طبي_بوټي
طبی بوټي پېژندنه: طبي بوټي هغه شمېر نباتات دي چه بېلا بېلو بڼو يې د خپلې روغتيا لپاره کارؤو له هغوي څخه درمل جوړؤو.يا هم د بدن د پياوړتيا لپاره ورڅخه کار اخلو مونږ هغه نباتاتو ته طبي بوټي ويلی شو. چې يوه يا څو لاندينۍ ځانګړتياوي ولري. ۱- طبي بوټي دناروغۍ علايم او عوامل منځه وړي. ۲- د ټپونو په رغولو کې برخه اخلي. ۳- د وجود یوسيستم (عصبی، هضمی، وينی او نور) باندي اغيزه ولري. ۴- د ناروغۍ په عامل او افتونو مختلف تاثيرات او اغېزې ولري. او هغه له مينځه وړي. ۵- طبی بوټي به پورتنيو اغېزو پرته د اشتهاء، د خوراک د کيفيت او خوند، د وجود د تازګۍ او نورو لپاره هم ګټور تماميږي. يوشمير طبي بوټي زهري مرکبات هم لري چې هغه بيا په خپل ځای کې د استفادې او ارزښت وړ دي. يو شمير ظاهراً مضر بوټي، لکه تمباکو او کوکنار هم لوړطبي ارزښت لري- خو بدبختانه خلک ورڅخه ناوړه استفاده کوي. پخوا انسانانو د تمباکو د اوبو څخه د حشره وژنکو په توګه او د کوکنارو (اپين) څخه د دردونو د ارامولو لپاره کار اخېسته. دا حقيقت دی چې نن ورځ له دغه دوه بوټو څخه ناوړه استفاده پېل شوې ده .په دې ډول سره مونږ هغه طبي بوټي په خپل بحث کې شاملؤو. چې هيڅ فرهنګي او ټولنېزممانعت و نلري. لکه باديان، سپيرکۍ، شبت، ترخه، کورکمن، شاتره، شمکۍ، نعنا، ليمو او نور يو شمېر نباتات څرنګه د طبي بوټو په توګه و پېژندل شول. انسانانو د اوږدې مودې راهيسې له نباتاتو سره د تماس، د هغویء د لمس کولو بوي کولو، او خوړلو له امله دا وموندله چې يو شمېر نباتات يې په دوې او په روغتيا اغېزه لري- دوي د زرګونو کلونو په ترڅ کې پدې هکله تجربې ترلاسه کړې له طبي بوټو څخه استفاده نن ورځ د يوناني طب په نوم يادېږی. سره له دې چې په لرغوني وختونو کې زمونږ نيکونو د نباتاتو طبي اغېزو ته کلکه پاملرنه درلوده، او نن ورځ هم خلک ورته کلکه عقيده لري، مګر بياهم د هغوى د روغتيا بخښونکو اغېزو په هکله عام وګړي معلومات نلري، يعنې د طبي نباتاتو په هکله د دوي پوهه صرف د تجربې له مخی ده. نه د علمي تحلېل له مخې، حال دا چه نن د علومو ځانګړې څانګې لکه فارمکولوجي، بيالوژي او نوي پدي برخه کې علمي څيړنې تر سره کوي ان دا چې د عصري دوا جوړولو اساس او بنسټ همدا طبي بوټي دي. د طبی بوټو کمياوی ترکيبات د عصري دوا جوړولو مهم فرمول او قاعده ده. د علمي څېړنو او لابراتواري تجربو په اثر د طبي بوټو فارمکو ډينامک (Pharmaco Dynamic)اغېزی نورې هم روښانه شوي، هغه څه چې طبي بوټو ته لوړ ارزښت ورکوي هغه دروي د فارمېکو ګنوزي اغېزې، خواص او ځانګړتياوې دي. په طبي بوټو مطالعات د پخوا څخه پېل شوي دي چه د پيلامې لر غونتيا يې د يوناني علومو تر عصري علومو پورې رسېږي. زمونږ په هېواد کې هم دا ډول تجربې سابقه لري. زمونږ په عنعنوي طب کې خلک له دې ډول بوټو څخه کار اخلي زمونږ ګڼ شمير هېواد وال ، په تېره بيا په کليوالو سيمو کې د ناروغيو په وخت دغه ډول بوټي له دښتو، غرونو او پولو پټيو څخه را ټولوي. او خپله درملنه ورباندې کوي د بېلګې په توګه شمکۍ چې په کرونده کې د هرزه بوټي په توګه شين کېږي د مني په وخت