cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د منجمنټ اساسات
مثریت(Effectiveness) څه ته وایي؟
مثریت د کارونو په ښه توګه اجرا کولوته وایي، چي زموږ سره د یوې ادارې یا سازمان د اهدافو په ترلاسه کولو کي مرسته کوي، په مثریت کي د کیفت مسله زیاته مطرح ده. مثمیریتEfficiency )) څه ته وایي؟ مثمریت د فعالیتونو په سمه توګه له اجرا څخه عبارت دئ، چي په پایله کي یې له کمي پانګي څخه په استفادې سره زیات محصول په لاس راسي یاني هغه وخت په کارونو کي مثمریت سته چي محصول پکښي نسبت عامل ته زیات وي(output: input)یې لوی وي. په مثمریت کي دغه ټکي ډېر د پام وړ دي : ۱.کمیت ۲.قیمت ۳.وخت
یوه سالمه اداره کومي ځانګړتیاوي لري؟
۱.چي په اداره کي له ټول اداري اصولو، مقرراتو او قواعدو څخه پیروي لازمي وي. ۲.تشکیل پکښي باید له ټولو اداري اړتیاوو سره سم وي، او د ادارې له اصلي اهدافو او دندو سره همږغي وي او په اداره کي له تشکیلاتي تورم(پاړسوب) څخه مخنوی وکړي. ۳.د کارکونکو په انتخاب انتصاب او تغییر کي باید د ادارې د مهمو اصولو څخه کار واخستل سي لکه د تعادل اصل، تخصص، مثریت، مثمیریت، انساني اړیکي او اداري سلسله مراتیب باید مراعت سي. ۴.اداره باید له کاري تقلب، استفاده جویي، رشوت اخستلو او بیروکراسۍ (کاغذ پرانی)څخه پاکه وي. ۵.د کارسپارل د هغه اهل ته ۶.په اداره کي همږغي، د کنترول او رهبرۍ ښه سیستم او د مدریت له ټولو اصولو څخه پیروي کول. د اداری اساسی اصول کوم دی ؟ ۱.د همږغۍ اصل او د هدف یوالی ۲.د سلسله مراتیبو اصل ۳. دتخصص اصل ۴.د دستور ورکول یوالی ۵.د نظارت اصل ۶.دصلاحیت اومسولیت اصل ۷.د تعادل اصل ۸.د انعطاف پزیرۍ اوتداوم اصل ۸.کاریتوب(اصل کارایۍ)اصل. د مدیرانو اومنیجرانو لوی دندی کومی دی ؟ ۱.پلان جوړونه ۲.استخدام ۳.سازماندهي ۴.رهبري ۵.کنترول.
سازماندهی څه ته وایی؟
۱.د اړتیا وړ فعالیتونو تنظم او تشخص. ۲.د هغه فعالیتونو ګروپ بندي کول چي اهدافو ته د رسېدو په لاره کي ورته ضرورت وي. ۳.د یو ګروپ فعالیتونو مسولیت یو مدیر ته چي لازم صلاحیت ورکړل سوی وي سپارل. ۴.د فعالیتونو د تنظم لپاره د فعالیتونو په مینځ کی همږغي راوستل، هغه که په عمودي توګه وي او که په افقي توګه وي. ۵.د دې خبري واضح کول چي څوک باید کوم کار تر سره کړي. ۶.کوم شخص دکوم نتایجو د په لاس راوړلو مسولیت لري. ۷.د سازمان اهدافو ته د رسېدلو تنظم او زمینه برابرول. ۸. د یوسیستم رامینځ ته کول، تر څو د کاري منازعاتو په له مینځه وړلو کي مرسته وکړي.
رهبری څه ته وایي؟
رهبري د افرادو په ډلیزو فعالیتونو د اثر اچولو له پروسې څخه عبارت ده چي په یو معین حالت کي اهدافو ته درسېدولو لپاره مرسته (تشریک مساعی)کوي، په رهبرۍ کي په نورو باندي د نفوذ لرل په داسي توګه چي هغوئ د اهدافو د ترلاسه کولو لپاره سره یو کړی ډېر مهم دئ. یو رهبرباید لاندی خصوصیات ولری: ۱.لیرلیدنه ۲.اجتماعي والی ۳.په عمل کي ابتیکار ۴.قوي اراده ۵.په خپل نفس اعتماد لرل ۶.د دندو د تر سره کولو له ډول څخه خبرېدل۷.محبوبت ۸.انعطاف پزیري ۹.رواني روغتیا لرل ۱۰.د همکارۍ ځای درک کول. کنترول څه ته وایي؟ کنترول هغه پروسه ده چي په هغه کي تر سره سوی کارونه له پلان سره پرتله کیږي چی ایا تر سره سوي کارونه د پلان مطابق دي که نه دي ، کنترول په حقیقت کي د ادارې د فعالیتونو په دوامداره توګه د اصلاح کولو په موخه په نظر کي نیول کیږي. کنترول د ادارې په کارونو کي پرمختګونه راښيي او د ادارې دفعالیت له شروع بیا تر اخیره پوري دواوم لري او حتا امکان لري، چی ورسته له فعالیته هم ادامه ولری. د کنترول ډولونه په لاندی توګه دي: ۱.له عمل څخه مخکي کنترول. ۲.دکار دجریان په وخت کي کنترول ۳.د فعالیت له ختمېدو وروسته کنترول(کنترول بعدي).
محمد اصف ساپی
تورنجنرال اركانحرب محمد اصف ساپی (۱۹۲۳ - ۲۰۰۹ ز کال د جولای ۲۶، کاليفورنيا) د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د ملي اردو افسر او همدا راز د سردار محمد داود خان د واکمنۍ پر مهال پوځي جنرال وو.
مخينه او زده کړې
جنرال محمد اصف ساپی د افغانستان په لغمان ولایت کې زېږېدلی دی. دده پلار محمد ایوب خان نومېد چې د ملک سيلاب په نامه نامتو وو او د عليخېلو د سيمې ملک وو. محمد اصف ساپی لا ۴ کلن وو، چې د کابل په حربي ښوونځي کې شامل شو. پر ۱۹۴۴ زېږدي کال يې په حربي پوهنتون کې زده کړې پای ته ورسولې. پر ۱۹۴۵ ز کال د لوړو زده کړو لپاره هند ته واستول شو او هلته د امبلې ښار په پوځي انستيتوت کې شامل شو. پر ۱۹۵۵ ز کال تورکيې ته واستول شو او هلته يې په ښې درجې سره ماستري واخيسته. پر ۱۹۵۹ ز کال د دویم ځل لپاره تورکيې ته ولاړ او هلته يې د ارکانحربۍ (پي اېچ ډي) پوهنيزه درجه واخيسته.
نعمت الله (ولسي جرگې غړی)
نعمت الله يو د کرزي حکومت د ولسي جرگې غړی دی. نوموړی له ـــــــــــــ ز تر ـــــــــــــــ ز  د ولسي جرگې غړی دی
ژوندلیک
ډاکتر نعمت الله د حبیب زوى په ۱۳۴۴ هجري لمريز كال كې د کابل ولايت د سروبي ولسوالۍ د نغلو په كلي كې زيږيدلى دى. اصلي او اوسنى ټاټوبى يې دكابل ولايت د سروبي ولسوالۍ دنغلوكلى دى.
پخوانۍ دندې
د كابل ولايت د سروبي ولسوالۍ د روغتيايي مركز آمر، د كابل ولايت د عامې روغتيا رياست مرستيال او د عامې روغتيا وزارت د پلان رياست په چاپېريال كې کارکوونکی مامور.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال
سپین راینو
سپین راینو چې د خپل ډول له مخې د نړۍ له سترو حیواناتو ګڼل کېږي، ډېر کمیاب دي.
د کینیا د ژویو د ساتنو یوه خوندیځای ویلي چې د نړۍ وروستی سپین راینو مړ شوی. د دغه ۴۵ کلن سپین راینو له مرګ وروسته یوازې دوه ښځینه یې ژوندۍ پاتې دي. ډېره هڅه وشوه چې د نسل پاتې کېدو چاره یې وشي، خو داسې ښکاري چې نسل به یې پای ومومي. دغه راینو په کلکه څارل کېده او ساتنه یې کېدله، خو د ډېر عمر او ډول ډول ناروغیو له کبله ومړ. که څه هم ساینسپوهانو هڅه کوله چې له پرمختللو لارو چارو د دوی د نسل د زیاتېدو لپاره هڅې وکړي. د دغه راینو ساتونکو مسوولینو هڅه وکړه پیسې راټولې کړي چې په مصنوعي ډول د دغه راینو نسل زیات کړی شي. خو له دې مخکې چې پیسې راټولې کړی شي، دی مړ شو.
د سوډان نومي دغه سپین راینو دا انځور په ۲۰۱۶ کې اخیستل شوی و کارپوهان وايي د دغه سپین راینو یو کیلو ښکر په ۵۰ زره امریکایي ډالرو پلورل کېده. چې په یوه اټکل له سرو زرو هم ګران دی. د دوی د نسل د ختمېدو یو لوی لامل د دوی غیرقانوني ښکار او د ښکرو پلور و. [۱]
لوېديځه فلسفه
لوېدېځه فلسفه، د لوېديځې نړۍ فلسفي اندونه او آثار په خپله لمن کې رانغاړي. له تاريخي پلوه دا اصطلاح د لوېديځ کلتور فلسفي افکارو ته کارول کېږي، کوم چې له سقراط څخه مخکې له لرغونې يوناني فلسفې څخه پيلېږي.د «فلسفې» ټکی، د لرغوني يوناني «فيلوسوفيا» ټکي څخه اخستل شوی، چې ټکی په ټکی معنا يې «له هوښيارتيا سره مينه»، «مينه کول» او «هوښيارتيا» ده.
لرغونی
د لوېديځې فلسفې په غېږ کې یې هغه فلسفي ستونزې رانغښتي ديې، کومې چې نن پېژندل شوې، خو ډېرې نورې برخې هم په کې شاملې دي، لکه: سوچه رياضيات او طبيعي علوم، فزيک، ستورپېژندنه او بيالوژي (د بېلګې په توګه: ارستو د دې ټولو موضوعاتو په اړه لیکل کړي).
له سقراط مخکې
له سقراط مخکې فيلسوفانو په اسمان پېژندنه کې لېوالتيا لرله، د کايناتو په طبيعيت او اصليت کې، په داسې حال کې چې په دې اړوند پوښتنو ته افسانوي ځوابونه ويل يې ردول. دوی په ځانګړي ډول، د نړۍ په ار «ارک» (لومړی لامل يا اصل) کې لېوالتيا لرله. لومړی پېژندل شوی فيلسوف، د «ميلټس تالس» (په لونيا کې له ميلاد مخکې ۶۲۵ کې زېږېدلی) اوبه د اصل په توګه پېژني (ادعا لري چې هر څه اوبه دي). دې پايلې ته د رسېدو په موخه، د څار او لټون څخه د ګټې اخستنې له امله، د لومړي فيلسوف په توګه، د هغه د پېژندل کېدو لپاره دليل دی. د تالس شاګرد اناکزيمانډر ادعا کړې، چې آر «اصل» غیر محدود او بې پايه و.د تالس او اناګزيمانډر په پيروي کولو سره ميلتوس اناګزيمنس ادعاکړې، چې د اصل لپاره هوا تر ټولو غوره نوماند دی.
فيثاغورث (له ميلاد مخکې ۵۷۰ کې زېږېدلی) چې د ايونيا په سواحلو کې د ساموس د ټاپو اوسېدونکی دی او وروسته په سويلي ايټاليا کروټون (مګنا ګريشيا) کې اوسېدلی. فيثاغورثيان ادعا کوي چې، هر څه شمېر دی، دوی د پخوانيو لونيانو د موادو په خلاف، رسمي محاسبې وړاندې کوي. د يوې ډلې له خوا په موسيقۍ کې د چوپو واټنونوپه کشفولو سره يې، په فلسفه کې د همغاړي توب تصور ثبت کړ، کوم چې اټکل کوي، چې تضادات کولای شي، نوي شيان رامنځ ته کړي. دوی په متمپسيکوزيس باور درلود، چې هغه د روح لېږد يا په بل جسم کې د روح ننوتل «تناسخ» دی.
د نورو فلسفيانو په خلاف چې باور لري، اصل په نورو ګڼو شيانو کې لېږدېدلی دی، پارمينډيس یقین لري چې، نړۍ بايد مفرد او يوه، نه بدلېدونکې او تلپاتې وي، په داسې حال کې چې هر څه چې د دې په خلاف اټکل کوي، هغه يو وهم دی. د ايليا زينو د ډېروالي او بدلون (د خوځښت له نظره) د ویم په اړه د پارمينډيس د اندونو د ملاتړ په موخه د دې د ثابتولو لپاره ،چې هغه ناشوني دي، خپل مشهور تضادات جوړ کړي دي. هراکليتوس يوه بديله تشرېح وړاندې کړې، هغه ادعا کړې چې هر شي د تل لپاره په دوران کې دي او دې مشهور ليد ته اشاره کوي چې، هېڅوک دوه ځلې په يوه سمندر کې نه شي ښکته کېدای. شونې ده چې، امپدوکلس د پارمينډيس او فيثاغورثيانو ملګری وي. هغه ادعا کړې چې، اصل په واقعيت کې له ګڼو سرچينو څخه جوړ شوی و او په دې ډول د څلورو کلاسليکو عناصرو نمونه وړاندې کوي. ده په خپل وار سره د مينې او لانجې د ځواک له لارې عمل وکړ او د عناصرو يوه ګډوله يې رامنځ ته کړه، چې له دې څخه نړۍ جوړه شوه. د هغه د پخواني هممهالي اناکساګوراس له خوا د بهرني ځواک د عملي کېدو د اغېز په اړه بله نظريه وړاندې شوه، چا چې ادعا کړې، چې عقل او ذهن د دې هر څه مسئول دی. ليوسيپوس او دموکريتوس د نړۍ د بنسټيز طبيعيت د تفسير لپاره د اټوميزم وړانديز کړی. جوناتن بارنز، اتوميزم «د لومړي يوناني فکر د اوج ټکی» بللی  دی. =
پر دې فيلسوفانو سربېره، سوفستايان د بلاغت ښوونکي هم وو، چا چې زده کوونکو ته ورزده کړل، چې د يوې موضوع د هر اړخ په اړه بحثونه وکړي. د يوې ډلې په توګه، دوی ځانګړي اندونه نه لرل، په عموم کې دوی ذهن پالنې او نسبت پالنې ته وده ورکړه. د سوفستايي فيلسوفانو له جملې نه، یوه اغېزناک فیلسوف پروتاګوراس ادعا کړې ده چې: «انسان د ټولو شیانو معيار دی» او وړانديز کوي چې، هېڅ عيني حقيقت نه شته. دا په اخلاقي موضوعاتو هم عملي شو، په دې ډول چې پروډيکوس استدلال کوي چې، له قوانينو سره بايد جدي چلند ونه شي، ځکه هر وخت بدلېږي، په داسې حال کې چې انتيفون ادعا کړې ده چې، په ټولنه کې بايد يوازې د عمومي اخلاقو پيروي وشي.
کلاسيکي پړاو
د سقراط په ژوند کې هغه مهال بدلون راغی، کله چې د هغه ملګري کريفون د اوراکل دلفيا څخه لېدنه وکړه، چېرې چې پاتيا هغه ته وويل چې: په اتنز کې له سقراط څخه هېڅوک پوه او هوښيار نه شته. کله چې سقراط له دې خبر شو، هغه به ډېر وخت په اتن کې له خلکو پوښتنه کوله چې، څوک به ورسره مرسته وکړي، تر څو د پيتيا د دې ادعا په اړه څېړنه وکړي. سقراط نيوکه کوونکې تګلاره رامنځ ته کړه چې، اوسمهال د سقراط په طريقه ياديږي، تر څو د خلکو نظريات وازمويي. هغه د انسان د ژوند پر مسائلو تمرکز وکړ: ژوند، عدالت، ښکلا، حقيقت او برتري. که څه هم سقراط خپله هېڅ نه دي ليکلي، د هغه شاګردانو اپلاتون او زنفون د سقراط د ځينو ويناوو په اړه ليکل کړي دي، سره له دې چې اپلاتون په خپلو ځينو بحثونو کې سقراط يو خيالي شخصيت بللی دی. دا سقراطي بحثونه، سقراطي تګلارې څرګندوي، چې د فلسفي ستونزو د ازمېښت لپاره عملي شوي دي.
د سقراط پوښتنو، هغه ته دښمنان پيدا کړل او په پايله کې په بې دينۍ او د ځوانانو په بې لارې کولو تورن شو. د اتن ديموکراسۍ، هغه محاکمه کړ، مجرم وبلل شو او په اعدام محکوم شو. که څه هم د هغه ملګرو، هغه ته له زندانه د تېښتې وړانديز وکړ، سقراط په اتن کې پاتې کېدل غوره کړل، تر څو خپل اصول ومني. د هغه په اعدام کې د شوکران زهرو څښتل و. هغه له ميلاد مخکې په ۳۹۹ کال کې مړ شو.
د سقراط له مرګ وروسته، اپلاتون د اپلاتوني اکاډمۍ او اپلاتوني فلسفې بنست کېښود. د سقراط په څېر اپلاتون هم برتري او پوهه يو شان بلل. دې چارې، هغه د معرفت پېژندنې په اړه پوښتنو ته اړ کړ، په دې ډول چې پوهه څه ده او پوهه څه ډول تر لاسه کېدای شي.
سقراط يو شمېر نور زده کوونکي هم لرل، چې هغوی هم فلسفي مکاتب جوړ کړل. دوو يې لنډ عمر درلود: ارتريايي فکري مکتب، چې فايدن اليس يې بنسټ اېښی و او مګارايي مکتب ،چې د مګاريا اقليدس يې بنسټ اېښی و. دوه نور يې تر اوږدې مودې پاتې شول: ساينيسيزم چې انتيستينيس يې بنسټ ايښي و، او سيرنايسيزم چې اريستيپوس يې بنسټ ايښي و. ساينيسيانو ، د ژوند موخه په ذهد کې، له طبيعيت سره په سمون کې تېرول بلل، د شتمنۍ، ځواک او شهرت هر ډول پېژندل شوي تمايلات يې ردول، چې د باورونو له هر ډول ملکيت څخه پاک او اسانه ژوند رامنځته کړي. سايرينيکيانو، د ساينيسيانو په وړاندې نږدې بيخي مخالفې فلسفې ته وده ورکړه، خوند پالنه يې تاييدوله او باور يې درلود چې، خوند او خوښي تر ټولو پياوړې، ښه او په ځانګړي ډول سملاسي خوشحالي ده او دا چې خلک بايد يوازې خپلې تجربې وپېژني، له دې حقيقت ورهاخوا هر څه د پېژندنې وړ نه دي.
په کلاسيک پړاو کې وروستی رامنځ ته شوی فلسفي مکتب (مشائي مکتب) و، چې د اپلاتون شاګرد ارستو رامنځ ته کړی و. ارستو تر ډېره بريده د فلسفي پر اړوندو موضوعاتو ليکل وکړل، چې په هغې کې فزيک، ژوند پېژندنه، حيوان پېژندنه، ماوراء الطبيعة، ښکلا پېژندنه، شاعري، سينما، موسيقي، بلاغت، سياست او منطق شامل دي. ارستويي منطق، د خپل ډول لومړی منطق و، چې د هر ډول معتبر قیاس د ډلبندي کولو هڅه يې وکړه.
سرچينې او ياداښتونه
وېشنيزه:فلسفه
د روزووډ عام وژنه
د روزووډ عام وژنه د توکم له مخې د تور پوستو وګړو يوه هڅول شوې ټول وژنه او د يو تور پوستي ښارګوټي ويجاړول وو، چې د فلوريدا په “Levy” نوم کليوالي سيمه کې د ۱۹۲۳ ز کال د جنوري مياشتې د لومړۍ اونۍ پر مهال پېښه شوه. لږ تر لږه شپږ تور پوستي او دوه سپين پوستي په کې ووژل شول، که څه هم د عيني شاهدانو انګيرنو د مړو شمېر له ۲۷ تر ۱۵۰ پورې وړانديز کړی. د روزووډ (Rosewood) ښارګوټی په داسې ډول ويجاړ شوی و، چې د خبرونو معاصر راپورونه يې د نژادي تاوتريخوالي په توګه يادوي. فلوریدا له ټول وژنې څخه مخکې کالونو کې د ۱۹۲۲ ز کال په ډیسمبر کې د نامتو يا ښه خپرې شوې پېښې په ګډون، له محکمې څخه پرته د تور پوستو وګړو د وژنې په ځانګړي ډول لوړ شمېر درلود.
د متحده ایالاتو د حقونو قانون
د متحده ایالاتو د حقونو په قانون کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون لومړني لس تعدیلات شامل دي. له ډېرو ترخو بحثونو وروسته ۱۷۸۷- ۱۷۸۸ز  د اساسي قانون د تصویب وړاندیز وشو چې دا د فدرالیستانو ضد اعتراضونو ته د رسېدلو لپاره ولیکل شو، د حقونو د تعدیلاتو قانون په اساسي قانون کې د شخصي آزادیو او حقونو ځانګړي تضمینونه او د حکومت په واک کې واضح محدودیتونه ورزیاتوي. په قضایي او نورو کړنو او ښکاره اعلامیو کې د اساسي قانون له خوا فدرالي حکومت ته ټول واکونه نه دي ورکړل شوي او د ایالتونو یا خلکو حقونه خوندي دي.
د روزووډ عام وژنه
له ټول وژنې څځه مخکې د روزووډ ښارګوټی پر سيبورډ اير لاين رېلوی (Seaboard Air Line Railway) باندې يو ارام، په بنسټيز ډول تورپوستی او پر ځان بسيا یو ساده کلی و. ناکراري هغه وخت پيل شوه، چې د بېلابېلو نږدې ښارګوټو سپين پوستو له محکمې څخه پرته د روزووډ ښارګوټي استوګن تورپوستی د هغو تورونو له امله وواژه، چې په نږدې سامنر (Sumner) ښارګوټي کې يو ناکاره تورپوستي پر يوې سپين پوستې ښځې باندې بريد کړی و. د سلګونو سپين پوستو يوې پارېدلې ډلې د تور پوستو وګړو د ښکار کولو په موخه له ښار څخه د باندې سيمې وپلټلې او نږدې د روزوود ښارګوټي هر ساختمان يې وسوځاوه. د ښار ژوندي پاتې شوي وګړي تر هغې په پلنديو يا جبو کې پټ شول، چې په پای کې له څو ورځو څخه وروسته د اورګاډي او موټر به واسطه لويو ښارګوټو ته ولېږدول شول. په ښارګوټي کې د پېښو شويو حالاتو له امله هيڅوک هم ونه نيول شو. ښارګوټی د خپلو پخوانيو سپين پوستو او تور پوستو اوسېدونکو له لورې پرېښودل شو او هېڅوک يې ان بېرته ورستانه نه شول، هيچا ته يې له لاسه د وتلو ځمکو بدله يا جبران ورنه کړل شو او د ښارګوټي شتون پای ته ورسېد.
که څه هم هغه وخت د متحده ايالتونو شا او خوا د اړو دوړ په اړه پراخ راپورونه ورکړل شول، مګر يوازې په شمېر رسمي ثبتونو پېښه مستند کړه. له پېښې څخه ژوندي پاتې شوي، د هغوی اولادونه او د پېښې تر سره کوونکي ټول د روزووډ په اړه د لسيزو لپاره غلي پاتې شول. له بغاوت يا اړودوړ څخه شپېته کلونه وروسته د روزووډ کېسه هغه مهال د سترو رسنيو له لورې بيا راپورته شوه، چې بېلابېلو ژورنالېستانو د ۱۹۸۰ز لسيزې په لومړيو کې پوښښ ورکړ. له پېښې څخه ژوندي پاتې شوي او د هغوی اولادونه د روزووډ تورپوستې ټولنې په ساتنه کې د پاتې راتللو له امله پر دولت باندې د محکمې له لارې د دعوا په موخه راټول شول. په ۱۹۹۳ ز کال کې د فلورېدا مقننه ځواک د پېښې په اړه راپور چمتو کولو لپاره کميسيون يا هئيت وګوماره. د موندنو په پايله کې فلوريدا ایالت د ژوندي پاتې شويو او د هغوی اولادونو ته د هغه زيانونو بدله يا جبران ورکړ، چې پر دوی باندې د نژادي تاوتريخوالي له امله تپل شوي وو. ياده پېښه د ۱۹۹۷ ز کال د فيچري فلم موضوع وه، چې لارښود يې جان سينګليټون (John Singleton) و. په ۲۰۰۴ ز کال کې دولت د روزووډ ښارګوټي د پېښې ځای د فلورېدا د ميراثي څلي يا نښې (Florida Heritage Landmark) په توګه وټاکه.
د متحده ایالاتو د حقونو قانون
د اساسي قانون کنوانسیون (متحده ایالات)
د متحده ایالاتو د اساسي قانون له تصویب او پلي کېدو نه مخکې، دیارلسو خپلواکو ایالتونو د کنفدراسیون له اصولو پیروي کوله، چې د قارې د دویم کانګرس له لوري رامنځته شوی و او په ۱۷۸۱ ز کال کې تصویب شو. په هر حال، هغه ملي حکومت چې د کنفدراسیون د اصولو له مخې یې فعالیت کاوه، خورا کمزوری و او نه یې شوای کولای، چې د ایالتونو ترمنځ د بېلابېلو رامنځته شویو شخړو تنظیم وکړي.
د روزووډ عام وژنه
استوګنه
روزووډ په ۱۸۴۷ ز کال نهه ميله (۱۴ کېلومتره) د سيډار کي (Cedar Key) ختيځ لور ته د مکسيکو خليج (Gulf of Mexico) ته نږدې استوګن يا اباد شو. د سيمه یيز اقتصاد زياته برخه د لرګيو په صنعت باندې ولاړه وه. د روزووډ “Rosewood” نوم د پرې شوي سرو لرګي سوربخن رنګ ته وايي. سيډار کي سيمې ته نږدې د پنسل دوه کارخانې يا ميلونه جوړ شول. د سيمې اوسېدونکو د ستروس او پنبې د کرلو تر څنګ د نځړه په بېلابېلو کارخونو او درې ميله (۴،۸ کېلو متره) لرې د ارې ماشين کې هم کار وکړ. ياد کوچني کلي دومره وده وکړه، چې په ۱۸۷۰ ز کال کې يې د ډاګ د يو دفتر او د فلورېدا د اورګاډي پر ليکه د رېل ګاډي د ډيپو يا تحويلخانې جوړښت ډاډمن کړ، مګر هېڅکله د يوه ښارګوټي په توګه سره يو ځای نه شو.
روزووډ په لومړيو کې تور پوستي او سپين پوستي دواړه اوسېدونکي درلودل. کله چې په ۱۸۹۰ ز کال په سيمه کې د سيدار زياتره ونې پرې شوې، د پنسل جوړولو ماشينونه يا کارخانې وتړل شوې او زيات سپين پوستي اوسېدونکي Sumner سيمې ته لاړل. په ۱۹۰۰ ز کال په روزووډ ښارګوټي کې نفوس زياتره تور پوستی شوی و. په سمنېر (Sumner) کې زياتره سپين پوستو ژوند کاوه او د دواړو ټولنو تر منځ اړيکې يو څه سوله غوښتونکې وې. روزووډ کې د “Goins” او “Carrier” په نومونو دوه تور پوستې کورنۍ خورا پياوړې وې. د ګوينس کورنۍ سيمې ته د تربانتن صنعت راوړ او له بريدونو څخه په مخکې کالونو کې په “Levy Country” سيمه کې د ځمکو دويم ستر څښتنان وو. د سپين پوستو سيالانو له لورې د دعوا د مخنيوي په موخه ګوينس ورونه “Gainesville” سيمې ته لاړل او د روزووډ ښارګوټي نفوس لږ غوندې کم شو. “Carrier” هم يوه لويه کورنۍ وه، چې په بنسټيز ډول يې په سيمه کې د لرګيو سوداګري يا راکړه ورکړه کوله. په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې په هرې نږدې اوبدل شوې ټولنه کې نږدې هر تن په توپير لرونکي ډول يو له بل سره اړيکې درلودې. د روزووډ نفوس په ۱۹۱۵ ز کال کې ۳۵۵ تنو ته پورته شو. فلوريدا د رايه کاروونکو د ثبت لپاره د لوړو يا سختو غوښتنو په واسطه د ۲۰ پېړۍ له پيل راهيسې تور پوستي رايه کارونکي په اغېزناک ډول له رايې کارونې څخه بې برخې کړي وو. سمنر “Sumner” او روزووډ “Rosewood” دواړه ښارګوټي د متحده ايالتونو د سرشمېرنې له مخې د رايې کارونې د يوې سيمې يا حوزې برخه وې. په ۱۹۲۰ ز کال کې د دواړو ښارګوټو نفوس ۶۳۸ تنه و، چې له ډلې يې ۳۴۴ تور پوستي او ۲۹۴ سپين پوستي وګړي وو.
لکه څرنګه چې د ۱۹ پېړۍ په وروستيو کې په سوېل کې دا وينا عامه وه، چې فلورېدا د “Jim Crow” قوانينو له مخې قانوني توکميز توپير لګولی يا تحميل کړی و، چې يادو قوانينو د تور پوستو او سپين پوستو لپاره د بېلو عامه يا دولتي اسانتياوو او لېږد غوښتنه کوله. تور پوستو او سپين پوستو اوسېدونکو د خپلو ټولنو بېل مرکزونه جوړ کړل. په ۱۹۲۰ ز کال کې د روزووډ ښارګوټي اوسېدونکي زياتره پر ځان بسيا وو. دوی درې کليساګانې، يو ښوونځی، يوه لويه ماسونيک (Masonic) [د ماسونيک ډلې اړوند] د ترپنتين يوه کارخانه يا ماشين، يو د ګنو ماشين يا کارخانه، د روزووډ ستورو “Rosewood Stars” په نوم د بېسبال يوه ډله او دوه عمومي مغازې درلودې، چې يوه يې د سپين پوستو وه. د روزووډ کلي نږدې لس يا دولس له لرګيو څخه جوړ دوه منزله تخته يي کورونه، د دوه خونو لرونکي نور کوچني کورونه او د نانيول شوې دړې بېلابېلې کوچنۍ کروندې او د زېرمې جوړښتونه درلودل. ځينو کورنيو پيانو، غړي يا وسيلي او د منځني پوړ د هوساينې يا نېکمرغۍ نورې نښې درلودې. د روزووډ ژوندي وګړي دا سيمه د يو خوښ ځای په توګه يادوي. په ۱۹۹۵ ز کال کې ژوندي پاتې شوي روبي مورټن (Robie Mortin) د ۷۹ کلنۍ په عمر کې يادونه وکړه، چې «روزووډ داسې يو ښار وو، چې د هر چا کور په کې رنګ شوی و. هر چېرته چې به ګرځېدې، ګلابونه وو. زړه وړونکې سيمه وه».
د متحده ایالاتو د حقونو قانون
فدراليستان
د اساسي قانون ملاتړي، چې د فدراليستانو په نوم پېژندل کېږي، دکړنلارې د ناڅرګندتیا له امله د تصویب پر مهال یې د حقونو له قانون سره مخالفت وکړ. میډیسن د دې ډول کړنو پر وړاندې استدلال وکړ او وړاندیز یې وکړ چې دولتي حکومتونه د شخصي آزادۍ کافي تضمین کوونکي دي، د فدرالي مقالو په ۴۶ شمېره د مقالو لړۍ چې د فدرالي مقام د لوړولو لپاره یې هڅې کولې. هېمیلټن د فدرالیست ۸۴ شمېرې د حقونو له قانون سره مخالفت وکړ او ویې ویل چې: «اساسي قانون په خپله په هرې منطقي معنا کې او د هرې ګټورې موخې لپاره د حقونو قانون دی».
میساچوسټس جوړجاړی
د ۱۷۸۷ ز کال په دسمبر او ۱۷۸۸ کې، پنځوایالتونو - ډیلاویر، پنسلوانیا، نیو جرسي، جورجیا او کنیکټیکټ - اساسي قانون په نسبي اسانۍ سره تصویب کړ، په داسې حال کې چې د پنسلوانیا د اپوزیسیون د تریخ اقلیت راپور په پراخه کچه خپور شوی و. د خپلو مخکینیو په پرتله، د میساچوسټس کنوانسیون په غوصه او په شخړې کې و، په یو وخت کې د فدرالي استازي فرانسیس دانا او د فدرالي ضد البرج ګیري تر منځ  شخړه وشوه، کله چې وروستني ته د خبرو اجازه ور نه کړل شوه.
د نیویارک ګډ لیک
په نیویارک کې، د تصویب کنوانسیون د فدرالیستانو ضد و او دوی د ماساچوسټس تړون منلو ته لېواله نه و. هغوی د میلانکټون اسمیت مشري ته لېواله و، چې د نیویارک تصویب د تعدیلاتو دمخه وړاندیز سره مشروط کړي یا هم که چیرې تعدیلات په سملاسي توګه وړاندیز نه شي، له اتحادیې نه د جلا کېدو پر حق باندې ټینګار وکړي. هامیلټن، له میډیسن سره له مشورې وروسته، کنوانسیون ته خبر ورکړ چې دا به د کانګرس له خوا ونه منل شي.
د نهم ایالت له خوا د تصویب وروسته، نیوهیمپشایر او لږ ځنډ وروسته د ویرجینیا له خوا ومنل شو ، دا روښانه وه چې اساسي قانون به د اتحادیې د غړي په توګه د نیویارک تر اغېز او یا پرته پلي کېږي. په یوه جوړجاړي کې د نیویارک کنوانسیون د تصویب لپاره وړاندیز وکړ، چې باور لري، دولتونه به د پنځمې مادې د کنوانسیون کړنلارې په کارولو سره د نیویارک له خوا د تصویب د شرط پرځای به د نویو تعدیلاتو غوښتنه وکړي.
وړاندیز او تصویب
د متحده ایالاتو لومړی کانګرس، چې د نیویارک ښار په فدرالي تالار کې ترسره شو، چې د فدرالیستانو لپاره بریا وه. د یوولسو ایالتونو په مشرانو جرګې کې ۲۰ فدراليستان شتون لري چې یوازې دوه د فدرالستانو ضد دي او دواړه د ویرجینیا نه دي. په مجلس کې ۴۸ فدراليستان وو او ۱۱ د فدرالیستانو مخالفان په کې شامل وو، چې وروستي يې له دغو څلورو ايالتونو نه وو: ماساچوسټس، نيويارک، ورجينيا او جنوبي کارولينا. جرګې ته د ورجینیا د پلاوي په منځ کې جیمز میډیسن و، چې د ورجینیا د تصویب په جګړه کې د پیټریک هنري لوی مخالف و.
د میډیسن وړاندیز شوي تعدیلات
جیمز میډیسن د اساسي قانون یو لړ تعدیلات د غور لپاره د استازو جرګې ته وړاندې کړل. د هغه په ​​وړانديزونو کې يو هم دا و چې په سريزه کې د طبيعي حقونو په اړه د سريزې ژبه ورزياته کړي. بل به د حقونو د قانون برخې په ایالتونو او فدرالي حکومت باندې پلي کړي. ډېرو د کانګرس د اساسي قانون د واکونو له محدودولو سره د کسانو د شخصي حقونو خوندیتوب لپاره هڅه وکړه. د واشنګټن په څېر، میډیسن له کانګرس نه وغوښتل چې د اساسي قانون په بیاکتنې کې «اعتدال» وساتي او انفرادي حقونه دې خوندي وساتي.
د تعدیلاتو جوړول
فدرالي استازو په چټکۍ سره د میډیسن په وړاندیز برید وکړ، ځکه چې وېره یې درلوده چې د نوي اساسي قانون د تعدیل هر ډول اقدام به د هغه له پلي کېدو وروسته په حکومت کې ناټیکاوی رامنځته کړي. جرګه، د سنا برعکس، د خلکو پرمخ خلاصه وه او غړو یې لکه فشر ایمز خبرداری ورکړ چې اوږد مهال د «اساسي قانون تحلیل» تر ګالریانو مخکې کولای شي، د خلکو باور له منځه یوسي. د جګړې کړنلاره وڅارل شوه او په پیل کې د بیاکتنې لپاره یوې انتخابي کمیټې ته د تعدیلاتو لېږلو وروسته، جرګې موافقه وکړه چې د میډیسن وړاندیز په بشپړ ډول د جولای په ۲۱نېټه، ۱۷۸۹ ز کې پیل شي.
غوښتنلیک او متن
د حقونو قانون، د خپل شتون په لومړیو ۱۵۰ کلونو کې لږ قضایی اغېزې درلودې، د ګورډن ایس ووډ په وینا: «له تصویب وروسته، ډېرو امریکایانو په چټکۍ سره د اساسي قانون لومړني لس تعدیلات هېرکړل». تاریخ لیکونکی ریچارډ لابونسکي د دې قانون اوږد استراحت، درېیو لاملونو ته منسوبوي: لومړی - «د زغم کلتور» رامنځته کول، چې قانون د خلکو او قضایي ارادو نه ملاتړ وکړي. ډېر وخت یې ونیوه. دوم ـ سترې محکمې د نولسمې پیړۍ ډېره برخه، د واک د بین الحکومتي انډول مربوطو مسئلو باندې متمرکزه کړه او درېیم - په پیل کې قانون یوازې په فدرالي حکومت باندې پلي کېده، هغه محدودیت چې د بارون v. بالتیمور (۱۸۳۳) له خوا منل شوی و.
دیوهي ژبه
دیوهي ژبه (ډیوهي ژبه) په انګلیسي Divehi language) له هندو آریایي ژبو له کورنې څخه ده. یاده ژبه د هند په سمندر کې د پروت ټاپو ییز هیواد مالدیف رسمي ژبه ده، په دیوهي ژبه کابو ۳۵۰ زره خلک خبرې کوي.
تړمه ییز پُل
د تړمه ییز پُل اغېزې
پُل نه یوازې د تودوخې په راټیټېدو او یا لوړېدو اغېزې شیندي خو زیم او شنه خوا والی هم د ودانۍ په ننه خوا کې راپیدا کوي.
سرچينې
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
ویسکانسین
ویسکانسین آیالات په انګلیسي Wisconsin) د امریکا متحده آیالاتونو اړوند یو آیالات دی. د ویسکانسین پلازمینه مدیسون او لوی ښار یې میلواکی دی.
ریاضیکي ثبوت
تاریخچه او او د لغت ریښه پېژندنه
د Proof یا ثبوت کلمه د لاتینې ژبې له probare کلمې څخه اخستل شوې چې د (آزمایښت) په معنی ده. له دې سره انګلیسي اصطلاحات "probe"، "probation" او "probability"، هسپانوي اصطلاحات probar (چې د بوی، ذایقې، لمس کولو، یا آزمایښت په معني دي)، اېټالوي provare (چې د هڅې په معنې ده) او جرمني probieren (چې د هڅې په معنې ده) تړلي معاصر اصطلاحات دي. د دې حقوقي اصطلاح "probity" د صلاحیت یا اعتبار، یا د یو معتبر قانوني شخص له خوا د شهادت د ځواک چې حقایق په ډاکه کوي، په معنی ده.
عقلاني استدلالونه چې د نوښتګرو وسایلو لکه انځورونو او اشکالو څخه ګټه اخلي له ریاضیکي ثبوت څخه مخکښ دي. په ډېر احتمال سره د پایلې د ښودلو مفکوره لومړی په هندسه کې را منځ ته شوه، چې د ځمکې د اندازه کولو له عملي موضوعاتو څخه سرچینه اخلي. په اصل کې د ریاضیکي د ثبوت پراختیا  د لرغونی یونان د ریاضیاتو د علم پایله ده چې یوه لویه لاسته راوړنه ګڼل کېږي. تالیس (۶۲۴ – ۵۶۴ کاله مخکې له میلاد نه)  او د چایوس اوسېدونکی هایپوکراتس (۴۷۰ – ۴۱۰ کاله مخکې له میلاد نه)  په هندسه کې د قضایاوو ځینې لومړني مشهور ثبوتونه وړاندې کړل. اودوکسوس (۴۰۸ – ۳۵۵ کاله مخکې له میلاد نه) او تیا ایتیتوس (۴۱۷ – ۳۶۹ کاله مخکې له میلاد نه) قضیې ترتیب کړې خو هغوی یې ثبوت نه کړې. ارسطو (۳۸۴ – ۳۲۲ کاله مخکې له میلاد نه) وویل چې تعریفونه باید په هغو مفاهیمو  تشریح شي چې اصطلاحات یې له مخه د پوهېدو وړ وي.
ریاضیکي ثبوت د اقلیدیس (۳۰۰ کاله مخکې له میلاد نه) له خوا انقلابي بڼه و موندله چې قضیوي سیستم یې معرفي کړ چې اوس هم کارول کېږي. دا سیستم په نه تعریف شوو اصطلاحاتو او قضیو، د نه تعریف شوو اصطلاحاتو اړوند قضیو چې په ذاتي ډول حقیقي ګڼل کېږي (چې د یوناني "axios" څخه اخستل شوې او د یو با ارزښته شي په معنی دی) سره پیل کېږي. په دې بنسټ، دا تګلاره د تعلیلي منطق په بنسټ قضیې ثابتوي. د اقلیدیس کتاب، چې د عناصرو په نوم دی، د شلمې پیړۍ تر نیمایي پورې د هر هغه چا لخوا لوستل کېده چې په لویدیځ کې تعلیم یافته ګڼل کېدل. د هندسې له قضیو سربیره، لکه د فیثاغورث قضیه، د عناصرو کتاب د اعدادو نظریه، همدارنګه د هغه ثبوت په ګډون چې دوهم مربع جذر غیر منطقی دی او دا ثبوت چې په لایتناهی ډول ډیری اولیه اعداد شتون لري، هم تر پوښښ لاندې راولي.
د منځنیو پیړیو په اسلامي ملکونو کې په ریاضیاتو کې نور پرمختګونه هم را منځ ته شول. لکه څرنګه چې پخواني یوناني ثبوتونه ډېری هندسي اشکال وو، د حساب او الجبرا پراختیا د مسلمانو ریاضي پوهانو لخوا نور عمومي ثبوتونو ته اجازه ورکړه چې په هندسي درک پورې یې تړاو نه درلود. عراقي ریاضي پوه الهاشمي په لسمه پیړۍ کې د عددونو سره کار کاوه چې ورته "خطوط" ویل کېدل، خو د هندسي اشکالو د اندازه کولو په توګه و نه ګڼل شول، ترڅو د ضرب، تقسیم، او داسې نورو... او همدارنه د غیر ناطق اعدادو د شتون په اړه الجبري قضیې  ثبوت کړي. په الفخری کې (۱۰۰۰کال کې) د حسابي تصاعد لپاره له کل څخه جز ته ثبوت د الکراجی لخوا معرفي شو، چې هغه دا د پاسکال د مثلث د خواصو او  د بینوم د قضیو د ثابتولو لپاره و کارولو. الهازین هم د غیر مستقیم اثبات تګلاره را منځ ته کړه، لکه څنګه چې د اقلیدیس د موازي قضیې د ثبوث لپاره لمړۍ هڅه وه.
طبیعت او موخه
په عملي بڼه، ثبوت په طبیعي ژبه وړاندې کېږي او یو کره استدلال دی چې موخه یې یو مخاطب ته د یوې افادې د حقیقت په اړه  قناعت ورکول دي. د کره معیار مطلق ندی او د تاریخ په اوږدو کې توپیر لري. د مخاطب په بنسټ، یو ثبوت کېدای شي په بېلابېلو ډولونو وړاندې شي. د دې لپاره چې د منلو وړ وي، ثبوت باید د کره والي ټولنیز معیارونه پوره کړي؛ یوه شخړه هغه وخت رد کېږي چې مبهم یا نیمګړی و ګڼل شي.
د ثبوت مفهوم د ریاضیکي منطق په ساحه کې رسمي بڼه خپله کړې ده. رسمي ثبوت د طبیعي ژبې پر ځای په رسمي ژبه کې وړاندې کېږي. رسمي ثبوت په رسمي ژبه کې د فورمولونو یوه لړۍ ده، چې په یوه فرضیه پیل کېږي، او هر وروستی فورمول د مخکني فورمول یوه منطقي پایله ده. دا تعریف د ثبوت مفهوم د مطالعې لپاره د منلو وړ ګرځوي. په حقیقت کې، د ثبوت د تیوري ساحه رسمي ثبوتونه او د هغوی ځانګړتیاوې تر څېړنې لاندې نیسي، ترټولو مشهور او حیرانوونکې یې دا ده چې نږدې ټول حقیقي سیسټمونه کولای شي ځینې ناڅرګند افادې رامنځ ته کړي چې په سیسټم کې د ثبوت وړ ندي.
د رسمي ثبوت د تعریف موخه دا ده چې د ثبوتونو مفهوم لکه څنګه چې د ریاضیاتو په تګلاره کې لیکل کېږي، تر پوښښ لاندې راولي. د دې تعریف صحت په هغه باور پورې اړه لري چې له اصولي اړخه یو خپور شوی ثبوت کولای شي په رسمي ثبوت بدل شي. اما، د اتومات ثبوت کوونکو له ساحې څخه بهر، په عمل کې دا کار په ندرت سره ترسره کېږي. یوه کلاسیکه پوښتنه په فلسفه کې شتون لري پوښتي چې آیا ریاضیکي ثبوتونه تحلیلي دي که ترکیبي. کانت، چې تحلیلي- ترکیبي توپیر یې وړاندې کړ، باور درلود چې ریاضيکي ثبوتونه ترکیبي دي، په داسې حال کې چې کوین د ۱۹۵۱ کال په خپل اثر "د تجربې پالې دوه توکمیز باورونه" کې استدلال وکړ چې دا ډول توپیر د منلو وړ نه دی.
ثبوتونه د ریاضیکي ښکلا په بنسټ کیدای شي په زړه پورې وي. ریاضي پوه پاول ایردوس د ثبوتونو په تشریح کولو کې شهرت درلود چې هغه دا په ​​ځانګړي ډول په زړه پورې و موندل لکه څنګه چې د "کتاب" څخه ترلاسه کېږي، چې یو فرضی ټوک دی چې د هرې فرضیې د ثبوت لپاره خورا ښکلې تګلارې لري. له کتاب څخه ثبوتونه چې په ۲۰۰۳ کال کې خپور شو، هغو ۳۲ ثبوتونو ته ته وقف شوی چې اډېتورانو یې خورا په زړه پورې ګنلي وو.
28 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
رخشانه بېګم
رخشانه بېګم (په بنګالي ژبه: রুকসানা বেগম) د ۱۹۸۳م کال د اکتوبر پر ۱۵مه زېږېدلې، چې مسلکي کیک سوک وهونکې ده. هغه دا مهال د بریتانیا او نړۍ د کیک باکسنګ اتله ده. هغه یوازنۍ ښځینه مسلمانه ده، چې د سپورټ په ډګر کې یې دا اتلولي ګټلې ده.
مخکنی ژوند
له دې سره سره چې د ونې لوړوالی یې یوازې ۱۵۸ سانتي متره دی، خو میرمن بګیم د خپل ژوند ټول شخصي او مذهبي خنډونه لرې کړل او د خپل ورزشي ژوند لوړې پوړۍ ته ورسېده هغه پوړۍ چې لا دوام لري. هغه وايي: " ما یوه سخت دریځه مسلمانه کورنۍ درلوده. زما کورنۍ له ما سره حسابي کوله. په همدې اساس مې نه شوی کولی چې هغوی ته ووایم چې زه د رزمي هنرونو په زدکړه بوخته یم، ځکه پوهېدم چې د دې کار اجازه نه راکوي.
سرچینې
۱- بي بي سي پښتو وېشنيزه:1983 زېږېدنې
ادم سمیت
د هنرونو د سلطنتي ټولنې همکار ادم سمیت (۱۶ جون ۱۷۲۳ زکال تعمید غسل ورکړل شوی – ۱۷ جولای ۱۷۹۰ زکال) سکاټلنډي اقتصاد پوه او فیلسوف او د سکاټلنډ د روڼ آندۍ د دورې یو له مهمو څېرو څخه و. نوموړی چې «د اقتصاد پلار» او «د کپټلېزم پلار» په توګه پېژندل کېږي، د اخلاقي عواطفو د نظریې (۱۷۵۹ زکال) او د ملتونو د سرمایې د ماهیت او علتونو (۱۷۷۶ زکال) په نومونو یې دوه کلاسیک آثار لیکلي. یاد دویم اثر یې چې د ملتونو د سرمایې په اختصار یادول کېږي، د هغه تر ټولو لوی او د معاصر اقتصاد لومړی اثر ګڼل کېږي. هغه په خپل دغه اثر کې د مطلقې ګټې تیوري مطرح کړې ده.
سمیت په ګلاسکو پوهنتون او د اکسفورډ په بالیول کالج کې د ټولنیزې فلسفې په څانګه کې زده کړې وکړې، هغه لومړنی محصل و چې د سکاټ جان سنیل د فیلوشف سکالرشیپ څخه په ګټنې یې په اکسفورډ زده کړې وکړې. له فراغت وروسته هغه په بریالي توب سره وکولای شول، په ادینبورګ پوهنتون کې یو لړ عمومي ویناوې وکړي، هغه ویناوې چې لامل وګرځېدې، د سکاټلنډ د روڼ آندۍ په دوره کې هغه د ډېوېډ هوم همکار کړي. سمیت په ګلاسکو پوهنتون کې د اخلاقو د فلسفې په تدریس سره د ښوونکي ځایګي ته ورسېد او دغه مهال یې د اخلاقي عواطفو د نظریې په نوم خپل اثر ولیکه. د ژوند په وروستیو کې هغه د لارښود ځایګي ته ورسېد او دغې چارې زمینه برابره کړه چې ټولې اروپا ته سفر وکړي او هلته یې د خپل مهال له نورو فکري رهبرانو سره ولیدل.
سمیت د کلاسیک آزاد بازار د اقتصاد بنسټ جوړ کړ. د ملتونو د سرمایې په نوم د هغه اثر د اقتصاد په برخه کې د معاصرو اکاډمیکو زده کړو مخکښ و. په دغه اثر او نورو آثارو کې هغه د کار د وېش مفهوم ته پراختیا ورکړه او څرګنده یې کړه چې څه ډول شخصي ګټې او منطقي سیالي د اقتصادي ودې لامل ګرځي. سمیت د خپل ژوند پر مهال یوه بحث جوړوونکې څېره وه او د لیکنو د سبک په اړه یې تر ډېره نورو لیکوالونو، لکه: هوراس والپول مبالغه کوله.
لومړنی ژوند
سیمت د سکاټلنډ د فایف سیمي په کیرکالدي ښار کې وزېږېد. پلار یې چې هغه هم ادم سمیت نومېده، د سکاټلنډي حقوقي ټولنې غړی (لوړ پوړی حقوق پوه)، وکیل او څارنوال و چې د کیرکالدي په ګمرک کې یې خدمت کاوه. مور یې مارګاریت دوګلاس د فایف له ستراتندري څخه د رابرت دوګلاس لور وه چې په ۱۷۲۰ زکال کې یې د سمیت له پلار سره واده کړی و. د سمیت له زیږون دوه میاشتې وړاندې، د هغه پلار مړ شو او مور یې کونډه شوه. د ۱۷۲۳ زکال د جون په ۵ نېټه د کیرکالدي په سکاټلنډي کلیسا کې سمیت ته د تعمید غسل ورکړل شو، دغه نېټه تر ډېره د هغه د زېږون د نېټې په توګه چې نامعلومه ده؛ هم یادېږي.
مفتاح الدين ساپی
مفتاح الدين ساپی (د ۱۳۱۵ لېږديز لمريز کال وږی، د کونړ ولايت - ۱۳۹۸ ل ل کال، هالېنډ) د پښتو ژبې يو ليکوال، شاعر او ژباړن وو.
ادم سمیت
رسمي زده کړې
سمیت په ګلاسکو پوهنتون کې تدریس په اکسفورډ کې له زده کړو ډېر غوره باله، ځکه په نظر یې هغه له فکري پلوه له منځه وړونکی و. هغه د ملتونو د سرمایې کتاب په پنځم فصل کې لیکي:«په اکسفورډ پوهنتون کې د عامه ښوونکو لویې برخې د دغو کلونو په اوږدو په ټولیز ډول د درس ورکولو تظاهرکول پرېښي و». سمیت څرګنده کړې چې: یو ځل یې خپلو ملګرو ته شکایت کړی و چې د اکسفورډ چارواکو یوځل هغه د انسان د طبیعت په نامه د ډیویډ هوم د اثر په لوستلو له لیدلو وروسته د هغه کتاب مصادره کړی و او څو ځله یې د هغو د لوستلو له امله ورته سخته سزا ورکړې وه.
مفتاح الدين ساپی
مخينه
مفتاح الدین ساپي د خدای بښلي ابا خان زوی وو، چې د ۱۳۱۵ لمريز کال د وږي په میاشت کې د کونړ ولایت په مزار دره کې زیږیدلی وو. خپلې لومړنۍ زده کړې يې په کونړ ولایت، لوړې يې په کابل او امریکا متحدو ایالتونو کې پای ته رسولې وې. تر لوړو زده کړو وروسته د افغانستان حکومت په بېلا بېلو دولتي دندو کې بوخت وو. ساپي صاحب یو ښه لیکوال، خوږ ژبی شاعر، پوخ داستان لیکونکی، تکړه ډرامه لیکونکی او ژباړونکی وو. هغه د یو شمیر غربي شاعرانو او لیکوالو اثار په پښتو ژبه ژباړلي او خپاره کړي دي. د هغه ادبي او فرهنگي سټه نه یوازې په هېواد کې د ننه، بلکې په بهر کې هم پېژندل شوې ده. هغه په انگریزي ژبه هم شعرونه او لیکنې لري.
ادم سمیت
رسمي زده کړې
د رابرت سکاټ په خبره:«د [سمیت] د مهال اکسفورډ له هغه سره د هغه څه په برخه کې چې په پام کې و، د هغه کاري ژوند وي؛ چندان مرسته نه ده کړې». له دې سره هغه مهال چې نوموړی په اکسفورډ کې و، له دغې موکې څخه یې ګټنه وکړه او د بودلیان د لوی کتابتون د ګڼ شمېر کتابونو په لوستلو یې ډېر موضوعات زده کړل. هغه مهال به چې سمیت په اکسفورډ کې په یوازې توګه مطالعه نه کوله، د هغه د لیکنو پر بنسټ به ده ته د خوشحالی محال نه و. هلته د ده د وروستیو ورځو پر مهال هغه په ډېر احتمال سره د عصبي شاک د علایمو په توګه د لړزېدو له درد نه رنځېده. هغه په ۱۷۴۶ زکال کې وړاندې له دې چې د هغه سکالرشیپ پای ته ورسېږي، اکسفورډ پوهنتون پرېښود.
مفتاح الدين ساپی
مخينه
د ښاغلي مفتاح الدین ساپي د (رژیدلي ارمانونه) په نامه د لنډو کیسو ټولگه په ۲۰۱۵ زېږدیز کال کې چاپ شوې ده. په دې کتاب کې (۶) غمجنې او دردونکې کیسې لیکل شوې دي. نوموړي په خپلو کیسو کې زموږ په جگړه ځپلي، کړېدلي او ځورېدلي هېواد کې د لوټمارو، تالانگرو، ظالمانو او زورواکو ناولې، تورې او کرغېړنې څیرې، د هغوی وحشت او دهشت، وژل، ترور او بې پتي، جنایتونه او ظلمونه، د مادي او معنوي شتمنۍ لوټول، د مظلومانو مظلومیت، د رنځیدليو او ځوریدليو هېوادوالو فریاد، اوښکې، ویرونه، سلگۍ او زگېروي، اتلولي او مېړانه او همدا راز زړه بوږنوونکو پېښو تصویرونه، چې د بشریت په تاریخ کې ساری نه لري، په ډېرو ښکلو فکرونو، خیالونو، تصویرونو او سېمبولونو کې داسې انځور کړي، چې په لوستلو یې د هر لوستونکي په زړه، ذهني او رواني حالاتو کې جذبې، ولولې، انساني، اخلاقي عواطف او احساسات راپارول کېږي.
ادم سمیت
رسمي زده کړې
سیمت د ملتونو د سرمایې په ۵ ټوک کې په انګلیسي پوهنتونونو کې له هغو د سکاټلنډي سیالانو سره په پرتله د ټیټ روزنیز کیفیت او لږ فکري فعالیت په اړه نظر ورکړی. هغه دغه چاره د اکسفورډ او کامبرېج دواړو پوهنتونو له خوا د پراخه سکالرشیپونو ورکړې ته؛ چې له مخې یې د پروفیسرانو عواید د زده کوونکو له جلبولو څخه په بشپړ ډول مستقل کېږي او دغه واقعیت ته یې اړوند بولي چې د دغو پوهنتونونو مخکښو فکري کسانو کولای شوی، د انګلستان د کلیسا د مخکښو وزیرانو په توګه هوسا ژوند ولري.
مفتاح الدين ساپی
مخينه
د پښتو ژبې نامتو او نوښتگر شاعر صديق کاوون توفاني په خپله فېسبوک پاڼه کې د مفتاح الدین ساپي په اړه داسې ليکي: «ارواښاد صافی صيب نه يوازې يو ټولنيز او سياسي شخصيت وو، بلکې تکړه ليکوال او شاعر هم وو. هغه له دې لارې هم خپل هېواد ته د قدر وړ خدمتونه کړي چې د هېرېدو نه دي.
ادم سمیت
رسمي زده کړې
په اکسفورډ کې د سمیت ناخوښي تر ډېره کېدای شي، په ګلاسکو کې د هغه د خوښې وړ ښوونکي فرانسیس هاچسون د غیابت له امله وي چې په خپل مهال کې د ګلاسکو پوهنتون یو له مخکښو ښوونکو څخه و او د هغه د ګڼ شمېر محصلینو او همکارانو د تايید وړ ښوونکی و. آن ځینې مهال به عادي وګړو په شور او جدیت سره د هغه ویناوې (چې ځینې وختونه به عامه وګړو ورته لاسرسی موند) تایید کولې.
مفتاح الدين ساپی
مخينه
صافی صيب د هېواد او خلکو يو صادق او پاک زړی خدمتگار وو. نوموړي په خپلو ټولو دولتي ماموريتونو کې په سپېڅلې زړه او پاک لاس کار کړی او خپل ټول توان او انرژی يې هېواد او خلکو ته د خدمت چارې ته ځانگړې کړې وه.»
ادم سمیت
د تدریس مسلک
سمیت په ۱۷۸ زکال کې د ایډینبورګ په پوهنتون کې د ایډنبورګ د فلسفي ټولنې له خوا د لارډ کامز په ملاتړ په عمومي ویناوو کولو پیل وکړ. د هغه د ویناوو په موضوعاتو کې د بلاغت او ښکلو هنرونو او وروسته، د «سرمایې د ودې» موضوعات شاملېدل. د سرمایې د ودې په موضوع کې هغه لومړی د «طبیعي ازادۍ د ښکاره او ساده نظام» په اړه خپله اقتصادي فلسفه توضیح کړه. په داسې حال کې چې سیمت د عامه ویناوو په برخه کې مهارت نه درلود، خو بیا یې هم ویناوې بریالۍ وې.
مفتاح الدين ساپی
دندې
مفتاح الدين ساپي تر خپلو لوړو زده کړو وروسته په هېواد کې د سرحدونو چارو وزير، د ختيځ زون ملکي او پوڅي سروال (ريس) او په بېلابېلو دولتي دندو کې بوخت پاتې شوی دی.
ادم سمیت
د تدریس مسلک
په ۱۷۵۰ زکال کې سمیت د ډیویډ هوم په نامه فیلسوف سره چې له هغه څه باندې یوه لسیزه مشر و، ولیدل. سمیت او هیوم د تاریخ، سیاست، فلسفې، اقتصاد او مذهب په برخو کې خپلو لیکونو کې د سکاټلنډ د نورو روڼ آندو شخصیتونو په پرتله نږدې فکري او شخصي اړیکې لرلې.
مفتاح الدين ساپی
مړينه
ليکوال او شاعر مفتاح الدين صافى په ۱۳۹۸ ل (۲۰۱۹ ز کال جون) کې په هالېنډ کى په کډوالۍ او مسافرۍ کى له دې فانې نړۍ سترگې پټې کړې او په ابدې خوب ويده شو. اروا يې ښاده او جنت يې څای شه.
ادم سمیت
د تدریس مسلک
په ۱۷۵۱ زکال کې سمیت د ګلاسکو په پوهنتون کې د منطق د زده کړو په تدریس لاس پورې کړ او په ۱۷۵۲ زکال کې د ادنبورګ د فلسفي ټولنې غړیتوب یې ترلاسه کړ؛ نوموړی دغې ټولنې ته د لرد کامز له خوا ور معرفي شو. هغه مهال چې د ګلاسکو پوهنتون د اخلاقو د فلسفې مشر مړ شو، سمیت دغه ځایګی ترلاسه کړ.
مفتاح الدين ساپی
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- نړیوالې سندرې (ژباړه). ۲- سپېدې (د بهرنيو شعرونو ژباړه). ۳- مات وزر (د بهرنيو لنډو کیسو ژباړه). ۴- ادبي او هنري څېړنې. ۵- نیمگړي انځورونه (شعري ټولگه) د ۱۳۸۴ لمريز کال پېښور چاپ. ۶- رژیدلي ارمانونه (د لنډو کیسو ټولگه) د ۱۳۹۴ لمريز (۲۰۱۵ ز) کال چاپ.
د شعر څو بېلگې
سپوږمۍ
که سپینې سپینې، سپوږمیه سپینې! - پورژلې شپې مې، له بره وینې
پردی هیواد دی، پردۍ ده مینه - نه تروښي زړه مې پردۍ سترگلینې
په خوله گونگۍ شې، ولې نه خاندې - په څه پردۍ شوې، زما له مینې
د خدای لپاره، حال د یار وایه - په غم یې گوټم د ځیگر وینې!
هالېنډ- جنوري ۱۹۹۸
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
نوم‌ پالنه یا نومینالېزم
په مېتافزیک کې نوم‌پالنه یا نومینالېزم (nominalism) هغه نظریه ده چې وايي کلي او اجمالي څیزونه په حقیقت کې یوازې له نومونو یا لېبلونو پرته بل څه نه دي. نوم‌پالنه لږترلږه پر دوو ډولونو وېشل کېږي: یو ډول یې له کلیاتو (universals) څخه انکار کوي – هغه څیزونه چې د ګڼو ځانګړو شیانو (لکه ځواک یا پیاوړتیا، انسانیت او داسې نورو) په وسیله انځورېدای یا یې بېلګه وړاندې کېدای شي. بل ډول یې بیا په ځانګړې توګه د اجمالي یا انتزاعي څیزونو (abstract objects) شتون ردوي ؛هغه څیزونه چې په فضا او وخت کې کوم ځای نه لري یا شته نه دي.
ډېری نومپالونکي په دې باور دي چې یوازې په فضا او وخت کې موجود فزیکي مشخصات حقیقي یا رښتیني دي او دا چې کلیات (universals) یوازې له پېښېدو وروسته (post res) شتون مومي، یعني له ځانګړو څیزونو وروسته شته دي. که څه هم، د نوم‌پالنې ځینې نسخې یا ډولونه بیا پر دې باور دي چې ځینې مشخص څیزونه انتزاعي یا ابسټرکټ موجودات دي (لکه اعداد یا شمېرې)، حال دا چې نور یې بیا انضمامي یا کانکرېټ دي – هغه څیزونه چې په وخت او ځای/فضا کې وجود او ورپورې تړاو لري (لکه ستنې، ماران، کېلې).
نومینالېزم په اصل کې د کلیاتو یا عمومیاتو د مسئلې په اړه یو درېځ دی، چې رېښه یې لږ تر لږه د اپلاتون دورې ته رسېږي، او له واقعیت‌پالنې یا ریالیستي فلسفې سره په تضاد کې دی، د بېلګې په توګه د افلاطون ریالېزم، چې تر مشخصاتو هاخوا د کلیاتو یا عمومیاتو پر شتون ټینګار لري. که څه هم د "نومینالېزم" نوم د منځنیو پېړیو په فلسفه کې له بحثونو څخه له فرانسوي فیلسوف روسېلېنیوس سره راڅرګند شو.
د نومینالېزم اصطلاح له لاتیني کلمې "nomen" یعني نوم څخه سرچینه اخلي. جان سټوارټ مېل نومینالېزم په خپله مشهوره مقوله "له نومونو پرته هېڅ عمومي څیز نشته" کې راخلاصه کړې ده.
د قانون په فلسفه کې بیا نومینالېزم خپل کارونګ په هغه څه کې لټوي کوم چې د اساسي قانون یا مشروطه نومینالېزم په نوم یادېږي.
د لرغوني یونان فلسفه
د نومینالېزم مخالفه اصطلاح ریالېزم ده. په لوېدیځه فلسفه کې افلاطون ممکن لومړنی لیکوال و چې په واضح ډول یې یو ریالیست یا واقعیت‌پال، یعنې غیر نومینالېست، دریځ څرګند کړ: ... موږ معمولاً په ګڼ شمېر یا ډېرو څیزونو کې د هر یوه څیز اړوند یو واحد فورم یا بڼه فرض کوو چې موږ یو شان نوم ورته اخلو. ... د بېلګې په توګه، ډېر بېډونه یا بسترونه او مېزونه شته دي. ... مګر اصلا د دا ډول فرنیچر یوازې دوه ډوله شته دي، یو بېډ یا بستر او بل هم مېز. (جمهوریت ۵۹۶-a-b، ژباړه. ګروب)
د هغه چا په اړه څه فکر کولی شئ چې پر ښکلو څیزونو باور لري، خو په خپله پر ښکلا بیا باور نه لري ...؟ ایا فکر نه کوئ چې هغه د ویښ حالت پرځای په خوب کې ژوند کوي؟ (جمهوریت ۴۷۶-c) له "تخت یا بستر" او "ښکلي" نومونو سره د افلاطون متناظر او مطابق کلیات یا عمومیات اصلا د تخت بڼه او د ښکلا بڼه، یا په خپله تخت او په خپله ښکلا وه. د افلاطون فورمونه یا بڼې لومړني کلیات وو، چې په دې ډول په فلسفه کې مطرح شول.
زموږ د "کل یا universal" اصطلاح د ارسطو د تخنیکي اصطلاح کاتولو (katholou) د انګلیسي ژباړې له کبله ده، چې نوموړي په ځانګړې توګه د کلیاتو د مسئلې (problem of universals) په اړه د بحث کولو لپاره رامنځته کړې ده. کاتولو اصطلاح بیا د کاتا هولو (kata holou) د کلمې انقباض یا لنډون دی، چې د "په ټولیزه توګه یا په ټوله کې" په معنا ده.
ارستو د اپلاتون د بڼو (Forms) د تیورۍ ځینې اړخونه رد کړل، مګر هغه په ښکاره ډول نومینالېزم یا نوم‌پالنه هم رد کړه:"... 'انسان'، او په حقیقت کې هر عمومي محمول یا مسند، د یوه فرد نه بلکې د یو څه کیفیت، یا مقدار یا هم اړیکې، یا بل ورته څه ښکارندویي کوي. (سوفيستيکي یا محتمل ردونه ۲۲، ۱۷۸b۳۷، ژباړه. پیکارد-کامبریج)"لومړني هغه فیلسوفان چې په ښکاره توګه یې نومیالیست استدلالونه بیان کړي، رواقیون (Stoics)، په ځانګړې توګه کرایسیپوس و.
د منځنیو پېړیو فلسفه
د منځنیو پېړیو په فلسفه کې فرانسوی فیلسوف او الهیات پوه روسېلېنیوس (شاوخوا ۱۰۵۰ – ۱۱۲۵ز کلونه)د نومینالېزم لومړنی او مخکښ پلوی و. نومیناليستي نظریات همدا راز د بل فرانسوي فیلسوف پییر ابیلار په آثارو کې هم موندل کېدای شي او دا نظریات بیا د ویلیم اوکام په آثارو کې، چې خورا نفوذ لرونکی او بشپړ نومینالېست و، لا ډېر غوړېدلي دي. د ابیلار او اوکام د نومینالېزم نسخه کله ناکله د مفهومېزم یا مفهوم‌پالنې (conceptualism) په نوم یادېږي، هغه نسخه چې ځان د نومینالېزم او ریالېزم ترمنځ د یوې منځنۍ لارې په توګه وړاندې کوي، او ټینګار کوي چې د افرادو په څېر یې ترمنځ یو څه مشترک شته دي، مګر بیا هم دا په ذهن کې یو مفهوم دی، نه د ذهن یوه خپلواکه حقیقي برخه. اوکام استدلال وکړ چې یوازې افراد شته دي او کلیات یوازې د افرادو مجموعو ته د اشارې کولو یا ارجاع ذهني لارې دي. هغه لیکي "زه په دې اند یم چې یو عمومیت یا کُل (universal) هغه حقیقي څه نه دي چې په یوه موضوع کې شته دي ... بلکې یوازې په ذهن کې د فکر کولو د یوه څیز په توګه یو وجود لري [په ذهن کې یو منظور یا هدف]". د عمومي قاعدې په توګه، اوکام د هر ډول هغه وجود د فرض کولو پرضد استدلال وکړ چې د توضیحاتو لپاره اړین نه وي. له دې کبله هغه لیکي، هېڅ داسې دلیل نشته چې باور وکړو د "انسانیت" په نوم کوم وجود شته دی، چې د سقراط په وینا، دننه اوسېږي، او د دې ادعا په اړه نور څه نه دي تشریح شوي. دا له هغه تحلیلي مېتود سره سمون لري چې له هغه وخت راهیسې د اوکام استره یا تېغ بلل کېږي، هغه اصل چې د هرې ښکارندې د توضیح لپاره باید د امکان تر حده لږ انګېرنې وشي. منتقدین استدلال کوي چې د مفهوم‌پالنې تګلارې یوازې د کلیاتو د مسئلې د رواني اړخ پوښتنې ځوابوي. که ورته مفهوم په سمه او غیر ارادي توګه پر دوو اشخاصو باندې تطبیق شي، د دوو اشخاصو ترمنځ باید یو څه مشابهت یا مشترک ملکیت شته وي، چې له ورته مفهوم لاندې د دوی واقع کېدل توجیه کوي او دا یوازې هغه مېتافزیکي مسئله ده چې کلیات یې د حل لپاره راوړل شوي، یعني د ټولې مسئلې د پیل ټکی (مکلیوډ او روبینسون، ۲۰۰۶ ز کال، درېیم بحث). که د افرادو تر منځ مشابهت ثابت شي، مفهوم‌پالنه یا مفهومېزم پر منځني ریالېزم یا حقیقت‌پالنه بدلېږي، خو که رد شي، تر نومینالېزم یا نوم‌پالنې لاندې راځي.
عصري او معاصره فلسفه
په عصري فلسفه کې نومینالېزم، د توماس هابز او پییر ګاسندي له خوا بیا راژوندی شو.
په معاصره تحلیلي فلسفه کې بیا روډولف کارناپ، نیلسن ګوډمن، ایچ ایچ پرایس، او ډي سي ویلیمز دفاع ترې کړې ده.
د دغې اصطلاح د تاریخي رېښې کره کتنه
د منځنیو پېړیو د وروستیو افکارو د یوې کټګورۍ په توګه، د "نومینالېزم" مفهوم په زیاتیدونکې توګه تر پوښتنې لاندې راوستل شوی دی. په دودیز ډول، څوارلسمه پېړۍ د نومینالېزم د اوج د دوره ګڼل کېږي، چې د جان بوریډان او ویلیم اوکام په څېر شخصیتونو ته یې د بنسټ اېښودونکو شخصیتونو په سترګه کتل کېږي. که څه هم د "نومینالېزم" مفهوم د یوه خوځښت په توګه (عموما له "ریالېزم" سره په تضاد کې)، لومړی ځل د څوارلسمې پېړۍ په وروستیو کې راڅرګند شو، او د پنځلسمې پېړۍ په اوږدو کې بیا په تدریجي توګه پراخ شو. د دوو جلا لارو تصور یا مفکورې له یوې لرغونې لارې (via antiqua)، چې له ریالېزم سره تړاو لري، او یوې معاصرې لارې (via antiqua)، چې له نومینالېزم سره تړاو لري، یوازې د پنځلسمې پېړۍ په وروستیو کې پراختیا ومونده – هغه شخړه چې بالاخره په شپاړسمه پېړۍ کې پای ته ورسېده.
دې ته په پام سره چې د نومینالېزم او ریالېزم ترمنځ د وېش په برخه کې څرګند تفکر یوازې په پنځلسمه پېړۍ کې راڅرګند شوی، پوهانو په زیاتېدونکي توګه دا پوښتنې راپورته کړې چې ایا واقعا ویل کېدای شي چې د څوارلسمې پېړۍ د نومینالېزم مکتب موجود و. په داسې حال کې چې یو څوک ممکن د اوکام، بوریډان، مارسیلیوس او نورو ترمنځ د کورنۍ د ورته والي خبره وکړي، خو بیا هم پام وړ توپیرونه پکې شته دي. په بنسټیزه توګه، رابرټ پاسناو دا پوښتنه کړې چې ایا د فکر کوم داسې همغږی جوړښت چې د "نومینالېزم" په نوم یاد شي د څوارلسمې پېړۍ په لیکنو کې د تشخیص وړ دی کنه. دا استدلال هم شوی چې دا چاره د شلمې پېړۍ د هغه روایت تعقیبول ستونزمنوي، ​​​​چې وروستۍ مکتبي فلسفه یې چې په څوارلسمه پېړۍ کې د ماډرن لارې (via moderna) نومیالېزم، او د لرغونې لارې (via antiqua,) ریالېزم ترمنځ د یوې شخړې په توګه انځور کړې، او په اوولسمه پېړۍ کې د ویلیم اوکام له نومینالېستي نظریاتو سره د مکتب‌والي د وروستیو ردونو وړاندوینه کوي.
قانون څه ته وايي؟
لومړی د قانون لغوي مانا:
لومړۍ نظريه : د دې نظريې پلويان د قانون ويوکی د يوناني ژبې  kanonيا kanun بولي او په دې نظر دي چې د دې ويوکي ( قانون)  ريښه يوناني ده ،چی د سريانی ژبې له لارې عربي ژبې ته ننوتې ده، چې د  پيمانې اوخط کش مانا لري،   چې د عربو په ژبه کې دهرڅه مقياس او معيارته وايي چې د قاعدې مانا ورکوي، داروپا ځينو هېوادونو کې د کتبي يا ليکل شويو قاعدو ته ويل کيږي چې ولوستلای شي.
زمونږ د هېواد تکړه حقوقدان او استاد ښاغلي پوهنوال نصرالله ستانکزي هم په خپل کتاب مبادي حقوقو کې دا نظر په دې الفاظو راخيستی چې د قانون کليمه د يوناني ژبې له canon څخه اخيستل شوې چې د قاعدې په مانا کارول کيږي، دغه لفظ په رومي حقوقو کې د Lex  او په فرانسوي اصطلاحاتو کې بيا په Loi سره  چې د لوستلو په مانا دی، تفسير شوی، يانې Lex او Loi هغه ليکلې حقوقي مقررې دي چې ولوستل شي.
دوهمه نظريه : دا ډله حقوقدانان د قانون ويوکی د فارسي، عبراني، سرياني يا هم رومي ژبې لفظ ګڼي.
درېمه نظريه : د دې نظريې پلويان د قانون کليمه د عربي ژبې لفظ ګڼي چې د قن له ويوکي څخه اخيستل شوی او دليل وړاندې کوي چې د قانون نور ټول مشتقان لکه مقنن، تقنين او قوانين ټول له عربي ژبې نه اخيستل شوي ويوکي دي، چې د دې نظريې د پلويانو له جملې څخه ابن منصور موهوب بن احمد يادولای شو.
د قانون کليمه په عربي کې د ( مقياس کل شئ) د هر شي مقياس او اندازې په مانا کارول کيږي.
د قانون اصطلاحي مانا :
حقوق دانانو قانون له بېلابېلو ليدلورو په بېلابېلو ډولونو او بېلابېلو الفاظو تعريف کړی چې مونږ يې دلته د يو څو تعريفونو ذکر کوو:
قانون د اساسي قانون د څلور نوييمې مادې له مخې (( قانون هغه مصوبه ده چې د ملي شورا دواړو جرګو تصويب کړې او ولسمشر توشېح کړې وي.))
ښاغلي نصر الله ستانکزي په خپل کتاب حقوق مبادي کې قانون په دې ډول تعريف کړی (( قانون د هغه صريح او الزامي اوامرو ټولګه ده چې د ذيصلاح اورګان له لوري په ليکلي ډول  د ټولنيز ژوند د سمون او د ټولنې د لارښوونې لپاره ،تدوين او وضع شوي وي.
ښاغلی عبدالصبور مبارز يې په خپل کتاب ( د اساسي قانون پېژندنه ) کې وروسته د نورو حقوقدانانو د تعريفونو له ذکر کولو څخه داسې تعريفوي:
الف – قانون په عامه مانا : ټولو هغه مدونو قوانينو ته ويل کيږي چې د ځانګړو او خاصو تشريفاتو او مراحلو له لارې تصويبيږي شامل دي.
ب – قانون په خاصه مانا:د قانون کليمه يوازې د مقننه قوې په مصوباتو اطلاق کيږي.
البته د افغانستان اساسي قانون چې په خپله څلورنوييمه ماده کې کوم تعريف ذکر کړی هغه هم د قانون خاص تعريف کې راځي.
له دې پرته نور تعريفونه او پېژندنې هم د قانون په هکله شوي چې په لاندې ډول يې ذکر کوو:
قانون د قواعدو ټولګه ده چی ټولنيزې اړيکې تنظيموي او د يوې ټولنې وګړي هغې ته په غاړه ايښودلو يا اطاعت مکلفوي.
قانون د هغه حقوقي قاعدې څخه عباردت دی چې د دولت دعالي واک لرونکی حاکميت څخه وضع کيږي او په دوام لرونکي توګه په ټولو وګړو باندې پلـی کـيږي.
قانون د هغه معقول او صريح تجويز څخه عبارت دی چې دواک لرونکو دولتي مقاماتو له لوری وضع کيږي.
د قانون ډولونه :
درېم – د دواړو خواو( اطرافو )  په اعتبار د قانون وېش
په همدې ډول نورې ډلبندۍ او وېشنې هم علماو کړي دي  لکه د سلسله مراتبو له حيثه په اساسي قوانينو او عادي قوانينو وېشل شوي، چې دلته مونږ يوازې دغه لومړنۍ درې ډلبندۍ تر شننې لاندې نيسو: