
محمد(ص) له هجرت نه ۵۳ کاله وړاندې (۵۷۰ ز کال) کې د مکې ښار د قریشو قبیلې په یوه درنه کورنۍ کې وزېږېد، هغه د «آمین» لقب (معنا یې «امانت کار») ترلاسه کړ. په ۴۰ کلنۍ کې له هجرت ۱۱ کاله وړاندې (۶۱۰ ز کال) کې په حرا نومي غار کې ورباندې په شفاهي ډول لومړنۍ وحی راغله او د قرآن کریم لومړني آیتونه نازل شول چې دغه بهیر د هغه تر وفاته پورې دوام وکړ. د مسلمانانو پر باور الله(ج) محمد(ص)ته امر وکړ چې د لوی الله(ج) وحدانیت خلکو ته ورسوي او د بتانو عبادت کول منع کړي، کوم چې له اسلام وړاندې عربو په نړۍ کې یې شتون درلود. د مشرکینو له خوا د مسلمانانو د ځورونې او د مدینې ښار (چې هغه وخت ورته یثرب ویل کېده) د وګړو له خوا دوی ته د بلنې ورکولو له امله محمد(ص) او د هغه پیروانو د هجرت په لومړي کال (۶۲۲ ز کال) مدینې ته کډه وکړه چې د هجرت په نوم یادېږي. دا د محمد(ص) په ژوند کې د بدلون یو ټکی و او هجرت د اسلامي جنتري پیل په نښه کړ. په مدینه کې، محمد(ص) د مدینې اساسي قانون جوړ کړ او هلته یې د شته ټولنو ترمنځ اړیکې او د هغوی حقونه معلوم کړل، یوه خپلواکه ټولنه یې جوړه کړه او لومړنی اسلامي دولت یې رامنځته کړ. د مکې د مشرکینو له پرله پسې مخالفتونو سره سره، محمد(ص) او د هغه پیروانو په ۶۳۰ زکال کې مکه فتح کړه او د مکې ټول بتان یې ونړول. محمد(ص) په مدینه کې د استوګنې په وروستیو کلونو کې د عربستان بېلابېلې قبیلې د اسلام تر چتر لاندې سره یوځای کړې، ټولنیز او دیني اصلاحات یې رامنځته کړل. د ده د وفات پر مهال نږدې ۱۱ هجري (۶۳۲ ز کال)، د عربي نړۍ نږدې ټولې قبیلې مسلمانې شوې وې.
د ژوند لومړني کلونه
محمد(ص) د عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم زوی و او مور یې امینه نومېده،چې نږدې په ۵۷۰ ز کال کې د عربي ټاپووزمې په مکې ښار کې وزېږېد. هغه د بن هاشم له کورنۍ نه و چې د قریشو په قبیله کې ټر ټولو درنه او با نفوذه کورنۍ وه. عام باور پر دې دی چې د هغه نیکه عبدالمطلب پر هغه د محمد(ص) نوم کېښود.
یتیم کېدل
محمد(ص) په نوي لویوالي کې یتیم شو. نړۍ ته له سترګو غړولو څو میاشتې وړاندې یې پلار مدینې ته نږدې سوریې (هغه مهال ورته شام ویل کېدل) ته د سوداګریز سفر پر مهال وفات شو. کله چې محمد(ص) شپږ کلن شو، له خپلې مور امینې سره مدینې ته، د خپل مرحوم پلار د قبر د زیارت په موخه ولاړ. مکې ته د بېرته راګرځېدو پر مهال په نیمايي لار کې د هغه مور امینه د ابوې په نامه ړنګه سیمه کې وفات شوه او همالته خاورو ته وسپارل شوه. له دې وروسته د محمد(ص) سرپرستي د هغه پلرني نیکه عبدالمطلب پر غاړه واخیسته، کوم چې خپله هغه مهال چې محمد(ص) اته کلن و، وفات شو او د هغه سرپرستي یې تره ابوطالب ته پرېښوده.
پیغمبري
د مسلمانانو پر باور حضرت محمد(ص) د الله(ج) وروستی رسول او پیغمبر دی، چې په ۶۱۰ ز کال کې ورباندې لومړنۍ شفاهي وحې نازله شوه. لومړني نازل شوي آیتونه د علق سورت لومړني پنځه آیتونه وو چې د الله(ج) له لوري د مقربې ملایکې جبرائیل(ع) له خوا په حرا غار کې په محمد(ص) نازل شول.
