cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ترکیې د خپلواکۍ جګړه
د ترکیې د خپلواکۍ جګړه (پیل، د ۱۹۱۹ز کال د مې ۱۹مه – پای، د ۱۹۲۳ز کال د جولای ۲۴مه) د یو لړ پوځي هلو-ځلو ټولګه وه، چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې د عثماني سترواکۍ د ماتې له امله د یادې سترواکۍ د ځینو برخو له اشغال کېدو او وېشل کېدو وروسته د ترکانو ملي غورځنګ لخوا ترسره شوې. دغه هلې-ځلې په لوېدیځ کې د یونان، په ختیځ کې د ارمنستان، په سوېل کې د فرانسې، په بېلابېلو ښارونو کې د وفادارانو او بېلتون غوښتونکو، او د قسطنطنیې (استانبول) شاوخوا کې د برتانوي او عثماني پوځیانو پر وړاندې ترسره شوې. په هماغه وخت کې، د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې د ارمنیانو ټولوژنې او نورو توکمي اقلیتونو د تصفیه کولو عملیاتو د ادامي په لړ کې—د ترکیې ملي غورځنګ د ځایي عیسویانو د محوه کولو لپاره د دوی ټولوژنه او تبعید پیل کړ. د یادو هلو-ځلو په پایله کې د ترکیې جمهوریت جوړ شو. *
په داسې حال کې چې، لومړۍ نړیواله جګړه د عثماني سترواکۍ لپاره د مودروس اوربند سره پای ته ورسېده، متحدو ځواکونو د سیمو اشغالولو او تصرف کولو ته ادامه ورکړه. د عثماني سترواکۍ قوماندانانو د متحدینو او عثماني حکومت له امر څخه له دې امله چې ورته وویل شور تر څو خپل ځواکونه تسلیم او منحل کړي، سرغړاوی وکړ. یاد بحران هغه وخت خپل اوج ته ورسېد چې شپږم سلطان محمد، یو معتبر او لوړ پوړی جنرال مصطفی کمال (اتاترک) پاشا، د نظم د بېرته په ځای کولو لپاره اناتولیې ته ولېږه؛ خو مصطفی کمال د عثماني حکومت، متفقو ځواکونو او مسیحي اقلیتونو په وړاندې د ترکیي ملتپالانو مقاومت ته توان ورکوونکی او بیا یې مشر شو.
په اناتولیه کې د قدرت په خلا باندې د بیا کنټرول ترلاسه کولو په هڅه کې، متحدینو د یونان لومړی وزیر الفتریوس ونیزلوس وهڅاوه ترڅو یو لښکر اناتولیې ته ولېږي او سمیرنا (ازمیر) ونیسي، چې په غیر مستقیمه توګه د ترکیې د خپلواکۍ جګړې د پیل لامل شو. ډېر بېلابېل ملي کنګرې سره یوځای شوې چې، په انقره کې د لویې ملي جرګې (GNA) د رامنځته کېدلو لامل شوې، دا د مصطفی کمال په مشرۍ یو مخالف حکومت و چې، د اتحاد او پرمختګ کمېټې له پاتې غړو څخه جوړ شوی و. په عین حال کې، متحدو قدرتونو په عثماني حکومت فشار راوست ترڅو د اساسي قانون اجرا موقوفه کړي، د استازو جرګه وتړي او د سیوریس تړون چې د ترکیې د ګټو سره په ټکر کې و او د "انقرې حکومت" غیر قانوني اعلان کړی و، لاسلیک کړي.
په راتلونکي جنګ کې، د قوایې ملي (Kuva-yi Milliye) په نامه غیر منظمې ملېشې په سوېل کې فرانسوي ځواکونو ته ماتې ورکړه او د کاظم کارابکیر پاشا په مشرۍ غیر منظم واحدونه د بالشویک ځواکونو سره د ارمنستان د وېشلو لپاره لاړل، چې په پایله کې یې د کارس تړون (د ۱۹۲۱ز کال په اکتوبر میاشت کې) لاسلیک شو. د خپلواکۍ د جګړې لوېدیځه جبهه د ګریکو-ترکیې جګړې په نامه مشهوره وه، چې په لومړیو کې یې یوناني ځواکونه د غیر منظم مقاومت سره مخ شول. په هر صورت، په لومړۍ او دویمې انونو جګړو کې د یونانیانو سره د انقرې د ځواکونو د جنګېدلو په پایله کې د عصمت پاشا د قوایې ملي ملېشه په منظم پوځ بدله شوه. یوناني پوځ په کوتاهیا-ایسکیشهېر جګړه کې ښکاره بریا ترلاسه کړه او پرېکړه يې وکړه چې، د انقرې ملت پاله پلازمېنه باندې برید وکړي، ترڅو خپلو اکمالاتي لیکو ته پراختیا ورکړي. ترکان د ساکاریا په جګړه کې بریالي شول او د لوی یرغل په مقابل کې یې ځوابي برید وکړ، چې په ترڅ کې یې یوناني ځواکونه د درې اونیو په اوږدو کې له اناتولیې وشړل. جګړه په اغېزناکه توګه د ازمیر په بېرته نیونې او چاناک قلعې په بحران سره پای ته ورسېده، او په مودانیا کې د یو بل اوربند د لاسلیک لامل شوه.
په انقره کې لویه ملي جرګه (GNA) د ترکیې د مشروع حکومت په توګه وپېژندل شوه، چې د لوزان تړون یې (د ۱۹۲۳ز کال په جولای میاشت کې) لاسلیک کړ، دا تړون د سیوریس تړون په پرتله د ترکیې لپاره ګټمن و. متحدینو د اناتولیې او ختیځ تریس ښارونه تخلیه کړل، عثماني خلافت ړنګ شو او ټولواکي یا سلطنت منسوخ شو او د ترکیې ملي جرګې (چې تر ننه پورې د ترکیې بنسټیزه مقننه اداره ده) د ۱۹۲۳ز کال د اکتوبر په ۲۹ مه د ترکیې جمهوریت اعلان کړ. د جګړې، د عیسویانو تبعید، د عثماني سترواکۍ تجزیه کېدنې او ټولواکۍ یا سلطنت د منسوخېدنې سره، د عثماني خلافت دور پای ته ورسېد، او د اتاترک د اصلاحاتو په مرسته، ترکانو د ترکیې عصري، سیکولر ملي-حکومت جوړ کړ.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پای: د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر له میاشتې څخه د ۱۹۱۹ز کال د مې تر میاشتې پورې
د ۱۹۱۸ز کال د اوړي په میاشتو کې، د محور قدرتونو مشران پوه شول چې، د عثماني سترواکۍ په ګډون یې په لومړۍ نړیواله جګړه کې ماتې خوړلې ده. تقریباً په هممهاله توګه، د سپتمبر په ورستیو او د اکتوبر په لومړیو کې، د فلسطین او بیا د مقدونیې جبهو سقوط وکړ. د فلسطین په جبهه کې عثماني پوځونو له برتانویانو کلکه ماتې وخوړله، چې اناتولیې ته یې لاره خلاصه کړله. په بالکان کې، د بلغارستان د اوربند د لاسلیک ناڅاپي پرېکړې، له قسطنطنیې (استانبول) څخه ویانا او برلین ته اړیکه پرې کړه او بې دفاع عثماني پلازمېنه یې برید ته پرانیستې پرېښوده.
د سترو جبهو تر ماتېدو وروسته، ستر وزیر طلعت پاشا د یوه اوربند د لاسلیک کولو قصد وکړ او د دې لپاره چې د نوي حکومت سره د اوربند تړون په نسبتاً اسانه شرایطو لاسلیک شي، د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر په ۸ مه نېټه یې استعفا ورکړه. د مودروس تړون د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر په ۳۰ مه نېټه لاسلیک شو، چې د عثماني سترواکۍ لپاره یې لومړۍ نړیواله جګړه پای ته ورسوله. دوه ورځې وروسته د اتحاد او پرمختګ کمېټې (CUP) چې عثماني سترواکي یې له ۱۹۱۳ز کال راهیسې د یو-ګوندي دولت په توګه اداره کوله، خپله وروستۍ کنګره جوړه کړه، په کومه کې چې د دغه ګوند د منحلېدو پرېکړه وشوه. طلعت، انور پاشا، کمال پاشا او د اتحاد او پرمختګ کمېټې څلور نور لوړ پوړي غړي په هماغه شپه په یوه الماني توغندي ویشتونکې بېړۍ کې له عثماني سترواکۍ وتښتېدل او هېواد یې د قدرت په خلا کې پرېښود.
د مودروس اوربند او اشغال
د ۱۹۱۸ز کال د اکتوبر په ۳۰ مه نېټه د عثماني سترواکۍ او د لومړۍ نړیوالې جګړې د متحدینو ترمنځ د مودروس د اوربند تړون لاسلیک شو، چې د لومړۍ نړیوالې جګړې د منځني ختیځ په ډګر کې یې دښمنۍ پای ته ورسولې. د تړون په بنسټ، عثماني پوځ باید منحل شوی وای، سمندري ځواکونه یې متحدینو ته سپارل شوي وای او په قفقاز او پارس کې اشغال کړې سیمې یې باید تخلیه کړې وای. سربېره پر دې، د تړون اوومې مادې متحدینو ته دا حق ورکړی و چې، هغه جنګي کلاوې چې د دردانیل او باسپورس تنګي یا ابنا ګانې ورڅخه کنټرولېدې، ونیسي؛ او د "بې نظمۍ په صورت کې" د هرې هغې سیمې نیول چې امنیت ته په کې ګواښ وي، په ځانګړې توګه شپږ ختیځ ولایتونه چې د اتحاد او پرمختګ کمېټې د حکومت لخوا په کې د عثماني ارمنیانو ټول وژنه ترسره شوې وه. د "اوس لپاره"، د هوهینزولرن، هابسبورګ او رومانوف په برخلیک اخته عثماني کورنۍ وتښتېدله ترڅو د خپلې سترواکۍ اداره کولو ته ادامه ورکړي، که څه هم چې، د پاتې حاکمیت په قیمت ورته پرېوته.
لرې ختيځ اروپا وخت زون
د لرې ختیځ اروپا وخت (Further-eastern European Time) د وخت زون UTC+0 دی.
نور وګورئ
وېشنيزه:وخت وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت واحد
د بدګمانۍ اسباب:
بدګماني هغه بد عمل دی چي د انسانانو تر مينځ د ډېرو ستونزو سبب او لامل جوړيږي او د ډېرو انسانانو پر انفرادي او اجتماعي ژوند باندي منفي اغيزه لري.
ددې ترڅنګ چي بدګماني لويه ګناه ده لوی بشري جرم هم دی ځکه د بدګمانۍ تاوان هم بدګمانه انسان ته او مقابل لوري ته رسيږي.
ددې لپاره چي موږ ځانونه د بدګمانۍ څخه وساتو بايد د بدګمانۍ اسباب وپېژنو چي په لاندي ډول يې يادولای سو:
۱ - ناپوهي:
ناپوهي هغه شی دی چي په سبب يې يو شخص پر بل شخص باندي بدګمانه کيږي ځکه د ناپوهۍ له امله انسان ته حقيقت نه معلوميږي، د شريعت د احکامو په حکم او حکمت نه يې خبر او د بل انسان په وړاندي خپل مسئوليت نه پېژني نو ارومرو پر نورو انسانانو باندي بېله کوم دليله بدګمانه کيږي لکه ذوالخويصرة چي د ناپوهۍ له کبله يې پر رسول الله صلی الله عليه وسلم د غنيمتونو په وېشلو کي نيوکه وکړه او هغه يې په بې عدالتۍ باندي متهم کړ.
۲ - بد قصد:
ځيني خلګ په هرڅه پوهيږي خو د ناوړه قصد درلودلو له کبله پر يوه پاک انسان باندي بدګمانه کيږي ځکه دی غواړي هغه شخص بدنام کړي او ددې لاري څخه خپل ناوړه هدف ته ورسيږي، کڅه هم ممکن دا بدګماني شعوري وي او يو ډول تظاهر وي خو پدې خاطر چي دداسي هدف تعقيبول انسان په تعصب اخته کوي او د انسان عقل له مينځه وړي نو ځکه دغه انسان پداسي منفي ګرايي باندي روبدی وي چي هرڅه ته د شک او ترديد په سترګه ګوري او پر ډېرو پاکو انسانانو يې ګمان بد وي لکه يهود چي د حقائقو پېژندني سره سره پر مسلمانانو باندي بدګمانه وه.
۳ - د نفس متابعت:
ځيني وختونه د نفس متابعت ددې سبب جوړيږي چي انسان دي پر بل انسان بدګمانه سي ځکه نفس د انسان په بدن کي د شيطان جاسوس دی او ټولو شيطاني دسيسو ته لاره آواروي چي يو يې بدګماني ده.
امام عزالي رحمه الله فرمايي: ته بايد پر مسلمان باندي دده د مسلمانۍ په خاطر بدګماني ونکړې که دي پدې خاطر پر يوه مسلمان بدګماني کول چي يو ناوړه عمل دي د بل چا څخه ليدلی وو نو يقينا ته د جنايت او ګناه مرتکب سوې.
که تاريخ ته وګورو صحابه رضي الله عنهم چي کله د مسلمانانو ښارونو ته داخلېدل پر هيچا يې دا ګمان نه کوی چي دده مال به حرام وي سره ددې چي د دوی په وخت کي حرام مالونو هم شتون درلود او د هر چا په مال کي د حرام احتمال وو.
۴ - د فاسقانو او بدو خلګو ملګرتيا:
۵ - د تهمت ځای ته ورتلل:
بل سبب د بدګمانۍ دادی چي څوک د بدګمانۍ ځای ته ورځي؛ پدې صورت کي ارومرو خلګ پر ده باندي بدګمانه کيږي، حضرت عمر رضي الله عنه فرمايي: من أقام نفسه مقام التهم فلا يلومنَّ من أساء به الظنَّ.[الأربعين الطائية] ژباړ: څوک چي ځای ته د تهمت ولاړ سي نو هغه څوک دي نه ملامتوي چي پر ده باندي بدګمانه کيږي.
۶ - حسد او کينه:
ځيني وختونه حسد او کينه د بدګمانۍ سبب جوړيږي ځکه د هر انسان سره چي د بل انسان په اړه حسد پيدا سي نو په وړاندي يې هيڅ مثبت فکر نه کوي بلکي تل يې په اړه منفي فکرونه کوي او تل ورباندي بدګمانه وي.
ځيني خلګ داسي طبيعت لري چي په انساني غيرت کي ډېر اسراف ورڅخه کيږي؛ پدې معنی سره چي په غيرت کي تر حد اضافه تېری ورڅخه کيږي د بېلګي په ډول د خپلي ښځي په اړه په حجاب کي ډېر توغل کوي او د هغې هر حرکت ته د بې حجابۍ په سترګه ګوري، يا په عموم کي د ښځي لپاره په بند او محدود ژوند باور لري نو ځکه دده د فکر خلاف هري کړني ته يې د شک په سترګه ګوري او يا هم د نورو انسانانو په ژوند کي دخالت کوي او په خپل فکر د ژوند محدوديت ورته ټاکي چي په مخالفت کولو سره يې دستي بدګماني ورته پيدا کيږي.
دپښتو نثر دريمې دورې ادبي اثار
د نثر دريم دور ادبي اثار
خوشحال خان
1)دستار نامه
اول نثري تخليق په شلو خصلتونو او شلو خويونو 1076 کښې په رنتهمبور جېل کښې ليکلې ده۔ 2)بياض
وخت په وخت خوشحال اېمل او دريا خان او ځينې نورو سياسي کسانو ته ليکلي دي۔ 4)ترجمه شوي کتابونه
لکه هدايه او ايينه او عيار دانش 5)زنځيرۍ
پښتو شارټ هېنډ ليک کتاب دې چې خوشحال خاندان استعمالو لو۔
عبد القادر خان خټک
1)ګلدسته اول
ګلستان سعدي (656ھ) پښتو ترجمه چې 1124 کښې شوې ده۔ترجمه اسانه او ځينې فارسي ترکيبات هم لري۔
ګوهر خان 1)قلب السير
ګوهر دېوان لرلو خو ناياب دې
1)تاريخ مرصع
افضل خان دا کتاب دپاره استفادې د خوشحال بياض تذکرت الابرار والاشرار(افغاني انساب)  تاريخ خان جهاني و مخزن افغاني (افغانانو ابتدا نه تر سوري خاندان)نه کړې دي۔ کتاب اول کښې مشهور پېغمبران بيا بر صغير حکمرانان بيا پښتنو تاريخ او بيا پښتنو قبيلو (خټک قبيلې) او اخر کښې وليان معرفي شوي دي۔
1)مقدمه دېوان
خپل دېوان باندې يي ډېره دقيقه مقدمه سره د عربۍ او فارسۍ ګرانو ټکو ليکلې ده۔
د هوتکو او سدوزو دور
پټه خزانه (1141) د 139 ھ نه 1141 پورې پنځوس شاعران معرفي کوي‌۔ نثر ساده او با محاورا لري۔ تاريخي اهمیت يي زيات دې۔ دغه کتاب نه نورو اثارو پته لګي لکه لرغوني پښتانۀ   تاريخ سوري وغېره 2)حلاصت الفصاحت(فصاحت علم) 3)خلاصت الطب (طب علم) دېوان يي هم و۔
پير محمد کاکړ
1)معرفت الافغاني
دا کتاب پښتو زدکړې دپاره و۔ پښتو صرف و نحو لغات او متلونه يي لرل۔نثر يي خوږ او ساده او روان دې۔
مسعود
1) ادم خان درخو
ادم خان درخو (1000ھ) په نثر کښې وليکله۔ سره د نثر اشعار يي هم استعمال دي۔
نورمحمد
1)نافع المسلمين
دې خپله عالم و ځکه يي کتاب کښې ديني موضوعات بيان دي او نثر يي روښان غوندې مسجع دې۔او ځينې نظمونه لري۔
ملا يونس توخي
1)جامع الفرايض
دې د هوتکو شاه حسېن باچا درباري عالم و او خلقو ته يي سبق ښودلو ځکه يي ديني کتاب و کښلو۔چې ناياب دې۔
مظفر
1)تاريخ اعثم کوفي
کتاب يي د افضل خان خټک په وينا دفارسۍ نه ترجمه کړو۔ نثر ساده روان او د افضل خان نثر غوندې دې۔پادري هيوز دا اثر د افضل خان ګڼي چې غلط دې۔
يار محمد هوتک
1)مساييل ارکان خمسه
دغه کتاب کښې فقهي مساييل دي خو اوس ناياب دې۔ دې شاعر او عالم و ميراوس خان ځوي شاه حسېن باچا به دۀ ته اشعار د اصلاح دپاره راوړل۔
حاجي ابراهيم
1) دزقوم بادشاه قصه
دغه کتاب نسخه قاضي اثر صيب سره شته۔
2)دسيف الملوک قصه
دغه کتاب نسخه پېښور عجايب ګر کښې شته۔ دۀ نثر سجع لري او دا قيصې د عربۍ او فارسۍ ترجمې ښکاري۔
امير محمد انصاري
1) ګلستان سعدي دوم
د عبد القادر نه پس دۀ هم ترجمه کړې دې۔دې نسخه لندن ميوزم کښې د 129 صفحو سره شته۔نثر يي د عبد القادر نثر ته نشي رسېدې۔
نواب محبت خان
1)رياض المحبت
د پښتو غټ لغت او ګرايمر و او د افعالو ګردانونه يي هم ورکړي وو ۔ پښتو لغات يي په فارسي معني کړي وو۔ دۀ په اردو فارسي  او عربي اشعار لرلو او په سنسکرت پو هېدو په فارسي يي تاليفات وو ۔ښه عالم و
الله يار دوم
1)عجايب اللغات
دې کښې پښتو هندۍ فارسۍ او عربۍ ټکي غونډ کړي دي۔کتاب سرييزه کښې پښتو ځينې قواعد ليکلي دي۔ الله يار د محبت خان ورور و چې هغه هم رياض المحبت لغت ليکلې و۔
نواب مستجاب خان 1)ګلستان رحمت
دې کښې خپل پلار خافظ رحمت خان او د هند پښتنو ژوند حالات ليکلي دي۔
1)فرهنګ افريدي
دې کښې فارسۍ مصدرونو او لغاتو مقابل کښې پښتو انګريزي کشميري او اردو مترادف لغات ليکلي دي۔
شمس الدين کاکړ
1)سراج الموتی‌‌ٰ
دې کښې فقهي او ديني مسلو بيان و۔ دې ښه عالم او شاعر او دېوان هم لري۔
انفنيټي ټاور
انفنيټي ټاور متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 76 منزلونه دي او ددې لوړوالی  306 ميټر (1,005 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د ختیځې اروپا وخت زون
د ختیځې اروپا وخت زون (Eastern European Time) د وخت زون UTC+2 دی.
