cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمود الحسن دېوبندي
شیخ الهند د ټول اسلامي امت لپاره سرمایه، افتخار، رهنما مجاهد او دطریقت شیخ ؤ. ددیوبند د عثماني شیخانو له کورنۍ سره یی تړاو درلود. پلار یې مولانا ذوالفقار د عربي ژبي لوی لیکوال او ستر ادیب ؤ.
زوکړه او تعلیم:
مولانا په ۱۲۶۸ ه ق (۱۸۵۱ میلادي) کال په (بریلي) کي دنیا ته سترګي پرانیستي. چېري چي دده پلار مولانا ذوالفقار د مداریسو معاوین ؤ.
په شپږ کلنۍ کي ئې د حضرت منګلوري  رحمة الله علیه  څخه قران کریم زده کړ، د اردو او فارسي ابتدائي کتابونه ئې د شیخ عبد اللطیف صاحب او مولانا مهتاب علي صاحب سره ولوستل، په ۱۵ کلنۍ کي په کال ۱۲۸۳ هجري کي د لومړي طالب او شاګرد په حیث دیوبند دارالعلوم کي شامل سو، دا وخت کي دیوبند یو کوچنی مسجد وو. پاته نور علوم ئې د دیوبند د دارالعلوم د مؤسس حجة الاسلام مولانا محمد قاسم نانوتوي رحمة الله علیه ، جامع العلوم مولانا محمد یعقوب نانوتوی  رحمة الله علیه ، خپل پلار مولانا ذوالفقار صاحب او مولانا سید احمد دهلوي صاحب تر نظر لاندي ولوستل. په ۱۲۹۰ه ق (۱۸۷۳ میلادي) کال چي لا د دوه ویشتو (۲۲) کالو تنکی زلمی ؤ له تحصیله فارغ سو. او د ۱۲۹۰ ه ق د دیوبند دارالعلوم  د لومړی دورې د فارغانو په غونډه کي دستاربندي وسوه.
تدریس او استاذي:
تر فراغت دوه کاله وروسته په ۱۲۹۲ه ق (۱۸۷۵ میلادي) کال کي باقاعده د دارالعلوم استاد او مدرس سو.
۴۴ کاله ئې په پرلپسي ډول سره په دیوبند دارالعلوم کي د حدیثو د لویو او معتمدو کتابو تدریس وکړ، په زرګونو شاګردان ئې وروزل او د رسول مقبول صلی الله علیه وسلم احادیث ئې په یوه محدثانه، متکلمانه، فقهي او تحقیقي ډول سره ورته بیان کړه. هر درس ئې په خورا فیض او مقبولیت سره تر سامعینو پوري رساوه، د شیخ الهند د حدیثو د تدریس په هکله مولانا مناظر احسن ګیلاني صاحب وایي: کله چي به مولانا بخاري شریف د تراجم ابواب حلقه کول نو یو خاص حالت به وو، د حلقي د ټولو غړو کیفیت به داسي معلومیدی لکه چي د مولانا په درس کي ډوب دي، او د (کأن علی رؤوسهم الطیر) منظر به قایم وو.
د دیوبند دارالعلوم رئس ټاکل کېدل:
په ۱۳۰۵ه ق کښي شیخ الهند مولانا محمود حسن (رحمة الله علیه) د دیوبند دارالعلوم رئس سو. ده د خپل علم، تقوا، وظیفه پیژندني او کوښښ په مټ وکولای سوای چي دیوبند یو نړیوال دارالعلوم کړي او په ټول اسلامي نړۍ ئې وپیژني، دده په زمانه کښي نه یوازي د هندوستان مسلمانان بلکي د افغانستان، ترکیستان او اندونیزیا مسلمانان هم د علم حاصلوني لپاره د دیوبند د دارالعلوم پر لور را مارش سول او فیض ئې حاصل کړ. شیخ الهند په ټولو اسلامي علومو کښي مهارت درلود، خو د حدیثو په تدریس کښي یو فوق العاده شهرت ته رسیدلی ؤ.
شاګردان:
شیخ الهند  رحمة الله علیه  تر څلويښت زیات کلونه و تدریس ته وقف کړي وه. د شاګردانو د علمیت څخه ئې د دده د پوهي ښه څرک کیږي.
په زرګونو شاګردان ئې وروزل چي هر یو ئې د علم یو درسته نړۍ ده، لدي جملي څخه د حکیم الامت مولانا اشرف علي تهانوي رحمة الله علیه ، خاتم المحدیثین علامه  محمد انورشا کشميري  رحمة الله علیه ، شيخ الاسلام  علامه شبیر احمد عثماني  رحمة الله علیه ، شیخ العرب والعجم مولانا حسین احمد مدني صاحب، مفتي اعظم کفایت الله دهلوي، مولانا اصغر حسين دیوبندي، مولاناعبید الله سندي، شیخ الادب مولانا اعزاز  علي دیوبندي، مولانا حبیب الرحمن عثماني،حضرت مولانا مناظر احسن ګیلاني، ابوالوفاء افغاني، مولانا عبدالسمیع دیوبندي او لسګونو نورو هغو یادونه کولای سو چي نن ئې ټولنه د معنوي اړخه د احسان پوروړي ده.
شاګردانو به په ډیره تلوسه، احساساتو او شوق سره د مولانا و تدریسي، تعلیمي او اصلاحي حلقو ته ځان حاضروی او دده سخت احترام به ئې کاوه. و مولانا ته ځکه زیات احترام حاصل وو چي مولانا د خپلو استاذانو احترام ساتی ان تردې چي یوه ورځ شیخ الهند د خپل استاذ او لارښود مولانا محمد قاسم نانوتوی  رحمة الله علیه  د ناجوړی د پوښتني لپاره د هغه و کلي نانوتي ته ورغلی، نو استاذ ئې د دیوبند ته د بیولو خواهش ځني وکړ. باراني ورځ وه نو مولانا محمود حسن صاحب خپل مریض استاذ پر اس کښینوی په یوه لاس ئې سایوان نیولی وو او په یوه لاس ئې د استاذ ملا نیولي وه تر څو استاذ ئې د کمزوری له امله را و نه لویږي. او په دغه ډول ئې څورلس میله لیري دیوبند ته راوست.
احسان، سلوک او معرفت:
په ۱۲۹۴ه ق (۱۸۷۷میلادي) کال د هندوستان د لویو مشایخو او علماوو سره چي د هغي جملي څخه د مولانا محمد قاسم نانوتوي رحمة الله علیه ، مولانا محمد یعقوب نانوتوی، شیخ رشید احمد ګنګوهي رحمة الله علیه ، شیخ محمد مظهر او مولوي احمد احسن کانپوري یادونه کولای سو د حج د فریضې او د حرمینو شریفینو و زیارت ته ولاړی. په مکه مکرمه کي ئې د حضرت حاجي امداد الله مهاجر مکي رحمة الله علیه سره ملاقات وکړ. د مولانا محمد قاسم نانوتوي رحمة الله علیه  او شیخ رشید احمد ګنګوهي رحمة الله علیه  پر  اجازت او خلافت سربیره ئې د حضرت حاجي امداد الله مهاجر مکي رحمة الله علیه  اجازت او خلافت هم ترلاسه کړ، چي ددغو مشایخو په صحبت، ناسته پاسته او اجازت سره ئې د باطن صفایي، د سنتو اتباع، عالي اخلاق، تواضع او اخلاص نور هم ډیر او ښکاره سوه.
شیخ الهندمولانا محمود حسن دیوبندي  رحمة الله علیه  د زښت زیاتي تواضع خاوند وو، مولانا تقي عثماني صاحب دده د تواصع په هکله یوه حکایت را نقلوي:
شیخ الهند مولانا محمود حسن صاحب به په روژه کي د شپي ډیره برخه تراویح کولي او هره دریمه څلورمه ورځ به ئې د قران کریم ختم کوی. حافظ به تراویح ورکولي او شیخ الهند به ئې تر شا ولاړ وو، تر تراویحو وروسته به حافظ هلته بیده کیدی. حافظ صاحب وایي چي یوه ورځ زه بیدم یم او یو څوک مي پښي را کښیکاږي چي راپورته سوم نو شیخ الهد مي و پښو ته ناست دی، نو ما پوشتنه ځني وکړه چي حضرته دا تاسي څه کوی؟ شیخ الهند را غبرګه کړه چي ته ټوله شپه په تراویحو کي ولاړ یي نو ددې لپاره مي ستا پښي کښیکښلي چي ارامي سي. (اصلاحي خطبات)
ودې ته تواضع وایي چي د سترو علماوو استاد، د دیوبند نامتو عالم، د قران مفسر، د انګریزانو په وړاندي سخت مبارز او مجاهد دې د د امام پښي ور کښيکاږي.
جهاد، خوځښت او د بند توري شپي:
خو تر ډیرو مبارزو او پلانونو جوړولو وروسته ئې پلانونه افشا شول. جاسوسانو ئې هر قدم تعقیبوۍ نو مولانا دا تصمیم ونیوي چي د ډاکټرمختاراحمد انصاري په مرسته د حجاز پرلار و استانبول ته ولاړ سي.
تر تدفین وروسته دده شاګرد مولانا حسین احمد مدني  رحمة الله علیه  وویل چي د غسل په وخت کي د مولانا پرملا اوږو د اور د سوځلو نښانونه وه. دده په وینا چي شیخ الهند دده په ژوند کي ددې خبري څخه منعه کړی وم. دا نښانونه د مالټا په بند کي د انګریزانو د ظلمونو وه، انګریزانو به شیخ الهند پر سکروټو پري ایستی او دا  دا تأکید ئې پر کاوه چي د خپلي مبارزي څخه لاس واخلي، خو دی پر خپله مبارزه کلک ولاړ وو. مولانا حسین احمد مدني  رحمة الله علیه  وایي چي موږ ورته وویل چي مولانا صاحب! په شریعت کی د ځان د ساتني لپاره د حیلي جوړولو جواز سته، کچیري د انګریزانو په وړاندي ذومعنی مبهم څه ووایي پدې کي خو څه حرج نسته.
