cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ګېميسټوس پلېتون
په عصري ادب کې
د خپل لیکلو کیریر په پیل کې ، EM فورسټر د پلیتون او سیګیسمونډو پانډولفو مالاتیستا په اړه د تاریخي ناول هڅه وکړه ، مګر له پایلې څخه راضي نه و او هیڅکله یې خپور نه کړ - که څه هم هغه نسخه ساتلې او وروسته یې نومي مچیسن ته وښوده.
ایزرا پاونډ په خپل شعر کې پلیتون شامل کړی دی کانتوس. پلېتون او Sigismondo Malatesta ته حوالې په کانټو 8 کې موندل کیدی شي. پلېتون په 23 او 26 کې هم یادونه شوې ده. پاونډ د هغه رول په اړه چې د پلیټون خبرې باید د کاسیمو ډی میډیسي په اړه درلوده او د افلاطون او نیوپلاتون فیلسوفانو د یوناني نسخو ترلاسه کولو پریکړه یې کړې وه زړه نازړه و. له یونان څخه د لاسوندونو راوړل او د "ځوان هلک، فیکینو" سرپرست کیدو سره، کوسیمو په 1453 کې د قسطنطنیه له سقوط وروسته عصري نړۍ ته د یوناني کلتوري سرپرستۍ ساتنه او لیږد اسانه کړ. پلېتون په دې توګه د ایټالیا په رینانسانس کې کلیدي مګر پټ رول لوبولی دی.
پلېتون د پیټر سنډم لخوا په تاریخي ناول پورفیري او ایش کې لوی کرکټر دی چې د بازنطین امپراتورۍ په وروستي کال کې ترتیب شوی.
سرچینې
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
د کندهار مرکزی زندان
ددې زندان څخه دوې لویې تیښتې هم تر سره شوی دی لومړی یې د ۲۰۰۸ کال په مې میاشت کې په یوه ډلییز برید کې او دوهم یې د ۲۰۱۱ کال په اپریل کې د تونل کښلو تیښتې دي. افغان حکومت د کندهار مرکزي زندان د افغانستان دامان ته د انتقالولو په حال کې دی، چې د ښار له حدودو بهر په جنوب کې موقعیت لري. د ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې د طالبانو له خوا د طالبانو د عملیاتو د یوې برخې په توګه د ښار کنټرول تر لاسه کولو وروسته له ۱۰۰۰ څخه زیات بندیان له زندان څخه خوشې شول.
سرچینې
وېشنيزه:کندهار وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:د کندهار محبس
د مالیکولي تیوري تاریخ
په کېمیا کې، د مالیکولي تیوري تاریخ، د دوو یا زیاتو اټومونو ترمنځ د غښتلو کېمیاوي اړیکو د شتون د مفهوم یا مفکورې ریښې تعقیبوي.
د مالیکولونو نومهال مفهوم مخینه کېدای شي د ساینس او یوناني پخوانیو فیلسوفانو، لکه لیوکیپوس او دېموکریتوس ته وروګرځي، چې د ادعاوو له‌مخې یې ټول کاینات له اټومونو او خلا څخه جوړ شوي دي. کابو ۴۵۰ کاله مخکې له میلاده، امپيدوکلېس د څلورو اساسي عناصرو )اور، خاوره، هوا او اوبه) او هغو دافعه او جاذبه «قوو» په هکله فکر کاوه چې عناصرو ته د تعامل زمینه برابروي. مخکې تر دې، هېراکلیتوس ادعا وکړه چې اور یا بدلون زموږ د خلقت بنسټ دی، چې د مخالفو ځانګړنو د ترکیب له‌لارې رامنځ‌ته شوی دی. اپلاتون په «تیمایوس» تبصره کې، د فیثاغورث په تعقیب، د عدد، ټکي، کرښې او مثلث په څېر ریاضیکي واقعیتونه د دې فاني نړۍ بنسټیزې اجزاوې یا عناصر ګڼلي دي او او اور، هوا، اوبه او خاوره یې د جوهرونو داسې حالتونه انګېرلي دي چې سم ریاضیکي اصلونه یا عناصر به له هغو څخه تېرېږي. پنځم عنصر، د اثیر خوسا نه‌کېدونکی جوهر دی، چې د آسماني جِرمونو د بنسټیز جوړوونکي جز په توګه ګڼل شوی دی. د اثیر په هکله، د لیوپیکوس او امپیدوکلېس لیدلوری د ارسطو له‌خوا منل شوی ؤ او د منځنیو پېړیو او رنسانس پېر اروپا ته ورسېده. د مالیکولونو نومهال مفهوم په نولسمې پېړۍ کې مخ په پراخېدو شو. په دغه پېړۍ کې د خالصو کېمیاوي عناصرو لپاره تجربي شواهد لاس‌ته راغلل او ولېدل شول چې څرنګه د هایدروجن او اکسیجن په څېر د بېلابېلو کېمیاوي عناصرو اټومونه، د اوبو مالیکولونو په څېر د پایدارو مالیکولونو د رامنځ‌ته کولو لپاره کېمیاوي تعامل کوي.
اوولسمه پېړۍ
د اټومونو د بڼې او اړیکو په هکله لومړنۍ نظریې د لیوکیپوس، دېموکریتوس او اپیکوروس له‌خوا وړاندې شوې، چې د هغو د استدلال له‌مخې، د مادې کلکوالی د جوړوونکو اټومونو له بڼې سره مطابقت لري. نو له‌دې امله، د اوسپنې اټومونه کلک او غښتلي دي او داسې چنګکونه لري چې اوسپنه د یوې جامدې مادې په بڼه سره تړي؛ د اوبو اټمونه اوار او ښویېدونکي دي؛ د مالګې اټمونه، د خوند له‌امله، تېره دي او څوکې لري؛ او د هوا اټمونه سپک او تل تاوېدونکي دي، او په ټولو نورو مادو کې خپرېږي. دېموکریتوس د دغې نظریې اصلي ملاتړ کوونکی ؤ. هغه، د حسونو په هکله د تجربو پر بنسټ د قیاسونو په کارولو سره، د داسې یوه اټوم انځور یا تصویر وړاندې کاوه چې په هغه کې اټومونه د بڼې، اندازې او د بېلابېلو برخو د ترتیب له‌مخې سره توپیر کېږي. سربېره پر دې، اتصالونه د مادې داسې اړیکو له‌لارې بیانېږي چې په هغو کې واحد اټومونه په نښلوونکو وسیلو مجهز شوي دي: ځینې له چنګکونو او سوریو سره او ځینې نور له توپونو او ساکټونو سره.
د ښوونیزې فلسفې په ظهور او د روم ټولواکمنۍ په نړېدا سره، د زیات‌شمېر پېرونو لپاره، پام د څلورو عناصرو بېلابېلو تیوري‌ګانو او وروسته بیا د کېمیاګرۍ تیوري‌ګانو په لور واړول شو او اټومي تیوري هېره شوه. سره له‌دې، په اوولسمې پېړۍ کې، تر ډېره د ګاسندي او نیوټن د آثارو له‌لارې، اټومي تیوري بېرته راژوندۍ شوه. ګاسندي، د هغه وخت د نورو ساینس‌پوهانو په منځ کې، لرغونی تاریخ په ژوره توګه مطالعه کړ، د اپیکوروس د طبیعي فلسفې په هکله مهم آثار ولیکل او په دلیل ویلو او قناعت ترلاسه کولو یې دغه تیوري ترویجوله. هغه دلیل راوړ چې په خلا کې د حرکت کوونکو اټومونو د اندازې او بڼې د محاسبه کولو لپاره کېدای شي د مادې ځانګړنې په پام کې ونیول شي. تودوخه د کوچنیو او ګردو اټومونو له‌امله شتون لري؛ ساړه بیا هِرمي اټومونه او تېرې څوکې لري، چې دغه ادعا، په ډېره سړه هوا کې د برېښېدلو د احساس په پام کې نیولو سره شوې ده؛ او جامدې مادې د اوبدېدونکو چنګکونو پر مټ سره نښتې دي.که څه هم نیوټن د خپل وخت د اټوم اتصالي متداولې تیوري‌ګانې (یعنې، «چنګک شوي اټومونه»، «سرېښ شوي اټومونه یا جسمونه د سکون په حال کې»، او «د یوځای کېدونکو حرکتونو له‌لارې سره سرېښېدل» تیوري‌ګانې) تاییدولې، خو پر هغو یې باور نه‌درلود، څرنګه چې د خپل کتاب «اپتیکس–Opticks» (۱۷۰۴ز) په «۳۱ پوښتنه» کې بیانوي چې، ذرات د یوې قوې پر مټ یو بل جذبوي، چې «په ناببره تماس کې خورا غښتلې ده، په لنډو واټنونو کې کېمیاوي تعاملونه رامنځ‌ته کوي او د هرې اغېزې په احساسولو سره له ټاکلي واټن څخه لېرې له ذراتو نه‌بېلېږي».
په ۱۶۸۰ز  کال کې، د بنسټ په توګه د ذروي تیوري په کارولو سره، فرانسوي کېمیاپوه «نیکولاس لمري» څرګنده کړه چې د هرې مادې تیزابیت د هغې مادې د تېرو څوکو لرونکو ذراتو څخه رامنځ‌ته شوی دی، په داسې حال کې چې القلي‌ګان په بېلابېلو اندازو منفذونه لري. د دغې نظریې له‌مخې، یو مالیکول له داسې ذرو څخه جوړ شوی دی چې بېلابېل ټکي او منفذونه یې د هندسي تړښت له‌لارې سره یوځای کېږي.
