cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کیمیا
کیمیا (Chemistry) د طبیعي پوهنو یوه برخه ده چې د توکي جوړښت، ترکیب، خواص، کیفي او نور بدلونونه يې تر څېړنې لاندي نیسي. د کیمیا پوهنه ډېرې څانگې لري چې څو ډېرې ټوليزې یې دا دي:
۱- عضوي کیمیا.
۲- غیرعضوي کیمیا.
۳- ژونکیمیا (بیوشیمي).
۴- فزیکي کیمیا.
۵- محاسبوي کیمیا.
۶- هستوي کیمیا.
۷- شننيزه کیمیا.
۸- صنعتي کیمیا.
۹- د خاورې کیمیا.
۱۰- ټوليزه کیمیا (عمومي کيميا) او داسې نور...
لمریزه جیو انجنیري
لمریزه جیو انجنیري یا د لمریزو وړانګو بدلون د اقلیم د انجنیرۍ یو وړاندیز شوی ډول دی چې د لمر وړانګې بېرته په کې فضا ته ور ګرځول کېږي، تر څو د انسانانو له امله بدل شوی اقلیم محدود یا معکوس کړي. دا د ډېرې تودوخې د محدودلو لپاره یو احتمالي بيړنی اقدام دی، په داسې حال کې چې ګلخانه‌يي ګازونه اوس مهال په اتوموسفیر کې فاسد شوي یا له منځه تللي او دغه ګازونه د انتشار د کمولو بدیل نه دی. ډېری مېتودونه سیاره‌يي البېډو (انعکاس) ډېروي چې د سټراټوسفیر ایروزول ترزیق یې د بېلګې په توګه یادولی شو. که څه هم ډېری تخنیکونه نړیوالې اغېزې لري، خو په دې برخه کې حفاظتي یا ترمیمي مېتودونه هم وړاندیز شوي دي تر څو د طبیعي تودوخې انعکاسات لکه د سمندر کنګل، واورې او طبیعي کنګلونه خوندي کړي.
داسې ښکاري چې لمریزه جیو انجنیري د اقلیمي بدلون یو څه یا ډېره مخه نیولی شي. اقلیمي ماډلونه په دوامدار ډول دا څرګندوي چې تودوخې او نړیوال، سیمه‌ییز او ځايي ورښت له صنعتي کېدو وړاندې کچو ته بېرته ورګرځولی شي. د لمریزې جیو انجنیرۍ اصلي ګټې د استقرار چټکتیا، فعالېدل او د اقلیم د مستقیمو اغېزو بېرته راګرځېدل دي. د سټراټوسفیر ایروزول ترزیق په پراخه کچه څېړل شوی مېتود دی چې د مستقیمو مالي لګښتونو او تخنیکي پلوه ممکن او ارزانه ښکاري. که د اقلیم د بدلونونو اغېزې د تمې خلاف ډېرې وي یا د یوه لنډمهالي او بشپړوونکي اقدام په ډول وي، په داسې حال کې چې د اتوموسفیر د ګلخانه‌يي ګازونو غلظت د انتشار د کمښت او د کاربن ډای اکساید د له منځه تلو له لارې کم شوی وي، لمریزه جیو انجنیري د یوه ځواب په توګه کار کولی شي. لمریزه جیو انجنیري په مستقیم ډول په اتوموسفیر کې د کاربن ډای اکساید غلظت نه راکموي، له همدې امله د سمندرونو اسیدي کېدو ته په کې پاملرنه نه کېږي. د لمریزې جیو انجنیرۍ ډېره یا نامناسبه استفاده او یا ناڅاپي پای ته رسېدل ښايي جدي چاپېریالي ګواښونه رامنځته کړي. نورې منفې اغېزې ممکنې دي خو څرګندې نه دي، ځکه چې په دې اړه کمې څېړنې شوې دي. د لمریزې جیو انجنیرۍ مدیریت د بېلابېلو دلایلو له مخې ننګونې زیږوي چې ویلی شو کم شمېر هېوادونه په یوازې ځان د دغې انجنیرۍ مدیریت کولی شي.
د عملیاتو وسایل
په اوسط ډول د کال او ځای له مخې، د ځمکې اتوموسفیر له لمر څخه ۳۴۰  واټ متر مربع (W/m2) لمریزې وړانګې ترلاسه کوي. په اتوموسفیر کې د ګلخانه‌یي ګازونو د غلظت لوړېدو له امله ځمکې ته د لمر د جذب اندازه او فضا ته د بېرته ګرځېدونکې انرژۍ د اندازې تر منځ خالص توپیر په ۱۹۸۰ کال کې له ۱.۷ واټ متر مربع څخه په ۲۰۱۹ زکال کې ۳.۱ واټ متر مربع ته لوړ شوی دی. دغه نا انډولي چې وړانګیز اجبار بلل کېږي، په دې معنا ده چې ځمکه د انرژۍ د ازادولو په پرتله ډېره اندازه جذبوي او په ډې توګه د نړیوالې تودوخې د لوړېدو لامل کېږي. د لمریزې جیو انجنیرۍ موخه د ځمکې د انعکاس په لوړولو سره د وړانګیز اجبار کمول دي. د ټکر په شکل د لمریزو وړانګو شاوخوا یو سلنه ډېروالی د اوسني وړانګیز اجبار د له منځه وړلو لپاره او په پایله کې د ځمکې د کرې د ګرمېدو لپاره بسنه کوي، په داسې حال کې چې د انعکاس دوه سلنه ډېرېدل په اتوموسفیر کې د کاربن ډای اکسایډ د غلظت د نږدې دوه چنده ډېرېدلو اغېز نیمايي ته را ښکته کوي. دا چې د ګلخانه‌يي ګازونو له امله ګرمېدل او د لمریزې جیو انجنیرۍ له امله سړېدل په جغرافیايي عرض‌البلدونو او موسمونو کې بېلابېل چلند کوي، دا متقابل اغېز ښايي ناسم وي.
بالقوه رولونه
لمریزه جیو انجنیري په نړیواله کچه د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار کمولو، د کاربن ډای اکسایډ د لرې کولو (دا دواړه یو ځای د «کمولو» په نامه یادېږي) او د انطباقي هڅو لپاره په پام کې نیول شوې ده. د بېلګې په توګه سلطنتي ټولنې [د طبیعي پوهې د لوړولو لپاره د لندن سلطنتي ټولنه] د ۲۰۰۹ زکال په خپل تاریخي راپور کې وویل: "د جیو انجنیرۍ مېتودونه د اقلیمي بدلون د کمولو لپاره بدیل نه دی او باید یوازې د اقلیمي بدلونونو د اداره کولو یو انتخاب وګڼل شي". دا ډول څرګندونې د لمریزې جیو انجنیرۍ په نشریاتو یا خپرونو کې ډېرې عامې دي.
لمریزه جیو انجنیري د سیمه‌ییز اقلیم د ثبات لپاره د یوې وسیلې په توګه وړاندیز شوې ده چې د تودوخې د څپو محدودول یې بېلګه بللی شو، خو د اغېز پر جغرافیايي حدودو کنترول ډېر ستونزمن ښکاري.
تاریخچه
د امریکا د ولسمشر «لینډون بي جانسون» علمي مشورتي کمېټې د ۱۹۶۵ ز کال په مهم راپور «زموږ د چاپېریالي کیفیت بیارغونه» کې له فوسیلي سون‌توکو څخه د کاربن ډای اکسایډ د انتشار د مضرو اغېزو په اړه خبرداری ورکړ او «د متعادلوونکو اقلیمي بدلونونو رامنځته کولو» ته یې اشاره وکړه. د ۱۹۷۴ ز کال په لومړیو کې روسي اقلیم‌پوه «میخایل بوډیکو» وړاندیز وکړ چې که د ځمکې د کرې ګرمېدل پر یوه جدي ګواښ بدل شي، نو په سټراټوسفیر کې د الوتکې د پرواز مرسته له دې ستونزې سره په داسې ډول مبارزه کولی شو چې په هوا کې د سلفرو په سوځولو سره ایروزول [معلق ذرات] جوړ شي او هغه د لمر وړانګې منعکسې کړي. دا موضوع په اصل کې د اقلیم او پالیسۍ په ټولنو کې منعه وه، تر هغه پورې چې د نوبل جایزې ګټونکي «پاول کرټزین» په ۲۰۰۶ ز کال کې یوه ګټوره علمي مقاله خپره کړه. ورپسې په (۲۰۰۹ز کال) کې د سلطنتي ټولنې او په (۲۰۱۵، ۲۰۲۱ز) کلونو کې د متحدو ایالتونو د ملي اکاډمیو مهم راپورونه خپاره شول. په نړیواله کچه د څېړنې د تمویل بودیجه په کال کې تر ۱۰ میلیون ډالرو کمه ده. د لمریزې جیو انجنیرۍ په برخه کې تر دې دمه نږدې په ټولو څېړنو کې کمپیوټري ماډل جوړونه یا لابراتواري ازمایښتونه شامل وو او د لا ډېرو څېړنو د تمویل لپاره غوښتنې ډېرې دي، ځکه له دغه علم په اړه کمزوری درک موجود دی. یوازې څو بېروني ازمایښتونه او تجربې شوې دي. په وروستیو کلونو کې د متحدو ایالتونو ولسمشرۍ ته نوماند «انډریو یانګ» د اقلیم په اړه په خپله پالیسۍ کې د لمریزې جیو انجنیرۍ د څېړنو لپاره بودیجه شامله کړه او د یوه بيړني انتخاب په توګه یې د احتمالي کارولو وړاندیز وکړ. د هاروارډ پوهنتون په ګډون لویو اکاډمیکو انستېتیوتونو د لمریزې جیو انجنیرۍ په برخه کې څېړنې پيل کړې. په ۲۰۲۱ زکال کې د متحدو ایالتونو د علومو، انجنیرۍ او طب د ملي اکاډمۍ راپور د لمریزې جیو انجنیرۍ په برخه کې د پنځو کلونو لپاره د څېړنو ابتدايي پانګونه له ۱۰۰ تر ۲۰۰ میلیون ډالرو پورې وړاندیز کړې ده.
