cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ژوره
ژورې (په لاتين:Hirudinea ) د حلقوي چينجيانو څخه دي چې په ځانگړي ډول په اوبو کې په گرمو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي طفيلي ژوي دي چې د شمزۍ لرونکو ژويو وينه څښي، (۷۵٪) يا بې شمزۍ ژوي ښکاروي (۲۵٪). ددې ژوې تر اوسه پورې ۳۰۰ ډوله پېژندل شوي دي. اوږدوالی یې ۱ – ۳۰ سانتيمتره دی. بدن یې بیضوی شکل لري چې پر مخکيني او وروستنۍ برخو باندې ځانگړې ودونكې آلې لري. مخکینۍ آله د هضمي سیستم یوه برخه ده چې د ژامې او حلق څخه جوړېږي. ژوره په خوله کې ځانگړي مرغړی لري چې هيروډين توکه تولید کوي. هیروډين د انزايمونو څخه دی چې د وینو پرڼتوب بندوي. ژورې نرښځي ژوې دي.
وېشنيزه:حلقوي چينجي وېشنيزه:ژورې
شین چنگاښ
نیله کوني کبر یا نیله چنګاښ Blue crab د کالینکتېس نسل (genus Callinectes) ده، د چنګاښ د کورنۍ ټول هغه غړو ته وېل کیږي چې د دیکاپودا په ډله (order Decapoda) کې شامل دي او همدا ډله د فیلوم ارتروپوډا (phylum Arthropoda) په نامه هم یادیږي. دا نوم په ځانګړې توګه د کالینکتېس ساپیدوس (Callinectes sapidus) او کالینکتېس هستاتوس (Callinectes hastatus) لپاره کاریږي. د غربي اتلانتیک سمندر غاړې دخوړو وړ (edible) عام چنګاښ ګڼل کیږي. په هغو سمندر غاړو کې ژوند کول خوښوي چې لاندې خوا ته پېچومی لري، خټه لري د سیندونو یو ځای کېدو ځایونو کې هم پیدا کیږي.
پاسه برخه یې نیله رنګ، لاندې خوا یې سپین رنګ لري، د بدن اوږدوالی یې تر ۷.۵ سانتي متره (۳ انچه) پورې او سور یا بر یې له ۱۵ تر ۱۸ سانتي مترهپورې رسیږي. د بدن د غړو هره خوا یې بهر ته وتلي ازغي ډوله شکل لري، په یو اړخ بل اړخ له سترګو تر پای پورې د ازغیو شمېر ۸ ده. پنځه جوړه ډبلې شوې پښې لري چې د لامبو وهلو وړتیا ورکوي. په مردار شوو ژو ځان تغذیه کوي. لاروای بچیان یې د زویېل (zoeal) په نامه له څو لاروای مرحلو تېریږي. له لاروال دورې وروسته د شکل تغیر (metamorphosis) کوي تر څو د چنګاښ شکل ته بدل شي.
تړلې لیکنې
برنکل صدف
جېمز وېب خلايي لرليد
د جېمز وېب خلايي لرليد د ناسا یوه روانه پروژه ده. دا لرليد به په فضا کې د سرو شعاګانو لاندې په کائناتو کې ترټولو لوی او لرې شیان وګوري ، هغه شیان چې اوسمهال د ځمکې د لرليدونو او هېبل لرليد د مشاهدې له ځواک څخه بهر دي. ټاکل شوې وه چې دغه لرليد په ۲۰۰۷ کال کې خپل کار پیل کړي، خو د جوړولو چارې یې په ۲۰۱۶ کال کې بشپړې شوې. په پیل کې د دې پروژې لګښت ۵۰۰ میلیونه ډالره اټکل شوی و، خو په جوړولو یې ۸،۸ میلیارده ډالره لګښت راغلی دی. د جېمز وېب خلايي لرليد د دسمبر په 25 په 2021 کال 12:20 UTC خلا ته واستول شو.
سرچينې
وېشنيزه:ناسا وېشنيزه:جېمزوېب لرليد وېشنيزه:جېمز وېب لرليد وېشنيزه:خلايي لرليد وېشنيزه:خلا وېشنيزه:فضاء وېشنيزه:فضایي تمځایونه وېشنيزه:فضایي سازمانونه وېشنيزه:2021 ساينسي څېړنې
نشنلېزم
دنشنلیزم ویی (کلمه) له دوه برخو نشن او ایزم څخه جوړشویدی. ایزم دگروهنیزو آرونو په معنی دی چې په ډیرو ویوکو پسې د وروستاړي په توگه  تړل کیږي. لکه سوسیالیزم ، کمونیزم او ... خو نننۍ  نشن  هغه ټولي ته ویل کیږي چې په ټولیزه  توگه  د گډو کلتوري  او تاریخي  تړاوونو  لرونکي  وي  او له سیاسي نظره خپواک او یاپه ځان د واکمنۍ دلاسته راوړلو په هڅو کې وي. تردوولسمې میلادي پېړۍ پورې د نشن  ویوکۍ  د نژاد او نسل په  معنی وو اوپه شپاړسمه  پېړۍ کې یو مهم سیاسي  ټولي ته  کاریدلو خو له  اوولسمې پېړۍ  وروسته  یې  په  تدریج  سره نننۍ معنی خپله کړه.
نشنلیزم (ملت پرستي )
نشنلیزم دنړۍ په تاریخ کې یوه له مهمو سیاسي ښکارندو څخه ده. داښکارنده چې د (پېړۍ دسیاسي بم) لقب یې خپل کړی ، دوه متضادې څېرې لري. کله چې نشنلیزم د حکومتونو رسمي خط مشې گرځي او دملتونو ترمنځ د بېلتون او جگړې لامل گرځي منفور ايډیال او کله چې د یووالي او له ښکېلاک څخه د ملتونو دخپلواکه کېدولامل گرځي مطلوب ايډیال بلل کیږي. دادوه څېرې دنشنلیزم دمبهم تعریف له کبله دي چې ترننه وړاندې شويدي. نشنلیزم له هغوایډیولوژیوڅخه دی چې د۱۹۴۰ مو او ۱۹۴۹ مو کلونو تر منځ رامنځ ته شویدی. اوپه نړیوال ډگر کې یې دځینوبدلونونولپاره زمینه برابره کړه ، نشنلیزم دبهرنیوسیاستونو اونړیوالو اړیکو کې دبدلونونو یو مهم لامل گڼل کیږي لکه څرنگه چې له نولسمې پیړۍ وروسته په نړیوال سیاسي ډگرکې دزیات شمېر نووو هیوادونو درامنځ ته کېدو لامل شو. داښکارنده د لویو امپراتوریو د له منځه تللو او په آسیا ، افریقا او منځني ختیځ کې داروپایي ښکېلاک دماتولوسبب شوه چې په پایله کې یې زیات شمېر هیوادونو خپلواکي ترلاسه کړه. نشنلیزم دبهرني سیاست په ډگرکې هم  د یوموټي کېدلو ، گډژوند اود سیاسي  اوټولنېزو ارزښتونو په  بنسټ ولاړ و  نظامونو درامنځ ته کېدلو لامل  وو. نشنلیزم په پاړسي کې په  (ملت پرستۍ) ژباړل شویدی ، او د یوې ځانگړې واکمنۍ (معمولا  زیږنځای) اومرکزي حکومت په نسبت دیوې ټولنې په وگړو کې  د توان اوځواک احساس دی  ، دلمړنیواو ښکاره نښانو له مخې داسې احساس دی چې خپلواکۍ آزادۍ غوښتلو او مرکزي حکومت ته ژمنتیا ده یعنې هغه حکومت دی چې په یو ډول دخلکو لخوا ټاکل شوی وي.
