cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پروېز مشرف
وېشنيزه:د پاکستان هېوادمشران وېشنيزه:هېوادمشران وېشنيزه:پاکستانی جنرالان وېشنيزه:آی اېس آی غړي
جلاد خان ناصري
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
عبدالکلام
ډاکټر ابولفقير زين العابدين عبدالکلام  (تاميل: அ.ப.ஜ. அப்துல் கலாம்; په هندي: अवुल् फ़किर् ज़य्नुल् अबिदीन् अब्दुल् क़लाम; په ١٥ د اکتوبر، ١٩٣١ کال کې د هندوستان په تاميل ندو کې زېږېدلی دی. نوموړی چې په لنډه توگه د A.P.J. Abdul Kalam په نامه سره هم يادېږي د هندوستان ولسمشر دی. د ولسمشرۍ سره سره هغه يو ډېر نوميالی ساينسپوه او انجنير دی چې د خلکو په مېنځ کې د هندوستان توغوندی سړی يا the Missile Man of India په نامه هم يادېږي.
کاري ژوند
عبدالکلام د تاميل ندو په رامسوارام دهنوشکودي کې په يوې کاريگرې مسلمانې کورنۍ کې زېږېدلی. هغه خپل بری ليک د اېروناټېکل انجنيرۍ کې د مدراس تخنيکي انسټېټيوټ نه په ١٩٥٨ کال کې ترلاسه کړی. د فراغت نه وروسته نوموړی د هندوستان د دفاع څېړنيز او پرمختيايي تنظيم کې د هوورکرافټ پروژې کې د کار لپاره وگومارل شو. په ١٩٦٢ کال کې عبدالکلام د هندوستان هوايي څېړنيز تنظيم ته ولاړ او د مصنوعي سپوږمکيو په جوړولو او توغولو کې يې کاميابه ونډه درلوده.
د هندوستان د لومړنۍ سپوږمکۍ د توغولو گاډۍ (Satellite Launch Vehicle]] (SLV-III]] پروژه کې د لارښود په توگه ده ډېره اهمه ونډه درلوده او په کاميابۍ سره يې دا پروژه سرته ورسوله، او همداسې د جولای په مياشت، کال ١٩٨٠ کې د روهيني سپوږمکۍ د زمکۍ نژدې مدار کې د ځای پر ځای کولو کاميابه کړنه هم دده له برکته وه.
په ١٩٨٢ کال کې يو ځل بيا عبدالکلام د هندوستان د دفاع څېړنيز او پرمختيايي تنظيم ته د لارښود په توگه راستون شو، او دا ځل يې د توغنديو په جوړولو غور وکړ. هغه د آگني او پرېتوي نومي توغنديو د پرمختگ او اداره کولو مسول وه او همدا ددې سبب وگرځېده چې د ښه کار په پايله کې د هندوستان د توغندي سړي نوم ورکړ شو.
د ١٩٩٢ کال د جولای په مياشت کې عبدالکلام د هندوستان د دفاع وزارت ساينسي سلاکار شو. د هندوستان د حکومت د اهم ساينسي سلاکار په توگه د وزيرانو د کابينې په رتبه کې پاتې شو. د هغه کارونه ددې لامل وه چې هندوستان د لومړي ځل لپاره په ١٩٩٨ کال کې د پوخران-II کاميابه هستوي ازمېينه ترسره کړه او په همدې توگه هندوستان د نړۍ د هستوي وسلو په هېوادونو کې وشمېرل شو. ډاکټر کلام د کابينې د ساينسي کوميټې سلاکارانو مشر هم پاتې شوی او د هندوستان د ميلېنيم مېشن ٢٠٢٠ يا د زرکلنې مقصد ٢٠٢٠ لارښوونه يې هم کړې.
ډاکټر عبدالکلام د اکاډميکو زده کړو پسې روان شو او په آنا پوهنتون، چېنای کې د ٢٠٠١ کال د نومبر د مياشتې نه د تخنيک او ټولنيز بدلونونو پروفېسر شو او په همدې توگه د درس ورکولو سره سره په ډېرو څېړنيزو کارونو باندې بوخت وه. په هر صورت دده ترټولو غوره او اصلي مقصد دا وه چې د هېواد د لا پرمختگ لپاره د ځوانانو په ماغزو کې ډيوې بلې کړي او هغوی وروزي.
اوس ډاکټر کلام هندوستان د يوولسم ولسمشر دی او د ٢٠٠٢ کال د جولای د ٢٥ نېټې راهيسې پخپلې دندې بوخت دی.
ستاينې
ډاکټر عبدالکلام يو بې جوړې سړی دی چا چې تر اوسه پورې د دېرشو پوهنتونونو نه دوکتوراگانې ترلاسه کړي دي او په همدې توگه د هندوستان درې لويې ملکي جايزې هم ترلاسه کړي. د پدما بهوشان جايزه يې په ١٩٨١ کال کې ترلاسه کړه، د پدما وبهوشان جايزه يې په ١٩٩٠ کال کې او په هندوستان کې تر ټولو لويه ملکي جايزه چې د هېواد کې د اعلی چوپړ په پايله کې ورکول کېږي د بهارت راټنا جايزه ده چې نوموړي په کال ١٩٩٧ کې لاس ته راوړه. پدې لنډو وختونو کې يې د يو بل پوهنتون نه د ستاينزي دوکتورا د اخيستلو نه لاس په سر شو او دا ادعا يې لرله چې دی د همدومره لاس ته راوړنو نه ډېر راضي دی چې په ژوند کې د ډېر زيار په گاللو ور په برخه شوي.
په اوبتل کې سفر
ډاکټر عبدالکلام د هندوستان په تاريخ کې لومړنی ولسمشر دی چې په اوبتل کې يې سفر کړی دی. په ١۴ د فبروري ۲۰۰۶ کال عبدالکلام د (آی ان اس سندهوراکشاک)(INS Sindurakshak) يو روسي جوړ شوی اوبتل ته د ويشاکاپتانام سمندري بېړۍ اډې نه وخاته. د هغه د سفر موده څه کم درې نيم ساعته وه. چې په دغه مهال کې د هندوستان ولسمشر د بېړۍ املې سره غرمنۍ هم يوځای وخوړله.
وېشنيزه:د ۱۹۳۱م کال زېږدنې وېشنيزه:ژوندي خلک وېشنيزه:د هند ولسمشران وېشنيزه:تاميلي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:د بهارت راټنا گټونکي هندي ليکوال وېشنيزه:هندي انجنيران وېشنيزه:د پادما وېبهوشان گټونکي وېشنيزه:د هند مسلمانان وېشنيزه:مسلمان ساينسپوهان
مصطفی الکاظمي
مصتفی الکاظمی په انګلیسي Mustafa al-Kadhimi) زوکړه ۱۹۶۷م کال بغداد د عراق هیواد د ولسمشر برهم صالح د ولسمشریزې دورې لومړی وزیر دی. نومړی د ۷ له مې ۲۰۲۰ راپدیخوا په یاده دنده ګمارل شوی دی.
رشيد ځدراڼ
thumb|289px|رشيد ځدراڼ رشيد ځدراڼ هم يو له ويکټ ساتونکو دى چې ډيره هيله ترې کيږي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
یوسف نوح احمد
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
غڼه
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې وېشنيزه:غڼې وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
یحیي بن عبدالعزیز الیحیي
یحیي بن عبدالعزیز الیحیي (عربي: يحيى بن عبد العزيز اليحيى) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
تکبیر
تکبير یو عربي لفظ دي چی د الله اکبر د اصطلاح لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. د الله اکبر اصطلاح په پښتو کی د خدای تر ټولو لوی دي معني لري. مسلمانان د تکبیر اصطلاح په ځانگري ډول د لمانځه په وخت کی وایی. خو کله چی مسلم خوښ وي نو الله اکبر هم وايي. مسلمان په سیاسی یا مذهبی ټولنو کی د چکچکي پر ځاي  الله اکبر وايي. د جگړو په وخت کی کله چی د مسلمانو عسکران پر دښمنانو یرغل کوی نو الله اکبر چیغی وهی. د څو اسلامی هېوادونو (لکه افغانستان، ایران او عراق) پر بیرغونو باندي تکبیر لیکل شوي دي.
وېشنيزه:اسلام
مصري ژبه
مصري يا مصري ژبه يوه گڼ آريزه د افريقا په لويه وچه کې د افریقا ـ اسیا تر نامه لاندې د ژبې له کورنۍ څخه د مصر يوه لرغونې ژبه گڼل کېږي. د همدې ژبې د لیکلو د لرغونو لاسوندونو څخه داسې ښايي چې تر ۳۴۰۰ مخزېږدي پورې ېې لرغونتيا رسېږي. کومه چې د ژبو په کتار کې تر ټولو لرغونې ژبه ثبت شوې ده. مصري ژبه تر اوومې زېږدي پېړۍ پورې په مصر کې وېل کېده او د کوپټک چې عربي کې ورته قبطي وايي د ( رسم ډوله لیک) په بڼه کې لیکل کېده. د نن ورځې د مصر ملي ژبه د مصر عربي ژبه ده. دې ژبې په تدریجي توگه وروسته د اسلام د امپراتورۍ د غځېدو څخه په ورځني ژوند کې د کوپټک مصري لرغونې ژبې ځای ونیؤ ه. قبطي لرغونې مصري ژبه تر نن پورې د يونان په قبطيواله کلیسا کې چې د عيسايي برخې دودپالو (گريک اورتوډاکس) نومېږي يوه ورځينۍ مذهبي د عبادت ژبه ده. دا ژبه هم خورا په لويه کچه خلگ لري.
مصري ژبې او پېرونه ژبپوهانو د مصر ژبې په ټولگو وېشلي او په شپږو پېرونو ېې بېلې کړي دي.
