cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د بنو قريظه غزا
کله چې له هغوى نه يوې ډلې وويل چې ((اې د يثرب خلکو! ستاسې لپاره نور د ايساريدو موقع نشته بيرته وګرځئ کله چې  د هغوى يوې ډلې په دې وينا سره له پيغمبر (صلى الله عليه وسلم) نه د رخصت غوښتنه کوله چې ((زمونږ کورونه تر خطر لاندې دي)) په داسې حال کې چې تر خطر لاندې نه وو په اصل کې هغوى غوښتل چې (د جنګ له محاذ نه) وتښتي، که د ښار له اطرافو نه دښمن راننوتلى واى او په هغه وخت کې هغوى ته د فتنې په لوري بلنه ورکړى شوى واى نو دوى به په کې ځان غورځولى ؤ او ګرانه وه چې دوى دې  د فتنې په شريکيدو کې څه درنګ دريغ کړى واى دغو خلکو له دې نه مخکې له الله سره ژمنه کړې وه چې دوى به شا نه اړوي او له الله سره د شوې وعدې پوښتنه خو ارو مرو کيدونکې ده.اې پيغمبره! دوى ته ووايه  که تاسې له مرګ يا وژل کيدو نه وتښتئ نو دغه تيښته به ستاسې لپاره هيڅ ګټه رسونکې نه وي له هغه وروسته  د ژوند د خوندونو اخستلو ډير  لږ فرصت به تاسې ته در په برخه شي. تر دې چې فرمايي: ((وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمْ الرُّعْبَ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمْ الرُّعْبَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقاً (26) وَأَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضاً لَمْ تَطَئُوهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيراً   (27)).(الاحزاب ٢٦/٢٧)
(او له اهل کتاب نه چې کومو کسانو د دغو يرغلګروملګرتيا کړې وه الله د هغو له کلاګانو څخه هغوى راکوز کړل او د هغوى په زړونو کې يې داسې ويره واچوله  چې نن تاسې له هغوى نه يو ډله وژنئ او بله ډله بندي کوئ تاسې يې د هغوى د ځمکې او د هغوى د کورونو او د هغوى د مالونو وارثان وګرځولئ او هغه سيمه يې تاسې ته درکړه چې تاسې هغه هيڅکله تر پښو لاندې نه وه کړې الله په هر څه باندې قادر دى
د ډهلي سلطنت
ډهلي سلطنت یوه اسلامي سترواکي وه او په ډهلي کې مېشته وه چې د ۳۲۰ کلونو (۱۲۰۶-۱۵۲۶) لپاره د هند د نیمه وچې لویې برخه ته وغځول شوه. پنځو کورنیو په ترتیب سره د ډهلي سلطنت واکمني وکړه: د مملوکیانو کورنۍ (۱۲۰۶-۱۲۹۰)، د غلجيانو کورنۍ (۱۲۹۰-۱۳۲۰)، د تغلقانو کورنۍ (۱۳۲۰-۱۴۱۴)، د سیدانو کورنۍ (۱۴۱۴-۱۴۵۱)، او د لوديانو  کورنۍ (۱۴۵۱-۱۵۲۶). نوموړو د نني عصر هند، پاکستان او بنګله دیش د خاورو لویې سیمې همدارنګه د سویلي نیپال ځینې برخې  تر پوښښ لاندې درلودې.
د غوريانو د کورنۍ د ځای ناستي په توګه، د ډهلي سلطنت په اصل کې د یو شمېر شاهزاده مېشتو سیمو څخه جوړ شوی و چې د یلدیز، ایبک او قباچه په ګډون د محمد غوري ترکي غلام جنرالانو (چې د شمالي هند لویې برخې یې فتح کړې وې) له لوري اداره کېدې چې د غوريانو خاورې يې په ارٍث یوړې او په خپل منځ کې یې ووېشلې. د اوږدې مودې خپل منځیو جګړو وروسته، د غلجيانو انقلاب په پایله کې مملوکیان نسکور شول چې له ترکانو څخه یې بېلابېلو هندو-مسلمان اشرافو ته د واک لېږد را منځ ته کړ. دواړه د غلجيانو او تغلقانو کورنۍ په ترتیب سره په جنوبي هند کې د مسلمانانو د چټکو فتوحاتو د نوې څپې شاهد وو. د تغلقانو کورنۍ په جریان کې بلاخره سلطنت د خپل جغرافیایي پراخوالي څوکو ته ورسېد او د هند نیمې وچې ډېره برخه یې تر پښو لاندې کړه. . دا د هندوانو د بېرته نیولو، د هندو سلطنتونو لکه وجایاناګرا سترواکۍ او میوار د خپلواکۍ د اعلانولو او د مسلمانو د نوو سلطنتونو لکه د بنګال سلطنت د ماتېدلو له امله له زوال سره مخ شو. سلطنت په ۱۵۲۶ کال کې د مغلیانو سترواکۍ له خوا فتح او پر ځای يې واک ته ورسېدل.
شالید
په هند کې د ډهلي د سلطنت د راڅرګندېدو تر شا موضوع د یوه پراخ بهیر برخه وه چې د ټولې سویلي او لوېدیځې آسیا په ګډون یې د آسیا چې ډېره برخه اغیزمنه کړه: د منځنۍ آسیا شنو دښتو څخه د کوچي ترکانو څپې. دا په نهمه پېړۍ کې کله چې اسلامي خلافت په منځني ختیځ کې په ټوټه ټوټه کېدو شو لیدل کېدلی شي، چې هلته په سیالو هېوادونو کې مسلمان واکمنانو د مرکزي آسیا له شنو دښتو څخه د غیر مسلمان کوچي ترکانو په غلامولو پیل وکړ او ډېر یې روزل ترڅو د مملوکان په نوم وفادار نظامي غلامان شي. ترکانو ډېر ژر د مسلمانانو خاورو ته کډوال شول او په اسلام مشرف شول. بالاخره ډېر ترک مملوک غلامان د واکمن کېدو لپاره راپورته شول او د اسلامي نړۍ ډېره برخه یې فتحه کړه او مخکې له دې چې د هند نیمې وچې ته خپل پام واړوي، د مملوکیانو سلطنتونه یې له مصر څخه تر اوسني افغانستان پورې تأسیس کړل.
دا د اسلام له خپرېدو وړاندې د يوه اوږده بهیر برخه هم ده. په تاریخ کې د نورو مېشته کروندګرو ټولنو په څېر، د هند نیمه وچه کې ټولنې د خپل اوږده تاریخ په اوږدو کې د کوچي قبیلو له لوري تر برید لاندې راغلي دي. د هند په نیمه وچه باندې د اسلام د اغېزو په ارزونه کې باید یادونه وشي چې د اسلام څخه په وړاندې دوران کې د هند د نیمه وچه د شمال لوېدیځ د هغو قبیلو دوامداره هدف و چې د منځنۍ آسیا څخه یې بریدونه کول. له هغې نظره، د لومړۍ زريزې په اوږدو کې د مسلمانانو لاسوهنې او وروسته د مسلمانانو یرغلونه د پخوانیو لاسوهنو او یرغلونو سره توپیر نه درلود.
هندو او بودايي پاچاهۍ په سویلي آسیا کې په ۹۶۲ میلادي کال کې له منځنۍ آسیا څخه د مسلمان لښکرو له یو لړ بریدونو سره مخ شوې. د دوی له منځ څخه د ترک مملوک پوځي غلام زوی محمود عزنوي و چې د ۹۹۷ او ۱۰۳۰ کلونو ترمنځ یې اوولس ځله د سیند له ختیځ څخه د یمونا سیند تر لوېدیځ پورې د شمالي هند پر پاچاهیو بریدونه وکړل او لوټ یې کړ. محمود غزنوي په خزانو برید وکړ خو هر ځل یې شاتګ وکړ، یوازې لوېدیځ پنجاب ته یې اسلامي واکمني وغځوله.
د محمود غزنوي څخه وروسته هم د هند په شمال او لوېدیځ پاچاهیو د مسلمان جګړه مارانو له لوري د بریدونو لړۍ روانه وه. دې بريدونو د اسلامي پاچاهیو دايمي پولې رامنځته یا پراخې نه کړې. برعکس، د غوریانو سلطان معزالدین محمد غوري (په عموماً د محمد غوري په نوم پېژندل کېږي) په ۱۱۷۳ کال کې شمالي هند ته د غځېدنې یوه منظمه جګړه پیل کړه. نوموړي هڅه وکړه چې د ځان لپاره یوه پاچاهي جوړه کړي او اسلامي نړۍ وغځوي. محمد غوري په خپله یو سني اسلامي سلطنت جوړ کړ چې د سند سیند تر ختیځ پورې غځېدلی و او په دې توګه یې د ډهلي سلطنت په نوم د اسلامي پاچاهۍ بنسټ کېښود. یو شمېر تاریخ پوهان په سویلي آسيا کې د محمد غوري د شتون او جغرافيايي ادعاوو له امله د ډهلي سلطنت له ۱۱۹۲ کال څخه لیکي.
غوري په ځینو روایتونو کې د اسماعیلي شیعه مسلمانانو یا په نورو روایتونو کې د کهکریانو له لوري په ۱۲۰۶ کال کې ووژل شو. تر وژنې وروسته د غوري غلامانو (یا مملوکانو، عربي: مملوک) څخه یوه، قطب الدین ایبک ترک واک په لاس کې واخیست او د ډهلي لومړی سلطان شو.
