cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ښځې په طبابت کې
لرغونی طبابت
په طبابت کې د ښځو ښکېلتیا او ونډه په ګڼو لومړنیو تمدنونو کې ثبت شوې ده. مریت پته، هغه مصرۍ ښځه وه چې د لرغوني مصر د لومړنۍ سلسلې د پاچاهۍ د وخت په ډبرلیک کې یې د «لویې ډاکټرې» په توګه یادونه شوې ده. دا لومړنۍ ښځه ده چې د ساینس په تاریخ کې یې یادونه شوې ده. هومر، اګامډ د تروجن تر جګړې وړاندې په لرغوني یونان کې د درملګر (روغوونکي) په توګه یاد کړی دی. اګنوډیس لومړنۍ ښځینه ډاکټره وه چې تر میلاد وړاندې په څلورمه پېړۍ کې یې په آتن کې په قانوني توګه کار کاوه. مېټروډورا یوه ډاکټره وه او عموماً لومړنۍ ښځينه طبي لیکواله بلل کېږي. د هغې کتاب د ښځو د ناروغیو او درملنو په اړه تر ټولو لرغونی طبي کتاب دی چې ښځینه ډاکټرې لیکلی او تر ډېره به نورو ښځينه ډاکټرانو د ماخذ په توګه کاراوه. هغه یې د خپلو اکثرو لیکنو امتیاز د هیپوکراټ نظرونو ته ورکوي.
د منځنیو پېړیو اروپا
د منځنیو پېړیو په جریان کې خانقاوې [د مذهبي راټولېدنو ځایونه] د ښځو د زده‌کړې لپاره مرکزي او متمرکز ځایونه وو او ځينو دغو ټولنو ښځو ته په علمي څېړنو کې د ونډې اخیستو فرصتونه برابرول. د بېلګې په توګه جرمنۍ هیلډګارډ (شاوخوا 58-1151) راهبه (د هغو ښځو مشره چې دنیوي کارونه نه‌کوي او په خانقاوو کې مذهبي کارونه کوي) وه، د هغې په ګټورو لیکنو کې د بېلابېلو ناروغیو علمي درملنه، بوتاني (بوټي‌پېژندنه) او طبیعي تاریخ موجود و. هغه لومړنۍ جرمنۍ ښځينه ډاکټره بلل کېږي.
په منځنیو پېړیو کې ښځو د درملګرۍ په تخنیکونو او ظرفیتونو کې ګډون کاوه. د دې دورې په جریان کې ښځو د طبي پرسونل مشخص مقامونه ونیول. دوی د طبي بوټو د پوهانو، قابلو، جراحانو، د سینګاروونکو جراحانو، نرسانو او دودیزو تجربه کارانو په توګه کار کاوه. درملګرو ښځو یوازې د ښځو درملنه نه کوله، بلکې د ډېرو ناروغانو درملنه یې کوله. د جراحانو په توګه د 24 ښځو نومونه د ایټالیا په ناپل ښار کې د 1273 او 1410 کلونو تر منځ ثبت شوي. د جرمني په فرانکفورت کې د 1387 او 1497 کلونو تر منځ 15 درملګرو (حکیمو) ښځو ته اشاره شوې چې ډېری یې یهودانې وې او یوه یې هم د قابلې په توګه نه ده معرفي شوې.
ښځو همدارنګه پرته له دې چې خپل فعالیتونه په لیکنیو سوابقو کې ثبت کړي، د قابلګۍ او درملګرۍ کارونه کول او په هغو کلیوالي سیمو یا هغه ځای کې یې فعالیت کاوه چې روغتیايي پاملرنو ته پکې لاس‌رسی کم و. په منځنیو پېړیو کې ټولنې د ډاکټر په توګه د ښځو رول محدود کړ. د دیارلسمې پېړۍ په جریان کې کله چې پوهنتونونو  د طب پوهنځي جوړ کړل، ښځې له پرمختللو طبي زده‌کړو محرومې کړای شوې. د دغه کار د جواز لپاره د روحانيونو منښتې ته اړتیا پېښه شوه چې ښځې يې پر شرایطو نه وې برابرې او درملګري یا درملنه یو نرواک مسلک شو.
په ډېرو مواردو کې ښځې مجبورې وې چې د نرینه‌وو له ناقانونه تورونو سره مبارزه وکړي او د هغوی انګېزې تر پوښتنې لاندې راولي. که هغوی پر ناسم چلند یا ناوړه استفادې نه وای تورن، په هغه صورت کې ښځې د دواړو روحاني او مدني مسؤلینو له‌خوا «کوډګرې» بللې کېدې. جراحان او د سینګار جراحان تر ډېره د صنفي او اتحادیو په توګه تنظیمېدل، هغوی د جواز د ورکړې د فشارونو پر وړاندې تر ډېرې مودې مقاومت کولی شوای. لکه نورې اتحادیې، د سینګار د ځينو جراحانو اتحادیو د خپلو غړو لورانو او مېرمنو ته د هغوی د نرینه تر مړینې وروسته په اتحادیه کې د غړیتوب اجازه ورکوله. د لندن جراحه کاترین لا، د جراح توماس لور او د جراح ویلیام خور په 1286 کال کې له یوې اتحادیې سره تړاو درلود. د لېنکلن، نورویچ، دوبلین او یارک په اتحادیو کې د ښځينه غړو اسناد د دورې تر پایه د دورې تر پایه پورې دوام لري.
قابلې چې له امېندوارو ښځو سره یې په زیږون او تر هغه وروسته په ځینو پالنو کې مرسته کوله، یوازې ښځې وې. قابلو د روغتیايي معالجینو نږدې درېیمه برخه جوړوله. نرینه‌وو د ښځو په روغتیايي پالنو او ښځو د نرینه‌وو په روغتیايي پالنو کې ځانونه نه ښکېلول. د ایټالیا په سوېل کې د سالېرنو ساحلي ښار په دوولسمه پېړۍ کې د طبي زده‌کړو او طبي کارونو مرکز و. په سالېرنو کې د دغه ښار ډاکټرې تروتا خپلې ډېر طبي فعالیتونه په څو لیکنیو ټولګو کې را ټول کړي. د ښځو یو طبي اثر ډي کوریس مولیریوم («د ښځو لپاره د درملنې په اړه») چې هغې ته اړوند دی، د هغه شي اصلي هسته جوړوي چې د تروتولا د اثر په توګه پېژندل شوی او د هغو درېیو متنونو لنډیز دی چې په منځنیو پېړیو کې په ټوله اروپا کې خپور شو. تروتا داسې شهرت ترلاسه کړ چې تر فرانسې او انګلنډ پورې پراخ شو. همدارنګه مولیریوم سالېرناتي ته (سالېرناتي ښځې) د نورو سالېرناتي ډاکټرانو په لیکنو کې داسې اشارې شته چې د محلي تجربو نظریې راکوي.
ډورټیا بوکا یوه ایټالوۍ ډاکټره وه چې له 1390 کال راهیسې څه باندې څلوېښت کاله د بولوګنا پوهنتون د فلسفې او طب څانګو مشره وه. نورې ایټالوۍ ښځې چې په طب کې د هغوی ونډې ثبت شوې په لاندې ډول دي: آبیلا، جاکولین فیلیس ډي آلمانیا، الېسانډرا جیلیاني، رېبېکا ډي ګوارنا، مارګاریتا، میرکوریاد (14مه پېړۍ)، کانسټېنس کالېنډا، کلاریس ډي ډوریسو (15مه پېړۍ)، کانسټانزا، ماریا اېنکارناټا او توماسیا ډي ماتیو.
د اسلامي نړۍ په منځنیو
د اسلامي نړۍ په منځنیو پېړیو کې د ښځينه ډاکټرانو په اړه لږ معلومات موجود دي، که څه هم په ډېر احتمال ښځې په منظم ډول د ځینو ظرفیتونو په لرلو سره په طبي کارونو کې ښکېلې وې. نرینه طبي لیکوالانو د ښځينه ډاکترانو (طبیبه) د ځينو کړنلارو یا حالتونو په تشرېح کې د هغوی حضور ته اشاره کړې. الزهراوي چې د لسمې پېړۍ د وروستیو او د یوولسمې پېړۍ په لومړیو کې اندولسی ډاکټر او جراح و، لیکلي چې په ځينو مشخصو طبي کارونو کې به د ښځینه ناروغانو د تناسلي آلې لمس ته اړتیا وه او نرینه ډاکټرانو ته ستونزمنه وه چې دا کارونه وکړي. په داسې حالت کې ډاکټر مؤظف و چې یوه ښځينه ډاکټره یا یو خصي شوی ډاکټر پیدا کړي چې په دې برخه کې مشخص کار وکړای شي یا یوه قابله چې له نرینه جراح څخه د کار  د اجرا دستور واخلي. د ښځينه ډاکټرانو شتون که څه هم ډېر څرګند نه دی، خو د مستقیمو شواهدو له لارې یې ثابتولی شو. قابلو د ښځو لپاره د روغتیايي خدماتو په وړاندې کولو کې مهم رول درلود. د دې لپاره د ډاکټرانو دقیق معلومات موجود دي، هم د دوی د مسلک د باور له نظره ( چې ابن خلدون يې یو نېک کار او «هغه څه ګڼي چې په مدنیت کې اړین دي») او هم د تاریخي ښځينه‌وو په اړه د ژوند‌لیک د معلوماتو له نظره. تر اوسه داسې طبي لیکنه نه ده موندل شوې چې د منځنیو پېړیو په اسلامي نړۍ کې دې ښځې لیکلې وي.
