cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زمان ظهير
زمان ظهير د پښتو ژبي خوږ ژبی سندرغاړی دئ. زیاتره وخت یې د هندي سازونو سره پښتو سندري ویلي دي. او ږغ یې کټ مټ د هندي سندرو کمار سانو ته ورته دئ او د پښتو د شهنشاه غزل خیال محمد ورته د پښتو کمارسانو لقب ورکړی دئ. زمان ظهير د چارسدې د خوايداد خېلو په سيمي پوري تعلوق لري. زمان ظهير تازه د يوټوب چينل هم جوړ کړی دئ چي دغه يې لينک دئ تاسو يې دلته سندري اورېدلی شئ https://youtube.com/@Zaheerzaman590
ورځ (خپرونه)
ورځ خپرونه يا دوه مياشتينۍ مجله د ننگرهار او پېښور څخه خپرېدونکې دوه مياشتينۍ خپرونه ده چې پوهنيزه د ټولنې روانو چارو ، تاریخ ، هڅوبيزو هلو ځلو ته او ادبي ، سياسي رپوټونو ته ځانگړې شوې ده. دغه خپرونه د ۱۹۹۸م.ز کال کې پښتونخوا کې پیل شوه او ننگرهار کې هم خپرونې لري.
د ورځ خپرونې بنسټگر
د ورځ خپرونې بنسټگر د افغانستان د پوهنتون د ساينس پوهنځۍ پخوانی استاد امام الدين ساپی دی. دغه خپرونه د ساپي پښتو څېړنو او پراختيا مرکز څخه لکه د اُلفت خپرونه ، واخان خپرونه او داسې څو نورو پشان خپرونو خپرېږي. د دغه څېړنيز مرکز بنسټ علمي جرگې ايښی او امام الدین ساپی يې هم غړی هم بنسټگر ياد شوی.
لیکونکې ډله
د ورځ خپرونې په لیکونکو ډله کې د خپرونې علمي جرگه يادېږي چې تر ډېره د ننگرهار د پوهنتون پخواني استادان ، افغان ځايي خبريالان او خواره واره د افغانستان او پښتونخوا پښتانه لیکوالان او شاعران په دې علمي جرگه کې رانغاړل. له دغو څخه د استاد قتيل خوږياڼی ، حبيب الله رفيع ، قدرت الله حداد فرهاد، محمد آصف صميم ، سردار خان سيرت ، الحاج احمد شاه پوپلزی اجمل اټک يوسفزی ، محمد طاهر بورگی ، فاتح الملک ننگ يوسفزی ځانگړي غړي يادېږي.
محمد محقق
محمد محقق د افغانستان د خلکو د اسلامي وحدت د گوند مشر او له پخوانيو جهادي جنگسالارانو څخه یو دی. هغه د افغانستان د ولسي جرگې غړی هم پاتې شوی.
زده کړې
محقق خپلې لومړنۍ زده کړې په افغانستان کې کړي د تشيع مذهب اړونده اسلامي زده کړې يې د ايران د قم په ښار کې بشپړې کړي.
شخصي ژوند
محمد محقق درې ماندينې او ۲۳ بچيان او ۲۴ لمسيان لري.
د محقق درېمه ماندينه وحيده محقق نومېږي چې د محقق څخه درې بچيان لري. هغې د پارسي ادبياتو لوړې زده کړې کړي او د کور مور ده.
سرچينې
وېشنيزه:هزاره گان وېشنيزه:افغان جنگسالاران
لمانځه ترجمه
د لمانځه ټکي په ټکي ژباړه
سُبْحَانَكَ اللهُمَّ             پاکي ده تالره اى الله!
وَبِحَمْدِكَ                     او تالره ثنا ده
وتَبَارَكَ اسْمُكَ            او برکت والا دى نوم ستا
وَتَعَالَى جَدُّكَ              او لوړ دى شان ستا
وَلَاإِلَهَ غَيْرُكَ                 نشته د عبادت لايق بې له تانه
أَعُوذُ                                پناه غواړم
بِاللَّهِ                                  په الله تعالى
مِنَ الشَّيْطَانِ                   د شيطان
الرَّجِيمِ                             رټلي شوي نه
بِسْمِ اللَّهِ                            شروع کوم په نوم د الله
الرَّحْمَنِ                             چې عام مهربانه دى
الرَّحِيمِ                              خاص رحم کوونکى دې
لِلّٰهِ                                       خاص الله لره دى
رَبِّ الْعٰلَمِیْنَۙ۝۱          چې تربيت کوونکى د مخل وقاتو دى الرَّحْمٰنِ                              چې عام مهربان دى
الرَّحِیْمِۙ۝۲                     خاص   رحم کوونکى  دى
مٰلِكِ یَوْمِ الدِّیْنِؕ۝۳     واکدار د قيامت د ورځې دى
اِیَّاكَ                                  خاص تاته
وَ اِیَّاكَ                               او خاص تا نه
نَسْتَعِیْنُؕ۝۴                     مدد غواړو
اِهْدِنَا                                    برابر کړې موږ
الصِّرَاطَ                               په لار
الْمُسْتَقِیْمَۙ۝۵                 نيغه باندې
صِرَاطَ الَّذِیْنَ                     په لاره د هغه کسانو
اَنْعَمْتَ                                  چې تا فضل کړى
عَلَیْهِمْ١ۙ۬ۦ                             په هغوى
غَیْرِ                                      نه لار د هغه کسانو
عَلَیْهِمْ                                 په هغوى
وَ لَا الضَّآلِّیْنَ۠۝۷           او نه لارد ګمراهانو
آمين                                    اى الله! زموږ دعاء قبوله کړې
الله اکبر                               (الله تعالى ډېر لوى دى) قُلْ هُوَ اللّٰهُ                           ووايه، هغه الله تعالى
اَحَدٌۚ۝۱                              يو دى
اَللّٰهُ                                        الله تعالى
الصَّمَدُۚ۝۲                        بې نيازه دى
لَمْ یَلِدْ١ۙ۬                              نه يې څوک زېږولى
وَ لَمْ یَكُنْ لَّهٗ                        او نشته دهغه لپاره
كُفُوًا                                      برابر
اَحَدٌ۠۝۴                              هېڅوک
الله اکبر                                الله تعالي ډېر لوې دې
سُبْحَانَ                                  پاکي ده
رَبِّيَ الْعَظِيمِ                         رب زما لره، چې لوى دى
سَمِعَاللهُ                                اوري الله تعالى
لِمَنْ                                        وينا د هغه چا
حَمِدَهُ                                      چې صفت يې کوي
رَبَّنَا                                        اى ربه زموږ لَكَ الْحَمْدُ                             تالره صفت دى الله اکبر                                 (الله تعالى ډېر لوى دى) سُبْحَانَ                                    پاکي ده
رَبِّيَ                                          رب زما لره
الْأَعْلَى                                    چې اوچت دى
التَّحِيَّاتُ                                ټول وينا والا عبادتونه
لِلَّهِ                                            خاص الله لره دي
وَالصَّلَوَاتُ                             او ټول بدني عبادتونه
وَالطَّيِّبَاتُ                               او ټول مالي عبادتونه
أَيُّهَاالنَّبِيُّ                                اى پېغمبره
وَرَحْمَةُاللَّهِ                                او رحمت د الله تعالى
السَّلاَمُ علينا                          سلام دي وي پر مونږ باندې
وَعَلَى                                      او په
عِبَادِ                                        بنده ګانو
اللَّهِ                                           د الله تعالى
الصَّالِحِينَ                              نېکانو باندې أَشْهَدُ                                      زه ګواهي کوم
أَنْ لاَإِلَهَ                                   چې نشته د عبادت لايق
إِلَّا اللَّهُ                                     مګر الله تعالى دى
وَأَشْهَدُ                                   او زه ګواهي کوم
أَنَّ مُحَمَّدًا                              چې بېشکه محمد صلی الله علیه وسلم عَبْدُهُ                                       بنده د هغه (الله تعالی) دى
وَرَسُولُهُ                                 او استازى د هغه (الله تعالی) دى اللَّهُمَّ                                      اى الله جل جلاله
صَلِّ                                        رحم وکړې
عَلَى مُحَمَّدٍ                            په محمد صلی الله علیه وسلم
وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ                     او په کورنۍ د محمد صلی الله علیه وسلم كَمَاصَلَّيْتَ                              لکه څرنګه چې تا رحم کړى
عَلَى إِبْرَاهِيمَ                           په ابراهيم عليه السلام
وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ                    او په کورنۍ د ابراهيم عليه السلام إِنَّكَ                                           بې شکه ته
حَمِيدٌ                                      ستايلى شوى
مَجِيدٌ                                       لوړ شان والا يې اللَّهُمَّ بَارِكْ                                اى الله برکت و اوروې
عَلَى مُحَمَّدٍ                               په محمد صلی الله علیه وسلم
وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ                        او په کورنۍ د محمد صلی الله علیه وسلم كَمَا بَارَكْتَ                                لکه تا چې برکت اورولى وو
عَلَى إِبْرَاهِيمَ                              په ابراهيم عليه السلام
وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ                       او په کورنۍ د ابراهيم عليه السلام إِنَّكَ                                              بېشکه ته
حَمِيدٌ                                         ستايلى شوى
مَجِيدٌ                                         لوړ شان والا يې. اللَّهُمَّ                                           اى الله
رَبَّنَا                                             زمونږ ربه
آتِنَا                                              راکړې مونږ ته
فِي الدُّنْيَا                                   په دنيا کې
وَفِي الآخِرَةِ                                او په اخرت کې
حَسَنَةً                                          نېکي
وَقِنَا                                            او وساتې موږ
عَذَابَالنَّارِ                                   د عذاب د اور نه.