نور وګوره
وېشنيزه:وخت وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت واحد وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:01 وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:02 وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:12 وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:00
عثمان غازي
لمړئ عثمان یاهم عثمان خان غازي چي دارطغرل زوی اودترکانو دغزقبیلې له قايي ښاخ څخه بلل کیږي دعثماني ټولواکمنۍ (خلافت) بنسټ ایښودونکی دی. عثمان غازي په ۱۲۵۸زیږدیزکال چي له ۶۵۶هجري ق سره سمون خوري دروم په سلجوقي سلطنت کي نړۍ ته سترګی وغړولې اوپه 1326زیږدیزکال کي وفات سو.
دعثمان ژوند
دارطغرل تروفات وروسته چي دروم په سلجوقي سلطنت (اوسنی ترکیه) کي رامنځ ته سو دقایا (قايي) په نوم قبیلې غازي عثمان خپل مشر وټاکه اوهغه ته یې دواکمنۍ چاري وسپارلې. دعثمان دغه ټاکنه له دې کبله هم اړینه وه چي نوموړی په فوځي چارو پوه اودپلار سره یې اوږه پراوږه دولتي کارونه سرته رسولي وه، یوازینئ کس چي دعثمان له دغه ټاکني څخه ناخوښه وو هغه دده اکا دنداربېګ وو اوڅه عمریې پردغه ټاکنه باندي پټه خوله ونیول خوپه وروسته کي کله چي دعثمان د دښمنۍ تور ورباندي ثابت سو په قتل ورسېدی.
دغازي عثمان خان دژوند په اړه ویل کيږي چي نوموړي پخپله سیمه کي دیوبزرګ سره چي اده بالي نومېدی ډیري نژدې اړیکي درلودې اویوه ورځ کله چي یې دهغه بزرګ لور ولیدل زړه یې ورباندي بایلود اوله اده بالي څخه یې غوښتنه وکړه چي په نکاح یې ورکړي، اده بالي که څه هم چي دعثمان یاده غوښتنه ترڅه وخته پرځای نکړه خو وروسته راضي سو اوخپله لوریې عثمان ته په نکاح ورکړه.
دعثمان حکومت
عثمان خان د دیارلسمي زیږدیزي پېړي په پای کي دپلار ترمرګ وروسته واک ته ورسېدی اوله رسېدوسره سم یې دختیځ روم پرعیسايي سلطنت باندي جګړه پیل کړه. داهغه وختونه وه چي په اسلامي نړۍ کي دمغولو سترتاړاکونه روان وه اوپه زرګونو مسلمانان اوغیرمسلمانان یې له تېغه وویستل. عثمان خان چي له مغولوڅخه لیري اودسلجوقي حکومت ترلاس لاندي یې دیو سیمه ییز امیرپه توګه دنده سرته رسول دسلجوق واکمن غیاث الدین کیخسرو له لوري دخپلي سیمي امیر ټاکل سوی وو اوهرډول اختیارات یې په لاس ورکړي وه.
دعثمان خان دواکمنی په وړاندي ترټولو لمړئ ګواښ اینه ګول سیمه وه ځکه دهغه ځای رومي واکمن ترعثمان خان په ځواک کي پورته وو اوکله چي عثمان خان لمړنئ یرغل ورباندي وکړ رومي واکمن ماته ورکړه اودعثمان وراره یې وواژه. په دویمه جګړه کي چي دعثمان اوقرجه حصار دواکمن ترمنځ پیښ سو عثمان خپل ورور هم لاسه ورکړ خونوموړی ددې هرڅه سره سره خپله مبارزه پرېنښودل اوپه هغه جګړه کي یې دقرجه حصار واکمن ته ماته ورکړه. تردې پیښي وروسته عثمان په ۱۲۹۱ز کي قرجه حصار فتحه اوځيني نوري سیمي یې هم لاندي کړې.
دقرجه حصار ترفتحي وروسته دعثمان رومي دوست چي میخایل نومېدی له نوموړي سره یوځای سو اویوشمېر نوري سیمي یې هم په لاس راوړې. همدغه کیسې رواني وه چی په سلجوق واکمني کي حالات خراب سول اوعثمان له دغه حالاتوپه ګټي اخیستني خپل ځان ترډېره پوري خپلواک کړ. ترخپلواکي وروسته عثمان نورهم پرمختګ وکړ اوتر بورسه ښار پوري چي څومره سیمي پرتې وې هغه ونیول سوې.
دکوسه میخایل تراسلام راوړلو څوکاله وروسته دبورسه ستراتیژیک ښار دعثمان ترمحاصرې لاندي اولس کاله یې دوام وکړچي په پایله کي یې هغه ځای داسي وخت فتحه سو کله چي عثمان دمرګ پربستر پروت وو.
دعثمان غازي مړینه
عثمان غازي په ۱۳۲۶ز کال کي دبورسه له فتحي سره یوځای وفات اودخپل وصیت مطابق په هم هغه ښارکي خاورو ته وسپارل سو.
دعثمان غازي کورنۍ
غازي عثمان شپږ زامن دعلاءالدوین، ارخان، پازارلي، چوپان، ملک اوحمید په نومونو درلودل اویوه لور یې فاطمه نومېدل. دغازي عثمان دوې مېرمني وې چی یوه مال خاتون اودویمه رابعه بالاخاتون نومېدل.
دغازي عثمان کړه وړه
غازي عثمان پخپل شخصي ژوندکي ډېر اسلام پاله، پردین مین اودښو اخلاقو څښتن بلل کېدی اوپه حکومتي چاروکي یې دخپلي سیمي خلک ډېر خوشاله ساتلي وه. دنوموړي داخلاقوپه اړه عثماني تاریخ پوهان به ځانګړي ډول ترکان بېلابېل نکلونه راوړي اوعثمان یې داخلاقو دیوې بیلګې په توګه معرفي کړی دی. یوځل دنوموړي په سلطنت کي دکوم عیسايي اومسلمان پرڅه خبره جنجال راغلی او دواړه دقضاوت اوفیصلې لپاره عثمان ته ورغله. څرنګه چي په دې جنجال کي کي عیسايي پرحق وو نوځکه عثمان دهغه په ګټه فیصله وکړه اوپه دې سره عیسايي دومره خوښ سوچي له خپلو ملګرو اوکورنۍ سره یې ایمان راوړ اوداسلام په مبارک دین مشرفه سو.
سرچینې
تاریخ عثماني/ لیکوال/ چارشی لی (کتاب)
http://www.theottomans.org/english/family/osman.asp
ختیځې اروپا اوړي وخت زون
د ختیځې اروپا د دوبي وخت (Eastern European Summer Time) وخت زون UTC+3 دی.
نور وګوره
وېشنيزه:وخت وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت واحد
اور
اور د تودوخې او رڼا انرژي ده چې د کیمیاوي تعامل په جریان کې خوشې کیږي او د شیانو د سوځولو یا احتراق پایله ده. اور ژبه، تودوخه او روښانتیا لري، او د اور لګیدلو موادو پورې اړه لري، د اور رنګ او د ژبو شدت یا اندازه توپیر لري. ځینې اورونه، لکه د سوځیدونکي شمعې شعله، دومره ګرمه ده چې د ionized ګاز اجزا ولري او د پلازما په توګه ګڼل کیدی شي. که څه هم په ساینسي ټولنه کې په دې اړه اعتراضونه موجود دي. د اور تر ټولو کوچنی شکل د اور په نوم یادیږي.
