cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کامالا هریس
د ولسمشر مرستیالي (۲۰۲۱- تر اوسه)
هریس د ۲۰۲۱ ز کال په جون میاشت کې د ولسمشر د مرستیالې په توګه خپل لومړنی نړیوال سفر وکړ، هغې په دغه سفر کې له ګواتیمالا او مکسیکو څخه لیدنه وکړه، څو د امریکا متحده ایالاتو ته له مرکزي امریکا څخه د کډوالۍ د زیاتېدو لاملونه پیدا او و ارزوي. د دغه سفر پر مهال هغې د ګواتیمالا له ولسمشر الجندرو ګیاماتي (Alejandro Giammattei) سره د ګډې مطبوعاتي غونډې پر مهال احتمالي کډوالو ته په خپل پیغام کې څرګنده کړه: "زه غواړم د سیمې هغو خلکو ته چې د امریکا د متحده ایالاتو او د مکسیکو پولې ته د خطرناکه سفر د ترسره کولو په فکر کې دي، په ډاګه ووایم: مه راځئ. مه راځئ". له نږدې لس میاشتې دندې وروسته، د ولسمشر او د ولسمشر د مرستیالې د تائید کچه په ترتیب سره ۳۸٪ او ۲۸٪ وه.
د ۲۰۲۱ ز کال د نومبر په ۱۹ مه هغه مهال چې ولسمشر بایډن د کولونوسکوپي معاینې لاندې و، په EST وخت د سهار له ۱۰:۱۰ تر ۱۱:۳۰ بجو پورې د واکیال ولسمشرې په توګه دنده ترسره کړه. هغه لومړنۍ مېرمن او په ټوله کې درېم کس و، چې د امریکا د ولسمشر واکونه او دندې یې د ۲۵ مې اصلاحیې د درېم فصل له مخې ترلاسه کړې.
جایزې او ویاړونه
په ۲۰۰۵ ز کال د تورپوستو قاضیانو ملي ټولنې هریس ته دتورګود مارشال جایزه(Thurgood Marshall Award) ورکړه. په همدغه کال نیوزویک مجلې په خپل راپور"د امریکا ۲۰ پیاوړې مېرمنې" کې هغه له ۱۹ نورو مېرمنو سره د امریکا پیاوړې مېرمن وبلله. د ۲۰۰۸ کال په وروستیو کې د نیویارک ټایمز په یوه مقاله کې هغه د امریکا ولسمشرۍ ته د یوې پیاوړې مېرمنې په توګه معرفي او نوموړې یې د "پیاوړې جنګیالۍ" په توګه یاده کړه.
په ۲۰۱۳ ز کال کې ټایم مجلې هغه "د نړۍ د ۱۰۰ اغېزمنو کسانو" له ډلې وبلله. په ۲۰۲۰ ز کال کې د ټایمز مجلې له خوا هریس او بایډن دواړه د کال د شخصیتونو په توګه ونومول شول.
باراک حسين اوباما
بارک حسين اوباما دويم (۱۹۶۱ز کال د اګست په څلورمه زېږېدلی) يو امریکايي وکيل، ليکوال او سياستوال دی چې له ۲۰۰۹ز څخه تر ۲۰۱۷ز کال پورې يې د متحده ايالاتو د څلور څلوېښتم ولسمشر په توګه دنده تر سره کړې. د ديموکرات ګوند غړی اوباما د متحده ایالاتو لومړی افريقايي الاصله امريکايي ولسمشر و. هغه تر دې مخکې له ۲۰۰۵ز څخه تر ۲۰۰۸ز کال پورې د «الينوای» د سناتور په توګه کار کړی او همدا راز له ۱۹۹۷ز څخه تر ۲۰۰۴ز کال پورې د الينوای د ايالتي سناتور په توګه يې دنده تر سره کړې.
اوباما د هاوایي ايالت په هونولولو کې زېږېدلی دی. په ۱۹۸۳ز کال کې د کولمبيا له پوهنتون څخه تر فراغت وروسته، هغه په شيکاګو کې د ټولنې د منظموونکي په توګه کار وکړ. په ۱۹۸۸ز کال کې هغه د هارورډ د حقوقو په ښوونځي کې داخله واخسته، په دې ځای کې هغه د هارورډ د حقوقو د مجلې لومړی تور پوستی رئیس و. له فراغت وروسته هغه مدني حقوقو څارنوال او علمي شخص وګرځېد، له ۱۹۹۲ز څخه يې تر ۲۰۰۴ز کال پورې د شيکاګو د حقوقو په ښوونځي کې د اساسي قانون درس ورکاوه. ټاکنيز سياست ته په مخه کولو سره، د متحده ايالاتو د سنا مجلس ته بريالي کېدو سره سم هغه له ۱۹۹۷ز څخه تر ۲۰۰۴ز کال پورې د ايلينو د سنا په مجلس کې د ديارلسمې ولسوالۍ استازيتوب وکړ. د ۲۰۰۴ز کال د مارچ په مياشت کې په لومړي ځل سنا مجلس ته تر بريا، د جون په مياشت کې د ديموکراتانو په ملي کنوانسيون کې د وينا څخه د ښه هرکلي او د نومبر په مياشت کې د سنا مجلس ته په پرېکنده ډول تر بريالي کېدو وروسته اوباما ته د ولس پام ورواوښت. په ۲۰۰۸ز کال کې، د خپلو ټاکنيزو مبارزو له پيل يو کال وروسته او د هيلري کلينټن په وړاندې د پيليزو مبارزو له پيل وروسته، هغه د ديموکرات ګوند له خوا د ولسمشرۍ لپاره نوماند شو. اوباما په ټولټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو د نوماند جان ميککين څخه ټاکنې وګټلې او د هغه له ملګري راتلونکي ولسمشر جوبايډن سره يو ځای د ۲۰۰۹ز کال د جنوري په شلمه نېټه يې د ولسمشر په توګه لوړه وکړه. نهه مياشتې وروسته هغه د ۲۰۰۹ز کال د نوبل سولې جايزه وګټله، دا يوه داسې پرېکړه وه چې هم وستايل شوه او هم پرې نېوکې وشوې.
اوباما د خپلې ولسمشرۍ په لومړيو دوه کلونو کې يو شمېر مهم قوانين لاسليک کړل چې په بنسټيزو اصلاحاتو کې يې شامل دي: د زغم وړ پاملرنې قانون چې د (ACA or "Obamacare") په نوم هم پېژندل کېږي، خو د عامه روغتيا بيمې غوراوی په کې نه و شامل؛ د ډاډ-فرانک وال سټريټ جورنال سمون او د مصرف کوونکي خونديتابه قانون او په ۲۰۱۰ز کال کې د نه پوښتنې، نه وينا د لغوې قانون. د امريکايي بيا تر لاسه کولو (Recovery) او بيا پانګونې قانون او د مالياتو کمښت، د بې روزګارانو د بيمې بيا اجازه ورکول او دندې موندلو قانون چې دې ټولو د ستر اقتصادي رکود پر مهال د بنسټيز اقتصادي خوځښت په توګه عمل وکړ. د ملي پور د حد په اړه له اوږدو بحثونو وروسته، هغه د بوديجې د سمبالښت او امريکا د مالیاتو د کمښت قوانين لاسليک کړل. په بهرنۍ تګلاره کې هغه په افغانستان کې د متحده ايالاتو د سرتېرو شمېر زيات کړ، د متحده ايالاتو-روسيې د نوي پيل تړون له لارې يې د هستوي وسلو اندازه راکمه کړه او د عراق په جګړه کې يې پوځي ښکېلتيا ته د پای ټکی کېښود. د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د ۱۹۷۳ د پرېکړه ليک د عملي کولو لپاره يې په لېبيا کې د پوځي ښکېلتيا امر ورکړ چې د معمر القذافي په لرې کولو کې يې مرسته وکړه. هغه همدا راز د هغه پوځي عملياتو حکم ورکړ چې اسامه بن لادن پکې ووژل شو.
ميټ رومي ته په ماتي ورکولو سره د دويم ځل لپاره د ولسمشر په توګه تر ټاکل کېدو وروسته اوباما د ۲۰۱۳ز کال د جنورۍ په شلمه نېټه لوړه وکړه. په دې موده کې هغه د همجنسابازو امريکايانو د شاملولو ملاتړ وکړ. د هغه ادارې يو لړ راپورونه چمتو کړل او له سترې محکمې يې وغوښتل چې د همجنسو ودونو د نا قانوني ګرځولو قوانين لغوه کړي (دا قضيه د متحده ايالاتو په وړاندې ويندزور او اوبرګفل په وړاندې هاجز بلل کېږي)؛ په ۲۰۱۵ز کال کې په ټول هېواد کې د همجنسو ودونه قانوني وګرځول شول کله چې په اوبرجيفيل کې يوې محکمې دا ډول امر وکړ. د سانډي هاک لومړني ښوونځي کې د ډزو له پېښې وروسته اوباما د وسلو د اداره کولو پلوی وکړ، په بريدونو کې کاريدونکو وسلو د بنديز پلوی يې څرګند کړ او د نړيوالې تودوخې او کډوالۍ په اړوند يې پراخه اجرائي کارونه صادر کړل. په بهرنۍ تګلاره کې، هغه له عراق څخه په ۲۰۱۱ز کال کې تر وتلو وروسته د داعش د لاسته راوړنو په ځواب کې په عراق او سوريه کې د پوځي مداخلې حکم صادر کړ، هغو بحثونو ته يې پراختيا ورکړه چې په پايله کې يې په ۲۰۱۵ز کال کې د نړيوال اقليم د بدليدو په اړه د پاريس تړون وشو، د کندوز پر يوه روغتون د خونړي هوايي بريد څارنه يې وکړه او په پايله کې يې بښنه وغوښته، په ۲۰۱۶ز کال کې په افغانستان کې د متحده ايالاتو د جګړه یيزو عملياتو د پای ته رسولو بهير ته يې دوام ورکړ، پر اوکراين د روسيې له بريد څخه وروسته يې د روسيې پر ضد بنديزونه ولګول او دويم ځل هلته کله چې په ۲۰۱۶ز کال کې د متحده ايالاتو په ټولټاکنو کې د روسيې د مداخلې موضوع راغله، له ايران سره د ګډ ټولشموله هستوي تړون طرحې د اقداماتو او له کيوبا سره د متحده ايالاتو د اړيکو د عادي کولو منځګړيتوب يې وکړ. اوباما سترې محکمې ته درې قاضيان وټاکل: سونيا سوتومايور او ايلينا کاګان د قاضيانو په توګه ومنل شول، خو مريک ګارلنډ د اورېدو يا رايې ورکولو څخه د هغه سنا مجلس له خوا منع شو چې د جمهوري غوښتونکو په کې اکثريت و. اوباما د ۲۰۱۷ز کال د جنورۍ په شلمه نېټه خپل دفتر خوشې کړ او په واشنګټن ډي.سي کې يې ژوند ته دوام ورکړ.
