cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ډبرې دوره
خوراک او څښاک
له ۱۵۰۰۰ کلونو څخه تر ۹۰۰۰ کلونو پورې وړاندې د ویسکناسین یخبندان د مهال پای ته نږدې په آسیا، اروپا، شمالي امریکا او اسټرالیا کې د لوی بدن لرونکو حیواناتو لکه ماموت فیلانو ټولیز انقراض رامنځته شو. دا د هولسن انقراض لومړنۍ پېښه وه. چې په ډېر احتمال سره یې په هماغه دوره کې د انسانانو په خوراکي عادتونو کې اجباري اصلاحات له ځان سره لرل، همدارنګه د کرنیزو لارو چارو په رامنځته کېدو سره نباتي خوراکي توکي د غذايي رژیم په منظمه برخه واوښتل. له کچې زیات ښکار کول او همدارنګه ځنګل وهنه او اقلیمي بدلونونه د انقراض د لاملونو په توګه ښوول شوي. د دغو عواملو خالص اغېز دا و چې دغو حیواناتو ته د اړتیا وړ پراخه محدوده یې له منځه یووړه او هغوی یې په جلا جلا ډول په بېلابېلو برخو کې له منځه یووړل.
د استوګنې او ژوند کولو ځای
باور په دې دی، چې نږدې ۲ میلیونه کاله وړاندې، هوموهابیلیس انسانانو/ ماهر انسانانو د انسان په لاس جوړ لومړنی جوړښت/استوګن ځای په ختیځه افریقا کې جوړ کړی، چې د ډبرو د ساده تنظیم کولو څخه په کې د ونو د شاخونو د ساتلو په موخه کار اخیستل شوی. همدغه ډول ډبرین جوړښت چې ګمان کېږي نږدې ۳۸۰ زره کلونه مخینه لري د فرانسي نایسي ته څېرمه په تیرا اماتا کې کشف شوی. په ټوله نړۍ کې ګن شمېر انساني استوګن ځایونه چې ګمان کېږي د ډبرو دورې ته اړوند دي کشف شوي، چې لاندې استوګن ځایونه په کې شاملېږي:
هنر
په هنري اثارو کې له تاریخ وړاندې هنر څرګند دی. له تاریخ وړاندې موسیقي هم له موندل شویو سازونو څخه استنباط کېږي، په داسې حال کې چې په ډبرو باندې د لیکلو هنر کېدلای شي په هر ډول ډبرو کې وموندل شي. دویمي ډول یې هم په ډبرو انځورونه او نقاشۍ دي. امکان لري چې له دغو هنرونو څخه د آن مذهبي ګټنه هم شوې وي او یا هم نه وې شوي.
په ډبرو نقاشۍ
په پالوئتیک مهال کې، تر ډېره څاروي نقاشي کېدل، له تیوریکي پلوه دا یا د غذايي موادو او یا هم د هغو د پیاوړتیا د څرګندولو په موخه و، لکه کرکډن او یا هم لویې پشکې (لکه د شووه په غار کې). کله هم د ټکو په څېر نښانې رسم کېدلی. په نادرو انساني نقاشیو کې د هغوی د لاسونو نښانې او یا هم د نیمايي انسان/ نیمايي حیوان نقاشۍ شاملېږي. د فرانسې په Ardèche département سیمه کې د شووه غار د پالوئتیک دورې ته اړوندې په غارونو کې د ننه تر ټولو مهمې نقاشۍ لري، چې لرغونتیا یې له میلاد څخه نږدې ۳۶۰۰۰ کلونو پخوا ته اړوندېږي. په هسپانیا کې د التمیرا غار نقاشۍ له میلاد څخه نږدې ۱۴۰۰۰ څخه تر ۱۲۰۰۰ کلونو وړاندې ته اړوندېږي چې د نورو شیانو په خوا کې سمندري غویان هم په کې نقاشي شوي. د فرانسې په دوردون کې د لاسکو غارونو ټولګه له میلاد څخه ۱۵۰۰۰ څخه تر ۱۰۰۰۰ کلونو وړاندې ته اړوندېږي.
د ګڼ شمېر دغو نقاشیو معنی ناڅرګنده پاتې ده. کېدای شي هغه به د موسمي رواجونو لپاره کارول شوي وي. له حیواناتو سره داسې علایم کارول شوي چې د هغو د جاوديي ګټنې د احتمال څرګندويي کوي. په لاسکوس کې غشي ته ورته نښانونه ځینې مهال د جنتري او یا هم د کلنۍ دورې د څرګندولو په موخه تفسیر کېږي، خو تر اوسه دغه شواهد بې تفسیره پاتې دي.
ورته مهال د میزولیتیک مهال یو شمېر شواهد کېدلای شي ټایپ شي، له همدې امله د هغو د مختلفو بدلونونو اړوند قضاوت نسبتا واضح دی. یو له دغو څخه د غشي لرونکو د منظمو ډلو ترمنځ د جګړې صحنه ده. د بېلګې په توګه، «لاریون کوونکي جنګیالي»، د هسپانیې د کاستلین ښار په Cingle de la Mola کې په ډبرو نقاشي ده چې لرغونتیا یې له میلاد څخه ۷۰۰۰-۴۰۰۰ کلونو پخوا ته اړوندېږي چې ښيي ۵۰ تنه غشي لرونکي په دوه ډلو کې یو بل ته مخامخ روان دي، هر سړی په یو لاس کې کمان او په بل کې غشي له ځان سره لري. له پنځو کسانو څخه جوړه یوه ډله هم د یوې ډلې مشري کوي چې یو له هغو «لویه تاج لرونکې خولۍ» په خپل سر لري.
په بله صحنه کې نارینه له سر څخه تر زنګنو زیورات اغوستي خو له یو بربنډ سړي سره جګړه کوي. یو شمېرو نور صحنو کې وژل شوي او ټپیان انځور شوي چې په تیزو غشو ویشتل شوي. په یوه بله کې هم د مسو د دوران مومیايي شوی اوتزي یخي سړی ښوول کېږي، چې په شا کې د غشي لګېدلو وروسته د ډېری وینې په له لاسو ورکولو غورځي ، هغه چې په الپ کې د طبیعي یخچال د ویلي کېدو پر مهال را څرګند شو.
توماس اډیسن
توماس الوا اډیسن چي په نړیواله توګه دبرېښنا جوړوونکی بلل کیږي په ۱۸۴۷ زیږدیز کال کي دامریکا متحده ایالاتو داوهایو ایالت په میلان ښارکي وزېږېدی. دنوموړي پلار سامویل اډیسن اومور یې نانسی الیوټ نومېدل. وېشنيزه:1931 مړينې وېشنيزه:1847 زېږېدنې
د ځپې ځواک (طاقت)
د باد له څپو څخه د انرژۍ نيول د ځپې طاقت دی، تر څو ګټور کار ځينې واخيستل شي – د بېلګې په ډول، د برېښنا تر لاسه کول، د اوبو تصفيه کول، يا د اوبو پمپ کول. هغه ماشين چې د څپو له ځواک څخه ګټه اخلي، د اوبو انرژۍ بدلونکی (WEC) بلل کېږي.
څپې له هغه باد څخه منځ ته راځي چې د سمندر له سطحې څخه تېرېږي. تر هغه ځايه چې څپې پورته  د هوا د رفتار څخه په کراره خپرېږي، نو انرژي له باد څخه څپو ته لېږدول کېږي. د څپې د څوکې د هوا د لګېدو پر لور او له هوا څخه د خوندي لوري تر منځ د هوا د فشار توپيرونه او له سطحې سره د هوا سولېدل د قينچي کېدو د ضربې او د څپې د ودې لامل ګرځي.
د څپې ځواک د سمندري له ځواک څخه جلا دی، کوم چې د لمر او سپوږمۍ د جاذبې قوې له امله منځ ته راغلې انرژۍ جريان تر لاسه کوي. د ماتېدونکو څپو، باد، کوريوليس اغېز، کيبلينګ او تودوخې د درجې او د تروشوالي د توپيرونو په ګډون، نور ځواکونه هم کولای شي چې جريانات پيدا کړي.
تر ۲۰۲۲ز کال پورې، د بادي ځواک، د اوبو ځواک، هستوي ځواک او لمريز ځواک په څېر د نورو نوي کېدو وړ سرچينو په پرتله د څپو ځواک د سوداګريزو فعاليتونو لپاره په پراخه کچه نه دی استعمال شوی. د دې ځواک د کارولو هڅه په ۱۸۹۰ يا له دې څخه مخکې پيل شوې ده، په بنسټيز ډول د دې ځواک د کثافت (غلظت يا ډبلوالی) له امله. د فوټوولټک تختو کثافت 1 kW/m2 دی (په يو متر مربع کې يو کيلوواټه)، په داسې حال کې چې باد د يوې ثانيې په اندازه په دولسو مترو کې په يو متر مربع يواځې يو کيلوواټ ته رسېږي؛ د بېلګې په ډول د سان فرانسسکو په ساحل کې د څپې کلني ځواک کثافت په یو متر کې پنځه ويشت کيلوواټه دی.
په پرانيستي سمندر کې د څپې د ځواک د سيستم د فعاليت د تاييد او ډاډمنتيا ازموينې کارول شوي دي. په ۲۰۲۱ز کال کې، « CalWave Power Technologies, Inc» د سان ډياګو په ساحل کې، د خپل تجربوي واحد اله پر کار واچوله.
