cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ايرلينډ کورنۍ جګړه
تړون او پايلې يې
د انګليستان او ايرلينډ تړون “Anglo-Irish Treaty” په دې هوکړه شوی و، چې د ايرلنيډ جمهوريت او د سترې برتانيې د انګليستان تر منځ د ۱۹۱۹-۱۹۲۱ز کالونو د ايرلينډ د خپلواکۍ جګړه پای ته ورسوي. ياد تړون د ايرلينډ خپلواک دولت ته اجازه ورکړه، چې خپل پوځ او پوليس ولري. همدا راز يې شمالي ايرليڼد (شپږ شمال ختيځې سيمې: فيرماناګ، انټرېم، ټايرون، لندنديري، ارماګ او ډاون، چې په ټوليز ډول ډېره کي وګړي يې پروتستانت مذهبي وو) ته هم اجازه ورکړه، چې له نوي دولت څخه وتل غوره کړي او بېرته انګليستان ته وروګرځي، چې شمالي ايرلينډ سمدستي دا کار وکړ. که څه هم د هغه خپلواک جمهوريت د جوړولو په پرتله چې ملتپالو يې لپاره جګړه وکړه، د تړون له مخې به د ايرلينډ ازاد دولت د برتانوي سترواکۍ خپلواکه واکمني وي د کاناډا او استراليا په څېر به په کې برتانوي پاچاه د دولت د رئيس په توګه دنده تر سره کوي. برتانيې ان مخکې له دې چې د تړون خبرې اترې پيل شي، په يوه پټه اړيکه کې يې د «واکمنۍ دريځ» وړانديز وکړ، مګر سېن فين  “Sinn Féin” ګوند مشر ايمون ډي ويليرا “Eamon de Valera” واکمني ونه منله. تړون دا شرط هم کېښود، چې د ايرلينډ د نوي پارلمان غړو بايد د ژمنتيا لاندې سوګند کړی وی: "زه په کلکه د ايرلينډ ازاد دولت اساسي قانون ته چې د قانون له مخې رامينځته شوی دی، د رښتيني باور او ژمنتيا سوګند کوم او بل دا چې زه به د قانون له مخې د دولت اعليحضرت پاچا پينځم جورج، د هغه وارثانو او ځايناستو ته له سترې برتانيې او د هغې د پېروۍ تر څنګ د ايرلينډ د عامه تابعيت په غوره والي او د ملتونو د ډلې غړيتوب ته ژمن يم، چې د برتانيې د ملتونو د ګډو ګټو دولت جوړوي."ياد سوګند د ايرلينډ د زياتره جمهوري غوښتونکو لپاره د خورا نيوکې وړ و. له دې سربېره د ايرلينډ بېلتون چې وار له مخه د ايرلينډ حکومت د ۱‍۹۲۰ ز کال قانون کې يې د وېسټمېنسټر له لورې پرېکړه شوې وه، د انګليستان او ايرلينډې تر منځ دې تړون کې په اغېزناک ډول تاييد شوه. د ايرلينډ جمهوري غوښتونکي پوځ لپاره د تړون تر ټولو جنجالي برخې د ايرلينډ جمهوريت ځپل شوې سيمې چې په ۱۹۱۹ ز کال کې اعلان شوې وې، د ايرلېنډ جمهوريت “First Dail” پرېښودل، د برتانيې د ګډو ګټو دولت کې د واکمن په توګه د ايرلينډ د ازاد دولت دریځ او د ايرلينډ په سويل لويديځ او شمال لويديځ ساحلونو کې برتانيې له لورې د بندرونو ستراټيژيک د ستراتيژيک تړون “Treaty Ports” خوندي کول وې، چې د شاهي سمندري پوځ له لورې به تر نيواک لاندې پاتې کېدل. دا ټولې موضوعګانې د ايرلينډ جمهوري غوښتونکي پوځ کې د بېلتون يا درز او په پای کې د کورنۍ جګړې لامل وې.
جمهوري غوښتونکي مشر مايکل کولينس “Michael Collins” چې د ايرلينډ د مذاکراتي ډلې مشري يې کړې وه، استدلال وکړ چې ياد تړون هغه وروستۍ خپلواکۍ ورنکړه، چې ټول ملتونه يې هيله لري او وده ورکوي، مګر د خپلواکۍ ترلاسه کولو لپاره خپلواکي يې رامينځته کړه. که څه هم په ۱۹۲۲زکال کې د تړون ضد پوځيانو باور درلود، چې تړون به هيڅکله د ايرلينډ بشپړه خپلواکي ونه زېږوي.
ملتپال خوځښت کې وېش
د تړون په سر وېش يا درز په ژور ډول شخصي و. د دواړو اوخونو زياتره مشران د خپلواکۍ جګړې پر مهال نږدې ملګري او انډيوال وو. دې حالت د تړون په سر د هغوی مخالفت نور هم ترېخ کړ. مايکل کولينس وروسته وويل چې ايمون ډي واليرا هغه د تړون خبرو اترو ته د مختار وزير په توګه ځکه استولی و، چې نوموړی پوهېده چې برتانيه به يو خپلواک ايرلينډي جمهوريت ونه مني او له کولين څخه وغوښتل، چې د جوړجاري برابرولو پړه په غاړه واخلي. نوموړي وويل چې کولين هغه وخت د ژور خيانت احساس وکړ، چې ډي واليرا له هغه تړون څځه ډډه وکړه، چې مختار وزيرانو يې په اړه له ډيويډ لويد جورج “David Lloyd George” او وېنسټن چرچيل “Winston Chirchill” سره خبرې اترې کړې وې. ډي واليرا په خپله برخه کې په غوصه و، چې کولين او ارتر ګرېفېت “Arthur Griffith” تړون د لارښوونې خلاف د هغه يا د ايرلينډي کابينې سره له سلا پرته لاسليک کړی و.
لوی مرجاني دېوال
لوی مرجاني دېوال د نړۍ د مرجاني ډبرو تر ټولو لوی سیستم دی چې له څه باندې ۲۹۰۰ انفرادي ډبرو او ۹۰۰ ټاپوګانو څخه جوړ دی چې اوږدوالی یې څه باندې ۲۳۰۰ کیلومتره (۱۴۰۰ مایله) او مساحت یې کابو ۳۴۴۴۰۰ کیومتره مربع (۱۳۳۰۰۰ مایله مربع) دی. دغه ډبرین دېوال د استرالیا د کویینزلنډ ساحلونو په مرجاني سمندر کې واقع دی او د یوه ۱۰۰ مایله پلن او ۲۰۰ فوټه ژور کانال په مرسته له ساحل څخه جلا شوی دی. لوی مرجاني دېوال له بیرونۍ فضا څخه لیدل کېدای شي او د نړۍ تر ټولو لوی واحد جوړښت دی چې ژوندیو ارګانېزمونو جوړ کړی دی. دغه ډبرین جوړښت له میلیاردونو کوچنیو ارګانېزمونو څخه چې مرجاني پولیپونه بلل کېږي، جوړ شوی دی. په دغه ځای کې د ژوند بېلابېلوالی پراخ دی او په ۱۹۸۱ کال کې د نړیوال میراث په توګه وټاکل شو. سي.ان.ان په ۱۹۹۷ کال کې دغه ځای د نړۍ د اوو طبیعي عجایبو په ډله کې شمېر کړ. د استرالیا د نړیوال میراث ځایونو یا مکانونو هم دغه دېوال په ۲۰۰۷ کال کې په خپل نوملړ کې شامل کړ.
د مرجاني ډبرو لویه برخه د لوی مرجاني دېوال د سمندري پارک په مرسته ساتل کېږي چې د کب نیونې او سیاحت په ګډون د انساني اغېزو له محدودولو سره مرسته کوي. پر مرجاني دېوال او ایکوسیستم نور چاپېریالي فشارونه جاري اوبه، اقلیمي بدلونونه او د مرجانونو سپينېدل او د سیند د خټو پاکول دي. د هغې څېړنې له مخې چې د ۲۰۱۲ کال په اکتوبر میاشت کې د امریکا د علومو اکاډمۍ په مقالو کې خپره شوه، دغه مرجاني دېوال له ۱۹۸۵ کال را وروسته تر نیمايي زیات مرجاني پوښ له لاسه ورکړی او دغه موندنې په ۲۰۲۰ کال کې یوې بلې څېړنې هم تایید کړې چې ویې ښوده د دغه مرجاني دېوال تر نیمايي زیات پوښ د ۱۹۹۵ او ۲۰۱۷ کلونو تر منځ له منځه تللی، د دې تر څنګ په ۲۰۲۰ کال کې د مرجانونو د سپينېدو یوې بلې پېښې هم اغېزې پرې وښندلې چې کمیت یې تر اوسه مشخص شوی نه دی.
لوی مرجاني دېوال له ډېره وخته راهیسې د استرالیا ځايي اوسېدونکو او ټاپو مېشتو پېژندلی او کاروي یې او د ځايي ډلو د کتلور او معنویت یوه مهمه برخه ده. دغه ځای د سیلانیانو لپاره په ځانګړي ډول په ویټسانډي ټاپوګانو او کرینز سیمو کې یوه ډېره مشهوره موخه یا د سفر ځای دی. سیاحت د دغې سیمې لپاره یو مهم اقتصادي فعالیت دی چې څه باندې ۳ میلیارده استرالیايي ډالره کلنی عاید لري. د ۲۰۱۴ کال په نومبر میاشت کې ګوګل د لوی مرجاني دېوال «د ګوګل د اوبو لاندې واټ منظر» په درې اړخیز یا تري ډي بڼه پرلیکه کړ.
چاپېریالي ګواښونه
اقلیمي بدلونونه، ککړتیا او کب نیونه د مرجاني ډبرو د دغه سیستم روغتیا ته لوی ګواښونه دي. په نورو ګواښونو کې د کښتیو ټکرونه، نفتي ککړتیا او استوايي توپانونه شاملېږي. د سکلېټ ویجاړي د مرجانونو یوه ناروغي ده چې د «هالوفولیکولینا کورالازیا» پروتوزوا له امله رامنځته کېږي او ۳۱ مرجاني نوعې تر اغېز لاندې راولي. په ۲۰۱۲ کال کې د امریکا د علومو اکاډمۍ یوې څېړنې وښوده چې له ۱۹۸۵ کال راهیسې لوی مرجاني دېوال تر نیمايي زیات مرجانونه له لاسه ورکړي دي چې له درېیو څخه دوې برخې یې له ۱۹۸۸ کال را وروسته د پورته یادو شویو عواملو پایله ده.
