cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرطان
محلي(موضعي) نښې
کېدای شي د تومور د کتلې يا د تومور د زخم (ټپ) له امله محلي (موضعي) علايم ښکاره شي. د بېلګې په ډول: د سږو له سرطان نه د کتلې اغېزې د سږو کڅوړې بندولی شي، چې د ټوخي يا سينه بغل کې پايله لري. د مرۍ سرطان د مرۍ د تنګېدو لامل کېږي، چې د غذايي توکو په خوړلو کې د ستونزې يا درد باعث کېږي او colorectal سرطان کېدای شي، په کولمو کې د تنګښت يا بندېدو لامل شي، چې د کولمو عادتونه اغېزمنوي. په سينو يا خصيو کې کتلې کېدای شي د پام وړ غوټې (لمپونه) توليد کړي. ټپي کېدنه د وينې بهېدنې لامل کېدلی شي چې، لکه وينه لرونکی ټوخی (د سږو سرطان)، د وينې کموالی يا له مقعد نه وينه بهېدنه (د غټو کولمو سرطان)، په تشو بولو کې وينې (د مثانې سرطان) يا له مهبل نه غير عادي وينه بهېدنه (cervical) سرطان نښې لري، رهبري کوي. که څه هم کېدای شي په پرمختللي سرطان کې موضعي (د بدن د سرطاني برخې) درد واقع شي، مګر ابتدايي تومور په عادي ډول درد نه لري. ځيني سرطانونه د سينې قفس په دننه يا ګېډه کې د مايع او ګاز جوړولو سبب کېدلی شي.
منظمې نښې
منظمې نښې کېدای شي د سرطان په مقابل کې د بدن د غبرګون له امله رامنځته شيٍ. دا کېدای شي ستړيا، د وزن غير ارادي بايلل يا د پوستکي بدلونونه شامل کړي. ځيني سرطانونه د يوه منظم پړسېدلي(التهابوونکي) حالت سبب کېږي، چې د عضلې پر له پسې له لاسه ورکولو يا کمزورۍ ته لارښوونه کوي، چې د بدهضمۍ (cachexia) په نوم پېژندل کېږي.
د سرطان ځيني ډولونه، لکه: Hodgkin ناروغي، leukemia او د پښتورګي او ځيګر سرطانونه د پرله پسې تبې لامل کېدلی شي.
سرچینې
وېشنيزه:درملگري
د تبوک غزا
تبوك لويه پخه كلا وه،چې د اوبو د چينې ترڅنګ جوړه شوې وه او د “حجاز”  او شام په لار كې د “سوريې” پر پوله پرته وه. “سوريه” هغه  مهال د ختيز “روم” په ګورت كې وه،چې مركز يې قسطنطنيه و.د “سوريې” د پولې ټول اوسېدونكي مسيحيان وو او واكمنان يې د “روم” لاسپوڅي وو.
په داسې توندى د اسلام خپرېدو او فتوحاتو د دښمن خوبونه حرام كړل او د چارې په فكر كې شول. د مکې د چارواکيو تسليمېدل او د “حجاز” د نورو ټبرونو د پېغمبراکرم پليون، د دې لامل شول،چې د روم امپراتور له منظم لښكر سره پر مسلمانانو يرغل وكړي؛ ځكه د اسلام نفوذ يې خپل حكومت ته ګټور نه باله.په هغو ورځو كې يوازې “روم” د “فارس” سيال و، چې په وسله سمبال و او روم ، فارس ته پرله پسې ماتو ډېر غره كړى و.د روم لښكر له ۴۰۰۰ سپرو او پليو سرتېرو سره راغى او د “شام” پر پوله يې واړول او د هغه ځاى ټبرونه؛لكه “لخم”،”عامله”، “غسان”، او “خدلم” هم ورسره شول او د “بلقاى” تر سيمې يې پرمختګ وكړ.(۳۸۱)
پېغمبر اکرم ته دا خبر هغو كاروانو راورساوه،چې د “حجاز” او “شام” ترمنځ پر سوداګرۍ بوخت وو. پېغمبر اکرم بې ځواب وركولو بله چاره و نه ليده او دا بد خبر هغه وخت راورسېد،چې د مدينې او د شاوخوا  خلكو لا خپلې مېوې او درمندونه نه وو راټول كړي او کجورې هم نه وې رسېدلې او ويل كېږي،چې وچکالي هم وه؛خو مسلمانانو ته معنوي ژوند او سترو موخو خورا ارزښت درلود.
د سرتېرو راټولول او د جګړې لګښت
پېغمبر اکرم د دښمن له سمبالښته خبر و؛نو له دې لوري ډاډمن و، چې دښمن ته ماتې وركول،پر معنوي شتمنۍ سربېره،مادي ځواک ته هم اړتيا لري؛ځكه پېغمبر اکرم خپل كسان مکې او د مدينې شاوخوا ته ولېږل،چې سرتېري راټول كړي او له شتمنو مسلمانانو وغواړي د زكات په وركولو د جګړې لګښت پوره كړي.
بالاخره ۳۰۰۰۰ تنه جګړې ته چمتو شول او د جګړې لګښت هم تقريبًا په زكات پوره شو،چې ددې لښكر ۱۰۰۰۰ سرتېري سپاره او ۲۰۰۰۰ يې پلي وو.
پېغمبر اکرم حكم وكړ:((هر ټبر دې ځان ته بيرغ ولري.))(۳۸۲)
د حضرت “علي” يو وياړ دا دى،چې په ټولو جګړو كې د پېغمبر اکرم بيرغچي و،چې يوازې د پېغمبر اکرم په حكم يې د “تبوك” په غزا كې برخه وا نه خېسته او په مدينه كې پاتې شو؛ځكه پېغمبر اکرم پوهېده،چې منافقان او ځينې “قريش” غواړي د پېغمبر اکرم په نشتوالي كې د اسلام نوى حكومت ړنګ كړي او دا هله كېداى شوه،چې پېغمبر اکرم لرې سيمې ته ولاړ شي او له مركز سره يې اړيکه پرې شي، “تبوك” له ټولو لرې سيمه وه،چې تر اوسه پېغمبر اکرم ورته سفر كوي.
پېغمبراکرم پوره پوه شوى و،چې په نشتوالي كې به يې د اسلام ضد ډلې د “حجاز” له بېلابېلو سيمو خپل هم فكري راټول كړي او هر څه به په سيند لاهو كړي.
پېغمبر اکرم سره له دې،چې حضرت”محمد بن مسلمه” خپل ځايناستى كړى و؛خو “علي” (ک) ته يې وويل:(( ته مې د اهلبيتو،خپلوانو او د مهاجرو پالندوى يې او دې كار ته بې له ما و تا بل څوك وړ نه دي.))
په مدينه كې د حضرت “علي”  پاتې کېدو د منافقانو نقشې خاورې ايرې كړې؛ځكه پوهېدل كه حضرت “علي” (ک) وي؛نو ورانى  نشي کړاى؛نو ځكه د حضرت “علي” د وتو لپاره يې داسې اوازې خپرې كړې:
(( پېغمبر اکرم،”علي” جهاد ته راوباله؛ خو “علي” د ګرمۍ او د لارې له سختۍ  ووېرېده او په جګړه كې يې ګډون و نه کړ.))
(( زما وروره! ځه مدينې ته ستون شه! د مدينې د چارو سمبالښت ته بې له ماو تا څوك لياقت او وړتيا نه لري،ته مې په اهل بيتو او خپلوانو كې استازى يې… آيا پردې خوشحاله نه يې، چې ته ما ته داسې يې؛ لكه “هارون” چې “موسى” ته و؛خو په دې توپير، چې تر ما وروسته بل پېغمبر نه راځي.)) (۳۸۳)
د لارې سختي
د اسلام لښكر له مدينې تر “تبوك” ډېرې سختې وګاللې؛نو ځكه پردې لښكر يې د “جيش الصره” نوم اېښى؛خو ايمان او مينې دا ستونزې هوارې كړې او په پرانستې غېږ يې د ستونزې کومي ته ودانګل.
د اسلام لښكر تر دې حكم وروسته،خپله لار ونيوه. شپه وه،هغه څاه ته ورسېدل،چې د حضرت “صالح” اوښې ترې اوبه څښلې وې. پېغمبر اکرم حكم وكړ، چې ټول دلته دمه وكړئ.
د احتياط حکم
پېغمبر اکرم د هغه ځاى له تودو او سوځنده طوفانو خبر و،چې انسان او ان اوښ تر خاورو لاندې کولاى شي؛ نو ځكه يې حکم وكړ:((د اوښانو ګونډې وتړئ او څوك ځانته له خپلې خېمې را و نه وځئ.))
تجربې جوته كړه،چې د پېغمبر اکرم د احتياط حکم ډېر ګټور و؛ځكه د “بني ساعده” د ټبر دوو تنو بې انضباطي وكړه او د شپې ځان ته له خېمې بهر راووتل او، چې يو يې طوفان وواژه او بل يې پر غره وويشته. پېغمبر اکرم ددې دوو له بې انضباطۍ سخت خپه شو او يو ځل بيا يې ټول عمومي نظم ته راوبلل.(۳۸۴)
خداى چې پر خپل پېغمبر د بري زېرى كړى و،يو ځل بيا يې له پېغمبر اکرم او يارانو سره يې مرسته وكړه. باران وورېد او ټولو اوبه وڅښلې او لښكر د اوبه زېرمه بېرته ډكه كړه.