د اغېزناکتیا او اغېزو شواهد
د متحدو ایالتونو د علومو، انجنیرۍ او طب د ملي اکاډمۍ د ۲۰۲۱ زکال راپور وايي: "موجودې څېړنې ښيي چې لمریزه جیو انجنیري ښايي د سطحې تودوخه راکمه کړي او په احتمالي ډول هغه خطرونه زیات کړي چې د اقلیمي بدلون له امله رامنځته شوي دي (مثلاً د اقلیم د اوج له ټکو څخه د تېرېدو مخنیوی کول، تر څو د اقلیم مضرې اغېزې راکمې کړي)."
په ټولیز ډول ګلخانه‌يي ګازونه ټوله سیاره ګرموي او تمه کېږي چې د ورښت نمونې په متغیر ډول هم له ځايي نظره او هم له زماني نظره د ورښت له ډېرېدو سره بدلې شي. ماډلونه څرګندوي چې لمریزه جیو انجنیري دغه دواړه بدلونونه جبرانوي، خو د تودوخې لپاره تر ورښت اغېزناک دي. تر صنعت وړاندې کچې ته په بشپړ ډول د نړیوالې متوسطې تودوخې د بېرته راګرځولو لپاره د لمریزې جیو انجنیرۍ کارول د ورښت بدلونونه تر اندازې ډېر اصلاح کوي. دا کار د سیارې د وچېدو یا وچکالۍ د ادعاوو لامل کېږي، خو دا کار د لمریزې برېښنا د انجنیرۍ په شدت (یعنې وړانګیز اجبار) پورې تړاو لري. سربېره پر دې د خاورې رطوبت د اوسط کلني ورښت په پرتله د نباتاتو لپاره ډېر مهم دی. دا چې لمریزه جیو انجنیري تبخیر را کموي، د خاورې د رطوبت بدلونونه د اوسط کلني ورښت په پرتله په ډېر دقت سره جبرانوي. د اقلیم له بدلونونو سره سم د تودو سیمو د موسمي بادونو شدت ډېرېږي او له لمریزې جیو انجنیرۍ سره کمېږي. د تودو سیمو د موسمي بادونو په شدت کې خالص کمښت ښايي د لمریزې جیو انجنیرۍ په متوسطه استفاده کې څرګند شي، که څه هم تر یوې اندازې پورې یې پر انسانانو او ایکو سیستمونو باندې اغېزې د موسمي باد له سیستم څخه بهر تر ډېره په خالص ورښت سره کمېږي. دا کار د هغو ادعاوو لامل شوی چې د لمریزې جیو انجنیرۍ «د اسیا او افریقا د اوړي موسمي بادونه ګډوډوي» خو اغېز یې په ځانګړي اجرايي رژيم پورې اړه لري.
نيون
نيون (په انگرېزي: Neon) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Ne سمبول او ۱۰ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
NE
NE کیدای شي چې وي:
زوریخ
زوریخ کانتون (زوریخ ښار) په الماني Zürich) د سویس هیواد لوی او ګڼ نفوسه ښار دی چې د آرګو او سنګالن کانتونونو ترمنځ موقیعت لري. په یاد ښار کې رسمي ژبه الماني ده او ۰۰۰'۳۷۱'۱ وګړي لري. د زوریخ مساحت ۷۲۹'۱ کیلومتر مربع دی.
کندهاریان
کندهاریان يا کندهاريان او يا ھم (د کندهار خلګ) او يا بيا (کندهاري وګړي) د کندهار ولايت د ټولو وګړو لپاره کاريدونکی سرليک يا نوم دی. که څه هم کندهاریان د لوی کندهار و ټولو وګړو ته ويلای سو، خو وسمهال خبره يوازې تر کندهار ولايت پوﺭې محدوده ده. په لاندې ليسټ کې د کندهار ولايت د هغو خلګو خبره هم سوې ده کوم چې په کندهار کې نه دي زېږېدلي خو پلرني ټاټوبی (د پلار او نيکه د پیدایښت سېمه) يې کندهار ولايت وو. دلته نومول سوي خلګ په مختلفو برخو لکه؛ جورناليزم، سياسي، دولتي، پوځي او داسې نورو برخو کې دندې ترسره کړي دي او يا يې هم ترسره کوي.
پخوا يو وینا وه; "چي کندهار يې ونيوی، نو افغانستان يې ونيوئ" کندهاریانو د ډېرو حکومتونو د مشرانو په توګه دندې ترسره کړي دي، چي لومړی پښتون باچا میرویس خان، تر ټولو تکړه پښتنه مېرمنه ملالۍ میوندۍ، د طالبانو د واکمنۍ بنسټ اېښودونکی ملا محمد عمر مجاهد، د افغانستان تر ټولو اوږد مهاله ولسمشر حامد کرزی د افغانستان اوسنی لومړی وﺯير ملا محمد حسن اخوند او د طالبانو اوسنی اميرالمؤمنين يې يو څو ښه مثالونه دي.
۱۹۹۶-۲۰۰۱ طالبان
(د تجارت وزير) رئیسان(تر وزيرانو کښته)؛
ښځينه سياستوال
په کندهار وسمهال هم د ښځينه سياستوالو کمي ده، خو هرڅه چي وي لاندې يې وګورئ.
مجاهدين
ډېری مجاهدين په نورو برخو کي هم فعاله وه، که يې نوم دلته موجود نه وي نو شايد د وزيرانو، سياسي مشرانو يا په کوم بل لړليک کي يې نوم موجود وي. د مثال په توګه د ملا محمد عمر نوم د مختلفو سیاستوالانو په ليسټ کي دی. ځکه هغه يواځي مجاهد نه بلکي يو ملي او د نړیوالي کچي مشر وو.
جورنالیسټان، شاعران او لیکوالان
عبدالهادي ريشا‌ء(ليکوال، سياستوال)
بارکزي پښتانه مشران
د پښتون قوم بارکزۍ ډله د کندهار څخه پیل سوه، ددې وروسته بیا امير دوست محمد خان په ١٨٣٧ زيږديز کال کې په افغانستان کې دبارکزيو د واکمنۍ بنسټ کيښود. او بيا د همدغو بارکزیو څخه ډېر واکمنان پاته سول، نو ځکه چي د بارکزي قوم شاوخوا ټوله وګړي که څه هم په کندهار کې نه دي زېږېدلي خو کندهاریان دي او ځينې يې لاندې توګه دي:
دفاکتو مشران
کندهار ولايت په بېلابېلو وختونو کي د هيواد په کچه ډېر شمېر دفاکتو مشران لرل، چې ځينې يې په لاندې توګه دي.
د کوکا کولا شرکت
وېشنيزه:کولا کولا
د افغانستان ولسي جرگه
افغانستان ولسي جرگه د افغانستان د دوه ايوانونو څخه يو دی کوم کې چې قانون جوړيږي۔د ولسي جرگې غړي ولس د خپل ووټ په لاره ټاکي۔
وېشنيزه:افغانستان
بووېټ ټاپو
بوویتویا ټاپو (نارويژي ژبه: Bouvetøya ) د انټارکټیک دایرې لاندې یوه اورغورځوونکې سيمه او بې استوګنې ټاپو دی.
جغرافيه
بووېټ ټاپو په نړۍ کې تر ټولو لېرې ځای دی. دې ته تر ټولو نږدې نقطه د ملکې ماود سيمه ده، چې د بووېټ سویل څخه 1600 کیلومتره څخه ډېر دی او شړه ځمکه ده.
بووېټ د کیپ آف ښه امید ( سویلي افریقا ) په سویل سویل لویدیز کې موقعیت لري. دا ټاپو د ناروې انحصار دی او د انټارکټیک تړون کې شامل نه دی.
د دې ټاپو 93٪ د طبیعي ګلیشیرونو پوښل شوي چې د هغې سویلي او ختیځ ساحلونه بندوي. بووېټ هیڅ بندر نلري او دې ته د رسېدو ترټولو اسانه لاره د کښتۍ څخه د چورلکو په واسطه ده.
د دې ټاپو تر ټولو لوړه نقطه اولاوتوپېن ( چکاد اولاو) نومیږي، چې 935 متره لوړ دی. دا ټاپو د پینګوین، سمندري مرغانو او سمندري مرغانو کور دی.
تاریخ
د بوویس ټاپو د 1739 کال د جنورۍ په لومړۍ نیټه د فرانسوي کښتیو اییل او ماری قوماندان ژان بپټیسټ چارلس بیویس دی لوئسیر لخوا کشف شو. بیوویس د دې توان نه درلود چې د ټاپو په شاوخوا کې سفر وکړي، او ایا دا ټاپو و یا د براعظم برخه د اوږدې مودې لپاره ناڅرګنده پاتې وه.
دې ټاپو ته بل سفر د انډربي شرکت د حیلو کښتۍ د کپتان لخوا و چې په 1808 کې هلته ورسید ، مګر پخپله ټاپو ته نه و رسیدلی.
که څه هم دا ټاپو غیر آباد دی، دا د .bv په نوم یو انټرنیټ ډومین لري چې نه کارول کیږي.
حوالې
وېشنيزه:تړلې سيمې
پښتو /ی/ ګاني
په پښتو املا‌ء کي د /ی/ ګانو سمه کارونه د غلطیو او اشتباهاتو مخه نیسي. سم استعمال ئې د متن د ویلو په وخت کي د تلفظي او مانیزي ستونزو مخنیوی کوي. د /ی/ ګانو سم استعمال نه یوازي دا چي لوستونګي له تیروتونو څخه ژغوري بلکي د دغي ژبي په ګرامري جوړښت کي هم لوی ځای لري. د ځینو /ی/ ګانو په استعمال سره مفرد او جمع حالتونه ټاکل کیږي. د نومونو اصلي او مغیره حالتونه په /ی/ ګانو معلومږي. د امر او عادي حالت زماني افعال د /ی/ ګانو په ذریعه ښوول کیږي.
