cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماشومانو پورنوګرافي
د ماشومانو پورنوګرافي په فحش عکسونو کې د ماشوم کار کول یا مستقیم ګډون یا په حقیقت کې د ماشومانو جنسي تېري ته اشاره کوي. د ماشومانو فحش په مختلفو رسنیو کې کېدی شي په شمول د مجلې هنري کار، عکسونه، کارتونونه، نقاشي، انیمیشنونه، فلمونه، ویډیوګانې، ویډیو لوبې، او داسې نور. د ماشومانو فحشا په ډیرو هیوادونو کې غیرقانوني دي او د نړۍ په قضایي مرکزونو کې سانسور شوي.
سرچينې
وېشنيزه:جنسي تېری وېشنيزه:سيکس وېشنيزه:انټرنېټي اصطلاحات
اېنټوپرسېس
اېنټوپرسېس یا یونتوفورز (په انګرېزي: Iontophoresis) يو طبي تخنيک يا کړنه ده چې د خپلواکو درملنو، درمل رسونې، او تشخيص لپاره کارول کېږي.
نوم‌ ايښودنه
د اېنټوپرسېس نوم د لاندې برخو څخه تشکیل شوی:
ion که څه هم د یوناني ریښې ienai څخه اخیستل شوی چې د (تګ) په مانا دی،
phore چې د phorein څخه اخیستل شوی د وړلو په معنا دی.
sis - کوم چې د یوناني مخفف معنی لري عمل ، پروسه او وضعیت.
په عموم کې ، د دې تخنیک نومول د هغې تاریخ او د غوښتنلیکونو یوې ډلې پراساس دي چې پکې د چارج شوي ذرو لیږد شامل و.
د ډیرو خولو کولو درملنې کې رول
د اېنټوپرسېس یو له خورا مهم غوښتنلیکونو څخه د ډیر خولې درملنه ده ، کوم چې د FDA لخوا تصویب شوی.
په درمل رسونې کې رول
د iontophoresis بل کار د پوستکي له لارې درم رسونه ده.
چارلوټ پرکينز ګيلمن
د ژوند لومړي وختونه
ګيلمن د ۱۸۶۰ ز کال د جولای پر ۳ مه نېټه د کونيکټيکټ په هارټفورډ “Hartford, Connecticut” کې وزېږېده، چې مور يې ماري پرکينز “Mary Perkins” (چې مخکې يې نوم ماري فېچ وېسټکوت “Mary Fitch Westcott” و) او پلار يې فردريک بيچر پرکينز “Frederic Beecher Perkins” نومېده. ګيلمن د توماس اډي “Thomas Adie” په نوم ځکه يوازې يو ورور درلود، چې ډاکتر يې مور ته لارښوونه کړې وه، چې د بل زېږون له امله ښايي مړه شي او توماس هم يوازې ۱۴ مياشتې عمر درلود. د چارلوټ د ماشومتوب پر مهال يې پلار له هېواده د باندې لاړه او خپله مېرمن او ماشومان يې پرېښودل، چې له امله يې د ګيلمن د ماشومتوب پاتې دوره په بې وسۍ کې تېره شوه.
دا چې مور يې په يوازې ځان د کورنۍ ملاتړ نه شو کولی، نو ځکه يې ماشومان زياتره وخت د خپل پلار د ترورګانو په شتون کې رالوی شول. د ګېلمن يوه ترور ايزابيلا بيچر هوکر “Isabella Beecher Hooker” نومېده، چې د ښځو د رايې کارونې حق پلوې وه، دويمه ترور يې هرييټ بيچر سټو “Harriet Beecher Stowe” نومېده، چې «د ټام کاکا کوچنی کور:Uncle Tom’s Cabin» نومي کتاب ليکواله وه او درېيمه ترور يې د زده کړو چارو پوهه کترين بيچر “Catherine Beecher” وه.
د چارلوټ پرکينز ګيلمن د ښوونځي دوره لالهانده وه. د څلور کالونو په موده کې يې په اوه بېلابېلو ښوونځيو کې يې ګډون وکړ، چې د ۱۵ کلنۍ په عمر پای ته ورسېده. مور يې له خپلو ماشومانو سره مينه نه درلوده. د دې لپاره چې ماشومان يې له هغه زيان څخه ژغورلي وي لکه څرنګه چې په خپله زيانمنه شوې وه، هغوی يې د پياوړو ملګرتياوو له جوړولو او افسانې له لوستلو څخه منع کړل. د «د چارلوټ پرکينز ګيلمن ژوند :The Living of Charlotte Perkins Gilman» تر سرليک لاندې په خپله ژوند ليک کې ګيلمن وليکل، چې مور يې يوازې هغه وخت ورسره مينه ښکاره کوله، چې فکر به يې کاوه چې ځوانه لور يې ويده ده. که څه هم د ماشومتوب دوره يې له نورو څخه بېله (ګوښه) او بې وزله يوازېتوب کې تېره کړه، مګر په نا اشنا ډول يې ځان هغه ژوند لپاره چمتو کړ، چې په پرله پسې ډول د عمومي کتابتون د کتنتې او په خپله د لرغونو تمدنونو د مطالعې په واسطه مخ پر وړاندې غځېږي. د دې تر څنګ يې له ادب سره د خپل پلار له مينې اغېزمنه شوه او پلار يې کالونه وروسته ورته ياده برخه کې د کتابونو د يو لښتليک په ورکولو سره اړيکه وکړه، چې د نوموړي په فکر د لور لپاره به يې لوستل ارزښتناک وي.
د ګيلمن د پېغلتوب زياته موده د روډ ټاپو په پرووېډنس “Providence, Rhode Island” کې تېره شوه. ملګري يې زياتره نارينه وو او هغه وخت يې ځان ته «نرګته» [هغه نجلۍ چې د هلکانو پېښې کوي] ويلو له امله شرمنده نه وه.
د نوموړې طبيعي هوښيارتيا او د پوهې پراخوالي تل د هغه ښوونکي اغېزمن کړل، چې د نوموړې د بې وسۍ له امله بيا هم ورڅخه نا هيلي وو. د ګيلمن د خوښې مضمون «طبيعي فلسفه» او په ځانګړي ډول هغه څه و، چې وروسته به د فزيک په نوم وپېژندل شي. ګيلمن په ۱۸۷۸ ز کال د اته لس کلنۍ په عمر د خپل ناسوب پلار په مالي مرستې سره د روډ ټاپو د ډيزاين ښوونځي “Rhode Island School of Design” ټولګيو کې شامل شوه او په پای کې يې د سوداګريزو کارتونو د هنرمندې په توګه د ځان ملاتړ وکړ. نوموړې يوه روزونکې وه او نور يې هم وهڅول چې خپل هنري نوښت ته پراختيا ورکړي. هغه يوه انځورګره هم وه.
ګيلمن د روډ ټاپو د نقشې جوړولو ښوونځي کې د اوسېدنې پر مهال يې نږدې ۱۸۷۹ زکال کې له مارتا لوتر “Martha Luther” سره وکتل او باور کېده، چې ښايي له نوموړي سره په يوه احساساتي اړيکه کې وي. نوموړې له لوتر سره نږدې ملګرتيا په خپل ژوندليک کې داسې بيان کړه: موږ د نجلۍ توب د هغو څلورو اوږدو کالونو لپاره يو له بل سره نږدې يو ځای او په زياتېدونکي ډول يو ځای خوښ وو. هغه (زه) تر هغه وخته پورې د بل هر چا په پرتله ورته نږدې او ګرانه وه. دا مينه وه، جنسي غريزه نه وه. ما له مارتا سره بشپړه خوښي وپېژندله. موږ يوازې د يو بل خورا مينه وال نه وو، مګر يو له بل سره مو په خوندور ډول وخت تيري درلوده.
-       چارلوټ پرکينز ګيلمن، د چارلوټ پرکينز ګيلمن ژوند (۱۹۳۵ز کال) د دواړو ښځو تر منځ ليکونه د دوی د ګډ ژوند تاريخ له ۱۸۸۳ څخه تر ۱۸۸۹ زکالونو پورې ليکي او د ليکونو، انځورونو او ليکل شويو نسخو په ګډون له ۵۰ څخه زيات ليکونه لري. دوی خپلې اړيکې ته تر هغې دوام ورکړ، چې لوتر په ۱۸۸۱ ز کال له يو سړي سره د واده کولو له امله اړيکه پای ته ورسوله. ګيلمن تر هغې مودې پورې يو ويجاړ او منفور رومان [د مينې يا عشق کيسه] وه، چې له خپل لومړي خاوند سره يې وکتل.
بلوغت
ګيلمن په ۱۸۸۴ ز کال له هنرمند چارلس والټر سټيټسن “Charles Walter Stetson” سره واده وکړ. نوموړې په لومړيو کې د سټيټسن وړانديز ځکه نه و منلی، چې د يو نري احساس له مخې يې دا چاره د ځان لپاره غوره ونه ګڼله. راتلونکی کال (۱۸۸۵ د مارچ پر ۲۳) يې يوازينۍ ماشومه کترين بيچر سټيتسن “Catherine Beecher Stetson” وزېږېده. چارلوټ پرکينز ګيلمن له زېږون څخه وروسته خورا ژور خفګان (post-partum depression) وګاله. دا هغه دوره وه، چې ښځې په کې بې وسه او عصبي مخلوق ګڼل کېدې، چې د همدې له امله له زېږون څخه وروسته د ښځو له لورې د سختې ناروغۍ ادعاوې ځيني وختونه نه منل کېدې.
