cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مداومه جګړه
ژمنۍ جګړه
د ۱۹۳۹ کال په اګست کې شوروي اتحاد او المان د مولوتوف-ریبنټروپ تړون لاسلیک کړ چې په هغه کې دواړو لورو پرېکړه وکړه چې د فنلنډ، استونیا، لېتوانیا، پولنډ او رومانیا خپلواک هېوادونه د خپلې خوښې پر نفوذي سیمو ووېشي او فنلنډ د شوري نفوذي سیمه شي. یوه اونۍ وروسته جرمني پر پولنډ برید وکړ چې د المان پر وړاندې د فرانسې او بریتانیا د جګړې د اعلان لامل شو. شوروي اتحاد د سېپټمبر په ۱۷مه د پولنډ پر ختيځ برید وکړ. مسکو خپل پام بالتیک هېوادونو ته وروګرځاوه او له هغوی څخه يې وغوښتل چې د شوروي یوې پوځي اډې جوړولو ته اجازه ورکړي او پوځيان يې د هغوی پر خاوره مېشت شي. بالتیک دولتونو دا غوښتنه ومنله او د سېپټمبر او اکتوبر په میاشتو کې يې هوکړه‌لیکونه لاسلیک کړل.
د ۱۹۳۹ کال په اکتوبر کې شوروي اتحاد له فنلنډ سره د مذاکرې هڅه وکړه تر څو د فنلنډ په خاوره کې د کارلي تنګۍ او د فنلنډ خليج ټاپوګانو هغوی ته پرېږدي او د فنلنډ پلازمينې هلسېنګي ته څېرمه د شوروي د یوې پوځي اډې جوولو ته اجازه ورکړي. د فنلنډ دولت دا غوښتنې ونه منلې او سره پوځ د ۱۹۳۹ کال د نوامبر په ۳۰مه پر فنلنډ برید وکړ. شوروي اتحاد د ملګرو ملتونو له ټولنې څخه وويستل شو او د دغې ناقانونه برید له امله د نړیوالې ټولنې له‌خوا محکوم شو. فنلنډ د بهرني ملاتړ ژمنه ترلاسه کړه خو په حقیقت له سویډن پرته ډېره لږ مرسته ورسره وشوه. د مسکو د سولې تړون ۱۰۵ ورځنۍ ژمنۍ جګړه پای ته ورسوله او لنډمهاله سوله يې پيل کړه. د دې تړون د ګټې په توګه فنلنډ د خپلې خاورې ۹ سلنه ملي برخه او ۱۳ سلنه خپل اقتصادي ظرفیت شوروي اتحاد ته وسپاره. له ورکړل شویو سیمو څخه نږدې ۴۲۰۰۰۰ کډوال بیامېشت کړای شول. فنلنډ د شوروي له‌خوا د ټول هېواد له فتحې څخه ډه‌ډه وکړه او خپل حاکمیت يې خوندي کړ.
تر جګړې مخکې د فنلنډ بهرنی سیاست د اروپا د شمال هېوادونو او د ملګرو ملتونو د څو اړخیز ملاتړ د تضمین پر بنسټ و خو دا پالیسي ناکامه بلل کېده. تر جګړې وروسته د فنلنډ عامه افکار د فنلنډ د کارلیا د بیا فتحه کولو پلوي وو. دولت ملي دفاع خپل لومړتوب وبلله او پوځي لګښتونو نږدې د عمومي لګښتونو نیمايي برخه جوړوله. فنلنډ د ژمنۍ جګړې په بهیر کې او تر هغه لږ ځنډ وروسته جنګي تجهیزات ترلاسه او وپېرل. په همدې توګه د فنلنډ مشرتابه غوښتل په خپل ټول هېواد کې د یوالې روحیه چې د ژمنۍ جګړې په بهیر کې محسوسېده خوندي کړي. د سپین ګارد د بېل‌والي دود د مې مياشتې په ۱۶مه د فنلنډ د کورنۍ جګړې له بریا سره پای ته ورسېد.
شوروي اتحاد د فنلنډ په سویلي سمندرغاړو کې پلازمېنې هلسینګي ته نږدې د هانکو سمندري اډه ترلاسه کړې وه، چېرته چې له ۳۰۰۰۰ څخه زیات شوري پوځي پرسونل مېشت و. د فنلنډ او شوروي اتحاد اړیکې د سولې د یواړخیز تړون تر لاسلیک وروسته خړې‌ پاتې شوې او د دې تړون د پلي کېدو په اړه اختلافات موجود وو. فنلنډ د شوروي اتحاد له‌خوا د ډېرو ارضي یرغلونو پر وړاندې د امنیت په لټه کې و او ناروې او سويډن ته يې د بېلابېلو متقابلو دفاعی تړونونو وړاندیز وکړ، خو دا نوښتونه د مسکو له‌خوا خنثی شو.
د ښځو حقونه په برازیل کې
په برازیل کې د ښځو ټولنیزه ونډه تر ډېره د ایبریني کلتور د نارینه پلوو دودونو تر اغېز لاندې ده، کوم چې ښځې په کورنیو او ټولنیزو اړیکو کې د نارینه وو تر واک لاندې راولي. ایبرني ټاپووزمه کوم چې له هسپانیا، پرتګال او اندورا څخه جوړېږي او په دودیز ډول د عیسویت او مسیحیت ترمنځ کلتوري او پوځي پوله وه، چې له امله یې د پوځي تسخیر او د نارینه وو د واکمنۍ لپاره یو قوي دود رامنځته کړی وو. د نړۍ د لوی رومن کاتولیک ملت په توګه، په برازیل کې دین د ښځو د درک کولو په برخه کې پام وړ اغیز لرلی، له دې سره چې په تېره پېړۍ کې برازیلي دولت د اولاد راوړو د حقونو په برخه کې له کاتولیک کلیسا څخه په تدریجي ډول فاصله نیولې ده.
برازیل د ښځو د حقونو په برخه کې د لاتینې امریکا په کچه د تر ټولواغېزمن او مدیریت شویو ډلو لرونکو هېوادونو له ډلې دی، کوم چې د تېرې پېړۍ په اوږدو کې یې د ښځو د پیاوړتیا او د هغوی د قانوني او سیاسي حقونو د ساتنې په برخه کې د پام وړ لاسته راوړنې لرلې دي. خو په تېره پېړۍ کې د ښځو د حقونو په برخه کې د لاسته راوړنو سربېره، اوس هم په دغه هېواد کې ښځې له پام وړ جنسیتي نابرابرۍ سره مخ دي. په ۲۰۱۰ کال کې ملګرو ملتونو د جنسیتي نابرابرۍ د ځانګړنې له مخې، برازیل ته د ۱۶۹ ملتونو په نوملړ کې ۷۳ ځایګی ورکړی دی.
د رایو کارولو د حق خوځښت(جنبش)
په برازیل کې ښځو په ۱۹۳۲ کال کې د رایو ورکولو حق ترلاسه کړ. له دې سره چې د نولسمې پېړۍ په نیمایي کې یو فیمنیستي خوځښت وو، کوم چې د ښځو لپاره په ۱۸۹۱ کال کې جمهوریت غوښتونکو په اساسي قانون کې د ښځو لپاره د رایې د ورکړې حق وغوښت، خو د ازادۍ پرلور اصلي ګام یوازې د فیمینیست، بیولوژي پوه او وکیل، برتا لوتز تر مشرۍ لاندې پورته شو. نوموړي د برازیل په مخکښه ورځپاڼې (Revista da Semana) کې، د یوې مقالې په خپرولوسره له ښځو وغوښتل څو نارینه وو ته خپله وړتیا په خپلو لاسته راوړنو ثابته او د رایې ورکولو د حق په موخه منسجمې شي، چې له امله یې د ښځو د حقونو ګڼ شمېر سازمانونه راڅرګند شول.
لوتز په ۱۹۲۲ کال کې خپل سازمان د برازیلي فدریشن په نوم د امریکایي مدافع کري چپمن کت په مرسته د ښځو د پرمختګ لپاره تاسیس کړ. کوم چې په برازیل کې د ښځو له خوا د رایو کارولو د حق غوښتلو په برخه کې مخکښ سازمان ؤ او همدارنګه د ښځو د رایو کارونې له نړیوالې ټولنې سره یې هم اړیکې لرلې. د برازیلي رایه غوښتوونکو ښځو یوه برخه لوستې او مسلکي وې کوم چې د دې هېواد لږ سلنه نفوس یې جوړولو. پاتې نورې یې په زیاته کچه نالوستې وې. له همدې امله هم د دوی کمپاین او هڅې ټولیزې نه وې او یوازې یو معتدله بڼه یې لرله. د دوی محافظه کارانه ځانګړنه هم د دې لامل وه چې دولت ورسره کلک مخالفت وه نه ښيي. خو په پایله کې د ښځو لپاره د رایو ورکولو حق د ګتالیو وارګاس له خوا په ۱۹۳۲ کال کې اعلان او بیا د ۱۹۳۴ کال په اساسي قانون کې تائید شو.
ښځو ته د رایې ورکولو د حق له ورکړې دوه کاله وروسته د برازیل په پینځم اساسي قانون کې، دوې ښځې کانګرس ته، لس نورې د ښاروالانو او د اسمبلې د غړو او دېرش نورې شورا ګانو ته وټاکل شوې. له دې سره چې په خوا هم دولتي دندې د ښځو لپاره وې، خو د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د رایو ورکولو له حق اخیستو او په دولت کې د دوی د څوکیو له زیاتېدو وروسته هم دوی په ټاکنیزو بستونو کې ځای نه درلود.
اقتصادي حقونه
د وروستیو درېیو لسیزو پر مهال په لاتینه امریکا کې صادراتي کرنه (زراعت) او له ښځینه کاري قوې ګټنه د پام وړ زیاته شوې. څېړنې ښيي چې څه ډول په شمال ختیځ برازیل کې په موخه ییزډول کروندو په جنسیتي ډول کار وېشلی وو کوم چې ښځو پکې د نارینه وو په پرتله ناسم حقوق او کاري شرایط لرل.
د نړیوال بانک د شمېرو له مخې د هغو کسانو ۴۲ سلنه برخه ښځې دي کوم چې په نه کرنیزو چارو کې بوخت دي.
