cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روهتاس کلا
بټنوک|د روهتاس كلا ور د روهتاس كلا د جهلم ولسوالۍ يوه تاريخي كلا ده، چې د دينه له ښارگوټي سوېل په اووه كيلومترۍ كې پرته ده. دا كلا د گهان او كس سيندونو په څنگ اړخ كې جوړه شوې ده. د روهتاس د كلا ډبره د ځمكې له كچې درې فوټه پورته پرته ده. دا كلا د افغان روڼ اندي او پوه واكمن شېر شاه سوري د واكمنۍ يو اريانوونكې او نادره نمونه ده، چې د څلور سوه كلونو په تېرېدو سره، سره يې هم خپل تېر تاريخ او برم ساتلې دى. ددې كلا دروازې د دومره مودې په تېرېدو سره له ماتېدو او يو څه خراپېدو سره بيا هم تردې دمه خپل شتون ساتلې او د سلگونو سېلانيانو نومونه يې په خپل ځان رېكارډ كړې دي. كه څه هم ددې كلا د جوړوونكو نومونه پرې نشته خو د الله جل جلاله او محمد صلى الله عليه وسلم سپېڅلي نومونه پرې كيندل شوې دي. ددې كلا د اوبو ذخيرې چې په ځايي ژبه ورته باولي وايي د تعمير د فن يوه نادره نمونه ده. دلته يو تاريخي ابهام هم پيدا كېږي، چې د كلا په جوړښت كې ټول مواد له ځايي ډبرو او سېمېنټو څخه گټه اخيستل شوې. مگر په باولۍ كې د كارول شويو پخو خښتو دا ابهام راپيدا كړې، چې د اندركوټ په باولۍ د كلا په بنسټونو جوړه شوې ده، چې لدې څخه دا په زبات رسي چې دا باولۍ د كلا له جوړښت څخه مخكې جوړې شوې وى. مگر د خښتو كارولو څخه داسې ښكاري چې باولۍ دې له كلا څخه وروسته جوړه شوې وي. په كوم ځاى چې دا كلا ودانه ده، دلته په پخوا وختو كې د منډي په نامه يوه لرغونې ابادي وه.
صالح محمدوطندوست
ته که پر پښېمانه سې ماته خو عیانه ده
زما د یار و خوا ته ځې زما تر کور تېرېږې ته
روهتاس کلا
بټنوک|د روهتاس كلا يو اړخ
د روهتاس د ويى مانا او د كلا نومول
د روهتاس كلا د افغان واكمن شېر شاه سوري لخوا د يو لښكركوټ په څېر د هند د بهار د روهتاسگړ په نقشه جوړه شوې ده. دا كلا نږدې څلور كيلومتر مربع سيمه رانيولې، چې د پښتون او هندو د ودانۍ جوړونې فن پكې په ښه ډول انځور شوې.
د روهتاس د مانا په اړه ډول، ډول نظريات دي، څوك وايي چې د هوار غريزه ډگر په مانا دى، څوك وايي چې د سپينې هگۍ په مانا دى. لكه څرنگه چې دا كلا هم د هگۍ په څېر بېضوي شكل لري، او د جوړښت څخه وروسته د سپين رنگ لرونكې وه. نو لدې وجې دا كلا له سپينې هگۍ سره تشبېه كوي. مگر دا خبره يقيني ده، چې ددې كلا نوم د هند د بهار ايالت د روهتاس گړ د كلا په نامه اېښودل شوې. دا كلا د بهار د ايالت په دننه كې وه، او ددې كلا دننه نږدې دوه سوه تالابونه او ډنډونه ول. او څو چينې هم وې. او د مساحت له مخې دا كلا د جهلم روهتاس كلا څخه څو ځلې ستره وه.
د روهتاس كلا د نومونې كيسه داسې ده، چې كله شېر شاه سوري د هند د بهار ايالت مشهوره كلا روهتاسگړ له هري كرېشن راى څخه په ۱۵۳۹ز كال ونيوله، نو په همدې نامه يې د جهلم ولسوالۍ كې يوه كلا بنسټ ډبره كېښوده او په لنډه موده كې يې بشپړه كړه.
د بهار ايالت روهتاس كلا د هارېش چندرا (د لمر د ټبر څخه و) او ده خپل زوى په روهتاساوا په نامه ياد كړ، چې د وخت په تېرېدو سره ددې كلا نوم په روهتاس گړ بدل شو.
د مريخ مستعمره کول
اوبه او اقليم
له دې امله چې مریخ له لمر نه دوه پنځوس سلنه لرې دی، د يوه واحد په کچه (د لمر ثابت) د مريخ لوړ اتموسفير ته د لمر د رسېدونکې انرژۍ اندازه، د ځمکې لوړ اتموسفير ته د رسېدونکې انرژۍ په پرتله يواځې درې څلويښت اعشاریه درې سلنه ده. په هر حال،  د ډېر نازک اتموسفير د لرلو له امله، د لمريزې انرژۍ ډېره برخه د مريځ سطحې ته د تودوخې په بڼه رسېږي. پر مريخ د لمر د غورځېدونکو وړانګو تر ټولو زياته اندازه نږدې ۵۹۰ W/m2 (په يو متر مربع يو واټ) ده، د دې په پرتله، په ځمکه بيا دا اندازه ۱۰۰۰ W/m2 (په يو متر مربع يو واټ) ده، د مريخ د استوا پر ليکه تر ټولو غوره حالت د جون په میاشت کې د کاناډا په ارکټيکټ کې د «ډيون» ټاپو له حالت سره پرتله کېدای شي. د ځمکې په پرتله د مريخ مدار ډېر نا اشنا دی، د مريخ د کال په جريان سره يې د تودوخې درجه او لمريز ثبات بدلونونه مخ په پورته ځي. مريخ نه باران لري او نه هم وريځ، خو سره له دې چې يخ دی، بيا هم د تل لپاره لمريزه وي (یوازې د ګرد د توپان پر مهال نه). د دې مطلب دا دی چې لمريزې تختې په هغو ورځو کې چې د ګرد توپانونه نه وي، د تل لپاره کولای شي تر ټولو زيات عمل وکړي.
صالح محمدوطندوست
اې د څورلسم سپوږمۍ زه که نا قرار یمه
کوروف
کوروف په سوېل-ختيځ پولېنډ کې د يو کلي نوم دی چې د پووافې او لوبلين تر مېنځ د کوروفکا د رود پر غاړه پروت دی. دا د يوې ځانته سيمې، گمينا کوروف پلازمېنه ده چې د لوبلين په ولکه کې شمېرل کېږي. په دې کلي کې ۲۸۰۴ (د ۲۰۰۷ کال د سرشمېرنې له مخې) وگړي مېشت دي.
صالح محمدوطندوست
ټوله شپه د هجره سه ویښ ناست تر سهار یمه
د مريخ مستعمره کول
اوبه او اقليم
نړيوال ګردجن توپانونه، د ټول کال په اوږدو کې عام دي او شونې ده چې د څو اونيو لپاره ټوله سياره وپوښی او سطحې ته د لمريزې رڼا د رسېدو مخه ونيسي. له توپان وروسته ليدل شوي، چې د څو مياشتو لپاره د تودوخې  درجه تر څلور درجې سانتيګراد (اووه درجې فارنهايت) ته راښکته شوې، خو له بلې خوا، په ځمکه له دې حالت سره پرتله کېدونکې پېښې يواځې کمې پېښېدونکې د اورشېندونکو چاودنې دی، لکه: د «کاراکاتو» پېښه چې په ۱۸۸۳ز کال کې يې ډېرې زياتې ايرې اتموسفير ته پورته کړې وې، کومه پېښه چې يو درجه سانتيګراد (دوه درجه فارنهايت) ته د ځمکې د تودوخې د راغورځېدو لامل وګرځېد. همدا د ګرد توپانونه له لمريزو تختو نه د اوږدې مودې لپاره د برېښنا پر توليد اغېز کوي او له ځمکې سره په اړیکه کې لاسوهنې منځ ته راوړي.
صالح محمدوطندوست
ویړه خوله دې وینمه هره شپه تېرېږې ته
روهتاس کلا
د روهتاس د ويى مانا او د كلا نومول
د بهار ايالت د كلا په اړه (د مسلمانو شخصياتو انسايكلوپېډيا) كې داسې ليكلي:
(د سختو لوړو غرونو پر سر دا كلا پر څوارلس كوس سيمه ولاړه ده. دننه يې څومره چينې راخوټېږي، كركيله پكې كېږي، په برسات موسم كې دوه سوه تالابونه د جامونو په څېر له اوبو ډك وي، ځړوبي د جنت او فردوس په څېر ښكاري) [د مسلمانو شخصياتو نسايكلوپېډيا ۲۳ مخ] د روهتاس يوه مانا دا هم وه، چې (د رود پر غاړه ابادي). داسې روايت هم شته چې دا كلا د يوې راڼي (ورهت) په نامه نومول شوې ده. دا كلا لدې وجې هم د اهميت او ځانگړې پام وړ ده، چې دا كلا د هغه خوړ پر غاړه جوړه شوې كومه چې سكندر اعظم ترې تېر شوې و او خپلې بېړۍ يې همدلته پرېښې وى.
د جوړونې علت
شېر شاه سوري دا كلا پس له هغې جوړه كړه، كله چې يې د هند مغولي واكمن همايون ته په قنوج كې سخته ماتې وركړه. دا كلا د پاكستان په زوړ جي ټي لوى لارې په څنگ كې پرته ده. ددې كلا دا ښه والې و چې چا به هم د مركزي اسيا يا پارس له لورې په هند بريد كاوه، نو دلته به يې مخه نيول كېده. ......
