cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موريل ماټرز
د ژوند لومړي کلونه
په ۱۹۰۱ز کال کې د استراليا د فدراسیون پر مهال، ماټريز اډيلايډ ته راستنه شوه او د ويناوالۍ هنر په تدريس يې پیل وکړ، په داسې حال کې چې د دې ايالت په ډېرو سالونونو او صحنو کې يې د ليدونکو په وړاندې په یو وخت کې تمثیل هم کاوه. په ۱۹۰۴ز کال کې، هغې يو ځل بيا اډيلايډ پرېښود، تر څو له خپلې کورنۍ سره يو ځای شي، کومه چې په لويديځه استراليا کې د «پرت» سيمې ته کوچېدلې وه. په «پرت» کې هغې د تمثیل هنر ته دوام ورکړ او د تمثیل په صنعت کې خپلو ملګرو وهڅوله، چې خپل مسلک په لندن کې پر مخ يوسي. ډېر ژر يې د هغوی په سلا عمل وکړ او د ۱۹۰۵ز کال په وروستيو کې اته وېشت کلنه ماټرز د (Persic) په نامه مسافروړونکې بېړۍ کې سپره شوه، څو د انګلستان لندن ښار ته سفر وکړي.
د رايې حق اخستلو پلويانو پر لور لېږدېدل
لندن ته په رسېدو سره ماټريز وخت وخت په موسيقۍ غږولو پيل وکړ او په پايله کې يې په «بيچسټين هال» کې تمثیل وکړ (چې اوس يې نوم ويګمور هال دی)، خو په لندن کې د هنرمندانو د زياتوالي له امله د موسيقۍ په برخه کې کار تر لاسه کول ستونزمن و او هغې د عايد لپاره کله ناکله د ژورنالستې په توګه هم کار وکړ. د يوې ژورنالستې په توګه هغه له «جورج برنارډ شا» او له تبعید شوي انارشست شهزاده «پيټر کروپوټکن» سره د مرکې کولو له امله شهرت پیدا کړ. په پايله کې ماټرز د «کروپوټکن» په کور کې تمثیل وکړ او له موسيقۍ وروسته یې هغه وهڅوله، چې له خپلو وړتياوو څخه د يوه غوره څه لپاره کار واخلي، هغه وويل: «هنر د ژوند پای نه دی، بلکې د ژوند يوه وسیله ده». ماټرز د هغه له ارزونې سره موافقه وکړه او د ښځو د آزادۍ له ټولنې (WFL) سره ښکېله شوه، څو د ښځو قضيه پر مخ يوسي. وروسته هغې وليکل چې: له «کروپوټکن» سره د هغې لیدنې «ثابته کړه چې په يوه شېبه کې يې ټول ژوند کړی دی – زما ټول ذهني لرليد بدلون وموند». «شارلټ ډيسپارډ» د WFL مشري کوله او دا ټولنه د دې لپاره جوړه شوې وه چې د «Pankhursts» په مشرۍ د ښځو د ټولنيز او سياسي اتحاد (WSPU) رايه ورکوونکو په پرتله زیات جمهوري وي. ماټرز له «ماډ ارنکلف سينيټ» سره يو ځای په يوه غونډه کې ګډون وکړ، چېرې چې «مليسنټ فاوسيټ» د ښځو د مخالفت پر موضوع بحث کاوه، «ارنکلف سينيټ» په رسنیو کې وليکل چې: ماټرز په چوپتيا مجبوره کړای شوې نه وه.
د ۱۹۰۸ز کال د کاروان سفر
د ۱۹۰۸ز کال د مۍ له لومړيو څخه د اکتوبر تر نيماي پورې، ماټرز د انګلستان د سويل ختيځو سيمو څخه لېدنه کوونکي لومړي «د ښځو لپاره رايه» کاروان «تنظيموونکې مشره» وه. د کاروان سفر (دوره) له «اکس شاټ» څخه پيل شو او له «سري، سسيکس، ايسټ انګليا او کينت» څخه تېر شو. د دې دورې موخه ښځو ته د رايې ورکولو د حق په اړوند خبرې کول او په سيمه کې د WFL د نويو څانګو رامنځ ته کول و. د کله ناکله ناوړه چلند سره سره، ماټرز او نورو برخه والو، لکه «شارلټ ډيسپارډ» او «ايمي هکس» د دې موخې په تر لاسه کولو کې بريالي شول او ګڼې څانګې يې جوړې کړې. د دې سفر پر مهال ماټرز په «ټنبريج ويلز» کې د يو ځوان کواکر «وايلټ ټلارډ» سره وليدل، په ۱۹۲۲ز کال کې د «ټلارډ» تر مرګه پورې د دواړو نژدې پېژندګلو پاتې شوه، هغه د روسيې د قحط ځپلو سره د مرستې پر مهال په «تيفوس» ناروغۍ اخته شوی و.
د ګريل (وسپنيزې پنجرې) پېښه
د ۱۹۰۸ز کال د اکتوبر په اته ويشتمه شپه، WFL د بریتانيې د پارلمان په خونو کې په يو مهال اعتراضونه تر سره شول. دا اعتراضونه د «سينټ سټيفن» په داخلي دروازه، د زاړه زندان په غولي او  په ولسي جرګه کې وشول. د دې اعتراض موخه دا وه چې د ښځو هلو ځلو لور ته توجه جلب کړي او په پارلمان کې د ښځو د برخې په مخ کې ايښودل شوی «ګريل» د اوسپنې يوه پنجره لرې کړي، کومې پنجرې چې د پارلمان د غونډو د لیدلو په وړاندې د ښځو لپاره خنډ وې. ماټرز د ښځو د ځپلو د دې رمزي اعتراض په منځ کې ځای درلود. هغې او يوې ملګرې يې «هيلن فاکس» دواړو، د ښځينه دالان د پنجرې پورې ځانونه وتړل اوماټرز د پارلمان ټاکل شويو غړيو ته د رايې ورکولو د حق ګټې په لوړ غږ اعلانول پيل کړل.
که څه هم د ولسي جرګې په رسمي صورت جلسه «هانسارډ» کې نه ده ثبت شوې، د ماټرز اعلانونه په تخنيکي ډول د بریتانيې په پارلمان کې د يوې ښځې لومړۍ وينا وه.
په ورته وخت کې، «وايلټ ټلارډ» د سيمانو د ټوټو په کارولو سره، يوه اعلاميه ښکته سياستوالو پورې ورسوله او د باندنيو مېلمنو د کېناستلو له ځای څخه يو کس د پارلمان پر غولي کوچنی لیکلی اعلان وغورځاوه. پوليسو ډېر ژر په دې اعتراض کې ښکېل خلک ونيول، خو ويې نه شول کولای چې ماټرز او فاکس له دې اوسپينيزې پنجرې څخه لرې کړي. په پايله کې د هغو ښځو په مټ دا پنجره په بشپړ ډول لرې کړای شوه او د يوې نژدې کميټې خونې ته له تګ وروسته يو پښ (اهنګر) راوستل شو، تر څو ښځې له دې اوسپنيزې پنجرې څخه لرې کړي. د دې پېښې په تړاو په هيچا هم محکمه ونه شوه، ماټرز او په دې پېښه کې نورې شاملې ښځې ډېر ژر د «سينټ سټيفن» له داخلي دروازې سره نژدې خوشې کړای شوې، چېرې چې دوی د WFL له نورو غړيو سره بېرته يو ځای شوې، څوک چې لا هم په اعتراض بوخت وو. په همدې ځای کې ماټرز د پارلمان سالون ته د ننوتلو د هڅې «د خنډونو په تور ونيول شوه». له دې يوه ورځ وروسته (د ماټرز په ګډون» څوارلس ښځې او يو سړی، د «ويسټ منسټر» پوليسو په محکمه کې محاکمه شول. ماټرز د لندن د پوليسو په وړاندې په قصدي ډول د خنډونو د پیدا کولو له امله مجرمه وبلل شوه او په «هولوی ګاول» کې ورته د يوې مياشتې بند سزا ورکړل شوه.
کرنيزه چاپېريالپوهنه
کرنيزه چاپېريالپوهنه یوه علمي څانګه ده، کومه چې په کرنيز توليداتي سيستم عملي کېدونکې چاپيريالي پروسې تر مطالعې لاندې نيسي. د چاپېريالپوهنې د اصولو په منلو سره په کرنيز چاپېريالي سيستم ک د مديريت نوي ليدلوري وړانديز کېدای شي. دا اصطلاح عموماً په بې پری ډول کارېدلې ده، لکه چې دا اصطلاح هم د يو علم، هم د يو خوځښت او هم د يو کرنيز عمل په توګه استعمالېدای شي.د کرنيزو چارو چاپېريال پوهان ډول ډول کرنيز چاپېريالي سيستمونه تر مطالعې لاندې نيسي. د کرنيزې چاپېريال پوهنې ډګر د کروندګرۍ له هېڅ ټاکلې بڼې سره نه دی تړلی، که هغه عضوي وي، که توليدي وي، يو ځای شوی يا صنعتي وي، زيات وي يا پراخه وي، خو بيا هم ځينې دا نوم د بديلې کرنې لپاره کاروي.