شیخ الهد په جواب کي راته وویل: حسین احمده! ته زما په اړه څه فکر کوي؟ زه د حضرت بلال رضی الله عنه، د حضرت خبیب رضی الله عنه، د حضرت امام اعظم  رحمة الله علیه ، د حضرت امام مالک  رحمة الله علیه او د حضرت شاه ولي الله محدث دهلوي  رحمة الله علیه  روحاني زوی یم. انګریزان یوازي زما د وجود څخه روح کښلای سي خو ایمان مي د زړه څخه نه سي ایستلای. (خطبات هند، مولانا ذوالفقار نقشبندي مدظله).
د انګریزانو لخوا به د بند تر را خوشي کیدو وروسته د جون پر اتمه (۸) په ۱۹۲۰ میلادي کال مولانا و هند ته راغلی او په همدغه کال د نومبر پر ۳۰ وفات سو. دیوبند ته راوړل سو او د مولانا محمد قاسم نانوتوي  رحمة الله علیه  و بغل ته ښخ سو.
مولانا یو مصلح عالم او د طریقت شیخ ؤ. اصلي وظیفه ئې تدریس، تزکیه او د خلکو تربیت ؤ. خو د هغه وخت اوضاع ته په کتلو سره ئې په سیاست کي خپل ګام داخل کړ؛ تر څو د خلکو مال، ځان او عقاید له دښمنه څخه په امن وي. پر هندوستان او ټوله اسلامي نړۍ ئې د انګلیسانو استعمار نه خوښوي او سخت مخالف ئې ؤ.
د تدریس او مطالعي تر څنګ له تالیفاتو ځيني هم آرام نه ؤ کښینستلی، مختلف کتابونه ئې لیکلي:
۱. د قرآن شریف اوردو ترجمه: چي د مالټا په لند کي ئې ولیکل، تر سورة مایدي پوري ئې حاشیي خپله مولانا لیکلي خو تر هغه وروسته پاته ئې دده تکړه شاګردشیخ الاسلام مولانا شبیراحمد عثماني  رحمة الله علیه  مکمل کړی دی.
۲. د ترمذي تقریر په عربي ژبه چي دا تقریر بیا د ترمذي پر حاشیو چاپ سو.
۴. د بخاری د ابوابو ترجمه
۵. حاشیه مختصر المعاني
۶. ایضاح الادله
۷. شرح اوثق العری فی تحقیق الجمعه فی القری
د دیوبند نور علماء کرام
==تړ
لې لیکنې==
سرچینې
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8230
وېشنيزه:سني اسلام وېشنيزه:حنفي مذهب وېشنيزه:حنفيان وېشنيزه:دیوبندي وېشنيزه:ديوبنديان وېشنيزه:اسلامي هندي علماء
د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه
د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه، په رسمي ډول د ترهګرۍ پر وړاندې نړیواله جګړه (GWOT)، د امریکا متحده ایالاتو له خوا د ترهګرۍ ضد نړیوال پوځي خوځښت دی چې د سپټمبر د ۱۱ له بریدونو وروسته پیل شو او همدارنګه دا تر ټولو وروستۍ نړیواله جګړه  ده چې د څو نورو جګړو لامل شوې هم ده. د دې خوځښت اصلي موخې د وسله والو اسلامپاله او سلفي جهادي وسله والو سازمانونو لکه القاعده، اسلامي دولت او د هغوی نړیوال ملګرو په نښه کول وو، چې د بېلابېلو مسلمانو هېوادونو د حکومتونو د نسکورېدو لپاره یې پوځي بغاوتونه را منځ ته کړل. د دې جګړې د نور لویو اهدافو په لړ کې یو د عراق بعثي و، چې په ۲۰۰۳ کال کې د یوه یرغل په پایله کې نسکور شو، او نور یې بېلابېلې وسله والې ډلې وې چې د عراق د بلو په اوږدو کی جنګېدلې.
د "ترهګرۍ پر وړاندې جګړه"، جګړه د یوې استعارې په توګه کاروي ترڅو بېلابېلې کړنې چې د جګړې له دودیز تعریف څخه بهر دي، تشریح کړي. د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر په ۱۶نېټه  د متحده ایالاتو ۴۳م ولسمشر جورج ډبلیو بوش په لومړي ځل د "ترهګرۍ پر وړاندې جګړه" اصطلاح وکاروله، او څو ورځې وروسته یې دا اصطلاح کانګرس ته په یوه رسمي وینا کې بیا وکاروله. بوش د ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې دښمن " او هر هغه دولت چې د دوی ملاتړ کوي، د ترهګرو د یوې سخت دريځه شبکې په توګه " یاد کړ.
د لومړیو جګړو موخه القاعده وه، د افغانستان او پاکستان یې د جګړې اصلي ډګر و. دا سیمه به وروستهد  "افغان­ـ پاک په نوم یاده شي. د "ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې" اصطلاح سمدلاسه د ځینو کسانو له خوا، لکه ریچارډ مایرز چې هغه وخت د ګډ ځواک لوی درستیز و، تر نیوکې لاندې راغله، او په پايله کې د بوش د ادارې له خوا د دې جګړې د تعریف په اړه یو څه متفاوت اصطلاحات وکارول شول. په داسې حال کې چې "د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه" اصطلاح هېڅکله د متحده ایالاتو په عملیاتو کې په رسمي توګه نه وه کارول شوې، د ترهګرۍ پروړاندې د نړیوالې جګړې د خدمت مډال د متحده ایالاتو د وسله والو ځواکونو لخوا رامنځ ته شو.
د "ترهګرۍ پر وړاندې جګړه" د ۲۰۱۰ کال په مې میاشت او بیا د ۲۰۱۳ کال په مې میاشت کې په رسمي توګه اعلان شوه. د متحده ایالاتو ولسمشر بارک اوباما د ۲۰۱۳ کال د مې میاشتې په ۲۳ نېټه د "ترهګرۍ په وړاندې جګړه" پای ته رسیدلې اعلان کړه. او څرګنده یې کړه چې متحده ایالات به د یو تاکتیک په وړاندې جګړه ونه کړي خو  پرځای به یې د ترهګريزو شبکو پر یوې ځانګړې ډلې تمرکز وکړي. د ۲۰۱۰ کال په اوږدو کې د امریکا نور پوځي کمپاینونه هم د ولس او رسنیو له خوا د "ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې" برخه ګڼل شوي دي.
په عراق او سوریه کې د ۲۰۱۴-۲۰۱۵ کلونو په اوږدو کې د اسلامي دولت راڅرګندېدل، د نړیوال کلک هوډ عملیاتو، او د ترهګریز سازمان د له منځه وړلو لپاره د نړیوالې جګړې لامل شو، چې د "ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې" یو بل عملیات ګڼل کېږي. په ځینو ځایونو کې د لویو جګړو پای او یوازې د ټیټې کچې جنګي عملیاتو پاتې کېدو، د زیاتره لوېديځوالو لپاره د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې په افغانستان کې په څرګند ډول د جګړې پای، یا لږ تر لږه د هغې د اصلي پړاو پای په نښه کړ. د ۲۰۲۲ کال د ډسمبر په ۳۱ نېټه د متحده ایالاتو پوځ، د ترهګرۍ په وړاندې د نړیوالې جګړې لپاره د ملي دفاع خدمت مډال ورکول بند کړل. له ۲۰۲۳ کال راهيسې ، په سومالیا کې د بلوا ضد روانې جګړې په ګډون بېلابېل محاربوي عملیات روان دي.
د "ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې" نظر لانجمن پاتې شوی، چې د نيوکه کوونکي تور لګوي چې دا مدني آزادۍ محدودوي او د بشري حقونو څخه د سرغړونه کوي، لکه د متحده ایالاتو د لانجمنو کړنو په ګډون څارنې، شکنجې، او له محاکمې پرته توقيف، او د بې پیلوټه الوتکو بریدونه چې د شکمنو ترهګرو تر څنګ، د ملکي وګړو د وژل کېدو لامل هم شوي دي. د متحده ایالاتو زیاتره کړنې، د نورو هېودانو له خوا هم ملاتړ کېدلې، او په کې هغه ۵۴ هغو هېوادونو هم چې د CIA په تورو سایټونو کې ښکیل دي، یا هغه چې د بې پیلوټه الوتکو په بریدونه کې مرسته کوي.
د ترهگرۍ پر وړاندې د جگړې نیوکې د دې جګړې په اخلاقي دليل، ګټورتوب او لګښت تمرکز کوي. د نړیوالو او عامه چارو لپاره د واټسن انسټیټیوټ له لوري د ۲۰۲۱ کال د یوې څېړنې پر بنسټ، متحده ایالاتو د سپټمبر د ۱۱ پېښو وروسته وروسته د ترهګرۍ ضد څو جګړو کې برخه اخیستې چې په افغانستان، عراق، لیبیا، سوریه، یمن، سومالیا، فیلیپین او پاکستان کې د ۳۸ ملیونو خلکو د بې ځایه کیدو لامل شوي؛ چې له دې ډلې ۱۱.۳ میلیونه لا هم بې ځایه پاتې شوي. دا جګړه  له ۱۹۰۰ کال وروسته، د دوهمې نړیوالې جګړې په استثنا، د زیات شمېر جبري بې ځایه کېدو لامل شوې ده.
دې څېړنې اټکل کړه چې دا جګړه، د ۳۶۴۰۰۰  څخه د زیاتو ملکي وګړو په کډون، د ۸۹۷۰۰۰ څخه تر ۹۲۹۰۰۰ پورې وګړو د مړینې لامل شوې ده او ۸ ټریلیونه امريکایي ډالر لګښت پې راغلی. نیوکه کوونکي په ښکېلو حکومتونو تور لګوي چې د "ترهګرۍ پر وړاندې جګړه" د لږکیو د ځپلو یا د داخلي مخالفینو د منزوي کولو، د خلکو په ذهن کې د اسلام دین د بدنامولو لپاره کاروي او په روغتیا او چاپیریال یې د دې جګړې په منفي اغېزو یې نیوکه کړې. نیوکوونکي ټینګار کوي چې د "جګړې" اصطلاح په دې مفهوم کې (لکه د "مخدره توکو پر وړاندې د جګړې" اصطلاح) مناسبه نه ده ځکه چې ترهګري د پیژندلو وړ دښمن نه دی او دا ناشونې ده چې نړیواله ترهګري د پوځي لارې ختمه شي.
ایتمولوژي (ریښه پېژندنه)
د ترهګرۍ پر وړاندې د جګړې اصطلاح په ځانګړې توګه د متحده ایالاتو، انګلستان او د دوی د متحدینو تر مشرۍ لاندې د هغو سازمانونو او رژیمونو په وړاندې جګړې ته کارلو کېږي چې د دوی له لوري د ترهګر په توګه پېژندل شوي، او معمولا د نورو خپلواکو تروریزم ضد عملیاتو او خوځښتونو لپاره، لکه د روسیې او هند پوځي عملیات، له دې مستثنی ګڼل کېږي. دا جګړې د ترهگرۍ پر وړاندې د جگړې سربېره، په نورو نومونو هم يادې شوې دي. دا جګړې په لاندې نومونو هم یادې شوې دي:
نیکشیچ
نیکشیچ په روسي Никшић) د مونتینګرو هیواد یو ښار دی. یاده ښار څلورمه میلادی پیړۍ مخکی له میلاده د ښار په توګه پیژندل شوی وو.
حاجي زرين
حاجي زرين د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ټوپکچه ماډل ٧٥
ټوپکچه ماډل ۷۵ (په چیکی کې:Pistole ČZ 75) یوه نیمه اتوماتیک لاسي وسله ده چې د چکسلواکیا په جمهوریت کې د ۱۹۷۵ کال څخه تر ۱۹۹۲پورې جوړېده. د چکوسلواکیا تر تقسیم وروسته په ۱۹۹۳ کال کی د ټوپکچې جوړول د چېک په جمهوریت کې ادامه ورکوی. نوموړي ټوپکچه په ځانگړي ډول  د چېکی وسله والو ځواکونو او د پولیسو لخوا کارېږي. او د چېک په جمهوریت کې تر ټولو گڼ شميېر لرونکې لاسي وسله ده
ټوپکچه ماډل ۷۵
ټوپکچه ماډل ۷۵ د پولاد څخه جوړېږي خو د وسلې عصري مادلونه کولای سی پلاستیکی برخې ولری. د ټوپکچې گلنگدان سیستم چی په چکوسلواکیا کی طرح شوي دی د Browning څخه دی او د دغو سیستمونو څخه تر ټولو گڼ شمیر لرونکی دی. دغه ټوپکچه په جاغور کې ۱۵ مرمی لری. وزن یی ۱۰۰۰ گرامونه دی او د مرمی کالیبر یی ۹ م.م. پارابلوم دی. د تومانچې عصری ماډلونه کولای سی د ۴۰ سمیس ویسن د مرمی کالیبر ولری.
سرچینې
‎ وېشنيزه:ټوپکچې وېشنيزه:چېکي وسلې
کوه نور
کوه نور الماس په ۱۶۵۶ م کال د هند د آندرا پردیش آیالات مرکز حيدراباد، هند ته نژدې موندل شوی و. نادر افشار د هند له نیولو وروسته فارس ته یووړ ، په لومړي ځل د نادر افشار کورنۍ دغه الماس احمدشاه ابدالي ته ورکړ، چې بیا وروسته د هغه د اولادونو ترمنځ لاس په لاس شو. اوس دغه الماس د انګلستان د شاهي تاج په مخکينۍ برخه کې ټومبل شوی.
د افغانستان لخوا د کوه نور الماس بيرته غوښتنه
د طالبانو د واکمنۍ د دورې د بهرنیو چارو وزارت وياند فیض احمد د نومبر پر ۵مه په کال ٢٠٠٠م کې د برطانيې د حکومت څخه د کوه نور د الماس و افغانستان ته د سپارلو غوښتنه وکړه، ځکه رنجيت سنګ د شاه شجاع د کورنۍ څخه دا الماس په زوره اخیستی وو.
سرچینۍ
وېشنيزه:د هند تاريخ وېشنيزه:د افغانستان تاريخ
لېږد ۱
لېږد ۱ (انگلیسي: Expedition 1) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو لومړی ماموریت دی. دې ماموریت په تشیال کې د انسانانو د اوږد-مهالې مېشتیا بنسټ کېښود او درې سره ستورمزلي یې د ۲۰۰۰ له نومبر څخه د ۲۰۰۱ تر مارچ پورې د ۱۳۶ ورځو لپاره په تمځای کې پاتې شول. د دې ماموریت یوه بله ځانگړتیا دا وه چې د تشیال تمځای ور یې د انسانانو پر مخ پرانیست او تر ننه پورې ستورمزلي په پرله‌پسې توگه پکې اوسېږي. لېږد ۲، چې دې ماموریت هم درې ستورمزلي لرل، سمدستي په لېږد ۱ پسې وو. که څه هم دوې ورځې مخکې یې سفر پیل کړی وو، خو لېږد ۱ هغه مهال په رسمي توگه پیل شو چې ستورمزلي یې په روسي تشیال‌بېړۍ سویوز ټي‌ایم-۳۱ (Soyuz TM-31) کې د ۲۰۰۰ د نومبر پر ۲مه نړیوال تشیال تمځای ته ورسېدل. د ماموریت پر مهال، د لېږد ۱ ستورمزلو په تشیال تمځای کې دننه بېلابېل غونډالونه (سېسټمونه) فعاله کړل، رسېدلي الې او اوزار یې پرانیستل، د درو سړیوالو (manned) او دوو روسي بې‌سړیو (unmanned) تشیال‌بېړیو کوربه‌توب یې وکړ. لنډه دا چې هغوی په تشیال تمځای کې د دې ماموریت تر پایه ډېر بوخت ول، او د هغوی کار یوه ستره بریا وبلل شوه.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
بنوڅي
بنوڅي د پښتنو يو ټبر (قبيله) ده چې زيات په بنو ولسوالۍ کې اوسيږي
تاريخ او نسب
زموږ پښت پو هان( نسب پيژندونکي) بنو څي د پښتنو د کر لا ڼي ټو لنيز ې ډلې نه شميري. د تا ريخي رو ايتو نو له مخې دبنو څيو لوی نيکه شاه فر يد نو ميد چې ورو سته په شيتک مشهو ر شو. دشيتک مور ککۍ نو ميده چې دده د زيږ يدو په وخت کې په لنگوال مړه شوه. پلار يې پر ده با ندې د شاه فر يد نوم کيښود. داسي روايتونه هم مو جود دي چې شيتک درې مير منې در لود ې، چې دلو مړۍ مير منې نه يې چې با نو نو ميده دوه زامن چې کيوي او سو راڼي نو ميدل و زيږيدل چې ددوی د مور دنوم له کبله دوی ته با نوزي يا بنو زي ويل کيدل چې دبنو د سيمي پښتانه يې بنو څي بولي او د بنو د سيمي د تسميې وجه همدا مير من ده. دبلې مير منې او لا ده يې تڼي او دوړ دي. ددريمې مير من او لاده يې جيلم او هويد وو.
د بنو څيو تر مينځ په خپلو کې د سيمو ويش
د هني او منگلو تر وتلو وروسته دغو خلکو د خپل پير پر لار ښوونه د بنو سيمه په خپلو مينځو کې په دې ډول سره وويشله چې د کيوي د مشر ځوی او لا دې ته يې سهيلي بر خه، چې اوس په مير ي مشهوره ده د ککي تر ختيزو بر خو پورې چې په هغه وخت کې ز يا ته ابا ده وه ورکړه. دکيوي دويم زوی سمي ته يې په مينځ کې تر نا ر پورې ځمکې او د سو راڼې او لادې ته د کو رمې د رود شمال ته تهل پورې سيمې ور کړل شوې.
په هغه وخت کې د سو را ڼيو بر خه ځمکه زيا تره په ځنگلو نو پټه وه، خو اوس ډيره ښه او لو مړۍ درجه ځمکه ده. دميري داولادې بر خه( شمال) ته: د با رکزيو دواړه تپې، د نورړ تپه، دمه خيل تپه او دککي او بهر تهه دواړه تپي د سو را ڼي د او لادې برخه( شمال او لو يديز): د مندا خيلو تپه چې په با زيد هم مشهوره ده. ولادين تپه چې په د هر مه خيل هم مشهوره ده. د کو ټي تپه چې په حسين هم مشهوره ده. د ولا خيلو تپه چې په خلعت هم مشهوره ده. د سمي د او لادې بر خه( منځنۍ): د تپي دواړه تپې اود عيسکي او فا طمه خيلو تپي. همداراز دسمي او لا دې ته د داؤد شاه، شمن خيلو او امندي تپي په جهيز کې ورکړل شوي دي.
د بنو په سيمه کې د پخو انيو او سيدو نکو په اړوند لنډ معلو مات: د تا ريخي معتبرو منا بعو په حواله په پخوا نيو ز ما نو کې دلته د هند وان او يو نا نيا ن او سيدل، چې د پو رتنيو خبرو ثبوت د هغو زړو او لر غو نو سکو او ودانيو نه ښکاري چې د لر غو ن پيژ ند ونکو د څيړ نو په نتيجه کې لاس ته ر اغلي دي. د لته د پخو انيو زړو ود انيو کنډ والې، ديو الو نه ، زړې کلا گانې او نور تا ريخي ځا يو نه او اثار شته او هغه سکي چې لر غون پو ها نو تر لا سه کړي دي هغه ز يا تره د يو نا نيا نو او هند وانو له خوا ضر ب شوي دي.
