cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغانستان په ۱۹۳۲ ز کال کې
د ۱۹۳۲ز کال د فبروري میاشت
د افغانستان د نوي دولت بنسټیز قواعد د یوې بیانیې په ترڅ کې د کابل د اصلاح په نوم د همدې میاشتې په پای کې خلکو ته اعلان شول. د همدې بیانیې له مخې اعلان شول چې افغانستان هم په بهرنیو چارو او هم په کورنیو چارو کې په بشپړه توګه سره خپلواک دی او کابل یې پلازمېنه ده. اسلام د دې هېواد رسمي دین او اسلامي قوانین (شریعت) به جاري وي. د افغانستان وګړي کولای شي شخصي آزادي او له سوداګرۍ، صنعت او کرهڼې کې له هر ډول آزادي څخه ګټه پورته کړي او غلامي او اجباري کار ممنوع دی. د ملي شورا مجلس جوړیږي چې په کې به د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو څخه ۱۲۰ استازي ولري او هغه قوانین چې باید نوي جوړ کړل شي هغوی ته به ور لېږل کېږي. همداشان د اعیانو مجلس به جوړیږي چې ۴۰ تنه غړي به لري او هغوی به پاچا له خوا انتصابیږي. لومړنۍ زده کړې اجباري دي او هغه بهرنۍ ورځپاڼې چې د اسلام له دین او د دولت له سیاستونو سره په ټکر کې نه وي هم کولای شي هېواد ته را وارد کړل شي.
جوچه
رېښه
د شمالي کوریا د دولت له رسمي اعلامیې د جوچه رېښه په ۱۹۳۰ زکال کې په امپریالیزم ضد ځوانانو لیګ کې د کیم ایل سونګ تجاربو او د دغه لیګ آزادي غوښتونکو او جاپان ضد مبارزاتو ته اړونده بولي. د یوې آیډیالوژي په توګه جوچه ته لومړۍ مستنده نغوته په ۱۹۵۵ زکال کې د کیم ایل سونګ له خوا د « مذهبي تعصب د له منځه وړو او په ایډیالوژیکي برخه کې د جوچه د فورمولبندۍ او بنسټ اېښودو» اړوندې وینا پر مهال وشوه. دغه وینا په چین کې د یانانیانو مخکني اصلاحي خوځښت ته د ورته او مشابه پاکسازۍ د ترویج په موخه وشوه.
افغانستان په ۱۹۳۲ ز کال کې
د ۱۹۳۲ز کال د سپټمبر وروستۍ
د عبدالرحمن خان د مشهور جنرال، غلام حیدرخان چرخي زوی، سردارالله غلام نبي خان چې د شاه امان الله په واکمنۍ کې د څو کلونو لپاره په مسکو کې د افغانستان استازی و او یو ځل یې د ۱۹۲۹ ز کال د مۍ په میاشت کې د روسیې په ملاتړ هڅه کړې وه تر څو د پاچاهي تخت وګټي، کله چې نادرخان واک ته رسیږي له برلین څخه کابل ته راځي. هغه د نومبر په لومړیو کې په ختیځو قبایلو کې، چېرته چې د هغه کورنۍ پراخ اغېز درلود او د شوروي په ملاتړ په دې نیت چې د شاه امان الله حکومت بېرته راولي، د اړودوړ د رامنځته کولو په تور نیول کېږي. هغه د نومبر په لومړیو کې د محاکمې لپاره لویې جرګې ته راوړل کېږي او د وړاندې شویو اسنادو له مخې ورته د اعدام سزا ورکول کېږي او اعدام کېږي. د غلام جیلاني خان په نوم د هغه یو ورور چې تازه له مسکو څخه را ستون شوی نیول کېږي او د غلام صادق خان په نوم بل ورور یې چې په برلین کې د افغانستان استازی دی هم له خپلې دندې څخه لرې کېږي. د پاچا ورور، سردار شاه محمود په پوره انرژۍ سره د جنوب پر لور ځي تر څو هلته یو یا دوه را پورته شوي مدعیان له منځه یوسي.
جوچه
رېښه
د آیډیالوژي په برخه کې څېړونکي او د کیم ستر سلاکار هوانګ جانګ یوپ د کیم دغه د ۱۹۵۵ زکال وینا ،د ۱۹۵۰ مې لسیزې په وروستیو کې لیکلې وه، هغه مهال چې کیم خپل شخصیتي ځایګی جوړاوه او هڅه یې کوله چې د مارکسېزم او لینینېزم په برخه کې خپلې نسخې ته وده ورکړي.
وده
کیم ایل سونګ لومړنی کس و چې په ۱۹۵۵ زکال کې یې د خپلې وینا پر مهال جوچه ته نغوته وکړه، ده وویل:"په کوریا کې د انقلاب په موخه باید د کوریا تاریخ او جغرافیه او همدارنګه د کوریايي وګړو رسم او رواچ وپېژندل شي. دغه چاره یوازې په دې ډول ترسره کېدلای شي، چې خپل خلک په هغه توګه چې د هغو لپاره مناسبه ده، و روزو او همدارنګه په هغوی کې د هغو د زیږون او مورني وطن اړوند مینه راوپاروو."کیم ایل سونګ د ۱۹۶۵ زکال په خپله وینا کې چې د اپرېل په ۱۴ مه نېټه یې وکړه،«د کوریا د خلکو په دیموکراتیک جمهوریت او د سویلي کوریا په انقلاب کې د سوسیالېزم د رامنځته کولو اړوند» د جوچه درې اساسي اصول بیان کړل:
د ۱۹۹۷ زکال په اګست میاشت کې د کوریا د خلکو د جمهوریت مرکزي کمېټې د جوچه کالیزې د کارونې اړوند یو لړ مقرارت وټاکل. له ۱۹۱۲ زکال (د کیم ایل سونګ د زیږون کال دی) وړاندې کلونو لپاره میلادي کلونه کارول کېږي، خو له ۱۹۱۲ زکال وروسته کلونه د جوچه د کلونو په نوم یادېږي. د بېلګې په توګه: ۲۰۲۲ ز کال  د جوچه کال له مخې «۱۱۱ جوچه کال» کېږي؛ ځکه 2022 − 1911 = 111 کېږي. کله چې له جوچه کال څخه ګټنه کېږي، تر ډېره یې میلادي معادل هم ورسره په خوا کې لیکل کېږي، لکه "Juche 111, 2022" یا «Juche 111 (2022)».
د نړۍ پراختیا
کیم باور درلود چې د جوچه اصول نه یوازې په کوریا بلکې په ټولنه نړۍ کې پلي کېدلای شي. له ۱۹۷۶ کال راهیسې شمالي کوریا د جوچه اړوند نړیوال سیمینارونه مدیریت کړي. د جوچه په اړه نړیوال عملي کنفرانس د ۱۹۷۶ زکال د سپټمبر میاشتې له ۲۸ مې نیټې څخه تر ۳۰ مې نېټې پورې د ماداګاسکار دیموکراتیک جمهوریت په ملاتړ/سپانسرشیپ په آنتاناناریوو (Antananarivo) کې جوړ شو. په دغه کنفرانس کې د نړۍ له ۵۰ هېوادونو څخه دولتي او ګوندي مخکښو چارواکو، عامه شخصیتونو، د انقلابي او مترقي سازمانونو استازو، پوهانو او خبریالانو ونډه لرله. د مالاګاسي ولسمشر دیدیه راتسیراکا د شمالي کوریا سره خپله خواخوږي او له هغو کلک ملاتړ څرګند کړ. د دغه کنفرانس په پرانیستونکې وینا کې راغلي: "د مخالفو ځواکونو په شتون سربېره، د وګړو هوډ، ځواک او باور د ځمکنۍ پراختیا او پرمختللې تکنالوژۍ له مخې نه سنجش کېږي او نه هم له بډاینې او شتمنۍ څخه کم اهمیت لري. هغه کسان چې غواړي د تاریخ درس په ډېرې راحتۍ او چټکۍ له یاده وباسي، الجزایر، ویتنام، ګینه بسائو، موزابیق، انګولا او موږ ته نږدې زیمبابوې، نامیبیا او آزانیا یې ښې بېلګې دي چې کولای شي، دوی ژور فکر کولو ته اړ کړي. هغه څه چې موږ غواړو ، یوازې د سیاسي خپلواکۍ کمال نه دی. شیطاني ځواکونه په چل ول سره په اقتصاي اهرامو کې لاسوهنه کوي، څو خپل غوره توب ته دوام ورکړي او موږ د ځای ناستو او د هر څه بایلونکو ځای ته راټیټ کړي."د شمالي کوریا دولت د جوچه نظریې نړیوال بنسټ (په پیل کې د جوچه نړیوال څېړنیز مرکز) په ۱۹۷۸ زکال کې په توکیو کې پرانیست، څو د جوچه نړیوال څېړنیز مرکز په چارو څارنه وکړي. په پیونګ یانګ کې د جوچه برج په ۱۹۸۲ زکال کې بشپړ شو چې په کې له ټولې نړۍ څخه د جوچه د پلویانو او څېړونکو ډلو ستاینه شوې وه. د ۱۹۶۰ مې لسیزې په وروستیو کې د متحده ایالاتو د تور پړانګ ګوند (Black Panther Party) د جوچه آیدیالوژي سره خپله همفکري اعلان کړه. په ۲۰۱۶ زکال کې د نیپالي کاریګرو او بزګرانو ګوند په باکتاپور ښار باندې په خپله اداره کې جوچه آیډیا د خپل لارښود په توګه معرفي کړه.
