cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د لايپزيګ جګړه
ناپيليون چې يو ځل بيا يې په بشپړ ډول ماتې وخوړه، اړ شو چې بېرته فرانسې ته ستون شي، په داسې حال کې چې شپږم ايتلاف خپل حرکت ته دوام ورکړ، د راين کنفدراسيون يې له منځه ويوړ (منحل کړ) او د راتلونکي کال په پيل کې يې فرانسه باندې بريد وکړ. ناپيليون اړ شو چې له دندې لاس واخلي او د ۱۸۱۴ز کال په می مياشت کې البا “Elba” تبعيد شو.
شاليد
فرانسوي سترواک لومړي ناپيليون هڅه وکړه، چې د ۱۸۱۲ ز کال د جون په ۲۸ روسيه باندې د نږدې ۶۸۵۰۰۰ سرتيرو په بريد کولو سره د روسيې سترواک لومړی الکساندر اړ کړي، چې د لويې وچې په نوم د هغه له نامنلي يا بې نومه سيستم “Continental System” سره يو ځای شي. ناپيليون د بريد په پای کې تر اوسه د ناڅرګندې بورودينو خونړۍ جګړې “Battle of Borodino” څخه وروسته د ۱۸۱۲ زکال په وروستيو کې مسکو ته ننوت. که څه هم ان تر دې چې فرانسې د مسکو ښار ونيو او د نيونې پر مهال وسوځول شو، مګر الکساندر تسليمېدلو ته غاړه کېنښوده. جګړه په بشپړ ناورين سره ځکه پای ته ورسېده، چې ناپيليون او پاتې پوځونو يې د روسيې د سخت ژمې پر مهال شاتګ وکړ او د ناروغۍ، لوږې او د روسي قزاقيانو او پلويانو د ثابتې ځورنې د ناپيليون پوځ په حقيقت کې له روسيې څخه د راستنېدلو په وخت کې ويجاړ شو. ناپيليون لپاره د مسايلو د لا خرابولو په موخه د پرتګال، هسپانيې او انګليستان ګډو پوځونو د ۱۸۱۳ز کال په جون کې د ويلېنګټن د ديوک “Duke of Wellington” تر مشرۍ لاندې د ټاپو وزمې جګړې “Peninsular War” په وېټوريا جګړه “Battle of Vitoria” کې په بشپړ ډول د فرانسې پر لور رهي شول او او يې د پيرنه “Pyrenees” پر لور او خپله فرانسه کې پرمخ تګ کاوه. د ماتو په دې لړۍ سره فرانسوي پوځونو د اروپا په ټولو مقاومتونو يا جبهو کې د شاتګ په حال کې و.
د فرانسې ضد پوځونه ځکه له روسيې سره يو ځای شول، چې سرتېرو يې په مرکزي اروپا کې په رښتيني ډول د ويجاړ شوي ګراند پوځ پاتې شوني تر لاسه کړل. متحدين يو ځل بيا د شپږم ايتلاف په توګه يوه ډله شول، چې له اتريش، پرتګال، پروس، روسيې، هسپانيې، سويډن، انګليستان او همدا راز له هغو کوچنيو الماني دولتونو څخه جوړ شوی و، چې وګړي او مشران يې نور فرانسوي سترواک ته ژمن نه وو. ناپيليون په چټکۍ سره فرانسې ته ستون شو او د يو بل لوی پوځ چمتو کول يې پيل کړل، خو سختې اقتصادي ستونزې او د ماتو خبرونه د فرانسوي وګړو په منځ کې د جګړې د ستومانۍ او زياتېدونکې نا ارامۍ لامل شوي وو.
په کور دننه د مخالفت سره سره ناپيليون د خپل پوځ د بيا جوړولو وړتيا درلوده او اراده يې دا وه، چې يا يو لنډ مهاله اتحاد رامنځته کړي، يا لږ تر لږه دښمنۍ پای ته ورسوي او يا هم لږ تر لږه يو ستر ځواک يا قدرت (اتريش، پروس او روسيه) له جګړې څخه وباسي. ناپيليون غوښتل په جرمني کې د خپل واک د بيا جوړولو له مخې يو ځل بيا تېری کونکی دريځ خپل کړي، چې د دوه سختو جګړو تکتيکي برياوې يې وګټلې (يوه د می په ۲ لوتزين کې او بله د می له ۲۰-۲۱ پورې په باوتزين کې وه).
دا برياوې د لنډ مهاله اوربند لامل شوې. د اوربند پر مهال د روسيې او پروس پاچاهانو د سليسيا په تراچينبرګ ماڼۍ کې د سويډن له شهزاده چارلس جان سره وکتل، چې پخواني فرانسوي مارشال په کې د ناپيليون د ماتولو لپاره يوه تګلاره په ګوته کړه، چې د ۱۸۱۳ زکال د اګست په ۱۲ نېټه له ايتلاف سره د اتريشيانو له يو ځاي کېدلو څخه وروسته د هغوی له لورې د ځينو سپارښتنو په ورزياتولو سره د تراچينبرګ پلان “Trachenberg Plan” په نوم وپېژندل شوه. د ياد پلان له مخې درې ايتلافي پوځونه جوړ شول، چې يو د ګيبهارد اون بلوچر “Gebhard von Blucher” په مشرۍ د سليسيا د ۹۵۰۰۰ نارينه وو پوځ، دويم د شهزاده چارلس جان په مشرۍ سټرالسنډ سيمه کې د سويډني لښکر کوټونو په ګډون د ۱۲۰۰۰۰ تنو د شمالي المان پوځ او درېيم د بوهيميا پوخ و، چې د جګړې په ډګر کې لومړنی متحد پوځ و، د سرتېرو ګڼه يې ۲۲۵۰۰۰ تنو ته رسېده او مشري يې د کارل اون شوازينبرګ په غاړه وه. څلورم پوځ د پولينډ پوځ په نوم جوړ شو، چې په پيل کې يې ۳۰۰۰۰ تنه سرتيري درلودل، مګر د کار تر پايه يې شمېر ۷۰۰۰۰ تنو ته ورسېد او کاونټ بينينګسين “Count Benningsen” يې مشري کوله. لکه څرنګه چې د تراچينبرګ پلان له مخې په ګوته شوي وو، ايتلافي پوځونه به له ناپيليون سره د جګړې مخنيوی کوي، د ناپيليون د پرمخ تګ پر مهال به شاتګ کوي او د ناپيليون پر ځای به د نوموړي د مارشالانو تر مشرۍ لاندې ځواکونه په نښه کوي. له سترواک سره له جګړې څخه د ډډې کولو له امر سره سره د بوهيميا پوځ د اګست په ۲۷ په ډريسډن جګړه “Battle of Dresden” کې له ناپيليون سره ښکېل شو، چې فرانسې په کې غاښ ماتونکې بريا تر لاسه کړه.
که څه هم د تراچينبرګ پلان نږدې پيروي په ګروبيرين، کولم او دينيويتز کې د ايتلافي برياوو لامل شوه. په ورته وخت کې چارلس جان جرمني کې يوه ګډه تبليغاتي مبارزه پيل کړې وه، چې د فرانسوي اوښتون پر مهال د جګړې د وزير په توګه يې له خپلې تجربې څخه په کې ګټه اخېستله او موخه يې دا وه، چې د المان ملتپال احساس راوپاروي او د باوريا او ساکسوني پاچاهانو باندې (چې نوموړي يې په ۱۸۰۵ او ۱۸۰۹ ز کالونو کې د پوځونو مشري کړې وه) غږ وکړي، چې له خپل فرانسوي اتحاد څخه لاس واخلي. د نوموړي هڅې بريالۍ شوې، ځکه چې د ساکسون او وېسټفاليا پوځونو د اګست په وروستيو او سپټمبر کې د سرکښۍ نښې څرګندې کړې، د ساکسون پوځي واحدونو په ګروسبيران او ډينيوېتز کې له ايتلاف څخه مخ وګرځوه او د ويسټفاليا سرتېري هم په زياتېدونکي ډول له ايتلاف څخه په شا شول. د دې تر څنګ د سپټمبر په لومړيو کې باواريانو په ډينيوېتز کې پر ني “Ney” سيمه باندې د چارلس جان له بريا څخه وروسته بې پلوي اعلان کړه. له دې ماتو او ګرځېدنو څخه وروسته فرانسوي سترواک په ډريسډن کې په خپلې بريا باندې پانګونه نه شوه کولی. لنډې غځول شوې اکمالاتي لارې چې اوس په يو څه دښمنه سيمه کې غځېدلې وې، له لايپزیګ څخه يوازې اته ورځې مخکې د فرانسې پر وړاندې د باوريا د پلوۍ له اوښتلو سره په ګډه دا نږدې ناشونې کړه، چې د ناپيليون نوی پوځ دې د خپل پخواني پوځ د ۱۵۰۰۰۰ تنو د مرګ ژوبلې، ۳۰۰ ټوپکونو د له  منځه تللو او ۵۰۰۰۰ ناروغانو ځای ونیسي.
جګړې
ژر تر ژره د جګړې له مېدان څخه د پروشيا د وېستلو په نيت ناپيليون مارشال نيکولاس اوډينوټ “Marshall Nicolas Oudinot” د ۶۰۰۰۰ تنه پوځ په ملتيا د برلين د پروسي پلازمېنې د نيولو په موخه واستوه. اوډينوټ په ګروبيرين جګړه کې د پروسيانو له لورې ماته وخوړه، چې مشري يې د شمال پوځ “Army of North” قوماندان اون بيولو “von Bulow” کوله. يوه بله هڅه د ۱۸۱۳ زکال د سپټمبر په ۶ برلين کې وشوه، چې دا ځل “Ney” د ۵۸۰۰۰ تنو سرتېرو مشري (قومانده) کوله. د ني مشري په ډينيويتز جګړه کې د اون بيولو او چارلس جان له لورې له ننګونکې ماتې څخه وروسته له منځه ولاړه.