داسي تا ريخي رو ايتو نه هم مو جو د دي چې په بنو کې د سبکتگين يا د غز نو ي سلطان محمود د واکمنۍ تر پيله د بد ني په نوم يو قوم چې هند وانو ور ته مذ هبي عقيده در لو ده او سيدل ،څر نگه چې سلطان محمود د خپلو ير غلو نو په وختو نو کې چې پر هند وستان به يې کول ځيني و ختو نه له همدې لارې تير يده، نو د مذ هبي تعصب او مخا لفت په وجه ددغه قو م او مشر انو سره چې دار الر ياست يې د سترام يا او سنی اکرا ښار و وجنگيده او هغوی ته يې ما تې ور کړه. دسلطان محمود لښکرو دغې سيمې او خلکو ته دو مره تبا هي و اړوله چې ډير يې ووژل شول او هغه لږ شمير خلک چې بچ پا تې شول نو هغوی ددغې سيمې پر يښو دلو ته اړ شول. تر هغې وروسته دغه سيمه ور انه پر ته او په ځنگله بد له شوه. څو د غوري شهاب الدين د واکمنۍ په و خت کې د هني او منگلو قبيلې په دغه سيمه کې ميشته شوې. بايد ووايو چې په هند کې د مغولي امپر اتور عالمگير په وخت کې د هغه زوی بها در شاه دغه سيمه ونيوله او سيد حسن نو می يې ددغه ځای حا کم وټاکه. تر او رنگزيب ور وسته دا سيمه خو دمختاره وه. د ابدالي احمد شاه د واکمنۍ په وخت کې دغه سيمه دده په قلمرو کې شا مله او دکال دولس زره روپۍ ما ليه به يې تر ينه ا خيستله چې قلنگ بلل کيد له. ددې سر بيره يې شپږ زره رو پۍ د سو رسات په نا مه چې د پا چا هي لښکرو خر څ او اذوقه وه را ټو لولې چې مجمو عا اتلس زره رو پۍ کيد ې.
د سدوزي تيمو ر شاه په وخت کې په د غه ما ليه کې کو م بد لو ن رانغي،خو سدوزي زمان شاه د دوړود سيمي ما ليه چې د کا ل دو لس زره رو پۍ کيدې د ککه پير د غو ښتنې له مخې چې يو رو حا ني شخصيت و وبخښله او هما غه دو لس زره رو پۍ يې د بنو پر سيمه کيښود لې چې په مجمو عي تو گه يې د بنو له سيمې په يو ه کال کې دير ش زره رو پۍ ماليه يا قلنگ را ټو لو لې. ددې قلنگ نه پر ته ددې ځای دراني حا کما نو د هند وانو نه يو ډول ما ليه د جز يې په تو گه تر لا سه کو له.
هغه وخت چې په ١٨٨۰ بکر مي کا ل يا ١٨٢٣ عيسوي کال کې ر نجيت سنگه د افغا نستا ن د واکمنۍ د کمزورۍ له کبله د بنو سيمې ته راغی او دغه سيمه يې په خپل واک کې راوستله نو ده هم پر دغو خلکو با ندې د کال يو لک رو پۍ ما ليه وټا کله. چې دغه ماليه د سکها نو مختلفو حا کمانو لکه نو نهال سنگه، تا را چنداو را جا سو چيت سنگه هم له دغې سيمې را ټو لو لې. هغه وخت چې فتح خان ټو انه د سکهانو له خوا پر دغه سيمې حا کم و ټا کل شو هغه د غه ما ليه يو نيم لکه رو پيو ته لو ړه کړه. درې کا له ورو سته سکهانو جر نيل گوردت سنگه دغې سيمې ته د ما ليې د را ټو لو له پا ره ور وليږه چې هغه دغه ما ليه دوه نيمو لکو رو پيو ته لو ړه کړه او په دغه بر خه کې يې دو مره زور زياتی پيل کړ چې زيا تره خلکو خپلې ځمکې پر يښودې او تيښتي ته اړ شول.
په ١٩۰٥ بکر ما جيتي کال چې ١٨٤٨ عيسوي کال سره سمون خوري انگر يزي سر کار پر يو ه فصل با ندې ٢٤٢٨٢ روپۍ تر لا سه کړې چې بيا په ١٨٥٢ عيسوي کال په منځني ډول تقر يبا د کال ٨٥۰۰۰ زره رو پۍ ما ليه ر ا ټو ليده چې ا نگر يزان دغې ته د بنو په سيمه کې د ما ليې لو مړ نی انتظا م وايې. د ما ليې په د ويم انتظا م کې چې د ميجر جنر ال نکلسن له خوا تر سره شو دغه ما ليه ٩٤٤٤٦ رو پيو ته لوړه شوه. د بنو د سيمې د ماليې په دريم انتظام کې يې اندازه لو مړی ١۰٧١۰٥ رو پيو او تر هغې ور و سته ١١١۰٥٨ ته لو ړه شوه.
د بنو د سيمې جغر افيوي مو قعيت:
اوږدوال يې له لو يديز نه چې هلته د کو رمې سيند د غره نه اوارې سيمې ته راځي، ختيز خو اته د شا ه پور تر ضلعې پورې ١۰ ميله او منځنی پلنو الی له شماله تر جنو به تر څلو يښتو ميلو لږ زيا ت دی. بنو يو پراخ ميدان دی چې د کو رمې په سيند سره خړوبيږي.په دوبي کې يې هوا توده او په ژمي کې داسي سړه وي چې انسان يې زغملای نه شي.
حا صلات يې:
شولې، غنم، جوار،گني،تمباکو ، کورکمن او ادرک( زنجبيل ) دي.
ميوې يې:
خټکي، تو تان،نارنج،ليمو،سنتره،چکو تره،کيله،ام،خرما،انگور،انځر،انار او بيري.
گلان يې: گلاب، چنبيل، رانبيل،داودي،لمر گلی،عباسي، بندرابني،گل خيرو، جعفري،ببري گلی، پيغمبري گل او داسي نور. په بنو کې ميشته نور قو مونه: په بنو کې پر بنو څيو سر بيره نو رقو مونه لکه خټک، مروت، وزير ،اپريدي، اوان،هندوان،کشميريان او لږ شمير بهاريان هم استو گنه لري، خو خلک يې په سلو کې ٩٩ پښتا نه دي.دخلکو ژبه يې پښتو ده، خو اينکو يا هندکو،پنجا بي او اردو هم پکې مروجه ده.
د بنو څيو مشهور خيلونه
لکه چې دمخ مو وويل د شيتک لو مړۍ مير من بانو نو ميده چې زامن يې کيوي او سو راڼي نو ميدل چې دوی دبنوزيو يا بنو څيو په نا مه سره شهرت لري.دکيوي د ښاخ مشهورې څا نگې دادي: ميري، سمي،با،رکزي،ککی، بهر تهه،نورړ،دهر مه خيل،ممه خيل،احمد خيل،بر هيم خيل، عا لم گل خيل، خدر خان خيل،بورا خيل، مو سي خيل،سرکي خيل، نقره دين، وله خيل،قلندر خيل،برت خيل، ميټا خيل،سکندرخيل،جهندوخيل،مندان،سليم خيل،،بډاخيل،   سيناور،اسما عيل خيل، او نور.. د سوراڼي مشهورې څانگې دادي:مند اخيل، ولادين،کوټي، ولا خيل،خوزک، کڅ زي،هيبک،ملي زي او نور..
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
گل احمد
گل احمد د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
۷۶ (عدد)
۷۶ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۵ څخه  مخکي او د ۷۷ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۶:
په کلینډر کې
۷۶ کولاي سي:
په کیمیا کې
۷۶ د اوسميوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۶ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د افغانستان او هندوستان اړيکې
د افغانستان او هندوستان اړیکې د هندوستان او افغانستان اسلامي امارت تر منځ اړيکو ته اشاره کوي، کوم چې له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۲۱ز کال پورې د افغانستان په ډېره برخه حکومت کړی. دوی تاریخي ګاونډيان دي او د باليوډ او کرکټ په مټ ګډې کلتوري اړيکې لري.
د هند جمهوريت د سويلي اسيا يواځينی هغه هېواد و چې په ۱۹۸۰ز کال کې يې د شورويانو له ملاتړ څخه برخمن د افغانستان ديموکراتيک جمهوريت په رسميت پېژندلی و، خو د ۱۹۹۰ز کلونو پر مهال د افغانستان د کورنۍ جګړې او طالبانو د حکومت په اوږدو کې دا اړیکې له منځه ولاړې. هندوستان د طالبانو په نسکورولو کې مرسته وکړه او د افغانستان پخواني اسلامي جمهوريت ته د بشري او بيا رغونې مرستو چمتو کوونکی تر ټولو ستر سيمه ييز هېواد شو. په افغانستان کې هندوستان د بيا رغولو د هڅو د برخې په توګه هندوستانيان د ابادولو په ګڼو پروژو کې کار کاوه. پاکستان تور پورې کوي چې د هندوستان د بهرنيو استخباراتو اداره « R&AW» په پټه فعاليت کوي، تر څو پاکستان بدنام کړي، باغيانو ته روزنه ورکوي او ملاتړ يې کوي، دا هغه ادعا ده چې هندوستان په کلکه رد کړې ده.
د هندوستان لپاره د افغانستان سفير شيدا محمد ابدالي، د ۲۰۱۷ز کال د اپريل په مياشت کې وويل چې: «هندوستان، افغانستان ته تر ټولو ستر سيمه ييز بسپنه ورکوونکی دی او په نړيواله کچه پنځم ستر بسپنه ورکوونکی دی چې له درې مليارده ډالرو څخه زياته مرسته يې کړې ده. هندوستان له دوه سوو زيات دولتي او خصوصي ښوونځي جوړ کړي، له زرو زيات تعلیمي بورسونه يې ورکړي او له شپاړس زرو څخه زياتو افغان زده کوونکو کوربه دی». په ۲۰۱۱ز کال کې د ستراتيژيک شراکت تړون په لاسليک کولو سره د افغانستان او هندوستان تر منځ اړيکو ډېره ستاينه وشوه، دا په ۱۹۷۹ز کال کې د شوروي له يرغل وروسته د افغانستان لومړی تړون و.