قانون ښځو ته د ولادت ۱۲۰ او نارینه وو ته ۷ ورځې با معاشه رخصتي په پام کې نیولې. همدارنګه قانون کار ورکوونکي له دې منع کړي وو چې له خپلو کارکوونکو د حامله توب ټسټ او یا هم د عقامت تصدیق پاڼه وغواړي. خو ځینو کار ورکوونکو له خپلو ښځینه کارکوونکو د عقامت تصدیق پاڼه غوښته او یا یې هم هڅه کوله چې د ولادت په عمر د برابرو ښځو له ګومارنې ډډه وکړي. که چېرې کارګومارونکو له قانون څخه سرغړونه کوله هغه ته به د دوه کاله بند جزا ورکول کېده او همدارنګه به شرکت د یو تر ټولو لوړ معاش لرونکي کارکوونکي د معاش په ۱۰ چنده جریمې په ورکړې مجازات کېده.
زده کړې
په ۱۹۷۰ کال کې برازیل نږدې ۱۹۰۰۰ متخصصې ښځې لرلې، چې پکې انجینرانې، معمارانې، دغاښو متخصصینې، اقتصاد پوهانې، ښوونکې، وکیلانې، او ډاکټرانې شاملېږي. خو په ۱۹۸۰ کال کې دغه شمېر ۹۵۸۰۰ تنو ته ورسېد.
د کرنې او ملي دفاع د ټولګیو خلاف چې ډېرو کمو ښځو به په کې ګډون کاوه د لیسانس او ماسټرۍ دواړو درجو په کچه د ارواه پوهنې، ادبیاتو او هنرونو ټولګي به تر ډېره له ښځو جوړ شوي وو.
واده
د والدینو له مرستې(اجازې) پرته د نارینه او ښځینه لپاره د واده قانوني عمر لږ تر لږه ۱۸ کاله دی. د ښځو لپاره د لومړي واده پر مهال په اوسط ډول د واده عمر ۲۲.۶او د نارینه وو ۲۵.۳ کاله دی.
د برازیل د پخواني مدني قانون له مخې، مېړه د کورنۍ قانوني مشر ګڼل کېده، پر ماشومانو او د کورنۍ پر نورو فیصلو د بشپړ واک په لرلو سره. اوس مهال اوضاع بدله شوې، د ۲۰۰۲ کال د مدني قانون په لومړۍ ماده کې دغه موضوع په واضح بڼه معلومېږي چې د "هر نارینه" (everyman) پرځای د"هر کس" (everyone) عبارت کارول شوی دی. قانون جوړونکو په ډاګه کړې چې اوس مهال هر نارینه او ښځینه د ټولنې پر وړاندې یو ډول امتیازات او مسئولیتونه لري، له همدې امله دوی په مساویانه ډول مسئول او د خپلې شتمنۍ په تناسب د کورنۍ د لګښت او د ماشومانو د زده کړو په برخه کې موظف دي.
همدارنګه دوی د دې انتخاب هم لري چې د نارینه تخلص د ښځینه او یا هم د ښځینه د نارینه په نوم کې زیات کړي. مګر دا الزامي نه دی. له واده وروسته، نارینه او ښځینه په متقابل ډول یو د بل پر وړاندې خپل مسئولیتونه ترسره کوي چې له دغو مسئولیتونو وفاداري، یوازې له خپلې ښځې یا مېړه سره اړیکه لرل، متقابله رېښتینولي، په ګډ کور کې ژوند؛ متقابله همکاري ملاتړ، د ماشومانو سرپرستي او روزنه، متقابل احترام او یو بل ته پام کول دي.
طلاق
په برازیل کې طلاق په ۱۹۷۷ کال کې قانوني شو. د قانون له مخې هر چا په خپل ټول ژوند کې یو ځل د طلاق ورکولو حق درلود هغه هم له درې کاله حقوقي لري والي او یا هم پینځه کاله غیر رسمي اختیاري لري والي وروسته. دغه شرط بیا په ۱۹۸۸ کال کې له منځه یووړل شو.
بایوسفیر
بایوسفیر چې د اېکوسفیر په نامه هم پېژندل کېږي، په سراسر نړۍ کې د ټولو ایکوسیستمونو مجموعه ده. همدا راز د ځمکې پر مخ یې د ژوند سیمه هم نومولی شو. بایوسفیر د مادې له نظره کابو تړلی سیستم دی. انرژۍ ته په کتو سره داسې پرانیستی سیستم دی چې د لمریزې انرژۍ فوټوسنټېز په کلني ډول د شاوخوا ۱۳۰ تراواټ په کچه جذبوي. له دې سره سره، دا یو ځان‌تنظیمی سیستم دی چې د انرژۍ تعادل ته نږدې دی. په تر ټولو پراخ بایوفزیولوژيکي تعریف کې بایوسفیر نړیوال ایکولوژیکي سیستم دی چې ټول ژوندي موجودات او له لیټوسفیر، کرایوسفیر، هايډروسفیر او اتومسفیر سره د تعامل په ګډون د ټولو ژوندیو موجوداتو اړیکې یوځای کوي. داسې فرض کېږي چې بایوسفیر تکامل کړی دی چې د ژوندیو موجوداتو د رامنځته کېدو بهیر (د ساده عضوي ترکیباتو په څېر له غیر ژوندیو موادو څخه په طبیعي ډول رامنځته شوي ژوندي موجودات) یا هم (له ژوندۍ مادې څخه رامنځته شوي ژوندي موجودات) لږ تر لږه ۳.۵ میلیارده کاله مخکې پیل شوی دی.
په یوه ټولیز مفهوم کې بایوسفیرونه هغه تړلي او ځان‌تنظیمي سیستمونه دي چې ایکوسیستمونه لري. په دې کې مصنوعي بایوسفیرونه هم شاملېږي چې «بایوسفیر ۲» او «بایوسفیر ۳» او همدا راز په نورو سیارو او سپوږمیو کې موجود بایوسیفیرونه په کې شاملېږي.
عمر
د ځمکې پر مخ د ژوند لومړني شواهد په ۳.۷ میلیارد کلنو رسوبي ډبرو کې موجود بیوجنیک ګرافیټ دي چې دا ډبرې له لوېديځ ګریلنډ څخه ترلاسه شوې دي؛ او د دې تر څنګ هغه میکروبي فوسیلونه دي چې د لوېدیځي استرالیا په ۳.۴۸ میلیارد کلنو ډبرو کې موندل شوي دي. په ۲۰۱۵ کال کې د ژونديو موجوداتو پاتې‌شوني د لوېديځې استرالیا په ۴.۱ میلیارد کلنو ډبرو کې هم وموندل شول. په ۲۰۱۷ کال کې د کاناډا په نوواګیټوک کمربند کې د ګرمو اوبو د دریڅو په رسوباتو کې فوسیل شوي مایکرو ارګانېزمونه کشف شول چې لرغونوالی یې ۴.۲۸ میلیارد کلونو ته رسېږي او دا د ځمکې پر مخ د ژوندیو موجوداتو تر ټولو لرغوني سوابق دي. دا شواهد څرګندوي چې په ۴.۴ میلیارد کاله مخکې مهال کې د سمندر تر رامنځته کېدو وروسته ژوندي موجودات رامنځته شوي دي او دا هغه مهال دی چې ۴.۵۴ میلیارده کاله مخکې د ځمکې له رامنځته کېدو څخه ډېر لرې نه دی.
پراخوالی
له قطبي کنلګونو څخه نیولې تر استوا پورې د سیارې هره برخه د ژوند ډولونه لري. په مایکروبیولوژۍ کې وروستیو پرمختګونو ښودلې ده چې میکروبونه د ځمکې د سطحې په ژورو کې ژوند کوي او د ټولو میکروبي موجوداتو کتله ښايي په هغو سیمو کې چې د اوسېدو وړ نه دي، د سطحې د ټولو حیواناتو او نباتاتو تر کتلې زیاته شي. د ځمکې پر مخ د بایوسفیر د رښتیني پراخوالي اندازه کول ستونزمن کار دی. الوتونکي معمولاً په ۱۸۰۰ متره (۵۹۰۰ فوټه؛ ۱.۱ مایله) ارتفاعاتو کې الوت کوي او کبان د ۸۳۷۲ مترو (۲۷۴۶۷ فوټو؛ ۵.۲۰۲ مایلو) په اندازه تر اوبو لاندې په پورټوریکو کندو کې ژوند کوي.
بېلابېل ژوندي موجودات د ځمکې د بایوسفیر په هره برخه کې ژوند کوي چې په خاوره کې، د ګرمو اوبو په چینو کې، تر ځمکه لاندې په لږ تر لږه ۱۹ کیلومتره (۱۲ مایله) ژورو ډبرو کې، د سمندر په ژورو برخو کې او په لږ تر لږه ۶۴ کیلومتره (۴۰ مایله) لوړ اتومسفیر کې موندل کېږي. مایکرو ارګانېزمونه په خاصو شرایطو کې د بېرونۍ فضا له تشیال څخه لیدل شوي دي. د خاورې او لاندې سطحې د ټول باکتریایي کاربن اندازه ۵ x ۱۰۱۷ ګرامه اټکل شوې ده. له یوکاریوټ مایکرو ارګانېزمونو پرته د پروکاریوټي مایکرو ارګانېزمونو کتله چې باکتریاوې په کې شاملېږي، ښايي (د بایوسفیر د ټولې کتلې چې له ۱ تر ۴ ټریلیونه ټنه اټکل کېږي) ۰.۸ ټریلیونه ټنه کاربن وي. بروفیل سمندري میکروبونه څه باندې ۱۰۰۰۰ متره (۳۳۰۰۰ فوټه؛ ۶.۲ مایله) لاندې په ماریانا کندو کې موندل کېږي چې دا د ځمکنیو سمندرونو تر ټولو ژووره نقطه ده. د یو حجروي موجوداتو ډولونه د ماریانا کندې په ډېرو ژورو برخو یا «چلنجر کنده» کې موندل شوې دي چې ژوروالی یې ۱۱۰۳۴ متره (۳۶۲۰۱ فوټه؛ ۶.۸۵۶ مایله) دی. نورو څېړونکو اړوندې څېړنې وړاندې کړې دي او وايي چې مایکرو ارګانېزمونه په ۵۸۰ متره (۱۹۰۰ فوټه؛ ۰.۳۶ مایله) ژورو ځایونو کې د ډبرو دننه او د متحدو ایالتونو د شمالي سواحلو په سمندرونو کې تر سمندر ۲۵۹۰ متره (۸۵۰۰ فوټه؛ ۱.۶۱ مایله) لاندې وده کوي؛ همدا راز د جاپان په سواحلو کې بیا تر سمندر لاندې په ۲۴۰۰ متره (۷۹۰۰ فوټه؛ ۱.۵ مایله) ژورو ځایونو کې وده کوي. د تودوخې ځینې میکروبونه په سویډن کې د ځمکې په قشر کې په ۵۰۰۰ متره (۱۶۰۰۰ فوټه؛ ۳.۱ مایله) ژورو کیندل شویو هستو کې له هغو ډبرو څخه استخراج شوي دي چې د تودوخې درجه یې د ۶۵ او ۷۵ سانتي ګراد (۱۴۹ تر ۱۶۷ فارنهایټ) تر منځ وه. تودوخه د ځمکې په قشر کې د ژوروالي له زیاتېدو سره لوړېږي. د تودوخې د ډېرېدو چټکتیا له ګڼو عواملو سره تړاو لري چې د قشر ډول (قاره‌يي قشر د سمندري په مقابل کې)، د ډبرې ډول، جغرافیايي موقعیت او دا ډول نور عوامل یې د بېلګې په توګه یادولی شو. تر ټولو لوړه پېژندل شوې تودوخه چې د میکروبي موجوداتو ژوند په کې ممکن دی، ۱۲۲ سانتي ګراد (۲۵۲ فارنهایټ) درجې ده او دا احتمال موجود دی چې په ژور بایوسفیر کې د ژوند حد د مطلق ژوروالي پر ځای د تودوخې په مرسته وټاکل شي. د ۲۰۱۴ کال د اګسټ میاشتې په ۲۰مه نېټه ساینس‌پوهانو د یوه داسې مایکرو ارګانېزم شتون تایید کړ چې د انترکتیکا تر کنلګونو ۸۰۰ متره (۲۶۰۰ فوټه؛ ۰.۵۰ مایله) لاندې ژوند کوي. یو څېړونکی په دې اړه وايي: "میکروبونو په هر ځای کې پیدا کولی شو. دوی له شرایطو سره په کلکه تطابق کوي او په هر ځای کې چې وي ژوندي پاتې کېدای شي."