اتلسمه پېړۍ
د اټومونو تړل شویو ترکیبونو مفکورې لومړنۍ سریزه، د «کېمیاوي تمایل له‌لارې ترکیب» نظریه وه. د بېلګې په توګه: په ۱۷۱۸ز کال کې، فرانسوي کېمیاپوه «اتین فرانسوا جوفروی»، د کلسترونو د ترکیب په هکله د بویل د مفهوم پر بنسټ، د ذراتو د ترکیب بیانولو لپاره د کېمیاوي ترکیبي تمایل تیوري‌ګانې وپنځولې او استدلال یې وکړ چې یوه ځانګړې کېمیاوي «قوه» کېمیاوي عناصر یو بل ته نږدې کوي. جوفروی د «ترکیبي تمایل جدول (tables des rapports)» لپاره مشهور دی، چې دغه جدول یې په فرانسوي اکاډمۍ کې په ۱۷۱۸ او ۱۷۲۰ز کلونو کې وړاندې کړ.
دغه جدول، هغه لېستونه وو چې د مادو د عمل او عکس‌العمل مشاهداتو په راټولولو سره ترتیب شول او د بېلابېلو ښودونکو مادو لپاره یې د ورته اجسامو د ترکیبي میل بېلابېلې درجې ښودلې. دغه جدولونه د پېړۍ تر پایه، تر هغو پورې خپل شهرت وساته چې په ځای یې د کلود لویي برتوله له‌خوا لا ژور مفهومونه وړاندې شول.
په ۱۷۳۸ز کې، سویسي فزیک‌پوه او ریاضي‌پوه، دانیل برنولي، خپل «هایدرودینامیکا» کتاب خپور کړ، چې د ګازاتو حرکي تیوري بنسټ یې کېښود. په دغه اثر کې، برنولي داسې یو استدلال بیان کړ، چې تر نن ورځې کارول کېږي؛ د دغه استدلال له‌مخې، ګازات ډېرشمېر مالیکولونه لري چې په هر لوري کې د حرکت په حال کې دي، پر یوې سطحې د هغو اغېزه د ګازي فشار رامنځ‌ته کولو لامل ګرځي چې موږ یې احساس کولای شو، او هغه څه چې موږ ته تودوخې په توګه ښکاري، د هغو مالیکولونو د حرکت کولو په پایله کې رامنځ‌ته شوې حرکي انرژي ده. دغه تیوري له واره ونه‌منل شوه، تر یوه بریده یې دلیل دا ؤ چې د انرژي پایښت تر هغه مهاله ثابت شوی نه‌ؤ او د فزیک‌پوهانو لپاره څرګنده نه‌وه چې څنګه امکان لري د مالیکولونو ټکر په بشپړه توګه ارتجاعي وي.
په ۱۷۸۹ز کال کې، ویلیام هیګینز د خپلو نظریو یوه ټولګه خپره کړه او هغې ته یې «د وروستیو ذراتو ترکیب» نوم ورکړ، چې د ظرفیت اړیکو مفهوم یې بیانوه. د بېلګې په توګه: د هیګینز له تیوري سره سم، که چېرې د اکسېجن د وروستۍ ذرې او د نایتروجن د وروستۍ ذرې ترمنځ قوه 6 وي، نو په دغه توګه او په ورته ډول به د قوې پياوړتیا د نورو وروستیو ذراتو د ترکیبونو لپاره تقسیم کېدلای شي.
بدري ٣١٣ قطعه
نوم
دا قطعه د د بدر غزا کې د پیغمبر محمد ﷺ د ٣١٣ لښکر په نوم نومول شوې، چې د قریشو په وړاندې د مسلمانانو لومړنۍ نظامي بریا وه چې د مارچ په ۱۳، ۶۲۴ کې ترسره شوه.
تاريخ
د حقاني شبکه د طالبانو په پوځي او عالي کمانډو کې مهم مقام لري. حقانیان په دودیز ډول خپل اشرافي ځواکونه د "بدري پوځ" په نوم یادوي او ټینګار کوي چې دا ځواکونه له ایډیالوژیکي پلوه له سره نږدې اړیکې لري. د «بدر پوځ» په نوم واحدونو په لومړي ځل په ۲۰۱۱ کال کې د افغانستان اسلامي جمهوریت او د هغه د متحدینو پر پوستو باندې ځانمرګي بریدونه او بریدونه وکړل.
دا کنډک د کمو فلاج یونیفورم، جنګي هیلمټ، د بدن زغره، د شپې لید چشمې، کاربینونه، د غاړې وسلې او د امریکا اصلي هومویز سمبال دي. دا څرګنده نه ده چې دوی دغه تجهیزات څنګه او له کومه ځایه ترلاسه کړي، یا یې له تسلیم شویو افغان پوځیانو څخه اخیستي او یا یې یوازې د امریکايي پوځیانو له خوا د پاتې شویو کسانو په نیولو سره.
ستار وورز
ستار وورز (Star Wars)
اېبلا
اېبلا (په سومري ژبه: 𒌈𒆷 eb₂-laپه عربی اېبلا، اوسنی تل مردیخ) د سوریې له لومړنیو پاچاهیو څخه وه. پاتي شوني يې د حلب ښار د سویل لویديځې برخې په ۵۵ کیلومترۍ (۳۴ مایله) کې مرديخ کلي ته نږدې یوه کیسه جوړوي. اېبلا له ميلاد څخه مخکې په ټوله درېیمه زریزه او له میلاد څخه مخکې د دویمې زریزې په نیمايي برخه کې مهم مرکز و. د هغې کشف دا ثابته کړه چې شام له مصر او بین‌النهرین سره برابر د لرغوني او متمرکز تمدن مرکز و او دا نظریه یې رد کړه چې د برونز په لومړني دور کې دوه وروستي یاد شوي هېوادونه په منځني ختيځ کې یوازیني مهم مرکزونه وو. د اېبلیېت لومړنی پاچاهي د لومړني نړیوال ځواک په توګه ثبت او تشرېح شوی.
اېبلا د برونزو د دور په لومړیو کې (له ميلاد څخه نږدې ۳۵۰۰ کاله مخکې) د یو کوچني ښار په توګه په یوه سوداګریزه امپراتورۍ او وروسته په یو پراختیاغوښتونکي ځواک بدله شوه چې خپله لوړتیاپالنه يې د شمالي او ختيځې سوریې پر ډېره برخه وروتپله. اېبلا  له میلاد څخه مخکې د ۲۳مې پېړۍ په بهیر کې له‌منځه لاړه. وروسته بیا ورغول شوه او د اور د درېیمې کرړې په ریکارډونو کې ذکر شوې. دویمه اېبلا په لومړۍ اېبلا پسې وه چې د یوې نوې سلطنتي لړۍ له‌خوا اداره کېده. له میلاد څخه مخکې د درېیمې زریزې په پای کې له‌منځه لاړه چې په ښار کې يې د اموري قبایلو د مشتېدو لپاره لار پرانیسته او درېیمه اېبلا يې جوړه کړه. درېیمه پاچاهي هم د یو سوداګریز مرکز په توګه وغوړېده. دا ښار د یمهاد (ننني حلب) تابع او متحد شو تر هغه چې له میلاد څخه مخکې نږدې په ۱۶۰۰ کال کې د هيټي پاچا لومړي مرسېلي له‌خوا له‌منځه لاړه.
اېبلا خپله غوړېدا د یوې پراخې سوداګریزې شبکې له لارې خوندي کړه. د سمر، قبرس، مصر او ان د افغانستان اړوند اثار د دې ښار له ماڼیو څخه ترلاسه شوي. پاچاهۍ خپله ژبه درلوده چې اېبلایټ وه او د اېبلا سیاسي سازمان تر سومري موډل بېلې ځانګړنې لرلې. ښځو ځانګړی مقام درلود او ملکې په ایالتي او مذهبي چارو کې لوی نفوذ درلود. د خدایانو معبد په عمده ډول شمالي سامي و چې د اېبلا منحصر خدایان په‌کې شامل و. دا ښار په ۱۹۶۴ کال کې وکیندل شو او د اېبلا د تابلوګانو له امله اېبلا ونومول شو، هلته د ۲۰۰۰۰ تابلوګانو/لوحو یو ارشیف چې په میخي خط کښل شوې وې وموندل شو چې له ميلاد څخه مخکې نږدې په ۲۳۵۰ کال پورې يې تړاو درلود. دا ارشيف په دواړو سومري او اېبلایي ژبو له ميخي خط څخه په کار اخیستلو لیکل شوی دی. د سومري ژبې د ښه درک امکان يې چمتو کړی او په شام کې يې له میلاد څخه مخکې د درېیمې زریزې اړوند د سیاسي سازمان او تولنیز دود او دستور په اړه اړين معلومات وړاندې کړې.
تاریخچه
د اېبلا کلیمې احتمالي معنا «سپينه پرښه» دهو چې د چونې ډبرې هغې قشر ته اشاره کوي چې دا ښار پرې جوړ شوی. اېبلا د لومړي ځل لپاره له میلاد څخه مخکې په ۳۵۰۰ کال کې مېشته شوه؛ له ډېرو  چوپړي کرنیزو مېشت‌ځايونو سره يې د ودې ملاتړ وشو. دا ښار د یو پانګه‌وال په توګه د مخ پر ودې نړیوالې سوداګرۍ کې په احتمالي ډول په سومر کې د وړیو/پشم لپاره د تقاضا له لوړوالي سره له خپل رول څخه ګټه پورته کړه. د دې دورې لرغون‌پېژندونکي دا په «لومړي مردیخ» کې د مېشتېدو لومړنۍ دوره بولي؛ چې له ميلاد څخه مخکې نږدې په ۳۰۰۰ کال کې پای ته ورسېده. تر لومړي مرديخ وروسته له میلاد څخه مخکې د ۲۰۰۰ او ۳۰۰۰ کلونو تر منځ د لومړۍ او دويمې پاچاهي دوره د دویم مردیخ په نوم یاديږي. اي. جې. ګلب اېبلا د کېش تمدن یوه برخه ګڼله چې د ختيځو سامي ژبو ټولنو کلتوري ټولګه وه چې د بین النهرین له مرکز څخه يې تر لویديځ شام پورې دوام درلود.
لومړنۍ پاچاهي
له میلاد څخه مخکې د ۲۴۰۰ او نږدې ۲۳۰۰ کلونو تر منځ اېبلا د سوریې د دولتونو تر منځ په ځانګړي ډول له میلاد څخه مخکې د درېيمې زریزې په دویمه نیمایي کې چې د اېبلا تر تابلوګانو وروسته د ارشیف د دور په نوم پېژندل کېږي تر ټولو مخکښه پاچاهي وه.