تعريف
OECD د کرنيزې چاپېريالپوهنې تعريف «د کرنيزو فصلونو او چاپېريال تر منځ د اړيکې» په توګه کړی دی. « Dalgaard et al» او کرنيزه چاپېريالپوهنه په کرنيزو سيستمونو کې د بوټو، ژويو، انسانانو او چاپېريال تر منځ د تعامل د مطالعې په توګه تعريف کړې ده. فرانسيس او نورو همدا ډول تعريف کارولی دی، خو د هغوی په باور دا بايد تر کرنيزو خوراکونو پورې محدود وساتل شي.
کرنيزه چاپېريالپوهنه د موجوداتو د يووالي د اند پلوی ليدلوری دی چې هڅه کوي له طبيعت او د معيشيت له توکو سره د شريکې ګټې تر لاسه کولو په موخه کرنه او سيمه ييزې ټولنې له طبيعي پروسو سره يوځای کړي.
کرنيزه چاپېريالپوهنه په طبيعي ډول ګڼ څانګيز علم دی چې د کرنيزو توليداتو، چاپېريالپوهنې، چاپيريالي علومو، ټولنپوهنې، اقتصاد، تاريخ او نورو په څېر علوم پکې شامل دي. کرنيزه چاپېريالپوهنه د ځمکې د خصوصياتو او بوټو-خځنده ګانو تر منځ د تعامل په څېر د کرنيزې چاپېريالپوهنې د عناصرو د پېژندو لپاره له بېلا بېلو علمومو ځينې کار اخلي، تر څنګ يې په کليوالو ټولنو د کروندګرۍ د اغېزو، په نويو توليدي طريقو چمتو کولو کې د اقتصادي خنډونو، يا د کروندګرۍ د طريقو د ټاکونکو کلتورونو عواملو د پېژندلو لپاره ټولنيز علوم کاروي. د کرنيز چاېريالپوهنې د سيستمونو د سيستم په خصوصياتو کې دا برخې شاملېدای شي: توليد، ثبات، پايښت او برابری. کرنيزه چاپېريالپوهنه تر يوې اندازې پورې محدوده نه ده، دا له يو انفرادي «جين» څخه نيولې بيا تر ټول نفوس پورې په ځان کې رانغښتلی شي، يا په يو ټاکلي کروندځای کې د يو واحد ډګر څخه نيولې تر نړيوالو سيستمونو پکې شاملېدای شي.
« Wojtkowski» د طبيعي چاپېريالپوهنې نظامونه له کرنيزې چاپېريالپوهنې څخه جلا کوي، دا ځکه چې د طبيعي چاپېريالپوهنې په سيستمونو کې د اقتصاد هېڅ ونډه نه شته، په داسې حال کې چې په کرنيزه چاپېريالپوهنه کې، د پلان شوي او منظم چاپېريال په داخل کې شته ژونديو موجوداتو ته په پاملرنې سره، انساني فعاليتونه او په همدې بنسټ اقتصاديات، دا ټول هغه بنسټيز مديريتي ځواکونه دي چې په پايله کې دا ډګر مديريت کوي. « Wojtkowski» په ۲۰۰۲ز کال کې په خپاره کړي کتاب کې په کرنه کې د کرنيزې چاپېريالپوهنې، ځنګل پالنې او کرنيزې ځنګل پالنه کې  د کرنيزې چاپېريالپوهنې په پلي کيدو بحث کړی دی.
ډولونه
«بټل» د ۲۰۰۳ز کال د کانفرانس په ليکنه کې د کرنيزې چاپېريالپوهنې څلور ډولونه په ګوته کړي دي. هغه مهم ډولونه چې نوموړی يې د چاپېريالپوهنې د سيستم کرنيزه چاپېريالپوهنه بولي، د هغه په ادعا دا د «هاورډ ټي اوډم» د چاپېريالپوهنې د سيستمونو له چاپېريالپوهنې څخه اخيستل شوي دي او په کلیوالې ټولنپوهنې او کرنيزې چاپېريالپوهنې يې توجه کمه ده، کوم چې د پوهې د پرمختګ او هغو فعاليونو پر لور زيات مرکوز بولي چې کرنه ډېره پايدلې وګرځوي. «بټل» يې درېيم لرغونی ډول چاپېريالي سياسي اقتصادي بولي، کوم چې هغه په کرنيز سياست او اقتصاد نيوکه کوي او بنسټپال سياست ته ميلان پيدا کوي. تر ټولو نوې او کوچنۍ بڼه يې چې «بټل» جوړه کړې هغه کرنيز-نفوس چاپېريالپوهنه ده، کومه چې د هغه په وينا له لومړي ډول سره ډېر ورته والی لري، خو په بنسټيز ډول دا د نفوس د چاپېريالپوهنې د نويو اندونو پر بنسټ ولاړه ده، لکه د انواعو په جوړلو کې د نفوس محرکات او له اقليم او بايوجيوکيميا سره د هغې اړيکې او د جينيټيک ونډه.
خلک کولای شي چې د کرنېزې چاپېريالپوهنې اصطلاح د علم، خوځښت يا کوم عمل لپاره وکاروي. د يو خوځښت په توګه د دې اصطلاح کارول په ۱۹۹۰ز لسيزه کې ډېر عام شول، په ځآنګړي ډول په امريکاګانو کې. «ميګويل الټيري» په دې برخه کې له سياسي اړخه خپرونې کړي دي، څوک چې «بتيل» د کرنيزې چاپېريالپوهنې له سياستوالو سره يوځای کړی. نوموړي کرنيزه چاپېريالپوهنه په پاېدونکې کرنې، بدلې کرنې او دوديز علم عملې کړې.
لنډه ارزونه
د کرنيزې چاپېريالپوهنې تاريخ په دې پورې اړه لري چې ايا ته د هغې يادونه د اندونو د يوې ټولګې په توګه کوې، يا د کار د يوې طريقې په توګه، ځکه چې په نړۍ کې ډېرو پخوانيو کلتورونو دا ټکی له تاريخي اړخه کارولی دی او اوسمهال هغه طريقې کاروي، کومې به چې موږ اوس د کرنيزې چاپېريالپوهنې د ګټور علم په توګه په نظر کې نيسو. په بېلګو کې يې ماوري، ناهوټ او ډېر نور سيمه ييز اصلي اوسېدونکي خلک شامل دي. د مکسيکا خلکو، څوک چې د امريکاګانو له استعمار مخکې په «ټينوکټيټلان» کې اوسېدل، له داسې يو عمل څخه يې کار اخيست چې د «چيناپاس» په نوم پېژندل کېدو، کوم چې اوس له ډېرو اړخونو څخه په پايدلې کرنه کې د سرې څخ کار اخيستلو ښودنه کوي. د کرنيزې چاپېريالپوهنې د طريقو کارول، لکه غذاييت اړند بيا تازه کول او په يو پټي کې د ګڼو بوټو کرل له سلګونو کلونو راهيسې او په بېلا بېلو کلتورونو کې کېږي. اصلي اوسېدونکي خلک هم اوسمهال د هغو خلکو ستره برخه ده چې کرنيزې چاپېريالپوهنې کارونه استعمالوي او هغه خلک، څوک چې د د ډېرې کرنې په يو کرنيز چاپېريال کې د لېږدولو تحريک کې شامل دي.
له دويمې نړیوالې جګړې مخکې علمي فکر
د ګليسمين او فرانسيس او داسې نورو په وينا، په لومړيو کې کرنه او چاپېريالپوهنه د ټولو تر مخې په ۱۹۲۸ز کال کې د «کلاګيس» په واسطه د فصلونو د چاپېريالپوهنې له مطالعې سره تړلي وو. دا کار د دې مطالعه کول دي چې فصلونه چېرته ښه وده کولای شي.
«ويزيل» او داسې نور وايي چې د کرنيزې چاپېريالپوهنې اصطلاح په لومړي ځل په ۱۹۲۸ز کال کې ياده شوې وه، کله چې دا اصطلاح د «باسيل بينسين» له خوا خپره شوه. «ډالګارډ» او داسې نور ادعا کوي چې المانی ژوپوه «فريډريک» لومړی هغه څوک و چې دا نوم يې په ۱۹۳۰ز کال کې په خپل کتاب کې چې د کرنې ا و ځنګل پالنې د ژوپوهنې په اړه یې ليکلی و، وکارولو، له هغه وروسته په ۱۹۳۹ز کال کې امريکايي فصل پېژندونکي «هانسين» د دې نوم استعمال وکړ، دواړو دا ټکی په کرنه کې د چاپېريالپوهنې د پلې کولو په برخه کې کارولی و.
له دويمې نړيوالې جګړې وروسته علمي فکر
شونې ده چې د « Agrarökologie » په نوم د «ټيچلير» کتاب لومړی هغه کتاب وي چې د کرنيزې چاپېريالپوهنې نوم ورکړل شوی دی. هغه بېلا بېل اجزاء (بوټي، ژوي، ځمکې او اقليم) او کرنيزې چاپېريالپوهنې له سيستم سره د هغې د تعاملاتو شننه وکړه، تر څنګ يې په دې اجزاوو د بشري کرنې د مديريت اغېزې تر تحليل لاندې ونيولې.
