cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په افغانستان کې د ۲۰۱۹ زکال ولسمشریزې ټاکنې
د رایو ورکړه
د ۲۰۱۹ زکال د سپټمبر میاشتې په ۲۸مه نېټه له دې سره چې افغان وګړي د طالب وسله والو د بریدونو له مستقیم ګواښ سره مخ و خو بیا هم د رایو مرکزونو ته ولاړل. خو داځل په رای اچونه کې د خلکو ګډون لږ و، په داسې توګه چې د رایو ورکولو په شرایطو له برابرو ۹.۷ میلیون کسانو څخه یوازې ۱.۶ میلیون کسانو رایه ورکړه. د خلکو د لږ ګډون سربېره د رویټرز خبري آژانس په خبره د ټاکنو بهیر په «نسبتا آرامو» شرایطو کې ترسره شو او په ټول افغانستان کې د طالبانو د بریدونو له امله ۳ تنه مړه او ۳۷ تنه ټپیان شول. د الجزیری شبکې د راپور له مخې د خلکو د کم ګډون په خوا کې د طالب وسله والو له خوا تاوتریخوالي هم په لږ کچه و. ورته مهال د نیویارک ټایمز د راپور له مخې چې له سیمه ییزو چارواکو سره د مرکو پر مټ چمتو شوی وو؛ وه یې ښووله چې د ټاکنو په ورځ «لږ تر لږه ۳۰ تنه افغان سرتېري او ۱۰ ملکي وګړي» مړه او همدارنګه «لږ تر لږه ۴۰ افغان سرتېري او ۱۵۰ ملکي وګړي» ټپیان شوي چې د ټایمز په خبره «دغه کچه په رسمي راپورونو کې د ورکړل شوو شمېرو څخه ډیره زیاته وه، خو په دغه هېواد کې د روانې جګړې د ورځنیو تلفاتو له منځنۍ کچې سره برابره وه». د کمو تلفاتو اړوند راپورونه د واشنګټن پوسټ او عرب نیوز له خوا هم تائید شول. د عرب نیوز خبریال سید صلاح الدین څرګنده کړه چې «د تېرو ټاکنو په پرتله په دغه ټاکنو کې د تلفاتو کچه کمه وه»؛ همدارنګه یې د افغان وګړو سره د مرکو پر بنسټ څرګنده کړه چې « په دغو ټاکنو کې د تېر کال د پارلماني ټاکنو په پرتله تاوتریخوالي لږ و». صلاح الدین همدارنګه زیاته کړه چې «د رایو د ورکړې په یو شمېر مرکزونو کې د رایو ورکوونکو څخه د امنیتي ځواکونو شمېر زیات و».
په دغو ټاکنو کې د ټاکنو خپلواک کمیسیون هم د لومړي ځل لپاره له چلوټیو څخه د مخه نیولو په موخه له بایومتریکي وسایلو ګټنه وکړه چې د هر رایه ورکوونکي د ګوتې نښه او انځور به یې د رایې د ورکړې پر مهال ثبت کاوه. دغه تخنیکي سیسټم د افغانستان په ټاکنو کې د درغلیو څخه د مخنیوي په موخه غوره کړای شوی و.
نوماندان
دغو ټاکنو ته ۱۸ نوماندانو خپل نومونه ثبت کړي و: ډاکټر محمد اشرف غني، عبدالله عبدالله، ګلبدین حکمتیار، سید نورالله جلیلي، رحمت الله نبیل، فرامرز تمنا، شیدا محمد ابدالي، احمد ولي مسعود، نور رحمن لیوال، محمد شهاب حکیمي، محمد حکیم تورسن، عبدالطیف پدارم، نورالحق علومي، محمد ابراهیم الکوزی، عنایت الله حفیظ، محمد حنیف اتمر (د ملي امنیت شورا پخوانی سلاکار او د کورنیو چارو وزیر چې بیا د ټاکنیزو مبارزاتو پر مهال له ټاکنو پر شا شو)، غلام فاروق نجرابي او زلمی رسول (د بهرنیو چارو پخوانی وزیر چې له ټاکنو پر شاه شو او د محمد اشرف غني ملاتړ یې وکړ).
د ټاکنو پایلې
د ۲۰۱۹ زکال د اکتوبر په ۲۷ مه د ټاکنو د خپلواک کمیسیون مشرې حوا علم نورستانۍ اعلان وکړ چې د ټاکنو لومړنۍ پایلې به د نومبر په ۱۴مه اعلان کړي؛ هغې زیاته کړه چې د ټاکنو د کمیسیون د کمیشنرانو ترمنځ د پایلو د روڼتیا اړوند بحثونه ترسره او بشپړ شوي دي. هغې څرګنده کړه چې د ټاکنو د پایلو اعلان د کمیسیون د سرور د هک کولو او همدارنګه د کمیسیون د ډیجیټلي مرکز د کوډ ماتولو د هڅې له امله ځنډېدلی دی.
د نومبر په ۱۳مه کمیسیون اعلان وکړ چې د پایلو اعلان د دویم ځل لپاره د نامعلومې مودې لپاره ځنډېږي. د دغو ټاکنو لومړنۍ پایلې د ډسمبر په ۲۲ مه او وروستۍ پایلې یې د ۲۰۲۰ زکال د فبروري په ۱۸مه نېټه اعلان شوې.
عواقب
د ټاکنو د پایلو اعلان سیاسي کړکېچ رامنځته کړ. عبدالله عبدالله د ټاکنو د پایلو له منلو ډډه وکړه او د هېواد په شمال کې یې د موازي حکومت د جوړولو وویل. د فبروري په ۲۲مه عبدالله ځان ته وفادار یو کس د سرپل ولایت والي وټاکه. امریکايي دیپلمات زلمي خلیلزاد هڅه وکړه څو د ولسمشر او عبدالله ترمنځ منځګړیتوب وکړي خو دوی دواړه هوکړې ته وه نه رسېدل له همدې امله د مارچ په ۹ مه د ولسمشر اشرف غني د دویمې دورې د لوړې د مراسمو په ورځ عبدالله عبدالله ځانته جلا د لوړې مراسم ترسره کړل. د لوړې د مراسمو له ترسره کولو څو ساعته وروسته ولسمشر د اجرایوي ریاست څوکۍ چې په تېره ولسمشریزه دوره کې د عبدالله په واک کې وه لغو کړه. د دغې چارې په غبرګون کې عبدالله اعلامیه صادره کړه او څرګنده یې کړه چې «اشرف غني نور ولسمشر نه دی» او د هغه فرمانونه یې باطل وبلل.
د ۲۰۲۰ زکال د مارچ په ۲۳ مه متحده ایالاتو اعلان وکړ چې په افغانستان کې د رامنځته شوي سیاسي کړکېچ له امله له افغانستان سره د خپلو مرستو یو میلیارډ ډالر برخه راکموي او که چېرې ولسمشر او عبدالله هوکړه ونکړي، کېدای شي مرستې نورې هم راکمې شي. دغه سیاسي کړکېچ د ۲۰۲۰ زکال د مۍ په ۱۷مه هغه مهال پای ته ورسېد چې ولسمشر اړ شو له عبدالله سره د واک د ویش هوکړه لاسلیک کړي.
جهنگ ولسوالۍ
جهنگ ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۸۳۴،۵۴۵ و.
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
قيام الدين کشاف
مولوي قيام الدين کشاف يو افغان دينپوه دی.
د استرالیایي هیوادونو نوملړ
د استرالیا براعظم هیوادونه (د استرالیا لویه وچه) د استرالیا لویه وچه خپلواک او نیمه خپلواک ټول ۲۴ هیوادونه لري چې ډیره یې لا تراوسه د غربي هیوادونو مستعمره دي.
هیوادونه
ملانزي
میکرونزي پلینزي
هریدالن
هرج دالن په سویډني Härjedalen) د سویډن  هیواد له مرکزي ولایتونو څخه یو دی. هریدالن ولایت په لومړیو کې د ناروې  هیواد اړوند وو اما په ۱۶۴۵م کال د قراداد پر آساس سویډن ته وسپارل شو.
د سټون‌وال بغاوتونه
د سټون‌وال بغاوتونه (چې د سټون‌وال د پاڅون، د سټون‌وال د بلوا او یا هم په ساده ډول د سټون‌وال په نوم یادیږي) د نیویارک ښار د ګرېنوېچ کلي په ښکتني منهاټن کې د سټون‌وال پر مسافر خونه د پولیسو د برید په ځواب کې د هم‌جنس پالانو د ټولنې له‌خوا د په‌خپله راپورته شویو لاریونونو لړي وه چې د ۱۹۶۹ کال د جون په ۲۸مه د سهار په لومړیو ساعتونو کې پیل شوه. د سټون‌وال پلویانو د هم‌جنس پالانو نور بارونه، د کلي هم‌جنس پالانو او د ګاونډیو کوڅو خلکو د پولیسو له تاوتریخوالي سره مبارزه وکړه. دا بغاوتونه په پراخ ډول د مهمې پېښې په توګه په پام کې نیول کېږي چې په متحده ایالاتو کې يې د هم‌جنس پالانو د ازادۍ غورځنګ او د LGBT[1] د حقونو لپاره يې د ۲۰مې پېړۍ مبارزې ته رنګ ورکړ.
هغه مهال د سټون‌وال مسافر خونه د مافیا اړوند وه چې د ټولو امریکايي هم‌جنس‌پالانو لپاره عادي وه. په هر حال د هم‌جنس‌پالانو پر بارونو د پولیسو بریدونه له ۱۹۶۰ لسیزې څخه عام وو، افسرانو د ۱۹۶۹ کال د جون په ۲۸مه د سټون‌وال پر مسافرخونه ډېر زر کنترول له لاسه ورکړ. د نیویارک د پولیسو او د ګرېنوېچ کلي د هم‌جنس پاله اوسېدونکو تر منځ ترېنګلتیاوې د بلې ورځې تر مازیګره زیاتې شوې او تر څو شپو يې دوام وکړ. د څو اونیو په بهیر کې د سیمې اوسېدونکي په فعالو ډلو کې تنظیم شول چې د نیولو له هېڅ ډول وېرې پرته په ازاده فضا کې  خپلو جنسي تمایلاتو ته په پام د ازاد ژوند د حق غوښتونکي وو. نوي فعال سازمانونه پر مقابله‌‌يي/جګړه غوښتونکو تخنیکونو متمرکز شول او د درېیو میاشتو په بهیر کې يې د هم‌جنس‌پالانو نارینه‌وو د حقونو لپاره درې ورځپاڼې رامنځته کړې.
