cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلمنټ ولاندیګهام
د استازو جرګه
ولاندیګهام په ۱۸۵۶ کال کې کانګریس ته نوماند شو، خو په لږ توپیر سره یې ماتې وخوړه. هغه د استازو جرګې د ټاکنو کمیټې څخه غوښتنه وکړه، داسې ادعا یې کوله  چې ناقانونه رایی اچول شوې وې. په نهایت کې جرګې موافقه وکړه،او ولاندیګهام ته دې دورې وروستۍ ورځې کې څوکۍ ورکړل شوه. ځنډ د " هغې تفرقې له امله ؤ چې په ډیموکرات ګوند کې د لکومپټون [ په کانزاس کې غلامي] مسئلې پر سر راپورته شوی ؤ. هغه په ۱۸۵۸ کال کې په لږ توپیر سره بیا وټاکل شو.
ړ د غلامۍ افراطي مخالف جان براون يه ویرجینا کې د هاپر په کښتۍ باندې برید وکړ، چې د متحده ایالاتو د فوځ د وسلو زېرمه یې ونیوه. ولاندیګهام اتفاقاً تجربه کړې وه او دولتي لوړپوړو سره چې د نیول شوي براون د موخو په اړه یې پلټنه کړه، یو ځای شو، براون څرګنډه کړه چې موخې یې دا هڅه وه چې غلامانو بغاوت پیل کړي ترڅو خپله آزادي تامین کړي. د براون په اړه د هغه نظر دا ؤ:    "دا حماقت او لیونتوب ؤ. هغه باور درلود او په هغه عقیده یې عمل وکړ چې شل کاله په آزادو ایالتونو کې په دوامداره توګه په هره بڼه ښوول شوې ده او دا د 'د مخنیوي نا وړ شخړې' د عقیدې د بیان یو بل ډول دی – دا چې د سویل غلامي او درې لکه او اویا زره غلام  ساتونکي یوازې زغمل کیږي او دا چې په مېلیونونو غلامان او غلامان ناساتونکي سپین پوستان چمتو دي او غواړي چې د 'جرګه سالارۍ' یا 'الیګارشي' په وړاندې راپورته شي، چې یوازې یوه مشر او ژغورونکي ته اړتیا لري. دسیسه طبیعي او اړینه پایله وه یا هغه عقیده وه چې  کال په کال هره ورځ د الغا د پلویانو له لوري اعلان کېده. خو براون صادق، جدي، ریښتینی ؤ. هغه په ​​​​خپل ایمان کې هېڅ نرم کار وړاندیز نه کړ، د وژنې، خیانت او هر بل جرم څخه بې پروا ؤ. دا یې لیونتوب او حماقت ؤ. هغه په ​​عادلانه او بېچاره ګۍ سره یو یاغي او جنایت کوونکی هلاک شو؛ خو له ده څخه ډېر ګناهکار او د ده د مړینې مسئول د الغا دروغجن او بزدله مخکښ کسان او ښوونکي دي."ولاندیګهام د غلامۍ پلوی ؤ، چې په یوه مخالفه ورځپاڼه کې "د سویلي غلام سالارۍ د ناوړه کار ترسره کوونکي" په توګه یاد شو. هغه تل د اساسي قانون له مخې د ایالتونو د حقونو ټینګ ملاتړی ؤ. په ​​دې باور ؤ چې فدرالي حکومت د هېڅ قانوني بنسټ چې هغه وخت غلامي وه، د تنظیم واک نه درلود، کوم. همدارنګه باور یې درلود چې ایالتونه د جلا کېدو مطلق حق درلود او دا چې د قانون له پلوه کنفدراسیون په نظامي توګه نه شو فتح کېدای. ولاندیګهام په ټیټو تعرفو باور درلود او دا چې غلامي داسې موضوع وه چې هر ایالت باید  پریکړه ورباندې وکړي. د راتلونکې جګړې په جریان کې د لینکن یو له ډېر بې پرده منتقدینو څخه شو.
هغه په ۱۸۶۰ کال کې ولسي جرګې ته بیا وټاکل شو. د ۱۸۶۰ کال د ولسمشرۍ د کمپاین په جریان کې یې د سټیفن اې. ډاګلاس ملاتړ وکړ، که څه هم  د "متصرفې واکمنۍ" یا "squatter sovereignty" په اړه چې مخالفانو د عوامو واکمنۍ یادولو لپاره کاروه، د ډاګلاس له دریځ سره مخالفت وکړ.
ولاندیګهام د هرې نظامي لایحې سره په کلکه مخالفت وکړ، مخالفینو یې د دې کار لپاره په دې تورن کړ چې هغه غواړي کنفدراسیون جګړه وګټي. هغه د جګړې ضد کاپرهیډانو پېژندل شوی مشر شو او د ۱۸۶۲ کال د مې په ۸ په یوه وینا کې یې خپل شعار جوړ کړ: "د اساسي قانون ساتل څنګه چې دی او د یووالي راستنول لکه څنګه چې ؤ." د کانګریس پنځلس دیموکرات غړو دا شعارتائید کړ.
ولاندیګهام په ۱۸۶۲ کال کې د دریمې بشپړې دورې لپاره خپل وړانډیز په نسبتاً زیاتو رایو سره له لاسه ورکړ، چې د له لاسه ورکولو معنی یې دا وه چې هغه به د ۱۸۶۳ کال په پیل کې له دندې ګوښه شي. که څه هم له لاسه ورکونه یې لږ تر لږه تر یوه حده  د کانګرس جوزې د بیا وېشلو له امله ؤ. له دې ماتې سره سره ځینو کسانو بیا هم هغه د ولسمشرۍ راتلونکی نوماند ګڼه.
ولاندیګهام د کار څخه د لوېدلي استازۍ په توګه د ۱۸۶۳ کال د جنورۍ په ۱۴ په جرګه کې یوه وینا وکړه، چې سرلیک یې "اساسي قانون-سوله-بیا یووالی" ؤ. هغه په دې وینا کې له "پیل" څخه د غلامۍ مخالفت سره خپل مخالفت څرګند کړ. هغه د مدني آزادیو څخه د لینکن سرغړونې وغندلې، "چې دا هېواد یې په نړۍ کې په ډېر بد استبدادي حکومت بدل کړ". ولاندیګهام په ​​ښکاره ډول د لینکن د غلامانو د آزادۍ په لومړنۍ اعلامیه باندې نیوکه وکړه او تور یې ولګاوه چې "د یووالي لپاره جګړه پرېښودل شوې؛ د تور پوستو لپاره جګړه په ښکاره ډول پیل شوه." هغه مالي ګټې چې له جګړې څخه ګټه پورته کوي، هم وغندلې. "اواجازه مه ورکوئ چې وال سټریټ، یا کوم بله سوداګریز، تولیدي لویه ګټه  دا تصور وکړي چې دومره ځواک یا دومره شتمني ولري چې د سولې له لارې د بیا یووالي په لاره ودریږي." ولاندیګهام زیاته کړه، "ماتې، پور، مالیه، قبرونه، ستاسو انعامونه دي." د ولاندیګهام په ​​وینا کې د پوځي شخړې د ختمولو وړاندیز شامل ؤ. هغه د لنډمهاله اوربند او د یووالي او کنفدراسیون د نظامي ځواکونو د منحل کېدو پلوي وکړه.
د کانګرس څخه وروسته فعالیتونه
وروسته له هغه چې جنرال امبروز اي. برنسایډ د جنرال ۳۸ شمېره حکم صادر کړ او خبرداری یې ورکړ چې د اوهایو په نظامي حوزو کې به د "دښمن سره د خواخوږي اعلان کولو چلند" ونه زغمل شي، ولانډیګم د ۱۸۶۳ کال د مې په ۱ یوه مهمه وینا وکړه. هغه د یووالي د ژغورلو لپاره جګړه نوره نه کېده، بلکې "پادشاه لینکن" ته د سپین پوستو امریکایانو د آزادۍ په قرباني کولو سره د غلامانو د آزادولو په هڅه بدله شوې وه. برنسایډ د شیکاګو ټایمز خپرېدلو مخه ونیوه.
د برنسایډ د حکم واک د ۱۸۶۲ کال د سپټمبر په ۲۴ د یوې اعلامیې څخه سرچینه اخیستې، چې په هغې کې ولسمشر لینکن د محکمې د احضار حکم (habeas corpus) وځنډاوه او د سرتېرو جلب و جذب، اجباري خدمت، یا هر بل "بې وفا" ناهیلې کوونکی عمل یې د نظامي کمیسیونونو لخوا د نظامي حکومت او محاکمه ته مشمول کړ.
دي انډيکس
دي انډيکس متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 80 منزلونه دي او ددې لوړوالی  328 ميټر (1,076 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2010 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
اسفالت
اسفالت چې د بيټومين (قير) په نوم هم پېژندل کېږي، د پيتروليم يوه ټينګه، توره، ډېره سرېښتناکه مايعه يا نيمه جامده بڼه ده. دا په طبيعي زېرمو کې موندل کېدای شي، يا شونې ده چې تصفيه شوی توليد وي او د قير په توګه ډلبندي شوی دی. له شلمې پېړۍ مخکې، د دې لپاره د «اسفالتوم» اصطلاح هم کارېده. دا ټکی د لرغوني يوناني ژبې له « ἄσφαλτος» ټکي څخه اخيستل شوی چې د « ásphaltos» په بڼه تلفظ کېږي. په نړۍ کې د اسفالت تر ټولو زياتې طبيعي زېرمه چې لس ميلیونه ټنه اټکل شوې ده، د قير جهيل دی چې د سويل لويديځ ټرينيډاډ (د وينزويلا په شمال ختيځ ساحل کې پروت د انتيل په ټاپو کې) په «لا بريا» کې موقعيت لري ، کوم چې د «سيپاريا» سيمه ييز شرکت په منځ کې دی.