د افغان طالبانو په اړه د هندوستان د دريځ ستر بدلون د لوړ رتبه قطري چارواکي په مټ د ۲۰۲۱ز کال په جون کې رامنځ ته شو، هغه دا رسوا کړه چې د هندوستان يو پلاوي په پټه دوحې ته سفر کړی تر څو د طالبانو له مشرانو سره وګوري. دا يو ستر بدلون و چې د ۲۰۲۱ز کال په لومړۍ نيمايي کې يې څو اونۍ ونيولې او شونې ده چې د هندوستان او طالبانو تر منځ د قطر منځګړيتوب پکې شامل و.
تاریخ
د افغانستان او هندوستان د خلکو اړيکې د «سیند درې» تمدن پورې رسېږي. د ستر سکندر له لنډ نېواک وروسته، د هغه ځای ناستې سلوکي سترواکۍ هغه سيمه چې اوس د افغانستان په نوم پېژندل کېږې ونيوله. له زېږد مخکې په ۳۰۵ کال کې، دوی د يووالي د يو تړون د برخې په توګه د دې سيمې ډېره برخه د هندوستان موريا سترواکۍ ته پرېښوده. سکندر دا سيمې له اريايانو ونيولې او د خپل ځان لپاره يې استوګنځايونه جوړ کړل، خو «سلوکوس نيکاتور» د يو خپلمنځي واده او پنځه سوه پيلانو په بدل کې دا سيمې ساندروکوتوس (چندرګوپتا) ته ورکړې.
-       سترابو، له زېږد مخکې ۶۴ – له زېږد وروسته ۲۴ موريايانو د هندوکش په سويلي سيمو واکمني وکړه او په همدې پړاو کې هندویيزم او بودايي دين خپور شو. د دوی زوال د اشوکا د واکمنۍ له پای ته رسېدو شپېته کاله وروسته پيل شو او يو ځل بيا د يوناني-باختريانو په مټ د هلنستي له خوا دا سيمې ونيول شوې. د دې سيمې ډېره برخه ډېره ژر له يوناني-باختريانو څخه جلا شوه او د اندو-يوناني پاچايۍ برخه وګرځېده. اندو-يونانيانو ته له زېږد مخکې په دويمه پېړۍ کې اندو-ساکيانو ماتې ورکړه او وشړل شول. په اومه پېړۍ کې د اسلام تر رارسېدو پورې د افغانستان په ډېره برخه هندویيزم، بودايي او زردشتي دينونو اغېز درلود. خو سره له دې چې ډېری افغانانو اسلام ومانه، مسلمانانو او هندوانو بیا هم څنګ په څنګ ژوند کاوه. له زېږد مخکې د اتمې پېړۍ او له زېږد وروسته د لسمې پېړۍ تر منځ موده کې ډېرې هغه پاچايۍ چې په اوسني افغانستان يې حکومت کړی، لکه يوناني-باختري پاچايي، اندو-يوناني پاچايي، د موريانو پاچايي، اندو-ساکانو پاچايي، هانيان او تر ټولو وروستی يې کابل شاهي، دوی يا د يوناني بوت پرستۍ پلويان وو، يا د زردشتي دين (په ځانګړي ډول په شمال لويديځ کې) يا د بودايي هندوايزم دين (په ځانګړي ډول په سويل ختيځ کې). «کابل يوه کلا لري چې د خپلې پیاوړتيا له امله مشهوره ده، يوازې د يو سرک په مټ ورته لاسرسی کېدای شي. په هغې کې مسلمانان دي او يو ښار لري، په کوم کې چې هندو کافران هم شته».
استخري په ۹۲۱ز کال کې وايي له لسمې پېړۍ څخه د اتلسمې پېړۍ تر نيمايي پورې، پر شمالي هندوستان يو شمېر بريدګرو يرغلونه کړي چې مرکزيت يې په اوسني افغانستان کې و. غزنويان، غوريان، خلجيان، سوريان، مغول او درانيان له همدې ډلې دي. په دې پيرونو کې، په ځانګړي ډول د مغولو په پړاو کې (۱۵۲۶-۱۸۵۸)، په خپلو سيمو کې د سياسي ناکرارۍ له امله ډېرو افغانانو هندوستان ته کوچ کړی دی.
خان عبدالغفار خان او خان صاحب د هندوستان د خپلواکۍ نوميالي مشران او د هندوستان د ملي کانګريس فعال ملاتړي وو. که څه هم په ۱۹۴۷ز کال کې NWFP د پاکستان برخه وګرځېده، د هندوستان د خپلواکۍ له هڅو څخه د پښتنو فعال ملاتړ د پښتنو د ازادۍ او خپلواکۍ د هيلو لپاره په هندوستان کې د زياتې خواخوږۍ لامل وګرځېد. په NWFP کې د پښتنو د پراخه خپلواکۍ لپاره د هڅو په لړ کې د هندوستان حکومت د پښتون مشر خان عبدالغفار خان ملاتړ ته دوام ورکړ. د افغانستان د بيا ابادولو په مبارزه کې د هڅو په ډول، هنديان د بيا ابادونې په ګڼو پروژو کې کار کوي، که څه هم د هندوستان استخباراتي اداره RAW د پاکستان په څېر هېواودنو له خوا تورنه شوې چې د پاکستان د بدنامولو لپاره کار کوي، باغيان روزي او ملاتړ يې کوي. اټکلاً دا کارکوونکي د درې زرو او څلور زرو تر منځ دي. په افغانستان کې مېشت هندي اتباع په دې هېواد کې په پرله پسې ډول له امنيتي ګواښونو سره مخ شوي دي، تښتول شوي او په څرګند ډول ډېر بريدونه پرې شوي (لکه د ۲۰۲۰ز کال د کابل بريد).
د ۱۹۵۰ز کال په جنورۍ مياشت کې د دواړو هېوادونو تر منځ په نوي ډيلي کې د پنځو کلونو لپاره د ملګرتيا يو تړون لاسليک شو. دې تړون «د دواړو هېوادونو تر منځ د تلپاتې ملګرتيا او سولې» پر تاييد سربېره د يو بل په هېواد کې د ديپلوماتيکو او کونسلي دندو د رامنځ ته کولو توافق هم کړی و.
هندوستان د ۱۹۷۳ز کال د جولای په مياشت کې د افغانستان نوی جمهوريت په رسميت وپېژندلو. د همدې کال په اکتوبر مياشت کې د هندوستان د بهرنيو چارو وزير «ساوران سنګ» د افغانستان له ولسمشر محمد داود خان سره وکتل، او داود خان د ۱۹۷۵ز کال د مارچ په مياشت کې له هندوستان څخه لیدنه وکړه. د ۱۹۷۴ز کال د جولای مياشتې په اومه نېټه دواړو هېوادونو د سوداګرۍ پروتوکول لاسليک کړ.
د شوروي له نېواک څخه د طالبانو تر حکومت پورې
د هندوستان جمهوريت د سويلي اسيا يوازينی هېواد و چې د شوروي له ملاتړ څخه د برخمن افغانستان ديموکراتيک جمهوريت او د افغانستان په خاوره د شوروي اتحاد پوځي شتون يې په رسميت وپېژندو، په افغانستان کې د ولسمشر نجيب الله حکومت ته يې بشري مرستې چمتو کړې. په ۱۹۸۹ز کال کې له افغانستان نه د شوروي پوځي ځواکونو تر وتلو وروسته، هندوستان د نجيب الله د حکومت ملاتړ ته د بشري مرستو له لارې دوام ورکړ. د دې حکومت له نسکورېدو وروسته، هندوستان له نړيوالې ټولنې سره يو ځای له هغه ايتلافي حکومت څخه ملاتړ ته دوام ورکړ چې واک يې په لاس کې واخيست، خو د يوې بلې کورنۍ جګړې په پيليدو سره اړيکې او تماسونه پای ته ورسېدل، د کومې جګړې په پايله کې چې طالبان واک ته ورسېدل، کومه چې يوه اسلامي مليشه وه او پاکستان يې ملاتړ کاوه. د طالبانو حکومت يواځې پاکستان، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو په رسميت وپېژانده. د طالبانو له خوا د بودا د بوتانو ماتېدلو د هندوستان غوصه او له غوصې ډک اعتراض راپورته کړ. په همدې ډول په ۲۰۰۱ز کال کې د طالبانو له خوا له افغان هندوانو څخه دا غوښتنه چې يو پېژندونکی لباس واغوندي، کومو چې د نازيانو د تګلارو یادښت راژوندی کړ، هندوستان په دې هم سخته نيوکه وکړه. په ۱۹۹۹ز کال کې، د هندوستان هوايي کرښو ۸۱۴ الوتکه وتښتول شوه او د افغانستان په کندهار کې ښکته شوه او په طالبانو شک کېدو چې د تښتوونکو ملاتړ يې کړی.
هندوستان د طالبانو ضد شمالي تلوالی مهم ملاتړی شو.
سلهټ ولایت
سلهټ د بنگلادېش د 7 ډويژنو څخه يو دی۔
عزيز احمد نادم
عزيز احمد نادم د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
ګلرخ ابراهيمي ايرايي
گلرخ ابراهيمي ايرايي یوه ايرانۍ مدني فعاله او د بشر حقوقو پلويانو څخه ده، چې د ايران هېواد نه ده، هغه ديني مقدساتو ته د سپکاوي او د ایران د دولت پرضد د تبليغ په تور په سپږ کاله زندان محکومه شوه.