له بي بي خدیجې سره له واده وروسته حضرت محمد(ص) په خپل کار سوداګرۍ او د کور په چارو بوخت و، په تدریج سره هغه په دیني تفکر او ریاضت پیل وکړ او د مکې ښار شمال خواته په درې مایله واټن کې په حرا غار کې په ریاضت بوخت شو. د اسلامي کلتور پر بنسټ په ۶۱۰ ز کال کې هغه مهال چې نوموړی له الله(ج) سره په ریاضت بوخت و، جبرائیل(ع) یې مخې ته راڅرګند شو او هغه ته یې وویل: « اقْرَأْ » یعنی ولوله. محمد(ص) ورته ځواب ورکړ: «زه نه شم لوستلی» دغې مقربې ملایکې هغه په خپله غېږ کې کلک ټینګ کړ. دغه چاره دوه یا زیات ځله تکرار شوه چې وروسته له هغه دغې ملایکې بیا محمد(ص) ته وویل چې: دغه آیتونه ولوله:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (1) خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (2) اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ (3) الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ (4) عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ (5)"ژباړه: ته د خپل هغه رب په نامه سره ولوله چې پیدا كړي يې دي (ټول مخلوقات)(۱) هغه(الله(ج) انسان له پرنې (ټوټې) وینې نه پیدا كړى دى (۲) ته ولوله، په داسې حال كې چې ستا رب تر ټولو لوى كریم دى (۳) هغه چې په قلم سره يې ښوونه كړې ده(۴) انسان ته يې هغه څه ښودلي دي چې دى پرې نه پوهېده(۵). قرآن کریم، ۹۶ سورت (العلق) ۱-۵ آیتونه."دا لومړنۍ شفاهي وحی وه چې حضرت محمد(ص) د لومړي ځل لپاره تجربه کړه، هغه خپل کور ته ولاړ او مېرمنې بي بي خدیجې یې له هغه پالنه وکړه، هغه یې خپل عیسوي تره زوی ورقه ابن نوفل ته بوت. ورقه چې د تورات او انجیل له متونو سره بلد و، د اسلامي سنتونو د باورونو له مخې ورقه وروسته له هغه چې دغه بهیر یې د محمد(ص) له خولې واورېد، د هغه په نبوت یې شهادت ورکړ. له بي بي عایشې نه روایت دی چې، ورقه ابن نوفل حضرت محمد(ص) ته وویل چې: ستا قوم به تا وشړي، کوم چې محمد(ص) بیاځلي پوښتنه وکړه: «ایا دوی به په رښتیا ما وشړي؟» ورقه ځواب ورکړ: بالکل هو او زیاته یې کړه: «هر هغه چا چې د تا غوندې څه راوړي، له هغوی سره دښمني شوې؛ خو که تر هغه مهاله زه ژوندی وم، له تا به په کلکه ملاتړ وکړم.» اسلامي څېړونکي څرګندوي چې، په بایبل یا انجیل (د عیسي(ع) په کتاب) کې د محمد(ص) د راتلو خبر ورکړل شوی دی.
وروستۍ ورځې
په ۶۳۱ ز کال کې، د حج په موسم کې، ابوبکر صدیق(رض) د ۳۰۰ مسلمانانو په مشرۍ مکې ښار ته د حج لپاره ولاړ. د لرغوني کلتور له مخې، د عربستان له ډېرو برخو نه هر کال مشرکین د جاهلیت په ډول د مکې زیارت کولو ته راتلل. حضرت علي(رض) د حضرت محمد(ص) په امر د حج نوي مراسم تشرېح کړل او د بتانو د عبادت کولو مراسم یې منع اعلان کړل. هغه اعلان وکړ چې: هېڅ کافر، مشرک او لوڅ سړي اجازه نه لري چې له راتلونکي کال وروسته کعبې ته دننه شي. له دغه اعلان وروسته د بحرین، یمن او یمامه ډېری مشرکان او اهل کتاب وګړو اسلام ومانه. راتلونکی کال، په ۶۳۲ ز کال کې حضرت محمد(ص) د حج په مراسمو کې ګډون وکړ او مسلمانانو ته یې د حج ډېری مناسک ور زده کړل. د ذوالحجې میاشتې په نهمه نېټه یې له عرفات غره نه خپله وروستۍ د (الله(ج) په اماني) وینا وکړه او د پخواني قبیلوي نظام له مخې یې ټولې خوني یا قبیلوي دښمنۍ لغوه اعلان کړې، نژادي تبعیض یې منع اعلان کړ او خلکو ته یې له «ښځو سره د غوره چلند» امر وکړ. د اهل سنتو د تفاسیرو له مخې دغه مهال دغه قراني آیتونه نازل شول: « ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ » ژباړه :« نن ورځ ما د تاسو لپاره ستاسو دین مكمل كړ او پر تاسو باندې مې خپل نعمتونه تمام كړل او ما تاسو لپاره اسلام د دین په توګه خوښ كړ» (قرآن کریم: سوره مایده ۳ آیت برخه)
