cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پښتو کړ
چارکړ هغه فعل دی چې د لازمي کړ په څېر کوم مفعول نه اخلي، خو د معتدي کړ غوندې یې کړند (فاعل) په اوښتي اکر (مغیره حالت) کې راځي. یانې که چېرې کړند یو نوم وي بیا زور پر ې اوړي، ی پر ي او ي پر ۍ، او که کړند یې نومځری وي، بیا زه /ته/هغه (ښځین) پر ما/تا/هغې اوړي. د چارکړ بېلګې: خندل، ژړل، لمبل لکه: زرغونې وخندل (په زرغونه کې ه پر ې بدل شوی)؛ هغې وژړل (هغه پر هغې بدل شوی)؛ بریالي ولمبل (بریالی کې ی پر ي بدل شوی) په اړیڼو ټکو، چارکړ، چې حکمي معتدي کړ هم بلل کېږي، د دواړو معتدي او لازمي کړونو ګډې ځانګړنې لري.
لیکنه: کامران منګل
هډه
هډه (Hadda) د لوی گندهارا له لرغونو کولتوري منځیو څخه گڼل کېږي چې یونان-بودایي پېر سره تړاو لري. دا ښار د جلالکوټ تاریخي ښار سوېل اړخ ته په لس کیلو مترۍ کې پروت دی.
انځوریز البوم
وېشنيزه:د افغانستان تاريخي سيمې
وېشنيزه:د افغانستان لرغونی سیمې وېشنيزه:د افغانستان پېښلیک
لومړۍ لویه ویښتابه
لومړۍ لویه ویښتابه یا بیداري (چې کله ناکله یوازې لویه بیداري یا Great Awakening) یا هم د انجیلیت بیاراژوندي کول، د عیسویت د احیاء یا نوي کولو یوه لړۍ وه چې په ۱۷۳۰م او ۱۷۴۰م کلونو کې یې برتانیا او د هغې د شمالي امریکا دیارلس مستعمرې لاندې کړې. د احیاء دغه غورځنګ د تل لپاره پر پروتستانتیزم اغېزه وکړه ځکه پیروانو یې د فردي پرهېزګارۍ او مذهبي اخلاص د نوي کولو هڅه وکړه. لویه ویښتابه په پروټیسټانټ کلیساګانو کې د یوه فرامذهبي (trans-denominational) خوځښت په توګه د انګلیسي-امریکايي انجیلي مسیحیت (evangelicalism) راڅرګندېدو ښکارندوی وه. په متحده ایالاتو کې د لویې بیدارۍ اصطلاح ډېره کارېږي، حال دا چې په انګلستان کې بیا دا خوځښت د انجیلیت بیا راژوندي کولو (Evangelical Revival) په نوم یادېږي.
د احیاء یا مذهبي بیدارۍ د خوځښت مهمو مشرانو لکه جورج وایټفیلډ، جان ویسلي او جاناتن اډوارډز د زړو سنتونو یا دودونو - پیوریتانیزم، پییټیزم او پریسبیټیریانیزم – له مخې د مذهبي بیدارۍ او نجات یا بښل کېدو الهیات بیان کړل چې له مذهبي حدودو واوښتل او د ګډ انجیلي هویت په جوړولو کې یې مرسته وکړه. مذهبي تجدیدپالو د پروټیسټانټي اصلاحاتو نظریاتي یا اعتقادي الزامات زیات کړل، چې د روح القدس پر مشیت (providential outpourings) ټینګار کوي. في البدیهه ویناوو اورېدونکو ته د عیسی (ع) لخوا د دوی د نجات د اړتیا په اړه د ژور شخصي قناعت احساس ورکړ او د شخصي اخلاقو پر یوه نوي معیار یې پر خپلو اعمالو قضاوت او ژمنتیا پیاوړې کړه. د مذهبي بیدارۍ یا احیاء الهیاتو پر ډې ټینګار کاوه چې مذهبي بدلون نه یوازې د عیسوي عقیدې د سمون لپاره فکري موافقه او رضایت وي، بلکې باید په زړه کې تجربه شوی "نوی زیږون" وي. مذهبي تجدیدپالو دا لارښوونه هم کوله چې د نجات ډاډ یا ضمانت ترلاسه کول په عیسوي ژوند کې یوه عادي او طبیعي تمه ده.
د انجیل مبلغینو "د جنسیت، توکم او موقعیت په پام کې نیولو پرته، د دین په بدلولو کې د هر چا د شاملولو هڅه کوله". د شمالي امریکا په مستعمرو کې، په ځانګړې توګه په سوېل کې، د مذهبي بیدارۍ یا بیا احیاء غورځنګ د هغو افریقایي غلامانو او ازادو تور پوستو شمېر زیات کړ چې له عیسویت سره اشنا شوي وو او وروسته بیا عیسویت ته واوښتل. دې چارې د نوو مذهبي مبلغینو د ټولنو رامنځته کولو ته هم الهام ورکړ، لکه په ۱۷۹۲م کال کې د باپټیسټ تبلیغي ټولنې رامنځته کېدل.
انګلستان
په داسې حال کې چې دا غورځنګ په متحده ایالاتو کې د لویې ویښتابه یا بیدارۍ په نوم پېژندل کېږي، خو په برېتانیا کې بیا د انجیلي احیاء (Evangelical Revival) په نوم یادېږي. په انګلستان کې، د انجیلي احیاء اصلي رهبران درې انګلیسي پادریان یا کشیشان، یعني جان او چارلس ویسلي او د دوی ملګری جورج وایټفیلډ، وو. دوی په ګډه د هغه څه بنسټ کېښود چې بیا پر مېتودېزم (Methodism) تبدیل شول. دوی د خپلې مېتودیکي تقوا او ټینګې پرهېزګارۍ له کبله په اکسفورډ پوهنتون کې د مقدس کلب او "مېتودیستانو" په نوم د یوې مذهبي ټولنې غړي وو. دا ټولنه د کالجیا پییټیټیس (د حجرې د ګروپونو) په بڼه جوړه شوې وه چې د پیټیسټانو لخوا د انجیل د مطالعې، دعا او ځواب ویلو یا محاسبې لپاره کارول کېږي. دغو درې واړو کسانو یو روحاني کړکیچ هم تجربه کړ په کوم کې چې دوی د دین بدلولو د ریښتیاوالي او د ایمان د تضمین په لټه کې وو.
ښځې
بیدارۍ یا ویښتابه د ښځو په ژوندانه کې ستر رول لوبولی، که څه هم دوی په ندرت سره اجازه لرله چې تبلیغ وکړي یا د مشرتابه رول ولوبوي. د مذهبي شوق او لېوالتیا ژور احساس ښځې وهڅولې چې په ځانګړې توګه خپل احساسات تحلیل کړي، له نورو ښځو سره یې شریک کړي، او په اړه یې لیکل وکړي. دوی په خپلو پرېکړو، لکه د مېړه په انتخاب کې، لا ډېرې خپلواکې شوې. دا تفکر او تامل د دې لامل شو، چې ډېری مېرمنې له ځان سره ډایرۍ وساتي او یادښتونه او خاطرې ولیکي. د هانا هیټون (۱۷۲۱-۹۴) ژوندلیک، چې د کونیکټیکټ ایالت په شمالي هاون ښارګوټي کې یوه بزګره ښځه وه، د لویې ویښتابه پر مهال د هغې تجربې، له شیطان سره د هغې د مخامخ کېدو کیسه، د هغې فکري او روحاني پرمختګ، او په فارم یا مزرعه کې د ورځني ژوند په اړه د هغې تجربې بیانوي.
فیلیس ویټلي لومړنۍ تورپوستې ښځینه شاعره وه، چې په ماشومتوب کې امریکا ته له راوړل کېدو وروسته عیسوۍ شوه. د هغې باورونه او عقاید د هغې په اثارو کې څرګند وو. هغه په ​​یوه شعر کې چې "له افریقا څخه امریکا ته راوړل کېدل" تر سرلیک لاندې یې لیکلی، د کافرانو له ټاټوبي څخه له عیسویت سره د اشنا کېدو لپاره خپل کړی سفر تشریح کوي. ویټلي خورا زیاته د مذهبي بیداروونکو تر اغېزې لاندې وه او په ځانګړې توګه جورج وایټفیلډ چې هغې د نوموړي له مړینې وروسته یو شعر هم ورته ډالۍ کړی او هغه یې پکې د "بې طرفه نجات ورکوونکي" په توګه یاد کړی. سارا اوسبورن بیا د بیدارۍ پرمهال د ښځو پر رول یوه بله لایه هم ورزیاتوي. نوموړې په روډ آیسلنډ ایالت کې د ښوونځي ښوونکې وه، او د هغې لیکنې د هغې دورې روحاني او کلتوري بدلونونو ته یوه په زړه پورې کتنه کوي، چې پکې د ۱۷۴۳م کال خاطرات، بېلابېلې ډایرۍ او لیکونه، او د هغې په مستعار ډول خپور کړی اثر، "د ریښتیني مسیحیت طبیعت، یقیني‌والی او شواهد" (۱۷۵۳) پکې د یادولو وړ دي.
افریقایي امریکایان
لومړۍ لویه ویښتابه د خدای (ج)، خپل ځان، شاوخوا نړۍ او دین یا مذهب په اړه د امریکایانو په درک او پوهه کې د بدلون لامل شوه. په سویلي ټیډواټر (Tidewater) او لوکنټري (Low Country) ساحلي سیمو کې، شمالي باپتیستانو او میتودیست مبلغینو هم سپین پوستي او هم تور پوستي خلک عیسویت ته راواړول. ځینې یې د دین د بدلون پر مهال غلامان شوي وو او ځینې نور بیا آزاد وو. قفقازیانو په خپلو کلیساګانو کې د تور پوستو هرکلی پیل کړ او د دوی مذهبي تجربې یې جدي ونیولې، او له همدې کبله یې دوی په کلیسا کې د ترغیبوونکو یا ناصحانو (exhorters)، شماسانو یا په کلیسا کې زنګ غږوونکو (deacons)، او ان مبلغینو په توګه فعال رول لوبولو لپاره ومنل، که څه هم د مبلغینو په توګه منل کېدل یې نادر وو.
