cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خالق رشيد
د شعر بېلگې یې
نن شپه د نوي کال ده، خو زموږ په کلې کې څوک نه دي خبر، هلته څوک نه دي پاتې، چې یوه او بل ته د نوروز مبارکي ووایې. ای د جمنا او گنگا ښکلې ناوې، د دغې ښکلې لکنهوتي په اننگو کې مستې، زما د نوي کال سلام مبارکۍ خو زما مور ته یوسه او ورته ووایه چې زوی دې نن شپه،
له حافظ جي شهید سره ناست گنگا ته ژاړي.
لکه چې غږ مې ناورې، لکه چې خاندې پرموږ ؟! هو پوه شوم خاندې پر موږ، ځکه موږ دوه پښتانه، مړ او ژوندی دواړه، تا ته یو رنگه ښکارو ځکه چې یو رنگه یو.... لکنهو - یوپی د ۱۳۷۸ کال د نوروز شپه، (۲۰۰۰ ميلادي).
ليکلي او چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د پښتو هنري ادبیاتو د کره کتنې تاریخچه (دوه ځلې چاپ). ۲- کره کتنه په یوه نوي نظر، د پروفیسورۍ – پوهاندۍ اثر (نهرو پوهنتون)، (دوه ځلې چاپ شوی). ۳- د مهاتما گاندي ژوند، مبارزه. ۴- پیک ابر، د سانسکریت شهکار ژباړه ( په دري). ۵ – د وریځې ډالۍ، د سانسکریت شهکار ژباړه (په پښتو). ۶- عجب خان اپريدی (وړه رساله). ۷- ډولۍ - د کیسو لومړی جونگ. ۸- کنگل ژمی کنگل لاسونه، د کیسو دویم جونگ. ۹- برفانی سردی، برفیلی هاتهد (اردو ژباړه). ۱۰- شمشان گاټ (د کیسو دریم جونگ). ۱۱- د مرسلي پرسر ستوري (ناول). ۱۲- دلته خدایان خوشاله دي (ناول). ۱۳- یها بهگوانې خوش هین (اردو ژباړه). ۱۴- پښتو د خارجیانو لپاره (انگریزي). ۱۵ – عریان الغیب ، سمون او سریزه. ۱۶- د هندوستان د اساسي قانون لنډه پېژندنه. ۱۷- پښتني لنډۍ (یوه لنډه تحلیلي رساله). ۱۸ – ادهوري تصویر (د پښتو او فارسی لنډو کیسو ژباړه، په هندي). ۱۹- پښتو هندي ډکشنري (گډه). ۲۰ – غازي محمد جان خان، (دوه ځلې چاپ شوی). ۲۱ – راځۍ پښتو زده کړو، (۱) درسي کتاب. ۲۲- راځۍ پښتو زده کړو (۲) درسي کتاب. ۲۳- ورځلیک، د امير حبيب الله خان د ۱۹۰۷ زېږدي کال د يونليک ژباړه. ۲۴- د سپورت لارښود، اتم ټولگی (د تالیف او ترجمې له خوا). ۲۵- د سپورت لارښود، د نهم او لسم ټولگي، (د تالیف او ترجمې له خوا).
ناچاپ نښيرونه يې: ۲۶ – رشاد پوهنه. ۲۷- اقبال او افغانستان پوهنه، (د دوکتورا تیزس). ۲۸- په پښتو ژبه کې د تصوف او عرفان یو شمیر سرچینې. ۲۹- نامتو، ملي او روحاني مبارز ملا مشک عالم، ژوند لیک (د ارشیفي اسنادو په رڼا کې). ۳۰- د پښتو ژبې لوی کره کتونکی محمد صديق روهي، (رساله). ۳۱- خوشال پوهنه، (نوې څېړنه). ۳۲- یوه پېړۍ پښتو شعر، (رساله). ۳۳- د پښتو معاصرو ادبیاتو دوه بهیرونه، (استوگن او نااستوگن)، (د پوهندويي رساله). ۳۴- د پښتو اوسنیو هنري ادبیاتو تکاملي پړاوونه، (د پوهنیارۍ رساله، ۱۳۶۴ ل ل کال).
۳۵- د پښتو ژبې تاریخي متون، (درسي رساله د کابل پوهنتون د تاریخ څانگې لپاره). ۳۶- ستړي زړونه ستړي کورونه، (د لنډو کیسو ۴ جونگ). ۳۷ـ پر خارجیانو سپي گران وي، (د لنډو کیسو ۵ جونگ). ۳۸- یوه اوږده لار، (د لنډو کیسو ۶ جونگ). ۳۸- زمرد د مار سترگې ړندوي، (ناول).
۳۹ـ یوازې مسیح دې زموږ مل شي، (ناول). ۴۰- پښتو او پانیني، (څېړنه). ۴۱- وکرم او اروشي، (د سانسکريټ ژبې شهکار ـ ډرامه)، (ژباړه). ۴۲- د معاصرې هندي شاعرۍ غورچاڼ، (ژباړه). ۴۳- هندوییزم څه شی دی ؟، (ژباړه). ۴۴ـ هند و افغانستان دو رخ یک تمدن، (څېړنه). ۴۵- محمود غزنوي، (ژباړه). ۴۶- جپ جي (سهارنۍ سندره)، د سکیزم مهم مذهبي اثر، (منظومه ژباړه). ۴۷- د رابیندراناټ ټاگور د شعرونو ژباړه. ۴۸ـ بیست سال در هندوستان. ۴۹- از میراث های ادبی دوران استقلال. ۵۰ـ سردار کلان، محمد عظیم خان اخرین والی کشمیر. ۵۱- یاقوتي غمي (د شعرونو ۱ جونگ). ۵۲ - اوښکې غزل، (د شعرونو ۲ جونگ). ۵۳ - مینه، (د شعرونو ۳ جونگ). ۵۴- د کنعان غمونه په کابل کې، (د شعرونو ۴ جونگ). ۵۵ـ وروستی پټان، (ناول) له اردو ژباړه. ۵۶ـ تاریخي آرشیفي لیکونه، (له میرمنې سره گډ) دوه ټوکه. ۵۷- فارسی شعرونه. ۵۸- کابل ته سل څلوریځې، (د شعرونو ۵ جونگ). ۵۹ـ د ډیورنډ نامنلې کرښه، (آرشیفي څېړنه). ۶۰- کرونولوژي تاریخ هندوستان و کشورهای همجوار، (ژباړه). ۶۱- پښتو او هندي گډ ویي، (لغتونه او جوړښتونه). ۶۲- علمي مقالې (۱ ټوک). ۶۳ـ علمي مقالې (۲ ټوک ). ۶۴ـ علمي مقالې (۳ ټوک). ۶۵– علمي مقالې (۴ ټوک). ۶۶ـ علمي مقالې (۵ ټوک، فارسی). ۶۷- سیاسي مقالې (۶ ټوک). ۶۸- د پېښور یادونه (لیدنې کتنې). ۶۹ـ زما زیږد سیمه (رشیدان)، زما خاطرې. ۷۰ـ د طفر حسن خاطرات، له اردو ژباړه. ۷۱- د امیر حبیب الله خان د ورځلیک انگرېزي متن، سریزه او سمون. ۷۲ـ انگرېزي او اردو مقالې. ۷۳- په هند کې پټاني سبک معمارۍ، مهمې بېلگې.
یادونه: په دغو لیکنو کې د ليکوال او شاعر عبدالخالق رشيد هغه لیکنې او شعرونه چې د افغانستان په مجلو او اخبارو کې له ۱۳۵۶ څخه تر ۱۳۷۳ پورې خپاره، چاپ شوي او شمیر یې تر ۵۰۰ مقالو پورې رسیږي، نه دي لیکل شوي، ځکه چې تر اوسه هغو ته لاسرسی نشته.
اخځليک
۱- http://www.tolafghan.com/posts/27182
۳- استاد عبدالخالق رشید خپل ژوندلیک د برېښنايي پوهنغونډ کاروونکي ته رااستولی وو.