ميکونګ سيند
میکونګ د نړۍ یو له سترو سیندونو څخه دی چې د اوږدوالي او حجم له مخې د نړۍ لسم لوی سیند دی. اوږدوالی یې شاوخوا ً4880 کیلومتره دی. د تبت له پلو څخه د وتلو وروسته، دا د سویلي چین د یونان او میانمار له ولایتونو څخه تېریږي او د لاوس او تایلینډ ترمنځ پوله جوړوي. دا بیا د کمبوډیا له لارې تیریږي او د ویتنام سویلي ساحل څخه بحر ته د غورځیدو دمخه د سویلي چین بحر ته خالي کیږي او پراخه ساحل رامینځته کوي. د دې سیند په غاړه سیمه په نړۍ کې د وریجو ترټولو لوی تولیدونکي سیمې دي.
د افغانستان د فوټبال ملي لوبډله
پخوانۍ تاریچه
د افغانستان د فوټبال فدراسیون په ۱۹۲۲ کال کې تاسیس شو او له ۱۹۴۸ کال را په دې خوا د فیفا غړيتوب لري او په ۱۹۵۴ کال کې د آسیا د فوټبال کنفدراسیون له بنسټ اېښودونکو غړو څخه و.
په هېواد کې د فوټبال لومړنی کلب، محمودیه فوټبال کلب و چې  په ۱۹۳۴ کال کې تاسیس شو. درې کاله وروسته یې هند ته سفر وکړ او په ۱۸ لوبو کې یې برخه واخیسته، چې ۸ یې وګټلې، ۹ یې وبایللي او ۱ یې مساوي کړه. په ۱۹۴۱ کال کې دوهم  د فوټبال کلب د آریانا په نوم تاسیس شو. دې ټیم د ایران په بلنه تهران ته سفر وکړ، درې لوبې یې وکړې، یوه یې وګټله او دوه یې وبایللې.
د افغانستان یوازینۍ حضور او په فیفا کې لومړۍ نړیواله لوبه د ۱۹۴۸ کال د اوړي د المپیک د فوټبال په سیالیو کې وه چې د ۱۹۴۸ کال د جولای په ۲۶ یې د لوګزامبورګ سره لوبه وکړه او ۶-۰ یې وبایله. د ۲۰۰۲ کال څخه وړاندې،  افغانستان  وروستی ځل د ۱۹۸۴ کال د آسيا جام د غوراوي سياليو پر مهال په نړيواله کچه ليدل شوی و، چې د ۱۹۸۴ کال د سپټمبر په ۲۰ نېټه یې آخري لوبه د اردن پر وړاندې ۶-۱ بايللې وه. افغانستان د  ۱۹۸۴ کال څخه تر ۲۰۰۲ کال پورې  د شوروي-افغان جګړې، د افغانستان  کورنۍ جګړې (۱۹۹۲-۱۹۹۶)، له امله  هېڅ  نړیواله لوبه نه وه کړې او د طالبانو رژیم  د فوټبال په ګډون په تفریحي فعالیتونو بندیز لګولی و.
۲۰۰۱-۲۰۱۰ کلونه
په ۲۰۰۲ کال کې د طالبانو د رژیم له نسکورېدو وروسته، افغان ملي لوبډله بېرته هغه وخت نړیوال ډګر ته راستانه شوه، چې په آسیایي لوبو کې یې د سوېلي کوریا سره لوبه وکړه، او ۰-۲ یې له لاسه ورکړه. په ۲۰۰۳ کال کې افغانستان د سوېلي آسیا د فوټبال فدراسیون د سرو زرو کپ کې په خپل لومړي نړیوال ټورنمنټ کې برخه واخیسته چې هلته  دوی د ګروپي پړاو  ټولې دری سیالۍ  هند، پاکستان او سریلانکا ته وبایللې. وروسته په همدې کال کې، افغانستان د ۲۰۰۴ کال د آسیا جام سیالیو ته د لار موندلو لپاره  ګډون وکړ چې هلته یې د قرغزستان پر وړاندې  بریا ترلاسه کړه خو نیپال ته یې ماته ومنه او بل پړاو ته له تګ پاتې شو.
په ۲۰۰۶ کال کې دوی د آسیايي فوټبال کانفدراسیون په چلنج کپ کې هم د لومړي ځل لپاره برخه واخیسته، چې په ترڅ کې یې د چین تایپي او فیلیپین سره دواړه لوبې مساوي کړې، چې د دې مساوي نتیجې لپاره  افغان فوټبالرانو حفیظ الله قدامي او سید مقصود هاشمي ګولونه ووهل، او د ۲۰۱۰ کال د فیفا نړیوال جام ته د غوراوي  په دوهمه هڅه کې  د سوریې له خوا حذف شول. د ۲۰۰۸ کال د سوېلي آسیا د فوټبال فدراسیون (SAFF) د اتلولۍ په سیالیو کې افغانستان  له بوتان څخه ماته وخوړه خو له سریلانکا او بنګله دېش سره  یې لوبې مساوي کړې.
په ۲۰۰۸ کال کې افغانستان د آسیایي فوټبال کانفدراسیون (AFC) په چلنج کپ سیالیو کې دویم پړاو ته لاره پیدا کړه، چې د AFC چلینج کپ د غوراوي سیالیو په D ګروپ کې یې د بنګله دیش سره مساوي او د قرغزستان په وړاندې بریا ترلاسه کړه. د ۲۰۰۸  کال د AFC  په چلنج کپ سیالیو کې افغانستان د ګروپ ټولې لوبې هند، تاجکستان او ترکمنستان ته بایلودې. د ۲۰۰۹ کال د سوېلي آسیا د فوټبال کانفدراسیون د اتلولۍ (SAFF ) په سیالیو کې افغانستان خپلې ټولې لوبې مالدیف، هند او نیپال ته وبایلې. د مالدیف پر وړاندې ماته کې د افغانستان  لپاره یوازینی ګول وهنه حشمت الله بارکزي وکړه.
د ۲۰۱۴ کال فیفا نړیوال جام ته لارموندنه
افغانستان نړیوال جام ته د لار موندلو په دریمه هڅه کې خپله لومړۍ لوبه د امنیتي دلایلو له امله په تاجکستان کې له فلسطین سره ترسره کړه چې ماته  يي وخوړه او د فلسطین  سره دوهمه لوبه کې د بلال  آرزو د ګول  په مټ مساوي شو، په دې معنا چې دوهم پړاو ته له  مخکې تګ پاتې او حذف شو.
د ۲۰۱۱ کال د سوېلي آسیا د فوټبال فدراسیون (SAFF) اتلولي
د ۲۰۱۱ کال د SAFF  سیالیو په اتلولۍ کې افغانستان بوتان ته ۸-۱ ماتې ورکړه، چې د افغانستان د فوټبال ټيم په تاریخ کې تر ټولو ستره بریا وه. بلال آرزو د دې لوبې په  ۴ ګولونو هتریک و کړ او لوبې په دریمه دقیقه کې عطا یمرالي د ټورنمنت  تر ټولو چټکه ګول وهنه وکړه. دا د افغانستان لومړۍ نیمه پای لوبه وه. د ټورنمنټ په نیمه پایلوبه کې، افغانان د نیپال سره مخامخ شول چې په اضافي وخت کې د بلال آرزو له خوا په ۱۰۱ دقیقه کې په یوازینی ګول سره ۰-۱ بریا ته ورسېدل. دا د نیپال پر وړاندې د افغانستان لومړۍ بریا وه. په پایلوبه کې افغانستان له هند سره لوبه وکړه چې ۴-۰ یې وبایله.
د 2012 AFC چیلنج کپ
افغانستان د ۲۰۱۲ کال د AFC چلینج کپ سیالیو کې بوتان ته ۵-۰ ماته ورکړه. په لومړۍ پښه کې، دوی بوتان ته 3-0 ماتې ورکړه، د صدیق ولیزاده ټول 3 ګولونه، او په دویمه پښه کې 2-0. د غوراوي په دوهم پړاو کې افغانستان نیپال او شمالي کوریا ته ماتې ورکړه او سریلانکا ته یې ماتې ورکړه خو بل پړاو ته یې لار ونه موندله.
افغان غوره لیګ
دې لیګ لپاره لوبغاړي د میدان سبز ("شین ډګر") په نوم د یو ټلویزیوني پروګرام له لارې وموندل شول. دا مفکوره د افغانستان د فوټبال فدراسیون او د افغانستان د موبي ګروپ له خوا وړاندې شوه. موبي ګروپ په افغانستان کې د یو شمېر تلویزیوني چینلونو او راډیو سټیشنونو مالکیت لري او په هېواد کې ترټولو لوی رسنیز ګروپ دی. د موبي ګروپ چینلونو سیالیو خپرول په خاوه واخیستل. لوبغاړي د یو هیئت او د تلویزیون د لیدونکو د رایو پر بنسټ لوبډلو ته ټاکل کېدل. د ۱۸ لوبغاړو اته لوبډلې چې د هر زون استازیتوب یې کاوه، را منځ ته شوې.
د افغانستان د سولې عالي شورا د دې لیګ د رامنځ ته کېدو او په لاره اچولو ستاینه وکړه او هغه یې په افغانستان کې د سولې او ثبات د راوستلو لپاره د یو فرصت په توګه تعریف کړ.
خطوط براهمی
براهمي ليکدود د رسم الخطونو یوه ټولګه ده چې په هند او ګاونډیو هېوادونو کې د ژبو لیکلو لپاره کارول کیږي. او دوی یوه کورنۍ جوړوي. دوی په ټوله برصغير ، سوېل ختیځه آسیا او د ختیځې آسیا په ځينو برخو کې کارول کیږي، او حتی په جاپان کې دوی د سيددهام په بڼه کارول کیږي.
