cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د منځنيو پېړيو تود پړاو
د منځنيو پېړيو تود پړاو (MWP)، کوم چې د منځنیو پېړيو د غوره اقليم يا د منځنيو پېړيو د غېر منظم پړاو په نوم هم پېژندل کېږي، په شمالي اتلانتيکه سيمه کې د يو تود اقليم وخت و، کوم وخت چې د شا اوخوا ۹۵۰ څخه تر ۱۲۵۰ پورې موده په بر کې نيولې وه. اقليمي نيابتي اسناد ښيی چې د بېلا بېلو سیمو لپاره په بيلا بېلو وختونو کې د تودوخې لوړوالی منځ ته راغلی دی، کوم چې د دې ښودنه کوي چې MWP په نړیواله کچه یو ډول پېښه نه وه.
په شمالي اتلانتيک او نورو سيمو کې له تاوده پړاو وروسته سوړ پړاو منځ ته راغلی، کوم چې د کوچني يخي عصر (LIA) په نوم پېژندل شوی دی. ځينې دې پېښې ته د منځنيو پېړيو اقليمي بې نظمي وايي، څو په دې ټينګار وکړي چې له تودوخې پرته نورې اقليمې اغېزې هم مهمې وې.
د منځنیو پېړيو د تاوده پړاو په احتمالي لاملونو کې د لمريز فعاليت زياتوالی، د اورشېندي فعالیتونو کموالی او د سمندر په جريان کې بدلونونه هم شامل دي.
څېړنه
عموماً باور دا دی چې د منځنيو پېړيو تود پړاو د ۹۵۰ څخه تر ۱۲۵۰ کلونو منځ کې پېښ شوی چې دا منځنۍ اروپايي پېړۍ وې. په ۱۹۶۵ز کال کې، «هيوبرټ ليمب»، څوک چې د پخوانيو ځمک پېژندنو عصرونو د اقليمي حالاتو له لومړيو پوهانو څخه يو و، د نباتاتو له معلوماتو، تاریخي اسنادو له څېړنو او موسم له پېژندلو، تر څنګ يې له هغو اسنادو څخه چې د ۱۲۰۰ او ۱۶۰۰ کلونو تر منځ په انګلستان کې د خپرې تودوخې او باران ورښت ښودنه کوي، پر بنسټ يوه څېړنه خپره کړې وه. هغه وړانديز کړی و چې «د څېړنو په ګڼو برخو کې داسې شواهد راټول شوي چې د نړۍ په ډېرو برخو کې په ځانګړي ډول د تود اقليم لور ته اشاره کوی، کومه تودوخه چې د ۱۰۰۰ څخه تر ۱۲۰۰۰ز کلونو په شا اوخوا کې تر څو پېړيو روانه وه، له دې وروسته د تودوخې په درجه کې کمښت راغی، تر دې چې د ۱۵۰۰ او ۱۷۰۰ تر منځ کلونه د وروستي یخي عصر څخه وروسته تر ټولو سوړ پړاو».
تود پړاو د MWP په نوم پېژندل کېږي او ساړه پړاو ته د کم يخي عصر (LIA) نوم ورکړل شوی و. په هر حال، دا اند چې تود پړاو يوه نړیواله پېښه وه، د نورو څېړونکو له خوا ننګول شوی دی. د ۱۹۹۹۰ز کال د IPCC په لومړي څېړنيز راپور کې «په منځنيو پېړيو کې تود پړاو د شا اوخوا ۱۰۰۰ز (چې احتمالاً نړيوال نه و) او کوچني يخي عصر په اړوند بحث شوی دی، کوم چې د نولسمې پېړۍ له منځ څخه تر پايه پورې پای ته رسېدلی و». په دې راپور کې راغلي چې «د لسمې پېړۍ له وروستيو څخه د ديارلسمې پېړۍ تر لومړيو پورې (شا او خوا ۹۵۰ څخه تر ۱۲۵۰ پورې) په لودېديځه اروپا، ايسلينډ او ګرين لينډ کې د تودوخې درجه په غېر معمولي ډول ډېره توده وه». له ۲۰۰۱ز کال راهيسې د IPCC درېيم ارزونکي راپور تر ټولو نوې څېړنه لنډيز کړې ده: «شواهد په دې ټاکلي وخت کې د هممهالې نړيوالې غېر معمولي يخنۍ يا ګرمۍ پړاونه نه تاييدوي، تر څنګ يې د «کوچنی يخي عصر» او «د منځنيو پېړيو تود پړاو» دوديز اصطلاحات په بنسټيز ډول د تېرو پېړيو په نيمه کره، يا نړيوالې منځنۍ کچې تودوخې درجې په بدلونونو کې د شمالي نيمې کرې د بهيرونو په روښانه کولو کې مستند شوي دي».
د يخ له ټوټو، د ونو له کړيو او د جهيلونو له زېرمو څخه تر لاسه شوي د نړيوالې تودخې درجې تاريخچې ښودلې چې د شلمې پېړۍ د لومړيو او منځنيو په پرتله، هغه مهال نړۍ په نړیواله کچه تر يو بريده سړه وه (تر ۰.۰۳ سانتيګراده).
په تېرو پېړيو کې د سيمې لپاره د ځانګړي اقليم بيا جوړولو د پخوانيو ځمک پېژندنو عصرونو د اقليمي حالاتو پوهان، په دوديز ډول خپلې سړې وقفې د «LIA» او خپلې تودې وقفې د «MWP» په توګه په نښه کوي. نور هم د همدې دود پيروي کوي او کله چې د LIA يا MWP په وختي چوکاټ کې کومه مهمه اقليمي پېښه موندل کېږي، نو دوی دا پېښې تر همدې پړاو پورې تړي. د MWP ځّينې پېښې بيا هم د ډېرو تودو پېښو پر ځای لمدې يا سړې پېښې وي، په ځانګړي ډول په منځنۍ انترکتيکا کې، چېرته چې د اقليم داسې بېلګې لېدل شوي، کومې چې د شمالي اتلانتيک سره مخالفې وې.
د منځنيو پېړيو د تود پړاو پر مهال نړيوال اقليم
په ۲۰۱۹ز کال کې، د نيابتي معلوماتو د يوې ټولګې په کارولو سره، «Pages-2k» کنسورشيم تاييد کړه چې د منځنيو پېړيو د موسم بې نظمي په نړیواله کچه هممهاله پېښه نه وه. په MWP کې تر ټولو تود ۵۱ کال موده په بېلا بېلو سيمو کې په یو وخت کې پېښه نه شوه. له صنعتي کېدو مخکې شريکه زمانه کې د نړيوال چوکاټ پر ځای، دوی د يو سيمه ييز اقليمي  بدلون په اړوند بحث کوي، څو په پوهه کې مرسته تر لاسه کړي.
شمالي اتلانتيک
د « Lloyd D. Keigwin» د ۱۹۹۶ز کال په «سارګاسو سمندر» کې د سمندري رسوباتو څخه د راډيو کاربن له هستې بکس څخه تر لاسه شويو معلوماتو له مطالعې معلومه شوه چې شا اوخوا ۴۰۰ کاله مخکې، د LIA په پړاو کې او ۱۷۰۰ کاله مخکې د دې سمندر د سطحې د تودوخې درجه نږدې ۱ سانتيګراد (۱.۸ فارنهايت) يخه وه، او شا او خوا زر کاله مخکې د MWP پر مهال نږدې ۱ سانتيګراد ګرمه وه.
مان او نورو (۲۰۰۹) د پورټو ریکو، خليجي ساحل او اتلانتيک ساحل له فلوريډا څخه تر نیو اينګلينډ پورې د رسوبي نمونو په کارولو سره، د MWP پړاو شمالي اتلانتيک کې د استوايي توپان د فعاليتونو اوج موندلی، له کوم څخه وروسته فعاليتونو کې چې کمښت منځ ته راغلی دی.
ايسلينډ
په ايسلينډ کې په لومړي ځل له ۸۶۵ څخه تر ۹۳۰ پورې استوګنه شوې ده، دا هغه موده وه چې خلک فکر کوي د بېړۍ چلولو او کروندګرۍ لپاره ډېره توده وه. د سمندري هستو د موندنو او ايزوتوب د تحليلونو او د ايسلينډ د «تنپوستو» ژويو د ودې د بېلګو له معاينې څخه، «پيترسن» او نورو د رومي تود پړاو څخه نيولې بيا تر MWP او LIA پورې، د يو ثابت اکسيجن (δ18 O) او کاربن (δ13 C) ايزوتوب د لسيزو تاريخچه بيا جوړه کړه. پيټرسن او نور دې پايلې ته ورسېدل چې د دوبي تودوخه لوړه پاتې شوه، خو د ژمي تودوخه په ايسلينډ کې د لومړۍ مېشتېدنې څخه وروسته کمه شوې وه.
ګرینلينډ
د ۲۰۰۹ز کال د «مين» او نورو په مطالعه کې وموندل شول چې د MWP پر مهال په سويلی ګرينلينډ او د شمالي امریکا ځينو سيمو کې د ۱۹۶۱-۱۹۹۰ څخه زیاته تودوخه وموندل شوه، د تودوخې کومه کچه چې دا مطالعه له ۹۵۰ څخه تر ۱۲۵۰ پورې ښودلې ده، په ځينو سيمو کې تودوخه د ۱۹۹۰-۲۰۱۰ د مودې د تودوخې درجې څخه ډېره وه. د LIA پر مهال د شمالي نيمې کرې ډېرو برخو د زیات سوړوالي ښودنه کړې، کومه چې دا مطالعه يې له ۱۴۰۰ څخه تر ۱۷۰۰ پورې تعريفوي، خو «ليبراډور» او د متحده ايالاتو ګوښه برخو نږدې د ۱۹۶۱-۱۹۹۰ په اوږدو کې تر يو بريده تودوخه ښودلې ده.
