cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هیک (د پروګرامولو ژبه)
د ژبې ترکیب
د پورته سکریپټ چلولو وروسته، براوزر به لاندې پایلې ښکاره کړي: Hello World
دلته د یادولو لپاره یو خورا مهم شی دا دی چې هیکینګ او HTML کوډ نشي کولی د هیکینګ ژبه لکه PHP کې مدغم شي. عموما PHP او HTML په یو واحد فایل کې یوځای کیږي لکه:
PHP Test
<?php echo ' Hello World  '; ?>
هیک د دې سټایل کوډ کولو ملاتړ نه کوي.
افعال
د هیک ژبه د فنکشن دلیلونو تخصیص او د فعالیت بیرته ستنیدو ارزښتونو لپاره مختلف میتودونه وړاندې کوي. په هیک کې د مختلف ډوله دندو لپاره لاندې وګورئ:
حوالې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
کرانتور
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" کرانتور ( Κράντωρ , gen .: Κράντορος; مړينه 276/5 مخزېږديز ) د زاړه اپلاتوني ښوونځي یو یوناني فیلسوف او عالم (مشر) و، چې شاید د څلورمې پېړۍ په مینځ کې د سلیسیا (نننۍ ترکیې ) په سولي کې زېږېدلی و.
لیکنې
کرانتور د اپلاتون لومړنی پیرو و چې د خپل ماسټر په کارونو یې تبصرې لیکلي. په شعر کې يې هم ځينې هڅې کړې دي. او ډایجینس لارټیوس وايي، چې د خپلو شعرونو د یوې مجموعې له مهرولو وروسته یې په خپل پلرني ښار سولي کې د ایتینا په معبد کې زېرمه کړل. هغه په همدې اساس د شاعر تیاتیتس له خوا په یوه نسخه کې ویل شوي چې هغه یې په هغه باندې لیکلي دي، د موسيس ملګری؛ او دا چې د شاعرانو په منځ کې د هغه خوښې شاعر هومر او یوریپیډس وو.
په روم کې د کرانتور ترټولو مشهور کار داسې برېښي چې "په غم کې" ( De Luctu , Περὶ Πένθους   )، کوم چې د هغه د زوی د مړینې په اړه د هغه ملګري هپپوکلس ته خطاب شوی و، او له هغه څخه داسې برېښي چې سیسیرو د هغه په توسکلان شخړو کې خورا ډېره تکیه کړې وه. سټویک فیلسوف پانیټیوس دا یو "طلایی" کار بللی، کوم چې د کلمې په بدل کې د زړه له لارې زده کولو مستحق دی. سیسرو د خپلې لور ، تولیا په مرګ د خپل مشهور <i id="mwRg">کنسولیټو</i> لیکلو پرمهال هم له دې څخه خورا ښه ګټه پورته کړه. د دې څخه ډېری استخراجونه د Pseudo-Plutarch په مقاله کې ساتل شوي دي د تسلیح په اړه چې اپولوونیس ته خطاب شوی، کوم چې موږ ته راغلی دی. کرانتور اخلاقو ته ځانګړې پاملرنه وکړه، او "ښه" شیان یې په لاندې ترتیب کې ترتیب کړل - فضیلت، روغتیا، خوښي، شتمني.
سرچینې
انتساب:
مليالم ژبه
"ملیالم" هغه ژبه ده چې د هند په کیرالا ایالت کې ویل کیږي. دا ژبه د دراويډي کورنۍ پورې اړه لري. ملیالم د کلاسیکي ژبې حیثیت لري. دا د کیرالا ایالت رسمي ژبه ده. د کیرالا سربېره، دا د لکشدویپ او پونډیچري په مرکزي سیمه کې هم ویل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:د هند ژبې وېشنيزه:دراويډي ژبې وېشنيزه:تاميلي ژبې وېشنيزه:کېرالا ايالت وېشنيزه:ژبې وېشنيزه:مليالم فلمونه وېشنيزه:مليالم سينما
جنين
د جنين کلمه په حقيقت کې د هر ژوندي موجو د لومړيو ورځو لپاره کارول کيږي.
وېشنيزه:ژونپوهنه وېشنيزه:بيالوژي وېشنيزه:تناسلي غړي وېشنيزه:نارينه وېشنيزه:ښځينه ليکوالې وېشنيزه:زېږون
کراتيس اتني
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
کراتيس اتني ( په یوناني : Κράτης ὁ Ἀθηναῖος; مړینه 268-264 مخزېږديز) یو اپلاتوني فیلسوف او د زاړه اپلاتوني ښوونځي وروستی مشر و.
ژوندلیک
کرېټس د تریاسیان ډیم د انټيجینز زوی، د پولیمو شاګرد او اېرومينوس ځای ناستی او د اپلاتون اکاډمۍ مشر و،  په 270-69 مخزېږديز کې د کراتيس او پولیمو ژوره ملګرتیا په لرغونو وختونو کې ولمانځل شوه، او ډیوګینس لارټیس د شاعر انټاګوراس یوه نسخه ساتلې ده، چې له مخې یې دواړه ملګري په یوه قبر کې له مرګ وروسته خښ شوي. د هغه په وینا ایپیګرام داسې لوستل کیږي: "Stranger, who passest by, relate that here The God-like Crates lies, and Polemo; Two men of kindred nobleness of mind; Out of whose holy mouths pure wisdom flowed, And they with upright lives did well display, The strength of all their principles and teaching." د کراتيس په شاګردانو کې تر ټولو مشهور فیلسوف ارسیسیلوس و، چې د هغه ځای ناستی عالم، تیوډورس ملحد ، او د بوریسټینس بایون. د کراتيس لیکنې ورکې شوې دي. دیوجینس لارټیوس وايي چې کرانتيس په فلسفه، طنز او همدارنګه ویناوو کې ګڼې ليکنې لرلې. خو دا هم ويل کيږي چې شايد ځينې ليکنې وروسته د کراتيس آف ټریلس لخوا لیکل شوې وي.
سرچينې
انتساب:
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي څانگې وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
د ریاست بهوپال پښتانه نوابان
بهوپال چې اوس محال د هند د مدهياپردېش ايالت مرکز دى د هند د خپلواکۍ تر وخته (۱۹۴۷) زیږدیز کاله پورې یو پښتني ریاست و چې بنسټګر یې نواب دوست محمد خان و. په ١٩٠٤ ميلادي کال کې د بهوپال د رياست د نفوسو شمېر ٦٠٥٦٨ تنه او کلنى عوايد يې ٢٦٠٠ لکو ته رسېد او د پرګنو او کليو شمېر يې ٢٥٦٥ و. یاد ریاست هم د هند تر آزادۍ وروسته د نورو نوابي ریاستو په څیر تحلیل شو او د قانون ازادی هند تر مخه د هند هېواد برخه وګرځول شو او نوابي کورنۍ ته تش اعزازونو او القابونه ور پاتې شو.
د ریاست بهوپال پښتانه نوابان:
۲- نواب يار محمد خان: هغه وخت، چې نظام الملک آصف جاه په حيدر آباد کې د دوست محمد خان د مړينې خبر واروېد نو د هغه زوى يار محمد خان يې راوغوښت او ورته يې خبر ورکړ، چې ستا پلار وفات شوى دى نواب يار محمد خان ورته په ځواب کې وويل، که پلار مې مړ شوى دى؛ نو ته هم ماته د پلار حيثيت لرې، خداى دې ستا سيورى زما له سره نه کموي .. آصفجاه د يار محمد خان ددې ښه ځواب په سبب خوشحاله شو او ده ته يې خاص خلعت او چتر او د نوابۍ خطاب وروباښه او په ډېر شان او پرتم سره يې بهوپال ته رخصت کړ.. کله چې نواب يار محمد خان بهوپال ته ورسېد؛ نو خپل کشر ورور سلطان محمد خان ته يې، چې د پلار پر ځاى د رياست پر ګدۍ ناست و جاګير ورکړ او پخپله د رياست پر مسند کېناست او د خپل اکا عاقل محمد خان تر مړينې وروسته يې ديواني کارونه بجي رام ته وروسپارل او د اسلام نګر د سيمې پر ځاى يې بهوپال د خپلې استوګنې لپاره خوښ کړ او د نورو سيمو په نيولو بوخت شو او په ډېره لږه موده کې يې پر سيوانس، بهتاري، اوده پور او نورو پرګنو خپله قبضه ټينګه کړه او د کوته بوندي راجا يې مغلوب کړ او په رمپوره يې د کهه بهان او کروتهه پر سيمو يرغل وکړ او ډېر شمېر خلک يې د قيديانو په توګه ونيول، چې په دغو قيديانو کې يوه هم (ممولا بي بي) وه، چې په وروسته کې ده ورسره واده وکړ.. ده همدا راز بهوپال ته ورڅېرمه په (پورس بتهـ ) کې د پوني پېشوا ته هم ماتې ورکړه .. نواب يار محمد خان په ١١٦٧ لمريز کال کې وفات شو او تر هغه وروسته دده زوى فيض محمد خان د بهوپال د رياست دچارو واګې پر غاړه واخيستې.
