cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د جوبایډن د لوړې مراسم
زمینه
د لوړې مراسم جوبایډن ته د ولسمشرۍ د لېږد رسمي پای په ګوته کوي. بایډن په ۲۰۲۰ز کال کې د نومبر په درېیمه ډونالډ ټرمپ ته له ماتې ورکولو وروسته د منتخب ولسمشر په توګه وټاکل شو. د بایډن او د هغه د ملګرې هاریس بریا د انتخاباتي کالج د رایو په واسطه رسمي شوه، چې د ۲۰۲۰ز کال د ډسمبر په ۱۴مه په کې ترسره شوه. د ۲۰۲۱ز کال د جنورۍ په ۱۸مه د متحده ایالاتو د اساسي قانون د لومړۍ مادې له شپږم څپرکي سره سم، هاریس د متحده ایالتو سنا کې له خپلې چوکۍ استعفا ورکړه. ټرمپ په مکرر ډول د ټاکنو مشروعیت تورن کړ، خو دوه میاشتې وروسته د واک سوله ییزلېږد ته ژمن شو.
بایډن د خپلې لوړې پر مهال ۷۸کلن و، د رونالډ ریګن په پرتله چې په ۷۷عمر کې یې دنده پرېښوده، په دې توګه بایډن تر ټولو زوړ ولسمشر شو. هغه د ډیلاویر نه لومړی ولسمشر او له جان اف کینیډي نه وروسته دویم کاتولیک او پنځلسم پخوانی مرستیال ولسمشر و، چې د ولسمشر په توګه دنده ترسره کوي. هاریس د امریکا لومړۍ ښځه وه ،چې په ملي کچه په دغه مقام وټاکل شوه او لومړنۍ اسیایي امریکایي مرستیاله ولسمشره ده.
موضوع او کړنلاره
د لوړې د مراسمو په اړه ګډې کمیټې د پرانیست غونډې لپاره د « زموږ ټاکل شوې ډیموکراسي او  د یوې بشپړې اتحادیې رامنځته کول» موضوع وټاکله،چې په دې توګه د لوړې مراسم د امریکایي حکومتدارۍ،ډیموکراسۍ او د واک د سوله ییز لیږدښکارندوینه کوي. ایلن، د بایډن د افتتاحي کمیټې اجرائیوي رئیس وویل چې: د کووېډ ـ۱۹له امله به د لوړې مراسم لږ څه توپير ولري، خو د پرانیستې دودونه به خوندي وساتي.، د لوړې په مراسموکې ډېری  کنسرتونه، پروګرامونه، د ژوندۍ موسیقي نندارې او ویناوې شاملې وې، چې د نامتو شخصیتونو له خوا تر سره کېدل اوله رسمي یوټیوب چینل او نورو ټولنیزو رسنیو نه په ژوندۍ بڼه خپرېدل.
پلان جوړونه
د ۲۰۲۰ز کال د سپټمبر په درېیمه په کانګرس کې د پولیسو بورډ اعلان وکړ چې د پلازمېنې لوېدیځې غاړې ته به د خلکو تګ راتګ د ۲۰۲۰ز کال د سپټمبر له ۷مې نه د فبرورۍ تر ۲۸مې پورې محدودوي، ترڅو د لوړې د پرانیستې مراسم په  خوندي او امنه فضا کې تر سره شي. د پرانیستې پلیټ فارم د ۱۶۰۰لیدونکو ظرفیت درلود، خو د کووېډـ۱۹دخپرېدو د مخنیوي له امله لږ خلک راغوښتل شوې وو. چې زر تنه یې یوازې سندرغاړي او د موسیقۍ برخې مېلمانه وو.
لګښتونه
د پخوانیو مراسمو په پرتله، د بایډن په پرانیست مراسمو کې د خلکو د لږ راتګ له امله تمه کېده چې لګښتونه به لږ وي، خو په ټوله کې د ولسمشرۍ پرانیستې شاوخوا ۱۰۰میلیونهډالره لګښت درلود.
سردار اسد الله خان سراج
ډگر جنرال اسد الله خان سراج (۱۰ د مۍ، ۱۹۱۰ ز. - ۱۳ د ډېسمبر، ۲۰۰۰ ز.) د امير حبيب الله خان او د هغه د ښځې محبوبه بېگم عاليه جناب زوی او افغان شهزاده و. نوموړي خپلې زده کړې په فرانسه کې کړي وې بيا يې پوځي زده کړې د کابل په چارمارغه کې سر ته ورسولې او له ۱۹۲۹ - ۱۹۳۱ ز. د شاهي ساتونکو ټولی مشر شو. بيا د دفاع وزارت لوی چارواکی شو او تر هغې وروسته په وزارت حربيه کې لوی چارواکی مقرر شو. له ۱۹۳۹ - ۱۹۴۶ ز. پورې د افغان هوايي ځواک مشر جنرال و. له ۱۹۴۸ - ۱۹۴۹ ز. د افغانستان لومړی وزير او د کورنيو چارو وزير و. له ۱۹۵۱ - ۱۹۶۱ ز. پورې په استنبول کې د افغانستان سفير و، له ۱۹۶۱ - ۱۹۶۴ ز. پورې د فرانسې سفير و، له ۱۹۶۴- ۱۹۷۳ ز. پورې د ايران سفير و.
د جوبایډن د لوړې مراسم
امنیت او د تروریزم ضد هڅې
د امریکا په پلازمېنه د پرانستې له مراسمو نه ۱۴ورځې مخکې د امریکا په پلازمېنه کې د ټرمپ د پلویانو له خوا د کانګرس پر ودانۍ برید، د پرانستې مراسمو لپاره د امنیت د ټینګښت په اړه اندېښنې رامنځته کړې. سره له دې، بایډن پریکړه وکړه چې مراسم په کور دننه نه ترسره کوي؛ ځکه هغه په ​​​​دې باور و، چې عامه او خلاصه فضا کې مراسم د ځواک ښودلو لپاره اړین دي. په غبرګون کې، تنظیموونکو او چارواکو د مراسمو په لړ کې د کانګرس د ودانۍ د خوندي کولو لپاره بې سارې هڅې وکړې او د سیاسي تاوتریخوالي له وېرې یې د لوړې مراسم د اونۍ په لړ کې د واشنګټن ډي سي له لیدو نه خلک منع کړل.
په داسې حال کې چې له پېښې نه څو ورځې وړاندې د کانګرس ودانۍ ته څېرمه د ناقانونه وسلو د ګرځولو، له پولیسو نه د سرغړونې او د قانون ماتولو په تور څو کسان نیول شوي وو. مراسم پرته له کومې پېښې تر سره شول. د میاشتې تر پایه پورې په ښار کې امنیت ټینګ و.
امنیتي عملیات
په ۲۰۰۱ز کال کې جورج ډبلیو بوش د لومړي ځل لپاره د لوړي مراسم ترسره کړل، چې تر هغه وروسته د لوړې ټول مراسم د ځانګړي ملي امنیت له خوا تر سره کېږي. په هر حال، پر کانګرس برید، د بایډن د لوړې مراسم ګډوډول او په ټول هېواد کې د ناکراریو د رامنځته کولو لپاره د پرله پسې ګواښونو له راپورونو وروسته، ځانګړو ځواکونو امنیتي عملیات پیل کړل.ځانګړو ځواکونوله پلان نه شپږ ورځې مخکې، د امنیتي همغږۍ لپاره د څو ادارو په ګډون د قوماندې مرکز رامنځته کړ، چې زیاتره یې دولتي استازي، لکه: د(FBI)استازي، د دفاع وزارت او پولیس و.
سردار اسد الله خان سراج
وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن وېشنيزه:افغان وزيران
د جوبایډن د لوړې مراسم
اعتراضونه او لاريونونه
د ۲۰۲۰ز کال په دسمبرکې د ولسمشریزو ټاکنو د پایلو په تړاو د اعتراضونو لړۍ، د کانګرس پر ودانۍ له برید وروسته پیل شوه. ښاروال موریل بوسر د کورنیو چارو له وزارت نه وغوښتل، چې د ښار د مظاهرو لپاره اجازه لیکونه لغوه کړي او د لوړې د مراسمو په ترڅ کې د لاریون غوښتنلیکونه رد کړي، خو وزارت دا کار ونه مانه، چې په دې توګه د ملي پارک خدماتو دوه نږدې سیمې د جان مارشال پارک او د سمندري ځواکونو یادګار د لاریونونو لپاره وټاکل. امریکایيپولیسو، په هر ځای کې تر سلو تنو پورې د لاریون کوونکو شمېر محدود کړی و.
مېگ ۸
مېگ ۸ МиГ-8 یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
شېب کوه ولسوالۍ
شېب کوه ولسوالۍ د افغانستان د فراه ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۲۳،۰۱۳ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فراه ولسوالۍ
آی-۲۱۱
آی ۲۱۱ МиГ-211 یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.
وېشنيزه:مېگ الوتکې وېشنيزه:روسي الوتکې
د ملگري ملتونو غړي هېوادونه
ملگري ملتونه د نړۍ يو داسې تنظيم دي کوم چې د دوېم نړيوالې جگړې څخه وروستو جوړ شوي دي د دې لپاره چې په نړۍ کې جنگ جگړو باندې قابو وموندي شي۔ ددې تنظيم مقصد په نړۍ پ هر گوټ کې امن راوستل دي ، هغه هېوادونه چې ددې تنظيم غړي دي د هغو لړليک دا دي:
پوسایډون
پوسایدون په یوناني Ποσειδῶν) انګلیسي Poseidon) یو له دولسو ایزد المپ ځایناستیتو نه وو، په انګلیسي Twelve Olympians) د یوناني خرافاتو له ډلې نه وو چې د تیتانیانو له ماتې وروسته په المپ قلعه کې واک ته ورید.
جمعان حمود العصیمي
جمعان حمود العصیمي (عربي: جمعان حمود العصيمي) د سعودي عربستان د قران عظیم الشان له نامتو قاریانو څخه دی.