آرکايک مصري ( مخکې له ۲۶۰۰ مخ .ز ، د لومړي ټول واکمنۍ پېر ژبه )
لرغونی مصري پېر ( ۲۶۸۶ مخ .ز ــ ۲۱۸۱ مخ. ز ، د زاړه پېر د سلطنت ژبه )
منځوی مصري پېر ( ۲۰۵۵ مخ.ز ــ ۱۶۵۰ مخ.ز ، د منځوي پېر سلطنت څخه تر د آمرنا پېر پورې ېې د ادبیاتو روانه لړۍ تر ۴مې هجري پېړۍ پورې )
وروسته مصري پېر( ۱۰۶۹ مخ.ز ــ ۷۰۰ مخ.ز ، د درېمې پرمختللي پېر څخه آمرنا پېر ته )
(ديموتيقي)( ۷مې مخ.ز پېړۍ ــ ۵مې هجري پېړۍ ، د روميانو د وخت څخه وروسته پېر ته )
کوپټک (قبطي) پېر ( ۱ړۍ هجري ـــ ۱۷مې هجري ، لومړنيو د روميانو وخت څخه و لومړنيو نويو وختونو پورې)
په عربي کې ورته نومان پدې ډول دي
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:پخوانی ژبې
د نړيوالو اديانو پرتله اييزه څېړنه
د نړيوالو اديانو پرتله اييزه څېړنه
د اديانو پرتله
مخكې لدې چې د اديانو په پرتله اييزه څېړنه څه وليكو، ښه به وي چې ځينې اصطلاحا وپېژنو. اديان: اديان د دين جمع ده چې د عربي ژبې څخه پښتو ته راغلې، دا اصطلاح په څلورو ماناؤ كارول كېږي:
د دين د ويي دا ټولې ماناوې راغلي، لكه: حكم، بدل، قانون، سزاغ، مذهب، دستر، مسلك او لار. پدې اصطلاحاتو كې د (لازمي او اړين) مانا پرته ده. په قران كريم كې دين د ژوند د قانون، جزاء او سزا په ماناؤ رالې دى. مذدهب هم د دين د اصطلاح هممانا دى. دا هم د عربي ژبې اصطلاح ده، چې مانا يې د (تلو لار) ده مگر د مذهب اصطلاح د دين له اصطلاح په څېر پراخوالې نه لري. او نه هم د مذهب اصطلاح چېرې په قران كريم كې راغلې ده.
د مذهب او دين ترمنځ توپير
دارنگه پروفېسور ټپلر د مذهب پېژندنه داسې كوي: (روحاني هستيو باندې ايمان ا واعتقاد لرل). برونائېټ داسې وايي: ( مذهب د گروهې د هغه قوت نوم دى، چې په هغې كې دا توان شته ترڅو هغه د انسان او انساني كړو وړو كې بدلون راولي. پدې شرط چې له اخلاص او بصيرت څخه كار واخيستل شي).
لنډه دا چې مذهب د روحانيت ، اخلاق او گروهې د گړيو ترمنځ راچاپېره دى، خو دين بيا له دې څخه ډېر زيات پراخ او وسېع دى. په قران كريم كې د دين د يوه جامع مانا لرونكي اصطلاح په ځاى راغلې، او لدې څخه موخه د ژوند يو داسې نظام او لار ده، چې په هغه كې د انسان د توان او طاقت سرچينه او اقتدار اعلى يواځې د الله تعالى ذات وي، او هغه منل او د هغه په لارښ،ونهو خپل ژوند برابرول وي. د هغه په پيروۍ سره به د جنت او ښو بدلو وركولو امېد وي، او ده هغ په نافرمانۍ سره د ذلت، خوارۍ غضب او د دوزخ وېره پرې راخپره شي.
نو لدې امله د دين اصطلا ح د ژوند په ټولو څانگو كې خپل اساسي رول لوبوي او دا اصطلاح د مذهب له اصطلاح څخه پراخه مانا لرونكې ده.
د دين اصطلاحي مانا
(دا د الله تعالى هغه ټاكل شوې او غوره شوې قانون، لار او د ژوند ذريقه ده چې عقل او پوهې خاوندانو ته د محمد صلى الله عليه وسلم ورمخكې كړې د عمل كولو د لاېحې دعوت او ښوونه كوي، او پدې ډول د انسان (كه هغه ټولنيز وي كه څانگړې) د ژوند كولو لپاره د يو تل پاتې مشال په څېر دى.
د اديانو د پرتلنې څېړنه د کومې موخې لپاره
د كوم شي ښۀ او بد مالومولو لپاره چې كله څړنه كېږي، نو لومړې بايد دا مالومه كړاى شسي چې هغه شې پخپله څرنگه دى؟ او بيا ددې خبرې مالومول چې دا شې د نورو شيانو څخه په كومه پوړۍ كې راځي؟ كله چې له دې دواړو خوو څخه كوم شې ښه په زبات ورسي، نو بيا هغه ته د خوښې سند وركول كېداى شي. همدا ډول د اديانو په پرتله اييزه څېړنه كې هم له دې ډول څېړنې څخه كار اخيستل كېږي. د اديانو له پرتله اييزې څېړنې څخه مخكې لومړې د هغوي د حېثيت په اړه څېړنه كېږي، چې دا مذهب يا دين په خپل ماهيت او اصليت كې څه شې دى؟ بيا نو ددې حيثيت څخه د هغه دين له نورو اديانو سره پرتله كېږي او هورې كتل كېږي چې له هغ بل دين سره ددې دين كوم حېثيت لري، ددې مذهب او هغه مذهب ترمنځ د يووالي ټكي كوم دي، د خلاف ټكي كوم دي. هغه دين ددې دين په اړه څه وايي؟ لنډه دا چې د اديانو له پرتله اييزې څېړنې څخه موخه (د نړۍ د مذهبونو او اديانو بې طرفه څېړنه، پرتله او ددوي د لارښوونو پرتله، د دوي د گروهو، لمانځنو، اصولو او رسومو بې طرفه او له تعصب څخه پرته څېړنه كول دي. ترڅو د هريو ښۀ او بد او د هغوي قدر او قيمت د شېدو او اوبو په څېر يو له بله بېل شي، كه په كوم دين يا مذهب كې كوم ښه والې وي، نو د زړه له كومي د هغه منل او كه چېرې كومه خامي ولري نو په دلائلو سره يې رد كړي. لنډه دا چې د اديانو له پرتله اييزې څېړنې څخه موخه په نړۍ كې د ډول ډول اديانو او مدذهبونو د بنسټيزو گروهو، لمنانځنواو رسم او رواج بې طرفه، بې تعصبه، عادلانه او ناقدانه څېړنه كول دي، چې ددې په پايله كې د هر دين او مذهب قدر اوقيمت، ښه والې او خاميانې په پوره ډول راښكاره كېږي، او د هغوي عيب او ښه والې يوه درجه ترلاسه كړي.
د اديانو د پرتلې اصول
د اديانو پرتله كول ډېر گران كار دى. انسان چې د كومې گروهې او لارې لاروې وي، نو د هغې گروهې او لارې مخالفه گروهه او لار سره ډېر كم انصاف كولاى شي. دا كمزوري په انساني طبيعيت كې ډېر ه عمه ده مگر په ځانگړي ډول دا خبره په مذدهبي ډلو ټلو كې په خورا زياته كچه ليدل كېږي. او په دوي كې يې د تعصب او تنگنظرۍ يو بل دول غوره كړې دى. د يو دين يا مذهب لاروې چې كله د بل دين يا مذهب په اړه څېړنه او پلټنه كوي، نو تل يې كوښښ وي چې هغه تياره گوټونه يې راوسپړي، د روښانه اړخونو په لورې كله ورځي هم نه، او نه ورڅخه كله يادونه كوي، كه چېرې اسې روښانه او ښۀ اړهخ پر مخ ورشي،نو يا خو په ناپوهۍ او يا په پوره پوهې سره يې پټوي. له مذدهبي او ديني تنقيد څخه د ده موخه د حق پېژندل نه بلكه يواځ د هغې راى كومه چې ده مخكې له څېړنې څخه خپله كړې وي، سمه په زبات ورسوي. پدې ډول د اديانو د پرتلې ټولې گټې په اوبو لاهو كېږي. او خپله هغه دين او مذهب ته هم كومه گټه نه رسوي د كوم د تاييد لپاره چې دا لاروركوونكې طريقه او لار خپلوي. كه چېرې د پرتلې څخه مقصد او موخه د سمې سمونه او د هغې له سمون څخه نور هېڅ نه وي نو په رښتيا چې ددې موخې د تلاسه كولو لپاره دا كومه سمه لار نه ده، چې سړې له لومړي سر څخه د نوورو اديانو او مذهبونو په اړه يوه مخالفانه رايه خپله كړي. او د هغه څېړنه يواځې ددې لپاره وكړي چې د هغوي په ښو پرده واچوي، او د هغوي بد او نيمگړتياوې ولټوي، او لدې څخه د خپل دين او مذهب لوړالې څرگند كړي. له دې ډول دوكې او بدنيتۍ څخه به نه۸ چرې د كوم دين او مذهب لوړوالې په زبات ورسي، او نه به چېرې داسې برې د كوم حق دين لپاره د وياړ خبره وي، او نه به د حق او رېښتينولۍ له مخې داسې كوم مذدهب ته لوړالې په نصيب شي. كه چېرې كوم څوك په دوكې او چل سره د داسې مذهب او دين لاروې شي، نو داسې گروهه او عقيده له سره سمه نده، او د منلو هم نده، ځكه چې دده بنسټ په چل او دوكې سره اېښودل شوې وي. لدې ناوړه افكارو او مفاسدو څخه د خوندي پاتې كېدو لپاره د اديانو پرتله اييزه څېړنه يوه سمې پاېلې ته د رسولو لپاره اړينه برېښي چې د پرتله اييزه څېړنې لپاره څو بنسټيزه خبرو ته پام وكړو، او په سختۍ سره يې پلي كړو، چې دا بنسټيزه ويناوې په لاندې ډول دي:
