cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کيميا
تاريخ
د کیمیا آر په پراخه توگه د تودولو او سوځولو ځليزې پورې اړه لري کوم چې د( Metallergy) د وسپنې په کاراچولو کې ښکاري (د کاڼو او خاورې څخه وسپنې بېلولو هنر ته او د سوځولو، اوبه ولو هنر  ته  هم وايي (د هند لرغوني وسپنې پورې اړونده ترکیبونو ته اشاره ده)). د طلا ( سروزرو) په لالچ سراښ کې خلکو د سوچه توب  رمز پیدا کړ. که څه هم چې نوموړي چلندلارې د پوهېدو نه وې. تر ډېره د اړونې  بدلونې لار ښکارېده   نسبتاً د سوچه توب طریقې ته. ډېرو علماو په هماغه لرغوني وخت کې داسې وپتيېله  چې معقوله  ېې دا ده چې چلندلار د فلز څخه سروزرو ته د اوړون اسانه او ارزانه وسیله گڼل کېږي. همدغې د الکېمي (کیميا) لومړنيو پنځونو ته لار پرانیسته  او د کانونو څخه د فلزاتو کاڼي راوېستلو او هغه په سروزرو بدلولو  چې ښايي د يوازې لمسولو سره ېې د بدلون  چلندلار  راوتلي وي غبرگه کړه.
لکه څنگه چې د ٫٫ دي ريروم ناتورا ٬٬ (د څيزونو طبيعيت ) لیکي څخه څرگنده ده د يونان د اټوم پلټنو نېټه ۴۴۰ مخزېږدي ته رسېږي. دا د روم د لوکرېتوس لخوا په ۵۰ مخزېږدي کې لیکل شوی. د سوچتابه متوډونود وخت لرغونې پرمختيايي لارې چارې ېې پکې تشريح کړي دي دا د پلني دي الډر لخوا پخپل اثر ناتورا لیس هيستوریه کې راغلي دي.
ازمويښتي طرحه ېې په لاندې ډول ده :
د کیمیا لرغوني مخکښه پېلامگران او د نن ورځې د ساینس د نوې تيوري بنسټيز لارښودگران د منځيني پیر اعراب او د پارس علما و. دوی په ډېره جوته توگه څارلیدنې  (Observations)او قابوکیمیاوي تجربې ېې د کیمیا په ډگر کې مونږ ته راوپېژندلې او د کیميا گڼ شمېر طبعي اجسام اوعناصر ېې راپیدا کړل. کيمیا د ساینس (پوهنې) په توگه مسلمانانو وپنځوله : په همدې کې تر کومه ځایه چې مونږ پوهېږود يونان برخه په تخنیکي تجربو(انډسټري) پورې محدوده وه  او همدارنگه مبهمو فکري تیورۍ (هايپاتسس) باندې محدود و. د رومیانو ٫٫ سارسن ٬٬ خلکو په ډېره جوته څارلید (Observation)، د سمو قابو تجربو او د هغوپه سمه او احتیاطه توگه کښلو (ثبتولو) کړنچارې راوپېژندلې. دوی د ٫٫ الانبق ٬٬ کیمیاوي شننيز نه شمېرونکي توکي راپیدا کړل او وې نومول، همدا رنگه ېې lapidaries)) ـ (په قیمتي کاڼو اړونده ) جوړ کړل، د القلي او سوځوبي (اسیدو) تر منځ توپير ېې څرگند کړ، د دواړو القلي او سوځوبي ترمنځ ېې د ورته والي نه ورته والي څېړنه وکړه، په سل هاو درمل ېې مطالعه او جوړ کړل. الکېمي چې مسلمانانو ته له مصر څخه په میراث پاتې ده، وروسته د زرو شاوخوا موندونکو پېښوڅخه ددوی برخه ورگړندۍ شوه او ددوی کړنچاره (متوډ) کومه چې د منځيني پېر تر ټولو پوهنيزه ساینسي عمليې کړنې دي.
پېژند
د وخت په تېرېدو سره په تېرو کلونو کې د نويو پنځونو او څېړنو په مټ د کيميا په تشريح کې هم توپیر راغی او د همدې برخې په پوهنه کې تېزوالی رامنځته شو. لاندې د نومياليو کيمياپوهانو لخوا د کيميا راز راز معياري تشريحات رابرسېره کېږي.
اټوم
اټوم د کيميا بنسټيز يوون (واحد) دی. ددغه منځی د مثبتو چارجي ځانتياو لرونکی دی.کوم کې چې بیا پروټانونه، او نيوټرانونه شتون لري، همدې سره څه شمېر الکټرانونه د مثبتو چارجي ځانتياو د انډول د برابرۍ په موخه په نيوکلس (منځي) کې شتون لري.اټوم تر ټولو هغه وړوکې ذره، واحد هم دی چې د عنصر ځينې کیمياوي ځانتياوې له ځان سره لري.لکه د بېلگې په توگه : الکټرونگټيويټي، آيونايزېشن پوټنشل، د اور اخیستو (آکسيډشن سټېټ) حالت، د عنصر د شمېرې د تنظیم، او د بانډز وړانديز شوي ډولونه کوم چې د وسپنيزې (مېټالک)، برقي (آيانېک)، چارج لرونکي، او کوويلنټ په بڼه کې وي
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د کيميايي انجنيرۍ سرليکونه وېشنيزه:ساينس وېشنيزه:طبيعي پوهنې  وېشنيزه:فيزيکي پوهنې
هېواد
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
هېواد او كه دولت
كه څه هم د هېواد او دولت كليمې ډېرى وختونه د هم مانا كليمو په توگه كاريږي ، خو د دوى ترمنځ ډېر توپير شتون لري. دولت د واك د هغه سياسي غونډال ( سېستم ) مانا لري ، چې په ټآكلې خاوره كې رامنځته شوى وي. خو د هېواد د كليمې مانا د خاورې د كولتوري ، جغرافيايي او نورو فاكټورونو سره تړاو لري. د هېواد ويي د دولت تر كلېمې لږه رسمي ده. د ساري په توگه اروپايي ټولنه په خپل ذات كې هغه هېواد دى ، چې د اروپا ډېر دولتونه پكې شامل دي ( جمهوريتونه ، خانۍ ، شاهي او داسې نور ). بله بېلگه به راوړو : د كمونيستي پېر پولېنډ او د اوسني پولېنډ هېواد هماغه يو هېواد دى ، خو دولت يې بدل شوى او بل دى.
محمد اسماعيل يون
محمد اسمعيل يون د افغانستان نوميالى شاعر، ليكوال او سياستوال دی. هغه د محمد خان زوی د ۱۳۴۶ لمريز كال د کب په ۱۸ مه د لغمان وﻻيت د الينگار ولسوالۍ د الوخېل په سيمه کې زيږيدلی دى.
زده کړې
زده کړې يې د سلينگار لومړنی ښوونځی ( لغمان )، خوشال خان لېسه ( کابل ) ، د کابل پوهنتون د ژبې او ادبياتو پوهنځي پښتو څانگه تر ماسټرۍ پورې ، ترسره کړي دي.
دندې
ښاغلي يون د پوهنتون د استاد په حيث پښتو ډیپارټمنټ کې دندې ترسره کړي او د کرزي او جنگسالارانو په دولت کې په پینځم کال يانې ۲۰۰۶م زېږدي کې د هغوی په پلوۍ دننه په دولت کې بېلابېلې دندې ترسره کړې او د جون ۲۰۱۳م زېږدي کال پورې د کرزي فرهنگي او امنيتي صلاحکار او مشاور پاتې شو چې وروسته یې د جنگسالارانود سیاسي او استخباراتي فشار له کبله د کرزي ملاتړ پرېښود.
پدې وروستيو دیارلسو کالونو کې له وخت او کرزي حکومت لوړ مقام څخه په استفادې ۳۳ کتابونه چاپ کړل او لدې پخوا په ۱۹۹۰مو زېږدي کالونو کې هم ځینې سياسي کتابونه په مستعار نومونو پېښور او نورو سیمو کې چاپ کړي دي چې دوه مشهوره کتابونه یې لومړۍ او دوهمه سقاوي نومېږي.
اخځونه
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان
آر پي جي- ۷۵
آر پي جي- ۷۵ (په چیکی کی: Reaktivní protitankový granát vz.75) د ټانک ماتونکی وسلو څخه د یو ځلی کار اخیستلو وړ راکټی لانچر دی چی د ټانگونو، زره پوښ موټورونو او نورو اهدافو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. د آر پي جي – ۷۵ په زره سوری کوونکی راکټی مردک کولای سی ۳۰۰ م.م. تر پلن زره پوښ ویجاړ کړي. دغه راکټی لانچر د ۳۰۰ متره واټن وهلی سی.
تاریخ
د آر پي جي – ۷۵ راکټي لانچر په ۱۹۷۰ کال کی د چکوسلواکيا په جمهوریت کی طرح شو او چکوسلواکی او چېکی پوځ د دغه راکټی لانچر څخه رسمی ډول د ۱۹۷۵ کال څخه کار واخیست. دغه وسله په ځانگړی ډول د خاصو د ځواکونو لخوا کارېږي او په اوس وخت کی دغه وسله یوازې د چېکی، سلواکی او پولنډی پوځونو په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل ده.
توصیف
د آر پي جي – ۷۵ د زره پوښ ماتونکی مردک، پلاستیکی ټليسكوپي پوښ، ځيركى څخه تشکیل کېږي. په زره سوری کوونکی مردک د المونیم څخه جوړ شوی دی. د مردک د مرمی کلیبر ۶۸ م.م. دی. په دی مردک کی خاص چاودونکی توگه ده. د مردک په مخه کی د تاثیر فیوز نصب شوی دی. عسکر دمردک تر فیرولو وروسته نسی کولای د دغی وسلې څخه بیا کار واخلی.
وېشنيزه:چېکي وسلې وېشنيزه:شوبلې ضد وسلې
رنکو گيټ ټاور بلډنگ
رنکو گيټ ټاور بلډنگ جاپان په ښار  ازومسانو کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 56 منزلونه دي او ددې لوړوالی  256 ميټر (840 فټ) دی، ددې جوړول په کال  1996 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
رفيع الله ستانکزى
بټنوک|289px|رفيع الله ستانکزى رفيع الله ستانکزى د لوگر ولايت د محمدآغې په ولسوالۍ کې د مغل خېلو په کلي کې د انجينر محمد جميل په کور کې سترگې پرانيستې دي، چې په دغه مهال کې افغانستان پرته له جنگه بل څه نه پيژانده.
زده کړې
د دوی کورنۍ هم د مهاجرينو د اوږدې لړۍ يوه کړۍ شوه او ښاغلي ستانکزي خپل ښونيز ژوند په پاکستان کې پيل کړ او په کال ۱۳۸۱ لمريز کې د پېښور د محمديې عالي لېسې څخه په ډېره ښه درجه فارغ شو، او د لوړو زده کړو لپاره يې د ژبو او ادبياتو د پوهنځی د پښتو په څانگه کې خپلې زده کړې پيل کړې، چې په ۱۳۸۵ ل. کال کې د همدغې پوهنځی څخه په لومړي درجه فارغ شو.
پښتو ادب کې ونډه
دښاغلي ستانگزي کوم اثر په ځانگړې توگه نه دی چاپ شو، خو د بېلابېلو مجلو او پاڼو څخه يې خپلې ليکنې د هېواد والو سره شريکې کړي دي.
ناچاپه آثار
او د ادبي فنونو سره د مينې لرلو له کبله يې بېلابېلې ليکنې کړي دي، چې تر اوسه د چاپ په گاڼه نه دي پسولل شوي.
د دې ترڅنگ يې په ډېرو علمي سيمينارونو کې هم گډون کړی دی، چې يو له هغو څخه د ښوونې او روزنې د پوهنتون علمي سيمينار دی، چې (په پښتو ادب کې ژباړه او اړتيا) تر سرليک لاندې يې خپل سيمينار جوړ او وړاندې کړ، چې وروسته بيا د پوهنتون او څانگې د ښوونکو له خوا د ستاينې وړ وبلل شو او د لوړو زده کړو د وزارت له خوا په ستاينليک ولمانځل شو.
د ښوونې او روزنې په پوهنتون کې د مشاعرې بنسټگر او د نورو فرهنگي کړيو سره په ادبي بنډارونو او ناستو کې هم برخه اخلي.
د ژورنالېستانو د ټولنې غړی او دم گړۍ د اکسور سروې په نامه دفتر کې دنده ترسره کوي.
دا هم وگورئ
لوگر ولايت
باندنۍ تړنې
[ په پښتو ادب کې ژباړه او اړتيا] - د رفيع الله ستانکزي وېبلاگ
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:د لوگر ولايت
آیرلنډ
ایرلنډ په انګلیسي Ireland) په آیرلنډي Poblacht na hÉireann) د اروپا په شمال لويديځ کې پروت یو ټاپو دی چې پلازمینه یې د دوبلین ښار دی.
یاد هیواد په سویلی (جنوبی) ایرلند هم مشهور دی. د ایرلنډ مساحت ۲۷۳'۷۰ کیلومتره مربع او نفوس یې ۸۶۵'۷۶۱'۴ نفره دی. د یاد ټاپوییز هیواد ، رسمي ژبه آیرلنډي او انګلیسي دي.
سرچينې
‎
وېشنيزه:ایر لنډ وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه وېشنيزه:اروپا وېشنيزه:د اروپا هېوادونه
امريتسر
وېشنيزه:د هند ښارونه
مصلی مجتمع
مصلی مجتمع، چې د ګوهرشاه مصلی په نوم هم پېژندل کېږي، د تيموري معمارۍ د فن بېلګو لرونکې يوه پخوانۍ اسلامي مذهبي مجتمع ده چې د افغانستان په هرات ولايت کې موقعيت لري. د پنځلسمې پېړۍ د دې مجتمع ډېری برخه اوسمهال مخروبه ده، او تر اوسه ولاړې ودانۍ يې رغونې ته اړتيا لري. د مجتمع دا مخروبې د هرات د مصلی پنځه منارې، د مير علي شيرنوايي زيارت (مزار)، د ګوهر شاد زيارت او د يو ستر مسجد او يوې مدرسې له مجتمع څخه جوړې دي.
د تيموري واکمن شاه رخ د مېرمنې،  ملکې ګوهرشاد تر څارنې لاندې په 1417ز کال کې په دې مصلی کار پيل شو، او د 1400ز لسيزې په وروستيو کې يې د رغونې چارې بشپړې شوې، په داسې حال کې چې د سلطان حسين بايقرا له خوا يوه مدرسه هم پکې ودانه شوه. دې مصلی ته په 1885ز کال کې د پنجده د پېښې پر مهال سخت زيان ورسېد، کله چې برتانويانو او د افغانستان واکمن امير د دې مجتمع ډېرې ودانۍ ړنګې کړې. د زلزلو (ځمکلړزو) او جګړې له امله، په شلمه پېړۍ کې څلور ونړېدې.
تاریخ
شاه رخ په 1405ز کال کې د تيموري سترواکۍ پلازمېنه له سمرقند څخه هرات ته ولېږدوله. له دې وروسته تيموري ملکې ګوهر شاد د دې مجتمع د جوړولو سپارښتنه وکړه او کار يې په 1471ز کال کې پيل شو، د اټکل تر مخې کارونه يې د شيراز د قوام الدين معمار په واسطه پيل شول، چا چې له دې وړاندې په خرګرد کې هم همدا ډول مدرسه جوړه کړې وه. دا مدرسه د 1471 او 1426ز کلونو تر منځ موده کې جوړه شوې وه، او اټکلاً تر شا او خوا 1432ز کال پورې بشپړه شوې وه. دې مجتمع د مرکزي دروازې دواړو خواوو ته له ختيځ لوري څخه دوه منارې درلودې او په شمال لوېديځ کونج کې يې زيارت و. مسجد يې په 1437ز کال کې بشپړ شو. د سلطان حسين بايقرا له خوا يوه مدرسه چې په نعمتيه نومول شوې وه، د 1469 او 1506 کلونو تر منځ موده کې جوړه شوې وه، اټکل دا دی چې د 1493ز کال (898هجري) په شا اوخوا کې. د مصلی مجتمع د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې سخت زيان وليد. د توپونو د ډزو له امله د منارې پورته برخې په 1868ز کال کې ويجاړې شوې.
له دې وروسته د 1885ز کال د پنجده د پېښې پر مهال، روسي سرتېرو د مرو په سويل ختيځ کې بر افغان سرتېرو بريد وکړ. د دې مجتمع ډېرې ودانۍ د برتانويانو او امير عبدالرحمن خان له خوا په دې موخه له خاورو سره برابر کړای شوې چې د روسانو له خوا د سپر په توګه د ودانيو د کارلو مخه ونيسي. يوازې د ګوهر شاد زیات او د اصلي شلو منارو څخه نهه منارې په خپل ځای پرېښودل شوې. هراتيانو له عبدالرحمن خان څخه غوښتې و چې دا مجتمع خوندي کړي، خو د هغه ځواب دا و چې د ژونديو ژغورل د مړيو د ارام له ځايونو مهم دي. په پايله کې بحران حل شو، او جګړه هېڅکله ونه شوه، او په دې ډول دا ويجاړۍ غېر ضروري وبلل شوې. نهه منارې او دوه زيارتونه له ويجاړېدو وژغورل شول.
په 1932ز کال کې يوې زلزلې د مسجد له څلورو منارو دوه يې ويجاړې کړې، او په 1951ز کال کې یوې بلې زلزلې يوه بله مناره ورانه کړه، چې په دې ډول يوازې يوه مناره دنګه ولاړه پاتې شوه. په 2021ز کال کې د شلو اصلي منارو څخه د مجتمع يوازې پنځه منارې پاتې دي.
په 1930ز لسيزه کې سفري لیکوالانو هر یو (Robert Byron) او (Annemarie Schwarzenbach) له دې مجتمع څخه ليدنه وکړه او انځورونه يې واخيستل. د (The Road to Oxiana) په نوم د بايرن کتاب د منارو يادونه او د تيموري تاريخ په اړه بحث کوي. د علي شيرنوايي زيات په 1950ز کال کې بېرته ورغول شو.