موقعيت
د روهتاس كلا له جهلم څخه ۱۶ كيلو متره شمال لوديځ اړخ، او ۷ كيلو متره له دينه ښارگوټي څخه لرې پرته ده. دا كلا په يوه غريزه سيمه كې جوړه شوې، چې ددې كلا ټول منځ د غزه ډبرې پوښلې. دا كلا د سمندر له كچې څخه ۸۱۸ متره پورته پرته ده، او د ۱۲.۶۳ اېكړه ځمكه يې رانيولې ده.
صالح محمدوطندوست
اې د څورلسم سپوږمۍ تا ته عاشقان ناست دي
روهتاس کلا
د جوړښت لرليد
د روهتاس كلا د يوه لښكركوټ په څېر جوړ كړاى شوې ؤ، چې نږدې ۳۰،۰۰۰ پورې پوځيان پكې ځاي پرځاى كېدل. دا كلا له خپل سوق الجېشي موقېعيت، سترو دېوالونو، ډبرينو ورونو او درې دړې لرونكې ورونو د هغو كلابنديو په مقابل كې په ټينگه مقاومت كاوه، چې د بهرنيو ښكېلاكي ځواكونو لخوا به ددى ځاى نيول په نيت راتلل.
صالح محمدوطندوست
یو و دوه و دري نه دي هرځای هزازان ناست دي
روهتاس کلا
د جوړښت لرليد
ددې كلا زياتره برخې د (اشلر) له ډبرو څخه چې په شاوخوا كلو كې وى، راټولې او جوړه شوې ده. او ځينې برخې يې له پخو خښتو څخه جوړه ده.
صالح محمدوطندوست
ته د دوئ پر حال باندي کله بیا رحمېږې ته
روهتاس کلا
د جوړښت لرليد
د هغه غريزه سيمې له وجې چې دا كلا پرې ودانه شوې، ددې كلا ټاكلې بڼۀ يې خرابه كړې، يانې د غرونو له لوړو ژورو څخه د كلا جوړښت هم اغيزمن شوې او د غره له تاوېدو سره كلا هم راتاوه شوې، او د هغې په اوږدېدو سره كلا هم اوږده كړاى شوې.
دا كلا شاوخوا څلور (۴) كيلو متره مربع سيمه په دربر كې نيسي. ۵۳۳ متره اوږد دېوال دا نېامي كلا له ددې كلا له نورو برخو څخه بېلوي.
ددې كلا څوكۍ په ناسم ډول بېنږدې ۶۸ برجونه لري. له درې باوليو څخه يوه يې په نظامي كلا كې ده، او پاتې نورې يې د كلا په نورو برخو كې دي.
ددې كلا يو ور (لنگر خاني ور) د نظامي كلا پر لور ورپرانيستل كېږي، ځكه چې دا ور په مستقيم ډول د جنگ ډگر ته مخامخ دى.
د کلا جوړونې ټولټال خرڅ
د روهتاس کلا جوړېدنه د شیر شاه سوري د وزیر ټوډر مېل کاتري تر نظر لاندې په ۱۵۴۱ز کال پیل شوه. د گکړ ولس (د روهتاس اوسېدونکي) ددې لپاره د کلا په جوړونه کې له گډون څخه سر وغړاوه او کاریگرو یې پرېکون وکړ، ځکه چې دا کلا د هغوي په زمکه جوړېده. ټودر مېل سمدلاسه شېرشاه سوري له دې ستونزې څخه خبر کړ، هغه ورته په لیک کې داسې ځواب ورکړ: زه تا د یو سوداگر سړي په توگه پېژنم، ځکه چې تا پېسې خپلې ملگرې گرځولي. کله چې ما درته امر وکړ، چې یو کار وکړه، ته باید د بیې په جوړولو کې د پیسو پروا ونکړې. هرڅومره خرڅ چې راځي، زما دولت به یې په غاړه اخلي. ددې ځواب د ترلاسه کولو سره سم، ټوډرمېل په لومړۍ ورځ د یوې ډبرې په راوړلو یوه اشرفۍ ( د وخت پیسه) وټاکله. د وخت په تېرېدو سره دا بیه یوې پاولۍ یا بهلولي ته راوغورځېد. د گکړو د کاربندیز له وجې د ودانۍ خرڅ دېر لوړ شو. په لاندې توگه یو څو ضد و نقیض اټکلونه شوي دی: واقعاتې جهانگیري وایی، چې ددې کلا ودانولو باندې ۳۴۲۵۰۰۰ اشرفۍ خرڅ راغلې و. دا اټکل د هغې کیندل شوې ډبرې له مخې شوې، کومه چې د شیشي ور په لگېدلې. د گکړو د کاربندیز له وجې د ودانۍ خرڅ دېر لوړ شو. په لاندې توگه یو څو ضد و نقیض اټکلونه شوي دی: واقعاتې جهانگیري وایی، چې ددې کلا ودانولو باندې ۳۴۲۵۰۰۰ اشرفۍ خرڅ راغلې و. دا اټکل د هغې کیندل شوې ډبرې له مخې شوې، کومه چې د شیشي ور په لگېدلې. ټوله بیه ۱۶۱۰۰۰۰۰۰ یا داسې څه، چې له ۳۴۲۵۰۰۰ هندوستاني روپۍ، ۱۲۰۰۰۰ پارسي تومنو سره برابر، یا ۱۱۲۷۵۰۰۰ توریاني خانېسې. د داوودي تاریخ له مخې ددې کلا ټولټال خرڅ ۸۰۵۰۵۰۰۲ بهلولۍ شوې و.
د څوكۍ دېوال
د بهرني ديوال لوړوالې نږدې ۱۰ څخه تر ۱۸ مترو پورې دى. ددې دېوال ډبلوالې له ۱۰ څخه تر ۱۳ مترو پورې دى. دا ديوالونه ځاى پر ځاى ۲ يا ۳ تاخچه ډوله لارې لري. د موري ور ترڅنگ ددې تاخچو ډبلوالې تر ۱۳ مترو پورې رسي. دا تاخچې د پوړيو په وسله له يو بل سره نښتې دي.
سرچینې
وېشنيزه:د پاکستان کلاگانې
صالح محمدوطندوست
وایم وطندوست درته چیري وصل کیږې ته
سپین مخ بیا ځلیږي ته سپین مخ بیا ځلیږي ته .........................................
( د سندریز تبسم د مجموعې څخه، صفحه نمبر ٦٨ )
پریزم
پرزیم (PRISM) د هغه پروګرام شفري نوم دی چې د متحده ایالاتو د ملي امنیت ادارې (NSA) د متحده ایالاتو د بېلابېلو انټرنېټي شرکتونو څخه د انټرنېټي اړیکو معلومات راټولول. دا پروګرام د SIGAD US-984XN په نوم هم یادېږي. پریزم د ۲۰۰۸ کال د FISA د قانون د تعدیلاتو د ۷۰۲ برخې پر بنسټ د انټرنېټ شرکتونو لکه ګوګل د تقاضا پراساس ذخیره شوي انټرنېټي اړیکې راټولوي ترڅو هر هغه ډیټا لاس ته راوړي چې د لټون محکمې له قانوني شرایطو سره سمون لري. له نورو کارونو ها خوا، NSA کولای شي د PRISM غوښتنې د هغو کوډ شوو مخابراتو اړیکو په نښه کولو لپاره وکاروي چې د انټرنېټ په لویو شبکو کې لېږدول کېږي، تر څو په هغه ذخیره شوې ډیټا تمرکز وکړي چې د مخابراتو د فلټر سیسټمونو له وړاندې غورځولې، او هغه دېټا ترلاسه کړي چې شننه یې آسانه وي.
صالح محمدوطندوست
پۀ مفته نه کیږي یاري یاري
پریزم
پریزم په ۲۰۰۷ کال کې د بوش د ادارې پر مهال د امریکا د ساتنې قانون د تصویب په پایله کې پیل شو. دا پروګرام د متحده ایالاتو د بهرنیو استخباراتو د څارګرې محکمې (یا FISA محکمې، یا FISC) تر څارنې لاندې د بهرنیو استخباراتو د څارنې قانون (FISA) پر بنسټ پر مخ وړل کېږي. د دې پروګرام شتون شپږ کاله وروسته د NSA د یوه قراردادي، اډوارډ سنوډن په لاس افشا شو، او خبرداری یې ورکړ چې د ډله ایزې دېټا د راټولېدو کچه د خلکو تر پوهاوي ډېره زیاته وه  چې نوموړي دا "خطرناک" او "جنایي" فعالیتونه وګڼل. دا افشاء د ګارډین او واشنګټن پوسټ له لارې د ۲۰۱۳ کال د جون په ۶ نېټه خپره شوه. ورپسې اسنادو د NSA د ځانګړو سرچینو د عملیاتو څانګې (SSO) او د پریزم د شریکانو ترمنځ د میلیونونو ډالرو مالي هوکړې افشا کړې.
صالح محمدوطندوست
یاري د یار د زړه یاري یاري
پریزم
اسناد ښیي چې پریزم "د لومړنیو یا خامو استخباراتي معلوماتو لومړۍ سرچینه ده چې د NSA د تحلیلي راپورونو لپاره کارول کېږي"، او دا د NSA د انټرنېټي ټرافیک ۹۱٪ تشکیلوي چې د FISA د ۷۰۲ برخې د احکامو پر بنسټ ترلاسه شوي. افشا شوي معلومات  له هغه افشا وروسته راووتل چې د FISA محکمې د ویریزون مخابراتي شرکت ته امر کړی و چې NSA ته د خپلو ټولو پیرودونکو د تلیفونونو د تعقیب سوابق تسلیم کړي.
صالح محمدوطندوست
..................................................