د معنوي او روحاني مساواتو پیغام د ډېری غلامانو لپاره جذابیت درلود، او دا چې په شمالي امریکا کې د افریقا مذهبي دودونه د کمېدو په حال کې وو، د لومړي ځل لپاره لوی شمېر تور پوستو خلکو عیسویت ومانه.
په سویلي مستعمرو کې انجیلي مشران (Evangelical leaders) اړ وو چې د غلامۍ له مسلې سره د شمال په پرتله یو څه زیات تعامل وکړي. همدا لامل و، چې د احیاء یا مذهبي تجدد ډېری مشرانو د غلامانو لرونکو ته په ډاګه کړه چې باید غلامانو ته تعلیم ورکړي ترڅو دوی باسواده شي او د انجیل د لوستلو او مطالعې توان ولري. ډېری افریقایانو ته بالاخره څه نا څه زده‌کړې هم ورکړل شوې.
علمي تفسیر
د "سترې ویښتابه" مفکوره د تاریخپوه جون بټلر لخوا مبهمه او مبالغه‌آمیزه بلل شوې ده. هغه وړاندیز کوي چې تاریخپوهان دې د لویې ویښتابه یا بیدارۍ اصطلاح پرېږدي ځکه د ۱۸مې پېړۍ بیا احیاء یا نوواله یوازې سیمه‌ییزې پېښې وې چې یوازې د امریکايي مستعمرو په نیمایي برخه کې رامنځته شوې او د امریکا پر دین او ټولنه یې اغېزې کمې وې. تاریخپوهانو پر دې هم بحث کړی چې ایا دغې ویښتابه پر امریکايي انقلاب هم، چې ترې وروسته رامنځته شو، سیاسي اغېزې لرلې کنه پروفیسور الان هیمرټ یو لوی تاثیر پکې ګوري، مګر ډېری نور تاریخپوهان بیا په دې اند دي، چې ډېره لږ اغېزه یې لرله.
مولوي احمد ضيا
ستا د الفت په پلوشو پسې ځم * یمه پتنگ بلو ډیوو پسې ځم چې په کې مومم د مقصد لالونه* عشقه ستا پټو خزانو پسې ځم مولوي رفيع الله موذن
وېشنيزه:مولويان
۱۲۸ (عدد)
۱۲۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۷ څخه  مخکي او د ۱۲۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۸:
په کلینډر کې
۱۲۸ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۸ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
کيمياوي توکی
کيمياوي توکی يا عنصر يوه ځانگړې کيميايي ماده ده چې يو ډول اتوم لری او د یو اتومی نمبر په اساس یو دبل سره پیژندل کیږی.‌ اتومی نمبر د پروتون د تعدادو څخه عبارت دی چی په هسته کی موقعیت لری.
د عنصر ښه مثالونه عبارت دی له کاربون ،‌ آکسیجن ، المونیم ،‌ وسپنه ،‌ تامبه ،‌ سره زر ،‌ سپينوب او داسی نور.
پیژندنه
د ټولو عناصرو د ډلی څخه هایډروجن او هیلیم سپک ترین عنصرونه بلل کیږی. داسی ویل کیږی چی دواړه د بیگ بانگ د هستیوی تشکیل په وخت په اولی ۲۰ دقیقو کی منځ ته راغلی دی. البته د ۳ او ۱ په نسبت سره پیدا شوی دی. چی تقریبا د ۱۲ او ۱ اتومی په نسبت سره هم هغه ښودلی شو.
د ۹۸ عناصرو د ډلی څخه ټول هغه عنصرونه چی د ۱ څخه تر ۴۰ پوری اتومونه لری، ثابت بلل شوی دی. د ۴۱ څخه تر ۸۲ پوری اتوم لرونکی عناصر د ظاهری ثابتو په نامه یاد شوی دی البته تیکنیتیم او پرومیتیم پدی ډله کی نه راځی.
اتومی نمبر
اتومی نمبر د یو عنصر د هغه د پروتونونو د تعداد سره مساوی دی. د بیلگی په ډول کاربن ۶ اتومونه په خپله هسته کی لری نو دهغه اتومی نمبر ۶ دی.
آيسوټوپ
که چیری د یو عنصر یو اتوم مساوی د پروتونونو تعداد ولری او مختلف د نیوترونونو تعداد ولری نو هغه ته ایزوتوپ وایی. د ۶۶ څخه تر ۹۴ پوری عناصر په معمولی ډول سره یو ثابت ایزوتوپ لری. ځینی یی ډیر ایزوتوپونه لری لکه کاربن چی دری ایزوتوپونه لری. ټول کاربونونه ۶ پروتونونه لری مگر د نیوترونو شمیر یی ۶ ، ۷ او ۸ دی.
الوتروپ
ځینی وخت د یو خالص عنصر رابطی کیدای شی په مختلفو طریقی سره وصلی شوی وی او ددی له امله یو عنصر په څو شکلونو سره د پیدا کیدو وړ گرځوی چی دی حالت ته الوتروپ وایی چی پدی صورت کی یو عنصر وی مگر بیلا بیل مشخصات لری. د بیلگی په ډول کاربن کیدای شی د الماس په شکل سره پیدا شی چی تترا هیدرال ساختمان لری ،‌ گرافیت چی هم کاربن دی شپږ ضلعی طبقو څخه جوړ شوی دی.
د عنصر مشخصات
عناصر د حالت له اړخه دری مشخص حالتونه لری.
عناصر د ایشیدو او ویلی خاصیت هم لری. چی دواړه حالتونه په سانتی گراد سره ښودل کیږی چی په یو معین او مشخص فشار لاندی صورت نیسی.
عناصر مختلف کثافتونه لری. دا کثافت هم په یو معین فشار او حرارت کی ثابت وی او دهغه په تغیر کی تغیر مومی.‌ کثافت د گرام پر سانتی متر مکعب یا g/cm3 ښودل کیږی.‌
عناصر مختلف د کریستال ساختمانونه لری. دا ساختمانونه کیدای شی چی مکعبی ، شپږ ضلعی ، اته ضلعی او داسی نور وی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي وېشنيزه:کيميا
د اپټا تړون
اپټا (APTTA) د افغانستان-پاکستان ترمنځ ترانزیټي-سوداګریز تړون دی. افغانستان او پاکستان له ډېرو خبرو اترو وروسته، د ۱۹۶۵م د اټا تړون پر ځای په ۲۰۱۰ کال کې د اپټا تړون لاسلیک کړ. د دغه تړون له مخې د پاکستان د کراچۍ، قاسم او ګوادر بندرونو له لارې افغانستان ته د ترانزیټ اجازه ورکړل شوه. همدا راز افغان سوداګرو ته اجازه ورکړل شوه، چې د الهور تر واهګې پورې خپل توکي ورسوي او داسې له هند سره په سوداګرۍ کې ونښلي افغان سوداګرو ته یوازې د هند-پاکستان ترمنځ د واهګې تر بندر پورې د تګ اجازه وه؛ خو افغان سوداګرو ته اجازه نه وه، چې د واهګې بندر له لارې له هند څخه واردات وکړي. په بل اړخ کې پاکستان منځنۍ آسیا او ایران ته د سوداګرۍ په موخه لاره ومونده.
سرچینه
افغان-جرمن.نيټ
محمد شاکر فاروقي
پوهنيار محمد شاکر فاروقي د ارواښاد مولوي عبدالمالک زوى په ١٣٥٩ ل کال د ننگرهار ولايت، په سرخرود ولسوالۍ ککړک کلي کې زېږېدلى دى. پر هیواد د وخت د شوروي اتحاد د يرغل له امله يې کورنۍ د پاکستان کرمه ايجنسي سيمې ته هجرت وکړ.
دندې
فاروقي په ١٣٩٠ ل کال د يوې آزادې سيالۍ له لارې د ننگرهار پوهنتون د انجينرۍ پوهنځي علمي کادر ته د شموليت لپاره په ازموينه کې گډون وکړ او په پايله کې يې د پوهنځي علمي کادر ته شامل شو. پوهنيار محمد شاکر فاروقي له تیرو څلورو کلونو راهيسې د پوهنتون د تدريس او علمي چارو تر څنگ د پوهنتون لپاره په بیلابیلو رغنيزو پروژو کې د ناظر او څارونکي په توگه خپله دنده په پوره ايماندارۍ تر سره کوي. ښه بیلگه يې د انجينرۍ پوهنځي د مخکې د گلانو او چمنونو جوړول دي چې تر ډېره يې خپل شخصي امکانات په کې کارولي دي. د دې تر څنگ د ١٣٩٤ل کال د جوزا له مياشتې راپه دېخوا د ننگرهار پوهنتون د ليليو د عمومي مدير په توگه هم گومارل شوى دى چې خپله پاکي او کاري وړتيا يې د ليليو د چارو په غوره مديريت کولو سره ښودلې ده چې غوره بیلگې يې د مرکزي ليليې لپاره تر اوولس کلونو ځنډ وروسته د محصلينو د خوراک لپاره د عمومي سالون فعالول، د لومړي ځل لپاره د څارويو حلاله د پوهنتون داخل ته راوړل او د ليليو پر ټولو قراردادونو باندې جدي نظارت کولو څخه عبارت دي.