وفات
حضرت محمد(ص) له حج نه له راګرځېدو لږ وروسته ناروغ شو او د څو ورځو لپاره تبه، سر خوږی او ضعیف والی ورته پیدا شو. د ناروغۍ پر مهال هغه ابوبکر الصدیق(رض) په جومات کې د امامت ورکولو لپاره وټاکه. هغه امر وکړ چې په کور کې یې پاتې سیکې (سرمایه) هم په صدقه ورکړي. په صحیح البخاري کې راغلي دي چې: حضرت محمد(ص) د وفات پر مهال خپل لاس په اوبو کې ډوباوه او خپل مخ به یې مسح کاوه او ویل یې چې «لا اله الا الله؛ په رښتیا سره مرګ خپل دردونه لري». حضرت محمد(ص) د ۶۳۲ ز کال د جون په اتمه نېټه، په مدینه منوره کې، د  د ۶۲ یا ۶۳ کلونو په عمر د خپلې مېرمنې بي بي عایشې( رض) په کور کې له دې فاني نړۍ رحلت وکړ.
بواکو
بوآکو ولایت د نیکاراګوای هیواد له ۱۷ ولایتونو له ډلی څخه یو دی.
کوریا ټاپووزمه
کوریا ټاپووزمه (په انګریزۍ کې: Korean Peninsula) په ختیڅه اسیا کې یوه ټاپو ده. شا و خوا ته یې جاپان، ژړ سمندرګی، کوریا کرښه پراته دي. له ټولو مهمه دا چې شمالي او جنوبي کوریاګانې په کې پرتې دي. دواړه د یو بل سیال هېوادونه دي.
نوم
د کوریا ټاپووزمې لپاره کوریا، چین او جابان خپل نومونه کاروي. وېشنيزه:ليکنې چې کار غواړي
گل پاچا الفت
گل پاچا الفت په ۱۹۰۹ ز کال کې د افغانستان د لغمان ولایت په قرغه يي ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. الفت د پښتو ژبې پیاوړی شاعر او لیکوال ؤ.
د ماشومتوب دوره
ګل پاچا الفت د میر سید پاچا زوی، په ۱۹۰۹ ز کال کې د لغمان ولایت قرغیو ولسوالۍ د عزیز خان کڅ په سیمه کې زېږېدلی دی. نوموړي له عربي ژبې او دیني زده کړې وروسته، له دیني علماوو د صرف، نحوې، منطق، حدیثو او تفسیر زده کړه وکړه.
کاري ژوند
الفت په ۱۹۳۵ ز کال کې په خصوصي مدرسو کې له دیني زده کړې وروسته، د انیس په ملي ورځپاڼه کې د منشي په توګه وګومارل شو. نوموړی د ننګرهار ولایت مرکز جلال اباد ښار خلکو له خوا او د لغمان ولایت قرغیو ولسوالۍ خلکو له خوا په ترتیب سره په ۱۹۴۹ او ۱۹۵۲ ز کال کې په ولسي جرګه کې د استازي په توګه غوره شو. نوموړی په همدې موده کې، په ۱۹۵۱ ز کال کې د اولس په نوم اوونیزه جوړه کړه. الفت تر ۱۹۵۳ ز کال پورې د اولس اوونیزې د لوړپوړي تصحیح کوونکي په توګه کار کړی دی.
ګل پاچا الفت په ۱۹۵۵ ز کال کې د ولسي جرګې په غونډو کې د جلال اباد د خلکو د استازي په توګه برخه واخیسته. نوموړي په ۱۹۵۶ ز کال کې د پښتو اکاډمۍ د رئیس په توګه چې په افغانستان کې د پښتو ټولنې په نوم یادیږي وګومارل شو، وروسته په ۱۹۶۳ ز کال کې د کابینې غړی شو او د قبایلو چارو رئیس شو. په دې موده کې نوموړي، د کابل پوهنتون د ادبیاتو او د حقوقو او سیاسي علومو پوهنځیو کې د استاد په توګه دنده ترسره کړه. نوموړي په ۱۹۶۴ ز کال کې په وزارت کې له خپلې دندې استعفی ورکړه او یو ځل بیا د جلال اباد د خلکو له خوا په ولسي جرګه کې د استازي په توګه غوره شو. نوموړي په ولسي جرګه کې د خپلې دورې له پای ته رسېدو وروسته تقاعد شو.
