cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتارکتیکا
د نوم بدلون
د نولسمې پېړۍ په لومړيو کې، په سيډني کې نېواکګرو چارواکو(مسئولینو) له نيو هالنډ نه هالنډي نوم لرې کړ. د دې پر ځای چې نوی نوم پرې کېږدي، د اسټراليا نوم يې غوره کړ او په دې توګه يې د سويلي قطب لويه وچه د نژدې اتيا کلونو لپاره بې نومه پرېښوده. په دې پير کې، جغرافيه پوهان اړ وو چې له بې خونده عبارتونو نه کار واخلي، لکه: «د انتراکتيک لويه وچه». دوی د يوه شاعرانه بديل په لټه کې وو، د الټيما او انټيپوډيا په څېر بېلا بېل نومونه يې وړانديز کول. په پايله کې په ۱۸۹۰ز کلونو کې انټرکټيکا د دې لويې وچې د نوم په توګه غوره شو او په لومړي ځل د دې نوم کارونه يوه سکاټلينډي نقشه کښونکي «جان جورج بارتولوميو» کړې ده.
د موندلو تاريخچه
د « Terra Australis» د شتون باور – د اروپا، اسيا او شمالي افريقا د شمالي ځمکو د «توازن» په موخه  د ځمکې د کُرې په لرې سويل کې پرته لويه وچه – له زېږد وروسته په لومړۍ پېړۍ کې د بطلميوس له وخته و. ان د اولسمې پېړۍ په وروستيو کې، کله چې څېړونکو وموندله چې امريکا او استراليا د افسانوي «انترکتيکا» برخه نه ده، جغرافيه پوهانو باور درلود چې دا لويه وچه له  خپلې اصلي اندازې خورا زياته ستره ده. د انترکتيکا د نوم د اصليت نه، نه جلا کېدونکې يوه کيسه دا هم ده چې د دې سيمې نوم Terra Australis نه و – د دې پر ځای دا نوم د دې ناسم تصور له امله استراليا ته ورکول شوی و چې ګوندې په لرې سويل کې هېڅ ډول د پام وړ وچه ځمکه نه شته. په ځانګړي ډول لوڅاوو «ماتيو فلينډر» استراليا ته د Terra Australis د نوم لېږد ته د شهرت ورکوونکي په توګه کتل کېږي. هغه په خپل کتاب کې چې نوم يې دی « A Voyage to Terra Australis» (۱۸۱۴ ز) دانوم توجيه کړی او په سريزه کې يې لیکلي دي: "د دې شونتيا نه شته چې د ځمکې يوه جلا برخه دې، په دې سره تر برابرې اندازې، په لرې سويلي عرض البلد کې پيدا شي؛ په همدې بنسټ « Terra Australis» نوم به د دې هېواد د جغرافيايي اهميت او په ځمکه کې د دې سيمې د حالت بيانوونکی پاتې شي: دا سپارښتنه لرغونتيا لري او د دواړو دعوه کوونکو قومونو په اړوند د اشارې د نه شتون له امله، داسې برېښي چې د هرهغه بل په اړه د کمې نیوکې وړ دی چې شونې ده غوره شي."اروپايي نقشو دا فرضي سيمه تر هغه وخته پورې ښودله، تر څو د « HMS Resolution» او « Adventure» په نوم د کپتان جيمز کوک بېړۍ د ۱۷۷۳ز کال د جنورۍ په اولسمه د ۱۷۷۳ز په دسمبر کې او بيا د ۱۷۷۴ز کال د جنورۍ په مياشت کې د انترکتيکا له دايرې نه تېرې شوې. کوک د ۱۷۷۳ز کال د جنورۍ په مياشت کې د ميداني کنګلونو له مقابل نه تر شاتګ مخکې د انترکتيکا په ساحلي سيمو کې نږدې يو سل او شل کيلو متره (۷۵ميله) ولاړ. په ۱۷۷۵ز کال کې کوک د يوې قطبي لويې وچې د شتون د شونتيا خبر ورکړ اوهغه د مجلې په  يوه بله ګڼه کې ولیکل: «زه بشپړ باور لرم او تر دې هم زياته دا چې، له احتمال نه پورته ده چې موږ د هغې يوه برخه لیدلې ده».
سرچینې
وېشنيزه:انترکتيکا وېشنيزه:لويې وچې
نوري فایبر
نوري فایبر (یا په بریتانوي انګلیسي کې فایبر) یو انعطاف منونکی او روڼ فایبر دی چې د انسان له وېښته څخه په لږ ډبل قطر لرونکي پلاستیک کې د شیشې (سیلیکان ډای اکساید) له کشولو څخه جوړوېږي. نوري فایبر تر ډېره پورې د فایبر تر دواړو سرونو پورې د نور د انتقال په موخه کارول کېږي چې د نوي فایبر په اړیکو کې پراخه استفاده ترې کېږي او په لرې فواصلو کې د برېښنا د کیبلونو په پرتله په لوړ ظرفیت (د ډاټا د انتقال د کچې له مخې) انتقال ته لار برابروي. فایبر د فلزي سیمونو پر ځای کارول کېږي ځکه سیګنالونه د لږو تلفاتو په لرلو په هغو کې حرکت کوي؛ له دې سربېره فایبرونه د الکترومقناطیسي تداخل پر وړاندې مقاوم دي، هغه موضوع چې فلزي سیمونه ورسره مخ دي. له فایبرونو څخه همدارنګه د نورپردازۍ او انځور اخیستنې په موخه ګټنه کېږي او تر ډېره پورې له هغو څخه په محدوده فضا او له هغو بهر لکه د فایبرسکوپ په مورد کې د نور د انتقال په موخه ترې کار اخیستل کېږي. په ځانګړي ډول طراحي شوي فایبرونه هم د بېلابېلو نورو چارو لپاره کارول کېږي چې  نوري فایبري سینسورونه او فایبري لیزرونه دي.
نوري فیبر په معمول ډول د یوې هستې لرونکي دي چې د یوې شفافې پوښ کوونکې مادې په واسطه چې د ماتېدو ټیټ ضریب لري پوښل شوي. نور د یوې بشپړې داخلي انعکاسي پدیدې له مخې چې لامل ګرځي فایبر د یو موج وړونکي په توګه عمل وکړي په هسته کې ساتل کېږي. هغه فایبرونه چې د انشتار له ډېرو مسیرونو ګټنه کوي او یا هم ډېر انتقالي ډولونه لري، څو حالت لرونکی فایبر ورته ویل کېږي؛ په داسې حال کې هغه چې یوازې یو حالت لري هغو ته بیا یو حالت لرونکي (SMF) فایبر ویل کېږي. څو حالته فایبرونه په عموم ډول د پراخو هستو لرونکي دي چې په لنډو فاصلو کې د ډېر ظرفیت د انتقال په موخه کارول کېږي. له یو حالت لرونکو فایبرونو څخه د اوږدو ارتباطي اړیکو لپاره چې اوږدوالی یې له ۱۰۰۰ مترو (۳۳۰۰ فوټو) څخه زیات وي؛ کار اخیستل کېږي.
د لږ تلفاتو په لرلو سره د نوري فایبر د وصل کولو وړتیا د نوري فایبر په اړیکو کې ډېر مهم رول لري. د هغو وصلول د برېښنا د کیبل له وصلولو ډېر پیچلي دی چې په کې له هستې څخه په دقیقه توګه د پوښ لرې کول او د دواړو خواوو د هستو په مساوي ډول یوځای کول په کې شاملېږي. د داسې کارونو لپاره چې دایمي اتصال ته اړتیا لري، فیوژن اتصال یې مروج ډول دی. په دغه تخنیک کې برېښنايي جرقه د پوښ د ویلي کولو په موخه کارول کېږي. بل ډول یې هم میخانیکي اتصال دی چې په کې د پوښ پای د میخانیکي قوې په واسطه وصلول کېږي. موقت یا نیمه دایمي اتصالونه بیا د نوري فایبر د تخصصي وصلونکو یا کانېکټورونو څخه په کار اخیستنې ترسره کېږي.
د ساینس او اینجنرۍ هغه څانګه چې د نوري فایبر له طراحۍ او استفادې سره اړونده ده د fiber optics په نوم پېژندل کېږي. دغه اصطلاح د هندي الاصله امریکايي فزیک پوه نریندر سینګ کاپاني له خوا ابداع شوه چې په پراخه کچه د نوري فایبر د پلار په توګه پېژندل کېږي.
ارتباطات
نوري فایبر د مخابراتي شبکو او کمپیوټري شبکو ترمنځ د منځګړي په توګه کارول کېږي، ځکه چې انعطاف منونکی دی او د لینونو په څېر ګټنه ترې کېږي. دا په ځانګړې توګه له لرې فاصلې څخه د ارتباطاتو په موخه ډېر ګټمن دی، ځکه ډېر کمزوری ماورا بنفش نور هم د فایبر پر مټ، په برېښنايي لینونو کې د برېښنا په پرتله په چټکۍ سره انتقالېږي. دغه چاره اجازه ورکوي چې ډېرې لرې فاصلې له څو ریپیټرونو څخه په ګټنې طی کړي.
د موج د اوږدوالي په تفکیک سره په مولټي فلیکس کارونو (WDM) کې، هر فایبر کولای شي په پریمانه کچه مستقل کانالونه انتقال کړي چې هر یو یې د جلا اوږدوالي لرونکی موج لري.
د لنډې فاصلې په کارونو کې، لکه په یوې اداري ودانۍ کې د شبکې جوړولو په موخه د نوري فایبر له کیبلونو څخه کار اخیستل د لینونو د کشولو په ځای کې د کمې فضا د مصرف لامل ګرځي. دا له دې امله چې یو منفرد فایبر کولای شي د برېښنايي کیبلو پر ځای په پراخه کچه ډاټا انتقال کړي لکه یو ۵ کټګوري لرونکی سټنډرډ کیبل معمولا په یوه ثانیه کې له ۱۰۰ ام بي څخه تر ۱ جي بي ډاټا انتقال کولای شي.