ټرانسکرپشن (بیولوجي)
RNA ته د DNA د یوې برخې کاپي کولو بهیر ته ټرانسکرپشن ویل کېږي. داسې ویل کېږي چې RNA مالیکولونو ته د DNA ټرانسکرپ شوې برخې چې کولای شي پروټینونو کوډ کړي، پیغام‌رسوونکې RNA (mRNA) تولیدوي. RNA مالیکولونو ته د DNA نورې کاپي شوې برخې د غیر-کوډ کوونکو RNAګانو (ncRNAs) په نامه یادېږي. په منځنۍ توګه، په یوه ځانګړي نسج کې د حجرو په څوګونو ډولونو کې، د mRNA مقدار د ncRNA د مقدار پرتله له لس برابره هم زیات دی (که څه هم د حجرو په ځینو ځانګړو ډولونو کې کېدای شي د ncRNAګانو شمېر له mRNAګانو څخه زیات وي). په حجرو کې د mRNA ټولیز غوره‌والی معتبر دی، که څه هم له ۲ سلنې څخه لږ د انسان جېنوم mRNA ته ټرانسکرپ کېدلای شي، په داسې حال کې چې کېدای شي د تي‌لرونکو لږ تر لږه ۸۰ سلنه جېنومي DNA په فعاله توګه ټرانسکرپ شي (د حجرو په یو یا څو ډولونو کې) او ګومان کېږي د دغې ۸۰ سلنې له جملې څخه ډېري یې ncRNAګانې دي.
DNA او RNA دواړه نوکلیک اسیدونه دي، چې د نوکلوتیدونو د قاعده جوړې، د مکمِله ژبې په توګه کاروي. د ټرانسکرپشن پر مهال، د DNA لړۍ د یوې RNA پولیمیرایز له‌خوا لوستل کېږي، چې د «اصلي ټرانسکرپت» په نامه د RNA یوه مکمِله، غیرموازي څانګه رامنځ‌ته کوي.
ټرانسکرپشن په لاندې ټولیزو پړاوونو کې ترسره کېږي:
که چېرې د DNA غځونه د RNA داسې یو مالیکول ته ټرانسکرپ شي چې یو پروټین کوډ کوي، نوموړې RNA ته پیغام‌رسوونکې RNA (mRNA) ویل کېږي؛ mRNA په خپل وار سره د ټرانسلېشن له‌لارې د پروټین سنتیز لپاره د یوې نمونې په توګه عمل کوي. د DNA نورې غځونې کېدای شي د انزایمي RNA مالیکولونو (ریبوزیمونه)، کوچنۍ ذروي RNA (snRNA)، کوچنۍ هسته لرونکې RNA (snoRNA)، لېږدوونکې RNA (tRNA) او مایکروRNA په څېر کوچنیو غیر-کوډ کوونکو RNAګانو او همدا راز د ریبوزومي RNA (rRNA) او اوږدې غیر-کوډ کوونکې RNA (lncRNA) په څېر لویو غیر-کوډ کوونکو RNAګانو ته ټرانسکرپ شي. په ټوله کې، RNA د پروټینونو په سنتیز کولو، تنظیم او پروسس کولو کې مرستندوی واقع کېږي؛ نو له‌دې امله د یوې حجرې دننه بنسټیزه وظیفوي ونډه لري.
په ویروس‌پوهنه کې، د ټرانسکرپشن ګړنه کېدای شي د یوه RNA مالیکول، د mRNA سنتیز د نومولو لپاره وکارول شي (یعنې، د RNA تکرار سره معادله ګړنه). د بېلګې په توګه، د یوې منفي حس لرونکې یوڅانګیزې RNA (ssRNA–) د ویروس جېنوم کېدای شي د یوې مثبت حس لرونکي یوڅانګیزې RNA (ssRNA+) لپاره یوه الګو وي. دا په‌دې معنی ده چې په مثبت حس لرونکې څانګه کې د ویروسي تکثیر لپاره اړین ویروسي پروټینونو د ټرانزلېشن په موخه د لړۍ معلومات خوندي دي. دغه پروسه د یوه ویروسي تکرار (کاپي‌اخېستنې) له‌لارې ګړندۍ کېږي.
په RNA کې له ټرانسکرپشن وروسته بدلونونو کې د RNA پولیمرایز ونډه
د RNA پولیمرایز، په RNA کې له ټرانسکرپشن وروسته بدلونونو په څېر په ټولو پړاوونو کې ستره ونډه لري. څرنګه چې په شکل کې ښودل شوې ده CTD (یا C Terminal Domain) هغه غځېدنه ده چې خپله بڼه بدلوي؛ دغه غځېدنه به د اتصال، پوښولو او پولي‌ادینال کولو لپاره وکارول شي.
۹۹۹ (عدد)
۹۹۹ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۹۹۸ څخه  مخکي او د ۱۰۰۰ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۹۹۹:
په کلینډر کې
۹۹۹ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۹۹۹ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د خلايي الوتنو تاريخ
د «کوستنتين تسيولکوفسکي، رابرټ ايچ ګوډارډ او هرمن اوبرت» له نظري او عملي پرمختګونو نه وروسته خلايي الوتنې په شلمه پېړۍ کې پېل شوې. د پراخ مقياس توغنديو لومړي پروګرامونه، د ۹۱۲۰ز لسيزې په المان کې د «فريتز ون اوپل» او «ماکس والير» او بيا په نازي المان کې د «ورنر ون بروان» له خوا پيل شول. له جګړې وروسته په خلايي سيالۍ کې شوروي اتحاد مخکښ مقام تر لاسه کړ، مدار ته يې لومړۍ سپوږمکۍ، لومړی سړی او لومړۍ مېرمنه واستول. متحده ايالات د ۱۹۶۰ز لسيزې په منځ کې خپلو شوري سيالانوته ورسېد او په ۱۹۶۹ز کال کې يې په سپوږمۍ کې لومړی سړی ښکته کړ. په همدې موده کې فرانسه، انګلستان، جاپان او چين هم په يو وخت کې د زياتو محدودو وړتياوو پيلولو ته په وده ورکولو اخته وو.
د خلايي سياليو له پای ته رسېدو وروسته، خلايي الوتنې د زياتې نړيوالې همکارۍ، د ځمکې ښکته مدار ته په ارازانه د لاسرسی او د سوداګريزو پانګونو خاصيت لرونکې شوې. د سيارو تر منځ تلونکو روباتونو د لمريز نظام له ټولو سيارو نه لیدنه وکړه، د Mir او ISS په څېر خلايي مرکزونو کې انسانان د اوږدې مودې لپاره په مدار کې پاتې شول. په نژدې ماضي کې، چين د درېیم هغه هېواد په څېر راڅرګند شو چې کولای شي په يواځې ځان له انساني عملیې سره د ماموریتونو استولو وړتيا  ولري، په داسې حال کې چې د سوداګريزې برخې کارکوونکو د دویم ځل لپاره کارېدونکي بوسټرونه او الوتکې جوړې کړي، کوم چې د هوا په مټ تلونکو مرکزونو نه په کار اچول شوي دي.
مخینه(شالید)
د شلمې پېړۍ په پيل سره، د سيارو تر منځ د سفر د ساينسي څېړنو يوه څپه راپورته شوه، دوی د ليکوالانو له خوا له خيالي ليکنو نه الهام اخستی و، لکه د «جوليس ورن» (From the Earth to the Moon, Around the Moon/ له ځمکې نه سپوږمۍ ته، د سپوږمۍ په شا او خوا کې) او د «ايچ.جی. ويلز» (The First Men in the Moon, The War of the Worlds/په سپوږمۍ کې لومړی سړی، د نړيو جګړه). د خلايي الوتنې لومړی رښتینی وړانديز کنستانتين تسيولکوفسکي ته رسېږي. د هغه تر ټولو مشهور اثر« Исследование мировых пространств реактивными приборами» (د غبرګوني وسايلو په مټ د فضايي کايناتو څېړنه) و، دا اثر په ۱۹۰۳ز کال کې خپور شوی وی، خو دا نظرياتي اثر له روسيې بهر په پراخه کچه اغېزناک نه و.
په ۱۹۱۹ز کال کې د «سختو لوړو ته د رسېدو لارې چارې» په نامه د «رابرټ ايچ.ګوډارډ» د مقالې په خپرېدو سره خلايي الوتنو ته د يوې انجنيرۍ شونتيا ورکړه، چېرې چې د مايعو تيلو په توغنديو د «ډي ناول نوزل» (په ماشينونو کې کارېدونکې يوه ميخانيکي پرزه ده) په کارولو سره د سيارو تر منځ د سفر شوني کولو لپاره پوره ځواک ورکړل شوی و. دې ليکنې په «هرمن اوبرټ» او «ورنر وون براون» باندې ستر اغېز پرېښود، څوک چې په راتلونکي کې د خلايي الوتنې مهم لوبغاړي شول.