د اوباما د ولسمشرۍ پر مهال په بهر کې د متحده ايالاتو حيثيت او په داخل کې اقتصاد د پام وړ پرمختګ وکړ. په عمومي توګه د اوباما ولسمشري ښه ارزول شوې او د تاريخ پوهانو، سياسي پوهانو او عامو خلکو له خوا د هغه د ولسمشرۍ ارزونه نوموړی د امريکا د ولسمشرانو په منځ کې په لوړه ليکه کې بللی. له دندې وروسته هم اوباما په ديموکراتيکو سياستونو کې فعال پاتې شو، د متحده ايالاتو د ۲۰۱۸ز کال د ولسمشرۍ په ټولټاکنو مبارزو کې يې د نوماندانو لپاره کمپين وکړ، د ۲۰۲۰ز کال د ديموکرات ملي کنوانسيون پر مهال راڅرګند شو او د ۲۰۲۰ز کال د ولسمشريزو ټوټاکنو پر مهال يې د خپل پخواني مرستيال جو بايډن لپاره کمپين وکړ. له سياست څخه بهر اوباما درې ډېر پلورل شوي کتابونه خپاره کړل چې نومونه یې دا دي: زما د پلار خوبونه (۱۹۹۵)، د هيلې جرأت (۲۰۰۶) او ژمنه شوې ځمکه (۲۰۲۰).
د ژوند لومړي کلونه او دنده
اوباما د ۱۹۶۱ز کال د اګست مياشتې په څلورمه نېټه د هاوايي په هونولولو کې د ماشومانو او مېرمنو لپاره په کاپيولاني روغتيايي مرکز کې زېږېدلی دی. هغه يوازینی ولسمشر دی چې له اته څلوېښتو ايالتونو څخه بهر زېږېدلی دی. د هغه مور امريکايۍ او پلار يې د کينيا و. مور يې اد دانهام (۱۹۴۲-۱۹۹۵) د کانزاس په ويچيتا کې زېږېدلې وه؛ تر ډېره بريده يې کورنۍ انګريزي توکمه وه، چې الماني، ايرلينډي، سکاډلينډي، سويسي او ويلزي نسلي رېښې يې هم لرلې. د ۲۰۲۱ز کال د جولای په مياشت کې د Ancestry.com په نوم ويبپاڼې داسې پياوړې شونتياوې وموندلې چې ډانهام د يو افريقايي مريي شوي سړي جان پونچ له نسل څخه وه، چا چې په اولسمه پېړۍ کې په ويرجينيا مستعمره کې ژوند کړی و. د اوباما پلار بارک اوباما (۱۹۳۴-۱۹۸۲) متاهل او کينيايي او د (Nyang'oma Kogelo) اوسېدونکی و. د اوباما مور او پلار په مانوا کې د هاوايي په پوهنتون کې د روسي ژبې په يو ټولګي کې ۱۹۶۰ز کال کې سره ولېدل، دلته د اوباما پلار په تعلیمي بورس باندې د بهرني زده کوونکي په توګه زده کړې کولې. دې دواړو د ۱۹۶۱ز کال د فبرورۍ په دويمه نېټه د هاوايي په وايلوکو کې واده وکړ او شپږ مياشتې وروسته اوباما وزېږېد.
د ۱۹۶۱ز کال د اګسټ په مياشت کې، د اوباما له زېږېدو څو اونۍ وورسته بارک او مور يې په سيټل کې د واشنګټن پوهنتون ته ولاړل او دلته يې يو کال ژوند وکړ. په دې موده کې، د بارک پلار هغه په هاوايي کې د اقتصاد د ليسانس دوره بشپړه کړه، او د ۱۹۶۲ز کال د جون په مياشت کې فارغ شو. هغه له ښوونځي تر فراغت وروسته په بورس د هاروارډ پوهنتون ته ولاړ، دلته يې په اقتصاد کې د ماسترۍ سند تر لاسه کړ. د اوبا مور او پلار په ۱۹۶۴ز کال کې سره طلاق واخيست. د اوباما پلار په ۱۹۶۴ز کال کې کينيا ته ستون شو، دلته يې درېیم واده وکړ او د ماليې په وزارت کې يې د ستر اقتصادي شنونکي په توګه د کينيا د حکومت لپاره کار وکړ. هغه له خپل زوی سره يوازې يو ځل په ۱۹۷۱ز کال کې په هاوايي کې د کريسمس پر مهال ولېدل، کله چې اوباما يو ويشت کلن و پلار يې په ۱۹۸۲ز کال کې د موټر د ټکر په پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
شخصي ژوند
باراک اوباما د يو کېنيايي تورپوستي او د امريکا د کانزاس ايالت د وچيتا د اوسېدونکې سپين پوستې مېرمنې زوی دی.
که څه هم خپل سکه او ناسکه پلرونه يې مسلمانان وو خو هغه يو مسيحی دی او په څلور کلنۍ کې چې په اندونيزيا کې اوسېده نو د مسلمانانو په مذهبي ښوونځي کې د کاتوليکانو يا سکولرانو ښونځي ته تللی دی.
په کينيآ کې له اوباما وروسته نومول شوی ماشوم (بارک اوباما)
د هغه مور او پلار په مانوا کې د هاوايي په پوهنتون کې له يو بل سره آشناشوي وو. د اوباما مور سره له ستونزو سره پدې توانېدلې وه چې د ټولنپېژندنې په برخه کې له همدغه پوهنتون څخه دکترا تر لاسه کړي.
زده کړې
اوباما لومړی په ١٩٨٣ کال د کلمبيا له پوهنتونه د سياسي علومو او نړيوالو اړيکو لېسانس تر لاسه کړ. په ١٩٨٨ کال يې په شيکاگو کې له څو کلونو کار وروسته تحصيلي پور واخيست او د هاروارد پوهنتون د حقوقو پوهنځي ته داخل شو.
په هاروارډ کې د هغه پرمختگ دومره چټک شو چې د خپل تحصيل په دوهم کال د هاروارډ قانون د خپرونې مشر وټاکل شو. هغه د دغه سازمان د مشرۍ په پړاو کې دغه خپرونې ته چې بنسټ پالو او ليبرال محصلو کړيو پکې ستونزې رامنځته کړې وې بېرته سره منظمه کړه. اوباما ډېر ژر د هاروارډ له پوهنتون څخه د حقوقو افتخاري دکترا (magna cum laude) ترلاسه کړه، د شيکاگو پوهنتون د حقوقو پوهنځي ډېر ژر د نوي علمي پلاوي په توگه استخدام کړ.
سياسي ژوند
اوباما د ٢٠٠٥ کال د جنورۍ په ٤ نېټه سنا ته لاره ومونده، سره له دې چې نوی وو د پوهو سلاکارانو يوې ډلې چې معمولا نوو سناتورانو ته دومره اهميت هم نه ورکوي استخدام کړ، هغه پيت روز د خپل ملي سياست د مشر په توگه وټاکه، دغه راز يې کارن کورن بلو اقتصاد پوه د خپل سياسي مرستيال په توگه غوره کړ. د کلينټن پخواني اجرايي مشران، آنتون ليک او سوزان رايس په بهرني سياست کې خپل سلاکاران وټاکل.
اوباما پنځم افريقايي امريکايی دی چې سنا ته يې لاره موندلې او درېيم افريقايي امريکايی دی چې په زياتو رايو سره د سناتور په توگه ټاکل شوی. هغه يوازېنی سناتور دی چې د کانگرس د تورپوستو د گوندي کمېټې غړی دی. سي کيو چې يوه ملي اوونيزه ده او د گوند پولې نه پېژني هغه يې د ٢٠٠٥ او ٢٠٠٧ کلونو ترمنځ تر ټولو وفادار ډموکراټ معرفي کړی.
مکېن او اوباما
دغه راز د نشنل ژورنال د مجلې له خوا د ترسره شوو نظر پوښتنو له مخې هغه په ٢٠٠٧ زېږدي کال کې تر ټولو ليبرال سناتور پېژندل شوی دی.
د ولسمشرۍ ټاکنو لومړني پړاوونه
اوباما له خپلو پلويانو سره د ٢٠٠٧ کال په فبرورۍ مياشت کې په ايلينوی ايالت کې په يوه وينا کې وويل چې د ٢٠٠٨ کال د ولسمشرۍ ټاکنو ته به ځان ونوموي. د هغه ټاکنيز مرکز وکولای شو چې د ٢٠٠٧ کال په نيمايي کې د هغه له ملاتړو ٥٤ ميليونه ډالره ترلاسه کړي چې دا د تېرو کلونو په ټاکنو کې د پانگې د جلب يو ريکارډ وو.