دبهرني سیاست یو څیړونکی لرچ  (Lerche) باوري دی چې نشنلیزم یو احساس دی چې دوگړو یوه ډله  د گډو عمومي اوټولنیزو موخو د لرلو له امله سره یو ځای کوي ... کُهِن هم باور لري چې نشنلیزم یو رواني حالت دی چې په هغه کې دټولنې وگړي د خپل ټاټوبي په نسبت ترټولو زیاته ژمنتیا احساسوي. یوبل څیړونکی شیفر وایي : نشنلیزم هغه احساس دی چې د هیواد سیاسي او کلتوري ارزښتونه ورته دنورو هیوادونو دسیاسي او ټولنیزو ارزښتونو له نظام څخه ډېر غوره ښکاري. که نشنلیزم دسیاسي غورځنگ له لیدلوري ترنظر لاندې ونیول شي په دې صورت کې دخلکو د یوې ډلې بیانوونکی دی چې د یو ځانگړي شخصیت په توگه ځان دیوې ځانگړې لارې او دود باندې په ژوند کولو اړ بولي. نشنشلیزم دهیوادونو دکورني اوبهرني سیاست په ډگرکې د یو نوي غورځنگ نښه ده. چې په اروپایي هیوادونوکې یې له نولسمې پېړۍ اوپه وروسته پاتې او ښکیلاک شوو هیوادونو کې یې له دوهمې نړیوالې جگړې وروسته وده وموندله. پداسې ډول چې کولای شو ووایو د منځني ختیځ ، آسیا ، افریقا او لاتیني امریکا دټاټوبو داوسیدونکو د
خپلواکۍ ترلاسه کولو او آزادۍ غوښتلو ، چریکي جگړو ،نړیوالو پېښو زیاتره جرړې په نشنلیزم کې دي. په حقیقت کې دا احساس مرکب او دوه گونی دی : یو د یووالي احساس دی چې دټولنې وگړي یې له یو بل سره دگډو ارزښتونو (تاریخ ، ژبې ، نژاد ، گډدښمن ، عمومي کلتور) ددرلودلو او گډو گټو له امله دی چې لري يې. بل : دټولنې دوگړو د بنسټیز اختلاف احساس دی چې د نورو ډلو او ټولنو له وگړو سره یې په ځان کې ویني. پورتني احساسونه له لویو سیاسي او کلتوري پایلو سره مل دي چې له هغه جملې څخه د یو  هم له خپلې واکمنۍ او مرکزي حکومت سره داړیکې او ژمنتیا د ښودلو احساس دی. دا ژمنتیا د کورنۍ د ټولنې ، دوستانو ، کلي ، ښار او ولایت په نسبت ډېره قوي ده. دلرچ په نظر نشنلیزم ددوه ډوله پروگرامونو او اقدامونو لامل کیږي. ۱ .هغه پروگرام چې د پردو او بهرنیانو د گواښونو او تېریو په وړاندې د هیواد له سیاسي او ټولنیزو ارزښتونو څخه دساتنې او دفاع په هکله دټولنې وگړو ته متوجه دی. ۲ . هغه پروگرام چې دهغه وگړو او سیمو ملاتړ او پراختیاته چې هلته دنشنلیزم ارزښتونه دقبول وړوي  مخه شي. که څه هم دا ایډیولوژي دملي گټو په چوکاټ کې تعریف شوېده ، خو په زیاتو مواردو کې نشنلسټي غوښتنې د ملي گټو په ساتلو ندي چاپېرې شوې ، بلکې زیاتره یې د تندلارۍ حالت خپل کړیدی او له وطن او هغه څه سره چې (دملي گټوخوندیتوب) نومول کیږي افراطي مینه ښودل کیږي. ملي پرستي یا نشنلیزم په اوسنۍ نړۍ کې داسې بڼه غوره کړیده چې زیاتره یې خلک یو بدیهي امر گڼي او اویو طبیعي څیز یې بولي. په افکارو او گروهو کې دنشنلیزم نفوذ په دې اندازه دی چې ځینې یې یو ډول (دنیوي مذهب ) بولي او له نورو مذهبونو سره یې پرتله کوي. حتی کله کله نشنلیزم په اخلاقي او مذهبي باورونو هم پرمخ تابه پیداکوي او دهغه خوځنده ځواک د انسانیت خلاف کارونو لامل کیږي. زیاترو لیکوالو نشنلیزم د یو گروهنیز ایډیال په توگه په نړیوالو اړیکو کې یو زیان رسوونکی لامل بللی دی ، ځکه باوري دي چې نشنلیزم انسانان د بشرله دوستانه طبیعي عواطفو څخه لیرې کړي دي او لاسي جوړې شوې ژمنتیاوې یې په ځای تپلې دي. ځینو هم له نړیوالو مرستو او ملگرتیاوو سره دنشنلیزم په نه جوړښت (سازش )تکیه کړېده. ښکاره ده چې نشنلیزم دخپل وطن او زیږنځای سره دمینې او د پاکو او نیکو احساساتو په معنی دی. خوشونې ده چې همدا پاک او خوښ کړل شوي احساسات دخطرناکوموخو په چوپړ کې وکارول شي او دکرکې او تیتوالي د پراخیدلو لامل شي.
د آلمان نازي او د ایټالیا فاشیست (توتالیتر) نظامونه د تبلغاتي موخو لپاره له بیرغ ، دستورو او تشریفاتو څخه معمولي دي. اوددې ډول نظامونو تجربې ښوولې ده چې کیدای شي د بدو او ظالمو نظامونو څیره په نشنلیزم ښکلې او رنگینه وښودل شي. که څه هم نوی نشنلیزم له آزادی او دموکراسۍ سره په ارتباط کې بولي خو زیاتره باوري دي چې کیدای شي نشنلیزم د آزادی او دموکراسۍ په زیان وکارول شي او دآزادۍ دپراختیا په ځای دهغه د محدود کېدلو لامل شي. حتی ځینې دې پایلې ته هم رسیدلي دي چې نشنلیزم په تېره بیا په افراطي حالت کې غالبا د جگړې او کړکیچونو له عمده عواملو څخه وي او په همدې دلیل باید دیو خطرناک ځواک په توگه ورته وکتل شي. په خواشینۍ سره تبلیغاتي دستگاوې په نړیواله سویه د حقایقوپه داسې پټولو او د پیښو داسې په زړه خبرې کوي چې دزیاتروخلکو لپاره ریښتینۍ ریفري توب ستونزمنوي. که نشنلیزم ددې فجایعو لامل دی نو باید وکتل شي چې دنورو سیاسي مکتبونو په څیر له بهره په ټولنه کې نفوذ کوي او که دننه په ټولنه کې وده کوي. دوروستیو پېړیو تاریخ ښیي چې ټول سیاسي مکتبونه پخوا تدوین شوي وو او د پوهانو دافکارو زیږنده دي او بیایې ځنیې ډلو دهغه دتحقق لپاره هڅې کړیدي. په داسې حال کې چې نشنلیزم لمړۍ تحقق وموند اووروسته هڅه وشوه چې یو ایډیولوژیک چوکاټ ورته ومومي. دا خبره پدې وخت کې دنشنلیزم په خپل پایښت او خپلواکۍ دلالت کوي او دنشنلیزم بیلگې له ټولنې سره دهغه له تړاوه پرده پورته کوي په همدې دلیل نشنلیزم له موږ والي او زموږ والي پرته علمي او خپلواک غور او بیاکتنې ته اړتیا لري. دعلمي او غیراحساسي سرچینوکموالي ته په کتنه مالومیږي چې نشنلیزم اوس هم ناپیژاند او مبهم دی. هرڅوک له خپلو سیاسي او کلتوري تړاوونوسره سم ددز ښکارندې په اړه خپل نظر څرگندوي او دایې لابله چې خپل نظر سم او کره هم بولي.
نشنلیزم ملي واکمنۍ له ادعاسره سم دتاریخ د دودیزو حکومتونو په مقابل کې ولاړدی چې په معمول ډول په ټولنه کې محدودیتونه دواک او حکومت لپاره اړین بولي (البته ملي واکمني له ولسي واکمنۍ سره برابره نده ؛ بلکه دپردۍ واکمنۍ لیرې کول دي ) داچپه اچوونکي حکومتونه دخپل چلنددتوجیه لپاره له نشنلیزم څخه په کاراخیستلو او دنورو ملتونو دحقوقو په پایمالولو اخته دي. البته حکومتونو تل هڅه کړې او اوس هم هڅیږي ترڅو په هره توگه چې کیږي خلک له ځانه سره هم غږي کړي ، د (آلوین تافلر) په وینا حکومتونه دې موخې ته درسېدلو لپاره سیاسي پوهې او اطلاعات کاروي ، په پایله کې خلک له کره او سمې روزنې او اطلاعاتو څخه بې برخې پاتې کیږي او په ناپوهۍ او تیاره کې سرگردانه کیږي یا له لیرې د اور لمبو ته گوري یا خپله پخپله په لمبو کې گیریږي ، نوڅنگه کولای به تمه وشي سم ریفریتوب ومیندل شي. دآلمان خلکو داسنۍ پیړۍ په لمړۍ نمایي کې دنازیانو دتبلیغاتو تراغیز لاندې خپل خلاصون او آرامي دنورو په اسارت کې لیدله. بالاخره یې هم خپله او هم نړیوال کشلوته ورټیل وهل. همدا لامل دی چې د انحصارغوښتونکو د بدو روزنو له امله نشنلیزم د ابهام په پردوکې نغښتی دی. په همدې دلیل دهغه پردو له ټولولو  پرته  شونې نده چې دهغه  واقعي ماهیت او تاریخي  رسالت درک کړای شي او له بېلابېلو کلتورونوسره  دنشنلیزم تړاو وجاجول شي.
د یاسین زي سیدانو د نسب شجره (کتاب)
دا کتاب چي سید عبد الرحیم حسیني صاحب لیکلی تقریبا په ۳۱۰ مخونو شامل دی او د ساداتو د اوڅاري قبیلې (یاسین زي) شجرې پکي چاڼ شوي دي.
ځانګړتیاوي
دا کتاب لاندي ځانګړتیاوي لري :
د میلاوېدو ځای
دا کتاب خپله په چمن ښارګوټي کي د دار العلوم صفه ټاون له ناظم تعلیمات لیکوال سید عبد الرحیم حسیني سره میلاويږي.
د ښاغلي لیکوال په اړه
ښاغلی لیکوال شیخ الحدیث مفتي سید عبد الرحیم حسیني یو له هغو نوموتو څېرو څخه دی چي د افغانستان پر سطحه یې د لومړي ځل لپاره د خپلي قبیلې (یاسين زي سیدان) په هکله بشپړه نسب نامه (پښتلیک) ولیکی چي د افغان په تاریخ کي دا د جایزې وړ کارنامه ده.
او ښاغلی لیکوال څو نور آثار هم لري :
زويکوف کلا
زويکوف کلا (په چېکي: Hrad Zvíkov) د گوتي سبک یوه لرغونی پاچايي کلا ده چې د ولټاوا او اوټاوا د سیندونو په دمو کې په جنوبي بوهميا کې پرته ده. نوموړي کلا د ۱۹۵۰ کال څخه د چېکي یادگارونو په فهرست کې دي.
۱۳ پېړۍ
د زويکوف کلا په هکله لمړني ‌ذکر په ۱۲۳۴ کال کې لیکل شو. د واتسلاف ۱ د حکومت په وخت کې زويکوف کلا مهم پاچايي مقر وو. په ۱۲۵۰ کال کې د پښيميسل اوتاکار ۲ د حکومت په وخت کې په کلا کې پاچايي ماڼۍ جوړه شوه او ساتونکي ديوالونه هم قوي شول. په ۱۲۸۰ کال کې زويکوف کلا د لخوا محاصره شوه.
۱۴ پېړۍ
زويکوف کلا د کارل ۴ د حکومت په وخت کې بيا جوړه شوه او په دي کلا کې د چېکی امپراطوری تاج هم پټ شوی وو.
۱۵ پېړۍ
د کارل ۴ تر مړينې وروسته زويکوف کلا د واکمن زيکمونډ لوگزامبورگ په لاس کې وو. په ۱۴۲۹ کال کې د هوسيانو مذهبي غورځنگ په وخت کې زويکوف کلا د هوسيانو د ځواکونو لخوا محاصره شوه.
