cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد ابراهیم خواخوږی
ویاړونه
محمد ابراهیم خواخوږي د خپل ژوند په اوږدو کې د افغانستان د حکومت له خوا د خپلو تر سره کړو خدمتونو په وړاندې بېلابېلې جایزې تر لاسه کړي دي:
ادبي آثار
نوموړي د شعرونو، داستانونو او فلسفې په ګډون ۹ ټوکه کتابونه لیکلي دي.
د افغانستان د تخنیکي مسلکي زده کړو انسټیټوټ
د افغانستان د تخنیکي مسلکي زده کړو انسټیټوټ د افغانیستان د تخنیکي مسلکي زده کړو انسټیټوټ اولنی تخنیکي مسلکي انسټیټوټ دی په افغانستان کی وروسته و جنگ څخه چه اوس مهال دری څانگې لري په کابل لغمان او هلمند کې.
رلف نورثم
رلف شیرر نورثم (زوکړه: د ۱۹۵۹ زکال د سپټمبر ۱۳مه) امریکايي ډاکټر او سیاستوال دی چې له ۲۰۱۸ زکال څخه یې تر ۲۰۲۲ زکال پورې د ویرجینیا ایالت د ۷۳م والي په توګه خدمت وکړ. هغه د ماشومانو د اعصابو متخصص و چې له ۱۹۸۴ زکال څخه یې تر ۱۹۹۲ زکال پورې د متحده ایالاتو په پوځ کې د ډاکټر په توګه دنده ترسره کړه. نورثم د دیموکرات ګوند د غړي په توګه وړاندې له دې چې په ۲۰۱۷ زکال کې د ویرجینیا ایالت د والي څوکۍ ته د جمهوري غوښتونکي ګوند د نوماند اد ګلسپي پر وړاندې بریا خپله کړي له ۲۰۱۴ زکال څخه یې تر ۲۰۱۸ زکال پورې د ویرجینیا د مرستیال والي په توګه خدمت وکړ. نورثم له دې امله چې د ویرجینیا ایالت د اساسي قانون پر بنسټ یې ځان بیاځلي دغې څوکۍ ته نشو نوماند کولای د ۲۰۲۲ زکال په جنوري میاشت کې یې دنده پرېښوده او پر ځای جمهوری غوښتونکی ګلن یانکین والی شو.
د والي په توګه د نورثم په مهمو لاسته راوړونو کې د سپما پر بنسټ روغتیايي پالنو د قانون له مخې د میډي کېډ پروګرام د پوښښ پراختیا، د اعدام د جزا لغو کول، د ماري جوانا (چرسو) آزادول او د حد اقل امتیازاتو زیاتوالی شاملېږي. د هغه د ولایت پر مهال ویرجینیا ایالت د سي ان بي سي (CNBC) تلویزیون له خوا په پرله پسې ډول دوه ځله «د سوداګرۍ لپاره غوره ایالت» وګڼل شو، دا د متحده ایالاتو لومړنی ایالت و چې دوه کاله یې دغه عنوان خپل کړ. نورثم د کویډ – ۱۹ وبا پر مهال د دغه ایالت مشري پر غاړه لره او په دې سره په متحده ایالاتو کې یوازنی والي و چې خپله یې د طبابت جواز درلود.
لومړنی ژوند، کورنۍ تاریخچه او زده کړې
نورثم د ۱۹۵۹ زکال د سپټمبر په ۱۳مه د ویرجینیا د ختیځ ساحل په ناساوډوکس ښار کې وزیږېد. هغه او د هغه دوه کلن مشر ورور توماس د ویرجینیا له اونانکوک څخه بهر د اوبو پرغاړه یوې مزرعې کې را لوی شول. د دوی کورنۍ ۷۵ جریبه (۳۰ هکټاره) ځمکه لرله چې په هغو کې یې کرهڼه او مالداري کوله. د نوې ځوانۍ پر مهال نورثم په تانژیر ټاپو کې په یوه کشتۍ کې د کب نیونکي په توګه کار کاوه؛ سربېره پر دې یې د خپل ګاونډي په فارم کې د میټلنډ په نامه د خوراکي توکو د یوه پلورنځي د ګدام د مسئول په توګه هم کار کړی. هغه او توماس د نژادي بنسټ له مخې په یو جلا ښوونځي کې زده کړې وکړې. نورثم د اونانکوک له عالي لیسې څه فارغ شو، هغه ښوونځی چې د هغه ټولګیوال په کې تر ډېره افریقايي الاصله امریکایان و.
د نورثم مور، نانسي بي. شیرر د واشنګټن ډي. سي اصلي اوسېدونکی وه. هغه په نورث همپتون – اکوماک مموریال روغتون کې نرسه وه او پلار ېې هم همالته جراح و. نانسي په ۲۰۰۹ زکال کې مړه شوه. د نورثم پلار، ویسکاټ بي. نورثم د وکیل په توګه خدمت وکړ او د دویمې نړیوالې جګړې له شاهدانو څخه و. هغه په ۱۹۶۰مه لسیزه کې سیاست ته ننوت او د دریو دورو لپاره یې په ویرجینیا کې د اکوماک ښار د همګټي څارنوال په توګه دنده ترسره کړه. وروسته له هغه چې د څلورمې دورې لپاره یې ټاکنې وبایللې د اکوماک او نورث همپتون ښارونو د مدني او جنايي محکمې قاضي وټاکل شو. د ویسکاټ نورثم پلار، توماس لانګ نورثم یو مهال په دغه محکمه کې د قاضي په توګه دنده ترسره کړې وه.
توماس لانګ نورثم هغه مهال چې ویسکاټ نورثم یوازې څوارلس کاله عمر درلود ومړ او څو کاله وروسته د ویرجینیا په مودست ښار کې د هغوی کورنۍ مزرعه چېرې چې وېسکاټ زیږېدلی و، وپلورل شوه. دغه مزرعه پیل کې د رلف د غور نیکه جیمز څخه دغې کورنۍ ته په میراث شوه چې هغه له خپل زوی لیوي جېکوب سره یوځای غلامان لرل – د هغه په کورنۍ کې ریمونډ نورثم ته اجازه ورکړل شوه څو د رنګي سرتېرو په ۹مه ډلګۍ (د اتحادیې پوځ – کورنۍ جګړه) کې نوم ثبت کړي. رلف نورثم د خپلې کورنۍ له دغې تاریخچې نه و خبر چې هغوی غلامان لرل تر دې چې پلار یې د ولایت څوکۍ ته د هغه د نوماندۍ پر مهال د خپل اصل او نسب اړوند څېړنې وکړې. نورثم د خپلې کورنۍ له دغې تاریخچې څخه په خبرېدو وویل، «دا چې خبر شوم چې زما نیکونو غلامان لرلي ما ځوروي او خواشینی کېږم، د غلامانو موضوع زه تل ځورولی یم. زما د کورنۍ پېچلې کیسه د ویرجینیا د تاریخ په څېر پېچلې ده. موږ یو مترقي ایالت درلود، خو یو مهال مو په اتحادیه کې د نورو ټولو ایالتونو په پرتله زیات غلامان لرل».
په عالي لیسه کې د زده کړو پر مهال ټولو باور درلود چې نورثم یو له مخکښو زده کوونکو څخه دی، همدا و چې له پوهنځي څخه په دویمه درجه فارغ شو. نوموړی د خپل ښوونځي د باسکټبال او بیسبال د لوبډلو غړی و. نورثم په ۱۹۸۱ زکال کې د ویرجینیا له پوځي انستیتیوت څخه فارغ شو، چېرې چې نوموړي د دغه انستیتیوت د افتخاري مشر په توګه خدمت وکړ او له هغه ځایه یې د ژوند پوهنې (بیولوژي) په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. نوموړی د ویرجینیا دویم والي و چې په دغه پوځي انستیتیوت کې یې زده کړې کړې وې؛ له دغه پوځي انستیتیوت څخه فارغ شوی لومړنی والي ویسټموریلانډ ډیوس و چې په ۱۸۷۷ زکال کې یې دلته زده کړې وکړې او په ۱۹۱۷ زکال کې د دغه ایالت منتخب والي شو.
نورثم د ختیځې ویرجینیا طبي کالج ته ولاړ او په ۱۹۸۴ زکال کې یې له دغه ځایه د ډاکټرۍ سند ترلاسه کړ.
د متحده ایالاتو پوځ او د طبابت مسلک
نورثم له ۱۹۸۴ زکال څخه تر ۱۹۹۲ زکال پورې د متحده ایالاتو په پوځ کې د طبي برخې د افسر په توګه خدمت وکړ. په پوځ کې د خدمت پر مهال نوموړي د تکزاس د سن آنتونیو په بروک پوځي طبي مرکز کې د ماشومانو د ناروغیو په برخه کې تخصص واخیست او له دې څخه یې وروسته په واشنګټن ډي سي کې د والټر ریډ په پوځي طبي مرکز او همدارنګه د مریلنډ په بالتیمور کې د جان هاپکېنز په روغتون کې د ماشومانو د اعصابو په برخه کې فیلوشېپ ترسره کړ. د صحرا د توپان (ډیزرټ سټورم) د عملیاتو پر مهال هغه د جرمني په لنډشټل سیمه ییز طبي مرکز کې د ټپیانو پالنه وکړه.
نورثم په ۱۹۹۲ زکال کې په پوځ کې له اته کاله خدمت وروسته د جګړن په رتبه د متحده ایالاتو له پوځ څخه ترخیص واخیست.
جاني خېل ولسوالۍ (پکتيکا)
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
روګل
روګل ولایت په الماني Ruggell) د لیختن اشتاین هیواد یو شمالي ولایت دی.