په طبيعي ډول پیدا شوي اسفالت ته کله کله د «خام بيټومين» اصطلاح په کارولو سره ځانګړتيا ورکول کېږي. د دې سرېښتناکوالی د يخې ګوړې سره ورته والی لري، په داسې حال کې چې په ۵۲۵ سانتيګراد (۹۷۷ فارنهايت) تودوخه خوټول شويو خامو تيلو څخه جزوي تصفيې څخه تر لاسه شوي مواد کله کله د «تصفيه شوي بيټومين» په نوم يادېږي. د کاناډا په «البرټا» ولايت کې د نړۍ د طبيعي اسفالت زېرمو له منځه ډېری يې د «ايتاباسکا» د تيلو په شګو کې موجودې دي، کومې چې  ۱۴۲۰۰۰ کيلو متر مربع (۵۵۰۰۰ ميل مربع) ځمکه پوښلې ده چې دا له انګلستان څخه زياته سيمه ده.
د اسفالت ځانګړتياوې د تودوخې له درجې سره بدلون مومي، د دې معنا دا ده چې يوه ټاکلې اندازه شته، چېرته چې د تخته کولو (فشرده کولو) د پروسې پر مهال، د ذرو تر منځ د غوړوالي په پيدا کولو سره سرېښتناکوالی له مناسب تخته کولو سره مرسته کوي. د ښکته تودوخې درجه مجموعي ذرې له خوځښت څخه منع کوي او په دې ډول يې اړين کثافت تر لاسه کېدل ممکن نه دي. د ساده شوي نمونې سيستمونو کمپيوټري شبيه سازي کولای شي د اسفالت ځينې ټاکلې ځانګړتياوې بیا توليد کړي.
ارپوهنه (د نوم اصل پېژندنه)
د اسفالت ټکی د وروستۍ منځنۍ انګليسي ژبې څخه اخيستل شوی دی، انګليسي ته د فرانسوي ژبې له اسفالت ټکي څخه لېږېدلی او بنسټ يې د لاتيني ژبې د «asphalton»، «asphaltum» ټکي دي، کوم ټکی چې د يوناني ژبې له «ἄσφαλτος»  (ásphaltos, ásphalton) ټکي څخه لاتيني شوی دی، د دې ټکي معنا ده «اسفالت، بيټومين/قير»، د کوم په اړه چې امکان شته له «ἀ-» څخه اخيستل شوې وي چې معنا يې ده «نه، پرته له» چې دا يو مختاړی دی او معنا منفي کوي او د بلې برخې يعنې «σφάλλειν» (sphallein) معنا يې ده «د غورځېدو لامل ګرځېدل، له کاره ايستل، (په مفعولي حالت کې) تېروتنه، (په مفعولي حالت کې) مخه نيول» دي. د لرغونو خلکو له خوا د اسفالت لومړی استعمال د بېلا بېلو شيانو د خوندي کولو يا سره يو ځای کولو لپاره د سيمينټ په توګه شوی دی او په دې ډول داسې ښکاري چې دا نوم خپله په همدې ډول استعمال څرګندونکی و. په خاص ډول، «هيروډوټس» يادونه کړې چې بيټومين بابيليون ته د دې لپاره راوړل شوي و چې د دې ښار د کلا غټ ديوال پرې جوړ شي. له يوناني څخه، دا ټکی بيا وروستۍ لاتيني ژبې ته ولېږدېد او له هغه ځايه بيا فرانسوي ژبې (asphalte) او انګليسي ژبې (asphaltum او asphalt) ته ولېږدېد. په فرانسوي ژبه کې د اسفالت ټکی په طبيعي ډول د پيدا شوي په اسفالت لمدې شوې د چونې د ډبرې زېرمو لپاره کارول کېږي، همدا راز د سرکونو د اوارولو لپاره کارېدونکي «سفالتيک کانکريټ» په پرتله د لږو تشو ځايونو ياد ډېرو بيټومين موادو لرونکو خصوصي جوړ کړای شوي توليداتو لپاره کارول کېږي.
د « bitumen» ټکی له لاتيني ژبې څخه دی او د فرانسوي ژبې له لارې يې انګليسي کې ځای موندلی. د لاتيني ژبې د ټکي جرړې په پورټو-اندو-اروپايي ژبو کې موندل کېږي چې په « *gʷet» دی، يعنې «قير».
عصري اصطلاحات
په برتانوي انګليسي ژبه کې، په بنسټيز ډول د «ټرمک» (tarmac) ټکی کارول کېږي، کوم چې يو عام نوم او د « tar macadam» لنډيز دی. د اسفالت پر ځای د «بيټامين» ټکی کارول کېږي. همدا راز اسفالت ټکی د اسفالت کانکريټ ته د اشارې په توګه کارول کېږي، کوم چې د ودانيزې مجموعې او اسفالت مرکب دی (کوم ته چې په عامه ژبه کې tarmac هم ويل کېږي). بيتامين چې له خاورې سره ګډ شوی عموماً د « asphalt» په نوم يادېږي، خو نن سبا دا اصطلاح ډېره کمه کارېدونکې ده.
په استراليايي انګليسي ژبه کې، د اسفالت ټکی د تعمريراتي مجموعې د مرکب د ښودلو لپاره استعمالېږي. «بيټومين» د خامو تيلو له تصفيې څخه درانده ترلاسه شوي پاتې شوي مايع ته ويل کېږي.
په امريکايي انګليسي ژبه کې، د اسفالت ټکی د برتانوي انګليسي ژبې له بيټومين سره يو شان دي. په هر حال، اسفالت عموماً د اسفالت کانکريټ د لنډيز شوې بڼې په توګه هم کارول کېږي (په همدې بنسټ د برتانوي انګليسي د اسفالت يا ټارماک سره برابر ټکی دی).
په کاناډايي انګليسي ژبه کې، د بيټومين ټکی د کاناډا د زياتو درندو خامو تېلو د پراخه زېرمو لپاره کارول کېږي، په داسې حال کې چې اسفالت د تيلو د تصفيې څخه توليد شوي ته کارول کېږي. نري شوي بيټومين (په نل لیکو کې د بهېدو لپاره د نيفتا په واسطه نري کېږي) د کاناډا د پيټروليمو په صنعت کې د «ډيلبيټ» (dilbit) په نوم پېژندل کېږي، په داسې حال کې چې بيټومين په مصنوعي خامو تيلو کې پیاوړي کېږي، کوم چې د «سنکروډ» (syncrude) په نوم پېژندل کېږي او له بيټومين سره ګډ شويو ته د «synbit» نوم اخيستل کېږي.
اوس هم بيټومين د پيتروليمو د جامدې يا نيمه جامدې بڼې په طبيعي ډول موندل کېدونکو زېرمو لپاره د ځمکپېژندنې په علم کې ترجيحي نوم دی. «Bituminous rock» د رېګ د ډبرې يوه بڼه ده چې په بيټومين لړل شوې وي. د کاناډا د «البرټا» د تيلو رېګ دې ته ورته مواد دي.
اسفالت يا بيټومين اصطلاحات بايد د «تار» يا ډبرو سکرو «ټار» سره ګډوډ نه کړای شي. «تار» د عضوي هايډروکاربن د وچې تصفيې او «پايروليسس» د ډبلو مايعو توليد دی، کوم چې عموماً د بوټو د کتلو له سرچينو څخه په لاس راځي، که هغه د ډبرو سکرو سره فوسيلي شوي وي، يا تازه کرل شوي وي. له بلې خوا، ډيری بيټومين په طبيعي ډول هغه وخت جوړېږي، کله چې په زياته اندازه د عضوي ژويو مواد د اوبو په مټ راټولېږي او د تولید په نقطه کې سلګونه متره ژور خښېږي، چېرته چې د اکسيجن د نه شتون په صورت کې نامنظم شوي غوړ هايډروکاربن ماليکول په اوږدو ځنځيري حالتونو کې سره يو ځای کېږي. بيټومين د يو جامد يا زيات سرښتناک مايع په بڼه کې وي. شونې ده چې دا د ډبرو سکرو له زېرمو سره هم ګډ شي. بيټومين او د ډبرو سکاره د «برجيس» د پروسې په کارولو سره، د ګيسولين په څېر پيټرولو بڼه کې تصفيه کېدای شي او شونې ده چې بيټومین په ټار کې تصفيه شي، نه د دې په عکس.
نړيوال همغږی وخت +04:00
بټنوک| همغږي نړیوال وخت + 04: نیلي (ډېسمبر)، مالټا (جون)، ژېړ (د کال په اوږدو کې)، روښانه نیلي (اوبه) همغږي نړیوال وخت+04:00 هغه وخت دی چې د همغږي نړیوال وخت څخه یو ساعت مخکې دی.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:وخت واحد وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت
افريقايي ژبې
سربیره پردې، په افریقا کې څو نورې کوچنۍ کورنۍ؛ دلته مونوفامیلونه او همدارنګه کریول او غیر کټګوري ژبې شتون لري. افریقا هم مختلفې نښې ژبې لري، چې ډیری یې مونوفامیلي دي.
د استعمار په تعقیب، نږدې ټولو افریقایي هېوادونو رسمي ژبې اختیار کړې چې د افريقې لويې وچې ژبې نه دي، مګر پدې ورځو کې ډېری هېوادونه بېلابېلې ژبې د اصلي ریښو سره (لکه سواهیلي) د رسمي ژبو په توګه کاروي. په یو شمېر هېوادونو کې ، انګلیسي او فرانسوي په عامه برخو کې د خبرو اترو لپاره کارول کیږي لکه حکومت ، سوداګرۍ ، تعلیم او رسنۍ. عربي ، پرتګالي ، افریقیان (د هالنډي ریښو سره) او ملاګاسي د اصلي غیر افریقایي ژبو نورې بیلګې دي چې نن ورځ په ملیونونو افریقایي په عامه او خصوصي برخو کې کارول کیږي.
