cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بهمئي ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د کهگيلويه او بويراحمد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
فهم
فهم په ساده ډول د ادراک يا د داخلي يا بهرني موجوديت د پوهاوي معنا لري. د فيلسوفانو او عالمانو په واسطه د تجزيې او تحليل د وختونو، تعريفونو، تشرېحاتو او مناظرو تر څنګ، فهم (consciousness) يوه معما او جدي بحث په توګه زموږ د ژوند يو له تر ټولو مشهور او تر ټولو مرموز اړخ په اوسېدلو سره پاتې دی. کېدای شي د دې موضوع په اړه يوازينی پراخه توافقي نظريه، د دې اصطلاح شتون وی. د فهم په توګه په حقيقي ډول د څه څېړلو او تشرېح کولو په اړه نظريات بېلابېل دي. ځیني وختونه د فهم کليمه له ذهن سره په ورته معنا کارول کېږي او ځينې وختونه يې د ذهن د يوه اړخ په توګه کاروي. په تېرو وختونو کې دې وییکي د يوه شخص د داخلي ژوند، خپل ځان ته د کتنې نړۍ، د شخصي فکر، تصور يا ادراک معناګانې درلودې. دا کېدای شي پوهاوی، د پوهاوي پوهاوی يا په پر له پسې ډول بدلېدونکی يا نه بدلېدونکی د ځان پوهاوی وي. کېدای شي د فهم د ترتيب بېلابېلې کچې، يا د فهم بېلابېل ډولونه او يا په بېلابېلو بڼو د فهم يو ډول شتون ولري. په نورو پوښتنو کې دا شاملېږي، چې ايا يوازې انسانان د فهم حس لري، ټول حيوانات يې لري او که ان ټول مخلوقات يا طبيعت يې لري. د څېړنې دا نابرابره ساحه، نظريات او فکرونه په دې اړه شکونه راپيداکوي، چې ايا سمې يا اصلي پوښتنې پوښتل شوې دي.
د لويديځ فيلسوفانو د دېکارت (Descartes) او لاک (Locke) له وخت راهيسې هڅه کړې ده چې د فهم يا ادراک په اصليت او د نړۍ يوه پراخ انځور ته د هغې د برابرېدو په څرنګوالي وپوهېږي. دا مسئلې په ښکارندپوهنه او د ذهن په فلسفه کې د احترام په ډول د لويې وچې او analytic دواړو فلسفو ته مرکزي پاتې کېږي. ځينې بنسټيزې پوښتنې دا دي: ایا فهم، لکه: مادې شي ( څيز) ته ورته ډول دی، ايا د محاسبې د ماشينونو لپاره به دا، لکه: د کمپيوټرونو يا ماشيني انسانانو (روبوټ) غوندې کېدای شي، ممکن وي، چې فهم يا درک اوسي. د فهم حس له ژبې سره څه ډول تړلی دی، فهم د يوه موجود په توګه د تجربې له نړۍ سره څرنګه اړه لري، په تجربه کې د ځان ونډه، ايا فردي فکر په ټوله کې ممکن دی او ایا ياد مفهوم په بنسټيز ډول تړلی او نښتی دی.
په وروستيووختونو کې، فهم د ادراک په علم کې د interdisciplinary څېړنې يوه مهمه مقاله ګرځېدله ده،لکه: د روانپوهنې، ادبياتو، انسان پېژندنې، د عصب بيولوژي او د عصب علم ساحې رانغاړي. بنسټيز تمرکز په دې دی، چې دا د معلوماتو لپاره چې په فهم يا درک کې شته وي څه معنا ورکوي؛ چې په بيولوژيکي او روانپوهنيز ډول چې د فهم د neural او روانپوهنيزو يو له بل سره منظمو اړيکو په مشخص کولو باندې وي. اکثريت ازمېښتي څېړنې په انسانانو کې له اشخاصو او فاعلينو څخه د هغوی د تجربي يو شفاهي راپور لپاره د فهم ارزيابي کوي. (د بېلګې په ډول: ووايه: کله چې زه دا کوم، ايا ته کوم څه يادښت کوې؟). د لېوالتيا مسئلې، لکه: د تحت الشعور، blindsight، د تاوان انکار (denial of impairment)، د فهم بدل شوي حالتونه، چې د الکولو او نورو درملو په واسطه توليد شوي دي او يا معنوي يا فکري تخنيکونه رانغاړي.
په طبابت کې فهم د يوه ناروغ د تحريک او حساسيت په مشاهده کوونې سره ارزول کېږي او کولی شي، له بشپړ بدلون او پوهېدنې څخه د حالتونو په محدوده کې د نابلدتيا، سرسامتوب (delirium)، د معنا لرونکې مفاهمې له لاسه ورکولو او په پای کې دردناکه انګېزې ته په غبرګون کې د حرکت له لاسه ورکولو په واسطه د يوې لړۍ په توګه وکتل شي. د عملي اړيکې يا علاقې مسئلې رانغاړي، چې د فهم شتون څرنګه کولی شي، په يوه جدي يا سخت ناروغ، بې هوشه يا نېشه شوو (انستيزي ورکړل شوو) خلکو کې ارزيابي شي او هغه حالتونه څرنګه معالجه کولی شو، چې فهم په کې ګډوډ يا نامنظم دی. د فهم درجه، لکه: د Glasgow د کوما (بې هوشۍ) ميزان ( تله) (Glasgow Coma Scale)، د معياري شوي سلوک د ارزونې په تلې (ميزان) سره کچ کېږي.
رېښه
د فهم د معاصر مفهوم مبدا ډېر ځله د لاک (Locke) مقالې ته ورګرځي، چې په ۱۶۹۰ز کې (د انسان درک) تر عنوان لاندې خپره شوه. لاک، فهم د يوه شخص په خپل ذهن کې د تېرېدونکو شيانو د ادراک په توګه تعريف کړ. د نوموړې مقالې د ۱۸ مې پېړۍ د فهم نظريه اغېزمنه کړه او د هغې تعريف په ۱۷۵۵ ز کال د سميول جانسن (Samuel Johnson) په مشهور قاموس کې راښکاره شو. فهم (فرانسوي Conscience) په ۱۷۵۳ ز کې د ډايډروټ (Diderot) په کتاب او د المبرټ    (d'Alembert) په انسایکلو پیډیا        Encyclopedie کې (د مفکورې يا هغه داخلي احساس، چې موږ يې له هغه څه څخه چې کوو يې، په خپله لرو) په توګه تعريف شوی دی.
که څه هم، د تر ټولو لرغوني انګليسي د وجدان او فهم د کليمو کارونه وروسته نېټې يعنې ۱۵۰۰ پېړۍ ته ورګرځي. انګليسي وییکی (Conscious) په اصل کې له لاتيني conscius څخه مشتق شوی دی چې (con) د يو ځای او (scio) د پوهېدلو معنا لري، خو لاتيني وییکی د انګليسي لغت ته ورته معنا نه درلوده؛ يعنې په لاتيني کې د (knowing with) يا (سره پوهېدل) معنا لري يا په بله وینا: پيوند لرل يا له يو بل سره د عامې پوهې معنا لري. که څه هم په لاتيني ليکنو کې د (conscius sibi) عبارت زيات راغلی و، چې د ادبياتو له مخې «په خپل زړه کې پوهېدل» ژباړل کېږي او يا په بله وینا: «له ځان سره د کوم څه په اړه د معلوماتو شريکولو» معنا لري. دې عبارت، «په هغه پوهېدلو چې يو څوک پرې پوهېږي» مجازي معنا درلوده، لکه څرنګه يې چې د معاصرې انګليسي (conscious) وییکی(لغت) لري. په ۱۵۰۰ مه پېړۍ کې د دې کليمې په لومړنيو وختونو کې، انګليسي (conscious) د لاتيني (conscius) معنا حفظ کړې ده. د بېلګې په ډول: توماس هوببیس (Thomas Hobbes) په ليوياتان (Leviathan) کې وليکل: کله چې دوه يا له دوو څخه زيات سړي په يوه يا ورته حقيقت پوهېږي، دوی ته د يو بل فهم يا Conscious ويلی شو. د لاتيني عبارت (consius sibi) چې معنا يې د فهم له اوسني مفهوم سره په نږدې ډول اړه لري، په انګلیسي کې د په خپل ځان سره د پوهېدلو (Conscious to oneself) يا په خپل لوري د فهم (conscious unto oneself) په ډول وړاندې شوی و. د نمونې په ډول: ارچبيشوپ يوسشر (Archbishop Ussher) په ۱۶۱۳ ز کې ذکر شوی عبارت، د “being so conscious unto myself of my great weakness” (زما د سترې کمزورۍ پر لورې ډېر پوه اوسېدل) په توګه وليکه. د لاک (Locke) د ۱۶۹۰ز تعريف تشرېح کوي چې، په معنا کې يو تدريجي بدلون رامنځته شوی و.
يو اړونده لغت Conscientia و، چې په اساسي ډول د اخلاقي وجدان يا ضمير معنا ورکوي. په وروستۍ برخه کې، conscientia له پوهې سره يعنې شريکې شوې پوهې معنا ورکوي. یاد شوی لغت، په لومړي ځل د لاتيني ژبې په قانوني او قضايي متنونوکې، لکه: د سيسرو غوندې ليکوالانو په واسطه راښکاره شو. په دې ځای کې conscientia هغه پوهه ده، چې يو شاهد يې د کوم بل چا د کړنې په اړه لري. په عمومي ډول رينه دیکارت (René Descartes) (۱۶۵۰ – ۱۵۹۶ز) لومړنی فيلسوف ګڼل کېږي، چې conscientia لغت يې له دې دودیزې معنا څخه په بېل ډول وکاراوه. دیکارت د conscientia کليمه هغه ډول وکاروله، چې معاصر ويناوال یې conscience يا وجدان کاروي. هغه په (له حقيقت څخه وروسته څېړنه) کې (Regulæ ad directionem ingenii ut et inquisitio veritatis per lumen naturale, Amsterdam 1701) هغه ورته «وجدان يا داخلي شاهدي» وايي.