بېري اېونز
بېري اېونز Barry Evans په ١٨ جون ١٩۴۳ کال کې په ګیلډفورد، ساری، انګلستان کې نړۍ ته سترګې وغړولې، مور او پلار يې ورته د يوسف بېري اېونز Barry Joseph Evans نوم غوره کړ. هغه يو فلم ستوری وو، د هغه تر ټولو ښه پېژندنه د Mind Your Language (١٩٧٧)، نامعلوم ته سفر او The Mystery of Edwin Drood (١٩٩٣) څخه کيدلای سي. هغه په ١١ فبروري، ١٩٩٧ کې په میلټن میوبرۍ، لیسټیشر، انګلستان کې مړ سو.
غيڼ
غيڼ د نارينه بنيادي غوييز غړی دی.
خوله دي سمه ښوروه
خوله دي سمه ښوروه يا ژبې ته دي پام کوه Mind Your Language يو پخوانۍ ډرامه/سريال يا سايټ کام وو. جيرمي براون د انګرېزي ښوونکی دی او کوښښ کوي چې مهاجرو ته د انګرېزي ژبې زدکړه ورکړي. هغه د هند، فرانسې، چين، او داسې ډېرو نورو هيوادونو د وګړو ښوونکي وو، لويه ستونزه دا وه چې شاګردانو هر کله هغه څه نه زده کول څه چې جيرمي براون ورښودل.
تماسي عدسيه
تماسي عدسيه (په انگرېزي:contact lens) یوه عصري بصري روغتیایي عدسي ده چی د سترگې پر قرنيې باندي ورکول کېږي او د ليديز (بصري) نقصونو (لکه آسټیگماټیزم، ) د سمولو لپاره یا د سترگى رنگ د بدلولو لپاره کارېږي. په اوس وخت کی په ځانگړي ډول نرمی عدسیې کارېږي.
تاريخ
مصنوعی عدسیه د ۱۹ پېړی څخه پېژندل شوي دي خو د هغو وخت څخه تر اوسه پورې د مصنوعی عدسيې د جوړولو ټكنالوجي بدل شوي دي. لمړني سختی شيشه اي عدسیه په ۱۸۸۱ کال کی جوړه شوه او په ۱۹۳۳ د پولي مېټيل مېټاکړيلاټ د عدسیې جوړول پېل شوې. په ۱۹۵۵ کال کی د چکوسلواکيا په جمهوريت کی په پراگ کی په کیمیایی ټكنالوجي پوهنتون کی د استادانو اوتو ویختېرلې (Oto Wichterle) او دراهوسلاف ليم (Drahoslav Lím) لخوا د پليمېړونو (polymer) څخه لمړني نرمی عدسیې خوړي شوې. نوموړي عدسیه د هيډروجلونو، سیلیکون څخه جوړه شوې ده او د اکسیجن لپاره ښه دنفوذ مننه لري.
د قزاقستان د سیمو (ولایتونو) د حاکمانو لړليک
اکیم (әкім) — ځايي مشر
دومانیانو
دومانیانو ولایت (دوماګ نانو) په ایټالوي Domagnano) په سان مارینو هیواد کې پروت ولایت دی چې ۶'۶ کیلومتره مربع میاحت لري.
د اوزبکستان د حاکمانو لړليک
دا د اوزبکستان د بېلابېلو سيمو د حاکمانو لړليک دی. حاکم (hokim) — د اوزبکستان هېواد ځايي مشر ته ویل کېږی دا افغانستان د والی په رقم حسابل کېږی. د 1991 کال دویمه نیمایي  کې، د اجرایي کمیټو د انحلال او د سیمه ییزو ادارو له رئیسانو سره په نوم ليکنې د معرفي وروسته د  ازبکستان د حاکمانو بېلگې لیست.
دا لست بشپړ ندی
ننگرهار طب پوهنځی
د ننگرهار طب پوهنځی په ۱۳۴۲ ه ش کال کې تاسيس شواو د تاسيس د نيټې نه يو کال وروسته ۱۳۴۳ ه-ش کال د ميزان په ۱۷مه نيټه د وخت د ښوونې او روزنې وزير ښاغلي علي احمد (پوپل) له خوا د ننگرهار پوهنتون د هستې په توگه رسمي پرانسته و شوه. په پېل کې نوموړي پوهنځي په اتو څانگو کې د اته استادانو لخوا ۴۸ تنو زده کونکو ته په پښتوملي او انگليسي ژبو تدريس پېل کړ. د ننگرهار طب پوهنځی د هيواد په کچه دوهم ستر طبي اکاډميک مرکز دی او نړيوال شهرت لري چې د طبي زده کړو د نړيوالې اتحاديې ، نړيوال روغتيايي سازمان او نورو طبي او روغتيايي خيريه ټولنو لخوا هم په رسميت پيژندل شوی دی. پوهنځي د پېل د ورځې څخه د محصلينو او استادانو د شمير او کدري څانگو په بشپړولو کې د پام وړ گامونه اخستي چه اوس مهال د کلينيک او پارا کلينيک په برخه کې ۲۴ کدرې څانگې او ۸ وارډونو لرونکي ۱۲۰ بستريز روغتون لري. طب پوهنځي د ۱۳۸۸ کال راهيسې د کريډيټ په سيستم تدريس پېل کړيدی. د پېل راهيسې پوهنځي غيږه تل د هيواد او دکوزې پښتونخواه د ممتازو بچيو پر مخ پرانستې ساتلې، په ۴۷ دورو کې ۳۶۴۱ تنه فارغين چې ۳۴۰۲ تنه نارينه او ۲۳۹ تنه ښځينه رنځپوهان، طبي ماهرين او پياوړي اکاډيميک کادرونه روزلي اود هيواد بې وزلې او کړاونو ځپلې ټولنې ته يې تر دا مهاله وړاندې کړي دي.
طب پوهنځى د ننګرهار پوهنتون په چوکاټ کې لومړنى پوهنځى دى، چې په (١٣٤٢) کال کې تاسيس شو، د لومړي ځل لپاره پکې پنځو امريکايي او درېو افغان استادانو (٤٨) تنو محصلانو ته تدريس کاوه، اوسمهال ياد پوهنځى (٢٤) څانګې لري، چې د (١١٢) تنو استادانو له خوا پکې (١٠٥٣) تنو محصلانو ته تدريس کېږي.
څانګې
د زړه او هضمي سيستم ناروغيو څانګه اندوکراين او هيماتولوژي څانګه تنفسي او روماتېزم څانګه انتان او توبرکلوز څانګه جراحي څانګه يورولوژي څانګه اورتوپيدي او د عصابو جراحي څانګه د کوچنيانو جراحي او انستيزي څانګه کوچنيانو څانګه غوږ او ستوني څانګه سترګو څانګه ولادي نسايي څانګه راديولوژي څانګه عقلي- عصبي څانګه پوستکي څانګه اناتومي څانګه عامې روغتيا څانګه وقايوي طب څانګه فارمکالوژي څانګه هستوپتالوژي او بيوشيمي څانګه فزيالوژي څانګه مايکروبيالوژي څانګه عدلي طب څانګه بيزيک ساينس څانګه د طب پوهنځي محصلانو د ښې روزنې په موخه په (١٣٤٨) کال کې د ياد پوهنځي په چوکاټ کې يو تدريسي روغتون هم رامنځته شو، چې د عمومي جراحي، ولادي- نسايي، عمومي داخله، کوچنيانو، سترګو، پوستکي، غوږ، ستوني، راديولوژي، عقلي او عصبي څانګو او دغه راز د مجهزو لابراتوارونو په لرلو سره لاهم د ختيزې سيمې د ولسونو په خدمت کې دى. د ګڼو نورو اسانتياوو ترڅنګ طب پوهنځى يو غني کتابتون هم لري، چې (١٠٠٠٠) ټوکه مسلکي کتابونه پکې د محصلانو د مطالعې لپاره اېښودل شوي دي. د ننګرهار پوهنتون طب پوهنځي تر دې دمه (٤٧) دورې فارغان ورکړي، چې شمېر يې (٣٦٤١) تنه دى، چې له دې ډلې (٢٣٩) تنه يې نجونې دي.
والیس او فوتونا
والیس او فوتونا هیواد په انګلیسي Wallis and Futuna) د آرام سمندر په سویل کې د فیجي او ساموا ترمنځه د فرانسې هیواد اړوند مستعمره ده. د والیس او فوتونا پلازمینه ماتا اوتو او مساحت یې ۲۶۴ کیلومتره مربع دی.
نجم الدين اخوندزاده
ملا نجم الدين اخونزاده ( ۱۲۵۰ ل. - ۱۳۲۰ ل.) چې په هډی صېب هم شهرت لري يو افغان مجاهد و چې له انگریزي ښکېلاکگرو سره د لوی ننگرهار په سیمو کې جنگیدلی.
مخینه
ملا نجم الدین اخونزاده مشهور په هډی صېب په خټه کاکړ و. دی په ۱۲۵۰ هجری لمریز کال د غزني ولايت، اندړو ولسوالۍ کې پيدا شوی.
زده کړه
لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې ترسره کړی او د لوړې زده کړې يې په ننگرهار، کندهار، پيښور او سوات کې له ځایي نامتو مشايخو څخه ترلاسه کړی.