په افریقا کې شاوخوا 100 ژبې په پراخه کچه د توکمیزو اړیکو لپاره کارول کیږي. په دې وچه کې عربي ، سومالي ، بربر ، اماریک ، اورومو ، ایګبو ، سواهیلي ، هاوسا ، مانډینګ ، فلاني او یوروبا ژبې په لسګونو میلیونه خلک خبرې کوي. دولس ژبي زنځیرونه (چې ممکن د سلو ژبو ډولونه وي) د 75٪ او 15 لخوا د 85٪ افریقایانو لخوا د لومړۍ یا دوهمې ژبې په توګه ویل کیږي. که څه هم په راډیو، ورځپاڼو او د لومړنیو ښوونځیو په زده کړو کې ډیری منځنۍ ژبې کارول کیږي، او ځینې لویې ژبې ملي ژبې ګڼل کیږي ، یوازې یو څو یې په ملي کچه رسمي دي. د افريقا اتحاديې 2006 کال د افريقايي ژبو د کال په توګه اعلان کړ.
افریقایي (افرواسيايي ژبې ) ژبې
افریقایي ژبې په ټوله شمالي افریقا ، د افریقا سینګ ، لویدیځې اسیا او د صحرا د صحرا په برخو کې ویل کیږي. شاوخوا 375 افریقایي - آسیایي ژبې د 400 ملیون څخه ډیر خلک خبرې کوي. د افریقی آسیا عمده فرعي ګروپونه بربر ، چادیان ، کوشي ، اوموتي ، مصري او سامي دي. د کورنۍ ترټولو پراخه څانګه، سیمیټیک، (د عربي ، امهاري او عبراني په شمول) د کورنۍ یوازینۍ څانګه ده چې د افریقا څخه بهر هم ویل کیږي.
په پراخه کچه ویل شويو ژبو کې عربي (سامي)، سومالي (کوشي)، بربر (بربیري)، هوسا (چاډي)، اماریک (سامي) او اورومو (کوشي) شامل دي. د نړۍ د پاتې ژبو کورنیو په مینځ کې ، افرواسیاټیک د اکاډیان (میسوپوتامیا) او لرغوني مصري شتون سربیره ، ترټولو اوږد لیکل شوی تاریخ لري.
د نیلو-سارايي ژبې
د نیلو-سارايي ژبې سل جلا ژبې شاملې دي. په دې وړاندیز شوې کورنۍ کې له نیل څخه تر شمالي تنزانیا ، نایجیریا او د کانګو دیموکراتیک جمهوریت د نایجر سیند په منځ کې ژبې شاملې دي. د دې ژبو تر منځ جنیټیک اړیکه په بشپړه توګه ثابته شوې نه ده، او د ژبپوهانو ترمنځ لږ ملاتړ شتون لري.
د نیلو-سهاران ترټولو مشهوره ژبه د کانوري ژبه ده. د دې کورنۍ ژبې موسیقي دي.
د نایجر - کانګو ژبې
د نایجر - کانګو ژبې په لویدیز افریقا کې او شاید په نړۍ کې د ژبو د شمیر له مخې ترټولو لوی ژبې کورنۍ تشکیلوي. د دې ځانګړتیاوو څخه یو د مهارت لرونکي نومول شوي کچې سیسټم دی. د دې کورنۍ ډیری ژبې لکه یوروبا ، ایګبو ، اکاني او اووی ، موسیقي دي. د دې کورنۍ یو له لویو څانګو څخه بنتو دی چې په پراخه سیمو کې خبرې کیږي.
استرونیزيايي
د مالګاسي ژبه د آسټرونیشیا ژبې کورنۍ پورې اړه لري او د کورنۍ ترټولو لویدیز ژبه ګڼل کیږي. دا ژبه ملي ژبه ده او د ماداګاسکر یوه رسمي ژبه ده، او د هغې یوه ژبه هم په مایوټ کې ویل کیږي. د 20 ملیون څخه زیاتو ویونکو سره، مالاګاسي د آسترونیزیایي ژبو څخه یوه ده چې په پراخه کچه ویل کیږي.
د ملاګاسي خلکو پلرونه شاوخوا 1500 کاله دمخه د سویل ختیځ آسیا څخه ماداګاسکر ته مهاجرت وکړ ، په ځانګړي توګه د بورنیو ټاپو. ماداګاسکر ته د دوی د رسیدلو اصلیت یو راز پاتې دی، په هرصورت، آسټرونیایان د دوی د سمندري کلتور لپاره پیژندل کیږي.
عبدالحمید ثاني (دویم)
سلطان عبدالحمید ثاني (دویم) چي دعثماني خلافت ۳۴ خلیفه اوسلطان بلل کیږي د۱۸۴۲زیږدیزکال دسپټمبر پر۲۱نېټه په استانبول کي پیداسوی دی. سلطان عبدالحمید دلمړي سلطان عبدالمجید زوی وو او مور یې چي تیریموجګان نومېدل په اووه کلنۍ کي یې له لاسه ورکړه چي په دې سره نوموړی یتیم پاته سو اوپالنه یې دپلار په غاړه سول.
افريقايي ژبې
هندي او اروپايي
افریقیان یوه هندی -اروپایی ژبه ده چی د سویلی هالنډی ژبی له هالنډی ژبی څخه اخیستل شوی ده چې زیاتره یې په اوسنۍ سویلي افریقا کې د هالنډي مهاجرینو لخوا ویل کیږي. ډیری افریقی ویونکي په سویلي افریقا کې ژوند کوي. په نامیبیا کې، دا ژبه د منځګړیتوب ژبه ده ، او په بوټسوانا او زیمبابوې کې، دا د 10,000 خلکو اقلیت ژبه ده. په مجموع کې له ۱۵ تر ۲۰ میلیونه خلک په دې ژبه خبرې کوي.
عبدالحمید ثاني (دویم)
دعبدالحمید واکمني (خلافت)
سلطان عبدالحمید د۱۸۷۶زیږدیزکال دسپټمبر پر۷نېټه ترپنځم مرادخان وروسته دعثماني خلافت واک ته ورسېدی. دنوموړي واکمني پرداسي مهال پیل سوه چي عثماني خلافت په کوردننه اودباندي له ډيرو اقتصادي، ټولنیزو اوسیاسي ستونزوسره مخ وو خوعبدالحمیدچي خدای(ج) ورته بې حده پراخه سینه اوستره پوهه ورکړې وه دزړه له اخلاصه یې په اصلاحاتوپیل وکړ اودعثماني خلافت په دننه اودباندي کي یې یوشمېر مثبت افکار پلي کړل خو اروپايي هیوادونه چي دعثماني خلافت سره یې تاریخي ستونزي درلودې ډېر ژریې په بالکان کي دنوموړي په وړاندي خلک راپورته کړه اوپه بوسنیا، سربیا او بلغاریا کي دعثماني خلافت په وړاندي ښورښونه پیل سوه. په دې ښورښونو کي ترټولو لوی لاس دروسيي هیواد وو ځکه هغوی غوښتل چي دعثماني خلافت څه اندازه هغه ځمکه چي په بالکان کي پرته ده دځان کړي اودهمدې لپاره یې پرعثماني خلافت یرغل پیل کړ، دروسانولپاره دیرغل بهانه داوه چي عثماني خلافت ولي پخپلو سیموکي عیسایانوته واک او ازادي نه ورکوي اودهمدې موخي لپاره یي دبلغاریا، بغدان او والاچیا هیوادونه تربرید لاندي کړه. څرنګه چي عثماني خلافت داوخت له فوځي پلوه ناتوانه وو له همدې کبله روسان ډېر ژر وتوانېدل چي دبالکان مهمي سیمي لاندي اوځان د ادرنه (ایډریانوپل) ښارته ورسوي. سلطان عبدالحمید چي دروسانو داسي یودم پرمختګ ولیدی سمدستي یې دسولي خبروته لاس واچاوه اوله روسانوسره یې دسن سټیفانوپه نوم معاهده لاسلیک کړه چي په دې سره روسیې له عثماني خلافت څخه لوی شمېر امتیازات لاسته راوړه.
افريقايي ژبې
هندي او اروپايي
د استعمار له دورې راهیسې، هند-اروپايي ژبې لکه افریقی ، انګلیسي ، فرانسوي ، ایټالوي ، پرتګالي او هسپانوي په ډیری هیوادونو کې رسمي حیثیت لري او په پراخه کچه خبرې کیږي (ډیری د منځګړیتوب ژبه ). جرمني هم د یو وخت لپاره په افریقا کې د جرمني استعمارونو کې د 19 پیړۍ له پای څخه تر لومړۍ نړیوالې جګړې پورې (کله چې انګلستان د جرمني استعمار اشغال کړ) رسمي و. په هرصورت، آلمان اوس هم په نامیبیا کې د سپینو ترمنځ خبرې کیږي. که څه هم دا په 1990 لسیزه کې خپل رسمي حیثیت له لاسه ورکړ، دا د ملي ژبې په توګه راڅرګند شو. هندي ژبې لکه ګجراتي د جنوبي آسیا د مهاجرینو لخوا ویل کیږي. په پخوانیو تاریخي دورو کې، نورې هند-اروپایي ژبې د لویدیځ په مختلفو برخو کې موندل کیدی شي، لکه لرغونی پارسي او یوناني په مصر کې، لاتیني او وندال په شمالي افریقا کې، او عصري فارسي د افریقا په سینګ کې.
عبدالحمید ثاني (دویم)
دعبدالحمید واکمني (خلافت)
دروسانوسره ترسولی کولو وروسته سلطان عبدالحمید غوښتل چي دعثمانی خلافت په دننه کي یوشمېر اصلاحات راپیل اودترکانو کمزوري حالت ته دپای ټکئ کښیږي خوداهیله یې ځکه نسوه پوره چي په همدې وختونوکي اروپایي هیوادونه هم دعثماني خلافت په داخلي چاروکي ښکېل سوه اوداځل دیونان هیواد له عثمانیانوسره دخپلواکۍ جګړه پيل کړه. په دې جګړه کي دعثماني خلافت تر څلورزره ډېرکسان ووژل سوه او اروپایي هیوداونه وتوانېدی چي دیونان یوه برخه دعثماني سلطنت له واکه دیوتړون پربنسټ وباسي.