الفت په ۱۹۴۷ ز کال کې له غلام حسن صافي، عبدالهادي توخي، محمد رسول پښتون، فیض محمد انګار، قیام الدین خادم، غلام محی الدین زرملوال، عبدالرؤف بېنوا، نور محمد ترکي او ځینې نورو سره یو ځای د وېښ زلمیانو له ډلې نه وو.
اکادمیک کارونه
الفت وروسته له هغې چې تقاعد هم شو، د ژوند تر پایه پورې د پښتو ژبې بډاینې لپاره شاعري او لیکوالۍ ته دوام ورکړ. نوموړي په زیات شمېر مقالو سربېره، د دیني اخلاقي، سیاسي او ټولنیزو موضوعګانو په اړه ګڼ شمېرکتابونه د شعر او نثر په بڼه ولیکل.
د نوموړي ځینې کتابونه تراوسه چاپېږي. ګل پاچا الفت څو جایزې هم واخیستې، لکه: د خوشحال خان، ابوعلي سینا، د روزنې او ستورو مډال
مړینه
ګل پاچا الفت د خپل ژوند وروستۍ ورځې په خپل پلرني ټاټوبي لغمان کې تېرې کړې. نوموړی د ۱۹۷۷ ز کال د دسمبر په ۱۹ مه د ۶۷ کلونو په عمر د زړه ناروغۍ له امله  مړ شو  او په خپله پلرنۍ هدیره کې خاوروته وسپارل شو.
مخينه
استاد گل پاچا الفت د مير سيد پاچا زوی د سيد فقير پاچا لمسی په خټه سيد پښتون چې په ١٢٨۸ ل ل کال کې د لغمان ولايت په عزيز خان کڅ کې زيږيدلی دی.
گل پاچا الفت د شعر او ادب په اسمان کې يو ځلاند ستوری دی. د هغه په ژوندانه کې د هغه ډېرې ديني، ادبي، ټولنيزې، انتقادي، پوهنيزې او څېړنيزې مقالې او کتابونه چاپ شوي دي. تر مړينې وروسته يې د يو شمير ناچاپ نښيرونه هم چاپ شول او ځينې يې بيا بيا چاپ شول.
زده کړې
الفت صاحب خپلې زده کړې په مدرسو کې کړې او د خپل وخت دوديزې بوهنې لکه صرف، نحو، منطق، فقه، تفسير، حديث، معاني او بيانيې يې د ننگرهار او کابل له اوڅارو استادانو څخه لوستې دي.
دندې
په ١٣١٤ ل ل کال کې د انيس ورځپاڼې په اداره کې د کاتب په توگه وگومارل شو. په ١٣١٥ ل ل کال کې د هغه وخت د انجمن ادبي، چې وروسته پښتو ټولنه ونومول شوه، د تاليف او ترجمې په څانگه کې غړی شو چې (زيری) ورځپاڼه يې هم چلوله. په ١٣١٨ کال کې د پښتو ټولنې د صحافت د مديريت مرستيال شو. په ١٣١٩ کال کې د پښتو ټولنې د لغاتو او قواعدو د څانگې مدير شو. په ١٣٢۰ کال کې د اصلاح ورځپاڼې د پښتو برخې سلاکار شو او پر همدغه کال د پښتو ټولنې لوی مبصر او کابل مجلې چلوونکی وگومارل شو. په ١٣٢٥ کال کې د ننگرهار د اتحاد مشرقي مهالنۍ مدير شو. په ١٣٢٧ کال کې د ننگرهار د قبايلو مدير شو او په ١٣٢٨ کال کې د جلال اباد د خلکو له خوا د ملي شورا په ٧ دوره کې په وکالت وټاکل شو چې بيا په ملي شورا کې دويم مرستيال هم شو. په ١٣٣١ ل ل کال کې د لغمان د قرغيو د خلکو له خوا د ملي شورا د ٨ دورې استازی وټاکل شو. په ١٣٣٥ کال کې په لومړۍ پوړۍ (رتبه) د پښتو ټولنې مشر وټاکل شو او پر دې سربيره د ادبياتو په پوهنځي کې د پښتو ژبې استاد هم وو.