اقلیمي بدلون
د لوی مرجاني دېوال د سمندري پارک اداره د لوی مرجاني دېوال لپاره تر ټولو لوی ګواښ اقلیمي بدلون ګڼي، ځکه چې اقلیمي بدلون د سمندر د ګرمېدو لامل کېږي او د مرجانونو سپینېدل ورسره زیاتېږي. د سمندري ګرمۍ د څپو له امله د مرجانونو د ډله‌ييزې سپینېدنې پېښې د ۱۹۹۸، ۲۰۰۲، ۲۰۰۶، ۲۰۱۶، ۲۰۱۷ او ۲۰۲۰ کلونو د اوړي په موسمونو کې وشوې او تمه ده چې د مرجانونو سپينېدل به پر کلنۍ پېښه بدل شي. په ۲۰۲۰ کال کې یوې څېړنې وښوده چې لوی مرجاني دېوال له ۱۹۹۵ کال را وروسته د اقلیمي بدلونونو له امله د سمندرونو د ګرمېدو په دلیل تر نیمايي زیات مرجانونه له لاسه ورکړي دي. د نړیوالې ګرمۍ په دوام سره مرجانونه نه‌شي کولای چې د سمندر د تودوخې له ډېرېدو سره مقابله وکړي. د مرجانونو د سپينېدو پېښې له ناروغیو سره د مرجانونو حساسیت ډېروي چې په پایله کې یې پر ډبرینو ټولنو ناوړه ایکولوژيکي اغېزې پرېوځي.
اقلیمي بدلونونه د نورو سمندري ارګانېزمونو پر ژوند هم اغېز لري – د ځینو کبانو د مطلوبې تودوخې محدوده هغوی د نویو مېشت‌ځایونو د لټون خوا ته کشوي او له دې امله په څیروونکو سمندري مرغانو کې د چیچیو یا کوچنیو مرغانو د مړینې کچه لوړېږي. اقلیمي بدلونونه د سمندري کیشپو پر نفوس او شته مېشت‌ځایونو هم اغېز کوي.
ککړتیا
یو بل مهم ګواښ چې لوی مرجاني دېوال ورسره مخ دی، د اوبو ککړتیا او ټیټ کیفیت دی. د استرالیا شمال ختیځ سیندونه د استوايي سېلابونو په جریان کې ریف ککړوي. د دغې ککړتیا څه باندې ۹۰ سلنه لامل د فارمونو یا کښتونو جاري اوبه دي. د لوی مرجاني دېوال د ګاونډ ۸۰ سلنه ځمکې د فارمونو لپاره کارېږي چې د ګنیو یا نیشکرو کرنه او د غوښې د غوایانو څړځایونه په کې شاملېږي. د فارمدارۍ طریقې ریف یا سمندري ارګانېزمونو ته زیان رسوي او دلیل یې تر حد ډېره څرونه، د کرنیزو رسوباتو د جاري اوبه ډېرېدنه، مغذي مواد او کیمیاوي مواد لکه سرې، واښه وژونکي او افت وژونکي دي چې د مرجانونو روغتیا او د ډبرو ژواک بېلابېلوالي ته لوی خطر دی.
د ۲۰۱۶ کال د یوه راپور له مخې که څه هم د مقرراتو په پایله کې «د صنعتي، کاني، بندر جوړونې، سیند پاکولو او ښاري پراختیا په څېر د ځمکې د نورو استفادو» له امله ټولیزه ککړتیا کمه شوې ده، خو دغه موارد لا هم ښايي په ځايي یا محلي کچه د پام وړ وي. د مسو او نورو درنو فلزاتو د لوړو کچو لرونکي رسوبات چې په پاپو نیو ګینه کې له «اوک ټېډي» کان څخه ترلاسه کېږي، د لوی مرجاني دېوال او تورس سیمو لپاره د ککړتیا بالقوه خطر دی.
د مرجاني ډبرو د څېړنو لپاره د اې.ار.سي مرکز راپور وویل چې د ریف په شمالي برخه کې شاوخوا ۶۷ سلنه مرجانونه مړه شوي دي.
عايشه جولکا
عایشه جولکا یوه هندي فلمي اداکاره ده چې زیاتره په هندي فلمونو کې کار کوي. عایشه په اوډیا، کناډا او تېلوګو فلمونو کې هم کار کړی دی.
مسلک
عایشه جولکا په ۱۹۹۱ کال کې د قربان فلم سره خپل فلمي کیریر پیل کړ چې وروسته یې په لاندې مشهورو فلمونو کې کار وکړ:
شخصي ژوند
عایشه د وینګ کمانډر اندر کمار جهولکا لور ده، چې د هند د هوايي ځواک افسر دی. عایشه جهولکا د ۱۹۷۲ کال د جولای په ۲۸ مه د هند په جمو او کشمیر کې په سرینګر کې زېږېدلې وه.
عایشه جولکا له وشي سره واده کړی و.
انساني اړيکه
انساني اړیکې د دوو یا ډېرو خلکو ترمنځ د نږدې، خپلمنځي اړیکو د پراختیا پروسه ده. دا معمولا د کورنۍ د غړو یا ملګرو تر مینځ پېښیږي ، مګر د ډلو ترمینځ وده کولی شي ، لکه د ورزشي لوبډلې او کله چې خلک یوځای وخت تېروي. اړیکه یو متقابل، متقابل عمل دی، او د ساده خوښې څخه توپیر لري. دا د ټولنیزو اړیکو د پیاوړتیا پروسه ده.
اړیکه عموما د ضمیمې پروسې ته اشاره کوي چې د رومانتيک یا پلوټونیک شریکانو، نږدې ملګرو، یا والدینو او ماشومانو ترمنځ وده کوي. دا اړیکه د احساساتو لکه مینه او باور لخوا مشخص کیږي. هر هغه دوه کسان چې یوځای وخت تیروي ممکن یو بانډ جوړ کړي. نارینه اړیکې د ګډو فعالیتونو له لارې د نارینه وو ترمنځ د اړیکو رامینځته کولو ته اشاره کوي. د ښځینه اړیکو اصطلاح د ښځو تر منځ د نږدې شخصي اړیکو رامینځته کولو ته اشاره کوي. د کراس جنس ملګرتیا د نارینه او ښځینه ترمنځ شخصي اړیکو ته اشاره کوي.
لومړني نظرونه
په څلورمه پېړۍ کې، یوناني فیلسوف اپلاتون استدلال وکړ چې مینه د انساني ټولنې د اړیکو لارښوونه کوي. په خپل سمپوزیم کې، اریکسیماکس، د ډیالوګ یو داستان لیکونکی، وایي چې مینه د انسان ښکلا ته د ساده جذب څخه ډیره ده. هغه وايي چې دا د حيواناتو او نباتاتو په سلطنتونو او همدارنګه په ټوله نړۍ کې واقع کيږي. مینه هر هغه څه ته لارښوونه کوي چې پیښیږي، د خدایانو او همدارنګه د انسانانو په مینځ کې (186a-b).
اریکسیماکس دلیل لري چې کله مختلف مخالف عناصر لکه لوند او وچ "د مینې د مناسب ډولونو لخوا متحرک کیږي، دوی د یو بل سره همغږي کیږي. . . مګر کله چې د مینې ډول چې خام او بې رحمه وي موسمونه کنټرولوي، هغه مرګ او تباهي راوړي "(188a). ځکه چې دا مینه ده چې د وجود په اوږدو کې د دې مخالفو ډلو ترمنځ د اړیکو لارښوونه کوي، په هر حالت کې دا د مینې لوړه بڼه ده چې همغږي راوړي او د نیکونو په لور ودریږي، په داسې حال کې چې بې رحمه مینه بې ثباتي رامنځته کوي.
اپلاتون دې نتیجې ته ورسید چې د مینې لوړه بڼه تر ټولو لویه ده. کله چې مینه "لارښوونه کیږي، په نرمۍ او عدالت کې، د خیر په لور، که په آسمان کې وي یا په ځمکه کې: خوښۍ او نیکمرغه، د انساني ټولنې بانډونه، د پورته خدایانو سره موافق دي - دا ټول د هغه د ډالۍ څخه دي" (188d).
په ۱۶۶۰ لسیزه کې هالنډي فیلسوف سپینوزا په خپل ایتکس آف هیومن بانډیج یا د احساساتو د پیاوړتیا په کتاب کې لیکلي چې د بندګۍ اصطلاح د احساساتو په منځته راوړلو او چک کولو کې د انسان له کمزورتیا سره تړاو لري. دا د اسپینوزا په وینا، "کله چې یو سړی د خپلو احساساتو ښکار کیږي، هغه خپل مالک نه دی، مګر د قسمت په رحم کې پروت دی."
په 1809 کې، جوهان ولفګګ وون ګویټ ، په خپل کلاسیک ناول انتخابي تړاو کې، د "د واده اړیکې" په اړه لیکلي، او د مشابهت له مخې ښیي چې د ودونو قوي اتحادونه په ځانګړتیا کې ورته دي چې د چټکو زرو ذرات د پروسې له لارې یوځای یووالی ومومي. کیمیاوي تړاو انسانان په جذباتي اړیکو کې، د ګویت په وینا، په کیمیاوي معادلو کې د غبرګوني موادو سره ورته دي.