۱۶ پېړۍ
په ۱۶ پېړۍ کې زويکوف کلا د روژومبرگ د اشرافانو په لاس کې وو. کله چی په ۱۶۱۱ کال کې د روژومبرگ وروستي واکمن له دنیا سترگی پټی کړی نو د شوامبېرگ اشرافان د روژومبرک د اشرافانو ټول مال لاس ته ورغله. کله چې په ۱۶۱۸ کال کې په بوهميايي واکمنۍ کې د اشرافانو غورځنگ پېل شو او  چېکي اشرافانو د هابسبورگ د واکمنانو پر ضد قیام وکړل نو زويکوف کلا د هابسبورگ پوځ لخوا محاصره شوه ، وروسته ويجاړ شوه او د شوامبېرگ د اشرافانو ټول مال د امپراتور لخوا مُصادِره شوه. د دېرش کالو تر جگړې وروسته زويکوف کلا د اېگېنبېرگيانو او وروسته شوانزېنبېرگيانو د اشرافانو په لاس کې وه. په ۱۷۵۱ کال کې نوموړي کلا د یوې پښې (یو تصادف) په سبب سوځ شوه.
سرچينې
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د راتلونکي فزیک
د راتلونکي فزیک: ساینس به د ۲۱۰۰م کال تر پایه د انسانانو برخلیک او ورځني ژوند ته کومه بڼه ور کړي
دا د ۲۰۱۱م کال یو کتاب دی چې د میچيو کاکو (Michio Kaku) په نامه نامتو الواکي فزیکپوه (Theoretical Physicist) لیکلی دی. د (Hyperspace) او (Physics of the Impossible) په نامه کتابونه هم همدې لیکوال لیکلي دي. په دې کتاب کې، میچيو کاکو د راتلونکو سلو (۱۰۰) کلونو په اوږدو کې د ټکنالوجۍ پرمختگ اټکل کړی دی. نوموړي په دې کتاب کې له سترو ساینسپوهانو سره د هغوی د څېړنو په اړه مرکې ترسره کړي او د طب، کمپیوټر، مصنوعي ځیرکتیا (artificial intelligence) او نانوټکنالوجي اړوند پرمختگونو په اړه یې خپل لرلید ښودلی دی. دا د پنځو اوونیو لپاره د نیو یارک ټایمز (New York Times) د تر ټولو زیات پلورل شوي کتابونو په لسټ کې وو.
میچیو کاکو په دې کتاب کې لیکلي چې نوموړی په دې تمه دی چې د ۲۱۰۰م کال په اړه وړاندېینې به یې د فرانسوي لیکوال جولس ورن (Jules Verne) د ۱۸۶۳م کال د (Paris in the Twentieth Century) ناول په څېر بریالۍ وي.
فريدلانت ماڼۍ
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
اوميپرازول
اوميپرازول ‏(په انگرېزي: Omeprazol) د کيميايي جوړښت له نظره له سيميټيدين سره نږدې درمل دی. دا د معدې د ټپونو د درملنې يو قوي او اغېزناک درملو له ډلې نه دی. اوميپرازول د معدې د عصارې ترشح ډېر قوي نهي کوونکی دی، د معدې په مخاطي غشا کې ښه جذبېږي او د معدې او کولمو د مخاطې غشا ډېره ښه ساتي.دا محافظه کوونکی درمل په ټولو قرحوي مراحلو کې ډېره ښه اغېزه کوي. په دې توگه اوميپرازول د هايډروجن-پوټاشيم پمپ نهي کوونکی دی، دغه پمپ د معدې په سلولي غشا کې د تېزابونو په افرازوونکو حجراتو کې شتون لري. د دغه پمپ د نهي په اثر د معدې د اسيدو افراز کموالی مومي، خو د پېپسين پر افرازېدو باندې تاثير نه لري. دغه درمل د معدې او اثناعشر په سليمو قرحاتو او د زولېنگر اېليسون Zollinger Ellison او ريفلکس اېسوفېگالېس Reflŭ Oesophagalis په سنډروم کې کارېږي.
جانبي عوارض
د دغو درملو جانبي عوارض اسهالات، د سر درد، د زړه بدوالی، قبضيت، د گېډې باد، خوبجن کېدل، بېخوبي، پت (لړمۍ) د عضلو درد، د وينې تشوشات، د پوستکي تشوشات، د ځيگر ډنډو کې بدلونونه او عصبي تشوشات دي.
کارېدنه
د دغه درمل کارول سره د سرطاني ناروغيو احتمال بايد رد شوی وي. د بلاربښت او د شيدو ورکولو په وخت کې دې نه تطبيقېږي. د لويانو لپاره د اثناعشر او معدې په ټپونو کې ۲۰ ملي گرامه په واحد ډوز له څلورو نه تر اتو اوونيو پورې او په شديدو پېښو کې دې د ورځې ۴۰ ملي گرام تطبيق شي. له روغتيا نه وروسته په تعقيبي بڼه ۲۰ ملي گرامه د اثناعشر په ټپونو کې تطبيق کېېږي.
د زولېنگر اېليسون Zollinger Ellison سنډروم په درملنه کې لومړی په ورځ کې ۶۰ مليگرامه تطبيق کېږي. د اوميپرازولو ۲۰ او ۴۰ مليگرامه کپسولونه په ټولو درملتونونو کې موندل کېږي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:آسټرازېنيکا وېشنيزه:بېنزيميډازولونه وېشنيزه:ايکوين درملنې وېشنيزه:سلفوآکسايډونه وېشنيزه:درمل
ښځې په ساينس کې
په ساينس کې د ښځو شتون د ساينس د تاريخ هغه لومړني وختونه چې ښځو په کې د پام وړ مرستې يا ونډې جوړې کړي دي؛ تر پوښښ لاندې راولي. هغه تاريخ پوهان چې د جنسیت او ساينس موضوعاتو سره علاقه لري، د ښځو علمي هڅې او لاسته راوړنې او هغه خنډونه يې څېړلي چې دوی ورسره مخامخ شوي دي. همدارنګه هغه سیاستونه یا طرحې چې د دوی د کار له سره د بيا کتنې په موخه پلي شوي او په لويو ساينسي يا علمي ورځپاڼو او نورو چاپي نشريو کې منل شوې. د دې موضوعاتو تاريخي، انتقادي او د ټولنپوهنې اړوند څېړنه په خپل حق کې يو علمي سمون يا ډسپلين ګرځېدلی دی.
د طب په برخه کې د ښځو ګډون په څو لرغونو لويديځو تمدنونو کې رامنځ ته شو او په لرغوني يونان کې د طبيعي فلسفې مطالعه د ښځو پر مخ خلاصه وه. ښځو په لومړۍ يا دویمو زیږدیزو پېړیو کې کې د کيميا په پروټو ساينس [د ساينس د تاريخ تر ټولو لومړني وختونه چې د ساينس مېتودونه او کړنلارې په کې تراوسه د زېږېدو په حال کې وې] کې ونډه واخېسته. د منځنۍ دورې پر مهال مذهبي صومعې يا خانقاګانې د ښځو لپاره د زده کړې مهم ځايونه وو او له دې ټولنو ځيڼو يې ښځو ته په علمي څېړنو کې د برخې اخیستو فرصتونه برابر کړي دي. د 11 پېړۍ د لومړنيو پوهنتونونو راپورته کېدو ولیده چې ښځې د ډېرو برخو لپاره د پوهنتون له زده کړو بې برخې وې. بوتاني (د بوټو علم) له پوهنتونه د باندې هغه علم و چې د معاصرې دورې په لومړيو کې يې د ښځو له ونډې ډېره ګټه پورته کړه. د طب په برخه کې د ښځو د زده کړو پر وړاندې چلند د نورو ځايونو په پرتله په ايټاليا کې ډېر خپلواک ښکاري. لومړنۍ پېژندل شوې ښځه چې د څېړنو په علمي ډګر کې يې د پوهنتون د رياست څوکۍ تر لاسه کړه؛ په اتلسمه پېړۍ کې ايټالوۍ لاورا باسسي (Laura Bassi) وه.
د جنسيت ونډې په اتلسمې پېړۍ کې ډېر قطعي وې او ښځو د ساينس په برخه کې مهم پرمختګونه وکړل. د نولسمې پېړۍ په جريان کې ښځې له رسمي علمي زده کړو محرومې وې خو په همدې دوره کې یې په لوستو ټولنو کې داخلېدل پيل کړل. د نولسمې پېړۍ په وروستيو کېد ښځو د پوهنتون يا ځانګړې تعليمې موسسې راپورته کېدو د ښځينه ساينسپوهانو لپاره دندې او د زده کړو لپاره فرصتونه برابر کړل.
ماري کوري (Marie Curie) چې د پولنډ په وارسا کې زیږېدلې ده، ساينسپوهانو ته يې د راډيو اکټيف له خوسا کولو (د له منځه وړلو) زمينه مساعده کړه او د رادیوم (radium) او پولونيم (polonium) عناصر يې کشف کړل. نوموړې د فزيکپوه او کيميا پوه په توګه کار کولو سره د راډيو اکټیف د خوسا کولو په اړه لومړنۍ څېړنه تر سره کړه. نوموړې لومړنۍ ښځه وه چې اوله نوبل جاېزه يې په فزيک کې او دويمه نوبل جاېزه يې په کيميا کې واخیسته. د ۱۹۰۱ او ۲۰۱۰ کلونو تر منځ څلويښتو ښځو ته د نوبل جایزې ورکړل شوې دي. د فزيک، کيميا، فزيولوژي او طب په برخو کې اوو لسو ښځو ته د نوبل جایزې ورکړل شوې دي.