د خونديتابه هڅې
د افغان-شوروي جګړې پر مهال، مزار او منارو ته نور زيان هم ورسېد. د جګړې پر مهال هرات د جګړې يوازينی ښاري ډګر و، او تاريخي ودانۍ ډېر ځله په دې موخه هدف ګرځېدې چې معنوياتو ته زيان ورسوي. د مزار بام په 1984-1985ز کلونو کې ونړېد، او په ځانګړي ډول په شمالي او لوېديځو برخو کې ګڼې کاشي له منځه ولاړې. د ګمبتې په بېخ کې، په ختيځ اړخ په کوفي رسم الخط شوې ليکنه په جزوي ډول ويجاړه شوه او په شمالي برخه کې په بشپړ ډول له منځه ولاړه. د 1950ز کال ختيځه مخه په توغندي ولګېده؛ خو په عادي خښتو بېرته ترميم شوه. په ختيځ او سويل کې له مدرسې سره د پخوانيو اړيکو شواهد ويجاړ کړای شول. د هغې داخلي مربع ډوله خونه په ښه حالت کې پاتې شوه. وروستۍ هغه مناره چې د مسجد په کونجونو کې ولاړه وه، په همدې موده کې د شوروي د درندو وسلو د ډزو له امله په بشپړ ډول ويجاړه شوې وه، چې يوازې د بنسټ دولس متره (39 فوټه) برخه يې پاتې وه. منځنۍ منارې ته هم زيان ورسېد، په سويلي اړخ کې د کاشي کارۍ کار په ښه وضعيت کې او په ختيځ اړخ کې په جزوي اندازه په خپل حال پاتې شول. د برنډې ملاتړې ستنې ويجاړې شوې او توپونه په منارې ولګېدل. اولس متره (56 فوټه) لوړ پکې دوه متره (6 فوټه 7 انچه) غار جوړ شو، چې له همدې ځايه يې په داخل کې زينې لېدل کېدې. له دې غار څخه دوه متره لاندې يو داغ جوړ شو. په سويل ختيځ کونج کې ختيځه مناره د څلورو ختيځو منارو په منځ کې تر ټولو زياته زيانمنه شوې وه: د توپ د ډزو له امله له ځمکې دېرش متره (98 فوټه) لوړ او د دوه متره قطر لرونکي دوه سوري جوړ شول. د 1992 او 1994ز کلونو تر منځ، د افغان کډوالو لپاره د مرستې د ډنمارکۍ کميټې (DACAAR) او WFP له خوا په دې سیمه کې نور ترميم وشو. ډاکار په ودانۍ کې زياتوالی وکړ او د زيارت ګمبته تر څنګ يې بنسټ د سمنټو په نري پوښ وپوښل.
د افغانستان د کلتوري ميراث ساتنې ټولنې (SPACH) له خوا په 2001ز کال کې په دې سيمه کې د بېړنۍ ساتنې کار تر سره شو. په دې هڅو کې د زيارت او د سلطان بايقرا مدرسې د خوندي کولو په موخه د ديوالونو جوړول، په زيارت کې د باغ د ځمکې د ښکلا رغول، او ګوهر شاد مدرسې د پاتې منارې د غورځېدو د مخنيوي اقدامات شامل وو. په 2014ز کال کې، يونسکو او د افغانستان حکومت په ګډې همغږۍ سره هڅه وکړه چې په بهرنۍ ګمبته د کاشي کارۍ کار خوندي او د هغې نقل چمتو کړي. يونسکو اوس په پام کې لري چې هرات د نړيوال تاريخي ميراث سيمې په توګه ونوموي.
په 2020ز کال کې، د اغاخان پرمختيايي شبکې د افغانستان له ولسمشر سره ژمنه وکړه چې د غورځېدو له ګواښ سره مخ يوه مناره به ورغوي. دا کار د کلتور لپاره د اغاخان د بنسټ له لارې د بشپړېدو په حال کې دی.
مهر ولسوالي
مهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مهر)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د مهر ښار دی. دا ولسوالي ۶۴٬۸۲۷ تنه نفوس لري. د مهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۰ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
هندو (ورځپاڼه)
سرچينې
وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:رسنۍ
دولت
دولت د ټولنې يو ځانگړى جوړښت دى ، چې د ټاكلې خاورې د ټولو ټولنيزو او كولتوري گټو په واسطه متحد وي ، خپل اداري غونډال ( سېستم ) ، د امنيت غونډال ، كورنۍ او باندينۍ خپلواكي ولري.
د دولت تعريف
دولت د یوې اوږدمهالې، ورو او پرله پسې ودې ‎پایله ده، خو په دې وده كې يورنگي نه لیدل کېږي. د ځمکې په بېلابېلو برخو کې د مېشتو وگړو د فطري چا پېریال او طبيعي اختلافونو له كبله په مختلفو ځایونو او وختونو کې د دولت ‎پیل په مختلفو حالاتو کې وشو. د دغو مخالفتونو په نتیجه کې د دولت بڼې هم مختلفې پاتې شوې دي.
اخځونه
وېشنيزه:سیاستپوهنه
ډلبندي) ټکسونومي(
په بیولوژي کې د ټکسونومي کلیمه (د لرغوني یوناني ژبې له (taxis) 'ترتیب' او  (nomia'مېتود' کیلمو نه اخیستل شوې) چې د ګډو ځانګړتیاوو پر بنسټ د بیولوژیکي ارګانیزمونو د نومولو، تعریف (ټاکلو) او ډلبندي کولو ساینسي مطالعه ده.
ارګانیزمونه د ټیکسا (مفرد: ټیکسون) په توګه وېشل شوي او هر ګروپ ته د ټیکسونومیک یوه ځانګړې درجه ورکول کېږي، د یوې ټاکلې درجې ګروپونو په راټولولو سره د لوړې مرتبې یوه پراخه ډله جوړېږي او په دې توګه د ټیکسونومیک ډلبندي رامنځ ته کوي.
په عصري علومو کې اصلي مرتبې ډومېن (Domain)، کینګډم (Kingdome)، فایلم (Phylum) چي ځینې وختونه په بوټپوهنې کې د فایلم پرځای د وېشنې ( Division) کلیمه هم کارول کېږي، طبقه ((Class، ترتیب  (Order)، کورنۍ  (Family)، جنس (Genus) او ​​ډولونه  (Species) دي. د سویډني بوټپوه کارل لینیوس د اوسني ټیکسونومي سیستم بنسټ ایښودونکی ګڼل کېږي، ځکه چې هغه د ژونديو موجوداتو د ډلبندۍ کولو او نومولو لپاره د دوو نومونو یو درجه بندي سیستم رامینځ ته کړی، چې د Linnaean Taxonomy په نوم پېژندل کېږي.
پېژند(تعریف)
د ټیکسونومي دقیق تعریف، له یوې سرچینې نه تر بلې هغې یې توپیر لري، مګر بیا د نظم اصلي برخه یې تر ډېره سره ورته والی لري: د ژوندیو موجوداتو د ګروپ پېژندنه، نومول او ډلبندۍ ته وايي. بېلابېلو اخذ لیکونو ته په اشارې، د ټیکسونومي اړوند لاندې تعریفونه ورکړل شوي دی:
د اصطلاحاتو ټوله ټولګه، د ټیکسونومي، سیستماتیکه بیولوژي، سیستماتیکس، بایوسیستماتیکس، ساینسي طبقه بندي، بیولوژیکي طبقه بندي او فیلوژینیتیک په ګډون، چې په ځینو وختونو کې متضاده معنا لري، کله ناکله یو شان، ځینې وختونه یو څه توپیر لري، مګر تل اړوند اوله یو بل سره تړلي دي، چې دلته د "ټکسونومي"  په پراخه معنا کارول شوې. دا اصطلاح  په ۱۸۱۳ ز کې د کېنډول نومي عالم له خوا وپېژندل شوه.
د مونوګراف او ټیکسونومیک بیاکتنه
ټېکسونومیک بیاکتنه یا ارزونه، په یوه ځانګړي ټکسون (د طبقه بندۍ واحد)  کې د بدلون نوې ارزونه ده. دا ارزونه کېدای شي، د هر ډول شته کرکټرونو د ترکیب پر بنسټ ترسره شي، لکه: مورفولوژیکي، اناتوميکي، پالینولوژیکي، بایو کیمیکل او جینیتیک. مونوګراف یا بشپړه بیاکتنه، هغه بیاکتنه ده چې په یوه ځانګړي وخت کې د ورکړل شوو معلوماتو او د ټولې نړۍ لپاره جامع وي. نور (جزوي) بیاکتنې ممکن په دې معنا راونغاړل شي ،چې دوی ممکن یوازې د شته کرکټر سیټونو نه کار واخلي یا محدوده ځایي ساحه ولري. بیاکتنه د هغه ټیکسون دننه د فرعي ټیکسونو ترمنځ اړیکو کې  بدلون یا نوی بصیرت رامنځ ته کوي چې، تر مطالعې لاندې وي، کوم چې ممکن د دې فرعي ټیکسون طبقه بندي کې بدلون، د نوي فرعي ټیکسا پېژندنه، یا د پخوانیو فرعي ټیکسا ادغام پایله ولري.
الفا او بیټا ټیکسونومي
د "الفا ټیکسونومي" اصطلاح، اوس په اصل کې د ټېکسا (Texa) د موندلو، تشرېح کولو او نومولو لپاره کارول کېږي، په ځانګړې توګه د ډولونو (Species)لپاره. په پخوانیو ادبیاتو کې، دغې اصطلاح مورفولوژیکي ټېکسونومي، او د ۱۹مې پېړۍ په پای کې د څېړنې محصولاتو ته په اشارې یوه بله معنا درلوده. ویلیم برټرم توریل د "الفا ټېکسونومي" اصطلاح، په (۱۹۳۵ او۳۷ ۱۹ز) کې د خپرو شوو مقالو په لړ کې معرفي کړه، چې په هغه کې یې د ټېکسونوم، د دسپلین د فلسفې او احتمالي راتلونکو لارښوونو په اړه بحث وکړ. "د ټکسونومیستانو په منځ کې یوه زیاتیدونکې لېوالتیا شتون لري او هغه دا چې، خپلې ستونزې له پراخو لیدلورو نه په پام کې ونیسي، له خپلو سایټولوژیکي، ایکولوژیکي او جینیټیکي همکارانو سره د نږدې همکارۍ امکانات وڅېړي او دا ومني چې، د دوی  له هدفونو نه ځینې بیاکتنې یا پرمختګونه،ښایي د سخت طبیعت او مېتودونه، کېدای شي د پام وړ وي ... توریل (۱۹۳۵ز) وړاندیز وکړ، چې د زړې ارزښتناکې ټېکسونومي د منلو په خوا کې، د جوړښت پر بنسټ او په اسانۍ سره د 'الفا' نومونه، دا شونې کوي چې، د لیرې واټن ټکسونومي په پراخه کچه جوړه شي. د امکان تر حده د مورفولوژیکي او فیزولوژیکي حقایقو او په کوم کې چې 'د ټولو مشاهدو او تجربوي معلوماتو لپاره ځای موندل کېږي، ان که په غیر مستقیم ډول، د اساسي قانون، فرعي وېش، اصل او د ډولونو او نورو ټکسونومیک ګروپونو چلند پورې اړه ولري'. ایډیالونه کېدای شي وویل شي، هېڅکله په بشپړه توګه درک نه شي. په هرحال، دوی د دایمي محرکاتو په توګه د عمل کولو لوی ارزښت لري او که موږ د 'اومیګا' ټېکسونومي ځینې، ان پېچلي مثالونه ولرو، موږ ممکن د یوناني الفبا نه لږ څه پرمختګ وکړو. له موږ نه ځینې په دې فکر کولو سره خپل ځان خوښوي، چې موږ اوس په 'بیټا' ټکسونومي ګروپ کې ځای لرو."ټوریل په دې توګه په ښکاره ډول د الفا ټېکسونومي نه ځینې برخې لرې کوي، کوم چې هغه په ​​​​ټولیزه توګه د ټکسونومي دننه شامل ګڼلي، لکه: ایکولوژي، فیزیولوژي، جینیټکاو سایټولوژي. هغه له الفا ټکسونومي نه د فیلوجینیک بیارغونه هم بهر کړه.