نظر پوښتنو ښودلې چې هغه د دموکرات گوند له بلې نوماندې سناتور هيلري کلينټن سره نژدې سيالي لري او دغه راز يې د آيوا په ايالت کې د دموکرات گوند د اسمبلې په لومړنيو ټاکنو کې لومړی شو او په نيوهمشاير ايالت کې يې په ٣ سلنه اختلاف سره له سناتور کلينټن وروسته دوهم مقام وگاټه.
د ټاکنو لگښت
د ٢٠٠٧ کال په سپتمبر مياشت کې اوباما د دې پوښتنې په ځواب کې چې د دولتي مالي تامين په سيستم کې ونډې اخيستو ته چمتو دی د هو ځواب ورکړ او زياته يې کړه چې په عمومي ټاکنو کې به له دولتی بودجې د استفادې لپاره د هوکړې د ترلاسه کولو هڅه وکړي. سره لدې اوباما د ٢٠٠٨ کال تر لومړيو د اهدايي مرستو له لارې د ٢٣٤ ميليونو ډالرو په راټولو بريالی شو.
خپه کړی او غوسه کړی
د ٢٠٠٨ کال په اپريل کې باراک اوباما د خپل پخواني پادري جرمايا رايت د خبرو په غبرگون کې وويل: هغه نظرونه چې د ښاغلي رايت لخوا بيان شوې زه يې خپه کړی او غوسه کړی يم.
اوباما
د ٢٠٠٨ کال په اپريل کې سناتور اوباما ٤٢ ميليونه ډالره په خپلو ټاکنيزو فعاليتونو ولگول چې د هيلري کلينټن له ٩ ميليونه ډالرو سره يې زيات واټن درلود.
باراک اوباما په رسنيو کې
د ټايمز اوونيزې د ٢٠٠٨ کال د مۍ مياشتې د دوهمې نېټې په گڼه کې د نړۍ د بانفوذه نارينه وو او ښځينه وو کلنی نوملړ خپور کړ، په دې نوملړ کې اوباما د (د هېوادونو د بانفوذه او انقلابي شخصيتونو) په برخه کې درېيم مقام خپل کړ.
د جرمايا رايت پادري شخړه
د ٢٠٠٨ کال په اپريل کې باراک اوباما د خپل پخواني پادري جرمايا رايت د خبرو په غبرگون کې وويل: هغه نظرونه چې د ښاغلي رايت لخوا بيان شوې زه يې خپه کړی او غوسه کړی يم.
هغه دغه راز د رايت خبرې تفرقه اچوونکې او ورانوونکې وبللې او د هغو کسانو د گټو لپاره يې وبللې چې د توکمي تنفر لپاره هڅه کوي. جرما رايت د امريکا دولت له تورپوستو سره په بدچلند او په قصدي توگه د هغوی په منځ کې د ايډز ويروس په خپرولو تورن کړی وو، هغه ويلي وو چې د امريکا تورپوستي بايد د امريکا د دولت بد چلند په ياد ولري او ووايي: خدايه په امريکا له هغوی سره د بد چلند له امله لعنت وکړې.
اوباما د امريکا د دولت په اړه د جرما رايت د جنجالي خبرو په غبرگون کې وويل: باوري يم چې دغه خبرو دامريکا د تورپوستو د کليسا له نظره سم تصوير نه دی وړاندې کړی دغه خبرې زما ارزښتونه او باورونه نشي انځورولای.
په کينيا کې د اوباما دوستان د ده په بري خوشالي کوي
باراک اوباما دغه راز هڅه وکړه چې له ښاغلي رايت څخه ليرې شي هغه وويل: جرما رايت نور داسې څوک نه دی چې ما شل کاله وړاندې ليدلی وو هره اړيکه چې مې ورسره درلوده د هغه د ويناوو له امله بدلې شوې دي.
سياسي دريځونه
اوباما په عراق کې د بوش د سياستونو له لومړنيو مخالفينو گڼل کېږي، د ٢٠٠٢ کال د اکتوبر په دوهمه نېټه هغه ورځ چې کانگرس د عراق د جگړې مصوبه تصويب کړه او د بوش دولت ته يې د جنگ اجازه ورکړه اوباما په شيکاگو کې د عراق د جنگ د مخالفينو په ستر ټول کې وينا وکړه.
د ٢٠٠٣ د مارچ په ١٦ نېټه کله چې جورج بوش له عراقه د وتلو يا جگړې کولو لپاره صدام حسين ته ٥٨ ساعته الټيميټم ورکړ اوباما په شيکاگو کې د جنگ ضد په يو ستر ټول کې وويل چې اوس هم د جگړې د مخنيوي لپاره وخت شته. دغې مسئلې هغه د ٢٠٠٤ کال د سنا په ټاکنو کې له خپلو هغو سيالانو چې جگړې ته يې مثبته رايه ورکړې وه بېل کړ.
د ايران بنديزونه
باراک اوباما د ٢٠٠٧ کال په جون مياشت کې يوه طرحه د امريکا ولسي جرگې ته وړاندې کړه چې پکې بهرني پانگوال له ايرانه د خپلو پانگو ايستل کېدو ته هڅول کېدل. د سناتور اوباما په وينا د ايران دولت له خپلو تيلي عوايدو د خپل اتومي پروگرام د پراختيا او په منځني ختيځ کې له ترهگرو ډلو د ملاتړ لپاره گټه اخلي؛ چې له ايراني دولت سره د مالي اړيکو د پرې کولو لپاره په شرکتونو د باو راوړل به د بنديزونو اغېز زيات کړي.
اسرائيل
د ٢٠٠٨ په اپريل کې د باراک اوباما او هيلري کلنټن ترمنځ په نوي دقيقه ييزه مناظره کې چې د امريکا اې بي سي تلويزيوني شبکې له خوا خپره شوه اوباما په اسرايلو د ايران د بريد په غبرگون کې وويل: امريکا به وړ اقدام وکړي.
د درس ويلو فرصت
زما پلار په زيات کار سره په امريکا کې د درس ويلو فرصت ترلاسه کړی وو؛ په داسې هېواد کې چې د ډېرو هغو کسانو لپاره فرصت وو چې لدې وړاندې هلته ورغلي وو.
اوباما
هغه د ٢٠٠٨ کال د جون په مياشت کې د امريکايي اسرايلي عمومي اړيکو په کمېټه کې (AIPAC) وويل که ولسمشر شي هر هغه کار به وکړي چې ايران له اتومي وسلو منع شي. هغه دغه راز ايران د اسرايلو او منځني ختيځ د سوکالۍ لپاره ستر گواښ وباله او ويې ويل: د ايران گواښ، سخت او ريښتينی دی او زما موخه به داوي چې دغه گواښ له منځه يوسم. هغه دغه راز اورشليم د اسرايلو نه وېشل کېدونکې پلازمېنه وبلله.
محبوبيت
باراک اوباما په ٢٠٠٤ کال د لومړي ځل لپاره د دموکرات گوند په غونډه کې په ملي او نړيواله کچه زيات پام ځانته جلب کړ. اوباما په دغه وينا کې په خپل ژوند او شخصي تاريخچه په تکيې سره امريکايي اېډيالونه بيان کړل.
زما پلار په زيات کار سره په امريکا کې د درس ويلو فرصت ترلاسه کړی وو؛ په داسې هېواد کې چې د ډېرو هغو کسانو لپاره فرصت وو چې لدې وړاندې هلته ورغلي وو.
باراک اوباما له دغې وينا څو مياشتې وروسته په ٢٠٠٤ کال کې له خپلې بريالۍ ټاکنې وروسته د رسنيو په محبوبه څېره او په واشنگټن کې په ښه شخصيت بدل شو چې دوه ډېر پلورل کېدونکي کتابونه يې هم په خپل نامه خپاره کړل. لومړی يې ( زما د پلار له خوبونو) چې سنا ته له تللو يې نهه کاله وړاندې ليکلی او د هغه خاطرې پکې راټولې شوې وې.
بالاخره اوباما د امريکا د ٢٠٠٨ ټاکنې وگټلې.
دوهم يې هم د امريکايي خوبونو بېرته په لاس راوړل چې د هغه افکار يې رانغاړلي دي. اوباما د امريکا د تلويزيون د محبوبې څېرې اپرا وينفری له ملاتړه برخمن دی. دغه تلويزيوني ستوري نه يوازې له هغه وغوښتل چې ټاکنو ته ځان ونوموي بلکه د هغه په ټاکنيزو تبليغاتو کې يې هم فعاله ونډه درلوده.
د ډموکراټ گوند په توگه د هغه ټاکل کېدل، او له مکېن سره سيالي
باراک اوباما په زيات احتمال د امريکا په تاريخ کې لومړنی تورپوستی دی چې له يوې اوږدې ټاکنيزې سيالۍ وروسته په خپلې سيالې هيلري کلنټن بريالی شوی دی. بالاخره هليري کلنټن وويل چې له دغه سياليو څنگ ته کېږي او په بشپړه توگه د باراک اوباما ملاتړ کوي.
په دموکرات گوند کې له لومړنيو ټاکنو وروسته له د جمهوري غوښتونکي گوند له نوماند جان مکېن سره د هغه سيالي پيل شوه. جان مکېن هغه په بې تجربې توب تورن کړ، باالمقابل اوباما مکېن د تيلي شرکتونو ځيره خور باله او د مکېن ويندوی توکر بوندز دغه خبرې ردولې او ويې ويل چې همدا اوباما وو چې د بوش چيني هغه طرحې ته يې مثبته رايه ورکړه چې د تيلي کمپنيو لپاره يې زياته گټه درلوده. د ٢٠٠٨ کال په اگسټ مياشت کې باراک اوباما جوزف بايډن د خپل مرستيال په توگه غوره کړ.