ځانګړتياوې
براهمي ليکدود د ابوګيدا ليکدود يو ډول دی.
ځینې ځانګړتیاوې، چې په ډېری تورو کې شتون لري، مګر په ټولو کې نه، په لاندې ډول دي:
پرتلنه
سورونه شمېرې
د براهمي ليکدودونو نوملړ
ګرمهکي ليکدود
شاردا ليکدود
سیددهام ليکدود
ګوجراتي ليکدود
اسامي
بنګالي
کیتي
تبتي
جنوبي براهمي
جاویاني الفبا
سينهالا ليکدود
تامیل
خمیر
تايي
تېلوګو
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:ليکدود وېشنيزه:رسم الخ وېشنيزه:خطي معادلی وېشنيزه:ليک وېشنيزه:سامي ژبې وېشنيزه:بنګالي ژبه وېشنيزه:سېنهالي ژ وېشنيزه:سنهال وېشنيزه:دېوناګري وېشنيزه:هندي ژبه
د المان او جاپان اړيکې
د المان او جاپان تر منځ اړيکې د پروس له لورې (چې په ۱۸۶۶/۱۸۷۰ز کالونو کې يې د الماني سترواکۍ جوړښت ولوټه) له جاپان څخه په لومړۍ سفارتي ليدنې سره ۱۸۶۱ز کال کې په رسمي ډول رامنځته شوې. جاپان د ۱۸۶۷ز کال له ميجي بيارغونې “Meifi Restoration” څخه وروسته په چټکۍ سره عصري شو، چې زياتره وختونه يې د سخت فکري او کلتوري بدلون له لارې له الماني موډلونو څخه ګټه پورته کوله. وروسته له هغې چې جاپان په ۱۹۰۰ کال کې ځان له انګليستان سره متحد کړ، المان او جاپان يې له امله په لومړۍ نړيواله جګړه کې دښمنان شول. جاپان په ۱۹۱۴ز کال کې الماني سترواکۍ باندې جګړه اعلان کړه او چين او ارام سمندر کې يې د المان مهم ملکيتونه ونيول.
په ۱۹۳۰ز لسيزه کې دواړو هېوادونو د يو بل د سيمو پر وړاندې ظالمانه فوځي کړه وړه غوره کړل. دا چاره د اړيکو د بيا ټينګولو او په پای کې د سياسي او فوځي اتحاد لامل شوه، چې متحد هېواد «ايټاليا» يې په کې ځای ورکړ. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال که څه هم ياد اتحاد د متحدينو تر منځ د سترو واټنونو له امله ټاکلی يا محدود و، د ډېری برخې لپاره جاپان او المان بېلې بېلې جګړې وکړې او په پای کې يې په بېل يا ځانګړي ډول غاړه کېښوده.
له دويمې نړيوالې جګړې څخه وروسته د دواړو هېوادونو اقتصاد چټکه بيارغونه وازمايله؛ دوه اړخيزې اړيکې چې اوس پر اقتصادي موضوعګانو باندې متمرکز وې، ژر بېرته جوړې شوې. نن ورځ جاپان او المان په ترتيب سره د نړۍ درېيم او څلورم لوی اقتصادونه دي او د سياسي، کلتوري، پوهنيزې او اقتصادي ملګرتيا له زياتو ډولونو څخه ستره ګټه تر لاسه کوي.
د بيرتيلسمان فونډېشن پول “Bertelsmann Foundation Poll” يا د بيرتيلسمان بنسټ د ۲۰۱۲ز کال د وروستۍ رای شمېرنې له مخې المانيان جاپان ته په مثبت ډول په درنه سترګه ګوي او ياد ملت لږ سيال او زيات ملګری ګڼي. المان په اړه د جاپانيانو نظر هم مثبت دی او ۹۷٪ المان ته په مثبت او يوازې درې سلنه په منفي ډول ګوري.
لومړۍ اړيکې او د جاپان د ګوښه کېدنې يا انزوا پای (له ۱۸۷۱ز کال څخه وړاندې)
په ۱۸۵۴ز کال کې متحده ايالتونو کانګاوا کنوانسيون “Convention of Kangawa” کې جاپان باندې فشار راوړ، چې د جاپان ګوښه کېدنه يا بېلوالی يې پای ته ورسوله. دا د جاپاني ولس له لورې ځکه يو نابرابر تړون ګڼل شوی و، چې متحده ايالتونو د جاپان د زياتره امتيازونو په بدل کې ورته امتيازونه ورنه کړل. په زياتو حالتونو کې جاپان په اغېزناک ډول د خورا سيمه ييزتوب نظام ته اړ شوی و، چې باندنيو اوسېدونکو لپاره يې لاره هواره کړه، چې د جاپان د حقوقي نظام پر ځای د خپلې استازولۍ يا کونسلي محکمو ته غاړه کېږدي، سوداګرۍ لپاره بندرونه پرانيزي او وروسته ان عيسوي مذهبي مبلغانو ته هېواد ته د ننوتلو اجازه ورکړي. د جاپان د ګوښه کېدنې له پای ته رسېدلو څخه لږه موده وروسته د شوګيونېټ پای “End of Shogunate” په نوم دوره کې، لومړني الماني سوداګر جاپان ته ورسېدل. په ۱۸۶۰ ز کال کې کنت فريدريک البريکت زو ايولينبرګ د پروس د سفير په توګه جاپان ته د ايولينبرګ ټولګي يا هئيت “Eulenburg Expedition” مشري وکړه؛ پروس هغه وخت په الماني کنفدراسيون کې مخکښ سيمه ييز دولت و. له څلور مياشتو خبرو اترو څخه وروسته يو بل نابرابر تړون، چې په رمسي ډول دوستۍ او سوداګرۍ ته ځانګړی شوی و، ۱۸۶۱ز کال کې د پروس او جاپان تر منځ لاسليک شو.
سره له دې چې د هغو ګڼو نابرابرو خبرو اترو له ډلې ګڼل کېدې، چې د يادې مودې پر مهال جاپان باندې تپل شوې وې، مګر بيا هم د ايولينبرګ ايسکپيډېشن په نوم هئيت او د دوستۍ او سوداګرۍ د تړون لندمهاله او اوږدمهاله دواړه پايلې نن ورځ د جاپان او المان د رسمي اړيکو د پيل په توګه ستايل کېږي. د خپلې ۱۵۰ کاليزې د يادولو په موخه د ۲۰۱۰ز کال له مني څخه د ۲۰۱۱ز کال تر مني پورې المان او او جاپان دواړو هېوادونو کې پېښې (نمانځونډې) تر سره شوې او هيله يې درلوده، چې د راتلونکي لپاره د يو پل جوړولو په موخه د دوی د عمومي تېر وخت خزانې يا سرچينو لوړې کړي.
پروس کې د جاپان سياسي ماموريت
په ۱۸۶۳ز کال کې توکيو څخه د ايولينبرګ له کتنې څخه درې کالونه وروسته د پاچا لومړي ويليم پروسي محکمې ته يو شوګيونال Shogunal” استازی راورسېد او برلين کې يې په شاندارو مراسمو سره هر کلی وشو. وروسته له هغې چې تړون لاسليک شو، ماکس اون براندت “Max von Brandt” جاپان کې د پروس لومړنی سياسي استازی شو، چې له پروس څخه وړاندې ورته له ۱۸۶۶ز کال څخه وروسته شمالي المان کنفدراسيون او په ۱۸۷۱ز کال کې نوې رامنځته شوې الماني سترواکۍ هم خپل استازي استولی وو.
په ۱۸۶۸ز کال کې توکيوګاما شوګيونېټ تړون له منځه ولاړ او د سترواک ميجي “Emperor Meiji” تر مشرۍ لاندې د جاپان سترواکي رامنځته شوه. ټينو کورنۍ ته د واک په لېږد سره جاپان له لويديځو قدرتونو سره د نابرابرو تړونونو د نه منلو غوښتنه وکړه او په پايله کې يې يوه کورنۍ جګړه رامنځته شوه. د دې نښتې پر مهال د وسلو الماني سوداګر هينري شنيل سلا وکړه او د ناکاوکا ډايميو “daimyo of Nagaoka” ته يې وسلې برابرې کړې، چې د د شوګيونېټ سيمې واکمن و. يو کال وروسته جګړه د توکيوکاوا په ماتې او د نابرابرو تړونونو په اړه له سره په خبرو اترو پای ته ورسېده.
اېډېسيا
اېډېسيا د نیوپلاتونیک مکتب یو فیلسوفه و چې په پنځمه پېړۍ کې يې په اسکندریه کې ژوند کاوه. هغه د سوريانوس له کورنۍ وه او د هرمیاس مېرمن وه، او د هغې د ښکلا او فضیلتونو لپاره په مساوي توګه مشهوره شوه. د خپل مېړه له مړینې وروسته، هغې خپل ځان د مصیبت ځپلو غوښتنو او د خپلو ماشومانو، امونیس او هیلیوډورس تعلیم ته وقف کړ. هغه وروسته اتن ته لاړه، چېرته چې هغې د فلسفې زده کړې وکړې او هلته د ټولو فیلسوفانو لخوا، او په ځانګړې توګه د پروکلوس لخوا،چې له دوی سره يې کورنۍ اړيکې لرلې د هغې تود هرکلی وشو. هغه د پام وړ ژوند وکړ، او د هغې د جنازې وینا د دمشقیس لخوا، چې هغه وخت یو ځوان و، د هیکسامیټر آیتونو کې بیان شوه.