ګيلمن له خپلې لور کترين سره سويلي کليفورنيا ته لاړه او د “Grace Ellery Channing” په نوم ملګرې سره واوسېده. چارلوټ په ۱۸۸۸ زکال له خپل خاوند څخه بېله شوه، چې دا نولسمې پېړۍ په وروستيو کې يو خورا لږ پېښېدونکی عمل و. دوی په ۱۸۹۴ ز کال په رسمي ډول طلاق واخيست. له طلاق څخه وروسته يې خاوند سټيټسن “Stetson” له چننګ “Channing” سره واده وکړ. په همدې کال چې چارلوټ خپل خاوند پرېښود، له اډيلين ناپ “Adeline Knapp” سره يې وکتل، چې “Delle” نوم ورته اخيستل کېده. سينتيا جی ډاوېس “Synthia J. Davis” د دواړو ښځو د پېچلې اړيکې د درلودلو څرنګوالی بيانوي. نوموړې ليکي چې ګيلمن «بارو درلود چې په “Delle” کې يې د مينې او ژوند د يو ځای کولو لاره چاره او هغه څه موندلي وو، چې له يوې مېرمنې سره د ژوند د ملګري په توګه هغې کولی شول د دوديز ناهمجنس واده په پرتله دا ترکيب په خورا اسانۍ سره وساتي». ياده اړيکه په پای کې پای ته ورسېده. له خپل خاوند څخه له بېلتون وروسته چارلوټ له خپلې لور سره د کليفورنيا پاسادينا ته لاړه، چې هلته د د ارام ساحل د ښځو مطبوعاتي ټولنې “Pacific Coast Women’s Press Association”، د ښځې يووالی “Woman’s Alliance”، اقتصادي کلب “Economic Club”، د ايبيل ټولنې “Ebell Society” (چې د ادريين جان ايبيل په نوم نومول شوې وه)، د مور او پلار يعنې والدينو ټولنې “Parents Association” او د ښځو دولتي شورا “State Council of Women” غوندې د ښځو حقونو د برابرۍ او سمون ډول ډول ادارو کې فعاله شوه. د يادونې وړ ده چې نوموړې د پورتنۍ يوې ادارې له لورې خپرېدونکې ورځپاڼې ته د ليکنې او ايډيټ چارې هم پر مخ وړلې.
سره سيمه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
ریډ زون یا ریډ لائټ زون يا سره سيمه د ښار یوه سیمه ده چیرې چې د فحاشۍ او جنسي پورې اړوند کاروبارونه لکه د جنسي پلورنځیو او پټو کلبونو تمرکز په دې سیمه کې دی. د دې کلمې ریښه د سور څراغ څخه اخیستل شوې چې د فاحشه د سمبول په توګه کارول کیږي. د نړۍ په ډېری ښارونو کې داسې سیمې شته چې د سره څراغ ولسوالۍ يا سرو سيمو په نوم مشهوره دي.
سرچينې
وېشنيزه:انټرنېټي اصطلاحات وېشنيزه:جنسي اړيکې وېشنيزه:سيکس او قانون
اطریش -هنګري
اطریش -هنګري Austria-Hungary چې ډیری وخت د اطریش -هنګري سترواکۍ یا دوه ګوني سلطنت په نامه یادېده یو مشروطه سلطنت او د ۱۸۶۷ او ۱۹۱۸ زیږدیز کلونو تر منځ یو زبرځواک وه. دا سلطنت آسترو پروشن Austro-Prussian تر جګړې وروسته په ۱۸۶۷ زیږدیز کال کې د اطریش او هنګری د جوړجاړي په ترڅ کې جوړ شو او په لومړۍ نړیوالې جګړې کې ترماتې وروسته ډیر ژر له منځه لاړ.
اطریش -هنګري د هابسبرګ د مجلس House of Habsburg له خوا اداره کېده او د هابسبرګ په سلطنت کې یې د مشروطه تحول وروستی پړوا جوړ کړ. دا یو ګڼ ملیتي دولت وه او په هغه وخت کې د اروپا له عمده ځواکونو بلل کیده. اطريش -هنګري د جغرافیې له اړخه د روسیې له سترواکۍ وروسته په اروپا کې دویم لوی هېواد  وه چې ۶۲۱،۵۳۸ کیلومتر مربع ( ۲۳۹،۹۷۷ ماېل مربع) پراخوالی  یې درلوده او د روسیې او جرمني سترواکۍ څخه وروسته درېیم د ډیرو وګړو لرونکی هېواد وه. دا سترواکي له امریکا، جرمني او برتانیا څخه وروسته د ماشین آلاتو د جوړولو څلورم ستر هېواد وه. اطریش - هنګري له امریکا او جرمني سترواکۍ وروسته د کورد برېښنایي لوازمو، د کار د برېښنایي سامان آلاتو او د برېښنا د تولید د ستګاوو لپاره د پرزو جوړولو او صادرولو څلورم سترهېواد شو.
د دې هېواد د جوړښت هسته هغه دوه ګونی سلطنت  وه چې د سیسلیتانیا Cisleithania یا د  اطریش د پخوانۍ سترواکۍ له شمالي او لویدیځو برخو او د هنګري د شاهي حکومت له رښتیني اتحاد څخه رامنځته شوی وه. د ۱۸۶۷ له سمونونو وروسته اطریش او هنګري په ځواک کې سره یوشان دولتونه وه. دې دواړو دولتونو ګډې بهرنۍ، دفاعي اومالي پالیسۍ پر مخ بیولې خونور ټول حکومتي واکونه د اړونده دولتونو ترمنځ وېشل شوي وه. د یاد اتحاد درېمه برخه دکروشیا- سلاوانیا Kingdom of Croatia-Slavonia شاهي دولت وه. دا د هنګري سلطنت تر واک لاندې خپلواکه سیمه وه چې په ۱۸۶۸ زیږدیز کال کې د کروشیا اوهنگري ترمنځ ترهوکړې وروسته رامنځته شو. له ۱۸۷۸ زیږدیز کال وروسته بوسنیا او هرزه ګونیا د اطریش او هنګري تر ګډ نظامي او ملکي واک لاندې راغلل او ۱۹۰۸ زیږدیز کال کې په بشپړه توګه د اطریش او هنګري یوه برخه شوه چې د نورو ځواکونو ترمنځ د کړکیچ لامل شو.
په لومړۍ نړېواله جګړه کې اطریش -هنګري یو له مرکزي ځواکونو څخه و چې د ۱۹۱۴ زیږدیز کال د جولای په ۲۸ یې د صربیا شاهي دولت ته د جنګ اعلان وکړ. دا شاهي دولت د نظامي چارواکو له خوا د ویلاګیستي Villa Giusti د اوربند له لاسلیکولو نیټې د ۱۹۱۸  زیږدیز کال نومبر ۳ څخه دمخه په عملي توګه منحل شو. د هنګري له شاهي حکومت او لومړي اطریش جمهوریت سره د قانوني ځای ناستو په توګه چلند وشواو د سترواکۍ د لویدیځو او سویلي سلواکیانو، چکسلواکیا جمهوریت، د پولند جمهوریت د یوګوسلاویا د شاهي دولت خپلواکي په ترتیب سره او د ځمکني تمامیت په اړوند د رومانیا د شاهی دولت او د ايټالیا د شاهي دولت غوښتنې د سوبمنو ځواکونو له خوا په رسمیت وپېژندل شوې.
جوړښت
د اطریش - هنګري د ۱۸۶۷ زیږدیز کال  جوړجاړي ( چې په جرمني کې Ausgleich  او په هنګري ژبه کې ورته Kiegyezés ویل کیږي)، د  پخوانۍ اطریشي سترواکۍ ( ۱۸۶۷-  ۱۸۰۴) جوړښت یې د دوه ګوني سترواکۍ د جوړښت له مخې را منځته کړ، دا جوړجاړی هغه مهال پیل شو کله چې د اطریش ځواک او واک هم په ايټالوي نیمه جزیره ( په ۱۸۵۹ز کال کې د ايټالیا د خپلواکۍ ددوهمې په پایله او هم د پخواني جرمن کنفیډریشن ایا لتونو چې په ۱۸۶۶ ز کال کې د اطریش- پروشین جګړې له امله له زوال سره مخ شو، چې بیا وروسته په ۱۸۶۶ ز کال کې له شمالي جرمن کنفډ ریشن سره چې د جرمني ژبې ویونکي حاکم ځواک و د پروشیا ترمشرۍ لاندې د اطریش-پروشین جګړه ونښته، چې له امله ېې اطریشي سترواکي بهر پاتې شوه.   دې روغې د هنګري د شاهي دولت هغه اقتدار بیا را ژوندی کړ چې د هنګري د کال ۱۸۴۸ انقلاب له امله یې له لاسه ورکړی و.
د اساسي قانون د بدلون نور عوامل د ویانا د واکمنۍ په وړاندې د هنګري خلکو دوامداره نا خوښي اود اطریش په سترواکې کې د نورو ملیتونو او توکمونو زیاتیدونکې ملي بېداري وه. د هنګریانو ناخوښي تر یوې کچې د اطریش له خوا د هغوی د ځپلو اود روسانوله خوا د هنګري د ۱۸۴۹-۱۸۴۸ زیږدیز کلونو لیبرال انقلاب ملاتړ له امله وه. که څه هم د اطریش له واکمنۍ څخه ناخوښي د ډیرو کلونو په ترڅ کې په هنګرې کې په ډیریدو وه او ډیر نور لاملونه یې هم درلودل.
د ۱۸۵۰ زیږدیز کال په وروستیو کې، یو ډېر شمېر هنګریانو چې د ۱۸۴۸-۱۸۴۹ انقلاب ملاتړ یې کړی وه غوښتل چې د هابسبرګ سلطنت ومني. د هغوی استدلال دا وه چې د ۱۷۱۳ زیږدیز کال د عملی تحریم له مخې هنګري د بشپړې کورنۍ خپلواکۍ درلودلو حق لري او بهرنۍ او دفاعي چارې د اطریش او هنګري ترمنځ مشترکې دي.