د سټون‌ال د ملي یادګار څلی په ۲۰۱۶ کال کې په همدې ځای کې جوړ شو. د اټکل له مخې ۵ میلیونه ګډونکوونکو د سټون‌وال پاڅون په ۵۵مه کلیزه کې ګډون کړی و او د ۲۰۱۹ کال د جون په ۶مه د نیویارک ښار د پولیسو کمېشنر په ۱۹۶۹ کال کې په سټون‌وال کې د افسرانو د اقداماتو لپاره په رسمي ډول بښنه وغوښته.
مخینه
په ۱۹۵۰مه او ۱۹۶۰مه لسیزه کې ډېرو لږو مؤسساتو له هم‌جنس پالانو څخه هرکلی کاوه؛ شته مؤسسات هم د هم‌جنس پالنې د بارونو د ناقانونه طبیعت له امله د جرمي ډلو له‌خوا اداره کېدل او د هم‌جنس پالانو د بارونو څښتنان او مدیران په ندرت سره هم‌جنس پالان وو. د هم‌جنس پالانو د وېرې حقوقي نظام په ۱۹۵۰مه او ۱۹۶۰ لسیزه کې په متحده ایالاتو کې د لومړنیو هم‌جنس پاله ډلو له‌خوا ولمسول شو تر څو دا ثابته کړي چې هم‌جنس پالان په ټولنه کې جذبېدلی شي او دغه ډول لومړنیو ګروپونو له جګړې غوښتنې پرته د هم‌جنس پالانو او نور جنس پالانو له روزنې څخه په برابر ډول ملاتړ کاوه. له دې سره د ۱۹۶۰ لسیزې وروستي کلونه د مدني حقونو د غورځنګ، د ۱۹۶۰مې لسیزې د کلتور ضد او ویتنام د جګړې ضد غورځنګ په ګډون ګڼ شمېر ټولنیز/سیاسي غورځنګونو شاهد وو. دغه ډول اغېزښندنو د سټون‌وال د بلوا لپاره لار هواره کړه.
په ۲۰مه- پېړۍ کې په متحده ایالاتو کې هم‌جنس پالنه
د تاريخ‌پوه بري ادم په وینا د دویمې نړیوالې جګړې تر ټولنیزو بدلونونو وروسته د متحده ایالاتو ډېری کسان په شدید ډول دې ته مایل و چې « تر جګړې مخکې ټولنیز نظم او د بدلون ځواک بېرته راوګرځوي.» سناتور جوزوف مک کارټي د کمونیزم خلاف د ملي ټنيګار له لارې د متحده ایالاتو په حکومت، د متحده ایالاتو په پوځ او نورو د دولت له‌خوا تمویلېدونکو ټولنو او مؤسسې کې د کمونیستانو د اسختدام پلټنه تر سره کړه چې د ملي پارونیا (یوه عقلي ګډوډي، ژباړن) لامل شوه. انارشېستانو، کمونیستانو او ګڼ نور غیر امریکايي ورانکاري وګړي امینتي ګواښ بلل کېده. هم‌جنس پالان او لېزبینان له دې امله چې د بدنامۍ له لارې پیسو اخیستلو ته مستعد وو د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو د وزارت له‌خوا  په دغه لست کې شامل وو. په ۱۹۵۰مه لسیزه کې د کلايډي ار. هوی په مشرۍ د سنا د یوې څېړنې په راپور کې داسې اشاره وکړه: «په ټولیز ډول باور دادی هغه کسان چې په ښکاره ډول په انحرافي اعمالو لاس پورې کوي، د عادي کسانو له عاطفي ثبات څخه بې برخې دي» د ۱۹۴۷ او ۱۹۵۰ کلونو تر منځ  ۱۷۰۰ د فېدرال دندو غوښتنلیکونه رد شول ۴۳۸۰ کسان له پوځ څخه اخراج شول او ۴۲۰ کسان د هم‌جنس پالنې په تور له دولتي دندو څخه ګوښه شول.
د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ لسیزو په بهیر کې د متحده ایالاتو د فېدرال څېړنو مرکز (FBI) او د پولیسو ادارو د پېژندل شویو هم‌جنس پالانو او مؤسساتو او د خپلې خوښې‌وړ کسانو نوم‌لړ ساته؛ د متحده ایالاتو د پوست دفتر هغه ادرسونه څارل چې په هغه کې به د هم‌جنس پالنې په اړه مطالب پوستېدل. ایالتي او سیمه‌ییز دولت پر دې بهیر څار درلود: هغه بارونه چې هم‌جنس پالو نارينه‌وو ته يې خواړه تیارول وتړل شول او کارکوونکي يې ونیول شول او په ورځپاڼو کې رسوا شول. ښارونو له هم‌جنس پالانو څخه د سیمو، پارکونو، بارونو او سمندرغاړو د پاکولو لپاره جارو وکړه. هغوی د مخالف جنس د جامو اغوستل ناقانونه اعلان کړل او له پوهنتونونو څخه يې په هم‌جنس پالنه تورن استادان اخراج کړل.
په ۱۹۵۲ کال کې د امریکا د عقلي ناروغیو ټولنې په تشخیصي او اماري لارښود (DSM) کې هم‌جنس پالنه د یوې رواني ګډوډۍ په توګه ولیکله. په ۱۹۶۲ کال کې د هم‌جنس پالنې په اړه د دې لپاره په لویه کچه یوه مطالعه وشوه چې دا ګډوډي له مخالف جنس سره د ماشوم‌زېږنده- زیانمنو اړیکو څخه د یو پټ پتولوژیک ډار په توګه توجه کړي. دا لیدلوری په طبي مسلک کې ډېر اغیزمن و. په هر حال په ۱۹۵۶ کال کې اروا پوهې اېوېلین هوکر یوه څېړنه وکړه چې د هم‌جنس پاله او مخالف جنس پاله نارینه‌وو خوشحالي او ښه تنظیم شوی طبیعت يې په‌کې وارزاوه او هېڅ کوم توپیر يې په‌کې ونه موند. د هغې څېړنې طبي ټولنه حیرانه کړه او هغه یې د ډېرو هم‌جنس پالانو لېزبینانو لپاره په یوې اتلې بدله کړه، خو هم‌جنس پالنه تر ۱۹۷۴ کال پورې په DSM کې پاتې شوه.
هوموفیلي فعالیت
دې تمایل ته په ځواب کې دوه بېل خپلواک سازمانونه د هم‌جنس پالانو او لېزبینانو د مساعدو لاملونو په موخه رامنځته شول چې هغوی ته یې ټولنیز فرصتونه برابر کړل تر څو وکولی شي د نیولو له وېرې پرته ټولنیز ژوند مخته یوسي. د لاس‌انجلس سیمې هم‌جنس پالانو په ۱۹۵۰ کال کې د کمونیستي فعال هري هې په کور کې د ماټاچين ټولنه رامنځته کړه. د هغوی موخه د هم‌جنس پالانو اتحاد، روزنه، د مشرتابه برابرول او له قانوني ستونزو سره د جنسي انحرافاتو په برخه کې مرسته وه. ماتاچین په ۱۹۵۳ کال کې د سخت دريځو له کلک مخالفت سره مخ شو، خو دې ټولنې خپل تمرکز د جذب او درناوي لوري ته واړوه. هغوی استدلال وکړ چې د دې له اثبات سره به د هم‌جنس پالنې په اړه د ډېرو نظر بدل شي چې هم‌جنس پالان عادي خلک دي او نورو جنس پالانو سره هېڅ توپیر نه لري. څه موده وروسته په سانفرانسیکو کې څو ښځې د خپل ناستي په کوټه کې راغونډې شوې تر څو د لېزبینانو لپاره د ډاټر اف بلېت (DOB) په نوم ټولنه جوړه کړي. که څه هم هغو اتو ښځو DOB سازمان اساساً د دې لپاره جوړ کړی و چې سره یوځای شي او د نڅا لپاره خوندي ځای ولري، DOB له خپلې ودې سره سم ماتاچېن ته ورته موخې وټاکلې او خپلو غړو ته يې ټينګار وکړ چې په عمومي ټولنه کې جذب شي.
سرچينې
[1] د لېزبين (د ښځي تمايل بلې ښځې ته)، هم‌جنس‌پالانو(د نر تمايل بل نر ته)،دوه‌جنس پالانو(دواړو جنسونو ته تمايل) او ترانس‌جنډر (هغه کسان چې کړه‌وړه او عادتونه يې له خپل بيولوژيکي جنسيت سره متضاد او د مخالف جنس وي)
شبستر ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان شرقي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
موسیقي
موسیقي د میلوډي، هارموني، ریتم او د غږ د تون د عناصرو له مخې د غږ د تنظیم کولو هنر دی. چې د ټولو انساني ټولنو نړیوال کلتوري اړخ جوړوي. د موسیقي په عمومي تعریف کې د موسیقي عمومي عناصر لکه د غږ زیر او بم والی (چې په میلودي او هارموني واک لري) ریتم ( او د هغو اړوند مفاهیم ټیمپو، میټر او بیان) ډینامیکس (لوړ والی او نرم والی) او د غږ او ټیمبر کیفیت ( چې کله هم ورته د موسیقي د غږ رنګ ویل کېږي) شاملېږي. کېدای شي د موسیقي مختلف ډولونه له دغو عناصرو څخه په ځینو ټینګار وکړي یا ټینګار ونکړي او یا یې هم له پامه وغورځوي. موسیقي د سازونو د پراخه ډولونو او د غږونو د تخنیکونو له مخې په موسیقاري او یا هم رپ ډول اجرا کېږي؛ دلته یوازې انسټرومنټل (بې شعره) پارچې، یوازې غږیزه پارچې (لکه هغه سندرې چې ورسره ساز نه وي) او هغه پارچې چې سندره او ساز سره ګډوي شتون لري. د میوزیک کلمه له یوناني (mousiké; "(art) of the Muses") اخیستل شوې.