سرچينې
وېشنيزه:قران قاریان وېشنيزه:د عربستان د قران قاریان
د ګازاتو قوانين
مواد په درې فازى حالاتو (ګازات، مايعات او جامدات) وجود لري په ګازاتو کې د ماليکولو ترمنځ فاصله زياته او د ماليکولو ترمځ جاذبي قواوې ډيرې ضعيفه دي نو ځکه دګازاتو ماليکولونه په ازادانه ډول په هر لورې حرکت کوي. ګازات معين حجم او شکل نلري يعنې يو ليتره ګاز په نيم ليتره ظرف او (20) ليتره ظرف کې چې هر ډول شکل ولري ځايداى شي.دګازاتو حجم د خارجي فشار د ټيټيدو او لوړيدو له امله زيات او کميږي که ديو ګاز حجم ډير ژر زيات کړاى شي نو د ګاز چاپيريال سړيږي داپينبه دژول تامسن دافکت په نامه ياديږي. ګاز په خپله يو بل کې ګډيږي د ګازاتو د مخلوط حجم د مخلوط داجزاؤ په لومړيو حجمونو پورې اړه نلري برعکس ګازات په ځانګړي توګه او په مخلوط کې هم هغه يوه اندازه فشار توليده وي نو ځکه د ګازاتو د مخلوط عمومي فشار د هغه مخلوط داجزا د جزئې فشارو د مجموعې څخه هم عبارت دى. د تودوخې د درجې په لوړيدو سره د ګاز د ماليکولونو کنتيکې انرژي زياتيږي. د ګاز ماليکولونه يو له بل څخه لرې وزي او په نتيجه کې گاز حجم زياتيږي د ګازماليکولونه چې کنتيکې انرژي يې زياته ده د طرف په ديوالو ډيره قوه واردوي نو ځکه د تودوخې ددرجې په لوړيدو سره د ګاز فشار او حجم دواړه زياتيږي ١په ګازاتو کې د حجم، فشار او تودوخې ددرجې اړيکې.
(١) دبايل، ماريوت قانون Boyle Mariotts
فشار (P) ، حجم (V) اود حرارت درجه (T) پارامترونو په نظر کې نيولو سره د غازونو لپاره لومړنى قانون برتانوي ساينس پوه رابرت بايل (Robert Boyle) په 1660 کال کې کشف کړ بايل د حجم له مخې ثابت کړ د حرارت ددرجې ثابت والى سره دراکړل شوي غاز حجم د هغه فشار سره معکوس تناسب ده. (T= Constant) نو  سره دى. نو دواړه خواوې په يوعدد کې چه ثابت يعنې K نوميږي ضربوو پس لرو چه يا نو دواړه رابطى طرف په طرف سره يو پر بل باندې تقسيم کوو. نتيجه مساوي کيږي دپورتنيو رابطو پواسطه کولاى شو چه هر نامعلوم پاراميتر معلوم کړو.
2-دګيلوسک قانون Gaylussacs Law
ګيلوسک فرانسوي ساينس پوه په 1802م کال کې دغازاتو لپاره لاندې قانون کشـــــف کړ که چيرې د يو مقدار ټاکلي غاز فشار ثابت وساتو او دنوموړي غاز د حجم نسبي تغيرات د تودوخې د مطلقه درجې دنسبي تغيراتو سره مستقيم تناسب لري. P=constant نودغاز  سره که چيرې دواړه خواوې په يو عدد کې چه ثابت يعنى K کې ضرب کړو نو لرو چه که چيرې دواړه معادلې طرف په طرف يو پربل باندې تقسيم کړو نو لرو چه پورتنې رابطه دګيلوسک قانون ارايه کوي
٣. چارلز قانون Charless Law
دورځينو تجربو او مشاهدو څخه څرګنديږي چه د تودوخې ددرجې په زياتوالى سره د ټاکل شوي غاز حجم زياتيږي او په معکوس ډول د حرارت ددرجې په کميدو سره حجم کميږي څرنګه چه د سانتي ګريد ، فارنهايت او نورو سکيلونو کې منفي درجې هم شته بنا پردې حجم هم بايد منفي يا صفر شي خو څرنګه چه حجم نه صفر او نه هم منفي قيمت اخلي دتودوخې په ډيرو ټيټو درجو کې حجم بايد يو حدى حالت غوره کوي.دتودوخې هغه درجه چې په هغې کې دايډيال غاز حجم صفر کيږي د تودوخې ددرجې د مطلق صفر په نامه ياديږي. د مطلقي تودوخې ددرجې واحد کالوين نوميږي او سانتي ګيرد سره لاندې اړيکې لري: په صورت کې د ماليکولونو حرارتي حرکت شليږي او غاز عملاً د سکون حالت غوره کوي بنا پردې د غاز ديو ټاکلي کتلې د حجمونو نسبت په ثابت فشار کې د مطلقې تودوخې له درجې سره تناسب دى. V=Constomt: نو دغاز   سره که دواړه خواوې په عينې عدد کې ضرب کړو نو پورتنې رابطه په لاندې ډول ليکو که دواړه خواوې طرف په طرف تقسيم کړو نو لرو چه پورتني قانون د فرانسوي ساينس پوه چارلز پواسطه په 1787 ميلادي کال کې کشف کړ. لمړى مثال. يو ګاز په 20dm3 بالون کې د تودوخې د oco او 10atm فشار لاندې قيد شوي  که خارجې فشارته 4atm راټيټ شي نو د ګاز حجم به څومره وي؟ دوهم مثال: يو ګرام هايدروجن د تودوخې په oco او د 760mm Hg فشار لاندې 12,5dm3 حجم لري که د تودوخې درجه ثابته پاتې شي نو په 900mm Hg, 750mmHg, 600mm Hg فشارونو لاندې دهمدغه مقدار هايدروجن ګاز حجم به څو وي؟. دريم مثال: يو ربړى بالون د تودوخې په 127co په 4dm3 هوا ډک شوى وي که د نورو فى   --73Co نه راټيټه شي د ګاز حجم به څومره شي؟ څلورم مثال: پنځه ليتره ګاز د تودوخې په 273co او 2atm فشار لاندې لرو که د تودوخې درجه 0co او فشار 1atm شي نو دهمدې ګاز حجم به څومره شي؟
٤. دالتن قانون
دالتن په (١٧٦٦)م کال کې د سپتمبر په ٦ نيټه انګلستان کې دنيا ته راغي د عمر په لومړيو وختونو کې د هوا پيژندني سره مينه درلوده نوموړي ١٢ کاله د رياضياتو په مطالعه مشعول وو مګر د هوا پيژندني څخه يې هم لاس وانخسته په (١٧٩٣) م کال کې د مانچسټر مشغول په نوم مشغول شو ددي نه وروسته د غازونو د فشار قانون او يو څه نور يې کشف کړل دالتن د مختلفو غازونو د فشار قانون داسې بيانوي که دوه غازونه په مختلفو حجمونو او فشارونو  سره مخلوط کړو په دي ډول چې د حرارت درجه يې ثابته وساتو کولاى شو چې فشار د لاندي رابطي څخه په لاس راوړو.
د غازونو د نفوس سرعت يا د کراهم قانون
يوسکاتليندي ساينس پوه توماس کراهم په ١٨٣٣ م کال کې د مختلفو تجربو په سرته رسولو سره دي نتيجي ته ورسيده چې تودوخي او د فشار په ټاکلو شرايطو کې د غازونو د نفوس سرعت نوموړو غازونو د کثافت مربع جذر سره معکوساً متناسب دى په دي فورمول کي S سرعت d کثافت  k ثابت دى دوه حجمه د غازونو د نفوس د سرعتونو تر منځ لاندي رابطه وجود لري. څرنګه چې دغازونو کثافتونه د هغوي د ماليکولي وزنونو سره مستقيماً متناسب دي بناً پردې که د نوموړي غازونو ماليکولي وزنونه په ترتيب سره د M1 او M2 وي نو
داوګدرو قانون (Avogdros Law)
اوګدرو ساينس پوه د څيړنو څخه ثابته شوه چې د ټولو غازونو مساوي حجمونه د تودوخې ددرجې او فشار تريو شان مقدارونو مساوي شمير ماليکولونه لري. دغازونو د حجمي انبساط ضريب مساوي دى په همدارنګه د ټولو غازونو لپاره د يو مول غاز حجم 22,4lit سره مساوي دى. په يو مول (Mole) کې د ټاکل شوي ذرو (Partiole) مقدار ته د اوګدرو نمبر وائي. د مندليف قانون د  په نظر کې نيولو سره که چيرې د بايل، ماريوت د قانون څخه د نوموړي غاز د تودوخې درجه ثابته وساتو او فشارته يې د p1 څخه تر p2 پورې بدلون  ورکړو پدې صورت کې د نوموړي غاز  حجم هم تغير کوي او د v1 څخه x ته تيريږي له دې ځايه لرو چې: T=conitemt اوس که چيرې د p2 فشار وساتو او دغاز د تودوخې درجې ته بدلون ورکړو او د T1 څخه يې T2 ته انتقال کړو پدې صورت کې د غاز حجم بدلون کوي او د x څخه v2 ته تيريږي گيلوسک د قانون له مخې ليکلاى شو چې د I او II رابطو د پرتلې څخه لرو چې د تناسب د خواصو له مخې کولاى شو III رابطې داسې وليکو: څرنګه چې v1,p1 او T1 ثابت مقدارونه دي او د v2,p2 او T2 کيفي مقدارونه دي لدې ځايه ليکلى شو چې اوس يو مول غاز په نظر کې نيسو چې حجم ئې vm دي داوګدرو د قانون له مخې پوهيږو چې: دتودوخې په OCo کې که چيرې فشار يو اتموسفير (1 At=101325pas) وي ديومول غاز حجم  دى بناپردې د کيفي يو مول غاز لپاره لرو: د يو مول غاز لپاره د فشار او حجم د ضرب حاصل د مطلقې تودوخې پر درجه باندې د ټولو غازاتو لپاره ثابت مقدار دى نوموړى مقدار د R په تورې ښودل کيږي او د غازونو د ثابت په نامه ياديږي. که چيرې n مول غاز په نظر کې ونيسو لرو چې  څرنګه چې   د ى نو   ده چې په هغه کې m دغاز کتله او M د غاز مولى کتله ده د وروستي رابطې دواړه خواوې په n سره ضربوو وروستى رابطه چې د روسي ساينس پوه ديمترى مندليف په واسطه لاس ته راغلى داسې ليکلي کيږي.