په کونیګراتز Königgrätz کې ترماتې وروسته د اطریش حکومت پوه شو چې باید له هنګري سره جوړجاړی وکړي تر څو د ستر ځواک دریځ یو ځل بیا ترلاسه کړي. د بهرنیو چارو نوي وزیر کاونت فریدریک فردیناند وون بیوست Count Friedrich Ferdinand von Beust  غوښتل چې له هنګریانو سره ځنډیدلې خبرې ېوې پاېلې ته ورسوي. د دې لپاره چې سلطنت خوندي وساتل شي، سترواک فرانزجوزف Franz Joseph له هنګري مشرانو سره د سولې لپاره د فرنیک دیک Ferenc Deák په مشرۍ خبرې پېل کړې. د ۱۸۶۷ زیږدیز کال دمارچ په ۲۰ دهنګري نوي جوړ شوي پارلمان په نویو قوانینو بحث پېل کړ ترڅو د مارچ په ۳۰ منظور شي. خو د هنګري مشرانو د هنګري د پاچا په توګه د سترواک د تاج په سرکولو مراسم چې دهنګري د سپېڅلي سلطنت په ټوله خاوره کې د قوانینو د انفاذ له پاره یوه اړتیا وه د جون په ۸ ترسره کړل. د جولای په ۲۸ فرانزجوزف د هنګري د پاچا په توګه له خپل واک نه د استفادې له لارې نوي قوانین منظور او خپاره کړل چې په رسمي توګه د دوه ګوني سلطنت د رامنځته کېدو لامل شو.
نوم او اصطلاحات
د سلطنت رسمي نوم په جرمني ژبه کې آستریخیسخ انګریسخ مونارچي Österreichisch-Ungarische Monarchie  ، په هنګري ژبه کې اوسزترک مګیار مونارچي Osztrák–Magyar Monarchia  او په انګلیسي ژبه کې آسترو هنګرین مونارچي  Austro-Hungarian Monarchy وه که څه هم په نړیوالو اړیکو کې اطریش او هنګری Austria–Hungary په جرمني کې آستریخ انګرن Österreich-Ungarn او په هنګري کې آوسزتریا مګیارورسزګ Ausztria-Magyarország کارول کېده. داطریش خلکو نور نومونه هم کارول لکه: د کې یو کې مانارکي  k. u. k. Monarchie  په انګلیسی کې کې یو کې مانارکي k. u. k. monarchy په جرمني کې کیسر لیک اند کونیګلیک مانارکی آستریک -انګرن Kaiserliche und königliche Monarchie Österreich-Ungarn  او په هنګري کې کساسزری اس کیرالی اسزترک مګیار مانارکي Császári és Királyi Osztrák–Magyar Monarchia  او دنوبین مانارکي Danubian Monarchy  په جرمني ژبه کې دونومونارکي Donaumonarchie ، په هنګري ژبه کې دونای مانارکیا Dunai Monarchia یا دوه ګوني سلطنت Dual Monarchy په جرمني ژبه کې داپل- مانارکي Doppel-Monarchie ، په هنګري ژبه کې دوال مانارکیا Dual-Monarchia  او غبرګ عقابان The Double Eagle،  په جرمني ژبه کې در داپل ادلر، په هنګري ژبه کې کیتساس Kétsas .  له پورته نومونو څخه یو هم په هنګري یا نورو ځایو کې خپور نه شو.
اوږدمهاله اورګاسم
اوږدمهاله اورګاسم (په انګرېزي: Orgasm Control) يو مهارت يا تخنیکونو ته وايي چې د جنسي اړيکې د اورګاسم پرمهال د اورګاسم اوږدمهاله کېدو لامل شي، او شخص ژر انزال نشي. په دې سره شخص د جنسي اړيکې خوند اوږدمهاله کوي.
اطریش -هنګري
نوم او اصطلاحات
د دې سلطنت بشپړ نوم چې په کورنۍ اداري چارو کې کاریده : پاچاهۍ او ځمکې چې د سترواکۍ په شورا او د هنګري د سپېڅلي سلطنت اس ټي ستیفن کې استاذولي کوي.
اوږدمهاله اورګاسم
په اورګاسم کې ځنډ
د اورګاسم په اوږدمهاله کولو کې خپله شخص مهم رول لوبولای شي، همدا راز د جنسي شريک په مرسته هم کولای شي چې ارګاسم يا جنسي خوند اوږدمهاله کړي. د اورګاسم په ځنډولو کې ډېر حالتونه پېښېدلی شي:
اطریش -هنګري
تشرېح
جوړجاړي د هابسبرګ د هغو قلمرونو ترمنځ چې د اطریش سترواکي (هغه ځمکې چې د سترواکۍ استاذولي یې کوله یا سیسلیتانیا  Cisleithania) په لویدیځ او شمالي نیمایي کې پراته وه او د هنګري د شاهي دولت  (د سینت ستیفن د سلطنت ځمکې یا ترانسلیتانیا Transleithania) په ختیځ نیمایې کې پراته وه یو رښتینی اتحاد را منځته کړ. دواړو نیمایي برخو یو ګډ پاچا درلود چې د اطریش د سترواک په توګه یې لویدیځ او شمالي نیمه برخه او د هنګري د پاچا په توګه یې ختیځه نیمه برخه اداره کوله. بهرنۍ اړیکې او دفاعي چارې په ګډه مدیریت کیدلي او دواړو هېوادونو یو ګډ ګمرکي اتحاد جوړ کړ. نوردولتي عملیات د هریوه دولت له خوا په جلا توګه مدیریت کیده.
ځینو سیمو لکه پولندۍ ګلیشیا Polish Galicia چې په سیسلیتانیا  Cisleithania کې پرته وه او کروشیا Croatia چې په Transleithania کې پرته وه له خپلواک حالت برخمن وه چې بې ساري دولتي جوړښتونه یې درلودل. ( وګورئ: په ګلیشیا کې د پولند خپلواکي او د کروشیا او هنګري تر منځ سوله).
د اطریش او هنګري ترمنځ ویش داسې وه چې پکې ګډ تابعیت نه وه: یو چا باید یا د اطریش تابعیت درلوده یا د هنګري نه د دواړو. د دې معنی دا وه چې اطریش او هنګري ځان ځانته پاسپورتونه درلودل نه ګډ پاسپورتونه. د اطریش او هنګري پاسپورتونه د کروشیا سلاونیا Kingdom of Croatia-Slavonia په سلطنت کې نه کارول کیده بلکې دې سلطنت خپل پاسپورتونه ورکول چې په کروشیایي یا فرانسوي ژبو لیکل شوي وه او په هغوی د کروشیا سلاونیا دالماشیا دسلطنت نښان ښکاریده. همدارنګه کروشیا-سلاوانیا د بې طرفۍ او تابعیت په اړوند اجراېوي خپلواکي درلوده چې د شاهی دولت اتباعو لپاره د "هنګري او کروشیايی تابعیت " په نامه یادېده. دا معلومه نه ده چي په بوسنیا او هرزګونیا کې چې د اطریش او هنګري تر واک لاندې وه کوم ډول پاسپورتونه کارول کېده.
اوږدمهاله اورګاسم
فردي لارې چارې
د تناسلي محرک په بندولو سره ، د وینې فشار ډیریدو له امله د انزال مخه نیول کېدای شي. د وخت په تیریدو سره ، د تمرین سره ، د انزال کانال دننه د اړین فشار مقدار کنټرولوي.
د جنسي اړیکې هرې پای ته رسیدو وروسته ، سړی د خپل تناسل بیا هڅولو څخه خوند اخلي کله چې جنسي اړیکه بیا پیل کوي تر مخکې ډېر خوند اخلي.
یو سړی کولی شي د خپل تناسلي تمرکز له لارې د اورګاسم او انزال ترمینځ تشه رامینځته کړي البته ، دا تمرین ته اړتیا لري او په لنډه موده کې د پیل کونکو لپاره امکان نلري.
سړی کولی شي ورو ورو هڅه وکړي د اورګازم خوند ته نږدې شي او د تمرینونو په کولو سره بېرته ودریږي ترڅو ژر انزال نشي. يانې دا چې کله شخص اورګاسم ته نږدې شي، يو ځل اړيکه ودروي. او خپل جنسي تحريک کم کړي، جنسي خوند به ډېر ژر سوړ شي، وروسته له هغه بيا پيل وشي.
دا هم ولولئ
ژر انزالېدل
اورګاسم
د جنسي اړيکو په اړه په پښتو ژبې، لاندې کاریال يا اپليکشن دانلود کړئ:
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.pashto.sex.larshod&hl=en_AU&gl=US
مایل
مایل، چې ځینې وختونه د نړیوال مایل یا قانوني مایل په نوم یادېږي ترڅو د نورو مایلونو څخه توپیر شي، د واټن لپاره د برېتانوي سترواکي یو واحد او د متحده ایالاتو دودیز واحد دی؛ چې دواړه د پخواني انګلیسي واحد پر بنسټ را منځ ته شوي او اوږدوالی یې د ۵۲۸۰ انګلیسي فوټو یا ۱۷۶۰ یاردو یا ګزو سره برابر دی. قانون مایل په ۱۹۵۹ کال کې د یو نړیوال تړون له مخې د برېتانوي هم ګټو هېوادونو او متحده ایالاتو ترمنځ معیاري شو، چې په دې وخت کې په رسمي ډول د واحداتو د نړیوال سیستم د واحدونو سره سم په کره توګه ۱۶۰۹.۳۴۴ متره تعریف شو.