د څپو د انرژي بدلونکي د هغې د کار کولو د اصولو پر بنسټ ډلبندي کېدای شي:
فزیکي مفکوره
د ډېرو مايعو حرکتونو په څېر، د سمندري څپو او انرژۍ د بدلونکو تر منځ تعامل د يو لوړ ترتيب غېر خطي ښکارنده ده. دا د نه راټولېدونکي « Navier-Stokes» معادلاتو په استعمال سره بيانېدای شي
په داسې حال کې چې د مايع رفتار دی،  فشار دی،  کثافت دی،  سرېښناکوالی دی او  په هرې مايعې ذرې سوچه بهرنی طاقت دی (عموماً د جاذې قوه). خو په عامو حالاتو کې، د څپو خوځښت د بادي څپو د تيووۍ په مټ تشریح کېږي، کوم چې دا فرض کوي چې
په دې فرضيو (انګېرنو) کې تر ټولو اختلافي يې دويمه فرضيه ده؛ د سطحې د تشنج اغېزې يواځې د څو ډيسي مترو څخه د ډېرې اوږدې څپې لپاره ډېرې کمې دي.
ايري معادلې
د لومړي شرط موخه دا ده چې حرکت د رفتار د وړتيا په مټ تشریح کېدای شي :
کوم چې بايد د لاپلاس معادلې ته ځواب ووايي،
په یو بېلګه ييز جريان کې، ټينګوالی (سرېښتناک والی) د نيشت برابر دی او په مايع فعاليت کونکی يواځينی بهرنی قوت د ځمکې د جاذبې قوه ده. . په دې حالاتو کې، د «Navier-Stokes» معادله په لاندې ډول راکمېږي
کوم چې د برنولي د تحفظ په قانون کې (په ځايي توګه) مدغم کېږي:
د ممکنه خطي جريان تيوري
د کوچنيو عرض لرونکو څپو او حرکتونو په اړوند د فکر کولو پر مهال، د دويمې درجې اصطلاح  له پامه غورځول کېدای شي چې د برنولي خطي معادله ورکوي،
او درېيمې ايري مفروضې بيا په لاندې ډول دلالت کوي
دا خنډونه په بشپړ ډول د «سينوسي» شکله (کوبه کوبه منحني شکل) څپې محلولونه ټاکي
چېرته چې د محلول د څپو د شمېر ټاکنه کوي او A(z) او \omega د پولې د خنډونو په مټ ټاکل شوي دي (او k) په ځانګړي ډول،
له دې وروسته د سطحې لوړوالی \eta  په ساده ډول په لاندې ډول اخستل کېدای شي
اواره څپه د ايکس محور په استقامت مخ په وړاندې ځي.
پايلې
ښوځنده حرکت په سطحه تر ټولو لوړ وي او له ژورتيا سره په چټکۍ کمېږي. په هر حال، د انعکاس کوونکي ساحل سره نژدې د ژورو څپو (clapotis) لپاره، د څپې انرژي په ډېره ژورتيا کې د فشار د ښوځنده په توګه موجوده وي چې مايکروسيزم (کوچنۍ زلزلې) پيداکوي. په ډېره ژورتيا کې د فشار لوړوالی او ټيټوالی د څپې د ځواک لپاره ډېر کوچنی دی چې په زړه پورې و اوسي.
د ايري څپو چلند دوه په زړه پورې نظامونه وړاندې کوي: د اوبو اوږدوالی د څپې له نيمايي څخه ډېر ژرو، لکه چې په سمندرونو او بحرونو کې عام دی او کمې ژورې اوبه، د کومو د څپو اوږدوالی چې د اوبو د ژوروالي څخه نږدې شل ځلې زيات وي. ژورې څپې سره تيت پرک وي: د لنډې څپې اوږدوالي څپې په تېزۍ سره خپرېږي او د اوږدې-څپې اوږدوالي څپې تر شا پرېږدي. د ژورو اوبو ګروپ رفتار د اړخ د رفتار نيمايي دی. د کمو ژورو اوبو څپې نه خپرېږي: د ګروپ رفتار د اړخ له رفتار سره برابر وي؛ او ورته څپې بې له کوم خنډ څخه خپرېږي.
لاندې جدول په بېلا بېلو نظامونو کې د څپو د چلند لنډيز وړاندې کوي:
د ژورو اوبو، کمو ژورو اوبو يا منځنۍ کچې ژورتيا په سطحه باندې د ايري جاذبې قوې څپې
د څپې د ځواک فارموله
په ژورو اوبو کې، چېرته چې د اوبو ژوروالی د څپې اوږدوالي له نيمايي څخه ډېر وي، د څپې د انرژۍ جريان په لاندې ډول وي
چې P به د څپې د لوړې درجې د اوږدوالي يو يونټ څپې د انرژۍ جريان وي، Hm0 د مهمې څپې لوړوالی وي، Te د څپې د انرژۍ موده وي، ρ د اوبو کثافت او g د جاذبې قوې په مټ چټکتيا وي. پورته فارموله وايي چې د څپې ځواک د څپې د انرژۍ مودې او د څپې د لوړوالي د مربع سره د تناسب وړ دی. که د مهمې څپې لوړوالی په متر کې اندازه شي، او د څپې موده په ثانيو کې اندازه شي، نو پايله به يې د «ويوفرنټ» (ويوفرنټ هغه سطحه ده چې د څپې فاز د هغې دپاسه ثابت وي) د اوږدوالي د يو متر پر سر د څپې ځواک په کيلواټونو (kW) کې وي.
د بېلګې په دول، له ساحل څخه څو کيلو متره لرې په ژورو اوبو کې، د درې متره څپې اوږدوالی او د اته ثانيو د څپو انرژۍ مودې سره، د متوسطو سمندري څپو په اړه فکر وکړه. د طاقت توليدولو لپاره حل کول په لاندې ډول دي
يا د څپې لوړې څوکې د يو متر پر سر د ۳۶ کيلو واټه طاقت وړتيا.
په غټو توپانونو کې، د سمندر تر ټولو سترې څپې نږدې ۱۵ متره لوړې وي او د هغې موده نږدې ۱۵ ثانيې وي. د پورته فارمولې سره سم، دا ډول څپې د «ويوفرنټ» په هر متر کې شا اوخوا ۱.۷ ميګاواټه طاقت له ځانه سره لری.
د ځپې ځواک يوه اغېزناکه اله د څپې د جريان يوه د پام وړ برخه له ځانه سره نيسي. د پايلې په توګه، د الې په شاته برخه کې د څپې لوړوالی کمېږي.
د پاکستان کلتور
د پاکستان په کلتور کې (اردو: پاکستان کی ثقافتین) بېلابېل قومونه له بېلابېلو ژبو سره شامل دي؛ لکه: په سویل کې؛ پنجابیان، کډوال، سارایکيان، پاهاریان ـ پوثواريان، سندیان، مکرانیان. په لوېدیځ کې؛ بلوڅان، هزاره ګان او پښتانه. په شمال کې؛ دارد، واخي، بالتیس، شنکي او بروشو ټولنې. د پاکستان د دغو قومونو کلتور په کلکه د خپلو ګاونډیانو او نورو هېوادونو؛ لکه: سویلي اسیا، ایران، ترک او همدارنګه د مرکزي اسیا او لوېدیځې اسیا د هېوادونو د کلتور تر اغېزې لاندې دی.
دغې سیمې له ډېر پخوا راهیسې د اصلي سویلي اسیا، منځني ختیځ او مرکزي اسیا په جغرافیه کې یو ځانګړی واحد جوړ کړی او د افغانستان د منځګړي موقعیت سره ورته والی لري. د توکمونو ترمنځ یې له کلتوري اړخه توپیرونه لیدل کېږي؛ لکه: جامې، خواړه او مذهب؛ په ځانګړې توګه په هغو مواردو کې چې رسم او رواج یې له اسلام نه مخکې له اسلامي ادابو سره توپیر لري. فرهنګي ریښو یې هم له ځینو لرې او بومي سیمو نه؛ لکه له هند نه یې اغېزې راخپلې کړې. پاکستان د هند برصغیر تر ټولو لومړۍ سیمه وه، چې په بشپړه د اسلام تر اغېزې لاندې راغله او له همدې امله یې یو جلا اسلامي هویت رامنځته کړ، چې د تاریخ له مخې له ختیځو سیمو نه جلا دی.
ادبیات
د پاکستان ادبیات له هغه مهاله راپیل شوي، چې کله پاکستان په ۱۹۴۷ز کال کې د یوه خپلواک هېواد په توګه خپلواکي ترلاسه کړه. د لوی هند د اردو او انګلیسي ادبیاتو ګډ او مشترک دود د نوي دولت له خوا په میراث پاتې شو. په یوې مهالنۍ دوره کې، په فرد پورې د پاکستان د منحصرو ادبیاتو ټولګه راڅرګنده شوه، چې پر اصلي ژبو؛ لکه: اردو، انګلیسي، پنجابي، پښتو، سرایکي، بلوڅي او سندي لیکل شوي وو.
شاعري
شعر په پاکستان کې یو دروند او د ارزښت وړ هنر او مسلک دی. د شعر غوره بڼه تر ډېره له فارسي ژبې نه سرچینه اخلي او دلیل یې دا دی، چې له ډېر پخوا نه د سیمې واکمنان له فارسي کلتور سره تړلي وو او د هغوی ستاینه یې کوله. د سیمې په کچه هم د شعر لپاره لېوالتیا شته او د پاکستان کابو ټولې سیمه ییزې ژبې دغه میراث ته دوام ورکوي. په ۱۹۴۷ز کال کې له خپلواکۍ سره سم اردو د ملي ژبې په توګه ومنل شوه او ورسره د ملي سرود شعر هم په دې ژبه ولیکل شو. اردو ژبه د شعر له پلوه ګټور دود لري او نامتو شاعران یې؛ لکه: محمد اقبال (ملي شاعر)، میر تقي میر، غالب، فیض احمد فیض، احمد فراز، حبیب جلیب، جزیب قریشي او احمد ندیم قاسمي دي. پر اردو سربېره د پاکستان شعر د نورو ژبو ګډون هم لري. بلوچي، سندي، پنجابي، سرایکي او پښتو شعرونو ټولو د پاکستان شعر رانغاړلی دی او اغېز یې پرې کړی دی. د پاکستان د قومي غورو شاعرانو له کتاره کولای شو د خوشال خان خټک، رحمان بابا یادونه وکړو. نور شاعران یې؛ لکه: شاه عبداللطیف بهتایي، ساچال سرمست، بابا فرید، بوله شاه، وارث شاه، شاه محمد، خواجه فرید او سلطان باهو دي.