د غازاتو کثافت معلومول
د غازاتو کثافت هم د مايعاتو او جامداتو په شان  فورمول په واسطه معلومولى شو  د غازاتو کثافت نسبت جامداتو او مايعاتو ته ډير کوچنى وي او ډير زيات د حرارت درجي او فشار تابع دى د غازاتو کثافت عموماً په معياري شرايذو کې يعني په  سانتي ګريد او په 760 Mmhg سيماب تعين کيږي.
د غازاتو انبساط
د هر سيال (غاز او مايع) فزيکي حالت کولى شو د فشار،حجم او د حرارت درجي په واسطه تعين کړو. هر کله چې د مايع په معلومو شرايطو کې تغير راځي نو په هغه صورت کې سيال په غاز بدليږي او د تام غازيا ايډيال غاز په نوم ياديږي حقيقي غازونو د تام غازونو شرايط په ټيټ فشار او د حرارت درجو کې صدق کول تام غازات د فشار، حجم او د حرارات درجه په خپل مينځ کې ارتباط لري چې نوموړي موضوع د غازاتو قوانينو کې څيړل شويده.
د غازاتو اهميت او ارزښت
غازات د کايناتو يوه لويه برخه جوړوي چې د هغي د جملي څخه يو هم د اکسيجن غاز چې دا غاز  د ټولو ژونديو موجوداتو لپاره ضروري او لازمي دى او بغير د اکسيجن څخه ژوند امکان نه لري همدارنګه  د هايدروجن غاز ډير خطرناک غاز دى چې د بمونو په جوړولو  کې ورڅخه کار اخستل کيږي د نيون غاز په برقي راډونو کې استعماليږي او داسې نور. د غازاتو قوانين او رابطي هغه رابطي چې د غازونو تودوخي ،حجم او فشار تر منځ وجود لري دغازونو د قوانينو په نوم ياديږي. مخکي لدي چې د غازونو قوانين تر څيړني لاندي ونيسو نو لومړي بايد غازاتو اقسام وپيژنو ټول غازات په دوه لويو ډولونو چې يو يې خيالي او بل يې حقيقي دي ويشل شوي دي.
د غازونو ډولونه
غازونه په دوه ډوله دي چې يو يې د حقيقي غازونو (Real gases) او بل يې د ايډيال غازونو (Ideal gases) په نامه ياديږي. 1-ايډيال غازونه هغه غازونه دي چې په د قيق ډول د غازونو د اساسي قوانينو څخه متابعيت کوي او په نارمل شرايطو کې نه پيداکيږي. د ايډيال غازونو ماليکولونه يو بل نه جذبوي او هريو په ځانګړي ډول شتون لري 2-حقيقي غازونه هغه غازونه دي چې ترعادې شرايطو لاندې په طبعيت کې پيداکيږي
ايډيال غازونه (Ideal gases)
دګېلوسيک بايل، ماريوت او چارليس قوانين د مايعاتو لپاره د تطبيق وړ نه دي. يوازې د حقيقي يا رييل (Real) غازونو لپاره د غاز بنسټيز قوانين په تقريبي توګه ټيک دي څومره چې د غاز کثافت زيات وي او د تودوخې درجه يې ټيټه وي د نوموړي قوانينو د تطبيق ساحه کمه ده. هغه غاز چې په بشپړ ډول د ګازاتو د قوانينو څخه متابعيت کوي ايډيال يا تصوري غاز بلل کيږي. ايډيال غازونه د لاندې خواصو درلودنکي دي: 1-	د بايل- ماريوت د قانون څخه په دقيق ډول متابعيت کوي. 2-	د ګيلوسک قانون ورباندې تطبيقيږي. 3-	حجمي انسباط ضرب يي 4-	د يو مول حجم يي 22,4lit سره مساوي وي يو غاز هغه وخت ايډيال غاز ته نيږدي دى چې د تودوخې درجه يې لوړه او فشار يي ټيټ وي که چيرې د غاز د تودوخې درجه ټيټه او فشار يې لوړ وي د ايډيال غاز د تصور څخه ليرې ده. ځنې غازونه لکه CO2 د عادي فشار لاندې د لابراتواري د حرارت په درجه کې د ايديال غاز د خواصو څخه انحراف کوي داسې غازونه د حقيقي يا رييل غازاتو په نامه ياديږي. د ايډيال غازاتو د حالت معادله د غازاتو په بنسټيزو قوانينو کې مو يو پارامتر ثابت فرض کوه او دهغه له مخې مود پاتې پارامترونو تغيرات تر څيړنې لاندې نيول مګر په طبعيت او تخنيک کې په معمولي ډول نوموړي درې پارامترونه (فشار، حجم، او کتله ) په يو وخت کې تغير کوي نوموړي بدلونونه د کوم چې الى له شتون پرته حجم يو ليدلاى شو د غاز د بنسټيزو قوانينو په استفادې سره داسې معادله جوړلاى شو چې هغه د يو غاز د ټاکلي کتلې د حالت درې واړه ټاکونکي پارامترونو ته ارتباط ورکړي داسې معادلې ته د ايډيال غاز د حالت معادله ( Equation of states of an ideal gas) وايي بايل ، ماريوت ګيلوسک چارلز د نوموړي درې ډولوقانونو د يوځاى کولو څخه وروسته دايديال غازاتو معادله لاس ته راځي. نوموړي مساواتونه طرف په طرف سره ضربو يعنى نو د مساوات دواړو خواوى په T1.T2 باندې ويشو. يا چون په (S.T.P) شرايطو کې د هر غاز vo=22,4dm3 او همدارنګه po=1 At او حرارت To=273k وي نو. پس پورتني I معادله په لاندې ډول ليکو چه د يو مول غاز لپاره د n ام مول لپاره IU افاده دخيالي ګازونو د حالت معادله واي په دغه رابطه کې R د ګازاتو د ثابت په نامه ياديږي د R عددى قيمت په ستندرد حالت کې د يو مول ګاز د حجم فشار داوحرارت ددرجې له قيمتونو څخه له لاس راځي. يا او د بلې خوا لرو چې:  1cal=4,18Joul يا 2. حقيقي غازونه (Real gases) هغه غازونه چې تر عادي شرايطو لاندې په طبعت کې پيداکيږي د حقيقي غازونو په نامه ياديږي.حقيقي غازونه د خيالى غازونو سره زيات توپير لري د بيلګې په ډول د حقيقي غازونو ماليکولونه ټاکلي حجمونه لري. همدارنګه د حقيقي غازونو د ماليکولونو ترمنځ د جاذبې قوه وجود لري. د حقيقي غازونو له ډلې څخه ډير لږ شمير ئې د بايل، ماريوت د قانون څخه متابعت کوي. ځکه چې دفشار په واسطه ځني حقيقي غازونه په مايع بدليږي.
د غازونو حل کيدنه
(1)په اوبو کې د غازونو حل کيدنه: که چيرې يو مقدار غاز د اوبو سره په تماس کې شي د غاز يوه اندازه په اوبو کې حل کيږي په اوبو کې د غازونو دغه حل کيدنه د غازونو ډول، فشار اوهمدارنګه داوبو د تودوخې په درجې پورې تړلې دى د بېلګې په ډول که چيرې داوبو د تودوخې درجه OCo او فشار د غاز يو اتومو سفير (760mmHg) وي په يو ليتر اوبو کې 1050lit امونيا 1,71lit کاربن داى اکسايد 0,049lit او اکسيجن (O2) او 0,0240lit نايتروجن حل کيږي که چيرې د اوبو د تودوخې درجه لوړه شي په اوبو کې د ټولو غازونو دحل کيدو مقدار پرته د هيليم (He) څخه کميږي په اوبو کې د غازونو د حل کيدو په پروسه کې د فشار اغيزه مهم رول لوبوي. نامتو ساينس پوه هنرې (Henry) د څيړنو څخه دې نتيجې ته ورسيده چې د غاز هغه مقدار چې په اوبو کې حل کيږي د غاز د فشار سره مستقيم تناسب لري او لومړى مقدار په ګرام اندازه کيږي. (په مايع (اوبلن) محلولونو کې د غازونو حل کيدنه) نسبت اوبو ته د غازونو حل کيدنه په نورو محلولونو لکه په مالګو کې په عمومي ډول لږ دي.هر څومره چې د محلول غلظت زيات وي په هماغه اندازه د غاز حل کيدنه هغه کې لږ وي. د بيلګې په ډول د تودوخې په 0Co کې د CO2 د غازل حل کيدنه په اوبو کې 1,7lit او د تودوخې په 250o کې 0,0,825lit په لاندې جدول کې د تودوخې په 25o کې دامونيم کلورايد (NH4Cl) په مختلفو محلولونو کې د CO2 دحل کيدو مقدار ښودل شوى دى شماره 	د کاربن داى اکسايد حل کيدنه	د NH4Clغلظت په gr% 1	0,791	2,35 2	0,754	8,25 3	0,732	8,24 4	0,713	10,02 5	0,665	17,09 حل کيدنه داوبو په يو ليتر کې د ليتر په واحد اندازه کيږي که چيرې د CO2 او منحله مادې ترمنځ تعامل صورت ونيسي د CO2 حل کيدنه په محلول کې زياتيږي او که چيرې CO2 د منحله مادې سره تعامل ونکړي څرنګه چې داوبو يو مقدار د منحله مادې د ماليکولونو سره اړيکې لري د اوبو هغه مقدار چې CO2 حل کوي کميږي او په پاى کې د CO2 د حل کيدو د مقدار ګراف ښکته راځي.
