cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
په سعودي عربستان کې بشري حقوق
سابقه
مازن عبدالجواد په ۲۰۰۹ کال کې د سعودي په یوه تلویزیوني خپرونه کې د خپلو جنسي اړیکو د ویاړلو له کبله په ۱۰۰۰ دورو او پنځه کاله بند محکوم شو.
رایف بدوي، چې د سعودي یو ویب پاڼه چلوونکی دی، کله چې په په ۲۰۱۲ ز کال کې په ارتداد تورن شو،په ۲۰۱۴ ز کال کې د هغه سزا  ۱۰۰۰ دورو او لس کاله بند ته لوړه شوه. د دورو وهل د ۲۰ اونیو په ترځ کې ترتیب شول. لومړی پړاو (۵۰ دورې) د ۲۰۱۵ ز کال د جنورۍ په ۹ مه کې تنظیم شوې، خو دویم پړاو یې د روغتیايي ستونزو له امله و ځنډول شو. دا قضیه په نړیواله کچه وغندل شوه او د سعودي په قانوني سیستم یې زیات فشار راوړ.
کارل انډري چې د انګلستان هېواد یو متقاعد تبعه او د سرطان قرباني دی چې ۷۴ کاله عمر یې درلود، د ۲۰۱۵ ز کال په اکتوبر کې په کور کې د الکولو د جوړولو له امله، د ۳۶۰ دورو له سزا سره مخامخ شو. د هغه کورنۍ وېره درلوده چې د سزا په بهیر مړ نه شي، مګر هغه آزاد شو او د همدې کال په نومبر کې کور ته راستون شو.
یو سعودي وګړی، په ۲۰۱۶ ز کال کې چې په اسلام باندې یې نیوکه کوونکي ټویټونه کول او د خدای له وجوده یې انکار کاوه، په ۲۰۰۰ دورو، لس کاله بند او د ۲۰ زره ریال (۵۳۰۰ امریکايي ډالرو) د جریمې په سزا محکوم شو.
د سعودي عربستان د څارنوالانو د ټویټر یوې رسمي پاڼې، د ۲۰۱۸ ز کال په سپتمبر کې یو خبرداری خپورکړ، چې هغو کسانو ته به سزا ورکول کېږي چې په ټولنیزو رسنیو کې داسې څه شریک کړي، چې "عام نظم، دیني ارزښتونو او عامه اخلاق تر پښو لاندې کړي". په سزا کې پنځه کاله بند او درې میلیونه ریال (۸۰۰،۰۰۰ امریکایي ډالر) جریمه په ګوته شوې وه. دسعودي عربستان حکومت، تېر کال یو شمېر روښنفکران، سوداګر او فعالان په همدې دلیل ونیول.
شکنجه
په داسې حال کې چې د سعودي عربستان د جزايي اجراآتو(کړنو) قانون(دویمه ماده)  "شکنجه" او "ناوړه چلند" منع کوي، په عمل کې شکنجه د جرم د جبري اقرار لپاره معمول کار دی.
د بښنې د نړیوال سازمان پر بنسټ، امنیتي ځواکونو د اعترافاتو د ترلاسه کولو لپاره د بندیانو شکنجې او ناوړه چلند ته دوام ورکوي ، ترڅو د محاکمې په ترڅ کې د دوی پروړاندې د شواهدو په توګه وکارول شي. د دې سازمان په وینا: ایران ته د جاسوسۍ په تور ۳۲ تورن کسان شکنجه شوي او اعتراف ته اړ شوي دي. تر توقیف لاندې کسان پټ ساتل کېږي او له خپلو کورنیو سره له اړیکې منع دي.
د ملګرو ملتونو یوه پلاوي چې په ۲۰۱۸ ز کال کې یې د پلټنو لپاره د سعودي عربستان د پاچا په بلنه، له هغه هېواد څخه لیدنه وکړه، و موندل چې دا هېواد په په منظم ډول د شکنجې د توجیه کولو لپاره د تروریزم ضد قوانینو څخه کار اخیستی دی. راپور وموندل چې، د سعودي وګړي چې په هېواد کې په سوله ییزه توګه او آرامۍ سره د بیان د ازادۍ له حق څخه ګټه اخلي، په منظم ډول د چارواکو له خوا ځورول کېږي.
ولید فتاحي یو ډاکتر دی چې په امریکا کې یې په ۱۹۸۰ ز لسیزه کې زده کړې او کار کړی دی. نوموړی د سعودي عربستان په جده ښار کې په ۱۹۶۴ ز کال کې زېږېدلی دی. په ۲۰۶۶ ز کال کې هغه بېرته سعودي عربستان ته راستون شو. ډاکتر فتاحي د ریتز کارلتن په هوټل کې د نومبر په ۲۰۱۷ ز کال کې ونیول شو او د پلازمېنې سویل د الحیر زندان ته یووړل شو. د سعودي فعالانو په وینا: د ریتز کارلتن هوټل، د سعودي حکومت د ډېرو مشهورو بندیانو د ساتلو لپاره په ۲۰۱۷ ز کال کې کارول کېده. د الجزیرې شبکې د را پور پر بنسټ:  ډاکتر فتاحي خپل یوه ملګري ته ویلي وو چې:  "سترګې یې تړلې وې، د هغه کالي یې اېستلي وو او په څوکۍ کې تړل شوی و". په راپور کې دا هم ویل شوي وو چې، د سعودي حکومت ،هغه د برېښنا په شاکونو شکنجه کړ، "داسې ښکاري، چې د شکنجې یو بهیر و چې شاوخوا یو ساعت یې دوام وکړ.په " راپورونو کې دا هم ویل شوي دي چې، هغه دومره سخت ووهل شو، چې تر څو ورځو پورې یې په شا خوب نه شوی کولی.
د ۲۰۱۹ز کال په اګست میاشت کې، په انډيپنډینټ وېپ پاڼه کې یوه مقاله خپره شوه، چې له ۱۰۰ څخه زیات ښځينه او څه کم ۴۵ نارینه بنګلدیشي کډوال له رواني او جنسي ځورونو وروسته، له سعودي عربستان څخه تښتېدلي دي.
د هغه راپور پربنسټ چې په اختصاصي ډول د بشري حقونو د ګرانټ لیبرټي خیریه بنسټ له خوا د ۲۰۲۰ ز کال د نومبر میاشتې په ۱۹مه  نېټه شریک شوی، انډیپنډینټ وېپ پاڼې راپور ورکړ چې، د سعودي عربستان په زندانونو کې د ښځو د حقونو فعالین او سیاسي بندیان د بشري حقونو له سرغړونو سره مخامخ دي. د راپورونو له مخې: سعودي عربستان په توقیف خونو کې د ښځو د حقونو فعالان او سیاسي بندیان له جنسي تېري  او شکنجې سره مخامخ شوي او د ټپونو له امله مړه شوي دي. د څېړنو پر بنسټ، ۲۰ بندیان د سیاسي جرمونو په تور نیول شوي، چې ۵ یې په اعدام محکوم شوي او پاتې ۱۳ یې ممکن په اعدام محکوم شي. دا راپور څو ورځې وړاندې له هغه خپور شو چې ،سعودي عربستان د ۲۰ صنعتي هېوادونو د سرمشریزې کوربه توب کاوه، چې په هغه کې د مېرمنو ځواکمنتیا د اجنډا یوه اساسي برخه وه.
وپش
وپش يا ټين (په انگريزي: Taxpayer Identification Number or TIN) د پېژندگلوي يوه ځانگړې شمېره ده چې د امريکا په متحده ايالتونو کې د ورکړېنې په موخه کارول کيږي. د وپش ويي له دريو تورو څخه جوړ شوي چې:
چې د وپش مانا چې په انگريزي کې ورته ټين وايي مانا يي ده د ورکړينې یا ټکس ورکونکي د پېژندگلوی شمېره چې په دې سره ټکس ورکونکي کس ته د خپلو ورکړينو یا ټکسونو په ورکولو کې لا آسانيا راشي.
وېشنيزه:ورکړېنه
پير سيد احمد گيلاني
زوکړه:
پیرسید احمد ګیلانی په ۱۹۳۲ م کال د ننګرهار ولایت د سره رود په ولسوالۍ کې په یوه علم پروره کورنۍ کي دی نړي ته سترګي وغړولی. هغه د صوفیه قادریه د طریقت پیر یا رهبر وو، په افغانستان کې چې د د پلار سید حسن ګیلاني لومړنې کس وو چې د په عراق – بغداد کې د د قادریه طریقت منځته راوړ و. په ۱۹۰۵ م کال دوی افغانستان ته راغلل او امیر حبیب الله خان ورته په ختیځ کې د ننګرهار سره رود ولسوالۍ کي د میشت کیدو ځآی ورکړه ، پیر سید احمد ګیلاني بیا کابل ته ولاړ او  هغه خپلې زده کړې د کابل د امام ابوحنیفه په کالج کې دشریعاتو په برخه  کې پیل کړی ،  هغه د شریعاتودپوهنځې له ختمیدو مخکې  دخپلې کورنۍ په غوښتنه د شاهي کورنۍ سره اړیکه ټینګه کړه او د امیرحبیب الله خان له لمسۍ عادله سره نکاح وکړه. دغه روحاني کورنۍ د طریقت تر څنګ بیا په سوداګري پیل وکړ په ۱۹۷۹ زیږدیز کال کله چې کمونستان قدرت ته ورسیدل ، پیر ګیلانی پاکستان ته مهاجر شول ،هلته یی د د محاذ - اسلامي ګوند جوړ کړ ، ددی ګوند دجوړیدو اصلي موخه په افغانستان کې د حقیقت لپاره مبارزه کول وو، محاذ –اسلامي ګوند د هغو اوو نورورګوندونو  په څیر په افغانستان کې د اتحاد شوروی په مقابل کې وجنګیده دغه ګوند  په افغانستان او پاکستان( افغان کډوالو)  کې د د پراخ نفوذ خاوند وو. د پیر سید احمد ګیلاني په رهبری د محاذ اسلامې ګوند په افغانستان کې د د طالبانو له قدرت رسیدلو وروسته،  دهغو سره هم په مخالفت کې شو او دشمالي ټلوالوسره یوځای شول ، پیر د اسلامیزم او نشنلیزم سره په مخالفت کې واقع  شو. ګیلاني دحامد کرزی په دوران کې د هغه له کلکو ملاتړو کوونکو څخه وو او دپیر په غوښتنه هغه طالب وسلوال چې په جګړه کې ښکیل نه وو ، په افغانستان کې د هستوګنې کیدو لپاره منځګړی شو ، پیر سیداحمد ګیلاني په ۱۳۹۳ لمریز د ولسمشري په ټاکنو کې د محمد اشرف غني څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. پیر ګیلانی ۶ میاشتې وړاندې د سولې د عالي شورا د مشر په هیڅ وټاکل شو او دهغهې مذاکرات د د بین افغانی سولې لپاره دده په مشری دحزب اسالامي سره ښې پایلې درلودی.