د  تحقیقاتي او پېچلو کمپیوټري یا لابراتواري تخنیکونو په کارولو سره، وروسته لیکوالانو دا اصطلاح په یوه بل مفهوم (Delimitation of species) کارولې ده او په دې توګه، له (Species) نه د لوړې درجې طبقه بندي په توګه ارنسټ مییر په (۱۹۶۸ز) کې  بیټا ټکسونومي ګروپ تعریف کړ. "د اړونده (Species) ګروپونو د تنوع او تکاملي اصل بیولوژیکي مفهوم په اړه پوهه د ټکسونومیک فعالیت د دویم پړاو لپاره خورا مهم دی، په اړونده ('ټکسا') ګروپونو کې د (Species)  ترتیب او په دې ترتیب سره د لوړې ډلبندۍ رامنځ ته کول هغه څه دي، چې د 'بیټا ټکسونومي' په نوم هم یادېږي."مایکرو ټکسونومي او میکروټکسونومي
د ژوندیو موجوداتو په یوه ځانګړي ګروپ کې چې څنګه باید ډولونه تعریف شي، د عملي او نظري ستونزو لامل کېږي، چې د ډولونو ستونزې (species problem)  ورته ویل کیږي. د ډولونو د تعریف کولو ساینسي کار، د مایکرو ټکسونومي په نامه یادېږي. یا میکرو ټېکسونومي د ګروپونو په لوړو ټېکسونومیک رتبو کې د فرعي جنس یا  ​​پورته مراتبو مطالعې ته ویل کېږي.
مخینه
په داسې حال کې چې ځینې مطالعات، د ټېکسونومیک تاریخ پخوانیو تمدنونو ته منسوبوي، خو واقعیت دا ده چې، د ژوندیو موجوداتو د ډلبندۍ کولو لپاره ساینسي هڅه، تر ۱۸مې پېړۍ پورې نه وه ترسره شوې. پخواني آثار په اصل کې تشرېحي او په هغو نباتاتو متمرکز وو، چې په کرنه یا طب کې ګټور وو. په دې ساینسي فکري طرز کې یو شمېر پړاوونه شته دي. ابتدايي ټکسونومي، په خپل سري معیارونو ولاړه وه، د نباتاتو لپاره د لینیوس جنسي ډلبندي سیستم په ګډون، هغه په یوڅه باور درلود ،چې دا له "مصنوعي سیستم" نه ډېر دي، چې د مصنوعي سیستمونو(artificial systems)  په نامه یادېږي.
کاراکاس
کاراکاس (په انګلیسي: Caracas)، چې رسمي نوم یې سانتیاګو دو لیون دو کاراکاس او اختصاري بڼه یې CCS ده، د وېنزوېلا پلازمېنه او تر ټولو لوی ښار او د کاراکاس لویې سیمې (یا لوی کاراکاس) مرکز دی. کاراکاس د ګوایر سیند په اوږدو کې د هېواد په شمالي برخه کې د وېنزوېلا ساحلي غرنۍ سیمه (Cordillera de la Costa) کې د کاراکاس په دره کې واقع شوی دی. دغه دره، کاربین سمندرګي ته نږدې ده او له ساحل څخه د «Cerro El Ávila» په نوم میل لرونکو غرونو یوې لړۍ په واسطه جلا شوې ده چې ارتفاع یې ۲،۲۰۰ مترو (۷،۲۰۰ فوټه) ته رسېږي؛ په سویل کې یې ډېرې غونډۍ او غرونه واقع شوي دي. د کاراکاس لویه سیمې د وګړو شمېر کابو ۵ میلیونو ته رسېږي.
د ښار مرکز لا تر اوسه «کاتدرال» دی چې د بولیوار میدان ته نږدې واقع شوی، که څه هم ځینې د ښار مرکز «پلازا وېنزوېلا» ګڼي چې په لوس کاوبوس سیمه کې پروت دی. کسب او کار په دغه ښار کې، خدماتي شرکتونه، بانکونه او د سوداګرۍ مرکزونه دي. کاراکاس، په لویه سیمه کې جلا له ځینو صنعتي فعالیتونو، تر ډېره پر خدماتو ولاړ اقتصاد لري. د کاراکاس د ونډو بازار او پترولیوس دو وېنزوېلا (PDVSA) په کارکاس کې دي. امپرساس پولر په وېنزوېلا کې تر ټولو لوی خصوصي شرکت دی. کاراکاس د وېنزوېلا کلتوري پلازمېنه هم ده، چې ډېرشمېر رستورانټونه، تیاتر، موزیمونه او سوداګریز مرکزونه لري. کاراکاس په لاتینه امریکا کې، د پارک مرکزي برجونو په څېر، ځینې تر ټولو لوړ آسمانڅکونه لري. د کاراکاس د نومهال هنر موزیم، په سویلي امریکا کې یو ارزښتمن او مهم موزیم دی.
تاریخ
مخکې تر دې چې ښار په ۱۵۶۷ز کال کې تاسیس شي، د کاراکاس دره کې ګڼ‌شمېر بومي وګړو ژوند کاوه. فرانسیسکو فاجاردو د سپانیایي تورن زوی او یو ګوایکري کاسیکا ؤ (ګوایکریان یا وایکریان د شمالي وېنزوېلا یو بومي ټبر ؤ او کاسیکا د تاینو ټبر مشر ته ویل کېده)، چې له مارګرېتا څخه راغی او د ۱۵۵۵ او ۱۵۶۰ز کلونو په ترڅ کې یې د لا ګوایرا په سیمه او کاراکاس دره کې، د استوګنځیو په جوړولو پیل وکړ. فاجاردو د ساحلي ښارونو په جوړولو کې پاتې راغی او په ۱۵۶۲ز کال کې یې هڅه وکړه ترڅو په دغه دره کې یوه کرونده جوړه کړي، خو ډېر یې دوام ونه‌کړ: دغه کرونده د تېرې‌پایما او ګوایکایپورو په مشرۍ د سیمې د بومیانو له‌خوا ویجاړه شوه. د فاجاردو له‌خوا په ۱۵۶۰ز کال کې جوړ شوی استوګنځی د هاتو دو سان فرانسیسکو په نوم پېژندل کېږي؛ په ۱۵۶۱ز کال کې خوان رودریګز دو سوارز هم ورته هڅه وکړه، چې د ویلا دو سان فرانسیسکو استوګنځی جوړ کړي، چې دا یو هم د همهغو بومیانو له‌خوا ویجاړ شو. د کاراکاس وروستي کډوال، د آلمان د کلین-وندیګ مستعمرې له پلازمېنې «کورو» څخه د کولمبیا او وېنزوېلا اوسنۍ ساحلي پولې شاوخوا ته راغلل؛ له ۱۵۴۰ز لسیزې وروسته، د دغې مستعمرې عملي واکمن سپانیاییان وو. سپانیایي کډوالو له کورو څخه ختیځ خوا ته تلل او مخکې تر دې چې د کاراکاس درې ورسېږي، د بارکیسیمتو او والنسیا په څېر دنني ښارونه یې تاسیس کړل.
د ۱۵۶۷ز کال د جولای پر ۲۵مه، تورن دیګو دو لاسادا د سانتیاګو دو لیون دو کاراکاس د بنسټ ډبرې کېښودې. دو لاسادا ته د درې د تصرف کولو ماموریت ورکړل شو؛ هغه بومیان په بېلابېلو ډلو ووېشل، وروسته ورسره وجنګېده او هرې ډلې ته یې جلا، جلا ماته ورکړه. دغه ښار د دغو استوګنځیو ساحلي سیمې ته تر ټولو نږدې واټن کې پروت ؤ او ښکېلاک‌ګرو بومي کاري ځواک وساته، چې په‌دې سره د کاراکاس، دننۍ سیمې او مارګریتا ترمنځ د یوې سوداګرۍ شبکې د پراختیا زمینه برابره شوه؛ ډېریو دننیو ښارونو کې د مالوچو ارزښتمن محصولات او ګبین ژاوله تولیدېدل او مارګریتا د مرغلرو بډایه سرچینه وه. د کاراکاس درې، د کرنې او کروندګرۍ لپاره غوره چاپېریال درلود، چې د سوداګرۍ په سیسټم کې یې د فعالې ونډې اخېستلو زمینه برابروله، خو په‌دې معنی وه چې د ښار وګړو شمېر په لومړۍ کې لږ او ښار یوازې د محدودو کروندو د جوړولو لپاره بشپړ پراخوالی درلود.