دیونان ترجګړې وروسته دعثماني خلافت له لوري داتحاد اوترقي په نوم ګوند تاسیس سو (دغه ګوند دلویدیځ په ملاتړ جوړسوی وو) خودې کارهم کومه ځانګړې ګټه ونکړه اوپه ۱۹۰۲ز کال کي بلغاریا دعثماني خلافت په وړاندي دبغاوت رپۍ پورته کړ اوشپږکاله وروسته یې په ۱۹۰۸ز کي له عثمانيانوڅخه ازادي واخیستل اودعثماني خلافت مساحت نورهم کوچنئ سو.
سلطان عبدالحمید په اروپاکي له پورتني کش مکش سره اخته ووچي په همدې کلونو کي دارمنستان اویهودو لاس عثماني خلافت ته یوسو اودیهودانو استازي (هرتزل) په استانبول کي له سلطان څخه وغوښتل چي د فلسطین پرځمکه یهودانوته ځای ورکړي اوددې په بدل کي یهوادن دعثماني خلافت سره هرډول مرستي ته چمتو دي خوسلطان عبدالحمید چي دیهودانوپه شوم نیت پوهېدی ددوی غوښتنه یې په کلکه رد کړه اودفلسطین ځمکه یې یوازي دمسلمانانو وګڼل. سلطان عبدالحمید چي نورپه اسلامي نړۍ کي یوازي سوی وو اوعربانویې هم په وړاندي بغاوت کاوه داځل یې دمسلمانانو دیووالي سیاست پیل کړ خودې کاریې هم هیڅ ګټه نه کول ځکه مسلمانان داوخت دومره پاشلي اوله هره پلوه ناتوانه وه چي سلطان عبدالحمید یې له هیڅ لاري ځواک ته نسوای رسولای. سلطان عبدالحمید ترخپله وسه پرلپسې په دې هڅه کي ووچي نورباید اسلامي نړۍ یووالي ته راوبلي اوددې سربېره یې دفلسطین شخړه هم په یوازي سر مخ ته وړل ترڅو یهوادن ورباندي واکمن نسي. له بلي خوا برطانیه چي هغوی هم دیهوادنو ملاتړي بلل کېده پرلپسې یې دعثماني خلافت په کورنیو چاروکي لاسوهنه کول.
افريقايي ژبې
کوچنۍ کورنۍ
په افریقا کې داسې نورې کورنۍ هم شته چې له پورتنیو کورنیو څخه یوه یې هم نه ده ثابته شوې. په دوی کې شامل دي:
رسمي ژبې
د پخوانیو استعماري ژبو انګلیسي، فرانسوي، پرتګالي او هسپانوي سربیره، لاندې ژبې په افریقا کې په ملي کچه رسمي دي:
عبدالحمید ثاني (دویم)
سلطان عبدالحمید دیومسلمان په توګه
دعثماني خلافت دغه اخري ځواکمن خلیفه خپل ټول ژوند دمسلمانانو لپاره وقف کړی وو خوڅرنګه چي یې په کوردننه اودباندي ډېر زیات دښمنان لرل له همدې کبله یې عثماني خلافت خپل پخواني حالت ته ونه رساوه اوپه اخر کي دهمدغه ارمان سره یوځای وفات سو. دفلسطین قضیه چي په اسلامي نړۍ کي یوه حساسه قضیه بلل کیږي دسلطان عبدالحمیدله لوري په ډېر دقت سره تعقیب کېدل اویوځل یې دیهوادونو استازي ته مخامخ وویل چي فلسطین زما شخصي ځمکه نه ده بلکي داداسلامي نړۍ برخه اودمسلمانانو کوردی اوترڅوچي مي په بدن کي روح وي بل څوک به ورپرېنږدم.
سلطان عبدالحمید دخپلي واکمنۍ په دوران کي دعثماني خلافت درامنځ ته کوونکي عثمان خان قبرهم ورغاوه اومسجدونو ته یې ځانګړې پاملرنه کول، ددې سربېره یې دسیدجمال الدین افغان هغه قضیه پرلپسې مخ ته وړل چي پربنسټ یې مسلمانان تریوه چترلاندي راتله.
دسلطان عبدالحمید وفات
سلطان عبدالحمد د۱۹۱۸ز کال دفبروري پر۱۸نېټه په داسي حال کي وفات سوچي له خپلي پلازمیني (استانبول) څخه لیري یې په سالونیکا ښارکي دجلاوالي او زنداني په توګه شپې ورځي تېرولې. تروفات وروسته عبدالحمید په استانبول کي خاورو ته وسپارل سو.
کورنۍ
دسلطان عبدالحميد مېرمني
نازیکیدا قادین افندي
مشفقه افندي
بهیجه خانم
دسلطان عبدالحمید اولادونه
علویه سلطان
محمدسلیم افندي
زکیه سلطان
سلطانه نعیمه
نائله سلطان
محمدبرهان الدین
سلطانه شادیه
حمیده عایشه سلطان
رفیه سلطان
عبدالرحیم خیري افندي
خدیجه سلطان
محمدعبدالقادر
دسلطان عبدالحمید وروڼه او خوندي
پنځم مراد
پنځم محمد
احمد کمال الدین
سرچینې
وېشنيزه:1918 مړينې وېشنيزه:1842 زېږېدنې http://www.theottomans.org/english/family/abdulhamid2.asp
دمحمدعزیز تاریخ دولت عثمانیه (کتاب)
https://www.britannica.com/biography/Abdulhamid-II
پرانیستی سرحد
پرانیستی سرحد هغه سرحد ته ویل کېږي چې د تګ راتګ د بې‌محدودیته قضايي حوزو تر منځ د خلکو (او توکو) د ازاد حرکت یا تګ راتګ امکان برابروي او پر سرحد بنسټیز کنترول نه لري. یو سرحد ښايي له دې امله پرانیستی سرحد وي چې د ارادي قوانینو په دلیل د خلکو د ازاد تګ راتګ امکان برابروي؛ یا هم ښايي یو سرحد له دې امله پرانیستی سرحد وي چې قانوني کنترول پرې موجود نه وي، یا مناسب اجراات نه وي او یا هم کافي څارنه موجوده نه وي. یوه پخوانۍ بېلګه یې د اروپا د اکثرو اقتصادي سیمو د غړو (د اروپا د ازادو سوداګریزو سیمو او اروپايي اتحادیې) تر منځ د شینګن هوکړه‌لیک دی. دویمه بېلګه یې د هند او بنګله‌دېش تر منځ سرحد دی چې د کنترولېدو په حال کې دی. د «پرانیستو سرحدونو» اصطلاح د توکو او خدماتو له جریان پرته یوازې د خلکو جریان، او د خصوصي شتمنۍ د سرحدونو تر څنګ یوازې د سیاسي قضايي حوزو تر منځ سرحدونو ته کارول کېږي.
دا چې ځینې هېوادونه پر داخلي سرحدونو کنترول ساتي، پرانیستي سرحدونه د خپلواکو هېوادونو په داخلي سرحدونو کې د فرعي برخو تر منځ د سرحدونو معیارونه دي (د بېلګې په توګه د چین د خلق جمهوریت او «هانګ کانګ» او «ماکایو» ځانګړو اداري سیمو تر منځ؛ یا هم د متحدو ایالتونو او نورو سیمو لکه ګوام، شمالي ماریانا، امریکايي ساموا او نورو لرو پرتو ټاپو ګانو تر منځ سرحدونه یادولی شو). پرانیستي سرحدونه د فدراسیونونو د غړو هېوادونو تر منځ هم معمول دي، ښايي د غړو هېوادونو تر منځ حرکت (ډېر لږ) په استثنايي شرایطو کې کنترول شي. فدراسیونونه، کنفدراسیونونه او دې ته ورته ګڼ‌ملیتي اتحادیې معمولاً د یوه ټولیز سرحدي کنترول د سیستم له لارې د بهرنیو سرحدونو کنترول ساتي، د دې تر څنګ له نورو هغو هېوادونو سره د ځانګړو نړیوالو هوکړه‌لیکونو له مخې پرانیستي سرحدونه لري چې غړي نه دي – لکه د شینګن د هوکړه‌لیک هېوادونه چې پاس یې یادونه وشوه.
پخوا ډېرو هېوادونو د قانوني محدودیتونو د نشتون له امله نړیوال پرانیستي سرحدونه نه لرل. د «جان مینارډ کینز» په ګډون ډېرو لیکوالانو د شلمې پېړۍ لومړي کلونه او په ځانګړي ډول لومړۍ نړیواله جګړه د دغه ډول کنترولونو د عامېدو پیل بللی دی.
د یوه سیاستي انتخاب په توګه د نړیوالو پرانیستو سرحدونو د دودېدو یا عامېدو لپاره تیت پرک هڅې شوې دي. پرانیستي سرحدونه له ۱۸۸۹ ز کال وروسته په چټکۍ سره عام شول. د کډوالۍ نړیوال کنفرانس چې د ۱۹۲۴ ز کال په مې میاشت کې په روم کې ترسره شو، وویل چې که هر څوک وغواړي نو بل هېواد ته د کډوالېدو حق لري. تر ۱۸۸۰یمې لسیزې وړاندې متحدو ایالتونو ته ورتلونکي کډوال په بشپړ ډول نه کنترولېدل. د لومړۍ نړیوالې جګړې په جریان کې له یوه هېواد څخه بل هېواد ته د خلکو کوچ اسانه شو. تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته هېوادونه د ډېرو نویو کاریګرو په لټه کې وو او جرمني د کار لپاره د ډېرو خلکو د جذب په موخه یو کاري پروګرام پیل کړ. وروسته بیا له ۱۹۷۰یمې لسیزې څخه تر ۱۹۸۰یمې لسیزې پورې په صنعتي هېوادونو کې ټینګ یا سختګیرانه سرحدونه رامنځته شول. دا مهال د کم مهارتو او کم عایدو کسانو لپاره کوچېدنه محدوده او څه ناڅه سخته ده.
د سرحدونو ډولونه
په ټوله نړۍ کې بېلابېل ملي سرحدونه کارول کېږي چې ځینې یې دا دي:
مشروط پرانیستی سرحد هغه سرحد ته ویل کېږي چې خلکو ته په کې د یو لړ ځانګړو شرایطو له مخې د تګ راتګ اجازه ورکول کېږي. دغه ځانګړي شرایط چې په نورو ډولونو عملي کېدونکي سرحدي کنترولونه محدودي، کېدای شي د یوه نړیوال هوکړه‌لیک یا نړیوالو قوانینو له مخې تعریف یا مشخص شي، یا هم دغه ځانګړي شرایط د هغې قضايي حوزې د مقرراتو یا قانون له مخې مشخصېږي چې خلک ورځي. کوم کسان چې نوې قضايي حوزې ته دننه کېږي، باید په مشروطو پرانیستو سرحدونو کې داسې ادعا وړاندې کړي چې وښيي ولې دغې قضايي حوزې ته د ننوتلو په شرایطو برابر دي. قضايي حوزه ښايي دغه کسان تر هغه مهاله پورې ونیسي چې دغې قضايي حوزې ته یې د داخلېدو لپاره کړې ادعا تایید شي، یا یې هم ښايي په دې قضايي حوزه کې د ادعا له ثابتېدو سره سم خوشي شي. کله چې یو مشروط پرانیستی سرحد مجاز وي، باید د دې ډاډمنتیا لپاره ډېره هڅه وشي چې سرحدي کنترولونه به تر داسې حده نه ماتېږي چې د پرانیستي سرحد حالت غوره کړي. د مشروطو پرانیستو سرحدونو بېلګه د هر هغه هېواد سرحد دی چې د ۱۹۵۱ ز کال د کډوالو د کنوانسیون له امله کډوالو ته د تګ راتګ اجازه ورکوي، یا هم د هغو قوانینو له مخې د تګ راتګ اجازه ورکوي چې ژوند ته د مستقیم ګواښ له امله د تېښتې په صورت کې له سرحده تېرېدل په کې مجاز وي. بله بېلګه یې د ایرلنډ او بریتانیا تر منځ سرحد دی. دغه دوه هېوادونه خپلو وګړو ته د بې محدودیته تګ راتګ اجازه ورکوي، خو که څوک وغواړي چې د ایرلنډ د سیند له لارې لاړ شي او له خپل تګ راتګه خوند واخلي، ښايي له هماغه کس څخه وغوښتل شي چې په بندرونو او هوايي ډګرونو کې داسې اسناد وړاندې کړي چې وښيي د بریتانیا یا ایرلنډ وګړی دی. دا کتنې د کډوالو د افسرانو نه، بلکې د پولیسو له‌خوا کېږي. (د ۲۰۱۸ ز کال له اکتوبر میاشتې را وروسته د دغو دواړو هېوادونو تر منځ په ځمکني سرحد کې دغه ډول کنترول نه‌شته).
کنترول شوی سرحد هغه سرحد ته ویل کېږي چې د بېلابېلو قضايي حوزو تر منځ خلکو ته د تګ راتګ امکان برابروي، خو کله ناکله پر تګ راتګ محدودیتونه لګوي. په دغه ډول سرحد کې ښايي تېرېدونکی کس وېزې ته اړتیا ولري یا هم ښايي په نوې قضايي حوزه کې له وېزې پرته د لنډمهالي سفر اجازه ورکړل شي. په کنترول شوي سرحد کې د اشخاصو د تګ راتګ د ثبتولو لارې چارې موجودې وي تر څو په راتلونکي کې د وېزې له اړوندو شرایطو سره برابروالی وکتل شي. یو کنترول شوی سرحد د تېرېدونکي شخص پر هغه کار محدودیتونه لګولی شي چې په نوې قضايي حوزه کې یې ترسره کوي. دا معمولاً په کاري محدودیتونو کې را څرګندېږي، د دې تر څنګ هغه موده هم محدودولی شي چې یو شخص یې په قانوني ډول په نوې قضايي حوزه کې د پاتې کېدو لپاره لري.
تړلی سرحد هغه سرحد ته ویل کېږي چې د بېلابېلو قضايي حوزو تر منځ د کمو استثناوو له مخې یا له استثنا پرته د خلکو د تګ راتګ مخه نیسي. دغه سرحدونه معمولاً داسې دېوالونه لري چې هره سرحدي دروازه یې تړلې ده او که دا سرحدې دروازې پرانیستل شي، یوازې په استثنايي حالتونو کې خلکو ته د تګ راتګ امکان برابروي. ښايي په اوس مهال کې د تړلو سرحدونو تر ټولو مشهوره بېلګه د شمالي کوریا او سوېلي کوریا تر منځ غیر پوځي سیمه وي. د برلېن دېوال هم تړلی سرحد بللی شو.
د ټولني په وړاندي د علماو مسئوليت:
د علومو او معلوماتو د تنوع او اختلاف له امله پوهان او علماو هم مختلف دي چي په ټوله کي يې موږ درې ډوله بللای سو:
1 – هغه څوک چي د ديني او طبيعي علومو دواړو پوه او ماهر وي.
2 – هغه څوک چي يواځي د ديني علومو ماهر وي.
3 – هغه څوک چي يواځي د طبيعي علومو ماهر وي.
هغه څوک چي د ديني علومو عالم وي او په خپل علم کي داسي مهارت ولري چي په همدې علم باندي خپلي ټولني ته خدمت کولای سي د هغه ځيني مهم مسئوليتونه په لاندي ډول دي:
1 – خپلي ټولني ته بايد حقيقي اسلام معرفي کړي تر څو خلګ په منحرفو انسانانو پسې ولاړ نسي او رښتيني اسلام ورڅخه ورک نسي همدا راز خلګ په شکونو او شبهاتو کي ډوب نسي.
3 – خپلي ټولني ته د جهل او فساد اسباب وپېژني تر څو خلګ ځان ورڅخه وساتي او د جهل او فساد څخه نجات پيدا کړي همدا راز د علم او اصلاح اسباب هم ورته معرفي کړي تر څو په لاسته راوړلو يې د انسان څخه عالم او مصلح جوړ سي.
4 – خپلي ټولني ته ديني اعتدال، بشري ارزښت او سيده فکري مسير معرفي کړي تر څو خلګ د افراط او تفريط څخه وساتل سي، خپل بشري ارزښت ورته ښکاره سي او د فکري انحراف څخه و ژغورل سي چي په نتيجه کي په الهي فطري ښکلا باندي ښايسته سي او پوره انسانان ورڅخه جوړ سي.
5 – خپلي ټولني ته رزائل او فضائل دواړه ښه معرفي کړي تر څو د ټولني هر وګړی د ځان څخه رزائل ليري کړي او په فضائلو باندي ځان ښايسته کړي ځکه د انسان په اصلاح کي همدغه دوه شيان ډېر رول لري، لکه په ښکاره چي انسان په زيوراتو هغه وخت ښايسته کيږي چي ځان د چټليو او مرداريو څخه پاک کړي په معنوي لحاظ هم د انسان څخه ښه سړی هغه وخت جوړيږي چي ځان د ګناهونو څخه پاک کړي او خپل عقيدوي او عملي ټول ناوړه کارونه پسې پريږدي.
د انسان څخه په نوافلو او ډېرو عباداتو باندي متقي نه جوړيږي تر څو چي د ګناهونو څخه لاس وانخلي او فرضي عبادات پر خپل وخت باندي آداء نکړي په حديث شريف کي راځي: من سره أن يسبق الدائب المجتهد فاليکف عن الذنوب. ژباړه: که څوک غواړي د تکړه عبادت کوونکي سره سيالي وکړي نو د ګناهونو څخه دي ځان وساتي.
7 – مسلمانان يووالي او اتحاد ته را وبولي ځکه  په يووالي کي د مسلمانانو بری او کاميابي ده تر څو چي مسلمانان سره يو موټی نسي تر هغه وخته خپل پخواني برم او زور لاسته نسي راوړلای، دا د الله جل جلاله لارښوونه ده چي فرمايي: وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ.[الأنفال 46] ژباړه: د الله او د هغه د رسول اطاعت وکړئ او په خپل مينځ کي جکړه مكوئ چي بيا بې غيرته سی او قوت مو ولاړ سي! صبر وکړئ يقنا چي الله د صبر کوونکو سره دی.
8 – ديني علماء بايد خلګو ته د شرعي مسائلو د مطرح کولو او فتوی ورکولو پوره زمينه برابره کړي او د علماو مرجعيت  په اثبات باندي ورسوي تر څو خلګ يې په رهبريت او اصالت باندي وپېژني او د ژوند په هره برخه کي مشوره ورڅخه واخلي.
9 – ديني علماء بايد په ټولنه کي د نارينه او ښځينه مسلمانانو لپاره د تعليم او زده کړي په تعميم کي پوره رول ولوبوي او د هر هغه چا سره پوره مرسته وکړي چي په مسلمانانو کي تعليمي او تربيوي خدمت کوي، ديني علماء بايد د مدارسو، مکاتبو، دارالحفاظونو  او نورو ښوونيزځايونو له لاري د ولس پر ټولو اقشارو باندي کار وکړي تر څو په اسلامي ټولنه کي هر وګړی په ديني او طبيعي علومو باندي پوه سي او په خپل هيواد کي د رهبريت، مشرتوب او خدمت لپاره ښه چمتو سي.
11 – ديني علماء بايد د اړتيا سره سم په اسلامي ټولنه کي ګمراه حزبونه او دلګۍ خلګو معرفي کړي تر څو په مسلمانانو کي بې اتفاقي پيدا نسي او پر باطل باندي د مسلمانانو د روانېدلو مخنيوی وسي.