په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ لسيزو کې د ښځینه ساينسپوهانو په اړه ډېر کتابونه او مقالې خپرې شوې چې په ټولو يې په حقيقت کې غير سپين پوستې ښځې او له اروپا او شمالي امريکا بهر ښځې یې له پامه وغورځولې. په ۱۹۸۵ کې د کووېليوسکايا تمويل (Kovalevskaia Fund)او په ۱۹۹۳ ز کال کې د پرمختللې نړۍ لپاره د ساينس په برخه کې د ښځو سازمان رامنځ ته کېدو پخوانيو غاړې ته شویو ښځينه ساينسپوهانو ته ډېره څرګندتيا ورکړه خو نن په پرمختللو هېوادونو کې د ساينس د برخې د اوسنيو او تاريخي ښځو په اړه لږ معلومات شته. د اپلاتوني فيلسوف اين هېبنر کوبلیټز (Ann Hibner Koblitz) په وينا: "د ښځينه ساينسپوهانو په اړه ډېر کار د لويديځې اروپا او شمالي امريکا په شخصيتونو او علمي فرعي کلتورونو تمرکز کړی او د ساينس په برخه کې ښځينه تاريخپوهانو په ضمني يا ښکاره توګه مفروض کړي دي چې د دې سيمو لپاره شوې مشاهدې به د نورې نړۍ لپاره ريښتيا ګڼل کېږي. [د نورې نړۍ قياس به د همدې سيمو له مخې کېږي]."کوبليټز  ويلي چې په ساينس کې د ښځو په اړه دا عمومي کول تر ډېره په کلتوري ډول د تېرېدو خنډ نه کېږي. "يو علمي يا تخنيکي ډګر چې په يوه ټاکلې دوره کې په يوه هېواد کې 'ناښځينه' [چې ښځينه په کې نه وي] وبلل شي؛ کېدای شي په بېلابېلو تاريخي دورو يا بل هېواد کې د ډېرو ښځو له ګډون خوند واخلي. يوه بیلګه یې انجینیري ده، په تېره د انجينیرۍ اړوند معتبرې فرعي برخې لکه برېښنا يا ميخانيکي انجينري چې په ډېروهېوادونو کې د نارینه وو د عمل او فکر ځانګړې ساحه ګڼل کېږي. که څه هم په دې کې استثنا هم شته. په پخواني شوروي اتحاد کې د انجینیرۍ ټولو فرعي تخصصونو د ښځو لوړه فيصدي يا سلنه لرله او په ۱۹۹۰ ز کال کې د نيکاراګوا په يونېورسېډاډ ناسيونل ډي انجينيري کې د انجينیرۍ محصلینو ۷۰سلنه یې ښځې وې."
لرغونی تاريخ
په لرغوني يونان کې ښځو ته د طبيعي فلسفې مطالعه شونې وه. اګلونيک (Aglaonike) چې د کسوف او خسوف وړاندوینه يې وکړه او تيانو (Theano) چې د رياضياتو او فزيک عالمه، د فيثاغورث شاګرده او ممکن ښځه (مېرمن) وه او په کروټون (Crotone) کې يو ښوونځی چې فیثا غورث تاسيس کړی او ډېرې نورې ښځې هم په کې شاملې وې؛ د ثبت شویو بېلګو له جملې څخه يادولی شو. په پولکس (Pollux)[په اصل کې ستوری دی، کېدای شي دلته د کوم ځای نوم وي] ​​کې د وينا يوه برخه د هغو کسانو په اړه ده چې د پيسو د سکې کولو پروسه يې اختراع کړې وه چې له (Cyme) ښار څخه فيډون (Pheidon) او ډيموډاېک (Demodike) ذکر کوي چې د فريګين (Phrygians) د پاچا ميډاس (Midas) مېرمن او د (Cyme) د پاچا اګاميمون لور وه. د ايولين ساېم (Aeolian Cyme) ښار د پاچا اګاميمون لور د فريګين (Phrygians) پاچا سره چې مېډاس ورته وايي واده وکړ. دې اړيکې کېدای شي يونانيانو ته له فريګيانو څخه د هغوی د الفبا "د پور کولو" اسانتيا برابره کړې وي. ځکه چې د فريګين (Phrygians) ليکونو بڼې د ايوليس (Aeolis) لیکنو ته نږدې دي.
له ميلاده نږدې ۱۲۰۰ کاله وړاندې د بابلي تمدن په دوره کې دوه ښځينه عطارو چې نومونه يې ټپوټي بيلاټي کالیم (Tapputi-Belatekallim) او ــ نينو (-ninu) چې د نوم لومړی نيمايي يې نه دی معلوم؛ په دې وتوانېدلې چې د استخراج او تقطير پروسې په کارولو سره له نباتاتو عطر ترلاسه کړي. د مصر د کورنۍ په جريان کې ښځې په تطبيقي کيميا لکه د بير جوړولو او د درملو مرکباتو چمتو کولو کې ښکېلې وې. د کيميا په برخه کې د مېرمنو لویه ونډې ثبت شوي دي. زياتره يې د لومړۍ يا دویمې پېړۍ په شاوخوا کې په اسکندريه کې اوسيدلې چې عرفاني دود د مېرمنو د ونډې د ارزښتمنولو لامل شوې. د ښځينه کيمياپوهانو تر ټولو مشهوره مېرمن يهودۍ ماري (Mary) ده چې د غبرګ يا ډبل ايشوونکي (دېګ بخار) په ګډون د څو کيمياوي وسایلو د اختراع کولو امتياز ورکول کېږي چې د هغه وخت د شيرې اخېستلو يا تقطير د تجهيزاتو پرمختګ يا پيدايښت په ډاګه کوي. د تقطير يا شيرې اخېستلو د دې وساېلو ساده يې کيروټاکيس (kerotakis)او مرکبه يا پېچلې يې د ټريبيکوس (tribikos) په نومونو يادېدې.
د اسکندریې د تيون (Theon) لور هایپاټیا (Hypatia) (۳۵۰ - ۴۱۵ ميلادي کال) يوه فيلسوف، رياضي پوه او ستورپوهه وه. نوموړې لومړنۍ ښځينه رياضي پوهه ده چې په اړه يې تفصيلي معلومات ژوندي پاتې دي. هايپاټيا (Hypatia) ته په هندسه، الجبر او ستورپوهنې کې د څو مهمو تبصرو د ليکلو اعتبار يا امتياز ورکول کېږي. هايپاټيا د فلسفي ښوونځي مشره وه او ډېرو زده کونکو ته يې تدريس وکړ. نوموړې په ۴۱۵ ميلادي کال کې د الکسندريا د يو مسيحي ملا سيريل (Cyril) او د روم د والي اوريسټس (Orestes) تر منځ په سياسي بحث کې ښکېل شوه چې په پايله کې د سيريل د پلويانو يوې ډلې هغه لغړه، ټوټه ټوټه او د هغې د بدن ټوټې يې وسوځولې.
ساليم، هند
ساليم، هند د هند يو ښار دی، دا د هند په تامل ناډو ايالت کې دی. دا د هند 60م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 696,760 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 831,038 وه.
آر دړه
آر دړه چې د مادر بورډ (Mother board) او سيستم بورډ (System Board) په نامه هم ياديږي، دسيستم د برخې په دننه کې ځای په ځای شوې ده. پراسسر،اصلي حافظه، بسونه،پراختيايي درزونه (Expansion Slots )او پراختيايې کارتونه(Expansion Cards) د اصلي دړې د پاسه ځای لري.
ساليم، هند
وېشنيزه:د هند ښارونه
آر دړه
درايوونه (Drives) او د کمپيوټر اړخيز وسايل لکه ليکمن (Keyboard) ،موږک (Mouse)،د چاپگر (Printer) او مانيتور (Monitor) هم له دې دړې سره وصل دي. ټول هغه وسايل چې له دې دړې سره وصل شوي په حقيقت کې يو له بله اړيکې لري.
اصلي دړه د کمپيوټر د سيستم مهمه برخه ده.که څه هم د کمپيوټر په سيستم کې نورې مهمې برخې هم شته ،کوم چې له دې برخو پرته د کمپيوټر سيستم نشي کولای چې کار وکړي، مگر اصلي دړه دا ټولې برخې يو له بله سره يوځای کړې.
په ټوليزه توگه نوې اصلي دړې د شنه ځانگړيتوب لرونکې دي.شين خاصيت هغه خاصيت دی چې د هغه پر بنسټ اصلي دړه کولای شي چې کله له کمپيوټره څخه کار نه اخلو او کمپيوټر روښانه وي د ډيرو مصرف کوونکو وسايلو لکه مانيتور،کلک ډيسک،او CPU د بريښنا مصرف لږوي.
نو که چېرې کارن (User) له يوه ټاکلي وخت وروسته ،چې هغه هم د کارن User پواسطه ټاکل کېږي ،له ليکمن (Keyboard) او موږک (Mouse) څخه کار وانخلي نو اصلي دړه د تصوير سگنالونه غوڅوي د کلک ډيسک (Hard Disk) ماشين له کاره غورځوي او همدارنگه CPUته د ننه ايستلو د گړۍ تپيدا قطع کوي او کمپيوټر په نيمه فعال حالت بدليږي.مگر د ليکمن (Keyboard) د يوې کلۍ په فشار ورکولو سره ټول څيزونه خپل عادي حالت ته راگرځي او کمپيوټر بيرته خپل فعال حالت نیسي.
وېشنيزه:آر دړه وېشنيزه:سولگر
والټر فرانسیس وایټ
والټر فرانسیس وایټ (د ۱۸۹۳ کال د جولای لومړۍ – د ۱۹۵۵ ز کال د مارچ ۲۱مه) د مدني حقونو یو افریقایي‌الاصله امریکايی فعال و چې په ۱۹۱۸ز کال کې یې د رنګین ‌پوستانو د پرمختګ له ملي ټولنې (NAACP) سره د څېړونکي په توګه تر یوځای کېدو وروسته، له ۱۹۲۹ز  نه  تر ۱۹۵۵ ز پورې نږدې ۲۶ کاله د دغې ټولنې مشري وکړه. وایټ د توکمیز توپیر او محرومیت لپاره د قانوني ګواښونو پراخ پروګرام مدیریت کړ. د دې تر څنګ خبریال، ناول لیکوال او مقاله لیکوال هم و. دی په ۱۹۱۶ ز کال کې له اتلانتا پوهنتون نه (چې دا مهال کلارک اتلانتا پوهنتون نومېږي) فارغ شو.