ډېری ساینس پوهانو په تیرو وختونو کې اور د څلورو اصلي عناصرو څخه ګڼل کیده چې کائنات جوړوي. په ایران او افغانستان کې اور ته ډېر درناوی کېده او له همدې امله ځینې زردشتیان په غلطۍ سره د اور عبادت کونکي پېژندل شوي. له ایرانیانو او زردشتیانو پرته، د نورو مذهبونو پیروانو ته دا عنصر لږ یا ډېر ارزښت لري، لکه څنګه چې د بودا پیروان هیڅکله په مړینه اور نه مړکوي.
خوندیتوب
د اور یا د هغې لوګي ته د انسانانو د زیان رسولو له امله، په تېرو وختونو کې د اور په وړاندې د خوندیتوب زیاتوالي او د ناغوښتل شوي پېښې مخنیوي لپاره ډېر کار ترسره شوی. د اور د جوړیدو د اصلي عواملو ترکیب ته د اور مثلث ویل کیږي. د اور مثلث د اکسیجن، احتراق وړ موادو او تودوخې څخه جوړ دی، کوم چې د سوځیدنې سلسله تعاملات پیل کوي. د اور د پیل یا خپریدو څخه د مخنیوي لپاره، دا د اور د مثلث د یوې برخې د ورکیدو لپاره کافي دي.
د اور د کلمې اصل
په عصري فارسي او په مختلفو ژبو کې اور ته د اتش، اتش، تیش، آدیش، ازار، اګر، عیر، الووو (د خراسان په ځینو سیمو کې) ویل کیږي. اتش چې په تهراني ژبو او ځینو نورو ژبو کې د اتش تلفظ دی، په پهلوي کې اتش او په دري فارسي کې عیش هم وو. په تاجیکي فارسي کې دې ته  اوتاش  (otas̆) هم ویل کیږي او په کردي کې ورته Avar and Agar (کرد: Avar and Agar) ویل کیږي او په ترکي کې ورته Ott (ott) وایي.
په اور باندې تسلط
د اور وژنې ماسټر کول د انسان په ژوند کې یو له مرحلې څخه و ، کوم چې د دوی په ژوند کې د یو لړ انقلابي پرمختګونو او له نورو انتروپایډونو څخه د دوی د توپیر لامل شو. اور د تودوخې، پخلی او ساتنې لپاره جوړ شوی و. د خوړو پخول د خواړو هضم او ژاولو اسانه کوي او د انرژي اندازه ډیروي چې له خواړو څخه ترلاسه کیدی شي ، کوم چې د خوړو په موندلو کې د انسانانو وخت کموي. په اور باندې د انسان د تسلط دقیق وخت معلومول اسانه کار نه دی. داسې شواهد شته چې له یو څخه تر یو نیم ملیون کاله وړاندې په سویلي افریقا کې او شاوخوا 700 څخه تر 800 زره کاله وړاندې په میسوپوتامیا (منځني ختیځ) کې د اور د پیل کیدو شاهدان دي، مګر د دې سیمو د خلاص طبیعت له امله کیدای شي دا اورونه وي. د بریښنا محصول، او نه د انسان جوړ شوی. په 2012 کې، د هغه اور پاتې شوني وموندل شول چې شاوخوا یو ملیون کاله وړاندې اور لګیدلی و. په جنوبي افریقا کې د وانډرورک غار کې دا اور د انسانانو د یو ډول لخوا رامینځته شوی ، کوم چې ډیری احتمال د قد سړی دی. مګر د خوړو د پخولو سیسټم د شتون لومړنی شواهد چې په کې اور، شنه او تنور شامل دي شاوخوا 400 زره کاله دمخه تاریخ لري.
په خرافاتو کې اور
په لرغونې افسانه کې، پرومیټیوس د خدایانو څخه اور غلا کړی او انسانانو ته یې ورکړی، او د دې له امله، هغه ته د سخت عذاب سره مخ شو چې هره ورځ یو عقاب د هغه ځګر وخوري. اور ته د پخوانۍ نړۍ د متمدنو هیوادونو لخوا خورا درناوی شوی. د هندوانو په نظر کې د اور څښتن ته اگني ویل کېده، یونانیانو د اور د خدای " هیسټیا " د کور او کور د خدای په توګه ګڼله، او رومیانو د ویستا کنوارو په مرسته د اور سپیڅلي اور ساتنه کوله. په فورم کې د هغې قبر، او چینایي ، خدای اور د "ساو وانګ" په نوم یاد کړ. ایزد ازر هم د ایرانیانو په منځ کې د ستاینې وړ و.
یهودان اور ته ځانګړې پاملرنه کوي، ځکه چې د دوی په عقیده، لس حکمونه د اور سره نازل شوي، او څښتن ، د دوی خدای، د موسی لخوا په غره کې د اور په توګه لیدل شوی. د هغه په تفسیر کې، د اور ژبه د څښتن ژبه ده. په ډیری مذهبونو او کلتورونو کې چیرې چې قرباني یو له اصلي دودونو څخه دی، اور د پاکوالي، پاکوالي یا رب نښه ده. البته، په عیسویت کې، د دوزخ اور د اوږدې مودې لپاره د خدای او آسمانونو د رڼا په وړاندې ولاړ دی. په قرآنکریم کې د دوزخ د اور او د اور د عذاب یادونه شوې ده او شیطان او پیریان له لوګي پرته له اور څخه پیدا شوي دي.
په هند-اروپايي خلکو کې اور
اور د لومړیو انسانانو لپاره ځانګړی اهمیت درلود. له هغه وخته چې انسان اور په لاس کې اخیستی، دا د هغه بدلون له امله چې د هغه په ژوند کې یې راوستی د انسان لپاره ځانګړی ارزښت ترلاسه کړی. کله چې انسان اور ته ډېر پام او درناوى وکړ، د هغې ځواک يې درک کړ او په پايله کې يې د مرستې، ملاتړ او پياوړتيا اړتيا پيدا شوه. له هغه وخت راهیسې چې فوق العاده ملکیتونه اور ته منسوب شوي ، د دې لومړی او اصلي دنده د شیطانانو مخنیوی و. اور تیاره لرې کوي او دښمنان له مینځه وړي. دا مفکوره شاید د شپې د غلو او وحشي حیواناتو له برید څخه سرچینه اخیستې وي. همدارنګه شیطان د انسان په فکر کې د وېرې یا ناروغۍ یا آفت مجسمه ده او اور د خپلې رڼا په رڼا کې د شپې وېره له منځه وړې او هم یې د انټي سیپټیک خاصیت له امله ناروغي له منځه وړې ده. د پخوانیو وختونو راهیسې د هند - اروپایانو ترمنځ، اور د شیطانانو یا بدو ځواکونو د لیرې کولو او د خدایانو یا ښو ځواکونو د جذبولو لپاره کارول کیږي. له همدې امله څرګنده ده چې د اور اهمیت د هند او ایرانیانو له وخته راهیسې د ایران او هند په خاوره کې د خلکو په ژوند کې رول لوبولی دی. هغه سړه چاپېریال چې اریایان ترې راوتلي د اور په دې ارزښت او اهمیت کې اغېزمن دی. بیا لوړ ځواک اور ته منسوب شو او دا د بدو ځواکونو او حتی په هند کې د انسانانو او خدایانو ترمینځ د اړیکې په توګه کارول کیده. اور د هند-اروپايي خلکو ترمنځ د کورنۍ د ژوند مرکز و او وروسته د اسرار په فضا پوښل شوی و. د اګني او عطار تر منځ د مشترکاتو ډیری ټکي شتون لري، چې دا ښیي چې د هند-ایران د یووالي په وخت کې د اور وژنې یو ډول دود و، چې په وروستیو وختونو کې د اګني او عطار د لمانځلو دوام دی.
پخوانیو ایرانیانو اور ته ډیر ارزښت او اهمیت ورکاوه، تر دې چې په (۹ فرغارد ) کې لیکل شوي دي: هغه څوک چې ستاسو د ضدیت له امله اور ته لاس اچوي، ووهه. په زردشتي مذهب کې، اور ته د خلاصون او بسپنه ورکولو مراسمو ته د "ظهر اور" ویل کیږي. د یزشان په څیر رسمونو کې، سپیڅلی اور په یوه ځانګړې خونه کې ایښودل کیږي چې یوازې عبادت کونکو ته د ننوتلو اجازه ورکول کیږي. دا اور د خوشبوي لرګیو سره بوی شوی چې ځینې وختونه د مذهبي خلکو او د خلاصون په مراسمو کې د ګډون کونکو لخوا راوړل کیږي. په یزشان کې اور د توجه مرکز دی. اصلي عبادت کوونکی د مراسمو په جریان کې تل اور ته مخ اړوي او د اور په لور ډیری دعاګانې کوي او په مراسمو کې د اور شتون د مراسمو یو له اړینو عناصرو څخه شمیرل کیږي.
د هندیانو په منځ کې د خدای په توګه د پیژندلو سربیره، اور د انسانانو د نړۍ او د خدایانو نړۍ ترمنځ د اړیکو په توګه هم پیژندل کیږي. اور د یاجنا په رسم کې خورا مهم دی. په هند کې د اور د رول او ارزښت سربیره خدایانو ته د تاوان رسولو په توګه، اور هم په ځانګړې توګه د یجنا په رسم کې مهم دی. د یجنه مراسم د اور له شتون پرته نشي ترسره کیدی. هغه اور چې د یاجنې په مراسمو کې کارول کیږي باید خورا پاک وي او د لرګیو یا تیږو د ټوټو سره یوځای په مینځلو سره رامینځته کیږي. د ایران او هند په مذهبونو کې د اور اهمیت او ارزښت چې له خورا پخوانیو وختونو څخه سرچینه اخلي، نه یوازې د دوی په مذهبي دودونو کې، بلکې د دوی په ورځني ژوند او ژورو باورونو کې هم ساتل شوي.