تړلې لیکنې
ننگرهار پوهنتون انجینیرۍ پوهنځی ننگرهار ولایت جلالکوټ
ویرا غیر فعال څارونکی سیستم
ویرا غیر فعال څارونکی غونډال ( په چېکی :Pasivní sledovací systém Věra ) یو ډول اېلېکترونیکی غونډال دی چې د چېک په جمهوریت کې جوړېږی. دغه څارونکی غونډال د الوتکو او نورو موخو د څارلو لپاره کارېږی.د ویرا غیر پوځي ماډل په هوایي سرویس کې کارېدلای شي. دغه غونډال  د سمندري سرویس د څارولو لپاره هم کار کولای شي. دغه څارونکی غونډال اېسټونيا، پاکستان او امریکا ته لېږل شوي. چېک حکومت غوښتل چې د ویرا څارونکی غونډال د چېن هېواد ته هم ولېږدي، خو امریکایی حکومت پر چېکي سیاستوالو سیاسي فشار وغورځاوه او چېک سیاستوالان اړ شول چې له دغه سوداگري څخه ډډه وکړي.
څارونکی غونډال
د غیر فعال څارونکي غونډالونه د چېک په جمهوریت کې د ۱۹۵۵ز. کال څخه جوړېږي او د ویرا غیر فعال څارونکي غونډال د هغو غونډالونو څخه وروستي موډل يا بڼې دي. د ویرا غیر فعال څارونکی غونډال د ۱۹۹۴ ز. کال څخه راپه دېخوا جوړېږي اود چېکي پوځ په ۱۹۹۵ز. کال کې له دغه غونډال څخه په رسمي توگه کار واخیست. د ویرا غیر فعال څارونکی غونډال د درې (اې اس ام) (ESM) دانتنونو  او یو قبلولو مرکز څخه يي بڼه رامنځته شوې. د انتن وزن ېې ۲۵ کیلوگرام دی. دغه غونډال کولای شي ۳۰۰ موخ ييزې نښې وڅاري. دغه غونډال کولای شي د الوتکې رادارونه، دهواپېژندنې رادارونه، آی اېف اېف غونډال (IFF) او د تاکتیک د هوایي چلوونکي غونډال ( TACAN) وڅاري. د وېرا څارونکی غونډال څخه اېلکټرومگنېټېک (برېښنايي مقناتيسي ) سیگنالونه (electromagnetic signals) راووځي او د شمېرپوهنې په مرسته د الوتکې او نورو اهدافو موقعت تعینوي. دا پدې مانا چې کله د دښمن الوتکه په جگړې کې خپل رادار یا بل الېکټرونیکي غونډال پرانيزي نو ویرا څارونکی غونډال د دغې الوتکې شتونځای مومي او ملي پوځ کولای شي دغه الوتکه په نښه کړي. په اوس وخت کې ۶ د ویرا موډلونه يا بڼې ېې جوړېږي.
دا هم ولولۍ
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
جذام
جذام یوه ساري ناروغي ده چې د میکوباکټریوم لېپرې (Mycobacterium leprae) د باکټریاوو څخه منځ ته راځي. دغه رنځ پوستکي، مخاطونه او عصبی سیستم په ناروغۍ اخته کولای شي.
تاریخ
جذام لمړی ځال په پخوانی مصر کې ۱۵۰۰ کال عیسوی سینی مخکې توصیف شو او تر څو کالونو وروسته دغه رنځ د نړی بېلو بېلو سیمو ته پراخ شو. جذام په منځنی پېړی کي د صلیبی جگړې په وخت کې اروپا ته پراخ شو. په دی وخت کې عامو خلکو دغه مرض د خدای بیلگه گڼله. په اوس وخت کې دغه مرض په آسیا او مرکزي افريقا کې وجود لري او د رفامپیسین یا کلوفازیمین د انتي بيوتيکونو په مرسته علاج کېدلای سی.
وېشنيزه:ساري ناروغۍ
طاعون
طاعون یوه ساري ناروغی ده چې د یرسنیا پستس (Yersinia pestis) د باکټریاوو څخه منځ ته راځي. دغه خطرناک ساري رنځ د ورږو (کیک) او صحرایی موږکانو په واسطه سرایت کېږي.
د سږی طاعون
د سږی د طاعون فورم د طاعون ډولونو څخه تر ټولو وژونکو دي. دغه د طاعون فورم د هوا په واسطه سرایت کوي او یوازې ۱۰% اخته ناروغان ژوندي پاتې کېدلای شي.
د خیارک طاعون
د خیارک د طاعون فورم د ورږو (کیک) په واسطه خورول کېږي او یوازې ۴۰% اخته ناروغان ژوندي پاتې کېدلای شي.
د وینې د ککروالی طاعون
وېشنيزه:ساري ناروغۍ
حسين سنگر دوست
حسين سنگر دوست د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
رودریګوس ټاپو
رودریګز ټتپو Rodrigues) د هند په سمندر کې د موریس هیواد اړوند خپلواک ټاپو دی. رودریګز ټاپو ۱۰۸ کیلومتره مربع مساحت او کابو ۴۲,۰۰۰ وګړي لري. د یاد ټاپو مرکز د پورت ماتورین دی.
هوورد تيورا
هوورد تيورا د ناروۍ هيواد د رياضي يو ډېر پرمختللي ښوونکي دي، ښاغلي هوورد د رياضي د زدکړو لپاره يو شمير کتابونه هم ليکلي دي. هغه د ملګروملتونو د مرستندویه ټولنې سره د يوڅه مودې لپاره په افغانستان کې هم اوسيدلي دي.
سنت برندون ټاپو
سنت برندون د هند په سمندر کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ هیواد موریس اړوند یو ټاپو دی, چې د افریقا لویه وچه بلل کیږي.
۱۲۹ (عدد)
۱۲۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۸ څخه  مخکي او د ۱۳۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۲۹:
په کلینډر کې
۱۲۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۲۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
صديقه مبارز
صديقه مبارز د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لور
وېشنيزه:کورنۍ
بازبهادر (پښتون واکمن)
پښتون واکمن سلطان دلاورخان په هندوستان کې دډهلي سلطنت په وخت کې يعنې په ۱۴۰۱ زیږدیز کال کې ځان دمالوې د لومړنی سلطان په توګه اعلان کړ او دمالوې دسلطنت بنسټ یې کیښوداو په خپل نوم یې خطبه جاري کړه اوماندویې دخپل سلطنت پلازمیینه ( پایتخت ) وټاکه چې تر هغه وروسته یې زوی الپ خان ځانته دهوشنګ شاه نوم غوره کړ او په ( ۱۴۰۵ – ۱۴۳۵ زیږ دیز) کال کې د ماندو واکمن شو او دده په وخت کې ماندو او په عمومي ډول مالوې ډیر پر مختګ وکړ.
تردې وروسته دمالوې دسلطنت چارې دپښتنو غلجیانو دکورنۍ لومړنی سلطان محمدشاه لاس ته ورغلې چې دغلجیانو کورنۍ په مالوې باندې د ۱۴۳۶ زیږدیز کال نه تر ۱۵۳۱ زیږدیز کاله پورې حکومت وکړ. دحمد شاه تر مړینې وروسته یې زوی سلطان غیاث الدین غلجی دمالوې واکمن شو ،خو دده دژوندانه په وروستیو وختونو کې دسلطنت او اقتدار لپاره دده ددوو زامنوناصرالدین او علاءالدین تر مینځ جګړې وشوې .ددغې کورنۍ وروستني واکمن دویم محمدشاه ځان دګوجرات سلطان محمدشاه ته هغه وخت ورحواله کړ کله چې بازبهادر د ۱۵۳۱ زیږدیز کال دمی دمیاشتې په ۲۵ نیټه دمالوې کلا ونیوله.
تر دې وروسته مالوه تر ډیر و وختونو پورې دګوجرات دواکمن محمد شاه ترولکې لاندې وه چې بیا قادرشاه دغلجیانو دکورنۍ یو ستر افسر تر یوې مودې پورې پرمالوې حکومت کاوه. کله چې سوري شیرشاه دهند واکمن شو نو هغه په ۱۵۴۲ زیږدیز کال کې قادرشاه ته ماتې ورکړه او شجاع خان یې دهغه ځای دګورنر په توګه وټاکه او تر هغه وروسته په ۱۵۵۵ زیږدیز کال کې بازبهادر خپل ځان دمالوې دخود مختاره ګورنر په توګه اعلان کړ. په ۱۵۶۱ زیږدیز کال کې دهندوستان مغولي واکمن جلا ل الدین محمد اکبر دمالوې دسیمې دنیولو لپاره خپل دوه تنه تکړه جنرالان ادهم خان اوپیر محمد خان ولیږل او دواړو دسارنګ پور په جګړه کې چې دبازبهادر او داکبر دجنرالانو تر مینځ وشوه د ۱۵۶۱ زیږدیزکال دمارچ دمیاشتې په ۲۹ نیټه دمالوې دسیمې وروستي پښتني سلطان باز بهادرماتې وخوړه اوورسته بیا دغه سیمه دمغولو لاسته ولویده او داکبر باچا له خوا عبدالله خان اوزبک ددغې سیمې ګورنر وټاکل شو.
دمالوې دسلطنت په وخت کې آرټ اومعماري ډیره وده وکړه چې تراوسه پورې هم په مالوې کې دهغه وخت دآرټ ،نقاشۍ او ودانیو نخښې شته.