پښتو /ی/ ګاني پنځه بېل بېل ږغونه دئ. له دې جملې څخه ئې دوې واول او پاته درې ئې غبرګ (دیفتونګونه) دي.
نرمه، بې ټکو يا نارینه /ی/=ay
دا /ی/ له دوو ږغونو څخه جوړه شوې ده. یعني یو غبرګ ږغ (دیفتونګ) دئ، چي یو ږغ ئې خپلواک او بل ئې نیم واک دئ.
د استعمال ځایونه ئې په لاندي ډول دي.
'''‌أ. '''د مفرد مذکر نومونو په پای کي راځي؛ لکه: سړی، منګی، لرګی او داسي نور.
'''‌ب. '''په ځينو نسبتي صفتونو کي هم راځي؛ لکه: کندهاری، کابلی، هلمندی او نور....
'''‌ج. ''' په هغو فعلونو کي هم راځي، چي د مفرد مذکر نوم لپاره ګردان سوي يا اوښتي وي؛ لکه: احمد ډېر ځورېدلی دئ. محمود ډېر کړېدلی دئ. لاس مي سوځېدلی دئ. او داسي نور....
'''‌د. ''' د هغو نومونو او صفتونو په پای کي هم راځی چي په (i = ay) پای ته رسېدلي وي؛ لکه: ځای ، چای، پای، خوشحالېدی، راتلای او نور...
څرګنده، لنډه، یا معروفه /ي/=i
دا /ي/ يو خپلواک ږغ دئ. دغه /ي/ په پښتو متن کي ډېر کاريږي،
د استعمال ځايونه ئې دا دي:
'''‌أ. ''' د هغو مفردو نارينه نومونو د جمعي له پاره راځي، چي په نارينه /ی/ پای ته رسېدلي وي؛ لکه:
سړی                     سړي
زمری                   زمري
لرګی                    لرګي او داسي نور..
‌ب.  د هغو مفردو نارينه نومونو د مغيره يا اوښتي حالت لپاره راځي، چي په نارينه /ی/ پای ته رسېدلي وي؛ لکه:
سړی کار کوي. سړي کار وکړ.
بريالی درس لولي. بريالي درس ولوست.
'''‌ج. ''' په يو شمېر کسبي نومونو کي چي د يو کسب ښکارندويي کوي هم کاريږي؛ لکه: ډولچي، موچي، توپچي، دوبي، جارچي او نور...
'''‌د. '''په يو شمېر فعلونو کي په تېره بيا د حال زمانې په فعلونو کي هم استعمالېږي؛ لکه: ځي، راځي، خوري، کړي، څښي، وړي، لولي، ناڅي، پاڅي او نور...
اوږده يا مجهوله /ې/ = é
دا /ې/ هم يو خپلواک اواز واول دئ، چي په پښتو کلمو په تېره بيا په ښځينه نومونو کي زيات کاريږي. د استعمال ځايونه:
'''‌أ. ''' دا ښځينه /ې/ د هغو مفردو مونثو نومونو له پاره کاريږي، چي په زور (a) پای ته رسېدلي وي او خج د کلمې پر وروستۍ څپې وي؛ لکه:
ډاکټر زلمی زابلي
ډاکټر زلمی زابلي په ۱۳۵۹ل کال کې د حربي ښوونځي د لېسې څخه په لومړۍ درجه فارغ شوی چې د زده کړو حرص  دې ته اړ کړڅو لوړې زده کړې هم وکړي،په همدې موخه يې د کانکور په ازموینه کې کډون وکړ او د کابل پوهنتون طب پوهنځي ته بریالی شو.
د پوهنتون  له فراغت  څخه وروسته  یې د سردار محمد  داود خان  په روغتون کې د جراحي ډاکټر په توګه په دنده پیل وکړ چې له دې وروسته  بیا د کندهار په( ۱۵۰) بستریز روغتون کې د ریېس په توګه په دنده وګمارل شو،چې له دې وروسته یې بیا د زابل د عامې روغتیا د ریېس په توگه دنده ترسره کړه او له وروستۍ دندې مخکې يې  د یوه شخصي جراحي روغتون مسوولیت هم ترسره کړی دی.
د هېواد د پخواني جمهور ریېس حامد کرزي  د حکومت له لومړۍ دورې څخه وروسته د خلکو په غوښتنه او د ټولنې د اړتیا په اساس د زابل ولایت څخه یې ځان د سنا مجلس ته نوماند کړ چې لا هم د یولسو کالونو دندې ترسره کولو سره ، د سناتور په توګه دنده ترسره کوي.
د زده کړو سره د بې سارې مینې او د هېواد وضعیت ته په کتو سره بیا هم سناتور زابلي په ترسره کړو زده کړو بسنه ونکړه او په کاردان پوهنتون کې يې د حقوق او سیاسي علومو پوهنځی پیل کړ چې په یاد پوهنتون کې د څلورو کالونو لپاره عمومي اول نمره پاتې شو او له هغې وروسته یې بيا د کابل پوهنتون د حقوقو او سیاسي علومو په پوهنځي کې د پالیسۍ او عامه ادارې په رشته کې د ۱۳۹۴ څخه  تر  ۱۳۹۵د ماسټرۍ تر کچې زده کړې وکړې چې دا يې  د طب پوهنځي له ماسټرۍ سره دوهمه ماسټري شمېرل کېږي.
۱۸۳ (عدد)
۱۸۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۸۲ څخه  مخکي او د ۱۸۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۸۳:
په کلینډر کې
۱۸۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۸۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
علي جواد چنگېزي
مېجر علي جواد چنگېزي پاکستانی هزاره جگړن و چې د تورخم سرحد باندې د ۲۰۱۶ز کال د جون میاشت په ۱۲مه نیټه پیل شوې جگړه کې د افغان ځواکونو له خوا په نښه شوی و، چې لومړی ټپي شو او پېښور روغتون ته د لېږدولو پر مهال یې لاره کې ساه ورکړه او ووژل شو.
مخېنه
مېجر علي جواد چنگېزي د بریگیډېیر خادم حسین زوی و چې له آره دا خادم حسین د هزاره توکم له جرغي سب توکم څخه و او د افغانستان د غزني بهسود ولسوالۍ اوسېدونکی و. خادم حسین د روس پر ضد جگړه کې د شیعه هزاره ډلگیو تر چتر لاندې خپلو مبارزو ته دوام ورکړ و. مېجر علي جواد چنگېزي وروستیو کلونو کې د پاکستان کوېټې ښار ته گډه شوی؛ هورې د پاکستاني څارگرو ډلو ته جذب او د پوځ لیکو ته جذب شو. چې په دې دور کې یې وروستۍ دنده د ۲۰۱۶ز کال په تورخم کې ترسره او د افغانستان پر ضد جگړه کې لومړۍ لیکې ته راودانگل چې په همدې جگړه کې د افغان ځواکونو له خوا مرگونی گوزار ورکړ شو او د همدې گوزار له وجې پېښور روغتون ته پر لاره خپل ژوند له لاسه ورکړ. د چنگېزي وژنه لومړنۍ رسمي تلفات دي چې پاکستاني اړخ یې رسما اعلانوي.
جنازه
دده مړی له پېښور څخه د کوېټې خالد هوایي ډگر ته ور وړل شو چې له هغه ځایه د شیعه گانو امام بارگاه ته یوړل شو، دویم ځل جنازه کې یې د بلوچستان اعلی وزیر نواب ثناء الله زهري، د بلوچستان امنیه قومندان میجر جنرل شیر افگن، وفاقي وزیر سرحدي امورو متقاعد جنرال قادر بلوچ، ایالتي وزیرانو او ایالتي پارلماني غړو گډون کړی و.
تړلې لیکنې
تورخم
ضیاء الرحمن خوږیاڼی
شهید ضیاء الرحمن خوږیاڼی د افغان سرحدي ځواکونو سرتېری و چې د ۲۰۱۶ز کال د جون میاشټې په ۱۲ نیټه د پاکستاني ځواکونو له خوا پیل شوې جګړې کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
جنازه
د شهید خوږیاڼي جنازه د جون میاشت په ۱۳مه نیټه د ننګرهار عامې روغتیا روغتون څخه د شېرزي لوبغالي پر لور ۹ بجې سهار د یو لړ پوځي مراسمو په ترڅ کې وخوځول شوه او د هېواد له ګوټ ګوټ څخه راغلو زرګونو ولسونو په شتون کې یې جنازه ترسره او مړی یې خپل پلرني ټاټوبي خوږیاڼو ته ولېږدول شوه.