«فريتز ون اوپل» د بېړيو د مخکې وړلو لپاره د وسيلې په توګه د توغنديو د مشهورولو په برخه کې د پام وړ ونډه لري. په ۱۹۲۰ز لسيزه کې، هغه د «Verein für Raumschiffahrt» د شريک بنسټ اېښودونکي «ماکس ويلر» سره په ګډه د راکټ (توغندي) لومړی پروګرام پيل کړ، چې نوم يې و «Opel-RAK»، کوم چې د موټرو، اورګاډي، او نقليه وسايطو او د ۱۹۲۹ز کال د سپتمبر په مياشت کې د لومړۍ هغې الوتنې لپاره چې انسان په کې و او د راکټ په مټ وړل کېده، د چټکتيا تاريخونه جوړ کړل. له دې څو مياشتې مخکې، په ۱۹۲۸ز کال کې، د «Opel RAK2» په نامه د توغندي په ځواک چلېدونکې د هغه يوه بېلګه، خپله د وان اپل په واسطه د برلن په AVUS د چټکتيا په لاره په يو ساعت کې دوه سوه او اته دېرش کيلو متر ریکارټ چټکتيا ته ورسېده، کومه چې درې زره ليدونکو او نړيوالو رسنيو وليده، د دوی په منځ کې «فريټز لانګ» هم و، څوک چې د «Metropolis and Woman in the Moon» په نامه فلم، د سوک وهنې د نړیوال اتل «Max Schmeling» او ګڼو نورو نندارو او سوداګريزو څېرو لارښود و. د RAK3 او په يو ساعت کې د ۲۶۵ کيلومتره رفتار تر ټولو زياتې چټکتيا د اورګاډو نړيوال ريکارډ جوړ شو. له دې برياوو وروسته،«ون اپل» د Opel RAK.1 په کارولو سره د کارټ په ځواک تلونکې لومړۍ دولتي الوتنه پورته کړه، کوم چې «جوليس هيټري» جوړه کړې وه. د متحده ايالاتو «UNIVERSAL Newsreel» په ګډون نړيوالو رسنیو د دې هڅو راپورونه خپاره کړل، د هغه دا هڅې د « Rocket Rumble» يا « Raketen-Rummel» په نامه په نړيواله کچه ولسي هيجان راوپاراوه، په ځانګړي ډول په المان کې، چېرې چې د نورو تر څنګ «ورنر وان بروان» ډېر اغېزناک و. د ستر رکود له امله د « Opel-RAK» پروګرام پای ته ورساوه، خو «ماکس ويلير» خپلو هڅو ته دوام ورکړ. له جامدو سون توکو نه مايعو سون توکو توغنديو ته له اوښتو وروسته، د يو ازمېښت پر مهال هغه مړ شو، هغه د فضايي سپيده چاود (سپین سبا) لومړی قرباني بلل کېږي.
د جامدو سون توکو د توغنديو د خاميو له ارزونې او پرې له پوهېدو وروسته، د « Opel RAK» د مايعو سون توکو د بېړيو د چلونو لور ته متوجه شو، د ۱۹۲۰ز لسيزې په وروستیو کې يې دا توغندي په «Rüsselsheim »  کې جوړ او و ازمايل. د ماکس ويلير د وينا له مخې:  چا چې د «Opel RAK » د توغندي طرحه جوړه کړې وه، د ۱۹۲۹ ز کال د اپريل په لسمه او د اپريل په دوولسمه نېټه «فردريش ویلهلم ساندر» د مايعو سون توکو دوه توغندي په «Rüsselsheim» له «Opel Rennbahn» نه وتوغول. د «Opel RAK» دا راکټونه، په تاریخ کې لومړي اروپايي او له ګډارډ نه وروسته په نړۍ کې دويم، د مايعو سون توکو توغندي وو. ويلير په خپل کتاب «Raketenfahrt» کې ويلي دي چې: د دې راکټونو د قطر اندازه يو وېشت سانتي متره وه، پلنوالی يې څلور اويا سانتي متره و، د وزن خالي برخه يې اووه کيلو ګرامه او د سون توکو برخه يې شپاړس کيلو وه. د توغول کېدو تر ټولو زيات فشار يا ځواک يې له پنځه څلوېښت نه تر پنځوس «کيلو پيون» و، د سوځېدو ټوله موده يې يو سل او دوه دېرش ثانيې و. دا ځانګړتياوې د ګاز د فشار د پمپ کولو ښودنه کوي. لومړی توغندی دومره ژر لوړ شو، چې د ساندر له نظره ووت. دوه ورځې وروسته دويم واحد د تګ لپاره چمتو و، سانډر په توغندي پورې څلور زره متره اوږد پړی غوټه کړ. د دوه زره متره پړي له پرانيستلو وروسته، دا ليکه ماته شوه او دا راکټ هم په سيمه کې ورک شو، شونې ده چې د Opel له ميدان سره نژدې په Rüsselsheim کې د منډې له ځای «Rennbahn» سره و. د دې ازموينو اصلي موخه، له انګليسي کانال نه د تېرېدو په موخه د الوتکې لپاره د شړلو د نظام جوړول و. له دې پرته، د خلايي الوتنو تاريخ پوه «فرينک ايچ ونټر»، څوک چې په واشنګټن ډي سي کې د هوا او فضا ملي موزيم مسئول و، تايیدوي چې: اپل ډلې کار کاوه، د دوی د جامدو سون توکو له راکټونو پرته، کوم چې د ځمکمنۍ چټکتيا د ريکارډ او د نړۍ په کچه د لومړي انسان وړونکي راکټ هوايي بېړۍ د الوتنو لپاره کارول کېدل، د مايعو سون توکو (SPACEFLIGHT, Vol. 21,2,، فبروري. ۱۹۷۹ز) دا وو: د ۱۹۲۹ز کال د سپتمبر په دېرشمه نېټه، نيويارک ټايمز ته په يوه ځانګړي ليک کې، «فرټز ون اپل» په حواله روايت شوی، چې هغه ويلي: «زه او سانډر اوس غواړو چې د مايعو سون توکو توغندي له لابراتوار نه عملي کارولو ته ولېږدوو. د مايعو سون توکو په توغنديو سره، زه هيله لرم چې لومړی سړی به له انګريزي کانال نه هاخوا والوزي. تر هغه وخته به ارام ونه کړم، تر څو مې تر سره کړې نه وي». «ډويچر» موزيم ته د RAK 2 د نسخې د سپارلو پر مهال په وينا کې ون اپل، د اپل د يو انجنير «جوزف شيبرګر» يادونه هم، د يو مهم ملګري په توګه وکړه. ون اپل وويل:«د سينډر په څېر، د هغه اړیکه هم زموږ له کوچنۍ پټې ډلې سره و، د کوم يوه  چې کار دا و، چې ټول چمتووالي زما له پلار نه پټ وساتي، ځکه چې د هغه پلرني درک، هغه دې باور ته رسولی و چې، زه د توغندیو د څېړونکي پر ځای، د يو ډېر غوره څه لپاره جوړ شوی يم.
شورتپه ولسوالۍ
د شورتپه ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۰،۳۱۴ وگړو ته رسېږي.
لطيف بهاند
لطيف بهاند د محمد عمر زوی په ١٣٣١ لمريز کال کې د کابل په بريکوټ کې زېږېدلی دی.
زده کړې
په ١٣٥١ لمريز کال کې د حبيبيې لېسې نه فارغ او د کابل پوهنتون د ادبياتو په پوهنځي کې يې په لوړو زده کړو پېل وکړ
دندې
د زده کړو تر څنگ کې يې د راډيو د هنر او ادبياتو په اداره کې هم کارکولو. په راډيو کې يې تمثيل نه برسېره په لسگونو داستانونه او کره کتنې وليکلې. د ١٣٥٦ لمريز کال راهيسې يې د افغانستان د علومو اکاډمی، راډيو ټلويزون او د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو د پوهنځي د استاد په توگه رسمي کارونه هم کړي دي. لطيف بهاند له هېواد نه بهر د هنري کره کتنې په برخه کې په ماسکو کې دوکتورا ترلاسه کړې. لطیف بهاند د ۲۰۰۶ کال نه را په دې خوا د افغانستان د کلتوري اتشې په توگه په مسکو کې دنده تر سره کوي.
چاپ شوي آثار
د لطيف بهاند په لسگونو مقالې، کره کتنې او شعرونه يې له ١٣٥٢ لمريز کال راپدېخوا د هېواد په مطبوعاتو کې خپاره شوي.
د ځينو کتابونو لړليک يې پدې توگه دی
د لطيف بهاند
او دا غزل تر پايه او که د بهاند په ساحري گوتو ليکل شوې مقالې د سلگونو څخه يوه دا چي ( زه څوک يم ؟) ولولې او يا يې واوري نو به خامخا د بهاند د ښه پژندگلوۍ لپاره داسي وليکي چي : د هيواد نامتو ليکوال داکتر لطيف بهاند ؛ او که د هغو څيړنو جاج واخلو چي بهاند پر مخ بيولي او د گټورو پايلو سره يې د هيواد ځوان نسل ته د ښې روزني او ښووني په نيت وړاندي کړيد ي ، خامخا به د بهاند د نوم وړاندي داسي وليکي چي : د هيواد نامتو څيړونکي داکتر لطيف بهاند ؛ زه نه غواړم د ښاغلي بهاند هر اړخيزي څيړني ته لاس اوږد کړم ، په دې لنډه ليکنه کي غواړم د بهاند د نورو ژباړل شويو اثارو څخه د بيلگي په توگه د (( کلتور پوهنه )) تر سر ليک لاندي اثر يو لنډ او بيړنۍ جاج واخلم.