کې يې رېښې وچوي- ختمي ګل هم د پېښدو سره راټول او په کڅوړو کې يې ساتي، په ژمي کې ګريپ ، والګي او ټوخي ته ګټور درمل دي. زوف يو وحشي بوټې دى چې ماشومانو ته يې دانې ورکول کېږي په دغه دري واړه ذکر شويو بوټو کې د هغو د استعمال برخې تو پېر کوي. د بېلګې په توګه: د شمکۍ رېښه دختمي ګل او زوف تخم يا دانې د طبي تو کي په توګه کارول کېږي- په طبي بوټو کې واښه ډوله بوټو څخه نېولي تر ونو پورې شامل دي، خو اکثراً يې واښه ډوله يو کلن بوټي دي. چه د Solanaceae Vmbelli, compositae, Rosaceae, Labiutae, Ferae, Brasicaceae کورنيو پورې مربوط دي. ان دا چه په دغه ورستيو وختونو کې په مجموع کې نورګڼ شمېرنباتات لکه غلې، دانې مېوې او سابه هم د طبي بوټو په توګه پېژندل شوي او په روغتيا اغېزمن ثابت شوي دي. د بېلګې په توګه جوار چې معمولي غله ده. مګر                                                                                                                      په طب کې اوس د هغوي له نشايستې څخه په درملو کې استفاده کيږي له وربشو څخه د ارامونکي مسکن په توګه کار اخيستل کېږي. داسې چې لومړی د هغو پټوکې لري کوي. د سپېنې مرغلرې په بڼه ورڅخه وربشې جلا کوي هغه ميده کوي.يوه کاشوغه يې په يوګيلاس اوبو کې ګډوي. وروسته تر پخولو يې ناروغانو ته ورکوي. له تبې او درد څخه روغتيا مومي. يا مثلاً لوبياچې اصلاً يوه معمولي خوراکي دانه ده. او عادي حبوباتو کې شمېرل کيږي خو د هغې شنې او تازه دانې ضعيفو ناروغانو ته ورکول کېږي ځکه چې پوره اندازه وېټامين لري او جذب يې اسانه وي د زړه ناروغانو ته توصيه کېږي چې هغه وخوري ځکه هغه تقويه کوي سره له دې چې هضم يې يو څه ګران دي خو زړه ته ګټور مواد لري. يو شمېر نور بوټي چې پخوا نه ؤو پېژندل شوي. په اوسني وخت کې معاصر طب د هغو ارزښت پېژندلی لکه قندهاري ګل، جريبن او داسې نور يو شمېر نور بوټي چې پخوا زهري ګڼل کېدل. نن ورځ فوق العاده مهم بلل شوي. ځکه چې معاصر طب په لابراتوارونو کې د هغو کېمياوي مرکبات د     درملو په بڼه تصفيه او استخراجوي  يعني يو شمېر زهري بوټي داسې مرکبات لري چې معاصر طب او درمل جوړولو عصري لابراتوارونه او صنعت د هغوي په جوړولو او ترکيب ندي بريالي شوي. او په مصنوعې ډول يې جوړول نا ممکن دي. د کرنې د علومو او طب ماهرين عقيده لري چې تر اوسه پورې هېڅ يو کېمياوي مصنوعي مرکب د طبعي بوټو د قلبې مقوياتو ځاي نشي نيولی- په ننني طب کې هغه شمېر فعال مواد چې طبي بوټو کې شته په بېلا بيلو لارو چارو استخراج او بيا په فرمسونيک (Pharmasonic) شکلونو او په ,Pharmaceutical, بڼولکه تابليت، شربت، امپول او نوروډولونو جوړ او عرضه کيږي په زړه پورې ده چې عنعنوي يا يوناني طب چې د هغو بنسټ په طبي بوټو ولاړ دى- د اوسني عصري طب تر څنګ په فعال او ژوندي ډول خپل موقف ساتلى دى- او له اعتبار څخه برخمن دی. نن ورځ ګڼ شمېر عطاري هټۍ او حکيمان شته چې دا ډول طبي بوټي او هغوي کنډ يا تخمونه پلوري او په ازادانه د هغوي د خوړلو او استعمال سپارښتونه کوي. د طبي بوټو د اغېزمنتيا له کبله عطاران ډېر مراجعين لري.