cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
درهم
تاریخ
د رواياتو له مخې شاوخوا ۳۸۰۰ کاله وړاندې حضرت يوسف علیه السلام په څو درهمونو پلورل شوی و. عیسی ابن مریم د هغه د پیروانو لخوا د 30 سپینو زرو سکې په بدل کې ونیول شو. د اسلام په لومړیو وختونو کې د وزې بیه لس درهمه (یانې یو دینار) وه. د سپینو زرو ساسانیان (ایراني) او یوناني سکې  محمد صلی الله علیه وسلم په واکمنۍ کې کارول شوې، چې وزن یې له 3 ګرامو څخه تر 5.3 ګرامو پورې و. عربانو به یې په وزن بدلول خو محمد ص د یو دینار وزن یو مثقال تعریف کړ چې د وربشو د ۷۲ دانو وزن سره برابر دی. او د عصري معیاري وزن له مخې دا شاوخوا 4.25 ګرامه وزن لري. دا سکې د رَضی اللہُ تعالیٰ عنہُ فاروق رضی الله عنه د واکمنۍ په وخت کې کیندل شوې او وزن یې یو مثقال ته راکم شو. او تا دا معیار جوړ کړ چې اوه دینار باید لس درهام وزن ولري. نو د یو درهم وزن شاوخوا 2.975 ګرامه (شاوخوا 3 ګرامه) دی. بسم الله د عثمان غني د واکمنۍ پر مهال لیکل شوی و. علي مرتضی رَضی اللہُ تعالیٰ عنہُ عنه او عبدالله بن زبیر رَضی اللہُ تعالیٰ عنہُ عنه او امیر معاویه د لومړي ځل لپاره خپلې سکې صادرې کړې. وروسته عبدالملک بن مروان په منظم ډول د مسلمانانو په منځ کې د سکې په کینولو پیل وکړ. کوم چې په احتیاط سره 2.975 ګرامه وزن درلود (شاوخوا 3 ګرامه).
معياري وزن
د درهم وزن هم د شیکل څخه اخیستل کیږي. چې وزن یې د وربشو د ۷۲ ګرامو وزن سره برابر دی چې د ۲۵.۴ ګرامو سره برابر دی. د عمر فاروق د ټاکل شوي معیار له مخې که د اوو دینارو وزن له لسو درهمو سره برابر وي، نو د یو درهم وزن شاوخوا 2.975 ګرامه (شاوخوا 3 ګرامه) دی. او د هغې پاکوالی باید لږ تر لږه 22 کارات وي (یعنې 7.91 سلنه). له همدې امله ، ډیری عصري اسلامي درهم تولیدونکي شرکتونه ، لکه نړیوال اسلامي منټ ، واکالا اندیوک نسانترا ، زراب خانه اراات سنت او داسې نور ، دا معیار کاروي.
کارول
درهم ډېرې ګټې لري چې ځینې یې په لاندې ډول دي.
ګټې
د سپینو زرو درهم ډیرې ګټې لري.
يعنې په دې زمانه کې چې کوم حکومت يا پاچا د هېواد خزانه لوټ کړي، نو د دولتي مامورينو د تنخواګانو د ورکولو لپاره يې کمې پيسې (کاغذي کرنسی) وي، نو د کاغذي پيسو زياتې چاپوي، تر څو مامورينو ته معاشونه ورکړل شي. د اسعارو ارزښت کمیږي، نو که یو کارګر په تیرو لسو کلونو کې یو لک روپۍ جمع کړي وي. نو د حکومت لخوا د کاغذي کرنسۍ د زیات چاپیدو سره اوس د یو لک روپو ارزښت به پنځوس لکه روپۍ شي. له همدې امله د دې مزدور نیمه شتمني د دولت لخوا غصب شوې او دا غریب سړی نه پوهیږي چې په حقیقت کې څه پیښ شوي. له همدې امله د نړۍ هر حکومت د کاغذي اسعارو د زیات چاپ له لارې د خپلو خلکو د شتمنیو د غلا کولو لپاره کاروي. نو که اسعار د سرو زرو وي، نو د حکومت لپاره دا ممکنه نه ده چې نور اسعار پټ کړي ځکه چې اوس پیسې کاغذ نه بلکې سره زر دي. له همدې امله، د سرو زرو او سپینو زرو پیسو سره، د خلکو شتمني د دولت او د پیسو نړیوال وجهي صندوق له فریبونو څخه خوندي کیږي.
يعنې په دې موده کې اسعارو د دښمن هېواد د اقتصاد د خرابولو لپاره کارول کېږي. کله چې یو دښمن هیواد ستاسو اسعار چاپ کړي او ستاسو د هیواد بازار ته یې راوړي، ستاسو د هیواد اسعارو ارزښت ډیریږي چې دا د ارزښت د کمیدو لامل کیږي او د هیواد پیسې ضایع کیږي چې دا د دې لامل کیږي چې اقتصاد خراب شي. مګر دا په داسې سیسټم کې ممکن نه وي چیرې چې پیسې د سرو زرو او سپینو زرو څخه جوړ شوي وي. نو ځکه د نړۍ تر ټولو باثباته اقتصادي نظام هغه نظام کېدای شي چې په هغه کې د اسعارو ارزښت کم نه شي، یعنې د اسعارو اصلي ارزښت په هغه کې وي.
حوالې
وېشنيزه:اسلامي وټه وېشنيزه:درهم وېشنيزه:دينال وېشنيزه:دينار وېشنيزه:حضرت يوسف عليه السلام وېشنيزه:محمد
کريس الکساندر
کريس الکساندر په انګرېزي: (Chris Alexander) يو کاناډايي سياستوال او ډيپلوماټ دی، همدا راز نوموړي د ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۰۵ زېږديز کال پورې په افغانستان کې د کاناډا هېواد د سفير په توګه دنده درلوده، ښاغلی الکساندر د افغانستان د سياسي دريځ له اړخه د پاکستان حکومت او عمران خان د سخت‌دريځو مخالفينو څخه دی. الکساندر ۱۸ کاله د کاناډا په بهرني خدمت کې تیر کړل، او له ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۰۵ پورې یې په افغانستان کې د کاناډا د اوسېدونکي سفیر په توګه دنده ترسره کړه. له دې وروسته هغه تر ۲۰۰۹ پورې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستې ماموریت د ځانګړي استازي په توګه دنده ترسره کول، د ۲۰۱۱ ټاکنو کې الکساندر د ملي دفاع وزیر پارلماني منشي وټاکل شو. د ۲۰۱۳ کال د جولای په ۱۵مه ، هغه د کاناډا د تابعیت او کډوالۍ چارو وزیر وټاکل شو. نونوموړی په ۲۰۱۶ کې د کاناډا محافظه کاره ګوند مشرتابه لپاره ودرېد ، د ۱۴ نوماندانو په ساحه کې یې لسم ځای خپل کړ.
شخصي ژوند
د کرېس الکسندر د خپلې ویبپاڼې له مخې هغه په ۱۹۹۱ کال د کاناډا بهرنیو چارو وزارت کې د بهرنیو خدماتو د افسر په توګه کار پیل او لومړی یې شپږ کاله مسکو کې دنده ترسره کړې ده.
هغه د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر له پېښې او افغانستان ته د امریکا په مشرۍ د نړیوال اېتلاف تر راتګ وروسته له ۲۰۰۳ تر ۲۰۰۵ کال پورې کابل کې د کاناډا سفیر پاتې شوی.
ښاغلی الکسندر له ۲۰۰۵ تر ۲۰۰۹ کال پورې افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي مرستیال و.
هغه دې موده کې په سیاسي او امنیتي چارو سربېره له افغانستان سره نړیوالو مرستو کې هم مهم رول درلود.
د نوموړي مېرمن "هېډوګ کرسټین" د ډنمارک پوځ کې دنده درلوده او د افغانستان ماموریت کې یې هم برخه اخیستې ده.
کرېس الکسندر افغانستان کې د خپلې کاري مودې په اړه د (The Long way back) په نوم یو کتاب هم لیکلی دی.
البينوس(فيلسوف)
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" البینوس ( Ἀλβῖνοςl 150 AD) یو د منځنۍ اپلاتوني فلسفې فیلسوف و، چې په سمیرنا کې ژوند کاوه او د ګالین ښوونکی و. د هغه لخوا د افلاطون د ډیالوګونو پېژندنه تر سرلیک لاندې یوه لنډه لیکنه پاتې ده. د یو له موجوده نسخو سرلیک څخه موږ پوهیږو چې البینوس د ګیس د اپلاتونيست شاګرد و. د هغه اصلي سرليک کېدای شي پرولوګوس و، او دا ممکن په اصل کې د ګیوس په لیکچرونو کې اخیستل شوي نوټونو لومړنۍ برخه جوړه کړي. لیکوال د ډیالوګ د ماهیت له تشریح کولو وروسته، چې هغه د ډرامې سره پرتله کوي، لیکوال د افلاطون ډیالوګونه په څلورو ټولګیو ویشي، منطقي، انتقادي، فزیکي، اخلاقي، او د دوی د مضامینو له مخې د دوی یو بل ویش په تیترالوژی کې یادوي. . هغه مشوره ورکوي چې الکیبیاډز ، فیدو ، جمهوریت او تیمیوس باید په یوه لړۍ کې ولوستل شي.
د البينوس ځينې شهرت د ده حقيقت ته منسوب شوی دی چې د نولسمې پېړۍ يو الماني پوه جې فروډینتال ، البینس ته د اپلاتون د الکینوس لاسي کتاب منسوب کړی. دا انتساب وروسته له هغه چې په 1974 کې جان وېکټر ناسم وباله.