۳- نواب فيض محمد خان: نواب فیض محمد خان (۱۷۴۶- ۱۷۷۷میلادي) د ديوان بجي رام له خوا په اسلام نګر کې د نوابۍ پر مسند کېناست او اميدراى، تيکارام او ابراهيم خان چيله د يار محمد خان ورور سلطان محمد خان په بهوپال کې د نوابۍ پر ګدۍ کېناوه. ديوان بجي رام پر بهوپال لښکرې وروخېژولې او د جګړې په ترڅ کې د (جين پور باري) عامل (هلاسراى) خپله هوښياري وښودله او لښکرې پر بهوپال ورننوتلې او سلطان محمد خان يې له بهوپاله وشاړه.. تر دې وروسته د نواب فيض محمد خان او سلطان محمد خان تر منځ، چې تره او وراره وو يو يا دوه ځلې جګړې وشوې ، خو په پاى کې سلطان محمد خان ته د(راحت ګړهـ)جاګير تر لاسه شو او په دې ډول سلطان محمد خان د خپل وراره فيض محمد خان سره سوله وکړه .. نواب فيض محمد خان د راى سين کلا، چې د بهوپال نه د دولس کوسو په واټن موقعيت لري د نويد علي خان خواجه سرا نه، چې د دوهم عالمګير له خوا ددغې کلا کلادار و ونيوله او د يوه عرض په ترڅ کې يې پاچا ته خبر ورکړ، چې څو تنو مخالفينو غوښتل، چې د کلادار د بې پروايۍ او غفلت په وجه د راى سين کلا تر لاسه کړي او فسادونهرا مینځ ته کړي؛ خو ما نوموړې کلا وژغورله .. ددې عريضې په رسېدو سره دوهم عالمګير خوشحاله شو او ده ته يې د نوموړې کلا سند ور حواله کړ او دى يې د هغې کلا کلادار هم وټاکه. په دغو ورځو کې د پوني درېيم پېشوا بالاجي د دوست محمد خان زوى واصل محمد خان ته، چې له هغه سره ملازم و مشوره ورکړه، چې پر بهوپال لښکرې ولېږدوي، هماغه وو، چې واصل محمد خان پر بهوپال لښکرې ولېږدولې او ددې لپاره، چې له نواب فيض محمد خان سره يې د جګړې توان نه درلود، له همدې کبله يې بهيلسه، شجاع الپور، آشته، سيهور، دو راهيه، اچهارو، ديبي پور او نورې پرګنې، چې د بهوپال د سيمې نيمايي برخه وه هغه ته ورکړې. نواب فيض محمد خان په ١١٦٩ لمريز کال د استسقاء( جل ) په ناروغۍ مړ شو او له ده نه کوم اولاد پاتې نه شو.. د نواب فيض محمد خان د مړينې د نېټې په باب يوه شاعر په فارسي ژبه لاندې بيتونه کښلي دي :: نواب فيض محمد بهادر دوران که هست عتبه او مصدر مراد همه ازين جهان چو ملالت بخاطرش ره يافت شتافت سوى سرائى که بود معاد همه کدام غم که به عالم از انتقالش نيست شد است نام سرور و طرب زياد همه زمين بخاک نشست و فلک سيه پوشيد جهان به ماتم او دل ز دست داد همه ګل است چاک ګريبان و لاله داغ بدل اساس آه فغان بلبلان نهاد همه صراحى نوحه ګر و جام حيرت آموز داشت سرور نغمه ز کار خود او فتاد همه چوم جسجتوى سال وصل او کردم بدانشى که برو باشد اعتماد همه بګفت تعميه کز رحتلش شده بى فيض سخاوت و کرم و بذل وجود او همه.
۴- نواب حيات محمد خان: د نواب فيض محمد خان تر مړينې وروسته نواب حيات محمد خان د بهوپال د رياست نواب وټاکل شو. د هغه د واکمنۍ او حکمرانۍ په وخت کې انګرېزي جنرال ګدرد له خپلو پوځونو سره بهوپال ته لاړ او نواب حيات محمدخان له هغه سره د سولې لاره ونيوله. په دغه وخت کې د بهوپال د رياست عايدات په کال کې شل لکه روپۍ وو، چې په کال کې پېنځه لکه روپۍ د نواب د شخصي لګښتونو لپاره او پاتې نورې يې د ملازمينو د مصرف لپاره ديوان ته سپارلى کېدلې. که څه هم د نواب حيات محمد خان ډېر ديوانونه(لوړپوړي چارواکي ) درلودل ؛ لکه فولاد خان، چهوتي خان، همت رام، د آصف خان زوى او د سلطان محمد خان لسمى مريد محمد خان ؛ خو په پاى کې شجاع او وزير محمد خان بهادر د شريف محمد خان زوى د ديوان او د پهوپال د رياست د مدارالمهام او وزير الدوله خطاب تر لاسه کړ، چې د هغه په مهر کې داسې کښل شوي وو: "خدا هست، سلطان محمد وزير". وزير محمد د راى سين کلا، چې د سرونج د صوبې د بالا راو په قبضه کې وه بېرته تر لاسه کړه او د هوشنګ آباد پر کلا يې قبضه وکړه.. په ١١٢٠ لمريز کال کې د ناګپور راجا دوه تنه يعنې نور خان سفيد پوش او پندت پاند وانګ د زيات شمېر پوځونو سره د هوشنګ آباد د نيولو لپاره ولېږل او وزيرالدوله (اګهنور) ځنګل ته لاړ او نور محمد خان بېرته کلا ونيوله .. نواب حيات محمد خان د وزير محمد خان د جګړه مار عادت له کبله د هغه نه خپه او څو څو ځلې د هغه د بېواکه کولو په تکل کې شو؛ خو پخپله دې هڅه کې بريالى نه شو؛ ځکه چې د هغه په څېر د يوه زورور او بهادر سړي تر لاسه کول يو ناشونى کار و.. په دغه ترڅ کې د حيات محمد خان د زوى غوث محمد خان او وزيرالدوله تر منځ بې اتفاقي پيدا شوه او تر هغې پورې دغه بې اتفاقي اوږده شوه، چې څلور ځلې يو له بله سره وجنګېدل؛ خو هر ځلې غوث محمد خان له ماتې سره مخامخ کېده. په پاى کې غوث محمد خان، محمد شاه خان د سرونج او کريم خان پنداره د شجاعل پور نه د خپلې مرستې لپاره وروغوښتل او دواړو د خپلو لښکرو سره ځانونه د بهوپال پولې ته نژدې ورورسول؛ خو تر جګړې دمخه د دواړو مرسته کوونکيو ډلو تر منځ بې اتفاقي پېښه شوه او بېرته خپلو خپلو سيمو ته ستانه شول .. غوث محمد خان د دولت رام سيندهيا نه مرسته وغوښته او هغه هم حکيم اسد علي د غوث محمد خان مرستې ته ورولېږه. حکيم اسد علي ته په بهوپال کې دواړه پلار او زوى نالايقه او د وړتيا نه درلودونکي کسان معلوم شول او دا ورته پته ولګېده، چې وزير محمد خان يو بهادر او مېړنى سړى دى؛ نو له همدې کبله يې د دوى تر منځ سوله وکړه او وزير محمد خان د رياست د انتظام په چارو بوخت و. نواب حيات محمد خان پر ١٢٢٣ لمريز کال وفات شو او د هغه پر ځاى د هغه زوى غوث محمد خان د بهوپال د سيمې د نواب او رئيس په توګه وټاکل شو.
۶- نواب نظير محمد خان: د خپل پلا تر مړينې وروسته نواب نظير محمد خان د بهوپال د سيمې نواب شو او د نواب نظيرالدوله لقب يې غوره کړ. هغه نواب غوث محمد خان ته جاګير وټاکه او د ١٢٣٢ لمريز کال د ربيع الاول د مياشتې په شلمه نېټه يې د نواب غوث محمد خان د لور قدسيه بېګم سره واده وکړ. په دې ترڅ کې انګرېزي جنرال آدم د انګرېزي پوځونو سره د پندارو د ټکولو لپاره راغى او د نواب نظير محمد خان نه يې مرسته وغوښتله او کله، چې د انګرېزي سرکار لښکرې د نربدا د سيند نه تېرې شوې نوموړى نواب راى سين ته ورسېده او د جنرال آدم سره يې ليده کاته وکړه او بيا د دوى تر منځ په دولسو مادو کې يو تړون لاسليک شو، چې د هغه تړون په سبب ده ته دآشته، اچهاور، سيهور، دورايه، ديبي پور او د اسلام نګر د کلا سندونه ورکړل شول. له دې تړون وروسته نواب وزيرالدوله د سيل )(تفرېح) او ښکار لپاره د اسلام نګر کلا ته لاړ، هلته په سهوه سره دده پوځدار محمد خان له لاسه د تمانچې په ډزو په سر ولګېد او په ١٢٣٥ لمريز کال کې وفات شو او يوه لور ترې پاتې شوه، چې نواب سکندر جهان بېګم نومېده.يوه شاعر د نواب نظير محمد خان د مړينې تاريخي ماده په فارسي دا ډول کښلې ده: نظير الدوله آن يکتاى عالم شهادت از تپنچۀ يافت در دم پى سال وفاتش ګفت هاتف عدد يک از نظيرالدوله شد کم چې دده د مړينې نېټه د ابجدو په حساب ١٢٣٥ لمريز کال کېږي.
۷ـ نواب قدسيه بېګم: د نواب نظير محمد خان تر مړينې وروسته د بهوپال د رياست اراکينو قدسيه بېګم ته د بهوپال د نوابۍ چارې ور په غاړه کړې. بايد وويل شي، چې نواب غوث محمد خان هم په ١٢٣٥ هجري کال ددې نړۍ نه سترګې پټې کړې.. د ١٢٥٠ لمريز کال د ذوالحجې د مياشتې په اولسمه نېټه، چې د ١٨٣٥ ميلادي کال د اپرېل د مياشتې د ١٧ نېټې سره سمون خوري نواب سکندر جهان بېګم د نواب جهانګير محمد خان سره واده وکړ او تر واده وروسته نواب جهانګير محمد خان غوښتل، چې د بهوپال د رياست او نوابۍ چارې پخپله غاړه واخلي، چې پر دې خبرې نواب قدسيه بېګم ترې خپه شوه او هغه يې نظر بند کړ او تر څو ورځو وروسته نواب جهانګير محمد خان د نظربندۍ نه خلاص شو او سيهور ته لاړ او پر دوراهيه، ديبي پور او نور سيمو يې قبضه وکړه. په دې سبب هم د قدسيه بېګم او نواب جهانګير محمد خان تر منځ جګړه وشوه. په پاى کې د بهوپال د سيمې د انګرېزي پوليټيکل ايجنټ ويلکس په منځګړتوب، چې د هند د ګورنر جنرال له خوا ورته حکم شوى و دغه جګړه د ١٨٣٧ ميلادي کال د سپتمبر په لسمه نېټه پاى ته ورسېده او بيا پخپله دغې سيمې ته راغى او د رياست چارې يې نواب جهانګير محمد خان ته وسپارلې او نواب قدسيه بېګم ته يې د څلور لکو روپيو جاګير وټاکه.