ډيله ولسوالۍ
ډیله ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۰،۲۰۳ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
د افغانستان مسلکي او تخنیکي تعلیماتو انسټیټیوټ
د افغانستان مسلکي او تخنیکي تعلیماتو انسټیټیوټ لومړنی انستیټیوټ دی چې پس له جگړې یې په افغانستان کې په فعالیت پیل کړی. دا انسټیټیوټ درې څانگې لري چې هره یوه یې په کابل، لغمان او هېلمند کې روزنیزې چارې په کې روانې دي.
مشروطه پادشاهي
مشروطه پادشاهي (اساسي پادشاهي) د حکومت یو ډول دی چې ځواک او حقونه یې د اساسي قانون له مخې ځانګړي شوي وي. د ملګرو ملتونو د راپور پر بنسټ د نړۍ له ۱۵ هیوادونونه چې د ژوند ښه کیفیت لري ۸ یې د مشروطه پادشاهې نظام درلودونکي دي.
پوموراولج
پومورافلج په صربي د صربیا هیواد له ولایتونو څخه یو دی. د یاد ولایت مساخت ۲,۶۴۱ کیلومتره مربع او د ۲۰۰۲م کال د سرشمیرنې له پلوه ۳۱۲,۱۶۰ وګړي لري. د پوموراولج ولایت مرکز د جاګودینا ښار دی.
زرغون ښار ولسوالۍ
زرغون ښار ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۸،۰۲۴ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
اميل دورخيم
ډيويډ اميل دورخيم “David Emile Durkehim” (فرانسوي: [emil dyʁkɛm] يا [dyʁkajm]؛ زوکړه: ۱۸۵۸ د اپرېل ۱۵، مړينه: ۱۹۱۷ د نومبر ۱۵) يو فرانسوي ټولنپوه و. نوموړي په رسمي ډول د ټولنپوهنې پوهنيز سمون رامنځته کړ او په عمومي ډول يې د کارل مارکس “Karl Marx” او ماکس ويبر “Max Weber” دواړو تر څنګ د معاصرې ټولنيزې پوهې له اصلي ودانونکو په توګه يادونه کېږي.
د دورخيم د کار زياتره برخه په دې پورې تړلې وه، چې ټولنې په مدرنيته کې څه ډول خپله بشپړتيا او تړلتيا ساتلی شي. مدرنيته هغه دوره ده، چې دوديز ټولنيز او مذهبي پيوندونه په کې خورا لږ نړېوال دي او نوي ټولنيز بنسټونه په کې شته شوي دي. د ټولنې د پوهنيزې څېړنې په اړه د نوموړي مفکورې د معاصرې ټولنپوهنې د بنسټ ډبره کېښوده او هغه دا ډول پوهنيز توکي د احصائيو، سروې ګانو او تاريخي کتنې په توګه په توګه د کاتوليک او پروتستانت ډلو د ځانوژنو په شننه کې وکارول. د نوموړي لومړنی ستر ټولنپوهنيز اثر د “De la division du travail social” (ټولنه کې د کار وېش، ۱۸۹۳) تر سرليک لاندې و، چې وروسته ورپسې په ۱۸۹۵ز کال کې د “Les Regeles de la method sociologique” (د ټولنپوهنيز مېتود قواعد) خپور شو، چې دا همغه کال و چې دورخيم په کې د ټولنپوهنې لومړنۍ اروپايي څانګه برابره يا تنظيم کړه او د فرانسې د ټولپوهنې لومړنی پروفيسور شو. د “Le Suicide, 1897” تر سرليک لاندې د دورخيم د سيمينار پایليک چې په کاتوليک او پروتستانت وګړو کې د ځانوژنې د کچو څېړنه وه، په ځانګړي ډول د معاصرې ټولنيزې څېړنې لپاره لاره هواره کړه او له روانپوهنې او سياسي فلسفې څخه د ټولنيزې پوهې د بېلولو دنده يې تر سره کړه. دورخيم راتلونکي کال (۱۸۹۸ز) کې “L’Annee Sociologique” ورځپاڼه رامنځته کړه. “Les Formes elementaires de la vie religieuse” (۱۹۱۲؛ د مذهبي ژوند لومړنۍ بڼې) په نوم کتاب د مذهب يوه نظريه وړاندې کړه، چې د اصلي او معاصرو ټولنو ټولنيز او کلتوري ژوند پرتله کوي.
دورخيم د مشروع پوهې پوه توګه د ټولنپوهنې په منښت سره وار له مخه په ژور ډول تر نفوذ لاندې راغلی و. نوموړي هغه مثبت پلوي يا مثبت اصالت ښه يا بشپړ کړ، چې په اصل کې وار له مخه د “Auguste Comte” له لورې برابر شوی و او هغه څه هڅوي، چې د اپيستيمولوژيکي رياليزم [هغه عقيده چې وايي موجودات له ذهن څخه د باندې په واقعي ډول شته] د بڼې په توګه ګڼل کېدلی شي او همدار راز په ټولنيزه پوهه کې د انګېرنې او قياس له موډل څخه ګټه اخېستنه هم هڅوي. د دورخيم لپاره ټولنپوهنه د بنسټونو پوهه وه، چې ياده اصطلاح د يو څه پراخه معنا له مخې «د اشتراکيت په واسطه د رامنځته شوي چلند د باورونو او دودونو» پېژني، چې د جوړښتي ټولنيزو حقيقتونو د موندنه په نښه کوي. دورخيم په دې ډول د جوړښتي وظيفوي اصالت ستر وړاندې کونکی و، چې په ټولنپوهنه او انسان پوهنه دواړو کې يو بنسټيز ليد دی. د نوموړي له نظره ټولنيزه پوهه بايد په هغه مفهوم کې په سوچه ډول جامع وي، چې له مخې يې ټولنپوهنه بايد د اشخاصو د معلومه عملونو اړوند ټاکلې يا محدودې څېړنې په پرتله په پراخه کچه د ټولنې اړوند ښکارندې وڅېړې.
نوموړی په ۱۹۱۷ ز کال کې د خپلې مړينې تر وخته پورې د فرانسې د روښانفکرۍ ژوند يو واکمن ځواک پاتې شو، چې ګڼ شمېر ويناوې يې وړاندې کړې د پوهې، اخلاق، ټولنيزې ډلبندۍ، مذهب، قانون، زده کړو او انحراف په ګډون يې د بېلابېلو موضوعګانو په اړه کتابونه چاپ کړل. د «ډله ايز شعور» غوندې ځينې هغه اصطلاحات چې نوموړي نوي رامنځته کړل، اوس هم د نامتخصص وګړو له لورې کارول کېږي.
د ژوند لومړني وختونه او ميراث
ډيويډ اميل دورخيم د فرانسې د لورين په اپينال “Epinal, Lorraine, France” کې د ۱۸۵۸ ز کال د اپرېل پر ۱۵ نېټه له ميلاني “Melanie” (Isidor) او مويس دورخيم “Moise Durkheim” څخه وزېږېد، چې د پرهېزګاره فرانسوي يهودانو “French Jews” د نسب اوږده لړۍ کې راځي. دا چې د نوموړي پلار، نيکه او ستر نيکه ټول د ښاغلي يا د يهودي کورنۍ مشران (rabbis) وو، ځوان دورخيم خپلې زده کړې په يو “rabbinical” ښوونځي کې پيل کړې. که څه هم د کوچنيوالي په عمر کې يې ښوونځي بدل کړل او د خپلې کورنۍ د پلونو د نه څارلو پرېکړه يې وکړه. نوموړي په حقيقت کې په بشپړ ډول د يو بې دينه يا سيکيولر ژوند مشري وکړه، چې په واسطه يې د نوموړي د کار ډېره برخه د دې څرګندولو ته ځانګړې شوې وه، چې مذهبي ښکارندې د اسماني عواملو په پرتله له ټولنيزو عواملو څخه سرچينه اخېستې ده. د دې حقيقت تر څنګ دورخيم له خپلې کورنۍ يا يهودي ټولنې سره خپلې اړيکې ونه پاللې. د نوموړي زياتره ګډ کار کونکي او زده کونکي يهوديان وو، چې له ځينو سره يې ان د وينې اړيکه درلوده. د بېلګې په ډول: مارسل ماوس “Marcel Mauss” چې له جګړې څخه د مخکې دورې د يادونې وړ ټولنيز انسانپوه و، د نوموړي وراره و.
زده کړې
په عمر وړوکی او په عقل پوخ زده کونکی دورخيم په ۱۸۷۹ ز کال په خپله درېيمه هڅه کې کې “Ecole Normale Superieure (ENS)” ته ننوت [شامل شو]. د ياد کال د ننوت يا داخلېدلو ټولګی د نولسمې پېړۍ تر ټولو نامتو ټولګی ځکه و، چې د نوموړي زيات ټولګيوال لکه “Jean Jaures” او هينري بيرګسن “Henri Bergson” د فرانسې د روښانفکرۍ تاريخ کې ستر شخصيتونه شول. نوموړي په “ENS” کې د نوما ډينيس فسټيل ډي کولېنګس “Numa Denis Fustel de Coulanges” تر لارښوونې لاندې زده کړې وکړې، چې د ټولنيزې پوهې د نظر په درلودلو سره د لرغوني يونان او روم د سبکونو پلوی و. دورخيم د “Montesquieu” په سرليک باندې لاتيني ژبه کې د خپلې دوکتورا پايليک وليکه. په ورته وخت کې يې “Auguste Comte” او هيربرت سپينسر “Herbert Spencer” هم ولوستل، چې په واسطه يې دورخيم پر خپل مسلک باندې له ډېر کوچنيوالي څخه د ټولنې پر وړاندې پوهنيزه وسيله کې لېوال شو. دې حالت له فرانسوي پوهنيز سيستم سره د زياتو شخړو له منځه د لومړني ټکر معنا درلوده، چې هغه وخت يې د ټولنيزې پوهې هيڅ نصاب نه درلود. دورخيم ته انساني څېړنې بې خونده ښکاره شوې او له همدې امله يې خپل پام له روانپوهنې او فلسفې څخه اخلاقو او په پای کې ټولنپوهنې ته واړوه. نوموړي په ۱۸۸۲ ز کال په فلسفه کې خپل “aggregation” تر لاسه کړ، که څه هم يو کال مخکې د يوې سختې ناروغۍ له امله يې د وروستۍ درجې تر څنګ د زده کړو ياد بهير پای ته ورساوه.
علمي مسلک
المان کې د دورخيم دوره د دې لامل شوه، چې نوموړی د الماني ټولنيزې پوهې او فلسفې په اړه ګڼ شمېر مقالې خپرې کړي. نوموړی د ويلهيلم ونډت “Wilhelm Wundt” له کار [کتاب] څخه په ځانګړي ډول اغېزمن شوی و. د دورخيم مقالې په فرانسه کې وپېژندل شوې او نوموړي په ۱۸۸۷ ز کال د بورډيوکس پوهنتون “University of Bordeaux” کې د استادۍ دنده تر لاسه کړه، چې ټاکل شوې وه، چې په ياد پوهنتون کې به د ټولنيزې پوهې لومړنۍ دورې ته تدريس کوي. د نوموړي رسمي وړ نوم “Chargé d'un Cours de Science Sociale et de Pédagogie” و، ځکه چې نوموړي پيداګوژي او ټولنپوهنه دواړه تدريس کړل، چې ټولنپوهنه له دې څخه مخکې هيڅکله فرانسه کې نه وه تدريس شوې. په خورا انساني پوهنځي کې د ټولنيز پوه ګومارنه د وختونو د بدلون يوه مهمه نښه او ټولنيزو پوهو مخ پر وده ارزښت او پېژندنه وه. دورخيم له همدې دريځه د فرانسوي ښوونځي سيستم په سمولو کې مرسته وکړه او د ښوونځي نصاب ته يې د ټولنيزې پوهې څېړل وروپېژندل. که څه هم د نوموړي دې مخالفتي باورونو چې مذهب او اخلاق له ټولنيز غبرګون څخه په بېلو اصطلاحاتو کې تشرېح کېدلی شي، نوموړی له زياتو نيوکو سره مخامخ کړ.
نیټفلیکس
نيټ فليکس Netflix د امریکا د خورا لوړ مینځپانګې پلیټ فارم او تولید شرکت دی چې په لاس ګیټوس ، کالیفورنیا کې موقعیت لري.
سرحوزه ولسوالۍ
سرحوزه ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۶،۲۳۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
زېړوک ولسوالۍ
زېړوک ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۳،۱۹۰ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
سروبي ولسوالۍ (پکتيکا)
سروبي ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۸،۲۹۱ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
جهانګیرخان (سینمایي لوبغاړی)
جهانګیر خان Jahangir Khan) په خیبر پښتونخوا کې زیږیدلی دی چې په پښتنو فلمونو کې یوه پیژندل شوې څیره ده. نوموړی له کلونو راهیسی په سینمایي فلمونو کې کار کوي, د پښتو فلمونو ترڅنګ یې په اردو فلمونو کې هم لوبیدلی دی.
ژوند
جهانګیر خان دوه ودونه کړي چې یوه ښځه یې پنجابې او بله د کشمیر ده, د لوڼو او ځامنو ترڅنګ نومړی مسیان هم لري.
ګورګ وا
جورج مانه بشپړ نوم (جورج مانه وپپونګ ویه) په انګلیسي George Manneh Oppong Weah) زوکړه ۱ اکتوبر ۱۹۶۶م کال مونروویا. د فوټبال پخوانی لوبعاړی او د لیبریا هیواد پنځه ویشتم ولسمشر دی.
حضرت ابراهيم عليه السلام
د الله پیغمبر دی
اسلامي دینار
د سرو زرو دینار یا د سرو زرو نوی دینار (اسلامي دینار) په حقیقت کې د اسلامي سرو زرو دینار یو بل ډول دی. چې هدف یې دوهم ځل لپاره د اسلامي دینار را ژوندي کول دی. کارول یې د عثمانیه خلافت څخه وروسته بند شوی وه. د دوهم ځل لپاره پیل یې د اسلامي عالم شیخ عمر وادیلو په واسطه په کال ۱۹۹۲ میلادی کې چې د اسپانیه اوسیدونکی دی وشو.او نبوي سنت یې یوه پیړۍ وروسته را ژوندی کړ. د سرو زرو دینار د بیا احیا پلويان خورا ډیر دی. د مثال په توگه شیخ عبدالقادر الصوفي، شیخ عمر وادیلو، جناب عبدالرحمن مهدی،شیخ عمران نزار حسین،جناب آصف شیراز، دوکتور احمد کامیل احمد محی الدین میرا و احمد تهامسن وغیره.
د وزن او عیار معیارونه
د سروزرو نوي دینار وزن هم یو مثقال تعین شوی چې وزن یې له ۷۲ وربشو یا ۴،۲۵ گرامو سره برابر دی. د حضرت عمر رض د حکومت د تعین شوی معیار مطابق د ۷ دینارو وزن له ۱۰ درهمو سره یو دی چې د یوه درهم وزن ۲،۹۷۵ گرامه (تقریبا ۳ گرامه) کیږی. د سروزرو دینار عیار باید لږ تر لږه ۲۲ قیرات (۹۱،۷٪) وی. نو ځکه د سرو زرو د سکو تولیدي شرکتونه لکه نړیوال اسلامی ضرب خونه، دینار وکاله، سنت اسعار ضرب خونه او داسې نور د حضرت عمر رض د تعین شوی معیار څخه ملاتړ کوی.
اجرا
د سرو زرو اجرا په څو هیوادونو کې شروع شوی.
مالزي
د لومړي ځل لپاره د سرو زرو دینار په کال ۲۰۱۰ کې د مالزي د کلانتان ولایت کې نشر شو،او دې ته یې د قانونی اسعارو حیثیت چې رینگټ دی ورکړ.او په کال ۲۰۱۱ کې د دې هیواد یو بل ولایت پراک کې هم د سرو زرو دینار کارول پیل شول. او هغې ته یې د رنگټ درجه ورکړه.
پاکستان
د سرو زرو نوی دینار په لومړي ځل د پاکستان په راولپندي ښار کې په کال ۲۰۰۹ کې پیل شو. البته دې ته یې لا تر اوسه د قانوني اسعارو حیثیت ندی ورکړی.
نور هیوادونه
د دې پورته هیوادونو سر بیره سنگاپور،قزاقستان،د امریکا متحده ایالات،سویلي افریقا ،اسپانیا، د عراق او شام اسلامی دولت او داسې نورو په غیر رسمي توگه د سرو زرو د دینار کارونه پیل کړې.
کارول
د سرو زرو دینار ډیره کارونه لري
شرکتونه
هغه شرکتونه چې د سرو زرو نوی دینار جوړوی په لاندې ډول دی.
په کاناډا کې مذهبي خپلواکي
حقوقي چوکاټ
د کاناډا د حقوقو او خپلواکۍ د منشور په «بنسټيزه خپلواکي» برخه کې راغلي: ۲. هر څوک لاندې بنسټيزې خپلواکۍ لري:
(الف) د ضمير او مذهب آزادي،
(ب) د فکر، عقیدې، اند او د رسنيو او نورو اړيکو د رسنيو په ګډون د بيان آزادي.
(ج) د سوله یيزو راټولېدو خپلواکي او
(د) د ملتيا آزادي. په همدې بنسټ کاناډايان په خپلو عقیدو او اندونو کې خپلواک دي، چې خپلې مذهبي چارې تر سره کړي، يا ترې ځان وساتي او خپلواک دي چې رسنيزې ادارې جوړې کړي. که مذهبي توکي ولري، یا يې ونه لري. کاناډايي مذهبي ادارې په عمومي ډول له بسپنه ورکوونکو ادارو څخه ګټه تر لاسه کوي، کوم چې ملاتړو ته اجازه ورکوي، چې له مالياتي اعتبار يا مالي مرستو څخه د کمولو له لارې ګټه پورته کړي.
د منشور د سريزې ترمخې، کاناډا په دې اصل جوړه شوې ده چې د خدای لوړوالی په رسمېت پېژني. د سريزې دا برخه د منشور د قانون جوړولو پر برخې اغېز نه دی کړی. د اساسي قانون تر مخې، د خدای په رسمېت پېژندنې پر موضوع، له دې امله نیوکه شوې، چې په دويمه برخه کې د ضمير او مذهب د ضمانت شوې بنسټيزې خپلواکۍ له اصل سره په ټکر کې ده او دا به هغه ته زيان ورسوي، څوک چې له خدای پرته بله يا شرکي عقيده لري، چې بودايي دين او بې ديني په کې شامله ده.
سربېره پر دې، منشور د قانون واکمني په رسميت پېژني، هغه اصل چې قانون بايد ملت اداره کړي، نه دا چې ملت د دولتي مسئولينو د پریکړو له لارې اداره شي.
د بشري حقوقو د قوانينوټولګې (مجموعې)
په داسې حال کې چې مذهبي خپلواکي د منشور له لارې د حکومت له لاسوهنې څخه خوندي ده، د اشخاصو شخصي کارونه په پراخه کچه د ايالتي بشري حقوقو د قوانينو د مجموعو له لارې اداره کېږي. دا قوانين د دين په ګډون د شخصي ځانګړتياوو د تنوع پر بنسټ په بازارونو، هستوګنځای او کارځایونو کې توپيري چلند منع ګرځوي. يو فدرالي قانون، چې د کاناډا د بشري حقوقو قانون دی هم شته، کوم چې په فدرالي واک ساحو کې د بانکونو او هوايي ليکو په څېر په کار ځایونو او سوداګريو کې توپيري چلند منع کړی دی.
د پخوانيو قضيو پر اساس جوړ شوی قانون
په ۱۹۵۵ ز کال کې، د کاناډا سترې محکمې د چاپوټ او رومين تر منځ موضوع کې د جيهوا شاهدانو په اړه دا پریکړه وکړه چې، ټول دينونه برابر حقوق لري او دا پریکړه يې د دود او قانون د واکمنۍ پر اساس کړې وه. هغه مهال د دې استدلال لپاره هېڅ قانوني بنسټ نه و ګرځول شوی.
په ۱۸۷۴ ز کال کې د ګيبور په قضيه کې، د خصوصي شورا قضايي کمېټې چې هغه مهال د بریتانيې د سترواکۍ په دننه کې د کاناډا لپاره محکمه وروستۍ حل لاره وه، پریکړه وکړه چې د کاناډا ملکي محکمې واک لري، چې د کليسا د غړو او کليسا د سازمان تر منځ ستونزې حل کړي. د دې پریکړې لپاره بنسټ دا و چې کليساګانې بايد د خپلو داخلي پرېکړو او قوانينو سره سمون ولري او د کليسا غړي حق لري چ،ې له دوی سره له داخلي اصولو او قوانينو سره سم چلند وشي. د ګيبور په قضيه کې د مسئلې ځانګړې موضوع اړوند، قضايي کمېټې پریکړه وکړه چې، په مونترال کې کاتوليکه رومي کليسا ،د چا د سياسي اندونو په نظر کې نیولو سره د کليسا د مړ شوي غړي له خښولو انکار وکړي.
د سينډيکيټ نارت کريسټ او امسيلم په قضيه کې، د کاناډا سترې محکمې د مذهبي خپلواکۍ د ادعاوو د پېژندنو لپاره دوه اړخېزې ازموينې وړاندې کړې: لومړی، د يوه کار يا باور څرګندول، چې له دين سره اړيکه لري. دويم، دا کس بايد په خپلو عقېده کې رېښتينی وي. محکمې همدا راز وويل چې: يو کار چې تر پوښتنې لاندې نيول کېږي، لازمي نه ده چې بايد ديني وي، يا يې ټول هغه خلک ومني، چې په دې دين باور لري. مهمه دا ده چې دا کار له دين سره اړيکه لري.
د کاناډا د Mouvement laïque québécois v Saguenay (City) قضيې تر مخې  د کاناډا سترې محکمې پریکړه وکړه چې د ښاروالۍ شورا نه شي کولای، خپلې ناستې په دعا پرانيزي، ځکه چې په دې سره د ضمير او مذهب خپلواکي ماتېږي. دې پرېکړې يوه حقوقي قضيه پای ته ورسوله، کومه چې د يو بې دينه «الين سيمونیو» او Mouvement laïque québécois له خوا د ساګويني د ښاروال «جين ټمبرلي» پر ضد پيل شوې وه.
حقوقي بنسټونه
د کاناډا د حقوقو او خپلواکۍ د منشور د پنځلسمې برخې پربنسټ، د هر چا فردي مساوات خوندي دی. دا برخه د برابرۍ ملاتړ او د شمېرو او پرتلنې پر اساس توپيري چلند ردوي. په هر حال، دا منشور افراد د دولتي ادارو له کارونو، تګلارو او اصولو څخه خوندي کوي، نه له نورو اشخاصو او شخصي ادارو څخه.
د دې منشور په پنځلسمه ماده کې راغلي: ۱۵. (۱) ټول افراد له قانون سره سم او تر قانون لاندې برابر دي او د برابر قانوني خونديتابه او برابرې، قانوني ګټې اخستنې حق لري، بې له توپيري چلند څخه، په ځانګړي ډول، له هغه توپيري چلند څخه پرته چې د توکم، مليت يا قومي اصليت، رنګ، مذهب، جنس، عمر، ذهني يا فزيکي معيوبيت پر بنسټ وي.
(۲) څانګيزه ماده (۱) له هېڅ قانون، پروګرام يا فعاليت څخه مخنيوی نه کوي، د کوم موخه چې د زيانمن شوو خلکو يا ډلو د حالت ښه کول وي، د هغو په ګډون چې د توکم، ملي يا قومي اصليت، رنګ، مذهب، جنس، عمر ، ذهني يا فزيکي معيوبيت له امله يې زيان لیدلی وي. په دې موخه چې، د خونديتابه سيمه پراخه کړای شي، د کاناډا بشري حقوقو قانون په درېيمه برخه لومړۍ فقره کې د هغو فعالينو له خوا د منع شوو بنسټونو پر اساس توپيري چلند منع کړی، کوم فعاليت چې په فدرالي قلمرو کې راځي، لکه: تلويزيون او تر فدرالي څار لاندې صنايع.
پر مذهبي بنسټونو د ځای ورکولو د دندې ځانګړتيا دا ده چې، دا قضيې د منشور په قلمرو کې راځي  او هم د نورو ايالتي او ولايتي بشري حقوقي قوانينو په قلمرو کې او هم د ټولنيزو ارزښتونو، بې دينۍ او جنسي مساوات معنا ته ګواښ رامنځته کوي.
پېژند(تعريف)
مناسب ځای ورکول يوه قضايي اصطلاح ده. د دې څرګندونه کوي چې، «فدرالي، ولايتي او ساحوي د توپيري چلند ضد کړنې ګومارونکو، خدمتونو وړاندې کوونکو او د ځمکې خاوندانو ته مثبته دنده سپاري، تر څو د پېژندل شوو توپيري چلندونو پر بنسټونو د خلکو اړتياوې پوره کړي». د سناڼدا فريډمن په وينا: د وړ ځای ورکولو دنده د درې دليلونو لپاره «د بشپړې برابرۍ پر لور تګ او استازيتوب کوي». لومړی ـ «دا چې مساوات په څرګند ډول غیر متوازن وي، چې موخه یې د زيان لرې کول وي، ان که دا يو مختلف او زيات ملاتړي چلند ته اړتيا ولري». دويم- هغه په « زيانمن شوو د ګډون لپاره پر چاپېريال برابرولو» تمرکز لري. او وروستی دا چې - «د برابروالي له نورو مفاهيمو څخه وړاندې ځي، په دې معنا چې، په څرګند ډول د بدلون راوستلو لپاره مثبته دنده سپاري».
پايليک
پايليک چې په انگرېزي ژبه کې يې (تېزس thesis) بولي، هغه ليکنې او رسالې ته ويل کېږي چې د پوهنتوني زده کړو په پای کې يې زده کړیال د لارښود استاد تر لارښوونو لاندې ليکي او دفاع کوي يې.
ملا حسن رحماني
ملا محمد حسن رحماني يا ملا حسن رحماني د اسلامي امارت یو لوړپوړی چارواکی او د کندهار پخوانی والي وو.
دا هم وګورئ
ملامحمد حسن رحمانی دطالبانو یو ډیر مهم غړی وو ډیر عاجز او ایماندار انسان وو د رحمانی صاحب زوئ محمد ذاکر رحمانی وایی چی رحمانی صاحب به هیڅ کله د تهجد لمونځ نه پریږدی او د بی دینه خلګو سخت دښمن وو د ږوند تر اخیره د احادیثو په درس او تدریس اخته وو الله دی جنت الفردوس ورکړی
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
پاملرنه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" پاملرنه یا توجه او فکري تمرکز (Attention) د معلوماتو پر یوه جلا اړخ، هغه که ذهني وي او که عیني، د انتخابي تمرکز کولو سلوکي او ذهني بهیر دی چې پر مهال یې نور د درک او پوهېدو وړ معلومات له پامه غورځول کېږي. ویلیم جیمز (۱۸۹۰) لیکي چې "پاملرنه یا توجه له څو هم‌مهاله لیدل کېدونکو ممکنه څیزونو یا د فکر له لړیو څخه د یوې برخې لپاره په روښانه او واضح بڼه د ذهن قبضه کول یا راخپلول دي. فکري تمرکز او شعور یې اصلي جوهر دی." پاملرنه همدا راز د ذهني بهیر د محدودو سرچینو د تخصیص په توګه هم تشریح شوې ده. پاملرنه په هره ثانیه کې د دماغ له خوا د پروسس کېدونکو معلوماتو د اندازې له پلوه، د یوې ذهني باریکۍ یا محدودیت له لارې څرګندېږي. د مثال په توګه، د انسان د لید په برخه کې، تر ۱٪ څخه لږ داخل شوي معلومات (شاوخوا یو میګابایټ په یوه ثانیه کې) کېدای شي دغې باریکۍ ته ننوځي، چې په غیرارادي توګه د توجه له منځه تللو (inattentional blindness) لامل کېږي.
پاملرنه په زده‌کړو، ارواپوهنه، عصبي علومو، ذهني یا ادراکي عصبي علومو، او عصبي ارواپوهنه کې د څېړنو یوه مهمه برخه ده. د فعالې څېړنې په برخو کې د هغو حسي اشارو او سیګنالونو د سرچینې ټاکل شامل دي، چې پاملرنه رامنځته کوي. د حسي نیورونونو د عصبي حجرو د تنظیم پر ځانګړنو د دغو حسي اشارو او سیګنالونو اغېزې، او د پاملرنې او نورو سلوکي او ذهني پروسو ترمنځ اړیکې، چې کاري حافظه او رواني څارنه او هوښیاري پکې راځي، هم پکې شاملېږي. د څېړنې یوه نسبتا نوې څانګه، چې د رواني ناروغیو په برخه کې د پخوانیو څېړنو پراختیا ده، له تروماتیکو دماغي ضربو یا صدمو سره تړلو تشخیصي نښو نښانو او پر پاملرنه یې د اغېزو څېړنه کوي. پاملرنه همدا راز په بېلابېلو کلتورونو کې هم توپیر لري.