عزيز احمد نادم
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ګلرخ ابراهيمي ايرايي
سرچينې
وېشنيزه:ديني مقدساتو ته تورن کسان
احمد وحيد طاهري
احمد وحيد طاهري د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
اندونيزيا
اندونېزیا یو ولسمشریز جمهوریت دی چې ټاکل کېدونکې مقننه قوه لري. دا هېواد ۳۴ ولایتونه لري چې پنځه یې ځانګړی حیثیت لري. د هیواد پلازمینه جاکارتا د نړۍ دوهمه ډېر نفوس لرونکې ښاري سیمه ده. اندونېزیا د پاپوا نیو ګیني، ختیځ تیمور، او د مالیزیا ختیځې برخې سره ځمکنۍ پولې شریکوي، په داسې حال کې چې له سنګاپور، ویتنام، تایلینډ، فیلیپین، آسټرالیا، پالاو او هند (انډامان او نیکوبار ټاپوګانو) سره سمندري پولې لري. اندونېزیا د خپل زیات نفوس او ګڼ نفوسه سیمو سره سره، نامېشتې پراخې سیمې لري چې په نړۍ کې د ژوو د تنوع د ترټولوړو کچو ملاتړ کوي.
د اندونېزیا ټاپوګان لږترلږه د اوومې پیړۍ راهیسې د سوداګرۍ لپاره ارزښتناکه سیمه وه کله چې سریویجایا او وروسته ماجاپاهیت د چین او د هند د نیمې قارې له شرکتونو سره تجارت کاوه. محلي واکمنانو په تدریجي ډول د لومړیو پیړیو څخه بهرني نفوذ جذب کړ، او هندو او بودايي سلطنتونو وده وکړه. سني سوداګرو او صوفي عالمانو اسلام راوړ، په داسې حال کې چې عیسویت تر ډېره د اروپایانو له لارې راوړل شو. که څه هم کله ناکله د پرتګالیانو او فرانسویانو او انګلیسانو لخوا مداخله شوې، اما هالنډ په نوموړي مجمع الجزایر کې په خپل 350 کلن شتون سره ترټولو لوی استعماري ځواک ؤ. د یو ملي دولت په توګه د "اندونېزیا" مفهوم د شلمې پیړۍ په لومړیو کې راښکاره شو، چې وروسته یې پایله په 1945 ز کې د اندونېزیا د خپلواکۍ اعلان ؤ. په هر حال، دا هېواد د هالنډ له خوا تر هغه په رسمیت ونه پېژندل شو تر څو چې د دواړو هېوادونو تر منځ  وسله والې او ډیپلوماتیکې شخړې ونښتې او وروسته په 1949 ز کال کې په رسمیت وپېژندل شو.
اندونېزیا په سلهاوو جلا نژادي او ژبني ګروپونه لري، چې جاویاني یې تر ټولو لوی دي. یو ګډ هویت یې د "بهنیکا تونګال اکا" شعار سره رامنځته شوی ("په تنوع کې یووالی" په لفظي ډول، "زیات شمېر، لاهم یو") ، د ملي ژبې ، توکمیزې تنوع ، د اکثریت مسلمان نفوس سره مذهبي کثرت او د استعمار او د هغه پر وړاندې د بغاوت/مقاومت له لارې تعریف شوی دی. د اندونېزیا اقتصاد د وګړو پر سره دناخالص تولید یا GDP له مخې د نړۍ 16م لوی او د PPP له مخې 7م لوی اقتصاد دی. دا هېواد یو سیمه ایز ځواک دی او په نړیوالو چارو کې یو منځنی ځواک ګڼل کیږي. دغه هیواد د د ملګرو ملتونو، د سوداګرۍ نړیوال سازمان، G20، د سویل ختیځې آسیا هیوادونو ټولنې، د ختیځې آسیا سرمشریزې، او د اسلامي همکاریو سازمان په ګډون د یو شمېر څو اړخیزو سازمانونو غړیتوب لري او د ناپییلي غورځنګ بنسټ ایښودونکی غړی دی.
رېښه
د اندونېزیا نوم د اندوس (Ἰνδός) او نیسوس (νῆσος) له یوناني کلمو څخه اخیستل شوی چې معنی یې د "هند ټاپوګان" دي. نوم یې ۱۹مې پیړۍ ته ورګرځي، چې د خپلواکې اندونېزیا له جوړیدو څخه ډېر مخکې دی. په 1850 ز کې، جورج وینډسر ارل، یو انګلیسي توکمپوه، د  "هند د مجمع الجزایر او د مالایی مجمع الجزایرو" د اوسیدونکو لپار د اندونېزیانو - او د هغه په ​​​​ترجیح سره، مالایونیسیانو اصطلاحات وړاندیز کړل. په همدې تألیف کې، د هغه یو زده کونکي، جیمز ریچارډسن لوگان، اندونېزیا د هندي مجمع الجزایرو لپاره د مترادف په توګه کارولې. په هر حال، په ختیځ انډیز کې د هالنډ اکادمیسینان په خپلو لیکنو کې د اندونېزیا کارولو ته زړه نا زړه وو. دوی مالای مجمع الجزایرو ته ترجیح ورکوله. (هالنډي: Maleische Archipel); د هالنډ ایسټ انډیز (Nederlandsch Oost Indië);  په مشهوره توګه، Indië; the East (de Oost) اوInsulinde.
له 1900 ز وروسته، اندونېزیا د هالنډ څخه بهر په اکادمیکو کړیو کې ډیر عام شو، او اصلي ملتپالو ډلو دا نوم د سیاسي اصطلاح او مفهوپه په توګه غوره کړ. له برلین پوهنتون څخه اډولف باستیان دا نوم د خپل کتاب Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels، 1884م-1894 م له لارې مشهور کړ. لومړی ځایي عالم کي حجر دیوانتارا(Ki Hajar Dewantara) ؤ چې په 1913 کې یې په هالنډ کې د اندونېزیا پرس-بیورو رسنیز دفتر تاسیس کړ، دغه نوم یې وکاراوه.
پخوانی تاریخ
د نېغ انسان فوسیل شوي پاتې شوني، چې د "جاوا سړي" په نوم مشهور دي، وړاندیز کوي چې د اندونېزیا مجمع الجزایر له دوه ملیون څخه تر 500,000 کاله وړاندې د انسانانو له خوا مېشت وو. هومو سیپینان د 43,000 ز.م په شاوخوا کې دې سیمې ته ورسیدل. استرونېزي خلک، چې د اوسني نفوس اکثریت جوړوي، سویل ختیځ آسیا ته له اوسني تایوان څخه مهاجر شوي دي. دوی د 2,000 ز.م په شاوخوا کې د ټاپو ګانو دغې مجموعې ته ورسیدل او په ختېځ کې په خپرېدو سره یې د میلانیسیا اصلي خلک په لرې ختیځو سیمو کې محدود کړل. ان په اتمه ز.م پېړۍ کې د کرنې مناسب شرایط او د لمدې ځمکې د وریجو کښت کلیو، ښارګوټو او کوچنیو سلطنتونو ته لاره هواره کړه چې په لومړۍ زیږېدیزه پیړۍ کې وده وکړي. د مجمع الجزایر ستراتېژیک سمندري لین موقعیت د څو پیړیو راهیسې د هندي سلطنتونو او چینایي واکمنیو په ګډون د ټاپوګانو-تر منځ او نړیوالو تجارتونو ته وده ورکړه. ] سوداګرۍ له هغه وخت راهیسې د اندونېزیا تاریخ ته بنسټیز شکل ورکړی دی.
د استعمار دوره
لومړني اروپایان په ۱۵۱۲ ز کال کې نوموړي مجمع الجزایر ته ورسیدل، کله چې پرتګالي سوداګر چې مشري یې فرانسېسکو سیرو کوله، د مالوکو په ټاپوګانو کې د غوزانو(چهارمغزو)، لونګو او کیوب مرچکیو پر سرچینو د انحصار په هڅه کې وو. هالنډي او برتانوي سوداګرو د هغوی په پلونو پل کېښود. په 1602 ز کال کې، هالنډیانو د هالنډ ختیځ-هند شرکت (VOC) تاسیس کړ او د پوره 200 کلونو لپاره د اروپا غالب ځواک شو. په 1800 ز کې VOC  له افلاس سره له مخکېدو وروسته منحل شو، او هالنډ د هالنډ ختیځ-انډیز د ملي کالونۍ په توګه تاسیس کړه.
د دویمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې د جاپان یرغل او ورپسې نیواک د هالنډ واکمني پای ته ورسوله او د خپلواکۍ مخکینی ځپل شوی غورځنګ یې وهڅاوه. د ۱۹۴۵ ز کال د اګست په میاشت کې د جاپان له تسلیمیدو دوه ورځې وروسته، سوکارنو او محمد هتا، نفوذ لرونکو ملتپالو مشرانو، د اندونېزیا خپلواکي اعلان کړه او دواړه په ترتیب سره د ولسمشر او مرستیال په توګه وټاکل شول.
هالنډ د خپلې واکمنۍ د بیا جوړولو هڅه وکړه او یوه سخته وسله واله او ډیپلوماتیکه مبارزه د دسمبر په 1949 ز کې هغه وخت پای ته ورسیده، کله چې هالنډ د نړیوالو فشارونو سره سم په رسمي توګه د اندونېزیا خپلواکي په رسمیت وپیژندله او واک یې د اندونېزیا متحده ایالاتو ته انتقال کړ. غیر معمولي سیاسي، ټولنیزو او فرقه ییزو ویشونو سره سره، اندونېزیایانو، په ټوله کې د خپلواکۍ لپاره په خپله مبارزه کې یووالی درلود.
سرچينه
وېشنيزه:اندونيزيا
سلام قاضي زاده
سلام قاضي زاده د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
کفن
کفن هغه ځانگړی ټوکر دی چې له ښخولو څخه مخکې د مړو په رانغاړلو او پټولو لپاره کارول کېږي. او تکفین بیا د مسلمانانو پر وړاندې د همدې مرحلو (مړي ته غسل ورکول، کفن کې رانغاړل، او قبر کې ښځولو) ته تکفین وایي.