ژوند
ملا نجم الدین اخونزاده د دیني علومو له فراغته وروسته په کابل، پغمان او د شمالی په کوه دامان کې په تدریس پیل وکړ. هغه وخت زیات مشهور شو چې کله یې د انگريزانو په وړاندی د جهاد میدان ته ور ودانگل او د ملكنډ او چكدرې په غزاگانو كې يې برخه واخیسته؛ د مومندو، شوقدر او ميچنۍ په غزاگانو كې هم شريك و. دا غزاگانې په ۱۸۷۸، ۱۸۹۲ او ۱۸۹۳م كلونو كې پېښې شوې دي. د اميرعبدالرحمن خان په وخت كې انگريزانو د ده د مجاهدينو د لاسه هغه ته شكايت وكړ؛ نو هغه له وطنه جلا وطن كړ او د مومندو(جړوبي) ته لاړ. هلته يې د انگريزانو په خلاف د خپل تبليغ او جهاد لړۍ پيل كړه. په ميچنۍ، شوقدر او اكرب ډاگ كې يې له انگريزانو سره ډېرې جگړې وكړې او د جهاد او غزا تحريك يې په آزاد سرحد كې روان وساته. بيا يې په چمبركنډ كې ځاى ونيو او دغلته يې په تبليغ او جهاد لاس پورې كړ. نجم الدین اخونزاده د لوړ عزم، سترې پوهې او نرم زړه خاوند وو، ښکلې او اغيزناکې ويناوې به يې کولې، الله پاک ډېر درنښت وربښلی وو. د ژوند ډېره برخه یې د اسلام، هیواد او خلکو د خدمت لپاره وقف کړی وه.
مړينه
دغه ستر عالم په ۱۳۲۰ل هجري کال له دې نړۍ سره مخه ښه وکړه. او د جنازې لمونځ يې د نوموړي له وصيت سره سم د بت خاک حضرت صاحب عبدالشکور وکړ او د ننگرهار د هډې په سيمه کې خاورو ته وسپارل شو. نوموړی له ځانه وروسته گن شمېر ځایناستي پرېښودل چې په هغوی کې #د چهارباغ حضرت صاحب محمد سعيد مجددي
سرچینې
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:ديني عالمان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:مولويان وېشنيزه:ملايان
د سيستماتيک التهابي غبرگون ساينډروم
د سيستماتيک التهابي غبرگون ساينډروم (په انگرېزي: Systemic inflammatory response syndrome ) يو التهابي حالت دی چې ډېر کله د انتاني ناروغيو په وخت کې د بدن د معافيتي نظام د ځوابي عمل په توگه رامېنځ ته کېدلای شي، خو ضرور نه دی چې دا چاره هر وخت رامېنځ ته شي. دا حالت سېپسېز يا د وينې زهرجنېدلو سره اړيکه لري. سېپسېز يو داسې حالت دی چې ناروغ پکې د سيستماتيک التهابي غبرگون ساينډروم شرطونه په کې پوره وي او د ناروغ په بدن کې يوه انتاني ناروغي پېژندل شوې وي.
د سيستماتيک التهابي غبرگون ساينډروم د انتاني يا غيرانتاني بې نظميو په وړاندې د بدن ځوابي عمل دی. که څه هم چې د تعريف له مخې دا يو التهابي ځوابي عمل په توگه پېژندل شوی، خو په دې حالت کې د التهاب ضد او د التهاب رامنځ ته کېدو دواړه اجزاوې شته دي.
پېژندنه
د سيستماتيک التهابي غبرگون ساينډروم يو جدي طبي حالت دی چې سيستماتيک التهاب، د اورگان بې نظمي، او اورگان عدم کفايه سره تړلي حالتونه رامېنځ ته کوي. دا د سايټوکينو د راخوشې کېدنې يو څېرمه ټولگه ده چې د بېلابېلو سايټوکينو د غيرنورمال تنظيم په توگه رامېنځ ته کېږي. سېرس (SIRS) د سېپسېز سره هم نژدې تړلی حالت دی چې ناروغان په کې د سېرس شرطونه پوره لري او همداراز د يو انتان تثبيت په کې شوی او يا هم شک يې موجود وي.
توکلاو
توکیلاو په انګلیسي Tokelau) توکلاو په معنی (د شمال باد) د آرام سمندر په سویل کې د ۱۵۰۰ وګړو درلودلو سره یو کوچینی ټاپویز هیواد دی.
طبیعي قانون
طبیعي قانون دقانون یو سیسټم دی چې د انسان د طبیعت له نږدې څارنې سره تړاو لري او د انساني طبیعت د ارثي ارزښتونو پربنسټ ولاړ دی، چې د مثبت قانون (د دولت یا ټولنې له خوا نافذ شوي قوانینو) په پام کې نیولو پرته پلي کېدای شي. د طبیعي قانون د تیورۍ له مخې، ټول خلک خپل ارثي حقونه لري چې د قانون له خوا نه، بلکې د "خدای (ج)، فطرت یا دلیل" له خوا ورکول کېږي. د طبیعي قانون تیوري هم "د اخلاقو تیوري، د سیاست تیوري، د مدني قانون تیوري، او د مذهبي اخلاقو تیوري" ته اشاره کوي.
په لویدیځ روایت کې، د سقراط څخه مخکې، د بېلګې په توګه، دوی د هغو اصولو په لټه کې چې د کائناتو او انسانانو اداره یي کوله، وړاندوینه وکړه. د طبیعي قانون مفکوره د ارستو په ګډون په لرغونې یوناني فلسفه کې مستند شوې ده.او د سیسرو له خوا په لرغوني روم فلسفه کې ورته اشاره شوې. د دې په تړاو ماخذونه د انجیل په زاړه او نوي وصیت لیکونو کې هم موندل کېدای شي، چې وروسته بیا په منځنۍ پېړۍ کې د عیسوي فیلسوفانو لکه البرټ لوی او توماس اکیناس له خوا توضیحات ورکړل شوي. د سلامانکا ښوونځي، د رینسانس په دوره کې د پام وړ مرستې کړې دي.
که څه هم د طبیعي قانون اساسي نظرونه د روم سترواکي راهیسې د عیسوي فکر یوه برخه وه، خو د طبیعي قانون بنسټ د یو همغږي سیسټم په توګه داکوینس له خوا ایښودل شوی وو، ځکه چې هغه د خپلو مخکنیو نظریات سره یوځای کړي او په خپل لیکس نیچرالیس کې یې راټوکلي دي. سینټ توماس استدلال کوي چې څرنګه چې انسانان عقل لري او ځکه چې هوښیارتوب د اولوهیت د څراغ څرک دی، نو د ټولو انسانانو ژوند د هر پیدا شوي شي په پرتله سپیڅلی او ارزښتناک بلل کېږي، دا په دې مانا ده چې ټول انسانان سره برابر دي اود ذاتي حقونو یوه ټولګه لري چې هېڅوک پری سترګې نشي پټولې.
د عصري طبیعي قانون تیورۍ د روښانتیا په دوره کې بڼه اخیستې او د روم قانون، د عیسوي علمي فلسفې اوعصري مفاهیمو لکه د ټولنیز تړون تیوري څخه ترکیب شوی. دا د پاچاهانو د الهي حق د تیوري د ننګولو لپاره کارول کېده او د ټولنیز تړون، مثبت قانون او دولت او په پایله کې قانوني حقوق د کلاسیک جمهوریت په بڼه بدل شول. د یوشتمې پېړۍ په لومړیو لسیزو کې، د طبیعي قانون او طبیعي حقونو مفهوم سره نږدې تړاو لري. په حقیقت کې، ډېری فیلسوفان، څېړونکي او عالمان طبیعي قانون او طبیعي حقوق سره په مترادف ډول کاروي، که څه هم نور د طبیعي قانون او طبیعي حق ترمنځ توپیر کوي.
د طبیعي قانون او طبیعي حقونو تر منځ د تقاطع له امله، طبیعي قانون د متحده ایالاتو د خپلواکۍ اعلامیې (۱۷۷۶) د فرانسی د انسان او اتباعو د حقونو د اعلامیې (۱۷۸۹) د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې (۱۹۴۸) او همدارنګه د اروپا د شورا د بشري حقونو د تړون (۱۹۵۳) له مخې د کلیدي برخې په توګه منسوب شوې ده.
اپلاتون
که څه هم اپلاتون د طبیعي قانون  په اړه  یوه ښکاره نظریه نه درلوده (هغه  پرته له ګورجیاس ۴۸۴ او تیمایوس ۸۳  څخه په ​​ندرت سره د "طبیعي قانون" اصطلاح کارولې، د جان وائلډ په وینا د اپلاتون د طبیعت مفهوم  په ډېری قوانینو کې ځینې عناصر لري. د اپلاتون په وینا موږ په منظمه نړۍ کې ژوند کوو، د دې منظمې نړی بنسټ ډولونه دي، کوم چې اپلاتون" یې د وجود د روښانه سیمې" په توګه تشریح کوي. د ښېګڼې بڼه د هر څه لامل دی او کله چی دا را څرګنده شي نو انسان ته لارښوونه کوي چي هوښیاری سره عمل وکړي. په سمپوزیم کې، ښیګڼه او ښکلا سره نږدی دي، اپلاتون تشریح کوي چی څنګه د سقراط ښکلې تجربې هغه ته دا توان ورکړ چې د شتمنۍ او جنسیت د لېوالتیا په وړاندې مقاومت وکړي.
ارستو
یوناني فلسفه له یوې خوا د "طبیعت" (فزیک) او له بلې خوا "قانون"، "دود" یا "تړون" ترمنځ پر توپیر ټینګار کوي. د هغه څه چی قانون حکم کوي تمه کېږي چی له یو ځای څخه تر بل ځایه توپیر ولري، مګر هغه څه چې د "طبیعت" له مخې وي باید په هر ځای کې یو شان وي. په دې توګه، د "طبیعت قانون" د هغه څه په پرتله ډېر متضاد دی چې په څرګنده توګه شتون لري. سقراط او د هغه فلسفي ځای ناستو، اپلاتون او ارستو، د طبیعي عدالت یا طبیعي حق د شتون لپاره د دوديزیزم په وړاندې استدلال وکړ چې کولی شي د طبیعت او دود ترمنځ توپیر وکړي. د دغو مسایلو ترمنځ، ډېری وختونه ارستو د طبیعي قانون پلار بلل کېږي.
