cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد نجيب الله
سياسي وړتوبونه
نجيب الله د١٣٦٤ کال دحوت دمياشتې په پيل کې ددولتي  خدمتونو له اطلاعاتي ادارې نه گوښه کړی شو او د دې سره د گوند د مرکزي کميټې د دارالانشاء د منشي په توگه او بيا د ١٣٦٥ کال د ثور دمياشتې په ١٤ مه نېټه د گوند په اتلسم فوق العاده پلنوم کې د گوند دعمومي منشي په توگه وټاکل شو. د دې نوي مشرتابه له ټاکلو سره سم د گوندي او دولتي سياست لور بدل شو. ډاکتر نجيب الله وروسته له دی چې د گوند عمومي منشي وټاکل شو، د خلکو د غوښتنو او د گوند په ليکو کې د سالم تفکر د خاوندانو په پلوي او دهېواد د عينی واقعيتونو پر بنسټ خپله طرحه چې په حقيقت کې دشخړو د هوارؤلو نوې لاره وه او د ژورې انساني محتوی په لرلو سره، له جگړې نه د افغانانو د ژغورولو او دتلپاتې سولې ور په برخه کولو یواځنۍ لاره وه، د ١٣٦٥ کال د مرغومي دمياشتې  په ١٣ مه نېټه په گوندي جلسه کې د يو ستراتيژيک هدف په توگه وړاندی کړه، چې په پای کې د غونډی دگډونکو له خوا تصويب شوه، او دهمدغې ورځې د غرمې نه وروسته په يوې درنې افغاني  غونډه کې چې سرايستلي گوندي او غېرگوندي مشران په کې راټول شوي وه، د ملي روغې جوړې دغه رغنده نوښتگر سياست د ډاکتر نجيب اله  له خوا رسماً اعلان شو. او په عمل کې د ١٣٦٥ کال د مرغومي په ٢٥ مه نېټه يو اړخيز اوربند ېې اعلان او د دغې انساني مشی پلي کېدل يې پيل کړل. همدا ډول د نوي سياست څخه په پيروي د همدغه کال د دسلواغې د مياشتې په لومړۍ نېټه دسياسي بنديانو دآزادولو په هکله د ډاکتر  نجيب الله له خوا دبښنې عمومي فرمان  صادر شو، چې دهغه په اساس په زر گونو بنديان خوشې کړی شول. د ملي روغې جوړې سياست هغه وخت په لاندنيو څلورو ستنو ولاړؤ :
ددی سیاست معنی داوه چې د افغانانو تر منځ دوینی تویو لو او د ورور وژنی بهیر پای ته ورسیږی، خپل منځی مشکلات دتیریدنی او گذشت په روحیه دافغانانو دخپل منځی دیالوگ له لاری دحل امکان پیدا کړی، دقدرت له یو اړخیز انحصار نه ډډه وشي او یوه پراخ بنسټه ملی اداره جوړه شي او داسې فضا رامنځ ته شي چه تول افغانان په خپله دآزادو ټولټاکنو له لاری دخپل برخلیک د ټاکلو وس پیدا کړی. د ډاکتر نجیب الله د سیاست دپلي کولو په پایله کې وؤ چې  دنوی  اساسی قانون مسوده د١٣٦٦ کال دسر طان په میاشت کې خپره شو او دمخالفینو په شمول دټولو خلکو څخه غوښتنه وشوه چې په دغه مسوده کې دتغییر او بدلون په هکله خپل رغنده نظریات داساسی قانون کمیسیون ته ورواستوي.
څومیاشتی وروسته دنوی اساسی قانون په مسوده باندی دبحث، تأ یید او تصویب لپاره دټول افغانستان نه عنعنوی لویه جرگه دکابل تاریخی ښارته راوبلل شوه، پدی ترتیب دنوی اساسی قانون مسوده له یو لړ تغییراتو او بدلونونونه وروسته دلویی جرگی دبرخه والو له خوا دقوس دمیاشتی په نهمه نیټه د رایو په اتفاق تصویب شوه. همدا ډول دنوی اساسی قانون د حکمونوله مخی دلویی جرگی دبرخه والو له خوا، ډاکتر نجیب الله د رایو په اتفاق دافغانستان دجمهور رئیس په توگه وټاکل شو.
ملي روغه جوړه
دملی روغی جوړی دسیاست بله ستره بریا د١٣٦٧ کال دحمل دمیاشتی په ٢٤ مه نیټه دژنیو دتړونونولاسلیک کؤل ؤ چې دهغو په بنسټ دپخوانی شوروی پوځونو ته بیرته خپل هیواد ته دبشپړ ستنیدو لپاره لاره هواره شوه. نجیب الله د دلوې دمیاشتې ٢٧مه نېټه چې دافغانستان څخه دروسي پوځيانو دوتلو د ورځې سره برابره وه د ملی نجات ورځ اعلان کړه. ډاکټر نجيب الله د١٣٦٩ لمريز کال دسرطان دمياشتې په شپږ مه نېټه دگوند ددويمې کنگرې په ترڅ کې د گوند دعمومي منشي په توگه يوځل بيا وټاکل شو. په همدغه کنگره کې دگوند په کړنلارې اوگوندي ژوندکې ژور بدلونونه رامنځ ته شول. گوند د کلېشه يي او د وچو ايډيولوژيکي شعار ونو څخه دوطن دخلکو دغوښتنو په بنسټ، دريښتنې ډېموکراسۍ، د جگړې د عملي ختمېدو او ملي مصلحت د پلي کولو په لور گوزار ورکړ. دگوند نوم د وطن گوند تصويب شو او دغه گوند نور د تل لپاره دبنياد گرۍ او غير عملي شعارونو سره مخه ښه وکړه. ١٣٧٠کال د نجيب الله او د هغه د ملي روغې جوړې د سياست دپلويانو لپاره د سختو ازمويښتونوکال ؤ. ډاکتر نجيب الله پراخ، نوښتگر ،او هدفمن اقدامات تر سره کول. په گوند کې يې د روغې جوړې تگلاره په نوی روحیی سره سمبال کړه، دملگرو ملتونو د دفتر تر مستقیمی سر پرستی لاندی او دهغوی په ضمانت دقدرت دویش اویا بی طرفه شوری ته د لږدولو میکانیزم دخبرواترو مهمه موضوع وه، د دغو خبرواترو رغنده نتایج دملگرو ملتونو په پنځه فقره ییز پلان کې انعکاس وموند. ټول تدبیرونه په چټکه توگه سرته رسیدل اود١٣ کلنی جگړۍ له ناورین نه ستړي افغانان دهمیشنی سولی دبری لورته سترگی په لاره ؤ. ډاکتر نجیب الله دملگرو ملتونو دجنرال سکرټر پطروس غالی دغوښتنی په اساس اود هغه د ځانگړي استازي اومرستیال بنین سیوان دپنځه فقره ایز پلان له مخی ددولتی واک نه دگوښه کیدو او دقدرت دلیږدولو دژمنی په هکله د ١٣٧٠ کال دحوت دمیاشتی په ٢٧ مه نیټه خپله تاریخی اعلامیه صادره کړه، پدی ترتیب دملی روغی جوړی په لارکې ټولی بهانی اوخنډونه عملاً ایسته شول. شهید ډاکتر نجیب الله دملی روغی جوړی دسیاست اود ملگرو ملتونو دپنځه فقره ایز پلان دپوره عملی کیدو لپاره پخپل ټول توان او پوره ریښتینوالی او وفاداری کار وکړ. څو دملی روغی جوړی لاس ته راوړنی اوپه افغانستان کی دسولی دبهیر گړندي کیدل، چې په نتیجه کې به په افغانستان کې دانتخاباتو له لاری یو پیاوړی ملی حکومت رامنځ ته شوی وای، گاونډیو هیوادونو هر یوه دخپلو مغرضانه اهدافو له زاویې څخه داسی یو مرکزی پیاړی حکومت په افغانستان کې دخپلو گټو سره په ټکرکی لیده. په همدغه لحاظ ؤ چې دملگرو ملتونو دسولی دپنځه فقره ایز پلان د ناکامولو هڅی یې پیل کړی
د روسانو وتل او کورنۍ جگړه
وروسته د سمدلاسه روسي پوځونو د وتنې څخه نجيب الله په حکومت کې د يوې ډلې گډ واک له منځه يووړ او هغه بېړنی حالت اعلان کړ. هغه د حسن شرق په نوم وزير سره سره ېې نور ناسياسي حکومتي غړي هم له کابينې څخه لرې کړل. همدا رنگه د وخت متحدې روسيې د نجيب الله حکومت ته په ډېرو وټه ييزو او پوځي مرستو ورکولو کې اوږه ورکوله. په دوو ډېر سختو د ژمي موسمونو کې ېې کافي خواړه او تېل ورته چمتو کول. د ختيخې اروپا د روسي واک لاندې سيمو څخه ډېر زيات پوځي اوزار د افغانستان په لور د کښتيو له لارې ولېږدول شوه. په هغو کې د افغان هوايي ځواک لپاره داسې اوزار و چې د امريکايي سټنگرو د ناڅاپي بريدونو د ځواب په موخه ورلېږل کېدل. داسې مزايل توغوندي چې د يو ښار څخه ېې بل ښار ويشتلای شو. همدا رنگه منځينۍ کچې واټن مزايل توغوندي ، په ځانگړي توگه د سکوډ په نوم ، چې د کابل څخه په بريالي توگه د جلال اباد په جگړې کې د دفاع په خاطر وتوغول شوه .د نښې د ويښتلو واټن ېې ۱۴۵ کيلو مټره و.