په ۱۵۷۷ز کې، کاراکاس د سپانیا ټولواکمنۍ د وېنزوېلا مستعمرې پلازمېنه وګرځېده او د مستعمرې نوی مشر خوان دو پیمنتل (۱۵۷۶ تر ۱۵۸۳ز) ؤ. په ۱۵۸۰ز لسیزه کې، کاراکوېنوس په کارتاجېنا کې سپانیایي هغو سرتېرو ته د خوراکي توکو خرڅلاو پیل کړ، چې ډېري یې د سویلي امریکا له ټولواکمنۍ څخه محصولاتو د راغونډولو لپاره په ساحلي ښار کې لنګر اچولی ؤ. په ایبري ټاپووږمه کې د غنمو بیه ورځ په ورځ لوړېدله او سپانیاییانو د کاراکاس له بزګرو څخه د غنمو په پېرودلو څخه ډېره ګټه پورته کړه. په دغه توګه، د ښار موقعیت د ټولواکمنۍ په سوداګریزې کړۍ کې لا هم پياوړی کړ.
د شپاړلسمې او اوولسمې پېړۍ په اوږدو کې، د وېنزوېلا ساحلي سیمې ډېري وخت د سمندري غلو له‌خوا لوټ کېدلې. د مرکزي سیمې ساحلي غرونو لړۍ د یوه خنډ په ډول واقع شوې وه او له‌دې امله، د کاربین نورو ساحلي استوګنځیو په پرتله، کاراکاس تر یوه بریده له دغو یرغلونو څخه خوندي ؤ، خو په ۱۵۹۵ز کال کې، د جورج سومرز او امیاس پرېستون په شمول د پرېستون-سومرز ډله او شاوخوا ۲۰۰ انګلیسي سمندري غله په کاراکاس کې پیاده شول، او له داسې مسیر څخه له غرونو واوښتل چې لږ تګ راتګ پرې کېده، په داسې حال کې چې دفاعي ځواک له اصلي مسیر څخه، چې تل پرې تګ راتګ کېده، ساتنه کوله. یرغلګر له کوچني مقاومت سره مخ شول او د باج اخېستنې له یوې ناکامې مذاکره څخه وروسته یې ښار تالا کړ او بیا یې وسوځوه. د غنمو د ګټې په کارولو او «ډېرو سرښېندنو» په پایله کې، ښار بیا ورغاول شو. په ۱۶۲۰ز لسیزه کې بزګرانو وموندله چې د کاکاو دانې پلورلای شي، په لومړي سر کې یې د مکسیکو په بومي وګړو وپلورل او په چټکۍ سره د کاربین سمندرګي ټولې شاوخوا سیمو پام ورواوښت. دغه ښار د نوې سپانیا په سلطنت کې ډېر اهمیت درلود، په تېره بیا د بومي غلامانو کاري ځواک پر ځای افریقایي غلامانو ته کار ورکول کېده او د سپانیا لومړنۍ مستعمره وه چې د غلامۍ سوداګرۍ یوه برخه وګرځېده. بریا تر ډېره د دغه ښار په برخه وه او تر ۱۶۵۰ز لسیزې پورې یې د کاکاو او غلامۍ سوداګرۍ کې فعالیت کاوه، خو د یوه ناورین له‌امله د کار بازار ډېر اغېزمن شو او هغه دا چې د پرتګالي ډېریو سوداګرانو د مکسیکو له‌خوا د عقایدو له تفتیش سره مخ شول او همدا راز په ګوایاکیل کې د کاکاو د تولید کچه ډېره لوړه شوه. دا او ترڅنګ یې د ۱۶۴۱ز کال زلزله، ښار له انحطاط سره مخ کړ، هغو په ډېر احتمال سره د هالنډ له ټولواکمنۍ سره غیرقانوني سوداګري پیل کړه چې وروسته کاراکوېنوس هم ورته مخه کړه؛ د ۱۶۷۰ز لسیزې په رارسېدو سره، کاراکاس د کاراساو له‌لارې یوه سوداګریز دهلېز درلود.
جغرافیه
کاراکس په بشپړه توګه د وېنزوېلا مرکزي سیمې په یوې دره کې واقع شوی او له کاربین سمندرګي څخه د اېل اویلا ملي پارک کابو ۱۵ کیلومترۍ (۹ مایله) پراخوالي سره له کاربین ساحل څخه جلا شوی دی. دغه دره په نسبي توګه کوچنۍ او په بشپړ ډول نامنظمه ده او د سمندر له سطحې څخه یې ارتفاع د ۸۷۰ او ۱،۰۴۳ مترو (۲،۸۵۴ او ۳،۴۲۲ فوټه) ترمنځ بدلون مومي؛ تاریخي مرکز د سمندر له سطحې څخه کابو ۹۰۰ متره (۳،۰۰۰ فوټه) ارتفاع لري. د وګړو شمېر یې په چټکۍ سره مخ په وده دی او په‌دې توګه د ښار، ښاري پراختیا په کلکه اغېزمنه شوې ده. د پلازمېنې تر ټولو لوړ ټکی، چې ښار په کې واقع شوی، «پیکو اېل اویلا» دی چې ارتفاع یې ۲،۱۵۹ مترو (۷،۰۸۳ فوټه) ته رسېږي.
له جیولوجیکي اړخه، کاراکاس او د کاربین ډېري سیمې د تباشیر په وروستي پېر کې رامنځ‌ته شوي دي او د متحوله ډبرو په سیمه کې واقع شوی دی. په یاد پېر کې د ځمکې د بڼې بدلون له‌امله نوموړې سیمه رامنځ‌ته شوې ده.
سپرلي (۲۰۱۶ فلم)
سپرلي (انګرېزي: Passengers) د ۲۰۱۶ یو ساینس-افسانه امریکايي فلم دی چې جان سپېټس (Jon Spaihts) یې کیسه لیکلې او مورټين ټیلډم (Morten Tyldum) جوړ کړی دی. جنیفر لارنس، کریس پراټ، مایکل شین، او لورنس فیشبرن د دې فلم ستوري دي. د دې فلم ټوله کیسه د درو کسانو په اړه ده چې یوې نوې سیارې ته د تګ پر مهال په ستوربېړۍ کې له خپل اصلي وخت څخه ۹۰ کاله وړاندې له ژورخوبه (induced hibernation) را پاڅي. دا فلم د کولمبیا پیکچرز له خوا په امریکا کې پر ۲۱ ډسمبر ۲۰۱۶ نندارې ته وړاندې شو.
کیسه
د اوالون (Avalon) په نامه ستوربېړۍ غواړي چې ۵٬۰۰۰ کسه سپرلي او ۲۵۸ تنه کارکوونکي د هومسټېد ۲ (Homestead II) په نامه نوې سیارې ته بوځي. دا فضايي سفر ۱۲۰ کاله وخت اخلي او په ستوربېړۍ کې دننه ټول سپرلي یې د یوې ټکنالوجۍ له لارې په ژورخوب ویده کړي وي.
نور ولولئ
وېشنيزه:فلم وېشنيزه:امریکایی فلمونه
شرف یار منګل
شرفیار منګل د پښتو ژبه مشهور سندر غاړی دی ښاعلی منګل د پکتیا ولایت په منګلو سیمه کې دی نړۍ ته سترګي غوړولي د ده ښکولو سندرو او لوړ غږ د ټولو پښتنو په زړه کې ځای لره.
د افغانستان داخلي جنګونو پر وخت د نوموړي کورنۍ د د کوزی پښتونخواه، قبایلي سیموته کډه شوه او تلته په کرمه ایجنسي کې یې تر یولسم ټولګی زده کړی کړی دی. شرف یار لومړی سندره (په انتظار ولاړه یې سری دی منګلی دی) د افغانستان ملي راډیو تلویزیون کې وویله نوموړی په خپل هنری ژوند کې یې ۴۲ البومونه بازار ته وړاندی کړل او په ۲۰۱۸ کال کې د ورپیښی ناروغي له امله ومړ.
ساحل-وارک زیود
سهیله ورک زوده په انګلیسي Sahle-Work Zewde) زوکړه ۲۱ فبروري ۱۹۵۰م کال) په ۲۵ د اکتوبر ۲۰۱۸م کال نومړې د ایتوپیا هیواد لومړنې ښځینه ولسمشره وټاکل شوه.
علي محمد منگل
څېړنپوه علي محمد منگل (زوکړه؟     ) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او څېړونکی دی.
د زړه سرطان
گل
کینشاسا
کینشاسا په فرانسوي Kinshasa) د کانګو دمکراتیک جمهوریت پلازمینه ده.
سردار احمد علی خان سراج
سردار احمد علي خان سراج د امير حبيب الله خان زوی او د امير عبدالرحمن خان لمسی و. هغه د کابل د ادبي انجمن غړی او مشر هم پاتې شوی.
دهگلان ولسوالي
دهگلان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دهگلان)  د ايران د کردستان ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۶۴٬۰۱۵ تنه نفوس لري او مساحت یې ۲۰۵۰ کیلومتره مربع دی. د دهگلان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د کردستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
نيو سينچوري پلازا ټاور ای
نيو سينچوري پلازا ټاور ای چين په ښار  نانجنگ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 52 منزلونه دي او ددې لوړوالی  255 ميټر (837 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2006 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
فيض محمد خان
فيض محمد خان د وروستني پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان د باندنيو چارو وزير و.