۸- نواب جهانګير محمد خان: کله چې جهانګير محمد خان د بهوپال د رياست نواب وټاکل شو، تر څو ورځو وروسته دده او د مېرمنې نواب سکندر بېګم تر منځ بې اتفاقي پيدا شوه. د ١٢٥٤ هجري کال د صفرې د مياشتې په دوهمه نېټه نواب سکندر بېګم له ده نه خپه او د خپلې مور قدسيه بېګم سره اسلام نګر ته لاړه او د ١٢٥٤ هجري کال د جمادي الاول په شپږمه نېټه د نواب سکندر بېګم له بطن(ګیډې ) نه نواب شاه جهان بېګم پيدا شوه.. نواب جهانګير محمد خان په ١٢٥٦ لمريز کال کې د جهانګير آباد ښار ودان کړ او بيا د معدې په ناروغۍ اخته شو، چې دې ناروغۍ ډېر ناتوانه کړ او په پاى کې پر ١٢٦٠ لمريز کال د ذيقعدې د مياشتې پر ٢٨ نېټه ځوانيمرګ شو. دده د مړينې د نېټې قطعه يوه شاعر په فارسي ژبه داسې کښلې ده: واى نواب جهانګير جوان رعنا ناګهان کرد ز دنيا سوى عقبى رحلت چاک شد جيب از غمش از پنجۀ مهر شام دامان سيه کرد برد از رفت نيلګون کرد قبا بر خود اطلس چرخ شور از شش جهت آيد که دريغ و حسرت حوريان از پى تعظيم ز جابر جستند بالش سبز نهادند در قصر جنت ګلرخان جنان تا در باغ رضوان پيش رفتند ستانيدند به صدر عزت بيس و هشتم مه ذيقعهد دوشنبه روزى يکهزار و دو صد و شصت سنين هجرت وقت پاسى ز شب نيم دګر بود که رفت سوى فردوس از اين کهنه سراى کلفت هاتف غيب ندازد که شد بى سر و پيا حسن و خلق و کرم و بخشش و حلم و همت له پورتني شعر نه د ابجدو په حساب ١٢٦٥ کال، چې دده د مړينې نېټه ده راوځي.. د نواب جهانګير محمد خان تر مړينې وروسته نواب شاهجهان بېګم د نواب جهانګير محمد لور د بهوپال د چارو څارونکې او محمد خان د پوځدار ( دپوځ مشر) او مدارالمهام په توګه وټاکل شول؛ خو په ١٢٦٣ لمريز کال پوځدار محمد خان د استعفى په ورکولو مجبور شو.. نواب سکندر بېګم د انګرېزي دربار له خوا دغه دود له منځه يووړ، چې د بهوپال د رياست دلور خاوند)زوم( دې رئيس وي. نواب شاهجهان بېګم په ١٢٧١ لمريز کال کې له باقي محمد خان سره واده وکړ.. په ١٢٧٣ لمريز کال کې، چې د ١٨٥٧ ميلادي کال سره سمون خوري او په هندوستان کې د آزادۍ او خپلواکۍ مَېنانو د خپلواکۍ غوښتلو جنډې ورپولې، چې انګرېزان يې ايام غدر بولي. نواب سکندر بېګم د بهوپال حکمرانه يا رئيسه او نواب شاهجهان وليعهده وټاکل شوه او د ١٢٧٤ لمريز کال د ذيقعدې د مياشتې پر ٢٧ نېټه، چې د ١٨٥٨ ميلادي کال د جولاى د مياشتې د نهمې نېټې سره سمون خوري سلطان جهان بېګم وزېږېده او د ١٢٧٧ هجري کال د رجب د مياشتې پر درېيمه نېټه، چې د ١٨٦١ ميلادي کال د جنوري د مياشتې له ١٥ نېټې سره سمون خوري نواب سکندر بېګم د ګورنر جنرال لارډ کينګ سره د ملاقات او ليدو کتو لپاره جبلپور ته لاړه.. نوموړي لارډ نواب سکندر بېګم ته د برسيه پرګنه وروبښله او د ١٨٦١ ميلادي کال د نوامبر د مياشتې په لومړۍ نېټه نواب سکندر بېګم ته په کلکته کې د سرکار له خوادهند دستوري میډل ورکړل شو او د ١٢٨٠ هجري کال د جمادي الاول په ٢٢ نېټه نواب سکندر بېګم د قدسيه بېګم او محمد خان پوځدار د نورو زرو تنو په ملګرتيا د حج د فريضې د ادا کولو لپاره بيت الله شريف ته لاړه او د ١٢٨١ لمريز کال د جمادي الاول په درېيمه نېټه بېرته بهوپال ته راستنه شوه.. په ١٢٨٢ هجري کال د نواب شاهجهان بېګم خاوند باقي محمد خان د حج تر راتلو وروسته وفات شو او د ١٣٥٨ هجري کال د رجب د مياشتې پر لسمه نېټه نواب سکندر بېګم هم وفات شوه، يوه شاعر د نواب سکندر بېګم د مړينې د نېټې ماده په فارسي ژبه داسې کښلې ده : بيګم عاليه سکندر نام چون به دارالبقاء نمود سفر سال تاريخ آن ستوده خصال ګفت شاه جهان غم مادر چې د نوموړې د مړينې نېټۀ د ابجد په حساب د ١٢٨٥ هجري کال سره سمون خوري.
۹-نواب شاهجهان بېګم: د نواب سکندر بېګم تر مړينې وروسته نواب شاهجهان بېګم د بهوپال د رياست د چارو واګې پخپل لاس کې ونيولې. ددې د رياست په وخت کې د بهوپال د سيمې اوسېدونکو په خوشحالۍ او هوساينه کې شپې او ورځې تېرولې او د هر ډول تېري او ظلم مخه نيول شوې وه. په ١٢٨٨ لمريز کال کې چې د ١٨٧٢ ميلادي کال سره سمون خوري نوموړې د صديق حسن خان سره نکاح وکړه، چې بيا صديق حسن خان د ١٨٩٠ ميلادي کال د فبروري د مياشېت په نولسمه نېټه وفات شو.. نواب شاهجهان بېګم د ١٩٠١ ميلادي کال د جون په مياشت کې وفات شوه او د هغې لور سلطان جهان بېګم د بهوپال د رياست پر ګدۍ کېناسته.
۱۰-نواب سلطان جهان بېګم: نوموړې د ١٩٠١ ميلادي کال د جون په مياشت کې د بهوپال د رياست او نوابۍ چارې تر لاسه کړې او ددې خاوند د محمد احمد علي خان زوى نواب نظيرالدوله ته د احتشام الملک لقب ورکړل شو. نواب سلطان جهان بېګم يوه تکړه او لايقه ښځه وه او د رياست د چارو انتظام يې په ښه تو ګه ترسره کاوه. نوموړې په ١٩٠٣ ميلادي کال د حج د فريضې د ادا کولو په نيت مکې معظمې او مدينې منورې ته لاړه او بيا بېرته راستنه شوه .. د نواب سلطان بېګم نه درې زامن پاتې شول، چې وليعهد نصرالله خان، حافظ عبيدالله خان او حميدالله خان نومېدل. بايد وويل شي، چې تر نواب سلطان بېګم وروسته يې وليعهد نصرالله خان د بهوپال د رياست چارې سمبالولې او دغه لړۍ د ١٩٤٧ ميلادي کاله پورې، چې د هند د خپلواکۍ سره سمون خوري جاري وه او بيا تر هغه وروسته تقريباً ټول خودمختاره رياستونه او جاګيردارۍ پاى ته ورسېدې او دوى ته يواځې د نوابۍ القاب ورپاتې شول او نور کوم ځواک يې نه درلود.
سرچینې:
'''۱. ریاست بهوپال تاریخ کے آئینے میں. از تاج محمد خان بھوپالی'''
'''۲ـ بهوپال د هندوستان پښتانه. صفیه حلیم'''
کوډ کول
اینکریپټوګرافي یا کوډ کول د معلوماتو د کوډ کولو پروسه ده. دا پروسه د معلوماتو اصلي استازیتوب، چې د ساده متن په نوم پېژندل کېږي، په بدیله بڼه اړوي، چې د رمزمتن په نوم پېژندل کېږي. په ورته وخت کې یوازې مجازې ډلې کولای شي چې د رمزمتن بېرته ساده متن ته تشریح کړي او اصلي معلوماتو ته لاسرسی ومومي. کوډ کول پخپله د مداخلې مخه نه نیسي؛ خو مخنیوونکې منځپانګې ته د پوهاوي وړ منځپانګې ردوي.
د تخنیکي دلایلو لپاره د کوډ کولو طرحه د الګوریتم له خوارامنځته شوی چې معمولاًد جعلي - تصادفي کوډ کولو کیلي کاروي. دا شونې ده چې له کیلي لرلو پرته به پېغام کوډ کړئ؛ خو د کوډ کولو دغوره ډیزاین شوې طرحې لپارهد پام وړ کمپیوټري سرچینو او مهارتونو ته اړتیا ده. یو مجاز ترلاسه کوونکی کولای شي چې پېغام په اسانۍ له کیلي سره له کوډه وباسي، چې د پیلوونکي له خوا ترلاسه کوونکو ته چمتو شوی، نه غیر مجاز کاروونکو ته.