په نړۍ کې مشهور کفنونه د ټورینو (ایټالوي) ټورینو کفن دی، هغه له دې وجې چې عیسویان دا گومان کوي چې دا د عیسی علیه السلام کفن دی!؟. د واتیکان پاپ په دویمه نړیواله جگړه کې د هټلر له وېرط چې نه مبادا خپلو پوځیانو ته ددې کفن د ترلاسه کولو ووایي، په یو پټ ځای کې خوندي کړ. .
سرچینې
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:اسلامي وییپانگه وېشنيزه:اسلامي اصطلاحات وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:اسلامي فلسفه وېشنيزه:فقه وېشنيزه:مړینه وېشنيزه:تکفین او تجهیز وېشنيزه:اسلامي فقه
رومانیایي ژبه
رومانیایي ژبه (په رومانیایي:limba română، تلفظ: لیمبه رومانا) یوه رومي ژبه ده چې له ۲۴ څخه تر ۲۸ میلونه وگړي ویونکي لری چی په اصل کې د رومانیا او مولدوا څخه دي. همدارنگه رومانیایي ژبه د رومانیااو مولدوا په هیوادونو کې او د سربستان د وویوودینا ولسوالی کې رسمي ژبه ده. په مولدوا کې همدا ژبه د مولدوي ژبې په نوم یادیږي چې په اصل کې دا هماغه رومانیایي ژبه ده او یواځي په خجونو کې یی توپیر دی، او رومانیایي ژبه د ځینو ادارو او ټولنو کې هم رسمي ژبه ده لکه: د لاتین اتحادیه او اروپایي اتحادیه.
وېشنيزه:ژبې
براشوف
براشوف د رومانيا يو ښار او د براشوف ولايت اداري مرکز دی.
وېشنيزه:رومانیا وېشنيزه:د رومانیا ښارونه
لېږد ۲
لېږد ۲ (انگلیسي: Expedition 2) نړیوال تشیال تمځای (International Space Station, ISS) ته د ستورمزلو دوهم اوږد-مهاله ماموریت دی چې د لېږد ۱ وروسته سمدستي ترسره شو. د دې ماموریت ستورمزلي د ۲۰۰۱ له مارچ څخه تر اگسټ پورې په تمځای کې پاتې شول. دې ستورمزلو د تشیال تمځای په ترمیم، جوړولو او چارندولو (فعالولو) کې برخه واخیسته، د لومړني تشیال سیلاني (space tourist) ډېنیس ټیټو (Dennis Tito) کوربه‌توب او مېلمه‌پالنه یې وکړه، او ځینې ساینسي ازموینې یې ترسره کړې.
روسي یوري اوساچوف (Yuri Usachev) د دې ماموریت قومندان او د سوزېن هیلمس (Susan Helms) او جېمز واس (James Voss) په نامه دوه امریکایان د الوتنې چلوونکي (flight engineers) ول. همدې ستورمزلو یو کال مخکې نړیوال تشیال تمځای ته د ۲۰۰۰ په می کې یو بل لس ورځنی ماموریت هم ترسره کړی وو.
سرچينې
وېشنيزه:نړیوال تشيال تمځای ته لېږد
۷۷ (عدد)
۷۷ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۷۶ څخه  مخکي او د ۷۸ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۷۷:
په کلینډر کې
۷۷ کولاي سي:
په کیمیا کې
۷۷ د ارېډيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۷۷ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
محمد نعيم فراهي
محمد نعيم فراهي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
کلوژ-ناپوکا
وېشنيزه:رومانیا وېشنيزه:د رومانیا ښارونه
گېډه
گېډه (په انگرېزي: Abdomen) د بدن يوه برخه ده. د اناتوميک تعريف له مخې، گېډه د ټټر او د ورنو تر مېنځ پرتې برخې ته ويل کېږي. په گېډه کې دننه د بدن د هضمي غونډال، اطراحي غونډال، اېنډوکرايني غونډال ځينې اهم غړي لکه نس، وړه کولمه، لويه کولمه، پښتورگي، لړمون، تريخی، توری، پانکراس او بډوډي شامل دي. چې هر يو غړی ځانته ځانگړي کړنې ترسره کوي.
د شيدو پوهنيز پارک
د شيدو پوهنيز پارک يا ډېري ساينس پارک Dairy Science Park ،DSP د پاکستان په پېښور ښار کې يو پوهنيز پارک دی. د دې پارک مقصد دا دی چې د پاکستان خيبر پښتونخوا، فدرالي قبايلي سيمو او د افغانستان د متصلو سيمو خلکو ته جايز دندې او پاک او حلال خواړه تیار کړای شي.
سرچینې
وېشنيزه:د پاکستان پوهنيز پارکونه
ښاري سیمه
ښاري سیمه یا له ودانیو ډکه سیمه د انسانانو هغه مېشت‌ځای ته ویل کېږي چې ګڼ نفوس او د انسان په لاس جوړې شوې زېربناوې ولري. ښاري سیمې د ښاري کېدو له لارې رامنځته کېږي او د ښاري مورفولوژۍ له مخې د ښارونو، ښارګوټو یا ښاري اطرافو په توګه ډلبندي کېږي. په ښاریتوب یا اربنېزم کې دا اصطلاح له کلیوالي سیمو لکه کلیو او بانډو سره متضاده ده؛ همدا راز په ښاري ټولنپېژندنه او ښاري انسان‌پېژندنه کې له طبیعي چاپېریال سره متضاده ده. د ښاري انقلاب په جریان کې د لومړنیو مخکښانو له‌خوا د ښاري سیمو د جوړېدو له امله د مدرنو ښارونو لرونکی انساني تمدن رامنځته شو چې د طبیعي زېرمو د کارولو تر څنګ پر چاپېریال د انساني اغېزو لامل شو.
په ۱۹۵۰ کال کې د نړۍ ښاري نفوس ۷۴۶ میلیونه و چې په را وروسته لسیزو کې ۳.۹ میلیارد کسانو ته پورته شوی دی. په ۲۰۰۹ کال کې د ښارمېشتو سیمو نفوس (۳.۴۲ میلیارده) و چې تر کلیوال‌مېشتو سیمو (۳.۴۱ میلیارده) لوړ شو، له هغه مهاله را وروسته نړۍ تر ډېره د ښاري کېدو خوا ته مخه کړې ده. په ۲۰۱۴ کال کې د ځمکې پر مخ ۷.۳ میلیارده وګړي اوسېدل چې له دې ډلې ۳.۹ میلیارده ښارمېشتي وو. هغه مهال د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو ادارې وړاندوېینه وکړه چې تر ۲۰۵۰ کال پورې به ښاري نفوس ۶.۴ میلیاردو ته لوړ شي چې د دغې ودې ۳۷ سلنه به له درېیو هېوادونو چین، هند او نایجریا څخه وي.
صديق الله مين
زده کړې
تر څلورم ټولگي پورې يې زده كړه كړې
ښاري سیمه
چین
له ۲۰۰۰ کال راهیسې د چین ښارونه هر کال په اوسط ډول ۱۰ سلنه پراخ شوي دي. اټکل کېږي چې د چین ښاري نفوس به تر ۲۰۵۰ کال پورې ۲۹۲ میلیونو ته ورسېږي او دا به داسې مهال وي چې د چین ښارونه به په ټولیز ډول یو میلیارد نفوس ځای کړي. د ۱۹۷۸ او ۲۰۰۹ کلونو تر منځ د دغه هېواد د ښاري کېدو کچه له ۱۷.۴ سلنې څخه ۴۶.۶ سلنې ته لوړه شوې ده. له ۱۵۰ تر ۲۰۰ میلیونه کاریګر په لویو ښارونو کې نیمه وخت کار کوي او بیا له خپلو ګټلو پیسو سره په دوره‌يي ډول کلیو ته ګرځي.
صديق الله مين
ادبي ژوند
هغه له 1375لمريز كاله را په دېخوا شعرونه ليكي، تر اوسه يې تر150 زيات قافيه وال، ازاد او نيمه ازاد شعرونه ليكلي، خپلې لومړنۍ شعري ټولگې ته يې "د ښكلا غبرگون"نوم وركړى چې د صحاف خپرندويه ټولني له خوا چاپ شوېده. په شعر كې يې د لرغونو شاعرانو اغېز جوت دى، خو دا اغېز ډېر هم نه دى چې دشاعر ځاني نوښت په ځان كې ورك كړي، بلكې شاعر د نوښت او د نوي بيان څرگندولو لپاره هڅه كوي داسې توري او تركيبونه وټاكي چې د موزونوالي تر څنگ نوي وي، غزليز او عشقي رنگ يې تر يوه حده پر اند زورور دى، چې پر شعري ځواك يې دلالت كوي، ځكه نوموړى دا توكي د هنر په اب رنگوي او نورو ته يې وړاندې كوي. (مين) مين شاعر دى چې خپله مينه يې په خپلو شعرونو كې انځور كړې ده، كه دشعر نورې هنري بېلگې يې په غور سره ولوستې او خپلې تجربې يې هم ورسره شريكې كړې، نو كېدى شي د ښكلا ډېر غبرگونونه يې له كلام څخه رااوچت شي او د ډېرو خلكو زړونه يې په شعرونو وتخنېږي. مين اوس په كوټې ښار كې استوگن دى، له خپلې كورنۍ سره د اقتصادي لاسنيوي په موخه خياطي كوي، خو شاعري يې پرې ايښې نه ده. د كندهار او كوټې ښار په ځينو خپرونو كې يې شعرونه راځي. شاعري يې په خوند روانه ده او خداى دې وكړي چې تر پايه همداسې تانده وي
ښاري سیمه
هند
په ۲۰۱۱ کال کې د هند د سرشمېرنې لپاره د ښاري سیمې په تعریف کې هر هغه ځای شامل دی چې په هر کیلومتر مربع یا ډېره سیمه کې لږ تر لږه ۵۰۰۰ نفوس ولري او تراکم یا ګڼوالی یې ۴۰۰ کسان وي، همدا راز تر ۷۵ سلنه ډېر نرینه کاریګر یې په غیر کرنیزو کارونو کې بوخت وي. هغه ځایونه چې د ښاروالۍ کوم شرکت، کانټون پلاوی یا د هغې سیمې د اطلاع‌رسونې کمېټه یې اداره کوي، هم د ښاري سیمو په توګه پېژندل کېږي.