په ټولیزه بڼه، هغه چارې چې موسیقي د یو هنر او یا هم یوې کلتوري چارې په توګه تشرېح کوي په کې د موسیقاري اثارو (سندرو، نغمو، سمفوني او نور) جوړېدل، د موسیقي نقد، د موسیقۍ د تاریخچې مطالعه او د موسیقاري ښکلا پېژندنې ارزونه پکې شاملېږي. د پخواني یونان او هند فیلسوفان موسیقي په دوه برخو کې تعریف کوي: میلوډي، د هغو نغمو په توګه چې په افقي ډول برابرېږي او هارموني د هغو نغمو په توګه چې په عمودي ډول برابرېږي. د موسیقي اړوند معمول عبارات لکه " د کرو هارموني (harmony of the spheres) "او "دا زما غوږونو ته جوړه موسیقي ده" دغه ټکي ته اشاره کوي چې موسیقي فرمایشي ده او اورېدل یې خوندور دي. له دې سره د شلمې پېړۍ کمپوز جوړونکی جان کېج باور لري چې هر غږ کېدلای شي، موسیقي وي، د بېلګې په توګه "دلته هېڅ ځورونکی (نایز) نشته، یوازې غږ دی".
په ډېرو کلتورونو کې موسیقي د خلکو د ژوندانه د طریقې مهمه برخه جوړوي، ځکه په مذهبي مراسمو، یو شمېر مراسمو یا جشنونو (لکه فراغت او واده)، ټولنیزو فعالیتونو (لکه ګډا) او یو شمېر کلتوري مراسمو کې کلیدي رول لوبوي. وګړي کېدلای شي موسیقي د شوق له مخې وغږوي، لکه یوځوان چې د ځوانانو په آرکستر کې سیلو غږوي او یا هم د مسلکي میوزیک جوړونکي یا سندرغاړي په توګه کار وکړي. د موسیقي په صنعت کې سندرې او موسیقي جوړونکي کسان ( لکه سندرې لیکونکي او کمپوزران)، میوزیک غږونکي ( چې ارکسترا، جاز ډله او د راک بانډ میوزیک غږونکي، سندرغاړي او غږ جوړونکي په کې شاملېږي)، هغه کسان چې موسیقي ثبتوي (موسیقي تولیدونکي او د غږ انجینران)، هغه کسان چې کنسرت برابروي او هغه کسان چې ثبت شوې پارچې، او موسیقي تر پېرودونکو رسوي شاملېږي. حتی که چېرې یوه سندره اجرا شوې هم وي، د موسیقي په برخه کې منتقدین، د موسیقي ژورنالستان او موزیک پوهان کولای شي هغه و ارزوي او ورباندې نظر ورکړي.
هنر او تفرېح
موسیقي د ګڼ شمېر موخو لپاره کمپوز او اجرا کېږي، د خوند اخیستو په موخه، مذهبي او یا هم تشریفاتي مراسمو لپاره او یا بازار ته د تفریحي محصول په توګه وړاندې کېږي. هغه مهال چې یوازې د موسیقۍ د کمپوز لیکلې بڼې ته لاسرسی کېده، لکه په کلاسیکه او رمانتیکه دوره کې، د موسیقي مینه والو به د خپلې خوښې وړ موسیقۍ د کمپوز لیکلې بڼه پېرودله څو وکولای شي په خپل کور کې یې له پیانو سره اجرا کړي. کله چې فونوګراف یا ګرامافون جوړ شو، مشهوره سندرې ثبت شوې او د هغو د لیکلو بڼو ځای یې ونیو او د موسیقۍ مینه والو به کولای شول د خپلې خوښې وړ سندرې واوري. په ۱۹۸۰ مه لسیزه کې د ټیپ ریکارډر او په ۱۹۹۰ مه لسیزه کې د ډیجټال میوزیک په رامنځته کېدو د موسیقۍ مینه والو کولای شول خپل د خوښې وړ سندرو لیست جوړ او له ځان سره یې په لېږدېدونکي کسټ غږونکي یا MP3 غږونکي کې وګرځوي.
شوقي یا اماتور موسیقي غږونکي کولای شي د خپل ځان د خوند اخیستو لپاره یوه سندره جوړه او یا اجرا کړي او خپل عاید له بلې لارې برابر کړي. حرفوي موسیقاران یا سندرغاړي بیا کېدای شي د ګڼ شمېر سازمانونو او بنسټونو له خوا په کار وګمارل شي لکه د وسله والو ځواکونو له خوا (د مارش ډلو لپاره، د کنسرت ډلو لپاره او یا هم د عامه موزیک په ډلو کې)، کلیسا ګانو او کنیسه و، سمفوني ارکسترونو، د فلم جوړونکو کمپنیو او د موسیقۍ د ښوونځیو له خوا وګمارل شي. حرفوي سندرغاړي ځینې وختونه د آزادو او یا هم فصلي موسیقارانو په توګه کار کوي، په بېلابېلو مراسمو او ګڼ شمېر ځایونو کې د قراردادونو په لټه کې وي. همدارنګه د اماتور او حرفوي موسیقارانو ترمنځ هم ګڼ شمېر اړیکې وي. اماتور موسیقاران په پیل کې له حرفوي موسیقارانو زده کړه کوي. په ټولنیزو جوړښتونو کې مخکښ اماتور موسیقاران له حرفوي هغو سره په یو شمېر مراسمو لکه سیمه ییزو کنسرتونو او سیمه ییزو ارکسترونو کې ونډه اخلي.
په موسیقۍ درملنه
په موسیقۍ درملنه په ځان دننه بهیر دی چې یو ماهر روغتیا پال موسیقي د هغه له ټولو اړخونو (فزیکي، احساسي، رواني، اجتماعي، ښکلا پېژندنې او معنوي) سره د خپل پېرودونکي د روغتیا د ښه کولو په موخه کاروي. په ځینو مواردو کې، د پېرودونکي اړتیاوې په مستقیمه توګه د موسیقي له لوري پوره کېږي؛ په ځینو مواردو کې د هغو اړیکو له مخې چې د پېرودونکي اوروغتیا پال ترمنځ جوړوي، هغو ته رسېدنه کېږي. په موسیقۍ درملنه د هر عمر لرونکو کسانو لپاره د ګڼ شمېر شرایطو لکه : اروایي ستونزو، طبي ستونزو، فزیکي ناتوانۍ، حسي اختلالاتو، د ودې کولو د نه وړتیاو، د نشه یي توکو د کارولو اړوند ستونزو، ارتباطي اختلالاتو، شخصیتي ستونزو او د عمر د زیاتوالي له امله رامنځته شوو ستونزو په حالت کې کارول کېږي. همدارنګه کېدای شي د زده کړو په برخه کې د ودې، د نفس د عزت د رامنځته کولو، تشویش د له منځه وړو له بدني سپورت څخه د ملاتړ او روغتیا ته اړوندو ډېرو فعالیتونو د آسانه کولو په موخه وکارول شي. په موسیقۍ روغتیا پالان کېدای شي خپل پېرودونکي سندرو ویلو، موزیک غږولو، سندرې جوړولو او د موسیقۍ نورو اړوندو کارونو ته وهڅوي.
په موسیقۍ درملنې ته یو له لومړنیو اشارو د الفارابي (نږدې ۸۷۲- ۹۵۰) د عقل د معاني (Meanings of the Intellect) په رساله کې شوې، چې په ارواه د موسیقي درملیزې اغېزې تشرېح کوي. موسیقي له ډېر مهاله له احساساتو سره د وګړو د جوړ راتلو په موخه کارول کېدله. په اوولسمه پېړۍ کې عالم رابرت بورټن (Robert Burton) په خپل کتاب (The Anatomy of Melancholy) چې د ډېفرېشن د اناتومي په معنی دی استدلال کوي چې موسیقي او ګډا د رواني ناروغیو په ځانګړې توګه د ډېفرېشن په درملنه کې مهمه ونډه لري. هغه زیاته کړې چې موسیقي "فوق العاده قدرت لري ...چې نورې ناروغۍ هم له منځه یوسي" او هغه یې "د ناهیلیتوب او ډېفرېشن پر وړاندې ځانګړې درملنه بللې". هغه په لرغونې زمانه کې، کانوس، کمانچه غږونکي ته اشاره کوي، چې هغه موسیقي وکاروله څو " مالیخولیایي یا تر ډېفریشن لاندې سړی یې خوشاله ... مین یې نور پسې مین، او مذهبي سړی یې لا پسې عابد کړ". په عثماني امپراتورۍ کې هم، رواني ناروغۍ په موسیقۍ درملنه کېدلې. د ۲۰۰۶ ز کال په نومبر میاشت کې ډاکټر مایکل جی کروفورډ (Dr. Michael J. Crawford) او د هغه همکارانو وموندله چې په موسیقي درملنه د شیزوفرني له ناروغانو سره مرسته کوي.