له فایبر څخه تر ډېره پورې د دستګاو ترمنځ د اړیکو په موخه هم کار اخیستل کېږي. د بېلګې په توګه، ډیری لوړ کیفیت لرونکي تلویزیونونه د یو ډیجیټل غږیز نوري اتصال شونتیا وړاندې کوي.
نورې کارونې
نوري فایبر د لارښوونکي نور په توګه په طبي او ورته نور چارو کې چې د هدف لیدلو په موخه روښانه نور ته پرته له دې چې مسیر یې ولیدل شي اړتیا وي، کارول کېږي. په ډېری مایکروسکوپونو کې د نوري فایبر له تېز نور څخه د څېړنو لاندو نمونو د مطالعې په موخه ګټنه کېږي.
په یو شمېر ودانیو کې نوري فایبر د لمر رڼا له بام څخه د ودانۍ نورو برخو ته هدایت کوي. د نوري فایبر ګروپونه د تزئیني چارو په موخه لکه د علایمو او هنرونو د ښوولو، د لوبو په وسایلو او د کریسمس په مصنوعي ونو کې کارول کېږي.
نوري فایبر همدارنګه کېدلای شي د جوړښتي سلامتیا په ارزونه کې وکارول شي. دغه ډول سنسور د هغو فشارونو د تشخیص وړتیا لري چې په جوړښت تل پاتی اغېز کوي. دغه چاره د اندازه ګیرۍ د انالوګ تضعیف د اصل پر بنسټ ده.
په طیف لیدنه (spectroscopy) کې نوري فایبر نور له یو طیف سنجونکي (spectrometer) څخه هغه مادې ته چې نه شي کېدای په خپله په طیف سنجونکي کې کېښودل شي انتقال کوي څو د هغو ترکیب تجزیه او تحلیل کړي. یو طیف سنجونکی، مواد د نور په لوېدو سره د هغو د ننه تجزیه او تحلیل کوي. له فایبر څخه په ګټنې یو طیف سنجونکی کولای شي یو شی له لرې څخه تحلیل کړي.
اورمازده
اورمازده یو پخوانی آریایی خدای دئ چه په قدیمی ایرانی (آریایی) ژبی کښی اهوره مزداه نومېږی. هغه له ټولو وغو لوی و. د اوسنی وخت په آریایی ژبو کښی چه ویونکی ئې مسلمان دی اورمازده خدای نه دئ خو د دې کلمې مانا میېر، لمر ده.
انضباط
انضباط هغه عمل یا انفعال دی چې له یوه اداري نظام سره په مطابقت کې (یا د اداري نظام د غوښتنو په پوره کولو کې) د مقرراتو له‌لارې وضع شوی وي. انضباط، په ټولیزه توګه، د یوې ټولنې یا چاپېریال د وګړو یا ژویو د چلند تنظیمولو په موخه پلي کېږي. په علمي او مسلکي ‌ډګرونو کې، انضباط د پوهې، زده‌کړې یا تجربې ځانګړې څانګه ده. کېدای شي انضباط، د خپل ځان، ډلو، ټولګو، څانګو او صنایعو په شمول د یوه واکمن بنسټ د اړینو غوښتنو یا تمو د یوې ټولګې په توګه وپېژندل شي.
د «انضباط» وییکي کارَونې
د عامه خځلځیونو د کارونې په هکله د ماشومانو زده‌کړه، په ځینو ټولنو کې د اړینو انضباطي زده‌کړو یوه بڼه ده. انضباط په هر ښوونځي کې په پام کې نیول کېږي. که چېرې یو ماشوم د خځلو د ارتاولو لپاره د خځلو سطل ونه‌کاروي، نو کېدای شي د بې‌انضباطۍ پر وړاندې د ټولنې د وګړو غبرګون راولاړ شي. ګڼ‌شمېر وګړي په خپل ورځني ژوند کې د انضباطي زیار او هڅې یوه بېلګې مشاهده کوي. انضباط، د پوهنتون په چاپېریال کې د زده‌کړیالانو په ژوند کې ستر نقش لوبوي او د همزولو په کتار کې د هغوی اعتبار او فکري پېژندنه لوړوي. په اکاډمیک چاپېریال کې، انضباط د ښوونکو او روزونکو هغو غبرګونونو او هلوځلو ته ویلای شو چې د زده‌کړیالانو د تنبیه او تادیب په موخه غوره شوې دي.
د وګړو په ډېریو ډلو کې انضباط یو اخلاقي مسوولیت دی. باانضباطه چلند، د ځینو قوانینو او نورو قانوني ژمنو له‌مخې، اړین ګڼل کېږي. کېدای شي سوداګریز بنسټونه هم، د سوداګریز تړون د مودې په اوږدو کې، سخت انضباطي شرایط وضع کړي. هوایي کرښې او شرکتونه د الوتنې پر مسافرانو باندې کلک انضباطي او چلندي قواعد تعمیلوي.
تاریخ
د تاریخ په اوږدو کې، په ګڼ‌شمېر ټولنو کې انضباط‌پالونکو شتون درلود. د وېکټوریا پېر، پر ماشومانو باندې د انضباطي واکمنۍ په پلي کولو سره مشهور دی. اتم اډوارډ یو انضباط‌پاله پلار درلود او انګلیسانو په دغه پېر کې له شاهي کورنیو څخه بېلګه‌ییز تقلید کاوه. د اډوارډ انا – ملکه وېکټوريا – د خپلې واکمنۍ په اوږدو کې، د کورنۍ نظام له دریځه په کلکه ننګه کوله. انضباط‌پالونکي، د نظم او انضباط د تیوري‌ګانو پر بنسټ د ماشومانو د ودې او پرمختګ په موخه، د کلکو قواعدو او مقرراتو د تعمیلولو هوډ لري. سره له‌دې، انضباط‌پالونکي د ګڼ‌شمېر قضیو او سوانحو له‌مخې، له ماشومانو څخه ناوړې ګټې‌اخېستنې باندې تورن دي.
ځان‌روزنه
ځان‌روزنه (ریاضت، د نفس انضباط/تادیب)، د خپل ځان د اصلاح په موخه، د نویو فکري، عملي او ویناییزو روږدونو رامنځ‌ته کولو ته ویل کېږي. د دغې بلونجې لارې په لړ کې، انضباط د لا زیاتو معلوماتو د ترلاسه کولو وسیلې په توګه راڅرګندېږي؛ چې د سایمنز د څرګندونې له‌مخې، کولای شو هغه د ځان‌څارنې او ریاضت یا انضباط په توګه هم تعریف کړو، او دا هغه مهال دی چې: موږ د اوږدمهالو موخو لپاره سملاسي له لنډو نفساني غوښتنو څخه تېر شو (چې د ځنډول شویو غوښتنو په توګه هم پېژندل کېږي). موږ د هغه واقعي انضباط پر مټ، چې زموږ په وړتیاوو کې په بنسټیز ډول شتون لري، کولای شو له هوساینې موقعیت څخه رابهر او د ستونزو او ننګونو پر وړاندې پیاوړي شو. عادت د ځان بدلون لپاره دی، نه د ستومانتیا او کړاوونو ګاللو لپاره. له لنډو نفساني غوښتنو څخه سترګې پټولو لپاره تفکر او متمرکز انضباط ته اړتیا ده. د سیسینسکي په اند، ځان‌روزنه، په ځانګړې توګه، ستاسو وړتیاوو پورې اړه لري ترڅو خپلې هیلې او غوښتنې کنټرول کړئ او هغه څه باندې تمرکز وکړئ چې په ترسره کولو سره یې خپلې سترې موخې لاس‌ته راوړلای شئ. دا ستاسو د ورځنیو کړنو په ترڅ کې د هغو پرله‌پسې کوچنیو ګامونو پورې اړه لري چې خپلو موخو ته د رسېدلو لپاره یې پورته کوئ او همدا کوچني ګامونه دي چې د باانضباطه عادتونو یوه پیاوړې ټولګه رامنځ‌ته کوي.
ځان‌روزنه، په فعاله توګه د هغو ځانګړو معیارونو او قواعدو ټولګې تعقیبول دي چې زموږ د تفکر او اعمالو او شته دندو ترمنځ د همغږۍ په رامنځ‌ته کولو او یو بل سره تړاو ورکولو کې مرسته کوي. د دغو قواعدو د کوچنیو کړنو په ترسره کولو سره سترو موخو ته رسېدلای شو. د ځان‌روزنې بنسټیزه برخه زموږ د استقامت یا هوډ ځانګړنه ده، دا زموږ ورځني هوډونه دي چې د ګڼ‌شمېر خنډونو له شتون سره، سره، زموږ د خوښې وړ بدلونونو د رامنځ‌ته کولو لپاره راټولېږي؛ پرته له‌دې، ځان‌روزنه تر ډېره بریده ناشونې برېښي، دا عزم (متانت) ته ورته یو څه دي. انضباط دننیو او بهرنیو اړخونو پورې تړاو لري؛ انضباط کېدای شي د سم او ناسم ترمنځ د توپیر کولو وړتیا وي (دننی ثبات) او یا هم بهرنیو مقرراتو او قواعدو ته د غاړې اېښودنې لپاره له خپلو مهارتونو په ښه او سمه توګه کار اخېستل وي (بهرنی ثبات). «انضباط هغه وخت بڼه نیسي چې تاسو د داسې یوه کار د سرته رسولو په موخه (هم جسمي او هم ذهني) کړاو ګالئ، چې په هغه شېبه کې یې د ترسره کولو حوصله نه‌لرئ… انضباط، په ټوله معنی، ستاسو تفکر او احساسات په پام کې نه‌نیسي». د «اېرین» څرګندونې له‌مخې، د انضباط ښکلا همدا ده چې زموږ ترسره کېدونکی کار په بشپړه توګه زموږ په واک کې دی، سر تر پایه زموږ تر کنټرول لاندې دی. دوه‌یم دا چې، د انضباط پر مټ نه‌یوازې زموږ تفکر او احساس، بلکې یوه موخه بشپړېږي، پرمخ ځي او لا ثبات مومي. درېیم دا چې، یوه کړنه له یوه ارزښت سره سمون لري، نو کړنې په ارزښتونو سمبال دي، نو ځکه مرستندویه او ګټورې دي؛ په بله وینا، موږ خپل غوره‌توبونه ارزښتونو ته پرېږدو ترڅو راته ویې‌ټاکي، اجازه نه‌ورکوو ترڅو غوره‌توبونه مو د شرایطو پر مټ راباندې تحمیل شي؛ د بېلګې په توګه: موږ عاطفي لمسون په تمه نه‌کښېنو ترڅو موږ په حرکت راولي او یا له هغه احساس سره مو قانع کړي چې یوازې «سم» برېښي. اېرین وایي چې انضباط د هغو کړنو پرله‌پسې تمرین دی چې له یو لړ قواعدو یا معیارونو سره په سمون کې وي، ان که دغه قواعد پر ځان تپل شوي وي. د روري وادن – د امهال کارپوه او مخکښه ساپوه – له څرګندونې سره سم، ځان‌روزنه کېدای شي د امهال پر وړاندې غبرګون وي. خلک د خپلو ترسره شویو کارونو په پرتله د نه‌ترسره شویو کارونو پر پښېمانۍ باندې خپل وخت ضایع کوي. کله چې تاسو ځنډ کوئ، تاسو خپل وخت پر هغه څه باندې ضایع کوئ چې نه‌غواړئ او یا هم فکر نه‌کوئ ترسره یې کړئ، پرته له‌دې هغه څوک یاست چې پر ارزښتمنو او ګټورو کارونو باندې پانګونه کوئ. امهال (ځنډ) د لټ‌توب یا هوساینې په معنی نه‌دی. دې ته په کتو سره چې تېر ځل مو څنګه یو کار ترسره کړ یا په زده‌کړه کې څنګه پاتې راغلو، یو کار په ځنډ سره ترسره کوو.