له توصیفي صفاتو سره، مایل د واحداتو د پراخه لړۍ، چې د رومي مایل څخه اخیستل شوي یا تقریبا له هغه سره مساوي دي، لکه سمندري مایل (چې اوس په کره توګه ۱.۸۵۲ کیلومتره دی)، اېټالوی مایل (چې نږدې ۱.۸۵۲ کیلومتره دی)، او چینایي مایل (چې اوس په کره توګه ۵۰۰ متره دی)، د تشرېح یا وړاندې کولو لپاره هم کارول کېږي. روميانو خپل مايل په ۵۰۰۰ رومي فوټو وېشلی و خو د اليزابتي دورې په انگلستان کې د فورلانگ زيات اهميت په دې معنی و چې په ۱۵۹۳ کال کې قانوني مايل د ۸ فورلانگ يا ۵۲۸۰ فوټو سره برابر و. ورسته د مایل دا بڼه د برېتانوي سترواکۍ په اوږدو کې خپره شوه، چې د دې سترواکۍ ځینې ځایناستې هېوادونه اوس هم د مایل کارولو ته دوام ورکوي. د متحده ایالاتو جیولوژیکي سروې اداره اوس د رسمي موخو لپاره متر کاروي، خو د ۱۹۲۷ کال د جیودوزي ډیټا میراث دا ښیي چې د متحده ایالاتو د سروې بېل مایل (۳۹۳۷/۶۳۳۶ کیلومتره) یو څه کارول لا اوس هم شته، که څه هم په ۲۰۲۲ کال کې به دا په رسمي توګه په تدریج سره حذف شي. په داسې حال کې چې زیاتره هېوادونو د واحداتو نړیوال سیسټم  ته د بدلولو په وخت کې د مایل پر ځای کیلومتر ټاکلی دی، خو په ځینو هېوادونو لکه لایبریا، بریتانیا، متحده ایالاتو او یو لړ نورو هېوادونو کې چې له یو میلیون څخه لږ نفوس لري او زیاتره یې د انګلستان یا متحده ایالاتو برخې دي یا د انګلستان یا متحده ایالاتو سره نږدې تاریخي اړیکې لري، لا هم نړیوال مایل کارول کېږي.
نوم
د mile  عصري انګلیسي کلمه د منځنۍ انګلیسي له myle او د زړې انګلیسي لهmīl  څخه اخیستل شوې، چې ریښه یې د مایل لپاره د نورو ټولو جرمني کلماتو څخه ده. دا کلمات دmīlle passus  (مایل) یا mīlia passuum (مایلونه) له اسمي اختصاراتو اخیستل شوي، چې د زرو ګامونو رومي مایل دی.
اوسنی نړیوال مایل معمولا هغه څه دي چې د مایل د غیر رسمي اصطلاح له مخې پېژندل کېږي. کله چې دا فاصله د سمندري مایل څخه توپیر ته اړتیا ولري، نړیوال مایل هم ځمکنی مایل هم قانوني مایل ګڼل کېدای شي. په برېتانوي انګلیسي کې، statute mile د پارلمان د ۱۹۵۳ کال د قانون راهیسې اوسني نړیوال مایل یا د انګلیسي مایل کوم بل ډول ته راجع کېدای شي، چې له ۱۷۶۰ ګزه واټن سره برابر دی. خو د امریکا د قانون له مخې، قانوني مایل د متحده ایالات د سروې په مایل دلالت کوي. بهرني او پخواني واحدات چې په انګلیسي واحداتو ته د مایل په اړول کېږي زیاتره د کارول شوي مایل د ډول د تشرېح لپاره یوه توصیفي کلمه کاروي خو کېدی شي دا کلمات هغه وخت حذف شي چې مفهوم څرګند وي، لکه د دوهمې پېړۍ انتوني سترواکانو د خط سیر بحث چې په واټن د مایل په اصطلاح وړاندې کوي، نه رومي مایل.
رومي
رومي مایل (mille passus، لفظي معنی یې "زر ګامونه"؛ اختصار یې: m.p.؛ چې همدارنګه د milia passuum او mille هم لیکل کېږي) د هرو دوه ګامونو له مخې اندازه شوی – یعنې ټول واټن چې کیڼه پښه ۱۰۰۰ ځله په ځمکه ولګېږي. پخوانیو رومیانو به خپل لښکرونه له نقشې بهر یا نامعلومو سیمو څخه تېرول، نو زیاتره به یې د هرو ۱۰۰۰ ګامونو وروسته په ځمکه کې یو مږوی ټکاوه. په ښه هوا کې د غوره خوړو درلودونکي او چټکو رومي لښکرو په دې توګه اوږده مایلونه را منځ ته کړل. دا واټن په غیر مستقیم ډول د پاچا اګریپا له خوا په ۲۹ کال مخکې له میلاد نه د معیاري رومي فوټ (اګریپا خپل معیار) په رامنځ ته کېدو معیاري شو او ګام ۵ پله (فوټ) تعریف شو. په همدې بنسټ یو شاهي رومي مایل په ۵۰۰۰ رومي فوټو (پلو) دلالت کوي. سروې کونکو او ځانګړي تجهیزاتو لکه decempeda (لس فوټه) او dioptra (سطحه سنج) کارول پراخ شول.
په عصري وختونو کې، د اګریپا شاهي رومي مایل په تجربوي ډول سنجش شو چې اوږدوالی یې شاوخوا ۱۶۱۸ یارد (۱۴۷۹ متر) و، چې د عصري نړیوال مایل له ۱۷۶۰ یارد (۱۶۱۰ متر) څخه لږ څه کم و.
د سترواکۍ په یوناني سیمو کې، رومي مایل (په یوناني: μίλιον، mílion) د بومي یوناني واحدونو تر څنګ کارول کېده چې د ۸ ستدیوم  یا ۶۰۰ یوناني فوټو سره مساوي کارول کېده. مایلون د بیزانسي واحد په توګه په دوامداره ډول وکارول شو او د بیزانسي سترواکۍ لپاره د صفري مایل ټاکونکي په نوم هم کارول کېده، مایلون ایا سوفیا ته نږدې د مېس سیمې په سر کې موقعیت درلود.
همدارنګه رومي مایل په ټوله اروپا کې خپور شو، چې په سیمه ییزه کچه یې توپیرونه و موندل او لاندنیو ډول ډول واحداتو لامل شو.
د همدا رنګه له رومي مایل څخه مایلستو (واټن نښې) هم را منځ ته شوې. ټول سرکونه چې په ټوله سترواکۍ کې د روم له فورم (میدان) څخه راوتلي وو – ۵۰۰۰۰ (رومي) مایله د ډبرو پاخه سرکونه وو. په هر مایل کې یو توږل شوې ډبره کېښودل شوې وه. په اصل کې دا ډبرې د ګرانایټ، مرمرو، یا ځایي ډبرې څخه جوړ شوي هرم ډوله څلي وو. په دوی باندې یوه رومي شمېره توږل شوې وه او د روم له مرکز (فورم) څخه یې د مایل شمېر ښود. نو هر څوک تل پوهېدل چې د روم څخه څومره لرې دی.
اېټالوي
اېټالوی مایل (miglio، جمع یې: miglia) په دودیز ډول د رومي مایل، چې ۱۰۰۰ ګامونه و، مستقیم تسلسل ګڼل کېده، که څه هم د وخت په اوږدو کې یې د سیمو ترمنځ د هغه اصلي ارزښت ډیر توپیر وموند. زیاتره دا د منځنۍ پېړۍ څخه تر ۱۷ پېړۍ پورې په نړیوالو مفهوم کې کارول کېده او د "جغرافیایي مایل" په نوم هم پېژندل کېده، که څه هم اوس جغرافیایي مایل یو جلا معیاري واحد دی.
انګلیسي
د منځنیو پېړیو او لومړیو عصري دورو له "انګلیسي زوړ مایل" سره توپیر درلود خو داسې ښکاري چې د نړیوال مایل (۲.۱ کیلومتر) شاوخوا ۱.۳ سره برابر و. انګلیسي زوړ مایل په انګلستان کې د وخت او موقعیت سره سم توپیر درلود. انګلیسي زوړ مایل هم د ۷۹۲۰۰ یا ۷۹۳۲۰ نچو (۱.۲۵ یا ۱.۲۵۱۹ قانوني مایلو) سر برابر تعریف شوی دی. انګیسانو د اوږدې مودې لپاره د مایل رومي محاسبې دوام ورکړ چې ۵۰۰۰ فوټه، ۱۰۰۰ ګامه، یا ۸ اوږده وېشه و چې دوی د خپلو د "شودیارو د اوږدوالی" یا فرلانګ سره برابر محاسبه کړ.
د ۱۵۰۰ کال د ارنولډ اثر (د لندن دودونه) د پخوانیو مایلونو په پرتله یو مایل لنډ ښودلی، چې ۰.۹۴۷ نړیوال مایله (۵۰۰۰ فوټه) یا ۱.۵۲۴ کیلومترو ته رسېږي.
وېلزي
د وېلزي میل (milltir  یا  milldir) ۳ مایله او ۱۴۷۰ یارده (۶.۱۷ کیلومتره) اوږد و. دا له ۹۰۰۰ ګامونو  (cam) څخه را منځ ته شوی و، هرو ۳ وېلزي فوټو (troedfedd) د ۹ انچو څخه را منځ ته شوي وو. (د وېلزي انچ معمولا د انګلیسي انچ سره مساوي حساب کېږي.) د نورو وېلزي واحدونو تر څنګ، ویل کېدل چې دا کل او خاموش ډافنوال (Dyfnwal the Bald and Silent) په واکمنۍ کې په قانوني توګه را منځ ته شوي او د ښه هاویل (Hywel the Good) په واکمنۍ کې بې له کوم بدلون نه پاتې شوي. د نورو وېلزي واحدونو تر څنګ، په ۱۳ پېړۍ کې د لومړي اډوارډ په مشرۍ د انګلیسانو له خوا د ویلز له فتحې وروسته و نه کارول شول.
سکاتلنډي
لکه څنګه چې رابرټ برنز د خپل شعر "Tam o' Shanter" په لومړيو کرښو کې یادونه کړې، سکاتلنډي مایل د انګلیسي مایل په پرتله اوږد و. دا له ۸ (سکاټ) فرلانګو څخه را منځ ته شوی و چې په ۳۲۰ میلو (سکاتلنډي میلو) وېشل شو و. دې د سیمې او ځای سره سم توپیر درلود خو ترټولو منل شوې اندازې یې ۱۹۷۶ شاهي يارد (۱.۱۲۳ قانوني مایله یا ۱.۸۱ کیلومتره) وې.
آیرلنډي
د د آیرلنډ مایل (میل یا مایل ګیلاچ) 2,240 گز اندازه شوی: نږدې 1.27 قانوني میل یا 2.048 کیلومتره.[39][40] دا په آیرلنډ کې د 16 پېړۍ له کښت څخه تر 19 پېړۍ پورې کارول کېده ، په 20 پېړۍ کې د پاتې کېدو سره. واحدونه د "انګلیسي پیمانه" پر بنسټ والړ و، مګر د 5.5 گز (5.0 متر) د انګلیسي راډ په مقابل کې د 7 گز (6.4 متر) اندازه کولو خطي پرچ کارول شوي و.