ايتر
سريزه الحمدالله رب العلمين o والصلوة والسلام على سيدالمرسلين محمدوعلى اله واصحابه اجمعين o دلوې لايزال خداې (ج) شکر اداءکوم چې زمونږ ګران ،جنګ ځپلې هيواد افغانستان يوځل بيادپر مختګ او بيا رغونې په لور روان ګورم .دا ټولې نړۍ ته څرګنده د ه چې د يوې ټولنې  پرمختګ د علم په پوهې پورې اړه لري ،هغه ټولنې چې دښوونې اوروزنې په لوړو او بشپړوامکاناتو سمبال اوسي،دخپل هيواد ډيرې ستونزې يي دعلمي تکنالوجۍ د پرمختګ له کبله حل کړي اودهغي ټولنې وګړي دهوسا اوبسيا ژوندلرونکې وي ، د دې پرمختګونو لپاره بايد په هيواد کې درسي منظم پروګرامونه ،کتابتونونه ،مجلې،لابراتوارونه ،فابريکې ،عملي او نظري درسونه  وجود ولري. نولدې کارونو سره سره جوخت زه هم دښوونې اوروزنې پوهنځي دڅلورم کال محصل او دلوړو زده کړو دقوانينوله مخې ماته هم ديوې کوچنۍ رسالې (مونوګراف) دليکنې ضرورت وؤچې دکيميادڅانګی له خوا د دی ليکنی موضوع د ايترونو تر عنوان لاندې د محترم استاد الحاج پوهنوال محمد نبي خان (مددي) تر سالمې لارښونې لاندې راکړ ل شوه په نومړی موضوع کې مې ايترونه په بشپړ ډول تشريح کړي دي او ددې په څنګ کې دايترونو مرکبات ، دايترونو فزيکي او کيمياوي خواص ،دايترونو نوم ايښودنه او په اخر کې په روزمره ژوند کې دايترونو استعمال او صنعتی اهميت باندې هم رڼا اچولی ده. ترډير زيات حده مې کوشش کړی دی چې د نويو او تازه ماخذونو څخه ګته پورته کړم او د مينه والو هم مسلکو لپاره يی د امکان ترحده په زړه پوری او قناعت وړ مضمون وګرځوم. دښوونې او روزنې د پوهنځي دقدرمنو استادانو او په ځانګړی توګه دکېميا دهغو استادانو څخه  په پښتنې مينه مننه کوم کومو چې زما په علمي روزنه کې خپله افغانی اوا سلامی وجيبه ښه څرګنده کړی په تيره بيا دخپل قدرمن لارښود استاد محترم پوهنوال محمد نبي خان (مددي) څخه چې ماسره يی نه ستړی کېدونکې مرستی کړي دي دزړه له کومې او په ډيرو ادبي ولولو مننه کوم. په درنښت عتيق محمد حسام
کال ۱۳۹۲  ثور
ايترونه او د هغوی اهميت Ethers ايترونه هغه عضوي ترکېبونه دي چې د دوو هايدرو کاربنونو راډيکلونه د يواتوم اکسيجن په  دي او د نوموړي فرمول له  مخې R  عضوي  پاتې  شوني يا عضوي  بقيې کېداي شي  چې  سره  مساوي او يا مختلف النوع  وي.
که دوه  گروپونه  د الکايل د اکسيجن سره  نښتي وي، نو ساده  ايترونه  لاس  ته راځي  په   هيپتايل  او  نور اخيستلى  شي. چې بيلګې  په  لاندې  ډول  دي :
ارينونه (Arenes)  د اروماتيک هايدروکاربنونه  دي لکه  بنزين،تولوين (تولول) او نفتالين د   نفتايل او داسې  نور اخيستلي  شي. ايترونه کولى شو چې د اوبو د اخيستلو په څير اټکل کړو لکه څنگه  چې  د اوبو په ماليکول کې دوه  اتومه  هايدروجن  د کوم عضوي  راډيکال  سره  تبديل  شوى  وي  او يا دا چې په الکولوکې د هايدروکسيل ګروپ  هايدروجن  کوم عضوي  راډيکال سره  تبديل  شوى  وي. لکه نو ويلى شو که د الکولو او ايترو عمومي فرمول يو د بل سره پرتله کړو نو ليدل کېږي چې  که  د هايدروجن  يو اتوم  د R د يوي  عضوي  پاتې  شونی په  وسيله  تبديل کړو، ايترونه  توليديږي. د هر ايتر نوم د هغه د عضوي  پاتې  شونی  يا پاتې  شونيو  د نوم او  ايتر د کليمې  څخه  اخيستل  يا  جوړ  شوی  وي. دايترونو نوم ايښودنه : Nomen cloture of ethers په ايتروکې دوه ډوله نوم ايښودنه لروچې په لاندې ډول دي. Common Names (Alky Alkyl Ether Names	IUPAC Names (Alkoxy Alkane Names
الف:معمولي نوم  ايښودنه(Common names) : څرنګه چې د ايترونو  وظيفه  يی  ) دی  په  معمولي  نوم  ايښودنه کې له  هغه  څخه  نوم  اخيستل  شوي  نه  دي  داسې  نوم  ايښودنه  کېږي  چې  لومړي  د    ايترو نو  ډول  ته کتل کيږي که چيرې ايترونه متناظر وی نو د کاربنو د شمير له مخې يې د ډای  الکايل ايتر په  وزن  نوموو لکه :     او که چير ايتر غير متناظر وي يعنې د اکسيجن دواړه خوا الکايل راديکلونه يې سره يوشان نه وي نو د نومولو لپاره يې د الکايل  راديکل دنوم لومړی توری د انګليسي ژبی د الفبا د تورو په ترتيب وايو په دی معنی که چيرې د کوم الکايل راديکل  د نوم  لومړی توری د انګليسی ژبې په الفبا ترتيب کې مخکې وي نو دهغه الکايل نوم لومړی  وايو او بيا بل وايو لکه :
د افغانستان ډيموکراتيک جمهوريت
وېشنيزه:د افغانستان پېښليک
ايتر
که چيری د ايترونو فارمول کې الکايل راديکل د ايزومير شکل ولری نو د ايزو الکايل ايتر يه وزن يې نوموو لکه : (ب) د (IUPAC)International Union of pure Applied Chemistry      يا تجربی او خالصې کېميا د نړيوالې اتحادې  نوم ايښودنې په اساس د ايترو نوم يښودنه. او داسې نور د بين الملي سيستم په طريقه کې د ايترونو عمومي نوم (Alkoxy ) الکوکسي الکان دی په دې توګه چې لومړی د ايتری مرکب د وظيفوي ګروپ اکسيجن دواړه خواوو ته د کاربنو شمير ګورو د کوم خوا چې د کاربنو شمير لږ وی  هغه  الکايل د وظيفوي ګروپ اکسيجن سره يوځای د الکوکسی په نوم يادوو او د اکسيجن په بله خوا کې چې د کاربنو شمير يې زيات وي د کاربنو د شمير له مخې يې د الکان په وزن  نوموو نو ټوليز نوم  يې الکوکسي  الکان  شي لاندې مثال به ستاسو سترګې روښانه کړي. که چيری ايترونه معوض لرونکې وي نو د ايوپاک  بين المللي سيستم له مخی يې  په  لاندي  ډول  نوموو. لومړی – د ډيرو کاربنو لرونکي الکايل راديکال د اصلي هايدرو کاربن الکان په نوم ټاکو. دويم- د لږو کاربنو لرونکي راديکال د اکسيجن سره يوځای د الکوکسی په نوم پريږ دو په ټاکل شوي اوږد ځنځير اصلي هايدرو کاربن  په کاربنو لمبرليکو او لمبر له هغه اړخه پيل کوو چې الکوکسی ګروپ  ته نږدې وي. د نوم اخستلو لپاره يې لومړی د معوضونو لمبرونو او نومونو او بيا د الکوکسی د اړوند کاربن لمبر بيا د الکوکسی نوم لکه ميتوکسی،ايتوکسی او نورو  وايو او په اخر کې  د اصلي هايدرو کاربن د کاربنو د شمير له مخې يې نوم د  الکان په  وزن  وايو لاندې مثالونه به ستاسو  ذهن روښانه کړي.
نوټ : کېدای شي چې يوډول اروماتيک  پاتې  شوني  او  بله   اليفاتيک وي لکه.
د ايترونو ايزوميرونه ايزومير(Isomer) هغه کيمياوي مرکبات چې لرونکي ديوشان ماليکولي وزن اويوشان عناصر په خپل ترکيب کې ولري مګرپه ساختماني (مشرح فارمول کې سره فرق ولري دايزومير په نوم ياديږي او دغه پيښه ته په کيمياکې ايزوميري (Isomerism) وايي چې علت يې دمختلفو اتومونوترتيب په ماليکول کې وي دلته پکارده چې دايزومير په لنډ ډول مطالعه کړو. نظر دمختلفو اتومونو ترتيب په يوماليکول کې عمدتا ايزوميرونه په دوه قسمه مطالعه کېږي. ساختماني ايزوميرونه (Structural isomerism) الف : ساختماني ايزوميرونه (Structural isomerism) دمختلفواتومونوو ترتيب په يوماليکول کې او صرف نظرد دوي فضايي موقيعت څخه د ساختماني ايزوميرونوپه نوم ياديږ.ي ياپه بل عبارت ساختماني ايزوميرونه عبارت دهغه مرکباتو څخه دي چې عين ماليکولی فارمول ولري مګرپه ساختماني او کيمياوي خواصو کې فرق وي او ساختماني ايزوميرونه په لاندې برخو ويشل شوي دي . A – ايزوميری پوزيشن (Position isomerism) په دغه ايزوميری کې همچنان مختلف کيمياوی مرکبات چې عينی ماليکولی فارمول ولری مګردوظيفوي ګروپونو موقعيت دکاربن په اتومونو باندې يوله بل سره فرق ولري لکه.
B- فنکشنل ايزوميري (Functional isomerism) هغه مرکبات چې عينی ماليکولي فرمول ولري مګرپه کاربنونوباندې مختلف وظيفوي ګروپونه ولري لکه. C - ميتاميري هغه مرکباتو ته ويل کېږي چې عينی ماليکولي فارمول ولري مګر دکاربنونوتعداد دوظيفوي ګروپونوپه دواړه خواو کې مختلف وي لکه. ستريوايزوميرونه (stereo isomerism) Stereo يوناني کلمه ده چې د جامدو او کلکو توکو په معنا ده نو(stereo isomerism)پرهغو مرکبونوپوری اړه لري چې کلک فضايی جوړښت ولري او د هغوی هندسي شکل په فضا کې بدلون ونه مومي په دغه ايزوميري کې همچنان مرکبات عينی ماليکولي فارمول لري مګردوظيفوي ګرپونوترتيب په فضاکې سره فرق لري مثال ګلوکوز،ګلکتوز او منوزچې درې واړه عينی ماليکولي فارمول او وظيفوي الديهايدي ګروپونه دي مګر دهايدروکسيل (OH) ګروپونوترتيب په فضا کې سره فرق لري.
1mole                                              mole 0.2 mole                                                n
که چېرې تيزابو مقدار  زيات  وي اوبه او الکايل  هلايد (R-X) توليدوي.
نوټ : د.ايترونو او هايدرو هلوجنيدونو دتعامل نهايی محصولات دالکايل هلايدو او اوبوڅخه عبارت دي.