عادتونه یو درې پړاویزه لړۍ لري:
د ژوندون بدلون عادت هغه دی چې موږ سره د روغتیا، کاري ژوند او د ژوند کیفیت په لوړولو کې مرسته کوي. له خپلې ګټې سره سم د پورتنۍ درې پړاویزې لړۍ د کارولو کلي د هغه عاطفي وضعیت یا احساساتي غبرګونونو (هڅوونکو) پېژندنه ده چې موږ د یوه کار ترسره کولو لپاره هڅوي، د ورته انعام په ساتلو سره هغو کړنو او عادتي کارونو کې ساده بدلون دی چې کېدای شي موږ ته لا روغ یا لا ګټور ښکاره شي او موږ سره مرسته وکړي ترڅو له خپلو قواعدو یا لارښودونو سره سم ګام پورته کړو. کله چې موږ خپل د احساس پر څرنګوالي باندې پوه شو، کولای شو هغه ځانګړې چلندي بېلګې چې د عادتي کړنو او انعام/پایلې بهیر ګړندی کوي، سره جلا کړو، خپل په خوښه هغه شان یې تنظیم کړو او واک یې په خپل لاس کې ونیسو. چلندي غبرګونونه هغه دي چې زموږ له ماتې او شاتګ څخه مخنیوی کوي، زموږ د عاطفي اړتیاوو پوره کولو لپاره ګڼ‌شمېر لارې شتون لري. دا چې کوم عاطفي حالت ته اړتیا لرو، د موندلو لپاره یې باید هڅه وکړو. زموږ د ځانګړو اړتیاوو پوره کول او همدا راز د یوه نوي ښه یا لا روغ عادت درلودل، زموږ څخه لږ څه هلې‌ځلې او کاغتوب غواړي. انعام هغه څه دی چې ورڅخه خوند اخلو.
اراسموس ډاروین
اراسموس رابرټ ډاروین (۱۲ د ډسمبر ۱۷۳۱ زېږېدنه – ۱۸ د اپریل ۱۸۰۲ مړینه) انګلیسی ډاکټر و. د میډلینډ روښانتیا یو له مهمو مفکرینو، طبیعي فیلسوف، فزیولوژیست، د غلامانو د سوداګرۍ د لغوه کولو غوښتونکی،  اختراع کوونکی او شاعر و.
د هغه په شعرونو کې ډېری طبیعي تاریخونه، چې له هغې ډلې د ودې یا تکامل او د ژوند د ټولو ډولونو د تړاو څرګندونه په کې شامله ده.
هغه د ډاروین – ویج ووډ د کورنۍ غړی و، چې په هغې ډلې کې د هغه لمسی چارلس ډاروین او فرانسیس ګالټن هم شامل دي. ډاروین د برمینګهم د قمري ټولنې، چې د مخکښو صنعتکارانو او طبیعي فیلسوفانو د بحث ټولنه وه، بنسټ ایښودونکی غړی و.
درېیم جورج له ده غوښتي و چې د پاچا ډاکټر شي، خو ده یې غوښتنه رد کړې وه.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړې
ډاروین په ۱۷۳۱ ز کال کې د انګلستان نیوارک-ان-ټرینټ ته نږدې د نوټینګمشایر په ایلسټون هال کې زیږیدلی، رابرټ ډاروین د ایلسټون (۱۶۸۲-۱۷۵۴) چې یو وکیل او ډاکټر و او د هغه مور الیزابیت هیل (۱۷۰۲-۹۷)  په اوو ماشومانو کې ترټولو کوچنی زوی و، د اراسموس نوم د هغه د کورنۍ د یو شمیر غړو له خوا کارول شوی چې دا نوم د هغه د نیکه اراسموس ارل له نوم نه اخیستل شوی چې د اولیور کروم ویل په مشرۍ د انګلستان نظامي ډلګی مشر و. خویندې او وروڼه يې دا دي:
هغه په چیسټرفیلډ ګرامر ښوونځي کې، بیا وروسته د کیمبرج په سینټ جان کالج، کې زده کړې وکړې. هغه خپلې طبي زده کړې د اډینبورګ طبي پوهنتون کې ترلاسه کړې؛ دا لا معلومه نه ده چې ایا هغه کله هم د MD رسمي سند ترلاسه کړی و، که نه.
ډاروین په ناټینګهم کې په ۱۷۵۶ ز کال کې د یو ډاکټر په توګه ژوند پیل کړ، خو له لږو پرمختګونو سره مخ شو او په راتلونکي کال کې لیچفیلډ ته لاړ ترڅو هلته یې کارونه په ښه توګه پر مخ لاړ شي. د هغه له راتګ نه څو اونۍ وروسته، د درملنې د نوي کورس په پیلولو سره، هغه د یو ځوان کب نیونکي ژوند چې د مړینې په حال کې و وژغوره. په دې کار سره هغلته د ډاروین د بریالیتوب تضمین وشو. ډاروین په میډلینډز کې له پنځوسو کلونو ډېر یو تکړه او بریالی ډاکټر و. دریم جورج هغه ته بلنه ورکړه چې شاهي طبيب شي، خو ډاروین ونه منله.
شخصي ژوند
په ۱۷۴۷ ز کال کې هغه د مري (پولي) هاوارډ (۱۷۴۰-۱۷۷۰) د چارلس هاوارډ لور سره واده وکړ. هغوی څلور زامن او یوه لور درلوده، چې دوه یې (یو زوی او یوه لور) په ماشومتوب کې مړه شوي وو:
د ډاروین لومړۍ مېرمن په ۱۷۷۰ ز کال کې مړه شوه. د رابرټ د څارنې لپاره مري پارکر د روزونکې  په توګه وګومارل شوه. د ۱۷۷۱ ز کال په وروستیو کې، ګومارونکي او کارمندې یو او بل سره نږدې اړیکې درلودې او  دوه نامشروع لورګانې یې درلودې:
مړینه
ډاروین د ۱۸۰۲ ز کال د اپریل په ۱۸ نېټه څو اونۍ وروسته له هغه چې د ډربي په شمال کې Breadsall Priory ته لاړ په ناڅاپه توګه مړ شو. د ۱۸۰۲ ز کال میاشتنۍ مجلې د ډاکټر ډاروین په ژوندلیک د یادښتونو په راپور کې لیکي چې «په تیرو څو کلونو کې، ډاکټر ډاروین د خپلې سینې او سږو له التهاب یا پاړسوب سره مخ و؛ هغه د دې ناروغۍ خورا جدي حمله تېره کړې وه. په وروستي پسرلي کې، د څو ځله وینې ضایع کولو وروسته، د یو جراح په مرسته، په ​​​​ډیرې سختۍ سره روغ شو».
بیوګرافیک یادښتونه لیکي، چې «د ډاروین د مرګ په هکله بېلابېلې څرګندونې شته: ښايي د ډاروین مړینه د سړې تبې له امله پېښه شوې وي. ډاکټر فاکس دا ناروغۍ چې د ډاروین د مړینې لامل شوې د د سینې انژین بولي».
د بوټي پېژندنې کارونه او د لیچفیلډ بوټي پېژندنې ټولنه
ډاروین په «لیچفیلډ کې د بوټي پېژندنې ټولنه» رامنځته کړه چې تل په غلط ډول د لیچفیلډ بوټي پېژندنې ټولنې په نوم یادېدله (له نوم پرته، یوازې د دریو کسانو، اراسموس ډاروین، سر بروک بوتبي او ښاغلی جان جیکسن، د لیچفیلډ کلیسا سرپرست له خوا جوړه شوې وه) د کارل لینیوس سویډني بوټي پېژندونکي د اثارو ژباړې له لاتین نه انګلیسي ته اوه کاله وخت ونیو. پایله یې دوه خپرونې وې: د ۱۷۸۳ او ۱۷۸۵ ترمنځ د سبزیجاتو یا سبو سیسټم، او په ۱۷۸۷ ز کال کې د بوټو کورنۍ وې. ډاروین په دې ټوکو کې، د ډېریو بوټو یا نباتاتو انګلیسي نومونه چې موږ یې نن ورځ کاروو رامنځته کړه.
ډاروین بیا د «بوټو یا نباتاتو مینې»، په نوم یو اوږد شعر ولیکه، چې دا د لینه د مشهورو اثارو توضیح وه. ډاروین د نباتي اقتصاد په نوم هم کتاب ولیکه، او دا دواړه اثار یوځای د بوټې پېژندنې د باغ په نوم خپاره شوو. هغه نور لیکوالان چې دی یې تر تاثیر لاندې راوست انا سیوارډ او ماریا جیکسن وو.