د دعا په هیله شیراحمد "ځواک“ دجنت ددعا په هیله احمد محمدی
مروت
مروت یوه پښتون قبیله دۍ ، د لوهاني قبیلې یوه څانګه ده او د لودي برخې پورې اړه لري ، چې په اساسي ډول په لکي مروت ولسوالۍ کې ، د دېره اسماعيل خان ولسوالۍ ځینې برخې ، د پاکستان د ټانک ولسوالۍ ځینې کلي او د افغانستان په کټواز سیمه کې موقعیت لري. مروت د سپین لوهاني (لوهاني سپینه ډله) په نامه هم پیژندل کیږي ، او د دوی ډیر نږدې خپلوان نور لوهانیان دي لکه میانخېل ، دولت خیل او تاتور. مروت د خپل پلرون مروت خان لودي لپاره نومول شوی وو.
مخینه
مروت او د لوهاني نورو څانګو په زرغون ښار (د پکتیکا وولسوالۍ کې موقعیت) او د جنوبي وزیرستان وانا درې کې اوسېدل. دوی د سليمان خېلو او نورو غلجي ټبرونو سره اوږدمهاله شخړه درلوده ، کوم چې دمخه لا لودي قبیلې دې ته اړ ایستلې چې په ماسخوتن کې هندوستان ته مهاجر شي. په یو پریکړه کونکي جنګ کې د 15 مې میلادي پیړۍ په مینځ کې لوهانیانو د غلجایانو لخوا په بشپړ ډول ماته وخوړه او کټواز یې وروسته پاتې ته پریښود. لوهاني او د دوی تره زامن دوتاني باید یوازې د واڼ درې او شاوخوا سیمو کې پاتې شو.
مروت او نور لوهانیان د وزیرستان څخه نور ختیځ ته پراخه شوي ، د پراګي ، سوری او سرواني قبیلو په ماتې سره د اوسني ډېره اسماعيل خان او ټانک ولسوالۍ لویې سیمې نیولي. مروت په وزیرستان کې پاتې شو پداسې حال کې چې دولت خیل او تاتور نوي فتح شوي دامان ته کډوال شو. د کټي خیل (د دولت خیل څانګه) رییس ، بیا د ټولو لوهانیانو مشر موافقه وکړه چې د دامان له ځمکې څخه مروت او میانخیل ته د عایداتو برخه ورکوي. د ۱۶ مې پیړۍ په وروستیو کې یا د ۱۷ مې پېړۍ په پیل کې وزیرانو له خپل ټاټوبي برمل ولسوالۍ څخهه خوشې کړل او د نن ورځې په جنوبي وزیرستان کې د (اوسني احمدزي وزیرانو استوګنځي) ​​کې د مروت پر سیمو تکیه کړل. وزيرانو د محسود په مرسته مروت او دوتاني ته ماتې ورکړه ، پخوانی له دندې لرې کړل شو ، پداسې حال کې چې وروستو ته اجازه ورکړل شوې وه چې په وانا کې ځینې ځمکې وساتي. کله چې مروت د خپلو ځمکو د ملکیت اخیستو لپاره دامان ته ورسید ، دولت خیل لوهانیان د دې مخالفت وکړ. په ورپسې جګړه کې دولت خیل د مروت په واسطه ماته وخوړه او د دامان څخه و ایستل شو. دولت خیل د ګنډا پوړ ، بابرانو او بهټانیانو مرسته وغوښته او دغه اتحاد وتوانید چې مروت ته ماته ورکړي.
ماتېدونکي مروت د دره پیزو او شاوخوا د یو څه وخت لپاره پاتې شو ، تر دې چې دوی د نیازي د يوې برخې څخه بلنه ترلاسه کړه ، څوک چې په اوسني لکی مروت کې میشته وو ، چې د سیالي قبیلې ته ماتې ورکولو کې د دوی سره مرسته وکړي. مروت د نیازي په وړاندې پاڅون وکړ. نیازي قبيلې لومړی د مروت قبیلې ته د دوی په مقابل کې ماتې ورکړه او په لوی شمیر یې هغوی حلال کړل. د دوی ورور مروت سره د ملګرتیا وروسته ، نیازي د ميانوالي په لور وتښتېدل. د ۱۶۰۱ اؤ ۱۶۰۸ ترمینځ ، مروت د "تال" ټولې لارې نیولې وې.
مروت له مخې د د مغولو امپراتوري برخه وو. د مغلو له سقوط وروسته دا سیمه د درانیانو تر واک لاندې راغله. احمد شاه درانی په مروتو باندې مالیه نه ده وضع کړې خو د خپلو پوځي کمپاینونو لپاره یې د مروت جنګیالیو د برابرولو شرط وړاندې کړ. د ابدالي ترټولو مهم نظامي کمپاین کې ، د مروت ۱۲۰ اسو سپار درلودل د خپل مشر بېګو خان ​​تر مشرۍ لاندې هندوستان ته ورغل. د احمد شاه جانشین ، تېمور شاه دراني په مروت باندې مالیه وضع کړه.
د پاني پت دريمه جگړه وروسته ، مروت په دوو ډلو وویشل شو ، سپین او تور او په راتلونکو ۶۰ کلونو کې یې یو بل سره جګړه وکړه. د دوی د داخلي شخړې څخه په ګټې اخیستنې ، وزیرانو د اوسني بنو ولسوالۍ په شګو کې د مروت څخه ځینې سیمه ونيوله. په ۱۸۱۹ کې د مانکرا نواب د یوې ډلې په بلنه د مروت په کورنۍ جګړې کې دلچسپي وښوده او وروسته یې د ځان لپاره سیمه ونیوله. کمزورې مروت ونه توانید چې د اشغال په وړاندې مقاومت وکړي او پدې توګه مروتو خپلواکي له لاسه ورکړه. سمدلاسه وروسته ، سکهانو لکی مروت فتح کړ او د نن ورځې لکی ښار ته څېرمه د ګمبیلی سیند په غاړه یوه کلا جوړه کړه. په ۱۸۴۷ کې مروتو د سکهانو په خلاف پاڅون راپورته شو خو د وروستو لخوا په بریالیتوب سره وځپل شو. په انګلو سکه جنګونو کې ، مروتو د انګریزانو سره د سکهانو پروړاندې لویه مرسته وکړه. د مروت او انګلیس اړیکې تر ډیره بریده دوستانه پاتې شوې ، که څه هم ځینې مروت د اېپي فقير له غورځنګ سره یوځای شوي.
لاري پيج
لارينس ادوارد پیج (د زېږيدنې نېټه: مارچ ۲۶، ۱۹۷۳ ز کال) یو امریکایي کمپیوټر ساینس پوه او د انټرنیټ متشبث دی. هغه د سرګي برين سره یوځای د ګوګل د شریک بنسټ اېښودونکو په توګه پیژندل کیږي.
پيج د ۱۹۹۷ ز کال څخه د اګست تر ۲۰۰۱ ز کال پورې د ګوګل اجرایوي رییس و. (چې د ایریک سشمت په ګټه يی ګام پورته کاوه.) بیا د اپریل ۲۰۱۱  ز کال څخه د جولای تر ۲۰۱۵ ز کال پورې د الفبا انک (د ګوګل د والدين په توګه، د لوی پرمختګونو وړاندې کولو لپاره رامنځ ته شوی وه.) د اجرائیوي رئیس په توګه دنده تر سره کړه. دا بست د پيج د دسمبر تر ۴، ۲۰۱۹ ز کال پوری په غاړه وه. هغه د الفبا د بورډ غړی، کارمند او د کنټرول ونډه لرونکی پاتې شوی دی.
د ګوګل رامنځ ته کول د پام وړ شتمنۍ رامنځ ته کړې ده. د بلوم بيرګ بيليونرانو فهرست  له مخې، د اپریل ۲۰۲۲  ز کال پورې، پيج نږدې ۱۲۱ بيليون ډالر لرل، چې هغه په ​​نړۍ کې شپږم ترټولو بډایه شخص جوړوي.
پيج شریک جوړونکی او ورته نوم د پيج رنک دی، چې د‌‌ ګوګل لپاره يو د لټون درجه بندي الګوريتم دی. هغه په ​​۲۰۰۴ ز کال کې د مارکوني جایزه د همکار لیکوال برين  سره يو ځای ترلاسه کړه.