هریت مارتینو
هریت مارتینو (/ˈmɑːrtɪnˌoʊ/؛ ۱۸۰۲ جون ۱۲مه – ۱۸۷۶ جون ۲۷مه) یوه انګرېزه ټولنیزه تیوریسته وه، چې ډېری وخت لومړۍ ښځینه ټولنپوهه بلل شوې ده. هغې د ټولنپوهنې، ټولپالنې یا هولیسټیک (holistic)، مذهبي او ښځینه زاویې څخه لیکل کړي، د اوګوسټ کونټ اثار یې ژباړلي، او په هغه وخت کې یې د یوې ښځینه لیکوالې په توګه د خپل ملاتړ لپاره کافي ګټه وټه کړې ده. ځوانې شهزادګۍ ویکتوریا ته د هغې اثارو خوند ورکړ او نوموړې یې په ۱۸۳۸ کال کې د خپل تاج اېښودنې مراسمو ته وروبلله. مارتینو مشوره ورکړه چې "د [ټولنې] پر ټولو اړخونو د کلیدي سیاسي، مذهبي، او ټولنیزو بنسټونو په شمول تمرکز وکړي". هغې د نارینه وو تر سرپرستۍ لاندې ښځو د وضعیت په اړه بشپړ تحلیل عملي کړ. ناول لیکونکې مارګریټ اولیفنټ نوموړې "د زیږون له وخته استاذه او سیاستواله وبلله ... چې د خپل نسل د بل هر نارینه یا ښځینه په پرتله لږ د خپل جنسیت تر اغېزې لاندې راغلې وه."
لومړنی ژوند
هریت مارتینو د انګلستان په نوریچ ښار کې نړۍ ته سترګې غړولې دي. پلار یې توماس د ټوکر جوړوونکی و او نوموړې یې د اتو ماشومانو له ډلې شپږمه وه. نوموړی یو کلک یونېټاري یا مسیحي توحیدپال و او له ۱۷۹۷ کال راوروسته په نوریچ کې د اوکټاګون کوچنۍ کلیسا یا عبادتځي (Octagon Chapel) د پادري مرستیال (deacon) و. د هریت مور د بورې د یوه چاڼوونکي او سوداګر لور وه.
د مارتینو کورنۍ د فرانسوي هوګنوټانو (Huguenot) له نسل څخه وه او یونېټاري یا وحدت‌‌پال نظریات یې لرل. د هغې یو تره جراح فیلیپ میډوز مارتینو (۱۷۵۲-۱۸۲۹) و، چې هغې به په بریکونډیل لاج کې د نوموړي نږدې جایداد ته له ورتګه خوند اخیست. بل تره یې سوداګر او مرستندوی پیټر فنچ مارتینو و. مارتینو له خپل ورور جیمز سره نږدې وه، چې بیا د انګلیسي مخالف فکره مسیحي دود یو فیلسوف او پادری شو. د لیکوالې ډیانا پوسټلیتویټ په وینا، د هغې له مور سره د هریت اړیکه سړه او بې مینې وه، کوم چې د هغې په وروستیو لیکنو کې څرګندو شوو نظرونو کې یې رول لوبولی. مارتینو وایي چې مور یې نوموړې یوې دایې ​​ته پرې اېښې وه.
په ځوانۍ کې د مارتینو د خوند او بوی حس په کمېدو شو. د اورېدو حس یې هم ورو ورو کم شو او د ترومپېټ غوږۍ کارولو ته اړه شوه. دا د هغې په ژوند کې د ګڼو روغتیايي ستونزو پیل و. په ۱۸۲۱ کال کې هغې د وحدت‌پالې (Unitarian) ریپوزېټوري میاشتنۍ نشریې (Monthly Repository) ته په مستعار نوم لیکل پیل کړل او په ۱۸۲۳ کال کې یې "عبادتي تمرینونه او خطبې، دعاګانې او حمدونه" خپاره کړل.
په ۱۸۲۹ کال کې یې د کورنۍ د ټوکرو سوداګرۍ ماتې وخوړه. مارتینو، چې هغه مهال ۲۷ کلنه وه، د ښځینه‌وو دودیز رولونه او ښځه والی یې څنګ ته کېښود او راووتله چې د خپلې کورنۍ د ژوند د اړتیاوو پوره کولو لپاره ګټه وټه وکړي. نوموړې د ستنې د کار ترڅنګ، پر ریپوزېټوري میاشتنۍ نشریې د خپلو مقالو پلورل پیل کړل. هغې له یونېټارین یا وحدت‌پالې ټولنې د دریو مقالو د جایزو په ګډون ځینې جایزې او ستاینې وګټلې. له دغې نشریې سره د هغې منظم کار، له هغې سره د باور وړ او مشهورې آزادې لیکوالې په توګه مطرح کېدو کې مرسته وکړه.
مېرمن مارتینو په خپله بیوګرافۍ یا ژوندلیک اثر کې د یوې لیکوالې په توګه د خپلې بریا او د خپل پلار د کاروبار د ناکامۍ کیسه کړې، کومه ناکامي چې هغې "دوی ته د ورپېښې شوې ترټولو غوره پېښې" په توګه بیان کړې ده. دا یې روښانه کړې چې هغې بیا څه ډول وکړای شول چې "د سبزیجاتو خوړلو پرځای واقعا ژوند وکړي". د هغې کیسه د نوموړې په ژوند کې د هغې د مالي مسؤولیت پر تجربې تمرکز لري او " ترکیبي ادبي او اقتصادي روایتونه" یې لیکلي دي.
د هغې لومړی ورسپارل شوی کتاب "د سیاسي اقتصاد انځورونه" یوه تخیلي لارښوونه وه، چې موخه یې له عامو خلکو سره د آدم سمیټ د نظرونو په پوهېدو کې مرسته کول وو. انځورونه اثر یې د ۱۸۳۲ کال په فبروري کې یوازې د ۱۵۰۰ نسخو په شمېر خپور شو، ځکه خپروونکي فکر کاوه چې دا به ښه ونه پلورل شي. خو دا اثر یې په چټکۍ سره خورا بریالي ثابت شو، او د چارلس ډیکنز تر اثارو یې پلور لوړ شو. انځورونه د هغې لومړی اثر و، چې پراخه ستاینه یې وشوه، او د دغه اثر بریالیتوب په سراسر برتانوي امپراتورۍ کې د آدم سمیټ او نورو پوهانو د آزاد بازار د نظریاتو په خپرولو کې مرسته وکړه. مارتینو بیا هوکړه وکړه چې د دوو کلونو لپاره د ورته میاشتنیو کیسو یوه لړۍ پیل کړي. په دې لړۍ کې بیا له نوموړې سره د هغې د ورور جیمز د ګډ کار له امله دا کار نور هم ګړندی شو.
لندن او متحده ایالات
د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې ډېری ټولنیز بنسټونه او نورمونه په شدت سره د جنسیت او یا هم د هغه څه د درک او پوهې پربنسټ سمبالېدل، چې د ښځو په پرتله د نارینه وو لپاره ډېر مناسب وو. لیکنې هم له دې چارې مستثنا نه وې. د ټولنیزو، اقتصادي او سیاسي مسایلو په اړه غیرداستاني یا غیرتخیلي اثار د نارینه وو تر ولکې لاندې وو، حال دا چې محدودې ساحې لکه د مینې کیسې او داستانونه، او د کورني ژوند اړوند موضوعګانې د ښځینه لیکوالانو لپاره مناسبې ګڼل کېدې. په ادبي نړۍ کې له دغه پر جنډر ولاړو توقعاتو سره سره، مارتینو د بېلابېلو موضوعاتو په اړه خپل نظریات په زغرده بیان کړل.
په رپوزیټوري (Repository) میاشتنۍ نشریه کې د مارتینو پرله پسې خپرونو نوموړې د دغې نشریې له اېډېټر ویلیم جانسن فاکس سره اشنا کړه (ویلیم داروین فاکس مطلب نه دی، د ابهام له منځه وړلو لپاره یې وګورئ). نوموړې د لومړي ځل لپاره د ۱۸۳۰ کال په شاوخوا کې لندن ته راغله او هلته د فاکس د مشهورو مفکرانو په ټولنیزه حلقه کې شامله شوه، چې له لارې یې نوموړې د چارلس داروین له مشر ورور اراسموس الوی داروین سره هم معرفي شوه.
اقتصاد او ټولنیز علوم
هریت مارتینو په خپل "د سیاسي اقتصاد انځورونه" اثر کې سیاسي اقتصادي تیورۍ وړاندې کړې دي. هغې ته د یوې داسې مخکښې په سترګه کتل کېږي، چې خیالي افسانې او اقتصاد په داسې یوه دوره کې سره یوځای کوي چې "افسانو پر احساساتي یا عاطفي پوهې د واکمنۍ او اقتدار ادعا لرله، او اقتصاد بیا پر تجربي پوهه د واکمنۍ ادعا کوله". پردې سربېره، مارتینو د ښځو لپاره د اقتصاد نړۍ ته د ننوتلو دروازه پرانیستله. د بېلګې په توګه، ډالي لانا وایي چې "مارتینو په سیاسي اقتصاد کې د کورني اقتصاد د موضوع له مطرح کولو سره ښځو ته په اقتصادي تیورۍ او عمل دواړو کې ډېر مرکزي ځای ورکړی. په دغه سیاق کې، مېرمنې –د انځورونو اثر د لوستونکو او په داستانونو کې د کرکټرونو په توګه– نه یوازې دا چې د لویې پیمانې اقتصاد برخه ده، بلکې (د دوی د ګډون له امله) د سیاسي اقتصاد د اصولو زده کړې ته هم هڅېږي."
مېرمن مارتینو د ۱۸۳۱ کال په لومړیو کې د "سیاسي اقتصاد" په اړه لیکل وکړل (لکه څنګه چې هغه مهال د اقتصاد ډګر پېژندل شوی و). د هغې موخه دا وه چې د لیسه فېر (laissez faire) پانګوالیزم اصول مشهور او روښانه کړي، که څه هم هغې د اصلي تیورۍ وړاندې کولو ادعا نه کوله.
