cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ريحانه
او دا چې موږ وويل دا مېرمن په غزني كي اوسېدله دليل يې دا دى چې دا كتاب ابوريحان په غزني كي ليكلى دى، ځكه چې د دې كتاب د تاليف په وخت كي (420 هـ ق) كال كي ابو ريحان په غزني كي و، د يمن الدوله سلطان محمود غزنوي له خاصانو څخه باله كېده (387 _ 421) او يو كال وروسته يعني په 421 هجري چې د محمود د ژوند وروستنى كال و دې ښاغلي د قانون مسعودي كتاب هم په دې ښار كي د محمود دپاره شروع او تر څو كلو وروسته يې د امير مسعود د محمود د زوى په نامه ختم كړ. نو څرگنده شوه چې دا مېرمن په غزني كي اوسېدله د دې نور حال موږ ته معلوم نه سو.
وېشنيزه:پښتنې مېرمنې
یرژي پوديېبراد
یرژي پوديېبراد یا جورج پودیېبراد (په چېکي: Jiří z Poděbrad) د چېکی اشرافو څخه وروستي چېکي پاچا وو چی د ۱۴۵۸ کال څخه تر ۱۴۷۱ پورې په بوهیمیا کی یی حکومت کاوه.
ژوند
یرژي پوديېبراد په ۱۴ اپرېل ۱۴۲۰ کی د پودې برادي په ښار کی زېږېدلی وو پلار یی ویکټورين بوچک وو چی د کاتولیکانو د مخالفینو یو مشهور سالار او پلوی وو. کله چی یرژی پودې براد ځوان وو نو د کاتولیکانو د اعتدالخوښوونكى مخالفینو پلوی هم وو. په دی وخت کی د چیک په پاچایی کی لویه مذهبي جگړه پای ته ورسیدله. چیکی اشرافو غوښتل چی په بوهیمیا (چیکی پاچایی) کی دغه جگړه خلاصه کړي او د دی لپاره د کاتوليکی پوځ سره یو ځای شول او په ۱۴۳۴ کال کی د ليپانی په جگړه کی یی د کاتولیک افراطي مخالفینو ته ماته ورکړه. خو په ۱۴۳۷ کال کی چیکی او مجارستانی پاچا زیکمونډ له دنیا سترگی پټی کړی او مذهبی جگړه بیا بېل شوه. یرژي پودي براد چی د ملاډا بولسلاف د سیمو حکمران وو لوی پوځ ټول کړ او پر پراگ یی چی د کاتولیکي پوځونو په لاس کی وو برید وکړ او په ۱۴۴۸ کال کی یی کاتولیکی پوځونو ته ماته ورکړه. تر جگړې وروسته یی مذهبی ستونزی حل کړی او مذهبی افراطي ډلو ته یی هم ماته ورکړه.یرژي پودي براد په ۱۴۵۲ کال کی د پاچا نایب شو او د شاهزاده ولادیسلاف تر وفات وروسته په ۱۴۵۸ کال کی د چیکی پاچا په توکه وټاکل شو.
اروپایی اﺉتلاف
کله چی یرژي پوديېبراد د شاهي پر تخت کښېناست نو د بالکان څو برخو د عثمانانو په لاس کی وو. اروپایی مسيحی هېوادونو د محمد فاتح برید څخه لویه بېره درلودله. د دی په سبب پاچا یرژي پودېبراد پاپ او اروپایی حکمرانانو ته پېشنهاد وکړ چی مذهبي سترونزونه حل وکړي او د عثمانانو پر ضد لوی ائتلاف جوړ کړي. په دی ایتلاف کی آلمان، فرانسه او نورو مهمو هېوادونو شامل ول. څرنگه چی کاتولیکي کلیسا پر دغی ائتلاف هېڅ آغېزه نه لرله نو ځکه پاپ د ائتلاف جوړولو انتقاد او رد وکړ.
چېکي پاچا
یرژي پوديېبراد په بوهیمیا او خارجی هېوادونو کی بریالی، قدرمن او محترم حکمران وو. خو ځینی آلماني کاتولیکیانو چېکي پاچا ته په بده سترگه کتل او د پاچا په هکله یی وویل چی کافر دی. په دی وخت کی د پاپ او چېکي پاچا په منځ کی یوه اختلاف منځ ته راغله. چېکي پاچا غوښتل چی پاپ چېکي خلکو ته د اوټراکويسموس دین د اعتراف کولو اجازت ورکړي خو پاپ د دغی غوښتنو څخه رد کړ او صلیبي پوځ یی ټول کړ. په ۱۹۶۳ کال کی چېکي کاتوليکي اشرافانو د پاچا پر ضد قیام وکړل او په ۱۴۶۶ کال کی صلیبیانو د چېک پر پاچایی باندي برید وکړ. د صلیبیانو قوماندان مجارستانی پاچا ماتهیاس کوروین وو. په ۱۴۶۸ کال کی مجارستاني پوځ موراویا (د چېک پاچایی شرقی سیمه) ته ورسېده او د تژېبيچ ښار یی ونیو او شپيلبېرک قلعه یی محاصره کړه. خو په ۱۴۶۸ کال کی د زولې ښار ته نژدې مجارستاني پوځ د چېکي پوځ سره ونښتل او په دي جگړه کی مجارستانی پوځ ماته وخورله او د ماتهياس کوروين اعلی قوماندان تیپیان شو. په ۱۴۶۹ کال کی ماتهياس کوروین د چېک پر پاچايی بیا برید وکړ خو پوځ یی د ويلېموف ته نژدې محاصره شوه. که چی هم ماتهياس کوروین ژبه وکړ چی به د چېک پر پاچایی باندی بیا برید و نه کړي خو مجارستابی پوځ تر آزاد وروسته د اولوموڅ ښار ته ولار او په دی ښار کی چېکي پاچايي تاج د کاتولیکی اشرافو د لاسونو څخه قابول کړ. چېکي پاچا یرژي پوديېبراد په ۱۴۷۱ کال کی په پراگ کی له دنیا تېر شو. مقبره یی د مقدس ویټوس په کلیسا کې پرته ده.
سنېژکا اکتشافي او څارونکي مجموعه
سنېژکا اکتشافي او څارونکي مجموعه (په چېکي: Průzkumný a pozorovací komplet SNĚŽKA) د توپخانو یوه څارونکي او موندونکي( اکتشافي) مجموعه ده چی د مځکني او هوایی اهدافو د څارلو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي. نوموړي مجموعه په ۹۰ کلو کی د چېک په جمهوريت کی د سلاويچين په نظامي فني موسسه کی طرح او جوړه شوه.
سرچينې
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
گرو نانک
گرونانک د شېخوپوره ولسوالۍ په تلوندي (ننني نانکانه صاحب) کې په ۱۴۴۹ز کال يوه کهتري کورنۍ کې زېږېدلی. که څه هم گروهانک په ښوونځي کې چندانې زړه کړې نه وې کړې، خو بيا هم د ځوانۍ له دور څخه يې په ژورو سوچونو او فکرونو کې ډوب ؤ. دې له هر ډول دنوي کروبار څخه بېزار ؤ، او چندانې زړه يې وسره نه لږېده. پلار يې له ځان سره بزگرۍ کې ولگاوه، مگر ده به هرهغه څه په فقيرو او غريبو وېشل چې له زمکې به يې ترلاسه کړل، پلار يې لدې کارونو څخه تنگ شو، نو په کلي کې يې ورته هټۍ جوړه کړه، هورې يې هم همدا حال ؤ، ټوله هټۍ يې په مسکينانو او نادارو ووېشله. پلار يې ناچار دې د خپل زوم څنگ ته چې په سلطانپور کې اوسېده، ورولېږه. هورې يې له نواب دولت خان لودي سره کاروبار پېل کړ. ده پوره ۸ کاله د هغه په کاله کې کار وکړ. پدې اته کاله کې به هر سهار په تياره کې د سيند غاړې ته وتو، او له خپل ملگري ... سره به يې په يخه هوا کې لمبل، بيا به ژور غور و فکر کې ډوب ؤ. د سکانو د مذهبي کتابونو په حواله دې يوه ورځ نوموړي سيند ته ووت جامې يې د سيند پر غاړه پرېښودې او د لامبو په نيت ورگډ شو، مگر کله چې د اوبو منځ ته ورسېد، نو همداسې ډوب شو، خلکو شورماشور جوړ کړ، نواب دولت خان لامبووهونکي راوغوښتل چې دده مړی پيدا کړي، مگر پدې ونه توانېدل. درې ورځې پس دی له هماغه ځاى څخه راووت، او دا شعار يې ورکاوه چې (نه هندو نه مسلمان، بلکه ټول يو انسان). پدې ډول دا د سکانو يو شعار وگرځېد. کله چې به چا ورڅخه پوښتنه وکړه نو ده به په ارامه او کراره ځواب ورکړ. سکان پدې گروهه دي چې دده له الله سره کتنه وشوه. او هغه ورته لارښوونه وکړه چې خلک سمې لارې ته راوبولي. هغه لارښوونې چې بابانانک ته وشوې ترڅو خلک ورته راوبولي په دې ډول دي چې: (څښتن يو دى، د چا نوم چې حق دى، نه پنا کېدونکې، غېر مخلوق او په خپل ځان متکي ذات دى. لدې ورځې څخه وروسته نانک د حاکم نوکړي پرېښوده، او د ۳۰ کلونو په عمر يې د بلنې کار پېل کړ. ده د پرله پسې سفرونو يوه لړۍ پيل کړه، چې ددې لړۍ په لړ کې يې د هند په ټولو مهمو ځايونو او د مسلمانانو د زيارتونو څخه ليدنه وکړه، دې چې به کوم ځآى ته ورسېد نو د هغه ځاى له ملنگانو، مريدانو، پنډتانو او راهبانو سره به يې هغوې د مذهبي گروهو او رسومو د بې گټې زباتولو کوښښ کاوه. خلکو ته به يې د ښو اخلاقو او رښتيا ښوونه کوله....