ماشومان:
پیر سید احمد ګیلاني پنځه ماشومان لري چې په لاندې کرښو کې یی دندی او نومونه ‌ذکر شوی دی: ۱.فاطمه ګیلاني --- د افغانستان د سرې میاشتې ټولنې مشره ۲.سید احمد ګیلاني د مشرانو جرګي لومړي نایب ۳.مریم ګیلانی د شمسه کلیوالو ماشومانو او عادله بنسټ ایښودونکی ۴.زهره ګیلاني--- د زیډ – سوزني کالي جوړونې د برنډ منځته راوړونکې او مشره ۵.سیداحمد ګیلاني په جوردان کې دافغاننستان لوی سفیر مړینه : پیر سید احمد ګیلانی د زړه د حملې له کبله د ۸۵ کالو په عمر په کابل کې د غازی امان الله خان په     روغتون کې له دی نړۍ سترګې پټې کړی. روح یی ښاد فردوس جنت یی په نصیب شه!
اخذلیکونه:
ټولونه او ژباړه : ډاکټر ا. همدرد Edwards, David (2002). Before Taliban: Genealogies of the Afghan Jihad. Berkeley: University of California Press. p. 252. ISBN 978-0-520-22861-0. ^ Jump up to: a b Vogelsang, Willem (2002). The Afghans. Malden: Blackwell Publishers. p. 316. ISBN 978-0-631-19841-3. Jump up ^ Edwards, p.255 Jump up ^ Dorronsoro, Gilles (2005). Revolution Unending. Afghanistan: 1979 to the present. London: Hurst. pp. 151–152. ISBN 1-85065-703-3. ^ Jump up to: a b Rubin, Barnett (1995). The fragmentation of Afghanistan. New Haven: Yale University Press. p. 203. ISBN 0-300-05963-9. Jump up ^ Edwards, p.274 Jump up ^ Urban, Mark (1990). War in Afghanistan. London: Palgrave MacMillan. p. 223. ISBN 0-333-51477-7. Jump up ^ Yousaf, Mohammad; Adkin, Mark (2001). Afghanistan: The Bear Trap. Havertown: Casemate. p. 105. ISBN 0-9711709-2-4. Jump up ^ Rubin,p.210 Jump up ^ Lloyd Parry, Richard (12 October 2001). "Anti-Taliban warlords set the rules for a new round of the Great Game". The Independent. Retrieved 2010-06-08
وېشنيزه:جنگسالاران
امام الدين جمعه دين
امام الدين جمعه الدين د افغانستان يو پخوانی پوځي جنرال دی. نوموړی د خلق او پرچم د گوند هغه غړی ؤ چې د غويي ۷، ۱۳۵۷ کال کې د افغانستان په لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان باندې د خلقي پرچمي کودتا په ترڅ کې يې فعاله ونډه درلوده. نوموړي د غويي د کودتا په مهال د خپلو گوندي مشرانو نه د قوماندې د ترلاسه کولو وروسته، د هماغه وخت په ولسمشر سردار محمد داؤد باندې ډزې وکړې چې د همدې ډزو په ترڅ کې نوموړی او د هغه د کورنۍ غړي شهيدان شول.
سرچينې
‎
وېشنيزه:د خلقي پرچمي کودتا غړي وېشنيزه:افغان جنرالان
د اقلیم انجنیري
د اقلیم انجنیري یا په عمومي ډول جیو انجنیري د ځمکې د اقلیم په سیستم کې قصدي او په لویه کچه لاسوهنه ده. د اقلیم د انجنیرۍ اصلي کټګوري د لمریزې جیو انجنیرۍ یا د لمریزو وړانګو مدیریت دی. لمریزه جیو انجنیري یا د لمریزو وړانګو اصلاح د لمریزې رڼا (لمریزو وړانګو) یوه اندازه فضا ته منعکسوي، تر څو د انسان له امله رامنځته شوی اقلیم محدود یا معکوس کړي.
د کاربن ډای اکسایډ له منځه وړل یعنې په قصدي ډول په اتوموسفیر کې د کاربن ډای اکسایډ اندازه کمول ډېری وخت په تېروتنې سره په لمریزه جیو انجنیرۍ کې د اقلیمي انجنیرۍ یو ډول بلل کېږي او دا په خپل ذات کې خطرناک کار دی. په حقیقت کې د کاربن ډای اکسایډ له منځه وړل یا لرې کول د اقلیمي بدلون اصلي لامل په ګوته کوي او د خالص انتشار د کمولو یوه ستراتیژي ده. د دولتونو تر منځ د اقلیمي بدلون پلاوی د کاربن ډای اکسایډ لرې کولو ته د اقلیمي انجنیرۍ د فرعي ګروپ په سترګه نه ګوري، بلکې د لمریزو وړانګو مدیریت او د کاربن ډای اکسایډ د لرې کولو اصطلاحات په جلا ډول کاروي. د اقلیمي انجنیرۍ مېتودونه کله ناکله د اقلیمي بدلونونو یا د اقلیمي بدلونونو د اغېزو محدودولو لپاره د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار کمولو تر څنګ د بشپړو بالقوه انتخابونو په توګه په پام کې نیول کېږي. ساینس‌پوهان پر دې سره یوه خوله دي چې لمریزه جیو انجنیري او د کاربن ډای اکسایډ لرې کول د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار د کمېدو بدیل نه‌شي کېدای. دا چې د اقلیمي بدلونونو اړوند هر ډول اقدامات اقتصادي، سیاسي یا فزیکي محدودیتونه لري، نو د اقلیمي انجنیرۍ ځينې مېتودونه د یوه ځواب په توګه کارول کېدای شي چې ښايي موخه یې د اقلیم بیارغونه وي.
د ناکافي څېړنو له امله د اغېزناکتیا، جانبي عوارضو او غیر متوقع احتمالي پایلو په اړه ډېرې ګونګتیاوې شته دي. ډېری متخصصان پر دې باور دي چې د دغه ډول لاسوهنو خطرونه باید د خطرناک اقلیمي بدلون د خطرونو په محتوا کې ولیدل شي. په لویه کچه مداخلې ښايي په طبیعي سیستمونو کې د ګډوډۍ رامنځته کولو لوی خطر ولري او په پایله کې دا ستونزه رامنځته شي چې د اقلیم د سخت خطر په اداره کولو کې ارزانه مېتودونه ښايي په خپله د پام وړ خطر رامنځته کړي. ځینو وړاندیز کړی چې د اقلیمي انجنیرۍ مفهوم ښايي د ګلخانه‌يي ګازونو د تولید د کموالي لپاره سیاسي او عمومي فشار را کم کړي چې ښايي د اقلیم ټولیز خطرونه سخت کړي؛ نور ادعا کوي چې د اقلیمي انجنیرۍ ګواښ ښايي د ګلخانه‌يي ګازونو انتشار کم کړي.
تعریف
له ۲۰۱۸ ز کال راهیسې «د اقلیم انجنیري» او «د ځمکې انجنیري» اصطلاحات د اقلیمي بدلون د حکومت‌منځي پلاوي له‌خوا نه کارول کېږي. د اقلیمي اقتصادپوه «جېرنوټ واګنر» په وینا د «جیو انجنیرۍ» اصطلاح "تر ډېره مصنوعي ده او په عمومي بحثونو کې د اصطلاحاتو د پرله‌پسې استفادې پایله ده" او "دومره ګونګه او هراړخیزه ده چې ډېره برخه معنا یې بایللې ده."
عامه پوهاوی
په ۲۰۱۸ ز کال کې یوې پراخې څېړنې د اقلیمي انجنیرۍ د شپږو مېتودونو د عامه پوهاوي په اړه څېړنه وکړه چې په متحدو ایالتونو، بریتانیا، استرالیا او نیوزلنډ کې د انلاین نظر پوښتنې له لارې وشوه. دا موندنې له هغې نظر پوښتنې سره هم پرتله شوې دي چې ۲۰۱۲ ز کال کې په استرالیا او نیوزلنډ کې وشوه. د اقلیمي انجنیرۍ په اړه عامه پوهاوی کم و او پنځمې برخې ځواب ویونکو یې په اړه پخواني معلومات ورکول. د اقلیمي انجنیرۍ د شپږو مېتودونو په اړه پوهه تر ډېره منفي وه او تر ډېره د «خطرناک»، «مصنوعي» او «ناپېژاند درک» له خصوصیاتو سره تړلې وه. د لمریزې جیو انجنیرۍ په پرتله د کاربن ډای اکساید د لرې کولو مېتودونه غوره وبلل شول. د ۲۰۱۸ او ۲۰۱۲ ز کلونو په نظر پوښتنو کې عامه پوهاوی په پام وړ توګه ثابت و او د بېلابېلو هېوادونو تر منځ یوازې کوچني توپیرونه موجود وو.
د اقلیمي انجنیرۍ ارزونه
هغه څه چې د وړاندیز شویو تخنیکونو په اړه پېژندل شوي دي، ډېری یې د لابراتواري تجربو، د طبیعي پدیدو د مشاهدو او د کمپیوټري ماډل جوړونو د تخنیکونو پر بنسټ ولاړ دي. د اقلیمي انجنیرۍ ځینې وړاندیز شوي مېتودونه هغه مېتودونه کاروي چې په طبیعي پدیدو لکه د سټراټوسفیریک سلفر په ایروزولونو او د ورېځو د تراکم په هستو کې انالوګونه لري. په دې توګه د دغو مېتودونو د اغېزناکتیا په اړه څېړنې هغه معلومات کارولی شي چې تر نورو څېړنو وړاندې د لاسرسي وړ دي، لکه هغه څه چې په ۱۹۹۱ ز کال کې د پیانټوبو له اور غورځوونکي غره څخه د اور له شیندلو وروسته د لاسرسي وړ دي.
ډېرو ادارو په دې موخه د اقلیمي انجنیرۍ اړوندې څېړنې کړې دي چې ظرفیت یې وارزوي، په دې کې د متحدو ایالتونو کانګرېس، د متحدو ایالتونو د علومو، انجنیرۍ او درملو ملي اکاډمي، سلطنتي ټولنه، د بریتانیا پارلمان، د میخانیک انجنیرانو انستېتیوت او د اقلیمي بدلون حکومت‌منځي پلاوی شامل دي. د میخانیک انجنیرانو د انستېتیوت راپور د وړاندیز شویو مېتودونو کوچنۍ فرعي ټولګه (د هوا نیول، ښاري انعکاس او د اوبړیو پر اساس د کاربن ډای اکسایډ د جذب تخنیکونه) وڅېړله او اصلي پایلې یې دا وې چې د اقلیم انجنیري باید د اقتصاد د پراخې کچې د کاربن کمولو تر څنګ په کوچنۍ اندازه وڅېړل شي او وازمویل شي.
د سلطنتي ټولنې څېړنې د اقلیمي انجنیرۍ ګڼ وړاندیز شوي مېتودونه وڅېړل او د اغېزناکتیا، ارزانوالي، پر وختوالي او خوندیتوب له مخې یې ارزونه وکړه. مهمې سپارښتنې دا وې چې "د اقلیمي بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د کاري چوکاټ موافق لوري باید د اقلیمي بدلونونو د کمولو او له دغو بدلونونو سره د تطابق په ځانګړي ډول په نړیواله کچه د ګلخانه‌يي ګازونو د انتشار کمولو په اړه د هوکړې لپاره ډېرې هڅې وکړي" او هر هغه څه چې "دا مهال د جیو انجنیرۍ د انتخابونو په توګه پېژندل شوي، د کمولو لپاره دلیل نه‌شي کېدای". دا راپور سپارښتنه کوي چې "که چېرې د دې پېړۍ د تودوخې کچه کمول اړین وي، د اقلیمي انجنیرۍ د انتخابونو څېړنه او پراختیا باید وکتل شي چې ایا کم‌خطره مېتودونه جوړېدای شي که نه".
د ۲۰۰۹ ز کال په یوه څېړنه کې «لېنټون» او «وان» د اقلیمي انجنیرۍ یو شمېر وړاندیز شوي تخنیکونه وارزول. دوی د بېلابېلو تخنیکونو د پرتلنې د اجازې په موخه د خالصو وړانګو پر قوې د اغېز پر اساس د هر تخنیک لپاره یوه ګډه ارزونه وکاروله. دې څېړنې د عملي ملاحظاتو لکه د انجنیرۍ د امکان سنجولو یا اقتصادي لګښت پر ځای د وړاندیز شویو مېتودونو عملي معقولوالي وکاراوه. لېنټون او وان وموندله چې "د ځنګلونو، د ځنګلونو د بیارغونې او د بیولوژیکي ډبرو سکرو د تولید تر څنګ د [هوا] اخیستل او ذخیره کول تر ټولو ډېر پتانشیل ښيي» او یادونه یې وکړه چې "نور هغه وړاندیزونه چې د ډېرو رسنیو پاملرنه یې جلب کړې ده، په ځانګړي ډول «د سمندر پایپونه» داسې ښکاري چې بې اغېزې دي». دوی دې پایلې ته ورسېدل چې "د [اقلیم] جیو انجنیري د کاربن ډای اکسایډ د تولید د کمولو لپاره یو بالقوه بشپړوونکی بلل کېږي، خو بدیل یې نه دی."