واک پرېښوول او د ده پرضد کودتاه
پدی ترتيب يې دافغانستان دحاکميت په دننه کې يو شمېر پوځي جنرالان او دوطن گوند په سياسي دفتر کې معلوم الحاله اخيستل شوی افراد د «مجاهدينو» دقومندانانو د يو شمېر وگړو او ډلو په مرسته په يو گډ پلان کې يو ځای د ١٣٧١ کال د وري مياشتې په وروستيو ورځو کې د نجيب الله او د ملگروملتونو دپنځه فقره ايز پلان په ضد يوه غلې کودتا تر سره کړه. په دغه کودتاه کې دې لاندې حکومتي او گوندي جگپوړو چارواکو برخه درلوده: د وطن گوند د مرکزي کومېټې د منشي مرستیال او د سیاسی بيرو غړي فرید احمد مزدک ، د وطن گوند د مرکزي گومېټې د سیاسی بیرو غړي محمود بریالي ، د وطن گوند د مرکزي کومېټې د سیاسی بیرو غړي نجم الدین کاویاني د افغانستان جمهوریت د بهرنیو چارو وزیر او د وطن گوند د مرکزي کومېټې د سیاسي بیرو غړي عبدالوکيل ، د وطن گوند د مرکزي کومېټې غړي شفیق الله توده يي ، ډاکتر ضمیر ، انجنیر نعمت ، ادینه سنگین اوځینې نور. په دغه کودتاه کې د دفاع وزیر مرستیال او د کابل گارنیزویون بولندوی ستر جنرال محمد نبي عظیمي ، د ۵۳ فرقې پخوانی بولندوی جنرال عبدالرشيد دوستم ، ډگر جنرال نورالحق علومي ، د دفاع وزارت ستر درستیز جنرال اصف دلاور ، تورن جنرال محمد عزیز حساس ، جنرال عبدالحق علومي ، د امنیت وزارت مرستیالانو جنرال یار محمد او جنرال باقر فرین ، د ځانگړي گارډ بولندوی سید اعظم سید ، د هوايي او مدافع هوايي ځواکونو بولندوی جنرال فتاح ، جنرال امیر محمد ، جنرال مومن او جنرال جعفر نادري هم په کودتاه کې کارنده برخه درلوده. ډاکتر نجيب الله په مرگ تهديد شو او د هغو گواښونو له کبله ېې د ملگرو ملتونو د ځانگړي استازي په مرسته په کابل کې د هغوی دفتر ته پناه يوړه. پوره څلورنيم کاله يې دملگرو ملتونو په دفترکې تېر کړل او بلاخره د ١٣٧٥ لمریز کال د تلې د مياشتې په پنځمه نېټه کابل ته د طالبانو دلښکرو د ننوتلو سره سم د وخت د سخت دريځه ډلې لخوا په ناپوښتلي حالت کې پرته له محاکمې په غيراخلاقي او غيراسلامي توگه له خپل ورور شاهپور احمدزي سره يوځای مړ کړای شو.
د کابل نيول او د ده وژل کېدل
ډاکټر نجيب الله غوښتل چې د کابل نه وتښتي، خو د عبدالرشيد دوستم لخوا يې مخه ونيول شوه. په ١٧م د اپرېل نوموړي په کابل کې د ملگرو ملتونو دفتر ته پناه يووړله. همدا رنگه برهان الدين رباني چې د وخت زورواکی و ، د ډاکټر نجيب الله له افغانستان څخه د وتنې مخنيوی وکړ ، خو هېڅ کله يې د هغه د نيولو او بندي کولو هڅه هم و نه کړه.
په کومه ورځ چې سروبي د طالبانو تر ولکې ورغله، ډاکټر نجيب الله ملگرو ملتونو ته په اسلام آباد کې يو پېغام ولېږه. په پيغام کې ېې له هغوی څخه د خپل او د خپل د ورور شاهپور احمدزي او دده د ځينو ساتونکو د ژغورنې او تخليې د مرستې غوښتنه وکړه، خو په دې مسله کې د پاکستان د استخباراتي ادارې آی-اس-آی د لاسوهنې په سبب د ملگرو ملتونو دفتر هېڅ کوم ځواب ورنه کړ.
د ډاکټر نجيب الله ښځه فتانه او د هغه درې لورگانې د ١٩٩٢ کال نه په نوي ډېلي کې ژوند کاوه. هغه خپل د ژوند پاتې شپې ورځې په نظر بندۍ کې تېرولې او تر سېپتمبر ١٩٩٦ پورې کله چې طالبانو کابل ونيول هماغلته وو.
احمد شاه مسعود، د برهان الدين رباني د پوځي قطعاتو آمر خپل يو لوړپوړی جنرال ده ته ورلېږلی وه او د هغه څخه يې غوښتنه کړې وه چې ددوی د جنگياليو سره يوځای مخ پرشا ولاړ شي، او د شمال پر لورې يې د خوندي تگ ژمنه کړې وه، خو ډاکټر نجيب الله ورسره نه وه منلې. ځينې خلک داسې انگېري چې هغه نه غوښتل د تاجکانو جنگي ډلگۍ سره ولاړ شي دا ځکه چې هغه د پښتنو د غبرگون څخه وېرېده ، ځينې هم داسې انگېري چې ډاکټر نجيب الله ځکه د احمد شاه مسعود غوښتنه ونه منله ښايي احمدشاه مسعود به د پرچميانو د ډېرو جنرالانو سره پټې ليدنې کتنې او تړونونه درلودل چې له مخه ېې د ډاکټر نجيب الله څخه د ملاتړ تمه درلوده.
نجيب الله د وروستي ځل له پاره په اسلام آباد کې د ملگرو ملتونو دفتر ته خپل بې سيمه پيغام واستاوه او د مرستې غوښتنه يې وکړه. خو دا ځل ډېر ځنډ شوی و. داسې وييل کېږي چې د طالبانو په نوم د پاکستان د آی اس آی د کسانو له خوا يو ٥ کسيزه ډله چې ددې دندې لپاره په ځانگړي توگه گومارل شوي و، او په وسلو سمبال و، د ملگرو ملتونو دفتر ته ورننوتل. ډاکټر نجيب الله يې د ملگرو ملتونو د دفتر څخه دباندې په زور راووېسته. هغوی لومړی دی ډېر وکړاوه او هڅه يې دا وه چې د نوموړي هېوادمشر څخه د ډيورنډ د کرښې د رسمي منلو په کاغذونو باندې لاسليک ترېنه واخلي. بيا يې د هېوادمشر ورور او دی دواړه په ټويټا موټر پسې وتړل او د هېوادمشر تر ماڼۍ پورې يې په موټر پسې راوکاږل. هغوی ډاکټر نجيب الله او د هغه ورور په گولۍ وويشتل او په آخر ه کې يې دواړه د ملگرو ملتونو د دفتر څخه يو څو مټره لرې د هېوادمشر د ماڼۍ مخې ته په ټرافيکي ستنه وځړول. دا هغه ځای و چې ښاغلي هېوادمشر د جلال آباد په جگړه کې د پاکستان په ښکېلتيا سخته نيوکه کړې وه.
پدې وخت کې بيا ملا محمد رباني چې د کابل د نيولو وروسته د طالبانو په واکمنۍ کې د مرستيال هېوادمشرۍ دنده ور په غاړه شوه دا انگېرنې کولې چې ډاکټر نجيب الله ته د مړينې سزا د طالبانو له خوا ورکړل شوې او دا دليل يې وړاندې کړ چې هغه يو وژونکی او کمونېسټ و. او ښايي بيا ملا محمد رباني د پخواني هېوادمشر د مړي پر خښولو هم بنديز د خپلو همغاړو په فتوا ولگولی و.
د پخواني افغان هېوادمشر د مړينې د خبر په خپرېدو سره نړېوالو او په ځانگړي توگه د اسلامي نړۍ اړونده هېوادونو د طالبانو دې غير اسلامي کړنو باندې خواشينی وښود. تر اوسه پورې د ډېرو پلويانو له خوا ېې تلين په بهرنيو هېوادنو کې نمانځل کېږي. همدا رنگه ډېری افغانان د دغه پخواني هېوادمشر په ناسوبه کړاؤ سره مړينه غندي او غير اسلامي عمل ېې گڼي همدا رنگه د دغې کړنې پړه د ملگرو ملتونو په بې پامه استازو لکه بنن سېوان اچوي. د ملگرو ملتونو استازي بنن سېوان چې په بډو وهلو عراق کې گير شو ، همدا رنگه ېې افغانستان کې خپله دنده په صداقت نده تر سره کړې خو د ملگرو ملتونو لخوا په بې پرېوالي سره ندی پوښتل شوی او يوازې ېې له کار څخه گوښه کړی. د نړېوال قانون له مخې د هاگ په ستره محکمه کې د دغسې ډپلوماټنو څخه هم گروېږنې کېږي. بنن سېوان اوس دا وخت په قبرس ټاپو کې ژوند کوي. ماخذ. د هغه مړی بيا د پکتيا ولايت مرکز گردېز ته څېرمه د احمدزيو د ټبر له خوا ولېږدول شو او کوم ځای کې چې زوکړه کړې وه هماغلته خاورو ته وسپارل شو.