وایټ په ۱۹۱۸ ز کال کې د «جېمز وېلډن جانسون» په بلنه په نیویارک کې د (NAACP) له کوچني سټف سره یوځای شو. ده د جانسون د مرستیال سکرتر په توګه کار کاوه او د لېنچ او توکمیز بغاوت په اړه یې د څېړنو لپاره سویل ته سفر وکړ. وایټ به کله ناکله ځان ګڼ توکمیز او د سپین ‌پوستو اجدادو له ډلې باله، تر څو په اسانۍ سره څېړنې وکړي او په کړکېچنو حالاتو کې ځان خوندي وساتي. وایټ د جانسون پر ځای د (NAACP) مشر وټاکل شو او له ۱۹۲۹ ز نه تر ۱۹۵۵ ز پورې د دغې ادارې مشر و. دی په ۱۹۳۴ کال کې د ویرجین ټاپو وزمې د حکومت له مشورتي شورا سره یوځای شو او په ۱۹۳۵ کال کې یې له «لېچېنګ ضد قوانینو» نه د سوېلي ډیموکراټانو د سرغړونې په اړه د ولسمشر روزوېلټ د چوپتیا په غبرګون کې استعفا وکړه.
وایټ له عمومي تبعیض سره د مبارزې پر پلانونو او اداري جوړښت څار کاوه. ده تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته په وسله‌والو ځواکونو کې د تبعیض ختمولو په برخه کې له ولسمشر ټرومن سره کار وکړ او هغه ته یې د دغه کار د عملي کولو لپاره د یوه اجرايي فرمان مسوده ورکړه. د وایټ په مشرۍ (NAACP) د قانوني دفاع مالي صندوق جوړ کړ چې د توکمیز تبعیض له منځه وړلو لپاره یې بېلابېلې قانوني ګواښونه لرې کړل او ډېر بریالیتوبونه یې ترلاسه کړل. په دې کې یو د پوهنې د پلاوي او براون تر منځ د سترې محکمې حکم و، په حکم کې راغلي وو چې، تبعیضي زده‌کړه ذاتاً بې عدالتي ده. وایټ د (NAACP) غړي پنځه برابره کړل او نږدې ۵۰۰۰۰۰ کسانو ته یې ورسول.
مسلکي مخینه
وایټ د تور پوستانو په تاریخي پوهنتون «اتلانتا» کې زده ‌کړې وکړې. ډبلیو.اي.بي ډو بویس د وایټ تر شاملېدو مخکې شمال ته تللی و، خو ډو بویس د وایټ مور او پلار ښه پېژندل. ډو بویس په اتلانتا پوهنتون کې د وایټ یوې مشرې خور او یوه مشر ورور ته تدریس کړی و. ډوبویس او والټر وایټ وروسته د تور پوستانو د مدني حقونو د ترلاسه کولو لپاره د ښې لارې په اړه د نظر اختلاف درلود، خو د هېواد لپاره یې نظر یو و.
وایټ په ۱۹۱۶ ز کال کې تر فراغت وروسته، په «سټنډرډ لایف اېنشورېنس شرکت» کې دنده واخیسته ،چې په اتلانتا کې د تور پوستو له‌خوا د یوه نوي او بریالي تجارت په توګه پیل شوی و.
ده په ۱۹۰۹ کال کې د رنګین پوستانو د پرمختګ لپاره د جوړې شوې ملي ټولنې (NAACP) د یوې برخې د اداره کولو لپاره کار وکړ. دی او نورمشران په دې وتوانېدل چې د اتلانتا ښوونځي بورډ ته لاره پیدا کړي او د تور پوستو ماشومانو لپاره د زده‌کړو زمینه ښه کړي، دا هغه ماشومان وو چې په جلا ښوونځیو کې ورته تدریس کېده او دا ښوونځي په دودیز ډول د سپین‌ پوستانو د مقننه ډلې تر واک لاندې جوړ شوي وو. (تور پوستي د پېړۍ په پیل کې د ګورجستان له‌ خوا د اساسي قانون د تصویب له امله چې د رایې ورکوونکو نوم لیکنه یې لا ستونزمنوله، د پخواني کنفدراسیون ایالتونو په څېرعملاً د رایې ورکولو له حقه محروم شول.)
۲۵ کلن وایټ د مدني حقونو د فعال او لیکوال «جېمز وېلډن جانسون» په بلنه نیویارک ښار ته ولاړ. په ۱۹۱۸ ز کال کې یې د NAACP په ملي مرکزي دفتر کې کار پیل کړ. وایټ د NAACP د مرستیال سکرتر په توګه کار پیل کړ. وایټ په سویل کې د لېنچ په اړه په څېړنه کې پر یوه پټ جاسوس بدل شو، چې د خپل کار په اوج کې و. وایټ د څېړنې د مهارتونو په لرلو سره د یرغلګرو سپین پوستانو د تاوتریخوالي پر وړاندې د NAACP د پټې وسلې په توګه ثابت شو.
واده او کورنۍ
وایټ په ۱۹۲۲ ز کال کې له «ګلاډیس پاول» سره واده وکړ. دوی دوه بچیان لرل، «جین وایټ» چې په عامه ځایونو او تلویزیون کې ممثله شوه او زوی یې «والټر کارل وایټ» چې ډېر عمر یې په جرمني کې تېر کړ. دوی دواړه تر ۲۷ کلن ګډ ژوند وروسته په ۱۹۴۹ ز کال کې جلا شول.
ګلاډیس او بچیان یې له وایټ او دویمې مېرمنې ولاړل. د وایټ خور وویل چې ده په ټوله دې دوره کې غوښتل، د سپین پوستي کس په توګه ژوند وکړي. زوی یې خپل نوم کارل ډاروو ته بدل کړ، تر څو وښيي چې له پلار نه کرکې او جلا کېدو ته لېوالتیا لري.
مړینه
وایټ د ۱۹۵۵ ز کال د مارچ میاشتې په ۱۹مه نېټه د زړه د حملې له امله په نیویارک ښار کې د ۶۱ کلونو په عمر مړ شو.
بخارکېدل (په بړاس بدلېدل)
بخارات د بخار کېدلو يو ډول دی، کوم چې د يوه مايع په سطحه هغه مهال منځ ته راځي، کله چې د ګاز په مرحله بدلېږي. شا اوخوا ګاز بايد د بخار پيدا کوونکې مادې څخه نه وي ډک شوی. کله چې د مايع مالیکولونه يو له بل سره ټکر کېږي، دې ته په کتنې سره چې دوی يو له بل سره په څه ډول ټکر کېږي، دوی يو بل ته انرژې لېږدوي. کله چې له سطحې سره نژدې کوم ماليکول د بخاراتو فشار د نيولو لپاره بشپړه انرژي جذب کړي، نو دا بيا بهر وځي، پا شاوخوا هوا کې په ګاز بدليږي او هلته داخلېږي. کله چې بخارونه پيدا کېږي، له بخار څخه وتلې انرژې د مايع د تودوخې درجه کموي، د کوم په پايله کې چې بخارات سړيږي.
په منځنۍ کچه، په مايع کې د شته ماليکولونو يواځې يوه برخه کې له مايع څخه خوشې کېدو لپاره په پوره اندازه د تودوخې انرژي (توانايي) موجوده وي. بخار کېدل به تر هغه وخته دوام پيدا کړي، تر څو مساوات (انډول برابرېدل) ته ورسېږي، د يو مايع توازن به هغه مهال تر لاسه شي، کله چې د مايع بخارات د هغې د ټينګوالي سره برابر شي. يو بند چاپېريال کې، يو مايع به تر هغه وخته په بخار بدلېږي، څو شا او خوا هوا ښه تغذيه (مړه/ډکه) شي.
تیوري
د مايع له ماليکولونو څځه د بخار جوړېدو لپاره، دوی بايد له سطحې سره نژدې پراته وي، دوی بايد په سم لوري خوځښت ولري او د مايع پړاو پر بين الحجروي ځواکونو د واک تر لاسه کولو لپاره بايد له هغوی سره بشپړه خوځښتي انرزي موجوده وي. کله چې د ماليکولونو يواځې کوچنۍ برخه له دې معيارونو سره برابرښت لري، بيا د بخار کچه ښکته وي. له دې امله چې د يو ماليکول خوځښتي انرژي د هغې د تودوخې درجې سره متناسبه وي، په همدې بنسټ بخارات د تودوخې په لوړه درجه کې په چټکتيا سره مخ په وړاندې ځي. څومره چې په چټکتيا سره خوځېدونکي ماليکولونه خوشې کېږي، پاتې ماليکولونو کې د کمې منځنۍ درجې خوځښتي انرژي پاتې کېږي او د مایع د تودوخې درجه کمېږي. دې ښکارندې ته د بخاري سړښت نوم هم ورکول شوی. له همدې کبله ده چې بخار کونکې خولې د انسان بدن يخوي. بخارات د ګازي او مايع پړاو په منځ کې او د ډېرو بخاراتو د فشار په مايعاتو کې د ډېرې بهېدو له اندازې سره په چټکتيا سره د مخ په وړاندې تلو په لور تمايل لري. د بېلګې په ډول، د لباس پر ليکه مينځل شوی لباس به د يوې ارامې ورځې په نسبت په يوه باد لرونکې ورځ کې (د بخار په مټ) ژر وچ شي. د بخار جوړېدو درې بنسټزې برخې دا دي: تودوخه، د اتموسفير فشار (کوم چې په سلو کې د نمۍ ټاکنه کوي) او د هوا خوځښت (باد لګېدل).