د ژوند لوړني کلونه او ښوونه او روزنه
د یوې مرکې په ترڅ کې، پیج د خپل ماشومتوب کور یادونه وکړه چې "معمولا یو ګډوډ ځای و، چې کمپیوټر، ساینس، او ټیکنالوژۍ مجلې او مشهورې ساینس مجلې په هر ځای کې وی"، یو داسې چاپیریال و چې هغه په ​​کې ځان ډوب کړی و. پيج د ځوانۍ په وخت کې یو لیواله لوستونکی و، په ۲۰۱۳ ز کال د ګوګل د بنسټ ایښودونکو په لیک کې لیکلي شوي و: "زما په یاد دي چې ډیر وخت یې په کتابونو، مجلو او ساينسي مجلو په لوستلو کې لګولو". د لیکوال نیکولاس کارلوسن په وینا، د پيچ د کور فضا او د هغه متوجه والدینو ګډ قدرت "خلاقيت او اختراع ته وده ورکړه". پيج د لوېدو په وخت کې وسایل غږول او د موسیقۍ جوړښت یې زده کړ. د هغه مور او پلار هغه د میوزیک تابستاني کمپ ته لیږلی و- دا کمپ د انټرلوچین د هنرونو کمپ نوميږي، چې د میشیګان په انټرلوچین کې دی.د هغه مور او پلار هغه د میوزیک تابستاني کمپ ته لیږلی و- دا کمپ د انټرلوچین  د هنرونو کمپ نوميږي، چې د میشیګان په انټرلوچین کې دی. پیج یادونه کړې چې د هغه د میوزیک زده کړې د هغه ليوالتيا حوصله او د کمپيوټر رشتې سرعت هڅولی دی. "په یو څه معنی، زه داسې احساس کوم چې د موسیقۍ روزنه زما لپاره د ګوګل د لوړ سرعت میراث لامل شوی دی". پيج په یوه مرکه کې وویل چې: "په موسیقۍ کې، تاسو د وخت په اړه ډیر پوه یاست، وخت د لومړني شی په څیر دی" او دا چې "که تاسو د موسیقۍ له نظره د هغې په اړه فکر کوئ، که تاسو یو د موسقې له غږونکی څخه یاست، تاسو یو څه ووهي، دا باید په ملی ثانیو کې پیښ شي ، او دا د  یوې ثانیې برخې ده "
کله چې پيج شپږ کلن و د لومړي ځل لپاره کمپیوټرونو ته متوجه شو،‏ ځکه چې هغه د "شاوخوا پرتو شیانو سره لوبې کولې" دا شيان د لومړي نسل شخصي کمپیوټرونه و، چې د مور او پلار لخوا یي پریښودل شوي و. په لومړني ښوونځي کې پيج لومړی ماشوم و چې د کلمې پروسیسر څخه يي دندې ته مخه کړه. د هغه مشر ورور هم هغه ته د شیانو د جلا کولو ښوونه وکړه او ډیر وخت به یې "په کور کې هرڅه جلا کول ترڅو وګوري چې دا څنګه کار کوي". هغه وویل: "له ماشومتوب څخه پوهېدم چې غواړم شیان اختراع کړم. نو له ټکنالوجۍ او سوداګرۍ سره مې علاقه پیدا شوه. شاید له هغه وخته چې زه ۱۲ کلن وم، پوهیدم چې په پای کې به یو شرکت پیل کړم."
ښوونه او روزنه
پيج په ۱۹۷۵ ز کال څخه تر ۱۹۷۹ ز کال پورې له دوهم صنف څخه تر اووم صنف پورې د اوکیموس مونټیسوري په ښوونځي کې (چې اوس د مونټیسوري راډمور په نوم یادیږي) چې په اوکیموس، میشیګان کې موقعيت لري، درس لوستلی دې. هغه په ​​ختیځ لانسنګ عالي لیسه کې زده کړه وکړه، او په ۱۹۹۱ ز کال کې فارغ شو. د دوبي په ښوونځي کې، هغه د انټرلوچن هنر لپاره د بانسري غږولو مرکز کې ګډون وکړ، خو په اصل کې يي د دوه اوړي لپاره ساکسوفون غږوه. پيج د میشیګان پوهنتون څخه د کمپیوټر انجینرۍ په برخه کې افتخاري د ساینس لیسانس لري، او د سټینفورډ پوهنتون څخه په کمپیوټر ساینس کې ماسټري لري. پيج په میشیګان کې، د لیګو خښتو څخه جوړ شوی یو انک جیټ پرنټر (لاین پلاټر) را منځ ته کړ. وروسته له هغه چې هغه فکر وکړ چې د انک جیټ کارتوسونو په کارولو سره په ارزانه توګه لوی پوسټرونه چاپ کول ممکن دي، هغه يي د رنګ کارتریج انجینر کړ، اود چلولو لپاره یي میخانيکونه او بریښنایی توکي یې جوړ کړل. پيج د ایتا کاپا نو د عزت ټولنې د بیټا ایپسیليون څپرکي کې د ریس په توګه دنده ترسره کړې ده. او په ۱۹۹۳ ز کال کې د "جوار او نیلي" پوهنتون د میشیګان سولر موټر ټیم غړی و. د میشیګان په پوهنتون کې د لیسانس په توګه، هغه وړاندیز وکړ چې ښوونځۍ د خپل بس سیسټم د شخصي چټک ټرانزیټ سیسټم سره بدل کړي، کوم چې په اصل کې د هر مسافر لپاره د جلا موټرونو سره د چلوونکي پرته مونوریل دی. پيج د یوه شرکت لپاره د سوداګرۍ پلان هم جوړ کړ، چې تر څنګ به يي د موسیقۍ ترکیب جوړولو لپاره سافټویر وکاروي.
ګرجي ژبه
ګرجی ژبه (په ګرجي ქართული ენა، کاررتولي اِنا) د ګرجي خلکو ژبه او د  ګرجستان هیواد رسمی ژبه ده.
اخسیتلیک
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B1%D8%AC%DB%8C
وېشنيزه:قفقاز سیمه وېشنيزه:گرجستان وېشنيزه:ژبه
د اکتشاف دوره
د اکتشاف دوره (یا د موندنو پړاو) د لومړۍ معاصرې دورې لپاره یوه غیر رسمي او کمزورې تعریف شوې اصطلاح ده چې تر ډېره د بادبان (د باد لپاره مخصوصې کښتۍ) له دورې سره اړخ لګوي، چې د اروپا په تاریخ کې تقریباً له پنځلسمې پېړۍ تر اتلسمې پېړۍ پورې وخت ته ورګرځي، په هغو کې د سمندري سفر اروپایان په ټوله نړۍ کې د سیمو پر کشفیاتو بوخت شول چې ډېری یې له وړاندې استوګن شوي وو. اوس ځینې څېړونکي هغه د تماس یا د اروپا د پراختیا دوره بولي.
اروپایي اکتشافات تر مدیترانې بهر په 1336 کال کې کناري جزیرو ته د پرتګالیانو په سمندري سفرونو سره پیل شول. لږ وروسته د پرتګالیانو له‌خوا په اتلانتیک کې د مادیرا او ازورس د ټاپوګانو له موندل کېدو سره په 1419 او 1427 کلونو کې په ترتیب سره د پرتګال راج یا واکمنۍ ته لاره هواره شوه او وروسته په 1434 کال کې لوېدیځه افریقا په دې ډله کې راغله، تر هغه پورې چې په 1498 کال کې هند ته د واسکو داګاما په واسطه سمندري لاره جوړه شوه. د (اسپانیا) کاسټيلې پاچا یا واکمن د امریکا لویې وچې ته د 1492 تر 1504 کلونو تر منځ د کریسټف کولمب د اطلس اقیانوس د سفرونو او د فرډیناند مګیلان په واسطه د 1519 تر 1522 کلونو تر منځ د ځمکې پر کرې د لومړي دور وهلو (چې جوان سباستین الکانو بشپړ کړ) مالي ملاتړ وکړ. دغه اکتشافات په ټول اتلانتیک، هند او آرام اقیانوس کې د بېلابېلو سمندري اکتشافاتو او د امریکا په لویه وچه، آسیا، افریقا او استرالیا کې د ځمکنیو اکتشافاتو لامل شول چې د نولسمې پېړۍ تر پایه یې دوام وکړ او ورپسې په شلمه پېړۍ کې د قطبي سیمو اکشتافات وشول.
په بهر کې د اروپا اکتشافات د نړیوالې سوداګرۍ د ودې لامل شول. دغه راز اروپايي استعماري امپراتورۍ چې پخوانۍ نړۍ (اروپا، آسیا او افریقا) او نوې نړۍ (امریکا) همدارنګه استرالیا یې سره نښلولې چې کلمبیايي تبادلات یې رامنځته کړل او په هغو کې د دوو نیم‌کُرو تر منځ د بوټو، ژوو، خوړو، انساني نفوسو (د مرېییو په شمول)، د ساري ناروغیو او کلتور پراخ لېږد هم شامل و. د اکتشافاتو دورې او وروسته بیا اروپايي اکتشافاتو د نړۍ د نقشې اخیستو زمینه برابره کړه چې پایله یې د نوې نړۍ لید او د لرې پرتو تمدنونو اړیکه وه. په ورته وخت کې نوې ناروغۍ خپرې شوې او هغو خلکو ته یې ډېر زیان واړاوه چې له دې وړاندې له پخوانۍ نړۍ سره په اړیکه کې نه وو، مشخصاً د امریکا بومي خلک. په دې دوره کې مرېیتوب، استثمار، په زور د سیمو نیول، مخ پر وړاندې اقتصادي نفوذ او د اروپا په واسطه د اروپايي کلتور او تکنالوژۍ پراختیا او د بومي ټولنو استعمار هم موجود و.
فاروج ولسوالي
فاروج ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان فاروج)  د ايران د خراسان شمالي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د فاروج ښار دی. دا ولسوالي ۴۹٬۲۷۱ تنه نفوس لري. د فاروج ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۳ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان شمالي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
غیرجنسي بیا توليد
غیرجنسي بیا توليد د بیا توليد يو ډول دی، په کوم کې چې د «ګاميټونو» يو له بل سره ګډېدل يا د کروموزومونو په شمېر کې بدلون نه وي ښکېل. هغه زوزات دی چې د غیرجنسي بيا توليد له لارې يا له يو حجروي يا ګڼ حجروي ژونديو موجوداتو څخه منځ ته راځي. د خپل يواځيني اصل (اصل هغه حجره چې دا ځینې منځ ته راغلي وي، دې ته په علمي اصطلاح کې والدين حجره يا مور حجره وايي) د جينونو بشپړ جينونه په ميراث وړي. غیرجنسي بيا توليد، د يو حجروي ژونديو موجوداتو لپاره د بيا توليد بنسټيزه بڼه ده، لکه: «ارکيا» او باکتريا. ډېری يوکرايوټي (کوم چې په حقيقت کې زړی لري) ژوندي موجودات چې بوټي، ژوي او فونګي په کې شامل دي، هم کولای شي، په غیرجنسي ډول بیا توليد شي. په ملا تير لرونکو کې، د غیرجنسي توليد تر ټولو عامه بڼه يې «پارتينوجينيسيس» دی، کوم چې په عام ډول په داسې وخت کې د جنسي توليد د بديل په توګه کارول کېږي، کله چې توليدي موکې (فرصتونه) محدود وي.
په داسې حال کې چې ټول «پراکاريوټس» د ګامينټونو له جوړېدو او ګډېدو پرته بيا توليديږي، د جانبي جين د لېږد تګلارې لکه نږدې کېدل، اوښتل او لېږدېدل په «مايوسيس» کې د جنيټيکي بيا يو ځای کېدو په معنا سره له جنسي بیا توليد سره تشبېه کېدای شي.
ماتېدل (د حجرې ماتېدنه)
پروکاريوټونه (هغه هسته چې هسته نه لري) (ارکيا او باکترياوي) په دوو برخو د وېشل کېدو له لارې په غیر جنسي ډول بیا توليديږي، په کومه پروسه کې چې اصلي ژوندی موجود په دوو برخو وېشل کېږي، څو په جنيتيکي ډول دوه ورته لور ژوندي موجودات وپنځوي (په ساينسي اصطلاح کې له بلې حجرې څخه زېږېدلې حجرې يا ژوندي موجود ته د لور اصطلاح کارول کېږي). يوکرايوټونه (هغه حجره چې روښانه هسته لري)، (لکه: پروټسټ او يو حجروي فونګي) هم شونې ده چې د همداسې پروسې له لارې د ماټويوسس په مټ بيا توليد وکړي؛ د دوی ډېری يې په جنسي ډول هم د بيا توليد وړتيا لري.
په ډېرو «پروټيسټونو» کې د حجرې په کچه له يو څخه زیات ماتېدل منځ ته راځي، د بېلګې په ډول: «سپوروزوانونه» او اوبړۍ. د اصلي حجرې هسته د ماټويوسس په مټ څو ځلې سره وېشل کېږي او په دې ډول ګڼې هستې تولیدوي. له دې وروسته «سايټوپلازم» جلا کېږي او ډېرې لور حجرې زېږوي.
په « apicomplexans» کې، ګڼې چاودنې يا شيزوګوني راڅرګندېږي، دا چاره يا د « merogony»، يا د « sporogony»، او يا هم د « gametogony» له لارې صورت مومي. د « merogony» په پايله کې «merozoites» منځ ته راځي، کومې چې ګڼې لور حجرې دي چې د همدې حجرې په پرده کې پیدا کېږي، د « sporogony» په پايله کې «sporozoites»  او د « gametogony» په پايله کې «microgametes» منځ ته راځي.
غوټۍ
ځينې حجرې د غوټۍ په کولو سره وېشل کېږي (د بېلګې په ډول: د پخلي خميره)، په پايله کې يوه مور او يوه لور حجره منځ ته راځي، کومه چې په لومړي سر کې د اصلي حجرې څخه کوچنۍ وي. د غوټۍ کول په ګڼ حجروي کچه هم پېژندل شوي دي؛ د ژوي يوه بېلګه يې «هايډرا» ده، کومه چې د غوټۍ کولو په مټ بيا توليد کوي. غوټۍ په پوره بالغو افردو کې وده کوي، کوم چې په پايله کې د اصلي يا والد ژوندي موجود څخه جلا کېږي.
داخلي غوټۍ کېدل، د غیر جنسي بيا توليد يوه پروسه ده، کومه چې د « Toxoplasma gondii» په څېر پرازيتونو د خوښې وړ پروسه ده. په دې کې یوه غیر عادي پروسه ښکېله وي، په کومه کې چې دوه (اينډو جيني) يا زیات (اينډوپوليجيني) لور حجرې د يوې مور حجرې په داخل کې توليديږي، کومې چې د هغوی له جلا کېدو مخکې د زوزات له خوا په مصرف رسېږي (خوړل کېږي).
غوټۍ نيول، همدا راز (داخلي يا بهرنی) د « Taenia» او « Echinococcus» په څېر چېنجيو کې هم منځ ته راځي؛ دا چينجي يو «سايسټ» (دانې ته ورته کڅوړه) پیدا کوي او له هغې وروسته د غوټۍ نيولو سره «پروټوسکوليکس» توليدوي (په ځان تاوېدلو يا په تاوېدلو سره له پوښ څخه د کڅوړې په پيدا کولو).
نباتاتي زياتېدل (د بوټو زياتېدل)
د بوټو زياتېدل (تکثير) د غیر جنسي بيا تولید يو ډول دی چې په بوټو کې موندل کېږي، په کوم کې چې د تخم يا هګيو له توليد پرته نوي افراد جوړېږي او دا چاره بې له يو ځای کېدو (syngamy) يا وېشل کېدو (meiosis) تر سره کېږي. د نباتاتي بيا توليد په بېلګو کې په ځانګړو پاڼو د کوچنيو بوټو جوړېدل شامل دي چې بوټګی (کوچني بوټي) يې بولي، د بېلګې په ډول: په «کالانچو» (Bryophyllum daigremontianum) او له دوی څخه ډېری يې نوي بوټي يا د وليو څخه يا له سټولون (لکه په ځمکني توت کې «سټرابري») څخه تولیدوي. نور بوټي يا د غوټې يا غدې (د بېلګې په ډول د غاټول غوټې يا د دليې د ګل غده) په جوړولو سره توليديږي. ځينې بوټي داسې څانګې جوړوي چې نامطلوبې وي او شونې ده چې يوه زوزاتي سيمه جوړه کړي (زوزاتي سيمه چېرې چې يو ډول بوټي موجود وي، او ډېر خصوصيات يې شریک وي). په دې بېلګو کې، ټول افراد «کلون» (زوزاتي) دي او شونې ده چې زوزاتي نفوس ډېره سيمه تر پوښښ لاندې راولي.
د هګيو (تخم) جوړېدل
ډېری ګڼ حجروي ژوندي موجودات، د خپل بيالوژيکي ژوند دوران پر مهال په يوه پروسه کې چې د «سپوروجنيسيس» په نوم يادېږي، هګۍ جوړوي. ژوي او ځينې پورټيسټونه له دې څخه مستثنا دي، کوم چې له القاح سملاسي وروسته له «مايوسيس» څخه تېريږي. له بلې خوا بوټي او ډېری اوبړۍ د هګيو له «مايوسيس» پروسې څخه تېريږي، په کومه کې چې مايوسيس «هاپلوايډ» هګۍ جوړوي، نه ګاميټونه. دا هګۍ په ګڼ حجروي افرادو کې بې له دې چې د زرخېزۍ (القاح) پېښه منځ ته راشي، وده کوي (د بوټو په اړوند دې ته ګيموفايټسس ويل کېږي). همدا هاپلوايډ افراد د مايوټسيس له لارې ګاميټونه پيدا کوي. د مايوسيس او ګاميټونو جوړېدل په همدې بنسټ د ژوند د دوران په جلا نسلونو يا «پړاوونو» کې منځ ته راځي، کوم ته چې د نسلونو د بدلون په توګه اشاره کېږي. له دې امله چې د جنسي بيا توليد تعريف ډېر ځله د ګاميټونو (القاح) د وېش په توګه په ډېر تنګ او مختصر ډول شوی، په همدې بنسټ د بوټو سپوروفايټس او اوبړيو د هګيو جوړېدل د غیر جنسي توليد (ايګاموجنسيس) يوه بڼه بلل کېدای شي، سره له دې چې دا د مايوسيس پايله او په پلوايد کې له کمښت څخه تېر شوی وي. په هر حال، دواړه حالاتونه (د هګيو جوړېدل او القاح) د بوټو د ژوند دوران د جنسي بیا توليد د بشپړولو لپاره اړين دي.
شونې ده چې ځينې فونګي او ځينې اوبړۍ هم د حقيقي غیر جنسي هګيو جوړولو څخه ګټه واخلي، په کوم کې چې «ماټيوسيس» ښکېل وې او بيا توليدونکې حجرې منځ ته راوړي چې د «ميټوسپور» په نوم پېژندل کېږي، همدا بيا له خپرېدو څخه وروسته په نوي ژوندي موجود بدلېږي.د بېلګې په ډول: د بيا توليد دا طريقه په مخروطي فونګي او سرو اوبوړيو « Polysiphonia» کې موندل کېږي او له مايوسيس پرته په کې «سپوروجينسيس» شامل وي. په همدې بنسټ د هګۍ حجرې د کروموزومونو شمېر د والد له شمېر سره برابر وي چې دا هګۍ تولیدوي. په هر حال، ميټوټي سپوروجينسيس يوه استثنا ده، د بوټو او ډېرو اوبړيو په څېر ډېری هګۍ، د مايوسيس له لارې توليديږي.
ټوټه ټوټه کېدل
ټوټه ټوټه کېدل د غیر جنسي بیا توليد يوه بڼه ده، په کومه کې چې د پلار ژوندي موجود له يوې ټوټې څخه بل ژوندی موجود وده کوي. هره برخه په يو بالغ او بشپړ غټ شوي فرد بدليږي. ټوټه ټوټه کېدل په ډېرو ژونديو موجوداتو کې ليدل شوي دي. هغه ژوي چې په غیرجنسي طريقې سره بيا توليد کوي، په هغوی کې «پلانري»، ډېری حلقوي چينجي چې په هغې کې ډېر «پوليچايټس» او يو شمېر «اليګوشايت»، «تربيليرينز» او د سمندر ستوري شامل دي. ډيری فونګي او بوټي په غیر جنسي ډول پیا توليديږي. يو شمېر بوټي د ټوټه ټوټه کېدو له لارې د بيا توليد لپاره ځانګړي جوړښتونه لری، لکه: د کاڼي په ګل کې «ګیميا» (د کاڼي ګل يو شنه اوبړۍ ته ورته نبات دی/ګيميا په همدې کې غوټۍ ده). ډيری ليچين (د ونو پپونک/ګل سنګ)، کوم چې د يو فونګي او فوټوسينتيسيزي اوبړۍ یا سيانوباکتري يو ځای ژوندي (چې يو په بل متکي ژوند کوي) دي، د ټوټه کېدو له لارې بيا توليد کوي، تر څو ډاډ تر لاسه شي چې نوي افراد د دواړو ژونديو لرونکي دي. شونې ده چې دا ټوټې د «سوريډيا» بڼه خپله کړي، د ګرد په څېر بڅرکي، کوم چې د «فوټوبايونټ» حجرو په شا اوخوا کې راټول شوي او د فونګي هايفن لرونکي وي.
په ګڼ حجروي يا يو له بل سره نښتو ژونديو موجوداتو کې «کلوني» ټوټه کېدل د غیر جنسي بیا توليد يا د «کلوننګ» يو ډول دی، په کوم کې چې يو ژوندی موجود په ټوټو وېشل کېږي. دا هره ټوټه بالغ، بشپړ ډول ستر شوي افراد منځ ته راوړي، کوم چې د اصلي ژوندي موجود کلونونه (نقل) دي. په هغو کې چې پوستکی يې اغزي لري، د توليد دې طريقې ته عموماً ماتېدل ويل کېږي. د ګڼو چاپيرياليزو او «اپي جيني» توپيرونو له امله، هغه «کلونونه» چې د يو نسب څخه منځ ته راغلي وي، په حقيقت کې په جينتيکي او اپي جينيتي ډول يو له بل څخه توپير لرلای شي.
پارتينوجينسيس
پارتينوجينسيس د اګاموجينسيس يوه بڼه ده، په کومه کې چې يوه نابلاربه شوې هګۍ په يو نوي فرد بدلېږي. دا له ۲۰۰۰ څخه په زياتو انواعو کې مستند شوی دی. پارتينوجينسس په وحشي او ډېرو بې ملا تيره کې منځ ته راځي(لکه د اوبو ورږې، روټيفرونه، سپږۍ، د لرګيو خزنده، ځينې ميږيان، موچۍ او پرازيتي غومبسې) او د ملا تير لرونکي (ډېری خزنده ګان، دوه ژوندي او کب). دا همدا راز په کورنیو مرغیو کې هم مستند شوي او همدا راز په جنيتيکي ډول د لابراتوار بدلو شويو موږکانو کې هم موندل شوي. بوټي د اپوميکسيس په نوم د يوې پروسې په مټ په «پارتينوجنسيس» کې مصروفېدای شي. په هر حال، ډېری دا عمل يوه خپلواکه توليدي طريقه نه بولي، بلکې د دې پر ځای يې د جنسي تولید تر شا د تګلارې خرابوالی بولي. پارتينوجنيټیک ژوندي موجودات په دوو مهمو ډلو وېشل کېدای شي، چې هغه دا دي: اختياري او لازمي.
ماندي ژبې
د ماندي ژبو کونۍ په انګلیسي Mande languages) د افریقا په ختیځ کې د کابو ۷۰ ژبو کورنۍ ده چې د ۴۰-۳۰ میلیونه خلک پرې خبرې کوي.
د پاکستان خيالي پوهنتون
د پاکستان خيالي پوهنتون (په انگرېزي:Virtual University of Pakistan ) د پاکستان يو نوی پوهنتون دی چې موخه يې د ټول پاکستان او د پاکستان نه دباندې د انټرنټ او د نوو تخنيکونو په مرسته زده کوونکو ته زده کړې رسول دي. دا د پاکستان لومړنی خيالي پوهنتون دی چې د نوي تخنيک نه برخمن او د ټلويزوني کنفرانسونو په بڼه زده کوونکو ته ښوونه کوي.
تاريخ
په کال 2002 ء کښې د پاکستان اولنی جدید انفارمیشن او کمیونیکیشن ټیکنالوجي په بنیاد جوړ پوهنتون، د يو پبلک سیکټر په توگه د پاکستان دولت لۀ لوري قائم شوی وه
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پاکستاني پوهنتونونه
کونیاکا
کونیاکه خلک په افریقا لویه وچه کې یوه ډله خلک دي چې د ګینه هیواد ۵,۵ سلنه نفوس جوړوي.
ختیځ قزاقستان ولایت
ختیځ قزاقستان په قزاقي Шығыс Қазақстан облысы) په لاتیني East Kazakhstan Region) د قزاقستان هیواد ختیځ کې ولایت دی.
کییسي
کیسي خلک یوه ډله افریقایي خلک دي چې د ګینه هیواد ۴,۱ سلنه نفوس وړوي.
ناهيد شينوارې
ناهيد شينوارې (په انگرېزي ژبه : Naheed Shinwari ) يوه بهرمېشته افغانه ده چې د دوه ؤ افغان شخصي ټلويزيونونو لپاره د کوربه په توگه دندې پرمخ وړلې او د ځالې په نوم يوه مرستندويه اداره د افغان کډوالو لپاره پرانيستې چې موخه ېې د خپل هېواد خوارو خلکو ته د امريکا مېشتو افغان کډوالو مالي مرستې وررسول دي. دغه آغلې خپل د پلار سره يو ځای د پيام افغان او آريانا افغان شخصي ټلويزيوني څانگو کې يوه پښتو کولتوري، سياسي او ټولنيزه خپرونه د (څېرې او خاطرې) په نوم چلوله. آغلې ناهيد امريکا کې د کېلفورنيا په ايالت کې خپلې کورنۍ سره يوځای اوسېږي. د څه مودې راهيسې همدا خپرونه يوازې د زرغون شاه شينواري لخوا د امريکا مېشتي افغان سوداگر محمد نبيل مسکينيار له ټلويزيون (آريانا افغان) څخه پرمخ وړل کېږي.
مخينه
ناهيد شينوارې خپل پلار زرغون شاه شينواري سره يوځای د پیام افغان په نوم امريکا کې شخصي ټلويزيون او د آریانا افغان په نوم بل شخصي ټلويزيون له لارې د يوې پښتو خپرونې (څېرې او خاطرې ) کوربه چلوونکې ده او ددې ترڅنگه ېې په مالي مرستندويه کار هم لاس پورې کړی چې د يوې ادارې بنسټ ېې د ځالې په نوم نومولی. د دغه ادارې يوه انټرنټي پاڼه د www.zalah.org  په نوم جوړه ده. دغه خپرونه د ۲۰۰م .زېږيز کال څخه راپه دېخوا پیل شوې او تل په دې هڅه روانه ده چې له خپلو خلكو په ځانگړي ډول كونډو او ماشومانو سره مرسته وكړي. د نوموړې د همدې فسلفې او شخصي تجربې په پايله كې يې د ځاله فاونډېشن بنسټ رامنځته کړ.
زده کړې
آغلې ناهيد شينوارې خپلې لومړۍ زده کړې په پېښور کې ترسره کړي او بيا د امريکا هېواد د ډامېنگويز سيمې په سټېټ پوهنتون کې د اړيکتيايي ژورناليزم په برخه کې د ليسانس تر کچې زده کړې کړي او اوس په لوړو زده کړو بوخته ده.
لاسته راوړنې
ناهيد شينوارې د بهر مېشتو افغانانو لخوا په خپل فرهنگي کارونو کې ډېره ستايل شوې تر څنگ ېې ټولنيزو بوختياو کې ېې ملاتړ شوی.
حیدر آباد (پاکستان)
حيدراباد، پاکستان د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په سيند ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 11,51,274 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 6م لوی ښار دی. او دا د سيند ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
جغتاي ولسوالي
جغتاي ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان جغتای)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د جغتاي ښار دی. دا ولسوالي ۴۹٬۱۷۵ تنه نفوس لري. د جغتاي ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۶ کېښودل شو.
هڅوب
کلتور یوه چترۍ اصطلاح ده چې په بشري ټولنو کې شته ټولنیز چلند او ارزښتونه او هم د افرادو پوهه، باورونه، هنرونه، قوانین، دودونه، وړتیاوې او عادتونه رانغاړي.
انسانان د کلتورجوړولو (enculturation) او ټولنیزکېدلو (socialization) د زده کولو بهیرونو له لارې کلتور ترلاسه کوي چې په ټولنو کې د کلتورونو د ګڼوالي او تنوع په وسیله ښودل کېږي.
یو کلتوري ارزښت، په ټولنه کې د منلو وړ چال چلند تنظیم او ترتیبوی او د رفتار، جامو، ژبې او په یوه ځای کې د یوه عمل د ډول کړنلاره بلل کېږي او په یوه ټولنیز ګروپ کې د تمې وړ کړنو لپاره بېلګه جوړېږي. په یوه ټولنه کې یوازې د یوه کلتور (monoculture) منل ښايي له ځان سره دا خطر لېږدوي چې د ژوندچاپېریالیزو بدلونونو پر مهال د سم غبرګون وړتیا نه لرلو له امله مړاوی شي، نو ځکه په پوځی کلتور کې، زړوتیا د یوه فرد معمولي چلند بلل کېږي او دنده، ویاړ او وفاداري د یوې ټولنیزې ډلې لپاره فضیلت او یا هم د شخړې د استمرار پر مهال اغېزمن غبرګون ګڼل کېږي. کله چې د دین مسئله هم راځي، په یوه ټولنیز ګروپ کې یوشان ځانګړنې تشخیصولای شو.
تشرېح
پیګمي (Pygmy) موسیقي په ۱۲۰۰مو کلونو کې د باکا (Baka)، اکا (Aka) او اېفې (Efe) د غیرافریقايي پلټونکو او د مرکزي افریقا ځنګلونو د نورو سپړونکو له خوا د کشف نه ډېره وړاندې ګڼ-غږیزه یا پولیفوني (polyphonic) وه. ۲۰۰ کاله وړاندې له هغه چې په اروپا کې ګڼ-غږیزه موسیقي رامنځ ته شي، دې موسیقۍ شتون درلود. د سندرغاړو او نڅاګرو ګڼو لیکو ته پام وکړئ. طرحې يې ناپېیلې دي او تېم (theme) او وارېشن (variation) يې یو په بل کې ننوتې دي. ګمان دا دی چې د نړۍ په موسیقۍ کې دا د پولیفوني لومړی انځور دی.
کلتور د وګړپېژندې یا انټروپولوجۍ علم مرکزي مفهوم ګڼل کېږي او یو لړهغه پدیدې رانغاړي چې بشري ټولنو ته د ټولنیزې زده کړې له لارې لېږدول کېږي. کلتوري کلیات په ټولو بشري ټولنو کې موندل کېږي. په دوی کې بیاني یا expressive بڼې دي، لکه: هنر، موسیقي، نڅا، مراسم، مذهب او تکنالوژۍ دي، لکه: د وسایلو کارونه، پخلی، سرپناه او جامې. د مادي کلتور مفهوم د کلتور فزیکي اړخونه، لکه: تکنالوژي، معماري او هنر رانغاړي، خو د کلتور غیرمادي برخې بیا د ټولنیز تنظیم اصول (لکه د سیاسي تنظیم او ټولنیزو بنسټونو کړنې)، اسطوره پېژنده یا mythology، فلسفه، ادبیات (هم لیکلي او هم شفاهي) او ساینس رانغاړي، چې د ټولنې ناملموس کلتوري میراث جوړوي.
په بشري علومو کې د فرد د ځانګړنې په توګه د کلتور مفهوم هغه درجه ده چې دوی په هنرونو، ساینس، تعلیم او ټولنیز چلند کې د پوخوالي یوې خاصې کچې ته رسېدلي دي. د کلتوري پوخوالي کچه له تمدنونو نه د لږو پېچلو ټولنو د تمایز لپاره هم ځینې وختونه کارول کېږي. د کلتور په اړه دا ډول سلسله مراتب لیدلوری د طبقې پر بنسټ د ټولنیزو غوره وګړو د عالي کلتور او د ټيټ کلتور، عمومي کلتور یا د ولسي کلتور تر منځ په تمایز کې موندلای شو، چې کلتوري پانګې ته د طبقه بندي شوي لاسرسي پر بنسټ جلا کېږي. په دودیزه اصطلاح کې، کلتور ډېری مهال هغو سمبولیکو نښو ته ویل کېږي چې د قومي ډلو له خوا له نورو نه د خپل ځان د تمایز په پار کارول کېږي،لکه: د بدن اصلاح، جامې یا ګاڼې. ولسي کلتور هغه مصرفي کلتور ته ویل کېږي چې د ولس لخوا رامنځته شوی دی. د فلسفې ځینې مکتبونه لکه مارکسیسم او انتقادي نظریه وايي چې کلتور ډېری مهال په سیاست کې د نخبګانو د یوې وسیلې په توګه کارول کېږي، تر څو پرولتاريا وغولوي او یو کاذب شعور رامنځته کړي. دا ډول لیدلوری، د کلتوري مطالعاتو په برخه کې عام دی. په ټولنیزو علومو کې، د کلتوري ماده پالنې لیدلوری وايي چې، بشري سمبولیک کلتور د انسان د ژوند د مادي حالت نه راټوکېدلی دی، ځکه همدا انسان دی چې د فزیکي پاېښت لپاره شرایط رامنځته کوي او دا چې د کلتور بنسټ په تکاملي بیولوژیکي جوړښتونو کې موندل شوې دي.
د شمېر نوم په توګه "کلتور" د ټولنې یا توکمي ډلې یا ولس د دود دستور، رواجونو او ارزښتونو ټولګه ده. کلتور د وخت په تېرېدو سره د ترلاسه شوې پوهې ټولګه ده. په دې مفهوم سره، ملټي کلچرلیزم د ځمکې پر مخ د ټولو شته بېلابېلو کلتورونو تر منځ سوله ییز ګډ ژوند او دوه اړخیز درناوي ته ارزښت ورکوي. ځینې مهال "کلتور" د ټولنې په یوه فرعي ډله یا فرعي کلتور،لکه:  " برو کلتور bro culture" او یا کلتورضد (counterculture) کې دننه د مشخصو کړنو د تشرېح کولو لپاره کارول کېږي. په کلتوري وګړپېژندنه کې، د کلتوري نسبیت پالنې یا cultural relativism ایډیالوژي او تحلیلي درېځ په دې نظر دي چې نه شو کولای، کلتورونه په اسانۍ سره په عیني توګه درجه بندي او وارزو، ځکه هره ارزونه هرومرو د یوه ټاکلي کلتور په ارزښتي نظام کې دننه ځای لري.
رېښه
د "کلتور" معاصرې کلیمې بنسټ هغه اصطلاح ده چې د لرغوني رومي ویناوال سیسرو د توسکولانې بحثونه (Tusculanae Disputationes) په نامه په خپل کتاب کې کارولې ده او د روح د پاکۍ یا "cultura animi" په اړه یې لیکلي دي او د فلسفي روح د ودې لپاره يې کرنیزه استعاره کارولې ده چې له تیلیولوژیکي (teleologically) اړخه د انساني ودې د ترټولو لوړایډیال په توګه پېژندل کېږي. سموېل پوفېندورف دغه استعاره په عصري زمینه کې وکاروله، یعنې ورته یو شی، خو دا يې نوره نه انګېرله چې فلسفه د انسان طبیعي کمال دی. سموېل او له هغه راوروسته ډېرو لیکوالانو"ټولو هغو  لارو ته ګوته ونیوله چې انسانان پر خپل اصلي بربریت برلاسي شول او د هنرمندۍ له لارې بشپړ انسانان شول".
د ریچارد ویلکلې له خوا تشرېح شوی کلتور "... په اصل کې، د روح یا ذهن د ودې معنا لري، چې تر ډېره یې د ۱۸مې پېړۍ د جرمني متفکرانو په لیکنو کې وروستۍ معنا وموندله، ځکه دوی په بېلابېلو کچو'د معاصر لیبرالیزم او روښانتیا یا Enlightenment' اړوند د روسو نقد ته پراختیا ورکوله.'، نو ځکه د 'کلتور' او 'تمدن' تر منځ توپیر معمولاً د همدغو لیکولانو له لوري بیان شوی دی، که څه هم واضح او مستقیم به نه و."د وګړپېژندونکي اي بي ټایلر په وینا: دا یوه "پېچلې بشپړه ټولګه ده او هغه پوهه، عقیده، هنر، اخلاق، قانون، دود دستور او نورې وړتیاوې او عادتونه په کې راځي چې، د ټولنې د یوه غړي په توګه انسان ترلاسه کړې دي." په بل ډول: په اوسنۍ دوره کې، "کلتور د هغې ټولنیزې برخې په توګه تعریف شوی دی، چې پر لاروچارو، بحثونو او مادي  افادو ټینګار کوي، کوم چې د وخت په تېرېدو سره د مشترک ژوند د ټولنیزې معنا دوام یا نه دوام بیانوي.
د کمبریج انګلیسي ډکشنري کاږي چې: کلتور "په مشخص وخت کې د مشخصې ډلې د ژوند طریقه، په ځانګړې توګه عمومي دود دستور او باورونه" دي.
سرچینې
هڅوب
افغانان (آسټراليا)
افغانان يا غانز د هغو اوښبانانو ډله وه چې له ۱۸۶۰ ز. نه تر ۱۹۳۰ ز. کال پورې د آسټراليا د لرو پرتو سيمو په موندنو کې د افغانستان نه د انگرېزانو سره تللي وه. که څه هم چې په ټوليزه توگه افغانان بلل کېدل خو په دغو کې ټول د افغانستان له هېواد نه نه وه راغلي؛ په دغو کې ځينې يې د برتانيوي هند د شمالي سيمو نه راغلي خلک هم وه چې د اوسني پاکستان برخه ده. همدغو راغلو افغانانو په آسټراليا کې د اسلام د دين په خپرولو کې اهمه ونډه درلوده.
د دغو افغانو اوښبانانو لومړنۍ ډله د ۱۸۶۰ ز. کال د جون په مياشت کې مېلبورن ته راورسېدل، دا يوه ۸ کسيزه ډله وه چې ۲۴ اوښان يې هم د ځان سره لرل. د دغو اوښبانانو سفر د ولز اېکسپېډيشن يا سفر په نامه يادېږي. تر دغه سفر دمخه هم افغانان آسټراليا ته راغلي وي او داسې راپورونه هم خپاره شوي چې آن په ۱۸۳۸ ز. کال کې د لومړنيو افغانانو جوپه آسټراليا ته راغلې وه چې هغه مهال د دوی سره اوښان نه ول. په هغه وخت کې د لرو پرتو سيمو د تگ راتگ يوازينۍنقليه اوښان وه او د دې سبب دا وه چې اوښانو د آسټراليا د بېدياني او وچ اقليم کې پرته له دې چې د اوبو او د خوړلو کومه ستونزه ورسره وي، سفر کولای شو چې همدا چاپېريال د اسانو او نورو څارويو لپاره ډېر يو ستونزمن چاپېريال وه. البته دا هغه مهال وه چې په آسټراليا کې موټر نه وه راغلي. نن هم د آسټراليا د اوښانو لوی شمېر د هماغو اوښانو پاتې شوونکي دي. که څه هم چې افغانانو د ليري واټن د تگ راتگ په سفررونو کې ډېره اهمه ونډه او مرسته کړې خو هماغه مهال هم د دوی سره د توکميز چلند له مخې بد سلوک کېده او د دې بد سلوک سبب د هغوی گروهه، د هغوی ظاهري بڼه او د لېږد رالېږد دوديزو کارکوونکو ترمېنځ کاري رقابتونه ول. اوسمهال د هماغو افغانانو د ياد د تازه کولو په پار د اډېلايډ او ډاروين د سيمو تر مېنځ چلېدونکی اورگاډی د غان په نامه يادېږي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:د آسټراليا توکميزې ډلې وېشنيزه:په آسټراليا کې اسلام وېشنيزه:د آسټراليا تاريخ وېشنيزه:اوښبانان
سهیل خټک
سهیل خټک (زوکړه ۱۹۵۹ زېږدي کال، پښتونخوا ) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی.
مخينه
د ښاغلي سهیل خټک اصلي نوم سهیل بادشاه او د پلار نوم یې امیر خان دی، چې پر ۱۹۵۹ زیږدي کال د پښتونخوا د خټکو د کرک په سیمه کې یې دې نړۍ ته سترگې پرانیستې دي. ښوونځی او پوهنځی یې له ۱۹۷۶ ز کاله تر ۱۹۷۹ زیږدي کاله پورې د پښتونخوا د کرک په کالج کې تر ۱۴ ټولگي پورې لوستی او په قانون او پښتو ادبیاتو کې یې د ایم ای (ماستري) بری ليک یې پر ۱۹۸۴ زیږدي کال له پېښور پوهنتونه ترلاسه کړې ده. سهیل خټک وایي چې د ۱۹۷۶ نه یې تر ۱۹۷۹ کاله پورې د ستر صوفي شاعر ارواښاد طاهر کلاچوي نه د تصوف په برخه کې زده کړه کړې او په پېښور کې د شعر او شاعرۍ په برخه کې یې د غزل د بابا ارواښاد امیر حمزه شینواري نه زده کړه کړې ده. ښاغلی سهیل خټک پر ۱۹۸۵ ز کال په پيښور ریډیو کې د پروډیوسر په توگه دنده ترلاسه کړه چې تر اوسه دغه دنده پرمخ بیا یي او د دې تر څنگ یو ناول لیکي او په تصوف کې یې د څیړنو اراده شته. ښاغلي سهیل خټک یو مهذب او پر پښتو او پښتونوالې مین انسان دی.
د شعر بېلگې یې
غزل
شهزاده چې تر بدها اورسېدلو - د خپل ځان تر انتها اورسېدلو چې قيصه يې تر اخېره ولوستله - شک يې بيا تر ابتدا اورسېدلو
د تيارې په پټ رازونو چې پوه نه شو - پتنگ هله تر رڼا اورسېدلو
کوم دلال چې د هر چا خوله وتړله - بيا په چېغو تر باچا اورسېدلو
دا بې وسه د حساب نه دي سهېله! - چې تر گوره په سودا اورسېدلو
* *  *
غزل د نس غم ته ماښامونه خرڅوي - يو وجود خپل اندامونه خرڅوي چې له تېرو گناهونو توبه گير شو - اوس لگيا دي ثوابونه خرڅوي د نړۍ په سياست کې سودا لوړه - ځېنې، ځېنې جنتونه خرڅوي د شتمنو په مرگونه کوي شکر - اديرو کې چې گلونه خرڅوي په شېبو کې گټه، گټه ورته ښکاري - وخت کې اوسي خو وختونه خرڅوي
څو ذهنونو د لالچ په بنسټ جوړ کړو - کوم قانون چې هېوادونه خرڅوي غټ پېغور دي پښتنو ته دا سهېله! - خپل وطن کې خپل ځانونه خرڅوي
په جهان کې يو جمال شته - چې زما ورسره خيال شته
چې ورياد شم نو حېرت وي - په حېرت کې عقيدت وي په دعا کې مې تل غواړي - چې زه نه يم ژاړي، ژاړي
په جهان کې يو جانان شته - په زمان کې يې مکان شته په سندرو کې مې ياد کړي - په خبرو کې مې ياد کړي
د خپل حسن په رڼا کې - لټوي مې په دنيا کې
په جهان کې يو حسين شته - د سپوږمۍ رنگه جبين شته
لټوي مې لور په لوري - داسې تږي، تږي گوري
په خوبونو کې مې ياد کړي - منظرونو کې مې ياد کړي
په جهان کې يو دلبر شته - زما فکر کې هنر شته
زه يې هم يم په لټون کې - يادوم يې په ژوندون کې
چې په کوم وطن کې اوسي - خو د ځان خوا ته مې يوسي
کله وايم چې دا خوب دی ! - دا د مينې ليونتوب دی !
* *  * غزل سيند مستېدلو، ما څپې شمېرلې - ژوند ډوبېدلو، ما شېبې شمېرلې عبادت شاته پاتې شوي و ډېر - نيت هېرېدلو، ما سجدې شمېرلې
ګناه اوده شوله په لوڅ وجود کې - ثواب راتللو، ما توبې شمېرلې
چا مرتبه د مجذوب هم راکړله - تسپې شلېدلې، ما دانې شمېرلې
د شطرنج لوبې کې وزير اوده و - چې ويښېدلو، ما مهرې شمېرلې
هنر مې تاو ته پېمانه جوړه کړه - اور بلېدلو، ما لمبې شمېرلې
سهېله! ځکه خو مستي شوه نېستي - هوش تښتېدلو، ما پيالې شمېرلې
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- ټپه ایز (د شاعرۍ لومړۍ ټولگه)، د ۱۹۸۴ زېږدي کال چاپ.
۲- خاموشۍ وکړې خبرې (د شاعرۍ دویمه ټولگه)، د ۲۰۱۲ ز کال چاپ.
۳- کړچ (نثر)، د ۲۰۱۸ ز کال چاپ.
ښاغلی سهیل خټک وایي چې ما په خپل شعري ټولگې ( ټپه ایز) کې په لومړي ځل دپښتو لنډیو ( ټپو) اود آزاد نظم تړون او اړیکي ثابت کړل او دلنډیو روح مې په آزاد نظم کې بیا ن کړی دی.
اخځليک
۱- د ليکوال لطيف یاد فېسبوک پاڼه.
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
کپیل
کپیل خلک په افریقا کې یو قوم خلک دي چې د ګینه هیواد ۴ سلنه نفوس جوړوي.
د رېګان دور/عصر
د رېګان دور یا د رېګان عصر د امریکا د تاریخ وروستۍ دوره بندي ده، چې د سیاسي څارونکو او تاریخ پوهانو له خوا پردې د ټينګار لپاره کارول کېږي چې د ولسمشر رولانډ رېګان په مشرۍ د محافظه کار "رېګان انقلاب" پر کورني او بهرني سیاست یې تل پاتې اغېز درلود. دا له هغه څه سره چې د سیاسي علومو پوهان یې شپږم ګوند نوموي، نغاړل کېږي. په نړیوال ډول د رېګان د دور په تعریف کې۱۹۸۰ ز لسیزه شاملېږي. حال دا چې په پراخو تعریفونو کې ښایي د ۱۹۷۰یمې، ۱۹۹۰یمې، ۲۰۰۰مې، ۲۰۱۰مې او ان د ۲۰۱۰مې لسیزې وروستۍ په کې شامليږي. ورځپاڼه لیکونکی/ژورنالېست او تاریخ پوه سیین وېلېنټز د ریګان د عصر په نوم له ۱۹۷۴ څخه تر ۲۰۰۸ ز کال پورې تاریخ په کتاب کې چې په ۲۰۰۸ کې يې لیکلی داسې استدلال کوي چې رېګان له حده زیات د امریکا پر تاریخ واکمن و، لکه څنګه چې تر نوموړي څلور لسیزې مخکې فرانکلېن ډي روزوېلټ او د هغه نیوډيل (په امریکا کې د مالي سمونو او عامه پروژو لړۍ) میراث واکمن و.