وېشنيزه:افغان وزيران
كيله
کېله یو روغتيا بخښونکې مېوه ده روغتيا پوهان: کېله يو له هغو مېوو څخه ده چې خوراک يې انسان ته ډېرې روغتيايي ګټې رسوي. کېله یو له هغو مېوو څخه ده چې خوراک يې انسان ته ډېرې روغتيايي ګټې رسوي، د يوې نوې څېړنې له مخې د کېلو خوراک انسان د وينې فشار له ناروغۍ خوندي کوي، په کېله کې شته پوتاشيم يوازي دا نه چې د وينې فشار يو ډول ساتي بلکې د زياتېدا مخه يې هم نيسي. کېله په خپل جوړښت کې له پوتاشيم پرته ويټامين بي هم لري، ويټامين بي د ذهن په پياوړتيا او تازه ساتلو کې لويه ونډه لري، په دې څېړنه کې دا هم راغلي دي، که هره ورځ څوک کېله وخوري؛ نو هغه به د زړه له حملې څخه خوندي وي او د سرطان د ناروغۍ شونتيا هم کموي، په کېله کې پروبايټيک باکتريا د انساني غړو په وده کې هم ونډه لري. روغتيا پوهان وايي چې کېله هضميت ښه کوي او د مضرو باکترياوو مخه نيسي.
په کېله کې لاندې روغتيا بخښونکي رازونه هم نغښتي دي
1 : که پر مخ مو د ځوانۍ له دانو (ځوانکو) څخه تنګ ياست، د کېلې د پوستکي په دننه خوا لږ شات واچوئ او پر مخ يې ومږئ.
3 : د انسان د مخ پوستکي د ځوان ساتلو لپاره د کيلې پوستکی پر مخ کېږدي.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د کانګو جمهوريت (فرانسوي: République du Congo ، کيتيوبا: Repubilika ya Kôngo) چې د کانګو براززاوېل (Congo-Brazzaville)، د کانګو جمهوريت (Congo Republic) يا په ساده ډول د کانګو په نوم هم ېادېږي، د مرکزي افريقا په لويديځ ساحل کې پروت هېواد دی. د لويديځ له لوري له ګابون، د شمال لويديځ له لوري له کامرون، د شمال لويديځ له لوري د مرکزي افريقا له جمهوريت، د سويل ختيځ له لوري د ډي ار کانګو (DR Congo)، د سويل له لوري د کابينډا له انګولايي استخراج سره او د سويل لويديځ له لوري له اتلانتيک سمندر سره پوله لري. رسمي ژبه يې فرانسوي ده.
ياده سيمه کې لږ تر لږه ۳۰۰۰ کالونه پخوا د “Bantu” ژبې ويونکې قبيلې واکمنې وې، چې سوداګريزې اړيکې يې جوړې کړې او په مرسته يې د کانګو سيند حوزې ته لاره پيداکړه. کانګو وار له مخه د فرانسوي مستعمرې د ايکواټوري افريقا يوه برخه وه. د کانګو جمهوريت د ۱۹۵۸ نومبر پر ۲۸ رامنځته او په ۱۹۶۰ کې يې له فرانسې څخه خپلواکي تر لاسه کړه. له ۱۹۶۹ څخه تر ۱۹۹۲ پورې د کانګو د خلکو جمهوريت په نوم (People’s Republic of the Congo) مارکسيست-ليننست (د مارکس او لينن پلوی) دولت و. ياد خپلواک دولت له ۱۹۹۲ راهيسې ګڼ ګوندي ټاکنې درلودلې دي، که څه هم د کانګو جمهوريت د ۱۹۹۷ کال کورنۍ جګړه کې په ديموکراتيک ډول ټاکل شوی حکومت بې برخې يا له پامه وغورځول شو او ولسمشر ډينيس ساسسو (Denis Sassou)، چې په ۱۹۷۹ کال په لومړي ځل واک ته ورسېد؛ له څلور لسيزو څخه د زياتې مودې لپاره حکومت کړی دی.
ښاري ځنګلداري
دځنګل پېژندنه
(Introduction to Forestry) ځينې علماوايې چې ځنګل لاتيني کلمه ده يعنې د Silva کلمي څخه اخيستل شوې ده ولې ځينې نوربياوايې چې د Forest کلمي څخه اخيستل شوې ده چې داهم يوه لاتيني کلمه ده اودځنګل معنی ورکوي. ځنګل(Forest) دکورنه بهرفضاياطبيعت په معنی دی. په ساده ژبه ځنګل داسې تعريف کېږي چي ځنګل ديوې نباتي ټولنې څخه عبارت دی چې هغه له ونو(Trees)، ونکيوياوړو ونو(Shrubs) اولرګينوځېليو(Woody vine) څخه تشکيل شوی وي اويوه مشخصه ساحه اشغالوي کم ترکمه يوه ساحه چې لس فيصده(۱۰٪) د ونو،وړوونو اويالرګينو ځيليوپواسطه پوښل شوې وې هغې ته ځنګل ويل کېږي. دځنګله لپاره طبقه بندي تقريباًدوه جريبه يعنې يواکړ(Acre) وي. دسيندونو دغاړې ځنګلونه، لختي اوسرکونه، بايد۴۰ متره عرض لرونکې وي ترڅوځنګل حساب کړل شي. په علمي توګه ځنګل په لاندې ډول تعريف کېږي: ځنګل دونو(Trees)، وړو ونو(Shrubs)، لرګينوځيليو(Woody vine) او بوټو(Bushes) له يوې ټولنې څخه عبارت دی چې طبعي توګه راټوکېږي اوچاپېريال باندې بيولوژيکي اثرلري. ونه(Tree): هغه څوکلن، لرګين اويوه تنه لرونکی نبات دی چې لوړوالی يې له شپږومترو څخه زيات وي لکه دسدر،صبراوياصنوبر ونې. وړې ونې(Shrub): وړې ونې هغه لرګين، څوکلن نباتات دي چې واحده تنه نه لري بلکه دخاورې دبرخې څخه دڅوتنو اوشاخونو لرونکې وي لکه مورپان. لرګينې ځېلۍ(Woody vine): هغه څوکلن، لرګين نباتات دي کوم چې خپله نشي ودريدلای اودپورته ختلولپاره (Supporter) ته ضرورت لري لکه کوهي انګورياروباه انګور.بوټی(Bush): هغه لرګين، څوکلن نبات دی چې لوړوالی يې يومتر(1m) پورې رسيږي.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د کانګو جمهوريت د افريقايي ټولنې، ملګرو ملتونو، La Francophonie، د مرکزي افريقايي دولتونو د اقتصادي ټولنې او ناپييلي خوځښت غړی هېواد دی. دا هېواد د ګينه په خليج (Gulf of Guinea) کې د تېلو څلورم ستر توليدونکی هېواد جوړ شوی دی، چې په ځينو سيمو کې د سياسي او اقتصادي بې ثباتۍ او په ملي کچه د تېلو د ګټې يا دولتي عايد د نابرابر وېش تر څنګ، هېواد لپاره يو لړ نېکمرغي برابروي. د هېواد اقتصاد زياتره د تېلو پر برخې باندې ولاړ دی او له ۲۰۱۵ څخه وروسته د تېلو بيو له غورځېدلو راهيسې يې اقتصادي وده د پام وړ بطي شوې ده. د ۵،۲ ميليون نفوس له ډلې يې ٪۸۸،۵ سلنه د عيسويت پيروان دي.
ښاري ځنګلداري
ښاري ځنګلداري څه شي دی
(What is Urban forestry )
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
ايتمولوژي
د کانګو جمهوريت د کانګو سيند له نوم څخه نومول شوی دی. په ياد نوم د “Kongo” په نوم د Bantu يوه پاچاهي وه، چې په ۱۴۸۳ يا ۱۸۸۴ کې د پرتګاليانو له لورې د سيمې د موندنې (کشف) وخت ته نږدې يې د سيند د سرچينې يا خولې برخه ونيوله. د پاچاهۍ نوم د هغې د اوسېدونکو (Bakongo) له نوم څخه اخيستل شوی دی، چې ويل کېږي د «ښکاريانو» (کانګو: Mukongo، nkongo) معنا لري.
میوه
یوه د خوراک یوه اله او د الله پاک یو لوي نعمت دي کوم چی په هر ډول د انسان په کار راځي،لکه په دوا(دارو)، جوس، کیکونه،اوداسي نور. افغانستان هم ددنیا د مهمو ملکونه څخه دي چي زیاتره اقتصاد یي د میوو او او سبزیو پر سر ولاړ دي
ښاري ځنګلداري
ښاري ځنګلداري څه شي دی
]]
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
ايتمولوژي
هغه وخت چې کانګو د فرانسې له لورې مستعمره شوې وه، د فرانسوي کانګو يا منځنۍ کانګو په نوم يادېدله. د کانګو له ديموکراتيک جمهوريت (ګاونډ هېواد) څخه د بېلولو په موخه ورته ځيني وخته کانګو (Brazzaville) يا (Congo-Brazzaville) ويل کېږي. “Brazzaville” د مستعمرې د بنسټګر “Pierre Savorgnan de Brazza” له نوم څخه اخيستل شوی دی. نوموړی يو ايټالوي شريف شخص و، چې وړ نوم يا لقب يې د “Moruzzo” په سيمه کې د “Brazzacco”  په نوم ښارګوټي ته ويل کېږي. د ياد ښارګوټي نوم له لاتيني “Brattius” يا “Braccius” څخه اخيستل شوی دی، چې دواړه د «مټ يا پياوړتيا» معنا لري.