سوسیالېستي فیمینېزم
سوسیالېستي فیمینېزم د ۱۹۶۰مې او ۱۹۷۰مې لسیزې پر مهال د فیمینېستي خوځښت او نوي کیڼ اړخ د څانګې په توګه رامنځته شو چې د پلارسالارۍ او سرمایه دارۍ په متقابلې اړیکې تمرکز لري. ورته مهال د هغه کړنلارو ریښې چې له مخې یې د ښځو خصوصي، کورني او عمومي رولونه په ټولنه کې مفهومي شوي یا یې هم اړوند فکر کېږي کېدلای شي د ښځو له حقونو څخه د دفاع (A Vindication of the Rights of Woman؛ ۱۷۹۲ زکال) تر عنوان لاندې د مري ولسټون کرافټ په اثر او همدارنګه په ۱۸۸۰مه لسیزه کې د ویلیام ټامپسون په سوسیالیستي اثارو کې وموندل شي. د شخصي ستونزو اړوند د خبرو لپاره په ښځینه ډلو کې د راغونډېدو پر مټ په مردسالارۍ باندې د برلاسي کېدو نظریات له کارول هانیش څخه سرچینه اخلي. دغه نظریات په ۱۹۶۹ کې د یوې مقالې په ترڅ کې وړاندې شول چې وروسته په کې «د شخصي اصطلاح سیاسي» ته واړول شوه. دا هغه مهال و چې د فیمینېزم دویمه څپه رامنځته شوې وه، خو په کره توګه د سوسیالېستي فیمینېزم د نوي پیل مهال و. سوسیالېست فیمینېستان استدلال کوي چې ازادۍ یوازې د ښځو د ځپونکو اقتصادي او کلتوري دواړو منابعو په له منځه وړو ترلاسه کېدای شي.
سوسیالېستي فیمینېزم یوه دوه اړخیزه نظریه ده چې د مارکسېستي فیمینېزم استدال د ښځو په ځپلو کې د سرمایه دارۍ د رول او همدارنګه د راډیکال فیمینېزم نظریه د جنسیت او مرد سالارۍ د رول اړوند کاروي. سوسیالېستي فیمینېستان د راډیکال فیمینېزم د نظریې دغه اصلي ادعا چې ګویا پلار واکمني د ښځو د ځپلو یوازنۍ یا اصلي منبع ده؛ رد کوي. پر ځای یې ادعا کوي چې ښځې یوازې د مالي اړوندتیا له امله د نارینه و تر ظلم لاندې دي. ښځې د شتمنۍ د نابرابرۍ له امله په کپیټلېزم (سرمایه دارۍ) کې د نارینه و تر واک لاندې دي. هغوی اقتصادي اړوندتیا د نارینه و پر وړاندې د ښځو د مقید والي محرکه قوه بولي. له دې سربېره سوسیالېست فیمینېستان د پراخ ټولنیز، اقتصادي او سیاسي عدالت لپاره د ښځو آزادۍ اړینې ګڼي. دوی هڅه کړې چې د طبقې، جنسیتي لرلید یا هم اقتصادي وضعیت پر مټ د ټولو ځپونکو نظامونو سره مبارزه د ښځو د آزادیو له مبارزې سره ادغام کړي.
سوسیالېستي فیمینېزم د مارکسېزم له ګن شمېر مفاهیمو لکه د ماتریالیستي تاریخي لیدلوري څخه ګټنه کوي، دا په دې معنی چې خپل نظریات د خلکو د ژوندانه له مادي او تاریخي شرایطو سره اړوند کوي. له دې امله سوسیالېستي فیمینېستان په پام کې نیسي چې څه ډول په هره تاریخي دوره کې د هماغه مهال د اقتصادي سیستمونو له خوا جنسیت پالنه شوې او په جنسیتي بڼه کار ویشل شوی. دغه شرایط تر ډېره د کپیټلېزم (سرمایه دارۍ) او مرد سالاره اړیکو له مخې توضېح کېږي. سوسیالېستي فیمینېستان دغه ارتدوکس مارکسېستي لیدلوری رد کوي چې ګویا یوازې طبقې او طبقاتي مبارزې د تاریخ او اقتصادي پراختیا بیانونکي اړخونه دي. کارل مارکس څرګندوي هغه مهال چې په طبقاتي ظلم باندې غلبه وشي، جنسیتي ظلم هم ورسره له منځه ځي. د سوسیالېستي فیمینېستانو پر باور د جنسیتي ظلم اړوند دغه لیدلوری چې هغه د طبقاتي ظلم برخه ګڼي ناسمه ده، له همدې امله د سوسیالېستي فیمینېستانو ډېری چارې د دې د څرګندولو په موخه دي چې څه ډول د جنسیت او طبقو ترمنځ همکارۍ د ظلم د بېلابېلو ډولونو جوړولو ته لار برابره کړې او همدارنګه د ښځو او نارینه و د هرې طبقې په امتیازاتو اغېز کوي. د بېلګې په توګه هغوی دا مشاهده کړې چې د ښځو طبقاتي وضعیت په ټولیز ډول د هغو د مېړونو له طبقاتي یا شغلي وضعیت څخه مشتق شوی، مثلا منشي د خپل رئیس سره واده کوي، نو حتما د هغه طبقاتي ځایګی ترلاسه کوي.
باور په دې دی چې د سوسیالېستي فیمینېزم کلمه د لومړي ځل لپاره په ۱۹۷۲ زکال کې د «سوسیالیستي فیمینېزم: د ښځو د خوځښت لپاره ستراتیژي» تر عنوان لاندې نشریه کې کارول شوی چې د شیکاګو د ښځو د آزادۍ د اتحادیې له خوا چې هیذر بوث، ډې کریمر، سوزان ډېویس، ډب ډابین، رابین کافمن او ټوبي کلاس یې غړیتوب درلود خپره شوه. نور سوسیالېست فیمینېستان په ځانګړې توګه د دوه اوږد مهاله امریکايي سازمانونو، د رډایکال ښځو د سازمان او د آزادۍ د سوسیالیست ګوند، غړي بیا هغه د فردریک انګلس کلاسیک مارکسېستي اثر (د کورنیو ریښه، خصوصي او دولتي مالکیت) او همدارنګه د جنسیتي ظلم او طبقاتي استثمار اړوند د اګوست ببل اثر (ښځې او سوسیالېزم) ته اړونده بولي. له سړې جګړې څخه وروسته لسیزو کې فیمینېسته لیکواله او څېړونکې سارا ایوانز وايي چې سوسیالېستي فیمینېستي خوځښت په لویدیځ کې د هغه مشترک روایت له امله چې سوسیالېزم له توتالیتاریزم او تعصب لرونکو نظریاتو سره اړوند بولي خپل قدرت له لاسه ورکړی.
له ۱۹۷۰ زکال وروسته، سوسیالېستي فیمینېستي خوځښت خپلې ودې ته دوام ورکړ. د الیزابت لاپوفسکي کېنډې په اثر «سوسیالېستې ښځې: په ۱۹مه پېړۍ او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې اروپايي سوسیالېستي فیمینېزم» کې ټولنیز فیمینېزم د هغو ښځو د ټولګې په توګه تعریف شوی «چې د جنسیتي ظلم ریښه یې په خصوصي مالکیت کې ګڼله او د ټولنې د داسې راډیکال بدلون په فکر کې وې چې په هغو کې نارینه نه نارینه او نه ښځې استثمار کړي»؛ په دغه بدله شوې جامعه کې توصیف شوې برابري په داسې توګه انګېرل کېده چې په هغو کې دواړه جنسونه برابر وي او د هر ډول فزیولوژیکي توپیرونو له لرلو سره مساوي فرصتونو ته لاسرسی ولري. همدارنګه یې د دې په دوام کې توضېح کړې چې د هغه تل پاتې ښه توب په موخه چې سوسیالېستي فیمینېزم یې په لټه کې دی، د اقتصادي او ټولنیز نظام بشپړ بدلون ته اړتیا ده.
