cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دنباتي انساجو کرنه
هغه امکانات چې د يوې ميډيا د برابرولو لپاره اړين بريښي
د نباتي موادو د کرلو لپاره مختلف ډوله وسائل استعماليږي، معمولاً د ساحې څخه اعظمي ګټه په کې مهم هدف دى، او لابراتوار عيارول هم د ساحې څخه اعظمي استفاده په نظر کې ده. د انساجو د کرنې د معيارى لابراتوار د کرنو لپاره په زياته پيمانه شيشه اي ټيسټ تيوبونه استعماليږي. په مختلفو اندازو سره د لويو خولې لرونکى بوتلونه، او د شيدو بوتلونه پر ځانګړى ډول د کوچنى تکثير لپاره استعماليږي. د انساجو د کرنې په کار کې يوازې بايد بورسليکيټ يا فايريکس شيشه اى وسائل استعمال کړاى شي. د سوديمى شيشو تکراري او پرلپسې استعمال ممکن زهر جن حالت رامنځ ته کړي. د زيږيدنې د کلچر خونه بايد په يوه خوندي او کنترول تودوخه کې وساتل شي. يعنې معمولاً ايرکنډيشن او بخارۍ استعماليږي، تر څو د تودوخې درجه د سانتي ګراد په (25+2) درجو کې وساتل شي. د څيړنيزو تجربو (چې د انواعو لپاره د مناسبې تودوخې اړتيا پر ګوته کړي.) د بچيو د زيږونې په ځاى کې امپلورسينټ څراغونه استعماليږي. کلچرونه پر عمومى ډول په غير مستقيم روښنائى (Diffuse Light) کې ساتل کيږي. ( د (1klux) په لږه درجه کې). که څه هم د کلچرونو په عادي خونه کې کلچرونه د روښنائي په لوړ شدت کې يا هم په مکمله تياره کې ساتل کيږي. د ورځنى روښنائي کنترول (د ورځې او شپې دوران) د اتوماتيک ساتونو په وسيله ئې روښانه کول تر لاسه کيږي. شپاړلس ١٦ ساعتونو لپاره پر نورلمال ډول روښنائى د پلورينسنټ تيوبونو په وسيله برابريږي. د کلچرونو د زيرمه کولو لپاره دکلچر خونه په ځانګړو ډيزاين شوو الماريو سره چمتو شوې وي. چې دغه المارۍ پر عادي ډول د اوسپنې کله نا کله د لرګي څخه جوړې شوې وي. او هر المارۍ په پلورينسينټ ټيوبونو سره سمبال دي، په داسې حال کې چې پلاسکونه، بوتلونۀ، پيتريديشونه کولاى شو چې مستقماً په الماريو يا تشطونو کې چې د مناسبې اندازې شکل لرونکې وي ځاى پر ځاى کړو. د دغه مقصد لپاره د شلو (٢٠) څخه تر څلويښتو (٤٠) ټيوبونو په ظرفيت فلزى سيم لرونکى روکونه مناسب ګڼل کيږي. دروک په يوه خوا کې د تجربې تفصيل، د نبات نوم، ايکس نبات، ميډيا، دکلچر نيټه او د څيړونکى نوم د يوې نښې يا ليبل پر څير سريښت شو وي. دا به په زړه پورې وي که چيرې ايمرجنسي اشاره کوونکى (Power Points) د بريښنائى جنراتور سره يو ځاى کړاى شي، تر څو روښنائى او تودوخه دکلچر په خونه کې ثابت وساتي. د نباتي انساجو دکلچر ميديا کوم چې د لوړ غلظت لرونکى سکروز ولري د زياتو ميکرو ارګانيزمونو د چټکې ودې سبب ګرځي، کوم چې د ميډيا رسيدنه ګړندى کوي نسبت کلچر شو انساجو ته چې په پاى کې د هغوى د مړينې او له منځه تللو سبب ګرځي. نو د دې لپاره دا اړينه او ضروري بريښي چې د کلچر د لوښ، او تيوبونو داخلي چاپيريال په مکمل ډول پاک او تعقيم وساتل شي، او ځينې احتياطى تدابير تر لاس لاندې ونيول شي. يعنې دا چې ټول ملوث اوککړ کلچرونه د کلچر د ساحې څخه څومره زر چې شونې وي لرې او مخکې له دې چې وغورځولش ي بايد اوتوکلب کړاى شي، تر څو په ترتيب سره ميکرو ارګانيزمونه مړه او له منځه لاړ شي. د ميډيا د ککړيدنې د څو ګونو سرچينو امکانات موجود دي لکه: أ‌. د کلچر لوښى او سامان الات ب‌. خپله ميډيا ت‌. د نبات هغه برخه چې کلچر شوې ده. (Ex-plant) ث‌. د انتقاليدونکې ساحې چاپيريال. ج‌. هغه وسائل چې د نباتي موادو د تکثير او سب کلچر په وخت کې استعماليږي. ح‌. د کلچر د خونې چاپيريال.
دميکروبي ککړتيا نښې نښانې پر عادي ډول په ميډيا کې د همغې شروع څخه تر سترګو کيداى شي. د دې لپاره چې د دغې ککړتيا مخنيوى وشي، نو باي د د هغو کلچري وسائيلو چې ميډيا په کې ځآى پر ځاى شوې بايد د هغوى خولې د بکترياي ضد(Bacterial Proof) بندونکو په وسيله بند او اوتو کلب کړاى شي. (د فشار لاندې د بخار په وسيله ګرمول) يعنې 1.06 kg/cm په (١٢١) درجو سانتي ګرادو کې تر پنځلسو (١٥) دقيقو پورې تر هغه وخت پورې چې ميډيا لازمه تودوخه تر لاسه کړي. ځينې د ودې او نمو عاملين لکه جبرليک اسيډ، زياټين اپسي سيک اسيډ (ABA) اوځينې مشخص ويتامينونه د تودوخې مقابل کې حساس دي او نه شو کولى چې هغه اوتو کلب کړو، کله چې هم داسې يو مرکب استعماليږي ټوله ميډيا غير له د تودوخې په مقابل کې حساس مرکب په پلاستيک کې اوتوکلب کداى شي. او په لامينر پلو الماريو کې ساتل کيږي، تر څو تودوخه له لاسه ورکړي او يخ شي. د تودوخې په مقابل کې د حساسو مرکباتو مايع د پرده لرونکي فلتر په وسيله تعقيم او هغه اوتوکلب شوې ميډيا ته کومه چې وروسته يخه شوې وي، يعنې لږ تر لږه (٤٠) درجې سانتي ګراد تودوخه ولري ور علاوه شي. په نيمه مايع حالت کې د ميډيا (يوازې د اګرد رامنځ ته کيدو څخه لږ څه د مخه) او يا هم د خونې په تودوخه کې کله چې ماثع ميډيا استعماليږي. د مايعاتو د فلتري تعقيم لپاره بکتريايي ضد پرده چې ضخامت يې (0.4) مايکران ته رسيږي استعماليږي. (مايکرو فلترونه) هغه وسائل او لوازم چې د تعقيم شوو لاسي کارونو لپاره استعماليږي لکه پنسونه په نورمال ډول د (٩٥) فيصد ايتانولو په وسيله تعقيم، د اور د شغلې (Fulming) په وسيله تعقيب او يخ کړاى شي، چې دغه پورتنى عمليات څو څو ځله دکار په بهير کې سرته رسيږي. زياتره تعقيم شوي لاسي کارونه په نورمال ډول د (Laminar air flow) په المارۍ کې د ننه سرته رسيږي، دې ته اړتيا ليدل کيږي چې ذکر شوې المارۍ يو کوچنى موتور ولري، تر څو هوا د غټ فلترونو په لور پمپ کړي چې ستر زرات هلته پاتې شي وروسته دغه هوا دکوچنى فلتر څخه تيريږي او بشپړ تعقيم منځ ته راځي. اخر داسې پيژندل شوى دى، چې لوړ ظرفيت زره زره کوونکى هواد0.1 um)(High Efficiency Particulate Air جسامت لرونکى غټ زرات لرې کولى شي ډيره پاکه هوا (د ميکروبي ککړتيا څخه پاکه) د کار د ساحې په لور جريان او خوځښت پيداکوي. دهوا د راوتلو سرعت دکوچنيو او تنګو فلترونو څخه 27+3m/Min اټکل شوى، کوم چې د کار کولو د ساحې دککړتيا دمخنيوى لپاره مناسب ګڼل کيږي. په کومه کې چې کارونکى مخامخ ناست وي او يو پاک او تعقيم شوى چاپيريال دکار کولو په ساحه کې تر هغه وخت پورې ساتل کيږي تر کومه چې المارۍ پرانيستې وي. د نباتي اجزاو د تعقيم نورې خواې په وروستۍ برخه کې تر بحث لاندې نيول شوى دى.
