cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هنري کېسنجر
د اردو تجربه
په جرمني کې د امریکایانو د پرمختګ په بهیر کې، کېسنجر د دندې هغه په یوازې سر سرتېری و چې د اړوندې لوا په جرمني ژبه د خبرو کوونکو استخباراتي کار کوونکو د کمښت له امله د کریفېلډ ښار د ادارې لپاره ګمارل شوی و. د اتو ورځو په د ننه کې هغه یوه ملکي اداره جوړه کړه. کېسنجر له هغې وروسته د استخباراتو ضد څانګه (Counter Intelligence Corps) کې و ګمارل شو چې هلته د استخباراتو ضد ځانګړی استازی شو او د دلګی مشر رتبه یې تر لاسه کړه. نوموړي ته په هانوور کې د ګشتاپو د افسرانو او نورو تخریب کارانو د تعقیبولو لپاره د ټیم مشري په غاړه ورکړل شوه، چې په دې سره هغه ته د برونز ستوری اعطا شو. د ۱۹۴۵ز کال په جون کې، کېسنجر د هسن ایالت د برګستراس ولسوالۍ د بېنشیم څانګې د مترو د استخباراتو د ضد قطعې قوماندان وټاکل شو تر څو یاده ولسوالي د نازیانو د حکومت له اثارو څخه پاکه کړي. که څه هم کېسنجر د نیولو پوره صلاحیت او ځواک درلود، اما هغه تر خپله قومانده لاندې یې د سیمه ییزو خلکو پر وړاندې له ناوړه چلند څخه د مخنیوي په پار له پوره احتیاط څخه کار واخیست.
کېسنجر په ۱۹۴۶ز کال کې د کېنګ په کمپ کې د اروپا د قوماندې په استخباراتي ښوونځي کې وګمارل شو، نوموړي د یو ملکي کار کوونکي په حیث، له اردو څخه له جلا کېدو وروسته، خپلې همدې دندې ته دوام ورکړ.
د دوولسمې زېږدیزې پېړۍ رسانس
د دوولسمې زېږدیزې پېړۍ رسانس د لوړو منځنیو پېړیو (High Middle Ages) په لومړیو کې د زیات شمېر بدلونونو یوه دوره وه. دغې دورې ټولنیز، سیاسي او اقتصادي بدلونونه او له پیاوړو فلسفي او علمي رېښو سره د لوېدیځې اروپا روڼ اندې احیا شاملوله. دغو بدلونونو راتلونکو پرمختګونو لکه په ۱۵مه زېږدیزه پېړۍ کې د اېټالیا ادبي او هنري غورځنګ ته او د ۱۷مې زېږدیزې پېړۍ ساینسي پرمختګونو ته  لاره هواره کړه.
د منځنیو پېړیو رسانس
د اروپا په ټولواکیو کې د زده کړو د بیا زیږېدنې لپار بنسټ د سیاسي پیوستون او مرکزي کولو د پروسې له لارې کېښودل شو. د مرکزي کولو دغه پروسه د شارلمان (زوکړه ۷۶۸ز کال – مړینه ۸۱۴ز کال) له خوا چې د فرانکانو ټولواک او وروسته (له ۸۰۰ز کال څخه تر ۸۱۴ز کال پورې) د سپېڅلي روم سترواک و، پیل شوه. له زده کړې سره د شارلمان لېوالتیا، کومه چې د زیات شمېر نویو کلیسا ګانو او هغو ښوونځیو دجوړېدو لامل شوه چې د لاتیني او یوناني ژبو لوست پکې اړین و، د کارولینژي رسانس په نامه بلل شوې ده. [ مرجع ته اړتیا لري]
دویم رسانس د لومړي (ستر) اوټو (Otto I) د واکمني پر مهال  چې د ساکسونونو د ټولواک (۹۳۶ز-۹۷۳ز کال) او له ۹۶۲ز څخه وروسته د سپېڅلي روم سترواک و، رامنځته شو. اوټو د خپلې ټولواکۍ په متحد کولو او د ټولواکۍ په لر او بر کې د اسقفانو او او اسقفِ اعظم په تعینولو کې د خپل حق په ادعا کې بریالی و. له کلیسایي قدرت څخه د اوټو دغه انځور، نوموړی په خپله سترواکۍ کې د تر ټولو با سواده او ځواکمنو خلکو سره په نږدې اړیکه کې وساته. د دغې نږدې اړیکې له امله د ساکسون په ټولواکۍ کې او د سپېڅلي روم په سترواکۍ کې زیات شمېر نوي اصلاحات راوړل شول. له همدې کبله د اوټو واکمني د اوټو رسانس بلل شوی دی.
په همدې اساس، د دوولسمې پېړۍ رسانس د منځنیو پېړیو د دریم او وروستني رسانس په توګه پېژندل شوی دی. سره له دې چې د دوولسمې پېړۍ رسانس له هغه څخه د مخکینیو هغو په پرتله کوم چې په کارولینژي او اوټویي دورو کې وو، ډېر جامع و. په حقیقت کې، د شارلمان کارولینژي رسانس په واقعي بڼه تر ډېره خپله شارلمان ته ځانګړی شوی و او په رېښتینې توګه د یو داسې واقعي رسانس پر ځای چې له ټولنې څخه یې سرچینه اخیستې وي، "د یوې بدلېدونکې ټولنې پر سر یوه نرۍ ظاهري لایه" وه، او د اوټویي رسانس په اړه هم همدا خبره کېدی شي.
تاریخ لیکنه
د هاروارډ پوهنتون استاد چارلس هومر هاسکینز (Charles Homer Haskins) لومړنی تاریخ پوه و چې په پراخه بڼه یې د هغه رسانس په اړه لیکنه وکړه کوم چې په لوړو منځنیو پېړیو کې شهرت وموند او له شاوخوا ۱۰۷۰ز کال څخه پیل شوی دی. نوموړي په ۱۹۲۷ز کال کې لیکلي دي چې: "[په اروپا کې ۱۲مه زېږدیزه پېړۍ] له زیات شمېر اړخونو نه د یوه تازه او خوځند ژوند دوره وه. د صلیبي جنګونو، د ښارونو د ظهور، او د لوېدیځ د تر ټولو لومړنیو بروکراتیکو دولتونو دوران و، دا پېړۍ د رومنسکي هنر د اوج او د ګوتیک هنر د پیل دوره وه؛ د عامیانه ادبیاتو د ظهور؛ د لاتین کلاسیکې دورې او د لاتیني شعرونو او رومي قانون د احیا دوره وه؛ له عربي اضافیاتو سره د یوناني علومو، او د یوناني فلسفې د زیاترې برخې د بیا موندنې دوره وه؛ او د لومړنيو اروپایي پوهنتونونو منشا وه. ۱۲مې زېږدیزې پېړۍ په لوړو زده کړو، په ښوونیزه فلسفه، د اروپایي قانون په سېستمونو، په معمارۍ او په مجسمه جوړونه، له عیسوي عباداتو سره په تړلو ډرامو (liturgical drama)، په لاتیني او عامیانه اشعارو...  باندې خپله امضاء پرېښوده."د انګرېزي هنر تاریخ پوه کنېت کلارک لیکلي دي چې، "د لوېدیځې اروپا د تمدن لومړۍ لویه دوره" د ۱۰۰۰ز کال په شاوخوا کې پیل کېدو ته چمتو وه. نوموړي زیاته کړې ده چې، له ۱۱۰۰ز کال راهیسې، برمناکې صومعې او لوېي کلیسا ګانې ودانې او له مجسمو، ځوړندو اثارو، موزایکو او د هنر د تر ټولو لویو دورو څخه د یوې د اثارو په واسطه  تزیین شوې او د نوموړې دورې له یو ډوله بې خونده او تنګو شرایطو له ژوندانه سره یې ښکاره توپیر رامنځته کړ. د سنټ دنیز صومعې اړوند ابات سوګر (Abbot Suger) د ګوتیک هنر یو لومړنی اغېزناک ملاتړی بلل کېږي او نوموړي باور درلود چې د ښکلا سره مینه خلک خدای ته نږدې کوي: "مړاوی یا بې ذوقه ذهن د هغه څه په واسطه چې مادي دي، حقیقت ته رسېږي." کلارک د دې دورې په اړه زیاتوي چې، "د راتلونکې پېړۍ د ټولو عالي اثارو مخینه ده او په حقیقت کې تر نن ورځې پورې د هنر د ارزښتونو سره په تړاو زموږ د باور بنسټ دی."
د ژباړې غورځنګ
له نورو کلتورونو څخه د متنونو، په ځانګړې توګه د لرغوني یونان د اثارو ژباړه د دغې دوولسمې پېړۍ د رسانس او له هغه څخه د راوروسته ۱۵مې زېږدیزې پېړۍ د رسانس دواړو یو یو مهم اړخ و. په هر حال، دا نا سمه ده چې ووایو چې د دغو دواړو دورو تر منځ اړوند توپیر دا و چې د لومړنۍ دورې لاتیني پوهانو تقریباً په پوره توګه د طبیعي علومو، فلسفې او ریاضیاتو په اړه د یوناني او عربي اثارو په ژباړلو تمرکز درلود، په داسې حال کې چې وروستنی رسانس په ادبي او تاریخي متنونو باندې متمرکز و، لکه څرنګه چې د ۱۵مې زېږدیزې پېړۍ له یوناني څخه یو شمېر د پام وړ ژباړې د ماوریکو فیسینو وې چې د اپلاتون او د نوې اپلاتوني فلسفې د پیروانو اثار یې شاملول او همدارنګه د کوپروس هېرماتیکوم (Corpus Hermeticum) له ځانګړي لوړ اهمت څخه ډکه  ژباړه وه. دغه اثار د فیثاغورثي او اپلاتوني روحانیت او فلسفې هغه اثار وو چې د راوروسته فلسفي او دیني بحثونو لپاره د ۱۲مې زېږدیزې پېړۍ د ژباړو په پرتله له خورا زیات اهمیت څخه برخمن وو.