گرونانک د ۷۰ کلونو په عمر کال ۱۵۳۹ز کې ومړ او دوه زامن ورڅخه پاتې شول. د سريچن په نامه زوى يې د اداسي په نامه ډلې بنسټ کېښود. گرونانک له خپل مرگ څخه لږه موده مخکې خپل يو نږدې مريد انگد د سکانو د گرو په توگه خپل ځاېناستې وټاکه. د ځاېناستوب د رسم ترسره کولو څخه وروسته يې دا اعلان وکړ چې انگد همدې گرونانک دى، او د همده اروا به په هغه کې ورگډه شي. نانک لا له مخکې څخه د اروا د راگرځېدو تناسخ اروا خبره کړې وه، مگر د انگد په اړه لدې اعلان څڅه وروسته دا گروهه (تناسخ) په سکانو کې ښه پخه شوه، چې د نانک اروا به د هر راتلونکي مشر گرو ته ورلېږدول کېږي.
وېشنيزه:ختيځ فيلسفوفان وېشنيزه:هندي فيلسفوفان وېشنيزه:د ۱۴۶۹ زېږېدنې وېشنيزه:د ۱۵۳۹ مړينې وېشنيزه:هندو مذهبي لارښودان وېشنيزه:د پنجابي ژبې شاعران وېشنيزه:د مذهبونو بنسټ اېښودونکي
ښځینه تناسلي طرق اناټومي
ښځينه تناسلي طرق اناټومي چې (په انگلیسي کې: Anatomy of Female genital trac) بولي؛ په لاندې سرلیکونو لوستل کېږي: •«Valva
Vestibule # :- دايو بادام شکله ساختمان څخه عبارت دى چه د صفيدى شفه او Humen ترمنځ موقعيت لري او 6 فوحه پکښى خلاصيږى د جهل فوحه ،احليل فوحه دوه عدد Bartholine  غدواتو فوحه او دوه عدد د Paraurethra glands  فوحه. د مهبل Epithelium د غدواتو لرونکى ندى افرازات چه پدى کى موجود وى د Stratified حجراتو د رژيدو څخه اومخاطى افرازات د غق د غدواتو او اندوسته غدواتو څخه دى. د مهبل PH – 4.5.5.5 پورى وى چه دا د Bacil Doderlines. دموجودتيا له کبله دى چه په Glycogen  باندى عمل کوي او هغه په Lactic acid  بدلوى چه ددغه اسيدى PH د موجوديت له کبله دانسانانو په مقابل يو سافه جوړيږي. Uterus :- ديو عجوف عضلى ساختمان څخه عبارت دى چه د حوصلى په جوف د شانى او د کتوم ترمنځ قرار لرى. يو ناک ماننده ساختمان دى چه لاندى قسمونه لرى. 1.	Body يا جسم 2.	Isthmus 3.	Cervix د رحم طول په Nulliparow ښځو کى 7.5 cm او روخى مت يى 2.5 cm او وزن يى 50-70-gr پورى وي او په Multipara  ښځو کې 80gr پورى ويل شوي دي. سفلى قسمت د رحم د Cervix پنامه ياديږى سالب د غق او جسم د رحم مختلف نظر په سن او Parity  وى. Junction د غق او جسم ترمنځ د Isthmus  پنامه ياديږي. باوجود ددى چه د اناتومى د نظره Isthmus يو کوچنى برخه دى اما دوظيفى د نظره ډير مهم دي ځه چى د غق رحم د علوى قسمت سره د رحم Lower- segment  دولادت په وخت جوړوى. Cervix يو ميله ماننده کانال څخه عبارت دى دده Internal  او Oss  External  ترمنځ توسع کوى او مهبل درحم سره وصل کوى چه علوى او سفلى قسمت ددى تخقيق وى چه د Internal. Os او External os پنامه ياديږي. د غق رحم جدار د دوو صفحه ( طبقه ) څخه جوړشويدى. Mucous membrane Fibro muscular layer اپتيليوم دغق Compand racomous غدوات لرونکى دى کوم چه مخاطى القلى افرازات توليدوى چه د پروتين او فرکتوز څخه غنى دى دا افرازات يو Plug  جوړوى البته په کانال دغق کښى کوم چه د صعورى انستاناتو په مقابل ديوه مانعه پشکل عمل کوى تقريباً نيمائى برخه د غق د مهبل په جوف او نيمايى يى دهغه څخه پورته موقعيت لرى چه دا د Vaginal. Part او Supra vaginal part پنامه پيژندل شويدى. درحم جسم د Child baring age په وخت کى د تخمدان دهورمونونو ترتاخير لاندى 2/3 د تول رحم طول جوړوي.
سرچینې
وېشنيزه:رنځپوهنه وېشنيزه:طب
زاچي پاولومي
مېرمن زاچي پاولومي هم د ويدا د عصر(2000 _ 1000 ق م) شاعره ده، چې د كلام نمونه يې د ريگويدا په لسم كتاب او 159 سرود كي ثبته سوې ده، چې اوس يې دلته د يوه شعر ترجمه ليكو.
1.	هلته لمر را ختلى دى او دا زما ښه بخت او نېكمرغي ده چې را پوري سوې ده، زه پوهېږم چې ما د يوې بريالۍ په څېر خپل مېړه د ځان كړى دى.
3.	زما زامن د دښمنانو وژونكي دي، لور مي فرمان روايه ملكه ده، زه بريالۍ يم زما د بري سرود زما پر خاوند حكومت كوي.
4.	ما هغه ميگسارى چې "اندرا" موږ ته راكړه او هغومره لوړه او ځلېدونكې سوم تقديم كړې ده، اى ارباب الانواعو! ما له هرې هغې ښځي څخه چې زما سره رقابت كوي وساته.
5.	د نورو، برم او شكوه مي داسي واخيستله لكه د يوې بې وزلي پېغلي ثروت او پانگه. او دا مي د بني د وركونكي او د يوه فاتح او كامل بريالي په حيث واخيستله.
6.	 د بريالي فاتح په څېر مي دا رقيبان مغلوب كړه، دا خپلي بني مي محكومي كړې، څو پر خپل پهلوان (مېړه) او نورو خلكو حكومت او فرمان روايي وكړم.
د اوبو ککړتيا
د اوبو ککړتيا (آبي ککړتيا) په عادي ‌ډول د انساني فعاليتونو د پايلې په توګه په داسې ډول د اوبو د برخې ککړتيا ده، چې د اوبو د قانوني يا مشروع کارونو باندې منفي اغېزه کوي. د اوبو ککړتيا د ايکوسيستم خدمتونو د چمتو کولو په برخه کې د اوبو وړتيا کموي، چې بې له ککړتيا يې کېدای شي چمتو کړي. د اوبو په بدنونو يا سټو کې د بېلګې په ډول ولاړې اوبه، سيندونه، سمندرونه، (aquifers)، زېرمې او د ځمکې د سطحې اوبه شاملېږي. د اوبو ککړتيا هغه وخت اغېزه کوي، چې ککړوونکي توکي دې ډول اوبو ته ورګډ شي. د اوبو ککړتيا په عادي ډول يو له څلورو سرچينو ته نسبت ورکول کېدلی شي: ناولې اوبه، صنعت، کرنه او د توپان اوبو په ګډون ښاري پراختيا. د نمونې په ډول: طبيعي اوبو کې په نامتوازن ډول د چټلو اوبو ورګډول د اوبو د دې ايکوسيستمونو ټيټوالی رهبري کولی شي. د اوبو ککړتيا هغو خلکو ته د اوبو پر مټ لېږدېدونکي ناروغيو ته هم لارښوونه کولی شي، چې ککړې اوبه د څښاک، غسل، مينځلو يا اوبو رسونې په موخه کاروي. د پاکو اوبو وړاندې کول يو مهم ايکوسيستم خدمت دی، چې د تازه اوبو د يو څه سيستمونو په واسطه چمتو شوی دی، مګر نږدې په نړۍ کې ۷۸۵ ميليونه خلک د ککړتيا له امله پاکو اوبو ته لاسرسی نه لري.
د اوبو ککړتیا د سطحي اوبو د ککړتيا (لکه: ولاړو اوبو، ويالو، د سمندرګیو هغه برخې چې د سيند په خوله کې ننوتې وي او په سمندري ککړتيا کې د سمندر د برخو د ککړتيا) يا د ځمکې د سطحې د اوبو ککړتيا په توګه ډلبندي کېدلی شي. د اوبو د ککړتيا سرچينې يا متمرکز او يا غير متمرکز (له يو ټکي يا د دې برعکس) دي. له يو ټکي [متمرکز] سرچينې د تشخيص وړ يو سبب لري. لکه: د توپان اوبه اېستنه، د چټلو اوبو د درملنې يوه سرچينه يا د (oil spill). ککړتيا د وخت په تېرېدو سره د پرله پسې ډول زياتېدونکې اغېزې پايله ده.
ککړتيا کېدای شي، د زهري مادو،(لکه: تېل، فلزونه، پلاستيک، د حشرو وژونکي درمل، پياوړي عضوي ککړونکي، د صنعتي ضايعاتو توليدات)، د ټينګار يا فشار وړ حالتونه (لکه: د Ph بدلون، hypoxia or anoxia، خپه کوونکې حرارت درجې، پراخ turbidity، ناخوښ خوند يا بوی او د تريووالي بدلونونه) يا د ناروغيو رامنځته کوونکو ژونديو موجوداتو بڼه واخلي. په ککړونکو کې کېدای شي عضوي او غير عضوي مادې شاملې وي. تودوخه هم يوه ککړوونکې کېدلی شي او دې حالت ته حرارتي ککړتيا وايي. د حرارتي ککړتيا يو عام سبب د صنعتي فابريکو (توليدوونکو) له خوا د انرژي دستګاه يا سرچينې په واسطه د سړوونکې (يخوونکې) مادې په توګه د اوبو کارونه ده.