سرچینې
وېشنيزه:غږ وېشنيزه:هڅوب
لنډه کيسه
لنډه کیسه (په انگرېزي: Short story) يو نوی ادبي نثري ځېل دی، چې د پېژند آر نښه يې لنډوالی دی. د کيسې دغه لنډوالی کېدای شي چې يوازې ليکوال هغه وخت لاسته راوړي چې د کيسې منځپانگه سره داسې ونيښسېزي چې يوازې اړينې برخې يې وليکي. ډېر پوهان بیا په دې اند دي چې لنډه کیسه له آره له هغو نکلونو څخه راپيلېږي چې په تېرو وختونو کې به د خلکو په منح په شفاهي ډول یو بل ته کيدلې، په ځانگړي ډول ماشومانو ته. لنډه کیسه یو داسې فن دی چې ځان ته ښکلایز اصول او فني غوښتنې لري لکه کوټلی تاثیر، رمزیت (سمبولیکوالی) او د موادو فنکارانه اوډنه، هره کیسه باید تلوسه، پیل ، منځ او پای سره د یوې انتباهي او هیجاني پایلې وي. کیسه باید له پیل څخه منطقي وي پلاټ او بیان یې منطقي ، کافي منسجم او له ولولو ډک وي. د کیسې پلاټ (جوړښت) د احساساتو، فطري درک او ایډیاوو څخه جوړېږي.
د لنډې کيسې ليکلې بڼه د ډېرو پوهانو په اند د لمړي ځل لپاره په انگریزي ادبیاتو کې پیدا شوه چې د امریکا ځینې لیکوالان لکه (Edgar Allan Poe; Sherwood Anderson; F. Scott Fitzgerald; Ernest Hemingway, William Faulkner; Sinclair Lewis; Henry Slesar ) د يادونې وړ دي.
په افغانستان کې نکلونه چې د لنډې کیسې سره ډېر اړخ لگوي، له پخوا زمانو څخه دود دي. په اوسني وخت کې ډېر لیکوالان هڅه کوي چې لنډې کیسي ولیکي. افغان لیکوالان په دې ډگر کې بریاوې هم لري. په اوسنیو لیکوالو کې ایمل پسرلی، عبدالوکيل سوله مل شينواری، اکبر بری، محمود نظري، محمد صديق پسرلی، زرین انځور، غوث خیبري، سعدالدین شپون، اجمل اټک او ډېر داسې نور نومولی شو.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتو ادبیات
مظفر گړه ولسوالۍ
مظفر گړه ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۶۳۵،۹۰۳ و.
همايون جرير
همايون جرير
شکیل افریدی
شکیل افریدی په ۲۰۱۱م کال کې د القاده شبکې مشر اسامه بن لادن په وژلو کې د امریکا استخباراتي ایدارې سی آی ی سره د مرستی په تور د پاکستاني پوځ له خوا ونیول شو چې تراوسه په بند خونه کې دی.
سرگودها ولسوالۍ
سرگوډها ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۶۶۵،۹۷۹ و.
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ وېشنيزه:د پنجاب ولايت (پاکستان)
بابلسر ولسوالي
بابلسر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بابلسر)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د بابلسر ښار دی. دا ولسوالي ۱۳۵٬۱۹۱ تنه نفوس لري او مساحت یې 345.70 کیلومتره مربع دی. د بابلسر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سکندر لودي
سلطان سکندر خان لودي د هند د لودي ټولواکمنۍ يو افغان پاچا و. هغه د بهلول لودي زوى ، په ۱۴۸۹ ز کال کې زېږېدلى دى. وروسته له هغه نه چې بهلول لودي ارواښاد شو ، نو يې زوى سکندر لودي د ډيلي پر پلازمېنه کېناست. د هند د يوه نوي تاريخ په ۱۲۰ مخ کې داسې راغلي دي : سکندر لودي د هند په ټولو سلاطينو کې هوښيار ، پوه غوره ، زيارکښ او ښکلى سلطان وو. ده پخپله شعرونه ويل او پوهان يې پخپل ځان راټول کړي وو. له هرې خوا يې پوهان خللک وربلل او دوى يې هڅول ، چې کتابونه وليکي. د روعتيايي څېړنو مرکز يې جوړ کړى و ، چې نوم يې ورته (( مدينه الشفا )) اېښى وو. موسيقۍ ته يې ډېره پاملرنه وکړه ، نوي ((لارپي )) او اهنگونه يې جړ کړل ، چې د (( سکندر شاهي لهجه )) په نامه يادېدل. خلک د خپل استعداد له مخې په ادبياتو ، موسيقۍ ، حساب ، کېميا ، درمل او نورو صنايعو لپاره روزل کېدل. سکندر لودي همدا راز د مذاهبو ترمنځ د پوخلاينې لار غوره کړې وه. ده داسې يو نظام جوړ کړ ، چې د هر ډول عقېدې لپاره لار خلاصه وه. له پورتنيو توضيحاتو نه داسې څرگنديږي ، چې وروسته مغولي دولتونو دده سياست تعقيب کړى وي. قطب منار ، چې دده پر مهال بشپړ شوى ، د هند د لويو اديانو لکه اسلام او هندوتوب نښې لري. دده خپلواکي د ولس لپاره وه. ده ځان يو کلک مسلمان عادل معرفي کاوه. له نورو اديانو سره يې تعصب نه درلود. دده د واکمنۍ پر مهال ډېر خلک په اسلام شرف شول ، ځکه چې جبر او اکرا نه وه.
اخځونه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:لودي پښتانه وېشنيزه:لودي ټولواکمني
د اطلاعاتو د ازادۍ قانون ۲۰۰۰
نوموړی قانون د باندنيو او مستعمرو د چارو د څانګې مسووليت و، چې اوس يې نوم د عدليې وزارت ته بدل شوی دی. که څه هم د اطلاعاتو د سياست يا تګلارې ازادي اوسمهال د وزيرانو يا کابينې دفتر پورې اړه لري. ياد قانون د اطلاعاتود ساتنې کمېشنر (Data Protection Commissioner) د نوم بدلېدلو لامل شوه، چې د اطلاعاتو د خونديتوب د ۱۹۹۸ کال قانون د اداره کولو په موخه رامنځته شو او اوس د اطلاعاتو د کمېشنر (Information Commissioner) په نوم پېژندل کېږي. د اطلاعاتو د کمېشنر دفتر د قانون د عمل څارنه کوي.
د اطلاعاتو د قانون دویمه ازادي د اطلاعاتو د ازادۍ (د سکاتلېنډ) قانون ۲۰۰۲ (Freedom of Information (Scotland) Act 2002) په نوم په انګليستان کې شته. ياد قانون په ۲۰۰۲ ز کال کې د سکاتلېنډ پارلمان له لورې تصويب شو، چې موخه يې د عامه ادارو پوښښ دی چې د ويستمينسټر (Westminster) په پرتله پرې د هالي رووډ (Holyrood) پارلمان قانوني واک لري. د دې بنسټونو لپاره دويم قانون د ۲۰۰۰ ز کال قانون ته ورته موخه پوره کوي.
په لومړي کال چې قانون نافذ شو، نږدې ۱۲۰۰۰۰ غوښتنې شوې وې. خصوصي اتباعو د يادې کچې ٪۶۰ جوړه کړه او د سوداګرو او ژورنالېستانو کچه په ترتيب سره ٪۲۰ او ٪۱۰ وه. که څه هم د ژورنالېستانو له لورې غوښتنې يو څه پېچلې او په پايله کې يو څه ګرانې (لوړ بيه) وې. دوی مرکزي حکومت ته د نږدې ٪۱۰ لومړنيو Fol غوښتنو مګر له غوښتنو سره په راکړه ورکړه کې د چارواکو د لګښتونو ٪۲۰  اټکل وړاندې کړ. ياد قانون په ۲۰۰۵ ز کال کې ۳۵،۵ ميليون پونډه لګښت درلود.
شاليد
نوموړی قانون هغه څه پلې کوي، چې د ۱۹۹۷ ز کال عمومي ټاکنو کې د کارګر ګوند د منشور ژمنتيا وه. د قانون له راپېژندنې څخه وړاندې د عامو خلکو له لورې حکومت ته د لاسرسي هيڅ حق نه و او د اطلاعاتو د شريکولو لپاره يوازې يو اختياري ټاکلی چارچوکاټ و.
لنډ لارښود
ياد قانون د ډيويډ کلارک (David Clark) له لورې د «ستاسو حق چې پوه شئ» تر سرليک لاندې د ۱۹۹۸ ز کال د يو لنډ لارښود په واسطه وړاندې شو. ياد لارښود له پراخه لېوالتيا سره مخ شوه او هغه وخت د اطلاعاتو د ازادۍ د قانون د يو ساتندوی (مدافع) له لورې «د نږدې ډېر ښه چې رښتيا وي» په توګه بيان شو. وروستی قانون د عمل په ساحه کې د لومړني لنډ راپور يا لارښود په پرتله په بنسټيز ډول خورا ټاکلی يانې محدود و.
د پلې کولو وړتيا
د اطلاعاتو د ازادۍ قانون د هغو ادارو اړوند اطلاعاتو ته د لاسرسي يو قانوني حق رامنځته کوي، چې د عامه طبيعت دندې تر سره کوي. ياد قانون د ادارو درې بېلابېل ډولونه تر پوښښ لاندې نيسي: دولتي چارواکي، په دولتي ډول تر لاسه شوې شرکتونه او هغه رامنځته شوې ادارې چې عامه دندې تر سره کوي.
دولتي چارواکي
په انګليستان کې د اطلاعاتو د ازادۍ قانون په اصل کې پر ټولو دولتي چارواکو باندې پلی کېږي. په لومړي مهالوېش کې د قانون د موخو لپاره د دولتي چارواکو يو بشپړ لښتليک شته. حکومتي څانګې، د پارلمان دواړه جرګې، د شمالي ايرلېنډ جرګه، د وېلز جرګه، وسله وال ځواکونه، سيمه ييزې حکومتي ادارې، د روغتيايي خدمت ملي ادارې، ښوونځي، پوهنځي او پوهنتونونه، د پوليسو چارواکي او د پوليسو لوړپوړي مامورين په ياد لښتليک کې شامل دي، چې لښتليک د فارمي حيواناتو د روغتيا په شورا سره پيل او شمالي ايرلېنډ لپاره د ځوانانو شورا سره پای ته رسېږي. يو څو دولتي څانګې په ځانګړي ډول استخباراتي خدمتونه، په څرګند ډول د قانون د عمل له سيمې څخه د باندې دي (قانون پرې نه پلی کېږي).