صديق الله مين
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران
ښاري سیمه
پاکستان
په پاکستان کې هغه سیمه اصلي ښار او ښاروالي ده چې د سرشمېرنې د پایلو له مخې تر ۱۰۰،۰۰۰ ډېر وګړي پکې مېشت وي. په پاکستان کې ښاریتوب د خپلواکۍ له وخته را وروسته ډېر شوی او بېلابېل دلایل لري. د پاکستان د سوېل ډېری نفوس د سېند رود پر غاړه ژوند کوي. تر ټولو ګڼ‌نفوسه ښار یې کراچۍ دی. د دغه هېواد په شمال کې ډېری نفوس په هغه دایره کې مېشت دی چې لاهور، فیصل اباد، راولپنډۍ، اسلام اباد، ګجرانوالې، سیالکوټ، ګجرات، جهلم سرګوډا، شیخ‌پورې، نوښار، مردان او پېښور ښارونو جوړه کړې ده. له ۱۹۹۰ څخه تر ۲۰۰۸ کال پورې د پاکستان ۳۶ سلنه وګړي ښارمېشتي وو چې په دې توګه په سوېلي اسیا کې تر ټولو ښارمېشتی هېواد کېږي. پر دې سربېره، ۵۰ سلنه پاکستانیان په ۵۰۰۰ کسیزو ښارونو کې ژوند کوي. د ۲۰۱۷ کال د سرشمېرنې له مخې کراچۍ د پاکستان تر ټولو ګڼ‌نفوسه ښار دی او تر هغه وروسته لاهور دی.
فنلنډ
د اروپا په شمال کې د نورو هېوادونو په څېر په فنلنډ کې هم باید یوه ښاري سیمه لږ تر لږه په هرو ۲۰۰ مترو کې یوه وداني او لږ تر لږه دوه سوه کسان نفوس ولري. د دې لپاره چې یو ښار یا ښارګوټی د سرشمېرنې لپاره په پام کې ونیول شي، باید لږ تر لږه ۱۵۰۰۰ نفوس ولري. دا باید د ښار یا ښارګوټي له هغه نامه سره غلط نه‌شي چې ښاروالۍ یې کاروي.
نیدرلنډ
نیدرلنډ یا هالنډ د نړۍ دېرشم ګڼ‌نفوسه هېواد دی. په هر کیلو متر کې یې ۴۰۴.۶ کسان، یا که یوازې د ځمکې مساحت یې په پام کې ونیسو، په هر کیلومتر کې ۴۹۷ کسان دي. د ښارونو تر ټولو ستره نیښتنه یې رنډستاد دی چې په لوېديځ کې پروت دی او څلور لوی ښارونه پکې دي: امسټرډام، روټرډام، دن هاخ او اوترېخت. رنډستاد ۷ میلیونه نفوس لري او په اروپا کې شپږمه لویه ښاري سیمه ده.
روسیه
مسکو د روسیې پلازمېنه او تر ټولو لوی ښار دی، شاوخوا ۱۲.۴ میلیونه نفوس یې د ښار په محدوده کې مېشت دی. په داسې حال کې چې په نورو ښاري برخو کې یې ۱۷ میلیونه وګړي اوسېږي او څه باندې ۲۰ میلیونه یې هم په میټروپولیټن سیمه کې مېشت دي. دغه ښار د نړۍ د تر ټولو لویو ښارونو له ډلې دی چې په اروپا کې تر ټولو لوی ښار کېږي، همدا راز په اروپا کې تر ټولو ګڼ‌نفوسه سیمه هم ده، په اروپا کې تر ټولو ګڼ‌نفوسه ښاري سیمه هم ده او د اروپا په لویه وچه کې د مساحت له نظره هم تر ټولو لوی ښار دی. فرهنګي پلازمېنه سنټ پټرزبورګ دویم تر ټولو لوی ښار دی چې شاوخوا ۵.۴ میلیونه نفوس لري. نورې اصلي ښاري سیمې یکاټرینبورګ، نووسیبرسک، کازان، نيژني نووګارډ او چلیا بیسنک دي.
استرالیا
د استرالیا د شمېرو اداره ښاري سیمې د ښاري مرکزونو په توګه پېژني او عموماً یې د ۱۰۰۰ کسیزو ډلو په توګه تعریفوي. اسټرالیا د نړۍ یو تر ټولو ښاري هېواد دی چې څه باندې ۵۰ سلنه نفوس یې په درېیو لویو ښاري مرکزونو کې مېشت دی.
نیوزیلنډ
د نیوزیلنډ د شمېرو اداره په نیوزیلنډ کې هغه سیمې ښاري بولي چې له اداري برخو څخه خپلواکې وي قانوني بنسټ ونه‌لري. د ښاري سیمو درې ډلبندۍ لري: اصلي ښاري سیمې ۱۷ سیمې دي چې ۳۰،۰۰۰ یا تر هغه ډېر نفوس لري. بیا ۱۴ نورې ښاري سیمې دي چې ۱۰،۰۰۰ یا تر هغه ډېر خو تر ۳۰،۰۰۰ کم نفوس لري. همدا راز ۱۰۳ فرعي ښاري سیمې دي چې تر ۱۰۰۰ ډېر خو تر ۱۰،۰۰۰ کم نفوس پکې مېشت دی. په نیوزیلنډ کې تر هرې سرشمېرنې وروسته ښاري سیمې ډلبندي کېږي، پر دې بنسټ د سرشمېرنو تر منځ د نفوس بدلون د ښاري سیمو ډلبندي نه بدلوي.
ارجنټاین
ارجنټاین په لوړه کچه ښاري هېواد دی. لس لویې ښاري سیمې یې نیمايي نفوس جوړوي او د کلیوال‌مېشتو سیمو کچه یې هم په هرو لسو کسانو کې تر یوه کمه ده. په بونوس ایرس ښار کې یې شاوخوا ۳ میلیونه وګړي ژوند کوي او د بونوس ایرس لویه ښاري سیمه بیا په ټولیز ډول شاوخوا ۱۵ میلیونه نفوس لري چې په نړۍ کې یوه لویه ښاري سیمه کېږي چې ټول نفوس یې ۱۸ میلیونه دی.
د کورډوبا په ښاري سیمه کې یې شاوخوا ۱.۵ میلیونه وګړي مېشت دي؛ په داسې حال کې چې روزاریو، منډوزا او ټوکومان هر یو ۱.۲ میلیونه نفوس لري او د لاپلاټا، مار دل پلاټا، سالټا او سانټافه نفوس په وار سره لږ تر لږه پنځوس پنځوس زره کسان دی.
سيد رحمن وگړپال
مخينه
حاجي سيد رحمان وگړپال حبيب د حاجي حبيب الرحمان زوی، پر ۱۳۳۷ ل ل کال د ننگرهار ولايت، د سره رود ولسوالۍ په خيراباد کلي كې زېږېدلى دى. منڅنۍ زده کړې يې د کابل په حبيبيه لېسه کې ترسره کړې او دغه لېسه يې پر ۱۳۵۴ ل ل کال پای ته رسولې ده. پر ۱۳۵۶ ل ل کال د مسلکي او لوړو زده کړو لپاره د پير روښان په ښوونتون (د ښوونکو د روزنې عالي موسسه) کې شامل او پر ۱۳۵۸ ل ل کال يې پای ته رسولی دی. د ښوونتون تر پای ته رسولو وروسته پر ۱۳۵۹ ل ل کال د رحمان مېنې په لېسه كې د ښوونكي په توگه پر دنده وگومارل شو. دا دنده يې تر ۱۳۶۳ ل ل کاله ترسره کړه. وگړپال په لېسه کې د دندې پر مهال په زرگونو زده کوونکي وروزل او ټولنې ته يې وړاندې کړل. نوموړي د یو لړ ناخوالو له کبله د ښوونکي دنده پر هماغه ۱۳۶۳ ل ل کال پرې ښووه.
کله چې په هېواد كې اکر (وضعه) ډېر ترېنگلی کېږي، سيد رحمان وگړپال خپلې پلرنۍ دندې ته، چې سوداگري ده، مخ اړوي چې له هماغه وخته تر دې دمه پر همدې دنده بوخت دى. وگړپال په هېواد کې د اويايمو لمريزو لېږدي کلونو د سختو جگړو او نامنۍ له لامله لکه د گڼ شمېر نورو افغانانو په څېر له هېواده بهر کډوالۍ ته اړوت او روسيې ته ولاړ. نوموړی څه کم او زيات ۸ کاله په مسكو كې د نورو کډوالو افغانانو په څېر د مساپرۍ ژوند وکړ. هغه هلته هم د سوداگرۍ پر چارو بوخت وو، خو د دې ترڅنگ پر ادب، په تېره پر شعر او شاعرۍ هم بوخت وو او په بېلابېلو مشاعرو کې يې گډون کړی دی. نوموړی له ۲۰۰۷ ز کاله راوروسته هېواد ته ستون او د گران افغانستان په جلال آباد کې مېشت شو.
مدني اکر
شاعر او ليکوال سید رحمان وگړپال پر ۱۳۶۲ ل ل کال واده کړی، اوسمهال ۷ اولادونه لري؛ د زامنو نومونه یې مړوند وگړپال، تسل وگړپال او اباسين وگړپال دي.
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- هيلې لا غوټۍ دي (شعري ټولگه)، د ۱۳۷۷ لمريز کال پېښور چاپ.
۲- جل وهلي گلونه (شعري ټولگه).
ناچاپه نښيرونه يې
۱- د پگړ‎‎ۍ ول (شعري ټولگه).
۲- که ته نه وی (لنډې کيسې).
د شعر څو بېلگې يې
غزل
ما چې په ځان واخيست تهمتونه ستا- څه كه راكوي څوك پېغورونه ستا