«ګليسمين» روښانه کړې چې له دويمې نړيوالې جګړې وروسته چاپېريال پوهانو په طبيعي چاپېريال کې په تجربو خپل تمرکز زيات کړ، په داسې حال کې چې کرنپوهانو خپله پاملرنه په کرنه کې کرل شويو سيستمونو ته وقف کړه، خو د ۱۹۷۰ز لسيزې کرنپوهانو د چاپېريالپوهنې ارزښت وليد او چاپېريال پوهانو د کرنې سيستمونه د مطالعې د ډګرونو په توګه په کارولو پیل وکړ او په دې ډول په کرنيزه چاپېريالپوهنه کې په چټکۍ سره وده وشوه. ډيری هغه کتابونه او ليکنې چې د کرنيزې چاپېريالپوهنې د سيستمونو د مفکورې او د کرنيزې چاپېريالپوهنې ټکي يې کارول په ۱۹۷۰ز لسيزه کې زيات راڅرګند شول. د ډالګارډ او داسې نورو په وينا، شونې ده چې دا د «عملي چاپېريالپوهنې» تصور و، لکه چې «ارتهر ټينسلي» په ۱۹۳۰ز لسيزه کې تر مطالعې لاندې نيولې وه او د «هارپر» د ۱۹۷۴ز کال د کرنيز نظام په تصور يې اغېز ښيندلی و، کوم چې دوی د نوي کرنيزې چاپېريالپوهنې بنسټ بولي. ډالګار او داسې نور ادعا کوي چې د ټولنيزو علومو، د ټولنې چاپېريالپوهنې او د ځمکې طبيعې منظرو ليدلوري په کارولو سره د چاپېريالپوهنې په اړه د فريډريک کليمينټس څېړنه کرنيزه چاپېريالپوهنه ده، په ورته توګه د هنري ګليسن د بېلا بېلو ساينسي مضامينو په کارولو سره د بوټو د نفوس په اړوند د چاپېريالپوهنې څېړنې. د ۱۹۷۰ز لسيزه کې په مکسيکو کې د دوديزې پوهې په اړوند د اصلي بوټې پېژندونکي « Efraim Hernandez X» کار په کرنيزې چاپېريالپوهنې کې نوي تعليمي پروګرامونه پیدا کړل.
سوها علي خان
سوها علي خان پټودي (زېږون : 4 اکتوبر 1978) یوه هندي فلمي اداکاره ده چې په هندي، بنګالي او انګلیسي فلمونو کې یې کار کړی دی. هغه د اداکارې شرمیلا ټاګور او کرکټر منصور علي خان لور او د اداکار سیف علي خان کوچنۍ خور ده. هغې خپله اداکاري د رومانتيک کاميډي دل مانګي مور (2004) سره پیل کړه او د ډرامې فلم رنګ دي بسنتي (2006) کې د هغې د رول له کبله خورا مشهوره شوه ، چې د غوره اداکارې لپاره یې د فلم فیر جایزه وګټله.
لومړنی ژوند او مسلک
سوها علي خان پټودي د ۱۹۷۸ کال د اکټوبر په ۴ مه د هند په نوي ډیلي کې د پټودي په کورنۍ کې د پتودي د نوابې په توګه زېږېدلې ده. د پښتني نسل څخه، د پټودي نهم نواب د منصور علي خان پټودي او شرمیلا ټاګور ، د هندۍ اداکارې کوچنۍ لور ده. پلار يې منصور علي خان پټودي او نيکه افتخار علي خان پټودي دواړه د هند د کرکټ ملي لوبډلې پخواني لوبډلمشران تېر شوي، په داسې حال کې چې نيا يې ساجده سلطان پټودي د بهوپال بيګم وه. سوها علي د سارا علي خان ترور(عمه) او د کرینه کپور اندرور ده.
شخصي ژوند
سوها علي خان د ۲۰۱۴ په جولای کې په پاریس کې له کنال کهیمو سره کوژده وکړه او د ۲۰۱۵ کال د جنورۍ په ۲۵ مه په ممبيي کې له کنال سره واده وکړ. سوها علي د 29 سپتمبر 2017 کې خپلې لور انایا نعومي کهیمو ته زېږون ورکړ.
سرچينې
وېشنيزه:1978 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې
برېتانيکا دائرة المعارف
انسائیکلوپیډیا بریتانیکا ( British Encyclopaedia)   د انګلیسي ژبې یوه پوهنغونډه ده چې عمومي معلومات لري. په 2010 کې، هغه سازمان چې دا یې خپروي اعلان وکړ چې د 2012 څخه وروسته د کاغذ چاپول ودرول شول. دا د 101 نوبل جایزې ګټونکو او د متحده ایالاتو د 5 ولسمشرانو په ګډون د 4,000 شخصیتونو لخوا لیکل شوي ، له سلو څخه ډیر ځله په اصلاح شوي شکل کې خپور شوی.
جلاهور
جلاهور يو کلی دی چې د کندهار په ارغنداب ولسوالۍ کې موقعیت لري. دا کلی د ارغنداب ولسوالۍ د مشهورو کليو څخه يو دی، تر 2015م کال پورې په قطر کې د طالبانو د سياسي دفتر مشر طیب اغا په همدې کلي کې زېږېدلی دئ.
برېتانيکا دائرة المعارف
بریتانیکا د انګلیسي ژبې ترټولو زوړ پوهنغونډ دی چې لاهم په تولید کې دی. لومړی ځل په اډینبورګ ، سکاټلینډ کې د 1768 او 1771 ترمنځ په دریو ټوکونو کې خپور شو. پوهنغونډ زيات شو او دويمه ګڼه يې په لسو (۱۰) جلدونو کې او څلورمه ګڼه يې په شل (۲۰) ټوکونو کې چاپ شوه ( ۱۸۰۱ تر ۱۸۱۰ ). د علمي کار په توګه د دې مخ پر ودې شهرت په چټکۍ سره مشهور لیکوالان استخدام کړل. نهم (1875-1889) او یوولسمه (1911) نسخې د خپل ادبي او علمي طرز له امله تاریخي پوهنغونډ دي.
سرچينې
وېشنيزه:انسايکلو پېديا
د څلورو کونجونو پاچا
د نړۍ د څلورو کونجونو پاچا (په سومري ژبه: lugal-an-ub-da-limmu-ba ، په اکاديايي ژبه: šarru kibrat 'arbaim, šar kibrāti arba'i,  یا šar kibrāt erbetti) په بدیل/مترداف ډول د نړۍ د څلورو ګوټونو د پاچا، د جنت د څلورو کونجونو پاچا یا د نړۍ د څلورو کونجونو پاچا په توګه ژباړل شوی او تر ډېره په ساده او لنډ ډول د څلورو کونجونو د پاچا په نوم ياديږي د هغه پرسنتيژ نوم و چې په لرغوني بین النهرین کې يې ځواکمنو پاچاهانو ادعا کوله. که څه هم د نړۍ د څلورو کونجونو اصطلاح په‌خپله بین النهرین کې دننه ځانګړو جغرافیه‌يي سیمو ته ويل کېږي خو ګمان کېږي چې دا ځایونه (د لومړي ځل کارولو پر مهال) د نړۍ واقعي څنډو ته څېرمه ځایونه ښيي او په همدې ترتيب دا لقب باید د «ټولې نړۍ د پېژندل شوي پاچا» معادل وبلل شي؛ چې دا پر ټوله نړۍ او څه چې په نړۍ کې شته د نړیوال حاکمیت ادعا ده.
دا لقب د لومړي ځل لپاره له ميلاد څخه مخکې په ۲۳مه پېړۍ کې د اکادیانو د امپراتورۍ د نارم-سېن له‌خوا وکارول شو او وروسته د نيو-سومري امپراتورۍ د واکمنانو له‌خوا وکارول شو او وروسته له‌منځه لاړ. دا لقب د اشور د ځينې واکمنانو له‌خوا بېرته راژوندی شو او په ځانګړي ډول د نیو-اشوري امپراتورۍ په دوران کې ممتاز شو. تر ټولو وروستی واکمن چې د دې لقب مدعي و له ميلاد څخه مخکې په ۵۳۹ کال کې د بابل تر فتحې وروسته د ايران لومړنی هخامنشي پاچا لوی کوروش و.
دا امکان شته چې لږ تر لږه د اشور واکمنانو تر منځ د څلورو کونوجونو د پاچا لقب له عادي لارو څخه په میراث نه وي وړل شوی. لکه څنګه چې دا لقب د ټولو اشوري پاچاهانو لپاره نه دی تاييد شوی او ځينو ته یوازې د هغوی د واکمنۍ په څو کلونو کې تاييد شوی، ښايي هر پاچا به په جلا ډول په احتمالي توګه د قطب‌نما په څلورو واړو کونجونو کې د بریالیو پوځي لښکر لېږدونو له لارې دا لقب خپل کړی وي. دې ته ورته لقب šar kiššatim (د هر څه پاچا) یا «د نړۍ پاچا» هم کایدي سرچينه لري او د ځيني نواشیري پاچاهانو لپاره تایید شوی، دې لقب ښايي اوو بریاليو لښکر لېږدونو ته اړتیا لرله. د دغه دوو لقبونو د کره معناوو تر منځ توپیر ښايي دا وي چې «د نړۍ پاچا» پر کایناتو د واکمنۍ ادعا لرله حال دا چې د نړۍ د څلورو کونجونو پاچا د ځمکني قلمرو ادعا کوله.