27 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
پېړۍ
پېړۍ د وخت کچه ده. یوه پېړۍ سل کاله گڼل کېږي. پېړۍ تل په دوو (۰۰) پای ته رسېږي او په (۰۱) پیل کېږي. پېړۍ سلو کالو دورې ته وايي۔ چې د لس لسيزو سره برابر ده۔ له دې پرته کليزه (مياشتې او کال) پيل تر هر سلو کلونو سليزې هم پېړۍ بلل کيږي.
چیکوسلواکيا
چیکوسلواکيا يا چيک او سلواکيا، په منځنۍ اروپا کې یو خپلواک هېواد و، کوم چې په ۱۹۱۸ز کال کې جوړ شوی و، دا هغه مهال و کله چې دې هېواد له اتريش-هنګري څخه خپلواکي اعلان کړه. په ۱۹۳۸ز کال کې، د مونيخ له تړون وروسته، «سوډټنلينډ» د المان برخه وګرځېده، په داسې حال کې چې دې هېواد د هنګري او پولنډ په وړاندې نورې سيمې له لاسه ورکړې. د ۱۹۳۹ او ۱۹۴۵ز کلونو تر منځ د دې دولت شتون له منځه ولاړ، ځکه چې سلواکيا خپلواکي اعلان کړه او د پايلې په توګه په ختيځ کې پاتې سيمې د هنګري برخه شوې، په داسې حال کې چې په پاتې چيک سيمو کې «بوهيميا» او «موراويا» د المان تحت الحمايه اعلان شوې. د ۱۹۳۹ز کال په اکتوبر کې، د دويمې نړیوالې جګړې له پيل سره سم، د پخواني چيکوسلواکيا ولسمشر «ايډوارډ بينيس» په تبعید کې حکومت جوړ کړ او له متحدینو څخه يې د رسميت پېژندلو غوښتنه وکړه. له دويمې نړيوالې جګړې وروسته، د ۱۹۳۸ز کال څخه مخکې چیکوسلواکيا بيا جوړ شو، له «کارپتهين روتهينيا» پرته، کوم چې د شوروي اوکراين برخه وګرځېده (د شوروي اتحاد يو جمهوريت). له ۱۹۴۸ څخه تر ۱۹۸۹ز کال پورې، چيکوسلواکيا د ختيځ بلاک برخه وه چې اقتصاد يې د مرکز په واک کې و. د دې هېواد اقتصادي حيثيت په ۱۹۴۹ز کال کې د «کمنکن» (د دوه اړخيز اقتصادي همکارۍ شورا) په غړيتوب او په ۱۹۵۵ز کال د وارسا تړون کې د هېواد په دفاعي حيثيت سره رسميت پيدا کړ. په ۱۹۶۸ز کال کې د سياسي ازادۍ پړاو، کوم چې د پراګ د پسرلي په نوم پېژندل کېږي، په تاوتریخوالي سره پای ته ورسېد، کله چې شوروي اتحاد د وارسا تړون د ځينو نورو هېوادونو په مرسته پر چیکوسلواکيا بريد وکړ. په ۱۹۸۹ز کال کې، کله چې مارکسيستي-لينني حکومتونه او کمونست په ټوله مرکزي اروپا کې د ختمېدو په لور روان وو، چیکوسلواکيانو د ۱۹۸۹ز کال د نومبر په اولسمه نېټه په «ويلويټ انقلاب» کې خپل سوسيال حکومت په سوله ييز ډول له واکه لرې کړ او د چمتوالي له پړاو وروسته يې د دولت له خوا د نرخونو مديريتونه له منځه يوړل. په ۱۹۹۳ز کال کې، چیکوسلواکيا په دوه خپلواکو هېوادونو ووېشل شو چې يو يې چيک جمهوريت او بل يې سلواکيا شو.
ځانګړتياوې
ګاونډيان
جغرافيايي ځانګړتياوې
دې هېواد په عام ډول غیر منظمې سيمې درلودې. لويديځه سيمه يې د شمال مرکزي اروپايي لوړو ځمکو برخه وه. ختيځه سيمه يې د «کارپيتين» غرونو شمالي برخه او «ډينوب» سمندر د ډنډ په ځمکو مشتمله وه.
اقليم
هوا يې يو څه يخه (ژمنۍ) او يو څه توده (دوبي) لرونکې ده. له لويديځ څخه پرې د اتلانتيک بحر، له شمال څخه پرې بالټک سمندر او له سويل څخه پرې د مديترانې بحېره اغېز لري. قاره يي هوا نه لري.
منشاً
دا سيمه د اوږدې مودې لپاره د اتريش-هنګري سترواکۍ يوه برخه وه، تر دې چې د لومړۍ نړيوالې جګړې په پای کې دا سترواکي ونړېده. «توماس ګاریک ماساريک» (۱۸۵۰-۱۹۳۷) د نوي دولت بنسټ ايښی و، چا چې د ۱۹۱۸ز کال د نومبر له څوارلسمې نېټې د ۱۹۳۵ز کال د ديسمبر تر څوارلسمې نېټې د ولسمشر په توګه خدمات وړاندې کړل. د هغه نژدې متحد «ايډوارډ بينيس» (۱۸۸۴-۱۹۴۸) د هغه ځای ناستی شو.
د چيک ملتپالنې رېښې تر نولسمې پېړۍ پورې رسېږي، کله چې د فلکياتو او زده کړې پوهان له رومانيت څخه اغېزمن شول، د چيک په خلکو کې يې چيکي ژبې وياړ ته وده ورکوله. د نولسمې پېړۍ په دويمه نيمايي کې ملتپالنه يو ولسي خوځښت وګرځېد.د اتريش واکمنۍ لاندې په سياسي ژوند کې د برخې اخستو څخه د محدودو فرصتونو څخه په ګټې اخستنې سره، د تاريخ پوه «فرانتيشک پالاکي» (۱۷۹۸-۱۸۷۶) په څېر مشرانو د بېلا بېلو هېوادپالو، د خپلې مرستې سازمانونو بنسټ کېښود، ، چا چې له خپلواکۍ مخکې خپلو ډېرو هېوادوالو ته په شریک ژوند کې د ګډون فرصت ورکړ. «پالاکي» د اتريشي-سلواکيت ملاتړ وکړ او د سره بیا منظميدو او فدرالي اتريشي سترواکۍ لپاره يې کار وکړ، کوم به چې د روسي او الماني ګواښونو څخه د مرکزي اروپا هغه خلکو خوندي کړي چې په سلواکي ژبه خبرې کوي.
د اتريش-هنګري په داخل کې د جمهوري سمونونو او چيک خپلواکۍ ملاتړ «مساريک» دوه ځله د «ريخسراټ» (د اتريش پارلمان) لپاره وټاکل شو، په لومړي ځل له ۱۸۹۱ څخه تر ۱۸۹۳ پورې د ځوان چيک ګوند لپاره او دويم ځل له ۱۹۰۷ څخه تر ۱۹۱۴ز کال پورې د چيک  ريالسټ ګوند لپاره، د کوم بنسټ چې هغه په ۱۸۸۹ز کال کې له «کيرل کرام» او «جوزف کيزل» سره يو ځای ايښی و.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال يو شمېر چیکيانو او سلواکيانو، د چيکوسلواک عسکري غونډ، په فرانسې او ايټاليه کې له متحدینو سره جنګونه وکړل. په داسې حال کې چې غټ شمېر يې د اتريش سترواکۍ څخه د چيکوسلواکيا د ازادۍ لپاره د هغې د ملاتړ په بدل کې روسيې ته وتښتېدل. د لومړۍ نړيوالې جګړې په پيليدو سره، «مساریک» له سلواکيا سره يو ځای د چيک د ازادۍ لپاره کار پيل کړ. له «ايډوارډ بينيس» او «ميلان راسټيسلاو سټيفانک» سره يو ځای «مساريک» د يو شمېر لويديځو هېوادونو څخه ليدنه وکړه او د اغېزناکو مبلغينو ملاتړ يې تر لاسه کړ. چيکوسلواک ملي شورا يو مهم سازمان و، کوم چې د چیکوسلواک دولت غوښتنې مخ په وړاندې يوړې.
28 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
اروپايي بلوبېري
اروپايي بلوبېري (په لاتين: Vaccinium myrtillus L) یو درملي بوټي دي چې په اروپا ، آسيا، آمريکا او افريقا کې په جنگلونو او غرونو کې شنه کېږي. نوموړي بوټي آسماني مېوې لري چې خوړل کېږي.
توصيف
اروپايي بلوبېري د Ericaceae په کورنۍ او د Vaccinium په جېنس پورې اړه لري. اوږدوالی یی ۵۰ سانتيمتره دي اروپايي بلوبېري شين منډرکی، بیضوی پاڼې، مېوې یی دايروي شکل او شین رنگ لري. دا بوټي د اپرېل څخه تر جون پورې گل کوي او د جولای څخه تر سبتمبر پورې مېوې لري.
اروپايي بلوبېري په روغتيا کې
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
چسکی کروملوف (ماڼۍ)
د چسکی کروملوف ماڼۍ (په چیکی:Státní hrad a zámek Český Krumlov) یوه لویه ماڼۍ ده چی د د چېک په جمهوریت کی پرته ده او د جنوبی بوهیمیا تر ټولو لویه او مشهوره ماڼۍ هم ده.دغه ماڼۍ د ۱۹۸۹ کال څخه د د چېک جمهوریت د ملی یادگارونو څخه دی او د ۱۹۹۲ کال څخه د یونسکو (UNESCO) په فهرست کی هم شته.
سرچينې
وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
سروستان ولسوالي
سروستان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان سروستان)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د سروستان ښار دی. دا ولسوالي ۳۸٬۱۱۴ تنه نفوس لري. د سروستان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
پاکپتن
پاکپتن د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 1,07,791 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 45م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
خوړنځی
خوړنځای (په انگريري:Restaurant) یو بنسټ یا ځای دی چې پېرودونکو ته د پيسو په بدل کې خواړه او څښاک برابروي.
وېشنيزه:خوړنځايونه
سورة الناس
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
اوتنا
اوتنا په لاتیني Utena) د لیتوانیا هیواد په اوتنا ولسوالۍ کې پرته سیمه ده. یاده سیمه کابو ۳۲ زره وګړي لري.
سورة المجادلة
سورة المجادلة د قرآن کريم ۵۸ سورت دی.
وېشنيزه:قران وېشنيزه:قراني سورتونه
عبدالرحيم بختانی خدمتگار
عبدالرحيم بختانى (زېږېدنه: ۱۳۳۷ ل. د تلې مياشت) يو افغان ليکوال او څېړونکی دی. همداراز هغه د افغانستان د علومو اکاډمۍ غړيتوب هم لري.
مخينه
نوموړی د سر څيړونکى عبدالله بختانی خدمتگار زوى دی او د ننگرهار ولايت د سره رود د بختان په کلى کې زيږيدلى دى.
زده کړې
لومړني زده کړه يې دسره رود دچهار باغ صفاء په منځني ښوونځي کې په ١٣٥٢ هـ ل کال کې بشپړې کړي دي. او په ١٣٥٨ هـ ل کې د ننگرهار د ليسې څخه د بکلوريا په درجه فارغ شوى دى. د کانکور د ازموينې تر تيرولونه وروسته د ١٣٥٨ هـ ل کال په پاى کې د کابل پوهنتون د ټولنيزو علومو له پوهنځي د تاريخ څانگې ته شامل شو. په ١٣٦٢ هـ ل کال کې د نوموړي پوهنځي څخه د تاريخ د څانگې نه د ليسانس په سويه فارغ شو. د ١٣٦٣ هـ ل کال نه تر ١٣٦٥ هـ ل کاله پورې د پخواني شوروي اتحاد د گرجستان جمهوريت د تبليسى دولتى پوهنتون د تاريخ په پوهنځى کې د ما سترۍ په پروگرام بوخت وو. د ١٣٦٥ هـ ل کال په نيمايى کې د نوموړي پوهنتون د تاريخ د پوهنځي څخه خپله ماسټرى د افغانستان د معاصر تاريخ په بر خه کې تر لاسه کړه.
دندې
څيړنوال عبدالرحيم بختانى د افغانستان د علومو اکاډمي د علمي او څيړنيزو چاروپر څنگ يو  شمير علمي، تاريخي  او سياسي مقالې ، ژباړي او کتابونه يې په پښتو، درى او روسي ژبو ليکلى دى. چې ځينې چاپ شوي دي او ځينې نا چاپ دي چې په لاندې ډول دي.
باندنۍ تړنې
د عبدالرحيم بختاني خدمتگار وېبلاگ
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال
افغان مجاهدین
افغان مجاهدین هغو اسلام پاله ملیشه ډلو ته ویل کېږي چې د افغان – شوروي جګړې او ورپسې یې د افغانستان د لومړنۍ کورنۍ جګړې پر مهال د افغانستان د دیموکراتیک جمهوریت او شوروي اتحاد سره جګړه وکړه. په افغان مجاهدینو کې بېلابېلې ډلې شاملې و چې د قومي جوړښتونو او /یا آیډیالوژیو له مخې یې له یو بل سره توپیر درلود، خو کمونېزم ضد او اسلام ملاتړو موخو سره یو موټې کړې وې. دغه جوړښت د هغو د لویدځو ملاتړ کوونکو له خوا په پراخه کچه د افغان مقاومت په نوم یادېږي، په داسې حال کې چې لویدیځې رسنۍ بیا تر ډېره هغوی د مسلمانو یاغیانو، ملیشه ډلو یا «غرنیو نارینه و» په نوم یادوي. هغوی د شوروي سرتېرو له خوا د دوخي (په روسي: дýхи؛ معنی یې ارواه ده) په توګه یادېدل چې د هغو د دري کلمې یا دښمن له اختصار اخیستل شوی و او تر ډېره د هغوی د چریکي جګړې له تاکتیک سره مناسب نوم و. افغان ملکي وګړو ورته جهادي تنظیمونه ویل، په داسې حال کې چې د افغانستان دولت هغوی دښمنان بلل او له دغه اصطلاح څخه شورویانو هم ګټنه کوله.
د افغان مجاهدینو جنګیالي په ۱۹۷۹ زکال کې په افغانستان باندې د شوروي اتحاد له برید وروسته په پیل کې دافغان عادي وګړو له ټولنو او د افغانستان له پوځ څخه په جلا کېدو د خلق دیموکراتیک کمونیستي دولت سره چې د ۱۹۷۸ زکال د ثور د انقلاب په پایله واک ته ورسېد او همدارنګه د شوروي اتحاد سره د وسله والې مبارزې په موخه جذب او تنظیم شول. د مجاهدینو ترمنځ له ایډیالوژیک پلوه بېلابېلو ډلو شتون درلود چې تر ټولو مخکښې ډلې یې اسلامي جمیعت او د ګلبدین حکمتیار اسلامي حزب و. افغان مجاهدین په ټولیزه بڼه په دوه جلا ډلو ویشل کېدل؛ د مجاهدینو لویه او مهمه د سني مسلمانانو اتحادیه چې د «پېښور د اووه ګوني اتحاد» په نوم یادېده او مرکزونه یې په پاکستان کې و، کوچنۍ اتحادیه یې هم د شیعه مسلمانانو اړوند وه چې د «تهران د اته ګوني اتحاد» په نوم یادېده او مرکزونه یې په ایران کې و؛ له دې سره دغه ډلو څخه هرې یوې ځانونه په خپلواکه بڼه «مجاهدین» بلل. د پېښور اووه ګوني اتحاد له متحده ایالاتو (د طوفان عملیات)، بریتانیا، پاکستان، سعودي عربستان، چین او همدارنګه نورو نړیوالو خصوصي ډونرانوڅخه مالي او پوځي مرستې ترلاسه کولې.
د مجاهدینو دغه اساسي واحدونو د افغانستان د غیرمتمرکزې ټولنې د ماهیت او په هغو کې د پښتون قوم د پیاوړي ځایګي څرګندویي کوله چې د امریکا، سعودي عربستان او پاکستان تر شدید فشار لاندې یې له نورو افغان ډلو سره اتحاد رامنځته کړی و. دغه اتحاد د دې په لټه کې و چې د نړیوالې ټولنې پر وړاندې د واحدې دیپلماتیکې جبهې په توګه عمل وکړي او هڅه یې کوله چې د ملګرو ملتونو په سازمان او د اسلامي کنفرانس په سازمان کې ځای ولري. له دې سره د افغان مجاهدینو لیکې له بېلابېلو مسلمانو هېوادونو څخه د زرګونو داوطلبه جنګیالیو د حضور شاهدې وې، چې غوښتل یې د افغانستان په مقاومت کې مرسته وکړي. ډېری نړیوال جنګیالي عربي نړۍ ته اړوند و چې وروسته په افغان عربانو مشهور شول. په دغه دوره کې تر ټولو مشهور او بډایه عرب مبارز اسامه بن لادن و چې وروسته یې د سپټمبر د ۱۱مې بریدونه طراحي کړل. د هند له نیمه لویې وچې څخه راغلي نور نړیوال جنګیالي بیا په ۱۹۹۰مه لسیزه کې په کشمیر او همدارنګه د بنګلادېش او میانمار د دولتونو پر ضد په ترهګریزو چارو کې ښکېل شول.
دغو چریکي جګړه کوونکو مجاهدینو د شوروي د پوځ پر وړاندې اوږده او لګښتمنه جګړه وکړه چې له امله یې شوروي اتحاد او افغانستان ته درانه مالي زیانونه واوښتل او همدارنګه یې شوروي اتحاد اړ کړ چې په ۱۹۸۹ زکال کې له افغانستان څخه خپل ځواکونه وباسي. د ځواکونو له وتلو وروسته دغه ملیشه ډلو د ډاکټر نجیب الله تر مشرۍ لاندې د افغانستان له دولت سره جګړې ته دوام ورکړ. په ۱۹۹۲ زکال کې هغه مهال چې د مسکو تر ملاتړ لاندې د افغانستان دولت سقوط وکړ، مجاهدین د یو کمزوري مدیریت په لرلو پلازمېنې کابل ښار ته دننه شول. ورته مهال د مجاهدینو دولت چې د پېښور د هوکړې پر بنسټ رامنځته شوی و؛ د سیالو ډلو د هڅو له امله له ماتې سره مخ شو او د افغانستان د ښې راتلونکې په درد یې نه خوړل. دغه کړکېچونه ډېر ژر په دویمې کورنۍ جګړې واوښتل چې له امله یې مجاهدین په پراخه کچه وپاشل شول او طالبانو ترې واک خپل کړ. طالبانو په ۱۹۹۶ زکال کې د افغانستان د ګڼ شمېر برخو له نیولو ډېر ژر وروسته د افغانستان د اسلامي امارت تر نامه لاندې دولت جوړ کړ. طالبانو د خپلې واکمنۍ پر مهال د افغانستان په ډیرو برخو کې د مجاهدینو له یو شمېر دغو ډلو سره جګړه وکړه، خو په ۲۰۰۱ زکال کې د امریکایي ځواکونو د مداخلې پر مټ هغوی وتوانېدل د طالبانو حکومت راوپرځوي. ورته مهال طالبانو هم تر ۲۰۲۱ زکال پورې د هېواد په یو شمېر برخو کې جګړې ته دوام ورکړ، هغوی خپلې لیکې تنظیم کړې او بالاخره په ۲۰۲۱ زکال کې له امریکا سره د یوې پټې معاملې په ترڅ کې بېرته واک ته ورسېدل.
ریښه او تنظیم
د ۱۹۷۸ زکال تر مني پورې د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې یو شمېر کوچنۍ مقاومت کوونکې ډلې رامنځته شوې، خو د ۱۹۷۹ زکال په لومړیو کې دغه وضعیت په یو ښکاره بغاوت واوښت. د ۱۹۷۹ زکال د فبروري له ۲مې نېټې وړاندې راپورونه خپاره شول چې د افغانستان د دیموکراتیک دولت مخالفینو ته د ډیورنډ له فرضي کرښې هاخوا په پاکستاني لوري کې د چریکي جګړې روزنې ورکول کېږي. دغه کړکېچ په مارچ میاشت کې هغه مهال خپل اوج ته ورسېد چې په هرات ښار کې د یو شمېر پوځیانو او ملکي وګړو نه تنظیم شوې ډلې پاڅون وکړ او په ښار کې یې د دولتي ځواکونو مرکزونه ونړول. دغه پېښې او له هغو وروسته د هرات ښار بمبارد د یوې کورنۍ جګړې د پیل نښې څرګندې کړې. صبغت الله مجددي چې د افغانستان د صوفیانو له کورنۍ او حضراتو څه و د حکومت پر ضد یې د ملي نجات تر نامه لاندې یوه منظمه جبهه رامنځته کړه او د ۱۹۷۹ زکال د مۍ په ۲۵ مه یې په نیویارک ښار کې له متحده ایالاتو څخه د مرستې غوښتنه وکړه. پیر سید احمد ګیلاني هم چې یو مذهبي مشر و د ملي اسلامي مهاذ په نامه ډله یې جوړه کړه. دیني عالم او د پخواني شاهي پارلمان غړي مولوي محمد نبي محمدي هم د حرکت انقلاب اسلامي په نامه ډله جوړه کړه؛ محمد نبي په ۱۹۶۶ زکال کې د پارلمان دننه په کیڼ اړخي غړي ببرک کارمل باندې د ګذار کولو له امله شهرت درلود. د ۱۹۷۹ زکال د اګست په ۱۱ مه د ملي نجات جبهې له دریو نورو ډلو (اسلامي جمیعت، د مولوي خالص له اسلامي ګوند او حرکت انقلاب اسلامي) سره د پاکستان په پېښور ښار کې نوي تشکیلات رامنځته کړل چې موخه یې د یو اسلامي جمهوریت رامنځته کول و. له دې سره په هېواد کې یو شمېر نورو یاغي ډلو هم فعالیت درلود چې هزاره ګانو ته اړوندې ډلې هم په کې شاملې وې چې د ۱۹۷۹ زکال تر اګست میاشتې پورې یې د جنګیالیو شمېر ۵۰۰۰ تنو ته رسېده.
ډلې
د مجاهدینو اووه اصلي ډلو شتون درلود چې د پاکستان او د هغو د متحدینو له خوا په رسمیت پېژندل شوې وې او مرکزونه یې په پېښور کې و؛ دغو ډلو ته ځینې مهالونه د پېښور اووه ګونی اتحاد (Peshawar Seven) هم ویل کېده. دوی تر ډېره پورې د بنسټ پالونکو او سنت پالونکو په توګه ډلبندي کېدل؛ چې بنسټ پالونکي له پوځي پلوه په جګړه کې مخکښ و.
سیاسي اسلام پالونکي (بنسټ پالونکي)
افغان سنت پالونکي
ماپوتو
ماپوتو په پرتګالي ژبه Lourenço Marques) د موزمبیق هیواد پلازمینه ده چې په افریقا لویه وچه کې موقیعت لري.
29 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
رڼايي سپڼسيزې اړيكې
رڼايي سپڼسيزې اړيكې Fiber optic communication
جوته ده،چې دا زموږ ټكنالوژي عصر (پير) د ډېرو ځلانده اختراعاتو او دريافتونو لاس ته راوړنه ده.خو اوس ددغه عصر(پير) په ارتقا (لوړتيا) كې ترټولو زياته ونډه زموږ د خبرتياوو (information) استعمال د هغوى د لېږدونې وړيتا او د هغو توكيو چې مونږ يې ددغو موخو لپاره استعمالو،ده. د يونيمې لسيزې څخه مخكې زياتره برېښيزې اړيكې (اړتياوې) (communication) د تامبه زيو (copper caldes) له لارې كېدى،كوم به چې دتاو شوې (twisted) كواكزل (محوري) Co-axial كيبلونو په حالت كې وه. په دې سېسټم (system) كې به اړيكې په مس زيو باندې د برېښنايې (ټكانونو) سگنالونو د لېږدونې په ذريعه كېدې. خو پدې كلونو كې يو نوې سېسټم منځ ته راغې،چې د مس زيو پرځاى رڼايي سپڼسى(hyper optical), (optical fiber) او د برېښنايي سگنالونو پرځاى رڼايي (optical) سگنالونو كار وي.
د يو پېړۍ زړو مس زيو (coper wises) نه تر اوس دم رڼايي سپڼيسيو (optical fiber) پورې پرمختگ او زموږ د ډېرې خبرتيا،پر اوږدو فاصلو(واټنو) باندې ژر لېږدونې زياتېدونكى وړتيا د ژوند په ټولو څانگو كې د ټكنالوژيكي پرختگ پولې ډېرې پراخه كړې دي.
مخكې لدې، چې د رڼايي سپڼسۍ اړيكتياوې (fiber optic communication) نور هم سره وشنوو، ښه به دا وى، چې د اړيكتيا (telecommunication) په اړه يو څه معلومات ترلاسه كړو.
اړيكتياوې (telecommunication) يعنې څه؟
هغه وسيلې او سېسټمونه (systems)، چې برېښيز (الېكټرونيكي) او رڼايي (نوري) optical سگنالونه په اوږدو واټنو لېږدوي (transmit) د خبرتياو مختلف ډولونه لكه: اواز او ويډيو، لومړې برېښنايي يا رڼايي (optical) سگنال ته اړول كېږي............. برېښنايي سگنالونه د مس زيو په ذريعه لېږدول كېږي او يا هم په هوا كې د راډيوي څپو (radio waves) په څېر انتقالېږي.
خو رڼايي سگنالونه (optical signals) د ښيښيي سپڼسيو (glass fiber/plastic fiber) په ريښكې باندې مزل كوي. كله چې يو سگنال خپل ځاى ته ورسېږي، نو   (Receiver) هغه سگنال بېرته يو هېروونكي حالت ته واړوي،لكه غږ، په ټفلېفون يا هم د ټلويزيون پر پردې باندې روان انځورونه او ياهم لفظونه او انځورونه ستاسې د كمپيوټر (سولگر) پر پرده باندې.
په اړيكتياو (telecommunication) كې د پيغامونو لېږد رالېږد (tranmession) د مختلفو وسيلو په استعمال سره له مختلفو لارو كېږي. خو دا پيغام لېږدونه په دوه ډوله ده.
۱- له يوې نقطې څخه بلې نقطې ته point to point ۲- له يوې نقطې څخه ډېرو نقطو ته: point to multipoint
پيغامونه د مختلفو لېږديزو رسنيو (Transmission media) په استعمال سره له يوه ځاى څخه بل ځاى ته لېږدول كېږي. په لېږدنيزو رسنيو كې مس زي، ارتباطي( اړيكتيايي) سپوږمكۍ (communication satellite) دراډيو وړې څپې، (…? Signals) او د رڼايي سپڼسيو كېبلونه شامل دي.
د رڼايي سپڼسيز اړيكې (fiberaytic communication) منځ ته راتلل، ډېرې خبرتياوې، په خورا چټكتيا سره په اوږدو واټنو لېږدول !!! ؟؟؟؟ دې سوال ساينس پوهان ډېر پرېشان كړي وه، خو ددې مسئلې حل صرف د ليدونكې رڼا (visible light) د اړيكتيايي رسنۍ (چاپېريال) (Transmission medium) په توگه استعمال وو. دا نظريه په لومړي ځل الكساندر گراهم بِل د ۱۸۷۰ م په اواخرو كې وړاندې كړه، خو د يو ښه ورونكي اهتزاز (cassier frequency) د پيدا كولو كومه لاره وه اونه هم د رڼا له يوه ځى څخه بل ځاى ته د لېږدونې.
په ۱۹۶۰ ز كې د لېزر (laser) اختراع له څېړونكو سره مرسته وكړه، چې ( نوټ د حاشي لپاره د رڼا د سر موجونه هم شته چې موږ يې نه وينو، دې نه رڼا ته نه ليدونكې رڼا (invisible light) واي، او ليدونكې هغه رڼا ده، چې موږ يې وينو) سره مرسته وكړه، چې داسې يوه لار پيدا كړي، چې ليدونكي رڼا د اړيكتيايي رسنۍ (medium) په توگه وكاروي. ددغو ټولو هڅو لاسته راوړنه رڼايي سپڼسي (fiber optics) وه. ننني بنسټيز رڼايي سپڼسۍ مزي (flan fiber optic cables) خورا ډېر bid width برابروي اړو داسې ښېگنې لري ،چې له دې نه مخكې په بل كوم transmission media كې نه وى. انټرنېټ، گرځنده فون، فكس ماشينونه او داسې نوې په دې عصري ټولنه كې د ژوند كولو لاره ده. دا ټولې ټكنالوژۍ پر لېزر او رڼايي سپڼسيو (fiber optics) باندې ولاړې دي.
رڼايي سپڼيزې اړيكتياوې (fiber optic communication) به په نږدې وخت كې د ټولو اوسنيو اړيكتيايي سېسټمونو ځاى ونيسي.
ولې؟؟؟
ځكه، چې موږ غواړو ډېرې خبرتياوې په خورا چټكيا سره پر لرې واټنو وليږو. دا يواځې د (fiber optic communication) كار لارې امكان لري.
پر دې سربېره رڼايي سپڼسي نور ډېر ښه والې لري.
رڼايي سبنسي (optical fibers) په نړيوال اړيكتيايي سېسټم كې د ملا د تير حيثيت لري. دا د ښيښې څخه جوړ حيرانوونكې سپڼسي، چې هر يو يې د انسان له وېښته څخه نرې، خو له پولادو څخه كلك دى. ددې لپاره سكښت شوې دي، چې ډېرې خبرتياوې واخلي او د نوي ډول- بڼې رڼا (laser) په ذريعه يې ولېږدوي.
رڼايي سپڼسي fiber optics د لړيز گڼيال خبرتوكي (axial digital data) د لېږدونې لپاره تر ټولو غوره شمېرل كېږي.
دا سپڼسي په بنسټيزه توگه د ټولو ناخوالو مدافع دي. د تالندې په گډون ( شمول)، د رڼايي سپڼسي د برېښنا لپاره غېر هادي دي. نو ځكه د رڼايي سپڼسيو په كېبلونو كې نېغ په نېغه تماس سره له جگ ولټېج (high voltage) برېښنا مزيو او برېښنا كارونكيو وسيلو سره كارېداى شي. ځكه، چې دا سپڼسي د ښيښې څخه جوړېږي نو ځكه نه كوليږي ( زنگ نه وهي) corrode) او نه هم ورسره ډېر كېمياوي مواد جوړجاړې (تعامل) كوي. دا لامل دى، چى موږ يې تر هر ډول خاورې لاندې تېرولاى شو، او حتى، چې موږ يې تر هر ډول خاورې لاندې تېرولاى، چې تر ټولو كوليدونكي (corrosive) چاپېريال يا يې په كېمياوي كارخانو كې لوڅ پرېښودلاى شو.
موږته معلومه ده چې په دې سپڼسيو كې د خبرتياوو وړونكې رڼا ده نو په مات شوي مزي كې د اور .... سيكى (spark) درا اوچتېدو امكان نشته،او داسې د اور لگېدو يا جوړوونكي كارگر ته زيان رسولو نه جوگه كېږي.
رڼايي فيبر مزي (fiber optic cables) له بهرني چاپېريال څخه هېڅ نه اغېزمن كېږي، نو كولاى شو،چى دوى د ټلېفون له ستنې سره وتړو او يا يې هم د ټلېفون له مزيو يا د برېښنا له مزيو سره يوځاى تېر كړو، ځكه چې رڼايي فېبر مزي (fiber optic cable) له څپاندې (لهر) څخه هېڅ سگنال نه را اوچتوي.
رڼايي فېبر مزي (fiber optic cable) كه پكې ډېر سپڼسين (fiber) هم وي د co-axial cable په پرتله ډېر نري او سپك وي. نو ځكه يې لگونه (نصبونه) او كارونه تر نورو اسانه ده.
د ورايه اړيكتياو (secure communication) لپاره رڼايي فېبر مزي تر ټولو غوره دى. ځكه ثبتول (tape) يې ډېر گران دى خو څارنه (monitor) يې ډېره اسانه ده.
له سپڼسي څخه هېڅ ډول برېښنايي وړانگې (electrical radiation) نه راوځي. د همدغو ښېگڼو له بركته رڼايي سپڼسي په مختلفو څانگو كې ليدل كېږي. تر ټولو په جوته توگه په اړيكتيايي او سولگريز (كمپيوټري) شبكو (network computer) كې. رڼاييي سپڼسي د نړيوال مخابراتي او اړيكتيايي سېسټم د ملا تير جوړوي. دغه حېرانوونكي د ښيښې سپڼسي، چې د انسان تر وېښته نرې، خو تر پولادو كلك د ډېرو خبرتوكيو (data) د لېږدونې لپاره سكښتل شوې دى.
خبرتياوې د نوي ډول رڼا په وسيله (مټ) په دغو مزيو مزل كوي. دا نوې رڼا لېزر (laser) بلل كېږي. لېزر او رڼايي سپڼسيو سره يو ځاى د نړيوال اړيكتيايي سېسټم ظرفيت په حيرانوونكى توگه پرمخ بوولې دى. لكه په computing كې هېښوونكى پرمختگ، انټرنېټ او نړيوال ټلېفوني.
لېزر (Laser) څه شې دى.؟؟ لېزر (Laser) د انگليسي د Light Amplification by stimulated suasion of Radiation لنډيز دى. په دې عمليه كې رڼا د وړانگو (Radiation) د هڅول شوې استخراج Emission په وسيله لوړېږي (amplify) د لېزر رڼا ټولې څپې يو شان مزل كوي او يو شان اهتزاز لري. لېزر داسې يوې وسيلې ته هم وايي، چې د يو رنگيزې (monochromatic) رڼا يوه تينگه وړانگه (Intense beam) منځته اروړي، او دغه ټينگه وړانگه، چې كله پر يو ځاى باندې متمركزه شي هغه ځاى ډېر زيات تودوي. لېزر پر مخابراتو (اړيكتياو) سربېره خورا نور كارونې هم لري.
ښه نو او راځئ، چې وگورو يو رڼايي اړيكتيايي سېسټم څه ډول وي. موږ مخكې وليدل، چې يو رڼايي مخابراتي (اړيكتيايي) سېسټم په دوه ډوله وى. اوس به موږ د point to point يعنې له يو ځاى وبل ته (ټكي-تر-ټكي) اړيكتيايي سېسټم عناصر وگورو. په پام كې مو وي، چې په (point to point) سېسټم كې اخېستونكي .اخستوال، (receiver)  يو وي.
د (point to point) (ټكي-تر- ټكي سېسټم له لاندې برخو څخه جوړېږي: رڼايي لېږدوونكي optical transmitter د رڼايي سپڼسيو مزي fiber optic cable رڼايي بيا optical regenerator generator رڼايي راخستوال  optical Receiver انځورونه رڼايي لېږدوونكي: رڼايي لېږدوونكي برېښنايي ډوله (برېښنايي انالوگ)  يا گڼيال digital ټكانونه (سگنالونه) توليدوي او بيا يي رڼايي ټكانونو ته اړوي. د رهايي ټكانونو (سگنالونو) سرچينه به يا LED Light Emitting diode وي او يا هم لېزر ډاى اوډ Laser Diode . د رڼايي سپڼسيو مزي (fiber optical cable) په اړه ډېر وغږېدو، يو څو نورې هم بايد په ياد ولرو، هغه داسې، چې دا كېبل د يو يا ډېرو ښيښيي يا پلاستيكي سپڼسيو څخه جوړ شوې وى. دا سپڼسي د رڼايي ټكان (سگنال) لپاره داسې وي لكه د موټر لاره چې سرك وي. دا كېبل د بښنايي كېبل په څې وي. خو رڼايي سپڼسي يې د بريښنايي مزيو ه پرته ډېر خوندي ساتلي وى. هغه سېسټمونه چې په اوږدو واتنونو لېږدونې كوي، هغلته رڼايي (optical regenerator) كارېږي، چې رڼا بيا (Regenerate) كړي. رڼايي ؟؟؟؟ راخېستوال (Optical Receiver): رڼايي راخېستوال، چې كله رڼايي ټكان (سگنل) ترلاسه (receive) كړي، بېرته يې همغه برېښنايي ټكان ته اړوي.
لالي ولسوالي
لالي ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان لالی)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د لالي ښار دی. دا ولسوالي ۳۷٬۹۶۳ تنه نفوس لري. د لالي ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
رڼايي سپڼسيزې اړيكې
د رڼايي سپڼسي دنننى جوړښت:
انځور منځى (مركز) Core : د سپڼسي د ښيښې څخه جوړ نرې مركز، چې رڼا پكې مزل كوي. Cladding: بهرنې رڼايي ماده، چې له مركز څخه راتاوه وى، او نه پرېږدي، چې رڼا له مركز يا هستې څخه بهر راووځي. رڼا بېرته مركز ته منعكسوي. بهرنې پوښ Buffer coating: يو پلاستيكي پوښ دى، چې سپڼسې د خرابېدو څخه ژغوري. په زرگونو دغسې رڼايي سپڼسي په رڼايي مزيو كې بنډل شوې وى. بيا دغه بنډل د كبل بهرنې پوښ، چې جاكټ بلل كېږي په وسيله خوندي شوې وى. انځور
د رڼايي فېبر غوڅه شوې برخه
Cross …… of an optical fiber
ښه نو دا خو وو د رڼايي سپنسي دنننۍ يا منځينې جوړښت، اوس راځئ وگورو، چې دا څنگه كار كوي. په رڼايي كېبل كې رڼا د سپڼسي په هسته (مركز) (core) كې داسې مزل كوي، چې هره شېبه له Cladding سره لكېږي او بېرته منعكسېږي، تاسو به ښه پوهېږئ چې د رڼا له يوې سطحې سره لگېدل او بېرته په بشپړه توگه را منعكس كېدل كومه عمليه ده؟ هو بلكل، دې ته بشپړ دنننې انعكاس (Total internal Reflection) ويل كېږي.
انځور
د رڼا ټكان (سگنل) راځي او د ښيښې په ديوال (Cladding) لگېږي، او بيا پر بشپړ ډول دننه خواته منعكس كېږي، ځكه چې Cladding رڼا نه جذبوي، نو ځكه رڼا تر لرې لرې مزل كولاى شي.
خو بيا هم په ښيښي كې ځينو impunities له كبله يو څه رڼا په سپڼسي كې ضايع كېږي، خو دا د ښيښې په خالص توب او د رڼا د څپې اوږدوالې (Wavelength) پورې اړه لري.
دنننې انعكاس انځور
تاسې به فكر كوئ، چې دارڼاي ټكانونه (سگنالونه) له كومه كېږي. د رڼايي ټكانونو (سگنالونو) سرچېنه رڼا پرېښودونكى ډاى اوډز LEDs (Light Smiting Diodes) دي. ډاى اوډ (diode) څه شې دى؟
ډاى اوډ يعنې دوه برېښنايي خواوې. ډاى اوډ يو تر ټولو ساده نيم هادي (Semi conductor) دى. نيمه هادي هغه ماده ده، چې برېښنا ټكان (جټكه) (current) په بېلا بېلو ظرفيتونو Conduct كوي. زياتره نيمه هادي له هغو ضعيفو هادي موادو څخه جوړ شوې وي، كوم چې ناخالص وي، يعنې Impuritiesورگډ شوې وي. د Impurities ورگډولو عمليې ته Doping وايي.
د LEDs په برخه كې الومينيم گېليم ارسنايډ (Aluminum Gallium Arsenide) د هادي مادې په توگه كارېږي. په اساسي توگه LEDs د وړو څراغونو په څېر دى، چې په يو برېښنايي سركټ (circuit) كې په اسانه توگه لگېدلاى شي. او دوي په يو Sensi Conductor كې د الكټرونونو د حركت په وسيله روښانه كېږي، خو د عامو څراغونو په څېر نه تودېږي، نو ځكه يې د سوزېدنې امكان لږ دى.
نو ويلائ شو، چې LEDs هغه برېښ-ځلانده Elector lumen ascent وسيلې دى، چې له Semi canducter عادي څخه جوړ شوې دي، او هغه وخت د رڼا پيداكولو وړتيا پكې راپيدا كېداى شي، چې كله د يو ټكاني سرچينې (Current Source) په وسيله Forward bias شي.
دغه د LEDs په وسله راپيدا شوې رڼا خبرتياوې راخلي او د Fiber Optic په وسيله يې لېږدوي.
وېشنيزه:رڼايي سپڼسيزې اړيكې
30 نومبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
سلطان راهي
سلطان راہی چې اصلي نوم يې سلطان محمد دی، د د پاکستان سينما يو مشهوره ستوری دی چې له ۷۰۵ نه ډېرو فلمونو کې يې کار کړی دی. هغه ډېر تکړه پاکستان تولیدونکی هم دی. د زیږیدلې پاکستان د فلم لوبغاړي وه چې د ۱۹۷۰ او ۱۹۸۰ کلونو په اوږدو کې په پنجابی فلمونو کې پاکستان کې مشهوره وه (زیږیدلې ۱۹۳۸ - ۹ جنوري ۱۹۹۶) د سهارن پور په یوه مسلمان کورنۍ کې.
د هغه ځینو لوی فلمونو کې مولا جټ، شیرخان، چان ډیرام، کلي کلی، او د ګیډفیر. د مړینې په وخت کې، هغه ۵۸ کلن و. سلطان راهی د ۱۹۵۹ فلم ببیه کې اضافه وه. که څه هم هغه د ۱۹۶۰ کلونو په لومړیو کې د څو کلونو لپاره مبارزه کوله، یوازې یو څو ملاتړي رول لوبولی. د موجودو نقشه په ۱۹۷۲ کال کې راغله، کله چې د هغه درې فلمونه د هیر جنجالونه ولمانځل شول. په ۱۹۷۵ میلادي کال کې هغه د پنجابی فلمونو د مینه والو لپاره یو عمل ایښودل شو. کال ۱۹۷۹، خپل ټول ژوند بدل کړ ځکه چې د هغه فلم موول جت تر اوسه پورې د پاکستان تر ټولو تر ټولو بریالي فلم و. دا د پاکستان فلم صنعت لپاره ټول ریکارډونه مات کړل او حیران شول. رحی په ډیری وختونو کې د مسعود رانا او یونس ملک سره کار کاوه. هغه په ​​۸۰۴ پنجابی او اردو ژبو فلمونو کې راڅرګند شو. راهیسي د ۱۹۹۶ کال د جنورۍ په ۹ مه د هغه د وژنې تر لسیزې پورې د فلم صنعت تسلط کړ. هغه په ​​پاکستان کې د جی آر سړک په نامه پیژندل شوی لوی لوی لارو په ډزو ووژل شو. راهی سي په پاکستان کې یوازینی لوبغاړی دی چې د هیرے جیلې په فلمونو کې راښکاره شوی و. هغه یوازینی مخکښ لوبغاړی دی چې فلمونه (مول جټ او شیرخان) په دویم پړاو کې په کراچۍ کې د هیرے جیلونه ولمانځل.
د سولو فلم کیریر
اسلم ډار خپل فلم په کامیران په توګه پیل کړ او هڅه یې کوله چې د سينماګرافیک په حیث خپل اعتبار رامنځته کړي. پداسې حال کې چې د کیمرې لینونو څخه لیدل کیده هغه د سلطان راهی په توګه د اضافی / جنګیال په توګه اشاره وکړه او په ګوته یې کړه چې د هغه سرته رسولو څومره قوي وه او څنګه په زړه پورې هغه د ستونزمن یا ناممکن شاټونو کارولو لپاره کارول.کله چې هغه رضا میر سره د مرستی کمانډان و، د هرې ستونزمن ډزې لپاره هغه د سلطان راهی څخه د پینده وال فوټبال په توګه وپوښتل.یو ځل چې هغه د فلم رییس ډار په توګه لومړی فلم پیل کړ، هغه د سلطان راهی سره د ناصر الله بټ په وړاندې په فلم کې مهم رول لوبولی و.دره ښه وه او سلطان راهی د نورو فلم رییسانو لخوا هم غوره کیده.
لومړنۍ اردو فلم د هیرو په توګه
مشهور نندارتون حمید چوهدری او سلطان راهی د دوی د مبارکو ورځو دوستانو وو.دواړه یې د پرانی هوایی تیاتر کې د سریټ ډراماونو لوبې کولې، چیرته چې دوی به د دوو کلونو لپاره کارکوي.کله چې حمید چوهدري مالي لحاظ و، هغه خپل فلم زنندګ کی میلي تولید کړ، دا لومړی ځل دی چې سلطان راهی د اردو اردو وه.هغه د زمډ او الیا سره رومانیای هیرو ډیر ښه ترسره کړی، مګر د سمه لارښوونکو فلمونو له کبله ښه ندي.
د فیلم له لارې مات کړئ
د سخي لوټره وروسته، اسلم ډار د ضیا محی الدین سره مجرم پیل کړ او سلطان راهی د فلم د نایکا (روزینا) ورور په توګه و، خو یو ټولنیز فلم یې د فلوپ فلم ثابت کړ. په پای کې اسلم پرویز پریکړه وکړه چې د پنجابي فلم فلم جوړ کړي نو د بشیرا مفکوره یې جوړه کړه او هڅه یې کوله چې بشان بشیرا ته ورسوي څوک چې د بریالیتوب وروسته د خان چچا څخه ښه و، مګر سلطان راهی د په توګه د د هغه ملګري سره فلم، مګر د دې نظر په اوریدو وروسته دوی ټول د سلطان راهی په ګټه نه و.خو د اسلم ډار پخپله سمن آباد ته لاړ، چیرته چې سلطان راهی په دې ورځو کې د ژوند کولو لپاره کار کاوه ترڅو هغه ته خبر ورکړي چې هغه د هغه وعده په اساس د فلم اتل اخیستی دی.دا په پای کې د ټولو اپوزیسیون سره سره څنګه پیل شوې. د فلم بشپړیدو وروسته بشیررا د خوشې کولو لپاره هیڅ ویش چمتو نه و، بلکه نور د هند او پاکستان جنګ ۱۹۷۱ پیل شو نو فلم په کینونو کې ډوب شوی و، چې اسلم ډار په ځانګړې توګه سلطان راهی یې ډیر خپه کړی.
عزت او انعامونه
د نګ جايزه ترلاسه کول د فعالیت په شان د حیرانتیا وړ او باثباته ریکارډ سره، یوازې د سلطان راهی خوشې شویو فلمونو شمیره د تفریحی خدماتو لپاره د تفریحی خدماتو لپاره ترټولو لوی تصدیق دی.سلطان راهی په پنځو سوو فلمونو کې کار کاوه چې د هغه نوم د ګینیس بکس آف ورلډ ریکارډونو کې شامل شو چې د فلمونو په ډیری برخه کې یې د مشر رول (هیرو) په توګه کار کاوه.هغه د تفریحي لویو لاسته راوړنو انعامونه تر لاسه کړل چې تقریبا د هر آرٹ سازمان جوړوي. هغه دومره مصروف پاتې او ژمن پاتې کیده چې ډیری یې د جشنونو د ترالسه کولو لپاره داسې غونډو کې برخه نه درلوده، مګر دلته د هغه د نګ انعامونو ځینې تفصيلات دي.
د افسانې مرګ
د ګوانانوال روغتون کې د سلطان راهی بدن په ۱۹۹۶ کې، لکه څنګه چې د سلطان راهی ټول کورنۍ د امریکا متحده ایالاتو ته وسپارل شوې او عید یې راغلل، نو هغه یې پریکړه وکړه چې د خپلې کورنۍ سره اختر ولمانځل شي.هغه د امتیاز قریش فلم ساجن کا غار په ډزو کې بوخت وو، هغه یو ورځ پای ته ورسید او د ۱۹۹۶ کال د جنورۍ په ۹ نیټه یې په خپل شخصي موټر شیورلیټ لوق ۶۹۶۳ او حاجی احسن علی ته د ويزې رسمي کولو لپاره اسلام ته لاړ. د دندې تر سره کولو وروسته، په عین ماښام هغه پریکړه وکړه چې بیرته بیرته راستون شي ځکه چې هغه د فلم ډزې کولې.هغه د ګیټ سړک له الرې بیرته لاهور ته تللی و، سلطان راهی موټر موټر چلولی و، کله چې هغه د چنجان سمان آباد په ګوانتانوا بای پاس ته نژدې ته ورسېد، د هغه ټیر ټکان وچاودید، نو هغه د ټیرور بدلولو مخه ونیوله. د حاجي احسن علی په څیر هغه جیک جوړوي پداسي حال کې چې سلطان راهی د سپیر څرخ اخیستل کیږي، په ناڅاپي ډول یې د ټوپک اور اوریدلی و، هغه یې پورته کړ او ولیدل چې سلطان راهی په سړک پراته و او دوه ډوډۍ یې په شا ودرولې د راهی د لنډیز څخه لرې او لاړ شه. احسن د پيټرول د ډک سټيشن له خوا وتړل شو او پوليسو ته يې خبر ورکړ. په چټکۍ سره، د ایس ایس گوجرانوال جمیل خان سره د پولیسو ځواک د پیښې ځای ته ورسید.د لومړنیو رسمي ادارو وروسته، مړی بدن ویجاړ شو، د ډزو مرکزي مرکز ګورانواال ته. د هغه وروستۍ سفر په بل سهار، د فلم جوړونکی او ژوندیست سلیم احمد سلیم چې د ګجروانواله کې د پیښې ځای ته نږدې د ښارګوټي استوګن و، د دې غمناک خبرونو رسیدلو په وخت کې روغتون ته لاړ او وروسته یې پوسته وکړه، حتی سلطان سلطان زوی د په ګډون هم همایون قريشي هم د لاهور څخه راغلی او د مړی بدن ترلاسه کولو وروسته لاهور ته راورسید. لکه څنګه چې د هغه پاتې کورنۍ هلته د شیکاګو په متحده ایالاتو کې وو، نو د انتظار لپاره انتظار کېدل چې سلطان راهی د مړي بدن د میانو روغتون لاهور کې د هاوان ځای کې ځای درلود. پخوانی لوبغاړی یوسف خان، وروسته د ماسپښین د جنازې مراسمو لپاره یوه کمیټه جوړه کړه. د کورنۍ په رارسیدو سره، د باغ راهیسي د باغ راهیان د کرایه ځمکه کې د جنازې لمونځ ترتیب شو چې د سلطان راهی د استوګنې سره نژدې و او د شپې په ۱۵ بجو وړاندې شوی و او د هغه ډیر ځله یې په عمومي توګه شامل وو. زاړه عمر خلکو ته ویل چې د لاهور په تاریخ کې دا د غازي المن الدین شهید څخه وروسته ترټولو لوی جنازه جبهی وه.
څرنګه چې سلطان راهی د صوفي سینټ شاه شاهي قاري سره ډیر جذباتي اړیکه لرله، په خپل ژوند کې یې ډیر وخت خپل قبر ته لاړ. نو په دې برخه کې یې ساتنه کوله، هغه د شاه شاهي قاري مزار په څنګ کې ښخ شوی و. د الله تعالی په رضاۍ سره د تل پاتې سولې آرام کول او په هغه باندې د هغه برکت ادا کول. تاسو سره موږ څه کوی؟ محمد اشوک علی هزاره شاه مققق اوکادا پاکستان لارښوونه کوي
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:مسلمان لوبگران جوړېدنې کې دی وېشنيزه:پاکستانۍ لوبگرانی وېشنيزه:پښتانه لوبگران
ابو منصور ماتريدي
ابو منصور ماتریدي یو نامتو حنفي فقهي او د اهل سنت او جماعت له نامتو متکلمینو څخه ؤ. دې د معتزله ډلې له سرسختو مخالفینو څخه گڼل کېږي.
خضدار
خضدار د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په بلوچستان ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 93,060 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 46م لوی ښار دی. او دا د بلوچستان ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
ابو منصور ماتريدي
د امام صېب د ژوند حالات څه زیات روښانه نه دي، هغه په دې مانا چې دده په ژوند پوره رڼا نده اچول شوې، مگر دده آند و آند (افکار)، نظریات دده له لیکنو څخه په روښانه ډول ترلاسه کېدای شي. دده نظریات له ده څخه وروسته راغلیو شننونکو او لیکوالو په ښه توگه سره شاربلي او روښانه کړي یې دي. دده په لارویانو کې زیاتره حنفي مذهبه دي، او د امام اشعري زیاتره لارویان د شافعي رحمه الله د فقهې لارویان ول، او په غالب گومان د احمد امین رایه هم دا ده چې: « اشعریانو او ماتریدیانو ترمنځ چې کوم مامولي اختلاف لیدل کېږي، هغه په اصل کې د امام شافعي رحمه الله او امام ابو حنیفه رحمه الله د اصولو پایله ده. (ظهر الاسلام- ۴ټوک)
خضدار
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
ابو منصور ماتريدي
امام ماتریدي د فقهې، اصول فقهې، او اصول الدین ستر عالم ؤ، ده د خپل پېر له سترو، سترو پوهانو څخه زدکړې ترلاسه کړې، چې له دې ډلې څخه د ابو نصر احمد بن عباس الصیاضی، ابوبکر احمد بن اسحق الجوزجاني محمدین مقاتل الرازی او نصر بن البلخي د یادولو وړ دي.
امام ماترېدي د امام ابو حنیفه رحمه الله د زیاتره کتابونو روایت له همدې سترو هستیو څخه د امام محمد پواسطه کړې. امام ماترېدي د ډېرو لیکنو څښټن پاتې شوې، اود یادولو وړ کتابونه یې مسلمان امت ته په میراث کې پرېښي دي، چې په دې ډله کې د امام اعظم الفقه الاکبر شرحه د یادولو وړ ده.
د امام ماتریدي افکار
د امام ماتریدي په اړه مولانا شبلي نعماني وایی: عجیبه خبره خو دا ده، چې حنفي مذهب، چې په ټولو مذهبونو په نزد ستر او د لارویانو شمېره یې هم ډېره ده، او د گروهو (اعتقاداتو) له مخې ماتریدیه دي، خو بیا هم په علم کلام کې د اشعریانو په وړاندې د ماترېدیانو شهرت لږ دی.
ددې لږ شهرت دا پایله شوه، چې نن سبا ډېری حنفي پوهان د اشاعره گروهې لارویان دي، حال دا چې په پخوا وختو کې به یو حنفي اشعري کېدل د اریانتیا وړ خبره وه. علامه ابن الاثیر په تاریخ الکامل (۴۶۶هجري واقعاتو) کې لیکي چې دا ډېره عجیب خبره وه، چې څوک دی حنفي وي او بیا دې اشعري شي.
برېښنايي موټر
برېښنایي موټر (بیټرۍ لرونکي برېښنایي موټر یا پوره-برېښنایي موټر) داسې یو موټر دی چې د یوه یا ډېرو برېښنایي ماشینونو په وسیله حرکت کوي او یوازې په بیټریو کې د زېرمه شوې انرژي څخه کار اخلي. برېښنایی موټرونه د داخلي احتراق انجن وسایطو په پرتله ډېر کم غږه دي، ګازونه نه خپروي او په ټولیز ډول د ګاز ټیټه خپرېدنه لري. د ۲۰۲۰ کال څخه په متحده ایالاتو او اروپایی ټولنه کې د تېلو او ساتنې (ترمیم) د کم لګښتونو له امله، د وروستیو برېښنایي وسایطو د ملکیت ټول لګښت د ورته ICE موټرو په پرتله ارزانه دی. برېښنایي موټر په بېلابېلو چارج سټیشنونو کې چارج کېدای شي؛ چې دا چارج سټیشنونه هم په کورونو او هم په عامه ځایونو کې نصب کېدای شي.
ابو منصور ماتريدي
سرچينۍ
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:لس امامان وېشنيزه:حنفي پوهان وېشنيزه:ماترېدي مذهب وېشنيزه:نړيوال اديان وېشنيزه:متکلمين وېشنيزه:عرب پوهان وېشنيزه:د علم کلام پوهان وېشنيزه:ماترېدي پوهان وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان وېشنيزه:اسلامي روڼ اندي وېشنيزه:د اسلامی لارښودان وېشنيزه:فيلسوفان
برېښنايي موټر
په ټوله نړۍ کې ۶،۶ مېلیون چارجي برقی موټرونه په ۲۰۲۱ کال کې وپلورل شول، چې د ۲۰۲۰ کال د پلور څخه دوه چنده زیات وو او د نوي موټر نړیوال د بازار ۹ سلنه برخه یې ترلاسه کړه. ټول-برېښنايي موټرونو په ۲۰۲۱ کال کې د چارجي موټرونو د خرڅلاو ۷۱ سلنه برابر کړ. د ۲۰۲۱ کال د دسمبر میاشتې څخه د نړۍ په سړکونو ۱۶ مېلیونه چارجي برېښنايي موټرونه موجود وو. زیاتره هېوادونو د چارجي برېښنايي وسایطو لپاره حکومتی هڅونې، مالیاتي اعتبار، مالي مرستې او نور غیر پولي هڅونې پيل کړې، په داسې حال کې چې ګڼ شمېر هېوادونو د فوسیل سوند موټرونو د پلور تدریجي بندلو لپاره قانون تصویب کړ، ترڅو د هوا ککړتیا کمه او د اقلیم بدلون محدود کړي.
ټسلا موډل ۳ د  ۲۰۲۰ کال په پیل کې د نړۍ ترټولو غوره پلورل شوی بریښنایی موټر شو او د ۲۰۲۱ کال په جون کې لومړی برېښنایی موټر شو چې په نړواله کچه یې پلور له یو مېلیون څخه تېر کړ. مخکیني موډلونه چې په پراخه کچه منل شوي، جاپاني میتسوبیشي i-MiEV او نیسان لیف موډلونه دي.
اصطلاح پېژندنه
عموماً د "برېښنايي موټر" اصطلاح په ځانګړي ډول د بیټري لرونکو برېښنایي وسایطو (battery electric vehicles) یا (BEVs) یا پوره-بریښنایي موټرو ته اشاره کوي، داسې یو ډول بریښنایي واسطه (EV) ده چې د چارج وړ بیټرۍ داخلي کڅوړه لري، چې د برېښنایي شبکې سره نښلول او له هغې څخه چارج کېدای شي. په واسطه کې زېرمه شوې برېښنا د انرژي یوازینۍ سرچینه ده چې د ټایرونو لپاره محرکه ځواک برابروي. دا اصطلاح عموماً هغو موټرونه ته اشاره کوي چې د لویې لارې وړتیا ولري، خو د ټیټ سرعت بریښنایي موټرونه هم شته چې د وزن، ځواک او اعظمي سرعت له پلوه د محدودیتونه لري، چې دوی ته په عامه سړکونو باندې د حرکت کولو امکان ورکوي. یاد وروستني موټر په متحده ایالاتو کې د ګاونډ بریښنایي موټرو(Neighborhood Electric Vehicles) یا (NEVs) او په اروپا کې د په ماشین سمبال بریښنایي څلور څرخه یا کواډریسیکلونو (motorised quadricycles) په توګه طبقه بندي کېږي.
لومړني پرمختګونه
د ۱۸۳۲ او ۱۸۳۹ کلونو ترمنځ د لومړي برېښنایی موټر اختراع اکثراً رابرټ انډرسن ته نسبت ورکول کېږي.
لاندې تجربوي برېښنايي موټرونه د ۱۸۸۰ کال لسیزې په اوږدو کې څرګند شول:
برېښنا د ۱۹ پېړۍ په وروستیو او د ۲۰ پېړۍ په لومړیو کې د موټر محرکه ځواک لپاره له غوره میتودونو څخه وه، چې د هوساینې کچه او د کار آسانتیا یې برابروله چې دا امکانات د هغه وخت د پټرولي موټرونو په وسیله د لاسته راوړنې وړ نه وو. د شلمې پېړۍ په لومړیو کښې د برېښنایي موټرو بېړۍ نږدې ۳۰۰۰۰ وسایطو ته خپل اوج ته ورسېدې.
د برېښنایي موټرونو څخه په برېتانیه او متحده ایالاتو کې په ۱۸۹۷ کال کې په لومړي ځل په سوداګریزه کارونه کې د ټکسي په توګه ګټه واخیستل شوه. په لندن کې، د والټر بیرسي برېښنایي ګاډۍ (Walter Bersey's electric cabs) د کرایې لپاره لومړني وسایط وو چې شخص په خپله چلولې او په هغه وخت کې ګاډۍ د آسونو په وسیله کش کېدلې. په نیویارک ښار کې، د دوهم الکټروباټ (Electrobat II) طرحې پربنسټ د دولس هانسوم ګاډیو (hansom cabs) او یوه بروم (brougham) څخه جوړ فليټ د هغه پروژې یوه برخه جوړه کړه، چې تر یوه حده د فلاډیلفیا د برېښنا ذخیره کولو بیټرۍ شرکت له لوري تمویل شوه. په متحده ایالاتو کې د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د برېښنایي وسایطو اصلي جوړونکو کې انتوني الکټریک، بیکر، کولمبیا، انډرسن، اډیسن، ریکر، ملبورن، بیلي الکټریک او ډیټرویټ الکټریک شامل وو. د دوی برېښنایی وسایط د پټرولي وسایطو په پرتله کم غږه وو او د ګېر بدلولو ته یې اړتیا نه درلوده.
برېښنایي موټرونه تر هغه مهاله چې د داخلي احتراق انجن (ICE) موټرونو پرمختګ او د پټرولي او ډیزلي ارزانه موټرونو زیات تولید د کمېدو لامل شو، مشهور پاتې شول. د ICE موټرونه د سوند ډېر ګړندي اخیستلو مراتب او د تولید ارزانه لګښتونه له وجهې ډېر مشهور شول. که څه هم  پرېکنده شیبه په ۱۹۱۲ کال کې د سټارټر برېښنایی ماشین په معرفي سره راورسېده، چې د ICE د پیلولو نورو میتودونو لکه د لاس سره تاوول، چې اکثراً سخت وو، ځای ونیو.
عصري برېښنايي موټرونه
د کالیفورنیا د هوایي سرچینو شورا (California Air Resources Board) یا (CARB) د ۱۹۹۰ کال لسیزې په لومړیو کې د بې له خپرېدنې موټرونو لکه برېښنایي موټرو ته د رسېدو آخري موخې سره، د تېلو کم مصرف او د ټیټې خپرېدنې موټرونو لپاره هڅې پیل کړې. په ځواب کې موټر جوړونکو برېښنایي موډلونو ته وده وکړه. د برېښنایي موټرونو مفکورې د بدنامولو لپاره د متحده ایالاتو د موټر جوړونکو د لوی کمپاین له امله دا لومړني موټرونه په نهایت کې د متحده ایالاتو له بازار څخه وایستل شول.
د کالیفورنیا بریښنایي موټر جوړونکې کمپنۍ تسلا موټورز (Tesla Motors) په ۲۰۰۴ کال کې د تسلا روډسټر (Tesla Roadster) پراختیا پیل کړه او په ۲۰۰۸ کال کې یې په لومړي ځل موټر پېرودونکو ته تولید کړ. روډسټر د لویې لارې لومړی قانوني ټول-برېښنایي موټر ؤ، چې د لیتیم آیون بیټرۍ پيلونو څخه یې کار واخیست او ټول-برېښنایي موټر لومړی تولید ؤ چې په هر چارج کې یې له ۳۲۰ کیلومترو (۲۰۰مایل) څخه ډېره مسافه تېروله. مېسټوبشي آی-مای اېو (Mitsubishi i-MiEV) چې په ۲۰۰۹ کال کې په جاپان کې په لاره واچول شو، د لویې لارې د قانوني سلسله اي تولید لومړنی برېښنایي موټر ؤ او همدارنګه لومړنی ټول- بریښنایی موټر ؤ چې له ۱۰۰۰۰ څخه ډېر دستګاه موټرونه یې وپلورل. څو میاشتې وروسته، د نیسان لیف (Nissan Leaf) چې په ۲۰۱۰ کال کې په لاره واچول شو، د هغه مهال د غوره پلورل شوي برېښنایي موټر په توګه له i MiEV څخه مخکې شو.
د برېښنایي وسایطو په تولید کې رنسانس، چې په ۲۰۰۸ کال کې پیل شو، د بیټریو کې د پرمختګ، د شنو خونو د ګازونو خپرېدو د کمولو او د ښار د هوا کیفیت د ښه کولو لېوالتیا له امله پېښ شو. د ۲۰۱۰ کال د لسیزې په اوږدو کې د حکومت په ملاتړ سره د چين د برېښنايي وسايطو صنعت ډېر پراخ شو. که څه هم د چین حکومت له خوا وړاندې شوې مالي مرستې به له ۲۰ څخه تر ۳۰ سلنې پورې کمې شي او د ۲۰۲۳ کال څخه وړاندې به په بشپړ ډول له منځه یوړل شي. یو شمېر موټر جوړونکو کمپنیو لکه تسلا، ولکس واګن او په ګوانګژو که مېشته GAC ګروپ، چې فیاټ، هونډا، اسوزو، مېتسوبیشي او ټویوټا د بهرنیو شریکانو په توګه کڼي، د مالي مرستو تنظیم ته د تیاري په پار د خپلو برېښنایي وسایطو نرخونه لوړ کړل.