ايترونه د اوبو سره تعامل کوي او دوه ماليکوله الکول جوړوی لکه. پورتنی تعامل د ګوګړو د نريو تيزابو په شتوالي کې ترسره کيږی او يو جمعي تعامل دی. په شتوالي کې ډای ايتايل ايترو سره تعامل کوي ايتايل استيت او ايتايل کلورايد جوړوي. سره تعامل کوی الکايل کلورايد جوړوی. دلته بايد په پوه شو چې که ايترونه متناظر وی نو يوډول الکايل کلورايد جوړيږي او که غير منتاظر وي نو دوه الکايل کلورايد جوړيږي بيلګه يې په دې ډول ده. ) ايونونو په واسطه د ګوګړو د غليظو تيزابو په شتون کې بيرته تجزيه او په عادي ايترو تبديليږي.
اروماتيک ايترونه دپورتني تعامل په شکل په ډير اسانی په فينول بدليږي. په اروماتيک ايترونو کې تعويضي تعاملات هم د بنزين په کړۍ کې ترسره کېږي. . د ايترنو لاسته راوړنه( preparation of Ethers ) په لابراتواري طريقه کې د الکولو د دوه ماليکولوڅخه يو ماليکول اوبه د يوی او به جذبوونکې  تودوخي په شتوالي کې وباسي او ايتر لاس ته راوړي د بيلګې په توګه که چيری ايتايل الکول د  ته ورسو ډای ايتايل ايتر به د لاندې کيمياوی معادلې له مخې په لاس راشی. د Williamson Ether synthesisپه طريقه : انګليسي عالم ويليم سن سوديم الکوکسايد او د الکايل هلايد سره يو ځای کړل او ايتر يې لاسته  راوړل چې عمومی معادله يې په دې ډول ده.
که چيری وغواو يو مطلوب ايتر په دې طريقه لاسته راوړو نو بايد داسی مرکبونه سره يوځای کړو چې په  سوديم الکواکسايد کې د مطلوب ايتر يو او په  الکايل هلايد کې بل راديکل موجود وی لکه د ايتوکسي بيوتان د استحصال لپاره په  لاندې ډول عمل کوو. ډاى ايتايل ايتر د تودپه وخې په   130C°کې د  H2SO4 سره د ايتانول ( په اضافي حالت) د تودوخې ورکولو څخه لاس ته راځي. د ډای ايتايل ايترو لاسته راوړنه په لاندې ميخانيکت ترسه کيږې د Rwillisons په عقيده د ايتروجوړيدو کې پروتون د کټلست په توگه کار کوي چې په لاندې معادله کې ښودل کېږي: د الکولو ډى هايدريشن د تيزابو په شتون کې په ځانگړي توگه د گوگړو تيزابو په شتون کې لاسته راوړل کېږي. په پورته تعامل کې تودوخه مهم رول لري او بايد چې د تودوخې درجه د 180 c°-170 c° پوری تر سره کېږي ځکه که تودوخه د 180 c° څخه لوړه شي، ايتايل هايدروجن سلفيت لاسته راځي چې په پاى کې له هغې نه ايتلين لاسته راځي. 5-  که وغواړو القلي ايترونه جوړ کړو نو لاندې عمليه اجرا کوو: د ويليم سن په طريقه هم مخلوط ايترونه جوړيږي 6- د ايترو د لاس ته راوړنې لپاره لومړنې الکول د گوگړو تيزابو سره يوځاى کوي او لومړى الکايل هايدروجن سلفيت جوړوي ،وروسته ددی ماليکول سره دوهم ماليکول الکول يوځاى کوي او ايتر جوړوي: 7- په صنعت کې (Ether) د    (Al2O3)په شتون کې په 300 C° کې په ايتر بدلوي. په دی طريقه کې د ايترو لوى او درانه ماليکولونه لاسته راځي. ډاى ايتايل ايتر(Di ethyl ether): د ډاى ايتايل ايترکېمياوي فرمول دى. د ډای ايتايل ايتر ساختماني فرمول په لاندې ډول دی. ډاى ايتايل ايتر يوه بې رنگه مايع ده چې سوزيدونکې خوند لري مگر په ياد ولرئ چې بخارات يې د ډېر وخت لپاره تنفس نه کړئ ځکه چې يوه قوي بى سده کوونکې ماده ده او ژر فرار کوي او په 35.5 c° کې جوش کوي. په اوبو کې په لږه اندازه او په ايتايل الکول کې په هر نسبت حليږي او زيات عضوي مرکبونه په ځان کې حلوي. که چېرته داى ايتايل ايتر د اوږدې مودې لپاره د اکسيجن او نور په مقابل کې واقع شي په پر اکسايد تبديليږي چې يو بې پايښته ترکېب دى چې په شدت سره انفجار کوي او د زهريت له امله د بې هوشي په عملياتو کې خطر لرى نو بايد په سر تړلو لوښو او رنگه ښيښو کې تړلي وساتل شي. د ډای ايتايل ايترو کېمياوي خواص (Chemical properties of Di ethyl ether ): 1- د ډای ايتايل ايتر د قوي اکسيدايز کوونکې مادي په وسيله په يو تيزابي محلول کې لومړي په الديهايد او وروسته په تيزابو بدليږي. 2- ډای ايتايل ايتر د هايدرو ايوديک اسيد HI سره تعامل کوي الکول او ايتايل ايودايد جوړوي. 3- ډای ايتايل ايتر په يو تيزابي محيط کې د تودوخې په اغيزه د اوبو سره په الکولو بدليږي. ډ ای ايتايل ايترو لاسته راوړنې: په لابراتوار کې د ايتايل الکولو د دوه ماليکولونو څخه د يو ماليکول اوبو په ايستلو سره ايتايل ايتر لاس ته راځي. 2- د ويليم سن په طريقه: د سوډيم ايتليت او ايتايل ايودايد د تعامل څخه لاس ته راځي. په لابراتوار کې د ډاى ايتايل ايترو لاسته راوړني تجربه: داړتيا وړمواد چې په دې کې په کار وړل کيږي په دې ډول دي ايتايل الکول،د ګوګړو تيزاب ،شګه يا کريړ،اوبه ،انبيق ،څڅونکې (پيپت) تودوخه سنجونکې (ترمامتر) د اوبو بيکر اوږود لاستي قيف ،کاندسر،فلاسک،د ايترو زيرمه کولو لپاره استوانوي فلاسک،کارک ،د تودوخي سرچينه.
دتجربې څرنګوالی: په يو کوږ خيټور ښيښه يې نل (انبيق) کښی (150 cm3ايتايل الکول واچوئ په دغه انبيق کې تودوخه سنجوونکې او کاندنسر چې داخلي پايپ ولري نصب کړئ او د لاندې شکل سره سم يې د کاندنسر د خولې سره استوانوي فلاسک د ايترو د زيرمه کولو لپاره ونښلوئ او بيا دغه فلاسک د اوبو په بيکر کې کيږ دۍ اوس نو د انبيق پورتنۍ برخې سوري کې اوږو لاستی قيف داخل کړئ او د پيپت  پواسطه  H2SO4 څاڅکي څاڅکي پهب قيف کې اچوئ او دې کارته  دومداره په وققوي ډول دوام ورکړئ ترڅو مصرف شوي ايتايل الکول درې برخې او يوه برخه ګوګړو تيزاب استعمال شي  نو دلته بايد 50 cm3 تيزاب علاوه شي يوڅه تودوخه  پخپله جوړيږي دا محلول دی يو څه وخت  پری ښودل شي تر څو سوړ شي اوس انبيق په تودوخي سرچينې کيږدۍ او تودوخه ورکوئ کله چې ترمامتر کې تودوخه  ته ورسيږي نو د تقطير عمل پيل کيږي په دې وخت کې کاندنسر باندې يخې اوبه ور زياتي کړئ  بخار شوی ډای ايتايل ايتر د کاندنسر د منځ څخه تيريږی او په مايع بدليږي او فلاسک کې زيرمه کيږي. 170 ته ورسيږي نو ايتلين جوړ وي . پاملرنه : د ايترونو د توليد دستګاه ته  اورمه  نږدې کوئ ځکه چې اور اخلي او خطر لری حاصل شوی ايتر بايد بيرته انبيق ته داخل نشي ځکه چې قوي چاودنه منځ  ته راوړي. ايترونه او دهغې بخارونه مه تنفس کوئ ځکه چې ايترونه قوي بې سده کوونکي  دي د ډای ايتايل ايتر د استحصال  انځور.
د ايترونو د استحصال بله طريقه : که د الکايل هلايد او سپينو زرو اکسايد و محلول نه سره مخلوط کړو ايتر او د سپينو زرو هلايد لاس ته راځي دغه تعامل د لابراتوار په يو ښيښه سرته رسوي او د ښيښې د پاسه سلورهلايد رسوب کوي نو ځکه ورته د سپينو زرو پواسطه جيوه کلو تعامل يا Silver mirrore test وايي چې معادله يې دا ده. کړيز ايترونه يا عضوي اکسايدونه: کړيز ايترونه داسې اټکل کولى شی چې يو ماليکول اوبه د گلايکول څخه جدا شوي دي. د يادولو وړ ده چې يواځې  عضوي اکسايدونه کولى شي چې د گلايکولونو د ډې هايدريشن څخه حاصل شوى وى. کړيز ايترونه د  په نومونو سره ياديږي لکه:
که چېري اوکسي ايتلين اساس ونيول شي په صنعت کې لاندې مرکبونه لاس ته راځي:
نوردنېسه
نوردنېسه (په ناروېجي؛ Nordneset) د سوالبرد د پاچا کارلز سېمې د پاچا ټاپو و شمالي اړخ ته پروت يو پیل ټکی دی. دغه پیل ټکی د Bünsowbukta د شمال ختیځ خلیج پراختیا ټاکي.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
ذبيح الله شفق
ذبيح الله شفق (١٩٨٣ ز. - ١٣٦٢) (په انگرېزي: Zabih Ullah Shafaq) يو پښتون افغان ليکوال، خبريال، ژباړن او ايډيټر دی. هغه د الفت، افاق او پښتونخوا غږ مجلو پخوانی پازوال او د ټول افغان د وېبپاڼې او پيکټ PACT راډيو د خبريال په توگه هم پاتې شوی. دم مهال هغه په پېښور کې د آزادي راډيو د پښتو څانگې د خبريال په توگه دنده ترمخ بيايي.