سوداګري او راکړه ورکړه
د صلیبي جګړو دوران د اروپایانو لویې ډلې له پېړیو څخه وروسته د لومړي ځل لپاره د بېزانس له تنکالوژیو او تجملاتو سره په اړیکه کې کړل. صلیبیان چې کله اروپا ته راستنېدل له ځانونو سره یې زیات شمېر کوچیني تجملاتي او سوغاتي توکي راوړل، چې د سوداګرۍ لپاره یې نوی ذوق راوپاراوه. د ګېنوا او وېنیز په ګډون د اېټالوي سمندري قدرتونو راټوکېدو د اروپا، اسلامي نړۍ، او بېزانس تر منځ د مدیترانې د سمندرګي له لارې د سوداګرۍ انحصار پیل کړ، پر مختللو سوداګریزو او مالي تخنیکونو ته یې پراختیا ورکړه؛ د فلورانس د ښار په څېر ښارونه یې د دغه مالي صنعت په لویو مرکزونو بدل شول.
په شمالي اروپا کې، د هانزا اتحادیه په ۱۲مه زېږدیزه پېړۍ له ۱۱۵۸ز-۱۱۵۹ز کال پورې د لوبک ښار له بنسټ اېښودنې سره رامنځته شوه، [– د چا له خوا؟ بحث ته اړتیا لري] د سپېڅلي روم د سترواکۍ زیاتره شمالي ښارونه لکه هامبورګ، ستېتین، بېرمین او روستوک په هانزایي ښارونو بدل شول. هغه هانزایي ښارونه چې د روم له سترواکۍ څخه بهر وو د بېلګې په توګه له بروګز، لندن او د پولنډ له دانزیګ (Gdańsk) ښار څخه عبارت وو. په بېرګین او نوګوراد (Novgorod ) کې یادې اتحادیې کارخونې او استازي درلودل. جرمنیانو په دغه دوره کې له خپلې سترواکۍ څخه بهر، د پروشیا او سیلېسیا (Silesia) لوري ته تر خپل استعمار لاندې د ختیځې اروپا راوستل پیل کړل
د ۱۳مې زېږدیزې پېړۍ په نیمایي کې، "د مغلو سولې" (Pax Mongolica) د چین او لوېدیځې اسیا تر منځ ځمکنۍ سوداګريزې لارې چې په نهمو او لسمو زېږدیزو پېړیو کې له فعالیته لوېدلې وې، دوباره تقویه کړي. په ۱۲۴۱ز کال کې په اروپا باندې د مغلو له یرغل وروړلو وروسته، پاپ او یو شمېر اروپایي واکمنانو د مغلو دربار ته د استازو او/یا د مبلغینو په توګه دین-ښوونکي واستول؛ چې په هغوی کې ویلیم روبروک، جیوانی دې پیان دل کارپیني (Giovanni da Pian del Carpini)، د لونژمويي اندرېو (Andrew of Longjumeau) ، اودوریک ده پرودېنون، جیواني ده ماریینولي، جیواني ده مونتې کوروینو او نور مسافرین (کاشفین) لکه نیکولو دي کونتي (Niccolò da Conti) شامل وو.
ګډ نسب
ګډ نسب په تکاملي بیولوژي کې یو مفهوم دی او هغه وخت کارول کېږي چې یوه نوع د وخت په تېرېدو سره د دوو یا ډېرو نوعو نیکه وي. د عصري تکاملي بیولوژي له مخې، ټول ژوندي موجودات په حقیقت کې د یوه ځانګړي نیکه نسلونه دي چې معمولاً په ځمکه کې د ټول ژوند د وروستي عمومي مشترک نیکه (last universal common ancestor ) یا LUCA)) په نوم یادېږي.
ګډ نسب د نوع زېږونې اغېزه ده چې د یوه واحد پلرني نفوس څخه څو نوعې په کې لاسته راځي. هر څومره نږدې چې پلرنی نفوس دوه ګډې نوعې ولري، د دوی تړاو ډېر نږدې وي. د ټولو اوسنيو ژوندیو موجوداتو وروستی ګډ نیکه، آخري عمومي نیکه دی، چې شاوخوا ۳.۹ ملیارد کاله مخکې یې ژوند کاوه. د ځمکې پرسر د ژوند لپاره دوه لومړني شواهد چې یو یې ګرافایت دی، چې په ۳.۷  ملیارده کلنو زړو خورا رسوبي ډبرو (metasedimentary)  کې ژوندي زېږونکي (biogenic)  دي، په لويدیځ ګرینلنډ کې وموندل شول او بل ميکروبي بوریايي فوسیلونه (microbial mat fossils) دي چې په ۳.۴۸ ملیارده کلنه شګه کې وموندل شول او په لوېدیځه آسټرالیا کې کشف شوي دي. په ځمکه کې ټول اوسني ژوندي موجودات، یو ګډ جينتیکي میراث لري، که څه هم د لومړني تکامل په اوږدو کې د پام وړ افقي جین لېږد (horizontal gene transfer) وړاندیز د ژوند د انحصار (واحد نسب) په اړه پوښتنې راپورته کړې دي. د ټولو ژوندیو څارویو لپاره د ګډو جینونو ۶۳۳۱ ګروپونه پېژندل شوي، کېدای شي دوی د یوه واحد ګډ نیکه څخه راپورته شوي وي چې ۶۵۰ میلیونه کاله مخکې يې په پرکیمبریان دوره (Precambrian) کې ژوند کاوه.
د تکامل پروسې له لارې عمومي ګډ نسب، لومړی د بریتانیا طبیعت پوه چارلس داروین له خوا د هغه د ۱۸۵۹ زکال کتاب په پای کې د نوعو په اصل کې وړاندې شو:  "د ژوند د خپلو څو واکونو سره په دې لید کې یو عظمت دی چې په څو ډولو یا یو ډول ته یې تنفس کړي. دا په داسې حال کې ده چې دا سیاره د جاذبې ثابت قانون سره سم دوران کړی، له خورا ساده پیل څخه، نه ختمیدونکي شکلونه چې خورا ښکلي او خورا په زړه پورې دي، تکامل کړی او یا د تکامل په حال کې دي."
تاریخچه
دا نظر چې ټول ژوندي موجودات (د هغو شیانو په ګډون چې د ساینس له خوا غیر ژوندي ګڼل کېږي) یو بل سره اړه لري، د نړۍ په ډېرو فطري نظریاتو کې تکراري موضوع ده. وروسته د ۱۷۴۰ز کال لسیزه کې فرانسوي ریاضي پوه پییر لویس ماپورتیوس دې نظریې ته ورسېد چې ټول ژوندي موجودات یو ګډ نیکه لري او د ناڅاپي توپیراو طبیعي ټاکنې له لارې جلا شوي دي. په (Essai de cosmologie)  کې ماپرټویس داسې یادونه کړې ده:    "موږ نه شو ویلای چې د طبیعت په تولید کوونکي ترکیب کې یوازې هغه مخلوقات ژوندي پاتې کیدلی شي چې د هغو جوړښت د تطابق یوه ځانکړې درجه ولري. په دې حقیقت کې هېڅ خارق العاده شی نشته چې دا ډول سمون، په حقیقت کې په ټولو هغو نوعو کې شته چې اوس موجود دي. یو څوک ممکن ووايي چې چانس یو لوی شمېر وکړي را ټول کړي وي، د دوی یو کوچنی تناسب په داسې ډول تنظیم شوی دی چې د ژویو ارګانونه کولی شي خپلې اړتیاوې پوره کړي. یو ډېرلوی شمیر نه تطابق وښود نه آردر (سلسله) او دا په پای کې ټول له منځه ولاړل .... په دې توګه هغه نوعې چې موږ یې نن ګورو، د هغو کوچنیو ډلو برخې دي چې یوه ړانده برخلیک منځ ته راوړل."په ۱۷۰۹ز کال کې فیلسوف امانویل کانت په Kritik der Urteilskraft ) ) یعني (د قضاوت نیوکه) کې لیکلي چې د ژویو شکلونو ورته والی، په یوه مشترک اصلي ډول او په دې توګه په یوه ګډ مور او پلار باندې دلالت کوي.
په ۱۷۹۴ زکال کې د چارلس ډاروین نیکه، ارمسموس ډاروین (Erasmus Darwin) وپوښتل:"ایا دا تصور به خورا غوره وي چې، د وخت په ډېره موده کې، له هغه وخت راهیسې چې ځمکه پیدا شوې، ښایي د انسانانو د تاریخ له پیل څخه میلیونونه کاله مخکې دی، ایا دا تصور به خورا غوره وي، چې ټول ګرم وینه لرونکي حیوانات د یوې ژوندی رشتې څخه راپورته شوي دي چې لومړی لوی لامل (the great First Cause) حیوانی نړی ده، چې په نوي طبیعي تمایل سره یی د نوو برخو د لاسته راوړلو ځواک درلود، د ځورونې، احساساتو، ارادو او ملګرتیا له خوا لارښود شوي او په دې توګه د خپل اصلي فعالیت په واسطه یې پرمختګ ته د دوام ورکولو پوهه درلوده، د ا پرمختګونه یی د  نسلونو په واسطه، راتلونکو نسلونو ته لېږدول چې نړۍ پای نه لري؟"لکه څنګه چې د نسلونو په اصل کې څرګند شوي، د ګډ نسب په اړه د چارلس ډاروین نظرونه دا وو چې احتمال لري، د ژوند د ټولو شکلونو لپاره یوازې یو نسل موجود وي:  "له همدې امله، زه باید قیاسي اټکل وکړم چې ښایي ټول هغه عضوي مخلوقات چې په دې ځمکه کې یې تر اوسه ژوند کړی، د یو ډول لومړني شکل څخه راوتلي دي چې په هغه کې د ژوند ساه پوه شوې ده."مګر هغه له دې څرګندونې څخه مخکې لیکي:" موږ قیاس هغه باور ته یو ګام ور نږدې کوي چې، دا ټول حیوانات او بوټي له یوې لومړنی بڼې څخه راوتلي دي. قیاس ممکن یو غولوونکی لارښود وي." او په لاندې نسخه کې هغه زیاتوي:   "'موږ د خورا ساده او خورا کاملو غړو ترمنځ ټولې شونې  لېږدوونکې لړۍ(انتقالي سلسلې) نه پېژنو، داسې تصور نه شي کېدای چې ،موږ د کلونو اوږده ځنډ په ترڅ کې د وېش ټولې مختلفې وسیلې وپېژنو، یا دا چې موږ پوهېږو جیولوژیکي ثبت (ریکارد) څومره نیمګړی دی. لکه څنګه چې دا مشکلات ډېر سخت دي، زما په نظر دوی د څو رامنځته شوو شکلونو څخه، په راتلونکي سمون سره د نسب تیوري (the    theory of descent) ) له مینځه نه وړي '."د ډاروین د کتاب له خپرېدو وروسته، ګډ نسب په علمي ټولنه کې په پراخه کچه ومنل شو. په ۱۹۰۷ز کال کې ویرون کیلوګ نظر ورکړ چې: "په عملي ډول، د موقعیت او پېژندل شوو لاسته راوړنو د هېڅ طبیعت( مزاج او مسلک) پوهان، د نسب تیوري کې شک نه لري".