د «نارس» له خوا د امريکاګانو مستعمره کول تر تودو پړاونو پورې تړلي دي. عام نظر دا دی چې «نارسمين» (د خلکو يوه ډله وه) له يخ څخه پاکو سمندرونو څخه په ګټې اخيستلو سره ګرينلينډ او نورې لرې پرتې شمالي سيمې مستعمره کړې. په هر حال، د کولمبیا پوهنتون یوه مطالعه وړانديز کوي چې ګرينلينډ په توده هوا کې نه و اباد شوی، بلکې په حقيقت کې د تودې هوا اغېز د ډېرې لنډې مودې لپاره و. په ۱۰۰۰ز کال کې، د «وايکنګز» لپاره د نويو ځمکو د پیدا کولو په موخه د سفر او هلته د لنډ وخت تېرولو لپاره د خپلو مېشت ځايونو د جوړولو لپاره اقليم ډېر تود و.
د ۹۸۵ په شا اوخوا کې، د ګرينلينډ په سويلي برخو کې، «وايکنګز» ختيځ ميشت ځايونه او لويديځ ميشت ځايونه وموندل. د دې ابادۍ په لومړيو پړاونو کې، دوی څاروي، پسونه او وزې وساتلې، په داسې حال کې چې د دوی د خوراکونو څلورمه برخه له سمندري خوراکونو پوره کېده. کله چې د ۱۲۵۰ په شا اوخوا کې اقليم سوړ او توپاني شو، د دوی خوراکونه په پرله پسې ډول د سمندري سرچينو پر لور ولېږدېدل. تر شا اوخوا ۱۳۰۰ کال پورې، د سيګلاوو (يو ډول غټ سمندري ژوی دی چې په عربي کې يې عجل البحر يا سمندري سخوندر بولي) ښکار د دوی د خوراکونو نږدې درې برخې برابرولې.
تر ۱۳۵۰ پورې، د دوی د صادراتو غوښتنه کمه شوه او له اروپا سره يې سوداګرۍ سقوط وکړ. هلته د مېشت ځايونو وروستی تاریخ تر ۱۴۱۲ رسېږي او له هغې وروسته لسيزو کې پاتې اروپايي اوسېدونکي له هغه ځايه وکوچېدل، کوم څه چې څرګنده تدريجي انخلاء وه، بنسټيز لامل يې اقتصادي عوامل وو، لکه په سکينډنياوي هېوادونو کې د کروندځايونو زیات شتون.
برمل ولسوالۍ
برمل ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۸،۰۲۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د پکتيکا ولايت وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
رولا غني
رولا غني د افغانستان لومړنۍ مېرمن او د افغان هېوادمشر محمد اشرف غني ماندينه ده. رولا سعاده غني د لبنان په بیروت ښار کې زېږېدلې ده. مېرمن غني د لېسانس سند د لبنان په امریکایي پوهنتون کې له ورځپاڼه لیکنه کې ترلاس کړې او همدارنگه یې نړیوالو اړیکو کې مافوق لسانس زده کړې کړي. رولا غني د افغانستان له اوسني هېوادمشر اشرف غني سره هغه وخت بلده شوه چې نوموړي په بیروت کې په زده کړو بوخت و.
بهرنۍ تړنې
وېشنیزه:ژوندي وگړي وېشنیزه:بیروتي وگړي وېشنیزه:د افغانستان لومړۍ مېرمنې وېشنیزه:د بېروت امریکایي پوهنتون پوهنپالان وېشنیزه:افغان مېرمنې وېشنیزه:افغان لبناني مېرمنې وېشنیزه:لبناني مېرمنې وېشنیزه:د ملي رهبرانو مېرمنې
وېشنيزه:د افغانستان لومړۍ مېرمنې
تېروه ولسوالۍ
تېروه ولسوالۍ د افغانستان د پکتيکا ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۵،۳۳۲ وگړو ته رسېږي.
د متحدو ایالتونو د بهرني سیاست تاریخ
د متحدو ایالتونو د بهرني سیاست تاریخ د امریکا له انقلاب څخه تر دې مهاله د متحدو ایالتونو د بهرني سیاست اړوندو اصلي بهیرونو ته لنډه کتنه ده. اصلي موضوعات یې «د آزادۍ پر سترواکۍ» بدلېدل، د ولسواکۍ دودول، په ټوله لویه وچه کې خپرېدل، د لېبرال انټرنېشنلېزم ملاتړ، له نړیوالو جګړو او سړې جګړې سره مبارزه، له نړیوالې ترهګرۍ سره مبارزه، د درېیمې نړۍ پرمختګ او له ټیټو تعرفو (خو په ۱۸۶۱-۱۹۳۳ کلونو کې له لوړو تعرفو) سره یو پیاوړی نړیوال اقتصاد جوړول دي.
انقلاب او کنفدراسیون
په ۱۷۷۸ کال کې له فرانسې سره د پوځي او مالي یووالي تړون ـ چې اسپانیا او هالنډ یې له برېتانیا سره جګړې ته دننه کړل ـ د امریکا د انقلاب جګړه پر داسې نړیواله جګړه بدله کړه چې په هغې کې د برېتانیا سمندري او پوځي برلاسیتوب له منځه لاړ. دیپلوماتانو په ځانګړي ډول فرانکلین، اډمز او جفرسون د امریکا د خپلواکۍ په رسمیت پېژندنه او د نوي ملي دولت لوی پورونه تضمین کړل. په ۱۷۸۳ کال کې د پاریس تړون د متحدو ایالتونو لپاره دومره ګټور و چې مرسته یې ورسره وکړه تر څو د لوېديځ پر طرف تر مي‌سي‌سي‌پي سیند پورې پراختیا ومومي.
تاریخ‌لیکوال ساموېل فلګ بمیس د ډيپلوماسۍ د تاریخ یو مخکښ متخصص و. د جرولډ کمبز په وینا:"د بمیس کتاب «د امریکا د انقلاب ډيپلوماسي» چې لومړی ځل په ۱۹۳۵ کال کې خپور شو، لا هم په دې برخه کې یو معیاري اثر دی. دغه کتاب په اروپايي شخړو کې د امریکا د ښکېلېدو پر ګواښ ټینګار کړی. بمیس خبرداری ورکړ چې په ۱۸مه پېړۍ کې د اروپا دیپلوماسي «ناوړه، فاسده او خاینانه» وه. د امریکا دیپلوماتیک بریالیتوب له اروپايي سیاستونو څخه په لرې کېدو او په عین حال کې له اروپايي شخړو څخه په ګټه اخیستو کې و. فرانکلین، جې او اډمز د انقلاب په اوږدو کې دغه کار کړی و او بالاخره یې د امریکا د ديپلوماسۍ په تاریخ کې تر ټولو لوی بریالیتوب خپل کړ. بمیس ومنله چې په جګړه کې د بریالیتوب لپاره له فرانسې سره یووالی اړین و. خو دی متأسف و چې دغه کار «د اروپايي دیپلوماسۍ په ځوروونکي قلمرو» کې د ښکېلېدو لامل شو."په ۱۷۷۶ کال کې له خپلواکۍ را وروسته په ۱۷۸۹ کال کې تر نوي اساسي قانون پورې د امریکا بهرنۍ چارې د کنفدراسیون د اصولو پر بنسټ د کنګرې له‌خوا اداره کېدې، تر هغه چې نوي دولت د ۱۷۸۱ کال د جنورۍ په ۱۰مه نېټه د بهرنیو چارو وزارت او د بهرنیو چارو د وزیر دفتر جوړ کړل.
د ملي دورې لومړۍ: ۱۷۸۹-۱۸۰۱
د کابینې په کچه د بهرنیو چارو وزارت په ۱۷۸۹ کال کې د لومړۍ کنګرې له‌خوا جوړ شو. لږه موده وروسته یې نوم «Department of State» ته بدل شو او د «secretary for foreign affairs» پر ځای یې د وزیر سرلیک هم «Secretary of State» ته واوښت. توماس جفرسون د دغه پوست د ډکولو لپاره له فرانسې څخه را وګرځېد.
کله چې په ۱۷۹۳ کال کې د فرانسې انقلاب د برېتانیا (د امریکا د اصلي سوداګریز شریک) او فرانسې (پخواني متحد، چې په‌خپلو کې یې لا هم تړون درلود) تر منځ د جګړې لامل شو، واشنګټن او د هغه کابینې د بې‌پرېتوب سیاست غوره کړ. په ۱۷۹۵ کال کې واشنګټن د جې د هغه تړون (Jay Treaty) ملاتړ وکړ چې د خزانې وزیر الکساندر همیلټون له برېتانیا سره د جګړې د مخنیوي او د سوداګرۍ د هڅونې لپاره طرحه کړی و. د جفرسون په مشرۍ جفرسونیانو او جېمز مډېسون له دغه تړون سره په کلکه مخالفت وکړ، خو د واشنګټن ملاتړ برخه‌لیک ټاکونکی و او په دې توګه متحدو ایالتونو او برېتانیا د یوې لسیزې لپاره دوستانه اړیکې لرلې. له دې سره سره، د بهرني سیاست ناندریو په داخل کې ګوندونه دوه‌قطبي کړل او پایله یې د لومړي ګوند سیستم شو.
تر ۱۷۹۷ کال پورې فرانسویانو په څرګند ډول امریکايي بېړۍ نیولې چې پایله یې د ۱۷۹۷-۱۷۹۸ کلونو نا اعلان شوې جګړه شوه. ولسمشر جان اډمز غوښتل دیپلوماسي وکړي، خو ناکامه شوه. په ۱۷۹۸ کال کې فرانسویانو له امریکايي دیپلوماتانو وغوښتل چې ښې ډېرې بډې (رشوتونه) ورکړي تر څو د فرانسې د بهرنیو چارو له وزیر «تالیران» سره وګوري، خو امریکایانو دا وړاندیز رد کړ. جمهوري‌غوښتونکو چې پر اډمز شکمن وو، هغه اسناد وغوښتل چې اډمز د فرانسوي دیپلوماتانو د نومونو لپاره د کودونو په توګه X، Y او Z په کې وکارول او خپاره یې کړل. د ZYX قضیې د نېشنلېستي احساساتو څپه راویښه کړه. د متحدو ایالتونو کنګرې د سمندري ځواکونو د تنظیم لپاره د اډمز طرحه تصویب کړه. د فرانسې په اړه د امریکا عمومي نظر واوښت او فدرالېستان یې وهڅول تر څو جمهوري‌غوښتونکی ګوند وځپي. اډمز د خپل فدرالېست ګوند له هملېټوني اړخ څخه جلا شو او په ۱۸۰۰ کال کې یې له فرانسې سره سوله وکړه. دا مهال فدرالېست ګوند وپاشل شو او ویې نه‌شوای کولای چې په ۱۸۰۰ کال کې اډمز یو ځل بیا وټاکي، په دې توګه یې بیا هېڅکله واک ترلاسه نه‌کړ. له دې سره سره، جمهوري‌غوښتونکو له ناپلیون څخه کرکه لرله او نور یې له برېتانیا سره په جګړه کې د فرانسې ملاتړ ونه‌کړ.