د مملوکیانو کورنۍ
د معز الدین محمد غوري پخوانی غلام (چې عموماً د محمد غوري په نوم پېژندل شوی) قطب الدین ایبک د ډهلي سلطنت لومړی واکمن و. ایبک د کومان-کیپچک (ترک) اصل او نسب څخه و او د نسب له امله يې کورنۍ د مملوکیانو (غلام الاصل) کورنۍ (د عراق د مملوکیانو کورنۍ یا د مصر د مملوکیانو کورنۍ سره غلط نشي) په نوم پېژندل کېږي. ایبک څلور کاله له ۱۲۰۶ کال څخه تر ۱۲۱۰ کال پورې د ډهلي د سلطان په توګه پاچاهي وکړه، ایبک د خپل سخاوت له امله مشهور و او خلکو د لخداتا په نامه یادولو.
د ايبک تر مړينې وروسته آرام شاه په ١٢١٠ کال کې واک په لاس کې واخيست، خو د ايبک د زوم شمس الدين ایلتوتمش له لوري په ١٢١١ کال کې ووژل شو. د ایلتوتمش واک بې ثباته و او یو شمېر مسلمان امیرانو (اشرافو) له دې امله چې د قطب الدین ایبک ملاتړي وو د هغه واک یې وننګوو. ایلتوتمش د یو لړ فتوحاتو او د مخالفینو وحشیانه اعدامونو وروسته خپل واک ټینګ کړ. د هغه واکمني څو ځله لکه د قباچا له لوري وننګول شوه چې د یو لړ جګړو لامل شوه. ایلتوتمش ملتان او بنګال د مسلمان واکمنانو په سر په جګړه کې کې او همدارنګه رانتامبور او سیوالیک د هندو واکمنانو سره په جګړه کې فتح کړل. هغه په تاج الدین یلدز باندې چې ځان یې د معز الدین محمد غوري یې د وارث په توګه اعلان کړ، برید وکړ، ماتې یې ورکړه او اعدام یې کړ. د ایلتوتمش واکمني تر ۱۲۳۶ کال پورې دوام وکړ. د هغه له مړینې وروسته، د ډهلي سلطنت د یو لړ  واکمنانو، د مسلمان اشرافو اختلافونو، وژنو او لنډمهاله دورو شاهد و. واک د رکن الدین فیروز څخه سلطانه راضیه او نورو ته انتقال شو، تر دې چې غیاث الدین بلبان واک ته ورسید او له ۱۲۶۶ کال څخه تر ۱۲۸۷ کال پورې یې حکومت وکړ. د هغه ځای ناستی ۱۷ کلن معیز الدین کیقباد شو چې جلال الدین غلجي یې د پوځ د قومندان په توګه وټاکه. غلجي کیقباد وواژه او واک یې په لاس کې واخیست، په دې توګه د مملوکیانو کورنۍ پای ته ورسېده او د غلجيانو کورنۍ پیل شوه.
قطب الدین ایبک د قطب منار جوړول پیل کړل. ویل کېږي چې ایبک د قطب منار جوړول پیل کړل خو له بشپړولو پرته یې مړ شو. وروسته د هغه د زوم، ایلتوتمش له خوا بشپړ شو. د قوت الاسلام (د اسلام قدرت) جومات د ایبک له خوا جوړ شوی چې اوس د یونسکو نړیوال میراث برخه ده، د قطب منار کمپلکس یا قطب کمپلکس د ایلتوتمش له خوا او وروسته د علاوالدین غلجي (د غلجیانو کورنۍ دویم واکمن) له خوا د ۱۴ پېړۍ په پیل کې پراخ شو. د افغانستان او فارس څخه د مملوکیانو کورنۍ پر مهال ډېر اشراف هند ته کډه او مېشت شول، ځکه چې لوېدیځه آسیا د مغولیانو تر محاصرې لاندې راغله.
بیګل
بیګل Beagle واړه هونډ سپیان دي، دا سپیان هم په کورنو کې ساتل کیږي او هم د ښکار لپاره ساتل کیږي. شکل ېې واړه فاکس هونډ سپیانو ته شوی، غټې نصواري سترګې لري، لاندې زوړند غوږونه لري، د بدن وېښتان ېې لنډ دي، د بدن رنګ ېې ډېر وخت سپین تور او له دې سره سور رنګ وي. د دې سپیانو په نسل کې دوه کچې شتون لري. یو ېې تر ۱۳ انچه پورې لوړیږي او وزن ېې تر ۸ کیلو ګرامه پورې رسیږي، بل ډول ېې د ۱۳ او ۱۵ انچه تر منځ قد لري خو وزن ېې تر ۱۴ کیلو ګرامه پورې رسیږي.
سرچينې
وېشنيزه:سپیان
تيرامينېس
تيرامينېس (/θᵻˈræmᵻniːz/; Greek: Θηραμένης;) (۴۰۴ کاله وړاندې له میلاد څخه مړ شوی). په اتن کې د پېلوپوننیزین جګړې په لسیزه کې د آتن ښار له سیاستمدارانو څخه و.
د ټولنیزو شبکو خدمتونه
د ټولنیزو شبکو خدمتونه (چې کله ناکله د تولنیزې شبکې سایټ هم بلل کېږي) یو پرلیکه پلټ‌فارم دی چې خلک یې له نورو هغو اشخاصو سره د ټولنیزو شبکو یا ټولنیزو اړیکو د جوړولو کاروي چې ورته شخصي یا شغلي محتوا، خوښې، فعالیتونه، مخینې یا رښتینې اړیکې سره لري.
د ټولنیزو شبکو خدمتونه د قالبونو او د ځانګړنو د شمېر له مخې بېلابېل دي. کېدای شي دغه خدمتونه په ډېسک‌ټاپ او لپ‌ټاپ کمپيوټرونو او د ټابلېټونو او ځیرکو تېلیفونونو په څېر په ګرځنده موبایلونو کې ګڼ معلومات او نوي ارتباطي وسایل وکاروي. ښايي په دې کې ډيجیټل عکسونه، ویډيوګانې او ورځني یادښتونه شامل وي. پرلیکه ټولنیز خدمتونه کله ناکله د جوړوونکو او کاروونکو له‌خوا د ټولنیزو شبکو خدمتونه بلل کېږي، که څه هم په پراخ مفهوم کې د ټولنیزو شبکو په خدمتونو کې معمولاً شخص محوره خدمتونه شاملېږي، په داسې حال کې چې پرلیکه ټولنیز خدمتونه پر ډلو راڅرخي یا ګروپ محوره دي. په ټولیز ډول د ټولنیزو شبکو سایټونه "د داسې وېب‌سایټونو په توګه چې په انلاین ډول د بېلابېلو محتواوو د تبادلې په موخه د مخاطبینو د یوې شبکې له جوړېدو سره مرسته کوي"، تر حضوري تعامل ور هاخوا د راکړې ورکړې فضا برابروي. دغه تعاملات د کمپيوټر په مرسته د بېلابېلو شبکو غړي له یو بل سره یوځای کوي او ښايي د نویو ټولنیزو او مسلکي اړیکو له رامنځته کېدو، ساتنې او پراختیا سره مرسته وکړي.
د ټولنیزو شبکو سایټونه له کاروونکو سره مرسته کوي چې خپل نظرونه، ډيجیټل عکسونه، ویډیوګانې او پوسټونه شریک کړي او نور خلک د خپل رښتيني ژوند یا انلاین فعالیتونو او پېښو په اړه خبر کړي. که څه هم حضوري ټولنیزې شبکې – لکه هغه غونډې چې په کلیوالو بازارونو کې کېږي او د پېښو په اړه خبرې کوي – د لومړنیو ښارونو له جوړېدو راهیسې موجودې دي، خو وېب له خلکو سره مرسته کوي تر څو له نورو هغو کسانو سره ونښلېږي چې د نړۍ په نورو بېلابېلو ځایونو کې اوسېږي (په دې شرط چې د دغه کار لپاره انټرنېټ ته لاسرسی ولري). د ټولنیزو شبکو فلټ‌فارم ته په کتو سره خلک کولای شي د شبکې له نورو غړو سره هم اړیکې ټینګې کړي. که پر اوسنۍ ټولنه یې تسلط ته وګورو نو د ټولنیزو شبکو د خدمتونو بریالیتوب لیدای شو. د ۲۰۱۷ کال د شمېرو له مخې فېسبوک ۲.۱۳ میلیارده داسې کاروونکي لري چې په میاشتني ډول فعال وي او په متوسط ډول ۱.۴ میلیارده داسې کاروونکي لري چې هره ورځ فعال وي. لېنکډېن چې مسلکي یا شغلي‌اړخیزه اجتماعي شبکه ده، اړینه بولي چې یو غړی یې تر انلاین اړیکې مخکې باید بل غړی په رښتیني ژوند کې وپېژني. ځینې خدمتونه داسې غړي غواړي چې له نورو غړو سره تر نښلون مخکې باید اړیکه ورسره ولري. د کوویډ-۱۹ په خپرېدو سره زوم (Zoom) چې د ویډیو کنفرانس پلټ‌فارم دی، په ټوله نړۍ کې د اشخاصو د اړیکو لپاره پر یوه بې‌ساري ځای بدل شوی دی او د ښوونځي، پوهنتون، کارځای او دولتي جلسو په څېر زیات انلاین چاپېریالونه یې برابر کړي دي.
ټولنیز اغېز
د فېسبوک او نورو ټولنیزو شبکو په اړه پرله‌پسې علمي څېړنې کېږي. څېړونکو په ډېرو برخو کې د ټولنیزو شبکو د اغېزو پر څېړلو پیل کړی دی او په دې اړه پلټنې کوي چې دغه سایټونه په هویت، سیاست، خصوصي حریم، ټولنیزه پانګه، د ځوانانو فرهنګ، زده‌کړو او دې ته ورته موضوعاتو کې څه ډول رول لرلای شي. څېړنو ښودلې ده چې اشخاص د اړیکې د ساتلو لپاره په فېسبوک کې افلاین ملګري اضافه کوي او دغه چاره د کار او کورني ژوند تر منځ کرښې له منځه وړي. د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه کاروونکي ټولنیزې شبکې د بدیلې خبري سرچینې په توګه کاروي. له دې سره سره چې د ټولنیزو شبکو د سایټونو کارولو له امله خبرونو ته زموږ د لاسرسي بڼه په پام وړ ډول بدله شوې ده، کارنان غواړي د هغې محتوا د ډاډمنتیا په اړه بېلابېل نظرونه ولري چې دوی د دغو سایټونو له لارې لاسرسی ورته پیدا کوي.