په تاریخي توګه د کوډ کولو بېلابېل ډولونه په کریپټوګرافۍ کې د مرستې لپاره کارول شوي دي. د کوډ کولو لومړني تخنیکونه تر ډېره په نظامي پېغام رسولو کې کارول شوي. له هغه وخت راهیسې نوي تخنیکونه راڅرګند شوي او د عصري کمپیوټر په ټولو برخو کې عام شوي دي. د کوډ کولو عصري طرحې د عامه کیلي او متناسبې کیلي مفکورې کاروي. د کوډ کولو عصري تخنیکونه امنیت تضمینوي، ځکه چې عصري کمپیوټرونه د کوډ کولو په درولو کې بې کفایته دي.
لرغونتیا
د کوډ کولو یو له لومړنیو ډولونو نه د سمبول ځای پر ځای کول دي، چې په لومړي ځل د دویم خومهوټیپ په قبر کې وموندل شو، چې په ۱۹۰۰ مخکې له میلاد کې یې په مصر کې ژوند کاوه. د سمبول بدیل کوډ کول «غیر معیاري» دي، په دې معنا چې سمبولونه د پوهېدو لپاره رمز یا کیلي ته اړتیا لري. دا ډول لومړني کوډونه په لرغوني یونان او روم کې د نظامي موخو لپاره کارېدل. د سیزر رمز د نظامي کوډ کولو له ډېرو مشهورو پرمختګونو و، چې یو سیسټم و او په نورمال متن کې یو لیک د کوډ شوي لیک د ترلاسه کولو لپاره تر الفبا لاندې د ټاکلې شمېرې ځایونو ته لېږدول کېږي. یو پېغام چې له دې ډول کوډ کولو سره  بیا کوډ شوی وي، ښاييپه سیزر رمز کې لهثابتې شمېرې سره کوډ شي.
د ۸۰۰ میلادي کال په شاوخوا کې عرب ریاضي پوه الکندي د فریکونسۍ د تحلیل تخنیک رامنځته کړ، چې په سیسټماتیک ډول د سیزر کوډونو د ماتولو هڅه وه.دا تخنیک په کوډ شوي پېغام کې د لیکونو فریکونسۍ ته ګوري، څو مناسب بدلون مشخص کړي. دا تخنیک په ۱۴۶۵ ز کال کې د لیون البرتي له خوا د پولیلفبیټیک سایفر له رامنځته کېدووروسته بې اغېزې شو، چې د ژبو بېلابېل سېټونهیې په کې شامل کړل. د فریکونسۍ د تحلیل د ګټورتیا لپاره باید د پېغام کوډ کوونکی پوه شي چې لېږدوونکي کومه ژبه غوره کړې.
له ۱۹مې ـ ۲۰مې پېړۍ
د ۱۷۹۰ز کال په شاوخوا کې توماس جیفرسن د پېغامونو د کوډ کولو او کوډ ماتولو لپاره یو رمزي نظریه ورکړه، ترڅو د نظامي لیکې ډېره خوندي لاره چمتو کړي. سایفر یا رمز چې نن ورځ د ویل سیفر یا جیفرسن ډیسک په نوم پېژندل کېږي، که څه هم په حقیقت کې هیڅکله نه دی جوړ شوی، د سپول په توګه تیوری شوی و، چې د انګلیسي پېغامتر ۳۶ تورو پورې یوځای کولای شي. پېغام ښاييد ګډوډ شوي پیغام په وصلولو سره یوهرسېدونکي ته له ورته رمز سره بیاکوډ شي.
د جیفرسن ډیسک ته ورته وسیلهایم-۹۴ په ۱۹۱۷ز کال کې د متحده ایالاتو د اردو د میجر جوزف موبورن له خوا په خپلواکه توګه رامځته شوې. دا وسیله تر ۱۹۴۲ ز کال پورې د متحده ایالاتو په نظامي اړیکو کې کارول کېده.
په دویمه نړیواله جګړه کې د محور قدرتونو د ایم -۹۴ یوه ډېره پرمختللې نسخه کارولې، چې د رمز یا اینیګما ماشین په نوم یادېږي. د اینیګما ماشین ډېر پیچلی و، ځکه چې د جیفرسن ویل او ایم-۹۴ برعکس هره ورځ د لیکونو ګنډل په بشپړ ډول نوي ترکیب ته واړول. د هرې ورځې ترکیب یوازې د محور له خوا پېژندل شوی و، نو ډېرو فکر کاوه، چې د کوډ ماتولو یوازینۍ لار به دا وي، چې په ۲۴ ساعتونو کې د ۱۷۰۰۰ نه ډېر ترکیبونه هڅه وکړي. متحدینو له کمپیوټري ځواک نه کار اخیستی، څو د مناسبو ترکیبونو شمېر په جدي توګه محدود کړي او دوی هره ورځ چک کولو ته اړتیا لري، چې د رمز ماشین د ماتېدو لامل کېږي.
عصري
نن ورځ کوډ کول د امنیت او سوداګرۍ لپاره د انټرنېټ له لارې د اړیکو په لېږد کې کارېږي لکه څنګه چې د کمپیوټري ځواک زیاتوالي ته دوام ورکوي، د کمپیوټر کوډ کول په دوامداره توګه وده کوي، څو د اورېدلو بریدونو مخه ونیسي. له لومړي «عصري»رمزغوښتنې،DES، د ۵۶ بایټکیلي په کارولو سره د ۷۲،۰۵۷،۵۹۴،۰۳۷،۹۲۷،۹۳۶له امکاناتو سره په ۱۹۹۹ کې دEFFدDESکریکر له خوا په ۲۲ ساعتونو او ۱۵ دقیقو کې د خرابولو وړ و، چې د بروټ ځواک میتود یې کارولی و. د کوډ کولو عصري معیارونه ډېری وختونه قوي کلیدي اندازې کاروي، زډېریAESحالت لکه۲۵۶ بایټ،TwoFish، ChaCha20-Poly1305، Serpent تر (512 بایټ پورې تنظیم کېدای شي). د ۱۲۸ بایټ یا لوړې کیلي نه کار اخیستل د رمزغوښتنې، د AES په څېر د 3.4028237e + 38 امکاناتو د کیلي ټولې کچې له امله به د وحشیانه جبري کېدو وړ نه وي. له لوړې کلیدي اندازې سره د کریک کولو رمزونو لپاره ترټولو احتمالي اختیار دا دی، چې پخپله رمز کې زیان ومومي لکه د موروثي طبیعت او رمزونه. د مثال په توګهRC4یو جریان د رمزکولو د میراثي تعصبونو او په رمزکولو کې د زیانونو له امله مات شوی.
په کریپټوګرافي کې کوډ کول
د کریپټوګرافي په شرایطو کې کوډ کول د محرمیت د یقیني کولو لپاره د میکانیزم په توګه کار کوي.څرنګه چې معلومات په انټرنیټ کې لیدل کېدای شي، حساس معلومات لکه پاسورډونه او شخصي اړیکې ښاييله احتمالي مداخلو سره مخ شي.د پېغامونو د کوډ کولو او کوډ ماتولو پروسه کې کیلي‌انې شاملې دي. په کریپټوګرافیک سیسټمونو کې د کیلي دوه اصلي ډولونه سمیټریک کیلي او عامه کیلي دي (د غیر متناسبې کیلي په نوم هم پېژندل کېږي).
ډېر پېچلي کریپټوګرافیک الګوریتمونه ډېری وخت د دوی په پلي کولو کې ساده ماډلر ریاضي کاروي.
ډولونه
د متوازن کیلۍ پهطرحو کې د کوډ کولو او بیاکوډ کولو کیلي‌ګانې یو شان دي. ارتباطي اړخونه باید د خوندي اړیکو د ترلاسه کولو لپاره ورته کیلي ولري. د المان د رمز یا اینیګما ماشین هره ورځ د پېغامونو د کوډ کولو او کوډ ماتولو لپاره یوه نوېمتوازنه یا سمیټریکه کیلي کاروي.
د عامه کیلي کوډ کولو په طرحو کې د کوډ کولو کیلي د هرچا لپاره خپرېږي، چې پېغامونه وکاروي او کوډ کړي. په هر حال یوازې ترلاسه کوونکی اړخ د کوډ پرانیستنې کیلي ته لاسرسی لري، چې د پېغامونو د لوستلو وړ کوي.د عامه-کیلي کوډ کول په لومړي ځل په ۱۹۷۳ز کال کې په یوه پټ سند کې تشریح شوي، مخکې له دې د کوډ کولو ټولې طرحې د متوازنې کیلي ( د خصوصي کیلي په نامه هم یادېږي) و. په ژورنال کې له لوی لوستونکي سره خپور شو او د میتودولوژی ارزښت په روښانه توګه بیان شوی و.دا میتود د ډیفای- هیلمند کلیدي تبادلې په نوم پېژندل شوی دی.
RSA( ریویسټ-شامیر-اډلمین) یو بل د کوډ کولو د پام وړ عامه کلیدي سیسټم دی. په ۱۹۷۸ز کال کې جوړ شوی، اوس هم د ډیجیټل لاسلیکونو د غوښتنلیکونو لپاره کارول کېږي. د شمېرې د تیوري په کارولو سرهRSAالګوریتم دوه اصلي شمېرې غوره کوي، چې د کوډ کولو او کوډ ماتولو د کیلي ګانوپه جوړولو کې مرسته کوي.
په عامه توګه د عامه کلیدي کوډ کولو غوښتنلیک چې د ښکلي ښه محرمیت (PGP) په نوم یادېږي، په ۱۹۹۱ ز کال کې د فیل زیمرمن په وسیله لیکل شوی او د سرچینې له کوډ سره وړیا وېشل شوی. PGPپه ۲۰۱۰ کې د سیمانټیک په وسیله اخیستل شوی او په منظمه توګه تازه کېږي.