عبدالجبار نعیمي
عبدالجبار نعیمي دافغانستان په سیاسي کړیو کې یوه مشهوره څېره ده. نوموړی دکندهار ولایت په پنجوايي کې په۱۹۶۸م زیږیدلی دی. نوموړی د افغانستان اسلامي محاذ د رهبرۍ مهم غړی دی. دوه ځله په پاکستان کې افغان ډپلوماټ پاتې شوی دی. د افغانستان لپاره د ۲۰۰۴میلادي کال دولسمشرۍ دانتخاباتو کې د حامد کرزي دکمپاین مشر و. همداشان د اساسي قانون دتصویب لویه جرگه کې دکندهار دپنجوايي ولسوالۍ وکیل و. د افغانستان په میدان وردگو او خوست ولایتونو کې والي پاتې شوی او اوسمهال د لغمان ولایت والي دی.
مولوي عبيدالله ايوبي
لوى مفسير شيخ الحديث عالم او متقي شخصيت حضرت مولانا محمد عبيدالله ايوبي (رح) ژوند ته لنډه کتنه: مولانا محمد عبیدالله ایوبي، کندهاري، نقشبندي، سلیمانخېلي، سني، حنیفی مذهبه او په طریقت کي د نقشبنديې طريقې پيرو و. مولوي عبیدالله د ملا محمد ایوب زوى، د ملا شمس الدین لمسى د محمدکریم کړوسى او د سکندر کودى دئ. نوموړى د پنج شنبې په ورځ د ماپښین تر لمانځه وروسته د ذالقعدې پر ۱۵ مه د (۱۳۴۳ هـ. ق) دکندهار ولايت د پاشمول په کلي کي زېږېدلى دئ.
شيخ الحديث او مفسير لوى عالم مولوى عبيدالله ايوبي لومړنۍ زده کړي د خپل پلار ارواښاد مولوى محمد ايوب څخه تر سره کړي دي، وروسته پاکستان او هندوستان هيوادونو ته د زده کړو لپاره تللى دئ. د پرلپسې زحمت او زيار ګاللو څخه وروسته د خپل عمر په ٢٥ کلنۍ کي د فضيلت پګړۍ ور پر سرکړل سوه. وروسته ئې تدريس پيل کړ. د کندهار ولايت د سنځري په کلي کي ١٢ کلونو ډېر وخت تدريس وکړ، په همدې جريان کي ئې د کندهار دکدني د سيمي د مشهور شيخ کامل مولوى عبدالغني مشهور په بابک لاس نيوى وکړ او د نقشبنديې طريقې پيرو سو. څه وخت وروسته کندهار ښار ته راغلئ او د ملاعلم اخند په کلي کي ئې ١٣ کاله طالب العلمان و روزل. د ١٣٥٧ د غويي د کرغېړني کودتا سره سم مولوى ايوبي صاحب مهاجرت ته اړ سو او د ډېرو نورو منورينو او مشايخو په څېر ده هم هيواد پرېښود، د پاکستان هيواد د کويټي ښار ته ولاړ. مولوى ايوبي صاحب د تدريس تر څنګ ډېر کتابونه تصنيف کړل، چي مشهور هغه ئې په ١٨ ټوکه د قران مجيد تفسير (تفسير ايوبي) دئ، ډېر نور کتابونه ئې و پښتو ته را وژباړل او تر ٤٠ پر ډېرو کتابونو ئې حاشيې او تعليقات وليکل. مولوى ايوبي صاحب د ژوند ډېره برخه په تدريس او د شاګردانو په روزنه تېره کړه. د ژوند وروستي ٣٥ کلونه ئې د پاکستان د کويټي په ښار کي په تدريس پاى ته ورسول. په هيڅ سياسي جريان او ګوند کي ئې وظيفه وانه خيستل او بې پرې پاته سو. شيخ الحديث مولانا ايوبي صاحب څخه ٦ لوڼي او ٦ زامون پاته سوي، زامن ئې هم د علم په ګېڼه پسولل سوي اود ښه شخصيت څښتنان دي. لوى عالم او متقي شخصيت مولوي محمد عبيدالله ايوبي حنيفي نقشبندي سليمانخېلي د ١٤٣٦ ه ق کال د شوال مياشتي پر ١٣ مه نېټه په داسي کي د اجل داعي ته لبيک ووايه، چي په زرګونو شاګردان او په لکونو مسلمانان ئې د تدريس ، علمي مسايلو بيانولو او تصنيفونو څخه مستفيد سول. انا لله و انا اليه راجعون
تفسير ايوبي حنفي
شاهکار پښتو تصنیف (تفسیر ایوبي حنفي) بشپړ او له چاپه راووت د پښتو په علمي نړۍ کې یو ستر ګام
د ارواښاد شیخ ایوبي کندهاري په لاس لیکل شوی تفسیر
ټولو مینه والو ته زیری ورکول کیږي چې د هیواد د ستر علمي شخصیت، جید عالم، شیخ القران والحدیث مولانا عبیدالله ایوبي کندهاري (حفظه الله) په لاس لیکل شوی د قران عظیم الشان پښتو تفسیر، چې له کلونو راهیسې تر لیکنې لاندې وو، بشپړ او په ۱۹ ضخیمو ټوکونو کې د چاپ په ګاڼه وپسولل شو. نوموړی تفسیر د ( تفسیر ایوبي حنفي) په نامه نومول شوی، یو جامع تفسیر دي چې د قراني ایاتو، نبوي احادیثو او د صحابه کرامو د اثارو په رڼا کې لیکل شوي دي او ورسره په خپل ځای د معتمدو عقلي تفاسیرو نه خورا په زړه پوري مقتبسات او علمي نکات پکې راغونډ شوي دي او د منقولاتو او معقولاتو يو ښکلی امتزاج پکې لحاظ شوی دي. په نوموړي تفسیر کې له صرفي، نحوي او لغوي تحقیقاتو نیولې، د معاني، بیان، بدیع او منطقي علومو مباحث رانغښتل شوي دي، د عقلي علومو په برخه کې هم په بیلا بیلو موضوعاتو کې علمي او څیړنیز تفصیلات لري. معاصرو فقهي مباحثو او مسائلو ته پکې زیاته ونډه ورکول شوې چې تفسیر ته یې نوره ځلا وربخښلې ده. په ټولیزه توګه دنوموړی تفسیر ټول موضوعات په خورا روان، ساده او عام فهمه طرز لیکل شوي چې په پښتو تفاسیرو کې یې ساری کم لیدل کیږي ، او هر عام او خاص ترې استفاده کولای شي
د جنوبي امریکا د هیوادونو نوملړ
د سويلي امریکا د هیوادونو نوملړ د امریکا جنوبي لویه وچه ۱۳ خپلواک او نیمه خپلواک هیوادونه لري.
بناب ولسوالي
بناب ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان بناب)  د ايران د آذربايجان شرقي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د بناب ښار دی. دا ولسوالي ۱۳۴٬۸۹۲ تنه نفوس لري. د بناب ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۶۸ کېښودل شو.
کوباني
کوباني د سوريې کردستان یو تر ټولو لوی ښار دی
رېگوېدا
د ستيه دهاري وينا له مخې رېگ ويدا يا گيان كانډ د هغو حقاېقو ټولگه ده، كوم چې له حقيقي پوهې سره تعلق لري. او د قدرت اصول راښكاره كوي. دې حقاېقو ته سدهانتو واي.
د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین
د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین چې د AZD1222 کود په مرسته پېژندل کېږي او په کوویشېلډ (Covishield) او واک‌وریا (Vaxzevria) سوداګریزو نومونو پلورل کېږي، د کوویډ-۱۹ د مخنیوي لپاره یو ویروس لېږدوونکی واکسین دی. په بریتانیا کې د اکسفورډ پوهنتون او بریتانیايي-سویډني شرکت اسټرازېنکا له‌خوا جوړ شوی او شمپانزي ChaAdOx1 اډنوویروس د لېږدوونکي په توګه کاروي. دا واکسین د عضلاتو له لارې تزریق کېږي. په ۲۰۲۰ کال کې شویو څېړنو وښوده چې تر لومړي ډوز ۲۲ ورځې وروسته د کوویډ-۱۹ په مخنیوي کې د دغه واکسین اغېزناکتیا ۷۶ سلنه او تر دویم ډوز وروسته ۸۱.۳ سلنه ده. په سکاټلنډ کې یوې بلې څېړنې وښوده چې دا واکسین تر دویم ډوز وروسته د کوویډ-۱۹ د الفا بڼې په مقابل کې ۸۱ سلنه او د ډلټا بڼې په مقابل کې ۶۱ سلنه اغېزناک دی.
دا واکسین د یخچال د سوړوالي په درجه کې پایدار دی او د خوندیتوب ښې ځانګړنې لري. ځینې جانبي عوارض هم ورسره شته چې د تزریق په ځای کې درد، د سر درد او زړه بدوالی دي، خو دا عوارض د څو ورځو په جریان کې له منځه ځي. ډېر کم امکان لري چې شدید حساسیت هم ورسره پېښ شي؛ د بریتانیا د درملو او روغتیایي محصولاتو د تنظیم مرکز د ۲۰۲۱ کال د اپرېل میاشتې تر ۱۴مې نېټې پورې په شاوخوا ۲۱.۲ میلیونو واکسینونو کې د دغه حساسیت ۲۶۸ موارد ثبت کړي دي. دغه واکسین په ډېرو کمو مواردو کې (چې په ۱۰۰۰۰۰ کسانو کې شاوخوا ۱ کس کېږي) د وینې د ټینګېدو (یعنې تر کوویډ-۱۹ واکسین وروسته د امبولي او ترومبوټیک پېېښو) خطر لرلی دی. د اروپا د درملو مرکز وايي چې د ۲۰۲۱ کال د اپرېل میاشتې تر ۴مې نېټې پورې په اروپا کې د واکسین شویو ۳۴ میلیونو کسانو تر منځ په ټولیز ډول د وینې د ټېنګېدو ډېر کم ۲۲۲ موارد ثبت شوي (چې ۰.۰۰۰۷ سلنه کېږي).