د پاملرنې او شعور ترمنځ اړیکه هم دومره پېچلې ده چې دایمي فلسفي سپړنې یې توجیه کړې دي. دا ډول سپړنې هم له پخوا راهیسې په پرله پسې توګه مهمې ګڼل کېږي، ځکه کولی شي د رواني روغتیا او شعوري ګډوډیو له مطالعې څخه رانیولې تر مصنوعي هوش او د هغه تر څېړنیزې ساحې پورې پر بېلابېلو برخو خپلې اغېزې ولري.
معاصر تعریف او څېړنې
مخکې له دې چې ارواپوهنه د یوې علمي څانګې په توګه رامنځته شي، پاملرنه د فلسفې په ډګر کې لوستل کېده. همدا لامل دی چې د پاملرنې په ساحه کې ډېری اکتشافات د فیلسوفانو لوري شوي دي. ارواپوه جان بي واټسون، هسپانوی عالم جووان لویس ویوز د عصري ارواپوهنې پلار بولي ځکه نوموړي په خپل کتاب De Anima et Vita (روح او ژوند) کې، په لومړي ځل د تجربي څېړنو اهمیت تشخیص کړی. د حافظې په اړه د هغه په ​​​​اثر کې، ویوز وموندله چې هرڅومره محرکاتو ته ډېره توجه کوو، همغومره په ښه توګه حفظ کېږي.
په ۱۹۹۰مه لسیزه کې، ارواپوهانو د پوزیټرون خپرولو ټوموګرافي یا سکن (PET) او وروسته د فعالې مقناطیسي رېږدېدا تصویر ایستنې یا اېف-اېم‌آر‌آی (fMRI) کارول پیل کړل ترڅو د پاملرنې یا توجه اړوند کارونو باندې د څارنې پر مهال د دماغ انځور واخلي. دا چې دغه ګرانبیه تجهیزات عموما یوازې په روغتونونو کې وو، ارواپوهان له نیورولوژستانو یا عصبي متخصصینو سره د ګډ کار کولو یا همکارۍ په هڅه کې شول. ارواپوه مایکل پوسنر (چې د لیدو اړوند انتخابي پاملرنې په برخه کې د خپلو اغېزناکو کارونو له کبله مشهور و) او نیورولوژیست مارکوس ریچل د انتخابي پاملرنې په برخه کې د دماغ د تصویر ایستلو اړوند څېړنو کې مخکښ شول. د دوی د څېړنو پایلو د عصبي علومو د پوهانو لېوالتیا جلب کړه، چې تر هغه وخته یې یوازې د شادي یا بیزوګانو پر مغزونو تمرکز درلود. د دغو ټیکنالوژیکي نوښتونو له پراختیا سره، د عصبي علومو پوهانو له دا ډول څېړنو سره لېوالتیا پیدا کړه، چې پکې د دماغ د تصویر اخیستلو له دغو نوو تخنیکونو سره د ذهني یا ادراکي ارواپوهنې پېچلي او پرمختللې تجربي نمونې یو ځای کېږي. که څه هم د الیکټرو-انسفالوګرافي (EEG) یا د مغز برېښنایي فعالیت اندازه کولو زوړ تخنیک، چې د انتخابي پاملرنې زمینه یې برابروله، د دماغ د فعالیت مطالعه کولو لپاره له پخوا راهیسې د ادراکي ارواپوهانو لخوا کارېده، خو په دماغ کې دننه د دقیق ځايي فعالیت اندازه کولو لپاره د دغو نوو تخنیکونو وړتیا او توانایي د ډېرو څېړونکو د بیا لېوالتیا لامل شوه. د دا ډول عصبي تصویر اخیستنې اړوند مخ پر ودې څېړنو د فرنټوپیریټل پاملرنې یوه شبکه پېژندلې ده چې ښکاري د پاملرنې د کنټرول مسؤولیت به لري.
هم‌مهاله پاملرنه
هم‌مهاله پاملرنه په یوه وخت کې ډېرو فعالیتونو ته پرله پسې او بې وقفې پاملرنه ده. یو بل کلتوري تمرین چې د هم‌مهاله پاملرنې له ستراتیژیو سره تړاو لري د یوې ډلې دننه همغږي ده. په سان پیډرو ښارګوټي کې د بومي میراث کوچنيان او د هغوی پالونکي لیدل شوي چې په پرله پسې ډول خپل فعالیتونه د یوې ډلې له نورو غړو سره د هم‌مهاله پاملرنې له ماډل سره په موازي بڼو همغږي کوي، په داسې حال کې چې په متحده ایالاتو کې د منځنۍ کچې اروپايي-نسله کورنۍ د پېښو ترمنځ وړاندې-وروسته کېږي. څېړنې دې پایلې ته رسیدلې چې هغه ماشومان چې له بومي امریکايي ریښو سره نږدې اړیکې لري، پراخو او ځیرکو کتونکو ته خورا زیات تمایل لري. او دا د پاملرنې په مدیریت کې د یوه کلک کلتوري توپیر ښکارندویي کوي.
هم‌مهاله پاملرنه هغه پاملرنه ده چې پر یوه وخت ګڼو پېښو ته په توجه کولو سره پېژندل کېږي. هم‌مهاله پاملرنه په بومي ټولنو کې د هغو ماشومانو په وسیله ښودل کېږي، چې خپل چاپېریال ته د همدغه ډول پاملرنې په کولو سره زده‌کړه کوي. د هم‌مهاله پاملرنې شتون په هغو طریقو کې روښانه کېږي چې پکې د بومي بګرونډ لرونکي ماشومان هم د دوی له شاوخوا او هم نورو اشخاصو سره تعامل کوي. دا پر ډېرو هم‌مهاله فعالیتونو یا پېښو تمرکز کولو ته اړتیا لري، خو په یوه وخت د څو کارونو له کولو (multitasking) څخه توپیر لري، چې پکې د ګڼو فعالیتونو ترمنځ د توجه او تمرکز په بدلون سره مشخصېږي او یو فعالیت پکې د بل فعالیت له کولو مخکې درېږي.
ښرنه ولسوالۍ
شرن ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵۴،۴۱۶ وگړو ته رسېږي.
کرېسټوفر هېچنز
کرسټوفر ارېک هېچنز (زوکړه د ۱۹۴۹ کال د اپرېل ۱۳مه – مړینه د ۲۰۱۱ کال د ډېسمبر ۱۵مه) یو انګلیسی الاصله امریکايي لیکوال او ژورنالېست  و چې په پراخه کچه د ۲۰مې او ۲۱مې پېړۍ د تر ټولو متنفذو ماده پالکونکو په توګه پېژندل شوی. هغه د عقیدې، سیاست او ادب په برخه کې د ۱۸ کتابونو لیکوال دی، هغه په انګلستان کې زېږېدلی او هملته یې زده‌کړې کړې، چې په ۱۹۷۰یمه لسیزه کې له اکسفورډ پوهنتون څخه فارغ شوی. هغه د ۱۹۸۰یمې لسیزې په لومړیو کې امریکا ته کډوال شو او نېشن (ملت) او وینتي فر (د غرور بازار) مجلو ته یې لیکنې وکړې. هغه د نوي الحاد له څلورو سوارکارانو څخه یو بلل کېږي. هغه د ستون لیکونکي او ویناوال په توګه شهرت ترلاسه کړ. د هغه پوهنپوهنیزه/ معرفتي فلسفه‌ییزه چاړه د حقوقو او فلسفې په برخه کې لا هم نښه ده.
ښرنه ولسوالۍ
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
کرېسټوفر هېچنز
هېچنز ځان پر خدای د عقیدې ضد باله او ټولو مذهبونو ته یې د مضرو، استبدادي او دروغجنو په نظر کتل. هغه د بیان آزادۍ ساینسي کشف او د کلیسا او دولت پر جلاوالي داسې استدلال کاوه چې هغوی د بشري تمدن لپاره د چلند د یو اخلاقي کود په توګه پر دین غوره‌والی لري. د هغه دا وینا چې «هر هغه څه چې له شواهدو پرته يې د منلو ادعا کېدی شي، له شواهدو پرته ردېدلی هم شي» د هېچنز د فلسفه‌ییزې چاړې په نوم پېژندل شوې ده. هېچنز په ځانګړې توګه د تبلیغي موقف کتاب کې د کاتولیکې راهبې مور  ترزا، د څوک د دروغ ویلو لپاره پاتې نه دي کتاب کې د ولسمشر بېل کلېنټون او د هنري کیسینجر محاکمه کتاب کې د امریکايي ديپلومات هنري کیسینجر انتقادي ژوند لیکونه ولیکل. هېچنز د ۲۰۱۱ کال په ډېسمبر کې د مرۍ سرطان د ګډوډیو له امله د ۶۲ کلونو په عمر ومړ.
د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړې
هېچنز په پورتسموث کې د دوو زامنو د مشر زوی په توګه نړۍ ته راغی؛ د هغه ورور پیټر یو ټولنیز محافظه‌کار ژورنالېست  شو. د هغوی مور او پلار ارېک ارنست هېچنز (زوکړه ۱۹۸۷ – مړینه ۱۹۰۹) او يېوان ژان هېچنز (چې کورنۍ نوم یې هېکمن و؛ زوکړه ۱۹۲۱-مړینه ۱۹۷۳) د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې په سلطنتي سمندري ځواکونو کې د خدمت پر مهال په سکاټلند کې له یو بل سره وپېژندل. د هغه مور د ښځو د سلطنتي سمندري پوځي خدمتونو له خدماتي کارکوونکو او غړو څخه وه. هغه یهودی‌ الاصله وه (کرېستوفر او ورور یې ۱/۳۲ برخې نژادي اقلیت یهودیان وو)، دا هغه څه و چې چې هېچنز په ۳۸ کلنۍ کې وموندل او هغه د یو یهودي په توګه وپېژندل شو.