دوه پښیز توب
دوه پښیزتوب یو ډول ځمکنی حرکت دی چې په هغه کې یو ژوندی موجود له خپلو دوه شاتنیو اندامونو یا پښو په کارونې سره حرکت کوي. یو حیوان یا ماشین چې په دوه پښو حرکت وکړي، د دوه پښيز / ˈbaɪpɛd / په توګه پېژندل کېږي، د «دوه پښو» په مانا (له لاتیني bis «دوه» او pes «پښو» اخیستل شوی). په دوه پښیز حرکتونو کې په لاره تلل، منډې وهل او خیز وهل شامل دي.
اوسني ډېر کم ډولونه معمولي دوه پښیز دي چې د هغوی عادي تګ په دوه پښو دی. د ټریاسیک په دوره کې، د آرکوسورانو ځینو ډلو (د تمساح ګانو او ډایناسورانو په شمول ډلو) دوه پښیزتوب ته وده ورکړه؛ د ډایناسورانو په منځ کې، ټولې لومړنۍ بڼې او ډېری وروستۍ ډلې، انحصاري یا معمولي دوه پښیز وو؛ مرغان هم د ځانګړو دوه پښیزو ډایناسورانو، ټروپوډانو یوه ډله ده. په تی لرونکو کې، عادتي دوه پښیز توب څو ځلې تکامل موندلی دی، لکه ماکروپوډان، کانګرو موږکان او صحرایي موږکان، فنري سوی، خیز وهونکي موږکان، پانګولینان او هومینیان بیزوګانې (آسټرالوپېتیسین او انسانان) او همدارنګه ځینې ورکې شوې بڼې چې په خپلواک ډول دې ځانګړنې ته تکامل ورکوي. د مډرنو ډولونو ګڼ شمېر په متناوب یا لنډ وخت کې د دوه پښيز حرکت څخه کار اخلي. د مارمولکانو ډېری بڼې د منډې په وخت کې په معمول ډول کله چې له ګواښونو څخه تښتي له دوه پښيز حرکت څخه د تېښتې لپاره کار اخلي. د تی لرونکو ډېری ډولونه او خنځیران خوړو ته د رسېدو لپاره او په خپل چاپېریال کې د څېړنې لپاره، دوه پښيز حرکت غوره کوي، که څه هم لږ شمېر موارد شتون لري چې هغوی یوازې په خپلو شاتني اندامونو سره حرکت کوي. د ونې تی لرونکو څو ډولونه، لکه ګیبونان او اینډریډان، هغه لږه موده چې د ځمکې په سر تېروي، په ځانګړې توګه په دوه پښیز توګه په لار ځي. ډېری څاروي د مبارزې په وخت کې یا د جوړه کېدو په وخت کې په خپلو دوه شاتنۍ پښو ولاړېږي. ځینې حیوانات په خپلو شاتنۍ پښو درېږي ترڅو خوړو ته ورسېږي، په ځان پام وکړي، خپل سیال یا ښکاري وګواښي یا یو ښکلی حرکت ترسره کړي، خو په دوه پښو حرکت نه کوي.
ریښه پېژنونه
دا ویی د bi(s) «دوه» او Ped- «پښې» لاتینو وییو څخه اخیستل شوی دی چې له څلورپښیزتوپ «څلور پښې» سره په تضاد کې دی.
ګټې
محدودشوی او ځانګړی دوه پښیزتوب کولی شي د یوې بڼې لپاره ګڼې ګټې ولري. دوه پښیزتوب سر لوړوي؛ دا حیوان ته اجازه ورکوي چې پراخه سیمه ولیدلی شي او لېرې ګواښونه او سرچینې تشخیص کړي، د حرکت په حال کې حیواناتو ته د ژورو اوبو لاسرسی اسانه کوي او حیواناتو ته اجازه ورکوي چې د خپلې خولې له لارې لوړو خوراکي سرچینو ته ځان ورسوي. په داسې حال کې چې په ولاړه کې، غیر متحرک اندامونه د نورو کارونو لپاره آزادېږي، له هغې جملې څخه لاس وهنه (په تی لرونکو او روډنټانو کې)، الوتنه (په مرغانو کې)، کېندنه (په لوی پانګولین کې)، جګړه (په خنځیرانو، لویو بیزوګانو او لویو مارمولکانو کې) یا هم پټېدنه.
داسې ښکاري چې دوه پښیزو لوړ سرعت به د څلورپښیزو چې انعطاف پذیره ملا لري په پرتله کم وي – شترمرغ او سور کانګرو دواړه کولی شي په هرساعت کې د ۷۰ کیلومټرو (۴۳ مایله په ساعت کې) سرعت ته ورسېږي، په داسې حال کې چې پړانګ کولی شي په هرساعت کې له ۱۰۰ کیلومټرو (۶۲ مایله په ساعت کې) سرعت څخه هم تیز شي. که څه هم دوه پښیز حیوانات په لومړیو کې په اوږدو لارو کې ورو‌ دي، خو د استقامتي منډې فرضیې له مخې، انسان ته دا امکان برابروي چې له نورو حیواناتو څخه مخکې شي. په کانګرو موږکانو کې دوه پښیزتوب د حرکتي کړنې د ښه توب لپاره اټکل شوی چې له ښکاریانو څخه د تېښتې په وخت کې ورسره مرسته کوي.
اختیاري او اجباري دوه پښیزتوب
ځناورپېژندونکي ډېری وخت د دوه پښیزتوب په شمول چلندونه د «اختیاري» (یعنې په خپل زړه) یا «اجباري» (حیوان بل معقول بدیل نه لري) په توګه نوموي. ان دا توپیر هم واضح ندی – د بېلګې په توګه، انسانان له نوي زېږېدلو پرته ټول په دوه پښو حرکت کوي او منډه وهي، خو کابو ټول کولی شي د اړتیا په وخت کې په لاسونو او زنګنو پروت او حرکت وکړي. ان د انسانانو څخه داسې رپوټونه هم شته دي چې هغوی په معمول ډول په ټولو څلورو لاسو او پښو حرکت کوي، خو خپل زنګنونه په ځمکه نه لګوي، خو دا موارد د Uner Tan سنډروم په شان ناروغیو له امله رامنځته کېږي – جنیټیکي عصبي اختلالات چې ډېر نادر دي او له طبیعي رفتار سره سمون نه لري. ان که د ناروغۍ یا زیان له امله رامنځته شوي استثنایي حالتونه له پامه وغورځوو، ډېر نامشخص شوي موارد شتون لري چې دا حقیقت څرګندوي چې «عادي» انسانان کولی شي په لاسونو او زنګنونو حرکت وکړي. له همدې کبله دا مقاله د «اختیاري» او «اجباري» اصطلاحاتو څخه ډډه کوي او په هغو حرکتي سبکونو چې په معمول ډول د بېلابېلو حیواناتو ډلو لخوا کارول کېږي، تمرکز کوي. معمولي انسانان کولی شو «مجبور» دوه پښیز په توګه په پام کې ونیسو، ځکه بدیل حرکتونه دوی لپاره ډېر ناراحت کوونکي دي او یوازې هغه وخت ترې کار اخلي چې عادي لاره تګ ورته ناممکن وي.
حرکت
ځینې حرکتي حالتونه شتون لري چې په معمول ډول له دوه پښیز توب سره تړاو لري.
دوه پښیز حیوانات
ډېری ځمکني ژوندي فقاریه حیوانات څلورپښيز دي او د ژوندیو ډلو ډېر لږ یې دوه پښیزتوب ښکاروي. انسانان، ګیبونان او لوی مرغان په یوه وخت کې د یوې پښې پورته کولو سره په لاره ځي. له بلې خوا، ډېری ماکروپوډان، کوچني مرغان، لموران او دوه پښیز روډنټان په یوه وخت کې د دواړو پښو پورته کولو سره حرکت کوي. د ونې کانګروګان د قدم وهلو او خیز وهلو وړتیا لري، په معمول ډول د بوټو منځ کې چې حرکت کوي خپلې پښې په متناوب ډول ژر ژر سره بدلوي او کله چې د ځمکې په سر وي په یوه وخت کې د دواړو پښو په سر خیز وهي.
پاتې خزندګان
د مارمولکانو ډېری بڼې په لوړ سرعت سره د حرکت په اوږدو کې دوه پښیز کېږي، لکه د نړۍ په کچه ترټولو تیز مارمولک، (د Ctenosaura نسل څخه) د ازغي لرونکې لکۍ سره ایګوانای په شان.
لومړني خزندګان او مارمولکان
لومړنی پېژندل شوی دوه پښیز بولوسوریډ ایوډیباموس دی چې د فوسیلونو لرغونتیا یې ۲۹۰میلیون کاله پخوا ته رسېږي. د هغه شاتنۍ لوړې پښې، مخکنۍ لنډې پښې او ځانګړي مفصلونه، ټول د هغوی د دوه پښیز توب ښکارندویي کوي. دا بڼه د پرمیان دورې په لومړیو کې ورکه شوه.
پلانکټون
پلانکټونونه په اوبو (یا هوا) کې د بېلابېلو ارګانېزمونو یا موجوداتو مجموعه ده چې د جریان (یا باد) په مقابل کې د حرکت وړتیا نه‌لري. هغه انفرادي ارګانېزمونه چې پلانکټون ترې جوړېږي، د پلانکټرونو په نامه یادېږي. دغه موجودات په سمندر کې د کبانو او نهنګانو په څېر کوچنیو او لویو موجوداتو ته د خوړو یوه مهمه سرچینه ده.