هالنډي
هالنډي مایل (mijl) د تاریخ په اوږدو کې ډول ډول تعریفونه درلودل. یو له پخوانیو تعریفونو څخه یې ۵۶۰۰ لېڅې و. مګر د لېڅ اوږدوالی معیاري نه و، نو د یو مایل اوږدوالي د ۳۲۸۰ مترو او ۴۲۸۰ مترو ترمنځ توپیر کولای شو. هالنډي مایل هم د یو ساعت تګ (uur gaans) تاریخي تعریفونه درلوده چې د شاوخوا ۵ کیلومتره، یا د امستردام یا لاینلنډ ۲۰۰۰۰ فوټوټه (په ترتیب ۵۶۶۰ متره یا ۶۲۸۰ متره) په معنی و. د عام هالنډي مایل ترڅنګ، جغرافیایي مایل هم شتون درلو. ۱۵ جغرافیایي هالنډي میلونه په استوا لیکه کې د یوې درجې عرض البلد سره برابر و. د دې ارزښت ځکه بدل شو چې د ځمکې محیط په غوره دقت اټکل شو. خو د کارونې په وخت کې، دې مایل شاوخوا ۷۱۵۷ متره و. په ۱۸۱۶ کال کې متریک سیسټم په هالنډ کې معرفي شو او متریک مایل د کیلومتر لپاره مترادف وګڼل شو، چې دقیقا ۱۰۰۰ متره دی. له ۱۸۷۰ کال راهیسې، کیلومتر د mijl د اصطلاح ځایناستی شو. نن ورځ، پرته د ځینو متلونو او مرکبو اصطلاحاتو د برخې په توګه لکه mijlenver  (مایلونه لرې)، د mijl کلمه نوره نه کارول کېږي.
جرمن
جرمن مایل (Meile) ۲۴۰۰۰ جرمني فوټه وو. په سوېلي جرمني او د اتریش په سترواکۍ کې کارول کېدونکی معیاري اتریش مایل ۷.۵۸۶ کیلومتره و؛ په شمالي جرمني کې د پروشیا مایل ۷.۵۳۲۵ کیلومتره و. د ۱۷ پېړۍ په وروستیو کې د اولې رومر له خوا تر معیاري کولو وروسته، د ډنمارک مایل (mil) په کره توګه د پروشیا مایل سره مساوي و او په ورته ډول په ۲۴۰۰۰ فوټو وېشل شوی و. ځینې وختونه د ۷.۵ کیلومترو سره مساوي ګڼل کېده. پخوانیو ارزښتونو یې توپیر درلود: د بېلګې په توګه، د Sjællandske مایل ۱۱.۱۳ کیلومتره و. همدارنګه، جرمنيانو د جغرافیایي مایلونو اوږده بڼه کاروله.
برېسلاوي
برېسلاوي مایل، په برېسلاو کې، او له ۱۶۳۰ کال څخه په رسمي توګه په ټول سیلېشیا کې، کارول کېده، چې له ۱۱۲۵۰ لېڅو سره، یا شاوخوا ۶۷۰۰ مترو سر مساوي و. دا مایل د پیاسکووا له دروازې څخه د پسې پول (Hundsfeld) په لور له ټولې لارې سره مساوي و. د اوسترو تومسکي د پیاسکووا ټاپو او د نیمه ښاري څنډو له لارې، چې له آتو پلونو څخه تېرېږي، د ۵ لېڅو شاع دایرې په  رغړولو، معیاري بریسلاو مایل ټاکل شوی و.
ساکسون
د ساکسون نښه کوونکی مایل (kursächsische Postmeile  یا Polizeimeile)، په ۱۷۰۰ کلونو کې د ساکسن سرکونو د سروې پر مهال کې معرفي شو، چې د ۲۰۰۰ ډریسډن میلو او ۹.۰۶۲ کیلومترو سره مساوي دی.
هنګري
هنګري مایل (mérföld  یا  magyar mérföld)، مخکې له دې چې د ۸.۳۵۳۶ کیلومتره په اندازه معیاري شي، د ۸.۳۷۹۰ کیلومترو څخه تر ۸.۹۳۷۴ کیلومترو پورې یې توپیر درلود.
روسی
روسیی مایل (миля or русская миля, russkaya milya) ۷.۴۶۸ کیلومتره و، چې په ۷ روسي ورستونو وېشل شوی و.
کرواسی
کرواسی مایل (hrvatska milja)، چې د لومړي ځل لپاره د ۱۶۷۳ کال په نقشه کې د یسوعي ستپان ګالواچ له خوا را منځ ته شو، د استوا کرښې د د قوس اوږدوالی دی چې په کره توګه ۱۰/۱ درجې یا ۱۱.۱۳ کیلومتره دی. پخوانی کرواسي مایل، چې اوس د "ban mile" (banska milja) په نوم یادېږي، اتریش مایل و چې په پورته برخه کې تشرېح شو.
عثماني
د عثماني مایل ۱۸۹۴.۳۵ متره (۱.۱۷۷۰۹ مایله) و چې د ۵۰۰۰ عثماني فوټو سره برابر و. عثماني مایل له ۱۹۳۳ کال څخه وروسته، د عصري ترکي مایل (۱۸۵۳.۱۸۱ متره) له خو تعویض شو.
فلورويت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" فلورويت ˈflɔːrju. ɪt ؛ په لنډ ډول fl یا کله ناکله فلور. په انګلیسي کې، غیر لنډیز کلمه کېدای شي د اسم په توګه هم وکارول شي چې هغه وخت په ګوته کوي کله چې یو څوک وده ومومي.
يا په ساده اصطلاح ويلی شو چې دا ويی يا ويوکی د يو شي د وده کولو مانا دی.
ایتمولوژي او کارول
flōruit د لاتیني فعل flōreō flōreō، flōrēre "د ګل کولو، ګل کولو، یا غوړیدو لپاره"، د فلو، فلوریز، "ګل" څخه د دریم کس واحد بشپړ فعال شاخص دی..
په پراخه توګه، اصطلاح د یو شخص یا حرکت لپاره د فعالیت چوکۍ ته اشاره کوي. په ځانګړې توګه، دا ډیری وختونه په جینالوژی او تاریخي لیکنو کې کارول کیږي کله چې د یو کس د زیږون یا مړینې نیټه معلومه نه وي، مګر ځینې نور شواهد شتون لري چې دا څرګندوي چې دوی کله ژوندي وو. د مثال په توګه، که چیرې په 1204 او 1229 کې د جان جونز لخوا تصدیق شوي وصیتونه ، او په 1197 کې د هغه د واده ریکارډ شتون ولري، د هغه په اړه یو ریکارډ کیدای شي د "جان جونز (fl. 1197-1229)"
اصطلاح اکثرا د هنر په تاریخ کې کارول کیږي کله چې د هنرمند کیریر نیټه وي. په دې شرایطو کې، دا د انفرادي هنري فعالیت موده څرګندوي.
په ځینو حاالتو کې، دا د " [date] او [date] ترمنځ فعال" کلمو سره بدلیدلی شي، په شرایطو پورې اړه لري او که چیرې ځای یا سټایل اجازه ورکړي.
سور رنګ ته لېږد
په فزیک کې سور رنګ ته لېږد (په انګلیسي: redshift) د الکترو مقناطیسي وړانګو (لکه د نور) د څپو اوږدوالی او همدارنګه په فریکونسي او فوټون انرژي کې متناظر کمښت دی. بل پلو د څپو لنډېدل او هم مهاله په فریکونسي او انرژۍ کې زیاتوالی سور رنګ ته د منفي لېږد په توګه او یا هم آبي رنګ ته لېږد (blueshift) ګڼل کېږي. دغه اصطلاحات د سور او آبي رنګ څخه اخیستل شوی چې د څرګندې رڼا له حد اکثر طیف څخه سرچینه اخلي.
په ستور پوهنه او کاینات پوهنه کې درې موارد سور رنګ ته د الکترو مقناطیسي لېږد لاملونه ګڼل کېږي:
سور رنګ ته نسبیتي، جاذبوي او کیهاني لېږد کېدلای شي د لېږد د قوانینو په اډانه کې درک شي. جاذبوي څپې چې د نور په چټکتیا حرکت کوي سور رنګ ته د لېږد د ښکارندې موضوع ګرځي.
سور رنګ ته د پیاوړي لېږد بېلګه ګاما وړانګه ده چې د ایکس وړانګو په ډله کې شمېرل کېږي، یا هم دا چې لید وړ وړانګه په پیل کې د راډیويي موج په توګه درک کېږي. سور رنګ ته ظریف لېږد د نجومي اجسامو د طیف سنجۍ په مشاهداتو کې لیدل کېږي او په ځمکنیو ټکنالوژیو لکه په ډاپلر رادار او راداري تفنګچو (radar guns یا هغه وسایل چې په لویو لارو کې د موټرو چټکتیا پرې مومي) کې ترې کار اخیستل کېږي.
یو شمېر نور فیزیکي بهیرونه هم شتون لري چې کولای شي د الکترومقناطیسي وړانګو د فریکونسي د تغیر له دې ډلې د هغو د انتشار او نوري اغېزو لامل ګرځي؛ ورته مهال سره رنګ ته د (نجومي) لېږد څخه تر لاسه کېدوني بدلونونه تشخیص وړ دي او په عامه توګه هغو ته اشاره نه کېږي.
سره رنګ ته د لېږد کچه په عمول ډول د z په حرف ښوول کېږي چې د څپې په اوږدوالي کې کسري بدلون (مثبت، سره رنګ ته د لېږد او منفي آبي رنګ ته د لېږد) او د موج د اوږوالی نسبت 1 + z ښيي (< ۱ د سره رنګ لپاره، > ۱ د آبي لپاره).
تاریخچه
د دغې موضوع تاریخچه په ۱۹مې پېړۍ کې د څپو د میخانیکونو له پراختیا او ډاپلر اغېز ته په اړوندو ښکارندو کې د څېړنو راهیسې را پیل شوه. دغه اغېز د کریسټین ډاپلر په نوم ونومول شو، ځکه چې نوموړي په ۱۸۴۲ زکال کې د لومړي ځل لپاره د دغې ښکارندي فزیکي توضیح وړاندې کړه. همدغه فرضیه په ۱۸۴۵ زکال کې هالنډي عالم کریسټوفر بایز بالوټ په غږیزو څپو کې و ازمویله او تائید یې کړه. ډاپلر په سمه توګه وړاندوینه کړې وه چې دغه ښکاره په ټولو څپو کې د پلي کېدو وړ ده، په ځانګړې توګه هغه دا هم څرګنده کړه چې د ستورو بېلابېل رنګونه کېدای شي د ځمکې په نسبت د هغو د حرکت له امله وي. ورته مهال وړاندې له دې چې دغه موضوع تائید کړای شي څرګنده شوه چې د ستورو رنګونه د هغو د تودوخې له امله دي نه د هغو د حرکت پر بنسټ. وروسته بیا د منل شوو مشاهداتو پر بنسټ سور رنګ ته د لېږد له مخې د ډاپلر وړاندوینه تائید شوه.
د ډاپلر له خوا سره رنګ ته د لېږد لومړنۍ فرضیه د فرانسوي فزیک پوه هیپولیت فیزو له خوا په ۱۸۴۸ زکال کې توضیح شوه، چې د ډاپلر د اغېز له مخې یې په ستور کې د لیدل شوو کرښو بدلون ته اشاره لرله. دغه اغېز ځینې مهالونه د «ډاپلر – فیزو اغېز» په توګه هم بلل کېږي. په ۱۸۶۸ زکال کې بریتانوي ستوری پېژندونکی ویلیام هاګینز لومړنی کس و چې له دغې کړنلارې څخه په ګټې اخیستو یې له ځمکې څخه د ستورو د لرې کېدو چټکتیا اندازه کړه. په ۱۸۷۱ زکال کې هغه مهال چې په فراونهوفر کرښو کې دغه ښکارندې د لمر له څرخ څخه په ګټنې نږدې0.1 Å سره رنګ ته لېږد له ځانه وښود؛ سره رنګ ته نوري لېږد تائید شو. په ۱۸۸۷ زکال کې ووګل او شاینر د ډاپلر کلني اغېز یا د ځمکې د مداري سرعت له امله د خسوف او کسوف پر بنسټ د ستورو په موقعیتونو کې د ډاپلر بدلون کشف کړ. په ۱۹۰۱ زکال کې آریستارخ بیلوپولسکي په لابراتور کې سره رنګ ته نوري لېږد د څرخ لرونکو اینو له سیسټم څخه په ګټې اخیستې تائید کړ.
داسې ښکاري چې په چاپي بڼه سره رنګ ته د لېږد اصطلاح (له تېر ډول سره په اړیکې لرلو) د لومړي ځل لپاره د امریکايي ستوري پېژندونکي والټر اس. آدامز له خوا په ۱۹۰۸ زکال کې کارول شوې، چې په هغو کې نوموړي «سره رنګ ته د نیبولار یا سحابي طبیعي بدلون د دوه لارو چارو څېړنې» ته اشاره کړې.
په ۱۹۱۲ زکال کې د مشاهداتو په پیل سره، وسټو سلیفر وموندله چې ډېری مارپیچي کهکشانونه چې هغه مهال د مارپیچي سحابي ګانو په توګه ګڼل کېدل، په پام وړ توګه سره رنګ ته د لېږد څرګندويي کوي. سلیفر د لومړي ځل لپاره په دغه اړوند د خپلې اندازه ګیرۍ راپورونه د لوول رصد خانې (Lowell Observatory) په بولټن کې وړاندې کړل. درې کاله وروسته هغه په پاپولر آسټرانومي (Popular Astronomy) ژورنال کې په دې اړوند خپله بیاکتنه ولیکله. نوموړي په خپله دغه لیکنه کې څرګنده کړه «دغه لومړنی کشف چې آندرومدا لوی مارپیچ په ثانیه کې ۳۰۰ کیلومتره استثنايي چټکتیا لري؛ وه یې ښووله چې په دغه مهال کې شته وسایل نه یوازې د مارپیچونو د طیف بلکې د هغو د چټکتیا د ارزونې وړتیا هم لري».
سلیفر په آسماني کره کې د پنځلسو مارپیچي سحابي ګانو د چټکتیا اړوند معلومات وړاندې کړل چې یوازې له دریو پرته یې نورو ټولو د لید وړ «مثبته» چټکتیا لرله. ورپسې آډوین هابل د خپل همنومي هابل د قانون په فورمول بندۍ د «سحابي» ګانو ترمنځ سره رنګ ته د لېږد تقریبي بدلون او د هغو ترمنځ فاصله کشف کړه. دغو مشاهداتو په ۱۹۲۲ زکال کې د الکساندر فریدمن چارې چې له مخې یې د فریدمن – لمتر معادلات موندلي و؛ تائید کړې. نن ورځ دغه موضوعات د انبساط په حالت کې نړۍ او د لویې چاودنې (بېګ بنګ) نظریې لپاره تر ټولو قوي شواهد ګڼل کېږي.
اندازه ګیری
هغه نوري طیف چې یوه سرچینه لري کېدای شي اندازه شي. د دې لپاره چې سور رنګ ته لېږد واضح کړو، د هغو د نور ځانګړنې لکه جذب کېدونې کرښې، د انتشار کرښې او یا هم د نور په شدت کې شامل ټول تغیرات باید وپلټل شي. د دغو ځانګړنو په موندنې سره کېدلای شي هغه د ځمکې پر سر د رامنځته شوو کیمیاوي ترکیباتو په طیف کې له پېژندل شوو بېلابېلو ځانګړونو سره پرتله کړای شي. په فضا کې تر ټولو معمول عنصر هایدروجن دی. د کومې ځانګړنې نه لرونکی نوري طیف چې له هایدروجن څخه تېرېږي هایدروجن ته اړوند مشخص طیف له ځانه ښيي چې په مهالیزو فواصلو کې منظمې ځانګړنې مومي. که چېرې جذبي کرښو ته محدود وي، یوې نقاشۍ ته ورته ډول له ځانه ښيي. که چېرې همدغه مهالیز فواصل د یوې لرې نوري منبع په طیف کې د لېږدونکو څپو له مخې ولیدل شي کېدای شي هغه د هایدروجن په توګه هم وګڼل شي.
په ستور پوهنه کې مشاهدات
په ستور پوهنه کې هم کېدای شي سور رنګ ته لېږد اندازه شي ځکه چې د اتومونو د پیوند کولو او جذب کولو طیفونه په ښه توګه پېژندل شوي او د ځمکې پر سر لابراتورانو د ازموینو د طیف سنجۍ له مخې سنجش شوي دي. هغه مهال چې په بېلابېلو جذبي او پیوندي کرښو کې سور رنګ ته لېږد له یو نجومي جسم څخه اندازه کېږي، z په پام وړ توګه ثابت وي. په داسې حال کې چې لرې اجسام کېدای شي په لږ کچه بلور (خړ) او کرښې یې پراخې شي، دا له هغو څخه زیات نه دی چې د سرچینې د حرارتي یا میخانیکي تحرک پر مټ توضیح شي. د دغو لاملونو له امله د ستورپوهانو ترمنځ د نظر اتفاق پر دې دی چې سره رنګ ته لېږد چې لیدل کېږي سره رنګ ته د ډاپلر لېږد د ثابتو دریو ډولونو د ترکیب له امله دی.
اسکلېپيجېنيا
اسکلېپيجېنيا 430 - 485 زېږديز، یو اتني فیلسوف او صوفی و.
ژوندلیک
اسکلېپيجېنيا د اتن د پلوتارک لور وه. هغې د خپل ورور هیریوس سره یوځای د اتن په نیوپلاتونیک ښوونځي کې زده کړې او تدریس کاوه. دې ښوونځی د اسکندریې له نورو د ډیر ساینسي ښوونځي سره سیالي وکړه. د وخت د نورو نیوپلاټونیسټانو په څېر، هغې په عمده توګه ارستو او اپلاتون او خپل پلار پلوتارک مطالعه کړی. هغه د نیوپلاتونیک مابعدالطبیعاتو تر مینځ د شخړې له امله د ګډوډۍ په تاریخي شرایطو کې ژوند کاوه ، کوم چې د پلوټارک په اکاډمۍ کې تدریس کیده ، او عیسویت چې په هغه وخت کې شهرت ترلاسه کړی و.
د اتن فلسفې پلوتارک د ارسطو او افلاطون د تعلیماتو د یووالي لپاره کار وکړ او په دې کار سره یې د تیورجي او تصوف (جادو) مخالف کافر نظرونه سره یو ځای کړل چې هغه له خپل پلار نیستوریوس څخه زده کړل او بیا یې دا پوهه اسکلیپیجینیا ته انتقال کړه. . د پلوتارچ له مړینې وروسته، هغې ته په میراث کې ښوونځی هم په میراث پاتې شو چې څنګه د خپلو زده کونکو د تدریس په اړه و. د اتن په ښوونځي کې د پیژندل شوي فیلسوف په توګه، اسکلیپیګینیا د پروکلوس درس ته لاړ، چې د هغې ترټولو مشهور زده کونکی شو. هغې هغه ته نه یوازې د ارسطو او افلاطون فلسفې ښوولې، بلکې هغه درسونه یې هم شامل کړل چې پلار یې د هغه له مړینې دمخه هغې ته یوازې د تیوري او کافري تصوف په هنرونو کې سپارلي وو.