عبدالله مقری
عبدالله مقری يو افغان سندرغاړی دی. عبدالله مقری د غزني ولايت، مقر ولسوالۍ د کوچالو د کلي اوسېدونکي ده.
شخصي ژوند
عبدالله مقری د عبیدالله مقری زوی د غزنی ولایت مقر ولسوالۍ په یوه مذهبی کورنۍ کې زیږیدلی وو، د نوموړی د کورنۍ د مخالفت سره مقری د سلګونو حماسی سندرو سره د هېواد په هره برخه کې ګڼ شمېر پلویان لرل. نوموړی د سندرو ویلو ترڅنګ شعرونه هم لیکل. د مقری زوی میر خان د خپل پلار په څیر پیژندل شوی سندرغاړی دی.
سندرې
د عبدالله مقری سندرې ترډیره پیژندل شوې دي، چې له هغې ډلې څخه یې دا مشهورې دي.
شعرونه
بابا بابا نارې وښي تا رانه غواړي د شهید ماشومان جاړي د شهید ماشومان جاړي. د عبدالله مقری د خپلو شعرونو څخه یو دی چې نوموړی د یوې حماسي سندرې په توګه هم وړاندی کړی دی.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
زينب بنت خزيمه
زينب بنت خزيمه چې د بي بي زينب په نامه هم پېژندل کېږي لومړى د عبدالله بن جحش رضى الله عنه په نكاح كي وه كله چې حضرت عبدالله رضى الله عنه د احد په غزاكې شهيد شو نو محمد رسول الله په نكاح كړه ,خو دوه درې مياشتې وروسته وفات شوه. د جنازې لمونځ يې محمد رسول الله ادا كړ، او په جنت البقيع كې خاورو ته وسپارله شوه, د وفات په مهال ديرش كلنه وه. بي بي زينب دوهمه ميرمنه وه چې د رسول الله صلى الله عليه وسلم په ژوند وفات شوه ,څنگه چې به حضرت زينب رضي الله عنها مسكينانو او بې وزلو ته ډوډۍ وركوله او نوره مرسته به يې ورسره كوله ځكه نو د ام المساكين په نامه هم ياديدله.
دا هم وگورئ
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې وېشنيزه:اسلام
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
د استعمار په اړه څو  واقعیتونه
''لیکوال : نورالحق ن. څلی''
نن ورځ په آسیا کې ډېرې جګړې په هغو مستعمرو کې پېښېږي چې برتانیې د دوهمې نړیوالې جګړې نه په وروسته کلونو کې ستومانه ، تش لاسه او پرېښودلې. د امپراتورۍ دغه شوم میراث لا تر اوسه ډېر د لیدو وړ دی او دا یو له لاملونو څخه دی چې په اکادمیکو کړیو کې ولې برتانوي امپراتوري د  جر و بحث  اساسي موضوع جوړوي. ځکه د برتانیې پخوانۍ مستعمرې نیمه پېړۍ وروسته د تاوتریخوالي او ناکرارۍ غټې سرچینې او په ناولي انډو خر کې ډوبې  دي.
منډیگک (ویبپاڼه)
منډيګک په انگرېزي: Mundigak د افغانستان او پښتونخوا په اړه يوه تاريخي وېبپاڼه ده چي په ۲۰۱۸ع کال کي يې په خپرونو پيل وکړ، دغه وېبپاڼه په پښتو، دري، اردو، عربي، فرانسوي، روسي او انگريزي ژبو هم څانګي لري.
پېښليک:
منډيګک د سردارولي پښتون زوی د ژوند د شل کلنو تاريخي يادښتونو، څېړنو او نورو اړوندو موادو ټولولو پايله ده چي اوس ئې د [منډيګک] په تاريخي نامه د يوې مالوماتي پروژې په بڼه بشپړه کړه. دې پاڼي په لومړي ځل په پښتو په ژبه [۵۵۰] د تاريخ کتابونه، تاريخي کليکسونونه، درې زره [۳۰۰۰] بېلابېل آرشيفي عکسونه او انځورونه، [۲۹۸۰] تاريخي ليکونه، سندونه، نقشې، سيکې، تاريخي اثار-ويډيو- ږغونه او نور ګڼ نور اثار وړاندي کړل.
تګلاره:
منډيګک د هيواد او نړۍ په ګوټ-ګوټ کي د تاريخ پوهانو د يوې پراخي شبکې په درلودلو سره د افغانستان د تاريخ په اړه کتابونه، سندونه، کليکسونونه، آرشيفي انځورونه، فيچرونه، څېړني، ليکونه، نقشې، سيکې، ويډيو، ږغونه او ګڼ نور مواد د هيواد د رسمي ژبو تر څنګ په عربي، انګليسي، اردو، فرانسوي، روسي او نورو نړيوالو ژبو خپروي.
ناپيلتيا:
منډيګک په بشپړه توګه يوه خپلواکه اداره ده، د نړۍ په بېلابيلو برخو کي همفکره کارکونکي لري او په هيڅ سياسي يا سوداګريزه اداره پوري اړه نه لري. منډيګک د عايد ځانګړې سرچينه نه لري، په مادي او معنوي برخه کي ستاسو لاسنیوی ورته ارزښت لري. http://www.Mundigak.com
پښتو فېسبوک پاڼه: منډيګک
دري فېسبوک پاڼه: منډيګک
اردو فېسبوک پاڼه: منډيګک
انګليسي فېسبوک پاڼه:منډيګک
عربي فېسبوک پاڼه: منډيګک
پښتو /ی/ ګاني
کاسه                      کاسې
وړانګه                   وړانګې او داسي نور...
‌ب. د پورتنيو مفردو ښځينه نومونو مغيره يا اوښتي حالت هم په دغه /ې/        سره ښوول کيږي؛ لکه:
اصلي حالت              اوښتی حالت
پلوشه درس لولي. پلوشې درس ولوست. او داسي نور...
'''‌ج. ''' په ځينو مفردو ښځينه نومونو کي استعماليږي؛ لکه: مستې، ادې، شلومبې او نور...
'''‌د. '''په ښځينه ضميرونو کي هم استعماليږی؛ لکه: دې هغې او نور...
ښځينه يا زورکيواله /ۍ/ = əy
دا /ۍ/ يو غبرګ ږغ دئ. يعني له دوو اوازونو څخه جوړه ده.چي لومړی ئې خپلواک او دوهم ئې نيم واک دئ.د استعمال ځايونه:
'''‌أ. ''' د ځينو هغو نسبتي صفتونو د جمعي او مغيره حالت له پاره راځي، چي په څرګنه /ي/ پای ته رسېدلي وي؛ لکه:
اصلي حالت                   مغيره يا اوښتی حالت
خوښي                         خوښۍ
دوستي                         دوستۍ
خوشحالي                      خوشحالۍ
مثال: د احمد او محمود تر منځ دوستي ده.
د احمد او محمود د دوستۍ مزه نسته.
‌ب. د مفردو مونثو نومونو په پای کي راځي، لکه: خولۍ، هیلۍ، ګلالۍ او.
همزه لرونکې /ئ/ = əy
دا هم يو غبرګ ږغ دئ او له زورکۍ والي /ۍ/ سره ئې په سکښت، جوړښت او تلفظ کي هيڅ توپير نسته.
زورکۍ واله /ۍ/ په نومونو کي استعماليږي او همزه لرونکې /ئ/ په فعلونوکي استعماليږي.
د همزه لرونکې /ئ/ د استعمال ځايونه:
'''‌أ. ''' اکثره د امر او نهي فعلونو په پهی کي راځي؛ لکه: کښېنئ ، ولاړسئ ، وخورئ ، مه خورئ ، مه ځئ او داسي نور...
ايتر
د ايترو د کاروونې ځايونه ايتر په روغتونو کې د جراحي په وخت کې د بې هوشه کوونکې مادې په حيث کارول کېږي، هغه ايتر چې ددې هدف لپاره کارول کېږي بايد ښه تصفيه شي چې د ناروغانو د مړيني سبب نشي او هم هغه ايتر چې د بيهوشي لپاره کاروول کېږي بايد زيات وخت ورباندې تير شي او بايد ښه وساتل شي. څرنگه چې ايترونه ډېر عضوي مرکبونه په ځان کې حلوي نو که عضوي مرکب په اوبو کې حل شوي وي کولى شو چې د ايتر په وسيله يې جلا کړو، په دې نوموړي محلول باندې ايتر ورډيروو او ښه يې ښورو او بيا د اوبو طبقه د ايترو د طبقې څخه د تفريقي قيف په وسيله جلا کوو.
.
دايترونو پراوکسايدونه چاوديدونکي دي او په تيره بيا که هغوی د تودوخې تر اغيزې لاندې راشي ډير ژر چوي دا چې ايترونه په کيمياوي تعاملاتی چاپيريالونو کې په تيره بيا د حل کوونکو په توګه ډير زيات پکاريږی نو د پام وړ خبره دا ده چې ايترونه مخکې له پکارولو څخه له پراوکسايدونو  د محلولونو په مرسته ومينځل شي. د ايترونو له ډلې څخه دای اايتايل ايتر(اايتايل ايتر)چې ډير ساده او د زيات پکارولو مهم ترکيب او ډير ژر اور اخلي او که د هوا سره د هغه مخلوط اورته نږدی شي نو چوي. دای اايتايل ايتر يوه بيهوښه کوونکې ماده ده چې په تيرو وختونو کې په جراحي کې ورڅخه کار اخيستل کيده د فينولونو ايترونه هم چې د خپلو ځانګړو بويونو لرونکي دي. عطرجوړولو په صنعت کې ور څخه کار اخيستل کيږي د دغه ډلې څخه د هغه ميتايل ايتر(انيزول)،اايتايل ايتر(فينيتول) نوم اخيستلای شو چې همدارنګه د حل کوونکو په توګه هم ورڅخه کار اخيستل کيږي.
