cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الکول
هغه تعا ملونه چې په الکولوکې سرته رسيږي دهرڅه دمخه دهغه دهايدروکسيل په فعاليت  پوري اړه لري .چې دوه ډوله تعاملات سرته رسوي. ۱-هغه تعاملات چې په هغه کې دکاربن اودهايدروکسيل دګروپ داکســــيجن ترمنځ اړيکه وشليږي. ۲-هغه تعاملات چې په هغه کې دهايدروکسيل دګروپ HاوOترمنځ اړيکه وشليږي. دالکولونو عمومي لاسته راوړنه په لاندي طریقوصورت نیسي. ١-دالکايل هلوجينيدونودهايدروليزڅخه ۲-دالکينونوسره داوبوتعامل دالکايل سلفوريک اسيد دجوړيدووروسته ٣-دH2په وسيله دهغه مرکب ارجاع څخه چې دکاربونيل ګروپ ولري ٤-دګرينيارد سنتېز: پديطريقه کې هم دکاربونيل لرونکو مرکباتو څخه په لاندي توګه ګټه اخيستل کيږي. په تخنيک کې ايتانول د ايتلين د غاز د جذبيدو څخه چې د انـــــشقاق په عمليه کې توليديږي که په مشبوع هايدرو کاربنو کې د کاربن د څو اتومـــونو يو يو هايدروجن په يو ،يو OH تغويض شوي وي پدي حالت کې مونږ څو قيمته الـــــکول ورته وايو. د ګلا يکول استحصال په لاندي ډول صورت نیسي. ١-ګلا ېکول د الکايل هلوجنيد او KOH د تعامل څخه يې په لاس راوړلی شو. ګلیسرین د مهمو الکولونو د ډلي څخه دی خونديې خوږ دی او پولي هايدروکسيلي الکول دي د ګلسيرين د لاس ته راوړني ډېره پخواني صنعتي طريقه د وازدو او تيلو د هايدروليز د طريقي څخه عبارت ده او په اوسني وخت کې يې مهمه صنعتي طريقه د پروپيلين څخه استحصالوي دالکولو اغیزی په بدن باندی .: په نتیجه کې ویلای شو چې د الکولو یعنې شرابو څکل سره له دې چې یو حرام کار دی او د حد جاري کېدو سبب کيږي، په روغتیا هم ډير منفي تاثیرات لري او د وجود د حیاتي اعضاؤ د داسي تخریباتو سبب کيږي چې غربي ساینس پوهانو په ننی طبی کتابونوکی لیکلی دي. چی دهغی دجملی څخه مودبدن په ځینی برخودالکولواغیزي څیړلي دي لکه : اعصابو،زړه،وینه،جګر،معده،پښتورګی،اوهمدارنګه پدی موضوع کی مودالکولواغیزي په نورودواګانوباندي هم څیړلي دي.
وړانديزونه څرنګه چی الکول په اسلام کی یوحرام کاردی نومونږته پکارده چی خلکوته دالکولوپه باره کی داسلام اوساینس له نظره معلومات ورکړو اوهغوۍ يي په ضررونو باندي پوه کړو 	   دحکومت څخه می غوښتنه داده چی دالکولوپه وارداتوکلک بندیزونه ولګوی ،  اوهرڅوک چی الکول استعمالوی بایددهغوی ته داسلامی اصولومطابق سزاورکړي. 	   استادان هم باید ددي ناوړه مادي داستعمال اغیزي په ډیر روښانه ډول سره خپلو شاګردانو ته وښيي اوهغوۍ ورباندي وپوهوي 	  دالکولو په ضررونوباندي  وخت په وخت غونډي جوړي شي اوعامه پوهاوی شاګردانو ته ورکړل شي 	  ددي مضري مادي په ضررونو باندي  نوي شوي څيړني  دمعتبرومنابعو لکه نیټ. خارجی کتابونه راټول او په پښتو یادري ژبو وژباړل شي ترڅو دافغانانو پوهه په دي برخه کي زیاته شي. 	  ددیني علماوو څخه هم هیله لرم چي دالکولو په حرمت  باندي زیات تاکید وکړي  اوداخروي عذابونوڅخه يي ټول خلک خبرشي.
اخځلېکونه ١- قرآن مجید، سورة مائدة، آیت ۹۰ ٢- حکيمي ،محمدغوث ،۱۳۸۷هــ ش .عضوي کيميا،انتشارات سعيد. (مخونه) (۹۹-۱۱۰) ٣- نهالګر،شیرمحمد،۱۳۸۵هـ ش.عمومی عضوې کیمیا،ميهن کتاب پلورنځی. (مخونه )( ۱۳۶-۱۵۵) ۴-ولیزی ،ګل حسن ،۱۳۹۱هـ ش .الیفاتیک کیمیا،دلوړوزده کړووزارت (مخونه ) (۱۴۹-۱۵۵) ۵-هېله من،فرمان الله،١٣٨٧هـ ش.الېفاتېک کېمېا،،دلوړوزده کړووزارت، (مخونه ) (۱۹۶-۲۰۰) ۶-USMLE Step 1, Lecture Notes Pharmacology, KAPLAN Medical, 2010, Page
ازيتا رفعت
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
لیوواردن
لیواردن په هالنډي  Leeuwarden) د هالنډ هیواد د فریس لنډ ولایت مرکز دی.
ترموډینامیکي تعادل
ترموډینامیکي تعادل د ترموډینامیک علم مسلم اصل یا اکسیومي مفهوم دی. دا تعادل د واحد ترموډینامیکي سیستم داخلي حالت دی یا د څو ترموډینامیکي سیستمونو ترمنځ اړیکه ده، چې د لږ یا ډېر نفوذ وړ یا د نفوذ ضد دېوالونو په وسیله نښلول شوي دي. په ترموډینامیکي تعادل کې د سیستم دننه یا د سیستمونو ترمنځ د مادې یا انرژي خالص میکروسکوبي جریانونه نه شته. یو سیستم چې په خپل داخلي ترموډینامیکي تعادل حالت کې وي، هېڅ میکروسکوپي بدلون په کې نه پېښېږي.
د داخلي ترموډینامیکي تعادل په حالت کې ترموډینامیکي سیستم د حرارت یوشان فضایي درجه لري. د حرارت درجې پرته، د شدت خاصیتونه یې ښايي د نه بدلېدونکي اوږد واټن د ځواک ساحې له خوا چې د چاپېریال له خوا یې ورباندې تپل شوې، فضايي نامتجانس حالت ته ولېږدول شي.
هغه سیستمونه چې په نامتعادل حالت کې دي، برعکس د مادې یا انرژي خالص جریانونه په کې موجود دي. که چېرې دا ډول بدلونونه په داسې سیستم کې پېښ شي، چې مخکې په کې نه وو پېښ شوي، ویل کېږي چې دا سیستم  د لوړ ثبات په تعادل کې دی.
که څه هم په پراخه کچه "قانون" نه بلل کېږي، خو دا د ترموډینامیک علم عمومي فرض دی چې د ترموډینامیکي تعادل حالتونه موجود دي. د ترموډینامیک علم دویم قانون څرګندوي چې: کله چې د موادو منزوي جسم د تعادل حالت څخه پیل کېږي، چې په ډول ډول حالتونو کې یې اجزا د لږ یا ډېر نفوذ وړ یا د نفوذ ضد جدارونو پر مټ ساتل کېږي او د ترموډینامیکي عملیې جدارونه لرې کوي یا نور یې هم د نفوذ وړ کوي، بیا په خپله د داخلي ترموډینامیکي تعادل خپل نوي حالت ته رسي او دا د اجزاوو د انتروپي له مجموعي زیاتوالي سره مل دی.
کتنه
کلاسیک ترموډینامیک علم د ډینامیکي تعادل حالتونو په اړه دی. په ترموډینامیکي تعادل کې د سیستم حالت هغه حالت دی چې د هغه لپاره یو څه ترموډینامیکي پوتنشیل لږ تر لږه  ته ټیټېږي (د کارول ولتاژ په نشتوالي کې) یا د هغه لپاره انتروپي حد اکثر ته پورته کېږي. دا ډول پوتنشیل د تړلي سیستم لپاره په ثابت حجم او د حرارت په ثابته درجه کې (چې د حرارت حمام له خوا کنټرول کېږي) د هیلمولتز آزاده انرژي ده:
A = U - TS
بل پوتنشیل چې د ګیبس آزاده انرژي ده، د حرارت په ثابته درجه او ثابت فشار کې چې دواړه د چاپېریال له خوا کنټرول کېږي د يوه تړلي سیستم په ترموډینامیکي تعادل کې حد اقل ته ټيټېږي:
چي  د حرارت ترموډینامیکي مطلقه درجه،  فشار،   انتروپي،   حجم او   د سیستم داخلي انرژي ده. په بل عبارت (د کارول شوي ولتاژ په نشتوالي کی) تر دې شرایطو لاندې {\displaystyle \Delta G=0} د کیمیاوي تعادل لپاره لازم شرط دی.
ترموډینامیکي تعادل یو ځانګړی ثابت ساکن حالت دی، چې سیستم د اوږدې مودې لپاره د خپل چاپېریال سره د غبرګون له امله هغه ته نږدې کېږي یا په پای کې هرومرو ورته رسېږي. پورتني ذکر شوي پوتنشیلونه په ریاضيکي ډول د ترموډینامیکي کمیتونو په توګه جوړ شوي، چې په مشخص چاپېریال کې تر ځانګړو شرایطو لاندې له کم نه کم ته رسول کېږي.