موسیقي
د پاکستان د موسیقۍ ډولونه محلي موسیقي او دودیز سبکونه لکه قوالي دي، چې د نارینه وو له خوا غږول کېږي، سندرې ویل کېږي او طبل او غزل ګایاکي غږول کېږي، همدارنګه هغه عصري فورمونه رانغاړي، چې دودیزه او لوېدیځه موسیقي مدغموي.
پاکستان د فولکلوریکو نامتو سندرغاړو کور دی؛ لکه مرحوم عالم لوهر، چې هندي پنجاب کې هم ښه پېژندل شوی دی. د پاکستان لوېدیځو ولایتونو ته د افغانانو کډوالۍ د دې لامل شوه، چې هلته دري موسیقي رامنځته کړي او پېښور یې د افغان موسیقي پوهانو مرکز او په بهر کې یې د دې موسیقۍ د خپرولو مرکز په توګه رامنځته کړ.
نقاشي
د ۱۶مې او ۱۸مې پېړۍ په لړ کې، د مغولو نقاشۍ په کلکه د ایراني میناتورۍ تر اغېز لاندې پراختیا وموندله. عبدالرحمن چغتایي، صغره ربابي، استادالله بخش، ابو رعنا، اعجاز انور، اسماعیل ګلګي، جمیل نقش، احمد پرویز او صادقین د  پاکستان له غورو او خلاقو نقاشانو نه دي. د پاکستان د نقلیه وسایلو هنر یو فولکلوریک هنر دی.
معماري
د هغو سیمو معمارۍ چې اوسنی پاکستان جوړوي، کولای شو په څلورو جلا دورو یې ووېشو: مخکې تر اسلام، د اسلام پر مهال، استعمار او تر استعمار وروسته. له میلاد نه مخکې د درېیمې زریزې په اواسطو کې د هند مدنیت له پیل سره، له لویو جوړښتي امکاناتو سره په سیمه کې یو پرمختللی ښاري کلتور رامنځته شو، چې ځینې برخې یې لا تر اوسه پر ځای پاتې دي. موهنجو دارو، هاراپا او کوټ دیجي تر اسلام مخکې زمانې پورې اړوندېږي. د بودیزم، ګوپتایانو، موریانو له ظهور او د ایرانیانو او یونانیانو له نفوذ سره د یوناني ـ بودایي سبک پراختیا وموندله، چې له لومړۍ میلادي پېړۍ نه راپیلېږي. د دې دورې د اوج ټکی له ګندار اسټایل نه په لاس راځي. د بودایي معمارۍ، د بهایي تخت د بودايي صومعې پاتې شونې په خیبر پښتونخوا کې دي.
تفریح او ورزش
د پاکستان ملي او رسمي ورزش، د چمن پر مخ هاکي دی، خو کرکټ او فوټبال په کې نامتو سپورټونه دي. د هاکي ملي لوبډله یې د هاکي لوبو د نړیوال جام څلور اتلولۍ ګټلې دي. دا اتلولۍ یې په ۱۹۷۱ز کال، ۱۹۷۸ز کال، ۱۹۸۲ز کال او په ۱۹۹۴ز کال کې وې.
د پاکستان د کرکټ ملې لوبډلې د ۱۹۹۲ز کال د نړیوال جام اتلولي خپله کړه، په ۱۹۹۹ز کال کې یې دویم مقام خپل کړ او په ۱۹۸۷ز کال او ۱۹۹۶ز کال کې يې د ټولو لوبو کوربه توب کاوه. هغوی همدارنګه په ۲۰۰۹ز کال کې د کرکټ د نړیوالې شورا د شل اوریزو لوبو اتلولۍ هم خپله کړه او په ۲۰۰۷ز کال کې یې په همدغو لوبو کې دویم مقام خپل کړ. دغې لوبډلې په ۱۹۸۶ز کال، ۱۹۹۰ز کال او ۱۹۹۴ز کال کې د اسټرالیا-اسیا جام سیالیو اتلولي ترلاسه کړه. په ۲۰۱۷ز کال کې یې د خپل سیال هند پر وړاندې د ICC نړیوال جام اتلولي وګټله. د ښځینه وو ملي لوبډلې یې تر اوسه نړیوال جام نه دی ګټلی.
خواړه
په پاکستان کې د پخلي هنر د هندي خوړو چې د منځني ختیځ تر اغېزې لاندې دي، مرکزي اسیا او د افغاني خوړو یو ترکیب دی. په ټول هېواد کې د پخولو طرز او طریقې بېلې دي. ترخه خواړه په پنجاب او سند کې او وېشوونکي او بخار لرونکي خواړه په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې دود دي. د هېواد ښاري مرکزونه د ټولو سیمو د دستورالعملونو ترکیب دی، په داسې حال کې، چې د اولیه موادو لرونکي خواړه او محلي خواړه په کلیوالو سیمو او کلیوو کې شته دي.
سینما
د پاکستان د سینما صنعت په لولیووډ سره پېژندل کېږي، چې له لاهور ښار نه اخیستل شوی دی. د فلم د تولید مرکزونه هم په کراچۍ او پېښور ښارونو کې دي. د پاکستان د فلم صنعت هر کال له څلوېښتو ډېر فلمونه وړاندې کوي. د بالیووډ فلمونه هم په پاکستان کې مشهور دي، خو له هند سره یې په وروستیو خرابو اړیکو کې دغه فلمونه تر پخوا لږ په سینما کې وړاندې کېږي.
ملي جامې
د نارینه او ښځینه دواړو لپاره ملي جامې کامیز(کمیس) شلوار دي. دا یو ډول دودیزې جامې دي، چې په سویلي اسیا، په ځانګړې توګه په پاکستان او هند کې یې هم نارینه او هم ښځينه اغوندي. شلوار یا سلوار له پای جامې سره ورته والی لري. دا په داسې بڼه جوړېږي، چې پایڅې په پورتنۍ برخه کې پلنې او په ښنګري کې نرۍ وي.
مړی
په طبي او حقوقي تعریف کې جسد یا مړی د انسان مړينې ته وايي.
جلا کول
د بدن د تخریب لومړی ګام د حجرو لخوا د انزایمونو خوشې کول دي. دې مرحلې ته د ځان هضم په نوم یادیږي، پدې معنی چې حجرې هڅه کوي خپل ځان د یو انزایم په واسطه له مینځه یوسي چې له دوی څخه پټ شوی وي. د دې انزایمونو سرایت یو هدفمند چلند نه دی او دا پدې معنی ندي چې مړې حجرې خپل چلند اداره کوي ، بلکه دا یوه پروسه ده چې د نورمال حجرو فعالیتونو بندیدو له امله رامینځته کیږي. له دې وروسته، د حجرو د پرتونو ترمنځ مایع تولیدیږي او د پوستکي د پوستکي د مینځلو لامل کیږي. د دې مرحلې په جریان کې، bivalves (که شتون ولري) د بدن په سوریو لکه سترګو ، پوزې ، خولې ، غوږونو ، پرانیستې ټپونو او د بدن نورو برخو کې هګۍ اچول پیل کوي. د دې bivalves ماشوم تر زیږون وروسته د پوستکي لاندې ځي او د بدن په خوړلو پیل کوي.
دریم ګام بد بوی دی، کوم چې د بدن په هڅو کې وروستی او تر ټولو اوږد ګام دی. پدې مرحله کې د بدن لوی جوړښتونه ماتیږي او نسجونه نرم او مایع کیږي او پروټینونه له منځه ځي. هضمي ارګانونه، مغز او سږي هغه لومړني ارګانونه دي چې مړه کیږي. په نورمال حالت کې، د تخریب له پیل څخه درې اونۍ وروسته، د بدن برخې باید نور د پیژندلو وړ نه وي. عضلات د غوښو او حتی باکتریا لخوا خوړل کیدی شي. ورو ورو، څو کاله وروسته، د بدن پاتې برخه یوازې هډوکي دي.
څېړونکي په دې باور دي چې د انسان بدن د تخریب په وخت کې یو ځانګړی بوی خپروي، کوم چې د نورو ژوندیو موجوداتو د بدن بوی څخه توپیر لري، نو دا د انسان د بدن موقعیت موندلو لپاره کارول کیدی شي، په ځانګړې توګه د طبیعي پیښو لکه زلزلې په وخت کې. په تازه څېړنه کې د ۲۶ حیواناتو او ۶ انسانانو جسدونه په ځانګړو کانتینرونو کې اېښودل شوي او د دوی د تخریب بهیر تر ۶ میاشتو پورې څېړل شوی دی. د دې دورې په جریان کې، د دې بدنونو د تخریب شوي نسجونو څخه خارج شوي ګازونه په منظمه توګه راټول شوي او تخریب شوي. څیړونکي پوهیدلي چې د انسان جسدونه د نورو حیواناتو له جسدونو څخه د دې ګازونو پراساس توپیر کیدی شي. د انسانانو او خنزیرونو جسدونه اته ډوله ایسټرونه خپروي چې د نورو حیواناتو څخه توپیر کیدی شي، مګر د حیواناتو جسدونه هم پنځه ډوله ایسټرونه توليدوي چې د انسان مړی پېژندل کېدلی شي..
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:مړینه وېشنيزه:جنازه وېشنيزه:مړی وېشنيزه:انسان وېشنيزه:طب وېشنيزه:طبابت
اوداچنايا کنده
د اوداچنایا کنده د الماسو کان دی چې د روسیې په یاکوتیا جمهوریت کې موقعیت لري. د دې کندې ژوروالی شاوخوا 600 متره دی او دا دریم لوی خلاص کندې کان دی. دا کان په ۱۹۵۵ کال کې کشف شو او د دې کان خاوندانو پلان درلود چې په ۲۰۱۰ کال کې د دغه کان د استخراج مخه ونیسي. د الماس دغه کان د الروزا په شرکت پورې اړه لري.