ترټولو غوره دلیل چې ارستو فکر کاوه چې طبیعي قانون شتون لري د هغه د بیانیاتو څخه جوتیږي، چېرې چې هغه یادونه کوي چې د "ځانګړي" قوانینو سربیره چې هر ملت د ځان لپاره ټاکلي دي، یو "عام" قانون موجود دی چې طبیعت سره سمون لري. هغه په ​​ځانګړې توګه د سوفوکلس او امپیډوکلس څخه نقل کوي: "نړیوال قانون د طبیعت قانون دی. ځکه، لکه څنګه چې هرڅوک تر یوه بریده  وړاندوینه کوي، یو طبیعي عدالت او بې انصافي ده چې په ټولو خلکو پورې تړلې ده، ان په هغوکسانو باندې چې د یو بل سره هېڅ اړیکه یا تړون نه لري."ځینې ​​منتقدین په دې باور دي چې د دې بیانیاتو شرایط یوازې دا په ګوته کوي چې ارستو سپارښتنه کړې چې د داسې قانون څخه کار اخیستل د بیان له پلوه ګټور وي، په ځانګړې توګه کله چې خپل د ښار "ځانګړي" قانون د رامنځته شوې قضیې مخالف وو، نه دا چې داسې قانون واقعاً شتون ولري، سربېره پردې، دوی ادعا کوي چې ارستو په دې برخه کې د یو نړیوال معتبر طبیعي قانون لپاره د درېو نوماندانو څخه دوه یې ناسم ګڼلي. د پایلې په توګه، د طبیعي قانون په اړه د ارستو د پلارتوب په اړه اختلاف موجود دی.
د تونګا پاچاهي
تونګا په انګلیسي Kingdom of Tonga) د آرام سمندر په سویل کې د اسټرالیا هیواد ختیځ لورته له ۱۷۰ ټاپوګانو جوړ هیواد دی. د یاد هیواد پلازمینه د نوکوالوفا ښار دی.
پبلو اېسکوبار
پبلو اسکوبار (Pablo Emilio Escobar Gaviria) د کولمبیا د نشه یي توکو یو ستر سوداگر و چې د ریونجرو سیمه کې په (1 ديسمبر، 1949) کې زیږیدلی او د کولمبو په میډلین کې په (2 ديسمبر 1993)، کې مړ شوی دی. پابلو په نړۍ کې د نشیي توگو مشهور او سخت خطرناک تاجر بلل کیږي، هغه د خپل تجارت په موده کې خورا زیات قتلونه کړي او د خپل کاروبار په لاره کې یې چې هرڅوک خنډ لیدلی هغه یې وژلی دی، د بيلگي په توگه د کولمبو ولسمشري ته دری کاندیدان یې وژلي دي، د کولمبو مرستيال ولسمشر یې وژلی دی، په کولمبو کې یې 200 قاضیان وژلي دي، تر 1000 یې زیات د پولیسو مشران وژلي او گڼ شمیر خبریالان او ژورنالیستان یې هم وژلي دي. پابلو پخپل وخت کې د نړۍ اووم نمبر شتمن شمیرل شوی و، د ده د مافیا ډلې اونیزه گټه 420 ملیونه ډالر وه، د نړۍ مختلفو برخو ته 80% کې نشیي توکې د ده ډلې رسول. یواځې د امریکا متحده ایالاتو ته به یې هره ورځ 15 ټنه نشيي توکې پټ تیرول. د ده د شتمنیو په اړه ځیني داسې کیسې هم شته چې بیخي خرافاتي ښکاري.
پابلو او امریکايي استخبارات
خبره مې د پابلو په انځور رانښلولې وه، ځکه د انځور موقعیت خورا مهم دی، او دا چې دا انځور د امریکا متحده ایالاتو په تاریخ کې د امریکایانو د پوزي ستر عار او دروند پېغور بلل کیږي ځکه د امریکا د هغه وخت حکومت پابلو د نړۍ ستر مجرم اعلان کړ او عدالت ته د حاضرولو امر یې وکړ، خو په کال 1980م کې د امریکا له دې اعلان سره سم پابلو د نر غوندې واشنگټن ته ولاړ او د سپینې ماڼۍ مخته یې دا انځور وايست، له هغه وروسته خپل هیواد کولمبو ته ولاړ او په ورځپاڼو کې یې دا انځور خپور کړ. نو ځکه دا انځور د امریکا په تاریخ کې د امریکایانو له پاره پېغور گرځيدلي دی.
د صربیا هیواد ایداري وېش
د صربیا ایداري وېش (د سربیا هیواد د ولایتونو نوملړ). صربیا په ټوله کې په ۲۹ ایداري برخو ویشل شوې ده.
تاور ماتان رواک
تایور ماتان رواک په انګلیسي President Taur Matan) زوکړه ۱۰ اکتوبر ۱۹۵۶م کال) د ختیځ تیمور پخوانی جنګی قمندان او له ۲۰۱۲ د مې میاشتی راهیسی د ختیځ تیمور هیواد دریم ولسمشر دی. {{Infobox Officeholder }}
عبدالستار نیازی
پوهنوال ډاکتر  عبدالستار نيازی (۱۳۳۷ ل. - ) (په انگرېزي: Abdul Sattar Niazi) د شهيد عبدالغفار زوی  د لغمان  ولايت  د علينگار ولسوالۍ  د  شوراباد  د کلي  اوسيدونکی  دی. په ۳۷ ۱۳ لمريز کال کې زيږيدلی ،  په   ۵۵ ۱۳ لمريز  کال  د علينگار ولسوالی   د  شيخ  محمد حسين  د ليسې  څخه  په  اعلی  درجه  فارغ او بيا د کانکور  ازموينې  د بريالۍ  نتيجې څخه  وروسته   په ۱۳۵۵ لمر يز کال  د  ننگرهار  پوهنتون   د  طب   په  پوهنځۍ  کې  شامل شو. چې  په   ۱۳۶۲-۱۳۶۱  هجري لمريز کال  له  طب   پوهنځې  څخه   په اعلی   درجه   فارغ   او  بيا  د روسانو د يرغل له کبله  دخپلې کورنۍ  سره گډوالۍ  ته  اړ او  پاکستان   ته  کډوال  شو. د هجرت  په  ديار کې د چين  د ولسي جمهوريت  په    University Hospital    Shanghai  کې  عملي او نظري لوړې  زده کړې کړي دي ، او هم   يې د شهيد ډاکتر محمد عمر ، شهيد داکتر  عبدالشکور او د افغان سرجکل  په روغتونونو کي د نورو ډاکتر صاحبانو سره  يوځای  د مجاهدينو او مهاجرينو په  درملنه  کي نه  ستړې کيدونکې  هلې  ځلې  کړې دي.
کله چي گران هيواد افغانستان د روسانو د يرغل  څخه  ازاد شو نو ښاغلی  داکتر عبدالستار  بيرته  خپل  هيواد  ته  د خپلې کورنۍ   سره   راستون   شو  او په ۸ /۱۰/ ۱۳۷۶هجري لمريز کال  د ننگرهار د طب  پوهنځي  د اطفالو  په  څانگه  کې  د  کدر د ازموينې  څخه   وروسته  د استاذ په  توگه  مقرر شو. محترم پوهنوال  ډاکتر  عبدالستار ( نيازی )   د ۱۳۷۸   څخه   تر  ۱۳۸۱   نېټې     پورې  د  پوهنتون   روغتون   سرطبيب  و. پوهنوال ډاکتر  عبدالستار ( نيازی ) د خپل  سرطبابت   په  دوره  کې  د  پوهنتون   په روغتون  کې د  ټولو  امکاناتو  سره   د  نيونتولوژي   څانگې  بنسټ  کښيښود،   او هم  يې د  TFC  څانگه   فعاله    کړه. چې  په   همدې  دوره  کې   يې  درې  دورې   ډاکترانو   او نرسانوته    په  خپل  ابتکار  سره  د  شپږ شپږ  مياشتو لپاره   د  خيبر  ټيچينک  هسپتال   د   نيونتولوژي  په   څانگه   کې  د  ترېننگ  زمينه  برابره کړه. د پوهنتون  روغتون   د وينې بانک   يې  جوړ کړ،  او  د  WHO,  UNICEF، HNI   او  د وخت  د نورو  NGOs  په  مرسته  يې  د  ډاکترانو ، نرسانو  او د  لب  تکنيشنانو  د  علمي   لوړتيا  لپاره  يې  لوی  او واړه  طبي ، علمي ، مسلکي  او  روزنيز  پروگرومونه   دا ير کړي  وو. چې په  همدې  روغتون کې   د  ډاکتر  محمد هاشم  ( وهاج )  له  خوا د  التراسونوگرافي  د  کورس   د دوه  دورو  نارينوو   او   ښځينوو  ډاکترانو  فراغت  يې  لويه   بيلگه   ده. په ساختماني  برخه  کې  د  محترم  ډاکتر  صاحب  د سرطبابت  په  دوره کې  دده  په  هلو ځلو  د پوهنتون  روغتون   د  اوبو  دوه   لويې  ذخيرې   د  ۸۰۰۰۰   ليترو  په   ظرفيت ، د ماشومانو الحاقيه  تعمير  چې  اوس  پکې   د ماشومانو سوتغذي  ماشومان  او  عاجل   ناروغان  بستر دي  او هم   د ولادي  نسايي څانگې   پولي کلينيک  ساختمان  په  اساسي  ډول  جوړ  شوي  دي. پوهنوال ډاکتر  عبدالستار ( نيازی )  تر  اوسه  پورې  د طب پوهنځۍ د ماشومانو په   څانگه  کې  د خپلو هيواد والو د بچيانو په  طبي روزنه  او هم  د پوهنتون  روغتون  د ماشومانو په  څانگه  کې د خپلو هيواد والو د کوچنيانو په  درملنه  بوخت  دی.