د ميډيا ترکيبونکى عناصر
منرالي عناصر د نبات ژوند لپاره ډير مهم دي د مثال په توګه منيزيم دکلوروفيل تشکيل لپاره ګټور دي. کلسيم حجروي موادو تشکيل لپاره ضروري ده. نايتروجن د امينو اسيدونو، ويټامينونو، پروټينونو، او نيوکليک اسيدونه د تشکيل لپاره ضروري ده. همدارنګه اوسپنه، مولبدن د انزايمونو لپاره ګټور دى.د نبات ودې لپاره ضروري عناصر ١٢ دي چې عبارت دي له نايتروجن، فاسفورس، کلسيم، پوتاشيم، مګنزيوم، اوسپنه، منګنيز، مس، بوران، جست، مولبدن، سلفر. دغه ټول عناصر د نبات ودې لپاره ضروري دي اوس دا ثابت شوې ده چې دغه عناصر د انساجو کرنې لپاره هم ضروري ده المونيم او نيکل د هلر له خوا دکرولو ميډيا کې استعمال شو خو د نبات لپاره ګټور تمام نه شو وروسته د نورو خلکو له خوا استفاده ونه شو. د انساجو کرنې په اړه دقيق څيړنه (ميډيا ترکيبونکى عناصر) په اړه د هلر له خوا وشو. هغه نوې فرضيې د نايتروجن او اوسپنې په اړه بيان کړل. په ١٩٤٣ کال کې اوسپنه Fe2(So4)3 په شکل ميډيا کې استعمال شو.ځکه چې FeCl2 د اوپسنې منبع په توګه ګټور نه وو. په دې شکل کې اوسپنه PH=5/2 په توګه ميډيا کې استعمال وړ وو. څرنګه چې څرګنده ده چې د انساجو په کرنه کې په يو هفته کې ميډيا PH5/8-6 څخه تر 4/9-5 پورې تغير کوي. په دې کې د نبات ريښې د اوسپنې کمبود سره مخامخ کيږي. د دې مشکل حال لپاره اوس په زيات ميډيا ګانو کې Fe.EDTA په شکل استعماليږي. په دې شکل اوسپنه PH=7/6-8 پورې د نبات استفادې وړ وي. منرالي نايتروجن په ميډيا کې معمولاً په دوه شکلونو سره ليدل کيږي يو د نايتريت په شکل او بل د امونيم په شکل بعضې وخت نايتريت د امونيم شکل څخه ښۀ وي خوکله چې نايتريت يواځې استعماليږي د ميډيا PH قلوى خاصيت غور کوي. د امونيم کمه اندازه د نايتريت سره يو ځاى د PH د دغه تغير څخه مخنيوى کوى.
د نبات وده تنظيموونکي هورمونونه
د Auxins وظايف : أ‌. حجره اوږده وى ب‌. حجروي ديوال په استراحت کى ساتي ت‌. د R.N.A د ترکيب توليد کموي ث‌. په حجره کى موادو حرکت ښايي ج‌. د هغه طبقى څخه چى نبات زوړوالى سبب کيږي مخنيوي کوي. ح‌. د اتيلين توليد کى زياتوالى رامنځته کوي. خ‌. د سايتو کنين سره يو ځاى د اعضاؤ جوړولو وظيفه په غاړه لري. -2Cytokinins: هغه سايتو کنينونه چې د انساجو په کرنه کې ورڅخه استفاده کيږي عبارت دي له: Bap (بنزايل آمينو پورين) 2-iP (ايزوپنتايل آدنين) Kinetene (فورفوريل آمينو پروين) Zatine سايتوکنين په عام ډول په HCL يا NaoH په رقيق محلول کې حل کيږي. Lytokinins وظايف: أ‌. حجروى ويش کې مرسته کوي. ب‌. حجره پراخه وي. ت‌. د آکسين سره يو ځاى د اعضاؤ جوړولو وظيفه په غاړه لري. ث‌. نبات استراحت ته وړي ج‌. د جانبى زخو انکشاف سبب کيږي. ح‌. نبات زوړوالي ته نه پريږدي. خ‌. د غذايي موادوحرکت کې لارښونه کوي. د‌. د D.N.A او R.N.A فعاليتونه کنترولوي. 3.	Gibberellins: د 20 ډولونو څخه زيات جيبرلين تر اوسه پورې پيژندل شوي دي. له دوى جملې څخه GA3 د انساجو په کرنه کې استعماليږي. GA3 د نبات وده او نمو کې ډير مؤثر رول لري. GA3 په اسانۍ سره په سړو اوبو کې ترmg/L 1000 حل کيدو قابليت لري. Gibberellins وظايف أ‌. اتيلين زيات تجمع سره توليداتو کې زياتوالى. ب‌. جيوتروپسيم سبب کيږي. ت‌. نبات زوړوالي ته وړي. ث‌. د ميوې پخيدو کې مرسته کوي. 4.	Ethylen: هغه څيړنه چې د نباتاتو په کرنه کې چې په ښيښه اي لوښى کې تر سره شوي دا ثابت وي چې اتيلين د نبات وده تنظيمونکى ده چې د مختلف منابعو څخه د انساجو په کرنه کې رامنځ ته کيږي د مثال په توګه د نبات زخمي برخو څخه، توکيدنې څخه، د ځوانو پاڼو څخه، پلاستيکي خريطو کې کرنه، همدارنګه سکاره هم کولى شي چې اتيلين غاز توليد کړي. د حد څخه زيات اتيلين تجمع په کرل شوې لوښـي کې د دې باعث ګرځي چې د نبات وده او نمو راکموي. د اتيلين وظيفې په اړه مختلف نظري موجود دي د مثال په توګه د تنباکو کالوس د رڼا په موجوديت د اتيلين توليد سبب شوى دى. دغه ماده د ښاخونو د زياتوالى او جنين د له منځه تګ کې کموالى رامنځته کوي. د جنين له منځه تګ او د غړو رامنځته کيدو کې مثبت رول لري د بل خوا اتيلين د آلوګانو بوټي کې شوى دى. د اتيلين منفى اثرات کمولو لپاره د اتيلين فعاليت او يا هم د ودې او نمو کموالى او د پاڼې د سطحې کموالي سبب شوى دى، اتيلين بيوسنتيز څخه مخنيوى شي. د دې مقصد لپاره AVG موادو څخه (آمينو اتوکسى وينيل ګلايسين) چې ACC انزايم فعاليت مانع باعث کيږي او په نتيجه کې اتيلين توليد څخه مخنيوى کيږي په همدې توګه STS کولى شي چې د اتيلين رامنځ ته کيدو څخه په کلچر شوي ميډيا کې مخنيوى وکړي. Ethylen وظايف: أ‌. جيوتروپسيم کې مرسته کوي ب‌. نبات زوړوالي ته وړي ت‌. د ميوې پخيدو کې مرسته کوي. 5.	Abscisic acid يا ABA چې بازار کې CEPA په نوم ياديږي. Absicisc acid وظايف: أ‌. د ميوې او پاڼې غورځيدلو کې رول لري. ب‌. نبات استراحت ته وړي ت‌. د جبرلين خلاف عمل کوي. ث‌. ګل رامنځته کولو کې رول لري. ج‌. د ستوماټا بنديدل د اوبو فشار حالت کې. ٣- دکوچنى تکثير عمومى تخنيکونه او مراحل: په عمومى ډول په کوجنى تکثير کې څلور مرحلې شاملې دي:
١- د تعقيم کلچر شروع کول. ٢- د نوې څانګې تقسيمات او تکثير ٣- په (vitro) کې د جوړو شوو څانګو ريښه وهل. ٤- د بوټو انتقالول لوښ، اوګل دانيو ته.
په ځينو نباتاتو کې چيرې چې مورنى بوتي په شديد ډول د ميکروبونو په وسيله ککړ شوي دي يوه بله مرحله ضروري ده چې وپيژندل شي او هغه د مورني نبات د اجزاو د تيارولو مرحله ده.
په ځينو حالاتونو کې څرنګه چې موږ تجربه لرو لکه د (Populous Deltoids) د دوامدار تکثير کولو په مراحلو کې ځوانې څانګې دنمو څخه پاتې او لنډيږي، نو ځکه د دې اړتيا ليدل کيږي چې د تکثيرولو څخه د مخه بايد لږ څه اوږدې شي.
د نباتاتو د يوخوندى او تعقيم شوي تکثير لپاره اړین ګامونه
(Debergh) او (Meane) په ١٩٨١م کال کې وړاند يز وکړ چې يوه بله د صفر مرحله هم بايد په کې زياته کړاى شي. د مثال په ډول د مورني نبات انتخاب او تيارول، همدا رنګه کوچنى څانګې بايد پر يو ډول او مساوي اندازه اوږدې شي، تر څو پر اعظمي ډول ريښې توليد کړي. (F-2) چې دغه هر پړاو څانګړى اړتياوې لري او پر لاندې ډول روښانه کړاى شوي دي:
(Debergh and Meane 19981)		(Morashige 19974) د مورنى نبات تيارول				١- شروع او پيل ١- شروع او پيل 					٢- تقسيمات او برخې ٢- د بوټي تقسيمات او برخې کول			٣- ريښه کول ٣- پر مساوي ډول اوږديدل. ٤- ريښه کول په کلچر کې. ٣-١ د صفر پړاو
دمورني نبات انتخاب او تيارول
i دا ډيره مهمه ده چې مورنى نبات انتخاب شي او پر دې ځان باوري کړئ چې نوموړى نبات د ناروغيو څخه پاک دى. په ډيرو نباتاتو کې وايروسونه موجود وي خو په حاصلاتو او توليد کې کومه مداخله نه کوي، که چيرې داسې پلان شوي وي چې دکوچني تکثير په وسيله تکثير شوى نبات په هغه ساحه کې وکرل شي نو دې اړتيا نه ليدل کيږي چې وايرسونه ئې محدود کړاى شي. په ازاده کرونده کې شنه شوي نباتات په نورمال ډول دککړتيا ډيرې ستونزې لري، د دې امکانات نشته چې د تعقيم کولو داسې لاملونه وپيژندل شي چې ټول ماکيرو ارګانيزونه وژني، د دې لپاره دې ته اړتيا ليدل کيږي چې مورنى او انتخاب شوى نبات بايد د پوپنک وژونکو درملو سره دوا پاشي شي، او يا دا چې انتخاب شوى څانګه په پلاستيکي کڅوړو کې بندې وساتل شي. په ځينو حالاتو کې چيرته چې د دې امکان موجود وي چې ريښه کول دعمومي لارو او طريقو په وسيله تحريک شي نوکولى شو چې نبات شنو خونو ته انتقال کړو. دغه په تحريک يا لمسوونو کې تغيرات راوړي او هغه ودوري، کله چې هغه ته اړتيا وي (په شنو خونو کې کيداى شي چې رڼا، رطوبت او تودوخه کنترول شي.)