بره اراضي
بره اراضي کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
د ټولنیزو شبکو خدمتونه
ټولنیز اغېز
په ۲۰۱۵ کال کې یوې څېړنې وښوده چې ۸۵ سلنه هغه کسان چې عمرونه یې له ۱۸ تر ۳۴ کلونو پورې وي، د خپل پېر په اړه د تصمیم نیولو لپاره د ټولنیزو شبکو سایټونه کاروي. په داسې حال کې چې څه باندې ۶۵ سلنه هغه کسان چې عمرونه یې تر ۵۵ لوړ وي، پر شفاهي تبلیغاتو تکیه کوي. ګڼ وېب‌سایټونه د خیریه کارونو لپاره د ټولنیزو شبکو د ماډل له ځواکه استفاده کوي. دغه ډول ماډلونه مرسته کوي چې تیت پرک صنعتونه او بې سرچینو کوچني سازمانونه سره یوځای شي تر څو ګڼ داسې مخاطبان ومومي چې لېوال کاروونکي په کې وي. ټولنیزې شبکې د اشخاصو تر منځ د ډيجیټلي اړیکو لپاره متفاوته لاره برابروي. دغه ټولنې د معلوماتو او نظرونو د شریکولو شونتیا برابروي. په ۲۰۱۱ کال کې څېړنو وښوده چې په بریتانیا کې ۵۰ سلنه کار ګومارونکو په کاري ساعتونو کې د ټولنیزو شبکو له سایټونو یا د ټولنیزو شبکو له خدمتونو څخه استفاده منع کړې ده.
بره اراضي
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
د ټولنیزو شبکو خدمتونه
ټولنیز اغېز
په دې اړه د څېړنو پایلې بېلابېلې دي چې ایا په ټولنیزو شبکو کې د یوه شخص ښکېلتیا د هغه د یوازېتوب یا تنهایۍ پر احساس اغېز لرلای شي که نه. څېړنو ښودلې ده چې له ټولنیزو شبکو څخه د استفادې لپاره د شخص د انتخاب ډول کولای شي د هغه د یوازېتوب احساس په منفي یا مثبت ډول بدل کړي. ځینې هغه شرکتونه چې ګرځنده کارکوونکي لري، خپل کارکوونکي د ټولنیزو شبکو کارولو ته هڅوي تر څو ځانونه یوازې احساس نه کړي. ښوونکي له ټولنیزو شبکو څخه د دې لپاره استفاده کوي چې له خپلو زده‌کوونکو سره تړلي پاتې شي، خو نور اشخاص یې د دې لپاره کاروي چې خپلې نږدې اړیکې وپالي. د ټولنیزې شبکې هر کاروونکی یوه ټولنه جوړولای شي او دا ټولنه پر هغه شخصي هویت متمرکزه وي چې دی غواړي په انلاین ډول یې رامنځته کړي. راب کاور په خپل کتاب کې استدلال کوي چې د ټولنیزو شبکو بنسټونه انلاین نمایشونه پر داسې شبکه بدلوي چې هم د لیدو وړ وي او هم له نورو اشخاصو سره ارتباطي بڼه لري، دغه چاره ځوانانو ته د هویت پروسې پېچلې کوي او د اضطراب نوې بڼې رامنځته کوي. په ۲۰۱۶ کال کې خبري راپورونو وښوده چې د ټولنیزو شبکو له سایټونو څخه تر حد ډېره استفاده ښايي د افسرده‌ګۍ کچه لوړه کړي، یعنې کوم کسان چې د ټولنیزو شبکو سایټونه نه کاروي، د هغوی په پرتله ښايي په دوی کې د افسرده‌ګۍ کچه درې برابره لوړه شي. د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه کارپوهانو ویلي دي چې هغه کسان چې د ټولنیزو شبکو له سایټونو څخه زیاته استفاده کوي، د هغو کسانو په نسبت یې د افسرده‌ګۍ کچه لوړه ده چې له دغو سایټونو څخه ډېره استفاده نه کوي. لږ تر لږه یوې څېړنې څرګنده کړه چې د فېسبوک د کارولو منفي اغېزې د مخامخ تعاملاتو له مثبتو اغېزو سره برابرې دي یا ترې زیاتې دي.
علم
د استفادې یو بل مورد چې ډېر بحث پرې کېږي، په علمي ټولنو کې د ټولنیزو شبکو استفاده ده. «جولیا پورټر لیبسکینډ» او همکارانو یې په دې اړه څېړنه کړې ده چې د بایوټکنالوژۍ نوي شرکتونه د خپلو علمي موندنو د شریکولو لپاره د ټولنیزو شبکو له سایټونو څخه په څه ډول استفاده کوي. دوی په خپله څېړنه کې ویلي دي چې دغه شرکتونه له یو بل سره د پوهې او معلوماتو په شریکولو سره کولای شي خپلې زده‌کړې او انعطاف په داسې ډول ډېر کړي چې په بل خپلواک سازمان کې شوني نه دي. ټولنیزې شبکې له علمي ډلو سره مرسته کوي چې خپل پوهنیز بنسټونه پراخ کړي او خپل نظرونه شریک کړي او د اړیکو له دغو نویو وسایلو پرته ښايي د دوی تیورۍ له پامه ولوېږي. څېړونکي له ټولنیزو شبکو څخه تر ډېره د مسلکي اړیکو د ساتنې او پراختیا لپاره کار اخلي. دوی غواړي ټولنیزې او مسلکي اړیکې پیاوړې کړي، له ملګرو او همکارانو سره تړلي پاتې شي او هغه شیان ووینی چې د دوی مخاطبین یې ترسره کوي. دغه چاره ښايي د دوی په هغې اړتیا پورې اړه ولري چې په ورته برخو کې د همکاریو د رامنځته کولو او پوهې د شریکولو لپاره یې د خپلو ملګرو او همکارانو پر فعالیتونو خبرېدو ته لري.
د بارینتسبورګ د چورلکې ناستځای، هروددن
د بارینتسبورګ د چورلکې ناستځای، هروددن (Barentsburg helikopterhavn, Heerodden; یو شخصي د چورلکې ناستځای دی چې په هروددن  کې موقعیت لري،  هروددن د کاپ هير په نامه هم پیژندل کیږي، یو شخصي د چورلکې ناستځای دی چې په هروددن  کې موقعیت لري، هروددن د کاپ هير په نامه هم پیژندل کیږي، د چورلکې دغه ناستځای د بارینتسبورګ د کان کيندنې ښارګوټي د کارګرو لپاره خدمات وړاندي کوي.
ددغه هوايي ډګر چارسمبالی او څښتن آرکټيکوګل شرکت دی، ددې سيمي شرکت ښار هم د نوموړي شرکت ملکيت دی. دا هوايي ډګر د الوتکې د راکښته کولو سړک (ځغاست لیکه) هم لري چي اوږدوالی يې ۹۱ متره او پلنوالی ۲۱ متره  دی؛ همداراز ۲ د الوتکو د ترمیم او نورو خدمتونو خونې، او يوه  اداري ودانۍ په شمول د کنټرول برج هم پکښي شتون لري. په هروددن کي ۲ ميل می ۸ چورلکې هم شتون لري چې چارسمبالی يې د Spark+ کمپنۍ ده. دا کمپنۍ د سوالبرد هوايي ډګر، لانګیر او د پيراميدن د چورلکې ناستځای ته پروازونه ترسره کوي.
سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
د حکومت بڼې
پارلماني حکومت
پارلماني حکومت د اوسني وخت تر ټولو منلی ولسواک ډول دی. دې ته د حکومت وزارتي ډول هم وايي. په پارلماني حکومت کې د ولسمشر واک تش په نامه وي. ټول واک د کابینې له وزیرانو سره وي او هغوی په خپلو کارونو کې قانون جوړونکي مجلس ته ځواب ورکونکي وي. وزیران د قانون جوړونکي مجلس غړي وي. هغوی په هغه گوند پوری مربوط وي کوم گوند چې په پارلمان کې اکثریت لري. پارلمان د هغوی پر ضد د نه باور رایې په ورکولو سره هغوی له چوکۍ څخه لیرې کولی شي. دوی تر هغه وخته پوری په خپلو چوکیو پاته کیدلی شي تر څو پورې چې د اعتماد رایه له ځانونو سره ولري.
د کابینې د مجلس مشر ته لومړی وزیر وایي. نوموړی ډېر مهم شخص وي. دی په قانون جوړونکې مجلس کې د اکثریت لرونکي گوند مشر هم وي.
د حکومت په دې ډول کې د ولسمشر واک محدود وي. اجراییه قوه د مقننې تابع وي. وزیران گډ مسولیت لري. وزیران دمقننې غړي وي دوی مقننې ته د ځواب ویلو مسولیت لري. د حکومت په وزارتي ډول کې هر کار د اولس له خوښې سره سم کېږي. کچېرې وزیران کوم کار د اولس د خوښې پر ضد وکړي نو قانون جوړونکی مجلس د هغوی پر ضد د نه باور رایه ورکولی شي او هغوی له خپلو دندو څخه لیری کولی شي. د حکومت په داسې ډول کې د عامه کټو لپاره کار کېږي دا ډول حکومت په انگلستان او هندوستان کې شته.