جوړه جوړه
د جوړه بانډ اصطلاح په 1940 کې د مرغیو جوړه جوړه ته په اشارې کې رامینځته شوې؛ د مونوګاموس یا نسبتا مونوګاموس اړیکو ته اشاره کول. پداسې حال کې چې د مونوګامي ځینې ډولونه ممکن د مرغیو شاوخوا 90٪ ډولونه مشخص کړي ، په تی لرونکو حیواناتو کې اوږدمهاله جوړه (په خپله د لنډې مودې څخه وروسته) په ندرت سره ، نږدې 3٪ کې ( د څارویو مونوګامي وګورئ). په پریمیټ ډولونو کې د مونوګامي پیښې په ورته ډول د پولی جنس (یو نارینه د دوه یا ډیرو میرمنو سره) په مقابل کې خورا ټیټ دي. په هرصورت، پرته له دې چې د میلمستون نمونو ته په پام سره، ابتدايي ژوند په عمومي ډول د اوږدمهاله ټولنیزو اړیکو (که جنسي، پاملرنې، ایتلافي یا بل ډول) لخوا مشخص کیږي چې په دوامداره ټولنیزو ډلو کې د ژوند کولو په شرایطو کې رامینځته کیږي، او داسې هر ډول دوامداره اړیکه ( که ځانګړي وي یا نه) د ځینې درجې اړیکې لخوا مشخص کیږي. په ورته ډول، پداسې حال کې چې په انسانانو کې د مونوګامي 'طبیعي' بحث کیږي، دوامدار مونوګاموس یا څو واده اړیکې به عموما د عاطفي یا احساساتي اړیکو سره وي (بل برخه وګورئ).
لیمرنټ بانډ
د لیمیرنس تیورۍ له مخې چې په 1979 کې د ارواپوه ډوروتي ټینوف لخوا وړاندې شوی، یو ټاکلی فیصده جوړه ممکن د لیمیرینټ عکس العمل څخه تیریږي، په کوم کې چې یو یا دواړه جوړه ممکن د دوامداره مداخلې فکر کولو، ډار سره یوځای د جذب حالت تجربه کړي. رد کول، او امید. له همدې امله، د ټولو انساني رومانتيک اړیکو سره، د بانډونو له دریو ډولونو څخه یو کیدای شي، د یوې ټاکلې مودې په اوږدو کې د لیمرنس د تجربې یا غیر تجربې په تړاو تعریف شوي:
د دې بانډونو اساسي قانون ممکن د اړیکو په جریان کې توپیر ولري، په داسې طریقو کې چې کیدای شي د لیمرنس شدت زیات یا کم کړي. د ټینوف لخوا د دې توضیحاتو یوه ځانګړتیا دا ده چې د هغې د څیړنې او له 500 څخه زیاتو خلکو سره د مرکو پراساس ، ټولې انساني اړیکې په دریو ډولونو ویشل کیدی شي د لیمرنس یا غیر لیمیرنس مقدار لخوا تعریف شوي چې هر ملګری په اړیکه کې مرسته کوي.
ضمیمه
په 1958 کې، برتانوي پرمختیایي ارواپوه جان بولبي " د ماشوم طبیعت د هغه مور ته " مقاله خپره کړه، په کوم کې چې د " ضبط تیوري " لومړني مفکورې رامینځته شوي. پدې کې د عاطفي اړیکو د مفکورې پراختیا شامله ده، ځینې وختونه د احساساتي اړیکو په نوم یادیږي، کوم چې د انسانانو لپاره د نړیوال تمایل پر بنسټ والړ دی، د بیلګې په توګه د بل چا سره نږدېوالی او د خوندیتوب احساس کول کله چې هغه شخص شتون ولري. د ضمیمې تیوري ځینې سرچینې د څارویو په مشاهده او تجربو کې لري، مګر د هغو ماشومانو د کتنو پر بنسټ والړ دی چې د لویانو پاملرنې ځانګړي تجربې یې له لاسه ورکړې وې. په انسانانو کې د ضمیمې په اړه ډیری لومړنۍ څیړنې د جان بولبي او د هغه د ملګرو لخوا ترسره شوې. باولبي وړاندیز وکړ چې ماشومان د زیږون څخه د احساساتي اړیکو جوړولو لپاره داخلي اړتیا لري، د بیلګې په توګه، ځکه چې دا د ژوندي پاتې کیدو امکانات زیاتوي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې دوی ورته اړتیا لري. بولبي په ضمیمه کې متقابلیت بیان نه کړ. هغه وویل چې د مور لخوا ضمیمه د رنځپوهنې انعطاف و او یوازې د ماشوم چلند یې بیان کړ. ډیری پراختیایی متخصصینو د بولبی اخلاقي مشاهدې تشریح کړې. په هرصورت، نه د باولبي د نږدې کیدو په لټه کې (د چلولو دمخه د انساني ماشومانو لپاره امکان نلري) او نه هم د پاملرنې کونکي - د ماشوم متقابل عمل د احساساتي شتون سره او د احساساتي انډول سره همغږي کول په بالغ ژوند کې د ضمیمې دوامداره هڅونه شامله ده. دوامداره انګیزه د خوښۍ حیرانونکي بدلون کنټرول کولو هیله ده چې د انسانانو لخوا د تاثیراتو باور لاره ده. ژبې، ریاضیاتو او منطق د تجسس او فکري ودې لپاره حساب کوي، چې دا ټول د خوندیتوب احساساتي اساس لري.
د میندو اړیکې
د ټولو انساني اړیکو څخه، د مور او ماشوم اړیکه (د مور او ماشوم اړیکه) یو له خورا قوي اړیکو څخه دی. د میندو اړیکې د امیندوارۍ په جریان کې وده کوي؛ د امیندوارۍ وروسته، د شیدو ورکولو په وخت کې د اکسیټوسین تولید د پاراسیمپاتیک فعالیت زیاتوي، په دې توګه د اضطراب کمول او په نظریاتي توګه د اړیکو پیاوړتیا. په عموم ډول پوهیدل کیږي چې د میندو د اکسیټوسین جریان کولی شي ځینې تی لرونکي ژوي د دوی د ځوان نسل په ځواب کې د پاملرنې چلند څرګند کړي.
د شیدو تغذیه راپور شوي چې د زیږون څخه وروسته د زیږون څخه وروسته د میندو اړیکې تقویه کوي، د لمس، غبرګون، او دوه اړخیز لید له لارې. د مور د شیدو د اغیزې لپاره پراخې ادعاوې په 1930 لسیزه کې د مارګریټ ریبل لخوا، د "ماشومانو د حقونو" اتلې لخوا شوې وې، مګر د نورو لخوا ننګول شوي. ادعا شوې اغیزه نړیواله نه ده، او د بوتل تغذیه کونکي میندې عموما د خپلو ماشومانو سره مناسبه اندیښنه لري. دا ستونزمنه ده چې د یو شمیر متضاد متغیرونو له امله د علت اندازه معلومه کړئ، لکه د مختلفو دلیلونو له امله چې کورنۍ د تغذیې مختلف طریقې غوره کوي. ډیری په دې باور دي چې ژر تر ژره اړیکه د ماشوم اړتیاوو ته غبرګون او حساسیت زیاتوي، د مور او ماشوم د اړیکو کیفیت پیاوړی کوي - په هرصورت، ډیری استثناوې د خورا بریالي مور او ماشوم اړیکې موندل کیدی شي، که څه هم د شیدو په وخت کې د شیدو تغذیه نه وه شوې، لکه د وخت نه مخکې ماشومانو سره چې ممکن د شیدو ورکولو لپاره اړین ځواک نلري چې په بریالیتوب سره د مور شیدې ورکړل شي.
د Bowlby د مشاهدو په تعقیب (پورته) څیړنې یو څه اندیښنه رامینځته کړې چې ایا پالونکي والدین د ماشوم د ودې لپاره ځینې مهمې دوره له لاسه ورکړې ده. په هرصورت، د ماشومانو د ذهني او ټولنیز ژوند په اړه څیړنې وړاندیز وکړ چې د "مور او ماشوم سیسټم" د بیولوژیکي اړونده اشخاصو تر منځ د اړیکو پر ځای، د ټولو انساني ماشومانو د زیږون چلند نمونو او د انسان لویانو په مساوي ډول پرمختللی غبرګونونو ترمنځ یو پرمختللی مناسب دی. د ماشومانو چلند. په دې توګه طبیعت "د ځانګړو لویانو په اړه چې د والدین رول په غاړه اخلي یو څه ابتدايي انعطاف یقیني کوي."
د مور او پلار اړیکې
د میندو د اړیکو په مقابل کې، د مور او پلار اړیکې د ځواک او ثبات دواړو له نظره د ماشوم د ودې په موده کې توپیر لري. په حقیقت کې، ډیری ماشومان اوس په بې پلاره کورنیو کې لوی کیږي او په هیڅ ډول د پلار اړیکې نه تجربه کوي. په عموم کې، د مورنۍ اړیکې وروسته د ماشوم په ژوند کې د ژبې له پراختیا وروسته ډیر غالب وي. پلرونه ممکن د لوبو په تعاملاتو کې د تغذیې متقابل عمل په مقابل کې ډیر اغیزناک وي. د پلار او ماشوم اړیکې هم د موضوعاتو په اړه لکه سیاسي نظرونو یا پیسو ته وده ورکوي، پداسې حال کې چې د مور او ماشوم اړیکې د موضوعاتو لکه مذهبي نظریاتو یا د ژوند په اړه عمومي لید سره وده کوي.
په 2003 کې، په الینوس کې د شمال لویدیز پوهنتون یوه څیړونکي وموندله چې پروګیسټرون ، یو هورمون چې معمولا د امیندوارۍ او د میندو د اړیکو سره تړاو لري، ممکن هغه طریقه هم کنټرول کړي چې نارینه د خپلو ماشومانو په وړاندې غبرګون کوي. په ځانګړې توګه، دوی وموندل چې د پروګیسسټون نشتوالی په نارینه موږکانو کې تیریدونکي چلند کم کړی او دوی یې هڅولي چې د خپلو اولادونو په وړاندې د پلار په توګه عمل وکړي.
د انسان او څارویو اړیکه
د انسان او څارویو اړیکه د خلکو او کورني یا وحشي حیواناتو ترمنځ واقع کیدی شي؛ دا د څاروي په توګه پیشو یا د کړکۍ بهر مرغۍ وي. د "Human-Animal Bond" کلمه چې د HAB په نوم هم پیژندل کیږي د 1970s په وروستیو او د 1980s په لومړیو کې د اصطلاحاتو په توګه راڅرګند شو. د انسان او څارویو د اړیکو د طبیعت او وړتیا په اړه څیړنه د 18 پیړۍ په وروستیو کې پیل شوه کله چې د انګلستان په یارک کې، د ملګرو ټولنه د رواني ناروغانو لپاره د انساني درملنې چمتو کولو لپاره د اعتکاف تاسیس کړه. په املاکو کې د ډیری فارم څارویو لپاره د ناروغانو پاملرنې سره، د ټولنې چارواکو نظریه وکړه چې د څارویو سره د اړیکو او تولیدي کار ترکیب به د ناروغانو بیا رغونه اسانه کړي. په ۱۸۷۰ لسیزه کې په پاریس کې یوه فرانسوي جراح د عصبي ناروغیو ناروغان په آسونو سپاره کړل. ناروغان وموندل شول چې د دوی د موټرو کنټرول او توازن یې ښه کړی او د خپګان د اخته کیدو احتمال لږ و.
د 1820-1870 کلونو په اوږدو کې د امریکا د ویکټوریا منځنۍ طبقې د ماشومانو په ټولنیز کولو کې د مرستې لپاره د انسان او حیوان اړیکې کارولې. دا په بشپړه توګه د جنسیت پروسه وه، ځکه چې مور او پالر او ټولنه په دې باور وه چې یوازې هلکان د تاو تریخوالي په لور یو طبیعي تمایل لري او اړتیا لري چې د ملګرو حیواناتو له لارې د مهربانۍ او خواخوږۍ په لور ټولنیز شي. د وخت په تیریدو سره د ماشومانو د ټولنیز کولو لپاره د څارویو ساتل ډیر جنډر بې طرفه شول، مګر حتی په 1980 او 90 کلونو کې داسې باور شتون درلود چې هلکان په ځانګړې توګه د څارویو له ساتلو څخه ګټه پورته کوي ځکه چې دا یوازینۍ لار وه چې دوی کولی شي د جنسیت محدودیتونو سره سم پالنه وکړي. .
د انسان - څارویو بانډ یوه بیلګه د لومړۍ نړیوالې جګړې پرمهال د اسونو سره په لویدیز محاذ کې لیدل کیدی شي. د دې څارویو کارول په پراخه کچه وه ځکه چې په نړیواله جګړه کې د کاناډا د سپیڅلي ځواک په چوکاټ کې له 24,000 څخه ډیر اسونه او خچر کارول شوي وو. افسران، او ناروغان د وترنریانو لپاره. کله چې د انسان او حیواناتو اړیکه څیړل کیږي نو د انټروپومورفیزم او د انساني ځانګړتیاو اټکلونو خطر شتون لري.
په 19 پیړۍ کې، د آلمان په بیلفیلډ کې، د مرۍ ناروغانو ته نسخه ورکړل شوې وه چې هره ورځ د پیشو او سپیو په ساتنه کې مصرف کړي. د حیواناتو سره چې د اخته کیدو پیښې کمې کړي. لکه څنګه چې د 1920 لسیزې په پیل کې خلکو د انسان او څارویو اړیکې نه یوازې د درملنې لپاره کارول پیل کړې، بلکې خدمت له لارې خپلواکي هم ورکول کیږي. په 1929 کې د Seeing Eye Inc. ښوونځی په متحده ایالاتو کې د ړندو لپاره د لارښود سپي روزلو لپاره رامینځته شو، د سپیانو څخه الهام اخیستل شوی چې په اروپا کې د لومړۍ نړیوالې جګړې تجربه کونکو ته لارښوونه کوي. سربیره پردې، نظر دا دی چې د انسان-حیوان اړیکه کولی شي انسانانو ته روغتیایی ګټې چمتو کړي ځکه چې څارویان "د ملګرتیا، آرامۍ او امنیت لپاره د بنسټیزو بشري اړتیاوو غوښتنه کوي. . " په 1980 کې، د پنسلوانیا په پوهنتون کې د ساینس پوهانو یوې ډلې وموندله چې د انسان سره د حیوان تماس د فشار فزیولوژیکي ځانګړتیاوې کموي؛ په ځانګړې توګه، د وینې فشار، د زړه ضربان، د تنفس کچه، اندیښنه، او فشار ټول د انسان - پالتو اړیکو سره په برعکس تړاو موندل شوي.
په ځینو حاالتو کې، د ګټو سره سره، د انسان او حیوان اړیکه د زیان رسوونکو موخو لپاره کارول کیدی شي. په 1990s کې د کورني تاوتریخوالي لپاره د وسیلې په توګه د ملګرو څارویو کارولو په اړه ټولنیز او ساینسي پوهاوي کې زیاتوالی راغلی. د 1997 یوه څیړنه وموندله چې د سرپناه 80٪ راپور ورکړی چې میرمنې د دوی سره پاتې کیږي د ناوړه ګټه اخیستونکي سره د ناوړه چلند په توګه د ملګرو څارویو تهدید یا زیان رسولو تجربه کړې.
په 2003 کې د متحده ایالاتو د دفاع وزارت لخوا د انسان او حیواناتو د اړیکو پر بنسټ یوه څیړنه معلومه کړه چې د ژوند ښه والی او بډایه کول کله چې حیوانات د انسانانو سره نږدې ښکیل وو. مطالعې د وینې کچه معاینه کړې او په انسانانو او حیواناتو کې د اکسيټوسین زیاتوالی لیدلی چې پکې برخه اخیستې وه؛ اکسیټوسین په انسانانو او حیواناتو کې د فشار، د زړه ضربان، او د ویرې کچې کمولو وړتیا لري.
په تاریخي توګه، څاروي د فعال کارونې لپاره پالل شوي وو. د بیلګې په توګه، سپي د څارویو او تعقیب لپاره، او پیشوګانې د موږکانو او موږکانو د وژلو لپاره. نن ورځ، په لویدیځو ټولنو کې، د دوی فعالیت په اصل کې تړلی دی. د بیلګې په توګه، اوسنۍ څیړنې ښیي چې 60-80٪ سپي د شپې په خوب کې د خپلو مالکینو سره خوب کوي، یا په بستر کې یا په بستر کې. سربیره پردې ، په تیرو وختونو کې ډیری پیشوګانې بهر ساتل کیدې (د بارن پیشوګانې) پداسې حال کې چې نن ورځ ډیری پیشوګانې د کور دننه ساتل کیږي او د کورنۍ برخه ګڼل کیږي. اوس مهال، په متحده ایالاتو کې، د بیلګې په توګه، 1.2 ملیارد څاروي د څارویو په توګه ساتل کیږي، په عمده توګه د اړیکو موخو لپاره. برسېره پردې، تر 1995 پورې د 30 څخه زیات څیړنې موسسې شتون درلود چې د انسان او حیواناتو د اړیکو احتمالي ګټو ته ګوري.
نیوروبیولوژي
په مختلفو ډولونو کې داسې شواهد شتون لري چې هورمونونه اکسیټوسین او واسوپریسین د اړیکو په پروسه کې دخیل دي، او په نورو ډولونو کې د ټولنیز او زیږون چلند کې ښکیل دي. دواړه کیمیاوي توکي د لابراتوار څارویو په تجربو کې د جوړې اړیکې او د میندو چلند اسانه کوي. په انسانانو کې، داسې شواهد شتون لري چې اکسیټوسین او واسوپریسین د زیږون او شیدې ورکولو په جریان کې خوشې کیږي، او دا چې دا پیښې د میندو سره تړاو لري. د یوې ماډل په وینا، ټولنیز انزوا د فشار لامل کیږي، کوم چې د هایپوتالامیک-پیټیوټری-اډرینال محور کې فعالیت او د کورټیسول خوشې کولو سره تړاو لري. مثبت ټولنیز تعامل د اکسیټوسین د زیاتوالي سره تړاو لري. دا د اړیکو لامل کیږي، کوم چې د اکسیټوسین او واسوپریسین لوړې کچې سره هم تړاو لري، او د فشار او فشار پورې اړوند هورمونونه کموي.
اکسیټوسین د انسانانو په لابراتوار مطالعاتو کې د باور لوړې کچې سره تړاو لري. دا د باور او ضمیمې په اسانتیا کې د دې رول لپاره د "کډل کیمیاوي" په نوم یادیږي. د لیمبیک سیسټم د انعام مرکزونو کې، نیوروټرانسمیټر ډوپامین ممکن د اکسیټوسین سره اړیکه ونیسي او د اړیکو احتمال نور هم زیات کړي. د څیړونکو یوې ډلې استدلال کړی چې اکسیټوسین یوازې په تړاو کې ثانوي رول لوبوي، او دا چې د انډروجنز اپیټس مرکزي رول لوبوي. د دې ماډل په وینا، تړاو د دماغ سیسټمونو فعالیت دی چې د انعام او حافظې جوړښت لاندې دی.
ځکه چې د دې څیړنې لویه برخه په حیواناتو ترسره شوې - او ډیری یې په موږکانو باندې - دا موندنې باید په احتیاط سره ونیول شي کله چې په انسانانو باندې پلي کیږي. یو له هغو څو مطالعاتو څخه چې د انسان په اړیکه کې د هورمونونو اغیزې ته ګوري د کنټرول ګروپ د ګډون کونکو سره پرتله کوي چې پدې وروستیو کې په مینه کې شوي دي. د ډیری اندازه شوي هورمونونو لپاره هیڅ توپیر شتون نلري، پشمول د LH ، estradiol ، progesterone ، DHEAS ، او androstenedione. ټسټورسټون او FSH په هغو نارینه وو کې ټیټ وو چې په دې وروستیو کې یې مینه درلوده، او د دواړو جنسونو لپاره د وینې کورټیسول کې هم توپیر شتون درلود، په هغه ګروپ کې چې په مینه کې وي د لوړې کچې سره. دا توپیرونه د 12-28 میاشتو وروسته ورک شوي او ممکن د نوي اړیکو لنډمهاله فشار او جوش منعکس کړي.
پرولیکټین
پرولیکټین یو پیپټایډ هورمون دی چې په ابتدايي توګه د مخکینۍ پیټیوټري غدې کې تولید کیږي. پرولیکټین په انسانانو او نورو غیر انساني تی لرونکو حیواناتو کې تکثیر او شیدو ورکولو اغیزه کوي. داسې انګیرل کیږي چې د میندو او د دوی د ماشومانو تر مینځ د ټولنیزو اړیکو رامینځته کولو منځګړیتوب کوي، د هورمون اکسیټوسین په څیر. د ټولنیزو بانډونو په جوړولو کې د پرولیکټین رول سربیره، فکر کیږي چې دا په رومانتيک تړاو کې ښکیل دی، په ځانګړې توګه په لومړیو مرحلو کې. پرولیکټین ممکن د هوساینې منځګړیتوب او د یو چا په روغتیا باندې د نږدې اړیکو مثبت اغیزو لپاره هم عمل وکړي. د دې کولو لپاره، دا د یو فرد نیوروینډروکرین سیسټم بدلوي ترڅو د امیندوارۍ اوږدې مودې ته اړتیا پرته د قوي ټولنیز بند جوړولو احتمال زیات کړي؛ دا کولی شي د مور او ماشوم تر مینځ اړیکې د خپلولو په حالت کې رامینځته کړي.