د اشنای زړه ډیره ساتنه غواړي
فداکاري او سرښندنه غواړي
پریزم
د پریزم رسنیزه رسوايي
دې اسنادو په پریزم پروګرام کې د ټیکنالوژۍ ډېر ګډون کوونکي شرکتونه، لکه په ۲۰۰۷ کال کې مایکروسافټ، په ۲۰۰۸ کال کې یاهو، په ۲۰۰۹ کال کې ګوګل، په ۲۰۰۹ کال کې فېسبوک، په ۲۰۰۹ کال کې پالټاک، په ۲۰۱۰ کال کې یوټیوب، په ۲۰۱۱ کال AOL، په ۲۰۱۱ کال کې سکایپ او په ۲۰۱۲ کال کې اپل، رسوا کړل. د واشنګتن پوسټ له خوا په کتل شوي لنډیز سند کې د ویاند یادداشتونه ښیي چې "د پریزم د معلوماتو ۹۸ سلنه د یاهو، ګوګل او مایکروسافټ پر بنسټ ولاړه ده".
صالح محمدوطندوست
وکړه ګل پري یاري راسه پۀ یاري یاري
پریزم
د پریزم رسنیزه رسوايي
په سلایډونو کې ویل شوي چې د نړۍ زیاتره برېښنایی اړیکې د متحده ایالاتو له لارې تېریږي، ځکه چې د برېښنایی اړیکو ډیټا له فزیکي اړخه د مستقیمې اړیکې په پرتله خورا ارزانه تمامېږي، او د نړۍ زیاتره انټرنېټي زېربناوې په متحده ایالاتو کې پرتې دي. پریزنټشن وړاندې کوي چې دا حقایق د متحده ایالاتو استخباراتي شنونکو ته لاره هواروي چې د بهرنیو هدفونو اړیکې تعقیب کړي ځکه چې د دوی برېښنایی معلومات متحده ایالاتو ته، یا له دې لارې تېرېږي.
د سنوډن په وروستیو رسواییو کې هغه څرګندونو ګډون درلود چې دولتي ادارې لکه د انګلستان GCHQ هم د انټرنېټ او مخابراتو ډیټا ډله ایزه څارنه او تعقیب په لاره اچولی و – چې د آلمان له خوا د ریښتیا کېدو په صورت کې "وحشتانه خوب" وګڼل شو- او ادعا وشوه چې  NSA د نورو هېوادونو د ملکي بنسټونو لکه "پوهنتونونو، روغتونونو، او خصوصي سوداګرۍ" د شبکو په "هک کولو" په "خطرناکه" او جرمي" فعالیت کې ښکیل ده"، او ادعا یې وکړه چې قانوني اطاعت د ډله ایزو معلوماتو په راټولولو باندې (د امریکایانو په شمول ) ډېر لږ محدود اغېز وړاندې کوي  ځکه چې محدودیتونه "د پالیسۍ پر بنسټ دي، نه د تخنیک پر بنسټ، او په هر وخت کې بدلون موندلی شي"، او زیاته یې کړه چې "د دې ترڅنګ، مفتشین په سرسري، نېمګړي، او په آسانۍ سره د غلطو توجیهاتو په واسطه، زیاتره د ځان په استثنا سره، غولول کېږي"، او دا چې د NSA پالیسۍ کارکوونکي هڅولي چې د ابهام په حالت کې د شک له فرضیې څخه ګټه واخلي.
سلایډونه
په دندو ګومارل، هغه ټکې چې باید په یاد وي. د متن کاپي: "هرکله چې ستاسو هدفونه د FAA معیارونه پوره کړي، تاسو باید د FAA  غوښتنه په اند کې ونیسئ. ژوند ته د [نامعلومو / سملاسي] ګواښونو په حالاتو کې په دندو د بېړنیو ګومارنو بهیر موجود دی او هدفونه د څو ساعتونو (څارنې او ثبت مکالمې) په ترڅ کې [وړ]  ګڼل کېدای شي. د خپل محصول د FAA ټاکونکو کرښه او د FAA اصول وپېژنئ."
صالح محمدوطندوست
لیلا د سپیني خولي ولور غواړي
مجنونه ورسه سیم و زر غواړي
پریزم
سلایډونه
لي مونډ فرانسوي ورځپاڼي د PRISM نوي سلایډونه (۴، ۷، او ۸ مخونو ته مراجعه) افشا کړل چې د ۲۰۱۳ کال د اکټوبر میاشتې د ۲۱  د "PRISM/US-984XN پریزنټشن د مقدمې" څخه اخیستل شوي وو. د ۲۰۱۳ په نومبر کې ګارډین بريتانوي ورځپاڼي د PRISM نوي سلایډونه افشا کړل (۳ او ۶ مخونو ته مراجعه وکړئ) چې له یوې خوا پریزم د معلوماتو د اپلوډ له پروګرام سره پرتله کوي، او له بلې خوا د ملي امنیت د ادارې یا NSA د ګواښو پر وړاندې د عملیاتو مرکز او FBI ترمنځ  همکاري په ګوته کوي.
صالح محمدوطندوست
سر باندي وشینده که سر غواړي
کچکول راواخله در پر در غواړي
عاشقي غم لري غمخور نلري
اور یې د ځانه دی بل اور نلري
د مسافر پشان خپل کور نلري
نه لاس لیکنه سپین و تور نلري
ګل د بلبل څخه داستان غواړي
عاشقي ټینګ عهد و پیمان غواړي
پۀ تورو زلفو کي ګلان غواړي
معشوقو خپل د ځان لایق غواړي
وطندوست رنګه موافق غواړي
.................................................... نوټ: دغه پورته درې غزلي د راډيو تلويزون له لاري نشر سوې.
اواز:
صالح محمد
................
موسیقي:
د استاد نذرعلی
هارون شیدایی
بلال خان
محمد طارق
.................
ساونډ انجئنر:
جاوید
پروګرام:
(ستوري او سازونه)
امان الله ناصر
تړلې لیکنې
کندهار ولایت کندهار شاعران
مولوي اخترمحمد عثماني
د شهید مولوي عبدالحنان جهادوال  ژوند او کارنامو ته کتنه
لیکنه : عبدالستار سعید
هغه زلمی چې دکندهار دخاکریز په یوه دینداره  کورنۍ کې وزیږېد، مور او پلار یې دیني زده کړو ته وقف کړ خو ده  په پنځلس کلنی خپل درسي کتاب  ونغښت او په پټه جهاد ته لاړ ، په لومړۍ مرحله  کې مجاهدینو دکم عمرۍ له وجې له جهادي صف څخه ستون کړ، خو وروسته یې کم عمر د جهادي جذبې په وړاندې خنډ نه شو او  دکندهار په ارغنداب کې یې   د شوروي لښکرو په وړاندې نه ستړي کیدونکي مبارزه پیل کړه. مګر کله چې شورویان مات شول دنوموړي جهادي تنده لا هم  نه وه  خړوبه، نوځکه یې په کمونیستي کفر پسې پل واخیست ، جهادي روح یې لالهانده وجود په نوې لاره روان کړ ، دافغانستان له  پولو واوښت او دماوراء النهر په تاجکستان کې یې د کمونیزم په خلاف جهاد پیل کړ، تر دوه کلن جهاد وروسته یې په افغانستان کې دفسادپه خلاف دپیل شوي جهاد ملګرتیا وکړه ، دشیشان ، ماوراء النهر ، عربي نړۍ ، افریقا او دنړۍ دهرې برخې له مهاجرو مجاهدینو سره ملګری پاته شو  او کله چې امریکایان په دې هیواد راغلل، یوځل بیا یې په نوې روحیه جهاد ته کارووایه. دزابل ، کندهار او هلمند په اوارو او غرنیو سیمو وګرځید،له دښمن سره په بیا بیا وجنګېد، ترڅو یې ستړی وجود هغه وخت د نه ستړي کیدونکي روح  له بوجه سپک شو چې دهلمند په ګرشک کې یې له تهجدوروسته ددعاء په مهال داوسیدو په مېنه امریکایي بم  ولګېد او دشهادت جام یې ګوټ کړ. شاعر رښتیا ویلي
اذا کانت النفوس کبارا
تعبت في مرادها الاجسام
دمولوي عبدالحنان  روح  زموږ دنورو مجاهدینو غوندې له څو لسیزي  ستړیاوو ، مزلونو ، شهادتونو او هجرتونو سره سره ستړی نه شو  او نه یې هم  مقاومت او حوصله له لاسه ورکړه ، بلکې هغه وخت ارام شو کله یې چې غوښن وجود د کروز په پرخچو ولګېد، ونړېد او دجهادي روح له  ګرځولو بې سیکه شو. هوکې دسترو ارواحو وصف هم دادی ، چې تل وجود ته شکست ورکوي ، او تن یې په وړلو  ستومانه  کیږي او مقاومت بایلي.
پیدایښت او دوژوند ابتدائي مراحل
عبدالحنان جهادوال  په۱۳۸۴ هـ ق/  ۱۹۶۴ میلادي  کال د افغانستان دکندهار ولایت دمرکز  جنوب ته  په پنځوس کیلومترۍ کې  دخاکریز ولسوالۍ  د (لام )  سیمې په اټلي کلي کې وزېږېد ، دپلار نوم یې محمدابراهیم و، دوی دپښتنو له  ( توخي ) قوم  سره تړاو لري ، او کورنۍ یې په سیمه کې په دینداري او نیک کردار سره شهرت درلود.
عبدالحنان لا ماشوم و چې پلار یې ددیني زده کړو لپاره په یوه سیمیزه مدرسه کې شامل کړ، نوموړي په خپل کلي او نږدې سیمو کې دیني کتابونه لوستل، چې تر پنځلس کلنۍ پورې یې په خپله سیمه کې دیني زده کړو ته دوام ورکړ، نوموړی دزدکړو خورا  پوخ استعداد درلود او په لږه موده کې یې خورا ډیر علم ترلاسه کړ.
