cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاترين مکاولی
د انګستان تاریخ
مکاولي د پاچا چارليس لومړي له اعدام څخه دفاع کړې او ادعا يې کړې چې «پاچايان، د دولت خادمان، کله چې دوی مستبد او ظالمان کېږي، د حکومت په وړاندې خپل حقوق له لاسه ورکوی». د «د انګلستان د خلکو دفاع» تر عنوان لاندې د «جان ميلټن» د استدلال په تعقيب سره، هغې استدلال کړی چې «د هغو لوړو (قسمونو) ساتنې ته په کتنې سره چې پاچايانو د خپلو خلکو په وړاندې کولې، د وفادارۍ لوړې په مشروط ډول الزامي بلل کېدې. او نه خدايي قوانين او نه طبيعي قوانين د خلکو د دې اقدام پر ضد و چې پاچايان او پاچايي حکومونه لرې کړي، او تر دې زيات هوسا بڼې خپلې کړی».
هغه د «اوليور کرومويل» سخته منتقده وه، څوک چې هغې د «مغرور غاصب» په نوم نومولی او د هغه په اړه يې ويلي چې: «يو فرد، چې په هېڅ خدای ورکړو شخصي مواهبو سره په هېڅ ډول په خپلو ملګرو نه دی لوړ، کومې موهبې چې د شخصيت لوړوالی جوړوي، يا په يوه وړتيا او معيار کې مخکې وي، بلکې د غرور او ناوړه هيلې په اندازه کې مخکې دی». هغه د «ملي نېکمرغۍ د يو پړاو پای ته رسولو مسئول و، کله چې انګلستان د اوږدې مودې لپاره د شاهي استبداد د هدف ګرځېدو له ښودنې وروسته د خپل حکومت په جوړولو سره منصفانه پرېکړه وکړه، د نېکمرغۍ، شعور او خوشحالۍ هر ډول شرايط چې د لرغوني يا نويو سترواکيو پورې تړلې وي».
مکاولي له خپلو سخت دريځو ملګرو سره د کاتوليک ضد په اند کې شريکه وه، په هغه څپرکي کې چې د ۱۶۴۱ ز کال ايرلينډي بغاوت په اړه دی د پاپايي په اړه ليکلي دي چې: «په هېڅ لارو چارو، هېڅکله له هغو هڅو نه تم کېږي، تر څو يو ځل بيا ټول شیان د رومي کليا تر واک لاندې راولي، د دوی د قسم هغه قاعده چې عقيده بايد له الحاد سره ونه ساتل شي، د دوی د مذهبي اصولو د ظالمانه ځواک د ملاتړ لپاره محاسبه کړې وه او د آزاد اساسي قانون د نبوغ سره په ټکر کې وه».
تزار بمب
تزار آټوم بمب (تزار هسته یي بمب) په روسي Царь-бомба}) (AN602) د روسې ساخت یو هیدروژني اټوم بمب دی. یاد بنب د نړۍ ترټولو قدرتمندترین اټوم بمب چې تر ننه د بشر په لاس آزمایښت شوی دی. تیزار یاهم په بل نوم Кузькина мать) (د کوز کا مور په نوم یادیوي. تیزار بمب چې د پخوانی شوروی اتحاد لخوا طراحي شوی وړ، په ۱۹۶۱ د اکتوبر په ۳۰ د نوایا زملیا په ټاپوګانو کې و آزمیل شو. د یاد بمب قدرت ۱۰۰ میګاټن ټي ان ټي دی.
کیمیاګري
کیمیاګري (د عربي له ال-کیمیا؛ د لرغوني یونان له کومیا/ khumeía) د طبعي فلسفې یوه څانګه ده چې یو فلسفي او مخکې‌علمي دود و او له تاریخي پلوه په چین، هند، اسلامي نړۍ او اروپا کې تر سره کېده. کیمیاګري په خپله لويديځه بڼه کې د لومړي ځل لپاره په څو دروغي کتیبو/سیډوپېګرافیکل (له یهودي او عیسوي محتوا سره مل کتابونه چې هېڅ یوه یهودي او عیسوي ډله يې د خپل سپڅلي کتاب برخه نه بولي، ژباړن) متنونو کې چې په یوناني-رومي مصر کې تر ميلاد وروسته د لومړیو څو پېړیو په بهیر کې تصدیق شوې دي.
کیمیاګرانو/کیمیا پوهانو هڅه وکړه تر څو بېلابېل پاخه او بشپړ مواد خالص کړي. عامې موخې يې کریسوپویا (په مصنوعي ډول طلا جوړونه)، نجیبه فلزاتو (په ځانګړي ډول سرو زرو) ته د قلعي فلزاتو د بڼې اړونه (د مثال په ډول سرب); د تل پاتې اکسیر (یو ډول څښاک چې درملیز خواص لري) او داسې درملو جوړل وو چې د هرې ناروغۍ علاج وي. داسې اټکل کېده چې د انسان د روح او جسم بشپړتوب د کیمیاګرۍ د [1]مګنوم (لوی کار) اغېزه ده. د فلیسوفي ډبرو (دا یو جسم دی چې لږ ارزښته توکي په ډېر ارزښته توکو بدلوي، البته دا جسم ډبره نه ده، دا په کیمیاګرۍ کې جادویي وسیله ده چې د تيږې په اندازه کلکه او د موم په نرموالي انعطاف پذیره ده، ژباړن) د جوړونې دا مفهوم له دغو ټولو پروژو سره په بېلابېلو بڼو نښتی و.
اسلامي او اروپايي کیمیاګرانو ازمویښتي تخنیکونو نظریو او اصطلاحاتو ته پراختیا ورکړه، چې ځينې يې لاهم کارول کېږي. هغوی د لرغونې یونان دا فلسفه چې هرڅه له څلورو عناصرو څخه جوړ شوي پرېنښوده او تمایل يې درلود چې خپل کارونه په پټ ډول خوندي کړي او تر ډېره به يې له شېفرونه او شېفري نښو څخه کار اخیست. په دوولسمه پېړۍ کې په اروپا کې د منځنیو پېړیو د اسلامي اثارو ژباړې د ارسطويي فلسفې د علم او نوي کشف په اړه د لاتینې کيمياګرۍ غوړېدلی دود رامنځته کړ. د کيمیاګرۍ دې دود د منځنیو پېړیو په وروستیو کې د لومړنیو مدرنو علومو (په ځانګړي ډول د کیمیا او طب) په پراختیا کې د پام‌وړ رول ولوباوه.
د اېرېک جې. هولمیارډ او ماري-لیوس وون فرانز په څېر پوهانو له دې نيوکې سره سره چې هغوی باید د یو بل د بشپړوونکې په توګه په پام کې ونیول شي، د کيمیاګرۍ مدرن بحثونه په عمومي ډول د هغې د خارجي عملي کارونو پر ازموینه او د هغې پر پټو معنوي جنبو وېشل کېږي. لومړنۍ د فزیکي علومو د تاریخ پوهانو له خوا څارل کېږي چې موضوع د لومړنۍ کیمیا، طب او شارلاتانیزم (هغه کس چې په خوږه ژبه خلک خطا باسي) او د هغه فلسفي او مذهبي زمینې له اړخه ارزوي چې دغه پېښې په‌کې پېښې شوې. وروستۍ مورد د باطنیت، ارواپوهنې او ځینې روحاني تاریخ پوهانو سره لېوالتیا لرله. دې موضوع همدارنګه پر آدب او هنر هم روان اغیز درلود.
ريښه پيژندنه
د کيمیاګرۍ کلیمه د زړې فرانسوي کليمې alquemie الکیمي څخه اخیستل شوې، چې د منځنۍ پېړۍ په لاتین کې د الکیمیا په توګه کارول کېده. دا نوم په خپله د ال-کیمیا (الخيمياء یا الكيمياء) عربي کلیمې څخه چې دوه برخې لري: د خېمیا (χημία) وروستۍ یوناني اصطلاح چې همدارنګه خومیا (χυμεία) او خمیا (χημία) هم لیکل کېږي – لاندې وګورئ؛ او د عربي معین توری (الـ) چې د «د» په معنا دی اخیستل شوې. دا تنظیم په یوځای ډول د ترانس ميوټېشن (په مصنوعي ډول د سرو زرو جوړونه) د پروسې په توګه ژباړلی شو چې په ترڅ کې يې الهي يا اصلي بڼه سره یوځای کېږي یا ترکېبېږي. د یوناني اصطلاح لپاره څو ايتیمولوژۍ وړاندیز شوې. لومړۍ يې د پانوپولیس د زوسیموس په واسطه (درېیمه او څلورمه پېړۍ) چې د کېما/ Khemeu په نوم کتاب له نوم څخه يې اخیستې وه، وړاندیز شوه. هېرمان ډېلز په ۱۹۱۴ ز کال کې داسې استدلال وکړ چې دا تر ډېره له چایما/ χύμαڅخه اخیستل شوې، چې د فلزي توکو د تشرېح کولو لپاره د شنګرۍ په واسطه جوړه شوې ده.
نور يې ريښه له مصري نوم کېمې/ kēme  (پخوانی مصري لیک 𓆎𓅓𓏏𓊖 خمي) څخه بولي، چې د «تورې ځمکې» په معنا دي. چې نيل درې حاصل خېزې او باثمره خاورې ته اشاره کوي، ځکه چې د سرې بېدیا د کاڼو ضد دی. د مصر پېژندونکي والېس بج په وینا، د الکمیا عربي کلیمه په حقیقت کې د «مصري علم» په معنا ده چې د مصر لپاره له قطبي کلیمې کېمې/ kēme (یا منځنیو پېړیو کې د قطبي ژبې د بوهېري لهجې له معادلې کلیمې خېمې/ khēm) څخه په پور اخیستل شوې. لرغونې مصري کلیمې هم هېواد او هم تور رنګ ته اشاره کوله (مصر د سرو ځمکو د شواخوا بېدیا خلاف یوه «توره ځمکه» وه)؛ په دې توګه دا ريښه پېژندنه د «مصر د تورو هنرونو» مستعار نوم هم تشرېح کولی شي.