زونومیا
د ډاروین ترټولو مهم علمي اثر، Zoonomia (۱۷۹۴-۱۷۹۶)، د رنځپوهنې د سیسټم او د «نسل» په اړه یو فصل لري. د اراسموس ډاروین اثار د هغه د طبیعت پوه لمسي چارلس ډاروین له خوا لوستل شوي او تبصره يې پرې کړې ده. اراسموس ډاروین خپلې تیورۍ د ډیویډ هارټلي د رواني تیوري پر بنسټ رامنځته کړې دي.
نور فعالیتونه
ډاروین په ۱۷۶۱ ز کال کې د شاهي ټولنې د غړي په توګه وټاکل شو.
د قمري ټولنې سربیره، اراسموس ډاروین د خپل اوښي سمویل فاکس په شان له نفوذ لرونکې ډربي فلسفي ټولنې سره تړاو درلود. هغه، هوا او ګازونه د ناروغانو د انتاني او سرطاني ناروغیو د کمولو لپاره  تر ازمویښت لاندې ونیول. په کلیفټن کې پنیوماتیک انسټیټیوټ په ۱۷۹۹ کې د دې نظرونو د کلینیکي ازموینې لپاره تاسیس شو. هغه د ورېځو د جوړښت په هکله څېړنه وکړه، چې پایله یې په ۱۷۸۸ کال کې یې خپره کړه.
ډاروین په ۱۷۹۲ کې، په فلاډیلفیا کې د امریکا د فلسفي ټولنې د غړي په توګه وټاکل شو.
عبدالخالق صادق
عبدالخالق صادق يا سيد عبدالخالق صادق (۱۳۲۰ - ۱۳۸۰) (ځينې سرچينې يې د مړينې کال ۱۳۸۴ لمريز ښيي) د افغانستان د کندهار يو پښتو ژبی ولسي شاعر وو.
مخينه
عبدالخالق صادق پر ۱۳۲۰ ل کال په کندهار کې د ميرا اّغا په کور کې دې نړۍ ته سترگې پرانیستلې وې. ده د کندهار په بیلا بیلو ښوونځیو کې تر دولسم ټولگي پورې زده کړې وکړې او دوديزاسلامي علوم يې د كندهار په جوماتونو او ديني مدرسو كې ترسره كړل. ده د اته كلنۍ نه د شعرونو په لیکلو پیل وکړ او په ټولو پښتنو سیمو، په تیره بیا په کندهار ،هېلمند، روزگان، زابل او سویلي پښتونخوا کې يې د شعرونو لیوالان ډېر پيدا شول.
د مهال په تېرېدو سره د عبدالخالق صادق شعرونه داسې سيمه يزو سندرغاړو په خپلو سندرو کې زمزمه کړل لکه شاه محمد کندهاري، عبدالروف کندهاري، عبیدالله جان کندهاري، نعمت الله کندهاري، همدا راز د کندهار او سویلي پښتونخوا نورو ډیرو نامتو سندرغاړو. د ده ځينو داسې شعرونو لکه «ستا په لاس کې جام جام - خدای دې راپوخلا کړه» او «سترگې راپورته کړه اشنایه ماذديگر دی»، چې د سندرغاړو له خوا کمپوز شوی، د اورېدونکو په زړونو کې ځانگړی ځای نيولی دی.
عبدالخاالق صادق د ۱۳۴۰ او ۱۳۵۰ لمريزو کلونو تر مینځ د قادري بس ټرانسپورټ کې موټروان وو او دا بسونه به د کابل - کندهار او هرات تر مینځ لارو کې چلېدل او مساپر به يې وړل راوړل. د ده شعري دیوان د سویلي پښتونخوا په مرکز کوئيټه کې د مذهبي کتابخانې د مشر عبدالاحد همنوا له خوا چاپ شوى او خپور شوى دى. دا دیوان ٣١٤ مخونه لري چې پکې د سید عبدالخالق صادق آغا ټول شعرونه چي زیاتره يې سيمه ييزو سندرغاړو هم ويلي وو راټول شوي دي. سید عبدالخالق صادق دنگه ونه، ښایسته څیره او ږیره درلوده.
د شعر څو بېلگې
دا لاندې د ده یو له هغو شعرونو څخه دی چې سندرغاړي شاه محمد کندهاري په خپل خوږ غږ کې ویلی دی :
سترگې راپورته که آشنایه مازدیگر دی - ناوخته سو سبا به راسم
یا اجازه وکړه چې ځم په لویدو لمر دی - دورځې په رڼا به راسم
که ژوند باقي و سبا بیا راځم وتاته - نن دې ځواني ده که رخصت راکړې وماته
غني بادار مې نن د زړه په حال خبر دی - چاره نه لرم بیا به راسم
په تاپسې مې یاره پښې شولې تڼاکې - بس ده دا ستا په لمن ته اوښکې راپاکې د یارۍ راز به پټ ساتو دا يې هنر دی - مجبوره یم په غلا به راسم
کله به وکم شکر خواب پر سپین مړوند ستا - ژاړم سید عبدالخالق یم نظربند ستا
د مازدیگر موسم که وخت ستا د چکر دی - سبا ماسپښین قضا به راسم
سرچينې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان وېشنيزه:کندهاریان
مولود چاووش اغلو
مولود چاووش اغلو په ترکي Mevlüt Çavuşoğlu) یو ترک سیاستمدار او له ۲۰۱۴ کال راهیسی د ترکیه د بهرنیو چارو وزیر دی.
د واده بلنليک
د ستر پنځي په سپېڅلي نوم _________________________________ د ژوند په نوې پيلنۍ  خوښۍ او ښادۍ کې ستا د ګډون پېرزونه او شتوالی موږ ته نوره خوښي او مينه رابښي.
ښاغلو/اغلو ..... ... ... .. ... ته د ښادۍ د ګډون بلنه ورکوو
د مېلمستيا مهال:څلورنۍ د۱۳۹۶/۵/۴ د مازيګر ۵ بجې. مېلمستون ځای:ممتاز مېلمستون _ د سلطان محمود غزنوي لويه لار _اتيا متره سړک تر هوايي ډګر. له لوري:د ډګروال محمد او اورياخيل. د اړيکې شمېره :___________________ يادؤنه:د مېلمستون لخوا هيله کېږي چې ځاني لروینونه،کمرې او انځوراند منعه دي.
مخابرات په افغانستان کې
د لومړی ځل لپاره په افغانستان کې د افغان بی سیم مخابراتی شرکت د مخابراتی سیستم په اډانه کې د گرځنده ټیلیفون خدمات د طالبانو د واکمنۍ پر مهال  پیل کړل. دې شرکت د خپل کار په لومړیو کې وکړاى شول چې د نړۍ تر ټولو گران بیه گرځنده ټلفون خدمت وړاندى کړی او په افغانستان کې د دې سکتور د واکمن په توگه یې خورا زښته پانگه تر لاسه کړه. د افغان بی سیم مخابراتی شرکت خپل سیم کارت څه د باندې ۴۰۰ ډالره پلورو.
دا وخت په افغانستان کې د افغان بی سیم، روشن، اریبا، اتصالات، افغان تیلی کام، افغان تیلی کام، افغان پوشش، وصل تیلی کام او شاهین تیلی کام شرکتونه په مخابراتی ډگر کې په فعالیت بوخت دی. همدا ډول د مخابراتی خدمتونو د لا ښوالی او ارزانه کیدو په موخه د مخابراتو وزارت د لمریز فایبر پروژه پیل کړى ده. د دې پروژې د بشپړیدو سره، چې درى کاله وخت به ونیسی، د مخابراتی اړیکو کیفیت به پیاوړى شی او همدا ډول بیې به راټیټې شی.
دا وخت په افغانستان کې نژدې ۳ ملیونه وگړی د گرځنده ټلفون خدماتو ته لاسرسى لری او نژدې نیم ملیون وگړی انټرنیټ کاروی. د مخابراتی خدمتونو وده لامل شوى ده چې نړیوال شرکتونه هم په افغانستان کې په دې برخه کې د پانگې اچونې لیوال شی. دا وخت افغان بی سیم، روشن، اریبا او اتصالات شرکتونه د گرځنده تلفن خدمتونه وړاندى کوی، همدا ډول په دې وروستیو کې د افغان ټیلی کام دولتی شرکت ته هم اجازه ورکړل شوى ده، چې د گرځنده تلفن د خدمت تر څنگ داسې سیم کارتونه وویشی، چې د انترنیت د خدمتونه عرضه کړی.
سره د دې چې په افغانستان کې د مخابراتی سیستم وده د پامه غورځولې نشو، خو لا په دې برخه کې ځینې ستونزې تر سترگو کیږی چې د یوې خوا د خلکو پر اقتصاد ناوړه اغیزه کوی او له بلې خوا پر ملی اقتصاد:
له کلید اونیزې د ایمل هاشور لیکنه
وېشنيزه:مخابرات په افغانستان کې
Economia do Afeganistão
مدني ټولنه
هغه وگړي چې د ټولني د خیر ښېگڼې په موخه راټول شي او د ټولنې معنوي او مادي خدمت ته ملا وتړي؛ هغوی ته Civil society مدني ټولنه او Civil Activist مدني فعالان وایی.
د مدني ټولنې او مدني فعالان اصطلاح د مخکني ولسمشر حامد کرزي د واکمنۍ سره سم د نورو شیانو په څېر له بهره هېواد ته را وارد شوه. په هېواد کې په بېلابېلو نومونو مدني ټولنې جوړې شوې او په کار یې پیل وکړ. دلته زیاتې مدني ټولنې او مدني فعالان په دې نه پوهېږي، چې څه وکړي او ددوی دندې کومې دي؟ زیاتې مدني ټولنې او مدني فعالان د بهرنیو هېوادونو د سفارتونو او د ځینو استخباراتي ادارو په مرسته فعالیت کوي او دوی ورته د پیسو د بوجیو خوله ورخلاصې کړې او دوی هم د افغانستان د خلکو او د افغانستان د موجوده قوانینو پر خلاف خپل کارونه کوي.
زموږ مدني ټولنو او مدني فعالانو داسې ټولنې جوړې کړې، چې زموږ ټولنه ورته په اوسني وخت کې هېڅ اړتیا نه لري او نه یې ورته اړتیا وه. د نړۍ په یو شمېر هېوادونو کې مدني ټولنې او مدني فعالان په بې پرې توگه ټولو هېوادوالو ته کار کوي او په خپله ټولنه کې ښه محبوبیت هم لري. دلته زیاتې مدني ټولنې او مدني فعالان قومي، ژبني، سمتي او گوندي دي او هر څوک او هره ټولنه په پورته شیانو کې نښتې ده.
د مدني ټولنو کار او فعالیت یې!
افغان کورنۍ جګړه (۱۹۹۲-۱۹۹۶ز )
له ۱۹۹۲ نه تر۱۹۹۶ ز کال پورې د افغانستان کورنۍ جګړه د ۱۹۹۲ ز کال د اپريل له ۲۸ مې نېټې نه، هغه ورځ چې په پام کې وه، د افغانستان نوی لنډ مهالی انتقالي دولت، د ولسمشر محمد نجیب الله تر مشرۍ لاندې د افغانستان د جمهوري دولت ځای ناستی شي، د ۱۹۹۶ ز کال د سپټمبر تر ۲۷ مې نېټې پورې هغه مهال چې طالبانو کابل ونیو او د افغانستان اسلامي امارت یې رامنځته کړ، ترسره شوه.
د ۱۹۹۲ ز کال د اپریل په ۲۵ مه نېټه، هغه مهال چې د ګلبدین حکمتیار تر مشرۍ لاندې د اسلامي حزب ګوند چې د پاکستان د استخباراتي ادارې (ISI) له خوا یې ملاتړ کېده، له نورو ډلو سره د ائتلافي حکومت له جوړولو نه ډډه وکړه، دغه کورنۍ جګړه لومړۍ د مجاهدینو د درېیو، وروسته د پنځو یا شپږو ډلو ترمنځ پیل شوه. له څلورو میاشتو وروسته، د کابل نیم میلیون اوسېدونکي له دغه سخت بمبارد شوي ښار نه تښتېدلي وو.
په راتلونکو کلونو کې، دغو ملیشه ډلو څو ځله ائتلاف وکړ، خو بېرته به یې مات کړ. د ۱۹۹۴ ز کال تر نیمايي پورې د کابل ښار دوه میلیوني نفوس ۵۰۰ زره وګړو ته راکم شوی و. له ۱۹۹۵ نه تر ۱۹۹۶ ز کال پورې، د طالبانو په نوم ملیشه ډله، چې د پاکستان او د دغه هېواد د استخباراتي ادارې له خوا یې ملاتړ کېده، په پیاوړي ځواک واوښته. د ۱۹۹۴ ز کال په وروستیو کې طالبانو کندهار، په ۱۹۹۵ ز کال کې یې هرات، د ۱۹۹۶ ز کال د سپټمبر په لومړیو کې یې جلال آباد او په پای کې یې د ۱۹۹۶ ز کال د سپټمبر په وروستیو کې کابل ونیو. په راتلونکو کلونو کې د واکمنو طالبانو او نورو ډلو ترمنځ جګړې دوام وکړ.
جمیعت اسلامي
جمیعت اسلامي د تاجک قوم د وګړو سیاسي ګوند و چې له ۱۹۷۹ ز کال راهیسې یې په افغانستان کې د ملیشه ځواکونو یوه پیاوړې ډله لرله. پوځي برخه یې د احمدشاه مسعود له خوا رهبري کېده. د مجاهدینو د یوه پیاوړي قوماندان په توګه هغه د افغان – شوروي جګړې پر مهال له پنجشیر درې نه دفاع وکړه او له همدې امله یې د خپلو پیروانو ترمنځ د پنجشېر د زمري (شیر پنجشېر) لقب خپل کړ. هغه له کمونیستي دولت وروسته د افغانستان د اسلامي دولت د پېښور د سولې او واک د وېش معاهده په ۱۹۹۲ ز کال کې لاسلیک کړه او په نوي دولت کې یې د د دفاع وزارت چوکۍ خپله کړه او د دولت تر ټولو مخکښ پوځي قوماندان و.
د خالص اسلامي حزب
د خالص اسلامي حزب د محمد یونس خالص تر مشرۍ لاندې سیاسي خوځښت و، چې په ۱۹۷۹ ز کال کې د ګلبدین حکمتیار له اسلامي حزب نه په جلا کېدو یې د مقاومت خپله ډله جوړه کړه. په ۱۹۹۲ ز کال کې د کمونیستي رژیم له سقوط وروسته، خالص په لنډ مهالي اسلامي دولت کې ونډه لرله. هغه د مشرانو د شورا (شورا قیادت) غړی و، خو بله کومه رسمي چوکۍ یې وا نه خیسته. د دې پر ځای چې کابل ته ولاړ شي، هغه غوره وګڼله چې په ننګرهار کې پاتې شي. د هغه ډلې د دغه ولایت په مهمو ستراتیژیکي او سیاسي برخو کڼترول درلود. وروسته له هغې چې د ۱۹۹۶ ز کال په سپټمبر کې طالبانو د ننګرهار کنټرول ترلاسه کړ، خالص او د هغه پلویان د طالبانو د خوځښت له ملاتړو وو او له طالب قوماندانانو سره یې نږدې اړیکې لرلې.
اسلامي اتحاد/سعودي عربستان
د افغانستان د آزادۍ لپاره د عبدالرب رسول سیاف تر مشرۍ لاندې د سني پښتنو د اتحاد اسلامي ګوند چې د سعودي عربستان د سني وهابیانو له خوا یې د وهابیت د اغېز په موخه ملاتړ کېده، په ۱۹۸۹ ز کال کې په جبري ډول د کمزورو شوو شوروي ځواکونو له اېستلو او په ۱۹۹۲ ز کال کې د محمد نجیب الله د رژیم له سقوط وروسته، د سیاف د بنسټ له خوا د بشري حقونو حالت په پام وړ ډول خراب شو، چې له ۱۹۹۲ ز کال نه تر ۱۹۹۳ ز کال پورې د کابل د جګړې پر مهال د کابل په افشارو سیمه کې د هزاره وګړو په بدنامه عام وژنه او وحشيانه کړنو کې په لاس لرلو څرګندېږي.
حزب وحدت/ ایران
د عبدالعلي مزاري تر مشرۍ لاندې د افغانستان د شیعه ګانو د وحدت اسلامي ګوند په کلکه سره د شیعه ایران هېواد له خوا ملاتړ ترلاسه کاوه. د بشري حقونو د څار ډلې پر باور د ایران د ملي امنیت او استخباراتو وزارت چارواکو ورته مستقیم امر ورکاوه. د کابل له سقوط وروسته، افغان سیاسي ډلو د پېښور په معاهده کې په سولې او د واک پر وېش هوکړه وکړه. د پېښور د معاهدې له مخې لنډ مهالی انتقالي دولت رامنځته شو چې د عمومي ټاکنو له مخې به اسلامي دولت جوړېږي.
د وحدت ګوند په پیل کې په اسلامي دولت کې برخه واخیسته او یو شمېر دولتي چوکۍ یې خپلې کړې، خو ډېر ژر د هزاره وحدت ګوند او د جنګسالار سیاف تر مشرۍ لاندې د وهابي پښتنو د اسلامي اتحاد ګوند ترمنځ چې سعودي عربستان یې ملاتړ کاوه، جګړه پیل شوه.
د سیاف ځواکونو په مکرر ډول د کابل په لوېدیځو څنډو بریدونه کول، چې له امله یې ګڼ شمېر ملکي تلفات رامنځته شول، په همدې ترتیب د مزاري ځواکونو په لوېدیځ کې ملکي هدفونه په نښه کول. مزاري د پښتنو یرغمل کول منل، خو هغه له خپلې دغې چارې دفاع کوله او ویل به یې یې چې لومړی سیاف هزاره ګان نیولي. د ۱۹۹۳ ز کال له جنوري میاشتې وروسته د مزاري ډله د حکمتیار له ډلې سره مل شوه.
ملي جنبش/ اوزبیکستان
د افغانستان ملي اسلامي جنبش (د افغانستان ملي اسلامي خوځښت) د ازبک قوم د پخواني کمونیست جنرال عبدالرشید دوستم ډله وه چې د اوزبیکستان له خوا یې ملاتړ کېده. ازبک ولسمشر اسلام کریموف لېوالتیا لرله، څو تر کومې کچې چې کېدلای شي دوستم په افغانستان، په ځانګړې توګه په شمال کې د اوزبیکستان سره د پولې په اوږدو کې سیمو باندې کنټرول ولري. مسعود او دوستم په ګډه سره له کابل نه د دفاع په جګړه کې د حکمتیار پر وړاندې ودرېدل. د هغه له ۴۰۰۰ نه تر ۵۰۰۰ ځواکونو د بالاحصار قلعه، مرنجان تپه او خواجه رواش (کابل) هوايي ډګر په واک کې لرل، چېرې چې هغه پرېنښود ، ولسمشر نجیب الله له هېواد نه بهر لاړ شي.
وروسته دوستم کابل د خپل شمالي مرکز، مزارشریف په قصد پرېښود، چېرې چې هغه په یوه خپلواکه سیمه، چې تر ډېره د خپلواک شمالي زون په توګه یادېده واک وچلاوه. هغه خپل د افغانۍ پولي واحد چاپ کړ، د بلخ ایر په نامه یو کوچنی هوايي شرکت یې وچلاوه او د اوزبیکستان په ګډون یې له یو شمېر هېوادونو سره اړیکې جوړې کړې. په ۱۹۹۴ ز کال کې دوستم د برهان الدین رباني او احمدشاه مسعود د دولت پر خلاف له ګلبدین حکمتیار سره یوځای شو، خو په ۱۹۹۵ ز کال کې یې بېرته د دولت لوری ونیو.