په جهاد پسې له کوره وتل
هغه مهال چې عبدالحنان نوی دځوانۍ په پړاو ورګډیده په افغانستان کې دکمونیزم او شوروي یرغل په خلاف مسلح جهاد پیل شوی و. نوموړی چې نه ماتیدونکې جهادي تنده یې درلوده ، یوازې دې ته انتظار و چې د عمر له لحاظه   دجهاد وړ شي، خو نوموړی لاپوره دځوانۍ مرحلې ته نه و رسیدلی چې جهادي جذبه ورباندې غالبه شوه. نوموړی ۱۵ کلن و چې دجهاد په نیت له خپلې سیمې هلمند ولایت ته لاړ، په هلمند کې دمجاهدینو ډیرو جبهاتو ته ورغی خو مجاهدینو ځکه ورسره شامل نه کړ چې عمر یې کم و. نوموړی بیرته خپلې سیمې ته راستون شو، خو وروسته  بیا دکندهار ارغنداب ولسوالۍ ته لاړ  او هلته یې دطالبانو په یوه مشهوره جبهه  کې دملاشیرین اخند ترسرپرستۍ لاندې  جهادي دنده پیل کړه.
مولوي عبدالحنان هغه مهال که څه هم دعمر په لحاظ کشر و، خو علمي او جهادي استعداد یې خورا لوړ و. نوموړي دجهاد په ټوله موده کې نه یوازې په خپله دیني زده کړې کولې بلکې نورو مجاهدینو او ملګرو ته یې  هم کتابونه  تدریسول  او په دې توګه یې له جهاد سره سره  علمي افاده او استفاده هم روانه وه.
دکمونیزم په خلاف  جهاد
مولوي عبدالحنان جهادوال په کندهار کې لومړی جهاد دملامحمدشیرین اخند په جبهه کې پیل کړ، وروسته یې په ځینو نورو جبهاتو کې هم جهادي خدمت وکړ او په پای کې یې خپله دمجاهدینو دیوه ګروپ سرپرستي په غاړه واخیسته.
په ارغنداب کې دجهادپه وروستیو مراحلو کې دنوموړي ملګري زیاتره هغه عرب، شیشاني او ازبک مجاهدین وو چې د کمونیزم په خلاف دجهاد لپاره افغانستان ته راغلي وو، له همدې ځایه  له مهاجرو مجاهدینو سره دمولوي عبدالحنان جهادوال انډیوالي پیل شوه ، تردې چې دعمر ترپایه یې له عربو او نورو مهاجرو مجاهدینو سره خورا نږدې ملګرتیا درلوده.
مولوي عبدالحنان جهادوال کلونه کلونه په کندهار کې خپله  مقدسه جهادي وظیفه سرته ورسوله  او کله چې شوروي  یرغلګرو او ملګرو یې شکست وخوړ، نوموړی په منځنۍ اسیا کې په پیل شوي جهادي خوځښت کې دګډون لپاره منځنۍ اسیا ته لاړ، نوموړي دوه کاله دماوراء النهر په سیمه کې په جهادي صفوفو کې تیر کړل. دنوموړي ددې جهادي ژوند په اړه ډیر معلومات نشته  خوهغه څه چې دده ملګرو ته معلوم دي ، وایي چې مولوي عبدالحنان جهادوال صاحب ددې جهادي سفر په مهال په تاجکستان او آذر بايجان  هیوادونو کې دکمونیستانو په خلاف په جهادي عملیاتو کې برخه واخیسته، ددې جهادي سفر په مهال هم په تاجکستا ن کې شهیدجهادوال صاحب یوځل ټپي او یوځل دروسي عسکرو لخوا نیول شوی و، چې په زندان کې شوروي عسکرو سختې شکنجې هم ورکړې وې، خو الله تعالی په خپل فضل سره له دې ټولو امتحاناتو بریالی راویوست  .
ددې جهادي سفر په مهال نوموړي نه یوازې دیوه مجاهد په حیث په جهادي عملیاتو کې ونډه اخیسته بلکې دمجاهدینو دیوه تربیوي معسکر مشري یې هم په غاړه درلوده، شهید جهادوال صاحب له دوه کلونو وروسته افغانستان ته راستون شو.
په اسلامي امارت کې خدمت
په دې مهال دهیواد زیاتره سیمې داسلامي امارت دځواکونو لخوا فتحه شوې وې  او څرنګه چې داسلامي امارت دواکمنۍ او حکومت د چلښت لپاره استعدادونو ته ضرورت و، مولوي عبدالحنان جهادوال صاحب دامیرالمؤمنین ملامحمد عمر مجاهد لخوا وغوښتل شو او په اسلامي امارت کې په خدمت وګمارل شو. نوموړی په هرات کې دافغانستان دشمال لویدیځو ولایاتو د تنظیمه ریاست مرستیال او په همدې حوزه کې دمهاجرو مجاهدینو  مشر وټاکل شو. په هرات کې دنوموړي دملګرو مرکزي قرارګاه په باغ اسلامي سیمه کې وه خو نوموړی به خپله  زیاتره وخت قول اردو ته نږدې په یوه ودانۍ کې اوسیده دامهال  دنوموړي ترسرپرستۍ لاندې ګڼ شمیر مهاجرو مجاهدینو جهادي دنده اجراء کوله  چې له جملې څو تنه پیژندل شوې څيرې لکه ابومصعب الزرقاوي او أبومحمد هم وو، دوی زیاتره دافغانستان  دشمال په مختلفو جهادي لیکو کې دنده اجراء کوله.
امریکایي یرغل او په وړاندې یې جهاد
دامریکا تریرغل وروسته کله چې مجاهدین دافغانستان له ښارونو څخه ووتل  مولوي عبدالحنان جهادوال صاحب هم دخپلې سیمې په خوا ستون شو. نوموړي خپل ټول جهادي امکانات چې مختلفې وسلې او وسائل په کې شامل  وو، هم کندهار ته له ځانه سره راوړل او په دې سیمه کې یې دامریکایي یرغلګرو په خلاف دجهادي فعالیت په تنظیم لاس پورې کړ.
نوموړی تردې وړاندې یوه اندازه وسلې په ځینو مخلصو خلکو ددې لپاره ویشلې وې ترڅو دامریکایانو په خلاف جهاد ته ادامه ورکړي. کله چې خپله کندهار ته راغی نو په کندهار او زابل کې یې له جهادي قومندانانو او بااحساسه خلکو سره لیدنې کتنې پیل کړې او ددې لپاره یې دهیوادنورو سیمو ته هم سفرونه وکړل، ترڅو دجهادي خوځښت په ګټه افکار او امکانات اماده کړي.
له څه مودې ګرځیدلو وروسته نوموړی دزابل  دایچوپان ته لاړ او هلته یې دنورو مجاهدینو په مرسته یو مخفي جهادي مرکز جوړ کړ، خو دغه وخت څرنګه چې نوموړی امریکایانو ته ډیر مطلوب و دوه ځله یې امریکایانو په کور چاپه ووهله ، خو نوموړي ته الله تعالی نجات ورکړ. تردې وروسته  یې دده غوندې کور هم ناکراره شو، لومړی دکندهار ښار ته وکوچیدل خو کله چې هلته ورباندې ګوزاره سخته شوه نوبیا دزابل ولایت  د مرکز مربوط دسینک په سیمه کې میشت شول چې څوکلونو یې هلته تیر کړل، خو په دې ټوله موده کې نوموړی په جهادي سفر  و او ډیر لږ به کورته راتلو، دنوموړی دکورنۍ یو غړی وایي دمولوي صاحب  ټول ژوند کې لس برخې کړو، نو شاید یوازې یوه برخه یې په کور تیره کړې وي او نورې نهه برخې ژوند یې له کوره بهر په جهادي ستړیو کې تیر شوی دی.
په کندهار کې دجهادي مرکز تاسیس
په افغانستان دامریکایي یرغل دریم کال  و چې مولوي عبدالحنان جهادوال صاحب دڅو تنو نورو ملګرو په مرسته دکندهار دخاکریز ولسوالۍ دخنجکتو(Khanjakto ) په غرنۍ سیمه کې لومړنی مخفي جهادي مرکز جوړ کړ. دا جهادي مرکز دغرونو په یوه  لرې پرته سلسله کې جوړ شوچې وروسته په بیا بیا تغیر او پراخ شو  او دجهادي عملیاتو دیوې مهمې هستې رول یې ولوباوو. ددغه مرکز لومړنی دمیشت ځای له بوټو او د ونو له ښاخونو جوړه شوې یوه خارګاه وه، چې  مولوي جهادوال صاحب په خپله د یوه کمره له بیخ سره جوړه کړې وه. په پیل کې دخوراک هیڅ انتظام نه و او دخوراکي موادو دراوړلو لپاره به مجاهدینو په پټه  ۳ ساعته مزل کاوو ترڅو هوارې ته لاړ شي، حتی ډیر ځله به مجاهدینو دخوراک لپاره دغرنیو بوټو له پاڼو او بیخونو استفاده کوله  .
دخاکریز په غرنیو سیمو کې همدا مخفي مرکز چې وروسته  په کې مجاهدینو تربیوي او دسوق الجیش فعالیت هم پیل کړ، په کندهار کې دجهاد له مهمو مراکزو حسابیږي. له همدې مرکز څخه په پیل کې مجاهدینو په خاکریز سربیره دامان ، شاولیکوټ ، نېش  او دروزګان دهراوو ولسوالۍ ته تشکیلات کول او دعملیاتو لپاره یې کوچنۍ ډلې استولې. خو وروسته دغه  عملیاتي ساحه نوره هم پراخه او حتی تر هلمنده ورسیده، تردې چې دهمدې مرکز مجاهدین چې عمومي سرپرستې یې دمولوي جهادوال صاحب په غاړه وه، په ګرشک ، سنګین ، ژړۍ او میوند کې هم جهادي عملیات سرته رسول. دافغانستان دجنوب له مختلفو سیمو څخه به مجاهدین همدې مرکز ته راتلل، چې ځینو به جهادي تربیه حاصلوله او یو شمیر به یې  دجهادي هدایاتو لپاره راتلل.