تاریخچه
په کیمیاګرۍ کې څو فلسفي دودونه شاملېږي چې نږدې څلور زریزې او درې قارې په کې شاملېږي. شېفري ژبو او نښانو ته د دغو دودونو لېوالتیا د دوی د متقابلو اغیزو او جنتیکي اړیکو پیدا کول ستونزمنوي. یا کولی شي لږ تر لږه درې اصلي ريښې چې خپلواکې بریښي په‌خپلو لومړنیو پړاوونو کې تشخیص کړو: چيني کیمیاګري د چين له مرکزیت سره؛ د هند کيمیاګري د هند شبه قارې له مرکزیت او لویدیځه کيمیاګري د مدیترانې سیند په شاوخوا کې پېښه شوې او مرکز يې د زرو کلونو په بهیر کې له رومي-یوناني مصر څخه اسلامي نړۍ او په پای کې د منځنیو پېړیو اروپا ته بدل شو. چيني کیمیاګرۍ له تائویيزم (د مذهبي فلسفې نوم) او هندي کيمیاګرۍ له درامیک باورونو (هندي مذهبي باورنه) سره نږدې اړيکې لرلې. په بدل کې يې لویديځې کيمیاګرۍ له بېلابېلو لویديځو مذهبونو څخه تر ډېره خپلواک خو د هغوی تر اغېز لاندې خپل فلسفې نظام ته پراختیا ورکړه. دا لا هم یوه پرانیستې پوښتنه ده چې ایا دا درې رېښې ګډه سرچينه لري یا تر کومې کچې یو بل اغېزمن کړي؟
هېلېنسټي مصر
د لویديځې کيمیاګرۍ پيل په ټولیز ډول په لرغوني هېلېنسټي مصر کې څارلی شو، چېرته چې د اسکندریې ښار د کيمياګرۍ د علم مرکز و او د یونان او روم په ډېری دورو کې يې خپل غوره‌والی ثابت کړ. د اندره- ژان فستوژير (André-Jean Festugière)، د کار په دوام مدرن څېړنکي په مصر کې راپورته شوې کيمياګري سرچینه د مصري زرګرۍ له هنر، د یونان له فلسفې او بېلابېلو مذهبي دودنو څخه بولي. په مصر کې د یوناني کيمیاګرۍ له ټولګې څخه د کيمیاګرۍ هنر د سرچينې پلټنه د متونونو د ورته لیکوالۍ له امله پېچلې شوې. له تاریخي پلوه د پانوپولېس د لومړني پېژندل شوي لیکوال زوسیموس ([2]فلیورېټ، له میلاد څخه نږدې ۳۰۰ کاله وروسته) رسالې د نورو لیکوالانو د ځاي په موندلو کې مرسته کولی شي. زوسیموس خپل کار د کیمیاګرۍ د پخوانیو لیکوالانو لکه یهودي ماري، سيډودیموکراتیس (څېړونکو دا نوم یو لړ یوناني لیکنو ته ورکړی چې تر سقراط وروسته لیکل شوې) او اګاتودایمون (په رومي مصر کې وروستۍ کيمیا پوهنه) پر بنسټ ولاړ کړ، خو د هر دغه ليکوال په اړه يې ډېر لږ معلومات لرل. د دوی د کار تر ټولو بشپړ اثر د سيډو-دیموکريتوس څلور کتابونه دي چې له میلاد څخه وروسته نږدې په لومړۍ میلادي پېړۍ کې لیکل شوي دي.
وروستی څېړنې تمایل لري چې د زوسیموس پر شهادت ټينګار وکړي، چې له مخې یې د کيمیاپوهنې هنرونه د مصر [3]متالورژۍ او تشریفاتي عملیو ته ورګرځي. داسې استدلال هم شوی چې د کیمیاپوهنې لومړیو لیکوالانو د لرغونو فلسفي ښوونځيو له کلیمې څخه په پور اخیستې، خو د هغې هېڅ یو ښونګر یې هم په منظمه توګه نه دی پلی کړی. د پانوپولیس زوسیموس د وروستۍ پرهېزګارۍ په نوم کتاب کې (همدارنګه د وروستي شمېر په توګه هم پېژندل کېږي) لیکي او داسې وضاحت ورکوي چې د ټېنچېر (tinctures) لرغونی تمرین (د کیمیاوي هنرونو لپاره تخنیکي یوناني نوم) د ځانګړو شیاطینو په واک کې و او یوازې يې هغه کسانو ته ورزده‌ کاوه چې هغوی ته يې قرباني ورکوله. دا چې  زوسیموس شیاطین د «ځایونو ساتونکي» (οἱ κατὰ τόπον ἔφοροι) او هغه کسان چې دوی ته یې قرباني ورکوله «کاهنان» (ἱερέα) بلل، دا بیخي روښانه ده چې د هغه موخه د مصر خدایان او د هغوی کاهنان وو. زوسیموس په داسې حال کې چې پر هغه ډول کيمیاپوهنې يې نیوکه کوله چې د مصري کشیشانو او د هغوی له لارویانو سره په اړیکه کې و، هغه له دې سره سره د دغه دود نږدې تېر مهال د مصري معبدونو د مذهبي دود ريښه بلله.
سرچينې
[1] د کیمیا پوهنې یوه اصطلاح ده چې د فیلسوفي ډبرو د جوړونې د پروسې لپاره کارول کېږي، ژباړن
[3] د فلز را ایستنه، ژباړن
د کار نړیوال سازمان
د کار نړیوال سازمان (ILO) ملګرو ملتونو ته اړوند بنسټ دی چې دنده یې د کار د نړیوالو معیارونو د ټاکلو له مخې د ټولنیز او اقتصادي عدالت مخته وړل دي. دغه بنسټ د ۱۹۱۹ زکال په اکتوبر میاشت کې د ملتونو ټولنې په اډانه کې رامنځته شو چې له مخې یې د ملګرو ملتونو لومړنی لرغونی تخصصی بنسټ دی. د کار نړیوال سازمان ۱۸۷ غړي هېوادونه لري چې د کوک ټاپوګانو په نوم هېواد سربېره ۱۸۶ یې د ملګرو ملتونو د غړو ۱۹۳ هېوادونو څخه دي. مرکزي دفتر یې د سویس په جینوا کې دی؛ په پاتې نوره نړۍ کې نږدې ۴۰ بېلابېل دفترونه لري چې د نړۍ له نږدې ۱۰۷ هېوادونو څخه  یې۳۳۸۱ کارکوونکي په کې استخدام کړي او ۱۶۹۸ یې د تخنیکي همکاریو په پروژو او پروګرامونو کې کار کوي.
د ILO د کاري معیارونو موخه په ټوله نړۍ کې د آزادۍ، مساوات، امنیت او کرامت شرایطو ته په پام د لاسرسي وړ، تولیدي او تل پاتې کار خوندیتوب دی. د یاد سازمان موخې په ۱۸۹ کنوانسیونونو او هوکړو کې بیان شوې چې اته یې د کار د اساسي حقوقو او اصولو په توګه په ۱۹۹۸ زکال کې د کار د حقونو او اساساتو په پرېکړه لیک کې د کار د اساساتو په توګه ډل بندي شوې؛ چې په ګډه سره د هغو ټولې موخې د کاري شرایطو په موخه د ټولیزو چنو وهلو  لپاره د ټولنو د جوړېدو له آزادۍ او د هغو د په رسمیت پېژندو، اجباري کار د نه منلو، د ماشومانو د کار له لغو کولو او د کار او استخدام په برخه کې له تبعیض څخه د مخنیوي ملاتړ کوي. ILO د کار په نړیوال قانون کې تر ټولو مخکښ ونډه وال دی.
د ملګرو ملتونو سازمان په سیسټم کې، دغه بنسټ ځانګړی درې اړخیزه جوړښت لري چې د دغه جوړښت پر بنسټ د هغو ټول معیارونه، پالیسۍ او پروژې د دولتونو، کار ورکوونکو او کارګرانو د استازو ترمنځ بحث او د هغو تائید ته اړتیا لري. دغه کاري اډانه د ILO د دریو اصلي بنسټونو له خوا ساتل کېږي: د کار نړیوال کنفرانس چې هر کال د کار د نړیوالو معیارونو د جوړولو په موخه جوړېږي؛ حاکم پلاوی چې د اجرایوي شورا په توګه عمل کوي او د دغه بنسټ د سیاستونو او بودیجې اړوند پرېکړه کوي او همدارنګه د کار نړیوال دفتر یا د دایمي سکرتریت چې سازمان اداره کوي او د هغو چارې پلې کوي. د دغه سازمان سکرتریت د بریتانوي ډایرکټر جنرال ګای رایډر له خوا کېږي چې په ۲۰۱۲ زکال کې د حاکم پلاوي له خوا وټاکل شو.
په ۱۹۶۹ زکال کې ILO د هېوادونو ترمنځ د ورورولۍ او سولې د پیاوړي کولو، د غوره چارو د تشویق او د کارګرانو لپاره د عدالت غوښتې او همدارنګه د مخ پر ودې هېوادونو لپاره د تخنیکي مرستو برابرولو له امله د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کړه. په ۲۰۱۹ زکال کې دغه سازمان د راتلونکي کار اړوند نړیوال کمیسیون جوړ کړ چې په خپل راپور کې یې هېوادونو ته د ۲۱ مې پېړۍ په کاري چاپېریال کې له مخ کېدونکو ننګونو سره د مبارزې اړوند ۱۰ لارښوونې وړاندې کړې؛ په دغو لارښوونو کې د نړیوال کار خوندیتوب، له زېږون څخه د ژوند تر پایه ټولنیز ملاتړ او د ټول عمر لپاره د زده کړو حق ورکول شاملېږي. په نړیوالې پراختیا باندې د دغه سازمان د تمرکز له امله دغه سازمان د ملګرو ملتونو د پراختیايي ډلې غړیتوب لري؛ چې د تل پاتې پراختیا موخو ته د رسېدو په برخه کې هڅې کوي.
اداره، سازمان او غړیتوب
د ملګرو ملتونو سازمان د نورو تخصصي بنسټونو پر خلاف، د کار نړیوال سازمان د ادارې کولو یو درې ګونی جوړښت لري چې د ۱۸۷ غړو هېوادونو د دولتونو، کارورکوونکو او کارګرانو استازي سره راغونډوي څو د کار معیارونه وټاکي، پالیسۍ پراخه کړي او د ټولو ښځو او نارینه و لپاره د سم کار د ترویج په موخه پروګرامونه طرح کړي. دغه جوړښت د ILO په کاري معیارونو، پالیسیو او پروګرامونو کې د کار اړوند دریو واړو اړخونو د نظراتو د منعکس کولو په موخه په پام کې نیول شوی؛ په داسې حال کې چې دولتونه بیا د پاتې دوه نورو ډولو (کارورکوونکو او کارکوونکو) په پرتله دوه چنده استازي لري.