دا واکسین د لومړي ځل لپاره د ۲۰۲۰ کال د ډسمبر میاشتې په ۳۰مه نېټه د بریتانیا د واکسیناسیون په پروګرام کې د کارېدو لپاره تایید شو او لومړنی بې ازمويښته واکسین یې د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ میاشتې په ۴مه نېټه تطبیق شو. تر هغه را وروسته دا واکسین په ټوله نړۍ کې د ګڼو روغتیایي مرکزونو له‌خوا تایید شوی دی، لکه د اروپا د درملو مرکز، د استرالیا د درملیزو توکو اداره (چې په لنډمهالي ډول یې د ۲۰۲۱ کال په فبرورۍ میاشت کې تایید کړ) او د دې تر څنګ د بیړنۍ استفادې لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان له‌خوا هم تایید شوی دی. د ۲۰۲۲ کال تر جنورۍ میاشتې پورې د دغه واکسین څه باندې ۲.۵ میلیارده ډوزه د نړۍ ۱۷۰ هېوادونو ته رسېدلي وو. ځینې هېوادونه اندېښمن وو چې دا واکسین د ځوانانو لپاره څه ناڅه جانبي عوارض لري، له همدې امله یې یوازې هغو عمر خوړلیو کسانو ته د استفادې اجازه ورکړې ده چې په کوویډ-۱۹ ناروغۍ د اخته کېدو له لوړ ګواښ سره مخامخ دي.
طبي استفادې
د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین په ۱۸ کلنو او تر هغه پورته عمر لرونکو اشخاصو کې د کوویډ-۱۹ د مخنیوي په موخه د SARS-CoV-2 ویروس د سرایت په مقابل کې د خوندیتوب لپاره کارول کېږي. دا درمل دوه ۰.۵ ملي لېتره ډوزونه لري چې په لټوئیډ عضله کې (د مټ پر سر) تزریق کېږي. لومړۍ دوره یې دوه ډوزه ده چې واټن یې له ۴ تر ۱۲ اونیو دی. د روغتیا نړیوال سازمان د دغه واکسین د ښې اغېزناکتیا لپاره سپارښتنه کوي چې د ډوزونو تر منځ یې باید له ۸ تر ۱۲ اونیو واټن وي.
د شدیدې ناروغۍ د مخنیوي لپاره یې په روغو لویانو کې د درېیم تقویتي ډوز لپاره اړتیا نه ده لیدل شوې.
اغېزناکتیا
په برازیل کې د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ میاشتې له ۱۸مې تر ۳۰مې نېټې پورې د یوې څېړنې لومړنۍ موندنې چې پر ۶۱ میلیون کسانو شوې ده، ښيي چې د سرایت، بستري کېدو او مړینو په مقابل کې د دغه واکسین اغېزناکتیا کابو په ټولو عمرونو کې سره ورته ده، خو د دغو ټولو په مقابل کې خوندیتوب په هغو کسانو کې ډېر کم دی چې عمرونه یې تر ۹۰ کلونو لوړ دي چې لامل یې د عمر د ډېرېدو له امله د روغتیایي سیستم زوال بلل کېږي.
منفي اغېزې
کانګې، اسهال، تبه، پړسوب، د تزریق په ځای کې سوروالی او د وینې د پلېټلېټ ټيټې کچې له هرو ۱۰ کسانو څخه په څه کم ۱ کس کې پېښې شوې دي. د لنفاټیکو غدو غټېدل، د اشتها کموالی، سر ګرځېدل، د خوب ګډوډي، د خېټې درد او خارښ له هرو ۱۰۰ کسانو څخه په څه کم ۱ کس کې پېښ شوي دي.
لومړنۍ پراختیا
د ۲۰۲۰ کال په فبرورۍ میاشت کې «جنر انستېتیوت» له ایټالوي شرکت «اډوېنټ اېس.ار.اېل» سره هوکړه وکړه چې د کلینیکي ازمېښتونو لپاره د یوه کاندید واکسین ۱۰۰۰ ډوزه تولید کړي. په لومړیو کې اکسفورډ غوښتل چې د واکسین د تولید او مارکېټېنګ حقونه هر هغه درمل جوړوونکي ته ورکړي چې غواړي دا کار وکړي. خو کله چې «ګېټس بنسټ» له اکسفورډ څخه وغوښتل چې بازار ته د کوویډ-۱۹ واکسین د وړاندې کولو لپاره یو لوی همکار شرکت پیدا کړي، دغه پوهنتون د ۲۰۲۰ کال په مې میاشت کې دا وړاندیز رد کړ. ورپسې د بریتانیا حکومت اکسفورډ وهڅاوه چې په متحدو ایالتونو کې د مېشت شرکت «مېرک انډ کو» پر ځای له اروپا مېشتي شرکت «اسټرازېنکا» سره ګډ کار وکړي. په وال سټرېټ ژورنال کې د ناڅرګندو سرچینو په وینا، د حکومت وزیرانو ځینې داسې اندېښنې هم لرلې چې په متحدو ایالتونو کې تولید شوی واکسین به په بریتانیا کې د لاسرسي وړ نه وي. په «اکسفورډ» او «سپېن اوټ» شرکتونو کې مالي ملاحظاتو هم ښايي له «اسټرازېنکا» سره په شراکت کې رول لرلی وي.
د اکسفورډ پوهنتون او اسټرازېنکا شرکت تر منځ د غیر انتفاعي مجوز یو لومړنی تړون د ۲۰۲۰ کال په مې میاشت کې لاسلیک شو چې په ټولیز ډول یو میلیارد ډوزه وو او په دې کې ۱۰۰ میلیون ډوزه د بریتانیا د لاسرسي لپاره ریزرف وو. پر دې سربېره متحدو ایالتونو ۳۰۰ میلیون ډوزونه او د درېیم پړاو ازمېښتونه په متحدو ایالتونو کې ریزرف کړي وو. د دغه ګډ کار لپاره ۶۸ میلیونه پونډه د بریتانیا د دولت له بودیجې څخه او ۱.۲ میلیارده ډالره د متحدو ایالتونو د حکومت له بودیجې څخه د واکسین د جوړولو لپاره ځانګړل شول. د ۲۰۲۰ کال په جون میاشت کې د متحدو ایالتونو د الرژي او ساري ناروغیو ملي انستېتیوت (NIAID) تایید کړه چې د واکسین د ازمېښتونو درېیم پړاو د ۲۰۲۰ کال په جولای میاشت کې پیلېږي. د جون په ۴مه نېټه اسټرازېنکا شرکت وویل چې کوواکس (COVAX) پروګرام واکسین ته د عادلانه لاسرسي لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان له‌خوا مدیریت کېږي او مالي ملاتړيیې «CEPI» او «GAVI» دي چې ۷۵۰ میلیون ډالره یې په بېوزلو هېوادونو کې د ۳۰۰ میلیون ډوزه واکسین د توزېع لپاره لګولي دي.
کلبي
كلبي و هغه فېلسوف ته ويل كېږي، چې د كلبيانو د فلسفي ښوونځي لاروې وي. په دې ښونځي كې زياتره ملنگان او ناداره كسان راټولېدل.
د معلوماتو يا ډيټا له لاسه ورکول
د معلوماتو له لاسه ورکول يا ورکېدل د نه غبرګون له امله رامنځته کېږي، يعنې دا چې د يو يو څو شيانو يا هم د ټول واحد (موضوع) لپاره هيڅ معلومات نه چمتو کېږي. ځينې توکي د ځينو نورو په پرتله د نه غبرګون ښودلو زياته شونتيا لري. لکه: د عايد په شان د خصوصي موضوعګانو په اړه توکي. سولېدنه يا زړېدنه د ورکېدنې يو ډول دی، چې په اوږدمهاله څېړنو کې پېښېږي. د بېلګې په ډول: د پرمختګ څېړنه چې يوه اندازه په کې د وخت له ځانګړې دورې څخه وروسته تکرارېږي. له لاسه ورکونه يا ورکېدنه هغه مهال پېښېږي، چې د ازمايښت له پای ته رسېدلو څخه مخکې په کې د ازمايښټ ګډونوال له منځه ځي او يو يا څو اندازې ورکېږي.
ډولونه
په سم ډول د پاتو معلوماتو د ادراه کولو لپاره پر هغو لاملونو باندې پوهېدل مهم دي، چې ډيټا يا معلومات ولې ورکېږي. که چېرې ارزښتونه په ناڅاپي ډول بشپړ ورکېږي، شونې ده چې د معلوماتو نمونه لا هم د نفوس استازې وي. مګر که چېرې ارزښتونه په منظم ډول ورکېږي، نو کېدای شي شننه يا تحليل په يو اړخيز ډول شوی وي. د بېلګې په ډول: د ذکاوت او عايد تر منځ د اړيکې په څېړنه کې که چېرې د لوړ اوسط لرونکي ګډونوالو ذکات د «ستاسو معاش څومره دی؟» له پوښتنې څخه د تېرېدلو هڅه کوي، هغه شننې چې په ناڅاپي حالت کې دا ورکېدنه په پام کې نه نيسې ښايي د ذکاوت او معاش تر منځ د مثبتې اړيکې موندلو کې په ناسم ډول پاتې راشي. د همدې ستونزو له امله د مېتودولوژي پوهان په منظم ډول څېړونکو ته سلا ورکوي، چې څېړنې داسې ډيزاين کړي، چې د ورکېدونکو ارزښتونو پېښېدنه کمه کړي. په ژور ډول د معلوماتو د ورکېدنې لارې چارې د روښانه کولو په موخه ګرافيکي موډلونه کارېدلی شي.
په ناڅاپي ډول د معلوماتو بشپړ ورکېدل (MCAR)
د معلوماتو په ټولګه کې ارزښتونه په ناڅاپي ډول هغه وخت بشپړ ورکېږي، چې د هرو ځانګړو معلوماتو د ورکېدونکي توکي لامل پېښې د ګټې د ليدلو وړ بدليدونکې اندازې يا هر رياضيکي څيز او د نه ليدو معلومه اندازو (پارامترونو) دواړو څخه خپلواک وي او په بشپړ ډول ناڅاپي پېښېږي. کله چې په دې ډول معلومات ورک شي، نو د معلوماتو په اړه تر سره شوې شننه يو اړخيزه نه ده، که څه هم معلومات ډېر لږ وخت په بشپړ ډول ناڅاپي ورکېږي.
ناڅاپي او په بشپړ ډول د معلوماتو له لاسه ورکولو يا “MCAR” په حالت کې د معلوماتو ورکېدنه د څېړنې په هيڅ بدلېدونکې اندازې يا رياضیکي څيز پورې تړاو نه لري: په دې ډول په بشپړ ډول د کتل شويو معلوماتو په درلودلو سره ګډونوال د ټولو هغو ګډونوالو په عمل کې يوه ناڅاپي نمونه دي، چې يوه ځانګړې لاسوهنه يې ګومارلې ده. په MCAR سره د درملنو ناڅاپي دنده ساتل کېدونکې انګېرل کېږي، مګر دا په عمومي ډول په عمل کې په نارښتيني ډول يوه پياوړې انګېرنه ده.
په ناڅاپي ډول ورکېدنه
ناڅاپي ورکېدنه يا (Missing at random “MAR”) هغه وخت پېښېږي، چې ورکېدنه په کې ناڅاپي نه وي، مګر په هغه حالت کې د بدلېدونکو اندازو يا رياضيکي څيزونو له لورې په بشپړ ډول ځواب ويونکي دي، چې بشپړ معلومات وي. دا چې “MAR” هغه انګېرنه ده، چې په احصائيوي ډول تاييدول يې ناشوني دي، نو بايد د هغه په اصلي معقوليت باندې تکيه وکړو. يوه بېلګه يې دا ده، چې نارينه لږه شونتيا لري چې د خفګان پلټنه يا سروې بشپړه کړي، مګر دا د نارينه په توګه د دوی له ګڼلو پرته د دوی د خفګان له کچې سره هيڅ تړاو نه لري. د شننې د مېتود پر بنسټ دا معلومات لا هم د حجرو اړوند خالي کېدنې له امله (د نارينه د خورا لوړ خفګان هيڅ پېښه ښايي ثبت نه شي) په شننه کې د پارامتر يو اړخيز قضاوت رامنځته کولی شي. که څه هم که چېرې پارامتر (د دوه سطحو تر منځ د ټکر نسبت) د بشپړو معلوماتو په تر ټولو لوړې شونتيا سره اټکل شي، MAR به په asymptotically بې پلوه اټکلونه چمتو کړي.
ناڅاپي نه ورکېدل
ناڅاپي نه ورکېدل (Missing not at random “MNAR”) چې د پام کې نيولو وړ نه غبرګون په توګه هم پېژندل کېږي، “MAR” او MCAR” څخه پرته معلومات دي. لکه: د هغه ورکېدونکي ارزښت چې ورکېدنه يې د ورکېدنې په لامل پورې تړاو لري. دا ښايي د پخوانۍ بېلګې د پراخولو په موخه هغه وخت پېښ شي، چې نارينه د دوی د خفګان د کچې له امله د خفګان اړوند سروې په بشپړولو کې پاتې راشي.
سمويلسن “Samuelson” او سپايرر “Spirer” (۱۹۹۲ زکال) بحث وکړ، چې څنګه د نفوس شمېرنو، د قانون پلې کولو او روغتيا په اړه ورک شوي او يا تحريف شوي معلومات د بشري حقونو د سرغړونو شاخص کېدلی شي. دوی په مناسب ډول بېلابېل غوره مستندې بېلګې وړاندې کړې. [Samuelson, D A, and Spirer, H F, "Use of Missing and Distorted Deta in Inferences About Human Rights Violations," in "Jabine, T., and Claude, R., eds., "Human Rights and Statistics: Getting the Record Straight," U of Pennsylvania Press, 1992.]
صفره
د سپوږميز ليږديز کليز کې صفره (صفر) د هجري ليږديز کال دويمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري.
وېشنيزه:سپوږميز کليز
بې طرفه هېواد
بې طرفه هېواد هغه هېواد ته ویل کېږي چې په یوه ځانګړې جګړه کې د ښکېلو غاړو په مقابل کې بې پرې یا بې طرفه وي او یا هم ځان په ټولو راتلونکو شخړو کې دایمي بې طرفه ساتي (چې له ناټو او سي.اېس.ټي.او غوندې پوځي اتحادونو سره نه یوځای کېدل په کې شاملېږي). د بې طرفه هېوادونو وګړي د دښمن هېواد د ملکیانو او جنګي بندیانو په نسبت ډېر خوندي دي او د جنګي اقداماتو په مقابل کې د جګړې د قانون ملاتړ ورسره دی. بېلابېل هېوادونه خپله بې طرفي په بېلابېلو ډولونو تفسیروي: ځینې هېوادونه لکه «کاسټاریکا» غیر پوځي شوي دي، په داسې حال کې چې سویزرلنډ «وسله‌والې بې طرفۍ» ته پابند دی تر څو د کوم لوی پوځ له یرغل سره مخ نه‌شي، په داسې حال کې چې ځان له بهرنۍ لاسوهنې هم منع کوي.
ټول بې طرفه هېوادونه له هر ډول بهرنۍ لاسوهنې یا بهرني اتحاد څخه ځانونه نه ساتي، ځکه چې اسټریا، ایرلنډ او سویزرلنډ د ملګرو ملتونو د سوله ساتنې فعال ځواک لري او په اروپايي اتحادیه کې هم یو سیاسي اتحاد لري. د سویزرلنډ معمول سیاست دا دی چې د جګړې په برخه کې د بې طرفۍ ساتلو لپاره په پوځي اتحادونو کې ګډون نه کوي. تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته نارډیک هېوادونو خپله بې طرفي اعلان کړه، خو سویزرلنډ د ژمنۍ جګړې په پیل کې خپل دریځ غیر متخاصم حالت ته بدل کړ.
د تېرو پېړیو په جریان کې د بې طرفه چلند په تفسیر کې مهم بدلونونه رامنځته شوي دي. د سړې جګړې په جریان کې «یوګوسلاویا» د پوځي او ایډیالوژیکې بې طرفۍ دعوه کوله او دغه کار ته یې ځای ناستي «سربیا» هم دوام ورکړی دی.
د یوه بې طرفه قدرت حقونه او مسؤولیتونه
ښکېل لوری یا متخاصم نه شي کولای پر بې طرفه سیمه برید وکړي او که بې طرفه قدرت د دغسې یوې هڅې په مقابل کې ودرېږي، بې طرفۍ ته یې څه زیان نه رسېږي.
یو بې طرفه قدرت باید د ښکېلو غاړو هغه ځواکونه توقیف کړي چې د دوی سیمې ته ورغلي دي. متخاصم یا د ښکېلو غاړو پوځونه ښايي بې طرفه وګړي جذب نه کړي، خو ښايي په کې د شاملېدو لپاره له هېواده بهر لاړ شي. د متخاصمو یا ښکېلو پوځونو پرسونل او وسایل ښايي له بې طرفه سیمې څخه تېر نه‌شي یا ونه لېږدول شي، خو ټپيان ښايي ولېږدول شي. یو بې طرفه قدرت ښايي د متخاصمانو لپاره ارتباطي اسانتیاوې برابرې کړي، خو جګړه‌ييز توکي نه برابروي، که څه هم د دغسې توکو د صادراتو مخنیوي ته کومه اړتیا نه لري.
په رسمیت پېژندنه او قانون جوړونه
بې طرفي په بېلابېلو لارو په رسمیت پېژندل شوې ده او کله ناکله یو رسمي ضامن هم لري. د بېلګې په توګه اسټریا (اتریش) خپله بې طرفي د څلورو پخوانیو اشغالګرو قدرتونو په مرسته، سویزرلنډ د ویانا کنګرې د لاسلیکوونکو په مرسته او فنلنډ بیا د شوروي اتحاد په مرسته د سړې جګړې پر مهال تضمین کړې ده. د رسمي پېژندنې بڼې تر ډېره د دوه اړخیز تړون (فنلنډ)، ګڼ اړخیز تړون (اسټریا) او یا د ملګرو ملتونو د اعلامیې (ترکمنستان) په ډولونو بېلابېلې دي. کېدای شي دا تړونونه له ځینو اړخونو څخه پر یوه هېواد تحمیل شي (شوروي اتحاد د اسټریا پر بې طرفۍ ټینګار کاوه)، خو په نورو مواردو کې دا یوه جیوپالیټيکي موقعیت ته (لکه په دویمه نړیواله جګړه کې چې ایرلنډ و) د غبرګون لپاره د اړوند هېواد فعال سیاست دی.
د اړوند هېواد لپاره پالیسي معمولاً تر تړون لوړه تدوینېږي یا جوړېږي. اسټریا او جاپان خپلې بې طرفۍ په خپلو اساسي قوانینو کې راوړې دي، خو دغه کار یې د جزئیاتو په بېلابېلو کچو ترسره کېږي. د بې طرفۍ ځینې جزئیات باید د دولت له خوا تفسیر شي، په داسې حال کې چې ځینې نور یې بیا په څرګند ډول بیان شوي دي. د بېلګې په توګه اسټریا ښايي د هېڅ ډول بهرنۍ اډې کوربه‌توب ونه‌کړي او جاپان نه‌شي کولای په بهرنیو جګړو کې برخه واخلي. له دې سره سره سویزرلنډ چې رسمي قانون یې نه درلود، د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې یې سرتېرو ته له خپل قلمرو څخه د تېرېدو په اجازه ورکولو کې نرمي کوله.