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
اسدآباد ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د همدان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د اطلاعاتو د ازادۍ قانون (متحده ايالتونه)
د اطلاعاتو د ازادۍ قانون (Freedom of Information Act “FOIA”) د متحده ايالتونو د کود (قوانينو د ټولګې) پينځم سرليک (5 U.S.C. § 552) د اطلاعاتو د ازادۍ يو فدرالی قانون دی، چې د غوښتنې له مخې د متحده ايالتونو د حکومت له لورې د اداره شويو پخوانيو خپرو شويو اطلاعاتو او لاسوندونو د يوې برخې يا بشپړې څرګندونې غوښتنه کوي. ياد قانون د ښکاره کوونې اړوند د استازولۍ ثبتونه، راپېژني، د امر لاندې ښکاره کوونو بهيرونه په نښه کوي او قانون ته نهه معافيتونه ورپېژني. د قانون موخه د متحده ايالتونو د حکومتي استازوليو د دندو زيات رڼول وه، چې عام امريکايان وکولی شي په اسانۍ سره د حکومت په دندو کې ستونزي مشخص کړي او پر کانګرس، اداري چارواکو او ولسمشر باندې د هغې د حل کولو فشار راوړي. د اطلاعاتو د ازادۍ قانون (FOIA) د مقننه او اجرائيه دواړو څانګو له لورې په پرله پسې ډول بدل شوی دی.
د متحده ايالتونو د فدرالي حکومت د اطلاعاتو د ازادۍ قانون سربېره متحده ايالتونه د اطلاعاتو د ازادۍ خپل بېل قوانين لري.
په داسې حال کې چې عام وګړي ښايي د خبري ادارو د راپور ورکولو د موخو لپاره د اطلاعاتو د ازادۍ قانون له کارونې څخه خبر وي، مګر دا په سوداګريو، قانوني شرکتونو او اشخاصو سره د ټولو غوښتنو له ٪۱۰ څخه لږ جوړوي، چې ټول يې يو څه زيات کاروونکي دي.
شاليد
لکه څرنګه چې د خپل اوږد سرليک له مخې ورته نغوته وشوه، “FOIA” د اداري بهير قانون (Administrative Procedure Act “APA”) په درېيمه برخه کې له خپل اصلي ځای څخه بې ځايه شو، د APA درېيمه برخه لکه څرنګه چې په ۱۹۶۴ ز کال کې نافذ شوه؛ د حکومتي اسنادو د خپرولو اړوند ادارو ته پراخه واک ورکړ. له اندېښنو څخه وروسته چې ياده مقرره يا شرط د ښکاره کوونې د يو ميکانيزم په پرتله يو څه زيات مخنيونکی شوی و، کانګرس يې اړونده برخه په ۱۹۶۶ ز کال کې د يو ناپېيلي قانون په توګه تعديل کړ، چې د استازولۍ يا ادارې د بشپړې څرګندونې (افشا) يوه عمومي فلسفه پلې کړي. ياد سمون يا تعديل له ادارو څخه وغوښتل، چې په فدرالي ثبت [د ثبت کتاب] کې د بهير خپل اصول خپاره کړي او عامې پلټنې او د هغوی د نظرياتو، د تګلارې د بيانيو، ژباړو او د کاري ډلې د لاسي کتابونو او هغو لارښوونو د نمونې اخيستلو (کاپي) لپاره يې د لاسرسي وړ کړي، چې وار له مخه په فدرالي ثبت (Federal Register) که نه وو خپاره شوي. د دې تر څنګ له هرې ادارې څخه، چې د اسنادو (سوانحو) لپاره د هرې هغې غوښتنې له مخې، چې په مناسب ډول دا ډول ثبتونه تشرېح کوي؛ غوښته کوي چې دا ډول ثبتونه يا سوانح په چټکۍ سره د هر شخص لپاره د لاسرسي وړ کړي. د له مخې که چېرې هره اداره په ناوړه توګه له کومو سندونو څخه ډډه وکړي، ابتدائيه محکمه د هغوی د توليد د امر قانوني واک لري. بلې ادارې د چارې د بيا کتنې خلاف، چې که چېرې د بنسټيز ثبوت له مخې يې ملاتړ شوی وي او اختياري يا د بدلون وړ نه وي او بايد ملاتړ يې وشي؛ FOIA په څرګند ډول د خپل عمل د دوام په موخه پر ادارې باندې بار اچوي او ابتدئيه محکمې ته لارښوونه کوي، چې موضوع نوی والی مشخص کړي.
د امريکايي اتباعو پر اساسي او ميراثي دواړو حقونو باندې په تل پاتې فشار او شخص ته د حکومت د تابعيت (لاس لاندېتوب) په زيات شوي ملاتړ يا تاييد سره، چې ځينو په ځانګړي ډول استازي جان موس (John Moss) د دې اړتيا په اړه فکر وکړ، چې حکومتي معلومات بايد د عامو خلکو د لاسرسي وړ وي. دا فشار په خپل ځای کې وار له مخه د حکومتي ادارې د شته اصولو او تړون ليکونو پر بنسټ رامنځته شو.
يوون
اخځليک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%BD
پښتو متلونه
متلونه د نړۍ د هرې ژبې د ولسي ادبياتو (فوکلور) يوه مهمه برخه گڼل کېږي او ولسي ادب د يوې ژبې په بډاينه کې ستر رول لري.
متلونه د پښتو په څېر د نړۍ په نورو ژبو کې هم د نثر او نظم په بڼه وي. يوشمېر شاعرانو ځينې متلونه نظم کړي دي، خو د ادبياتو ماهرين بيا نيوکه کوي چې د نظم چوکاټ کې د يوه متل اچول، د هغه طبيعي بڼه او خوند زيانمنوي. خو ځينې شاعران بيا داسې دي چې شعرونه او ځينې بيتونه يې د وخت په تېرېدو سره د متل حيثيت خپلوي، مثلاً په پښتو کې رحمن بابا يادولاى شو، چې ان نالوستي (بېسواده) خلک يې هم ځينې بيتونه د متل په توگه کاروي.
په متلونو کې د يوې سيمې د خلکو رواني حالت انځورشوي، يا هم ټولنيز او اخلاقي مسايل په خپله لمن کې رانغاړي. متلونه په لنډو جملو کې لويه خبره رانغاړي، له دې کبله يې خلک په اسانۍ ذهن ته سپارلاى او يادولاى شي.
له اسيايي هېوادونو کې زيات متلونه سره مشترک دي، چې تقريبا په زياتو ژبې کې ژوندي دي، خو د افغانستان ځينې گاونډي هېوادونه چې له کلونو راهيسې د افغاني فرهنگ د لاندې کولو لپاره يې مټې رانغښتي، د افغان ادب او فوکلور يوه لويه برخه خپلې ژبې ته انتقال کړې او خپل مال يې گڼي.
په هر صورت، متلونه د بېلابېلو عاطفي اړيکو د ټينگولو يوه اغېزناکه وسيله او په غيرمستقيمه توگه ولس ته د يوه وچ نصحيت انتقال دى. وچ نصيحت مې ځکه وويل چې پر زياتو خلکو نصيحت ښه نه لگېږي. متلونه په مجلسونو، شوراگانو او غونډو کې کارېږي، خو هغه وخت پر خلکو زيات تاثير کوي چې پرځاى وکارول شي او د بحث موضوع تقويه کړي.
د قرغزستان خلک متلونه د خپلې ټولنې د اصلي اتلانو د رواني او روحي نړۍ انځورولو او نړۍ ليد د څرگندولو لپاره کاروي، چې دغه متلونه له ټولنې او چاپېريال سره د دغو اتلانو اړيکې هم څېړي.
د متلونو سرچينه ژوند دى، چې د انساني نړۍ يو مشترک عنصر دى، همدا وجه ده چې د نړۍ په گڼو ملتونو کې مشترک متلونه هم موندلاى شو. خو يوه عمومي موضوع چې په ټولو متلونو کې موندل کېږي هغه په انساني ټولنه کې ځينو ټولنيزو او اخلاقي نيمگړتياوو ته اشارې دي.
له خپلې کمبلې سره پښې سمې غزوه.
دغه متل کټ مټ په روسي ژبه کې هم شته.
په روسي او انگرېزي ژبو کې هم دا متل شته:
انسان له خطا خالي نه دى.
متلونه اوس هم د جوړېدو په حال کې دي، خو له بده مرغه چې په افغانستان کې هغه ادارې چې بايد په دې برخه کې کار وکړي، دومره فعالې نه دي، د متلونو راټولونې ته يوازې يو څو کسانو کار کړى، حال دا چې په دې برخه کې لا زياتو هڅو ته اړتيا ده.
(آ)
آسان يې نالول چنگښو هم پښې پورته کړې
آس شيشني ،خر رايي ، غاتره نوري بلاوي وايي.