په زردشتي مذهب کې اور
ایرانیانو څلورو عناصرو اوبه، باد، ځمکه او اور ته ډېره پاملرنه وکړه او ستاینه یې وکړه. په عین وخت کې، اور د نورو دریو په پرتله د ایرانیانو په منځ کې ډیر عام و، نو نورو قومونو فکر کاوه چې د دوی خدای اور دی. فردوسي په شاهنامې کې د اور په اړه د پخوانیو ایرانیانو د عقیدې په اړه لاندې لیکي:
د زردشت په عقیده کې، ازار د اور معنی لري او د آشا، احورا د حقیقت او پاکوالي نښه ده. اور یوازینی ماده ده چې ککړتیا نه لري. دا په هرصورت پورته کیږي. دا پخپله سوځي او نورو ته تودوخه او رڼا ورکوي. اور د مینو اخشج دی چې نورو دریو ګیتوی اخشیج ته ژوند ورکوي، اوبه ، هوا او خاوره. اور دومره پاک او آسماني دی چې د فکر او حکمت بڼه ګڼل کیږي. خالص اور او رڼا د زردشتیانو سمبولونه او مذهبي پیژندونکي دي. د لمانځه په جریان کې، مومنان د رڼا په لور ودریږي او د احورا مزدا یکتا عبادت کوي. د ژوند اور ته په دعا کولو سره، کوم چې په اویستا کې موږ د ژوند ځواک سره سمون ګڼو، موږ په ګټي کې سمه پیژندنه او پیژندنه ترلاسه کوو. په اوستا کې یو مهم ټکی دا دی چې هر انسان باید په هر وخت او هره ورځ کې د پاکو عناصرو سره د ژوند اور سوځوي. ځکه چې اور د انسان په روحانيت کې د پاکوالي نښه او سمبول دی، کله چې دوی وغواړي چې اور بل کړي، باید د خوشبو وچو لرګیو څخه کار واخلي چې پرته له لوګي سوځوي. دا پدې مانا ده چې هره ورځ د بیدارۍ او د پاکوالي رڼا سره د ژوند اور روښانه کړئ. راځئ چې پوه شو چې د ژوند د ابدیت هیله دا ده چې د مزدا رڼا او جواهر ته ورسیږو او ورسره یو شو.
په «یسنا، هوت ۶۲» کې آذر احورايي د «ښایسته دعا»، «خلاصونکی» او «پناه ګذار» په څېر ځانګړتیاوو سره ذکر شوی او له هغه څخه یې د خوښۍ، اوږد عمر، د ټولو د هوساینې، هوساینې او روښانتیا غوښتنه کړې ده. نو که موږ هر یو د هورا د ایمان رڼا ولرو، چې د ساینس او پوهې له لاسته راوړلو او په هغه باندې د عمل کولو څخه ترلاسه کیږي، نو په پای کې به هغه اسانه او پراخه راحت، حکمت، پراخی، د ژبې فصاحت او روانی هوښیارتیا او له هغه وروسته لوی حکمت، ښه او بې ضرره او له هغه وروسته به موږ همت، استقامت، هوښیارتیا او بیداره، د برومند او کاردان بچیان، هیوادوال او د ټولنې غړي، لوړ حوصلې، نیکمرغه، د ازادۍ غوښتونکي او زړور سړي چې د هیواد کور به سوکاله کړي. دعا).
له همدې امله، رڼا خورا مهم دی. د ایران په کلتور کې اور د ستاینې وړ طبیعي پدیدې څخه دی ځکه چې دا د ژوند تودوخه د نورو موجوداتو په بدن کې راوباسي او د هغې په رڼا سره چې د احرار د ازار نښه ده، د هورا مزدا ژوند روښانه کوي. ملګرو، تر هغه وخته پورې چې په لرغوني ایران کې زموږ پلرونو د هریو د اور لپاره امشسپدان او ایزداني ځای پر ځای کړل او د ټولو لپاره یې د جشن او خوښۍ بنسټ کېښود. یو له هغو څخه د اور لمانځنې دي، چې ځنډ یې د آرین جشنونو ته رسیږي. آذر په اوستا کې "اتر/اترش" او پهلوي کې "اتور/اتخش" او په فارسي کې نن "آزر/اور" دی. ازار د احرامزدا د اور او اور ساتونکی خدای دی. دوی د اور پیدا کول، چې په ټول وجود کې جریان لري، اردبیشت سره نښلوي. د خپل بنده پهلوي کتاب کې د پیدایښت په برخه کې راغلي دي: «نور درې تنه د اردبیشت د مینانو څخه دي. هغه د نړۍ له پیدایښت څخه اور قبول کړ."
د اور ډولونه
د پخوانیو ایرانیانو په وینا، د اور څو ډولونه شتون لري:
سرچینې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ايسټ پيسيفک سينټر ټاور ای
ايسټ پيسيفک سينټر ټاور ای چين په ښار  شينزين کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 85 منزلونه دي او ددې لوړوالی  306 ميټر (1,004 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2012 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
علمي توکمپالنه
علمي توکمپالنه چې کله ناکله  بیولوژیکي توکمپالنې هم بلل کېږي، داسې یوه کاذبه علمي عقیده ده چې ګواکي د توکمپالنې (توکمیز تبعیض)، توکمیز ټیټوالي یا توکمیز غوره والي د ملاتړ یا توجیې لپاره تجربي شواهد موجود دي. علمي توکمپالنه د تاریخ له نظره په ټوله علمي ټولنه کې اعتبار ترلاسه کړ، خو نوره علمي نه ګڼل کېږي. په بیولوژیکي جلا ډلو د بشریت وېشل کله ناکله د توکمیزپالنې، توکمیز ریالیزم یا د توکمیز علم په نوم یادېږي. عصري علمي اجماع دا نظر ردوي، ځکه چې د عصري جنیټیکي څېړنو سره انطباق نه لري.
علمي توکمپالنه، د انسان پېژندنې د طبقه بندیو په وړاندې کولو کې چې له فزیکی پلوه مجزا انساني توکمونو ته د انسانانو د نفوس له طبقه بندۍ څخه ملاتړ کوي، انسان پېژندنه (په ځانګړې توګه فزیکي انسان پېژندنه)، د انسان جسمي اندازه ګیري یا انتروپومټري، د ککرۍ اندازه ګیري یا کرینیومیټري، تکاملي بیولوژي او نورې څانګې یا کاذبې – څانګې ناسمې استعمالوي، ناسمې تعبیروي یایې تحریف کوي، چې یو شمېر یې امکان لري د نورو څخه غوره یا ټیټ وي. علمی توکمپالنه د ۱۶۰۰ ز کال له لسیزې څخه د دوهمې نړیوالې جګړې تر پای ته رسېدو پورې عامه وه. علمي توکمپالنه د شلمې پېړۍ له دوهمې نیمایي راهیسې منسوخ او نااعتباره تر نیوکې لاندې نیول شوې، خو بیا هم په دوامداره توګه د توکمیز کتګوریو په شتون او اهمیت باندې د باور او د غوره او ټيت توکمونو د مراتبو د سلسلې پربنسټ د توکمپاله نړیوال لید د ملاتړ یا اعتبار لپاره کارول کېږي.
علمي توکمپالنه د دوهمې نړیوالې جګړې له ختمېدو وروسته په ځانګړې توګه د یونیسکو د توکمپالنې ضد په لومړنۍ بیانیه "د توکم مسئله" ( ۱۹۵۰ز کال) کې په تیوري او عمل کې رسماً وغندل شوه: "د توکم بیولوژیکي حقیقت او د توکم افسانې تر منځ باید توپیر وشي. د ټولو ټولنیزو عملي موخو لپاره 'توکم' هغومره چې ټولنیز افسانه ده، بیولوژیکي پدیده نه ده، د "توکم" افسانې ډېر لوی انساني او ټولنیز زیانونه رامنځته کړي. په وروستیو کلونو کې یې د انسانانو ژوند ته سخت زیان اړولی دی او د بې شمېره کړاوونو لامل شوې ده." د هغه وخت راهیسې، د انسان په تکاملي وراثت او په فزیکي انسان پېژندنه کې پرمختګونه د انسان پوهانو ترمنځ د یوې نوې اجماع لامل شوې دي، دا چې انساني توکم  بیولوژیکي پدیده نه بلکې ټولنیزه سیاسي پدیده ده.
عموماً د علمي توکمپالنې اصطلاح کله چې په ډېر عصري تیوریو، لکه د بیل کورو (۱۹۹۴ ز کال) نظریاتو کې پلي کېږي، په منفي معني کې کارول کېږي. منتقدین استدلال کوي چې دا ډول آثار د توکمپالنې په پایلو پر اصل لکه د توکم او ځیرکتیا تر منځ جنټیکي اړیکه باندې ولاړ دي، چې شته شواهد یې ملاتړ نه کوي. خپروندویې لکه د بشر درې میاشتنۍ ژورنال (Mankind Quarterly)، چې په ښکاره ډول د "توکم حساسیت" ژورنال په توګه رامنځته شوه، په عمومي ډول د علمي توکمپالنې لپاره د تبلیغ د وسیلې په توګه ګڼل کېږي، ځکه چې دوی د انساني تکامل، ځیرکتیا، توکمپوهنې، ژبې، افسانې، لرغونپوهنې او توکم په اړه حاشیوي تفسیرونه خپروي.