دکلچر شروع او پيل
د بوټي هغه برخه يا جزء چې پر هغې باندې کلچر پيل شي هغې اکس پلانت ويل کيږي. د اکس پلانټ انتخاب د (Shoot) د تکثر په طريقو او لارو پورې اړه پيدا کوي، کومې چې تر لاس لاندې نيول کيږي. د نبات ټول اجزاوې لکه بندونه کړۍ ګانې د بندونو تر منځ ساحه، د څانګې اخيرۍ غوټۍ، ريښه او داسې نور پيژندل شوي دي، چې يو مکمل نبات منځ ته راوړلى شي. دکوچني تکثير په وسيله چې هدف د عيني اوکټ مټ نباتاتو توليد دى د دې سپارښتنه کيږي چې کلچر د نبات ديو جزء (EX-plant) د نوي تشکيل شوي مرستماتيک انساجو څخه پيل او شروع شي. په پخو او رسيدلو بوټو کې پر دوه ډوله نباتي اجزا په ډيره اسانۍ سره ترلاسه کيداى شي، د نمونې پر ډول د څانګې (Shoot) پر ډول. (زياتره هغه مهال پرې کيږي کله چې يو بوټى په ډيره شديده توګه پر وايرسونو ککړ وي) او د اکس پلانت (د ساقې هغه برخه اخيستل کيږي چيرې چې پاڼه ورسره وصل وي.) هغه مهال ډير فعال غبرګون ښيى او مثبته نتيجه ورکوي کله چې بوټى د فعالې ودې او نمو په درشل کې وي.
دوهم پړاو او د تاندو څانګو تکثيرول
ب. د اضافګي غوټيو تشکيل (Adventitious bud Formation) کومې غوټۍ چې د پاڼې له خوا يا د څانګې د وروستۍ برخې څخه پرته نور د هر ې برخې څخه راپورته شي اضافګي غوټۍ ګڼل کيږي. په طبيعت کې هم د ځينو نباتاتو ډولونه د خپلو مختلفو برخو څخه اضافګي غوټۍ تشکيولي، لکه په بيګونيا کې د پاڼې څخه او په شيشم کې د ريښو څخه او داسې نور. په حقيقت کې په زياتره فصلي نباتاتو کې د اضافګي غوټيو په وسيله تکثيرول د باغدارۍ يو معياري تمرين دى.
د نبات حجرات کيداى شي چې پر نا محدود ډول تقسيم يا وويشل شي، چې وروسته بيا پر يو مکمل نبات بدليږي. د انساجو په کلچر کې تغير خوړلى حجرات مخکې له تغير خوړلى حجرات مخکې له تغير خوړلو څخه دحجراتو يوه کتله جوړه وي چې معمولاً هغه ته کالس ويل کيږي. کالس يا څانګه لرونکى غوټى توليدوي يا يو دوه قطبي جنين ته ورته جوړښت رامنځ ته کوي، چې دغه د جدار لرونکى جنين د سوماتيک امبريو (Somatic Embryo) په نامه ياديږي. دلته يو څو مشخص او معلوم شکونه د توليد شوو نباتاتو دکلون کولو د مساوي توب او برابرۍ په اړه شته دي. څرنګه چې د کالس حجرات په ډيره چټکه توګه انحراف او بدلون مومى نو مختلفو النوعه بې ترتيبي او غير عادي وضعيت رامنځ ته کيږي. نو دغه وجه ده چې هغه نباتات چې نوي توليدشوي دي کټ مټ د مورني نبات پر څيړنه نه دي.
په (Vitro) د جوړو شوو څانګو اوږديدل
د څانګو کرل او ډيرول په هغه ميډيا کې سرته رسيږي چې د سيتوکينين درلودونکى وي. ډير داسې وختونه چې کوچنى ساقې په داسې ميډياو کې جوړيږي قدونه يې ډير لنډ او د نمو څخه پاتې کيږي، نو بايد چې مختلفو ميډياو ته د اوږديدلو لپاره انتقال شي. چې دغه ميډيا يا اساسي ميډيا او يا دا چې فعاله سکروز، جبرليک اسيډ او داسې نورو په وسيله ضميمه شوې وي. 3.3b: په (Vitro) کې د جوړو شوو څانګو ريښه کول. د دې لپاره چې يو مکمل کوچنى بوټې (Plantlets) د جانبي شاخچو، د اضافګي غوټيو او يا کالس د حجراتو څخه تر لاسه کړو بايد چې مختلفو ميډياو ته انتقال شي، تر څو د ريښې توليد تحريک کړي، چې نوموړى ميډيا ته اګزين ورعلاوه کيږي. که څه هم په ځينو نباتي سيستمونو کې د دې امکانات شته دي چې د طبيعي شرايطو لاندې د ريښې وهل تحريک شي. کوچنى قلمي پر مستقيمه توګه ګل دانيو ته انتقال کيداى شي، د پرې شوې برخې قاعده د ريښې دايستلو په پوډرو کې ډوبيږي او د لوړ لندبل تر شرائطو لاندې ساتل کيږي، دغه ميتود په ډيره چټکۍ سره شهرت پيدا کوي، ځکه د لابراتوار په تعقيم شوو لاسي کارونو کې يو پړاو پس انداز کيږي. سربيره پر دې دا ډير اسانه کوي چې د څانګو ګيډۍ له ميډيا څخه را وايستل شي نسبت ريښه لرونکى نبات ته. (چيرې چې ريښې په ميډيا کې ځاى پر ځاى شوې
څلورم پړاو: انتقالول
دغه وروستى او اخيرى پړاو دى چې نباتات په کې پوره پاملرنې ته اړتيا لري. دمکمل کنترول شرائطو څخه د نباتاتو د انتقالول بايد په تدريجي ډول سره سرته ورسيږي. هغه تدريجي مراحل چې د يو بوټي يا نبات لپاره برابريږي تر څو د کروندې په شرائطو کې ژوندى پاتې شي. (Acclimatization) پر نامه ياديږي، هغه نباتات چې د انساجو په کلچر کې توليد شوي دي، که څه هم د شين رنګ لرونکي وي، ولې د خپل پايښت لپاره بسيا خواړه نه شي برابرولى. څرنګه چې دکلچې د لوښو (Vessels) په داخل کې لندبل ډير لوړ وي نو ځکه د انساجو په کلچر کې توليد شوي نباتات د طبيعي محافظوي پوشش (Cuticle) دکموالي سره مخ وي، نو ځکه بايد چې بوټي د انتقال څخه وروسته ډير زر په لوړ لندبل کې يعنې د (٩٠) فيصدو څخه په پورته لندبل کې وساتل شي، چې د ٦-٨ اونيو په دوران کې په تدريجي ډول راکښته شي. د دغې دورې په بهير کې بوټي د دې وړتيا پيدا کوي چې خپل خواړه په خپله جوړ کړي او د کيوتيکل انساجو پوشش ته پرمختيا ورکړي. بوټي نورو سترو او لويو لوښو او ظرفونو ته انتقاليږي. او عضوي سره يا نورې سرې د لا زياتې ودې او نمو لپاره ورکول کيږي. د يوې يا دوو اونيو لپاره نبات په سيوري کې ساتل کيږي او وروسته د هغه نه دې ته چمتو وي چې کروندې ته انتقال کړاى شي.
سرچینې
راټولوونکي مقيب الله اسحق زی سید جمالدین افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونوڅانګه 1.	يوسفزى. امين الله. نباتاتو تکثير لارې چاري چپټر نوټ، کونړ پوهنتون.١٣٩١هـ ش.
2.	عبدياني عتيق. سيداجان. هارټيکلچري نباتاتو تکثير. ننګرهار پوهنتون ١٣٩١ هـ ش.
3.	احسان پور. داکتر علي اکبر. کشت سلول و بافت گياهي. جهاد دانشگاهي واحد اصفهان. ١٣٨٢ هـ ش.
4.	آروين. محمد جواد. کشت بافت درختان چوبي. دانشگاه شهيد با هنر کرمان. ١٣٨١ هـ ش.
وزير (ټبر)
وزير د پښتنو يو لوی ټبر دی چې په وزيرستان کې مېشت دي.
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
ايان علي
ايان علي (Ayaan Ali پاکستانۍ موډل او سندرغاړې ده. هغې په ٢٠١٠ کال کې موډلينګ شروع کړ، او د غوره ښځینه بیړنۍ ماډل سرليک يي وګټی. هغه څلور وارې د لکس سټايل جايزو لپاره نومانده سوې وه. په ٢٠١٣ کې، هغې وغوښتل چي خلګ هغه د "آيان" په نامه وپيژني نه د "آيان علي".
مردان ولسوالۍ
مردان ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۱،۴۶۰،۱۰۰ وو.
سرچينې
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
د پايښت محاسبه
د پايښت محاسبه (چې د ټولنيزې محاسبې، ټولنيزې او چاپېريالي محاسبې، سوداګريز ټولنيز راپور ورکول، د سوداګريز ټولنيز مسووليت راپور ورکول يا نامالي راپور ورکولو په توګه هم پېژندل کېږي) نږدې ۲۰ کالونه وړاندې رامنځته شو او د مالي محاسبې د يوې فرعي ډلبندۍ په توګه په پام کې نيول کېږي، چې د باندينيو ونډه لرونکو لکه د سرمايه لرونکو، پور ورکونکو او نورو صلاحيتونو ته د يو شرکت د کارکرده ګۍ په اړه د غيرمالي معلوماتو پر څرګندونه باندې تمرکز کوي. د پايښت محاسبه هغه فعاليتونه وړاندې کوي، چې پر ټولنې، چاپېريال او د يو سازمان په اقتصادې کارکرده ګۍ باندې مستقيمه اغېزه لري. د پايښت محاسبه په اداري محاسبه کې له مالي محاسبې سره توپير لري. اداري محاسبه د دنني پرېکړه نيونې او د نوو کړلانرو د جوړولو لپاره کارول کېږي، چې په اقتصادي، ايکولوژيکي او ټولنيزه کچه (چې د درې ګونې قاعدوي کرښې يا درې ګوني P په ډول (خلک: People، سياره: Planet او ګټه: Profit) د يو سازمان پر کارکرده ګۍ باندې اغېزه لري. د پايښت محاسبه زياتره د يو سازمان په دننه کې د ارزښت جوړونې د توليدولو په موخه کارېږي.