دغه جهادي مرکز چې دخاکریز په غرونو کې یې موقعیت و او څو ځله یې ځای بدل شو، امریکایانو ورباندې دوه ځله  سخت عملیات ترسره کړل، خو دواړه واري له سخت شکست سره مخامخ شول. لومړی ځل عملیات چې دوه تنه مجاهدین په کې شهیدان شول ، مرکز ته یې ډیر تلفات ونه رسول، خو دوهم ځل ستر عملیات چې دری ورځې یې دوام وکړ، د مجاهدینو د مقاومت له امله دواړو خواوو ته درانه تلفات واوښتل. په دې جګړه کې چې مولوي صاحب مجاهدین په دریو برخو تقسیم کړي وو او په مختلفو سیمو کې له دښمن سره وجنګیدل  دمولوي صاحب دملګرو له جملې ۱۰ تنه شهیدان  او ۲۲ کسه ټپیان شول او یو تن ملګری ژوندی امریکایانو ته په لاس ورغی ، په دې جګړه کې ۱۲ تنه خارجي عسکر هم له منځه لاړل.
په همدغو ابتدایي مراحلو کې که له یوې خوا مولوي عبدالحنان صاحب دهمدې جهادي مرکز په برکت دکندهار په ټولو سیمو کې جهادي خوځښت ته نوې روحیه ورکړه، له بلې خوایې خورا زیات لوی او واړه  جهادي عملیات هم ترسره کړل. په ابتدایي شیبو کې په وړو روزمره عملیاتو سربیره یوه کامیابه جګړه  دنېش ولسوالۍ  د دره نور په سیمه کې وشوه، چې مجاهدینو دکمین په ترڅ کې دامریکایي یرغلګرو دوه ټانګونه او یو دداخلي اردو رینجر مکمل له منځه یووړل او تر شلو تنو ډیر خارجي او داخلي عسکر یې ووژل.
په نورو سیمو کې جهادي فعالیت
د ۲۰۰۵ کال په ترڅ کې هغه مهال چې جهاد علني شوی و  او دکندهار په شمالي او جنوبي سیمو کې مجاهدینو په عملیاتو لاس پورې کړی و ، مولوي عبدالحنان صاحب دکندهار او هلمند په نورو سیمو کې جهادي عملیات پیل کړل. په دې مهال نوموړی داسلامي امارت دمشرتابه لخوا دعمومي نظامي  کمیسیون دمرستیال په حیث ټاکل شوی و، چې زیاتره وخت به یې دکندهار او هلمند په جهادي مراکزو کې تیراوو. په دې مهال دنوموړي ډیر ملګري دکندهار په ژړۍ ولسوالۍ کې په جهادي خدمت بوخت وو، هغه وخت داسیمه  دهیواد دجنوب په سطحه دجهاد له وتلیو سیمو څخه وه دغه راز په میوند ، غورک او ګرشک کې یې هم جهادي وظایف سرته رسول.
په ژړۍ کې نوموړي له امریکایانو سره څوځله خورا سخت جنګونه وکړل او امریکایي ځواکونو ته یې خورا درانه تلفات واړول، له همدې امله  امریکایي ځواکونو  په نوموړي پسې شول  او دده وژلو لپاره یې په سختوهڅو پیل وکړ.
د ۱۴۲۷ هـ  ق کال  دشعبان په ۱۸ نیټه امریکایي ځواکونو دخپلو  هڅو له مخې دکندهار په پاشمول کې دمولوي عبدالحنان صاحب مخفي قرارګاه کشف کړه، چې وروسته یې دکروز توغندي  برید پرې وکړ، په دې برید کې دمولوي عبدالحنان صاحب  د وراره او نائب ګل محمد په شمول  دنوموړي ۱۹ تنه جهادي ملګري شهیدان او ۱۱ نور ټپیان شول ، خو داچې مولوي عبدالحنان صاحب  دا مهال په خپل مرکز کې نه وو الله تعالی نجات ورکړ.
خوله دې برید سره سره په نوموړي پسې امریکایي دښمنان سخت متوجه وو او هره شیبه یې هڅه کوله چې دنوموړي څرک ومومي او برید ورباندې وکړي.
دشهادت پیښه
وړاندې وویل شول چې دمولوي صاحب جهادي مصروفیت ترډیره دهلمند او کندهار په مختلفو سیمو کې و چې له دې جملې د هلمند په ګرشک ولسوالۍ کې نوموړي ډیر وخت جهادي دنده اجراء کوله. د ۲۰۰۷ م کال په لومړیو کې هغه وخت چې مولوي عبدالحنان صاحب  دهلمند په ګرشک ولسوالۍ کې په جهادي خدمت بوخت دامریکایانو لخوا یوځل بیا دنوموړي  دهدف ګرځولو هڅې پیل شوې ، لومړی ځل دګرشک په زمبیلي سیمه کې امریکایانو دمولوي صاحب داوسیدو په سیمه چاپه واچوله چې مولوي صاحب ورسره دنورو ملګرو په ملتیا مقاومت وکړ ، په دې جګړه کې نوموړي امریکایانو ته  هم تلفات واړول، خو دامریکایانو په برید کې دنوموړي ۹ تنه ملګري مجاهدین شهیدان او ۳ ټپیان شول ، خو خپله  مولوي صاحب  ددښمن له محاصرې څخه روغ رمټ ووت.
په راتلونکې شپه ۱۴۲۸/۱/۲۷ هـ ق / ۲۰۰۷/۲/۱۵ م  چې دچهارشنبې شپه وه ، په داسې حال کې چې مولوي صاحب په همدې سیمه  یعني دهلمند دګرشک په زمبیلي کې په یوه اطاق کې و، دنوموړي ملګري وایي چې مولوي صاحب  دتهجد لمانځه ته پورته شوی وو او له لمانځه وروسته په دعاء بوخت وو، چې ناڅاپه امریکایي الوتکو همدا اطاق په نښه کړ او په پرلپسې بم غورځولو یې مولوي صاحب له ۴ نورو کسانو سره یوځای په شهادت ورساوو.
انا لله وانا الیه راجعون
دمولوي عبدالحنان صاحب نږدې ملګری حافظ محمد  چې ډیروخت  یې له مولوي صاحب سره نږدې تیر کړی وایي ، چې مولوي صاحب ترشهادت لږ وخت مخکې راته دخپل شهادت زیری راکړی و، چې دده له خبرې سره سم کټ مټ رښتیا وخوت.
ترشهادت وروسته دمولوي عبدالحنان صاحب جسد خپل کلي ته انتقال شو او دکندهار دخاکریز ولسوالۍ  د اټلي په کلي کې خاورو ته وسپارل شو.
دمولوي عبدالحنان جهادوال صاحب ژوند او خاطرې
حافظ محمد وایي په جهاد کې بیلابیل تکالیف راتلل ، اقتصادي ستونزې، دځای نشتوالی، دخوراک نشتوالی، ددښمن فشار او نور قسماقسم تکالیف  خو الله تعالی دیوه رښتیني مجاهد په صفت مولوي صاحب ته داسې استقامت ورکړی و، چې هرډول امتحاني حالت کې به نورمال و او دوارخطايي او زغم بایللو نښې به په کې نه څرګندیدې.
د زابل ولایت  لپاره داسلامي امارت جهادي مسؤل ملاشرف الدین تقي چې ډیر وخت یې له مولوي جهاد وال صاحب سره نږدې تیر کړی وایي: مولوي صاحب خورا ډیره استغناء درلوده  او کوښښ یې کاوو چې مجاهدین متوکل ، مستغني او له مادیاتو څخه بې پروا روږدي کړي. مولوي صاحب به همیشه ویل چې هیڅکله په جهادي کار کې په دنیا او دنیادارو پورې زړه مه تړئ، دهر کس او ناکس څخه دمرستې پیسې مه اخلئ ځکه په دې سره جهادي برکت له منځه ځي، یوازې  له مخلصو او صالحو دنیادارانو څخه د جهاد لپاره کومک اخلئ.
ملاشرف الدین تقي وایي مولوي صاحب به هر ډول شرایطو کې کوښښ کاوو چې دمجاهدینو حوصله لوړه وساتي، او  د مادیاتو په نسبت ورته معنویاتو ډیر ارزښت درلود. نوموړی وایي :  یوځل له عراق څخه دعراقي مقاومت وتلي مشر شهید أبومصعب الزرقاوي  چې دمولوي عبدالحنان صاحب  دشاګردۍ شرف یې درلود د عراق د جهاد دمشرۍ په مهال یې له مولوي صاحب  سره د ځانګړي قاصد په توسط مکاتبه درلوده او مولوي صاحب ته به یې په لیک کې د ( والدي الاستاذ ) خطاب کاوو، مولوي صاحب ته  یې د ټیلفون له لارې وویل چې که  ستاسو نقدي مرستې ته ضرورت وي، نو له ماسره څومیلیونه ډالر شته کولای شم مرسته درسره وکړم، خو مولوي صاحب په داسې حال کې چې خپله له سختو اقتصادي مشکلاتو سره مخامخ و، ورته وویل چې نه الحمدلله  موږ هرڅه لرو هیڅ مرستې ته  مو اړتیا نشته، مجاهدین مو له هره لحاظه پوره دي.