پرولیکټین هم کولی شي د میندو او پلرونو په چلند اغیزه وکړي. ښځینه موږکانو ته د پرولیکټین اداره کول د میندو چلند پیلوي، او د مرغیو او کبانو په پلرونو کې، دا کولی شي د میندو چلند زیات کړي، پداسې حال کې چې د پرولیکټین مخالف د میندو چلند کموي. په انساني مطالعاتو کې، هغه پلرونه چې د پرولیکټین لوړ غلظت لري د خپلو ماشومانو په وړاندې ډیر هوښیار او تغذیه کیږي. په یوه بله څیړنه کې چیرې چې پلرونه او ماشومان د ماشوم له زیږون وروسته د شپږو میاشتو په موده کې لیدل شوي، څیړونکو وموندله چې هغه پلرونه چې د پرولیکټین لوړه کچه لري د دوی د ماشوم سره د لوبې کولو امکان ډیر وي. برسېره پردې، د ماشوم د زیږون وروسته، پرولیکټین د پلار او نوي زیږیدلي ترمنځ اړیکې ته وده ورکوي.
د پرولیکټین کچه هم په انسانانو کې د ټولنیز فشار لرونکي حالتونو کې وده کولی شي. دا د ټیریر ټولنیز فشار ټیسټ (TSST) اداره کولو او بیا د وینې سیرم پرولیکټین غلظت اندازه کولو سره لیدل شوی. TSST په پراخه کچه منل شوي فشار ازموینه ده په کوم کې چې د څیړنې موضوع د فرضي دندې مرکې او بیا د دریو کسانو کمیټې مخې ته د ذهني ریاضي دنده ترسره کوي. دا ازموینه د ټولنیز رواني فشار انډول کولو لپاره ثابت شوی. د دې ازموینې اداره کولو وروسته ، په سیرم کې د پام وړ لوړ پرولیکټین کچه لیدل کیدی شي. په مختلفو اشخاصو کې د پرولیکټین په مقدار کې لوی توپیر شتون لري، مګر اغیز د نارینه او ښځو ترمنځ د پام وړ توپیر نلري
کمزورې اړیکې
په 1962 کې، پداسې حال کې چې په هارورډ کې د نوي تاریخ لوی لوی، مارک ګرانووټر د کلاسیک کیمیا لیکچر لاندې مفکورې سره مینه درلوده چې په کې "کمزوري" هایدروجن بانډونه د اوبو لوی مالیکولونه یوځای ساتي، کوم چې پخپله د "پیاوړې" covalent بانډونو سره یوځای ساتل کیږي. دا ماډل د هغه د 1973 مشهور کاغذ The Strength of Weak Ties تر شا محرک و، چې اوس په ټولنپوهنه کې کلاسیک مقاله ګڼل کیږي.
داسې انګیرل کیږي چې کمزورې ټولنیزې اړیکې په ټولنه کې د ټولنیزو شبکو د ډیریدو او جوړښت او همدارنګه د دې شبکو له لارې د معلوماتو لیږد لپاره مسؤل دي. په ځانګړې توګه، ډیر نوي معلومات د قوي اړیکو په پرتله د ضعیف له لارې افرادو ته ځي. ځکه چې زموږ نږدې ملګري په ورته حلقو کې حرکت کوي چې موږ یې کوو، هغه معلومات چې دوی ترلاسه کوي د پام وړ د هغه څه سره چې موږ دمخه پوهیږو. پیژندونکي، برعکس، خلک پوهیږي چې موږ یې نه لرو، او پدې توګه نور نوي معلومات ترلاسه کوي. ځینې ډیموګرافیک ګروپونه شتون لري، لکه الیکسیتیمکس ، چې ممکن د نورو سره د احساساتي اړیکو تړل یا شریکول خورا ستونزمن وي.
پرېکون او تاوان
په 1953 کې، ټولنپوه ډیان وان د یو نه جوړیدونکي تیوري وړاندیز وکړ. دا وايي چې د اړیکو د ماتولو د متحرکاتو په جریان کې، یو "تړون ټکی" شتون لري، یوازې په لید کې یادونه شوې، وروسته د لیږد دوره چې په هغه کې یو ملګری په ناپوهۍ سره پوهیږي چې اړیکه پای ته رسیږي، مګر د اوږدې مودې لپاره یې ساتل کیږي. ، کله ناکله د څو کلونو لپاره.
کله چې یو څوک چې ورسره تړل شوی وي ورک شوی وي، د غم غبرګون ممکن واقع شي. غم د زیان منلو او بدل شوي وضعیت سره سمون کولو پروسه ده. غم ممکن د بانډ د لومړني پرمختګ څخه ډیر وخت ونیسي. د غم بهیر د کلتور سره توپیر لري.
کارل بارت
کارل بارت (د ۱۸۸۶ کال د مې له ۱۰ – د ۱۹۶۸ کال د ډسمبر تر ۱۰) یو سویسی کالوین پلوه الهیات پوه ؤ. بارت د بارمېن اعلامیې (Barmen Declaration) د لیکوالۍ په ګډون، رومیانو ته لیک (The Epistle to the Romans) په نامه د خپل تفسیر، د اعترافي کلیسا په ِغورځنګ کې د خپلې ښکېلتیا او په ځانګړي ډول د خپل نابشپړې څو ټوکیزې الهیاتي ټولګې د کلیسا دیني عقاید(چې د ۱۹۳۲ – ۱۹۶۷ تر منځ خپره شوه) له وجهې ډېر مشهور دی. د بارت نفوذ د علمي ساحې څخه بهر د اصلي بهیر کلتور ته وغځېد، دا نفوذ د دې لامل شو چې هغه د ۱۹۶۲ کال د اپریل په ۲۰ د ټایم مجلې په پوښ باندې څرګند شي.
بارت د خپل نسل د زیاتره پروتسټان الهیات پوهانو په څېر د اډولف ون هارنیک، فریدریش شلایرماخر او نورو تر اغېزې لاندې په لېبرال الهیاتو کې تعلیم ترلاسه کړ. د هغه پادري مسلک د سویس په کلیوالي ښار، سافنویل کې پیل شو، په دې ځای کې د " د سافنویل سور پادري" په نوم پېژندل کېد. هلته د لیبرال عیسویت څخه چې روزنه یې په کې لېدلې و، زیات ناهیله شو. دا کار د دې لامل شو چې د روميانو ته لیک کتاب خپله لومړۍ نسخه (چې د لومړي رومانز یا Romans I په نوم هم یادېږي ) وليکي، چې په ۱۹۱۹ کال کې خپره شوه، هغه په دې نسخه کې هوډ وکړ چې نوی عهد (New Testament) په جلا ډول ولولي.
بارت په ۱۹۲۱ کال کې د رومیانو ته لیک په اړه د هغه د تفسیر د دوهمې نسخې په خپرولو سره د نړۍ په کچه ډېر ستایل شو او په دې نسخې کې ښکاره توګه د لیبرال الهیات څخه جلا شو.
د زیاتو نورو ساحو سربېره، بارت د اخلاق پوهانو لکه سټینلي هووراس، جان هوارډ یوډر، جاک ایلول او اولیور اوډونووان په کار باندې په اغېزې سره، د عیسویت په عصري اخلاقي نظام هم ژوره اغېزه درلوده.
لومړنی ژوند لو تعلیم
کارل بارت د ۱۸۸۶ کال د مې په ۱۰ د سویس په بازل کې د جوهان فریدریش "فریټز" بارت (۱۸۵ - ۱۹۱۲) او انا کتارینا (سارتوریس) بارت (۱۸۶۳ - ۱۹۳۸) په کورنۍ کې زیږېدلی. کارل دوه کوچني وروڼه، پیټر بارت (۱۸۸۸ - ۱۹۴۰) او هنریش بارت (۱۸۹۰ - ۱۹۳۸) او دوې خویندې کتارینا او ګرټروډ درلودلې. فریټز بارت د الهیات استاد او پادري ؤ او له کارل څخه یې غوښتل چې د هغه د مسیحیت مثبتې کرښې څخه پيروي وکړي، چې دا کار د کارل د غوښتنې سره ترڅو لیبرال پروټستان تعلیم ترلاسه کړي، په ټکر کې ؤ. کارل د زده کړې خپل دوره په برن پوهنتون کې پیل کړه او بیا برلین پوهنتون ته ولېږدول شو ترڅو د اډولف وان هارنیک پاملرنه لاندې زده کړې وکړي او بیا د لنډې مودې لپاره توبینګین پوهنتون ته او په پای کې ماربورګ ته ولېږدول شو ترڅو د ویلهلم هیرمن (۱۸۴۶ - ۱۹۲۲) تر پاملرنه لاندې زده کړې وکړي.
بارت له ۱۹۱۱ کال څخه تر ۱۹۲۱ کال پورې د آرګاو په کانټون کې د سفانویل په کلي کې د اصلاح پاله پادري په توګه دنده ترسره کړه. هغه په ۱۹۱۳ کال کې د نیلي هوفمن سره چې بااسعداده وایلن غږونکې وه، واده وکړ. دوی یوه لور او څلور زامن درلودل، چې یو یې د نوي عهه عالم مارکوس بارت (د ۱۹۱۵ کال د اوکټوبر ۶ – د ۱۹۹۴ کال د جولای ۱) ؤ. وروسته په آلمان کې په ګوتینګن (۱۹۲۱ - ۱۹۲۵)، مونسټر (۱۹۲۵ - ۱۹۳۰) او بون (۱۹۳۰ - ۱۹۳۵) کې د الهیات استاد شو، په ګوتینګن کې د خدمت پرمهال یې له شارلټ وون کرشبام سره ولیدل چې د اوږدې مودې لپاره د ده منشي او مرستیال شوه؛ شارلوټ د هغه د افسانې، د کلیسا دیني عقاید په لیکلو کې مهمه ونډه ولوبوه. کله یې چې اډولف هټلر ته د وفادارۍ لوړې (بېله تعدیل) له لاسلیک کولو څخه انکار وکړ، په ۱۹۳۵ کال کې له آلمان څخه وشړل شو او بېرته سویس ته لاړ او په بازل کې استاد شو(۱۹۳۵ - ۱۹۶۲).
