cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د جاپان بهرنۍ اړیکې
سوېل‌ختیځه آسیا
په ۱۹۹۷م کال کې، د ASEAN غړي هېوادونه او د چین د خلکو جمهوریت، سوېلي کوریا او جاپان موافقه وکړه چې د سیمه‌ییزو همکاریو د لا پیاوړتیا لپاره، د ASEAN plus Three په نوم، کلنۍ خبرې اترې ترسره کړي. په ۲۰۰۵م کال کې، ASEAN جمع درې هېوادونه او ورسره هند، آسټرالیا او نیوزیلانډ د آسیا ختیځ غونډې (EAS) پرانیست‌غونډه ترسره کړه.
سوېلي آسیا
په سوېلي آسیا کې، د جاپان رول په عمده ډول د مرستې ورکوونکي رول دی. په ۱۹۸۸م کال کې د سوېلي آسیا اووه هېوادونو ته د جاپان مرستې له ۱.۱ میلیارد ډالرو زیاتې وې. پرته له پاکستانه چې له متحده ایالتونو څخه یې درانې مرستې ترلاسه کړې، د سوېلي آسیا نورو هېوادونو د ۱۹۹۰مې لسیزې تر لومړیو پورې خپلې مرستې له جاپان څخه ترلاسه کړې. د سوېلي آسیا څلور هېوادونه – هند، پاکستان، بنګلادېش او سریلانکا – د ۱۹۹۰مې لسیزې له لومړیو څخه له ټوکیو څخه د مرستې ترلاسه کوونکو په لړلیک کې د لسو غوره هېوادونو په منځ کې شتون لري. هغه ټکي ته چې باید پام وکړو دا ده چې د هند دولت له هغې سونامي وروسته چې پرې راغله د مرستو د نه ترلاسه کولو سیاست غوره کړی دی، خو په هند کې ثبت شوي غیر دولتي سازمانونه په خپلو پروژو کې د پانګې اچونې لپاره ترډېره جاپان ته سترګې په لار دي.
لومړي وزیر توشیکي کایفو د ۱۹۹۰م کال په اپرېل کې سیمه کې د خپل سفر په ترڅ کې، سوېلي آسیا ته د جاپان د لېوالتیا د پراخېدو څرګندونه وکړه. کایفو د هند پارلمان ته په خپله وینا کې د «نوي نړیوال نظم» په رامنځته کولو کې د آزادو بازارونو او ډیموکراسۍ پر رول ټینګار وکړ. هغه د هند او پاکستان ترمنځ د کشمیر ځمکنۍ شخړې د حل پر اړین‌توب او د بهرنۍ پانګه اچوونکو د جذب او متحرکې ودې لپاره پر اقتصادي آزادسازۍ ټینګار وکړ. کایفو هند ته، چې د نغدو پیسو له اړخه یې ډېره نیمګړتیا لرله، د راتلونکي کال لپاره د ۱۰۰ میلیارډ ین (کابو ۶۵۰ میلیون امریکایي ډالرو) پور ژمنه ورکړه.
لئونید برژنف
لئونید ایلیچ برژنف (زوکړه: د ۱۹۰۶ زکال د ډسمبر ۱۹ مه – مړینه: د ۱۹۸۲ زکال د نومبر ۱۰) روسي سیاستوال و چې شوروي اتحاد یې د کمونیست ګوند د عمومي منشي (۱۹۶۴- ۱۹۸۲ زکال) او همدارنګه د شوروي اتحاد د عالي شورا د مشرتابه پلاوي د رئیس په توګه (۱۹۶۰- ۱۹۶۴، ۱۹۷۷- ۱۹۸۲ زکال) رهبري کړ. د عمومي منشي په توګه د هغه د واکمنۍ ۱۸ کلنه دوره د جوزف ستالین له واکمنۍ وروسته له مهالیز پلوه دویم ځایګی لري. د هغه د واکمنۍ موده د تاریخ لیکونکو د بحث موضوع ګرځېدلې؛ په داسې حال کې چې واکمني یې د سیاسي ثبات او خارجي سیاست په برخو کې د بریاو له مخې ځانګړې کېږي، خو له دې سره په کې فساد، د موثریت نشتوالی، اقتصادي ناورین او د لویدیځ د مخ پر ودې تکنالوژۍ څخه په کې شاته والی هم مشخص و.
برژنف د روسیې سترواکۍ ته اړوند د یکاترینوسلاو ایالت د کامیانسکوی ښار ګوټي (اوس مهال د اوکراین کامیانسکه سیمه ده) په یوه کارګري کورنۍ کې وزېږېد. د اکتوبر د انقلاب د پایلو وروسته چې له امله یې شوروي اتحاد رامنځته شو؛ برژنف په ۱۹۲۳ زکال کې د کمونیست ګوند د ځوانانو له څانګې سره یوځای شو او په ۱۹۲۹ زکال کې یې د ګوند رسمي غړیتوب ترلاسه کړ. هغه مهال چې نازي جرمني د ۱۹۴۱ زکال په جون میاشت کې په شوروي اتحاد برید وکړ، نوموړی د کمیسار په توګه له سره پوځ سره مل او د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې په ډېرې چټکۍ سره تر تورن جنرالۍ رتبې ورسېد. د جګړې له پای ته رسېدو وروسته یې په ۱۹۵۲ زکال کې د ګوند مرکزي کمېټې ته لار ومونده او تر ۱۹۵۷ زکال پورې یې د سیاسي دفتر بشپړ غړیتوب ترلاسه کړ. په ۱۹۶۴ زکال کې هغه بشپړه وړتیا ومونده څو د شوروي اتحاد په کمونیست ګوند کې د لومړي منشي په توګه د نیکتیا خروشچف ځای چې په هېواد کې تر ټولو پیاوړی ځایګی و، ونیسي.
هغه د خپلې واکمنۍ پر مهال له محافظه کارانه او عملګرا چلن څخه په کار اخیستو په نړیوال ډګر کې د شوروي اتحاد ځایګی لوړ کړ او ورته مهال یې په کور دننه هم د حاکم ګوند ځایګی تثبیت کړ. په داسې حال کې چې خروشچف تر ډېره پوره د سیاسي دفتر له غړو سره له مشورې پرته سیاستونه ټاکل، خو برژنف بیا د اجماع له لارې د پرېکړو په کولو سره هڅه کوله د ګوند په رهبرۍ کې د نظر اختلافات تر ټولو ټیټې کچې ته ورسوي. په داسې حال کې چې نوموړي د سړې جګړې د دوه پیاوړ هېوادونو ترمنځ د اندېښنو په راکمولو فشار راوړ، خو له متحده ایالاتو سره یې د برابرۍ په موخه اټومي وسلو ته لاسرسی وموند او په مرکزي او ختیځه اروپا باندې یې د شوروي اتحاد برلاسۍ ته کار وکړ. ورته مهال د برژنف تر رهبرۍ لاندې په پریمانه کچه وسلې جوړې شوې او همدارنګه یې په پام وړ توګه له هېواده بهر د شوروي اتحاد نفوذ (په ځانګړې توګه په منځني ختیځ او افریقا کې) ته پراختیا ورکړه؛ خو دغه هڅې لګښتنمې وې او په راتلونکو کلونو کې یې د شوروي اتحاد پر اقتصاد فشار راوړ.
برعکس، سیاسي اصلاحاتو ته د برژنف نه پام د ټولنیز زوال د دورې پیل و چې د برژنف د رکود دوره ورته ویل کېږي. د پراخ فساد او اقتصادي ودې له راکمښت سربېره دغه دوره د شوري اتحاد او متحده ایالاتو ترمنځ د مخ پر ودې ټکنالوژیکي درز په رامنځته کېدو سره ځانګړې کېږي. میخایل ګورباچوف په ۱۹۸۵ زکال کې واک ته له رسېدو وروسته د برژنف دولت د هغو د نه موثریت او د لیبرال کېدو په موخه په سیاستونو کې د انعطاف د نه منلو له امله وغانده.
له ۱۹۷۵ زکال وروسته د برژنف روغتیا په چټکۍ سره خرابه شوه او په مخ پر زیاتېدونکي ډول له نړیوالو چارو څخه پر شا شو؛ په داسې حال کې چې ځان یې په واک کې وساته. نوموړی د ۱۹۸۲ زکال د نومبر په ۱۰ مه ومړ او یوري اندروپوف یې پر ځای د ګوند عمومي منشي شو.
بهرني او دفاعي سیاستونه
د شوروي اتحاد د رهبر په توګه د برژنف د واکمنۍ د اتلس کلنې دورې پر مهال د بهرني سیاست په برخه کې د نوموړي پام وړ نوښت د ترینګلیتاو راکمول و. د برژنف بهرنيو سیاستونو په داسې حال چې د خروشچف له خوا د فشار کمولو له دورې سره ورته والی درلود خو له هغو سره یې له دوه اړخونو توپیر درلود. لومړی دا چې موخې یې جامعې او پراخې و چې د وسلو د کنټرول، له ناورین څخه د مخینوي، د لویدیځ او ختیځ د سوداګرۍ، د اروپا د امنیت او بشري حقونو اړوند هوکړې په کې شاملې وې. دویم دا چې دغه سیاستونه له نظامي پلوه د شوروي اتحاد او متحده ایالاتو د مساوي کېدو په موخه و. د برژنف د واکمنۍ پر مهال له ۱۹۶۵ زکال څخه تر ۱۹۷۰ زکال پورې د شوروي اتحاد دفاعي لګښتونو ۴۰ سلنه زیاتوالی وموند او له هغه وروسته یې په کلني ډول هم وده لرله. په ۱۹۸۲ زکال کې د برژنف د مړینې پر مهال د شوروي اتحاد د ناخالصو ملي تولیداتو ۱۲ سلنه په پوځ لګول کېده.