د روشنګرۍ دورې متفکرین
د روشنګرۍ دورې په اوږدو کې (د ۱۶۵۰ ز کال له لسیزې څخه د ۱۷۸۰ ز کال تر لسیزې پورې دوره ده)، د انسان د اصل و نسب یووالي یا مونوجینیزم (monogenism) او  انسان د اصل و نسب څووالی یا پولي جینزم (polygenism) شهرت ترلاسه کړ، که څه هم د ۱۹ پېړۍ په اوږدو کې د معرفت پېژندنې په بڼه منظم نشو. مونوجینیزم ادعا کوي چې ټول توکمونه یو واحد اصل لري، پداسې حال کې چې پولي جینیزم داسي نظر دی چې هر توکم جلا اصل لري. د "توکم" او "نوعې" کلمې تر ۱۸ پېړۍ پورې د تبادلې وړ وې.
فرانسوا برنیر
فرانسوا برنیر (۱۶۲۰ – ۱۶۸۸ ) یو فرانسوی طبیب او توریست و. په ۱۶۸۴ ز کال کې یې یوه لنډه مقاله خپره کړه، چې انسانیت یې په کې په "توکم" وېشلی، افراد او په ځانګړې توګه ښځې د پوستکي د رنګ او یو څو نورو فزیکي ځانګړتیاو له مخې جلا کوي. دا مقاله په مستعار نوم په Journal des Savants کې چې په اروپا کې ترټولو لومړنۍ خپور شوی علمي ژورنال ؤ، " په ځمکه کې د ساکن انسان د بېلابېلو نوعو یا توکمونو په وسیله د ځمکې د نوي وېش" تر سرلیک لاندې خپره شوه.
نوموړي په مقاله کې څلور مختلف توکمونه جلا کړل: ۱) په لومړي توکم کې د اروپا، شمالي افریقا، منځني ختیځ، هند، سویل ختیځې آسیا او امریکا نفوس شامل ؤ، ۲) په دوهم توکم کې د جنوبي سهارا افریقایان شامل ؤ. ۳) په دریم توکم کې ختیځه او شمال ختیځه آسیا شامل ؤ او ۴) څلورم توکم کې سامي خلک وو. د ښځینه ښکلا په بېلابېلو ډولونو ټینګار توضیح کېدی شي، ځکه چې مقاله د فرانسوي سالون کلتور (French Salon culture) محصول وه. برنیر ټینګار وکړ چې د ناول طبقه بندي یې د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د مسافرت پر مهال د خپلو شخصي تجربو پربنسټ وه. برنیر د اساسي جنیټیکي توپیرونو او تصادفي جنیټیکي توپیرونو ترمنځ چې په چاپېریالي فکتورونو پورې یې تړاو لره، فرق وړاندیز کړ. همدارنګه وړاندیز یې وکړ چې دوهم معیار ممکن د فرعي ډولونو په توپیر پورې تړلی وي. د توکمیز ډولونو بیولوژیکي طبقه بندي هېڅکله په دې هڅه کې نه وه چې د فزیکي ځانګړتیاو څخه بهر لاړه شي او هغه د انساني تنوع د درجې په تشریح کې د اقلیم او خوړو رژیم رول هم ومنه. برنیر لومړی کس ؤ چې د "انسان د نوعو" مفکوره یې وغځوه ترڅو ټول انسانیت د توکم له پلوه طبقه بندي کړي، خو د هغو "توکمونو" تصور یې چې کړی ؤ، کلتوري مراتب سلسله یې جوړه نه کړه. له بل پلوه هغه په ​​ښکاره ډول سپین پوستي اروپایان د هغه معیار په توګه چې نورو توکمونو ځنې انحراف درلود، ځای په ځای کړل.
هغه ځانګړتیاوې چې یې هر یوه توکم ته منسوب کړې، دقیقاً اروپا ته متمرکزې نه وې، ځکه چې هغه فکر کاوه چې د معتدلې اروپا، امریکا او هند خلک د کلتور له پلوه ډېر توپیر لري، تقریباً یوې توکمیزې ډلې ته تړاو لري او د اقلیم او سازماني تاریخ له لارې یې د هند د تمدنونو (د هغه د تخصص اصلي ساحه) او اروپا تمدنونو ترمنځ توپیرونه تشریح کړل. له بلې خوا هغه د اروپایانو او افریقیانو ترمنځ په بیولوژیکي توپیر ټینګار وکړ او د شمالي اروپا د ډېر ساړه اقلیم د سامي خلکو (لاپونان) او د ښه امید رأس (Cape of Good Hope) د افریقایانو په اړه ډېرې منفي تبصرې وکړې. د بېلګې په توګه هغه لیکلي چې "لاپونان یا (Lappons  ) څلورم توکم جوړوي. په دې توکم کې کوچني او لنډي خلک دي چې پلنې پښې، پراخې اوږې، لنډه غاړه او داسې مخ لري چې نه پوهیږم څنګه یې توصیف کړم، پرته له دې چې اوږد دی، ډېر بدرنګ او د یږې مخ ته ورته دی. ما دوی یوازې دوه ځله په ډانزیګ (Danzig) کې لیدلي، خو هغه انځورونه چې ما لیدلي او د یو شمېر خلکو څخه چې ما اوریدلي دې، دې ته پام سره دوی بدرنګ څاروي دي". د هغه څه د راڅرګندېدو لپاره چې جان پائو روبیس یې "عصري توکمیزې خبرې اترې" بولي د برنیر په اهمیت باندې بحث شوی دی، چې سیپ سټورمن یې د عصري توکمیز فکر پیل بولي، پداسې حال کې چې جان پائو روبیس فکر کوي چې که د انسانیت په اړه د برنیر ټول نظر په پام کې ونیول شي، د دې اهمیت لږ دی.
رابرټ بویل د هنري دي بولین ویلیرز پر وړاندې
انګلیس-آیرلنډی طبیعي فیلسوف، کیمیا پوه، فزیک پوه او مخترع رابرټ بویل (۱۶۲۷ – ۱۶۹۱ز کلونو) لومړنی ساینس پوه ؤ چې د توکم وڅېړه. بویل په هغه څه چې نن ورځ مونوجینیزم بلل کېږي، باور درلود، یعنې دا چې ټول توکمونه، پرته له دې ځومره متنوع ؤ، د یوې سرچینې، آدم او حوا څخه ؤ. هغه د مور او پلار د مختلف الرنګه البینو د زیږون په اړه راپور شوې کیسې وڅېړلې، نو دې پایلې ته ورسېد چې آدم او حوا په اصل کې سپین پوستي وو او دا چې سپین پوستي کولی شي مختلف الرنګه توکمونه وزیږوي. رابرټ هوک په فزیک کې نور تیتوالي په وسیله د رنګ او رڼا په اړه د اسحاق نیوټن او خپلې نظریې هم د پولی جینیزم خبرو اترو ته وغځول شوې او ګمان یې دا ؤ چې ښايي دا توپیرونه د "نطفې اغېزو" له امله وي. که څه هم د بویل په لیکنو یادونه شوې چې د هغه په ​​​​وخت کې، د "اروپایي سترګو" لپاره په رنګ کې د ښکلا اندازه دومره نه ارزول کېده، خو " قد او جګوالی، د بدن د غړو ښکلی تناسب او په مخ کې ښې ځانګړتیاوې" ارزول کېدې. د علمي ټولنې زیاتره غړو د هغه نظرونه رد کړل او هغوی یې "پرېښانکونکي" یا "مضحک" وبلل.
له بل پلوه، تاریخ لیکونکي هنري دي بولین ویلیرز (۱۶۵۸ – ۱۷۲۲ز کلونه) فرانسویان په دوو توکمونو ووېشل: (۱) اشرافي "فرانسوي توکم" چې د جرمن یرغلګرو فرانکانو له نسل څخه دي او (۲) د ګالو-رومي اصلي توکم (د دریم طبقې سیاسي خلک) ؤ. فرانکي اشراف د تصرف د فطري حق له لارې په ګالانو (Gauls) باندې تسلط درلود.
هنري دي بولین ویلیرز چې په خپل وخت کې یې د "تصرف په حق" باور درلود، د "توکم" یې د بیولوژیکي پلوه د بدلون وړ نه بله، بلکې معاصر کلتوري جوړښت یې بله. د فرانسې د تاریخ په اړه یې توکمپاله روایت په بشپړ ډول افسانوي نه ؤ: د تقدیس لیکنو (hagiographies) او حماسي شعرونو لکه د رولانډ سندره (The Song of Roland) (La Chanson de Roland، تقریباً 12 پېړۍ) د "ملاتړ" سره سره، هغه په فرانسه کې د جنیټیکي او ژبني پلوه جلا آلماني او لاتین ژبو خلکو په تاریخي شتون باندې د خپل توکمیز توپیر پر بنسټ د علمي مشروعیت غوښتنه وکړه. د هغه د توکم تیوري د هغو بیولوژیکي حقایقو څخه چې د ۱۹ پېړۍ په علمي توکمپالنه کې په کې لاس وهل شوی ؤ، جلا وه (د کلتوري نسبتپالنې سره پرتله شي).
لارډ کامز
د سکاټلنډی وکیل هنري هوم، لارډ کامز (۱۶۹۶ – ۱۷۸۲ ز کلونو) یو پولیجینیسټ ؤ، هغه باور درلود چې خدای په ځمکه کې مختلف توکمونه په جلا جلا سیمو کې پیدا کړي دي. هوم د ۱۷۳۴ کال په خپل کتاب کې، د انسان د تاریخ په اړه طرحې، ادعا وکړه چې چاپېریال، اقلیم یا د ټولنې حالت نشي کولی توکمیز توپیرونه تشریح کړي، نو دې توکمونو باید د جلا جلا اصل و نسب څخه سرچینه اخیستې وي.