باندنۍ تړنې
ډاکټر نجيب الله ډاکټر نجيب الله ډاکټر نجيب الله ډاکټر نجيب الله وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
خان عبدالولي خان
د ولي خان پخوانی ژوند
٨٩ کلن خان عبدالولى خان په پېښور کې د پنجشنبې په ورځ ( د سلواغې ٦ د جنوري ٢٧ ) په د ناروغۍ له کبله ومړ. نوموړى د سيمې په ناندريزو سياستوالانو کې تر ټولو ناندرېز و. له يوې خوا د هندـروسىې او د متحدې لويې روسيې پرمهال د وخت افغانستان د حکومت د مخبر او جاسوس تورونه ورباندې لگېدلي و ، او له بلې خوا د پاکستان په مټ جوړو شويو پخواني مذهبي گوندونو له خوا هم د کفر له فتواو سره مخامخ شو. ولي خان په خپل ٦٠ کلن سياسي ژوند کې په دوه پړاوونو کې سياست کړى و. لومړى پړاو يې د خپل پلار باچا خان تر مشرۍ لاندې د هند د ملي کانگرس گوند په ملگرتيا له نيمې وچې څخه د انگريز ښکېلاک له مېنځه وړل و. او دويم پړاو يې په ١٩٤٧ ز. کال کې د پاکستان تر جوړېدو راهېسته په هغه هيواد کې د پښتنو قومونو د حقونو تر نامه لاندې په حکومت کې ونډه ترلاسه کړه. ولي خان په ١٣ کلنۍ يانې په کال ١٩٣٠ز. کې هغه وخت په سياسي ډگر کې پښه کېښودله کله چې د ده پلار خان عبدالغفار خان د انگريزانو پر ضد د مبارزې په مهال زنداني شو. نوموړي په خپل پلرني ټاټوبي چارسده کې د انگريز ښکېلاک پر ضد وړو وړو احتجاجي غونډو ته ويناوې پېل کړې. نوموړى په ١٩٤٢ ز.کال کې په لومړي ځل د انگريزانو له خوا بندي شو، کله چې يې د کانگرس گوند په کتار کې د " انگرېزانو هند څخه ووځۍ! " تر شعار لاندې د تحريک په لړ کې په احتجاج بوخت و. د پاکستان د جوړويدو وروسته په هغه هيواد کې د ولسواکي، د بې پرې بهرنۍ تگلارې پر ضد د سياسي هلو ځلو په ترڅ کې په وار وارې زندان ته اچول شوی دی. ولي خان ډېر خپلو ځانگړو سياسي اهدافو ته هوډمن سياستوال بلل کېده. خپله ولي خان ادعا کووله چې د پاکستان واکمنو لکه سکندر مرزا، ايوب خان او جنرال ضياء الحق د حکومتي چوکيو وړانديز ورته کړى و، خو په دې اساس يې دا وړاندېزونه رد کړل چې له پټې لارې څخه يې واک ته رسېدل نه غوښتل. دى د پاکستان تر جوړېدو يو کال وروسته بندي شو او په ١٩٥٤ کال کې خوشي شو او له دې وروسته يې د بلوڅانو، سنديانو او د هغه وخت ختيځ پاکستان چې اوس بنگله دېش نومېږي دى له کېڼ اړخو سياستوالانو سره په گډه نېشنل عوامي گوند (ملي وگړنيز گوند) جوړ کړ چې سياسي مرام يې په پاکستان کې د پوځي حکومت له مېنځه وړل، نوې ټاکنيز بهير دودول، بې پرې بهرنۍ تگلاره او سيکيولري دولت (دين لرې سياست) را مېنځته کول و. نوموړي په ١٩٧٠ کال کې د پاکستان په لومړۍ ټولټاکنو کې د قامي او ولایتي جرگې غړى وټاکل شو او په قامي جرگې کې د ذوالفقار علي بوټو د حکومت پر ضد يو پياوړى حزب مخالف مشر شو. نوموړي په ١٩٧١ کې د پاکستان د ماتېدو د مخنيوي لپاره پر ځانگړى توگه له لندن څخه د حکومت په خواست د بنگله دېش پلازمېنې ډاکې ته ورغی چې ازادي غوښتونکى شېخ مجيب الرحمن خبرو اترو ته سلا کړي خو بريالى نه شو.
د پاکستان د ماتېدو وروسته نوموړي په ١٩٧٣ کال کې د اساسي قانون په جوړولو کې د اندېښنو سربېره مهم رول ولوبولى. ولي خان د خپل سياسي فکر له امله يو ناندرېزه سياسي شخصيت په دې هم وو چې ده د پاکستان جوړېدل د انگرېزانو کار باله چې دا رنگه پاکستان د سټرټيجيکه ارزښت له لارې په راتلونکى کې د شوروي اتحاد پر ضد وکاروي همدا وجه وه چې د سړې جگړې په مهال نوموړي د افغانستان په اړه د پاکستان د بهرنۍ تگلارې سخت مخالفت کاوۀ او د افغانستان جهاد ته يې فساد ويلو ځکه د مذهبي گوندو لخوا د کفر فتواى ورباندې لگېدې. ده د افغانستان جگړه د لويو ځواکونو شوروى اتحاد او امريکا او غرب جگړه بلله چې قرباني يې افغانان ورکوي. هم د دې سياسي فکر له امله د ده سياسي مخالفين به ده ته د پاکستان غدار ويل خو د ده دريځ دا وو چې دى د خپلې ملتپالنې او مسلمانۍ اسناد له هېچا نه غواړي. په ولى خان باندې نژدې څلور وژونکې حملې وشوې خو په کې ژوندى پاتې شوى وو. په ١٩٧٥ کال کې د ده په گوند ذوالفقار على بټو د دولت ضد فعاليتونو په وجه بنديز ولگول او ده ته يې د هند، افغانستان او روسيې جاسوس و ويل. ده له خپلو ملگرو سره د حيدراباد زندان ته واچول شو. په ده د غدارۍ توروو چې اخيرنۍ سزا يې د مرگ کېداى شوه خو په ١٩٧٧ کال کې د بټو د حکومت پر ضد د جنرال ضياءالحق پوځي کودتا وروسته دى د حېدر اباد سازش کېس څخه خوشې کړل شو. نوموړي په خپل سياسي ژوند کې د " لر او بر يو افغان" خبره کوله خو پر ده ځينې سياسي ملگري تور لگوي چې په خپل دې سياسي هدف کې کاميابه نه شو. ولي خان د په افغانستان کې د کمونسټو رژيمونو ملاتړ کاوۀ او په پاکستان کې به يې د دې رژيمونو په ضد د حکومت او جهادي ډلود فعاليتونو پر ضد احتجاجي غونډې او لاريونونه کول. ولي خان يو ډېر ښه او مدلل وينا وال وو چې خپلې خبرې به يې په پښتو متلونو او طنز و مزاح کې رانغښتې. ده ته د يو داسې لر ليد سياسيتوال په توگه کتل کېدل چې د راتلونکي په اړه زياتره وړاند وينې يې سمې ثابتېدې چې د ده مېرمن نسيم ولي خان په افغانستان کې د ظاهر شاه پر ضد په ١٩٧٣ کال کې د داود خان کودتاه د يوې بېلگې په توگه يادوي.
د ځينو کار پوهانو په وينا د ده له گوښه کېدو وروسته گوند خپل نظم او اهداف د لاسه ورکړل چې يو دليل يې په دې وروستيو کې د ده د زوى اسفنديار ولي خان او مېرمن نسيم ولي خان تر مېنځ را برسېره شوي
دا وايي چې د کودتا سمدستى وروسته ولي خان خپل پلار باچا خان ته وويل چې داود خان نن د افغانستان د خاتمى گام واخېست ده دليل ورکړ چې افغان يوه قبايلي ټولنه ده او قبيلوي جگړه به په يو داسې بدلون واوړي چې حل به يې په افغانستان کې د يو بهرني ځواک مداخله وي د دې په وينا ولي خان باچا خان ته وويل چې دغه بهرنى ځواک له شوروى اتحاد پرته بل نه شي کېداى. نسيم ولى خان وايي چې باچا خان ولي خان ته وويل چې تاسو دلته په پاکستان کې د تشدد خبره کوئ او زه خپله افغانستان ته ځم او بيا نه راځم. ولي خان ورته وويل چې بابا ځې خو ځې خو ياد ساته چې ته يو داسې هېواد ته روان يې چې هلته به دومره تشدد وشي چې د افغانستان لوېشت لوېشت مځکه به د وطن د بچيانو په وينو خړوبه شي. د نسيم ولي خان په وينا نن هغه څه وشول چې ولي خان يې په ١٩٧٣ کې وړاند وينه کړې وه. ولي خان په ١٩٩٠ کال کې هغه وخت سياست پرېښود کله چې يې د قامي اسمبلۍ چوکۍ په خپل مخالف مولانا حسن جان باندې وبايله او په دې دليل له سياست څخه تقاوعد شو چې ولس په ما باندې باور و نه کړ او زه نور ځان د دوى استازى نه شم بللى. د ولي خان د گوښه کېدو وروسته که څه هم عوامي نېشنل گوند دى خپل لارښود وگرځاوۀ خو په عملي ډگر کې له سياست څخه گوښه پاتې شو. د ځينو کار پوهانو په وينا د ده له گوښه کېدو وروسته گوند خپل نظم او اهداف د لاسه ورکړل چې يو دليل يې په دې وروستيو کې د ده د زوى اسفنديار ولي خان او مېرمن نسيم ولي خان تر مېنځ را برسېره شوي داسې اختلافات دي چې پر ډېرو هڅو سربېره بيا پخلاينې ته تيار نه شو او داسې فکر کېږي چې د ده له مرگه وروسته د گوند په دوو برخو کې د وېشل کېدو امکانات زيات شوي دي. ولي خان په خپل سياسي ژوند کې دويم نړېوال جنگ، دهند له نيمې وچې څخه د انگريزانو وتل، د هند او پاکستان د خپلواکه هېوادو په توگه را مېنځ ته کېدل، د پاکستان ماتېدل، سړه جگړه، د افغانستان اوږده جگړه، افغانستان څخه د شوروي پوځونو وتل، د شوروي اتحاد ماتېدل نه يوازې په خپلو سترگو وليدل بلکه په ډېرو پېښو کې خپله هم يو مهم کردار وو ځکه خو نوموړي څو کاله وړاندې يوۀ خبريال ته په يوه مرکه کې وويل " څه به درته ووايم دې سترگو څه څه نه دي ليدلي؟ خو اوس دغه سترگې له ډېرو رازونو سره د همېش لپاره پټې شوي دي.