12 – ديني علماء بايد د خلګو سر خلاص کړي چي د دين غځېدل او ساتل په دعوت، جهاد، تعليم او تصوف باندي  سويدي او کيږي بناء مسلمانان بايد د دغه څلور واړو په کولو او ساتلو کي کوښښ وکړي او د هر هغه چا سره مرسته وکړي چي ددې څلورو برخو څخه په يوه برخه کي ددين په خدمت باندي بوخت وي.
ليکنه: مولوي نورالحق مظهري
برج اليعقوب
برج اليعقوب متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 69 منزلونه دي او ددې لوړوالی  328 ميټر (1,076 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2013 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
پالایولوګوس
د پالایولوګوس (Palaiologos) کورنۍ (جمع بڼه یې Palaiologoi؛ په یوناني ژبه: Παλαιολόγος, pl. Παλαιολόγοι، ښځینه بڼه یې Palaiologina؛ په یوناني ژبه: Παλαιολογίνα) چې د انګلیسي ژبې په ادبیاتو کې هم موندل کېږي لکه Palaeologus، یوه بیزانس یوناني کورنۍ وه چې اشرافي حیثیت یې ترلاسه کړ او د بیزانس د سترواکۍ وروستۍ او او تر ټولو اوږده واکمنه کورنۍ ګڼل کېږي. د سترواکانو او اشرافو په بڼه د دوی واکمني نږدې دوه سوه کاله یعنې له ۱۲۵۹ کال څخه په ۱۴۵۳ کال کې د قسطنطنيې تر سقوط پورې یې دوام وکړ.
د دې کورنۍ ریښه ناڅرګنده ده. د دوی د منځنیو پېړیو اصلي کیسې د دوی ریښه د لرغونې رومي ایټالیا له یوې مخورې کورنۍ سره نښلوي، چې د هغو رومیانو له ډلې وه چې په ۳۳۰ کال کې یې لوی قسطنطین د قسطنطنیې په لور بدرګه کاوه. ډېر احتمال دا دی چې دوی وروسته په اناتولیا کې را څرګند شول، ځکه چې د دې د کورنۍ لومړی مشهور غړی، ښایي د هغې بنسټ ایښودونکی، نیکفوروس پالایولوګوس و چې په دې ځای کې یې د ۱۱ پېړۍ په دوهمه نیمایي کې د قوماندان په توګه دنده پر مخ وړه. د ۱۲ پېړۍ په اوږدو کې، د پالایولوګوس کورنۍ غړي زیاتره د پوځي اشرافو برخه وه، چې د اداري سیاسي چارو په برخه کې د دندې کوم ثبت شوي اسناد نه لري او دوی په دوامداره توګه د هغه وخت له واکمنې کومینوس کورنۍ سره ودونه کول تر څو خپل حیثیت لوړ کړي. کله چې په ۱۲۰۴ کال کې قسطنطنیه په څلورمه صلیبی جګړه کې سقوط شوه، د پالایولوګوس کورنۍ غړي د نیکیا سترواکۍ ته وتښتیدل، چې د بیزانس ځای ناستی دولت و چې د لسکریس کورنۍ لخوا اداره کېده. په دې ځای کې دوی فعال ونډه ولوبوله او ډېری لوړ رتبه دفترونه ترلاسه کړل.
په ۱۲۵۹ کال کې، اتم میکائیل پالایولوګوس د کودتا له لارې د ځوان څلورم جان لاسکاریس مرستیال سترواک شو او په ۱۲۶۱ کال کې، د لاتینې سترواکۍ څخه د قسطنطنیه له بېرته نیولو وروسته، څلورم جان له دندې ګوښه او ړوند شو. د میکائیل ځایناستو د تاریخ په کمزوري پړاو کې د بیزانس سترواکۍ واکمني وکړه، او د پالایولوګوس د دورې زیاتره برخه، یو څه د بهرنیو دښمنانو لکه بلغاریایانو، سربیانو او عثماني ترکانو، او یو څه د پالایولوګوس کورنۍ د غړو ترمنځ د پرله پسې کورنیو جګړو له امله، د سیاسي او اقتصادي زوال مهال و. د ۱۵ پېړۍ په پیل کې، سترواکانو ټول واقعي ځواک له لاسه ورکړی و، چې سترواکي په پراخه کچه د نوې عثماني سترواکۍ لپاره یو وابسته دولت شو. د دوی سترواکۍ تر ۱۴۵۳ کال پورې دوام وکړ، کله چې عثماني سلطان محمد فاتح قسطنطنیه فتح کړه او وروستی سترواک یولسم قسطنطین پالایولوګوس د ښار په دفاع کې ژوند له لاسه ورکړ. د پالایولوګوس کورنۍ غړي د سترواکانو په توګه د خپلو د واکمنیو پرمهال، د خپلو د تابعینو له لوري،  ډېری یې د دوی د مذهبي لیدلوري له امله، نه خوښېدل. د سترواکانو مکررې هڅې چې د یونان ارتودوکس کلیسا د رومي کاتولیک کلیسا سره متحده کړي، او په دې توګه د بیزانس کلیسا د پاپ تر مشرۍ لاندې تابع کړي، د ارتداد او خیانت په توګه و انګېرل شو. که څه هم یولسم قسطنطین د روم سره په ملګرتیا او ښو اړیکو کې مړ شو (یعنې "مرتد")، د عثمانیانو په وړاندې د قسطنطنیې د دفاع په جګړه کې د نوموړي مړینه، د یونانیان او د ارتودوکس کلیسا له لوري د اتل په توګه و ګڼل شو، چې د دې کورنۍ په وړاندې عمومي نظر بدلوي. په یوناني خاوره د پالایولوګوس کورنۍ د واکمنۍ ونډه، چې د وروستي عیسوي کورنۍ په توګه ګڼل کېږي، دوی یې د عثماني واکمنۍ په دوره کې د یونانیانو تر منځ ډېر مثبت یادګار په توګه پرېښودل.
د پالایولوګوس کورنۍ د سترواکۍ کرښې وروستي ځینې غړي په ۱۶ پېړۍ کې مړه شول، خو د ښځینه لیکې اولاده یې تر نن ورځې ژوندي پاتې دي. پالایولوګوس-مونتفرات چې په ایټالیا کې د یوې پوځي کورنۍ غړی و، تر ۱۵۳۶ کال پورې یې په مونټفرات ساحلي سیمه واکمني وکړه او په ۱۵۶۶ کال کې مړ شو. دا کورنۍ چې د سترواکانو له وړاندې کولو مخکې لویه کورنۍ وه، د پالایولوګوس نوم په مشروع ډول یوازې د شاهي کورنۍ د لویانو له خوا نه کارول کېده. په پایله کې، زیاتره بیزانسی کډوالو چې د قسطنطنیې له سقوط وروسته لوېدیځې اروپا ته تښتیدلي وو، دا نوم د حیثیت د ترلاسه کولو لپاره کارو، چې ځینو یې د سترواکې کورنۍ سره نږدې اړیکو ادعا هم کوله. د عصري څېړونکو لخوا د شاهي کورنۍ د زیاتره پاتې څانګو شجره په پراخه کچه د خیال په توګه رد شوې. د غیر شاهي پالایولوګوس کورنۍ بېلابېلې ریښې، چې د منځنیو پېړیو د پالایولوګوس کورنۍ او یو بل سره یې تړاو روښانه نه دی، تر اوسنۍ دورې پاتې شوي او نن ورځ زرګونه خلک، په ځانګړې توګه په یونان کې، اوس هم د پالایولوګوس تخلص، یا د هغې ډولونه، کاروي.
ریښه
د پالایولوګوس کورنۍ اصل ناڅرګند دی. د څو ورستیو شفاهي دودونو پر بنسټ، دا کورنۍ له ایټالیا سرچینه اخلي، چې په لوی ګمان کېدای شي د ویتربو ښار وي. د دې بڼې پر بنسټ، د کورنۍ نوم پالایولوګوس (Palaios logos) لفظي معنی یې: "زړه کلمه") د ویټوس ویربم (vetus verbum) یوناني ژباړه وه، چې د ویټربو یوه مشکوکه ریښه ګڼل کېږي. د پالایولوګوس د اصلي کیسې یوه بله بڼه داسې وایې چې دوی د لرغوني روم ریښه لري او دوی د هغو رومیانو اولاده دي چې د لوی قسطنطین سره یوځای قسطنطنیې ته هغه مهال لاړل چې دا ښار په ۳۳۰ کال کې د روم د سترواکۍ د نوي پلازمینې په توګه تاسیس او نومول شو. د نسب دا دوهمه کیسه د نورو بیزانسي اشرافي لړیو، لکه د دوکا یا فوکاس کورنۍ، کرونیو دودونو ته ورته دی چې دوی هم د لرغوني رومي نسل کیسې کارولې ترڅو خپل حیثیت پیاوړی او د بیزانس سترواکۍ تخت ته، چې د روم سترواکۍ د منځنیو پېړیو تسلسل و، د دوی ادعاوې قانوني کړي.
د نسب د دې لرغونو او نامتو کیسو په مقابل کې، د پالایولوګوس کورنۍ ښایي اصلاً په یو څه وروسته په اناتولیا کې، ممکن په اناتولیک بڼه کې را منځ ته شوې وي. د شوروي-امریکایي بیزانس څېړونکي الکساندر کازدان له قوله، د دوی د کورنۍ د نوم ریښه "راګمان" ګڼل کېده، چې ښایي د خاکساره کورنۍ اصل ته اشاره وکړي، پداسې حال کې چې فرانسوي بیزانس څېړونکی ژان فرانسوا وینیر په دې باور دی چې کره ایتمولوژي د "لرغونو آثارو راټولونکی" وي. د دې کورنۍ لومړی مشهور غړی، ښایي د هغې بنسټ ایښودونکی، نیکفوروس پالایولوګوس و، چې د ۱۱ پېړۍ په دوهمه نیمایي کې د سترواک اوم میکائیل دوکاس په واکمنۍ کې د میسوپوتامیا پوځي ډلې قوماندان (ښایي دوکس، یا جنرال) و. نیکفوروس د اوم میکائیل په وړاندې د دریم نیکفوروس بوټانیایټس د پاڅون ملاتړ وکړ، خو د هغه زوی، جورج پالایولوګوس، د انا دوکاینا سره واده وکړ او په دې توګه یې د بوټانیایټس په وړاندې د دوکاس کورنۍ او وروسته د انا د کشر لیور اول الیکزیوس کومینوس، ملاتړ وکړ. جورج د اول الیکسیوس په واکمنۍ کې د دیراکیوم د جنرال په توګه دنده ترسره کوله او د کوروپلېتس لقب ورکړل شو.