ختیځې اروپا وخت زون
نور وګوره
وېشنيزه:وخت وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت واحد وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:01 وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:02 وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:12 وېشنيزه:نړيوال همغږی وخت +00:00
اپولو پروګرام
اپولو پروګرام چې د اپولو پروژې په نامه هم پېژندل کېږي، په متحدو ایالتونو کې د انسان د فضايي الوتنې درېیم پروګرام و چې د ملي هوايي او فضايي ادارې (ناسا) له‌خوا ترسره شو. دغه پروګرام په دې بریالی شو چې له ۱۹۶۸ څخه تر ۱۹۷۲ ز کال پورې د سپوږمۍ پر مخ لومړنی انسان ښکته کړي. دغه پروګرام په لومړي ځل د «ډوایت ایزونهاور» د واکمنۍ پر مهال د مرکوري یو کسیزې پروژې د تعقیب لپاره چې لومړني امریکایان یې فضا ته لېږل، د یوې درې کسیزې فضايي بېړۍ په توګه طرحه شو. وروسته بیا اپولو پروګرام په ۱۹۶۰مه ز لسیزه کې د ولسمشر «جان اف کنډي» پر ملي موخه بدل شو، یعنې "د سپوږمۍ پر مخ د انسان ښکته کېدل او بېرته روغ ځمکې ته راستنېدل" چې دا خبره یې د ۱۹۶۱ ز کال د مې میاشتې په ۲۵مه نېټه کانګرېس ته په وینا کې وکړه. دا په متحدو ایالتونو کې د انسان د فضايي الوتنې درېیم پروګرام و، تر دې وړاندې په ۱۹۶۱ ز کال کې د فضايي الوتنې د وړتیاوو لوړولو لپاره «د جمیني دوه کسیزه پروژه» جوړه شوې وه.
د کنډي موخه په «اپولو ۱۱» ماموریت کې هغه مهال پوره شوه چې ستور مزلو «نیل ارمسټرانګ» او «بوز الډرین» خپله فضايي بېړۍ د ۱۹۶۹ ز کال د جولای میاشتې په ۲۰مه نېټه د سپوږمۍ پر مخ کېنوله او دوی د سپوږمۍ پر مخ قدمونه واخیستل، درې واړه ختلي کسان بېرته د جولای په ۲۴مه نېټه روغ رمټ ځمکې ته را وګرځېدل. د اپولو راتلونکو پنځو ماموریتونو هم ستور مزلي سپوږمۍ ته ورسول، تر ټولو ورستی ماموریت یې د ۱۹۷۲ ز کال په ډسمبر میاشت کې «اپولو ۱۷» و. په دغو شپږو فضايي الوتنو کې ۱۲ کسانو د سپوږمۍ پر مخ قدمونه واخیستل.
اپولو له ۱۹۶۱ څخه تر ۱۹۷۲ ز کال پورې الوتنه وکړه چې د خدمې د لېږدولو لومړنی الوتنې یې په ۱۹۶۸ ز کال کې و. په ۱۹۶۷ ز کال کې هغه مهال له یوې لویې ماتې سره مخامخ شوه چې «اپولو ۱ کابین» د یوه ازمېښت پر مهال تر توغول کېدو وړاندې اور واخیست او ټوله خدمه یې ووژله. تر لومړني بریالي الوتنې وروسته د راتلونکو ۹ الوتنو لپاره کافي وسایل موجود وو چې دا الوتنه د ځمک‌پوهنې او ستورفزیکي موندنو لپاره له پلانونو سره مل وو. د بودیجې کمښت په دغو مواردو کې د درېیو هغو د لغوه کېدو لامل شو. د پاتې شپږو ماموریتونو په ډله کې پنځه ماموریتونه بریالي وو، خو د «اپولو ۱۳» الوتنې سپوږمۍ ته د لېږد پر مهال د اکسیجن د بوشکې یا ټانک د چاودېدو له امله ودرول شو، دغې چاودنې د الکتریکي ځواک د تأمین لپاره د سروېس وړتیا له منځه یوړه او CSM سیستمونه یې فلج کړل. خدمې یا ستور مزلو د «لیونر ماډیول» په مرسته ځانونه روغ ځمکې ته را ورسول.
په ټولیز ډول اپولو پروګرام د سپوږمۍ ۸۴۲ پونډه (۳۸۲ کیلو ګرامه) تیږې او خاورې ځمکې ته راوړې چې د سپوږمۍ د جوړښت او د ځمک‌پوهنې د تاریخ له اړوندې پوهې سره یې ډېره مرسته وکړه. دغه پروګرام د انساني فضايي الوتنو لپاره د ناسا ادارې د راتلونکو وړتیاوو زړي وکرل او د «جانسون فضايي مرکز» او «کنډي فضايي مرکز» د جوړېدو بودیجه یې تأمین کړه. اپولو پروګرام د انسان د فضايي الوتنېونو او توغوندیو د اړوندې تکنالوژۍ د ډېرو برخو د پرمختګ لامل هم شو چې له دې ډلې ایونیک، مخابرات او کمپیوټر یادولی شو.
سرچینه او د فضايي بېړۍ د امکان سنجولو څېړنې
اپولو پروګرام د ۱۹۶۰ کال په لومړیو کې د «ایزونهاور» د واکمنۍ پر مهال د «مرکوري» پروژې د تعقیبي پروګرام په توګه طرحه شو. د مرکوري کپسول د ځمکې مداري ماموریت ته یوازې د یوه ستور مزلي د لېږدولو وړتیا لرله، خو اپولو درې ستور مزلي لېږدولی شوای. په احتمالي ماموریتونو کې فضايي سټېشن ته د خدمې لېږدول، د سپوږمۍ شاوخوا ته الوتنېونه او بالاخره د سپوږمۍ پر مخ د خدمې یا ستور مزلو ښکته کول شامل وو.
د دغه پروګرام نوم په یوناني او رومي اسطورو کې د روښنایۍ، موسیقۍ او لمر د رب‌النوع له نامه څخه اخیستل شوی چې د ناسا مدیر «ابه سیلورسټاین» پرې کېښود او وروسته یې وویل: "پر فضايي بېړۍ مې داسې نوم اېښود لکه پر خپل زوی یې چې ږدم." سیلورسټاین دغه نوم د ۱۹۶۰ کال په لومړیو کې یو ماښام په خپل کور کې انتخاب کړ.
د سیاسي فشار رامنځته کېدل
د ۱۹۶۱ ز کال د اپرېل میاشتې په ۱۲مه نېټه د شوروي اتحاد ستور مزلی «یوري ګاګارین» لومړنی کس و چې په فضا کې یې الوتنې وکړې او د امریکایانو دا وېره یې زیاته کړه چې په تکنالوژيکي سیالیو کې به له شوروي اتحاد څخه شا ته پاتې شي. د ګاګارین تر الوتنې یوه ورځ وروسته د علومو، فضا او تکنالوژۍ لپاره د امریکا د کنګرې په یوه ناسته کې زیاترو استازو د داسې یوه پروګرام ملاتړ اعلان کړ چې پایله یې د امریکا برتري وي. کنډي په دې اړه محتاطانه عمل وکړ او شوروي ته یې د امریکا له غبرګون ښودلو څخه ډډه وکړه.
کنډي د اپرېل میاشتې په ۲۰مه نېټه مرستیال ولسمشر «لینډون جانسن» ته یو یادښت ولېږه او ترې ویې غوښتل چې د امریکا د فضايي پروګرام حالت وارزوي او هغه پروګرامونه وګوري چې ناسا ته د مخته تګ موکه ورکولی شي. جانسن کابو یوه اونۍ وروسته ځواب ورکړ او دې پایلې ته ورسېد چې "موږ دا مهال خپله ټوله هڅه نه کوو او هغه پایلې هم نه ترلاسه کوو چې زموږ د برترۍ لامل کېږي." د جانسن له یادښته دا پایله هم اخیستل کېده چې سپوږمۍ ته د خدمې لېږلو ته لا ډېر وخت دی چې احتمالاً متحد ایالتونه به تر ټولو لومړی دغه کار وکړي.
د ناسا پراختیا
کله چې کنډي خپل پروګرام اعلان کړ، تر هغه څه کم یوه میاشت مخکې یوازې یوه امریکايي په فضا کې الوتنې کړی وې او ناسا تر هغه مهاله هېڅ ستور مزلی مدار ته نه و لېږلی. ان د ناسا ځينې کارکوونکي وېرېدل چې د کنډي دغه لویه موخه به ترلاسه شي که نه. حتی کنډي په ۱۹۶۳ ز کال کې د سپوږمۍ لپاره د متحدو ایالتونو او شوروي اتحاد یوه ګډ ماموریت ته نږدې شو، تر څو دوه‌ګونې هڅې له منځه یوسي.
د ۶۰مې لسیزې تر پای پورې سپوږمۍ ته د انسان لېږلو په تکنالوژۍ کې یوه لوی ناڅاپي نوښت او تر ټولو لویې مالي ژمنې (۲۵ میلیارده ډالرو) ته اړتیا لرله (دا شمېر د ۲۰۲۰ ز کال له مخې ۱۵۸ میلیارده ډالره کېږي) چې په غیر جګړه‌ييز حالت کې هېڅ هېواد دغه کار نه دی کړی. د دغه فضايي پروګرام لپاره ناسا ۴۰۰۰۰۰ کارکوونکي وګومارل او د څه باندې ۲۰۰۰۰ صنعتي شرکتونو او پوهنتونونو ملاتړ ته یې اړتیا لرله.