له لېبرالیزم څخه جلا کېدنه
کارل بارت د ۱۹۱۴ کال په اګست کې چې پوه شو د اډولف وون هارنیک په ګډون د هغه قدرمنو ښوونکو د "متمدن نړۍ ته د نه نوي او درې الماني روڼ آندو منشور" لاسلیک کړی ؤ، خواشینی شو. نو بارت دې پایلې ته ورسېد چې نور نشي کولی د انجیل او تاریخ څخه د دوی پوهه تعقیب کړي.
ورمیانو ته لیک
بارت پداسې حال کې چې لاهم په سفانویل کې پادري ؤ، په لومړي ځل خپل تفسیر رومیانو ته لیک (په جرمني: Der Römerbrief) د ۱۹۱۶ کال په اوړي کې پیل کړ او لومړۍ نسخه یې د ۱۹۱۸ کال په ډسمبر کې خپره شوه (خو د خپرېدو نېټه د ۱۹۱۹ کال څخه وه). د تفسیر د لومړۍ نسخې له وجهې بارت ته په ګوتینګن پوهنتون کې د تدریس لپاره بلنه ورکړل شوه. بارت د ۱۹۲۰ کال د اکتوبر په شاوخوا کې پرېکړه وکړه چې د خپلې لومړۍ نسخې څخه ناخوښ دی او په راتلونکو یوولسو میاشتو کې یې په پراخه کچه کره او سم کړ او دوهمه نسخه یې د ۱۹۲۱ کال د سپټمبر په شاوخوا کې پای ته ورسوله. بارت په ځانګړي توګه د ۱۹۲۲ کال په بشپړه بیا لیکل شوې دوهمه نسخه کې استدلال وکړ چې خدای چې د عیسی په ژوند، مرګ او بیا راژوندي کېدو کې څرګندېږي، هره هغه هڅه چې خدای د انساني کلتورونو، لاسته راوړنو یا شتمنیو سره شریکوي، ننګوي او له منځه وړي. د کتاب شهرت د دې لامل شو چې په څو ژبو کې بیاخپور او بیاچاپ شي.
د بارمېن علامیه
هغه اړ شو چې په ۱۹۳۵ کال کې په بن پوهنتون کې له خپلې استادۍ څخه کوښه شي، ځکه چې هټلر ته یې له لوړې کولو څخه ډډه وکړه. بارت بیا خپل ټاټوبي سویس ته راستون شو، هلته یې په بازل پوهنتون کې د سیسټماتیک الهیات چوکۍ په غاړه واخیسته. د هغه د ګمارنې په اوږدو کې، له هغه څخه وِغوښتل شول چې یوې معمولې پوښتنې ته چې د سویس له ټولو ملکي کارکوونکو پوښتل شوې، ځواب ووايي: چې آیا هغه د ملي دفاع څخه ملاتړ کړی. د هغه ځواب داسې ؤ، "هو په ځانګړې توګه په شمالي کرښه کې!" نویه زورشر زایتونګ (Neue Zürcher Zeitung) ورځپاڼې په فیلسوف مارتین هیډیګر باندې د کارل د ۱۹۳۶ کال نیوکه چې له نازیانو څخه یې ملاتړ کړی ؤ، خپره کړه. هغه خپل یوه چکي ملګري، جوزف هرومادکا ته په ۱۹۳۸ کال کې یو لیک ولیک او اعلان یې په کې وکړ چې هغو سرتېرو چې د نازي آلمان په وړاندې جکړه وکړه، د يوې عیسوي موخې لپاره یې خدمت کاوه.
سيريليک ليکدود
سیریلیک ليکدود یا ازبوکا یو الفبا ده چې په یوریشیا کې د ملي ليکدود په توګه په سویل ختیځ او ختیځه اروپا ، قفقاز ، منځنۍ آسیا ، شمالي او ختیځه آسیا کې په بېلابېلو سلاویکي ، تورکي ، منګولیايي او فارسي ژبو هېوادونو کې کارول کیږي.
هغه هېوادونه چې سيرليک ليکدود پکې رسمي دی:
په نهمه پېړۍ کې، د دې خاورې واکمن، سایمن لوی، د خپل پلار ، بوریس اول، د کلتوري او سیاسي دورې په تعقیب، د یو نوي رسم الخط امر وکړ، لومړنی سیریلیک الفبا، چې د پریسلاو په ادبي ښوونځي کې رامینځته شوی و. لومړی د بلغاریا امپراتورۍ او د ګلاګولیټیک الفبا ځای په ځای شو، کوم چې مخکې د سیریل لخوا لیکل شوی و، او مقدس میتودیسټ د ورته پیروانو لخوا رامینځته شوی و چې په بلغاریا کې یې نوی سلاویکي الفبا رامینځته کړې وه. د سیریلیک الفبا کارول په 893 کې په بلغاریا کې رسمي شوي. نوی رسم الخط د الفبا اساس دی چې په مختلفو ژبو کې کارول کیږي، په ځانګړې توګه هغه چې د سلاویک ارتودوکس ریښې لري او غیر سلاویکي ژبې د روسیې ژبې تر اغیز لاندې دي. د پیړیو لپاره، سیریلیک د کاتولیکانو او سلاویک مسلمانانو لخوا کارول کیده. په 2019 کې، په یوروشیا کې شاوخوا 250 ملیون خلکو دا د خپلې ملي ژبې رسمي الفبا په توګه کارولې، چې روسیه یې شاوخوا نیمایي جوړوي. د 2007 کال د جنورۍ په 1 د اروپایی اتحادیې سره د بلغاریا د یوځای کیدو سره، سیریلیک د لاتین او یونان څخه وروسته د اروپایی اتحادیې دریم رسمي رسم الخط شو.
د اتلسمې پیړۍ په پیل کې، په روسیه کې کارول شوي سیریلیک الفبا د پیټر لوی لخوا د پام وړ بدلون موندلی و، چې یوازې لویدیځ اروپا ته له خپل ډیپلوماتیک سفر څخه راستون شوی و، چې هغه یې مدني الفبا وبلله او لاتیني الفبا ته یې نږدې کړه. زاړه لرغوني لیکونه او څو لیکونه، دوی پخپله د پیټر لخوا ډیزاین شوي. دې لیکونو د پورتنیو او ټیټو قضیو ترمینځ توپیر رامینځته کړی او لویدیځ ټایپوګرافي هم منل شوې. د اصلاح څخه دمخه فارمونه په ځانګړي توګه په کلیسا سلاوینک او ځینې وختونه حتی په عصري روسیه کې کارول کیږي، په ځانګړې توګه که تاسو غواړئ یو متن د سلاوی یا لرغونی احساس سره وړاندې کړئ.
دال (حبوبات)
دال puls    سرچینه لرغونی یونان πόλτος : poltos "porridge")، د غلې دانې یو کلنی فصل دی چې په یوه پوزه کې له یو څخه تر دولسو تخمونو پورې اړه لري، په اندازې، شکل او رنګ کې متغیر وي. دال د پروټین یوه مهمه سرچینه ده او د غوښې د بدیل په توګه کارول کېدی شي.
ګټې
په دالو کې د فایبر شتون له امله په وینه کې د کولیسټرول کچه ټیټه پاتې کیږي. دال هم د شکرې ناروغانو لپاره ګټور خواړه دي ځکه چې د وینې شکر ډېر نه لوړوي. حبوبات د فایبر، ویټامینونو او منرالونو د شتون له امله د زړه روغتیا لپاره ګټور دي، وېښتان فولیټ او مګنیزیم لري چې د زړه د ناروغیو خطر کموي. دال دال اوسپنه هم لري، چې د وینې د سرو حجرو په جوړولو کې مرسته کوي. که په بدن کې د اوسپنې کمښت وي، دا کمښت د دانو په واسطه پوره کېدی شي.
سرچينې
وېشنيزه:خواړه ساتنه وېشنيزه:دال وېشنيزه:خواړه وېشنيزه:خواړه او څښاک
د پاریس د سولې کنفرانس ۱۹۲۰- ۱۹۱۹
د پاریس دسولې کنفرانس په ۱۹۱۹ او ۱۹۲۰ ز کلونو کې د لومړۍ نړیوالې جګړې له پای وروسته د سوبمنو متحدینو ترمنځ ناسته وه چې موخه یې مرکزي ماته خوړلو مرکزي ځواکونو لپاره د سولې د شرطونو برابرول و. دا کنفرانس د برتانیا، فرانسې، امریکا متحده ایالاتو او ايټالیا د مشرانو تر منځ د پنځو تړونونو لامل شو چې د هغوی تر حکم لاندې یې د اروپا، د آسیا د یوې برخې، افریقا، دآرام سمندر د جزیرو نقشې یو ځل بیا ترتیب او مالي جریمې  ولګولې. جرمني او نورو ماته خوړلو هېوادونو د کنفرانس په مشورو کې هیڅ غږ پورته نه کړ؛ چې داسې سیاسي تنفر یې پورته کړ چې د څو لسیزو لپاره یې دوام وموند.
دې کنفرانس کې د ۳۲ هیوادونو او ملیتونو دپلوماټانو  ګډون کړی و. ددې کنفرانس مهمې پریکړې د ملتونو د لیګ یا دملتونو د ټولنې (دا د هغې ټولنې نوم دی چې  دواړو نړیوالو جګړو ترمنځ یې فعالیت درلوده اووروسته بیا د ملګرو ملتونو سازمان د جوړیدو لپاره یوه مقدمه شوه) جوړیدل؛  له ماته خوړلو دولتونو سره د سولې د پنځو تړونونو رامنځ ته کول؛ د جرمني او دعثمانې سترواکۍ بهرني ملکیتونه ، تر ډیره برتانیا او فرانسې ته د " قیمومیتونو" په توګه سپارل ؛ په جرمني باندې د تاوانونو تحمیلول او د نووو ملی سرحداتوکښل کله نا کله د ټولپوښتنې له لارې د نژادی نژدیوالي ته په پام سره. د ویلسون ( د امریکا ولسمشر چې له ۱۹۱۳ تر ۱۹۲۱ پورې د ولسمشر په توګه پاتې شوی او د ملتونو د ټولنې په جوړیدو کې یې مرسته کړې) موخې چې په څوارلسو ټکو کې بیان شوې وې  د کنفرانس په ترڅ کې دجرمني د تسلیمیدو د شرایطو لپاره اساس وګرځید ځکه همدا موخې د ۱۹۱۸ ز کال د نومبر د ۱۱ داوربند لپاره د جرمنې حکومت سره د خبرو اساس و.