لومړنۍ دوره
له میلاد څخه مخکې د ۲۴۰۰ او ۳۰۰۰ کلونو تر منځ لومړنۍ دوره د مردیخ IIA په نوم یادیږي. د ښار د پخواني تاریخ په اړه عمومي پوهه تر ارشیفی لیکنو د مخه د کېندنې له لارې ترلاسه شوې. د دویم اې مردیخ لومړني پړاوونه له «CC» ساختمانونو او داسې جوړښتونو سره چې د « G2 » ساختمان یوه برخه جوړوي مشخصیږي چې په ظاهري توګه له ميلاد څخه مخکې نږدې په ۲۷۰۰ کال کې د یوې سلطنتي ماڼۍ په توګه پېژندل کېږي. د دې دورې په پای کې له ماري سره سل کلنه جګړه پيل شوه. ماري د خپل پاچا سایومو د اقداماتو له لارې چې ډېری ښارونه يې فتحه کړل غوره‌والی پيدا کړ. له میلاد څخه مخکې د ۲۵مې پېړۍ په منځنۍ برخه کې پاچا کون-ډمو ماري ته ماته ورکړه، خو د هغه د واکمنۍ په دوام د ایالت ځواک راکم شو.
د ارشیف دوره
لیکل شوي ارشیفونه د اېګرېش-هالام تر واکمنۍ مخکې نه دي، چې ماري ته د اېبلا د درناوي او د منځني فرات په سیمه کې د ماريتو د پاچا دویم اېبل الایل په مشرۍ د اېبلي پر ښارونو د پراخ يرغل شاهد وو. اېبلا د ايرکاب-دامو د پاچاهۍ پر مهال له ميلاد څخه مخکې نږدې په ۲۳۴۰ کال کې په بریالۍ توګه ورغېده؛ او د ماري خلاف یې يو بریالی یرغل پيل کړ. اېرکاب-دامو له ابرسال سره د سولې او سوداګرۍ تړون لاس‌لیک کړ؛ دا په تاريخ کې له لومړنیو ثبت شویو تړونونو څخه  دی.
اېبلا په‌خپل عظمي حد کې د نننۍ سوریې په نیمايي کچه یوه سیمه وه او په شمال کې تر اورشوم په سویل کې د دمشق تر شاوخوا سیمې او په لویديځ کې تر فنیقیې (Phoenicia ) او کوسټال/ساحلي غرونو او په ختيځ کې يې د حدو (Haddu ) سیمې په واک کې وې. د پاچاهۍ لویه برخه د پاچا تر مستقیم کنترول لاندې وه او د حاکمانو له‌خوا اداره کېده؛ په پاتې برخه کې تابع پاچاهۍ (خانخاني) شاملې وې. یو له دغې خانخانیو څخه د ارمي پاچاهي وه چې تر ټولو زیاته د اېبلا په تابلوګانو/لوحو کې یاده شوې ده. اېبلا له شپېتو څخه زیاتې تابع پاچاهۍ او ښاري دولتونه لرل چې له ډلې يې هازووان، برمان، عمار، هالابیتو او سالابیتو یادولی شو.
سياسي سموالی
سياسي سموالی (د صفت په توګه: په سياسي ډول سم، په عمومي ډول د PC په توګه لنډيز شوی دی) يوه اصطلاح ده، چې د ژبې، تګلارو يا معيارونو د تشرېح کولو لپاره کارول کېږي، چې په ټولنه د ځانګړو ډلو د غړو پر وړاندې د تېري يا ورته د زيان رسولو د مخنيوي هڅه کوي. په عامه وينا يا رسنيو کې ياده اصطلاح په عمومي ډول په منفي يا سپکونکي کارول کېږي، چې له مخې يې يادې تګلارې خورا زياتې يا افراطي مګر د ډاډ وړ نه دي. د ۱۹۸۰ز لسيزې له وروستيو راهيسې نوموړې اصطلاح د هر اړخيزې ژبې او د ژبې يا چلند د مخنيوي لپاره د غوره توب تشرېح کولو په موخه کارول کېږي، چې د خلکو هغو ډلو ته وېستونکې، ګوښه کونکي يا سپکاوي کونکې اصطلاح ګڼل کېدلی شي، چې زيانمن شوي دي يا ‎يې پر وړاندې توپيري چلند شوی دی؛ په ځانګړي ډول هغه ډلې چې د توکم، جنسيت، جنډر يا جنسيتي تمايل له مخې پېژندل شوي دي.
په ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ز لسيزو کې د کيڼ اړخو سياسي ډلو له لورې د «په سياسي ډول سم» اصطلاح لومړنۍ کارونه په ځان د ملنډې وهلو په ډول وه او يو د پام وړ سياسي خوځښت د نوم پر ځای په کنايي يا طنزي ډول کارول کېدله. دا اصطلاح د کيڼ اړخو په منځ کې د يوې ټوکې په توګه ګڼل کېدله او په هغو خلکو باندې د ملنډو وهلو په موخه کارول کېدله، چې د سياسي عقيدې خورا سخت پيروان وو.
د اصطلاح معاصره سپکونه کارونه د ۲۰ پېړۍ په وروستيو کې د نوي کيڼ اړخي “New Left” له محافظه کار نيوکې څخه راپورته شوه، چې زياتره يې د يو ډول سانسور په توګه تشرېح کوي. متحده ايالتونو کې د سياسي کيڼ اړخ په اړه متبصرينو ټينګار کوي، محافظه کاران د سياسي سموالي مفکوره د زيانمنو شويو ډلو پر وړاندې په بسنټيز ډول له توپيري چلند څخه د خلکو د پام اړولو يا کم ښودلو په موخه کاروي. دوی دا استدلال هم کوي، چې سياسي ښي اړخ د خپلو غوره ټاکنيزو حوزو او نظرياتو د نيوکې د مخنيوي يا پټولو په موخه د سياسي سموالي خپل ډولونه پلي کوي. په متحده ايالتونو کې دې اصطلاح د ازادي غوښتونکو او محافظه کارانو تر منځ «کلتوري جګړه» کې ستره ونډه لوبولې ده.
د ۲۰ پېړۍ له لومړيو څخه تر نيمايي پورې
د شلمې پېړۍ له لومړيو څخه تر نيمايي دوره کې د «په سياسي ډول سم» عبارت سياست ې د ايديالوژيکو عقيدو د لړۍ د کلکې پېروۍ د تشرېح کولو په موخه کارول کېده. په ۱۹۳۴ز کال کې نيويارک ټايمز راپور ورکړ، چې نازي المان يوازې هغو سوچه اريايانو ته د راپور ورکولو اجازه ورکوله، چې نظريات يې «په سياسي ډول سم» وو.
د سياسي سموالي اصطلاح په لومړي ځل د روسيې د ۱۹۱۷ز کال له اوښتون څخه وروسته په مارکسيست-ليننست قاموس کې راڅرګنده شوه. ياده اصطلاح هغه وخت د شوروي اتحاد د کمونيست ګوند تګلارو او اصولو ته د کلکې پېروۍ تشرېح کولو په موخه کارول کېدله، چې د ګوند تګلاره يا کرښه وه. وروسته په متحده ايالتونو کې د امريکايي کمونيستانو او امريکايي سوسياليستانو تر منځ بحثونو کې بې دليله د يوې عقيدې يا نظريې د منلو يا پرې د ټينګار کولو (ډوګماتېزم) له تورونو سره مل شوه. د امريکايي ښوونکي هربرت کوهل “Herbert Kohl” له نظره چې د ۱۹۴۰ز لسيزې په وروستيو او د ۱۹۵۰ز لسيزې په لومړيو کې يې د بحثونو په اړه ليکنې کولې، سوسياليستانو کمونيستان د ټولو سياسي موضوعګانو په اړه تل د «سم» دريځ لرونکو په توګه ګڼل. "د «په سياسي ډول سم» اصطلاح په بې اعتباره کونکي ډول، هغه شخص ته د ويلو په موخه کارول کېدله، چې د کمونيست ګوند تګلارې پر وړاندې ژمنتيا يې خواخوږي يا زړه سوی تر پښو لاندې کړ او د ناوړه سياست لامل شوه. دا اصطلاح د سوسياليستانو له لورې د کمونيستانو خلاف کارول کېدله او په دې معنا سره وه، چې له هغو ډوګماتيک کمونيستانو څخه چې د خپلې اخلاقي مادي په پام کې نه نيولو سره د ګوند د دريځونو ګټندويي او دفاع کوي، هغه سوسيالېستان رابېل کړي، چې پر برابري غوښتونکو اخلاقي نظريو باندې باور لري."
۱۹۷۰ز لسيزه
په ۱۹۷۰ز لسيزه کې د امريکا نوي کيڼ اړخي سياست «په سياسي ډول د سم» اصطلاح کارول پيل کړل. په «تور پوستې ښځه: غورچاڼ (۱۹۷۰ز)» نومي مقاله کې ټوني کېډ بامبارا “Toni Cade Bambara” وويل، چې «يو سړی او همدا راز نارينه چاوېنيسټ [هغه څوک چې باور لري نارينه له ښځينه څخه غوره دی] په سياسي ډول سم نه شي اوسېدلې. ويليم سافاير “William Safire” دا وينا په ځانګړي معاصر ډول کې د لومړۍ کارونې په توګه ثبتوي.