دبازبهادر او راني روپ متي دمینې کیسه :
لکه چې دمخه وویل شول بازبهادردمالوې دسیمې واکمن و چې د۱۵۵۵ زیږدیز کال نه تر ۱۵۶۱‍ زیږدیز کلونو پورې دمالوې دسیمې پښتون واکمن(سلطان ) و. د بازبهادر پلار شجاع خان دسوري شیرشاه له خوا دمالوې دسیمې دګورنر په توګه ټاکل شوي و. کله چې بازبهادر دخپل پلار تر مړینې وروسته دمالوې سلطان شو نویوه ورځ دښکار لپاره ځنګله ته لاړ او هلته یې ولیدل چې یوه ښایسته اوښکلې شپونکۍ دخپلو نورو همزولوسره سندرې وایې او ډیر ښکلی غږلري. ددې جنۍ ښایست او خوږ غږ دبازبها د ر زړه یوړ او پر هغې مین شو .داجنۍ روپ متي نومیده او دمالوې دیوې هندو کورنۍ پورې یې اړه درلود له. بازبهادر چې دښایست او سندرو سره یې مینه درلودله دروپ متي نه وغوښتل چې دده سره دمالوې پلازمیینې ( پایتخت ) ته لاړه شي. روپ متي باز بهادر ته وویل په یوه شرط ورسره ځي چې هلته په ماند و کې یوه ماڼۍ جوړه کړې چې دنربداسیند ته نږدې وي. بازبهادر روپ متي له خانه سره ماند و ته راوستله. دده دکورنۍ ډیر قدر یې وکړ او دهغې سره یې نکاح وتړله او هغې ته یې په ماندو کې یوه ښکلې ماڼۍ جوړه کړه. تر هغې ورځې وروسته روپ متي (راني روپ متی) یعنې ملکه روپ متي شوه. بازبهادر دهغې ډیر خیال ساته او ورته ډیره ګرانه وه او دژمنې سره سم یې په ماندو کې ورته یوه ښکلې ماڼۍ جوړه کړه چې دراني روپ متي دمانۍ په نامه سره شهرت لري او او س هم شته.
کله چې په ۱۹۶۱ کال کې دهند مغولي واکمن جلا ل الدین محمد اکبر خپل دوه نامتو جنرالان ادهم خان اوپیر محمد خان دمالوې دسیمې دنیولو لپاره ولیږل نو په هغه جګړه کې چې دسارنګپور په سیمه کې وشوه باز بها در ماتې وخوړه او مالوه دمغولو لاس ته ورغله .دمغولي جنرال ادهم خان یوه هیله داوه چې راني روپ متي ژوندۍ تر لاسه کړي ، ځکه دراني روپ متي او دبازبهادر دمینې داستان او ددې ښایست په ټول هندوستان کې مشهور و.راني روپ متي خپل خاوند بازبهادر ته دومره وفاداره وه چې کله یې د مغولو له لاسه دخپل خاوند دماتې خبر واورید نو ددې لپاره چې دمغولو لښکرو لاس ته ور ونه لویږي نو زهر یې وخوړل او ځان یې وواژه او په دې توګه یې داثابته کړه چې څومرهع خپل خاوند ته وفاداره وه.
دبازبهادر او دراني روپ متي داستان په منظوم ډول په هندي ،اردو او پارسی ژبو هم لیکل شوي دی .دتاریخ مرصع لیکوال افضل خان خټک هم په خپل کتاب کې ددې کیسې یادونه کړې ده اولیکلي یې دی چې دمالوې پښتون سلطان بازبهادر تل دخپلې ملکې په عشق کې ډوب و او دسلطنت چاروته یې پاملرنه نه کوله .همداراز انګریزانو په ۱۹۲۶ کال کې دباز بهادر او راني روپ متي پر عشق او مینې یو کتاب لیکلی دی چې
The Lady of the Lotus: Rupmati, Queen of Mandu: A Strange Tale of Faithfulness
نومیږي .همداراز دهند سینما بالیووډ هم دباز بهادر او رانی روپ متي دمینې دداستان نه یو فلم هم جوړکړی دی چې په لاندیني لینک کې یې کتلای شئ !
د مالوه سيمه پيژندنه
مالوه دهندوستان دمدهیا پردیش دایا لت یوه ولسوالي ( ډیسټریکټ )دی.مالوه دهندوستان یوه لرغونې سیمه ده چې دتاریخ په اوږدو کې د ډیرو واکمنانو تر ولکې لاندې وه او پر دې سیمه یې راج چلولی دی.پرمالوې باندې ډیرو واکمنانو لکه: اونتي ،موریا ،ګوپتا، پارمارا،کوشانیانو ،ستهوانانو ،ساکانو،هرشه ، دمالوا واکمنانو (سلاطینو)،،مغولو ،مرهټه وو او انګریزانو حکومت کړی دی.
دمالوې نوم دلرغونې هند دیوې قبیلې مالاواس نه اخیستل شوی دی چې مانا یې (دلکهشمي داستوګنځي یو ه برخه) ده. دمالوې نوم په اوومې زیږدیزې پیړۍ کې د(موهولو) په بڼه دچینی زایر هیونتسنګ په یونلیک (سفرنامه )کې هم راغلی دی.
مالوه دګوپتا دامپراتورۍ په تیره بیا ددویم چندر ګپت ( ۴۱۳-۳۷۵زیږدیز ) په وخت کې چې په ویکرام ادهیتیا سره یې شهرت درلود ډیر پر مختګ وکړ ،نو ځکه دغه عصر ته دمالوې طلایی عصر یا ګولډن ایج هم ویل کیږي. همداراز دګوپتا واکمنانو په ۵۲۸ زیږدیز کال کې په مالوه کې هونانو ته هم ماتې ورکړه ځکه چې دمالوې پر سیمه یې تیری او لاسوهنه کوله.په اوومه زیږدیزې پیړۍ کې مالوه دهرشه واکمنۍ تر ولکې لاندې راغله.
استاد اکبري
استاد اکبري د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
یاکوب برنولي
یاکوب برنولي (چې د جیمز" James " او یاکویز" Jacques " په نومونو هم پېژندل کېږي؛ ۶ جنوري ۱۶۵۵ – ۱۶ اګست ۱۷۰۵ ز کال) د برنولي کورنۍ یو له پیاوړو ریاضي پوهانو څخه و. هغه د لیبنیزین (Leibnizian) د ډیفرانشیل او انتیګرال حساب له لومړنیو پلویانو څخه و او د لیبنیز- او نیوټن د ډیفرانشیل او انتیګرال په بحث کې (Leibniz–Newton calculus controversy) یې د ګوتفرید ویلهېلم لیبنیز (Gottfried Wilhelm Leibniz) څخه ملاتړ وکړ. هغه د ډیفرانشیل او انتیګرال په حساب کې د خپلې پراخې ونډې له امله د خپل ورور یوهانن (Johann) په خوا کې چې د تغییراتو د حساب (calculus of variations) یو له بنسټګرو څخه دی پېژندل کېږي. همدارنګه هغه ریاضیکي اساسي ثابت e کشف کړ. ورته مهال د هغه اصلي ونډه د احتمالاتو په برخه کې وه، چېرې چې هغه د لویو اعدادو قانون په خپل اثر ''Ars Conjectandi کې استخراج کړ. ''
ژوند لیک
برنولي بېرته سویتزرلنډ ته راوګرځېد او په ۱۸۶۳ ز کال کې یې په بازېل پوهنتون کې د میخانیک په برخه کې په تدریس پیل وکړ. هغه په ۱۶۸۴ ز کال کې د خپلې دکتورا پای لیکنه د Solutionem tergemini problematis عنوان لاندې وړاندې کړه، چې په ۱۶۸۷ ز کال کې چاپ شوه.
برنولي په ۱۶۸۴ ز کال کې له جودیث ستوپانوس (Judith Stupanus) سره واده وکړ؛ دوی دوه ماشومان لرل. په دغه لسیزه کې هغه په اغېزمنو څېړنیو چارو پیل وکړ. د هغه سفر ده ته د دې زمینه برابره کړه چې د هماغه دوران له ګڼ شمېر مخکښو ریاضي پوهانو او علماوو سره اړیکه پیدا کړي، چې ده د خپل ژوند تر پایه دغه اړیکې وساتلې. دغه مهال هغه د ریاضي په برخه کې ګڼ شمېر نوې لاسته راوړنې ولوستلې چې په کې د کریسټین هیوجینز (Christiaan Huygens) کتاب De ratiociniis in aleae ludo، د ډېکارټ La Géométrie او د فرانس وان شټون (Frans van Schooten) supplements شاملېدل. همدارنګه هغه ایزاک باروو او جان والیس ولوستل، چې له امله یې د بې نهایت وړې هندسي موضوع سره لیوالتیا پیدا شوه. له دې څخه جلا د ۱۶۸۴ او ۱۶۸۹ ز کلونو ترمنځ هغه ګڼ شمېر پایلې کشف کړې چې د ارس کانجکټنډي (Ars Conjectandi) کتاب یې جوړ کړ.
یاکوب له خپل ورور سره د دغې محاسبې په کارولو کې مرسته وکړه. خو له دې سره د دواړو وروڼو ترمنځ همکاري په سیالي واوښته ځکه د ریاضي په برخه کې د یوهانن نبوغ په وده پیل وکړ او داوړو یو پر بل په خپلو لیکنو کې برید کاوه او د یو بل د وړتیاوو د ارزولو په موخه یې د ریاضي ستونزمن موضوعات مطرح کول. په ۱۶۹۷ ز کال کې د دوی رابطه به بشپړ ډول له منځه لاړه.
د برنولي مهمې چارې
د یاکوب لومړني مهم نوښتونه د منطق او الجبر ترمنځ د موازاتو په اړه رساله وه چې په ۱۶۸۵ ز کال خپره شوه، په ۱۶۸۵ ز کال په الجبري احتمالاتو او په ۱۶۸۷ ز کال کې د هندسې په برخه کې چارې وې. د هغه هندسي پایلې په دوه عمودي کرښو سره په څلورو مساوي برخو د یو مثلث د وېشلو جوړښت رامنځته کړ.