سرچینې
وېشنيزه:ياکوتيا جمهوريت وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:شوروي اتحاد وېشنيزه:ياکوتي ژبه وېشنيزه:ياکوتيا وېشنيزه:الماس
مسیحیان / مسیحیت
مسیحیان یا مسیحیت له تاریخي پلوه «عیسوي نړۍ یعنې د نړۍ هغه برخې چې عیسویان په کې اوسي» ته ویل کېږي: مسیحي دولتونه، هغه هېوادونه چې زیاتره مسیحیان لري او هغه هېوادونه چې مسیحیت پکې واکمن دی، غالب دی یا له فرهنګي پلوه ورسره تړلی دی.
د رومي سترواکۍ په لومړیو کې له شام څخه اروپا او د آفریقا شمالی برخو ته د مسیحیت د خپرېدو له وخته، مسیحیت د یونان په ختیځ او د لاتین په لویدیځ کې له مخکې تقسیم شوی دی. په پایله کې هم د مسیحیت دین بېلابېلې بڼې له خپلو ځانګړو باورونو او اعمالو سره رامنځته شوې، چې په بېلابېلو سیمو لکه د روم ښار په شاوخوا مرکزونو (لویدیځ مسیحیت، چې ټولنه یې د غربي یا لاتین مسیحیت په نامه یادېږي) او د قسطنطنیې په شاوخوا مرکزونو (ختیځ مسیحیت، چې ټولنه یې د ختیځ مسیحیت په نامه یادېږي) کې راڅرګند شول. له ۱۱مې تر ۱۳مې زېږدیزې پړۍ پورې لاتیني مسیحیت د غربي نړۍ مرکزي رول ته ارتقا ورکړه. د مسیحیت نړۍ اړوند تاریخ شاوخوا ۱۷۰۰ کاله په بر کې نیسي او بېلابېل سیاسي ـ ټولنیز بدلونونه او دغه راز د هنر، معمارۍ، ادبیاتو، علم، فلسفې او تکنالوژۍ په برخه کې بېلابېلو بدلونونه او پرمختګونه پکې شامل دي.
دا اصطلاح معمولاً منځنیو پېړیو او لومړنیو معاصرو دورو ته ویل کېږي، چې د هغو په لړ کې مسیحي نړۍ د یو ژئوپولیتیکي ځواک استازې وه، چې هم له بت پرسته نړۍ او هم له مسلمانې نړۍ سره په څنګ کې وه.
ټرمینولوژي یا اصطلاحات
داسې ښکاري، چې د مسیحیانو یا مسیحیت اړوند انګلوساکسون اصطلاح په نهمه پېړۍ کې د سویلي انګلستان په یوه ځای کې د یوه کاتب یا لیکوال په وسیله رامنځته شوې، قوي احتمال دا ده، چې د لوی آلفرد ویسکېس په دربار کې رامنځته شوې ده. دا کاتب په ۴۱۶ ز کال کې «د مشرکینو ضد تاریخ» په نامه د پائولوس اوروسیوس د کتاب په ژباړه بوخت و، چې په عیسي مسیح (ع) باندې متمرکزه نړیوال فرهنګ اړوند مفهوم د بیانولو لپاره یې یوې اصطلاح ته اړتیا درلوده. دې مفهوم هغه معنی درلوده، چې اوسمهال مسیحیت یې بیانوي (لکه څنګه چې تر اوسه هم د هالندي مسیحیت یا عیسویت یوه منل شوې اصطلاح ده، لکه د آلماني مسیحیت په څېر یعنې داسې ځای چې تر ډېره خپله دین بیانوي). د مسیحیت نړۍ یا Christendom کلمې اوسنۍ معنی «هغه سیمې چې مسیحیت یې غالب او بریالی دین دی» ده، چې د منځنۍ انګلیسي په وروستیو کې یعنې شاوخوا ۱۴۰۰ ز کال کې راڅرګنده شوه.
د کاناډایي الهیاتو یا دیني علومو پروفیسور ډاګلاس جان هال (۱۹۹۷) ز کال داسې وویل چې، «مسیحیت ... د کلمې په ریښتینې معنی سره د مسیحي دین د حاکمیت او واکمنۍ په معنا ده». توماس جان کوري د لاس انجلس رومي کاتولیکي مذهبي مشر یا اشقف (۲۰۰۱) ز کال کې د مسیحیت نړۍ داسې تعریف کړه: هغه سیسټم چې څلورمې پېړۍ پورې اړوند ده او دولتونو د هغه وسیله د مسیحیت په ملاتړ کولو سره خپور کړ». کوري داسې وایي، چې د مسیحیت پایله له دې امله رامنځته شوه، چې معاصره دولتونو د مسیحیت د لارښوونو، آدابو، دودونو، رواجونو، اخلاقو او عملکردونو له ملاتړ څخه ډډه وکړه. دغه راز د بریټانیوي کلیسا ستر تاریخ لیکونکي ډیرماید مککولېچ په (۲۰۱۰) ز کال کې د مسیحیت نړۍ «د مسیحیت او سیکولاري ځواک تر منځ د اتحاد او یووالي په معنا سره» بیان کړ. "عیسویت په اصل کې د منځنیو پیړیو اړوند مفهوم یا باور و، چې د لویدیځ روم اړوند سترواکۍ له سقوط وروسته او په تدریجي توګه د پاپ دورې له پیلېدو راهیسې تر ډېره په عملي توګه د مذهبي ـ لنډمهاله باورونو یا مفاهیمو په برخه کې د شارلماني پادشاهۍ په لړ کې او تر هغې وروسته یې تکامل او وده کړې ده. دا مفهوم یا باور په خپله د دې لامل کېږي، ترڅو د کلکو او سرسختو مومنانو په ذهنونو کې د یوې لرغونې مذهبي الګو په توګه په سپڅلې مذهبي فضا بدله شي، چې هلته عیسویان پکې اوسېږي، په دې باور چې هغه ځای د خدای او آسماني پلار په وسیله سپېڅلی او د تقدس وړ ګرځېدلی، چې د مسیح یا عیسي (ع) په وسیله د کلیسا له لارې اداره کېږي او دغه راز د عیسي مسیح (ع) د مبارک جسم په وسیله ساتل کېږي. د حیرانتیا خبره نه ده، چې دې باور لکه څنګه چې ټوله اروپا او بیا د مسیحیت اړوند مخ پر ودې او پراخېدونکې سیمې نیولي، په همدې توګه یې د مسیحیت د عظمت او بزرګۍ اړوند مینه ناکې ریښې یې په نړۍ کې تقویه او پیاوړې کړې."د دې کلمې مروج شوې او عامه معنی موجوده ده، چې تر ډېره د غربي نړۍ، پېژندل شوې نړۍ، یا خپلواکې نړۍ اړوندو اصطلاحاتو ته ورته ده. د «اروپا» او «غربي نړۍ» مفهوم د «مسیحیان یا مسیحي نړۍ» له مفهوم سره نېږدې او نه جلا کېدونکې اړیکې لري. زیاتره خلک حتی مسیحیت داسې یوه اساسي او بنسټیزه حلقه بولي، چې د اروپا واحد او یوپارچه هویت یې جوړ کړی دی.
د مسیحي نړۍ ظهور یا پیل
لومړنی یا ابتدايي مسیحیت په یوناني/رومي نړۍ کې او تر هغه ورهاخوا د لومړۍ پېړۍ د یوې یهودي فرقې په توګه خپور او وده یې وکړه، چې تاریخ لیکونکي یې د یهودي مسیحیت په نامه یادوي. د مسیحیت دا دوره په دوه جلا پړاوونو وېشلای شو: د رسولانو دوره، یعنې کله چې لومړني پیامبران یا رسولان ژوندي و او کلیسا یې ترتیب او تنظیمولې او دویم هم له رسالت او پیغمبرۍ وروسته دوه، یعنې کله چې د مذهبي مشرانو یا اشقفانو یو لومړنی او ابتدایي جوړښت او تشکیل جوړ شو، چې د هغه له امله مذهبي مشران یا اشقفیان د نورو اشقفیانو یا (څارونکو) په وسیله اداره کېدل.
له رسالت یا پیغمبرۍ وروسته دوره، د روسولانو له مړینې وروسته دورې پورې اړوند ده، چې بیا اشقفیان یا عیسوي ملایان د مسیحي ټولنو د څارونکو په توګه ښارونو کې څرګند شول. د مسیحیت له کلمو (په یوناني کې Χριστιανισμός)  او کاتولیک یوناني کې καθολικός) کار اخیستل او کارول ټول د دویمې پېړۍ دورې پورې اړوند دي، چې د انطاکیې ایګناتیوس یعنې ۱۰۷ ز کال پورې منسوب بلل کېږي. لومړنۍ مسیحي نړۍ د مسیحیانو اړوند سترواکۍ د ځورولو او آزارولو په پای کې په ۳۱۳ ز کال کې د لوی کنستانتتین له عروج او پورته کېدو او د میلان اړوند فرمان څخه وروسته او دغه راز په ۳۲۵ ز کال کې د نیکیه له لومړۍ شورا څخه وروسته به وتړل شي.
د مالکم موګریج (۱۹۸۰ ز) په وینا، عیسی مسیح (ع) مسیحیت رامنځته کړ؛ خو کنستانتین بیا د مسیحیت نړۍ جوړه کړه. د الهیاتي برخې کانادایي پروفیسور داګلاس جان هال «د مسیحي نړۍ رامنځته کېدو تاریخ» څلورمې پېړۍ پورې اړوند بولي او کنستانتین په دې برخه کې اصلي رول لوبوي (تر دې چې مسیحیت له «کنستانتینیسم» سره ورته بولي) او لومړی تئودوسیوس (د ۳۸۰ ز کال د تسالونیکي فرمان) او دغه راز لومړی ژوستینیانوس او داې نور پکې فرعي رول لوبوي.