مرکزي حکومت
په هغو دولتونو كې چې د حکومت ډول يې واحد يا نا وېشلى وي په مركزي حكومت او سيميز حكومت كې خپلواكه ادارو كې واك په منظم ډول نه ويشل كېږي. په داسې دولت كې د هيواد ټول نظم د يوه مركزي حكومت په لاس كې وي. كه څه هم د اجرايه اسانتياوو په خاطر سيميزي ادارې جوړېږي ليكن شتون يې د مركزي حكومت تابع وي. په ځيني هيوادونو كې مركزي حكومت سيميزو ادارو ته ښه ډېر واك وركوي .د برتانيې سياسي نظام همدغه اصول كاروي ليكن په ځيني وحداني دولتونو كې په سيميزو چارو كې مركزي حكومت ډېر دخيل وي. په برتانيه، فرانسه، هسپانيا، ايټاليا ، ناروې،سويډن ، ډنمارك ،نوي زيلنډ ، پرتگال ،كولمبيا ، تركيه ، كينيا ، آييوري كوسټ او اسرايل كې د حكومت ډول وحداني (واحد ) نا وېشلى دٰى.
وېشنيزه:حکومت
طبيعی منابع
پورته کوونکی فیض الرحمن احمدی دلغمان پوهنتون کرنې پوهنځی د چاپيریال ساتنې او ځنګلونو څانګی د څلورم صنف محصل
طبیعي منابع
(Natural resources) : په طبعيت کې هغه توکې چې انسانانو لپاره ګټور وي طبعي منابع بلل کېږي چې بېلګې يې هوا، اوبه، ځمکه، ځنګلات، فصلونه او نور دي.
د طبيعي منابعو ډولونه
( Types of natural resources ) نوې کېدونکې طبيعي منابع (Renewable natural resources ) په طبیعی زېرمو کې موجود توکې کوم چې په لنډه موده کې نوې يا تازه کېږي، د نوې کېدونکو طبيعي منابعو په ډله کې راځي چې بېلګې د ځمکې د تودوخي انرژي، موجي انرژي او هايدروجن څخه عبارت دي. نه نوې کيدونکې طبيعي منابع:( Non renewable natural resources ) په طبیعی زېرمو کې موجود هغه توکې دي چې جوړيدل يې ډېره اوږده موده په بر کې نيسي. د بېلګې په توګه منرالونه. د منرالونو د لګښت کچه د هغوې د جوړښت تر کچې زياته ده. تلپاتې طبيعي منابع(Perpetual natural resources ) په طبیعی زیرموکی هغه موجوده توکې چې پای ته نه رسېږي او يا په دوامداره توګه چمتو کېږي چې بېلګې يې لمرېزه انرژي، بادي انرژي او اوبه دي.
لمر د طبيعي منبع په توګه
(Sun as a natural resources) شنې پاڼې د لمر رڼا ترلاسه کوي او د ضيائي ترکيب د عمليي په وسيله د کاربن ډاي اکسايډ،اوبواولمر وړانګو په شتون کې خپله غذا جوړوي.
د طبيعي منابعو شتون او ستونزې يا د طبيعي منابعو بحران او د نفوسو زياتوالی
نفوس په چټکۍ سره مخ په زياتيدو دی چې له امله يې په طبيعي منابعو (لکه هوا، اوبه، خاوره او نورو طبيعي انرژيو) باندې فشار واردېږي تر څو د مخ پر ودې نفوس اړتياوې لکه خواړه، پوښاک او سرپناه اړتياوې برابرې شي، چې دغه فشار د طبیعي منابعو د بحران په نامه يادېږي. د بېلګې په توګه،(Natural resource crisisoy(crunch) د ځمکې د لاندې اوبو سطحې کميدل، د ډبرو سکرو او پطرولو کميدل (او د بيو لوړيدل). پرمختيايي فعالیتونو هم د مهمې طبيعې زېرمې مصرفوي. د نفوسو زياتوالي او د طبيعي منابعو بحران ته په ګډه د نفوسو انفلاق(Population explosion) په نوم يادېږي.
د نفوسو زياتوالی
په طبيعي منابعو باندې فشار واردوي (لکه د اوبو زېرمې) د طبيعي منابعو بحران يا کموالی (لکه د ځمکې لاندې اوبو سطحې کموالی)(۳)شکل:نفوسو زیاتوالی
اوبه د يوې ژوندۍ طبیعي منبع په توګه
(Water as a vital natural resource ) •	شنه نباتات اوبو ته اړتيا لري. دوې د ضيائي ترکيب عمليه د کاربن ډائي اکسايډ، اوبو او لمر د رڼا په موجوديت کې ترسره کوي نباتات اوبو سره خړوبوي. •	اوبيزه برېښنا له اوبو څخه ترلاسه کېږي. •	په ټولو صنعتي فعاليتونو کې د سړوونکې او پاکوونکې په توګه اوبو ته اړتيا وي.
•	 د اوبو دوران(Water cycle or hydrological cycle) (هايدرولوژيکي دوران) د اوبو د تبخير او باران د اوبو دوران ثابت ساتي. د موجوديت او کيفت اړخونه (د ځمکې لاندې اوبو کموالی) (Availability and Quality Aspect (groundwater depletion) د مخ په زياتیدونکې نفوس له امله، د اوبو ته اړتيا زياتېږي چې له امله يې د اوبو په زېرمو فشار راځي چې په نتيجه کې د ځمکې لاندې اوبو سطحه کمېږي. د نفوسو زياتوالی(Population increase) د اوبو په زېرمو فشار راوړي(Puts pressure on water resource) د اوبو د زېرمو بحران رامنځته کېږي(Water resources crisis) هغه ناروغۍ چې د اوبو له امله رامنځته کېږي: هغه ناروغۍ چې ککړو اوبو سره د مستقيم تماس له امله رامنځته کېږي، د بېلګې په ډول، د څښلو ککړې اوبه. د دوې رامینځته کیدونکي نمایندګان او نښې يې په لاندې جدول کې ورکړل شوي دي.
Sشماره د اوبو له امله رامنځته کېدونکې ناروغۍ د ناروغۍ عامل عمومي نښې ۱ لويه تبه بکتريا: salmonella typii اوږدمهاله تبه، خوله، اسهال، د ځيګر غټوالی او بالاخره مړينه ۲۲ اميب پروتوزوا: اميب د معدې درد، ستړيا، د وزن کميدل، اسهال، تبه ۳۳ بدمزاجي فيتوي چينجيان(پټه لرونکي) د کولمو ناسموالی، د وزن کموالی ۴۴ کولرا بکتريا: vibrio cholera دا ډېره خطرناکه ناروغي ده، شديد اسهال، نس ناستی، قی، کیدای شي دمړینی سبب هم شی ۵۵ په E. coli اخته کېدنه Escherichia coli زياتره وختونه اسهال د مړينې باعث کېږي ځکه چی داوبو ضایع کیدنه زیات صورت نیسي. (۱)جدول:داوبه له امله رامینځته کیدونکی ناروغی اوبو څخه رامنځته کېدونکې ناروغۍ: هغه ناروغۍ چې ککړو اوبو سره د نامستقیم تماس له امله رامنځته کېږي، په اوبو کې شاملو ناروغيو په نوم يادېږي. د چټلو اوبو په وسيله د ناروغيو خپريدنه < د عامل په وسيله یعني وړانګي انتقالوونکی ناروغ وينې ته رسېږي ولاړې اوبه مياشي          انسان چيچي        چې له امله په       اوبو کې شاملې نارغې انسانانو ته انتقالیږي.
شماره د اوبو له امله رامنځته کېدونکې ناروغۍ د ناروغۍ عامل د ناروغۍ ناقل عمو مي نښې ۱۱ ملاريا Plasmodium spp. ښځينه انافيل غوماشی تبه چې ورسره لړزه او خوله هم شامل وي. ۲۲ ډينګو ويروس غوماشی تبه
څرګند خواص: دا یوه بومي ناروغي ده چې یوې ټاکلې ساحې پورې محدوده وي چې بېلګې يې د هند په راجستان ايالت کې ليدل کېږي ځکه چې د ځمکې لاندې اوبو کې يې د فلورين اندازه په طبیعي ډول ډېره زياته ده.
د فلوروسز نښې یا ډولونه اسکليټي فلوروسز.( د هډوکو کمزوري کېدل) د غاښونو فلوروزسز.( د غاښونو کمزوري کېدل) ی                          (۸)شکل:هډوکي کمزوري کول دفلورايد اندازه کول. د څښلو په اوبو کې فلورین د ایون انتخابي الکترود ميتر (ISE) يا سپيکتروفوتو ميتر په وسيله معلوميږي. د فلورايډ اهميت: په عمومي ډول فلورايډ په طبیعي ډول د څښلو په اوبو کې په کمه اندازه (په ليټر کې يو ملي ګرام) پيدا کېږي. داد غاښونو لپاره ګټوراوښه دي. په همدې اساس د غاښونو په کریمونو کې لږ مقدار فلورايډ علاوه کېږي چې فلوريډيشن ورته وائي. د څښلو په اوبو کې د فلورين کم مقدار (په ليټر کې ۱.۵ ملي ګرام) ته د نړیوالو معيارونو له مخې اجازه ورکول کېږي. په دوامداره توګه د داسې اوبو څښل چې په یو ليتر کې ۸ ملي ګرامو څخه زيات فلورین ولري د فلوروسز باعث کېږي.