په "امریکا کې د ټولنې" په اړه د مارتینو نظریات، چې په ۱۸۳۷ کال کې خپور شو، د هغې د ټولنپوهنې د مېتودونو اصلي بېلګې دي. په دې برخه کې یې نظریات د هغې د ۱۸۳۸ کال په کتاب "څه ډول اخلاق او اداب مراعات کړو" اثر کې بیان شوي دي. هغې باور درلود چې ځینې خورا عمومي ټولنیز قوانین د هرې ټولنې پر ژوندانه اغېزه کوي، چې د پرمختګ اصول، د انسان د فکري هڅو د ترټولو پرمختللي محصول په توګه د ساینس راڅرګندېدل، او د نفوس د بدلونونو او طبیعي فزیکي چاپېریال اهمیت پکې د یادولو وړ دي.
اوګوسټ کونټ د ټولنپوهنې (sociology) نوم اختراع کړ او په ۱۸۳۹ کال کې یې د مثبتې فلسفې د دورې (Cours de Philosophie Positive) تر سرلیک لاندې یوه اوږده شرحه پرې خپره کړه. مارتینو یې یوه لنډه ژباړه وکړه چې په ۱۸۵۳ کال کې په دوو ټوکونو کې "د اوګوسټ کونټ مثبته فلسفه" په نوم خپره شوه (د هریت مارتینو له لوري یې ازاده ژباړه او لنډون شوی و). دا یوه پام‌وړ لاسته راوړنه او یوه بریا وه. کونټ د خپلو ټوکونو پر ځای د هغې ژباړلي ټوکونه خپلو شاګردانو ته وړاندیز کړل. ځینې ​​لیکوالان مارتینو لومړنۍ ښځینه ټولنپوهه ګڼي. د انګلیسي ژبې نړۍ ته د هغې له لوري د کونټ ورپېژندل او د هغې په اصلي لیکنو کې د ټولنپوهنې د لیدلوري د عناصرو شتون، د یوې ټولنپوهې په توګه هغې ته لا ډېر اعتبار ورکړی دی.
امونيوس هېرميا
امونيوس هېرميا( /ə ˈ m oʊ n i ə s / ; يوناني   <span title="Ancient Greek (to 1453)-language romanization">'Ammōnios ho Hermeiou' , lit. "امونیس، د هرمیاس زوی" ؛ c. 435 - د 517 او 526 ترمنځ) د لرغونتوب په وروستیو کې د ختیځ روم امپراتورۍ کې د اسکندريې څخه یو یوناني فیلسوف و. یو نیوپلاتونیسټ ، هغه د فیلسوفانو هرمیاس او اډیسیا زوی، د الکساندریا د هیلیوډورس ورور او د سریانوس لمسی و. امونیس په رومن اتن کې د پروکلوس شاګرد و ، او د خپل ژوند ډیری برخه یې په الیګزانډریا کې تدریس کړې ، په 470مو کلونو کې یې عامه څوکۍ ترلاسه کړې.
د افلاطون د <i id="mwHw">ګورجیاس</i> او فایدو متنونو په اړه د تیبیس د نظرونو د اولمپیوډورس له مخې، امونیس د افلاطون، ارسطو او پورفیري د ټایر په اثارو باندې لیکچرونه ورکړل، او د ارسطو په کارونو باندې یې تبصرې لیکلي او د افلاطون په متنونو کې یې درې ورکې تبصرې لیکلي. هغه د ستورولیک په اړه د یو متن لیکوال هم دی چې په کتلوګوس کوډیکم ستورولوګورم ګریکورم کې خپور شوی او د ستورپوهنې او جیومیټري په اړه یې لیکچر ورکړی. امونیس ډیری نیوپلاټونیسټانو ته درس ورکړ، پشمول د دمشقیس ، د تیبیس اولمپیوډورس ، جان فیلوپونس ، د سیلیکیا سمپلیسیس ، او اسکلیپیوس د ټریلس. د هغه د شاګردانو په منځ کې د پیټرا طبیب ګیسیوس او د کلیسایی تاریخ لیکونکی زکریا ریټور هم و، چې د میټیلین بشپ شو.
د روم امپراتورۍ په وروستیو کې د کافرانو د ځورونې د یوې برخې په توګه، د الکساندریا ښوونځی د روم امپراتوري چارواکو لخوا وڅیړل شو؛ امونیس د الکساندریا د پادری پیټر III سره جوړجاړی وکړ، په داوطلبانه توګه د خپل موقف ساتلو په بدل کې د هغه تدریس محدود کړ. دې کار د هغه یو شمیر همکاران او زده کونکي له مینځه یوړل ، پشمول د دمشقیس ، چا چې بیا هم هغه د اسکندریا د اسیدور په خپل ژوند کې "تر ټولو لوی مبصر چې تل ژوند کړی" بللی.
ژوند
د امونیس پلار هرمیاس هغه وخت مړ شو کله چې هغه ماشوم و، او مور یې اډیسیا هغه او د هغه ورور هیلیوډورس په اسکندریه کې لوی کړل. کله چې دوی بلوغ ته ورسیدل ، اډیسیا د خپلو زامنو سره اتن ته لاړه چیرې چې دوی د پروکلوس لاندې زده کړې وکړې. په نهایت کې ، دوی اسکندریه ته راستانه شول چیرې چې امونیس ، په ښار کې د نیوپلاتونیسټ ښوونځي د مشر په توګه ، د خپل پاتې ژوند لپاره د افلاطون او ارسطو په اړه لیکچر ورکړ. د دمشقیس په وینا، د 480 لسیزې په وروستیو کې په اسکندریه کې د کافرانو د ځورونې پرمهال، امونیس مسیحي چارواکو ته امتیازات ورکړل ترڅو هغه خپلو لیکچرونو ته دوام ورکړي. دمشقیس، چې امونیس د هغه تړون لپاره چې هغه یې کړی و، وغندله، دا نه وايي چې امتیازات څه وو، مګر دا ممکن د هغه عقیدې محدودیتونه ولري چې هغه یې تدریس یا وده کولی شي. هغه لا تر اوسه په 515 کې تدریس کاوه. اولمپیوډورس په هغه کال کې د افلاطون د ګورجیاس په اړه د هغه لیکچر واورېد. هغه یو تکړه ستور پیژندونکی هم وو. هغه د بطليموس په اړه لیکچر ورکړ او پیژندل کیږي چې د اسټرولاب په اړه یوه مقاله لیکلې ده.
لیکنې
د هغه د ډیرو مشهورو لیکنو څخه، یوازې د ارسطو د تفسیر په اړه د هغه تبصره پاتې ده. د پورفیري اساګوج په اړه تبصره هم ممکن د هغه وي، مګر دا یو څه فاسد دی او وروسته مداخلې لري.
په دی تشریح کې، امونیس استدلال کوي چې الهی وړاندوینه د اجزاو باطلوي. د بوتیوس په څیر په خپل دوهم تفسیر او د فلسفې کنسولیشن کې ، دا دلیل د لمانځه تاثیر ساتي. امونیس يامبليکوس ته اشاره کوي، چې ویلي یې دي "پوهه د پوه او پیژندل شوي ترمنځ منځګړیتوب دی، ځکه چې دا د پیژندل شوي په اړه د پوهانو فعالیت دی."
سربېره پردې، د امونیس د لیکچرونو ځینې یادښتونه شتون لري چې د مختلفو زده کونکو لخوا لیکل شوي چې هم ژوندي پاتې دي:
د ارستو ژوند په نامه د یوناني ژبې کار شتون لري، کوم چې معمولا امونیس ته ویل کیږي، مګر "ډیر احتمال لري چې دا د امونیس د شاګرد جوآنس فیلوپونس کار وي، چې په ځینو MSS کې ورته اشاره شوې ده."
مېټا فزيک(ارستو)
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
نېټه، سټایل او ترکیب
د ارستو ډیری اثار خورا پیچلي دي او په دې توګه د پیل کونکو لپاره حیرانونکي دي، او ډېری پوهان پدې باور دي چې په اوسنۍ بڼه کې، دا د لیکچر نوټونو څخه لږ څه دي. په لومړۍ پیړۍ کې د روډس د اندرونیکس لخوا د ارسطو د اثارو د تنظیم کولو وروسته، د هغه یو شمیر آثارو ته "د (" میټا ") فزیک وروسته لیکنې ویل شوي. ، د اوسني سرلیک اصلي مجموعه د میټافزیک ټولګه ده. ځینې  د "میټا" کلمه تشریح کړې ترڅو د دې معنی ولري چې د کار موضوع د ارسطو د <i id="mwJQ">فزیک</i> څخه "پرته" ځي یا دا چې دا د فزیک په تړاو میټاتیوریټیکل دی. خو نور  په دې باور دي چې "میټا" په ساده ډول د ارسطو د لیکنو په کانونیکي ترتیب کې د کار ځای ته اشاره کوي، کوم چې لږ تر لږه د روډس انډرونیکوس یا حتی د سمیرنا هرمیپس په څیر زوړ دی. د ارسطو په نورو ژوندي پاتې آثارو کې، مابعدالطبیعاتي آثار د "لومړۍ فلسفې په اړه [لیکنو]"  ؛ چې د ارسjو اصطلاح وه چې د مابعدالطبیعاتو لپاره کارول شوې وه.
دا ډېره ستونزمنه ده چې د نېټې مشخص کول په کوم وخت کې چې ارسطو دا اثار په بشپړ ډول یا حتی په انفرادي توګه لیکلي، په ځانګړې توګه د دې لپاره چې میټافزیک د جوناتن بارنس په کلمو کې، "a farrago، a hotch-pot"، او په عمومي توګه د ستونزو له امله. د ارسطو د هرې لیکنې سره نیټې. کتابونه په کوم ترتیب لیکل شوي دي معلوم نه دي؛ د دوی ترتیب د وروسته مدیرانو له امله دی. په نسخو کې، کتابونه د یوناني لیکونو لخوا راجع کیږي. د ډیری پوهانو لپاره، دا دود دی چې کتابونو ته د دوی د لیکونو نومونه راجع کړي. کتاب 1 د الفا (Α) په نوم یادیږي؛ 2، لږ الفا (α)؛ 3, Beta (Β); 4، ګاما (Γ)؛ 5, Delta (Δ); 6، Epsilon (Ε); 7، Zeta (Ζ); ۸، ایتا (Η)؛ 9, Theta (Θ); 10, Iota (Ι); 11، کاپا (Κ); 12, Lambda (Λ); 13، Mu (Μ); 14، Nu (Ν).