د لرغونې پېړۍ اواخر او د منځنۍ پېړۍ اوایل
مسیحیت د منځنیو پېړیو او دغه راز د مسیحي نړۍ اړوند رنسانس څخه د یو سیاست په توګه یادونه کړې ده. په اصل کې د مسیحي نړۍ لومړی لیدلوری د یو دیني مسیحي حکومت لیدلوری و، داسې حکومت چې د مسیحي باور او عقیدې اړوند ارزښتونو پر بنسټ جوړ شوی وي او د هغو ملاتړ او ساتنه کوي، چې بېلابېلې برخې او بنسټونه یې څو څو ځله له مسیحي لیدلورو او بارونو سره خپرېږي. په دې دوره کې د مسیحیت مذهبي مشران له سیاسي اقتدار څخه برخمن و، د سیاسي رهبرانو او عیسوي روحانیونو تر منځ ځانګړې او متفاوته اړیکې وې؛ خو له عقیدوي او تیوریکي پلوه، ملي او سیاسي وېش به یې په ځینو مواردو کې د کلیسا په مشرۍ د یو بنسټ په توګه راتلل. د اروپا په تاریخ کې د کلیسا او دولت تر منځ دا ډول اړیکې د کلیسا د بېلابېلو مشرانو او رهبرانو او دغه راز سیاسي رهبرانو په وسیله ومنل شول.
د روم سترواکۍ لپاره کلیسا په تدریجي ډول په یوه ټاکوونکي بنسټ بدله شوه. سترواک کنستانتین په ۳۱۳ ز کال کې د میلان اړوند فرمان صادر کړ، چې په دې فرمان کې د مسیحیت یا عیسوي مذهب په وړاندې د زغم او حوصلې اعلان وشو، هغه په ۳۲۵ ز کال کې د نیکایا لومړنۍ شورا راوبلله، چې د نیکین اړوند باور او عقیده «یوه سپېڅلې کاتولیکي او رسولي کلیسا» او باور پکې شامل و. بیا سترواک لومړي تئودوسیوس په ۳۸۰ ز کال کې د تسالونیکي په فرمان سره د نیکین اړوند مسیحیت د روم سترواکۍ په دولتي کلیسا بدله کړه.
لکه څنګه چې د لویدیځ روم اړوند سترواکي په بېلابېلو سلطنتونو او فئوډالي حکومتونو بدله شوه؛ په دې توګه د مسیحیت مفهوم هم بدل شو؛ ځکه د لویدیځ کلیسا د پنټارکي پنځو لویو سرلارو څخه په یوه بدله شوه او د ختیځ سترواکۍ اړوند مسیحیانو پراختیا وموندله او ډېره وده یې وکړه. د بیزانس سترواکي د مسیحي نړۍ اړوند وروستی سنګر و. دغه راز د فرانکیانو په ظهور او څرګندېدو سره به د مسیحیت نړۍ بدلون ومومي. فرانکیان یوه جرمني قبیله ده، چې مسیحي باور او عقیده یې منلې او له روم سره یې نېږدې اړیکې جوړې کړې.
صحرا (فلم)
صحرا Sahara د ۲۰۱۷ فرانسوي - کاناډا 3D کمپیوټر انیمیشن ساہسک فلم دی چې د پیری کوری لخوا لارښود شوی.
قیصه
یو ځوان کوبرا او د هغه لړم غوره ملګری د صحارا دښتې په اوږدو کې سفر کوي ترڅو نوې موندل شوې مینه وژغوري.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
الروسا
الروسا ( په روسي ژبه:АЛРОСА) کې    د روسیې د الماسو کان کیندنې شرکت دی ، چې د فبروري په 19، 1992 کې تاسیس شوی او اوس مهال په نړۍ کې د الماسو ترټولو لوی تولیدونکي په توګه پېژندل کیږي.
د الروسا شرکت د الماسو د اکتشاف، استخراج، تولید او خرڅلاو په برخه کې فعالیت کوي. د دې شرکت د عملیاتو اصلي برخه د یاکوتيا جمهوریت په یاکوتسک سیمه کې موقعیت لري.
د الروسا مرکزي دفتر په میرني، یاکوتیا ، او همدارنګه په مسکو کې موقعیت لري. د دې شرکت د ونډو یوه برخه د مسکو سټاک ایکسچینج کې پلورل کیږي.
د ياکوتيا جمهوريت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" د یاکوتیا جمهوریت (په روسي ژبه : رسپوبلیکا ساخا (یاکوتیا))Республика Саха (Якутия)) ) (نور نومونه: Yakut, Yakutia, Sakha ) د روسیې یو له جمهوریتونو څخه دی چې په لرې ختیځ فدرالي ولسوالۍ کې موقعیت لري او مرکز یې د یاکوتسک ښار دی. د یاقوتستان جمهوریت د ۱۹۲۲ کال د اپریل په ۲۷ تاسيس شوی او په روسیه کې د ترکي نژاد له لسو خپلواکو جمهوریتونو څخه یو دی، چې خلک یې ترک نژاده دي.
دغه جمهوریت چې د ۳،۰۸۳،۵۲۳ مربع کیلومتره مساحت په لرلو سره د ختیځ د فدرالي ولسوالۍ نیمه برخه په واک کې لري، د مساحت له پلوه د نړۍ د ټولو هېوادونو په منځ کې د هېواد په وېش کې تر ټولو لوی هېواد دی. یاقوتستان د خپلې سختې او سړې هوا له امله پیژندل کیږي. په شمالي نیمه کره کې تر ټولو ټیټه تودوخه په ورخویانسک او اویمیاکون کې ده، چې دواړه په یاکوتستان کې موقعیت لري. د سیمې د سختې وچې له امله، د هغې اوړي ډیر ګرم دي.
تاریخ
انسان په پخوانیو وختونو کې د یاقوتستان په عصري ځمکه کې میشته شو. لرغونپوهان په دې باور دي چې انسانان د پیلولویتیک دورې په جریان کې په دې ځمکه کې میشت شوي. په دې سيمه کې کشف شوي لومړني لرغوني اثار له درې مليونو څخه تر درې زره کاله مخکې اټکل شوي دي.
دې سیمې ته د سخا د ترکانو راتګ د نهمې پېړۍ او د شپاړسمې پېړۍ تر منځ ګڼل کېږي. سخا د بوریت مغول د فشار له امله دغو شمالي سیمو ته کډه شوي وو. سخا د بایکال جهيل له شمال څخه د لینا سیند منځنیو سیمو ته مهاجرت وکړ. د منځني لینا سیند په اوږدو کې له خپل نوي مرکز څخه، دوی په تدریجي ډول شمال ختیځ او لویدیز د لینا بیسن هاخوا د ارکټیک بحر ته خپریږي.
دغو سیمو ته له ننوتلو وروسته سخا د سیمې پخواني اوسیدونکي چې شمیر یې کم وو او د ریندو د څارویو او ښکار کولو له لارې یې ژوند کاوه او د منځنۍ اسیا د ایلیریا او څړځایونو اقتصاد یې له ځانه سره دې سیمو ته یووړل. د سایبریا د پخوانیو اوسیدونکو ډیری نفوس چې د تونګسیک نسل څخه وو، تر 17 پیړۍ پورې په سخا کې بدل شوي.
د سخا نوم ترکي دی او معنی یې لرګی او کلب دی. د یاقوت یا یاقوت کلمه هغه نوم دی چې ایونکي خلک سخا ته اشاره کوي. روسانو هم دا نوم له اونکیانو څخه اخیستی او د سخا لپاره یې کارولی دی.
پارلمان
د یاکوتیا جمهوریت لوړ استازي، څارونکي او مقننه ارګانونه د دولتي شورا یا د جمهوریت د پارلمان لخوا اداره کیږي. د دې شورا سیمه ایز نوم د ال تومین په نوم یادیږي. د سخا جمهوریت پارلمان ۷۰ استازي لري او د پنځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. اوس مهال، د یاکوتیا جمهوریت د پارلمان رییس ښاغلی باسی ګیسوف دی (د مارچ له 20، 2008 راهیسې).
د یاقوتستان جمهوریت په دغه جمهوریت کې حکومت اجرایوي ځواک ګڼل کېږي. د دولت ودانۍ او برخې د ولسمشر او دولتي بورډ لخوا ټاکل کیږي. اوس مهال، د یاکوتیا جمهوریت حکومت یو لومړی وزیر، دوه مرستیالان، پنځه مرستیالان، اوولس وزیران او د دولتي کمیټې درې استازي لري. ښاغلی بوریسوف د ۲۰۰۳ کال د فبرورۍ له میاشتې راهیسې د دغه جمهوریت لومړی وزیر دی او د ۲۰۰۷ کال د فبرورۍ په ۱۴ نېټه بیا دغه مقام ته وټاکل شو.
جغرافيه
د یاکوتیا جمهوریت د سایبریا په شمال ختیځ کې موقعیت لري. یاکوتیا د روسیې فدراسیون لاندې ترټولو لویه سیمه ده او همدارنګه په نړۍ کې ترټولو لوی سیمه ایز واحد دی.
د دې جمهوریت دننه د بوستخ او لابینکیر لوی جهيلونه موقعیت لري.
د نړیوال وخت زون
د یاقوتستان جمهوریت دننه درې وخت زونونه (میریډین) شتون لري چې دا دي:
صنعت
د دغه جمهوریت صنعتونه د خامو موادو د استخراج او بډایه کولو په لور روان دي. دا بډایه طبیعي سرچینې لري. یاقوتستان د یورانیمو د استخراج تر ټولو لوی کان لري، چې د اکتشاف څخه وروسته یې ذخیرې ۳۴۴۰۰۰ ټنه اټکل شوې دي.