د جفرسونیانو دوره: ۱۸۰۱-۱۸۲۹
توماس جفرسون، امریکا «د ازادۍ د سترواکۍ» تر شا داسې ځواک تصور کاوه چې جمهوریت‌غوښتنه دودوي او د برېتانیا د سترواکۍ له امپریالېزم سره مقابله کوي. په ۱۸۰۳ کال کې جفرسون له ناپلیون بناپارت سره د ۱۵ میلیونو ډالرو په ارزښت تړون وکړ او لوییزیانا سیمه یې وپېرله. د مي‌سي‌سي‌پي سیند په لوېديځ کې د دغه پراخ قلمرو په ور زیاتېدو سره د مخ پر ودې امریکا پراختیا دوه برابره زیاته شوه او کروندګرو ته یې میلیونونه نوي کښت‌ځایونه په لاس ورکړل.
ولسمشر جفرسون د ۱۸۰۷ کال د بندیز په قانون کې له فرانسې او برېتانیا سره پر سوداګرۍ بندیز ولګاوه، خو د ده سیاست چې تر ډېره د سوداګریزو ګټو پر ځای د کرنیزو ګټو پلوی ګڼل کېده، په نوي انګلنډ کې یې ډېر پلویان نه لرل او د برېتانیا د جنګي بېړیو د بد چلند په ختمولو کې بې‌اغېزې و.
د ۱۸۱۲ کال جګړه
جفرسونیانو پر برېتانیانو چندان باور نه درلود، خو برېتانیایانو له فرانسې سره د امریکا ډېری سوداګري ودروله او په امریکايي بېړیو کې شاوخوا ۶۰۰۰ هغه ماڼوګان یا بېړۍ چلوونکي شاهي سمندري ځواک ونیول چې ځانونه یې امریکایان بلل. په ۱۸۰۷ کال کې د امریکا پر چساپیک جنګي بېړۍ د برېتانیا برید د امریکا عزت سپک کړ.
په لوېديځ کې د برېتانیا له ملاتړه برخمنو وسله‌والو هندیانو د ځايي اوسېدونکو د وژلو لپاره کمینونه ونیول او بریدونه یې وکړل، له دې امله د منځني لوېديځ (په تېره اوهایو، اېنډیانا او میشیګان) لوري ته د سرحدي مېشت‌ځایونو په پراختیا کې ځنډ راغی.
تر ۱۷۸۰ کال وروسته متحدو ایالتونو د شمالي افریقا له هېوادونو او عثماني سترواکۍ سره اړیکې پیل کړې.
مسيحيت په افغانستان کې
مسيحيت په افغانستان کې ډیره زړه تاریخچه لری او پخوانیو زمانو ته رسېږی، مسيحيت په افغانستان تقریبان پدی ورستیو پیړیو کې له مېنځه تللي و خو وروسته له دې نه بېرته راژوندی او پلویان یې ډیر سول چې خارجی ځواکونه افغانستان اشغال کړل، ویل کېږی چې اوس مهال په ډیري ولایتونو کې لکه: بامیان، بلخ، هرات، کابل او نورو کې د عیسویانو کلیساگاني شته او دغه دین ته تبلیغ کېږی
د خارجی ځواکونو لخوا د عیسویت تبلیغ
دالجزيرې تلويزيون د ۲۰۰۹ ز. کال د مي دمياشتې په ۴ مه نيټه يو راپور خپور کړی و چې امريکايې سرتيري په کې په داسې حالت کې ليدل کيدل چې پلازمينې کابل ته څيرمه  دباگرام دهوايې ډگر په څنډو کې په ځايې اوسيدونکو د انجيل نسخې ويشي.
د جنوبی کوریا د مبلغینو تښتونه
په ۲۰۰۷ ز. کال کې  طالبانو ۲۳ کوریايي وگړي په دې تور وتښتول چې په افغانستان کې د عيسویت تبليغ کوي طالبانو د دوی دخلاصيدو په صورت کې دافغانستان څخه دجنوبي کوريا دځواکونو دوتلو غوښتنه وکړه چې بالفعل ومنل شوه او د ۲۰۰۷ ز په اخرو کې دجنوبي کوريا ځواکونه له افغانستان ووتل.
نور ولولئ
وېشنيزه:مسيحيت
جیمز فارمر
جیمز لیونارډ فارمر جونیر (۱۹۲۰ ز، د  جنوري ۱۲مه – ۱۹۹۹ ز ، د جولای ۹مه) یو امریکایی مدني فعال او د مدني حقونو د غورځنګ مشر و "چې د توکمیز تبعیض او بېلتون له منځه وړلو لپاره یې غیر تاوتریخجن لاریونونه هڅولي او له مارټین لوتر کینګ جونیر سره یې ګډ خدمت کړی دی." نوموړی په ۱۹۶۱ ز کال کې د آزادۍ سپرلۍ تر نامه لاندې خوځښت پیلوونکی او تنظیموونکی و، کوم چې په پای کې په متحده ایالاتو کې په ایالتي ټرانسپورټ کې د تبعیض او بېلوالي د له منځته تللو لامل شو.
په ۱۹۴۲ ز کال کې ښاغلي فارمر له جورج هاوسر، جیمز آر رابینسون، سامویل اي ریلي، برنیس فیشر، هومر جک او جو ګین سره یوځای په شیکاګو کې د نژادي مساواتو کمېټه جوړه کړه. دا کمېټه، وروسته د نژادي یا توکمیزو مساواتو د کانګرس (CORE) په نامه  یاده شوه. نوموړي په متحده ایالاتو کې د عدم تشدد له لارې د نژادي توپیرپالنې د پای ته رسولو لپاره ځان وقف کړی و. فارمر له ۱۹۴۲ ز کال نه تر ۱۹۴۴ ز کال پورې د توکمیزو مساواتو د کانګریس د رئیس په توګه دنده ترسره کړې.
په ۱۹۶۰مو ز کلونو کې فارمر د "د کینګ، د رنګین پوستانو د پرمختګ د ملي ټولنې (NAACP) د مشر روی ویلکینز او د ښاري اتحادیې د مشر ویټني یانګ ترڅنګ، د ۱۹۶۰مې ز لسیزې د مدني حقونو د څلورو سترو رهبرانو له ډلې نه و."
د ژوند لومړني پړاوونه
جیمز اېل فارمر جونیر د ټګزاس ایالت په مارشال ښار کې د جیمز اېل فارمر سینیر او پیرل هوسټون په کورنۍ کې زېږېدلی، چې دواړه ښوونکي وو. د هغه پلار د تورپوستانو په تاریخي وایلي کالج کې پروفیسور و، یو مېتودېست پادري و او له بوسټن پوهنتون نه یې په الهیاتو کې دوکتورا کړې وه. د هغه مور د کور مېرمن وه او د فلوریډا له بیتون - کوکمن انستېتیوت نه فارغه شوې وه او هم پخوانۍ ښوونکې وه.
یو وخت چې فارمر د درېیو یا څلورو کلونو په عمر کوچنی هلک و او له خپلې مور سره ښار ته وتلی و، کوکاکولا یې وغوښته. د هغه مور په کلکه ورته وویل چې: نه، چې کور ته نه وي رسېدلی، صبر به کوي. فارمر غوښتل چې سملاسي به یوه ورته واخلي او په حسد سره یې بل ځوان هلک ته وکتل چې، دننه ولاړ او کوک یې واخیست. مور یې ورته وویل چې: بل هلک کولای شي، په دغه پلورنځي کې کوک واخلي، ځکه هغه سپین پوستی دی، خو فارمر یو رنګین پوستی و او هلته یې د تګ اجازه نه لرله. دا ټاکونکې او غیر عادلانه شېبه لومړۍ هغه وه، مګر وروستۍ نه وه، هغه تجربه چې فارمر د نژادي یا توکمیز تبعیض او بېلوالې په اړه د خاطرې په توګه په یاد لرله.
کله چې فارمر ۱۰ کلن و، د هغه تره فریډ، ترور یې هیلین او د تره زوی یې موریل له نیویارک نه د هغوی لیدو ته راغلل. دوی له هغه لوري په اورګاډي کې د خوب کوټې په ترلاسه کولو کې له ستونزې سره نه وو مخامخ شوي، خو د بېرته ستنېدو پر مهال یې ترلاسه کولو ته اندېښمن وو. فارمر  له خپل پلار سره د اورګاډي تمځای ته ولاړ. د هغه پلار د تمځای مدیر قانع کړ چې د هغه تره ته په اورګاډي کې د خوب یوه کوټه ورکړي، فارمر متوجه شو، چې پلار یې دروغ وایي. فارمر یې د پلار د دروغو په اورېدو سره ډېر حیران شو، ځکه پلار یې یو پادري و. په لاره کې يې پلار ورته وويل: زه بايد ستا د تره فريډ په اړه دا دروغ ووايم، دا يوازېنۍ لار وه چې موږ د خوب د کوټې دا رزرويشن ترلاسه کولای شو. خدای (ج) به ما وبښي. فارمر بیا هم پر دې ډېر خپه او نهیلی و چې پلار یې په اورګاډي کې د خوب خونې ترلاسه کولو لپاره باید دروغ ویلي وای. همدا هغه شېبه وه چې له امله یې فارمر خپل ژوند د نژادي تبعیض د پای ته رسولو لپاره وقف کړ.