تر ټولو عمده پایله  له جرمني سره د ورسیلیس تړون و، چې د دې تړون ۲۳۱ مادې د جګړې ټوله پړه په جرمني  او دهغه په متحدینو واچوله. نوموړې ماده د جرمنې لپاره ډیره شرمونکې ثابته شوه او د هغه پړاو لپاره یې لاره پرانستله چې په هغه کې جرمني باید خورا ګران تاوان پرې کړای وای ( جرمني په ۱۹۳۱ کې د خپلې جریمې له ورکړې دمخه د خپل پور یوه وړه برخه پرې کړې وه). پنځه ستر ځواکونه فرانسه، برتانیا، ايټالیا، جاپان او امریکا وه چژ د پاریس کنفرانس یې کنترولاوه. په دې لړ کې پنځه مشران جورجیس کلیمینسیوGeorges Clemenceau د فرانسې لومړی وزیر، دیوید لوید جورج David Lloyd George د برتانیا لومړی وزیر، د امریکا ولسمشر ودرو ویلسون Woodrow Wilson او د ايټالیا لومړی وزیر ویتوریو ایمانوایل اورنالدو Vittorio Emanuele Orlando وه چې ۱۴۵ ځله یې غیر رسمی ناستې تر سره کړې او د پریکړو تر تصدیق دمخه یې ټول ستر تصمیمونه ونیول.
د پاریس کنفرانس د ۱۹۱۹ د جنورۍ په ۱۸ پېل شو. ددې کنفرانس د پای په اړه پروفېسور میکاییل دیبرګ لیکلي " که څه هم سترو زمامدارانو په شخصي توګه په کنفرانس کې کار د ۱۹۱۹ ز کال په جنورۍ  کې پای ته ورساوه، خو د سولې رسمي پروسه د ۱۹۲۳ ز تر جولای پورې چې د لویزانا تړون پکې لاسلیک شو پای ته و نه رسیده ". دا کنفرانس ډېری وخت د ورسایلس  Versailles کنفرانس په نامه یادیږي که څه یوازې لومړی تړون په تاریخِي ماڼۍ کې ترسره شو؛ خبرې اترې د پاریس په کوای دی اورسې Quai d'Orsay کې تر سره شوې.
تشریح او مستقیمې پایلې
کنفرانس په رسمی ډول د ۱۹۱۹ ز کال د جنورۍ په ۱۸ د پاریس په کوای دی اورسې Quai d'Orsay کې پرانستل شو. دا نېټه یوه سمبولیکه نېته وه، ځکه دا په ۱۸۷۱ زکال کې د جرمني  د ستر واک په توګه د لومړي ویلیم د ټاکل کیدو له کلیزې سره چې د ورسالیس Versailles د ماڼۍ  د میرورز Mirrors په  سالون کې تر سره کیدل برابره وه، دا نېټه د پاریس د محاصرې تر پاي دمخه وه هغه ورځ چې په خپل وار یې په جرمني کې د پروشیا د شاهي دولت د تاسیس له کلیزې سره د برابروالي له امله اهمیت درلود. له ۲۷ هېوادونو څخه  استاذي ( د ۵ ملیتونو استاذي د هغوی د ډیروالي له امله له پامه وغورځول شول) په ۵۲ کمیسیونونو کې توظیف شول چې ۱۶۴۶ ناستې یې تر سره کړې ترڅو د ډیرو ماهرینو په مرسته راپورونه برابر کړي، د دې راپورونو موضوعات د جګړې د بندیانو،  تر سمندر لاندې کبلونو، د نړیوال هوایي چلند او د جګړې د مسؤلیت په اړوند و. د دې کنفرانس کلیدي سپارښتنې له جرمني سره د ورسایلس  Versailles په تړون کې را ونغاړل شوې چې ۱۵ څپرکې او ۴۴۰ مادې  یې درلودې او د ماته خوړلو هیوادونو لپاره تړونونه هم پکې شامل و.
څلورو عمده ځواکمنو قدرتونو فرانسې، برتانیا، ايټالیا، امریکا او جاپان دا کنفرانس کنترول کړ. په دې پنځو کې جاپان یواځې خپل لومړی وزیر ور واستاوه او کمه ونډه یې درلوده خو پاتې څلورو سترو مشرانو په کانفرانس اداه کړ. څلورو مشرانو ۱۴۵ ځله په غیر رسمي توګه سره ولیدل، هغوی ټول عمده تصمیمونه ونیول چې په نوبت سره د نورو ګډون کوونکو له  لوري تصدیق شول. د ټولو استاذولیو پرانستو ناستو ټولې هغه پرېکړې منظورې کړې چې د څلورو سترو مشرانو له شوې وې. دا کنفرانس ۱۹۲۰ز د جنورۍ په ۲۱ د ملتونود ټولنې د عمومي اسامبلې د پرانستلوسره پای ته ورسیده.
د پاریس د سولې په کنفرانس کې له ( په قوسونو کې له لیکل شوو اغیزمنو هیوادونو) سره  پنځه عمده تړونونه چمتو شول :
دې کنفرانس کې د ۳۲ هیوادونو او ملیتونو دپلوماټانو ګډون کړی و. ددې کنفرانس مهمې پریکړې د ملتونو د لیګ یا دملتونو د ټولنې (دا د هغې ټولنې نوم دی چې  دواړو نړیوالو جګړو ترمنځ یې فعالیت درلوده اووروسته بیا د ملګرو ملتونو سازمان د جوړیدو لپاره یوه مقدمه شوه) جوړیدل؛  له ماته خوړلو دولتونو سره د سولې د پنځو تړونونو رامنځ ته کول؛ د جرمني او دعثمانې سترواکۍ بهرني ملکیتونه ، تر ډیره برتانیا او فرانسې ته د " قیمومیتونو" په توګه سپارل ؛ په جرمني باندې د تاوانونو تحمیلول او د نووو ملی سرحداتوکښل کله نا کله د ټولپوښتنې له لارې ترڅو د ملت پالنې ځواکونو ته ښه انعکاس ورکړي. عمده تړون بیا له جرمني سره د  ورسایلس  Versailles تړون و چې دهغه ۲۳۱ برخه کې د جګړې جرم د جرمنی اودهغه د متحدینو په یرغلونو واچول شو. د تړون دې برخې جرمني یو شرمیدلی هیواد ثابت کړ اوداسې پړاو یې پیل کړ چې جرمني باید ستر تاوانونه پرې کړي ( جرمني په ۱۹۳۱ ز کال کې د تاوانونو له پای ته رسیدو د مخه یوه وړه برخه تاوانونه پرې کړل).
څرنګه چې د کنفرانس پرېکړې په یواړخیز ډول عملي کېدې او تر ډیره د څلورو قدرتونو تر هوا هوس پورې تړلې وي نو پاریس په اغیزمنه توګه د  کنفرانس په مهال د نړیوال حکومت مرکز وه چې سلا به پکې تر سره کیده  او د اروپا په سیاسي جغرافیا کې یې پراخ بدلونونه پلي کړل. ډیره مشهوره دا ده چې، د ورسایلس Versailles تړون پخپله د جرمني نظامی ځواک کمزوری کړ، د جګړې ټوله ملامتیا یې په جرمني واچوله او د جرمني په اوږو ېې ستراو ګران تاوانونه کېښول. د جرمني شرمیدل او د هغه په وړاندې راتلونکې کرکه تل د تاریخپوهانو له خوا په ټاکنو کې د نازي ګوند بریالیتوبونو د یوې مستقیمې اغیزې او د ددویمې نړیوالې جګړې پیل دغیر مستقیمې اغیزې په توګه بلل شوېده. د ملتونو ټولنه په امریکا یو بحث پارونکي موضوع ثابته شوه ځکه منتقدینو ویل چې دې ټولنې د امریکا د کانګرس ځواک د جګړې په اعلانولو کې  نسکور کړ ، د امریکا سنا د سولې هیڅ تړون هم تصدیق نه کړ له همدې امله امریکا هیڅ کله هم د ملتونو له ټولنې سره یوځای نه شوه. ددې په ځای له ۱۹۲۳-۱۹۲۱ څخه هاردینګ Harding ( دامریکا نهه ویشتم ولسمشر و) له جرمني، اطریش او هنګري سره په نويو تړونونو پریکړه وکړه. د جرکمني د ویمار جمهوري په ورسایلس Versailles کې کنفرانس ته ونه بلل شو، خو په کنفرانس کې سپینې روسېې نه کمونستې روسیې حضور درلود. ډیرو نور هیوادونو دې کنفرانس ته استاذي واستول چې په تړونونو کې د نابریالېو زیاتونو غوښتنه وکړي ، ډیرو ګوندونو د سويلي قفقاز د هېوادونو لپاره د خپلواکی غوښتنه وکړه او جاپان نورو ستروځواکونو ته د نژادي برابرۍ ناکامه وړاندیز وکړ.
اروینګ ګافمن
اروینګ ګافمن (زوکړه: د ۱۹۲۲ زکال د جون ۱۱ مه – مړینه: د ۱۹۸۲ زکال د نومبر ۱۹مه) کاناډايي ټولنپوه، ټولنیز ارواه پوه او لیکوال و چې د یو شمېر کسانو له خوا «د شلمې پېړۍ د تر ټولو اغېزمن امریکایي ټولنپوه» په توګه پېژندل کېږي. په ۲۰۰۷ زکال کې د عالي زده کړو د لارښودې ټایمز مجلې له خوا د انساني او ټولنیزو علومو د مستندو کتابونو د لیکوالونو په نوملړ کې له میشل فوکو، پیر بوردیو او اننتوني ګیدنز وروسته او له یوګرن هابرماس څخه وړاندې شپږم ځایګي لري.