په ماليکولي کچه، د مايع د حالت او د بخار د حالت تر منځ کومه ټاکلې يا سخته پوله نه شته. د هغې پر ځای د « Knudsen » طبقه موجوده ده، چېرته چې پړاو نه دی ټاکل شوی. ځکه دا طبقه يواځې څو ماليکولونه ډبله ده، په ميکروسکوپي پيمانې سره د يوې څرګندې مرحلې د لېږدېدو اړيکه د ليدو وړ نه ده.
هغه مايعات چې په ټاکلي ګاز کې د تودوخې په يوه ځانګړې درجه کې په څرګند ډول بخار نه جوړوي (د بېلګې په توګه د خونې د تودوخې په درجه کې د پخلي غوړي) په هغوی کې داسې ماليکولونه وي چې يو بل ته د انرژۍ د لېږدولو ميلان نه لري، په داسې يوې پوره طریقې سره بيا بيا يو مالیکول ته هومره توده انرژي ورکړي چې په بخار د هغه د بدلېدو لپاره اړينه وي. خو بيا هم دا مايعات په بخار بدليږي. دا یواځې له دې امله چې دا پروسه ډېره کراره ده او په همدې بنسټ ډېره کمه لېدل کېږي.
په بخار د بدلېدو انډول (توازن/تعادل)
که چېرې په بخار بدلېدل په يوه بنده سيمه کې منځ ته راځي، خوشې کېدونکي مالیکولونه د مايع پر سر د بخار په بڼه سره راټولېږی. د بخاراتو د کثافت (ډبلوالي) او د فشار له زیاتېدو سره ډيری مالیکولونه بېرته مايع ته راستنېږي. کله چې د خوشې کېدو (تېښتې) او بېرته راستنېدو چاره يو انډول ته رسېږي، نو دې بخاراتو ته ماړه شوي «تغذيه شوي» ويل کېږي او له دې وروسته د بخار په فشار او کثافت يا د مايع د تودوخې په درجه کې نور کوم بدلون نه راځي. د يوې نږه مادې بخارات او مايع لرونکې نظام لپاره، د انډول دا حالت نېغ په نېغه د مادې د بخاراتو له فشار سره تړلی دی، لکه چې د (Clausius–Clapeyron) په اړيکه کې چې ښودل شوی دی:
چېرې چې P1، P2 په ترتيب سره د T1، T2 د تودوخې په درجه باندې د بخار فشار دی، نو ΔHvap د بخار «اينتالپي» دی، او R نړيوال ګاز ثابت دی. په يو پرانيستي نظام کې د بخار د کچې اړیکه په بند نظام کې موندل کېدونکي بخاراتو له فشار سره ده. که یو مایع ګرم شي، نو کله چې د بخاراتو فشار د محيط فشار ته رسېږي، نو مايع خوټکېږي.
په بخار د يو مايع د ماليکونو د بدليدو وړتيا تر ډېره بريده د خوځښتي انرزۍ د کچې پورې تړلې ده، کومه چې يوه انفرادي ذره (بڅرکی) لري. ان د تودوخې په کښته درجه کې، د يو مايع انفرادي ماليکولونه په بخاراتو بدلېدای شي، خو که چېرې هغه په بخار د بدلېدو لپاره د اړينې خوځښتي انرژۍ تر ټولو کمې اندازې څخه زیاته ولري.
په بخار د بدلېدو پر کچه اغېز کوونکې لاملونه
يادونه: دلته کارول شوې هوا يوه عامه بېلګه ده، خو شونې ده چې د بخار مرحله نور ګازونه و اوسي.
په هوا کې په بخار بدلېدونکې مادې راټولېدل.
د هوا د لګېدو کچه
دا تر يو بريده د لوړ غلظت تر نقطو پورې اړه لري. که چېرې «تازه هوا (يعنې هغه هوا چې نه له مخکې څخه په ماده مړه شوې ده، نه هغه چې له نورو موادو څخه مړه شوې وي) هر وخت د مادې پر سر په خوځښت کې وي، نو په هوا کې د مادې غلظت د وخت په تېرېدو سره د مخ په وړاندې تګ شونتيا کموي، په همدې توګه د چټکو بخاراتو سره مرسته کوي. دا د بخاراتو په سطحه د پولې د طبقې د بهېدو د سرعت سره د کمېدو پايله ده او په کنګل پوړ کې د خپرېدو واټن ته کمښت ورکوي.
په مايع کې د اوبه شويو معدني موادو اندازه
بين الحجروي مالیکولونه
په مايع حالت کې د مالیکونو يو ځای ساتلو ځواکونه چې څومره پياوړي وي، د خوشې کېدو لپاره به په همدې اندازه زياتې انرژۍ ته هم اړتيا ولري. دا په بخار د بدليدو د «اينتالپي» له لارې مشخص کېږي (اينتالپي يعنې د بخار دتودوخې منځپانګه).
فشار
که پر سطحه د ماليکولونو د خپل ځان د خوشې کولو د مخنيوي لپاره کم فشار وي، نو په بخار بدلېدل په چټکۍ سره منځ ته راځي.
هغه ماده چې د سطحې سيمه يې زياته وي، په چټکۍ سره په بخار بدلېږي، ځکه چې د حجم د يوه واحد په کچه يې مالیکولونه زیات وي، کوم چې په بالقوه ډول د خوشې کېدو وړتيا لري.
د مادې د تودوخې درجه
څومره چې د مادې د تودوخې درجه لوړه وي، د هغې پر سطحه د ماليکولونو خوځښتي انرژي به هم په همدې اندازه زياته وي او په همدې بنسټ به يې په بخار د بدلېدو کچه هم تېزه وي.
۱۷ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷:
په کلینډر کې
۱۷ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۷ د کلورين اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۱۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
برنکل صدف
رنکل صدف Barnacle د سریپېد (cirripede) په نامه هم پېژندل کیږي. عمدتا له ۱۰۰۰ څخه زېات ډولونه لري، سمندري چنګاښونه دي، د سیریپېدیا فرعي ډله (subclass Cirripedia) کې ډلبندي شوي. برنکل بې حرکته ژوند لري، تقریبا ۲۶۰ ډوله یې د نورو چنګاښونو او سخت پوستو داخلي پرازیت دي. کله چې برنکل غټ شي د کلسیم په قاب (calcareous plates) پوښل شوي وي. په سمندري بیړیو، په سمندر کې پرېښودل شو لرګیو، ډبرو او یا غټو سمندري ژو لکه نهنګ پسې ځان نښلوي. په خپلې پېچکې چې د سیري (cirri) په نامه یادیږي واړه خواړه رانیسي.
سیریپېد یا برنکل هېرما فرودیت (hermaphrodites) دي په دې مانا چې په یو وخت کې دواړه نر او ښځه د نر او ښځې د مثل د تولید غړي لري. ځینې ډولونه یې خپله کې د جنسي نزدیکت لپاره سره نښلي چې په دې ډولونو کې نر او ښځه جلا وي خو په یوازې ځان هم کله کله د مثل تولید کوي. هغو لاروای بچیانو ته چې ازاد لامبو وهونکی ژوند لري نوپ لي (nauplii) نوم اخلي. مخکې تر دې په سایپریس (cypris) شکل بدل شي شپږ نوپ لیري (naupliar stages) پړاونه یا مرحلې ترسره کوي. سایپریس (cypris) یې هم لاروال دوره ده خو په دې دوره کې خپل ځان نه تغذیه کوي او په دې دوره کې د پروتین له مادې جوړ سره نښتی صدف ډوله پوښ لري. په لمړي انتن یا ښکر (antennules) باندې سمنټ شوی مرغړی لري، په خېټه پورې نښتې پښې (cirii) لري چې د لامبو وهلو لپاره یې کاروي. په سایپریس دوره کې ممکن خپل ځان په یو څه پورې ونښلوي او یا خپل ځان په یوه مېزبان (host) کې ځای کړي. معمولي برنکل چې د توراسیا ډله (order Thoracica) ده تقریبا ۸۰۰ ډولونه لري شپږ جوړه پښې لري، پوره یا نیم بشپړ شوی صدفي پوښ لري.
تړلې لیکنې
امفای پوډ
پراسسرونه
پراسسرونه (په انگرېزي: Processors)
هغه مشهور پراسسرونه کوم چې د انتل  شرکت لخوا په دې وروستيو لسيزو کې بازار ته وړاندې شوي په لاندې ډول دي:زما مخپانې ته ښه راغلئ!
8088 پراسسر
دا پراسسر په 1981 م کال د IBM(International Business Machine)  شرکت له خوا په ځاني کمپيوټرونو (PC) کې د گټې وړ وگرځيد چې دا يو 16 بيتي پراسسر ؤ او کولای شوای چې تر يوه ميگا بايت ساتنځي (Memory) پورې حافظه د گټې اخيستو وړ وگرځوي. او چټکتيا يې 4077 ميگا هرتز ته رسيږي.
80286 پراسسر
دا پراسسر په 1986م کال کې بازار ته وړاندې شو د 8088پراسسر په څېر يو 16بيتي پراسسر ؤ د مخکنيو پراسسرونو په پرتله يې مهم ښه والی دا ؤ چې کولای شوای په يوه وخت کې څو پروگرامونه سرته ورسوي. ددې پراسسر بل ځانگړيتوب په ديې کې ؤ چې دې پراسسر کولای شوای چې په دوو لاندې حالاتو (Mode )کې کار وکړي:  حقيقي موډ(Real Mode)  ساتل شوی موډ(Protected Mode) دې پراسسر کولای شوای چې په حقيقي موډ کې تر يوه ميگا بايته او په ساتل شوي موډ کې تر 16ميگا بايته پورې ساتنځی په کار واچوي.
80386 پراسسر
دا پراسسر چې په کال 1988م کې بازار ته وړاندې شو د 80281پراسسر څخه چټک ؤ او يو 32 بيتي پراسسر ؤ چې کولای شوای تر 4 گيگا بايته پورې حافظه تر کارونې لاندې راولي.