د څښلو اوبو څخه د فلورین له منځه وړو عمليه(Defloridation) دا یوه پخوانۍ هندي طريقه ده چې د پټکرې په وسيله له اوبو څخه د فلورين ايونونه لرې یاایستل کېږي. په اوبو کې پټکړی او آهکو ډبرې اچول کېږي چې له امله يې د لوښي په تل کې فلورايډ له منځه ځي. د فلورين د له منځه وړلو دغه طريقه په هند کې يو کليوال نالګوندا (Nalgonda)نومیږي خلکو ته ښودلې وه. د اوبو نمونه چې په تل کې فلورايد لري+ پټکری + آهک ښورول کېږي  فلورايډ د اوبو تل ته رسوب کوي چې په آسانۍ ايسته کېدی شي. Florid  precipitates 	Water sample+ Alum + lime د(NEERI) دملي محيطي انجنيرانو د څېړنې انستيتیوت دغه لاندې طريقه د فلورايډ د ايسته کولو له پاره توصيه کوي: I.	د فعاله کاربن د ګډولو په وسيله معامله کول II. د هډوکو سکاره په کارولو د فلورايډ بدلوونکې III. د اهکو او مګنييزيم د مالګې ګډول (معامله) کول) IV.	د المونيم مالګو او پړنوونکو ګډول(معامله کول) V.	معکوس اسموسز د څښلو په اوبو کې د ارسينک ستونزه(Arsenic problem in Drinking water) په ارسينک باندې ککړو اوبو د استعمال له امله ارسينوسز رامنځته کېږي چې د تورو پښو ناروغۍ په نوم يادېږي. د ارسينک لرونکو کيمياوي توکو د زيات استعمال له امله په اوبو کې د ارسينک اندازه زياتېږي لکه د مس ارسينک او سرپو ارسينک چې په عصري کرنه کې ډېر استعمالېږي. د ارسينک ډېر مقدار + د ځمکې اوبه( څښلو اوبه)  - ارسينکوسز يا د تورو پښو ناروغي Blackfoot disease 	High levels of arsenic+ groundwater د روغتيا د نړيوالې ادارې سپارښتنې(WHO Recommendation) 1.	په اوبو کې د ارسينک ساتلونکی(ساتل شوي)  اندازه =  10µg په یو لټر کې، په اوس وخت کې د ارسينک ساتل شوي اندازه په یو ليټر کې 0.01µg ده. 2.	د څښلو په اوبو کې د ارسينک ډېره اندازه = په یو ليټر کې 50µg نښې(Symptoms) هغه ناروغان چې په ارسينيکوسز اخته وي لاندې نښې په کې ليدل کېږي: 1.	په سینه، ملا، اندامونو باندې تور داغونه چې د ميلانوسز په نوم پېژندل کېږي. 2.	پوستکی کلک او فايبري ګرځي. 3.	ډېره زیاته اخته کېدنه د سرطان لامل کېږي. 4.	د ارسينک د زهري کیدو له امله د ځيګر او توری پېچلتياوې، د تايرويد غټیدل او د پوستکې سرطان رامنځته کېدی شي. هغه سيمي چې د ارسينک زهريت په کې شتون لري(Area reported with Arsenic Toxicity) هند: د هند له لويديځ بنګال او بهار څخه د ارسينيکوسز زياتو پېښو په اړه راپور ورکړل شوی دی. نړۍ: د بنګله ديش د ځمکې لاندې اوبه په ټوله نړۍ کي تر ټولو ککړې اوبه بلل کېږي. د بنګله ديش د سیمي ۸۵ سلنه د ځمکې لاندې اوبه په ارسينک ککړې دي. د بنګله ديش ۱.۲ مليونه وګړي د ارسينک له زهريت څخه رنځېږي.
منرالونه د طبیعي منبع په توګه
منرالونه په کرنه، دفاع، ټرانسپورټ، صنعتي او نورو سکتورونو کې استعمالېږي. په لاندي جدول کي عمومي منرالونه او دهغوي استمعال ښودل شوی دي شماره منرالونه استعمال ۱ المونيم په طيارو، د برېښنا په مزو، او وسايل ۲ مس په برېښنايي صنعت او تارونو کې ۳ سره زر زينتي موخو لپاره
ځنګلونه د طبيعي منبع په توګه
(Forest as a natural Resources) •	ځنګل د مختلفو ونو يوې ډلې ته ويل کېږي چې د نورو نباتي او حیواني انواعو دودي ملاتړ کوونکي دي. •	ایکولوژیکی انواع(د هوا تصفيه، د اوبو دوران، ګرده افشانۍ، د خاورې د تخريب مخنيوي او د ډېرو حېواناتو لپاره د اوسیدو ځای برابروي)او اقتصادي استمعال(د حېواناتو خوراکه، سون توکي، فايبر، مېوې، لرګی، دوائي، ریزین) دځنګلونو دشتون له امله. •	یو ځنګل = نباتات+هرزه بوټي+ طبي بوټېو+ واښه، حېوانات، حشرات او مایکرو اورګانيزمونه مجموعه ده. •	د ځنګلاتو ملي پاليسي په هوارو ځمکو کې ۳۳ او په غونډیو او غريزو سیمو کې ۶۷ سيمه د ځنګلاتو د پوښښ لپاره توصيه کوي.
د ځنګل د منابعو بې کچې استعمال(Over explosion of forest resources ) ځنګل مخ پر ودې نفوس لپاره دچارتراش مختلف انواع( لرګي) او داسې نور توکې لکه فايبر، واښه، درمل، ریزین، تيل او نور چمتو کوي. (۱۰)شکل:ځنګلونه طبیعي منبع په حیث د نفوس زياتوالی(Population increase) د ځنګل په منابعو فشار واردوي(Puts pressure on forest resources) د ځنګلاتو د منابعو کموالی تر څو مخ پر ودې نفوس د مېوو، فايبر، واښو، فرنيچر، لرګي، درملو، ریزین او تيلو اړتياوې پوره کړي. د ځنګل د منابعو ساتنه(Conservation of forest resources) د ځنګل د منابعو بې کچې استعمال له امله اړتیا ده چې ځنګلونو دلمینځه وړولویا غوڅولو مخه ونيول شي. د ځنګلونو ساتنه په دوامداره پرمختګ کې مرسته کوي. د Insitu اوEx situ په ډول ساتنه دژوندیو موجوداتودتنوع اندازه په Biodiversity تشریح شوی دي. د محيط قوانين د ځنګلاتو د ساتنې په موخه په ۱۹۸۰ او د حېواناتو د ساتنې قانون په ۱۹۷۲ کې رامنځته شوی دی.
د خوړو منابع
(Food resources) د خوړو د منابعو ساتنه: باثباته کرنه (دوامداره کرنه) یا د عصري کرنې حل(Conservation of food resources Sustainable agriculture (organic farming )or solution to modern agriculture  ) په عصري کرنه کې د پخوانۍ کرنې بشپړيدل د دوامداره او با ثباته کرنې مفهوم دی. د دوامداره او باثباته د مختلفو تخنيکونو لسټ په لاندې ډول ورکړل شوی دی: 1.	کرنېزه ځنګلداری: په کرنېزو فارمونو کې د ځنګلي ونو کرل لاندې ګټې لري: •	د ونو ريښي د خاورې ذرات سره نږدې ساتي او د خاورې د تخريب مخنيوی کوي. •	د ونو تولیدات دهقانانو ته د حاصل ورکړی څخه نورو وختو کي اقتصادی ګټي تهیه او وړاندي کوی.
2.	بیولوژیکي آفت وژونکي: (Biopesticides) د کيمياوي افت وژونکو په ځای د بيولوژيکي افت وژونکو استعمال چې ښه بېلګه يې د neem ونه ده. 3.	ژوندی سره (شنه سره): په طبیعي ډول ژوندي اورګانيزمونه چې د سرې په توګه دنده اجرا کوي د طبيعي ژوندي سرې په نوم يادېږي. دوې نباتاتو ته زیات توکي دمختلفو میتابولیکي بدلونونوپواسطه علاوه کوي چې نباتات يې په اسانۍ سره جذبولی شي. Faba beanــ باقلي(Vacia faba)ـ مټرــ Jak Bean جیک لوبیا (Canavalia ensiformis)ــCommon bean عام لوبیا ــ ، Mung bean غرنجډول (Vigna radiate )ــ Kidney bean بډوډی شکل لوبیا (Phasila vugari)ــ Soyabean  ,سويابين(Glycin max)__ Rice bean وریجی لوبیا (Vigna radiate )،__ Cow pea   بیډول مټر(Vignne ungaenlyt)Lime bean__ ناقص لوبیا (phasealus lunata)__  Velvet bean والویټ لوبیا (Muccuna pruiens)__، Winged bean، زرچوبه يي نخودAspragis pea (Psophocapus tetragonolobus)_، sunhemp لمریز نبات(Rotatoria juncea ) __د شنې سرې ښه بېلګې دي. 4.	نانځکې(Scare crow) دا د انسانانو په څېر جوړې شوې نانځکې دي چې په کروندو کې د مرغانو د ويرولو لپاره کارول کېږي.
5.	ګډه کرنه(Mixed cropping) يو شمېر مختلف نباتات په کرونده کې په ګډه کرل کېږي. دا د افتونو د يرغل پر وړاندې د نباتاتو ساتنه کوي. په کرونده کې د یو شان نباتو د کرنې له امله د افتونو يرغل ته زمينه برابروي ځکه چې افتونه يو شان نباتاتو پر وړاندې مقاومت ترلاسه کوي.چي د Monoculture په نامه یادیږي یعني که نباتات مختلف وي نو زیات یرغل نشي کولاي خو په عنعنوي ډول، په یوه کرونده کې د څو نباتاتو  ګډ کرلو له امله د افتونو د يرغل مخه نيول کېږي.