ګافمن د امریکا د ټولنپوهنې د ټولنې ۷۳م مشر و. د ټولنیزې نظریې په برخه کې د هغه تر ټولو پېژندل شوې ونډه د سمبولیک تعامل اړوند څېړنه ده. دغې څېړنه د ډراماتورژیک تحلیلي لیدلوري پر بنسټ وه چې په ورځني ژوندانه کې د ځان څرګندونې (The Presentation of Self in Everyday Life) په نامه د هغه له کتاب څخه چې په ۱۹۵۶ زکال کې خپور شوی و سرچینه یې اخیسته. د ګافمن په نورو مهمو اثارو کې پناه ځایونه (Asylums؛ ۱۹۶۱ زکال)، بدنامي (Stigma؛ ۱۹۶۳ زکال)، د تعامل ائین (Interaction Ritual؛ ۱۹۶۷ زکال)، قالبي تحلیل (Frame Analysis؛ ۱۹۷۴ زکال) او د خبرو کولو اشکال (Forms of Talk؛ ۱۹۸۱ زکال) شاملېږي. د هغه په مطالعاتي مهمو برخو کې د ورځني ژوند ټولنپوهنه، ټولنیز تعاملات، د ځان ټولنیز جوړښت، د تجربې ټولنیز جوړښت (جوړېدنه یې) او د ټولنیز ژوند ځانګړي عناصر لکه ټول بنسټونه یې او همدارنګه ټولنیزې ننګونې (داغونه) په کې شاملېږي.
انا لله و انا الیه راجعون
انا لله و انا اليه راجعون (عربي:   ) د قرآن کریم د سورت البقرې د ۱۵۶ آیت له یوې برخې څخه اخیستل شوی دی، چې مانا یې "مونږ د خدای يو او بېرته به خدای ته ورګرځو." کله چې مسلمانان د یو چا د مړینې یا بدبختۍ خبر واوري نو دا آیت تلاوت کوي. دوی دا آیت هم د تسلیت لپاره کاروي او د مصیبت په وخت کې د صبر غوښتنه کوي.
اروینګ ګافمن
ژوند
ګافمن د ۱۹۲۲ زکال د جون په ۱۱ مه د کاناډا د البرټا ایالت په مانویل کې د ماکس ګافمن او آن ګافمن په کورنۍ کې وزېږېد؛ د مور کورنۍ نوم یې اورباخ و. نوموړی د اوکرایني یهودانو له کورنۍ څخه و چې د پېړۍ د بدلېدو پر مهال کاناډا ته کډوال شوي و. هغه د فرانسېس بې په نامه یوه مشره خور لرله چې بیا فلمي ستورې شوه. د دوی کورنۍ د مانیټوبا، ډوفین ته کډه شوه چېرې یې چې پلار د خیاطۍ یوه بریالۍ سوداګري مدیریت کوله.
انا لله و انا الیه راجعون
دا آيت «آيت استرجاع» نومېږي.
اروینګ ګافمن
ژوند
په ۱۹۳۷ زکال کې ګافمن په وینیپګ کې د سنټ جان تخنیکي عالي ښوونځي ته لاړ چېرې چې یې کورنۍ همدغه کال دغه سیمې ته کډه کړې وه. په ۱۹۳۹ زکال کې نوموړي د مانیټوبا په پوهنتون کې د کیمیا په څانګه کې نوم ثبت کړ. هغه خپلو زده کړو ته وقفه ورکړه او اوتاوا ته لاړ څو د فلمونو د صنعت په برخه کې د کاناډا د فیلمونو په ملي پلاوي کې کار وکړي هغه چې جان ګریرسون یې بنسټ اېښی و. وروسته نوموړي له ټولنپوهنې سره لیوالتیا پیدا کړه. له دې سربېره نوموړي دغه مهال د شمالي امریکا له مشهور ټولنپوه دنیس رانګ سره هم ولیدل. د دوی لیدنو ګافمن ته انګېزه ورکړه څو د مانیټوبا پوهنتون پرېږدي او د اوتاوا په پوهنتون کې داخله وکړي، چېرې چې نوموړي د سي.ډبلیو.ام.هارت او رې برډویسل تر نظر لاندې لاندې زده کړې وکړې او په ۱۹۴۵ زکال کې یې د ټولنپوهنې او انسان پوهنې په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. وروسته د شیکاګو پوهنتون ته ولاړ او له دغه پوهنتون څخه یې د ټولنپوهنې په برخه کې ماسټري (۱۹۴۵ زکال) او دوکتورا (۱۹۵۳ زکال) ترلاسه کړه.
انا لله و انا الیه راجعون
بشپړ آیت
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
اروینګ ګافمن
ژوند
په ۱۹۵۲ زکال کې ګافمن له انګلیکا شایلر چواټ (Angelica Schuyler Choate) سره (په سکای یا آسمان یې شهرت درلود) واده وکړ؛ په ۱۹۵۳ زکال کې د دوی زوی توماس وزېږېد. انګلیکا په رواني ناروغي اخته شوه او په ۱۹۶۴ زکال کې په ځان وژنې سره مړه شوه. د علمي ځایګي لرلو او د ونډو له بازار سره د لیوالتیا او په هغو کې د نسبي بریاوو له لرلو سربېره د قمار په میدانونو کې یې هم شهرت درلود. یو مهال نوموړی د قومي څېړنو او بوختیاوو په تعقیب کې د لاس ویګاس د یوې کازینو په مشر واوښت.
ګافمن په ۱۹۸۱ زکال کې د ټولنیزې ژبپوهې ګالیان سانکوف سره واده وکړه. راتلونکی کال د هغوی لور الیس وزېږېده. د ۱۹۸۲ زکال د نومبر په ۱۹ مه ګافمن د معدې د سرطان له امله د پنسلوانیا په فیلادلفیا کې ومړ. د هغه لور هم ټولنپوهه ده.
مسلکي ژوند
د یونسټ (Unst) اړوند د ګافمن څېړنو هغه ته الهام وروبخښه څو په ورځني ژوندانه کې د ځان څرګندونې په نامه خپل لومړنی مهم اثر په ۱۹۵۶ زکال کې ولیکي. له شیکاګو پوهنتون څخه له فراغت وروسته له ۱۹۵۴ زکال څخه تر ۱۹۵۷ زکال پورې نوموړی د مریلنډ په بتسدا کې د اروایي درملنې د ملي انستیتیوت د ورزشي مدیر مرستیال و. په دغه ځای کې د ګډون کوونکو څخه د نوموړي مشاهدات د اروايي ناروغیو اړوند د هغه د ګڼ شمېر مقالاتو موضوعات وګرځېدل چې په ټولیزه توګه یې د پناه ځایونه: د اروايي ناروغانو او نورو بندیانو د ټولنیز وضعیت اړوند د مقالاتو (Asylums: Essays on the Social Situation of Mental Patients and Other Inmates) په نامه د هغه دویم اثر رامنځته کړ چې په ۱۹۶۱ زکال کې خپور شو.
په ۱۹۵۸ زکال کې ګافمن د کالیفورنیا د برکلي پوهنتون د ټولنپوهنې په څانګه کې علمي غړیتوب ترلاسه کړ، په پیل کې هغه مرستیال ښوونکی و او له ۱۹۶۲ زکال وروسته اصلي ښوونکی شو. په ۱۹۶۸ زکال کې نوموړی د پنسلوانیا پوهنتون ته ولاړ او هلته یې په برکلي کې د خپل پخواني همکار ډل هایمز په هڅو سره وکولای شول د ټولنپوهنې او انسان پوهنې په څانګه کې د بنجامین فرانکلین څوکۍ خپله کړي. په ۱۹۶۹ زکال کې نوموړی د امریکا د علومو او هنرونو د اکاډمۍ غړی شو. په ۱۹۷۰ زکال کې ګافمن د اروایي درملنې د غیر ارادي بستري کېدو د لغو کولو اړوند د امریکايي ټولنې له بنسټګرو غړو څخه شو او د هغو د اساسنامې په لیکلو کې یې ونډه واخیسته. په ۱۹۷۱ زکال کې نوموړي د عمومي روابطو په نامه خپل بل اثر ولیکه چې په کې یې د سوسیالوژیکي لیدلوري له مخې د ورځني ژوند اړوند ډیری خپل نظریات تشریح کړل. نوموړي له ۱۹۷۷ زکال څخه تر ۱۹۷۸ زکال پورې د ګوګنهایم فیلوشیپ ترلاسه کړ. په ۱۹۷۹ زکال کې ګافمن د ویاړلو سکالرشیپونو په برخه کې د کولی مېډ جایزه د امریکا د ټولن پوهنې د بنسټ د ټولنیزې ارواه پوهنې له برخې څخه ترلاسه کړه. نوموړی د امریکا د ټولنپوهنې د بنسټ د ۷۳م مشر په توګه وټاکل شو چې له ۱۹۸۱ زکال څخه یې تر ۱۹۸۲ زکال پورې په دغه بنسټ کې خدمت وکړ خو د مخ پر زیاتېدونکې ناروغۍ له امله یې نه شو کولای د خپلې مشرۍ وینا ترسره کړي.
له مړینې وروسته یې، په ۱۹۸۳ زکال کې د سمبولیک متقابل تعامل د څېړنیزې ټولنې له خوا د میډ جایزه ورکړل شوه.
اغېز او میراث
ګافمن د هربرټ بلومر، امیلی دورکیم، زیګموند فروید، اورت هیوز، الفر راډکیلیف – براون، تالکوت پارسونز، الفرد شوتز، ګئورګ زیمل او ډبلیو لوید وارنر تر اغېز لاندې و. د ټام برنز په خبره هیوز «د هغه تر ټولو اغېزمن ښوونکی» و. ګری آلن فاین او فیلیپ منینګ ویلي چې، ګافمن هېڅکله له نورو نظریه ورکوونکو سره جدي بحث نه درلود خو چارو یې د انتوني ګیدنز، یورګن هابرمان او پیربوردیو په ګډون د ګڼ شمېر معاصرو ټولنپوهانو په څېړنو اغېز لرلی او د هغوی له خوا یې اړوند بحثونه شوي.