له دې څخه وروسته ياده اصطلاح په ځان باندې د ملنډې وهلو لپاره کارول کېده. ډيبرا ال شولتز وويل، چې د ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ز لسيزو په اوږدو کې نوي کيڼ اړخ، د ښځو د برابرۍ پلويانو او پرمختلونکو خپله «په سياسي ډول سم» اصطلاح د ټولنيز بدلون هڅو کې په خپلو عقيدو باندې د ټينګتيا پر وړاندې د پېغور يا کنايې په توګه وکاروله. په سياسي ډول سم “PC” د بابي لندن “Bobby London” له لورې په “Merton of the Movement” نومي طنزي کتاب کې کارول شوې ده، چې ورڅخه وروسته د بارټ ډېکون “Bart Dickon” طنزيه لړۍ کې «په نظرياتي ډول سالم: Ideologically Sound» اصطلاح وکارول شوه. ايلين ويليس “Ellen Willis” د «د ښځو د برابرۍ پلوي اوښتون پر لور: Toward a feminist Revolution» تر سرليک لاندې خپلې مقاله کې وويل: «د اتيايمې لسيزې په لومړيو کې هغه وخت چې د ښځو حقونو د برابرۍ پلويو له لورې د «د سياسي سموالي» اصطلاح وکارول شوه، په اصل کې د فيمينيسټ جنسيت د راپېژندلو په موخه د بې حيايۍ ضد خوځښتونو هڅو پر وړاندې د ملنډو په کارول کېدله.
ستوارت هال “Stuart Hall” يوه لاره وړاندې کوي، چې ښايي د اصطلاح اصلي کارونې په کې معاصرې کارونې ته وده کړې وي: "د يوې نسخې له مخې، سياسي سموالی په رښتيني ډول کيڼ اړخ کې د ټوکې په توګه پيل شو: بنسټپالو زده کونکو به د امريکايي پوهنتونونو په انګړونو کې له شپېتمې لسيزې څخه مخکې د پخوانۍ ناوړه ورځې “Bad Old Days” په نوم د يوې طنزې لوبې تمثيل کاوه او دا هغه وخت و، چې هرې اوښتونيزې يا انقلابي ډلې په کې د هر څه په اړه ګوندي نظر درلوده. دوی به د سور پوستو ساتونکو “Red Guards” يا کلتوري اوښتون د پولې ساتونکي “Cultural Revolution Commissar” د غږ («په سياسي ډول ډېر سم نه، ملګريه!» په پېښې يا تقليد کې د خپلو ملګرو زده کوونکو په واسطه د جنسيت پلوي يا نژاد پلوي چلند ځينې روښانه بېلګې په نښه کولې."
۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ز لسيزې
د الن بلوم د ۱۹۸۷ز کال “The Closing of the American Mind” نومي کتاب په ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ ز لسيزو کې د امريکاک په لوړو زده کړو کې د سياسي سموالي په اړه د بحث راپورته کړ. “CMU” کې انګريزي د ادبي او کلتوري څېړنو پروفيسور جيفري جی ويليمس وليکل، چې پر سياسي سموالي باندې هغه بريد، چې د رېګن د کالونو په اوږدو کې راپارېدلی دی، د بلوم په ذکر شوي کتبا سره يې غوره خرڅلاو تر لاسه کړ. د “Z. F. Gamson” په اند د بلوم کتاب د سياسي سموالي لپاره پر پوهنځي بريد وکړ. “CSU” کې د ټولنيز کار پروفيسور ټوني پلاټ وايي، چې د سياسي سموالي پر وړاندې مبارزه په ۱۹۸۷ ز کال کې د بلوم د کتاب له لورې پيل شوې وه.
د نيويارک ټايمز د ۱۹۹۰ز کال د اکتوبر يوې مقالې ته چې د ريچارد بيرنسټين له لورې ليکل شوې وه، د اصطلاح د عمومي کولو امتياز ورکول کېږي. په دې وخت کې ياده اصطلاح په اصل کې علمي ټولنو کې کارول کېدله: «ياده اصطلاح لکه څرنګه چې په عمومي ډول د P C  په بڼه لنډيز شوې ده، په دې اړه بحثونو کې زيات نه زياته اورېدل کېږي، چې پوهنتونونو کې بايد څه شی تدريس شي». په “arcnews/curnews” کې د نيکسيس “Nexis” د يادونو له مخې ۱۹۹۰ زکال کې د سياسي سموالي اصطلاح په ټوليز ډول يوازې اويا مقالو کې کارول  شوې وه، مګر يو کال وروسته نيکسيس په ۱۵۲۳ مقالو کې يادونه ثبتوي، چې په ۱۹۹۴ زکال کې يې کچه په ثابت ډول له ۷۰۰۰ څخه زياته شوه. د ۱۹۹۱ زکال په می کې نيويارک ټايمز يوه تعقيبي مقاله درلوده، چې له مخې يې ياده اصطلاح په زياتېدونکي ډول په پراخه کچه عمومي کارول کېدله. هغه څه چې د سياسي سموالي په نوم يادېږي، هغه اصطلاح ده چې د تېر مني د پوهنيز کال په پيل کې عمومي منښت تر لاسه کړ، وروستيو مياشتو کې خپره شوې ده او د پارېدلي ملي بحث د تمرکز (په ځانګړي ډول د پوهنتونونو يا پوهنځيو انګړونو کې) تر څنګ، د امريکايي ژوند په لويو برخو کې هم د پام وړ ګرځېدلې ده.
-       روبرت ډي مک فادين، «سياسي سموالی»: نوی يو اړخيز ازمايښت؟، ۱۹۹۱ز کال
پوجا ګاندي
پوجا ګاندي (انګليسي:Pooja Gandhi) یوه هندي فلمي اداکاره ده.
سرچينې
وېشنيزه:1984 زېږېدنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:1983 زېږېدنې وېشنيزه:پوجا ګاندهي وېشنيزه:پوجا ګ وېشنيزه:پښتو فلمونه وېشنيزه:پښتو سينما وېشنيزه:هندي فلمونه وېشنيزه:هندي سينما وېشنيزه:باليوود
مارګريټ بونفيلډ
مارګريټ ګريس بونفيلډ سي ايچ (۱۸۳۷ ز کال مارچ ۱۷ مه – ۱۹۵۳ ز کال جون ۱۶ مه) يوه بریتانوي د مزدور ګوند سياتواله، د سوداګريزو اتحاديو پلوې او د ښځو حقوقو فعاله وه. نوموړې د کابينې لومړۍ ښځينه وزيره او لومړۍ ښځه وه چې په انګلستان کې شخصي سلاکاره شي، دا هغه مهال و چې نوموړې د ۱۹۲۹-۳۱ز کال د کارګر حکومت پر مهال د کار د وزيرې په توګه وټاکل شوه. له دې وړاندې نوموړې لومړۍ ښځه وه چې د سوداګريو د اتحاديې کانګريس (TUC) مشري يې کړې وه.
«بونفيلډ» په بې وزله حالاتو کې زېږېدلې وه او محدودې رسمي زده کړې يې کړې وې. د «ګلدوزۍ» له يوې استادې سره د شاګردې په توګه له خدمت کولو وروسته نوموړې په «برايټن» او لندن کې د دوکان د مرستيالې په توګه کار وکړ. نوموړې د دوکان د کار کوونکو د کاري حالاتو له امله هېښه شوې وه، په ځانګړي ډول په داخل کې د اوسېدو د نظام له امله او په همدې سبب د دوکانونو د کار کوونکو د اتحاديې یوه فعاله غړې شوه. نوموړې په ټولنپالو کړيو کې تګ راتګ پيل کړ او په ۱۸۹۸ز کال کې د دوکان د مرستيالانو، د کور د خادمانو او منشيانو د متحدې ملي اتحاديې (NAUSAWC) مرستياله منشۍ وټاکل شوه. نوموړې وروسته د ښځو په ګڼو ټولنپالو خوځښتونو کې پياوړې وګرځېده: نوموړې په ۱۹۰۶ز کال کې د ښځو کار ټولنې (WLL) ته د مالي بسپنې په پيدا کولو کې مرسته وکړه او د بالغانو د رايې ورکولو حق ټولنې مشره وه. د ښځو د رایې د حق په اړوند  د هغې نظر، نوموړې له پوځي مشرتابه څخه جلا کړه – د نوموړې نظر دا و چې  جنسيت يا شتمنۍ ته له کتنې پرته يې د ټولو بالغانو د رایې ورکولو حق پلوي کوله، نه د هغې محدودې تګلارې پر بنسټ چې د رايې حق پوځي پلويانو تعقيبوله، «د نارينه په شرايطو».
په ۱۹۰۸ز کال کې د اتحاديې د دندې له خوشې کولو وروسته، «بونډفيلډ» د WLL لپاره د تنظيمونکې منشۍ په توګه کار وکړ او وروسته یې د عمومي او ښاروالۍ کار کوونکو د ملي اتحاديې (NUGMW) لپاره د ښځينه افسرې په توګه خدمات وړاندې کړل. نوموړې په ۱۹۱۸ز کال کې د TUC شورا ته وټاکل شوه او په ۱۹۲۳ز کال کې د همدې ادارې مشره شوه، دا هماغه کال و چې نوموړې په لومړي ځل پارلمان ته وټاکل شوه. د ۱۹۲۴ز کال د لنډې مودې کارګر حکومت کې نوموړې د کار په وزارت کې د پارلماني سکرترې په توګه کار وکړ. په ۱۹۲۹-۳۱ز کال کې په کابينه کې د هغې د دندې موده د اقتصادي بحرانونو سره ملګرې وه، کومو چې دويم کارګر حکومت په غېږ کې رانيولی و. د بې روزګارۍ د امتيازاتو (حقوقو) د کمولو په اړه د فکر کولو اړوند د هغې ارزو، نوموړې د مزدور خوځښت له ډېرې برخې لرې کړه، په داسې حال کې چې نوموړې «رمسي ميکډونلنډ» د ملي حکومت ملاتړ نه و کړی، چا چې هغه مهال څوکۍ اشغال کړه، کله چې د ۱۹۳۱ز کال د اګست په مياشت کې حکومت سقوط وکړ. تر ۱۹۳۹ز کال پورې بونډفيلډ د NUGMW په چارو کې فعاله پاتې شوه او د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال يې د عامې ښېګڼې په اړوند د ښځو د ډلې لپاره څېړنې وکړې.