«د نړۍ د څلورو کونجونو» معنا
د څلورو کونجونو اصطلاح په څو لرغونو اسطورو/کیسو او کاینات پېژندنه کې راڅرګنديږي چې نږدې د قطب‌نما له څلورو واړو ټکو سره سمون لري. په ډېری دغو نمایشونو کې څلور اصلي سیندونه له دغو څلورو کوجونو څخه تېرېږي او اوبه يې د نړۍ څلورمه برخه (ربع) اوبه کوي. د بین النهرین اکادیانو له نظره دا اصطلاح هغه مهال د نړۍ په څنډو کې څلورو پېژندل شویو سیمو ته ویل کېږي؛ په شمال کې سوبارتو (په احتمالي ډول د اشور اړوند سیمه)، په لویديځ کې مارتو (نږدې د نننۍ سوریې مطابق)، په ختيځ کې اېلام او په سویل کې سومر. د دې لقب رامنځته کوونکی اکادي نارم-سېن (چې له ميلاد څخه مخکې يې له ۲۲۱۸ څخه تر ۲۲۵۴ کال پورې واکمني وکړه) ښايي له جغرافیه‌يي پلوه پر اېلام، سوربارتو، امورو او اکد (چې په ترتیب سره د ختيځ ، شمال، لویديځ او سویل استازولي کوي) سیمو د خپلې واکمنۍ له امله دا اصطلاح کارولې.
په دې توګه دا اصطلاح تر یوې کچې یوه روښانه جغرافیه‌يي سیمه تشرېح کوي چې د بین النهرین او د هغه شاوخوا سیمې په‌کې شاملېږي، خو باید ټولې نړۍ ته په اشارې درک شي. کله چې دا لقب د لومړي ځل لپاره وکارول شو، یعنې له میلاد څخه مخکې په ۲۲۰۰ کال کې بین النهرین‌یانو ټول بین النهرین له ټولې نړۍ سره یو شان باله؛ دا سیمه ډېره حاصل‌خېزه او ګڼ‌نفوسه وه او له هر لور څخه د خالي او نامېشتو سیمو په واسطه احاطه شوې وه. د نړۍ د څلورو کونجونو د پاچا لقب باید په دې معنا وي چې لرونکی يې د ټولې نړۍ او هرڅه چې په نړۍ کې دي د هغو ټولو واکمن دی. دا لقب د «ټولې پېژندل شوې نړۍ د پاچا» په توګه پېژندلی شو. په دې توګه دا لقب د مرسیزم (یوه لفظي وسیله چې په هغه کې د ټول دوه متضادې برخې د یو شي ټول ته په اشارې سره ترکیب شوې دي، ژباړن) یوه بېلګه ده چې متضاد مفاهیم سره ترکیبوي تر څو یو ټول ته اشاره وکړي (د نړۍ په څنډو کې څلور کونجونه هغه لقب دی چې په نړۍ کې ټولو شته شیانو ته اشاره کوي).
مخینه (له میلاد څخه مخکې ۲۳۳۴-۲۹۰۰)
په بین النهرين کې د خانداني لړۍ د لومړنۍ دورې په بهیر کې (له ميلاد څخه مخکې نږدې د ۲۳۵۰ تر ۲۹۰۰ کال کې) د ښاري دولت بېلابېلو واکمنانو به په تر ډېره له خپلې خاورې څخه پر لرې سیمو او ښارونو برید کاوه چې په ډېری حالاتو کې يې خپله د دوی لپاره هم جزي عواقب لرل. چې موخه يې د نورو دولتونو او ښارونو په پرتله د غوره موقعیت د خوندي کولو لپاره د لنډمهاله کوچنيو امپراتوریو رامنځته کول وو. د امپراتوریو دا لومړني رامنځته کېدل وهڅول شول ځکه ډېر ځواکمن پاچاهان تر ډېره له ډېرو معتبرو لقبونو لکه لوګال (د کلیمې کره معنا لوی سړی ده، تر ډېره د پاچا په معنا تعبیرېږي، احتمالي معنا يې پر پوځ دلالت کوي) سره هڅول کېدل. ډېری دغو لومړنیو واکمنانو د دې پر ځای چې دا القاب په ميراثي ډول خپل کړي په‌خپله يې ترلاسه کړي و.
په پاي کې دا تر ټولو دولتونو او ښارونو څخه د معتبر او ځواکمن دولت هڅه پر ټولې نړۍ د واکمنۍ لپاره د عمومي جاه‌طلبۍ لامل شوه. له کله نه چې بین النهرین له ټولې نړۍ سره برابر و سومري ښارونه (د شوش، ماري او اسور ښارونه د نړۍ ګوټ کوټ ته نږدې پراته وو) ډېر لرې جوړ شوي وو د نړۍ څنډو ته رسېدل ممکن برېښېدل. په دې وخت کې ګمان کېده چې ښکتنی سیند به د فارس خليج او برنی/پورتنی سیند به مدیترانه وي.
هغه واکمنانو چې پر کایناتو د واکمنۍ مقام تر لاسه کولو هڅه کوله، درېیمې بي لړۍ/ IIIb (له میلاد څخه مخکې نږدې ۲۳۵۰ تر ۲۴۵۰ کال)  په دوران کې ډېر عام شول چې په ترڅ کې يې دوه مخکښې بېلګې ثابتې شوې دي. لومړنۍ يې لاګولانومونډو (Lugalannemundu) د ادب پاچاهي چې د سومري پاچاهانو د نوم‌لړ په واسطه ادعا شوې (که څه هم دا لیکنه ډېره وروستۍ ده چې تر یوې کچې د لاګولانومونډو د پراخې واکمنۍ په اړه شک رامنځته کوي). چې لویه امپراتوري یې رامنځته کړه او ټول بین النهرین ته يې پوښښ ورکاوه او له مدرنې سوریې څخه تر ایران پورې رسېږي ويل کېږي چې هغه څلور کوټونه خپل تابع وګرځول. دویمه يې د اوروک پاچا لوګلزاګېسي (Lugalzaggesi) وه چې ټول لاندينی بین النهرین يې فتحه کړ او ادعا يې وکړه (له‌دې سره سره چې حقیقت داسې څه نه و) چې د هغه قلمرو له پورتني سیند څخه تر ښکتني سیند پورې يې دوام درلو. لوګلزاګېسي  په لومړيو کې د اوروک پاچا و او د ځمکې د پاچا (په سومري ژبه: lugal-kalam-ma) لقب يې پر کایناتو د واکمنۍ د ادعا لپاره وټاکه. دا لقب همدارنګه د  پخوانیو سومري پاچاهانو لکه د اوروک پاچاهۍ د انشاکوشانا په واسطه چې د ټول سومر د کنترول مدعیان وو کارول شوې ده.
د دولت کښتۍ
اپلاتون
د دولت بېړۍ یو لرغونی او ډېر ځليزه کارول شوې استعاره ده چې په جمهوریت کې د اپلاتون لخوا په مشهور ډول تشرېح شوې (کتاب 6, 488a–489d) ، کوم چې د ښاري دولت حاکمیت د کښتۍ قوماندې سره پرتله کوي. اپلاتون تاسیس شوې استعاره پراخوي او په پای کې استدلال کوي چې یوازینی خلک چې د کښتۍ کپتان کېدو لپاره مناسب دي ( يونان) فیلسوف پاچاهان دي، د بشپړ ځواک سره مهربانه خلک چې ښه شکل ته لاسرسی لري. د استعار اصل د غزل شاعر الکیس (6، 208، 249 ټوټې) ته موندل کېدی شي، او دا نظر د اپلاتون څخه مخکې د ایسکلوس په اوه کې د تیبس ، سوفوکلس انټيګون او ارستوفینس واسپس نظرونو کې هم موندل کیږي.
اپلاتون او د استعارو کارول
اپلاتون د دې په ویلو سره پرتله کول رامینځته کوي چې زیوس یو له غوره ماډلونو څخه و چې د کښتۍ چلولو تشریح کوي لکه د نورو "سافکار" یا مسلک په څېر - په ځانګړي توګه د یو سیاستوال. هغه بیا د یو ځانګړي ډول حکومت په حواله استعاره پرمخ وړي: ډیموکراسي. د اپلاتون ډیموکراسي د ډیموکراسۍ او جمهوریت د ترکیب عصري مفکوره نه ده، بلکه د خالص اکثریت حاکمیت له لارې مستقیم ډیموکراسي ده. په استعاره کې، چې په 488a-489d کې موندل شوی، د اپلاتون سقراط په لویه کچه نفوس د یو قوي مګر نږدې لید لرونکي کښتۍ مالک سره پرتله کوي چې د سمندري سفر په اړه پوهه نلري. جنجال کوونکي ملایان ډیماګوګ او سیاستوال دي، او د کښتۍ کښتۍ، ستور ګیزر، فیلسوف دی. ملایان د کشتۍ د پوهې په ادعاوو سره ځانونه خوشاله کوي، که څه هم دوی د کښتۍ په اړه هیڅ نه پوهیږي، او په دوامداره توګه د کښتۍ مالک د تایید لپاره یو بل سره سیالي کوي ترڅو د کښتۍ کپتان شي، ترڅو د کښتۍ مالک په مخدره توکو او شرابو سره بې هوښه کړي. په عین وخت کې، دوی نیویګیټر د بې کاره ستورګازر په توګه ګوښه کوي، که څه هم هغه یوازینی یو دی چې د کښتۍ کورس ته لارښوونه کوي.
استعاره
د دولت د کښتۍ استعاره:
د اپلاتون راهیسې د دولت کښتۍ
د هغې له پیل راهیسې په لویدیځ کلتور کې په منظمه توګه ورته اشاره شوې؛ دوه د پام وړ ادبي مثالونه د هینري واډسورت لونګفیلو لخوا د Horace 's ode 1.14 او " O Ship of State " دي. راجر ویلیامز ، د روډ ټاپو بنسټ ایښودونکی، په خپل "د پروویډنس ښار ته لیک" (1656) کې استعاره کارولې. د فرانسې د انقلاب جیکوبین په مکرر ډول دا حواله د نوي فرانسوي جمهوریت لپاره کارولې ځکه چې دا د ډیری اروپایی پاچاهانو څخه ځان دفاع کوي.