کريس الکساندر
شخصي ژوند
هغه د کاناډا لپاره د بهرنیو خدماتو برخه کې د ۱۸ کلونو کار وروسته سیاست ته مخه کړې او د دغه هېواد د محافظه کار ګوند غړیتوب یې اخیستی دی.
البينوس(فيلسوف)
بل البینوس د بویتیوس او کاسیوډوروس لخوا یاد شوی، چا چې په لاتین کې د موسیقۍ او جیومیټری په اړه ځینې اثار لیکلي.
کريس الکساندر
شخصي ژوند
هغه له ۲۰۱۳ تر ۲۰۱۵ کال پورې د کاناډا د کډوالۍ وزیر و
البينوس(فيلسوف)
سرچينې
This article incorporates text from a publication now in the public domain: .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:#d33}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:#d33}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#3a3;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}Smith, William, ed. (1870). "Albinus". Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. p. 93.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:اپلاتوني ښوونځی وېشنيزه:اپلاتونواله وېشنيزه:اپلاتونيزم
کريس الکساندر
د افغانستان ملاتړ
"پر افغانستان د پاکستان یرغل د ملګرو ملتونو د منشور د اووم څپرکي له مخې وسله وال برید او د یرغلګر عمل دی. نړیواله ټوله باید د نړیوالو قوانینو او پر اصولو د ولاړ نړیوال نظم د ساتنې لپاره د ۴۱مې او ۴۲مې مادې له مخې ګام واخلي."
هغه په یوه بل ټویټ کې چې د افغانستان د ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح هم ورته په ټویټر غبرګون ښودلی، لیکي چې "پر افغانستان د پاکستان ننی یرغل په ۱۹۷۹ کال د شوروي اتحاد د ویجاړونکي تېري په څېر ځواب غواړي: وسله وال مقاومت، نړیواله غندنه او پراخ بندیزونه."
خو د پاکستان بهرنیو چارو وزارت د کرېس الکساندر څرګندونې په کلکه ردوي او وايي دا موضوع یې له کاناډايي چارواکو سره هم مطرح کړې ده.
سرچينې
کريس الکساندر پر ټويټر:
https://twitter.com/calxandr?s=09
د انګرېزي ويکيپېډيا پوهنغونډ
https://en.wikipedia.org
وېشنيزه:1968 زېږېدنې
ماګسزيموس
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
ماګسزيموس ( Μάξιμος Τύριος  ; fl د دوهمې پېړۍ په وروستیو کې) چې د کاسیوس میکسیمس ټیریوس په نوم هم پېژندل کیږي ، یو یوناني بیان پوه او فیلسوف و چې د انتونین او کموډوس په وخت کې یې ژوند کاوه ، هغه له دوهم سوفیستیک ډلې سره تړاو لري. د هغه لیکنې د یونان تاریخ ته ډېری اشارې لري، په داسې حال کې چې روم ته لږ اشاره شتون لري. له دې امله دا اټکل کیږي چې هغه په یونان کې د يو لارښوود او ښوونکي په توګه اوږد ژوند کړی. که څه هم هغه يو نومیالی اپلاتونوال دی، هغه واقعیا یو اېلېکټیکي دی او د نوې اپلاتوني فلسفې له مخکښانو څخه دی.
مقالې
په دیني ، اخلاقي ، او نورو فلسفي مضامینو کې د هغه 41 مقالې یا ویناوې شته، چې د مقالې په نامه یو کتاب کې راټولې شوې دي. د دې مقالو مرکزي موضوع د خدای ستر ذات  دی، یو او نه جلا کېدونکی ذات، که څه هم په ډېرو نومونو یادیږي، یوازې د دلیل لپاره د لاسرسي وړ دی: "په داسې سخته مقابله، فتنې او اختلاف کې به تاسو په ټوله ځمکه کې د قانون او ادعا سره سم ووینئ، چې خدای يو دی، د ټولو شیانو پاچا او پلار، او ډېری خدایان، د خدای زامن، د هغه سره یوځای حکومت کوي."لکه څنګه چې حیوانات د نباتاتو او انسانانو ترمنځ منځګړیتوب جوړوي، نو د خدای او انسان ترمنځ منځګړیتوب شته . ډیمونونه ، څوک چې د اسمان او ځمکې په حدودو کې اوسیږي. روح په ډېرو لارو کې د الهی ذات سره لوی مشابهت لري؛ دا یو څه مړاوي دي، یو څه ابدي دی، او کله چې د بدن له بندونو څخه خلاص شي، په ډیمون بدلیږي. ژوند د روح خوب دی، چې له مرګه راپاڅېږي. د ماکسیموس سټایل د عادي نفیس بیاناتو څخه غوره دی ، مګر پوهان پخپله د مقالو د وړتیاو په اړه په پراخه کچه توپیر لري.
مقاله XX بحث کوي "آیا د سینیک (تارک الدنيا) ژوند ته ترجیح ورکول کیږي". هغه د دې کیسه پیل کوي چې څنګه پرومیټیوس انسانان رامینځته کړل، چې په پیل کې یې د آرامۍ ژوند کاوه "ځکه چې ځمکه دوی ته خواړه، بډایه مرغۍ، اوږده ویښتان غرونه او د میوو ډیره برخه چمتو کړه" - په بل عبارت، یو باغ د عدن څخه چې د سینیک نظریاتو سره سمون لري. دا "د جنګ پرته، د اوسپنې پرته، د ساتونکي پرته، سوله ایز، صحي بې وزله ژوند" و.
بیا، شاید د لوکریتیس څخه اخیستل، هغه د هغه باغ سره د انسانانو د "دویم ژوند" سره توپیر لري، کوم چې د ځمکې په ملکیت کې د ویشلو سره پیل شو، چې دوی بیا په قلعه او دیوالونو کې تړلی و، او د زیورونو او سرو زرو جامې یې پیل کړې، کورونه یې جوړ کړل. ځمکه یې د فلزاتو لپاره په کیندلو سره وهلې"، او په سمندر او هوا یې برید وکړ (د څارویو، کبانو او مرغانو وژل)، په هغه څه کې چې هغه د "ذبح او ټول ډوله ګور، د بدن د خوښۍ تعقیب" په توګه تشریح کړ. انسانان ناخوښه شول او د جبران کولو لپاره یې د شتمنۍ په لټه کې شول، "له بې وزلۍ څخه ویره ... د مرګ ویره ... د ژوند پاملرنې څخه غفلت کول. . . دوی بنسټیز عملونه تورن کړل مګر له دوی څخه ډډه ونه کړه او "له ژوند کولو څخه کرکه، مګر د مرګ څخه ویره لري".
هغه بیا د دوه ژوندونو سره توپیر لري - هغه د اصلي باغ او "دوهم ژوند" چې هغه یوازې تشریح کړی او پوښتنه کوي، کوم سړی به لومړی غوره نه کړي، څوک چې "پوهیږي چې د بدلون په واسطه به د ډیرو بدیو څخه خلاص شي. "او هغه څه چې هغه ورته وایي" د ناخوښو خلکو یو ویرونکی زندان، د ناخوښو خلکو یو ویرونکي زندان پورې محدود، په تیاره رخصتۍ کې بند شوی، په پښو کې د اوسپنې لوی بیرغونه، د دوی په غاړه کې لوی وزن ... خپل وخت په کثافاتو کې تیریږي عذاب، او په ژړا." هغه پوښتنه کوي، "د دې انځورونو څخه کوم یو به برکت اعلان کړو"؟
هغه د سینوپیوس د ډایوجینس ستاینه کوي، د سینیک ( تارک الدنيا) ژوند غوره کولو لپاره، خو يوازې د دې لپاره چې هغه د نورو فيلسفوانو ډېرې ډاروونکي برخليک څخه ډډه کوله.- لکه سوکرات غندل شوی. خو په دې کې هيڅ يادونه نه ده شوې چې هغه په خپله ځان د سنتي ژوند په غاړه اخلي. بلکه هغه یوازې په دې اړه خبرې کوي چې باغ به د هغه ژوند په پرتله غوره وي چې انسان د ځان لپاره جوړ کړی دی. نو دا امکان نلري چې هغه یو سینک و ، مګر یوازې په باغ کې د تمدن دمخه د مثالي ژوند څخه حسد و.
ماګزيموس د مارکوس اوریلیوس څخه چې د سټویک کلاډیوس میکسیمس ښوونکی و، بېل شخص دی.
کتابتون
وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فيلسوفان وېشنيزه:فيلسفوفان وېشنيزه:فيلسوف کس
اسماعيليه (ښار)
اسماعيليه ( عربي : الإسماعيلية ) د مصر په شمال ختيځ کې يو ښار دی. دا په مصر کې د "ښکلا او جادو ښار" په نوم پېژندل کیږي. اسماعیلیه د سویز کانال په لوېدیځه غاړه کې موقعیت لري، دا د اسماعیلیه ولایت مرکز دی. د ښار نفوس (د شاوخوا کلیوالي سیمو په شمول) نږدې 750,000 وګړي دي. دا ښار په شمال کې د پورټ سعید او سویل په سویل کې د سویز ترمنځ نیمه لار پروت دی ↵
جزیات
اسماعیلیه ۲۱۰ کیلومتره مربع مساحت لري او ټول نفوس یې ۳۶۶۶۶۹ تنه دی او له بحر څخه په ۱۳ متره لوړوالی کې پروت دی.
سرچينې
وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:مصري فيلسوفان وېشنيزه:مصري شخصيات وېشنيزه:مصري دعوتگران وېشنيزه:مصري خبریالان وېشنيزه:مصري اسلامپال وېشنيزه:مصري اديبان وېشنيزه:مصري ادبپوهان وېشنيزه:مصري سياستوال وېشنيزه:مصرفي توکي وېشنيزه:مصري ښارونه
رتل
رتل چې په اوردو ژبه کې رطل کيږي یو معیار دی چې وزن او اندازه دواړه کوي.