د غازونو حرکې تيورې
ددې تيورې پربنسټ ټول غازونه د کوچنيو ذرو څخه جوړ شوي دي چې شمير ئې په يو کوچني حجم کې ډير زيات دى نوموړى ذرې کولاى شي په ټولو ممکنه جهتونو حرکت وکړي د نوموړو کوچنيو ذرو بعدونه نظر د هغو ترمنځ فاصلې او هغه حجم ته چې د غاز پوسيله نيول شوي دي داندازې وړ نه دي د نوموړي کوچنيو ذرو ترمنځ مقابل عمل د هغو ترمنځ د ټکر په لحظه کې منځته راځي او تصادم مطابق ارتجاعي (Elastic) دى.
دغازونو د حرکې تيورې بنسټيزې رابطى
Basic eguation of kinitic theory of gases 1.د برنولې رابطه (Bernouly Lain د نيوټن د قانون پربنسټ چې وائې قوه د مومنتم د بدلون د چټکتيا سره مساوي ده هغه قوى چې د يو ماليکول له اړخ د لوښي پرديوال وارديږي عبارت دى له .  هغه قوه چې د   ماليکول پواسطه منځته راځي عبارت دى له: څرنګه چې فشار دعمودي قوې او دسطحې د نسبت څخه عبارت دى بنا پردې. څرنګه چې L3 د حجم څخه عبارت دى لدې ځايه لاسته راځي چې: (II) رابطه  ديو ديوال لپاره محاسبه شوى او کيداى شي د نورو ديوالونو لپاره هم محاسبه شي. اوس که چيرې د (II) رابطى دواړه خواوې د V د حجم سره ضرب کړو. لاسته راځي. دواحد حجم لپاره (  III  ) رابطه داسې شکل غوره کوي. د (IV) رابطه د فشار لپاره دغازونو د حرکې تيورې د بنسټيزو رابطو څخه دى چې دانيل برنولي پوسيله ترلاسه شوي دي. ٢. دکلاوزيويس رابطه  (Clausius eguation)	پوهيږو چې تودوخه په حقيقت کې د حرکې انرژي څخه عبارت ده که چيرې ديو ګازحرارت ثابت وي    چې د ماليکولونو د حرکې انرژي څخه عبارت دى ثابت پاتې کيږي بناپردې (IV ) رابطه کولاى شو داسې وليکو: (V)رابطه بيانوي چې د غازونو فشار عدداً د ماليکولونو د انتقالي حرکت د حرکې انرژي سره مساوي دى دغه رابطه چې دروديف کلاوزلويس پواسطه منځته راغلې د فشار لپاره د غازونو د حرکې نظر کې نظر ئې د بنسټيزو رابطو څخه ده. دغازونو د حرکي تيوري د مهمو نتيجو څخه يو دادى چې د خيالي غازونو فشار د حجم دواحد د ماليکولونو د انتقالي حرکت د حرکې انرژي د منځني مقدار د  برخې سره مساوي دي د کلاوزلويس رابطه په ټوليز ډول غاز مخصوصوي او د ماليکول د کتلې چټکتيا او فشار د کمتيونو ترمنځ ارتباط ټينګوي
3. دبولتزمن رابطه
څرنګه چې  دى بنا پردې (V ) رابطه کولاى شو داسې وليکو: د  په نظر کې نيولو سره وروستي رابطه داسې شکل  غوره کوي. څرنګه چه د  د ضرب حاصل په يو مول کې د ماليکولونو تعداد ښئى چې داوکدرو د نمبر NA په نامه ياديږي لهذا که چيرې په وروستې رابطه کې دبولتز مان ثابت  وضع کړو لرو چې. رابطه دانرژي لپاره د غازونو د حرکې تيورې بنسټيزو رابطو څخه ده چې د بولتزمن پواسيله لاسته راغلى دى اوس که چيرې د بولتزمن د رابطى څخه د Ek قيمت د کلاوزلويس په رابطه کې وضع کړو لاسه راځي چې: 4.دماکسويل قانون (Maxwell Law که چيرې په (VII) رابطه کې د  قيمت ځاى پرځاى کړو د منځني چټکتيا د مربع لپاره داسې افاده لاسه راځي: څرنګه چې   او   دى لدې ځايه لرو چې: د (XI) رابطى په مطابق د T=oco کې د مختلفو عناصرو لپاره د ماليکولونو د چټکتيا مقدار لاسته راځي کله چې نوموړى عددونه د لومړي ځل لپاره لاسته راغلل. ساينس پوهان ئې په تعجب کړل. ځکه چې د نوموړي محاسبو پربنسټ د غاز د ماليکولونو د چټکتيا مقدار د توپ د مرۍ ترچټکتيا زياته وه حال دا چې په لس ګونو ثانيو وخت ته اړتيا ليدل کيږي ترڅو د خونې په يو ګوټ کې د تويې شوي عطرو بوى د خونې بل ګوټ ته خپور دلاندې شکل په مطابق د ماليکول د منکسر خط په مستقيمو ټوټو ډيره چټکتيا (V) لري او چټکتيا يې په يوه ټاکلي لورې دانحراف چه وروسته د څو دقيقو په ترڅ کې ډيره نده
(24)رابطه دبرتيانوي ساينس پوه ماکسويل
په وسيله په کال (1860م) کې ترلاسه شوه او د ماکسويل درابطى يا قانون په نامه ياديږي د ماکسويل قانون ډير زيات دقيق دى او ټول غازونه د هغه څخه متابعيت کوي د ماکسويل د قانون له مخې فرض کيږي چې دراکړل شوي غاز ټول ماليکولونه سره ورته بڼې لري او دغاز په ټولو برخو ېک د تودوخې درجه او فشار مساوي دى ددې قانون پربنسټ ګراف او جدول څخه لاسته راځي چې: 1-دغاز د ټولو ماليکولونو په نسبت د هغو ماليکولونو تعداد چې ډيره لږه چټکتيا لري ډيرکم دى 2-ډير لږ تعداد ماليکولوه ډيره زياته چټکتيا لري. 3-د چټکتيا داسې يو قيمت وجود لري چې نسبت نورو قيمتونو ته د هغه سره زيات مخامخ کيږو او دزيات احتمال چټکتيا يا مود (Mode) بلل کيږي. 4-د ټولو ماليکولونو زياته فيصدي داسې سرعتونه لري چې دزيات احتمال د چټکتيا سره ورته چټکتيا لري. ومن الله توفيق.
پايله
غازات دکايناتو يوه لويه برخه جوړوي چې دهغى له جملې څخه يوه هم داکسيجن غاز دي چې دا غاز دټولو ژوندي موجوداتو لپاره ضروري او لازم دي او بغير داکسيجن څخه ژوندامکان نه لري همدارنگه هايدروجن يو خطرناک غاز دي چې دبمونو په جوړولو کې ورڅخه کار اخيستل کيږي. غازاتو ارزښت او اهميت ته په کتو سره بايد چې دغازاتو او قوانين اورابطې وپيژنو تر څو وکولاى شو چې دغازاتو دشتون څخه په مشروع ډول گټه واخلو. ١:بايل ماريوت قانون T=constant ٢:دگيلوسک قانون p=Costant ٣:چارلس قانون V=Constant ٤:دالتن قانون
اخځليکونه
١- ماموند، خيرمحمد،کيميا فزيکي (کارهاى لابراتوارى) انستيتوت پوليتخنيک کابل، 1362ل ل. ٢- ماموند، خيرمحمد، کيميا فزيکي (ممد درسى براى محصلان رشته تکنالوژى) استيتوت پوليتخنيک کابل، 1359ل ل. ٣- ماموند، خيرمحمد، فزيکي کيميا (پوښتنې او حل شوي مثالونه) انستيتوت پوليتخنيک کابل، 1361ل ل. 4-Brief Course of physical chemistry, CM Kochergen Moscow م1978 5-Physical Chemistry, A.G. Stromberg, Moscow, م1973 6-Physical Chemistry M.B. Gobin Kiev, م1959
پېښور زلمي
پېښور زلمي د پاکستان سوپر ليگ يوه لوبډله ده چې د پېښور او پښتونخوا نمايندگي کوي
لوبغاړي
د نړیوالو لوبغاړو نومونه په ‘‘‘زغرد’’’ ډول لیکل شوي دي.
نور ولولئ
وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ
د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله په رسمي ډول په ٢٠٠١ کې جوړ شو، خو په ٢٠٠٩ز کال کې يې په نړيوالو لوبو کې لوبه وکړه او پرله پسې برياوو يې په ملي او نړيواله کچه د مينه والو پام ځان ته واړاوه. د افغانستان د ملی لوبډلی اوسنی کپتان محمد نبي عيسی خېل دی او د کپټان مرستیال محمد شهزاد دی. د دی لوبډلی منیجر د پاکستان کریکټ لوبډلی پخوانی لوبغاړی کبیرخان دی.
د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله له نن شاوخوا 15 کاله مخکې د ملي المپیک ادارې د کريکټ په نوم فدراسیون کې په پېښور کې د افغان مېشتو کډوالو له خوا رامنځته شوه، په داسې حال کې چې د فوټبال والیبال او ورته نورو لوبو په شان فدراسیونونه لا وار له مخه له اوږده تاریخ سره موجود وو. په دغه 15 کلن تاریخ کې د افغانستان د کريکټ ملي لوبډلې په کورنۍ او نړیواله کچه په بېلابېلو لوبغالو له بېلابېلو لوبغاړو سره د بریاوو او ناکامیو له لارې په نړیوالو ځان وپېژانده او په آسیايي کچه په ښې ځلېدا سربېره یې دوه ځلې نړیوال کپ سیالیو ته لار ومونده. د افغانستان د کریکټ ملي نولس کلنه لوبډله هم په دی وروستیو کی فعاله او په ډیرو بین المللی لوبو کی ځلیدلی ده.