فارمر یو پوه او هوښیار ماشوم و. په ۱۹۳۴ ز کال کې د ۱۴ کلنۍ په عمر کې د نوي ځوان په توګه، هغه په وایلي کالج کې نوم لیکنه وکړه، د ټګزاس په مارشال ښار کې د تور پوستانو هغه تاریخي کالج چې د هغه پلار په کې تدریس کاوه. هغه د مناظرې او بحثونو د ټیم د یوه غړي په توګه وټاکل شو. د انګلیسي یو پروفیسور میلوین بي تولسن د هغه لارښود وټاکل شو.
د ځوانۍ ژوند
په ۲۱ کلنۍ کې فارمر له ولسمشر فرانکلین ډي روزولټ سره د کتنې او خبرو لپاره سپینې ماڼۍ ته ور وبلل شو. لومړۍ مېرمنې ایلنور روزولټ د هغه پر بلنلیک لاسلیک کړی و. له ولسمشر سره تر خبرو مخکې مېرمن روزولټ له ملاقات کوونکې ډلې سره خبرې وکړې. فارمر سملاسي د هغې خوښ شو او دوی دواړو دا مجلس انحصار کړ. کله چې دا ډله له ولسمشر روزولټ سره ملاقات ته ورغله، مېرمن روزولټ څارله او شاته یې ناسته وه. د رسمیاتو له ترسره کېدو وروسته، ځوانانو ته اجازه ورکړل شوه چې پوښتنې وکړي. فارمر وويل: "تاسو په خپله پرانېستونکې وينا کې بریتانیا او فرانسه د آزادۍ اتلان وبلل. په افريقا کې د هغوی استعماري سياستونو ته په کتلو، چې دغه اصل دروغ ثابتوي، څه ډول به يې مدافعین وګڼل شي؟" ولسمشر په تاکتیک سره د پوښتنې له ځوابولو ډډه وکړه. هغې په لوړ غږ وویل: "یوه دقیقه، تاسو پوښتنې ته ځواب ورنه کړ!" که څه هم ولسمشر بیا هم د هغه پوښتنې ته هغسې ځواب ورنه کړ، لکه څنګه چې فارمر مطرح کړې وه، خو دا چې فارمر پوهېده چې پوښتنه یې هلته مطرح کړې وه، آرام و.
ښاغلی فارمر په ۱۹۳۸ ز کال کې له وایلي کالج نه د علومو لېسانس سند ترلاسه کړ او په ۱۹۴۱ ز کال کې یې د هاروارډ پوهنتون د ادیانو له څانګې نه د الهیاتو د لېسانس سند ترلاسه کړ. په وایلي کې، فارمر د نژادي تبعیض له امله ډېر کړېده او د توکمپالنې د هغو مشخصو پېښو یادونه به یې کوله، چې نوموړي د ژوند په لومړیو کې لیدلې وې او یا یې ځورولی و. د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال فارمر د یوه امین او باوجدانه اعتراض کوونکي په توګه رسمي حیثیت خپل کړی و.
ښاغلی فارمر په هاروارډ پوهنتون کې د الهیاتو د یوه پروفیسور هاروارډ تورمن تر اغېزې لاندې و او هم د ګاندي په بڼه له سوله‌ییزوالي سره یې مینه پیدا شوه. مارتین لوتر کینګ جونیر هم وروسته په همدې اړه مطالعه وکړه او د دې تګلارې ډېری اصول یې خپل کړل. فارمر پر دې فکر کول پیل کړل، چې څه ډول په امریکا کې د توکمپالنې د دودونو او چلندونو مخه ونیسي او په ورته وخت کې یې د پخلاینې په فیلوشپ کې کار کاوه، چې هغه د کالج له بشپړولو وروسته ورغلی و.
د ۱۹۵۰مې ز لسیزې په اوږدو کې، فارمر د صنعتي ډیموکراسۍ د زده کوونکو د ټولنې (SLID) د سکرتر په توګه دنده ترسره کوله، چې د صنعتي ډیموکراسۍ د سوسیالستي ټولنې د ځوانانو څانګه وه. صنعتي ډیموکراسۍ د زده کوونکو ټولنه (SLID) وروسته بیا د ډیموکراتیکې ټولنې د زده کوونکو پر ټولنه بدله شوه.
فارمر په ۱۹۴۵ ز کال کې له ویني کریسټي سره واده وکړ. ویني له واده وروسته ډېر ژر امیندواره شوه. هغې بیا د فارمر د کوټ په جیب کې د یوې نجلۍ یو یادښت  وموند، هغه پېښه چې د دوی د واده د پای ته رسېدو لامل شوه. وروسته هغې سقط جنین وکړ او ډېر ژر دواړو طلاق سره واخیست.
څو کاله وروسته، فارمر له لولا اې پیټرسن سره واده وکړ. نوموړې په هوجکین ناروغۍ اخته شوې وه او دواړو ته ویل شوي وو چې باید ماشومان ونه لري، ځکه په هغه وخت کې امیندواري د سرطان دزیاتېدو لامل کېده. کلونه وروسته، دوی د بیاکتنې غوښتنه وکړه. هغه مهال بیا لولا وهڅول شوه چې، د ماشومانو د لرلو هڅه وکړي. هغې یو سقط جنین وکړ، خو وروسته یې بیا یوه لور وشوه. لور یې ټامي لین فارمر نومېده او د ۱۹۵۹ ز کال د فبروري پر ۱۴مه زېږېدلې وه. دویمه لور یې هم ابي فارمر، بیا په ۱۹۶۲ کال وزېږېده.
میراث او ویاړونه
– آزادي او برابري په متحده ایالاتو کې ارثي حقونه دي: له همدې امله زه ځوانان هڅوم چې له دغه حق نه د محرومو خلکو په استازیتوب ودرېږي او خبرې وکړي. موږ لا تر اوسه د خپل هېواد د جوړولو کار پای ته نه دی رسولی.
هغه نقل قول چې د ویرجینیا ایالت په فریډریکزبرګ ښار کې په ماري واشنګټن پوهنتون کې د هغه په ​​یادګار په ډبرو کې کښل شوی.
کروشواس
کروشواس په صربي Крушевац) د سربیا هیواد له ولایتونو څخه یو دی. د کروشواس ولایت مرکز د راسینا ښار دی.
ګیو
ګیو قوم د افریقایي فومونو څخه یو دی چې د افریقا لوی وچی په یو شمیر هیوادونو کې وګړي لري. یاد قوم د لیبریا هیواد ۸% نفوس جوړوي.
محمد ابراهیم خواخوږی
استاد محمد ابراهیم خواخوږی د دُرمحمد خان بلوچ (د کلات د خان میرمحمد نصیر خان اول لمسي) زوی په ۱۹۲۰ ز کال د جنوري په ۲۸مه د کندهار په ماله جات ولسوالۍ کې زیږیدلی دی.
نصرالله منصور
الحاج مولوي نصرالله منصور د الحاج غلام محمد خان زوى چې په (١٩٤٠) زېږدي کال کې د پکتياولايت د زرمت ولسوالۍ د سهاکو ټبر په هيبت خېل نومي کلي کې په يوه دينپاله کورنۍ کې زيږېدلى ؤ. د موراو پلار لخوا د فضل الرحمن په نوم سره ونومول شو .ښاغلی منصور د پخوا وخت لومړنیو جهادي مشرانو څخه شمېرل کېږي او يو دینپوه مبارز و.
محمد ابراهیم خواخوږی
د هغه زوی، غرزی خواخوږی د افغانستان په حکومت کې یو فعال سیاستوال و د هغه لسمی، غرنی خواخوږی د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت د بهرنیو چارو وزارت کې د بهرنیو خدماتو د مدیر په توګه دنده تر سره کړې ده.
نصرالله منصور
مخینه
ښاغلی الحاج مولوي نصر الله منصور د افغانستان د دیني علما او نوموتو مجاهدینو له کتاره يو پېژندل شوی مجاهد ، دودیز سیاسي مبلغ او د حرکت اسلامي مشر و. مولوي نصرالله منصور له پیل څخه د ديني احکامو په اوصولو برابر د خپل ټولې کورنۍ په شمول د نارواؤ او پرديو د يرغل په مقابل مبارزې ته چې په اسلامي نومونې کې ورته جهاد وايي وردانگلي ول. د داؤد خان د حکومت د نسکورېدو وروسته کله چې د روس پلؤو کمونستي رژیم رامنځته شو د دیني ، کلیوالو او دودیزو خلکو نیونې پیل شوې نو پدې ترڅ کې مولوي نصرالله منصور هم خپلې کډې تر شا پېښور ته د ټولې کورنۍ سره په پلي مزل يون پیل کړ او ځانونه یې میرانشاه ته ورسول او همالته مېشت شول. ښاغلی مولوي په دیني مخلار کې د نقشبندي طریقې (مخلارې) لاروی هم و. پدې زده کړه کې یې استاد ضياء المشائخ محمد ابراهيم مجددي نومېږي. په ځاني توگه یې شتمني نه درلوده او د افغانستان د هر خواريکښ وگړي په توگه عام خاکروبه ژوند یې درلود.
محمد ابراهیم خواخوږی
د ماشومتوب کلونه
محمد ابراهیم خواخوږی په ۶ کلنۍ کې ښوونځي ته ولاړ او په ۱۹۳۶ ز کال کې د بکلوریا د دورې په پای ته رسولو سره د ښوونکي د روزنې مرکز ته بریالی شو او په ۱۹۳۸ز کال کې له هغه ځایه فارغ شو.
نصرالله منصور
درس اوتـدريس
له فراغت څخه وروسته يې په خپل کلي ( سهاکو- هيبت خېلو )کې په ديني درس ، تدريس او جهادي دعوت پيل وکړ او د ده د ښه شهرت له کبله گڼ شمېر زده کوونکي د هيواد له بيلابيلو سيمو څخه ورتلل.
محمد ابراهیم خواخوږی
د ماشومتوب کلونه
نوموړي وکولای شول چې په ۱۹۴۲ ز کال کې په ښوونې او روزنې او ادبیاتو کې ډپیلوم واخلي او له هغه وروسته خپل لیسانس د خبریالۍ په مسلک کې په ۱۹۶۲ ز کال کې تر لاسه کړي.
