تريماتودا
ســـــــــــــــــــــــريـــــــــــــــــــــــــزه الحمدلله رب العلمين والصلاة والسلام على اشرف الانبياء والمرسلين محمدوعلى اله واصحابه اجمعين. دلوي خداي (ج)څخه شکراداکوم چې ماته يې داتوفيق راکړ چې دخپلو وطن والو دخدمت په خاطر دغه کوچني علمي اثرچې تريماتوداټولګي ترعنوان لاندي دښوونې اوروزنې دپوهنځي دکېميااوبيولوژي دڅانګې له خواماته راکړل شوي دى وليکم. لکه څنګه چې ټولوته معلومه ده چې ديوي ټولني پرمختګ دعلم اوپوهي پوري تړلي دي په کومه ټولنه کې چې ښوونه اوروزنه وجودولري هغه ټولنه کولاي شي پرمختګ وکړي دپورته ذکرشوي موضوع ترسرليک لاندي دکېميااوبيولوژي دڅانګي له خوامخترم لارښوداستادپوهيالي سيدمحمدخان په همکارۍ ماته هم دديپلوم ددفاع په خاطردنده وسپارل شوه ددغي سمينارپه تهيه اوليکلوکې مادډيرومعتبروداخلي اوخارجي کتابونودمطالعي له مخي دتريماتوداټولګيى دکلاسونوتوپيرونه توضيح کړم اودشکلونوڅخه مي هم کاراخيستي دي اودغه موضوع په ساده معنى لرونکې اوروانه ژبه تشريح کړي ده چې داسميناردکېميااوبيولوژي دڅانګې محترمو لوستونکولپاره يوه ګټوره رساله بولم ددي سمينارپه تهيه اوليکلوکې ماته لارښوداستادمو ثراومعتبرماءخذونه په ګوته کړي اودموضوع په تهيه اوراټولولوکې هروخت دخپل لارښوداستاددمشوري اورهنمايې سره سم داصلاح اوتاييد څخه وروسته چاپ شوي دي سره له دي چې دا زمالومړي علمي رساله ده دليکلوسره ښه بلاديت نه لرم که زماڅخه دليکلوپه وخت کومه اشتباه ياغلطي شوي وي دمحترمولوستونکوڅخه هيله کوم چې داشتباه داصلاح په خاطرخپل جوړوونکې پيشنهاد دکېميااوبيولوژي ډيپارتمنت ته واستوۍ. په پاي کې دښوونې اوروزنې دپوهنځي دکېميااوبيولوژي دڅانګي استادانوڅخه خصوصاًلارښوداستادپوهيالي سيدمحمدخان څخه په قدردانۍ مننه کوم اودلوي خداي (ج) څڅه ورته دصحت اوعزت تمناکوم. پــــــــه درنــښـــــــت محـتـرم عـــزت خـــان (ساحل) دننـــګرهــاراســــلامي پــوهنتون دښــــوونـــې اوروزنـــې پــوهنــځي دکېـــمـــيااوبـيـــولــــوژي څــــانـــګه تريماتودا ټولګى Class Trematoda ددي ګروپ مشخصه ديوتيګومينت درلودل او دمقعد نه لرونکې کلمو موجوديت دى. پدي ګروپ کې Metamerie يعني دمشابه دجوړښتونو تکرار وجود نلري .ددي کلاس ټول غړي پرازيټي ژوند لري .ده ګروپ دکوربه دوجود په داخلي او خارجي سطحه باندې دځان ټينګولو لپاره ټينګونکې جوړښتونه لري. چې دا جوړښتونه دطبقه بندۍ لپاره ډيرمهم دي. دانسانانو او حيواناتو دژوند په تاريحچه کې د دوي نه جدي ستونځې رامنځته شوي دي .دوي دسړې ويني فقاريه حيواناتو حارجي پرازيتونه (Ectoparasites) دي. ځيني ډولونه يې په تي لرونکو،کرستاسيا اوسيفالوپوده باندي هم حمله کوي. همدا رنګه د کبانو اوذوحياتينو داخلي پرازيتونه (Endoparasites) دي. دا حيوانات چنګکونه لري او هم دوه زبيښونکې لري چې يو يې دحولي په برخه کې اوبل يې په بطني سطحه کې پروت دى. بدن يې د دوو خواو نه نرى او اوږدوايى يې ديوه ملي مترنه تر څوسانتي مترو پوري رسيږي. معمولاَ دپاڼي په شان شکل لري. خوځني يې په انقباضي حالت کې بيضوي ،مخروتي او استوانه اي هم وي.دپلاناريا په خلاف بدن يې داپدرمس په وسيله نه دي پوښـل شوي بلکه دکېوتيکل په وسيله پوښل شوى دى. کېوتيکل دحيوان بدن دکوربه دانزيمونودضررو څخه ساتي .ددې محافظوي طبقي له لاري نايتروجني موادو تبادله هم صورت نيسي.په داخلي پرازيتونو کې دکاربوهايدريتو او امينو اسيدو جذب هم دکېوتيکل له لاري صورت نيسي. خارجي پرازيتونه هوازي او داخلي پرازيتونه غير هوازي د ي. دا حيوانات په ځينو لاروايې مرحلو کې د سيلياو لرونکې وي مګر دبلوع په حالت کې سيليا او بصري غړي نلري.په دي ټولګي کې ٦٠٠٠ډولونه شامل دي. اطراخي غړي يې پروټونفريډيا (Protonephridia) دي حسي غړو يې دنورو پرازيتونو په شان تنقيص موندلى دى.عصبي سيستم يې دتربيلاريا په شان له ٢ څخه تر ٦ پورې اوږدې رشتي او يوه عسبي عوټه     (Cerebral  Ganglion)  لري .تريماتودا کې طولاني او عرضاني (Dorso – ventral) عضلي ليدل کېږي. خوله يي دبدن په مخکنۍ برخه کې پرته ده چې دهغي وروسته حلقوم کولمي پرتي دي کولمي دوه ښاخه يې دي اودکولموانجام کې کومه مجرا نه لري کولمي په کوچېنيوډولونوکې ساده اوپه لويوډولونوکې منشعبي وي تقريباَ ټول تريماتودا هرمافروديت دي چې القاح معمولاَ خودبخوده وي خودويني په پرازيتونوکې جنسونه بيل وي. دهګۍ ظاهري شکل اواندازه تقريباَ ثابته ده اودهغي له مخي بيلابيل ډولونه پيژندلي شو. بالغ تريماتوداودانقباض ، اوږديدواوتاوخوړلوپه وسيله حرکت کوي دوي دچوشکونواوچنګکونوپه وسيله خپل موقيعت په کوربه کې ساتي دژوند دوره يي توپيرلري مګر معمولاَ څوکاله ژوند کوي په سيست (Syst) کې تر٣٠ کالوپوري ژوندى پاتي کېدلاي شي. تغذيه يې دژوندون اودپرازيت په ډول پورې تړلي ده چې دکوربه دانساجو، ترشحاتواودکولمودمحتوياتوڅخه تغذيه کوي. غير محلولي مواد دخولي دسوري له لاري بيرته راګرځي. مګرمحلولي مواد په ټول بدن کې خپريږي. داحيوانات دوه کوربه لري چې يوته يې اولي اوبل ته يې منځنى کوربه وايې. اولى کوربه معمولا فقاريه حيوانات دي مګر منځنى کوربه يې مولوسکاوي دي. حلزونونه خصوصاً دخوږواوبوحلزونونه دمنځني کوربه په حيث ګڼل کنږي. دحلزونونودمختلفوډولونوڅخه دکوربه په توګه کار اخستل کېږي چې د (١٠٠٠٠٠) ډولونوڅخه يې يواځي ٧٠ ډوله دانسان دپرازيتونومنځنى کوربه ګڼل کېږي. مختلف ډولونه يې ديوياڅوډوله حلزونونوسره توافق حاصل کړى دى. داډولونه هرډول حلزونونوته نشي داخليداي اوياداچې هلته دودي مراحل سرته نشي رسولى .چې داپه طبعت کې دتوافق يوښه نمونه ده. دتريماتوداوخطر ددوي په ډول ،دژوندپه ډول ، شمير، دتوليدشوي موادوتاثيرپه اجناسوپوري تړلى وي.