لوبغاړی
د افغانستان د کرکټ د ملی لوبډلی لوبغاړینوروز منگل ، کریم خان صادق، ریس احمدزی، دولت احمدزی، نبي عیسی خېل، هستي گل عابد، اصغر ستانکزی، شفیق الله شفیق، احمدشاه احمدي، حمید حسن، سمیع الله شینواری،شاهپور ځدراڼ،محمد شهزاد محمدي اسدالله ، خالقداد او میرویس.
د کریکـټ ۲۰۱۰ کال ۲۰ اوریز نړیوال جام
د افغانستان کریکټ تیم د متحده عربی اماراتو د ټیم پر وړاندی له بری وروسته او له ۱۰۱ پاینتونو سره،د لمړی ځل لپاره د ۲۰۱۰ کال په نړیوال ۲۰ اوریز جام کی گډون وکړ. دا لوبی چی د کارایبین جزایرو کی له ۳۰ اپریل تر ۱۶ می ۲۰۱۰ تر سره شوی، افغانستان خپله دواړه لوبی د هند و جنوبی آفریقاپه وړاندی ماته وخوړه او بل پړاو ته یی لاره ونه مونده.
د کريکټ ۲۰۱2 کال ۲۰ اوریز نړیوال جام
د افغانستان ملی کريکټ تیم د ۲۰۱۲ شل اوریز نړیوال جام په چوکاټ کی چی په سری لانکا کی تر سره شو په خپل گروپ کی له هند او انگلند سره ولوبید خو د دواړو لوبو په بایللو سره بل پړاو ته یی لاره پیدا نکړه او له لوبو د پړاو نه لری شو.
وېشنيزه:ملي لوبډلې
د ښځو د تناسلي آلې غوڅول یا ختنه کول
د ښځو ختنه کول په معمول ډول د یوه دودیز ختنه کوونکي له خوا له تیغ څخه په ګټنې د هغو له تولد وروسته ورځو څخه تر بلوغ او یا هم له هغو وروسته ترسره کېږي په نیمایي هغو هېوادونو کې چې ملي ارقامو ته یې لاسرسی نشته، ښيي چې ډېری نجونې له ۵ کلنۍ وړاندې ختنه کېږي. د دغې چارې میتودونه هېوادونو او قومي ډلو ته اړوند توپیر لري. په دغو میتودونو کې د کلیتورل خولۍ لرې کول (1-a ډول) او د کلیتورل بشپړ لرې کول (1-b)؛ د داخلي لابیا لرې کول؛ د خارجي او داخلي دواړو لابیاو لرې کول او همدارنګه د فرج تړل شاملېږي. په وروستی میتود کې یې چې د انفیبولاسیون په نوم هم پېژندل کېږي یوازې په کې د ادرار او قاعدګۍ د مایعو د وتو لپاره کوچنی سوری پرېښودل کېږي. واژن د نږدې کېدو لپاره پرانستل کېږي او د ماشوم د زېږون لپاره لا زیات پسې خلاصېږي.
دغه چاره له جنسیتي نابرابرۍ، د ښځو د جنسي تمایلاتو د کنټرول لپاره له هڅو، د پاکۍ، تواضع او ښکلا اړوند نظریاتو سره اړیکه لري. دغه چاره په معمول ډول د هغو ښځو له خوا پیل او ترسره کېږي او ویاړ یې بولي چې وېرېږي د لوڼو او لمسیانو نه ختنه کېدل به یې د هغوی د ټولنیز محرومیت لامل وګرځي. روغتیايي ناسمې اغېزې یې د هغو ډول ته اړوندېږي. په دغو اغېزو کې مکرر عفونتونه، په ادرار کولو او قاعدګۍ کې ستونزې، مزمن دردونه، د کیسټ جوړېدل، په امیدوار کېدو کې ستونزې، د زیږون پر مهال ستونزې او وژونکې خونریزي شاملېږي. د دغې چارې هېڅ پېژندل شوې روغتیايي ګټه تر اوسه نه ده په ګوته شوي.
له ۱۹۷۰ مې لسیزې راهیسې د FGM څخه د هغو د ترسره کوونکو د راګرځولو په موخه نړیوالې هڅې روانې دي او په ډېری هغو هېوادونو کې چې دغه چاره ترسره کېږي دغه کار غیرقانوني اعلان شوی او یا هم محدود شوی، په داسې حال کې چې لا قوانین په کمزورې بڼه پلي کېږي. له ۲۰۱۰ زکال وروسته د ملګرو ملتونو سازمان له ټولو روغتیايي خدمتونو وړاندې کوونکي غوښتي چې د دغې چارې هر ډول ترسره کول له دې ډلې له زیږون وروسته reinfibulation یا د فرج ګنډل او په سمبولیکه توګه د کلیتورل خولۍ له لرې کولو ډډه وکړي. له دغې چارې سره مخالفت په ځانګړې توګه د انتروپولیژستانو ترمنځ چې د کلتوري نسبت پالنې او د بشري حقونو د نړیوال توب اړوند یې ستونزمنې پوښتنې مطرح کړې، له نیوکو څخه پرته نه دی.
د ښځو له خوا یې ملاتړ
سومالیايي مېرمنې داهابو موسی په ۱۹۸۸ زکال کې په خپل یو شعر کې د ښځو ختنه کول د «ښځو د درې ځلي غم» په توګه توصیف کړی: خپله دغه چاره، د واده شپه چې د ښځې ګنډلي ځایونه شکېږي او بیا د زېږون مهال چې بیاځلي شکېږي. د دغه ښکاره درد سربېره دا خپله ښځې دي چې د ښځینه و د ختنه کولو ټول ډولونه یې سازماندهي کړي. انتروپولوژیست روز اولدفیلد هیز په ۱۹۷۵ زکال کې ولیکل چې هغه سوډاني تحصیل یافته وګړو چې نه یې غوښتل لوڼې یې ختنه شي (د کلیتوریدکتومي ترسره کولو ته یې ترجېح ورکوله) هغه مهال به چې نیاګانو به یې له خپلو خپلوانو سره د کتلو ترتیب برابروه؛ دې ته به یې پام شو چې لوڼې یې ګنډل شوې دي. جري مکي دغه چاره له پابندي سره پرتله کړې. د ختنې په څېر footbinding (د کلیتورس لرې کول) به په ځوانو نجونو ترسره کېده چې په ټولو ځایونو کې تر ډېره د شرافت، عفت او مناسب واده نظریاتو ته اړوند و او د ښځو له خوا یې «ملاتړ او انتقال» ترسره کېده.
ټولنیز تعهد، اطلاعاتو ته لږ لاسرسی
د دغه استدلال پر خلاف چې ښځې په خپله د خپلو لوڼو لپاره ختنه کول غوره کوي؛ یونیسف دغه چاره «په ځان پلی کوونکی جبري ټولنیز کنوانسیون» بولي چې کورنۍ احساس کوي باید له هغو سره مطابقت ولري او هغه نجونې چې نه دي ختنه شوې له ټولنیز محرومیت سره مخ نه شي.
مذهب
یو شمېر څېړنو ښوولې چې په یو شمېر ځایونو په ځانګړې توګه په مالي، موریتانیا، ګینه او مصر کې دغه عمومي باور شتون لري چې جنسي ختنه کول یو مذهبي الزام دی. ګرونباوم استدلال کوي چې په دغه چاره کې برخه لرونکي کېدای شي د دین، کلتور او عفت ترمنځ توپیر نه پېژني او د معلوماتو تفسیر یې ستونزمن کړی. په شمال شرقي افریقا کې د ښځینه وو ختنه کول له اسلام وړاندې مخینه لري او ډېری مهال په عفت او د ښځو پر حیا باندې د اسلام د مبارک دین د ډېر ټینګار له امله په غلطه توګه دغه چاره اسلام ته اړونده بلل کېږي. په ۲۰۱۳ زکال کې د یونیسف د راپور له مخې په ۱۸ افریقايي هېوادونو کې لږ تر لږه ۱۰ سلنه مسلمانو ښځو دغه چاره تجربه کړې وه او په ۱۳ نورو هېوادونو کې دغه کچه له ۵۰ سلنه څخه تر ۹۹ سلنه پورې لوړه وه. د اسلام په سپېڅلي کتاب کې هم دغې چارې ته کومه اشاره نه ده شوې. په ۲۰۰۷ زکال کې د الازهر د اسلامي څېړونو عالي شورا فتوی ورکړه چې جنسي ختنه کول «د اسلام په اساسي قوانیونو او یاهم د هغو په هېڅ جزئي مقرراتو کې کوم بنسټ نه لري».
په انجیل کې هم د ښځو ختنه کولو ته هېڅ اشاره نه ده شوې. په افریقا کې مسیحي مبلغین لومړني کسان و چې د دغې چارې پر وړاندې یې اعتراض وکړ خو په افریقايي مسیحي ټولنو کې بیا هم دغه چاره ترسره کېدله. په ۲۰۱۳ زکال کې یونیسف د هغو ۱۳ افریقايي هېوادونو نوملړ خپور کړ چې د هغو لږ تر لږه ۱۰ سلنه عیسوي ښځو او نجونو دغه چاره تجربه کړې وه په داسې حال کې چې د دغو هېوادونو په مسلمانو ښځو کې بیا دغه چاره دوه سلنه وه. یوازنۍ هغه یهودي ډله چې د دغې چارې ترسره کول په کې شتون لري ایتوپیايي بتا اسرائیل ډله ده. یهودیان یوازې د نارینه وو سنت کول مجاز بللي او د ښځو هغې ته اجازه نه ورکوي. ساه باوري وګړي په ځانګړې توګه د ګینه او مالي هېوادونو ساه باوري وګړي هم دغه چاره ترسره کوي.