هغه فينولي ايترونه چې د څنګ زنځير يې غير مشبوع وي په طبيعت کې ډير زيات پيدا کيږي لکه انيتول چې په باديانو او ايوګينول چې په لونګو کې پيدا کيږي. په همدې ډول کړيوال ايترونه هم په دې لړ کې د اهميت وړ عضوي ترکيبونه شميرل کيږي د او له اوبو سره ګډيدای شي او په لاندې ډول لاسته راځي. تترا هايدرو فوران د يوه ښه حل کوونکې په توګه په عضوي کيميا کې پکاريږي هغه کړيوال اکسايدونو) يا ايپواکسايدونو په نوم سره ياديږي همدارنګه هغوی د الکان او کسايدونو په نومونوسره هم يادوی د دې ډول ايترونو ځينې استازي دا دي . دا چې اتلين اوکسايد د دې لړۍ يو خوارمهم ترکيب دی چې زيات شمير تعاملات سرته رسوي نو ځکه په صنايعو کې ځانګړی ځای لري او همدارنګه د کيميا پوهانو لپاره په تيره بيا د عضوي کيميا پوهانو لپاره ډير اهميت وړ عضوي ترکيب ګڼل کيږي.
تيو ايتر (Di alklysulfCide) Thio ether
د ايتري مرکبونو سره د مشابهت له مخې  د Thio ايترونو مرکبونه کولای شو د مشتقات او يا د Marcaptane مرکپتان مشتق ته فکر وکړو لکه چې په هايدروجن سلفايد کې د H  دواړه  اتومونه  د  عضوي  بقيو پواسطه عوض شوي او په مرکپتانونو کې د H يو اتوم د عضوي  بقيي  پواسطه  عوض  شوي  دي  د دې  ډول مرکبو عمومي فرمولونه لکه چې مخکې وليدل شو په دې فرمول کې R کېدای شي سره مساوي او يا غير مساوي شي او د دوي نوم ايښودونه  ډاي ايتايل سلفايد (ډاي ايتايل تيو ايتر). دتيو ايتر لاسته راوړنه: ۱ – دغه مرکبونه دالکايل هلوجنيد دقلوي مرکپتيدو سره د تودوخې په نتيجه کې استحصاليږي.
۲- دالکايل هلوجنيدو د پوتاشيم سلفايد څخه دحرارت ورکولو په نتيجه کې تيو ايترونه لاسته راځي.
دغه مرکب په دوهمه نړيواله جګړه کې د (Lost) لوست تر عنوان لاندې يا د خندقونو د غاز پنامه د يو تخريش کوونکې مادې په حيث د دښمن په مقابل کې استعماليده ځکه چې د هغی بخارات تنفسي سيستم تخريش او د پوستکي په سر د ټناکي د پيدا کېدو سبب ګرځي د لوست د خنثي کولو د پاره د بليشنګ (Blishing powder) څخه کار اخيستل کېږي. تيو ايترونو خواص (Properties of Thio ether): تيو ايترونه ډير بدبويه مرکبونه دي او په اوبو کې غير منحل دي د الکايل هلوجنيدونو سره د  اکسونيم د مرکبونو د ورته والي له مخې د سلفونيم دمالګو د توليديدو سبب ګرځي  مخصوصاً ( Tri alkyl sulfonium) هغه هلوجنيد چې د تيو ايتر او الکايل هلوجنيدونو څخه لاسته راځي  کرستلي حالت لرونکي او ډير ثابت وي لکه :
دتيو ايتر او د مرکپتانونو اکسيديشن :
دالکايل سلفونيک اسيد عمومي فرمول دی او د دې کورنۍ سيستماتيک نومونه عبارت دي له
او داسې نور د سلفونيک اسيد عالي مرکبونه د پاکوونکې مادې په حيث او يا کلسيمي مالګی په  اوبو کې منحل دي نو له همدې کبله دغه  صابونو په  سختو اوبو کې هم استعماليږي. په موجوديت په اسانۍ سره په سلفو نو تبدليږي مثلاً لاندنې معادله کې .شته ډای ميتايل سلف اوکسايد (Di methyl sulfoxid) چې په پورتنۍ طريقې سره استحصاليږي  دي دغه مرکب د اوبو ،الکول،اسيتون ،کلوروفارم او بنزين سره مخلوط  کېږي  خو د پارافين  په اوبو کې نه حليږي نو له دي کبله د دې مرکب څخه د يو ښه  محلل  په  حيث د (P.V.C) پولي  وينايل  ګلورايد او پولي (poly acrylnitrl) او سلولوز د مشتقاتو په  حلولو کې کار اخيستل کېږي  پرته  له داي ميتايل سلفو اکسايد (D.M.S.O) لاندني مرکبونه د دوهمي  معادلې  له  مخې استحصاليږي او دلاندې سيستماتيک نومونو لرونکي دي.
اخځليکونه ۱ – نهالګر شيرمحمد (۱۳۸۵) ه ش کېميا عمومی عضوی انتشارات خاور م م (۱۴۰،۱۳۹،۱۳۸،۱۳۷،۱۳۶،۱۳۵،۱۳۴). ۲ – حکېمی محمد غوث (۱۳۸۹) ل ل عضوی کېميا  خپرونکې انتشارات سعيد م م (۱۲۲،۱۲۱،۱۲۰،۱۱۹،۱۱۸،۱۱۷،۱۱۷،۱۱۶). ۳ – بهزادی دوکتور کرامت الله (۱۳۷۹) ه ش رهنمای شيمی عمومی ۲ نشر علوم دانشګاهی (۱۵۸،۱۵۷،۱۵۶). ۴ -
ذبيح الله شفق
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د پېښور په بېلابېلو پاکستاني او افغان ښوونځيو کې ترسره کړې، پر ٢٠١٠ م کال کې يې د خيبر پښتونخوا ايالت د پېښور له پوهنتونه په پښتو ادبياتو کې د لېسانس (B.A) سند ترلاسه کړى او پر ٢٠١٣ م کال کې يې له همدې پوهنتونه په نړېوالو اړيکيو (International Relations) کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړى. ددې ترڅنگ نوموړي د پېښور له APTECH انستيتيوت څخه په معلوماتي ټکنالوژۍ (Information Technology) او اداره او تجارت (Diploma in Business Administration) کې ډيپلوم هم ترلاسه کړى. شفق همداراز په يو شمېر ژورنالېستيکو ورکشاپونو او غونډو کې هم گډون کړى دى.
دندې
ذبيح الله شفق له ٢٠٠١م کال راهيسې په مطبوعاتي ډگر کې پر کار بوخت دى. نوموړي په چاپي رسنيو کې نزدې ١٠ کاله کار کړى دى. شفق له الفت مجلې، افاق مجلې، پښتونخوا غږ مجلې، ليکوال مجلې، سپرغۍ مجلې او همداراز د خيبر پښتونخوا او افغانستان په يو لړ نورو مجلو کې د ايډيټر، خبريال او ژباړن په توگه نزدې ٨ کاله کار کړى دى. ذبيح الله شفق په ٢٠١٠ م کال کې د پولې پولې راډيو (پيکټ راډيو) سره د خبريال په توگه په ژورنالېستيکو کارونو هم لاس پورې کړى او په مذهبي، کلتوري، ټولنيزو او سياسي چارو يې راپورونه چمتو کړي. سربېره پر دې نوموړى ددغې راډيو د مجلې (بارډر لاين) د ايډيټر په توگه يې هم دنده ترسره کړې ده. نوموړي همداراز په ٢٠١١م کال کې د يو کال لپاره په اسلام اباد کې په ملل متحد (UN.Habitat) کې هم د رسنيو د کارډينوټور Communication Coordinator دنده ترسره کړې ده. شفق ددې ترڅنگ د نړېوال جال (انټرنېټ) پر مخ د لومړۍ پښتو ويېباڼېwww.tolafghan.com سره د خبريال او د www.danishpress.com  د ايډيټر او چلوونکي په توگه هم پاتې شوى. هغه له ډېرې مودې راهيسې د بېلابېلو مجلو لپاره په خيبر پښتونخوا کې د سياسي سرگرميو او کلتوري پروگرامونو په اړه د خبرونو او راپورونو په پوښښ کې کارنده ونډه اخيستې. د ذبيح الله شفق ډېرى سياسي ليکنې او ژباړې په الفت، کاوون، سپرغۍ، افاق، ليکوال، پښتونخوا غږ، لمبه او نورو پښتو مجلو په دې  سربېرو په هېواد او له هېواده دباندې په نوموتو مجلو او ورځپاڼو کې خپرې شوي دي. ذبيح الله شفق د ٢٠١٣ ز. کال له جولايي میاشتې راهيسې په پېښور کې د ازادۍ راډيو خبريال دی. نوموړى د پېښور او قبايلي سيمو په ترينگلو او ستونزمنو حالاتو کې خپله دنده په ډېره مېړانه او صداقت ترسره کوي.
آثار
ذبيح الله شفق د خبريال ترڅنگ تکړه ليکوال و ژباړن هم دى، چې ډېرى سياسي ليکنې او ژباړې يې د هېواد او نړۍ په بېلابېلو پښتو مجلو، اخبارونو او وييباڼو کې چاپ او خپرې شوي دي. د هغه چاپ اثار دا دي:
ناچاپه اثار
وېشنيزه:افغان خبريالان
هنسېکا موټواني
هنسېکا موټواني (هندي: हंसीका मोटवानी)، چې په ۹ اگېسټ، ۱۹۹۱، په ممبيي، انډيا کې زيږېدلې، يوه هندي فلمي او پخوانۍ ماشومه لوبگره ده.