دا کتر لطيف بهاند د نورو څيړنيزو اثارو تر څنگ يو ارزښتمن څيړنيز کتاب د (( کلتور پوهنه )) تر سر ليک لاندي ژباړلئ او خپور کړيدئ ، دا څيړنيز اثر د پا ڼو د شمير له مخي لږ دئ خو د منځپانگي له اړخه يې تر زياتو هغو ليکل شويو رسالو اوکتابونو وزن او ارزښت زيات دئ چي تر اوسه پښتو ژبي ته د کلتور پوهني په تړاو ژباړل شويدي. کلتور پوهنه درسي مرستندويه اثر په ١٩٩٩ زيږدي کال په مسکو ښار کي خپور شويدئ. د ټولو پاڼو شمير يې ( ١٠٢ ) يوسل او دو پاڼو ته رسيږي ، پر کتاب داکتر شامحمود گويا تقريظ ليکلئ او د هيواد ځوان ليکوال اسماعيل يون ته ډالۍ شويدئ .د دې څيړنيز اثر پيل د کلتور په پيدايښت او د کلتوري څيړنو او اندونو په هغه يون شوېدۍ چي ددې څانگي مينه والو ته يې پوهيدل او لوستل اړين دي ؛ او بيا د کلتور او تمدن په اړه د نامتو روسي فيلسوف نيکولای برديايف هغه ليکنه را ژباړل شوې چي په خپل ډول کي ځانگړې او د کلتوري ډايلوگ خپلواک دريځ پکښې نغښتۍ دئ ؛ کلتوري ټکر د دې اثر بل سر ليک دۍ چي په رښتني ډول هغه اړپيچونه را برملا کوي چي د اوسنۍ نړۍ د فکري او ذهني جوړښتونو بنسټونه جوړوي ؛ او بيا د دې ارزښتمن اثر هغه سرليکونه پېليږي چي د نوي او مدرن تدريس او ښوني لپاره ټکس بوک نه بلکي د يوه درسي مرستندويه کتاب په زړه پوري بيلگه ده. د کلتور پوهني اثر ژباړه د هغو مينه والو لپاره ښه زيرۍ دۍ چي د کلتوري څيړنو او پلټنو سره يې اړيکي دي د دې سره سره چي دا دنوموړي اثر يوه ډيره ښه ځانگړتيا ده خو په بله وينا کيدای شي دا د همدې کتاب يوه نيمگړتيا هم وشميرو ، او هغه داچي د دې اثر څخه ټوله لوستي کسان پوره گټه نه شي پورته کولای ، يوازي دهغو کسانو لپاره گټور دۍ چي د کلتوري څيړنو او پلټنو سره يې کار او اړيکي شته. او په ځانگړي توگه د هغو استادانو او کارپوهانو لپاره د زيات ارزښت وړ دۍ چي د کلتور پوهني په تدريس او تعليم بوخت دي. که د کلتور پوهني اثر منځ پانگي ته پام وکړو خامخا به هغه ليد لورۍ برملاشي چي معنويت پر ماديت برلاسۍ گڼي ، يا په بله وينا د دې اثر په منځ پانگه کي د کلتور بنسټ داسي ښودل شويدۍ چي د معنويت له وړانگو ځلا تر لاسه کوي ، چي د کلتور پوهني په تاريخ کي زيات شميرکلتور پوهانو همدا لورۍ درلودلۍ دئ ، د يادښت وړ ده چي د کلتور پوهني په څيړنو کي د همدې ليدلوري تر څنگ د کلتور پوهني په تړاو نور ليد لوري هم شته چي ځان ته پلويان لري او د اوسنۍ نړۍ د کلتور پوهانو يوه غښتلې برخه په بر کي نيسي. د هغوۍ په اند معنوي کلتور د ټول کلتور يوه برخه ده او هغه هم داسي چي بنسټ يې پر ماديت تکيه کوي. ښه به وای که د همدې ډلي کلتور پوهانو د ليکنو او رسالو څخه د بيلگي په توگه يوه دوې ليکني ځای شوي وای. د اتنو لوجيستانو تر منځ دا خبره ډيره مشهوره شويده چي : که لس تنه اتنولوجيستان سره يوځای کړو او له هر يوه نه د کلتور پيژندنه وغواړو ، په پايله کي به موږ د کلتور پيژندلو لپاره لس تعريفونه په واک کي ولرو ؛ ښاعلي بهاند هم د نورو اتنولوجيستانو په څير د کلتور د تعريف لپاره لاره پرانيستې پره ايښې ، خو د خپل ليدلوري څرگندونه يې د هغه تعريف په بيا بيا ليکلو کي ښودلۍ چي د معنويت برلاسي پلوي فيلسوف نيکولای برديا يف له لوري وړاندي شوئ او يا تعريف شويدۍ. (( هر کلتور ( حتی مادي ) د روح کلتور دۍ. هر کلتور په داسي حال کي چي د معنويت بنسټ لرونکۍ دۍ ، د طبيعت په شرايطو باندي د روح د تخليقي کار محصول دۍ )) ( کلتور پوهنه ٣٠ مه پاڼه ).
د کلتور پوهني يوه بله ځانگړتيا دا ده چي د ځانگړو او ارزښتمنو اتنو گرافکي مفاهيمو د توضح لپاره يې د يوشمير سترو ليکوالو هغه ويناوي را يادي کړيدي چي له يوې خوا د عامو منل شويو احکامو په څير د اولسونو منځ ته رسيدلي دي او له بله پلوه يې هغه اتنو گرافيکي افادې چي موخه ټاکل شوې وې ، په خورا ښکلې توگه د پوهيدو وړ گرځولي دي. د معاشرت په تړاو هغه وينا چي د گويته له خولې راوتې ده يوه ښه بيلگه کيدای شي : گويته وايې چي : (( معاشرت هغه هينداره ده چي هرڅوک خپله اصلي څيره پکي څرگندوي. ))د لوڅي سنيکا هغه وينا چي وايې : (( کمال او بشپړتيا درې لاري چاري لري ؛ تفکر : تر ټولو نجيبه او سپېڅلې لار ده ؛ تجربه : تر ټولو گرانه لار ؛ تمثيل او پېسې : تر ټولو اسانه او زړه راکښونکې لاره ده ؛ د امرسون هغه وينا چي (( هر انسان چي زه وينم او ماسره مخامخ کيږي که په کوم ډول تر ما غوره والۍ ولري ، سمدستي ځان اړ گڼم چي يو څه ترې زده کړم ؛ )) دا د نړۍ د سترو ليکوالو هغه مقولې دي چي اولسونو ته رسيدلي او منل شوي دي ، خو په دې اثر کي د يوې مقولې په توگه نه بلکي د يوه اتنوگرافيکي اصل په توگه کارول شويدي چي په هغو کي هم د شخصيت کلتور افاده شوئ او هم په اسانئ د پوهيدو وړ گرځول شويدۍ. ښايې چي د کلتور پوهني اثر د هر اړ خيزي څيړني او پيژندني لپاره دا څو کرښي بس نه وي ، خو د ليکني د لنډوالي په هيله زما له انده ورستۍ دوې درې جملې ليکم چي : د کلتور پوهني اثر په پښتو ژبه کي د کلتور په اړه د ژباړل شويو اثارو هغه بيلگه ده چي د کلتور پوهني لپاره د نړيوالو معيارونو سره پر تله کيدای شي ؛ د کلتور پوهني په چارو کي د بوختو پوهانو او ښوونکو لپاره گټور مرستيال درسي کتاب دۍ ، او د هغو اړتياو د پوره کولو لپاره هم ارزښتمن دئ چي د دې څانگي پلويان ورسره مخامخ وه او يا ورسره مخامخ دي. په پای کي د لطيف بهاند ځيرتيا او درک د ستايني وړ دۍ چي د داسي گټور کتاب ژباړي ته يې پام شو او د ژباړني ربړ يې وگالئ.
دا اړينه گڼم چي د قلم ټولني مشر تابه او اړوندانو ته يې د درنښت او ستايني هيلي څرگندي کړم چي د هيواد ديوه هڅاند ادبپوه او ليکوال کار او هڅو ته يې پام اړولۍ او د هغه د کار او هڅو ارزيابۍ ته يې زمينه برابره کړيده. په درنښت پوهنوال رسول باوري د ٢٠٠٦ زيږد کال د سپتامبر مياشت اسن -- هلند
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: پښتانه شاعران
دنړۍ دچاپېریال موضوع
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدی لغمان پوهنتون کرنې پوهنځی چاپيریال ساتنې او ځنګلونوڅانګه راټولوونکی عبد الصمد...
د نړۍ د چاپيريالي پيښې
(۱)شکل:دګرين هاوس غازونو ښودنه کوي
د نړي ګرميدل
د ځمکي د مخ تودوخه هرکال زياتيږي .په تدريجي ډول د ځمکي د تودوخې زياتيدلو ته Global warming ويل کيږي .په جاري ډول د ځمکي په تودوخه کې زياتوالی د صنعتي کېدو له امله دي.
(۲)شکل:دګرمۍ په واسطه ديخچالونو ويلي کيدل ښايي
د نړي د ګرميدو اغېزي
(Effects of global warming) 1.	په غرونو کې موجود د کنګل د زياتي تودوخې له امله ويلي کېږي. 2.	د بحرونو په سطحه کې زياتوالی راځي. 3.	ساحلي سيمي په اوبو کې ډوبيږي. 4.	هغه حيوانات چې په ډیره ټيټه تودوخه کې ژوند کوي هغه به له منځه ولاړشي لکه Polas bear 5.	غنم په زياته تودوخه کېط ژوند نشي کولای .چې په دي سره به زمونږ په غذايي موادو کې کمبود راشي او جوار به د راتلونکي وخت لپاره غالبه نبات شي ځکه په لوړه تودوخه کې د ژوند توانايي لري. 6.	ژمی لنډيږي او اوړی اوږديږي. 7.	د WHO لخوا يو راپور ورکړی شوی دی چې هرکال (150000) خلک مري. 8.	د تودوخې د زياتوالي له امله ځنګلونه ډیر په اسانۍ سره اور اخلي. 9.	د ملاريا او Dengue ناروغۍ هم په اوړي کې زياتي وي. 10.	د بحرونو او تازه اوبو مزاحمت کوي چې د اوبو د تودخي سره تړلی دی او ترټولو زيات په يخ کې تغيرات،مالګينتوب،د اکسيجن سطحه او د دوران پوري اړه لري. 11.	دالجي، بحري نباتاتو ،بحري حيواناتو او ماهيانو په شمير کې کموالی راځي. د زيات مقدار انتروپوجيک کاربن د راجمع کېدو له امله بحرونه تيزابي کېږي چې له دي سره د ph په واسطه کې تر 0.1 پوري کموالی رامينځ ته کېږي
د نړۍ د اقليم تغيرات
(Global climate change) د نړۍ د ګرميدو تاثيرات چې پورته ډول تشريح شو په مجموعي ډول د اقليم د تغيراتو په نوم ياديږي. د اقليم تغيرات(Climate change) په عمومي ډول سره په 25 کلونو کې د هوا حالات د اقليم په نوم ياديږي. هغه تغيرات چې په اقليمي شرايطو کې پيداکيږي په اوړي کې اوږدوالی او په ژمي کاډوالی راځي.
