cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اشرافیت / اشرافي خلک
بېلابېل میراثي لقبونه او مختاړي یا وروستاړي موجود دي، چې له نومونو سره اضافه کېږي «لکه شهزاده، لرد، شهزادګۍ، پېغله» او دغه راز ځینې ویاړونه دي، چې معمولاً په خبرو اترو او لیکنو کې اعیان او اشراف له غیر نجیب او رعیت څخه جلا کوي. په زیاتره هېوادونو کې زیاتره اشراف او اعیان کوم اضافي نوم یا عنوان نه لري او دغه راز ځینې ارثي عنوانه لکه «ویدام» د اشرافیت او اعیان ښودونکي نه دي. همدارنګه ځینې هېوادونه لکه د برازیل سترواکي یا هم په بریتانیا کې د ژوند ملګري غیر ارثي اشراف لري.
تاریخ
د اشرافیت دا اصطلاح د لاتین له Nobilitas (چې د Nobilis صفت انتزاعی نوم دی، خو په دویمه درجه کې د معروف، مشهور او نامتو په معنا ده) کلمې څخه اخیستل شوې ده. د لرغوني روم په ټولنه کې اشراف یا اعیان د یو غیر رسمي نوم په توګه د حاکمې سیاسي ډلې لپاره کارول کېده چې مشترکې او ګډې ګټې یې لرلې، لکه د پاتریسیون کورنۍ اړوند خلک او د پلبي «پوستکو اړوند» کورنیو اړوند خلک د هغو نیکونو او پلرونو په اساس رامنځته شوي او پیل شوي دي، چې د خپلو وړتیاوو په اساس کنسولګرۍ ته رسېدلي و (د Nous Homo یا نوي نارینه وګورئ).
په معاصره او مډرنه کارونه کې «اشرافیت» د مخکنۍ یا له معاصرې ټولنې څخه د مخکې ټولنې تر ټولو لوړې طبقې ته ویل کېږي. په فیوډالي نظام کې (په اروپا او ځینې نورو ځایونو کې) په عمومي توګه اشراف او اعیان هغه کسان و، چې د بېلابېلو خدمتونو او ژمنتیا لکه تر ډېره نظامي برخه کې به مخکې و، یا یو پیاوړی شخص به و، کېدای شول یو قومندان به و، لویه ځمکه یا منصب به یې درلود، یا لوړ رتبه امیر یا پاچا به و او داسې نور... چې دا ټول په چټکۍ سره په میراث بدل شو، چې کله وخت به د میراثي لقب رسېدل حق پورې تړاو درلود، د بېلګې په توګه په فرانسه کې له انقلابه مخکې اشراف او اعیان به د میراثي لقب په اساس به له مالي امتیازاتو او ځینې نورو امتیازاتو برخمن و.
په داسې حال کې چې د اشرافو یا اعیانو موقعیت به مخکې په زیاتره قضايي برخو کې د پام وړ امتیازات رامنځته کول، په یوویشتمه پېړۍ کې په زیاتره ټولنو (لکه هالند، هسپانیا، بریتانیا) کې په یو افتخاري وقار او منزلت بدل شو، که څه هم یو کم شمېر پاتې شوي امتیازات ښایي بیا هم په قانوني توګه وساتل شي او ځینې آسیایان، د افریقا او آرام سمندر اړوند فرهنګونه بیا هم رسمي ارثي سرلیکونو یا رتبو ته د پام وړ ارزښت ورکوي (د تونګا د پادشاهۍ یا سلطنت اړوند اشرافو د مشرانو مقام او غوښتنې پرتله کړئ). د بریتانیا یو پر درېیم اندازې څخه زیاته خاوره د اشرافو یا اریستوکراتانو او د ځمکې د دودیزو مالکانو یا څښتنانو په لاس کې ده.
اشرافیت یو تاریخي، ټولنیز او تر ډېره حقوقي مفهوم دی، چې لوړ ټولنیز ـ اقتصادي موقعیت سره په بشپړه توګه توپیر لري، ځکه دا مفهوم تر ډېره په عوایدو، شتمنۍ یا د ژوند طریقې باندې ولاړ دی. شتمن اوسېدل یا ډېر با نفوذه اوسېدل په مستقیمه توګه د دې لامل نشي کېدلای چې یو شخص د اشرافیانو یا اعیانو په ډله کې راولي او نه هم ټول اشرافیان شتمن یا نفوذ لرونکي خلک دي (اشرافي کورنیو خپله شتمنۍ له بېلابېلو لارو له لاسه ورکړې او د «بېوزله اشرافي» مفهوم هم تر ډېره د خپله اشرافو په څېر لرغونی مفهوم دی).
که څه هم زیاتره ټولنې داسې ځانګړې لوړې طبقې لري، چې د پام وړ شتمني او قدرت لری؛ خو دا وضعیت په الزامي توګه میراثي نه دی او دغه راز یو ځانګړي او جلا حقوقي وضعیت یا د خطاب کولو بېلابېلو ډولونو ته اړتیا هم نه لري. ګڼ شمېر جمهوریتونه لکه د یونان، ترکیې، اتریش په څېر اروپایي هېوادونو، د اوسپنیزې پردې پخوانيو هېوادونو او د آمریکا د قارې اړوند ځینو سیمو لکه مکسیکو او د امریکې متحده ایالتونو خپلو ښاریانو او اتباعو ته د اشرافیت اړوندو عنوانونو او القابو کارول او ورکول په ښکاره توګه لغوه کړي دي، چې دا مورد له هغو هېوادونو سره توپیر لري، چې د اشرافي عنوانونو او القابو د میراث اخیستو حق یې لغوه کړی نه ده؛ خو د هغوي په رسمیت پېژندلو یا قانوني ملاتړ لپاره یې کوم امتیازات منلي نه دي، لکه د آلمان او ایټالیا هېوادونه، که څه هم آلمان هېواد د کورني نوم د یوې برخې په توګه د دې عنوانونو او القابو یادونه او کارول مني. دغه راز نور هېوادونه او چارواکي لکه د ناروې، فلند او اروپایي ټولنې اړوند هېوادونه تر اوسه هم د دې عنوانونو او القابو کارول نه منع کوي؛ خو د دې القابو لپاره د هر ډول امتیازاتو اضافه او ضمیمه کول منع کوي، حال دا چې د فرانسې قوانین هم د غصب په وړاندې د قانوني عنوانونو او القابو ملاتړ کوي.
د شریف یا اعیان امتیازات
د اشرافو یا اعیانو ټولې ګټې خپله د نجیب یا شریف اوسېدو له مقام څخه ترلاسه شوي نه دي. امتیازات او ګټې تر ډېره د یو پادشاه په وسیله د یو ځانګړي عنوان، لقب، مقام یا یوې ځانګړې شتمنۍ درلودلو په اساس ورکول کېدل یا په رسمیت پېژندل کېدل. د زیاتره اشرافو یا اعیانو زیاته برخه شتمني له یو یا څو کوچنیو یا غټو ملکیتونو څخه تر لاسه کېږي، چې کېدای شي دا ملکیتونه یې د کرنیزو ځمکو، باغونو، څړځایونو، مزرعو، ښکاري ځمکو، ویالو، سیندونو، درو او داسې نورو ډولونو په توګه وي. همدارنګه یو شمېر زیربناوې لکه لویه کلا، څاه او ژرندې یا آسیابونه هم په کې  شاملې وې، چې سیمه ییزو بزګرو به هغو ته د لاسرسي اجازه لرله، چې زیاتره وختونه به دا لاسرسي د قیمتونو په اساس وه. له اشرافو یا اعیانو څخه به تمه کېده چې د دې اموالو په عوایدو سره به په «شرافت او نجیبانه» توګه ژوند وکړي. هغه کارونه چې د لاسي کارونو اړوند و، یا د بېلابېلو وګړو اطاعت او پیروي وه هغه به بیا د ټیټې درجې اړوند خلکو (د ځینې ځانګړو استثنأتو، لکه د نظامي خدمت یا کلیسایي خدمت پرته) کار و، یا دا چې د اشرافو لپاره به منع و (ځکه د اشرافو د موقعیت څخه انحراف او سرغړونه بلل کېده)، یا هم په ټولنیز لحاظ به له پامه غورځول کېده. له بل پلو په اشرافو کې غړیتوب به تر ډېره د لوړو موقفونو او شغلي ودې او پرمختګ لپاره اړین و، په ځانګړې توګه په نظامي برخو، محاکمو، د دولت لوړو برخو اړوندو دندو، قضائیه قوې لوړو برخو او د کلیسا په برخو کې به د لوړ موقف ترلاسه کولو لپاره د اشرافو غړیتوب اړین و.
د فرانسې له انقلاب نه مخکې، ګڼ شمېر اروپايي اشرافو به په عمومي توګه د ټولنې د ټیټې طبقې له عادي وګړو یا رعیت څخه ډېره اندازه باج د نقدي اجارې، نقدي مالیاتو، قانوني استحقاق یا هم د کلني محصول یوې برخې په توګه ترلاسه کاوه، چې دې عادي وګړو یا د ټیټې طبقې خلکو به یا د اشرافو په کور کې ژوند او کار کاوه او یا هم د هغو په مزرعو او د مالکیت اړوند حوزو کې یې.
د روم سپېڅلی سترواک
د روم سپېڅلی سترواک په اصلي او رسمي بڼه د منځنیو پېړیو پر مهال رومي ستراک چې د معاصرې دورې له لومړیو څخه د جرمني – رومي سترواک په توګه هم پېژندل کېږي د روم د سپېڅلۍ سترواکی مشر او واکمن و. دغه لقب له ۸مې پېړۍ څخه تر ۱۶مې پورې د ایټالیا د پاچا او همدارنګه له وقفې پرته له دوولسمې پېړۍ څخه تر ۱۸مې پېړۍ پورې د جرمني د پاچا القاب په ځان کې رانغاړل.
د روم د سپېڅلي سترواک عنوان د منځنیو پېړیو د رومن کاتولیک پاچاهانو ترمنځ تر ټولو لوړ ځایګی درلود ځکه چې د روم کاتولیکې کلیسا دغه سترواکي له منځنیو پېړیو څخه د معاصرې دورې تر لومړیو پورې د لرغونې رومي سترواکۍ یوازنۍ ځای ناستې بلله. له همدې امله په تئوريکي او دیپلماتیک ډګر کې سترواکان د سیالانو ترمنځ مخکښان (primus inter pares) بلل کېدل؛ یعنې دا چې د ټولې اروپا د کاتولیک رومي پاچاهانو ترمنځ دوی ځانګړی ځایګی درلود.
په پراخه کچه داسې انځور شتون درلود چې سترواک د الهي حق له مخې حکومت کوي، په داسې حال کې چې هغه به تر ډېره په ځانګړې توګه د پانګونو په برخو کې له پاپ سره مخالفت درلود او یا به هم د پاپ سیال و. د روم سپېڅلو سترواکانو هېڅکله سلطنتي ملکې نه لرلې په داسې حال کې چې یو شمېر مېرمنو لکه تئوفانو او ماریا ترزا په کې یو مهال زیات نفوذ درلود. د تاریخ په اوږدو کې دغه ځایګی د رومن کاتولیک مذهب مدافع ګڼل کېده. تر هغه مهاله چې په ۱۵۰۸ زکال کې منتخب سترواک لومړی مکسمیلیان اړو و چې د سترواکۍ د عنوان له خپلولو وړاندې پاپ تاج ور په سر کړي. پنځم چارلز وروستی واکمن و چې په ۱۵۳۰ زکال کې پاپ د هغه پر سر تاج کېښود. آن له اصلاحاتو وروسته ټاکل شوی سترواک باید د تل لپاره رومن کاتولیک وای. په تاریخ کې داسې لنډو دورو هم شتون درلود چې ټاکنیز کالج د پروتستانتانو په واک کې و او انتخاب کوونکو معمولا د خپلو سیاسي ګټو په موخه رایه ورکوله.
لقب
د لومړي کنسټنټاین له مهاله (شاوخوا ۳۰۶ زکال څخه تر ۳۳۷ زکال پورې) رومي سترواکانو یوازې له ډېر کم شمېر څخه پرته یې د عیسویت د ترویج کوونکو او مدافعینو رول درلود. د کنسټنټاین سلطنت په کلیسا کې د عیسوي سترواک د ځایګي لپاره مخینه جوړه کړه. سترواکانو ځانونه د خدایانو پر وړاندې د خپل رعیت د معنوي سلامتیا مسئولان ګڼل او له کنسټنټاین وروسته دوی دنده لرله له کلیسا سره د ارتدکس باور په تعریف او ساتنه کې مرسته وکړي. د امپراتور رول په دغه برخه کې د عقایدو اجرا، د بدعتونو له منځه وړل او له کلیسایي یو موټي توب څخه ملاتړ و. د سترواک لقب او همدارنګه د سترواک او کلیسا ترمنځ اړیکې په ټولو منځنیو پېړیو (آن له ۱۲۰۴ زکال څخه تر ۱۲۶۱ زکال پورې په تبعید کې) کې دوام وموند. له پنځمې پېړۍ څخه تر اتمې پېړۍ پورې د ختیځ روم د سترواکانو له خوا عیسوي شوراګانې (ecumenical councils) رامنځته شوې.
په لویدیځه اروپا کې په لویدیځ کې د سترواک (Emperor in the West) لقب په ۴۸۰ زکال کې د جولیوس نپوس له مړینې وروسته له منځه ولاړ، په داسې حال کې چې د بربر پاچاهیو حاکمانو لږ تر لږه تر شپږمې پېړۍ پورې د ختیځ سترواک د واک رسمیت پېژندو ته دوام ورکړ. په داسې حال کې چې د لومړي ژوسټینین مجددې فتحې په ایټالیا کې د بیزانسانو ځایګی بېرته رامنځته کړ، خو له پاپ سره یې مذهبي اصطکاک د قسطنطنیې په کلیسا باندې د واکمنۍ له خپلولو وروسته شتون درلود. د اتمې پېړۍ په وروستیو کې پاپ لا هم د قسطنطنیې حاکم د روم د سترواک په توګه په رسمیت پېژانده، په داسې حال کې چې په ایټالیا کې د بیزانسانو پوځي ځواک په مخ پر زیاتېدوني ډول د کمېدو پر لور روان او او دغه چاره لامل وګرځېده څو پاپان د فرانکانو د ملاتړ ترلاسه کولو په لټه کې شي. په ۸۰۰ زکال کې پاپ دریم لئو د خپل ځان او ځایګي ساتلو په موخه د فرانکانو پاچا او د ایټالیا پاچا شارلماني (کارلوس ماګنوس، د فرانسې لومړی شارل) ته لوی پور ورکړ. دغه مهال ختیځ سترواک شپږم کنسټنټاین په ۷۹۷ زکال کې له واکه ګوښه کړای شو او مور یې ایرن د هغه پر ځای واکمنه وټاکل شوه.
پاپ دریم لئو په دې بهانې سره چې یوه مېرمن نشي کولای په سترواکۍ واک وچلوي تاج او تخت یې تش اعلان کړل او شارلماني ته یې د شپږم کنسټنټاین د ځای ناستي په توګه د رومیانو د سترواکۍ تاج ور په سر کړ. هغه نوم او عنوان چې شارلماني ترې ګټنه کوله د اګوستوس سترواک کارلوس و او په خپلو اسنادو کې یې د اګوست سترواک، د روم د سترواکۍ حاکم («Augustus Romanum gubernans Imperium») او ډیر آرامه اګوستوس چې خدای یې تاج پر سر ور اېښی، د رومیانو د سترواکۍ حاکم او سوله غوښتونکی لوی سترواک («serenissimus Augustus a Deo coronatus, magnus pacificus Imperator Romanorum gubernans Imperium») له القابو ګټنه کوله. ختیځه سترواکي بالاخره د سترواکانو په توګه د شارلماني او د هغه د ځای ناستو په رسمیت پېژندو ته اړ شول خو هغوی یې «فرانسوي یا جرمني سترواکان» بلل او هېڅکله یې هم هغو ته رومیان وه نه ویل هغه نښه چې دوی خپل ځان ته اړونده بلله.
په لویدیځ کې د سترواک عنوان د پاپ له خوا د هغو د رسمیت پېژندلو وروسته ومنل شو. په منځنیو پېړیو کې د پاپ د ځواک په زیاتوالي سره پاپان او سترواکان د کلیسا په اداره کولو کې له یوبل سره مخالف شول. د دوی ترمنځ تر ټولو مشهوره او تریخه نښته د څلورم هنري او پاپ اووم ګریګوري ترمنځ ونښته.
د شارلماني له تاج اېښودو وروسته د هغه ځای ناستو دغه عنوان په ۹۲۴ زکال کې د ایټالیا د لومړي برنګار د مړینې تر مهاله وساته. له ۹۲۴ زکال څخه تر ۹۶۲ زکال پورې په نسبتا لنډ مهاله سلطنتي دوره کې د لوی اوتو پر سر د تاج اېښودونه د فرانکي سترواکۍ څخه د روم سپېڅلې سترواکۍ ته د دغې سترواکۍ د بدلون نښه ګڼل کېږي. د اوتونیانو تر مشرۍ لاندې د ختیځې فرانسیا پخوانۍ کارولنژي پاچاهۍ د روم د سپېڅلې سترواکۍ په محدوده کې شتون درلود.
له ۱۹۱۱ زکال څخه وروسته ډېری جرمني شاهزاده ګانو جرمنی پاچا له خپل منځه ټاکه. د هغه مخینې له مخې چې شارلماني له ۹۶۲ زکال څخه تر ۱۵۳۰ زکال پورې رامنځته کړې وه له دې وروسته د جرمني پاچا د سترواک په توګه تاج پر سر اېښود. پنځم چارلز وروستی سترواک و چې د پاپ له خوا د سترواکۍ تاج ور په سر کړای شو او د هغه ځای ناستي لومړي فردیناد، یوازې د «منتخب سترواک» لقب ځانته وټاکه. د روم د سپېڅلې سترواکۍ وروستی او منتخب سترواک دویم فرانسېس و چې په ۱۸۰۶ زکال کې یې د ناپلیوني جګړو پر مهال واک خوشی کړ او په دې سره د تل لپاره دغه سترواکي منحل شوه.
کرټ وانېګټ
کرټ وانېګټ جونیر (زوی) (زوکړه د ۱۹۲۲ ز کال د نومبر ۱۱مه – مړینه د ۲۰۰۷ ز کال د اپرېل ۱۱مه) یو امریکایی لیکوال و چې د خپلو کمېډي او تور طنز ناولونو له امله نامتو دی. له پنځوسو کلونو څخه د اوږده مسلکي ژوند په اوږدو کې هغه څوارلس ناولونه، درې د لنډو کیسو ټولګې، پنځه ډرامې، او پنځه غیر افسانوي آثار خپاره کړل. د ده نورې ټولګې د هغه له مړینې وروسته خپرې شوې دي.
وانېګټ په انډیاناپولیس کې زیږېدلی او لوی شوی دی. هغه په کورنېل پوهنتون کې شامل شو مګر د ۱۹۴۳ز کال په جنوري کې یې پرېښود او د متحده ایالاتو په پوځ کې شامل شو. د هغه د روزنې د یوې برخې په توګه د کارنېګي ټکنالوژۍ انسټیټیوټ (اوس د کارنېګي مېلون پوهنتون) او د ټېنېسي پوهنتون کې د مېخانیکي انجینرۍ زده کړې وکړې. هغه بیا په دویمه نړیواله جګړه کې اروپا ته واستول شو او د بلج په جګړه کې د جرمنیانو لخوا ونیول شو او په ​​ډرېسډن ښار کې ساتل کېده. هغه د ښار د قصاب خانې د غوښې په تالار کې چې هغه پکې بندي و د متحدینو (امریکا او برتانیا) له بمبارۍ څخه ژوندی ووت. له جګړې وروسته هغه د جېن ماري کاکس سره واده وکړ چې درې ماشومان یې ورڅخه درلودل. همدارنګه یې د خپلو خوریېګانو سرپرستي وروسته له هغه په غاړه واخیسته چې خور یې د سرطان له امله مړه شوه او مېړه یې هم د اورګاډي په پېښه کې ووژل شو. هغه او مېرمنې یې دواړو د شیکاګو پوهنتون کې زده کړې وکړې، پداسې حال کې چې هغه د سیټي نیوز دفتر لپاره د شپې خبریال په توګه کار کاوه.
وانېګټ وروسته د خپل مسلکي ژوند په اوږدو کې څو د ژوندلیک مقالې او د لنډو کیسو ټولګې خپرې کړې، لکه د فېټز وُرس دن ډِث (۱۹۹۱) او اَ مَن وېتَوټ اَ کنټري (۲۰۰۵). له مړینې وروسته هغه د یو خورا مهم معاصر لیکوال او په امریکایی ټولنه کې د تور طنز مبصر په توګه پېژندل شوی. د هغه زوی مارک وانېګټ په ۲۰۰۸ ز کال کې د ده ناچاپي آثارو ټولګه د آرماګېدون اِن رېټروسپېکټ تر نوم لاندې چاپ او خپاره کړل. په ۲۰۱۷ ز کال کې سېون سټوریز خپرندویه ټولنې کمپليټ سټوریز یا بشپړې کیسې، د پنځه پخوانۍ ناچاپ شوو کیسو په ګډون د وانېګټ د لنډو افسانو ټولګه خپره کړه. کمپلیټ سټوریز د وانېګټ ملګرو او پوهانو جېروم کلېنکووېټز او ډن وېکېفیلډ لخوا راټولې شوې او وړاندې شوې. په ګڼ شمېر علمي اثارو کې د وانېګټ لیکنو او طنزونو باندې کتنې ترسره شوې دي.
کورنۍ او د ژوند لومړني وختونه
کرټ وانېګټ جونیر (زوی) د ۱۹۲۲ز کال د نومبر په ۱۱مه په انډیاناپولیس کې زیږېدلی دی، د کرټ وانېګټ سینیر (پلار) او د هغه د مېرمنې اېډېث (نی لایبر) له دریو ماشومانو څخه تر ټولو کوچنی و. د هغه مشر ورور برنارډ (زوکړه ۱۹۱۴ز کال) او خور الیس (زوکړه: ۱۹۱۷ز کال) وو. هغه د هغو آلماني مهاجرینو څخه و چې د نولسمې پېړۍ په نیمایي کې په متحده ایالاتو کې مېشت شوي وو. د هغه پلرنی نیکه کلېمېنز وانېګټ په انډیاناپولیس کې مېشت شو او د وانېګټ سامان آلاتو شرکت بنسټ یې کېښود. د هغه پلار او نيکه برنارډ دواړه د ودانیو مهندسین وو؛ د کرټ سینیر په مشرۍ د مهندسۍ شرکت داسې ودانۍ ډیزاین کړې لکه ډس ډُوېچه هاوس (اوس د "اتینیَم" په نوم یادېږي)، د بېل ټلېفون شرکت انډیانا مرکزي دفتر او د فلېچر ټرسټ ودانۍ. د وانېګټ مور د انډیاناپولیس په شتمنو خلکو کې زیږېدلې وه ځکه چې د هغې کورنۍ لایبرز د ښار له تر ټولو بډایه خلکو څخه وو چې د دوی شتمني د بیرو جوړولو بریالي کاروبار څخه لاس ته ورتله.
د وانېګټ مور او پلار دواړه د آلمانۍ ژبې روان غږېدونکي وو مګر د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال او وروسته د جرمني پر وړاندې ناوړه احساس د دې لامل شو چې دوی د متحده ایالاتو هېواد پالنې ښوودلو لپاره جرمن کلتور پرېږدي. په دې توګه دوی وانېګټ ته جرمني ژبه یا د جرمني ادبیاتو او دودونو زده کړه نه وه ورکړې چې له دې امله هغه په دې برخه کې د "ناپوه او بې رېښې" احساس کولو. وانېګټ د هغه د ژوند په لومړۍ لسیزه کې د هغه د کورنۍ افریقایي - امریکایۍ پخوونکې او د کور ساتونکې آیډا یانګ ته د هغه د روزلو او ارزښتونو ور زده کولو ویاړ ورکړ. هغه ویلي دي چې هغې "ده ته ښه اخلاقي ښوونه او روزنه ورکړه او له ده سره یې خورا ښه رویه درلوده" او "په ده باندې یې تر ټولو ښه اغیز کړی". ده هغه د "زړه سواندې او هوښیارې" په توګه بیان کړې او زیاتوي چې "د نوموړي د خواخوږیتوب او بښنې اړخونه" له هغې څخه راغلي دي.
د لېسې او کورنېل پوهنتون دوره
وانېګټ په ۱۹۳۶ز کال کې د انډیاناپولیس په شورټرېج لېسه کې شامل شو. په داسې حال کې چې هلته، هغه د ښوونځي په ډله کې کلارینټ (د موسیقي یوه آله) غږاوه او د ښوونځي ورځپاڼې د سه شنبې په ورځ د دَ شارټریج اېکو لپاره د ماډېلین پیُو سره ګډ مدېریت کاوه. وانېګټ ویل چې د اېکو سره د هغه کاري دوره هغه ته دا وړتیا ورکړه چې د یوه ښوونکي پر ځای د لوی شمېر اورېدونکو (د هغه ملګرو زده کوونکو) لپاره لیکل وکړي، هغه وویل چې"په زړه پورې او اسانه" تجربه وه. وانېګټ ته څرګنده شوه چې “دا یوازې څرګنده شوه چې زه کولای شم د ډېرو نورو خلکو په پرتله ښې لیکنې وکړم". "هر سړی یو څه لري چې هغه په ​​اسانۍ سره کولای شي او تصور نشي کولای چې ولې بل څوک د هغه په ​​کولو کې دومره ستونزې لري."
د پروستات سرطان
د پروستات سرطان د پروستات غدې د سرطان ناروغي ده. د پروستات سرطان په ټوله نړۍ کې د رامنځته کېدو د کچې له مخه دویم رایج سرطاني تومور او همدارنګه د نارینه و ترمنځ د مړینې پنځم لوی علت دی. پروستات د نارینه و په تناسلي آله کې هغه غده ده چې د ادرار مجرا د مثانې په لاندې برخه کې احاطه کوي او د خیټې په هیپوګاستریک برخه کې موقعیت لري. د هغو د موقعیت د کره څرګندونې په موخه لکه څه ډول چې د هغو په انځورونو کې ښوول کېږي مثانه د هغو د پاسه موقعیت لري. یوازې هغه کسان چې مردانه تناسلي غړي لري په دغه ناروغۍ اخته کېږي. د پروستات ډېری سرطانونه ډېره کمزورې وده لري. سرطاني حجرات یې کېدای شي د وجود نورو برخو په ځانګړې توګه هډوکو او لنفاوي غدو ته پراختیا ومومي. دغه ناروغي کېدای شي په پیل کې هېڅ نښه له ځانه وه نه ښيي. د راتلونکو پړاونو په علایمو کې یې بیا درد یا په ادرار کولو کې ستونزه، په ادرار کې وینه راتلل او یا هم په ملا او خاصره لګن (د کونې هډوکی) کې درد شاملېږي. د پروستات هیپرپلازی سلیم سرطان کېدای شي ورته علایم رامنځته کړي. په نورو راتلونکو علایمو کې یې د وینې د سروکرویاتو د حجراتو د کمښت له امله دایمي ستړیا شاملېږي.
هغه عوامل چې د پروستات په سرطان باندې د اخته کېدو ګواښ زیاتوي لوړ عمر لرل، کورنی مخینه او نژاد دي. د دغه سرطان نږدې ۹۹ سلنه موارد یې د ۵۰ کلنۍ څخه د عمر په زیاتوالي رامنځته کېږي. په دغه ناروغۍ باندې د کورنۍ د لومړي درجه خپلوان اخته توب کېدای شي د کورنۍ په نورو غړو کې د دغه ډول سرطان د رامنځته کېدو ګواښ دوه تر درې چنده زیات کړي. په نورو عواملو کې یې هغه غذایي رژیم چې په لوړه کچه په کې د غوښې اړوند محصولات او سره غوښه شتون ولري شاملېږي، په داسې حال کې چې په زیاته کچه د شیدو څښلو له امله د هغو د رامنځته کېدو خطر قطعي نه دي. دغه ناروغي له سوزاک سره اړیکه لري، خو د دغې اړیکې هېڅ لامل تر اوسه نه دی موندل شوی. همدارنګه د دغې ناروغۍ ګواښ له BRCA جنټیکي مورد (BRCA mutations) سره هم اړیکه لري. د تشخیص طریقه یې هم بیوپسي (نمونه ګیري) ده. کېدای شي طبي انځور اخیستنه هم د متاستاز د شتون اړوند ترسره شي.
د پروستات د سرطان له وخت وړاندې معاینه کول له دې ډلې د پروستات د ځانګړي انټي جن (PSA) ازموینه د هغو د سرطاني توب غوره تشخیص ته لار برابروي اما دا چې په پایلو کې مرسته کولای شي د بحث موضوع ده. له ۵۵ کلنۍ څخه تر ۶۹ کلنۍ پورې وګړو ته د هغو اړوند د اګاهانه پرېکړې کولو لارښوونه کېږي. که چېرې معاینه ترسره شي د هغو کسانو لپاره چې اوږده ژوند لرلو ته هیله لري غوره چاره ده. په داسې حال کې چې ښکاري چې ۵اې مهار کوونکي روډوکتاز (5α-reductase inhibitors) د لوړې درجې لرونکي سرطان ګواښ راکموي خو په لوړه درجه سرطان اغېز نه کوي او په دغه ډول حالت کې یې توصیه نه کېږي. دا نه ده مالومه چې بشپړونکي ویټامینونه او یا هم منرالونه دې د ګواښ په راکمولو کې اغېز ولري.
ډیری موارد یې د فعال نظارت او یا هم وخت پر وخت درملنې پربنسټ مدیریت کېږي. د درملنې په لارو چارو کې یې کېدای شي د جراحۍ، وړانګ درملنې (راډیوتراپي)، هورمون درملنې او د کیمیاوي درملنې ترکیب شامل شي. پروستات ته محدود تومورونه کېدای شي د درملنې وړ وي. په دغه ناروغۍ کې د درد ضد درمل، بیس فسفوناتونه (bisphosphonates) او همدارنګه هدفمنده درملنه د نورولارو چارو په پرتله ګټمن دي. د هغو نتایج د ناروغ روغتیايي حالت او د سرطان برید کوونکې کچې او پراخوالي ته اړوند دي. د پروستات په سرطان اخته ډېری نارینه د هغو له امله نه مري. په متحده ایالاتو کې له دغه ناروغۍ څخه د بچ شوو ناروغانو کچه د پنځه کلونو له مخې ۹۸٪ ده.
دغه سرطان په ټوله نړۍ کې تر ټولو دود دویم سرطان دی. په نارینه و کې د مړینې لوی پنځم علت هم دی. په ۲۰۱۸ زکال کې په دغه ناروغۍ د اخته کسانو شمېر ۱.۲ میلیونه تنه وښودل شو چې له امله یې ۳۹۵۰۰۰ تنه مړه شوي. دغه سرطان په ۸۴ هېوادونو کې د نارینه و ترمنځ معمول سرطان دی چې تر ډېره پورې په پرمختلوو هېوادونو کې وګړي پرې اخته کېږي. دغه کچې په مخ پر ودې هېوادونو کې وده لرلې. په ډېری برخو کې د دغه ناروغۍ تشخیص د PSA ازموینو په زیاتوالي سره پراختیا موندلې. د پروستات د سرطان اړوند یوې څېړنې ښوولې چې له ۶۰ کلونو زیات عمر لرونکو روسي او جاپاني نارینه و کې د دغه ډول سرطان کچه له ۳۰ څخه ۷۰ سلنه پورې ده او اخته کسان پرې د نامعلومو لاملونو له امله مړه شوي.
نښې نښانې
د پروستات سرطان په پیل کې څرګندې نښې نه لري. هغه مهال چې نښې یې څرګندېږي تر ډېره پورې د پروستات هیپرپلازي سلیم سرطان ته ورته وي. په دغو نښو کې د ادرار کولو تکرار، په شپه کې د ادرار زیاتوالی (nocturia)، د ادرار د ثابت جریان په پیل او دوام کې ستونزه، په ادرار کې وینه (hematuria)، په ادرار کولو کې د درد لرل (dysuria یا سوزاک) او همدارنګه د وینې د کمښت له امله خستګي او د هډوکو درد شاملېږي. یوې څېړنې ښوولې چې په دغه ناروغۍ اخته ډېرو کسانو له دغو علامو څخه یوه یا هم زیاتې لرلې دي.
د پروستات سرطان د ادرار کولو په عمل کې له اختلال سره مل دی ځکه چې د پروستات غده د ادرار مجرا چاپېره کړې. په غده کې دننه تغیرات په مستقیم ډول د ادرار کولو په ډول اغېز کوي. له دې امله چې مني لېږدونکې لولې د ادرار له پروستاتي مجرا تېرېږي د پروستات ترشحات په مني مایع کې ګډېږي؛ همدا دی چی د پروستات سرطان په جنسي فعالیت کې هم ستونزې رامنځته کوي لکه د نارینه تناسلي الې په شخوالي (erection) کې ستونزه رامنځته کوي یا هم د دردناک انزال لامل ګرځي.
د پروستات متاستاتیک سرطان کېدای شي یو شمېر نور علایم هم رامنځته کړي. تر ټولو څرګنده علامه یې هم د هډوکو درد دی چې تر ډېره په مهرو (د ملا د تیر په مهرو)، لګن خاصره او یا هم پوښتیو کې احساس کېږي. نورو هډوکو ته د سرطان سرایت لکه د ورانه هډوکي ته په معمول ډول په هغه هډوکي کې ژر رامنځته کېږي چې پروستات ته نږدې وي. د ملا په تیر کې د پروستات سرطان کېدای شي د شوکي نخاع په ریښه فشار راوړي او د پښې د بې حسه کېدو، ضعیفه کېدو او یا هم د ادرار او غایطه موادو د بې اختیارۍ لامل وګرځي.
د ګواښ رامنځته کوونکي عوامل
د پروستات د سرطان رامنځته کوونکي لومړني عوامل چاغوالی، د عمر زیاتوالی او کورنۍ مخینه ده. په زیات وزن لرونکو نارینه و کې د طبیعي وزن لرونکو په پرتله د پروستات د سرطان له امله د مړینې کچه ۳۴ سلنه زیاته ده. له ۴۵ کلنو څخه په لږ عمر لرونکو نارینه و کې د پروستات سرطان یوه غیرطبیعي چاره ده، خو د عمر په زیاتوالي بیا دود ده. د تشخیص پر مهال د عمر اوسط کچه ۷۰ کاله ښوول شوې. د چینايي، جرمني، اسرائیلي، جامئیکايي، سویډني او یوګانډايي وګړو د اجسادو پلټنې چې د بېلابېلو لاملونو له امله یې خپل ژوند له لاسه ورکړی و، وښودله چې د پروستات سرطان په ۳۰ سلنه ۵۰ کلنو او ۸۰ سلنه ۷۰ کلنو کسانو کې شتون درلود.
هغه نارینه چې د وینې لوړ فشار لري تر ډېره د پروستات په سرطان د اخته کېدو له ګواښ سره مخ دي. د دغه ګواښ په رامنځته کېدو کې د ورزش نه کول ډېر لږ رول لري. د وینې د ټسټوسټرون د کچې زیاتوالی یې بیا ګواښ زیاتوي.
اپیډیمولوژي
له ۲۰۱۲ زکال راهیسې د پروستات سرطان په نړۍ کې دویم ډېر رامنځته کېدونکی سرطان (په نارینه و کې د ټولو سرطانونو ۱۵سلنه برخه جوړوي) او همدارنګه په ټوله نړۍ کې د سرطان ناروغیو له امله د نارینه و د مړینې شپږم لوی لامل دی. په ۲۰۱۰ زکال کې د پروستات سرطان د ۲۵۶۰۰۰ کسانو د مړینې لامل وګرځېد په داسې حال کې چې په ۱۹۹۰ زکال کې د همدغې ناروغۍ له امله د مړینې کچه ۱۵۶۰۰۰ تنو ته رسېده. د هېوادونو له مخې په دغه ناروغۍ د اخته کېدو کچه یو له بله پراخ توپیرونه لري. دغه ناروغي د آسیا په ختیځ او سوېل کې معموله ده خو تر هغو زیاته په اروپا، شمالي امریکا، اسټرالیا او نیوزلنډ کې شتون لري. په آسیايي وګړو کې ډېره لږ شتون لري او د نارینه و ترمنځ تور پوستي ورباندې ډېر زیات اخته کېږي چې سپین پوستي یې په منځنۍ کچه کې دي.
له ۱۹۸۸ زکال څخه تر ۱۹۹۲ زکال پورې په کلنۍ اوسط بڼه دغه ناروغي په متحده ایالاتو کې د میشتو چینایانو ترمنځ د هغو چینایانو په پرتله چې په شانګهای او تیانجین کې و ۱۵ سلنه زیاته وه، خو دغه لوړه کچه کېدای شي د اخته کېدو د لوړې کچې تر اغېز لاندې راشي. ډیری څرګندوي چې د پروستات د سرطانونو ډېر لږ راپور ورکول کېږي، خو په چین او جاپان کې د پروستات د سلیم سرطان کچه د لویدیځو هېوادونو سره یوشان ده.
له ۸۰ سلنه څخه زیات نارینه تر اتیا کلنۍ پورې د پروستات په سرطان اخته کېږي.
مایتوکاندري ډي.اېن.اې
مایتوکاندري ډي.اېن.اې (mtDNA یا mDNA) په مایتوکاندریا کې موجوده ډي.اېن.اې ده. مایتوکاندریا د یوکاریوټیک حجرو دننه حجروي ارګانیلونه دي چې له خوړو څخه کیمیاوي انرژي د حجرې لپاره پر کار وړ انرژي بدلوي چې یوه بېلګه یې اډینوزین ټرای فاسفېټ بللی شو. مایتوکاندري ډي.اېن.اې په یوه یوکاریوټیک حجره کې د ډي.اېن.اې یوازې یوه کوچنۍ برخه ده؛ ډېری ډي.اېن.اې د حجرو په هستو، نباتاتو، اوبړیو او په کلوروپلاسټ غوندې پلاستیډونو کې موندل کېدای شي.
د انسان مایتوکاندري ډي.اېن.اې د انسان د جینوم لومړۍ مهمه برخه وه چې تسلسل یې وموندل شو. دغه تسلسل څرګنده کړه چې د انسان په مایتوکاندري ډي.اېن.اې کې ۱۶۵۶۹ غیر اسیدي جوړې شاملې دي چې ۱۳ پروتینونه کود کوي.
څرنګه چې حیواني مایتوکاندري ډي.اېن.اې د اټومي جنیټیک نښانګرو په پرتله چټک تکامل کوي، له دې امله د فیلوجنیټیک او تکاملي بیولوژۍ د اتکا اصلي نقطه څرګندوي. دغه ډول ډي.اېن.اې د نفوسو د تړاو ازمېښت ته هم زمینه برابروي او له همدې امله یې په انسان پېژندنه او بیوجیوګرافۍ کې اهمیت موندلی دی.
منشاء
فکر کېږي چې اټومي او مایتوکاندري ډي.اېن.اې جلا تکاملي سرچینه لري. مایتوکاندري ډي.اېن.اې د باکتریا له هغو دایروي جینومونو څخه مشتقه شوې ده چې د اوسنیو یوکاریوټیک حجرو د لومړنیو نوعو یا اجدادو له‌خوا احاضه شوي دي. دا تیوري د انډوسېمبیوټیک تیورۍ په نامه یادېږي. د موجودو ژوندیو موجوداتو په حجرو کې د پروټینونو لویه برخه چې په مایتوکوندریا کې موجوده ده (په تي لرونکو حیواناتو کې نږدې ۱۵۰۰ بېلابېل ډوله) د اټومي ډي.اېن.اې له‌خوا کود کړل شوې ده، خو فکر کېږي چې په دې کې ځینو جینونو لومړی باکتریايي ریښه لرله او له هغه راهیسې د تکامل په جریان کې یوکاریوټیک هستو ته انتقال شوي دي.
د جینوم جوړښت او بېلابېلوالی
په ټولو ژوندیو موجوداتو کې د مایتوکاندري جینومونو له ډلې شپږ ډوله اصلي جینومونه موجود دي چې د جوړښت (مثلاً دایروي جوړښت د خطي جوړښت په مقابل کې)، اندازې او د انټرونونو یا پلاسمید په څېر جوړښتونو له مخې ډلبندي کېږي او یا دا چې ایا جینټکي ماده یو واحد مالیکول دی که د متجانسو یا غیرمتجانسو مالیکولونو مجموعه ده.
د انسان د مایتوکاندري ډي.اېن.اې جینونه او د هغوی ټرانسکرېپشن
د انسان د مایتوکاندري ډي.اېن.اې دوې رشتې د درندې او سپکې رشتې په ډول مشخصېږي. درنده رشته ګوانین لري او د اکسیډیټیو فاسفوریلېشن سیستم ۱۲ فرعي واحدونه، دوه رایبوزومي RNAs (12S او 16S) او ۱۴ انتقالي RNAs  (tRNAs) کود کوي. سپکه رشته یو فرعي واحد او اته tRNAs کود کوي. په ټولیز ډول مایتوکاندري ډي.اېن.اې دوه rRNAs، دوه ویشت tRNAs او دیارلس د پروټین فرعي واحدونه کود کوي چې دا ټول د اکسیډیټ فاسفوریلېشن په پروسه کې رول لري.
د اکثرو پروټین کوډ کوونکو ساحو تر منځtRNAs  شته. د ټرانسکرېپشن په جریان کېtRNAs  خپل ځانګړی L شکل خپلوي چې د ځانګړو انزایمونو په مرسته پېژندل کېږي او ماتېږي. د مایتوکاندري ار.اېن.اې په پروسس کولو سره انفرادي mRNA، rRNA او tRNA سلسلې له لومړني ټرانسکرېپشن څخه ازادېږي. له همدې امله، تاو شوې tRNAs د ثانوي جوړښت په توګه عمل کوي.
جنیټیکي ناروغۍ
د مایتوکاندري ډي.اېن.اې بدلونونه ښايي د کیرنس-سیر سنډروم په څېر د ځينو ناروغیو لامل شي چې د یوه کس د زړه، سترګو او عضلاتي حرکتونو د فعالیت د منځه تلو لامل کېږي. ځینې ​​​​شواهد څرګندوي چې دغه بدلونونه ښايي د زړېدو په پروسه او په سن پورې په اړوندو پتالوژیو کې ستره ونډه ولري. د ناروغۍ په برخه کې ویلی شو چې په حجره کې د بدلې شوې مایتوکاندري ډي.اېن.اې د مالیکولونو تناسب ته هیتروپلازمي ویل کېږي. د حجرو د ننه او د حجرو تر منځ د هیټروپلازمي وېش د ناروغۍ پر پیل او شدت دلالت کوي او د حجرو د ننه او د پراختیا په جریان کې د پېچلو سټوچیسټیک پروسو تر اغېز لاندې راځي.
په اټومي جینونو کې بدلونونه چې پروټینونه کود کوي او مایتوکوندریا یې کاروي، هغه هم په مایتوکاندري ناروغیو کې مرسته کولی شي. دا ناروغۍ د مایتوکاندري میراث د ډولونو پیروي نه کوي، بلکې د منډلي وراثت د نمونو پیروي کوي.
د ناروغۍ په تشخیص کې استفاده
په دې وروستیو کې په مایتوکاندري ډي.اېن.اې کې یو بدلون کارول شوی دي تر څو په منفي پروسټاټ بایوپسي لرونکو ناروغانو کې د پروسټات د سرطان په تشخیص کې وکړي. د مایتوکاندري ډي.اېن.اې بدلونونه د سرطان د ناروغانو په بایو مایعاتو کې تشخیصېدای شي. مایتوکاندري ډي.اېن.اې د پولي مورفیزم او بدلونونو د لوړ نسبت په مرسته مشخصه شوې ده. ځینې یې د انساني پتالوژۍ د یوه مهم لامل په توګه پېژندل شوي چې د اکسیډیټیو فاسفوریلیشن (OXPHOS) اختلالات، له میندو څخه ارثي شکر ناروغۍ او کوڼ‌والی(MIDD) ، دوهم ډول شکر، عصبي تخریب، د زړه ناروغۍ او سرطان یې د بېلګې په توګه یادولی شو.
عصبي ناروغۍ
د مایتوکاندري ډي.اېن.اې د زیان زیاتوالی د ګڼو عصبي ناروغیو یوه ځانګړنه ده.
په الزایمر ناروغۍ د اخته کسانو مغز په اټومي ډي.اېن.اې او مایتوکاندري ډي.اېن.اې دواړو کې د اوکسیډیټیو ډي.اېن.اې د زیان لوړه کچه لري، خو مایتوکاندري ډي.اېن.اې د اټومي ډي.اېن.اې په پرتله نږدې ۱۰ ځله لوړه کچه لري. داسې ویل شوي چې زړه مایتوکاندریا په الزایمر ناروغۍ کې د عصبي تخریب اصلي لامل دی.
د هنټینګټون په ناروغۍ کې بدل شوی هینټینګټین پروټین د مایتوکاندري فعالیت د اختلال لامل کېږي چې د مایتوکاندري الکترون د انتقال مخنیوی، د عکس‌‌العمل لرونکي اکسیجن د ډولونو لوړه کچه او د اکسیډیټ فشار زیاتوالی په کې شامل دي. بدل شوی هینټينګټین پروتین د مایتوکاندري ډي.اېن.اې او همداراز د اټومي ډي.اېن.اې د اکسیډیټیو سټرېس لامل کېږي چې ښايي د هنټینګټن ناروغۍ په لامل پېژندلو کې مرسته وکړي.
په عدلي طب کې استفاده
د اټومي ډي.اېن.اې برعکس، چې له مور او پلار دواړو څخه په ارثي ډول اخیستل کېږی او جینونه په کې د بیا یوځای کېدو په بهیر کې تنظیمېږي، معمولاً په مایتوکاندري ډي.اېن.اې کې له مور او پلار څخه اولاد ته هېڅ بدلون نه‌شته. که څه هم مایتوکاندري ډي.اېن.اې هم بیا ترکیب کېږي، خو دغه کار په ورته مایتوکاندريا کې د خپل ځان د کاپيانو په مرسته کوي. له دې امله چې د حیواناتو د مایتوکاندري ډي.اېن.اې د بدلون کچه د اټومي ډي.اېن.اې په پرتله لوړه ده، مایتوکاندري ډي.اېن.اې د ښځو (د مور له لارې د خپلوۍ د نسب او اړیکې ټاکلو) له لارې د نسبونو د تعقیب لپاره یوه ښه وسیله ده او په دغه رول کې له سلګونو نسلونو څخه د ډېری ډولونو د نسب د موندلو لپاره کارول کېږي.
سټیفن ګروور کلیولینډ
سټیفن ګروور کلیولینډ (د ۱۸۳۷ز کال د مارچ ۱۸مه - د ۱۹۰۸ز کال د جون ۲۴مه) یو امریکایي قانونپوه او سیاستوال و، چې له ۱۸۸۵ز کال نه تر ۱۸۸۹ز کال او له ۱۸۹۳ز کال نه تر ۱۸۹۷ز کال پورې یې د متحده ایالاتو د ۲۲م او ۲۴م ولسمشر په توګه دنده ترسره کړې. کلیولینډ د امریکا په تاریخ کې یوازینی ولسمشر دی، چې د دوه نا پرله پسې دورو لپاره یې د امریکا د ولسمشر په توګه دنده ترسره کړې.
په ۱۸۸۱ز کال کې، کلیولینډ د بوفالو ښاروال او وروسته د نیویارک والي وټاکل شو. هغه د (pro-business Bourbon) ډیموکراتانو مشر و، چې د لوړو تعرفو، وړیا سپینو زرو، انفلاسیون، امپریالیزم، سوداګرۍ، بزګرانو او پخوانیو پوځیانو ته د سبسایډي مخالفت یې کاوه. د سیاسياصلاحاتو او مالي محافظه کارۍ لپاره د هغه مبارزه د وخت د امریکایي محافظه کارانو لپاره یو سمبول جوړ شو. کلیولینډ د خپلې ایماندارۍ، ځان بسیاینې، بشپړتیا او د کلاسیک لیبرالیزم اصولو ته د ژمنتیا له امله ستایل شوی. هغه له سیاسي فساد او بادارۍ سره مبارزه وکړه او د یوه اصلاح غوښتونکي په توګه یې دومره اعتبار درلود، چې د جمهوري غوښتونکي ګوند همفکره څانګې چې «Mugwumps» نومېده د (GOP) د ولسمشرۍ ټکټ پرېښود او د ۱۸۸۴ز کال په ټاکنو کې یې د هغه ملاتړ ته مخه کړه. د هغه د دویمې دورې له پیل سره هېواد له داسې ناورین سره مخامخ شو، چې  د ۱۸۹۳ز کال وحشت یو سخت ملي کړکېچ رامنځته کړ او ډیموکراټ ګوند یې له منځه یووړ.
که څه هم کلیولینډ یو پیاوړی پالیسي جوړونکی و، خو پر وړاندې یې ځینې نیوکې هم کېدې، لکه د ۱۸۹۴ز کال په پلمن اعتصاب (Pullman Strike ) کې د اورګاډي پټلۍ د ساتلو لپاره د هغه لاسوهنې پر ګوند سربېره په ټول هېواد کې د  کارګرو ټولنو غبرګون راوپاراوه او هم یې  له طلايي معیار نه د نوموړي ملاتړ او له سپینو زرو سره مخالفت د ډیموکراټ ګوند ملکي څانګه جلا کړه. منتقدینو شکایت کاوه چې کلیولینډ لږ نوښت درلود او هغه په ​​​​دویمه دوره کې د هېواد له اقتصادي ناورینونو، رکود او اعتصابونو نه اغېزمن شوی و. د هغه د دویمې دورې په پای کې، عامه انګیرنې دا وښوده، چې هغه د متحده ایالاتو یو له خورا نامنلي ولسمشرانو نه و او د ډېرو ډیموکراتانو له خوا رد شو، خو اوس کلیولینډ د ډېری تاریخپوهانو له خوا یو بریالی مشر ګڼل کېږي او د خپل صداقت، ریښتینولي، اخلاق او اغېزمن مشرتابه لپاره ستایل کېږي.
بهرنۍ تګلاره (۱۸۸۵ز - ۱۸۸۹ز کال )
کلیولینډ یو ژمن او نه لاس وهونکی وچې د پراختیا او امپریالیزم پر وړاندې یې کمپاین کاوه. هغه د پخواني حکومت د نیکاراګوا کانال تړون نه شاته شو او په عمومي توګه په بهرنیو اړیکو کې د پرمختګ غوښتونکی نه و. د کلیولینډ د بهرنیو چارو وزیر، توماس ایف بیارډ، د بریټانیې له جوزف چیمبرلین سره د کاناډا په اوبو کې د کب نیولو د حقونو په اړه خبرې اترې وکړې، او د نوې بریټانیا د جمهوري غوښتونکو سناتورانو له مخالفت سره سره یې د پخلاینې یادونه هم وکړه. کلیولینډ په سنا کې د برلین کنفرانس له تړون نه په شا شو، چې په کانګو کې یې د متحده ایالاتو لپاره د خلاصو دروازو ضمانت کاوه.
پوځي تګلاره (۱۸۸۵ز -۱۸۸۹)
د کلیولینډ پوځي تګلاري له ځانه په دفاع او د پوځ په عصري کولو ټینګار کاوه. په ۱۸۸۵ز کال کې کلیولینډ د جګړې د مشاور وزیر ویلیم سی انډیکوټ تر څار لاندې یو پلاوی وټاکه ترڅو د متحده ایالاتو لپاره د نوې ساحلي کلا بندۍ سیسټم جوړ کړي، دا ځکه چې له ۱۸۷۰ ز لسیزې له وروستیو راهیسې د متحده ایالاتو ساحلي دفاع ته هېڅ کار نه و شوی. پلاوي د ۱۸۸۶ز کال راپور کې په ۲۹بندرونو کې د ۱۲۷میلیون ډالرو په ارزښت د یوه لوی ساختماني پروګرام (په ۲۰۲۰ز کال کې د ۳.۷ میلیاردو ډالرو معادل) وړاندیز وکړ، چې د نویو ټوپکونو، هاوانونو او سمندري ماینونو لپاره په کې ساحې په پام کې نیول شوې وې.
یاد پلاوی او پروګرام په عمومی توګه د (Endicott Board and the Endicott Program) په نامه یادېده. د پلاوي ډېری سپارښتنې پلې شوې او په ۱۹۱۰ز کال کې له ۲۷ نه زیاتې سیمې له ۷۰نه د زیاتو کلاګانو په واسطه امن شوې. د جګړې وزیر انډیکوټ، کانګریس ته د پوځ د افسرانو د ترفیع لپاره د ازموینو یو سیسټم هم وړاندیز کړ او سمندري ځواکونو، چې مشري یې د سمندري ځواکونو وزیر ویلیم کولینز ویتني له خوا کېده، د کلیولینډ په حکومت کې د عصري کېدلو پر لور حرکت وکړ، که څه هم هېڅ ډول نوې بېړۍ جوړه نه شوه، چې له اروپایي جنګي بېړیو سره سیالي وکړي‎. د یادونې وړ ده چې د پخواني حکومت په وخت کې هم د څلورو پولادو جنګي بېړیو بشپړول د اداري فساد له امله ځنډول شوي وو، خو وروسته له پلټنو بیا دا بېړۍ د سمندري بېړیو په کارخانو کې د وخت په تېرېدو سره بشپړې شوې.
د ۱۸۸۸ز کال په پای کې د ۱۶اضافي پولادو جنګی بېړیو د چمتو کولو وړاندیز وشو، چې د ۱۸۹۸ز کال کې د هسپانیا او امریکا په جګړه کې یې مهمه ونډه درلوده او له نورو نه یې په لومړۍ نړیواله جګړه کې کار واخیستل شو.
بهرنۍ تګلاره
کله چې کلیولینډ واک واخیست هغه د هاوایی د الحاق کولو له پوښتنې سره مخامخ شو. هغه په خپله لومړۍ دوره کې، له هاوايي ټاپوګانو سره د ازادې راکړې ورکړې ملاتړ کاوه او هغه طرحه یې، چې له مخې یې متحده ایالاتو ته په پرل هاربر کې د ډبرو سکرو او سمندري سټیشن ورکړ، منلې وه. د نوموړي د څلورو کلونو په اوږدو کې، د اروپا او امریکا هونولولو سوداګرو، ملکه لیلیووکلاني، چې د اساسي قانون حاکمیت یې رداوه د یوې ظالمې په توګه وغندله. چې وروسته د ۱۸۹۳ز کال په لومړیو کې یې له واکه وغورځوله او د سانفورډ بیډولي په مشرۍ یې د هاوایې حکومت جوړ کړ، چې لهمتحده ایالاتو سره یې د یوځای کېدو غوښتنه کوله. د پخواني ولسمشر هریسون دولت په چټکۍ سره د هاوایی د نوي حکومت له استازو سره د ضمیمه کولو په تړون موافقه وکړه او سنا ته یې د تصویب لپاره وړاندې کړه، خو د ۱۸۹۳ز کال د مارچ په ۹مه د واک تر اخیستلو پنځه ورځې وروسته کلیولینډ له سنا نه دغه تړون بېرته واخیست او د کانګرس پخوانی غړی جیمز هینډرسن بلونټ یې هاوایي ته د حالت د څېړلو لپاره واستاوه.
کلیولینډ د لاتیني امریکا هېوادونو سره د استعماري یرغل د مخنیوي په موخه ودرېد او کوښښ یې وکړ، چې د امریکا له سویلي ګاونډیانو سره اړیکې ښې کړې په ورته مهال یې له بریټانیې سره هم د ښو اړیکو د ټینګښت لپاره  خبرو ته لېوالتیا وښوده.
پوځي تګلاره (۱۸۹۳ز - ۱۸۹۷ز کال)
د کلیولینډ دویمه دوره د پوځ عصري کولو ته ځانګړې شوې وه، نوموړي د داسې لومړیو سمندري کښتیو د جوړولو امر وکړ، چې د برید وړتیا لري. د انډیکوټ ساحلي کلابندۍ د پروګرام ساختماني کار د هغه د دویمې دورې پر مهال هم دوام درلود، چې د لومړي حکومت پر مهال یې پیل شوی و.
د ۱۸۹۵ز او۹۶ ز کلونو تر منځ د سمندري ځواکونو وزیر هیلري اې هربرټ، چې په وروستیو کې یې د کپتان الفریډ تایر ماهان په مرسته یوه تهاجمي سمندري سټراټیژۍ غوره  کړې وه، په بریالیتوب سره د پنځو جنګي بېړیو او شپاړس تورپیډو کښتیو د رانیولو وړاندیز وکړ. د دې کښتیو په بشپړېدو سره د سمندري جنګي کښتیو کچه دوه چنده شوه او نوې تورپیډو کښتۍ یې، چې پخوا یوازې دوه کښتۍ وې رامنځته کړې. دغه جنګي او اووه تورپیډو بېړۍ د هسپانیا – امریکا تر جګړې وروسته، له ۱۸۹۹تر ۱۹۰۱ ز کال پورې بشپړې شوې نه وې.
انتروپوميټري
ډیموګرافي ، انتروپومیټري، د بدن اندازه کول، یا انتروپومیټري د انسان د بدن مختلف برخو اندازه کولو ته ویل کیږي ترڅو د خلکو توپیرونه او فزیکي کټګورۍ وپیژني. ډيموګرافي په فزيکي انتروپولوژي او پالو انتروپولوژي کې کارول شوې ده، او د دې ميتود پيروانو هڅه کړې چې د خلکو په طبقه بندي کې سمې پوهې ته ورسي. د کوپړۍ تخصصي ازموینه هم د دې پوهې یوه څانګه ده او د کرینیومیټري په نوم یادیږي.
پېژندنه
نظري تعریف: د visrocranium اوږدوالی د visrocranium په طول ویشلو سره، یو عددي فیصده ترلاسه کیږي چې د visrocranium index په نوم یادیږي. انتروپومیټری د نړیوال روغتیا سازمان لخوا تایید شوی او وایی چې انټروپومیټری د بدن د اندازې، فټنس او کثافت ارزولو لپاره خورا د لاسرسي وړ، هراړخیز او ارزانه تخنیک چمتو کوي، د بدن روغتیا او مناسب تغذیه پوښي. سربیره پردې ، دا د عامې روغتیا پالیسۍ جوړولو او کلینیکي پریکړو لارښود کولو لپاره ارزښتناکه وسیله چمتو کوي. د کوپړۍ انتروپومیټري د سیفالو میټري او کرینیو فاسیل اړیکو پراساس مطالعه کیږي.
نن ورځ ، ډیموګرافي د صنعتي ډیزاین ، جامو ډیزاین ، ارګونومیک او معمارۍ برخو کې کارول کیږي.
اصطلاحات
د انتروپومیټري کلمه د یوناني اصل څخه ده، انتروپوس (ἄνθρωπος) (انتروپوس معنی د انسان او میټرون معنی ده اندازه کول او عموما د انسان اندازه کولو ته اشاره کوي. د دې فارسي معادلاتو په منځ کې، موږ کولی شو "انتروپومیټري"، "ډیموګرافي" او "فیزیولوژي" ته اشاره وکړو.
شاليد
د انتروپولوژي په تاریخ کې بیلابیل مفکورې شاملې دي ، دواړه ساینسي او سیډو - ساینسي ، لکه کرینیومیټري ، پیلونټولوژي ، بیولوژیکي انتروپولوژي ، فیزیولوژي ، عدلي طب ، جرمونو ، فیلوګرافي ، د انسان اصلیت او د مخ توضیحات ، او همدارنګه په بیلابیلو وختونو کې د انتروپولوژي ترمینځ اړیکې. د تاریخ په اوږدو کې، د انتروپومیټري غوښتنلیکونه خورا پراخه دي، د مفصل ساینسي توضیحاتو او ایپیډیمولوژیکي تحلیلونو څخه نیولې د یوجینیک او د توکمپالنې ټولنیز خوځښت لپاره دلیلونو پورې.
په ایپیډیمولوژی او طبي انتروپولوژي کې غوښتنلیک
د انتروپومیټریک اندازه کول هم د ایپیډیمولوژی او طبي انتروپولوژي کې غوښتنلیکونه لري، د بیلګې په توګه د مختلف بدن اندازه کولو (لوړوالی، وزن، د بدن د غوړ فیصده، او نور) او طبي پایلو ترمنځ د اړیکو په ټاکلو کې. د انتروپومیټریک اندازه کول اکثرا په کلینیکي ترتیب کې د خوارځواکۍ تشخیص لپاره کارول کیږي.
سرچينې
Md عارف، اسلام؛ Md, اسدالجمان; Md, نورزمان; Md مشرف، حسین. "د روغتون بستر ډیزاین لپاره د ارګونومیک غور: په بنګله دیش کې د قضیې مطالعه". د عصري ساینس او ټیکنالوژۍ ژورنال 01 (01): 30-44.
پرمختیایي انسان پېژندنه
پرمختیایي انتروپولوژي د پرمختیایي مطالعاتو په څو اړخیزه ساحه کې د بشري نظریاتو غوښتنلیک ته اشاره کوي. د مطالعې دا ساحه نړیواله پراختیا او نړیوالې مرستې د مهمو او اړينو موضوعاتو په توګه ګڼي. د انسان پېژندنې په دې څانګه کې، د پراختیا اصطلاح هغه ټولنیز عمل ته اشاره کوي چې د مختلفو اجنټانو لخوا ترسره کیږي (د بېلګې په توګه، نهادونه ، سوداګري ، حکومت یا خپلواک رضاکاران ) چې یو ځانګړي اقتصادي ، تخنیکي، سیاسي یا ټولنیز ژوند غواړي، په ځانګړې توګه په هغه استعماري سيمو کې چې کمزوری اقتصاد ولري، اطلاقيږي.
تاریخ
په 1980 او 1990 لسیزو کې، د خصوصي سکټور د پراختیا انتروپولوژي په پراخه توګه کارول کیده. اوس مهال ، د کارپوریټ ټولنیز مسؤلیت او بیلابیل مسلې لکه بیا میشتیدنه او بشري حقونه په منظم ډول په کوچنیو شرکتونو کې د منظم ټولنیز ارزونې سره د پانګوونې ارزونې د یوې لازمي برخې په توګه ارزول کیږي.
انټوني اشلي کوپر د شېفټ بري لومړنی اېرل
انټوني اشلي کوپر (زېږېدنه د ۱۶۲۱ کال د جولای ۲۲مه مړینه د ۱۶۸۳ کال د جنوري ۲۱مه) د شېفټ بري لومړی اېرل د انګلستان  د خصوصي شورا PC FRS)) غړی و؛ چې له ۱۶۲۱ تر ۱۶۳۰ کلونو پورې د انټوتي اشلي کوپر او ښاغلي انټوني کوپر په نوم یادیده او له ۱۶۳۰ تر ۱۶۶۱ کال پورې يې د دویم بارونېټ (د بریتانیا تر ټولو ټيټ اشرافي لقب، ژباړن) لقب خپل کړ او د ۱۶۶۱ تر ۱۶۷۲ کلونو تر منځ د لارډ اشلي په نوم مشهور و. د انتقالي دورې او د دویم چارلز پاچا په دور کې یو مخکښ انګرېزی سیاستوال و. د ويګ ګوند بنسټ اېښودونکی او همدارنګه د جان لاک ملاتړی و.
کوپر په ۱۶۲۱ کال کې زېږدلی. په اته کلنۍ کې يې خپل مور او پلار  له لاسه ورکړل، هغه د اېډوارډ ټوکېر او د هغه د پلار په وصیت لیک د ذکر شویو نورو اولیاوو له خوا لوی شو. هغه د اکسفورډ اکسټر په کالج کې زده کړې وکړې او د لېنکلن په مسافرخونه کې يې ژوند وکړ. هغه په ۱۸۳۹ کال کې د ټوماس کاونټري له لور لومړۍ بارون کاونټري سره واده وکړ؛ چې په لنډمهاله پارلمان کې يې د خپلې لومړۍ څوکۍ د ترلاسه کولو ملاتړ خپل کړ. هغه ډېر زر تر بحث لاندې اوږد مهاله پارلماني ټاکنو کې ماته وخوړه. د انګلیس د کورنیو جګړو په بهیر کې د یو سلطنت پال په توګه او له ۱۶۴۴ کال څخه د پارلمان د یو استازي په توګه وجنګېده. د انګلیس د انتقالي دولت په بهیر کې يې د الیور کرامول په مشرۍ د انګلیس په دولتي شورا کې خدمت وکړو که  څه هم د لویو جنرالانو د واکمنۍ په بهیر کې له پارلمان پرته دولت لپاره د کرامول د هڅې مخالف و. هغه همدارنګه د باربون سلطنت په بهیر کې د پنځم سلطنت د غوښتونکو له مذهبي افراط پالنې سره مخالف وکړ.
وروسته یې د یو غړي او ملاتړ په توګه د ریچارد کرامول تر ګوښه کېدو وروسته حکومت کولو لپاره د نوي ماډل پوځي هڅو سره مخالفت وکړ؛ په لندن کې يې د سلطنت د رغونې پر محور د ښاغلي جورج مانک لاریون وهڅاوه؛ د ۱۶۶۰  کال د کنوانسیون په پارلمان کې چې د انګلیس سلطنت له بېرته راستنولو سره موافق و ګډون وکړ او د هغه د ۱۲ کسزیز پلاوي د غړي په توګه یې د هالنډ جمهوریت ته سفر وکړ تر څو پاچا دویم چارلز بېرته راستنېدو ته راوبلي. چارلز تر خپل تاج اېښودلو لږ څه مخکې کوپر لارډ اشلي رامنځته کړ؛ په دې توګه کله چې کالویر پارلماني اسامبلۍ په ۱۶۶۱ کال کې رامنځته شوه نوي هم رتبه غړي له ولسي جرګې څخه د بریتانیا د مشرانو جرګې ته ولاړل. هغه له ۱۶۶۱ تر ۱۶۷۲ کال پورې بریتانیا د مالي چارو د رییس په توګه خدمت وکړ. د اېرل کالارېنډون د وزارت پر مهال یې د کلارېنډون له قانون سره مخالفت وکړ او د دویم چارلز د ۱۶۶۲ کال جوړښت ته یې لومړیتوب ورکړ، چې پاچا یې پرېښودلو ته اړ کړ. د کلارېنډون تر سقوط وروسته هغه یو له هغو پنځه کسانو و چې نیوکه پرې وشوه. له ۱۶۷۲ تر  ۱۶۷۳ کال پورې یې د "کابال وزارت" چې د نوم لنډيز  یې کابال دی د لارډ رییس په توګه خدمت وکړ؛ هغه په ۱۶۷۲ کال کې اېرل شېفټ بري جوړه کړه. په دې دوره کې جان لاک د هغه کور ته دننه شو. اشلي استعماري پانګونې ته لېوالتیا لرله او د مارولینا ولایت د لارډ له څښتنانو څخه دی. اشلي او لاک په ۱۶۶۹ کال کې د کارولینا د اساسي قانون په لیکلو کې له یو بل سره مرسته وکړه. اشلي په ۱۶۷۳ کال کې دې ته اندېښمن و چې د تاج او تخت وارث جېمز دوک یارک په پټه یو رومي کاتولیک و.
شېفټسبري د ډانبي د اېرل ټوماس اوسبورن، په یو اصلي سیال بدله شوه چې د جزایي قوانینو او په جبري ډول د انګلیکان پر لار د تللو پلوی و. شېفټسبري چې له کلیسا سره نه جوړېدونکو پروتیستانو سره خواخوږي لرله د لنډې مودې لپاره یې د تاج او تخت له احتمالي وارث ډوک یارک (جېمز) سره چې د رومي کاتولیکانو پر وړاندې د جزایي قوانینو له پلي کېدو سره مخالف و هوکړه وکړه. که څه هم شېفتسبري په ۱۶۷۵ کال کې په دې قانع شو چې ډانبي د کلیسا د لویو کشیشانو په مرسته هوډ لري چې د انګلستان سلطنت مطلقې پاچاهۍ ته راوګرځوي. هغه ډېر زر دې ته متوجه شو چې د ډوک یارک مذهب له دې هیلې سره تړاو لري. د پاپ-بازۍ او خپل سري حکومت له ودې سره په مخالفت کې د ۱۶۷۵ تر ۱۶۸۰ کلونو په دوره کې شېفټسبري (چې له دې نظریې څخه د ملاتړ لپاره یې له ۱۶۷۷ تر ۱۶۷۸ پورې د لندن په برج کې وخت تېر کړ)، د پرلپسې پارلمانونو په ګټه داسې استدلال وکړ چې ملت له یو پیاوړي رومي کاتولیک ځای ناستي څخه ژوغورنې ته اړتیا لري؛ په دې توګه د شړنې یا تبعید د کړکېچ په بهیر کې د شړنې د لایحې له څرګندو پلویانو څخه و. هغه دا له پروټېستان شهزادګۍ سره د دویم چارلز له واده څخه د ملاتړ له لارې د یو قانوني پورتیستان وارث د رامنځته کولو یا خپل نامشروع پروتیستان زوی مونموث ډوک ته له مشروعیت ورکولو سره ترکیب کړ. د ویګ ګوند د دې کړکېچ په بهیر کې وزېږېد او شېفټسبري د ګوند له مخکښو مشرانو څخه و.
شېفټسبري په ۱۶۸۱ کال کې د شړنې/تبعید لایحې تر ناکامۍ وروسته د محافظه کارانو د غبرګون په بهیر کې د لوی خیانت په تور ونیول شو. له نړیوالو قوانینو سره سمه قضایي څارنه څو میاشتې وروسته ودرول شوه. په ۱۶۸۲ کال کې کله چې محافظه کارانو له خپلو ملاتړو سره له لندن څخه د جوري پلاوي د راټولولو واک تر لاسه کړ، شېفټسبري د بیاځلي محکمې او نیول کېدو له وېرې له هېواد بهر تېښته وکړه هغه امستردام ته ورسېد هلته ناروغ شو او ډېر زر د ۱۶۸۳ کال په جنوري کې ومړ.
د ژوند لومړي کلونه او لومړی واده، ۱۶۲۱ - ۱۶۴۰
کوپر په همپشایر کې له راک بورن څخه د لومړي بارونټ ښاغلي جان کوپر مشر زوی او ځای ناستی و، مور یې پخوانۍ انني اشلي د لومړي بارونت انټوني اشلي لور  او یوازینۍ وارثه وه. هغه د ۱۶۲۱ کال د جولای په ۲۲مه د وېمبورن سېنټ ګېلز په ډورسټ کې د خپل مورني نیکه ښاغلي انټوني اشلي په کور کې نړۍ ته راغی او د هغه ژمنې له امله چې دې جوړې ښاغلي انټوني ته ورکړې وه هغه یې انټوني اشلي کوپر ونوماوه. ښاغلی انټوني اشلي که څه هم له لږ اشرافي کورنۍ څخه و خو د ملکې لومړۍ الېزابیت د واکمنۍ پر مهال یې د جګړې د وزیر په توګه خدمت کړی و او ښاغلي انټوني اشلي په ۱۶۲۲ کال کې د خپلې لومړۍ مېرمنې تر مړینې وروسته له ۱۹ کلنې فلېپیا شلېډون (چې ۵۱ کاله تر  هغه کشره وه) سره واده وکړ. چې د باکینګهام دمارکس جورج ویلیرز  له خپلوانو څخه وه او په دې توګه یې د دربار له تر ټولو پیاوړي کس سره اړیکې غښتلې کړې. د کوپر پلار په ۱۶۲۲ کال کې یو بارونېټ رامنځته کړی و او د ۱۶۲۵ او ۱۶۲۸ کلونو په پارلمان کې يې د پول (د بریتانیا پارلمان ټاکنیزه حوزه، ژباړن) استازولي وکړه. او پر وېنچستر یې د راهب ریچارډ نېل له برید څخه د هغه د ارمینیایي تمایلاتو له امله ملاتړ وکړ. ښاغلي انټوني اشلي ټينګار درلود چې د ارون ګورډون په نوم پیوريتاني تمایلاتو لرونکی کس د کوپر د لومړني ښوونکي په توګه وټاکل شي.
د کوپر مور په ۱۶۲۸ کال کې ومړه په بل کال یې پلار بیاځلي واده وکړ دا ځل یې د لندن د نساجي د شتمن پانګوال باپټېست هېکس له کونډې لور او د هغه د شتمنۍ له یوازینۍ وارثې ماري مورېسون سره واده وکړ. په دې توګه کوپر د خپلې ناسکه مور له طریقه د  هغې د مشر زوی په چوکاټ کې د راتلونکي لومړني ایسکس په توګه مهمه سیاسي اړیکه ترلاسه کړه. د کوپر پلار په ۱۶۳۰ کال کې ومړ او هغه یې شتمن یتیم پرېښود. د پلار تر مړینې وروسته یې هغه د خپل پلار بارونیت واک په میراث یوړ او اوس ښاغلی انټوني اشلي کوپر و.
سرچينې
[1] درباري یا هغه اشرافي چې په مارکیس پسې وي، ژباړن
د اېټالیې کلتور
اېټالیا د لوېدیځ یا غربي تمدن د زیږېدو له ځانونو څخه یو  هغه او یو کلتوري زبرځواک ګڼل کېږي. اېټالوي کلتور د اېټالویانو یوې رومي توکميزې ډلې کلتور دی چې په حیرانوونکې توګه متنوع دی او ټوله اېټالیایي ټاپووزمه او د ساردینیا او سیسلي ټاپوګان په بر کې نیسي. اېټالیا د یو شمېر نړیوالو ښکارندو لکه د رومي جمهوریت، رومي سترواکۍ، رومن کاتولیکې کلیسا، سمندریزو جمهوریتونو، رومانسکي هنر، ښوونیزې فلسفې، رسانس، د کشفیاتو د دورې، نزاکت پالنې، علمي انقلاب، باروک هنر، نوي کلاسیکېزم (نوې کلاسيکې فلسفې)، د اېټالیا د اتحاد (رېسورجمېنټو)، فاشېزم او اروپایي ادغام د پیل د ټکي په توګه پاتې شوې ده.
اېټالیا د زیات شمېر مشهورو او اغېزناکو مدنیتونو لپاره کور و، چې د اتروسکانانو، سامنیانو او رومیانو په څېر اېټالیک خلک پکې شامل وو، په داسې حال کې چې د بهرنیو مدنیتونو لکه د فنیقیانو او یونانیانو کوربه توب یې هم کړی دی. اتروسکن او سامني کلتورونه په اېټالیا کې د رومي جمهوریت له ظهور څخه د مخه (کوم چې نوموړي کلتورونه فتح او په خپل ځان کې مدغم کړل) وغوړېدل. فنیقیانو او یونانیانو په اېټالیا کې د عیسی علیه السلام له زېږون نه څو پېړۍ پخوا د مېشت ځایون جوړول پیل کړل؛ او د یونانیانو مېشت ځایونه په ځانګړي ډول په غوړېدلو کلاسیکو مدنیتونو باندې بدل شول، چې ښه بېلګه یې د مګنا ګراسیا ښارونه دي.
اېټالیا د ډېرو پېړیو لپاره مهاجرتونه او یرغلونه تجربه کړل او تر ۱۸۶۱ز کال پورې کله چې یو ملي دولت شو په زیات شمېر مستقلو دولتونو باندې وېشل شوی و. د دغه نسبتاً ناوخته متحد کېدو او د هغو سیمو د تاریخي اهمیت له امله چې اېټالوي ټاپووزمه تشکیلوي، زیات شمېر دودونه او رواجونه چې اوس په جلا ډول اېټالوي پېژندل کېږي د هغو سیمو په واسطه چې منشا یې ورڅخه اخیستې ده مشخص کېدی شي. د دغو سیمو له سیاسي او ټولنیزې انزوا سره سره، د اروپا په کلتوري او تاریخي میراث کې د اېټالیا ونډه په لوړه کچه پاتې شوې ده.
دا هېواد د نړۍ په کچه د مشهورو څو ښارونو په درلودلو ویاړي. روم ښار د رومي سترواکۍ لرغونې پلازمېنه، د پاپ او کاتولیکې کلیسا مقر و. د بیا متحدې شوې اېټالیا پلازمېنه او له نړیوال شهرت سره هنري، کلتوري او سینمايي مرکز و. فلورانس ښار د رسانس دورې چې د منځنیو پېړیو په پای کې د هنرونو د لویو پرمختګونو دوره وه، زړه و. نور مهم ښارونه یې تورین شاملوي چې یو وخت د اېټالیې پلازمېنه او اوسمهال د موټرونو د انجنیرۍ له تر ټولو لویو مرکزونو څخه ګڼل کېږي. میلان ښار د اېتالیې صنعتي او مالي پلازمینه او د نړۍ د فېشن له پلازمېنو څخه یوه ګڼل کېږي. وېنيز چې له منځنیو پېړیو څخه د معاصرې دورې تر لومړیو پورې د لوی مالي او سمندري ځواک د هغه وخت پلازمېنه وه، د خپلو کانالونو د پېچلي سېستم د درلودلو له امله په ځانګړې توګه د وېنیزي لمنانځنو او او د یو کال تر منځ (Biennale) لمانځنو پر مهال له ټولې نړۍ څخه ځان ته سیلانیان راکاږي. ناپلز ښار چې په اروپا کې تر ټولو لوی ښاري مرکز، او د نړۍ په کچه تر ټولو پخواني په پرله پسې ډول فعال اوپېرا هاوس (تیاترو دي سان کارلو) لري. بولوګنا ښار د دې هېواد د ترانسپورت د تقاطع عمده نقطه او همدارنګه د نړۍ په کچه د تر ټولو پخواني پوهنتون او د نړۍ په  کچه د تر ټولو مشهور پخلي/خوړو لپاره کور دی.
اېټالیا تر اوسه پورې د یونسکو د نړۍ د میراث د تر ټولو زیات شمېر ساحو (۵۸ ساحو) لپاره کور دی، او د یو اټکل له مخې دغه هېواد د نړۍ د ستر هنر د خزانو د نیمایي لپاره کور دی. په ټولیزه توګه، د اېټالیې ولس په هره کچه کې په اټکلیز ډول ۱۰۰۰۰۰یادګاري څلي (کلیساوې، جامع کلیسا ګانې، د لرغون پوهنې ساحې، کورونه او مجسمې) لري. د خپل تاریخ په اوږدو کې، نوموړي اولس د یادښت وړ یو زیات شمېر داسې خلک زیږولي دي چا چې د نړۍ په کچه لوی لوی رولونه لوبولي دي.
هنرونه
اېټالوي هنر د پېړیو په اوږدو کې په یو شمېر لویو خوځښتونو باندې اغېزه کړې ده او د نقاشانو، مهندسانو(معمارانو) او مجسمه جوړوونکو په شمول یې څو لوی هنرمندان تولید کړي دي.
نن ورځ اېټالیا د هنر د څو ګالریو، موزیمونو، نندارتونونو په درلودلو سره د نړیوال هنر په میدان کې یو مهم ځای خپل کړی دی؛ په دې هېواد کې لوی هنري مرکزونه له روم، فلورانس، وېنیز، میلان، تورین، ګېنوا، ناپلز، پالېرمو، لېسي او نورو ښاونو څخه عبارت دي. اېټالیې د نړۍ د میراث ۵۸ ساحو ته ځای ورکړی دی، چې یاد شمېر په نړۍ کې له هر بل هېواد څخه ډېر دی.