په ۲۰۰۸ ز کال کې بیولوژي پوه  ټي ریان ګریګوري یادونه وکړه چې: هېڅ د باور وړ کتنه، تردې دمه نه ده موندل شوې چې د ګډ نسب له عمومي فکر سره مخالفه وي، نو دا باید د حیرانتیا وړخبره نه وي چې، د ډاروین له وخت راهیسې، علمي ټولنې په لویه کچه د نسب تکامل، د تاریخي واقعیت په توګه منلی او هغه په ټولو علومو کې له خورا باوري جوړشوو بنسټیزو او مهمو حقیقونو څخه بولي.
عمومي بایو کیمیا
د ژوند ټول پېژندل شوي شکلونه، د ورته(مشابه) بنسټیز بایو کیمیاوي جوړښت پراساس دي: رمزي جینیکیک معلومات په DNA کې د پروتین او RNA- انزایمونو تر اثر لاندې  RNA ته لېږدول کېږي، بیا د (ډېر ورته ) رایبوزمونو له خوا،ATP ، NADPH او نور د انرژي سرچینو په توګه، پروټینونو ته ژباړل کېږي. په پراخه کچه په شریک شوو موادو کې د توپیرونو د کوچنۍ سلسلې تحلیل، لکه سایتو کرومیک د عمومي ګډ نسب نور هم ملاتړ کوي. شاوخوا ۲۳ پروتین په ټولو موجوداتو کې موندل کېږي چې د انزایمونو په توګه عمل کوي، چې اصلي دندې ترسره کوي، لکه: د DNA لېږد. هغه حقیقت چې یوازې د انزایمونو همداسې یو سیټ شته وي، د یوه واحد نسل د قناعت وړ شواهد وي. ۶۳۳۱ جینونه، د ټولو ژوندیو حیواناتو لپاره مشترک پېژندل شوي؛ هغوی ښایي د یوه واحد ګډ نيکه څخه راپورته شوي وي چې ۶۵۰ میلیونه کاله مخکې یې په پرکیمبریان کې ژوند کاوه.
ویلیام جکسون هوکر
ویلیام جکسون هوکر (زوکړه: د ۱۷۸۵ زکال د جولای ۶ مه – مړینه: د ۱۸۶۵ زکال د اګست ۱۲ مه) انګلیسي بوټي پېژندونکی او د بوټو نقاش و؛ نوموړی په ۱۸۴۱ زکال کې هغه مهال چې کیو باغ د بوټو پېژندنې د باغ په توګه تر دولتي مالکیت لاندې راغی هغه د دغه باغ لومړنی مدیر شو. په کیو کې هغه د وچو بوټو یوه ټولګه جوړه کړه او دغه باغ یې د بوټو او ونو په څېړنیز مرکز واړوه. د هوک د اختصار معیار چې په بوټو پېژندنه کې د بوټو له یو نوم سره کارول کېږي نوموړي ته نغوته کوي.
هغه په یو سلطنتي فرمان سره د ګلاسکو پوهنتون د بوټو پېژندنې په پوهنځي کې د استادۍ څوکۍ خپله کړه، چېرې چې نوموړي له بوټي پېژندونکي او لیتوګرافر توماس هاپکریک سره کار کاوه او د جوزف بانکس سره له ملګرتیا او د خپل کار لپاره یې د نمونو د راغونډولو، څېړنو او د هغو لپاره یې د څېړنیزو چارو د طراحي په برخه کې د نوموړي له ملاتړ څخه خوند اخیست. هوکر په ۱۸۴۱ زکال کې د کیو سلطنتي باغ د مدیر په توګه د ویلیام تاونسند آیتون ځای ناستی شو. هغه د کیو باغ ته پراختیا ورکړه؛ نوې ګلخانې یې جوړې کړې او د ونو لپاره یې د ځانګړی ځای او د اقتصادي بوټو پوهنې په موخه یې د موزیم بنسټ کېښود. د هغه په آثارو کېThe British Jungermanniae (۱۸۱۶ زکال)،Flora Scotica  (۱۸۲۱ زکال) او Species Filicum (۱۸۴۶ – ۱۸۶۴ زکال) شاملېږي.
نوموړی په ۱۸۶۵ زکال کې د ستوني د مکروبي کېدو له امله ومړ او د کیو باغ په سنټ آن کلیسا کې خښ کړای شو. د هغه زوی جوزف ډالټون هوکر د هغه پر ځای د کیو باغ مدیر شو.
کورنۍ
د هوکر پلار جوزف هوکر (۱۷۵۴- ۱۸۴۵ زکال) له بارکینګ کورنۍ سره اړیکه لرله او د هغوی لپاره یې په اکسټر او نورویچ کې د وړیو د کاروباري په توګه کار کاوه او د لوړ کیفیت لرونکو وړیو او د ورېښمو د ټوکرو سوداګري یې کوله. نوموړی یو اماتور بوټي پیژندونکی و چې اوبه خوړونکي بوټي یې راغونډول. د هغه د لمسي جوزف ډالټون هوکر په خبره «هغه خپله زده کوونکی او برابر جرمنی عالم و». جوزف هوکر د شپاړلسمې پېړې د تاریخ پوه جان هوکر او د الهیاتو د عالم ریچارډ هوکر خپلوان و.
د هغه مور لیدیا وینسنټ (۱۷۵۹ – ۱۸۲۹ زکال) د جیمز وینسنټ لور وه چې د نورویچ د وړۍ اوبدونکو او هنرمندانو کورنۍ ته اړونده وه. د هغې د تره زوی ویلیام جکسون د ویلیام جکسون هوکر پلار بللی (پدر خوانده) و. ویلیام جکسون په ۱۷۸۹ زکال کې له مړینې وروسته په سیسالټر، کنټ کې خپل جایداد د خپل بچه خوانده په نوم کړی و چې هوکر ته دغه جایداد په ۲۱ کلنۍ کې په میراث ورسېد. د لیدیا وینسنټ وراره جورج وینسنټ (۱۷۹۶ – نږدې ۱۸۳۲ زکال) د نورویچ د نقاشانو د مکتب یو له مخکښانو څخه و.
لومړنی ژوند او زده کړې
ویلیام جکسون هوکر د ۱۷۸۵ زکال د جولای په ۶ مه نېټه د نورویچ د مګدلان سیمې په ۷۱- ۷۷ واټ کې وزېږېد. د ویلیام جکسون هوکر په نامه ماشوم ته د هغه د پلار او مور له خوا د ناسازګارانو په موقت عبادت ځای کې د ۱۷۸۵ زکال د نومبر په ۹ مه د تعمید غسل ورکړل شو. نوموړی له ۱۷۹۲ زکال څخه تر نوې ځوانۍ پورې د نورویچ ګرامر ښوونځي ته ولاړ؛ خو د هغه مهال اړوند د دغه ښوونځي هېڅ سوابق تر اوسه نه دي پاتې شوي چې له همدې امله د هغه د ښوونځي د دورې اړوند ډېر لږ اطلاعات شتون لري. هغه په ماشومتوب کې له حشراتو پېژندنې، مطالعې او طبیعي تاریخ سره لیوالتیا پیدا کړه.
په ۱۸۰۵ زکال کې هوکر هغه مهال چې د نورویچ د شمال په رکهیت کې یې قدم واهه یو کوچنی نوی بوټي (چې اوس مهال د پیري او ښاپېرۍ د بوټي په نوم پېژندل کېږي) کشف کړ. هغه د نورویچ له بوټي پېژندونکي جیمز اډوارډ سمیت سره وکتل څو د خپلو کوچنیو بوټو د ټولګې اړوند له هغه سره مشوره وکړي. سمیت ځوان هوکر ته مشوره ورکړه څو د خپل دغه کشف په اړه له بوټي پېژندونکي ډاوسون ټرنر سره اړیکه ونیسي.
د ۲۱ کلنۍ عمر ته په رسېدو سره هغه ته له خپل پدر خوانده څخه په کینټ کې جایداد په میراث پاتې شو. د هغه دغه شخصي مالکیت له ده سره مرسته وکړه څو سفر وکړي او له طبیعي تاریخ سره خپلې لیوالتیا ته پراختیا ورکړي.
هوکر په ځوانۍ کې د نورفولک د الوتونکو مرغانو سره لیوالتیا پیدا کړه او خپل وخت یې په براډز او د نورفولک په ساحل کې د دغو الوتونکو په څېړنه ولګاوه. نوموړي همدارنګه په حشراتو باندې څېړنه وکړه او آن هغه مهال په ښوونځي کې د کشیش ویلیام کربي له خوا وستایل شو. په ۱۸۰۵ زکال کې کربي هغه او د هغه ورور جوزف ته د Omphalapion hookerorum په نوم د بوټو خوړونکو سوسکونو یوه بېلګه وقف کړه هغه وویل: «زه له نورویچ څخه د غوره طبیعت پېژندونکي ښاغلي ویلیام جکسون هوکر څخه د دغې نمونې د کشف له امله پوروړی یم. تر اوسه پورې ډېری نورې نه توصیف شوې نمونې د هغه او د هغه د ورور ښاغلي جوزف هوکر له خوا موندل شوې؛ له همدې امله زه د طبیعي تاریخ په خپلې خوښې وړ برخه کې د دوی د وړتیاو او هڅو د یادګار په توګه دغه حشره د دوی په نوم اېږدم».