د لیکوال لیکنې
وېشنيزه:افغان درملگران وېشنيزه:پښتانه درملگران وېشنيزه:د ننگرهار د طب پوهنځي استادان
د اسلامي دولت د ډلې (داعش) قلمرو
د اسلامي دولت ډلې په ترتیب سره له ۲۰۱۳، ۲۰۱۷ او ۲۰۱۹ زکال را وروسته په عراق او سوریې هېوادونو کې خپل اصلي مراکز جوړ کړل او په دې سره یې تر ډېره د بین النهرین په سیمه کې یو شمېر ښاري، کلیوالي او صحرایي قلمروونه خپل کړل. نن ورځ دغه ډله په دغه سیمه او نورو برخو په ځانګړې توګه په افغانستان، لویدیځه افریقا، صحرا، سومالیا، موزامبیق او د کانګو په دیموکراتیک جمهوریت کې پریمانه قلمروونه یا د یاغيانو سیمې په خپل واک کې لري.
د ۲۰۱۷ زکال په لومړیو کې دغې ډلې په عراق او سوریه کې ۴۵۳۷۷ کیلومتر مربع (۱۷۵۲۰ مایل مربع) او نورو برخو کې ۷۳۲۳ کیلومتر مربع قلمروونه لرل چې ټولیزه کچه یې ۵۲۷۰۰ کیلومتر مربع (۲۰۳۰۰ مایل مربع) ته رسېدله. دا د ۲۰۱۴ زکال په پرتله د دغې ډلې په قلمرو کې د پام وړ کمښت څرګندويي کوي ځکه چې هغه مهال یې له ۱۰۰۰۰۰ څخه تر ۱۱۰۰۰۰ کیلومتر مربع (۳۹۰۰۰ څخه تر ۴۲۰۰۰ مایل مربع) قلمرو په خپل واک کې درلود. له ۲۰۱۴ زکال راهیسې د دغې ډلې قلمروونو د نړۍ په هره برخه کې پام وړ کمښت لرلی، دغه کمښت د دغې ډلې د محبوبیت د راکمېدو او پر وړاندې یې د پوځي عملیاتو د ترسره کېدو له امله دی. د ۲۰۱۹ زکال د مارچ میاشتې په وروستیو کې یوازې په سوریه کې د دغې ډلې قلمرو د شام په دښته کې ۴۰۰۰ کیلومتر مربع (۱۵۵۰ مایل مربع) ته راکم شو. ورته مهال دغه سیمه د سوریې د دولتي ځواکونو او همدارنګه د هغو د متحدینو له خوا کلابنده شوې وه. د سوریې پوځ د دغې ډلې د کسانو د په نښه کولو په موخه ځمکني او هوايي عملیات ترسره کړل، خو چندان بریا یې نه لرله. له دې سره د داعش په تبلیغاتو کې ادعا وشوه چې د هغوی د قلمرو مساحت ۲۸۲۴۵۸ کیلومتر مربع ته رسېږي.
له دې سره چې د داعش ډلې تر کنټرول لاندې قلمرو په پرېمانه کچه را کم شوی، خو لا هم د سوریې د جګړې لاندې سیمو سربېره د دغه هېواد په ختیځو دښتو کې خپل ځای لري. د دغه خلافت د قلمرو، وګړو، عوایدو او اعتبار ډېره برخه له هغه قلمرو څخه سرچینه اخلي چې یو مهال یې په عراق او سوریه کې په واک کې درلود. په افغانستان کې هم تر ډېره د پاکستان پولې ته څېرمه سیمې په خپل واک کې لري، په داسې حال کې چې د ۲۰۱۵ زکال له پسرلي راوروسته یې په دغه هېواد کې هم خپل ۸۷ سلنه قلمرو له لاسه ورکړی. د سوریې د جګړې د اوج پر مهال د دغې ډلې د عراق او لبنان څانګې د لبنان یو شمېر سرحدي سیمې په خپل واک کې لرلې. په لیبیا کې بیا دغه ډله د ګرځنده یاغي ډلو په توګه عمل کوي او له هرې سیمې څخه په تېرېدو یو ځل هغه سیمې په خپل اشغال کې راوړي او بېرته یې خوشې کوي. دغه ډله په مصر کې د شیخ زوید ښار ګوټي په چاپېر کې ۹۱۰ کیلومتر مربع قلمرو په خپل واک کې لري چې د ټول مصر د مساحت له ۱٪ څخه لږ برخه جوړوي. په نایجریا کې بوکو حرام ډلې (چې د داعش همکاره ډله وه) په ۲۰۱۴ زکال کې یې ۶۰۴۱ کیلومتر مربع خاوره په واک لرله، په داسې حال کې چې ډیری سیمې د دغې ډلې له پوځي پاشل کېدو او په ډله کې دننه د درزونو په رامنځته کېدو سره د داعش پلوه او همدارنګه د داعش ضد څانګو له واکه ووتلې. سره له دې هم د ۲۰۱۹ زکال په وروستیو کې د داعش افریقايي ځواکونو یو ځل بیا د نایجریا ډیری برخې ونیولې چې له همدې امله دغو ځواکونو تر خپل واک لاندې قلمرو کې تر نن ورځې خپله اداره جوړه کړې ده. په ۲۰۲۲ زکال کې په دغه سیمه کې د داعش قلمرو تر ډېره بریده د نایجریا شمال ختیځې برخې او د موازمبیق شمالي برخې ته محدود شوی دی.
مخینه
د اسلامي دولت ډلې ته د اړوندې دابق مجلې پنځمې ګڼې د نویو ولایتونو د جوړولو په موخه د دغې ډلې کړنلار توضېح کړه. د دغې کړنلارې له مخې په یوه ټاکلې سیمه کې جهادي ډلې باید په یوه واحد جوړښت کې سره یو موټې شي او په ښکاره توګه له خلیفه سره د وفادارۍ څرګندونه وکړي. له دې سربېره باید دغه ډلې ځانته والي (قومندان) وټاکي او یوه شورا (مذهبي شورا) رامنځته کړي او همدارنګه باید د ځمکني حاکمیت او د شرعي قوانینو د داعشي نسخې د پلي کولو په موخه پوځي ستراتیژي ترتیب کړي. له رسمي منلو وروسته داعش دغه ډله بیا د خپل یو ولایت په توګه معرفي کوي او له هغو ملاتړ کوي. دابق همدارنګه په ختیځ ترکستان، اندونیزیا او فیلیپین کې د ملاتړو د لرلو وویل او ادعا یې وکړه چې دغه ډله به په یادو سیمو کې له خپلو ملاتړو سره د مستقیمو اړیکو له ټینګښت وروسته هلته ولایت جوړ کړي.
لنډه کتنه
د داعش ویاند ابو محمد العدناني وویل: «هرې سیمې ته د خلیفه [خلافت] د واکونو په پراختیا او هلته د ځواکونو په رسېدو د اړوندو سیمو د ټولو امارتونو، ډلو، دولتونو او سازمانونو مشروعیت باطل کېږي». له همدې امله داعش د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د سایکس – پیکوټ د تړون له مخې د لویدیځو قدرتونو له خوا سیاسي ویش رد کوي او دوی به د عراق او سوریې قلمروونه د واحد قلمرو په توګه یو موټی کړي. د لانګ وار مجله لیکي چې د دغې موضوع منطقی معنی داده چې که چېرې په سیمه کې له وړاندې څخه موجودې ډلې لکه د عربستان په ټاپو وزمه کې د القاعدې ډله (AQAP) او د مراکش د القاعدې ډله (AQIM) د داعش واکمني وه نه مني او یا هم هغو ته تسلیم نه شي دوی به دغې ډلې نامشروع اعلان کړي.
په داسې حال کې چې په لیبیا او مصر کې د دغې ډلې څانګې تر ډېره فعالې دي او هڅه کوي څو په پراخه قلمروونو واکمني وکړي، خو په نورو هېوادونو لکه الجزایر او سعودي عربستان کې دومره فعالیت نه لري او نه ښکاري چې دوی دې دلته پام وړ حضور ولري.
له دې امله چې دغې ډلې خپل ګڼ شمېر قلمروونه له لاسه ورکړي، اوس هڅه کوي چې تر ډېره په بهرنیو هېوادونو کې ترهګریز بریدونه ترسره کړي.
د قلمروونو اړوند ځانګړې ادعاوې
د اسلامي دولت ډلې په لومړي ګام کې د سوریې او عراق د قلمروونو ادعا وکړه او هر هېواد یې تر ډېره پورې د حاکمیتي پولو پر بنسټ په بېلابېلو ولایتونو ووېشه. له سوریې او عراق بهر د دغې ډلې لومړنۍ ځمکنۍ ادعا د ۲۰۱۴ زکال د نومبر په ۱۳مه د دغې ډلې رهبر ابوبکر البغدادي وکړه چې په لیبیا (د برقه ولایت، د طرابلس ولایت او د فزان ولایت)، الجزایر (د الجزایر ولایت)، مصر (د سینا ولایت)، یمن (د یمن ولایت) او سعودي عربستان (د حرمینو ولایت) کې یې د نویو ولایتونو د جوړولو وویل. په ۲۰۱۵ زکال کې یې د افغانستان – پاکستان په پوله (د خراسان ولایت)، په شمالي نایجریا (د افریقا د لویدیځ ولایت یا ولایت غرب الافریقا)، په شمالي قفقاز (د قفقاز ولایت) او ساحل کې (د ساحل ولایت) نوي ولایتونه اعلان کړل.