د پايښت محاسبه يوه وسيله ده، چې سازمانونه يې د تل پاتې اوسېدلو په موخه کاروي. تر ټولو زيات پېژندل شوي او په پراخه توګه کارېدونکي معيارونه د سوداګريز پايښت راپور ورکول (Corporate Sustainability Reporting (CSR)) او درې ګونې قاعدوي کرښې محاسبه (triple bottom line) ده. دا د مالي معلوماتو ونډه تاييدوي او ښيي چې عنعنوي محاسبه د روڼتيا په واسطه او پايښت پر درې ګوني P باندې د راپور ورکولو له مخې څه ډول پراخه کېږي.
له مالي ډلو او محاسبانو سره د مرستې په موخه چې پايښت په خپله محاسبه کې ورداخلوي، د ويلز شهزاده (The Prince of Wales) په ۲۰۰۴ کې د پايښت پروژي لپاره د شهزاده محاسبه (The Prince's Accounting for Sustainability Project (A4S)) ترتيب کړه.
تاريخچه
د پايښت محاسبې مفهوم په محاسبه کې له پرمختګونو څخه راڅرګند شوی دی. په تېرو څلوېښت کالونو کې د محاسبې په برخه کې پراخه پرمختګونه شوي دي، که څه هم په تېرو لسو کالونو کې لږ پرمختګونه شوي دي. ياد پرمختګ د شننې دوه بېلې کرښې څرګندوي. لومړنۍ کرښه د پايښټ په اړه فلسفي بحث يا مناظره ده؛ ايا دا څه ډول د دوام وړ پرمختګ سره مرسته کوي او د پايښت پر لور اړين ګامونه کوم دي. دا لاره د محاسبې په بشپړ ډول د يو نوي سيستم پر بنسټ دی، چې د پايښت يوې کړنلاړې ته د ودې ورکولو په موخه جوړ شوی دی. دويمه کرښه د پايښت پر لور د بېلابېلو اصطلاحاتو او توکو په ملتيا سره، مديريتي ليد دی. دا د معمومي مالي بيې يا اداري محاسبې يا يې د مشخص کولو د يوې پراختيا په توګه ګڼل کېدلی شي. د پايښت محاسبې ته د ودې ورکولو لپاره de novo د ټولنيز، چاپېريالي او اقتصادي ګټو او ګواښونو او د شرکت محاسبې سيستمونو کې د دوی د غبرګونونو اړوند اهميت يوې بشپړې بيا ارزونې ته لاره هواروي. هغه پرمختګونه چې د پايښت محاسبه رهبري کوي، په بېلابېلو وختونو کې سره بېلېدلی شي، چې يو لړ هڅې (لکه د ۱۹۸۰ – ۱۹۷۱، ۱۹۹۰ – ۱۹۸۱، ۱۹۹۵ – ۱۹۹۰) او له ۱۹۹۵ څخه تر اوسه پورې په کې څرګندې وې. يادې دورې لنډ مهالې (موقتي) څېړنې، قانوني بيانيې، فلسفي بحث، تدريسي پروګرامونه، ادبيات او ټاکل شوي چارچوکاټونه سره بېلوي.
له ۱۹۷۱ څخه تر ۱۹۸۰ پورې
د لسيزې په پای کې د نمونو يا موډلونو جوړښت اړوند په پراخه حجم لنډ مهای کار او يو شمېر مقالې خپرې شوي دي، چې د ټولنيزې محاسبې څرګندونې خپروي. دې لومړنيو کارونو موضوعي شننه او همدارنګه تر پرمختګ لاندې د ټولنيزې او چاپېريالي محاسبې ادبيات راونغاړل. د محاسبې د ټولنيز اړخ اړوند معلومات زياتره په کارکوونکو يا توليداتو سره نښتي دي. چاپېريالي مواد په عمومي ډول د ناتوپير شوي او په مناسب ډول د طبيعي ټولنيزې محاسبې حرکت د برخې په توګه په پام کې نيول شوي وو. چاپېريالي ويجاړي د ځمکې (اراضۍ)، هوا، اوبو، شور، د ليدلو وړ، هنري او د ککړتيا نورې بڼې او د کلکو (جامد) ضايعاتو توليد رانغاړي. د (shadow prices) او د باندينۍ پېښېدنې د نقشه جوړولو په اړه نظريې په لومړي ځل راښکاره او پرمختګ يې پيل کړ. سره له دې د دې دورې ونډه د ټولنيزې مميزۍ په ډګر کې د پراخه پرمختګونو لپاره د يادولو وړ وه، چې ياده تګلاره د تاريخي مالي محاسبې په راپورونو سره نږدې ورته وه. په دې وخت کې د مالي محاسبې معيارونو او تنظيمي چارچوکاټونو دواړو هيڅ پرمختګ نه و کړی. لنډمهالې څېړنې او پلټنه په بسټيز ډول تشرېحي وې. که څه هم ځينې نمونې (موډلونه) او ورته قانوني بيانيې پياوړې شوې، مګر فلسفي مناظره خپره نه شوه.
له ۱۹۸۱ څخه تر ۱۹۹۰ پورې
د دې لسيزې لومړۍ برخې په ټولنيزې محاسبې برخه کې زياته شوې پېچلتيا وښوده او دويمه برخه يې په ادبياتو کې د تخصص د زياتېدونکو نښو په ګډون د چاپېريالي محاسبې اړوند د ليوالتيا د يو څرګند لېږد شاهده وه. لنډ مهالې څېړنه يو څه تحليلي وه. د ټولنيزو څرګندونو اندېښنې پر چاپېريالې څرګندونو باندې د يو تغليظ او د چاپېريالي ويجاړتيا د کمونې د بديلو مفهومونو په توګه د قاعدې ځايناستې شوې دي. قانوني بيانيې او د نمونې جوړول د چاپېريالي ډګر يا برخې د ودې ورکول په پار پيل شول. د دې دورې پر مهال د ټولنيز او چاپېريالي محاسبې اړوند مسئلو په اړه د تدريسي پروګرامونو پرمختګ پيل شو. د ادراکي چارچوکاټونو، د محاسبې معيارونو او قانوني مقرراتو د زياتېدونکې کارونې تر څنګ، چې په مالي راپور جوړولو کې د انفرادي تعبير درجه ټيټوي؛ د محاسبې د دې ساختمان وروستی يې د ټولنيز او چاپېريالي محاسبې يو مناسب چارچوکاټ ته تطبيقېږي. لږې قانوني بيانيې جوړې شوي دي، مګر د فلسفي ستونزو بحث کوونکې زياتې مقالې خپرې شوي دي.
له ۱۹۹۱ څخه تر ۱۹۹۵ پورې
دا دوره پر ټولنيزې محاسبې باندې د چاپېريالي محاسبې د تر ټولو بشپړ حاکميت په واسطه مشخص شوې وه. له چاپېريالي څرګندونو څخه چاپېريالي ارزونې ته او همدارنګه د چاپېريالي ارزونې د کاريالونو د لارښوونې لپاره د چارچوکاټ پرمختګ او په ځانګړي ډول د چاپېريالي اداري سيستمونو د پراختياوو يو شمېر شته. د ټولنيزې او چاپېريالي محاسبې پر څرګندونو باندې اغېز لرونکي لږ تنظيمي چارچوکاټ اوس هم و او د محاسبې لپاره ادراکي چارچوکاټونه غيرمالي پېژندنې او ټولنيزو يا چاپېريالي مسئلو ته پراخه نه شول. د يو روښانه تنظيمي او همدارنګه ادراکي چارچوکاټ پرمختګ په ځينو هېوادونو کې وده وکړه، حال دا چې د چاپېريالي قاعدې پرمختګ په انګليستان او اروپا کې د متحده ايالتونو، کاناډا يا اسټراليا په پرتله بطي و. ياد پرمختګ نابرابر، مګر د ټولنيزې محاسبې د څرګندونو په برخه کې د پرمختګونو په پرتله تېز و. د دې دورې پر مهال بېلابېل درسي کتابونه او د موقوتو خپرونو مقالې شته دی، چې ټولنيزه او چاپېريالي دواړه محاسبې رانغاړي. که څه هم د دې دورې په جريان کې د محاسبې اړوند د قانوني يا فلسفي کار کمښت هم شته: چاپېريالي محاسبه د ۱۹۷۰ لسيزې راهيسې بيا نه ده رغول شوې او د بيګانګۍ (باندينيو پېښېدنو) د ارزونې په اړه بحثونو سره د سمون په برخه کې بې پايلې شوې ده. پايښت او د دوام وړ پرمختګ سره په مرستې کولو کې د اداري محاسبې د ونډې بحث وده وال (مخ پر وده) لېوالتيا ګرځېدلې ده.
آلبانیایي ژبه
آلبانیایي ژبه په آلبانیایي Gjuha shqipe) یوه هندو اروپایي ژبه ده چې کابو ۶ میلیونه ویونکي لري.
آزادی راډیو
ازادي راډیو د اروپایي ټولنې اړوند راډیو ده چې د چک جمهوریت مرکز پراګ نه خپریږي. یاده راډیو د نورو نړیوالو ژبو ترڅنګ په پښتو هم خپرونې لري.