له غيبو د پېغمبر اکرم خبرېدل
د قرآن د وينا له مخې:
إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا= خو هغه استازى (ترې خبروي) چې (دې کار ته يې) غوره كړي؛نو په حقيقت كې مخكې او شاته يې ورته ساتونكي ګومارلي دي، (جن/ ۲۷)
پېغمبر اکرم له غيبو خبرېږي؛خو د پېغمبر اکرم د علم حدود محدود دي او الهي ښوونو ته اړتيا لري؛ځكه كېداى شي له وړې موضوع خبر نه وي؛خو كله له تر ټولو كړكېچنو مسئلو خبر وي،چې د خلکو عقلونه حيران کړي او علت يې هماغه و،چې وويل شو: که خداى وغواړي پېغمبر يې له غيبو خبر شي؛نو خبر به يې کړي؛ ګنې د عادي انسان په څېر به بې خبره وي.
په نيمايي لار كې د پېغمبر اکرم اوښ ورك شو او ياران يې ورپسې شول. يو منافق راپاڅېد او و يې ويل:((وايې زه د خداى پېغمبر او له بل عالمه خبر دركوم؛خو حيران يم،چې ولې ورته د خپل اوښ پته نه لګي.))
خبر پېغمبر اکرم ته راورسېد.پېغمبر اکرم ځواب وركړ:(( زه يوازې پر هغه څه پوهېږم،چې خداى راښوولي دي. همدا اوس راته خداى د اوښ پته راکړه، زما اوښ د پلانۍ دښتې په پلانۍ دره كې دى او پړى يې په ونې پورې نښتى او له حركته يې اېستلى دى.))
له غيبو بل خبر
د حضرت”ابوذر”(رض) اوښ له تلو وتلى و،چې د اسلام له لښكره يې پاتې کړ. حضرت “ابوذر” لږ تم شو،چې كېداى شي اوښ يې پاڅېږي؛خو دې تمېدو ګټه نه درلوده، اوښ يې پرېښود او خپله ګنډه يې پر شا كړه او لار يې ونيوه،چې ژر تر ژره ځان خپلو مسلمانانو ورونو ته ورسوي. د اسلام لښكر د پېغمبر اکرم په حکم په يوه ځاى كې دمې ته درېدلى و. ناڅاپه له لرې يو سړى وليدل شو،چې پر سخته‌ د لښكر پر لور را روان دى. رسول اکرم يې خبر كړ. پېغمبر اکرم وويل:((هغه “ابوذر” دى. خداى دې “ابوذر” وبښي،ځانته روان دى،ځانته به مري او د قيامت پر ورځ به هم ځانته راژوندى كېږي.))
راتلونكي پر ډاګه كړه،چې د پېغمبر اکرم خبره د كاڼي كرښه وه؛ځكه  حضرت “ابوذر” له ټولنې لرې په “ربذه” دښته كې له خپلې لور سره ومړ.(۳۸۶)
د “تبوك” په جګړې كې د پېغمبر اکرم دا وړاندوينه ۲۳ كاله وروسته جوته شوه او دا ستر صحابي،چې د حق ويلو او عدالت ته د بلنې په جرم ربذې ته شړل شوى و، لږ لږ يې د بدن قوت له لاسه وركړ او په كټ كې پرېووت. د عمر وروستۍ شېبې يې وې،چې مېرمن يې نوراني څېرې ته وكتل او په كړيكو وژړل. حضرت “ابوذر” وپوښتله:((ولې ژاړې؟)) مېرمن:(( ځكه ژاړم،چې كه مړ شې؛نو زه خو دومره ټوکر هم نه لرم،چې تا په کفانه کړم.))
د حضرت “ابوذر” مېرمنې وويل:((د حاجيانو د كاروان د تېرېدو وخت تېر شوى دى.))
“ابوذر”:(( لار وڅاره. پر خداى چې نه دروغ وايم او نه مې دروغ اورېدلي دي. ))  دا يې وويل او د روح مرغۍ يې د جنت پر لور والوته.(۳۸۷)
“ابوذر” رښتيا ويلي وو. د مسلمانانو يو كاروان را روان و، چې پکې ستر ستر شخصيتونه؛لكه  حضرت”عبدالله بن مسعود”،حضرت”حجربن عدى” او حضرت”مالك اشتر”(رضى الله عنهم) هم وو. له لرې د  حضرت “عبدالله” سترګې پر مړي ولګېدې،چې ښځه او ماشوم ورته ناست دى او ژاړي. حضرت “عبدالله” يې پر لور لار وركږه كړه،كاروان هم ورپسې شو. حضرت “عبدالله”چې ور ورسېد؛ و يې ليدل چې دوست او ورور يې حضرت “ابوذر” پروت دى.سترګې يې له اوښكو ډكې شوې، د حضرت “ابوذر” مړي ته ولاړ و،چې د “تبوك” په جګړه كې يې د رسول اكرم وړاندوينه ورياد شوه: ((ځانته ځي،ځانته به مري او ځانته به له قبره راپاڅېږي.))
تاريخپوهانو د حضرت “ابوذر” د مرګ او ښخولو کيسه په بېلابېلو ډولونو نقل كړې ده. د تاريخ  په ځينو کتابو كې ليكل شوي،چې د كاروان تر رارسېدو پورې حضرت “ابوذر” ژوندى و او له كاروانيانو سره يې خبرې هم وكړې؛خو ځينې وايي د كاروان د رارسېدو پر مهال يې ساه وتلې وه او ځينې دا هم وايي، چې د حضرت “ابوذر” مړى ښځې او زوى يې لارې ته رااېستلى و او ځينې وايي ښځه  او لور يې د سړك پرغاړه ناست وو او كاروان، چې راغى؛نو كاروان يې له مړي خبر كړ.(۳۸۸)
حضرت “عبدالله بن مسعود” د  حضرت “ابوذر” د جنازې لمونځ وكړ او خاورو ته يې وسپاره (ځينې وايي د جنازى لموځ يې “مالك اشتر” وكړ) د “ابوذر” له ښخولو چې وزګارشول؛ نو حضرت “مالك اشتر” د حضرت “ابوذر” د قبر تر څنګه ودرېد، لاسونه يې پورته كړل او و يې ويل: (( خدايه! دا “ابوذر”؛ستا د پېغمبر يار و،چې خپل عمر يې ستا په عبادت تېر كړ او ستا په لار كې له مشركانو سره وجنګېد او هېڅكله ستا د دين په لار كې كوږ نه شو؛خو جرم يې دا و، چې پر زړه او ژبه يې له منكر او فساد سره مبارزه پېل كړه؛ظلم او تېرې پرې وشو،ورټل او وشړل شو او بالاخره په غربت او يوازېتوب كې ځانته ومړ.
په تبوك كې د اسلام لښكر
د توحيد لښكر د نهم هجري كال د “شعبان” د مياشتې په سر كې د تبوك سيمې ته ورسېد؛لکه چې د روم مشران د اسلام د لښكر د شمېر له زياتوالي او سرښندنې خبر شوي وو،چې دا مېړانه يې د “موته” په جګړه كې هم ازمېيلى وه. روميانو خپل خير په دې كې وليد،چې لښكر پر شا كړي او په عمل كې دا خبره جوته كړي،چې د مسلمانانو پر ضد راغونډېدل دروغ وو او هيڅ كله يې په مغزو كې د بريد فكر نه درلود او دا خبره يوازې اوازه وه او په دې توګه خپل ځان ناپلوه وښيي.
“واقدي” په “مغازي” كې  ليكلي: (( پېغمبر اکرم په “تبوك” كې ۲۰ ورځې پاتې شو.))
پېغمبر اکرم يوه ورځ د سهار تر لمانځه وروسته خطبه وويله،چې “واقدي” راخيستې ده.(۳۸۹)
شورا نظر وركړ: دې چې لښكر تبوك ته د را رسېدو پر مهال ډېرې سختۍ ګاللې دي؛نو غوره به وي دمې ته مدينې ته ولاړ شي او پردې سربېره،مسلمانان هم خپلې موخې ته رسېدلي وو او دښمن يې خپوروور کړ او وېره يې پرې كېنولې وه،چې دا ډار به يې پرې نږدي،چې ان پر اسلام د يرغل فكر وکړي او په دې توګه د شمال له لوري د “عربستان” امنيت تضمين شو.
په شورا كې لوړ پوړيو افسرانو د پېغمبر اکرم د درناوي په موخه وويل: (( كه له دې شرايطو سره بيا هم د خداى له لوري پر پرمختګ مامور يې؛ نو د پرمختګ حكم وكړه، موږ خدمت ته لاس پر سينه چمتو يو.)) (۳۹۰)
پېغمبر اکرم وويل:((د خداى له لوري حكم نه دى رارسېدلى او كه راغلى واى؛نو په دې باب مې درسره  مشوره نه کوله؛نو ځكه د شورا نظر راته محترم دى او مدينې ته ستنېږو.))
د ضرار جومات کيسه
“ابوعامر” هم د ننني دښمن په څېر پوهېده چې: په يوه هېواد كې، چې دين خپور وي؛ نو د دين تخريب ته غوره وسيله خپله د دين نوم دى او د دين له نامه د دين پر ضد ډېره ګټه اخستل كېداى شي.
پېغمبر اکرم، چې تبوك ته روان و؛نو د نفاق د ګوند استازي پېغمبر اکرم ته راغلل او پلمه يې وكړه،چې زموږ ناروغان او بوډاګان د شپې په تياره او باراني شپو كې د “قبا” جومات ته نشي راتلاى؛ نو غواړو په خپله سيمه كې جومات جوړ كړو. پېغمبر اکرم ورته هېڅ ځواب ور نه کړ او هر څه يې له “تبوك” نه راستنېدو ته پرېښوول.(۳۹۱)
د نفاق ګوند د پېغمبر اکرم په نشتوالي كې د جومات په نامه خپلو جلسو ته يوه وداني پرېښوده.پېغمبر اکرم،چې له تبوكه راستون شو؛نو ورته يې وويل: (( تاسې دا عبادتځى په څو ركعتو لمانځه پرانځئ.))
پردې مهال پرېښته راغله او پېغمبر اکرم يې له هر څه خبر كړ او د “ضرار” نوم يې پرې كېښود؛ ځكه په مسلمانانو كې سياسي درز اچولو ته جوړ شوې و. (د سوره توبه ۱۰۷-۱۱۰ آيتونه ددې جومات په باب نازل شوي دي)
پېغمبر اکرم حكم وكړ:((جومات هوار كړئ، ستنې يې وسوځوئ او څه موده يې ډېران كړئ.))
د “ضرار” د جومات ورانول،د نفاق ګوند ته غاښ ماتي ګوزار و، چې بيا وروسته دا ګوند ټوټې ټوټې شو او ددې ګوند يوازېنى ملاتړ “عبدالله ابى” هم د “تبوك” تر جګړې دوه مياشتې وروسته ومړ.
“تبوك” د پېغمبر اکرم وروستۍ جګړه وه، چې وروسته يې په يوه جګړه كې هم برخه وا نه خېسته. http://www.andyal.com/%25D8%25AF-%25D8%25AA%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2583-%25D8%25BA%25D8%25B2%25D8%25A7-2/&hl=ps-AF<</ref
سرچينې
۳۸۱_ طبقات ۲/ ۱۶۵٫
۳۸۲_ طبقات ۲/ ۱۶۶٫
۳۸۳_ سيره ابن هشام، ۲/ ۵۲۰ ، بحار ۲۱/ ۲۰۷  او همداسې
پيشوائى از نظر اسلام/ ۲۴۸-۲۵۱
۳۸۴_  سيره ابن هشام ۳/ ۱۵۲
۳۸۵_  سيره ابن هشام، ۲/ ۵۲۳
۳۸۶_  سيره ابن هشام ۲/ ۵۲۵  او
مغازى واقدى ۳/ ۱۰۰۰
۳۸۷_ اسدالغابه، ۱/ ۳۰۲، طبقات ابن سعد ۴/ ۲۴۳
حليه الاوليا ۱/ ۳۰۲
۳۸۸_ طبقات ابن سعد، ۴/ ۳۴-۲۳۲ مخونه، الدرجات الرفيعه / ۵۳ مخ.
۳۸۹_ واقدى، مغازى ۳/ ۱۰۱۵ – ۱۰۴۱٫
۳۹۰_  سيره حلبى ۱/ ۱۶۱ مخ.
۳۹۱_  مغازى واقدى، ۳/ ۱۰۴۶مخ.
۳۹۲_ سيره ابن هشام ۲/ ۵۳۰ مخ  او بحار ۲۰/۲۵۳
باچاخان درویش
باچا خان درویش (زوکړه ۱۹۹۰ زېږدي کال د اپرېل ۴، پښتونخوا د سوات ولسوالۍ) يو افغان پښتون غزلبول شاعر دی.
مخينه
باچا خان درویش د ښاغلی محمد واسع زوی دی چې د ۱۹۹۰ زیږدي کال د اپریل میاشتې پر څلورمه نېټه د پښتونخوا د سوات په بلوگرام کې زیږیدلی دی، خو آر ټاټوبی یې د افغانستان د لغمان ولایت د شلټک کلی دی او په ټبر پښتون ناصر دی.
باچا خان درویش خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې د خپلې استوگنې په اوسنۍ سیمې بلوگرام کې تر سره کړې دي او بیا يې د سوات له پوهنتونه په Arts یا هنرونو کې ( B.A) اخيستې. هغه نن سبا شانگله چکیسر کې په دنده بوخت دی.
باچاخان درویش پر ۲۰۰۴ زیږدي کال په شعر او شاعرۍ لاس پورې کړی او تر اوسه د دوو شعري ټولگو ليکونکی دی. نوموړی وایي چې د هغه د خوښې او مینې شاعر غني خان دی چې د هغه د شعر او شاعرۍ نه یې الهام اخیستی دی. هغه په سوات کې د حافظ الپوري بابا د ادبي ټولنې غړی هم دی.
د باچا خان کلام زیاتره عشقي بڼه لري، خو په کلام کې يې داسې غزلونه هم شته چې د خپل ولس او قام مینه پکې له ورایه ښکاري.
د شعر بېلگې يې
د خيال په تار مې اوچيړه سندره زوروره - د جبر نه لاس واخله ستمگره زوروره
په ځان کې خطا نه وينم خو بيا هم درته وايم - په څه رنگ به رضا شې مروره زوروره
ماضي دې د وصال تپوس يې مه کوه جانانه - چپه دي د بيلتون ده زوروره، زوروره
پټ مخ دي جهنم دی چې څرگند شي بيا به گورو - په چل دي نه پوهېږم جادوگره زوروره
دنيا خمار، خمار ده ميخانې په کې تاويږي - چې وسپړي مسکا ته لب شکره زوروره
دنيا به په خپل کور کې په خوبونو نه مړېږي - درويش به گوتې شماري تر سهره زوروره
ليکلي نښيرونه يې
۱- واورو لمبې کړې دي. ۲- تت ستوري.
اخځليک
۱- د لیکوال لطيف یاد فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
جان ګرينليف وايټير
جان ګرينليف وايټير (۱۸۰۷ ډسمبر ۱۷ – ۱۸۹۲ سپټمبر ۷) امريکايي کوېکر (د ملګرو ټولنې غړی) شاعر او په متحده ايالتونو کې د غلامۍ د له منځه وړلو ملاتړی و. وايټير چې په پرله پسې ډول د جګړې پلوي شاعر په توګه لېست کې شامل شو، له سکاتلېنډي شاعر روبرت برنس “Robert Burns” څخه اغېزمن شوی و. وايټير په ځانګړي ډول د غلامۍ ضد ليکنو او همدارنګه د خپل ۱۸۶۶ ز کال د “Snow-Bound” کتاب له امله د يادونې وړ دی.
د ژوند لومړي وختونه او کار
جان ګرينليف وايټير د ماساچوسيتس په هاورهېل “Haverhill” کې د دوی په کليوالي کور کې د ۱۸۰۷ ز کال د ډسمبر پر ۱۷ نېټه زېږېدلی دی. پلار يې جان او مور يې ابيګالي (هسسي) وايټير نومېدل. منځنی نوم يې فکر کېږي، چې د نوموړي د پروتستانت فرانسوي نيکونو “feuillevert” معنا لري. هغه له خپل مور او پلار، يو ورور او دوه خويندو، مورنۍ ترور (خاله)، کاکا او د زيارت کوونکو له يو ثابت بهیر او کروندې لپاره له ګومارل شويو شرکتونو يا مرستو سره پر يوه بزګره کورنۍ کې لوی شو. د يو هلک په توګه جوته وه، چې وايټير د رنګ ړوند و او د رسېدلو يا پخو او اومه توتانو تر منځ يې توپير نه شو کولی. کرونده يې ډېره ګټوره نه وه او يوازې د کروندې د پر مخ وړلو لپاره پوره پيسې وې. نوموړی په خپله هم د کروندې له سخت کار څخه خلاص نه و او له په خپل ټول ژوند کې له ناسمې روغتيايي او فزيکي کمزورۍ څخه وکړېده. که څه هم لږې رسمي زده کړې يې ترلاسه کړې، مګر يو حريص يا لېوال لوستونکی و چې د کويکريزم په اړه يې د خپل پلار شپږ کتابونه ولوستل. د يادو کتابونو لارښوونې په پای کې د نوموړي د نظريې بنسټ شو. وايټير له خپل مذهب او په ځانګړي ډول د انسان دوستۍ پر اصالت، خواخوږۍ او ټولنيزې ځواب وينه باندې د هغه له فشار څخه خورا اغېزمن و.
وايټير لومړنی شخص و، چې د يو ښوونکي له لورې شاعرۍ ته وروپېژندل شو. د نوموړي خور ماري وايټير “Mary Whittier” د هغه له اجازې څخه پرته د نيوبريپورټ “Newburyport” خپلواکو مطبوعاتو “Free Press” ته د هغه لومړی شعر ولېږه او د يادې رسنۍ مدير ويليم للويد ګاريسن “William Lloyd Garrison” د «الوهيت» په نوم ياد شعر د ۱۸۲۶ ز کال د جون پر ۸ نېټه خپور کړ. ګاريسن او همدارنګه يو بل سيممه ايز مدير وايټير په نوې پرانېستل شوې “Haverhill Academy” کې ګډون ته وهڅاوه. وايټير د ښوونځي لوستلو لپاره د پيسو برابرولو په موخه د يو څه وخت لپاره بوټ ګنډونکی یا موچي شو او د ښوونځي له ادارې سره يې داسې راکړه ورکړه هم وشوه، چې د روزنې د اداينې په بدل کې به له کروندې څخه خواړه ورکوي. نوموړي له خپلې دويمې دورې څخه مخکې د يوې کوټې په هغه ښوونځي کې د ښوونکي په توګه د خدمت کولو له لارې د خپلې روزنې په موخه پيسې تر لاسه کړې، چې اوس د ماساچوسيتس ميريمېک “Merrimac” سيمه ده. هغه له ۱۸۲۷ څخه تر ۱۸۲۸ ز کال پورې “Haverhill Academy” ولوستله او يوازې په دوه دورو کې يې د عالي ليسې زده کړې بشپړې کړې.
وايټير په ۱۸۲۸ ز کال کې د لومړي ځل لپاره د نيل “Neal” د مجلې له لارې له کره کتونکي جان نيل “John Neal” له لورې د خپل کار له امله په عمومي ډول د پام وړ وستايل شو. وايټير د زوړ يا سپين ږيري او ثابت ليکوال نظريې ته ارزښت ورکړ او ژمنه يې وکړه، چې: «که چېرې نيل د دې له امله زما ليکنه خوښه نه کړي، چې زه په اړه کې د سوداګرۍ يا پيسو ګټلو وږی يم؛ نو زه به شاعري او د ادبي مزاج اړوند هر څه پرېږدم». د ۱۸۲۹ ز کال په يو ليک کې نيل هغه (وايټير) ته وويل چې: «ټينګار وکړه او زه ډاډه يم چې ته په هر ډول چې وي، خپله نېکه بدله به تر لاسه کړې». د “Rachel Dyer” په نوم د نيل د ۱۸۲۸ ز کال ناول وايټير هيله مند کړ، چې په خپلو کيسو او شعرونو کې د نوي انګلېنډ کوډې يا جادو جوړ کړي.
ګاريسن نوموړي ته د ملي انسان دوستۍ “National Philanthropist” د مدير دنده ورکړه، چې بوسټن مېشت اعتدال اونيزه وه. په مديريت کې له يو لړ بدلون څخه لږه موده وروسته ګاريسن يو ځل بيا بوسټن کې د «امريکايي توليدونکي:American Manufacturer» اونيزې د مدير په توګه وټاکه. وايټير د ولسمشر اندريو جېکسن “President Andrew Jackson” ښکاره نقاد و او په ۱۸۳۰ ز کال په هارټفورډ، کننيکټيکټ “Hartford, Connecticut” کې د نوي انګلېنډ د اونيزې کتنې “New England Weekly Review” نامتو مدير و، چې په نوي انګلېنډ کې د وېګ ډلې تر ټولو نفوذ لرونکی ژورنال و. نوموړي په ورته وخت کې په ۱۸۳۸ ز کال د نوي انګلېنډ مجله “The New England Magazine” کې د ورمونټانو د ۱۷۷۹ ز کال سندره “The Song of the Vermonters, 1779” هم  خپره کړه. ياد شعر د نږدې شپږ کالونو لپاره په تېروتنې سره د ايتن الين “Ethan Allen” ګڼل کېده. وايټير په ۱۸۵۸ ز کال کې د نوموړي ليکوالي ومنله.
د غلامۍ د له منځه وړلو فعاليت
د ۱۸۳۰ لسيزې پر مهال وايټير د سياست لېوال شو، مګر د ۲۵ کلنۍ په عمر يې له پارلماني ټاکنو څخه وروسته له عصبي کمزورۍ څخه ورنځېده او بېرته کور ته ستون شو. ۱۸۳۳ ز کال د نوموړي لپاره د بدلون ټکی و. يو ځل بيا يې له ګاريسن سره اړيکې راژوندۍ کړې او خپل موخې ته د رسېدلو لپاره د غلامۍ د له منځه وړلو احساس د ځوان کوېکر هڅول پيل کړل.
وايټير په ۱۸۳۳ ز کال کې د «عدالت او غوره والی» په نوم د غلامۍ ضد پمفلېټ خپور کړ او له همدې ځای څخه يې د خپل ژوند راتلونکي شل کالونه د غلامۍ د له منځه وړلو موخې ته ځانګړي کړل. د نوموړي مخالفې رسالې يا پمفلېټ د هغه ټولې هيلې ځکه ړنګې کړې، چې د نوموړي د سمدستي ازادۍ غوښتنې شمالي سوداګر او سويلي باداران دواړه ورسره په دښمنۍ کې واچول، مګر د هغه دليل يا موخې پر وړاندې يې د وايټير ژمنتيا هم کره کړه، چې نوموړي په اخلاقي ډول سمه او په ټولنيز ډول اړينه وګڼله. نوموړی د غلامۍ ضد امريکايي ټولنې “American Anti-Slavery Society” بنسټګر غړی و او د ۱۸۳۳ ز کال د غلامۍ ضد اعلاميه يې هم لاسليک کړه، چې نوموړي زياتره وخت د خپل ژوند تر ټولو ګټور کار وګڼه.
د وايټير سياسي وړتوب (مهارت) نوموړی د ريبار په توګه ګټور کړ او د غلامۍ له منځه وړلو انګېزه يا موخه کې د غلامۍ ضد پارلماني مشرانو د يو ځای کېدلو لېوالتيا يې خورا ارزښتناکه وه. نوموړي له ۱۸۳۵ څخه تر ۱۸۳۸ ز کال پورې په پراخه کچه شمال کې سفر وکړ، ناستو کې يې ګډون وکړ، رايې يې تر لاسه کړې، ولس ته يې وينا وکړه او سياستپوهانو ته يې ريباري وکړه. وايټير د خپل دې کار له امله د توندو ځوابونو مناسبه برخه تر لاسه کړه، څو ځلې پرې ډله ايز بريد وشو، په تيږو وويشتل شو او له ښار څخه وشړل شو.
هغه له ۱۸۳۸ څخه تر ۱۸۴۰ ز کال پورې په فلادلفيا کې د “Pennsylvania Freeman” مدير و، چې په شمال کې د غلامۍ ضد مخکښه ورځپاڼه وه او وار له مخه د ملي څېړونکې “National Enquirer” په نوم پېژندل کېده. د ۱۸۳۸ ز کال په می کې يادې خپرونې يا نشريې خپل دفترونه پر شمالي شپږمه کوڅه “North Sixth Street” باندې نوي پرانېستل شوي پنسلوانيا هال “Pennsylvania Hall” ته ولېږدول، چې د لېږد بهير يې د غلامۍ پلوې پارېدلې ډلې له لورې د لومړنۍ ودانۍ له سوځولو څخه لږه موده وروسته پېښ شو.
په ۱۸۳۸ ز کال کې د “New Hampshire” چارلس جي اتيرټون “Charles G. Atherton” پينځه پرېکړه ليکونه وړاندې کړل. ياد پرېکړه ليکونه د نوي پرېکړه ليک په توګه تصويب او رامنځته شوي وو، چې له هغو بحثونو څخه يې د کانګرس مخنيوی وکړ چې د غلامۍ د پای ته رسولو يادونه يې وکړه. کانګرس ياد پرېکړه ليکونه د ۱۸۳۸ ز کال د ډسمبر پر ۱۲ نېټه تاييد کړل، چې د “Atherton Gag” په توګه وپېژندل شول. وايټير نوموړی (اتيرټون) د غلامۍ د له منځه وړلو په اړه خپلو زياتو شعرونو کې د بد يا بې ارزښته شخص په توګه ياد کړ، چې ځان يې د غلامي پلوي سويل څخه د خپلو ديموکرات ملګرو په مرسته خورا نږدې متحد کړی و. د خولې ورپټولو “Gag” قاعده تر ۱۸۴۴ ز کال پورې د پلي کېدلو وړ وه، چې له يادې نېټې څخه وروسته د جان کوېنسي ادامس “John Quincy Adams” د يوې هڅې په واسطه د مقننه مجلس له لورې ناقانونه شوه.
د ۱۸۳۰ لسيزې په پای کې د غلامۍ د له منځه وړلو خوځښت په ماتېدو پيل وکړ. وايټير پر خپله دې عقيده باندې کلک ودرېد، چې له سياسي هڅې څخه لرې اخلاقي عمل بې ګټې و. نوموړی پوه شو، چې بريا د اخلاقي هڅونې تر څنګ قانوني بدلون هم غوښته. دې نظريې په يوازې ځان له ګاريسن څخه يو تريخ بېلتون وزېږوه او وايټير په ۱۸۳۹ ز کال د “Liberty Party” بنسټګر غړی شو. په ۱۸۴۰ ز کال يې لندن کې د غلامۍ ضد نړيواله ناسته کې ګډون وکړ.
دڅړ ځای رغول یا جوړول
د څړ ځاي پيژندنه
څړځاي هغه ځمکې ته ويل کيږي چې د کال په اوږدوکې د څارويو دڅريدو او روزنې په منظوردومره نباتي پوښښ ولري چې اصلي مورد نسبتاً روزل کيدونکو څارويوته کافي وي.په دې توګه څرګندېږي چې يوه اندازه نباتي ټولنه ولري او څاروي وکولاي شي د څه وخت لپاره پکې وڅريږي څړځاي(Grass Land)بلل کيږي.يا په بله وينا: څړځاي د ځمکې هغه شنه او پراخه برخه ده، چې د علوفه يي،ليګيومي او نورو يو کلنو (Annual)، دوه کلنو (biennial ) او څو کلن(Perennial)نباتي پوښ لرونکې وي، چې څاروي د خوړو په توګه ورڅخه ګټه اخلي څړځاي بلل کيږي.څړځايونه په تيره بيا په هغو هيوادو کې چې دڅارويو روزنه يي په ملي اقتصاد کې ونډه لري مهم بلل کيږي. زموږ په هيواد کې د کوچيانو په شمول ګڼ شمير هيوادوال دبزګرۍ تر څنګ په مالدارۍ بوخت دي او د اقتصادي فعاليتونو مهمه برخه تشکيلوي.
دڅړځايونو ارزښتونه
څړځايونه ديو هيواد دطبيعي منابعو له جملې څخه يو مهمه او لويه ملي زيرمه ده. څړځاي څو مقصده منبع ده چي څو اړخيزې گټې لري. 1.	د څارويو لپاره غذايي مواد چمتو کوي. 2.	د سون موادو د تامين له پلوه ارزښت لري. 3.	د ساختماني موادو د تامين په لحاظ ارزښت لري. 4.	دصنعت لپاره خام مواد برابروي. 5.	دطبي بوټو له پلوه ارزښت لري. 6.	شنه فضا رامنځته کوي. 7.	هوا او اوبه تصفيه کوي. 8.	دحرارت درجه کنټرول ساتي. 9.	د وحشي حيواناتو د روزنې او استوګنې لپاره کور برابروي. 10.	د سياحت له لارې اقتصاد تقويه کوي. 11.	خلکو ته دکار زمينه برابروي. 12.	د ښکلا له پلوه ارزښت لري. او داسې نور ډير ارزښتونه هم لري.
دافغانستان څړځايونه
(1–جدول)په افغانستان کې دځمکېڅخه د ګټې اخيستو ډول په ګوته کوي.
د ځمکې ډول مساحت(هکتار) د ګټې اخستوډول مساحت(هکتار) د کرلو وړځمکې نه کرل کيدونکې ځمکه کرل شوې ځمکې دايمي نباتات دايمي څړځاي ځنګلونه 791,100,000 3,900,000 4,010,000 372,000 54,700,000 1,900,000
نه دي کرل شوي آبي للمي ونې څړځاي ځنګلونه
3900000 2586000 1424000 372000 54700000 1900000
دولايتونو له مخې په سيمو کې د څړځاي دموقعيت په اساس د ==دولایتونو له مخې هيواد څړځايونه== په لاندې ډول دي. (2)جدول په بيلابيلو ولايتو کې د څړځاي اندازه(هکتار)ښي. کابل 42000 3,1 غزني 14100000 4,7 پکتيا 690000 2,3 ننګرهار 180000 0,6 لغمان 60000 0,2 کونړ 540000 1,8 بدخشان 2100000 7,0 تخار 390000 1,3 بغلان 840000 2,8 کندوز 27000 0,1 سمنګان 720000 2,4 بلخ 320000 1,1 جوزجان 1050000 3,5 فارياب 690000 2,3 بادغيس 320000 4,4 هـــــــرات 2550000 8,5 فـــــــراه 2610000 8,7 نيمروز 1770000 5,9 هلمند 3520000 10,5 کندهار 2520000 8,4 زابل 870000 3,0 ارزگان 1320000 4,4 غور 2190000 7,3 باميان 1020000 3,4 پکتيکا 60000 0,2
د څړځايونو د خرابوالي علتونه
1– د څړځايونوپه تخريب کې د انسان مستقيمې اغيزې. ✓	د څړځاي بدلون په کرنيزو ځمکو. ✓	ــ د څړځاي بدليدل په آبي کرنه. ✓	ــ د څړځاي بدلول په للمي کښت باندې. ✓	په دښتي سيمو کې د څړځايونوبدلول په کرنيزوځمکوباندې. ✓	دڅارويولپاره د اذوقې برابرول. ✓	– د اذوقې برابرول دڅړځاي د ريبلو په ذريعه. ✓	– د بوټو د ښاخونود پريکولو په ذريعه د غذاي موادو برابرول. ✓	د سون موادو برابرول د څړځاي څخه. ✓	د ساختماني موادود تدارک په منظور. ✓	د څړځاي له صنعتي بوټوڅخه استفاده. ✓	د څړځايدطبي نباتاتوڅخه ګټه اخيستل. 2- د څړځايونوپه تخريب کې د انسان غيرمستقيم ګټې اخيستلواغيزې. ✓	زيات څړ(Over grazing ) ✓	د څارويو د شمير دزياتوالي له املهدڅړځاي تخريبول. ✓	دڅارويواوږدڅړ. ✓	بيوزلي(ناتواني)نهايت اړتيااو دکافي امکاناتونشتوالي. ✓	د مالدارۍ په سيمواوعلمي اصولونه پوهيدل
د افغانستان د څړځايونوپه هکله پرابلمونه
1.	د څړځايونو علمي سروې نه دي شوې نو ځکه يې علمي څيړنې او داحيا پروژې ممکن ډير زيات وخت وغواړي. 2.	فعلاً ورته کافي بوديجه نشته او نه هم پخوا لازم مالي امکانات دې برخې ته په نظرکې نيول شوي وه. 3.	د خاورو فزيکي خواص، کلني اورښت، دنباتي پوښښ نوع او فيصدي، اقليمي څرنګوالي او دنورو په هکله لازم معلومات او ارقام نشته. 4.	د څړځايونو نقشې، توپوګرافي، عکسونه او نور نه دي چمتو شوي. 5.	دتخم شيندنې امکانات نشته او اقتصادي ستونزې موجودې دي، ځکه پراخه تخم شيندنه کافي مالي امکانات غواړي. 6.	دبارانونو نشتوالي او وچکالي. 7.	تيزابي او مالګينې خاورې. 8.	ضعيف اداري سيستم ، د پاليسۍ نشتوالي ، ضعيف کدرونه او داسې نور.
د څړځاي رغول او ژوندي کول
دا هغه عمليه او پروسه ده چې په ترڅ کې يې تخريب شوي او له منځه تللي څړځاي په داسې ګټورو وښو وپوښل شي چې د کال په اوږدو کې داړوندو حيواناتو دضرورت وړ غذا پوره کړي، او دشته څړځاي څخه په سمه توګه ساتنه او محافظت وکړاي شي تر څو په اينده کې حيوانات د غذايي موادو د کمبود سره مخ نشي. دڅړځاي رغول مختلفې طريقې لري چې داقليم، توپوګرافۍ، دڅړځاي دډول، د وښو دنوع ، دحيوان دنوع او دپانګې په نظر کې نيولو سره بايد ورغول شي.
د څړځاي د ژوندي کولو په هکله يو څو نقطې
1.	د هغه څړځاي په هکله چې ښه خوړونکي او با ارزښته واښه تر اندازې لږ شوي وي چې د اورښت، د اوبو د زيرمې عمليو او نورو پوسيله ونه شو کړاي چې هغه ته د دوهم ځل د پاره پراختيا ورکړو، لدي خاطره بيا ژوندي کونه يې بايد د تخم د شيندلو له لارې په مستقيمه توګه وشي يا واښه کرل پکښې صورت ونيسي. د دې دپاره چې د تخم د شيندلو په عمليوکې او يا په مستقيمه توګه د واښو دکر ځينې ښه څوکلن واښه د منځه لاړ نشي بايد د تخم شيندل او يا دواښو کرل د مالچر په خالي ځايو کې صورت ونيسې چې په اصطلاح کې هغې ته ( منځ کاري يا ناغه کاري) وايي. 2.	د هغه څړځاي په هکله چې نباتي پوښ يې ټول د منځه تللي وي او څړځاي د با ارزښته واښونه درلودونکي وي، پدې صورت کې د څړځاي ټول مخ بايد وکرل شي، چې البته ښه خوړونکي واښه په للمي توګه د تخم پوسيله، د بوټو د مستقيمې کرنې سره د اب و هوا، خاورې او د سيمې په شرطونو سره برابرکرل صورت ونيسي. 3.	د لازمه کړنو او مطالعو سرته رسول د طرح ځينې دمخه په مختلفو وختونو کې. 4.	داسې نباتات وکرل شي چې د با ارزښته واښو دشنه کيدو لپاره څه د تخم د شيندلو د لارې او څه د واښو دمستقيمه کر په وسيله د مالچر د ساحې د طبيعي شرايطو سره جوړښت وکړي او توافق وښايي.لاندې نقطي بايد په پام کې ونيول شي. الف ــ اقليمي شرطونه او توپوګرافي د هرې سيمې لپارهدمناسبو واښو غوره کول، د رغونې او د ژوندي کيدنې لپاره بايد اقليم مطالعه شي او د سيمې د توپرګرافۍدوضعيت سره بلدتيا صورت ونيسي. د اقليم په اړوند لاندي ټکي په نظر کې نيول کيږي. 1.	د کلني اورښت منځنۍ اندازه. 2.	د اورښت لږ منځني حد او ډير حد. 3.	د اورښت ويش د کال په اوږدو کې اوپه مختلفو کلوکې. 4.	د تودوخې مطلقه ټيټه او لوړه درجه. 5.	د لوندوالي لږ منځني حد او ډير منځني حد. 6.	نسبتي لوندوالي. 7.	بادونه:د باد لوري، د باد سخت والي او دبادونو د لګيدو وخت. ب ــ خاوره او د ځمکې اماده کول د دې په اړوند لانديني موارد په نظر کې نيسو: 1.	د خاورې ډول. 2.	د خاورې ژوروالي. 3.	د اوبو او د خاورې وضعيت. 4.	د خاورې د اصلاح کيدو اندازه او ډولونه يې. 5.	د خاورې. 6.	اوبه.
دڅړځای د رغولو طريقې اوډولونه
دمختلفو طريقو او ميتودونو پواسطه موږ کولاي شو چې په يوڅړځاي کې د حيواناتو دڅړ په مقصد نباتات رامنځته کړو او يا يې په سم ډول اداره او تنظيم کړو. د څړځاي رغونه د بيولوژيکي مبارزې له لاري د بدخوراکه او بد مزه واښو د کنټرول په غرض مناسبه، اقتصادي او اسانه لار داده چې په څړځاي کې هغه نباتات چې په څړځاي کې دکومې نوع حيواناتو لپاره دخوراک وړ نه وي، بايد دهغو حيواناتو پواسطه وخوړل شي چې د دوي لپاره په زړه پورې خوراک ده ترڅو څړځاي ورڅخه خلاصون ومومي. لکه (دميږو په څړځاي کې داغزو موجوديت)چې که دغه اغزې د وښانو يا وزو پواسطه وخوړل شي، له يوپلوه به مو بغير د پيسو دمصرف څخه دوزو يا وښانو لپاره مناسب واښه برابر کړي وي او له بل پلوه به مو دميږو څړځاي له دغو اغزو څخه ژغورلي وي. د څړځاي رغونه په ميخانيکي طريقه د بدخوراکه واښو د منځه وړل د څارويو دډير څړ په سبب اويا د نورو لاملو پوسيله چې ښه واښه وخوړل شي. او يا با ارزښته واښه کميږي، او يا دا چې د نشتوالي خواته راکښل کيږي. د مثال په توګه په ځينو څړځايو کې د سپيلني بوټي چې د څارويو لپاره بدخوراکه او حتي زهري دي، ورځ په ورځ او کال په کال څنګه چې ښه خوړونکي واښه د څارويو د څريدو په سبب ضعيفه کيږي او په هغې د سپېلني بوټي غالبيږي اوټوله ساحه نيسي. اوس چې د سپيلني بوټي له يوي خوا ښه نباتي پوښښ چمتو کوي اوله بلې خوا د ښه خوړلو د واښو د پراختيا مخنيوي کوي څه بايد وکړو ؟ په ځواب کې وويل شي چې په مختلفو شرطونو کې په مختلفو طريقو بايد عمل وکړو. الف ــ په هغه ساحو کې چې نباتي پوښښ د سپيلني پوسيله چې ډير ګڼ نه وي او د ميخانيکي عمليو پوسيله لکه د ځمکې قلبه کول او د سپيلني د بوټو ويستل کيدونکې وي، او هم د اوبو بوټي او دهغې په شان د څارويو بد خوراکه بوټي وي د منځه يو وړل شي. ب ــ په هغه صورت کې چې د سپيلني بوټي ډيرګڼ وي او د اب و هوا شرايط هم دسپيلني بوټي د غټيدو او پراختيا لپاره نسبت واښيزو نباتاتو ته مناسب وي، او دځمکې توپوګرافي هم د سپلني بوټي لپاره مساعده وي، پداسې صورت کې بايد د طبيعي سرچينو ځينې ګټې اخستنې ته تغير ورکړل شي. يعنې دسپيلني د بوټو ځينې د صنعتې او د اروګانو د مادي په څير ګټه واخيستل شي او د سپلني دباغ په څير وساتل شي. په لنډه توګه: د غير ښې خوړنې د واښو منځ ته راوړل او د څارويو د ښې خوړنې او د خوښۍ وړ واښو د ضعيفه کيدو لپاره دوه علتونه موجود دي: 1ــ په مالچر کې بې متوازنه او نامناسبه څړ، چې د ښې مزې واښه د څارويو د ډير څړ پواسطه صورت نيسي. 2ــ د مالچر د ساحې قلبه کول، د ځمکې ماتول او للمې کرنه چې وروسته د للمي کر لاندې ساحه پريښودل او هغه ساحه په غير للمي کرلو ساحې باندې بدله شي او بدخوراکي نباتات په هغې کې څرګند او زورور شي او پراختيا ومومي، چې رغونه يي بيا هم د ساحې دوهم ځل قلبه کول وي او حتي د ښو خوراکي نباتاتو تخمونه وکرل شي، چې دغه سيمه د څړځاي په يوه ښه ساحه بدله شي. يعنې لومړي بايد دلاس پواسطه وويستل شي او که دا امکان ونلري نو بايد دنوموړي نبات څخه په يو بل ډول استفاده وشي.
دحيواناتو دبندولو له لارې د څړځاي رغونه
دڅړځاي رغونه د څاريو د بنديدو له لارې هم کولاي شو وکړو چې د ټولو څخه بهترينه لاره يي په برخو باندي دڅړځاي ويشل او بيا دويشل شوو برخو څخه په نوبتي ډول استفاده ده.په هغه صورت کې چې ښه خوړونکي او په زړه پورې واښه اوس هم موجود وي او د اورښت امکان هم موجود وي، پدي صورت کې کار پيژندونکي توصيه کوي چې د مالچر ساحه د څارويو د څريدلو ځينې بنده شي او د څوکالو د پاره دمشخصې ساحې څخه د څارويو د څريدلو ځينې مخنيوي وشي چې د واښو د پاره د غټيدو زمينه برابره شي. ځکه د باران پوسيله د کلک حالت ځينې راوځي، سستيږي او دښې خاورې جوړښت پيدا کوي. يعنې د اوبو د جذبولو زمينه اماده کوي.او د نباتاتو د غټيدو او ودې په غرض د نباتاتو د ډيرښت لپاره ښه چاپيريال منځ ته راوړي. پدې پړاوکې څنګه چې څاروي د څړ ساحې ته نه ځي، لدي سببه بيا د ارزښت ځينې د ډکو واښو درلودونکې کيږي. د څړځاي ځينې د څارويو د څريدو په منع کيدو کې لاندينۍ نقطې بايد په نظر کې ونيول شي. که مالچر يا د څړځاي ساحه د څوکالو د پاره د څارويو د څريدلو ځينې منع شي، امکان لري چې مالداري يا کمه شي او يا د منځه لاړه شي. ځکه چې د څارويو خوراکي توکي موجود نه وي لدي خاطره د مالچر د ساحې ځينې د څارويو د څريدو د بنديدلو د مخه د حيواناتو د خوراکي توکو چمتو کولو فکر وشي او تدبير په نظر کې ونيول شي. مالچر ونه بايد د څوکالو د پاره ونه تړل شي، بلکه ديو کال يا څو مياشتو د پاره منع ساحه اعلان شي. ځکه چې پدي موده کې د لمړي پسرلي ځينې تر مني پورې واښه پوره غذايي مواد چمتو کوي او تخم توليدوي.مثال په توګه لکه ځوز چې دا بوټي نه په دايمه توګه يا د يوې اوږدې مودې د پاره د څريدو او يا د ګټې اخيستنې منع شي ځکه ځوزهغه وخت چې د څارويو د څريدو ځينې منع شويدي د لمړي پسرلي ځينې تر څو مياشتو په اوږدو کې ټوله غذا پخپله نيله کې زيرمه کوي، همدارنګه ځوز د شينوالي او د رسيدنې په وخت کې د اوښانو د تغذيي او څريدنې لاندې راځي. مګر هغه وخت چې وچ شي امکان لري د باد او نورو عواملو پوسيله د ځاي څخه وشکيږي، ليرو ساحوته نقل اوبيله ګټې اخيستنې وګرځي. نو لازمه ده چې هغه د ودې په اخرني موسم کې د اوښانو د څريدو لاندې راشي او هم مخکې له دي چې وچ شي،يا دباد پوسيله تيت او انتقال شي، هغه بايد راټول شي او دڅارويو په ژمنۍ توښه کې ترې ګټه واخيستل شي.
په څړځاي باندې د حيواناتو دفشار د کمولو لپاره دحيواناتو کمول
حيوانې پروتين د انسان دبدن د ودې او صحت په برخه کې ډيرمهم رول لري. د کاملې روغتيا او په ناروغۍ نه اخته کيدوترمنځ توپيرشته، نوپه دې توګه ممکن انسان په ناروغۍ اخته نشي، مګرپه سالمه توګه به هم نه وي. يعنې کاملاً به جوړ هم نه وي. د اړتياوړمقدارپروتينو مصرف د انسان دعمرپه اوږدوالي هم مثبته اغيزه کوي. هغه شتمن هيوادونه چې وګړي يې ډيرپروتين استعمالوي، هلته د عمر منځني حد70کاله دي. اما په وروسته پاتې هيوادونوکې چې د پروتينو قلت پکې ليدل کيږي د عمر وسطي حد يې 47کاله ښودل شوي دي. دانسان ضرورت غوښې ته د هغه فزيکي فعاليت، عمراو نوروعواملوته فرق کوي. د انسان لپاره دغوښې ښه منبع د څارويو،الوتونکواو کبانو غوښه ده. همدارنګه شيدې پنيراوهګۍ هم د پروتين ښه منبع ده. مګر د څارويوغوښې ډيرې ښيګڼې لري. داځکه چې د څيړنوله مخې په هر100grغوښه کې 25grپروتين، په هګۍ کې 12grپروتين اوشيدې صرف  4grپروتين لري. شيدي يومکمل خوراک او دبشپړه غذايي موادولرونکې غذا ده چې دبدن ټول ضروري اجزا (پروتين،منرال،شحم، ويټامينونه اوکاربوهايدريت) لري.يعنې دا چې دحيواناتو څخه دغوښې په توګه استفاده وشي او دڅاريو شمېر راکم کړل شي ترڅو په څړځاي باندې د پسونو شمير کم شي او څړځاي دتخريب دګواښ څخه وژغورل شي. ګنه د غوښې ډول په سلوکې په ګرام سره د پروتين اندازه 1 پسه 15,7 gr 2 خوسکي 18,8 gr 3 غوا 18,7 gr 4 کب 10 gr 5 چرګ 20,2 gr
دڅړځاي په مخ دباران داوبو خپرول او په څړځاي کې دسيلاب څخه مخنيوي.
په هغه څړځايونو کې چې لوړه ارتفاع ولري دبارانونو په وخت کې چې کله وړې وړې شېلې جوړيږي، دغه شېلې سره يوځاي کېږي، سيلابونه رامنځته کوي او په پاي کې د څړځاي او دښتو د تخريب سبب کېږي. خو که چيرې همدا دباران اوبه په څړځاي کې په سمه توګه منظمې او په څړځاي کې خپرې شي، تر څو دڅړځاي نباتات ورڅخه د اوبخور لپاره استفاده وکړي. چې د يو طرفه به مو دڅړځاي لپاره دنباتاتو دضرورت وړ اوبه ترلاسه کړې وي او د بل طرفه به مو دڅړځاي دتخريب څخه مخنيوي کړي وي.
په جبه لرونکو څړځايونو کې دکانالونو او جرونو ويستل
هغه ساحې چې پکې اوبه ولاړې وي او يا ډيرې اوبه ولري کولاي شو چې دکانالونو، جرونو او غټو لښتيو پواسطه باندې نوموړې اوبه کمې او له څړځاي څخه يي وباسو. تر څو په دغه جبه لرونکې ساحه کې د حيواناتو لپاره په زړه پورې څړځاي او غذ ايي ساحه رامنځته شي،چې له يوي خوا به مو خلکو ته دکار زمينه برابره کړې وي، او له بله پلوه به مو دحيواناتو لپاره په زړه پورې څړځاي رامنځته کړې وي .چې دا ديو ملک، ساحې او يوې ټولنې په پرمختګ او اقتصاد کې مهم رول لوبوي. چې دغه کانالونه په مختلفو سايزونو او دتوفوګرافۍ او پيسو په نظر کې نيولو سره ويستل کيږي. چې يو نمونه يې مشاهده کولاي ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎. لکه څنګه چې پوهيږو د ځمکې د مخ ارتفاع ( لوړوالې ) چې هر څومره يوه ساحه لوړه شي د تودوخې درجه يې ټيټيږي، او اورښت يې زياتيږي. له دې کبله د واښو د ښه پوښښ څخه اغيزمن وي. لکه غرنۍ سيمې، هندوکش او د افغانستان  مرکزي غرنۍ سيمې چې د وچو او بيديائي سيمو لکه (د هلمند او قندهار د جنوب سمتونو ډاګونه او د فراه او نيمروز ډاګونه) د واښودپوښ سره په پوره توګه په توپير کې دي. افغانستان چې لويه برخه يې بيديا(دښتې) او وچې سيمې جوړوي. نو ارتفاع يې په اقليم او بلاخره د هغې په نباتي پوښ باندې ډيره اغيزه لري. زمونږه موسمي څړځايونه کوهستانونه، مګر کليوالي څړځايونه هموارې او لنډې ساحې جوړوي.د اقليمي شرايطو توپير يعنې ټيټوالې، جګوالې، خاوره، رطوبت او نور هم اغېزه لري. د دې په نظر کې نيولو سره چې په اوچتو ځايونو کې د اورښت کېدنه ډيره ده، پدې سبب د څړ ځايونو رغونه او ژوندي کونه هلته آسانه ده. مګر د هغې نامناسبه توپوګرافي د دې سبب کيږي چې ماشين الات پکې کار ونکړي. ولې د دې په خلاف په وچو او دښتي سيموکې چې هموارې دي ماشين الات استعماليداي شي، خو د مناسب باران (اورښت) کمه اندازه او د کال په اوږدو کې يې ويش په توپير کې دي. مونږ کولاي شو چې
دلاندې سيستمونو په واسطه څړځاي دتخمونو په ذريعه ورغوو.
اول ــ د ويالې په لار: د تراکتور په وسيله او يا د غويانو په وسيله قلبه کول په هغو ليکو کې چه د تراس پر مخ ويستل کيږي (15_20) سانتي متره په ژوروالي او د نيم متر په فاصلې يو د بل ځينې کندل کيږي او د تخم شيندل پکې صورت نيسي. دوهم ــ په غوچانې کې: په هغه ځايو کې چه قلبه کول امکان ونلري، غوچاني (کندې) د بيل او يا د کلنګ په وسيله کنل (ويستل) کيږي او د (40-70) سانتي مترو په فاصلو او د (20x35x25 cm) ايجاديږي په هغه ځاي کښې د (3-4cm) په اندازه خاوره اچول کيږي او وروسته د (1,5-2,5) سانتي متره په خاوره پوښل کيږي. دريم ــ په سطحې لارو کښې: چه د ترښځې (تيشې) يا کلنګ پواسطه صورت نيسي. دا طريقه په هغه ځايو کې عملي کيږي چې کافي اورښت ولري، او ياکافي اوبه ولري تر څو وکولاي شي چې تخمونه شنه کړي. او د اورښت د اوبو زيرمه کولو (د ويالې په لار،غوچانې،سطحې لارو) ته اړتيا نه وي. په دې طريقه کې د ترښځې (تيشې) پوسيله غوچاني د (10-15cm) په ژوروالي ويستل کيږي او وروسته د (3-4cm) په اندازه نرمه خاوره په هغې اچول کيږي، بيا د 8-10عدده تخمونه د هغې په مخ شيندل کيږي او مخ يې د نرمې خاورې په وسيله (2-1,5cm) پوښل کيږي. بيا هم په دې طريقه او هم د غوچاني په طريقه کې خاوره د پښو اويا د بيل په وسيله کي منډل کيږي چه هم يې تخم ځاي پر ځاي شي او هم يې خاوره تر يو اندازې سخته شي.
داوچتوالي اغيزي
اوچتوالي د اورښت او نرمې آب هوا(يخې هوا) سبب شويدي دي. اوچتوالي پخپل اورښت سره د دښتو اوبه او د ټيټو سطحو اوبه برابروي او همدرانګه د ځمکې لاندنيو اوبو زيرمې ته قوت ورکوي. اوچتوالي د واښو للمي کرنې ته زمينه برابروي، څړځايونه او ځنګلونه منځته راوړي. په لوړو ساحو کې پراته څړځايونه دسيلابونو دتخريب له خطر څخه ساتي.
تخمريز يا د کرلو تخم (Seed rate).
Seed rate په في واحد ځمکه کې توپير لري. البته د تخم د سايز ، اقليم او د کرلو د طريقې په ارتباط سره فرق لري. د مثال په ډول د کوچني سايز لرونکو تخمونو اندازه نسبتاً دغټ سايز لرونکو تخمونو ته په في واحد ځمکه کې لږ پاشل کيږي. ځکه د کوچني سايز تخمونو شمير په في کيلوګرام کې زيات وي.په همدې ترتيب د Broad Costing په طريقه کې د تخم اندازه نسبتاً د قطارونو په طريقه دوه چنده استعماليږي.همداسې په خوارو او ضعيفو ځمکو کې نسبتاً حاصلخيزو ځمکو ته ډير تخم اړتيا لري.Seed rateنيژدې اړيکي د تخم دکيفيت پورې لري. (4) جدول په في پونډکې د ځينو ګراسونو او نورو بوټو تخم شمير ښي. Seedrat/Ib Local Name Scientific Name شماره 210000 رشقه Medicago Sativa 1 1750000 خسکيو Festuco arizonica 2 95000 وحشي جودر Elymus cinereus 3 142000 اګروپاپرون Agropyron cinereus 4 134000 بلوګراس Poa ampula 5 1750000 نبات القلي Sporobolus airoides 6 2576000 ترخه Artemisia tridentatu 7 145000 ګوند کتيرا Astragalu scicer 8 200000 اګروپايرون Agropyron cristatum 9 70000 بوته شوره Attiplex canescence 10 181000 سوزني ګراس Stipa viridula 11 70000 جاروب کوهي Bromusmar ginatus 12 123000 تارو سوزن Stipa comata 13 247000 ګراس، جودر Lalium perenne 14 175000 روسي جودر Elymus junceus 15 175000 دښتي اګروپايرون Agropyron desertorum 16
دتخمونو دکيفيت محاسبه:
د تخم د کيفيت محاسبې ته Pure live seed (P.L.S) ويل کيږي. (P.L.S)عبارت ده د ژوندي خالص تخمونو مقدار په يوحجمي نمونه کې او که چيرې وغواړو ديو نبات د ژونديوتخمونو اندازه په يو معين مقدار کې معلوم کړو. محاسبه يې په لاندې ډول صورت نيسي. پوښتنه:که چيرې325Ib پونډ د ګراس تخم د کښت په منظور واخلو چې 90% جرمنيشن او Germination95% خالص والې ولري. نو 292Ib پونډه (P.L.S) به وي. 100 = 90 325 = x x==292.5Ib live seed
د تخمونو د کښت وختونه
په عمومي توګه دکښت ښه او مناسب وخت دهغه وخت څخه عبارت دي،چې ورپسې د منطقې کلنۍ اورښت واقع شي.پدې مفهوم که چيرې د يوې سيمې دکلني اورښت پيمانه په ژمي او پسرلي کې واقع کيږي. تخم بايد په مني کې وکرل شي.او که چيرې دغه باران په جوزا او سرطان مياشتو کې ډير وريږي نو په نوموړې ساحه کې د حوت او حمل په مياشتوکې دکښت سفارش کيږي. او نباتات بايد د ګرم فصل (warm season crop) په غرنيو سيمو کې چې دکلني اورښت 70%د واورې (snow) په شکل ځمکې ته رسيږي. د مني کرنه او دکار هدايت ورکول کيږي.په هغو سيمو کې چې دکلني اورښت زياته برخه دمني په فصل کې صورت نيسي د تخم کرنه د اوړي په اخرو کې سپارښتنه کيږي. د کښت لپاره بايد لاندې نباتات غوره کړل شي: د نباتاتو دکر لپاره په څړځاي کې بايد نهايت پاملرنه دې ته وشي چې! بايد د چاپيريال سره توافق ولري،په اسانه او ساده توګه زرغون يا شين شي، دقوي اوعميق(ډوب)، ژورو ريښو درلودونکې وي او د تخم د توليد قدرت يې ښه وي. د منطقې موجوده نباتات او هغه نباتات چې مخکې په سيمه کې موجود وو،وټاکل شي. ځينې نباتات د پسرلي په اولو کې (Cool Season Crop)وده کوي. او ځينې د پسرلي په اخرو کې(اوړي کې)(warm season crop) وده کوي، نو پدې توګه د څړفصل د اوږدوالي لپاره ښه به دا وي چې cool season and warm season crop په Mix (ګډ) ډول سره وکرل شي. Seed grasses ساده ګراسونه خوندور نباتات وکرل شي. هغه ډول نباتات انتخاب شي، چې وچوبي، سوډيمي او مالګينې خاورې سره مقاومت ولري. دڅړ ځايونو بيارغونې او دمصنوعي کښت لپاره دنباتاتو انتخاب دهر اړخيز پرنسيپونو(Multiple use concept) په نظر کې ونيول شي.يعنې هغه ډولونه وټاکل شي، چې باکيفيته او باکميته علوفې دحيواناتو لپاره برابرې کړي. د خاورې د ساتلو او د وحشي څارويو لپاره مناسب پناګاه( د پټې ځاي) جوړ کړي. د ډول په انتخاب کې د ډولونو نوعي په نظر کې ونيول شي،چې څو نوعه نباتات د غذايي موادو د ډول لپاره په ساحه کې وکرل شي.