په کینیا کې د دغې چارې استعماري مخالفین
د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په بریتانوي ختیځه افریقا (اوسنۍ کینیا) کې پروتستانت مبلغینو هغه مهال چې ډاکټر جان آرتور په کیکویو کې د سکاټلنډ له کلیسا سره یوځای شو د ښځو د ختنه کولو سره یې مبارزه پیل کړه.
ملګري ملتونه
د ۱۹۹۳ زکال په ډسمبر میاشت کې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ د ښځو ختنه کولو ته د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي څخه د مخنیوي په ۴۸/۱۰۴ ګڼه خپل پرېکړه لیک کې ځای ورکړ او له ۲۰۰۳ کال وروسته یې د ښځو د ختنه کولو د نه تحمل د نړیوالې ورځې چې د فبروري په ۶ مه لمانځل کېږي ملاتړ وکړ. یونیسف په ۲۰۰۳ زکال کې د شواهدو پر بنسټ د لوبې له نظریې څخه په کار اخیستو په ټولنو کې د ښځو د ختنه کولو پرېکړو ته د لاسرسي په موخه د ټولنیزو معیارونو ترویج ته مخه کړه او په چین کې یې د ښځو د ختنه کولو د له منځه وړو اړوند د ګري مکي کار ته وده ورکړه.
په ۲۰۰۵ زکال کې په فلورانس کې د یونیسف Innocenti څېړنیز مرکز د ښځو د ختنه کولو اړوند خپل لومړنی راپور وړاندې کړ. UNFPA او یونیسف په ۲۰۰۷ زکال کې په افریقا کې له ۰ کلنۍ څخه تر ۱۵ کلنۍ پورې د ښځو د ختنه کولو د پېښو د څلوېښت سلنه کمولو په موخه ګډ پروګرام پیل کړ چې بله موخه یې حد اقل په یوه هېواد کې د دغې چارې بشپړ له منځه وړل و. هغه موخې چې هېڅکله ترلاسه نه شوې او وروسته یې هغه غیرواقعي توصیف کړې. په ۲۰۰۸ زکال کې د ملګرو ملتونو څو بنسټونو جنسي ختنه کول د بشري حقونو د نقض په توګه په رسمیت وپېژنده او په ۲۰۱۰ زکال کې ملګرو ملتونو د روغتیايي خدمتونو له وړاندې کوونکو وغوښتل چې له زیږون وروسته د reinfibulation یا فرج ګنډلو او سمبولیک ختنه کولو (کلیتوریس خولۍ لرې کولو) په ګدون د دغې چارې له هر ډول څخه ډډه وکړي.
اماسټيگوټ
اماسټيگوټ يو داسې سېل (حجره) ده کوم چې فلاجېلوم نه لري. دغه اصطلاح په ځانگړي ډول د ټرايپانوسوم پروټوزونز د ژوند-څرخ د يوه حالت د څرگندولو لپاره پکار وړل کېږي. د ټرايپانوسوم پروټوزونز د ژوند-څرخ دغه پړاو ته لېشمانيال پړاو وايي، خو په لېشمانيايي حالت کې دا هغه بڼه ده چې پرازيت په ورټيبرېټ کې ځای نيسي، خو دا بيا په ټولو ټرايپانوسوم توکمونو کې منځ ته راځي.
کرنه
کرنه چی دزراعت او بزگری په نامه هم یادیږی، څارویو،بوټو،فنگسونو او نورو ‌ژوندیو موجوداتو دروزنی څخه دغذا،فایبر،درملو اوداسی نورو محصولاتو دلاسته راوړلو څخه عبارت ده چی انسان ته د ژوندی پاتی کیدو اوورځنی ژوند تیرولو لپاره اړینه بلل کیږی.
کرنه په میشت انسانی تمدن کی یوه انکشافی کیلی وه، په کوم سره چی د اهلی انواعو دکر په وسیله اضافی غذایی مواد تولید شول چی د تمدن په انکشاف کی یی بی ساری او ډیره ونډه واخیسته. دکرنی مطالعه د کرنی دساینس په نوم هم یادیږی. دکرنی تاریخ د زرگونو کلونو پخوا پوری ټړلی، او انگشاف یی په زیاته کچه مختلفو اقلیمونو،کلتورونو اوټکنالوجیواو داسی نورو لاملونو ته په گوته شوی.
گرچه، اتکا په ټولو کرنیزو عملیاتو په عمومی ډول په ټکنالوجی د تولیداتو دزیاتوالی لپاره مخصوصا داهلی انواعولپاره په عین ځمکه کی په کار وړل شوی. بوټی، معمولا دخړوبونی مختلفو ډولونو ته اړتیا لری، که څه هم داسی نور میتودونه لکه د Dry land Farming (دکمو اوبو کر)، اود کلیو رمی په څرځایونو(Range Lands) کی چی تراوسه د څارویو(غواگانو،وریو او داسی نورو) دساتلو لپاره مناسب ځای دی. په انکشافی دنیا کی، صنعتی کرنه دښه مونوکلچر په وسیله دننی ورځی دکرنی د مدرنو سیستمونو یو غالب سیستم بلل شوی دی، که څه هم د استمراری کر لپار پرمختلونکی حمایه (لکه Permaculture(کرنیزه پراختیا په ایکولوجیکی سیستم کی) یا عضوی کرنه) شته ده.
ترصنعتی انقلابه پوری، د انسانانودنفوس یو زیات شمیر خلک په کرنه کی په مزدورکاری بوخت ول. مخکنی صنعتی کرنه د ورځنی ژوند د تیرولو دکرنی په شان وه چی دهقانانو به خواړه خپل دورځنی ژوند دتیرولو لپاره تیارول نه دتجارت لپاره. په کرنیزو عملیاتو کی یو دپام وړ تغیر په تیره یوه پیړی کی دټکنالوجی نه په استفادی اود جهانیزو مارکیټونو دانکشاف په اساس رامنځ ته شوی. چی دا په کرنیزو ټکتیکونوکی د ټکنالوجی د انکشاف باعث شوی لکه د Haber-Bosch میتود دامونیم نایتریت دترکیب لپاره، چی دغذایی موادو د دوران لپاره صنعتی عملیات جوړوی، سره له کرنیز تناوبه اودکمی حیوانی سری په استعمال سره. ننی اگرانومی، دبوټو نسلگیری، کرنیز کیمیاوی مواد (فنجی مړه کوونکی او کیمیاوی سری)، او دټکنالوجی انکشاف په چټکتیا سره زمونږ دغذایی موادو تولید زیاتوی خو په عین وخت کی د انسانانو په صحت باندی منفی اغیزی اوپه پراخه ډول په چاپیریال دناوړه اغیزو باعث کیږی. همدارنگه دحیواناتو په روزنه کی انتخابی نسلگیری او د عصری عملیاتو نه په استفاده زمونږ دغوښی په تولیداتو کی زیاتوالی را وستلای شو خو دڅارویو په رفاهیت اود اتیبیوتیکو، وده ایزو هارمونونو، او نورو کیمیاوی مواد چی په عمومی ډول دغوښی په صنعتی تولید کی په کار وړل کیږی ناوړه اغیزی درلودای شی. په جنټیکی ډول اصلاح شوی ژوی د کرنیزو تولیداتو یو زیاتویدونکی او مهم عامل بلل کیږی، که څه هم دا پا ډیرو هیوادونو کی منع شوی. دکرنیزو غذایی موادو تولید او داوبو منجمنت نن ورځ ددنیا یو له مهمو موضوعاتو څخه شمیرل کیږی چی دخلکو دپام وړ پاملرنه یی ځانته جلب کړی او باعث د زیاتو مناظرو اودنورو موضوعاتو دمنځ ته راتگ په نړیواله کچه شوی دی. دپام وړ تنزل دخاوری په ښیرازتیا او داوبو دمنابعو، په شمول د تنزل داوبو په ځمکنیو زیرمو کی دتیرو څو لسیزو له مشکلاتو څخه شمیرل کیږی. او د ځمکی دکری د گرمیدو اثر په کرنه او دکرنی اثر دځمکی د کری په گرمیدو لاتر اوسه سم ندی جوت شوی. عمده کرنیز تولیدات په عمومی ډول دغذایی موادو، فایبر، سوند موادو، او خامو موادو گروپونو کی ویشلای شو. مخصوص غذایی مواد لکه دانی(حبوبات،غلی)، سابه، میوی، غوړی، غوښه، مساله جات او داسی نور. فایبر شامل ده پختی، وړی، کنف، وریښم، اوکتان. خام مواد شامل د لرگینو تختواو بانکس. او داسی نور مهم مواد چی د بوټو په وسیله تو لیدیږی عبارت دی له کنډ، رنگ، درمل، عطر او هغه د سوند مواد چی دعضوی موادو څخه لاسته راځی او زینتی تولیدات لکه پری شوی گلان او د بزغلیو بوټی. د دنیا یو په دریمه برخه کارکونکی په کرنه بوخت دی، چی دخدمتونو دسکتور نه وروسته دویم سکتور راځی دډیرو کارکوونکو ددرلودلو پر اساس، که څه هم دکرنیزو چارو کارکوونکو شمیرپه پرمختللیو هیوادونو کی په تیرو څو سلیزو کی په زیاته کچه لږ شوی دی.
کرنه د افغانستان د جغرافیایی جوړښت له امله یو خاص اقتصادي ارزښت لري. په افغانستان کې کابو ۷۵ تر۸۵ سلنه خلک په کرنه بوخت دی. نو ددی له امله د افغانستان په ملی اقتصاد کې ستر رول لوبوی. د کرنی رول په ملی اقتصاد کې یو د هغه عایداتی او تمویلی منابعو څخه دی،‌ چې د افغانستان هغه خلک چې په کلیو او بانډو کې ژوند کوي خپل وخت ورباندې تیروي او هوسا ژوند کوي کرنه په افغانستان کې په بیلا بیلو برخه وېشل شوې ده، مهمې برخې یې په لاندی ډول دی.