حاکم پلاوی
حاکم پلاوی د کار د نړیوال سازمان اجرایوي جوړښت دی. دغه پلاوی په کال کې درې ځله په مارچ، جون او نومبر میاشتو کې غونډه کوي. دغه پلاوی د ILO د پالیسۍ اړوند پرېکړه کوي، د کار د نړیوال کنفرانس کاري اجنډا ټاکي، یاد کنفرانس ته د وړاندې کولو په موخه د سازمان د بودیجې مسوده تصویب کوي، عمومي منشي یا ډایرکټر جنرال ټاکي، له غړو هېوادونو څخه د کار د مسائلو اړوند د اطلاعاتو غوښتنه کوي او د کار د نړیوال د فتر د چارو د ارزونې په موخه کمیسیون ټاکي.
حاکم پلاوی له ۵۶ اصلي غړو (۲۸ دولتونو، ۱۴ کارورکوونکو او ۱۴ کارګرو) او ۶۶ مرستیال غړو (۲۸ دولتونو، ۱۹ کارورکوونکو او ۱۹ کارګرو) څخه جوړ دی.
د دغه بنسټ د حاکم پلاوي د اصلي غړو لس څوکۍ د تل لپاره د مخکښو صنعتي هېوادونو چې برازیل، چین، فرانسه، آلمان، هند، ایټالیا، جاپان، د روسیې فدراسیون، بریتانیا او د امریکا متحده ایالات دي په واک کې دي. د دولتونو د پاتې نورو څوکیو لپاره غړي د هرو دریو کلونو لپاره د کنفرانس له لوري ټاکل کېږي (وروستۍ ټاکنې یې د ۲۰۱۷ زکال د جون په میاشت کې ترسره شوې). د کارورکوونکو او کارګرانو استازي غړي د هغوی د فردي وړتیاوو له مخې ټاکل کېږي.
هند په ۲۰۲۰ زکال کې د کار د نړیوال سازمان د حاکم پلاوي مشري پر غاړه اخیستې. آپورا چاندرا د (کار او کارموندنې) د منشي په توګه د یاد بنسټ د حاکم پلاوی د مشر په توګه د ۲۰۲۰ زکال د اکتوبر میاشتې څخه د ۲۰۲۱ زکال تر جون میاشتې پورې ټاکل شوی.
ډایرکټر جنرال/عمومي منشي
د ۲۰۲۲ زکال د مارچ په ۲۵ مه نېټه ګیلبرت فوسون هونګبو د کار د نړیوال سازمان د عمومي منشي په توګه وټاکل شو. د ۲۰۲۲ زکال د اکټوبر پر لومړۍ نېټه نوموړی د ګای رایډر ځای ناستی شو چې د ۲۰۱۲ زکال په اکتوبر میاشت کې د حاکم پلاوی له لوري دغه ځایګي ته ټاکل شوی و او بیاځلي په ۲۰۱۶ زکال کې د یوې پنځه کلنې بلې دورې لپاره هم دغه ځایګي ته وټاکل شو.
د کارګرانو نړیوال کنفرانس
په کال کې یوځل د کار نړیوال سازمان د کار نړیوال کنفرانس په جینوا کې جوړي څو د یاد سازمان ټولیزې پالیسۍ؛ له دې ډلې د هغو اړوند کنوانسیونونه او وړاندیزونه برابر کړي. دغه کنفرانس چې د «کار د نړیوال پارلمان» په توګه پېژندل کېږي د یاد سازمان ټولیزې پالیسۍ برابروي، د هغو کاري پروګرام جوړوي، د بودیجې اړوند یې پرېکړه کوي او همدارنګه حاکم پلاوی ټاکي.
د هر غړي هېواد استازولي د هغو پلاوی کوي چې د هر اړوند هېواد دوه دولتي استازي، د کارورکوونکو یو استازی، د کارګرانو یو استازی او اړوند سلاکاران یې په کې غړیتوب لري. دوی ټول د فردي رایو ورکولو حق لري او رایې د غړو هېوادونو نفوس ته له پام پرته مساوي دي. د کارورکوونکو او کارګرانو استازي په معموله توګه د کارورکوونکو او کارګرانو د مخکښو ملي بنسټونو په هوکړه ټاکل کېږي. په معمول ډول د کاروکوونکو او کارګرانو استازي د رایو ورکولو پر مهال همغږي کوي. ټول استازي له یو شان حقونو برخمن دي او اړ نه دي په بلاکونو کې رایې ورکړي.
استازي له یو شان حقونو برخمن دي، دوی کولای شي په آزادنه توګه نظر ورکړي او هر ډول چې غواړي رایه ورکړي. د آندونو دغه تنوع د مطلق اکثریت او یا د رایو په اتفاق سره د پرېکړو نیولو مخه نه نیسي.
د هېوادونو دولت مشران او لومړي وزیران هم په دغه کنفرانس کې ګډون کوي. نړیوال بنسټونه که دولتي وي او یا هم نور بنسټونه وي کولای شي په دغه کنفرانس کې د ناظرینو په توګه ونډه واخلي.
د کار ۱۰۹م نړیوال کنفرانس له ۲۰۲۰ زکال څخه د ۲۰۲۱ زکال مۍ میاشتې ته وځنډول شو او د کوېډ – ۱۹ وبا له امله په انلاین ډول ترسره شو. په جینوا کې د دغه کنفرانس لومړنۍ غونډه د ۲۰۲۱ زکال د مۍ په ۲۰ مه نېټه د سازمان د غړو ټاکلو په موخه وه.
بخت خان
بخت خان يا جنرال بخت خان بړېڅ ( په انگرېزي ژبه : Bakht Khan Rohilla ) يو افغان پوځي مېړنی ځوان و چې (1797–1859زېږيز) کې ژوند کړی. د ځينو سرچينو په حواله دی د موغل باچا بهادرشا ظفر په وخت د انگرېزانو په پوځ کې د سيمې او پولو ساتنې عمومي بولندوی و.
مخينه
جنرال بخت خان بړېڅ د بخت خان په نامه شهرت موندلی و. دی د عبدالله خان ضيغم زوی و ، چې د نواب حافظ الملک حافظ رحمت خان بړېڅ د کورنۍ له مهمو غړو څخه گڼل کېده. د هند د آزادۍ په جگړه کې بخت خان بړېڅ يو فعال پوځي بولندوی و. د همدې فعالې ونډې څخه ېې د عمر اټکل شوی چې ویل کېږي دغه مهال به نوموړی د دېرشو يا پنځه دېرشو کلونو په شاوخوا کې و. نوموړی د پرنگيانو په توپخانه کې نوکر شو ، خو د لږې مودې وروسته چې کله ېې د انگرېز نارواوې وليدې نو د هغه د پښتني او اسلامي اخلاقو له کبله چې ېې درلودې ځان خپلواکه کړ. دی د تېر مهال د تاریخ په کتو ، د عالمانو سره ناستې پاڅې د غزا او جرگو په هکله د مالوماتو ترلاسه کولو په لړ کې دېته اړ شو چې د انگرېزانونوکري پرېږدي او په مقابل کې ېې راپورته شي.
زده کړې
جنرال بخت خان خپل د وخت دوديزه علوم لوستلي و او همدا رنگه ېې د جنگ فنون هم په ښه توگه زده کړي و.
دهند جگړې کې ونډه
کله چې په کال ۱۸۷۵م .ز له ميرټهـ څخه تر کلکتې پورې د يرغلگرو پرنگيانو پر خلاف د هند د آزادۍ جنگ ونښت ، جنرال بخت خان بړېڅي د روهيلکهنډ په برېلي کې د خپل پير سرفراز علی شاه څخه د جهاد اجازه او فتوا واخيستله. د همدې کال د مۍ د مياشتې په ۲۹مه نېټه ېې د توپ په يوه ډز سره په بريلي کې د سپېڅلي جهاد اعلان وکړ او د مې په يودېرشمه نېټه ېې نواب خان بهادر خان بړېڅي د روهيلکهنډ د نوابۍ په دريڅ کېناوه.
د روهيلکهنډ نواب او سکه وهل
د روهيلکهنډ نواب خان بهادر خان بړېڅ نومېده. دی د نواب رحمت الله خان بړېڅ لمس و چې د بخت خان په مېړانې او ټينگ تدبير سره ېې پر (برېلي) ولکه جوړه کړه او شاوخوا سيمې هم د هغه ولکې ته ورغلې. بخت خان ، خان بهادر خان ته د ( بهادر شاه) لقب ورکړ. ده لومړی ( بدايون ) ونيو بيا له فرخ آباد نومي سيمې څخه  تېر شو پر (بلب گړهـ ) وروخاته او دلته د بهادرشاه (نواب خان بهادرخان بړېڅي ) سکه جاري شوه.
باندنۍ تړنې
http://www.pukhtunkhwa.com/id4.html
وېشنيزه:اتلان وېشنيزه:د ۱۸۷۵ زېږېدنې وېشنيزه:د هند افغانان وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه
توماس رایلې مارشال
توماس رایلې مارشال (د ۱۸۵۴ ز کال د مارچ له ۱۴ مې – د ۱۹۲۵ ز کال د  جون تر ۱ نېټې پورې) یو امریکایی سیاستوال و، چې له ۱۹۱۳ ز کال نه تر ۱۹۲۱ ز کال پورې یې د ولسمشر ووډرو وېلسن تر واک لاندې د متحده ایالاتو د اته وېشتم مرستیال ولسمشر په توګه خدمت وکړ. نوموړي چې په اندیانا کې یو مشهور وکیل و، د ډیموکرات ګوند نورو نوماندانو ته د کمپایني ویناوو او غونډو د برابرولو پر مټ یو کارنده او نامتو غړی شو چې وروسته یې د اندیانا د ۲۷م والي په توګه له نوموړي سره د ټاکنو په ګټلو کې هم مرسته وکړه. توماس د دندې پرمهال د اندیانا په اساسي قانون کې د جنجالي بدلونونو د پلي کولو وړاندیز وکړ، خو ایالتي محکمو د نوموړي د هڅو پر وړاندې ودرېدې.