د ولسمشرۍ په ټاکنو کې بريا
باراک اوباما د امريکا د ولسمشرۍ په ټاکنو کې چې د ٢٠٠٨ کال د نومبر په څلورمه نېټه ترسره شوې بريالی شو، په لومړنيو پايلو کې ويل شوي وو چې هغه د کالج الکترال له ٢٧٠ رايو چې د ولسمشرۍ د اړتيا وړ نصاب وو په لاس راوړې، جان مکېن هم د اوباما بريا ته مبارکي ورکړه، اوباما په دې ټاکنو کې له برياليتوب وروسته د شيکاگو په گرنډ پارک کې د زرگونو کسانو په ټول کې حاضر شو او له رای ورکوونکو يې مننه وکړه
وېشنيزه:د امريکا ولسمشران وېشنيزه:د امريکا سياستوال وېشنيزه:هېوادمشران وېشنيزه:1961 زېږېدنې
په بریتانیا کې دغلامۍ پای
په بریتانیا کې د غلامۍ پای د  ۱۸ مې پېړۍ د وروستیو او د ۱۹مې پېړۍ د لومړیو خوځښت ؤ، ترڅو د غلامۍ، که رسمي وی او که غیر رسمي، په بریتانیا کی وي، یا په نړۍ کې، په بریتانوي سترواکۍ کې، د اتلانتیک د غلامانو سوداګرۍ د پای په ګډون، دود ختم کړي. په لویدیځه اروپا او امریکا کې دا خوځښت د یوې پراخې فسخې برخه وه.
د غلامانو پېرودل او پلورل، د بریتانیا په ټوله سترواکۍ کې په ۱۸۰۷ ز کال کې ناقانونه شو، خو د غلامانو درلودلوته ترهغه اجازه ورکړل شوه چې، په ۱۸۳۳ ز کال کې په بشپړه توګه غیر قانوني اعلان شوه، چې په دې سره یو بل بهېر پیل شو، چې له ۱۸۳۴ ز کال څخه وروسته غلامان، د خپلو پخوانیو خاوندانو قراردادي "کارآموزان" شول، تر هغه چې تر ۱۸۴۰ ز کال پورې اکثریت او تر ۱۸۴۳ز کال پورې د پاتې استثنایي غلامانو لپاره آزادی ترلاسه شوه. د بریتانیا له حکومت څخه د غلامانو پخوانیو خاوندانو، د خپلو زیانونو رسمی تاوان تر لاسه کړ، چې د ژغورنې د تاوان په توګه پېژندل کېده.
سرچینه (مبادی)
انګلیسی کویکرانو او یو څو انجیلی مذهبی ډلو، د ۱۷ مې  او د ۱۸ مې پېړیو په لومړیو کې غلامي و غندله (چې هغه وخت په افریقایانو باندې عملی شوه) او دایی غیر عیسوي عمل و ګڼلو. د روښانتیا د دورې یو څو سیکولر مفکرانو، له انساني حقوقو څخه د سرغړونې له امله تر نیوکې لاندې ونیوله. جیمز ایدوارډ اوګلیتروپ لومړی کس ؤ چې، د غلامۍ پر ضد یې د روښانتیا قضیې ته عملي بڼه ورکړه. غلامی یې په خپل ولایت جورجیا کې په بشری ډګر کې منع کړه ، په پارلمان کې یې پر ضد دلایل وړاندې کړل او په پای کې یې خپل ملګری ګرنویل شارپ او حنا مور سخت وهڅول چې دا قضیه تعقیب کړی. په ۱۷۸۵ز کې، د هغه له مړینې وروسته دوی د ویلیم ویلبرفورس او نورو سره د کلپهم ګوند په بنسټ اېښودلو کې یوځای شول. د اوګلیتروپ ممانعت برعکس شو او په چټکۍ سره، ټولو امریکایی مستعمرو د غلامۍ سیستمونه جوړ کړل.
د غلامانو سوداګري په ١١٠٢ ز کال کې په انګلستان کې منع شوې وه. د محکمې په ۱۵۶۹ ګڼه قضیه کې چې کارترایټ په کې دخیل و، چې له روسیې څخه یې یو غلام پېرلي و، محکمې فیصله وکړه چې، د انګلیس قانون غلامي نه شي منلی، ځکه چې په رسمي توګه هېڅکله اجازه نه وه ورکړل شوې. دا پریکړه د وروستیو پرمختګونو له امله و ځلېده. دا پریکړه په ١٧٠٠ ز کال کې، د قاضی القضات ښاغلي جان هوټ  له خوا وشوه. کله چې هغه په دې اړه حکم وکړ، چې " د انګستان په خاوره کې، هرکله چې یو کس پښه کېږدي، هغه آزاد دی".
د شمالي امریکا مستعمروته انگلیسي ښکېلاکګرو غلامان وارد کړل او له ۱۸ می پیړۍ سره سم، له افریقا، هند او ختیځې اسیا څخه سوداګرو ( چیرته چې دوی سوداګري کوله) لندن او ادینبورګ ته د غلامانو واردول پیل کړل، ترڅو د نوکر په توګه  کار وکړي. هغه نارینه وکړي، چې د شمالي امریکا مستعمرو ته کډه کېدل، له ځان سره يې زیاتره خپل ختیځ هندی غلامان یا نوکران بېول، ځکه چې ختیځ هندیان په استعماری سوابقو کې ثبت شوي دي. د دې لوی بدلون د را منځ ته کېدو په اړه، تاریخ پوه ډیوېډ اولوسوګا لیکلی دی: "د دې لپاره چې په بشپړه توګه پوه شو، چې په برېتانیا کې د فسخې را منځ ته کېدل هم د سیاسی غورځنګ په توګه او هم د ولسی خواخوږۍ په توګه، څومره د پام وړ وو، مهمه ده چې په یاد ولرو چې، په بریتانیا کې د غلامۍ په وړاندې د اتلسمې پېړۍ تر وروستۍ درېمې برخې پورې څومره لږ غږونه پورته شول."په ۱۷۵۵ ز او ۱۷۶۹ ز کلونو کې په بریتانیا کې د آزادۍ ځینو لومړنیو دعوو، د محکمې قضیی په سکاټلینډ کې را منځته شوې، چې د غلامۍ قانونيت یې وننګاوه. دا قضیې د ۱۷۵۵ز د مونټګومیری قضیه د شیدان په وړاندې او د ۱۷۶۹ ز کال د سپینز قضیه د دالریمپل په وړاندې وې. په سکاټلینډ کې هر غلام، عیسوي دین ته اوښتی و او د غلامۍ قانونيت یې وننګاوه. دوی د بریتانیې په محکمو کې مخکښه  قانوني کړنلاره غوره کړه چې، وروسته د مدعیانو لپاره د بریالیتوب پر لور روانه وه. په دې قضیو کې، مخکې له دې چې د محکمې پريکړه وړاندې شی ، د مدعی او مدافع مړینو دا کار پای ته ورساوه.
په لندن کې افریقایی غلامان نه اخیستل کېدل او نه پلورل کېدل، خو د بادارنو له خوا د نورو ځایونو څخه راوړل کېدل. افریقایان د نورو ملتونو او په ځانګړې توګه له غیر مسیحی خلکو سره یو ځای، د بهرنیانو په توګه ګڼل کېدل او په دې توګه د انګلیسی تابعیت لپاره وړ نه وو. انګلستان په هغه وخت کې د تابعت ورکولو کړنلاره نه درلوده. د افریقایی غلامانو قانوني حیثیت، د ۱۷۷۲ ز سومرسیټ تر قضیې پورې ، چې تښتیدلی غلام جېمز سومرسیټ د محکمو له خوا پریکړې ته اړ شو، څرګند نه وو. سومرسټ تښتیدلی و او د هغه بادار چارلس سټوارت هغه ونیولو او په یوه بېړۍ کې یی بندی کړ، چې غوښتل یې هغه جمیکا ته واستوی، تر څو بیرته په غلامۍ وپلورل شي. دا په داسې حال کې وه، چې په لندن کې سومرسیټ عیسوي شوی او د هغه دری تعمیدي پلرونو، د هغه په اړه د قاضي په وړاندې د حاضرېدو خط ولیک. په پایله کې، مشر منسفیلد د کنګ بنچ د محکمې مشر قاضی، باید قضاوت کړی وی چې ایا د سومرسټ تښتول د انګلیسې د کامن لا په بنسټ قانوني دي او که نه. په انګلستان کې د غلامۍ د رامنځته کولو لپاره هیڅ قانون نه وو پاس شوی. دی قضیې ملی پاملرنه ځان ته را واړوله او پنځو مدافعینو د سومرسیټ په استازیتوب د دې عمل ملاتړ وکړ.
د ده د ۱۷۷۲ ز کال د جون د ۲۲ مې په پریکړه کې، منسفیلډ ټینګار وکړ:    "د غلامۍ حالت داسې یو خاصیت دی چې په هر دلیل، اخلاقي او سیاسي توګه د زغملو وړ نه دی، چې له هر هغه ځایه چې را منځته شوی دی، خپل قوت له دلایلو، مواردو او وخت سره ساتی، چې یوازې د مثبت قانون له مخې له حافظې څخه پاکېږی. دا ډیره بده ده، چې هيڅ شی دا نه شي زغملي، مګر یو مثبت قانون. نو له دې کبله هر څه چې نا آرامونکی وی، کېدای شی چې د یوې پرېکړې له امله را منځ ته شوي وي، زه نه شم ویلی چې دا قضی ته د انګلستان د قانون له خوا اجازه ورکول شوې او یا تصدیق شوې ده؛ او له دې امله تورپوستې باید برائت ترلاسه کړي."که څه هم د قضاوت قانوني پایلې ،کله چې د وکیلانو له خوا تحلیل شوې، ناڅرګنده دي، نو په ټولیزه توګه قضاوت په هغه وخت کې وشو، چې پریکړه شوې وه : غلامي د انګلیسی کامن لا له مخې نشته او په دې توګه، په انګلستان کې منع شوه. په پایله کې له ۱۰ څخه تر۱۵ زرو پورې غلامانو، په انګلستان کې تر ۱۷۷۴ ز کال پورې آزادی ترلاسه کړه. دا پریکړه د بریتانیی په بهرنیو سیمو کې عملی نه شوه؛ د مثال په ډول د امریکا مستعمرو د مثبتو قوانینو په بنسټ غلامي منځ ته راوړې وه. د سومرسټ قضیه ،په انګلیسي نړۍ کې د کامن لا یوه مهمه برخه شوه او دی د غلامۍ د منسوخ کولو غورځنګ په پیلولو کې یې مرسته وکړه.
