cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نوکیا
2010-2014
د 2011 کال د فبروري په 11، نوکیا د مایکروسافټ سره "ستراتیژیک شراکت" اعلان کړ، چې له مخې به یې په سمارټ فونونو کې د خپل لومړني عملیاتي سیسټم په توګه وینډوز فون 7 غوره کړي، او خپل خدمتونه او پلیټ فارمونه د خپل ځان سره یوځای کړي، په شمول د Bing د لټون انجن په توګه، او یوځای کول. د نوکیا نقشې ډاټا په Bing نقشه کې. ایلوپ وویل چې نوکیا د دې وړاندیزونو "توپیر" کولو کې د څرګند ناتوانۍ له امله د Android نه کارول غوره کړي ، او منتقدین دا هم یادونه کوي چې مایکروسافټ سره د هغه پخوانۍ اړیکې ممکن په پریکړه اغیزه کړې وي. که څه هم د MeeGo "Harmattan" بنسټ N9 په 2011 کې د خورا مثبت استقبال سره مخ شو، نوکیا لا دمخه پریکړه کړې وه چې په MeeGo کې پراختیا پای ته ورسوي او یوازې د مایکروسافټ شراکت باندې تمرکز وکړي، که څه هم CEO وویل چې د N9 "نوښتونه" به ژوندي وي. راتلونکی، بالاخره یې په 2013 کې د آشا پلیټ فارم ته لاره پیدا کړه. د مایکروسافټ د شراکت له اعلان وروسته د نوکیا د ونډو بازار خراب شو؛ دا د سمبیان د راټیټیدو غوښتنې له امله وه کله چې مصرف کونکي پوهیدل چې د نوکیا تمرکز او پاملرنه به بل چیرې وي.
شرکت د 2011 په دویمه ربع کې لوی تاوان پوسټ کړ - یوازې په 19 کلونو کې د دوی دوهم ربع ضایع. د نوکیا لومړی وینډوز تلیفون لومیا 800 و، چې د 2011 په نومبر کې راورسېد. په 2011 کې د پلور راټیټیدل، کوم چې په 2012 کې د لومیا لاین سره د پام وړ ښه شوی نه و، د پرله پسې ربعو لوی زیانونو لامل شو. د 2012 په نیمایي کې د شرکت د ونډو بیه د $ 2 څخه ښکته شوه. CEO Elop د جون په میاشت کې د کال په پای کې د 10,000 کارمندانو د ایستلو او د سالو تولید فابریکې بندولو سره د لګښت کمولو اقدامات اعلان کړل. د فنلنډ لومړي وزیر هم اعلان وکړ چې حکومت به د بیړني حالت فنډ څخه شرکت ته سبسایډي نه ورکوي. د دې وخت په شاوخوا کې نوکیا یوه نوې پروژه پیل کړه چې نوم یې " میلټیمي " نومیږي، د ټیټ پای سمارټ فونونو لپاره یو پلیټ فارم. د مایکروسافټ اتحاد سره او د ایلوپ تر مدیریت لاندې، نوکیا هم د شمالي امریکا په بازار کې نوی تمرکز درلود چیرې چې نوکیا تلیفونونه د نورې نړۍ په پرتله په بشپړ ډول د ډیرو کلونو لپاره غیر معقول وو. دا ستراتیژي د 2012 په جنوري کې د نوکیا لومیا 900 سمارټ فون په معرفي کولو سره د متحده ایالاتو کیریر AT&amp;T سره په ملګرتیا کې پیل شوه.
د 2011 په مارچ کې، نوکیا د "خالص" په نوم یو نوی کارپوریټ ټایپفیس معرفي کړ. د 2011 کال د اګست په 1، نوکیا اعلان وکړ چې دا به د ګرځنده تلیفون محصولاتو لپاره د نوم ورکولو نوی درې عددي سیسټم غوره کړي او د لیکونو کارول بند کړي، په مؤثره توګه د Nseries ، Eseries ، او لنډ مهاله لړۍ پای ته ورسوي. په همدې ورځ نوکیا 500 د نوي سیسټم سره معرفي شو. نوکیا وروستی ځل په 1990s کې په انلاګ تلیفونونو کې درې عددي نومونه کارولي وو.
په 2014 کې، د نوکیا نړیوال برانډ ارزښت د انټربرانډ له مخې 98 ځای ته راښکته شو، 2009 کې د پنځم ځای څخه یو ګړندی سلایډ. د موبايل ټليفون په بازار کې د نوکیا زوال د شنونکو له خوا بېلابېل توضيحات لري، چې په ۲۰۱۱ کال کې د خپل کور سيسټم د پرېښودو او د وينډوز فون د غوره کولو په اړه د سي اي او د پرېکړې په اړه ډېر توپيرونه لري. ډیری څیړونکي دې نتیجې ته رسیدلي چې نوکیا په مدیریت کې د ژورو داخلي سیالیو سره مخ شوی. پخوانیو کارکونکو ادعا وکړه چې مدیریت د لومړي بریالیتوب سره دومره سوړ شوی چې دوی د وخت په تیریدو سره مطمین شوي. د سمبیان د پراختیایي ټیم څخه ځینو ادعا کړې چې د شرکت لوړ پوړي مدیریت د 2000 لسیزې په اوږدو کې په سلګونو احتمالي نوښتونه رد کړل چې دوی یې وړاندیز کړی و، په شمول د سمبیان د کوډ بشپړ بیا لیکل. د نوکیا یوه پخواني کارکونکي ادعا وکړه چې دا شرکت د " شوروي سټایل بیوروکراسي " په توګه پرمخ وړل کیږي.
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
شرمښکياني
شرمښکياني (په لاتين: Lacertidae) د كوچنيومارمولکانو یوه کورنۍ ده چې ترنځی بدن او ماتېدونكى لکۍ لري. نوموړي ژوي يه اروپا، آسيا او افريقا کې ژوند کوي. تر اوسه پورې د شرمښکيانو ۲۳۰ ډوله پېژندل شوي دي.
توصيف
شرمښکيانی اوږدی بدن، څلور پښې، پنځه گوتې او اوږدي ماتېدونكى لکۍ لري. ټول بدن یی د فلسونو لخوا پوښ شوي دي او پر غاړې باندي فلسي کالر لري. هر ژوي منگولور (چنگالی) ژبه لري. شرمښکيانی غوښه خوړونکی ژوي دي چې خوځندکې خوري. وېشنيزه:شرمښکياني
۱۹۲ (عدد)
۱۹۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۹۱ څخه  مخکي او د ۱۹۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۹۲:
په کلینډر کې
۱۹۲ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۹۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
هضمی سیستم باندی فشار
هضمی سیستم باندی د فشار اغیزه موضوع
دوازده امامی
داسام دين په باره کي معلومات
چارلز ګېتس داوس
چارلز ګېتس داوس (د ۱۸۶۵ ز کال د اګست له ۲۷ نه د ۱۹۵۱ ز کال د اپریل تر ۲۳ مې پورې) یو امریکایی بانکوال، جنرال، ډیپلومات، کمپوزر او جمهوري غوښتونکی سیاستوال و چې د ۱۹۲۵ ز کال نه تر ۱۹۲۸ ز کال پورې یې د متحده ایالاتو د دېرشم مرستیال ولسمشر په توګه خدمت وکړ. په داوس پلان کې د نوموړي کار چې د لومړۍ نړیوالې جګړې د غرامت لپاره طرح شو، نوموړی په ۱۹۲۵ ز کال کې د نوبل د سولې د جایزې یو ترلاسه کوونکی و.
داوس چې د اوهایو په ماریتا کې زېږیدلی، د سنسناتي حقوقو په پوهنځي کې یې زده کړې وکړې او د نبراسکا په لینکن کې یې حقوقي کار پیل کړ. نوموړي د ګاز فابریکې د اجرائیوي مشر په په توګه له کار وروسته، په اېلینویز کې د وېلیم مک کینلي د ۱۸۹۶ ز کال ولسمشرۍ کمپاین پر مخ یووړ. مک کینلي له ټاکنو وروسته داوس په خزانه کې د اسعارو د کنټرول د برخې د مشر په توګه وټاکه. هغه تر ۱۹۰۱ز کال پورې په دې چوکۍ کې پاتې شو، مخکې له دې چې د اېلینویز سنټرال ټرسټ کمپنۍ بنسټ کېږدي. داوس د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې د امریکایی عزامي ځواکونو د تدارکاتو د بورد رئیس و. ولسمشر وارین په ۱۹۲۱ ز کال کې جی هارډینګ داوس د بودیجې د ادارې د عمومي رئیس په توګه وګوماره. داوس د متحدینو د غرامت په کمیسیون کې دنده ترسره کوله، چې په دې ځای کې هغه د جرمني له تپېدونکي اقتصاد سره د مرستې لپاره د داوس پلان ترتیب کړ، که څه هم په پای کې د یانګ پلان د هغه پرځای پلی شو.