کرنیزه ځنګلداري
د ونواو کرنیزو نباتاتو یوځاي کرلو ګټي: کرنیز نباتات(فصلونه) (فصلونو)ونې ۱)د خاورې سمون ۲)حاصل خېزي او محیطي خونديتوب ايکالوژيکي دندې د هوا تصفيه د ځمکې لاندی اوبو تصفيه د خاورې د تخريب مخنیوی د کرنېزې ځمکې د ايکو سيستم ثبات محصولات د سون لپاره لرګي چارتراش مېوې نور کوچني تولیدات لکه ریزین، درمل، ژاوله او نور کرلوګټی باثباته کرنه (د طبعي افتونو مخه نيسي) 6.	کرنېز تناوب(Crop rotation ) په يوه کرونده کې مختلف نباتات کرل کېږي تر څو هغه توکي چې یو نبات په مصرف رسولې وي د بل نبات په وسيله بېرته په خاوره کې علاوه شي. د بېلګې په توګه، غنم له خاورې څخه نايتروجن مصرفوي پلي يې بېرته نصبوي (د رايزوبيم بکترياو چي لیګومي نباتاتو پواسطه دهوا نایتروجن چي دبیولوژیکي نایتروجن نصبونی عملیه پواسطه په خاوره کي نایتروجن پریږدي. غنمو کښت                          دغنمو په کرونده کي د
نایتروجن دجذب کمښت په خاوره کي د نایترایت په شکل دی                                                                                   د لیګومي نباتاتو کرل په لیګومي
نباتاتو کي د نایتروجن نصبیدل دریښوي غوټي پواسطه N2  په شکل په خاوره کي  بشپړیدل
7.	نوښتګر تخنيکونه(Innovative Techniques ) شړشم د غنمو په کرونده کې کرل کېږي. د شړشمو بوی څخه حشرات تښتي. دا نباتات د حشراتو له بريد څخه ساتې. 8.	په تراسونو کې کرنه(Terrace farming ) په غونډۍ لرونکو سیمو کې نباتات په تراسونو کې کرل کېږي تر څو د خاورې تخريب ودرول شي اویا مخه ونیول شي.
9.	قلبه کول(Ploughing ) کورني حېوانات چې د قلبې لپاره استعمالېږي په کرونده کې د منرالي موادو په خوندي کولو کې هم رول لري. د حېواناتو فاضله مواد خاورې ته کافي غذايي مواد، مايکرو اورګانيزمونه او مايکرو غذايي توکي علاوه کوي. هغه اضافي مواد چې په کرونده کې له فصلونو پاتې کېږي حېواناتو د تغذيي لپاره استعمالېږي. 10.	پوښل (Mulching) غير عضوي توکې (پلاستيک، تيږي او نور) او عضوي توکې (بوس، کمپوسټ د ارې بور) حاصل ټولولو وروسته د ځمکې د پوښلو په منظور استعمالېږي. دا د نباتاتو ريښې له تودوخې، سړوښې او وچوبې څخه ساتې او همدارنګه د خاورې د تخريب مخه نيسي. 11.	ځمکه د یو مهم طبيعي منبع په توګه(Land as a Important natural resources ) خاوره د انسانانو د استعمال لپاره د منرالونو او دنباتاتو دودی لپاره غني منبع دي. د خاورې د حاصلخېزۍ په ساتلو د خاورې د خونديتوب مهم اصل دی. 12.	د ځمکې تخريب(Land Degradation) د انسانانو د فعاليتونو له امله د خاورې د حاصلخېزۍ کموالی د ځمکې د تخريب په توګه پېژندل کېږي
ځینې ګټوري سپارښتني
۱ــ منابع په کافي ډول شتون لري خو داستخراج لپاره وسایل او شرایط شتون نه لري. ۲ــ باید په کافي ډول بودیجه ورکړل شي تر څو طبیعي منابع پرمختګ وکړي. ۳ــ هیڅ شی د طبیعي منابع ځای نشي نیولی بناً ورنه ساتنه وشي. ۴ــ د طبیعي منابع لپاره باید په پوره ډول خلک تیارۍ ونیسي ترڅو طبیعي منابع وساتل شي. ۵ــ د خلکو د عامه پوهاوی سطحه لوړول ترڅو طبیعي منابع خپل ملي پانګه وګني. ۶ــ دطبیعي منابعو مدیریت په سنتي شکل سره دي.
سرچيني
راټولوونکی سید نظیر سادات سید جماالدین افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونو او طبيعي منابعو څانګه
نهنګ ښکار
نهنګ‌ښکار د يو ښکار فعالیت دی چې د نهنګ غوښې او تېلو لپاره د نهنگ و نيولو ته ويل کېږي.
پورتو پرنس
پورتو پرنس په اسپانیایي Ville de Port-au-Prince) د هایتي هیواد پلازمینه ده.
د دویمې نړیوالې جګړې پایلې
د دویمې نړیوالې جګړې پایلې د ټولو ښکېلو هېوادونو لپاره د یوې نوې دورې پیل و، چې د ټولو اروپایي نیواکګرو امپراتوریو له زوال او په ورته وخت کې د دوو زبرځواکونو په راپورته کېدو سره پېژندل کېږي، چې یو یې شوروي اتحاد (USSR) او بل یې هم متحده ایالات (US) وو. د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې متفقین یا متحدین (Allies)، متحده ایالات او شوروي اتحاد د نړۍ په کچه د سیالۍ پر ډګر ولاړ وو او په سړه جګړه کې سره ښکېل وو. سړه جګړه ځکه ورته ویل کېږي چې هېڅکله هم د دواړو زبرځواکونو ترمنځ د ښکاره او اعلان شوې بشپړې جګړې لامل نه شوه، بلکې جاسوسۍ، سیاسي تخریب او نیابتي جګړې یې ځانګړنه وه. لويديځه اروپا او جاپان د امريکې د مارشال پلان له لارې بيا جوړ شول په داسې حال کې چې مرکزي او ختيځه اروپا د شوروي تر نفوذ لاندې راغله او بالاخره د "اوسپنیزې پردې" (Iron Curtain) تر شا واقع شوه. اروپا د امریکا په مشرۍ لویدیځ بلاک او د شوروي په مشرۍ ختیځ بلاک باندې ووېشل شوه. په نړیواله کچه، له دواړو بلاکونو سره اتحاد په تدریجي توګه بدلون وموند او ځینو هېوادونو هڅه وکړه چې د ناپېیلتوب د غورځنګ (Non-Aligned Movement) له لارې له سړې جګړې څخه بهر پاتې شي. دغې جګړې د دوو زبرځواکونو تر منځ د اټومي وسلو سیالي هم ولیدله؛ او د دغه دلیل یوه برخه چې سړه جګړه هېڅکله هم "ګرمه" جګړه نه وه همدا وه چې شوروي اتحاد او متحده ایالاتو د یو بل پر وړاندې اټومي مخنیوی کوونکي یا (nuclear deterrents) لرل چې د دواړو لورو د حتمي ویجاړتیا له کبله یې د ښکېلېدو مخنیوی کاوه.
د دغې جګړې د پایلې په توګه، متحدینو د نړیوالې همکارۍ او ډیپلوماسۍ لپاره د ملګرو ملتونو سازمان (United Nations) جوړ کړ، چې د ملتونو ټولنې (League of Nations) ته ورته یو جوړښت و. د ملګرو ملتونو سازمان غړو موافقه وکړه چې د دریمې نړیوالې جګړې د مخنیوي د هڅې په توګه یرغلیزې جګړې ناقانونه اعلان کړي. د لویدیځې اروپا ویجاړ شوو سترو قدرتونو بیا د اروپا د ډبرو سکرو او فولادو ټولنه (European Coal and Steel Community) جوړه کړه، چې وروسته بیا د اروپا اقتصادي ټولنې (European Economic Community) او په نهایت کې په اوسنۍ اروپايي اتحادیه بدله شوه. دا هڅې په اصل کې د اقتصادي همکارۍ او ادغام او د مهمو طبیعي زیرمو لپاره د ګډ بازار موندلو له لارې د جرمني او فرانسې ترمنځ د بلې جګړې د مخنیوي لپاره د یوې هڅې په توګه پیل شوې.
د جګړې پای همدا راز له سترو قدرتونو څخه د خپلواکۍ اخیستلو بهیر هم ګړندی کړ چې هند پکې (له انګلستان څخه)، اندونیزیا (له هالنډ څخه)، فیلیپین (له امریکا څخه) او یو شمېر عربي هېوادونو خپلواکۍ ترلاسه کړې. دا خپلواکي له هغو ځانګړو حقونو څخه وه چې تر لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د ملتونو د ټولنې له خوا سترو قدرتونو ته ورکړل شوي وو مګر په حقیقت کې تر ډېره حده وار له مخه عملا موجود وو. د لوېدیځې صحرا سوېلي افریقا (Sub-Saharan Africa) هېوادونو خپلواکي بیا یو څه ورو ورو ترلاسه شوه.
د دویمې نړیوالې جګړې د پایلو په توګه، د چین د خلکو له جمهوریت سره په سوېل ختیځه اسیا کې د کمونیستي نفوذ وده هم ولیدل شوه، ځکه د چین کمونست ګوند په ۱۹۴۹م کال کې د چین له کورنۍ جګړې څخه بریالی راووت.
سملاسي اغېزې
د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې، په میلیونونو خلک مړه او میلیونونه نور بې کوره شوي وو، د اروپا اقتصاد له منځه تللی و، او د اروپا صنعتي بېخبنا ویجاړه شوې وه. شوروي اتحاد هم خورا زیات اغېزمن شوی و. په مقابل کې بیا په ۱۹۴۷م کال د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزیر جورج مارشال د "اروپایي بیا رغونې پروګرام" طرحه کړ، چې د مارشال پلان په نوم پېژندل کېږي. د دغه پلان له مخې، د ۱۹۴۸-۱۹۵۲ کلونو په اوږدو کې د متحده ایالاتو حکومت د لویدیځې اروپا د اغېزمنو شوو هېوادونو د بیارغونې لپاره ۱۳ میلیارده امریکایي ډالر (د ۲۰۲۰م کال ۱۵۱ میلیارده ډالر) ځانګړي کړل.