بلوچستان
د بلوچستان کيله بلوچستان د يوې سيمې نوم دې کومه چې په آسيا کې پرته ده۔بلوچستان په درې حصو کې کړې شوې د ټوله لويه حصه يي پاکستان کې ده چي صوبه بلوچستان په نوم بللي کيږې او دوېمه حصه ايران کې ده چې سيستان و بلوچستان ورته وائي او دريمه حصه وړه غوندې په افغانستان کې ده۔ وېشنيزه:بلوچستان وېشنيزه:د پاکستان سیمې وېشنيزه:د ایران سیمې وېشنيزه:د افغانستان سیمې
په افغانستان کې د چاپېریال ساتنې مسئلې
په افغانستان کې دچاپېریال ساتنې مسئلې له تېرو څو لسیزو سیاسي ناخوالو پخوانۍ دي. ځنګلونه د کرنیزو بندونو جوړولو او څړځایونو باندې د بدلېدو له امله تش شوي دي، هغه لاملونه چې یوازې د وګړو له مدرنې ودې سره زیات شوي دي. په افغانستان کې د چاپېریال ساتل او اقتصادي اندېښنې، دوه متضاد کارونه نه دي؛ په کرنه او مالدارۍ باندې د څه باندې ۴۴ سلنه خلکو بوختیا، د خلکو د اقتصادي هوساینې لپاره د چاپېریال ساتنې سلامتي حیاتي بلل کېږي. په ۲۰۰۷ ز کال کې د روغتیا نړیوال سازمان یو راپور خپور کړ، چې له مخې یې افغانستان د غیر افریقايي هېوادونو په ډله کې په ټیټه کچه کې و، چې د چاپېریالي ګواښونو له امله یې مړینه لرله.
د ځنګلونو وهل
ډېر خلک د بوټو راټولولو او د پستې او بادامو چې په شمالي مرکزي سیمو کې په طبیعي ځنګلونو کې شنه کېږي، له صادراتو نه یې د عوایدو ترلاسه کولو لپاره په ځنګلونو بسیا دي. په تخار او بادغیس ولایتونو کې د پستې ۵۰ سلنه ځنګلونه له منځه تللي دي. د وروستیو څو لسیزو جګړو په ترڅ کې، د سیمې اوسېدونکي او پوځي ملېشې لکه د شمال ائتلاف د ځنګلونو له لرګیو نه د سون توکو لپاره کار اخیستی او دغو ځواکونو ونې  یې پرې کړې دي، څو د دوی د مخالفینو په پټن ځایونو بدلې نه شي.په دې سربېره، له ځنګل نه د څړ ځای او صادراتو لپاره د زړي( خستې) راټولولو په توګه، په ظاهره د پستې د ډېرو ونو د شنه کېدو مخنیوی کوي.
افغانستان خپل نږدې نیمايي ځنګلونه له لاسه ورکړي. ګڼ ځنګلونه چې د هېواد په ختیځ ننګرهار، کونړ، نورستان او نورو ولایتونو کې دي، د چارتراشو مافیا له ګواښ سره مخامخ دي. سره له دې چې د ونې پرې کول غیر قانوني دي، خو هغه ګټه چې ګاونډي پاکستان ته د چارتراشو له صادراتو ترلاسه کېږي، ډېره ده. لامل یې دا دی چې د پاکستان حکومت په کلکه د خپلو ځنګلونو ساتنه کوي، نو له دې امله د چارتراشو مافیا په افغانستان کې ونې پرې کوي. دغه چارتراش نه یوازې پېښور، بلکې اسلام اباد، راولپنډۍ او لاهور ته هم لېږدول کېږي او هلته د ګران بیه مبلونو اوفرنیچرونو په جوړولو کې کارول کېږي.
د ځنګلي پوښښ له کموالي سره، ځمکه لږ حاصلخیزه کېږي، د کلیوالو ژوند له ګواښ سره مخامخ کېږي او د سیلابونو بهېدل  د کرنیزو ځمکو او کورونو د ویجاړېدو لامل کېږي. د بوټو له منځه تلل، د سیلابونو د زیاتوالي لامل کېږي او دغه کار نه یوازې خلک له ګواښ سره مخامخ کوي بلکې، د خاورې د زړښت لامل شوي او کرنې ته د لاس رسي ځمکې کچه کموي. د افغانستان د کرنې او مالدارۍ وزارت (MAIL) له نړیوالو سازمانونو سره په همغږۍ کې هڅه کوي، څو په هر پسرلي کې د میلیونونو نیالګیو په خښولو سره، د مارچ ۱۰ چې په هېواد کې د نیالګي خښولو د ملي ورځې په نوم نومول شوې، افغانستان بیا زرغون او دغه ستونزه حل کړي.
افغانستان د ۲۰۱۸ ز کال د ځنګل طبیعي منظرو تمامیت په شاخص کې، د منځنۍ کچې ۸.۸۵/۱۰ نمرې لرونکی دی او دغه هېواد د ۱۷۲ هېوادونو له ډلې په پینځلسمه لیکه(رده) کې راولي.
ژو ژوند
په افغانستان کې د ژو ژوند  د ښکار د مخنیوي او د دوی د ځالو له منځه تلو په برخه کې د دولت د لږ زېربناوو او وچکالۍ له امله له ګواښ سره مخامخ دي. افغانستان او د ژویو د خوندیتوب ټولنې (WCS)  د ۲۰۰۶ ز کال کې  د ژویو د ژوند او د دوی د ځالو د خوندیتوب لپاره د واخان دهلیز او فلات مرکزي سیمو په اوږدو کې درې کلنه پروژه پيل کړې ده.
په انقراض کې له ګواښ سره مخامخ ډولونه
د سمندر او د پغمان غرني سمندر د ډولونو په اړه، چې د هندوکش په غرونو کې پيدا کېږي، لږ معلومات شته.
د اوبو مدیریت
ډېر معلومات: د افغانستان د بندونو نوملړ، د افغانستان د سیندونو نوملړ  او په افغانستان کې اوبه
د افغانستان ډېرې خوږې اوبه، د چټکو سیندونو له لارې ګاونډيو هېوادونو ته بهیږي. له طبیعي پلوه ګاونډي هېوادونه، له دغو اوبو ګټه اخلي نه افغانستان. د افغانستان د اوبو سرچینو اساسي ګواښ وچکالي ده، چې میلیونونو افغانانو ته د خوړو کمښت لامل کېږي. د ۱۹۹۵ او ۲۰۰۱ ز کلونو ترمنځ کرنیزې ستونزې ښارونو ته د زرګونه کورنیو د کډه کېدو لامل شوې. وچکالي د دې لامل شوې، څو داوبو ترلاسه کولو لپاره ژورې څاه ګانې وکېندل شي او دغه کار د ځمکې لاندې اوبو د کمښت لامل شي، چې په پایله کې د ځمکې لاندې اوبو سرچینې چې د بیا ډکېدو لپاره په باران متکي دي، تشې شي.
د یونیسف ادارې د شمېرو له مخې، د افغانستان نږدې ۶۷ سلنه خلک د څښاک پاکو اوبو ته لاس رسی لري. تمه کېږي په راتلونکې کې دغه شمېره زیاته شي، په ځانګړي ډول په کابل کې د شاه وعروس او شاه توت بندونو له جوړولو وروسته. هغه لوی سازمانونه چې له افغانستان سره د اوبو د ښه مدیریت په برخه کې مرسته کوي، هند او المان دي.
له ۱۹۹۸ تر ۲۰۰۳ ز کال پورې د سیستان تالابونو نږدې ۹۹ سلنه وچ شوي وو، د پرلپسې وچکالیو او اوبو مدیریت نشتوالي په پایله کې  تالابونه چې د خړپيلیکان او مرمري هیلیو د نسل د زېږېدو مهم ځایونه بلل کېږي، له نږدې ۵۰۰۰ کلونو راهیسې  د کرنیزو ځمکو خړبولو لپاره یې اوبه برابرې کړې دي. د دغو تالابونو اوبه د هلمند او فراه له سیندونو برابرېږي چې د ۲۰۰۱ تر ۲۰۰۳ کلونو ترمنځ له منځنۍ کچې نږدې ۹۸ سلنه ټېټې شوې. د هېواد په نورو برخو کې د طبیعي بوټو له منځه تلل، د خاورې د زړښت لامل شوي او تر ۲۰۰۳ کال پورې د شن طوفانونو نږدې ۱۰۰ کلي له منځه یو وړل.
آقچه ولسوالۍ
اقچه د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده چې په 2006 کال کې د وګړو شمیر 061’42 نفره وو.
په افغانستان کې د چاپېریال ساتنې مسئلې
د اوبو مدیریت
د افغانستان د اوبو ځینې بندونه دا دي:
ککړتیا
په وروستیو کلونو کې د ښاري خلکو شمېر زیات شوی. له ۲۰۰۳ ز کال راهیسې  له ۵ میلیون زیات وګړي چې په پاکستان او ایران کې کډوال وو بېرته افغانستان ته راستانه شوي دي. د دغو کډوالو ډېری یې هغه کسان دي چې له کلیوالي سیمو  د سیلابونو له امله کډوالي ته اړ شوي دي او کابل ښار چې پلازمېنه ده،  په کې مېشت شوي دي.
د هوا ککړتیا
په ټوله نړۍ کې د نورو ښارونو په څېر، د افغانستان په ښارونو کې د هوا ککړتیا د روغتیا لپاره جدي ستونزه ده.
صنعتي او داخلي ضایعات
افغانستان له ډېرې مودې راهیسې، د چټلو اوبو سیستم د نه لرلو له ستونزې سره مخامخ دی. په ۲۰۰۲ ز کال کې د ملګرو ملتونو د چاپېریال ساتنې پروګرام څرګنده کړه چې، د ښار په ډېرو برخو کې د خطرناکو شرایطو رامنځته کولو په حال کې  د ضایعاتو د سم مدیریت سیستم نشتوالی وو. د کابل ښار په پينځمه او شپږمه ناحیو کې کورني او طبي ضایعات په واټونو کې اچول کېدل. انساني ضایعات، د فاضلابو په خلاصو لارو کې خوځېدل او د کابل سیند ته بهېدل او د څښاک اوبه یې ککړولې.
په کابل، کندهار او هرات ولایتونو کې د کثافاتو د خښولو پرځای، له لویو چټل دانیو کار اخیستل کېږي، چې تر ډېره نږدې سیندونه او د اوبو زیرمې ورڅخه نه ساتل کېږي. د روغتونونو ضایعات کله نا کله په دغو لویو چټل دانیو کې وړل کېږي چې له باکتریاوو او ویروسونو سره د هوا د ککړتیا  لامل کېږي.
خانقا ولسوالۍ
خانقا د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده. دا ولسوالۍ د 2006 م کال د اټکل له مخې 927’30 وګړې لري.