هوکر په ۱۸۰۵ زکال کې د املاکو د مدیریت په برخه کې د زده کړو په موخه د نورفولک سټارټون هال ته ولاړ، کېدای شي هم له دې امله چې د خپلو نویو ترلاسه شوو جایدادونو د مدیریت په موخه یې په دغه برخه کې زده کړو ته اړتیا لرله. نوموړي هلته له اشرافي کروندګر رابرټ پل سره ژوند کاوه. په ۱۸۰۶ زکال کې نوموړی د سلطنتي ټولنې مشر ښاغلي جوزف بنکس ته ورمعرفي شو. همدغه کال نوموړی د لندن د لئنین ټولنې غړیتوب ترلاسه کړ.
لومړني ملګري
هوکر هغه مهال چې ځوان و د انګلستان د ختیځ د یو شمېر مخکښو طبیعت پوهانو سره یې ملګرتیا پیل کړه؛ په دغو طبیعت پوهانو کې سیمت چې په ۱۷۸۸ زکال کې یې د لندن د لئنین ټولنې بنسټ اېښی و او د کارل لینه د بوټو د کتابونو ټولګه یې لرله، بوټي پېژندونکی او د عتیقه توکو پېژوندونکی ډاوسن ترنر او جوزف بنکس شاملېدل.
واده او کورنۍ
دوی پنځه ماشومان لرل. زوی یې ویلیام ډاوسون هوکر (په ۱۸۱۶ زکال کې وزېږېد) طبیعت پوه و چې د یو ډاکټر په توګه یې زده کړې کړې وې. هغه له ۱۸۳۷ زکال څخه تر ۱۸۳۹ زکال پورې د ناروې په اړه د یادداشتونو په نامه اثر خپور کړ. هغه له خپلې نوې ښځې سره جامایکا ته کډوال شو خو په ۲۴ کلنۍ کې په کینګسټون کې ومړ. بل زوی یې جوزف ډالټون هوکر (په ۱۸۱۷ زکال کې وزېږېد) بوټي پېژندونکی و او په کیو کې د خپل پلار لومړی مرستیال و؛ نوموړي تر هغه مهاله چې په ۱۸۶۵ زکال کې ورته د کیو باغ مدیریت له پلاره پاتې شو د مرستیالۍ په څوکۍ یې لس کاله کار وکړ. د دوی درې لورانې ماریا (په ۱۸۱۹ زکال کې وزېږیده)، الیزابت (په ۱۸۲۰ زکال کې وزېږېده) او ماري هریت (په ۱۸۲۵ زکال کې وزېږیده) وې چې هریت د ۱۶ کلنۍ په عمر مړه شوه.
مړینه
هوکر په ۱۸۶۵ زکال کې ومړ او د کیو باغ په سنټ آن کلیسا کې خښ شو. په کیو باغ کې د هغه ځایګی د نوموړي زوی ونیو.
لقمان حکيم
د حضرت لقمان ثناء او ستاینه او د هغه ځینې نصیحتونه په قرآن کریم کې په ډیر ویاړ سره ذکر شوي دي او د هغه په نوم د قران کریم یو سورت د "سورة لقمان" په نوم یاد شوی دی. محمد بن اسحاق صاحب مغازي خپل نسب په لاندې ډول بیان کړی دی. لقمان بن بحور بن بحر بن ترخ. دا تاریخونه د حضرت ابراهیم خلیل الله علیه السلام د پلار سره یو شان دي او مورخینو ویلي چې هغه د حضرت ایوب علیه السلام وراره و او ځینې بیا وايي چې هغه د حضرت ایوب علیه السلام د تره زوی و. هغه). حضرت لقمان زر کاله ژوند وکړ. حتی د حضرت داوود (ع) په صحبت کې پاتې شو او له هغه څخه یې زده کړه وکړه او د حضرت داود (ع) له رسالت مخکې د بنی اسرائیلو مفتی و. خو کله چې حضرت داود (عليه السلام) د نبوت مقام ته ورسيد نو فتواوې يې پرېښودې. له حضرت عکرمه او امام شعبی څخه پرته د عامو علماوو دا نظر دی چې هغه پیغمبر نه و، بلکې هغه یو فقیه او د ایمان لوړ مقام لرونکی او د بنی اسرائیلو ډېر مشهور صالح سړی و. الله تعالی د هغه په سینه کې د حکمت خزانه کېښوده په قرآن مجید کې راغلي:<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 2em;">وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ (۱۳).
او (هغه وخت را په یاد کړه) کله چې لقمان خپل زوی ته نصیحت وکړ او ویې ویل: زویه له خدای سره شریک مه نیسه!. شرک ستر ظلم دی!.
سوره لقمان (مکة آیت نمبر 13 [القرآن ] حضرت لقمان په ټول عمر کې خلکو ته نصیحتونه کول. د فتح الرحمن په تفسیر کې راغلي چې قبر یې په مقام سروند کې دی چې رملې ته نږدې دی او حضرت قتاده رحمه الله وایي چې قبر یې په رمله کې د جومات او بازار تر منځ دی او په دې ځای کې اویا پیغمبران هم ښخ شوي دي. هغه کسان چې له هغه وروسته د یهودانو لخوا له بیت المقدس څخه وشړل شول او دا خلک د لوږې او تندې له امله مړه شول. ستا په قبر کې یوه لوړه نښه ده او خلک یې د لیدو لپاره له لرې لرې راځي.
حکمت څه شی دی؟ حکمت د عقل او درک په نوم یادیږي او ځینو ویلي چې عقل د علم او حکمت نوم دی. او د ځينو په اند حکمت داسې يو شی دی چې الله تعالی يې په زړه کې ځای پر ځای کوي، زړه يې روښانه کېږي، او داسې نور بېلابېل قولونه شته. الله جل جلاله حضرت لقمان ته ناڅاپه عقل ورکړ په داسې حال کې چې هغه ویده و. په هرصورت، د نبوت په څیر، حکمت هم یو موضوعي شی دی، یو څوک نشي کولی د خپلې مبارزې او هڅې سره حکمت ترلاسه کړي. لکه څنګه چې یو څوک د خدای له ډالۍ پرته په خپلو هڅو سره نبوت نشي ترلاسه کولی. دا بله خبره ده چې د نبوت کچه د حکمت له سطحې ډېره لوړه او لوړه ده.
حضرت لقمان رضي الله عنه خپل زوی عنام ورکړ. ځینې نصیحتونه د قرآن کریم په سورت لقمان کې راغلي دي. له دې نه علاوه تاسو نورې ډېرې نصیحتونه هم کړي دي چې د تفسیر په کتابونو کې راغلي دي. معلومه ده چې ته خیاطي کوه او ځینو ویل چې د وزو رمه به یې کوله. نو، یوځل چې تاسو د حکمت کلمې تشریح کولې، یو چا وویل: "ایا ته دومره شپون نه یې؟" نو تا وویل چې ولې نه، زه خامخا هماغه شپون یم، بیا یې وویل چې ته د عقل دغه درجې ته څنګه ورسېدې؟ نو هغه وویل چې په خبرو کې صداقت او د امانت ادا کول او له بې ځایه خبرو ډډه کول.
د حکمت خبرې
په ځینو کتابونو کې راغلي چې حضرت لقمان ویلي دي چې ما د څلورو زرو پیغمبرانو په خدمت کې ګډون کړی دی. او ما د دې پیغمبرانو له سپېڅلو کلمو څخه اته شیان حفظ کړي دي چې دا دي:
دلته د هغه د حکمت کلام ځینې مثالونه دي
یوه کیسه
په معارف المنوي کتاب کې راغلي دي چې د حکیم لقمان یوه بډایه ملګري له کوم ځای څخه خټکي را غوښتي وو. حکيم لقمان يې ډېر خوښ شو، نو حکيم لقمان يې راوغوښت او د هندواڼو ټوټې يې ورته ورکول پيل کړل. حکيم لقمان په ډېره خوښۍ سره خوړلو ته دوام ورکړ او مننه يې ترې وکړه. کله چې د هندواڼې یوه برخه پاتې شوه، مالدار سړي ورته وویل: اوس دې هم وخورم او وګوره څومره خوږه ده، چې ته په دومره خوښۍ سره خورې. کله چې یې هندواڼه وخوړله، ډیره ترخه وه او خوړل یې تقریبا ناشوني وو. په حيرانتيا يې وپوښتل چې اې لقمان دا څنګه خوړل؟ هغه ځواب ورکړ: ای دوسته ما ستا له لاسونو څخه په سلهاوو ښه شیان اخیستي دي، چې په شکر کې مې لنګوټې راښکته شوې دي، زه شرمیږم چې هغه لاس چې ما ته دومره ښه شیان راکړي، یوه ورځ دې ماته څه تریخ راکړي. که وموندل شي، زه به یې رد کړم، ملګري، دا هندواڼه چې ستا له لاسونو راوتلې، د هغې ترخه یې په خوږه بدله کړې ده. له دې څخه موږ ته دا را زده کوي چې الله تعالی پر انسان ډېر نعمتونه نازل کړي دي، نو که انسان ته کومه ستونزه پيدا شي، بايد ژر تر ژره ناشکري او شکايت ونه کړي.
سرچينې
وېشنيزه:لقمان حي وېشنيزه:حکيم لقمان وېشنيزه:لقمان حکيم وېشنيزه:پيغمبران وېشنيزه:بني اسرائيل
ابوظبۍ (امارت)
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
ابوظبي د متحده عربي اماراتو د 7 اماراتو ترټولو لوی ښار دی او د دې هیواد پلازمینه ابوظبي ښار دی. دا د فارس خلیج په مینځ لویدیځ ساحل کې د T شکل په ټاپو کې موقعیت لري. چیرې چې د 2000 کال د اټکل له مخې یو ملیون خلک اوسیږي چې 80 سلنه یې بهرني کډوال دي.