د اوبو ککړتيا اداره کول مناسبې زېربنا او مديريتي پلانونو او قانون اېښودنې ته اړتيا لري. ټکنالوژيکي حل لارې په عملي ډول د ناروغيو د مخنيوي، چټلو اوبو، درملنې، د صنعتي ضايع شوو اوبو درملنې، د کرنيزې ضايع شوې اوبو درملنې، د خاورې توږنې اداره کولو، د رسوبي موادو اداره کولو او د ښاري پراختيا اداره کولو (د توپان اوبو د مديريت په ګډون) برخو کې پرمختګ رانغاړي. د ښاري پراختيا په ګټوره اداره کې د بهير ( جريان )چټکتيا او د اندازې کمول شامل دي.
پېژندنه
د اوبو ککړتيا یو عملي تعريف دا دی: «د اوبو ککړتيا د موادو يا انرژي بڼو زياتوالی دی، چې په داسې ډول د اوبو طبيعت کې په مستقيم يا نامستقيم ډول بدلون راوړي، چې قانوني استعمال يې په منفي ډول اغېزمنوي». د همدې له امله ککړتيا له هغو مفهومونو (چې په نامه منفي بدلوونې او د اوبو کارونې دي) سره ملګرې ده چې نسبت يې انسانانو ته ورکول کېږي. اوبه هغه وخت ککړې ګڼل کېږي، چې د (anthropogenic) [د انساني] ککړوونکو په واسطه خرابې يا نابرابره وي. د دې ککړوونکو له امله اوبه يا د انسان ګټه اخيستنه (لکه د څښاک اوبه) نه وړاندې کوي او يا د خپلو اوبو (آبي) ټولنو (لکه: کبان) د ملاتړ په موخه په خپله وړتيا کې يو څرګند بدلون زغمي.
ککړوونکي او سرچينې يې
که چېرې د اوبو ککړتيا له چټلو اوبو (ښاري اوبو ضايعاتو) نه سرچينه اخلي، نو اصلي ککړوونکي يې: معلق کلک شيان، د ژوند ټيټوونکي عضوي ماده، غذايي مواد او د ناروغيو رامنځته کوونکي ژوندي موجودات دي.
له چټلو اوبو او کرنې نه د ناروغيو لېږدوونکي
د ناروغۍ عامل کوچني ژوندي موجودات (ميکرواورګانيزمونه) د ناروغيو د لېږدونکي ګڼل کېږي. د ناروغيو د لېږدونکو ژونديو موجوداتو ستر ګروپونه: ا) بکتريا، ب) ويروسونه، ج) پروتوزوا او د) چينچي دي. په عمل کې شاخصي ژوندي موجودات ځکه د اوبو د ککړتيا د ناروغي لېږدونکې ککړتيا څېړلو په موخه کارول کېږي، چې د اوبو په نمونه کې د ناروغي لېږدونکو ژوندیو موجوداتو موندل او د لګښت په توګه د هغوی د لږ تراکم له امله ستونزمن دي. د اوبو نمونو د fecal [پاخه] ککړتيا په عام ډول کارېدونکې شاخصونه (باکتريايي شاخص) دا دي: total coliforms (TC) [د کولي ټولې بڼې]، fecal coliforms (FC) [د کولي پخې بڼې] يا تودوخه زغمونکي coliforms، Escherichia يا ايکولي.
د ناروغيو لېږدونکي په انساني يا حيواني کوربانونو(میزبانونو) کې د اوبو په واسطه لېږدېدونکې ناروغۍ توليدولی شي. ځيني کوچني ژوندي موجودات ځيني وختونه چې د سطحې په ککړو اوبو کې موندل کېږي او د انسان د روغتيايي ستونزو سبب کېږي؛ دا دي: Burkholderia pseudomallei, Cryptosporidium parvum, Giardia lamblia, Salmonella, norovirus او نور ويروسونه، او د (Schistosoma) ډول په ګډون پرازيتي چينجي.
د بيولوژيکي تخريب ناوړه عضوي مرکبونه
د بيولوژيکي تخريب عضوي مواد له يو لړ سرچينو (لکه صنعتي فاضله اوبو) نه د اوبو بدن ته داخلېدلی شي. د دې کيمياوي موادو ډېری يې زهري دي.
راتلونکي ټول مرکبونه، د اومو اوبو يا ان د فاضله اوبو درملنې په واسطه د اوبو بدنونو ته رسېدلی شي:
زاهد پښتو پښتو سيند
وېشنيزه:پښتو سيندونه
د پينځه ستنو
۱- کلیمہ طیبہ ‏۲- لمونز ‏۳- روزہ ‏۴- زکات ‏۵- حج
خټموښی
خټموښی د خټگرۍ يو اوزار دی چې خټگران پرې خټه، سېمېټ، او کانکريټ هواروي.
وېشنيزه:د خټگرۍ اوزار
د هېوادونو پلازمېنې
د هر هېواد پلازمېنه هغه ښار يا سيمې ته ويلی کيږي کومې څخه چې د هېواد ټول نظام چلولی کيږي او کوم ځای کې چې د هېواد حکومتي يا سرکاري دفترونه موجود وي۔ د هېوادونو پلازمېنې:
کوپن هاګن
کوپن هاګن په ډنمارکي København) د ډنمارک هیواد پلازمینه او لوی ښار دی.
غوث الدين رسام
په افغانستان کې يو ډېر مشهوره انځورگر
دشتي ولسوالي
دشتي ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دشتی)  د ايران د بوشهر ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د خورموج ښار دی. دا ولسوالي ۸۶٬۳۱۹ تنه نفوس لري. د دشتي ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د بوشهر ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
رغاوه
رغاوه (صنعت) د ټولۍ یا ویشنیزې له مخې د توکو تولید یا چوپړتیاوو ته وایي. .
راميان ولسوالي
راميان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان رامیان)  د ايران د گلستان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۸۶٬۲۱۰ تنه نفوس لري. د راميان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۰ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د گلستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
رانا ازاديور
رانا آزادیوار (په تهران کې د اپريل په، مه ، 1980 زیږدلی) د ایران سینما ، تلویزیون او تیاتر کې دوه مخی لوبغاړی دی.
تراکيان
تراکيان په انډو-اروپايي ژبه غږېدونکي خلک وو چې په لرغوني تاریخ کې يې د اروپا په ختيځ او سويل ختيځو پراخو برخو کې ژوند کړی. تراکيان په عموم کې په بالکان (تر ډېره بريده اوسنۍ بلغاريا، ترکيه او یونان) کې اوسېدل، خو په اناتولیا (کوچنۍ اسیا) او د ختيځې اروپا په نورو سیمو کې يې هم ژوند کاوه.
د تراکيانو کره اصليت نه دی معلوم، خو باور دا دی چې پروټو-تراکيان د پروټو-اندو-اروپايي او لومړيو اروپايي کروندګرو له اټکلي ترکيب څخه منځ ته راغلي دی، کوم چې د نورې اسيا او افريقا څخه د کوچنۍ اسيا (اناتوليا) له لارې دې سيمو ته رسېدلي وو. پروټو-تراکي کلتور په «ډيشي، ګيټي» او ګڼو نورو کوچنیو تراکيايی کلتورونو کې منځ ته راغلی دی.
روميانو او یونانيانو د تراکي کلتور قبايلي بللی دی. دوی تر ډېره بريده وېشل شوي پاتې شوي دي، د دوی لمړی خپلواکه پاچايي په پنځمه مخزېږديزه پېړۍ کې د «اودريسي» پاچايي وه. دوی د همدې وخت په شا اوخوا کې د هخامنشي سترواکۍ له خوا د محکوميت سره مخ شول. تراکيانو د لنډې مودې لپاره سوله تجربه کړه او دا له هغې وروسته چې په پارسي جګړو کې يونانيانو پارسیانو ته ماتې ورکړه. «اودرسي» پاچايۍ د څلورمې مخزېږديزې پېړۍ په وروستيو کې خپلواکي له لاسه ورکړه او د ستر سکندر له مړينې وروسته يې کله هم بشپړه خپلواکي تر لاسه نه کړه.
د دویمې مخزېږديزې پېړۍ په نيمايي کې تراکیان د رومیانو له نيواک سره مخ شول، د کومې واکمنۍ لاندې چې دوی د کورنۍ لانجو سره مخ شول. دوی تر درېيمې مقدونيايي جګړې پورې له مقدونيايانو سره د روميانو په وړاندې د بغاوتونو سترې برخې جوړې کړې. تراکيان په رومي ټولنه کې ضم شول او وروسته يې مسيحيت ومانه. په وروستي ځل تراکيايي ژبه په شپږمه پېړۍ کې د مسيحي راهبانو له خوا کارول شوې وه.
یونانيانو او روميانو تراسيان د «جنګياليو» او «وحشيانو» په توګه تشريح کړي دي او دوی د جنګياليو پوځيانو په توګه خوښېدل. د شريرو خلکو لرغونې څرګندونې د اختلاف ښکار دي او د هغوی په اړوند د لا زياتې پېژندګلو لپاره د شلمې پېړۍ له منځ څخه په سويلي بلغاريه کې د لرغونو اثارو کارول روان و. له دې امله چې دوی نه روميان وو او نه يونانيان وو، تر څنګ يې  د دوی کلتور وروسته پاتې و، روميانو او يونانيانو دوی وحشيان (يا غېريونانيان) بلل. د پېژندل شوي قدامت اړيکه په پرانيستو کليو کې د هغوی د ساده ژوند تېرولو سره کېدای شي. ځينو ليکوالانو موندلې چې د لاتيني ژبې له متعارف کېدو وروسته هم هغوی خپلې وحشيانه طريقې پر ځای وساتلې. په داسې حال کې چې تراکيان د هغوی هم عصرو بې تهذيبه بلل، خو په څرګند ډول د هغوی په حقيقت کې تر ډېره بريده پرمختللی کلتور موجود و، کوم چې په ځانګړي ډول د دوی د شاعرۍ او موسيقۍ لپاره مشهور و.