د ملتونو د ټولنې ړنګېدل او د ملګرو ملتونو سازمان رامنځته کېدل
د جګړې د یوې عمومي پایلې په توګه او د نړیوالې سوله ساتنې د یوې هڅې په توګه متحدینو د ملګرو ملتونو سازمان (UN) جوړ کړ، چې په رسمي توګه د ۱۹۴۵م کال د اکتوبر پر ۲۴مه رامنځته شو. د ملګرو ملتونو سازمان (UN) د ملتونو له منځه تللې ټولنه (LN) پر یو بین الحکومتي نړیوال سازمان بدله کړه. د ملتونو ټولنه (League of Nations) په رسمي توګه د ۱۹۴۶م کال د اپریل پر ۲۰مه منحل شوه مګر عملا یې په ۱۹۳۹م کال کې فعالیت درېدلی و، ځکه د دویمې نړیوالې جګړې د پیل په مخنیوي کې پاتې راغلې وه. د ملګرو ملتونو سازمان (UN) ته د ملتونو د ټولنې (LN) ځینې بنسټونه په میراث ورپاتې شول، لکه د کار نړیوال سازمان.
د ملتونو د ټولنې ماموریتونه، چې تر ډېره هغه سیمې وې چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې یې بدلون کړی و، د ملګرو ملتونو د باور پر سیمو واوښتې. سوېل لوېدیځه افریقا، د یوې استثنا په توګه، لا هم د اصلي ماموریت تر شرایطو لاندې اداره کېده. د ملتونو د ټولنې (League of Nations) د ځایناستي په توګه، د ملګرو ملتونو سازمان بیا هم پر دې سیمه کې د څارنې رول په غاړه درلود. د ډانزیګ آزاد ښار (Free City of Danzig)، چې یو نیمه کورواکی یا خودمختاره دولت و او تر یوې اندازې د ملتونو د ټولنې لخوا څارل کېده، د پولنډ هېواد برخه وګرځېد.
د ملګرو ملتونو سازمان په ۱۹۴۸م کال کې د بشري حقونو نړیواله اعلامیه تصویب کړه، چې "د ټولو خلکو او ټولو ملتونو لپاره د لاسته راوړنې د یو ګډ معیار" په توګه ومنل شوه. شوروي اتحاد د دغې اعلامیې په تصویب کې له رایې ورکولو ډډه وکړه. همدا راز متحده ایالاتو هم د ټولنیزو او اقتصادي حقونو برخې نه دي تصویب کړې.
پنځو سترو متحدینو ته د ملګرو ملتونو سازمان په امنیت شورا کې دایمي غړیتوب ورکړل شو. دایمي غړي کولی شي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا هر پرېکړه‌لیک ویټو کړي، د ملګرو ملتونو هغه یوازېنۍ پرېکړې چې له نړیوال قانون سره سم الزامي دي. د رامنځته کېدو پر مهال یې دا پنځه قدرتونه: د امریکا متحده ایالات، بریتانیا، فرانسه، شوروي اتحاد او د چین جمهوریت وو. د چین جمهوریت (Republic of China) د چین کورنۍ جګړه وبایلله او په ۱۹۵۰م کال کې د تایوان ټاپو ته په شا شو خو د شورا دایمي غړیتوب ته یې دوام ورکړ، که څه هم د اصلي چین کنټرولوونکی اصلي دولت د چین د خلکو جمهوریت (PRC) و. دا بیا په ۱۹۷۱م کال کې هغه مهال بدل شو چې د چین د خلکو جمهوریت (PRC) ته دایمي غړیتوب ورکړل شو چې پخوا د چین جمهوریت (Republic of China) ته ورکړل شوی و. روسیې بیا په ۱۹۹۱م کال کې د پخواني شوروي اتحاد دایمي غړیتوب د دغه هېواد له منحل کېدو سره په میراث یووړ.
ناحل شوې شخړې
لږ تر لږه تر ۱۹۷۴م کال پورې د ارام سمندر په بېلابېلو ټاپوګانو کې د جاپاني ځواکونو شتون دوام وکړ. که څه هم اوس ټولې دښمنۍ حل شوې دي، خو د کریل ټاپوګانو د شخړې (Kuril Islands dispute) له کبله د جاپان او روسیې ترمنځ د سولې کوم تړون هېڅکله هم نه دی لاسلیک شوی.
اقتصادي پایلې
د جګړې په پای کې د اروپا اقتصاد له سقوط سره مخ شو او شاوخوا ۷۰٪ صنعتي بېخبناوې یې له منځه ولاړې. په شوروي اتحاد کې د شتمنۍ یا ملکیت په زیانونو کې د ۱۷۱۰ ښارونو او ښارګوټو، ۷۰۰۰۰ کلیو، او ۳۱۸۵۰ صنعتي تاسیساتو بشپړ یا جزوي ویجاړی شاملېږي. له دغې جګړې وروسته د اقتصادي بیا رغونې پیاوړتیا په ټوله نړۍ کې متفاوته وه، که څه هم په عمومي توګه، دا بهیر په ځانګړې توګه په متحده ایالاتو کې خورا چټک و.
شینزو آبه
شینزو آبه یاهم (شنزو ابه) په جاپاني ژبه 安倍 晋三 Abe Shinzō) زوکړه ۲۱ سپټمبر ۱۹۵۴م کال) له ۲۰۱۲م کال راهیسی د جاپان هیواد لومړی وزیر دی. آبه همدارنګه د د جاپان لیبرال دموکرات ګوند مشر هم دی.
قضا
تمیز د درېیمه قوه ده. ددې قوې دنده عدل او انصاف کول دي. په قضاء کې نېک او تجربه لرونکې خلک کار کوي. قضاء قانون تشریح کوي. د اتباعو حقونه او خپلواکي خوندي کوي. قضاء په سوله راوستلو کې مرسته کوي. د جرمونو په مخنیوي کې مرسته کوي او مجرمانو ته سزا ورکوي. قضاء د د ښه والي معیار وي. دیوه هیواد ښه والی او بدي له قضاء څخه معلومېږي. د یوه هیواد دولت چې له کومې وېرې پرته خپلې دندې سرته رسوی هغه دولت متمدن دولت گڼل کېږي.
د تمیز د قاضیانود مقررولو لپاره ډېرې طریقې مروجې دي. په ځیني ځایونو کې مقننه قاضیان ټاکي او په ځینې ځایونو کې قاضیان د اجرایې له خوا ټاکل کېږي. په روسیه كې قاضیان د مقننې له خوا ټاکل کېږي. په امریکا او انگلستان کې د قاضیانو ټاکنه د اجرایې په لاس کې وي.
په سویټزرلینډ کې د رایو په ذریعه هم ځینې قاضیان ټاکل کېږي. د وړو محکمو د قاضیانو ټاکنه په عمومي ډول د ازموینو له مخې کېږي.
وېشنيزه:قضاء
له تکامل څخه د ملاتړ کچه
د ساینس پوهانو، عامو خلکو او نورو ډلو تر منځ له تکامل څخه د ملاتړ کچه یوه داسې موضوع ده چې، ډېری وختونه د تخلیق او تکامل تناقض په کې منځته راځي او په تعلیمي، مذهبي، فلسفي، ساینسي او سیاسي مسئلو کې لیدل کېږي. دا موضوع په ځانګړې توګه په هغو هېوادونو کې جنجالي ده، چېرته چې د عامو خلکو له خوا د تکامل د نه مننې د پام وړ کچې موجود وي، خو تکامل په عامه ښوونځیو او پوهنتونونو کې تدریس کېږي.
نږدې ټوله (نږدې ۹۷٪) علمي ټولنه، تکامل د بیولوژیکي توپیر د واکمنې علمي نظریې په توګه مني. علمي اتحادیو د ځیرک ډیزاین پلویانو له خوا د وړاندیز شوي تکامل پر وړاندې ګواښونه په کله رد کړي دي.
په څوهېوادونو کې مذهبي فرقې او ډلې شته دي، چې د دوی لپاره د تکامل تیوري، له هغه تخلیقیت سره په ټکر کې ده، چې د دوی د عقیدې مرکز بلل کېږي او څوک یې له همدې امله ردوي: دامریکا متحده ایالتونو، سویلي افریقا، هند، اسلامي نړۍ، سویلي کوریا، سینګاپور، فلیپین او برازیل کې په انګلستان، د آیرلینډ جمهوریت، جاپان، ایټالیا، جرمني، اسرائیل، اسټرالیا، نیوزیلینډ او کاناډا هېوادونو کې په لږو پلویانو سره.
د متحده ایالتونو د علومو ملي اکاډمۍ له خوا د رامنځته شوي سند په ګډون ،ډېری خپرونې د منلو موضوع په اړه بحث کوي.
علمي (ساینسي)
د علمي ټولنې او اکاډمۍ لویه برخه، د یوې داسې تشرېح په توګه د تکامل نظریې ملاتړ کوي چې، کولای شي د بیولوژۍ، پالیونتولوژۍ، مالیکولي بیولوژۍ، جنیټیک، انتراپولوژۍ او نوروڅانګو کې څارنې په بشپړه توګه په پام کې نیولای شي. د ۱۹۹۱ ز کال د ګالپ ټولپوښتنې وموندله چې، نږدې ۵٪ امریکایي ساینس پوهانو (د هغو کسانو په ګډون چې د بیولوژۍ څخه نوره روزنه یې ترلاسه کړې وي) ځانونه د تخلیق کوونکو په توګه پېژني.