ارهنډه
ارهنډه (په لاتين: Ricinus communis) د فرفیونیانو د کورنی څخه یو زهرلرونکي بوټی دی چی په شمالختيځی آفریقا او سويل لويديځی آسيا کی شنه کېږي.
پيژندنه
ارهنډه د یو کلن زینتي بوټي دی چی اوږدوالي یی ۳،۵ متر ته رسېږي. نوموړي بوټي د جولای څخه تر سپټمبر پورې گل کوي. دغه بوټي د نر او ښځینو گلان لري. د نر گلان زرغون رنگ او د ښځينو گلان سور رنگ لري. د ارهنډې مېوه کاپسول دي چی د خارونو لخوا پوښ شوي دی. د مېوې تخم قوي زهر لري چی د ريسين (Ricin) په نوم یاد شوي دي. د ارهنډې ۲۰ تخمونه بالغ والي نارينه وژلای سی. د هغو تخمونو څخه د ريسین غوړ لاس ته ورځي چی اسهال ورکوونکی آغېزه لري او د ملهمونو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي.
سرچينې
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
خان گل خان تره خېل
اخځونه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه
د سلوتورن ولایت د ولسوالیو نوملړ
د سولوتورن کانتون د ولسوالیو نوملړ (د سولوتورن ولایت د ګمایندګانو نوملړ) سولوتهورن ولایت په ۱۰۹ ایداري برخو ویشل شوی دی.
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! class="unsortable" | بیرغ ! د ولسوالۍ نوم ! د ۲۰۱۸ ډسمبر میاشت نفوس شمیرنه ! مساحت په km² ! په کې د وګړو شمیرkm² ! مرکز ! colspan="2" | Total (109) ! style="text-align:right" | ! style="text-align:right" | 790,45 ! style="text-align:right" | ! -
هرويګ‌هاما
هرويګ‌هاما (Herwighamna) د سوالبرد د ېږ ټاپو جګه ساحلي څوکه ده، دا څوکه د يږ ټاپو تر ټولو ستراتیژیکه برخه ده.
دا د يږ ټاپو يواځېنۍ لوژیستیکي سيمه ده، چې د يږ ټاپو د راډیو د ودانۍ سره سره سره پکښې د ناروې د هوا پېژندنې اډه هم پرته ده. يواځې همدغه سيمه د فعالیت لپاره غوره سوې او نور ټول ټاپو د طبیعي زیرمې په توګه خوندي سوئ دئ.
يږ ټاپو ته هر کال شاوخوا د ٢٠٠ څخه تر ٣٠٠ پورې کلن ورتلونکي لري، ددغو څخه يې ډېری و په هرويګ‌هاما کي وخت تېروي، لږ شمېر يې بيا و کوالروس خليج ته ورځي.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
آنتونوف-۱۲
وېشنيزه:پوځي وړونکي الوتکې
خماب ولسوالۍ
خماب ولسوالۍ د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده ددی ولسوالۍ د وګړو شمیر په 2006 م کال کې 517’12 تنه وو.
ویليم بارينتس
ویليم بارينتس په کال ۱۵۵۰ کي زېږېدلی، یو هالنډی سمندر پلټونکی وو.
جاناتان جنینګز
جاناتان جنینګز [په انګلیسي: Jonathan Jennings] (۱۷۸۴زکال/ مارچ/ ۲۷ —۱۸۳۴زکال/ جولای/ ۲۶) د انډیانا لومړی والي او نه (۹) دورې په کانګرس کې د انډیانا استازی و. هغه چې د نیو جرسي په هانټرډن کاونټي (په متحده ایالاتو کې کاونټي له ولایت وروسته سیاسي واحد دی.) یا د ویرجینیا په راک بریج کاونټي کې زېږېدلی و، په ۱۸۰۶ز کال کې د انډیانا سیمې ته له لېږدېدو وړاندې یې د حقوقو په برخه کې زده کړې وکړې. جنینګز په لومړیو کې هیله لرله چې د وکالت په برخه کې کار وکړي خو د مالي ستونزو له کبله یې د وینسنیس د مستوفیت په دفتر کې د مرستیال په توګه او د سیمه ییزې ولسي جرګې د منشي د مرستیال په توګه دندې ترسره کړې او د ځمکې د احتکار او سیاست په برخه کې یې خپلې ګټې تعقیب کړې. جنینګز د سیمه ییز والي ویلیم هنري هېریسون سره په یوه لانجه کې ښکېل شو، چې دغه لانجه ډېر ژر سیاست ته د هغه د ننوتلو موجب شوه او د هغه پېلیزې سیاسي حرفې ته یې بڼه ورکړه. په ۱۸۰۸ز کال کې جنینګز د انډیانا سیمې ختیځې برخې ته ولاړ او د کلارک کاونټي، چارلز-ښارګوټي ته نږدې مېشت شو. هغه د مسلکي-هېریسن د ملاتړ کوونکو په وېشلو او د هېریسون-ضد نوماند په توګه ټاکنو ته درېدلو، د متحده ایالاتو په کانګرس کې د انډیانا سیمې د استازي په توګه وټاکل شو. تر ۱۸۱۲ز کال پورې نوموړی د مریتوب د مخالفینو مشر او د سیمه ییز حکومت د ټولواکۍ غوښتونکې ډلې ملاتړی و. په ۱۸۱۲ز کال کې د والي هېریسن تر ګوښه کېدو وروسته جنینګز او سیاسي ملګرو یې د سیمه ییزې جرګې واک په لاس کې واخیست او په حکومتي چارو مسلط شول. د کانګرس د استازي په توګه جنینګز په ۱۸۱۶ز کال کې د خپلواکۍ قانون په تصویب کولو کې مرسته وکړه، چې په بنسټ یې د انډیانا د ایالتي حکومت اداره او ایالتي اساسی قانون مختار شو. هغه د انډیانا اساسي قانون کانوانسیون چې په کاریډون کې جوړ شوی و، د رئیس په توګه ټاکل شوی و، چې په دې کانوانسیون کې هغه د ایالت د لومړني اساسي قانون د مسوِدې په ترتیبولو کې مرسته وکړه. جنینګز په ایالت کې د مریتوب د بندولو د هڅو ملاتړ وکړ او د حکومت د یوې غښتلې مقننه برخې په رامنځته کولو کې یې مرسته وکړه.
د ۱۸۱۶ز کال په اګست میاشت کې جنینګز چې عمر یې ۳۲ کاله و د انډیانا د لومړي والي په توګه وټاکل شو او د یوې بلې دورې لپاره یې بیا ځلې یاده دنده ترسره کړه. هغه د سرکونو او ښونځیو په جوړولو ټینګار وکړ او د امریکایانو د اوسېدو لپاره د مرکزي انډیانا د پرانیستلو په خاطر یې د اِس ټي. تړون مذاکرات وکړل. د هغه مخالفانو د تړون په مذاکراتو کې د هغه ګډون د اساسي قانون خلاف وباله او محکمې ته د هغه د استیضاح کولو اقدام یې وکړ، دغه قضیه د درې میاشتو څېړنو وروسته او د والي د مرستیال په ګوښه کېدلو د ۱۵ څخه تر ۱۳ رایو په واسطه په ډېر دقت سره هغه وګټله. د هغه په دویمه دوره کې د ۱۸۱۹ز کال د هله ګولې وروسته جنینګز د مالي ستونزو سره مخ شو، د سوداګرۍ او د ایالتي حکومت په یو وخت پر مخ بېولو کې د هغه نا توانې د نوموړي دغه وضعیت نور هم کړکېچن کړ. جنینګز چې د ایالت د اساسي قانون په بنسټ د انډیانا د والي توب بلې دورې لپاره په شرایطو برابر نه و، د خپلو مالي ستونزو د حل لپاره د نورو لارو چارو په لټه کې شو. په ۱۸۲۲ز کال کې د والي توب دویمې دورې تر پای ته رسېدو او په ۱۸۳۱ز کال کې له دولتي خدماتو څخه تر تقاعد کېدو وړاندې د متحده ایالاتو د استازو جرګې ته بریالی شو. په کانګرس کې جنینګز د داخلي پرمختګونو لپاره مالې تخصیص زیات کړ.
تاریخ لیکونکو د جنینګز په ژوند او د انډیانا په پرمختګ کې د نوموړي په اغېز، ډول-ډول تبصرې لیکلي دي. لومړنیو ایالتي تاریخ لیکونکو جېکوب پیټ ډن جونیر او ویلیم ویلسي وولن، جنینګز ستایلی دی او هغه یې په انډیانا کې د مریتوب پلویو ځواکونو ته د ماتې ورکوونکو او د ایالت له بنسټ اېښودونکو څخه ګڼلی دی. ډېرو منتقدینو تاریخ لیکونکو د ممنوعیت په دوره کې لکه؛ لوګان ایسرې، جنینګز یو مکار او ځان غوښتونکی سیاستوال بللی او د هغه د الکولو په اعتیاد یې تمرکز کړی دی. د اوسنیو تاریخ لیکونکو ترمنځ رېنډي مایلز د جنینګز اهمیت د دواړو افراط او تفریط کوونکو ترمنځ راوستی دی خو د وولن د ارزیابۍ سره تر ډېره موافق دی، چې دولت "تر هغې ډېر د هغه پور وړی دی، څومره چې یې اټکل کوي."