خو کله مې چې له مولوي صاحب څخه ددې خبرو وضاحت وغوښت ، هغه وویل چې دعراق مجاهدین اوس په مقاومت اخته دي  او دافغانستان جهاد هم ددوی حوصله لوړه ساتي، که موږ په هرحالت کې یو خو دوی زموږ په مقاومت ډیر مورال اخلي، که موږ له دوی نه دمرستې تمه وکړو، نو کیدای شي دوی ووایي چې  دلته مجاهدین په څومره ضعیف حالت کې دي چې له بل جهادي صف څخه مالي مرسته غواړي، نو ښه داده چې موږ دوی ته داسې دضعف انځور ورنه کړو، بلکې  ځانونه قوي وښیو ترڅو ددوی مورال نور هم قوي شي.
ښاغلی تقي وایي مولوي صاحب مجاهدین داقتصادي مشکلاتو په حالت کې هم په لوړه روحیه ساتل او له اقتصادي ستونزو یې نه خبرول او ددې لپاره یې بیلابیل چلندونه کارول، مثلا که کله به اقتصادي مشکلات وو او دڅه شي داخیستلو پیسې به نه وي، مولوی صاحب به چې په مرکز کې کوم ځای ډوډۍ، شریني یابل خوراکي شی ولید چې مجاهدینو بي ځایه ایښی، یا ډوډۍ اضافه شوې، نو به یې ویل چې تاسو مصارف او بي پروایي زیاته کړې او دا مو جزا  ده چې په تاسو شریني بنده ده او یا به یې ډوډۍ کمه کړه.
دنوموړي ملګري وایي مولوي صاحب په شخصي تقوی کې هم خورا غښتلی و، دده ملګرو او خپل اعتراف له مخې  نوموړي له  پنځلس کلنۍ نیولې بیا په ۴۵ کلنۍ کې  تر شهادته  د ۳۰ کاله په موده کې له اسثنایي حالاتو پرته تهجد نه و قضا کړی ، ملګري یي وایي حتی که  به دشپې په وروستۍ برخه کې هم ویده شو تهجد ته پاڅیده ، او خپل ملګري یې هم همیشه تهجد ته هڅول.
دمولوي صاحب بل خصوصیات له مطالعې سره شوق و، په سفر حضر او او هرډول جهادي حالاتو کې به له نوموړي سره ضرور څو کتابونه وو، چې مطالعه کول به یې. دنوموړي ډیر مینه  داسلامي تاریخ، سیر او احادیثو له کتابونو سره وه ، سورت الانفال او سورت التوبه یې خپله هم یاد وو او په خپلو ملګرو یې هم ضرور یادول  او همیشه به یې  دهمدې سورتونو ترجمه او جهادي وعظ کاوو.
د سهار او ماښام  مأثور اذکار دمولوي صاحب ورځني معمولات وو، چې په ملګرو یې هم یادول او ورته تشویقول یي. دمولوي صاحب ژوند ټول مقصودي ژوندو هیڅکله یې بې مورده  وخت تیرول او دودیزه ګپه عادت نه وه، همیشه به یې له وخت نه استفاده کوله  او ډیر ځله به یې مجاهدینو ته دجهادي ترغیب او فکري تربیې په اړه وعظ کاوو.
ملا شرف الدین تقي وایي مولوي صاحب له عامو خلکو سره خورا  دنرمي او زغم رویه درلوده له همدې امله خو یې په خپله سیمه کې بی ساری عمومي محبوبیت درلود، نوموړي نه یوازې دمجاهدینو نظامي  تربیې ته توجه درلوده بلکې  فکرا یې هم مجاهدین داسې روزل چې بیا  بې استقامتي، ضعف او ستړیا ونه پیژني بلکې جهاد ته د عمر کار ووایي.
شیخ نصرالله وایي: مولوي صاحب یو له زبده مجاهدینو څخه و، چې په جهادي چارو کې ډیر محتاط و او تقوی یې درلوده. نوموړي د امریکایانو خلاف د جهاد لومړیو کلونو کې د جهادي ضرورت په اساس او دا چې د هیواد مختلفو سیمو ته یې سفرونه کول نو خپله ږیره به یې لږ لنډوله، یو وخت چې یي د سفر اراده درلوده، ماته یې ویلي و چې ږیره به راته لنډوې،مازدیګر وخت و او ده سبا د تګ اراده درلوده، ما ورته وویل راځه مولوي صاحب اوس داسې ښه فارغ وخت دی او رڼا هم ده، نو ږیره به دې درته لنډه کړم.
خو ده راته وویل زه سبا سهار د سفر اراده لرم او د سفر تر وخته د ږیرې لنډولو ته ضرورت نشته، احتمالا که په شپه کې مرګ راته حاضر شي او ما مخکې له ضرورت څخه ږیره لنډه کړې وې الله تعالی ته به څه ځواب وایم. نو ښه داده چې د ضرورت د پیښیدو یعني سفر له پیل سره هم مهال یې لنډه کړم، ځکه الضرورات تقدر بقدرها.
حافظ محمد وایي مولوي صاحب به ویل چې په جهاد کې د کامیابۍ یوازینی عامل دمجاهدینو عجز، الله تعالی ته زاری او الهي نصرت دی  او د ناکامۍ، شکست او تلفاتو عامل بیا فخر او په خپلو کامیابیو باندې غرور دی، چې دالله تعالی د نارضایت سبب ګرځي، نوځکه به یې مجاهدین همیشه دې ته متوجه کول چې په خپلو لاسته راوړنو فخر ونه  کړي او نه دکبر احساس وکړي، ځکه دا په جهاد کې دناکامۍ سبب ګرځي.
دمولوي عبدالحنان جهادوال صاحب متعهد او متدین ژوند نورهم ډیر دیاد وړ اړخونه لرل چې دلته دټولو خاطراتو ذکر کول به شایدلیکنه ډیر اوږده کړي نوځکه په دې دعاء لیکنه رانغاړو چې الله تعالی دې دنوموړي برکات او استعداد په اوسنیو مجاهدینو کیږدي ترڅو دده غوندې با استقامته او نه ستړي کیدونکي مبارزین ترې جوړ شي ، آمین یا رب العلمین
ليونيد ولاديميروويچ شېبارشين
ليونيد ولاديميروويچ شېبارشين يو روسی پوځي و.
تولید (سوداگري)
تولید (انگريزي: Product) یو وټیز ویی دی چې مانا یی ده له شته امکاناتو څخه په گټې اخستنې سره د اړتیا وړ د توکو او خدمتونو برابرول. تولیدي بهیر د هغو کړنو یوه لړۍ ده چې په کوم کې چې شته سرچینې د اړتیا وړ په توکو باندې اړوي.
وېشنيزه:بازارموندنه وېشنيزه:د تولید سمبالښت
ګفلیا
ګفلیا ښار په مقدوني Гевгелија) د شمالي مقدونیه هیواد په سویل ختیځ ولایت کې موقیعت لري.
ویکیپیډیا:د کارن-نوم بدلول
د کارن نوم بدلولو لپاره مو مېټاويکي ته لاړ شئ او يا هم دلته کلېک وکړئ.
وېشنيزه:ویکیپیډیا
ضياالدين شيرزاد
ضياالدي شيرزاد د ګل محي لدين ځوي او د محمد الدين نمسي د قيام الدين کړوسي ، نوموړي په کال ۱۳۷۵/۸/۱۵ يا ۱۹۹۶/۱۱/۵ ميلادي کال د افغانستان ننګرهار ولايت جلال اباد ښار په عامه روغتون کي د ماسپخين وروسته دي نړي ته سترږي پرانيستلي ، نومړي خپلي لومړني زدکړي د اتمي ويالي په اپتيدايه ښونځي کي پيل کړي ، او په ۱۳۷۶ ـ ۲۰۰۸ ميلادي کال کي د کم عمر لرلو سره سره د افغانستان ملي راډيو تلويزيون کي دنده پيل کړه ، دي خپل ټول فکر د ځوانانو برخي ته کړ او نوموي د ځواناو او ماشومان د روزني او ښه عينده او بدو عاملو نه د لري کيدو برخي کي خورا ډير کارونه او خپروني جوړي کړي د حمدي لپاره دي د مرکزي دفتر او د ماشموانو د خونديتوپ يا ( Save the Children ) دفتر لخوا څو زلي وستايل شو ، په ۱۳۷۸ - ۲۰۰۰ ميلادي کال کي د ايتيلافي ځواکونو سره د خبر جوړولو وروسته د دولت له مخاليفينو له لوري د بريد لاندي راغي ، نومړي د سرسري ټپونو په لرلو سره د بريد نه روغ رمټ راووت ، نوموړي په همدغه کال کي هيواد پريښود او د بلجيم هيواد کي د نامن په ښار کي ميشت شو حاغلي شيرزاد د يو څه مودي لپار د Canal C په نوم بلجيمي تلويزيون سره هم کار وکړ او په همدي ښار کي يي د جهاني راوبيطو په څانګه کي زدکړي پيل کړي ، يو څه وخت وروسته د نامعلوم عذر لرلو سره سره دي اوغوختل چي د Media له نړي ځان لري او د تيرو پلونو د پاکولو پسي کار په لاس شو ، شيرزاد په يو رسمي ليک کي د هغه ټولو تلويزيونو نه غوښتنه وکړه چي د نوموړي ټولي ويډو د YouTube, Facebook او داسي نورو انترنيتي سايټونو نه پکي کړي اما دي يو څه مودي وروسته د سياست نړي ته ودانګل ،  د ډيورنډ کرښي په نوم يو سياسي پالټي لخوا په بلجيم هيواد کي د ريسس په توږه وګومارل شو
مریم سلېمانخېل
مریم سلېمانخېل د افغانستان د اسلامي جمهوریت د چارو د ادارې د نړیوالو اړیکو مشره (رئیسه) ده.