نصرالله منصور
اسـلامي دعـوت اوسيـاسي فـعـالـيـتـونـه
په (١٣٤٥) هجري لمريزکال کې کله چې د محمداسماعيل مجددي په مشري د خدام الفرقان دعالي جمعيت تنظيم تاسيس شواوپه فعاليت يې پيل وکړ؛ نو شهید منصور د خدام الفرقان په بنسټ او دهغه د ديني اهدافو او موخو په کړنچار کې پوره ونډه درلوده. دخپلوملگرو په مرسته د کمونستانو او د دين د دښمنانو پر ضد خپل فعاليت پيل او منظمې هلې ځلې يې په کار واچولې او له درس اوتدريس سره سره يې طالبانو ته له کمونيزم سره د سياسي مبارزې، ژبني او عملي جهاد درسونه هم ورکول.د سرښندنې جذبې به يې راپارولې او د خدام الفرقان د تنظيم له اهدافو به يې خپل زده کوونکي خبرول. له علما‌‌ء کرامو سره به يې ددې موضوع په هکله بيا،بيا خبرې او کتنې کولې. له مشرانو څخه به يې دعاگانې اومشورې غوښتلې او کشران به يې خدمت ته چمتو کول. د ليسواو پوهنتونونو په شاگردانو پسې به گرځيده چې د عقايدو څارنه یې وکړي ، د اسلام له زرينو احکامو او د هماغه دین له ښيگڼو يې خبر کړي، د کمونيزم بې دینه هدف ورته په گوته کړي، له کمونستانو او نورو سيکولريست عناصرو سره به يې ډېرې مناظرې کولې او د قناعت وړ دلايل به يې ورته ويل. داهغه وخت ؤ چې کمونستانو دافغانستان په ښوونځیو، تعليمي او ښوونيزو مرکزونو او زياتره دولتي ادارو کې ځالې جوړې کړې وې او څارگره بچي يې پکې روزلي او زيږولي ول.
زده کـړې
شهيدمنصورهم لکه د ډېرو افغانانو خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل د کلي له ملاامام څخه د قرآن مجید د زده کړې څخه پيل او ورسره د سهاکو په ابتدائي ښوونځي کې هممهاله نورې زده کړې پرمخ وړي .د نوموړي ممتاز ذهانت، پوهه اوځانگړې زيرکتياوه چې په ډېره کمه موده کې يې لومړنۍ زده کړې سرته ورسولې،ابتدائي مروجه فنون اوديني علوم يې دزرمت ،پکتيا،وردگو او پغمان د نوميالو او مشهور وجيدو علماء کرامو څخه حاصل کړل. د(١٣٤٢) هجري لمريزکال په پيل کې شهيدمنصور د لوړو زده کړو اوعالي تحصيلاتو په موخه په غزني کې د نورالمدارس عالي جامعې ته شامل شو ( ديادونې وړده چې هغه وخت دټول افغانستان په کچه د ديني زده کړودغه يواځنى لوى مرکزؤ چې له ليرې – ليرې څخه به ورته دعلمي تندې ماتولواوعلومودزده کولوله پاره په گڼ شمېرکې وگړي زده کوونکي راتلل ). مرحوم منصور د پنځوکلونو په موده کې د فقه،اصول،عقايد، کلام، منطق، تصوف او ورسره نورعلوم دتفسير اوحديثو وروستنۍ دوره (لويه دوره) په پوره برياليتوب سرته ورسوله اود(١٣٤٦) هجري لمريزکال دلړم په مياشت کې دنورالمدارس عالي جامعې څخه دليسانس معادل لومړۍ درجه دفراغت سندپه پوره برياليتوب سره ترلاسه کړ اودهيواد دمشهورو علماء کرامو ،لکه دلاغرو اخندزاده،دکندرو مولوي صاحب اودکوهي مولوي صاحب ، له خوا ورته دفضيلت وياړ ور په سرشو.
روحـاني تـربــيـه او دیني مخلار ( تـصـوف )
شهيدمنصور دتحصيل اوزده کړې سره – سره د نقشبنديې طريقه د ضياء المشائخ محمد ابراهيم مجددي په لارښوونه ددې طريقې دوظائفو اواذکارو پوره اهتمام سره سرته رسولې اوتقريبا ټول وظائف يې پاى ته رسولي و.
په نړېوال جهاد کې یې ونډه
په پخوانۍ جهادي دوره کې چې جهادي تنظيمونو هرڅومره اتحادونه وکړل شهيدمنصور به يې په راس کې قرار درلود،خوچې بيا به يوچاغداري وکړه اواتحاد به يې مات کړ، دى به بي حده پريشانه وو، هرچاچې به دافغانستان دمجاهدينو يا ټول اسلامي امت داتحاد نعره پورته کړه ، دى به يې په سرکي حامي اوملگرى وو. دابيله خبره ده چې نعره وهونکي به په خپله نعره کې ترکومه مخلص وو. دآزاداسلامي افغانستان غوښتونکى و. په نړېواله کچه د ټولو اسلامي خوځښتونو په کلکه پلوی او همغږی و. د جزيرة العرب په ځانگړي توگه د فلسطين او بيت المقدس همدارنگ د کشمير له مسائلو سره يې ډېره پزړه پورتيا درلوده. د کشمير مسئلې ته يې ډېرزيات  مجاهدين چمتو کول.
کډوالي
کله چې په (١٣٥٧) لمريزکال دغوايي د(٧) نېټې د کرغېړني کودتا له لارې د داؤدخان حکومت نسکورشو او کمونستانو د کابل واگی ونیؤ نو د کمونستانو ناوړو چلندونو له کبله د افغانستان څخه عام شاوخوا ۲ میلیونه وگړي کډوال شول. د کډوالي لړۍ گاونډيو پاکستان او ايران په لور پیل شوه چې لمخې یې ډېر افغانان د سياسي ، اقتصادي ربړو او ستونزو له کبله کډوالي ته مخه کړه پدغو کې دیني علماؤ او عام مسلمانانو د هېواد د سياسي ناجوړيو او دودیزو خلکو سره د دوه اړخیزو ناوړه چلندونو له کبله جهاد ته مخه کړله چې په اصل کې د امریکا او روس جگړه وه او توکي یې د يو ملت دوه سياسي مفکورې او زغم نه لرلو باندې ککړ وگړي ول. ناخبره افغانان د دواړو لخوا هم د روس او هم د امریکا او انگرېز لخوا وغولول شول او بيا وکارول شول چې د يو هېواد يو ملت یې په سياسي سختدريځۍ سره په منځ کې واچول او وټه ییزې گټې او پوهنیزې گټې لوېديځوالو دواړو روس او امریکا يووړلې چې له بده مرغه د دې جهاد اوهجرت په جريان کې لاسبرو نیواکگرو او گاونډيو اشغالگرو د افغانانو له پاکو ديني ولولو څخه د کرکې لپاره گټه پورته کړله چې لکه د نن ورځې عراق کې د داعش اربکيان چې يوه پردۍ د لاسبرو لوېديځوالو نیواکگرو په ځانگړې توگه د امریکا او ناټو لخوا پروژه ده چې لمخې یې خپلې وټه ییزې گټې د سیمې په نارامۍ کې خوندي کول غواړي. همدارنگه د لوېديځو نیواکگرو خپلو موخو ته د رسيدلو لپاره په افغانستان کې داووه تنظيمونوجوړول ول چې همدغه پلان تراوسه افغانان کړوي او سياسي غونډال کې یې د افغانانو په پرتله پردي وگړي او ډلې ورزياتېږي. د(١٣٥٢) هجري ـ لمريزکال کله چې د کمونستانو په مرسته په داؤدخان کودتا رامنځته شوه نو کمونستانو اودهغوى گوډاگيانو د مبارزو علماؤ،روحانيونو او مؤمنو زلميانو نيول، ترور کول او بندي کول پيل کړل، نو شهيد منصور هم د هجرت او جهاد لپاره د چمتو کېدو په موخه خپل تدريسي او د جهادي روزنې مرکز د زرمت له منځ څخه د غرونو لمنې شاهي کوټ ته انتقال کړل چې وروسته د مخکني جهاد په (١٤) کلن پېر کې د مجاهدينو عمومي مرکز ترې جوړ شو. د وخت په روان جهاد کې په (١٣٥٣) لمريزکال چې د کمونستانو دیکتاتوره فاشیستي حکومت له لوري دده د ټولې کورنۍ د نيولواو بندي کولو پلان طرح او شاهي کوټ ته عسکر ورواستول شول ، نو ښاغلی مولوي او کورنۍ يې د عسکرو له رسيدو څخه څو شيبې وړاندې د گاونډي هېواد پاکستان په لوري دغرونوله لارې په پلي مزل يون پیل کړ. دوی د ميرانشاه په ښارکې استوگنه غوره کړه او خپل ځان يې د جهادي روحيې د لاپياوړتيا په موخه د نصرالله منصور په نوم ونوماوه. ديادونې وړده کله چې يوځل بيادافغانستان په خاوره د پردو لخوا يرغل وشو او داځل د لوېديځو امپريالیستي موخو هېوادونو چې مشري یې امريکايانو کوله او د دوى ملاتړو انډيوالانويرغل وکړ ، نو د طالبانو له کتار څخه په لومړي سر کې د مولوي نصرالله منصور ځوی ملا سيف الرحمان منصور ترټولو دمخه شو او د امریکا د نیواک پر وړاندې یې پوځي جهاد پیل کړ. ښاغلي ملا سيف الرحمن منصور خپل مرکز(شاهي کوټ ) او ورسره څېرمه سيمو کې ځمکنى جنگ پيل شو.
د مجـاهـديـنـو تـربـيـه او روزنـه
شهيدمنصور په همدې موده کې يو زيات شمېر ځوانان د فکري او عملي جهاد لپاره وروزل،نوموړي به د جهادي دعوت اوتبليغ په موخه په پټه له ميرانشاه څخه د افغانستان د بيلابيلو ولايتونودورې کولې اوخلک به يې جهادته هڅول، که کومه وسله ، پوځي توکي او يا نور د اړتيا وړ توکي به یې په لاس ورتلل هغه به يې هم په بيلابيلو  ولايتونو کې جهادي غړو ته ورکول.
نو شهيدمنصور او ملگرو يې چې د عملي جهاد له پاره يې لاله مخه ترډېره حده پورې تيارى اوامادگي درلوده، سمدستي په افغانستان کې ډېر ځايه اوپه بيلابيلو سيمو اوولايتونوکې په کمونستانو اودکمونيزم په ځالو درانده گذارونه او بريدونه وکړل، پخپله شهيدمنصور  له يو شمېر نورو ملگرو سره يوځاى د پکتياولايت د ځدراڼو منطقې ته ورسېده او له هغه ځاى څخه يې د جهاد عملي لړۍ نوره هم پياوړې کړه. په دې عمل سره ده غوښتل چې وکولاى شي د افغانستان په مرکزي ولايتونو کې له مجاهدينو څخه د کمونستانو فشار راټيټ کړي په دې لړ کې کله چې کمونیستي پوځ د ځدراڼو په سيمه باندې فشار او بمباري زياته کړله دې سره د هغه ځاى ډېر وگړي او مجاهدين هم هجرت ته اړشول چې شهيدمنصور هم  د جهاد او دعوت مرکزله پولي سره نيږدې د رضادرې د ميرک غره ته نقل کړاوهلته دلومړي ځل له پاره د جهاد د نوي تاکتيک په موخه د سمڅو جوړول پيل او له هغه ځايه يې په افغانستان له مجاهدينو سره اړیکې ټينگولې. داهغه وخت و چې دافغانستان په ډېرو برخو کې د دښمن پر بډواله وسلوال جهاد پيل شوى ؤ نو شهيدمنصور په همدې وخت کې يوځل بيادافغانستان د ډېرو ولايتونو دوره وکړه او خلک يې جهاد ته چمتو کړل.
يو جهادي تنظيم او اووه ځايه ماتېدنه
په همدې کال يعنې (١٣٥٧)کې مولوي محمدنبي محمدي ، شهيد مولوي نصرالله منصور، مولوي عبدالستارصديقي،انجنيرحکمتيار ، استاد رباني او يو شمېر نورو جهادي مشرانو او کوماندانانو د مجاهدينو د يووالي د لا پياوړتيا او جهادي هلوځلو ته د تنظيم او تنسيق په موخه سلاح او مشورې ورکړل شوې چې له ډېروزياتو مشورو څخه وروسته په پېښور کې د ډېرو علماؤ او مجاهدينو په گډون د حرکت انقلاب اسلامي په نوم د تنظيم د بنسټ اېښودلو له پاره لاره هواره شوه. مولوي محمد نبي محمدي د نوموړي تنظيم او جهادي خوځښت د آمير په توگه غوره شواو ټول مجاهدين په يوه واحد تنظيم کې سره راټول شول، خو له بده مرغه دغه اتحاد څه موده وروسته د استاذرباني او حکمتيار له خوا مات شو او هغوی هر يوه خپل ځانگړي تنظيمونه جوړکړل .د مجاهدينو او علماء په قاطع اکثريت سره شهيدمولوي نصر الله منصور د حرکت انقلاب اسلامي گوند د مرستيال او د نداى حق د جريدې مسؤل چلونکى مولوي عبدالستار صديقي د حرکت انقلاب اسلامي د مُنشي په توگه غوره او مقرر شول. شهيدمنصور به کله په دفتر او کله بيا په سنگر کې د جهاد د کاميابۍ او برياليتوب لپاره نه ستړي کيدونکي هلې ځلې کولې .نوموړي به د تنظيمونو او مجاهدينو تر مينځ په اختلاف ډېره اندېښنه څرگندوله او هميشه به يې دا کوښښ کاوه چې ټول مجاهدين يوموټى وي او ترمنځ يې کامل اتحاد رامنځ ته شي خو داسې ونه شول او د ۱۹۹۲م زېږديز څخه تر ۱۹۹۶م زېږدي پورې ټول هېواد کې غوبل جوړ شو او ټولو تنظيمونو د جهاد اصلي موخې د سياسي واک لپاره قربان کړلې.
څېرمه چارې او دنـدې
دجهاد په موده کې دشهيدمنصور ( رحمه الله ) مهمې دندي په لاندې ډول ذکرکيږي :
مړینه
په پاى کې د(١٣٧١) لمېزد دلو په (٢٠) مه دگرديز اوزرمت په لويه لار دهغه مائن په واسطه چې ددين اووطن دښمنان له مخکې نه ورته ځاى په ځاى کړى و،دمولوي صاحب ضبطو خان اوڅوتنو نورو ساتونکو په شمول ،دشهادت عالي مقام ته ورسيده (انا لله وانا اليه راجعون ).
سرچینې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:مولويان وېشنيزه:ملايان وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:افغان طالبان وېشنيزه:طالبان وېشنيزه:افغان مجاهدین
روجر فدرر
روجر فدرر (راجر فدرر) پهفرانسوي Roger Federer) زوکړه ۸ اګسټ ۱۹۸۱م کال) یو سوئیسی نړیوال پیژندل شوی تنیس لوبغاړی دی. فدرر د رافایل نادال ترڅنګ د نړۍ ترټولو ګڼ ډیر اتل ولیو لرونکی لوبعاړی دی. نوموړی پنځه ځلې پرله پسې د ویمبلدون سیالیو اتلولي ګټلې چې دا په یادو سیالیو کې ځانته ریکارډ دی.
په هند کې غلامي
په هند کې د غلامۍ لومړنی تاريخ ځکه ننګول شوی دی، چې د ځينو اصطلاحاتو لکه “dasa” او “dasyu” پر ژباړو باندې تکيه کوي. يوناني ليکوال ميګاستينيس (Megasthenes) په خپل اثر “Indika” کې د ماورين (Mauryan) سترواکۍ د تشرېح کولو پر مهال څرګندوي، چې په هندي ټولنه کې غلامي بنده (منع) وه. که څه هم ځينې سرچينې وړانديز کوي، چې غلامي د بودا (له ميلاد څخه مخکې شپږمه پېړۍ کې) د ژوند په وخت کې او ښايي ان تر ويدي (Vedic) دورې پورې هم، په لرغوني هند کې يو پراخ منل شوی دود يا بنسټ و.
غلامي په هندوستان کې له ۱۱ ز پېړۍ څخه وروسته د شمالي هند د مسلمان واکمنۍ پر مهال وروسته له هغې زياته شوه، چې مسلمان واکمنانو د هند نيمه وچه کې يو ځل بيا غلامي دود کړه. د سيمو د نيونې په موخه په فوځونو کې د غلامانو د کارونې تر څنګ، چې هغه وخت د اسلامي پاچاهانو تر منځ يوه اوږدمهاله عمل و؛ غلامي د هندوانو په غلام جوړولو سره يو د پام وړ ټولنيز دود شو. د ډهلي د سلطنت او د مغلو سترواکۍ د دورې د مسلمان تاريخپوهانو په اند د هندو پاچاهانو له بريدونو څخه وروسته هندوان د غلامانو په توګه ونيول شول، چې زيات يې مرکزي او لويديځې افريقا ته هم ولېږدول شول. د سوماليا له ټاپووزمې (Horn of Africa) څخه هم زيات غلامان د دکن سلطنت (Deccan Sultanates) او مغلو سترواکۍ د پياوړو يا مسلمان فوځونو په کورنيو کې د خدمت کولو په موخه، د هند نيمې وچې ته راولېږدول شول.
لرغونې هند کې غلامي
په ويدي او نورو لرغونو هندي ادب کې د “dasa” او “dasyu” اصطلاح د «چوپړي» يا «غلام» په توګه ژباړل شوې ده، مګر ځينو نورو له دې معنا سره مخالفت کړی دی. په ريګويدا “Rigveda” کې د ډاسا “dasa” اصطلاح د يو «دښمن» په توګه هم ژباړل شوې ده، مګر په ټوله کې د اصطلاح پېژندنه د پوهانو تر منځ ناڅرګنده او د بحث وړ دی.
د زده‌کړې حق
د زده‌کړې یا د ښوونې او روزنې حق په یو شمېر نړیوالو کنوانسیونونو کې د یوه بشري حق په توګه په رسمیت پېژندل شوی. له دې جملې د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال میثاق د یادونې وړ دی، چې د ټولو لپاره د وړیا او حتمي لومړنیو زده‌کړو حق په رسمیت پېژني، د ټولو لپاره د لاسرسي وړ ثانوي زده‌کړو پراختیا ته ژمنتیا په ځانګړې توګه د وړیا ثانوي زده‌کړو د معرفي کولو له لارې او همدارنګه لوړو زده‌کړو ته د برابر لاسرسي ژمنتیا، د یوه غوره حالت په توګه د وړیا لوړو زده‌کړو د معرفي کولو له لارې په رسمیت پېژني. په ۲۰۲۱ ز کال کې ۱۷۱ ایالتونه د دغه میثاق غړي وو.
په هند کې غلامي
لرغونې هند کې غلامي
د سماټ ليوي (Scott Levi) د نظر له مخې ښايي په لرغوني هند کې غلامي د ارتاشاسترا “Arthashastra”، مانسمريټي “Manusmriti” او ماهابهاراتا “Mahabharata” غوندې متنونو پر بنسټ د عامې دورې د پيل په واسطه يو رامنځته شوی دود وي. ښايي غلامي د بودا د ژوند او ښايي ان له نوموړي څخه وړاندې د ويدي دورې پر مهال هند کې پراخه شوې وي، که څه هم سکاټ څرګندوي چې له «غلامانو» سره د ويدي ډاسا “Dasa” تړاو ستونزه زېږونکی دی او ښايي يو وروستی پرمختګ وي.
سوني‌ارېکسن ډبلیو995
سوني‌ارېکسن ډبلیو995 Sony Ericsson W995 د سوني‌ارېکسن شرکت یو موزیکال  گرځند ټېلیفون دي چې د «واکمن شرکت» پوری تړاو لری او په  ۴ د جون د  ۲۰۰۹ ز. کال بازار ته وړاندی شو. دا گرځند ټېلیفون د واکمن شرکت لمړنۍ موبایل دی چې  ۸ مگاپیکسلی کمره لری.