د مشهورو بیزانسی کورنیو سره د د پالایولوګوس کورنۍ د غړو زیاتره ودونه د دوی د تخلصونو په ټاکلو کې را څرګند شوي، ځکه چې د شاهي کورنیو پخوانیو غړو د خپل مشروعیت د پیاوړتیا لپاره د څو پخوانیو واکمنو شاي کورنیو تخلصونه کارول. د مثال په توګه، د اتم میکائیل پالایولوګوس بشپړ نوم میکائیل کومنینوس دوکاس انجیلوس پالایولوګوس و.
نړيوال همغږی وخت+07:00
نړيوال همغږی وخت+07:00 د همغږي نړیوال وخت څخه اوه ساعته مخکې دی.
مینداګاس (میندوون)
مینداګاس یا میندوون (په جرمني: Myndowen، لاتین: Mindowe، زړه ختیځه سلواکي: Мендог، بلاروسي: Belarusian، پولنډي: Mendog، زوکړه: نږدې ۱۲۰۳ زکال – مړینه: ۱۲۶۳ زکال) د لیتوانیا لومړی لوی دوک او د لیتوانیا لومړنی پاچا دی چې د پاچاهۍ تاج یې پر سر اېښی. د هغه د اصلي ځای، لومړي ژوند او یا هم واک ته د رسېدو اړوند ډېر لږ معلومات شتون لري. له نوموړي څخه د ۱۲۱۹ زکال په تړون کې د لوی دوک او په ۱۲۳۶ زکال کې د ټولې لیتوانیا د رهبر په توګه یادونه شوې. په معاصرو او د نن ورځې په منابعو کې چې د هغه د واک ته رسېدو اړوند په کې لیکنې شوې، د هغه د ستراتیژیکو ودونو، تبعید او د ده د سیالانو د وژنې په اړه په کې یادونه شوې. نوموړي د ۱۲۳۰مې او ۱۲۴۰ مې لسیزې پر مهال د لیتوانیا سویل ختیځو برخو ته خپل قلمرو پراخ کړ. په ۱۲۵۰ یا ۱۲۵۱ زکال کې د کورني ځواک د مبارزاتو پر مهال هغه ته د رومي کاتولیک په توګه د تعمید غسل ورکړل شو؛ دغې چارې هغه ته لار برابره کړه څو د لیتوانیا د اوږد مهاله انتاګونیست لیووني سیسټم سره اتحاد رامنځته کړي. د ۱۲۵۳زکال په اوړي کې هغه ته د لیتوانیا د پاچا په توګه تاج ور پر سر شو او له ۳۰۰ زره څخه تر ۴۰۰ زره کسانو باندې یې حکومت وکړ.
نړيوال همغږی وخت+07:00
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:وخت وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت واحد
مینداګاس (میندوون)
په داسې حال کې چې د مینداګاس لس کلن سلطنت د دولت جوړونې له پریمانه لاسته راوړونو سره مل و، خو له نورو قومونو او دوکانو سره یې شخړو دوام وموند. د لیتوانیا لویدیځې برخې – ژمایتیا – د هغه د اتحاد د واکمنۍ پر وړاندې کلک مقاومت وکړ. په سویل ختیځ کې د نوموړي لاسته راوړنې د تاتاریانو له خوا وننګول شوې. په ۱۲۶۱ زکال کې هغه له لیووني نظم سره خپله اړیکه وشکوله، په ډېر احتمال سره یې عیسویت ته هم شا کړه او په ۱۲۶۳ زکال کې د خپل وراره ترنیوتا او د هغه د بل سیال دوک داومانتاس پسکوف له خوا ترور شو. د هغه درې ځای ناستي هم له ځنډ پرته ترور کړای شول. دغه شخړې تر هغه مهاله پای ته وه نه رسېدې کله چې تردینس د ۱۲۷۰ زکال په شاوخوا کې د لوی دوک لقب ترلاسه کړ.
واک ته رسېدل
د دیارلسمې پېړۍ په لومړیو کې لیتوانیا د ګڼ شمېر دوکانو او شاهزادګانو له خوا اداره کېده چې هر یو یې په ځانګړي قلمرو او قبیلې واک چلاوه. دوی د مشترک دین او رواج، سوداګرۍ، مشترکو لښکرکشیو او له ګاونډیو سیمو څخه د نیول شوو بندیانو سربېره له یو بل سره کمزورې اړیکې لرلې. لویدیځو سوداګرو او مبلغینو د ۱۲ مې پېړۍ پر مهال د دغې سیمې کنټرول کولو ته مخه کړه او د لیتوانیا ریګا ښار یې په ۱۲۰۱ زکال کې تاسیس کړ. په لیتوانیا کې د دوی دغې هڅې په ۱۲۳۶ زکال کې په سول جګړه کې د ماتې خوړلو له امله د لنډ مهال لپاره په ټپه ودرېدې، خو وسله وال عیسوي نظم لا هم د یو تهدید په توګه شتون درلود. ورته مهال د مغولو سترواکۍ هم پر دغه هېواد برید کړی.
د ګالیسیا – ولهینیا هوکړه چې په ۱۲۱۹ زکال کې لاسلیک شوه، په معمول ډول د هغه لومړني سند په توګه په پام کې نیول کېږي چې بالتیک قبایل یې د دغو ګواښونو پر وړاندې یو موټي کړل. د دغې هوکړې په لاسلیک کوونکو کې ۲۰ لیتوانیايي دوکان او یوه کونډه دوشس شامله وه؛ دا څرګندېږي چې د دغو کسانو څخه پنځه تنه تر ټولو مخکښان و او په پاتې نورو ۱۶ یې برتري لرله. مینداګاس د ځوانۍ سربېره او له دې سره چې ورور یې دائوسپرونګاس هم د لویو دوکانو په قطار کې راوړل شوی و، په دی معنی دی چې دوی ته دغه القاب په میراث پاتې شوي. د لیووني په لرغونو تواریخو کې نوموړی د ۱۲۳۶ کال پر مهال د ټولې لیتوانیا د واکمن په توګه توصیف شوی. خو دغه لقب ته د هغه د رسېدو څرنګوالی نه دی څرګند. روتني تورایخ بیا څرګندوي چې هغه څو دوکان له دې ډلې خپل خپلوان وژلي او یا یې هم تبعید کړي دي. تاریخ لیکونکی اس.سي. راول واک ته د هغه رسېدل «د واده د څرګندو بهیرونو، وژنو او پوځي فتوحاتو» له مخې توصیف کوي.
د ۱۲۳۰مې او ۱۲۴۰مې لسیزو پر مهال، مینداګاس خپله واکمني د بالتیک په مختلفو قلمرونو او سلواکي ځمکو کې پیاوړې او تثبیت کړه. په سیمه کې جګړې زور واخیست؛ هغه له جرمني ځواکونو سره په کورلنډ کې جګړه وکړه، په داسې حال کې چې مغولو په ۱۲۴۰ زکال کې کیف وران کړ او د دوه پولنډي پوځونو په ماتولو په ۱۲۴۱ زکال پولنډ ته ننوتل او کراکوف یې وسازوه. په سول جګړه کې د لیتوانیایانو بریا د لنډ مهال لپاره په شمالي جبهه کې د هغو ځایګی تثبیت کړ، خو د عیسوي نظم پلویانو د بالتیک سواحلو په اوږدو کې بریا خپله کړه او د کلیپیدا (ممل) ښار یې تاسیس کړ.
مینداګاس چې شمال او لویدیځ ته محدود شوی و د ختیځ او لویدیځ پر لور یې حرکت وکړ او ناوهروداک، هرودنا، واکاویسک او شاهزاده نشین پولوتسک یې ونیول، له دې سره چې د دغو جګړو اړوند هېڅ اطلاعات شتون نه لري. د ۱۲۳۹ زکال په شاوخوا کې هغه خپل زوی ویسویلکاس د دغو سیمو د اداره کولو په موخه وګماره چې دغه سیمې د تورې روتني په نوم پېژندل کېږي. په ۱۲۴۸ زکال کې یې د خپلو ورور دائوسپرونګاس زامن تاوتویلاس او ادیویداس د ساموګیتیا له دوک ویکینتاس سره یوځای د سمولنسک د نیولو لپاره ولېږل خو بریالي نه شول. په لیتوانیا کې د حکومت د پیاوړي کولو اړوند د هغه هڅه له بېلابېلو بریاو سره مخ شوې. په ۱۲۴۹ زکال، هغه مهال چې نوموړی د خپل وراره او د ویکینتاس د قلمرونو په لټه کې شو، کورنۍ جګړه پیل شوه.