جوزف نایټ ، چې یو افریقایی  غلام او د خپل بادارجان ویدربرن له خوا په جمیکا کې پېرل شوی وو او سکاټلینډ ته راوړل شوی و، د سومرسټ د قضیی په اړه د لوستلو وروسته هغه پرېښود. واده یې وکړ او د ماشوم سره هغه د آزادۍ دعوا ی په دې اساس ثبت کړه چې، هغه په لویه بریتانیا کې د غلام په توګه نه شی نیول کېدی. د ۱۷۷۸ ز کال نایټ قضیه د ویډربرن په وړاندې، ویډربرن وویل چې: نایټ هغه ته د " تلپاتې خدمت " پوروړی دی. د هغه په وړاندې د سکاتلند د محکمې غونډې پریکړه وکړه او ویې ویل چې :د دې هېواد د قانون پر بنسټ، د مال په حیث غلامي په رسمیت نه ده پېژندل شوې او غلامان کولای شي د بادار په پرېښودلو او په جبري توګه له سکاتلند څخه په مستعمرو کې غلامۍ ته د بیرته ګرځېدو لپاره له محکمې څخه خوندیتوب تر لاسه کړي.
په دې وخت کې غلام سالاري ، د بحث موضوع او او تنظیم شوه، چې د لندن د لویدیځ هند د کروندګرو او سوداګرو ټولنه یی جوړه کړه، چې خپل نظر وړاندی کړی. په ۱۷۸۰ ز کال کې د هغه له پیل څخه، دې اداری د غلامۍ د سوداګرۍ او د غلامۍ د منسوخ کولو په وړاندې لوی خڼدونه را منځته کړل. دې ټولنې درې بېلې ډلې سره یوځای کړې، چې د بریتانیا د شکر سوداګر ، ناسوب کرودنګر او د استعمار اجېنتان وو.
افریقایی الاصله امریکایی تاریخ لیکونکي دو بویس، چې  په ١٩٤٨ز کال کی د غلامانو د سوداګرۍ په منسوخ کولو کې د انګلیس د ملاټړ په اړه په نیوکه کوونکې لیکنه کې وویل،
"د اتلسمې پېړۍ د انګیرنو په دویمه برخه کې، د لیبرال او بشر دوست فکر لوړېدل، د غلامۍ او د غلامۍ د سوداګرۍ د مخالفت د ودې په اړه لږ څه نه دي؛ خو دا یوازې د یوې برخې لپاره کار دی. نور او واکمن عوامل، د افریقایی غلامانو د سوداګرۍ د ګټې را کمېدل، د هایتی انقلاب له لارې د لویدیځ هند د شکر د کار او بار سقوط، د ناپیلیون لاسوهنه او د هسپانیه سیالې وه. پارلمان به په دومره اسانۍ سره د اقتصادي ځواکونو له دې فشار پرته، د منسوخۍ  مبارزی ته غاړه نه اېښودله. د دې تر څنګ، په هند کې د سترواکۍ د ټینګښت او په چین او نورو ځایونو کې د نفوذ د نویو ساحو په ترلاسه کولو سره، د پانګې اچونې او ګټې نوي ډګرونه، د انګریزانو پر مخ پرانیستل شول. په افریقا کې په حقیقت کې د بریتانیې حکومت، د غلامۍ ضد مبارزې له لاری پیاوړی شو، ځکه د دې آزادۍ په رڼا کې نوې خاوره ضمیمه او تر کنټرول لاندې راغله. بده نه ده چې، یوه شېبه د شارپ، ویلبرزورس، بوکسټن او د هغوی د پیروانو د رښتینتابه په اړه یادونه وکړو، خو هغه اخلاقی ځواک چې دوی یې استازیتوب کړی و، له زیات مقاومت سره مل کړی و، ځکه چې دې انګلیسی پانګې اچونې، د استعماري ګټې لپاره له مناسبو کرښو سره سمون نه درلود."
افغانستان زما وروستۍ جگړه
افغانستان زما وروستۍ جگړه د پخواني شوروي اتحاد او اوسنۍ روسيې د ستر جنرال محمود احمدوویچ گارېېف يو اثر دی چې د ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي له خوا پښتو ژبې ته راژباړل شوی دی. =د کتاب د منځپانگې په اړه= افغانستان زما وروستۍ جگړه ، د افغانستان د پخواني هېوادمشر ډاکتر نجيب الله د لوی پوځي سلاکار او د شوروي اوپراتيفي ډلې د لوی بولندوی ستر جنرال محمود احمدوويچ گارېېف يو اثر دی. د ۱۹۸۹ ز کال د فبرورۍ پر ۱۵ له افغانستانه د شوروي سوسیاليستي جمهوريتونو اتحاد پوځونو تر وتلو وروسته محمود احمدوویچ گارېېف پر ۱۹۸۹-۱۹۹۰ ز کلونو په افغانستان کې د یو پوځي او رسمي ماموریت له مخې دنده ترسره کوله. په دغه کتاب کې ليکوال په افغانستان کې ددغو کلونو ټولنيز ، پوځي او سیاسي حالت بيانوي ، په هېواد کې د یو بل پر وړاندې د ولاړو لوريو تر منځ پوځي - جگړه ييز فعاليتونه ، د پوځي فعاليتونو د پر مخ بيولو لاملونه او پايلې څېړي. په دغه کتاب کې په افغانستان کې د شوروي اتحاد د سرو لښکرو له لس کلنې جگړې څخه د عبرت درس اخیستلو او ددغې جگړې د پايلو په اړه څېړنه شوې ده. دا هم اړينه ده وويل شي چې ليکوال د افغانستان د جگړې ، د شوروي پوځي يرغل د يو برخه وال په توگه له ډېرو پټو خبرو او رازونو څخه خبر دی چې له دغو پټو خبرو او رازونو څخه يې يو څه په خپل دې کتاب کې هم راوړي دي. ليکوال پېښې د يو مسلط روسي پوځي نظر له مخې څېړي. نوموړی له دې سره سره چې د روسانو يرغل يوه لویه تېروتنه گڼي خو په دې کتاب کې یې هڅه داده چې دغې تېروتنې ته د اوړو پوزه هم ورجوړه کړي. ددې کتاب ليکوال د نورو ډېرو روسي ليکوالو په څېر په افغانستان کې د ملي - قومي مسلو په برخه کې ډېر غرْضي دی. دی په افغانستان کې ملي نفاق ته پکی وهي او غواړي چې د افغانستان لږه کي قومونه د پښتنو پر وړاندې ولمسوي. =د کتاب د چاپ چارې= افغانستان زما وروستۍ جگړه کتاب په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا خپور شوی دی. ددغه اثر د چاپ چارې پر ۱۳۸۰ لمريز کال (۲۰۰۱) زيږدي کال په پېښور کې ترسره شوې دي. کتاب د زرو ټوکو په شمېر ، په اخباري کاغذ کې د خوشال خان خټک د زوکړې د څلورسومې کاليزې په ویاړ چاپ شوی دی. دغه کتاب ټول ۶۰۳ مخه دی ، دوتنه يې د نيمايي چاپ شويو نرمه او د نيمايي نورو هغو يې کلکه او ډبله ده. د کتاب د چاپ زيار وفاالرحمان وفا او کمپيوټر چارې یې نجيب الله وصال ترسره کړې دي. =اخځونه=
وېشنيزه:پښتو کتابونه
منطق (استدلال)
په منطق او فلسفه کې استدلال، د ویناوو (په طبیعي ژبه کې) چې د منطقي فرضیو په نوم یادېږي یوه لړۍ ده او موخه یې له بل نظر څخه د حقیقت، یعنې د پایلې تشخیص دی. په طبیعي ژبه کې د استدلال منطقي بڼه، په سمبولیکه رسمي ژبه کې ښودل کېږي اوله طبیعي ژبې څخه په خپلواکه توګه رسمي تعریف شوی "منطق" په ریاضي او کمپیوتر ساینس کې را منځ ته کېدای شي.
رسمي او نا رسمي
نارسمي منطق یا استدلال،ګ لکه څنګه چې په غیر رسمي منطق کې تر څېړنې لاندې نیول کېږي، په عادي ژبه کې وړاندې کیږي او د ورځنیو خبرو اترو لپاره کارول کېږي. رسمي منطق یا استدلال په رسمي منطق کې تر څېړنې لاندې نیول کېږي (چې په تاریخي توګه هغه ته سمبولیک منطق ویل کېږي او اوس مهال هغه ته په عام ډول ریاضیکي منطق هم ویل کېږي) او د ژبې په رسمي بڼه کې وړاندې کېږي. نا رسمي منطق، د منطق په څېړنه ټینګار کوي؛ حال دا چې، رسمي منطق په منطقي پایله او استنباط ټینګار کوي. نا رسمي منطق، کله ناکله په ضمني بڼه وي. منطقي جوړښت، د ادعاوو، منطقي فرضیو، توجیو، د منطیقي پایلو اړیکې، او نتیجه - تل نه څرګندېږي او په سملاسي توګه نه معلومېږي او له همدې امله، باید د ارزونې له لارې روښانه شي.