سیمه ئیز اداري دفترونه
د اسلامي دولت ډلې له ۲۰۱۷ زکال څخه تر ۲۰۱۹ زکال پورې د خپلو انساني او نورو منابعو د تنظیم او هدایت او همدارنګه د بهرنیو عملیاتو د ترسره کولو په موخه بېلابېل سیمه ئیز اداري دفترونه جوړل کړل.
د داعش «تر ټولو قوي او ثابت شوي» دفترونه چې د هر ولایت په مرکز کې یې د اړوند ولایاتو د چارو د څارنې په موخه جوړ کړي عبارت دي له:
په افغانستان کې د الصدیق دفتر، چې «سویلي آسیا او د ملګرو ملتونو د سازمان د یو شمېر غړو هېوادونو په خبره مرکزي اسیا تر پوښښ لاندې لري»؛
په سومالیا کې القرار دفتر، چې د پوښښ په ساحه کې یې موزامبیق او د کانګو دیموکراتیک جمهوریت شاملېږي؛ او
د چاد د سیند په حوزه کې چېرې چې د نیجر، چاد، کامرون او نایجریا پولې سره نښلي د الفرقان دفتر، دغه دفتر په شمالي افریقا کې یادو سیمو ته اړوند ولایتونه او د ساحل پراخه ولایت تر خپل کنټرول لاندې لري او همدارنګه د لویې صحرا د ولایت په چارو نظارت لري.
له دې سربېره د څارونکو په خبره «د داعش درې نور سیمه ئیز دفترونه ډېر لږ فعالیت لري او یا هم د زوال سره مخ دي» چې په لاندې ډول دي:
په لیبیا کې د الانفال دفتر چې «د افریقا د شمال او ساحل یو شمېر برخې» تر پوښښ لاندې لري؛
د ام القری دفتر چې «په یمن کې موقعیت لري او ... د عربستان د ټاپو وزمې مسئولیت ور تر غاړې دی» او
په سینا ټاپو وزمه کې د ذوالنورین دفتر چې «د مصر او سوډان مسئولیت لري».
د اسټرالیا هیواد آیالاتونه
د استرالیا هیواد د آیالاتونو نوملړ اسټرالیا له مرکزي سیمې سره په اته ایداري برخو (آیالاتونو ویشل شوې ده.
په کونړ ولايت کې د نجارۍ صنعت په وړاندې ستونزې او حل لارې
= سريزه = په صنعت کې ټول هغه فعاليتونه شامل دې په کوم کې چې توليد اوداجناسواو خدماتو استحراج ترسره کيږې ٬ يعنې دخامو موادودبڼې بدلون ته دنجارۍ صنعت ويل کيږې.
دنجارۍ صنعت په دوو بڼو ترسره کيږي             ۱ـ لاسې بڼه         ۲ـ ماشينې بڼه  : لاسې صنعت دډير پخوا زمانوراهېسي رواج لري اودلومړي ځل لپاره دنوح عليه اسلام لخوا
کېښتۍ جوړه شوه ٬ خوماشينې صنايع بيا دومره تاريخې قدامت نه لري اوپه اتلسمه ميلادې پيړۍ کې داروپا په انګلستان نومي هيواد کې جيمز واټ لخوا دنجارۍ ماشين جوړشو. په کونړولايت کې دنجارۍ صنعتې اوتوليدي فابريکې دکونړولايت په صنعتې کيدو اودخلکود کاروبارلپاره زمينه مساعده کړيده بله داچې دکونړ ولايت دلرګيوارزښت به زيات شې اودلرګې به په خپل ولايت کې په کارتمامه موادوبدل شې يعنې لرګې به ځاي پرځاي پاتې شې داموضوع ډيره داهميت وړ وه نوما هم دافتخاروالله  فخراستاددلارښووني لاندي پري داليکنه او څيړنه ترسره کړيده چې په ليکنه کې مي دمتعبرو سرچينوڅخه استفاده کړيده اوداڅيړنه مې په دري فضلونو کې بشبړه کړيده، په لومړي څپرکې کې مې : د نجارۍ صنعت تعريف،د نجارۍ صنعت برخې،د صنايعو په پرمختګ کې اغيزي لاملونه،اقتصادي توليداتو تاريخ،د ژوندانه په چاپيريال باندې د کارخانو اغېزې. په دوهم څپرکې کې : د اسعداباد د نجارۍ توليدي او صنعتي فابرکي ، د نجارۍ د توليداتو ډولونه، د نجارۍ د توليداتو پر وړاندې ستونزې ، د سالارباغ د نجارۍ فابريکه، د سالارباغ او اوسنی فابريکې پرتله کول په وروستيو کې مې پايله،وړانديزونه او د مختلفو سرچينو څخه مې استفاده کړي.
= دڅيړنې ستونزه = دځنګلونو قطعه کول  دهواککړتيا د امنيت او بريښنا نه شتون
= دڅيړنې پوښتنې = ۱ – دخامو موادو نه شتون دنجارۍ دصنعت پروړاندي ستونزه ده؟
۲ – ايا دبريښنا او تکنا لوژي نه شتون دنجارۍ دصنعت پروړاندي ستونزه ده؟
۳ ـ ددولت لخوا دلازمو پالسيونه شتون ستونزه ده ؟
= لومړی څپرکی = د نجارۍ صنعت پيژندنه
د بيلګې په توګه : که چېري لرګي د خامو موادو په توګه فرض کړو،نو کله چې ترکاڼ له هغو څخه ميز يا چوکۍ جوړه کړي ، نو دي پروسې ته صنعت ويل کېږي ، کيدای شي خام مواد بشپړ توکي وي او وروسته  تريوه پړاوه په نيم کاره او کار تمامه توکو بدل شي ، لکه د پسه څرمن په لومړي پړاو  کې په بشپړ ډول خام توکي دي چې وروسته بيا څرمن په نيم کاره په پای کې څپلۍ او بوټ کار تمامه يا صنعتي توکي شول.
د نجارۍ صنعت په لاندې درې برخو ويشل شوي دي:
۱ـ لومړی صنعت: په لومړني صنعت کې ټول هغه فعاليتونه شامل دي چې د خامو موادو په پيداکيدو پورې اړه ولري.
لکه د معدنونو استخراج،کرنه کب نيونه او داسې نور يعني په دغه صنعت کې انسان له طبعيت څخه يوه اندازه وسايل منځته راوړي. په عمومي توګه ويلی شو چې لومړنی صنعت هغه کړنو او فعاليتونو ته شامل دي چې له طبعيت څخه خام مواد ترلاسه کوي. دغه صعنت بيا هم لاندې برخو ته شامل دي:
۲ـ ارثي صنعت : لکه چې د نوم څخه يې معلوميږي هغو کړنو او فعاليتونو ته شامليږي ، کوم چې بيا توليدونکي او زياتيدونکې حيوانات او نباتات مارکيټ ته د مفادو د ترلاسه کولو په موخه وړاندي کوي. لکه د چرګانو ساتنه ،او داسې نورو اهلي حيواناتو ساتنه.
۳ـ استخراجي صنعت: استخراجي صنعت هم لکه چې له نوم څخه يې څرګنديږي هغو کړنو او فعاليتونو ته شامليږي چې د طبعيت څخه خام او نيم کاره مواد او محصولات استخراجوي. لکه د ډبرو سکاره ، طلا ،ګاز ،هوا او سيندونو څخه بريښنا د استخراجي صنعت مثالونه دي.
۴ـ منځنی صنعت: په منځنی صنعت کې ټول هغه فعاليتونه شامل دي چې خام مواد په نيم کاره محصول يا کارتمامه محصول بدلوي. لکه د پلاستيک جوړولو صنعت ، د موټرو جوړولو صنعت ، د درمل جوړولو صنعت او داسې نور چې دغه صنعت هم لاندې برخو ته شامل دی:
۵ـ ساختماني صنعت : ساختماني صنعتونه ټولو هغه کړنو او فعاليتونو ته شامليږي چې د خامو يا نيم کاره مواد بدلول په بشپړ يا کار تمامه موادو کې ښکيل وي. لکه له غنمو څخه ډوډۍ ، کيک له لرګيو څخه فرنيچر او داسې نور.
۶ـ درييمي صنعت يا د خدماتو سکټور: د يو هېواد د خدماتو سکټور ته د دريمي صنعت وايي چې په دغه صنعت کې هغه تصدۍ ګاني شاملي دي چې پورته د دوو صنايعو ته خدمات ورکوي. لکه بانکداري ، مخابرات ، تعليم او تربيه ،روغتيا او داسې نوري تصدي شتون لري.