د ۱۹۲۴ ز کال د جمهوري غوښتونکو ملي کنوانسیون پرته له کوم مخالفت نه ولسمشر کالوین کولج نوماند کړ. وروسته له هغه چې د اېلینویز پخواني والي فرانک لوډن د مرستیال ولسمشر نوماندي رد کړه، کنوانسیون داوس د کولیج د جوړې په توګه غوره کړ. د ۱۹۲۴ ز کال ولسمشریزې ټاکنې د جمهوري غوښتونکو ټکټ وګټلې او داوس په ۱۹۲۵ ز کال کې د مرستیال ولسمشر په توګه لوړه وکړه. داوس مرسته وکړه چې، د مکناري-هاوګن د کروندې د مرستې لایحه په کانګرس کې تصویب کړي، خو ولسمشر کولیج ویټو کړه. د ۱۹۲۸ ز کال د جمهوري غوښتونکو په ملي کنوانسیون کې داوس د نوماندۍ لپاره نوماند و، خو له داوس سره د کولج مخالفت د دې لامل شو چې پرځای یې چارلز کورټیس نوماند شي. ولسمشر هربرټ هوور په ۱۹۲۹ز کال کې داوس په انګلستان کې د سفیر په توګه وټاکه. په لنډه مهاله توګه، داوس د بیارغونې مالي شرکت مشري وکړه، چې د ستر ناورین پر وړاندې یې د حکومت ګامونه تنظیمول. په ۱۹۳۲ ز کال کې هغه له دې چوکۍ استعفا ورکړه او د بانکوالۍ ته راستون شو او په ۱۹۵۱ ز کال کې یې د زړه د اکلیلي شریان د بندښت له امله له نړۍ سترګې پتې کړې.
د ژوند لومړي کلونه او کورنۍ
داوس د اوهایو په ماریټا کې د واشنګټن په ناحیه کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. نوموړی د کورنۍ جګړې د جنرال روفس داوس او د هغه د مېرمنې ماري بیمن ګېتس زوی و. د امریکا د کورنۍ جګړې په ترڅ کې روفس د ۱۸۶۳ ز کال نه تر ۱۸۶۴ ز کال پورې د اوسپنیز غونډ د ویسکانسن کنډک قوماندان و. د نوموړي تره افرایم سي داوس چې د روفس کشر ورور و، یو جګړن و چې د شیلو او ویکسبرګ په جګړو کې یې د اولیسس ایس ګرنټ تر مشرۍ لاندې دنده ترسره کړه او د ۱۸۶۴ ز کال د مې په میاشت کې د ډالاس په جورجیس جګړه کې سخت ټپي شو.
روفس سي داوس، بیمن ګېتس داوس او هینري مې داوس، د داوس وروڼه وو چې ټول نامتو سوداګر او سیاستوال وو. هغه د ماري فرانسیس داوس بیچ او بېټسي ګېتس داوس هویت په نومونو دوه خویندې درلودې.
داوس د اډوارډ ډوټي، چې د می فلاور یو کډوال و او ویلیم داوس، چې د پاول ریور سره راغی، ترڅو د امریکا د انقلاب په پیل کې د بریتانوي پوځ د پرمختګ په اړه امریکایي استعمارګرو ته خبرداری ورکړي، له نسبت نه و.
داوس له کارو بلیمیر سره د ۱۸۸۹ ز کال د جنوري په ۲۴ مه نېټه واده وکړ. دوی د روفس فیرینګ (۱۸۹۰ – ۱۹۱۲ز ) په نامه یو زوی او د کارولین په نامه یوه لور درلوده. دوی وروسته د دانا او ورجینیا په نومونو دوه ماشومان د اولاد په توګه و نیول.
زده کړې
نوموړی په ۱۸۸۴ ز کال کې د ماریتا له کالج نه فارغ شو او په ۱۸۸۶ ز کال کې د سنسناتي د حقوقو له پوهنځي نه فارغ شو. نوموړی د دلتا اپسیلون د ورورۍ د ټولنې غړی و.
لومړنۍ سوادګریزه تجربه
داوس په نبراسکا کې د وکالت کار پیل کړ او له ۱۸۸۷ ز کال نه تر ۱۸۹۴ ز کال پورې یې د نبراسکا په لنکن کې کار وکړ. کله چې بریدمن جان پرشینګ، چې وروسته جنرال شو، د نبراسکا په پوهنتون کې د نظامي ښوونکي په توګه وټاکل شو. په داسې حال کې چې د حقوقو په پوهنځي کې یې زده کړې کولې، له داوس سره یې ولیدل او د تل لپاره ملګري شول. داوس د کانګرس د دیموکرات غړي ویلیم جینینګ براین سره هم آشنا شو. دواړه د وړیا سپینو زرو د اقتصادي سیاستونو په اړه د اختلاف تر څنګ، ملګري شول.
د ۱۸۹۳ ز کال د ډار (اقتصادي ناورین) پر مهال، داوس له لنکن نه شیکاګو ته کډه شو. نوموړي په ۱۸۹۴ ز کال کې د منځني لوېدیځ د ګاز په زیاتره فابریکو کې ونډې لرلې. هغه د ویسکانسن په لاګروس کې د لاکراس ګاز لایټ شرکت او د اېلینوز په ایونسټون کې د شمال لویدیز ګاز لایټ او کوک شرکت رئیس شو.
له موسیقي سره لېوالتیا
داوس له ځانه سره پیانو او کمپوز زده کړی و. د Melody in A Major تر نامه لاندې د هغه کمپوز په ۱۹۱۲ ز کال کې د پیانو او وایلن یوه مشهوره سندره شوه. په ۱۹۲۱ ز کال کې ماري اډوارډز د دې کار مشهور مراسم برابر کړل. په ۱۹۲۱ ز کال کې، دا سندره د اډولف جی هوفمن له خوا د یوه کوچني آرکسټر لپاره په پام کې نیول شوې وه. Melody in A Major په زیاتره رسمي مراسمو کې  چې داوس په کې برخه اخیسته، غږول کېده.
کارل سیګمن په ۱۹۵۱ ز کال کې، Melody in A Major   ته شعر اضافه کړی او It's All in the Game تر نامه لاندې سندره یې منځ ته راوړه. د It's All in the Game د ټامي اډوارډز ثبت په ۱۹۵۸ ز کال کې د شپږو اونیو په ترڅ د امریکایی بلبورډ هاټ د سندرو د ریکارډ په جدول کې لومړی نمبر وه. د اډوارډز د ثبت په هغه کال کې د انګلستان په جدول کې هم لومړی نمبر شوه.
له هغه وخت وروسته، دا کمپوز د پاپ معیار شو. زیاتره هنرمندانو ، کله کلف ریچارډ، د فور ټاپس، اساک هیس، جیکي ډی شنون، وان موریسن، نیټ "کینګ" کول ، بروک بینټن، ایلټن جان، میل کارټر، ډوني او ماری آسمونډ، بیري مانیل او کیت جارټ د دې نورې نسخې ثبت کړې.
داوس یوازینی مرستیال ولسمشر دی چې د لومړۍ درجې  پاپ د نشر ویاړ لري. داوس او سوني بونو یوازیني کسان دي چې د لومړۍ درجې پاپ د نشر ویاړ لري چې د متحده ایالاتو د سنا د مجلس یا د استازو د مجلس غړي هم وو. داوس او باب ډیلان (د لیکوال په توګه) یوازینی کسان دي، چې د لومړۍ درجې پاپ د نشر ویاړ لري چې د نوبل جایزه یې هم ګټلې ده.
داوس د فای مو الفا سینفونیا ټولنې غړی ورور هم و.
لومړني سیاسي تجربه
په سوداګرۍ کې د داوس مهمو پوستونو د جمهوري غوښتونکي ګوند د مشرانو پام ځانته راواړوه. دوی له دواس نه وغوښتل چې په ۱۹۸۶ ز کال کې په اېلینویز د متحده ایالاتو د ولسمشرۍ ټاکنو په ترڅ کې د ویلیم مک کینلي هلې ځلې پر مخ یوسي. مک کینلي له بریا وروسته، داوس د امریکا په خزانه کې د اسعارو د کنټرول د برخې د رئیس په توګه وټاکه. نوموړي په دې چوکۍ کې له ۱۸۹۸ ز کال نه تر ۱۹۰۱ ز کال پورې خدمت وکړ. اول یې له بانکونو نه له ۲۵ ملیونو ډالرو نه ډېر راټول کړل چې د ۱۸۹۳ ز کال د ناورین په اوږدو کې پاتې راغلي وو او د بانکدارۍ کړنلارې یې هم اصلاح کړې، چې د بل ناورین مخه و نیسي.
داوس د ۱۹۰۱ ز کال د اکتوبر په میاشت کې د خزانې اداره پرېښوده، چې د اېلینویز په استازیتوب د متحده ایالاتو د سنا چوکۍ ته سیالۍ ته را ودانګي. هغه فکر کاوه چې د مک کینلي د ادارې په مرسته کولای شي، دا ټاکنې وګټي. مک کینلي ووژل شو او د هغه ځای ناستي ولسمشر تیوډور روزویلټ د داوس مخالفت غوره کړ. مقننه برخې ته له ناکامې هڅې وروسته، داوس په ۱۹۰۲ ز کال کې اعلان وکړ چې هغه له سیاست سره مخه ښه کوي. نوموړي د اېلینویز سنټرل ټرسټ شرکت بنسټ کېښود، چې په دې ځای کې، هغه تر ۱۹۲۱ ز کال پورې د رئیس په توګه دنده پر مخ یووړه.
د ۱۹۱۲ ز کال د سپتمبر په ۵ نېټه، د داوس ۲۱ کلن زوی روفس، کله چې له پرنسټن پوهنتون نه د اوړي په رخصتۍ کې و، د جینوا په جهيل کې ډوب شو. نوموړي د خپل زوی په یاد کې، په شیکاګو او بوسټن کې بې کوره کسانو لپاره سرپناه جوړه کړه او د خپل زوی د زده کړې په ځای کې، د نیو جرسي په لارنسویل کې د لارنسویل په ښوونځي کې د لیلیې د ودانولو مالي چاري په غاړه واخیستې.
ځغاستونكى مرغان
ځغاستونكى مرغان (په لاتين: Paleognathae) د مرغانو څخه یوه ډله ده چې په افریقا، سهیلي امريکا او اسټرېليا کې ژوند کوي. ځغاستونكى مرغان پرته له ټیناميانو نه نسی الوتلای او قوی پښې لري. د دی مرغانو ډله په څو جنسو تقسیم کېږي. مړ شوی جنسونه
وېشنيزه:ځغاستونكى مرغان
څنګه کولای شو چې ښه مطالعه وکړو؟
۱. د مطالعې لپاره د یو ښه او مناسب محیط برابرول: د مطالعې په کوټه کې د تلویزون، راډیو، د کورنۍ کوم غړي او نورو شتون ممکن ددې سبب شي، چې تاسو په دقیق ډول مطالعه ونه کړای شئ. د مطالعې لپاره یو میز او یا میز ته ورته پراخ شی وکاروئ، همدارنګه د مطالعې په ساحه کې د کافي روښنایې شتون ضروري دي، ترڅو وکولای شئ هغه څه چې غواړئ مطالعه کړئ په اسانۍ سره ووینئ.
۲. د خپلې زده کړې په ډول ځان پوه کړئ: که چیرې په دې ځان پوه کړئ، چې کوم ډول مطالعه کولو سره تاسو په لږ او آسانه توګه ډیر څه زده کولی شئ نو دا به ډیره ښه خبره وي. ځکه د هر انسان ځانګړتیاوې سره فرق لري، څوک په قرار قرار قدم وهلو سره ، څوک په ناسته، څوک په لیدلو، څوک په لوړ آواز ویلو او څوک په نورو لارو سره په اسانه او لږ وخت کې له مطالعې ډیر څه زده کولی شي. نو تاسو هم د خپل مطالعې ډول او سټایل پيدا او په هماغه ډول خپلې مطالعې ته دوام ورکړئ.
۳. د مطالعې په وخت کې وقفه واخلئ: کله مو چې د مطالعې پر مهال طبیعت خراب شو، نو یوه لنډه وقفه واخلئ. او یا هم د ۳۰ دقیقو مطالعې کولو وروسته د لسو دقیقو لپاره وقفه واخلئ. تر څو مو ذهن بیرته تازه او د نورې مطالعې لپاره اماده او لیواله شي.
۴. خپله پوهه مو وآزمویئ: د کورنۍ له کوم غړي یا ملګري څخه غوښتنه وکړئ، چې په زده شویو معلوماتو کې درڅخه امتحان واخلي. او یا هم په خپله په یوه کتابچه کې د مطالعې پر مهال سوالونه ځان ته جوړ کړئ او وروسته له مطالعې لیکل شوو سوالونو ته ځوابونه ورکړئ. له دې سره به تاسو په دې پوه شئ، چې له لوستل شوو معلوماتو مو څومره معلومات زده کړي.
۵. ځان پوه کړئ : په دې ځان پوه کړئ، چې څه زده کول غواړئ او د کوم مقصد لپاره، ځکه ددې کار په کولو مو له مطالعې سره نوره مینه او علاقه هم پیدا کیږي.
۶. په خپل ځان باندې یقیني او باوري اوسئ: له هر څه مخکې باید په ځان باور ولرئ او تل داسې فکر وکړئ چې زه هر کار کولای شم او هیڅ کار ناممکن نه دی.
۸. یو معلوم هدف باید ولرئ: خپل زیات وخت مو د هغو شیانو په مطالعه کولو او تمرین کولو وکاروئ، چې مینه ورسره لرئ. په ژوند کې یو معلوم هدف وټاکئ او خپل هدف ته د ښې او ګټورې مطالعې له لارې ځان ورسوئ.
۹. متوجه او لیواله اوسئ: کله مو چې مطالعه کوله نو په پوره تمرکز او لیوالتیا سره یې وکړئ، په داسې ځای کې چې هلته تلویزون،راډیو او یا کوم بل مزاحمت موجود وي مطالعه مه کوئ. ځکه چې بیا مو فکر له مطالعې اوړي او په موضوع به مو سر نه خلاصیږي نو ممکن له مطالعې مو زړه تور شي. د مطالعې په دوران کې له خوارک کولو څخه ډډه وکړئ ، په لنډ ډول باید ووایم چې د مطالعې په وخت کې صرف او صرف مطالعه وکړئ.
۱۰. د مطالعې لپاره یو مهال ویش وټاکئ: داسې یو مهال ویش جوړ کړئ، چې په کومه ورځ، په کوم وخت او د څومره وخت لپاره باید تاسو یو کتاب مطالعه کړئ. تر څو مو د هر مضمون او یا هم موضوع لپاره وخت معلوم کړای وي.
ترتیب کوونکي : احسان الله مصلح صافی
ملي
په ملت پورې مربوط.
د سایوتومه او پرینسیپ دبرای
د سایوتومه او پرنسیپ دبرای په انګلیسي São Tomé and Príncipe dobra) ایزو کوډ STD) د سایوتومه او پرنسیپ هیواد د پیسو واحد دی چې کنټرول د یاد هیواد مرکزی بانک سره دی.
کلورين
کلورين (په انگرېزي: Chlorine) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Cl سمبول او ۱v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
CL
CL کیدای شي چې وي:
خېبر پښتونخوا
خېبر پښتونخوا, چې پخوا به په شمال لوېديځ سرحدي ولايت يا NWFP یادېدو؛ د پاکستان په لودیځ کې پروت ایالت دی چې له گاونډي هېواد افغانستان سره د ډیورنډ پر کرښه پروت دی. ددې ایالت پلازمېنه پېښور ښار دی. دا ايالت په شمال لويديځ کې له افغانستان سره، شمال ختيځ کې له گلگت بلتستان، لويديځ کي له منځنۍ قبايلي سيمو، په سوېل کې له اسلام آباد او پنجاب سره گډې پولې لري. د خيبر پښتونخوا په ايالات کې يوه اهمه دره پرته ده چې د خيبر درې په نوم يادېږي. د خیبر پښتونخوا زيات خلک پښتانه دي او دين يې اسلام دی.
پخوانې تاريخ
خېبر پښتونخوا د پاکستان يوه مهمه صوبه (ایالت) دی، د خیبر پښتونخوا ځمکه باندې د پخوا څخه ډېرو خلکو د واکمني کوښښ کړی دی لکه فارسيانو، يونانيانو، تورکانو، عربو، مغولو، سيکانو او برېټانیایي ښکېلاکگرو. نن څخه په زرگونو کاله مخکې د پښتونخوا ځمکه پښتنو آباد کړه او خپل کورونه يې دلته جوړ کړل.
پاچايانو وخت
د احمد شاه بابا وينا کله چې يي د لومړي ځل لپاره هند ونيوي.
- احمد شاه بابا
سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ايالتونه او سيمې
نېشنل
نېشنل يا په جرمنۍ ژبه ناسيونال په اصلي کې ملي او قومي ته ويل کېږي. يعنی هغه موارد چې په ملت پورې اړه ولري.
ناسيونالیسم
ناسيونالیسم چې په انگلیسي کې نېشنلیسم nationalism ورته وايي، د ملي تعصب او د ملت پر وړاندې د ښه او پاک احساس په ډول پېژندل کېږي. نېشنلیسم او ناسيونالیسم د ملت غوښتنی او ملت پالنی په ډول هم يادېږي.
ناسيونالېست
ناسيونالېستNationalist هر هغه کس ته ويل کېږي چې په خپل ملت او قوم يې حسابوي او خپل قوم غواړي او ورته کار کوي.
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
= د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې = کوم مطالب مو چې دلته وويل،د اسلامي مذاهبو سترو مشرانو هم ويلي او موږ هم پردې مطالبو د ټينګار لپاره يې ځينې هغه ويناوې راوړي،چې زموږ د موخو له مخې له تکفيرولو مخنيوى کوي.
= د اشاعره وو او نورو متکلمانو وينا = د عضدالدين ايجي په المواقف کتاب او د سيدشرف الدين جرجاني په شرح کې يې،چې د راوروسته اشاعره وو له مهمو کتابونو ځنې دى، راغلي دي :
" ډېرى متکلمان او فقهاء په دې آند دي،چې د يو اهل قبله تکفيرول هم جايز نه دي ".شيخ ابوالحسن اشعري د "مقالات اسلاميين" د کتاب په پيل کې ويلي دي :"ځينې مسلمانان ځينې نور بې لارې ګڼي او کرکه ترې کوي او په پايله کې ډله ډله شول؛خو اسلام يې سره راټولوي او ټول په خپله غېږ کې رانغاړي ."
دا د اشعري مذهب دى،ډېرى اصحاب هم همدا رايه لري. له امام شافعي رانقل شوي،چې وايي : " د يوه مذهب د لاروي شهادت هم نه ردوم؛خو د "خطابيه وو"؛ځکه د حليت په کذب ګروهن دي ".
هغه ويلي دي :"معتزله،چې تر ابوالحسن مخکې وو،په شخړه کې شول او زموږ اصحاب-؛يعنې اشاعره- يې په ځينو چارو کې تکفير کړل . زموږ ځينو يارانو هم ورته کار وکړ او هغوى يې په ځينو چارو کې تکفير کړل . استاد ابواسحاق اسفراييني ويلي دي : " هر مخالف،چې موږ تکفير کړي،موږ يې هم تکفيروو او که داسې نه وي؛نو نه ".
د مواقف خاوند او شارح يې د مسلمانانو د عدم تکفير لپاره د ډېرى متکلمانو او فقهاوو راى تاييد کړې،که څه په ځينو ګروهیزو چارو کې له حق ګروهې سره مخالف هم وي؛ځکه کوم ګروهیز مسايل،چې اهل قبله پرې يو له بل سره اړپېچ لري؛لکه ايا خداى د بندګانو د کړنو پنځوونکى دى که نه ؟ ايا خداى څېره لري که نه؟ايا په آخرت کې ليدل کېږي که نه؟ ايا هغه غواړي،چې  ګناه وشي که نه ؟ او دې ته ورته ټولې نظري چارې دي،چې پېغمبر اکرم (ص) به د دوى په باب تازه مسلمان شوي وګړي نه پوښتل او دې چارو ته بې له څه پاملرنې او بې له دې چې په لټه کې يې شي،د وګړيو مسلماني منله.اصحابو او تابعانو هم همداسې کول.
له دې دودونومعلومېږي،چې د وګړيو د مسلمانۍ سموالی ددې پوښتنو ځوابولو ته تم نه ده او په دې چارو کې تېروتل يې د مسلمانۍ حقيقت نه ټکنى کوي او که د وګړيو د اسلام د سموالي حقيقت په دې پورې اړه درلوده او پکې تېروتنې به د وګړيو د اسلام حقيقت ټکنى کاوه؛نو واجب به وه،چې په دې چارو کې د خلکو د ګروهې څرنګوالى وڅېړل شي؛خو پوهېږو،چې نه د پېغمبر اکرم (ص) په پېر کې،نه د اصحابو په پېر کې او نه د تابعانو په پېر کې د داسې چارو په باب څه خبره نه وه .[1]
امام محمد غزالي د معتزله وو،مشبهه وو او بدعت ايښوونکيو ډلو په باب،چې د ديني متونو په تاويل کې د اجتهاد له مخې تېروتي دي، تر ويناوو وروسته وايي: " څه چې بايد زده کړیالان ترې ډډه وکړي،له تکفيره ډډه کول دي،تر هغه وخته چې لار ورته وي؛ځکه د قبلې پر لوري د لمونځ کوونکيو او د لا اله الا الله د ويونکيو د ځان او مال مباح ګڼل ناسم چار دى او د زرو کافرو په ژوندي ساتلو کې تېروتنه،د يو مسلمان د يو څاڅکي د وينې د تويېدو له تېروتنې اسان دي ."
او پېغمبر اکرم (ص) ويلي دي : "امرت ان اقاتل الناس حتى يقولوا لا اله الا الله محمد رسول الله،فاذا قالوها فقد عصموا منى دماءهم و اموالهم الا بحقها = راته حکم شوى،چې له خلکو سره تر هغه مهال وجنګېږم،چې "لا اله الا الله و محمد رسول الله" ووايي او دا جمله يې چې وويله؛نو ځان او مال يې په امن کې دى؛خو په حقه ."
غزالي هم داسې ويلي دي : "موږ ته جوته شوې نه ده،چې په تاويل کې تېروتنه د کفر لاملېږي .دا چار دليل ته اړتيا لري ؛خو د لا اله الا الله د ويوونکيو عصمت بیخي جوت شوی دی او هېڅ څه يې نشي زايلولاى؛خو پرېکنده پوهه.همدومره بسیا ده،چې پام مو وي په تکفير کې افراط او ‏ښنده- مبالغه د برهان د دليل مؤيد نه دى؛ځکه برهان بايد يا يو شرعي اصل وي يا د يو شرعي اصل پر بنسټ يو قياس وي.هغه شرعي اصل،چې د کفر لامل دى (د خداى او استازي يې او ....)څرګند تکذيب دى .څوک يې چې تکذيب نه کړي،بل هر چار هم چې د کذب په مانا وي،د هغه په هکله نه دى؛نو هغه د شهادت د کلمې په ويلو تر عموم عصمت لاندې پاتې کېږي ."[2]
= د حنفي مذهبو فقهاوو نظر = جامع الفصولين د حنفيانو يو کتاب دى،چې پکې راغلي دي :" طحاوي زموږ له اصحابو رانقل کړي دي :هېڅ څوک له ايمانه نه وځي؛خو داچې له هغه څه منکر شي،چې ايمان ته د ورننووتولامل وي .په چا چې يقين حاصل شو،چې مرتد شوى؛نو د ارتداد حکم پرې جاري کېږي او د چا په ارتداد،چې شک و؛نو د ارتداد حکم پرې نه ورجاري کېږي؛ځکه وګړيو ته ثابت شوى اسلام په شک له منځه نه ځي او اسلام او مسلماني برلاسي دي ....
نو غوره به وي،چې په دې باب څه شکايت کوم عالم ته راوړل شي؛نو اهل اسلام دې نه تکفيروي ". زه (د جامع الفصولين خاوند) وايم : دا مطلب مې ځکه مخکې راووړ،چې د هغه ويناوو لپاره يوه کچه وي،چې په دې څپرکي کې مې رانقل کړل؛ځکه په ځينو منقولاتو کې د تکفير حکم راغلى دى،حال داچې ددې سريزې له مخې،د تکفير ځاى نه دى- پام وکړئ ."
په "خلاصه" او نورو کتابونو کې راغلي دي :چې په يو چار کې بېلابېل احتمالات وو،يو احتمال يې د تکفير لامل او نور احتمالات يې له تکفيره د مخنيوي لامل دي؛نو مفتي بايد د هغه احتمال اړخ ونيسي،چې له تکفيره مخنيوى کونکى دى او هغه بايد مسلمانانو ته حسن ظن ولري.
په بزازيه کې زيات شوي دي : " خو داچې وګړى ټينګار وکړي ،چې د يو مطلب اراده يې کړې ده،چې د کفر لامل دى ؛نو په دې بڼه کې به تاويل ته څه ځاى پاتې نشي ." د بېلګې په توګه : که څوک د يو مسلمان وګړي د دين د سپکاوى وکړي،په يوه احتمال دا سپکاوى د دين سپکاوي او استخفاف په مانا دى؛نو د کفر لامل دى او په بل احتمال مراد يې د مسلمان پرېوتي اخلاق او ناوړه چلن دى – نه په خپله د دين سپکاوى – په هر ځاى کې،چې په کفر کې اختلاف وي؛نو خبره بايد په ښه محمل حمل کړو که څه پر يوه ضعيف روايت ډډه وهل وي؛نو ډېرى په کفر ککړ لغات ،چې په کارېږي؛له مخې يې د تکفير حکم ورکولای نشو او ژمن يم،چې په دې اقوالو هېڅکله د تکفير حکم صادر نه کړم ...."[3]
ابن عابدين په ردالمختار کتاب کې له خير رملي نقل کړي، چې هغه د بحر د خاوند په دې وينا (که څه په ضعيف روايت ډډه وهل وي) پسې ويلي دي : " که څه روايت زموږ له غيرمذهبانو هم وي. دليل يې دادى،چې شرط شوى دى،چې د هغه څه انکار د کفر لامل دى،چې د مسلمانانو پرې اجماع وي ."[4]
حنفي څېړونکى،کمال الدين بن الهمام وايي :" د مذهبيانو په خبرو کې د تکفير حکم خورا زيات دى؛خو دا يوه هم د مجتهدانو اوفقيهانو خبره نه ده او دا احکام غير فقهاوو ويلي او پر خبرو یې ډاډ  نشته ."[5]
= د مالکي مذهبو فقهاوو ويناوې = د مالکي مذهبو د نظريو په رانقلولو کې يوازې د شاطبي د نظر په رانقلولو بسيا کوو :د الاعتصام په کتاب کې د بدعتپالو او کوږ اندو تر یادولو وروسته وايي :" اسلامي امت ددې فرقو،چې بدعتونه يې کړي،د لارويانو د تکفير په باب اړپېچ لري؛خو څه چې سم برېښي او له روايتونو سره ډېر همغږي دي،د هغوى پر تکفير د پرېکندتوب نشتوالى دى او دې مطلب ته دليل مو د صالح سلف عمل دى.
نه ګورئ،چې حضرت علي –رضى الله عنه- له خوارجو سره څنګه چلن وکړ ؟ آنحضرت ورسروه د اسلاموالو په څېر چلن وکړ،د خداى د وينا له مخې، " وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا [6]= او كه له مؤمنانو دوه ډلې پخپلو كې په جنګ شي؛نو ترمنځ يې سوله وكړئ "
چې حروريان (خوارج) راټول شول او د مسلمانانو له ټولي بېل شول؛نو آنحضرت پرې بريد و نه کړ او ورسره و نه جنګېد او که هغوى په خپلو وتو مرتد شوي وو؛نو حضرت علي (ک) به کله هم نه وو پرېښي؛ځکه پېغمبر اکرم (ص) ويلي دي :" من بدل دينه فاقتلوه = چاچې خپل دين بدل کړ؛نو ويې وژنئ ."
حضرت ابوبکر – رضي الله عنه- هم،چې له اهل رده سره جګړې ته راووت؛هغوى يې پرې نه ښوول؛ځکه دې دوو ډلو توپير درلود ،معبد جهني او اهل قدر هم چې راښکاره شول؛نو صالح سلف يې يوازې په شاته کولو،شړلو،دښمنۍ او ورسره په کرکې بسیا وکړه او که په خپلو وتو یې پر محض کفر لاس پورې کړى و؛نو د مرتد حد به پرې جاري کېده. عمر بن عبدالعزير(رض) هم په موصل کې د خپل پېر د حروريانو (خوارجو) له وژنې ډډه وکړه؛لکه څنګه چې حضرت علي (ک) ويلي وو،چې د مرتدانو چلن ورسره و نه کړئ.
خو د مانا له پلوه :که څه وايو : هغوى د فتنې او تاويلپالۍ له مخې د خپلو ځاني غوښتنو او د قرآن کريم د متشابهاتو لارويان دي؛خو هغوى يوازې د ځاني غوښتنو لارويان نه دي او په بشپړه توګه د قرآن له متشابهاتو لاروي نه کوي ؛ځکه که داسې وه؛نو کافر ګڼل کېدل؛ځکه په اسلامي شريعت کې دا چار يوازې هغوى کوي،چې د عناد له مخې د قرآن محکمات نفې کوي،چې البته دا چار کفر دى؛خو څوک چې اسلامي او محمدي شريعت تصديقوي، بالاخره د وفاق پر لوري دي؛لکه څنګه چې د حضرت علي –رضي الله عنه- د زمانې دوه زره خوارج هم ورستانه شول؛که څه زیاترو يې داسې و نه کړل .[7]
= د شافعي مذهبي فقهاوو نظر = د ابوحامد غزالي نظر مو راووړ،چې هم د شافعي مذهب له مشرانو ځنې دى او اشعري عالم دى،دلته به د نورو شافعي مذهبو علماوو نظر راوړو :
= د صحيح مسلم په شرح کې د نووي ويناوې = "پوه شئ ! د حقوالو د مذهب له مخې،يو اهل قبله هم د ګناه په پار نه تکفيرېږي، اهل هواء او بدعتپال هم (لکه خوارج او معتزله او ...) هم نه تکفېرېږي .څوک چې د اسلام له اړتياوو ځنې له يوه منکر شي،مرتد او کافرېږي؛خو داچې نوى مسلمان شوى وي او يا په لرې بيديا کې لوى شوى وي يا داچې له هغو وګړيو ځنې وي،چې دا چارې ترې پټې پاتې وي . په دې ترڅ کې لومړى يې سمه عقيده ورپېژندل کېږي که بيا يې هم ترې انکار وکړ؛نو د کفر حکم پرې کېږي همداراز که څوک د زنا، شرابخورۍ وژنې او نورو محرماتو پر حلالوالي قايل وي،چې د اسلام له اړتياوو ځنې دي ."
ابن حجر په تحفه کې وايي :"غوره ده،چې مفتي تر شوني بريده د وګړيو په تکفيرولو کې احتياط وکړي؛ځکه تکفيرول خطرناک چار دى او په دې چار کې ډېرى کفرويونکي – په تېره بيا عوام وګړي – کوټلي هوډ نه لري.پخواني او اوسني شافعي مشران مو په همدې نظر وو،پر خلاف د حنفي مذهبي مشرانو،چې د تکفيرولو حکم يې ډېرو ځايونو ته ورپراخ کړ،حال داچې هغه ځايونه د تاويل وړ دي؛بلکې غير کفر ککړې مانا ترې راولاړه ده."
هغه بيا له زرکشي د حنفيانو له نظره د تکفير د پراخوالي لاملونه رانقلوي وايي : " ډېرى موارد،چې د تکفير د لاملونو په باب د فتواوو په کتابونو کې راغلي ،له حنفيه مشايخو روایت دي او راوروستي او پرهیزګاران یې له دې نظرياتو سره مخالف او ترې منکر دي او وايي :له دې وګړيو تقليد جايز نه دى؛ځکه دوى په اجتهاد پېژندل شوي نه دي او دا څرګندونې يې د امام ابوحنيفه پر يوه کتاب هم نه دي مستندې کړي؛ځکه د  ابوحنيفه له عقېدې سره په ټکر کې دي .امام ابوحنيفه وايي : زموږ په نزد بنسټيز اصل ايمان دى،چې یوازې د یقین پر خلاف یو څیز یې نفې کوي ."
دې مطلب ته بايد پاملرنه وکړو او هغوى چې مسلمانان تکفيروي،بايد له موږ او حنفيه پرهیزګاروعلماوو دې لرې وي؛ ځکه وېره ده، چې د مسلمانانو په تکفيرولو په خپله په کفر اخته شي.
زموږ ځينې څېړونکيو (شافعيانو) او هغوى (حنفيانو) خورا ارزښتمې ويناوې کړې دي : ابوزرعه،چې له راوروستیو  څېړونکيو ځنې دى،ويلي دي :که څوک ووايي،چې د خداى په پار مې پرېږده او هغه ځواب ورکړي،چې ته مې د زرو خدايانو په پار پرېښوولې؛نو د کفر حکم يې نه شو ورکولاى؛ځکه مراد يې دادى،چې په زرو الهي لاملونو يا په زرو الهي خوشې کولو مې پرېښوولې،که څه د لفظ ظاهر دا نه وايي؛خو تر شوني بريده دې انسانانو ته له سزا ورکولو ډډه وشي په تېره په هغو ځايونو کې،چې ددې خبرې ويونکى په ناوړه عقيده نه وي پېژندل شوى؛خو دا چې د ناوړه وينا د ظاهر له امله تاديب شي ."[8]
= د حنبليانو څرګندونې = دلته به يوازې د امام ابن تيميه د ويناوو په رانقلولو بسيا وکړو ،څوک چې له بدعتپالو سره په سخت دريځۍ او شدت عمل مشهور و.شيخ الاسلام ابن تيميه وايي : "د ګناه کولو په پار او هغو ګروهیزو تېروتنو له امله د مسلمانانو تکفيرول جايز نه دي،چې مسلمانان پکې اختلاف لري،ان بې لارې خوارج هم،چې پېغمبر اکرم (ص) ورسره د جګړې حکم ورکړى و او اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب (ک) يو له راشده خلفاوو ځنې ورسره وجنګېد او ټولو صحابه وو،تابعانو او نورو ديني مشرانو يې ورسره د جګړې لپاره يوه خوله وو؛خو سره له دې حضرت علي ابن ابيطالب (ک) او حضرت سعد بن ابي وقاص (رض) او نورو صحابه وو تکفير نه کړل او سره له دې،چې ورسره وجنګېدل؛خو مسلمان يې ګڼل او علي (ک) ورسره جګړه پیل نه کړه،تردې چې هغوى د مسلمانانو وينې تويې کړې او د خلکو شتمنۍ يې چور کړې؛نو په دې وخت کې د ظلم د لرې کولو او بريد د تمبونې لپاره ورسره وجنګېد،نه د کافرتوب په پار يې؛نو ځکه يې د هغوى ښځې اسيرانې نه کړې او د هغوى مالونه يې غنيمت نه کړل ."
په هغه ځاى کې،چې د يوې ډلې بې لارې په نص او اجماع جوته شوې وي او خداى او استازي (ص) يې ورسره د جګړې حکم ورکړى وي؛نو نه تکفيرېږي؛نو د هوډ پر وړاندې دریځ خو څرګندوي،چې په ځينو ځايونو کې – چې ان د هغوى ډېر تېروتي دي – حق پرې مشتبه دى. يوه مسلمانه ډله هم نه شي کولاى،چې بله مسلمانه ډله تکفير کړي،کېداى شي ددې ډول تکفيرول بدعت خورا سخت وي.حقيقت خو دادى،چې ډېرى کږلاري،هغه وګړي دي،چې په حقيقت د نه پوهېدو او د حقيقت په پوهه کې د ناپوهۍ له امله يې اړپېچ پيدا کړى دى.اصل دادى،چې د مسلمانانو ځان،مال او پت  پر يو بل حرامه دي او بې د خداى او استازي له اجازې یې نه حلالېږي.
که يو مسلمان له ديني متونو د ناسمې اخستنې او تاويل له مخې،له بل مسلمان سره وجنګېږي يا يې تکفير کړي؛نو نه کافرېږي؛لکه څنګه چې حضرت عمر بن الخطاب (رض) د خاطب به ابي بلتعه په باب پېغمبر اکرم (ص) ته وويل : رسول الله (ص) ! اجازه راکړئ،چې ورمېږ يې ورغوڅ کړم. پېغمبر اکرم (ص) وويل : دا هغه دى،چې په بدر کې حاضر شوى و او ته څه پوهېږې،کېداى شي خداى بدريانو ته ويلي وي،چې :" څه مو خوښه وي و يې کړئ،مابښلي ياست ." دا حديث په صحيحينو کې راغلى دى.
او بيا په صحيحينو کې راغلي دي :سيد بن خضير(رض)، سعد بن عباده (رض) ته وويل : ته منافق يې او د منافقانو دفاع کوې !دواړه سره دښمنان شول او بيا يې پېغمبر اکرم (ص) په منځ کې روغه وکړه.
" وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا [9]= او كه له مؤمنانو دوه ډلې پخپلو كې په جنګ شي؛نو ترمنځ يې سوله وكړئ "
" إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ [10]=په حقيقت كې مؤمنان يو د بل وروڼه دي؛نو د خپلو وروڼو ترمنځ (چې كله اختلاف پيدا كړي) روغه وكړئ او(خپل ځانونه) د خداى له عذابه وساتئ،ښايي پر تاسې رحم وکړاى شي ."
خداى ويلي هغوى چې يو له بل سره جنګېدلي او پر يو بل يې بريد کړى،يو د پل مؤمن وروڼه دي او حکم يې کړى،چې ترمنځ يې په عدالت چلن وشي .[11]
= د زيديه او خپلواک مشرانو ويناوې = په تېرو مخونو کې مو د ابن الوزير د ويناوو مهمه برخه رانقل کړه .دلته هم له السيل الجرار نه د امام شوکاني ځينې ويناوې رانقلوو :
پوه شئ، کوم مسلمان چې پر خداى او د قيامت پر ورځې ايمان لري ورته روا نه ده، چې له اسلامه د مسلمانانو د وتو او کفر ته يې د ورننووتو حکم ورکړي؛خو داچې د لمر په څېر روښانه دليل يا برهان ولري؛ځکه په صحيحو حديثونو کې او له يوې  ډلې صحابه وو رانقل شوي دي،چې "من قال لاخيه يا کافر فقد باء بها احدهما =څوک چې خپل ورور ته ووايي : کافره!نو يو له هغوى ځنې پرې ککړى شوى دى." (؛يعنې که رښتيا وي؛نو هغه کافر دى او که پر ناحقه يې ويلي وي؛نو په خپله ويونکى يې کافر شوى دى)
نصرت فتح علي خان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" نصرت فتح علي خان (۱۳ د اکتوبر، ۱۹۴۸ ز. - ۱۱ د اگست، ۱۹۹۷ ز.) (انگرېزي :Nusrat Fatheh Ali Khan) د قوالي سندرو يو پاکستانی سندرغاړی و. هغه د اوسيني پاکستان په فيصل اباد ښار کې چې پخوا ېې نوم ليالپور و زېږېدلی .د نصرت فتح علي خان په دويم پښت کې برتانوی ـ هندی او لومړی پښت ېې د نيکه لخوا د افغانستان گڼل شوی. د نصرت فتح علي خان کورنۍ د افغانستان درباري کلاسيکه سندارا (موسيقي) چې نن سبا د هند کلاسيکه موسيقي نومېږي د خپل پښت لخوا هند ته وروړې او د قوالي په برخه کې ېې خپل ځېل ساتلی.
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
دا ډول او ورته حديثونه ستر نصحيتونه او د لارې خنډونه دي،چې د نورو په تکفيرولو کې یې بيړه و نه کړه .خداى تعالى ويلي دي :
نصرت فتح علي خان
کورنۍ مخينه
دنصرت فتح علي خان د پلار نوم استاد فتح علي خان و. پلار يي هم د درباري غزلو نوميالی استاد و. نصرت فتح علي خان څلور خويندې لري او دوه وروڼه دي. موسيقي ېې له آره ورته پاتې وه چې همدا رنگه ېې آر د هغه ځوی نصرت فتح علي خان ته پاتې شوه. د نصرت فتح علي خان نيکه د افغانستان څخه د وخت برتانوي هند ته ورکډه شوی و چې بيا وروسته ېې پوره پښت د پاکستان د زېږېدو سره همالته مېشت شو. شېخ دروېش د نصرت فتح علي خان نيکه سره لکه لارښود له افغانستان څخه هجرت کړی. نصرت فتح علي خان په ختيځه موسيقۍ کې مخور شوی او د ختيځې موسيقۍ د دود له مخې ېې د مخامخ سندربولۍ ، غزلبولۍ په غونډو کې يا هم د سندرو د استادۍ په غورواي محفل کې ېې د وخت د غزل او قوالي استادانو لخوا منل شوی او په استادۍ لقب ېې نازولی.
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
" وَلَـكِن مَّن شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا [12]= خو چاچې (په خوښه خپله) سينه كفر ته پرانسته "
نصرت فتح علي خان
زده کړې
استاد نصرت فتح علي خان له پیله خپل پلار څخه د موسيقي ابتدايی تعليم ترلاسه کړی. تر څنگ ېې د عام ښوونځي زده کړې تر لسم ټولگي پورې بشپړې کړي. ويل کېږي چې د وخت موسيقي په زده کړو کې يو ماشوم ته زده کړه د موسيقي د عالاتو څخه پيلېده نو ځکه د نصرت فتح علي خان پلار هم دی د تبلې زده کړې ته کېناوه او تر څنگ ېې ورته د غږ هنر چې اعلاپ گڼل کېږي ورزده کړل .وروسته د پلار د مړينې څخه ېې د تيوري په اړخ کې خپل د ترونو لکه استاد مبارک علي خان ، استاد سلامت علي خان او نوازش علي خان څخه ېې بشپړه زده کړه ترلاسه کړه .وروسته د کلاسيکو زده کړو ېې ابتدايه هنري خپرونې ېې د قوالي ځېله پیل شوې.
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
بايد د کفر پر وړاندې پراخه سينه،ارام روح او ډاډمن زړه ولرو. شرکي ګروهې مو چې غوږو ته رارسي،اعتبار نه لري په تېره چې ويونکى یې له اسلام سره د مخالفت په باب جاهل وي او کوم اعمال،چې کوي، له اسلامه د وتو او کفر ته ورننووتو هوډ پرې و نه لري،دا راز کفر لړلي الفاظ که د يوه  مسلمان له خولې راووځي؛خو ويونکى يې په مانا او مفهوم ګروهه نه لري؛نو د اعتبار وړ نه دي .[13]
نصرت فتح علي خان
هنري پيل
خپل هنري پیل ېې د راډيو پاکستان څخه په يوې خپرونې کې چې نوم ېې (جشن بهارا) و په کال ۱۹۶۴م زېږدي کې کړی. لومړنۍ سندره ېې په ۱۵ کلنۍ کې ويلې ده. سندره ېې پاړسي وه او شعر ېې د امير خسرو بلخي و. استاد نصرت فتح علي خان په شپږو ژبو کې سندرې جوړې کړي دي ، دا شپږ ژبې اوردو ، پاړسي ، سرايکي ، هندي ، عربي ، انگرېزي او پنجابي دي.
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
شوکاني ددې کتاب په يو بل ځاى کې،د وضوء النهار د خاوند په دې غونډله د تعليق ترڅنګ "و المتاول کالمرتد و قيل کالذمى "وايي : تاويل ګر د مرتد حکم لري او ځينو ويلي،چې د ذمي حکم لري ". په دې کوټليو او عبرتناکو جملو يې ويلي:"دلته دي،چې بايد اوښکې تويې شي او اسلام او مسلمانانو ته وير وشي،چې په دين کې تعصب د ډېرى مسلمانانو پر سر څومره جنايتونه کوي او د کفر ټاپې وهي؛نه د سنتو پر بنسټ او نه د قرآن د آيت له مخې،نه د خداى د کلام په استناد او نه د کوم دليل او برهان له مخې؛بلکې د ديني تعصب د دېگ خوټېدو او په مسلمانانو کې درز اچونې ته د شيطان د بري په پار،چې د يو بل په باب نسبت يې ترمنځ يو لړ القائات ورشيندلي دي ؛لکه خس ،چې په هوا کې او سراب په بيديا کې وي .نو خدايه ! د مسلمانانو پر حال ژړا په کار ده ددې بلا په پار،چې دين ته خورا ملاماتوونکې ده او مسلمانانو ته یو بې سارى کړاو دى او که لږ عقل هم درپاتې وي او لږ الهي مراقبت درسره وي او اسلامي غيرت ولرې،پوهېږې او ټول هغه وګړي ،چې د اسلام له فرهنګ سره اشنا دي،پوهېږي،چې " پېغمبر اکرم (ص)د اسلام په باب وپوښتل شو.آنحضرت (ص) يې د حقيقت او مفهوم په باب وويل :" انه اقامه الصلاة و ايتاه الزکاة و حج البيت و صوم رمضان و شهادة ان لا الا الا الله = لمونځ وکړي،زکات ورکړي،د خداى د خونې حج ته ولاړ شي،د رمضان د مياشتې روژه ونيسي او شهادت ورکړي،چې بې له ايکي يو خدايه بل خداى نشته ."
نصرت فتح علي خان
هنري لاسته راوړنې
استاد نصرت فتح علي خان په نړېواله کچه شهرت لري او د همدې شهرت له کبله ېې ډېرې لاسته راوړنې درلودې. پخپل هېواد پاکستان کې ېې ډېرې جايزې او ستاينليکونه ترلاسه کړي.
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
په دې مانا احاديث خورا ډېر دي. څوک چې دا پينځګوني ارکان ومني او سم يې پر ځاى کړي،د ټولو منکرانو په درلودلو بیا هم ،مسلمان دى هر څوک چې وي او هر څوک،چې د پېغمبراکرم (ص) د وينا پر خلاف بې بنسټه او ناپوهه  خبره کوي؛نو پر مخ يې ور وولئ او ورته ووياست : پرتې دې له ځان سره کېږده،دا هماغه د حمد بن عبدالله –صلوات الله و سلامه عليه- برهان دى.
نصرت فتح علي خان
مړينه
استاد نصرت فتخ علي خان د پښتورگو ناروغي درلوده کله چې په ۱۱م د اگست ۱۹۹۷م زېږدي کې د پښتورگو د ناروغۍ له کبله په ځای پرېوت نو ېې درملنې لپاره انگلينډ ته ولېږداوه هلته ېې درملگرو غوښتل چې نوي پښتورگي ورواچوي د زړه د کمزورۍ له کبله پرې فشار راغی او همالته ومړ. دی پخپل پلرني هديرې کې چې فيصل آباد کې ده خښ کړی شو. له نصرت فتح علي خان څخه ۱۲۰ سندريزه ټولگې پاتې دي.
۱۹۳ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۹۳:
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
"دعوا کل قول عند قو محمد     فما آمن فى دينه کمخاطر"
۱۹۳ (عدد)
سرچينې
وېشنيزه:۱۹۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
نصرت فتح علي خان
سرچينې
نصرت فتح علي خان سره د پاکستان ټلويزيون لخوا شوې مرکه
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
لکه څنګه چې ددې پينځګونو ارکانو د پر ځاى کوونکيو په باب د رسول الله (ص) حکم تېر شو،آنحضرت (ص) د هغو وګړيو پر ايمان حکم ورکړى،چې پر خداى، پرښتو،کتابونو،الهي پېغمبرانو،قضا او قدر یې که شر وي او که خير ايمان ولري او دا خبره ترې متواتره رانقل شوې ده؛نو څوک چې داسې وي،حقيقتا مؤمن دى.
نصرت فتح علي خان
سرچينې
وېشنيزه:پاکستاني سندرغاړي
د تکفير د خپراوي په انکار کې د سترو مشرانو ويناوې
او موږ لږ مخکې هغه دلايل وويل،چې د مسلمانانو تکفيرول منع کوي او د هغوى د پت ساتلو وجوب مو هم وويل،چې په دين کې ورته په هره وسيله له پېغور ورکونې مخه نیسي؛دا خو لا لرې خبره ده،چې له دينه يې بهر کړو او کفر ته يې وردننه کړو؟دا هغه جنايت دى،چې سارى نه لري او هغه سپين سترګي ده،چې ساری نه لري .دا خړ سترګي،چې خپل ورووڼه تکفيروي چېرته او د رسول الله (ص)دا وينا چېرته؟،چې وايي :" المسلم اخوالمسلم لا يظلمه و لا يسلمه =مسلمان د مسلمان ورور دى؛نه پرې ظلم کوي او نه يې (دښمنانو) ته سپاري ."
او دا هم د سرورکائنات حضرت محمد مصطفى (ص) وينا ده، چې : " سباب المسلم فسوق و قتاله کفر = مسلمان ته کنځل فسق او ورسره جنګېدل  کفر دى ."
همداراز بله وينا يې ده :" ان دمائکم واموالکم و اعراضکم حرام = په تحقيق،چې وينې مو،مالونه مو او پت مو حرام دی."
دا احاديث سم دي.
دا ډول سم احاديث خورا  ډېر دي او همداراز په دې باب خورا قرآني آيتونه راغلي او ښيون - هدایت د خداى په لاس کې دى :
" إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاء وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ =په حقيقت کې ستا،چې چاته خوښه وي (؛نو) ته ورته (په زوره) سمه لار نشې ورښووای؛خو د خداى،چې چاته خوښه شي،سمه لار ورښيي او پالونكى دې سم لاري ښه پېژني .[14] "
دا ویناوې مې په لوى لاس ځکه اوږدې راوړې،چې پرهغوى لار وروتړي،چې د "لا اله الا الله" د يونکيو له  تکفيرولو هېڅ وېره نه لري. هغوى بايد له خدايه وډارېږي،هم په خپل حق کې او هم د مسلمانانو په حق کې او له فتنې اچونې دې ډډه وکړي،چې د هغو وينو د تويېدو او د هغو شتمنيو د له منځه تلو لامل دى،چې د شهادتينو په کلمې يې خوندېينه لاس ته راوړې ده او نه بايد د مذهبي اختلاف او په عملي چارو کې د نظر د اختلاف په پار په فتنه لاس پورې کړو ولا حول ولا قوة الا بالله ...."[15]
و آخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمين
دوحه،١٤ جمادي الاول ١٤٢٦ هجري،١٢ جون ٢٠٠٥ زېږديز
د پالونکي بښنې ته اړمن،يوسف قرضاوي [1] . وګ : المواقف او همداراز شرح يې اتم ټوک،٢٣٩ او ٢٤٠ مخونه.
[2] .الاقتصاد فى الاعتقاد،٢٢٣ او ٢٢٤ مخونه د بيروت د دارالکتب چاپ.
[3] .البحر الرائق٥/١٣٤ او ١٣٥ مخونه.
[4] .حاشية رد المختار ٣/٣٩٩ مخ د استانبول چاپ.
[7] .شاطبي،الاعتصام٣/٣٣ او ٣٥ مخونه ،د المنار چاپ.
[9] .حجرات /٩
[10] .حجرات /١٠
[11] .مجموعة رسائل ابن تيميمه ٣/٢٨١ مخ.
[12] .نحل /١٠٦
[13] .السيل الجرار ٤/٨٠
[14] .قصص /٥٦. (له السيل الجرار ٤/٥٨٤-٥٨٥ مخونو د نقل پاى)
[15] .ددې بيانيې او فتوا په دوام کې ښاغلي قرضاوي د د فتوا د فرهنګ او د فتا د شرايطو په باب له سلف صالح او سترو اسلامي علماوو نه خورا ارزښتمن ټکي او مطالب رانقل کړي دي،چې د مطلب د اوږدېدو په پار مو له راوړلو يې ډډه کړې ده او ګران لوستونکي کولاى شي،ددې فتوا د پوره متن د لوستو لپاره د "د اسلامي مذاهبو د پيوستون نړيوالې ټولنې" وېبپاڼې : "www.taghrib.ir" ته مراجعه وکړي.
الوتونکی مرغان
الوتونکی مرغان (په لاتين: Neognathae) د مرغانو څخه تر ټولو لویه ډله ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې د الوتونکو مرغانو ۱۰ زره ډوله پېژندل شوي دي. لمړنیو الوتونکو مرغانو د کرتاسې په وخت کې ۶۶ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې ژوند کړی وو. نوموړی مرغان د ملاتیر لكۍ برخه نه لري، مخکینی پښې یی په وزرونو تبدیل شوي دي او مښوکه یی بې غاښونه ده. الوتونکی مرغان په څو ډلو تقسیم کېږي:
وېشنيزه:الوتونکی مرغان
واریستو کاروالو
واریستو کارلو (وارستو کاوالو) په انګلیسي Evaristo Carvalho) زوکړه ۲۲ اکتوبر ۱۹۴۲م کال) د سایوتومه او پرنسیپ هیواد ولسمشر دی.
د نوعو د بڼې بدلون
د نوعو د بڼې بدلون او د بدلون اصالت له يوې نوعې نه بلې ته د انواعو د بدلون په اړه د ۱۸ او ۱۹ پېړيو تکاملي نظريې دي، چې د چارلس ډاروين د طبيعي ټاکنې نظريه يې وړاندې کړه. فرانسوي (Transformisme) هغه اصطلاح ده، چې په ۱۸۰۹ز کې د (Jean Baptiste Lamarck) له خوا وکارول شوه او د ۱۸ او ۱۹ پېړیو له ډاروين نه د وړاندې تکاملي نظريو وړاندې کوونکي Denis Diderot, Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, Erasmus Darwin, Robert Grant او د پيدايښت د طبيعي تاريخ اثر کتاب نامعلوم ليکوال (Robert Chambers) دي. د تکامل دې لومړنيو نظرياتو ته په علمي ټولنه مخالفت چې د نامتو عالم، لکه: د اناتومي پوهانو (Georges Cuvier) (Richard Owen) او جيولوژي پوه (Charles Lyell) له خوا رهبري شوی دی، خورا پياوړی و. پر دې موضوعاتو باندې مناظره، د تکاملي فکر په تاريخچه کې يو اړين پړاو و او د ډاروين د نظريې په اړه وروستی غبرګون يې اغېزمن کړ.
اصطلاحات
په ارث کې بدلون يو له هغو نومونو نه و، چې په عام ډول د چارلس ډاروين له خپرونې (On The Origin of Species (1859): د نوعو اصليت) نه مخکې په ۱۹مه پېړۍ کې د تکاملي نظريو لپاره کارېده. په وراثت يا ارث کې بدلون پخوا په کيميا کې د يوې اصطلاح په توګه د اصلي يا فلزاتو پر سرو زرو باندې د بدلون تشرېح کولو په موخه کارېدلې وه. په دې دوره کې د تدريجي تکامل لپاره په نورو کارېدونکو نومونو کې «د پرمختګ فرضيه (هغه اصطلاح چې ډاروين هم وکاروله)» او «د منظم تدريج» شاملېږي. د منظم تدريج نوم په دوره يي فشار، لکه: د سبب ستره پوهه (The Oracle of Reason) کې د (William Chilton) له خوا وکارول شو. د بڼې بدلون (Transformation) په دې برخه کې د (transmutation: په ارث کې بدلون) غوندې کارېدونکی ويیکی دی. د ۱۹ مې پېړۍ دې تکاملي لومړنيو نظريو د تکاملي فکر په تاريخچه کې يوه اړينه ونډه ولوبوله.
د ۱۸ پېړۍ او د ۱۹ پېړیو د لومړيو د پروټو تکامل برخې مفکرينو بايد د خپلو نظريو د نښه کولو په موخه اصطلاحات رامنځته کړي وی، مګر لومړنی شخص (Joseph Gottlieb Kölreuter) و چې د « transmutation » اصطلاح يې هغو نوعو ته د ورګرځېدلو په موخه وکاروله، چې د دوه رګه کولو (پيوند کولو) په واسطه يې بيولوژيکي بدلونونه لرلي وو.
ياد اصطلاحات،«د نوعو اصليت» له خپرېدلو نه وروسته تر يو څه مودې پورې ونه منل شوه. د «evolved» ويیکی د لومړي ځل لپاره په ۱۸۲۶ز کې په معاصر ډول په يوه نوم ورکې (نامعلومې) مقالې کې وکارول شوه، چې د رابرت جيمسن په  ژورنال کې خپره شوه او د «evolution» هم يو اړوند وروستی رامنځته شوی ويیکی دی، چې د (Herbert Spencer) د ۱۸۵۱ ز په ټولنيزه احصائيه (Social Statics) کې کتل کېدلی شي او لږ تر لږه يوه لومړنۍ بېلګه ده، مګر تر نږدې ۷۰ – ۱۸۶۵ کلونو پورې په عمومي ډول کارنده نه و.
تاريخي پرمختګ
په ۱۰ او ۱۱ پېړيو کې د (Ibn Miskawayh) الفوز الاکبر [ستره بريا] او د (Brethren of Purity) (Encyclopedia of the Brethren of Purity (رسائل إخوان الصفا‎)) [د سپېڅلتوب د وروڼو دايرة المعارف] په بيولوژي نوعو کې د بدلونونو په اړه نظرياتو ته وده ورکړه، چې په ممکنه ډول يې د چارلس ډاروين او د هغې د ډاروين اصالت پر پرمختګ باندې اغېزه لرله، مګر يو وخت د ډېر په زړه پورې والي له امله تر نيوکې لاندې وو. که څه هم په علمي ادبياتو کې هېڅ کوم دليل يا ثبوت نه شته چې ډاروين د « Brethren of Purity » [د سپېڅلتوب له وروڼو] نه اغېزمن شوی و.
په ۱۴ مه پېړۍ کې ابن خلدون دې نظرياتو ته نوره وده ورکړه. د ځينو مبصرينو په اند: د ابن خلدون د ۱۳۷۷ ز کال د کار راتلونکو ویناوو پیليزه، د تکامل بيولوژيکي نظريه اټکلوي: "موږ دلته تشرېح کړل چې، ټول موجودات په خپل ساده او ترکيبې ټوله نړۍ کې د نزول او صعور په يو طبيعي ترتيب کې منظم شوي دي، نو هر څه يو بې بنسټه پرله پسې والی رامنځته کوي. د نړۍ د هر ځانګړي پړاو په پای کې ياد شته (موجودات) د طبيعت له مخې برابر شوي دي چې د دوی د څنګ موجود ته بدلېږي، چې له دوی نه به پورته يا ښکته وي. دا د ساده مادي عناصرو حالت دی. دا د لاسونو (ورغوو) او وزرونو حالت دی، چې د نباتاتو وروستی پړاو رامنځته کوي. له حلرون او کبانو سره د دوی په اړيکه کې چې د حيواناتو تر ټولو ټيټ پړاو رامنځته کوي. دا د بيزوګانو حالت دی، چې مخلوقات له انسان سره (چې د فکر کولو او غبرګون وړتيا لري) د دوی په اړيکه کې په خپل ځان کې ځيرکتيا او ادراک ترکيبوي. د بڼې بدلونو لپاره چمتووالی چې په دواړو خواوو کې شته، د نړۍ په هر پړاو کې، چې کله يې د پيوستون په اړه خبرې کوو، معنا لري. نباتات هغه ښه والی او ځواک نه لري، چې ژوي يې لري. د همدې لپاره ياد پړاوونه په نادر ډول دوی ته ورګرځي. ژوي د درې بدلونونو وروستي او نهايي پړاو دي. منرالونه په نباتاتو باندې بدلېږي او نباتات پرحېواناتو باندې، مګر حيوانات له خپل ځان پرته  په نور هيڅ شي نه شي اوښتلی."د رياضي پوه ابن الخيتم او الخازاني په ګډون ګڼو نورو اسلامي عالمانو او پوهانو د دې نظريو په اړه بحث کړی دی او وده يې ورکړې ده. لاتيني ژبې ته ژباړل شوي د دې کارونو راڅرګندېدل په لويديځ کې د رنسانس له دورې نه وروسته پيل شول او کېدای شي لويديځه فلسفه او علم يې اغېزمن کړی وي.
نوعې (د ژویو ډولونه)
په بیولوژۍ کې نوعه د یوه ژوندي موجود د طبقه بندۍ او ټکسانومیکي رتبې اصلي واحد دی او د ژوندیو موجوداتو د بېلابېل والي واحد هم دی. ډېرځلې نوعه د ژوندیو موجوداتو د تر ټولو لوی ګروپ په توګه تعریف شوې، چې په دې کې د جنسي تکثیر له لارې دواړه جنسونه کولای شي، ښېرازه بچیان وزېږوي. نوع د کاریوټایپ، ډي ان اېDNA ، مورفولوژي او د چاپېریالي چلند له لارې هم تعریفېدای شي.
ټولو نوعو ته (پرته له ویروسونونه) دوه ډوله نومونه ورکړل شوي، لومړی دوه نومیBinomial  چې لومړۍ برخه یې جنس دی، چې نوع ورپورې اړه لري. دویمه برخه د ځانګړي نوم یا ځانګړي لقب (د بوټو پېژندنې په نوم اېښودنې کې، او کله هم د ژویو پېژندنې نوم اېښودنې کې) په نامه یادېږي.
نوعې د ارستو له وخت نه تر اتلسمې پېړۍ پورې د ثابتو کټګوریو په توګه لیدل کېدې. په ۱۹مې پېړۍ کې بیولوژي پوهانو دا معلومه کړه چې، نوعې کولی شي په کافي وخت کې وده وکړي. چارلس ډاروین په ۱۸۵۹ ز کال کې د نوعو د اصل په هکله کتاب تشرېح کړ، چې څنګه ډولونه د طبیعي ټاکنې له لارې رامینځته کېدای شي. دا پوهه په ۲۰ مه پېړۍ کې د جنتیک او د نفوسو ایکولوژۍ له لارې پراخه شوه.
بیولوژیستانو او ټکسونومیستانو ډېرې هڅې کړې چې، تر څو نوعه (د ژویو ډول) تعریف کړي، چې له مورفولوژي نه پیل او د جنتیک پر لور حرکت کوي. پخوانیو ټیکسونومیستانو لکه:  لینه دوی پرته له دې چې به څه لیدل، هغه به یې تشرېح کول، ځکه چې بله لار یې نه درلوده، چې دا موضوع وروسته د نوعې د ټایپلوژیکي او مورفولوژیکي مفهوم په توګه په رسمیت ومنل شوه.
د جوړې یا جفت پېژندنې نوعه، د جنسي تولیدي ژوند د ژوندیو موجوداتو یوه ډله ده، چې یو او بل د بالقوه جفت یا جوړې په توګه پېژني. د یووالي یا انسجام نوعه، د افرادو ترټولو ټول شموله نفوس دی چې د داخلي یووالي میکانیزمونو له لارې، د فینوټایپیک یووالي احتمال لري.
د ودې (تکامل) نوعه
د ودې یوه نوعه، چې په ۱۹۵۱ ز کال کې د جورج ګیلورد سیمپسون له خوا وړاندیز شوی، یو داسې موجود دی، چې له داسې اورګانیزمونو نه جوړ دی، چې خپل هویت د ځای او وخت په اوږدو کې له نورو موجوداتو نه ساتي او یو خپلواک د ودې سیستم لري.
چاپېریالي نوعه
ایکولوژیکي ډولونه، د ژوندیو موجوداتو ټولګه ده، چې په چاپېریال کې له یوې ځانګړې سرچینې سره چې د طاقچې په نوم یادېږي، برابر شوي اوعیار شوي دي. د دې مفهوم پر بنسټ، نفوس بېلابېل فنتیک کلسترونه جوړوي، چې موږ یې د انواعو په توګه پېژنو، ځکه چې ایکولوژیکي او د ودې پروسې کنټرولوي او دا چې سرچینې څنګه وېشل کېږي، د همدې کلسترونو تولید ته وده ورکوي.
جنتیکي نوعې
جنتیکي نوعه، چې د رابرټ بیکر او رابرټ براډلي له خوا تعریف شوې د جنتیک له پلوه د جلا شوي جنتیکي نژاد یوه ټولګه ده، دا د مایر د بیولوژیکي ډولونو مفکورې ته ورته دی، خو د جنسي بېلوالي پر ځای پر جنتیکي بېلوالي ټینګار کوي. په ۲۱ مه پېړۍ کې یوه جنتیکي نوعه  د DNA د ترتیبونو د پرتله کولو له لارې رامنځته کېږې، خو نورې طریقې هم پخوا موجودې وې، لکه: د کاریوټایپ (د کروموزومونو ډله) او الزایمر(انزایمونو ډولونه) پرتله کول.