د اديانو د پرتلې اصول په لاندې ډول دي
د اديانو د پرتله اييزې څېړنې دا اصول په لاندې ډول دي حق يو ټولنيز حقيقت دى، او ددې حقيقت، او ددې حقيقت لاروې چې هر چېرې واوسي، نو د همغه ټولييز حقيقت لاروې به وي، د حال ا وځان په بدلون سره د هغه هغه اصليب بدلون نه مومي. كوم رېښتيا او حقه خبره چې زموږ په دين او مذدهب كې موندل كېږي، د بل دين او مذهب د تاوان لپاره دليل نشي كېداى، او دا هم سمه نده چې دبل دين ښېگڼو باندې پرده واچول شي او سترگې پرې پټې شيو د يوې ښېگڼې په دوه دينونو كې شتون دا ښكاره كويو چې دا دواړه دينونه له يوه سرچينې څخه خړوبول شوي دي. نو حق چې چېرې هم وي،بايد وستاېل شي، او قدر يې وكړاى شي، او دا خبره به سمه نه وي، چې سړې خپل ټول توان پدې ولگوي چې دا حق او رېښتيا خبره اخوادېخوا راښكلو باندې بې قدره كولو كوښښ وكړو. نو د اديانو څېړونكي چې كله يو دين يا مذهب په بل دين يا مذهب لوړ او غوره گڼي، نو ددې خبرې وجه دا وي، چې نوموړې دين او مذدهب دده په وړاندې د رېښتونو تجلياتو، ښكاروندويه وي، نو لدې مخې د اديانو د پرتله اييزې څېړنې هېڅ يوه زده كوونكي ته نه ښايي چې مخكې له مخكې د خپلې خوښې دين په نورو اديانو غوره او كره دين وگڼي، او داسې و انگېري، چې نور ټول اديان له رېښتوني رڼا څخه تش دي. د اديانو څېړونكې بايد پدې پوه شي، چې پدې اړه به حق او باطل دواړه په يو ځاى دده مخې ته ودرېږي. نو اوس په ده پورې اړه لري، چې حق خوښـوي يا باطل. دا څېړونكي بايد د خپل عقل او پوهې او د تمييز د قوت په زور حق د حق په توگه او باطل د باطل په توگه وپېژني، او دواړه لهيوبل سره گډ نكړي. كه چېرې وغواړو چې دا څېړنه يوې مثبتې پايلې ته ورسوو، نو اړينه برېښـي چې يوه دين يا مذهب ته په هغه حيثيت وگورو چې خپله ځان راښكاره كوي، نه د هغو خلكو له نظره چې نوموړي دين يا مذهب ته په كومه سترگه گوري. نو ددې لپاره د هر دين او مذهب د اصلي ماخذونو لوستل پكار دي، او لدې لارې فېصله وكړو چې دا دين څومره سم دى، او تر كوم بريده ناسم. نو كله چې يو څېړونكي خپله رايه جوړه كړي، او بيا د نورو افكارو ليكنې وگوري، نو پدې كې به دومره څه ورانې نه وي. ځكه پدې وخت كې هغه حق او باطل ښه پېژندلې شي.
تاج ملوک
thumb|289px|تاج ملوک د ملي لوبډلې پخوانی روزونکى تاج ملوک
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
حسن رحماني
ملا حسن رحماني یو طالب چارواکی و چې د طالبانو واکمنۍ کې د کندهار والي او سویلي زون تنظیمه رییس پاتی شوی و. تاند- وسله والو طالبانو د خپل یوه مشر ملا حسن رحماني مړینه تایید کړه، ویې ویل چې نوموړی د سرطان په ناروغۍ اخته و. ملا حسن رحماني د طالبانو د کوټې شورا یا د طالبانو د رهبري شورا غړی و او د ملا اختر محمد منصور له مشرتابه سره یې مخالفت کړی و. ده د تېر کال د جولای په میاشت کې د ملا عمر د مړینې د خبر له تاییدېدو او پر ځای یې د ملا اختر محمد منصور له ټاکل کېدو وروسته د ملا محمد رسول اخوند ملاتړ وکړ او ملا منصور یې د ملا عمر د مړینې په پټولو تورن کړ. ملا حسن رحماني د طالبانو د واکمنۍ په مهال د کندهار والي او د جنوبي زون تنظیمه ريیس و او د طالبانو د تحریک مشر ملا محمد عمر اخوند ته نژدې کس بلل کېده. رحماني د ۲۰۰۱ په پای کې د طالبانو د رژیم له پرزېدو وروسته د طالبانو د نورو مشرانو په شان کوټې ته پناه یووړه او تر پایه همالته واوسېد.
کراچۍ کې مرموزه مړینه
طالبان وايي چې ملا محمد حسن رحماني تېره شپه د سرطان ناروغۍ له کبله سا ورکړه، مگر بل ځای د طالبانو ویندوی قاري یوسف احمدي ویلي چې ملا حسن رحماني د کراچۍ په یوه روغتون کې بستري و. ځینې استخباراتي رپوټونه بیا وایي چې د پاکستان استخباراتي اداری (آی ایس آی) د تېر په څېر خپل پراکسي وار لپاره گومارلي جگړه مار په همداسې مرموزه توگه وژني لکه څنگه چې یې د مجاهدینو قومندانان په مرموزه توگه وژل. د حسن رحماني وژنه په روغتون کې د هماغو پخوانیو لړیو یوه کړۍ گڼل کېدای شي.
سپېرکونده
سپېرکونده (په لاتين: Galerida cristata) یوه مرغۍ ده چې په اروپا، آسیا او افريقا کې ژوند کوي.
وېشنيزه:ټيکالې وېشنيزه:مرغۍ
د ښځو د ودې لپاره د ملګرو ملتونو پراختيايي صندوق
د ښځو د ودې لپاره د ملګرو ملتونو پراختیايي صندوق (UNIFEM) د ۱۹۷۶ کال د ډسمبر په میاشت کې د ښځو په نړیوال کال کې د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو د لسیزې د رضاکارانه صندوق په توګه تاسیس شو. لومړۍ مشره يې  «مارګریټ سی سنایډر» وه. UNIFEM  د نوښتګرو پروګرامونو او ستراتیژیو لپاره مالي او تخنیکي مرستې چمتو کړې، تر څو د ښځو بشري حقوقو، سیاسي ګډون او اقتصادي امنیت ته وده ورکوي. له ۱۹۷۶ز کال راهيسې دوې د خپلو پروګرامونو د دفترونو او د نړۍ په لویو سیمو کې د ښځو سازمانونو سره د اړیکو له لارې د ښځو ځواکمنتیا او د جنس د برابرۍ ملاتړ کړی. د جنسیتي ځواب ورکوونکي بودیجې په اړه یې کار په ۱۹۹۶ز کې په سویلي افریقا کې پیل او پراخ شو، چې ختیځه افریقا، سویل ختیځه آسیا، سویلي آسیا، مرکزي امریکا او د اندین سیمې پکې شاملې دي. دا په ټولو هیوادونو کې د اقتصادي حکومتدارۍ د پیاوړتیا لپاره د یوې وسیلې په توګه د جنس ځواب ویونکي بودیجې د ملګرو ملتونو په ټول نظام کې د پوهاوي لوړولو لپاره کار کوي. په ۲۰۱۱ز کال کې، UNIFEM د ځینو نورو کوچنیو ادارو سره یوځای شو، ترڅو «د ملګرو ملتونو مېرمنې» اداره ځينې منځ ته راشي.
په اړه
یونيفیم سازمان ته د رضاکارانه مرستو په بودیجه کې کار کار کړی. دا سازمان په نیویارک ښار کې موقیعت درلود. بېلا بېلو هېوادونو او سيمو په یونيفیم کې خپل خپل پلاوي درلودل. یونيفیم په ملګرو ملتونو کې یو له کوچنیو ادارو څخه و او د کاناډا د سیاستوال «سټیفن لیوس» په وینا: د ملګرو ملتونو په درجه بندۍ کې  یې ښکته موقعیت درلود.
تاریخچه
په ۱۹۷۵ ز کې د ښځو په اړه لومړی نړیوال کنفرانس د یونيفیم په جوړولو اغېزه وکړه. د نړۍ حکومتونو له لومړي کنفرانس وروسته د ښځو د ستونزو د حل لپاره د سرچینو د لګولو اړتیا ولیده. د لسيزې په موخه د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو رضاکارانه صندوق د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ له خوا د ۱۹۷۶ز کال د ديسمبر په میاشت کې له همدې کنفرانس سملاسي وروسته تاسیس شو. «مارګریټ سنایډر» په ۱۹۷۸ز کې د دې سازمان د مشرې په توګه کار پیل کړ.
۱۹۸۰ز لسيزه
« UNVFDW » ته د عمومي اسامبلې له خوا د ۱۹۸۵ز په فبرورۍ مياشت کې مسئول وسپارل شو، په دې ډول دا اداره د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو پراختیایي صندوق وګرځېد (UNIFEM). د ۱۲۵/۳۹ پرېکړه لیک له مخې: نوی صندوق د نوښتګرو او چټکوونکو فعالیتونو د ملاتړ او دفاع لپاره غوښتل شوی و، کوم به چې د مخ پر وده نړۍ ښځو ته غږ او ليد ورکړي.
د ۱۹۸۵ز او ۱۹۸۸ز کلونو تر منځ موده کې د یونيفیم د پروژو لپاره بسپنه (د تمويل پيسې) دوه برابره شوې.
په ۱۹۹۰ ز لسيزه
کې، یونيفیم د خپلو موخو په پراخولو بوخت شو. دې سازمان یو کمپاین پیل کړ چې "د ښځو حقونه د بشري حقونو په توګه" تعريف کړي او وښيي چې د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی ولې د اقتصادي ودې اړوند مسئله ده. یونيفیم د «روزانا کاریلو» په څېر څېړونکي وګومارل، تر څو وښيي چې د ښځو پروړاندې تاوتریخوالی څنګه اقتصادي موکو ته د ښځو د لاسرسي له نه شتوالي سره تړاو لري. د "بشري حقوقو په توګه د ښځو حقونه" کمپاین په ځانګړې توګه اغېزناک و. یونيفیم په پروژو کار پیل کړ، څو د جنسیت پر بنسټ تاوتریخوالی کم کړي او د ستونزې په اړه پوهاوی لوړ کړي.
همدا شان، په ۱۹۹۰ز کال کې، یونيفيم د «افریقايی مېرمنې په بحران کې» (AFWIC)  په نوم يوه څانګه جوړه کړه، تر څو په هغو ستونزو تمرکز ولري، چې په افريقا کې ورسره خلک مخامخ دي. AFWIC له هغو ښځو سره مرسته وکړه چې په خپلو هېوادونو کې د تاوتریخوالی یا بیړنیو پېښو له امله بې ځایه شوي. AFWIC په ختیځه افریقا کې د «لکیچ ډایراسی» له خوا پیل شوي کار ته پراختیا ورکړه.
د یونيفیم فعاليتونو مرسته وکړه، هغو مسائلو ته بڼه ورکړي چې په ۱۹۹۵ز کې د ښځو په اړه په څلورم نړیوال کنفرانس کې په ګوته شوې وې. په کنفرانس کې مېرمنو پریکړه وکړه چې، دا مهمه ده چې دوی "د رسمي واک ادعا وکړي، تر څو وکولای شي، نېغ په نېغه عامه تګلاره جوړه کړي».
یونيفیم د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي او د ښځو په وړاندې له جنګي جرمونو سره د مبارزې لپاره، له درويشتو پروژو سره د مرستې لپاره د باور صندوق رامنځ ته کړ. دې صندوق په ۱۹۹۷ز کال کې د پروژو تمویل پیل کړ.
۲۰۰۰ز لسيزه
یونيفیم ته په ۲۰۰۰ز کال کې د یو ان ډی پی له خوا د "اجرائيه ادارې حیثیت" ورکړل شو. دغه کار سازمان ته اجازه ورکړه، چې د یو ان ډی پی لپاره د ښځو حقوقو او جنسيتي برابرۍ اړوند پروژو کار وکړي او بشپړې يې کړي.
يوسف
یوسِف (د نوم مانا: «هغه يې ډېروي») د تنخ یهودي وگړو له ډلې نه يو وگړی وو چې د انجیل له مخې په عتيق پېر کې اوسېده. همداراز په قرآن کې هم د دې سړي يادونه د پيغمبر په توگه شوې او د مسلمانانو تر څنگ یهودان، عيسویان او مسلمانان يې د پیغمبر په توگه پېژني. هغه د یعقوب په دولسو ځامنو کې يوولسم ځوی وه.. د عبراني انجيل تر څنگ په نورو اسماني کتابونو کې يې هم کيسه راغلې. يوسف د خپلو وروڼو د حسادت په نتيجه کې د مريي په توگه پلورل کېږي، خو په مصر کې د مرييتوب نه تر ټولو لوی واکمن سړی ترې جوړېږي او د فرعون نه وروسته د پوره واک خاوند گرځي. کله چې د قدرت په څوکۍ کښېني نو بيا خپله ټوله کورنۍ مصر ته راولي او د گوشېن په زمکو کې مېشت کېږي. دا کيسه د اسراييلو او يهودو نه وروسته په اسلامي او لوېديځ کلتور کې ډېر اهميت لري.
د عنيق پېر له مخې یوسف د یعقوب او راحیل ځوی دی چې د مړينې وروسته يې هډونه شچم کې خاورو ته سپارل شوي. د پوهنتونونو مورخين په دې عقيده دي چې د عتيق په پېر کې د يعقوب داستان د يوې لرغوني مصري کيسې «د دوه وروڼو داستان»* پر بنسټ ليکل شوی که څه هم چې د عتیق پېر ليکونکي په دې کيسې کې په جادویی اړخونو او رنگونو انځورولو هڅه کړې خو بيا وروسته همدا کيسه شډله کړل شوې او په يوې نوې مانا راڅرگنده شوې.
سرچينې
‎
وېشنيزه:د اسلام پيغمبران وېشنيزه:پيغمبران
د ښځو د ودې لپاره د ملګرو ملتونو پراختيايي صندوق
۲۰۰۰ز لسيزه
د یونيفیم مشرې «نولین هیزر» د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي په اړه د یوه نړیوال کمیسیون د جوړولو غوښتنه کړې.
د ۲۰۰۶ز کال د جنورۍ مياشتې په شپږ ويشتمه نېټه، یونيفیم «نیکول کډمن» د خپل نیک نیت سفیره وټاکله.
د یونفیم وروستی اجرائیوي رئیس انیس البردي و.
۲۰۱۰ز لسيزه
د ۲۰۱۱ز کال په جنورۍ مياشت کې، یونيفیم د ملګرو ملتونو د مېرمنو په اداره کې مدغم شو، د ملګرو ملتونو د ښځو اداره، د پرمختګ لپاره د نړیوالې څېړنې او روزنې انسټیټیوټ (INSTRAW)، د جنسیتي موضوعاتو په اړه د ځانګړي سلاکار دفتر (OSAGI) او د ښځو د پرمختګ څانګې (DAW)، څخه جوړه يوه هسته ده.
اجرائیوي رئیسان
د دې ادارې اجرائيوي رئيسان په لاندې ډول دي:
راني موکرجي
راني موکېرجي (هندي: रानी मुखर्जी) د هندي سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده.
نور
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
ایروان
ایروان (په ارمني ژبه Երևան) د ارمنستان پلازمینه او ترټولو لوی ښار دی، یاد ښار د هرازدان سیند پرغاړه پروت دی. ایروان د ارمنستان ایداري فراهنګي او صنعتي پلازمینه ده.
د ایروان تاریخ د میلاد نه ۷۸۲ کالو وړاندی ته ور ګرزی چې د آرارات دښته په لری پرته برخه کې د اربونی کلا د لومړی ارګیشتی وخت پوری تړاو لرې. په ۲۰۱۲م کال کې د ایراوان ښار د یونسکو لخوا د کتاب پلازمینی په توګه په رسمیت وپیژندل شو.
د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ
د خېبر پښتونخوا ولسوالۍ دا دي:
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ
نصیر ستوری
thumb|289px|نصير ستوری نصير ستوری اېسپزی د ډاکتر کبير ستوري ځوي په ټبر ایسپزی په 1969 کې د کونړ ولایت د خاص کونړ ولسوالۍ د تنر په کلي کې زیږېدلی دی. زده کړه ئې د خاص کونړ په لېسه, د ننګرهار په لېسه او د ننگرهار د بایزید روښان په پوهنتون کې کړیده. د ننگرهار پوهنتون د کونړ دپوهیدونکو د ټولنې Kunar Student Fedration د بنسټ ایښودونکو د ډلې مخکښ او د اداري چارو مشرې ئې په غاړه لرله. د ازاد افغانستان دلیکوالانو د ټولنې Writers' Union of Free Afghanistan غړی او په خاص کونړ کښې د افغانستان د Nothlilfe روغتېایي کلینیک او د شاګۍ د غونډ د روغتېایي کلینیک ذمه وار (مسئول) پاتی شوی دی. په انگریزی Weekly ونیزه « جهاد ډایجسټ » او د ANS خبری اژانس کې هم دنده لرله. د AMA د روغتیا ئې کورسونو د زده کوونکو لپاره ئې انگریزي درسونه په پښتو ژباړلي او د پښتو ژبې ښوونکی پاتی شوي دی. د پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند (PSDP) پښتونخوا / افغانستان دمشرانو دجرکې غړی، د PSDP جنرل سیکرټري(عمومي منشي) او د پښتونخوا مجلې د خپرونې جرگې غړی دی.
دغه راز د پښتون ژغورنې غورځنګ (PTM) د اروپا د ټاکنو ډلې (ایلکشن کمېشن) غړېتوب لري, چې همدې کمېسون ته د اروپا د PTM د څار ېا ډیسپلین دنده هم ورپغاړه ده. د پښتونخوا د پوهنې دېرې, د خاص کونړ ادبي او کولتوري ټولنې غړی او په جرمني کولن ښار کښې د کونړ د ځوانانو د کولتوري ټولنې د کار د ډلې غړيتوب هم لري. اوس په جرمني کې اوسیږي.
باندنۍ تړنې
د انټرنټ پر مټ د پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند وېبپاڼه
وېشنيزه:افغان خبريالان وېشنيزه: پښتانه خبريالان وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه
اورگاډی
اورگاډي (په انگرېزيTrain ː) د لېږد رالېږد يوه وسيله ده. دا د یو یا څو واگونو څخه چې یو په بل پورې تړلي دي جوړ شوی دی او د اورگاډي پرپټليو حرکت کوي. هغه وسیله یا ماشین چې دغه سيستم راکاږي د تېلو، برېښنا او یا هم بخار په مرسته له يوه ځايه بل ځای ته خوځېږي. پرمختللي چټک اورگاډي (ټې ژې وې، شیکانسېن) د مقناطیسي ځواک په مرسته چلېږي.
وېشنيزه:ترافيک ترانسپورت وېشنيزه:اورگاډي
افغانستان په ۲۰۰۱ کال کې
لاندنۍ پیښې د ۲۰۰۱ کال د میاشتو په ترتیب په افغانستان کې رامنځته شوې دي.
نومبر
دې ته ورته، د هالنډ لومړي وزیر ویم کوک اعلان وکړ چې د دې هېواد ۱۰۰۰ سرتیري به د ترهګرۍ پر وړاندې دې جګړه کې برخه واخلي.