په تیورۍ کې د ماهر په توګه، اسکلیپیجینیا د میټافزیک طریقې څخه درس ورکړ. هغې په دې باور درلود چې د واقعیت پنځه ځایونه شتون لري: یو، طبیعت، ماده، روح، او استخبارات. د هغې د پلار په څیر، هغې باور درلود چې هر روح په خپل ځان کې الهی برخه لري، او دا چې د یو سره یو ځای، د جادو سره یوځای، د خدایانو په اړه کافر فکر، او مراقبت کولی شي د یو شخص لپاره د ریښتینې خوښۍ پایله ولري، لکه څنګه چې دوی کولی شي. خپل برخلیک کنټرولوي. د تیورجی په اړه پروکلوس ته د هغې ښوونه، هغه ته ډیره ګټه ورکړه ځکه چې هغه د خپلو نظرونو فکر کولو او پراختیا ته لاړ. هغه په دې وتوانید چې د درملنې تمرین په داسې طریقه وکړي چې دا د هغه د ملګري لور درملنه کوي، د یو خدای سره د الهی مداخلې په کارولو سره.
اسکلیپیجینیا په اکاډمۍ کې تدریس ته دوام ورکړ وروسته له دې چې پروکلس خپل معالجوي افکارو او عملونو بشپړولو ته لاړ. د هغې ترټولو مشهورې لاسته راوړنې په هنرونو کې او د تیورګی د چلډین تصوف کې د رواجونو تمرین کول، او همدارنګه په افلاطون فلسفه کې استثنایی فکر. هغې د ارسطو او افلاطون ډیری تعلیمات د پلوټارک په ګډون ډیری زده کونکو ته انتقال کړل. په فلسفه کې د هغې درناوی، او همدارنګه د یوې هوښیارې ښځینه ښوونکې په توګه، یوازې په یوناني نړۍ کې د هغې ارزښت او اهمیت زیاتوي. هغې د نیوپلاتونیک میټافزیک په پراختیا کې ډیره مرسته وکړه او د خپل ورور هیرو په ګډون د ډیرو لویو فیلسوفانو سره یې کار وکړ. د هغې پرمختګونو د تیورۍ په عملونو او همدارنګه د کلډین تصوف په هنر او جادو باندې راتلونکي فکر اغیزه کړې. ویل کیږي چې نوموړې په ۴۸۵ میلادي کال کې وفات شوې ده
سرچينې
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي وېشنيزه:فلسفي وییپانگه وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفه
سامويل ګريډلي هاو
سامويل ګريلي هاو (۱۰ نومبر ۱۸۰۱ – ۹ جنوري ۱۸۷۶) يو امریکايي ډاکټر، د مريتوب د ختمولو پلوی او د ړندو لپاره د زده کړې يو ملاتړی و. هغه د «پرکينز انسټيټوټ» جوړونکی او لومړی مدير و. په ۱۸۲۴ز کال کې هغه یونان ته ولاړ، څو په انقلاب کې د جراح په توګه کار وکړي؛ هغه همدا راز د سرتېرو مشري هم وکړه. نوموړي د کډوالۍ د سمبالښت د ملاتړ لپاره کار وکړ او ګڼ يوناني ماشومان يې د زده کړې لپاره له ځانه سره بوسټن ته راوستل.
هغه چې د مريتوب يو مخالف و، يو له هغو درې کسانو و چې په ۱۸۶۳ز کال کې د جګړې وزير د امريکا د خپلواکۍ د پلټنې کميسیون لپاره ټاکل شوي وو، څو د ازادۍ له اعلان وروسته په سويل کې د ازادو شويو شرايطو پلټنه وکړي، او دا سپارښتنه وکړي چې له دوی سره د خپلواکۍ پر لور لېږد کې څه ډول مرسته وشي. سويل ته پر سفر سربېره، «هاو» کاناډا لويديځ (اوسنۍ اونټيريو، کاناډا) ته هم سفر وکړ، چېرته چې زرګونه پخواني مريان د ازادۍ لپاره تښتېدلي او هلته يې له سره نوی ژوند پيل کړی و. هغه په کاناډا کې له ازادو خلکو او تر څنګ يې له حکومتي مسئولينو سره مرکې وکړې.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړه
هاو د بوسټن په لاتين ښوونځي کې زده کړې کړې وې، د هغه د لور په وينا له نوموړي سره په دې ښوونځي کې سخت چلند کېدو ان وهل شوی و. لورا (هاو) ريچارډ وروسته وليکل: «تر هغه ځايه چې زما ياد دي، زما پلار د هغه د ښوونځي له ورځو څخه ښه يادښتونه نه درلودل».
د نولسمې پېړۍ په لومړيو کې بوسټن د سياسي خوځښت سرچينه وه. د هاو پلار ديموکرات و، چا چې د هاورډ پوهنتون د فدراليانو مرکز باله او په دې پوهنتون کې يې د خپلو زامنو له داخلې سره مخالفت وکړ. په همدې ډول، په ۱۸۱۸ز کال کې، د هاو پلار هغه په «براون» پوهنتون کې داخل ک. هغه په ډېرو عملي ټوکو ټکالو او نورو ډېرو لوړو ژورو کې ښکېل پاتې شو او کلونه وروسته هاو خپلو بچیانو ته وويل چې هغه له دې امله افسوس کوي چې ولې يې په لوست کې په ډېر جديت سره ځان عملي نه کړ. د هغه يو ټولګيوال «اليکسيس کاسويل» ډاکتر او بيا وروسته د براون پوهنتون رئيس شو، نوموړي هاو دا ډول تشریح کړی دی: «هاو د ذهني وړتياوو ښوده وکړه، کوم چې په طبيعي ډول د هغه د زده کړې لپاره تر ټولو مناسب و. د هغه ذهن تېز، هر اړخيز او مخترع و. زه فکر نه کوم چې هغه د منطقي ځواک په برخه کې د کمښت ښکار و، خو د هغه لپاره سخته مطالعه د هغه له ذوق سره برابره نه وه». په ۱۸۲۱ز کال کې له «براون» څخه تر فراغت وروسته، هاو د هارورډ طبي پونځي ته ولاړ او له هغه ځايه يې په ۱۸۲۴ز کال کې سند تر لاسه کړ.
د يونان انقلاب
له فراغت وروسته هاو په ماساچوسټس کې د ډېرې مودې لپاره پاتې نه شو. په ۱۸۲۴ز کال کې، له هغه ډېر ژر وروسته چې د طبابت د کولو سند ورکړل شو، هغه د یونان د اوښتون لپاره د خپلې لېوالتيا او د خپل بت «لارډ بايرن» له امله و ايستل شو. هغه د يوې ناخوښې مينې له يادښتونو څخه وتښتېد او یونان ته ولاړ او هلته د جراح په توګه له يوناني پوځ سره يو ځای شو.
په يونان کې د هغه دندې یواځې تر يو جراح پورې نه وې محدودې، بلکې تر ډېره بريده د پوځي طبيعيت لرونکې وې. د هاو زړورتيا، لېوالتيا (شوق) او د قوماندان په توګه د هغه وړتيا، تر څنګ يې د هغه بشپړپالنه هغه ته د «د يوناني اوښتون لافايټ» لقب وګاټه (لافايټ يو فرانسوي پوځي افسر و). هاو په ۱۸۲۷ز کال کې متحده ايالاتو ته راستون شو، څو په یونان کې د قحط او ستونزو د پای ته رسولو په برخه کې د مرستې لپاره بسپنه او توکي راټول کړي. د هاو لېوالو غوښتنو هغه ته نږدې ۶۰۰۰۰ ډالر راټول کړل، کوم چې هغه په توکو، لسابونو او له «ايجينا» سره نژدې د کډوالو لپاره د مرستېد زېرمه ځای په جوړولو ولګول. هغه وروسته د «کورنيت» په «استمس» کې د شړل شويو لپاره يو بل استوګنځای جوړ کړ. وروسته هاو د «د يونان د اوښتون یوه تاریخي ډانچه» په نوم د دې بغاوت يو روايت ولیکه، کوم چې په ۱۸۲۸ز کال کې خپور شو.
سمويل ګريډلي هاو له يونان څخه ډېر ماشومان له ځانه سره متحده ايالاتو ته راوستل، څو هغوی ته زده کړې ورکړي. د دوی له منځه  دوه هغه چې وروسته يې نوم وويست يو يې «جان سيليورګوس زاکوس» و، څوک چې د مريتوب د ختمولو پلوی او د ښځو د حقوقو فعال شو او دويم يې «کرسټوفورس پي. کاسټانيس» و. «کاسټانيس» د «چيوس» له ټول وژنې ژوندی پاتې شوی و. هغه وروسته د دې پېښو په اړه د «يوناني جلاوطني» یا «کرسټوفورس اپلاتون کاسټانيس بند او د تېښتې داستان(۱۸۵۱) په نوم خپل يادښتونه وليکل. هغه په خپل کتاب کې د دواړو هم د ډاکټر هاو او هم د «جان سيليورګوس زاکوس» يادونه کړې ده.
هاو په پاريس کې خپلو طبي زده کړو ته دوام ورکړ. د حکومت له جمهوري بڼې سره د هغه لېوالتيا هغه  د ولای په اوښتون کې د برخې اخستو پر لور بوت.
د ړندو لپاره کار
په ۱۸۳۱ز کال کې هغه بېرته متحده ايالاتو ته ولاړ. د خپل ملګري «جان ډکس فشر» په مرسته، د بوسټن يو ډاکټر، چا چې له دې مخکې په ۱۸۲۶ز کال کې هلته د ړندو خلکو لپاره د يو ښونځي د جوړولو خوځښت پيل کړی و، هغه په پاريس کې د «ويلنټن های» له خوا جوړ شوي همدا ډول ښونځي په اړه معلومات تر لاسه کړي وو. د «فيشر» له خوا يوې جوړې شوې کميټې هاو ته وړانديز وکړ چې په بوسټن کې د ړندو لپاره نوي انګلستان پناه ځای د جوړولو مشري وکړي. هغه په ځانګړې لېوالتيا دا پروژه واخسته او سملاسي يې د اروپا پر لور تګ انتظام وکړ، ټر څو د دې ستونزې په اړه څېړنې وکړي.