ټوليز لیدلور
کرنه د تاریخ په اوږدو د انسانانو لخوا تر سره کېږي او یو د نسل څخه بل نسل ته دا زده کړ شوي تخنیکونه انتقال مومي. هر وخت چې د تولید صورت نیسي ددې لپاره چې تر څو د هغه حاصل وروسته هغه استعمال او د هغه په مرسته ژوند وکړی. او همدا شان خلکو مختلف نباتات په خاصه توگه غنم ،‌ جوار ،‌ وربشی ،‌ وریجی ، انار او نورې میوی د دی پخاطر کرل چې هغه خرڅ کړي.‌ او د هغه له لاری وکړای شي خپل امرار وکړي.
د تاریخ څخه مخکې
لرغونپوهان د لومړنيو كرنو په شواهدو پسي گرځي، چې دا شواهد عبارت دي له ژرندو، د تخمونو د ساتلو وسايل، د كرلو وسايل، لور، او نور اړوندي مذهبي نښي نښاني. چې ځيني شيان په لاندي ډول موندل شوي هم دي.
قدیمی تاریخ
د کرنی هغه دوره وه چې د نیل د وادی حاصل خیزه ځمکې چې په مصر کې واقع وی.‌ د نباتاتو کر رواج شو د نباتاتو حاصل ټولول رواج شولی. د میلاد څخه ۷۰۰۰ کاله د مخه په مصر کې کرنه شروع شوله.
د میلاد څخه ۵۰۰۰ کاله د مخه سامریاتو زراعتی تخنیکونو ته پرمختگ ورکړ.
د معاصر عصر تاریخ
ورسته د ۱۴۹۲ کال راپدی خوا چې کله د غنمو او حیواناتو نسل گیری واقع شوله. پدی برخه کې نور بوتی لکله جوار، رومی ، کچالو ، ککو ، تنباکو شامل وو.
کچالو پدی وخت په منځنۍ اروپا کې اصلی خواړه وگرځیدل. په ۱۶ پیړۍ کې په اوروپا کې پرتگالیانو جوار معرفی کړل.
په ۱۹ پیړۍ کې زراعتی تخنیکونه نور هم پرمخ لاړل او حاصلات زیات شول. زراعت میکانیزه شو او د ځمکې د کر ځای هم زیات شو نو لدی لاری تولید هم ډیر زیات شو.
دکرنی لرغونتوب په افغانستان کې
دا ټولو ته څرگنده ده چې د افغانستان لرغوني نوم اريانا وو ، د مكس مولر په نامه يو پوه وايي (اّر) د كرنې مانا لري، نو له دې كبله (ارين) د كرونكي او بزگر په مانا دى، چې دا دواړې ماناوې اوس هم په پښتو ژبه كې شته او ځينو شاعرانو او ليكوالو په خپلو شعرونو كې راوړي او هم د كندهار د پښتنو په سيمو كې رواج لري، لكه: \"اره لور پر غاړه\" چې په دې ځاى كې د كرنې مانا وركوي او دا ښكاره ده چې اريايانو له كرنې سره مينه درلوده او كرنه د هر شريف او نجيب سړي كاروو.
له نن نه پنځه زره كاله وړاندې د شمال د دښتو د گرځنده سپين پوستو انسانانو يوه لويه ډله د افغانستان د شمالي څنډو په آريانا ويجه نومي ځاى كې سره راغونډ او مېشت شول او د خپل ملي تشخص په درلودلو سره يې يو منظم ټولنيز ژوند پيل كړ، دوى ته آريائيان يا اصيلان وويل شول او له همدې تشخص سره يې خپله سيمه آرياناويجه يا د اصيلانو ټاټوبى وگڼله.
ورو – ورو وپنځېدل، زيات شول اوله بلې خوا په جوي حالاتو كې بدلون راغى او اړ شول چې له آريانا ويجه نه چې د آمو په شمالي اړخ كې پرته ده د هندوكش شمالي لمنو ته راولېږدي او په دې پراخو سيمو كې خواره شي.دوى د اس سورلي دودكړه، كرنه يې كوله، ځاروي يې روزل او پر شيدو سربېره يې له وړيو او پوستكو نه ځان ته كالي جوړول، له لرگيو، خټو او فلزو نه يې لوښي جوړول، خدايگوټي يې لمانځل او د هغوى په نامه يې قربانۍ كولې. په دې دوران كې د بلخ پيشداديانو د يما په مشرۍ د مدني اصلاحاتو يوه نوې دوره پيل كړه، په ژوند او د ژوند په چارو كې ژور بدلونونه راغلل او د كرنې او ودانيو زوړ سيستم بېخي نوى شو.
د افغانستان لرغوني تاريخ په دريو دورو ويشل شوي:
د ډبري دوران: په دي دوره کې ډبرينو وسايلو وده وكړه، كرهڼه پيل شوه، او د حبوباتو د ساتلو لپاره يي د خټينو لوښو جوړول پيل كړل، نو له دي امله دي دوري ته يي ډبرينه دوره (عصر حجر) وويل شول، روسي لرغون پيژندونكي په دي باور دي چې د افغانستان په شمال کې د امو په څنډو کې د ۴۰۰۰ كلونه د ميلاد څخه مخکې غنم كرل شوي او له هغه ځاي څخه منديگك ته وړل شوي، ددې دوري اثار دامريكايي لويي دوپري په وسيله د بلخ ولايت په اق كپروك، د تخار په چنار گنجشكان او دبدخشان د كر په دره او هزار گوسفند کې موندل شوي او پيژندل شوي دي.
د برونزو دوران: په دي دوره کې په افغانستان کې كرهني وده وكړه، تصوير لرونكي لوښي منځ ته راغلي، له خامو خښتو څخه كورونه جوړ شول، همدارنگه ددې دوري د خټو څخه جوړ شوي خدايان ددې دوري ځانگړتياوي گڼل کېږي، د تخار دشلي تپهاو شورتوغي، د منديگك لاندني برخي، او اق كپروك پاسني برخي د سمنگان قره كمر او د كر دره ددې دوري نموني دي چې ددوي عمر ۲۰۰۰ كاله مخکې د عیسی (ع) له ميلاد څخه تعين شوي دي.
داوسپني دوران: ددې دوران لرغوني اثار په افغانستان کې د بلخ په قزل تپه، د جوزجان په طلا تپه ، د سيستان په شهر سوخته، او د كندهار په منديگك او د موراسي کې پيژندل شوي دي
د محصولاتو د تولید غونډالونه
Shifting cultivation هغه سیستم دی چې ځنگلات او نوری ونی د د کوچنیو دانو لکه غنمو او میوو د تولید لپاره غوځول کېږي.
monocultures هغه سیستم دی چې په کرونده کې یوازی یو ډول نبات وکرل شي البته دا د صنعتی کروندو له ډلی څخه راځی.
Multiple cropping هغه سیستم دی چې په یوه کرونده کې ډیر او مختلف نباتات کرل شوی وی داسیستم د polycultures په نامه سره هم یادیږي.
د څارویو د تولید غونډالونه
Animal husbandry یا مالداری هغه سیستم دی چې د هغه په ترځ کې حیوانات د مختلفو موخو لپاره روزل کېږي او د نویو نسلونو د منځ ته راتگ لپاره یې نسل گیری یا breeding کوي. علاوه ددی د څارویو د تولید سیستمونوه د هغه ځای یا هیواد یا منطقی په نباتی ټولنه پوری اړوند دی. لوی څړځایونه ،‌ لوی د بوټو ځایونه د شخوند حیواناتو د روزلو لپاره زمینه مساعدوی. پدی سیستم کې معمولا یو حیوان روزل کېږي.
د ځمکې قلبه کول
قلبه کول معمولا د ځمکې د آماده کولو د پروسی څخه عبارت دی. کله چې دا پروسه تر سره شي نو بیا د ځمکې هغه متراکمی برخی له منځه ځی او په هغه کې نوی تخمونه او یا نوی بوټی په ښه توگه وده کولی شي. بله مهمه گټه یې داده چې ځمکه ورسته د قلبه کولو څخه د یو تعداد بکتریا د تعاملاتو او فعالیتونو په نتیجه کې نایتروجن زیاتوی چې د خاوری د حاصلخیزی لامل کېږي.
د ناروغیو او آفتونو مهارول
ناروغۍ او آفتونه په نباتاتو او د هغه پر حاصلاتو او د محصول په کېفیت باندی ډیر ناوړه اغیزه لري او بزگران د خراب حاصل له کبله ډیر اقتصادی تاوان په سر اخلی. په تیرو وختونو کې د ناروغۍ کنترول چې معنی یې ۱۰۰ فیصده د منځه وړل وو مگر نن ورځ د کنترول د کلمی څخه ډیره استفاده نه کېږي او د هغه پر ځای د منجمنت یا مدیریت څخه استفاده کېږي. او کله چې څو مختلفی مدیریتی پروسی سره یوځای کړی تر څو چې آفات کنترول کړل شي نو هغه تی تلفیقی مدیرت د افاتو وایی. ناروغۍ او آفات بیلابیل ډولونه لري او په مختلفو طریقو سره گروپ بندی شوی دی.
ښه گروپ بندی یې د هغه ناروغۍ رواړونکې عامل په اساس ده :
بله گروپ بندی یې د د عامل په بنسټ ده :
بله گروپ بندی یې د د نبات په بنسټ ده : پدی برخه کې ټولو نباتاتو ته د هغه اړوند ناروغۍ تر ځیړنی لاندی نیول کېږي.
دخاوری او غذایی عناصرو مدیریت
خاوره د کمرو یا ډبرو د تخریب څخه د باد ، اوبو ،‌حرارت او وخت سره په تعامل کې منځ‌ ته راځی. خاوره د کرنی اساس یا بنسټ بلل کېږي.‌ او د نبات د تغذیی د یو بکس په توگه پیژندل کېږي.