غمچينه ور لنډه لکۍ لرونکې لړم
غمچينه ور لنډه لکۍ لرونکې لړمان (په لاتين: Schizomida) د غڼه ډوله ژويو څخه دي چې په حارو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي د لمر رڼا سره مینه نه لري او د دي لپاره تر ډبرو لاندي او په غارونو کې اوسېږي. غمچينه ور لنډه لکۍ لرونکې لړمان کوچنی ژوي دي چې نرمی بدن، cephalothorax (چې د دريو برخو څخه جوړ شوي دي) او درې جوړې پښې (مخکینی پښې په حسو غړو تبدیل شوي دي) لري. بطن یې بیضوي شکل لري چې په ۱۲ برخو تقسیمیږي. د بطن وروستي برخه لنډه غمچينه (لکۍ) لري. نوموړي ژوي هېڅ سترگې نه لري. ټوله طايفه (ډله) ۲۳۰ ډوله ژوي لري چې په دريو کورنيو وېشل کېږي.
وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
ببرک خان ځدراڼ
ببرک خان یا ببرک خان ځدراڼ (په شاوخوا ۱۹۲۵ ز کې وفات شوی) د ځدراڼ قوم مشر او د سیداکبر ببرک (د پاکستان د لومړي وزیر لیاقت علي خان قاتل) او زمرک ځدراڼ (له ۱۹۴۴ تر ۱۹۴۷ ز کلونو پورې د افغان یاغي قبایلو یو یاغي مشر) پلار و.
د ژوند لومړي کلونه
ببرک خان د المرې په سیمه کې زېږېدلی. نوموړی د مزار خان زوی و. ببرک خپل د ماشومتوب زیاتره وخت په لوږه کې تېر کړ.
د قوم مشري
ببرک خان ځدراڼ په ۱۸۹۸ ز کال کې د ځدراڼ قوم د خاصدارو پېنځه دلې تر خپلې قومندې لاندې لرلې او په یو ډول یې له امیرعبدالرحمن خان سره هوکړه درلوده، خو څه موده وروسته دغه ډلې منحل شوې او ځای یې د پوځ ځواکونو ونیو. د لوډویګ اډامیک او د بریتانیکا د کلني کتاب ۱۹۱۳ په خبره، نوموړي په ۱۹۱۲ز کال کې د خوست د بغاوت به ځپلو کې برخه لرله، په داسې حال کې چې د نوموړي قوم یعنې ځدراڼ د حکومت پر وړاندې جنګېدل. د ځدراڼ قوم خلکو د نوموړي کلا په ۱۹۱۳ ز کال کې وسوځوله. نوموړي په ۱۹۱۷ز کال کې د ځدراڼو د قوم د ملکانو د پلاوي ریاست پر غاړه درلود او هغوی د خوست د وخت له ناظم (والي) سره له انګریزانو سره د سولې د راوستو په اړه لیدنه وکړه. نوموړي همداشان هڅه وکړه تر څو د ځدراڼ د قوم خلک د توچي په پوله کې د ستونزو له رامنځته کولو څخه وساتي. ببرک خان ځدراڼ له سید موسی شاه مندوزي سره د ۱۹۱۹ کال د مارچ په میاشت کې کابل ته ولاړل تر څو له  امان الله خان سره خپل بیعت اعلان کړي. نوموړي د مۍ په میاشت کې خپل ډاګیان میرانشاه او شیراني ته ولیږل تر څو هلته خپل ملکان بسیج کړي. نوموړي د افغان انګریز په درېیمه جګړه کې د افغانستان پوځ تر متون پورې بدرګه کړ او همداشان ویل کېږي چې نوموړي له نادرخان سره یو ځای پر ټل باندې برید کړی دی. نوموړی په جګړه کې د خپلو هلوځلو له امله د بریدجنرال او نایب سالار په  افتخاري رتبه باندې هم نازول شوی دی.
مړینه او ځای ناستی
د ببرک خان ځدراڼ د مړینې په اړه سرچینې اختلاف لري. د هېواد دننه جګړو په اړه د لارښود کتاب له مخې، د ۱۹۲۴ ز کال په مارچ میاشت کې په خوست کې بغاوت رامنځته شو او ځدراڼ د افغانستان د حکومت مخالف قوم و. دلته لوډویګ اډامیک او ډیویډ بي. ایډوارډز له یوه بل سره همنظره دي چې ببرک خان ځدراڼ د خوست په بغاوت کې د جګړې په مهال مړ شو، خو د هغه د مړینې د کال په اړه سره یوه خوله نه دي. ایډوارډز د ببرک خان ځدراڼ د مړینې کال ۱۹۲۴ز ښیي، خو اډامیک بیا هغه ۱۹۲۵ز بولي. د هېواد دننه جګړو په اړه د لارښود کتاب له مخې، هم اډامیک او هم ایډوارډز وايي چې په دغه جګړه کې ببرک خان ځدراڼ د افغانستان د حکومت په ګټه او د خپل قوم په خلاف جنګیدلی. خو، جورج فاډرلنګ بیا وايي چې په خپله ببرک خان ځدراڼ د ځدراڼو د بغاوت مشري کوله او د افغانستان د حکومت پر وړاندې د جګړې په مهال ووژل شو او له مړینې وروسته یې زوی، زمرک ځدراڼ د هغه ځایناستی شو. ریا ټالي سټیورت په ښکاره توګه له دې ادعا سره مخالف ښیي چې وايي د خوست د بغاوت پر مهال ببرک خان ځدراڼ د ځدراڼ خلکو مشري کوله او وايي چې په هغه وخت کې د ځدراڼ د قوم مشري د بورلنډ خان پر غاړه وه.
د لیاقت علی وژنه
په افغانستان د ځدران پلار د یو شمیر سیاسي ستونزو له امله پاکستان کډه شو، د هند نه د پاکستان په آزادې کې ځدراڼ لړیه ونډه لرله. د پاکستان له آزادې وروسته د پاکستان د هغه وخت لومړی وزیر لیاقت علی خان چې ویل کیږي په یوه ناسته کې یې افغانستان ته سپکاوی کړی وو، د ځدراڼ لخوا د تپنګچې په وسیله ووژل شو.
شخصیت
غازي ببرک خان په هېواد مينه څېره وه، دده تشريفات نه خوښېدل او هغه کار به يې کاوه، چې هم به د هېواد په کې گټه وه او هم به د خلکو په کې خير و. که څه هم دى واقعي خان و، خو ده ځان د غريبانو د پښو خاورې حسابوه، نو له همدې امله يې په خپله حجره يا لنگر کې له عامو افغانانو او غريبانو سره توپير نه کېده. همداشان دى لوڅې پښې گرځېده. ځکه نوموړي ويل، چې زما قوم او خلک لوڅې پښې گرځي، نو دا زما لپاره ښه خبره نه ده، چې په يوه غريب قوم کې ځان ته هوسا ژوند برابر کړم. غازي ببرک خان هلته د افغانستان د واکمن امير عبدالرحمن خان پام ځان ته واوړوه، چې کله يې د خپلو ملگرو سره يو ځاى د پولې تر څنگ پر انگرېزانو غلچکي بريدونه وکړل او د دوى پوځي تاسيسات به يې تر بريدونو لاندې ساتل. په وروستيو کې پر انگرېزانو د قومونو لخوا حملې زياتې شوې. خو تر ټولو لومړى قومي مشر غازي ببرک خان و، چې پر انگرېزانو يې سختې حملې وکړې او په خپلو حملو کې يې ډېر زيانونه ورته ورسول. غازي ببرک خان په خپلو بريدونو سره انگرېزان تر سخت فشار لاندې ونيول، چې بالاخره مجبور شول، تر څو امير عبدالرحمن خان ته شکايت وکړي. د برتانوي هند ويسرا او امير عبدالحمن خان تر منځ داسې تړون لاسليک شوى و، چې د يوه او بل پر وړاندې به خطرناک او ضررناک حرکتونه، نه کوي. له دې امله امير عبدالرحمن خان شريندل خان ته، چې د لويې پکتيا حاکم و فرمان واستوه، تر څو غازي ببرک خان حاضر کړي. شريندل خان فرمان غازي ببرک خان ته واوروه او غازي ببرک خان هم په ورين تندي امير عبدالرحمن خان ته ورغى او خبرې يې ورسره وکړې. کله چې په دې ليدنه کې امير عبدالرحمن خان د غازي ببرک خان شخصيت او د هېواد او خلکو سره دده رښتيني مينه وليده، نو څو ورځې وروسته يې شيريندل خان ته يو بل فرمان واستوه او په کې ليکلي يې وو، چې غازي ببرک خان ته د لمرې په کلي ( په اوسنۍ نادرشاه کوټ ولسوالۍ کې ) ځمکه او د ملکي غونډ مشري ورکړه.
د امير حبيب الله خان په دوران کې
کله چې د امير عبدالرحمن خان زوى امير حبيب الله خان پر تخت کېناست، نو د غازي ببرک خان په گډون يې د خپل پلار ټول ياران پر ځان راټول کړل. امير حبيب الله خان هم په لغمان کې په مرموز ډول ووژل شو. له ده وروسته غازي امان الله خان واک ته ورسېده. غازي امان الله خان هم د امير عبدالرحمن خان او امير حبيب الله خان په څېر د غازي ببرک خان قربانيو ته په درنه سترگه کتل او په ډېرو ستونزو کې به يې له نوموړي سره مشورې هم کولې. کله چې غازي ببرک خان د غازي امان الله خان ليدو ته ورغى، نو غازي امان الله خان د نورو مشورو کولو تر څنگ دا پوښتنه هم ترې وکړه، چې د لويې پکتيا په سرحدونو کې د انگرېز قوت څنگه ارزوې؟ نوموړي يې په ځواب کې وويل، چې د افغانانو په پرتله د انگرېز وسله او نور امکانات ډېر دي، خو دوه شيان، چې دوى يې نه لري، هغه ايمان او د افغانانو کلک هوډ دى.