په امریکا کې هغه د پولنډي اوښتون له ملاتړو سره وليدل او د دې لپاره غوره شو چې په اورپا کې انقلابيانو ته پيسې ورسوي. په دې بنسټ هغه دوه ماموريتونه درلودل، يو دا چې د ړندو لپاره د ښوونځيو په اړوند معلومات راټول کړي او دويم په پاريس کېد امريکاي-پولنډي کميټې د مشر به توګه، تر څو پولنډي انقلابيانو ملاتړ وکړي. د پارس کميټه د «جی.فينمور کوپر، ايۍ.ايف.بي.مورسي» او ګڼورو امریکايانو له خوا جوړه شوې وه چې په هغه ښار کې يې ژوند کاوه. ت رهغه وخته، پولنډيانو د روسانو له خوا ماتې خوړلې وه او هاو بايد ډېرو خلکو ته، په ځانګړي ډول افسرانو ته پيسې ورکړې وای، چا چې نه غوښتل کورونو ته ستانه شي. د ګاونډيو هيوادونو ځینو خلکو دوی ځورولي وو، خو سياسي پناه ورکړل شوې وه او د پروشيا پولې څخه تېر شوي پروشيا ته تللي وو. هاو په خپله د دې مرستو او پيسو د وېشلو مسئوليت په غاړه واخيست. په برلين کې ونيول شو او زنداني شي، خو ويې کولای شول چې پولنډي افسرانو ته ليکل شوي هغه ليکونه له منځه يوسي يا يې پټ کړي، چې دا يې مجرم ثابتولای شو. په پاريس کې د متحده ايالاتو د وزير د څېړنو له امله پنځه اونۍ وروسته خوشې شو.
د نړيوالتوب تاريخ
د نړيوالتوب تاريخي سرچينې چې د تاريخي نړيوالتوب په نوم هم پېژندل کېږي، د روانې مناظرې یا بحث موضوعګانې دي. که څه هم زياتره پوهان د نړيوالتوب ريښې په معاصره دوره (نږدې ۱۹ پېړي) کې ځايوي، مګر ځيني نور يې د اوږد تاريخ درلودونکی بولي، چې نېټه يې د لرغوني نړيوالتوب په نوم زرګونو کالونه پخواني مفهوم ته ورګرځي. د نړيوالتوب په تاريخ کې دوره چې نږدې د ۱۶۰۰ او ۱۸۰۰ کالونو تر منځ موده رانغاړي، به خپل ځای د نړيوالتوب د لومړنۍ بڼې په توګه پېژندل کېږي.
لرغونی نړيوالتوب
نړيوالتوب لپاره د ژور تاريخي اصل خورا نامتو ښايي اندري ګوندير فرانک “Andre Gunder Frank” و، چې د تکيې تيوري د درلودلو تر څنګ يو اقتصادپوه و. فرانک استدلال وکړ چې د نړيوالتوب يوه بڼه له ميلاد څخه مخکې درېيمه زريزه کې د سومر او انډس تنګي د تمدن تر منځ د سوداګريو اړيکو له راپورته کېدنې راهيسې وه. د دې نظريې ګوته نيونکي مخالفت کوي، چې دا د نړيوالتوب پر يوه خورا پېژندنه باندې تکيه کوي.
توماس ال فريدمېن “Thomas L. Friedman” د نړيوالتوب تاريخ په درې دورو باندې وېشي: لومړۍ دوره (۱۴۹۲- ۱۸۰۰ ز کال)، دويمه دوره نړيوالتوب (۱۸۰۰ – ۲۰۰۰ز ) او درېيمه دوره نړيوالتوب (۲۰۰۰ز کال څخه تر اوسه). نوموړی څرګندوي چې د نړيوالتوب لومړۍ دورې د هېوادونو نړيوالتوب راونغاړه، دويمې دورې د شرکتونو راونغاړه او درېيمه دورېه د اشخاصو نړيوالتوب رانغاړي.
ان له تاريخ څخه مخکې دوره کې هم د معاصر نړيوالتوب ريښې موندل کېدلی شي. زموږ د نيکونو له لورې ټولو پينځو لويو وچو ته ځمکنۍ پراختيا د نړيوالتوب رامنځته کولو کې يوه انتقادي برخه وه. د کرنې پرمختګ د ژوند استوګن ډول ته د نړۍ د نفوس د پراخه ډېره کي په بدلولو سره نړيوالتوب نو هم زيات کړ. که څه هم نړيوالتوب د اوږد واټن غبرګون او ټيکنالوژۍ د کمښت له امله ګړنديتوب کې پاتې راغی. د نړيوالتوب معاصر بهير ښايي نږدې د ۱۹ پېړۍ منځ کې پېښ شوی وي، ځکه چې زياته پانګه او کاري خوځښت د لېږد له کمو بيو سره جوړه شول، چې د کوچنۍ نړۍ لامل شول.
د نړيوال شوي اقتصاد او کلتور يوه لومړنۍ بڼه چې د لرغوني نړيوالتوب په نوم يادېږي، د هيلينيستيک دورې پر مهال هغه وخت شتون درلود، چې سوداګريز شوي ښاري مرکزونه پر يوې پراخه لړۍ باندې د يوناني کلتور د محور شا او خوا متمرکز وو، چې په خپل مرکز کې د الکسندريا، اتن او انطاکيه غوندي ښارونو سره له هند څخه هسپانيې ته وغځېدل. د يادې دورې پر مهال سوداګري خپره شوې وه او دا لومړنی وخت دی، چې د نړيوال کلتور (له يوناني Cosmopolis څخه اخېستل شوې چې د «نړيوال ښار» معنا لري) نظريه راڅرګنده شوه. ځينو نورو د نړيوالتوب لرغونې بڼه د رومي سترواکۍ، د پارت سترواکۍ او هان کورنۍ “Han Dynasty” تر منځ سوداګريزو اړيکو کې درک کړې ده. د دې قدرتونو تر منځ زياتېدونکې تړلتيا د ورېښمو سړک “Silk Road” پرمختګ ولمسوه، چې په چين کې پيل شو ، د پارت سترواکۍ پولو ته ورسېد او د روم پر لور وغځيد.
اسلامي طلايي دوره هم د نړيوالتوب يو مهم لومړنی پړاو و، چې يهود او مسلمان سوداګرو او سپړونکو په ټوله لرغونې نړۍ کې يو ثابت اقتصاد رامنځته کړ، چې د غلو دانو، سوداګرۍ، پوهې او ټيکنالوژۍ برخو کې د نړيوالتوب لامل شو. په نړيواله کچه د پام وړ غلې دانې لکه بوره او پنبه په دې دوره کې په ټوله اسلامي نړۍ کې په پراخه کچه وکرل شوې، په داسې حال کې چې د عربې ژبې زده کړې او د حج ادا کولو يو نړيوال کلتور رامنځته کړ.
د مغلو د سترواکۍ راتګ که څه هم د منځني ختيځ او چين سوداګريز مرکزونه يې بې ثباته کول، مګر د ورېښمو لار په اوږدو کې سفر کول يې خورا اسانه کړل. دې چارې سوداګرو او مذهبي مبلغانو لکه مارکو پولو ته اجازه ورکړه، چې د يوروشيا له يوې څنډې څخه بلې ته په بريالي او ګټور ډول سفر وکړي. د ديارلسمې پېړۍ پاکس مانګوليکا د نړيوال کولو بېلابېلې نورې د پام وړ اغېزې درلودې. دا ځای د لومړۍ نړيوالې ډاګخانې د څانګې او همدا راز د ساري ناروغيو لکه د مرکزي اسيا په نويو يو ځای شويو سيمو کې بيوبونيک وبا “bubonic plague” په څېر د ساري ناروغيو د چټک لېږد ښاهد و. د نړيوال يا د نيمې کرې د بدلون له معاصر څخه وړاندې پړاوونه ځيني وختونه د لرغوني نړيوالتوب په نوم پېژندل کېږي. تر شپاړسمې پېړۍ پورې که څه هم د نړيوال بدلون ان تر ټولو پراخه سيستمونه هم يوازې په لرغونې نړۍ پورې تړلي وو.
لومړنی يا برسېرن نړيوالتوب
دا پړاو د لومړني نړيوالتوب په توګه پېژندل کېږي. دا په ۱۵، ۱۶ او ۱۷ پېړيو کې د اروپايي سترواکيو (په لومړيو کې پرتګال او هسپانوي سترواکيو او وروسته د هالنډ او برتانيې سترواکيو) له سمندر څخه د ګټې اخېستنې په راڅرګندېدلو سره مشخص شوی و. نړيوالتوب په ۱۷ز پېړۍ کې هغه مهال يوه سوداګريزه پديده شوې وه، چې د سوداګرۍ يا استعمار په موخي د شاهي منشور له لورې حقوق ورکړل شوي شرکتونه “chartered companies" لکه د ختيځ هند برتانوي شرکت (۱۶۰۰ کې جوړ شوی دی) چې زياتره وخت د لومړني ګڼ ملتي شرکت په توګه بيانېږي او همدا راز د ختيځ هند هالنډي شرکت (چې ۱۶۰۲ کې جوړ شوی دی) رامنځته شول.
نړيوالې بشپړونې د امريکا په اروپايي استعمار سره دوام وکړ، چې د ختیځې او لويديځې نيمې کرې تر منځ يې “Columbian Exchange”، د نباتاتو، ژويو، خوراکي توکو، د غلامانو په ګډون انساني وګړو، د لېږد وړ ناروغيو او کلتور پراخه تبادله رامنځته کړه. دا د تاريخ يو له هغو خورا مهمو نړيوالو پېښو څخه وه، چې په ايکالوژي، کرنې او کلتور پورې يې اړه درلوده. نوې غلې دانې چې ۱۶ ز پېړۍ کې د اروپايي سمندري ګرځندويانو له لورې له امريکا څخه راغلې وې، د نړۍ د نفوس په وده کې مرسته وکړهږ