اقليم تغيراتو اغېزي
(Impacts of climate change) د IPCC لخوا په 2007 م کال کې د دسمبر په مياشت کې يو راپور ورکړی شوی چې په انساني او طبعي چاپيريال باندې يې د اقليمي تغيراتو اغيزي څيړلي دي.
د اوبو په ايکوسيستم باندې اغېزي
د يخ د ويلي کېدو له امله د ابو طبعي منابع او د واوري سيندونه وچیږي. د جهيلونو او سيندونو ګرميدل په زياتو ساحو کې د تودوخې په توازن او د اوبو ايکوسيستم په اوبو باندې بدې اغېزي کوي.
د وچي بيولوژيکي سيستم باندې اغېزي
د پسرلي په لومړيو وختونو ګې ځيني پيښي لکه د پاڼو شنه کېدل ،د مرغيو مهاجرت او د هګيو اچونه په حيواني او نباتي انواعو کې تغير مکان رامينځ ته کېدل.
د هند په اقليم کې مشاهده شوي تغيرات
▷	په جنوبي سواحلو،شمالي اندرا پرديشل،او شمال لويديځ هند کې مونسوني بارانونه په زياتيدو دي. ▷	په ختيځ مديا پرديش او ددې سره وصل شوي سيمو کې .شمال ختيځ هند او د ګجرات او کرالي په سيمو کې باران په کمېدو دی. ▷	په اندرا پرديش ،اوريسا ،چاټسيګار او مديا پرديش سيمو کې قوي بارانونه مخ په زياتيدو دي. ▷	په تيره يوه پيړۍ کې د سطحي د هوا کلنۍ اوسطه تودوخه تقريبا  ګرمه شويده. ▷	په ساحلي سيمو کې د بحرسطحه هم مخ په لوړيدو ده. ▷	د هماليا د غرونو يخچالونه په ډیره تيزۍ سره مخ په کميدو دي.
د اقليمي تغيراتو وړاندوينه
داسې اټکل شويدی چې د 21 مي پيړۍ په وروستيو کې به باران اندازه د ۱۵ نه تر ۴۰ فيصده پوري زياتولی کوي او کلنۍ اوسط تودوخه به په اندازه په ټول هېواد کې زياتيږي.
اقليمي تغيرات او د بدبختۍ زياتيدل
د اقليم تغير سره مختلف قسم مشکلات رامنځ ته کېږي لکه طوفانونه ،سيلابونه ،وچکالي ،زلزله ،يخې او ګرمې څپې تخريب او داسې نور. د نړيوالې هڅي ترڅو د اقليم تغيرات يا د نړۍ تودوخه کنټرول کړي په (1997)کې د کايوټو پروتوکول (in 1997)Kyoto protocol دا په IPCC کې يوه قانوني موافقه ده چې
د نړۍ د ګرميدو د کنټرول کړنلاره
i.	د ګرين هاوس غازونو د (GHG) انتشار بايد کم شي ii. ټکنالوژي ته پرمختګ ورکول. iii. څيړني ترسره کول ترڅو د اقليمي تغير ځای پيداکړي او د حل ستراتيژي ورته جوړه کړي.
د اوزون طبقي تخريب او سوري کېدل
(Ozone layer Depletion or ozonehole) په ستراتوسفير کې د اوزون د طبقي نری کېدل د اوزون د تخريبوونکو موادو د زيات استعمال له امله واقع کېږي .د اوزون تخريب کوونکي دزينتي شيان (Aerosol).يخچالونه او aii conditioner څخه عبارت دي .په ستراتوسفير کې داوزون طبقه د ځمکي سطحي ته د (UV) وړانګو دراښکته کېدو مخنيوی کوي.
د اوزون تخريب (OZONE Destruction)
د اوزون د طبقي تخريب کوونکې د کلورو فلورو کاربنونو څخه عبارت دي چې اتموسفير ته د اريسول، يخچالونو ، جيټ تيارو او نورو څخه علاوه کيږي .کلوروفلورو کاربنونه ډير فعال دی او په جاري ډول د کلورين او فلورين وړانګې توليدوي چې د اوزون د تخريب سبب کېږۍي. چې دغه تعامل يو ځنځيري ميکانيزمي تعامل دي.
اوزون يو دوهمي الوده کوونکی ماده ده ځکه چې دغه طبقه زيات شمير UV وړانګي د لمر څخه جزبوي او ځمکه ورڅخه ژغوري.
تيزابي باران
(Acid Rain) د تيزابونو هغه ترتيبات چې د باران سره يوځای د محيط د ککړتيا  سبب کېږي د تيزابي په نوم ياديږي.
لامل
causes هغه لوګی چې د فابريکو او موټرونو څخه راوځي د او کوچنۍ زرې لري چې دغه مواد د باران د اوبو سره تعامل کوي او تيزاب جوړوي.
اغيزي
(Effects) : ▷	د  په موجوديت کي شين کلوروفيل په نصواري پګمنټ باندې بدليږي. ▷	په انسانانو کې تنفس او جلدي ناروغۍ رامينځ ته کوي او په شديد حالاتو کې شايد عصبي سيستم تر يرغل لاندې راولي. ▷	تيزابي بارانونه د اهکي ډبرو او مرمرو څخه جوړشويو موادو ته زيان رسوي.
د مخنيوي لاري چاري
(Control Measures) د فابريکو خواته د ونو نهالول يا د فابريکو شاوخوا د شين کمربند جوړول.
ELNINO
دا د بحرونو د ګرميدو يوه پيښه ده .او دا يوه هسپانوي کلمه ده چې د عيسوي ماشوم (Chirst child )معنی لري. Fisherman د عيسويانو د اختر په موسم کې د يوکاردو او پيرو په ساحلي سيمو کې د بحر ګرميدو حالاتو ته مراجعه وکړي او څو کاله پاتي شلو. دايوه ميترولوژيکي پيښه ده چې د اوبو په تودوخه کې ډير زيات تغير او ټيټ اتموسفيري فشار مشاهده کېږي .د کوم له امله چې په جنوبي کليفورنيا کې سيلابونه او په استراليا ،هند او جنوبي افريقا کې د اکتوبر په مياشت کې وچکالي رامينځ ته شو په 1982 کې د ELNINO پيښه د نړۍ د ګرميدو سره يو ځاي واقع کېږي. په 2001 م کال په Texas کې تودوخه د  تودوخه د 30 ورځو لپاره مشاهده شوي ده.
LANINA
داهم د د يوې کوچني خور په ډول پيژندل کېږي .ځکه چې داد څخه وروسته واقع کېږي .داهم د زياتو بارانونو له امله رامينځ ته کېږي .په ۱۹۹۹ م کال کې په استراليا کې LANINA له امله سيلاونه راغلي وو.
دکوچنیو موټرو دګرد لاملونه
(۴)شکل: دموټرو ګرد ښايې Effects on environment Pollutants It reduces oxygen carrying capacity of blood by forming carboxyhaemoglobin.
Respiratory problems.
Respiratory diseases.
Degradation of green chlorophyll. Neurotoxin (brain)
Can cause lung-cancer Water diseases. Co
No
Particles
د مخنيوي لاري چاري
(Control measures) i.	د انجن د سون موادو د سوځيدو په ځاي کې بايد کافي (18:1) هوا موجوده وي. ii. موټرونه بايد په مناسب وخت کې سرويس شي. iii. موټر بايد د الودګۍ لپاره چيک شي. iv. د سون ښه موادو استعمالول v.	د هند حکومت داسي موټر سايکلي جوړي کړي دي چې د چارج شوي بټرۍ څخه يعني پرته له تيلو څخه کار کوي چې داهم د هوا په پاکوالي کې مرسته کوي. vi. د سون د پاکو موادو لکه CNG اوLPG استعمالول.
ښاريت او چاپيريال
(۵)شکل:دښار چاپيريال ښودنه
Pollution
Industrial activity Air,water ,land,noise pollution Air,water ,land,noise pollution Air,water ,land,noise pollution
Mining Modern agriculture Construction
د مخنيوي لاري چاري
(Control measures) د نفوس وده Population د نفوسو اندازه په طبيعت کې نمايي (Exponential) ده .دا په طبعي منابعو باندې زيات فشار واردوي ترڅو د زياتيدونکو نفوس غوښتني پوره کړي .کور ،خواړه ،کالي او نور سهولتونه .نو ځکه د طبعي منابعو په موجوديت کې کموالی راځي. محيطي زده کړي Environment education هغه پروسه چې د عامه خلکو په منځ د محيط يا چاپيريال په اړه معلومات خپروي. د محيطي زده کړې په نوم ياديږي .زيات شمير چاپيريال پوهان په چاپيريال ساتنه باندې تمرکز کوي.د ANi agarwal په نوم يو عالم چې ژورناليست وو او د ساينس او محيط د مرکز په نوم د NGO مشر وو چې د هند د محيطي حالاتو اړه يې په 1982 کې يو راپور ورکړي وو. د SP GODREJ لخوا په 1999 م کال کې د وحشي ژوو ساتني او د طيعت په اړه د عامه پوهاوي پروګرام شروع کړو. د ANNA HAZARE چې د سولي او جرايمو ضد ګروپ وو په هند کې يې د باران د اوبو راټولول شروع کړه. د محيطي زده کړي اساسات(Pranciples of environmental education) د هيواد په دننه کې د محيطي زده کړه په باره کې مشورې رواني وي چې په ۱۹۷۷ کې تشريح شو چې محيطي زده کړو يوه عامه زده کړه ده او عامه وګړي بايد چې برخه پکې واخلي.