۱ -طبعي لا ملونه ۲ – بشري لا ملونه
۱ – طبعي لا ملونه :لکه لومړني مواد ٬ انرژي ٬ ځمکه ۲ –لکه دکارځواک ٬ پانګه ٬ دپلور لوبازار ليږ او راليږد ۱ –طبعي لا ملونه : هغه طبعي لا ملونه چي دصنايعو په رامنځته کيدواوپر مختګ باندي اغيزه لري لومړني توکي انرژې اوځمکه ده چي دلته په لنډ ډول سره توضيح کيږي لومړني توکي : دصنايعوپه رامنځته کولواو دهغو راتلونکي پر مختيا ولپاره لومړني توکي دلوړ ارزښت لرونکي دي ٬ خوديوي فابريکي دځاي په غورکولوکې دهغواغيزمنتوب راټيټ شوي دي داځکه چې هغه صنايع چې پخوابه دلومړنيو موادو سرچينوته نژدي جوړيږي ٬ نن ورځ دحملاونقل دوسا يلوپه پرمختګ سره هغو ته نږدې وي نه جوړيږي اودالا مل هرومروپه پام کي نه نيول کيږي خوبياهم يوشميرصنايع لکه داوسپني دويلي کولو صنا يع دهغودورو ندوالي له امله اود خوراکي توکوصنايع دهغودژرخرابيدو له امله کانونواوکروندوته نژدي جوړيدي.
انرژې : يوبل هغه لامل چي دصنايعو په رامنځته کيدواوپرمختيا کې اغيزه لري هغه انرژي ده پخوابه يوشمير صنعتي موسيسات په هغو ځايونو کي جوړيدل چي هلته به دډبرو سکاره يا رواني اوبه وي لکه دانګستان په لانکشاير اويورکاشير کي درخت اوبدلو صنايع ٬ خووروسته بياد ډبروسکرو ځاي چي درانه وواودليږدولو لګښتونه يي ډيراوچت ود نفت اوګازو انرژي ونيو .همدارنګه دبريښنا انرژي رامنځته شوه چي دانرژي يوډيرمهم ډول دي  اودصنعتي موسيساتوځاي په غوره کولو کي يې ډيره اساني راوستله ٬ داځکه چي لرې پرتوصنعتي کارځايونوته هم دبريښنا ليږدول کيداي شي.
ځمکه :ديو ه صنعتي کارځاي دجوړولولپاره بايد ځمکه ولرو لومړنۍ فابريکي به معمولاً په کوچينو ټوټو او هوارو وځمکوکي جوړيدلي ٬ خو دفابريکو په پرمختيا اوپراخوالي سره اودهغودشمير په زياتيدو سره هوارو اوپراخو ځمکو ته اړتيا لازياته شو ه ديوي فابريکي دځاي په غوره کولو کې به ښه وي چي دشاړواو ناکرنيزو ځمکو څخه کار واخيستل شي ځکه چي ارزانه وي اوکرنه پکي نه کيږي.
۲ – بشري لاملونه :کارځواک ٬ پانګه ٬خرڅلاوبازار اوحمل ونقل هغه لاملونه دي چي دصنايعوپه ځاي پرځاي کيدواو پرمختياکي اغيزه لري چي دلته دهر يوه په هکله خبري کاوو:
۱ – کارځواک : ښکاره خبره ده چي کارځواک دصنعت درامنځته کيدو ٬ ځاي غوره کولواوپرمختيا لپاره يو مهم عامل دي اوله دووخواوويعني دکميت ( دکارګرانو د شمير ) اوکيفيت (مهارت اوتحصيص) له پلوه ارزښت لري پخوابه دکارګرانو شميرډيرارزښت درلود٬ خونن ورځ دصنايعو په ماشيني کولو سره ٬ کارګرانو ته اړتيا ورځ په ورځ کميږي ٬خودهغوي مهارت اوتحصص لوړ ارزښت پيداکړي.
۱ – پانګه :ديوه صنعتي کارځاي لپاره دځمکي داخېستو دماشينونولومړنيو توکو دکارګرانو د حق طرحي اونورو لګښتونو دپوره کولوپه خاطر بايد پوره پيسي ولري پخواوختونوکي به خلکو شخصا دصنعتي کارځاي (کارخاني ) په جوړولولاس پوري کاوه خونن ورځ بانکونه اودولت پورورکوي اوهغوي لپاره پانګه برابروي.
3 -خرڅلاو بازار: دوهم دصنعتي توليداتو دپلورلولپاره يو مهم لامل دي چي دصنايعوپه يرمختګ کې ارزښت لري بيلا بيلې سيمي دګټې داندازې دمالونو بيو دخرڅلاوداندازي داجناسو اومالونوته داړتيا له مخي يودبل سره توپير لري صنعتي هيوادونه هڅه کوي چې دخپلوتوليداتو لپاره زيات اوپراخه بازار ونه ومومي اوپه دي توګه زياته ګټه ترلاسه کړي له همدي امله دصنا يعو خاوندان دمشتريانو موندلوپه خاطراوخرڅلاوپه بازار دلاسبري لپاره سوداګريزه ستونزه.
اعلانونه اوتبليعا ت:
حمل اونقل دصنعتي موسيسو دلومړنيو اړتيا وړ توکو د دورجن کيدو په خاطر او دخرڅلاو بازار ته دتوليد شووتوکودرسولولپاره موصلاتي شوي او دليږدولو وسايلوته اړتيا ده چي دادصنايعو په رامنځته کيدو اوپرمختيا کې ډير مهم ارزښت لري لکه چي وويل شول  دليږدولو دوسايلوغوره کول دورجن شو يا مالونو په دروندوالي دلاري اوږدوالي دمالونودزيانمن کيدواو نوروپوري تړلې ده.
= دژوندانه په چاپيريال باندي دکارخانو اغيزي = دژوندانه چاپيريال په مجموعي ډول دجعرافيه پوهانو پاملرنه ځانته جلب کړيده اوسنۍ څيړني ښايي چې دکارخانوپه  پراخه پيمانه جوړول دهوا دځمکې دروانو اوبو او ځمکي لاندي اوبو دککړولو لامل ګرځي صنعتي انقلاب له اروپاڅخه پيل شو چې اصلي زانګويې دانګلستان هيواد اوله هغه ځاي څخه نړۍ ته خپورشو اوپه شمالي امريکا په تيره بيا دامريکاپه متحده ايالاتونوکي يې پراختيا ومونده او دموټروجوړولو بيړۍ جوړولو الوتکو جوړولو اوپه نورو برخو کي په سل ګونو فابريکو په کارپيل وکړو داسيا لوي وچي هيوادونو لکه جاپان، چين ،هنداوداسي نوروهيوادونو هم دبيلابيلو کارخانو په جوړولو پيل وکړ اونورو زياتره هيوادونو لکه دافريقا لوي وچي او استراليا هم لوي فابريکي په ځانګړو برخوکي جوړي کړي دغه ټولوداسيا بيلابيلو څانګوکي دژوندانه دچاپيريال په ککړولوکي زياتي ستونزي رامنځته کړي لکه کاربن ډاي اکسايد ،دفتان کلوروفلورو کاربن غاز، نايتروجن ډاي اکسايد زهرجن غازونه داوبو بړاسونه اوداتومي ايزوتوپونو نه اوداسي نور په هواکي داخليږي چي دهوا فزيکي اوکيميا وي خواص تغيروي په عمومي ډول مخلتف غازونه له فابريکوڅخه خارجيږي ځيني ډيرپورته ځي او هوا ککړوي دمثال په ډول دکلوروفلورکاربن غازله فابريکو او سړوونکو سرچينو څخه خارجيږي چي دهوا په لوړو پوړوکي داوزن په قشر کي کيمياوي ترکيبونو سره تعامل کوي داوزون طبقي ويجاړوي اوپه پاي کي دځمکي دتودوخي سبب ګرځي.
غازونه په ټولنيز ډول دهوا دککړتيا لامل ګرځي اوژوندله خطرسره مخامخوي چي په پاي کي دبيلابيلو ناروغيو سبب کيږي لکه دزړه ،تنفسي ،جلدي اوداسي دنوروناروغيوسبب ګرځي دکارخانو اغيزي نه يوازي په ځمکه بلکي په فضااو سمندرکي هم داحساس وړدي فابريکو ناوړو اغيزي دځمکي اتموسفير هم ککړه وي هغه سيندونه چي دفابريکو ترڅنګ بهيږي دفابريکو د اضافه او خامو موادو په واسطه اغيرمن کيږي اتومي اضافي مواد هم دسيند اوبه ککړي کړي دي دنفتو دبيړيو څخه په ځمکه کي دنفتو توليد هم دسيند اوبه اوسمندري ژوند يې متاثره کړی دی.
ژباړه :په تحقيق سره داود (ع) دجنګي اغزواوداوسپني کمسيونو جوړونکي واوادم (ع) بزګرو او نوح (ع) ترکاڼ واوادريس (ع) خياط و اوموسي عليه اسلام شپون و مطلب داچي حلال کسبونه دفردي ماليکت خوراغوره ذريعه ده که هغه هر حلال کسب بزګري وي که موچي توب وي اوداسي نور لکه خريداري  دوريښيم جوړول اوپلور صرافي يوکاروبارکول څرخيتوب کول زجاجي دبنينو کاروبار کول دکارخانو په بڼه کي وي او که په لاس جوړولي شي اسلام ورته اجازه کړي ده بلکي هڅونه يې ورته کړي ده په دي شرط چې حرام نه وي ياناوړه ګڼلي شوي نه وي کله مصوري عکاسي جوړولو کسب دشرابواووسلولود کاروبار قماروهل بړوه ګري بډي اورشوت اخيستل غلاکول مرغان سپي جنګول سپي خرڅول دمسلمانوجاسوسي کول د کافرو مزدوري کول خځګيري کول يعني په لاروکي کيناستل له سوداګرو څخه دټکس په نامه افغانۍ اخستل دا ټول حرام کسبونه  دي په قران کريم اونبوي احاديثو کي يې حرمت مذ کوردي او هغه کسبونه چي اسلام ناوړه ګڼلي دي او خبيث يې ورته ويلي دي حجامت دي فال کتل تعويز ونه کول سحراوکوډي کول غيب ګويې کول هم دحراموکسبونو څخه دي.