د ۲۰۱۱ ز کال په اکتوبر میاشت کې د غیر حزبي سیاسي مشارکت د مرکز پنل یو راپور خپور کړ او غوښتنه یې په کې وکړه چې "که اقلیمي سیستم د اوج ټکي ته ورسېږي او چټکو اصلاحي اقداماتو ته اړتیا پېښه شي، باید بیړنۍ څېړنې او ازمېښتونه وشي."
امیلیانو زاپاتا
امیلیانو زاپاتا سالازار (۸ اګست ۱۸۷۹ – ۱۰ اپرېل ۱۹۱۹ زکال) مکسیکويي انقلابي و. هغه د ۱۹۱۰ زکال څخه تر ۱۹۲۰ زکال پورې د مکسیکو د انقلاب یو له مخکښو څېرو، د مکسیکو د مورلوس ایالت د خلکو د انقلاب اصلي رهبر او د زاپاتیسمو په نامه کرنیز خوځښت الهام بخښونکی و.
زاپاتا د مورلوس ایالت په Anenecuilco کلیوالي سیمه کې داسې مهال وزېږېد چې د بزګرانو ټولنې د هغو ځمکو لرونکو د کوچنیو طبقو د پر مخ په زیاتېدوني ډول فشار سره مخ وې چې د دیکتاتور پورفیریو دیاز (له ۱۸۷۷- ۱۸۸۰ او له ۱۸۸۴- ۱۹۱۱ زکال پورې ولسمشر و) په ملاتړ یې ځمکه او د اوبو سرچینې د نیشکر (ګنیو) د تولید په موخه په انحصار کې لرلې. په پیل کې زاپاتا د دیاز او هسندادو ځمکې لرونکو پر وړاندې سیاسي خوځښتونو کې ونډه واخیسته، خو هغه مهال چې د ۱۹۱۰ زکال انقلاب پیل شو، په مورلوس کې د بزګرانو په مرکزي رهبر واوښت. هغه د یو شمېر نورو بزګرو رهبرانو په همکارۍ د سوېل آزادي غوښتونکی پوځ رامنځته او ډېر ژر د هغو رهبر شو. د زاپاتا ځواکونو په کواتلا جګړه کې (مۍ ۱۹۱۱ زکال) فدرال ځواکونو ته په ماتې ورکولو سره د دیاز د واکمنۍ په سقوط کې ونډه لرله، خو هغه مهال چې د انقلاب رهبر فرانسیسکو مادرو ولسمشر شو، د زاپاتایانو رول یې رد کړ او هغوی یې د یوه ساده لارنیونکو په توګه وغندل.
د ۱۹۱۱ زکال په نومبر میاشت کې زاپاتا ایالا پلان وړاندې کړ، چې د ځمکې په برخه کې د جدي اصلاحاتو او بزګرانو ته یې بیاځلي د هغو د ویش غوښتنه کوله. مادرو په مورلوس کې د زاپاتایانو د ځپلو او له منځه وړو په موخه فدرال ځواکونه ولېږل.مادرو د سوزېدلې ځمکې له سیاست کار واخیست، کلي یې وسوزول او د هغوی اوسېدونکي یې په زور ترې وویستل، ډېری نارینه یې پوځ ته ترې راوستل او ډېری نور یې د مکسیکو په سویل کې د اجباري کار کمپونو ته ولېږل. دغو چارو د بزګرانو ترمنځ د زاپاتا ځایګی لا پیاوړی کړ او زاپاتا وتوانېد د ویکټوریانو هئورتا په مشرۍ د مادرو ځواکونه له مورلوس وباسي. د ۱۹۱۳ زکال په فبروري میاشت کې د مادرو پر خلاف کودتاه کې هئورتا د مکسیکو واک په لاس کې واخیست، خو په شمالي مکسیکو کې د ونوستاینو کارانزا، الورا اوبرګون او فرانسیسکو «پانچو» ویلا په مشری محافظه کارو ځواکونو د زاپاتا د ځواکونو په ملاتړ هغه د ۱۹۱۴ زکال په جولای میاشت کې له واکه لرې کړ. زاپاتا هغه اداره چې کارانزا یې د انقلابي خوځښت رهبر معرفي کاوه په رسمیت وه نه پېژنده او په خپل ایالا پلان کلک ودرېد.
په هئورتا باندې د انقلابیونو له بریا وروسته دوی هڅه وکړه په اګواسکالینتس کنوانسیون کې (د ۱۹۱۴ زکال له اکتوبر څخه تر نومبر پورې) د بریالیو ځواکونو اړیکې جوړې کړي. زاپاتا او ویلا له کارنزا سره خلاف شول او مکسیکو د بریالیو کسانو ترمنځ د کورنۍ جګړې په ډګر واوښته. زاپاتا چې له ویلا سره له اتحاد څخه ناهیلی شوی و، خپله انرژي یې په مورلوس کې (چې تر واکمنۍ لاندې یې و) د ټولنې په بیارغونې ولګوله او د ایالا پلان له مخې یې ځمکني اصلاحات رامنځته کړل. هغه مهال چې کارنزا خپل ځواک ثابت کړ او په ۱۹۱۵ زکال کې یې ویلا ته ماته ورکړه، زاپاتا د کارنچیستایانو (د کارنزا ملاتړي وو) پر وړاندې چریکي جګړه پیل کړه؛ هغوی هم په غبرګون کې په مورلوس برید وکړ او یوځل بیا یې د زاپیستا یاغیانو د شړلو په موخه د سوزیدلې ځمکې له سیاست کار واخیست. زاپاتا یوځل بیا مورلوس په ۱۹۱۷ زکال کې ونیو او د کارنزا د ځواکونو پر وړاندې یې ګڼ شمېر ایالتونه له ځان سره تر هغه مهاله وساتل کله چې د ۱۹۱۹ زکال په اپرېل میاشت کې په یو کمین کې ووژل شو.
په ۱۹۱۷ زکال کې د مکسیکو د اساسي قانون ۲۷ مه ماده د زاپاتا کرنیزو غوښتونو ته د ځواب ویلو په موخه تدوین شوه.
زاپاتا د یوې بېلګې په توګه په مکسیکو کې پاتې شوی چې هم د ملت پالنې د سمبول او هم د نوي زاپتیستا خوځښت د سمبول په توګه یادول کېږي.
له انقلاب مخکې کلونه
ایمیلیانو زاپاتا د مورلوس د آننکویلکو سیمې د ګابریل زاپاتا او کلئوفاس جرترودیز سالازار په مخکښه سیمه ئیزه کورنۍ کې وزېږېد. د امیلیانو پالونکی پلار د یو سیمه یئز لوی باغ مدیر او پالونکې مور یې هم د دغه مدیر مېرمن وه. په ډېر امکان سره د زاپاتا کورنۍ مستیزو وه، هغه مکسیکویان چې دواړه هسپانوي او ناهوا اجداد لري. ایمیلیانو د خپلو کورنۍ له لسو ماشومانو نهم و؛ هغه شپږ خویندې: سلسا، رامونا، ماریا د ژسوس، ماریا د لا لوز، جویتا او ماتیلد او همدارنګه درې وروڼه د پدرو، اوفمیو زاپاتا او لورتو په نومونو لرل. د زاپاتا کورنۍ د ماپازتلان د زپاتا له نسل څخه ده. د هغه مورنی نیکه خوزه سالازار د خوزه ماریا مورلوس او پاوون په پوځ کې د کواتالا د محاصرې پر مهال خدمت کاوه؛ د هغه ترونو کریسټیانو او خوزه زاپاتا د اصلاحاتو په جګړه او د فرانسې د برید پر وړاندې جګړه کې جنګېدلي و. له بزګرې کورنۍ څخه ایمیلیانو زاپاتا د خپل ښار د ستونزو او د خپل کلي د وګړو د ستونزو په اړه چې په مخ پر زیاتېدوني ډول یې د خپلو غصب شوو ځمکو د بېرته ترلاسه کولو هڅه کوله ښه پوهېده. په داسې حال کې چې په معمول ډول په مکسیکويي آیکنوګرافي کې زاپاتا د یو بومي او بې ځمکو کروندګر په توګه انځور کېږي، خو داسې نه وه هغه له نژادي پلوه بومي و، خو بې ځمکو نه و او نه یې هم په ناهوايي ژبه خبرې کوله. هغوی مناسب مالي وضعیت درلود، هېڅکله له بېوزلۍ نه دي ځورېدلي او له یو شمېر چارو لکه د غویانو له جګړې، چرګانو جنګولو او په غویانو باندې د سورلۍ له مسابقې څخه یې خوند اخیست.
اپي ژنټیک
په بیولوژي کې اپي ژنټیک د ژونديو موجوداتو د لید وړ خصوصیاتو د بدلونونو مطالعه ده چې په کې د DNA په تناوب کې بدلونونه نه شاملېږي. په اپي ژنټیک کې د epi- یوناني مختاړی (ἐπι- «بیرون» بهر، شاوخوا») په هغو ځانګړنو دلالت کوي چې په وراثت کې د سنتي ژنټیکي بنسټونو «سربېره» «اضافه» شتون لري. په اپي ژنټیک کې تر ډېره هغه بدلونونه شامل دي چې د ژن په فعالیت او بیان اغېز لري، خو دغه اصطلاح کېدای شي هر ډول ارثي لید وړ بدلېدونکو یا فونوټایفي ځانګړونو ته وکارول شي. په فونوټایفي او فزیولوژیکي صفاتو باندې دغه ډول اغېز کېدای شي له بهرنیو یا چاپېریالي عواملو څخه سرچینه واخلي او یا هم د طبیعي ودې برخه وي.