د مسکو ناستې په پایله کې چې په ۱۹۷۲ زکال کې وشوه برژنف او د متحده ایالاتو ولسمشر ریچارډ نکسون د سالټ لومړۍ هوکړه لاسلیک کړه. د دغې هوکړې لومړۍ برخې په دواړو خواوو باندې د اټومي توغندیو په تولید کې یو لړ محدودیتونه ولګول. دویمې برخې یې، یا د بالیستیک ضد توغندیو هوکړې دواړه لوري د داسې سیسټمونو له طراحۍ منع کړل چې توغندي تعقیب او شنډ کړي څو نه متحده ایالات او نه هم شوروي اتحاد دا جرائت وکړي له اټومي برید څخه له ویرې پرته په یو بل ګذار وکړي.
د ۱۹۷۰ مې لسیزې په نیمايي کې څرګنده شوه چې د شوروي اتحاد پر وړاندې د هنري کیسینجر د اندېښنو له منځه وړونکي سیاستونه له ماتې سره په مخ کېدو دي. دغه سیاستونه په دې فرضیه ولاړ و چې باید د دواړو هېوادونو ترمنځ یوه اړیکه وموندل شي؛ متحده ایالاتو همدې ته تمه لرله چې د سالټ لومړۍ هوکړه او د شوروي او متحده ایالاتو د سوداګریزو راکړو ورکړو زیاتوالی به د دریمې نړۍ په هېوادونو کې د کمونېزم تهاجمي وده ودروي. خو دغسې وه نه شول او برژنف په دوامداره توګه له هغو کمونیست چریکانو سره مرسته کوله چې په ویتنام جګړه کې یې د متحده ایالاتو پر وړاندې جګړه کوله.
هغه مهال چې جرالفورډ په ولسمشریزو ټاکنو کې د جیمي کارتر پر وړاندې ماتې وخوړه، د امریکا بهرنيو سیستونو د کلماتو له مخې د شوروي اتحاد او کمونیستي نړۍ پر وړاندې مقابله کوونکی لوری وموند؛ په داسې حال کې چې په متحده ایالاتو کې د ځپونکو کمونیست ضد دولتونو او بنسټونو سره د مالي مرستو د درولو هڅې هم وشوې. ورته مهال د کارتر د ولسمشرۍ په پیل کې د ټولو دفاعي نوښتونو د کمښت غوښتنې شتون درلود خو د ولسمشرۍ په وروستیو کلونو کې یې د متحده ایالاتو د پوځ لګښتونه زیات شول. هغه مهال چې په ۱۹۷۹ زکال کې برژنف په افغانستان باندې د شوروي اتحاد د برید اجازه ورکړه، کارتر د خپل ملي امنیت د سلاکار زبیګنیو برژینسکي په مشوره دغه برید وغانده او هغه یې له ۱۹۴۵ زکال وروسته د سولې لپاره تر ټولو جدي ګواښ وباله. متحده ایالاتو شوروي اتحاد ته د غلاتو ټول صادرات ودرول او په ۱۹۸۰ زکال کې یې په مسکو کې د اوړي د المپیک سیالۍ تحریم کړې. په غبرګون یې شوروي اتحاد په ۱۹۸۴ زکال کې په لاس انجلس کې ترسره کېدونې د اوړي المپیک سیالۍ تحریم کړې.
د برژنف د حکومتولۍ پر مهال شوروي اتحاد له متحده ایالاتو سره په اړیکو کې د خپل سیاسي او ستراتیژیک ځواک اوج ته ورسېد. په پایله کې د سالټ د لومړۍ هوکړې له مخې دواړه لوري د لومړي ځل لپاره په سړه جګړه کې د اټومي وسلو برابرۍ ته ورسېدل. له دې سربېره برژنف د هلسینکي د هوکړې په مذاکراتو کې وتوانېد په مرکزي او ختیځه اروپا باندې د شوروي د واکمنۍ مشروعیت تضیمن کړي. ورته مهال د ویتنام د خلکو له پوځ سره د شوروي اتحاد کلونو مرستې هغه مهال نتیجه ورکړه چې په جګړه کې د متحده ایالاتو د ځواکونو روحیه له منځه ولاړه او متحده ایالات اړ شول تر ۱۹۷۳ زکال پورې خپل ټول سرتېري له ویتنام څخه وباسي، په دې ترتیب سره یې دوه کاله وروسته دې ته لار پرانیسته چې ویتنام د شوروي اتحاد تر حاکمیت لاندې راشي.
اتلانتيس
اتلانتیس د "هاسون" مانا لري، یو افسانوي ټاپو چې د افلاطون ، تیمیوس او کریتاس په دوو کارونو کې د قومونو شتون ته اشاره کوي. په دې دوو لیکنو کې، د اتلانتین سمندري ځواکونو پخوانی اتن محاصره کړی، کوم چې افلاطون په جمهوریت کې د مثالي حکومت په توګه وړاندې کوي. په دې کیسه کې، اتن، د هغه دور د بل کوم پیژندل شوي ملت په څیر، د اتلانتیس بریدونه په شا تمبولي، چې داسې بریښي چې د افلاطون د اتنیانو حکومت د هغه د وخت د نورو ډولونو په پرتله د لوړتیا استازیتوب کوي. د کیسې په پای کې اتلانتیس له خدایانو څخه مخ اړوي او په اتلانتیک بحر کې ډوبیږي. د افلاطون په اثارو کې د دې بیانونو د شتون له امله، د اتلانتیس کیسه په وروستیو ادبیاتو او لیکنو کې خورا ښه اغیزه درلوده. د اتلانتیس اصلي اړخ د ځینې رینیسانس لیکوالانو په یوټوپین کارونو کې کارول شوی و لکه د فرانسیس بیکن لخوا نوی اتلانتیس او د توماس مور لخوا یوټوپیا. له بلې خوا، د نولسمې پیړۍ ځینې مسلکي څیړونکي د اتلانتیس په اړه د افلاطون لیکنې د تاریخي واقعیت په توګه تشریح کوي. د پیښو وخت ته د افلاطون دقیق حواله - له هغه څخه نهه زره کاله دمخه - او د هغه ادعا شوي موقعیت - د هرکولس د ستنو هاخوا - (شاید په مراکش کې د افریقا سترګې) د ډیرو علمي قیاسونو سرچینه وه.
د امکان وړ ځای
د 19 پېړۍ راهیسې، د ایګنټیس ډونلي د لیکنو سره چې د افلاطون د کیسې تاریخي تفسیر وړاندې کوي، د اتلانتیس لپاره ډېری ځایونه اټکل شوي.
د 2014 په اپریل کې د امپیریل کالج لندن ساینس پوهانو لخوا ماډلینګ وښودله چې پنځه متره سونامي چې اته زره دوه سوه کاله دمخه د ډګرلینډ سره ټکر وکړ د ځمکې هغه برخه پریښوده چې بریتانیا له اروپا سره وصل کړه. دا سونامي د یوې ځمکې ښویدنې له امله رامینځته شوې چې د سټورګا د ځمکې ښویدنې په نوم پیژندل کیږي چې د ناروې په ساحل کې رامینځته شوې. دا د ځمکې ښویدنې له امله د شمالي بحر لاندې د 300 متر مکعب کیلومتره سیمیټینري پرتونه بې ځایه شوي. که تاسو د سکاټلینډ په اندازه په یوه ساحه کې دا اندازه د خاورو خړوب کړئ، نو دا هیواد به د اتو مترو ژورو خاورو لاندې ښخ شي. د دې ځمکې ښویدنې له امله رامینځته شوي پنځه متره سونامي په ډاګرلینډ کې د میشتو قومونو په ژوند "ناورین" اغیزه کړې. ډاګرلینډ شاوخوا اته زره کاله دمخه د میسولیتیک قبیلو څخه خالي شوی و ، د سټورګا ځمکې ښویدنې شاوخوا ورته وخت. د دې سونامي څپې د انګلستان ختیځ ساحل، اوسني سکاټلینډ او د اروپا شمالي ساحلونه ولړزول، او څیړونکي اټکل کوي چې د هغو څپو لوړوالی چې د سکاټلینډ ساحل ته رسیدلي، څوارلس مترو ته رسیدلي؛ په هرصورت، دا معلومه نه ده چې آیا په هغه وخت کې په دې سیمه کې انسانانو ژوند کاوه که نه. ساینس پوهان فکر کوي چې د انګلستان په ختیځ ساحل کې څپې پنځه متره لوړې وې، مګر پدې اړه اختلاف شتون لري چې آیا دا ساحلونه اوسیدل.
ډاګرلنډ (د شمالي بحر براعظمګي) د شمالي بحر په جنوب کې د ځمکې یوه ټوټه وه او شاوخوا اته زره کاله دمخه یې د انګلستان ختیځ ساحل (ختیځ انګلیا) د هالینډ ، آلمان او اوسني ختیځ ساحل سره وصل کړ. ډنمارک د ډیګرلینډ لویه برخه د وروستي یخ عمر په پای کې د سمندرونو د ډیریدو له امله ډوب شوه ، او د سټورګا سونامي د دې لامل شو چې ډیګرلینډ په بشپړ ډول ډوب شي او د برتانیا ټاپو وزمه په بشپړ ډول د براعظم اروپا څخه جلا شي. د موجوده تیوریو له مخې، شاید شاوخوا 20 زره کاله دمخه، انسانانو د ډیګرلینډ له لارې له آلمان څخه انګلستان ته لاره پیدا کړې وه. دا سیمه شاوخوا لس زره کاله دمخه د اروپا ترټولو بډایه ښکار او کب نیولو ځای و ، ځکه چې د ډیګرلینډ په مرکز کې دوه سیندونه راین او تیمس د مارش او لندبل ځمکې رامینځته کړې چې د ځنګلي ژوند لپاره مناسبې وې. له سیمې څخه ترلاسه شوي د انسانانو او څارویو هډوکو او وسایلو معاینه ښیي چې هیڅ یو یې د سونامي وروسته دورې پورې اړه نلري.