Pentium پراسسر
د Pentium پراسسر د انتل دشرکت په واسطه په کال 1993 کې بازار ته وړاندې شو د مخکنيو پراسسورنو سره ددې پراسسر توپير په دوو عمده څيزونو کې دی: 1:چټکتيا(Speed ): ددې پراسسر چټکتيا د مخکنيو پراسسرونو په پرتله ډېره ده. 2:د کلمې(Word) اندازه: د Pentiumپراسسر يوه کلمه د 64 بيتو لرونکې وي،يا په بل ډول دا پراسسر کولای شي چې 64 بيټه په يوه وخت کې پراسس کړي.چې په دې پسې Pentium Pro,Pentium II ,Pentium III او Pentium IV پراسسرونه منځ ته راغلل. همدارنگه لاندې پراسسرونه چې د بيلا بيلو کمپنيو پواسطه جوړ شوي هم د يادونې وړ دي:
1:اتانيم پراسسر(Itanium Processor): يو 64 بيتي پراسسر دی چې د انتل شرکت لخوا جوړ شوی او په هغه کمپيوټرونو کې چې په شبکه کې د سرويس ورکوونکي دنده په غاړه لري ترې کار اخيستل کېږي.
2:Power PC پراسسر: يو 32 بيتي پراسسر دی چې د Motorola اوIBM شرکت لخوا جوړشوی دی له دې پراسسر څخه په مکنتاش(Macintosh) کمپيوټرونو کې کار اخيستل کېږي.
3:68000او 68020پراسسر: دا 16 او 32 بيتي پراسسرونه دي چې د Motorola شرکت پواسطه جوړشوي دي له دې پراسسر څخه په هغه وسايلو کې کار اخيستل کېږي کوم چې د کمپيوټر پواسطه کنتروليږي.
4:الفا پراسسر(Alpha Processor): دا يو 64 بيتي پراسسر دی چې دديجيتل شرکت پواسطه جوړ شوی او همدارنگه اوسمهال دCompaqشرکت پواسطه هم جوړيږي.د شبکې په سرويس ورکوونکو او لويو کمپيوټرونو کې ترې کار اخيستل کېږي.
4:MIPS پراسسر: دا يو 64 بيتي پراسسر دی چې د سليکان گرافيکس شرکت پواسطه جوړ شوی او دشبکې په سرويس ورکوونکو ،په ويديويي لويو ماشينونو او نورو وسايلوکې ترې کاراخيستل کېږي.
6:SPARC(Scalable Processor Architecture)پراسسر: دايو 64 بيتي پراسسر دی چې د Sun-Micro-Systemشرکت پواسطه جوړشوی او په ځاني کمپيوټرونو کې ترې کار اخيستل کېږي. د گړۍ چټکتيا يواځې د CPU د چټکتيا ټاکونکې نه ده بلکې د پراسسرپه چټکتيا کې د پراسسر ډيزاين او جوړښت هم ونډه لري.دهغه بيتونو شمير کوم چې په يوه وخت کې د CPU پواسطه پراسس کېږي د CPUپه چټکتيا کې هم رول لري.نوې CPUگانې په يوه وخت کې کولای شي چې ډير شمير بيتونه پراسس کړي. د CPUپواسطه په يوه وخت کې د پراسس شوو بيتونو شمير معمولاً له 16څخه تر 64پورې وي او د CPUد ويې(کلمې)په نامه ياديږي.اوسنۍ گڼ شمير CPUگانې ددستورونو يو بشپړ سيټ دی چې ددستورونو څخه يې ځيني په ډير لږوالي د گټې وړ گرځي. هغه کمپيوټرونه چې ددې ډول CPUلرونکې وي ددستورونو د بشپړ سيټ کمپيوټرونو په نامه ياديږي.څيړنې ښيې چې داډول پراسسرونه د هغه پراسسرونو په پرتله کوم چې لږ شمير دستورونه سرته رسوي ورو وي. نن ورځ گڼ شمير لوی او ځاني کمپيوټرونه له هغو پراسسرونو څخه کار اخلي کوم چې د لږو دستورونو د مجموعې لرونکي وي چې دا د RISC(Reduced Instruction Set Computer) په نامه ياديږي.Alpha سي پي يو گانې چې دDEC (Digital Equipment Corporation) شرکت پواسطه جوړې شوې او Power PC سي پي يو گانې چې د IBM شرکت پواسطه جوړې شوې د RISC سي پي يو گانو بيلگې دي.Intel پراسسرونه د CISC پر بنسټ ډيزاين شوې دي مگر د انتل شرکت انجينران د CPU د چټکتيا د زياتولو لپاره له نورو تخنيکونو څخه گټه اخلي چې د انتل CPUگانو او د Power PCد چټکتياؤ تر منځ توپیر په پايله کې لږوي. Itanium،64 بيتي پراسسر هم چې د انتل شرکت څخه دي د CISCپر بنسټ ډيږاين شوې دي.
ټایټانیک (۱۹۹۷ فلم)
ټایټانیک (په انګلیسي Titanic) یو عاشقانه-غمګین فلم دی چې جیمز کامرون لیکلی دی او په ۱۹۹۷م کال کې د پارامونت پیکچرز او فاکس شلمه پیړۍ کمپنیو له خواه بازار ته وړاندی شو.
قیصه
په ۱۹۹۶ کې، اکاډمیک مستیسلاو کیلډیش، بروک لوټ او د هغه ټیم د RMS ټایټانیک د ویجاړۍ لټون کوي. دوی یو خوندي بیرته ترلاسه کوي چې دوی تمه لري د لوی الماس سره یو هار ولري چې د سمندر زړه په نوم پیژندل کیږي. پرځای یې، دوی یوازې د یوې ځوانې لوڅې ښځې انځور موندلی چې غالۍ یې اغوستي وي. دا انځور د ۱۹۱۲ کال د اپریل د میاشتې په ۱۴ نیټه لیکل شوی دی، په همدې ورځ د ټایټانیک بیړۍ د یخ کندې سره ټکر وکړ چې له امله یې ډوبه شوه. روز داوسن کالورټ، په انځور کې ښځه، په کیلډیش کې راوړل کیږي. هغه په ​​ټایټانیک کې خپلې تجربې بیانوي.
په ۱۹۱۲ کې ساوت امپټون، ۱۷ کلن روز ډیویټ بوکاتر، د هغې شتمنه منګیه کالیډون "کال" هاکلي، او د روز کونډه مور، روت، په ټایټانیک کې سپاره شول. روت ټینګار کوي چې د کال سره د روز واده به د کورنۍ مالي ستونزې حل کړي او د دوی د لوړې درجې حیثیت وساتي. په همدې حال کې، جیک ډاوسن، یو بې وزله ځوان هنرمند، د پوکر په لوبه کې د دریمې درجې ټایټانیک ټکټ وګاټه. د کښتۍ له چلولو وروسته، روز، د خپلې بې وزله مصروفیت له امله اندیښمن شوی، د سخت ریلنګ څخه پورته کیږي، په تخته کې د کود کولو اراده لري. جیک راښکاره کیږي او هغه بیرته ډیک ته اړوي. دواړه یو لنډمهاله ملګرتیا رامینځته کوي، مګر کله چې کیل او روت په کلکه اعتراض کوي، روز د جیک پام ځانته راوباسي او هڅوي. هغه ژر پوهیږي چې هغه د جیک لپاره احساسات لري.
روز جیک خپلې دولتي خونې ته راوړي او هغه ته د خپل بربنډ سکیچ کولو لپاره یوه سکه ورکوي، یوازې د سمندر د زړه هار اغوستی. دوی وروسته د کال له نوکر ، لیوجوی څخه تښتي او د کارګو هولډ دننه په موټر کې جنسي اړیکه لري. په مخکینۍ ډیک کې، دوی د یخ کندې سره د کښتۍ د ټکر شاهدان دي او د هغه افسران او جوړونکي یې اوریدلي چې د جدي وضعیت په اړه بحث کوي. کال د جیک سکیچ او د روز د سپکاوي یادښت کشفوي چې د هغه په ​​خوب کې پاتې دي، د هار سره. کله چې جیک او روز بیرته راستانه شوي ترڅو نورو ته د ټکر په اړه خبرداری ورکړي، کیل لیوجوی هار د جیک جیب ته واچاوه ترڅو هغه د غلا لپاره فریم کړي. جیک بیا د وسلو د ماسټر په دفتر کې بند دی. کال بیا هار په خپل اوورکوټ جیب کې اچوي.
د کښتۍ په ډوبیدو سره، روز کال او د هغې مور وتښتي، چې د ژوند په کښتۍ کې سپاره دي. روز جیک پیدا کوي او خوشې کوي، او دوی په سختۍ سره بیرته د کښتۍ ډیک ته راوړي. کال او جیک له روز څخه غوښتنه کوي چې د ژوند کښتۍ کې سپاره شي. د ځان د ژغورلو لپاره تنظیم کولو سره، کال په دروغه ادعا کوي چې هغه کولی شي جیک په خوندي توګه له کښتۍ څخه وباسي. لکه څنګه چې د هغې د ژوند کښتۍ ښکته شوې ، روز ، نشي کولی جیک پریږدي ، بیرته په تخته کې کودیږي. کال د لیوجوی تومانچه نیسي او روز او جیک د سیلابونو د لومړي درجې خواړو سالون کې تعقیبوي. دوی وتښتېدل، او کال پوه شو چې هغه خپل کوټ او په پایله کې هار روز ته ورکړ؛ هغه وروسته د ژوند په کښتۍ کې سپاره شو چې د ورک شوي ماشوم پلار په توګه یې انځور کوي.
جیک او روز د کښتۍ ډیک ته راستنیږي. د ژوند کښتۍ روانې دي او د کښتۍ سختۍ په داسې حال کې پورته کیږي چې د سیلاب کمان ډوبیږي. لکه څنګه چې مسافرین د دوی مړینې ته راوتلي، جیک او روز په سختۍ سره د ریل پټلۍ سره ودریږي. پورته شوې کښتۍ په نیمایي کې ماتیږي او د کمان برخه ښکته ښکته کیږي. پاتې سخته بیرته په سمندر کې راښکته کیږي، بیا د هغې په وړاندې یو ځل بیا پورته کیږي، هم ډوبیږي. په یخ اوبو کې، جیک د روز سره د لرګیو په تخته کې مرسته کوي چې یوازې د یو کس لپاره کافي وي او د ژوندي پاتې کیدو ژمنه یې کوي. روز د خپلې ژمنې په ساتلو سره د بیرته راستنیدونکي ژوند کښتۍ لخوا ژغورل کیږي ، او جیک د هایپوترمیا له امله مړ کیږي.