توماس کارلیل دا د خپل وخت د دیموکراتیکو خوځښتونو په وړاندې د پلټنې لپاره کارولې. په دې وروستیو کې، دا د امریکا د سیاسي بحثونو یوه برخه ګرځیدلې، چیرې چې دا په ساده ډول د خپل دولت انځور په توګه د یوې کښتۍ په توګه لیدل کیږي، یو حکومت ته اړتیا لري چې د افسرانو په توګه یې امر وکړي - او په ښکاره توګه د ډیموکراسۍ ضد، پلوه غیر حاضر. مطلق اصلي معنی.
اصطلاح هم مشهور کلتور ته داخل شوی. د لیونارډ کوهین سندره "ډیموکراسي" د "سیل آن" کرښه لري. کښته شه، د دولت ځواکمن کښتۍ. د اړتیا په څنډو کې، د لالچ د ریښو څخه تیریږي، د کرکې له لارې." همدارنګه، په خپل دوهم ناول ښکلي لوزرز (1966) کې، کوهن لیکي "د کښتۍ کښتۍ، د دولت کښتۍ، د موټرو حادثې، زیږون، برلین، د سرطان درملنه!" (۱۲ مخ). د برتانوي ټلویزیوني لړۍ هو، وزیر ، سر همفري ایپلبي په ګوته کړه چې "د دولت بیړۍ یوازینۍ بېړۍ ده چې له پورته څخه تېریږي".
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:اپلاتونيزم
ډېمورج
ډېمورج يو يوناني ويوکی دی چې په ساده پښتو کې يې په فعال عقل مانا کولای شو   د لس ګونو عواقلو څخه  دی.
پوهان د دلایلو پر بنسټ په دې باور دي چې د نړۍ په داخل کې یو منځنی وجود دی چې د خپل طبیعت څخه خبر دی او په خپل ځان (د لامل او اغېز) پوهیږي. دا وجود په هیڅ ماده یا بدن کې نه منحل کیږي او په هیڅ بدن پورې اړه نلري. پورته وخت او ځای دی. دا د خپلې سرچینې څخه فضل ترلاسه کوي او نړۍ ته یې رسوي. د دې نړۍ ټول ادراکونه، عقلونه او قوتونه د هغه د فضل او مرستې له امله دي او د دې په پام کې نیولو سره چې هغه ځان پوه او غیر مادی دی، هغه ته عقل ویل کیږي، ځکه چې هغه د ټول مخلوقاتو ترمنځ د فضل منځګړیتوب دی. او نړۍ او یو فعال ځواک دی، دې ته "فعال عقل" ویل کیږي. ځینو یې فعال عقل د خدای لخوا وړاندیز شوي مفکورې څخه ګڼل کیږي. خو په اسلامي فلسفه کې فعال عقل د عقل په اوږده سلسله کې لسم عقل دی. دا عقل د مخلوقاتو په فضل او کرم کې منځګړیتوب کوونکی دی او د انسان ذهن او روح له ځواک څخه عمل ته بدلوي، شیانو او موادو ته شکلونه ورکوي او روحونه د شیطان له حالت څخه د هغې د کارولو کمال ته راوړي. فعال عقل هماغه وحی او روح القدس دی، جبرائیل امین
د ابن باجه په وینا فعال عقل
د ابن باجه په فکر کې د انسان اصلي خوښي او کمال په نظر او استدلال کې دی او له عمل سره مستقیمه اړیکه نه لري.
د انسان عقل چې د استدلال د کچې له مخې په ټیټه کچه کې دی او معقولیت په شیطاني بڼه درک کوي، د فکري هڅو له لارې وده کوي او بالاخره په یوه شکل کې د معقولیت درک کولی شي، او دا نعمت دی.
په لنډه توګه، موږ کولی شو ووایو چې روحاني شکلونه د ادراک شکلونه دي چې د هر ډول ګاڼو سره تړاو لري. ځيني نور بيا پر دې سربېره چې د نفس د تکامل لامل نه ګرځي، ښايي يو معيوب وګڼل شي، خو ځينې نور بيا پر دې سربېره چې د نفس د تکامل لامل نه کېږي، ښايي يو ناسوب وګڼل شي. یو مرستیال د ابن باجه په وینا، څلور ډوله روحاني مخونه دي:
د افلاطون په وینا فعال عقل
د افلاطون په وینا، فعال عقل یو خدای نه دی چې نړۍ یې له هیڅ شی څخه جوړه کړې ( لاتين: Nihil) جوړ شوی؛ بلکه د هغه موادو ګډوډۍ ته یې امر کړی چې نړۍ جوړوي. فعال عقل له مخکې نه چمتو شوي شکلونه بې شکله مادې ته وړاندې کوي. دا د هغه کار په څیر دی چې یو هنرمند د خامو موادو او موادو سره ترسره کوي، او دا داسې نه ده چې له ځانه شیان جوړ کړي او ورکړي.
د مشاء د عالمانو نظر
د ارسطو په فلسفه کې او کله چې د ارسطو اثار په لومړیو اسلامي پیړیو کې ژباړل شوي، دا اصطلاح د نورو اصطلاحاتو سره د افکارو په بڼه کې شامله وه چې له یوې خوا د اسلام تر اغیزې لاندې وه او له بلې خوا د ارسطو په فلسفه کې ریښې درلودې. فلسفه چې له هغې څخه د "ماشا فلسفه " بلل کیږي. لسم عقل ته د مخلوقاتو د حوالې نظریه د ماشا بابا سره تړاو لري. دوی په متقابل عقل باور نه لري او هر هغه څه چې په مادي نړۍ کې شتون لري یو واحد عقل ته راجع کوي چې د اوږدمهاله سلسلې په وروستي درجه کې وي.
د فارابي په وینا فعال عقل
په دې اړه فارابي وايي: هغه څوک چې لوړې روحاني درجې ته ورسېږي، کولای شي خپل روح او فعال عقل سره یوځای کړي. دا پدې مانا ده چې دا مستقیم له فعال عقل سره تړاو لري او ځکه چې فعال عقل د لومړي لامل څخه فضل ترلاسه کوي. نو داسې سړی به د فعال عقل له لارې د لومړي اصول څخه فضل ترلاسه کړي.
د ابن سینا په وینا فعال عقل
ابن سینا په دې باور دی چې تخلیق د الهی فکر د روح له امله رامینځته شوی، کوم چې پخپله فکر کوي، او هغه پوهه چې الهي وجود د تل لپاره شتون لري لومړنی عقل دی. لومړی لامل یې ابتدايي پایله او تخلیقي ځواک دی، چې له الهي فکر سره یو ځای دی او یوازې له همدې لارې کولای شو د "الوحدت له یو واحد څخه نه راځي" د قاعدې په نظر کې نیولو سره له یووالي څخه څو تنو ته ورسیږو. کله چې خدای د خپل ذات په اړه فکر کوي، تخلیق د درجې او درجې پر بنسټ ترسره کیږي، نو د تخلیق عمل او د استدلال عمل یو شان دی، او کله چې لوړ پوړونه په خپل ځان کې فکر کوي، د وجود ټیټې درجې په وجود کې راځي. له واجب الوجود څخه، چې د ټولو شیانو سرچینه ده، د هغه اصولو له مخې چې ذکر شوی، له یو څخه زیات وجود نه خپریږي، هماغه وجود چې ابن سینا یې لومړی عقل بولي. لومړی عقل چې کله خپل ځان ته فکر کوي، د خدای وجود فرض ګڼي، او دا چې د وجود د ضرورت له امله رامنځ ته شوی، نو خپل طبیعت هم واجب ګڼي، خو روح خپل طبیعت ته واجب ګڼي. په دې توګه، لومړی عقل په دریو برخو ویشل شوی دی، هغه پوهه ترلاسه کوي چې دویم عقل ، د لومړۍ الوتکې روح او د لومړۍ الوتکې بدن راڅرګندیږي. دوهم عقل هم همدا عمل ترسره کوي او له هغه څخه دریم عقل او د دوهمې الوتکې بدن او روح راڅرګندیږي او دا عمل تر لسم عقل او نهم عقل پورې دوام کوي چې سپوږمۍ ده خو له دې ځایه بیا د عقل او د هغه نه د سپوږمۍ په لور روانیږي. لسم عقل هغه فعال عقل دی چې خالص اندازه نه لري چې بل آسمان ترې جوړ شي. له همدې امله له هغې څخه یوازې د فساد نړۍ او د انسان روح صادریږي او دا نړۍ د کثرت نړۍ ده او هغه روح چې د دې نړۍ لارښوونه کوي د فعال عقل څخه صادر شوی او لازمي جوهر یې دا دی چې د هغه په اړه علم دی. نړیوال او هر ډول. کثرت جواز لري، دا یوازې د عقل له لارې نړۍ ته لارښوونه کوي. د سپوږمۍ لاندې نړۍ د بدلون او بدلون نړۍ ده او مخلوقات په دې نړۍ کې پیدا کیږي او یو څه وخت وروسته له مینځه ځي، او د ځمکې ژوند چې په دوامداره توګه بدلیږي، د انسان شاوخوا ګرځي، نو کله چې یو مخلوق وغواړي. وجود ته راځي، عقل فعال د خپل وجود د ممکنه کولو لپاره خپل ځان ته بڼه ورکوي، او کله چې هغه مخلوق له منځه یوسي او غیر موجود شي، فعال عقل هغه بڼه بیرته اخلي او دننه کوي. له همدې امله ابن سینا دغه عقل ته " وھب السور " نوم ورکړی چې معنی یې د شکلونو څښتن دی. علامه فارابي هم وايي چې فعال عقل د انځورونو ورکوونکی دی، ځکه چې عقلونه په کې شتون لري او فعال عقل د انسان عقل ته استدلال ورکوي، ځکه چې دا عقلونه د افلاطون په څیر دي، نو ځکه ورته ویل کیږي. د بڼو ورکوونکی یا د انځورونو ورکوونکی.