ماشومتوب او کورنۍ
مارګريټ بونډ فيلډ چې په شخصي ژوند کې په «ميګي» مشهوره وه، د ۱۸۷۳ز کال د مارچ په ۱۷مه نېټه د «چارډ» په «سمرسيټ» ښار کې زېږېدلې وه. نوموړې په خپلو خوېندو وروڼو کې لسمه يا يوولسم شمېره وه او د «وليام بونډ فيلډ» او د هغه د مېرمنې «ان دي ټيلور» د څلورو لوڼو څخه درېیمه وه، څوک چې د کانګريګيشن مسيحيت مذهبي مشر لور وه. وليام بونډ فيلډ د مزو (رسيو) د جوړونکي په توګه کار وکړ او تر څنګ يې د سياسي فعاليت تاريخ درلود. په ځوانۍ کې د چارډ سياسي اتحاديې منشي و، دا د سيمه ييزې سخت دريځۍ يو مرکز و چې چارواکو په وخت د پوځي ځواک په کارولو سره وځپلو. هغه همدا راز په ۱۸۴۰ز لسيزه کې د غلو دانو د قانون ضد سياسي خوځښت غړی هم و (د غلو دانو قانون په انګلستان کې د غنمو د وارداتو په اړوند یو قانون و چې کروندګرو ته په زيان تمامېدو). په داسې حال کې چې ټوله زده کړه يې خپله کړې وه، نوموړي له ساينس او انجنيرۍ سره مینه درلوده او د الوتکي ماشين شريک طراح و، کوم ماشين چې د اوسنۍ الوتکې لومړۍ بڼه ده، همدا ماشين د ۱۸۵۱ز کال په ستر نندارتون کې وړاندې شو.
په داسې حال کې چې مارګريټ لا هم ماشومه وه، «وليام» خپله دنده له لاسه ورکړه او نه يې شول کولای یو منظم کار پيدا کړي. دا کورنۍ له سختۍ سره مخ شوه، تر څنګ يې د استوګنځای برابرولو د مسئولينو له ګواښ سره مخ وه، کوم څه چې یوه دوامداره وېره وه. خو بيا هم وليام او «ان» خپله پوره خواري وکړه چې ډاډمن اوسې د دوی بچيانو زده کړه کړې او د ژوند لپاره چمتو دي. مارګريټ يو ځيرک ماشوم و، د شاعرۍ لوستلو او پيانو په غږولو کې د چا مهارت چې ډېر ځله د ښار په مراسمو او د يکشنبې ورځې د ښوونځي د بهر تګ پر مهال ښودل کېدو. تر ديارلس کلنۍ پورې هغه سيمه ييز لومړني ښوونځي ته ولاړه، وروسته يې يو کال د ښوونځي د هلکانو په ډيپارټمنټ کې د شاګرد-ښوونکي (هغې ته په يوه اونۍ کې درې شيلينګه ورکول کېدل) په توګه کار وکړ. په سيمه ييزه کچه د کار ګومارلو فرصتونه کم شول، نوموړې په څوارلس کلنۍ کې په ۱۸۸۷ز کال کې چارډ خوشې کړ، څو له برايټن سره نږدې په «هاو» کې د بزازۍ په يو دوکان کې د شاګردې په توګه کار پيل کړي.
د دوکان کارکوونکې
بونډفيلډ د «هاو» په کليسا سرک د خامک دوزۍ او رخت پلورنځي کاروبار پيل کړ، چېرته چې له ځوانو شاګردانو سره د کورنۍ د غړيو په توګه چلند کېدو. د پېرودونکو او همکارانو ترمنځ اړيکې خوږې وې او د دې وخت په اړه د بونډ فيلډ وروسته يادښتونه په يو ډول د خوښۍ يادونه کوله. د هغې شاګردي بشپړه شوه، نوموړې د برايټن د خامک دوزۍ په يو شمېر دوکانونو کې د مرستيالې په توګه کار وکړ، په داسې حال کې چې هلته به اوسېده هم، چېرته چې نوموړې ډېره ژر د دوکانونو د کار کوونکو د ژوند له حقايقو سره بلده شوه: داسې ګومارونکي چې خواخوږي نه لري، د کار اوږده کارونه، د ژوند وېرونکي شرايط او د محرميت نه شتون. بونډفيلډ په کار ځای کې د ژوند کولو په اړه د خپلو تجربو په هکله خبر ورکړی دی: «د زياتې ګڼې ګوڼې، ليوني کونکي حالات، کم او کمزوری خوراک، د دې نظام بنسټيز خصوصيات وو، تر څنګ يې د ګواښ احساس... په ځينو کورونو کې طبيعي او غېر طبيعي فساد د خپرېدو شرايط منځ ته راوړل». نوموړې هغه مهال له دې چاپېريال څخه يو څه راحت پیدا کړ، کله چې له يو شتمن پېرودونکي «لويسا مارټينډال» او د هغې له لور «هلډا» سره ملګرې شوه. مارټينډال کورنۍ له ټولنيزې بيدارۍ څخه برخمنه او د ښځو د حقوقو پلوې وه، دې کورنۍ وليدل چې بونډفيلډ د زده کړې ليواله ده، نوموړې ته يې په استعاره کتابونه ورکړل، کومو کتابونو چې هغې ته د کار او ټولنيزو مسائلو په اړه د ژوند تر پايه لېوالتيا وروبښله. بونډفيلډ اغلې مارټينډال په دې ډول تعريف کړې چې «زما په ژوند تر ټولو روښانه اغېز... نوموړې زه د پوهې په داسې  يوه لاره روانه کړم، کومه چې زما د دوکان د ډېرو ملګرو لپاره مرستندويه ثابته شوه».
د بونډفيلډ ورور «فرانک» له هغې مخکې په لندن کې د چاپونکی او سوداګرو د اتحاديې د پلوي په توګه خپل ځان ثابت کړی و، په ۱۸۹۴ز کال کې په داسې حال کې چې ۵ پاونډه يې ساتلي و، نوموړې پرېکړه وکړه چې له خپل ورور سره يو ځای شي. نوموړې وليدل چې د لندن د کار دوکانونو حالات له برايټن څخه ښه نه دي، خو د فرانک له لارې د هغې ټولنيزې او سياسي کړۍ پراخې شوې. نوموړې د دوکان د مرستيالانو، د کور د خادمانو او منشيانو د متحدې ملي اتحاديې (NUSAWC) فعاله غړې شوه، کله کله به د يکشنبې په ورځ له دې امله کليسا ته له تګ پاتې کېده چې د اتحاديې په ناستو کې ګډون کړي. د هغې سياسي او ادبي زده کړه په بېلګه ييز کلب متمرکزې وې، چېرته چې هغې له برنارډ شا او سيډني او »بيټريس بي» سره وکتل. د دې ټولنيپالو روڼ اندو تر نظر لاندې، نوموړې له «فيبين» ټولنې سره يو ځای شوه، او وروسته بيا له خپلواک کارګر ګوند (ILP) سره.
هوانګ دونګ-هایوک
هوانګ دونګ هیوک په کوریایي زوکړه 26 مۍ 1971م کال,یو کوریایی سینماګر فیلم جوړونکی او فیلم لیکونکی دی.
د سيندونو نوملړ
دا د سیندونو هراړخیز نوملړ دی، چې په عمده توګه د لويو وچو او هېوادونو له مخې ترتيب شوی دی.
د انټارکټیکا سیندونه
د انټارکټيکا سيندونه
سرچينې
وېشنيزه:سيندونه وېشنيزه:جغرافيه وېشنيزه:امريکا وېشنيزه:استراليا وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:افريقا
د‌ ایران ژبې
رسمي ژبه هغه ژبه ده چې په قانوني ډول د یو هیواد په حکومتي سيسټم، نصاب، اقتصاد او نورو چارو کې ځای لري. په ایران کې د نوي اسلامي دورې پرمهال د پاړسي پرته نورې ژبې رسمي وې، چې د هغه ډېر وخت وروسته فارسي د يو څو کلونو لپاره د یوې ژبې په توګه وپیژندل شوه، مګر د دوی له سقوط وروسته ، یوناني د 174 کلونو لپاره د ایران رسمي ژبه شوه. د پارتیانو دورې په بهير کې پارتي او یوناني ژبې د 471 کلونو لپاره د ایران رسمي ژبې وې، او د ساسانیانو په دوره کې فارسي یوازې د ۴ کلونو لپاره د ایران رسمي ژبه شوه. په ایران د عربانو یرغل سره عربي  د 189 کلونو لپاره د ایران رسمي ژبه شوه (د امویانو په دوره کې ، فارسي د یو څه وخت لپاره وشړل شوه) ، مګر په 821 میلادي کال کې د طاهریانو له وخت راهیسې ، فارسي رسمي ژبه شوه.
د تاریخ په اوږدو کې د ایران رسمي ژبې
د تاریخ په اوږدو کې (د نیالامیان له وخت څخه تر 2020 پورې) د اېران رسمي ژبې پر لاندې ډول دي:
په ایران کې د خطر سره مخامخ ژبې
اېران تر دا مهاله ۸۲ ميليونه نفوس لري، د دوی څخه يې يوازې ۱۷ ميليونه نفر په پاړسي ژبې خبرې کوي، تورکي د اېران ترټولو لويه ژبه ده، چې د اېران اته لويو ولايتونو کې په پراخه کچه ويونکي لري، همدا راز کوردي هم د اېران د لويو ژبو څخه ده، خو دا چې د اېران حکومت د پارسيانو څخه تشکيل شوی، يو استبدادي حکومت دی، نو هیچاته د هغوی په ژبه د تعليم حق نه ورکوي آن دا چې په حکومت کې پرته د پارسي قوم نه، بل څوک نه پرېږدي.
په ایران کې له منځه وړل شوي ژبې:
يوناني ژبه: له منځه تللې «يو وخت د اېران رسمي ژبه وه»
تاتي ژبه، ګورجي ژبه، کسکي ژبه او ډېرې نورې...
هغه ژبې چې ډېر ويونکي لري ، خو د تعليمي او اقتصادي لحاظه د له منځه وړلو په حال کې دي:
ژبې او د ويونکو شمېر
.