وسله‌واله بې طرفي
وسله‌واله بې طرفي د یوه یا ډېرو دولتونو هغه حالت دی چې د جګړې له هېڅ یوې غاړې سره هم اېتلاف نه لري، خو ادعا کوي چې که له هر لوري څخه برید پرې وشي نو د ځان دفاع به وکړي. ښايي  په دې کې لاندې موارد شامل وي:
دا اصطلاح د «لوی کاترین» په مشرۍ د نارډیک هېوادونو او روسیې د وسله‌والې بې طرفۍ د لومړني لیګ له تاریخي سمندري بې طرفۍ څخه اخیستل شوې ده چې د ۱۸مې پېړۍ په وروستیو کې رامنځته شوه، خو تر هغه وخت را وروسته یوازې د هېوادونو د بې طرفۍ لپاره کارول کېږي. سویډن او سویزرلنډ د خپلو هغو وسله‌والو بې طرفیو په خاطر مشهور دي چې د لومړۍ او دویمې نړیوالې جګړې پر مهال یې وساتلې. سویزرلنډیان او سویډنیان د بې طرفۍ اوږده مخینه لري: دوی په ترتیب سره له ۱۸۱۵ او ۱۸۱۴ کلونو را وروسته په نړیوال جګړه‌ییز حالت کې نه دي واقع شوي. له دې سره سره فعال بهرنی سیاست مخته بیایي او په ټوله نړۍ کې د سولې جوړونې په پروسو کې برخه لري. د اډوین ریشاور په خبره "د بې طرفۍ لپاره باید د سویزرلنډ او سویډن په څېر کلک پوځي حالت ته چمتو شئ."
فرانک فرانڅ
فرانک فرانڅ (په آلمانی: Frank Franz) ( ۲۱ نومبر ۱۹۷۸ - ) یو آلماني سیاستمدار دئ. تر ښونځیه وروسته عسکر شو. د بلوک بریدمل شو خو پهٔ سیاسي علت هغهٔ د وظیفې نه لاس واخیست. د ۲۰۰۴ کال راهیسي سیاست ته مترکزوی. د ۲۰۱۴ کال د نومبر پهٔ نېټې دی د آلمان ملي دموکراتیک گوند پهٔ مشرتوب ټاکل وشو.
وېشنيزه:آلمان وېشنيزه:سیاستمداران
هندو هېوادونه
د نړيوال مذهبي خپلواكۍ رپورټ ۲۰۰۶زېږد نورې سرچينې د سي.آي.اې نړيوال كتاب او adherents.com. د هر هېواد ټوليزه شمېره د census.govڅخه اخيستل شوې (2007 estimates).
د هېوادونو د هندو توكم وگرشمېره د امريكا د بهرنويو چارو وزارت د سروې څخه اخيستل شوې.
left|350px|thumb|[[هندوييزم د هېواد په شمېره|Hinduism – سلنه د هېواد په حساب]]
د نړيوال مذهبي خپلواكۍ رپورټ ۲۰۰۶زېږد . نورې سرچينې د سي.آي.اې نړيوال كتاب او adherents.com. د هر هېواد ټوليزه شمېره د census.govڅخه اخيستل شوې  (2007 estimates).
سيمييز حساب
These percentages were calculated by using the above numbers. The first percentage, 4th column, is the percentage of population that is Hindu in a region (Hindus in the region * 100/total population of the region). The last column shows the Hindu percentage compared to the total Hindu population of the world (Hindus in the region * 100/total Hindu population of the world).
''(يادښت: مصر, سوډان, او نور لوديځ عربي هيوادونه په شمالي افريكا كې شمېرل شوي، نه دا چې په منځني ختيځ كې).
Top 25
Top 25 by population on the left and by percentage on the right.
د افغانستان د خپلواکۍ ورځ
شاه امان الله خان غازي د ۱۲۹۸ کال د زمري په ۲۸ مه چې د ۱۹۱۹ د اګسټ له ۱۹ سره برابره ده. د افغانانو په پراخ ملاتړ او همکاري له برېتانیا سره له سختې جګړې وروسته د افغانستان ازادي اعلان کړه. او د یو لوی او شاندار جشن په ترڅ کې چې د زاړه کابل د زر افشان قصر (د زرنګار پارک) کې جوړه شوی وو د شاه امان الله خان د لاسلیک او توشیح پر وخت اعلان شو او د نړیوالو لخوا افغانستان د یوه خپلواکه هېوادو په توګه په رسیمت وپيژندل شو. په تاریخ کې راغلي چې افغانانو په ډېر زیار او قربانیو سره له انګریزانو څخه خپلواکي ترلاسه کړې ده. غازی امان الله خان په خلکو غږ وکړو چې ۲۸ د اسد د ملی خپلواکي او ازادی د ورځی په نوم ولمانځي د غازی امان الله خان دغه سترې کارنامې افغانستان ته په خپل مهم جغرافیايي او استراتیژیک موقعیت کې لا نور هم سیاسي او اقتصادي اعتبار ور په برخه کړو. غازی امان الله خان چی یو متمدن، باتدبیر په وطن او خلکو مین او ترقی پسند شخصیت و د هیواد پرمختګ او ابادی یی ستر ارمان او شعار وو چی د امانی دوره اصلاحات او ریفورمونه یی ژوندی مثالونه دی. د افغانستان لپاره د غازي امان الله خدمتونه په ځانګړې توګه د دیموکراسي او د هیواد د پرمختګ په برخه کې د قدر وړ دي چې باید وساتل شي.
دا هم وګورئ
امیر امان الله خان
بایرن
بایرن آیالات په الماني Bayern) د المان هیواد ترټولو لوی او سویلي آیالات دی. مرکز یې (مونیخ چې کابو ۱،۲) میلیون وګړي لري. د بایرن ولایت مساحت ۷۰،۵۴۸ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۱۲،۵ میلیونه تنه دی.
یمتلاند
یمتلاند په سویډني Jämtland) د سویډن هیواد له مرکزي ولایتونو څخه دی. یمتلاند ولایت ۳۴,۰۰۹ کیلومتره مساحت لري.
لومړۍ خور
د سپوږميز ليږديز کليز کې لومړۍ خور (ربیع الاول) د هجري ليږديز کال دريمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.
وېشنيزه:سپوږميز کليز
دويمه خور
د سپوږميز ليږديز کليز کې دويمه خور (ربیع الثانی) د هجري ليږديز کال څلورمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري.
وېشنيزه:سپوږميز کليز
آق‌قلا ولسوالي
آق‌قلا ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان آق‌قلا)  د ايران د گلستان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۳۲٬۷۳۳ تنه نفوس لري. د آق‌قلا ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۹ کېښودل شو.
د افغانستان هنر
د افغانستان له هنر څخه پېړۍ تېرې شوې دي. د ګندهارا هنری دوره یې یوه له خورا مهمو دوروڅخه ده چې د لومړۍ او اوومې پیړیو ترمینځ د ګریکو - بودایی هنر پراختیا د. د اسلام  د سپېڅلي دین په راتګ سره، افغانستان د اوږدې مودې لپاره د فارس د دولتونو برخه وه او هنر یې تر ډېره بریده د فارسي او په عمومي توګه د اسلامي هنر یوه مهمه برخه وه.
له ۱۹۰۰ مو لسیزو راهیسې، ملت په هنر کې د لویدیځو تخنیکونو کارول پیل کړل. په ډېری رسنیو کې د افغانستان هنر نږدې په ټول ټال کې د نارینه وو له خوا ترسره شوی، په هر حالت مېرمنې د رسنیو په نورو برخو کې په پراخه کچه ښکېلې وې، خو په دې وروستیو کې مېرمنې د کابل پوهنتون د هنرونو برنامو ته ننوتې. په مرکزي کچه هنر د افغانستان په موزیم، د افغانستان په ملی ګالرۍ او په کابل کې د افغانستان په ملی ارشیف کې ځای لری. د هېواد په کچه د ګوتو په شمېر هنری ښوونځی شته دي. په کابل کې د معاصرو هنرونو مرکز (CCAAA) د معاصرې نقاشي د زده کړو فرصت برابروي. په وروستیو لسیزو کې جنګ او په قصدی توګه شخصی دښمنیو د افغانستان د هنری میراث ډېره برخه ویجاړه کړې ده.
اوسپنیز کار "د اوسپنې صنعت"
له شل زره او شپږسوه (۲۰۶۰۰.) څخه د ډېرو سرو زرو ګاڼو ټولګه چې ځینې د برینجو په دورې پورې تړلي دي، د ۱۹۷۰ مې ز لسیزې په وروستیو کې په افغانستان کې وموندل شوې. د باختری خزانې په نامه یادې شوې سیکې، آمېلونه او نورې ګاڼې د جوزجان ولایت په شبرغان کې د ځمکې لاندې په خاورو کې موندل شوې دی. هغه اوس د امریکا او اروپا په موزیمونو کې اېښودل شوې دی، چې شاوخوا (۲۰۰-۴۰۰ کاله مخکې له تاریخ «قبل المیلاد) څخه شتون لری، یو ناڅاپه له پولې اخوا د اکسس سیند ته مخامخ وموندل شوه.
د یونان بودایی هنر
له تاریخ وړاندې (۱۲۵او۲۵۰) کلونو کې افغانستان، د یونانو - باختري سلطنت اصلي سیمه او د څلورمې پیړۍ څخه تر اوومې پیړۍ پورې د یوناني بودایي هنر یو مهم مرکز و، کوم چې دا د اسلامي فتحې په پایله کې وتړل شو. د افغانستان د هدا (Hadda, ) د لرغون پېژندنې پاڼه کې ډېر آثار موندل شوي دي. په بامیانو کې د بودا مجسمې د شپږمې پېړۍ بودایی دورې د ګندهارا هنر يوه ښه بېلګه ده. کوم چې په ۲۰۰۱ ز کال کې د طالبانو له خوا ویجاړ شول.