دا هم وگورۍ
وېشنيزه:پاکستاني سياستوال وېشنيزه:پښتانه سياستوال
۲۲۷ (عدد)
۲۲۷ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۲۶ څخه  مخکي او د ۲۲۸ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۲۷:
سرچينې
وېشنيزه:۲۲۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
عمان
عمان، په رسمي توګه د عمان سلطنت (عربيي: سلْطنةُ عُمان، Salṭanat(u) ʻUmān) په لویدیځه آسیا کې د عربي ټاپووزمې په سویل ختیځو سواحلو کې موقعیت لري. عمان چې پخوا یوه سمندریزه سترواکي وه، په عربي نړۍ کې تر ټولو پخوانی خپلواک هېواد دی. دغه هېواد چې د فارس خلیج د خولې سره په پوله سیمه کې موقعیت لري، له سعودي عربيستان، متحده عربي اماراتو او یمن سره ځمکنۍ پوله او له ایران او پاکستان سره ګډه سمندري پوله لري. دغه ساحل له سویل ختیځ لوري له عربي سمندرګي او له شمال ختیځ لوري د عمان له خلیج نه جوړ دی. د مدا او مسندم سیمې یې د متحده عربي اماراتو د ځمکنیو پولو له خوا احاطه شوې، د هرمز تنګی (چې له ایران سره شریک دی) او د عمان خلیج د مسندم ساحلي پولې جوړوي. مسقط د دغه هېواد پلازمېنه او لوی ښار دی.
له اوولسمې پېړۍ وروسته، د عمان سلطنت سترواکي وه چې په فارس خلیج او هند سمندرکې یې د نفوذ په موخه د پرتګال او بریتانیا له سترواکیو سره سیالي کوله. په ۱۹ مه پېړۍ کې د دغې سترواکۍ په اوج کې، عماني نفوذ یا کنترول له ټول هرمز تنګي نه تر معاصر ایران او پاکستان پورې او په لرې سویل کې تر زنجبار رسېده. هغه مهال چې په ۲۰ مه پېړۍ کې یې قدرت را کم شو، دغه سلطنت د بریتانیا تر اغېز لاندې راغی. د ۳۰۰ نه زیاتو کلونو لپاره، د دواړو سترواکیو ترمنځ اړیکې د مشترکو ګټو له مخې وې. بریتانیا د عمان جغرافیايي اهمیت د سوداګریز مرکز په توګه چې په فارس خلیج او هند سمندر کې یې د هغو سوداګریزې کرښې تضمین کولې او د هند په نیمه لویه وچه کې یې له خپل نفوذ نه ساتنه کوله، په رسمیت وپېژاند. له تاریخي پلوه مسقط د فارس خلیج سوداګریز مرکز و.
سلطان قابوس بن سعید له ۱۹۷۰ ز کال راهیسې د ۲۰۲۰ ز کال د جنوري تر ۱۰ مې نېټې پورې د هغه تر مړینې  پورې د دغه هېواد مشري وکړه چې دولتي بڼه یې مطلقه شاهي وه. د عمان د سلطنتي ځای ناستي د قوانینو له مخې باید د پاچا زوی د هغه ځای ناستي وي، خو له دې امله چې سلطان قابوس بچیان نه لرل، په خپل وروستي وصیت کې یې څرګنده کړه چې، د هغه ځای ناستی باید د مناسبې سلسلې کوم غړی وي. له همدې امله د قابوس له مړینې وروسته، سلطنتي کورنۍ د هغه د تره زوی هیثم بن طارق، د عمان د نوي پاچا په توګه وټاکه.
عمان د ملګرو ملتونو سازمان، عربي اتحادیې، خلیج همکاریو شورا، ناپېیلي غورځنګ او د اسلامي همکاریو سازمان غړیتوب لري. د نفتي زېرمو لرلو له امله په نړۍ کې ۲۲ م ځایګی لري. په ۲۰۱۰ ز کال کې په وروستیو ۴۰ کلونو کې ملګرو ملتونو سازمان دغه هېواد د پراختیا له مخې یو له پرمختللو هېوادونو وباله. توریزم(سیاحت)، د کبانو او خرما سوداګري یې د سوداګرۍ یوه برخه جوړوي. عمان د لوړ عاید لرونکي اقتصاد او د نړیوالې سولې د شاخص له مخې په نړۍ کې ۶۹ سوله ییز هېواد بلل شوی دی.
سیاست
سلطان د دولت په سر کې ځای لري چې په مستقیم ډول بهرنۍ او دفاعي چارې کنترول کوي. هغه بشپړ واک لري او قوانین د احکامو په بڼه وړاندې کوي.
قانوني نظام
عمان مطلق او بشپړ شاهي هېواد دی، چې په کې د سلطان خبره قانوني بنسټ لري. قضایه قوه د سلطان په واک کې ده. د عمان د اساسي قانون پر بنسټ، د اسلامي شریعت قوانین د دغه هېواد د حقوقي سیستم سرچینه ده. د شرعي محاکمو ادارې د مدني محاکمو په نظام کې د کورنۍ د حقوقو، لکه: د طلاق او میراث مسئولیت لري.
په داسې حال کې چې په عمان کې ټول عالي ځواک د سلطان اړوند دی او د قواوو ترمنځ کوم رسمي بېلتون شتون نه لري، مرحوم سلطان قابوس دفاع وزیر، د بهرنیو چارو وزیر او مالیې وزیر ته چې د دغو وزارتونو چار سمبالي وو، د وزیر بشپړ لقب نه ورکاوه او غوره یې بلله، هغه په سلطنتي اډانه کې وساتي. اوسنی سلطان(پاچا )هیثم مسئولو وزیرانو ته د وزیرانو بشپړ لقب ورکړی دی، په داسې حال کې چې د دفاع وزارت چوکۍ یې لومړي وزارت ته لوړه کړې ده. له ۱۹۷۰ز کال راهیسې ټول قوانین له دې ډلې د دغه هېواد اساسي قانون هم د سلطنتي احکامو له مخې اعلان شوي. سلطان، وزیران او قاضیان ګوماري او د مجازاتو د بخښنې او د هغو د کمولو واک هم لري. د سلطان واک کمی نه لري او تمه لري چې ټول د هغه له ارادې بشپړه پیروي وکړي.
په داسې حال کې چې د عمان حقوقي قوانین له تیوریکي پلوه د مدني او شخصي آزادیو نه ملاتړ کوي، خو د واکمن رژیم له خوا دواړه له پامه غورځول کېږي. ښځې او ماشومان په ډېرو برخو کې له قانوني تبعیض سره مخامخ دي. ښځې له ګڼ شمېر دولتي ګټو، لکه: د کور لپاره له پور اخیستو محرومې دي او د شخصي احوال د قانون له مخې له برابرو حقونو محرومې دي. ښځې د روغتیا او زېږون په ګډون د خپل برخلیک ټاکلو په برخه کې محدودیتونه تجربه کوي.
بهرنی سیاست
له ۱۹۷۰ ز کال راهیسې، عمان معتدل بهرني سیاست مخته وړي او خپلې دیپلماتیکې اړیکې یې په پام وړ ډول پراخې کړې دي. عمان یو له محدودو عربي هېوادونو نه دی چې له ایران سره د ملګرتیا اړیکې لري. ویکي لېکس د امریکا هغه دیپلماتیک اسناد فاش کړي چې ښيي عمان د هغو بریتانوي بېړۍ چلوونکو افسرانو په راخوشي کولو کې، چې په ۲۰۰۷ ز کال کې د ایراني سمندري ځواکونو له خوا نیول شوي وو، مرسته کړې. دغه اسناد څرګندوي چې د امریکا د متحده ایالاتو د دیپلماتیکو فشارونو په خوا کې، عمان تل له ایران سره نږدې اړیکو لرلو ته لېوالتیا څرګنده کړې او د دغو فشارونو پر وړاندې یې مقاومت کړی دی. یوسف بن علوی بن عبدالله د دغې پاچهۍ د بهرنیو چارو مسئولیت پر غاړه لري.
عمان د بریتانیا سلطنتي سمندري ځواکونو او هندي سمندري ځواکونو ته د الدقم او ډرای ډاک بندر تاسیساتو ته د لاسرسي اجازه ورکړې ده.
پوځ
د سټاکهالم د نړیوالې سولې څېړنیز انستیتیوت د عمان نظامي او امنیتي لګښت په ۲۰۲۰ ز کال کې د هغه هېواد د داخلي ناخالصو تولیداتو ۱۱٪ ښودلی، چې په دغه کال کې د نړۍ تر ټولو لوړ پوځي لګښت دی چې له سعودي عربيستان (۸.۴ سلنه) هم لوړ دی. په منځنۍ کچه د ۲۰۱۶ او ۲۰۱۸ ز کلونو ترمنځ د داخلي ناخالصو تولیداتو د سلنې له مخې، د دغه هېواد پوځي لګښت نږدې ۱۰ سلنه و، په داسې حال کې چې په نوره نړۍ کې په ورته مهال کې دغه کچه ۲.۲ سلنه وه.