ليکنښې
لیکنښې
افغان کورنۍ جګړه (۱۹۹۲-۱۹۹۶ز )
طالبان/پاکستان
دغه خوځښت د ۱۹۹۴ ز کال په سپټمبر میاشت کې رامنځته شو، ژمنه یې وکړه چې «افغانستان به د جنګ سالارانو او مجرمینو له شر نه خلاصوي». ګڼ شمېر څېړونکي څرګندوي چې:  د ۱۹۹۴ ز کال له اکتوبر میاشتې وروسته پاکستان او په ځانګړې توګه د دغه هېواد استخباراتي ادارې له طالبانو کلک ملاتړ کاوه. د جورج واشنګټن پوهنتون په یوه نشریه کې راغلي: هغه مهال چې په ۱۹۹۴ ز کال کې حکمتیار ونه شو کولای، «د پاکستان موخې پوره کړي»، پاکستان نوي ځواک ته مخه کړه: طالبانو ته.
ليکنښې
وینانښه ....quotation mark پوښتنښه..... question mark هېښنښه..... exclamation mark سمنښه ...... true mark/ tick mark ناسمنښه .... wrong mark شمېرنښه .... number sign ګردۍ لیندۍ .... round bracket ګوټ لیندۍ ..... square bracket ټکی ............ point /dot غبرګ ټکی ..... colon دمکۍ ..... comma نښلننښه .... hyphen بدیلنښه ..... slash
افغان کورنۍ جګړه (۱۹۹۲-۱۹۹۶ز )
طالبان/پاکستان
په داسې حال کې چې پاکستان په پیل کې له طالبانو ملاتړ رد کړ، خو په ۱۹۹۹ ز کال کې د پاکستان د کورنیو چارو وزیر نصیرالله بابر (۱۹۹۳-۱۹۹۶ز) څرګنده کړه چې:«موږ طالبان جوړ کړل»، له ۲۰۰۱ ز کال نه تر ۲۰۰۸ ز کال پورې پاکستاني ولسمشر پرویز مشرف، چې له ۱۹۹۸ ز کال راهیسې د هغه هېواد د پوځ مشر هم و، په ۲۰۰۶ ز کال کې داسې لیکلي: موږ له طالبانو سره «ودرېدو» څو د طالبانو ضد ځواکونه «مات» کړو.
ليکنښې
۱) وینانښه ("") ۲) پوښتنښه: ۳) هېښنښه: (!) ۴) ګردۍ لیندۍ : ۵) ټکی: د هغو غونډلو (جملو) پۀ پای کې راځي، چې بشپړې شي. ۶) دمکۍ (،): لومړی اکر : د دغې لیکنښې دنده دا ده، چې د اړیکوییکو (حرف روابط) پۀ مرسته دوې غونډلې (جملې)  سره وتړي. د اړیکوویکو بېلګې: چې، ځکه، خو، کله چې، دا چې، نو، ځکه خو، سره له دې چې، آن دا چې او داسې نور. دويم اکر: دمکۍ له دې پرته د هغو شيانو یا نومونو پۀ شمېرلو کې راځي، چې له يؤ بل سره تړاو نۀ لري. درېیم اکر: هغه مهال کارول کېږي، چې د یوې غونډلې د یوې برخې اړوند زیات مالومات ورډېرول غواړې. څلورم اکر: دمکۍ هغه وخت هم کارول کېږي، چې يو څو کړنې دې هممهال پرلپسې ترسره کړې وي.
په متحده ایالتونو کې د یهودو تاریخچه
په متحده ایالتونو کې د یهودیانو ټولنې د ښکېلاک له مهال راهیسې شته وې. د یهودیانو لومړۍ ټولنې تر ډېره سفارډي(Sephardi ) پرتګالي او هسپانیوي‌الاصله یهودان وو، چې په ښارونو کې له مېشتو برازیلي کډوالو او سوداګرو نه جوړ وو. تر ۱۸۳۰ ز لسیزې د چارلستون د یهودانو ټولنه، جنوبي کارولینا په  شمالي امریکا کې تر ټولو لویه ټولنه وه. د ۱۸۰۰ ز لسیزې په وروستیو کې او د ۱۹۰۰ ز لسیزې په پیل کې ډېری یهودي کډوال له اروپا نه راورسېدل. د مثال په ډول: ډېری جرمني یهودیان د ۱۹ پېړۍ په منځنۍ برخه کې راورسېدل او په ټول ښار کې يې د جامو پلورنځي پرانیستل، اصلاح‌پاله یهودیت ( Reform synagogues)  یې رامنځته کړ او د نیویارک په بانکي چارو کې فعال وو. د ۱۹۸۰-۱۹۱۴ ز کلونو تر منځ د ختيځ ‌والو اشکانزي (Ashkenazi) او یېدېش (Yiddish) ژبو ، د یهودانو تر مهاجرت وروسته یې د بې‌وزلۍ لوی دودیز عناصر د نیویارک ښار ته راوړل. هغوی په مذهب کې اورتوډوکس (Orthodox ) یا محافظه‌کار وو. هغوی په متحده ایالتونو کې د صهیونیزم غورځنګ بنسټ کېښود او د سوسیالست ګوند او کارګرانو د اتحادیو له فعالو پلویانو نه وو. له اقتصادي پلوه د جامو پر صنعت متمرکز وو.
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، په اروپا کې د دیاسپورا (diaspora) له ټولنو او له ۱۹۷۰ز کال نه وروسته پناه‌غوښتونکي له پخواني شوري اتحاد نه را ورسېدل. له سیاسي اړخه امریکايي یهودیان، په ځانګړي ډول د ديموکراتیک ګوند د نیولېبرال ډېل (liberal New Deal) ائتلاف د یوې برخې په توګه له ۱۹۴۰ ز لسیزې راهیسې فعال وو، که څه هم په دې وروستیو کې د محافظه کاره جمهوري غوښتونکو یو عنصر د اورتدوکسانو تر منځ شته. هغوی د لوړو زدکړو کچې او مخ پر لوړالي ټولنیزو غورځنګونو په برخه کې لوړه وړتیا څرګنده کړې ده. په کوچنيو ښارونو کې د یهودیانو ټولنې لږ شوې او نفوس يې په لویو ښاري سيمو کې متمرکز شوی دی. په ۱۹۴۰ ز لسیزه کې یهودیانو د ملي نفوس ۳.۷ سلنه جوړوله. په ۲۰۱۹ ز کال کې یې شمېر شاوخوا ۷.۱ میلیونه چې د ټول ملي نفوس ۲ سلنه جوړوي وو، چې په پایله کې د یهودایانو د یوشان کېدلو او زېږون کچه راکمېږي. د یهودیانو د نفوسو لوی مرکزونه د نیویارک (۲.۱ میلیون)، لاس‌انجلس (۶۱۷۰۰۰)، میامي (۵۲۷.۷۵۰)، واشنګټن ډي سي (۲۹۷،۲۹۰)، شیکاګو (۲۹۴.۲۸۰) او د فيلادلفیا (۲۹۲.۴۵۰) ښاري سیمې دي.
د یهودیانو مهاجرت
د متحده ایالاتو یهودي نفوس، په ځانګړي ډول په اروپا کې د دیاسپورا ټولنو د مهاجرتونو د څپو محصول دی. مهاجرت په لومړیو کې د امریکا د کار زېږنده او ټولنیزو موکو(فرصتونو) له کشولو نه په الهام تر سره شو او وروسته په اروپا کې د یهودیانو پر وړاندې د روان زور زیاتي (antisemitism) له ګواښ نه د خلاصون یو پناه‌ځای وو. د هغوی لږ شمېر بېرته اروپا ته راوګرځېدل، که څه هم د صهیونیزم متحد پلویان، له اسرائیلو سره یو ځای شوي دي. ځینې شمېرې ښيي چې د یوې افسانې له مخې هېڅ کوم یهودی خپل پخوانی دياسپوریک ټاټوبي ته نه دی ورګرځېدلی، خو په داسې حال کې چې ، کچه یې نژدې ۶ سلنه وه، له ګڼو نورو قومي ډلو نه تر ټولو لږ شمېر وو.
په ۱۷۹۰ ز کال کې، له ۱۰۰۰ نه تر ۲۰۰۰ مېشت یهودیان تر ډېره سفارډي یهودان لویې بریتانیا او هالنډ ته کډوال شول، د امریکا د یهودیانو د ټولنې شمېر تر ۱۸۴۰ز کال پورې ۱۵۰۰۰ کسانو ته ورسېد او په ۱۸۸۰ ز کال کې لږ تر لږه۲۵۰۰۰۰ کسانو ته ورسېده. د نولسمې پېړۍ په منځنۍ برخه کې د جرمني په لوی مهاجرت سربېره له دیاسپورا ټولنو نه جرمني ژبي اشکانزي یهوديان ،متحده ایالاتو ته کډه شول. هغوی په لومړیو کې په جرمني ژبه خبرې کولې، په ټول هېواد کې ځای پر ځای شول او له خپلو نویو هېوادوالو سره یوډول شول، د دوی تر منځ یهودیان په ډېری ښارونو کې د وچو توکو (جامو) د تولید او راکړې ورکړې پر سوداګرۍ بوخت وو.