کورنۍ مخینه
جاناتان جنینګز، د یعقوب (جېکوب) او مېري جنینګز زوی، د نیو جرسي د هانټرډن کاونټي په ریډینګټن ښارګوټي یا د ویرجینیا په راک بریج کاونټي کې د ۱۷۸۴ز کال د مارچ په ۲۷ نېټه، باندې زېږېدلی. هغه د جنینګز په اته اولادونو کې شپږم و. د هغه پلار ډاکټر، پریسبیټیرین (Presbyterian) مذهبي مبلغ او په مهذبه هالنډي کلیسا کې د مذهبي خدماتو اداره کوونکی و. د هغه مور چې ښې زده کړې یې لرلې او مجربه ډاکټره وه، د سمیول کینډي لور وه، چې د نیو جرسي په باسکینګ بریج کې، پریسبیټیرین کشېش و. مېري چې د طبابت په برخه کې یې زده کړې کړې وې، د خپل خاوند سره یې په کار کې مرسته کوله. د ۱۹۷۰ز کال په شاوخوا کې د جنینګز پلار د دوی کورنۍ د پنسلوانیا د فېتي کاونټي، ډاونلېپ کریک ته ولېږدوله، چې جنینګز تر زلمیتوبه همالته پاتې شو. د مور تر مړینې وروسته یې، جنینګز مشرې خور سارا او ورور ابنیزر را لوی کړ. جنینګز په ځانګړې توګه د ابنیزر او خپلې کشرې خور، آن، او د هغې خاوند ډاکټر ډیویډ جې. میچل سره نږدې اړیکې لرلې. جنینګز په کور کې زده کړې وکړې او بیا یې د پنسلوانیا د کانونبرګ په ګرامر ښوونځي کې نوم لیکنه وکړه او په دغه ښوونځي کې یې لومړنۍ زده کړې وکړې. د هغه دوه ټولګيوال ویلیم هنډریکس او ویلیم ډبلیو. ویک بیا وروسته د هغه سیاسي ملګري هم شول. جنینګز د پنسلوانیا په واشنګټن کې حقوق وویل. په ۱۸۰۶ز کال کې جنینګز له پنسلوانیا څخه د اوهایو سټیوبنویل ته ولېږدیده، چې ورور یې اوباډایا هلته حقوقي دفتر درلود. جنینګز د اوهایو سترې محکمې څخه مخکې د اوباډایا سره په قضیو کې مرسته کوله.
په ۱۸۰۶ز کال کې جنینګز لوېدیځ خوا ته د انډیانا سیمې، جیفرسنویل ته لاړو خو هلته د لږ وخت لپاره پاتې شو. د ۱۸۰۷ز کال په لومړیو کې، هغه د انډیانا سیمې مرکز وینسنیس ته لاړو چې د وکالت خپل کارونه پېل کړي او په اپرېل میاشت کې یې د وکالت په ازموینه کې ګډون وکړ. جنینګز د وکیل په توګه د پیسو په ترلاسه کولو کې ستونزه لرله، ځکه چې په سیمه کې د هغه د بوختتیا لپاره مراجعین خورا لږ وو. د ۱۸۰۷ز کال په جولای میاشت کې د پنسلوانیا څخه د هغه یو ملګري ناتانیال ایوینګ، چې د ځمکو اخیستونکی و، جنینګز ته بلنه ورکړه چې ترڅو په وینسنیس کې د فدرالي مستوفیت دفتر کې د ثبت مامور جان باډولټ د مرستیال په توګه دنده ترسره کړي. د باډولټ سره جنینګز د ځمکو په احتکار کې بوخت شو. هغه ډېرې ځمکې ترلاسه کړې او خورا ګټه یې وکړه. په ۱۸۰۷ز کال کې هغه د سیمه ییزې ولسي جرګې د منشي مرستیال شو او د عامه ځمکو د خرڅلاو احتکار ته یې ادامه ورکړه.
ياکوب وان هيمسکرک
ياکوب وان هيمسکرک په کال ۳ مارچ ۱۵۶۷ کي زېږېدلی، یو هالنډی سمندر پلټونکی وو.
ګوتيک هنر
ګوتیک معماري
ګوتیک معماري یو له تاریخي سټایلونو او د معمارۍ دورې څخه دی. دا سټایل یو مذهبي سټایل دی چې تل یې کلیسا ته خدمت کړی دی. د هر معماري سټایل د راڅرګندیدو پیل د ګوتیک سټایل په څیر دقیق نه شي ټاکل کیدی. د ګوتیک معمارۍ هنر د 1137 او 1144 (AD) کلونو ترمینځ په فرانسه کې د سینټ ډینس کلیسا د بیارغونې پرمهال رامینځته شو او د 16 پیړۍ تر مینځ پورې په اروپا کې عام و. د ګوتیک هنر د رومنسک او رینسانس د دوو دورو ترمنځ موقعیت لري، او د عصري ګوتیک دورې څخه مخکې، دا د منفي صفت په توګه کارول کیده. د ګرجستان د معمارۍ سټایل چې له دې سټایل څخه الهام اخیستل شوی د 1720 او 1840 ترمینځ په انګلیسي ژبو هیوادونو کې مشهور شو.
نوی ګوتیک هنر
نوی ګوتیک هنر د معاصر هنر یوه څانګه ده چې د وحشت او تیاره پراساس ده. فرانسیسکا ګوین وايي:
حوالې
<references group="" responsive="1">
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:هنر تاريخ
محمد خان بلوڅ
محمد خان بلوڅ يو لوى افغان ديپلومات وو ، چې د شاه اشرف د واكمنۍ پر مهال د عثماني توركيې دربار ته د سفير په توگه لېږل شوى وو. كله چې اعليحضرت شاه اشرف د افغان ايران پر پلاز كېناست ، نو يو شمېر لوى بهرني تېري يې په شاه وتمبول او ماتې يې وركړې ، چې له هغوى نه يو هم د ۱۷۲۶ ز كال د نوامبر په ۲۰ په همدان كې د افغان او توركي پوځونو ترمنځ جگړه وه. په دغه جگړه كې توركو شپېته زره جنگيالي جگړې ته رامخكې كړې ول ، په داسې حال كې چې د افغانانو لښكر دېرش زره وو. د جگړې په بهير كې د توركانو اولس زره كسان ووژل شول ، توپونه او پوځي سامان ترې پاتې شول او دوى وتښتېدل. شاه اشرف له توركانو سره بيا هم د ښو اړېكو غوښوتونكى وو ، د توركانو يرغمل او زيات سامان يې بېرته وركړل. خپله بزرگواري يې د يوه افغان په صفت وښودله. تركانو شاه اشرف د ايران د پادشاه په توگه په رسميت وپېژاند او د سولې يو تړون لاسليك شو. توركانو خپل سفير د راشد پاشا په نامه د اشرف دربار ته ولېږه او د افغانانو له خوا هم محمد خان بلوڅ د سفير په توگه استامبول ته واستول شو. كله چې افغاني سفير استامبول ته سفر كاوه ، د استامبول ښار ټول سپين رنگ شوى وو. پوځي قطعات ودرېدل او د توپونو يوويشت ډزې دده د هر كلي لپاره وشوې. د عثماني خلافت په مركز كې د هېڅ دولت پادشاه په دغه كچه نه وو استقبال شوى. افغان سفير د سپين سفر په نامه ياد شو او د توركو په تاريخ كې په همدغه نامه ياديږي.
اخځونه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
نورزي
نورزي یا نورزائ ده پښتنو ده ابدالی یا درانی ده پنجپائ په څانگی پوری تړلئ یو ټبر دئ چی په سویل لویدیځ ولایاتو کی یی شمیر تر 1.2 میلیون وگړو پوری رسیږی. ده افغانستان ده هرات،فراه،ارزگان،هلمند،کندهار او نیمروز په ولایاتو کی ده نورو سربڼی قومونو سره یو ځائ میشته دی .ددی تر څنگ نورزئ ده پاکستان ده سویلی پښتونخوا سیمو لکه کوټه،چمن او پنجپائ کی هم استوگنه کوی.په هرات کی ده نورزو مشری ده تور غنډئ امان الله خان او ده شینډنډ خان امیر حمزه کوی .په فراه کی دا مشری ده سلطان محمد خان کورنئ په غاړه لری.په ارزگان کی ده ټبر مشرتابه ده خان عبدالحکیم خان په ذمه ده.په هلمند کی ده ټبر چاری خان عبدالرحمان خان او ده هغه کورنئ پر مخ بیایی.په نیمروز کی ده ټبر چوپړ ده قومندان هاشم خان ذمه ده .په کندهار کی ده ټبر مشری په سویلی ولسوالئ سپین بولدک کی نعمت خان شیردلئ او وکیل صمد خان او په لویدیځو ولسوالیو کی خان عارف خان په غاړه لری .په پاکستان کی مشر تابه ده سردار عارف ،مولوی نیازمحمد او قاری احمدالله سره ده.