هېچنز زیاتره ارېک د یو قومندان په توګه یادوي. ارېک د اچ ام اېس جامیکا په نوم بېړۍ کې وګومارل شو، چې د ۱۹۴۳ کال د ډېسمبر په ۲۶مه یې د شمالي کېپ په جګړه کې د شارنورسټ په نوم د المان د جنګي بېړۍ په ډوبېدو کې برخه واخیسته. هغه په جګړه کې د خپل پلار مرستې ته درناوی وکړ چې ویل یې: «د نازیانو د یوې تصدۍ د ځمکې تل ته کول تر ټولو غوره کار دی چې تردې مهاله یې ترسره کړی.» د ارېک د سمندري دندې له امله اړتیا وه چې د مالتا په ګډون چېرته چې پیټر هېچنز په ۱۹۵۱ کال کې په سلیمه ښار کې زېږېدلی و، په ټوله بریتانیا کې له یوې اډې څخه بلې اډې ته کډه شي. ارېک وروسته د بېړۍ جوړوونکو، چټکو بېړیو او د یو ابتدایه ښوونځي لپاره د حسابدار په توګه کار وکړ.
هېچنز په دوو خپلواکو ښوونځیو کې زده‌کړې وکړې، چې له اته کلنۍ څخه یې د ټاویسټوک، ډوون سیمې په مونټ هاوس او د کمبرېج په لېنز ښوونځي کې زده‌کړې وکړې. هېچنز په ۱۹۶۷ کال کې د اکسفورډ په بالیول کالج کې ومنل شو، هلته هغه فلسفه، سیاست او اقتصاد ولوستل، چې تدریس یې سټيون لوکس او انتوني کني پر غاړه و. هغه په ۱۹۷۰ کال کې په درېیمه درجه فارغ شو. هغه په‌خپله نوې ځوانۍ کې د ریچارډ لیولین «زما دره څومره شنه وه»، د ارټور کوسلر «په غرمه کې تیارې»، د فئوډور ډاسټایوسکي د«جرمونو او سزا»، د آر.اېچ ټواني «د مذهب او سرمایه‌دارۍ پر عروج نیوکه» اثارو او په ټوله کې د جورج اورویل د اثار تر اغېز لاندې راغی. هغه په ۱۹۶۸ کال کې د پوهنتون ننګونې په نوم د تلویزوني پوښتنو په خپرونه کې ګډون وکړ.
هېچنز په ۱۹۶۰مه لسیزه کې د ویتنام جګړې، اټومي وسلو، توکم پالنې او اولیګارشۍ (د شتمنو واکمنۍ) په ګډون د بې شمېره سیاسي اتحادیو سره د اختلاف له امله له کیڼ سیاسي لوري سره یوځای شو. هغه د ۱۹۶۰مې او ۱۹۷۰یمې لسیزې فرهنګي ضد او اعتراضي غورځنګونو ته لېواتیا ښکاره کړه. نوموړي د هغه مهال د نشه‌يي توکو له تفریحي کارونې څخه ډډه وکړه او ويې ویل: «زما په ډله کې موږ لږ څه د خوند‌اخیستلو خلاف وو... دې چارې د موندل کېدلو لپاره د پولیسو لمسون خورا اسانه کړی و، ځکه د نشه‌يي توکو کښت هغه څه و چې نږدې هر څوک پرې پوهېدای شوی.» هېچنز د جېمز کامرون د یوې مقالې له لوستلو څخه الهام واخیست چې ژورنالېست /خبریال شي.
هېچنز د خپلې ځوانۍ په دوران کې دوه‌جنس پال و او په ټوکه يې وویل چې د عمر له زیات‌والي سره د هغه ظاهري بڼه «تر هغې کچې راټيټه یا بدله شوه چې یوازې ښځې به له هغه سره د خوب بستر ته تللې.» هغه وویل چې په اکسفورډ پوهنتون کې يې له دوو نارینه زده‌کړیالانو سره جنسیي اړیکې لرلې، که څه هم نوموړی د هغوی نومونه په عام ډول نه افشا کوي خو په وینا یې هغوی وروسته د مارګاریت تاچر د لومړي وزیرتوب په دوره کې د محافظه‌کارانو وزیران شول.
هېچنز په ۱۹۶۵ کال کې له کاریګر ګوند سره یوځای شو، خو په ۱۹۶۷ز.کال کې د هغه څه له امله چې هېچنز «د ویتنام له جګړې څخه د لومړي وزیر هارولډ ویلسون د سپکاوي‌وړ ملاتړ وباله» د کاریګرو زده‌کړیالانو د سازمان له لوی اکثریت سره اخراج شو. هېجنز د پیټر سیدوک چا چې د وېکتور سرژ د روسیې انقلاب او د شوري مخالف اثار ژباړلي، تر اغېز لاندې د تروتسکیزم او د سټالینیسټي ضد سوسیالیزم سره تحریفي اېډیالوژیکه مینه پیدا کړه. تر هغه لږ وروسته نوموړی د «لومګزامبورګ د مخکې-تروتسکیزم له یوې کوچنۍ خو مخ پر ودې فرقې سره یوځای شو.
په انګلستان کې د خبریالۍ دنده (۱۹۷۱-۱۹۸۱)
هېچنز د خپل کار په لومړيو کې د نړیوال سوسیالیزم له مجلې سره د ژورنالېست  په توګه کار پیل کړ. چې د نړیوالو سوسیالیستانو له‌خوا خپرېده، چې اوس‌مهال د بریتانیا د سوسیالیست ګوند مخکښان دي. دا ډله په پراخه کچه تروتسکیزان وو، خو د نورو اورتودوکس تروتسکیزي ډلو سره یې توپیر درلود، داسې چې هغوی د کمونیستي دولتونو په توګه د «کاریګرانو له دولتونو» څخه دفاع رد کړه. د دوی شعار «نه واشنګټن او نه مسکو و بلکې نړیوال سوسیالیزم» وو.
ژوندليک
ژوندليک چې په یوناني ژبه کې يې (بيوگرافيه) (βίος) يانې «ژوند» او (γράφω) يانې ليک يا ليکم دی، د «ژوند بيان» په مانا دی. يانې ژوندلیک د انسان د ژوند هغه ليکني بيان ته ویل کېږي چې د کوم بل چا له خوا لیکل شوی یا يې هم پخپله لیکلی وي. دا هم اړينه ده وویل شي چې که کوم څوک د خپل ژوند بیان په خپله ولیکي هغه بيا د اتوبيوگرافي په نامه هم يادېږي.
اخځليک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F
صرف
دعربی ژبی هغه علم دی چی دعربی ژبی له کلمه او صیغه څخه بحث کوی صرف په عربی لغت کی دبدلون په مانا ده یعنی دیو شی بدلون له یو حالت نه بل حالت ته تصریف یا صرف ویل کیږی.
د صرفوغرض
د صرف له علم څخه غرض دادی چی ویونکی له لفظی خطا ساتی
د صرفوارزښت
ویل کیږی چی دصرف علم دټولو علومو مورده
گومل ولسوالۍ
گومل ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۶۴،۲۷۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
علوم
علوم دعلم جمع حالت دی چې په پښتو ژبه د پوهنې مانا لري. عربي عالمانو علوم په دوه لويو برخو وېشلي:
زوکړه
زوکړه (زېږېده، زېږېدنه) دې نړۍ ته د ماشوم يا د ژوي د بچي د راتگ په مانا ده. په پښتو ژبه کې د ژوي د بچي زېږېدنې ته د (لنگېده، لنگېدنه، لنگون او بچي راوړنه) نومونې هم کارېږي.
اخځليک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_(%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F)
پاول فلورنسکي
پاول اليکساندرووېچ فلورنسکي “Pavel Alexandrovich Florensky” (P. A. Florenskiĭ, Florenskii, Florenskij هم ورته وايي؛ روسي: Па́вел Алекса́ндрович Флоре́нский؛ ارمنيايي: Պավել Ֆլորենսկի؛ روماني: Pavel Florenski؛ زوکړه: ۱۸۸۲ ز [زوړ سيستم له مخې د جنوري ۹]، مړينه: ۱۹۳۷ د ډسمبر ۸) د ارتودوکس دين متخصص، پادري، فيلسوف، رياضيپوه، فزيکپوه، برېښنايي انجنير، نوښتګر يا مخترع، د ګڼو علومو پوه او د سرښندنې د پخوانۍ بڼې خلاف د نوې سرښندنې پلوی يا “neomartyr” و.
د ژوند لومړي وختونه
پاول اليکساندوروېچ فلورنسکي د ۱۸۸۲ ز کال د جنوري پر ۲۱ [زوړ سيستم له مخې د جنوري پر ۹] نېټه په “Elisabethol Governorate” (نني لويديځ اذربايجان) کې د “Yevlakh” ښارګوټي کې د الکساندر فلورنسکي په نوم د اورګاډي د انجنيرۍ کورنۍ کې وزېږېد. پلار يې د روسي ارتودوکس کشيشانو له يوې کورنۍ څخه دی، په داسې حال کې چ ې مور يې اولګا “Olga” (سالوميا) ساپارووا (Saparyan, Sapharashvili) جورجيا کې له تبيليسي ارمنيايي “Tbilisi Armenian” اشرافو څخه وه. د نوموړي مورنۍ نيا صوفيا پاټووا “Sofia Paatova” يعنې پاتاشويلي “Paatashvili” د کاراباخ “Karabakh” له يوې ارمنیايي کورنۍ څخه وه، چې د جورجيا په بولنيسي ‘Bolnisi’ سيمه کې اوسېدله. فلورنسکي «تل د خپلې ارمنيايي کورنۍ د ريښو پلټنه وکړه» او څرګنده يې کړه، چې دوی له کاراباخ څخه وو.