RMS کارپاتیا ژوندي پاتې شوي کسان وژغوري؛ روز د مسافرینو په مینځ کې د پټولو له لارې د کال څخه مخنیوی کوي او خپل نوم یې د روز ډاسن په نوم ورکوي. بیا هم د کال اوور کوټ اغوستی، هغه په جیب کې تړل شوی هار ومومي. په اوسني وخت کې، روز وايي چې هغې وروسته واورېدل چې کال د ۱۹۲۹ د وال سټریټ په حادثه کې د خپل برخلیک له لاسه ورکولو وروسته ځان وژنه وکړه. یوازې د کیلډیش په څنډه کې، روز د سمندر زړه راوباسي، کوم چې په ټوله کې د هغې په قبضه کې و، او د ویجاړ ځای په اړه یې بحر ته غورځوي. پداسې حال کې چې هغه په ​​خپل بستر کې ویده ښکاري، په جامو کې د هغې عکسونه د ازادۍ او جرات ژوند انځوروي چې د جیک سره د هغې د لومړیو خبرو اترو څخه الهام اخیستی. یو ځوان ګل د ټایټانیک په لوی زینه کې د جیک سره یوځای کیږي، د هغو کسانو لخوا ستاینه کیږي چې په کښتۍ کې مړه شوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه
القاعده
القاعده (په عربي کی: القاعدة چی په پښتو کی اډه معنی لري) یوه افراطی سنی ډله ده چی په ۱۹۸۸ کال کې د اسامه بن لادن لخوا جوړه شوه.د القاعدې ملاتړ د افراطی مسلمانان د اعانو په مرسته کېږی. د القاعدې مشران غواړی چه په اسلامی هېوادونو کې اسلامی دولت جوړ وکړی. د القاعدې مشران هم وایی چی امریکا او بریتانیا په نژدې ختیځ کې د نفت بډایی غلا کوی.
تاریخ
د القاعدې غړی په ځانگړی ډول عرب مجاهدین دی چي په افغانستان کې یی د شوروی د پوځ په خلاف جگړه کوله. په دې وخت کې مجاهدین د امریکا او اسلامی هېوادونو لخوا ملاتړ کېدل. اسامه بن لادین چی د شوروی د پوځ پر ضد هم جگړه کول مجاهدیونو ته یی پیسې او وسلې هم ورکولی. د افغانستان اسلامی امارت تر جوړولو وروسته اسامه بن لادین د طالبانو په مرسته په دغه هېواد کې د تمرین مرکزونه د مجاهدونو لپاره جوړ کړ.
د القاعدې ترتیب
القاعده یو تنظیم دی چی د ډلو څخه تشکیل کېږی. هره ډله تقریبا درې تنه لری. د القاعدې قوماندان یوازې درې ډلې رهبري کوی. د ډلې غړی عموما د دښمن په هېواد کې د حکومت پر ضد هیڅ دهشت گر عملیات نه کوی. خو تر څو کالو وروسته د القاعدې قوماندار به دهشت گردانو ته امر ورکړی او دهشت گردان به هغه امر پر ځای کوی.
د القاعدې عملیات
القاعده په ۱۹۹۶ کې په سعودی عربستان کې د امریکا پر مرکزونو برید وکړ. په هغه برید کې لس تنه وژل شو. په ۱۹۹۹ کال کې دهشت گرانو په نایروبی او دارالسلام کې د امریکا پر سفارت خانو برید وکړل. په برید کښې ۲۰۰ تنه وژل شول او ۵۰۰۰ تنه زخمی شول. په ۲۰۰۰ کال کښې د عدن په ښار کې دهشت گردانو د امریکا پر جنگی بیړۍ برید وکړل او په برید کښې ۱۷ تنه وژل شول. په ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ کال کې په امریکا کې ۱۹ دهشت گرانو څلور الوتکې ونیول او د الوتکو په مرسته یی د نیو یورک او واشینگتون په ښارونو کې پر ودانیو برید وکړل. په برید کې تقریبا ۳۰۰۰ تنه وژل شول.
دا هم ولولۍ
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:القاعده
وبا یا ټولنیونه
وبا یا ټولنیونه (pandemic) (چې د یوناني کلیمې πᾶν، پان، "ټول" او δῆμος، ډیموس، "ځايي وګړي" 'خلک' نه اخیستل شوې ده) یوه ټولنیوونکې (epidemic) ساري ناروغي ده چې په یوه ستره سیمه کې خپرېږي، د بېلګې په توګه: په ګڼو لویو وچو یا ټوله نړۍ کې او د پام وړ شمېر کسان ککړوي. یوه پراخه ځايي ناروغي چې یو ثابت شمېر وګړي ککړوي، وبا نه بلل کېږي. هغه پراخه ځايي ناروغي چې یو ثابت شمېر وګړي ککړوي، لکه د موسمي انفلونزا بیاراګرځېدنه معمولاً استثنا بلل کېږي، ځکه په نړۍ کې په سترو سیمو کې هممهاله پېښېږي، خو توپیر يې دا دی چې په نړۍ کې سرایت نه کوي.
د بشرد تاریخ په اوږدو کې، یو شمېر ټولنیوونکې ناروغۍ، لکه: شری( چیچک) رامنځته شوې دي. په تاریخ کې ثبت شوې تر ټولو مرګونې وبا په ۱۴مه پېړۍ کې 'تور مرګ' وه (چې طاعون هم بلل کېږي) او د اټکل له مخې، له ۷۵ میلیونه نه تر۲۰۰  میلیونه انسانان يې مړه کړي دي. دا اصطلاح تراوسه کارول شوې نه ده، خو د راتلونکو وباوو لپاره کارول شوې ده، لکه:  د ۱۹۱۸زکال انفلونزا وبا (هسپانوۍ انفلونزا).
وروستۍ وباوې دغه وې: توبرکلوز، روسۍ انفلونزا، هسپانوۍ انفلونزا، آسیايۍ انفلونزا، کولرا، هانګ کانګ انفلونزا، اچ آی وي(اېډز) او کووېډ۱۹.
پېژندنه
وبا یوه ټولنیوونکې ناروغي ده چې له نړیوالو پولو اوړي او معمولاً په نړیواله کچه خلک ککړوي. یوه ناروغي یا ناجوړي یوازې په دې وبا نه ده چې پراخه ده یا ډېری خلک وژني، بلکې دا باید عفوني هم وي. د بېلګې په توګه: ډېری مرګونه، د سرطان له لاسه دي، خو وبا نه بلل کېږي، ځکه دا ناروغي ساري (د بېلګې په توګه په اسانۍ د لېږد وړ) نه ده او نه هم په اسانۍ سره عفوني ده.
پړاوونه
وړاندې له دې د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د هغه بهیر د تشرېح لپاره یوه شپږ-پړاویزه ډلبندي وکړه چې له مخې يې د انفلونزا نوی ویروس په انسانانو کې د څو لومړنیو انتانونو نه وروسته په یوه وبا واوښت. دا چاره هغه مهال پیل کېږي چې ډېری ژوي په یوه ویروس ککړ شي او چې په یو څو قضیو کې انسانان د ژویو له خوا ککړشي، بیا هغه پړاو ته ورننوځي چې ویروس په نېغ ډول د انسانانو تر منځ لېږدېږي او پای یې هغه پړاو دی چې کله په انسانانو کې د ویروس انتانونه په ټوله نړۍ کې خپرېږي. د ۲۰۲۰م کال په فبرورۍ میاشت کې، د روغتیا نړیوال سازمان ویاند په ډاګه کړه چې "د [یوې وبا لپاره] رسمي ډلبنډۍ نشته".
د روغتیا نړیوال سازمان له لوري د انفلونزا وبا پړاوونو تشرېح
او څلور وبايي زماني وقفې شاملې وې.
په دې کې د زماني وقفو د پېژندلو یو جدول هم راځي او د روغتیا نړیوال سازمان د ټولنیونې پړاوونو سره سمون ورکوي.
شدت
په ۲۰۱۰ز کال کې په ټوله امریکا کې د انفلونزا د فرضي مړینو د پېښې مرګ نسبت او د عفونت ټولېزو پېښو د بېلابېلو کمیتونو اټکلونه. د مړینې غورچاڼ شوې اټکلي شمېرې د تورې کرښې په وسیله د پېښې مرګ نسبت او د ټولېزو پېښو د اړونده ترکیب سره ښودل کېږي. د پېښې مرګ نسبت د کلینیکي شدت اندازې یوه بېلګه ده او د عفونت ټولیزې پېښې د وبا شدت ارزونې په چوکاټ کې د لېږدوړتیا د کچې یوه نمونه ده.
د انفلونزا مخکینو ټولنیونو او د انفلونزا مخکنیو موسمونو درج شوې بېلګې. رنګه خطونه په ۲۰۱۰ز کال کې په امریکا کې د انفلونزا د متناظرو فرضي مړینو ښودنه کوي اوهماغه مخکیني شکل ته ورته رنګي مقیاس لري.
په ۲۰۱۴ز کال کې، د متحده ایالتونو د ناروغیو کنټرول او مخنیوي مرکزونو د ټولنیونو د شدت د ارزونې په موخه د وبا شدت ارزونې چوکاټ جوړ کړ. د وبا شدت ارزونې چوکاټ، د ۲۰۰۷ز کال د خطي وبا شدت شاخص ځای ونیو او د ټولنیونې د شدت او تکامل د ارزونې موخه يې د ناروغۍ ٪۳۰ خپراوی وانګېره او د پېښې مړینې نرخ کچه يې واخیسته.