زهري مردانګي
سوسیالېست فیمینېستان ادعا کوي چې زهري مردانګي نه یوازې د نارینه و لپاره بلکې د ښځو او کوئیر جنسیت لرونکو کسانو لپاره هم مضره ده. زهري مردانګي داسې یو لید لوری دی چې نارینه یې باید له مخې په ځانګړي ډول چلن ولري، په معمول ډول دغه چلنونه پیاوړي او له احساساتو ډک دي (لکه: سلام، مایا). د مردانګۍ پیاوړی او له غرور ډک چلن نارینه په خپلو ټاکل شوو رولونو کې ساتي، په داسې حال کې چې ښځو ته بیا د تسلیمۍ رول ورکوي. دغه ډول چلن داسې لیدلوری پیاوړی کوي چې له مخې یې نارینه غوره جنسیت لرونکي او ښځې دویمه درجه وګړې دي. د جنسیتي رولونو اړوند په ځانګړې توګه په دوه ګوني جنسیتي حالت کې په نارینه و فشار د ځان وژنې بحران، د جنسي تېري کلتور او د تاوتریخوالي عادي کېدو ته لمن وهي. د سوسیالېستي فیمینېستي سیاستونو موخه دا ده چې ووايي دغه عادي کړای شوی چلن یوازې د جنسیتي جوړښت بله برخه ده چې پلارسالارۍ په تازګۍ سره ښځو ته د زیان اړونې په موخه رامنځته کړې.
وکیل شیر احمد خان
مخینه
نوموړی په ۱۲۶۶هـ ش کال کې یې د غزني ولایت د قره باغ ولسوالي اړوند د جانمراد سیمې د عمرګي په کلي کې نړۍ ته سترګې پرانستلې، نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي د وخت له ملا امام څخه وکړې
زدکړې
نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي د وخت له ملا امام څخه وکړې او د نورو لوړو دیني زده کړو لپاره یې د وخت مشهورو دیني مدارسو لکه مصباح العلوم او وهاج العلوم ته مخه کړه. د دې ترڅنګ د سیمې له جیدو علماو څخه یې هم زده کړې وکړې، چې د نوموړي له یادو استادانو څخه یو هم د کلا د ملا صاحب په نوم سره مشهوروو. نوموړی د ښې وړتیا څښتن وو او په علمي برخه کې يې ښه نوم لرل. نوموړي په پښتو او دري زبو لیکنې کولې، چې په ټوله کې نوموړي د لس زره شاو خوا کې بیتونه د حمد، نعت، پند، نصایح، او نورو ټولنیزو او نظامي موضوعاتو په هکله لیکلې وو.
په ولسي او مشرانو جرګه کې استازیتوب
نوموړي جانمرادي د غزني له خلکو سره نیکي اړیکې لرلې او د هغوی د یو والي او پر مختګ غوښتونکي وو، چې د همدې اړیکو او ولسي مینې پرمټ یې ۴ دوري په ولسي جرګه او مشرانو جرګه کې د وکیل په توګه د خپلو خلکو استازیتوب وکړ او هغه مهال یې خپلو خلکو ته په علمي، فرهنګي او نورو برخو کې وړ خدمتونه وکړل.
ولسي خدمتونه
د غزني د قره باغ دي خلکو د اولادونو د ښې راتلونکي په پار یې دمکاتبو عریضې وړاندې کړې، له کبله یې ځیني منظور شول، چې له جملې یې د جانمراد د لېسې یادونه کولی شو.
چاپ اثار
د وکیل شیر احمد خان  ځیني آثار چاپ شوي،
۱. د حدیقه نور عشق  (شعري ټولګه)
۲. مرده سیار  (داستان ) چې دا وخت په سنایي ورځ پاڼه کې نشر شوي ده.
مړینه
نوموړی په ۱۳۵۶هـ ش کال کې د حج فریضې ادا کولو په موخه بیت الله شریفې ته ولاړ او دیادي فریضې له ادا کولو څخه وروسته ومدینې منورې ته ولاړ، چې هلته د ۸۰ کلنۍ په عمر وفات شو او د جنت البقیعې په هدیره کې خاورو ته و سپارل شو.
د سپین پوستو غوره والی
د سپین پوستو د غوره والي نظریه په دې باور ده، چې سپین پوستي تر نورو توکمونو غوره دي او په دې توګه دوی باید واکمن واوسي. دا عقیده د سپین پوستو د هر ډول ځواک او امتیازاتو ساتنه او دفاع کوي. د سپین پوستو غوره والی په علمي توکمپالنه کې رېښه لري، چې اوسمهال بې باوره شوې او د اروپایي ښکېلاک لپاره یوه کلیدي توجیه وه. دا د معاصرو خوځښتونو یوه برخه ده، چې نیو کنفیډریټس، نیو نازیزم او د عیسویانو په نامه خوځښت په کې شامل دی.
د سپین پوستو د غوره والي لپاره بېلابېل ډولونه او مفکورې وړاندې کېږي، چې څوک سپین ګڼي، خو ښکاره بېلګه یې روښانه پوستکی، ژېړ وېښتان او شنې سترګې دي او دا ځانګړنې د اروپا په شمالي برخه کې ډېرې تر سترګو کېږي، په علمي لحاظ د آریایي توکم د یوې برخې په توګه ګڼل کېږي. د سپین پوستو د غوره والي بېلابېلې ډلې توکمیز، قومي او مذهبي دښمنان راپېژني، چې زیاتره د فرعي سهارا افریقایي توکم، د امریکا او اقیانوسیې اصلي وګړي، اسیایان، څو توکمه وګړي، د منځني ختیځ وګړي، یهودیان او مسلمانان په کې شامل دي.
د یوې سیاسي ایډیالوژۍ له مخې، دغه کلتوري، ټولنیز، سیاسي، تاریخي او بنسټیز واک، د سپین پوستو او د نا سپین پوستو د ملاتړو له خوا تحمیل او ساتل کېږي. دا ایډیالوژي د ټولنیزو، اقتصادي او حقوقي جوړښتونو،لکه: د اتلانتیکي غلام سوداګري، په امریکا کې د جیم کرو قوانین، له ۱۸۹۰ز لسیزې نه تر د ۱۹۷۰ ز لسیزې پورې د سپینې اسټرالیا تګلارې او په سویلي افریقا کې د توکمپالنې له لارې پلي شوې. پر دې سربېره، دغه ایډیالوژي په ټولنیز خوځښت (سپین ځواک) کې شامله ده. د سپین ځواک خوځښت د امریکا د حکومت د نسکورولو او د نیمه پوځي تاکتیکونو په کارولو سره د سپین پوستو توکم رامنځته کولو ته ژمن دی.
په اکاډمیک ډول، په ځانګړې توګه په انتقادي توکمیزې نظریې یا متقابلیت کې «د سپین پوستو غوره والی» کولای شي، یو ټولنیز سیسټم ته اشاره وکړي، چې په کې سپین پوستي د نورو توکمیزو ډلو په پرتله او په ډله ییز او انفرادي ډول له رسمي قانوني مساواتو پرته له امتیازاتو ګټه اخلي.
تاریخچه
د سپین پوستو غوره والی ایډیالوژیک بنسټونه لري، چې د ۱۷مې پېړۍ علمي توکمپالنې پورې اړه لري، د بشري توپیر اصلي کړني، چې د روښانتیا دورې له وروستیو نه تر د ۲۰مې پېړۍ وروستیو پورې د نړیوالو اړیکو او توکمیزو تګلارو په جوړولو کې یې مرسته وکړه «په ۱۹۹۱ز کال کې په سویلي افریقا کې د استعمار او اپارټایډ له منځه وړل په نښه شول او وروسته په ۱۹۹۴ز کال کې د دغه هېواد لومړۍ څو اړخیزې ټولټاکنې ترسره شوې».
متحده ایالات
د سپین پوستو د غوره والي تګلاره، د امریکا تر کورنۍ جګړې مخکې او هم وروسته په متحده ایالاتو کې واکمنه وه او د بیا رغونې له دورې وروسته یې د لسیزو لپاره دوام وکړ، دا له جګړې مخکې په سویل کې په غلامۍ کې د افریقایي الاصله امریکایانو ساتل څرګندوي، چې په دوی کې څلور میلیونه وګړي له آزادۍ نه محروم وو. د کورنیو جګړو پیل د دې لامل شو، چې د سپین پوستو د غوره والي د تګلارې ساتلو ته تمایل پیدا شي، ترڅو دا د ایالت د بېلېدو او د امریکا د کنفډراسیون د جوړولو لامل شي. د فرانک باون په نامه لیکوال په ۱۸۹۰ز کال کې په خپله یوه مقاله کې د اصلي امریکایانو او د امریکا د سور پوستو په اړه لیکلي: «سپین پوستي د سوبې د قانون او د عدالت د تمدن له مخې د امریکا د وچې مالکان دي همدارنګه د سرحد د امنیت ساتونکي دي او د ډېرو لږو سور پوستو وګړو له منځه وړلو سره به خوندي شي».
د رسنیو اغېز
د سپین پوستو غوره والی په موزیک، ویډیوګانو، فلمونو، مستندونو، د مجلو په لیکنو او په ټولنیزو رسنیو کې ښودل کېږي. د ۲۰۱۵ز کال خاموشه ډرامه فلم د یوه ملت توکمیز، اقتصادي، سیاسي او جغرافیایي کړکېچونه تعقیبول، چې د آزادۍ او د سویلي بیا رغونې دوران ته یې لار هواره کړه او د کوکلاکس کلان د پیدایښت لامل شو.
د پخواني کوکلاکس کلان جادوګر ډیويډ دوک پر دې باور و، چې «انټرنیټ به د توکم په اړه غبرګونونه رامنځته کړي او نړۍ به ولړزوي». له CUNY-Hunter کالج نه جسي دانیلز وویل چې: توکمپالې ډلې د خپلو ایډیالوژیوو د پراخولو، پر نورو یې اغېز او د ملاتړو د جلبولو لپاره یوازینۍ لار انټرنیټ ګڼي. حقوقي څېړونکی ریچارد هاسن د ټولنیزو رسنیو تور اړخ بیانوي: "له انټرنیټ او ټولنیزو رسنیو نه مخکې د کرکې ډلې وې، خو له ټولنیزو رسنیو سره د وګړو لپاره د خبرونو خپرول اسانه کېږي، چې پوه شي، چې چېرې باید لاړ شي. دا ښایي د پیسو د راټولولو لپاره وي یا ښایي د ټولنیزو رسنیو په بریدونو کې د ښکېلتیا لپاره وي. ځینې فعالیتونه مجازي دي او ځینې یې په فزیکي مکان کې دي. ټولنیزو رسنیو د ټولنیز چار ستونزې راکمې کړې دي. تاسې لیدلی شئ، چې دلته ستاسې په څېر خلک شته دي، چې همدې ته د ټولنیزو رسنیو تیاره اړخ وایي."
اوکراین
ډیموکراټیک استازي جان کانیرسان او د هغه جمهوري غوښتونکي ټیډ یوهو د ۲۰۱۵ز کال په جون کې، د دوه اړخیزو تعدیلاتو وړاندیز وکړ، چې اوکرایني لوا دې د متحده ایالاتو د پوځي روزنې مخه ونیسي، چې دا د کانیرز او یوهو له خوا د نیو نازي پوځي ډوله ملیشې بلل کېږي، خو د لوا ځینې غړي په ښکاره ډول د سپین پوستو د غوره والي ملاتړي دي.
د دغې اصطلاح اکاډمیک استعمال
د سپین پوستو د غوره والي اصطلاح په ځینو اکاډمیکو مطالعاتو کې د توکمیز ځواک د جوړښت یا د ټولنیزې توکمپالنې سیسټم په ګوته کوي، چې د توکمیزې کرکې له شتون یا نه شتون پرته سپین پوستو ته پر نورو امتیازات ورکوي. د دغه پیژند له مخې، د سپین پوستو ګټې په ډله ییزه او انفرادي توګه هم رامنځته کېږي، د بېلګې په توګه: وګړي پرته له دې چې قومیت یې توپیر وکړي، سره پرتله کېږي. حقوقي څېړونکی فرانسس لي انسلي دغه پېژند داسې بیانوي: "د سپین پوستو له غوره والي نه زما مطلب د سپین پوستو توکمپالنه نه ده. زه د دې پر ځای یوه سیاسي، اقتصادي او کلتوري سیسټم ته اشاره کوم، چې سپین پوستي په کې د واک او مادي سرچینو پراخ کنټرول لري. د سپین پوستو د غوره والي شعوري او ناشعوري افکار هم په پراخ ډول شته دي."دا او ورته نور تعریفونه د چارلس ډبلیو ملز، بیل هوکس، ډیویډ ګیلبورن، جیسي ډینیل او نیلي فلر جون له خوا منل شوي او وړاندیز شوي دي، چې په انتقادي توکمیزه او انتقالي فیمینیستي نظریه کې په پراخه کچه کارول کېږي.
د پولنډ اقتصاد
د پولنډ اقتصاد له پرمختللي بازار سره يو صنعتي، مخلوط اقتصاد دی چې د کورني اسمي ناخالص عاید پر بنسټ په اروپايي اتحاديه کې شپږم ستر او د «جي ډي پي» (PPP) پر بنسټ پنځم ستر اقتصاد دی. په دې هېواد کې د ټولو لپاره وړيا روغتيايي خدمات وړاندې کېږي، د ډاکټر د معايناتو، روغتون او بستر کېدو په درملنه يې هېڅ لګښتونه نه شته، همدا را زده کړه پکې وړيا ده، د وړيا لوړو زده کړو معنا دا ده چې اوسېدونکي يې په لسانس، ماسترۍ او دوکتورا درجه کې په دولتي پوهنتونونو کې فيسونه نه تاديه کوي (او تر ټولو غوره او په هېواد کې ښه پوهنتونونه يې دولتي پوهنتونونه دي). له ۱۹۸۸ز کال راهيسې، پولنډ د اقتصادي ازادۍ تګلاره عملي کړې ده. ډيری کتونکي دا هېواد له کمونستي پړاو وروسته يو بريالی هېواد بولي. په اروپايي اتحاديه کې د دې هېواد اقتصاد يواځينی هغه و چې د ۲۰۰۷-۰۸ اقتصادي نزول پر مهال له رکود څخه وژغورل شو. له ۲۰۱۹ز کال راهيسې، د اته ويشتو کلونو لپاره د پولنډ اقتصاد په پرله پسې ډول د ودې په حال کې و، کوم چې په اروپايي اتحاديه کې يوه لوړه نقطه ده. دا حالت په نړيوال اقتصاد کې يواځې استراليا تر شا پرېښی دی. د پيرودلو د ځواک برابري د يو تن پر سر «جي ډي پي» يې په منځنۍ کچه کې ۶٪  وده کړې چې په تېرو شلو کلونو کې په مرکزي اروپا کې لوړه کچه ده. دې هېواد له ۱۹۹۰ز کال راهيسې په خپله «جي ډي پي» کې اوه ځلې زياتوالی راوستی.
پولنډ په اروپايي اتحاديه کې د کډوالو لپاره يو مهم ځای (موخه/منزل) دی چې په پرله پسې څو کلونو کې يې د اروپايي اتحاديې د بل هر هېواد په پرتله زيات غېراروپايي کډوالو توجه را اړولې ده. دا هېواد همدا راز په نړۍ کې يو له هغو سترو هېوادونو دی چې زيات کډوال مني.
نړیوال بانک پولنډ د لوړ عايد اقتصاد په توګه ډلبندي کړی، د جي ډي پي (PPP) له نظره په نړۍ کې نولسمه درجه ورکړل شوې او د (اسمي) جي ډي پي له اړخه دوه ويشتمه درجه ورکړل شوې. پولنډ په لوړه کچه متنوع اقتصاد لري چې د ۲۰۱۷ز کال د اقتصادي پېچلتيا په شاخص کې يو ويشتم ځای ورکړل شوی. د دې هېواد د اقتصاد تر ټولو ستره برخه د خدماتو سکتور جوړوي (۶۲.۳٪)، ورپسې يې صنعت (۳۴.۲٪) او بيا کرنه ده (۳.۵٪). د ۱۹۸۹ز کال په اقتصادي سمون سره، په ۱۹۸۹ز کال کې د پولنډ بهرنی پور له ۴۲.۲ مليارده امريکاي ډالرو څخه په ۲۰۱۴ز کال کې  ۳۶۵.۲ مليارده ډالور ته لوړ شو. پولنډ په ۲۰۱۷ز کال کې په ټوله نړۍ کې د ۲۲۳.۶ مليارده امريکايي ډالرو په ارزښت توکي لېږدولي دي، په داسې حال کې چې صادرات يې ۲۲۱.۴ مليارده ډالرو ته لوړ شوي. د دې هېواد په زياتو صادرو شويو توکو کې ماشینونه، برېښنايي وسايل، موټرې، په ماشينونو جوړ شوي سامان الات (فرنيچر) او پلاستيک شامل دی.
د پولنډ د شميريزو تحليلونو تر مخې، په ۲۰۱۰ز کال کې د پولنډ اقتصادي ودې کچه ۳.۷٪ وه، کومه چې په اورپا کې يوه له غوره پايلو څخه وه. په ۲۰۱۴ز کال کې د دې هېواد اقتصاد ۳.۳٪ او په ۲۰۱۵ز کال کې تر ۳.۸٪ پورې وده وکړه. په ۲۰۱۶ز کال کې اقتصادي وده سسته شوه، خو د ۲۰۱۶ز کال په وروستيو کې د سخت کارګر بازار سره يو ځای د حکومت محرکو اقداماتو د نوې ودې پيل وکړ. په ۲۰۱۷ز کال کې، د پولنډ مرکزي تحليلي دفتر دا وده تر ۵.۲٪ پورې اټکل کړه.
د ۲۰۱۷ز کال د سپتمبر په نهه ويشتمه نېټه، د شاخص وړاندې کوونکي « FTSE Russell» د پولنډ د بازار حيثيت ته له راپورته کېدونکي بازار څخه پرمختللي بازار ته بدلون ورکړ.
د « Eurostat» په وينا، په ۲۰۲۰ز کال کې د پېرودلو د ځواک معيار به اندازه کولو سره، د پولنډ تر ټولو کم مزد له متحده ايالاتو څخه لوړ و.
تاريخ
پولنډ د پخواني ختيځ بلاک په هېوادونو کې د سړي سر جي ډي پي (له ۱۰۰٪ څخه زيات) کې تر ټولو لوړ زياتوالی ليدلی او که له « EU-15» سره پرتله شي (نو دا زياتوالی شا اوخوا ۴۵٪ دی). دې هېواد له ۱۹۹۲ز کال راهيسې پرله پسې اقتصادي وده لېدلې، ان د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ کلونو له اقتصادي بحران څخه وروسته هم.
له ۱۹۸۹ مخکې
دا ليکنه له ۱۹۸۹ز کال مخکې د پولنډ اقتصاد تر بحث لاندې نيسي. د تاريخي ټولکتنې لپاره وګورئ:
۱۹۹۰-۲۰۰۹
د پولنډ دولت د ۱۹۹۰ز لسيزې په اوږدو کې د اقتصادي ازادۍ پر تګلاره ثابت عمل وکړ، خو په داسې حال کې چې د اقتصادي ودې لپاره يې مثبتې پايلې درلودې، د ولس لپاره يې په ځينو برخو کې منفي پایلې هم درلودلې. د کوچنیو او منځنيو دولتي شرکتونو خصوصي کولو او نويو شرکتونو جوړولو لپاره یو ازاد قانون د خصوصي سوداګريو د سکتور د ودې سره مرسته وکړه. د کرنې برخه د جوړو شويو ستونزو، زياتو مزدورانو، بې اغېزې کوچنيو شرکتونو او د پانګونې کمښت له امله بې ګټې پاتې شوه. د حساسو برخو (لکه د ډبرو سکاره) بیاجوړول او خصوصي کول سست شول، خو په توانايۍ او پولادو کې بهرنۍ پانګونې د خپلې لارې بدلول پیل کړل. همدا راز، د روغتيا، زده کړې، تقاعد نظام او دولتي ادارو په برخو کې سمونونه له هغې هم د زياتو مالي فشارونو لامل وګرځېدل چې تمه يې کېده. د دې برخې د کسر ښه کول او د مالياتي تګلارې سختول، د پيسو په پړسوب تمرکز درلودل د پولنډي حکومت لومړيتوبونه دي. په دولتي مالیاتو کې لا زياته وده په بنسټيز ډول د دولتي سکتور په استخدام او د مالياتو په مقرره کې د بزګرانو په شاملولو پوری اړه لري، څوک چې د همدې ډول عايد کچې د نورو خلکو په پرتله اوسمهال ډېر کم مالیات ورکوي.
د ۲۰۰۹ له مالي بحران راهيسې
د ۲۰۰۹ز کال له نړيوال رکود (اقتصادي بحران يا جمود) وروسته د پولنډ «جي ډي پي» په پرله پسې ډول وده وکړه. په ۲۰۰۹ز کال کې، د بحران په اوج کې، په ټوله کې د اروپايي اتحاديې «جي ډي پي» ۴.۵٪ راغورځېده، په داسې حال کې چې د پولنډ «جي ډي پي» ۱.۶٪ لوړه شوه. تر ۲۰۱۳ز کال پورې، د اروپايي اتحاديې اقتصاد له بحران مخکې کچې څخه هم ښکته پاتې شوه، په داسې حال کې چې د پولنډ اقتصاد په مجموعي ډول ۱۶٪ لوړ شو. د دې هېواد د بريا ستر لاملونه ستر داخلي بازار (د وګړو د شمېر له اړخه دا هېواد په اروپايي اتحاديه کې شپږم ځای لري) او د سوداګرۍ لپاره برابر سياسي چاپېريال دی. په ۱۹۹۰ز لسيزه کې د سوشليزم له سقوط وروسته پلی کړای شويو اقتصادي اصلاحاتو هم ونډه درلوده؛ د ۱۹۸۹ او ۲۰۰۷ز کلونو تر منځ د پولنډ اقتصاد ۱۷۷٪ وده وکړه چې دا په ختيځه او مرکزي اروپا کې له بل هر هېواد زياته وده وه، په داسې حال کې چې ميلیونونه انسان له دندې پاتې وو.
بيا هم، د سوداګريز جريان اقتصادي لوړو ژورو د پولنډ د بې روزګارۍ په کچه خپل اغېز درلود، کوم چې د ۲۰۱۳ز کال  تر لمړيو پورې نږدې ۱۱٪ ته ورسېد. دا کچه بيا هم د اروپايي منځنۍ کچې څخه ښکته وه او له دې وروسته نوره هم ښکته شوه. د « Eurostat» په وينا د ۲۰۱۷ز کال تر اکتوبر مياشتې پورې، د پولنډ د بې روزګارۍ کچه په ۴.۶٪ ودرېده.
اقتصادي وده
له ۱۹۸۹ز کال څخه تر ۲۰۱۸ز کال پورې موده کې، د پولنډ په «جي ډي پي» کې تر ۸۲۶.۹۶٪  زیاتوالی راغلی او دا په اروپا کې تر ټولو غوره پايله وه. په همدې موده کې د ايرلينډ «جي دي پي» تر ۷۸۹.۴۳٪ پورې وده وکړه، د سلواکيا تر ۷۸۳.۸۳٪ او د چيک جمهوريت تر ۵۴۹.۴۷٪ پورې لوړه شوه. په ۱۹۹۰ز کال کې، د پولنډ ملي عايد تر ۶۵.۹۷۸ مليارده پورې و او تر ۲۰۱۷ز کال پورې دا اندازه تر ۵۲۴.۵ مليارده پورې ورسېده. د دې پايلو تر لاسه کول د دولتي ادارو خصوصي کول، د خصوصي پانګونې او سوداګرۍ وده، خو تر څنګ يې د کار په مؤثريت کې چټک لوړوالی او نېغ په نېغه د بهرنۍ پانګونې په پايله کې ممکنه شوه. د ۲۰۱۷ز کال په پرتله چې ۴.۸٪ وه، په ۲۰۱۸ز کال کې د پولنډ اقتصاد ۵.۱٪ وده وکړه. په پولنډ کې د ۲۰۱۸ز کال په څلورمه ربعه کې اقتصادي وده په کلني بنسټ ۴.۹٪ وه او د درېیمې ربعې په پرتله، کله چې په جي ډي پي کې ۵.۱٪ زياتوالی راغلی و، دا يو څه کمه وه. په دې پړاو کې، پانګونه ۶.۷٪ زیاته شوه، خصوصي استهلاک هم ۴.۳٪ زیات شو او کورنۍ غوښتنه ۴.۸٪ زياته شوه. د ۲۰۱۹ز کال په جنورۍ کې د PMI شاخص ۴۸.۲ نقطې (امتيازه يا نمرې درلودل) و او د ۲۰۱۸ز کال د ديسمبر له مياشتې لوړ و، په داسې حال کې چې هغه مهال دا شمېره ۴۷.۶ وه.
امريتا سېنګ
امریتا سنګ(زېږېدنه: 9 فبروري 1958) یوه هندي فلمي اداکاره ده.
لومړنی ژوند
امريتا سېنګ ورک د ۱۹۵۸ کال د فبرورۍ په ۹ مه د لوېدیځ پاکستان په هډالي کې د یوې پنجابي مسلمانې مور رخسانه سلطان او د پنجابي جټ سيکه پلار، شیویندر سینګ ورک، د پوځ افسر، په یوه جاگیرداره کورنۍ کې زېږېدلې وه. د هغه مور په 1970 لسیزه کې د هند د بېړني حالت پر مهال د سنجي ګاندي یوه له سیاسي همکارانو څخه وه، چې د زاړه ډهلي په مسلمانو سیمو کې د سنجي ګاندي د کمپاین هماهنګۍ د مشري کولو لپاره په دنده ګمارل شوې وه.
امريتا سینګ د ناول لیکونکي خوشونت سینګ خور ده. اداکاره بیګم پارا د هغې خاله ده او مېړه یې ناصر خان و، چې د دلیپ کمار ورور دی. اداکار ایوب خان د امریتا سېنګ دوهم د تره زوی دی. امريتا سینګ ورک د شاهرخ خان د ماشومتوب ملګرې وه. د دوی دواړو میندو اکثرا د ډیلي په سیمه کې یوځای کار کاوه او د شاه رخ خان خور شهناز او امريتا سینګ په ورته ښوونځي کې یوځای زده کړې کولې.
امريتا سینګ په نوي ډیلي کې په ماډرن ښوونځي کې زده کړې کړې او په انګلیسي، پنجابي او هندي ژبو پوهه ده.
شخصي ژوند
امریتا سنګ د ۱۹۹۱ کال په جنورۍ کې له اداکار سیف علي خان سره واده وکړ. امريتا په یوه سيکه کورنۍ کې لوی شوې. هغه له واده مخکې اسلام قبول کړ او دا واده د اسلامي اصولو سره سم ترسره شو.
د انګلستان دریم ریچارډ
دریم ریچارډ (زوکړه: د ۱۴۵۲ زکال د اکتوبر ۲ مه – مړینه: د ۱۴۵۸ زکال د اګست ۲۲ مه) د ۱۴۸۳ زکال د جون له ۲۶مې نېټې څخه په ۱۴۸۵ زکال کې د مړینې تر مهاله د انګلستان پاچا او د ایرلنډ لارډ/ارباب و. نوموړی د یورک کورنۍ او د پلانتاژنت لړۍ وروستۍ پاچا و. د ګلانو د جګړې په برخلیک ټاکونکې بازورث فیلډ جګړه کې د نوموړي ماتې او مړینې په انګلستان کې منځنیو پېړیو ته پای ټکی کېښود.
ریچارډ په ۱۴۶۱زکال کې وروسته له هغه چې ورور یې څلورم اډوارډ واک ته ورسېد د ګلاسټر دوک وټاکل شو. په ۱۴۷۲ زکال کې نوموړي د وارویک د شپاړلسم ارل ریچارډ نوېل له لور آن نوېل سره واده وکړ. هغه د اډوارډ د واکمنۍ پر مهال د انګلستان په شمال حکومت وکړ او په ۱۴۸۲ زکال کې یې په سکاټلنډ باندې په برید کې ونډه لرله. د ۱۴۸۳ زکال په اپرېل میاشت کې هغه مهال چې څلورم اډوارډ ومړ؛ ریچارډ د هغه د ۱۲ کلن زوی او ځای ناستي پنځم اډوارډ، نایب لارډ شو. د پنځم اډوارډ د تاج اېښودو د مراسمو تابیا د ۱۴۸۳ زکال د جون په ۲۲ مه ونیوله شوه. وړاندې له دې چې د هغه پر سر د پاچاهۍ تاج کېښودل شي، د هغه د پلار او مور واده د هغه د پلار د دوه ښځو لرلو له امله په رسمي توګه باطل اعلان شو؛ همدا و چې د هغوی نامشروع ماشومان هم د پاچاهۍ له میراث محروم شول. د جون په ۲۵ مه د لارډانو یوې ډلې او عادي وګړو اعلامیه خپره کړه او په دغه اعلامیه کې یې ریچارډ خپل قانوني پاچا اعلان کړ. نوموړي د ۱۴۸۳ زکال د جولای په شپږمه د تاج پر سر کولو مراسم ترسره کړل. اډوارډ او د هغه کوچنی ورور ریچارډ شروزبري چې د یورک دوک و او دواړو د «برج په شهزادګانو» شهرت درلود له اګست میاشتې وروسته نور د عامو خلکو ترمنځ وه نه لېدل شول؛ څو کاله وروسته هغه مهال چې د توډور لړۍ واک ته ورسېده داسې تورونه مطرح شول چې هغوی دواړه د ریچارډ په امر وژل شوي دي.
ریچارډ د خپلې واکمنۍ پر مهال له دوه شدیدو پاڅونونو سره مخ شو. لومړنی پاڅون د ۱۴۸۳ زکال په اکتوبر میاشت کې د باکېنګهام د دویم دوک هنري سټافورډ له خوا و چې د څلورم اډوارډ پیاوړی ملاتړی او همدارنګه د ریچارډ پخوانی ملاتړی و. بیاځلي د ۱۴۸۵ زکال په اګست میاشت کې هنري توډور او د هغه تره جاسپر توډور له یو شمېر فرانسوي ځواکونو سره د ولز سویل ته ننوتل او له پمبروکشایر څخه یې په حرکت کولو اضافي سرتېري هم استخدام کړل. د هنري ځواکونو د ریچارډ ځواکونو ته لستر شایر ته څېرمه په مارکت بازورث ښارګوټي کې ماته ورکړه. ریچارډ ووژل شو او په دې سره وروستی انګلیسي پاچا شو چې په جګړه کې یې ژوند له لاسه ورکړ. له هغه وروسته هنري ټوډور د اووم هنري په توګه د پاچاهۍ پر تخت کښېناست.
د ریچارډ مړی د لېسټر ښار تر نږدې یووړل شو او له کومو تشریفاتو پرته خښ کړای شو. باور پر دې دی چې د هغه د مقبرې ودانۍ د انګلیسي اصلاحاتو پر مهال نړول شوې او پاتې شوني یې په تېروتنې سره سوار سیند ته اچول شوي. په ۲۰۱۲ زکال کې د لرغون پوهنې د کنستنې یوه څېړنه، د دریم ریچارډ د ټولنې له خوا په هغه سیمه کې چې وړاندې د ګرې فریرز پریوري له خوا اشغال شوې وه ترسره شوه. د لستر پوهنتون په دغه کنستنه کې ترلاسه شوی اسکلېټ د هغو د راډیو کاربونونو د تاریخ ټاکنې، د نوموړي د څېرې د معاصرو راپورونو، په بازورث جګړه کې په هغه باندې د واردې شوې تروما/ضربې او همدارنګه د مورني نسب له مخې د هغه د خور آن له دوه کړوسیانو سره د مایتوکاندریايي ډي ان اې ازموینو له مخې څرګنده کړه چې کشف شوی اسکلېټ دریم ریچارډ ته اړوند دی. نوموړی د ۲۰۱۵ زکال د مارچ په ۲۶ مه د لستر په کلیسا کې بیاځلي خښ کړای شو.
لومړنی ژوند
ریچارډ د ۱۴۵۲زکال د اکتوبر په ۲ مه د نورث همپتون شایر په فوټورینګهای قلا کې وزېږېد؛ نوموړی د یورک د دریم دوک ریچارډ او سیسلي نوېل له ۱۲ ماشومانو څخه یوولسم و خو له ماشومتوب څخه د هغوی د پاتې شوو ژوندیو ماشومانو تر ټولو کوچنی و. د نوموړي د ماشومتوب دوره د هغو جګړو له پیل سره برابره وه چې په سنتي بڼه ورته د «ګلانو جګړه» ویل کېږي؛ په انګلستان کې د سیاسي بې ثباتي او کورنۍ جګړې هغه دوره چې د پنځلسمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې پیل شوه. یورکېستانو د ریچارډ د پلار (چې له زیږون را وروسته په بالقوه توګه د پاچا شپږم هنري د تاج او تخت مدعي و) ملاتړ او د شپږم هنري او د هغه د مېرمنې مارګاریت آنژو د واکمنۍ مخالفت یې کاوه چې لنکستریانو بیا له واکمن څخه ملاتړ کاوه. په ۱۴۵۹ زکال کې د هغه پلار او یورکېستان له انګلستان څخه تېښتې ته اړ شول؛ له همدې امله ریچارډ او د هغه مشر ورور جورج د خپلې خاله آن نویل چې د باکېنګهام دوشس وه او احتمالا د کانټربری د لوی کشیش کارډینال توماس بورشیر سرپرستۍ ته پاتې شول.
هغه مهال چې د ۱۴۶۰ زکال د ډسمبر په ۳۰ مه د نوموړي پلار او مشر ورور اډمونډ چې د روټلنډ ارل و د ویکفیلډ په جګړه کې ووژل شول، مور یې ریچارډ او جورج لاندنیو هېوادونو ته ولېږل. دوی په تاوتون جګړه کې د لنکستریانو له ماتې وروسته بېرته انګلستان ته راوګرځېدل. ریچارډ د ۱۴۶۱ زکال د جون په ۲۸ مه د څلورم اداورډ په توګه د خپل مشر ورور د تاج پر سر اېښودو په مراسمو کې ونډه واخیسته؛ په دغو مراسمو کې ریچارډ د ګلاوسټر دوک وټاکل شو او همدارنګه د ګارتر او ځوانمردۍ نښانونه ورکړل شول. اډوارډ په ۱۴۶۴ زکال کې هغه مهال چې یوازې ۱۱ کلن و نوموړی یې د لویدیځو سیمو لپاره آرای کمېشنر وټاکه. د ۱۷ کلنۍ په عمر هغه خپلواکه قومانداني لرله.
ریچارډ د خپل ماشومتوب څو کلونه د یورک شایر د ونسلېډل په مېډلهام قلا کې د خپل خاله زوی ریچارډ نوېل تر روزنې لاندې چې د وارویک شپاړلسم ارل و او وروسته د ګلانو په جګړه کې د خپلې ونډې له امله د «پاچا جوړونکي» په توګه پېژندل کېده؛ تېر کړل. وارویک د یو شوالیه په توګه د ریچارډ په روزنې نظارت درلود؛ د ۱۴۶۵ زکال په مني کې څلورم اډوارډ وارویک ته ۱۰۰۰ پونډه د خپل کوچني ورور په روزنه باندې د لګښتونو له امله ورکړل.
دا احتمال هم شتون لري چې په دغه پړاو کې وارویک، د پاچا وروڼه د خپلو لوڼو ایزابل او آن لپاره د ستراتیژیکي لوبې په توګه په پام کې نیولي و ځکه هغه مهال ځوان اشرافیان لېږل کېدل څو د خپل ژوند د راتلونکو شریکانو په کورنیو کې را لوی شي؛ هماغه ډول چې د دوی د پلار، ځوان دوک یا د یورک د ریچارډ سره شوي و. د وارویک او پاچا ترمنځ د اړیکو له خرابېدو وروسته څلورم اډوارډ له دغې موضوع سره مخالفت وکړ. د وارویک د ژوندانه پر مهال، جورج د پاچا له وروڼو څخه یوازنی ورور و چې د ۱۴۶۹ زکال د جولای په ۱۲ مه یې د پاچا له اجازې پرته د وارویک له مشرې لور ایزابل سره واده وکړ. جورج د پاچا پر وړاندې په پاڅون کې له خپل خصر سره لاس یو کړ، په داسې حال کې چې ریچارډ، اډوارډ ته ژمن پاتې شو آن دا ګنګوسې هم وې چې هغه له آن سره څملاستلی.
ریچارډ او اډوارډ وروسته له هغه چې وارویک د لنکستر د پخوانۍ ملکې مارګاریت انژو لوري ته ولاړ؛ اړشول د ۱۴۷۰ زکال په اکتوبر میاشت کې بورګوندي ته وتښتي. د ریچارډ خور مارګاریت په ۱۴۶۸ زکال کې د بورګوندي له دوک چارلز د بولوډ سره واده کړی او دغو وروڼو دلته د هرکلي تمه لرله. اډوارډ د ۱۴۷۱ زکال په پسرلي کې د بارنټ او توکسبري له جګړو وروسته چې ۱۸ کلن ریچارډ په کې مهمه ونډه لرله بېرته واک ته ورسېد.
ریچارډ په نوې ځوانۍ کې د نامعلوم لامل له امله د ملا په تېر کې کوږوالی (سکولیوز) پیدا کړ. په ۲۰۱۴ زکال کې د نوموړي د اسکلېټ له موندلو وروسته د لستر پوهنتون د لرغون پوهنې د پوهنځي هډوکي پېژندونکي ډاکټر جو اپلبي د هغه د ملا له تیر څخه انځورونه واخیستل او له درې اړخیز چاپ څخه په ګټنې یې د هغو موډل رامنځته کړ؛ نوموړي دا پایله ترلاسه کړه په داسې حال کې چې د هغه د ملا د تیر سکولویز پام وړ و خو د شکل هېڅ داسي فزیکي بدلون یې نه و رامنځته کړی چی په جامو کې دې د پټېدو وړتیا وه نه لري.
د ښځو له خوا د رایو ورکولو حق
د ښځو لپاره د رایو ورکړې حق په دې معنا دی چې دوی وکړای شي، په ټاکنو کې خپله رایه وکاروي. د ۱۹ مې پېړۍ نیمایی را په دې خوا، ښځو نه یوازې په کارکولو سربېره چې د اقتصادي او سیاسي برابروالي او ټولنیزو اصلاحاتو په موخه یې کاوه، دوی د خپل ځان لپاره د رایو کارولو د قوانینو د بدلون په لټه کې شوې، څو وکړای شي، خپله رایه وکاروي. ملي او نړیوال بنسټونه د هڅو د همغږي کولو په موخه جوړ شول، په ځانګړې توګه، د ښځو د رایې کارولو نړیواله ټولنه International Woman Suffrage Alliance( کوم چې په ۱۹۰۴ ز کال کې د جرمني په برلین ښار کې تاسیس شوه)، همدارنګه ښځوته د مساوي مدني حقونو د ترلاسه کولو په موخه.
په وروستیو پېړیو کې ګڼ شمېر موارد رامنځته شول، چې ښځو ته یې په انتخابي ډول د رایو کارولو حق ورکاوه، بیا به بېرته ترې دا حق واخیستل شو. په نړۍ کې لومړنی ځای چې د ښځو لپاره په کې د رایو کارولو حق ورکړل شو، په ۱۷۷۶ ز کال نیوجرسي وو(په داسې حال کې چې په ۱۸۰۷ ز کال کې دغې چارې تغییر وکړ او یوازې سپین پوستو نارینه وو وکولای شول رایه وکاروي).
ډېری پیاوړوغربي هېوادونو ښځو ته د رایو کارولو حق د جګړې پر مهال ورکړی، له دې ډلې کاناډا په (۱۹۱۷ز)، بریتانیا او جرمني په ( ۱۹۱۸ ز)، اتریش او هالنډ په ( ۱۹۱۹ ز) او د امریکې متحده ایالاتو په (۱۹۲۰ ز) کال کې. په اروپا کې هم  د پام وړ استثناات وو. فرانسه، کوم چې تر ۱۹۴۴ ز کال پورې ښځو واک نه درلود رایه وکاروي، په یونان کې (د ښځو لپاره د مساوي رایې حق تر ۱۹۵۲ زکال پورې نه وو، په داسې حال کې چې له ۱۹۳۰ ز کال څخه را وروسته یوازې لوستو ښځو کولای شول په سیمه ییزو ټاکنو کې رایه ورکړي) او سویس(چېرې چې له ۱۹۷۱ز کال وروسته ښځو کولای شول، یوازې په فدرالي کچه رایه ورکړي، د  ۱۹۵۹ نه تر ۱۹۹۰ ز کال پورې ښځو دا حق ترلاسه کړ چې په سیمه ییزه کچه رایه ورکړي). وروسته له هغې چې په ۲۰۱۵ ز کال کې سعودي عربستان ښځو ته د رایو ورکولو حق ورکړ، په ټولوهغو هېوادونو کې چې ټاکنې کېږي، ښځې کولای شي خپله رایه وکاروي.
پاکستان
پاکستان تر ۱۹۴۷ زکال پورې د بریتانوي امپراتورۍ برخه وه، تر هغه مهاله چې خپلواکي یې واخیسته. ښځو په ۱۹۴۷ز کال کې د رایو ورکولو بشپړ حق ترلاسه کړ. له هرې ډلې مسلمانو ښځینه فعالینو د ۱۹۴۰ مې لسیزې په نیمایي کې د پاکستاني تحریک ملاتړ وکړ. د دوی تحریک د هغوی د لویو سیاسي مشرانو او د هغو د ښځو له خوا رهبري کېده. کله به هم ښځو په پراخو لاریونونو کې ونډه اخیسته. د ۱۹۸۸ کال په نوامبر کې، بینظیر بوټو لومړنۍ مسلمانه ښځه وه چې د یو مسلمان هېواد د لومړۍ وزیرې په توګه وټاکل شوه.
ایران
د ایران د ۱۹۰۶ ز کال په اساسي قانون کې د ښځو له خوا د رایې کارولو حق څخه واضحه بڼه لرې کړای شوې وه، همدارنګه د ښځو د حقونو مدافع ډلې جوړې شوې وې، چې د ښځو د رایې ورکولو له حق څخه یې دفاع کوله.
ترکیه
په ترکیه کې ولسمشر اتاترک، هغه مهال چې د سیکولاریزم د کلتور پر اساس د جمهوریت بنسټ کېښود، د هغو حقونو ملاتړ وکړ چې له مخې یې ښځو په ټاکنو کې د ټاکلو او ټاکل کېدو حق ترلاسه کړ. ښځو د ۱۹۳۰ زکال د مارچ په ۲۰ مه د ښاروالۍ په ټاکنو کې د رایو ورکولو حق خپل کړ. د ۱۹۳۴ زکال د ډسمبر په ۵ مه د اساسي قانون د اصلاح له مخې یې په پارلماني ټاکنو کې د رایو کارولو حق ته لاسرسی وموند. ترکي ښځو چې د لومړي ځل لپاره یې د ۱۹۳۵ ز کال د فبروري په اتمه په پارلماني ټاکنو کې رایه ورکړه، ۱۸ څوکۍ خپلې کړې.
تانسو چې له ۱۹۹۳ز کال څخه تر ۱۹۹۶ز کال پورې، د ترکیې د دوه ویشتم لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ، نوموړې د ۱۹۹۱ ز کال په عمومي ټاکنو کې پارلمان ته لار ومونده او د ۱۹۹۳ زکال د جون په ۲۵ مه، هغه مهال چې د نوموړې کابینه د پارلمان له خوا ومنل شوه، د لومړۍ وزیرې په توګه وټاکل شوه.
کیوبا
د ښځو د رایو ورکولو د حق کارولو لپاره هڅې په ۱۹۲۰مه لسیزه کې پیل شوې، هغه مهال چې کیوبایي مخکښو فیمنستانو د ښځو د حقونو او نورو اړوندو مسایلو لپاره په مبارزه پیل وکړ؛ دوی په ۱۹۲۳،۱۹۲۵،۱۹۳۹ زکلونو کې غونډې جوړې کړې او و یې کړای شول چې د ۱۹۱۷ز کال د مالکیت حق لرلو اصلاح شوي قانون، د (۱۹۱۸ز) کال اصلاح شوی د طلاق قانون او په پای کې د ښځو د رایې ورکولو حق په ۱۹۳۴ ز کال کې ترلاسه کړي.
ښځو دا قانوني حق ترلاسه کړ، څو د ۱۹۳۴زکال په پارلماني او ولسمشریزو ټاکنو کې خپله رایه وکاروي.
نیوزلنډ
د نیوزلنډ د ۱۸۹۳ زکال د سپتمبر د ۱۹ مې ټاکنیز قانون، دغه هېواد په نړۍ کې لومړنۍ هغه هېواد وګرځاوه چې په پارلماني ټاکنو کې یې د ښځو د رایې ورکولو حق تثبیت کړ.
په ۲۰۰۵ زکال کې د دغه هېواد د پارلمان له درېیمې برخې څوکۍ تقریباً ښځینه وو ته اړوند وې. په وروستیو کې ښځو لوړ پوړې او سمبولیکې څوکۍ، لکه د لومړي وزارت څوکۍ ( جیمي شیپلي، هلن کلارک او اوس مهال لومړۍ وزیره جاسیندا اردرن)، ګورنر جنرال ( کاترین تیزارد او سیلویاکارترایت)، د سترې محکمې څو کۍ(سیان الیاس)، د پارلمان د مشرتابه څوکۍ (مارګریت ویلسن) خپلې کړې. چې د ۲۰۰۵ ز کال د مارچ له درېیمې د ۲۰۰۶ کال د اګست تر ۲۳ مې ټولې دغه څلور څوکۍ د ښځو سره وې، سره له دې چې ملکې الیزابت هم د دولت رهبري پر غاړه لرله.
سټیون سونډهایم
سټیون جاشوا سونډهایم (زوکړه: د ۱۹۳۰ زکال د مارچ ۲۲ مه – مړینه: د ۲۰۲۱ زکال د نومبر ۲۶ مه) امریکایي سندره جوړونکی (کمپوزر) او ترانه لیکونکی و. نوموړی د موزیکال تئاتر په برخه کې د شلمې پېړۍ یو له مخکښو څېرو څخه و چې «امریکايي موزیکال یې بیاځلي اختراع» او سربېره پر دې یې په خپلو یو شمېر نندارو کې «هغه غیر منتظره موضوعات چې له سنتي موضوعاتو [ژانرونو] وړاندې مخینه یې لرله» د «موسیقي او له کماله ډکو بې مخینې پیچلو اشعارو » پر بنسټ نندارې ته وړاندې کړل. د هغه نندارې «د انساني تجربې زړه بوږنونکو او تیاره عناصرو» ته اړوندې کېدلې چې تر ډېره یې په کې د «دوه اړخیزو احساسي او مفکوروي» سندرو پرمټ د ژوندانه بېلابېل اړخونه رانغاړل.
سونډهایم خپل کار د West Side Story (۱۹۵۷ زکال) او Gypsy (۱۹۵۹ زکال) په نومونو باندې د موزیکال تئاترونو لپاره د اشعارو په لیکلو پیل کړ. چې له امله یې نوموړي خپل ژوند د تئاتر لپاره د موسیقي او اشعارو لیکلو ته وقف کړ: د نوموړي په مهمو آثارو کې، د غونډې په لار کې رامنځته شوې خندونکې چاره ( A Funny Thing Happened on the Way to the Forum ؛ ۱۹۶۲ زکال)، شرکت (Company؛ ۱۹۷۰ زکال)، حماقت (Follies؛ ۱۹۷۱ زکال)، د لنډې شپې میوزیک (A Little Night Music؛ ۱۹۷۳ زکال)، سویني تاډ: د فلیټ واټ شیطان ارایشګر (Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street؛ ۱۹۷۹ زکال)، له جورج سره په پارک کې د یکشنبې ورځ (Sunday in the Park with George؛ ۱۹۸۴ زکال) او په ځنګل کې (Into the Woods؛ ۱۹۸۷ زکال)؛ شاملېږي.
لومړنی ژوند او زده کړې
سونډهایم د ۱۹۳۰ زکال د مارچ په ۲۲ مه د نیویارک ښار په یوه یهودي کورنۍ کې وزېږېد. نوموړی د ایتا جنت («فاکسي»؛ کورنی نوم یې فاکس و؛ ۱۸۹۷-۱۹۹۲ زکال) او هربرت سونډهایم (۱۸۹۵-۱۹۶۶ زکال) زوی و. د هغه پلرنی بابا ایساک او انۍ یې روزا جرمني یهودان و؛ مورنی بابا او انۍ یې، جوزف او بیسي، ویلنیوس ښار ته اړوند لیتوانیايي الاصله یهودان و. پلار یې د مور له خوا طراحي شوې جامې تولید کولې. دغه سندرې جوړونکی د منهتن په لویدیځ کې را لوی شو او د مور او پلار له جلا کېدو وروسته د پنسلوانیا دولسټاون ته څېرمه را لوی شو. د میرل سکرست له خوا په لیکل شوې بیوګرافي (سټیفن سونډهایم: یو ژوند) کې هغه د هوسا ژوند لرونکو والدینو یوازني ماشوم بلل شوی چې د ۱۴۵ لویدیځ سنټرال پارک په سان ریمو کې یې ژوند کړی او د یو منزوي او له عاطفي پلوه په غفلت کې د را لوی شوي ماشوم په توګه توصیف شوی. هغه مهال چې دوی په نیویارک ښار کې ژوند کاوه، سونډهایم یې د فیلډسټون د اخلاقي کلتور په ښوونځي کې شامل کړ. نوموړي څو اوړي په اندروسکوګین کمپ کې تېر کړل. مور یې هغه په ۱۹۴۰ زکال کې د نیوریاک پوځي اکاډمۍ ته ولېږه. له ۱۹۴۲ زکال څخه تر ۱۹۴۷ زکال پورې یې د پنسلوانیا د بکس ښارګوټي په خصوصي کواکر امادګي ښوونځي کې زده کړې وکړې چېرې چې هغه په ۱۹۴۶ زکال کې د By George  په نامه خپل لومړنی موزیکال تئاتر ولیکه. له ۱۹۴۶ زکال څخه تر ۱۹۵۰ زکال پورې سونډهایم د ویلیامز په کالج کې زده کړې وکړې. نوموړی له دغه کالج څخه په اعلی درجه فارغ شو او د موسیقۍ په برخه کې یې د زده کړو دوه کلن فیلوشپ ترلاسه کړ.
سونډهایم له خپلې مور کرکه لرله، چې ویل کېدل هغه ته له رواني پلوه ځورونکې چاره وه او مور یې هم د خپل ناکام ګډ ژوند غصه پر خپل زوی سړوله: «هغه مهال چې زما پلار خوشې کړه، هغې زه د هغه ځای ناستی کړم او هغه ډول یې له ماسره چلن کاوه چې له هغه سره به یې چلن کاوه، وهلم به یې او سپک کولم به یې. هغه کار چې هغې د پنځو کلونو لپاره ترسره کړ دا و چې له ما سره یې د خاورې په توګه چلن کاوه او بېرته به ځینې مهال زما لوري ته راتله». نوموړې د ۱۹۹۲ زکال په پسرلي کې مړه شوه او هغه یې د جنازې په مراسمو کې ګډون ونکړ. سونډهایم لا له وړاندې د نږدې ۲۰ کلونو لپاره له هغې لرې و.