نوموړي د لرغونې فلسفې په اړه هم دورې (کورسونه) تر لاسه کړل. د دې دورې پر مهال ځوان فلورنسکي چې هيڅ مذهبي روزنه يې نه درلوده، د فزيکي پوهې د بريدونو يا محدوديتونو تر شا يې څېړنو ته لېوالتيا ښودل پيل کړل، په ۱۹۰۴ ز کال له “Imperial Moscow University” څخه فارغ شو، پوهنتون کې يې د استادۍ دنده ونه منله او پر ځای يې د ‘Sergiyev Posad’ سيمې په “Ecclesiastical Academy” کې د دينپوهنې زده کړو ته مخه وکړه. هلته د نوموړي د دينپوهنيزو زده کړو پر مهال له ګاتسيمېن هيرمېټېج “Garhsemane Hermitage” سره د کتنې په موکه له ايلډر ايسيډور “Elder Isidore” سره په اړيکه کې شو او ايسيډور يې معنوي لارښود او پلار شو. له خپلو ملګرو زده کوونکو ايرن “Ern”، سوينېټسکي “Svenitsky” او برېښنېچيف ‘Brikhnichev’ سره يو ځای يې د عيسوي هڅې ټولنه “Christian Struggle Union" په نوم ټولنه رامنځته کړه، چې د ولاديمير سولوفيوف “Vladimir Solovyov” د اصولو له مخې يې د روسي ټولنې د بيارغونې اوښتونيزه نښه [موخه] درلوده. نوموړی وروسته په ۱۹۰۶ ز کال ياده ټولنه کې د غړيتوب له امله ونيول شو، که څه هم وروسته يې په بنسټپال عيسويت “Radical Christianity” خوځښت کې خپله لېوالتيا له لاسه ورکړه.
په ايکليسياسټيکل اکاډمي
په ايکليسياسټيکل اکاډمي “” کې د زده کړو پر مهال فلورنسکي له فلسفې، مذهب، هنر او فولکلور سره لېوالتياوې درلودې. نوموړی له خپلي ملګري اندري بيلي سره يو ځای د روسي سمبوليزم ‘Russian Symbolism’ خوځښت نامتو غړی شو او د نيو وی “New Way” او ليبرا ‘Libra’ په نوم مجلو کې يې خپلې ليکنې خپرې کړې. هغه خپل اصلي فلسفي کار [کتاب] هم پيل کړ، چې سرليک يې “The Pillar and Ground of the Truth: an Essay in Orthodox Theodicy in Twelve Letters” و. بشپړ کتاب يوازې په ۱۹۱۴ ز کال کې خپور شوی و، مګر د ډېری برخه يې په ۱۹۰۸ ز کال کې له اکاډمۍ څخه د نوموړی د فراغت په وخت کې بشپړه شوې وه.
د نوموړي د ليکونو د يو کتاب د سريزې له مخې چې د پرينسټون پوهنتون د چاپخونې “Princeton University Press” له لورې خپور شوی دی: «ياد کتاب يو ورور يا ملګري ته د دولس ليکونو يوه لړۍ ده، چې په نښه ييز يا رمزي ډول ښايي د حضرت عيسی په توګه درک شي. د فلورنسکي کتاب ته مرکزيت د عيسوي مينې د راز راز معناګانو سپړنه ده، چې د ملګرتيا او طبيعي مينې د يو ترکيب په توګه ورته کتل کېږي. نوموړی د ورور جوړونې لرغوني عيسوي مذهبي دودونه بيانوي، چې د مينې په پاکو ملګرتياوو کې له نارينه ملګرو سره يو ځای کېږي. د دې تر څنګ فلورنسکي په شلمه پېړۍ کې يو له هغو لومړنيو مفکرينو څخه و، چې د “Divine Sophia” يا سپېڅلې سوفيا نظريه يې رامنځته کړه او دا نظریه د ښځو د حقونو د پلويو ديني متخصصانو له مرکزي موضوعګانو څخه شوه.
له اکاډمۍ څخه له فراغت وروسته نوموړي د ۱۹۱۰ ز کال په اګسټ کې له انا ګياتسينتووا “Anna Giatsintova” سره واده وکړ، چې د يو ملګري خور يې وه او دا هغه خوځښت و چې د نوموړي هغه ملګري يې ولړزول چې له واده سره د فلورنسکي له بېزارۍ يا مخالفت څخه خبر وو. نوموړي د فلسفې تدريس ته دوام ورکړ او تر ۱۹۱۹ ز کال پورې يې په “Troitse-Sergiyeva Lavra” کې ژوند وکړ. هغه په۱۹۱۱ ز کال کې پادريتوب ته غوره کړای شو. په ۱۹۱۴ ز کال کې يې د معنوي حقيقت په اړه “About Spiritual Truth” تر سرليک لاندې د خپلې دوکتورا پايليک وليکه. د فلسفې، دينې پوهې، هنري نظريې، رياضياتو او الکتروډيناميک برخو کې يې کتابونه خپاره کړل. نوموړی د ۱۹۱۱ او ۱۹۱۷ ز کالونو تر منځ د بوګوسلوفسکي وېسټنېک “Bogoslovskiy Vestnik” په نوم د وخت د تر ټولو باوري ارتودوکس د دين پوهنې خپرونې يا نشريې مشر و. نوموړی د مخالف روسي ليکوال وېسلي روزانوف “Vasily Rosanov” معنوي ښوونکی هم و، چې له نوموړي څخه يې په ټينګه غوښتل چې له ارتودوکس کليسا سره يو ځای شي.
روسيه کې د کمونيستي واکمنۍ دوره
د اکتوبر له اوښتون څخه وروسته فلورنسکي خپل دريځ په دې ډول برابر کړ: «ما خپل فلسفي او پوهنيز نړۍ ليد رامنځته کړی دی، چې که څه هم د کمونيزم له عاميانه ژباړې سره مخالفت کوي، مګر ما د دولت په خدمت کې په رښتيني ډول له خدمت کولو څخه نه منع کوي». وروسته له هغې چې بلشويکانو په ۱۹۱۸ ز کال کې “Troitse-Sergiyeva Lavra” او په ۱۹۲۱ ز کال کې ‘Sergievo-Posad Church’ کليسا بنده کړه، چې نوموړی په کې پادري و، د ليون تروتسکي “Leon Trotsky” تر سپارښتنې لاندې يې د روسيې د برېښنايي کولو لپاره د دولتي پلان “State Plan for Electrification of Russia” په اړه د کار کولو په موخه مسکو ته لاړه. لوی تروتسکي د فلورنسکي پر وړتيا باندې پوره باور درلود، چې د کليوالي روسيې پر بريښنا سمبالولو کې به له حکومت سره مرسته وکړي. د معاصرو پوهانو په اند فلورنسکي د خپلې پادرۍ په اوږده چپنه کې چې د حکومت د يوې څانګې د نورو مشرانو تر څنګ يې کار کاوه، يوه د پام وړ ليدنه يا ننداره وه.
نوموړي په ۱۹۲۴ زکال کې د برېښنا نه تېرونکې وسيلې (عايق) په اړه يو اوږد پايليک وليکه. په ورته کې يې د ‘Troitse-Sergiyeva Lavra” په اړه د تاريخي کميسيون د پوهنيز يا علمي منشي په توګه کار وکړ او د لرغوني روسي هنر په اړه يې کتابونه خپاره کړل. د نوموړي په اړه ګونګوسی و، چې د سرګي راډونيژنسکي “St. Sergii Radonezhsky” د مقدساتو يا نښو نښانو د ساتلو په موخه د يوې پټې هڅې اصلي برابرونکی و، چې د له منځه وړلو امر يې د حکومت له لورې ورکول شوی و.
مخ پر ودې هېوادونه
مخ پر ودې هېوادونه، د صنعت له پلوه لږ پرمختللي او د نورو هېوادونو په پرتله د انساني ودې د شاخص له مخې ټیټ ځایګي لرونکي خپلواک هېوادونه دي. په ورته مهال دغه تعریف ټولو ته د منلو وړ نه دی. په  دې اړه چې په دغې ډلبندي کې کوم هېوادونه شاملېږي، کومه څرګنده هوکړه نشته. د لږ او منځنۍ کچې عاید لرونکو هېوادونو (LMIC) اصطلاح، تر ډېره د دغې اصطلاح پر ځای کارول کېږي، چې یوازې د هېوادونو اقتصاد ته اړوندېږي. نړیوال بانک د سړي سر ناخالصه ملي تولیداتوله مخې، د نړۍ اقتصادونه په څلورو ډلو وېشي: لوړ، د منځنۍ کچې لوړ، د منځنۍ کچې ټیټ او ټیټ عاید لرونکي هېوادونه. لږ پرمختللي هېوادونه، په وچه کې بند مخ پر ودې هېوادونه او د کوچنیو ټاپوګانو مخ پر ودې هېوادونه، ټول د مخ پر ودې هېوادونو په جمله کې راځي. په مقابل لوري کې هېوادونه، بیا د لوړ عاید لرونکو هېوادونو یا پرمختللو هېوادونو په ډله کې راځي.
پاول فلورنسکي
روسيه کې د کمونيستي واکمنۍ دوره
د ۱۹۲۰ ز لسيزې په دويمه نيمايي کې فلورنسکي زياتره د فزيک او الکتروډيناميک برخو کې کار وکړ، چې په پای کې يې هندسه کې د خيالي ګڼو يا عددونو («Мнимости в геометрии. Расширение области двухмерных образов геометрии») تر سرليک لاندې خپله مقاله خپاره کړه، چې د البرت انستاين د نسبيت تيوري هندسي ژباړې ته ځانګړې شوې وه. نوموړي د نورو شيانو له منځه ادعا وکړه، چې د خيالي ګڼو يا عددونو هندسه چې د رڼا په پرتله د تېز ځغلېدونکي جسم لپاره د نسبيت د نظريې له مخې اټکل شوې ده، د خدای د پاچاهۍ “Kingdom of God” هندسه ده. په ياد کتاب کې د خدای د پاچاهۍ د يادونې له امله هغه د شوري چارواکو له لورې په شوي ضد پارونه او تبليغاتو يا پروپاګند باندې تورن و.