سرچينه
وېشنيزه:د ايران ژبې
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون (Violence Against Women Act یا په لنډ ډول VAWA) د متحده ایالاتو فدرال قانون دی چې د ۱۹۹۴ زکال د سپټمبر په ۱۳مه د ولسمشر بېل کلېنټون له خوا لاسلیک شو. دغه قانون د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د پېښو د څېړنې او هغو ته د رسیدګي په موخه ۱.۶ میلیارده ډالر ځانګړي کړل چې په اتوماتیک او اجباري بڼه یې ورکړه پر محکومینو باندې تحمیل کېده، همدارنګه به که چېرې څارنوال د قضیې له څېړنې مخ اړاوه بیا یې د حقونو د مدني ادعا اجازه ورکوله. د دغه قانون له مخې د متحده ایالاتو د عدلیې په وزارت کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي اړوند دفتر هم پرانیستل شو.
دغه لایحه په ۱۹۹۴ زکال کې د تکزاس د دیموکرات استازي جک بروکس له خوا په ۱۹۹۴ زکال کې وړاندې شوه چې د ښځو د حقونو د مدافعو ډلو د لوی ائتلاف ملاتړ یې ترلاسه کړ. دغه قانون په ۱۹۹۴ زکال کې د متحده ایالاتو د کانګرس د دواړو جرګو له خوا د دواړو ګوندونو په ملاتړ تصویب شو، په داسې حال کې چې راتلونکی کال جمهوري غوښتونکو هڅه وکړه د دغه قانون لپاره ځانګړې شوې بودیجه راکمه کړي. په ۲۰۰۰ زکال کې د موریسون پر وړاندې د متحده ایالاتو (United States v. Morrison) د سترې محکمې په قضیه کې په غوڅ اکثریت فدرال محکمې د دغه قانون هغه ماده لغو کړه چې اجازه یې ورکوله له تورن څخه په فدرال محکمه کې شکایت وشي. محکمې دغه اجازه د ۴ پر ۵ اکثریت پرمټ د سوداګریزو چارو د بند له مخې د فدرال دولت له واکونو څخه د بهر توب له امله لغو کړه.
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون یوځل په ۲۰۰۰ زکال او بیاځلي د ۲۰۰۵ زکال په ډسمبر میاشت کې د دوه ګوندي اکثریت پر مټ بېرته مجاز وګرځېد. په ۲۰۱۲ زکال کې د دغه قانون تمدید د محافظه کاره جمهوري غوښتونکو له اعتراض سره مخ شو چې همجنس بازانو ته یې د دغه قانون د ملاتړونو د پراختیا او هغو مقرراتو سره مخالفت درلود چې وهل ډبل شوو ناقانونه کډوالو ته یې اجازه ورکوله څو د لنډ مهالې ویزې غوښتنه وکړي، خو په ۲۰۱۳ زکال کې د قانون جوړونکو له اوږد مهاله ناندریو وروسته بیا د پلي کېدو اجازه ورکړل شوه. د ۲۰۱۸ – ۲۰۱۹ زکال په ترڅ کې د متحده ایالاتو د فدرال دولت د اوږد مهاله بندښت پر مهال د دغه قانون د اعتبار موده د ۲۰۱۸ زکال د ډسمبر په ۲۱ مه پای ته ورسېده. دغه قانون په موقت ډول د لنډ مهالو لګښتونو د یوې لایحې پر مټ د ۲۰۱۹ زکال د جنوري په ۲۵ مه اجرا وړ وګرځېد، خو د ۲۰۱۹ زکال د فبروري په ۱۵مه یې بېرته اعتبار پای ته ورسېد. د متحده ایالاتو د استازو جرګې داسې لایحه تصویب کړه چې د ۲۰۱۹ زکال په اپرېل میاشت کې یې دغه قانون بېرته د پلي کېدو وړ وګرځاوه، خوا دځل په کې د درې جنسه (ترانسجندر) قربانیانو خوندیتوب ته اړوند مقررات او د کورنیو تاوتریخوالو په فردي تورنو کسانو باندې د وسلې د نه پلور ممنوعیت شامل و. دوه ګوندي هوکړې ته د رسېدو په موخه له آیووا څخه جمهوري غوښتونکې سناتورې جوني ارنست او د کالیفورنیا دیموکراتې سناتورې ډاین فاینسټاین د میاشتو لپاره د مذاکرې مشري وکړه، خو د ۲۰۱۹ زکال په نومبر میاشت کې یې خبرې اترې ودرولې. سناتورې ارنست وویل چې هوډ لري د دغې لایحې نوې نسخه معرفي کړي؛ همدارنګه یې هیله څرګنده کړه چې په سنا کې به هم تصویب شي.
مخینه
د بشري حقونو نړیوال کنفرانس په ۱۹۹۳ زکال کې د اتریش په ویانا کې جوړ شو، همدغه کال د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالو د پای ته رسولو اعلامیې دا پرېکړه وړاندې کړه چې مدني ټولنې او دولتونو دا څرګنده کړې چې کورني تاوتریخوالي د عامه روغتیا له پالیسۍ او د بشر له حقونو سره تړاو لري. په متحده ایالاتو کې د ۲۰۱۰ زکال پر مهال د جنسي شریکانو ترمنځ د تاوتریخوالي اړوندې ملي سروې وښووله چې له هرو شپږو ښځو څخه یوې یې د خپل ژوند په اوږدو کې د خپل جنسي شریک له خوا د جنسي تاوتریخوالي یو ډول تجربه کړی دی.
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون د ۱۹۸۰مې لسیزې له وروستیو څخه د ۱۹۹۰مې لسیزې تر لومړیو پورې د پراخو وګړیزو هڅو په پایله کې جوړ او تصویب شو. د وهل شوو ښځو په مدافعینو کې د جنسي تېریو پر وړاندې مدافعین، د قربانیانو د خدمتونو له برخو یو شمېر کسان، د قانون پلي کوونکي بنسټونه، څارنوالۍ، محکمې او خصوصي جوړښتونه شامل و. هغوی له کانګرس وغوښتل څو له کورني او جنسي تاوتریخوالي سره د مقابلې په موخه اړین قوانین تصویب کړي.
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون د یو خوندي ساتونکي امر څخه د سرغړونې اړوند یا هم د هغه دولتي ټاکلي حد څخه د تېرېدو اړوند، چې یو ځورونکی د بل چا د ځورونې په موخه له هغې کرښې تېرېږي یا هم قرباني تر فشار لاندې راولي څو له دولتي حد تېر شي او بیا قرباني ته د یو تاوتریخوالي څخه ډک جرم په ترڅ کې فزیکي زیان اړوي؛ جرایم او د هغو مجازات ټاکلي. له همدې امله د تاوتریخوالي د قانون لومړۍ نسخې د څېړنو او ګروېږنو لګښتونه زیات کړل او د مجرمینو لپاره یې شدید مجازات او جریمې له ځانه سره لرلې. په داسې حال کې چې د جنایي لګښتونو د زیاتوالي محاسبه ستونزمنه چاره ده، خو کېدای شي د تاوتریخوالو په کم کېدو سره په ټولنیزه هوساینه کې د هغو د اغېز له مخې څرګنده شي.
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د قانون یوه لویه بریا داوه چې د کورني تاوتریخوالي، د جنسي ملاقات پر مهال د تاوتریخوالي، جنسي تیري او چل ورکولو اړوند یې د ټولنې په همغږي غبرګون ټینګار درلود؛ محاکم، قانون پلي کوونکي، څارنوالان، د قربانیانو خدمتونه او شخصي جوړښتونه اوس مهال په ګډه کار کوي؛ هغه همغږي چې وړاندې آن په ایالتي یا سیمه ییزه کچه یې شتون نه درلود. د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون همدارنګه د هغو ټولنیزو بنسټونو له هڅو ملاتړ کوي چې د کورني تاوتریخوالي، د جنسي ملاقات پر مهال د تاوتریخوالي، جنسي تېري او چل ورکولو د مواردو د له منځه وړو هڅې کوي. له دې سربېره د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون قبیلوي بنسټونو او قبایلو ته ځانګړي خدمتونه وړاندې کوي څو د امریکا د بومي ښځو پر وړاندې د کورني تاوتریخوالي، د جنسي ملاقات پر مهال د تاوتریخوالي، جنسي تېري او هغوی ته د چل ورکولو موارد له منځه یوسي.
د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي قانون ته اړوند د مالي مرستو ډېری پروګرامونه د متحده ایالاتو د کانګرس له خوا تمویل کېږي. د مالي مرستو لاندې پروګرامونه چې تر ډېره پورې د متحده ایالاتو په عدلیې وزارت کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د دفتر له اړخه اداره کېږي، له کانګرس څخه تخصیص ترلاسه کوي:
پرمېندر ناګرا
پرمیندر ناګرا (انګليسي:Parminder Nagra) یوه هندي فلمي اداکاره ده.
پدميني
پدميني په 16 کلنۍ کې په هندي فلم کلپنا (1948) کې د نڅاګرې په توګه خپل مسلک پیل کړ. هغه شاوخوا ۳۰ کالو کې په ۲۵۰ فلمونو کې کار کړی دی. پدميني په هندي فلمونو کې له یو شمېر مشهورو اداکارانو سره کار کړی چې پکې سیواجي ګنیسن، ایم جی رامچندران، این ټي راما راو، راج کپور، شمي کپور، پریم نذیر، راجکمار، جیمني ګنیسن او ایس ایس راجندران شامل دي. نوموړې له سیواجي ګنیسن سره په ۵۹ فلمونو کې راڅرګنده شوې او زیاتره یې په تامیل فلمونو کې کار کړی دی. د هغې دوه خویندې للیتا او راګیني هم فلمي اداکارې او نڅاګرې وې او دا درې خویندې د تراوانکور خویندې بلل کېدې.