پردې سربېره ، ساینسي ټولنه ځیرک ډیزاین، د نوي تخلیق څانګه، غیر علمي، شبه علم یا  څانګه غیرساینسي، سیوډوساینس، یا بې ځایه ساینس ګڼي. د متحده ایالتونو د علومو ملي اکاډمي ویلي دي چې: ځیرک ډیزاین" او د ژوند په اصل کې د فوق العاده لاوهنې نورې ادعاګانې" ساینس نه دی، ځکه چې دوی د تجربې له لارې نه شي آزمویل کېدلای، هېڅ وړاندوینې نه رامنځته کوي او په خپله د کومې نوې فرضیه وړاندیز نه کوي. د ۲۰۰۵ ز کال د سپتمبر په میاشت کې د نوبل جایزې ۳۸ ګټونکو، یوه وینا خپره کړه چې "ځیرک ډیزاین اساساً غیرعلمي او غیرساینسي دی؛ دا د علمي نظریې په توګه نه شي آزمویل کېدلای، ځکه چې د هغې مرکزي پایله، د مافوق الفطرت عامل په مداخله کې د عقیدې پر بنسټ دی." د ۲۰۰۵ ز کال د اکتوبر په میاشت کې، یو داسې ائیتلاف چې د استرالیا له ۷۰،۰۰۰ څخه زیاتو ساینسپوهانو او د ساینس ښوونکو استازیتوب کوي، یو بیان خپورکړچې: "ځیرک ډیزاین ساینس نه دی" او "په ټولو ښوونځیو او ډلو غږ کوي چې، د ساینس په توګه د ځیرک ډیزاین (ID) تدریس ونه کړي، ځکه چې دا د علمي نظریې په توګه د هر چا په وړتیا کې پاتې راغلي".
په ۱۹۸۶ ز کال کې د امریکا د نوبل جایزې د ۷۲ ګټونکو، د ساینس د ۱۷ دولتي اکاډمیو او ۷ نورو ساینسي ټولنو له خوا لاسلیک شوی د محکمې د ملګري لنډ راپور، په ایډوارډز او اګیلارډ کې د امریکا له سترې محکمې څخه د لوزیانا ایالت د هغه قانون ردولو غوښتنه وکړه چې اړین ګڼ تکاملي ساینس، په عامه ښوونځیو کې تدریس کېږي او د ساینس تخلیق هم باید تدریس شي. په لنډیز کې د دې هم یادونه شوې ده چې، " د ساینس تخلیق " اصطلاح، لکه څنګه چې د قانون له خوا کارول کېږي، د مذهبي عقیدې په توګه کارول کېږي او دا چې "د دیني نظریاتو تدریس" چې د ساینس په توګه غلط نومول شوي، ساینسي زده کړې ته زیان رسوي." دا د نوبل جایزې ګټونکو تر ټولو لویه ټولګه وه، چې ترهغه وخته پورې یې یوه عریض پاڼه لاسلیک کړه. د انتراپالوجیستانو، المکیست او کرونین په وینا: دغه لنډیز "د ساینس پوهانو له خوا د تکامل په ملاتړ کې تر ټولو روښانه وینا ده."
د نړۍ په ګوټ ګوټ کې ډېری ساینسي او علمي سازمانونه شته دي چې، د تکامل د تیورۍ په ملاتړ یې ویناوې کړې دي. د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکا ټولنه، د نړۍ تر ټولو ستره عمومي ساینسي ټولنه ده چې، له ۱۳۰،۰۰۰ څخه ډېر غړي لري او له ۲۶۲ څخه ډېرې اړوندې ټولنې او د علومواکاډمي په ګډون، د ۱۰ میلیونو څخه ډېر غړي لري، د تکامل په ملاتړ کې یې ډېری ویناوې او مطبوعاتي اعلامیې خپرې کړې دي. د متحده ایالاتو د علومو ملي اکاډمي، چې ملت ته علمي مشورې ورکوي، څو کتابونه خپاره کړي دي چې، د تکامل ملاتړ کوي او پر تخلیقیت او ځیرک ډیزاین نیوکه کوي.
د ساینس پوهانو او په متحده ایالتونو کې د عامو وګړو د نظرونو ترمنځ د پام وړ توپیر شته دی. د پیو څېړنیز مرکز له خوا، د ۲۰۰۹ ز کال ټولپوښتنې ومنله چې: "نږدې ټول ساینس پوهان (۹۷٪) وايي چې، انسانانو او نورو ژونديو موجوداتو د وخت په تېرېدلو سره وده کړې ده، ۸۷٪ سلنه وايي چې، تکامل د طبیعي بهیرونو له امله دی. لکه طبیعي ټاکنه. د ساینس پوهانو ترمنځ غالب درېځ دا دی چې، ژوندي موجودات د طبیعي پروسو له امله رامنځته شوي، یوازې د درېیمېبرخې (۳۲٪) خلکو له خوا شریک شوي دي".
د ۱۹۸۵ ز کال څخه وړاندې د ساینسپوهانو رایې، پریکړه لیکونه او ویناوې
د تکامل په ملاتړ کې یو له لومړیو پریکړه لیکونو څخه، په ۱۹۹۲ ز کال کې د ساینس د پرمختګ لپاره، د امریکایي اتحادیې له خوا یو پریکړه لیک صادر کړ او په ۱۹۲۹ ز کال کې بیا بدل کړل شو.
د ساینس پوهانو له خوا د تکامل لپاره د ملاتړ څرګندولو یوه بله لومړنۍ هڅه، په ۱۹۶۶ ز کال کې د نوبل جایزې ګټونکي امریکایی بیولوجیست هېرمن جې مولر له خوا تنظیم شوې و. مولر د ۱۹۶۶ ز کال د مې په میاشت کې، د "ایا د بیولوژیکي تکامل د طبیعت اصول، د ساینس له خوا ښه رامنځته شوي؟" تر سرلیک لاندې یوه عرض پاڼه خپره کړه:"د هغه 'د ژوند ونې' سره د تکامل د اصولو هېڅ داسې بدیله فرضیه نشته دی، چې نننی کوم وړ بیولوجیست یې جدي وګني. پردې سربېره، اصول د هغې نړۍ په اړه د پوهېدلو لپاره چې موږ په کې ژوند کوو او د ځان په اړه خورا مهم دي، چې په عمومي توګه عامه وګړي او د هغو زده کوونکو په ګډون، چې په لېسو کې د بیولوژي زده کړه کوي، باید په دې اړه او هغه حقیقت په اړه معلومات ولري، چې دا په کلکه سره تأسیس شوې ده، ان په داسې حال کې چې د ځمکې ګرځېدل په ټینګه سره تأسیس شوی دی."دا منشور، د هارورډ پوهنتون د جورج جي سمپسن، د نوبل جایزې ګټونکی د ډیوک پوهنتوند پیټر اګری، د کارنیل کارل ساګن، د پرنیسټون جان ټایلر بونر، د نوبل جایزې ګټونکی جورج بیډل، د شیکاګو پوهنتون رئیس او د سټانفورډ پوهنتون ډونالډ ایف کینیډي او د متحده ایالتونو د خوراکي توګو او درملو ادارې پخواني رئیس په ګډون، د ۱۷۷ مخکښو امریکایې بیولوژیستانو له خوا لاسلیک شو.
له دې څخه وروسته، د ۱۹۷۲ زېږدیز کال په مني کې د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکایي اتحادیې (AAAS) له خوا د یوه داسې پرېکړه لیک له تصویب وروسته چې ویې ویل؛ په یوه برخه کې "د تخلیق تیوري ... نه د ساینس له پلوه بنسټ لري او نه د هغه قواعدو د ترسره کولو توان لري چې ساینسي نظریاتو لپاره ورته اړتیا لیدل کېږي." د امریکا د علومو اکاډمۍ هم د ۱۹۷۲ کال په مني کې ورته پرېکړه لیک تصویب کړ. د "د ساینس د اصولو په توګه د تکامل د تصدیقولو یوه بیانیه" تر نامه لاندې یوه بیانیه د نوبل جایزې ګټونکي لینس پاولنګ، اسحاق اسیموف، جورج جي سمپسن، د کالټیک بیولوژي پروفیسور نورمن ایچ هورویټز، ارنسټ مییر او نورو له خوا لاسلیک  او په ۱۹۷۷ زېږدیز کال کې خپره شوه. د امریکا د جیولوژي انسټیټیوټ اداري بورډ د ۱۹۸۱ زېږدیز کال د نومبر په میاشت کې د پرېکړه لیک په ملاتړ یوه بیانیه خپره کړه. له دې وروسته، د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکایي اتحادیې د تکامل په ملاتړ او د ساینس په ټولګیو کې د تخلیقیت د تدریس هڅو ته د سپکاوي په اړه یو بل پریکړه لیک تصویب کړ.
وزر لرونکی خوځندکې
وزر لرونکی خوځندکې (په لاتين: Pterygota) د خوځندکو یوه څېرمه طبقه ده چې گڼ شمیر ژوي لري. وزر لرونکی خوځندکې په دوو مهمو ډلو تقسیمېږي. په دي ډلې کې بې وزره خوځندکې هم شته. خو نوموړي خوځندکې څپل وزرونه د تدريجى تكامل په جريان کې له لاسه ورکړل. (لکه ورږه، سپږه). ټوله څېرمه ډله ۳۰۰،۱۰۰ ډوله ژوي لري.
د وزر لرونکو خوځندکو تقسيم
HEMIMETABOLA HEMIMETABOLA HOLOMETABOLA وېشنيزه:خوځندکې وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
کيم جونگ ايل
وېشنيزه:د سهېلي کوريا ولسمشران