په هند کې غلامي
لرغونې هند کې غلامي
يوپندر سينګهـ(Upinder Singh)  څرګندوي چې رېګ ويدا (Rig Veda) په غلامۍ سره اشنا ده، چې د جګړې پر مهال يا د پور د پايلې په توګه غلامۍ ته ويل کېږي. نوموړې وايي چې د ډاسا “dasa” (سانسکرت: ) او وروسته وختونو کې “dasi” د نارينه او ښځينه غلامانو لپاره کارېدونکې اصطلاحګانې وې. د پوپندر په خلاف سويرا جايسوال (Suvira Jaiswal) وايي چې ډاسا قبيلې د ويدي دودونو په يو ټبر يا کورنۍ نظام کې ګډې (مدغم) وې، په داسې حال کې لکه څرنګه چې د کاکسيونټ اوسيجي (Kaksivant Ausiji)، بالبوتا (Balbutha)، تاروکسا (Taruksa)، ديوداسا (Divodasa) او نورو پوهانو د بېلګو په واسطه ښودل شوي دي؛ “dasi putras” کولی شول د پادريانو، جنګياليو او مشرانو دريځونو ته پورته شي. ځيني پوهان د «غلام» په توګه د داسا اصطلاح له لومړنيو ژباړو سره د توکميزو توپيرونو په شتون او نه شتون سره مخالفت کوي. د هند پېژندونکو سټيفاني ډبليو جميسن (Stephanie W. Jamison) او ژول پي بريريټن (Joel P. Brereton) د نظر له مخې چې د ريګويدا د وروستۍ ژباړې له امله پېژندل کېږي، داسا او داسيو (dasa/dasyu) د اريا “Arya” انساني يا نا انساني دښمنان دي. د ريګويدا له مخې د جاميسن او بريريټن دولتونه د ويدي د اندرا “Indra” الوهيت په واسطه له منځه تللي دي. په ويدي دوره کې د «غلامانو په توګه د ډاسا» ژباړه د ۲.۱۲ او ۸.۴۶ په شان مذهبي سندرو له مخې مخالفت کې دي، چې په خيريه ډول د خپلې شتمنۍ ورکووني «شتمن ډاسا» وګړي بيانوي. د هند پېژندونکي توماس ټراوټمېن (Thomas Trautmann) په اند د اريا او داسا تر منځ اړيکه چې يوازې د ريګويدا په دوه بيتونو کې څرګندېږي، ځکه ناڅرګنده او د تمې خلاف ده، چې ډاسا [وګړي] د متني ثبوت له مخې د اريا [وګړو] په پرتله په اقتصادي ډول يو څه زيات پرمختللي وو.
د زده‌کړې حق
په ۲۰۱۹ ز کال کې، په ټوله نړۍ کې د اټکل له مخې، ۲۶۰ ميلیونه ماشومانو په ښوونځیو کې زده‌کړو کولو ته لاسرسی نه درلود او ټولنیزې نابرابرۍ یې یو لوی لامل و.
سوني‌ارېکسن ډبلیو995
سرچینې
کا 600 وېشنيزه:گرځند
د زده‌کړې حق
په نړیوالو قوانینو کې یې ځای
د زده‌کړې یا د ښوونې او روزنې حق د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې په ۲۶مه ماده کې ځای شوی چې وايي:"'هر څوک د زده‌کړې حق لري. زده‌کړه باید لږ تر لږه په لومړنیو او بنسټیزو پړاوونو کې وړیا وي. لومړنۍ زده‌کړې باید لازمي وي. تخنیکي او مسلکي زده‌کړې باید په عمومي توګه د لاسرسي وړ وي او لوړې زده‌کړې باید د ټولو لپاره د وړتیا پر بنسټ په مساوي توګه د لاسرسي وړ وي. ښوونه او روزنه باید د انسان د شخصیت د بشپړې ودې او بشري حقونو او بنسټیزو ازادیو ته د درناوي د پیاوړتیا لامل شي. دا باید د ټولو ملتونو، توکمیزو یا مذهبي ډلو ترمنځ تفاهم، زغم او دوستۍ ته وده ورکړي او باید د سولې د ټینګښت لپاره د ملګرو ملتونو د فعالیتونو د زیاتې پراختیا لامل شي. والدین حق لري چې د خپلو ماشومانو لپاره د زده‌کړې ډول غوره کړي."د زده‌کړې حق د ښوونې په برخه کې د تبعیض پر وړاندې د یونسکو د ۱۹۶۰ز کال په کنوانسیون کې، د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو په اړه د ۱۹۶۶ ز کال په نړیوال میثاق کې، د ښځو پر وړاندې د تبعیض د ټولو ډولونو له منځه وړلو په اړه د ۱۹۸۱ز کال په کنوانسیون کې، د ماشومانو د حقونو په اړه د ۱۹۸۹ز کال په کنوانسیون او د معلولیت لرونکو اشخاصو د حقونو په اړه د ۲۰۰۶ز کال په کنوانسیون کې منل شوی دی.
په هند کې غلامي
لرغونې هند کې غلامي
د اسکو پارپولا (Asko Parpola) په وينا په لرغونو هندي متنونو کې د داسا “dasa” اصطلاح “proto-Saka” ريښې لري، چې “dasa” يا “daha” اصطلاح په کې په ساده ډول د «انسان» معنا لري. پارپولا څرګندوي چې “dasa” او “dasyu” دواړه ويي د سانسکرېت او پالي “Pali” ژبو په ګډون په هندي الاصله ايرانيو ژبو کې عام نه دي او ياد ويوکي ښايي د PIE ريښې  “*dens-“ميراث وي او د “saka” ويي ښايي له “dasa” څخه تکامل کړی وي. د ماشيلېن ايشی (Micheline Ishay) د نظر له مخې چې د انساني حقونو د څېړنو او ټولنپوهنې پروفيسور دی، د “dasa” اصطلاح د «غلام په توګه ژباړل» کېدلی شي. د غلامۍ دود يا بنسټ د لږو يانې محدودو حقونو په درلودلو سره ناخپلواک کار څرګند کړ، مګر په لرغوني هند کې لکه د بابلي او عبراني غلامۍ غوندې د يوناني نړۍ خلاف انګېرل شوې غلامۍ نرمه ځانګړتيا او ټاکلې (محدوده) کچه درلوده. ايشی “Ishay” څرګندوي چې ناخپلواک کار په لرغوني هند کې دوه ډوله کېدلی شي، چې يو يې underadsatva او بل يې د ahitaka په نوم يادېږي. په سختۍ کې د کار لپاره ځان ګرو کولو ته “underadsatava” وايي، په داسې حال کې چې د “ahitaka” له مخې د يو شخص ناخپلواک کار د جګړې پر مهال د نيونې په وخت کې د پور يا جريمې [د پيسو په واسطه خلاصون] پر وړاندې ژمن يا ګرو شوی و. “Isahy” څرګندوي، چې د غلامۍ دې بڼو د ناخپلواک کار موده محدوده کړه او دې ډول غلام د خپلې شتمنۍ حقونه درلودل او خپله شتمني يې خپلو خپلوانو ته لېږدولی شوه.
محمد ابراهیم خواخوږی
سیاسي ژوند
محمد ابراهیم خواخوږي په ۱۹۴۷ ز کال کې د وېښ زلمیانو د خوځښت په پیلیدو سره د سیاست ډګر ته را ودانګل. نوموړی له کندهار ولایت څخه د همدې خوځښت یو له بنسټګرو څخه و. ښاغلی زرملوال په خپله یوه مقاله کې د هغه په اړه داسې لیکلي دي:"لاندې کسان د وېښ زلمیانو د خوځښت له بنسټګرو څخه وو: له کندهار او فراه څخه: پوهاند عبدالحی حبیبي، استاد عبدالروف بېنوا، مرحوم فیض محمد انګار، مرحوم محمد رسول خان پښتون، پوهاند عبدالشکور رشاد، استاد محمد ابراهیم خواخوږی او مرحوم عبدالرزاق فراهي. له ننګرهار څخه: استاد ګل پاچا الفت، استاد قیام الدینخادم، پوهاند صدیق الله رشتین او مرحوم غلام حسن خان صافي. له غزني څخه: مرحوم نور محمد ترکی. له پکتیا څخه: نیک محمد پکتیانی او غلام محی الدین زرملوال چې د غلام محی الدین روشن په نوم هم معرف و."د وېښ زلمیانو خوځښت چې په ۱۹۵۰ ز کال کې د ازادي غوښتونکو غوښتنو او عصري کېدو په خاطر رامنځته شوی وی د وخت د حکومت له خوا تر تعقیب لاندې و او محمد ابراهیم خواخوږی چې په هغه وخت کې د کندهار د پوهنې مدیر و د دې خوځښت لومړنی کس و چې د حکومت له خوا ونیول شو. غلام ګیلاني خان د محمد علم بڅرکي تر نوم لاندې کتاب «وېښ زلمیانو» کې په یوه بحث کې داسې لیکي:"«د وېښ ځلمیانو خوځښت په ۱۹۵۰ ز کال کې په کندهار کې په خپل اوج کې و او په ښه توګه د پرمختګ په حال کې و. کله چې زموږ د خوځښت لومړنی غړی، محمد ابراهیم خواخوږی چې هغه مهال د کندهار د پوهنې رئیس و د کندهار د وخت د والي یونس خان له خوا ونیول شو، نو هغه زموږ لومړنی نیول شوی غړی و»."نوموړی وروسته د ۶۰ ز لسیزې په نیمايي کې د محمد هاشم میوندوال په مشرۍ د افغانستان د دیموکراتیک مترقي ګوند سره یو ځای شو.
د زده‌کړې حق
په نړیوالو قوانینو کې یې ځای
په افریقا کې هم د ۱۹۸۱ ز کال د بشري او خلکو د حقونو په اړه د افریقا منشور او هم د ماشوم د حقونو او هوساینې په اړه د ۱۹۹۰ز کال افریقایي منشور دواړه د زده‌کړې حق په رسمیت پېژني.