د ابوظبۍ د متحده عربي اماراتو د هېواد د ټولې شتمنۍ 70٪ ملکیت لري. العین د 2003 کال د سرشمېرنې له مخې د 348,000 نفوس سره د ایالت دوهم لوی ښار دی.
سرچينې
وېشنيزه:د آسیا د هېوادونو پلازمېنې وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:امارات وېشنيزه:متحده عربي امارات
باشکيرستان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
باشکرستان یا باشکورتوستان (Bashkortostan)، د باشکورتوستان جمهوریت رسمي نوم ( روسي : Респу́блика Башкортоста́н؛ بشکر : Башҡортостан Республикаһы؛ ترکي ژبه :Başkurdistan؛  د جنوبي آذربائيجاني باشقيرديستان چې د باشقيريا (Bashkiria) په نوم هم ياديږي ( روسي ژبه :Башки́рия )په روسيه کې واقع يوه فدرالي سيمه يا جمهوريت دی د روسیې د ولګا سیند او د ارال غرونو ترمنځ موقعیت لري. پلازمېنه یې د اوفا ښار دی. دا ټول نفوس 4,072,292 (2010 سرشمیرنه) نفوس لري.  په روسیه کې ترټولو لوی جمهوریت دی چې د 4.1 ملیون نفوس لري.
د نفوسو هوساینه
=== حیاتي احصایې === سرچینه: د روسیې فدرالي دولتي احصایوي خدمتونو اداره
دین
زمرہ:سانچہ جات ابواب
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:روسي سندرغاړې وېشنيزه:روسي ختيځپوهان وېشنيزه:روسي الوتکې وېشنيزه:روسي جنرالان وېشنيزه:روسي اغوستن وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي رادارونه
الفریډ ډیکین
الفرډ ډیکین (۱۸۵۶ز کال د اګسټ ۳مه – ۱۹۱۹ز کال د اکټوبر ۷مه) اسټرالیایي سیاستوال او وکیل و، چې د اسټرالیا د دویم لومړي وزیر په توګه یې دنده ترسره کوله. هغه د فدراسیون لپاره د خوځښت مشر و، چې په ۱۹۰۱ز کال کې رامنځته شو. ډیکین د لومړي وزیر په توګه په دریوو دورو کې (۱۹۰۳- ۱۹۰۴ز، ۱۹۰۵- ۱۹۰۸ز، ۱۹۰۹- ۱۹۱۰ز) د ملي بنسټونو په جوړولو کې مهمه ونډه لرله.
ډیکین په میلبورن کې د منځنۍ طبقې په کورنۍ کې زېږېدلی و. هغه په ۱۸۷۹ز کال کې په ۲۳کلنۍ کې د ویکټوریا د مقننه مجلس غړیتوب لپاره وټاکل شو او پر دې سربېره یې د حقوقي وکیل او ژورنالیست په توګه هم کار کاوه. هغه له ۱۸۸۳ز کال نه را په دېخوا د پاشلي وزارت منصب درلود، چې دوه ځلې یې د ویکټوریا د لوی څارنوال په توګه دنده ترسره کړه او ځان یې د لیبرال او بنسټپالو اصلاح غوښتونکو سره یوځای کړی و. ډیکین په ۱۸۹۰ لسیزه کې د اسټرالیا د استعمار د فدراسیون لپاره د خوځښت پر یوې مخکښې څېرې بدل شو. هغه د فډرالي کنوانسیونونو استازی و او په هغو کمېټو کې یې کار کاوه، چې د فډرالي اساسي قانون مسوده یې جوړوله. هغه وروسته د ټاکنیز کمپاین لپاره یوه ټولپوښتنه ترسره کړه او د برتیانیې له حکومته یې د منلو غوښتنه وکړه.
ډیکین په ۱۹۰۱ز کال کې له فدراسیون وروسته، د خپل نږدې ملګري اډموند بارټن په مشرۍ په وزرات کې د لوی څارنوال په توګه وټاکل شو. هغه د ۱۹۰۳ز کال په سپټمبر کې د لومړي وزیر په توګه د بارټن ځایناستی شو. په ۱۹۰۳ز او ۱۹۰۶ز کلونو کې دوو وروستیو ټولټاکنو د دریوو ګوندونو ترمنځ برابر وېش رامنځته کړ. د ډیکین لیبرالي محافظه کارو د ازادو سوداګرو او د اسټرالیا د کارګر ګوند (ALP) ترمنځ منځنی اغېزمن ځای درلود. هغه د ۱۹۰۴ز کال په اپرېل کې تر لومړۍ بې اغېزې دورې وروسته خپله دنده پرېښوده، خو د ۱۹۰۵ز کال په جولای کې بېرته راستون شو او د ALP په ملاتړ یې یو فعال حکومت جوړ کړ، خو د ۱۹۰۸ز کال په اګسټ کې یې بیا استعفا ورکړه.
ډیکین په ۱۹۰۹ز کال کې چې د فیوژن په نامه پېژندل شوی و، په متنازع ډول یې خپل ملاتړي له ازادو سوداګرو سره اتحادیې ته راوبلل. د دوی یووالی د سوسیالیزم پر بنسټ و، چې په فډرالي سیاست کې د دوه ګوندي سیسټم پیلامه وه او هغه ته یې اجازه ورکړه چې د اسټرالیا لومړی اکثریت حکومت جوړ کړي. ډیکین د لومړي وزیر په توګه خپله وروستۍ دوره ډېره ګټوره وبلله، چې د ۱۹۰۹ز کال له جون نه یې تر د ۱۹۱۰ز کال تر اپرېل پورې دوام وکړ. په هر حال هغه ته د حیرانتیا خبره وه، چې ALP د ۱۹۱۰ز کال د ټاکنو په دواړو مجلسونو کې اکثریت وګاټه. ډیکین په ۱۹۱۳ز کال کې له سیاست نه تقاعد شو او د عصبي ناروغۍ په لومړیو مرحلو کې د ۶۳ کلونو په عمر ومړ.
ډیکین د اسټرالیا له بانفوذه وزیرانو نه و. هغه د اسټرالیا د مېشتېدنې اصلي جوړونکی و همدارنګه د محافظت پالنې، دولت پالنې او برتانیوي سترواکۍ ملاتړی هم و، چې په ۲۰مه پېړۍ کې یې د اسټرالیا د ټولنیز- اقتصادي چوکاټ بنسټ کېښود.
زېږېدنه او کورنی شالید
ډیکین د ۱۸۵۶ز کال د اګسټ په ۳مه د ویکټوریا، میلبورن، د فیټزروی د جیورج په ۹۰ سړک کې د خپل مور و پلار په کور کې زېږېدلی و. هغه د انګرېزانو او ویلش له نسله و او د سارا (کورنی نوم بیل) او ویلیم ډیکین درېیم اولاد و. پلار یې په ۱۴کلنۍ کې ښوونځی پرېښود او ګرځنده پلورونکی شو. هغه له خپلې راتلونکې مېرمنې سره په ابرګاویني کې د سفر پر مهال ولیدل او په ۱۸۴۹ز کال کې یې په ګراسمونت کې واده وکړ. برتانیا په ۱۸۴۹ز کال کې د اقتصادي ناورین له ګواښ سره مخ وه؛ نو دوی پرېکړه وکړه چې اسټرالیا ته کډوال شي. ډیکینز د ۱۸۵۰ز کال په مارچ کې د سویلي اسټرالیا اډیلیډ ته ورسېدل. د دوی لومړی ماشوم کیټرین (په کيټ پېژندل کېږي) د ۱۸۵۰ز کال په جولای کې وزېږېد. په دې وخت کې یې پلار د هټیوال او منشي په توګه کار کاوه. کورنۍ یې د ویکټوریا د طلایي یرغل له امله، چې په راتلونکې کال کې پیل شو، میلبورن ته لاړه. ویلیم ډیکین په پیل کې د دایمي دندې لپاره هڅه وکړه، خو وروسته یې د وګړو او سوداګریزو توکو لېږد ته مخه کړه. په ۱۸۵۶ز کال کې یې د زوی د زېږون پرمهال، د ټرانسپورت په برخه کې کار کاوه. د ۱۸۷۰ز کال په لومړیو کې یې له Cobb & Co سره د مدیر، پلټونکي او محاسب په توګه کار کاوه، معاش یې اخیسته او له خپلې کورنۍ سره یې په منځنۍ کچه خپل ژوند ته دوام ورکاوه.
لوی څارنوال ۱۹۰۱ز- ۱۹۰۳ز
ډیکین په ۱۹۰۱ز کال کې په لومړي فډرالي پارلمان کې د بالارات لپاره د استازي په توګه وټاکل شو او په وزرات کې د اډمونډ بارټن په مشرۍ لوی څارنوال وټاکل شو. هغه د عامه خدمتونو، منځګړیتوب او سترې محکمې ته لایحو په جوړولو کې فعاله ونډه لرله. د ډیکین دویمه وینا د سپینې اسټرالیا د تګلارو په پلي کولو کې د کډوالۍ د قانون د محدودیت په اړه وه، چې دې وینا یې د ښکاره توکمپالنې رنګ درلود. یو استدلال یې دا و، چې جاپانیان دې د خپلو ښو ځانګړنو له امله جلا شي؛ نو دلته یې د اروپایي اسټرالیایانو په پرتله جاپانیان غوره ګڼل. د ۱۹۰۲ز کال په مارچ کې یې د اسټرالیا د سترې محکمې د جوړېدو د لایحې په ګټه وینا وکړه، چې مخالفتونه یې راوپارول.
بارټن د ۱۹۰۲ز کال په می کې هېواد پرېښود ترڅو د اووم ایډوارډ د تاج اېښودنې په مراسمو او استعماري کنفرانس کې ګډون وکړي. ډیکین د ۱۹۰۲ز کال په اکټوبر کې د بارټن تر راستنېدو پورې د سرپرست لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کوله.
لومړی وزیر ۱۹۰۳ز- ۱۹۰۴ز
کابینې د قضایي قانون تر تصویب وروسته په دې غور وکړ، چې څوک به د سترې محکمې څوکۍ ته ټاکي. بارټن د خپلو همکارانو له خوا وهڅول شو، چې له سیاست نه تقاعد وکړي. ډیکین د هغه فرضي ځایناستی و او د هغه د ملاتړو له کوم مهم مخالفت سره مخ نه و. یوازینی خنډ یې د خپل سهم لپاره تمایل و او د خپلو یادښتونو او ملګرو ته یې د لیکونو په اړه پخپل دریځ شکمن و. هغه جدي و، چې ویلیم لین ته د حکومت جوړولو اجازه ورکړي، خو معلومه شوه، چې لین یې توان نه لري یا یې خوښه نه ده. وروسته له هغه چې کابینې سترې محکمې ته د بارټن ګمارنه ومنله؛ نو ډیکین د ۱۹۰۳ز کال د سپټیمبر په ۲۴مه د میلبورن په دولتي ماڼۍ کې د لومړي وزیر په توګه لوړه وکړه. هغه د لویې څارنوالۍ دنده پرېښوده او د بارټن د بهرنیو چارو وزارت ته یې مخه کړه.
ماتې او استعفا
ډیکین له ټاکنو وروسته د پارلماني رخصتیو په لړ کې، له ALP سره د افهام جوړولو هڅه وکړه، خو پرمختګ یې ونه کړ. کله چې د ۱۹۰۴ز کال په ۴مه پارلمان بیا پیل شو؛ نو هغه د تعدیل شوې مصالحې او منځګړیتوب قانون وړاندې کړ، خو د کارګر ګوند غوښتنې یې له پامه وغورځولې، چې دولتي کارمندانو ته دې تدارکات ډېر کړي. هغه په دې باوري و، چې حکومت یې د اساسي قانون له مخې واک نه لري، په داسې حال کې چې ALP او په ګوند کې یې ځینو بنسټپالو فکر کاوه، چې دا مسئله باید د سترې محکمې له خوا وټاکل شي. انډرو فیشر د اپرېل په ۲۲مه وړاندیز وکړ، چې دا لایحه دې تعدیل شي. دغه تعدیل د ۳۸ موافقو رایو او ۲۹ مخالفو رایو سره تصویب شو. ډیکین دغه چاره پر خپل حکومت باندې د بې باورۍ طرحه وبلله، چې په همدې ورځ یې د لومړي وزیر په توګه استعفا ورکړه او د اپرېل په ۲۷مه یې واټسن ځایناستی شو.
ناروغي او مړینه
ډیکین د سیاسي ژوند په وروستیو کلونو کې له عصبي ناروغۍ سره لاس و ګرېوان و، چې خپله حافظه یې هم له لاسه ورکړه. هغه په خپلو شخصي یادښتونو کې د خپل زوال په اړه ډېره اندېښنه ښودلې. نور یادښتونه یې ښیي چې ډیکین د وینې له فشاره هم ځورېده. هغه هیله من و چې د ناروغۍ علایم یې د فشار له امله دي او ښایي د سیاست پرېښودل ورسره مرسته وکړي، خو دی متوجه شو او ویې ویل «کله چې زه په پټه له پارلمانه بهر شوم؛ نو زما ټولو یادونو په مړه کېدو او ورکېدو پیل وکړ». معاصرو ډاکټرانو یې کوم واضېح تشخیص ونه کړ، خو په ۱۹۱۳ز کال کې یې هغه ته د «هایپرنیوراستینیا» ناروغۍ نظر ورکړ. وروسته لیکوالانو ولیکل، چې عصبي خوارځواکۍ، الزایمر، نیوروسایفیلس او د B12 ویټامین کمښت یې د ناروغۍ احتمالي لاملونه دي.
ډیکین د ۱۹۱۹ز کال د اکټوبر په ۷مه د ۶۳ کلنو په عمر په خپل کور کې ومړ. مننژوانسفالیټ یې د مړینې اصلي لامل و. د دولتي جنازې مراسم یې په ایالت کې له یو څه مودې وروسته، د میبلورن په پارلمان کې د ملکې په تالار کې ونیول شول. هغه د خپل مور و پلار ترڅنګ د سنټ کیلډا هدیرې په نامذهبي برخه کې خاورو ته وسپارل شو.
د ژمې جګړه
د ژمي جګړه چې د شوروي اتحاد او فنلند د لومړۍ جګړې په نامه هم یادیږي هغه جګړه وه چې د شوروي اتحاد او فنلند تر منځ پېښه شوه. دا جګړه د ۱۹۳۹ ز کال د نومبر په ۳۰ د دویمې نړیوالې جګړې له پیل درې میاشتې وروسته د شوروی له خوا د یرغل په سر ته رسولو پېل شوه او درې میاشتې وروسته د ۱۹۴۰ ز کال د مارچ په ۱۳ د مسکو د سولې د تړون په لاسلیک سره پای ته ورسېده. په دې جګړه کې شوروي د نظامي برلاسۍ په لرلو سره سره په تیره د ټانکونو او چورلکو په برخه کې شدید تلفات وزغمل که څه هم په پیل کې یې څه نا څه پرمختګ وکړ. د ملتونو ټولنې دا یرغل یو غیرقانونی یرغل وباله او شوروي ایتحاد یې له دې ټولنې ووېست.
شوروي له فنلند څخه ځينې غوښتنې وکړي چې په هغو کې د فنلند له خوا شوروي ته په کوم بل ځاي کې دځمکو په بدل کې د مهمو سرحدي ځمکو سپارل شامل و. د شوروي اتحاد داغوښتنې د امنیتی دلایلو له امله په تیره بیا د لیلنګراد د امنیت لپاره وې چې د فنلند له سرحد ۳۲ کیلو متره (۲۰ میله ) لرې پروت و. کله چې فنلند دا غوښتنې رد کړې نو شوروی ورسره یرغل پیل کړ. ډېری سرچينی دا پایله اخلي چې شوروي غوښتل ټول فنلند ونیسي او هلته فنلندي کمونیستي لاس پوڅي تاسیس کړي، هغوی د مولوتوف Molotov ( د شوروي د بهرنیو چارو وزیر) او رایبن تراپ Ribbentrop ( د جرمنی د بهرنیو چارو وزیر) دتړون پټ پروتوکولونه د دې چارې شواهد بولي خو بله سرچینه بیا د شوروي له خوا د ټول فنلند نیولو مفکوره ردوي. فنلند د شوروي د یرغل څخه  دوه میاشتې دفاع وکړه او شوروی ته یې په داسې حال کې درانه تلفات واړول چې د تودوخې درجه منفی ۴۳ سانتی ګراد یا منفی ۴۵ فارنهایت وه. دا جګړې عمدتا د کیریلین Karelian د تنګي په امتداد د تایپال Taipale په سیمه کې، د کولا Kollaa په Ladoga Karelia  سیمه کې او د رېټ د سړک  Raate Roadپه کاینو Kainuu  سیمه کې پېښې شوې که څه هم ځينې جګړې د لپلند Lapland د سالاSalla او پېتساموPetsamo په سیمو کې هم پېښې شوې. کله چې شوروي نظامیانو ډول ډول تکتیکونه بیا له سره تنظیم او په لاره واچول ، نو خپل یرغلونه یې له سره پېل کړل او فنلند په دفاعي حالت باندې برلاسی شو.
دا دښمنۍ د ۱۹۴۰ ز کال د مارچ په میاشت کې د ماسکو د سولې د تړون په ترڅ کې چې له مخې یې فنلند خپله ۹٪ خاوره شوروي اتحاد ته تسلیم کړه پای ته ورسېدې. د شوروی تلفات درانه و، اونړیوال شهرت یې زیانمن شو. د شوروي ګټې تر جګړې دمخه غوښتنو ډېرې شوې او د لادوګا د خلیج په امتداد کې یې ډېرې مهمې ځمکې ترلاسه کړې او شمال لوري ته یې پرمختګ وکړ.فنلند خپل ځمکنی تمامیت وساته او نړیوال شهرت یې تقویه کړ. د سرو لښکرو کمزورو کړنو جرمنی مشر آدولف هتلر وهڅاوه چې فکر وکړي چې په شوروي اتحاد حمله به یوه بریالۍ حمله وي او د شوروي د پوځ په اړوند یې د غربیانونظر تایید کړ. له ۱۵ میاشتو مؤقتی سولې وروسته د ۱۹۴۱ زکال د جون په میاشت کې د باربروسا Operation Barbarossa ( باربروسا په ۱۲ پېړی کې د جرمني پاچا تیرشوی نودا عملیات د ده په نامه و)عملیات پیل کړل او دشوروي او د فنلند تر منځ د جګړې تداوم پیل شو.
مخینه
د ۱۹ پېړۍ تر لومړیو، فنلند د سویدن د شاهی دولت ختیځه برخه وه. د ۱۸۰۸ زکال د فبرورۍ له ۲۱ نېټې څخه د سپتمبر تر پورې۱۷، د روسیې سترواکۍ د سویډن د شاهي دولت په وړاندې د فنلند په جګړه کې له فنلند څخه ملاتړ وکړ، دا ملاتړ ظاهرا د دې لپاره و چې د روسیې د سترواکې له پلازمېنې ستراتسبرګ څخه ساتنه وشي او په پای کې دې حالت د فنلند د نیولو او ضمیمه کولو او په یوه سپر ډوله خود مختاره دولت باندې د فنلند د بدلېدو لامل شو. له عصرې فنلندي دولت د مخه دولت چې Grand Duchy of Finland نومیده له روسیې سره د خود مختارۍ څخه تر ۱۹ پېړۍ پورې ډېره  ګټه پورته کړه، دا داسې وخت و چې روسیې هڅې پیل کړي چې  فنلند ځان ته د خپل مرکزي دولت د تقویې کولو عمومې پالیسۍ له لارې جذب کړي او د روسي کولو مفکورې له لارې یې له روسي سترواکۍ سره یوځای کړي. دا هڅې په روسیه کې د داخلي ګډوډیو له امله شنډې شوې خو دې هڅو د روسیې اوفنلند اړيکې خرابه کړې او په فنلند کې د ځانې عزیمت د خوزښتونو د ملاتړ د ډ ېروالي لامل شو.