په خاوره کې تقریبا ټول هغه عناصرپیدا کېږي چې د عناصرو په جدول کې ذکر شوی دی. پدی کې ځینی عناصر د نبات په تغذیه کې مهم رول لري. کله چې دا عناصر کې نشي نو نبات ته مریض یا ناروغ ویل کېږي. او د زیاتیدو په صورت کې ورته وایی چې دا عنصر زیات ورکړ شوی دی نو ناوړه نښی یې منځ ته راوړی دی.
عناصر په دریو برخو ویشل شوی دی:
د اوبو لگولو مدیریت او ډولونه
په تیرو وختونو کې اوبه د هر ځای څخه راتلی او په هغه باندی کنترول نه وو. د نفوس په زیاتیدو سره د انسانانو تر منځ‌ د ځمکې ویش منځ ته راغی او دهغه په اساس اوبه هم یو خاص ځای د هر فرد او د هغه د محصول د تولید لپاره لرلو .‌ نو کله چې اوبه داسی اړینی شولی انسانانو د ویالو په کنودلو او د بندنو په جوړولو شروع وکړله. وروسته ورسته بیا د حرارت په زیاتیدو سره اوبه کمی شولی نو خلکو نورو سیستمونو ته مخ کړله او هغه ی کشف او یا هم انکشاف ورکړ.
نن ورځ د اوبو لگولو مختلف سیستمونه وجود لري چې ځینی مشهور یې په لاندی ډول دی:
پروسس، ویشنه او انتقال او بازار موندنه
کله چې انسانانو په کرنه او دنباتاتو په اهلی کولو شروع وکړله نو هغه به په هغه وختونو کې د یوځای څخه بل ځای ته سفر هم کولو تر څو د هوا د ناوړه حالاتو څخه ځان په امان کې وساتی. نو پدی وخت دوی دی ته ته هم مخه واړوله چې یو مقداد خواړه د ځان سره وساتی. نن ورځ همغه د خوړو ساتنی پروسه دومره پرمختگ کړی دی چې کابو د نړی د نیمایی څخه زیات خلک د پروسس شویو خوړو څخه استفاده کوي.
پدی نژدی وختونو کې د جهانی کېدو د پدیدی راپدی خوا سفرونه زیات شوی ،‌ تولید اختصاصی شوی دی، او په ځینی ځایونو کې خاص محصولات حاصل نه ورکوي نو څکه تولید په یو ځای کې صورت نیسی او په ډیرو مصارفو او وخت په نیولو سره د یو ځای څخه بل څای ته انتفال مومی. دا انتقال مسقیم د قراردادی څخه قراردی ته صورت مومی او یا کله ناکله په هغه کې میانجی گر او دلالان هم وجود لري.
په تیرو وختونو کې به تولید صورت موندلو مگر د هغه د خرځلاو په هکله هیځ فکر هم نه کېدو او د بزگر او نورو تولیدونکو محصولات به تر ډیره خرابیدل .‌ مگر نن ورځ‌ خلک هوښیار شوی دی مخکې له تولید څخه هغوی د ځای لپاره قراردادی پیدا کوي او خپل محصول د تولید څخه مخکې خرڅوی.‌ د تولید څخه ورسته دوهم ستر د مصرف منبع مارکېتنگ یا بازاریابی ده.
بیوتکنولوژی
په دی تیرو وختونو کې البته د ۱۹۰۰ کال راپدی خوا مشتریان د محصولات د کېفیت او مشخصاتو څخه راضی نه وو نو څکه ی بیوتکنولوژی تته مخه کړه. پدی ځای ډي ان ای د یو سپیشز څخه بل انتقال مومی او په نتیجه کې یو بل نبات او یا حیوان د نویو مشخصاتو سره راځی چې د نویو کېفی او تولید خواصو درلودونکې وی. نن ورځ پدی ډول سره غواگانی ،‌ جوار ، غنم او ځینی محصولات تولیدیږي.
عصري کرنه
عصري کرنه د کرنیز انقلاب ورسته منځ ته راغله. ډېر کارونه د حیواناتو څخه په ماشين وواښتل او د یو تعداد نویو آفت کشونو منځ ته راتگ کرنی ته نوی مخ ورکړ. ناروغۍ تر یوحده کنترول شولی ، نوی نباتی مقاوم نسلونه منځ ته راغلل او اوبو لگولو نوی تخنیکونه منځ ته راغلل او تر ننه پوری پدی برخه کې کارونه کېږي.
کرنیزه پالیسي
کرنیزه پالیسي د تولید په ښه کېدو او دهغه د میتودونو د لاښه کولو په برخه تمرکز کوي. دا پالیسي لاندی موخی په خپل ترکیب کې لري:
سرچېنې
http://en.wikipedia.org/wiki/Agriculture
وېشنيزه:کرنه
بالقاش (ښار)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> بالقاش (Балхаш په قزاقستان کې یو ښار دی چې د بالقاش جهيل په شمالي څنډه کې د برتیس خلیج په څنډه کې او د قزاقستان په سوېل کې پروت دی. د ښار نفوس: د 2009 کال د نفوس شمېرنې له مخې 68,833 تنه و،
بالقاش په ۱۹۳۷ کال کې د یوه صنعتي ښار په توګه د مسو د استخراج او عطرو د استخراج په مرکز کې تاسیس شو او اوس هم هلته مسو استخراج کېږي. دا ښار شاوخوا 500 کيلومتره لرې د چين د پولې لويديځ لور ته د جهيل په شمال کې د ٤٤٠ مترو په لوړوالي کې پروت دی.
د ښار تاریخ د مسو د زېرمو د کان کیندنې او د خوږبويه نباتاتو د کښت له پراختیا سره نږدې تړاو لري.
تاریخ
د ۱۹۳۷ کال د اپرېل په ۱۱ مه د قزاقستان د SSR د مرکزي اجرایوي کمیټې د پرېکړې له مخې د مسو د فابریکې – BGMC د جوړولو په تړاو د کارګرانو یو کوچنی ښارګوټی "Pribalhashstroy" د بالقاش په ښار بدل شو. په دې توګه، د مسو فابریکې د ښار په بڼه اغیزه وکړه.
د لويې هېوادپالې جګړې په جریان کې (د دویمې نړیوالې جګړې لپاره د روسیې اصطلاح)، ډېری نارینه نفوس په نظامي خدماتو کې شامل شوي او ښځې یې د مسو په فابریکه کې ځای په ځای کړې.
د دویمې نړیوالې جګړې وروسته، جاپاني جنګي بندیانو د ښار په جوړولو کې برخه واخیسته. په ځانګړې توګه، دوی ودانۍ جوړې کړې، "د فلزاتو ماڼۍ" او سیمه يیز هوایی ډګر.
د شوروي اتحاد له ړنګیدو وروسته، د 1992 او 1996 کلونو ترمنځ، ښار او د هغې اوسیدونکي، لکه د پخواني شوروي د ډیرو اتباعو په څیر، د بریښنا د بندیدو، د مرکزي مرکزي تودوخې ضعیف او د مسو فابریکې په دوامداره توګه د فعالیت په شمول، یو شدید بحران تجربه کړ. ځینې خلک په خپلو انګړونو کې په اور کې پخوي؛ په ژمي کې دوی خپل اپارتمانونه د پوټکي چولو سره ګرمول. د دوبي کوټیو د خوراکي توکو د اضافي سرچینې په توګه کار کاوه، چې د خلکو په بقا کې مرسته کوي. د 1990 لسیزې په وروستیو کې، د ښار او هیواد اقتصاد ثبات درلود. په ښار کې یو نوی ګاونډ جوړ شو، د "کاناډا کوټیجز" په نوم یادیږي. ټول ښوونځي، طبي تاسیسات او کالج په عادي توګه فعالیت پیل کړ.
ادارې او ریاستونه
د قزاقستان جمهوریت د کرنې وزارت د ماهیانو د کمیټې د مشر په توګه د پخواني ښاروال قادرزان تیلیانووا د ټاکل کیدو له امله، نورلان ایربایویچ اوباکیروف (په 29.12.1975 زیږدیز کال کې زیږیدلی) د 2012 کال د می له 29 راهیسې د بالکاش ښاروال دی
د بالقاش ښاري حکومت د سیاک (۳۶۶۹ تنه)، ګلشات او چوبر ټیوب (۶۲۵ تنه) ښاري ډوله ښارګوټي هم اداره کوي. د 1997 کال په می کې، د بلخ ښار د سرحدونو د بدلون له امله دززکازګان له سیمې څخه د کاراګندا سیمې ته ولیږدول شو.
سرشمېرنه
د ښار او ښاري ساحې ګډ نفوس 75,453 وګړي دي (2010). د ۲۰۱۰ کال د جنورۍ د لومړۍ نېټې قومي جوړښت دا وو:
اقلیم
بلخش یو یخ نیمه وچه اقلیم لري ( د کوپین اقلیم طبقه بندي BSk ) د یخ وچ اقلیم ( BWk ) سره پوله لري چې ډیر ګرم اوړي او یخ ژمي لري. اورښت په ټول کال کې کم دی. واوره عام ده، که څه هم رڼا، په ژمي کې. په ریکارډ کې ترټولو ټیټه تودوخه -41.2 °C ده ، د دسمبر په 1938 کې ثبت شوی، او تر ټولو لوړه تودوخه 40.9 °C ده ، د جولای په 2005 کې ثبت شوی.
د بالقاش د ښار اکیم
مخکې، دا پوست د الکساندر اګلیولین لخوا ترسره شوی و. هغه په خپله خوښه د بلخ د ښارګوټي د اکم پوست ته ولاړ. " ایرلان کوشانوف د ښار نوی مشر وړاندې کړ. دا د توربیکوف اورز و. د ټاکل کیدو دمخه، هغه د اقتصاد د څانګې مشر و، "- د سیمې د اکیم مطبوعاتي سکرتر مارینا شاپووالووا په فیسبوک کې وویل.
سرچينې
<references group="" responsive="1">