د یاکوتیا جمهوریت وګړي
یاکوتيا (50٪)، روسیان (37.7٪) او اوکراینيان (7٪) د دې ځمکې اصلي نفوس ګروپونه دي. په رسمي ژبو کې د یاقوت ژبه د ترکي ژبو له فرعي سیټ څخه (په سیمه کې د 60٪ خلکو لخوا ویل کیږي) او روسي ژبه شامله ده.
جشنونه
په روسیه کې د عامه او رسمي رخصتیو سربیره، د یاکوتیا په جمهوریت کې، نورې ورځې د رخصتیو په توګه ثبت شوي، چې دا دي:
سرچینې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
اډوارډ میچل بنیسټر
اډوارډ میچل بنیسټر (د ۱۸۲۸ز کال د نومبر له ۲مې- د ۱۹۰۱ز کال د جنورۍ تر ۹مې) د باربیزون امریکایي ښوونځي د غوړو رنګونو انځورګر و. هغه په کاناډا کې وزېږېد او د خپل منځني عمر کلونه یې د امریکا په نیوانګلنډ کې تېر کړل. هلته له خپلې مېرمنې کریستیانا کارټو بنیسټر سره و، هغه د افریقایي-امریکايي کلتوري او سیاسي ټولنې؛ لکه د بوستون د له منځه وړولو د خوځښت مهمه غړې وه. بنیسټر په ۱۸۷۶ز کال کې د فیلادلفیا په سل کلن نندارتون کې د انځورګرۍ لومړۍ جایزه وګټله، چې وروسته تر دې په رسمیت وپېژندل شو. هغه همدارنګه د پروویډینس د هنري کلپ او د رهوډ ټاپو د ښوونځي طراح بنسټګر غړی و.
د بنیسټر سبک او پاسټورال موضوع د فرانسوي هنرمن ژان فرانسوا میله او د باربیزون فرانسوي ښوونځي پر وړاندې یې د هغه ستاینه منعکسوله. هغه د ټول عمر لپاره یو بېړۍ چلوونکی و او د الهام اخیستو لپاره یې د رهوډ ټاپو ساحل ته هم ور وکتل. بنیسټر هر وخت تجربې کولې او هنري اثارو یې د هغه د ایډیالیسټي فلسفې او پر رنګ او فضا یې د کنټرول ښکارندويي کوله. هغه خپل حرفه یي فعالیت د منظرې د سبک له پراختیا مخکې د یو عکاس او انځورګر په توګه پیل کړ.
وروسته یې په ژوند کې د منظرې د انځورګرۍ سبک له منځه لاړ. د نقاشۍ د خرڅلاو کموالی د دې لامل شو، چې هغه او کریستیانا کارتو په پراوویډنس کې له هیل کالج نه بوستون او بیا په پراوویډنس کې د ویلسون پر سړک خپل کوچني کور ته کډه وکړي. بنیسټر تر مرګ وروسته په ۱۹۰۱ز کال کې د امریکا د هنر په تاریخي نندارتونونو او مطالعاتو کې له پامه وغورځول شو. تر څو چې د افریقا د هنر د ملي موزیم موسسې هغه ته په ۱۹۶۰ز او ۱۹۷۰ لسیزه کې ملي پاملرنه وکړه.
لومړی ژوند
بنیسټر د ۱۸۲۸ز کال د نومبر په ۲مه د نیوبرانزویک په اندروز کې، چې د سنت کروکس له سیند سره نږدې دی، وزېږېد. پلار یې اډوارډ بنیسټر باربادویي تورپوستی و او د مور اصل و نسب یې نامعلوم دی. ځينې وختونه خپله بنیسټر د توکمونو د ترکیب په توګه پېژندل کېږي. د بنیسټر پلار په ۱۸۳۲ز کال کې ومړ؛ نو اډوارډ او کشری ورور یې ویلیم د خپلې مور هانا الکساندر بنیسټر له خوا لوی شول. په لومړیو کې، بنیسټر له یوه موچي سره شاګردي وکړه، خو د انځورګرۍ مهارت یې مخکې تر دې د کورنۍ او ملګرو ترمنځ د پام وړ و. بنیسټر له هنر سره د خپلې لومړۍ علاقې امتیاز خپلې مور ته ورکړ. هغه په ۱۸۴۴ز کال کې مړه شوه، تر هغه وروسته بنیسټر او ورور یې د وکیل او شتمن سوداګر هریس هچ په کرونده کې ژوند کاوه. هلته یې د هچ د کورنۍ د انځورونو د بیا تولید او په کورني کتابتون کې د برتانوي نقاشیو د کاپي کولو له لارې، د انځورګرۍ تمرین کاوه.
مړینه
بنیسټر د ۱۹۰۱ز کال د جنوري په ۹مه هغه مهال د زړه د حملې له امله ومړ، چې کله یې د ایلمود د سړک په باپټیسټ کلیسا کې د ماښام لمونځ کاوه. یو څه موده د زړه له ناروغۍ رنځېده، خو دوه ورځې مخکې یې دوه نقاشۍ بشپړې کړې وې. لمونځ یې وکړ او څو شیبې وروسته یې ژر ژر ساه واخیسته او د راپورونو له مخې یې د پای خبرې همدا وې، چې «عیسی، مرسته راسره وکړه».
هغه د پروویډینس په North Burial Ground  کې تر ډبرین څلي لاندې، چې د هنري ټیم له خوا یې جوړ شوی و، خاورو ته وسپارل شو. د بنیسټر د ژوندانه په پای کې د هغه د مالي ستونزو ترمنځ توپیر او تر مرګ وروسته یې د پروویډینس د هنرمندانو ملاتړ د دې لامل شو، چې ملګری یې جان نلسون آرنولد د دغه یادګار په اړه داسې ولیکي: «د دغه اثر د پنځولو په پېښه کې، ما په دوامدار ډول د رابرت برنز مور ته د پرتمین څلي په اړه، چې د خپل استعداد لرونکي زوی په یاد یې جوړ کړی و اظهارات کول او یادونه مې کوله، چې هغه ډوډوۍ غوښته او دوی  یې پر ځای ډبره ورکړه».
کارتو د ۱۹۰۲ز کال په سپټمبر کې د رنګه توکم د زړو ښځو کور لپاره وګومارل شوه، خو د ۱۹۰۳ز کال د کرانستون په یوه دولتي رواني انسټیټیوټ کې مړه شوه. هغه او بنیسټر دواړه څنګ په څنګ خاورو ته سپارل شوي.
هنري سبک
بنیسټر خپل ځان د یو ځوان نقاش په توګه یو انځورګر معرفي کړی و، خو په پای کې د سمندریزو منظرو، افسانوي صحنو او ژانري نقاشیو له امله محبوب شو. پر خپلې پوهې یې تکیه لرله او له شعر، کلاسیک او انګلیسي ادبیاتو نه یې؛ د انجیل، افسانې او ژانر صحنې هم نقاشي کړې. د جورج اینس په څېر، د هغه په اثارو کې د فرانسوي باربیزون د نقاشانو؛ لکه د ژان باپټیسټ کامیل کورو، ژان فرانسوا میله او د شارل فرانسوا دوبیني اغېزې او حالات څرګندېږي. بنیسټر له میلت نه په دفاع کې په «هنرمند او منتقدین یې» هغه یې «زموږ د مهال روحاني هنرمند» ګاڼه، د هغه غمجن او بې پرتمه ژوند یې لیده او په ژوره یې د هغه خواخوږي کوله.
میراث
بنیسټر د نولسمې پېړۍ په پای کې یوازینی لوی افریقایي-امریکایي هنرمند و، چې پرته د اروپایانو تر اغېز لاندې یې خپلې وړتیا ته وده ورکړه او هغه د پراوویډینس په هنري ټولنه کې ډېر ښه پېژندل شوی و. همدارنګه د ختیځ ساحل په لویه هنري نړۍ کې هم وستایل شو. تر مړینې وروسته په شلمه پېړۍ کې د هنر د تاریخ له خوا د توکمیز تعصب له امله له پامه وغورځول شو. ارامې او له خپګان ډکې منظرې هم له برمه پرېوتې. له دې سره هغه او نقاشیانې یې د افریقایي توکمه امریکا د کلتور او د بیارغونې د دورې د امریکایي منظرو ترمنځ یوه نه هېرېدونکې رغونکې اړیکه شوه.
کور
دغه کور اوس د هیل کالج په تاریخي ټاکنه کې د همکارۍ په توګه پاتې دی. د براون پوهنتون په ۱۹۸۹ز کال کې دغه سیمه وپېرله او په هغه کې یې یخچالونه او فریزر ساتل. د دې لپاره چې د دغه کور د ساتنې او کارونې لپاره کوم پلان نه و؛ نو د پراوویډینس د ساتنې ټولنې، د بنیسټر کور د ۲۰۰۱ز کال د تر ټولو خطرناکو ودانیو په لړلیک کې شامل کړ. د براون پوهنتون رئیس روث سیمونز، تاریخ لیکونکي او د رهوډ ټاپو د بهرنیو چارو پخواني وزیر ري ریکمن ته ډاډ ورکړ، چې کور ساتل کېږي، که څه هم پوهنتون د کور د خرڅولو لپاره له درېیمې ډلې سره بحث وکړ.