لومړۍ نړیواله جګړه په روسیه کې د ۱۹۱۷ انقلاب اوکورنۍ جګړې په مهال د روسیې د سترواکۍ د ړنګیدو لامل شو. د ۱۹۱۷ ز کال د نومبر ۱۵ بلشویکي روسي حکومت اعلان و کړچې ملي لږکي کولای شی د ځاني عزیمت حق ولري چې په دې حقونو کې له روسیې جلا کېدل او د یوه جلا دولت جوړول هم شامل و، چې دې حالت د فنلند لپاره د فرصت یوه کړکۍ برابره کړه. د ۱۹۱۷ ز کال د دسمبر په ۶ د فنلند سنا د ملت خپلواکي اعلان کړه. روسیه چې وروسته د شوروي اتحاد په نامه شو د فنلند نوی حکومت  له اعلان څخه یواځې درې اونۍ وروسته په رسمیت وپېژانده. فنلند د ۱۹۱۸ ز کال د مې په میاشت کې فنلند په هېواد کې  له ۴ میاشتو کورنۍ جګړې وروسته بشپړواک تر لاسه کړ. په دې کورنۍ جګړه کې سپینو محافظه کارانو سرو سوسیالیستانو ته د جرمني سترواکۍ د ځواکونو، جرمني پلوه جاګرانوJägers ( دا فنلندي داوطلبان وچې د جرمني له خوا یې ملاتړ کېده) او ځینو سویدني ځواکونو د ملاتړ له لارې ماته ورکړه او بلشویکې ځواکونه یې له فنلند څخه وایستل.
فنلند په ۱۹۱۷ کې د ملتونو له ټولنې سره یو ځای شواو امنیتي تضمین یې ترلاسه کړ ، خو د فنلند لومړنۍ موخه دا وه چې له سکندنوي هیوادونو په تېره بیا له سويدن سره همکاری ولري او د نظامي عملیو، ذخیرو ډکولو او دنظامي توکوبرابرولو په پرتله یې ډیر د معلوماتو په تبادله او دفاعي پلان جوړونې ( دمثال په توګه د الند Åland  مشترک دفاعی پلان ) تمرکز درلود. له دې سره سره، سويدن په احتیاط سره د فنلند د بهرني سیاست ته د ژمن پاتې کېدو څخه ډډه وکړه. د فنلند نظامي پالیسي له استونیا سره د پټې دفاعي همکارۍ څخه عبارت وه.
په فنلند کې تر کورنۍ جګړې وروسته تر ۱۹۳۰ لسیزې پورې دوره له سیاسي اړخه یو بې ثباته دوره وه او دا بې ثباتي د محافظه کارانو او سوسیالیستانو تر منځ د رقابت له امله وه. دفنلند کمونیست په ۱۹۳۱ ز کال کې غیر قانوني اعلان شو او ملتپاله لاپوا Lapua خوزښت ضد کمونیستي تاوتریخوالي تنظیم کړل چې دا تاوتریخوالي په ۱۹۳۲ ز کال کې د یوې ناکامې کودتا په سرته رسولو خپل اوج ته ورسېد. د خلکو وطنپاله خوزښت د لاپوا خوزښت ځای ناستی شوخو په ملي سیاست کې وړوکی حضور درلود اوهېڅکله یې ونشو کولای چې  له ۲۰۰ د فنلندي پارلماني چوکیو څخه له ۴ ډېرې چوکۍ لاس ته راوړي. د ۱۹۳۰ تر وروستیو لسیزو، صادرات محوره فنلندی اقتصاد په وده کې و اود ملت لوړ سیاسي خوزښتونه په کمېدو شول.
لیونارډ ایولر
لیونارډ ایولر (/ˈɔɪlər/ OY-lər، په آلماني کې: [ˈɔʏlɐ] زوکړه د ۱۷۰۷م کال د اپرېل ۱۵مه – مړینه د ۱۷۸۳م کال د سپټمبر ۱۸مه) یو سویسی ریاضي‌پوه، فیزیک‌پوه، ستورپوه، جغرافیه‌پوه، منطق‌پوه او انجینیر وو چې د ګراف نظریې او توپولوژي مطالعې یې تاسیس کړې او د ریاضیاتو په ډېری نورو برخو کې یې د تحلیلي شمېرو نظریه، پېچلي تحلیل او لامحدودې محاسبې په څېر ډېر اغیزناک او مخکښ کشفونه ترسره کړل. هغه د عصري ریاضي ډېری اصطلاحات او نښې، له هغې جملې څخه د ریاضيکي تابع مفهوم معرفي کړل. هغه همدارنګه په میخانیک، د مایع متحرکاتو، آپټیک، ستورپوهنې او موسیقي تیوري کې د خپلو کارونو له امله نامتو دی.
ایولر د تاریخ یو له لویو او د اتلسمې پېړۍ ترټولو لوی ریاضي‌پوه دی. هغه وینا چې پیر سیمون لاپلاس پورې اړوند ګڼل کېږي، پر ریاضیاتو باندې د ایولر اغېزه داسې بیانوي: «ایولر ولولئ، ایولر ولولئ، هغه زموږ ټولو استاد دی». کارل فرډریش ګاوس یادونه وکړه چې: «د ایولر د اثرونو مطالعه به د ریاضیاتو بېلابېلو برخو لپاره ترټولو ښه ښوونځی پاته شي او هیڅ بل څه نشي کولی د هغو ځای ونیسي». ایولر همدارنګه په پراخه توګه د خورا ګټور کس په توګه هم په پام کې نیول کېږي؛ د هغه ۸۶۶ خپرندویې او همدارنګه د هغه لیکنې په Opera Omina Leonhard Euler کې راټولې شوې دي چې له بشپړېدو وروسته به ترې ۸۱ جلده کوارټو جوړ شي. هغه د خپلې ځوانۍ ډېری وخت د روسیې په سنټ پټرسبورګ او برلین کې، چې په هغه وخت کې د پروسیا پلازمینه وو، تېر کړ.
ایولر د محیط په تناسب د دایرې د قطر ښکارولو لپاره د یوناني توري (کوچني pi) دودولو، او همدارنګه په لومړي ځل د یوې تابع د کچې f(x) لپاره د یوې نښې کارونې، د خیالي واحد لپاره د i توري کارونې، د جمعې بیان لپاره د یوناني توري (لویې سیګما) کارونې، د محدود توپیرونو لپاره د یوناني توري (لوی ډلټا) کارونې، او په داسې حال کې چې د مثلث زاویې په لویو تورو ښکارول کېږي د یوه مثلث د اړخونو ښکارولو لپاره د کوچنیو تورو کارونې او دود کولو له امله اعتبار ورکول کېږي. هغه د ثابت اوسنی تعریف، د طبیعي لوګاریټم بنسټ، چې اوس د ایولر شمېرې په توګه پېژندل کېږي، وړاندې کړ.
ایولر همدارنګه د ګراف نظریې لومړنی متخصص (د کونیګزبرګ د اوه پلونو ستونزې لپاره تر یوه حده د حل لاره) ؤ. هغه د خپلو ډېری نورو لاسته راوړنو په منځ کې، د بازل مسلې د حل له امله، پس له دې چې ثابته یې کړه د متقابلو صحیح شمېرو د لامحدودې لړۍ مجموعه په دقیق ډول مساوي ده π 2/6 ته، او د دې کشف له امله چې د یوه پوليهېډرون د سرونو او مخونو مجموعه منفي له څنډو مساوي کېږي ۲ ته، کومه شمېره چې اوس په معمول ډول د ایولر ځانګړنې په توګه پېژندل کېږي، نامتو شو. د فیزیک په برخه کې، ایولر د سختو بدنونو د حرکت لا ښې توضیح لپاره، د نیوټن د فیزیک قوانین د میکانیکا په نوم خپل دوه جلدي اثر کې په نوو قوانینو بدل کړل. هغه همدارنګه د جامدو توکو د الاسټیکي شکل بدلون مطالعې سره د پام وړ مرستې وکړې.
لومړنی ژوند
لیونارډ ایولر د ۱۷۰۷م کال د اپرېل په ۱۵مه د سویس په بازل کې، د ریفورمډ کلیسا کشیش، دریم پاول ایولر او مارګاریټ (چې کورنی نوم یې بروکر دی)، چې نیکونو کې یې ګڼ کلاسیک نامتو عالمان شامل دي، په کورنۍ کې وزېږېد. هغه د څلورو اولادونو په منځ کې ترټولو مشر وو چې د آنا ماریا او ماریا ماګډالنا په نوم دوه کوچنۍ خوېندې او د یوهان هاینریش په نوم یې یو کوچنی ورور درلود. د لیونارډ له زېږېدو سمدستي وروسته، د ایولر کورنۍ له بازل څخه د سویس ریهن ښار ته کډه وکړه، چېرته چې د هغه پلار په ځایي کلیسا کې کشیش شو او لیونارډ هم د خپل ماشومتوب ډېری وخت هلته تېر کړ.
په ۱۷۲۰م کال کې، په دیارلس کلنۍ کې ایولر د بازل په پوهنتون کې نوم لیکنه وکړه. په کم عمر کې پوهنتون ته تګ هغه وخت کې ډېر غیرعادي نه وو. د لومړنیو ریاضیاتو دوره د مړه شوي یاکوب برنولي (چې د ایولر پلار ته یې درس ورکړی وو) کوچني ورور، یوهان برنولي لخوا وړاندې شوه. یوهان برنولي او ایولر ډېر ژر له یوبل سره لا ډېر اشنا شول. ایولر په خپل ژوندلیک کې برنولي داسې توصیف کړی:"«نامتو پروفیسور یوهان برنولي [...] د ځان لپاره یوه ځانګړې لېوالتیا رامنځته کړه ترڅو له ما سره د ریاضي په علومو کې مرسته وکړي. په هرحال، خصوصي درسونه یې د خپلو کاري مصروفیتونو له امله رد کړل. په هرحال، ما ته یې لا ګټوره مشوره راکړه، چې په هغه کې یې راته وویل ځینې لا سخته ریاضي کتابونه راونیسم او په لا ډېر دقت سره پر هغو باندې کار وکړم، او که کله له اعتراضونو یا ستونزو سره مخ شوم، هغه ما ته هره شنبه پس له غرمې د وړیا لاسرسي سپارښتنه وکړه، او هغه په کافي اندازه لطف درلود چې زما لخوا راټول شوي مشکلاتو باندې نظر ورکړي، دا کار له خورا ګټورتوب سره سر ته ورسېد چې کله هغه زما یوه ستونزه حل یا لرې کړه، لس نورې په خپله ورسره لرې شوې، کوم چې په رښتیا هم د ریاضي علومو کې ترټولو غوره میټوډ ده ترڅو د دې علم لړۍ په خوښۍ مخته لاړه شي»."په همدې وخت کې وو چې ایولر د برنولي په ملاتړ سره د کشیش کېدو پرځای د ریاضي‌پوه کېدو په اړه د خپل پلار رضایت لاس ته راوړ.