ښاري ځنګلداري
ښاري ځنګلداري څه شي دی
ښاري ځنګلداري دټولنيزي ځنګلداري يو خاص ډول دی چې په ښارونو کې‎‎ د ونو دکښت او څيړنو څخه بحث کوي. ( Urban forestry ) دښارونو لپاره فزيالوژيکې‎‎ ، اقتصادي ، اوزينتي ارزښتونه ورکوي اودغه ښاري ځنکلداري يو پراخه پرګرام دی دښاري خلکوته دونو دارزښت په اړه معلومات ورکوي
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
له استعمار څخه مخکې
د بانټو (Bantu) ژبې ويونکو چې د بانټو د پراختياوو پر مهال يې قبيلې رامنځته کړې، له ميلاد څخه مخکې نږدې ۱۵۰۰ پېړۍ کې يې د “Pygmy” وګړو په نوم د سيمې پخواني اوسېدونکې په پراخه ډول بې ځايه او جذب کړل. د “Bakongo” په نوم د بانټو توکم ډله، چې د اوسنۍ انګولا، ګابون او د کانګو ديموکراتيک جمهوريت برخې يې ونيولې؛ په يادو هېوادونو کې د توکمي اړيکو او سياليو لپاره بنسټ جوړ کړ. د بانټو بېلابېلو پاچاهيو سوداګريزې اړيکې جوړې کړې، چې د کانګو سيند حوزې ته يې لاره پيداکړه. د نوموړو پاچاهيو له ډلې “Kongo”، “Loango” او “Teke” د يادونې وړ دي.
ښاري ځنګلداري
ښاري ځنګلداري
(Urban forestry ) دځنګلونو يوخاص ډول دی دښارونو او دښارونوشاوخواکې‎‎ دونو اونورو نباتاتو لپاره دپلان ، احداث ، کښت او حفاظت اونوروعمليوسرسراوکارلري                                                                                                 .دغه ځنګلداري په (Street ) او( Hiyh way ) او په کورونو ،عبادت ځايونو  ،پارکونو ، دولتي ځايونواوصنعتي ځايونوکې‎‎ کرل کېږي. ښاري ځنګلونه دانسان داوسيدوپه ماحاول کې‎‎ زيات اهميت لري لکه هوا تصفيه کوي او حيوناتو لپاره پناګاه برابروي دخلکو لپاره تفريح ځايونه برابروي سيميزاقليم معتدله کوي دبادسرعت کموي داوبو دکموالي لپاره په طوفان باندي اثرکوي په کورونو او ښارونوکې ګرځيدونکوخلکو باندي سيوری جوړوي تر څو انرژي خوندي وساتي دوي مطمين دي چې هوا برابره کړي دګرمي جزيري پوتنشيل انرژي په توګه داوزون هغه ناروغيۍ منځ ته راوړونکې‎‎ ورځي کموي کوم چې داوړي مياشتو کې‎‎ زيا ت ښارونه په مرض اخته کوي .په زياتو هيوادونوکې‎‎ طبعي او ايکولوژيکې‎‎ همدارنګه دکرلو يوه پوهه په ښاري ځنګلونوکې‎‎ موجوده ده چي دښاري ځنګلداري په پلان چوړونه کي بايد په نظرکي ونيول شي د ځنګل جوړول ساتل او ددي پواسطه د ايکوسيستم ساتل دي او همدارنګه په نړيواله سطحه ترټولو پراخه ځنګل چي په مصنوعي ډول جوړشوی هغه په (Johannesburg) هيوادکي ده چي مرکز يي Gautengښاردی.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
له استعمار څخه مخکې
پرتګالي سپړونکي “Diago Cao” په ۱۴۸۴ کې د کانګو (Congo) خولې ته ورسېد. د بانټو د کورنيو پاچاهيو او اروپايي سوداګرو تر منځ سوداګريزو اړيکو په چټکۍ سره وده وکړه، چې د بېلابېلو توکو، جوړو شويو شيانو سوداګري يې کوله او د هېواد دننه سيمو کې خلک ونيول او غلامان کړای شول. د پېړيو لپاره د اتلانتيک سمندر بلې غاړې ته د سوداګرۍ لپاره د يو ټکي په توګه له اوسېدلو څخه وروسته د ۱۹ پېړۍ په وروستيو کې د کانګو سيند د دلتا سيده اروپايي مستعمره کول پيل شول، چې په پای کې يې په سيمه کې د بانټو ټولنو واک له منځه وېوړ.
ښاري ځنګلداري
دښاري ځنګلداري اهداف (Scope of urban forestry)
ښاري ځنګلداري بي شميره موخو يا اهدافو لرونکې‎‎ ده يوڅه اندازه يي په لاندي ډول دي .۱ . په ښارونو کې‎‎ دجادواو لوي، سرکونو په غاړو دښار دښکلا او په ښارکې‎‎ دهوا دښه والي په منظوردونوکښت اوکرنه. .۲ .دساتونکې‎‎ کمربند(Shelterbelt )دصنعت تاسيسول. .۳ . Wildlife Park او Urban Park اداره او تنظيم. .۴ . په کليوالي سيموکې‎‎ دغريبوخلکولپاره دسونګ مواد ياهم دسونګ لپاره دلرګيو برابرول ، ځکه دغه موادو ته تقاضا ورځ تربلي مخ په لوړيدوده چې داوسنيومحاسبو او احصايوپه اساس ښودل شوي چې زيات مقداردسونګ توکې‎‎ دغذا دپخلي لپاره په مصرف رسيږي ،اوداسي ويلی شو چې ديوکېلو غذادپخولو لپاره تقريبآ ۱.۲ کېلوګرامه دسونګ توکوته ضرورت دی ، له همدي محاسبي څخه داپه ثبوت رسيدلي چې اوس مهال دغذاڅخه دسونک توکوتوليد ته زياته اړتياده .۵. ښاري ځنګلات هميشه د تغير په حال کې‎‎ دي نو په دي بنا د مړو او ټيټو شوو ونو له منځه وړل اودساتني مسايل ،ضروري اواړين ګڼل کېږي                                         .۶. دونو دپوښښ اعظمي حد منځته راوړل او ساتنه کول له يو سالم او صحي وضيعت سره  دزراعتي مناسبو عملياتوله لاري                                                                                   .۷. دونو د منابعو يازيرمو ساتنه او هغي ته ترقي ورکول                                                 .۸. دسرک دغاړي دونو تاسيسات ساتنه او انتخاب يا ټاکنه ، تردي پوري چې ګټي يي اعظمي شوي وي ولي خطرات يا ننګووني خسارات يا زيانونه د ځمکې‎‎ او حفاظتي مصارف يي لږ ترلږه کم شي                                                                                  .۹. د جامعي يا ټولني هڅوونه په دي توګه چې دښاري ځنګلداري دپروګرامونو څخه په خپلومحلونو کې‎‎ او همدارنګه د خصوصي خاوندانو تشويق او هڅول د مناسب مديريت او شخصي مالکېت په هکله.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د فرانسوي استعمار دوره
د کانګو سيند شمالي سيمه په ۱۸۸۰ کې د “Bateke” له پاچا “Makoko” سره د “Pierre de Brazza” د تړون د پايلې په توګه، د فرانسې تر حاکميت لاندې راغله. د ماکوکو “Makoko” له مړينې څخه وروسته يې کونډې ملکې “Ngalifourou” د تړون له اصولو څخه ملاتړ وکړ او د استعمار کوونکو يوه مهمه ملګرې شوه. د کانګو دا مستعمره (Congo Colony) په لومړي ځل د فرانسوي کانګو (French Congo) او وروسته په ۱۹۰۳ کال کې د منځنۍ کانګو (Middle Congo) په نوم وپېژندل شوه.
ښاري ځنګلداري
دښاري ځنګلداري اهميت
( Importance of urban forestry                           ). دغه ځنګلداري په ښارونوکې‎‎ دي (Green house effects ) تاثيرات او اغيزه په ښارونو او محيط کې‎‎ کموي                                                                                                 .۲. دغه ځنکلداري (Soil Pollution ) (Water Pollution ) (Noise Pollution ) او (Air Pollution ) کې‎‎ کمښت راولي                                                                             .۳. دغه ځنګلداري د (Ground water ) په سطحه کې‎‎ زياتوالی راولي او د اوبوساتنه کوي                                                                                                                           ۴. ښاري سيموته ديوي ښکلي منظري په شکل ښکلا ورکوي او دښاري ښکلا ارزښت لوړوي                                                                                                                                           ۵. ددي ځنګلداري کرل شوي وني د (Fuel ) دسون مواد (Food ) غذا دحيواناتو لپاره علفي برابرول او همدارنګه سوری رامنځته کول                                                                   .۶. ښاري ځنګلداري وحشي ژوند تقويه کوي او دهغوۍ ژوندهمايه کوي .۷. د ښاري ساحو دحرارت درجه کموي يعني هغه ساحه چې ځنګل لري د بلي ساحي څخه چه ځنګل نلري د (6-8c0 ) درجو پوري فرق کوي                                                             .۸. خپله دغه وني ديوي شتمنۍ په توګه داينده نسلونوته پاتي کېږي                                 .۹. داوبو ذخيره کوني وظيفه په غاړه لری.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د فرانسوي استعمار دوره
فرانسې په ۱۹۰۸ کال کې د فرانسې ايکواټوري افريقا (French Equatorial Africa (AEF)) جوړه کړه، چې منځنۍ کانګو، ګابون، چاد او “Oubangui-Chari” يا د نني مرکزي افريقا جمهوريت سيمې يې رانغاړلې. فرانسې د “Brazzaville” د فدرالي پلازمېنې په توګه وټاکله. د استعماري حکومت د لومړيو ۵۰ کالونو پر مهال د هېواد اقتصادي وده د طبيعي سرچينو پر راويستنه باندې متمرکز وه. د حکومتولۍ تګلارې زياتره بې رحمه يا نا انساني وې. لکه: له لومړۍ نړيوالې جګړې څخه وروسته د کانګو سمندر د رېل لارې جوړښت د اټکل له مخې لږ تر لږه د ۱۴۰۰۰ تنو ژوند واخيست.