نورزي سړبني پښتانه دي چي د درانيو د پنج پای يو ښاخ ګڼل کيږي. نورزي هم د بارکزيو په څير په شمير کي ډير دي او د دوي يو زيات شمير کوچيان دي. د کوچيانو څخه پرته ډير شمير نورزي د کندهار نه ترهراته پوري په بېلا بېلو سيمو کي استوګنه لري. د نورزيو ډيره سيمه په فراه او شين ډندکي ترهراته پوري او پاتي د کندهار جنوب ته پرته ده. د هغوي کوچيان په دوبي کي د غورڅړ ځايونوته چي د سياه بند په نامه ياديږي ليږد کوي. په ژمي کي د نيمروز، هلمند او فراه د کوچيانو په نامه سره ياديږي. نورزي ډير ميلمه پال خلک دي د دوي ځيني خلک په مالداري او د کرني په چارو هم بوخت دي. اوس د دوي د استوګني سيمي او شمير په لاندي ډول ښيو: 1.	د زابل په ولايت کي: هغه نورزي چي د زابل په ولايت کي استوګنه لري نو دوي د زابل د مرکز په کلات، د ميزان په علاقه داري او د ترنک او جلدک په اولسوالي کي استوګنه لري چي په نوموړي ولايت کي يي ټول شمير(۱۰۸۳) تنه ښودل شوي دي. 2.	د ارزګان په ولايت کي: نورزيان د ارزګان د ولايت په لانديني ځايونو کي استوګنه لري: د زابل په مرکز ترين کوټ او د چوره، خاص اورزګان، ګزاب، کجران، شهيدحساس او د دهراود په اولسواليو او د نيش په علاقه داري کي چي په اورزګان کي د دوي ټول شمير (٦۹۹۸۹) تنو ته رسيږي: 3.	د کندهار په ولايت کي: نورزي په کندهار کي په لاندنيو سيمو کي ميشته دي: د کندهار په مرکز، د دامان، ميوند، پنجوايي او سپين بولدک په اولسواليو او دريګ په علاقه داري کي. په کندهار کي د دوي ټول شمير (۷٦۸۸۸) تنه ښودل شوي دي. همداراز دوي د ارغنداب د سيند په ختيځه غاړه په سپيروان نومي ځای کي هم استوګنه لري: 4.	د هلمند په ولايت کي: په دغه ولايت کي نورزي په لاندنيو اولسواليو کي استوګنه لري: د هلمند په مرکز لښکرګاه، دنادعلي، موسی کلا، ګرمسير، ناوه بار کزايي، نوزاد او نهر سراج په اولسواليو او د ريګستان په علاقه داريو کي. په دغه ولايت کي د دوي ټول شمير (۸۴۵۰۷) تنه ښودل شوي دي. 5.	د نيمروز په ولايت کي: په نوموړي ولايت کي دوي د نيمروز د ولايت په مرکز او د خاش رود په علاقه داري کي استوګنه لري چي مجموعي شمير يي (۸۱۸۱) تنه دي. 6.	د فراه په ولايت کي: نورزي د نوموړي ولايت په مرکز د قلعه کا، بالابلوک، بکوا، ګلستان او اناردری په اولسواليو او د خاک سفيد په علاقه داري کي استوګنه لري. د فراه په ولايت کي د دوي شمير (۴۹۷۷۴) تـنه دي. 7.	د هرات په ولايت کي: نورزي د نوموړی ولايت د انجيل، ګذري، ګلران، غوريانو، کهسان او ادرسکن په اولسواليو کي ميشته دي چي په نوموړي ولايت کي يي شمير(۱۴۸۳۰) تنه ښودل شوي دي. همداراز د دوي يو زيات شمير د بادغيس په ولايت کي د مرغاب او غورماچ په اولسواليو کي هم استوګنه لري. لنډه دا چي د افغانستان په لويديځو او جنوب لويديځو ولايتونو کي د دوي شمير(۴۸۴۴۹۳) تنه اټکل شوي دي.
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
آذربایجاني ژبه
آذربایجاني ژبه په آذربایجاني ترکي Azərbaycan Türkcəsi) یوه له ترکي ژبو څخه ده چې په آذربایجان او یو شمیر نورو سیمو کې پری خبري کیږي.
خواجه دو کوه ولسوالۍ
خواجه دو کوه ولسوالۍ د جوزجان ولايت يوه ولسوالۍ ده دی ولسوالۍ په 2006م کال کې 372’19 وګړې لرل.
بيورنوون آایس
بيورنوون آایس(Bjørnøen AS) يوه ناروېجي کمپنۍ ده، چي وس د ناروې د حکومت له لورې اداره کېږي. دا کمپنۍ يوه شخصي کمپنۍ وه چي د ناروې د ستوانګر سيمې د سوداګرانو لخوا اداره کېدل، خو په کال ۱۹۳۲ کي د ناروې حکومت ددې کمپنۍ لويه برخه په شمول د کمپنۍ د مشرتوب تر لاسه کړل.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
هندوشاهي
هندوشاهي (چې د هندوشاه، اوړي شاهي، اډي شاهي، يا برهمن شاهي په نوم هم پېژندل کېږي: ۸۴۳ – ۱۰۲۶ز) هغه واکمنه کورنۍ وه چې د منځنيو پېړیو په لومړيو کې يې د هند په لويه وچه کې په کابل درې، ګندهارا او لويديځ پنجاب حاکميت درلود. د تېرو واکمنو په اړه تفصيلات له تاريخونو، سیکو او ډبرليکونو نه له دې امله راټول شوي دي چې د دوی د تاريخ اړوند متحده روايت په لاس کې نه شته.
سکالرشیپ
استعماري پوهان – جيمز پرينسپ، الکساندر کانينګاهم، هنري ميرز اليوت، اډوارډ توماس او نورو – په لومړي ځل د هندو شاهي په اړه د وخت دود پيسې (سیکه) له نقطه نظره لیکنې خپرې کړې. د دې موضوع په اړه لومړۍ هراړخيزه نسخه په ۱۹۷۲ز کال کې د يوګندرا ميشرا له خوا خپره شوه، نوموړی د پټنا پوهنتون کې د تاريخ د څانګې يو پروفيسر و، خو هغه بايد د عربي- فارسي تاريخ په انګليسي ژباړه تکيه کړې وای. یو کال وروسته، دينا بانډو پانډی – د بنارس هندو پوهنتون کې د تاريخ هنر پروفيسر – د خپلې دوکتورا د تر لاسه کولو رساله خپره کړه، خو له اسلامي سرچينو او سیکو سره د چلند له تېروتنو نه ډکه وه. په لويه کې دا دواړه لېکنې منسوخې او ناسمې بلل کېږي.
ادبيات
د هندوشاهي له دربارونو نه هېڅ راز ادبيات نه دي پاتې. د ترک شاهانو په خلاف، يوازې تیت او پرک معلومات د ګاونډيو ځواکونو له تاريخ نه تر لاسه کېدای شي – لکه کشمير او غزنوي. له کشميري نه د کلهانا «راجاتارانګيني» (۱۱۴۸-۱۱۴۹ز) يوازينۍ موجوده سرچينه ده. له غزنوي نه موږ د البيروني تاريخ الهند (۱۰۳۰ز)، د ابو الفضل البيهقي، تاريخ البيهقي (د يوولسمې پېړۍ وروستي)، د ابوسعيد ګرديزي زين الاخبار او د العطبي کتاب يميني (۱۰۲۰ز) لرو.
سیکې
له سیند نه نيولې بيا تر شمال ختيځې اروپا پورې په ګڼو سيمو کې د واکمنو سیکې موندل شوې دي. د ترک شاهي دودونو نه وروسته، په دې سیکو کې شخصي نومونه نه وو ياد شوي، بلکې عام القاب يادېدل، کوم چې (له تمې سره سم) د شته ادبياتو او موضوعاتو په پيدا کولو سره نه برابريږي.
کيندنې او لرغون پېژندنه
د قايد اعظم پوهنتون ای.ار رحمان او احمد حسن داني د ۱۹۶۰ز کلونو په وروستيو کې نيمګړې سيمه ييزې ارزونې وکړې. له دې وروسته په پاکستان کې د لرغون پېژندنې ايټالوي ماموريت (IAMP) د سوات په دننه او شا اوخوا سيمو کې پراخې او هر اړخيزې ارزونې وکړې.
ډېر کم ډبرليکونه موندل شوي دي. ډېری يې په «اوده بانډه» کې موندل شوي، دا ډبرليکونه يا د عبادت ځايونو د دندو يادونه کوي او يا هم د بتانو په پښو کې اېښودل شوی دي. د پخواني ډول –د مير علي ډبرليک، دېوال ډبرليک، ديوايي ډبرليک، رتنمامانجري ډبرليک، ويکا ډبرليک، هونډ ډبرې ډبرليک، کامسواريدو ډبرليک، بريکوټ ډبرليک او ايسواره ډبرليک-د دې له ډلې ډېری يې په منځنيو پېړيو کې د ميده کولو د ډبرو په توګه د کارولو له امله مسخه شوي او يوازې د ډېرې کمې برخې رمزونه يې د سپړلو وړ دي. دويم ډول يې په پرتليز ډول زیات دي، خو د معلوماتو يوازې څو برخې ښودلای شي.
دا ژبه په دقيق ډول يا له شاردا نه مخکې يا خپله شاردا ژبه ده. په دې ټولو کې د يو سموات يادونه شوې ده چې د ظالمکوټ د دوه ژبې ډبرليک پر بنسټ صفري کال يې له زېږد مخکې ۸۲۲ کال سره برابريږي؛ ګومان کېږي چې کالار د تاج پوشۍ پر مهال پيل کړې وه، کوم چې د منځنيو پېړيو پر مهال د هندوستان د ډېرو هندو واکمنو کورنيو دود و. د مسو د ځمکو ورکول او داسې نور تر اوسه مستند شوي نه دي.
اصليت
د هندوشاهي د توکم پېژندنې شاليد په اړه تر دې دمه هېڅ هم قطعي او وروستي نه دي.
مسعودي دا پاچا له راجپوت قبيلې بولي چې هغه ته «» ويل کېدل. اليوټ دا تن د «هاهاج» په ډول ژباړلی دی او کنينګهام هغه د جانجوا قوم نه بللی دی، چې د جوان-جوان خاقانات له زوزات نه وو؛ رحمان په دې اند شک کړی او د «جی.حاج» په توګه يې ژباړي چې دا د چاچ د نوم عربي شوې بڼه ده، د عربي تاريخ ليکنې پر بنسټ، دا نوم د شاهي د ځمکې نوم و. توماس دې ځانګړتياوو ته پاملرنه نه ده کړې او تر فولکلور پورې تړلی دی او دوی د بهټي زوزات بولي.
البيروني شاهيان برهمن بولي. د هغه  نظر د مسعودي د نظر پر خلاف دی –هغه دوی راجپوت بللي، چې راجپوت کشتريان يا ان له هغوی نه هم د ټيټې فرقې اړوند بلل کېږي – همدا راز، د کلهانا خلاف دی، د چا همعصرو چې کشتريان د هندوشاهيانو له زوزاته بللي دي. رحمان اټکل کړی، يا خو دا ادعا چې دوی برهمن دي. هغه وروستۍ انګازه ده، تر څو اصلي غصب ته توجيه پيدا کړي، يا دوی هغه له منځه تللي برهمن و چې د سلطنتي دندو د تر سره کولو پر مهال يې د فرقې (طبقې) له اصولو سره مخالفت کړی و. هغه چې فرشته يې يادونه کړې، چې د هندو شاهي پوځ تر ډېره بريده له خوخارانو نه جوړ و، رحمان په دې بارو دی چې د شاهي لپاره دا ناشونې نه ده چې د داسې يوې قبيلې اړوند و اوسي.