په سمندري پلانکټونونو کې باکتریاوې، ارکیاوې، اوبړۍ، پروتوزوا او حرکت لرونکي او لمبدېونکي حیوانات شاملېږي چې د سمندرونو په مالګینو اوبو او د مصبونو په تروشو یا الګینو اوبو کې ژوند کوي. د خوږو اوبو پلانکټونونه سمندري پلانکټونونو ته ورته دي، خو د خوږو اوبو په سیندونو او لښتیو کې موندل کېږي. معمولاً فکر کېږي چې پلانکټونونه په اوبو کې ژوند کوي، خو د هوا بڼې یې هم شته چې ایروپلانکټونونه بلل کېږي او د ژوند یوه برخه په اتومسفیر کې تېروي. په دغه ډول پلانکټونونو کې میکروبي نباتات، په باد کې خورې ورې دانې او هغه مایکرو ارګانېزمونه شاملېږي چې د ځمکنیو دوړو او توپانونو له لارې هوا ته لېږدي او هغه سمندري پلانکټونونه هم په کې راځي چې د سمندري سپرې له لارې هوا ته لېږل کېږي یا وړل کېږي.
که څه هم ډېری پلانکټوني نوعې د اندازې له پلوه مایکروسکوپي دي، خو په پلانکټون کې د بېلابېلو اندازو لرونکي ارګانېزمونه یا موجودات شاملېږي چې د سمندري ستوري په نامه د لوی کب په څېر موجودات یې د بېلګې په توګه یادولی شو. پلانکټونونه د هر ډول فیلوجینیټکي یا ټکسونیمیکي ډلبندۍ پر ځای د ایکولوژيکي مېشت‌ځای او د تحرک یا خوځښت د کچې پر بنسټ تعریفېږي. له تخنیکي پلوه په دې اصطلاح کې د اوبو پر سطحه هغه موجود ارګانېزمونه نه شاملېږي چې د «نیوسټون» په نامه یادېږي، همدا راز هغه ارګانېزمونه هم نه په کې شاملېږي چې په فعال ډول په اوبو کې لامبو وهي او «نېکټون» بلل کېږي.
سمندري پلانکټون
په سمندري پلانکټونونو کې هغه باکتریاوې، ارکیاوې، اوبړۍ، پروتوزوا او حرکت لرونکي او لمبدېونکي حیوانات شاملېږي چې د سمندرونو په مالګینو اوبو او د مصبونو په تروشو یا الګینو اوبو کې ژوند کوي.
د خوږو اوبو پلانکټون
د خوږو اوبو پلانکټونونه سمندري پلانکټونونو ته ورته دي، خو د خوږو اوبو په سیندونو او لښتیو کې موندل کېږي.
ایروپلانکټونونه
ایروپلانکټونونه کوچني ژوندي موجودات دي چې په هوا کې لامبو وهي او د باد د جریان په مرسته لېږدي؛ دوی د سمندري پلانکټونونو اتومسفیري انالوګونه یا مشابه موجودات دي. ډېری هغه ژوندي موجودات چې ایروپلانکټونونه ترې جوړ دي، د اندازې له پلوه ډېر کوچني او حتا مایکروسکوپي دي او د اکثرو پېژندنه یې هم د کوچنۍ اندازې له امله ستونزمنه ده. ساینس‌پوهان کولای شي دغه موجودات د څېړنې لپاره له الوتکو، کاغذپرانونو او بالونونو څخه د جالونو په مرسته له هوا څخه راټول کړي. ایروپلانکټونونه له ګڼو میکروبونو څخه جوړ دي چې ویروسونه، د باکتریا شاوخوا ۱۰۰۰ نوعې، د فنجي شاوخوا ۴۰۰۰۰ نوعې او د هغو پروټېسټونو، اوبړیو او خزو سلګونه نوعې یې د بېلګې په توګه یادولی شو چې د خپل ژوند ډېره برخه د ایروپلانکټونونو په څېر په باد کې تېروي. پر دې سربېره، متحرک مایکرو ارګانېزمونه د ځمکنیو دوړو له توپانونو څخه هوا ته لېږدي او حتا په هوا کې د موجودو سمندري مایکرو ارګانېزمونو ډېره برخه د سمندري سپرې‌ګانو په واسطه اتومسفیر ته ځي. ایروپلانکټونونه په ورځني ډول په ټوله سیاره کې د هوا سلګونه میلیونه ویروسونه او لسګونه میلیونه باکتریاوې په هر متر مربع کې ځای پر ځای کوي.
د سمندر د سطحې کوچنۍ لایې د سطحې د لاندې اوبو په پرتله د باکتریاوو او ویروسونو لوړ غلظت لري. دغه مواد د لوړ بخار د کشش او تبخیر له امله کولای شي د باد په واسطه د تولید شویو معلقو ذراتو په ډول د سمندر له سطحې څخه اتومسفیر ته ولېږدي. دغه میکروبونه چې کله په هوا کې لېږدول کېږي، کېدای شي په لرې واټنونو کې ساحلي سیمو ته انتقال شي. که له ځمکې سره ولګېږي کولای شي د حیواناتو، نباتاتو او انسانانو پر روغتیا اغېز وکړي. هغه سمندري معلق ذرات چې ویروسونه لري، له خپلې سرچینې څخه سلګونه کیلومتره لرې تلای شي او تر هغه مهاله چې رطوبت په کافي اندازه لوړ وي (یعنې تر ۷۰ سلنه ډېر وي) په مایع ډول باقي پاتې کېږي. دغه معلق ذرات په اتومسفیر کې شاوخوا ۳۱ ورځې معلق پاتې کېدای شي. شواهد څرګندوي چې باکتریاوې داخل ته له لېږدېدو وروسته په هوا کې د معلقو ذراتو له لارې ژوندي پاتې کېدای شي. په دې کې ځینې د سمندر له سطحې څخه په ۳۰ متره ارتفاع کې ۲۰۰ مترو ته رسېږي. هغه پروسه چې دغه ماده اتومسفیر ته لېږدوي، د ځمک‌لاندې اوبو په پرتله د باکتریاوو او ویروسونو د لا ډېرولو لامل کېږي (چې په ځینو ځایونو کې درې برابره کېږي).
جیوپلانکټون
ډېری ژوي په لنډمهالو رطوبتونو او اوبو کې وده او په ځمکنیو چاپېریالونو کې ژوند کوي. په دغو موجوداتو کې روټیفرونه او ګاسټروټریکونه شاملېږي او داسې مقاومې هګۍ اچوي چې په وچو چاپېریالونو کې کلونه کلونه ژوندۍ پاتې کېدای شي. نماټوډونه معمولاً د ژوند دغه بڼه لري او مایکروسکوپي دي. د اوبو خرسان که څه هم یوازې څو میاشتې عمر لري، خو کولای شي په وچو شرایطو کې معلقو حرکتونو ته دننه شي او د څو لسیزو لپاره ژوندي پاتې شي. دغه چاره له دوی سره مرسته کوي چې د ودې او مثل د تولید لپاره اوبو ته له اړتیا سره سره په ځمکنیو چاپېریالونو کې هر ځای حاضر شي. د کوپ‌پاډونو او امفه‌پاډونو په څېر سخت‌پوستي مایکروسکوپي موجودات او صدف‌ډوله ژوي هم په وچو شرایطو کې په لنډمهالو اوبو کې ژوند کولی شي.
انسان او پلانکټون
پلانکټونونه پر انسانانو ګڼې مستقیمې او غیر مستقیمې اغېزې لري.
په اتومسفیر کې شاوخوا ۷۰ سلنه اکسیجن په سمندرونو کې د هغو فیټوپلانکټونونو له‌خوا تولیدېږي چې فوټوسنتېز ترسره کوي، په دې معنا چې موږ او ډېرو نورو هغو حیواناتو ته ډېری اکسیجن د پلانکټونونو له‌خوا تولیدېږي چې په هوازي ډول تنفس کوي.
پلانکټونونه د سمندري غذايي شبکې بنسټ جوړوي او د ټولو لوړو تغذیوي کچو لپاره غذا یا خواړه برابروي. وروستیو څېړنو سمندري غذايي شبکه تحلیل کړې ده تر څو وګوري چې سیستم له پورته څخه د ښکته پر طرف او که له ښکته څخه د پورته پر طرف تګلاره کاروي. د دې څېړنې تمرکز دا و چې وګوري په غذايي شبکه کې بدلونونه د غذايي شبکې په ټيټه کچه کې د مغذي موادو په مرسته او که د شبکې په پورته کچه کې د ښکاریانو له‌خوا رامنځته کېږي. ټولیزه پایله دا ده چې له پورته څخه د ښکته پر طرف تګلاره د غذایي شبکې ډېره برخه چلند اټکلوي.
په ځینو مواردو کې پلانکټون په انسان کې د وژونکو پارازیټونو لپاره د منځني کوربه په توګه عمل کوي. په دې کې یو مورد «کولرا» ده او دا داسې عفونت دی چې د «ویبریو کولرا» د څو سویو له امله رامنځته کېږي. څرګنده ده چې دغه نوعې د کوپ‌پاډونو په څېر له کیټین لرونکو زوپلانکټونو سره سمبیوټیک اړیکه لري. دغه باکتریاوې نه یوازې له هغو غذايي موادو څخه ګټه اخلي چې زوپلانکټونونو برابر کړي وي، بلکې د اسیدي چاپېریالونو په مقابل کې له خوندیتوب څخه هم ګټه‌من دي. کله چې کوپ‌پاډونه د انسان د کوربه پلانکټون له‌خوا وخوړل شي، د کیټین بیرونۍ برخه باکتریاوې په معده کې د معدې له اسیدونو څخه ساتي او د کولمو پر لوري حرکت کوي. کله چې باکتریا د کوچنۍ کولمې له سطحې سره نښلېږي یا لګېږي، کوربه د پنځو ورځو په جریان کې ځینې نښې څرګندوي چې شدید اسهال یې د بېلګې په توګه یادولی شو.
باروت
باروت چې له لوګي پرته معاصر پوډرو څخه د بېلولو په موخه په عمومي ډول د تور پوډر په نوم هم پېژندل کېږي، لرغوني پېژندل شوي کيمياوي چاودېدونکي توکي دي. دا په خپل جوړښت کې د سلفر، د لرګو سکارو په بڼه کاربن او پوتاشيم نايتريت (ښوره) ګډوله يا مخلوط لري. سلفر او کاربن په کې د سون توکو په توګه ونډه لوبوي، په داسې حال کې چې ښوره په کې اکسېدايز کونکی عامل دی. باروت په پراخه کچه کان کيندنه او سړک جوړولو برخو کې د چاودنو لپاره د چاودېدونکي عامل په توګه د کارنې په ګډون، اورينو وسلو، توپ، توغندي او اور لوبو کې د عامل يا محرک مادې په توګه کارول کېږي.