تراکیانو په ورکه شوې تراکي ژبه خبرې کولې او يو شريک کلتور يې درلود. تراکيانو له هغو خلکو سره کلتوري اړيکې درلودې چې د دوی په شا اوخوا کې پراته وو، لکه يونانيان، فارسيان، سيتيان، سيلټيان او وروسته بيا ترکيان، خو سره له دې چې په حقيقت کې دوی د دې کلتورونو تر اغېز لاندې وو، دې اغېز يواځې په اشرافیه کړيو اغېز پرېښود او په ټوليز ډول يې په ټول تراکي کلتور اغېز نه درلود. د دوی په رواج کې پر بدن د نقوشو (ټيټو) ايستل موجود و چې د نارينه او ښځينه وو په منځ کې عام و. دوی د مشرک مذهب پيروي کوله. د تراکيانو مطالعه د «تراکولوژي» په نوم پېژندل کېږي.
د نوم رېښې
د تراکيانو لومړی تاریخي ثبت په «الیاد» کې موندل شوی دی، چېرته چې دوی د لرغونو يونانيانو په وړاندې په «تروجن» جګړه کې د «تروجن» د متحدينو په توګه ښودل شوي دي. د « Thracian» نسلي نوم د لرغوني يوناني ژپې له « Θρᾷξ» ټکي يا « Θρᾴκιος » څخه اخستل شوی دی او د ځای نوم « Thrace» يې د يوناني ټکي « Θρᾴκη»  څخه اخستل شوی دی. د دې ټکي دا بڼې ټولې هماغه ډول مشهور دي، کم ډول چې یونانيانو کار ځينې اخيست.
افسانوي بنسټ
په یوناني افسانو کې، «تراکس» (چې په ساده ډول د تراکايي په توګه کارول شوی) د «اريس» خدای د پېژندل شويو زامنو څخه د يو زوی په نوم پېژندل کېدو. «يوريپايډس» په «السيسټس» کې يادونه کړې چې خپله د «اريس» يو نوم «تراکس» و، ځکه دا د «تريس» ملاتړی (سرپرست) بلل کېدو (د هغه د سرو زرو يا زرين سپر د بسټونيا په معبد کې اېښودل شوی و)
اصليت
د ليکليو تاریخي اسنادو د نه شتون له امله، د تراکيانو اصليت روښانه نه دی. له تاريخ مخکې پړاو کې د پروټو-تراکي شواهد د مادي کلتور په اثارو متکي دی. «ليو کليجن» د تراکيانو پېژندګلو د ګڼو نښو د لباس د کلتور له لارې کوي، کوم چې د لرګينو قبرونو يا سرابنايا کلتور په پرمختګ سره له اوکراين لرې شوي وو. عموماً وړانديز شوی چې د ژيړو د عصر په لومړيو کې پروټو-اندو-اروپايي د پراختيا له مهاله د اصلي اوسېدونکو او اندو-اروپايانو له مرکب څخه پروټو-تراکيان خلک منځ ته راغلي دي، دا هغه مهال و چې وروستي يې د ۱۵۰۰ مخزېږديز په شا اوخوا کې له اصلي خلکو سره ګډ شول. په وسپنيز عصر کې (شا اوخوا ۱۰۰۰ مخزېږديز) داشیان او تراکيان له پروټو-تراکيانو څخه وده وکړه.
لرغونو یوناني او رومي تاريخ پوهانو موافقه کړې چې لرغوني تراکيان، څوک چې انډو-اروپايی توکمي او د همدې ژبې ويونکي وو، دوی پیاوړي جنګيالي وو؛ يواځې د دوی پرله پسې سیاسي وېش دوی د شمال ختيځې مديترانې په شا اوخوا کې د ځمکو د نيولو څخه راګرځولي وو. که څه هم دې تاريخ پوهانو تراکيان تر يو بریده پخواني بللي دي، ځکه چې دوی په ساده، پرانيستو کليو کې اوسېدل، په حقيقت کې تراکيانو يو پرمختللی کلتور درلود، کوم چې په ځانګړي دول د خپلې شاعرۍ او موسيقۍ له امله مشهور و. د دوی پوځيانو ته د سرتېرو په توګه ارزښت ورکول کېدو، په ځانګړي ډول د مقدونيايانو او روميانو له خوا.
پېژندنه او وېش
په بېلا بېلو قبيلو کې وېشل شوي، تراکيان تر هغه وخته د کوم پاېيدلي سياسي ګوند په جوړولو کې بريالي نه شول، تر څو چې په پنځمه مخززېږديزه پېړۍ کې د «اورډيشين» دولت بنسټ نه و اېښودل شوی. پیاوړی «ډيشين» دولت په لومړۍ مخزېږديزه پېړۍ کې د «بوريبسټا» پاچا پر مهال راڅرګند شو. دا غره ييزه سيمه د ګڼو خلکو استوګنځای و، په دوی کې «ايليرين» هم شامل وو، کومې چې د جنګياليو او پیاوړيو تراکي قبيلو په توګه پېژندل کېدې، په داسې حال کې چې په اوارو سيمو کې ميشت خلک په څرګند ډول ډېر سوله خوښي بلل کېدل.
تراکيان په لرغونو ولايتونو «تريس، مويشيا، ميسيډونيا، بيوټيا، اټيکا، ډيسيا، سيتيا، ماينر، سارماټيا، بيټينيا، ميسيا، پينونيا» او بلکان او اناتوليا په نورو سيمو کې اباد وو. دا سيمه د بلکان سيمې په ډېره برخه او د ډينيوب په شمال کې تر ګيټا پورې وېړه وه، ان د «بګ» څخه ور هاخوا چې په لوېديځ کې «پينونيا» هم پکې شاملې وې. په دې سيمو کې شا اوخوا دوه سوه تراکي قبيلې ابادې وې.
د هومر پړاو
د هومر په الياد کې د تراکيانو يادونه شوې ده، دا معنا چې دوی په اتمه مخزېږديزه پېړۍ کې هم موجود وو.
لرغونی پړاو
دتراکي ساحلونو په اوږدو کې لومړۍ يوناني مستعمرې (لمړی ايجين، بيا مارمارا او تورسمندرګی) په اتمه مخزېږديزه پېړۍ کې جوړې شوې وې. تراکيان او يونانيان څنګ په څنګ اوسېدلي دي. لرغونو سرچينو په ايجين ټاپوګانو او هيلس (پراخه هليني ځمکې) کې د تراکيايي شتون ثبت کړی دی.
الفا سنتوري (الفا قنطورس)
الفا سنتوري په سويلي قنطورس فلکي غونچه (د ستورو غړوسکه) کې يو درې ګونی ستوريز نظام دی. له درې ستورو څخه جوړ شوی دی چې دا دي: Rigil Kentaurus (الفا سنتوري A)، Toliman (B)  او Proxima Centauri (C). Proxima Centauri همدا راز لمر ته تر ټولو نږدې ستوری دی چې 4.2465 نوري کاله واټن لري (1.3020پارسيک) (Parsec د فلکي اجسامو تر منځ د واټن معلومولو يوه اندازه ده چې د درې اعشاريه شبږ ويشت نوري کاله برابره ده).
الفا سنتوري A او B لمر ته ورته ستوري دي (په ترتيب سره G او K طبقه)، او دوی په شریکه سره د دوه ګونو ستورو نظام جوړوي چې هغه الفا سنتوري AB دي. په غړېدلو سترګو (له کومې وسيلې يا الې پرته)، دواړه مهمې برخې د یو ستوري په توګه ښکاري، چې ظاهري د ځلادرجه يې -0.27 ده. دا په ستوريزه غونچه (برج) کې تر ټولو روښانه ستوری دی، او د شپې په اسمان کې  درېيم روښانه ستوری دی، چې یوازې له سيريوس او کانوپوس څخه وورسته زیات ځلېږي.
الفا سيتوري A د لمر د روښنايۍ په نسبت 1.1 زيات کتله او 1.5 برابر زياته ځلا لري، به داسې حال کې چې الفا سنتوري B کوچنی او يخ دی، د لمر د په نسبت يې کتله 0.9 ځله او د روښنايي يې 0.5 ځله کمه ده. دا جوړه د يو شریک مرکز په شا او خوا کې څرخېږي، د کوم مداري موده چې 79 کاله ده. د دوی بيضاوي مدار غېر عادي او عجيب او غرب دی، په همدې بنسټ د A او B تر منځ واټن د 35.6 فکلياتي واحدوونو (AU) کې بدلون لري، يا د پلوټو او لمر تر منځ واټن تقريباً 11.2 AU، يا د زحل او لمر تر منځ د واټن په اندازه.
الفا سنتوري C يا Proxima Centauri، يوه کوچنۍ کمزورې سره رنګه لنډۍ (Class M) ده. که څه هم په غړېدلو سترګو نه لېدل کېږي، Proxima Centauri لمر ته تر ټولو نږدې ستوری دی، چې واټن يې 4.24 نوري کاله (1.30PC) دی، چې له Alpha Centauri AB څخه يو څه نږدې دی. اوسمهال، د Proxima Centauri او Alpha Centauri AB تر منځ واټن شا اوخوا 13000AU  (0.21 نوري کاله) دی، چې د نيپتون د مدار د نيمايي قطر شا اوخوا 430 برابره زيات دی.