آس که ټکنى دى ، ميدان يې لنډ دى
آفرين دي پر انا سي چې د نوپوستکو څخه يې يوه غړکه پخه کړه
آفرين دي پر انا سي چې د نو غړکو څخه يې يوه غړکه پخه کړه.
(ا)
اختيار ستا خولۍ دي خپله ، کې پر سر اېږدې کې پر کونه ( تله )
اسمان يې تلتک ، مځکه يې کراسته ده
اسل ختا نه لري ، کمسل وفا نه لري.
الا بلا، به گردن ملا.
امنا ده ذاکره په هغه لويه لاښي
انا مړه سوه او تبه يې وشکيده.
انتظار تر قتل بتره دى.
انسان په کار نه کم اصل کېږي.
انسان ، تابع د احسان.
انسان تر کاڼي کلک تر گل نازک دى.
انسان د کاله خوښ ښه دى نه د ميلمانه
انسان کله درياب ، کله کرياب وى
انگور خوره ، غنم راوړه باغ دي خپل دى.
اوبه په ډانگ نه بيلېږي.
اوبه چې تر سر لوړي سي څه يوه لويشت څه يو نيزه.
اوبه خړوي او ماهيان پکښي نيسي.
اوبو اخيستى ځگ ته املې وهي.
اور يې په اوبو کې بل دى
اوږ د رنځ د مرگ کرول دي.
اوسپنه چې ټکېږي ، لا پخېږي.
او س نو ته ښه سوې که د خيرک مور.
اوس يې سر ته دوې گوتي نه رسېږي.
اوښ ته يې ويل دا غاړه دي ولي کږه ده ؟ هغه ويل کم  ځاى مې سم دى چې غاړه مې کږه بولې.
اوښ چې نه چو کېږي غڼ يې څوک پرې کوي.
او گره په تلوار نه سړېږي.
اوگره مې درلېږل ، خو پاته نسوه.
اول ځان، پسې جهان.
اول ديوال ، پسې نهال.
اول سلام ، پسې کلام.
اول نوک ځاى پسې سوک ځاى.
(ب)
باد يې دى دپاسه ، باران يې سمدلاسه.
باد يې دى د کښې ، باران دى په پسې.
بار پر ليڅو پورته کېږي.
بازاري د نان هوسي نارې وهي ، سارايي دي رواغ وايي سوړسک دى
بازۍ ، بازۍ نه چې د بابا په ږيره هم بازۍ.
باغ الو غيي ،وطن بيلرغو.
بجل نه وه ، بجل يې يوړه.
بخت چې دي وگر ځي ، د اوښ پر شابه دي سپى و داړي.
بد په سلام نه ورکېږي.
بد عمل دلاري غل.
بدمعامله ، بس معامله.
بدۍ په سل کلنۍ کې پشير له سي.
برخي ويشه ، مړونه گوره.
بزه خپل په ښکرو نه درنېږي.
بلا وه ، برکت يې نه وو.
بل مه وهه په نوک ، تابه ووهي په سوک.
بن به دي تندى وهي، يور به دي لينگۍ وهي.
بنده او خپله کرونده.
بن مې مړه ،کونه يې ژوندۍ ده.
بيدې بلاوي مه ويښوه.
بيره د مرگ کرول دي.
بيړه د شيطان کار دى.
بې زحمته راحت نسته.
بې عقل دومره په بل نه کوي ، لکه په ځان.
بيکاري هسي بلا ده ، هم د دين هم د دنيا ده.
بيله ما به يې شل نه کې
(پ)
پام چې خوږ مې نه کړې ، که نه د اڅک مړي به بيا په هديره کې ونه وينې.
پټه خوله اقرار دى.
پخوا به ازميښتونه کال په کال وه ،اوس دم په دم دى.
پخوا به ميړانه په سيالي وه ، اوس سپيتانه په سيالي سوه.
پر اخوند ښوروا هم ډيره ده.
پر بدو ښه کول د ميړنو کار دى.
پر پليت بوټي سپى هم شاشې نه کوي.
پر تا وده بازار چې راسې ، پر ايمان وبيرېږه.
پر خره سپور دى خر يې ورک دى.
پر دوو هندوانو مه درېږه.
پردۍ موچڼه په پښو کې له ورايه معلومېږي.
پر دې نه ژاړم چې انا مړه سوه ، پر دې ژاړم چې مرگ را اموخته سو.
پر دې نه ژاړم چې بابا د کلي ملک سو ، پر دې ژاړم چې کلى له سړو خالي سو.
پر ښو تلوار ، پر بدو تامل.
پر ليونۍ د ميړه او د ليوره کور يو دى
پر ميړه يو کال خواري وي ، پر سپي سړي تل تر تله.
پر و به مې ته دروې ، را وا يي يې څوک؟
پر وچه اوبازي نه کېږي.
پر هغه چا دي شپه سه ، چې ميلمه يې نوى ليدلى.
پرې به دي نه ږدم د لالا په زور.
پړ مې که ، مړ مې که.
پړى پر نري ځاى شکېږي.
پز پرې کړي که شرم درلودلى ، د چړې نوم به يې نه اخيستلى.
پسله گوزه چارزانو گټه نه لري.
پښې دي د خپلي کمبلي سره سمي غزوه.
پک تر پکه،نو نه چې ما غزه يې ښکاره وي.
پک نه سر لري ، نې په چا خريي.
پلار يې مړ سو په پروړو کې ، زوى يې گرځي په گوزو کې.
پلانکى لکه مز دور ماى په سلو بڼو کېږي.
پنډ خوارکى څه لري؟ ،نرى په هډ ماغزه لري.
پور چې ځنډنى سي ، خور دنى سي.
پور دي پور ، منت دي نور.
پوره ، ورک دي کړه دوه کوره.
پوښتنه عيب نده ، نا پوهي عيب ده.
پوله يې په ژړا کړه ، اوبه يې په خندا کړه.
په اما نت کې خيانت مه کوه.
په پاليزه کې ښه هندوانه ، د شکاڼه په برخه وي.
په پردي وطن کې گوز واچوه او تر تير سه.
په پک چې پوسخند وهې ، وا څوڼوره.
په پوښتنه سړى مکې معظمې ته تلاى سي.
په تيرو پسي مه گرځه.
په جنگ کې الوا نه ويشل کېږي.
په خر توب يې شر مېږي ، په ليوني يې تيروي.
په خره يې وس نه رسيدى، پر پالانه يې راکش کړه.
په ځان د بلدى د گور وان کانه مه کوه.
په دوو ستر گو ځان ويني په يوه سترگه جهان
په ډيرو يې ليوني خوشحاله کېږي.
په ډيري کې خوره ، په لږي کې ويشه.
په زهيرو زړونو گوتي مه وهه.
په ساعت تيري کې بنگړي ما تېږي.
په سترگو ويني ، په زوى لوړي.
په شپشتو کې واښه مه کوه.
په شلو مبو که چا غيدلاى، غړکه به چاغه سوى واى.
په ښودريدلي ، ډير ننوځي.
په غڼ ( غولانځه) کې هډو کى مه لټوه.
په کور کې نه کوک نه پياز، ارږى د واز.
په مرگ يې ونيسه ، چې په تبه رازي سي.
په نره راته وايه چې مد المه ، په نره درته وايم چې ميرى.
په نن پسي سبا سته.
په نه کتاره اوښو کې يو جونگى نه سمېږي.
په نيستۍ کې سستي او په هستۍ کې مستي مه کوه.
په هغه واله کې چې اوبه تللي وي بيا هم ځي.
په هيره خو روژه هم نه ماتېږي.
په يوه چپلاخه ( څپيړه ) د سلو مخ خوږېږي.
په يوه ځين کې دوې کوني نه ځائېږي.
په يوه گل نه پسرلى کېږي
په يوه لاس مخ نه مينځل کېږي.
پياز دي وي ، په نياز دي وي.
پيل چې مړ هم سي ، په نس کې يې يو ځنگون اوبه ولاړي وي
پيل دى ، په خولپه تړلى.
(ت)
تر اوبو دمخه گاولي مه کاږه.
تر باش تيره ده ، د چو ږغ پر کوه
تر بره ته بې وروره ، ورور ته بې زويه مه سې.
تر بور د تيارې موږى دى.
تر بې عقل دوست هوښيار دښمن ښه دى.
تر بيکاري، بيگاري ښه ده.
تر پښو لاندي مځکه مه گوره.
تر خوړلي يې اميد ښه دى.
تر سل ځله او ريدلي ، يوه پلا ليدلي ښه دي.
تر کاڼي د بيزو کار نه دى.
تر لويو کورو زياتېږي ، تر لويو خړو نه زياتېږي
تر مړه زمري، ژوندى گيدړ لاښه دى.
.تر مزد يې شکردانه ډيره سوه.
تر ننڅه گټه ،ترت تاوان ښه دى.
تر ننڅه ولاړه ، خړپ نړيدلى ښه دى.
تر يوې خرما ، دوې وڅکي ښه دي
تشه لاسه ،ته مې دښمن يې.
تو په شونډانو کېږي.
تور ديب پر چونگوښه مين سو.
توره لنگى زما پر سر ، غم يې د لالا پر سر.
توره لنگۍ زما پر سر ، غم يې د جولا پر سر
توغى يې گټۍ ، نيغى يې بايلود.
ته يې هم سکڼې ، هم يې رغوې.
ته ښه سړى يې، د لالا دي مور غيم.
ته نو دخره ده منې او زما ده نه منې.
ته نو هم خداى غواړي ،هم خر ما.
ته هم اسيوان زه هم اسيوان ته ما ته وايې غزل راته ووايه
تياره يې غواړه ، د ياره يې غواړه.
تير پر تير ، هير پر هير.
تير پر تير ، هير پر هير ، هوښيار نه گرځي په تيره پسي ډير.
تر تبر يې لاستى دروند سو.
تر خبرو يې وپوهيدې ډيره ده.
تر خه وخوره ، منگر وايه يې مه.
تر ده يې نوم لوړ دى.
تر کونه يې کلات معلومېږي.
تريخ غړپ دى تير به سي.
تنباکو سايه غيي ، زردکه همسايه.
تو سوي ناړي بيرته نه څټل کېږي.
(ټ)
ټمبه ته يو گوز هم غنيمت دى.
ټوله لکه ماش پر يوه خوا لغړي.
(ج)
جنت د مور او پلار تر تلو لاندى دى.
جنگ پر کوچني کېږي ، يا پر سپي.
جولا سوى نه وو ، بيا يې نيچې غلا کولې.
(چ)
چاړه چې د سرو زرو سي ، په نس کې نه وهل کېږي.
چپه يې وهه ، چې راسته راسي.
چغول و کوزې ته ويل سورۍ.
چرندک په خوب کې پښې اسمان ته نيسي ، واي که نړيدى پر پښو به مې تکيه سي.
چي ابا ، هغه سي يې کبا.
چي ادې ، هغسي يې پايڅې
چي اړ سوې و خره ته به وايي چې بابا!.
چي اړ سوې و هندو ته به وايي چې ما ما ! .
چي اړ نسې ،وړ به نه سې.
چي اوبه لوړي تر خولې سي ، شيرين زوى لاندي تر پښي سي
چي اوسې ، په خوى به دهغو سې.
چي بد کوې ، بد مه مومې
چي بد گرځي ، بد به پرزي.
چي پلار يې بړيڅ نه وي ، زوى يې نه فتح خان کېږي.
چي پر ما وار راغى ، د هاخوا يې پلار راغى.
چي په بازار کې دي خوراک ښور وا وي ، نو کور ته به څه خورې.
چي په خندا کې خورې ، نو يې خوره.
چي په ځان کې ويني ، په جهان کې ويني.
چي په کاسه موړ نسوې ، په څټلو به يې هم موړ نسې.
چي په گرانه دي رانيولي وي ،په ارزانه يې مه خرڅوه.
چي پياز ونه خورې ، د خولې دي د پيازو بوى نه ځي.
چي تر ملکه دي کړه ، نو ورکه دي کړه
چي تور نه مري ، بور هم نه مري.
چي جنگ سوړ سو، ميرى تود سو.
چي جنگ نه کوې تر ځان لو ډبره اخلى.
چي چنگښه وايي قر ، تره کى وايي مقر
چي حج حج لري ، عاقبت به حاجي سې.
چي خان يې ، په ياران يې چې ياران نه وي توري خاوري د بيا بان يې
چي خپل کړې يې سپيتانه ، ځيني ځغلي تل ميړانه.
چي خداى يې پري وهي مړونه يې راگرځوي ، چې مړونه يې پري وهي خداى يې نه راگر ځوي
چي خداى يې ورکوي ، دا نه وايي چې کور دي چيري دى ؟.
چي خر نه لري ، خر نه ارزې.
چي څه کرې ، هغه به رېبې.
چي ځوان وايي بد په ايسي ، چې زوړ وايي ذهين رسى.
چي ځوان وم ، د هري چټي يار وم.
چي داسي يار لري ، نو خود به نر راوړي.
د درانه بارونه وړي خوراک يې ځوز دى ،چي اومه کاکونه خوري چارياک يې گوز دى.
چي د راوړلو يې نه وې ، نو ډکيدلې ولي ؟.
چي د خان يې د برکي سدرۍ وي ، د سيمه دار به يې څه حال وي ؟
چي ډب نه وي ، ادب نه وي
چي ډيرى سي ، مر دارى سي.
چيري چې زړه ورځي .، هلته پښې ورځي.
چي زما په ډوډۍ څه سي ، هغه زما د مور ميړه سي.
چي زوړ سو ، نو پرو ړ سو.
چي زه بې خاونده يم ، پر دنيا دي مړوښه نه وي.
چي سهار وختي بيدار دى ، که غل وى زما يار دى.
چي ښۀ کوې ، ښه به مومې.
چي غر ، هغسي يې کر بوڼى
چي غل نه تښتي ، مل دي و تښتي.
چي غل نه يم د باچا څه نه بيرېږم.
چي غوږ گران وي والى يې هم گران وي.
چي غول خوري ، کاچوغه په ملا کې وهي.
چي گوډېږم ، داغسي دي رغېږم.
چي لاس و درېږي ، خوله هم درېږي.
چي لالا سوى وو داسي وار ى يې نه وو کړى.
چي لرې يې خوره ، کنه مره.
چي مالگه يې وڅکې ، نمک دان يې مه ماتوه.
چي مال يې ورک سي ، ايمان يې ورک سي.
چي مرئي لرې ، مربا به خورې.
چي مرغه غوندي رپېږي، تر نصيب به نه تيرېږې.
چي مرگ سوى وو داسي مړي يې نه وو کړى
چي مړ سو ، نو پړ سو.
چي مړونه وي ، هلته کورونه وي.
چي مشر يې غمبر ( قمبر) وي ، اختر يې ماځيگر وي.
چي ملا وايي هغه کوه ، چې ملا يې کوي هغه مه کوه.
چي مور ميره سي ، پلار پلندر سي.
چي نر يې په چارښاخه راوړي ، ښځه يې په جارو کې وړي.
چي نه پوهېږي ځوان مال کوه.
چي نه لرې سړي ، مه کورت خوره مه غوړي.
چي نې خورې ، ولاکې تمامه کې
چي وخت د ښکار سي تازي غول ونيسي.
چي و دي خوړ نعمت ، بيا ادا کړه شکريت.
چي ورور يې نه کړې پر سپور بې نه کړې.
چي ولاړ سې ولاړ سي، بير ته به د لالاو سپيره ته راسې.
آباده ولسوالي
آباده ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان آباده)  د ايران د فارس ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د آباده ښار دی. دا ولسوالي ۱۰۰٬۸۳۱ تنه نفوس لري. د آباده ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۱۶ کېښودل شو.
پښتو متلونه
(چ)
چي ولري سړي ، هم به کورت خورې هم غوړي.
چي وې غواړې په خوله، نو وبې خورې په څه؟.
چي وې نه خورې پر سر ، په څه به سې خبر.
چي يو لور يې تر ملا وي، نه ځيني رغېږي.
آباده ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د فارس ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
پښتو متلونه
(ح)
حساب په مثقال ، بخشش په خروار.
حق ورکول کېږي نه ، اخيستل کېږي.
(خ)
خان ! کښينه که ونه خورو و خو به وينو.
خبره له خبري پيدا کېږي.
خبري ښې کوې ، لکۍ يې کږۍ کوې.
خبري ښې کوې ، مگر عمل يې خرو خوړلى.
خپل چنگول يې گرو دى ، دى د بل په پايگاو پسي گرځي.
خپل حق د زمرى له زامي وکاږه.
خپل د يې وجاړه ، دا د بل پر در ولاړه.
خپل عمل، د لاري مل.
خپل عيب د وږو منځ دى
خپل غوږ ناکتلى په سپي پسي مه ځغله.
خپل که دي مړ کړي ، لمر ته دي نه غورځوي.
خپلوان بۀ سره جوړ سي ، دو راباڼي به مخ تور سي.
خپله خوله هم کلا ده هم بلا.
خپله د خو مې خپله ده ، د بل د دي خداى راخپله کړي.
خپله لاسه ، گله لاسه.
خپله نيک بختي د نورو په بد بختي کې مه غواړه.
خداى په رښتيا خوښېږي.
خدآى د کرآري مل دى.
خداى د کلۍ او ښکروري کسات هم کاږي.
خداى دي په هغه چا مه وهه چې وهل يې نوي کړي.
خداى دي هغه پخوانى کفن کښ وبخښي.
خداىه ! آسان دي هغو ته ورکړي چې د ناليدو يې ندې.
خدايه! ژوند دي د سپي راباندي تير کى ، اجر به د سړي راڅخه اخلې.
خدايه !لوى مې کې ، لويي رامه کې.
خر چې مکې ته بوزې ، هغه خر دى.
خر دي چابک کور دي نژدې دى ، که پاته کېږې خوښه دي خپله.
خر کاري هم هنر غواړي
خره ته دي خداى ښکر نه ور کوي ، که نه دغويو نسونه به څيري کړي.
خر يې اوله خپل پر مور زده کوي.
خړو مړه که ، خړو بيده که.
خوار تلتک نه وو ليدلى ، چې پيدا يې کى تر څاښته پکښي بيده وو.
خوار ته يې ويل څه دي کم دي ؟ هغه ويل اوبۀ او لرگي ، ويل دا مسکين که خداى کړې دا بېغيرته نو چا کړې ؟
خوار سړى ابلک يې سپى هغه هم خر وړى.
خواره سې مکاري ، هم جنگ کوې هم ژاړې.
خواړه د رنگه خوړل کېږي.
خوريي د ماما د ميني د ښمن دى.
خو نه که مو وسوه ، ديوالونه يې پاخه سوه.
خير خلاص ، غاړه وتلې.
(څ)
څاڅکي ، څاڅکي درياب سي.
څرخ و څرخۍ چوغکه والوته ! والوته ، څرخ وڅرخۍ توتکۍ والوته ! والوته ، څرخ وڅرخۍ انا والوته ! والوته.
څو ک تر خوږ گوته مه نيسه.
څوک چې پيلان کوي، دروازې لوړي اېږدي.
څوک يې پر غولي نه پرېږدي ، دى د کور پاى ته تيرېږي.
څو ک يې په غاښ مستي نه ما توي.
څوک يې په کلي کې نه پرېږدي ،دى د ملکۍ دعوه کوي.
څه انا زړه ، څه چاړه تيره.
څه چې ځان ته خوښوې نوروته يې هم خوښوه ، چې ځان ته يې نه خوښوې نورو ته يې هم مه خوښوه.
څه چې تيار دي ، هغه ديار دي.
څه دي کول، چې پلار او نيکه دي کول.
څه رامه که ، زړه مې ازار مه که.
څه وهلي ، څه پري وهلي.
(ځ)
ځاى سته ، جولايې نسته.
ځنگل چې اور واخلي وچ او لانده دواړه سوځي.
ځوان پر غړي ، زوړ پر لري.
ځوان متلي ، پيغله نکلي مه سي.
ځواني ده ، حيواني ده.
ځيرک ښکاري په يوه ټک دوه نښانه ولي.
(د)
داسي مه سه چې واي خداى منم ، رسول منم ، امر يې نه منم.
داسي وکه چې نه سيخ وسوځي نه کباب.
دا گز ،دا ميدان.
دا لنډ واټن ، او دومره زياته گټه ؟.
د انا دغونه اوگره وه چې په څټلو کې تمامه سوه.
دا نو دواړه د يوه خره غوږونه دي.
د اور زور د نغري پر کومي وي.
د اوښانو بيگار وو ، کيدړي هم ځغاستې.
د اوښ پر شا داسي ډيري ډمامې وهل سوي دي.
د اوښه يې پرې که ، په اوښ يې پوري که.
دا ير سنا کو ورکړه په کم کاڼي او څيري ترازو وي.
دا يې کواله (قباله ) په چا يې منې.
د بابا د غونه ږيره وه چې په تاويزو کې ولاړه.
د باچا باچاهي ځي ، د مزدور مزدوري نه ځي
د بارانه ځغاستى ، تر ناوې لاندي يې شپه سوه.
دباندي ښويکى، د لاندي غربينى.
د بخت ځآى يې ، بې بختۍ نيولى.
د بخيل کاسه چپه ، لاس يې تور ، خوله يې سپيره.
د بدو پاى خراب دى.
د بدو پاى روغه جوړه ده. .
د بزې چې کونه کا کوي د چو پان ډوډۍ دي وخوري.
د بسوگى واده مه ځيني جوړوه.
د بل پر کور سل ميلمانه څه دي ؟
دبل په جيب شرط مه تړه.
د بل په خبرو د شپيشتو درختي ته مه خيژه.
د بل په شکنې غوږونه مه سوځه.
د بل په کونه ځي په کادانه ځي.
د بل په وټ کې درې ، درې مه لره.
د بل تر زوى خپله ړنده لور ښه ده.
د بل جنگ نيم اختر دى.
د بل د ښور وا په هيله ډوډۍ مه وړوه.
د بل ښې نيمه خوا دي ، که د ادې که د بابا دي.
د بل غم تر واوري سوړ وي.
د بني د مې يو ، خو سور سمبه ور دى.
د بې دينه په ژبه لا مذهبه ښه پوهېږي.
د بيکاره ،خداى بيزاره.
د پخلا دښمنه ځان ساته.
دپلار گټلې زوى ته اسانه ده.
د توري ټپ رغېږي ، دخولې ټپ نه رغېږي.
د تيارې غم په رڼا خوره.
د ټگ په يوه لاس کې قرآن ، په بل لاس کې يې متار وي.
د ټگ سر دلته او کونه يې هلته وي
د ټگمار په خوله يوه په زړه يې بله وي.
د جنگ خوږې خبري ، ساعت يې تريخ دى.
د چا عيب مه وايه، څو عيب دي ونه ويل سي.
د چر سو مردار سنگ مه جوړوه.
د حقه ځغلو ، فتنې مو خوښي دي.
د خپل خپلوي ښه ده ، نژدېکت يې ښه نه دى.
د خپل کور پير چاته نه معلومېږي.
د خداى تر لعنت د بنده لعنت بد دى.
دخداى داده سره سيالي مه کوه.
د خره څخه د شخوند هيله مه کوه.
د خلکو زور ، دخداى زور دى.
دخوار په لاس کې غلمينه ډوډۍ عيب ده.
د خوار د ياژړا ده ، يا ښرا.
د خوړو خوند په مالگه ښه کېږي که د مالگي خوند خراب وي په څه به ښه سي.
د خيرات په وخت کې د يتيم پزه ويني سي.
. د درانه پيټي پروامي نسته ، د خره په لکۍ پوري تړل مې زوروي.
د درواغو مزل لنډ دى.
د دښمن په قسمو مه تير وزه.
د دښمن کره ورځم ، دوست مې گرو دى.
د ډاله ږغ دلري ښه اوريدل کېږي
د ډيري لرگى ، د يو ه غزى.
درواغجن دي درواغ وايي ، رښتيا گوى دي قياس پرکوي.
درياب د سپي په خوله نه مردارېږي.
د ړندو په ښآر کې يک سترگى باچا دى.
د زرو کاسه چې د کوچني په لاس ورسي ، دخاورو به يې ډکه کړي
د زورور مخ او د خره شاته مه تيرېږه.
د زورورهغې ول نه لري ،بخۍ دى.
د زورياري ، د خره سورلى.
د زوى مور مې کې ، محتاجه مې مه کې.
د ژرندي زه راځم ، د ميده وړو حال دى لري.
د سارا غم به راوړم کورته ، دکور غم به چيري يو سم ؟.
د سپي سړي اورته ،په هر چا ده ملامته.
د سرنا چې د يو پودى.
د شاليو تر لو وروسته يې ټولي اوبه ستا.
د شپې بند اوبه وړي.
د شرمښ چيچى نه خانگى کېږي.
د شرميدلي څخه اوگره چپه سوه ، ويل په نصيب مو نه وه
د شلو کارگانو يوه ډبره دواده.
د ښار دروازې تړل کېږي ، د خلکو خولې نه تړل کېږي.
د ښو غوښو ، ښه ښو روا وي.
د ښو واښه زېږي ، د بدو ښه.
د صبر کوټي درنې وي.
د ظلم پاى خراب دى.
دعا دولي قبلېږي ، يا د ناولي.
د عالمه سره غم نه غم دى.
د عقل وږى، د دنيا موړ نسته.
د غړکي په څيرلو نه کېږي ، غوا يې ووژنه.
د غزه سکور ، دهرات سپور غيم.
د غنمو له رويه ، چغک ( ځوز ) هم او به سو.
دغولو منگى د نورو پر سر مه چپه کوه.
دقاضي خپل بد تر غوږو وه ، نورو ته يې نصيحت کاوه.
د کبر کاسې يا توري دي يا نسکوري دي.
د کراستي په کمربند ملا مه تړه.
د کمبلي پر يوه سر غم ، پر بل سر يې ښادي وي.
د کوټه له برکته ،چغاله په کور کې راته لنگه سوه.
د کوڅې غول پر ليونۍ تاوان دي.
د کور خاوندته وايي پام کوه ، او غله ته وايي پر ورځه.
د کور د خپگان او د کلي له بدۍ څخه ځان ساته.
د کور زمرى ، د سارا چغال.
د کور غل نه نيول کېږي.
د کور گټه ، دلاهور گټه.
د کونډي نه دين سو ، نه يې غڼ.
د کونډي يو ميړه دنيا ده.
د گنگي په ژبه خپله مور ښه پوهېږي.
د لالا مې تر کور خواجه پاکسار خوښ دى.
د ليوني څخه يې مه غواړه ، مه يې ورکوه.
د ليوني ډول بې صرفي وي.
د مچ کونه ، د کاچوغي لاستى.
د مچه سره سيلاوه مه گرځوه.
د مرور برخه ، کونه ور خوري.
د مسافر د ورځو مه پوښته ، د خير يې پوښته.
د ملا صاحب من يې پوره نه کړ.
د موزي د نيا، غازي خوري.
د مېږو چو پاني د شرمښ په لاس مه ورکوه.
د مېږي چې اجل پوره سي په الوتلو پيل وکړي.
د ميلمه جواب پاتى دى.
د نر ميړه ، پور وړى دى.
د نه زويه مينه نه پاتېږي ، د سپي زويه پاتېږي.
دنيا په اميد خوړل کېږي.
دنيا چې ډيره سي ، و زړه ته تيره سي.
د نيا چې راتله ځاى ورکوه ، چې تله لار ورکوه.
د نيا د زړه سره ښه ده.
د نيا هيچا نده پاى کړې.
دنيا يو په بله ده.
دوران ، پر هر گوروان.
د ورغوي تڼاکه ملغلره ده.
دوږخ که تود دى که سوړ ، زموږ ورته مخ دى.
د وږي سترگي ،په ديگ دان کې وي
د وږي سترگي په سترخوان کې وي.
دوست به دي و ژړوي ، د ښمن به دي و خندوي.
دوست په راحت او سختۍ کې تجربه کړه.
دوست ته حال وايه، د ښمن ته لاپي.
دوستي د سلو کالو لار ده.
د وطنه ووزه .، دنرخه يې مه وزه.
دوکان ،دوک دى يا کان.
دومره ښه وکه ، چې د بدو توان يې درسره وي.
دونه يې هغه مړى نه وو ، لکه ژوندو چې پسي ژړل
دوه پک ، هغه هم سره ورک.
دوه که مچان سي ، د يوې بلا تمام سي.
دوه وږي چين په يوه وټ کې نه سره چلېږي.
دوې هندوانې په يوه لاس کې نه ځائېږي.
د هغه چا مه بيرېږه چې د خداىه بيرېږي ، د هغه چا و بيرېږه چې د خدايه نه بيرېږي.
دى چې ما ويني چاړه نه ويني ، چې چاړه ويني نو ما نه ويني.
دى خپله چاړه په اوبو کې ويني.
دى لا تر اوسه پر هغه پخواني خره سپور دى.
دى لکه د جنت مرغومى په هر کور کې ايله دى.
دى نو اول لري ، اخير نلري.
دى نو پر تړلي دوکان حواله ورکوي.
دى نو په جنگ کې نرخ معلوموي.
دى نو په ويښه خوب ويني.
دى نو خر د باره سره په گڼده وهي. .
دى نو د مړه څخه کونه غواړي.
دى نو کونه او پرتوگ په جنگ ( شر ) سره اچوي.
دى نو وارى کوي ، او لاس تر شا نسي.
ديوال ته يې ويل څونه عمر لرې ؟ځواب يې ورکړ د کاگله پوښتنه وکړه.
ديوال چې د تاداوه کوږ سو ، بيا نه سمېږي.
ديوالونه هم غوږونه لري.
د يوه زيان ، د بل تکيه
د يوه زيان دبل تکيه سوه ، ځکه ورانه مو چاره سوه.
د يوه لاسه ټک نه خيژي.
د يوې شپږي لپاره ، ټول پوستين مه سوځه.
د ى يې تر شير په ښور وا خوشحاله دى.
دى يې تر ويش په سر شکوني خوښ دى.
(ډ)
ډبره چې پرته وي ، هلته درنه وي.
ډبره چې پر خپل ځاى پرته وي ، سنگينه وي.
ډبره د يتيم له سره نه چپېږي.
ډکه کاسه چړپېږي.
ډوډۍ که دبل ده ، نس خو دى خپل دى.
ډول د ليوني په لاس ورکه ، هغه يې بې صرفي وهي.
ډير نازولي ، سخت خوارېږي.
ډيري خبري د قرآن ښي دي.
(ر)
راست اوسه ، ناست اوسه
راستۍ زيوال نه لري
رضا يې کړه ، ملا يې ورماته کړه.
رند دي خپله رندي کوي ، د شوده ملگرى خداى دى.
رنگ دي دغله ، ناست يې پرڅه
روژه مو ( شورت و شپاړس کړه ) شل او نه شپې يې لا سته دى. .
روغ صورت نيمه پاچاهي ده.
(ز)
زامن تارياکي ، دوه په يکي.
زر زرگر ټولوي ، خبري در ويزه گر.
زړه پر زړه دى.
زړه چې مين سي ښآيست نه غواړي ، خوب چې درسي بآلښت نه غواړي.
زکات د مال خيره ده.
زما پور دي پر کارگه وي ،د کارگه مرگى دي نه وي.
زما يې ستا په پلار څه ، زه خپل يا سين پخوم
زما يې غاړه، ستا يې چاړه.
زما يې لاس ، ستا يې گريوان.
زموږ د يوه کاکړي ده.
زور غالب نه لري.
زور غونډۍ هواروي.
زوړ سوې ، د جمعې ورځ دي ونه پيژند له.
زوړ يار ځين کړى آس دى.
زوى چې لا په تاويزونو سو پسي ايله کوه يې.
زه او ته سره راضي ، څه به وکي خوار قاضي.
زه پور غواړم ، دى نور غواړي.
زه دي بآغ نه وينم ، تا وا تارو درغى.
زه زړه په لاس کې ورکړم ، دى واي پښتورگى دى.
زه ستړى ، ته ناخوښه.
(ژ)
ژبه اوږده ، لاسونه لڼد.
(س)
سپمولې ، سپو خوړلې
نکاح
نکاح د اسلامي ټولنیز نظام یوه مهمه برخه ده چې زوجين د حلالې اړیکې له مخې سره په يوه رشته تړي. د رسوال الله صلی الله علیه وسلم ارشاد مبارک دی:<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 2em;">”النِّكَاحُ مِنْ سُنَّتِي، فَمَنْ لَمْ يَعْمَلْ بِسُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي ژباړه: نکاح زما سنت دی او څوک چې زما په سنت عمل ونه کړي له موږ څخه نه دی.
پښتو متلونه
(س)
سپي ته يې ويل چغه ، دڅښتن درويه.
سپۍ چې هډوکى خوري د خپلي کوني سره سلاح کوي.
نکاح
شرایط
تر اسلام مخکې هم په ټولنو کې په ځانګړې توګه په عربي ټولنه کې د واده نورې طريقې موجودې وې چې زياتره يې د شرم وړ وې.
د نكاح هغه ډولونه چې په جاهليت کې مروج وو
نکاح چې د کورنۍ د ژوند د تامين او دوام لپاره يوه تړون ده، په عربو کې د جاهليت پرمهال په دې اړه کوم خاص قواعد او اصول نه وو، چې په هغې کې د ښځې د عزت او عفت تصور نه شو کېدای. د نکاح لاندې طریقې په عربو کې رواج وې
زوج البلاغه
دا واده په عربستان کې ډېر عام و. دا واده په دې ډول و، چې یو سړی به د یوې یا ډېرو ښځو خاوند وي. بعولت (د مېړه درلودل) مانا د نارینه "د ښځو راټولول". په دې کې به د ښځې حیثیت د یو ګډ ملکیت په څېر وي. دا ډول نکاح له څو بدلونونو وروسته په مسلمانانو کې رواج شوه، په دې بدلونونو کې سړي ته تر څلورو ځلو واده کولو اجازه ورکول کېږي، خو په ټولو چارو کې د عدل او عادلانه چلند پابند دي، بل مهم بدلون. د ښځې حیثیت له ګډ ملکیت څخه لیرې شوی او د هغې منظم حقوق ټاکل شوي دي. په مهر او میراث کې د ښځې ونډه ټاکل شوې ده.
د بدل نکاح
د بدل نکاح د دوو مېرمنو تبادلې ته اشاره کوي. يانې دوه نارينه به خپلې ښځې يو له بل سره تبادله کوي او ښځه به يې په اړه نه پوهېږي او نه به يې د منلو، مهر او ورکولو ته اړتيا لري. دا ټول به په لنډه ناسته کې یوازې د بل د مېرمنې په خوښولو سره حل شوي وي.
متعه نکاح
دوی به د یوې ټاکلې مودې لپاره په یو ځانګړي مهر باندې موافقه وکړي. دا موده د یو کال یا یوې میاشتې یا حتی یو ساعت لپاره کیدی شي. کله چې ټاکل شوې موده پوره شوه نو دا نکاح په اوتومات ډول ختمه شوه او طلاق ته اړتیا نه وه. دا نکاح په اسلام کې هم له ځينو بدلونونو وروسته رواج شوه او ټولې اسلامي فرقې پرې متفق دي ځکه چې د سوره نساء په ٢٤ آيت کې اسلام دا تائيد کړې ده. خو وروسته د مسلمانانو فرقې د اختلافاتو ښکار شوې.
پښتو متلونه
(س)
سپى دي وي ، ژوندى دي وي.
ستا ده نو د مړې خوا سودا ده.
ستا وار سپي وخوړ.
ستا يې خپله ، زما يې خپله.
نکاح
نکاح الصغينه
له جګړې وروسته به مالونه او اسیرانو ته سپارل کېدل او په جاهلیت کې به فتحه شوې ښځې ، جایدادونه او نور ټول د فاتح لپاره روا وو، بل چا ته به یې د ډالۍ په توګه ورکول. په دې توګه به یوه آزاده ښځه د غلام په توګه وپلورل شي. په دې نکاح کې هیڅ ډول خطبې، دعا او قبولیت ته اړتیا نه وه.
پښتو متلونه
(س)
ستا يې قدم ، زما يې ليمه.
ستړو و گټل ، هوساوو و خوړل.
نکاح
د شغار نکاح
دا هغه نکاح وه چې یو سړی به د خپلې سرپرستۍ لاندې یوه نجلۍ له یو چا سره په دې شرط په نکاح کوله چې د خپلې لور، خویندې او نورو څخه به یې واده وکړي. په دې کې د مهر ټاکل ضروري نه وو، اسلام هم حرام کړي دي.
پښتو متلونه
(س)
ستړې ورځ دوست نه لري.
سر په مال ساته عزت په دواړو.
نکاح
استبضاع نکاح
واده د دې لپاره چې ښځه چمتو کړي چې ګټه ترې واخلي. مطلب دا دی چې یو سړی به خپله ښځه د بل ښایسته سړي سره د واده کولو لپاره لیږله او ځان به یې له هغه څخه جلا کول ترڅو د هغه اولاد ښکلی وي، او کله چې هغه امیندواره شوه بیا به د خپل میړه سره واده وکړي.
پښتو متلونه
(س)
سر چې د شال لايق وي د ملتانه ورته راځي.
سر څه په يوه لوټۀ سپيره ، څه په سلو.
سره پينه غوآړي ، مالگه څکي ؟.
سلا دي غواړم په قول دي نه کوم.
نکاح
نکاح ربط
د ټولنې واده. مطلب دا چې د يوې ښځې لپاره به شاوخوا لس سړي راغونډېدل او هر يو به يې له هغې سره جماع كوله او كله به يې چې اولادونه پيدا كړل نو ټولو ته به يې زنګ وواهه او هغوى به بې له ځنډه راتلل او ورته به يې ويل چې دا ماشوم ستا دى. چا ته اجازه نه وه چې انکار وکړي.
پښتو متلونه
(س)
سل د زرگر ، يو د گگر
نکاح
نکاح البغایه
د زناکارو ښځو په اړه دا هم د نكاح راحت سره مشابه ده، خو په دې كې دوه اختلافونه وو، يو دا چې په هغه كې له لسو څخه زيات كسان وي، په داسې حال كې چې د نكاح روعت له لسو څخه زيات نه و. دویم دا چې دا د ښځې کار نه دی بلکې د نارینه و دنده وه چې دې نارینه وو ته یو ماشوم منسوب کړي.
پښتو متلونه
(س)
سل ديي ومره ، يو دي مه مره.
نکاح
اوسنی اسلامي مفهوم
چیرته چې اسلام نور ټولنیز عوامل د طبیعت سره سمون لري، د واده نور ټول ډولونه یې لغوه کړل، پرته له دودیز نکاح او د متعې نکاح (وروسته دا واده هم د دویم خلیفه په حکم سره منع شو) ټول دا ډول ودونه چې وو. ترسره شوي ندي لغوه شوي مګر د دوی راتلونکي چلند منع شوی و. په عصري وختونو کې درې ډوله ودونه شتون لري.
پښتو متلونه
(س)
سل سرونه خشتوي ، يو سر خريي
نکاح
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
پښتو متلونه
(س)
سل سرونه خشتوې ، يو هم خريلاى نسي.
سل سمنده ښنده ، دا بله سه (څخه ) ځان ساته.
سل واره يې گز که ، يو وار يې يوسه.
سل يې غواړي ، يو يې وړي
سل يې مړه کړه ، لا يې بدي نه بولي.
سمه پوښتنه د هغې نيمايي ځواب دى.
سوداپه رضا ، خيښي په خوښي.
سيالي د نيکو ښه ده نه د بدو.
سيرلى پوست سوى ، په لکۍ مانده دى.
(ش)
شرمښ د خدا يه څه غواړي ؟ باد و باران.
شرمښه دي شيدې راکي زما مور ده.
شرم مې کوت ، بيخ مې خوت
شريکي خر شرمښآن خوري.
شکوڼ (سوى ) که حلال دى ، رنگ يې د مردار دى.
شلومبې چې وچښې ، کاسه يې تر سر لاندي کړه.
شناخت به کوو ، کور ته به نه سره بيا يو.
شنه گړنگ مې بهيده ، چې خداى راکړه ستا يې څه ؟
شنې په غلا نه چيچل کېږي.
شيدو سوى ، مستې پوکي.
شيطان لا د مړي لاس اخلي.
شين د شانه معلوم وى.
(ښ)
ښه پر دې دنيا دي
ښه خوى د زړونو ښکار کوي
ښه د بدو تومنه ده.
ښه د درياب پرماهي هم نه ورکېږي.
ښه عمل به دي سلطان کړي ، بد عمل به دي په ځان پوري حيران کړي
ښه عمل به دي نيکنام کړي ، بد عمل به دي بدنام کړي
ښه عمل د لاري مل.
ښه مه پر زاړه کړه ، مه پر واړه.
ښه مه کوه بد به نه در رسېږي.
ښه وکه و درياب ته يې واچوه.
ښې دي خپله ، چې تل تر تله.