وگړيز ژوند
په ممبيي، هندوستان کې زيږيدلې دا لوبگره اوس د ای پړاونو په ۱۲ ټولگي کې په پوډر نړېوال ښوونځي کې زدکړې کوي. هنسېکا په انگريزي، هندي او ماتې ټولو ژبې خبرې کولی شي. د هغې پلار ښاغلی پرديپ موټواني او مور يې ښاغلې مونا موټواني ده. پلار يې سوداگرۍ کې بوخت دی او مور يې يوه نوموتې ډرمېټالوجېسټه ده.
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
برتانیې د دوهمې نړیوالې جګړې په پای ، یا په بله وینا د استعمار نه په راوروسته وختونو کې ، خپل جیوستراتیژيکي لید د ګډوډۍ په رامنځ ته کولو ، د ګډوډۍ په غځولو او د یوه هېواد په تجزیه کولو جوړ کړ ؛ دقیقأ د همدغه تګ لوري له مخې په ۱۹۴۷ کې هند ووېشل شو. دغه پالیسي د خونړۍ ټوټه ټوټه کیدنې د یوې اوږدې پروسې سبب ګرځي. اوس مهال په هغو هېوادونو کې چېرې چې د برتانیې استعماري ځواکونو پخوا ښکار کاوه همدغه پروسه نندارې ته وړاندې شوې ده او لا تر اوسه  دپام وړ اغیزې لري.
هنسېکا موټواني
فلمي پرمختگ
هنسېکا خپل د فلمونو پېل د پوري جگناد د ټېلوگو ژبې فلم، دېسامودورو، نه وکړو، چې په دې فلم کې يې د الو ارجون سره لوبگري کړې ده. دا فلم د جرمونو د يو رېپورټر په اړه دی چې د يوې سنياسۍ، چې هنسېکا يې رول لوبولی، سره يې مينه پېدا کيږي. هنسېکا يو هندي فلم هم لري، چې هي: ده ونلي ون نوميږي. په دې فلم کې به هنسېکا د خپلې کورنۍ د بدلې اخستلو لپاره د يوې وژونکې رول لوبوي.
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
کله چې برتانیې په ۱۹۴۷ کې د هند نیمه وچه پرېښودله هغه یې پر هند او پاکستان باندې ووېشله . له دې چې د برتانیې د جیوستراتیژۍ جوړونکي تازه له دوهمې نړیوالې جګړې څخه راوتلي وو نو د تېلو او ګاز لرونکو سیمو د کنترول ارزښت ورته مالوم و. د ستراتیژۍ جوړوونکو په دې ټینګار کاوه که چېرې د دغو سیمو تر لاس لاندې کول نه شي سمبالېدلی ، برتانیه او د هغې متحدین باید د ګوزار کولو په یوه واټن کې پاتې شي تر څو د دغو اومه موادو د زېرمو کنترول خوندي او د نورو لاس ته لوېدل یې ناشوني کړي. دغلته د هغه وخت برتانوي هند ( اوسني هند او پاکستان ) د ستراتیژیکي ارزښت لوبه رامنځ ته کېږي ، هغه څه چې تاریخ لیکونکو او سیاسي شنونکو یې هېروي.
هنسېکا موټواني
فلمي پرمختگ
هنسېکا په باليووډ کې د يوې ارې لوبگرې په توگه خپل پېل هېمېش رېشميا سره د اپ کا سرور: ده ريل لو سټوري نه وکړو. په دې فلم کې هنسېکا د هېمېش رېشميا د ميني، ريا، رول لوبولی دی. دا فلم په ۲۹ جون، ۲۰۰۷ کې خوشې شوی او په هندوستان کې د يو بريالي فلم په توگه څرگند شو. دې فلم د يوې نوې راتلونکې لوبگرې په توگه د هغې لياره هواره کړه.
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
د هند / پاکستان او منځني ختیځ ستراتیژیک ارزښت :
هنسېکا موټواني
فلمي پرمختگ
د کناډا ژبې په فلمونو کې هغې خپل پېل د پونيت راجکومار سره په بنداس فلم کې وکړو. دا فلم په ۱۵ فبروري، ۲۰۰۸ خوشې شو.
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
المان د ۱۹۴۵ کال د مې د میاشتې پر پنځمه نېټه تسلیم شو. په همدغه ورځ صدراعظم ونستون چرچل امر وکړ تر څو د کابینې د پلان جوړول د کادرونو له خوا د جګړو د پای ته رسېدو نه وړاندې « په هند او د هند په سمندر کې د برتانوي امپراتورۍ د ستراتیژیکو ګټو د ساتنې لپاره د اوږد مهالې پالیسۍ د اړتیا » یوه ارزونه وکړي. د مې د میاشتې پر نولسمه نېټه دغه د ارزونې ډیر پټ ګزارش د هغه مخې ته کېښودل شو. د ګزارش مرکزي ټکی دا و چې برتانیه باید له نیمې وچې سره خپل نظامي ارتباط وساتي تر څو سیمې ته د شوروي اتحاد ګواښ شنډ کړي.
هنسېکا موټواني
فلمي پرمختگ
هنسېکا په کانټرې فلم کې د ج.ر. ن ټ ر سره جوړه راغلې او دا فلم د ۲۰۰۸ په می مياشت کې خوشې شوی. دا يو منځنی بريالی فلم وو. دا هم وېل کيږي، چې هنسېکا خپل راتلونکي فلم پولي کې د پوون کلين سره لوبگري کوي. اوس اوس هنسېکا د فلمفير غوره پېلوونکې لوبگرې لپاره هم نومول شوی وه. د هنسېکا راتلونکی فلم مني هی تو هني هی دی. په دې فلم کې، هنسېکا د گوېندا سره لوبگري کوي.
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
په ګزارش کې د برتانیې لپاره د هند د ستراتیژیک ارزښت لرلو په تړاو څلور دلیلونه راوړل شوي دي :
منډیگک (ویبپاڼه)
سرچينې
mandigak.com د منډيګک درک •	mandigak.com •	facebook.com/mundigakaf https://ps.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%D8%B1_%D8%A7%D9%88_%D8%A8%D8%B1_(%D9%88%DB%90%D8%A8%D9%BE%D8%A7%DA%BC%D9%87)&oldid=192178
هنسېکا موټواني
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:د ۱۹۹۱ زيږېدنې وېشنيزه:ژوندي خلک وېشنيزه:د ممبيي وگړي وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې وېشنيزه:هندی ښځینه لوبغاړی
منډیگک (ویبپاڼه)
سرچينې
افغاني وېبپاڼې
اسعارو په اړه څو واقعاتونه
دویم – هند د هوایي او سمندري اړیکو د ترانزیت د مرکزي نقطې په توګه کارول کېدا شي.
دریم – هند د ښه جنګي کیفیت لرونکي ځواک ستره زخیره ده.
څلرم – د هند له شمال لوېدیځ څخه د برتانیې هوایي ځواک کولی شي د شوروي اتحاد تاسیسات وګواښي.
په راوروسته کې آن د هند تر آزادۍ پورې د برتانیې د ستر درستیز په هره ارزونه کې پرته له دې چې د هند په نیمه وچه کې سیاسي او قانوني بدلونونو ته پام وشي د نظامي ارتباط د ساتلو په اړتیا باندې ټینګار شوی دی. په همدې تړاو هغوی یو شان د هند د شمال لوېدیځ پر ځانګړي اهمیت باندې تاکید کړی دی. ( اشد محرم سند ، پي اچ پي (۱۵ ) ( ۰ ) وروستی ، ۱۹۴۵د مي ۱۹ ، ال / ډبلیو / اس / ۱ / ۹۸۳۹۸۸ ) د ختیځ او هند ټولګه د برتانیې کتابتون ، لندن. )
لکه څرنګه چې پوهېږو د دغسې  جیوستراتیژیکو موخو لاسته راوستل په ګرده کې ستره لوبه ونومول شوه. د اتلسمې پېړۍ په پیل کېدو سره فرانسویانو ته هم د هند د ارزښت پته ولګېده او په جدیت سره یې هڅه وکړه چې په اروپا کې د خپلو سیاسي موخو لپاره د هند د سرچینو د لرلو د پروسې یوه برخه واوسي. دغه هیله هغه وخت خپل اوج ته ورسېدله کله چې ناپلیون دا وموندله چې تر هغو پورې هند د برتانیې په لاسونو کې وي دا به ناشونې وي چې په اروپایي جګړو کې بشپړه ماته ورکړل شي. نو ځکه د ناپلیون برم لرونکی پوځ د روسیې خاورې ته له داسې ضمني جوړ جاړي سره ننوت چې د ځمکې له لارې او د افغانستان له خاورې په تېرېدو سره به هند ونیسي. کله چې برتانویان پر دغه پلان پوه شول نو یو په بل پسې یې د فرانسویانو پر ضد ائتلافونه جوړ کړل چې پایله یې د فرانسې او روسیې تر منځ جګړه شوه ، د کومې په پای کې چې ناپلیون کمزوری شو.
وروسته روسان هم وتوانېدل چې دغه د ځمکې لاره او د هغې ګټې ومومي او په چټکتیا سره جنوبي خاناتو ( مرکزي آسیا ) ته ننوتل او یو پر بل پسې يې لاندې کړل. کله چې برتانویانو هند ته د روسانو د ننوتلو یا ښکاره د لاندې کولو خطر احساس کړ نو درې لارې ېې غوره کړې.
لمړی – له ۱۸۵۷ څخه وروسته یې د کشمیر ، افغانستان او د سک اتحادیه ډوله ایالتونو په بڼه  حایلې(بیلیدونکې) پاچاهۍ جوړې کړې.
دویم – د برتانوي هند پوځ یې د ستر درستیز د هغو اصولو سره سم وروزه چې د فون مولتکه په شان الماني ستراتیژۍ جوړوونکو تالیف کړي وو.
دریم – د هند فرهنګي میراث یې ککړ کړ.