په ۱۷۲۳م کال کې، ایولر له یوې مقالې سره چې د رنه ډسکارټس او ایساک نیوټن فلسفې یې له یوبل سره پرتله کړې وې، په فلسفه کې ماسټري واخیسته. وروسته له هغه یې د بازل پوهنتون په الهیاتو پوهنځي کې نوم لیکنه وکړه.
په ۱۷۲۶م کال کې، ایولر د غږ خپرېدو په هکله د De Sono په نوم یوه مقاله پای ته ورسوله چې له هغې سره یې د بازل په پوهنتون کې د یوه مقام ترلاسه کولو لپاره نابریالۍ هڅه ترسره کړه. په ۱۷۲۷م کال کې هغه د لومړي ځل لپاره د پاریس اکاډمي ډالۍ سیالۍ ته (چې په ۱۷۲۰م کال کې پیل شوه او هر کال او وروسته هر دوه کاله بعد یوځل د اکاډمي لخوا په لاره اچول کېده) د ننه شو. ستونزه چې په هغه کال کې سیالۍ ته وړاندې شوه، په یوه بېړۍ کې د تیرونو ځای پرځای کولو لپاره د ترټولو ښې لارې موندل وو. پیر بوګوېر چې «د سمندري معمارۍ پلار» په توګه نامتو شو، ګټونکی شو او ایولر دوهم مقام لاس ته راوړ. د کلونو په اوږدو کې ایولر ۱۵ ځلې په دې سیالۍ کې ګډون وکړ چې ۱۲ ځلې په کې ګټونکی شو.
سن پیټرزبورګ
په ۱۷۲۵ کال کې د یوهان برنولي دوه زامن ډینیل او نیکولاس، په سن پیټرزبورګ کې د روسیې سترواکۍ په علومو اکاډمۍ کې خدمت ته ونیول شوو او اویلر یې په دې ډاډ سره پریښود چې که هغلته کوم بست یا پست شتون ولري نو دی به ورته وړاندیز کړي. نیکولاس په روسیه کې تر یوه کال نه کم وخت تیرولو وروسته د ۱۷۲۶ کال د جولای میاشتې په ۳۱ نېټه د اپنډیسیټس له کبله مړ شو. کله چې ډینیل د خپل ورور دنده د ریاضیاتو/فزیک په برخه کې په غاړه واخیسته، هغه دا وړاندیز وکړ چې د فزیولوژۍ په برخه کې هغه پوست چې ده خالي کړی و د هغه ملګري اویلر له خوا ډک شي. د ۱۷۲۶ کال په نومبر میاشت کې، په ډېرې لیوالتیا سره اویلر دا وړاندیز ومنه، په داسې حال کې چې هغه بازل پوهنتون کې د فزیک پروفیسورۍ لپاره په ناکامۍ سره غوښتنه وکړه نو د سن پیټرزبورګ پر لور سفر یې وځنډوه.
اویلر د ۱۷۲۷ کال په می میاشت کې سن پیټرزبورګ ته ورسید. هغه د اکاډمۍ په طبي څانګې کې له خپل کوچني بست نه د ریاضیاتو په څانګه کې یوه بست یا پست ته وده وکړه. هغه له ډینیل برنولي سره چې نږدې همکاري یې ورسره درلوده یوځای شو. اویلر په روسي ژبه کې ډېر مهارت درلود، په سن پیټرزبورګ کې مېشت شو او د روسیې په سمندري ځواک کې د ډاکټر په توګه یې اضافي دنده پر غاړه واخیسته.
دغه اکاډمۍ په سن پیټرزبورګ کې د روسیې د زده کړې د ښه والي او له لویدیځې اروپا سره د علمي تشې د کموالي لپاره د لوی پيټر له خوا تاسیس شوې وه. دا د بهرنیو پوهانو لپاره په ځانګړې توګه د اویلر لپاره ډېر په زړه پورې کار وشو. د اکاډمۍ خیر رسوونکې، لومړۍ کاترین چې د خپل مرحوم خاوند پرمختلونکو تګلارو ته یې دوام ورکړی و، سن پیټرزبورګ ته د اویلر تر رسیدو دمخه مړه شوه. کله چې دولس کلن دویم پيټر واک ته ورسېد نو د روسیې محافظه کاره اشرافو هم واک ترلاسه کړ. اشراف د اکاډمۍ پر بهرنیو ساینس پوهانو شکمن شوي وو، چې د اویلر او د هغه د همکارانو بودیجه یې هم بنده کړه او همدارنګه جمنازیم او پوهنتونونو ته یې د بهرنیو او غیر اشرافي زده کوونکو د ننوتلو مخه ونیوله.
شخصي ژوند
اویلر د ۱۷۳۴ کال د جنورۍ په ۷ مه، د سن پیترزبورګ د جمنازیم اکاډمۍ انځورګر جورج ګسل له لور کاترینا ګسل (۱۷۰۷-۱۷۷۳) سره واده وکړ. دې ځوانې جوړې د نیوا سیند پر غاړه یو کور اخیستی و.
د دوی د دیارلسو ماشومانو له ډلې، یوازې پنځه ماشومان درې زامن او دوه لوڼې له ماشومتوب نه ژوندي پاتې شوو. د دوی لومړنی زوی یوهان البرشټ اویلر و.
اویلر د خپلې میرمنې له مړینې درې کاله وروسته په ۱۷۷۳ کال کې د هغې له ناسکه خور، سالوم ابیګیل ګسل (۱۷۲۳- ۱۷۹۴) سره واده وکړ. دې واده د هغه تر مړینې پورې یعنې تر ۱۷۸۳ کاله پورې دوام وکړ.
د هغه ورور یوهان هینریچ په ۱۷۳۵ کې په سن پیټرزبورګ کې مېشت شو او په اکاډمۍ کې د انځورګر په توګه وګومارل شو.
مړینه
اویلر په سن پیټرزبورګ کې د ۱۷۸۳ کال د سپټمبر میاشتې په ۱۸مه، له خپلې کورنۍ سره  تر غرمې ډوډۍ وروسته، کله یې چې له لیکسل سره د نوې کشف شوې اورانس سیارې او د هغې د مدار په اړه خبرې کولې، نو د مغزي وینې بهېدو یا خونرېزۍ له امله ومړ. د روسیې د علومو اکاډمۍ لپاره جاکوب وون سټیلین «ډي» د مړینې یو لنډ خبر ولیکه او نیکولاس فوس روسي ریاضی پوه، چې د اویلر د زده کوونکو له ډلې هم و، ډېره مفصله ستاینه یا مدحه یې ولیکله، چې د اویلر په ​​یاد غونډې کې یې وړاندې کړه. فرانسوي ریاضی پوه او فیلسوف مارکیس ډی کنډورسټ د فرانسې د اکاډمۍ لپاره په خپله ستاینه کې لیکلي:
il cessa de calculer et de vivre- ... هغه له محاسبې او ژوند نه لاس واخیست.
اویلر د واسیلیفسکي ټاپو په سمولینسک لوتران هدیره کې د کاترینا څنګ ته ښخ شو. په ۱۹۵۷ کې د اویلر د زیږیدنې د ۲۵۰ کلیزې د نمانځلو لپاره، د هغه قبر د الکساندر نیوفسکي خانقاه کې د لازاریفسکو هدیرې ته ولیږدول شو.
خليفه بن زايد آل نهيان
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
زېږون
هغه د ۱۹۴۸ کال د سپټمبر په ۷ مه نېټه د العین په تاریخي الوجي کلا کې چې له ابوظبۍ څخه یو نیم ساعت لېرې دی، زېږېدلی دی. پلار یې زید بن سلطان آل نهیان او مور یې حسا بنت محمد بن خلیفه آل نهیان وه.
زده کړه
د انګلستان په شاهي پوځي اکاډمۍ سنډورسټ کې يې زده کړې وکړې او پوځي زده کړې یې ترلاسه کړې.
عملي ژوند
په ۱۹۷۱ کال کې د متحده عربي اماراتو له جوړېدو وروسته شیخ خلیفه د ابوظبۍ لومړی وزیر شو. په دې موده کې يې په ډېرو نورو پوستونو هم کار کړی دی. هغه د ابوظبۍ د کابینې مشر، د دفاع وزیر او د مالیې وزیر هم وو. په 1973 کې، هغه د متحده عربي اماراتو د لومړي وزیر د مرستیال په توګه وټاکل شو. په 1976 کې، هغه د متحده عربي اماراتو د پوځ مرستیال او په 1980 لسیزه کې، هغه د ابوظبي د پټرولیم عالي شورا (د پټرولیم لپاره المجلس العلاء) د مشر په توګه وټاکل شو. دا مقام د هغه تر مرګ پورې د هغه سره پاتې شو.
صدارت او امارت
شیخ خلیفه د متحده عربي اماراتو دوهم ولسمشر او د ابوظبۍ د امارت ۱۶م واکمن و. هغه د شیخ زاید مشر زوی و.
د خپل پلار ، زاید بن سلطان آل نهیان له مړینې وروسته، هغه د 2004 کال د نومبر په 3 ، هغه دا دواړه پوستونه ترلاسه کړل، که څه هم هغه د خپل پلار د ناروغۍ له امله د څه مودې لپاره تقریبا د ټولو اداري چارو مسولیت په غاړه اخیستی و او شیخ خلیفه ولسمشر شو. د فدرالي حکومت او ابوظبي دواړو بیا تنظیم کړل.