سرچینې
وېشنيزه:پښتانه
8 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
پيټن رانډولپ
پيټن رانډولپ (۱۷۲۱ سپتمبر ۱۰ – ۱۷۷۵ زاکتوبر ۲۲) يو کروندګر او د ويرجينيا له مستعمرې څخه يو دولتي کارکوونکی و. هغه د ويرجينيا د برګسس د جرګې مشر، د ويرجينيا د کانوانسينونونو د رئيس او د لويې وچې د کانګريس لومړی او درېيم مشر و. له تخنيکي پلوه رانډولف د امريکا متحده ايالاتو د لويې وچې د کانکريس لومړی مشر و، چا چې د امريکايي انقلاب پر مهال د ولس مشري وکړه.
د ژوند لومړي کلونه
رانډولف د ويرجينيا ويليامزبرګ په تازول هال کې په يوه پېژندل شوې کورنۍ کې زېږېدلی و. د پلار نوم يې سر جان رانډولف چې د وليام رانډولف زوی و او د مور نوم يې سوزانا بورلي وه، چې د پيټر بورلي لور وه،  ورور يې جان رانډولف نومېده. پيټن رانډولف پنځلس کلن و چې پلار يې مړ شو.
رانډولف د وليام او ماري پوهنځي ته د زده کړو لپاره ولاړ، وروسته يې  د لندن په «انز اف کورت» کې په ميډل ټيمپل کې د حقوقو زده کړه وکړه او په ۱۷۴۳ز کال کې د وکيلانو د ټولنې غړی شو. هغه خپله ځواني په وليامزبرګ کې تېره کړې.
سياسي مسلک
کله چې رانډولف وليامزبرګ ته راستون شو، يو کال وروسته د ويرجينيا د مستعمرې د لوی څارنوال په توګه وټاکل شو.
هغه د ويرجينيا د برګسس په مجلس کې څو پړاوه خدمت وکړ، چې له ۱۷۴۸ز کال څخه پيل شوی و. د لوی څارنوال او برګسس د غړي په توګه د رانډولف غبرګو دندو په ۱۷۵۱ز کال کې د ګټو تر منځ په لوړه کچه ټکر رامنځته کړ.
نوي والي «رابرټ دينويدي» د نوو ځمکو لپاره د سند پر ورکولو لګښتونه لګولي و، خو د برګسس مجلس پرې سختې نيوکې وکړې. دې مجلس پيټن رانډولف غوره کړ، تر څو په لندن کې له سلطنتي مسئولينو سره د دوی د غوښتنو استازيتوب وکړي. د لوی څارنوال په توګه هغه د والي له خوا د تر سره شوو اقداماتو څخه د دفاع مسئوليت درلود. د والي «ډينويدي» په وړاندې د مخالفت له امله رانډولف لندن ته روان شو او د لنډې مودې لپاره جورج وايت د لوی څارنوال په توګه، د هغه ځای ناستی شو. له راستنېدو وروسته يې د «وايت» او په لندن کې د مسئولينو په امر خپله دنده بېرته پيل کړه، مسئولينو همدا راز والي ته سپارښتنه کړې وه چې ياد لګښتونه بېرته لرې کړي.
په ۱۷۶۵ز کال کې رانډولف د برګس له يوه نوي غړي «پيټريک هنري» سره د سټامپ قانون ته د ځواب ويلو پر سر مخالفت څرګند کړ. دې مجلس رانډولف ته دنده ورکړه چې، د قانون پر ضد د نیوکو ليکلې مسوده چمتو کړي، خو د هغه محافظه کارانه طرحه هغه مهال له ماتې سره مخامخ شوه، کله چې «هنري» د ويرجينيا سټامپ قانون له اوو تړونونو څخه د پنځو تصويب تر لاسه کړ. دا چاره د جرګې په ناسته کې په داسې حال کې تر سره شوه چې د جرګې ډېری غړي ناسوب وو او رانډولف د مجلس د رئيس د نه شتون له امله د مجلس مشري هم په غاړه درلوده.
کله چې پياوړی مشر او د هغه خپلوان جان رابينسن ومړ، رانډولف په ۱۷۶۶ز کال کې د لوی څارنوال له دندې څخه استعفا وکړه او د مجلس له خوا د برګس د رئيس په توګه وټاکل شو. دې مجلس د عمومي محکمې په توګه رانډولف (له جورج وايت او ادموند پنډلټن سره يو ځای) د پخواني مشر د شتمنيو د پالونکي او ساتونکي په توګه هم غوره کړ، کومه چې يوه ستره مالي رسوايي وه. په داسې حال کې چې د بریتانيې او مستعمرو تر منځ ټکر زيات شو، رانډولف د خپلواکۍ پلوي غوره کړه. د «تاونشند» د قوانينو پر ضد د برګسس د کړنو په ځواب کې، په ۱۷۶۹ز کال کې د برګسس مجلس د والي «نوربورن برکلي څلورم بارون بوتتورت» له خوا منحل شو. رانډولف په ۱۷۷۳ز کال کې د ويرجينيا د ليکنو د پلاوي مشري وکړه. کله چې د برګسس له خوا د ماساچوسټ له بوسټن سره يووالی وښودل شو، د بوسټن د بندر له قانون وروسته بل والي «جان موري» د «دانمور څلورم ايرل» هم په ۱۷۷۴ز کال کې د برګسس مجلس لغوه کړ. له دې وروسته رانډولف د برګسس د مجلس له پخوانيو غړو څخه جوړ، د ويرجينيا د پنځو کوانسيونونو د ناستې مشري وکړه، چې دا ناستې عمدتاً د وليامزبرګ په يوه مسافرخانه کې شوې وې، په دې ناستو کې د بریتانيې د حکومت له خوا د نه منل شوو مالياتو په وړاندې کار کېده. د ۱۷۷۵ز کال د مارچ مياشتې په يوويشتمه نېټه، هغه په «ريچموند» کې د ويرجينيا د دويم کنوانسيون مشر و، کوم چې د خپلواکۍ په اړه بحث کاوه (د پاتريک هنري د مشهورې وينا ځای «ماته خپلواکۍ راکړئ»). په اپريل کې رانډولف له لارډ ډانمور سره د هغو باروتو په اړه مذاکرات وکړل، کوم چې د وليامزبرګ د وسلتون څخه د باروتو د پېښې پر مهال لرې کړای شوي و، دا پېښه د والي د ځواکونو او ويرجينيا د مليشو تر منځ يو ټکر و، چې مشري يې پاټريک هنري کوله. د ۱۷۷۵ز کال د جون په مياشت کې د برګسس مجلس د وروستي ځل لپاره د لارډ ډانمور له خوا راغوښتل شوی و، تر څو د بریتانيې د لومړي وزير لارډ نارت د پخلاينې پریکړه ليک ته ځواب ووايي. رانډولف چې دا مهال د لويې وچې د کانګريس لپاره استازی و، يو ځل بيا وليامزبرګ ته راستون شو، تر څو د مجلس د مشر په توګه دنده پيل کړي.
رانډولف څرګنده کړه چې، دا پریکړه ليک کانګريس ته نه دی استول شوی (د دې پٍر ځای هرې مستعمرې ته په جلا جلا توګه په دې هڅه استول شوی، چې دوی سره ووېشي او د لويې وچې کانګريس ترې لرې وساتي). د برګسس مجلس دا وړانديز رد کړ، چې وروسته د لويې وچې د کانګريس له خوا هم رد شو. په دې توګه رانډولف د برګسس د مجلس وروستی مشر و (د دوی پر ځای د ويرجينيا کنوانسيون دا دنده تر سره کوله او وروسته په ۱۷۷۶ز کال کې يې د استازو مجلس ځای ناستی شو). رانډولف د ۱۷۷۵ز کال په جولای مياشت کې د ويرجينيا د درېيم کانوانسيون د مشر په توګه کار وکړ، کوم چې د يوې قانون جوړوونکې هستې په توګه د خونديتابه يوه کمېټه  وټاکله، تر څو د مستعمرې د اجرائيه پلاوي په توګه کار وکړي، ځکه چې لارډ دانمور پلازمېنه خوشې کړه او د بریتانيې په يوه جنګي بېړۍ کې يې پناه اخستې وه. ايډموند پنډلټن د کنوانسيون د رئيس په توګه د رانډولف ځای ناستی شو.
په ۱۷۷۴ او ۱۷۷۵ز کلونو کې رانډولف د ويرجينيا له خوا په فلاډيلفيا کې د لويې وچې کانګريس ته د خپل يو استازي په توګه وټاکل شو. د ويرجينيا نورو استازو هغه د خپل مشر په توګه غوره کړ، هغه د لويې وچې د دواړو کانګريسونو غړيتوب درلود، د لويې وچې لومړي کانګريس کې (کوم چې له پاچا جورج درېيم څخه غوښتنه وکړه، چې اجباري کارونه منسوخ کړي) او په دويم کانګريس کې (کوم چې د پخلاينې د وروستۍ هڅې په توګه د زيتون څانګې عريضه لا پسې اوږده کړه). په هر حال، رانډولف په هر ځل ناروغ شو. د ۱۷۷۴ز کال د اکتوبر له دوه وېشتمې چې هغه استعفا ورکړه، د ۱۷۷۵ز کال د مې مياشتې تر لسمې پورې چې هغه بېرته راستون شو، د سويلي کارولينا هنري ميډلټن د مشر په توګه د هغه ځای ناستی شو. هغه يو ځل بيا د کانګريس مشر وټاکل شو، خو څلور ورځې وروسته رانډولف ويرجينيا ته ولاړ او جان هانکونک يې د ځای ناستي په توګه غوره شو.
مړينه او ميراث
رانډولف د ويرجينيا د استازي په توګه راستون شو، خو د ۱۷۷۵ز کال د اکتوبر په دوه وېشتمه نېټه په فلاډيلفيا کې له توماس جفرسن سره د ماښام ډوډۍ د خوراک پر مهال د ناڅاپي دماغي سکتې او بې هوښۍ سره مخامخ شو، پنځه ساعته بې هوښه او بيا مړ شو.