حالات
د تعادل بېلابېل ډولونه په لاندې ډول لاس ته راځي:
د سیستمونو ترمنځ د تبادلوي تعادل اړیکه
د ترموډینامیکي سیستم چاپېریال هم زیاتره کېدای شي، د بل ترموډینامیک سیستم په توګه په پام کې ونیول شي. په دې نظر کې کېدای شي سیستم او چاپېریال یې په متقابل تماس کې دوه سیستمونه وګڼل شي، چې د اوږد واټن ځواکونه هم دوی یو بل سره نښلوي. د سیستم چاپېر د دغو دوو سیستمونو تر منځ د مجاورت سطحه یا سرحد ګڼل کېږي. په ترموډینامیکي شکلیاتو کې، دا سطحه د نفوذي وړتیا د ځانګړو خاصیتونو لرونکې په توګه انګېرل کېږي. د بېلګې په توګه، د مجاورت سطحه کېدای شي یوازې د حرارت لپاره د نفوذ وړ وي او انرژي یوازې د حرارت په بڼه پرېږدي چې ولېږدول شي. ورپسې، ویل کېږي چې دا دواړه سیستمونه په حرارتي تعادل کې دي، داسې چې د اوږد واټن ځواکونه په موقع نه بدلېدونکي وي او د حرارت په توګه د انرژي لېږد د دوی تر منځ ورو شي او په پای کښې د تل لپاره درېدیږي؛ دا د تماس تعادل یوه بېلګه ده. د تماس تعادل نور ډولونه د ځانګړې نفوذي وړتیا د نورو ډولونو په واسطه تعریف کېږي. کله چې دوه سیستمونه د نفوذي وړتیا یوه ځانګړي ډول ته په پام سره په تماس تعادل کې وي، دوی د شدید متحول مشترک قیمتونه لري، چې د نفوذي وړتیا په دې ځانګړي ډول پورې تعلق لري. د داسې شدتي متحولینو بېلګې حرارت، فشار، کیمیاوي پوتنشیل دي.
د تماس تعادل کېدای شي، د تبادلوي تعادل په توګه هم په پام کې ونیول شي. په تماسي تعادل کې د دوو سیستمونو ترمنځ د ځینو مقدارونو د لېږد د کچې صفري توازن موجود دی. مثلاً: یو دېوال چې یوازې حرارت ته د نفوذ وړ وي، د حرارت په بڼه د داخلي انرژۍ د انتشار کچې د دواړو سیستمونو ترمنځ مساوي او متقابل دي. د دوو سیستمونو تر منځ د حرارت عایق دېوال یوازې هغې انرژۍ ته چې د کار په بڼه لېږدول کېږي، د نفوذ وړ دی؛ په میخانیکي تعادل کې د دوی ترمنځ د کار په بڼه د انرژۍ د لېږد کچې مساوي او متقابلې دي. که دېوال یو ساده دېوال وي، نو په هغه کې د حجم د لېږد کچې هم مساوي او متقابلې دي او  په دواړو خواوو کې یې فشارونه مساوي دي. که د حرارت عایق دېوال ډېر پېچلی وي، په یو ډول رافعوي قوې سره، چې د مساحت نسبت لري، نو په تبادلوي تعادل کې د دواړو سیستمونو فشارونه د حجم د تبادلوي نسبت سره معکوس نسبت لري؛ دا کار د کار په بڼه د لېږد د کچو صفري توازن ساتي.
د وړانګو تبادله کېدای شي، د بل ډول دوو جلا سیستمونو ترمنځ پېښ شي. د وړانګو تبادلوي تعادل هغه وخت بریالی کېږي چې دواړه سیستمونه د حرارت یو شان درجه ولري.
د يوه سیستم د داخلي تعادل ترموډینامیکي حالت
د مادې یوه ټولګه کېدای شي، د خپل چاپېریال څخه په بشپړ ډول منزوی یا مجزا وي. که چېرې د ناڅرګندې مودې لپاره لاس ناخوړلې پاتې شي، کلاسیک ترموډینامیک فرض کوي چې هغه په داسې حالت کې ده چې هېڅ بدلون په کې نه راځي او هېڅ جریانونه په کې نه وي. دا د داخلي تعادل ترموډینامیکي حالت دی. (دا فرضیه کله ناکله، خو اکثراً نه، د ترموډینامیک د " لومړۍ منفي"  قانون په نوم یادېږي. په یوه درسي کتاب کې دې ته  "صفري قانون" وايي او څرګندوي چې لیکوالان دې عنوان ته، د هغه ډېر رایج تعریف په پرتله چې ظاهراً د فولر له لوري وړاندیز شوی ؤ، ډېر وړ او مناسب بولي.)
داسې حالتونه په کلاسیک یا تعادلي ترموډینامیک کې اصلي موضوع ده ، ځکه چې دا د سیستم یوازیني حالتونه دي چې په هغه موضوع کې واضح بلل کېږي. د تماس تعادل یو سیستم د بل سیستم سره د ترموډینامیکي عملیې په واسطه منزوي کېدای شي او د منزوي کېدو په حالت کې هېڅ بدلون په کې نه رامنځ ته کېږي. نو د تماس تعادل اړوند یو سیستم د بل سیستم سره هم کېدی شي، د داخلي ترموډینامیکي تعادل په خپل حالت کې وګڼل شي.
صبرينا ثاقب پښتون
صبرينا ثاقب پښتون د افغانستان د ولسي جرگې غړې ده.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ټوپولف ټو-۹۵
ټوپولف ټو- ۹۵ (په روسی:Ty-95) لویه روسي آلوتکه چې د خرس نوم هم ورکول شوی دی د سړې جگړې پر مهال د روسې لخوا پر امریکا د برید لپاره طراحي شوه، دا الوتکه داسې وه چې کولای یې شول څلور اټومي بمونه ولیږدوي، له دې الوتکې څخه په ۱۹۵۵ کال کې پرده پورته شوه او په مسکو کې ولیدل شوه، وروسته تر دې چې دا الوتکه ولیدل شوه امریکايي طراحان په دې فکر کې شول چې د دې الوتکې د مقابلې لپاره الوتکه ډيزاین کړي او دا الوتکه درې لسیزې د لویدیځ بلاک لپاره یو گواښ و.
سرچینې
[د محمد الله آرین پښتو بلاگ]
وېشنيزه:د ټوپولف الوتکې وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې
حاجي داوود
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
چونگښه
چونگښې (په لاتين: Anura) د دوه ژوندويو څخه یو بې لکۍ او غوښه خوړونکی ژوي دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې خوږو اوبوته نژدې ژوند کوي. چونگښې په طبيعت کې مهم رول لوبوي. نوموړی ژوی خوځندکې ښکاروي او د مارغانود رزق یوه مهمه برخه هم ده. د چونگښو چوچیان چې په اوبو کې ژوند کوي د اوبو نباتات خوری او اوبه د طبیعو ناپاکو توکو څخه پاک کوي.
توصيف
چونگښه سر، بدن او څلور پښې لري. مخکينی پښې یی څلور گوتې لري. شاتنی پښې یی پنځه گوتې لري او د مخکينو پښو په مقابله کې قوی او اوږدی دي. چونگښه د دی پښو څخه د ټوپ وهلو او لامبلو لپاره کار اخلي. اسکلت یی غضروفي برخې لري. د ملا تیر یی د لسو مهرو ( د غاړې ۱ مهره، د تیټر۷ مهرې ، د ملا ۱ مهره او د لکۍ ۱ مهره) څخه جوړه شوي ده. دغاړې مهره د ككرۍ سره د دوو مفصلو په مرسته تړل شوي ده. د چونگښو پوست د غټه چونگښو په مقابله کې لوڅ دي چې ځانگړی مرغړې لري. په دغو مرغړو کې بلغم منځ ته راځي چې د چونگښو پوسنکی د وچیدنې سره مقاومت کوي. څو مرغړې زهرجن توکې تولیدولای شی. چونگښې هم کولای شی د پوستکی په مرسته تنفس وکړي.
سترگې
چونگښې ښه سترگې لري او کولای شی رنگونه تشخیص کړي. شيكيه یی د نورو شمزۍ لرونکو ژويو په مقابله کې روح پالونکی قابليتونه لري. نوموړی ژويان د سر پر شانتی برخې باندي دریمه سترگه لري. نوموړی سترگه کولای سی د رڼا زيات والی احساس کړي.
تلقیح
د چونگښې ښځينه په اوبو کې هگی اچوي چې تر اچولو وروسته په اوبو کې د چونگښې د نارینې لخوا تلقیح شوي دي د دي هگیو څخه د چونگښې چوچيان چا کوي. دغه چوچي یوازې په خوږو اوبو کې ژوند کوي، د كونجكو په مرسته تنفس کوي. او د اوبو بوټي (نباتونه) خوري خو ځینی چوچیان د اوبو ژويان هم خوړلای شی.
وېشنيزه:دوه ژوندوي وېشنيزه: چونگښې
بلاکي زنځیر (بلاک چین)
بلاکي زنځیر د بلاکونو په نوم د اطلاعاتو/ډاټا مخ پر ودې نوملړ دی چې د کوډونو له مخې په خوندي توګه له یوبل سره اړوندېږي. هر بلاک له پخواني بلاک څخه لوګاریتمي کوډونه اخلي، مهالیز مهر (timestamp) او د لېږد وړ ډاټا لري (چې په ټولیزه توګه د مرکل ونې په توګه څرګندېږي چېرې چې د ډاټا غوټې (data nodes) د هغو د پاڼو په توګه څرګندېږي). مهالیز مهر ثابتوي چې د لېږد وړ ډاټا هغه مهال شتون درلود کله چې بلاک خپور شوی او لوګاریتم ته یې لار موندلې. له دې امله چې هر بلاک وړاندني بلاک ته اړوند اطلاعات لري، یو زنځیر جوړوي چې هر اضافي بلاک خپل مخکني بلاکونه پیاوړي کوي. له همدې امله بلاکي زنځیر د خپلې ډاټا د تغیر پر وړاندې قوي پاتې کېږي، ځکه له ثبت وروسته، د هر ټاکل شوي بلاک اطلاعات نه شي کېدلای د هغو د ورپسې ټولو بلاکونو د اطلاعاتو له بدلون پرته د هغو پخوانیو ته واړول شي.
بلاکي زنځیرونه معمولا له یو بل سره د سیالو (peer-to-peer) شبکو له مخې د ویشل شوي عامه لیچر (د راکړې ورکړې د ثبت کتابچې) په توګه په عمومي بڼه مدیریت کېږي؛ چېرې چې غوټې په ټولیز ډول د نویو بلاکونو د اعتبار ارزونې او اړیکو د ټینګښت په موخه یو پروتوکول ته پابندې دي. په داسې حال کې چې د بلاکي زنځیر سوابق د تغیر وړ نه دي؛ خو په فورکونو (نویو بلاکونو) کې بیا دغه چاره شونې ده، بلاکي زنځیرونه کېدای شي د خوندي طراحۍ له مخې په پام کې ونیول شي او د لوړې بیزانسي تېروتنې په زغملو سره د یو توزیع شوي محاسباتي سیسټم بېلګه وي.
ګټنه
په ۲۰۱۹ زکال کې اټکل وشو چې، نږدې ۲.۹ میلیارده ډالر د بلاکي زنځیر په تکنالوژۍ کې پانګونه شوې چې د تېر کال په پرتله د ۸۹ سلنه زیاتوالي څرګندويي کوي. له دې سربېره International Data Corp اټکل کړی چې تر ۲۰۲۲ زکال پورې به د بلاکي زنځیر په فناوري کې د شرکتونو د پانګونې کچه ۱۲.۴ میلیارده ډالرو ته ورسېږي. له دې سربېره په نړۍ کې د حرفوي خدمتونو د دویمې لویې شبکې PricewaterhouseCoopers د راپور له مخې تر ۲۰۳۰ زکال پورې به بلاکي زنځیر په کلني ډول د ۳ تریلیونو ډالرو سوداګریز ارزښت د جوړولو وړتیا ولري.
ډیجیټل پولي واحدونه (کریپټو کرنسۍ)
ډېری ډیجیټل پولي واحدونه د خپلو راکړو ورکړو د ثبت په موخه د بلاکي زنځیر له تکنالوژۍ کار اخلي. د بېلګې په توګه د بیټ کوین او اتریوم شبکې دواړې د بلاکي زنځیر پر بنسټ دي. د ۲۰۱۸ زکال د مۍ په ۸ مې نېټې فیس بوک ومنله چې د بلاکي زنځیر نوی ګروپ جوړوي چې د ډېوېډ مارکوس له خوا به یې رهبري کېږي چې د مسنجر مخکنی مسئول و. د فیس بوک د ډیجیټل پولي واحد پلټفورم، لیبرا (چې اوس د ډئیم په نوم پېژندل کېږي) په رسمي توګه د ۲۰۱۹ زکال د جون په ۱۸ مه معرفي شو.
دولتونه د خپلو هغو وګړو یا بانکونو اړوند چې ډیجیټال پولي واحدونه لري، بېلابېل سیاستونه پلي کوي. چین د بلاکي زنځیر له ټکنالوژۍ څخه په خپلو څو صنعتونو کې له دې ډلې د ملي ډیجیټل پولي واحد په برخه کې چې په ۲۰۲۰ زکال کې یې رامنځته کړ، ګټنه کوي. لویدیځو دولتونو له دې ډلې متحده ایالاتو او اروپايي ټولنې د خپلو اړوندو ډیجیټل پولي واحدونو د ملاتړ په موخه ورته پروژې پیل کړې دي.
ځیرکې هوکړې
د بلاکي زنځیر پر مټ ځیرکې هوکړې، هغه وړاندیز کېدونې هوکړې دي چې په جزیي یا بشپړ ډول له انساني تعامل پرته ترسره کېږي. د ځیرکو هوکړو یو له اصلي موخو څخه دریم ګړي اتوماتیک سیسټم ته د واک سپارل دي. د دغو هوکړو یو له کلیدي ځانګړنو څخه دا ده چې هغه دریم ګړي باور وړ کس (متولي ته) اړتیا نه لري؛ څو د هوکړې د اړخونو ترمنځ د واسطې دنده ترسره کړي - د بلاکي زنځیر شبکه هوکړې په یوازې توګه ترسره کوي. دغه چاره کېدای شي د لورو ترمنځ د ارزښتونو د لېږد اصطکاک راکم کړي او ورپسې کولای شي په لوړه کچه د معاملاتو اتوماتیک لېږد ته لار برابره کړي.
د پیسو د نړیوال صندوق یوې جلسې په ۲۰۱۸ زکال کې راپور وکړ چې د بلاکي زنځیر پر مټ ځیرکې هوکړې کېدای شي، اخلاقي ګواښونه راکم او په ټولیزه توګه له هوکړو څخه د ګټنې سیسټم ښه کړي، خو له دې سره تر اوسه «د ځیرکو هوکړو دوامداره سیسټم په پراخه کچه د هغو څخه د نه ګټنې او د هغو د نامعلوم قانوني وضعیت له امله نه دی رامنځته شوی».
مالي خدمتونه
د Reason په نامه مجلې پر بنسټ، ډېری بانکونو په بانکوالۍ کې د ویشل شوي لیچر له ګټنې سره لیوالتیا ښوولې او له هغو شرکتونو سره چې د خصوصي بلاکي زنځیرونو په جوړولو کې کار کوي مرسته کوي. د ۲۰۱۶ز کال په سپټمبر میاشت کې د IBM د څېړنې له مخې دغه چاره کېدای شي، د تمې کېدنې مهال وړاندې رامنځته شي.
یو شمېر بانکونه، لکه: UBS د بلاکي زنځیر لپاره د ځانګړو شوو نوو څېړنیزو ازمویښت ځایونو د پرانیستو په لټه کې دي څو ومومي چې څه ډول له بلاکي زنځیر څخه په مالي خدمتونو کې د موثریت او د لګښت د کمښت په موخه کار واخیستل شي.
د برنبرګ په نامه جرمنی بانک په دې باور دی چې بلاکي زنځیر یوه «له حده زیاته پرمختللې ټکنالوژي» ده چې په زیاته کچه د «خپل مفهوم د اثبات» شواهد لري، خو لا تراوسه یې پر وړاندې ګڼې ننګونې شتون لري او د بریا ډېرې لږ کیسې لري.
لوبې
د بلاکي زنځیر له ټکنالوژي څخه د ډیجیټل پولي واحدونو او نه بدلېدونکو ټوکنونو (NFTs) په څېر په ویډیويي لوبو کې د عاید د ترلاسه کولو په موخه ګټنه کېږي. د ژونديو خدمتونو لرونکې ډېرې لوبې په لوبه کې دننه د سپارښتي کولو ګڼ شمېر ټاکنې لرې، لکه د لوبې کوونکي شخصیت څېره او په لوبو کې نور هغه شیان چې لوبغاړی یې کولای شي ترلاسه کړي کړي او کولای شي د لوبې د پولي واحد په بدل کې له نورو لوبغاړو سره پرې معامله وکړي. یو شمېر لوبې هم د مجازي توکو د راکړې ورکړې امکان له واقعي پولي واحدونو څخه په ګټنې وړاندې کوي، خو کېدای شي په هغو هېوادونو کې چې دغه ډول لوبې قمار ته ورته بلل کېږي غیر قانوني وي او د خړ مارکېټ (gray market) یا د مجازي توکو د راکړې ورکړې (skin gambling) لامل وګرځي او خپرونکي په معمول ډول لوبو کوونکو ته د واقعي عوایدو له ورکړې ډډه وکړي. د بلاکي زنځیر لوبې په معمول ډول لوبغاړو ته د دې اجازه ورکوي څو په لوبو کې دننه توکي له ډیجیټل پولي واحدونو سره مبادله کړي او بیا کولای شي، هغه له پیسو سره تبادله کړي.
لومړنۍ هغه لوبه چې د بلاکي زنځیر له تکنالوژۍ په کې ګټنه کېدله، CryptoKitties وه چې د ۲۰۱۷ زکال په نومبر میاشت کې رامنځته شوه، په دغه لوبه کې به لوبغاړو د NFT په نوم ډیجیټل اتریوم پولي واحد پېره او په هر NFT کې یو کورنی حیوان شامل و چې لوبغاړي کولای شول هغه وروزي او بیا د هغو د بچیانو له ترکیبي ځانګړنو څخه نوي NFT ګان رامنځته کړي. دغه لوبې د ۲۰۱۷ زکال په ډسمبر میاشت کې هغه مهال د ورځپاڼو سرخط ته لار ومونده چې یو مجازي کورنی حیوان په کې په ۱۰۰۰۰۰ ډالرو وپلورل شو.
د ۲۰۲۱ زکال په اکتوبر میاشت کې د Valve په نامه شرکت د بلاکي زنځیر لوبې، په ځانګړې توګه هغه لوبې چې له ډیجیټل پولي واحدونو او NFT ګانو څخه یې ګټنه کوله، د خپل ډیجیټل پلورنځي په سرویس کې چې په پراخ ډول په شخصي کمپیوټرونو کې د لوبو لپاره کارول کېده منع کړې او ادعا یې وکړه چې د دوی دغه پرېکړه د واقعي نړۍ د ارزښتونو په بدل کې د لوبې د توکو د ورکولو د ممنوعیت اړوند د دوی د پالیسۍ له مخې ده. د قمار په ځانګړې توګه د توکو د قمار (skin gambling) په برخه کې د Valve پخوانۍ مخینې ته په پام داسې انګېرل کېږي چې همدغه مخینه د بلاکي زنځیر د لوبو د ممنوعیت لامل شوې ده.
د پاکستان اقتصاد
د پاکستان اقتصاد د پیرودلو ځواک برابرۍ (پي پي پي) پر بنسټ د «جي ډي پي» له پلوه د نړۍ څلوروېشتم لوړ اقتصاد دی. د ۲۰۲۱ز کال د اټکل له مخې، دغه هیواد ۲۲۷ میلیونه (په نړۍ کې پنځم تر ټولو لوی) وګړي (نفوس) لري، د ۱،۵۶۲ امریکایی ډالرو (په نړۍ کې يو سل او شپېتم) سړي سر اسمي جي ډي پي په لرلو سره د پاکستان اسمي جي ډي پي ۳۴۷ میلیارده امریکايي ډالره ده؛ د پیرودلو ځواک برابرۍ پر بنیاد د دغه هیواد «جي ډي پي» ۱.۴۶۸ تریلیونه امریکایي ډالره ده چې د سړي سر جي ډي پي (پی پی پی) ۶۴۷۰ امریکایی ډالره کېږي (په نړۍ کې يو سل او څلوېښتم).
د ۲۰۲۱ز کال د مۍ تر میاشتې، د پاکستان دولت وړاندوینه کوي چې د راتلونکې ودې کچه به پنځه سلنه وي – په سويلي اسیا کې یو له لوړو کچو څخه. د نړیوال بانک په وینا، په پاکستان کې د بې وزلۍ کچې په ۲۰۰۱ز کال کې د ۶۴.۳ سلنه څخه په ۲۰۱۸ز کال کې ۲۱.۹ سلنې ته راښکته شوي. د هیواد پرمختګ کونکی لوی اقتصاد حالت د دې لامل وګرځېد چې د «موډي» پانګولو خدمات د پاکستان د پور لرلید باثباته حالت ته لوړ کړي.
محمد عظيم شهاب
محمد عظيم شهاب
د پاکستان اقتصاد
په ۲۰۱۷ز کال کې، د پاکستان جي ډي پي (پی پي پي) له يو تریلیون امریکایي ډالرو څخه لوړه شوه. په ۲۰۲۱ز کال کې، اټکلي جي ډي پي ۱.۳۳ تریلیون امریکايی ډالره وه. د نړیوالو توکو د بیو له لوړیدو وروسته د اوسني حساب کسر یو له هغه ننګونو څخه دی چې د هیواد اقتصاد یې اداره کوي. د ۲۰۱۹ز کال د مۍ تر مياشتې، د پاکستانۍ روپۍ ارزښت په کال کې د امریکايي ډالرو په مقابل کې په سلو کې ۳۰ سلنه راکم شوی دی. په ۲۰۲۰ز کال کې د نوي میلیارده امریکايي ډالرو تړونونو سره، د چین – پاکستان اقتصادي دهلیز دويم پړاو پيل شو.
لومړۍ پنخه لسيزې
کله چې يې په ۱۹۴۷ز کال کې د برتانيې په وتلو سره د هندوستان د وېش په پایله کې خپلواکي تر لاسه کړه، پاکستان په عمده توګه یو کرنيز هیواد و. په لومړیو پنځو لسیزو (۱۹۴۷-۱۹۹۷) کې د پاکستان د اقتصادي ودې منځنۍ کچه د همدې مودې په اوږدو کې د نړۍ د اقتصاد د ودې له کچې لوړه وه. په ۱۹۶۰ز لسیزه کې د منځنۍ کلنۍ حقیقي جي ډي پي د ودې کچه ۶.۸٪ وه، په ۱۹۷۰ لسیزه کې ۴.۸٪  او په ۱۹۸۰ز لسیزه کې ۶.۵٪ وه. منځنۍ کلنۍ وده په ۱۹۹۰ز کال کې ۴.۶٪ ته راښکته شوه چې د همدې لسیزې په دويم نیمایی پړاو کې پکې د پام وړ کمښت وليدل شو.
شاليد
د پاکستان اقتصاد د ۲۰۰۸-۲۰۱۲ز کلونو په موده کې د بې ثباتۍ او په لوړه پیمانه د بهرنيو او داخلي ضربو (زيانونو) له امله د زيان لېدلو ځانګړتيا لرې. په هر حال، په غیر متوقع ډول اقتصاد د ډېرو منفي پیښو پر وړاندې د څلورو کلونو (۱۹۹۸-۲۰۰۲) دورې په اوږدو کې غزیدونکی (رغېدونکی) و:
د سترو اقتصادونو اصلاحات او هيله مندۍ
په ۲۰۰۵ز کال کې، نړیوال بانک راپور ورکړ چې:"«پاکستان په سیمه کې لومړی او په نړۍ کې لسم اصلاح راوستونکی هېواد دی – چې د سوداګرۍ پيل کول يې اسانه کړل، د ملکیت ثبتولو لګښت يې کم کړل، د شرکتي مدیريت مقرراتو څخه د سرغړونې لپاره يې جریمې زیاتې کړې او د هر ځل بار وړلو لپاره يې د جواز تر لاسه کول شرط وګرځول چې بايد د سوداوګرو لپاره دوه کلن جواز صادرشي»."
سوداګري کول
د نړیوال بانک او نړیوالې مالي ټولنې د ۲۰۲۰ز کال د سوداګرۍ کولو آسانتیا شاخص په بنسټيز راپور کې پاکستان د نړۍ په ۱۹۰ هیوادونو کې ۱۰۸م ځای لري چې په دوامداره توګه د پرمختګ ښودنه کوي او له هغې مخکې کال څخه يې له ۱۳۶ شمېرې څخه ټوپ کړی. د دې نوملړ لومړي پنځه هیوادونه نیوزیلنډ، سینګاپور، ډینمارک، هانګ کانګ او سويلي کوریا وو.
د نږدې درې لسیزو له خلا وروسته د متحده ایالاتو د تیلو او ګازو لوی شرکت ایکسان موبایل بیا پاکستان ته راوګرځید او په ۲۰۱۸ز کال په مۍ مياشت کې يې د ساحلي سيمو په کيندنو کې ۲۵٪ برخه تر لاسه کړه،  لومړيو کتنو وښوده چې د سمندر په څنډو کې د «هایدروکاربن» د لویو زیرمو د موندلو شونتيا شته.
د پاکستان د بې ثباته بهرنیو اسعارو زیرمو ته وده ورکولو لپاره، قطر د درې میلیارده امريکايي ډالرو پانګونې او زیرمو اعلان وکړ. د ۲۰۱۹ز کال په وروستيو کې، قطر لومړي ۵۰۰ میلیونه امریکايي ډالره پاکستان ته واستول.
د ونډو بازار
لکه چې د «سوداګرۍ اونۍ» (Business Week) په نوم نړیوالې مجلې اعلان کړی، د یوویشتمې پیړۍ په لومړیو څلورو کلونو کې، د پاکستان «KSE» ۱۰۰ شاخص په نړې کې تر ټولو ښه د ونډو بازار شاخص و. په ۲۰۰۵ز کال کې د نړیوال بانک له خوا په پاکستان کې فهرست شويو شرکتونو د ونډو بازار پانګونه ۵۹۳۷ میلیونه امريکايي ډالره وه. خو په ۲۰۰۸ز کال کې، د ټولټاکنو، نامعلومه سیاسي چاپیریال، د هېواد په لوېدیځو پولو کې د اورپکو زیاتوالي او د انفلاسیون زیاتوالي او د جاري حساب له کسر وروسته پایله دا وه چې د کراچۍ د ونډو بازار کې د پام وړ کمښت راغی. په پایله کې، د پاکستان شرکتي سکتور (د سوداګرۍ برخې) په وروستیو کې په هېښونکي ډول سقوط وکړ. په هر حال، بازار په ۲۰۰۹ز کال کې بیرته په پیاوړي ډول ورغېد او دغه بهير په ۲۰۱۱ز کې هم جریان درلود.
په ۲۰۱۴ز کې د ونډو بازار په نامعلومو سیمو کې راښکته شو، ځکه چې د «KSE» شاخص معيار ۹۰۷ نقطې (۳.۱٪) ته لوړ شو او د ۳۰۰۰۰ نقطې خنډ څخه تیر شو، څو نوې لوړې نقطې ته نږدې شي، دا هر څه څو ورځې وروسته له هغې منځ ته راغلل چې «موډیز» اعلان وکړ چې دوی د پنځو سترو پاکستاني بانکونو ليدلوري له منفي څخه باثباته ته نوي کوي، په پايله کې يې د بانکدارۍ په سکتور کې پراخه پيرودونه وشوه. د ۲۰۱۶ز د جنورۍ په يوولسمه نېټه، د کراچۍ د ونډو بازار، د لاهور دونډو بازاز او اسلام اباد د ونډو بازار د پاکستان ونډو بازار په نوم سره رايوځای شول، موخه يې دا وه چې د بازار وېشل کېدل کم کړي او د تخنیکي مهارتونو چمتو کولو لپاره اړین ستراتیژیکي شراکتونو راجلبولو لپاره پیاوړی حالت جوړ کړي.
د ۲۰۱۷ز کال په مۍ مياشت کې د ونډو بازار شاخصونو او تحلیلي وسایلو امریکايي چمتو کوونکو، «MSCI» په خپل نيم کلن شاخص بیا کتنه کې تايید کړه چې د پاکستان د ونډو بازار (PSX) له ښه تاسيس شوي بازار څخه د مخ پر وده بازار په توګه ډلبندي شو. د یو مخ پر ودې بازار په توګه د ونډو بازار د بيا ډلبندي کېدو په خوښۍ کې د PSE-۱۰۰ شاخص هغه مهال یو بل پړاو ته مخه کړه، کله چې شاخص د ۶۳۶.۹۶، یا ۱.۲۳٪، زیاتوالی ثبت کړ، څو په ۵۲۳۷۸.۸۷ پای ته ورسید. په ۲۰۱۸ مالي کال کې، د ونډو بازار د تیر مالي کال په پرتله ۷.۱٪ منفي وده ښودلې او په منځني ډول ۴۷۰۰۰ نقطو ته ولاړه. د پاکستان د ونډو بازار فعاليت په ۲۰۲۱ مالي کال د پام وړ و. د ۲۰۲۰ز جولای څخه تر ۲۰۲۱ز کال اپریل پورې موده کې، د معياري KSE – ۱۰۰ شاخص د ۳۴۸۸۹.۴۱ نقطو څخه ۴۴۲۶۲.۳۵ نقطو ته وده وکړه. د پاکستان د ونډو بازار د لومړنۍ کرونا له امله د اقتصادي سقوط له لارې هم په بریالیتوب سره ځواک تر لاسه کړ او په ۲۰۲۰ز کال کې یې د (اسیا غوره ونډو بازار او په نړۍ کې څلورم غوره فعالیت کونکي بازار) لقب خپل کړ. د KSE-۱۰۰ شاخص په ټول کال کې مخ په بره تګ ته دوام ورکړ. په KSE-۱۰۰ شاخص کې زیاتوالی له کرونا وروسته د حکومت د لویې محرکې کڅوړې، د مرکزي بانک مستحکمې تګلارې کچې، په تولید کې په لویه پیمانه زیاتوالي، په بهرنیو حسابونو کې پرمختګ او د پاکستان د امنیت او تبادلې کمیسیون (SECP) او PSX له خوا وړاندې شويو اصلاحاتو په مټ منځ ته راغلی و.
د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه
د افغان ـ انگرېز لومړنۍ جگړه په کال ۱۸۴۲ زېږيز کې د برتانوي ـ هند لخوا په افغانستان باندې د يرغل په ترڅ کې پيل شوه. دا د نړۍ په تاریخونو کې د لويې لوبې په نوم ياده شوې او دا ځکه چې د ۱۹ مې پېړۍ د ځواک پر سر د ښکرورو دوو ځان منليو روسيې او امريکي ـ انگرېز لخوا په منځني اسيا باندې د خپل نفوض اچولو د سيالي په ترڅ کې توده شوه، خو په منځ کې ېې ډېر بې گنا ولسونه ښکېل شول. او دا د ختيځې هندي کمپنۍ چې انگرېزانو ېې په پلمه هند او شاوخوا سيمې ونيولې اود خپل د لالچ له کبله د نفوض زياتولو پلانونه جوړول وغځوله. دانگرېزانو په تاريخ کې د افغان ـ انگرېز جگړو ته د انگرېز راج يا انگرېز قوت لپاره د يو ډېر لوی گوزار په سترگه کتل شوی. کله چې امير دوست محمد خان په افغانستان کې پاچا شو ، شاه شجاع هند ته ولاړ او دا وخت انگرېزانو ته په افغانستان کې د مداخلې لاره برابره شوه. انگرېزانو د افغانستان اصلي وارث شاه شجاع گاڼه ، او دا چې په هغه کې ېې خپلې گټې ليدلې وې نوځکه ېې د مرستې ژمنې ورسره وکړې او راپه مخه ېې کړ. د ۱۸۳۹ زېږدي کال په اپرېل کې ېې په کندهار او د همدې کال د اگست په مياشت کې ېې په کابل کې د پاچا په توگه اعلان کړ. خو په زرگونو انگرېزان ورسره وه. شاه شجاع په نامه پاچا و ، ټولې چارې او واک و اختيار د انگرېزانو په لاس کې وه. دا وخت امير دوست محمد خان له څو تنو زامنو سره مزار شريف او بيا بخارا ته ولاړ.
د افغان - انګلیس لومړۍ جګړه (په فارسي: جنګ اول افغان و انګلیس) د افغانستان د امارت او د بریتانیا د سترواکۍ ترمنځ جګړه وه چې له ۱۸۳۹ کال څخه تر ۱۸۴۲ ز کال پورې روانه وه. په لومړیو کې بریتانیا په بریالیتوب سره په افغانستان برید وکړ او د امیر دوست محمد خان (بارکزي) او پخواني امیر شاه شجاع (دراني) ترمنځ يې د ځایناستۍ په یوه مناقشه کې پر هېواد برید وکړ، چې د ۱۸۳۹ ز کال په اګست کې يې کابل اشغال کړ. اصلي هندي بریتانوي ځواکونو کابل ولکه کړ او سخت ژمي يې وزغمل. دا ځوکونه او د هغوی د کمپ پلویان له کابل څخه د ۱۸۴۲ ز کال په شاتګ کې په بشپړ ډول له منځه ولاړل.
وروسته انګریزانو د خپلو پخوانیو سرتېرو د غچ اخیستلو لپاره کابل ته پوځیان واستول. هغوی د زندانیانو تر رغېدو وروسته د کال په پای کې کابل پرېښود. دوست محمدخان چې هند ته تبعید شوی و، بېرته راستون شو، تر څو خپله واکمني له سره پیل کړي.
دا د لویې لوبې په بهیر کې لومړنۍ لویه نښته وه، په نولسمه پېړۍ کې په منځنۍ اسیا کې د نفوذ او واک پر سر د روسیې او بریتانیا تر منځ سیالي وه.
لاملونه
یاد شرکت کابل ته یو سیاسي استازی ولېږه، تر څو د روسیې پر ضد د افغانستان له امیر دوست محمد خان سره ائتلاف وکړي. دوست محمد خان په وروستیو کې د پېښور ستراتيژیک ښار د سیکانو سترواکۍ ته بایللی و او حاضر و چې د بریتانیا د ملاتړ په حالت کې د هغه د بېرته ولکه کولو لپاره له بریتانیا سره ائتلاف وکړي، خو انګریزان مایل نه و. په بدل کې انګریزانو له دال خلسا څخه وېره لرله او د سیکانو پوځ يې د هغو افغانانو په پرتله چې منظم پوځ يې نه درلود، لوی ګواښ باله، افغانانو یواځې قبیله‌يي مالیات درلودل او د جهادي قبیلو تر بیرغ لاندې چې د امیر لپاره جنګېدې، راټولېدل. له همدې امله لارډ اکلنډ د افغانستان په پرتله له پنجاب سره اتحاد ته لومړیتوب ورکړ. انګرېزانو کولی شوی، له پنجاب یا افغانستان سره اتحاد ولري، خو په یو وخت کې له دواړو سره نه.
سرچينې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه وېشنيزه:د افغانستان پېښليک وېشنيزه:د افغانستان جگړې
یونکرس یو ۸۸
د پوځي شنونکو په اند دا الوتکه د دوهم نړیوال جنگ پر مهال یوه مهمه الوتکه بلل کیده چې په ټوله جگړه کې یې د نازي ځواکونو لپاره کار وکړ، دې الوتکې کولای شول چې پوځي مانورې او بریدونه په ښه توگه ترسره کړي،له دې سره سره چې دې الوتکې د المان د نورو الوتکو Heinkel 111 او Dornier په پرتله یې ډير وزن درلود خو د نازيانو تر ټولو چټکه الوتکه شمیرل کیده. دې الوتکې وړتیا درلوده چې ۳۷۰۰ کیلوگرامه چاودیدونکي توکي ولیږدوي.
نانثی
نانثی (په کوريايي:낸시) يو سویلي کوريايي-امریکایی سندرغاړی دی. دا د کورين پاپ موسيقۍ د مومولاند د انجونو د ګروپ تر ټولو ځوانه  فعاله غړي ده.
یونکرس یو ۸۸
سرچینې
وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې
نانثی
نور
"''که چیرې تاسو چانس ترلاسه کړئ نو د لاسه يي مه ورکوي"
۱۷۲ (عدد)
۱۷۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۷۱ څخه  مخکي او د ۱۷۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۷۲:
په کلینډر کې
۱۷۲ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۷۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
کیوتو
کیوتو ښار په جاپاني ژبه 京都市) په انګلیسي Kyoto City ) د جاپان هیواد له ښارونو څخه یو دی، کیوتو ښار ۱،۵ میلیونه وګړي لري همدارنګه په تیر کې یاد ښار د جاپان هیواد پلازمینه وه. یاد ښار د کیوتو ولایت په سویلي برخه کې موقیعت لري.
د افغانستان ولسمشر
د افغانستان ولسمشر يا په بله وينا د افغانستان ملي زعيم هغه څوک دی چې په ټول افغانستان کې هرې توکمډلې ته منلی شخصيت دی. افغانستان د تاريخ په بېلابېلو پړاوونو کې يو شمېر ولسمشران لرلي چې په لنډه توگه يې يې لړليک په لاندې ډول دی.
کیوتو
جغرافیه
وېشنيزه:کیوتو
لرغونی تاریخ
لرغونی تاریخ د انساني تاریخ د لیکلې او ثبت شوې بڼې له پیل نه د کلاسیکې دورې تر وروسته مهال پورې د تېرو شوو پېښو ټولګه ده. دغه عبارت کېدای شي یوې مهالیزې دورې او یا هم یوې علمي څانګې ته وکارول شي.
ثبت شوی تاریخ، نږدې ۵۰۰۰ کاله مخینه لري چې له سومري میخي لیک نه پیلېږي او تر ټولو لرغوني منسجم متون یې له میلاد نه ۲۶۰۰ کاله وړاندې ته اړوندېږي. لرغونی تاریخ ټولې هغې لویې وچې رانغاړي چې له میلاد نه له ۳۰۰۰ کلونو وړاندې تر ۵۰۰ میلادي کال پورې په کې انسانانو ژوند کړی دی.
«د لرغوني تاریخ» پراخ مفهوم، باید له«کلاسیکې لرغونتیا» سره غلط نه شي. کلاسیکه لرغونتیا تر ډېره په لرغونې مدیترانه کې لویدیځ تاریخ ته چې له میلاد نه ۷۷۶ کاله وړاندې (د لومړني اولمپیا کال) د ثبت شوي یوناني تاریخ نه پیلېږي اړونده ده، چې له میلاد نه ۷۵۳ کاله وړاندې د روم د بنسټ اېښودو له کلتوري تاریخ، د لرغوني روم د تاریخ له پیل او په لرغوني یونان کې د یوناني لرغونې دورې (Archaic period) له پیل سره نږدې سمون خوري.
د «تاریخ» علمي اصطلاح، په اساسي ډول د تېر مهال مطالعه ده او کېدلای شي د(فزیکي شواهدو په ارزولو سره د لرغون پېژندنې) علم او یا (د متونو، اشعارو او ادبیاتو د مطالعې له مخې) انساني علم وي. په ورته مهال د لرغونې دورې د پای اړوند ټول په یوه خوله نه دي، یو شمېر لویدیځ پوهان په ۴۷۶ ز کال کې د روم د لویدیځې سترواکۍشیندل کېدل (تر ټولو ډېر کارېدونکی)، یو شمېر نور په ۵۲۹ ز کال کې د اپلاتوني اکاډمۍ تړل، په ۵۶۵ ز کال کې د لومړي ژوستینیان سترواک مړینه، د اسلام ظهور او د شارلماني رامنځته کېدل، د اروپا د لرغوني او کلاسیک تاریخ پای بولي. له اروپا بهر، له ۴۵۰ ز کال نه تر ۵۰۰ ز کال پورې له لرغونې دورې نه وروسته کلاسیک مهال ته اوښتل له ستونزو سره مخامخ و.
د لرغوني تاریخ پر مهال (چې له میلاد نه نږدې ۳۰۰۰ کاله وړاندې پیلېږي) د نړۍ د وګړو شمېر د نیولیتیک انقلاب له امله په پام وړ ډول زیاتوالی موندلی و، چې هغه مهال د یو بشپړ پرمختګ په توګه ګڼل کېده. په هالنډ کې کې د HYDE د انګیرنو له مخې، په دغه دوره کې د نړۍ نفوس په مخ پر ودې ډول زیاتوالی درلود. له میلاد نه ۱۰۰۰۰ کاله وړاندې، د نړۍ د وګړو شمېر ۲ میلیونه و، چې له میلاد نه ۳۰۰۰ کاله وړاندې یې ۴۵ میلیونه ته وده وکړه. له میلاد نه ۱۰۰۰ کاله وړاندې د اوسپنې د عصر په رامنځته کېدو سره د وګړو شمېر ۷۲ میلیونو ته وده وکړه، اټکل کېږي چې په ۵۰۰ ز کال کې د دغې دورې په پای کې د نړۍ د وګړو شمېر ۲۰۹ میلیونه کسو ته ورسېد، چې ښيي، د ۱۰۵۰۰ کلونو په مهال کې د نړۍ د وګړو شمېر ۱۰۰ چنده زیاتوالی درلود.
د لرغونې دورې مطالعه
تاریخ لیکوني د لرغونې نړۍ د غوره درک په موخه دوه اصلي لارې لري: لرغون پېژندنه او د پاتې شوو اصلي متنونو مطالعه. لومړنۍ سرچینې، د مطالعې اړوندو اطلاعاتو او نظریاتو ته تر ټولو نږدې سرچینې دي. لومړنۍ سرچینې له دویمو هغو جلا شوې، چې تر ډېره د لومړنیو سرچینو یادونه کوي، نظر پرې ورکوي او یا له هغو ګټه اخلي.
متني سرچینې
ډېری هغه څه چې له لرغونې دورې پېژندل کېږي، د هماغې لرغونې دورې د تاریخ لیکونو د روایتونو له مخې دي. په داسې حال کې چې د هر لرغوني لیکوال د تعصب په نظر کې نیول مهم دي، خو د هغوی شرح له لرغوني مهال نه زموږ د درک بنسټ جوړوي. د لرغونې دورې یو شمېر د پام وړ لیکونکي دا دي: هرودوت، توکیدیدس، آرین، پلوتارک، پولیبیوس، سیما، کیان، سالوست، لیوی، ژوزفوس، سوتونیوس او تاکیتوس.
د لرغوني تاریخ په مطالعه کې یو له بنسټیزو ستونزو نه دا ده چې، ثبت شوي تاریخونه، نه شي کولای، ټولې بشري پېښې ثبت کړي، چې یوازې یوه برخه د دغو اسنادو تر ننه پاتې شوې. په دې سربېره باید له پاتې شوو سوابقو نه په ترلاسه شوو اطلاعاتو د ډاډ وړتیا هم په پام کې ونیول شي. په تېرو مهالونو کې ډېرو کمو کسانو د تاریخ لیکنې وړتیا لرله، ځکه لوست په هېڅ کلتور کې د لرغونې دورې له پای نه تر ډېر وروسته مهال پورې پراختیا نه وه کړې.
لومړی پېژندل شوی منظم تاریخي فکر په لرغوني یونان کې ظهور وکړ، چې د هرودوت هالیکارناسوس (۴۸۴- نږدې ۴۲۵ کاله له میلاد وړاندې) له خوا پیل شو. توسیدید د اتن او سپارتا ترمنځ له جګړې نه په خپله لیکنه کې، الهي لامل یې تر ډېرې کچې له منځه یووړ او د عقل او پوهې پر بنسټ عنصر یې د راتلونکو لویدیځو لیکنو لپاره د مقدمې په توګه پرېښود. نوموړی، هغه لومړنی کس دی چې د یوې پېښې د لامل او چټک بنسټ ترمنځ یې توپیر څرګند کړ.
د روم سترواکي هغه لرغونی کلتور و، چې نسبتاً په کې د لوست کچه لوړه وه، خو د یو شمېر ډېرو مخاطب لرونکو تاریخ لیکونکو آثار یې ورک شوي. د بېلګې په توګه، لیوي، هغه رومي تاریخ لیکونکی چې له میلاد نه یوه پېړۍ وړاندې یې ژوند کاوه، هغه په ۱۴۴ ټوکونو کې د روم تاریخ ولیکه چې Ab Urbe Condita یې ورته ویل (معنی یې: د ښار له جوړېدو وروسته)، چې اوس یې یوازې ۳۵ ټوکه شته، هغه هم د پاتې ټوکونو یوازې لنډه شرحه پاتې ده. په حقیقت کې، د مهمو رومي تاریخ لیکونکو له آثارو نه ډېره لږ کچه پاتې او نور څه یې نه دي پاتې شوي.
د افغانستان د ښارونو لړليک
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
لړليک
د افغانستان د ځينو ښارونو او ځايونو لرغوني نومونه پدې ډول دي:
هانډلې پېج ټايپ او
سرچینې
د محمد الله آرین پښتو بلاگ
وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې
د یمن په کورنۍ جګړه کې له بشري حقوقو سرغړونه (2014-تر اوسه)
په جګړه کې د ښکېلو ټولو خواوو له خوا د يمن په ټوله کورنۍ جګړه کې له بشري حقوقو پراخه سرغړونې شوي. په دې کې دوه مرکزي ډلې شاملې دي چې په روانه جګړه کې ښکېلې دي: د يمن اوسني ولسمشر عبد ربه منصور هادي (چې د سعودي عربستان په مشرۍ ايتلاف له ملاتړه برخمن دی) ته وفادار ځواکونه، او حوثيان او نور ځواکونه چې د يمن د پخواني ولسمشر علي عبدالله صالح څخه ملاتړ کوي. په عربي ټاپووزمه کې القاعده او په عراق او شام  کې اسلامي دولت هم په يمن کې بريدونه تر سره کړي دي. د متحده ايالاتو او نورو هېوادونو له ملاتړ څخه برخمن د سعودي په مشرۍ ايتلاف جنګي جرمونه هم د بشري حقوقو څخه په سرغړونه او نړيوال قانون په ماتولو تورن شوي دي، په ځانګړي ډول د هغو هوايي بريدونو په اړوند چې په تکراري ډول يې ملکيان په نښه کړي.
د 2018ز کال د اګست په مياشت کې، د ملګرو ملتونو د ماهرانو په يو راپور کې وويل شول چې د يمن د حکومتونو، متحده عرب اماراتو او سعودي عربستان او حوثيانو په ګډون، د جګړې ټولو خواوو جنګي جنايتونه کړي دي. ملګرو ملتونو دا جګړه د نړۍ د تر ټولو ناوړه بشري بحران په توګه تشريح کړې ده. په دې راپور کې په جګړه کې 6,475 مړينې مسندې کړای شوي دي، خو اټکل شوی چې کره شمېر له دې خورا زيات دی. په راپور کې همدا راز د سعودي په مشرۍ شويو هوايي بريدونو هم نيوکې شوې، او ټولې خواوې يې د ژوند له حق څخه پر محروميت، خپلسرو نيولو، جنسي تيريو، شکنجو، جبري ورکېدلو او د ماشومانو د استخدام په څېر په غېر قانوني سرغړونو تورنې کړي. د 2020ز کال د سپتمبر په مياشت کې، د ملګرو ملتونو يو بل راپور وويل چې په يمن کې جګړه مارې خواوې نړیوال قانون ته پاملرنه نه کوي او بشري حقوق ډېر کم په پام کې نيسي. دې راپور په برتانيې، کاناډا، فرانسې، ايران، متحده عرب اماراتو، سعودي عربستان او متحده ايالاتو دې هېواد ته د وسلو په مهيا کولو سره د جګړې د اوږدولو تور پورې کړ. د یمن لپاره د ملګرو ملتونو د بشرپاله مرستو همغږي کونکي د يمن وضعيت د نړۍ د تر ټولو ناوړه حالتونو څخه يو بللی دی.
د سيمه ييزو ډلو له خوا جنګي جنايتونه
سيمه ييزې ډلې په بې توپیره بريدونو تورنې شوي، چې له امله يې ډېر ځله ملکيان وژل شوي، او کله کله يې د ملکيانو دا وړتیا محدوده کړې چې توکي وارد کړي، او لاريونوال يې په خپلسري ډول نيولي دي. د يو شخص د ژوند او امنيت حق، په خپلسري ډول د يو چا ملکيت څخه نه محرومول، او په خپلسري ډول نه بندي کول، د بشري حقوقو د نړيوالې اعلاميې په مټ خوندي شوي دي، او استدلال کېدای شي چې دې سیمه ييزو ډلو ورڅخه سرغړونه کړې.
2015-2016
د بښنې نړيوال سازمان په وينا، د هادي او حوثي ډلو د پلويانو غړو ډېر ځله په يو بل د استوګنيزو سيمو څخه بريدونه کړي دي، کوم چې ملکيان د ډزو په تبادله کې د ايسارېدو له ګواښ سره مخ کوي. د دې بريدونو ځينې قربانيان ماشومان دي، څوک چې په عدن کې د جګړې په منځ کې ايسار شوي دي، د ځواکونو له خوا د دې ډاډ نه تر لاسه کولو په پايله کې چې ملکيانو ته به کوم زيان ونه رسېږي، او د غېر رهبري شويو راکټونو په څېر وسلو د کارولو له امله، کوم چې شونې ده دقيق نه وي، په ځانګړي ډول په استوګنيزو سيمو کې. ويل کېږي چې په دې بريدونو کې له نړيوال قانون سرغړونه شوې، ځکه چې ډېر ځله ځواکونو له پوره احتياطه کار نه دی اخيستی، تر څو د ملکيانو خونديتوب ډاډمن کړي، په ځانګړي ډول په استوګنيزو سیمو کې. د راکټونو پر کارولو سربېره، په حوثيانو د ماينونو ځای پر ځای کولو تور دی، کوم چې ملکيان له سخت خطر سره مخ کولای شي. د دې ماينونو استعمال د بشري حقوقو ډلې اندېښمنې کړي دي، د ماينونو د بنديز د تړون په پايله کې په يمن کې د فرد ضد ماينونو کارول ممنوع شوي وو. د بشري حقوقو سيمه ييزو ډلو نږدې په يوه مياشت کې د 1170 ماينونو د تر لاسه کولو خبر ورکړی دی. د بشري حقوقو د څار ادارې ويلي، شونې ده چې د حوثيانو پلويو جنګياليو هغه مهال جنګي جنايتونه تر سره کړي وي، کله چې په يمن کې دوه ښځې وژل شوې وې، او مرستندوه کارمندان د دوه اونيو لپاره بنديان شوي وو.
د لاريونوالو او فعالينو د خپلسرو نيولو د راپورونو له خپرېدو وروسته، د حوثيانو تر واک لاندې سيمو کې د بيان د ازادۍ په اړه اندېښنې موجودې دي. حوثيانو او نورو ځواکونو ژورنالستان هم تښتولي، او د ژورنالستانو خونديتابه کميټې په يمن کې د ژورنالستانو سره د چلند په اړه د پلټنو غوښتنه کړې.
په ملکي يمنيانو د بې توپيره ډزو پر تورونو سربېره، د سعودي عرب پر ملکيانو هم بريدونه حوثيانو ته منسوب شوي دي. د 2016ز کال په وروستيو کې د هغو توغندويزو بريدونو له امله دوه سعودي انجونې ووژل شوې، چې ويل کېږي حوثيانو توغولي وو، او پنځه نور يې ټپيان کړل. د سعودي عربستان ځينې سيمه ييز خلک په دې اند دي چې شونې ده دا بريدونه د حوثيانو له خوا د سعودي عربستان پر حکومت د جګړې د پای ته رسولو لپاره د فشار اچولو په موخه شوي وي.
2017-2019
د 2017ز کال د مارچ په اولسمه نېټه، حوثي ځواکونو پر يو مسجد توغندی وويشت، د کوم په پايله کې چې دوه ويشت دولت پلوي لمونځ کونکي ووژل شول. په همدې مياشت کې، د بشري حقوقو څار ادارې د اتحاديانو له خوا دوه شپېته غېر قانوني هوايي بريدونه مستند کړي دي، چې شونې ده جنګي جنايتونه وبلل شي، د کوم په پايله کې چې نږدې 900 ملکيان وژل شوي، او په عدن او تعز کې يې د حوثيانو-صالح د ځواکونو له خوا اوه بې توپيره بريدونه مستند کړي، د کوم له امله چې د لږ تر لږه اتو ماشومانو په ګډون، 139 تنه وژل شوي دي.
عبد الحكيم اسحاقزى
مولوي عبد الحكيم حقاني په کال ۱۹۶۷ کي د کندهار ولایت په ميوند ولسوالۍ کې نړۍ ته سترګې وغړولې. نوموړۍ په قطر کې د طالبانو د خبرو اترو مشرتابه هم کوله.
ښاغلی د طالبانو د بنسټ ايښودونکو څخه دی، چي د اميرالمؤمنين ملا محمد عمر مجاهد د ډېرو نږدي کسانو څخه وو.
ښوونه
نوموړي تر دې وروستيو پورې په دارلعلوم حقانيه کې د يوه ښوونکي په توګه دنده لرله او تر څنګ يې د پاکستان د بلوچستان د کوټې د ښار اسحاق آباد سيمه کې خپله مدرسه هم لري.
قاضي
د اسلامي امارت په لومړۍ دوره (١٩٩۶- ٢٠٠١) کې، د يو لارښود سره سره ده د استیناف محکمې او مرکزي دارالافتا مشري هم په غاړه لرله. کله چې مولوي هیبت الله اخندزاده [اميرالمؤمنين وټاکل سو نو ښاغلي اسحاقزي ته د سترې محکمې مشري ور پر غاړه سوه.
دپلوماسي
په سپټامبر ٢٠٢٠م کې، نوموړۍ د طالبانو د قطر د يوويشت کسيزې ډلې مشر وټاکل سو، او شېر محمد عباس ستانکزی چې دده تر مخه ددې ډلې مشر وو ددې ډلې مرستيال مشر وټاکل سو.
د کوریا اتحاد
د کوریا بیاځلي اتحاد په یو خپلواک هېواد باندې د شمالي کوریا او سویلي کوریا بیاځلي یو موټي کېدو ته ویل کېږي. د بیاځلي اتحاد بهیر د ۲۰۰۰زکال په جون میاشت کې د جون په ۱۵ مه د شمال او سوېل د ګډې اعلامیې په ورکولو سره پیل شو چې د ۲۰۱۸ زکال په اپرېل میاشت کې د کوریا د ټاپووزمې لپاره د سولې، هوساینې او یو موټي کېدو د پانمونجوم اعلامیې او د ۲۰۱۸ زکال په جون میاشت کې د سنګاپور د ناستې په ترڅ کې د متحده ایالاتو د ولسمشر ډونالډ ټرامپ او د شمالي کوریا د رهبر کیم جونګ اون د ګډې بیانیې له خوا تائید شو. په پانمونجوم اعلامیه کې دواړو هېوادونو پرېکړه وکړه چې په راتلونکي کې به د کوریا د سوله ئیز اتحاد په موخه هڅې کوي.
له لومړۍ نړیوالې جګړې او جاپان ته د کوریا له الحاق (۱۹۱۰- ۱۹۴۵ زکال) وړاندې د پېړیو په اوږدو کې کوریا د یو موټي واحد دولت په توګه شتون درلود؛ چې د ګوریو او چوسون د سلسلې او همدارنګه په وروستیو کې د کوریا د سترواکۍ په نوم پېژندل کېده. په ۱۹۴۵ زکال کې د لومړۍ نړیوالې جګړې د پای او د سړې جګړې (۱۹۴۵-۱۹۹۲ زکال) د پیلېدو تر مهاله کوریا د کوریا د خلکو د جمهوریت په نامه یو موټی دولت و. له دې سره دغه یو موټي توب او یو موټي دولت د لنډ مهال لپاره دوام وکړ او په ۱۹۴۸ زکال کې د ۳۸مې موازي کرښې په اوږدو کې (اوس د کوریا غیرنظامي زون دی) په دوه هېوادونو وویشل شو. له جګړې څخه په وروسته نږدې کلونو کې شمالي کوریا د شوروي اتحاد او سویلي بیا د متحده ایالاتو تر مدیریت لاندې راغله. په ۱۹۵۰ زکال کې شمالي کوریا په سویلي کوریا برید وکړ او د کوریا جګړه یې پیل کړه چې په ۱۹۵۳ زکال کې په داسې حال کې پای ته ورسېده چې کړکېچ یې پاتې شو. له جګړې وروسته بیاځلي یو موټي کېدل په یوه ستونزه واوښتل ځکه چې دواړه هېوادونه په مخ پر زیاتېدوني ډول په ثابته چټکتیا له یوبل لرې شول. له دې سره په ۲۰۱۰ مه لسیزه کې د شمالي کوریا او جنوبي کوریا ترمنځ اړیکې ښې شوې او شمالي کوریا د سویلي کوریا په پیونګ چانګ او ګانګوون ایالاتونو کې د ۲۰۱۸ زکال په ژمنیو المپیک سیالیو کې ونډه واخیسته. په ۲۰۱۹ زکال کې د سویلي کوریا ولسمشر مون جه این تر ۲۰۴۵ زکال پورې د دواړو ویشل شوو هېوادونو د یو موټي توب وړاندیز وکړ.
وېش (له ۱۹۴۵ زکال راهیسې)
د کوریا د ټاپووزمې اوسنی ویش د دویمې نړیوالې جګړې له پای وروسته د ترسره شوو پرېکړو پایله ده. په ۱۹۱۰ زکال کې د جاپان سترواکۍ کوریا ځانته الحاق کړه او په دویمه نړیواله جګړه کې یې د ماتې خوړولو تر مهاله په هغو واکمني وکړه. د کوریا د خپلواکۍ هوکړه د ۱۹۴۳ زکال د ډسمبر په لومړۍ نېټه هغه مهال ترسره شوه، کله چې متحده ایالاتو، چین او بریتانیا د قاهرې اعلامیه لاسلیک کړه؛ په دغه اعلامیه کې راغلي و چې: «یاد درې ځواکونه چې له غلامۍ څخه د کوریايي وګړو د خلاصون په فکر کې دي؛ هوډ لري د وخت په تېرېدو سره به کوریا ازاده او خپلواکه کوي». په ۱۹۴۵ زکال کې ملګرو ملتونو د کوریا د قیمومیت د مدیریت په موخه یو شمېر پروګرامونه ترتیب کړل.
په دوه پوځي اشغالي سیمو باندې د دغې ټاپووزمې پر ویش هوکړه وشوه: شمالي برخه چې د شوروي اتحاد له خوا اداره کېدله او سویلي چې متحده ایالاتو اداره کوله. د ۱۹۴۵ زکال د اګست په ۱۰ مه د دواړو خواوو دوه ډګرمنانو ۳۸ مه موازي کرښه د ویش د کرښې په توګه وټاکله. د کرښې شمالي لوري ته جاپاني سرتېري باید شوروي اتحاد ته او سویل لور ته سرتېري باید متحده ایالاتو ته تسلیم شوي وای.
په پیل کې په پام کې نه وه چې دغه ویش دې د اوږد مهال لپاره دوام وکړي خو د سړې جګړې سیاست په ۱۹۴۸ زکال کې په دغه دوه سیمو کې د دوه جلا دولتونو د رامنځته کېدو لامل وګرځېد. د سوله ئیز یوځای کېدو په موخه د کوریایي وګړو هیله په ۱۹۵۰ زکال کې د کوریا د جګړې په رامنځته کېدو سره له منځه لاړه. د ۱۹۵۰ زکال د جون په ۲۵ مه د شمالي کوریا ځواکونو په سویلي کوریا برید وکړ. مائوتسه تونګ له متحده ایالاتو سره مخ کېدل وستایل او ژوزف ستالین زړه نازړه له دغه برید ملاتړ وکړ. له درې کاله جګړې وروسته چې په کې د چین، کوریا او ملګرو ملتونو ځواکونه ښکېل و او متحده ایالاتو هم په کې د وروستیو ځواکونو مشري کوله؛ جګړه د نږدې هماغې پخوانۍ پولې په شتون کې په اوربند پای ته ورسېده.
اوسنی حالت
د اتحاد ماهیت، یعنې د شمالي کوریا پاشل کېدل او په تدریج سره د شمال او سوېل ادغام د ښکېلو خواوو ترمنځ چې کوریا، چین، جاپان، روسیه او متحده ایالات دي د شدیدو سیاسي بحثونو او آن د یو شمېر نښتو موضوع جوړوي.
په وروستیو کلونو کې د دواړو کوریا ګانو ترمنځ اړیکې د شمالې کوریا له خوا د یو شمېر پارونکو اقداماتو لکه د کیم جونګ ایل د واکمنۍ پر مهال په ۲۰۱۰ زکال کې د ROKS بېړۍ د په نښه کولو او د یویونپوینګ ټاپو بمبار کول؛ همدارنګه د هغه د زوی کیم جونګ اون د واکمنۍ پر مهال د ۲۰۱۲ زکال په اپرېل او ډسمبر میاشتو کې د هستوي توغندیو د ازموینې او په ۲۰۱۳ زکال کې د شمالي کوریا د دریم هستوي توغندي د ازموینې له امله ترینګلې شوې. واک ته د کیم جونګ اون ناڅاپي رسېدل او د حکومتولۍ په برخه کې د هغه محدودې تجربې د بېلابېلو لورو ترمنځ د واک پر سر د شخړې ویره رامنځته کړې چې د کوریا په ټاپووزمه کې د راتلونکې بې ثباتۍ لامل کېږي.
همدارنګه بیاځلي یوموټی کېدل د شمالي او سویلي کوریا د دولتونو پر وړاندې د اوږد مهالې موخې په توګه پاتې دی. د شمالي کوریا رهبر کیم جونګ اون د ۲۰۱۲ زکال د نوي کال د ورځې په وینا کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د «تقابل د له منځه وړو» او همدارنګه د سیاسي او اقتصادي همکاریو د زیاتوالي په موخه د پخوانیو هوکړو د اجرايي کېدو غوښتونکی شو. د سویلي کوریا د یو موټي کېدو وزارت په ۲۰۱۱ او ۲۰۱۲ زکال کې د دغې موضوع اړوند د عامه پوهاوي د زیاتوالي په موخه هڅې دوه چنده کړې او د Miracle Audition تر نامه لاندې یې د نمایشي خپرونو پروګرام او همدارنګه د اتحاد پلوه مضامینو لرونکی اینټرنټي طنزي پروګرام پیل کړ. دغه وزارت له دې وړاندې د ابتدايي ښوونځیو په روزنیز نصاب کې د دغې موضوع د ترویج هڅه کړې لکه د «موږ یو یو» تر عنوان لاندې یې د شمالي کوریا اړوند روزنیز کتاب په ښوونیز نصاب کې شامل کړی او همدارنګه یې اړوند د هنري او لاسي صنایعو پروژې هم مخته وړې دي.
د ۲۰۱۸ زکال په اپرېل میاشت کې په پانمونجوم ناسته کې کیم جونګ اون او مون جه این هغه هوکړه لاسلیک کړه چې له مخې یې دواړه ژمن شول د کال تر پایه به د دواړو کوریاګانو د سولې هوکړه لاسلیک کوي. دواړو مشران په نمایشي ډول د یو بل له پولو تېر شول او دا لومړی ځل و چې د سویلي کوریا ولسمشر د شمالي کوریا له پولې تېر شو او همدغسې برعکس. کیم څرګنده کړه چې شمالي کوریا به د هستوي وسلو څخه د خلع سلاح کولو بهیر پیل کړي هغه پرېکړه چې د متحده ایالاتو د وخت ولسمشر ډونالډ ټرامپ ترې هم ملاتړ وکړ. د سولې خبرې اترې هېڅ نتیجې ته وه نه رسېدې ځکه شمالي کوریا خپل اټومي پروګرام ته دوام ورکړ.
جوړښت
جوړښت په يو مادي شي يا نظام کې د عناصرو تر منځ يو له بل سره د يو ځای کېدو ترتيب يا جوړښت دی، يا هغه شي يا نظام دی چې په دې ډول منظم شوی وي. په مادي جوړښتونو کې د انسان له خوا جوړ شوي شيان شامل دي، لکه: ودانۍ او ماشينونه او طبيعي شيان لکه بيالوژيکي ژوندي موجودات، کاني توکي او کيمياوي مواد. په مطلقو جوړښتونو کې په یو کمپيوټر کې د معلوماتو جوړښتونه او د موسيقۍ بڼې شامل دي. د جوړښت په ډلو کې يوه ډلبندي (له يو څخه نیولې تر ډېرو پورې د اړیکو يوه لړۍ)، يوه شبکه چې له ډېرو سره د ډېرو د اړيکو ځانګړتيا لري، يا په خلا کې يو له بل سره په ګاونډ کې اجزاوو تر منځ د اړيکو ځانګړتياوې لري.
د بار اخستل
ودانۍ، الوتکې، سکيلټونه، د ميږیانو ځالې، د لرګيو بندونه، پلونه او د مالګې ډېرۍ د بار اخستلو جوړښتونو ځينې بېلګې دي. د جوړښتونو پايلې په جوړو شويو او نا جوړو شويو جوړښتونو وېشلي دي او د انساني ټولنې زېربناوې تشکيلوي. ودان شوي جوړښتونه د هغوی د بېلا بېلو طرحو د طريقو او معيارونو پر بنسټ په پراخه کچه وېشل شوي دي چې په دې کې ودانيز جوړښتونه، تعميراتي جوړښتونه، د انجنيرۍ جوړښتونه او ميخانيکي جوړښتونه شامل دي.
په فزيکي جوړښتونو د بار اغېزې د جوړښتي تحليل په مټ تشخيصيږي، کوم چې د ودانيزې انجنيرۍ د کارونو يوه برخه ده. جوړښتي عناصر په يو بعديز (تنابونه، ستنې، غشي، ليندۍ) ، دوه بعديز (پردې، تختې، ميلې، ګومبزې) يا درې بعديز (سختې کتلې) ډول وېشل کېدای شي. درې بعديز عناصر د لومړيو جوړښتونو لپاره لومړی غوراوی و لکه «چيچن اټزا» يو بعديز عنصر يو بعد درلود چې له نورو دو, عنصرونو څخه ډېر ستر و، په همدې بنسټ دوه نور بعدونه په محاسبه کې له نظره غورځېدل، خو شونې ده چې د کوچنيو ابعادو نسبت او ترکيب د عنصر نرمي او پرتليزوالی وټاکي. دوه بعديز عناصر له يوه نري درېیم بعد سره کم کشش لري، خو کولای شي د دوه محوره عنصر د کشش په وړاندې مقاومت وکړي.
د جوړښت عناصر په جوړښتي نظامونو کې يو ځای وي. د ورځني بار زغملو جوړښتونه ډېر ځله د یوې برخې پر لور فعال جوړښتونه وي، لکه چوکاټ، کوم چې په بنسټيز ډول د يو بعديز (کاتيدونکي) جوړښت څخه جوړ شوي وي. نور ډولونه يې بار اخستونکي جوړښتونه دي، لکه «سټريسس» (منا ته ورته جوړښت)، سطحي فعال جوړښتونه لکه صدف ته ورته ودانۍ او راتاو شوې تختې، فارم اکټيو لکه مزی يا پردې جوړښت او هايبريډ جوړښتونه.
د بوج لرونکي بيالوژيکي جوړښتونه، لکه: هډوکي، غاښونه، خول او عصب، دوی خپل ځواک د بايومينرل او پروټين کارونکو جوړښتونو ګڼ سطحي ډلبندۍ څخه تر لاسه کوي، چې په ټيټه برخه کې يې کوليجين فايبر وي.
بيالوژيکي
په بيالوژي کې، د ژوند یوه ځانګړتيا د هغه لوړ منظم جوړښت دی، کوم چې په ګڼو سطحو لیدل کېدای شي، لکه په حجرو، نسجونو، غړيو او ژونديو موجوداتو کې.
په بل ډول، په کوچنیو مالیکولونو کې هم جوړښت ليدل کېدای شي، په ځانګړي ډول په پروټينو او نيوکليک اسيډونو کې. د دې مالیکولونو دندې د دوی د بڼې او تر څنګ يې د دوی د اجزاوو په مټ ټاکل کېږي او د دوی جوړښت ګڼې سطحې لري. د پروټینو جوړښت څلور سطحيزه درجه بندي لري. بنسټيز جوړښت يې امينو اسيډ ترتيب دی چې دا ورڅخه جوړ شوی. دا يو پيتيدي د ملا تير لري(پيپټايد هغه شی چې له دوه يا زیاتو اميو اسيد څخه جوړ وي)، کوم چې د نايټروجين او دوه کاربوني اتومونو له  تکراري سلسلې جوړ شوی وي. دويمه درجه جوړښت يې د هايدروجني بندونو په مټ ټاکل شوي بيا بيا نمونو څخه جوړ وي. دوه بنسټيز ډولونه يې « α-helix» (مارپېچ) او « β-pleated» (ګونځې) پاڼه وي. درېیم جوړښت يې د «پولي پيپټايډ» ځنځيري مخکې او شاته تاويدونکی دی او څلوريز جوړښت يې هغه طريقه ده چې له درېيمو واحدونو څخه رايوځای کېږي او بيا تعامل کوي. د جوړښتي بيالوژي اړيکه د کوچنيو ماليکولونو د بايومالیکولر جوړښت سره ده.