برېښنايي جريان
يو برېښنايي جريان د چارج شويو ذرو يو بهنګ دی، لکه اليکټرونونه يا ايونونه، کوم چې د برېښنايي  بېونکي ( conductorهادي) يا تشې له لارې  حرکت کوي. دا د سطحې په مټ يا په مديريت شوي حجم کې د برېښنايي چارج د بهنګ سوچه اندازې په توګه اندازه کېدای شي. خوځېدونکي ذرې د چارج لېږدونکي بلل کېږي، کومې چې د ذرو د ګڼو بڼو څخه يوه بڼه کېدای شي او تر لېږدونکي (هادي/موصل) پورې اړه لري. په برېښنايي مدارونو (سرکټ د برېښنا د جريان لاره) کې چارج لېږدونکي عموماً اليکټرونونه وي، کوم چې د مزي په مټ حرکت کوي. شونې ده چې په نيمه لېږدونکو کې دوی اليکترونونه يا سوري وي. په اليکټرولايټ کې د چارج لېږدونکی ايونونه وي، په داسې حال کې چې په پلازما کې، يو ايونايز شوی ګاز وي، دوی ايونونه (ion په برېښنا بدله شوې ذره/اتوم) او اليکټرونونه وي.
د برېښنايي جريان SI واحد امپير يا امپ دی، کوم چې د يو کولن (Coulomb) يوې ثانيې پر سر اندازې څخه په يوه سطحه د برېښنايي چارج بهنګ دی. امپير (چې نښه يې A  ده) د SI پر بنسټ ولاړ واحد دی. د برېښنا جريان د «ايميټر» په نوم الې په مټ اندازه کېدای شي.
برېښنايي جريان مقناطيسي ځايونه جوړوي، کوم چې په موټرو، جنراتورونو، انډکټرونو او ټرانسفارمرونو کې کارول کېږي. په عادي برېنا لېږدونکو کې، دوی د جول تودوخې لامل ګرځي، کومه چې د روښانه رڼا په ګروپونو کې رڼا جوړوي. د وخت سره بدلون موندوکي برېښنايي جرينانونه برېښنايي مقناطيسي څپې وباسي، کومې چې په مخابراتي وسايلو کې کارول کېږي، تر څو معلومات خپاره کړي.
نښې
د برېښنايي جريان دوديزه نښه I ده، کومه چې د فرانسوي ژبې له « intensité du courant» فقرې څخه اخيستل شوې ده (د برېښنايي جريان سختوالی). د برېښنايي جريان شدت ته ډېر ځله يواځې د جريان نوم اخيستل کېږي. د I نښه د « André-Marie Ampère» له خوا کارول شوې وه چې د « Ampère» د طاقت قانون (۱۸۲۰) په جوړولو کې د برېښنايي جريان واحد د هغه په نوم نومول شوی دی. دې تدوين له فرانسې څخه لويې برتانيې ته سفر وکړ، چېرته چې معيار وګرځېد، سره له دې چې لږ تر لږه يو ژورنال تر ۱۹۸۶ز کال پورې له C څخه I ته دا نښه بدله نه کړه.
کانوينشنز (په ټاکلي استقامت د جارج لېږدول شوی واحد)
په يوه لېږدونکې ماده کې، هغه حرکت کونکي جارج شوې ذرې چې برېښنايي جريان جوړوي، د چارج د لېږدونکو په نوم پېژندل کېږي. په فلزاتو کې، له کومو څخه چې ډېری برېښنايي مدارونو کې مزي يا لېږدونکي جوړېږي، د اتومونو مثبت چار شوي اتومي هستې په يو ټاکلي موقعيت کې اېښودل کېږي او منفي چارج شوي اليکټرونونه د چارج لېږدونکي دي، کوم چې په فلز کې د خوخښت لپاره ازاد وي. په نورو موادو کې، د پام وړ يې نيمه لېږدونکي دي، شونې ده چې د چارج لېږدونکي منفي يا مثبت وي او دا تر استعمال شوي «ډوپنټ» (يوه اله ده) پورې اړه لري. شونې ده چې منفي او مثبت چارج لېږدونکي په يو وخت کې موجود وي، څنګه چې په يو اليکټروکيمياوي حجره کې په اليکترولايټ کې کېږي.
د مثبتو چارجونو بهنګ يو ډول برېښنايي جريان ورکوي او په مدار کې يو شان اغېز لري، لکه په مخالف لوري کې د منفي چارجونو برابر بهنګ. له هغه ځايه چې شونې ده جريان يا د منفي يا د مثبتو چارجونو بهېدل وي، يا د دواړو وي، له همدې امله د جريان د لوري لپاره کانوينشن ته اړتيا ده، کوم چې د چارج د لېږدونکي له بڼې څخه جلا او خپلواک وي. د کانوينشنل جريان استقامت په خپلسري ډول د هغه لوري په توګه تعريفيږي، په کوم کې چې مثبت چارجونه بهېږي. منفي چارج شوي لېږدونکي، لکه اليکټرونونه (په فلزي مزو کې د چارج لېږدونکي او ډېرو نورو برېښنايي مدارونو اجزاء)، له همدې امله په يو برېښنايي مدار کې د يوځای شوي جريان د بهېدو په مخالف لوري بهېږي.
د يوځای کولو لوری (د وصل سمت)
په مزي يا د مدار په عنصر کې جريان له دوه وو څخه په يو لوري (سمت/استقامت) بهېدای شي. د جريان د استازولۍ کولو لپاره د يو متغير  د تعريفولو پر مهال د مثبت جريان استازولي کونکي د لوري ټاکل اړين دي، عموماً دا ټاکنه د مدار په سکيميټک ډياګرام باندې د يو غشي په توګه کېږي. دې ته د  جريان د مرجع لوری (د وصل سمت) ويل کېږي. د برېښنايي مدار د تحليل پر مهال، د يو ټاکلي مدار عنصر په مټ د جریان اصل لوری تر هغه وخته نه څرګندېږي، تر څو تحليل بشپړ شوی نه وي. د پايلې په توګه، د جريانونو د يوځای کولو لوري ډېره ځله په خپل سر ټاکل شوي دي. کله چې مدار حل کېږي، نو د جريان لپاره د منفي ارزښت مطلب دا وي چې د دې مدار عنصر په مټ د جريان اصلي لوری، د ټاکلي يوځای کېدو د لوري په مخالفت کې دی.
د اوم قانون
د اوم قانون وايي چې د دوه نقطو تر منځه د يو موصل (لېږدونکي) په مټ جريان نېغ په نېغه، د دوه نقطو د ممکنه توپير سره متناسب دی. د تناسب د ثابت په معرفي کولو سره، مقاومت (مقاومت د برېښنا د بهنګ سره د يو شي د مقاومت اندازه ده)، يوڅوک هغې معمول رياضياتي معادلې ته رسېږي، کومه چې دا اړيکه تشریح کوي:
بدلېدونکی او مستقيم جريان
د بدلېونکی جريان (AC) سيستمونو کې، برېښنايي چارج حرکت وخت په وخت خپل سمت بدلوي. AC د برېښنا هغه بڼه ده، کومه چې عموماً سوداګریو او استوګنځايونو پورې رسېږي. د يو AC د معمول د څپو بڼه يوه «سينوسي» څپه ده، که څه هم ځينې فعاليتونه د څپو متبادلې کاروي، لکه مثلث يا مربع څپې. په برېښنايي تارونو کې لېږېدونکې اډيو او راډيو سګنلونه هم د متبادل جريان بېلګې دي. په دې فعالیتونو کې يوه مهمه موخه د هغو معلوماتو تر لاسه کول دي چې په AC سګنلونو کوډ (شفر شوي) (يا اېښودل شوي/برابرشوي دي) شوي دي.
له بلې خوا، له مستقيم جريان (DC) څخه مراد هغه سيستم دی، په کوم کې چې د برېښنايي چارج خوځښت يواځې يو لور ته وي (کوم ته چې کله کله يو طرفه بهېدل هم ويل کېږي). مستقيم جريان د بټريو، ترموکپلز، لمريزو حجرو، او د ډاينمو قسم د کميوټيټر بڼې د برېښنايي ماشينونو په څېر سرچينو څخه توليد کېږي. بدلون موندونکی جريان د يو ريکټيفاير په کارولو سره په مستقيم جريان بدلېدای شي. مستقيم جريان د مزي په څېر په يو لېږدونکي کې جريان پيدا کولای شي، خو شونې ده چې د سيمي کنډکټرونو، انسوليټرونو او ان د خالیګاوو په واسطه وبهېږي، لکه څنګه چې په اليکټران يا ايون شعاعو کې وي. او همدا راز د مستقيم جريان پخوانی نوم ګالوانيک جريان و.
ښکارېدنې
د برېښنايي جريان په طبيعي د ليدو وړ بېلګو کې رڼا کول، ولاړ برېښنايي خوشې کېدل او لمريز باد شامل دي، کوم چې د قطبي شفق سرچينه ده.
د انسانانو له خوا جوړو شويو برېښنايي جرياناتو کې د فلز په مزو کې د لېږدولو اليټرونونو بهول شامل دی، لکه د زياتې برېښنا لېږدونکي مزي، کوم چې تر اوږد واټن پورې برېښنايي انرژي مهيا کولای شي او همدا راز په برېښنايي او برقي وسايلو په داخل کې کوچني مزي شامل دي. د تاو راتاو بڼې جريانونه (هغه برېښنايي جريان چې په تاو راتاو يا د کړۍ يا ګردابي شکل کې وي) هغه برېښنايي جرياننونه دي، کوم چې په بدلېدونکو مقناطيسي برخو کې منځ ته راتلونکو لېږدونکو کې موندل کېږي. په ورته توګه، برېښنايي جريان، په ځانګړي ډول د هغو رسونکو په سطحه باندې چې د اليکټرومقناطيسي څپو په وړاندې لوڅې دي، هم منځ ته راځي. کله چې د راډيو د انتن په داخل کې په سم ډول ولتاژ باندې برېښنايي جريان بهېږي، نو راډيوي څپې پیدا کېږي.
په برېښنايي وسايلو کې، د برېښنايي جريان په نورو بڼو کې د مقاومت کوونکو په مټ يا په يو خالي نل کې د خلا له لارې د اليکټران بهېدل، د بيټرۍ په  داخل کې د ايون بهېدل او د فلزاتو او سيمي کنډکټر په داخل کې د سوریو له لارې جریان شامل دی.