د هغه جسد وليامزبرګ ته راوړل شو او د ويليام او ماري پوهنځي په کوچنۍ کليسا کې خاورو ته وسپارل شو. په داسې حال کې چې د لويې وچې کانګريس د ټولو مستعمرو دولتي دندې یې په خپله غاړه اخستې وې، لکه د سفيرانو ټاکل، ځينې رانډولف ته د متحده ايالاتو د لومړي ولسمشر په سترګه ګوري، که څه هم هغه په ۱۷۷۵ ز کې مړ شوی دی.
د لويې وچې کانګريس  رانډولف ته د درناوي په موخه د سمندري ځواک لومړۍ بېړۍ، د هغه په نوم «يو ايس ايس رانډولف» ونوموله، همدا راز د اوهايو او کاناوها سيندونو د يو ځای کېدو په سيمه کې يوې کلا ته يې د رانډولف کلا نوم ورکړ.
مونټي ویډو
مونټي ویډو د یوراګوای پلازمېنه او تر ټولو ستر هېواد دی. د ۲۰۱۱ کال د احصائیې له مخې، دا ښار په ۲۰۱ کیلومتر مربع ځمکه کې ۱۳۱۹۱۰۸ وګړي لري (د ټول هېواد د وګړو ۱ پر درېیمه برخه). مونټي ویډو د هېواد په سویلي ساحل کې پروت ښار دی چې د ریو ډي لا دښتې له شمال ختیځې څنډې سره پوله لري.
دغه ښار په ۱۷۲۴ ز کال کې د یوه هسپانوي سرتیرې، برونو ماوریچیو ډي زبالا له خوا د پلاتین سیمې پر سر د هسپانې او پرتګال د شخړو پر مهال د یوه ستراتیژیک حرکت په توګه جوړ شو. همداشان په ۱۸۰۷ ز کال کې د لنډې مودې لپاره د بریتانیا تر کنترول لاندې راغی، خو بالاخره دا ښار د هسپانوي کریولونو په مټ بریتانیايي ځواکونه بیرته وشړل شول. مونټي ویډو د Mercosur او ALADI اداري مقر هم دی، دا دواړه په لاتینه امریکا کې پرمختلونکي سوداګریز بلوکونه دي، داسې بلوکونه چې په اروپا کې د بروکسیل له رول سره د پرتلې وړ دي.
په ۲۰۱۹ ز کال کې د ژوند د کیفیت په اړه د Mercer رپوټ، موڼټي ویډو په لاتینه امریکا کې په لومړي کتار کې راوست، چې دا مقام له ۲۰۰۵ ز کال راهیسې د دې ښار له خوا ساتل شوی دی. له ۲۰۱۰ ز کال راهیسې، مونټي ویډو په دغه قاره کې ۱۹ تر ټولو ستر اقتصاد درلود او په سترو ښارونو کې د ستر عاید د تر لاسه کوونکو په ډله کې په ۹م مقام کې و. په ۲۰۲۲ ز کال کې، اټکل کېږي چې دا ښار به ۵۳.۹ میلیارد ډالره GDP ولري، چې د سړي سر کلنی عاید به یې ۳۰.۱۴۸ امریکايي ډالر وي.
په ۲۰۱۸ ز کال کې، دا ښار د بیټا نړیوال ښار په توګه ډلبندي شو چې په لاتینه امریکا کې یې اتمه درجه او په نړۍ کې په ۸۴ درجه راغلی و. مونټي ویډو په ۱۹۳۰ ز کال کې د فیفا د نړیوال لومړني کپ سیالیو په درشل کې د هر لوبې کوربه وه. مونټي ویډو د یوه له بیروباره ډک ځای په توګه چې د ژوند کولو بډایه کلتور لري او د تکنالوجۍ او د کارزېږونې د کلتور لرونکي ښار په توګه ستایل شوی دی. په ۲۰۱۳ ز کال کې د ماسټر کارت نړیوال مقصد لرونکو ښارونو د یوې سروې له مخې مونټي ویډو په لاتینه امریکا کې اتم مقام تر لاسه کړ.
په ۲۰۱۴ ز کال کې، په نړۍ کې د ګي-دوستانه (Gay-friendly) له اړخه پنځم او په لاتینه امریکا کې لومړی ښار وګڼل شو. دا ښار په یوراګوای کې د سوداګرۍ او لوړو زده کړو مرکز ګڼل کېږي. دغه ښار همداشان د یوراګوای کلتوري مرکز دی چې په میتروپولیټن سیمه کې یې د وګړو شمېر ۲ میلیونو ته رسیږي.
ایتمولوژي
د مونټي ویډو په اړه ګڼ شمېر تشریحات شته. ټول پر دې هوکړه لري چې د “Monte” اشاره Cerro de Montevideo ته ده، هغه غونډۍ چې د مونټي ویډو په خلیج کې موقعیت لري، خو د “Video” په اړه بیا اختلافات شته.
لرغونی تاریخ
له ۱۶۸۰ تر ۱۶۸۳ ز کلونو پورې، پرتګال د بوینوس ایریس د خلیج په سیمه کې د کولونیا ډو ساکرامنټو ښار جوړ کړ. دغه ښار تر ۱۷۲۳ ز کال پورې کله چې هغوی د مونټي ویډو د خلیج شاوخوا په لوړو سیمو کې د مورچو پر جوړولو لاس پورې کړ د هسپانویانو له مقاومت سره مخ نشو. د ۱۷۲۳ ز کال د نوامبر په ۲۲مه، د پرتګال فیلډ مارشال مانویل ډي فریټاس ډا فونسیکا د مونتیویو کلا جوړه کړه.
د برونو ماوریچیو ډي زبالا د ښار د هسپانوي والي له خوا له بوینوس ایریس څخه یوه هسپانوي لښکرکشي ولیږل شوه. د ۱۷۲۴ ز کال د جنوري په ۲۲مه، هسپانویانو وکولای شول چې پرتګالیان اړ کړي تر څو دا سیمه پریږدي او په دې ښار کې یې د خپلو وګړو پر زیاتوالي باندې لاس پورې کړ، په لومړي سر کې یې شپږ کورنۍ له بوینوس ایریس نه هلته یوړي او ډېر ژر له هغه وروسته د قناري جزایرو کورنۍ چې په ګوانچ یا قناري باندې مشهور وو، دې ښار ته ور دننه شول. همداشان په دې ښار کې له پخوا نه د خورخه بورګیس په نوم یو ایټالوي کس اوسېده.
بادپښنه
بادپښنه ټکی د بادپښ څخه اخیستل شوی دی. بادپښ پخوا په دېوال کې سوروي او یا هغې وړې کړکۍ ته ویل کېدل چې په کوټه کې د تربختې، بوینې، لندبل ...، په لنډه د ناوړې هوا د بدلون او تاندولو په پار جوړېده.
سرچينې
وېشنيزه:تخنیک وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
یونسکو
یونسکو په انګلیسی UNESCO د ملګرو ملتونه اړوند سازمان دی چې په ۱۹۴۵م کال کې په لاره واچول شو. د یاد سازمان هدف په نړۍ کې د سولی او پوهنی کلتور زده کړو او علم په برخه کې مرسته کول دي، او ددی ترڅنګ په عدالت او بشیري حقونو تاکید کوې.د یاد سازمان مرکز په پاریس ښار کې دی ریس یې آدره آزوله او رسمي ویب پاڼه یې www.unesco.org ده.
ايلويز
ايلويز (۱۱۰۰-۰۱؟ -۱۶ مۍ ۱۱۶۳-۶۴؟) بل ډول د «ايلويس ډي ارګينټيول» يا «ايليوس ډو پاراسليټ» په نوم پېژندل شوې، يوه فرانسوۍ راهبه، فيلسوفه، ليکواله، پوهانده او د صومعې مشره وه.
ايلويز«د ليکونو پېژندل شوې ښځه»، د مينې او ملګرتيا فيلسوفه وه، تر څنګ يې په کاتولیکه کليسا کې د صومعې لوړ پوړې مشره وه. نوموړې په ۱۱۴۷ز کال کې، کله چې هغې ته د سترې پادرۍ درجه ورکړل شوه، نږدې د يو مسيحي پادري کچې ته ورسېده او په همدې اندازه سياسي ځواک يې تر لاسه کړ.
هغه په تاریخ او عام کلتور کې د منځنیو پېړيو د مخکښ منطق پوه او د الاهياتو ماهر «پيټر ابيلارډ» سره د عاشقۍ او ليکونو له لارې د اړيکو له امله مشهوره شوې، څوک چې د هغې ملګری، همکار او مېړه شو. نوموړې همدا راز د هغه په کارونو  فکري تنقيدي اغېز درلود او له هغه څخه د ډېرو ګواښوونکو پوښتنو له امله هم پېژندل کېږي، لکه په « Problemata Heloissae » (ابيلارډ ته د ايلويز يو ليک و) کې چې کومې پوښتنې شوې.
د هغې پاتې لیکونه د فرانسوي او اروپايي ادب بنسټ او د اصيلې مينې لومړي الهام بښونکي بلل کېږي. د هغې پوهنيز او کله ناکله له شهواني اړخ څخه ډک ليکونه د « bildungsroman » (د يو ناول نوم دی) ژانر (نوږ) لپاره بنسټ بلل کېږي او د ابيلارډ د « Historia Calamitatum» سره يو ځای د کلاسيکو ليکونو د ژانر يوه بېلګه ګڼل کېږي. د هغې اغېز په وروستيو ليکوالانو هم خپور دی، لکه «کريټين ډي ټرايس، جيفري چوسر، ماډام ډي لافايټ، تامس ايکيناس، چډرلوس ډي لاکوس، والټير، روسو، سيمون وايل» او «ډومينيک اوري».
هغه په علمي برخه کې د ښځو د استازولۍ مهمه څېره ده او د جنس او واده په اړه د خپلو اختلافي څرګندونو له امله شهرت لري، کومو چې د اوسني ښځمنپالنې په جوړولو هم اغېز پرېښی.
فلسفه او میراث
ايلويز د ابيلارډ په اخلاقياتو، الاهياتو او د مينې پر فلسفې ستر اغېز درلود. ايلويز چې د «سيسرو» د باورونو تعقيبونکې پوهانده وه، د سوچه ملګرتيا او سوچه بې ځان غوښتنې مينې په اړه يې ليکل کړي. د هغې لیکونه په جدي ډول يوه اخلاقي فلسفه منځ ته راوړي، په کومه کې چې د يو کار د اخلاقي سموالي يا «ګناه» د ټاکلو لپاره نيت مرکزي ځای لري. هغې ادعا کړې: «اصلاً يو کار خپله بد نه دی، بلکې دا د تر سره کونکي نيت دی چې بد ځينې جوړوی. برابري نه شي تول کېدای، هغه څه وزن نه لري چې انصاف پرې تر سره کيږي، بلکې هغه جذبات وزن لري چې انصاف پرې کېږي». همدې تصور د ابيلارډ په نيت محوره اخلاقو اغېز وکړ چې د هغه په لیک  « Etica (Scito Te Ipsum) » (۱۱۴۰ز کال) کې تشريح شوي دی او په دې ډول د «اکويناس» څخه مخکې د منځنيو پېړيو په فلسفه کې ارادي اخلاقياتو د اخلاقو د علم د ودې لپاره د بنسټ په توګه کار کړی.
هغه خپله مېنه «بې ګناه» بولي تر څنګ يې «ګنهګاره» بولي، ځکه چې همدا مينه د سزا لامل ګرځېدلې (د ابيلارډ castration). هغه نه غواړي چې د خپلو تش په نوم ګناهونو څخه توبه وکړي، ټينګار کوي چې خدای له واده کولو وروسته هغې ته سزا ورکړې ده او هغه له مخکې څخه له تش په نوم «ګناه» څخه لرې شوې وه. د نوموړې ليکنې ټينګار کوي نيت د دې پېژندنې لپاره چې ايا يو کار ګناه/ناسم دی يوه کيلې ده، په داسې حال کې چې ټينګار کوي د تل لپاره يې ښه نيت درلودلی دی.
ايلويز د واده په اړه له نيوکو ډکې ليکنې کړي، واده د تړون پر اساس ولاړې بدلمنۍ سره پرتله کوي او له «سوچه مينې» او وفادارې مينې څخه يې جلا ګڼي، کټ مټ هغه شان لکه هغې چې کومه مينه او ملګرتيا له پيټر ابيلارډ سره کوله. د هغې په لومړي ليک کې نوموړې ليکلي چې هغې «مينې ته په واده، ازادۍ ته په بنديدو غوراوی ورکړی». هغه همدا راز وايي «باوري خبره ده، هر څوک چې شهوت يې د واده پر لور بيايي، نو هغه د مينې پر ځای د مزد وړ ګرځي؛ ځکه دا روښانه ده چې هغه د سړي د مال پسې ځي، نه خپله د سړي پسې او په دې ډول غواړي چې که چېرې وکولای شي د يو بل زيات شتمن لپاره هم خپل ځان بدلمنه کړي». پيټر ابيلارډ خپله هم په «Historia Calamitatum» کې د هغې استدلالات بيا وړاندې کړي دي (د ايلويز حوالو په ورکولو سره). هغې همدا راز په ماشوم زېږولو او د ماشومانو په پالنه، تر څنګ يې په يو وخت کې د پوهې او والدين کېدلو د ناشونتيا په اړوند هم تنقيدي لیکنې کړي. ايلويز په څرګند ډول په ايماندارۍ سره جنسي کار کولو ته په هغه څه غوراوی ورکړ چې هغې د واده منافقت باله: «که چېرې د مېرمنې نوم ډېر سپيڅلی او اغېزمن برېښي، نو زما په غوږونو د معشوقې نوم د تل لپاره ډېر خوږ لږيږي، که ته په هغې نه شرمېږې، د کچنۍ يا رنډۍ په نوم... خدای مې شاهد دی، که چېرته اګوستس، چا چې په ټوله ځمکه حکومت کړی و، که چېرته هغه زه د دې وړ بللې وای او ماته يې د واده وياړ راکړی وای او د تل لپاره يې زه د ټولې نړۍ واکمنه ګرځولې وای، نو زما لپاره به دا ډېره خوږه او زيات د وياړ ځای برېښېدو چې ماته ستا معشوقه وويل شي نه ستا ملکه». (هغې چې اوس د «رنډۍ» کوم لاتيني توری کارولی دی یعنې « scortum » [له scrotum څخه اخستل شوی]، د ا ټکی په منځنيو پېړيو کې په دقيق ډول د نارينه فاحش يا «کرايې» هلک لپاره کارېدو).
ايلويز په خپلو وروستيو لیکونو کې له خپل مېړه ابيلارډ سره د ښځو د ديني مديريت او ښځينه پوهې لپاره يوه کړنلاره جوړه کړې، ټينګار کوي چې د ښځو يو عبادتځای بايد د اصولو تر مخې پر مخ يوړل شي، کوم چې په ځانګړي ډول د ښځو د اړتياوو سره سم وړاندې شوي وي.
ايلويز د نويو ښځمنپالو پوهانو يوه مهمه استازې ده، تر څنګ يې د ښځو له حقوقو دفاع کونکې لومړۍ عالمه ده، د منځنيو پېړيو لومړۍ ښځينه عالمه ده، چا چې د واده، ماشوم زېږولو او جنسي کار په اړوند تنقيدي بحث کړی.
نقل قولونه
«له دې امله چې زما زړه له ما سره نه و، ستا سره و. خو اوس له پخوا څخه ډېر زيات که چېرته له تا سره نه وي، نو بيا هېچرته نه شته. ځکه چې له تا پرته په بل ځای کې شته کېدای نه شي».
«خپله کار بد نه دی، بلکې د کونکي نيت دی چې بد ترې جوړوي. انصاف په هغه څه نه تلل کېږي چې تر سره شوی، بلکې په هغه جذبه تلل کېږي چې په کومه جذبه تر سره کېږی».
«که چېرته د مېرمنې نوم ډېر سپيڅلی (ديني) او اغېزمن برېښي، نو زما لپاره تر ټولو خوږ ټکی ملګری دی، يا که ته چېرته اجازه ورکړې، نو د کچنۍ يا رنډۍ ټکی... خدای مې شاهد دی، که چېرته اګوستس، چا چې په ټوله ځمکه حکومت کړی و، که چېرته هغه زه د دې وړ بللې وای او ماته يې د واده وياړ راکړی وای او د تل لپاره يې زه د ټولې نړۍ واکمنه ګرځولې وای، نو دا به ماته ډېره ګرانه او ستر درناوی وای چې د هغه د ملکې پر ځای راته يوه رنډۍ (لونځۍ چې یوه ښځه له يو سړي سره ژوند کوي خو واده يې ورسره نه وي شوی) وويل شي».
«ما هڅه وکړه چې تا له خپل واده، له يو ناروغ بستر څخه د لرې ساتلو هڅه وکړه... زه مينې ته په واده، ازادۍ ته به ځنځيرونو ترجيح ورکوم».
«هېڅ ښځه [چې د يو مېړه په لټه کې وي] بايد د خپل ځان په اړه له خرڅلاو کم څه په اړه فکر ونه کړي، که چېرته هغه د واده لپاره د يو بې وزله پر ځای شتمن غوره بولي. [هغه] به هغه څه تر لاسه کړي چې غواړي يې...خپله له مېړه يو زيات څه. دا ډول حرص ته د نقدو په بڼه بدل ورکړه، نه د مينې په بڼه، ځکه چې هغه يواځې د شتمنۍ پسې ده او که چېرته فرصت تر لاسه کړي، نو په یو زیات شتمن چا به ځان وپلوري.
د محصلينو او رنځورپالانو، ميزونو او زانګوګانو، کتابونو او دړو او د څرخو، قلم يا د ډول پېژندونکي او سنۍ د څرخې تر منځ څه موافقت کېدای شي؟ ....کوم فيلسوف چې د فلسفي يا ديني اندونو په اړوند کوږ وي، کولای شي د يو ماشوم ژړا وزغمي...؟»
9 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
پښتانه ټبرونه
پښتنى قبيلى په څلورو ډلو ويشل شوي دې سړبن، غرغښت او کرلاڼ
سړبني ټبرونه ۱۰۵
غرغښتي ټبرونه ۹۵
بېټني ټبرونه ۲۵
متوزوي ټبرونه ۵۲
کرلاڼي ټبرونه ۱۲۸
او په پښتو كې خېل او زي دواړه د زوی په مانا دی
د ټولو ټبرونو لړليک
لکه څنگه چې ويل شوي دي چې پښتانه ټول په بنيادي توگه په څلورو قبيلو يعني سربڼي،بېټني،غرغښت او کرلاڼې کې ويشل شوي دي،لاندې په دې څلورو واړو قبيلو کې چې څومره قبائل دي هغه ورکړی شوي دي:
بيټني
بيټني ښاخ کې دا وړې قبيلو راځي:
• 6
غرغښت
غرښت ښاخ کې دا ټبرونه راځي: • 6
کرلاڼي
کرلاڼي ښاخ کې دا ټبرونه راځي:
• 6
سربڼي
سربڼي ښاخ کې دا ټبرونه راځي: • 6
سرچينه
ویکی‌پدیای انگريزي.
پښتو او پښتانه د ژبپوهنې په رڼا کې (له ساکي مخينې سره) د پوهاند زیار لیکنې (۲۹۱ ـ۲۹۳مخ).
وېشنيزه:پښتانه