Proxima Centauri دوه تايید شوې سيارې لري چې هغه: په 2006ز کال کې د اوسېدو وړ سيمه کې کشف شوې د Proxima b په نوم د ځمکې په اندازه يوه سياره ده، او Proxima d يوه نومانده فرعي ځمکه ده، چې دې ستوري ته ډېره نږدې څرخېږي، او په 2022ز کال کې اعلان شوې ده. په 2019ز کال کې موندل شوې يوه کوچنۍ نيپټون 1.5 AU په واټن لېرې Proxima c ده، چې په اړه يې توافق نه شته. شونې ده چې په Alpha Centauri A کې د اوسېدو وړ سيمه کې نوماند نيپټون په اندازه ستوری موجود وي، په داسې حال کې چې تر اوسه په طبيعيت کې د ستورو په اړه نامعلومه ده، او شونې ده چې د کشف د طريقې يوه مصنوعه (خپله جوړه شوې) وي. Alpha Centauri B د کومې معلومې سيارې لرونکې نه ده: Bb سياره، چې په څرګند ډول په 2012ز کال کې موندل شوې وه، وروسته ناسمه ثابته شوه، او تر اوسه کومه بله سياره نه ده تايید شوې.
د نوم اصل او نوم اېښودل
α Centauri (چې په لاتيني ټکو کې الفا سينتوري بلل کېږي) په 1603ز کال کې د «جوهان باير» له خوا ورکړل شوي سيستم نوم دی. د دې دوديز نوم « Rigil Kentaurus» دی، کوم چې د عربي نوم رجل القنطورس لاتينې شوې بڼه ده، معنا يې ده د قنطور پښه. دا نوم ډېر ځله د « Rigil Kent» يا ان د Rigil په توګه لنډيز کېږي، په داسې حال کې چې وروستی نوم Rigel (Beta Orionis) لپاره ډېر پېژندل کېږي.
په اروپايي سرچينو کې موندل شوی بديل نوم، Toliman د اټکل تر مخې د عربي نوم الظليمان دی، د کوم معنا چې ده (دوه نارينه) شترمرغ، کوم نوم چې زکريا القزويني په Lambda او Mu Sagittarii اېښي و، همدا راز په سويلي نيمه کره کې دي.
یو درېيم نوم چې کارول کېږي هغه Bungula دی. د دې ټکي اصل نه دی معلوم، خو کېدای شي چې دا له يوناني توري بيټا (β) او لاتيني ټکي ungula «د ژوي پښه» څخه اخیستل شوی وي.
Alpha Centauri C په 1915ز کال کې « Robert T. A. Innes» کشف کړی وه، چا چې وړانديز کړی و چې په دې دې Proxima Centaurus نوم کېښودل شي، له لاتيني ژبې څخه، «سينټورس ته تر ټولو نږدې [ستوری]. د Proxima Centauri نوم وروسته په پراخه کچه استعمالېدو، او دا اوس د نړيوالې فلکياتي اتحاديې (IAU) له خوا د منل شوي مناسب نوم په توګه ثبت شوی دی.
په 2016ز کال کې، د IAU د ستورو د نومونو په اړه کار کونکې ډلې، له يو څخه د زياتو نظامونو پر ځای د انفرادي اجزاوو د ستورو څخه د مناسب نوم اېښودلو د پرېکړې په کولو سره، د Rigil Kentaurus  نوم تر Alpha Centauri A پورې محدودول تايید کړل، او د Proxima Centauri نوم د Alpha Centauri C پورې محدود کړل. د 2018ز کال د اګست د مياشتې په لسمه نېټه، IAU د Toliman نوم د Alpha Centauri B لپاره تايید کړ.
ليدل
په غړېدليو سترګو (له کومې الې او وسيلې پرته)، Alpha Centauri AB د يو واحد ستوري په توګه ښکاري، کوم چې د سنټورس په سويلي غونچه (برج) کې تر ټولو روښانه دی. د دوی ظاهري زاويه يي جلاوالی نږدې په اتيا کلونو کې 2 او 22 قوسونو تر منځ دی (غړېدلې سترګې د 60 قوسونو په اندازه تفکيک لري)، خو د مدار په ډېره اندازه کې، دواړه په اسانۍ سره په دوربينونو يا کوچنیو تيليسکوپونو د تفکيک وړ دي. په −0.27 ظاهري اندازې سره (د A او B اندازې لپاره يو ځای شوی)، الفا سنتوري يوه د لومړۍ-اندازې ستوری دی او يوازې له سيريس او کينوپس څخه ډېر کمزوری (تت) دی. دا د Pointers يا The Southern Pointers بهرنی ستوری دی، ځکه دا بلل کېږي چې Beta Centauri (Hadar/Agena) څخه تېرېدونکې ليکه، چې شا اوخوا څلور  اعشاريه پنځه درجې لوېديځ ته ده، د Crux ستوريزې غونچې– سويلي صليب- ته اشاره کوي. Pointers په اسانۍ سره حقيقي سويلي صليب د False Cross په نوم پېژندل کېدونکې کمزوري (تت) ستوري څخه جلا کوي.
تقريباً د نهه ويشت درجې سويلي عرض البلد په سويل کې، الفا سنتوري دايروي دی او کله هم له افق څخه لاندې نه راځي. تقريباً نهه ويشت درجې شمالي عرض البلد په شمال کې، الفا سنتوری کله هم نه راپورته کېږي. الفا سنتوری د سويلي افق سره نږدې موقعيت لري، کله چې نهه ويشت درجې شمالي عرض البلد څخه د استوا خط پورې ليدل کېږي (په مکسيکو کې هرمسيلو او چيهواهوا ښار سره نږدې، ګيلوسټن، ټيکساس، اوکالا، فلوريډا او لانزاروټ، د اسپنايې د کينري جزيرې)، خو يوازې د هغې د اوج په شا اوخوا کې (اوج يعنې نصف النهار ته رسېدل) د لنډې مودې لپاره. دا ستوری هر کال د اپريل په څلورويشتمه نېټه په سيمه ييزه نيمه شپه او د جون په اتمه نېټه به سيمه يیز وخت د شپې نهه بجې خپل اوج ته رسېږي.
لکه چې له ځمکې څخه ليدل شوي دي، Proxima Centauri د  Alpha Centauri AB سويل لوېديځ ته دوه اعشاريه دوه درجو کې دی، کوم چې د سپوږمۍ د زاويه يي قطر نږدې څلور برابره دی. Proxima Centauri د کم شمېر ستورو په ميدان کې 11.1 عام ظاهري مقدار د زيات سور رنګه ستوري په توګه راڅرګندېږي، د کوم د ليدلو لپاره چې د منځنۍ کچې تيليسکوپ ته اړتيا ده. د تغېر موندونکو ستورو بڼې په 4.2 په عمومي کيټلاک کې د V645 Cen په توګه ثبت شوی دی، دا د UV Ceti ډول بلېدونکی (لمبې وهونکي) ستوری په غېر متوقع ډول د بصري اوږدو څپو د 0.6 اندازې په سرعت سره ځلېدای شي،  او بيا له څو دقيقو وروسته تتېږي، ځينې شوقي او مسلکي فلکيات پوهان په منظم ډول د نوري يا راډيو تيليسکوپونو په استعمال سره د چاودنو څخه څارنه کوي. د 2015ز کال د اګست په مياشت کې، د دې ستوري تر ټولو سترې شغلې ثبت شوې وې، په داسې حال کې چې د اګست په ديارلسمه نېټه په B ليکه (اسماني رنګه روښانه سيمه) کې، له عادي څخه 8.3 ځلې زيات ځلېدونکی شوی و.
انډریو فیشر
انډریو فیشر د (۱۸۶۲ز کال د اګسټ له ۲۹مې- د ۱۹۲۸ز کال د اکټوبر تر ۲۲مې) د اسټرالیا سیاستوال و، چې د درېیو دورو لپاره یې د اسټرالیا د لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړه. دا دورې یې له ۱۹۰۸ز نه تر ۱۹۰۹ز، له ۱۹۱۰ز نه تر ۱۹۱۳ز او له ۱۹۱۴ز نه تر ۱۹۱۵ز پورې وې. هغه له ۱۹۰۷ز نه تر ۱۹۱۵ز کال پورې د اسټرالیا د کارګر ګوند (ALP) مشر هم و.
فیشر د سکاټلنډ د ایرشایر په کراس هاوس کې زېږېدلی و. هغه په ځوانۍ کې ښوونځی پرېښود او وروسته یې د سکرو په کان کې کار پیل کړ. په ۱۷ کلنۍ کې د ایرشایر کان د اتحادیې د ځایي څانګې منشي شو. فشر په ۱۸۸۵ز کال کې اسټرالیا ته کډوال شو، هلته یې د سوداګرۍ له اتحادیې سره خپل کار ته دوام ورکړ. هغه د کوینزلنډ په ګیمپي کې مېشت شو او په ۱۸۹۳ز کال کې د کوینزلنډ مقننه مجلس ته د کارګر ګوند د استازي په توګه وټاکل شو. فیشر په ۱۸۹۶ز کال کې خپله چوکۍ له لاسه ورکړه، خو په ۱۸۹۹ز کال کې بېرته را وګرځېد او په هماغه کال یې د لنډې مودې لپاره د انډرسن ډاوسن په حکومت کې د لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړه.
فیشر په ۱۹۰۱ز کال کې نوي فډرالي پارلمان ته وټاکل شو، چې د لوی خلیج د برخې استازيتوب یې کاوه. هغه په ۱۹۰۴ز کال کې د کریس واټسن په لنډمهال حکومت کې د څو میاشتو لپاره د سوداګرۍ او ګمرکونو د وزیر په توګه دنده تر سره کړه. فیشر په ۱۹۰۵ز کال کې د ALP مرستیال وټاکل شو او په ۱۹۰۷ز کال کې د واټسن ځایناستی شو. هغه لومړی د محافظه کار مشر الفریډ ډیکین د اقلیت حکومت ملاتړ وکړ، خو ALP د ۱۹۰۸ز کال په نومبر کې له خپل ملاتړه ډډه وکړه او ډیکین د لومړي وزیر په توګه استعفا ورکړه. وروسته فیشر په خپله یو اقلیت حکومت جوړ کړ. دغه حکومت یوازې څو میاشتې دوام وکړ، ځکه د ۱۹۰۹ز کال په جون کې ډیکین د نوي سوسیالیست ضد لیبرال ګوند په مشرۍ د لومړي وزیر په توګه بېرته را وګرځېد.