لومړنی ژوند
د سویلي هند او د بالیووډ پخوانۍ مشهوره اداکاره. تیرو په اننتپورم کې زیږیدلی و. هغه په کلاسیک نڅا کې تخصص درلود. هغه خپل فلمي سفر د جنوبي هند فلمونو سره پیل کړ. هغه په تامل، ملیالم، تیلګو او کناډا ژبو کې ډیر بریالي فلمونه کړي دي. خو د بالیووډ شهرت هغه ممبۍ ته اړ کړ.
د فلم مسلک
Izai Padampadu، چې په 1950 کې خپور شو، په تامل کې د هغه لومړنی فلم و. د سیواجي ګنیسن سره د هغه ملګرتیا په 1952 کې په پاناما کې پیل شوه. د هغه ځینې مشهور تامیل فلمونه شامل دي سامورانا رامیانم (1958 فلم)، تانګا پادوومی، انبو، کټو روزا، تالنا موهنامبل، ویتنام ویډو، ایدار پراداتو، منګیر تیلاکم او پو پوچوداوا. د هغه په ځینو مشهورو ملیالم فلمونو کې شامل دي پرسنا، واواهیتا، اډیپیکا، کمارا سمبھوم، نوکیتدوراتو کنامناتو، واستوهارا او ډالر.
د بالیووډ په دوو مشهورو فلمونو کې له راج کپور سره د هغې جوړه ډېره مشهوره شوه. زما نوم جوکر دی او هغه هیواد چې ګنگا بهیږي. پدمني د راج کپور سره یو بل فلم عاشق (1962) هم وکړ. د هغه په نورو بالیووډ فلمونو کې امردیپ (1958)، پیال (1957)، افسانه (1966)، واسنا (1968)، چندا اور بجلي (1969) او د بابو بای مستري مهابارت (1965) شامل دي.
په 1957 کې، هغه د بالیووډ فلم "پیل" کې کار وکړ. له هغې وروسته هغه د بابو بای مستري په مهابھارت فلم کې هیروینه شوه، خو د راج کپور په فلم جاس دیش مې ګنګا بهیتي کې یې زیات شهرت ترلاسه کړ، چې په هغې کې د هغې کلاسیک نڅا د هغې ښکلا سره خلک لیونۍ کړل. هغې د راجکپور سره په میرا نام جوکر فلم کې هم کار کړی، د راج کپور سربیره، پدمني د راجکمار او دیو آنند سره هم فلمونه کړي دي.
واده او امریکا ته مهاجرت
له رامچندران سره له واده وروسته یې فلمونو ته مخه کړه او امریکا ته ولاړه، له فلمونو پرېښودو سره یې هم نڅا له ژونده لرې نه کړه او په ۱۹۷۷ کال یې په نیوجرسي کې د پدميني د ښکلو هنرونو ښوونځی بنسټ کېښود. د هند کلاسیک نڅا دلته تدریس کیږي، دا ښوونځی په امریکا کې یو له لویو او پخوانیو ښوونځیو څخه ګڼل کیږي.
پدمينی په چینای (مدراس) کې د زړه د حملې له امله مړ شو.
د پولينډ - ليتوانيا د ګډو ګټو دولت
د پولينډ او ليتوانيا د ګډو ګټو دولت په رسمي ډول د پولينډ او د ليتوانيا د ستر ډچي پاچاهي “Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania” په نوم او له ۱۷۹۱ ز کال څخه وروسته د پولينډ د ګډو ګټو دولت په توګه د پولينډ او ليتوانيا يو هېواد او اتحاديه وه، چې اتحاديه کې يو ګډ يا عمومي مشر به پرې حکومت کاوه، چې د پولينډ پاچا او د ليتوانيا ستر ديوک دواړو دنده به يې درلوده. دا له ۱۶ تر ۱۷ پورې د اروپا يو له تر ټولو لويو او نامتو هېوادونو څخه و. د ګډو ګټو دولت د خپل ستر ځمکني پراخوالي له مخې د ۱۷ پېړۍ په لومړيو کې نږدې ۱۰۰۰۰۰۰ کېلو متر مربع (۴۰۰۰۰۰ ميل مربع) سيمه وپوښله او او تر ۱۶۱۸ ز کال پورې يې نږدې ۱۲ ميليون ګڼ توکميز نفوس درلود. پولينډي او لاتيني د دولت دوه ګډې رسمې ژبې وې.
د ګډو ګټ، دولت د ۱۵۶۹ز کال جولای کې د لوبلېن اتحاديې “Union of Lublin” له لورې رامنځته شوی و، مګر د پولينډ د پاچاهۍ تاج “Crown of the Kingdom of Poland” او د ليتوانيا ستر ډچي “Grand Duchy of Lithuania” د پولينډي ملکې جادويګا “Jadwiga” (هيډوېګ) او د ليتوانيا د ستر ديوک جوګايلا “Jogaila” په کوژدنې سره، چې د پولينډ د پاچا دويم ولاديسلاو جاګيلو تاج ورپر سر شوی و، له ۱۳۸۶ ز کال راهيسې په رښتيني شخصي اتحاديه کې وو. په ۱۷۷۲ زکال کې لومړي وېش او په ۱۷۹۳زکال کې دويم وېش د دولت اندازه خورا کمه کړه او د ګډو ګټو دولت په ۱۷۹۵ز کال کې په درېيم وېش سره له شتون څخه پرته وېشل شوی و (دولت له منځه ولاړ).
د پولينډ او ليتوانيا د ګډو ګټو دولت د توکميز راز راز والي يا تنوع د لوړو کچو او د خپلوۍ د مذهبي زغم له مخې په نښه شوی و، چې د ۱۵۷۳ز کال د وارسا کنفدراسيون د قانون “Warsaw Confederation Act 1573” له لورې تضمين شوی و، که څه هم د مذهبي ازادۍ کچې په کې بېلابېلو وختونو کې توپير درلود. د ۱۷۹۱ز کال اساسي قانون د وارسا کنفدراسيون خلاف کاتوليک پلوي يا کاتوليسيزم د واکمن مذهب په توګه ومنه، مګر د مذهب ازادي لا هم کنفدراسيون سره ورکول کېده.
له څو لسيزو هوساينې څخه وروسته ياد دولت د سياسي، فوځي او اقتصادي شاتګ اوږدې دورې ته ننوت. مخ پر وده کمزوري يې د ۱۸ پېړۍ د وروستيو پر مهال د خپلو ګاونډيانو (اتريش، پروس او روسيې) په منځ کې د وېش لامل شوه. د ګډو ګټو دولت له پای ته رسېدنې څخه لږه موده وړاندې د خورا لوی سمون هڅه تصويب او د می د ۳ اساسي قانون يې رامنځته کړ، چې د معاصرې اروپا په تاريخ کې لومړنی او د معاصرې نړۍ په تاريخ کې د متحده ايالتونو له اساسي قانون څخه وروسته دويم تدوين شوی اساسي قانون و.
نوم
د دولت رسمي نوم د پولينډ او د ليتوانيا د ستر ډچي پاچاهي “Kingdom of Poland and the Grand Duchy of Lithuania” (پولينډي ژبه: Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie؛ ليتوانيايي: Lenkijos Karalystė ir Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė؛ لاتيني: Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae) و او نړيوالو تړونونو او ديپلوماسۍ کې په عمومي ډول لاتيني اصطلاح کارول کېده.
لويديځو اروپايانو زياتره وخت ياد نوم «پولينډ» ته ساده کړی دی او په خورا تېرو او معاصرو سرچينو کې ورته د پولينډ پاچاهي يا يوازې پوليند ويل شوی دی. د پولينډ د ګډو ګډو دولت “Commonwealth of Poland” او د دوه ملتونو د ګډو ګټو دولت “Commonwealth of Two Nations” (لاتيني: Res Publica Utriusque Nationis؛ پولينډي: Rzeczpospolita Obojga Narodów) اصطلاحګانې د دوه ملتونو دوه اړخيز تضمين ليک “Reciprocal Guarantee of Two Nations” کې کارول شوې وې. د انګليسي «د پولينډ او ليتوانيا د ګډو ګټو دولت» او الماني “Polen-Litauen” اصطلاحګانې د دوه هېوادونو د ګډو ګټو د بلې بڼې د ژباړې يا تفسير په توګه ګڼل کېږي.
نور نارسمي نومونه «د اشرافو جمهوريت» او «د ګډو ګټو لومړنی دولت» دي، چې دويم نوم يې د پولينډ له دويم جمهوريت څخه د توپير کولو په موخه تاريخ ليکنه کې يو څه عام دی.