(ط)
طبيب هغه دى چې رنځ پر ورغلى وي.
(ع)
عادل واکدار مېږو او شرمښ ته پر يوه گودر اوبه ورکوي.
عجبه ده دوى ويل خره يې ټوله بايغز ته بيولي دي.
عرض صاحب سردار لرم ، صلوات ډير او غم يې لږ دى.
عزرائيله تکه توره ، روغ او رنځور گوره.
عقل مې د بې عقله زده کئ.
علاقه دار صاحب ! د....... خان زور ماته معلوم دى.
عيان ته ، د بيان حاجت نسته.
(غ)
غر به دي په شاکړم ، توان به دي پيدا کړم.
غر په کونه منډي ، شاگى اغاز ورکوي.
غر که لوړ دى ، لار پر سر بيره ده.
غل او د کور خاوند دواړه دخدايه پرده غواړي.
غل او د کور خاوند دواړه نارې وهي چې مه راگورى غل دى ..
غل په غره کې نه ځائېږي.
غل د خپله سوري بيرېږي.
غل سه ، خو انصاف مه هيروه.
غوا حلا له سوې نده ، دى يې بيا د څرمني پوښتنه کوي.
غوټه چې په لاس خلاصېږي ، غاښ ته حاجت نسته.
غوټه ورکه ، خوله پر پټه.
غوږ په څنگل نه گرول کېږي.
غوږ مې ساتۍ ، سر مې بايلود.
غوښي د هر چا خوښي ، خو پشي ايمان پر راوړى دى.
غول خوړلي ښه دي ، نه انځر د ملا کلام.
غولو ته تومنه مه اچوه.
غووي غڼ وکړې او سوکان څټ و خوړل.
(ف)
فرمولي بې گوړي نه وي.
فقر کوه ، خداى يادوه.
فقير ته د سپو سلا يوه ده.
(فيل مرغ ) غوندي مه سه چې د بار په وخت کې ځان (مرغ) او د اذان په وخت کې ځان ( فيل ) گڼي
(ق)
قاضي زه ملامتولم ، ما ځان نه ملامتاوه
قاضي صاحب ! ژر يې راته کښېږده ، موږ يې مرکز (موسي کلا) ته هم غوښتي يو.
قدرت د شرابو پياله ده.
قصاب خپله قصابي کول ، يتيم ورځ ورته تيره کړه.
(ک)
کار اسانه دى ، دسلاپ يې زور غواړي.
کار په کولو تمامېږي
کار تمام نلري.
کار خپل ، شاباسي د بل.
کار د اوسپني کونه غواړي.
کار د اوسپني موټي غواړي
کارگه د زرکي تگ کاوه، خپل تگ يې هيرسو.
کارگه وايي زما سپينکيه زويه ، ځېږگى وايي زما پستکيه زويه.
کاروان د سپي په غپا نه راگرځي
کتاب گرځوي په څنگ ، نوم دي دملا ، کړه وړه دي د بلا.
کږه غاړه توره نه پريکوي
کښتۍ خپل پر نيت چلېږي
کله ادې لاندي ، کله بابا لاندي.
کلى په زور نه کېږي.
کلي په ليوني پوري خندل ، او ليوني په کلي پوري
کوټ کوټ دلته لرې او هگۍ بل ځآى اچوې.
کوټى پر هر چا گران دى ، مگر خرې ايمان پر راوړى دى
کوچني کورونه به خداى لوى ، او لوى کورونه به خداى کوچني کړي.
کورت خو کورت دي ، مگر خوند يې اوبو وړى دى
کور مې تر تا جار ، څکه دي مه وه.
کوزه هره ورځ نه ماتېږي.
کوږ بار تر منزله نه رسېږي.
کوږ نه دى ، لوټه ده.
کونډه پرکور ، کونه يې پر سارا( سحرا).
کونډي هم ژاړي ، مړوښې هم ژاړي.
کونه او څنگل نو څه اړه سره لري.
کونه څيري ، کرک مړ. .
که بل ته يوه گوته نيول کېږي ، ځان ته څلور گوتي نيول کېږي.
که پورته توکم بريتونه دي .، که کښته توکم ږيره ده.
که په مزدور ابآتيدلاى ، ده غلامان به ابات سوي واى.
که تا ويل چې زه يم ما ويل چې زه يم ، نه به ته يې نه به زه يم که تا ويل چې ته يې او ما ويل چې ته يې، هم به ته يې هم به زه يم.
که ته کافر يې ، زما ځيگر يې.
که ټوله دنياکوس ونسي ، د چرگ په نصيب کونه ده
که جگ ځم وايي کرکان الوزوې ، که چوخ ځم وايي د ډبرۍ څخه يې کاږي.
که دا پلا وديدم ، اينکى مې ښه زده دى.
که د گيدړ په جنگ ورځې ، تياري د زمري ورته نيسه.
که دي پسول کم ، که دي زغره ، ته سونا يې شونډوره.
که دي يوه پلا ختا ايستم تادي خداى خوارکي ، که دي دوهم وار ختا ايستم بيا دي تا خداى خوار کې او که دي دريم ځل ختا ايستم نو ما دي خداى خوار کې.
که سل لرې سل پوښته ، که يو لرې سل ځله يې پوښته.
که غم غواړې ، بزه وکه.
که کښته گورم پاڼ دى ، که پورته گورم پړانگ دى.
که کلى په نامه لري ، يو خوى تر نورو ښه لري.
که مرم ، خپل بار خو به لا وړم.
که و پوهېږي ، گټه په زاړه کې ده.
که وسوه خو وسوه ، که نه اوړه به په واغږو.
که ولي نه يم ، خالي هم نه يم.
که يو لرې يو پوښته ، که سل لرې سل پوښته.
که يې بانه(بهانه ) بولې بانه ده ، که نه ! په تيش کې مې مستې کړي دي
(گ)
گاميښه د گل په بوى څه پوهېږي.
گټه په تاوان کېږي.
گټه په گټلې کېږي.
گرگه! بله چاره نه لري بې مرگه.
گل بې خاره نه وي.
گل خيره ، تا لره يې د خيره.
گل د هر چا خوښ وي. .
گوښه ، د خداى ښه.
گومان نه کوم چې دا وړۍ به شړۍ سي
گيدړي ته الو نه رسيدل ، ويل يې الوتروش.
گيلگى پوست سوى ، په لکۍ مانده دى.
گيلگى چې غورځي د موږي په زور
(ل)
لالا وړوله ما خوړله ،. يو ځاى سره خلاص سولو.
لڅ په خوب کرباس ويني.
لڅ د اوبو نه بيرېږي.
لږ به خورم ، هو سا به گرځم.
لکه پاتۍ سږ موته مه غورځه.
لکه د خرې کورونگى تر مور دمخه ځغلي.
لکه د خلچ بزگر پوخ ولاړ دى.
لکه د ډيرو اوبو ژرنده پر سر يې اخيستى يم.
لکه سوړ مچ په هره کاسه کې مه لوېږه.
لکه ليوان د خپلي گلې ټپي ژوندى څيري.
لکه ليوان له بيري يو او بل ته مخامخ بيدېږي.
لمر په دوو گوتو نه پټېږي.
لمونځ تر قضا د مخه ، خيرات تر بلا د مخه.
لنډۍ د مار سره غزيدله ، پرمنځ دوه ځايه سوه.
لنگۍ چې شوه سي ، پر اوږو تکيه سي.
لو تور ديب هم تښتولى دى.
لوخي د قام بدي غوښته  ، سر يې په دريا ب کې وچ سو.
لور پر لوټه مه تيره کوه.
لويي د خداى سره ښآيي ، نه د خوار بنده سره.
لوى يې پر کور کوي ، کوچنى يې پر سارا.
له اوښه يې پرې که ، په اوښ يې پوري که.
له پيښي ، تيښته نسته.
له ځانه د اڅکزو اسمان مه جوړوه.
له ځانه د مرداري موږى مه جوړوه.
له دې پراخي دنيا کټورى مه راته جوړوه.
له دې نه ژآړم چې مآر مې پر خيټه تير سو ، پر دې ژاړم چې داغه يې لار نسي.
له هسي بلا څخه چې نس ولري مه بيرېږه.
ليوني ته يې ويل دا درمند ونه سوځې ،هغه ويل ښه سو چې راپام دي کړ.
لږ وخوره تل  وخوره.
له يوه لاسه ټک  نه خيږى.