په هند کې غلامي
لرغونې هند کې غلامي
د داسا اصطلاح چې په لومړنيو بودايي متنونو کې څرګندېږي، پوهان يې په بېلابېل ډول د چوپړي يا غلام په توګه ژباړي. بودايي نسخې هم د “kapyari” يادونه کوي، چې پوهانو په حقوقي ډول د ضمانت شوي يا تړل شوي خدمت کوونکي (چوپړي يا غلام) په توګه ژباړلې ده. د ګريګوري چوپين (Gregory Schopen) په اند بودا په “Mahaviharin Vinaya” کې وايي، چې د راهبانو يوه ټولنه ښايي “dasa” اصطلاح د بيارغونې (ترميم) او نورو عادي کارونو لپاره ومني. ورته بودايي متن وروسته بيانوي، چې بودا په صومعو (د روحانيونو استوګنځايونو) کې د کار لپاره د “kalpikara” او “kapyari” اصطلاحګانو کارول ومنل او هغوی لپاره يې د ودانۍ د بېلو برخو جوړول تاييد کړل. چوپين د داسا اصطلاح د چوپړيانو يا نوکرانو په توګه ژباړي، په داسې حال کې چې د “kalpikara” او “kapyari” اصطلاحګانې ځکه په ترتيب سره مريي او غلام ژباړي چې دوی د عوامو په واسطه بودايي مذهبي ټولنې څخه اخيستل کېدلی يا ورکول کېدلی شي. د نوموړي په وينا دا چې د چاپي متنونو په هندي نسخو کې د وينا دا برخې نه موندل کېږی او په سري لانکان (Sri Lankan) نسخه کې موندل کېږي، نو ځکه کېدای شي وروستۍ لاسوهنې (تحريفونه) وي چې د لرغوني هندي دود په پرتله سريلانکايي دود منعکس کوي. د چوپړيانو او مريي يا تړي شوي کارکوونکي بحث د تبت “Tibet” په موندل شويو ليکلي يا چاپي متنونو کې هم موندل کېږي، که څه هم تفصيل يې توپير لري.
د زده‌کړې حق
په نړیوالو قوانینو کې یې ځای
په [اروپا] کې، د بشري حقونو په اړه د اروپا د کنوانسیون د ۱۹۵۲ز کال د مارچ د ۲۰مې نېټې د لومړي پروتوکول په ۲مه ماده کې راغلي چې د زده‌کړې حق د یوه بشري حق په توګه پېژندل شوی. د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د نړیوال میثاق له مخې، د زده‌کړې په حق کې د ټولو لپاره د وړیا، لازمي لومړنیو زده‌کړو حق، د ټولو لپاره د لاسرسي وړ وړیا ثانوي زده‌کړو د معرفي کولو له لارې د ثانوي زده‌کړو د پراختیا لپاره ژمنتیا او دغه راز، د وړیا لوړو زده‌کړو د معرفي کولو له لارې لوړو زده‌کړو ته د مساوي لاسرسي رامنځ ته کولو ژمنتیا، په کې شاملېږي. د ښوونې او روزنې په حق کې د هغو کسانو لپاره چې لومړنۍ زده کړې یې نه وي بشپړې کړې د بنسټیزو زده‌کړو د برابرولو مسوولیت هم شامل دی. زده‌کړه‌ییزو شرایطو ته د لاسرسي سربیره، د زده‌کړو په حق کې د زده‌کړو د سیستم په ټولو کچو کې د تبعیض له منځه وړو ژمنتیا، د حداقل معیارونو ټاکل او د زده‌کړو په کیفیت کې د ښه‌والي راوستو ژمنتیا هم شاملېږي. په سټراسبورګ کې د بشري حقونو اروپايي محکمې دغه معیار د بېلګې په توګه د بیلجیم په ژبنۍ قضیه کې پلی کړی دی. د اروپا د ټولنیز منشور ۱۰مه ماده د مسلکي زده‌کړو حق تضمینوي.
محمد ابراهیم خواخوږی
عامه خدمتونه
له زندان څخه تر خلاصون وروسته، خواخوږی اړ شو تر څو کندهار ولایت پریږدي. له همدې امله نوموړی له کندهار څخه کابل ته راغی او د افغانستان په حکومت کې یې دولتي دنده پیل کړه.
د زده‌کړې حق
په نړیوالو قوانینو کې یې ځای
د هند اساسي قانون د ۲۰۰۲ ز کال د ۸۶مې شمېرې تعدیل له مخې، له ۶ تر ۱۴ کلونو عمر پورې د وړیا او حتمي زده‌کړې حق ورکړل شوی دی.
تعریف
په زده‌کړه یا ښوونه او روزنه کې رسمي اداري یا سازماني لارښوونې یا کړنچارې شاملېږي. په ټولیزه توګه، نړیوال سندونه دغه اصطلاح په همدې معنی کاروي او د زده‌کړې حق، لکه څنګه چې د نړیوالو بشري حقونو د سندونو په وسیله خوندي شوی، په ابتدايي توګه زده‌کړې او تعلیم ته په محدوده معنی کې اشاره لري. د زده‌کړو په برخه کې د تبعیض پر وړاندې د ۱۹۶۰ز کال د یونسکو کنوانسیون په ۱(۲) ماده کې تعلیم یا زده‌کړې دا ډول تعریفوي: "د زده‌کړې ټول ډولونه او کچې، (له جملې څخه یې) زده‌کړې ته لاسرسی، د زده‌کړې معیار او کیفیت او هغه شرایط چې له مخې یې زده‌کړې ورکول کېږي."
محمد ابراهیم خواخوږی
عامه خدمتونه
د افغانستان په حکومت کې د نوموړي دندې په لاندې ډول دي:
د زده‌کړې حق
تعریف
په یو څه پراخه معنی او مفهوم کې زده‌کړه ښایي "د ټولو هغو فعالیتونو په معنی وګڼل شي چې له لارې یې یوه انساني ډله خپلو اولادونو ته د پوهې او مهارتونو یوه مجموعه او یو اخلاقي قانون ورلېږدوي چې په ټوله کې دغې انساني ډلې ته د ژوند کولو توان وربښي". په دې معنی زده‌کړه راتلونکي نسل ته د داسې مهارتونو لېږد ته اشاره کوي چې د ورځني ژوند د چارو ترسره کولو لپاره اړین دي او د همدغې ځانګړې ټولنې ټولنیز، کلتوري، معنوي او فلسفي ارزښتونو لېږد هم په کې راځي. د زده‌کړې یا تعلیم دغه پراخ مفهوم د نړیوال تفاهم، همکارۍ او سولې لپاره د زده‌کړو او د بشري حقونو او بنسټیزو ازادیو اړوند زده‌کړو په اړه د یونسکو د ۱۹۷۴ز کال د سپارښتنې په ۱(الف) ماده کې په رسمیت پېژندل شوی دی. "'د ټولنیز ژوند ټول هغه بهیر چې له لارې یې افراد او ټولنیزې ډلې په شعوري ډول د ملي او نړیوالو ټولنو په ګټه خپلو ټولو شخصي وړتیاوو، چلندونو، استعدادونو او پوهې ته وده ورکول زده کوي.'"د اروپا د بشري حقونو محکمې بیا زده‌کړه په یوه محدود مفهوم کې د "تدریس یا لارښوونو په توګه تعریف کړې... په ځانګړې توګه د پوهې د لېږد او فکري ودې لپاره" او په یوه پراخ مفهوم کې "ټول هغه بهیر چې له مخې یې په هره ټولنه کې لویان هڅه کوي خپل باورونه، کلتور او نور ارزښتونه ځوانانو ته انتقال کړي."
محمد ابراهیم خواخوږی
عامه خدمتونه
په ۱۹۵۶ز کال کې، د پښتو اکاډمۍ د لوړپوړي/ماهر غړي په توګه ګومارنه.
د زده‌کړې حق
تطبیق یا عملي اړخ
نړیوال قانون تر لومړنیو زده‌کړو مخکې زده‌کړو حق نه دی خوندي کړی او نړیوال سندونه په عمومي ډول د دې کچې زده‌کړو ته له مراجعې ډډه کوي. د بشري حقونو نړیواله اعلامیه وايي چې هر څوک د زده‌کړې حق لري، له دې امله دغه حق د ټولو لپاره خوندي دی، که څه هم ماشومان یې د اصلي ګټې اخیستوونکو په توګه په نظر کې نیول کېږي.
محمد ابراهیم خواخوږی
عامه خدمتونه
په ۱۹۵۷ ز کال کې، د راډیو افغانستان پر خپرونو د څارنې رئیس
د زده‌کړې حق
تطبیق یا عملي اړخ
د زده‌کړې حقونه په دریو برخو وېشل شوي دي:
محمد ابراهیم خواخوږی
عامه خدمتونه
په ۱۹۵۹ ز کال کې، د راډیو افغانستان مرستیال
په ۱۹۶۱ ز کال کې، د افغانستان او چین د ملګرتیا د ټولنې غړی
په ۱۹۶۳ ز کال کې، د هغه وخت د انتشاراتو په وزارت کې د ادبیاتو عمومي مشر
په ۱۹۶۶ ز کال کې، د کلتور په وزارت کې د کتاب د خپرونو عمومي رئیس
په ۱۹۶۷ ز کال کې، د افغانستان د عامه کتابتونونو مشر
په ۱۹۶۹ ز کال کې، د یونیسکو لپاره د افغانستان ملي کمېټې غړی
په ۱۹۷۱ ز کال کې، د افغانستان د علومو په اکاډمۍ کې د پښتو ژبې د پرمختګ عمومي مشر
په ۱۹۷۳ ز کال کې، د پاچا فیصل له خوا بلنه ورکړل شوه تر څو سعودي عربستان ته ورشي نوموړي د همدې سفر په ترڅ کې د حج مناسک هم تر سره کړل.
په همغه کال کې چې رژیم بدل شو او داوودخان واک تر لاسه کړ، نو خواخوږی هم اړ شو تر څو له خپلو دولتي دندو څخه لاس په سر سي.
له تقاعد وروسته او مړینه یې
خواخوږي له تقاعد کېدو وروسته پر شعر لیکلو او تدریس باندې بوخت شو، له هغې ډلې د کابل په قلعه فتح الله جومات کې به یې د قران کریم د تفسیر تدریس ورکاوه.
نوموړی په ۱۹۹۲ ز کال د اکټوبر په ۲۴مه د شکر او زړه ناروغۍ له امله په کابل کې مړ شو او د کابل د شهدای صالحین په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.