پېژندګلوي (۱۳۷۰ – ۱۵۶۹ز)
د پولينډ پاچاهۍ او د ليتوانيا لوی ډچي د ۱۳ او ۱۴ پېړيو په اوږدو کې د جګړو او اتحاديو يوه پرله پسې يا متناوب لړۍ تېره کړه. د دواړو دولتونو تر منځ اړيکو په بېلابېلو وختونو کې ځکه توپير درلود، چې هر يو يې د سيمې د سياسي، اقتصادي او فوځي واکمنۍ لپاره هڅه او سيالي وکړه. پولينډ په خپل وار د خپل سويلي ګاونډي هنګري يو پياوړی متحد پاتې شوی و. وروستی پولينډي شاه ستر کاسيمير “Casimir the Great” چې له اصلي پياسټ “Piast” کورنۍ څخه و، د ۱۳۷۰ ز کال د نومبر په ۵ نېټه د قانوني نارينه وارث له پلارولۍ پرته مړ شو. په پايله کې تاج د نوموړي هنګريايي وراره د انجو لويس “Louis of Anjou” ته ورپر سر شو، چې له پولينډ سره په شخصي اتحاد کې يې د هنګري پاچاهۍ باندې واکمني وکړه. له ليتوانيا سره په مخ پر وده پراخه اړيکو کې يو بنسټيز ګام د ځايناستي کړکېچ و، چې په ۱۳۸۰ز لسيزه کې راپورته شو. لويس د ۱۳۸۲ز کال د سپټمبر په ۱۰ نېټه مړ شو او د خپل کاکا په څېر يې زوی ونه زېږاوه، چې د هغه ځايناستی شي. د نوموړي دوه لورګانې ماري او جادوېګا د پراخه دوه ګونې پاچاهۍ ادعاوې وکړې. پولينډي بادارانو د ماري د کشرې خور جادويګا په خوښه نوموړې رد کړه او وروسته يې د لوګزامبورک سيګيسمند “Sigismund of Luzembourg” ته په نوم کړه. راتلونکې ملکه سلطان له ځوان ويليم هابسبرګ “William Habsburg” سره واده کولو ته په پام کې نيول شوې وه، مګر د اشرافيت ځانګړو ډلو دا اندېښمن باور پرېښود، چې اتريشي ويليم به کورنۍ (د هېواد دننۍ) ګټې نه خپلوي. د نوموړي پر ځای يې د ليتوانيا لوی ديوک جوګېلا “Jogaila” ته مخه وکړه. نوموړی يو ژوندمهاله (د ټول عمر لپاره) کافر و او د ۱۳۸۵ز کال د اګسټ په ۱۴ نېټه يې د کريو اتحاديې “Union of Krewo” په لاسليک کولو د واده لپاره د کاتوليک پلوۍ د منلو سوګند وکړ. ياد قانون ليتوانيا کې عيسويت وتپه او پولينډ يې يو ديارشي “diarchy” ته واړوه، چې د دوه واکمنانو له لورې اداره کېدونکې پاچاهي وه؛ د دوی ميراثي او ځايناستو پاچاهانو په ترتيب سره د پاچا او لوی ديوک وړ نومونه درلودل. د قانون وروستۍ فقرې وکښل، چې ليتوانيا به په تل پاتې ډول د پولينډ له پاچاهۍ سره يو ځای کېږي؛ که څه هم دې فقرې تر ۱۵۶۹ز کال پورې اغېز ونه کړ. جوګېلا ته د ۱۳۸۶ز کال د مارچ په ۴ نېټه په واوېل لويه کليسا “Wawel Cathedral” کې د دويم ولادېسلاو جاګيلو ‘Wladyslaw II Jagiello” په توګه د پاچاهۍ تاج ورپه سر شو.
د لوبلين اتحاديه (۱۵۶۹ز کال)
له يو ځاي کېدنې څخه وړاندې بېلابېل کوچني تړونونه له منځه تللي وو، چې د کراکو او وېلنييس اتحاديه “Union of Krakow and Vilnius”، د ويلنييس او رادوم اتحاديه “Union of Vilnius and Radom” او د ګرودنو اتحاديه “Union of Grodno” يې د يادونې وړ دي. د ليتوانيا حساس دريځ او پر ختيځ اړ باندې يې راپورته کېدونکو کړکېچونو اشراف وهڅول، چې له پوليند سره د نږدې ملګرتيا غوښتونکي شي. د اتحاد يا فدراسيون نظريې غوره اقتصادي موکې وړاندې کړې، په داسې حال کې چې شمال، سويل او ختيځ کې يې له دښمن دولتونو څخه د ليتوانيا پولې هم خوندي کولې. د ليتوانيا يو څه ټيټ اشرافيت د هغو شخصي امتيازاتو او سياسي ازاديو د شريکولو لېوالتيا درلوده، چې پولينډي اشرافيت ورڅخه ګټه پورته کوله، مګر د خپلواکۍ د حس له درلودلو پرته يې پولينډ کې د يوازې ولايت په توګه د لوی ډچي د يو ځای کېدلو لپاره د پولينډ غوښتنې ونه منلې. سور [پوستی] مايکولاج رادزيويل “Mikolaj “the Red” Radziwill” (راډوېلا رډاسيس) او وراره يې تورپورستي مايکولاج رادزيويل “Mikolaj “the Red” Radziwill” چې د ليتوانيا دوه نامتو اشراف او فوځي قوماندانان وو، د غږ په پورته کولو (غږيز) ډول د اتحاديې مخالفت وکړ.
سوېلي اسيا
د سویلي آسیا نقشه، دا اوه هېوادونه لري سويلي اسیا (انګريزي:South Asia) د اسیا د وچې جنوبي يا سوېلي سیمې دي، چې د هند نيمه لويې وچې او هغې ته  نږدې سیمې پکې شاملې دي. دغه سيمه (له لوېديځه څخه تر ختيځه) د لويديځې اسيا ، منځنۍ آسيا ، ختيځې اسيا او جنوب ختيځې اسيا تر منځ موقعيت لري، چې له يوې خوا د نړۍ دريم لوی سمندر، د هند سمندر او له بلې خوا د نړۍ تر ټولو لوړه طبيعي سيمه ده. د همالیا د چت په توګه ګڼل کیږي، د غرونو لړۍ چې د نیپال څخه تېریږي، د پاکستان او منځنۍ آسیا په شمول، تر ټولو اوږد خلیج دی چې برصغیر له چین څخه جلا کوي.
برسېره پردې، تبت ( د چین د خلکو جمهوریت ) ځینې وختونه د کلتوري دلایلو له امله جنوبي آسیا ګڼل کیږي
د بر صغير اصطلاح تعريف او کارونه
د برصغیر اصطلاح د هغه سیمې لپاره کارول کیږي چې د هند په تخته کې د یوریشیا پلیټ سره شمال ته موقعیت لري. پداسې حال کې چې د سیاسي اصطلاح په توګه دا نوم د برصغیر لپاره کارول کیږي. په دې کې د هندي پولو څخه بهر سیمې هم شاملې دي، په ځانګړې توګه ً ، چې د خپل ګاونډي پاکستان سره د اوږدې مودې سیاسي، ټولنیز - توکمیز ( پښتانه ) اړیکې لري. په داسې حال کې چې په پاکستان کې د سیند سیند لویدیځ سیمې ځینې وختونه د تاریخي دلایلو له مخې منځنۍ آسیا ګڼل کیږي. یوه بیلګه یې بلوچستان دی، چې د هند په تخته کې نه دی، بلکې د ایران د ساات پلیټو په څنډو کې موقعیت لري.
احصايه او تاريخ شمېرنه
له هغه وخته چې جنوبي اسیا د تاریخ په اوږدو کې تل د بهرنیو یرغلګرو تر نفوذ لاندې وه، نو دلته کلتور هم د بېلابېلو قومونو په یو ځای کېدو سره جوړ شوی دی. په هرصورت، اکثریت په هندویزم او اسلام باور لري، نو د سویلي آسیا کلتور د دواړو مذهبونو لخوا ژوره اغیزه لري.
جنوبي اسیا په نړۍ کې یو له ګڼ مېشتو سیمو څخه دی. دلته شاوخوا ً ملیارده خلک ژوند کوي چې د نړۍ د ټول نفوس پنځمه برخه جوړوي. په سیمه کې د نفوس کثافت په هر مربع کیلومتر کې 305 خلک دي چې د نړۍ د اوسط کثافت څخه 7 ځله لوړ دی.
دا سیمه د خپل زرغونتیا له امله تل د بهرنیو یرغلګرو تر بریدونو لاندې راغلې ده، خو په دې کې شک نشته چې د نورو قومونو حکومتونه د دې خاورې تېر تېر باسي. ډېرو پخوانیو حکومتونو په تېره بیا د ً اسیا مغلو د سیمې په کلتور، مذهب او دودونو ډېر اغېز کړی دی. او د دوی د ستر دور نښان نن هم په برصغیر کې لیدل کیدی شي. د هغه د واکمنۍ پرمهال، سیمه په ټوله نړۍ کې د "طلایی مرغۍ" په نوم پیژندل شوې.
په پخوانیو وختونو کې د سیند سیند تمدن د نړۍ یو له خورا پرمختللو تمدنونو څخه و چې شاوخوا ً زره کاله دمخه تاسیس شو.
وروسته د اروپا د استعمار په دوره کې دا سیمه د بریتانیې تر ولکې لاندې راغله، په داسې حال کې چې یو څو وړې سیمې هم د پرتګال ، هالنډ او فرانسې تر ولکې لاندې وې. په هرصورت، سیمه د 1940 لسیزې په وروستیو کې خپلواکه شوه.
جغرافيه
مینلینډ سویلي آسیا د ډیری مختلف کلتورونو او تمدنونو زانګو ده ، دا په جغرافیه کې هم متنوع دی. په شمال کې د غرونو له لوړو څوکو څخه نیولې بیا په جنوب کې تر لویو میدانونو، پراخې بې کوره دښتې او د استوایی سیمو د ځنګلونو او د ناریل ونې هره سیمه د دې خاورې رنګارنګوالی زیاتوي.
له جغرافيايي او سياسي پلوه، بنګله دېش، هند، بوتان، پاکستان، سريلانکا او نيپال د جنوبي اسيا د يوې برخې په توګه پيژندل شوي دي. دوی د سارک، د سیمه ییزو همکاریو سازمان پورې تړلي دي. په دې وروستیو کې افغانستان هم د دغه سازمان غړیتوب ترلاسه کړی دی.
د سویلي آسیا په شمال کې د همالیا غرونو لړۍ ده ، چې د یو لوی دیوال په څیر ولاړ دی چې په واورو پوښل شوی او د آسیا له پاتې وچې څخه جلا کوي. همالیا په نقشه کې د کمان په څیر ښکاري. د سیند ، ګنګا او برهماپوترا سیندونو لوی حاصلخیز میدانونه او ډیلټایک سیمې دا غرنۍ سیمې له ټاپو وزمې څخه جلا کوي. په منځ کې د دکن لوی تخت پروت دی، چې دواړو خواو ته یې د ساحلونو او دوه غرونو سلسلې دي چې د ختیځ او لویدیځ غرونو په نوم یادیږي.
له بلې خوا، د بنګله دېش ډېری برخه د برهمپترا او ګنګا سیندونو لوی ډیلټایک سیمه کې پروت دی. د اوړي د مونسون په جریان کې، موسمي بارانونه او د همالیا څخه خټکي اوبه دا سیندونه سیلاب کوي، چې په بنګله دیش کې څو ځله سخت سیلابونه تجربه کوي چې په میلیونونو خلک یې وژلي دي.