کوپراتيف
دکوپراتیف دغړومکلفیتونه
د کوپراتیف غړی هم د کوپراتیف دانکشاف په اړوندځانگړی مکلفیتونه لری که چیری دکوپراتیف غړی خپل مکلفیتونه درست درک اواجراء نه کړی دکوپراتیف په انکشاف باندی منفی اغیزی کوی. دکوپراتیف دغړومکلفیتونه په لنډ ډول سره عبارت دی له : ۱ – دحق الشمول اوحق العضویت ورکول په تعین شوی وخت اوزمان سره. ۲ – دکوپراتیف دمنقولی اوغیرمنقولی دارایی څخه جدی څارنه کول. ۳ – دکوپراتیف په ټولوجلسواودسوادپه زده کړه کی فعاله برخه اخستل. ۴ – دهغه کروندگروتشویق چه دکوپراتیف غړی نه دی ددی لپاره چی هغوی په کوپراتیف کی شامل شی. ۵ – دکوپراتیف دټولوشیانوبیرته ورکول په ټاکلی وخت اوزمان سره. ۶ – دکوپراتیف دټولووظایفوسرته رسول کوم چه دکوپراتیف دعمومی غونډی له خوادکوپراتیف غړی ته ورسپارل شوی و ی. دکوپراتیفونودغړوحقوق د کوپراتیفونو اساسنامی اودغړیتوب شرایط په مختلیفوهیوادونوکی یودبل سره ډیرتوپیرلری .په هرهیوادکی د کوپراتیفونودعضویت لپاره ځنگړی اوخاص شرایط وضع کیږی. په کوپراتیف کی دعضویت شرایط معمولاً دکوپراتیفونوپه اساسنامه کی درج اوثبت کیږی. دمثال په توگه دافغانستان دکرنی په کوپراتیفونوکی دغړیتوب شرایط چه دهغه وخت په اساسنامه کی ثبت شوی وو په لاندی ډول سره وو : ۱ – دافغانستان ددولت دتابعیت تذکیره ولری. ۲ – دحقوقی مشخصاتولرونکی وی اود۲۰ جریبه لمړی درجی ځمکی څخه زیاته ونه لری .اوپه خپله ځمکه باندی کاروکړی. ۳ – ټاکل شوی حق الشمول اوحق العضویت بایدپه معین وخت سره ورکړی. ۴ – دکوپراتیفونوداساسنامی ټول موادیامادی بایدومنی اودهغی مطابق عمل وکړی. دکوپراتیف دغړیتوب څخه ایستل ( دکوپراتیف دغړیتوب سلب کیدل ) دکوپراتیف څخه دعضویت دسلب کیدلوشرایط هم د کوپراتیفونو په اساسنامه کی درج اوثبت دی. دکوپراتیف غړی دکوپراتیف څخه په لاندی حالاتوکی خارجیږی. ۱ – هغه غړی چی بیدون دمعقول چی بیدون دمعقول عذر څخه دری کاله متواتر حق العضویت ورنکړی. ۲ – هغه غړی چی دری کاله متواتر بیدون دمعقول عذرڅخه دکوپراتیف دخدماتوڅخه استفاده ونه کړی. ۳ – دکوپراتیف غړی په خپل واک ډول کولای شی چی دکوپراتیف دغړیتوب څخه استعفاء ورکړی. حق الشمول اوحق العضویت د کوپراتیف غړی مجبوراومکلف دی چی حق الشمول اوحق العضویت تادیه کړی. حق الشمول اوحق العضویت د کوپراتیف داعضاوو څخه په دی خاطر اخستل کیږی چی دکوپراتیف بنیاد اواساس تقویه شی اودعاجل ضرورت په وخت کی اعضا دهغه څخه استفاده وکړی. حق الشمول اوحق العضویت اندازه په هرهیوادکی داقتصادی اواجتماعی شرایطوپه نظرکی نیولوسره ټاکل کیږی د حق الشمول اوحق العضویت اندازه اودتادیی اوپرداخت ډول یی په مختلیفوهیوادونوکی اوحتی په یوهیوادکی په مختلیفواقتصادی ،سیاسی اواجتماعی شرایطوپه اساس یودبل سره ډیرتوپیر لری. دیادونی وړ ده چی حق الشمول دکوپراتیف دغړی څخه صرف یوځلی دشمولیت په وخت کی اخستل کیږی لیکن دحق العضویت تادیه په مختلیفوهیوادونو کی فرق کوی دمثال په  توگه دراچدل په کوپراتیف کی هرغړی په اونۍ کی دوه  حق العضویت ورکاوه خو اوس په اکثروهیوادونوکی د Penceپنسه ۲ د کوپراتیفونوداعضاوو څخه معمولاً په کال کی یوځلی تادیه کیږی. په افغانستان کی د کوپراتیفونودمخکی اساسنامی په اساس دکرنیزو کوپراتیفونود اعضاو څخه حق الشمول اوحق العضویت په لاندی توگه  اخستل کیده. ۱ – د کوپراتیف هرغړی ۵۰ افغانی حق الشمول ورکول همدارنگه د کوپراتیف غړی مجبوروو چی دخپلی زمینداری ساحی په نظرکی نیولوسره هرکال دیوجریب ځمکی په مقابل کی په لاندی ډول سره حق العضویت هم ورکړی. ۱ – هغه غړی چی دزمینداری ساحه یی پنځه جریبه لمړ ی درجه معادل ځمکه وی اویادهغه څخه کم وی دفی جریب په مقابل کی پنځوس افغانی حق العضویت تادیه کړی. ۲ – هغه غړی چی دزمنداری ساحه یی د۵ څخه تر۱۰ جریبه وی (معادل درجه اول ځمکه ) دفی جریب په مقابل کی به  ۱۰۰ افغانی حق العضویت تادیه کوی. ۳ – هغه غړی چی دزمینداری ساحه یی د۱۰ نه تر۱۵ جریبه لمړی درجه معادل ځمکه وی دهر جریب په مقابل ۱۵۰ افغانی حق العضویت تادیه کړی. ۴ – هغه غړی چی دزمینداری ساحه یی (۱۵- ۲۰ جریبه ) لمړی درجه معادل ځمکه وی دهرجریب په مقابل کی ۲۰۰ افغانی حق العضویت ورکوی. دحق العضویت دپیسوڅخه استفاده اوداستعمال ډول یی د حق العضویت دپیسو څخه معمولاً په لاندی مواردوکی استفاده کیږی. ۱ – دقرض اخستلوپه منظور په بانک کی دضمانت په ډول ایښودل کیږی. ۲ – دکرنی ماشین الاتو اودغړولپاره دنوروموادواوضروری وسایلودخریداری لپاره استعمالیږی. ۳ – دزراعتی محصولاتودپروسی اونوروتولیدی تاسیساتودجوړولوپه خاطر سرمایه گذاری. ۴ – د کوپراتیفونواتحادیی ته د حق العضویت تادیه کول. ۵ - د حق العضویت دپیسواستعمال په اکثره هغه مواردوکی چی دکوپراتیف دعمومی غونډی له خواتصویب اوفیصله پری شوی وی. د کوپراتیفونومالی منابع کوپراتیفونه دخپلوفعالیتونولپاره مالی منابعوته ضرورت لری. د کوپراتیفونومالی منابع عبارت دی له : ۱ – داعضاوو دحق الشمول اوحق العضویت پیسی. ۲ – ۸۰٪ کلنی ذخیروی فنډ. ۳ – د کوپراتیفونوسره دعلاقه لرونکو موسساتواواشخاصومرستی یامساعدت اوکومک. ۴ – بانکی گټی اوجایزی چی د کوپراتیف دبانکی حساب سره سرخوری. ۵ – سپورتی ،زراعتی اوداسی نوری مسابقی چی دکوپراتیف په گټه وی. ۶ – دکرنی دپراختیابانک اونوری قرض ورکوونکی منابع. ۷ – په استهلاکی کوپراتیفونوکی د کوپراتیف خرڅوونکی یافروشنده باید (۱۰۰۰۰۰) افغانی داقتصادی تضمین په ډول دکوپراتیف په بانکی حساب کی مر بوطه بانک ته تسلیم کړی وی .داپیسی ترهغه وخت پوری چی نوموړی شخص په کوپراتیف کی وظیفه سرته رسوی دکوپراتیف دمالی منابعویوجزشمیرل کیږی اوپه تجارتی اونورواقتصادی معملاتواوفعالیتونوکی ورڅخه استفاده کیږی. ۸ – دبهرنی موسسواوهیوادونوقرضی اومرستی هم د کوپراتیفونوپه مالی منابعوکی شامل دی. په اکثروپرمختیایی هیوادونوکی د کوپراتیفونومالی منابع دخارجی غیردولتی موسساتو اوبین المللی موسساتوله خواتهیه اوتدارک کیږی. دکوپراتیف غړی ته دکریډیټ یاقرضی ورکول مونږپوهیږوچه کروندگر خصوصاً واړه مولدین دپس انداز توان نه لری اواکثراً دخپلوتولیدی فعالیتونوفامیلی مصارفواونوروضرورتونولپاره کریډیټ یاقرضی ته ضرورت لری. دکوپراتیف دمدیره هیئت دفیصلی سره سم مستحق غړی ته په لاندی ډول سره قرض ورکول کیږی. ۱ – دکرنی دپراختیابانک څخه اودنوغیر کوپراتیفی قرض ورکونکوموسیسو څخه د کوپراتیف اودقرض ورکوونکی منابعوترمنځ دامضاء شوی پروتوکول په اساس. ۲ – په عاجلوحالاتوکی د کوپراتیف غړی ته د کوپراتیف د داخلی مالی منابعو څخه دغړی د۸۰٪ ذخیروی حق العضویت په اندازه په څلورفیصده ربح سره دیوکال څخه دکمی مودی لپاره دغړی د درخواست په اساس قرض ورکول کیږی. ۳ – مدیره هیئت نه شی کولای چی د کوپراتیف دټول حق العضویت دپیسود مجموع دنیمایی څخه زیات دقرض په ډول اعضاؤ ته ورکړی یعنی مدیره هیئت دټول حق العضویت دپیسودمجموع (۵۰٪ ) څخه زیات دقرض په ډول نشی ورکولای. تمرین (پوښتنی ) دیوکرنیز کوپراتیف غړی احمد دکرنی دپراختیابانک څخه ۵۰۰۰۰ افغانۍ په کلنی ربح ۱۰٪ د۶ میاشتولپاره په قرض اخستی دی لاندنیو سوالونوته ځواب ورکړی ؟ الف : نوموړی کروندگر داصلی قرضی نه برعلاوه څومرابانکی گټه باید بانک ته تحویل کړی ؟ حل : که چیری دقرضی مدت په میاشت یاورځ وی ربح یاگټه دلاندی فورمول پواسطه محاسبه کیږی : ب: : - که چیری دبانک کلنی گټه ۱۰٪ اوپه ۶ میاشتوکی دگټی یاربحی اندازه -۲۵۰۰- افغانی وی کرندگر څومره پیسی قرض اخستی دی ؟