مخ پر ودې هېوادونه
له دغې اصطلاح څخه د ګټنې اړوند د نظرونو اختلاف شته، یو شمېر احساس کوي چې، دا د "موږ" او د "هغوی" د منسوخ شوي مفهوم دوام ته لار برابروي. په ۲۰۱۵ ز کال کې نړیوال بانک څرګنده کړه چې، د مخ پر ودې برخو باندې د نړۍ وېش تر ډېره کم شوی او له همدې امله به، دوی د دغې توضېح کوونکي کارول په تدریج سره راکم کړي، چې پر ځای یې، په راپورونو کې د عاید لرونکو ډلو او سیمو شمېرې وړاندې کوي. " د نړیوال سویل" مفهوم هم، د یو شمېر نورو له خوا د مخ پر ودې هېوادونو لپاره کارول کېږي.
مخ پر ودې هېوادونه، د خپلې تاریخي مخینې او جغرافیې له مخې، یو شمېر مشترکې ځانګړنې لري. د بېلګې په توګه: د روغتیایي ګواښونو له پلوه، په عام ډول: د څښاک پاکو اوبو، کانالیزاسیون سیستم او حفظ الصحې؛ د انرژۍ په برخه کې بې وزلي (د نوې انرژۍ خدمتونو ته نه لاسرسی)، په لوړه کچه ککړتیا ( د هوا ککړتیا، د کور دننه د هوا ککړتیا، د اوبو ککړتیا)؛ په لوړ تناسب په مکروبي او د ګرمۍ له امله په ناروغیو د خلکو اخته کېدل ( د ګرمۍ له امله ناروغۍ له پامه غورځول شوې)، پر سړکونو د ټرافیکي پېښو لوړې شمېرې او په عام ډول کمزورې زیربناوې لري. په دغو هېوادونو کې تر ډېره په پراخه کچه بېوزلي، د جرمنو لوړه کچه، د زده کړو ټیټه کچه، د کورنۍ پلان خدمتونو ته لږ لاسرسي، نارسمي استوګن ځایونه، په ټولو دولتي سطحو کې فساد او سیاسي بې ثباتي شتون لري. نړیوال ګرمښت (اقلیمي بدلونونه) تر ډېره د پیاوړو هېوادونو په پرتله، په مخ پر ودې هېوادونو ډېراغېز کړی، ځکه هم په لوړه کچه " اقلیمي زیان منونکي" دي.
پراختیايي مرستې (پراختیايي همکاري) هغه مالي مرستې دي، چې د مخ پر ودې هېوادونو د اقتصاد، چاپېریال، ټولنې او سیاسې ودې نه د ملاتړ په موخه، د دولتونو او سازمانونو له خوا کېږي. د ملګرو ملتونو له خوا د تلپاتې ودې موخې هم، په دغو ستونزو باندې د برلاسي کېدو لپاره ترتیب شوې دي.
د عوایدو د ګروپونو له مخې
نړیوال بانک، د نړۍ اقتصادونه د سړي سر خالصو ملي تولیداتو له مخې، هر کال د جولای په لومړۍ نېټه په څلورو ګروپونو وېشي:
له دغې ډلې درې هغه ګروپونه چې "لوړ عاید" نه لري، د "لږ او منځنۍ کچې عاید لرونکو هېوادونو" (LMICs) په توګه پېژندل کېږي. په دغه طبقه بندي د سړي سر ناخالصو ملي تولیداتو له مخې (د امریکايي ډالرو په حساب) د اتلس مېتود (Atlas method) له مخې کېږي، چې هر کال د جولای میاشتې په لومړۍ نېټه تازه کېږي. د بېلګې په توګه: په ۲۰۱۹ ز کال کې لوړ عاید لرونکي هېوادونه، هغه هېوادونه وو چې د سړي سر ناخالصه ملي تولیداتو کچه یې له ۱۲۳۷۵ امریکایي ډالرو زیاته وه. په لږ عاید لرونکو هېوادونو کې بیا هغه هېوادونه راتلل، چې سړي سر ناخالصه ملي تولیداتو کچه یې له ۱۰۲۶ امریکايي ډالرو نه کمه وه.
د بازار او اقتصادي ودې له مخې
د "هېواد" پر ځای د "بازار یا مارکیټ" د اصطلاح کارول، د هېوادونو د لوی اقتصاد پر ځای د پانګې په بازارونو د ځانګړي پام څرګندويي کوي.
د یو شمېرنورو معیارونو له مخې، د پیسو د نړیوال صندوق (IMF) پر باور، د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته، " د لېږد په بهیر کې هېوادونه": د ختیځې او مرکزي اروپا هېوادونه (د مرکزي اروپا هغه هېوادونه په کې شاملېږي چې د ملګرو ملتونو په سازمان کې "د ختیځې اروپا ګروپ" اړوند وو). په مرکزي آسیا کې د پخواني شوروي اتحاد اړوند هېوادونه: (قزاقستان، ازبیکستان، قرغزستان، تاجکستان او ترکمنستان) ، او منګولیا د پراختیا په منځنۍ کچه کې ځای لري. په ۲۰۰۹ ز کال کې د پیسو نړیوال صندوق، د نړیوال اقتصاد انځور وړاندې کوونکي (World Economic Outlook) راپور کې هېوادونه د " (۱) د سړي سر عاید، (۲) د صادراتو د تنوع – د نفتو صادرونکي هېوادونه چې سړي سر لوړ ناخالصه ملي تولیدات لري، د طبقه بندۍ پرمختللې کچې ته نه رسېږي ،ځکه د هغوی د ټولو صادراتو نږدې ۷۰ سلنه نفت جوړوي او (۳) له نړیوال مالي سیستم سره د همغږه کېدو" له پلوه، په پرمختللو، نوو رامنځته شوو او مخ پر ودې هېوادونو په توګه طبقه بندي کړل.
د جغرافیې له مخې
مخ پر ودې هېوادونه، د جغرافیې له مخې طبقه بندي کېږي.
درېیمه نړۍ
د شوري اتحاد له شیندل  کېدو او د سړې جګړې له پای ته رسېدو وروسته، په ورستیو څو لسیزو کې د درېیمې نړۍ اصطلاح، د مخ پر ودې هېوادونو لپاره کارول کېده، خو دغه اصطلاح، په وروستیو کلونو کې زړه او یا هم منسوخه شوه، ځکه نه شو یې کولای چې په سمه توګه د نړۍ اوسنی سیاسي اواقتصادي حالت څرګند کړي. د درېو نړیو ماډل، د سړې جګړې پر مهال له ناټو سره د همکارو هېوادونو (لومړۍ نړۍ)، له کمونېسټ بلاک سره (دویمه نړۍ، چې ډېره کمه کارېدونکې اصطلاح وه او هېڅ یو له دغو دوو (درېمه نړۍ) د هېوادونو د تعریف په موخه کارول کېده.
نړیوال سويل
د "نړیوال سویل" اصطلاح، له ۲۰۰۴ ز کال راهیسې ډېره کارېدونکې ده، چې په کې د بډایه شمالي هېوادونو بې وزله سویلي برخې هم شاملېږي. د نړیوال سویل اصطلاح، دغو هېوادونو ته اړوندېږي' " له استعمار او نیو امپریالېزم سره تړلو تاریخونو، په اقتصاد او ټولنو کې توپیرونه، چې له امله یې د ژوندانه په معیارونو، ژوند ته د هیلو لرلو او سرچینو ته د لاسرسي په برخه کې، په پراخه کچه نابرابري رامنځته کوي".
اړوند نظریات
د ”مخ پر ودې هېوادونو“ له اصطلاح سره، ګڼ شمېر څېړنیزې نظریې اړوندېږي (په مهالي ترتیب سره):
هلينستي يونان
هلنستي یونان له کلاسيکي يونان څخه وروسته په ۳۲۳ مخزېږديز کال کې د ستر سکندر د مړينې او د رومي جمهوريت پورې د کلاسيکي یونان د «اکين» تړون د مرکزي ځمکو د تړلو تر منځ، د دې هېواد يو تاريخي پړاو دی چې. دا په ۱۴۶مخزېږديز کې د «کورنيت» په جګړې سره پای ته ورسېده، کومه چې په «پيلوپونيس» کې د روم يوه سخته بريا وه، کومه چې د «کورنيت» د ويجاړۍ لامل وګرځېده اود رمي يونان پړاو پيل شو. د هلينستي يونان حتمي پای په ۳۱ مخزېږديز کې د «ايکټیم» جګړه وه، کله چې راتلونکي سترواک «اګسټس» يوناني بتلميوسي ملکې «اومې کليوپيترا» او «مارک انټوني» ته ماتې ورکړه، راتلونکی کال يې د يونان په وروستي ستر مرکز اسکندريې واک تر لاسه کړ.
هلينستي پړاو د «ډياډوچي» له جګړو سره پيل شو، کومې چې د ستر سکندر د پخوانيو قوماندانانو تر منځ په اروپا، اسيا، او شمالي افريقا کې د هغه د سترواکي د وېشلو لپاره وسله والې هڅې وې. دا جګړې تر ۲۷۵مخزېږديز پورې روانې وې، په کومو کې چې د مقدونيې د «ارګياډ» او «اڼټيپاټريډ» دواړه واکمنې کورنۍ د «انډيګونايډ» واکمنې کورنۍ په ګټه سقوط شوې. دا عصر د «ايټوليني» تړون، «اکيان» تړون او سپارټا د ښاري دولت پر ضد د مقدونيې د پاچايې او د هغې د متحدينو په پرله پسې جګړو سره هم شهرت لري.