په ۱۶۸۹ ز کال کې هغه د بې نهایت سلسلې اړوند خپل مهم کار او همدارنګه یې د لویو اعدادو قانون د احتمالاتو په تیوري کې خپور کړ. یاکوب برنولي د ۱۶۸۲ او ۱۷۰۴ ز کلونو ترمنځ د بې نهایت سلسلې اړوند خپلې پنځه رسالې خپرې کړې. د دغو رسالو په لومړنیو دوو کې ګڼ شمېر پایلې ترلاسه شوې وې، لکه د  اساسي توپیر لرنکې پایله، چې برنولي باور درلود چې نوې ده خو په واقعیت کې د پیټرو منګولي (Pietro Mengoli) له خوا ۴۰ کاله وړاندې ثابته شوې وه. برنولي ونشو کولای   ته نږدې ډول پیدا کړي، خو هغه څرګنده کړه چې له ۲ څخه بې نهایت سلسلې ته نږدې دی. اویلر لومړنی کس و چې د دغې سلسلې حد یې په ۱۷۳۷ ز کال کې وموند.
د ۱۶۹۰ ز کال په می میاشت کې په اکتا ایرودیتورم کې مقاله خپره شوه چې په کې برنولي ښوولې وه چې د ایزوکرون (isochrone) د مسئلې تعین د ډیفرانشیل د یو خطه لومړۍ معادې له حل سره برابره ده. ایزوکرون یا ثابته نزولي منحني، هغه منحني ده چې په اوږدو کې یې د ځمکې د جاذبې پر بنسټ یوه زره د هغه د پیل نقطې ته له پام پرته په یو مهال کې لاندې راځي. دغه موضوع په ۱۶۸۷ ز کال کې د هویوجینز (Huygens) او په ۱۶۸۹ ز کال کې د لیبنیز له خوا مطالعه شوې وه. د ډیفرانشیل معادلې له موندلو وروسته، برنولي هغه د هغه څه پر بنسټ چې اوس ورته د متغیراتو جلا کول ویل کېږي حل کړه. په ۱۶۹۰ ز کال کې د یاکوب برنولي مقاله د ډیفرانشیل او انتیګرال په تاریخ کې ډېره مهمه ده، ځکه د انتیګرال اصطلاح د لومړي ځل لپاره د هغو د ادغام له معنی سره څرګنده شوه. په ۱۶۹۶ ز کال کې برنولي دغه معادله حل کړه، چې اوس ورته د برنولي د ډیفرانشیل معادله  ویل کېږي.
یاکوب برنولي همدارنګه د یوې منحني د بشپړتیا په موخه د هغو د انحنا د دایروي پوښښ تر نامه لاندې یو عمومي میتود کشف کړ. همدارنګه هغه په ۱۶۹۲ ز کال کې کازتیک منحنی (caustic curves) وڅېړله او په ځانګړي ډول یې د پارابولا، لوګارتیمي مارپیچ او ایپي سایکلوډونو کې اړوندې منحني ګانې مطالعه کړې. هغه د لومړي ځل لپاره د برنولي لیمنیسکت (lemniscate of Bernoulli) مسطحه منحني په ۱۶۹۴ ز کال کې اټکل کړه. په ۱۶۹۵ ز کال کې هغه د متحرک پل مسئله و څېړله چې منحني ته یې اړتیا لرله په دې ډول چې د پله په کېبلونو کې متحرک وزن د هغو توازن ساته."د یاکوب برنولي تر ټولو مهم اثر آرس کانجکټنډي (Ars Conjectandi) و چې په ۱۷۱۳ ز کال کې د ده له مړینې اته کاله وروسته په بازېل کې چاپ شو. په دغه اثر باندې د ده کار د ده د مړینې پر مهال نیمګړی و خو اوس هم د احتمالاتو د نظریې په برخه کې تر ټولو مهم اثر دی. په دغه کتاب کې برنولي د احتمالاتو په اړه د نورو په ځانګړې توګه د وان شوټن (van Schooten )، لیبنیز (Leibniz) او فریستېټ (Prestet) کارونه څېړلې. د برنولي اعداد د دغه کتاب د تصاعدي سلسلې په برخه کې راغلي. په چانسي سیالیو کې د بریا د کچې اړوند ګڼ شمېر مثالونه پکې ځای لري. د برنولي د ازمیښت (Bernoulli trial) اصطلاح هم د دغې چارې پایله ده."برنولي د عالی تحلیل د میتود یو له مهمو ترویج کوونکو څخه و. د هغه د بیان او وړاندې کولو په میتود کې ځیرکتیا او ظرافت په ډېره کمه کچه شتون لري، خو په لوړه کچه بشپړتیا او رښتینولي په کې څرګنده ده.
ماما
وېشنيزه:کورنۍ
مور
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
مور (په فرانسوي کې: maman) د کورنۍ اړیکو څخه یوه ده او د یوې ښځې طبیعي یا ټولنیز پلار بلل کیږي. د پیچلتیا او ټولنیز، کلتوري او مذهبي توپیرونو، تعریفونو او رولونو له امله، د مور کلمې ټولیز تعریف توپیر لري.
مور د الله ج له ډېرو لویو نعمتونو څخه یو لوی نعمت دی چی هغه یې په موږ او تاسو باندې پیرزو کړی ده، دا لوی نعمت په هره ثانیه، د قیقه او هرساعت کې زموږ د خوښیو لپاره زیار باسې او تل په دې هڅه کې وي چې د خپل اولاد د خدمت کولو او خوشحاله ساتلو جوګه وګرځې خو هغه مهربانه مور چې نهه میاشتې یی موږ او تاسې په خپله مبارکه ګیډه کې ګرځولې یو او له هغه وروسته یی بیاهم زموږ لپاره شپه او ورځ یوه کړی ده. مور او پلار ته الله ج ډیر لوړ مقام ورکړی ده چی په دې هکله حضرمحمد ص فرمایې( جنت د میندو تر پښولاندې ده ) که چیرته مونږغواړو چې جنت تر لاسه کړو او په دې د نیا اویا په هغه دنیا کې کامیاب واوسونوموږ باید د پورته حدیث مطابق د خپل ګران خوږ پلار او د شاتو په څیر خوږې او مهربانې مور خدمتونه وکړو چې پدې کار سره الله ج هم له موږ څخه راضي کیږي.
له چا سره چې د مور او پلار دعاګانې شتون ولري هغه په خپلو کارنوکې بریالي وي خو ترټولو به هغه څوک زیات خوش چانس وي چې مور او پلار یی ژوندي وي او دهغو خدمت کوي که موږ اوتاسې د مور د خدمت کولو له اجرونو څخه خبرشو بیا به همیشه د خپل پلار او مور خدمت کوو چې پدې اړه یوه ورځ حضرت محمد ص د مور اوپلار حقوق او دهغوی د خدمت کولو اجرونه داسې بیان کړل. (له هغه اولادونو چې مور او پلار را ضې وي له هغه څخه الله ج هم راضې وي او له هغو کسانو څخه چې مور اوپلار نا راضه وي له هغو څخه الله ج هم ناراضه وي) نا څاپه یوکس له مجلس نه را ولاړشو او له حضرت رسول اکرم(ص) نه یې پوښتنه وکړه چې یا رسول الله ص دهغه چا چې مورپه کوچینوالې کې مړه شوې وي، هغه باید څه وکړي. حضرت محمد ص یی په ځواب کې و ویل چې هغه باید د مور د خور(خاله) خدمت وکړي چې له دې اجرونوڅخه برخمن شې. په یوبل حدیث شریف کې هم راغلې دې چې یوکس حضرت محمد(ص) ته راغی چې ماته نصحت وکړه رسول اکرم (ص) هغه ته ۳ ځلې و فرمایل چې (د مور خدمت وکړه ،د مورخدمت وکړه، د مورخدمت وکړه او په څلورم ځل یی ورته و ویل چې د پلار خدمت وکړه او که د چا پلارو فات شوی وي نو د پلار د ملګرو خدمت دې وکړي چې له دې اجرونو څخه برخمن شي) که د چا مور او پلار وفات شوې وي کورنۍ ته یی صبر جمیل او والدینو ته دې الله ج جنت ور په برخه کړي.
وېشنيزه:کورنۍ
مېړه
مېړه یا خاوند یو لقب يا بلننوم دی چې د نارینه ژوند ملګري یا واده شوي سړي ته اشاره کوي. دا پدې مانا ده چې یو سړی چې د یوې ښځې سره واده کوي د هغې ښځې مېړه بلل کیږي. په مختلفو کلتورونو، هېوادونو او وختونو کې د مېړه حقوق د مېرمنې په پرتله توپیر لري.
د مېړه مانا
د مېړه ويوکی په پښتو ژبه کې يو مرکب لفظ دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی دی، لومړی مې او دوهم زړه مطلب دا چې مېړه د مې زړه لنډيز دی چې د مېړه په بڼه لوستل کيږي البته دا د ښځې له لوري د خپل خاوند ( مېړه ) سره د مينې اظهار دی، چې په پښتو ژبه کې د ښځې او خاوند ترمنځ د مينې، محبت او عاطفې څرګندونه کوي. وېشنيزه:کورنۍ
وراره
وېشنيزه:کورنۍ
۱۳۰ (عدد)
۱۳۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۲۹ څخه  مخکي او د ۱۳۱ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۳۰:
په کلینډر کې
۱۳۰ کولاي سي:
رودسهوګدا
رودسهوګدا (په نارويژي:Rudshøgda) يو اوسيدنځاي دي چې په ناروۍ رينګساکر هډمارک کي موقعیت لري، او دا ځای د موول او بروموندال تر منځ موقعيت لري.
له ١٩۱۴ څخه تر ۱۹۹۴ پورې، دا سیمه د رودسوګدا ریلوې سټیشن له خوا ډیوټر لین په غاړه اخیستې وه. د ۱۹۸۰ لسيزو په بهير کې د رودسوګدا په هوايي ډګر کې د سیمي د جوړولو پلانونه موجود وو.
کومار سنګاکارا
کومار “سنګه" چوکشاناده سنګاکارا (කුමාර සංගක්කාර); په کال ۱۹۷۷ د اکټوبر میاشت په ۱۷ نېټه په سرېلانکا کې ژېږېدلی دی. تراوسه یې په دې لوبډلو کې لوبې ترسره کړې دي:
سرېلانکلا، اسیا ۱۱، سنټرل پرووینسس، کولمبو ډېسټریکټ، کرېکټ اسوسیشن، ډېکن چارجر، ای سي سي ۱۱، جمیکا تلاواس، کینګز الیون پنجاب، کوېټه ګلاډیتور او نورو ډېري لوبډلو کې یې لوبې ترسره کړي دي.
لوبې
سنګاکارا په ۲۰۰۹ کال کې د سرېلانکا د ملي لوبډلې لوبډلمشر وټاکل شو چې په ۱۵ ټیست لوبو، ۴۵ یوورځنیو او ۲۱ شل اوریزه لوبو کې یې لوبډلمشري کړې ده، چې پنځه ټیست لوبې یې ګټلي ۳ یې بایللي او ۷ یې مساوي پای ته رسولي دي، همداراز پخپله لوبډلمشرۍ کې یې ۲۷ یوورځنې لوبې ګټلي ۱۴ یې بایللي او ۴ بیا بې پایلې پای ته رسیدلي دي، او دده په لوبډلمشرې کې ټولې ۲۱ لوبې یې ترسره کړي ۱۲ یې ګټلي او ۹ یې بایللي دي.. کمار سنګاکارا خپله لومړۍ نړېواله یوورځنۍ لوبه د ۲۰۰۰ کال په جولای  میاشت کې د پاکستان په خلاف ترسره کړه چې په خپله لومړۍ دغه لوبه کې یې ۳۵ منډې وکړې چې په دغه لوبه کې د عمران نذیر له لوري رن اوټ شو او یو سټمپ یې هم وکړ، کمار سنګاکارا په ۴۰۴ یوورځنیو لوبو کې ګډون کړې وه چې ټولې یې۱۴۲۳۴ منډې د ۵۷،۴۰ اوسط سره ترسره کړې دي ترټولو زیاتې منډې یې په یوه لوبه کې ۱۶۹ دي چې د سویلي افریقا په خلاف یې ترسره کړي دي، نوموړي په یادو لوبو کې ۵۱ شپږېزې او ۱۴۹۱ څلورېزې وهلي دي.
د کمار سنګاکارا په یوورځنیو لوبو کې ۲۵ سلیزې وهلي دي
او همدا راز یې ۹۳ نیمه سلیزي وهلي دي
د کمار سنګاکارا د یوورځنیو لوبو د سلیزو او نیمه سلیزو لېست
د آسټرلیا په خلاف یې په ۴۶ لوبو کې دوه ځلې سلیزې او ۱۲ ځلې نیمه سلیزې جوړې کړي دي
د بنګلدېش په خلاف یې په ۳۱ لوبو کې پنځه ځلې سلیزې او ۶ ځلي نیمه سلیزې جوړې کړي دي
انګلستان په خلاف یې په ۴۴ لوبو کې څلور ځلې سلیزې او ۱۱ځلې نیمه سلیزې جوړې کړي دي
د هندوستان په خلاف یې په ۷۶ لوبو کې شپږ ځلې سلیزې او ۱۸ځلې نیمه سلیزې جوړې کړي دي
نیوزلینډ په خلاف یې په ۴۷ لوبو کې دوه ځلې سلیزې او ۱۲ځلې نیمه سلیزې جوړې کړي دي
پاکستان په خلاف یې په ۵۶ لوبو کې دوه ځلې سلیزې او ۱۰ ځلې نیمه سلیزې جوړې کړي دي
سویلي افریقا په خلاف یې په ۴۴ لوبو کې دوه ځلې سلیزې او ۱۳ځلې نیمه سلیزې جوړې کړي دي
د کېنیا په خلاف یې په ۳ لوبو کې یوه سلیزه جوړې کړې ده.
د متحده عربې اماراتو په خلاف یې په ۲ لوبو کې یوه سلیزه جوړې کړې ده.
کمار سنګاکارا په یوورځنیو لوبو کې ۳۱ ځله د لوبې د غوره لوبغاړي جایزه ترلاسه کړې ده او په همدغو لوبو کې یې بیا پنځه ځلې د سېریز د غوره لوبغاړي جایزه ترلاسه هم کړې ده.
کمار سنګاکارا خپله لومړۍ ټیست لوبه په کال ۲۰۰۰ کې د سولي افریقا په خلاف ترسره کړه چې په خپله لومړۍ ټیست لوبه په یوه اننګ یې ۲۳ منډې جوړې کړې، سنګاکارا په ۱۳۴ ټیست لوبو کې برخه اخستې ده او په ټولو ټیست لوبو کې ټولې ۱۲۴۰۰ منډې جوړې کړې دي ترټولو زیاتې منډې یې په یوه لوبه ۳۱۹ دي چې د بنګلدېش په خلاف یې په ۲۰۱۴ کال کې جوړې کړي، په ټیسټ لوبو کې یې ټولې ۳۸ سلیزې او ۵۲ نیمه سلیزي وهلي دي.
د آسټرلیا په خلاف یې په ۱۱ لوبو او ۲۲ پاڼیو کې یوه سلیزه او اوه نیمه سلیزې جوړې کړي دي
د بنګلدېش په خلاف یې په ۱۵ لوبو او ۲۱ پاڼیو کې ۷ سلیزې او ۷ نیمه سلیزې جوړې کړي دي
انګلستان په خلاف یې په ۲۲ لوبو او ۳۹ پاڼیو کې درې سلیزې او اوه نیمه سلیزې جوړې کړي دي
د هندوستان په خلاف یې ۱۷ لوبو او ۲۸ پاڼیو کې ۵ سلیزې او دوه نیمه سلیزې جوړې کړي دي
نیوزلینډ په خلاف یې په ۱۲ لوبو او ۲۰ پاڼیو کې څلور سلیزې او دوه نیمه سلیزې جوړې کړي دي
پاکستان په خلاف یې په ۲۲ لوبو او ۴۳ پاڼیو کې ۱۰ سلیزې او ۱۲ نیمه سلیزې جوړې کړي دي
سویلي افریقا په خلاف یې په ۱۷ لوبو او ۲۸ پاڼیو کې درې سلیزې او شپږ نیمه سلیزې جوړې کړي دي
د ویسټ انډېز په خلاف یې په ۱۲ لوبو او ۱۹ پاڼیو کې درې سلیزې او پنځه نیمه سلیزې جوړې کړي دي
سنګاکارا په ۵۶ شل اوریزه نړیوالو لوبو کې ګډون کړی چې ټوليزې ۱۳۸۲ منډې یې کړي زیاتې منډې یې په یوه لوبه کې ۷۸ دي، په شل اوریزه لوبو کې یې ۸ نیمه سلیزې وهلي دي همدا راز یې په یادو لوبو کې۱۳۹ څلوریزې او ۲۰ شپږېزې هم وهلي دي
د سنګاکارا د ټیست لوبو ریکارډونه
سنګاکارا د کرېکټ په تاریخ کې دوهم لوبغاړی دی چې په ټیست لوبو کې یې ډن براډمن څخه ورورسته ۱۱ غبرګې سلیزې وهلي دي.
سنګاکارا په کرېکټ کې۱۴ ځلي ۱۹۰ پورته منډې کړي دي.
سنګاکارا په ټیست لوبو کې ۳۸ سلیزې وهلي چې د کرېکټ په تاریخ کې له ټنډولکر، راکي پونټینګ او جک کالیس وروسته څلورم لوبغاړی دی چې دومره سلیزې یې وهلي دي.
سنګاکارا په ټیست لوبو کې په نیمه سلیزو کې په اووم مقام کې ځای لري چې ټولې ۵۲ نیمه سلیزې لري.
سنګاکارا په ۱۳۱ لوبو کې ۱۹۷ لوبغاړي د ویکت ساتونکي په حیث اوټ کړي چې دا پخپله یو نړیوال ریکارډ دي.
د کرېکټ په تاریخ کې لومړنی لوبغاړی دی چې سر په سر یې څلور ځلي په ټیست لوبو کې له ۱۵۰ زیاتې منډې کړي دي.
لومړنی لوبغاړی دی چې تر ټولو ژر (۸۰۰۰) منډې یې په ۱۵۲ لوبو کې وکړې
لومړنی لوبغاړی دی چې تر ټولو ژر (۹۰۰۰) منډې یې په ۱۷۲ لوبو کې وکړې
لومړنی لوبغاړی دی چې تر ټولو ژر (۱۲۰۰۰) منډې یې په ۲۲۴ لوبو کې وکړې
د کريکټ په تاریخ کې تر ټولو اوږده ملګرتیا د مهیلا جیودرنا او د کمار سنګاکارا ده چې دواړو په ۲۰۰۶ کال
کې د سویلي افریقا په خلاف ۶۲۴ منډې ملګرتیا کړې وه.
ددرېمې ويکټې د ملګرتیا تر ټولو زیاتې منډې هم د د مهیلا جیودرنا او د کمار سنګاکارا دي چې دواړو ۵۸۹۰ منډې ملګرتیا کړې ده.
کمار سنګاکارا په ۲۰۱۴ کال کې تر ټولو زیاتې ۱۴۸۳ منډې کړې وې چې پدې کې څلور سلیزي او ۹ نیمه سلیزې شاملې وي.
د سنګاکارا د یوورځنیو لوبو ریکارډونه
سنګاکارا د کريکټ په تاریخ کې دوهم لوبغاړی دي چې زیاتې (۱۴۲۳۴) منډې یې کړي دي.
سنګاکارا د کريکټ په تاریخ کې دوهم لوبغاړی دي چې زیاتې (۹۳)نیمه سلیزې یې وهلې دی.
سنګاکارا ترټولو زیات لوبغاړي د د ډګر نیوونکي او ويکټ ساتونکي په حیث (۵۰۱) لوبغاړي اوټ کړي چې پدې کې (۴۰۲)کیچونه او (۹۹) سټمپونه شامل دي.
په دوهمه وېکټه تر ټولو اوږده ملګرتیا ۲۰۲ ده چې د سنګاکارا او تریمیني ترمنځ وه او په ۲۰۱۵ کال کې یې جوړه کړه.
په یوه کال کې ترټولو زیاتې منډې ۲۸۶۸ په درې واره ( ټیست، یوورځنیو، شل اوریزو) لوبو کې.
سنګاکارا د کريکټ په تاریخ کې لومړنی لوبغاړی دی چې سر په سر یې په څلورو نړېوال جام سیالیو کې څلور سلیزې وهلي دي.
نورې جایزې
سنګاکارا په ۲۰۱۲ کال کې درې اوارډونه ترلاسه کړل ( د کال کرېکټ لوبغاړی، د ټیست کرېکټ لوبغاړی او د خلکو غوره لوبغاړی).
او بلاخره لدې ټولو بریاوو او مقامونو سره سره نوموړي وروسته له ۱۵ کالو لوبې په ۲۰۱۵ کال کې له لوبو څخه د تقاعد اعلان وکړ او لدې سره یې د کرېکټ مینه وال له خپلې لوبې څخه بې برخې کړل.
حسن صباح
حسن صباح یو ایرانی شخص وه چي د سلجوقیانو د واکمني په دوره کې يې بغاوت وکړ او د جنت د فدایانو (ترهګرو) په روزلو مشهور دي، ویل کېږی چې نوموړی یو جنت یې هم جوړ کړی وو چې خپل فدایان یې به هلته بيول .د هغه مذهب ۷ امامي شیعه وه.
سرچينې
وېشنيزه:شيعه
جمال فکوري
جمال فکوري د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
عيد ګاه جامع جومات
وېشنيزه:د افغانستان جوماتونه
تصمیم نیونه
په روانپوهنه کې تصمیم نیونه(په املایي بڼه تصمیم نیول) د پېژندنې د بهیر په توګه په پام کې نیول کېږي، چې هغه د یوه باورغوراوي او یا د یوه عمل مسیر ټاکي. دا کار له څوغورچاڼوڼو نه وروسته تر سره کېږي. کېدای شي، منطقي او یا غیر منطقي وي. د تصمیم نیولو بهیر، یوه استدلالي پروسه ده. تصمیم نیونه، د فرضیو، باورونو، ارزښتونو او ترجیحاتوپر بنسټ تر سره کېږي. د تصمیم نیولو هربهیر، یوه وروستۍ ټاکنه ده چې ښایي د کومې کړنې سبب شي یا نه.
د تصمیم نیولو په اړه څېړنې هم، د مسئلې د اواري په عنوان خپرې شوې دي، په ځانګړې توګه د اروپایي ارواپوهنې په څېړنو کې.
غلام غوث ہزاروی
مولانا غلام غوث ہزاروی په ​​1896 کې د بفہ تحصیل، مانسهره هزاره کې زیږیدلی وو. د پلار نوم یی حکیم سید ګل دی.
تصمیم نیونه
بیا کتنه
کولی شو، تصمیم نیونه د مسئلې حل د یوه فعالیت په توګه په پام کې ونیسو، چې لږ تر لږه یو رضایت بښونکی اواری په لاس راکړي. نو له دې امله، دا یو داسې بهیر دی، چې کولی شو، هغه ته لږ او ډېرعقلاني او یا غیر منطقي بهیر و وایو، چې کېدای شي، د پوهې او یا ضمني او روښانه باورونو پر بنسټ تر سره شوی وي. د سختو پریکړو په دوران کې، زیاتره سوري ډکېږي، په معمولي توګه، له دواړو دغه شان پوهو؛ ضمني او صریح نه ګټه اخیستل کېږي.
د فعالو څېړنو په موضوع کې، انساني کړنه له څو خواوو تر سره کېږي:
غلام غوث ہزاروی
زده کړه
مولانا غلام غوث ہزاروی لومړنۍ زده کړې یې په خپله سیمه کې ترلاسه کړې. په کال 1914 کی مډل امتحان پاس کړو، په دهغه وخت کې هغه لومړنۍ دیني تعلیم له خپل پلار څخه ترلاسه کړو. په 1915 کې د لوړو زده کړو لپاره ہ مظاہر العلوم سہارنپور او بیا دارالعلوم دیوبند ته لاړو. د شیخ الاسلام مولانا محمود حسن صاحب څخه مطالعه ترلاسه کړه. په کال 1337 ه.ش, کې د حدیث له لوستلو وروسته له علامه انور شاه کشمیری، علامہ شبیر احمد عثمانی، عالم دین مولانا رسول خان ہزاروی او مولانا محمد ابراہیم بلیاوی څخه د حدیث له لوستلو فارغ شو.
تصمیم نیونه
بیا کتنه
د تصمیم نیولو په بنسټیزه برخه کې، د ارزونې معیارونو پر بنسټ، د ستایل شوو غورچاڼوڼو د وروستۍ ټولګې ارزونه او تجزیه شامل دي. ممکنه ده چې د دغو غوراویو ډلبندي، د تصمیمونو د جذابیت کچې پر بنسټ تر سره شي؛ په هغه وخت کې چې ټول معیارونه په پام کې نیول کېږي. بل کار دا کېدای شي، چې تر ټولو ښه غوراوی یا په نسبي توګه لومړنۍ بشپړه ټاکنه، د هرغورچاڼ موندل وي.( د نمونې په توګه: که خای پر ځای شوی غورچاڼ، هغه پروژې وښیي چې، د مالي سرچینو د تامین لپاره سیالي وکړي) په هغه حالت کې، چې ټول معیارونه په یو ځل په پام کې ونیول شي. د داشان مسئلواواری، د څو معیاره(MCDA) تصمیم ارزونه او تجزیه غواړي. د تصمیم نیولو دغه حوزه، که څه هم ډېره پخوانۍ ده، مګر د ډېرو څېړونکو او متخصصینو پاملرنه یې خپل ځانته را اړولې ده او تر اوسه پورې هم، په کلکه سره تر بحث لاندې ده، ځکه د ( MCDA) ډېرمېتودونه شته، چې ښایي په متفاوت وخت کې ډېری بېلابېلې پایلې وښیي، چې په ډېرې ځیرکۍ سره د ورته کړنو پر بنسټ ترسره کېږي. دا د تصمیم نیولو په یوه پارادوکس سره پای ته رسېږي. منطقي پریکړه کول، د علت د ټولو اړخونو یوه مهمه منطقي پایله ده چې، هغه د علم پر بنسټ ولاړه ده او په هغه کې د پوهې متخصصان، په یوه ځانګړې برخه کې، د یوه باخبره تصمیم لپاره کاراخلي. د نمونې په توګه: د طبابت په برخه کې تصمیم نیونه کې زیاتره وړکتنه او مناسب دارو درمل شاملېږي، مګر د طبیعي تصمیمونو څېړنې ښودلې ده چې، د لوړ زمانی فشار په ځای کې، د کارپوهانو لوړ خطرونه یا زیاتره پېچلتیاوې ښایي، د شهودي تصمیم نیونې پر ځایونو له په کار وړونکو لاروچارو نه ګټه واخیستل شي. ممکنه ده چې، د پېژندنې له لومړي تصمیم نه، چې په تجربو پورې متناسبې لارې پیروی وکړي او د غورچاڼونو له سنجش پرته، تصمیم خپل عملی مسیرووهي.
د تصمیم نیولو چاپېریال کولی شي، د تصمیم نیولو په بهیر کې رول ولري.د نمونې په توګه: چاپېریالی پېچلتیا هغه عامل دی چې د پېژندنې پر عمل اغېز کوي. پېچیده چاپېریال، هغه چاپېریال دی چې کېدای شي، په زیاتره او مختلفو حالاتو کې چې د وخت په تېرېدو سره رامنځته کېږي او تېرېږي. په دې اړه، په کلرادو پوهنتون کې تر سره شوې څېړنې ښیي چې، ډېرپېچېده چاپېریالونه د ژورې پېژندنې په مېتودونو پورې تړاو لري، په دې معنا چې، یوه پریکړه کولی شي، د ځای تر اغېزې لاندې راشي. په یوه پېچلي ازمېښت کې چې په یوه خونه کې تر سره شي او په یو شمېر کوچنیو شیانو او وسایلو د هغو کچه واخیستل شي. که په یوه خونه کې ډېر لږ وسایل وي او په هغو یې کچه واخیستل شي، مګر یوه خونه د دومره شیانو ګنجایش نه لري. د پېژندنې لارې چارې، زیاتره د پېچېده چاپېریال تر اغېزې لاندې راځي، نو له دې امله ویلی شو چې، ځای ځایګی په پام کې ساتل، د تصمیم نیولو بهیر اسانوي.
غلام غوث ہزاروی
ښوونه
د فراغت وروسته ، هغه د معاون په توګه په دول دارالعلوم دیوبند کې درس ورکړو.