حوالې
وېشنيزه:وزن واحدونه
تله
ترازو، تله يا پيمانه د هر هغه توکي لپاره کارول کیږي چې د وزن / مقدار له مخې پلورل کیږي.
د ترازو ډېری ډولونه شتون لري. ترټولو مشهور او عام ډول د فورک سلسله ده. د 200 ګرام څخه تر 1000 کیلو ګرامه وزن کولی شي د فورک زنځیر په واسطه تول کړي. همدارنګه د سرمېزي تلې شتون لري چې دواړو لورو ته دوه کاسې لري، ترڅو يو خوا مالوم وزن کېښودل شي او بله خوا تول کېدونکی څيز. د پیالې والا ترازو په کارولو سره له 2 کیلو څخه تر 40 کیلو ګرامه وزن کیدی شي.
حوالې
<references group="" responsive="1"> وېشنيزه:وزن وېشنيزه:مقدار وېشنيزه:کميت وېشنيزه:تول وېشنيزه:وزن واحدونه
بحرين، سوات
بحرین، سوات يوه دره ده چې  د پاکستان د خیبر پښتونخوا ايالت د سوات ولسوالۍ د سوات سيند ترڅنګ پرته ده د خيبر پښتونخوا له مینګورې څخه ۶۰ کیلومتره لرې پرته ده. بحرین یو سیاحتي ځای دی. د بحرین نوم د دوو سیندونو، سوات سیند او دارال سیند له امله ونومول شو. ځکه چې سیند په عربي کې بحر بلل کیږي، د بحرین کلمه د دوو سیندونو لپاره کارول شوې. په دې سیمه کې توروالی ژبه ویل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:بحرين وېشنيزه:سوات وېشنيزه:سوات ولسوالۍ
ټول ځواک
ټولځواک يا خالص ځواک( انګليسي:net force) هغو ځواکونو ټولګه ده چې په جسم یا ذره باندې عمل کوي. وېشنيزه:ځواک وېشنيزه:وزن واحدونه وېشنيزه:قوت وېشنيزه:انګلۍ
وزن
وزن هغه ځواک ته اشاره کوي چې کوم بدن د سیارې د جاذبې کشش له امله احساسوي. هغه وزن چې یو واحد وزن لري یو تول ته اشاره کوي؛ درهم, دینار, رتل, دانق, اساتر ; دا ټول وزنونه دي.
د مقدار په توګه وزن
د یو څه اندازه معلومولو ته وزن ویل کیږي، په عموم کې، وزن هغه مقدار دی چې د پیمان یا فورک په واسطه اندازه کیږي (د درنو شیانو د وزن کولو وسیله). په وړیا مني کې هرڅه صفر وزن لري. په ورته ډول، هر هغه څه چې تیریږي صفر وزن لري مګر د هغې کتله توپیر نلري. په همدې ډول، د ځمکې په مدار کې د یوې مصنوعي سیارې په مدار کې د یو څیز یا خلاباز وزن صفر کیږي، مګر د هغې وزن نه بدلیږي.
که چیرې په یوې لوړې ودانۍ کې نصب شوی لفټ ښکته شي، په لفټ کې د هر څه وزن کمیږي، مګر کله چې لفټ ودریږي، وزن یې زیاتیږي.
که چیرې یو څیز په ځمکه کې یو وزن ولري، نو په لمر باندې به د هغې وزن شاوخوا 28 ځله زیات شي که څه هم د څیز وزن به نه بدلیږي. په مختلفو سیارو کې د ورته څیز وزن به په لاندې ډول وي.
حوالې
وېشنيزه:ځ وېشنيزه:سپوږمۍ وېشنيزه:ځمکه وېشنيزه:لمریز نظام وېشنيزه:لمر وېشنيزه:عطارد وېشنيزه:مريخ وېشنيزه:اورانوس وېشنيزه:نېپټون
روملي ژبه
روملي ژبه (په انګريزي : Rumelian Turkish) يوه تورکي ژبه ده چې د بالکان تورکي په نوم هم پېژندل کیږي د استانبولي تورکي ژبې یو ډول دی چې زیاتره په اروپا کې د یونان ، ترکیې او د مقدونیې په جمهوریت کې د کمانوو او بیتولا په ښارونو کې ویل کیږي. دا ژبه د استانبول ترکي او گاګوز څخه توپیر لري که څه هم دوی د ورته اوغز ژبې ډلې پورې اړه لري. په 1993 کې، توکمپوهانو د دې ژبې د ویونکو شمیر 330,000 اټکل کړ.
سرچینې
وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:تورکي ژبې وېشنيزه:ترکيه وېشنيزه:استانبول وېشنيزه:استانبولي
استار
استار د درملو یا سرو زرو وزن کولو واحدی دی چې له یونانيانو څخه اخیستل شوی. دا عموما د دوه مختلف اندازو په کارولو سره ارزول کیږي.
د پیغمبرۍ په دوره کې استار
وَالْإِسْتَارُ أَيْضًا وَزْنُ أَرْبَعَةِ مَثَاقِيلَ وَنِصْفٍ
او استر هم د څلورو تولو وزن او نیم
حوالې
وېشنيزه:د وزن واحد وېشنيزه:مث وېشنيزه:رتل وېشنيزه:رطل
د ټایپېنګ بلوا/بغاوت
xد ټاپېنګ بلوا چې د ټاپېنګ د کورنۍ جګړې یا د ټایپېنګ د انقلاب په نوم هم پېژندل کېږي، یوه بلوا او پراخه کورنۍ جګړه وه چې په چين کې د مانچو په مشرۍ د کېنګ کرړې او د هان په مشرۍ د چين د اسماني پاچاهۍ تر منځ د هاکا په مشرتوب پېښه شوه. دې بلوا له ۱۸۵۰ څخه تر ۱۸۶۴ کال پورې دوام وکړ. که څه هم د تيانجېنګ (اوسني نانجېنګ) تر نسکورېدو وروسته د بلواګرو وروستی پوځ د ۱۸۷۱ کال تر اګست پورې له‌منځه نه‌ولاړ. د کېنګ دولت په نړۍ کې تر ټولو خونړۍ جکړه کې تر جګړې وروسته د ۲۰ میلیون څخه زیاتو کسانو له وژلو سره په غوڅ ډول بریالی شو، مالي او سیاسي جوړښت یې له دې سره لوړه بیه لرله.
ټایپېنګي پوځيانو تر يوې لسیزې ډېر مهال د ټولې یانګ‌تېسه درې په منځنۍ او ښکتنۍ برخه کې جګړه وکړه او یادې سیمې يې ولکه کړې، چې په پای کې په بشپړه کورنۍ جکړه واوښته. دا د مېنګ کېنګ څخه د واک د لېږد راهیسې د چين تر ټولو ستره جګړه وه چې د چين ډېری سویلي او مرکزي سیمې په‌کې ښکېلې وې. دا جګړه د بشر په تاريخ کې تر ټولو خونړۍ جګړه، د نولسمې پېړۍ تر ټولو لویه نښته او تر ټولو خونړۍ کورنۍ جګړه بلل کېږي. د تلفاتو له پلوه دا کورنۍ جګړه له لومړنۍ نړيوالې جګړې سره د پرتلې وړ ده. له فتحه شویو سیمو څخه ۳۰ میلیونه کسان بهرنیو ښارګوټو يا د چين ګڼو نورو برخو ته وتښتېدل. دا جګړه د دواړو لورو له‌خوا له شدید تاوتریخوالي سره مشخصېده. د ټايپېنګ پوځيانو د ایسین-ګیورو د واکمنې سلطنتي کورنۍ پر قومي لږکيو په مانچوس کې ټول‌وژنه ترسره کړه. په همدې حال کې د کېنګ دولت هم په ټول‌وژنه لاس پورې کړ چې تر ټولو مهمه يې د ټايپېنګ پر پلازمېنه نانجېنګ کې د ملکې کسان ټول‌وژنه وه.
ټایپېنګ‌يان چې د کورنۍ جګړې له امله په شديد ډول کمزوري شوی وو، د یوې کودتا او د پېکن/بیجنګ د محاصرې په هڅه کې د غیر متمرکز ولایتي پوځ لکه شیانګ پوځ چې د زېنګ ګوفان له‌خوا سازمان شوی و او قومانده یې هم د هغه پر غاړه وه له ماتې سره مخ شول. د یانګ‌تېسه سیند ښکتني لور ته تر حرکت او د انکېنګ ستراتیژيک ښار تر نيولو وروسته د زېنګ پوځیانو د ۱۸۶۲ کال په مې مياشت کې نانجېنګ محاصره کړ. تر دوه نورو کالو وروسته د ۱۸۶۴ کال د جون په لومړۍ هونګ شیوکوان ومړ او نانجېنګ یوه میاشت وروسته په سختۍ سره سقوط وکړ. کورنۍ جګړې له ګڼو نورو بهرنیو او کورنیو جګړو سره دا کرړه کمزورې کړه، خو د سمونونو د لومړنۍ دورې او خپلې پیاوړتيا لپاره يې یوه انګېزه چمتو کړه. دې چارې نژادي پوهاوی بدتر کړ او د ولایتي واک زیات‌والي ته يې چټکتيا ور په برخه کړه. تاريخ‌پوهان داسې بحث کوي چې ايا دا بدلونونه په ۱۹۱۲ کال کې د چين جمهوریت تر رامنځته کېدلو وروسته د مرکزي واک د لاسه ورکولو په اړه د جنګ سالار دور وړاندوينه وه که نه؟
نومونه
هغه اصطلاحات چې ليکوالان يې د نښتو او د هغو د ګډونوالو لپاره کاروي تر ډېره د هغوی د بېلابېلو نظریو څرګندونه کوي. د ۱۹مې پېړۍ په بهیر کې کېنګ دا نښته د يوې کورنۍ جګړې يا غورځنګ په توګه یاده نه کړه، ځکه د دې کار تر سره کولو ټايپېنګ ته اعتبار ورکاوه. هغوی د دې پر ځای دا بې نظمه کورنۍ جګړه د بې‌نظمۍ (亂)، بلوا (逆) یا پوځي غوره‌والي (軍興) په نوم یاده کړه. هغوی تر ډېره دا د هونګ يانګ د بغاوت (洪楊之亂) په نوم یادوله چې دوه مخکښو مشرانو ته اشاره کوي. همدارنګه د سور پسه/ميږې د بلوا (紅羊之亂) په نوم هم یاديده ځکه هونګ-یانګ په چينايي ژبه لکه سور پسه داسې انګېرل کېږي.
په مدرن چين کې دا جګړه تر ډېره د ټايپېنګ د اسماني پاچاهۍ د غورځنګ په نوم یاديږي، ځکه ټاپېنګ پر هغه اوصولو روان و چې ملت‌پال و او هم يې د کمونیست او ټایپېنګ د خلکو د هغه اېډيالوژۍ استازولي کوله چې د هان ملت‌پالنې يا د پروتو کمونیستي ارزښتونو پر بنسټ ولاړه وه. څېړونکی ژیان يوون له هغو کسانو څخه دی چې له دې بلوا څخه د «د ټايپېنګ د انقلابي غورځنګ» په توګه یادونه کوي، ځکه چې دا بلوا د یوې کورنۍ پر ځای د بلې کورنۍ د ځای ناستۍ لپاره د هڅې پر ځای په بشپړ ډول په سیاسي او ټولنیز نظام کې د بدلون لپاره کار کاوه.
ډېری لویديځ تاريخ‌پوهان دا نښته په ټولیز ډول د «ټايپېنګ د بلوا» په نوم یادوي. په هر حال په‌دې وروستیو کې د ټوبي مایرفونګ او اسټفان پلاټ په څېر څېړونکو استدلال کړی چې د «ټايپېنګ د بلوا» اصطلاح مغرضه ده، ځکه دې ته اشاره کوي چې د کېنګ دولت یو قانوني دولت و چې ټايپېنګ د ناقانونه یاغیانو پر وړاندې يې جګړه کوله. د دې پر ځای هغوی داسې استدلال کوي چې دا نښته باید «کورنۍ جګړه» ونومول شي. نور تاريخ‌پوهان لکه یورګن اوسټرهامل دا نښته د یاغیانو د راديکال/سخت دريځو بدلوني موخو او هغه ټولنیز انقلاب له امله چې دوی پيل کړی و د «ټايپېنګ د انقلاب» په نوم یادوي.
جګړې ته د ټایپېنګ‌ د اشارې د څرنګوالي په اړه لږ معلومات شته، خو ټايپېنګ‌يان تر ډېره په ټولیز ډول او منچو‌يان په خاص ډول د هېنګ د هغې اعلامیې پر بنسټ چې هغوی یوه سپېڅلې جګړه کوي تر څو نړۍ د شیاطینو له شره خلاصه او د ځمکې پر مخ جنت جوړ کړي، کېنګ ته د یو شیطان یا دیو (妖) په توګه اشاره کوي. کېنګ په رسمي سرچینو کې له ټايپېنګ‌یانو څخه د یو/ Yueد غلو (粵匪 یا 粵賊) په توګه یادونه کوي، د ګوانګ ډونګ په سویل ختيځ ولایت کې د دوی سرچینې/اصلیت ته یوه اشاره.
د چين په محاوره‌يي ژبه کې چينایان ټايپېنګ‌يان یو ډول اوږده – ويښته‌لرونکي (長毛鬼、長髪鬼、髪逆、髪賊) یادوي، ځکه هغوی خپل د مخې ويښتان نه‌خرېیل او خپل وېښتان يې د کېنګ د افرادو لپاره د یو مجبوریت په توګه کوڅۍ/چوټي کول او خپل ويښتان يې پرېښودل چې اوږده شي. په ۱۹مه پېړۍ کې لویدیځو ناظرانو د خپلې اېډيولوژۍ له نظره ټایپېنګ‌يان د «انقلابیونو»، «یاغیانو» یا «بلواګرو» په نوم یادول. په انګلیسي کې د سولې اسماني پاچاهۍ لپاره د ټايپېنګ‌ کليمه په ساده ډول د لنډيز په توګه کارېږي چې د سولې د اسماني پاچاهۍ د سولې له کلیمې څخه اخيستل شوې خو هېڅکله د ټايپېنګ‌يانو یا د هغوی د دوښمنانو له‌خوا دوی ته په اشاره نه‌ده کارول شوې.
د استراليا ازادي غوښتونکی ګوند
د استراليا ازادي غوښتونکی ګوند د استراليا مرکزي ښي اړخی سياسی ګوند دی، چې د استراليا د مرکزي کيڼ اړخي کارګر ګوند تر څنګ استراليايي سياست کې دويم ستر ګوند دی. ياد ګوند په ۱۹۴۴زکال کې د استراليا د متحد ګوند “United Australia Party” د ځايناستي په توګه جوړ شو.
ازادي غوښتونکی ګوند د استراليا له ملي ګوند سره په ايتلاف کې واکمن ملګری دی. په فدرالي کچه دا ګوند او مخکيني ګوندونه يې له ۱۹۲۰ زلسيزې راهيسې له ملي ګوند سره ايتلاف کې دي. ياد ايتلاف په وروستيو د ۲۰۱۳ز کال له فدرالي ټاکنو څخه د ۲۰۲۲ز کال تر فدرالي ټاکنو پورې واک کې و او د ابوټ “Abbott” (۲۰۱۳-۲۰۱۵زکال)، ټرنبول “Turnbull” (۲۰۱۵-۲۰۱۸زکال) او مورېسن “Morrison” (۲۰۱۸-۲۰۲۲زکال) حکومتونه يې رامنځته کړل. وروسته له هغې چې ګوند د ۲۰۲۲ زکال فدرالي ټاکنې وبايللې، مورېسن اعلان وکړ، چې د ازادي غوښتونکي ګوند د مشر په توګه به له دندې لاس واخلي. مرستيال مشر جوش فراېدينبيرګ “Josh Frydenberg” هم خپله څوکۍ له لاسه ورکړه او د دې ډېره شونتيا رامنځته شوه، چې د ازادي غوښتونکي يا ليبرال پارلمان غړی پيټر ډوټون “Peter Dutton” د ازادي غوښتونکي ګوند د مشر په توګه د مورېسن ځايناستی شي.
نوموړی ګوند په ټولو شپږ ايالتونو او د استراليا د پلازمېنې سيمه “Australian Capital Territory (ACT)” کې د خپلواکو څانګو په درلودلو سره فدرالي جوړښت لري. د شمالي سيمې “Northern Territory” د هېواد ازادي غوښتونکی ګوند “Country Liberal Party” د ازادي غوښتونکي ګوند غړی دی. د هېواد ازادي غوښتونکی ګوند “CLP” او ازادي غوښتونکی ملي “LNP” ګوند، چې د کوينسلېنډ ايالت څانګه ده، دواړه د ځايي ازادي غوښتونکو او ملي ګوندونو د يو ځای کېدنو له لارې جوړ شوي وو. په ايالتي او سيمه ييزه کچه ليبرال يا ازادي غوښتونکی ګوند له ۲۰۱۱زکال راهيسې د نوي ختيځ وېلز “New South Wales” او له ۲۰۱۴ز کال راهيسې د تاسمانيا “Tasmania” نومي ايالتونو په اداره او خدمت کې دی. ياد ګوند په ويکتوريا، کوينسلېنډ، سويلي استراليا او لويديځې استراليا ايالتونو او “ACT” او شمالي سيمې دواړو کې په مخالفت يا اپوزيسيون کې دی.
د ګوند نظريې محافظه کار، ازادي غوښتونکي محافظه کار، محافظه کار ازادي غوښتونکي او لرغوني ازادي غوښتونکي يا لېبرال ګڼل کېږي. ازادي غوښتونکی ګوند هڅه کوي، چې اقتصادي ازادي غوښتنه (چې استراليا کې ازادو بازارونو او کوچني حکومت لپاره کارول کېږي) او سوسيال محافظه کاري پر مخ يوسي. د ګوند دوه پخواني مشران ښاغلی روبرت مينزيس “Sir Robert Menzies” او جان هووارډ “John Howard” د استراليا دوه تر ټولو اوږدمهاله خدمت کونکي لومړي وزيران دي.
د ګوند بنسټ ايښودنه
د ازادي غوښتونکو نږدې مخنی ګوند د استراليا متحد ګوند “United Australia Party (UAP)” و. يو څه په پراخ ډول ويلی شو، چې د ازادي غوښتونکي ګوند اډيالوژيک يا نظرياتي ريښه د ګډو ګټو دولت لومړيو پارلمانونو کې د کارګر ضد يو ځای (ډله) کېدلو وختونو ته رسېږي. د ګډو ګټو دولت ازادي غوښتونکی ګوند په ۱۹۰۹ز کال کې د دويم لومړي وزير الفرد ډيکېن “Alfred Deakin” له لورې د کارګر ګوند د مخ پر وده ټاکنيز لوړوالي په غبرګون، د ازادې سوداګرۍ (سوسياليست ضد) ګوند “Free Trade (Anti-socialist) Party” او د ساتنۍ تګلارې ملاتړ ګوند “Protectionist Party” يو ځای کېدنه يا ايتلاف و. د ګډو ګټو دولت ازادي غوښتونکی ګوند په ۱۹۱۷ زکال کې د استراليا د ملتپال ګوند “Nationalist Party of Australia” د جوړولو په موخه د بېلې هوګيس “Billy Hughes” په ګډون له بېلابېلو کارګر مخالفو ګوندونو سره يو ځای شو. ياد ګوند په خپل وار په ۱۹۳۱زکال کې د استراليا متحد ګوند د جوړولو لپاره له کارګر مخالفو ډلو سره يو ځای شو.
د استراليا متحد ګوند په ۱۹۳۱ زکال کې د نوي محافظه کار اتحاد په توګه جوړ شوی و، چې په سياسي انګېزه له هېواده تښتېدلي کارګر جوزف لېونس “Joseph Lyons” يې مشر و. له ستر ناورين سره د تعامل کولو په موخه د کارګر خوځښت د خورا بنسټپالو وړانديزونو پر وړاندې د ليونس او نورو کارګر سرکښانو دريځ د استراليا د نامتو محافظه کارانو ملاتړ ځانته راګرځولی و. دا چې استراليا لا هم د ستر ناورين له اغېزو څخه ځورېده، نوي جوړ شوي ګوند د ۱۹۳۱ز کال ټاکنو کې پرېکنده بريا تر لاسه کړه او د ليونس حکومت “Lyons Government” درې پرله پسې ټاکنې وګټلې. دې حالت په لويه کچه د “Keynesian pump-priming” مخنيوی وکړ او د پور د کمښت يو څه محافظه کاره پولي تګلاره يې وڅارله او بوديجې يې له ناورين څخه د څارونکې استراليا د راويستلو د وسيلې په توګه متوازن کړې. په ۱۹۳۹ز کال کې د ليونس مړينه د جګړې په ماښام د لومړي وزير په توګه د روبرت مينزيز “Robert Menzies” د ادعا شاهد وه. مينزيز له ۱۹۳۹ څخه تر ۱۹۴۱ز کال پورې د لومړي وزير په توګه خدمت وکړ، مګر د دويمې نړيوالې جګړې د لږه کي حکومت د مشر په توګه يې د بېکاره پارلماني ډېره کيو په منځ کې استعفا ورکړه. د استراليا متحد ګوند د بېلي هوګيس په مشرۍ د ۱۹۴۳ز کال ټاکنو کې له سختې ماتې زغملو څخه وروسته تيت او پرک شو. ياد ګوند په “New South Wales” کې د ديموکراتيک ګوند د جوړولو په موخه د ګډو ګټو دولت له ګوند سره سره يو ځای شو او په کوينسلېنډ کې ايالتي ګوند د کويينسلېنډ ولسي ګوند “Queensland People’s Party” کې جذب شو.
له ۱۹۴۲ زکال څخه را‎وروسته مينزيز د «له ياده وتلي خلک:The Forgotten People» راديويي لړيو په مرسته د خپلې پېژندنې عمومي څېره ساتلې وه، چې نوموړي په کې منځنی پوړ «استراليا د ملا تير» ياد کړ، مګر سره له دې هم د سياسي ګوندونو له لورې د انګېرل شوي په توګه په پام کې نيول شوی دی. ياده راديوي لړۍ د فرانکلېن ډي روزولټ د ۱۹۳۰ز لسيزې له غير سياسي وينا “fireside chats” سره ورته وه.
مينزيز د محافظه کار ګوندونو او د واکمن استراليايي کارګر ګوند خلاف نورو ډلو يوه ناسته راوبلله، چې د ۱۹۴۴ز کال د اکتوبر په ۱۳ نېټه يې کانبيرا “Canberra” او دويم ځل د ۱۹۴۴ز کال ډسمبر کې د نيو سوت وېلز البري “Albury” سيمه کې ناسته وکړه. د نوي سياسي خوځښت لپاره د خپل ليد په ګوته کولو پر مهال مينزيز وويل: ... هغه څه چې موږ بايد ورته پام وکړو او زموږ د ټولنې لپاره د خورا اهميت وړ موضوع ده، د ازادي غوښتونکي فکر يو رښتينی نوی والی دی، چې د ټولنيز عدالت او امنيت، ملي ځواک او ملي ودې او ټولنې د هر وګړي د بشپړ پرمختګ لپاره به کار وکړي، که څه هم فعاليت به يې د سوسياليزم د بې خونده او بې اغېزې کېدونکي بهير له لارې نه وي.
-       روبرت مينزيز د ګوند جوړښت د ۱۹۴۵ز کال د اګسټ په ۳۱ نېټه په سيډني ټاون هال “Sydney Town Hall” کې په رسمي ډول اعلان شو. ګوند د ګډو ګټو د دولت د پخواني ازادي غوښتونکي ګوند په وياړ د «ازادي غوښتونکي» يانې ليبرال نوم غوره کړ. نوی ګوند له ځينو پرته نور د استراليا د پخواني متحد ګوند په پاتې ډلو باندې واکمن و او د استراليا د متحد ګوند د ګوند [د راټولېدلو] ځای د ازادي غوښتونکي ګوند [د راټولېدلو] ځای شو. د استراليا د ښځو ملي اتحاد “Australian Women’s National League” چې د ښځو يوه پياوړې محافظه کار اداره وه، له نوي ګوند سره يو ځای شوه. د ځوان ملتپالو “Young Nationalists” په نوم د مينزيز له لورې د محافظه کار ځوانانو ډله هم په نوي ګوند کې ځای په ځای شوه. ځوان ملتپالان د ځوان ازادي غوښتونکو “Young Liberals” په نوم د ازادي غوښتونکي ګوند د ځوانانو د څانګې اصلي برخه يا هسته شوه. د ۱۹۴۵ز کال سپټمبر کې د ګوند غړي له ۹۰۰۰۰ تنو څخه زيات وو، چې ډېری هغوی يې له دې وړاندې د بل هيڅ ګوند غړي نه وو.
په نوي سويلي وېلز کې د ازادي غوښتونکي ګوند د نوي سويلي وېلز څانګې د ۱۹۴۵ز کال د جنوري او اپرېل تر منځ د ازادي غوښتونکي ديموکراتيک ګوند پر ځای ديموکراتيک ګوند ځای په ځای کړ. په کويينسلېنډ کې د کويينسلېنډ ولسي ګوند د ۱۹۴۹ زکال تر جولای پورې د ازادي غوښتونکي ګوند برخه نه شو او له يادې نېټې څخه وروسته د ګوند د کويينسلېنډ څانګه شوه.
د مينزيز دوره
د ۱۹۴۶ز کال ټاکنو کې د کارګر ګوند پر وړاندې له لومړنۍ ماتې څخه وروسته، مينزيز د ۱۹۴۹ز کال ټاکنو کې د بريا پر لور د ازادي غوښتونکو مشري وکړه او ازادي غوښتونکی ګوند د ۲۳ کالونو لپاره په واک کې پاتې شو، چې دا په فدرالي کچه له ځنډ پرته د حکومت تر ټولو اوږدمهاله دوره وه. استراليا د مينزيز د حکومت د دورې (۱۹۴۹-۱۹۶۶زکال) له جګړې څخه وروسته د ودې پر مهال اوږدمهاله اقتصادي وده درلوده او مينزيز د ۱۹۴۹ زکال ټاکنو کې خپلې هغه ژمنې تر سره کړې، چې د کوچ، چای او پترولو خرڅۍ (ماکول) به پای ته رسوي او د لومړي زېږون ماشومانو او همدا راز نورو لپاره يې د پينځه شيلينګ په ارزښت توښه برابره کړه. په داسې حال کې چې نوموړی په خپله يو کلک سترګی [بې شرمه] انګليس پال و، مګر حکومت يې يو شمېر ستر دفاعي او سوداګريز تړونونه تر سره کړل، چې استراليا يې د برتانيې له مدار څخه د باندې له جګړې څخه وروسته خپلې تګلارې باندې برابره کړه، هېواد يې د ګڼ توکميزه کډوالۍ پر مخ پرانيست او د اصلي استراليايانو په اړه يې د پام وړ قانوني سمونونه راوپارول.
یوناني طب
په یوناني طب کې، یوناني کلمه په حقیقت کې د Ionian عربي بڼه ده، چې یوناني مانا لري. دې ته حکمت او یوناني درمل هم ویل کیږي او ځینې وختونه یوازې یوناني طب ګڼل کيږي.
د درملنې يوناني طريقه په عربي او فارسي ادبياتو کې ريښې لري او بنسټيزه تيوري يې د اربع (بلغم، وينې، صفرا او خولې) په ترکيب ولاړه ده چې د انسان د بدن بنسټ او له هغو څخه توليديږي. نو کله چې دا مرکبات په اعتدال کې پاتې شي نو د انسان مزاج هم معتدل پاتې کیږي او دې ته روغتیا ویل کیږي او کله چې دا مرکبات د ځینو داخلي او خارجي اغیزو له امله له اعتدال څخه انحراف وکړي نو د انسان مزاج په اعتدال کې نه پاتې کیږي. دا هغه حالت دی چې یو حالت د ناروغۍ په توګه تعریف شوی چې مناسب درمل او خواړه او ترکیب ته اړتیا لري ترڅو د هغې اعتدال راولي او دې ته درملنه ویل کیږي. کوم چې د ډاکټر لخوا ترسره کیږي. د انسان د بدن دا سیسټم د یو ځواک لخوا ترسره کیږي چې د بدن ځواک، منع یا معافیت په نوم یادیږي.
تاریخ
د ډبرې په لومړیو کې،د عبادتځايونو راهبانو هم بوټي د وهلو لپاره د حجاب په توګه کارول. دا د درملو لومړنۍ بڼه وه. دا هنر د منظم Asclepius لخوا منل شوی و. د یوې حوالې له مخې، اسکلبیوس په یوناني کې د انوک / ادریس بن یارید په نوم یادیږي. د Aesculapius وروسته، د درد مندر بې شمیره سړیو د مسلک په توګه درمل واخیست. د یوناني طبیبانو شمېر ډېر دی او وخت اوږد دی، مګر پیتاګورس ، افلاطون ، هیپوکریټس ، ارسطو ، لقمان او ګالین د هغو عطارانو جواهرونو نومونه دي چې په آسمان کې د مادې په څېر ځلیږي. .
ګالین د یونان وروستی طبیب و. د اسلام له ظهور نه وروسته د دې هنر بیا ژوندی کول د نبوي طب په واسطه منځ ته راغی. او ورو ورو طبي کتابونه له سریاني ، عبراني او یوناني څخه عربي ته انتقال شول. دې هنر ته ویل شوي چې له شور او اسراف څخه پاک دی. ډیری اضافې وې. د یوناني طب ښوونځي او روغتونونه (روغتونونه) پرانیستل شول، په دې توګه د یوناني طب دود عام شو. دا اعتبار د عتبه په سرونو پورې تړلی دی، دوی دي جبریل بن بختیشوه ، حنین بن اسحاق ، یوحنا بن مساویه ، علي بن ربان طبري ، جابر بن حیان ، زکریا رازي ، ثابت بن قره ، ابو سهل المسیحي ګرګاني ، ابو المسیح. قاسم زهراوي، ابن الهيثم، بو علي سينا ، زين الدين جرجاني ، ابن بيطار، داوود انطکي او نور.
هیپوکریټس يا بقراط
که موږ د یوناني طب تاریخ وڅېړو، نو دا د 460 څخه تر 377 مخزېږديز پورې مخکې ځي کله چې د هیپوکریټس په نوم یو فیلسوف، چې د طب د پلار په نوم هم پیژندل کیږي، داسې آثار او معادلې لیکلي دي چې اصولو ته یې یو پیاوړی او مرکزي دریځ ورکړی و. طب، په دې کې اختلاف نه شته چې هپوکرېټس د طب پلار بلل کېده، خو رښتیا هم همداسې وه، د ټولو علمونو بنسټ یې کېښود او هېڅ ښوونکی یې نه درلود، شواهد او تاریخ دا تائیدوي چې هپوکرېټس هم له پخوانیو تمدنونو څخه ګټه پورته کړې ده. د مصر او میسوپوتامیا او هلته زیږیدلي مفکورې، میسوپوتامیا (میسوپوتامیا) په اوسني عراق ، سوریه او ترکیه کې د دجلې او فرات سیندونو ترمنځ سیمه ده. د هیپوکریټس په اړه په یقیني ډول ویلای شو چې هغه پخوانۍ پوهه خورا زیاته کړه، نوي نظرونه او مفکورې یې ور زیاتې کړې او داسې اصلاحات یې رامنځته کړل چې په راتلونکو زمانو کې یې د تحقیق او پرمختګ بنسټونه برابر کړل.
جالینوس
جالینوس (Galenus) هم یو یونانی طبیب او فیلسوف و، هغه ته په انګلیسي کې Galen هم ویل کیږي. (حکیم) د ګیلن دوره له 129 څخه تر 200 میلادی کال پوری ده. ګالین یو بابا یا طبیب او همدارنګه په الهیات ، ستورپوهنه او فلسفه کې ماهر و. هغه د لرغوني يونان افکارو ته روڼ شکل ورکړ او په عمل کې يې د پوهېدو هڅه وکړه، د بېلګې په توګه يې پر حيواناتو تجربې وکړې او په زړه کې يې د پښتورګو، اعصابو او د وينې د دوران په اړه خپل نظريات وړاندې کړل او د هغه د جانشين لپاره يې يوه روښانه لاره جوړه کړه. ډاکټران
جابر ابن حیان
د جابر بن حیان (په انګلیسي کې Geber) زیاتره کارونه په کیمیا ، فزیک او الهیات کې دي، خو د طب په برخه کې یې هم څیړنې کړي دي. د هغه دوره له 721 څخه تر 815 میلادي کال پورې ده.
ابن ربان طبري د ایران د طبرستان سیمې سره تړاو درلود چې د مازندران پخوانی نوم دی. او د هغه دوره له 838 څخه تر 870 میلادي کال پورې ده. حکيم د حکمت په اړه يو جامع کتاب فردوس الحکمت ليکلی دی. هغه د مشهور عالم ابوبکر الرازي استاد هم و.
ابوبکر الرازي
ابوبکر محمد بن زکریا الرازي په ۸۶۴ میلادي کال کې د ایران په ری ښار کې زیږیدلی دی. هغه یو نامتو مسلمان عالم، طبیب، فیلسوف، ستورپوه او کیمیا پوه و. ګالین د عرب په نوم مشهور شو. د نړۍ په تاریخ کې د هغه نوم د طب په امامانو کې راځي. د هغه خورا مشهور کتاب "الحوی" د دې دورې یادونه ده. بشپړ نوم یې "کتاب الحوی فی التب" دی. الحوي په حقیقت کې یو لوی طبي پوهنځی دی. د رازي اثار تر اوولسمې پېړۍ پورې په اروپا کې خورا مستند ګڼل کېدل، لاتیني ژبې ته ژباړل کېدل او په اروپايي ښوونځیو کې د درسي کتابونو په توګه تدریس کېدل. په ۹۲۵ میلادي کال کې مړ شو.
انتقاد
یوناني طب چې د یونان او حکمت په نوم هم یادیږي، نن ورځ د درملنې یوه طریقه ګرځیدلې ده، چې شاید په هر هیواد کې د بدیل درمل په توګه کارول کیږي. اوس په دې خبره اعتراض کول ګران دي چې عقل پخپله د خپل ځان په بدلولو او نويو څېړنو کې دومره سست شوی دی چې نن ورځ په حقيقت کې د طب د لومړي انتخاب په توګه نه شي منل کېدای، چې د مختلفو ناروغيو داسې دقيق تشخيص او درملنه يې ناشونې ده. د غربي درملو سره ترسره شي. له همدې امله نن ورځ دا یو بدیل درمل ګرځیدلی. یو وخت و چې د طب په دغه ډګر کې د هغه وخت په نړۍ کې تر بل هر درمل غوره درملنه وه. که په دې کې د څېړنې او پرمختګ سرعت همداسې ساتل شوی وای، نو د جراحۍ په ګډون ټولې هغه علاجونه به یې ممکن کړي وای، چې په اوسني طب کې ممکن دي.
حوالې
وېشنيزه:يونان وېشنيزه:يوناني ژبه وېشنيزه:يوناني درمل
الکينوس(فيلسوف)
لیکنې
د الکینوس لاسي کتاب د دوهمې پېړۍ په مینځ کې تاریخ لري. په 1879 میلادي کال کې الماني عالم جیکب فروډینتال استدلال وکړ چې الکینوس په حقیقت کې فیلسوف البینوس و، د ډاکټر ګالین ښوونکی و. دا نظریه تر 1974 پورې په پراخه کچه ننګونې پاتې شوه، کله چې جان ویټیکر یوه نوې قضیه جوړه کړه چې په قانع کولو سره د الکینوس صداقت تاییدوي.
الکینوس وايي نړۍ او د هغې متحرک روح خدای ابدي ساتلی و. د کایناتو دا روح د خدای لخوا نه دی رامینځته شوی ، مګر د الکینوس د عکس کارولو لپاره ، دا د هغه لخوا د ژور خوب څخه راویښ شو ، او خپل ځان ته یې وګرځاوه ، "چې دا عقلي شيان وګوري او شکلونه او نظريات يې ترلاسه کړي.د الهي ذهن څخه" دا د خدای او انسان تر منځ د منځنیو مخلوقاتو لومړی برياليتوب و. دا مفکوره سمدلاسه د خدای له ذهن څخه راوتله، او زموږ د عقل ترټولو لوړ څیز وو. د مادې "شکل"، د حساس شیانو ډولونه، په خپل ځان کې یو ریښتینی وجود لري. هغه له پخوانیو اپلاتونيانو سره په عمومي قوانینو کې د نظریاتو په محدودولو کې توپیر درلود: دا یو نامناسب مفکوره ښکاري چې خدای کولی شي د مصنوعي یا غیر طبیعي شیانو، یا د افرادو یا ځانګړتیاوو، یا د نورو شیانو په اړه فکر وکړي. داسې ښکاري چې هغه د اپلاتون او ارستونظریاتو په اړه د نظرونو سره همغږي کول دي، لکه څنګه چې هغه د ایډوس څخه توپیر کوي، د شیانو ډولونه، چې هغه یې اجازه ورکړې وه د جلا کېدو وړ نه دي: داسې نظر چې د ابدیت او ځان د نظریې سره تړلی ښکاري. د مادې شتون. خدای، د نظرونو لومړنۍ سرچینه، نشي پیژندل کیدی چې هغه څنګه دی: دا یوازې د هغه یو بې احساسه تصور دی چې موږ یې د منفي او تشبیهاتو څخه ترلاسه کوو: د هغه طبیعت زموږ د بیان یا تصور له ځواک څخه په مساوي ډول بهر دی. د هغه لاندې د مخلوقاتو لړۍ ده ( ډیمونز ) چې د ټولو ژوندیو شیانو تولید اداره کوي، او د نارینه وو سره اړیکه لري. د انسان روح د مختلفو لیږدونو څخه تیریږي، په دې توګه دا لړۍ د ټیټو طبقو سره نښلوي، تر هغه چې دا په پای کې پاک خدای ته د منلو وړ وي. د هغه سیسټم د اپلاتون او ارستو د ترکیب په توګه پېژندل شوی، ځینې عناصر د ختیځ څخه پور اخیستل شوي، او شاید د پیتاګورین سیسټم مطالعې نه اخيستل شوي، چې د منځني اپلاتونيزم سره يو ځای د ډولونو په ک بیا رغونه کې تجربه کړای شوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي ښوونځي وېشنيزه:فيلسوفان
مد (د وزن واحد)
مد هغه اندازه ده چې دوه رتل وزن لري یا د اوسط سړي د لاس د خپرېدو برابر اندازه.
سرچينې
وېشنيزه:وزن واحدونه وېشنيزه:د وزن واحدونه وېشنيزه:مثقال وېشنيزه:درهم وېشنيزه:استار وېشنيزه:منځني اروپا
ولور
ولور د خور لور د واده په بدل کې د اخښي یا زوم له کورنۍ څخه د پیسو د اخستلو دود ته ویل کېږي. دا دود په پښتنو کې له ډېرې زړې زمانې څخه شتون لري. پخوا به د هر سیمې د ولور بیه معلومه وه خو اوس مهال ډېری خلک سیمیز نرخ په پام کې نیول اړین نه ګڼي بلکې د ناوې او زوم کورنۍ په خپله خوښه د ولور بیه ښکاره کوي چې دا بیه په بېلا بېلو سیمو او قبیلو کې بېله بېله وي.
په بېلا بېلو قبیلو کې د ولور دود
۱.غلزي قبیلې: په ډېری غلزي قبیلو لکه سلیمان خیل دوټاڼي او داسې نورو قبیلو کې ولور تر لس لکه کالدارو هم لوړ وي چې د یادو پیسو نیمای برخه نغده او پاتې برخه یې مالیزه وي له مالیزه څخه مراد دا د چې د پاتې پیسو په اندازه به مالونه لکه مېږي، خره او ټوپک ورکول کېږي په مالیزه برخه کې ګټه دا د چې د لسو زرو مېږ او یا ټوپک په دېرش څلوېشټ زره شمېرل کېږي په دې ډول د زوم کورنۍ ته یو څه اسانتیا او مالي ګټه وي.
۲.شیراني(دراني) قبیله: په شیراني قبیله کې د ولور اندازه له څلور لکو کالدارو نیولې تر شپږو لکو وي. دا ټولې پیسې نغدې ورکول کېږي مال او نور شیان نه پکې کوي. ولور په دوو برخو کې ورکول کېږي یو یا دوه لکه د کوژدنې په ورځ ورکول کېږي چې دې ته د "لومړۍ ورځې پیسې" ویل کېږي او پاتې پیسې تر واده یوه یا دوه میاشتې مخکې ورکول کېږي ترڅو په دغو پیسو د ناوې پلار د لور کور( د اړتیا وړ سامان لکه پلنګ، الماریانې، لوښي، نیالۍ، تکیې او داسې نور شیان ) تیار کړي او د واده تیاری هم ونیسي. په نورو پښتني قبیلو کې هم د ولور دود په لژ څه توپیر سره یو ډول دی.
د ولور شرعي حیثیت
د دارالعلوم الاسلامیه بنوري ټاون کراچۍ د فتوې ترمخه د ولور اخستل غیرشرعي کار دی البته که د شرعي مهر په توګه د چلغلې(کوژدن نجلۍ) له لوره له زوم(مېړه) سره پیسې د خپل وکیل په وسیله معلومې شي نو بیا یې اخستل جائزه دي خو د پیسو اصل واکداره به دا چلغله وي البته که یې هغه کوم خپل خپلوان لکه پلار، ورور او یا بېرته خپل مېړه پخپله خوښه ورکول وغواړي نو بیا یې هغوی ته هم اخستل جائز دي.
سرچینې
۱.د ولور شرعي حیثیت (فتوا دارلعلوم بنوري ټاون کراچۍ)
روديشيا
روديشيا چې له ۱۹۷۰ز کال څخه د روديشيا جمهوريت “Republic of Rhodesia” دی، له ۱۹۶۵ز کال څخه تر ۱۹۷۹ز کال پورې سويلي افريقا کې يو په رسميت ناپېژندل شوی دولت او پراخوالی يې د اوسنۍ زمبابوی برابر و. دا هېواد د سويلي روديشیا د برتانوي مستعمرې رښتينی ځايناستی دولت و، چې په ۱۹۲۳ز کال کې د ځواب ويونکي حکومت له تر لاسه کولو څخه وروسته خپلواکه سيمه وه. په وچه کې ګېره روديشيا سويل کې له سويلي افريقا، سويل لويديځ کې له بيچوانالېنډ (وروسته بوتسوانا)، شمال لويديځ کې له زمبيا (چې پخوا شمالي رودوشيا وه) او ختيځ کې له موزمبيق (چې تر ۱۹۷۵ز کال پورې پرتګالي ولايت و) سره ګډه پوله لري. دا هېواد له ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۷۹ز کال پورې د افريقا لويه وچه کې يو له هغو دوه خپلواکو دولتونو څخه و، چې د اروپايي پښت او کلتور د سپين پوستي لږه کيو په واسطه اداره کېده، په داسې حال کې چې نور [هېوادونه] سويلي افريقايي دي.
د ۱۹ پېړۍ په وروستيو کې د ترانسوال “Transvaal” شمالي سيمه د رسمي سند له مخې برتانوي سويلي افريقا شرکت ته ورکړل شوه، چې مشري يې سيسيل رودز “Cecil Rhodes” کوله. رودز د نوموړي پايونير کولم “Pioneer Column” په ۱۸۹۰ز کال کې شمال لور ته لاړل او لويه برخه سيمه يې تر لاسه کړه، چې شرکت پرې د ۱۹۲۰ ز لسيزې تر لومړيو پورې واکمني وکړه. به ۱۹۲۳ز کال کې د شرکت منشور له منځه لاړ او سويلي روديشيا خپل حکومت تر لاسه او مقننه قوه يې جوړه کړه. سويلي روديشيا د ۱۹۵۳ او ۱۹۶۳ز کالونو تر منځ د روديشيا او نياسالېنډ په اتحاد کې له شمالي روديشيا او نياسالېنډ سره يو ځای شوه.
د ۱۹۵۰ ز لسيزې په وروستيو او د ۱۹۶۰ ز لسيزې په لومړيو کې له نيواک څخه د افريقا چټک راوتلو د سويلي روديشيا د سپين پوستو وګړو د پام وړ برخې ته د ډار احساس ورکړ. تور پوستي ډېره کي حکومت ته د واک د لېږد ځنډولو په موخه هڅه کې په عمومي ډول د سويلي روديشيا سپين پوستي حکومت د ۱۹۶۵ز کال د نومبر په ۱۱ نېټه له انګليستان څخه د خپلواکۍ خپله يو اړخيزه اعلاميه “Unilateral Declaration of Independence (UDI)” تصويب کړه. نوي رامنخته شوي هېواد چې يوازې د روديشيا په نوم هم پېژندل کېږي، په لومړيو کې د ګډو ګټو دولت کې د خپلواکې سيمې په توګه په رسميت پېژندل غوښتل، مګر په ۱۹۷۰ز کال کې يې بېرته ځان د جمهوريت په توګه جوړ کړ. دوه افريقايي ملتپالو ګوندونو د زيمبابوی افريقايي ولسي اتحاديې “Zimbabwe African People’s Union (ZAPU)” او د زيمبابوی افریقايي ملي اتحاديې “Zimbabwe African National Union (ZANU)” د خپلواکۍ د يو اړخيزې اعلاميې له مخې رامنځته شوي حکومت باندې وسله وال پاڅون وکړ، چې د روديشيا بوش جګړې “Rhodesian Bush War” ته يې لاره هواره کړه. د مخ پر وده جګړې ستړيا، ديپلوماتيک فشار د ملګرو ملتونو له لورې لګول شويو پراخه سوداګريز بنديزونو د روديشيا لومړی وزير ايان سمېت “Ian Smith” وهڅوه، چې په ۱۹۷۸ زکال کې د ډېره کيو حکومت ته غاړه کېږدي. که څه هم ټاکنې او ګڼ نژادي لنډمهالی حکومت د منځلاري ابيل ميوزوريوا له لورې د سيميت د بريا سره سره، د نړيوالو نيوکو په غلي کولو يا د جګړې په بندولو کې پاتې راغلل. د ۱۹۷۹ زکال ډسمبر کې ميوزوريوا له “ZANU” او “ZAPU” سره يو تړون کړی و، چې روديشيا ته يې لاره هواروله، چې د برتانيې تر څار لاندې د نويو ټاکنو په ځنډولو سره په لنډ ډول بېرته استعماري دريځ ته وګرځي. د زيمبابوی افريقايي ملي اتحاديې “ZANU” په ۱۹۸۰ز کال ټاکنيزه بريا خپله کړه او هېواد د ۱۹۸۰ز کال اپرېل کې د زيمبابوی په نوم نړيواله په رسميت پېژندل شوې خپلواکي تر لاسه کړه.
د روديشيا لوی ښارونه ساليسبري “Salisbury” (د هېواد پلازمېنه، چې اوس د هاراري “Harare” په نوم پېژندل کېږي) او بولاوايو “Bulawayo” وو. له ۱۹۷۰ زکال څخه مخکې يو جرګه ييزه مقننه جرګه په عمومي ډول سپين پوستې وه او يوازې لږ شمېر څوکۍ په کې تور پوستو استازو ته په کې نيول شوې وې. په ۱۹۷۰ز کال کې د جمهوريت له اعلان څخه وروسته يې ځای يو جرګه ييز پارلمان، مقننه جرګې او د مشرانو جرګې (سنا) ونيو. يو جرګه ييز نظام په زيمبابوی کې له ۱۹۸۰ز کال څخه وروسته ساتل شوی و. روديشيا د خپل نژادي قانوني حق سربېره د لويديځ يو مناسب دوديز نظام “Westminster system” ولید [تجربه کړ]، چې له انګليستان څخه ورته په ميراث پاتې و او ولسمشر په کې د دولت د يو رسمي مشر په توګه کار کاوه، په داسې حال کې چې لومړي وزير د حکومت د مشر په توګه د کابينې مشري کوله.
ارپوهنه
د هغه اساسي قانون له مخې، چې د ۱۹۶۵ز کال په نومبر کې د خپلواکۍ له يو جرګه ييزې اعلاميې سره سم تصويب شوی دی، د هېواد رسمي نوم روديشيا و. که څه هم دا د برتانوي قانون له مخې هغه حالت يا قضیه نه وه، چې د سيمې قانوني نوم يې سويلي روديشيا ګڼلی و؛ سويلي روديشيا هغه نوم و، چې پر دواړو روديشياو باندې د برتانوي سويلي افريقا د شرکت د ادارې پر مهال په ۱۸۹۸ زکال کې دې هېواد ته ورکړل شوی و او په ۱۹۲۳ز کال کې د شرکت د واکمنۍ له پای ته رسېدلو څخه وروسته هم د سويلي روديشيا د خپلواکې مستعمرې له لورې وساتل شو.
استینوسفیر
استینوسفیر د ځمکې د پاسني پوښ داسې برخه ده چې له میخانيکي پلوه کمزورې او نرمه یا کش خوړونکې ده. دا برخه د لیتوسفیر په بېخ کې د ۸۰ او ۲۰۰ کیلومترو (۵۰ او ۱۲۰ مایلونو) تر منځ تر سطحه لاندې واقع ده او تر ۷۰۰ کیلومتره (۴۳۰ مایله) پورې ژوره برخه رانغاړي. له دې سره سره، د استینوسفیر لاندېنی سرحد په سم ډول مشخص نه دی.
اتيکوس (فيلسوف)
" پورپیري د اپلاتون اټیکوس د ύπομνήματα [میمو] یادونه کوي، مګر دا ممکن د هیروډس اټیکس لخوا لیکل شوی وي." په هرصورت، ګوتري (1918) په دې نظر و چې یاداشتونه د اټیکوس د اپلاتون فیلسوف تبصرې وې چې د پلوټینس لخوا په خپلو لیکچرونو کې لوستل شوي.
روديشيا
ارپوهنه
د نوم ايښودنې د دې بحث تاريخ د ۱۹۶۴ز کال اکتوبر ته ورګرځي، چې په دې وخت کې شمالي روديشيا له انګليستان څخه خپلواکه شوه او اوسمهال يې خپل نوم زامبيا ته بدل کړ. ساليسبري ښار کې د سويلي روديشيا استعماري حکومت احساس کړل، چې د «شمالي» روديشیا په نه شتون کې د هېواد له نوم سره د «سويلي» ويي کارول نور بې ګټي دي. يوازې د روديشيا کېدلو لپاره يې قانون تصويب کړ، مګر برتانوي حکومت يې د دې له امله له تصويب څخه مخ وګرځوه، چې د هېواد نوم د برتانوي قانون ايښودنې له مخې پېژندل شوی و او د همدې لپاره د استعماري حکومت له لورې نه شو بدلېدلی. ساليسبري سره له دې هم په رسمي ډول د لنډ نوم کارولو ته دوام ورکړ، په داسې حال کې چې برتانوي حکومت لا هم سويلي روديشيا يادوله. دې حالت د خپلواکۍ د يو جرګه ييزې اعلاميې “UDI” په ټوله دوره کې دوام وکړ. لنډ نوم د عوامو جرګه کې د برتانوي حکومت په ګډون د زياتو خلکو له لورې کارول کېده.
استینوسفیر
استینوسفیر تر ډېره جامد دی خو څه ناڅه پستوالی هم په کې شته (چې د ډبرې په پرتله څه کم ۰.۱ سلنه کېږي) او له میخانیکي کمزورۍ یا ضعیف‌والي سره یې مرسته کوي. د استینوسفیر د ډېر فشار ذوب په هغه ځای کې پېښېږي چې هلته ډبرې د ځمکې پورته برخې ته راځي او دا د ځمکې پر مخ د مګما تر ټولو مهمه سرچینه ده. دا د سمندر-منځي غونډیو د بازالټ او ځینو هغو مګماوو سرچینه ده چې په قاره‌يي چاکونو او هغو ساحو کې یې فوران کړی یا را خوټېدلې چې هلته د ځمکې جوړښتي تختې له نورو تختو څخه جلا کېږي.
روديشيا
شاليد
له دويمې نړيوالې جګړې څخه تر وروسته وختونو پورې د سويلي روديشيا په وچه کې ګېر برتانوي ملکيت د يوې بومي افريقايي سيمې پر ځای د يو داسې بې ساري دولت په توګه پرمختګ کړې و، چې خپله ګڼ نژادي ځانګړتيا يې منعکس کړه. دې حالت دا سيمه په حقيقت کې تر استعماري واکمنۍ لاندې له شته نورو سيمو څخه خورا توپير لرونکي ځکه کړه، چې زياتره اروپايان ورته د تل پاتې کورونو جوړولو په موخه راورسېدل او په ښارګوټو کې د سوداګرو يا د خورا ګټورو ځمکو د کرلو په موخه استوګن شول. په ۱۹۲۲ زکال کې له دې پرېکړې سره مخامخ شو، چې يا به د پينځم ولايت په توګه د سويلي افريقا له اتحاديې “Union of South Africa” سره يو ځای کېږي او يا به نږدې بشپړه کورنۍ خپلواکي مني، چې تاکنيزې حوزې له سويلي افریقا سره د يو ځای کېدلو خلاف خپله رايه وکاروله.
استینوسفیر
مشخصات
زلزلیزې څپې د لیتوسفیري پوښ په پرتله له استینوسفیر څخه ورو ورو تېرېږي. له دې امله دا کم سرعته ساحه بلل کېږي. که څه هم دا دواړه ډېر سره ورته نه دي؛ د کم سرعته ساحې لاندېنی سرحد ۱۸۰ تر ۲۲۰ کیلومتره (۱۱۰ تر ۱۴۰ مایله) ژور واقع دی، په داسې حال کې چې د استینوسفیر بنسټ شاوخوا ۷۰۰ کیلومتره (۴۳۰ مایله) ژور واقع دی. په کم سرعته ساحه کې د زلزلیزې کمزورۍ کچه هم لوړه ده (هغه زلزلیزې څپې خپله انرژي له لاسه ورکوي چې د استینوسفیر له لارې حرکت کوي) او پام وړ ناورته‌والی هم لري (د قطبي شویو پرې کوونکو څپو سرعت په عمودي ډول تر هغو قطبي شویو پرې کوونکو څپو کم دی چې افقي دي). د کم سرعته ساحې په کشف سره زلزله‌پوهان د استینوسفیر پر شتون خبر شول او د فزیکي خواصو په اړه یې معلومات وړاندې کړل، ځکه چې د زلزلیزو څپو سرعت د سختوالي له کمېدو سره کمېږي. له لیتوسفیر څخه استینوسفیر ته د زلزلیزو څپو په سرعت کې دا کمښت ښايي په استینوسفیر کې د یوې کمې اندازې نرمۍ له امله وي، که څه هم دا چې استینوسفیر «اېس څپې» لېږي، له دې امله په بشپړ ډول نه شي ذوب کېدای یا نرمېدای.
باور دا دی چې د استینوسفیر پاسنۍ برخه داسې ساحه ده چې د ځمکې د پوښ کلکې ډبرینې تختې یې پر مخ حرکت کوي. په استینوسفیر کې د تودوخې او فشار شرایطو ته په کتو سره ډبرې نرمېږي او په کال کې د سانتي متر له مخې د شکل د بدلون اندازه شوې کچې ته په کتو سره د زرګونو کلیومترونو په اندازه په خطي واټنونو کې حرکت کوي. په دې توګه د تودوخې لېږدولو د جریان په څېر بهېږي او تودوخه د ځمکې له منځ څخه بېرون ته راباسي. د استینوسفیر پر سر د شکل د بدلون په هماغه سرعت سره ډبرې کش خوري او دا چې د ماتېدو وړ وي، له دې امله ښايي ماتې شي او د درزونو لامل شي. داسې فکر کېږي چې کلک یا سخت لیتوسفیر د هغه استینوسفیر پر مخ لامبو وهي یا حرکت کوي چې په ارام ډول جریان لري او دا چاره ایزوسټاټيک تعادل شونی کوي او ټکټونیکي تختو ته د حرکت زمینه برابروي.
سرحدونه
استینوسفیر تر سطحه لاندې له شاوخوا ۸۰ تر ۲۰۰ کیلومتره (۵۰ تر ۱۲۰ مایله) پاسني سرحد څخه تر لاندېني سرحد پورې په شاوخوا ۷۰۰ کیلومترۍ (۴۳۰ مایله) ژوروالي کې پراخ دی.