مراد (اول)
مرادخان چي دلمړي مرادخان اومراد خداوندکار په نامه هم یادیږي دعثماني ټولواکمني (خلافت) دریم واکمن اود ارخان غازي زوی وو. نوموړی په ۱۳۲۶زیږدیزکال کي دعثماني خلافت (اوسنی ترکیې) په بورسه ښارکي وزېږېدی.
دمرادخان حکومت
مرادخان دخپل پلار ترمرګ وروسته په ۱۳۶۰ز کال کي دعثماني خلافت مشرتوب ته ورسېدی اودغه وخت یې عمر شاوخوا ۳۶کاله وو. دمرادخان پلار ارخان په اصل کي غوښتل چي خپل بل زوی شهزاده سلیمان ترمرګ وروسته دعثماني خلافت واکمن وټاکي خوڅرنګه چي هغه شهزاده دپلار په ژوندکي وفات سو نوځکه دمشرتوب چاري مرادخان ته پاته سوې.
واک ته له رسېدوسره سم مرادخان دخپل کورنۍ له ځینو غړو اوپه ختیځ کي دقرامان له دولت سره په اختلاف کي ونښتی خومرادخان حوصله له لاسه ورنکړه اودخپل سلطنت په لمړي کال یې دواړه له پښو وغورځول. تردې پیښي وروسته مرادخان دروم پرسلطنت باندي جګړې پیل کړې اولږ عمر نه ووتیرسوی چي په بالکان کي یې درومي سلطنت مهمي سیمي لاندي کړې. داروپا بالکاني دولتونو چي کله دمرادخان ذکرسوي عملیات ولیدل سمدستي یې په اقدام لاس پوري کړ اوڅو اروپايي هیوادونوپه ګډه عثماني سلطنت تر بریدلاندي ونیوی. مرادخان چي داروپایانو له چمتووالي خبرسو په هغه ګړي یې ځان جګړه ته تیارکړ خودنوموړي فوځي قومندان لاله شاهین دمرادخان ترمخه دمارټیزا په نوم سیمي ته ورسېدی اودخپل لږاندازه فوځ په مرسته وتوانېدی ترځودعیسایانو لوی فوځ قتل اودهنګریې واکمن خپل هیوادته په تیښته مجبوره کړي. ددې جګړې په پایله کی رومي سلطنت مجبوره سو ترڅوعثمانیانوته جزیه ورکړي اومرادخان خپل پلازمینه څه عمر وروسته ادرنه ښارته انتقال کړه کوم چي دبالکان هیوادونوته پرپوله باندي پروت وو.
دمارټیزا ترجګړې څه عمر وروسته مرادخان په اناطولي کي دآق شهر په نوم سیمه له بني حمید واکمني څخه رانیول چي په دې سره دعثماني سلطنت حدود هغه لوري ته هم پراخه سول. په همدې وختونو کي دقرامان واکمن علاءالدین یوځل بیاښورښ ته لاس واچاوه اودعثماني سلطنت پرختیځ لوري یې هجوم وروړ خومرادخان پرنوموړي داسي کاري ګوزار وکړچي دعلاءالدین لښکر مات اوخپله هغه ژوندئ ونیول سو. څرنګه چي دعلاءالدین مېرمن دمرادخان لورکېدل له همدې کبله مرادخان ترنیولو وروسته نوموړي ته څه ونه ویل اودخپلي لور په خاطریې بیرته ایله کړ.
دعلاءالدین ترماتي وروسته په اروپاکي یوځل بیاجګړې سرپورته کړ اوبلغاریا اوسربیاپه ګډه له عثمانیانوسره په نښته کي ښکېل سوه، ددې بغاوت غلي کولولپاره داځل دمرادخان بل قومندان تیمورتاش پرعیسایانو باندي یرغل وکړ اوپه څوکاله کي یې دمناستر ښار سربېره دبلغاریا پلازمینه صوفیاهم ونیول.
دختیځي اروپا له هیوادونوڅخه ترڅو جګړو ګټلو وروسته سلطان مرادخان یوځل بیا په کورني بغاوت کي ښکیل سوځکه دنوموړی زوی صاووجي دروم له شهزاده سره یوځای دعثماني سلطنت په وړاندي بغاوت اعلان اودخپل پلار په وړاندي یې جګړه پیل کړه، په دې جګړه کي دهرکله په څېرسلطان مرادخان یوځل بیابریالئ سو اوخپل زوی صاووجي یې له نیولو سره سم په سترګو باندي ړوند کړ ترڅوبل شهزاده اویاهم عثماني چارواکی دبغاوت کولو جرئت ونکړي.
دقرامان دجګړې په اړه موږ یادونه وکړه چي سلطان مرادخان پکښي بریالئ سو خوپه دغه جګړه کي دسربیا یوشمېر سرتیري چي دمرادخان سره دتړون پربنسټ ملګري وه دمسلمانانوپه وژلو او ازارولویې لاس پوري کړچي له همدې امله مرادخان هغوی ته سختي سزاوي ورکړې، ددغه سزاوو له کبله دسربیا حکومت په غوسه سو اویوځل بیایې دعثماني خلافت په وړاندي جګړه اعلان کړه. دغه جګړه چي دکوسوو په نوم یادیږي په ۱۳۸۹ز کال کي رامنځ ته سول اوپه پایله کي يې مرادخان دسربیا ترڅنګ نورو اروپايي هیوادونوته هم سخته ماته ورواړول اودسربیا واکمن لازار ووژل سو خودجګړې په جریان کي سلطان مرادخان دیوسربیايي سرتیري په لاس زخمي او وروسته په شهادت ورسېدی.
دمرادخان شهادت
سلطان مرادخان دخپل شهادت ترمخه دسربیا لازار ځای پرځای وواژه اوتردې وروسته خپله سلطان هم دشهادت جام نوش کړ. دشهادت تاریخ یې 1389 زیږدیز کال دی.
دمرادخان کورنۍ
دمرادخان مېرمني ګل چیچک خاتون، پاشا ملک خاتون، تمارا خاتون، ډیسپینا او فوادانه خاتون نومېدلي او دزامنو نومان یې کندوزبک، صاووجي، بایزید یلدرم، یعقوب چلپي او ابراهیم بک وه، لوڼي یې سلطان خاتون اونفیسه خاتون نومېدلي چی په هغوی کي نفیسه خاتون دقرامان دواکمن مېرمن کېدل.
برج اتحاد 2
برج اتحاد 2 متحده عرب امارات په ښار  ابو ظبي کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 79 منزلونه دي او ددې لوړوالی  305 ميټر (1,002 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2011 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
د اوړي وخت
د ورځې د رڼا خوندي کولو وخت ( Daylight saving time / DST) د دوبي وخت هم ویل کیږي چې د نړۍ په ډېری هېوادونو کې پلی کیږي. عموماً، ځایي وخت د پسرلي او دوبي لپاره یو ساعت مخکې کيږي.
د امفکوره په 1784 کې د امریکا د متحده ایالاتو د بنسټ اېښودونکو څخه یو بنیامین فرانکلین ته وړاندې شوه.
دا لومړی ځل د لومړۍ نړیوالې جګړې په جریان کې د آلمان لخوا پلی شوی و، او د اپریل 30، 1916 څخه د اکتوبر 1، 1916 ترمنځ، ساعتونه د لومړي ځل لپاره یو ساعت مخکې لیږدول شوي. ډیر ژر وروسته، لوی بریتانیا دا د می له 21 څخه د اکتوبر 1، 1916 پورې تصویب کړه. د مارچ په 19، 1918 کې، د متحده ایاالتو کانګرس په متحده ایالاتو کې د ورځې د سپما وخت تصویب کړ.
پاکستان په ۲۰۰۲ کال کې د ورځې د رڼا د خوندي کولو هڅه وکړه خو د څه مودې لپاره وځنډول شوه. دا د 2009 کال د اپرېل په 15 یو ځل بیا په دې هېواد کې و ازمویل شوه. دا په پیل کې ټاکل شوې وه چې د سپټمبر تر 30 مې پورې دوام وکړي مګر وروسته د یوې میاشتې لپاره د اکتوبر تر 31 پورې وغځول شوه.
سرچينې
وېشنيزه:وخت وېشنيزه:وختتېری وېشنيزه:وخت زون وېشنيزه:وخت زون کينډۍ وېشنيزه:وخت واحد وېشنيزه:پسرلی وېشنيزه:دوبی وېشنيزه:منی وېشنيزه:ژمی وېشنيزه:اوړی وېشنيزه:ساړه وېشنيزه:ګرمي وېشنيزه:تودوخه
د وټپوهنې په اړه د اړینو خپرونو لړلیک
په دي موضوع مخ جواړول اقتصادی
عشره مبشره
عشره مبشره د حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم هغه صحابه کرام دي چاته چې په خپل ژوند کې د جنت زېری ورکړل شو.
عشره مبشره عبارت دي له :
په احادیثو کې ذکر شوی دي
عبدالرحمن بن عوف رضی الله عنه روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل. :
ابوبکر رضي الله عنه په جنت کې دی، عمر رضي الله عنه په جنت کې دی، عثمان رضي الله عنه په جنت کې دی، علي رضي الله عنه په جنت کې دی. طلحه رضي الله عنه په جنت کې، زبیر رضی الله عنه په جنت کې، عبدالرحمن بن عوف رضی الله عنه په جنت کې دی . سعد رضی الله عنه په جنت کې دی، سعید رضی الله عنه په جنت کې دی، ابو عبیده رضی الله عنه په جنت کې دی.
په حدیث کې له سعد څخه مراد سعد بن ابي وقاص رضی الله عنه دی او له سعید څخه مراد سعید بن زید رضی الله عنه دی.