د ډولونو معیارونه
په منطق کې څو ډوله جراوبحث یا استدلال شته، چې تر ټولو نامتو یې "له جز څخه کل ته" او "له کل څخه جز ته" دي. یو جراوبحث، یوه یا څو منطقي فرضیې لري، خو یوازې یوه پایله لري. هره منطقي فرضیه او پایله، د حقیقت بیانوونکي یا "د حقیقت موندونکې" وي، چې هر یوه یې کېدای شي، صحیح یا غلطه وي (مګر دواړه نه). دا حقیقتونه، د هغو اصطلاحاتو په بڼې پورې اړه لري، چې په منطق کې ترې کار اخستل شوی وي.
د مذهب خپلواكي
حقوق (Rights)
د بشري ژوندانه د ودې لپاره د ځیني داسې شرطونو شتون اړین دی چې له مخې یې یو سړی د بل چا په خصوصي چارو کې بې ځایه مداخله و نشي کړی. دا حق نه یوه سړي ته ورکول کېدی شي او نه هم کومې ادارې یا دولت ته ، په بله مانا هر یو سړی باید په خپلو شخصي چارو کې پوره ازادي ولري او هغه ته باید ددې ازادۍ ضمانت ورکړ شي. د شخصي ازادۍ لپاره چې د کومو شرطونو شتوالی اړین دی هغوی ته حقوق وایي. حقوقو ته یواځې هغه مهال په سمه توگه حقوق ویل کېدی شي چې څوک د دغو حقوقو د پایمالولو اجازه ونه لري. ښکاره خبره ده چې دا ډول ضمانت حکومت ورکولی شي. په دې ډول حقوق د شخصي ژوندانه د خپلواکۍ او د هغه د ودې هغه اساسي شرطونه دي چې حکومت یې هم مني او هم د هغوی د بقا او سلامتۍ بشپړ ضمانت ورکوي.
د حقوقو تعریف:
د دنیا مختلفو پوهانو د حقوقو مختلف تعریفونه کړي دي چې یو یو یې په لاندې ډول بیانوو. ۱- ها لینډ : له حق څخه مراد د یو چا هغه صلاحیت دی چې له مخې یې ه د ټولنې رایه او طاقت د نورو كړه وړه قابو کړي. ۲-	لاسکي: حقوق د ټولنیز ژوندانه هغه شرایط دي چې له هغوی څخه پرته د ټولنې وگړي د خپل شخصیت ښه اظهار نشي کولی. ۳- ولډ: حق د خپلواکۍ معقوله دعوه ده چې پر مټ یې یو څه کیدلی شي
۴- ټي ایچ گرین:
حق داسې اعتبار دی چې د عامه گټو لپاره اړین گڼل کېږي.
۵- باب هاوس: حقوق هغه دي چې موږ یې هیله له نورو څخه کوو او نور یې له موږ څخه توقع لري. ټول ریښتیني حقونه د ټولنیز ښه والي لازمي شرطونه دي
د حقوقو نظریې:(Theories of Rights)
د حقوقو په اړه چې کومې مختلفې نظریې وړاندې شوې دي په هغو کې د نورو نظرونو په ډول اختلافي او ارتقایي کار په مخ کې راځي. ځکه چې د مختلفو سیاسي نظرونو او د هغوی د خنډونو په سوب د ازادۍ تصور په مختلفو ډولونو انځور شوى دى. په اروپا کې چې دحقوقو كوم تصور دى هغه تصور په کمونیستي هیوادونو کې نشته. په ولسواکۍ کې د حقونو په اړه شته نظریات په آمریت کې نه لیدل کېږي. ددغه اختلافونو په سوب عالمان هم د حقوقو په اړه مختلفي رایې لري چې په لنډ ډول یې وړاندې کوو.
د فطري حقونو نظریه:
فطری حقوق د حقوقو په نظریاتو کې لومړۍ درجه لري. له دې نظریې سره سم بشري حقوق پر فطري قانون باندې مبني گڼل شوي دي. د اتلسمې او نولسمې عیسوي پېړۍ ځیني مفکرین او د شلمې پېړۍ ډېری سیاسي مولفینو د شخصی خپلواکیو د خوندي کولو د فطري حقوقو ملاتړ وكړ. د هغوی په وینا بشر خپل ټول حقونه د خپلې زوکړې پر مهال له ځانه سره راوړي. که دولت هغه مني اوکه نه، د هغوی ارزښت نه اغېزمن کېږي. د فرانسوي پوه بوډن د ټولواکۍ په تصور کې د ابهام ستر سوب دا و چې په فکري ډول د ټولواک د مطلق العنانیت په منلو سربېره یې د هغه په واک باندې د فطري حقونو، د ژوند حق ، د جایداد حق او د خپلواکۍ په حق باندې بنديزونه و لگول. د هغه په آند فطري حقوق د کورنۍ د ژوند له پیل سره سم وپنځېدل. سیاسي مفکر لاک هم د حکومت د کار د محدودولو لپاره د طبعي حقونو نظریه وکاروله. نوموړی د فطري حقونو په لوړوالي دومره قایل دی چې د فطري حقونو ساتنه د دولت د تخلیق یو کار فرما عمل گڼي. د لاک نظریات د بشر د حقونو په منشور او د امریکا په اساسي قانون کې بنسټیز حیثیت لري. دغې نظریې د بشر د حقونو په نوې اساسي نظریه کې ډېرستر رول ولوباوه.
۲-   اخلاقي حقونه:
۳- د تابعت حقونه: دا هغه حقوق دي چې د اتباعو له مراعاتو سره اړیکې لري او دولت یې په خپله اتباعو ته ورکوي او مني یې او د هغوی د حقونو ساتنه کوي. د مفکرینو په آند دولت د دغو حقوقو په اړه دوه ډوله قوانین پلي کوي : ۱-  خصوصي قانون                               ۲- عوامي قانون ارنیسټ بارکر د تابعت د حقوقو په هکله وایي چې دا هغه حقوق دي چې له فطري كړو وړو سره اړیکې لري او له غیر قانوني قید وبند څخه ازاد دي. او په سیمیزو حدودو کې هر ځای چي وغواړي ژوند کولی شي. دا داسې حقوق دي چې د فکر له ازادۍ او عملي چارو سره تعلق لري لکه مذهبي اعتقادات او وجدان، د رایې اظهار ، د روزگار حق، د تجارت او صنعت ازادي او نور
د اقتصادي حقوقو نظریه:
د ولسواکۍ د نظام له ودې سره سم د سیاسي حقوقو نظریه را پیدا شوه. ددې نظریې مطابق حکومت د ټولنې برخه وي. عوام حکومت جوړوي او حکومت د عوامو استازو ته ځواب وایي. د حکومتونو په بد لېدو کې هم د عوامو خوښه چلیږي او عوام د حکومت په ټولو فعالیتونو او پالیسیو باندې د انتقاد حق لري. ځکه چې ولسواکي د حکومت داسې یو شکل دی چې هره تبعه یې له نسلي ، مذهبي او گوندي امتتیازاتو پرته په سیاسي فعالیتونو کې برخه اخستلی شي. د اتباعو د غه حق په سیاست کې د هغوی برخه اخیستل ښیي. د لاسکي په وینا له سیاسي واک څخه محرومي په حقیقت کې له دغو اختیاراتو سره د تړلیو گټو څخه د محرومي مترادف ده. په سیاسي حقوقو کې د رایې حق، په ټاکنو کې د برخې اخیستنې حق ، د دولتي مناصبو حق د سیاسي گوند جوړولو حق او نور دي.
د اتباعو بنسټیز حقوق:( Fundamental Rights of Citizens)
په اوسني وخت کې اتباع دوه ډوله حقونه لري. چې لومړی یې اخلاقي ( Moral) او دوهم یې قانوني (Legal) دي. دلته زموږ منظور له دوهم ډول څخه دی. ځکه چې دا حقونه په دولت کې ټولو اوسېدونکو افرادو ته ورکول کېږي. دا څلور برخې لري چې عبارت دي له مدني حقونو ، مذهبي حقونو ، اقتصادي حقونو او سیاسي حقونو څخه.
د ملگرو ملتونو د بشر د بنسټیزو حقونو په چارټر کې اقتصادي حقونه ، سیاسي حقونه، مذهبي حقونه، مدني حقونه او د تابعت حقونه لیکلي دي چې په لنډ ډول یې بیانوو.
۱-	د ژوند کولو حق: دا د بشر بنسټیز حق دی. بشر دولت ځکه جوړوي چې د هغه ژوند وژغوري ځکه چې د ټولنې ټولې لوړې او ژورې په ژوندانه پورې تړلې دي. دا د دولت دنده او د اتباعو حق دی چې ساتنه یې وشي.
۲- د جایداد(شتو) حق:
د بشر د ورځني ژوند، داو استعدادونو د ودې او ټولنیزو لېوالتیاوو لپاره جایداد ډېر مهم دی ځکه نو د بشر د جایداد ساتنه هم په بنسټیزو حقونو کې شامله ده.
۳-  د کورنۍ یا خاندان حق: کورنۍ د بشر د ژوند اساسي واحد دی او ښه جوړښت یې ښه ټولنه منځ ته راوړي. د واده ، طلاق، میراث او اولادونو په اړه دولت نه یواځې انسان ته خوندیتوب او مصونیت ورکوي بلکه د هغوی په اړه قوانین هم جوړوي.
۴-  د لیک او بیان حق: لیک او بیان د بشر د فطري ازادۍ اظهار دی. لیک اوبیان چې په کوم ځای کې د ولسواکۍ د بري ذریعه ده په همغه ځاې کې د مطلق العنان حکومت د مخنیوي لاره هم ده. داحق د بشر د رایې اظهار هم دی. دا حق د ولسواکې ټولنې برخه ده.
۵-  د انجمن جوړولو حق: انجمن جوړونه د ازادي ټولني خوی دی. وگړي د خپل زور او قوت په یو ځای کولو اود خپلې رایې او ږغ د اغېزمنولو لپاره انجمنونه جوړوي. چې د منظم منشور لرونکي وي. دوی د اجتماعو ، اجلاسونو او عامو جلسو په توسط خپل خیا لات څرگندوي.
۶-  د زده کړې حق: زده کړه د هر انسان اساسي حق دی او هر حکومت دنده لري چې د بشر دغه بنسټیز حق ومني او اسانتیاوي ورته و لټوي.
مذهبي حقونه: ( Religious Rights)
۱- د مذهب اوعقېدې د ازادۍ حق:
دا د هر دولت د اتباعو حق دی چې د خپلې عقیدې یا مذهب سره سم ژوند وکړي او پر هغوی باندې د مذهب د بدلون په خاطر فشار را نه وړل شي.
۲- د عبادت حق: دولت دنده لري چې هر وگړي ته له خپل مذهب اوعقیدې سره سم د عبادت کولو حق ورکړي او څوک یې په مخ کې خنډ ونه گرځي.
۳- د تبلیغ حق: هر سړی باید د مذهب په سطح پرته له کوم فشار څخه د تبلیغ کولو اجازه ولري.
اقتصادي حقونه: ( Economical Rights)
۱- د کار د وختونو ټاکل: هر کاریگر وگړی حق لري چې حکومت یې د کار کولو د وختونو ساتنه وکړي. کچېرې کومه اداره غواړي چې له کارمن نه یې تر ټاکلي وخت زیات کار واخلي نو د زیات کار په مقابل کې باید حق الزحمه ورکړي.
۲- له بېگار څخه ساتنه: د کار له اجوری نه پرته کاریگر باید په کار کولو باندې مجبور نه کړی شي او کاریگر باید له بېگار کېدلو څخه وژغورل شي او بېگار کوونکو ته باید سزا ورکول شي.
۳- معقول معاش: حکومت باید معاوضې او معاشونه وټاکي اود کار د معقولو معاوضو او معاشونو ساتنه وکړي.
۵- د معاهدې حق: دولت باید د افرادو تر منځ په تجارتي او اقتصادي چارو کې د معاهدو ساتنه وکړي او د عوامو ددغه حق احترام وکړي.
۶- د ژبې او کلتور (ثقافت) حق:
۷- د قانون حاکمیت:
عزت د انسان معیار دی ځکه نو انسان په دې اړه په ځانگړي ډول ډېر حساس وي. دولت دنده لري چې د انسان ددې حق ساتنه وکړي.
۹-   د خط او کتابت د اخفاء حق: حکومت دنده لري چې د اتباعو تر منځ کېدونکی خط وکتابت پټ وساتي او هغه ښکاره نه کړي.
سیاسي حقوق: ( Political Rights)
۱-  د رایي ورکولو حق: په ولسواکۍ کې دا د وگړو سیاسي حق دی چې په ټاکنو کې د رایې ورکولو د حق ساتنه ورکړل شي تر څو د خپلې رایې اظهار وکولی شي.
۳- د حکومتي چوکیو حق: کچېرې د دولت اتباع د یوې چوکۍ لپاره اړوند استعداد ولري نو هغوی ته باید په دولتي چوکیو کې مساوي حق ورکول شي تر څو له خپلې وړتیا څخه گټه واخستلی شي.
۴- پر حکومت باندې د نیوکو کولو حق: دا د هر وگړي حق دی چې په ولسواکه حکومت کې د حکومت په فعالیتونو نیوکه وکړي او حکومت یې باید مخنیوی ونه کړي.
۵-    په نورو هیوادونو کې د ساتنې حق:
۶-  د مظاهرو حق: کچیرې حکومت د اتباعو ټولنیز، سیاسي ،مذهبي یا اقتصادي حقونه سلب کړي نو اتباع باید د مظاهرو او لاریونونو حق ولري.
د هر حق په بدل کې یوه دنده هم شته:( Every Right has a corresponding duties) دهر حق په بدل کې یوه دنده هم شته – دایوه مشهوره خبره ده او پر حقایقو مبني هم ده ځکه چې په بشري ټولنه کې که انسان په ارادي یا غیر ارادي ډول څه تر لاسه کوي نو په عوض کې یې څه نه څه شی هرومرو له لاسه ورکوي. د بېلگې په ډول که ټولنې ته اخلاق وړاندې کوي نو عزت تر لاسه کوي ، که پیسې گټي نو کار کوي او که دروېزه کوي نو غیرت او وجدان سوداکوي. په دې ډول هر انسان له ټولنې څخه د یوه نه یوه حق غوښتونکی وي. په دې ډول که د ځان او شتو د ساتنې حق غواړي نو په بدل کې یې مالیه ور کوي ، د نورو د حقونو احترام کوي ، د حکومت د قوانینو تابع اوسي. لنډه دا چې که په یوه لاس باندې څه تر لاسه کوي نو په بل لاس څه نه څه خامخا له لاسه ورکوي. ددې جملې مفهوم چې د هر حق په بدل کې یوه دنده هم شته دا شو چې که څوک کوم حق تر لاسه کوي نو نورو ته هم ځینې حقونه ورکوي.
په اسلام کې بنسټیز حقونه:(Fundamental Rights in Islam)
وېشنيزه:بشرِی حقوق وېشنيزه:مذهب
تهران بازار
د تهران لوي بازار د ایران په پلازمېنه تهران کې یو تاریخي بازار دی.
آلبرتا
اَلبرتا په انګلیسي Alberta) د کاناډا هیواد له ولایتونو څخه یو دی. د البرتا ولایت ۶۶۱،۸۴۱ کیلومتره مربع مساحت او د ۲۰۱۱م کال د اټکل له مخې ۳،۶۴۵ میلیونه وګړي لرل.
کولالي
د خټو لوښي شاید یو له پخوانیو انسانانو څخه وي.
سیوداد دل استه
سیوداد دل استه ولایت په اسپانیایي ژبه Ciudad del Este) د پاراګوای هیواد اړوند په آلتو پارانا ولایت کې پروت ښار دی. په ۲۰۰۲م کال کې د یاد ښار د وګړو شمیر ۲۷۴'۲۲۲ تنه وو.
کولالي
له هغه وخته چې لومړیو انسانانو د اوبو او خواړو د ذخیره کولو په اړه فکر کاوه او د خټو د چپکولو او جوړښت ملکیتونه یې درک کړل، دوی په مختلفو شکلونو کې د خټو کانټینرونه جوړ کړل.
د وخت په تېرېدو او د ژوند د پرمختګ سره، لوښي هم وده وکړه. تخلیقي خلکو په خپلو لاسونو د خټو په لوښو کې ډیزاینونه جوړ کړل او په مختلفو رنګونو یې سینګار کړل. اوس هم د ایران په ځینو برخو کې لکه د مند ګون آباد، لعلجین ، میبود یزد ، کاشان ، د اصفهان شهرریز ، د اذربایجان زینوز ، د اذربایجان د کوز کنان ، د سیستان او بلوچستان کالپورګان ، د مازندران جویبر او د سیاهکول د پوتر تولید.
په هرو يادو شويو ځايونو کې د کولالۍ او سراميک توکي او توليدات د خامو موادو په ډول، رنګ او ډيزاين کې په لږ توپير سره چمتو کېږي او له همدې امله د هرې سيمې محصولات د نورو ځايونو له محصولاتو سره په اسانۍ سره بېلېدای شي.
د کولالۍ شاليد
په هنر کې د انسان لومړنی ریالیزم د غارونو د انځورونو له پیل څخه د خټکو په لوښو کې د نباتاتو، حیواناتو او انسانانو انځورولو څخه د خطاطۍ پیل پورې یوه اوږده پروسه ده. تر څو چې لوښي په لاس جوړ شوي وي. حقیقي لید د موټیفونو تسلط لري؛ دا چې د میسوپوتامیا څخه پیل کولو سره سره، د انځورګر خطاطي د مصر څخه د هیروګلیفونو سره خپل اوج ته ورسیده. په لوښي کې د نمونو د تکامل پروسه، چې په نهایت کې د مفکر د کرښې یا د مفکر د کرښې د اختراع لامل کیږي. دا د څو زره کلونو رجحان دی چې د میلون مخزېږديز څخه دمخه شاوخوا دی ، دا د لاسي لوښو وخت دی. د مخزېږديزې دویمې پیړۍ له پیل څخه، د پوټکي په لیکو کې د کتنو ښودلو سربیره. دوی د اشارو سره یوځای شوي دي. دا د دوهم زریزې مخزېږديز راهیسې رامینځته شوی. یوه کرښه چې کریپټیک وي ډیر لنډ او ګړندی لیکل کیږي.
په سوسا کې کولالي
په شپږ زره کاله قبل مسیح کې، د بټو د ظاهري لومړۍ نښه د کولالۍ په صنعت کې لیدل کیدی شي، او په درې زره پنځه سوه کاله وړاندې، د لوښو یو ساده څرخ چې د لاس په واسطه حرکت کوي جوړ شو. د لوښو د څرخ راڅرګندېدو په دې صنعت کې لوی بدلون راوست.
د تیرې نیمې پیړۍ له پیل راهیسې ، لرغونپوهانو د ایران له ختیځ څخه تر عراق پورې او له قفقاز څخه د سیند دره پورې په یوه سیمه کې لوی شمیر لوښي او نور شیان کشف کړي دي. په دې پراخه سیمه کې موندل شوي مخکې تاریخي لوښي تقریبا په یوشان ډول په سټایل او سټایل کې توپیر لري او په تخنیک کې د پام وړ پرمختللی دی. د هغې لومړنۍ نمونې د سوسا څخه په لام کې ترلاسه شوي، کوم چې د ایراني تختو په پښو کې د ایرانیانو لومړی میشت ځای و. د سوسا لوښي نه یوازې پخپله سوسا پورې اړه لري، بلکه هغه لوښي چې د موسیان غره څخه راځي، د سوسا څخه 160 کیلومتره لیرې، د عراق له سومر او تل حلف څخه، د هند او بلوچستان له شمال لویدیز څخه، یا د ایران د ټیپ ګیان ، ټیپ حصار ، ترنګ ټیپ ، او د نن ورځې د روسیې د تېپاس، اناس یا تریکو، تیپاس په برخه کې د ایراني سطحې څخه راځي. د سوسا د لوښي په ټولګي کې ویل کیږي. هغه لوښي چې د لومړي سوسا په نوم پیژندل کیږي د 3500 څخه تر 2500 مخزېږديز پورې دوره پورې اړه لري. دلته بايد يادونه وشي، چې د چين په کانسو ايالت کې هم د نويو پاړسي تمدن لرونکي خلک موندل شوي او د دوی لوښي د توليد د ميتودونو او تخنيکونو له مخې د سوسا لوښي په شان ځانګړتياوې لري.
حوالې
وېشنيزه:هنر تاريخ
ختيځ هند کمپنۍ
د ختیځ هند کمپنۍ یو سهامي انګلیسي او بیا وروسته بریتانوۍ کمپنۍ وه چې په ۱۶۰۰ زکال کې رامنځته شوه. دغه کمپنۍ د هند سمندر له شاوخوا سیمو؛ په پیل کې له ختیځ هند (د هند ټاپو وززمې او سویل ختیځې اسیا) او وروسته د اسیا له ختیځ سره د سوداګرۍ په موخه تاسیس شوه. دغې کمپنۍ د هند د نیمه لویې وچې ډېرې برخې تر کنټرول لاندې راوستې، د سویل ختیځې اسیا یو شمېر برخې او هانګ کانګ یې تر استعمار لاندې کړې او د فارس خلیج په سیمو کې یې سوداګریز مراکز او مستعمرې جوړې کړې. په خپل اوج کې دا د نړۍ تر ټولو لویه کمپنۍ وه چې د ختیځ هند له هالنډۍ کمپنۍ سره یې سیالي کوله. دغې کمپنۍ همدارنګه د خپلو دریو ریاستونو (بنګال، مدراس او بمبۍ) په اډانه کې وسله وال پوځ درلود چې ټولیز شمېر یې نږدې ۲۶۰ زره تنو ته رسېد چې د بریتانیا د پوځ د شمېر دوه چنده و. د دغې کمپنۍ چارو په نړیوال سوداګریز بیلانس پیاوړی اړغېز درلود.
دغه شرکت چې په اصل کې ختیځ هند ته د سوداګرۍ په برخه کې د لندن د سوداګریزو شرکتونو د مشر په توګه په په رسمیت وپیژندل شو د ۱۷۰۰مې لسیزې څخه یې د ۱۸۰۰مې لسیزې تر لومړیو پورې د پنبې، وریښمو، نیل رنګ، بورې، مالګې، درملو، نیټر، چایو او اپیومو په ګډون د اساسي توکو په برخه کې د نړۍ نیمايي سوداګري خپله کړه. دغې کمپنۍ همدارنګه په هند کې د بریتانوي سترواکۍ د پیل پر مهال حکومت وکړ.
په پایله کې دغې کمپنۍ د نظامي ځواک په کارولو او د اداري دندو د مسئولیت د پر غاړه اخیستو له امله د هند په زیاتو برخو واک وچلوه. په اغېزمن ډول په هند کې د دغې کمپنۍ واکمني په ۱۷۵۷ زکال کې د پلاسي جګړې له جګړې وروسته پیل شوه او تر ۱۸۵۸ زکال یې دوام وموند؛ هغه مهال چې په ۱۸۵۷ زکال کې د هندي پاڅون وروسته د هند د دولت د ۱۸۵۸ زکال قانون له مخې د بریتانیا ولیعهد د نوي بریتانوي راج په توګه د هند مستقیم کنټرول پر غاړه واخیست.
د دولت د مکررو لاسوهنو سربېره دغې کمپنۍ مکررې مالي ستونزې لرلې. دغه کمپنۍ د ختیځ هند د اسهامو د بېرته پېرلو د قانون په پایله کې چې د هند د دولت د قانون له امله تر هغه مهاله بې اثره، ناکاره او منسوخ شوی و په ۱۸۷۴ زکال کې منحل شوه. د بریتانوي راج رسمي دولتي سیسټم د هغو دولتي مسئولیتونه پر غاړه واخیستل او د هغو ځواکونه یې جذب کړل.
جوړېدل
په ۱۵۹۹ زکال کې د مخکښو سوداګرو او کاشفینو یوه ډله راغونډه شوه او هوډ یې وکړ د سلطنتي فرمان پر بنسټ ختیځ هند ته سفر وکړي. له فیچ او لنکستر سربېره په دغه ډله کې یو شمېر نور لکه دریم سټیفن، د لندن د هماغه مهال ښارول توماس سمیت، پیاوړی لندني سیاستوال او مدیر جان ولستنهولم چې پلار یې د شام کمپنۍ رامنځته کړې وه، لیکوال او په امریکا کې د بریتانوي استعمار څخه بخښنه غوښتونکی ریچارډ هاکلایت او نورو څو سمندر مزلو چې له دریک او رالي سره یې خدمت کړی و شتون درلود.
دغې ډلې د سپټمبر په ۲۲ مه ناست وکړه او ختیځ هند ته یې د خپل له ستونزو ډک سفر (هغه چې پر باور یې که خدای دوی کامیاب کړي) او د خپلو لګښتونو د کچې اعلان وکړ چې لګښت یې ۳۰۱۳۳ پونډه (د نن ورځې له ۴ میلیونو پونډو زیاتېږي) کېده. دوه ورځې وروسته دغه «ماجرا غوښتونکي» بیا سره راغونډ شول او پرېکړه یې وکړه چې له دغې پروژې څخه د ملکې د ملاتړ غوښتنه وکړي. په داسې حال کې چې لومړۍ هڅه یې بریالۍ نه وه خو له دې سره هغوی دغې چارې ته د ادامې ورکولو په موخه د ملکې د غیررسمي تائید د ترلاسه کولو په هڅه کې و. دوی د خپل سفر په موخه بېړۍ وپېرله او خپله پانګه یې ۶۸ زره ۳۷۳ پونډه ته زیاته کړه.
یو کال وروسته دوی یوځل بیا د ۱۶۰۰ زکال د ډسمبر په ۳۱ مه سره راغونډ شول او داځل بریالي شول؛ ملکې د کمبرلنډ د ارل، جورج او نورو ۲۱۸ تنو چې جیمز لنکسټر، جان هارت، جان سپنسر (دواړه د د لندن پخواني ښاروالان و)، ماجرا غوښتونکی ادوارډ مایکلبورن، اشرافي ویلیام کاوندیش او نور لویان او وګړي په کې شامل و؛ غوښتنې ته لبیک ووایه. هغې غوښتنې کوونکو ته په ختیځ هند کې د لندني سوداګرو د سوداګریزې کمپنۍ او ګورنر تر نامه لاندې د واحد بنسټ په توګه فرمان ورکړه. دغه فرمان د پنځلسو کلونو لپاره دغې نوې جوړې شوې کمپنۍ ته د Cape of Good Hope له ټولو ختیځو هېوادونو او د ماژلان تنګي له لویدیځو هېوادونو سره د سوداګرۍ انحصاري واک ورکړ. هر هغه سوداګر به چې د فرمان پر خلاف د دغې کمپنۍ له اجازې پرته په سوداګریزو چارو لاس پورې کړ؛ بېړۍ او بارونه یې مصادره کېدل (نیمه برخه یې سلطنت او نیمه یې شرکت ته رسېده) او همدارنګه به د «سلطنتي ارامښت» په موخه بندي کېده.
دغه فرمان توماس سمیت د کمپنۍ د لومړي ګورنر او ۲۴ نور مدیران (له دې ډلې جیمز لنکسټر) یا «کمیټې» چې د مدیرانو دربار یې جوړاوه معرفي کړل. دوی بیا په خپل نوبت سره د مالکینو دربار ته چې دوی یې ګمارلي و ځواب ویونکي و. ۱۰ کمېټې د مدیرانو دربار ته ځواب ویونکې وې. د دود له مخې د دوی کار وړاندې له دې چې په لیدنحال واټ کې د هند کور په نامه دفتر کې پیل شي د بایشاپ ګېت سیمې سنټ بوتولوف کلیسا ته مخامخ په ناګاس هداینن کې پیل کېده.
ختیځ هند ته لومړني سفرونه
په ۱۶۰۱ زکال کې جیمز لنکسټر د ریډ ډارګون (سور ښامار) په نامه بېړۍ سره د ختیځ هند د کمپنۍ د لومړي سمندریز سفر مشري وکړه. وروسته له هغه چې په مالاکا تنګي کې یې ۱۲۰۰ ټني پرتګالي بېړۍ ونیوله؛ له دغې بېړۍ څخه په ترلاسه شوو غنایمو دغو سفرکوونکو دوه کارخونې – یوه د جاوا په بنټام بندر کې او بله له بېرته راګرځېدو وړاندې په مالوکو (د درملو په ټاپوګانو کې) کې – جوړې کړې. دوی په ۱۶۰۳ زکال کې انګلستان ته راوګرځېدل څو د ملکې له مړینې خبر شي، خو د نوي پاچا له خوا لنکسټر ته قهرماني ورکړل شوه. دغه مهال له هسپانیا سره جګړه پای ته رسېدلې وه،  خو دغې کمپنۍ په بریالیتوب او پریمانه دوه ګونې ګټې سره هسپانیا او پرتګال مات کړل او د انګلیسانو لپاره یې نوی افق پرانیست.