د مدیترانې بحيرې دننه يا هغې ته نږدې
ډیری هغه ځایونه چې د اتلانتیس د احتمالي موقعیت لپاره اټکل شوي د مدیترانې بحر یا هغې ته نږدې موقعیت لري ، ټاپوګان لکه سارډینیا ، کریټ ، سانتورینی ، سیسلي ، قبرس او مالټا یا ځمکې لکه ټرای ، طرطوس ، کنعان ، سینا ټاپو وزمه ., etc.
د مشهور سمندر پېژندونکي ویرلاګ مایر د نویو کشفونو له مخې، د برمودا مثلث تر اوبو لاندې د دوه زره مترو په ژوروالي کې د اهرام په شکل عجیب جوړښتونه د اوبو لاندې د غږ کشف کونکي په مرسته پیژندل شوي. ځینې مقالې د خلکو د خواړو ذخیره کولو لپاره د پیرامید کارول په پام کې نیسي. د افلاطون په وینا، اتلانتین یو د ستاینې وړ تمدن درلود؛ هغه په ورته کتاب کې وویل چې دوی د pyramidal جوړښتونو کارول. هغه دا هم وویل چې په دوی کې د احساس او مرستې روحیه ورکه شوې وه، دوی خپل عقیده او باور له لاسه ورکړی و او اراده یې درلوده چې د بې شمیره سرتیرو سره اتن او ختیځې ځمکې فتح کړي. د دوی چلند د زیوس لامل شو چې په دوی باندې طوفان واستوي. داسې سزا چې په هیڅ ډول د تصور وړ نه وه. افلاطون په دې اړه لیکي: دغه طوفان د زلزلې او لوی سیلابونو لامل شو چې یوه ورځ او شپه یې په زوره دوام وکړ. کله چې سمندر د اتلانتیس ټاپو تیر کړ او ورک شو، افلاطون شک درلود چې د دې ورکې شوې ځمکې کومه نښه به هیڅکله ونه موندل شي. هغه لیکلي: "په هغه وخت کې سمندر یو ناپاک او نه موندل کیدونکی ځای ګرځیدلی دی."
د افلاطون داستان
د افلاطون د راپور له مخې. . . دا ځمکه د اطلس لخوا واکمنه ده، چې خلک یې د اسمان ستنه ګڼي، او د ټاپو په مرکز کې یې د اطلس په درناوي یو عالي معبد جوړ کړ چې لوی دیوالونه یې درلودل او دروازې یې په ډبرو او قیمتي فلزونو سینګار شوې وې. د لمر تر رڼا لاندې، لکه الماس، ځلیږي »
افلاطون ادامه ورکوي: "د اتلانتیس د خلکو په نظر کې ترټولو سپیڅلی حیوان غویی و، چې د قدرت مجسمه ګڼل کیده او د لوی معبد مخې ته په شاندارو مراسمو سره اطلس ته د عالي ډالۍ په توګه قرباني شو. د وینو تویدو به د اتلانتیس په براعظم کې د مرمر ډبرو رنګونه رنګ کړي، ښارونه په جیومیټریک او ښکلي ډول جوړ شوي، او د اوبو جریان چې د بدن د رګونو په څیر په ټولو خواوو کې پراخ شوي، کروندې او باغونه خړوب کړي. د دغو نېکمرغه خلکو د کلتور او تمدن بنسټ د ورورولۍ او غوره انساني خصوصیات وو. خو لکه څنګه چې د دوی ځواک ورځ په ورځ زیات شو، دوی ورو ورو نورو ځمکو ته رسیدل پیل کړل. افلاطون وايي: په دوی کې د احساس او مرستې روحیه ورکه شوې وه، دوی خپل باور او ایمان له لاسه ورکړی و. دوی اراده درلوده چې د بې شمیره سرتیرو سره اتن او ختیځې ځمکې فتح کړي. »
مګر زیوس په دوی باندې یو طوفان نازل کړ. داسې سزا چې په هیڅ ډول د تصور وړ نه وه. افلاطون په دې اړه لیکي: دغه طوفان د زلزلې او ستر سیلابونو لامل شو، چې یوه ورځ او شپه یې په شدت سره دوام وکړ. کله چې سمندر د اتلانتیس ټاپو تیر کړ او ورک شو، افلاطون شک درلود چې د دې ورکې شوې ځمکې کومه نښه به هیڅکله ونه موندل شي. هغه لیکلي: "په دې وخت کې سمندر یو ناپاک او نه لیدل کیدونکی ځای ګرځېدلی."
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسف وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
داخلي تجارت
داخلي تجارت، د شرکت په هکله د مادي او غیرعمومي معلوماتو په اساس د یو عامه شرکت د سهامو او نورو ارزښتناکو پاڼو (لکه د پور پاڼې یا د ذخیره کولو سهمونه) معامله ده. په بېلابېلو هېوادونو کې، د داخلي معلوماتو پر اساس د سوداګرۍ ځینې بڼې غیرقانوني دي. دا کار د دې له امله شوی چې د هغو پانګه اچوونکو په نسبت چې معلوماتو ته لاسرسی نه لري، ناعادلانه ګڼل کېږي، ځکه هغه پانګه اچوونکی چې داخلي اطلاعات لري په پیاوړې توګه کولی شي د یوه عادي پانګه اچوونکي په پرتله لا ډېره ګټه ترلاسه کړي. پر داخلي تجارت حاکم قانونونه ډېر پېچلي دي او له یوه هېواد څخه تر بل هېواده په کې د پام وړ توپیرونه شتون لري. د تطبیق کچه یې هم له یوه هېواده تر بل هېواده توپیر لري. په یوه قضایي حوزه کې د داخلي تعریف کېدای شي پراخ وي او کېدای شي نه یوازې داخلي کسان، بلکې هر بل کس چې هغوی پورې اړوند دي په کې شامل شي، لکه دلالان، همکاران او ان د کورنۍ غړي. هغه کس چې له غیر عمومي معلوماتو څخه خبر شي او په دې اساس معامله کوي کېدای شي جرم یې ترسره کړی وي.
د ځانګړو داخلي کسانو له لوري سوداګري، لکه کارکوونکي، په معمول ډول تر هغه وخته مجاز دی چې هغو معلوماتو پورې تړلی نه وي چې په سیمه کې عمومي نه وي. ډېری قضایي حوزې سپارښتنه کوي چې د داسې معاملاتو په هکله باید رپوټ ورکړل شي ترڅو وکړای شو پر معاملو څارنه وکړو. په متحده ایالتونو او ګڼو نورو قضایي حوزو کې، د یوه شرکت د افسرانو، کلیدي کارکوونکو، مدیرانو، یا مهمو سهمدارانو لخوا ترسره شویو معاملو په هکله باید تنظیم کوونکي ته رپوټ ورکړل شي یا په عمومي توګه افشا شي، په معمول ډول له معاملې څخه یو څو کاري ورځې وروسته. په دې مواردو کې، په متحده ایالتونو کې داخلي کسان باید د خپلو شرکتونو د سهامو پېر او پلور په وخت کې، ۴م فورم د متحده ایالتونو ارزښتمنو پاڼو او تبادلې کمیسیون (SEC) ته ولېږي. د یوې مطالعې لیکوالان ادعا کوي چې د داخلي غیرقانوني سوداګري د ارزښتمنو پاڼو خپروونکو لپاره د پانګې لګښت ډېروي او په پایله کې ټولیزه اقتصادي وده راټیټوي. په هرحال، ځینې اقتصادپوهان لکه هنري مان، استدلال کوي چې داخلي تجارت باید اجازه ولري او په اصل کې کولی شي د بازارونو په ګټه وي.
ډېر وخت کېږي چې د سوداګریزو او حقوقي کارپوهانو تر منځ د داخلي تجارت د غیرقانوني اوسېدو یا نه اوسېدو په سر «د پام وړ علمي بحثونه» شتون لري. ګڼ استدلالونه د داخلي معاملو د غیرقانوني کولو په وړاندې پېژندل شوي دي: د بېلګې په توګه، که څه هم داخلي تجارت غیرقانوني دی، ډېری داخلي معاملې هیڅکله د قانون تطبیق کوونکو لخوا نه شناسایي کېږي، او له همدې کبله د داخلي معاملو غیرقانوني توب کېدای شي پر عمومي فکرونو یو پیاوړی بې لارې کوونکی اټکل جوړ کړي چې «د سهامو بازار کې معاملې یوه بې تقلبه لوبه ده چې هرڅوک کولی شي هغه ترسره کړي». ځینو حقوقي ارزونو دا پوښتنه وړاندې کړې ده چې ایا داخلي معاملې په رښتیا له حقوقي اړخه چا ته زیان رسوي، ځکه چې ځینو کسانو دا پوښتنه کړې ده چې ایا داخلي تجارت د دې لامل کېږي چې څوک رښتینی «زیان» ووینی که نه، او دا چې ایا هغه څوک چې زیان ویني، په دې زمینه کې د داخلي سوداګرو لخوا د واقعي قانوني دندې پوروړي دي که نه.