په ۲۰۰۶ ز کال کې د عمان د وسله والو ځواکونو شمېر ۴۴ زره ‍۱۰۰ تنه وو، چې ۲۵۰۰۰ یې عادي ځواکونه، ۴۲۰۰ یې سمندري او ۴۱۰۰ تنه یې هوايي ځواک و. سلطنتي کورنۍ ۵۰۰۰ تنه سلطنتي ساتونکي، ۱۰۰۰ تنه ځانګړي ځواکونه، ۱۵۰ سمندري نظامي بېړۍ چلوونکي او د سلطنتي الوتنو لپاره ۲۵۰ پیلوټان لري. دغه هېواد ۴۴۰۰ کسه ملیشه ځواک هم لري.
دغه پاچهي له بریتانوي پوځ او دفاعی صنعت سره اوږد مهاله اړیکه لري. د SIPRI د راپور له مخې، عمان له ۲۰۱۲ ز کال نه تر ۲۰۱۶ ز کال پورې د وسلو ۲۳ م واردونکی هېواد و.
جغرافیه
وېشنيزه:عمان
پڼې
پڼې یا بوټونه چې د پښو اغوستن توک دی، تر ډېره یې انسانان د بېلابېلو کړنو د ترسره کولو پر مهال د پښو د خونديتوب او راحتوالي لپاره اغوندي. او همدارنگه پڼې د سينگار توک په ډول هم کارول کيږي.
وېشنيزه:د پښو اغوستن وېشنيزه:پڼې
د خوارزميانو سترواکي
د خوارزميانو سترواکي يوه ترکي- پارسي سني اسلامي سترواکي وه چې د اټکل له مخې له ۱۰۷۷ نه تر ۱۲۳۱ز کلونو تر منځه موده کې يې د اوسنۍ مرکزي اسيا، افغانستان او ايران په ډېرو برخو واکمني کړې، په لومړي سر کې دوی د سلجوقي سترواکۍ د اتباعو په توګه حکمراني کوله، بيا د قره خيتايي (ختيځ ليو واکمنه لړۍ) د اتباعو په ډول او بيا د مغولو تر نېواک پورې خپلواک واکمن وو. د اټکل له مخې، دا سترواکي د ديارلسمې پېړۍ په پيل کې له دوه اعشاريه درې ميليونه کيلو متر مربع نه نیولې، بيا تر درې اعشاريه شپږ ميليونه کيلو متر مربع سيمه خپره وه، چې په عملي ډول په تاريخ کې د مساحت له پلوه يوه له سترو سترواکيو نه وه.
د خوارزميانو د دولت د جوړېدو د نېټې په اړه اختلاف دی. د هغې واکمنې سلسلې بنسټ انوش تګين (د قره چای په نوم هم پېژندل کېږي) اېښی و، چې په دې سترواکۍ يې واکمني کړې، په پيل کې هغه د غرچستان د حاکمانو مریی و او بيا د سلجوقيانو په خدمت کې يو مملوک شو، خو دا د انوش تګين په لمسيانو کې يو تن علاوالدين اتسيز و چې له ګاونډيانو نه يې د خوارزميانو خپلواکي واخسته. په ۱۲۲۰ز کال کې د چنګيز خان په مشرۍ مغولو په خوارزمي سترواکۍ يرغل وکړ او ټوله سترواکي يې له دوو کلونو په کم وخت کې ونيوله. مغولو په دې سترواکۍ کې د شته کمزروۍ او مخالفتونو نه ګټه پورته کړه، شتمن ښارونه یې کلابند او بيا لوټ کړل، په داسې حال کې  چې د تاريخ په يوه خونړۍ جګړه کې يې د دې ښارونو اوسېدونکي ووژل.
د تاريخ لومړي کلونه
د خوارزمشاه لقب له زېږد وروسته په ۳۰۵ز کال کې د افريغي سلسلې واکمنۍ د بنسټګر له خوا رامنځ ته شوی او تر ۹۹۵ز کال پورې شته و. له يوه لنډ ځنډ وروسته، دا لقب يو ځل بيا ورغول شو. په ۱۰۱۷ز کال کې په خوارزم کې د پاڅون پر مهال، باغايانو د هغه مهال د خوارزميانو واکمن ابو العباس مامون او د هغه مېرمنه خراجي ووژل، څوک چې د خوارزمي پاچا سلطان محمود خور وه. په ځواب کې محمود د پاڅون د ځپلو په موخه په سيمه بريد وکړ. هغه وروسته دې ځای ته نوی واکمن وټاکه او د خوارزم يوه برخه يې له خپلې واکمنۍ سره يو ځای کړه. په دې توګه، خوارزم د غزني د سترواکۍ يو ولايت وګرځېد او تر ۱۰۳۴ز کال پورې يې د برخې په توګه پاتې شو.
په ۱۰۷۷ز کال کې، دا سيمه چې له ۱۰۴۲ نه تر ۱۰۴۳ز کال پورې د سلجوقيانو اړوند وه، واک يې د انوش تګين قره چای لاسونو ته ورغی، څوک چې د سلجوقيانو ترکي مملوک (د مريانو يوه طبقه وه، چې په پوځ کې لوړې رتبې ورکول کېدې) قوماندان و. په ۱۰۹۷ز کال کې، د خوارزم ترکي الاصله واکمن اکينچي بن قوچار له سلجوقيانو نه د خپلواکې اعلان وکړ او خپل ځان يې د خوارزم د پاچا په توګه اعلان کړ، خو له لنډې مودې وروسته، هغه د يوه پاڅون په ترڅ کې د ګڼو سلجوقي اميرانو له خوا ووژل شو. سلجوقيانو چې دا سيمه يې بېرته نيولې وه، د انوش تګين قره چای زوی قطب الدين محمد د هغه د ځای ناستي په توګه وټاکه. په دې ډول قطب الدين لومړی ميراثي خوارزمشاه شو.
انوش تګين قره چای
انوش تګين قره چای، د سلجوقيانو يو ترکي مملوک قوماندان او له شا او خوا ۱۰۷۷ نه تر ۱۰۹۷ز کال پورې  د خوارزم والي و. هغه د خپلې کورنۍ لومړی غړی و چې په خوارزم يې واکمني وکړه، د هغې واکمنۍ سلسلې همنومی و، چې د دولسمې او ديارلسمې پېړۍ لپاره به يې په دې ولايت حکومت کاوه.
په ۱۰۷۳ز کال کې سلجوقي سلطان، لومړي ملکشاه انوش تګين او د هغه لارښود ګومشتګين بېلګه بيګ ته يو ځای دنده وسپارله، چې د لوی خراسان هغه سيمې بېرته ونيسي، کومې چې غزنويانو نيولې وې. وروسته هغه د سلطان طشت دار وټاکل شو (د شاهي لوښو ساتونکی)، له دې امله، چې د خوارزم ماليات د دې منصب د لګښتونو لپاره لګول کېدل، هغه د همدې ولايت والي وټاکل شو. د هغه ولايت د مودې تفصيلات نه دي معلوم، خو هغه په ۱۰۹۷ز کال کې مړ شو او د لنډې مودې لپاره دا منصب اکينچي بن قوچار ته ورکړل شو او له دې لارې بيا د هغه زوی قطب الدين محمد ته ورسېد.
علاو الدين اتسز
په ۱۱۲۷ز کال کې د قطب الدين تر مړينې وروسته د هغه زوی اتسز، دا منصب تر لاسه کړ. د هغه د واکمنۍ په لومړيو کې، هغه د کوچيانو د بريدونو په وړاندې د خوارزم ساتنې ته پاملرنه زياته کړه. په ۱۱۳۸ز کال کې، هغه د خپل بادار سلجوقي سلطان احمد سنجر په وړاندې بغاوت وکړ، خو په هزاراسپ سيمه کې ماتې ورکړل شوه او تېښتې ته اړ شو. سنجر خپل وراره سليمان شاه د خوارزم د واکمن په توګه وټاکه او بېرته مروې ته ستون شو. اتسيز بيا راستون شو، خو سليمان شاه ونه شو کولای، چې خوارزم وساتي. اتسيز له دې وروسته په بخارا بريد وکړ، خو په ۱۱۴۱ز کال کې بيا سنجر ته تسليم شو، سنجر هغه ته بښنه وکړه او په رسمي ډول  یې يو ځل بيا هغه ته د خوارزم واکمني وسپارله. هماغه کال چې سنجر اتسيز ته بښنه وکړه، د يلو داشي په مشرۍ کاراختيايانو له سمرقند سره نژدې په قطوان کې سلجوقيانو ته ماتې ورکړه. اتسيز د دې ماتې نه ګټه واخسته او په خراسان يې يرغل وکړ، مروه او نيشاپور يې ونيول، خو يلوداشي د خوارزم د لوټ لپاره ځواکونه واستول او اتسيز يې اړ کړ، چې کلنی  باج  ورکړي. په ۱۱۴۲ز کال کې، سنجر اتسيز له خراسان نه وشاړه، چا چې يو کال وروسته په خوارزم بريد وکړ او اتسيز يې اړ کړ، چې د هغه متابعت ومني، خو بيا يې هم تر خپل مرګه کارا ختايانو ته باج ورکاوه. سنجر په ۱۱۴۷ز کل کې د اتسيز په وړاندې بيا پوځونه واستول، دا هغه مهال و چې اتسيز يو ځل بيا بغاوت کړی و.
اتسيز يو نرم سياستمدار او واکمن و، هغه کولای شول چې د ځواکمن سلطان سنجر او د هغه په اندازه د يوه بل ځواکمن يلوداشي تر منځ په مهارت سره توازن وساتي. هغه د خپلو اسلافو له خوا پيل شوې د ځمکې زياتولو تګلاره جاري وساتله، جند او منګيشليک يې له خوارزم سره يو ځای کړل. ډېری کوچي قبيلې تر خوارزمشاه پورې تړلې وې. اتسيز د خپل عمر په وروستيو کې د مرکزي اسیا ټوله شمال لوېديځه برخه تر خپل واک لاندې راوستې وه، په حقيقت کې يې د هغې له ګاونډيانو نه د هغې خپلواکي تر لاسه کړې وه.
ايل ارسلان او تاکيش
ايل ارسلان له ۱۱۵۶ز نه تر ۱۱۷۲ز کال پورې د خوارزم شاه و. هغه د اتسيز زوی و. په لومړيو کې ايل ارسلان د جند والي ټاکل شوی و، دا يو مرکز و چې په وروستيو کې د هغه پلار نيولی و. په ۱۱۵۶ز کال کې، اتسيز مړ شو او ايل ارسلان د خوارزمشاه په توګه د هغه ځای ناستی شو. د خپل پلار په څېر هغه هم پرېکړه وکړه، چې هم سلجوقي سلطان سنجر او هم قره ختايي ګورخان ته باج ورکړي.
د ايل ارسلان واک ته له رسېدو يواځې څو مياشتې وروسته سنجر مړ شو او په سلجوقي خراسان کې ګډوډي جوړه شوه. دې حالت له ايل ارسلان سره مرسته وکړه، چې په عملي توګه د سلجوقيانو پاچهي له منځه يوسي، خو د سنجر له ځای ناستي مسعود سره يې دوستانه اړيکې پاتې شوې. د خپل پلار په څېر ايل ارسلان هم په خراسان  کې د خپل نفوذ د پراخولو په هڅه کې و.
په ۱۱۵۸ز کال کې، ايل ارسلان د قره خيتايي د يو بل تابع دولت د سمرقند قراخانيانو په چارو کې ښکېل شو. قراخاني چاغري خان په خپل قلمرو کې قرلوقيان ځورول، ډېری قرلق مشران خوارزم ته وتښتېدل او له ايل ارسلان نه د مرستې غوښتونکي شول. ايل ارسلان د هغوی غوښتنو ته د قراخانيانو پر سيمو يرغل کولو سره ځواب ووايه، بخارا يې ونيو او سمرقند يې کلابند کړ، هغه ځای چې چاغري خان هلته پناه اخستې وه. چاغري خان د سيردريا له ترکانو او قره ختايانو نه مرسته وغوښته، ګورخان يو لښکر واستاوه، خو د دې پوځ قوماندان، له خوارزميانو سره په جګړه کې له ښکېلتيا نه دوه زړی و.
اېمل زاخېل
اېمل زاخېل يو افغان سندرغاړی، سندرې جوړونکی او کمپوزر دی. نوموړی د افغانستان د نامتو سندرغاړي او هارمونيم غږونکي استاد محمد دين زاخېل او د پېژندل شوې سندرغاړې مېرمن قمرگلې ځوی دی.
پښتو ځوان سندرغاړى 'ايمل ذاخيل د سندرو کمپوزر ، د سندرو د شعر ليکونکى او ښه آرمونيه غږونکى د خداى بخښلي استاد دين محمد ذاخيل او پښتو درنې سندرغاړې ميرمن قمر گل زوى دى. ايمل ذاخيل د پښتو موسيقي لپاره يوه ښکلې ډالى ده چې همدا اوس د ساحل په نامه په خپله لمړنۍ سي ډي کار کوي. د ايمل ذاخيل سندرو د خپلو هنري کارونو په لمړيو کې د افغانانو زړونه وړي دي او د خپل هنري ژوندانه لپاره دا هيله لري چې سولې او مينې ته خپل هنري ژوند قربان کړي. ايمل ذاخيل په دري او پښتو ژبو سندرې وايي.
باندنۍ تړنې
,a great composer,Song writer,Vocalist and a great Harmonium player is the son of Ustad Mohammad-Din Zakhel and Mermen Qamargul,both legendary musicians of Afghanistan.His Father, Ustad Mohammad-Din Zakhel a phenomenal composer and music director who's composes,such as "Da Zamong Zeba Watan", "Pa ro ro Kegda Qadamona Ashana and many more are still in the hearts and minds of many Afghans around the world.His mother Mermen Qamargul on the other hand is one of the greatest singer of all times who has sang more than 3,000 Great songs and has represented Afghanistan around the world.Emal Zakhel is blessed with the gift of Music and is currently working on his first album"Sahil".His recent achievements includes an outstanding Compose"Aye Da Zelgi Sara" performed at ATN awards in California,his recent Video clips,"Sta da Stergo balah Wakhelm',Aye Ishqa Na Murada, and "Sta Meena Kay Kalegum". were great hits among the Afghans around the world.Emal Zakhel is working towards singing variety of Songs in Dari,Pashtu and other Afghani Languages.His major goal in music is to continue to spread the massage of peace and love through Music.His Compose " Grana Watana" Sang by a great Singer Waheed Soroor and his music work on some of the Afghan documantaries,Aired on Cnn and CBC shows Emal Zakhel's love towards his country and people of his Country.Emal Zakhel is a rising star and has many hopes in his musical career.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
د انساني بدن لنډ معلومات
د انسان بدن اړوند لنډ او ګټور معلومات
۱: د هډوکو شمېر: ۲۰۶
۲: د عضلاتو شمیر: ۶۳۹
۳: د پښتورګو شمېر: ۲
۴: د شیدو د غاښونو شمیر: ۲۰
۵: د پوښتیو شمیر: ۲۴(۱۲ جوړه)
۶: د زړه چیمبر شمیره: ۴
۷: لویه رګ (شریان): Arota
۸: د وینې نورمال فشار: 120/80
۹: د وینې في ایچ: ۷۰۴ Mmhg
۱۰: د نخاع په ستون کې د vertebrae شمیر: ۳۳
۱۱: په غاړه کې د رګونو شمیر: ۷
۱۲: په منځني غوږ کې د هډوکو شمیر: ۶
۱۳: په مخ کې د هډوکو شمیر: ۱۴
۱۴: په سر کې د هډوکو شمیر: ۲۲
۱۵: په سينه کې د هډوکو شمېر: ۲۵
۱۷: د انسان په لاس کې د عضلاتو شمیر: ۷۲
۱۹: لوی ارګان: پوستکی
۲۰: لوی غدود: ځيګر
۲۱: لویه حجره: ښځینه تخمدان
۲۲: کوچنۍ حجره: سپرم
۲۳: تر ټولو کوچنی هډوکی: د منځنی غوږ سټیپس
۲۴: لومړی انتقال شوی عضوی: پښتورګی
۲۵: د کوچني کولمو اوسط اوږدوالی: 7m
۲۶: د لوی کولمو اوسط اوږدوالی: 1.5 متر
۲۷: د نوي زیږیدلي ماشوم اوسط وزن: 3 کیلوګرامه
۲۹: د بدن نورمال حرارت: 37 سانتي ګراد (f98.4)
۳۱:د وینې اوسط حجم: له 4 څخه تر 5 لیټرو پورې
۳۱: د وینې د سرو حجرې ژوند ۱۲۰life time  ورځې پورې
۳۲: د وینې سپینو حجرې ژوند : ۱۰ تر ۱۵ ورځې
۳۳: د امیندوارۍ موده: 280 ورځې (40 اونۍ)
۳۴: د انسان په پښه کې د هډوکو شمېر: ۳۳
۳۵: په هر لاس کې د هډوکو شمیر: 8
۳۶: په لاس کې د هډوکو شمیر: 27
۳۷: تر ټولو لوی انډروکرین غده: تایرایډ
۳۸: تر ټولو لوی لمفاټیک ارګان:Spleen
۳۹: تر ټولو لوی او قوي هډوکی: Femore
۴۱: د کروموزوم شمیره: 46 (23 جوړه)
۴۲: د نوي زیږیدلي ماشوم د هډوکو شمیر: ۳۰۶
۴۳: د وينې واسکاسټي: له 4.5 څخه تر 5.5 پورې
۴۴: د نړیوال ډونر د وینې ګروپ:O
۴۵: د یونیورسل اخیستونکي د وینې ګروپ: AB
۴۶: د وینی تر ټولو لوی سپین حجری: مونوسایټ
۴۷: د وینې تر ټولو کوچنی حجره: لیمفوسایټ
۴۸: د وینې د سرو حجرو زیاتوالي ته پولی سیتیمیا ویل کیږي
۴۹: په بدن کې د وینې بانک دی: توری (Spleen)
۵۱: د وینې د کولیسټرول کچه:mg/dl ۱۰۰
اسلام شاه سوري
هغه ؤ چې شاهزاده عادل خان هم له رنټهوره راغی او په آگره کې سره يو ځای شول او اسلام شاه خپل ورور شهزاده عادل خان ته يې ووييل چې تر اوسه پښتانه له تفرقې څخه ساتل شوي دي اوس يې تا ته سپارم، مشر ورور انکار وکړ او اسلام شاه يې تر لاس ونيوه پر تخت يې کښېناوه او لومړی ده ورته مبارکي ووييله او بيا د ده نورو ملگرو سر ورته ټيټ کړ.
هوردالاند
هوردالنډ (هوردالاند ولایت) په ناروژي Hordaland) د ناروې هیواد اړوند یو ولایت دی. هوردالاند له اسلو او اکرشوس وروسته دریم ګڼ نفوسه ولایت دی.
تامیلي ژبه
تامیلي ژبه په تامیلي: தமிழ்د) دراویدي ژبو له کورنې څخه ده چې تر ډیره د هند په تامیل ناډو سریلانکا او سنګاپور هیوادونو کې د تامیلي قوم لخوا کاریږي.
ارواښاد غازی محمدشاه خان غلجایې بابکرخیل - Mohammad Shah Khan Babakarkhail
ارواښاد غازی محمدشاه خان غلجایې بابکرخیل
غازی محمدشاه خان غلجایي بابکرخیل د افغان - انګلیس د لمړنی جګره مخکښ ملی مشر چی د اففانستان په معاصر تاریخ کی له سترو ملی، سیاسی او نظامی مشرانو څخه شمیرل کیږی، یاد مشر د انګریزانو د سیاسی مشر (مکناټن) په وژلوکی اساسی ونډه درلوده او د انګریزانو پر ضد د خلکو د پاڅون او هڅولو به برخه کی لوی رهبر وو، نوموړی وکولای شو چی د خپلو ورونو دوست محمد خان بابکرخیل، سلطان محمد خان بابکرخیل، خدابخش خان بابکرخیل او زوم یی وزیر اکبر خان په مرسته خورد کابل او جګدلک کی شپاړس زره انګریزی پوځ تباه کړې، څکه خو یی انګریزان نه پخلا کیدونکی او لومړی درجه دښمن بولی، د انګریزانو ۷۷ کسان یي د یرغمل په توګه څه د پاسه دری میاشتی پخپله کلا د بدیع آباد په (عقل تمامه) کی وساتل. دغه په دین او وطن میین غازی په ۱۸۴۹-م کال د ۷۵ کالو په عمر د لغمان په پراشغان کی په داسی حال کی چي ټول عمر چا ته تسلیم نه شو څان یی حق ته تسلیم کړ. چه اوس د غازی محمدشاه خان بابکرخیل مقبره د لغمان ولایت د بابا صیب د زیارت تر سنګ موقعیت لری. کارن:احمدشاه بابکرخیل First Anglo-Afghan War - Wikipedia
دراویدي ژبې
دراویدي ژبې د ژبو یوه کورنې ده چې کابو ۷۴ ژبې لري. له یادو ۷۴ ژبو یواځې څلور یې د لیکلو وړ دي, چې له هغې ډلې څخه تامیلي, تلوګو, کانارا او مالایالم ژبې دي.
۲۲۸ (عدد)
۲۲۸ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۲۲۷ څخه  مخکي او د ۲۲۹ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۲۲۸:
آرژنتین هیواد
ارجنټاین په جنوبی امریکا کی پروت هیواد دی چی ۴۰۰’۷۸۰’۲ کیلومتره مساحت او ۴۰۰’۵۹۰’۴۳ میلیونه نفوس لری.د پیسو واحد یی پزو ده.
د مساحت له لهازه د برازیل نه وروسته په جنوبی امریکا کی دوهم او په نړۍ کی اتم لوی هیواد ګڼل کیږي ارجنټاین د لاتینی امریکا دریم لوی اقتصاد دی او د ژوند سطحه پکی هم لوړه ده.
ټولنيزه بيالوژي
ټولنيزه بيالوژي، د بیالوژی یوه څانګه ده چې موخه یی د تکامل په نظر کې نيولو سره د ټولنیز چلند ازمويل او څرګندول دي. دا د ارواپوهنې، ایتولوژي، انترپولوژي، تکامل، ژوپوهنې، لرغونپوهنې او د نفوس جنیټیکونو په څېر مضامينو څخه راوتلی علم دی. د انساني ټولنې په مطالعې سره، ټولنيزه بيالوژي د تکاملي انتروپولوژي (بشرپېژندنه)، د انسان د چلند ایکولوژي، تکاملي ارواپوهنې او ټولنپوهنې سره نژدې يووالی لري.
ټولنيزه بيالوژي د ټولنیزو چلندونو، لکه د يو ځای کېدو نمونې، سيمه ييزې جګړې، په شريکه ښکار کول او د ټولنیزو خځنده ګانو حشراتو د راټولېدو ټولنه تر څېړنې لاندې نيسي. دا استدلال وړاندې کوي، لکه څنګه چې د غوراوي فشار د دې لامل وګرځېد چې څارويو په تدریجی توګه د طبیعی چاپیریال سره د متقابل عمل ګټورې لارې جوړې کړې، همدا چاره د جنیټیکي تکامل د ګټور ټولنیز چلند لامل هم وګرځېده.
په داسې حال کې چې د «ټولنيزې بيالوژي» اصطلاح له ۱۹۴۰ز څخه مخکې منځ ته راغلې، په ۱۹۷۵ز کال کې د «ټولنيژه بيالوژي: نوی ترکيب» په نوم د «اي او ویلسن» کتاب تر خپرېدو پورې دا مفهوم په پراخه کچه نه و پېژندل شوی. دا نوی ډګر ډېر ژر د اختلافاتو موضوع وګرځېده. د «ریچارډ لیونټین» او «سټیفن جای ګولډ» په مشرۍ نيوکه کوونکو، استدلال وکړ چې جین د انسانانو په چلند کی ونډه درلودلې، خو د تيري کونکي طبيعيت په څېر ځانګړتياوې د ټولنیز چاپیریال په مټ تشریح کېدای شی، نه د بیالوژي په واسطه. ټولنيزو بيالوژي پوهانو د پالنې او طبیعت ترمنځ پیچلی اړیکی ته په اشاره کولو سره جواب ورکړ.
تعريف (پېژندنه)
«اي او ویلسن» د ټولنيزې بيالوژي تعریف داسې کوي «ټولنیز جوړښت ته د نفوسو د بیالوژۍ او تکاملي نظریې غځول».
ټولنيزه بيالوژي په دې اصل ولاړه ده چې ځینې رويې (ټولنیزې او فردي) لږ تر لږه تر يو بريده (په جزوي ډول) ميراثي دي او له طبيعي غوراوي څخه اغېزمن کېدای شي. له دې اند سره پيل کېږي چی چلند د وخت په تیریدو سره وده کړي، کټ مټ په هغه طريقه، په کومه چې فکر کیږي فزیکی ځانګړتیاوې هم تکامل ته رسېږي. وړاندوینه کوي چې ژوي به په هغو طریقو عمل وکړي، کوم چې ثابته شوې د وخت په تېرېدو سره په تکاملي ډول بريالۍ طريقې دي. د نورو تر څنګ  دا د تکاملي روغتيا لپاره د مناسبې پېچلې ټولنيزې پروسې د جوړېدو لامل ګرځېدای شي.
دا علمي څانګه هڅه کوي چې چلند د طبیعی غوراوي د محصول په توګه تشریح کړي. په همدې بنسټ چلند ته په نفوس کې د یو چا د جین د ساتلو د یوې هڅې په سترګه کتل کېږي. د ټولنيزې بيالوژي په دليل ويلو کې ميراث هغه اند دی چې ګوندې ټاکلي جينونه يا د جيونونو ټولګې (ترکيبونه)، کوم چې په ځانګړو سلوکي ځانګړتياوو اغېز کوی، شونې ده چې له يو نسل څخه بل نسل ته په مېراث ولېږدول شي.
د بېلګې په ډول، نوي واکمن زمري د ویاړ پر بنسټ هغه بچيان وژني چې دوی يې پلاران نه دي. دغه چلند تر لاسه کېدونکی دی، ځکه چې د بچيانو وژل د هغوی د خپل زوزات لپاره سیالي له منځه وړي او د روزونکو ښځينه زمريو د ژر ګرمېدو لامل ګرځي (د بيا بچي زېږولو لپاره)، په دې توګه د هغه نورو زياتو جینونو ته اجازه ورکوي چې په راتلونکي نفوس کې داخل شي. ټولنيز بيالوژي پوهان د بچي وژنې دې فطری چلند ته په دې نظر ګوري چې په برياليتوب سره د بيا توليدونکي نارينه زمريو د جينونو له لارې ورته مېراث کې راغلی، به داسې حال کې چې د نه وژلو چلند شونې ده له منځه تللی وي،په دې دليل چې دا زمريان به په بيا توليد کې کم بریالي وو.
تاريخ
د بیالوژي د فیلسوف «ډانیال ډینیټ» د وړانديز تر مخې سیاسي فیلسوف «توماس هابس» لومړی ټولنيز بيالوژي پوه و، استدلال کوي چې د «ليواتان» په نوم د هغه د ۱۶۵۱ز کال په کتاب «هابس» په انسانی ټولنه کې د اخلاقو سرچینه د اخلاقی ټولنيزې بيالوژيکي لرليد څخه تشريح کړې ده.
د ژويو د چلند جنیات پوه «جان پاول سکاټ» په ۱۹۴۸ز کې د جنیات او ټولنیز چلند په اړه کانفرانس کې د ټولنيزې بيالوژي ټکی منځ ته راوړ، په کوم کنفرانس کې چې د ژويو د چلند په څیړنه کې د سيمې او لابراتوار مطالعې پر ګډ پرمختګ ټينګار وکړ. د «جان پاول سکاټ» منظمو هڅو سره، په ۱۹۵۶ز کې د امریکا د ایکولوژیکي ټولنې «د ژويو د چلند او ټولنيزې بيالوژي برخه» جوړه شوه، چې په ۱۹۸۵ز کال کې د امریکا د ژوپوهنې د ټولنې د څارويو د چلند څانګه وګرځېده. په ۱۹۵۶ کې «اي او ویلسن» د هغه د دوکتورا مرحلې د شاګرد «سټارټ ای الټمن» په مرسته، چا چې د ۱۹۴۸ز کانفرانس کې برخه اخیستونکو سره نږدې اړیکه درلوده، د دې راپورته کیدونکې ټولنيزې بيالوژۍ سره سره په اړیکه کې شو. «الټمن» د احصایې په کارولو سره د «ریسس ميکاکس» (یو ډول شادي دی) د ټولنیز چلند مطالعه کولو لپاره د ټولنیزې بیالوژي خپله څانګه جوړه کړه او په ۱۹۶۵ز کې د «یرکس» سیمه يیز لومړني څیړنیز مرکز کې د "ټولنیزې بیالوژي پوه" په توګه وګمارل شو. د «ویلسن» ټولنيزه بيالوژي د «جان پاول سکاټ» یا «الټمنز» څخه توپیر لري، په داسې حال کې چې هغه د ټولنیز چلند ریاضياتي نمونو ته اشاره کړې چې د «ډبلیو. ډي. هامیلټون، رابرټ ټریورس، جان مینارډ سمیت» او «جورج آر پرایس» له خوا لوړ حد ته د جینیاتي وړتیا په رسولو تمرکز لري. د «سکاټ، الټمن» او «ویلسن» درې ټولنيزې بيالوژيګانې سره شريکې دي چې طبيعيت پاله څېړنو ته د زويو د ټولنيزو رويو په اړوند د څېړنې په مرکز کې ځای ورکړل شي او د راپورته کېدونکو څېړنيزو طريقو سره په يووالي کولو سره، په داسې حال کې چې «په سیمه کې بيالوژي» د ساينس د «نويو» طريقو (لابراتوار مطالعې، رياضياتي بيالوژي، ماليکولي بيالوژي) له خوا په داسې ډول له ګواښ سره مخ وه چې ګوندې د پخوانۍ زمانې له بڼې څخه به وبلل شي.
په ۱۹۷۵ز کال کې يو مهال تخصصي اصطلاح «ټولنيزه بيالوژي» په پراخه توګه وپېژندل شوه، دا هغه مهال و کله چې «ولسن» خپل کتاب «ټولنيزه بيالوژي: نوی ترکیب» خپور کړ او یو سخت مخالفت راپورته کړ. له هغه وخته ټولنيزه بيالوژي د «ولسن» له لید سره اړیکه لري. دې کتاب د ټولنیز چلندونو تر شا د تکامل ميخانيکونو تشریح کولو هڅه پیل او مخکښه وګرځوله، لکه د نورو خېر غوښتنه، تیری او تغذیه، دا څېړنې په عمده ډول په میږیانو (د ولسن خپل څیړنیز تخصص) او نور «هایمینوپټیرا» (هغه خځنده چې وزرونه لري لکه موچۍ) وې، خو په ځينو نورو ژويو هم تر سره شوې. په هر حال، پر چلند د تکامل اغېز د بیالوژي پوهانو او فیلسوفانو لپاره د تکامل له کشف وروسته ډیر ژر د علاقې وړ وګرځېد. د «پیټر کروپټیکن» «دوه اړخیزه مرسته: د تکامل یو عامل»، چې د ۱۸۹۰ز لسیزې په لومړیو کې لیکل شوی، یو مشهوره بېلګه ده. د کتاب وروستی څپرکی د انساني چلند ټولنیز بیالوژیکي توضیحاتو ته ځانګړی شوی، او «ولسن» وروسته د «د انسان د طبيعيت په اړه» به نوم د «پلیټزر» جایزې ګټونکی کتاب وليکه، کوم کتاب چې په ځانګړي ډول د انسان چلند په اړوند بحث کوي.
«اډوارډ ایچ هیګن» د «تکاملي ارواپوهنې لاسي کتاب» کې لیکلي چې ټولنيزه بيالوژي پر انسانانو د عملي کېدو په اړوند د عامو مخالفتونو سره سره، «د شلمې پیړۍ یو له ساینسي بریالیتوبونو څخه ده». «ټولنیزه بیولوژي اوس په حقیقت کې د بیولوژي د ټولو څانګو د اصلي څیړنې او نصاب برخه ده او دا د نږدې ټولو څانګو د بيالوژي پوهانو د کار بنسټ دی» د غیر انساني ژونديو موجوداتو ټولنیزې بیولوژیکي څیړنې د نړۍ په غوره ساینسي ژورنالونو، لکه «طبیعت» او «ساینس» کې په ډرامايي ډول او په دوامداره توګه وده کړې. د عامو مخالفنونو حخه د خوديتوب په موخه په عام ډول د «سلوکي» (د رويې او چلند اړوند) اصطلاح د ټولنيزې بيالوژي د اصطلاح د بديل په توګه کارول کېږي.
تيوري
ټولنيز بيالوژي پوهان په دې باور دي چې د انسان چلند، همدارنګه د غیر انساني ژويو چلند، تر يو بريده د طبیعي غوراوي د پایلو په توګه تشریح کیدای شي. دوی وايي چې په بشپړ ډول پر چلند د پوهېدو لپاره، چلند بايد د تکاملي افکارو په نظر کې نيولو سره تحليل شي.
پروفیسر ډاکټر راجولی شاه خټک
پروفیسر ډاکټر راج ولي شاه خټک چې د نوښار ضلعې په ډاگ اسماعیل خیلو کلې کې په ۲۴مه جنورۍ کال ١٩٥٢ کې د قدیم شاه په کور کې زیږیدلی ؤ ګڼ شمیر علمي،تنقیدي اؤ تحقیقي کتابونه یې د پښتو ادب ځولۍ ته پیرزو کړي دي اؤ ددې ترڅنګ یې د نوؤ لیکوالو په روزنه کې هم لویې لاس لرلو.
ډاکټر راجولي شاه خټک د خپلو دریو خویندو یوازینی رور ؤ چې سور سپین مخ اؤ لوړه دنګه ځواني لرله.
پخپل ژوند یې زیاتره محلفونو کې دا خبره کوله چې هغه د زلمیتوب په وخت کې یو ښه ښکاري ؤ اؤ د خپلو ملګرو سره به یې د صحرانو ایلو اؤ کوترو ښکار کولو خو وروستو یې چې شعور پوخ شو نو په وینو کې دمرغو لړل ورته ظلم ښکاریدو اؤ ښکار څخه یې لاس واخستو.
هغه په هلکوانه کې دفټ بال اؤ والي بال یو ډیر ښه لوبغاړی ؤ اؤ په ملګرو کې به ورته د میر یا مشر حیثیت حاصل ؤ.
شاعري یې د نهم جماعت څخه پیل کړې وه خو د خپلې خولې وینا یې ده چې په سبق کې ډیر تکړه ؤ اؤ انعامونه به یې ګټل.
په کال ۱۹۶۸ کې یې د لسم جماعت پاس کولو روستو د پیښور په اسلامیه کالج اؤ وروستو بیا په ګورنمنټ کالج کې داخله واخسته.
کله چې په پاکستان کې د یو پوځی امر جنرال ایوب خان په اقتدار قبضه کړې وه په هغه مهال د طالبعلمانو لخوا د ایوب خان د مارشل لاء په ضد چلیدلي تحریک کې هم ښاغلي راجولي شاه خټک مهم کردار ترسره کړی ؤ.
په کال ۱۹۷۵ کې یې د پیښور پوهنتون څخه په پښتو کې په اوله درجه کې د ماسټر سند ترلاسه کړو اؤ بیا یې په کال ۱۹۸۵ کې د پښتو ادبي تحریکونه په موضوع پي ایچ ډي هم وکړه.
۱۹۷۶ نه تر ۱۹۷۸ پورې د پیښور په ایډورډز کالج کې د پښتو اؤ اسلامیاتو اؤ وروستو بیا د پیښور پوهنتون سره مربوط د ایم فل اؤ پي ایچ ډي استاد هم پاتې شوی ؤ.
ډاکټر راجولي شاه خټک د کال ۱۹۹۵ نه تر ۲۰۰۴ پورې په پیښور کې د پښتو اکیډمۍ (چې بنیادي کار یې د ژبې اؤ ادب متعلق پلټنې کول دي) ذمه وارۍ ترسره کړې وې اؤ په دغه موده کې یې د پښتو اکیډمۍ د پلیټ فارم څخه ډیر علمي ،ادبي کتابونه د پښتو ادب لمنې ته اچولي دي ،
هغه ته په غوره ادبي خدماتو د پاکستان حکومت تمغه امتیاز ورکړې وه خو ددې ترڅنګ یې په تنقید، تحقیق ، شاعرۍ اؤ تعلیم کې په غوره خدماتو یو شمیر ایوارډونه اؤ سندونه هم ترلاسه کړي وؤ.
د تصوف په موضوع باندې ډ‌اکټر راجولي شاه خټک ته خاص عبور حاصل ؤ.
دهغه په مشهورو کتابونو کې پښتو ادبي تحریکونه، زیست روزګار،د فقیر جمیل بیګ مناقب فقیر، پښتو ژبه،د پښتو نوې املاء،سنګ زار، د رحمان په شعر،توري چې رڼا کوي، اؤ روهي متلونه د یادولو وړ دي.
ددغو کتابونو ترڅنګ ښاغلي ډاکټر راجولي شاه خټک د پښتو په عملي، ادبي کتابونو په سوونو تنقیدي، اؤ تخقیقي مقالې هم لیکلې وې.
نوموړی په کال ۲۰۱۵م کې په ۲۰مه جولایي په سوات سیمه کې د زړه د دورې له امله وفات شوی اؤ د نوښار په چراټ سیمه کې خپله پلرنۍ مقبره کې خاوره ته سپارل شوی ؤ