توماس_اېډورډ_لارېنس
د منځيني ختيځ لرغونکیندنې
د ۱۹۰۹م زېږدي کال په اوړي کې لارېنس په يوازې سر د عثماني پېر سوريې پر مهال ، صلیبي ماڼۍ ته په پلي سفر درې مياشتې تېرې کړې چې له مخې یې ۱۰۰۰ ميله (۱۶۰۰ کیلومیتره) په پښو سفر وکړ. لارېنس د يوې سروې په ترسره کولو سره چې د پوهنتون د زده کړو په لړ کې ترسره کړې وه د (The influence of the Crusades on European Military Architecture—to the end of the 12th century) ـ (د اروپايي پوځ په جوړښت کې د صلیبي پوځ اغېزې تر۱۲مې پېړۍ تر پايه ) په نوم ونوموله. دغه رساله یې د بیسن سره په فرانسې کې د تېرمهال ځايي څېړنوپر بنسټ لیکلې وه. د يادونې وړ ده چې څېړنه په چولس نومي ځای کې په منځيني ختيځ کې په يوازې سر ترسره شوې وه .په په ۱۹۱۰م زېږدي کې يې خپله زده کړه پای ته ورسوله بیا یې د لا زياتو ماسټرۍ زده کړو لپاره د ډبرود پېر د لرغوني کنډولي ټوټو پرسر څېړنې وکړې. دغه څېړنې يې د سينير ډیمي په نوم تعلیمي بورس په مرسته د مگډېلن کالج (آکسفورډ) کې پرمخ وړلې چې د لرغونپوهنې ستاژ لپاره په منځيني ختيځ کې د کار موقع کاچمېش کې وربرابره شوه. دا د موندنو او کیندنو کار د برتانيې ملي موزيم لخوا چمتو شوی و. لارېنس يو پولیگلاټ (څو ژبه ییز) انسان و چې د لرغوني يونان ، عربي او فرانسوي ژبو کې یې برلاسیتوب درلود. په ۱۹۱۰م زېږديز کال د ډسمبر په مياشت کې بېروت ته سفر وکړ او د رسېدو سره جیبېل (بیبلوس) ته د عربي ژبې زده کړې په موخه ورغی. د عربي ژبې له زده کړې وروسته د سوريې شمالي سیمو ته ورغی او هلته یې د جېرابوس په نوم ځای کې کیندنې پیل کړې چې هلته یې د آرـ کېمپبل تومپسن او هوگارت سره يوځای د برتانيې ملي موزیم ته کار پرمخ ووړ. لارېنس خپله هره بريا او لاسته راوړنې د هوگارت له اړخه گڼلې. لکه څنگه چې دغه د کیندنې ځای د بغداد پټلۍ غبرگلارې اهمه لار وه نو د سیمې څخه لرغوني مالومات راټولول د برتانيې پوځي او استخباراتي ادارو ته ډېر د اهمیت وړ و. لارېنس په همدې سیمه د گرټروډ بېل سره ولیدل چې د برتانیې د وخت استخباراتو غړی و او بیا وروسته یې د عراق په خاوره د لرغونو اثارو لپاره ورسره مل و. په کال ۱۹۱۱م زېږديز کې لارېنس بېرته د لنډې مودې لپاره انگلنډ ته ولاړ. د هماغه کال په نومبر کې دی بېروت خواته په دوهم ځل وخوځېد او د کارکمېش سیمې د کیندنې دوهمې دورې کار ته يې ځان ورساوه چې هلته بيا لیونارډ وولي سره يې کار پیل کړ. همدارنگه یې د فلينډرس پيټرې او کفر آممر سره په مصر کې پروژه کړې وه. د ۱۹۱۲م زېږدي تر ۱۹۱۳م زېږدي پورې لارېنس د کارکېمېش سیمې کې د څلورمې دورې کیندنې لپاره ووسېد. په ۱۹۱۳م زېږديز کې لارېنس او وولي آکسفورډ ته وروغوښتل شول چې ډاهوم ته او هاموډي تگ ته تیاری ونیسي. په جنورۍ ۱۹۱۴م زېږدي کې وولي او لارېنس دواړه د برتانيې په پوځ کې د مرستيالې دندې لپاره وغوښتل شول او دوی يې د لرغونپوهنې چتر لاندې په پوځي پروژې نیگیف ډیسرټ ته د سروې لپاره وگومارل. د دوی مالي مرسته د پوځ لخوا د فلسطین اثارموندنې ادارې لخوا په غاړه واخیستل شول ځکه چې دغې سیمې ته په انجیل کتاب کې د سنايي بېديا په نوم نغوته شوې وه چې د مذهبي فکر تر اغېزې مهمه گڼل کېده. نگېف سیمه په ستراتيژيکې توگه ځکه برتانوي پوځ ته ډېره د اهمیت وړ سیمه وه چې پدغه سیمه عثماني پوځ هر کله غوښتل چې خپل تر ولکې لاندې یې ونیسي چې د انگرېزانو لاس لنډ کړي او وکولای شي مصر ته لار هواره کړي. وولي او لارېنس ځینې سروېگانې خپرې کړې خو ورسره یې د برتانيې پوځ لپاره د سیمې په هکله بشپړه نخشه جوړه کړه او د اوبو د زېرمې لخوا یې هم د اهمیت وړ وبلله چې د برتانيې پوځ ورته نور هم پام واړاوه. لارېنس اقابه او پېترا ته هم د سروې لپاره ورغلی. د ۱۹۱۴م زېږدي کال د مارچ میاشتې څخه تر مۍ میاشتې پورې لارېنس په کارکېمش سیمې کې بيا په کار پیل وکړ چې په ترڅ کې یې هماغه وخت د اگست په میاشت کې توده جگړه پیل شوه چې له مخې یې برتانيوي پوځ دی په بېړنۍ توگه پوځ ته ونه غوښت خو د اېس ـ اېف ـ نیوکامبي په سپارښتنه دی د هماغه روان کال تر اکتوبره په پوځ کې د جگړې مکلفیت لپاره ونیول شو ، د جگړې څخه سمدستي وروسته یې دی د استخباراتو دندې ته د مصر په پلازمېنې قاهرې کې تر پای د کاله وگوماره.