د کرلوميتود
الف: د پاشان ميتود (Broad Costing Method) : هره طريقه چې مستقيماً تخم د ځمکې سطحې ته وپاشي او تخم د خاورې لاندې شي، د پاشلو(Broad Costing) په نوم ياديږي،چې دوه ډوله ماشين پدې طريقه کې د استفادې وړ وي. هايدرو سيډر (Hydro Seeders) : تخمونه د اوبو سره مخلوط کوي او وروسته د اوبو د فوارې پواسطه تخمونه د ځمکې سطحې ته پاشل کيږي. د هوا يا باد پکې پواسطه (Air blast or fan seeders) :پدغه طريقه کې تخمونه د باد پواسطه پاشل کيږي.
ب: د قطار په طريقه (Drilling Method) که چيرې ساحه د ماشين الاتو داستعمال لپاره مساعده وي نو د Drilling Method د Broad Casting طريقې څخه غوره والې لري.تخمونه په يوه اندازه پاشل کيږي په معينه اندازه ژوروالې د خاورې لاندې کيږي.
دقطار په ډول دتخمونو په شيندلو کې د درې ډوله ماشين الاتو څخه استفاده کولاي شو. Double disk Drills: دا ماشين په شګلنه او په نه لرونکو شګلنو سيمو کې استعماليږي. Single disk deep drills: د مټينو او چونه لرونکو سيمو لپاره مناسب ماشين دي. The Noble drills: د کلکې خاورې (چمن او کبل لرونکو سيمو) د پاره مناسب ماشين دي. د طيارې پواسطه د تخم شيندل دا طريقه هغه وخت عملي کيږي چې د تخم د شنه کيدو دپاره اقليمي شرايط تياروي يعنې مناسب اورښت موجود وي. مګر اکثراً د نړۍ په پر مختللو هيوادو کې خاصتاً په هغو هيوادو کې چه د مالچر او مالدارۍ سره ډيره مينه ولري صورت نيسي. د مثال په توګه نوي زيلانډ چه دڅړځايو او مالدارۍ سره دلچسپي لري، په څړځايونو کې دتخم شيندنې لپاره دطيارو څخه استفاده کوي.
د تخم شيندل د حيواناتو په وسيله
دا طريقه داسې ده چې تخمونه په يوه خلته کې چه سوري لرونکې وي اچول کيږي، او هغه د څارويو خصوصاًد پسونو او وزو په غاړه کې ځوړندوي. وزې او پسونه د څريدو په وخت کې د خلتو د سوريو ځينې د مالڅړ پر مخ تخمونه تويږي او ورپسې د نورو پسونو د ګرځيدو په سبب تخمونه د خاورو لاندې کيږي او د شين کيدلو امکان يي پيدا کيږي.
دکندو ( ژورو ) ځايونو جوړول
د کندو او يا د ژورو ځايو جوړول يا (pitting) ژور ځايونه دهغه آلو پوسيله چې کندې کني او د تراکتور شاته تړل کيږي، او يا دا چې د لاس يا بيل پوسيله کيندل کيږي. دا ژور ځايونه د څړځاي په مخ په هغه مناسبو ځايوکې چې د اورښت د اوبو د راټوليدو امکان موجود دي جوړيږي. دا ژور ځايونه اوبه زيرمه کوي او د اوبو دضايع کيدو ځينې چې د ځمکې د سطحې په مخ بهيږي (surfacerunoff) ځينې مخنيوي کوي او اوبه په ځمکه کې نفوذ کوي.
دکندې د ويستلو ضروري شرطونه.
الف - دا طريقه په هغه ځمکو کې چې پسته وي او لږ ځوړ ولري مناسبه وي. ب -  د خاورې ډول د هغې په تطبيق کولو کې مهم دي. ـــ هغه خاورې چې شګلنې (sandy) وي يا سپکه خاوره (light soil) وي چې په طبيعي توګه د اوبو دجذبولو وړتيا په هغه کې ډيره ده. داکندې ويستل ګټه نلري. اوهمدارنګه کنده ژر ډکيږي. ـــ مټه خاوره يا (clay) يا (Heavy soil) درنه خاوره هم د دې طريقې د تطبيق د پاره مناسبه نده. Loamخاوره د دې طريقې د تطبيقولو د پاره ډيره ښه خاوره ده.
. ــ هغه ساحه چې د واښو پوښ يې ضعيفه وي هم د دې طريقې د پاره مناسبه نده ځکه چې کمزوري واښه د قوي واښو او د هرزه واښو د تاثير لاندې راځي. پدې اساس د کندو ويستل په هغه صورت کې ډير ګټور او مناسب دي چې په يوه وخت کې د کندې د ويستلو سره د ښو خوړونکو او ګټورو واښو تخم شيندل صورت ونيسي. 2ــ د غوچاني د ژوروالي اندازه او د غوچانو د ليکو فاصله: د ژوروالي او د غوچانو تر منځ دمناسب فاصلې او ليکو پريښودل ډير مهم وي. څيړنو ښودلې ده چي ليکې که60-90cmفاصله ولري، ډيره ښه ده. همدارنګه د غوچانو ليرې والي 100-150 cmچې ژور والي يي د 15 cmپه حدود کې وي چې په ترڅ کې يې د اوبو زيرمه اوږد عمر لري. دوړو لښتيو جوړول شدياره کول يا (furrow slice) يا (Contoursystem) جويه کول چې په معمولي ژبه هغې ته شدياره يا د ځمکې قلبه کول وايي. چې د اوبو د ساتلو او په ځمکه کې د اوبو د نفوذ کولو په خاطر وي د لاندنيو پايلو د پاره شدياره کول صورت نيسي. ــ دڅړځاي د مخ د اوبو د ضايع کيدو د مخنيوې او کنترول په خاطر. ــ د واښو دپوښ د زياتيدو، د واښو د توليد او د واښو د ودې په خاطر. د لښتيو د فاصلو ليرې والي: د ازمايښتو څخه جوته شويده، هغه لښتي چې د څړځاي د رغونې په خاطر جوړيږي لرې والي يې لږ او سور يې د(10-15cm) او د 1-1,5mپه فاصله نسبت لويو لښتيو ته يو د بل ځينې ډيره اغيزه لري. ــ په کوچينو لښتيو کې د اوبو د نفوذ وړتيا ډيره وي او اوبه يو قسم دڅړځاي په مخ توزيع او ويشل کيږي او په لنډه موده کې واښه شنه کيږي او د واښو پوښل صورت نيسي. ــ د اورښت اوبه په هغه ځايوکې چې د هغې ځينې ګټه اخيستل کيږي زيرمه کيږي کوچني لښتي کولاي شو په ساده وسيلو لکه د قلبې پوسيله وويستل شي، پداسې صورت کې چې لوي لښتي صقيلو ماشين الاتو او ډيرې سرمايې ته اړتيا لري.
د تراسونو ايجادول
د تراسونو ايجادول معمولاً په هغه ځمکو کې چې ځوړ يې ډير يعنې (20/100m) ځينې يې ميلان ډير وي د اوبو د راټولونې او د مالچر په مخ د اورښت د اوبو دنفوذ کولو لپاره په کار وړل کيږي. او څرګنده ده چې د څړځاي درغونې ډيره ښه لاره ده. کوم چې دډير وخت لپاره دڅړځاي دتخريب څخه مخنيوي کوي. او په نوموړې ساحه کې په کم مصرف د شين او په زړه پورې نباتي فرش د رامنځته کيدو باعث کيږي کوم ته چې حيوانات په داسې ساحه کې ډير ضرورت لري.
وروځې ډوله تراسونه
د غوچاني(کندې) حجم د خاورې د نوعيت په مطابق کنل کيږي چې ژوروالي يې د (50cm -10cm) قطر يې (10cm -30cm) او د دوو غوچانو تر منځ يي فاصله (2m -5m) کيندل کيږي په عمومي ډول په يو هکتار ځمکه کې د (1000-2500) غوچاني کيندل کيږي .دتخم شيندنې غوچاني په يوه ليکه کې او يا هم د قطارو په ترتيب کيندل کيږي.
په څړځاي کې دهري ونې لپاره داوبو زيرمه کول.
د ونو لپاره سوردبندونه (crossties): باريک ځايونه د اوبو نيونې په کوچنيوساحو وويشل (micro catchment) شي،د بندنو او د خاکريزو د يو ځاي کيدو په ځاي کې د اوبو د نفوذ لپاره غوچاني ويستل کيږي چې د غوچانو معمولي اندازې (80cm x80cm x40cm) سره وکيندل شي.د ونو تر منځ دغذايي ساحې اندازه يا خاکريزو فاصله د (5m -8m) اود ونو دقطارونو ترمنځ فاصله (m5-10m) او د پښتيو اوچتوالي د (20cm -40cm) وي او د عمومي پولو اندازه (1mX1m) کي وي ډيره بهتره ده.
ډبرينې ليکې
ډبرينې ليکې د کانتور د ليکو د غزيدنې په سيستم جوړيږي. چې ساده مثال يي د اوبو دزيرمو اوچت ليندۍ رقمي سيستم دي،دا سيستم اوبه نه بندوي، مګر د اوبو چټکوالي کموي. هغه فلترکوي او اوبه د ځمکې پرمخ تيتوي. پدې اساس د اوبو جذب په خاوره کې زياتوي او د خاورې سوليدل (تخريب) کنترولوي. که د ډبرو اندازه لږ وي فقط د تهداب د ايښودنې دپاره په کاريږي او په هغې خاوره اچول کيږي، او د هغې د پاسه چمن کرل کيږي. دا لاره په هغه ميلانو کې چې د (0,5-3) سلنه وي ګټه پکې ترېاخستل کيږي. دا چې هميشنې وي لږه غلطي يې د يوې ليکې په برابرولو کې دومره مهمه نه وي. دا يوه ساده لاره ده چې کروندګر زر ماهره کيږي او ياد شوي سيستم دڅړځايونو، کرنيزو ځمکو او دځنګلونو لپاره د تطبيق وړ ده.