لومړنی ژوند:
مریم "سلېمانخېل" د حمیدالله سلېمانخېل لور او د نورمحمد سلېمانخېل لمسۍ ده، اصلي ټاټوبی یې لوگر دی او نیکونه يې له پکتیا څخه راغلي دي؛ هغه د امریکا په لاس انجلس کې زيږېدلې ده.
زده کړې:
مریم خپلې منځنۍ زده کړې په کالیفرنیا کې د اگورا (Agora High School ) په ښونځي کې کړې. او په ۲۰۱۰ میلادي کال کې له پاریس ( Paris College) څخه د عامه اړیکو په برخه کې فارغه شوې ده. هغې دغه راز له CSLA پوهنتون څخه په ۲۰۱۳ کې د ارواپوهنې په برخه کې ډيپلومه هم تر لاسه کړې.
دندې:
مریم سلېمانخېل په امریکا کې د خپل لومړني مالي گروپ The Fist Financing Group، د بنسټ اېښودو تجربه کړې. دغه راز په امریکا کې د افغانانو ایتلاف په نوم گوند مرستیاله وه. مریم سلېمانخېل د افغانستان د ۲۰۱۴ کال د ولسمشریزو ټاکنو لپاره د نوماند او اوسني ولسمشر محمد اشرف غني په کمپاین کې د رسنیو سلاکاره وه.
گواهتي
وېشنيزه:د هند ښارونه
امنيه قومندان
امنيه قومندان Police commissioner يا Police chief يو چارواکي ته وايي چې د يو ولايت، ولسوالۍ او يا يوې سيمې د امنیت بشپړې چاري پر غاړه لري. د امنيه قومندان د وظيفې ځای ته امنیه قومندانۍ ويل کېږي. په ځينو سيمو کې په مختلفو وختونو کې مختلف امنيه قومندانان تر نورو سياستوالو او مشرانو ډير واک درلودونکي وي، د مثال په توګه په افغانستان کې د کندهار پخوانی امنیه قومندان جنرال عبدالرازق تر ډيرو امنيه قومندانانو او قومي مشرانو تکړه وو. د ممبئی ځينې امنيه قومندانان هم کله نا کله ډېر واکمن وه. په افغانستان کې امنيه قومندان د خپلې سيمې ځواکونه بدلولی سي، نوي عسکر هم ځای پر ځای کولای سي، د افغان امنيه قومندان واک په ولایت کې د پوځي کچې تر ټولو لوی واک او خو د اساسي قانون پر اساس هيڅ ډول سياسي واک نه دی، خو په کندهار کې د امنیه قومندان واک دومره زيات وي چې د والي څخه علاوه و هرچاته امر او لارښودنه کولای سي، او په سيمه کې يې خبره منل کېږي. خو ډير کله داسې وي چې امنيه قومندان تر والي خو پرېږده، حتآ تر يو سيمييز قومندان هم کمزوری وي، داسې هغه ترسره کېږي چې قومندان د سيمي سړی نه وي او د سيمي د حالاتو بې خبره وي.
مسلمان عالمان چې د پهودو لخوا ترور شوې
مسلمان عالمان چې د يهودو لخوا ترور شوې.
ليکنه: عبدالواجد نياﺯى
ويل کيږې چې په ۲۰۰۳ نه تر ۲۰۰۶ پورې صهيونيستانو ۵۳۰ عراقي عالمان او ۲۰۰ پوهنتون استادان ترور کړې دې.
کله چې عراق د امريکا لخوا اشغال شو. نو اسرائيلو د امريکا په همکارې ۵۲ عراقې اټومې او بيولوژيکې عالمان شهيدان کړل. او د مسلمانو هيوادونو عالمانو ترور کولو لړې فعلا هم دام لرې.
۱- ډاکټر يحيى المشد مصرى عالم د اسکندريه الکټريک پوهنتون څخه ۱۸۵۶ په ميلادې کال کې فارغ شو. هغه د انور سادات وخت کې د عراق هستوى پروګرام کې ګډون وکړ. خو ۱۹۸۰ کال کې په فرانسه کې ترور او مړې يى په يو هوټل کې پيدا شو.
۲- سميره موسى مصرى عالمه د اټوم انجيره وه ، سميره موسى د فزيک اټومې انجينرې څخه فارغه وه. او امريکا ورته پيشنهاد وکړ چې مونږ درته تابعت در کوو مونږ سره کار وکړه. ونه منله، هغه مصر ته راغله او د اټومې ټولنې بنسټ يي کيښود. په ۱۹۵۲ ميلادې کال کې امريکا ته په سفر تللې وه او د امريکا کلفرنيا ښار کې ترور شوه. په موټر ووهل شوه
۳- حسن کامل الصباح لبنانې عالم او مخترع چې امريکا کې ترور شو.
۴- رمان حسن رمال لبنانې عالم چې فرانسه کې ترور شو. يو فرانسوى اخبار د لوبون په نوم رمان حسن ته د فزيک په برخه کې عصر ستر عالم لقب ورکړې وه.
۵- نبيل فليفل د هستوي انرژۍ عالم چې ۳۰ کاله عمر يى لره. ژوندې نادرکه شو. او ۱۹۸۴ م کال کې مړې بيت العور علاقه کې پيدا شو.
۶- جمال حمدان مصرى مورخ ۱۹۹۳ م کال مصر کې يی آپارتمان ته اور واچول شو شهيد شو. ورور يی رسنيو ته وويل چې په سر داسی  نښه وه چې په تيره څيز وهل شوى وې.
جمال حمدان درې کتابونه تاليف کړې وه چې مهم کتاب يى الیهود و الصهیونیه و بنواسرائیل وه. د مرګ پس همده بلاک لاندې پوړ کې يوه بهرنې ښځه او سړې ژوند کاوه. دوه مياشتي کېدې اوسيدل. خو د پيښه نه بعد نادرکه شول.
۷- سمير نجيب د مصر هستوې عالم او د امريکا ډيټرويټ پوهنتون استاد د مصر او اسرائيلو جنګ نه پس پريکړه وکړه، مصر ته راغى په لاره کې يى موټر په ټيلر ووهل شو ترور شو.
۸- ابراهيم الظاهرى عراقى هستوې عالم چې د کاناډا څخه هستوى علومو کې دکتورا لرله ۲۰۰۳ م کال کې خپله موټر ډريورى کوله د يو ټکسى څخه په اسلحه نښه شو او شهيد کړل شو (ترور شو).
۹- جاسم الذهبي عراقی پروفيسور او د بغداد پوهنتون اقتصاد پوهنځې رئيس ۲۰۰۶ م کال کې د پوهنتون په لاره کې په اسلحه ترور شو.
۱۱- دکتور على مصطفى مشرفه مشهوره فزيک پوه په ۱۹۵۰ م کال کې مسموم او سکندريه کې شهيد شو.
۱۲- سعيد السيد بدير مصرې عالم او سپوږمکۍ متخصص ۱۹۸۹ م کال سکندريه کې ومړ. ﺯياتو وګړو او ميرمنې ويل چې وژل شوى ده.
۱۳- فادى البطش فلسطينى عالم چې د برق انجينرې کې د مالیزيا څخه د بهترين Research کوونکې جایزه ګټلې وه. يا يی ترلاسه کړى وه. ۲۰۱۸ م کال کې ترور شو.
۱۴- سلوى حبيب څو کتابونه اسرائيلو او صهيونيزم په اړه ليکلې آخرنې کتاب يي د صهيونستانو نفوس په افريقا کې په نامه وه. خپل اپارتمان کې شهيده شوه.
او استاد سلوى حبيب د افريقا مطالعاتو مرکز غړې هم وه.
۱۵- مسعود على محمدى ايرانې عالم، متخصص د اټوم فزيک په برخه کې مسعود انفجار په واسطه د موساد لخوا ترور شو. او قاتل ونيول شو. او اعدام شو.
۱۶- مجيد شهريارى د ايران هستوې عالم د يو بل هستوې عالم فریدون عباسی سره يو ځاى قتل شو.
په ۲۰۰۱۰ م کال کې يو نقاب لرونکې شخص د دوې په موټر کې بم نسبوى دواړه وژل کيږې.
۱۷- ابوبکر عبدالمنعم مصری عالم په مراکش، علمې غونډه کې ترور شو. دا غونډه د نړيوالې اټومې انرژې اژانس لخوا مراکش کې دايره شوې وه. يو چا ورته په غونډه کې شربت راوړ هغه شربت کې ﺯهر ول، لمنځه لاړ.
عبدالواجد نیازی
پښتو اوسنى شعر
د پښتو اوسنى شعر د شلمې زېږدي پېړۍ له راپيليدو سره پيل شو. دا وخت پښتو شعر د موضوع او جولې دواړو له اړخه بدلون وموند او نوې لارې او لوري يې پيدا كړل.
د پښتو شعر په دې موضوعي او ښكلي بدلون كې كورني او بهرني عوامل اغېزمن وو. پښتو شعر له هماغه پيله د ژوند شعر وو او د پښتنو د ژوند بېلابېل اړخونه پكې راغبرگېدل. په ۱۹ زېږدي پېړۍ كې انگريزانو دوه ځلي پر افغانستان تېرى وكړ او د دواړو تېريو په پايله كې يې غاښ ماتوونكې ماته وخوړه او دغې سکالو (موضوع) په پښتو شعر كې ژور غبرگون وموند. انگريزانو د افغانستان د خوړلو لپاره د ۱۹ پېړۍ په پاى (۱۸۸۳ زېږدي) كې د افغانستان په زړه كې د ډېورنډ د ناولې كرښې په تېرولو سره موجوده افغانستان د خپل لاسپوڅي پاچا امير عبدالرحمن خان په لاس كې وركړ او د تحت الحمايه حكومت له لارې يې اداره كاوه. تر ډيورنډ كرښې ها خوا سيمې يې په برتانوي هند ورگډې كړې او تر خپل سيده ښكيېاك لاندې يې راوستې.