کتابونه VII-IX: Zeta، Eta، او Theta
کتابونه Zeta، Eta، او Theta عموما د میټافزیک بنسټ ګڼل کیږي. VII) د دې په ویلو سره پیل کوي چې "موجود" څو حواس لري، د فلسفې موخه دا ده چې د لومړني ډول په اړه پوه شي، چې ماده ( اوسیا ) نومیږي او معلومه کړي چې کوم مادې شتون لري، یو مفهوم چې ارسطو وده کوي. په کتګوریو کې زیټا [8] مادې لپاره څلور نوماندان په پام کې نیسي: (i) د یو شی ' جوه ' یا 'څه شی دی' (ii) نړیوال، (iii) هغه جینس چې ماده پورې اړه لري او (iv) ) د مادي سبسټریټ یا کوم چې د یو شی ټول ملکیتونه لاندې کوي.
په نهایت کې، هغه د زیټا کتاب پای ته رسوي په دې دلیل چې ماده واقعیا یو لامل دی.
کتاب ایتا د هغه څه لنډیز لري چې تر دې دمه د مادې په اړه ویل شوي (یعنې په کتاب زیټا کې) ، او د توپیر او یووالي په اړه یو څو نور توضیحات اضافه کوي.
د کتاب تیتا د وړتیا او واقعیت تعریفولو لپاره ترتیب شوی. څپرکی 1-5 د امکان په اړه بحث کوي، د یو څه د بدلون احتمال: احتمال "په بل شی کې یا پخپله په بل شی کې د بدلون اصول دی." په شپږم څپرکي کې ارسطو حقیقت ته مخه کوي. موږ یوازې د مشاهدې یا "تعریف" له لارې واقعیت پوهیږو. په دې توګه "لکه څنګه چې هغه څه جوړوي چې د جوړولو توان لري، همداسې هغه څه دي چې ویده وي ... یا هغه څه چې له مادې څخه پخپله جلا وي". واقعیت د هغه څه بشپړ حالت دی چې د بشپړیدو احتمال یې درلود. د واقعیت او احتمال ترمنځ اړیکه د فورمې او مادې ترمنځ د اړیکو په توګه فکر کیدی شي، مګر د وخت اضافه اړخ سره. واقعیت او وړتیا هغه توپیرونه دي چې د وخت په تیریدو سره پیښیږي ( ډیاکرونیک ) ، پداسې حال کې چې شکل او ماده توپیرونه دي چې د وخت په ټاکلو نقطو کې رامینځته کیدی شي ( همغږي ).
میراث
مېټافزيک یو له سترو فلسفي اثارو څخه ګڼل کیږي. په يونانيانو ، مسلمانو فيلسوفانو ، ميمونيډز، له هغه ځايه په علمي فيلسوفانو او حتی ليکوالانو لکه دانت باندې د هغې اغېز ډېر و.
په دريمه پېړۍ کې د افروديسياس الکساندر د مابعدالطبيعت په لومړيو پنځو کتابونو باندې يوه تبصره وليکله، او د هغه تر نامه لاندې يوه تبصره د وروستيو نهو کتابونو لپاره موجوده ده، خو عصري پوهان شک لري چې دا برخه د ده ليکلې ده. تیمیستیوس د دې کار یوه نمونه لیکلې، چې له دې څخه 12 کتاب په عبراني ژباړه کې ژوندی پاتې دی. د نیوپلاتون سیرینوس او اسکلیپیوس ترالس هم د دې کار په اړه تبصرې لیکلي، چیرته چې دوی هڅه کوله د ارسطو نظریې د نیوپلاتون کاسمولوژي سره ترکیب کړي.
د ارسطو کارونو د پیچلتیا لپاره شهرت ترلاسه کړ چې د میټافزیک په پرتله خورا څرګند دی - اویسینا وویل چې هغه د ارسطو میټافزیک څلویښت ځله لوستلی و ، مګر په دې پوه نه شو تر څو چې هغه د الفارابي د ارسطو د مابعدالطبیعاتو هدفونه هم ولوستل.د عربي ارسطو د پوهاوي وده د ابن رشد (لاتیني: Averroes) په کار سره خپل اوج ته ورسیده، چې د ارسطو د کار په اړه پراخې لیکنې د دې لامل شوې چې هغه د راتلونکي نسل پوهانو لخوا د "تبصره کونکي" په توګه وپیژندل شي. میمونایډز په 12 پیړۍ کې د حیرانتیا لپاره لارښود لیکلی، ترڅو د ارسطو ساینس د انجیل وحی سره مطابقت څرګند کړي.
څلورم صلیبی جنګ (1202-1204) لویدیز اروپا ته د ډیری اصلي یوناني نسخو کشف او تحویل ته لاره هواره کړه. د ویلیم آف موربیک د کار ژباړې د البرټ لوی ، توماس اکیناس او ډنس سکاټس لخوا د میټافزیک په اړه د تبصرو اساس جوړوي. دوی د عصري پوهانو لخوا د یوناني نسخو لپاره هم کارول شوي، ځکه چې ویلیم یوناني نسخو ته لاسرسی درلود چې اوس ورک شوي. ورنر جیګر د ولیم ژباړه د خپل یوناني متن په نسخه کې د اسکریپټورم کلاسیکورم بیبلیوتیکا اوکسونینس (اکسفورډ 1962) کې لیست کوي.
متني انتقاد
په 19 پیړۍ کې، د متني انتقاد په وده کې، میټافزیک بیا وڅیړل شو. منتقدین، د مختلفو موضوعاتو او د کتابونو په ظاهري غیر منطقي ترتیب په پام کې نیولو سره، دې نتیجې ته ورسیدل چې دا په حقیقت کې د لنډو اثارو ټولګه وه چې په ناڅاپي ډول سره یوځای شوي. په شلمه پیړۍ کې دوه عمومي نسخې د WD Ross (1924) او د W. Jaeger (1957) لخوا تولید شوي. د منځپانګې او د دوی په مینځ کې د کراس حوالو د دقیقې مطالعې پراساس، WD راس دې پایلې ته ورسید چې کتابونه A, B, Γ, E, Z, H, Θ, M, N, او I "ډیر یا لږ دوامدار کار رامینځته کوي. "، په داسې حال کې چې پاتې کتابونه α، Δ، Κ او Λ د وروستیو مدیرانو لخوا د دوی اوسني ځایونو ته داخل شوي. په هرصورت، راس خبرداری ورکوي چې د A, B, Γ, E, Z, H, Θ, M, N، او I کتابونه - د نورو داخلولو سره یا پرته - "بشپړ کار" نه جوړوي. ورنر جیګر دا هم وویل چې مختلف کتابونه د ارسطو د ژوند له مختلفو دورو څخه اخیستل شوي. د هریمن کتابتون ، د دوی د 1000 ټوک لپاره، میټافزیک په یو ترتیب شوي ترتیب کې خپور کړ چې موخه یې د لوستونکو لپاره کار اسانه کول وو.
د میتافزیک تدوین د نوي زریزې په کارونو او مطالعاتو کې یوه خلاص مسله ګرځیدلې. د ګاما، الفا، او لامبا د کتابونو نوي انتقادي نسخې تولید شوي دي. د راس او جیجر د شلمې پیړۍ د خورا پیژندل شوي انتقادي نسخو توپیرونه په عمده توګه د ارسطو د میټافزیک د سټیما کوډیکم پورې اړه لري، چې د 1970 راهیسې مختلف نسخې وړاندیز شوي
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:ارستو وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
مریخ ته انساني ماموریت
مریخ ته د انسانانو د لېږلو نظریه د ۱۹۴۰مې لسیزې له وروستیو راهیسې د مریخ د پراخې پلټنې د یوې برخې په توګه د فضایي انجنیرۍ او ساینسي څېړنو موضوع ده. ځینو د مریخ د سپوږمیو فوبوس او ډیموس سپړنې ته هم پام کړی دی. په اوږدمهالو وړاندیزونو کې مریخ ته د استوګنې لپاره انسانان لېږل او د مریخ سیارې استوګنیز کول شامل دي. ناسا ادارې، روسیې هېواد، بوینګ شرکت، سپېس‌اېکس شرکت او د مریخ الهام بنسټ مریخ ته د انساني ماموریتونو د لېږلو وړاندیزونه کړي دي. تر ۲۰۲۲ کال پورې په مریخ کې یوازې روباټيکې فضايي بېړۍ او مریخ څېړونکي وسایل موجود دي. تر دې مهاله انسانانو له ځمکې څخه بهر تر ټولو لرې سفرونه سپوږمۍ ته کړي دي.
د ماموریتونو لپاره داسې فرضي وړاندیزونه چې انساني څېړونکي هم په کې شامل وي، د ۱۹۵۰مې لسیزې په لومړیو کې پیل شول. د دغو پلان شویو ماموریتونو عملي کېدل معمولاً د مسودې یا لومړۍ طرحې تر جوړولو وروسته له ۱۰ تر ۳۰ کلونو پورې وخت نیسي. مریخ ته د باخدمې ماموریتونو د پلانونو لېست د بېلابېلو هغو ماموریتونو وړاندیزونه څرګندوي چې د فضايي څېړنو په برخه کې د ګڼو ادارو او فضايي مرکزونو له‌خوا وړاندې شوي دي. د دغو خدمه لرونکو ماموریتونو پلانونه له هغو ساینسي سفرونو سره توپیر لري چې په کې (د دوو او اتو ستور مزلو تر منځ) یوه کوچنۍ ډله د څو اونیو یا ډېرې مودې لپاره مریخ ته سفر کوي. تر ۲۰۲۰ کال وړاندې د لمسي ټکنالوژیو په مرسته د مریخ د مجازي کتنو وړاندیز هم شوی و.
د مریخ روباټیک اکتشاف له څو لسیزو راهیسې د ملي فضايي پروګرامونو موخه ده چې دا موخه په لومړي ځل په ۱۹۶۵ کال کې د «مارینر ۴» فضايي بېړۍ په مرسته سره ترلاسه شوه. مریخ ته انساني ماموریتونه له ۱۸۸۰یمې لسیزې راهیسې د ساینس فېکشن یا علمي تخیلي داستانونو برخه ده. د فېکشن په لا پراخه کچه کې مریخ سیاره په پرله‌پسې ډول په کتابونو، ګرافیک ناولونو او فلمونو کې د اکتشاف او هلته د ځای پر ځای کېدو‎ موخه ګرځېدلې ده. په فېکشن داستانونو کې د «مریخوالو» مفهوم د هغه شي په معنا کارول کېږي چې په مریخ کې ژوند کوي. د انډي ویر د ۲۰۱۱ کال ناول «مریخوال» (The Martian) چې په ۲۰۱۵ کال کې یې له مخې فلم هم جوړ شو، د دغه مفهوم په اړه یو بریالی ساینس فېکشن و.
مریخ ته سفر
د سیارې د مدارونو تر منځ د لېږد لپاره اړینه انرژي یا یا ډېلټا-وي د مداري تناوب له لارې په ټاکل شويو زماني واټنونو کې تر ټولو ټیټه ده. له ځمکې څخه مریخ ته په سفرونو کې دغه تناوب یا دوره هرې ۲۶ میاشتې (۲ کاله او ۲ میاشتې) دي، له همدې امله ماموریتونه عموماً له دغو تناوبونو یا دورو سره هم‌مهاله پلان کېږي. دا چې د مریخ مدار له مرکز څخه وځي، له دې امله په کابو ۱۵ کلن دوران کې د ټیټې انرژۍ په تناوبونو کې اړینه انرژي بدلون کوي چې تر ټولو اسانه دوره یوازې د حد اکثر نیمایي انرژۍ ته اړتیا لري. په شلمه پېړۍ کې د توغولو په دورو کې په ۱۹۶۹ او ۱۹۷۱ کلونو کې او بیا په ۱۹۸۶ او ۱۹۸۸ کلونو کې یو بل ټیټ مقدار موجود و چې بیاځلي دا دوره تکرار شوه. د ټیټې انرژۍ راتلونکی تناوب په ۲۰۳۳ کال کې پېښېږي.
د ماموریت وړاندیزونه
په تېرو ۷ لسیزو کې مریخ ته د انسان د فضايي الوتنو لپاره د ماموریت بېلابېلې طرحې وړاندیز شوې یا څېړل شوې دي. په دې کې کیمیاوي، اتومي او برېښنایي خوځنده قوې او هلته د ښکته کېدو، ژوند کولو او بېرته راستنېدو بېلابېلې مېتودولوژۍ شاملې دي.
ځینې هېوادونه او ادارې مریخ ته د انسانانو د استولو اوږد مهالې موخې لري.
ټکنالوژيکي نوښتونه او خنډونه
مریخ ته د انسان د فضايي سفر لپاره باید لوی تخنیکي خنډونه لرې شي.
د مریخ نازک او لږ ژور اتوموسفیر ته ننوتل به د بیاځأي ننوتلو لپاره ډېرې ستونزې رامنځته کړي؛ د ځمکې په پرتله چې خورا متراکم اتوموسفیر لري، هر ډول فضايي بېړۍ به په ډېره چټکۍ سره سطحې ته راښکته کېږي چې هلته یې باید سرعت ټکنی شي. په دې کې باید د ډېرې تودوخې د نیولو پوښ وکارول شي. ناسا دا مهال د داسې ټکنالوژيو په اړه څېړنې کوي چې د مریخ اتوموسفیر ته د ننوتلو لپاره د سرعت د کمولو نوې تګلارې جوړې کړي.
مریخ ته د بېرته راستنېدو ماموریت به له سطحې څخه د خدمې د لېږدولو لپاره یوه راکټ ته اړتیا ولري. د توغولو اړتیاوې په دې معنا دي چې دا راکټ به له ځمکې څخه مدار ته د تګ د راکټ په پرتله خورا کوچنی وي. له مریخ څخه مدار ته هم ښايي بېړۍ په یوه پړاو کې وتوغول شي. له دې سره سره به په مریخ کې د راکټ ښکته کېدل ستونزمن وي او د لوی راکټ لپاره به بیاځلي ننوتل هم سخت وي.
د رګونو مایع
له طبي توکو څخه یوه ته چې ښايي اړتیا ورته موجوده وي، د رګونو ډېره اندازه مایعات دي چې تر ډېره اوبه دي خو نور مواد هم لري، دا په مستقیم ډول د انسان د وینې جریان ته اضافه کېدای شي. که چېرې دا مواد له موجوده اوبو څخه جوړ شي، دا به د کتلې لپاره اړتیا راکمه کړي. د دې وړتیا لومړۍ بېلګه په ۲۰۱۰ کال کې په نړیوال فضايي سټېشن کې وازمویل شوه.
د تمرین یا ورزش پرمختللې وسیله
یو څوک چې د اوږدې مودې لپاره فعالیت ونه لري، د عضلاتو او هډوکو قدرت او وزن بایلي. د فضايي سفر شرایط په ستور مزلو کې د هډوکو د منرالي تراکم د بایللو لامل پېژندل شوی دی چې د هډوکو د ماتېدو خطر ډېروي. وروستي ریاضیکي ماډلونه اټکل کوي چې ۳۳ سلنه ستورمزلي به مریخ ته د انساني ماموریت پر مهال د هډوکو د وروستوالي له خطر سره مخ وي. د تمرین دغې پرمختللې وسیلې ته ورته نور وسیال به په فضايي بېړۍ کې یوه اړتیا وي.
تنفسي ګازونه
ډله ييز جنسي تېری
سرچينېې
وېشنيزه:جنسي اړيکې وېشنيزه:جنسي تېری وېشنيزه:سيکس او قانون
د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د متحده ایالاتو پوځي تاریخ
د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د متحده ایالاتو پوځي تاریخ، د محور ځواکونو پر وړاندې بریالۍ امریکايي جګړې ته چې د ۱۹۴۱ زکال د ډسمبر په اوومه نېټه له پرل هاربر برید وروسته پیل شوه، اړوندېږي. د دغې جګړې د لومړیو دووکلونو پر مهال متحده ایالاتو هماغه ډول چې ولسمشر فرانکلن روزولت په ۱۹۳۷ زکال کې د خپلې قرنطینیې وینا پر مهال څرګنده کړې وه، خپل رسمي بې پلویتوب وساته، په داسې حال کې چې بریتانیا، شوروي اتحاد او چین ته یې د جګړې وسایل د ۱۹۴۱ زکال د مارچ د ۱۱ مې نیټې د پور او اجارې د لاسلیک شوي قانون (هغه قانون چې له مخې یې متحده ایالاتو کولای شول، د نغدو پیسو په بدل کې متحدینو ځواکونو ته جنګي وسایل د پور او یا هم اجارې په بڼه ورکړي) له مخې برابرول. په ایسلنډ کې د بریتانوي ځواکونو پر ځای امریکايي ځواکونه ځای پرځای شول. له «ګریر پېښې» وروسته، د ۱۹۴۱ ز کال د سپټمبر په ۱۱ مه روزولت په ښکاره ډول د «سترګو د لید تر کچې د ویشتلو» په امر ورکولو سره په عملي ډول د جرمني او ایټالیالوي ځواکونو سره په اتلانتیک سمندر کې جګړه اعلان کړه. د آرام سمندرګي په جګړه کې لا له وړاندې د امریکايي ځواکونو یو شمېر غیررسمي پوځي چارو لکه د الوتکونو پړانګانو (Flying Tigers) فعالیتونو شتون درلود.
د جګړې پر مهال نږدې ۱۶ میلیونه ۱۱۲زره ۵۶۶امریکایانو د متحده ایالاتو په وسله وال پوځ کې خدمت وکړ، له دغې شمېرې ۴۰۵،۳۹۹ تنه یې ووژل شول او ۶۷۱،۲۷۸ ټپیان شول. همدارنګه ۱۳۰،۲۰۱ تنه هم اسیران شول چې د جګړې له پای ته رسېدو وروسته ۱۱۶،۱۲۹ تنه یې بېرته خپلو کورونو ته ستانه شول. د ولسمشر روزولت یو له مهمو ملکي سلاکارانو څخه د جګړې وزیر هنري ل. سټیمسون و چې ملي صنایع او د جلب او جذب مرکزونه یې فعال کړل، څو د جنرال جورج مارشال تر قوماندې لاندې پوځ او د جنرال هاپ ارنولډ تر قوماندې لاندې د پوځ هوايي ځواک سمبال کړي. سمندریز ځواک د سمندري ځواکونو د وزیر فرانک نوکس او اډمیرال ارنست کینګ تر مشرۍ لاندې له زیاتو خپل واکیو برخمن و. په ټولیز ډول لومړیتوبونه د روزولت او د پوځ د لوی درستیز ویلیام لیهي له خوا ټاکل کېدل. تر ټولو لوړ لومړیتوب هم په اروپا کې د جرمني ماته خوړل و، خو له دغې موخې تر مخه، په پرل هاربر کې د لویو جنګي بېړیو له دوبېدو وروسته په آرام سمندر کې د جاپان پر وړاندې جګړه ډېره ضروري وه.