د۱۸۸۰ ز کلونو او لومړۍ نړیوالې جګړې د پيل ترمنځ  په ۱۹۱۴ز کال کې شاوخوا ۲۰۰۰۰۰۰ یدېش ژبو اشکانزي یهودیانو، په ختيځې اروپا کې له دیاسپورا ټولنو نه چېرې چې پرله پسې ټولوژنې ژوند، د زغم له دایرې نه ايستلی و، مهاجرت وکړ. هغوی د روسیې له یهودي دیاسپورا ټولنو، د دوی د هستوګنې له قلمرو( مډرن پولنډ، لوتوانیا، بېلاروس، اوکراین او مالدیف) او په پولنډ کې د روسیې تر کنترول لاندې سیمو نه راغلي وو. دویمه ډله د نیویارک په ښار کې راټول شول او هلته یې د جامو(کالواو لباس) صنعت او په ټول هېواد کې یې د وچو توکو د وړاندې کولو لوی پلورنځي رامنځته کړل او په سخت ډول د کارګرانو په اتحادیو کې بوخت وو. هغوی د ختیځې او سویلي اروپا له اصلي اوسېدونکو سره یو ځای مهاجرت وکړ، چې د اروپا له لويديځ او شمال نه د امرکايي نفوس د تاريخي ډېروالي د چټکې ودې خلاف و. د ۱۸۸۰ او ۱۹۲۰ ز کلونو تر منځ ریکارډونه ښيي چې، له ټولو شاوخوا نږدې ۵۰ سلنه اروپايي مهاجرینو نه دا نوي مهاجرین له پنځه سلنه نه راکم شول، دا وېروونکی بدلون، له ۱۹۰۷ ز نه تر ۱۹۱۱ ز کال پورې د اصلیت‌پالنې د احساساتو د نوي کولو او پر مهاجرت د محدویتونو د اتحادیو د رامنځته کېدلو او د ډيلېنګام کمیسیون (Dillingham Commission) په واسطه د کانګریس د مطالعاتو لامل شو. د ۱۹۲۱ز کال د بېړنۍ سهمیې قانون پر دې ډلو ځانګړي مهاجرتي محدودیتونه وضع کړل او د ۱۹۲۴ز کال د کډوالۍ قانون دا محدودیتونه په لاسختۍ سره تدوین کړل. په راتلونکي لوی فشار سربېره، په اروپا کې د یهودیانو د ډېر بد حالت او د الماني نازي له رامنځته کېدو سره یاده سهمیه تر ۱۹۶۵ز کال پورې د قوم او کډوالۍ له جزئي بدلونونو سره په خپل ځای پاتې شوه.
یهودیانو په چټکتیا سره، په همغه کلي او ښار کې د يهودیانو په ملاتړ شبکې رامنځته کړې چې کوچني عبادت ځایونه او د اشکانزي یهودیانو سیمه‌ييزې اتحادیې، چې په الماني ژبه د لنډسمانشافټېن (Landsmannschaften ) په نامه يادېږي، په کې شاملې وې.
د وخت مشرانو په پراخ امریکايي کلتور کې د ادغام او انضمام غوښتنه وکړه او یهودیان په چټکۍ سره د امریکايي ژوند برخه وګرځېدل. د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې ۵۰۰۰۰۰ یهودی امریکایانو، چې د یهودي نارینه‌وو شاوخوا نیمايي برخه یې جوړوله او عمرونه یې له ۱۸ نه تر ۵۰ کلونو پورې وو، د خدمت لپاره نوم‌لیکنه وکړه او له جګړې نه وروسته یهودیانو د ښاري  کېدلو فرهنګ غوره کړ، ځکه لا ګرځنده او شتمن شول. د یهودیانو ټولنې نورو لویو ښارونو په ځانګړي ډول د لاس انجلیس او میامي شاوخوا ته وغځېدې. يهودي ځوانانو به په سیکولر ښوونځیو او پوهنتونونو کې زده کړې کولې او له غیر یهودیانو سره به یې لیدل. په دې وجه د توپير مذهبو ودونو کچې شاوخوا ۵۰ سلنه زیات‌والی وموند. په هر حال، د کنیسه (د یهودیانو عبادت ځای) د غړو شمېر، چې په ۱۹۳۰ز کې  ۲۰ سلنه و، په ۱۹۶۰ز کال کې ۶۰ سلنه ته رسېده.
د مهاجرت او د مهاجرت د محدودیتونو لومړنۍ څپې، د هلوکاست (the Holocaust ) په واسطه وڅارل شوې چې په ۱۹۴۵ز کال کې يې د اروپايي یهودیانو ډېری ټولنې له منځه یووړې او همداراز یې متحده ایالتونه په نړۍ کې د دیاسپورا ټولنو د یهودي نفوس پر لوی کور بدل کړل. په ۱۹۰۰ز کال کې ۱.۵ میلیونه امریکايي یهودیان شته وو. په ۲۰۰۵ ز کال کې ۵.۳ میلیونه وو. د یهودیانو د نفوس تاریخي پرتلنې وګورئ.
د دیني پوهې له پلوه د امریکا یهودیان په یو شمېر یهودي مذهبونو(فرقو) وېشل شوي دي، چې تر ټولو اړین یې اصلاحي یهودیت، محافظه کار یهودیت او اورتدوکس یهودیت دی. له دې سره ۲۵ سلنه امریکايي یهودیان، له هېڅ یوه مذهب سره نه دي تړلي. محافظه کار یهودیت په امریکا کې رامنخته شو او اصلاحي یهودیت، په المان کې رامنځته شو او د امریکايي یهودیانو په واسطه دود شو.
ټانګو
تانګو سافټوېر ياهم اپلکیشن دى، چې کارکوونکي يې کولاى شي له خپل مقابل لوري سره د د غږيز او ويډيويي اړيکه ونيسي، دغه راز ليکنيز خبرې اترې يا چټ وکړي. دغه پروګرام په وړيا ډول له انټرنټ څخه ترلاسه کېدى شي.
ډانلوډ کولو لپاره لاندې لينک کليک کړئ. https://play.google.com/store/apps/details?id=com.sgiggle.production
رابرټ بنسن
رابرټ ویلهلیم ابرهارډ بنسن (Robert Wilhelm Eberhard Bunsen)  (۳۰ مارچ ۱۸۱۱- ۱۶ اګسټ ۱۸۹۹) یو الماني کیمیا پوه و. هغه د ګرمو عناصرو نشري طیف وڅېړه، او له فزیک پوه ګوستاو کرچوف سره یې سیزیم (په ۱۸۶۰ کې) او روبیډیم (په ۱۸۶۱ کې) کشف کړ. د سپیکټروسکوپي لپاره د بونزن-کرچوف جایزه د دوی دواړو په نوم نومول شوې ده.
بنسن د ګازو- تحلیلي میتودونه هم رامینځته کړل، په فوتو کیمیا کې مخکښ و او لومړنی کس و چې د شیمي الي ارسنیک په برخه کې یې کار وکړ.هغه د خپل لابراتوار معاون پیټر دیساګا سره، د بنسن څراغ یې رامنځته کړ او د لابراتواري وسایلو د ودې لامل وګرځېد.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
بنسن په ۱۸۱۱ ز کې د المان په ګوتینګن کې زېږېدلی و، چې اوس د المان د لوئر ساکنسي ایالت په نوم یادېږي. بونزن د ګوتینګن پوهنتون د لوی کتابتون مشر او د عصري فلسفې پروفیسور، کریستین بنسن(۱۷۷۰-۱۸۳۷) له څلورو زامنو څخه تر ټولو کوچنی و.
په هولزمینډن کې ښوونځي ته له تلو وروسته، بونزن په ۱۸۲۸ ز کې په ګوتینګن کې ومنل شو او له فریدریش سټرومایر سره یې کیمیا او همدارنګه  له یوهان فریدریش لودویګ هاسمن سره کان پوهنه او ریاضیات یې له کارل فریدریش ګاوس سره زده کړل. په ۱۸۳۱ ز کې د دوکتورا  تر لاسه کولو وروسته، بنسن په ۱۸۳۲ او ۱۸۳۳ ز کې فرانسې، جرمني او اتریش ته سفر وکړ. د خپلو سفرونو په جریان کې له پوهانو لکه فریډلیب رونګه (چې انیلین یې کشف کړل او په ۱۸۱۹ ز کې کافئین يې جلا کړل)، یوستوس فون لیببیش سره په ګیسن کې او په بُن کې له الهارډ میتشرلیچ سره ولیدل.
اکاډمیګ مسلک
په ۱۸۳۳ ز کال کې، بنسن په ګوتینګن کې استاد شو او له ارسنوس اسید څخه د فلزي مالګو پر جلا کولو یې خپل تجربي مطالعات پیل کړل. د هغه دا کشف چې د اوسپنې اکسایډ هایدریټ د رسوب د عامل په توګه ددې لامل شو چې نن ورځ د ارسنیک زهري کولو پر وړاندې تر ټولو اغېزناکه ضد درمل په توګه وکارول شي. دا انډولیزه څېړنه د ډاکټر ارنولډ اډولف برتهولد سره په ګډه ترسره شوې او خپرې شوې. په ۱۸۳۶ز کال کې، بنسن په کاسل پوهنتون کې د فریدریش وهلر ځای ناستی شو. بنسن هلته د درېیو کالونو لپاره تدریس وکړ او بیا د ماربورګ په پوهنتون کې همکار پروفیسوري يې ومنله  او هلته یې د کاکودیل د مشتقاتو په اړه خپلو مطالعاتو ته دوام ورکړ. هغه په ۱۸۱ ز کال کې بشپړې پروفیسوري ته وده وکړه. په داسې حال کې چې د ماربورګ په پوهنتون کې و؛ په ۱۸۴۶ ز کال کې د ایسلنډ د اورشیندو د څېړنې په کمپاین کې یې برخه اخیستې وه.
د بنسن کارونه په چټکۍ سره او پراخه کچه وستایل شول، چې یو له هغو دلایلو څخه د کاکودیل و چې خورا زهرجن دی او په وچې هوا کې په ناڅاپي ډول چاودنه کوي چې له دې سره کار کول خورا ستونزمن کار دی. بنسن د ارسنیک د زهري کېدو له امله مړ شو، او د کاکوډیل چاودنه د هغه د ښۍ سترګې لید ترې واخیست. په ۱۸۴۱ز کال کې، بونسن د بنسن بیټرۍ رامنخته کړه چې د قیمتي پلاټنیم الکترود پرځای د کاربن الیکټروډ په کارولو سره د ویلیم رابرټ ګرو په الکټرو کیمیکل حجرې کې کارول کېږي. د ۱۸۵۱ ز کال په پیل کې هغه د بریسلاو په پوهنتون کې د پروفیسورۍ دنده ومنله او هلته یې د درېیو سمسټرونو لپاره تدریس وکړ.