د پښتو ادب د هسک ستوری
الفت صاحب د پښتو ژبې په اوسنيو ليکوالو او اديبانو کې څانگړی ځای لري. په نثر او نظم کې يې استادانه قلم درلود، په پارسي ژبه کې يې هم ښه نثر ليکه او د نظم استعداد هم ورسره وو. په عربي کې يې هم کله کله مقالې ليکلې دي.
ارواښاد استاد الفت د شلمې زېږدي پېړۍ د پښتو ادب له ځلاندو ستوريو څخه دی. د هغه شعر ډير سليس، روان، خوږ او په هممهال له نوښته ډک دی. ډېر نازک او نوي خيالات په زړو ساده الفاظو کې ځايوي او ډيرو زړو او له نظره لويدلو مضامينو ته نوی خوند او رنگ ورکوي. په نظم او نثر کې د پوره استدلال خاوند دی. په تيره د هغه د نظم او نثر خوږې ټوټې له هر پلوه زړه وړونکې دي. په دغو ټوټو کې ټولنيز دردونه په ښو اغيزناکو ويیونو انځور شوي دي. د ښاغلي الفت په نثر او نظم کې نوښت، استدلال او انتقادی روح په خورا ساده عباراتو کې ځليږي چې دا د هغه د استادۍ نښه بلل کېږی. خدای بښلی الفت په ټولنيز ژوند کې يو مخی خوش خلق، متين او په عين حال کې د ورين تندي خاوند وو. د هغه مجلس ډېر خوږ او خبرې يې د مزاحيه روح لرونکې وې چې ځينې ټوکې يې د خلکو په خولو کې جاري دي.
ځانگړي وړتوبونه
بټنوک|289px|استاد گل پاچا الفت استاد الفت د خپلې ذهني او فکري پوهې له مخې د پينۍ (کائيناتو) په رمزونو او رازونو پوه وو؛ د انسان د پيدايښت او د هغه د ژوند په اړه يې خورا مينه لرله. الفت د ژوند پر کيفيت او جوهر ټينگار کاوه. هغه داسې وايي، که څوک غواړي چې د خلقت او فکرت په رمزونو او اسرارو پوه شي او په يوه شنه پاڼه کې د معرفت دفتر وگوري، خپل عقل، شعور او نگېر (احساس) دې پر کار واچوي او د زړه سترگې دې وغړوي. په يوه لاره ډېر خلک تيريږي، خو يو نيم پکې چيرته يوه ښکلې مرغلره پيدا کړي چې د چا له اميله پرېوتې او په خاورو کې پرته وي.
ارواښاد استاد الفت بل ځای داسې وايي: د انسان په وجود کې دوه شيان ډېر عزيز معلوميږي چې يوه ته زړه او بل ته دماغ وايي. له دماغه پوهنه او فلسفه پيدا شوه او له زړه نه شعر او ادب. کله د کابل او د مشرقي اتحاد مدير وو، کله په شورا کې وو او کله د افغانستان د پښتو ټولنې مشر.
موږ د الفت شخصيت په نورو ستاينو پيژنو. هغه يو ډير کره او ستر صنعت کار دی. د هغه هنر په پښتو نثر او نظم کې ښکاري او ځانته يوه ځانگړې ليار (طرز) لري. د الفت نثر هم شعر دی او نظم يې هم. کوم وخت يې چې پر نثر څه ليکلي، نو د فطرت ډېرې نازکې، وړې شېبې ويني او څرگندوي يې. د انسان د ټولنيز ژوند ډيرې ښيگڼې په داسي ژبه بيانوي چې د هغه استدلال لوستونکي په ښه ډول قانع کوي. د ليکوال په نثر او نظم کې کوم فلسفې يا تاريخي استدلال نشته خو د فطرت له هره گوټه داسې دلايل او براهين راباسې چې تر هر رنگ منطقې استدلال ښه او ټينگ وي. د هغه هنر هم دا دی چې ځانته د استدلال ځانگړې لار لري او د ژوند عادي پېښې هره يوه د هغه لپاره د شعر يوه ښه سکالو وي. کله کله د هغه نثر تر نظم خوږ وي، خلک وايي چې نظم پييل دي او يو ناظم مرغلرې پېي.
شعري ټولگې
۱- د الفت خبرې.
۲- غوره اشعار.
۳- د زړه وينا.
نثري نښيرونه يې
۲- عالي افکار.
۳- پښتو کلی (پېنځم ټوک).
۴- د آزادۍ پيغام.
۵- منطق.
۶- ښه لمسون.
۷- د موفقيت لار (ژباړه).
۸- غوره نثرونه.