د روښانفکرو فیلسوفانو نظر
هغه روښانفکره فیلسوفان چې د طول البلد عقلونو د لړۍ په وروستۍ مرحله کې په انتقالي عقل باور لري، د ماشاء الله دا نظر نه مني او په دې باور دي چې هر یو له دغو انتقالي عقلونو څخه یو ډول مادی ډول جوړوي او په همدې ډول چارې تنظیموي. دا نظریه چې د " افلاطون له تمثیل " څخه اخیستل شوې ده، د انسان وجود او هغه کمالونه چې دوی د " رب النوع یا مثال" په نوم یو واحد عقلي جوهر ته رسیدلي مستند کوي.
د هنري کاربون په وینا فعال عقل
هینري کاربن یادونه کوي چې دا باید له پامه ونه غورځول شي چې هغه څه چې په لرغونې فلسفه کې د لسو ذهنونو او آسماني مخلوقاتو په اړه بحث شوي د طبیعي علومو سره تړاو نلري، بلکې د دې طبیعي سیسټم د ساینسي پرمختګ له امله بدنام شوي، او دا بحثونه باید وڅیړل شي. د دې نقطه نظر چې د دوی هدف د انسان غوره والی او د نه لیدلو روحاني آسمانونو او عرفاني جغرافیې ته رسیدل دي. لکه څنګه چې سهروردي په خپل رساله روزي کې د صوفی جماعت سره اشاره کوي: "هغه کسان چې اسمان او ستورو ته ګوري په دریو ډلو دي: هغه ډله چې سترګې واړوي او یو ټوټه ټوټه وګوري، د هغه څخه څو ټکي پورته او دا ډله عام خلک دي. ; او د دوی یوه ډله د اسمان په سترګو سره اسمان ویني او دا ډله د ستورپوه په څیر ده. اسمان په ستورو ويني او اسمان په ستورو ويني، دوى وايي چې نن په فلاني برج کې فلاني ستورى شته، نو دا اثر لري. په یوه برج کې قرآن دی. خو هغه څوک چې اسمان او ستوري په خپلو سترګو نه ويني او د اسمان په ليدلو نه بلکې د عقل په نظر سره ويني عالمان دي.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:اپلاتونيزم وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ديوث
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" بې غيرت یا ديوث کې  یوه مشهوره او توهینونکې اصطلاح ده چې معمولا د هغه سړي لپاره کارول کیږي چې ښځه یې له نورو سره جنسي اړیکه لري او هغه سړی پدې کې کومه ستونزه نلري.
قوانينو کې
په ځینو هیوادونو کې داسې قوانین شتون لري چې د ناموسي وژنې اجازه ورکوي:
په ایران کې د اسلامي جزا د قانون د ۶۳۰ مادې له مخې، هر کله چې یو سړی خپله ښځه له یوه اجنبی سره زنا کوي او پوه شي چې ښځه تابع ده، په هماغه وخت کې کولای شي هغه ووژني او که ښځه مکره وي، یوازې په ایران کې. دا کولی شي یو سړی ووژني. په دې حالت کې، د برید پریکړه د قتل په څیر ده. د دې شرعي اصل اساس د شیعه فقهاوو فتوا ده چې په دې برخه کې د روایاتو پر بنسټ ولاړه ده. البته ، په دې حالت کې، که څه هم هغه کس جرم نه دی کړی، هغه باید په محکمه کې پیښه ثابت کړي. همدارنګه د لږکیو فقهاوو لکه ابو القاسم خوی په منځ کې هم مخالف نظر راپیدا شوی دی چې د دې حکم په اړه احادیث باطل یا د دفاع په حالت پورې اړه لري.
فقهی غوښتنلیک
په اسلامي فقه کې دې عمل ته دیت په نوم یادیږي. د شهادتونو او حدودو په اړه د هغې د احکامو په اړه ذکر شوی دی.
د عثماني امپراتورۍ په دوره کې، د کوک لپاره سزا د هغه د تندی سوځول وو.
په اسلامي فقه کې که یو څوک په ښکاره د زنا یا زنا په تور تورن شي، د بیلګې په توګه: "زناکار" ورته " قزف " ویل کیږي او سزا یې 80 دره ده. خو که د زنا او فسق اړيکه ښکاره نه وي، د بېلګې په توګه که «بدمعاش» او يا «ککول» ووايي، تر ۷۴ دورو سزا ورکول کېږي.
په غربي ادبیاتو کې بې حسي
په انګلیسي ادب کې "Cuckolding" ته "cuckolding" ویل کیږي، چې د کوکو مرغۍ له نوم څخه اخیستل شوی چې د نورو مرغانو په ځنځیرونو کې هګۍ اچوي. په حقیقت کې، دا کلمه یو نیمګړی استعاره ده چې د "اوول او نایټینګیل" له شعر څخه اخیستل شوې ده (په 12 یا 13 پیړۍ کې په انګلستان کې د نامعلوم شاعر لخوا جوړه شوې).
حوالې
وېشنيزه:جنسي اړيکې وېشنيزه:سيکس او قانون
علی بن ابوطالب علیه السلام
د اميرالمومنين حضرت امام علی عليه السلام لنډه پيژنګلو:
نوم:    علی
لقب:   اميرالمومنين
د پلارنوم:     ابو طالب
د اولادې شمير: دولس زامن، شپاړس لوڼې
د مور نوم:             فاطمه بنت اسد
د زوکړې نيټه:        د رجب د مياشتې13(هاتی د کال23)
د امامت دوره:  ديرش کاله
عمر:      درې شپيته(63) کاله
د شهادت نيټه: د روژې د مياشتې يوويشتمه (21)
قاتل:          ابن ملجم
زوکړه او وړوکوالی
'''په دې وخت مو يو داسې منظر وليد چه سترګې مو غړيدلې او حق حيرانې پاتې شوې. د خداي د کور ديوال وچاودۀ، هغه ګرانه بي بي د خداي کور ته ورننوته او ديوال بيا روغ شو. په بيړې سره پاڅيدو چې د خداي د کور ور خلاص کړو خو خلاص مو نۀ کړی شو. او پوه شو چې په دې کښې د خداي حکمت دی.'''
'''څلور ورځې پس هغه قدرمنه بي بي د خداي  له کوره راووته، يو ماشوم ېې په غيږ کښې ؤ چې نازيده پرې او ويل ېې چې يو غيبی پيغام ېې اوريدلی دی. چې په دې نوزيږی"علی" نوم کيږده. دا پيښه د هاتی د کال(عام الفيل) په ديرشمه (له هجرته23 کاله مخکې) د رجب په ديارلسمه نيټه د جمعې په ورځ وشوه.'''
امام علی (ع) خپل وړوکوالی داسې انځوروي.
'''په وړوکوالي کښې به پيغمبر(ص) زۀ په خپل غيږ کښې نيولم، له سينې سره به ېې جوختولم، ډوډۍ به ېې ژوله او ماته به ېې خلې کې راکوله او د خپل بدن د معرفت خوشبو به ېې په ما بويولو. د دوي په برکت ما چرته دروغ ونۀ ويل او غلط کار مې ونۀ کړو. خداي پاک له خپل پيغمبر(ص) سره د تي رودلو له وخته وروسته لوي لوي فريښتې ملګرې کړې چې شپه او ورځ له نړۍ سره د نيکيو په لارو کې د هغوي ملګرې وې. ما به هم د پيغمبر(ص) په پل، پل کيښود او د هغه به مې داسې پيروی کوله لکه چې يو ماشوم بچی د خپلې مور کوي. د اسلام قدرمن پيغمبر(ص) ته له بعثته وروسته تر دريو کلونو پورې د اسلام د څرګندولو حکم نۀ ؤ شوی. په دغه موده کښې يوازې يو څو کسانو په هغوي ايمان راوړو چې په سړو کښې لومړی کس حضرت امام علی(ع) ؤ. چې د پيغمبر(ص) د ملګرتيا اعلان يې وکړ.'''
'''کله چې دا ايت "وَ اَنْذِرْ عَشِيرَتَکَ الاَقرَبِين" (خپل نزدې خپلوان وويروه) نازل شو نو حضرت امام علی(ع) د پيغمبر(ص) په حکم سره څلويښتو خپلوانو ته بلنه ورکړه او ډوډۍ ته يې راوغوښتل چې ابولهب، عباس او حمزه هم پکښې شامل وو، هغه ډوډۍ چې د يو کس لپاره هم کافي نۀ وه، څلويښتو تنو وخوړه. ټول پرې ماړۀ شول او بيا هم پاتې شوه. او کله چې پيغمبر(ص) وغوښتل چې هغوي ته د اسلام بلنه ورکړي نو ابولهب وويل" محمد په تاسو جادو کړی دی" او ددۀ ددې خبرې په نتيجه کښې موجود کسان د حضرت محمد (ص) له خواؤ شا خوارۀ شول.'''