ټولنيز چاپيريال
(Social Environmental Issue) د ټولنيز چاپيريال موضوع د دوامداره پرمختګ د ستراتيژي لپاره مهمه ده. د ټولنيز چاپيريال موضوع مونږ سره مرسته کوي ترڅو د دوامداره پرمختګ په چوکاټ کې د زيات وخت لپآره کار وکړو
د اوبو د بندونو تنظيم
(Watershed management) د ابياري په منظور د اوبو استعمالول ،د اوبو د منابعو د غلط استعمالول له امله ،په جاري ډول د اوبو د منابعو د کمېدو ،د ابياري د غلطو ميتودونو ،په غير کرنيزو مقاصدو لپاره د اوبو د استعمالول او د ځمکي د اوبو ککړتيا د کرني په سکتور کې د اوبو محمدودونکي فکتورونه دي. د منابعو بندونه په جوړولو سره کولای شو چې له دغه مشکلاتو څخه وژغورل شو.
(۶)شکل دباران داوبو راټولول ښايې د ايکوسيستمونو د سقوط اندازه د وچکالي سره زياتيږي .په پايداره زراعت کې نه يواځي دا چې د ځمکي په منابعو فشار راوړل کېږي بلکي د اوبو په منابعو هم فشار راوړل کېږي چې په نتيجه کې يې زيات حاصلات او غذا لاسته راوړل کييږي
Flyash landfill reclamation د مقاومتونو د بندونو جوړول د چاپيريال لپاره ډیر مفيد دي لکه دارجون ،بکياڼي ،پيپل او نورو مقاومونو نوعو نهالول کوم چې کولای شي د رانده فلزات جذب کړي او زهريت يي له منځه يوسي.
د ناوړه پيښو تنظيم (Disaster management)
د پيش بيني ،احتمال ،تخمين،تحليل وقايي او دوباره ترميم پروسي د ناوړه پيښو د تنظيم مهم مرحلي دي. مهمي ناوړه پيښي له وچکالۍ ،سيلاب او غورځوني.طوفان او زلزلي څخه عبار ښاري ناوړه پيښی (Urban disasters) هغه ناوړه پيښي چې خلک ورسره مخ دي په ټوله نړۍ کې مخ په زياتيدو دي .هند هم يو له هغه هيوادونو څخه دي چې د مختلف قسمه طبعي او د انساني ناوړه پيښو سره مخ دي .په هند کې چې کومه پيښي رامنځ ته کیږي تقريبا ٪55 يي زلزلي له امله دي. 68% خلک د وچکالۍ د مشکل سره مخ دي. سيلابونه (Floods) په هند کې ډير زيات سيلابونه موجود دي چې د هند د ټولې جغرافيوي سيمې (چې ۳۲۹( مليون هکتاره کېږي تقريبا ۴۰ مليون  هکتاره يې د سيلابونو د خطر سره مخ ده .سيلابونه يوه داسې پيښه ده چې ژوند ته خطر پيداکوي .د ۱۹۹۶-۲۰۰۵ م کال پوري د سيلابونوکلنې تاوان تقريبا ۴۷۴۵ کروړ تخمين شوي وو. او په دې وريستيو ۵۳ کالو کې ۱۸۰۵ کروړ اټکل شوی دی.
(۷)شکل دسيلابونو ښودنه کوي موسمي طوفان (Cyclone) هند تقريبا 7516km ساحلي سيمي لري د کوم څخه چې 5700km يي د موسمي طوفانونو د ګواښ سره مخ ده. تقريبا د ټول هيواد د اته فيصده سيمه او 1/3 برخه نفوس په 3 ساحلي ايالتونو کې ژوند کوي او ژوند يې د خطر سره مخ دي. د اقليمي تغيراتو او د بحر د سطحي د جګوالی له امله هم په راتلونکي لسيزه کې د مشکل وړاندوينه شوي ده .د 2008 م کال راپدې خوا په نړۍ کې تراوسه پورې 1737.21 د موسمي طوفان پيښي ثبت شوي دي چې له دې څخه 23 لويي پيښي يې د هند په نيمه قاره (هند او بنګله ديش)کې واقع شوي دي .په هند او بنګله ديش کې د استوايي سيمو موسمي طوفانونو کې د باد سرعت د 61km/h څخه هم زيات وي .ځکه چې هلته ډيري ساحلي سيمي موجودي دي د ځمکي ښويدنه (Landslide) زمونږ په هېواد کې په مونسوني کلونو کې او د زياتو بارانونو وروسته ښويدنه رامنځ ته کېږي .د هيواد په 15% ساحه باندې چې تقريبا 0.49 مليون کيلومتره مربع کېږي پدې اغيزه کړيدي. د ښويدني مختلف ډولونه د هماليا او ارکانيوما په سيمو کې د لويديځو سيمو په نسبت زيات وي. په ختيځو سيمو لکه ارنچي، ونديان او نورو سيمو څخه هم د ښويدني راپور ورکړی شوي دي. ټول 22 ولايتونه ددي ستونزي په واسطه زيانمن کېږي .د ځمکي ښويدنه په ټولنه باندې لنډ محاله او اوږد محاله اغيزي او هم په محيط باندې اغيزي لري .لنډ محاله تغيرات لکه د ژوند بايلل.اوږد محاله اغيزي لکه د ځمکي په پوښښ کې تغيرات او شايد دايمي وي لکه د کرلو قدرت بايلل او په اغيزي لکه تخريب،د نفوسو مهاجرت او ثبات او نور... زلزلې (Earthquakes) په هند کې زياتي زلزلي واقع کېږي او تقريبا 59% ساحه د زلزلي د خطر سره مخ ده .د 2006-1990 م کال پوري تقريبا 2300 کسانو د شپږ مهمو زلزلو له امله ژوند دلاسه ورکړی وو .چې له دغه شپږ زلزلو څخه يي په 2001,1999,1997,1993,1991 او 2005 کې واقع شويدي چې په دغه زلزلو کې په مختلف ساختمانونو لکه کورونه ،ښوونځی ،روغتونونه او عامه ځايونو زياتو خلکو ژوند بايللی وو او د خطر سره مخ شوي وو .او همدرانګه د زلزلي سره عامه ځايونه لکه سړکونه ،ډيمونه ،پلونه او نور هم خراب شوي وي.
(۸)شکل دزلزلې ښودنه کوي تيري زلزلي ښايي چې 95%  خلکو د هغه تعميرونو د غورځيدو له امله خپل ژوند دلاسه ورکړی دي چې د زلزلي سره يې مقاومت نه درلوده. نو نوي تعميرونه بايد داسې جوړشي چې د زلزلي سره مقاومت ولري او داسي ساختماني مواد پکې استعملوی وچکالي (Drought) د هيواد د ټولې جغرافيه وي سيمي تقريبا 68% يي دوچکالۍ د خطر سره مخ دي .په هند کې وچکالي په جون او سپټمبر کې د مونسون د ناکامۍ له امله رامنځ ته کېږي د کلنی باران تقريبا 73% يي په جنوب لويديځو برخو کې کېږي .هغه سيمي چې باران پکې کم شي نو د وچکالۍ په کې راځي او تر راتلونکي مونسون موسم پوري انتظار بايد وشي. په هند کې وچکالي عموما د مونسون په کارګردګۍ پوري اړه لري. په تيرو 125 کلونو کې په دې وروستيو 38 کلونو کې د باران اندازه ډيره کمه ده. په دي نژدي وروستيو کې د وچکالۍ څلور مهمي دورې چې 2002,1987,1972,1966,1965 کلونو کې واقع شوي دي .وچکالي يو طبعي مشکل دي چې د نورو مشکلاتو سره تفاوت لري .او د کال په څو مياشتو کې يا ټول کال کې وي چې خاص اغيزي لري او په کمه اندازه ساختماني تاوانونه لرزي. او دا هم د نورو مشکلاتو په شان اقتصادي ،محيطي،او ټولنيز تاوانونه لري. خطرناک کيمياوي مواد Hazadous chemicals اکثره صنعتي هيوادونه کيمياوي مواد توليدوي او هم يې استعمالوي نو ځکه د کيمياوي موادو د خطر سره مخ کېږي .د کيميآوي موادو د خطر اساسي علتونه د ساتني او تنظيم د سيسيتم نه شتون دي او د انسانانو غلطي ،طبعي افتونه او د ويجاړۍ فعاليتونه دي. د کيمياوي موادو خطر د اورلګيدني يا ډزو ،چاودني او د زهري موادو د ازاديدو نتيجه کې رامنځ ته کېږي. د کيمياوي موادو د غلظت په زياتيدو سره رحمت پيداکيږي او بالاخره د مړيني سبب کېږي .ميترولوژيکي شرايط لکه د باد سرعت ،د باد اړخ ،د طبقي لوړوالی .د کلاس ثبات او نور هم په وريځو کې د زهري غازونو د خپرښت سبب کيږي. په 1984 کې د کيمياوي غازونو يوه خطرناکه پيښه چې 2000 کسان پکې د ميتايل ايزوسيانيټ زهري غاز د ازاديدو له امله مړه شوي وو.ددغه غاز د رامنځ ت کېدو له امله زحم ،درد او بالاخره ژوند لمنځه ځي.د صنعتي کارونو د زياتيدو له امله د کيمياوي مواد د خطر هم زياتيږي. په هند کې د ناوړه پيښو د تنظيم پاليسي په کار واچول شوه چې ددغه پاليسي په عملي کولو سره دناوړه پيښو مخنيوي کيږي،کميږي او دوباره ترميم يي کيږي. يو بل مهم کار چې بايد د ناوړه پيښو د تنظيم په پاليسي کې په کار يوړل شي هغه د دولت او شخصي خلکو ترمنځ روابط دي او د ټولني پواسطه د ناوړه پيښو تنظيم دي. د ناوړه پيښو په تنظيم کې بايد تيزي وشي ترڅو د مشکل څخه يې خلاس شو.