فیشر د ۱۹۱۰ز کال په ټاکنو کې لومړی وزیر شو، له دې سره کارګر ګوند په خپل تاریخ کې د لومړي ځل لپاره د حکومت اکثریت ترلاسه کړ. د هغه دویم حکومت پراخ اصلاحات تصویب کړل؛ لکه: د زړو او ناتوانو وګړو لپاره تقاعد، په قانون کې د نوو کارګرانو لپاره د حقونو شاملول، د مشترک المنافع بانک جوړول، د شاهي اسټرالیا د سمندري ځواکونو پر پرله پسې پراختیا څارنه کول او د ټرانس- اسټرالیا د ریل پټلۍ جوړول یې پیل کړل او په رسمي ډول یې د اسټرالیا پلازمېنه تاسیس کړه. په هر حال ALP د ۱۹۱۳ز کال په ټاکنو کې د لیبرال ګوند پر وړاندې د استازو په مجلس کې لږ اکثریت له لاسه ورکړ، چې جوزف کوک د لومړي وزیر په توګه د فیشر ځایناستی شو.
زرغونه ادې
زرغونه ادې په قام اڅكزۍ د كندهار د يوه كلي ده _ چې تقريباً څليرويشت كاله دمخه ژوندۍ او د وطن د استقلال د گټلو په كال يې د وطن د مدافعې په فداكارۍ كي ښه برخه اخيستې وه. د خپل پښتون مېړه زمري خان بابا سره چې كله شهيد سو، دې پښتنې ادې د زمري خان بابا په توره د هغه قاتل مړ كئ.
دا مېرمن د توريالۍ پښتنې "تورپېكۍ" خواښې او د ريدي خان چې د تورپېكۍ زلمى مېړه و، مور ده.
انډریو فیشر
زېږېدنه او کورنی مخینه
فیشر د ۱۸۶۲ز کال د اګسټ په ۲۹مه په کراس هاوس کې زېږېدلی و. دا سیمه د سکاټلنډ په ایرشایر کې د کیلمارنګ لوېدیځ ته په دوه میله (۳.۲ کیلومټره) واټن کې د کان کېدنې په کلي کې پرته ده. هغه د جین (کورنی نوم ګاروین) او رابرت فیشر له اتو ماشومانو نه دویم و، چې یو مشر ورور، څلور کشري وروڼه او دوه کوچنۍ خویندې یې لرلې. کوچنۍ خور یې د ۱۰ کلونو په عمر په ۱۸۷۹ز کال کې مړه شوه، دا یې یوازینۍ خور وه چې بلوغ ته ونه رسېده. د فیشر مور د یوه پښ لور وه او په کورونو کې یې د خدمتکارې په توګه کار کاوه. د کورني دود له مخې، د هغه نیکه د نوې اتحادیې په خوځښت کې د ګډون له امله ځورول شوی و او یو مهال له پینځو ماشومانو سره بې کوره پاتې شوی و. ښايي هغه څه ناڅه سواد درلود او د فیشر پلار په ځایي ټولنه کې شهرت درلود، ځکه خو د ټولنې په بېلابېلو سازمانونو کې هم ښکېل و. هغه د یوې معتدلې ټولنې مشر و او په ۱۸۶۳ز کال کې یو له هغو لسو کان کېندونکو نه و، چې د کوپراټیف ټولنه یې جوړه کړه. هغه او کورنۍ یې د سکاټلنډ د آزادې کلیسا فعال غړي وو.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
(1)
انډریو فیشر
لومړي سیاسي فعالیتونه
فیشر د ۱۷ کلونو په عمر په ۱۸۷۹ز کال کې د ایرشایر د کانونو د اتحادیې د کراس هاوس څانګې منشي وټاکل شو. هغه ډېر ژر له کیر هارډي سره اړیکه ونیوله، هارډي د اتحادیې مخکښ غړی او د بریتانوي کارګر ګوند راتلونکی مشر و. دوی دواړو زیاتره وخت د سیاسي مسایلو په اړه له یو بل سره لیدل او د ژوند په وروستیو کې بیا سره اشنا شول. فیشر او هارډي د ۱۸۸۱ز کال په ایرشایر کې د کان کېندونکو د اعتصاب مشران وو، چې له لویې ناکامۍ سره مخامخ شول. د لسو اونیو د اعتصاب په پایله کې ۱۰سلنه  غوښتل شوی معاش زیات شو، چې ډېرو کارګرانو خپله سپما له لاسه ورکړه او ځینې کوپراټیفونه له ماتې سره مخامخ شول. فیشر په اصل کې د اعتصاب مخالف و او د کان له مالکینو سره یې د جوړجاړي ناکامه هڅه وکړه. هغه خپله دنده له لاسه ورکړه، خو ډېر ژر یې په یوه بل کان کې کار پیدا کړ. فیشر هم د نورو کان کېندونکو په څېر د ګلاډسټون لیبرالي ګوند او په ځانګړي ډول د «لیبرال- کارګر» د نوماندانو ملاتړی و، چې د اتحادیې ملاتړ یې درلود. هغه په ۱۸۸۴ز کال کې په کراس هاوس کې د اصلاحاتو د درېیمې لایحې په ملاتړ د یوې عمومي غونډې مشري وکړه، وروسته یې ګلاډسټون ته لیک ولیکه او ځواب یې ترلاسه کړ، چې د هغه له ملاتړه یې مننه کړې وه. فشر بل کال د کانونو په بل اعتصاب کې ښکېل شو، چې نه یوازې یې دنده له لاسه ورکړه، بلکې په تور لیست کې هم شامل شو. هغه په سکاټلنډ کې د لږې مودې لپاره پاتې شو او پرېکړه یې وکړه چې کډوال شي. د فیشر مشر ورور جان څو کاله مخکې انګلستان ته تللی و او په لیورپول کې پولیس و.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
ريدي خان زلمي چې غوښته يوازى جنگ ته ولاړ شي د ده مور او پلار د ده له قصده ډېر په قهر سول او وې ويل چي:
انډریو فیشر
لومړۍ دوره ۱۹۰۸ز- ۱۹۰۹ز
فیشر خپل یوازینی اقلیت حکومت او د فیشر لومړی وزارت جوړ کړ. دولت په ۱۹۰۸ز کال کې د دولت د مرکز قانون تصویب کړ، چې د فډرال نوې پلازمېنه یې یاس- کانبرا ته ولېږدوله. د تولید کوونکو د هڅونې قانون یې تصویب کړ او د اوسپنې او فولادو تولید کوونکو ته یې، چې مناسب او معقول معاشونه یې ورکول، د انعامونو د ورکولو امر صادر کړ او د ځایي سمندري دفاع مسئولیت یې پر غاړه واخیست، چې د جګړې پر مهال یې د اسټرالیا سمندري ځواکونه، شاهي سمندري ځواکونو ته وسپارل.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
"موږ پښتانه نه يو چې ته به ځې او موږ به پاتېږو؟ "
انډریو فیشر
لومړۍ دوره ۱۹۰۸ز- ۱۹۰۹ز
فیشر د کارګر ګوند د اساسي قانون اصلاح ته ژمن کړ، ترڅو د کار، معاش او قېمتونو په اړه مشترک المنافع هېوادونو ته واک ورکړي، سمندري ځواکونه پراخ کړي، د ځوانانو لپاره اجباري پوځي دنده چمتو کړي، تقاعد تمدید کړي، پر ځمکو مالیې وضع کړي، د ټرانس کانټینینټال ریل پټلۍ جوړه کړي، د صنعت د ساتنې لپاره د اسټرالیا د اسعارو پرځای، پونډ سټرلینګ دود کړي او د صنعت د ساتنې لپاره تعرفې چمتو کړي. د ۱۹۰۹ز کال په می کې ډېری محافظه کاران او ازاد سوداګر سره یوځای شول او د مشترک المنافع لیبرال ګوند یې جوړ کړ. په داسې حال کې چې ډېر لیبرال محافظه کاران له کارګر ګوند سره یوځای شوي وو.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
د ده پلار زمري خان بابا وويل:
انډریو فیشر
وروستي کلونه او مړینه
د لوړ پوړي کمیشنر په توګه د فیشر دوره په رسمي ډول د ۱۹۲۱ز کال د اپرېل په ۲۲مه پای ته ورسېده، فیشر مخکې تر دې د جنورۍ په ۲۹مه د درېیو میاشتو د رخصتۍ لپاره اسټرالیا ته تللی و. هغه له کوم پیاوړي پلان پرته میلبورن ته راغی، خو د کارګرانو په خوځښت کې یې په زړه پوری هرکلی د دې لامل شو، چې فعال سیاست ته بېرته راوګرځي. هغه په کارګر ګوند کې یوازینی پاتې لومړی وزیر و، چې د ۱۹۱۶ز کال د ګوند په وېش کې یې ډېر تجربه کار وکیلان له لاسه ورکړي وو. د ګوند مشر فرانک ټوډور له پرله پسې ناروغیو سره مخامخ و او ټي.جې رایان چې د ټوډور ځایناستی ګڼل کېده، د ۱۹۲۱ز کال په اګسټ کې په ناڅاپي ډول د سینه او بغل ناروغۍ له امله مړ شو. فیشر په جدي ډول انتقالي ټاکنو ته د کاندیدېدو فکر کاوه، خو هېڅ داسې تضمین یې ونه موند، چې ځایي ګوند به هغه د کاندید په توګه ومني.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
"زويه زه پښتون يم، پښتون!. . . زما لا د پخوا ډېر ارمان په زړه كي دى _ هو زه سپين ږيرى يم، سترگي مي ښه نه ويني، پر ملا كړوپ يم، لاس مي رېږدي، مگر آيا سپين ږيرتوب نو زما څخه پښتونوالى وركواى سي؟ _ آيا زه به نو پاته سم؟ يه، يه زويه! زه كورټ نه پاتېږم؟ "
انډریو فیشر
وروستي کلونه او مړینه
فیشر او مېرمنې یې پرېکړه وکړه، چې لندن ته ولاړ شي او له خپلو بچیانو سره یوځای شي. هغوی په های ګېټ کې یو کور کرایه کړ او وروسته یې د ۱۹۲۲ز کال په اکټوبر کې، هامپسټډ هیټ ته نږدې په سویلي هیل پارک کې یو کور واخیست. هغه د بریتانیا د پارلمان لپاره د کاندیدېدو د امکان جاج واخیست، خو په پای کې یې له سیاسته دایمي تقاعد غوره کړ.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
په دې وخت كي زرغونه ادې د ريدي خان بوډۍ مور چې سپيني پيچي يې پرمخ ښكارېدلې راغله زوى ته يې وويل: _ "رېديه زويه!. . . ستا خيال دى چې يوازي ته زلمى يې، زورور يې _ هاى، په ځان مغروره! ته به د جنگ پر ميدان توري وهې، زه به پاتېږم؟ " را تېره سوه، رېدى يې پر تندي مچ كئ وې ويل:
انډریو فیشر
وروستي کلونه او مړینه
فیشر د ۱۹۲۸ز کال په سپټمبر کې د انفلونزا په ناروغۍ اخته شو، چې د اکټوبر په ۲۲ مه ، د ۶۶ کلونو په عمر یې له نړۍ سترګې پټې کړې. هغه د اسټرالیا له درېيو لومړیو وزیرانو نه یو دی، چې له هېواده بهر مړ شوی دی. هغه او جیورج ریډ دواړو له اسټرالیا بهر خپل ژوند پیل کړی او هملته یې پای ته رسولی دی. فیشر د ۱۹۲۸ز کال د اکټوبر په ۲۶مه د هیمپسټډ په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
زرغونه ادې
د دې پښتنې نارې
"زويه! ټول به يو ځاى سره ځو، چې ځانونه تر وطن قربان كړو!" نو دا ناره يې وكړه:
ټوله به ځو د جنگ ميدان ته
(2)
د جنگ په ميدان كي زرغونې ادې په رېږدولي آواز ناري كړه:
توري به نكړئ نو به څه كړئ؟
چي مو شيدې د پښتنې رودلي دينه
حق به هيڅكله در پل نه كړم
څو د غيلم په وينو سره نه كړې لاسونه
د دې مېرمني نوره كيسه د طلوع افغان د 14 كال په لمړۍ شماره كي لوستلاى سئ.
د همجنسګرایانو ټولنیز خوځښتونه
د ښځینه همجنسګرایانو، نارینه همجنسګرایانو، دوه جنسه و او تراجنسانو (LGBT) خوځښتونه هغه ټولنیز خوځښتونه دي چې په ټولنه کې له همجنسګرایانو ملاتړ کوي. دغه ټولنیز خوځښتونه کېدای شي د همجنسګرایانو لپاره په مساوي حقونو لکه د همجنسګرایانو د واده حق او یا هم لکه له ۱۹۶۰ مې لسیزې څخه تر ۱۹۷۰ مې لسیزې پورې د همجنسګرایانو د ازادۍ غوښتنې د خوځښت غوندې د هغو پر آزادۍ ټینګار وکړي. د ۱۹۵۰ مې لسیزې د هوموفیل خوځښت په څېر د همجنسګرایانو پخوانیو خوځښتونو له یو بل څخه په ملاتړ او د یو بل په منلو تمرکز درلود. په داسې حال کې چې داسې ټول شموله لومړنی مرکزي بنسټ شتون نه لري چې د ټولو همجنسګرایانو استازیتوب او د هغو له حقونو دفاع وکړي؛ په ټوله نړۍ کې ګڼ شمېر سازمانونه شتون لري چې د همجنسګرایانو د حقونو په برخه کې فعاله دي. د همجنسګرایانو د حقونو څخه د ملاتړ لومړني سازمانونه د شلمې پېړۍ په لومړیو کې رامنځته شول.
د دغو خوځښتونو ترمنځ تر ټولو رایجه موخه د همجنسګرایانو لپاره ټولنیز مساوات دی، خو لا تر اوسه هم دغه ډله وګړي له بشپړو حقونو محروم دي. یو شمېر نورو بیا د همجنسګرایانو د ټولنو په جوړولو تمرکز لرلی او یا یې هم له دوه جنسه توب، همجنسګرایي او تراجنس والي څخه د ټولنې د وېرې د له منځه وړو هڅې کړې دي. اوس مهال د همجنسګرایانو د حقونو لپاره پراخه مبارزه شتون لري؛ د دغه مهال د همجنسګرایانو خوځښتونه د لابي کولو، لاریونونو، ټولنیزو ډلو جوړولو، رسنیو، هنر او څېړنو په ګډون د سیاسي فعال توب او کلتوري فعالیتونو له پراخ طیف څخه ګټنه کوي.
۲۱ مه پېړۍ
هالنډ لومړنی هېواد و چې په ۲۰۰۱ زکال کې یې د همجنسګرایانو واده ته اجازه ورکړه. ورپسې په ۲۰۰۳ زکال کې بلجیم او هسپانیا او په ۲۰۰۵ زکال کې کاناډا هم د ورته چارې اجازه ورکړه. له دې وروسته تر ۲۰۲۰ زکال پورې په سویلي افریقا، ناروې، سویډن، پرتګال، آیسلنډ، ارجنټاین، مکسیکو، ډنمارک، برازیل، فرانسې، یوروګوای، نیوزلنډ، بریتانیا، لوکزامبورګ، آیرلنډ، د امریکا متحده ایالاتو، کولمبیا، فنلنډ، جرمني، مالتا، اسټرالیا، اطریش، تایوان، اکواډور او کوستاریکا کې هم د همجنسګرایانو واده په رسمیت وپېژندل شو. سویلي افریقا لومړنی افریقايي هېواد و چې په ۲۰۰۶ زکال کې یې د همجنسګرایانو واده قانوني کړ او تر اوس مهال پورې یوازنی افریقايي هېواد دي چې د همجنسګرایانو واده په کې قانوني دی.
په ۲۰۰۳ زکال کې د د تکزاس پر وړاندې د لاورنس په قضیه کې د متحده ایالاتو سترې محکمې په څوارلسو ایالتونو کې د لواطت اړوند قوانین لغو کړل او په ټولو ۵۰ ایالتونو کې یې د همجنسګرایانو ترمنځ توافقي اړیکه قانوني کړه؛ دغه پرېکړه د همجنسګرایانو د فعالیت په برخه کې هغه مخکې ګام و چې د هغو لپاره د همجنسګرایانو د معاصرو خوځښتونو د رامنځته کېدو راهیسې فعالانو یې اړوند مبارزه کړې وه.
د ۲۰۰۶ زکال د نومبر له ۶ مې نیټې څخه تر ۹ مې نیټې پورې د اندونیزیا په یوګیاکارتا ښار کې د حقوق پوهانو د نړیوال کمیسیون او د بشري حقونو د نړیوالو خدمتونو د سازمان د ۲۹ متخصصینو د نړیوالې غونډې له خوا د نړیوالو بشري حقونو د قانون په رڼا کې جنسي تمایل او جنسیتي هویت ته اړوند د یوګیاکارتا اصول تصویب شول. د ۲۰۰۸ زکال د ډسمبر په ۱۳ مه نېټه د ملګرو ملتونو د سازمان په عمومي اسمبلۍ کې د جنسي تمایل او جنسیتي هویت اړوند د ملګرو ملتونو د اعلامیې په ملاتړ ۶۶ لاسلیکونه راغونډ شول.
د ۲۰۰۹ زکال د اکتوبر په ۲۲ مه نېټه د سویډن د کلیسا اسمبلۍ په کلکه سره د همجنسګرایانو د جوړو څخه په ملاتړ رایه ورکړه او هغوی ته یې دعا وکړه؛ له دې سربېره یې دغو جوړو ته د واده کلمه وکاروله.
آیسلنډ د نړۍ لومړی هېواد و چې د ۲۰۱۰ زکال د جون په یوولسمه یې د رایو په اتفاق (۴۹ موافقو – ۰ مخالفو) رایو سره د همجنسګرایانو واده قانوني کړ. یوه میاشت وروسته ارجنټاین د لاتین امریکا لومړنی هېواد شو چې د همجنسګرایانو واده یې قانوني کړ.
په افریقا کې سویلي افریقا لومړنی هېواد و چې د همجنسګرایانو واده یې په ۲۰۰۶ زکال کې قانون کړ؛ همدارنګه یوازنی افریقايي هېواد دی چې د همجنسګرایانو واده په کې قانوني دی.
په ۲۰۱۳ زکال کې د ۱۹۹۳ زکال «مه پوښته او مه وایه» قانون چې د متحده ایالاتو په پوځ کې یې د همجنسګرایانو خدمت منع کاوه لغو شو. دغه ګام په دې معنی و چې نارینه او ښځینه دواړو همجنسګرایانو نور کولای شول په ښکاره توګه پرته له دې چې د هغوی د جنسي تمایلاتو له مخې د شړلو وېره ورسره وي په پوځ کې خدمت وکړي. په ۲۰۱۲ زکال کې د متحده ایالاتو د ښار او کور جوړونې وزارت د عادلانه کور ورکونې او مساوي فرصتونو د برابرولو دفتر د فدرال مرستې پر بنسټ د کورونو په پروګرام کې د تبعیض څخه د مخنیوي په موخه مقررات صادر کړل. دغو نویو مقرراتو تضمین کوله چې د یاد وزارت د کور جوړونې پروګرام د ټولو په شرایطو برابر کسانو پر مخ د هغوی جنسي تمایلاتو یا جنسیتي هویت ته له پام پرته پرانیستی دی.