پيغمبر(ص) سبا بيا هماغه شان ډوډۍ ورکړه او له ډوډۍ وروسته يې وفرمايل: "ای د عبدالمطلب بچيو! په دنيا کښې داسې څوک نشته چې تر هغه څۀ چې ما تاسو ته راوړي دي، ښۀ څيز درته راوړي. ما تاسو ته ددې او د هغه جهان ښيګړه راوړې ده. خداي پاک ماته حکم را کړی دی چې تاسو هغه ته راوبلم نو په تاسو کښې به له ما سره څوک مرسته وکړي چې زما ورور، وصي او خليفه شي؟"
بيا پيغمبر(ص) وفرمايل "دې زما رورو، وصي او خليفه دی، ددۀ خبره اورئ او منئ ئې"
امام علی (ع) د هجرت په لومړۍ شپه
'''کله چې خاتم الانبياء حضرت محمد(ص) اسلام څرګند کړو قريشو ته خطرناک ښکاره شو. د قريشو مشران په "دارالندوة" کښې راغونډ او د پيغمبر(ص)په شهيدولو صلاح شول او وې ټاکل چې له هرې قبيلې يو يو کس يوځائې شي د شپې د پيغمبر(ص) په کور يرغل وکړي او هغه مبارک شهيد کړي.'''
'''خداي پاک خپل پيغمبر(ص) خبر کړ او حکم يې ورکړو چې په هغه شپه هجرت وکړي. پيغمبر(ص) حضرت امام علی(ع) ته د خداي حکم واوراولو او حکم يې ورته ورکړو چې د هجرت په شپه د  هغوي په کټ کښې څملي، خو داسې چې څوک پوه نه شي چې څوک ملاست دی.'''
'''حضرت امام علی(ع) په خپلې سرښيندنې سره د پيغمبر(ص)  د ژوند او سر حفاظت وکړو او دا لويه خطره يې په خپل ځان واخسته. دا کار دومره په زړۀ پورې او لوې ؤ چې خداي پاک په دې حقله دا ايت نازل کړو"وَمِنَ النَاسِ مَنْ يَشْرِیْ نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرَضَاةِ الله وَ اللهُ رَؤُفٌ بِالعِبادْ"[1]'''
"په خلقو کښې ځينې داسې کسان شته چې د خداي په لار کښې خپل سر او ژوند خرڅوي او خداي په خپلو بندګانو مهربان دی"
'''شپه راغله او د تيارې لمن خوره شوه. په قتل ګمارل شويو کسانو د پيغمبر(ص) کور کلابند کړو. د خداي رسول(ص) د سوره يسين ځينې ايتونه له ځان سره وويل، له کوره راووت او له مکې بهر د ثور د غار په خوا روان شو.'''
قاتلانو په وتلو تورو سره د پيغمبر(ص) په بسترې يرغل وکړو.حضرت امام علی(ع) راپاڅيد او په بسترې کښې کښيناست قاتلانو په حيرانتيا سره وپوښتل "محمد چرته لاړ؟"
حضرت امام علی(ع) ورته وفرمايل "ولې تاسو زۀ په هغه څوکيدار کړی ؤم چې له ما يې پوښتنه کوئ؟"
کفارو په حضور(ص) پسې ډير تکل وکړو خو نااميد شول.
امام علی(ع) د پيغمبر(ص) امين: ګران رسول حضرت محمد(ص) د قريشو امانت ساتوونکې ؤ ټولو به ورسره خپل امانتونه کيښودل خو کله چې هجرت ته مجبور شو نو په خپلې کورينۍ کښې ورته تر حضرت علی (ع) زيات امانت ساتونکی او امين څوک ښکاره نۀ شو نو هغه يې خپل ځاي ناستی وټاکۀ چې د خلقو امانتونه هغوي ته ورسوي، قرضونه يې ورکړي او بيا د هغوي ښځې او ماشومان مدينې ته راولي.
'''حضرت امام علی(ع) د دغو ټولو کارونو تر سره کولو وروسته له خپل مور بي بي فاطمې، د پيغمبر(ص) له لور بي بي فاطمې، د زبير له لور چې د هغې نوم هم بي بي فاطمه ؤ او له نورو ښځو او ماشومانو سره د مدينې په لور راوان شو. په لاره کښې يې د مکې اتو تنو کفارو لاره ونيوله خو حضرت امام علی(ع) د ټولو سره مقابله وکړه هغوي يې پسې واخستل او چې کله مدينې ته ورسيد نو ګران رسول (ص) خپل کور ته بوتللو.'''
امام علی(ع) او د خداي په لار کښې جهاد
اسلام د سولې پخلاينې دين دی او له سړي وژنې او مرګ ژوبلې سره موافق نۀ دی او د هغه لپاره چې په لوي لاس او قصدا او بي دليله کوم ايمانداره کس ووژني د هميشني عذاب سزا مقرره کړې ده. خو سره د دې، اسلام د خپل هر اړخيزوالي او بشپړتيا له امله يو نړيوال دين دی نو پکار ده چې ټول يې ومني.
'''څرګنده ده چې هماغه کسان چې د اسلام له سپيڅلو اصولو او سمو طريقو څخه يې ګټو ته خطره وه، له اسلام سره مقابلې ته پاڅيدل او خداي پاک همدغو ظالمانو، ښکيلاک ګرو او زبيښاک ګرو سره د مقابلې لپاره د جهاد حکم ورکړو. چې له هغو کسانو سره چې له اسلام سره دښمني لري او اسلام له منځه وړل غواړي مقابله وشي.'''
همدا راز عقل هم واي چې کله درباندې تيری زياتی وشي نو پکار ده چې د ځان دفاع وکړې او دا هم د جهاد يوه څانګه ده چې عقل، فطرت او انصاف پرې حکم کوي.
'''د خداي د رسول(ص) اکثره جنګونه همداسې وو. او حضرت امام علی(ع) په دغو اکثرو جنګونو کښې شريک ؤ او له خدايه پرته له بل چا نۀ ويريدۀ. هغه به په جنګونو کښې بيرغوال، مخکښ، نۀ ستړی کيدونکی، بې ساری او بې مثاله ؤ.'''
'''دزمري په شان به يې حمله کوله، د تندر غوندې به په دښمن ورپريوتۀ د دښمن لښکر به يې داسي له منځه وړۀ لکه طوفان چې خاورې اوخشاک له ځان سره وړي.په شا باندې يې زغره نه لرله ځکه چې هيڅکله به يې دښمن ته نۀ شا کوله او له جنګه به نۀ تښتيدۀ. د تيرې تورې ګذار يې د دښمن لپاره د مرګ غږ ؤ او دويم ګوزار ته يې حاجت نه درلود. راځئ چې په تاريخ کښې په ځينو جنګونو کښې د هغوي رول ته يوه ځغلنده کتنه وکړو.'''
د خندق په جنګ کښې
د اسلام دښمنان له بيلا بيلو ګوندونو ډلو او قامونو را غونډ شول ټولو يو بل ته لاسونه ورکړل او فيصله يې وکړه چې په مدينې حمله وکړي او اسلام له منځه يوسي.
ګران رسول (صلی الله عليه و اله وسلم) د سلمان فارسی رضی الله عنه په وړانديز حکم ورکړو چې له مدينې ګير چاپيره خندق (ژوره کنده) وکنئ.
'''دواړه لښکري يو بل ته مخامخ ودريدې. د عربو يو مشهور او نامتو جنګيالي عمرو بن عبدود چې اتيا کالن ؤ او ډير لوي پهلوان ؤ او په يوازې سر به له ديرشو څلويښتو کسانو سره جنګيدۀ. د کافرانو له لښکره راووت، غوريدۀ او ويل يې چې په تاسو کښې داسې نر شته چې زما مقابلې ته راووځي ؟'''
حضرت امام علی(ع) راوړاندې شو.
عمرو ورته وويل "ستون شه، نه غواړم چې ودې وژنم" حضرت امام علی(ع) ورته وويل تا له خپل خداي سره ژمنه کړې وه چې په قريشو کښې درنه څوک دوه حاجتونه وغواړي نو يو حاجت به يې منې.
عمرو: "هؤ! نو وايه حاجت دې څۀ دی؟" علي(ع): "لومړی دا چې اسلام ومنه، خداي ته راوګرځه او په پيغمبر حضرت محمد(ص) ايمان راوړه"
علي عليه السلام: " ښه نو بيا جنګ ته تيار شه"
عمرو: "ګوره ستون شه، پلار دې زما د پلار دوست ؤ، ځکه نۀ غواړم چې ستا په وينو لاس رنګ کړم.
علي عليه السلام: "خو ما له خداي سره ژمنه کړې، ترڅو چې تۀ خداي او حق ونۀ منې تا ووژنم"
'''عمر له اسه راکوز شو او په حضرت امام علی(ع) يې د تورې ګوزار وکړ. حضرت امام علی(ع) د هغۀ ګوزار په خپل ډال ستون کړ او بيا يې په يو ګوزار سره هغه له کاره وويست او هله يې ووژلو.'''