د حيواناتو روزنه
(Animal husbandry) د ساينس هغه برخه چې داهلي حيواناتو تربيت او نسلګيري د انسانانو د څارني لاندې ترڅيړني لاندې نيسي د Animal husbandry په نوم ياديږي. د حيواناتو د روزني مهم اړخونه (Important aspects of Animal husbandry) ▷	د حيواناتو روزنه همدرانګه د حيواني علومو ،د حيواناتو نسلګيري او هم د غذا او تغزيي په نوم ياديږي. ▷	او دا د ټولني په اقتصاد او ملي اقتصاد کې مهم رول لوبوي.
فايدي (Advantages) i.	حيواناتو د انسانانو په واسطه ساتل کيږي. ii. حيواناتو د خطر څخه محفوظ ساتل کېږي. iii. او مونږ د حيواناتو څخه لاندې محصولات لاسته راوړو. غوا شيدي وزه شيدې ميږهوړۍ چرګ- هګۍ زيانونه (Disadvantages) دطبعي چاپيريال سره د حيواناتو توافق کمي
د ښځو تعليم (Woman Education)
د بيلګي په ډول: ▷	Medhapatheker: مشهوره چاپيريالي ژورنالسته ده. ▷	India Gandhi: د هند لمړۍ وزيره وه چې د هند په دوامداره پرمختګ يي ډير کار کړی دی. ▷	Lalita ramdas: يو د هغه ښځو څخه وه چې په سوله ک
په دوامداره پرمختګ کې د ښځو اهميت
To improve socio-economic status of women in rural areas. Sarwa siksha abhiyan
Balika samridhi yojana Indira mahila yojana
Mahila samridhi yojana Ladly yojana
Programme of development of women
لنډيز
هغه پروسه چې په هغې کې زيات مقدار ګرين هاوس غازونه د تودوخې وړانګې جذبوي د ګرين هاوس اغېزو په نوم ياديږي .د کوم په پايله کې چې په تدريجي ډول د ځمکي په تودوخه کې زياتوالی راځي چې د Global warming په نوم ياديږي. د ځمکي د مخ تودوخه هرکال زياتيږي .په تدريجي ډول د ځمکي د تودوخې زياتيدلو ته Global warming ويل کيږي .په جاري ډول د ځمکي په تودوخه کې زياتوالی د صنعتي کېدو له امله دي. د اقليم تغير سره مختلف قسم مشکلات رامنځ ته کېږي لکه طوفانونه ،سيلابونه ،وچکالي ،زلزله ،يخې او ګرمې څپې تخريب او داسې نور. په عمومي ډول سره په 25 کلونو کې د هوا حالات د اقليم په نوم ياديږي. هغه تغيرات چې په اقليمي شرايطو کې پيداکيږي په اوړي کې اوږدوالی او په ژمي کاډوالی راځي. د اوزون د طبقي تخريب کوونکې د کلورو فلورو کاربنونو څخه عبارت دي چې اتموسفير ته د اريسول، يخچالونو ، جيټ تيارو او نورو څخه علاوه کيږي .کلوروفلورو کاربنونه ډير فعال دی او په جاري ډول د کلورين او فلورين وړانګې توليدوي چې د اوز
شولگره ولسوالۍ
د شولگره ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۵،۲۶۹ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
ټوپولف ټو-۱۵۴
ټوپولف ټو-۱۵۴ (په روسي: Ту-154) د جټ ماشینونو یوه شوروي یا روسي مسافروړونکي الوتکه ده چی په ۷۰ کلو کی په شوروي اتحاد کی د ټوپولف د الوتکو جوړونکي شرکت لخوا طرح او جوړه شوه. دغه الوتکه کولای شي د باران په وخت کی ،په شپه کی او د شمالي قطب په سیمو کی ولوزي. لمړني الوتنه یی په ۱۹۶۸ کال کی ترسره شوه. د ټوپولف ټو-۱۵۴ مسافروړونکي الوتکه د نړۍ تر ټولو سرعت الوتکه ده او سرعت یی ۹۷۵ کیلومترو په ساعت کی ته رسېږي. تر ۲۰۱۱ کال پورې ۱۰۱۵ الوتکې جوړې شوې.
وېشنيزه:د ټوپولف الوتکې وېشنيزه:مسافروړونکي الوتکې
د درود شريف ځانګړتیا او ګټي
د درود شريف ګټي بې شمېره دي مګر کومي ګټي چي په صحيح حديثونو کي روايت دي دلته په لنډه توګه بيانيږي تر څو پوره پوره ګټه تر لاسه سي:
١- د درود شريف تر ټولو لويه ګټه داده چي کوم څوک يو ځل درود شريف پر رسول الله صلي عليه وسلم باندي ووايي نو الله تعالى او ملائکي پر هغه کس باندي لس ځله رحمت کوي او د هغه کس لس درجې لوړي او لس نيکياني ورته ليکي او لس ګناهونه يې معافوي. ٢- د درود ويونکي دعاء قبليږي. ٣- رسول الله صلي الله عليه وسلم يې شفاعت کوي. ٤- د قيامت په ورځ به د رسول الله صلي الله عليه وسلم سره وي. ٥- د دين او دنيا کارونه يې تر سره کيږي. ٦- د ګناهو بخښنه کيږي. ٧- درود شريف ويل د صدقې قائم مقامه دی. ٨- د درود شريف په برکت سره سختي او تکليف ليري کيږي. ٩- پر درود ويونکي ملائکي هر وخت رحمت نازلوي. ١٠- د درود ويونکي د زړه صفائي کيږي. ١١- پر دښمن باندي فتح تر لاسه کيږي. ١٢- په مال کي برکت لويږي. ١٣- د مرګ د سختيو څخه خلاصون په برخه کيږي. ١٤- د قيامت په ورځ به په امن کي وي. ١٥- مفلسي ليري کيږي. ١٦- د درود شريف ويونکي بخيل کيږي نه. ١٧- په کوم مجلس کي چي درود شريف ويل کيږي نو د هغه مجلس ټول غړي د الله تعالى په رحمت کي وي. ١٨- درود ويونکي به پر پل صراط باندي په آساني سره تير سي. ١٩- د درود ويونکي يادونه رسول الله صلي الله عليه وسلم ته کيږي. ٢٠- د رسول الله صلي الله عليه وسلم مينه د درود ويونکي سره زياتيږي. ٢١- ملائکي د درود ويونکي لپاره د الله تعالى څخه بخښنه غواړي. ٢٢- رسول الله صلي الله عليه وسلم ته د هغه چا درود داسي رسيږي چي فلاني پر تا سلام وايي. ٢٣- درود ويونکي به د درود په برکت سره د عرش تر سايې لاندي ولاړ وي. ٢٤- د درود ويونکي د عملو تله به د قيامت په ورځ درنه وي. ٢٥- درود ويونکي به د قيامت په ورځ د تندي څخه خوندي وي. الله تعالى دي موږ ټولو ته د درود شريف ويلو توان راکړي او د دغه په برکتو سره دي موږ ونازوي، آمين. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
هيپولايټ ټېن
هيپولايټ اډولف ټېن (Hippolyte Adolphe Taine) (فرانسوي تلفظ: ​[ipɔlit adɔlf tɛn]، زوکړه: د ۱۸۲۸ اپرېل ۲۱. مړينه: د ۱۸۹۳  ز کال مارچ ۵) يو فرانسوي کره کتونکی او تاريخپوه و. نوموړی د فرانسوي طبیعت پالنې مشر نظري نفوذ لرونکی شخص، د ټولنپوهنيزې مثبت پالنې ستر ملاتړ او د تاريخي کره کتنې له لومړنيو پلي کوونکو څخه و. ويل شوي دي چې د ادبي تاريخ اصالت د يوه ګواښونکي خوځښت په توګه د نوموړي په هڅو سره رامنځته شوی دی. د ټېن په اړه د ادبياتو د پوهنيز دليل د چمتو کولو په برخه کې د خپلو هڅو له امله هم يادونه کېږي.
نوموړي پر فرانسوي ادبياتو باندې ژور اغېز درلود. د ۱۹۱۱ ز کال دايرة المعارف برېتانيکا (1911 Encyclopædia Britannica) څرګنده کړې ده، چې د لهجه “tone” ويی چې د زولا (Zola)، بورژه (Bourget) او موپاسان (Maupassant) کارونه خپروي؛ په سملاسي ډول هغه نفوذ ته ورګرځېدلی (منسوب کېدلی) شي، چې موږ يې د “Taine” بولو. ټېن ته د فرانسوي اوښتون په اړه د نوموړي د خپل کار له امله ځکه امتياز ورکړل شوی دی، چې «د معاصرې فرانسې د ښي اړخې تاريخ ليکنې د ودانۍ د فن جوړښت يې رامنځته کړی دی».
لومړي کلونه
ټېن د Vouziers په يوه مناسبه هوسا کورنۍ کې وزېږېد. پلار يې وکيل و. د پلار په ګډون يې کاکا او نيکه نوموړی د برېښنا لوستنې ته وهڅاوه او د هنر او موسيقي لوستونو وړانديز يې ورته وکړ.
په ۱۸۴۱ ز  کال کې هغه مهال چې ټېن ۱۳ کلن و، پلار يې مړ شو او نوموړی  په پاريس کې د (Institution Mathé) په نوم ليليه ښوونځي ته واستول شو، چې ټولګي يې په Batignolles سيمه کې پروت (College Bourbon) کې اداره کېده. نوموړی په خپلو زده کړو کې خورا غوره شو او په  ۱۸۴۷ ز کال کې يې په ساينس او فلسفه کې دوه بکلوریا بريليکونه او د غونډې د درنښت انعام تر لاسه کړل. نوموړي ته د Ecole Normale Superieure د ليکونو د برخې په داخله ازموينه کې د لومړي مقام انعام ورکړل شو، چې د ۱۸۴۸ ز کال نومبر کې ورته اجازه ورکړل شوې وه. هغه د ليکونو په برخه کې د ۲۴ زده کوونکو له ډلې د Francisque Sarcey (چې ټېڼ د خپلې ځوانۍ په يادښتونه کې د Rue d’Ulm پوهنځي ساحه کې د ځوان هيپولايټ ټېن “Hippolyte Taine” يو انځور رسم کړ) او Edmond About ټولګيوال دی. مګر د هغه کړه وړه (چې د ځېلي نوم يا شهرت يې درلود) او د هغه وخت له دوديزو نظريو څخه د نوموړي فکري خپلواکي، په ۱۸۵۱ ز کال کې د فلسفې په برخه کې د ملي (Concouse d’Agregation) لپاره ازموينه کې د نوموړي د بې پایلې کېدلو لامل شول. وروسته له هغې چې د احساس په اړه مقاله يې ونه منل شوه، ټولنيزې پوهې يې پرېښودې او ادبياتو ته يې مخه وکړه. Province کې د بيا مېښت کېدلو ... Nevers او Poitiers کې د ښوونکي دندې غوره کړې، چې په همدې موده کې يې د خپلې پوهې يا روښانفکرۍ پرمختګ ته دوام ورکړ. نوموړي په ۱۸۵۳ ز کال کې په Sorbonne کې يوه دوکتورا تر لاسه کړه. د (Essai sur les fables de La Fontaine) تر سرليک لاندې د نوموړي تيزس په ۱۸۶۱ ز کال کې په کره شوې بڼه خپور شو. د ليوي (Livy) په اړه د هغه وروستۍ مقالې په ۱۸۵۴ ز کال کې له Academie Francaise څخه انعام وګاټه.
ټېن هغه مثبت پالونکې او پوهنيزې نظريې ومنلې، چې همدې وخت ته نږدې راڅرګندې شوې.
د خپلې دوکتورا له دفاع څخه وروسته ورته، په خپل کاري ډول Besancon ته بدلون ورکړل شو، مګر ياده ورسپارنه (دنده) يې ونه منله. نوموړی لومړی په پاريس کې استوګن شو، چې طبي ښوونځي کې شامل شو. له هغې ځايه په ۱۸۵۵ ز کال پر طبي درملنه Pyrenees ته لاړه، چې ورڅخه وروسته يې خپل نامتو يون ليک (Voyage aux Pyrénées) وليکه او Revue des deux Mondes او Journal des débats ته يې د ګڼو فسلفي، ادبي او تاريخي مقالو ليکلو له لارې مرسته پيل کړه، چې د هغه وخت دوه سترې ورځپاڼې وې.
وروسته يې رخصت واخيست او انګليستان ته لاړه، چې شپږ اونۍ يې په کې تېرې کړې. نوموړي په ۱۸۶۳ ز کال کې په پينځو ټوکونو کې د انګليسي ادبياتو تاريخ (History of English Literature in Five Volumes) چاپ کړ. Bishop Felix Dupanloup چې دا يې فرانوسي اکاډمۍ ته د پورتنۍ فسلفې د پلويو روښانفکرانو د ټاکنې د مخنيوي په موخه خپل مسلک ګرځولی و، ټېن ته د ياد کار له امله د وروستي انعام د ورکولو مخالفت وکړ. ښاغلي ټېن په ۱۸۶۸ ز کال کې د Alexandre Denulle له لور (Therese Denulle) سره واده وکړ. دوی دوه ماشومان درلودل، چې د (Genevieve) په نوم لور يې د Louis paul-Bubois مېرمن وه او بله لور يې Emile نومېده.
د نوموړي د کار سترې بريا ورته لاره هواره کړه، چې نه يوازې د خپل قلم په واسطه ژوند وکړي، مګر دا چې په Ecole des Beaux Arts [پوهنتون] کې د هنر او ښکلا پېژندنې د تاريخ پروفيسور او په Ecoli special militaire de Saint-Cyr [پوهنتون] کې د تاريخ او المان پروفيسور نومونه ورکړل شي. په ۱۸۷۱ ز کال يې په اکسفورډ کې هم درس ورکړ، چې «د قانون ډاکتر:Doctor in Law ) دنده يې په کې درلوده. نوموړی په ۱۸۷۸ کې له ۲۶ څخه د ۲۰ رايو په ترلاسه کولو سره د فرانسې اکاډمي (French Academy) د غړي په توګه غوره شو. ټېڼ د هنر او ادبياتو په ګډون زياتو مضامينو سره لېوالتيا درلوده، مګر تاريخ يې په ځانګړي ډول خوښېده. د ۱۸۷۰ ز کال له ماتې او همدرانګه د پاريس د عوامو له پاڅون يا سرکښۍ (او توند فشار) څخه په ژور ډول اغېزمن شوي ټېن، د «له ۱۸۷۵ څخه تر ۱۸۹۳ زکال پورې د معاصرې فرانسې رېښې:The Origins of Contemporary France (1875 – 1893) » په نوم خپل تاريخي کتاب ته په بشپړ ډول ځانګړی او وقف شو، چې تر خپلې مړينې پورې يې پرې کار وکړ او د پام وړ اغېز يې درلود. د خپل وخت فرانسې د پوهېدنې په موخه د ټېن له لورې درک شوي شپږ ټوکه کتاب، د فرانسوي اوښتون د لاملونو د شننې په موخه د اوږد مهاله راتلونکي په کارونه کې رېښې وکړې. نوموړي په ځانګړي ډول د اوښتون د سياسي جوړښتونو (د بېلګې په ډول: د روبسپير “Robespierre” ذهني او عقلي روحيه) هغه مصنوعيت وغانده، چې د هغه په فکر يې په ظالمانه ډول د يوه دولت د بنسټونو د طبيعي او بطي ودې مخالفت کاوه.
هغه مهال چې په ۱۸۸۵ ز کال کې يې له de la Salpetriere روغتون څخه ليدنه کوله، ټېن (Taine) او جوزف ډيلبويوف (Joseph Delboeuf) په مصنوعي ډول ويده کوونې (hypnotism) يوه غونډه کې ګډون وکړ، چې Jean-Martin Charcot په کې د وړانديز له مخې تڼاکې وازمايلې.
ارشميدس
د سيراکوز اوسېدونکی ارشميدس (۲۸۷ – ۲۱۲  ز) يو يونانی رياضي پوه، فزيک پوه، انجنير، ستوری پېژندونکی او مخترع و. که څه هم د هغه د ژوند په اړه ډېر لږمعلومات شته، مګرهغه په لرغونې زمانه کې له مخکښو ساينسپوهانو څخه شمېرل کيږي. د لرغونې تاريخ يو ستر رياضي پوه او په دې برخه کې تر اوسه تر ټولو غوره سړی دی. ارشميدس د تر ټولو کوچني تصور او د ستړتيا د طريقې په کارولو سره د نوې محاسبې او تجزيې وړاندوینه وکړه، تر څو يوه سلسله هندسي قاعدې راوباسي، په دې کې دا قاعدې شاملې دي: د دايرې مساحت، د يوې کرې مساحت او حجم، د بيضوي مساحت، د مخروطي مقطعې لاندې مساحت، د مخروطي بدلون د يوې برخې حجم، د بدلون د هايپربولايډ د يوې برخې حجم او د لولبي شکل مساحت. *
د هغه په نورو رياضياتي لاسته راوړنو کې د پي د دقيق اټکل (approximation of pi) را ايستل شامل دي؛ د هغه لولبي شکل تعريف او څېړنه چې اوس د هغه په نوم پېژندل کېږي او د توانايۍ په کارولو سره د ډېرو لويو شمېرو د ښودلو په موخه د يو نظام جوړول. ارشميدس لومړی کس و چې په فزيکي ښکارندو يې رياضي عملي کړه، هايډروسټاټيکس (د ارام مايعاتو مطالعه) او سټاټيکس (د ارام حالت ځواک) يې رامنځ ته کړل. په دې برخه کې د ارشميدس په بریاوو کې د اهرم د اصل ثبوت هم شامل دی، د ثقل د مرکز مفهوم چې پراخه ګټه ورڅخه اخستل کېږي او د مايع پرسر د درېدو قانون څرګندول. هغه ځينې نوي ماشينونه هم طرحه کړل، لکه تاويدونکی پمپ، مرکبه څرخه او د جګړې دفاعي ماشينونه، تر څو د هغه اصلي ټاټوبی سيراکوز له يرغل څخه خوندي کړي.
ارشميدس د سيراکوز د کلابندۍ پر مهال مړ شو، سره له دې چې هغه ته د زيان نه رسولو امر شوی و، بيا هم يو رومي سرتيري وواژه. سيسرو د ارشميدس د قبر د کتنې يادونه کوي، چې په يوه کره او يوه پوکاڼۍ پوښلی و، ارشميدس غوښتنه کړې وه چې د هغه په قبر دې کېښودل شي، تر څو د هغه د رياضياتي اختراعاتو استازيتوب وکړي.