د جريان يو بيالوژيکي بېلګه نيوران او په اعصابو کې د ايون بهېدل دي، کوم چې د فکر او حسي درک دواړو مسئولیت په غاړه لري.
اپولو ۱۷
اپولو ۱۷ (ډيسمر ۷-۱۹-۱۹۷۲) د ناسا د اپولو د پروګرام وروستی ماموريت و، وروستی ځل چې انسانانو په سپوږمۍ قدم کېښود يا يې د ځمکې له مدار څخه دباندې سفر وکړ. قوماندان «جين کرنن» او د سپوږميز واحد پيلوټ «هيريسن شمټ» په سپوږمۍ وګرځېدل، په داسې حال کې چې د مشرتابه واحد ډلګۍ پيلوټ «رونالډ ايونز» دپاسه وڅرخېد. «شمت» په سپوږمۍ يواځينی کوز شوی ځمکپېژندونکی و چې سپوږمۍ ته د يو سانيسپوه د استولو لپاره د ناسا تر فشار لاندې د «جو اينګل» پر ځای وټاکل شو. په دې ماموريت پر ساينس د زيات ټينګار کولو مطلب د ډېرو نويو تجربو تر لاسه کول و، د يوې بيالوژيکي تجربې په ګډون، په کومه کې چې مديريت برخه (command module د انسان لېږدونکې فضايي بېړۍ هغه برخه ده چې له بېړۍ جلا کېږي او ماموريت مديريت کوي) کې لېږدول کېدونکي پنځه موږکان هم شامل وو.
د دې ماموريت طراحانو د ښکته کېدو د سيمې په ټاکلو کې دوه بنسټيزې موخې تر نظر لاندې ونيولې: له Mare Imbrium څخه پخواني سپوږميزو لوړو سيمو موادو نمونه اخيستل او په نسبي ډول د وروستي اورشيندي د فعاليت د شونتيا پلټنه کول. په همدې بنسټ دوی «Taurus–Littrow» غوره کړ، چېرته چې داسې شکلونه وو چې له مدار څخه ليدل شوي وو او د هغوی انځور اخيستل شوي او باور کېدو چې په طبيعيت کې اورشيندي دي. له دې امله چې د دې عملې درې واړو غړیو د پخوانيو اپولو سپوږميز ماموريتونه تعقيب کړي وو، دوی د اپالو له فضايي بېړۍ سره بلد و او د ځمکپېژندنې د روزنې لپاره يې زيات وخت درلود.
د ۱۹۷۲ز کال د ديسمبر په اومه نېټه د ختيځ په معياري وخت (EST) د سهار په دولس بجو او دري دېرش دقيقو روان شو، د هارډوير د يوې ستونرې له امله د اپولو په پروګرام کې يواځې د استولو په دريځ کې ځنډ راغی، اپولو ۱۷ د يو « J-type» ماموريت و، په کوم کې چې د سپوږمۍ په سطحه درې ورځې، غزول شوې ساينسي وړتيا او درېیم سپوږميز تاويدونکی موټر (LRV) استعمال شامل و. Cernan او Schmitt په « Taurus–Littrow»  دره کې کوز شول او د سپوږمۍ د نمونو په اخيستلو او د ساينسي وسايلو په استولو سره يې په سپوږمۍ درې قدم وهل بشپړ کړل. د نارنجي رنګ خاوره په « Shorty» څوکه کې وموندل شوه او ثابته شوه چې طبيعيت يې اورشيندی دی، که څه هم د سپوږمۍ د تاريخ له لومړيو وه. Evans  د ادارې او خدمت په نمونه (CSM)  کې د سپوږمۍ په مدار کې د ساينسي اندازه کولو او انځورونو اخيستلو لپاره پاتې شو، دا فضايي بېړۍ د ديسمبر په نولسمه نېټه بېرته ځمکې ته راستنه شوه.
دې ماموريت د عملې سره يو ځای د فضايي الوت ډېر رکارډونه مات کړل چې په هغې کې په سپوږمۍ د ښکته کېدونکي تر ټولو اوږد هغه ماموريت شامل دی چې عمله يې درلوده (دولس ورځې څوارلس ساعته)؛ همدا راز د هر ډول له موټر څخه ورهاخوا فعاليت پر مهال له فضايي بېړۍ حخه تر ټولو زيات واټن (۷.۶ کيلومتره يا ۴.۷ ميله)؛ د سپوږمۍ په کچه له موټرو څخه پرته تر ټولو اوږده فعاليتونه (دوه ويشت ساعته څلور دقيقې)، د سپوږمۍ تر ټولو ستره نمونه راوړل (تقريباً ۱۱۵ کيلوګرامه يا ۲۵ پاونډه)، د سپوږمۍ په مدار کې تر ټولو اوږد وخت (شپږ ورځې څلور ساته) او تر ټولو زیات سپوږميز مدارونه (څرخونه) (۷۵) تر سره کول.
عمله او د ماموريت د مديريت مهم اشخاص
په ۱۹۶۹ز کال کې ناسا اعلان وکړ چې د اپولو ۱۴ تعقيبي عمله به جين کرنن، رونالډ ايونز او پخوانی X-15 پيلوټ جيو اينګل وي. دې چارې دوی د اپولو ۱۷ د ابتدايي عملې لپاره په ليکه کې ودرول، ځکه چې د اپولو پروګرام د عملې د څرخ لپاره عموماً مطلب دا وي چې يوه تعقيبي عمله به له درې ماموريتونو وروسته د لومړۍ عملې په توګه الوت کوي. هيريسن شمټ، څوک چې پر يو ستورپېژندونکي سربېره يو ماهر ځمکپېژندونکی هم و، د اپولو ۱۵ په تعقيبي عمله کې خدمات وړاندې کړل او د څرخ په پايله کې به د اپولو ۱۸ سپوږميز ماموريت پرواز د پيلوټ په توګه الوت وکړي.
د ۱۹۷۰ز کال د سپتمبر په اتلسمه نېټه اپولو ۱۸ لغوه کړای شو. ساينسي ټولنې پر ناسا فشار راوړ چې د اپولو د ښکته کېدو لپاره د هغه غېر مسلکي ځمکپېژندنې روزنې تر لاسه کونکي پيلوټ پر ځای يو ځمکپېژندونکی وټاکي. وروسته ناسا شمټ د اپولو۱۷ سپوږميز واحد پيلوټ په توګه وټاکه. اپولو ۱۷ د عملې لپاره د شمټ ټاکنې د ناسا د الوتونکي عملې فعاليتونو رئیس «ډيک سليټن» له دې پوښتنې سره مخ کړ چې د اپولو ۱۷ دوه نور ځايونه به څوک ډک کړي: د اپولو ۱۵ پاتې عمله (ډک ګورډن او وينس برانډ) يا د اپولو ۱۴ تعقيبي عمله (له اينګل پرته).په پای کې «سليټن»  «کرنن» او «ايوانز» وټاکل، په داسې حال کې چې د اپولو ۱۷ لپاره د کرنن د ټاکلو پر سر د ناسا په داخل کې پر ملاتړ اتفاق نه و شوی. کرنن د ۱۹۷۱ز کال د جنورۍ په مياشت کې د يو روزنيز تمرين پر مهال يوه Bell 47G ډوله هلیکوپتر د کيپ کينډي سره نږدې د هند په سمندر کې غورځولې وه؛ وروسته د دې پېښې لامل د پيلوټ تېروتنه وبلل شوه، ځکه چې کرنن په اوبو کې له غورځېدو مخکې خپله ارتفاع سمه نه وه ارزولې. جيم ميک ډیوټ، څوک چې هغه مهال د اپولو تشيال بېړۍ پروګرام د دفتر مدير و، دې پېښې ته په اشارې سره د کرنن په ټاکل کېدو نيوکه وکړه، په داسې حال کې چې «سليټن» دا اندېښنه رد کړه. وروسته له دې چې د ماموريت د مشرتابه وړانديز ورته وشو، کرنن استدلال وکړ چې په دې ماموريت له هغه سره بايد «اينګل» ولاړ شي، خو د شميټ له ټاکنې سره يې موافقه څرګنده کړه، کله چې دا روښانه شوه چې شمټ اپولو۱۷ کې له کرنن سره يا له هغه پرته هم ځي. د اپولو ۱۷ ابتدايي عملې اعلان د ۱۹۷۱ز کال د اګست په ديارلسمه نېټه په عام ډول وشو.
کرنن چې د اپولو ۱۷ پر مهال د متحده ايالاتو په سمندري ځواک کې يو ۳۸ کلن کپتان و، په ۱۹۶۳ز کال کې د ستورمزلو په درېيم ګروپ کې وټاکل شو. هغه په ۱۹۶۶ز کال کې د « Gemini 9A» د پيلوټ په توګه د اپولو ۱۰ سپوږميز ماموريت د پيلوټ په توګه الوت وکړ او دا په ۱۹۶۹ز کال کې د اپولو ۱۴ په تعقيبي عمله کې د خپلو خدماتو وړاندې کولو څخه مخکې و. ايونز، څوک چې په ۱۹۶۶ز کال کې د ستورمزلو د پنځمې ډلې د برخې په توګه ټاکل شوی و، د اپولو ۱۷ پر مهال نهه دېرش کلن و او د امریکا په سمندري ځواک کې يو بريدمن و. د اپولو ۱۷ پر مهال شميټ يو عام ملکي سړی و، د اپولو ۱۷ پر مهال اوه دېرش کلن و. نوموړی له هارورډ پوهنتون څخه په ځمکپېژندنه کې دوکتورا تر لاسه کړې وه، په ۱۹۶۵ز کال کې د ستورمزلو په څلورمه ډله کې ټاکل شوی و. ايونز او شمټ دواړو خپل لومړی تشيال سفر کاوه.