د ۲۰۱۴ زکال په لومړیو کې د متحده ایالاتو په ایداهو ایالت کې د (Add The Words) په نامه د همجنګسرایانو د خوځښت او پخواني سناتور نیکول لوفور له خوا یو لړ مدیریت شوي اعتراضات چې یو لړ مدني نافرمانۍ او نیونې هم په کې شاملېدلې د یاد ایالت په پلازمینه بویزي کې ترسره شول. دوی غوښتنه لرله چې د ایالت د بشري حقونو په قانون کې د «د جنسي تمایلاتو» او «جنسي هویت» کلمې هم زیاتې شي.
د ۲۰۱۵ زکال د جون په ۲۶ مه نېټه د متحده ایالاتو سترې محکمې په Obergefell v. Hodges قضیه کې د ۵ پر ۴ رایو پر بنسټ حکم وکړ چې د اساسي قانون د ایجاباتو له مخې ټول همجنسګرایان چې د متحده ایالاتو په هره برخه کې ژوند کوي کولای شي واده سره وکړي. په دغه حکم سره متحده ایالات ۱۷ هېواد شو چې په ټوله ایالتونو کې یې د همجنسګرایانو واده قانوني کړ.
د ۲۰۱۷ زکال د سپټمبر د ۱۲ مې او نومبر د اوومې نېټې ترمنځ په اسټرالیا کې د همجنسګرایانو د واده په اړه ملي ټول پوښتنه ترسره شوه؛ ۶۱.۶ سلنه رایو ورکونکو د همجنسګرایانو له واده څخه په ټول هېواد کې ملاتړ وکړ.
د ۲۰۱۸ زکال د سپټمبر په ۶ مه نېټه په هند کې د همجنسګرایانو توافقي اړیکه قانوني شوه.
د ۲۰۲۰ زکال په جون میاشت کې د متحده ایالاتو سترې محکمې حکم ورکړ چې د ۱۹۶۴ زکال د مدني حقونو قانون کولای شي په کاري چاپېریال کې د همجنسګرایانو او ترانسجنډرانو پر وړاندې د تبعیض مخنیوی وکړي. د Bostock v. Clayton قضیې حکم څرګنده کړه چې د جنسیت پر بنسټ خوندي شوي حقونه کېدای شي د مسکن او کار موندنې په برخه کې جنسي تمایلاتو او جنسیتي هویت ته هم پراختیا ومومي. یو شمېر دیموکراتانو لکه وروسته د ولسمشرۍ نوماند جوبایډن هم دغه پرېکړه وستایله. "نن ورځ، د دغې موضوع په تائید سره چې د مدني حقونو د قانون د اووم عنوان له مخې د جنسي تمایلاتو او جنسیتي هویت له مخې تبعیض ممنوع دی؛ سترې محکمې دغه ساده خو ژوره امریکايي نظریه تائید کړه چې له هر انسان سره باید د هغو د انساني کرامت له مخې په درناوي چلند وشي."د ۲۰۲۰ زکال په اکتوبر میاشت کې د اروپایي شورا د جنسي تمایلاتو او جنسیتي هویت اړوند واحد (SOGI) د بشري حقونو په اړه د اروپایي محکمې سره په ګډه د ۲۰۲۰ زکال د اکتوبر په اتمه نېټه د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون د ۷۰ مې کلیزې په مناسبت کنفرانس جوړ کړ. دغه بنسټ د ټولو لپاره د «ژوندانه د اسبابو» تر نامه لاندې پروګرام د پیلولو اعلان وکړ او د همجنسګرایانو په برخه کې یې په ترلاسه شوي پرمختګ باندې په تمرکز سره د همجنسګرایانو لپاره د مساواتو په برخه کې د اروپايي کنوانسیون د میکانېزم له مخې د بشري حقونو په برخه کې د اروپايي کنوانسیون د رول په اړه خبر ورکړ.
ولسمشر بایډن د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ ورځ هغه اجرایوي فرمان لاسلیک کړ چې له مخې یې LGBTQ تبعیض منع کړای شو. د همدغه کال په وروستیو کې بایډن په پوځ کې د تراجنسیت اړوند د ټرامپ د دورې د ممنوعیت سیاست ته بدلون ورکړ او خپلو سفارتخونو ته یې اجازه ورکړه چې د ویاړ بیرغ پورته کړي او په رسمي ډول یې د جون میاشت د ویاړلې میاشتې په توګه په رسمیت وپېژنده.
سرپل ذهاب ولسوالي
سرپل ذهاب ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سرپل ذهاب)  د ايران د کرمانشاه ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د سرپل ذهاب ښار دی. دا ولسوالي ۸۵٬۳۴۲ تنه نفوس لري. د سرپل ذهاب ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۹ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کرمانشاه ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
تپندۍ
تپندۍ د خټگرۍ يوه وسپنيزه آله ده چې د خټو، سيمټو د تپلو او د خښتو نيمولو لپاره کارېږي. دې ته په مختلفو گړدودونو کې رمبی هم وايي. په باغونو کې د خاورې نرمولو ، خټو جوړولو ، خښتو ماتولو او منظمولو لپاره د همدغې عالې څخه کار اخیستل کېږي.
وېشنيزه:د خټگرۍ اوزار
نړیوال سازمان
نړیوال سازمان هعه سازمان ته ویل کیږي چې نړیوال غړیتوب،نړیوالې موخې، یا نړیوال شتون ولري. چې دا په دوه مهمو ډولونو باندې وېشل کیږي:
In addition, Global Public Policy Networks (GPPNs) may be considered a third category. These take various forms and may be made up of states and non-state actors. Non-state actors involved in GPPNs may include: intergovernmental organizations, states, state agencies, regional or municipal governments, in partnerships with non-governmental organizations, private companies, etc.
اشتاراک
آشتاراک ښار په ارمني د ارمنستان هیواد په اراګاتسوتن ولایت کې یو ښار دی.
تالین
تالین په استونیایي Tallinn) د ایستونیا هیواد پلازمینه او لوی ښار دی.
مولوي مير احمد شاه
په وردگو ولايت كې د جغتو ولسوالۍ چې له دريو لوريو څخه دغرونو لوړو سلسلو خپله غېږه ترې را چاپېر كړې ده، كه څوك هلته لاړ شي، نو دا به وانگيري چې دا سيمه به يوازې غزني او اسمان ته لاره لري، خو نه، دغه سيمه د باميانو، غزني او د وردگو د سيد اباد او چك له ولسواليو سره گډې پولې لري. د تاريخ په اوږدو كې حكومتونو ورته هېڅ پام ندى كړى، خو ددې سره سره دغه سيمې ډېر غازيان، پوهان، شهيدان او د علم او قلم قهرمانان په خپله غېږه كې روزلي دي. د جغتو جريده يې په خپل وار در پېژني، په دې گڼه كې هم د مرحوم مولوي مير احمد شاه رح لنډه پېژندنه را اخلو، خو يو څه چې د يادولو وړ دي هغه دا، چې ددې شخصيتونو حق پدې څو كرښو نه ادا كيږي بلكې لازمه ده چې په بشپړه توگه نوي نسل ته ور وپېژندل شي ، پدې اړه بشپړو ځېړنو ته اړتيا شته چې په راتلونكې كې به يې تر سره كړو، نو په خپله مهربانۍ زموږ دكار نيمگړتيا راوبښئ.
مولوي مير احمد شاه (رح) د ملا محمد اعظم زوى او دملا محمد افضل لمسى دى ، نوموړى دوردگو ولايت د جغتو ولسوالۍ د بنگي په كلي كې په يوه دينداره او روحاني كورنۍكې نړۍ ته سترگې پرانيستې دي. د زيږېدو نېټه يې په دقيقه توگه نه ده معلومه.
مولوي مير احمد شاه (رح ) خپلې لومړنۍ زده كړې په كورنۍ او دكلي په جومات كې تر سره كړې، وروسته يې دوام ورنكړ، دځوانۍ پر مهال يې ښكار ته مخه كړه ځكه ده د ښكار سره ډېره مينه درلوده، وخت ناوخت به يې ښكار كاوه، د خپلې ځوانۍ په پېر كې يې يو ځل بيا په زړه كې د علم ولوله و غوړېده او دې ته يې و هڅاوه چې ددويم ځل لپاره د جغتو ولسوالۍ د كلاندې په كلي كې د وخت له نامتو عالم مولوي غلام نبي څخه چې په ملا تور مشهور وو زده كړې پيل كړې، نوموړي چې يو خارق العاده استعداد درلود، په ډېر كم وخت كې يې پگړۍ وتړله او مولوي شو، چې پدې سره د خپلې ټولنې د خدمت جوگه شو او خپل عمر يې تدريس ته وقف كړ.
مولوي مير احمد شاه (رح) په صرف، نحو، اصول، معاني، حكمت، فقه، عقايد، تفسير، حديث، منطق، رياضي او هندسه كې بې مثاله وړ تيا درلوده او په دغه علومو كې يې د هېواد په كچه لوى لوى عالمان وروزل. ډېرى عالمان په دې اند دي چې دافغانستان ډېر كم لوى علما د پيدا شي، چې دده د شاگردۍ افتخار يې نه وي گټلى، د بېلگې په توگه: شهيد مولوي نصرالله منصور، مولوي رفيع الله موذن، مولوي فيض محمد وردگ او د يوسف خېلو آخند زاده صاحب يادولاى شو.