غیرقانوني
پر غیرعمومي معلوماتو د داخلي تجارت د منع کولو یا جرم په توګه پېژندنې قوانین په ټوله نړۍ کې په ډېری قضایي حوزو کې شتون لري (Bhattacharya and Daouk, 2002)، خو د هغو د پلي کولو لپاره هڅو او تفصیلاتو کې د پام وړ توپیر شتون لري. په متحده ایالتونو کې، د ۱۹۳۴م کال د ارزښتمنو پاڼو د تبادلې قانون په 16(b) او 10(b) برخو کې په مستقیم او غیرمستقیم ډول داخلي تجارت باندې بحث کړی. د متحده ایالتونو کانګرس په ۱۹۲۹م کال کې د اسهامو د بازار له سقوط وروسته دا قانون تصویب کړ. په داسې حال کې چې متحده ایالتونه د خپل داخلي تجارت د قوانینو پلي کولو لپاره ډېرې جدي هڅې ترسره کوي، د دې قانون لا پراخ لمنه او اروپایي ماډله قانون د داخلي غیرقانوني تجارت په وړاندې لا کلک چارچوکاټ وړاندې کوي. په اروپایي ټولنه او بریټانیا کې، ټول تجارت پر غیر عمومي معلوماتو، له بازار څخه د ناوړه ګټه اخیستنې تر نوم لاندې، لږ ترلږه په کې مدني سزاګانې او همدارنګه احتمالي جنایي سزاګانې شاملې دي. د بریټانیا د مالي چلند اداره د داخلي معاملو د څېړنې او څارنې مسئولیت لري چې د د ۱۹۹۳م کال د جنایي عدالت قانون لخوا تعریف شوی دی.
د «داخلي» تعریف
په متحده ایالتونو، کاناډا، اسټرالیا، آلمان او رومانیا کې د لازمي رپوټ ورکونې موخو لپاره، د شرکت داخلي کسان د افسرانو، مدیرانو او د ګډې ګټې مالکان چې د شرکت په ارزښتمنو پاڼو کې له ۱۰ سلنې څخه زیاته برخه لري، په توګه تعریف کېږي. د داسې داخلي کسانو لخوا ترسره شوې معاملې د خپل شرکت په اسهامو کې، د غیرعمومي مادي معلوماتو پر اساس، له درغلۍ ډکې ګڼل کېږي، ځکه چې داخلي کسان د سهم‌لرونکو په مقابل کې خپله د امانت دارۍ دنده تر پښو لاندې کوي. د شرکت داخلي کس، یوازې د ګومارنې په منلو سره د سهمدارانو په وړاندې قانوني ژمنه لري چې د شرکت اړوند چارو کې به د خپلو شخصي ګټو په پرتله د سهمدارانو ګټو ته ترجیح ورکوي. کله چې داخلي کسان د شرکت اړوند معلوماتو په اساس پېر او پلور کوي، ویل کېږي چې د سهمدارانو په وړاندې خپلې ژمنې نقض کوي.
د بېلګې په توګه، که چېرې د الف شرکت عمومي مدیر (مخکې له عمومي اعلان څخه) خبر شي چې د الف شرکت به وپېرل شي او وروسته په خپله د الف شرکت سهم وپېري، په داسې حال کې چې د الف شرکت عمومي مدیر پوه شي چې په لوړ ګومان د سهامو بیه به لوړه شي، په داسې حال کې به غیرقانوني داخلي معامله ترسره شي.
په هرحال، په متحده ایالتونو او ډېری نورو قضایي حوزو کې، «داخلي کسان» یوازې د شرکت چارواکو او لویو سهم لرونکو پورې نه محدودېږي، بلکې کېدای شي هرکس په کې شامل شي چې د غیرعمومي مادي معلوماتو په اساس او د ځینو باوري دندو نقض کولو سره، پر اسهامو معامله کوي. دا دنده کېدای شي تورنه شوې وي؛ د بېلګې په توګه، په ډېری قضایي حوزو کې، په داسې پېښو کې چې د شرکت یو داخلي کس د غیرعمومي معلوماتو په هکله خپلو ملګرو ته معلومات او «ټکي» ور په ګوته کوي چې په لوړ ګومان د شرکت د اسهامو پر بیه اغېزه لري، هغه دنده چې داخلي کس د شرکت په وړاندې ترې پوروړی وو اوس یې ملګري پورې اړوند کېږي او که ملګری یې د دې معلوماتو پر اساس معامله کوي، د شرکت په وړاندې خپله ژمنه تر پښو لاندې یا نقض کوي.
مسئولیت
په هغه صورت کې چې د معلوماتو ترلاسه کوونکی پوه وي یا هم د بل چا لخوا پوه کړای شي چې دا معلومات با ارزښته او غیر عمومي معلومات دي، په ټولیز ډول نشي کولی د «زه ستا شا ته ژاړم، ته زما شاته ژاړه» یا quid pro quo ترتیب لرونکي یوه تړون کې د معلوماتو لېږدولو سره د داخلي معاملو د نقض له مسئولیت څخه مخنیوی وکړو. په متحده ایالتونو کې، لږ ترلږه یوې محکمې اشاره کړې ده چې هغه کس چې غیر عمومي معلومات خپروي، باید دا کار یې د نامناسبې موخې لپاره ترسره کړی وي. د هغه کس په هکله چې داخلي معلومات ترلاسه کوي (د «ټیپي» په نوم)، د داخلي معلوماتو ترلاسه کوونکی هم باید په دې پوه اوسي چې داخلي کس دا معلومات د یوې نامناسبې موخې لپاره خپاره کړي دي.
له مبصرینو څخه یوه یې استدلال کړی دی چې که د الف شرکت عمومي مدیر د ناڅرګند تصاحب خبرونو په هکله معامله نه وای کړې، بلکې معلومات یې د خپلې مېرمن ورور ته چې په هغه یې معامله کوله، ورکړي وای، داخلي غیرقانوني تجارت رامنځته کېده (البته په وکالتي ډول یوه غیر داخلي کس ته د هغه په لېږلو سره ترڅو د الف شرکت عمومي مشر خپل لاسونه ککړ نه کړي).
په قران کریم کې د ښځو یادونه
ښځې په قران کریم کې مهم شخصیتونه لري او د اسلام د مبارک دین د اخلاقي لارښوونو او کیسو په ګډون بحث وړ موضوعات جوړوي. ډېری ښځې چې په قران کریم کې یادې شوي د پیغمبرانو یا د رهبرانو د میندو او ښځو په توګه معرفي شوي دي. هغوی په یو شمېر برخو کې له نارینه وو څخه په مشخصه کچه خپله خپلواکي ساتلې؛ د بېلګې په توګه، قران کریم د هغو مېرمنو ستاینه کوي چې له خپلو مېړونو وړاندې یې د اسلام دین ومانه یا هغه چې په مستقلانه بڼه یې له حضرت محمد(ص) سره بیعت وکړ.
په داسې حال کې چې قران کریم یوازې له مریم پرته د هېڅ ښځې نوم په مستقیمه بڼه نه اخلي، خو د هغو په ډېری کیسو کې رول لري. د تاریخ په اوږدو کې د اسلامي کتابونو مختلفو مفسرینو او قانون جوړونکو په قران کریم کې د یادو شوو مېرمنو بیان د هماغه مهال د غالبې ایډیالوژي یا تاریخي جوړښت له مخې کړی. د معاصر مهال او اسلامي فیمینېزم د رامنځته کېدو را وروسته ډیری څېړونکي اصلي متن ته مراجعه کوي، د ښځو اړوند پخواني منل شوي تفسیرونه ارزوي او بیاځلي په قران کریم کې د ښځو یاد شوی رول انځور کوي.
د آدم(ع) مېرمن
د آدم(ع) مېرمن، بی بی حوا ته د قران کریم په ۲ سورت: ۳۰-۳۹ ایاتونه؛ ۷: ۱۱-۲۵؛ ۱۵: ۲۶-۴۲؛ ۱۷: ۶۱-۶۵؛ ۱۸: ۵۰-۵۱؛ ۲۰: ۱۱۰- ۱۲۴؛ او ۳۸: ۷۱-۸۵ آیتونو کې اشاره شوې خو د هغې نوم «حوا» د قران کریم په هېڅ برخه کې نه دی راغلی او یوازې په احادیثو کې یې یادونه شوې. د آدم(ع) او بي بي حوا د خلقت او له جنت څخه د ویستل کېدو قراني روایت له موضوعي پلوه له هغو کیسو سره توپیر لري چې یهودانو یا عیسویانو ته اړوندې بلل کېږي. خو د عیسویانو او یهودانو د کیسې په څېر، خدای(ج) آدم او حوا خلق کړل او هغوی ته یې په جنت کې د استوګنې ځای ورکړ. له دې سره له جنت څخه د ویستو په برخه کې قران د حوا ونډه کمه ګڼلې، ځکه چې هغه د انسان د ګناه شریکه ده نه تحریک کوونکې. دا آدم(ع) و چې خدای ورته خبرداری ورکړی و چې ابلیس یا شیطان ستاسو څرګند دښمن دی او له جنت څخه ستاسو د ویستلو په برخه کې ګواښ دی. "نو مونږ ادم ته وویل: بېشكه دا (ابلیس) ستا او ستا د ښځې دښمن دى، نو دى دې تاسو هرګز له جنت نه ونه باسي، (ګنې) نو په مشقت كې به پرېوځئ» ـــــ قران کریم، ۲۰ سورت (طا،ها)، ۱۱۷ آیت"
د نوح(ع) او لوط (ع)ښځې
ډېری مهال د دغو مېرمنو نومونه سره ګډوډ کېږي، خو د پوهانو عام باور پر دې دی چې د نوح(ع) ښځه والهه او د لوط (ع)ښځه والعه نومېده. د دغه دوه نومونو تل ګډوېدل د دې څرګندويي کوي چې څه ډول دغه دواړو مېرمنو د یوې موخې لپاره د اسلامي تفاسیرو د بیان په برخه کې عمل کړی. د نوح(ع) د مېرمنې اړوند ډیری نظریه ورکوونکي دا اټکل کوي چې هغه په طوفان کې مړه شوې او دا هم ځکه چې هغې تل خپل مېړه لیونی باله او له همدې امله نوح(ع) اجازه نه ده ورکړې بېړۍ ته وخېژي. بل پلو داسې انګېرل کېږي چې د لوط(ع) مېرمن د سدوم له خلکو سره یوځای مړه شوې ځکه هغې د ښځې په توګه له خپل مېړه سره خیانت کړی و او د فاسدو وګړو په خوا کې یې د هغه پر ضد توطئه کوله. دا یو مهم توپیر ګڼل کېږي، ځکه چې اسلامي نظریه ورکوونکي ټینګار کوي چې دغه چاره د ښځو معنوي فردیت تثبیت کوي. دا په دې معنی دی چې هغوی د دین په انتخاب کې آزادې وې او دا چې بېرته یې هم د دین د ناسم غوراوي له امله تاوان ورکړی. بالاخره په قران کریم کې د هغوی د یادونې لامل دا دی چې خلکو ته د دې بېلګې وړاندې کړي څو وپوهېږي په خدای او پیغمبرانو باندې یې ایمان نه لرل څه پایلې لري. ژباړه: «الله د هغو كسانو لپاره مثال بیانوي چې كافران شوي دي: د نوح ښځه او د لوط ښځه، دا دواړه زمونږ په بنده ګانو كې ددوه نېكو بنده ګانو لاندې وې، نو دغو دواړو (ښځو) له هغو سره خیانت وكړ، نو هغوى د الله په مقابله كې د دوى هېڅ په كار رانغلل او دغو دواړو (ښځو) ته وویل شول چې تاسو اور ته له ننوتونكو سره ننوځئ»
د لوط(ع) لورګانې
هغه رول چې د قرآني روایاتو له مخې د لوط(ع) لورګانې یې لري تر ډېره بریده منفعلانه او پر الله(ج) باندې د هغوی د عقیدې لرلو څرګندويي کوي. ورته مهال له دغې ساده توضیح سربېره هغوی د خپلې مور لپاره د فویل (مرستندوی) رول درلود او د سدوم وګړو ته یې په خبر ورکولو سره د لوط(ع) د میلمنو پر وړاندې توطئه وکړه. په داسې حال کې چې د دوی مور د سدوم د کافرو وګړو په برخلیک اخته شوه خو لوڼو یې په توبې کولو نجات وموند او د خدای له عذاب څخه بچ شوې. ژباړه: «او ده ته يې خپل قوم راغى، چې د ده په طرف يې بې اختیاره منډې وهلې او دوى مخكې له دې نه (هم) د بدو كارونو كوونكي وو، ده وویل: اى زما قومه! دا زما لوڼې دي (په نكاح يې واخلئ) دا تاسو لپاره بېخي پاكې (او حلالې) دي، نو تاسو له الله نه ووېرېږئ او زما د مېلمنو په حق كې ما مه شرموئ، ایا په تاسو كې كوم یو پوه سړى نشته؟ دوى وویل: یقینًا یقینًا تا ته معلومه ده چې مونږ ته ستا په لوڼو كې هېڅ حق (رغبت) نشته او بېشكه تا ته خامخا هغه څه معلوم دي چې مونږ يې غواړو!»
ــ قران کریم، ۱۱ سورت (هود)، ۷۸ او ۷۹ آیتونه له دې سره د سدوم خلکو د لوط(ع) وړاندیز رد کړ او خپلو ګناهونو ته یې دوام ورکړ؛ په راتلونکې یادونه کې چې په ۱۵ سورت (سورت حجر) کې راغلي لوط(ع) بیاځلي له خپلو لوڼو سره هغوی ته د واده کولو وړاندیز کوي. خو داځل یې وړاندیز د سدوم د خلکو د ناوړه عمل کولو څخه د خپلو میلمنو د ژغورنې په موخه و.
آسیه، د فرعون ښځه
د فرعون مېرمن چې د یو شمېر روایاتو له مخې یې نوم آسیه دی، د موسی(ع) په ژوندانه کې یې مهم رول ولوباوه، ځکه د هغه رضاعي مور ګرځېدلې وه. هغه مهال چې موسی یې واخیست د هغه ژوند یې وژغوره او هغه یې د کافرانو په کورنۍ کې را لوی کړی په داسې حال کې چې د خدای نظر ورباندې و.
د موسی(ع) له ټول ژوند څخه یوازې د فرعون مېرمن د تفسیري ادبیاتو لویه برخه جوړوي. پر هغې باندې د مومنانو لپاره د بېلګې په توګه ډېر ټینګار شوی دی. هماغه ډول چې د قران کریم د ۲۸ سورت په ۹ آیت کې یې څرګندونه کېږي. ډیری هغه د موسی(ع) په ژوندي ساتلو کې د ونډې لرلو له امله عادله مېرمن بولي. ژباړه: « او د فرعون ښځې وویل: (دا هلك) زما او ستا د سترګو یخوالى دى، تاسو دا مه وژنئ، امېد دى چې دا به مونږ ته نفع راورسوي، یا به دا مونږ زوى ونیسو، په دې حال كې چې دوى نه پوهېدل.»
ــ قران کریم، ۲۸ سورت (القصص) ۹ آیت
د حضرت محمد(ص) لوڼې
حضرت محمد(ص) له خپلې مېرمنې خدیجې بنت خولید څخه څلور لوڼې لرلې: زینب، ام کلثوم، رقیه او فاطمه.
قران کریم د حضرت محمد(ص) د لوڼو اړوند د الاحزاب سورت په ۵۹ آیت کې داسې ویلي:"ژباړه: «اې نبي! ته خپلو ښځو او خپلو لوڼو او د مومنانو ښځو ته ووایه چې په خپلو ځانونو دې له خپلو څادرو ځنې راخواره ( او راځوړند) كاندي، دغه (د بدن پټول) ډېر نژدې دي دې ته چې دوى به وپېژندل شي (چې پرده دارې دي) نو دوى ته به تكلیف نه رسولى شي او الله دى ډېر بخښونكى، بې حده رحم كوونكى»."قران کریم د حضرت محمد(ص) لوڼو ته یوازې د «بناتک» یا لورګانو کلمه کاورې او په هېڅ ځای کې یې هم د هغوی نوم نه دی یاد کړی.
د برنولي اصل
د مایعاتو د ډینامیک په برخه کې د برنولي اصل څرګندوي چې د مایع یا سیال د چټکتیا زیاتوالی د سیال د ستاتیک فشار او د هغو د پوتانشیل انرژۍ له کمښت سره هم مهاله دی. دغه اصل د سویسي فزیک پوه او ریاضي پوه ډانیل برنولي په نوم نومول شوی چې هغه په ۱۷۳۸ زکال کې د هایډروډاینامیکا په نامه خپل کتاب کې خپور کړ. په داسې حال کې چې برنولي استنباط کړې چې د جریان د چټکتیا په زیاتوالي فشار کمېږي، خو دا لئونارډ اویلر و چې په ۱۷۵۲ زکال کې یې د برنولي دغه معادله په خپله معمول بڼه ثابته کړه. دغه اصل یوازې په ایزنټروفیک جریانونو کې د تطبیق وړ ده: ځکه چې د بېرته نه راګرځېدونکو بهیرونو (لکه د ګډوډ جریان) او د غیر آډیاباټیک (لکه حرارتي تشعشعاتو) اغېزې کوچنۍ دي او کېدلای شي هغو ته پام وه نه شي.
د برنولي اصل کېدلای شي د مایعاتو په بېلابېلو جریانونو کې پلی شي چې په پایله کې یې د برنولي د معادلې بېلابېل ډولونه هم رامنځته کېږي. د برنولي د معادلې ساده ډول په تراکم نه منونکو جریانو کې (تر ډېره پورې د مایعاتو او ګازاتو په هغو جریانونو کې چې د ټیټو ماخ اعدادو له مخې حرکت کوي) معتبر ګڼل کېږي. پرمختللي ډولونه یې کېدای شي د ماخ په لوړو اعدادو (Mach number) لرونکو تراکم منونکو جریانونو کې پلي شي.
د برنولي اصل کېدای شي د انرژۍ د بقا له اصل څخه استخراج شي. دا څرګندوي چې په یو ثابت جریان کې د یو سیال د هر ډول انرژیو ټولګه په هغو نقاطو کې چې ویسکوز قواوې نلري یو شان ده. دغه چاره دې ته اړتیا لري چې د جنبشي انرژۍ، پوتانشیل انرژۍ او داخلي انرژۍ ټولګه ثابته پاتې شي. له همدې امله د سیال د سرعت زیاتوالی – چې د هغو د جنبشي انرژۍ (ډینامیکي فشار) د زیاتوالي په معنا دی – په ټولیزه توګه د هغو د پوتانشیل انرژۍ (چې ستاتیک فشار په کې شاملېږي) او داخلي انرژۍ په کمښت سره رامنځته کېږي. که چېری سیال/مایع له یوه ذخیرې څخه خارجېږي د هغو ډ ټولو انرژیو ټولګه بیا یو شان ده، ځکه چې په یوه ذخیره کې انرژي د حجم د واحد (د فشار او جاذبوي پتانشیل ټولګه ρ g h) له مخې په هر ځای کې یو ډول ده.
د برنولي اصل کېدای شي په مستقیم ډول د ایزاک نیوټن د حرکت له دویم قانون څخه هم استخراج شي. که چېرې لږ حجم لرونکی سیال په افقي ډول له فشار لرونکې برخې څخه لږ فشار لرونکې برخې ته جریان ولري، نو د مخې لور په پرتله شاته ډېر فشار شتون لري. دا یو حجم ته خالصه قوه ورکوي او هغه د جریان په لیکه کې چټک کوي.
د سیال یا مایع ذرات یوازې د هغو د فشار او وزن اړوند موضوعات جوړوي. که چېرې یوه مایع په افقي ډول او د جریان د کرښې په امتداد کې جریان ولري، هلته چې چټکتیا زیاتېږي کېدای شي له دې امله وي چې په دغه برخه کې مایع له لوړ فشار لرونکې برخې څخه لږ فشار لرونکې برخې ته حرکت کړی دی. که چېرې یې چټکتیا کمېږي یوازې کېدای شي له دې امله وي چې د لږ فشار لرونکې برخې څخه یې لوړ فشار لرونکې برخې ته حرکت کړی وي. په پایله کې په هغه مایعاتو کې چې په افقي ډول جریان مومي، لوړه چټکتیا هلته رامنځته کېږي چې فشار لږ وي او چټکتیا بیا هلته کمېږي چې فشار لوړ وي.
د ګټنې موارد
په ورځني ژوند کې ګڼ شمېر موارد شتون لري چې پر مټ یې کیدلای شي د برنولي اصل په بریالي ډول تشرېح شي، آن که چېرې واقعي مایع په بشپړه توګه ښویه (نری) وي، همدارنګه د هغو لږ غلظت هم پر جریان زیات اغېز لري.
د حقوقو بنسټونه
د حقوقو تعريف
تر اوسه حقوق پوهان په دې نه دي توانېدلي چې د حقوقو لپاره يو داسې تعريف وړاندې کړي چې ټولو ته د منلو وړ وي، نو له همدې کبله ده چې په لومړيو کې حقوق په دوه برخو وېشل کيږي. لومړی عندي حقوق او دوهم افاقي حقوق.
حقوق او اخلاق:
پخوا دواړه په يوه معني او يو ځاي استعماليده خو په دريمه پيړئ کي سر ه جدا شو. فرانسوي عالم ژان ژاک روسو ويل چي په هغه وخت کي حقوقي قواعدو ته هثڅ ضرورت نه ؤ ځکه چي د هغه وخت تمام امور ديني او اخلاقي قواعدو تنظيمول. په دريمه پيړئ کي سره بيل شو او علت يي دا ؤ چي حقوقي قواعدو جبري او اخلاقي غير الزامي اړخ ونيوه.او بله دا چي حقوق د تمامي ټولني او اخلاق د فرد د شخصي وضعي او صورت حال پوري ارتباط درلوده. ددي سره يي بل فرق دادي چي داخلاقي دايري نه وتونکي او تخلف کولونکي يواځي ا ويواځي د روحي عذاب او د وګړو د کرکي او نفرت نه بل څه نه دي مګر د حقوقو د لايحي نه سرغړونکي ددولت له خوا په تاکلي جزا توبيخ او مجازات کيږي.
د حقوقو اوتقليدي ( مجاملاتي ) قواعدو تر منځ فرق:
هغه قواعد دي چي په ټولنيزو اړيکو کي پري عمل کيږي لکه د سلام ورکول ، د خوښئ په مراسمو کي خوښي او د ماتم په مراسمو کي غمشريکي. ټول علوم په دوه برخو ويشل شوي دي: طبيعي علوم اجتماعي علوم د حقوقو علم په ډيرو پراخو مواردو کي د زوند د نورو اړخونو، فنونو او علمونو سره ارتباط لري : اقتصاد سياست تاريخ روحيات ټولنپوهنه دطبيعي علومو سره د حقوقو ارتباط: ·       طب ·       کيميا
تحقيقي يا څيړنيز علم:
دي حقوقو ته موضوعه حقوق هم وايي. د ا هغه حقوق دي چي په عمل کي تطبيق شي. د قانون، عرف اوقضايي رويي په وسيله تحقيقي حقوق ګڼل کيږي.
طبيعي حقوق:
پخوا ويل کيدل چي ټول موجودات په کي ګډ وي. اوسنئ نظريه وايي چي چي هغه قواعد دي چي تل ثابت د بدلونونو تابع نه وي.هر هغه څه چي ښه وي او عقل يي مني.
د منابعو له پلوه د حقوقو ويش:
هغه حقوق دي چي د دولت له خوا نه وضع کيږي او نامدون ورته واي او د عرف پوري ارتباط لري.
مدون حقوق:
چي په ټولنه کي د ټولنيز ژوند د تامين په خاطر وضع کيږي او اجباري شکل لري او مثال يي قانون دي.
افاقي حقوق :
جبري تطبيق کيږي او هغه قواعد دي چي په ټولنه کي نظم تامينوي.
عمومي حقوق( عامه حقوق):
هغه قواعد دي چي د وګړو او ټولني ، يا دولت تر منځ مناسبات سره ټينګوي تاو تنظيموي .او لاندي برخي لري:
اساسي حقوق:
هغه قواعد دي چي د دولت بنسټيز او اساسي مسايل څثړي لکه د دري ګونوقؤ واک ،وظايف او مسوليتونه ، د وګړو د ګدون طرز او بڼه او د دوي په وړاند ي د دولت د ازاديو نه بحث کوي.
اداري حقوق:
د ولتي تشکيلاتو، ادارو،وزارتونو ، ښارواليو او د خلکو د تر منځ په اړيکو غږيږي.
مالي حقوق:
چي څنګه د هيواد د وګړو څخه ماليات راغونډ کړل شي او څنګه د عمومي بوديجي څخه د هيواد په وګړو پيسي وويشي تر څو خپلي دندي په مخ بوزي.
د جزا حقوق:
د اشخاصو د جزا څرنګوالي يي په غاړه ويز هغه اعمال چي عامه نظم ته زيان رسوي دولت د هغي په مقابل کي جزا تعين کوي.
د کار حقوق:
چي د کارګر او کارفرما تر منځ وي په هغه روابطو غږيږي.
خصوصي حقوق:
ذات البيني اړيکي څيړي.د زماني په تيريدو دا اصطلاح په مدني حقوقو تبديل شوه په تيره بيا فرانسوي عالم دوماپه دي هکله څانګړي تاليفات وکړل. د فرانسوي د انقلاب نه وروسته په کال ١٧٨٩ کي دي اصطلاح ډيره وده وکړه لکه جي د ناپليون د ١٨٠٤ کال کي دا اصطلاح د فرانسي د مدني قانون په نامه ونومول شوه.کوچنئ برخي يي دادي:
د تجارت حقوق:
د سوداګريزو هڅو څخه بحث کوي او د بايع او مشتري تر منځ اړيکي څيړي.
کورني حقوقک
چي د يو فرد اړيکي د هغه د کورنئ سره څيړي:
د وجايبو حقوق:
چي د وګړو ترمنځ يو د بل په وړاندي وجائب تاکي.؛
عيني حقوق:
چي د څيزونو سره د افرادو مناسبات څيړي.
ميراث حقوق:
چي د متوفي نه په متروکه کي د هغي د وارثانو برخي يا سهميي څيړي.
نړيوال يا بين المللي حقوق:
چي د دولتونو تر منځ اړيکي څيړي او همدارنګه د نړيوالو سازمانونو سره د بيلابيلو دولتونو د وګړو اړيکي څيړي. == نړيوال عمومي حقوق: == هغه قواعد دي چي د د ولتونو او نړيوالو سازمانونواو کله ناکله د وګړو تر منځ په نړيوال ډګر کي اړيکي تنظيموي.
نړيوال خصوصي حقوق:
په نړيوال ژوندانه کي د شخص حقوق تنظيموي. کله چي د فرد په اړيکو کي د بهرني لامل موجود وي دا حقوق يي څيړي. اړونده موضوعات يي لاندي دي:
تابعيت:
د دولت سره د فرد ساسي، معنوي، او حقوقي رابطه څيړي. د بهرنيانو حقوق: چي په پردي خاوره کي ژوند کوي == د قوانينو تعارض. ==
د جزا نړيوال حقوق:
نړيوال جرمي عنصر د جزا لاندي نيسي.
عندي ، نفسي او ذاتي حقوق:Subjective Law:
هغه قواعد دي چي د افرادو عمل ، جزااقتدار او امتياز ټاکي. پورته اصطلاح په حقوقو کي د Rights په نامه ياديږي.
سياسي حقوق:
هغه اختيارات دي چي شخص يي د دولت په عمومي قواو او دد ولت په سازمان کي د ګډون لپاره لري.لکه د انتخابيدو حق او د انتخابولو او تابعيت حق.
عمومي حقوق:
چي د خلکو په شخصيت او ددولت او خلکو پر اړيکو ناظر دي.لکه د ژوند حق.
خصوصي حق:
چي هر شخص يي د نورو په وړاندي لري لکه د مالکيت حق او ابوت او بنوت حق.
نامالي حق :
چي د انسان د عاطفي او اخلاقو پوري ارتباط ولري.
مالي حق:
چي د يو شخص حقو دندي، شتنمني او ديون ټاکي چي د غه حقوق په پيسو د محاسبي وړ دي .په دوه برخو ويشل شوي دي :
عيني حق :
چي يو شخص يي په شيانو لري.
عيني اصلي حق :
چي شخص ته د يو شي د استعمال يا انتفاع کامل يا ناقص  حق ورکړل شي.د انتفاع او ارتفاق حقوق د مالکيت د څانګو څخه دي.
د انتفاع حق :
چي شخص د هغه په بنسټ کولاي شي د هغه نه ګټه واخلي.
د ارتفاق حق :
هغه حق دي چي د يو هيواد څښتن کولاي شي ، د خپل ملکيت په اعتبار د بل چا له ملک څخه کار واخلي لکه د عبور حق. == عيني تبعي حق : == چي د معين عين د طلب وثيقه وګرځي او حق غوښتونکي ته حق ورکړي.
شخصي يا ديني حق:
د هغه حقوقو مجموعه ده چي يو شخص يي په بل لري لکه د داين ا و مديون اړيکي..
معنوي يا مانيز حق :
چي نه مادي او نه شخصي ماهيت او ارزشت ولري بلکي يوه زهني زيږنده وي لکه د يو ه شاعر شعر.
د افاقي حقوقو سرچينه :
ددي حقوقو سرچيني ٤ دي : o     قانون o     عرف o     قضايي رويه o     دکتورين
١:قانون:
په يوناني کي ورته Cannon    وايي. د روم په قانون کي ورته Lex   وايي. په فرانسوي کي ورته Loi   وايي
د قانون تعريف:
د هغه معقول او صريح تجويز څخه عبارت دي چي د ذيصلاح مرجع له خوا په الزامي دول تطبيقيږي.
د قانون ځانګړتياوي:
o     د ذيصلاح مرجع له خوا وي o     بايد مجرد او عمومي وي يعني د کسانو د نومونو نه پرته بايد وضع شي. o     تلپاتي او مسلسل وي. o     بايد کتبي او مؤيده ولري. o     تسويد:هغه مرحلي ته وايي چي د اړتيا په صورت کي چي يو ه قانوني پروژه د موظفو څانګو له خوا جوړيږي. o     تصويب: o     توشيح:د رئيس جمهور د امضا کولو دوره. o     نشر: o     انفاذ.
اساسي قوانين:
عمده او اساسي مسائل په نظر کې نيسي
فرعي يا عادي قوانين:
چي د اساسي قوانينو څخه الهام اخلي.
٢: عرف:
هغه قواعد دي چي په تدريج او په خپله د ټولو يا يوي ډلي خلکو په منځ کي شوي او الزامي ځانګړتيا يي ځانته غوره کړي وي. د عرف د پايښت لپاره اړين عناصر: الف: مادي عنصر: o     عمومي والي o     دايمي والي. ب: رواني عنصر:
٣:د قضاتو رويه:
د قضاتو د رايو مجموعه چي د کومي موضوع د حل په خاطر يي عملي کړي وي او يا يي د پورته منابعو نه د مسلي په حل کي تفسير کړي وي. o               قانوني تفسير: چي د پارلمان له خوا تفسير کيږي. o               شخصي تفسير:هغه تفسير چي ددي علم د پوهانو له خوا تفسير کيږي چي هيڅ ارزښت نه لري. o               قضايي تفسير:د ا د قضايي ارګان صلاحيت دي چي د خپلو صلاحيتونو په حدودو کي پري د قانون خلا دکوي.
٤: دکتورين:
د حقوقو په ساحه کي معمولاْ د علماء نظريي ته دکتورين ويل کيږي.
د عندي حقوقو سرچيني:
په ٢ ډوله دي: حقوقي کارونه: د ١، ٢ او يا څو ارادو تبارز ته ويل کيږي چي حقوقي پايلي يا اثار رامنځته کړي. او په دوه ډوله دي :
٢: حقوقي پيښي :
هغه پيښي دي چي د ارادي څخه پرته حقوقي پايلي ولري. په دي معني چي شايد چي ښايي حقوقي پيښي ارادي وي لکه غصب او همدارنګه لکه مړينه او د شخص زيږيدنه غيري ارادي دي.
په مکان کي د حقوقو قلمرو:
يعني د توشيح شوي قانون د انفاذ لپاره معين قلمرو ته ضرورت دي:
په زمان کي د حقوقو قلمرو:
مانا دا چي قانون تر کوم وخت پوري د اعتبار او تنفيذ وړ دي ؟ په زمان کي د قوانينو تعارض: په تيرو پيښو دقوانينو اغيز: نوي قانون په تيرو پيښو اغيز نه لري مګر په راتلونکو پيښو ئي لري. لاندي ٢ اصول د څيړلو وړ دي : په راتلونکي د قانون اغېز: ١: سوال : که يوه ستونزه داسي وخت پيښه شي چي د هغي نښي نښاني د نوي قانون د انفاذ سره دوام پيدا کړي او يا دا چي يوه پيښه د دواړو قوانينو د حکومت په وخت دوام پيدا کړي، دغه ستونزه څنګه لري کيدي شي؟ ځکه چي د مخکينيو اصولو په رڼا کي ياني پر راتلونکي د قانون اغيز او د قانو ن فوري اغيز ، دلته بايد نوي قانون په مطلق ډول تطبيق شي. په دي وخت کي د پخواني قانون څخه هر هغه څه چي د مظنون په ګټه وي هغه عملي کيږي او که په تاوان يي نو صرف نظر تر ي کيږي. ٢: سوال : که چيري د ٢ کسانو تر منځ يوه شخړه پيدا شي اړ د زوړ قانون د اوامرو په اساس دا شخړه بايد د ولسواليئ په ابتداييه محکمه کي حل شي او دي ابتداييه محکمي ددي شخړي د حل په خاطر بعضي کارونه هم کړي وي مګر د نوي قانون د انفاذ په اثر دا شخړه بايد د ولايت په مرافعه محکمه کي حل شي. سوال دلته دي چي که چيري د نوي قانون په اثر په مرافعه محکمه کي حل شي نو پخواني تمام مراحل بايد د نظر نه وغورځول شي او بايد د سر نه مرحلي طي شي په داسي حال کي چي د مخاصمينو وخت هم ضايع کيږي او د هغوي د نارضايتئ سبب ګرځي ، نو دلته د کوم قانون نه بايد کار واغستل شي؟ بايد هم قاعده او هم بايد استثاآت مراعت شي يعني په دي معني چي څومره مراحل چي ابتداييه محکمي طئ کړي وي هغه ته اعتبار ورکړل شي او نور مراحل بايد مرافعه طئ شي. د پريکړه ليکونو راتلونکي اغېز:
آل یاسین
څښتن د پېغمبر اکرم  پر آل سلام وايي
((سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ=
(صافات :130)
له حضرت ابن عباس څخه د پورتني آيت  په هکله  روايت دى :له " آل ياسين "  نه مطلب " آل محمد"  دي.
وګورئ : 1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت  لاندې  . 2 _ ابن حجر هيثمي، صواعق المحرقه؛ 76مخ. 3 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : 793ګڼه، 2ټوك.
د نبوت تصديقونكى:
((وَالَّذِي جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ=
(زمر : 33 آيت )
له مجاهد څخه روايت دى، چې د پورتني آيت  په هکله  يې وويل : له (جاء بالصدق) نه مطلب "پېغمبر" دى او له (صدق به) نه مطلب "حضرت علي " دى.(؛يعنې هغه چې په رښتيا راغى؛ پېغمبر اکرم دى او چا، چې تصديق كړ حضرت علي دى )
وګورئ : 1_ابن مغازلي  شافعي، مناقب؛317حديث،269مخ،لومړى چاپ. 2 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : 812حديث، 2ټوك، 121مخ بيروت چاپ .3 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي ، كې تر پورتني آيت  لاندې.
د څښتن د ګوند غړي:
((لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءهُمْ أَوْ أَبْنَاءهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُوْلَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ=
(مجادله :22 آيت )
وګورئ :1 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 250مخ. 2 _ حافظ ابن عساكر؛ شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 346مخ، 2چاپ. 3 _ ابونعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتنې آيت  لاندې . 4 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 68مخ، لومړى چاپ.
په قيامت کې به خوار نشي
((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ =
( تحريم :8 )
په روايت كې راغلي دي، چې حضرت ابن عباس د "يوم لايخزى الله النبى والذين آمنوا معه) آيت  ولوست او يې وويل: مطلب يې هغوى دي، چې پر پېغمبر اکرم  يې ايمان راوړ، چې هغوى علي  او لارويان يې دي.
وګورئ : 1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت  لاندې. 2 _ سيوطي ، جمع الجوامع ؛ مسند علي ؛ 2ټوك، 155مخ.
= د قيامت پر ورځ د حضرت علي  د ولايت پوښتنه كېږي = ((ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ= ))
( تكاثر : 0 8)
وګورئ : 1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي  كې تر پورتنې آيت لاندې. ٢_ حافظ الحسكاني، شواهدالتنزيل؛ 2ټوك، 368مخ، لومړى چاپ.
فردریش انګلس
فردريش انګلس چې ځيني وختونه يې انګليسي بڼه فريدريک انګلس ده، چې د ژوند موده يې د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر له  ۲۸ مه څخه د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ تر ۵ مه نېټې پورې وه. نوموړی د دې تر څنګ چې يو الماني فيلسوف، د سياسي اقتصاد کره کتونکی، تاريخپوه، د سياسي نظرياتو پوه او اوښتونيز يا انقلابي سوسياليست و، سوداګر، ژورنالېست او سياسي فعال هم و، چې پلار يې په سالفورډ “Salford” (د انګلېنډ لانکاشاير) او د پروس په بارمېن “Barmen, Prussia” کې د اوبدلو يا نساجۍ سترې فابريکې درلودې.
انګلس له کارل مارکس سره په ګډه هغه څه رامنځته کړل، چې اوس مهال ورته مارکسيزم وايي. نوموړي په ۱۹۴۵ ز کال په انګليسي ښارونو کې د خپلو شخصي کتنو او څېړنې پر بنسټ د «انګليستان کې د کارګر پوړ حالت : The Condition of the Working Class in England» نومې کتاب خپور کړ. په ۱۸۴۸ ز کال يې له مارکس سره په ګډه «د کمونيست څرګندونې يا اعلاميه:Communist Manifesto» او ځانته او يا په اصل کې له مارکس سره په ګډه نور زيات کتابونه وليکل. انګلس وروسته د مارکس مالي ملاتړ وکړ او هغه ته يې د څېړنې کولو او “Das Kapital” نومي کتبا د ليکلو اجازه لاره هواره کړه. انګلس د دې تر څنګ «د ډېرښت يا پاتې شوني ارزښت نظرياتو» په اړه د مارکس يادښتونه ترتيب کړل، چې وروسته د “Das Kapita” د څلورم ټوک په توګه چاب شول. نوموړي په ۱۸۸۴ ز کال کې د مارکس د نژادي څېړنې پر بنسټ د «د کورنۍ، شخصي شتمنۍ او دولت اصل: The Origin of the Family, Private Property and the State» تر سرليک لاندې کتاب چاپ کړ.
انګلس د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ پر ۵ مه نېټه د ۷۴ کلونو په عمر لندن کې د سرطان (laryngeal cancer) له امله مړ شو. د جسد له سوځولو څخه وروسته يې ايرې ايسټبورني “Eastbourne” ته نږدې “Beachy Head” سيند کې واچول شوې.
د ژوند لومړي وختونه
فردريش انګلس د پروس د جوليش – کليوس- بيرګ په بارمين “Barmen” کې (چې اوس د المان د وپپرټال “Wuppertal” سيمه ده) د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر پر ۲۸ مه نېټه وزېږېد. پلار يې مشر فردريش انګلس “Friedrich Engels Sr.” (۱۷۹۶ – ۱۸۶۰) او مور يې اليزابيت يا ايلايس فرانزيسکا ماوريشيا اون هار “Elisabeth "Elise" Franziska Mauritia von Haar” (۱۷۹۷ – ۱۸۷۳) نومېده او انګلس يې تر ټولو مشر زوی و. د انګلس شتمنې کورنۍ په بارمين او سالفورډ کې د پنبې اوبدلو سترې کارخانې درلودې، چې دواړو يې د سيمې لوی صنعتي ښارونه پراخول. د فردريش مور او پلار پاک پارسا پروتستانت وو او خپل ماشومان يې هم د همدې باور له مخې را لوی کړل.
انګلس د ۱۳ کلنۍ په عمر د ايلبرفيلډ “Elberfeld” په نږدې ښار کې د ژبې د اصولو يا ګرامر ښوونځي (جمنازيوم) کې ګډون وکړ، مګر د پلار د فشار له امله يې بايد په ۱۷ کلنۍ کې پريښی وی. د نوموړي پلار له هغه څخه غوښتل چې بايد يو سوداګر شي او د کورنۍ په شرکت کې د سوداګريز زده کوونکي په توګه کار پيل کړي. په بارمېن کې له يو کال څخه وروسته ځوان انګلس په ۱۸۳۸ ز کال کې د خپل پلار له لورې د بارمين په يو سوداګريز شرکت کې زده کړو تر لاسه کولو په موخه هلته واستول شو. مور او پلار يې تمه درلوده، چې نوموړی به د کورنۍ په سوداګرۍ کې د خپل پلار مسلک ته دوام ورکړي، مګر د زوی اوښتونيزو فعاليتونو يې ناهيلي کړل. دا ښايي د کورنۍ له شرکت سره د نوموړي له يو ځای کېدلو څخه څو کالونه پخوا وختونه وو.
په بارمين کې د اوسېدلو پر مهال انګلس د هيګل “Georg Wilhelm Friedrich Hegel” د فلسفې لوستل پيل کړل، چې لارښوونو يې په هغه وخت کې الماني فلسفه باندې واکمني وکړه. انګلس د ۱۸۳۸ ز کال په سپټمبر کې د “Bremisches Conversationsblatt” په ۴۰ ګڼه کې خپل لومړنی کار خپور کړ، چې په اصل کې د بيډويون “Bedouin” تر سرليک لاندې شعر و. نوموړی په نورو ادبي کارونو کې هم بوخت شو او ورځپاڼو لپاره مقاله ليکنې يې پيل کړې، چې د صنعتي کوونې پر ټولنيزو بدګڼو باندې يې په کې نيوکې کولې. نوموړي د دې لپاره چې له پاروونکو ليکنو سره يې د کورنۍ د اړيکې مخنيوی کړی وي، د “Friedrich Oswald” په پټ يا مستعار نوم سره يې ليکل وکړل.
هغه په ۱۸۴۱ ز کال کې د کورنۍ توپخانې د غړي په توګه (چې جرمني کې ورته “Garde-Artillerie-Brigade” وايي) د پروس په فوځ کې فوځي خدمت تر سره کړ. برلين ته ګومارل شوي انګلس په برلين پوهنتون “University of Berlin” کې د پوهنتون درسونه ولوستل او د ځوان هيګليانو (Young Hegelians) له ډلو سره اړيکې پيل کړې. نوموړي په بې نومه ډول په “Rheinische Zeitung” ورځپانه کې مقالې خپرې کړې، چې د کارخانې د کارکوونکو له لورې ګالل کېدونکي کمزورې ګومارنه او د ژوند حالتونه يې په کې رابرسېره کول. د يادې ورځپاڼې مدير کارل مارکس و، مګر انګلس د ۱۸۴۲ ز کال د نومبر تر وروستيو پورې ورسره نه وو ليدلي. انګلس په خپل ټول مسلک کې پر خپلې معنوي يا فکري وده باندې د الماني فلسفې اغېز ومنه. نوموړي په ۱۸۴۰ زکال کې دا هم وليکل: «له ژوند څخه د ډېر څه تر لاسه کولو لپاره بايد فعال اوسئ، تاسې بايد ژوند وکړئ او د ځوانۍ له څپې څخه د خوند اخېستلو په موخه زړه ورتوب ولرئ».
انګلس د بې دينۍ عقيدو ته وده ورکړه او د هغه او مور او پلار تر منځ يې اړيکه وپاشل شوه.
مانچستر او سالفورډ
په ۱۸۴۲ ز کال يې مور او پلار ۲۲ کلن انګلس د انګليستان مانچستر ته ولېږه، چې هغه توليدي مرکز و چې صنعتي وده په کې مخ پورته روانه وه. ټاکل شوې وه چې نوموړي به د ايرمين او انګلس دوه کسيزه کارخانې “Ermen and Engels’s Victoria Mill” د سالفورډ د “Weaste” سيمې په څانګو کې کار کوي، چې د ګنډول تارونه يې توليدول. د انګلس پلار فکر کاوه، چې د مانچستر شرکت کې کار کولو سره يې ښايي زوی يو ځل بيا خپلو بنسټپالو نظرياتو باندې فکر کولو ته اړ کړي. فردريش انګلس مانچستر ته پر لاره په کالوګني سيمه کې “Cologne” د “Rheinische Zeitung” له دفتر څخه ليدنه وکړه او په لومړي ځل يې کارل مارکس سره وکتل. دوی په لومړيو کې له يو بل څخه اغېزمن نه وو. مارکس په تېروتنې سره فکر وکړ، چې انګلس لا هم د هغو برليني ځوان هيګليانو له ډلو سره اړيکې لري، چې مارکس ورسره په تېرو نږدې وختونه کې پرې کړې وې.
انګلس په مانچستر کې له ماري برنس “Mary Burns” سره وکتل. نوموړې يوه کلکه ايرلنډۍ ځوانه ښځه وه، چې بنسټپال نظريات يې درلودل او د انګلس په فابريکه کې يې کار وکړ. دوی اړيکه پيل کړه، چې ۲۰ کالونه يې دوام وکړ او په ۱۸۶۳ ز کال کې په مړينې سره پای ته ورسېده. دواړو هيڅکله ځکه واده ونه کړ، چې د واده خلاف وو. په داسې حال کې چې انګلس له يوې ښځې سره واده پاک لمني ګڼله، مګر شته حالت او د کليسا له لورې ترتيب شوی واده يې د ټولګي د فشار يا زور يوه بڼه وبلله. برنس “Burns” خپل شل کلن ملګري (انګلس) په مانچستر او سالفورډ کې وګرځاوه او د خپلې څېړنې تر ټولې خرابې سيمې يې وروښودلې.
انګلس په داسې حال کې چې د ۱۸۴۳ ز کال د اکتوبر او نومبر مياشتو ترمنځ په مانچستر کې و، د «د سياسي اقتصاد د يوې نيوکې غټ ټکي:Outlines of a Critique of Political Economy» تر سرليک لاندې يې د سياسي اقتصاد برخه کې خپله لومړنۍ نيوکيزه مقاله وليکله. نوموړي ياده مقاله پاريس ته ولېږله، چې هلته د مارکس له لورې په ۱۸۴۴ زکال په (Deutsch–Französische Jahrbücher) کې خپره شوه.