ښاري ځنګلداري
دښاري ځنګلداري اقتصادي ارزښت
(Economical importance of urban forestry) دونو او همدارنګه دنورونباتات اقتصادي ارزښتونه دډيرپخوا وخت څخه پيژندل شوی خواوس ددغو ارزښتونو څخه ځيني زيات دعتباروړدي                               .ښاري ونی داوړي په دوران  کې‎‎ ودانۍ يخي ساتي لکن په ژمي کې‎‎ دپاڼو غورزولوڅخه وروسته لمرته اجازه ورکوي چې ودانۍ ګرمي وساتي                                 ښاري ځنګلداري سره دتجارت پراخيدل او ددوکانونو پراخيدل او دکرايي لپاره ددفترونو اود ودانيو دخاليکيدو تيزوالی اوايجاره دار (Tenants) داوږد وخت لپاره کورونه په کرايه اخلي دجيدادونو ارزښت ورسره زياتيږي دښاري ځنګلداري پواسطه نوي نوي تجارتونه او همدارنګه نوي کمپنۍ ځای په ځای کيږي او خپلوکارونو ته ادامه ورکوي. فزيکې‎‎ اثارات. درطوبت کنترول دهواکنترول دتخريب کنترول د اوبو دبخاراتو يخوالي داوزون دغازونوسافوالي دګڼه ګوني کنترول دغه ټول يي اقتصادي ارزښتونه دي.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د فرانسوي استعمار دوره
د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د فرانسې د نازي نيونې په موده کې، “Brazzaville” د ۱۹۴۰ او ۱۹۴۳ کالونو تر منځ د خپلواکې فرانسې (Free France) د يوازې په نوم پلازمېنې په توګه عمل وکړ. د ۱۹۴۴ کال د براززاويلي کنفرانس (Brazzaville Conference) د فرانسې په استعماري سياست کې د ستر سمون يوه دوره اعلان کړه. له جګړې څخه وروسته کانګو په AEF کې د خپل مرکزي جغرافيوي درک او په “Brazzaville” کې د ايالتي پلازمېنې په پايله کې له مستعمراتي اداري او ودانيزې پراختيا څخه ګټه تر لاسه کړه. د ۱۹۴۶ کال اساسي قانون له تصويب څخه وروسته يې يوه سيمه ايزه قانون جوړونکې قوه هم درلوده، چې «څلورم جمهوريت: Fourth Republic» يې رامنځته کړ.
ښاري ځنګلداري
دښاري ځنګلداري ګټي
Benefits of urban forestry
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د فرانسوي استعمار دوره
د فرانسوي اساسي قانون له بيا کتنې څخه وروسته، چې په ۱۹۵۸ کې يې پينځم جمهوريت رامنځته کړ؛ “AED” پر خپلو جوړښتي برخو باندې ووېشل شو، چې هره برخه يې په فرانسوي ټولنه کې يوه خپلواکه مستعمره شوه. د دې سمونونو پر مهال منځنۍ کانګو په ۱۹۵۸ کې د کانګو د جمهوريت (Republic of the Congo) په توګه وپېژندل شوه او په ۱۹۵۹ کې يې خپل لومړنی اساسي قانون خپور کړ. د “Mbochis” (چې د Jacques Opangault لېوال و) او “Laris” او “Kongos” (چې د فرانسې په ايکواټوري افريقا کې د Fulbert Youlou په نوم د ټاکل شوي لومړني تور پورستي ښاروال پلوي وو) تر منځ مخالفت د ۱۹۵۹ په فبروري کې په براززاويلي کې د يو لړ پاڅونونو لامل شو، چې فرانسوي فوځ پرې بری وموند.
ښاري ځنګلداري
د ښاري ځنګلداري محيطي ګټي
Envirnmentel benefits of urban Forest                   .۱. دتودوخي دحرارت درجه کموي. .۲ . مختلف قسمه ککړتيا کموي او محيط صفا کوي. .۳ . دباد پواسطه دتخريب اندازه کموي. .۴ . هوا او اقليم اصلاح کوي. .۵ . دګرد غبار اودوړو مخنيوی کوي. . ۶ . وني دباد ماتوونکو په ډول عمل کوي ، چې په خاص يا ځانګړي ډول سره  ژمي په مياشتوکې‎‎ ګټوري وي ، لکه دښار په صنعتي ځايونو يا ساحوکې‎‎ وني په دي باندي قادري دي چې صوتي يادغږ ککړتيا کمه کړي ،غالمغال اندازه دکاري ساحو سره نژدي ځايونو کې‎‎ کموي ،او دساحو د اوسيدونکو دژوندانه کيفيت ته قوت او لوړوالی بخښي ، او وني کاربن ډای اوکسايد جذبوي ،نيم هکتار ځمکې‎‎ وني دکاربن ډای اکسايد کافي اندازه ديو کال په اوږدوکې‎‎ جذبولی شي. ۱۴ . وني د اکسيجن په توليد کې‎‎ فعاله برخه اخلي دنيم هکتارځمکې‎‎ وني هره ورځ د ۲۵ ميلونه نفرو يا اشخاصو لپاره په کافي اندازي سره اکسيجن توليدوي يا توليدولی شي.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
د فرانسوي استعمار دوره
د ۱۹۵۹ په اپرېل کې نوې ټاکنې وشوې. هغه وخت چې د ۱۹۶۰ په اګسټ کې کانګو خپلواکه شو، د “Youlou” پخواني سيال “Opangault” د نوموړي تر مشرۍ لاندې خدمت کول ومنل. يولو (Youlou) د کانګو جمهوريت لومړنۍ ولسمشر شو. دا چې په “Pointe-Noire” کې سياسي کړکېچ خورا لوړ و، يولو پلازمېنه “Brazzaville” ته ولېږدوله.
ښاري ځنګلداري
دښاري ځنګلداري ټولنيزي ګټي
۱ . عامو خلکوته دکار زمينه برابروي                                                                 .۲. حيواناتو لپاره داوسيدو ځای برابروي اوهغوي همايه کوي               .۳. دانسانانو دتغذي مشکل تر يوه حده حل کولي شي                .۴. دژونديو موجوداتو په ژوند باندي د ککړتيا اندازه تر يو حده کموي                .۵. د ناروغانو په تداوي کې‎‎ کومک کوي ، او امراض کموي. ۶ . وني په انسانانو باندې په رواني ډول سره مثبت تاثيرات لري اګر چې د هغې اندازه کول يو مشکل او ستونزمن کار دى. ۷ . تحقيقاتو يا څيړنو داښودلي ده چې ښاري ځنګلداري د دماغو (مغزو) د صحت لپاره ګټوره ده                                                                                                                .۸. ښاري ځنګلداري ديو سالم او روغ محيط يا چا پيريال په منځته راوړلوکې‎‎ مرسته کوي .دوي طوفانونه ، داوبو د سطحي جريان او دخاوري تخريب ته کموالی ورکوي وني د انسانانويا څارويو داړتيا يا ضرورت وړ اکسيجن توليدولی شي او ښاري ځنګلات غذايي مواد او پناه ځايونه دوحشي حيواناتو لپاره برابروي                                    .۹. ښاري وني ښايسته دي او ښکلامنځته راوړي په زيات شميرسره وني درنګا رنګ ګلانو لرونکې‎‎ دي ،زړه راښکونکې‎‎ ښاخونه او پاڼي ، په زړه پوري پوستکی او په زړه پوري رنګ لرونکې‎‎ دي                                                                                                            .۱۰. هغه کورونه چې بالغي وني او ښايسته منظري ولري د ۱۰-۱۵ فيصده پوري نسبت هغه کورونو ته يي ارزښت زيات دى چې وني او منظري په کې‎‎ شتون ونه لري. ۱۱ . وني داوړي په ګرمو ورځوکې‎‎ يخه ونکې‎‎ تاثيرات لري ، ديوي غټي وني لاندي د ساحي سوری کوالی شي چې ۱۵ فيصده په نسبي ډول سره يخوالی نسبت دلمر د شعاع لاندي حرارت يا تودوخي د درجي په وړاندي کم ولري                                                  .۱۲. يوه غټه پاڼي غورځونکى ونه د خپلو پاڼو پواسطه د ماوراى بنفش(UV) شعاعو د وړانګو مانع کيد‎‎لى شي.
کانګو دیمکراتیک جمهوریت
ایداري وېش
د کانګو دیمکراتیکه ولسمشریزه په ۱۰ ایداري برخو ویشل شوې ده. (د کانګو دیمکراتیکې ولسمشریزې ایداري وېش).
ښاري ځنګلداري
دهوادککړتيا کموالی (Air pollution reduction)
څرنګه چې دزراعت متخصصين دښاري ونو لپاره هلي ځلي کوي چې دوي د هوا د معياري حالت سره موافق شي .ترټولو څخه جدي په ښاري اتموسفيرکې‎‎ اوزون غاز دی نايتروجن اوکسايد او سلفوريک او کسايد په واضيحه توګه دهوا ککړونکې‎‎ دي                                          .دځمکې‎‎ دسطحي اوزون اولوګی دا دنايتروجن اوکسايد دتبخيرکېدونکوعضوي مرکبونو دلمر په موجوديت کې‎‎ دکيمياوي عکسل عمل څخه منځته راځي لوړحرارت دغه عکسل عمل زياتوي دګاډو Emission اميژن د صنعتي محصولاتواميژن اودګاسيولين او کيمياوي محلولونو غټي سرچېني دي                                                                  .نايترجن اوکسايد دبي ثباته عضوي مرکبونو اودهوامعلومه ککړتياده                                      .دمايکروسکوبي ژووڅخه جامداويا مايع ( Droplets )يا څاڅکوپه څير چې کومه مايع راوځي دسږونسجونه دجدي مشکلاتو څخه ساتي ترټولو څخه معلومه ګندګي دلوګی اويا دډيزلودسوزيدوڅخه شروع کيږ‎‎ي اوخلکوته ډيره خظرناکه دښاري صحت مندواوسيدونکولپاره دزړه او سږي ناروغيو حساسيت پيداکوي وني يومهم او موثراو دهوايې ګندګي دکموالي او دهوا کواليټي اصلاح کولی شي.