اډمیرال کینګ په هاوايي کې مؤظف اډمیرال چسټر، ډبلیو. نیمیتز په آرام سمندر کې د جاپان پر وړاندې د جګړې مسئول وټاکه. د جاپان د سترواکۍ سمندریز ځواکونه پیاوړي و، فلیپین او هم د بریتانیا او هالنډ مستعمرات یې ونیول او اسټرالیا یې وګواښله، خو د ۱۹۴۲ زکال د جون په میاشت کې د میډوې جګړې پر مهال د هغوی اصلي لویې جنګي بېړۍ غرقې شوې او امریکایانو د جګړې ابتکار په واک کې واخیست. د آرام سمندر جګړه د ټاپو ګانو په جګړه واوښته څو هوایي اډې قدم په قدم جاپان ته نږدې کړي. د جنرال دوګلاس مک آرتور ترمشرۍ لاندې په اسټرالیا کې میشتو ځواکونو په پرله پسې ډول تر نیوګینه او له هغه ځایه تر فلیپین پورې په دې موخه چې د ۱۹۴۵ ز کال په وروستیو کې د جاپان په اصلي ټاپوګانو برید وکړي پرمختګ وکړ. هغه مهال چې جاپانۍ سوداګریزې بېړۍ د امریکايي اوبتلونو له خوا غرقې کړای شوې، جاپان د بنزینو او تیلو له کمښت سره مخامخ شو، چې له امله یې په ۱۹۴۴ زکال کې د متحده ایالاتو سمندریز ځواک د یو لړ بمباریو په مرسته د جاپان اصلي ټاپوګانو ته څېرمه یو شمېر ټاپوګان ونیول. د جنرال کورټیس لیمی تر مشرۍ لاندې ستراتیژیکو بمباریو له امله ټول مهم جاپاني ښارونه ونړېدل، همدارنګه د ۱۹۴۵ ز کال په پسرلي کې متحده ایالاتو د سختو تلفاتو په ورکولو سره اوکنیوا ونیو. په هیروشیما او نګاساکي باندې د اټومي بمونو د غورځولو، په منچوریا باندې د شوروي اتحاد د برید او د جاپان په اصلي ټاپو ګانو باندې د حتمي برید له امله جاپان تسلیم شو.
په اروپا کې جګړې له بریتانیا، د هغو له متحدینو او شوروي اتحاد سره مرستې ته اړتیا لرله، متحده ایالاتو هم تر هغه مهاله چې وکولای شي، یو بریدګر پوځ جوړ کړي، له دوی سره یې د مهماتو مرسته کوله. د متحده ایالاتو ځواکونه په ډېره کمه کچه د شمالي افریقا په عملیاتو کې ارزول شوي و، چې بیا وروسته په پام وړ ډول له ۱۹۴۳ زکال څخه تر ۱۹۴۵ ز کال پورې په ایټالیا کې د بریتانوي ځواکونو په خوا کې وګمارل شول، دغو ځواکونو د متحدینو ځواکونو د درېیمې برخې استازولي کوله. د ایټالیا له تسلمېدو او د آلمان له ماتې وروسته یې کنټرول په لاس کې واخیست. په پایله کې په فرانسه باندې مهم برید د ۱۹۴۴ ز کال په جون میاشت کې د جنرال داویت ایزونهاور تر مشرۍ لاندې وشو. په ورته مهال د متحده ایالاتو هوايي ځواکونو او بریتانوي سلطنتي هوايي ځواک د جرمني د یو شمېر ښارونو په بمبارولو بوخت و او په سیستماتیک ډول یې د جرمنانو ټرانسپورټي اړیکې، د نفتو کارخانې او هغه څه یې په نښه کول چې له بریتانویانو څخه د ۱۹۴۴ ز کال په لوفت وافه جګړه کې پرځای پاتې شوي و. له هر لوري څخه له برید وروسته دا څرګنده شوه چې آلمان به په جګړه کې ماته خوري. برلین د ۱۹۴۵ زکال په مۍ میاشت کې د شوروي اتحاد لاس ته ورغی او وروسته له هغه چې اډولف هټلر مړ شو (ځان وژنه یې وکړه)، جرمنیان تسلیم شول.
د امریکا بریالۍ پوځي هڅې په کلکه سره په کورنۍ جبهه کې د هغو ملکي وګړو د ملاتړ لامل وګرځېدی، چې پوځي پرسونل، مهمات او پیسې  یې برابرولې او ورسره په خوا کې یې د جګړې د بریا انګېزه ورکوله. دویمې نړیوالې جګړې په تخمیني ډول د متحده ایالاتو لپاره د ۱۹۴۵ ز کال د ډالرو پر حساب، ۳۴۱ بیلیونه ډالر لګښت درلود، چې د امریکا د ناخالصو داخلي تولیداتو او د جګړې پر مهال د لګښتونو ۷۴ سلنه کېږي. د ۲۰۲۰ ز کال د ډالرو په حساب د دغې جګړې لګښت ۴.۹ ټریلیونه ډالر کېده.
په پرل هاربر برید
په فرانسوي اندوچین او چین کې د جاپان د پرمختګ له امله، متحده ایالاتو د بریتانیا او هالنډ سره په همغږۍ جاپان ته د تېلو د وړو نږدې ټولې لارې چې ۹۰ سلنه د تیلو واردات یې له دغو لار کېدل وتړلې. د نفتو بندیز د جاپان د جګړې ماشینونه د له کاره لوېدو له ګواښ سره مخامخ کول. جاپان د امریکا هغه غوښتنه چې له چین ووځي رد کړه او پرېکړه یې وکړه چې، له متحده ایالاتو سره جګړه حتمي ده، یوازنۍ هیله یې هم دا وه چې لومړی هغه برید وکړي. ولسمشر روزولت له میاشتو وړاندې امریکايي جنګي بېړۍ هوايي ته لېږدولې وې ،څو د جاپانیانو مخه ونیسي. ادمیرال ایزوروکو یاماماتو استدلال کاوه چې د جګړې ګټلو یوازنۍ لار داده چې په پیل کې ټولې لویې امریکايي بېړۍ په چټکۍ له منځه یووړل شي. جاپاني جنګي بېړۍ د هاوايي تر ۲۰۰ مایلي سیمې پورې له پېژندنې پرته نږدې شوې. اډمیرال چویچي ناګامو تاکتیکي قومانده په لاس کې لرله. د یوې پنځه ساعتي دورې پر مهال د هغه شپږو بېړیو دوه موجه ۳۶۰  لامبو وهونکي بم غورځوونکي، ټورپیډو الوتکې او جنګیالي ولېږل. هغوی اته لویې جنګي بېړۍ، ۱۰ کوچنۍ جنګي بېړۍ او ۲۳۰ الوتکې له منځه یووړې، په دې سربېره یې ۲۴۰۳ امریکايي خدماتي کارکوونکي او ملکي وګړي ووژل. جاپان چندان تلفات نه لرل – ۲۹ الوتکې راوغوځېدې (ګڼ شمېر امریکايي الوتکې د الوتکو ضد ډزو له امله راوغورځېدې). د جاپان د جګړې اعلان د برید له پیل وروسته خپور شو.
د دغه برید اصلي طراح قوماندان مینورا ګندا له ناګومو وغوښتل چې یوځل بیا په ساحلي تاسیساتو، د نفتو په ذخایرو او اوبتلونو برید وکړي، څو هغه امریکايي بېړۍ ښکار کړي چې فکر یې کېده،دوی ته نږدې وې، خو نوګونو پرېکړه وکړه چې د راتلونکو پېښو ګواښ پر غاړه وانخلي. د دې لپاره چې پرل هاربر ته ورسېږي، دوی باید دا زده کړي وای چې څه ډول په سمندر کې تیل واخلي (هغه تخنیک چې د متحده ایالاتو سمندریز ځواک لا له وړاندې کاراوه)؛ هغوی د بېړیو ډوبولو په موخه بریښنايي شارتۍ او په لږ ژورو اوبو کې د بمونو د غورځولو له تخنیک کار اخیست. په وروستیو آوازو(انګازو) سربېره، د جاپان د نورو پلانونو اړوند هېڅ معلومات شتون نه لري. قوماندانان له خپلو معمولي دفاعي چارو خوښ و، خو د پراخ لید له مخې برید له ماتې سره مخامخ شوی و.
اني بيسانټ
اني بيسانټ چې کورنی نوم يې ووډ “Wood” دی، د ۱۸۴۷ ز کال د اکتوبر پر لومړۍ نېټه وزېږېدله او د ۱۹۳۳ ز کال د سپټمبر پر ۲۰ نېټه د نږدې ۸۶ کالونو په عمر مړه شوه. نوموړې يوه برتانوي سوسيالېسته، عارفه، د ښځو د حقونو فعاله، ليکواله، ويناګره يا ويانده، د سياسي ګوند غړې، د زده کړو پوه او د انسان دوستۍ پلوې وه. هغه چې د انساني خپلواکۍ د اتلې په توګه ګڼل کېده، د ايرلېنډي او هندي دواړو ځاني خپلواکيو کلکه ملاتړې وه. بيسانټ په خپل امتياز له درې سوو څخه په زياتو کتابونو او رسالو په درلودلو سره د زياتو تاليفاتو ليکواله هم وه. د زده کړو د يوې کارشناسې په توګه يې له ونډو څخه يوه هم د بنارس هندو پوهنتون “Banaras Hindu University” د بنسټګرې په توګه اوسېدل وو. نوموړې د ۱۵ کالونو لپاره په انګليستان کې د کفر يا الحاد او پوهنيز مادي اصالت يوه عمومي وړاندې کوونکې او ملاتړې وه. د بيسانټ موخه بېوزل لپاره د دندې، د ژوند غوره حالتونو او مناسبو زده کړو برابرول وه.