د اندیانا د والي په توګه د نوموړي شهرت او د برخلیک ټاکونکي ایالت په توګه د اندیانا درېځ، په ۱۹۱۲ ز کال کې له مارشال سره مرسته وکړه چې د وېلسن سره په ټکټ کې د دیموکرات ګوند په استازیتوب د مرستیال ولسمشر د چوکۍ لپاره خپله نوماندي خوندي کړي او ورپسې ټولټاکنې وګټي. د ایډیالوژیکي واټن له امله چې دوی تر منځ د لومړۍ دورې په اوږدو کې رامنځ ته شو، وېلسن په اداره کې د مارشال نفوذ محدود کړ او د مارشال اخلاقي  او د ټوکو چلند د دې لامل شو چې وېلسن د نوموړي دفتر له سپینې ماڼۍ نه ګوښه ځای ته ولېږدوي. د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترڅ کې، مارشال د خپلې دویمې دورې په اوږدو کې په ټول هېواد کې مورال لوړولو ویناوې کولې او د متحده ایالاتو لومړی مرستیال ولسمشر و چې د کابینې د غونډو مشري یې وکړه. نوموړي دا غونډې په هغه وخت کې رهبري کړې چې وېلسن په اروپا کې په سفر بوخت و. لکه څنګه چې هغه د متحده ایالاتو د سنا رئیس و، د جګړې ضد لږ شمېر سناتورانو د بحثونو په نه ختمېدو د سنا بهیر ډپ ساتلی و. د دې لپاره چې د جګړې د وخت مهم تقنیني اسناد تصویب شي، مارشال د سنا غړي اړ کړل چې داسې کړنلاره را منځ ته کړي چې د دوه پر درېیو اکثریت رایو پر بنسټ ځنډوونکو بحثونو ته د پای ټکۍ کېږدي ، چې دا کړنلاره په لږ تو پیر سره تر اوسه هم د اجرا وړ ده.
د مارشال د مرستیال ولسمشرۍ دوره په مشرتابه کې د ناورین له امله، چې د ۱۹۱۹ ز کال د اکتوبر په میاشت کې وېلسن د سکتې له امله معیوب شو، تر ټولو تلیاده دوره ده. د وېلسن سلاکارانو او مېرمن ایډیت، له مارشال نه د شخصي ناخوښۍ له امله هڅه وکړه چې ،نوموړی د ولسمشر د حالت په اړه ناخبره وساتي، ترڅو ونه شي کړای چې د ولسمشرۍ واک او دندې ترلاسه کړي. د کابینې د چارواکو او د کانګرس مشرانو په ګډون ډېری خلکو، له مارشال نه وغوښتل چې سرپرست ولسمشر شي، خو نوموړي د فشار له لارې د وېلسن د واکونو او دندو په غاړه اخیستو نه ډډه وکړه ترڅو د یوې حقوقي رویې د را منځ ته کېدو نه مخنیوی وکړي. په اجرائیه قوه کې د ځواکمن مشرتابه د نه شتون له امله، د دوی د اداري مخالفینو د ملتونو د ټولنې د تړون تصویب لغوه کړ او متحده ایالات یې په عملي توګه په بهرني سیاست کې انزوا ته یووړل. مارشال د متحده ایالاتو یوازینی مرستیال ولسمشر دی چې د دندې پرمهال یې د وژنې ځانګړې هڅه شوې ده. په همدې توګه، مارشال د دانیل ډي ټامپکېنز نه وروسته، چې نږدې یوه پیړۍ وړاندې مرستیال ولسمشر و، یوازینۍ کس
دی چې دوه بشپړې دورې یې خدمت وکړ.
مارشال د خپل طبعیت او شوخ چلند له امله شهرت درلود. د نوموړي د تلپاتې ټوکونه یوه د سنا د مجلس په بحث کې وه چې په لویه کچه یې خپل همکاران خندا ته را وپارول. د سناتور جوزف بریسټو د هېواد اړتیاوو د نوملړ په ځواب کې مارشال وویل چې: "هغه څه چې په ریښتیا دا هېواد ورته اړتیا لري، یو پنځه سینټه غوره سیګار دی." د نوموړي د مرستیالۍ د دورو له پای ته رسېدو وروسته، په اندیاناپولیز کې حقوقي کار پیل کړ چې په دې ځای کې هغه لوی شمېر حقوقي کتابونه او د خپلو یادونو یوه ټولګه ولیکل. نوموړي خپلو عامه ویناوو او سفرونو ته دوام ورکړ او په ۱۹۲۵ ز کال کې د یو سفر پر مهال د زړه د حملې له امله مړ شو.
کورنۍ او مخینه
د توماس مارشال نيکه رايلې مارشال، په ۱۸۱۷ ز کال کې انديانا ته را کډه شو او د ويتلي په اوسني ناحیه کې په يوه کرونده کې مېشت شو. کله چې د نوموړي په کرونده کې د ګاز او تېلو یو متوسط کان کشف شو، نوموړی شتمن شو. هغه په ۱۸۲۷ ز کال کې دا کرونده په ۲۵۰۰۰ ډالرو وپلورله چې په ۲۰۱۵ ز کال کې د ۵۲۳۷۵۰ ډالرو سره برابر دي. د دې پیسو پر مټ هغه وتوانېد چې یو متوسط جایداد و پېري او نور خپل پاتې ژوند د اندیانا دیموکرات ګوند د فعال غړي په توګه تېر کړي، چې د ګوند لپاره یې د اندیانا ایالت د سناتور، د ګوند رئیس او مالي مرسته کوونکي په توګه خدمت وکړي. نوموړي وکړای شو ،چې خپل یوازینی زوی دانیال د طب پوهنځي ته واستوي.
د مارشال مورمارتا پیترسن، کله چې په اوهایو کې اوسېده، په دیارلس کلنۍ کې یتیمه شوه او وروسته اندیانا ته د خپلې خور کور ته لاړه چې د مارشال کور ته نږدې په يوه کرونده کې ژوند کاوه. مارتا د خپل طبعیت او شوخ چلند له امله شهرت درلود، لکه څنګه چې وروسته زوی هم د نوموړې په شان شو. مارتا او دانیل په ۱۸۴۸ ز کال کې له یو بل سره ولیدل او واده یې وکړ.
د توماس ریلي مارشال د ۱۸۵۴ ز کال د مارچ په ۱۴ مه د اندیانا په شمالي منچسټر کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. له ده نه دوه کاله وروسته یې خور وزیږېده، خو په ماشومتوب کې یې له نړۍ نه مخه ښه وکړه. مارتا په نري رنځ (تبرکلوز) اخته وه، چې دانیل په دې باور دی چې د دوی د ماشومې لور د خرابې روغتیا لامل هم همدا و. کله چې مارشال لا تر اوسه زڼکی و، کورنۍ یې په دوامداره توګه د دانیال لپاره د ښه چاپېریال په لټه کې وه چې په مارتا د "کور نه د باندې درملنې" هڅې وکړي. په ۱۸۵۷ ز کال کې، لومړی دوی د الینویز کوینسي سیمې ته کډه شول. په الینویز کې د ژوند په اوږدو کې دانیال مارشال چې د امریکا د اتحادیې ملاتړی او وفادار ډیموکراټ و، خپل څلور کلن زوی توماس، د لینکن او ډګلاس مناظرې ته یووړ. مارشال وروسته په ۱۸۵۸ زکال کې یادونه وکړه چې د غونډې پر مهال نوموړی د دواړو نوماندانو سټیفن ډګلاس او ابراهیم لینکن په غېږ کې په نوبت سره ناست و، کله به چې یو یا بل خبرې نه کولې او هغه دا د یوې  پخوانۍ او تر ټولو خوږې تلپاتې خاطرې په توګه یادوي.
په ۱۸۵۹ز کال کې د نوموړي کورنۍ د کنزاس ایالت اوساواټومي سیمې ته کډه شوه، خو د پولې په اوږدو کې تاوتریخوالي دې ته اړ کړل چې په په ۱۸۶۰ ز کال کې میسوري ته کډه شي. په پایله کې دانیال د مارتا د ناروغۍ په درملنه کې بریالی شو. د امریکا کورنۍ جګړې په را نږدې کېدو سره، د کنزاس د خونړیو پېښو په ترڅ کې تاوتریخوالی په میسوري کې هم خپور شو. د ۱۸۶۰ز کال په اکتوبر کې د ډف ګرین تر مشرۍ لاندې څو کسانو له دانیال مارشال نه غوښتنه وکړه چې غلامۍ پلوه ډلې ته طبي مرستې چمتو کړي، خو نوموړي و نه منله او هغه کسان ووتل. کله چې د مارشال ګاونډیانو هغه ته خبرداری ورکړ چې ګرین راستنېږي او هوډ لري چې دوی ووژني، کورنۍ یې په چټکۍ سره خپل توکي وتړل او د یوې کوچنۍ بخاربېړۍ پر مټ الینویز ته وتښتېدل. د مارشال کورنۍ د لنډ وخت لپاره په الینویز کې پاتې شوه او دوی بېرته اندیانا ته کډه شول چې له ناکراره پولې نه یوڅه لرې وه.
24 جنوري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
مامي ټيل
مامي الیزابېت ټېل-موبلي (انګلیسي: Mamie Elizabeth Till-Mobley) (چې د زېږون پر مهال یې نوم مامي الیزابېت کارتان و او د ۱۹۲۱ز د نومبر له ۲۳مې – د ۲۰۰۳ز د جنوري تر ۶مې پورې یې ژوند کړی) یوه امریکایۍ ښوونکې او فعاله وه. نوموړې د ایمیټ ټېل (Emmett Till) مور وه، چې په مسیسیپي ایالت کې د ۱۹۵۵ ز کال د اګست پر ۲۸مه د ۱۴ کلنۍ په عمر وروسته له هغه ووژل شو، چې په ناحقه د کارولین براینټ په نامه د خوراکي توکو د یوه پلورنځي خزانه دارې یوې سپین پوستې مېرمنې باندې پر شپېلي وهلو یا سپکاوي تورن شو. مامي ټېل په شیکاګو کې د خپل زوی د جنازې پر مهال ټینګار وکړ چې ،د هغه جسد دې په تابوت کې خلاص پرېښودل شي، ځکه د هغې په وینا: "زه غواړم نړۍ وګوري چې دوی زما له زوی سره څه وکړل؟"
مېرمن ټېل په مسیسیپي ایالت کې زیږېدلې وه او په ماشومتوب کې له خپل مور او پلار سره د "سترې کډوالۍ" پر مهال د شیکاګو سیمې ته تللې وه. نوموړې د خپل زوی له وژل کېدو وروسته د مدني حقونو په غورځنګ کې ښوونکې او فعاله شوه.