د ۱۸۵۲ ز کال په وروستیو کې بنسن د هیډلبرګ په پوهنتون کې د لیوپولډ ګمیلین ځای ناستی شو. هلته یې د خالصو فلزاتو لکه: کرومیم، مګنیزیم، سوډیم، بیریم، کلسیم او لیټیم د تولید لپاره الکټرولیز استعمال کړ. له هینري اینفیلډ روسکو سره اوږده همکارۍ په ۱۸۵۲ ز کال کې پیل شوه، په کوم کې چې دوی د هایډروجن او کلورین څخه د هایډروجن کلورایډ (HCL) فوتو کیمیکل جوړښت مطالعه کړ؛ له دې کار څخه د بنسن او روسکو د متقابل عمل قانون رامنځته شو. هغه په ۱۸۵۹ ز کال کې له روسکو سره خپل کار ته د پای ټکی کېښود او له ګوستاف کرچوف سره یوځای شو ترڅو د تودو عناصرو د اخراج طیف مطالعه کړي او د څېړنې ساحه د سپیکټرم تحلیل په نوم یادېږي. بنسن او د هغه د لابراتوار مرستیال پیټر دیساګا په ۱۸۵۵ ز کال کې یو ځانګړی بې عیبه ګازي څراغ جوړ کړ چې له پخوانیو ماډلونو څخه اغېزمن شوی و. د بنسن او دیساګا نوی ډیزاین، چې خورا تود او د پاکې شعلې درلودونکی دی اوس په ساده ډول د «بنسن څراغ» په نوم یادېږي او په لابراتوارونو کې هم په عام ډول کارول کېږي.
د تودو عناصرو د ځانګړتیاوو رنګونو په هکله پخوا هم څېړنې شوې وې خو یوه یې هم منظمه نه وه. د ۱۸۵۹ زکال په اوړي کې، کرچوف، بنسن ته وړاندیز وکړ چې هغه باید ددې رنګونو د منشوري طیف د جوړولو هڅه وکړي. د همغه کال د اکتوبر تر میاشتې دې دواړو پوهانو يوه مناسبه وسیله جوړه کړه چې د نمونو تر منځ طیف په نوم یادېده؛ ددې په کارولو سره دوی وتوانېدل چې د سوډیم، لیټیم او پتاشیم ځانګړتیاوې په نښه کړي. د ډېرو سختو څېړنو وروسته، بنسن ثابته کړه چې خورا خالصې نمونې ځانګړې طیف ورکوي. ددې کار په اوږدو کې، بنسن ددغه کار په جریان کې د دورکهایم د معدني اوبو په بېلګو کې د طیفي انتشار داسې اسماني رنګه کرښې وموندې چې تر دې مخکې نه وې پېژندل شوې. هغه اټکل وکړ چې دا کرښې د ناڅرګند کیمیایي عنصر شتون ته اشاره کوي، ددې اوبو د څلوېښت ټنو له تقطیرولو وروسته، د ۱۸۶۰ ز کال په پسرلي کې وتوانېد چې ۱۷ ګرامه نوي له دې نوي عنصر څخه راجلا کړي او دې نوي عنصر ته یې د «سیزیم» نوم نوم ورکړ چې په لاتین کې د «ژور اسماني رنګ» په نوم و. راتلونکي کال کې یې د ورته پروسې په تېرولو سره روبیډیم کشف کړ.
په ۱۸۶۰ ز کال  کې، بنسن د شاهي سویډن د علومو اکاډمۍ د بهرني غړي په توګه وټاکل شو.
هغه په ۱۸۶۲ ز کال کې د امریکا د فلسفي ټولنې د غړي په توګه وټاکل شو.
په ۱۸۷۷ز  کال کې، رابرټ بنسن له ګوستاو رابرټ کرچوف سره یوځای «د طیف تحلیل کې ددوی څېړنو او موندنو لپاره» د معتبرډیوي مډال لومړني ترلاسه کوونکي شول.
شخصیت
بنسن یو له هغو پوهانو څخه و چې په نړیواله توګه وستایل شو. هغه یو استعداد لرونکی ښوونکی و او خپل ټول وخت یې خپلو زده کوونکو ته وقف کړی و. په علمي بحثونو کې تل قوي و او خپل شرافت یې حفظ کړ او ځان یې له نظریاتي شخړو څخه لیرې ساته. هغه په خپل لابراتوار کې په خاموشۍ سره کار کولو ته غوره والی ورکړ، له ګټورو موندنو سره یې د ساینس بډایه کولو ته دوام ورکړ. د هغه له اصولو څخه یو دا و، چې هېڅکله د خپلو موندنو د ثبتولو په لټه کې نه و او هېڅکله یې واده هم و نه کړ.
هغه هیڅکله ځان نه ښوده. بنسن یو روښانه «کیمیاوي شخصیت» و، هغه د شوخ صبعۍ یو پرمختللی حس درلود او تل به د ډېریو پام غلطوونکو کیسو موضوع و.
تقاعد او مړینه
کله چې بنسن په ۱۸۸۹ کې په ۷۸ کلنۍ کې تقاعد شو، هغه خپل کار یوازې جیولوژي او کان پيژندنې ته محدود کړ دا هغه برخې وې چې ده په خپل کاري ژوند کې دا تعقیب کړې وې. هغه د ۱۸۹۹ز کال د اګسټ په ۱۶ د جرمني په هیلډبرګ کې د ۸۸ کلونو په عمر مړ شو.
افغانستان په ۱۹۲۹ ز کال کې
هغه پېښې چې په ۱۹۲۹ ز کال کې، په افغانستان کې شوې، په لاندې توګه بیان شوې دي. افغان کورنۍ جګړې له تېر کال راهیسې دوام کړی.
د جنوري ۷ مه
شاه امان الله خان د دې لپاره چې وتوانيږي، شینواري ارام کړي، اعلامیه صادره کړه چې په کې ډېری اصلاحات لکه د ښځو زده کړې، د عسکري جبري خدمت او د اروپايي جامو اغوستل یې لغو کول. دغه راز نوموړي ژمنه وکړه، څو داسې شورا چې په کې روحانیون، اشراف او مقامات وي، جوړه کړي، څو په قانون بیا کتنه وکړي او هغه پریکړې چې په لویه جرګه کې شوې بیا وګوري او له ده سره همکاري وکړي، خو ډېره ناوخته شوې وه او هڅو یې نه شو کولای، چې هغه وژغوري. کله چې د سقاو زوی د جنوري په ۹ مه بریدونه پيلوي، شاه امان الله کولای شوی، د روسیې په هوايي مرستې سره بریدونه شنډ کړي، خو شینواري د نوموړي د زیاتو اعترافونو غوښتونکي دي او په واقعیت کې له تخت نه د نوموړي د لرې کولو په برخه کې هوډمن ښکاري. شاه امان الله چې ځان د مقاومت پروړاندې عاجز ویني، د جنوري په ۱۴ مه نېټه، له پاچهي نه د خپل ورور عنایت الله خان په ګټه استعفی ورکوي. عنایت الله خان هغه کس دی چې لس کاله یې خصوصي ژوند کړی. له استعفی وروسته نوموړی په دې توانېږي، چې کندهار ته د تلو لار پرانیزي، چېرې چې قبایل تراوسه ورته وفادار وو. نوموړی خپله ښځه ملکه ثریا څه موده مخکې هلته لېږلې وه. په پاچهي کې بدلون یوازې د امان الله خان سقوط ګړندی کوي. د سقاو زوی په کابل ښار باندې بریدونو سره ډېر فشار راوړي او بریالی کېږي، څو د جنوري په ۱۷مه په کابل ښار بشپړ واکمن شي.عنایت الله له درې ورځنۍ پاچهۍ وروسته، له سلطنت نه لرې کېږي او د سقاو زوی ځان د حبیب الله غازي په نوم د امیر په توګه اعلاموي. عنایت الله خان ته اجازه ورکول کېږي، څو د کورنۍ له غړو سره په خوندي توګه په بريټانیايي الوتکه کې پېښور ته ولېږدول شي. نوموړی له لږ ځنډ وروسته بېرته په کندهار کې له خپل ورور سره یو ځای کېږي.
جنوري
روسي او الماني رسنیو په لوړغږ سره، د بریټانیا دولت په افغانستان کې د کورنۍ جګړې په پارولو تورن کړ. دغه تور چې په اړه یې مدارک نه وو، په رسمي توګه رد کېږي. د هندوستان حکومت کلک تدبیرونه تر لاس لاندې نیسي، څو د افغانستان په جګړه کې د ښکېلتیا په موخه، د پولې ها خوا قبایلو د ورتګ مخنیوی وکړي.
د جنوري ۲۱مه
شاه امان الله چې په کندهار کې د خپل قوم تر فشار لاندې ؤ، په رسمي توګه یې خپله استعفی باطله کړه او بیا ځان شاه اعلاموي. په همدې وخت کې یو ځواک چې د ده پلوی دی، د کابل او کندهار ترمنځ په غزني ولایت کې راټولېږي. هغه قبایل چې د افغانستان په ختیځو برخو کې ژوند کوي، هم د حبیب الله منلو ته لېوالتیا نه لري، ځکه هغوی له یوې خوا د حبیب الله کلکاني د تاجک والي له امله او دا چې نوموړی پښتون نه دی، نوموړي ته د شک په سترګه ګوري او بل پلو دوی ته ترجیح ورکوي، څو خپلواک اوسي. له دې امله د امیر قلمرو په نسبي توګه د هېواد یوه کوچنۍ برخه رانغاړي، چې تر ډېره په کې کابل او د شمال ولسوالۍ شاملېږي ،چېرې چې د نوموړي د قبیلې خلک هلته ژوند کوي،ځکه حبیب الله سواد نه لري، د شاه امان الله له اصلاحاتو سره هېڅ خواخوږي نه ښيي او کابل ته پخوانی رژیم راولي.
د جنوري پای
بريټانوي الوتکې، د دوو میاشتو په ترڅ کې په دوه اویا (۷۲) الوتنو کې ۶۰۰ تنه له کومې مرګ ژوبلې او ناوړه پېښې پرته، له کابل نه پېښور ته لېږدوي ــ د غرونو لوړوالي په پام کې نیولوسره، چې باید ورنه واوړي، په سختې یخنۍ کې د پام وړ لاسته را وړنه وه. د سر فرانسیس همفریس له وتلو وروسته، هغه ډيپلوماټان چې له افغانستان څخه نه دي وتلي، د روسیې او ترکیې سفیران او د ایران او المان شارژدافیران په کې شامل دي.