نورو چې کله دا حالت وليدۀ نو وتښتيدل. حضرت امام علی(ع) بريالی راستون شو، پيغمبر(ص) په شا وټپولو، شاباسی يې ورکړو او وې فرمايل: "ستا نننی ګوزار د ثقلينو يعني د ټولو مخلوقاتو له عبادت نه غوره دی ځکه چې ددې له امله د کافرانو حوصلې او روحيې سستې شوې، سپک شول او د مسلمانانو لپاره يې سر لوړي او عزت ډالۍ کړ.
د خيبر جنګ
پيغمبر حضرت محمد صلی الله عليه و اله وسلم له خپلو اصحابانو سره د يهوديانو د مرکز خيبر په لور راوان شو په دې جنګ کښې د حضرت علی عليه السلام سترګې خوږ وې او جنګ ته نۀ شو تللی.
'''د خداي رسول(ص) ابوبکر   راوغوښت او د جنګ بيرغ (جنډه) يې هغۀ ته ورکړ. ابوبکر   له ځينو سپايانو سره جنګ ته لاړ خو ناکامه شو. صبا يې بيا عمر ته د جنګ  بيرغ ورکړو خو هغه هم ناکامه راستون شو.'''
پيغمبر(ص) وفرمايل "صبا به زۀ بيرغ داسي کس ته ورکوم چې له خداي او رسول(ص) سره مينه لري.او خداي او د هغه رسول هم له هغۀ سره مينه لري او هغه به بريالی او سرلوړی کيږي. بيا يې وفرمايل حضرت علی عليه السلام راوالئ ورته وويل شول چې د هغه سترګې ډيرې سختې خوږ دی. وې فرمايل: خير دی او راؤې غوښتو. '''حضرت امام علی عليه السلام راغی د خداي رسول(ص) ترې وپوښتل چې څۀ چل دی؟ علی عليه السلام وويل سترګې او سر مې خوږيږي. د خداي رسول(ص) ورته دعا وکړه د هغه په سترګو کښی يې د خپلې مبارکې خلې لعاب واچول او په سر يې ورته لاس راکاږلو، د حضرت علی عليه السلام د سترګو او سر دردختم شو، بيا يې سپين بيرغ ورکړو. حضرت علی عليه السلام بيرغ اوچت کړو او چې کله راوانيدۀ نو پيغمبر(ص) ورته وفرمايل " خداي پاک درسره جبراييل ملګری کړی او انشاءالله کاميابي ستا ده، خداي پاک د دښمنانو په زړونو ويره اچولې ده او هغوي په خپل کتاب کښې لوستي دي چې هغه کس چې دوي ته به ماتې ورکوي نوم يې (ايليا) علی دی. نو کله چې هغوي ته ورسيدې ورته ووايه چې زما نوم علی دی. انشاءالله چې خوار او ذليل به شي.'''
'''علي عليه السلام ميدان ته ور ودانګل. تر ټولو مخکښې د يهوديانو له يو  لوئې پهلوان مرحب سره مخامخ شو او هغه يې د تورې په يو ګوزار له ورخه تير کړو.'''
'''يهوديانو چې کله د خپل مشر وژله وليده نو کلا ته دننه وتښتيدل او ور يې ځان پسې پورې کړو حضرت علی عليه السلام د ورۀ خوا ته ورغی او هغه ور چې شلو کسانو به بنداوؤ او خلاصوؤ، په يوازې سر يې له خپل ځايه راوکندلو او په هغه خندق يې کيښود چې يهوديانو له کلا ګير چاپير کندی ؤ. مسلمانان ددغه ور په ذريعه له خندقه راواوړيدل، کلا يې ونيوله او سر لوړي راستانۀ شول.'''
د حضرت امام علی(ع) علم او پوهه
ابن عباس د پيغمبر(ص) له مبارکې خلې وائې " علی زما په امت کښې تر ټولو پوهه او په فيصلې او قضاوت کښې تر ټولو لوړ دی."او دا هم د پيغمبر (ص) د خلي خبره ده چې:"اَنَا مَدِيْنًةُ العِلمِ وَ عَلیٌ بَابُهَا فَمَن اَرَادَ العِلمَ فَلْيَقْتبسه مِن عَلی"
يوه ورځ حضرت علی عليه السلام په منبر باندې وويل "يَامَعْشَرَالنَاسِ سَلونِی سَلونِی قَبْلَ اَن تَفقِدُونِی"
'''ای خلقو! له ما چه څۀ پوښتل غواړئ، وې پوښتئ، مخکښې تر دې چه زه مو له لاسه اوځم ځکه چه زه د تيرو او راتلونکو کسانو علم لرم. په خداي قسم که د قضاوت او فيصلې ټغر خور شي، يهوديانو ته به د هغوی د خپلو کتابونو، د انجيل منوونکو ته به له انجيله، د زبور منوونکو ته به له زبوره او قران منوونکو ته به له قرانه فيصله او قضاوت وکړم. په خداي قسم زه تر تاسو ټولو په قران او د هغۀ په تاويل پوه يم .'''
بيا يې په دويم ځل وويل "سلونی قبل ان تفقدونی"
'''تر دې مخکښې چې زۀ مو له منځه لاړ شم له ما پوښتنه وکړئ. د قران د هر ايت پوښتنه کوئ، د هغه د نزول په باره کښې، د شان نزول او په دې حقله چې د چا په باره کښې نازل شوی دی او هم د راز د ناسخ منسوخ، محکم او متشابه او مکي والي او مدني والي، غرض دا چې هر قسم پوښتنه که لرئ، کولی يې شئ زه به يې ځواب درکړم.[2]'''
'''د خداي ګران رسول(ص) ته د حضرت علی عليه السلام فضايلو ته په پام سره حکم وشو چې خلقو ته د حضرت علی عليه السلام ولايت او جانشيني څرګنده کړي او پيغمبر(ص) په بيلا بيلو ځايونو او موقعو کښې دا کار کړی دی منجمله د غدير په ورځ. '''
'''رسول(ص)د هجرت په لسم کال مکې ته د حج د فريضې لپاره لاړ. په دې سفر کښې له پيغمبر(ص) سره د ملګرو شمېر يو لک شل زره تنه ؤ. له حجه د راستنيدو په وخت هم دومره کسان د پيغمبر(ص) ملګری وؤ. د ذې الحجې په اتلسمه نيټه د غرمې په وخت دوی په "جحفه" نومې دشتې کښې غدير خم ته ورسيدل. چې کله د لمانځۀ وخت راورسيدو او بانګ وويل شو نو خلق له خپلو سورلو کوز شول، ټول راغونډ شول او په جمع يې نمونځ وکړو. بيا د اوښانو له کجاوو منبر جوړ کړی شو، د خداي رسول(ص) په منبر اوخت او د خداي پاک تر ثنا وروسته يې وفرمايل "ما ته او تا سو ته د خداي له خوا دنده او مسؤليت راکړل شوی دی، ايا داسې نۀ ده.'''
خلق: ګواهي ورکوؤ چې مونږ ته دې تبليغ وکړ او په دې لاره کښې دې ډيرې سختۍ وزغملې، خداي درته د ددې ښه بدله درکړه.
رسول مبارک (ص): ايا د خداي پاک په يووالي او د هغۀ د بنده محمد په پيغمبرۍ او د دوزخ او  جنت مرګ او په بيا راپاڅيدو ګواهي نه ورکوئ؟
خلق: ګواهي ورکوؤ.
'''رسول مبارک(ص): خدايه! تۀ ګواه اوسه. بيا د خداي رسول (ص) خلقو ته مخ کړو او  وې فرمايل :ای خلقو! زه او تاسو به د کوثر په غاړه له يو بل سره کتنه کوؤ. نو اوښيار او خبر دار اوسئ. زه تاسو ته دوه ګران بيعه ملغلرې پريږدم.'''
خلق:ای د خداي رسوله (ص) هغه دوه ملغلرې کومې دی؟
'''رسول مبارک(ص): د خداي تعالی کتاب او د زما اهلبيت(ع) خداي ما ته فرمايلي دي چې دا واړه به تر هغه وخته له يو بله نۀ جدا کيږې چې د کوثر په غاړه ما ته راورسي. له دغو مۀ مخکښې کيږئ او مۀ تېريږئ ګني هلاک به شئ.بيا يې د اميرالمومنين حضرت علی عليه السلام لاس هسک کړو چې ټول يې وويني او وې پيژني. نو په همدي حالت سره يې وفرمايل " اَيُهَاالنَاسْ! مَن اَولَی النَاسَ بِاالمُومِنِينَ مِنْ اَنفُسِهِمْ" "ای خلقو! هغه څوک دي چې په مومنانو باندې تر هغوي زيات حق لري او د مومنانو ولايت او مشري دهغوي په لاس کښې ده؟'''
خلق: خداي او د هغه رسول (ص).
'''د خداي رسول (ص):خداي پاک زما مولا دي او زۀ په مومنانو مولا يم،زۀ په مومنانو باندې تر هغوي زيات حق لرم نو "مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَهَذَا عَلیٌ مَولاهُ" د چا چې زه مولا او سرپرست يم دا "علی" د هغوي مولا او مشر دي. اي خدايه! د علی له دوستانو سره مينه ولره او ددۀ له دښمنانو سره دښمني. له هغه چا سره چې له علی سره مرسته وکړي، مدد وکړه او څوک چې ددۀ مقابلې ته پاڅې او تيري پرې وکړي هغوي ته سزا ورکړه. نو ای خلقو! کوم کسان چې موجود دي. دوي دې دا خبره غايبانو او ناموجود کسانو ته ورسوي"'''