لومړنی ژوند
مامي الیزابېت کارتان د ۱۹۲۱ ز کال د نومبر پر ۲۳مه د مسیسیپي ایالت په ویب ښارګوټي کې زېږېدلې. د کارتان کورنۍ سويلي امریکا د هغې دورې په جریان کې پرېښوده، کله چې په میلیونونو افریقایي-امریکایان د سترې کډوالۍ پر مهال شمالي امریکا ته (تر ډېره صنعتي ښارونو ته) کډوال شول.
په ۱۹۲۲ز کال کې د هغې له زېږېدنې لږ وروسته، د هغې پلار "ناش کارتان" شیکاګو ته څېرمه د ایلینوی ایالت ارګو سیمې ته ولاړ. هلته یې د ارګو د جوارو محصولاتو د تصفیې په شرکت کې کار پیدا کړ. الما کارتان د ۱۹۲۴ز کال په جنوري کې له خپل مېړه سره یوځای شوه او دوه کلنه مامي او خپل ورور جان یې هم له ځان سره راوستل. دوی په ارګو کې د افریقایي – امریکایانو په یوه سیمه کې مېشت شول.
مامي ۱۳ کلنه وه چې مور او پلار یې له یو بله طلاق واخیست. نوموړې په مات زړه خپل ښوونځي ته دوام ورکړ او په خپلو درسونو کې ډېره لایقه وه. مېرمن الما خپل یوازیني ماشوم ته ډېرې هیلې لرلې او که څه هم الما کارتان ویل چې، د هغې په وخت کې "نجونو یوازې یو ارمان درلود – هغه دا چې واده وکړي"، خو بیا هم هغې مامي خپلو زده کړو ته هڅوله. مامي لومړنۍ افریقایي - امریکایۍ زده کوونکې وه چې د "A" په افتخاري درجه کې راغله او د افریقایي - امریکایي زده کوونکو له ډلې څلورمه هغه وه چې د سپین پوستو د ارګو ټولنې له عالي لېسې نه فارغه شوه.
د دوی یوازینی ماشوم "ایمیټ" ۹ میاشتې وروسته وزېږېد. دوی په ۱۹۴۲ ز کال کې وروسته له هغه سره جلا شول چې مامي پوه شوه چې هغه بې وفا او خاین دی. لویس وروسته نوموړې د بې هوښۍ تر کچې زندۍ کړه، چې نوموړې یې په غبرګون کې پر هغه جوش اوبه وشیندلې. په پای کې، نوموړې د هغه پرضد د نه څارلو او له هغه نه د خوندیتوب امر ترلاسه کړ، خو وروسته له هغه چې لویس له هغه فرمان نه په مکرر ډول سرغړونه وکړه، قاضي هغه مجبور کړ چې د متحده ایالاتو په اردو کې له نوم لیکنې یا زندان تېرولو نه یو انتخاب وکړي. هغه لومړنی وړاندیز انتخاب کړ او په ​​​​۱۹۴۳ ز کال کې په اردو کې شامل شو.
لوبغاړی
یو لوبغاړی یا لوبغاړې (لاندې وګورئ) هغه کس ته ویل کېږي چې په یوه ننداره کې د یو کرکټر (بل شخص) ونډه ولوبوي. لوبغاړي د تیاتر په دودیزو رسنیو یا په عصري رسنیو کې ،لکه:  فلم، راډیو او تلویزیون کې "د ټولو پر وړاندې" ونډه لوبوي. د لوبغاړي د اصطلاح ورته یوناني اصطلاح ὑποκριτής (hupokritḗs) ده چې په تحت الفظي توګه "د ځواب ورکوونکي" په معنا ده. له ونډې نه د لوبغاړي ننداره یا تمثیل – د اجرا هنر – په ورکړل شوې ونډه پورې اړه لري، که هغه د ریښتینې شخص یا هم د خیالي شخص پر بنسټ وي. دې ته د "لوبغاړي ونډه" هم ویل کېږي چې په تیاترونو کې د رغښتنو د کارولو له امله په دې نوم بلل کېږي. ننداره ان هغه وخت هم را منځ ته کېږي، چې لوبغاړی "په خپله اجرا ترسره کوي" لکه څنګه چې د ازمېښتي اجرائیوي هنرپه ځینو ډولونو کې واقع کېږي.
مامي ټيل
لومړنی ژوند
په ۱۹۴۵ ز کال کې هغې ته د جګړې وزارت یوه خبرتیا راغله، چې مېړه یې په ایټالیا کې په اردو کې د خدمت په جریان کې وژل شوی. لویس ټېل (د هغه له ملګري فریډ مک موري سره په ګډه) پر یوې ایټالوۍ ښځې پر جنسي تیري محکوم شوی و. دوی دواړه د متحده ایالاتو د اردو د عمومي محکمې له خوا محاکمه شوي او پر اعدام محکوم شوي وو او سزا یې په دار ځړول ټاکل شوې وه. د دوی د سزا په اړه د استیناف غوښتنه هم شوې وه، خو رد شوې وه. سرچینه: پنځم ډګر-د هغو ۹۶ امریکایي سرتېرو کیسه چې په دویمه نړیواله جګړه کې په اروپا او شمالي افریقا کې د مرګ په سزا محکوم شوي او اعدام شوي، فرانسوی ډګروال ایل مکلین، د متحده ایالاتو اردو (متقاعد). د دوی نومونه په ۲۱۲مه پاڼه کې ذکر شوي او د دوی دواړو مړي د متحده ایالاتو د لومړۍ نړیوالې جګړې هدیرې ته نږدې، چې په اویس-ایسن (Oise-Aisne) کې موقعیت لري، ښخ شوي دي. دا د پلاټ اي (Plot E) یا پنځم ډګر په نامه مشهور دی.
لوبغاړی
په لرغوني یونان او روم کې، د منځنیو پېړیو په اوږدو کې او د ویلیم شکسپیر په دوران کې، یوازې نارینه وګړو کولای شوی چې ولوبېږي. د ښځو ونډه په عمومي توګه د نارینه وو یا هلکانو له خوا لوبول کېده. په داسې حال کې چې په لرغوني روم کې ښځینه درېځ(سټیج) اجراکوونکو ته اجازه ورکړل شوې وه، یوازې لږ کسانو ته یې د خبرو کولو برخې سپارل کېدې، خو ایټالوي کمېډي نندارو، مسلکي مېرمنو ته اجازه ورکړې وه چې ولوبېږي، لوکریزیا دی سیینا، چې د ۱۵۶۴ز کال د اکتوبر د ۱۰مې نېټې په قراداد کې یې نوم لیدل کېږي، د لومړي ایټالوي لوبغاړې په توګه پېژندل شوې ده. وینسنزا ارمني او باربرا فلامینیا د لومړیو اوپرا سندرغاړو په توګه او په ایټالیا (په اروپا) کې لومړۍ مستند شوې لوبغاړې ګڼل کېږي. په ۱۶۶۰ز کال کې د انګلیستان د شاهي نظام له بیا رغېدو وروسته، په سټېج باندې د مېرمنو څرګندېدل پیل شول. په معاصرو وختونو کې، په ځانګړې توګه په کمېډي نندارو او اوپرا کې، کله ناکله ښځې د هلکانو یا ځوانانو ونډه لوبوي.
مامي ټيل
لومړنی ژوند
د ۱۹۵۰مې ز لسیزې په لومړیو کې، مامي او ایمیټ د شیکاګو سویلي غاړې ته ولاړل. هلته مامي له "پینک" براډلي سره اشنا شوه او واده یې ورسره وکړ، مګر دوه کاله وروسته یې بېرته طلاق واخیست.
لوبغاړی
تاریخچه
د تمثیل کوونکي لوبغاړي لومړۍ پېښه، په ۵۳۴ کال کې مخکې له میلاد نه هغه وخت ثبت شوې ده (که څه هم د کلونو په اوږدو بدلونونه د دې لامل شوې چې کره نېټه و نه ټاکل شي) چې یوناني لوبغاړي تیسپیس د ډایونیوس د تیاتر په سټیج ودرېد او لومړی کس شو، چې د یوه تمثیل کوونکي په توګه په یوه لوبه یا کیسه کې خبرې وکړي. د تیسپیس له تمثیل نه وړاندې، یوناني کیسې یوازې په سندرو، نڅا او د درېم کس په په خبرو کې وړاندې کېدې. د تیسپیس په ویاړ، لوبغاړي معمولاً د تسپیان په نوم یادېږي. د لرغوني یونان په تیاتر کې یوازې نارینه لوبغاړو په درې ډوله ډرامو کې تمثیل کاوه چې: تراژیدي یا غمګینې، کمېډي یا او ساتیر (د دواړو ګډه) نندارې وې. د روميانو د واکمنۍ په اوږدو کې لوېديځ تياتر په پراخه کچه وده او پراختيا وکړه. د لرغوني روم تیاتر پرمختللې او متنوع هنري بڼه درلوده، چې په سړکونو د تیاترونو له جشن، لوڅې نڅا او جیمناستیک نه نیولې د سټېج پر سر کمېډي نندارې، لوړې دودیزې نندارې او لفظي تراژيدي نندارو پورې په کې شامل وو.
مامي ټيل
د ایمیټ ټېل وژنه
په ۱۹۵۵ ز کال کې، کله چې ایمیټ څوارلس کلن و، مور یې هغه په ​​​​اورګاډي کې کېناوه ، ترڅو اوړی د مسیسیپي ایالت په ماڼۍ کې د خپل تره له زامنو سره تېر کړي. هغې بیا هېڅکله خپل زوی ژوندی ونه لید. د هغې زوی د ۱۹۵۵ز کال د اګست په ۲۸مه له یوې سپین پوستې ښځې سره د نامناسب چلند په تور وتښتول شو او په خورا وحشیانه ډول ووژل شو. بله میاشت، رای براینټ او د هغه ناسکه ورور "جې ډبلیو میلام" (J.W. Milam) د ټېل د تښتونې او وژنې په تور له محاکمې سره مخامخ شول، خو د محکمې منصفه پلاوي، چې ټول سپین پبوستي وو، له پنځه ورځنۍ محاکمې او ۶۷ دقیقو بحث وروسته برائت ورکړ. د قضائیه پلاوي یوه غړي وویل: "که موږ د څښاک لپاره ځنډ(وقفه) نه وای اخیستی، نو دومره وخت به یې نه و نیولی." یوازې څو میاشتې وروسته، په ۱۹۵۶ز کال کې له لوک مجلې سره په یوه مرکه کې، براینټ او میلام، چې له بیا محاکمه کېدو هم خوندي وو، د ایمیټ ټېل پر وژلو اعتراف وکړ.