د لیتوانیا پاچاهي
د نږدې اتو کلونو لپاره نسبي سوله او ټیکاو حاکم و. مینداګاس له دغه مهال څخه د ختیځ پر لور د پراختیا او د دولتي بنسټونو د جوړولو او مدیریت په برخه کې کار واخیست. هغه خپل نفوذ په توره روتني، پولاتسک، د داوګاوا سیند د حوضې په مهم سوداګریز مرکز او پنسک کې زیات کړ. هغه همدارنګه د ګالیسا – ولهینیا د سولې لپاره خبرې اترې وکړې او لور یې د دانیل ګالیسیا له زوی سوران سره واده وکړه چې وروسته یې زوم د لیتوانیا لوی دوک شو. له لویدیځې اروپا او واټیکان سره یې اړیکې پیاوړې کړې. په ۱۲۵۵ زکال کې مینداګاس له پاپ څلورم الکساندر څخه اجازه واخیسته څو خپل زوی ته د لیتوانیا د پاچاهۍ تاج ور په سر کړي. مخکښه محکمه، اداري سیسټم او دیپلماتیک سرویس رامنځته شو. د سپینو زرو لویې سکې چې د دولت دارۍ مشخصه یې وه را ووتې. هغه په ویلینوس کې د یوې کلیسا د جوړولو لپاره بودیجه برابره کړه چې په ډېر احتمال سره د نن ورځې د ویلینوس کلیسا پر ځای جوړه شوې وه.
مرکب اعداد يا ګډې شمېرې
یو مرکب عدد یو طبیعي عدد دی پرته له یو (یو نه مرکب دی او نه تام) کوم چې اصلي نه دی.
یا په بل عبارت، طبیعي شمېرې چې لږترلږه دوه طبیعي شمېرې له یو څخه لوی وي د محصول په توګه لیکل کېدی شي. لومړی پنځوس مرکب عددونه دي: ۴، ۶، ۸، ۹، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۳۰، ۳۲، ۳۳، ۳۴ ۳۵، ۳۶، ۳۸، ۳۹، ۴۰، ۴۲، ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴۸، ۴۹، ۵۰، ۵۱، ۵۲، ۵۴، ۵۵، ۵۶، ۵۷، ۵۸، ۶۰، ۶۲، ۶۳، ۶۴، ۶۵ ، ۶۸، ۶۹، ۷۰.
هر مرکب عدد د څو اصلي عددونو د محصول په توګه لیکل کېدی شي. د مثال په توګه، 290 شمېره د 2 3 x 3 2 x 5 په توګه لیکل کېدی شي، او د محاسبې د بنسټیز تیورم له مخې ، دا نمایش بې ساري دی.
قانون دا په ټولو مرکبو شمېرو باندې تطبیق کیږي چې له 5 څخه لوی وي (یوازې 4 دا قاعده نه تعقیبوي).
د مرکبو عددونو ډولونه
د مرکبو عددونو د وېشلو یوه لاره دا ده چې دوی د دوی د لومړي نمبر شمېرې په واسطه تقسیم کړئ؛ د مثال په توګه، جامع عددونه چې یوازې دوه اصلي شمیرې لري د pseudo-prime شمېرو په نوم یادیږي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
توحید پالونکې نړۍ پالنه
توحید پالونکې نړۍ پالنه (Unitarian Universalism یا UU) هغه لیبرال مذهبي آئین دی چې د «معنا او حقیقت په برخه کې د آزادانه او مسئولانه پلټنې» پر بنسټ مشخص کېږي. توحید پاله نړۍ پالونکي هېڅ اعتقادات نه لري او پر ځای یې په مشترکه توګه د خپلې معنوي ودې په موخه چې د یو «ژوندي فعال سنت» پر بنسټ هدایت کېږي یو موټی کېږي. اوس مهال دغه سنتونه د توحید پالونکې نړۍ پالنې په شپږو منابعو او اوو اصولو کې خلاصه کېږي، دغه ټول دوی ته د اړوندو ټولنو له خوا ټاکل شوي او د وحدت پالونکي نړیوال بنسټ په اډانه کې په رسمیت پېژندل شوي. د دوی باور ته اړوند ټول اسناد په «ژوندۍ» بڼه دي په دې معنی چې د تل لپاره د بیاکتنې او په هغو کې د بیاځلي لاسوهنې پر مخ پرانیستي دي. د توحید پالونکې نړۍ پالنې په بنسټونو کې ډیری خدای منکره، د خدای په شتون او نه شتون نه باور لرونکي (اګنوستیکان) او خدای پرستان شاملېږي چې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې ځانته کلیساوې، بنسټونه او ټولنې لري. دتوحید پالونکې نړۍ پالنې رېښه په لیبرال پروتستانت عیسویت په ځانګړې توګه په توحید پالنې (unitarianism) او نړی پالنې (universalism) کې نغښتې ده. دغه باور ته اړوند کسان څرګندوي چې له دغو سنتونو څخه دوی ژره فکري آزادي او پریمانه مینه ترلاسه کوي. دغه باور ته اړوندې ټولنې او غړي یې د نړۍ له ټولو لویو ادیانو څخه د الهام او لیدلورو اخیستو په لټه کې دي.
د توحید پالونکې نړۍ پالنې فردي باورونه پراخه طیف ته اړوندېږي؛ چې په کې مذهبي انسان پالنه، یهودیت، عیسویت، اسلام، هندوئېزم، سېکېزم، بودېزم، تائوېزم، سینکرېتېزم، اومانېزم، نیوپاګنېزم، اګنوستېزم، پانتهېزم، پانېنتهېزم، پاندئېزم، دیئزېم او د بهايي آئین لارښوونې شاملېږي خو دغو ته نه محدود کېږي.
د توحید پالونکې نړۍ پالنې بنسټ (UUA) په ۱۹۶۱ زکال کې د امریکا د توحید پالونکي بنسټ چې په ۱۸۲۵ زکال کې تاسیس شوی او د امریکا د نړۍ پالونکې کلیسا (تاسیس: ۱۷۹۳ زکال) له ادغام څخه رامنځته شو. د UUA مرکزي دفتر د ماساچوست ایالت په بوسټون ښار کې دی او کلیساوې یې د متحده ایالاتو په ګڼ شمېر برخو کې فعالیت کوي. د فلیپیني دیرشو ټولنو یوه ډله د UUA د واحد غړي په توګه استازولي کوي. کاناډايي توحید پالونکې شورا (CUC) په ۲۰۰۲ زکال کې په یوه خپلواک بنسټ واوښته. CUC او UUA د توحید پالونکې نړۍ پالنې د نړیوالې شورا له اوولسو غړو څخه دوه دي.
نړۍ پالنه
نړۍ پالونکي د اوږده تاریخ لرلو ادعا کوي چې رېښه یې اوریجن او ګریګوري نیسا ته رسېږي، په داسې حال کې چې یو شمېر معاصر څېړونکي دا پوښتنه مطرح کوي چې آیا دغو کلیسايي پلرونو د نړۍ پالنې (نړۍ ژغورنې) دوکتورین تعریف کړي.
دغه اصلي دوکتورین بیانوي چې د عیسي له لوري هره انساني ارواح ژغورل کېدای شي او لامل ګرځي «هرڅه پخواني حالت» (آپوکاتازیس) ته بدل شي. په ۱۷۹۳ زکال کې نړۍ پالنه په متحده ایالاتو کې د ځانګړې عیسوي فرقې په توګه رامنځته شوه چې بالاخره یې نوم د امریکا په نړۍ پالونکې کلیسا باندې واوښت. د نړۍ ژغورنې لومړنیو امریکايي ملاتړو لکه الحنان وینچسټر، هوسیا بالو او جان موري دا څرګنده کړه چې ټولې ارواه ګانې کامیابۍ ته رسېږي، خو ځینې وختونه د برزخ په څېر له یوې دورې وروسته. عیسوي نړۍ پالونکي د ابدي لعنت دوکتورین رد کوي او په بشپړ مینه ناک خدای باندې د باور څرګندونه کوي چې بالاخره ټول انسانان ژغوري.
توحید پالنه
د «توحید پالنې» اصطلاح د هنري هډوورث له خوا انګلیسي ژبې ته لار ومونده چې هغه ترې د لائلیو سوزیني او پولنډي سوسیني د لارښونو په برخه کې ګټنه کړې وه. د ۱۶مې پېړۍ په دویمه نیمايي کې وحدت پالونکې کلیساوې په رسمي توګه په ترانسیلواني او په پولنډ کې د سوسینیانو له خوا تاسیس شوې. په همدغو ځایونو کې د اروپا د مذهبي آزادۍ لومړني دوکتورین (له ۱۵۵۷ زکال څخه تر ۱۵۶۸ زکال کې د څو شورا ګانو له خوا) د یوازني توحید پالونکي جان سیګیزموند تر نظر لاندې چې د هنګري پاچا او د ترانسیلوانیا شهزاده و رامنځته شول. توحید پالونکې کلیسا نه یوازې دا چې درې ګونی توب (تثلیث) یې رد کړ په ډېری نورو مواردو کې یې د جبر او اصلي ګناه موضوعات چې د اګوستین کرګډن له خوا مطرح شوي او همدارنګه د عیسی ځای نیونکې کفاره چې د آنسلم کانټربري او جان کالون له خوا مطرح شوې وې رد کړل. د توحید پالونکي خوځښت په لومړیو کې د عیسې پېژندنې ګڼ شمېر ډولونو شتون درلود چې بالاخره مسلطه عیسي پېژندنه په پسیلنټروپېزم (psilanthropism) واوښته: دا چې عیسی نارینه و او له خدای سره یې ځانګړې اړیکه لرله.
ایمان، عهد او کتاب
توحید پالو نړۍ پالونکو یو غیر اعتقادي آئین ځانته ټاکلی دی. د دوی فردي باورونه تنوع لري او د یو بل باورونه او دودونه په زغم کولو سره مني. توحید پاله نړی پالونکي پر لارښوونو یا اعتقادي نظامونو باندې د تمرکز او یا هم د محدود مذهبي دود ساتلو پر ځای ډېر اهیمت هغو متقابلو ژمنو یا توافقاتو ته ورکوي چې د دوی په دیني ټولنه کې رامنځته شوي. دغه خوځښت ته اړوندې ټولنې او غړي بنسټونه د اوو اصولو په «تائید او ترویج» او د «شته دودونو» په منلو سره چې شپږ منابع رانغاړي او د پراخې کچې بشري پوهې او تجربې څخه درک شوي، هوکړه لري.