کلیدي لاسته راوړنې
د حیدرآباد ، دکن یو هندو ولایت "سمستان ګدوال" کی 2 کاله تبلیغ وکړو. په 1940 کې ، په تحریک آزادي کې کار وکړو, او د ډیرو کلونو لپاره هغه د زندان د سزا پایلو سره مخ شو. په 1953 کې په ختم نبوت تحریک کې برخه واخیسته. 1956ء کې د جمعیت علماء اسلام ناظم اعلیٰ مقرر شو۔ په 1958 کې د ایوب خان پوځي قانون او په 1962 کې د کورني قانون څخه انکار وکړ. د 1970 په ټاکنو کې ، د ملي شورا غړي وټاکل شول.
تصمیم نیونه
د تصمیم نیولو په وړاندې د مسئلې اواری
مهمه  دا ده، چې د تصمیم نیولو په وخت کې، د مسئلې حل یا ارزونې او تجزیې ته په یوه تفاوت قایل شو. د یوې مسئلې د اواري بهیر، د اطلاعاتو په څېړنو باندې ولاړ دی او د ټولو ممکنه حل لارو د موندلولپاره ښه دا ده، چې د کشف او اختراع له لارې ترسره شي. په دودیزه توګه، داسې استدلال کېږي چې، واکمن حل، د تصمیم نیولو پر لور یو ګام دی. لکه څنګه چې خبرتیاوې تر لاسه شوې، په هغه  بهیر کې ممکنه ده چې، د تصمیم نیولو په برخه کې ترې ګټه واخیستل شي.
غلام غوث ہزاروی
کتابونه
په اسلام کې غلامي, د اسلامي قانون جنګ, ځواب محضرنامه دا کتابونه یی لیکلی دی.
تصمیم نیونه
د تصمیم نیولو په وړاندې د مسئلې اواری
د ستونزې د اواري ځانګړتیاوې
غلام غوث ہزاروی
مخالفت
علامہ مشرقی او ابو الاعلی مودودی سخت مخالف وو.
سیاسي دنده
غلام غوث ہزاروی په هزاره کې د جمعیت علماء اسلام یو له مشهورو مشرانو څخه وو.
مرګ
د خپل مرګ څخه څلور ورځې وړاندې د جنوري په 30 ، 1981 کې یوې غونډې ته خطاب کې ، هغه وویل چې دا زما د ژوند وروستۍ جمعه ده. د فبروري په کال 1981 کې مړ شو. (انا لله و انا الیه راجعون)
میراث
وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:ديوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:د پاکستان اسلامي علماء وېشنيزه:پښتانه
مالاوي
مالاوې په رسمي توګه د مالاوي هیواد ولسمشریزه ده چې په سویل ختیځې افریقا کې په وچې پورې تړلی هیواد دی. پلازمینه یې د لیلونګوه ښار او رسمي ژبه یې انګلیسي ده. یاد هیواد ۴۸۴'۱۱۸ کیلومتره مربع مساحت او ۵۷۵'۰۹۱'۱۸ میلیونه وګړي لري. مالاوی په ۶ ږم د جون ۱۹۶۴م کال له بریتانیا خپله خپلواکي تر لاسه کړه.
مالاوې (/məˈlɔːwi, məˈlɑːwi, ˈmæləwi/؛ چيوا: [maláβi] يا [maláwi])، ټمبوکا: Malawi او په رسمي ډول د مالاوې جمهوريت؛ په سويل ختيځه افريقا کې په وچه کې را ایسار هېواد دی، چې پخوا د نيازالېنډ (Nyasaland) په نوم پېژندل کېده. دا هېواد لويديځ ته له زمبيا، شمال او شمال ختيځ ته له تانزانيا او ختيځ، سوېل او سوېل لويديځ ته له موزمبيق سره ګډه پوله لري. د هېواد پراخوالی له ۱۱۸۴۸۴ کېلو متر مربع (۴۵۷۴۷ ميل مربع) څخه زيات او نفوس يې د ۲۰۲۱ز کال  تر جنوري پورې ۱۹۴۳۱۵۶۶ تنه اټکل شوی دی. د مالاوې پلازمېنه (او تر ټولو لوی ښار) ليلونګوي “Lilongwe” ښار دی. دويم ستر ښار يې بلنټاير (Blantyre)، درېيم مزوزو (Mzuzu) او څلورم ستر ښار يې پخوانۍ پلازمېنه زومبا (Zomba) دی. د مالاوې (Malawi) نوم له “Maravi” څخه اخيستل شوی دی، چې په سيمه کې د “Chewa” په نوم د استوګن وګړو پخوانی نوم دی. دې هېواد ته د «د افريقا نرم زړه» وړ نوم (لقب) د هېواد د وګړو د ملګرتيا او صميميت له امله ورکړل شوی دی.
د افريقا لويې وچې د نننۍ مالاوې په نوم برخه کې ۱۰ پېړۍ ته نږدې وختونو کې د “Bantu” ډلو د کډوالۍ په واسطه استوګنه غوره شوه. څو پېړۍ وروسته په ۱۸۹۱ ز کال کې ياده سيمه د بریتانيې له لورې مستعمره شوه او د “Nyasaland” په نوم د انګليستان تر څار او قيموميت لاندې سيمه شوه. په ۱۹۵۳ ز کال کې د روديشيا “Rhodesia” او نيازالېنډ په نيمه خپلواکه اتحاديه کې تر څار اوساتنې لاندې سيمه شوه. ياده اتحاديه يا فدراسيون په ۱۹۶۳ ز کال کې له منځه لاړ او منحل شو. په ۱۹۶۴ ز کال کې قيموميت پای ته ورسېده، نيازالېنډ د ملکې دويمې اليزابيت (Queen Elizabeth II) تر مشرۍ لاندې يو خپلواک هېواد شو او نوم يې هم مالاوې (Malawi) ته بدل شو. دوه کلونه وروسته جمهوريت شو. له انګليستان څخه يې بشپړه خپلواکي تر لاسه او تر ۱۹۷۰ ز کال پورې د هاسټنګز بېنډا (Hastings Banda) تر ولسمشرۍ لاندې يو ټولواک يو ګوندي دولت شوی و. بېنډا تر ۱۹۹۴ ز کال پورې ولسمشر پاتې شو. د مالاوې اوسنی نظام ديموکراتيک ګڼ ګوندي جمهوريت دی، چې د ټاکل شوي ولسمشر له لورې پر مخ ځي. د “Lazarus Chakwera” په نوم د مالاوې د کانګرس ګوند (Malawi Congress Party) ډله د ټانس اتحاد “Tonse Alliance” لامل شوه، چې د نهو سياسي ډلو او ګوندونو ډله کېدنه ده او د محکمې تر څار لاندې ولسمشريزې ټاکنې يې وګټلې. يادې ټاکنې د ۲۰۲۰ ز کال جون پر ۲۳ نېټه وروسته له هغې بيا تر سره شوې، چې د خورا سترو ټاکنيزو ګډوډيو له امله د ۲۰۱۹ ز کال د می مياشتې ولسمشريزې ټاکنې باطلې شوې. د مالاوې پوځ (د مالاوې دفاعي ځواک: Malawi Defense Force) يوه ځمکنۍ اردو، يو سمندري او يو هوايي ځواک لري. د هېواد باندنی سياست لويديځ پلوی دی. له زياتره هېوادونو سره مثبتې سياسي اړيکې ساتې او د ملګرو ملتونو، د ملتونو د ګډو ګټو، د سويلي افريقايي پرمختګ ټولنې، ختيځې او سويلې افريقا لپاره د عام بازار او افريقايي ټولنې په ګډون بېلابېلو نړيوالو سازمانونو کې ګډون کوي.
مالاوې د نړۍ له وروسته پاتې هېوادونو څخه دی. اقتصاد يې زياتره پر کرنه باندې تکيه دی او په پراخه ډول کليوالي او په چټکۍ سره زياتېدونکی نفوس لري. د هېواد حکومت د خپلو پرمختګ اړتياوو د بشپړولو په موخه زياتره پر باندنۍ مرسته باندې ولاړ دی، که څه هم اړينه اندازه (او وړانديز شوې مرسته) له ۲۰۰۰ ز کال راهيسې لږه شوې ده. د مالاوې حکومت د اقتصاد جوړولو او پراخولو، زده کړو ته د ودې ورکولو، روغتيا، د چاپيريال خونديتوب او د پراخه بې کارۍ تر څنګ په مالي ډول د خپلواک کېدلو هڅو کې له ګواښونو سره مخامخ کېږي. ياد هېواد له ۲۰۰۵ ز کال راهيسې د ذکر شويو مسئلو پر حل باندې د تمرکز په موخه بېلابېلې خپرونې رامنځته کړې دي او د هېواد ظاهري بڼه د پرمختګ په حال کې ښکاري. د ودې مهم شاخصونه په ۲۰۰۷ او ۲۰۰۸ ز کلونو کې د اقتصاد، زده کړې او روغتيا په برخو کې وکتل شول.
مالاوې د لږه اميندواري او د کوچنيانو لوړه مړينه لري. HIV/AIDS په کې خورا زيات خپور شوی دی، چې دواړه يې کاري ځواک کموي او د زياتو حکومتي لګښتونو غوښتنه کوي. ياد هېواد ډول ډول نفوس لري، چې د مالاوي اصلي وګړي، اسيايان او اروپايان دي. بېلابېلې ژبې په کې ويل کېږي او د مذهبي عقيدو يوه لړۍ لري. که څه هم پخوا په يوه برخه کې د توکميزو وېشنو يا ډلبنديو له امله دوره يې سيمه ییز ټکر او نښته وه، مګر په ۲۰۰۸ ز کال کې ياد کورنی ټکر د پام وړ له منځه تللی و او په يو مالاوي مليت سره د پېژندنې نظريه يو ځل بيا راڅرګنده شوې وه.