لوبغاړی
تاریخچه
لکه څنګه چې د څلورمې او پنځمې پېړیو په اوږدو کې د لوېدیځ روم سترواکي له زوال سره مخامخ شوه، د روم د واک چوکۍ قسطنطنیې او د بېزانس سترواکۍ ته ولېږدول شوه. تاریخي سندونه ښیي چې، بې غږه نندارې، کمېډي نندارې، یا د تراژیدي او کمېډي ویناوې، نڅا او نورو سرګرمیو  ډېر شهرت درلود. د پنځمې پېړۍ نه را په دې خوا، لوېدیځه اروپا د عمومي ګډوډۍ له دورې سره مخامخ شوه. د لوبغاړو کوچنیو ډلو په ټوله دوره کې اروپا ته سفرونه کول او هر ځای به چې لیدونکي و موندل شول، دوی به خپل تمثیل ترسره کاوه. بې له خامو صحنو نه د بل هېڅ شي د تولید لپاره شواهد نه وو. په دودیز ډول لوبغاړو لوړ حیثیت نه درلود، له همدې امله د منځنیو پېړیو په په لومړیو کې، د سفر کوونکو ډلې ډېری د اعتبار وړ نه ګڼل کېدې. د منځنیو پېړیو لوبغاړي، د تورې دورې په اوږدو کې د کلیسا له خوا تر غندنو لاندې ونیول شول، ځکه چې دوی ډاروونکي، بد اخلاقه او بې دینه ګڼل کېدل. د اروپا په ډېری برخو کې، د سیمې او وخت د دودیزو باورونو پر بنسټ داسې انګېرل کېده چې، لوبغاړي د عیسوي مراسمو په بڼه خاورو ته نه شي سپارل کېدای.
مامي ټيل
د ایمیټ ټېل وژنه
مېرمن ټېل د خپل زوی د جنازې پر مهال ټینګار وکړ، چې د هغه مړی او تابوت دې پرانیستي پرېښودل شي، ځکه چې د هغې په وینا: "زه غواړم نړۍ وګوري چې دوی زما له ماشوم سره څه وکړل؟" په لسګونو زره خلکو د ایمیټ جسد ولیده او عکسونه یې په ټول هېواد کې خپاره شول. د ټېل قضیه د هغه پرله پسې پام له امله وه چې دغې قضیې جلب کړ، په سويل کې د تور پوستانو لپاره د عدالت د توپیر پر یوه نمونه او نښان بدله شوه. د رنګین پوستانو د پرمختګ ملي ټولنې (NAACP) له مامي ټېل نه وغوښتل چې د خپل زوی د ژوند، مړینې او د هغه د قاتلینو د محاکمې په اړه د هېواد لر او بر ته سفرونه وکړي. دا د دغې ټولنې له لوري ترسره شوو ټولو کمپاینونو کې د مالي مرستو راټولولو تر ټولو بریالی کمپاین و.
لوبغاړی
تاریخچه
د منځنیو پېړیو په لومړیو کې، په اروپا کې کلیساګانو د انجیلي پېښو د تمثیلي نندارې پیل کړی. د ۱۱مې پېړۍ په پیل کې، د عباداتو نندارې له روسیې نه سکندنویا ته او له هغه ځای نه ایټالیا ته خپرې شوې. د احمقانو جشن تر نامه لاندې ډرامې د کمېډي نندارو وده وهڅوله. د منځنیو پېړیو په وروستیو کې، په ۱۲۷ ښارونو کې نندارې تولید کېدلې. د بومي کراماتو نندارو ډېری کمېډي بڼه درلوده، چې لوبغاړي یې د شیطان، بدکار او بی عقل کس په بڼه کې تمثیل کاوه. ډېری لوبغاړي په دې ډرامو کې له ځایی خلکو نه وو. په انګلستان کې اماتور تمثیل کوونکي یوازې نارینه وو، خو په نورو هېوادونو کې ښځینه لوبغاړو هم ونډه درلوده.
مامي ټيل
وروستنی ژوند او زده کړې
نوموړې په ۱۹۷۶ ز کال کې د شیکاګو له لویولا پوهنتون نه د تعلیمي ادارې په برخه کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړ.
لوبغاړی
تاریخچه
د منځنیو پېړیو په اوږدو کې ډېرې سیکولر نندارې د سټیج مخې ته وړاندې شوې، چې ترټولو پخوانۍ یې په ۱۲۷۶ کال کې د آدم دې لا هېل له خوا د شنه ځنګل ننداره وه. په ډرامه کې طنزي برخې او فولکلوري توکي، لکه: پېریان او نورې له طبعیت نه پورته پېښې ترتیب شوې وې. ملنډو هم د ۱۳مې پېړۍ نه وروسته، په پراخه کچه شهرت ترلاسه کړ. د منځنیو پېړیو په پای کې، په انګلستان او اروپا کې مسلکي لوبغاړي راڅرګند شول. درېم ریچارد او اووم هینري دواړو د مسلکي لوبغاړو کوچني شرکتونه درلودل. ایټالوي کمېډي ثمیل کوونکو ډلو چې د ۱۶مې پېړۍ په نیمايې کې کار پیل کړ، په ټوله اروپا کې د څو پېړیو لپاره په ژوندی بڼه نندارې وړاندې کولې. دې کمېډي تمثیل، د یوه لوبغاړی په تمرکز د تیاتر بڼه درلوده، چې لږ صحنو او لږ وسایلو ته یې اړتیا درلوده. ډرامو ساده جوړښت درلود چې د لوبغاړي په ټاکلو یې یو حالت، پېچلتیا او د یوه عمل پایلې وړاندې کولې. نندارو له شته یا پخوانیو لوبغاړو نه کار اخیست. یوه ډله ډېری له ۱۳ یا ‍۱۴ کسانو نه جوړه شوې وه. ډېری لوبغاړو ته د لوبې د ګټې سهم، د دوی د ونډې له کچې سره سم ورکول کېده.
مامي ټيل
وروستنی ژوند او زده کړې
ټېل-موبلي په ۱۹۹۲ ز کال کې، کله چې له رای براینټ سره د هغې د زوی په قتل کې د ښکېلتیا په اړه مرکه وشوه، هغې د اورېدو موکه درلوده. براینټ پر دې خبر نه و چې ټېل-موبلي اورېدل، خو هغه ټینګار وکړ چې ایمیټ ټېل د هغه ژوند ورویجاړ کړی دی. بیا هم هغه هېڅ پښېماني څرګنده نه کړه او ویې ویل: "ایمټ ټېل مړ شوی. زه نه پوهېږم چې هغه ولې اوس مړ نه شي پاتې کېدای."
لوبغاړی
تاریخچه
د رینسانس د دورې تیاتر د منځنیو پېړیو د تیاتر له دودونو نه اخیستل شوی و لکه د کراماتو نندارې، "اخلاقي لوبې"، او "د پوهنتون ډرامه" چې هڅه یې کوله د آتنیانو د تراژیدي بڼه بېرته را ژوندۍ کړي. د ایټالوي کمېډي تمثیل دود، او همدارنګه د ماسک موزیک چې په مکرر ډول په دربارونو کې وړاندې شو، عامه تیاتر ته په بڼه ورکولو کې مرسته وکړه. د لومړۍ الیزابت د واکمنۍ نه وړاندې، د لوبغاړو شرکتونه د مخکښو اشرافو له کورنیو سره اړیکه وموندله او په بېلابېلو ځایونو کې یې په موسمي ډول نندارې وړاندې کولې. دې پېښو د مسلکي لوبغاړو بنسټ کېښود چې د الیزابیت پر ستېج یې لوبې ترسره کولې.
مامي ټيل
وروستنی ژوند او زده کړې
مامي او جین موبلي، د ۲۰۰۰ ز کال د مارچ په ۱۸مه د مغزي سکتې له امله د جین د مړینې تر وخته، په خوښۍ سره ګډ ژوند وکړ.
لوبغاړی
تاریخچه
د تیاتر پراختیا او د تمثیل موکې هغه وخت بندې شوې چې د سټیج پر سر، د پیوریتان (د پاک دین پروتستانت ډله) د مخالفت له امله په لندن کې د ټولو ډرامو فعالیت منع شو. پیوریتانو تیاتر ته د غیر اخلاقي کړنو په سترګه کتل. د تیاترونو بیا پرانستل په ۱۶۶۰ز  کال کې د انګلیسي ډرامو د رنسانس یوه نښه وه. له ۱۶۶۰ ز نه تر ۱۷۱۰ز کلونو پورې د بیا رغونې په دوره کې لیکل شوې او ترسره شوې انګلیسي کمېډي نندارې په ټولیز ډول د "بیارغونې کمېډي" نندارو په نامه یادېږي. د بیا رغونې کمېډي، د هغې د جنسي بربڼډۍ له امله بدنامې ګڼل کېږي. ښځو ته په دې وخت کې، په ځانګړې توګه په ښځینه ونډو کې، د لومړي ځل لپاره اجازه ورکړل شوه چې په انګلیسي سټیج کې را څرګندې شي. دا دوره، د لومړیو مسلکي لوبغاړو د را څرګندېدو او د لومړيو نامتو لوبغاړو د زیاتوالی شاهده وه.
مامي ټيل
مړینه
مېرمن ټېل-موبلي د ۲۰۰۳ ز کال د جنوري په ۶مه د ۸۱ کلونو په عمر کې د زړه د درېدو له امله مړه شوه. په همدغه کال د هغې ژوندلیک (چې د کریسټوپر بینسن له لوري لیکل شوی)، "د بې ګناه مړینه: د کرکجن جرم هغه کیسه چې امریکا یې بدله کړه"، خپره شوه. ټېل-موبلي له خپل زوی سره نږدې په بور اوک هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه او په یادګاري لوحه یې لیکل شوي: "د هغې درد، یو ملت سره متحد کړ".