باروت د ويجاړونې د يو څه بطي کچې او په پايله کې د لوړو چاودېدونکو توکو د له منځه تللو د ټيټې وړتيا له امله د ټيټو چاودېدونکو توکو په توګه ډلبندي شوي دي. ټيټ چاودېدونکي توکي اور اخلي دي (لکه: د غږ له سرعت څخه په ښکته سرعت سوځي)، په داسې حال کې چې لوړ چاودېدونکي توکي چاودنه کوي، او د غږ له چټکتيا څخه لوړه د ټکان څپه توليدوي. د زور يا محرکې پياوړتيا په واسطه د يو غورځول کېدونکي جسم (لکه د ټوپک ګولۍ) تر شا د بسته شويو باروتو سوځېدنه پوره فشار توليدوي، چې په لوړې چټکتيا سره له وربوز يا د ټوپک له خولې څخه ډز ته ځواک ورکړي، مګر په عمومي ډول دومره فشار نه توليدوي، چې د ټوپک ميل ورسره څيرې شي. دا په همدې ډول يو غوره محرک يا انګېزه رامنځته کوي، مګر د ډبرې د ټوک ټوک کولو يا له خپل لږ ګټور چاودېدونکي ځواک په درلودلو سره د ټياوړتيا يا سنګرونو برخو کې لږ مناسب دي. په هر حال، باروت په پراخه کچه د ۱۹ پېړۍ تر دويمې نيمايي تر هغې مودې پورې د فيوز لرونکي توپخانې ګوليو د ډکولو په موخه کارول کېدل (او په کان کيندنې او د انجنيري پروژو کې ورڅخه ګټه اخېستل کېدله)، چې لومړني لوړ چاودېدونکي توکي ګټي اخېستنې ته چمتو شول.
په ټوپکونو کې د باروتو کارونه د دې له امله کمه شوې ده، چې ځای يې بې لوګي پوډرو نيولی دی او صنعتي موخو لپاره هم نور ځکه نه کارول کېږي، چې د نويو ونجونو (لکه له تېزابو او ګليسرين څخه جوړه شوې ډيناميټ نومي مادې او امونيم نايتريت/د سون تېلو) سره د پرتلنې له مخې يو څه بې ګټې دي.
اغېزه
باروت ټيټ چاودېدونکي توکي دي، چې چاودنه نه کوي، مګر په چټکۍ د سوځېدلو له امله ويجاړي رامنځته کوي. په محرک يا عامل وسيله کې دا يوه ښه ځانګړنه يا ګټه ده، چې داسې ټکان نه رامنځته کوي، چې ټوپک څيرې کړي او په اټکليز ډول يې چلونکی زيانمن کړي؛ که څه هم د چاودنې غوښتلو په وخت کې دا يوه نېمګړتيا ده. په دې حالت کې بايد محرک يا عامل او په خورا مهم ډول د باروتو له سوځېدلو څخه توليد شوي ګازونه ځای په ځای وساتل يا محدود شي. دا چې دا خپل اکسيدايز کونکی لري او تر څنګ يې تر فشار لاندې يو څه په تېزۍ سره سوځي، نو سوځېدنه يې د دې وړتيا لري، چې د ګولۍ، لاسي بم يا ناڅاپي جوړ شوی «د نل ليکې بم» يا «د فشار پخونکي» په څېر د لوښي يا ظرف د سوځولو وړتيا لري، چې د بمي ګولۍ جوړولو حالتونه دي.
د کيندنې په برخه کې لوړو چاودېدنکو توکو ته د ډبرو د ټوک ټوک کولو له امله په عمومي ډول لومړيتوب ورکول کېږي. که څه هم باروت د لوړو چاودېدونکو توکو د له منځه تللو د ټيټې وړتيا له مله يوازې د يو څو ماتېدنو يا کسر لامل کېږي او د نورو چاودېدونکو توکو په پرتله د يو څه زياتې ګټورې ډبرې د ماتولو برخه کې مثبته پايله لري، چې له امله يې د سلېټ ډبرې (چې ژر ماتېدونکې ده) يا تاريخي او مهمو ډبرو لکه ګرانيټ او مرمرو د چاودلو لپاره ګټور ګرځي. باروت د تشو شاجورونو “blank rounds” د شعاع لمبو، چاودېدونکو چارجونو او د ژغورنې برخه کې د توغولو لپاره خورا مناسب دي. دا د ګوليو د پورته کولو لپاره په اوريزو چوکاټونو، د سون توکو په توګو توغنديو کې او په ځينو ځانګړو اغېزو کې هم کارول کېږي.
سوځېدنه د باروتو له نيمايي څخه لږه کتله په ګاز بدلوي، چې ډېری برخه يې په ځانګړې ماده کې سوځي. يو څه برخه يې په شا تمبول کېږي، پورې وهونکی ځواک له منځه وړي، هوا ککړوي او په عمومي ډول يوه خوابدونکې ماده وي (چې د سرتېري له ځای څخه لرې والی منځته راوړي، داسې لوګی توليدوي چې د ليد مخه نيسي ...). ځينې يې د ټوپک د ميل دننه د بخار د يو ډبل پوړ په توګه پای ته رسېږي، چې په دې ځای کې هم د وروستيو ډزو لپاره خوابدونکي او د يو خپل کاري يا اتومات ټوپک د بندېدلو لامل کېږي. د دې سربېره دا پاتې شوني له چاپيريال څخه د اوبو ماليکولونو جذبونکې )هايګروسکوپيک( دي او ورسره له هوا څخه د جذب شوي لنده بل په يو ځاي کېدنې سره، يوه وېجاړونکې ماده جوړوي. ياد بخار پوتاشيم اکسايد يا سوديم اکسايد لري، چې په پوتاشيم هايدرو اکسايد يا سوديم هايدرو اکسايد بدلېږي او جوړه اوسپنه يا د ټوپک فولادي ميل په پرله پسې ډول لږ لږ له منځه وړي. د باروتو وسلې د همدې له امله د پاتې شونو د لرې کولو په موخه، بشپړ او منظم پاکولو ته اړتيا لري.
تاريخچه
ځيني خلک استدلال کوي، چې د باروتو په نوي را ايستلو (اختراع کولو) کې هند له چين څخه مخکې دی. سوکرانيټي “Sukraniti” د باروتو د چمتو کولو په اړه يو څو پراخه بيانونه وړاندې کوي او چينايانو باروت جوړونه له هنديانو څخه کسب کړه، که څه هم ډيری خلک دا ادعا چې د سوکرانيټي د تاريخي يادښتونو پر بنسټ شوې ده، نه مني. ښايي شوني وي چې چين له هند څخه په خپلواک ډول باروت نوې راوېستلي وي.
چين
په چين کې د باروتو په اړه لومړنۍ منل شوې سرچينه د ټانګ کورنۍ د واکمنۍ پر مهال ۹ زېږديز پېړۍ کې ثبت شوې ده، چې په لومړيو (۸۰۸ز کال) کې په “Taishang Shengzu Jindan Mijue” کې د شاملې فرمولې په بڼه او نږدې ۵۰ کالونه وروسته د “Zhenyuan miaodao yaolue” نومي تايو متن کې وه. “Taishang Shengzu Jindan Mijue” اثر يو جوړښت يا فرمول په ګوته کوي، چې له له شپږ برخې سلفر څخه شپږ برخې ښورې او يوې برخې د زېږېدلو وړ کوچني بوټي څخه جوړ شوی دی. د Zhenyuan miaodao yaolue” متن له مخې «ځينو خلکو سلفر، ريلګار او ښورې ته له شاتو سره يو ځای تودوخه ورکړه، چې په پايله کې يې لوګی او د اور لمبې تولېد شوې او له امله يې د هغوی لاسونه او مخونه او ان هغه ټول کور وسوځېد، چې دوی په کې کار کاوه». د دې تايو متنونو پر بنسټ د چينايي کيمياپوهانو له لورې د باروتو اختراع د اټکل له مخې د هغو ازمايښتونو يو ناڅاپي اضافي توليد و، چې د ژوند د ترکيبي درملو يا اکسير جوړولو په موخه تر سره کېدل. د ازمايښتي طبابت دا اصل په “huoyao” چينايي متن کې ذکر شوی دی، چې «د اورين طبابت» معنا لري. ښوره د لومړۍ زېږديز پېړۍ په نيمايي کې د چينايانو له لورې پېژندل شوې وه او په لومړيو کې د سيچوان، شانکسي او شانډونګ ولايتونو کې توليد شوه. په ګنو طبي جوړښتونو کې د ښورې او سلفر د کاروې پياوړې شواهد شته. د ۴۹۲ز کال يو چينايي کيمياوي متن په ارغواني لمبې سره د ښورې سوځېدنې ته اشاره وکړه، چې له نورو غيرعضوي مالګو څخه د بېلولو يوه عملي او باوري وسيله [نښه] جوړوي او په همدې ډول کيمياپوهانو ته د دې وړتيا ورکوي، چې د چاڼ يا مينځلو لارې چارې سره پرتله او واروزي. د ښورې د منځنې يا چاڼ د لاتيني شواهدو نېټه له ۱۲۰۰ کال څخه وروسته پيل کېږي.
د باروتو تر ټولو لرغونی کيمياوي جوړښت يا فرمول د ۱۱ ز پېړۍ د سونګ کورنۍ په “Wujing Zongyao” (د پوځي لرغونو ادبياتو بشپړې اړتياوې) نومي متن کې څرګند شو، چې د ۱۰۴۰ او ۱۰۴۴ زکالونو تر منځ د زينګ ګونګلينګ له لورې ليکل شوی و. ياد متن د يو لړ ګډولو يا مخلوطونو د قاموس سرچينې برابروي، چې پترولي کيمياوي مواد او همدا راز هوږه او شات يې راونغاړل. د سيفون [نعل شکله نل چې په واسطه يې مايعات له يو لوښي څخه بل ته توييږي) اصل په کارولو سره د اور غورځونې لارو چارو او اورين کارونو او توغنديو لپاره د يو کمزوري تيلي يا اورلګيت يادونه شوې ده. په دې کتاب کې د ګډولې جوړښتونه که څه هم د چاودېدونکو توکو د جوړولو په موخه پوه ښوره نه لري او تر نږدې ۵۰ سلنه ښوره لري، مګر بيا هم يو اورين توکی توليدوي. اړتياوې “Essentials” د سونګ کورنۍ د محکمې د يو بيوروکرات له لورې ليکل شوی و او په وسله جګړه د کتاب د سمدستي اغېز په اړه لږ شواهد دي؛ په ۱۱ پېړۍ کې د ټانګټسيانو “Tanguts” پر وړاندې د جګړو تاريخونو کې يې د کارونې په اړه هيڅ يادونه نه ده شوې او چين د دې پېړۍ پر مهال په لا زياته سوله کې و. که څه هم ياد توکي لږ تر لږه له لسمې پېړۍ راهيسې د اورينو غښو برخه کې کارول شوي وو. په فوځي برخه کې د کارونې لومړني ثبوتونه يې د اورين توغنديو په بڼه ۹۰۴ ز کال ته ورګرځي. په ورستيو پېړيو کې چين کې د باروتو راز راز وسلې لکه بمونه، اورينې نېزې او ټوپکونه راڅرګند شول. د بمونو په څېر چاودېدونکې وسلې په ۱۲۸۱ز کال پر جاپان د مغولو د بريدونو پر مهال د هېواد د ساحل په ډوبه شوې بېړۍ کې موندل شوي دي.
رحم
د ښځینه ارګانونو ځانګړی غړی چې د مثانې شاته د مثانې هډوکو ترمنځ موقعیت لري. اندازه یې درې انچه اوږده ده، دوه انچه پلنوالی او یو انچ ضخامت لري. پورتنۍ برخه يې پراخه ده چې د فنډس په نوم یادیږي. ښکته برخه يې تنګه ده چې د رحم په نوم یادیږي. په دواړو خواو کې دوه نلونه شتون لري چې د فلو-اوپن ټیوب په نوم یادیږي. هګۍ د همدې نلونو له لارې د تخمدان څخه رحم ته ننوځي. په هغه وخت کې که د نارینه تکثیر وموندل شي، دا حمل ګڼل کیږي، چې نهه میاشتې دوام کوي. رحم د ودې لپاره ځانګړې وړتیا لري. میندواري وده کوي. وروسته بیا خپل اصلي حالت ته راستنيږي.
انځورتون
وېشنيزه:غړي وېشنيزه:تناسلي غړي وېشنيزه:ښځه وېشنيزه:موریه واکمني وېشنيزه:مور
جان ډي راکفیلر
مشر جان ډي راکفیلر (۱۸۳۹ زکال جولای، ۸ مه  – ۱۹۳۷ زکال مارچ، ۲۳ مه) یو وتلی امریکایی سوداګر او د بشرپالنې پلوی و. هغه په پراخه کچه د هر وخت تر ټولو شمتن امریکایی او په معاصره تاریخ کې تر ټولو بډایه ځوک ګڼل کیدو. راکفیلر په نیویارک کې په یو لویه کورنۍ کې زیږیدلی و چې د «اهايو» په «کلیولینډ» کې له مېشتېدو مخکې یې څو ځله خپل تمځایونه تغیر کړل. هغه په شپاړس کلنۍ کې د کتاب ساتونکي مرستیال شو او په شل کلنۍ کې د ډېرو سوداګريو په شراکت کې ورګډ شو، او خپله سوداګري یې د تیلو د تصفیې په کاروبار متمرکزه کړه. راکفیلر په ۱۸۷۰ز کال کې  د تیلو معياري شرکت پرانیست. هغه  تر ۱۸۹۷ز کال پورې دا شرکت پر مخ بوت او د دې یو لوی ونډه لرونکی و.
لکه څنګه چې د تیلو او پیترولو اهمیت وده وکړه، د راکفیلر شتمني هم زياته شوه، هغه په هیواد کې تر ټولو بډایه څوک شو چې په خپل اوج کې يې د متحده ایالاتو د ټولو تیلو نوي سلنه اداره کول. د برېښنا تر معرفي کیدو پورې، تیل په ټول هیواد کې د رڼا د وسيلې په توګه او د موټرو د اختراع څخه وروسته د سونګ توکو په توګه کاریدل. سربیره پردې، راکفیلر د پټلۍ په صنعت هم لوی اغیز تر لاسه کړ، کوم چې د هغه تیل  ټول هیواد ته لیږدول. د تیلو معیاري شرکت په متحده ایالاتو کې لومړۍ اعتباري سوادګري وه. راکفیلر د پیترولو په صنعت کې انقلاب راوست او د شرکتي او ټیکنالوژیکي اختراعاتو له لارې په پراخه کچه د تیلو د تولید د لګښت او په پراخه توګه د تیلو د بیې په کمولو کې ګټور و. د هغه شرکت او سوداګريزې کړنې تر نيوکو لاندې راغلې، په ځانګړي ډول د ليکوال «ایډا ټاربیل» په لیکنو کې.
په ۱۹۱۱ز کال کې، سترې محکمې پریکړه وکړه چې «معیاری تیل» باید د فدرالي اعتبار ضد قوانینو څخه د سرغړونې له امله له منځه یوړل شي. دا په څلور دېشو جلا ادارو وویشل شوه، په کوم چې «ایکس موبایل، چیورون کارپوریشن» او ځینی نور شامل وو – ځینی یې لا هم په نړۍ کې د عاید تر ټولو لوړه کچه لري. په پايله کې ثابته شوه چې د شرکت انفرادي ونډو شتمني د ټول شرکت له شتمنۍ څخه، کله چې يوه اداره وه، زیاته وه –يعنې د ونډو مجموعه يې له ټول ارزښت څخه زياته وه – ځکه چې د لومړيو کلونو په پرتله د هغې د ونډو په ارزښت کې دوه او درې برابره زياتوالی راغلی و. په پایله کې، د ملي شتمنۍ د نږدې ۲٪ سلنه ارزښت په لرلو سره، راکفیلر د هیواد لومړنی ميلياردر شو. د هغه د شخصی شتمنۍ اټکل په ۱۹۱۳ز  کال کې ۹۰۰ ميليونه ډالر شوی و، کوم چې په هغه کال کې د متحده ایالاتو د ناخالص کورني عايد  ۳۹.۱ مليارده و، يعنې نږدې ۳٪. دا د هغه تر ټولو زياته خالصه شتمني وه او د ۲۴.۷ مليارده ډالرو سره برابره وه (په ۲۰۲۱ ز کال کی د ډالرو د انفلاسیون (پړسوب) له مخی).
راکفیلر د هغه د ژوند د تیرو څلوېښتو کلونو زیاته برخه په «کیکویت» کې په تقاعد کې تیره کړه، د اوسپنې نامتو «انډریو کارنیګي» په څېر له نورو مهمو صنعتکارانو سره، د نیویارک په «ویسټچیسټر» کې د هغه شتمني د اوسنۍ بشرپالنې جوړښت بیانوي. د هغه شتمني په بنسټيز ډول د داسې بنسټونو د جوړولو په مټ د په نښه شوي بشرپالنې د نوي منظمې تګلارې د پیدا کولو لپاره وکارول شوه، د کومو چې په طب، زده کړې او ساينسي څېړنو ستر اغېز وغورځېد. د هغه بنسټونو په طبی څیړنو کې پرمختګونو ته لار پیدا کړه او په متحده ایالاتو کې د ژیړې تبې او د ګیډې د چینجي نږدې له منځه وړلو کې ډیر ګټور و. هغه او «کارنیګي» د خپلو خیریه مؤسسو له لارې د «ابراهیم فلکنسر» کار ته بڼه او انګیزه ورکړه، چا چې د «په امریکا کې طبي زدکړې» په نوم په خپله مقاله کې د شلمې پېړۍ د امريکايي طبي نظام د بنسټ په توګه تجرباتي نشام ته پیاوړتيا ورکړه.
راکفیلر د شیکاګو پوهنتون او راکفیلر پوهنتون بنسټګر هم و او په فیلیپین کې د مرکزي فیلپیني پوهنتون د جوړولو په برخه کې يې مالي مرسته وکړه. هغه یو پرهېزګار شمالي تعمید کوونکی و او د ډېرو هغو ادارو ملاتړ يې کاوه چې د کليساوو پر بنسټ جوړې شوې. هغه په خپل ټول ژوند کې د شرابو او تمباکو څخه ډډه وکړه. د مشورې لپاره، هغه په خپلې میرمنې «لورا سپیلمان راکفیلر» تکیه کوله، له چا سره چې هغه پنځه بچیان درلودل. هغه د «ایری» سرک «تعميدي ماموءريت» کلیسا وفادار غړی و، د یکشنبې په ورځ په ښوونځی کې ښوونکی، همدا راز معتمد، پالونکی او کله کله يې د دربان په توګه خدمت وړاندې کاوه. مذهب د هغه په ټول ژوند کې یو لارښونکی ځواک و او هغه باور درلود چې همدا يې د بريا وسيله ده. راکفیلر د ټولنيز داروينزيم د اند پر بنسټ د پانګوال نظام پلوی هم بلل کېږي، ويل کېږي هغه به ډېر ځله ويل چې «د يوې سترې سوداګرۍ وده يواځې د غوره ژوند بقا ده».