= دويم څپرکې =
= داسعداباد دنجارۍ توليدي اوصنعتي فابريکي = په کونړولايت کې دنجارۍ دصنعت لپاره اوليه توکې (خام مواد) لرګې دي نوموړي اوليه توکې يعني لرګې په سيندونوکې دسيلاونو درا و تلو اود ځنګلاتو څخه راوړل کيږي داخام توکي په مختليفو قسمونو ترلاسه کيږي چې ځيني چي عبارت دي له  ديار٬  صرف ٬  کاچل  ٬پارتل ٬ انډه ٬شپشل اونورو مګرپه وروستي حالاتوکي صرف تختي ٬بازوګان ٬اوچوکاټونه ترلاسه کيږي اقتصادي خبره داده چي نوموړي نجاران اکثره په ځنګلونوکي دپاتي شونوتوکواوپه سيندونوکې دسيلابونودنيول شوو لرګيو څخه استفاده کوي چي داځنګلات دکونړولايت په مختليفو ساحو کې موجوديت لري لکه کوړنګل ٬شوړيک اواسماردرې ځايونوڅخه لرګي راوړي په دي ټولو لرګيوکې تر ټولو قيمت ترين انډه دي چي نوموړي لرګيو پيداکيدل هم يو څه مشکل کاردي خونجاران ورته بيا وچي نښتري چپه کوي اودخپلي فابريکې لپاره ترټولو قميت ترين کاري مواد برابروي.
هغه ماشين الات اووسايل چي دنجارۍ په صنعت کې دفرنيچرو دتوليد په برخه کې تري کار اخيستل کيږي دګاونډي هيوادو نوپاکستان ٬ايران اوتاجکستان هيوادونو اوزياتره ثقيله وسايل دچين هيواد څخه راوړل کيږي کوچني ابزاردګران هيواد افغانستان څخه دي خوبيا نورکوچني ابزاردپاکستان هيواد چينوټ نومي سيمي څخه راوړل کيږي دنجارۍ صنعت کاريګره قوه دافغانستان خپل افراد اواشخاص دي دياده ولووړ خبره داده چي دکونړولايت دنجارۍ دصنعت زياتي فابريکي مرکز اسعداباد د چغسراي کې اودماڼوګي ولسوالي ګنډل نومي سميه کي موجودي دي چې دافابريکي دپخواني ريس جمهوري حامدکرزي دواکمني په دوهمه دوره کې په فعاليت پيل وکړ کله چې دپاکستان هيواد څخه کاريګره قوه ګران هيواد افغانستان  ته راغله:
دنوموړوکاريګرپه مشترکه ډول دهيواددکاريګرو سره فابريکي تاسيس کړي اود فرنيچرو په توليد باندي يې پيل وکړخودوخت په تيريدو سره دپاکستان کاريګرزموږدهيوادڅخه ولاړ اودنجارۍ دصنعت توليدي فابريکي يې دکونړ کاريګرانوته پريښودلې چي اوس مهال دافابريکي دکونړولايت دافرادواواشخاصو لخو ا پرمخ بيول کيږي خوشبختانه په کونړولايت کي دفرنيچرو دتوليدپه برخه کې مونږ داسي با استعداده مهارت لرونکې اوتجربه لرونکي کاريګران لرو چې دهيواد په سطحه باندي نه بلکې دنړي دستندرډاو معيار مطابق توليدتر سره کولاي شي دنجارۍ په توليد کې يوه فابريکه خپل کاري ټيم داسي برابروي چي دفابريکي سره هرډول کاريګران شتون ولري لکه داوليه موادو لپاره کاريګردتوليد لپاره کاريګر اود توليدشوو موادولپاره کاريګر اودرنګ مختلف استادان.
= دنجارۍ دصنعت دتوليد اتوډولونه = دنجارۍ دصنعت توليدات په مختلفو ډولونو اوډيزاينونوکې جوړيږي دوي دتوليداتو په برخه کي افغانې پنجابي اوترکيې توليدات ترسره کوي چي په افغانې توليداتوکي ډبل بيټ ميز چوکي دروازه اشاداره کوچونه سينګارميز اوپه پنجابي اوترکيي توليدکې صرف ډبيټ اوسوپي جوړيږي ځيني
زينتي توليدات هم ترسره کوي لکه؛کوډبند٬ دبنګړو ستين٬ پتنوس ٬دشيشي لپاره فريم ٬جيکونه ٬ميوه دانۍ ٬ټوش پيپر٬کاسي اوداسي نور نجاران وايې چي مونږ دخلکودکورونو اوحجرو لپاره ټلونه هم جوړوچي داټلونه په مختليفو ډولونو اوقسمونوباندي جوړاولګيږي چي د ما لک په خوښي پوري اړه لري.
= په افغانستان کې د نجارۍ صنعت او د هغي اهميت = صنعت یو توليدلي فعاليت دی چي د هغه په ترڅ کې له هغو لومړنيو يا خامو توکو څخه چي له ځمکي تر لاسه کيږي د کار وړشيان او اجناس جوړيږي او د بشري ټولنو اړتياوي ورباندي بشپړيږي. صنعت هم د لاس او هم د ماشين په واسطه پرمخ تلاي شي. صنعتي فعاليت چي د ارزښت، کيفيت او ګټورتوب د لوړولو په خاطر د توکو د بڼي د بدلون عمليه ده ، د بشريت په تاريخ کې اوږده سابقه لري .صنعتي انقلاب چي د اتلسميی پيړۍ په دويمه نيمایی کې پيل شو، په پای کې يي بشري ټولني ته ژور بدلون ورکړ او د خلکو ژوند ته یي بله بڼه ورکړه. د صنايعو په تيره بیا د ماشيني صنايعو ارزښت په دي کې دی چي په لږ وخت کې ډیرو موادو ته د بڼي بدلون ورکوي ، د هغو په څرنګوالي او بیه کې لوړوالي راځي .زموږ خلک له ډير پخوا څخه په کوچنيو لاسي دستګاوو کې په لاسي صنايعو بوخت وو. نوي ماشيني صنايع او عصري فابريکي د لومړي ځل لپاره په
= دنجارۍ دصنعت دتوليد پر وړاندې ستونزې = دنجارۍ دصنعت دتوليد په مقابل کښي زيات شميرستونزې ځنډونه اوموانع موجودي دي دخاموموادو ستونزه لومړي دتوليدلپاره دمناسبو خامو موادوپيداکول لويه ستونز ه ده مګر دمشکلا توسره سره که خام مواد دپيداشي نوبيادخاموموادوانتقال په مقابل کښي دحکومت بنديزونه اومحدوديتونه بله ستونزه ده چي خاموموادويعني دلرګيو انتقال دځنګلاتو څخه دتوليدي فابريکي پوري نه پريښودل کيږي اودتوليدمخه يې  ډب اوپه خپل وخت توليد نه ترسره کيږي ترټولو لويه ستونزه ده چي خاموموادو يعني لرګي مختليفو ولسواليو په مختلفو سيمواوځنګلاتو کې ترلاسه کيږي چې په يادوځنګلاتوکې امنيت نشته اوڅوک دويرله امله  نشي کولاي چي ځنګلاتو ته ولاړشي او خام مواد دخپلي توليدي فابريکي دتوليدلپاره انتقال کړي داخبره جوته ده چي ځنګلات
داسلام هيواد ملت اودوطن دترقۍ په خلاف خلکوپه ولکه کې دي نوهيڅوک نشي کولاې چې هلته ولاړشي بله ستونزه توليدي فعاليت په مخ دترانسپورټ ستونزه ده چي زمونږ ځنګلاتو ته دسړکونونه موجوديت ددې باعث اوسبب کيږي چي خام توکي په ډيره سخته اوګرانه بيه دځنګلاتو څخه هوارو سيمو ته اوامنيتي سيموته انتقال شي اودترانسپورت زيات مصارف هم يو ستونزه ده چي داوليه موادو دانتقال په وخت کي پري کوم مصرف راځي دټيکنالوژۍستونزه هم موجود ه ده چي نوموړې اشيا لوي ثقيله وسايل ماشين الات  دنورو هيوادنو څخه راوړل کيږي کله چي دنوموړي ماشين الا توڅخه کوم ماشين کې ستونزه پيدا شې نوبياددي په ترميم کولواوجوړولو دلته څوک نه پوهيږي اوکه پوهيږي هم نوددوي ماشين الات پرزي ياکوچني وسايل
په افغانستان کي نه پيداکيږي نوديوي پرزي دراوړلولپاره دفابريکي دمالک لخوا پاکستان ته دکاريګر دليږلووروسته ماشين جوړکړي چي دماشين دويجاړيدو له امله زيات وخت ضايع کيدل دتوليد په ټپه دريدل اودزياتو مصارفو راتلل يوه ستونزه ده دکاريګرو دمهارت کموالي يو ستره ستونزه ده لکه څرنګه چې مونږه يادونه وکړه چي ماشين الات له بهرنيوهيوادونو راوړل کيږي نوزمونږه  دهيواد کاريګر دماشين الاتو سره نااشنا اوداستعمال په طريقه يې سم نه پوهيږي چي دوخت سره نورزيات ضايعت اومنفې تاثيرات لري داچې کاريګر دفابريکي ترتولو مهم ترين جز دي نوددوي نه پوهاوي له امله فابريکه دلوي توان اودخطرسره دمخ کيدو سبب کيږي دبريښنا ستونزه دبريښنا نشوالي يو ستونزه ده چې دتوليد په قيمت په کې لوړوالي دبريښنا نشتون پوره ونډه لري