لوبغاړی
نولسمه پېړۍ
په نولسمه پېړۍ کې، د لوبغاړو منفي شهرت په لویه کچه له منځه ولاړ او تمثیل د ویاړ، نامتو مسلک او هنر په بڼه را منځ ته شو. د مشهورو څېرو په بڼه د لوبغاړو زیاتوالي بدلون ته لاره هواره کړه، لکه څنګه چې پلویان، د دوی د خوښې "ستورو" لپاره را ټولېدل. د مدیرانو په توګه لوبغاړو ته یوه نوې دنده پیدا شوه، دوی خپل دفترونه پرانیستل او د نندارې د چارو، تولیداتو او مالي چارو اداره یې په غاړه درلوده. کله چې بریالي شول، دوی دایمي پلویان په ځان را ټول کړل، چې د دوی له تولیداتو یې خوند اخیست. دوی د سفرونو له لارې په ټول هېواد کې خپل پلویان ډېر کړل او مشهورې کیسې، لکه: د شکسپیر يې نندارې ته وړاندې کړې. ورځپاڼې، شخصي لوبغالي، شراب خانې او کافي خونې په تودو بحثونو کې را ښکېل شوې او د ستورو او تولیداتو نسبي وړتیا یې تر ارزونې لاندې نیوله. هنري اېروینګ (۱۹۰۵ – ۱۸۳۸ز)  د بریتانوي لوبغاړواو مدیرانو ترټولو بریالی مدیر و. اېرونګ د شکسپیر د ونډو په لوبولو او د نوښتونو په برخه کې شهرت درلود، لکه: هغه به د کوټې څراغونه مړه(خاموش) کړل، چې د ګډونوالو پام د سټېج لور ته واړوي. نوموړې ډلې، د بریتانیا ټولو سیمو ، ټولې اروپا او متحده ایالاتو ته سفرونه وکړل چې د ستورو او مشهورو لوبغاړو ځواک وړاندې کړي، تر څو لېوال پلویان را ټول کړي. په ۱۹۸۵ز کال کې، د هغه اتلولۍ د بریتانوي ټولنې په لوړو کچو کې په بشپړه توګه د منلو وړ و ګڼل شوه.
شلمه پېړۍ
د شلمې پېړۍ په لومړیوکې، د کتلوي تولیداتو اقتصاد، د لوبغاړي - مدیر دندې ته بدلون ورکړ. د داسې خلکو موندل، چې هم لوبغاړی او هم د مدیریت په برخه کې وړتیا ولرې، خورا ګران و،نو د سټیج د مدیرانو او ورپسې د تیاتر ډایرکټرانو په توګه تخصص ووېشل شو. له مالي اړخه، د لوی ښار نه بهر د فعالیت لپاره لويې پانګې ته اړتیا وه. د حل لاره د شرکتونو له خوا، لکه: د تیاتر ساینډیکیټ، اډوارډ لاریلارډ او په ځانګړي توګه شوبرټ د بنسټ له خوا د تیاترونو د سلسله ملکیت و. د سیلانیانو په پام کې نیولو سره، په لویو ښارونو کې تیاترونه، له مشهورو نندارو، په ځانګړې توګه د موسیقي په برخه کې، اوږدو نندارو ته لومړیتوب ورکاوه. په پایله کې مشهور ستوري نورهم اړین شول.
سرچینې
وېشنيزه:لوبگران وېشنيزه:لوبگري
مقطعات
مقطعات حرفونه يا (حروف مقطعات) چې په عربي كې ورته حواميم، فواتح هم وايي، په قرآن كريم كې هغه استعمال شوي عربي ابجدي حرفونه دي، كوم چې د قرآن په ځينو سورتونو په سر كې راځي. مثلا: الــم، الــمــر، يــــس او داسې نور. د عربي ژبې داسې حرف نشته چې په هغه څېړنه نه وي شوي. مگر دا مقطعاتحرفونه، چې ددې په مانا يواځې الله تعالى پوهېږي. دا حرفونه د ۲۹ سورتونو په پېل كې راځي، او د (شورى) په سورت كې د دوهم ايت په ډول راغلي دي.
نور ولولئ
وېشنيزه:فران
تجربه
تجربه (انګلیسي: Experience) په ټولیزه توګه د شعوري یا د پوهې اړوند پېښو او چارو په معنا ده او په ځانګړې توګه بیا هغه درک او پوهېدو، یا عملي پوهې او اشنایۍ ته ویل کېږي چې د همدغو شعوري پروسو له لوري رامنځته کېږي. تجربه، چې په ترټولو پراخه معنا کې د شعوري یا د پوهې اړوند چارې په توګه پېژندل شوې، یوه موضوع لري چې بېلابېل توکي یا موارد ورپورې اړوندېږي. په دې معنا، پر یوه څانګه د ژېړې مرغۍ لیدل همدا ډول یوه موضوع له "مرغۍ" او "څانګه"، د دوی ترمنځ اړیکه او د "زېړ" له ځانګړنې سره ښيي. هغه غیر واقعي توکي هم ښایي راونغاړي، چې د خیالونو او وهمونو یا خوبونو پر مهال رامنځته کېږي. کله چې په یو څه زیات محدود مفهوم کې بحث پرې کېږي، بیا نو یوازې د حواسو اړوند شعور یا پوهه د تجربې په توګه شمېرل کېږي. په دې معنا کې بیا تجربه معمولا په درک یا ادراک سره پېژندل کېږي او د تفکر یا تخیل یا فکر کولو او تصور کولو په څېر نورو شعوري چارو سره په تضاد کې وي او توپیر لري. په یو څه بېله معنا کې، تجربه خپله د شعوري پېښو او چارو په معنا نه ده بلکې هغه عملي پوهه او اشنایي ده چې همدا شعوري پېښې یې تولیدوي. په دې معنا کې بیا مهمه دا ده چې له بهرنۍ نړۍ سره نېغ په نېغه ادراکي اړیکه د پوهې سرچینه وي. له دې کبله یو تجربه لرونکی ګرځندوی (hiker) هغه څوک دی چې په واقعي توګه یې د ژوند په اوږدو کې ګرځندویي کړې وي، نه هغه څوک چې یوازې د ګرځندویۍ په اړه یې ډېر کتابونه لوستلي وي. دا چاره هم له تېرې مکررې اشنایۍ او پېژندګلوۍ او هم د همدغې اشنایۍ له لارې زده شوو تواناییو او ووړتیاو سره تړاو لري.
د تجربې د ماهیت اړوند ګڼ علمي بحثونه د شعوري یا د پوهې اړوند پېښې په توګه پر تجربه تمرکز کوي، هغه که په پراخه معنا وي او یا هم په محدوده معنا وي. په دې برخه کې یوه مهمه موضوع دا پوښتنه ده چې ایا ټولې تجربې قصدي او عمدي دي، یعني له ځانه هاخوا نورو څیزونو ته هم متوجه دي؟ بل بحث بیا پر دې پوښتنې تمرکز کوي چې آیا غیر ادراکي یا غیر فکري تجربې هم شته کنه، که وي، نو بیا دوی د باورونو په توجیه کولو کې څه رول لوبولی شي. ځینې تیوریستان ادعا کوي چې تجربې روښانه او شفافې دي، یعني کوم څه چې د یوې تجربې له لارې احساسېږي، هغه یوازې په همدې تجربه کې وړاندې شوې منځپانګې پورې اړه لري. نور تیوریستان بیا دا ادعا ردوي او وایي، چې یوازې هغه څه چې وړاندې کېږي مهم نه دي، بلکې دا هم مهم دي چې هغه څه ډول وړاندې کېږي.
په علمي ادبیاتو او اثارو کې د تجربو پر زیاتو بېلابېلو ډولونو بحث شوی دی. د بېلګې په توګه ادراکي یا حسي تجربې د هغو محرکونو یا پام‌ګرځوونکو له لارې بېرونۍ نړۍ ښيي، چې د حواسو له لوري ثبت شوي او لېږدول شوي وي. له بلې خوا د ورځنیو چارو یا پېښو د خاطرې یا حافظې اړوند تجربه د هغې تېرې پېښې بیا راژوندي کول رانغاړي چې مخکې مو تجربه کړې وي. په تخیلي یا تصوري تجربه کې بیا د څیزونو له واقعي څرنګوالي پرته دا څیزونه ښودل کېږي. د تفکر یا فکر کولو تجربه د ذهن بیا ښودنه او د معلوماتو پروسس رانغاړي، چې پکې نظرونه یا وړاندیزونه په فکر کې ګرځي، په اړه یې قضاوت کېږي یا هم سره تړل کېږي. خوښۍ یا لذت بیا هغې تجربې ته اشاره لري چې غوره احساس رامنځته کوي. دا له احساساتي یا عاطفي تجربې سره نږدې تړاو لري، او سربېره پر دې ارزشي، فیزولوژیکي او چلندي برخې لري. مزاجونه یا خویونه هم احساساتو ته ورته دي، خو یو مهم توپیر یې ورسره دا دی چې دوی په احساساتو کې موندل شوی یو ځانګړی څیز نه لري. شعوري تمایلات یا غوښتنې بیا د یو څه غوښتلو تجربه رانغاړي. دوی د عاملیت په تجربه (experience of agency) کې مرکزي رول لوبوي، چېرې چې ارادې رامنځته کېږي، د کړو وړ مسیرونه پلان کېږي، او پرېکړې پکې کېږي او تحقق مومي. غیر عادي تجربه بیا هغو نادرو تجربو ته اشاره لري چې د عادي بیدارۍ د حالت له تجربې څخه پام‌وړ توپیر لري، لکه دیني تجربې، له بدنه د خارجېدو تجربې (out-of-body experiences) یا له مړینې سره د نږدې‌والي تجربې (near-death experiences).