د هېواد دغه ظالمانه وېش د هېواد روښاندي او دراك زامن ودرول او په لره او بره پښتونخوا كې د مبارزې احتجاج، قيام او پاڅون لپاره تابيا كېدله. پښتو شعر له همدې وخته په لره او بره پښتونخوا كې د آزادۍ د شعار په توگه خپل غږ راپورته كړ او د خپلواکۍ غوښتنې په نوي مضمون سمبال شو.
په افغانستان كې د ۲۰ پېړۍ له راپيليدو سره د افغانستان مستبد او زورواک (ديكتاتور) پاچا امير عبدالرحمن خان مړ شو او د هغه د تعليميافته، خو عياش زوى امير حبيب الله خان په پاچا كيدلو سره د هېواد روښاندو د نسبي سياسي تنفس زمينه ومونده او د رسنيو او سياسي مبارزې له لارې له كورني استبداد او بهرني ښكيېاکه د خلاصون لپاره راولاړ شول. پر ۱۹۰۶ زېږدي كال په افغانستان کې د سراج الاخبار په نامه یوې چاپي رسنۍ په کار پيل وکړ، خو د لومړۍ گڼې تر خپریدو وروسته یې د چاپ مخه ونيول شوه. تر دې وروسته پر ۱۹۰۹ ز كال د مشروطيت غورځنگ په نامه يو سياسي گوند جوړ شو، خو مستبد حكومت د بهرني ښكېلاك په نغوته د دغه غورځنگ سرلاري او غړي اعدام او بنديان كړل. بيا هم روښاندو په بله بڼه خپل روښاندي كار ته دوام وركړ او پر ۱۹۱۱ ز كال علامه محمود طرزي د سراج الاخبار افغانيه په خپرولو سره فكري مبارزه پيل كړه. په دغه اخبار كې علامه محمود طرزي د پښتو د ښكېلاك ضد او ويښوونكو شعرونو خپرول پيل كړل. دا شعرونه دلته هم لوستل كېدل او د ډيورنډ كرښې ها خوا هم د پښتونخوا خپلواکي غوښتونكو لوستل او لاس په لاس گرځيدل. له دې سره جوخت پر ۱۹۱۰ ز كال ارواښاد راحت زاخيلي هم په پېښور كې د افغان جريدې په خپرولو سره د هغه ځاى د شاعرانو د استعمار ضد او آزادي غوښتونكو شعرونو په خپرولو لاس پورې كړ. له دې سره په پښتو شعر كې د روڼتابه نوې دوره پيل شوه او د سکالو له مخې په نوې روحيه او نوي مضمون پښتو شعرونه وويل شول.
ګومري، بوټسوانا
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
پښتو اوسنى شعر
د موضوع له نويوالي سره د شعر د زړو قالبونو د ماتولو هڅه هم پيل شوه او په دې ترتيب د موضوع او بڼې له پلوه په پښتو شعر كې بدلون او ان اوښتون راغى.
ګومري، بوټسوانا
ګومري د بوټسوانا په شمال لویدیز سیمه کې یو ښار دی، چې په 2000 کې یې 7,478 نفوس درلود، چې 3,482 یې نارینه او 3,996 یې ښځې وې.
پښتو اوسنى شعر
كله چې د پښتو نوي شعر لړۍ علامه محمود طرزي په خپل اخبار كې پيل كړه، انگريزي ښكيلاك سخت ټكان وخوړ، ځكه دا اخبار په لره پښتونخوا كې هم لوستل كېده او پښتانه يې د انگريزي ښكيلاك پر ضد پارول. هغه وو چې انگريزانو خپل لاسپوڅي واكمن امير حبيب الله خان ته له برتانوي هنده رسمي ليكونه راولېږل چې د پښتو شعرونو خپرول دې په سراج الاخبار افغانيه كې بند شي. حكومت به علامه محمود طرزي ته د پښتو شعرونو خپرولو امر وكړ، خو طرزي به څه وخت د پښتو شعرونو خپرول وځنډول او تر دمې وروسته به يې يو ځل بيا يو پښتو شعر چاپ كړ او يو ځل بيا به له برتانوي هند نه د انگريزي ښكېلاك د احتجاج غږ راپورته شو. دى به بيا يو وخت غلى وو او د فرصت په برابرۍ به يې يو ځل بيا پښتو شعر چاپ كړ او دې يو گام پر شا او دوه گامه پر مخ سياست تر هغه دوام وكړ، چې پر ۱۹۱۹ ز كال د افغانستان ځوان ټولواك اعليحضرت غازي امان الله خان له پاچا كېدو سره سم د افغانستان بشپړه خپلواكي اعلان او ترلاسه كړه.
ګومري، بوټسوانا
سرچینې
وېشنيزه:افريقايي ښارونه
پښتو اوسنى شعر
په سراج الاخبار كې لومړنى چاپ شوى پښتو شعر د مولوي صالح محمد هوتك وو، چې د ۱۹۱۴ ز كال د جون پر ۲۵ نېټه د عبدالرحمن خان لودين له يوې يادونې سره خپور شو. د مولوي صالح محمد هوتک د شعرونو خپريدلو دوام وكړ او د ۱۹۱۴ ز كال په پاى كې، چې د لومړۍ نړيوالې جگړې په ترڅ كې انگريزانو د تركيې د اسلامي هېواد پر ضد لښكر كشي كوله، د افغانستان ملت يې سخت وپاراوه. انگريزانو هڅه كوله چې افغانستان بې طرفه پاتې شي او د افغانستان له تر لاس لاندې امير نه يې د بې طرفۍ ژمنه واخيسته، د سراج الاخبار د ۱۲۹۴ لمريز كال د وري د ۲۶ نېټې په گڼه كې د مولوي صالح محمد هوتک د يوه شعر خپرېدلو، چې پكې راغلي وو:
انگريزان تلولي كړل، د افغانستان بې طرفۍ ته يې په شك وكتل، لومړى يې په برتانوي هند كې د اخبار د دې گڼې د خپريدلو مخه ونيوله، بیا يې د برتانوي هند فارن سكرټري د صوبه سرحد چيف كمشنر ته وليكل: « د كابل د شاهي مدرسې يوه تن صالح محمد نومي په پښتو يو شعر ويلى چې خداى المان د برتانيې پر ضد پاڅولى. څرنگه چې شعر په پښتو دى، نو مطلب يې دا دى چې په صوبه سرحد كې هم نشر شي، نو په برتانوي هند كې د سراج الاخبار د اپرېل د ۱۶ گڼې د خپريدو مخه ونيسئ!» ورپسې يې د انگليس د ((سي. آى. ډي)) يانې څارگرۍ سروال (استخباراتو رييس) ته راپور وركړ او بيا نو د هند مرستيال واکمن (وايسرای) د افغانستان امير ته يو له سرټكونې ډك ليك وليكه، څو د سراج الاخبار غوسمنه ژبه بنده كړي. تر لاس لاندې امير ځواب وركوي چې د سراج الاخبار مدير ته ويل شوي چې پاروونكي مطالب نشر نه كړي او همدا وو چې په سراج الاخبار كې د پښتو نشراتو لومړۍ څپه غلې شوه. څرنگه چې علامه محمود طرزي ته د دې كار دوام د سراج الاخبار په مرگ تماميده، نو ځكه يې مصلحتاً د څه وخت لپاره د پښتو شعرونو خپرول وځنډول.
سراج الاخبار د ۱۲۹۴ لمريز كال په غويي كې د پښتو يو بل بادرده او هېوادپال همكار وموند. دا ځوان د سراجيه ښوونتون (دارالمعلمين) مدير غلام محي الدين افغان وو، چې خپلې د وطن د مينې ترانې يې ورته وسپارلې:
ورپسې په بېلابېلو گڼو كې د عبدالعلي مستغنى، عبدالهادي داوي او نورو شعرونه راغلل. بيا د دغه كال په ژمي كې د انگريزانو د ياد شوي گواښ او مخالفت له امله سراج الاخبار پښتو برخه نه درلوده.
د ۱۲۹۵ لمريز كال په پسرلي كې يو ځل بيا د مولوي صالح محمد په شعرونو سراج الاخبار پښتو خپرونې پيل كړې. د همدې كال د ليندۍ د ۱۹ نېټې په گڼه كې د ((حسيات ملي)) تر سرليك لاندې د ملا محمد خان عرض بيگي يوه خوږه ملي چاربيته خپره شوه:
په دې توگه علامه طرزي يو ځل بيا په سراج الاخبار كې پښتو خپرونې ورو ورو اوج ته ورسولې او يو ځل بيا يې د خپلې آرې موخې په لور يون پيل كړ. هغه د غلام محى الدين افغان وطني او ملي شعرونه پرله پسې پكې خپاره كړل او پښتو خپرونو ته يې پراختيا وركړه. د همدغه كال د مرغومي د پنځمې نېټې په گڼه كې محمود طرزي او د هغه ملگرو يو بل زړور توب وكړ. هغوی په داسې وخت كې چې پاچا په ننگرهار كې وو، د عبدالهادي داوي د ((بلبل گرفتار)) دري شعر خپور كړ چې د افغانستان د آزادۍ غوښتنې هيله پكې نغښتې وه. د ۱۲۹۶ لمريز کال د غبرگولي د دويمې نېټې په گڼه كې د ادبيات ملي تر سرليک لاندې د دې شعر پښتو ژباړه، چې مولوي صالح محمد په ځانگړي خوږوالي او سلاست كړې وه، خپره شوه. ورپسې سراج الاخبار د خپل ژوند تر پايه (۱۹۱۸ ز کال) پورې پښتو شعرونه خپاره كړل او له دې لارې يې د پښتو اوسني ادب وروزه.
او دويم شعر يې چې ارواښاد عبدالهادي داوي ويلى دى: