ايتر
هندسي ايزوميرونه (Geometrical isomerism) نوري ايزومير Optical Isomer د ايترونو فزيکي خواص: physical properties of Ethers ايترونه زيات بی رنګه مايع په شکل وي يوازې ميتوکسی ميتان او ميتوکسی ايتان  د غاز په حالت وي  ايترونه خوشحالوونکې بوی  لری هغه  ايترونه چې ماليکولي وزن  يې لږ دی قوي مفر( ژر الوتونکي) خواص لري د ايترونو د جوش ټکي د الکولو پرتله  ټيټ دي ځکه چې الکول د خپلو ماليکولونو سره هايدروجني رابطی جوړولای شي مګر ايترونه هايدروجني رابطه نشي جوړولای د ايترونو دجوش ټکي د ماليکولي وزن په زياتيدو سره لوړيږي. په خپله ايتر په  اوبو کې لږ {8%} مګر الکولو کې په هر نسبت حليږي خو الکول بيا اوبو کې ډير حليږي ايترونه د الکولو په پرتله لږ فعال دي ځکه چې په الکولو کې د {OH} ګروپ په کيمياوي تعاملانوکې برخه اخلي او همدارنګه د {OH} د ګروپ هايدروجن هم په تعويضی ډول بې ځايه کيږي او د نوي خواصو لرونکي مرکبونه جوړوي په داسې حال کې چې ايترونه د{OH} ګروپ نه لري نوځکه يې فعاليت يې د الکولو په نسبت لږ دي. دالکولو او ايترو ځينی مرکبونه چې يوه د بل سره ايزومير دي د جوش ټکې يې  په لاندې ډول دي. په پورته جدول کې ليدل کيږي چې (ډای ميتايل ايتر ) او ايتايل الکولو يو له  بل  سره ايزومير  دي چې په څرګند ډول توپير لري. همدارنګه ډای ايتايل ايتراو بيو تانول يو له بل سره ايزومير دي چې د جوش ټکي يې دی چې يو بل سره او ډير توپير لري. دځينو ايترونو فزيکې خواص په دغه جدول کې په ښه ډول واضح شوي دي. د الکولونو،الکانونو او ايترونو د ويلی کېدو ټکو پرتله کول: هايدروجني اړيکه يا Hydrogen-bond: هغه کېمياوي اړيکه  ده  چې  د ماليکولونو  ترمنځ  د  هايدروجن  اتومونو د اهتزاز  په  نتيجه  کې  توليديږي کله  چې  د  هايدروجن  اتومونه  د  قوي الکترونيګاتيف  عناصرو  ترمنځ  لکه  فلورين،کلورين،نايتروجن او اکسيجن واقع  شي  اهتزاز  کوي  د يوبل  ماليکول  سره  د تعامل  سبب  ګيږي  د بيلګې  په  توګه  د  اوبو د ماليکولونو  ترمنځ   هايدروجني  اړيکې د هايدروجن  اتومونو  د اهتزاز په نتيجه  کې  جوړيږي. هايدروجني اړيکه د ماليکولونو د راغونډيډو (Association )  سبب کېږي. Association (پيوستون)  د دوه يا زياتو ماليکولونو د ټولګي جوړيدل (د هايدروجني اړيکو يا نورو  بين  الماليکولي  قواو  په  واسطه ) دپيوستون يا اسوسيشن  په  نوم  ياديږ  يا د خالصي مايع  يو ګروپ  ماليکولونه  چې  هری  خواته  حرکت کوي د اسوسات  په  نامه  ياديږي. پوري په  ايشيدو  راتلي او  په  هغه  صورت کې  ژوند به دځمکې  پرمخ  وجود نه  درلود. په همدي  ترتيب  د HF په ماليکولونوکې هم هايدروجني اړيکه جوړيږي. دHF ډير ماليکولونه  د (Hexamer) يعني ماليکولي موندل کېږي  بايد وويل شي  چې    واري  لږه ده .هايدروجني اړيکه د کېمياوي اړيکو څخه ضعيفه ولی دماليکولو د قواو ( wanderwal force څخه  قوي  ده.د بيلګې په ډول د کېمياوي اړيکوانرژي د 30 څخه تر 100 کېلو کالوري  في  مول  ده. هايدروجني  اړيکې  انرژي 5-7  کېلو کالوري  في  مول او د ماليکولو ترمنځ  د قواو انرژي  0-5 کېلو کالوري في مول ده.  دا اړيکه  په  قطبي  ماليکولو کې د هايدروجن له  لارې د نورو برقي  منفي عناصرو لکه (F2,Cl2,O2 اوN2)  جوړيږي  نو ځکه  ورته  هايدروجني اړيکه  وايی دا اړيکه داکثره خالصو موادو ماليکولو ترمنځ  داسوساتو دجوړولو سبب ګرځي هايدروجني اړيکه د هايدروجن د ايونو   جسامت  ډير کوچني او الکتروني قشر نلري  نوپدې لحاظ دا  ايون  په  اسانۍ سره  او  ډيرژر د نورو اتومونو په  الکتروني  قشرونو کې ننوځي  هايدروجني اړيکه  جوړه  وي  د هايدروجني  اړيکه  تر اوسه څرګنده  نه  ده بعضې  پوهان  داسې  نظر لري چې  ګواکې  هايدروجني اړيکه د (Donor    accepter) اړيکو له  ډلي  څخه  ده. دوی وايی. اربيتال خالي دی نو  هغه  په  خپل خالي  اوربيتال  کې د نورو الکترونيګاتيف  عناصرو ناپيلي  الکتروني  جوړه  په  ډير  اسانئ  سره  په خپل  خالي اربيتال کې  رانيسي او  د دونر اکسپتر اړيکه  جوړه  وي. بعضې پوهان  پدې  نظر دي  چې  ګويا د قطبي  ماليکولو د مخالفو قطبونو ترمنځ الکترو ستاتيکې  جذب  قوه د  هايدروجني اړيکې  اساسي  عامل دی. د سپرشني قواوي د هايدروجني اړيکې څخه هم  په لری فاصله عمل کوي هايدروجني اړيکې دتودوخي د درجي په لوړيدو سره ارتباط لري. او تترا هدرون  کرستلونه  چې  منځ  يی خالي  وي  جوړوي  دا جوړښت  د  اوبو د يولړ غيری عادي  خواصو د نورو موادو خواصو څخه فرق  لري ، سبب ګرځي مثلا د مايع  اوبو کثافت د کنګل څخه زيات دی  په داسې حال کې  چې  نورو  موادو د جامد حالت کثافت  د مايع د حالت د کثافت څخه زيات دی. ميتايل ايتر او ايتايل  ايتر د غاز په حالت کې  وي  اما نور ايترونه  د  مايع(  liquid)  او  جامد (Solid)  په  حالت  کې وي. ايترونه په  سختۍ  په  اوبو کې  حليږي  او کثافت  يی  د يو نه  لږ دی  ځکه   په سختې حليږي  چې  يو خو قطبي خاصيت  نلري  او بل  هايدروجني  اړيکه  نشي جوړه ولي  او  کثافت  دی نو ايتر خو هايدروجني  اړيکه  نشي  جوړولي  خامخا به يی کثافت د يو څخه کم  وي. لدې سببه ايترونه نسبت اوبوته سپک دي ايترونه ځانګړی بوی لري اوپه اسانۍ سوځي نو ځکه ډير خطرناک دي. دايترونو تعامل دنورو موادو سره دالکولو په نسبت ورو دي،د اځکه چې په الکولو کې د اکسيجن اتوم دهايدروجن سره او په ايتروکې يواځي د کاربن سره اړيکه لري يعني. ايترونو کېمياوي خواص:The chemical properties of Ethe ايترونه شنډ مرکبات دي لږ کېمياوي فعاليت لري د ساده اېترونو کېمياوي فعاليت  د الکولو  په  نسبت  کم دي او اکسيجني اړيکه په  ا ېترونو کې  ډيره  کلکه  ده  او د هغې  پرې  کېدل  په  سختۍ  سره کېږي. ايترونه د ډيرې ګرمې القلي سره د ارجاع او اکسيدايز د کمزورو عواملو او همدارنګه  دفعال فلزونو لکه سوديم سره هم تعامل نه کوي خو د ځينو قوی ارجاع کوونکو او اکسيدايز کوونکو عواملو سره لږ لږ تعاملونه سرته رسوي چې په لاندې ډول يې کتنې لانې نيسو. ځينې ايترونه په يو تيزابي چاپيريال کې د يو قوي تحمض عامل په واسطه تعامل کوي د بيلګی په توګه دای ايتايل ايتر د قوی تحمض کوونکي مادې پواسطه په يو تيزابي چاپير يال کې لومړی په الديهايد او بيا په عضوي تيزابو بدليږی. ايترونه د هلوجني تيزابو سره  يوځای  کيږي  الکول  او الکايل  هلايدونه  جوړوي  خو په  دغه  تعامل کې بايد غليظ او ګرم هلوجني  تيزاب پکار واچول  شي  چې  د  تعامل عمومی معادله  يې  دا ده. پورتني تعامل ته د هلوجنی تيزابو پواسطه د ايترونو د ماتولو تعامل وايې. پاملرنه : که چيری په پورتنې تعامل کې تودوخه زياته شي هغه الکول چې لاس ته راغلی بيا د هلوجني تيزابو سره تعامل کوي الکايل هلايد او اوبه جوړوي په دې ډول. مثال: که چېرې 0.2mole ډاي  ايتايل ايتر HBr د غليظ  تيزابي  محلول  سره  په ټاکلي  کچه  تعامل  وکړي  شي  څه  مقدار اړونده  الکول به  له  هغوی  څخه  حاصل شي؟