بېلابېلې علمي څانګې له تجربې څخه بحث کوي. ښکارندپوهنه (Phenomenology) د تجربې د جوړښت او منځپانګې علم دی. دا څانګه بېلابېل مېتودونه کاروي، د بېلګې په توګه اپوخه یا د قضاوت ځنډول (epoché) او د دقیقو ذهني تصویرونو بدلون (eidetic variation). په حسي یا د حواسو تجربه کې پوهنپوهنه (epistemology) ځانګړې لېوالتیا لري. په دې برخه کې یو مهم دودیز بحث دا دی چې آیا ټوله پوهه، هماغسې چې تجربه‌پالان ادعا کوي، د حسي تجربو پر بنسټ ولاړه ده، او که د عقل‌پالانو له استدلال سره سم ټوله پوهه د تجربو پر بنسټ نه ده؟ دا په ساینس کې د تجربې له رول سره نږدې تړاو لري، چې پکې تجربه د سیالو تیوریو ترمنځ د بې طرفه منځګړي په توګه کار کوي. په مېتافزیک کې، تجربه د ذهن او جسم په مسئله (mind-body problem) او د شعور په سخته مسئله (hard problem of consciousness) کې شامله ده، چې دواړه هڅه کوي د مادې او تجربې ترمنځ اړیکه تشریح کړي. په ارواپوهنه کې، ځینې تیوریسټان په دې باور دي چې ټولې مفکورې او مفاهیم د تجربې له لارې زده کېږي، حال دا چې نور بیا استدلال کوي چې ځینې مفاهیم فطري یا ذاتي دي.
تعریف
د "تجربې" اصطلاح له ګڼو یو بل ته نژدې او اړوندو معناوو سره تړلې ده، او له همدې امله یې په علمي ادبياتو او اثارو کې بېلابېل تعریفونه موندل کېږي. تجربه اکثرا د شعور او فهم اړوندو پېښو په توګه پېژندل کېږي. ځینې وختونه د شعور په ځینو مشخصو ډولونو پورې محدودېږي، لکه درک یا احساس، چې له لارې یې د شاوخوا نړۍ په اړه پوهه ترلاسه کېږي. مګر په یوه پراخ مفهوم کې، تجربه پر درک او احساس سربېره د نورو شعوري پېښو ډولونه هم رانغاړي. د بېلګې په توګه، د فکر کولو یا خوب لیدلو تجربه همدا قضیه ده. په یوه بل تعبیر کې بیا "تجربه" خپله شعوري پېښو ته نه، بلکې هغې پوهې او عملي اشنایۍ یا پېژندګلوۍ ته اشاره لري، چې دوی یې له ځان سره راوړي. د دغې معنا له مخې، هغه څوک یو تجربه لرونکی ګرځندوی ګڼل کېږي چې په همدې اړونده برخه کې ښه عملي اشنایي ولري. په دې توګه، تجربه یوې شعوري پروسې ته نه، بلکې د دې پروسې پایلو ته اشاره لري.
د "تجربې" (experience) کلمه له "ازمایش یا علمي تجربې" (experimentation) سره ګډه لاتیني ریښه لري.
قصدي‌والی
د ډېری تجربو، په ځانګړې توګه د درک اړوند تجربو، موخه د واقعیت ښودل دي. دا ډول تجربې معمولا په دې سره څرګندېږي چې دوی ارادیت لري یا د خپل عمدي هدف په اړه دي. که دا تجربې بریالۍ یا رښتینې وي، دوی د شاوخوا نړۍ هغسې ښودنه کوي لکه څنګه چې واقعا ده. مګر دوی ښایي ناکامې هم وي، په کوم حالت کې چې دوی بیا ناسمه ښودنه یا استازیتوب کوي. په دودیز ډول باور دا دی، چې ټولې تجربې قصدي دي. دا فرضیه د "ارادېزم" یا ارادې‌پالنې په نوم پېژندل کېږي. په دې کې ډېری وختونه ادعا کېږي چې نه یوازې تجربې بلکې ټول ذهني حالتونه ارادي یا قصدي دي. مګر معمولا په دغو بحثونو کې تجربو ته ځانګړی اهمیت ورکول کېږي ځکه ښکاري چې تجربې د ارادې ترټولو بنسټیز شکل جوړوي. دا په عام ډول منل شوي چې ټولې تجربې غیر معمولي یا فوق العاده ځانګړتیاوې لري، یعني دا چې داسې یو څه شته دي چې د هغو له لارې د ژوند کولو په څېر دي. د ارادېزم یا د ارادې د پلویانو مخالفین بیا ادعا کوي چې ټولې تجربې عمدي ځانګړتیاوې نه لري، یعني دا چې غیر معمولي ځانګړتیاوې او ارادي ځانګړتیاوې سره جلا کېدای شي. د ارادېزم ضد ځینې ادعا شوي مثالونه بیا سوچه حسي تجربې هم رانغاړي، لکه درد، چې د ادعا له مخې ښکاروونکې برخې نه لري. د ارادېزم مدافعینو ډېری وختونه د دې ادعا په ځواب کې ویلي، چې دا حالتونه هم په ټولیز ډول قصدي اړخونه لري، د بېلګې په توګه، همدا درد د بدن ستونزه او زیان څرګندوي. د تجربې صوفیانه حالتونه (Mystical states of experience) یو بل پام‌وړ مخالف مثال جوړوي. په دې برخه کې ادعا کېږي چې د خالص شعور تجربه ممکنه ده، په کوم کې چې پوهاوی لاهم وي مګر نور هېڅ نه وي. خو د دې ادعا ارزونه ستونزمنه ده ځکه دا ډول تجربې خورا نادرې او له همدې امله پکې څېړنه کول ستونزمن دي.
سپين باز
سپين باز (په انگرېزي: White Hawk) يو ډول مارغه دی.
وېشنيزه:باز ډوله مرغان وېشنيزه: شکری ډوله مرغان
دویم پاپ ژان پل
دویم پاپ ژان پل (زوکړه: د ۱۹۲۰ زکال د مۍ ۱۸مه – مړینه د ۲۰۰۵ زکال د اپرېل ۲مه) له ۱۹۷۸ کال راهیسې په ۲۰۰۵ زکال کې د مړینې تر مهاله د کاتولیک کلیسا مشر او د واټیکان د ښاري دولت مشر و.
کارډینال ویټیوا په ۱۹۷۸ زکال کې د پاپ د ټاکنې د دویمې غونډې (second papal conclave) په دریمه ورځ د  لومړي پاپ ژان پل له مړینې وروسته د هغه ځای ناستی وټاکل شو؛ لومړی پاپ ژان پل د ۱۹۷۸ زکال په اګست میاشت کې د پاپ د ټاکنې په لومړۍ غونډه کې د شپږم پاپ پل ځای ناستی وټاکل شو، خو له دغې ټاکنې ۳۳ ورځې وروسته ومړ. ویټیوا خپل مخکښ پاپ ته د درناوي په موخه د هغه نوم ځانته غوره کړ. دویم ژان پل په پولنډ کې زیږېدلی و او په شپاړلسمه پېړۍ کې د شپږم ادریان وروسته لومړنی غیرایټالوي الاصله پاپ و؛ هغه له نهم پیوس او سنټ پیټر وروسته دریم پاپ و چې د ډېرې مودې لپاره په دغه ځایګي پاتې شو. دویم پاپ ژان پل هڅه وکړه چې د کاتولیک کلیسا اړیکې له یهودیت، اسلام او ختیځې ارتدوکس کلیسا سره پیاوړې کړي. هغه د جنین د سقط، مصنوعي امیدوارۍ څخه د مخنیوي، په مذهبي ځایګیو کې د ښځو د ګمارنې او همدارنګه د مجردو روحانیونو په څېر موضوعاتو اړوند د کلیسا په پخوانیو دریځونو کلک پاتې شو؛ په داسې حال کې چې د واټیکان په دویمه شورا کې له یې له اصلاحاتو ملاتړ وکړ، خو د هغه چارې تر ډېره محافظه کارانه وبلل شوې. هر تر ډېره په کورنۍ او هویت ټینګار درلود، خو لګښت پالنه، لذت پالنه او د شتمنۍ راغونډول یې تر پوښتنې لاندې راوستل. نوموړی په نړۍ کې یو له ډېرو سفر کوونکو رهبرانو څخه و چې د خپل ماموریت په دوره کې یې ۱۲۹ هېوادونو ته سفر وکړ. نوموړي عیسویت ته په تبلیغ باندې په ټینګار سره ۱۳۴۴ تنه عیسویان او ۴۸۳ تنه یې د کشیشانو رتبې ته لوړ کړل چې په دې سره د هغه لاسته راوړنې په تېرو پنځو پېړیو کې د هغه د مخکښانو له ټولیزو لاسته راوړنو زیاتې وې. نوموړي د خپلې مړینې تر مهاله د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه د کشیشانو په غوره کولو سره د کارډینالانو د ټولنې ډېری غړي وټاکل او د هغوی پر ځای یې نور سقفان وګمارل. هغه د دیموکراسۍ لپاره د دیکتاتوریو پر وړاندې د مبارز او همدارنګه په خپل زیږون ځای پولنډ او ټوله اروپا کې د کمونېستي نظام د پای ته رسولو په برخه کې د مرسته کوونکي په توګه ګڼل کېږي. د دویم پاپ ژان پل د واکمنۍ پر مهال په افریقا او لاتین امریکا کې د کاتولیک کلیسا نفوذ په پراخه کچه زیات او همدارنګه یې په اروپا او د نړۍ په نورو برخو کې خپل نفوذ وساته.
د نوموړي له مړینې وروسته یو شمېر کاتولیکان هغه د «پاپ سنټ لوی ژان پل» په نوم یادوي، په داسې حال کې چې دغه نوم هېڅ رسميت نه لري. نوموړی د لوی کشیش په توګه په پولنډ کې د کشیشانو له خوا د ماشومانو څخه د جنسي ګټنې د تائید له امله تر نیوکو لاندې راغلی، په داسې حال کې چې خپله دغه تورونه هم تر نیوکو لاندې دي.
د دویم ژان پل د واکمنۍ پر مهال د معاصرې کاتولیک کلیسا دوه مهم قوانین جوړ او اجرا وړ و ګرځېدل یو له دغو څخه د کانون لا قانون (Code of Canon Law) و چې د نورو ټولو ابداعاتو په خوا کې یې په کاتولیک کلیساګانو کې د جنسي ګټنې څخه د مخنیوي هڅه لرله؛ بل قانون هم د کاتولیک کلیسا دیني زده کړو ته اړوند و چې په ځانګړنو کې یې د همجنسګرايي اړوند د کلیسا د دریځ وضاحت او څرنګوالی شامل و.