د رېګان دولت د کار تر پیلولو وروسته، د عرضې پر لور د اقتصادي نظریې پربنسټ یو اقتصادي سیاست پلی کړ. د اقتصاد پر رِغېدو د مالیاتو قانون له تصویب سره په ۱۹۸۱ کال کې ماليې راکمې شوې، حال دا چې دولت هم کورني لګښتونه راکم کړل او پوځي لګښتونه یې لوړ کړل. د بودیجې کسر د جورج اېچ ډبلیو بوش او کلېنټون په دولتونو کې د مالیاتو د ډېرولو انګېزه تصویب کړه، خو په ۲۰۲۱ کال کې د اقتصادي ودې او د مالیاتو کمولو د پخلاینې قانون له تصویب سره مالیات یو ځل بیا کم شول. د کېلنټون د ولسمشرۍ پر مهال جمهوري غوښتونکو د کاري فرصتونو او شخصي مسؤلیت قانون تصویب کړ، دا هغه لایحه وه چې د فېدرال مرستو د ترلاسه کوونکو لپاره یې نوي محدودیتونه رامنځته کړل.
بارک اوباما په ۲۰۰۸ کال کې د دیموکراتانو د ټاکنیز کمپاین په مبارزاتو کې دا روښانه کړه چې رېګان څه ډول د هېواد لوری بدل کړ: "زه فکر کوم چې رونالډ ريګان د امریکا مسیر داسې بدل کړ چې رېچارډ نېکسون ونه شو کولی او په هغه ډول چې بېل کلېنټون ونه کړ. هغه موږ په بېل بنسټیز مسیر کې ځای پر ځای کړو ځکه هېواد دې ته تیار و. زه فکر کوم چې هغوی د ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰یمو لسیزو له افراط سره دا احساس کړی و چې دولت ورځ تر بلې د ودې په حال کې دی خو د عملکرد د نوعیت په اړه یې د مسؤلیت منلو احساس نه شته و. زه فکر کوم چې خلک... هغه یوازې هغه څه ته اشاره وکړه چې خلکو له وړاندې حس کړي و او هغه دا وو چې موږ روښنايي/وضاحت غواړو، موږ خوشبیني غواړو، موږ غواړو د کاري لېوالتیا او تشبث احساس چې موږ له لاسه ورکړی بېرته یې راوګرځوو."
تاریخونه
ډېری تاریخ پوهان دغه دوره له ۱۹۸۰ کال څخه هغه مهال چې رېګان د ولسمشر په توګه وټاکل شو پیلوي او معمولاً په ۱۹۷۰ کال کې د رېګان د دور د رېښو پلټنه کوي. د مثال په ډول په ۲۰۱۰ کال کې کالمن د ۱۹۷۰یمې لسیزې بېلابېل ناورینونه ارزوي چې د لېبرال پر حل لارو یې باور ختم کړ: د مذهبي حق وده او د هم‌جنس پالانو د حقونو د غورځنګ پر وړاندې غبرګون، فېمېنیزم، او د مساوي حقونو تعدیل، د فېدرالي قاضیانو له خوا د حمل او نقل پر وړاندې د خلکو د غورځنګ غبرګون، په ويتنام کې ماته، د ډيټېنټ نسکورېدل او د شوروي اتحاد له ځواک څخه وېره د وارداتي موټرونو او ټوکرونو/نساجي ننګونې، د زنګي کمربند غیر صنعتي کول، د انفلاسیون لوړوالی، د انفلاسیون رکود (هغه شرایط چې نه په کې بشپړ انفلاسیون واکمن وي نه هم یوازې رکود، ژباړن) او د انرژۍ کړکېچ، همدارنګه د ایران د یرغمل نیولو کړکېچ په بهیر کې د ملت سپکاوی او هغه ناخوښ احساس چې ملت فکر کاوه ایا د دوی د جلال ورځې تېرې شوې که نه؟ کالمن ګام په ګام هغه پروسه ښيي چې په بهیر کې یې سیاسي بدیلونه یو په بل پسې له منځه لاړل او رېګان ولاړ و.
په متحده ایالاتو کې د «ريګان د دور» اصطلاح یوازې د رېګان د ولسمشرۍ دورې ته په اشاره کارول کېږي، خو په خپل ذات کې پراخه معنا لري چې نورې دورې هم په کې شاملېږي. تر ډېره د جورج اېچ ډبلیو بوش دوره (۱۹۸۹-۱۹۹۳)، د کلېنټون د ولسمشرۍ دوره (۱۹۹۳-۲۰۰۱) او د جورج ډبلیو بوش دوره (۲۰۰۹-۲۰۰۱) د رېګان د دور دوام بلل کېږي. وېلېنتز(Wilentz) د فورډ د ولسمشرۍ دوره (۱۹۴۷-۱۹۷۷) او د کارتر د ولسمشرۍ دوره (۱۹۷۷-۱۹۸۱) هم په کې ورزیاتوي.
د رېګان د دور د پای ټکی معمولاً په ۲۰۰۸ ز کال کې د دیموکراتیک بارک اوباما ټاکنې بلل کېږي. داسې برېښېده چې د ۲۰۱۰ او ۲۰۱۴ ز کال منځ‌مهاله ټول‌ټاکنې به د رېګان د دور پای له شک سره مخ کړي، ځکه چې محافظه کاره جمهوري غوښتونکو دوه لویې بریاوې ترلاسه کړې چې هم يې مشرانو جرګه او هم یې ولسي جرګه خپله کړه. له دې سره هغه پراخې سیاسي پالیسۍ چې د اوباما دولت وڅارلې، په ټولنیزو مسایلو کې د رېګان د دور روښانه ماته وه، ځکه چې ډېری امریکایانو له ټولنیزو مسائلو لکه د هم‌جنس پالانو ودونه او د تنباکو له قانوني کولو څخه ملاتړ وکړ. د ۲۰۱۶ ز کال په ټاکنو کې د ډونالډ ټرامپ بریا داسې بحثونه راپارول چې ایا د هغه راڅرګندېدل به د رېګان د دوران د دوام په معنا دي که د امریکا د سیاست لپاره یوه بېلګه ده. د سیاسي علومو پوه سټېفن سکورونک داسې استدلال کوي چې د ټرامپ ټاکنې داسې ښيي چې د رېګان دور دوام لري. سکورونک اوباما له پخوانیو ولسمشرانو لکه ووډرو وېلسن او ريچارډ نېکسون سره پرتله کوي چې په داسې وخت کې يې واکمني کوله چې خپل ګوند يې په فېدرال کچه په بشپړ ډول په اقلیت/لږګیو کې و. پر وړاندې يې جولیا ازاري داسې استدلال کوي چې د ټرامپ ټاکنه د رېګان د دور پای او په سیاست کې نوې دوره ده.
مطرح کېدل
وېلېنتز د دور پيل د واټرګېټ له رسوایۍ سره په ګوته کوي چې د ريچارډ نېکسون ولسمشرۍ ته یې د پای ټکی کېښود او د نوي جمهوري غوښتونکي مشر لپاره يې لار پرانیسته. د واټرګېټ رسوايۍ تر څنګ د جان کېنېډې وژنه، د ويتنام جګړه او ناسم اقتصادي وضعیت د ۱۹۷۰یمې لسیزې په نیمايي کې پر سیاسي مشرانو د پراخې بې باورۍ لامل شو. له ښارونو څخه شاوخوا ښاري سیمو ته د خلګو ډله‌ییز خوځښت د دې لامل شو چې د رایې ورکوونکو نوې ډلې رامنځته شي چې له نیو ډېل (د ولسمشر روز وېلټ یوه اقتصادي او ټولنیزه برنامه) اقتصادي سیاستونو او ماشیني سیاستونو سره یې لږ تړاو درلود. رېګان او نورو محافظه کارانو په بریالیتوب سره د هغه خلکو لپاره چې د نیو ډېل له لېبرالیزم څخه ناهیلي شوې وو محافظه کارانه نظریې وړاندې کړې. د رېګان کاریزما او د ویناوالی مهارتونو له هغه سره مرسته وکړه تر څو د هېواد لپاره محافظه کاري د یو خوشبینه او راتلونکي ته هيله‌من لیدلوري په توګه تعریف کړي. ريګان د ۱۹۷۶ ز کال په لومړنیو ټاکنو کې د فعلي ولسمشر جرالډ فورډ پر ځای د نېکسون ځای ناستي له ګواښ سره مخ کړه. فورډ په ۱۹۷۶ ز کال کې د جمهوري غوښتونکو په ملي کنوانسیون کې ریګان ته ماته ورکړه، خو هغه په عمومي ټاکنو کې د دیموکرات نوماند جیمي کارتر له خوا له ماتې سره مخ شو.
قاموسونه ټکی کام
قاموسونه يا (qamosona.com) د انټرنټ پر مټ د پښتو دوه ژبنيو سيندونو يوه پروژه ده. د دغې پروژې موخه د پښتو د چاپ شويو سيندونو راټولېدنه او په گڼياليزه يا ډېجېټال بڼه خپرونه ده. دم مهال دا پروژه په پښتو ژبه ۵۰ چاپ شوي او ناچاپه سيندونه پرليکه کړي او همداراز يې د پښتو ژبې د ۱۰۰۰۰ لنډيو يو توکبنسټ پرليکه کړی.