دغه اصطلاح خپله هم یو لړ بدلونونو ته اشاره کوي لکه د ژنوم په عملکرد کې اړوندو بدلونونو ته چې د نوکلئوتیدي تناوب بدلونونه په کې نه شاملېږي. د دغه ډول میکانېزمونو نمونې چې د دغه ډول بدلونونو لامل ګرځي د DNA متیلاسیون او د هیستون تغیرات دي چې هر یو یې د ژنونو د بیان ډول ته د DNA د تناوب له بدلون پرته تغیر ورکوي. د ژنونو ډول کېدای شي د ځپونکو پروټینونو له لارې چې د DNA له خاموشونکو سیمو سره وصلېږي کنټرول شي. دغه اپي ژنیټیکي بدلونونه کېدای شي د عمر په اوږدو کې دهجروي ویش له مخې دوام ولري او همدارنګه کېدای شي د څو نسلونو لپاره دوام وکړي آن که چېرې د په نښه شوې DNA په تناوب کې بدلونونه هم وه نه لري؛ پر ځای یې غیر ژنیټیکي عوامل د دې لامل کېږي چې د ارګانېزم ژنونه په متفاوت ډول رفتار وکړي (یا «ځان بل ډول وښيي»).
په یوکاریوتي بیولوژي کې د اپي ژنیټیکي بدلونونه یوه بېلګه هم د هجراتو د توپیر بهیر دی. د مورفوژنز (د څېرې جوړېدو بهیر) پر مهال توان لرونکې بنسټیزې حجرې د جنین په توان لرونکو حجروي کرښو اوړي چې بیا په خپل نوبت سره په بشپړه توګه په توپیر لرونکو حجراتو اوړي. په بل عبارت، هغه مهال چې یوه بارداره شوې منفرده تخمه – زایګوټ – خپل ویش ته دوام ورکوي رامنځته شوي ښځینه هجرات په یو ارګانیزم کې په موجودو ټولو هجراتو لکه نیورونونو، ماهیچوي هجراتو، اپیتلیوم، اندوتلیوم، د وینې په رګونو او نورو اوړي. د یو ژن فعالول کېدای شي د بل ژن له ډول موندلو مخه ونیسي.
تعریفونه
د اپي ژنټیک اصطلاح د خپلې معاصرې کارونې له مخې په ۱۹۹۰ مه لسیزه را څرګنده شوه، خو د څو کلونو لپاره د بېلابېلو معناوو په توګه ترې ګټنه وشوه. «د DNA په تناوب کې له کوم بدلون پرته له کروموزومي بدلونونو څخه د بنسټ اخیستونکي او وراثت منونکي پایداره فونوټایف» په توګه د اپي ژنټیک صفت د مفهوم تعریف په ۲۰۰۸ زکال کې د Cold Spring Harbor په نامه ناستې په ترڅ کې رامنځته شو، په داسې حال کې چې د هغو د غیر قابل وراثت تعریفونو په ګډون نور ځای نیونکي تعریفونه یې تر اوسه پورې په پراخه کچه کارول کېږي.
د اپی ژنیسیس (epigenesist) اصطلاح د خپلې عمومي معنا له مخې د «اضافي ودې» په معنا ده چې له اوولسمې پېړۍ څخه په انګلیسي ژبه کې ترې ګټنه کېږي.
واډینګټون ژنیټیکي کانالیزاسیون، ۱۹۴۰ مه لسیزه
د کروموزومونو په بیان باندې د اپي ژنیټیکي بدلونونو د اغېز فرضیه د روسي بیولوژیست نیکولای کولتسوف له خوا مطرح شوه. د هغو د عمومي او اپي ژنټیکي صفت د اړوندې معنا له مخې بریتانوي امبریولوژیست سي. ایچ. واډینګټون په ۱۹۴۲ زکال کې د والنټین هاکر د پنوژنټیک کلمې سره په موازاتو د اپي ژنټیک کلمه د اپي ژنیسیس له عنوان سره په اړوندتیا ابداع کړه. په بیولوژي کې اپي ژنیسیس د جنین د ودې پر مهال د هجراتو د تولید وړتیا ته اشاره کوي.
هغه مهال چې واډینګټنون دغه اصطلاح رامنځته کړه، د ژنونو فزیکي ماهیت او په وراثت کې د هغو رول مالوم نه و. نوموړي له هغو څخه د فونوټایف د تولید په موخه د چاپېریال او ژنیټیکي اجزاو د تعامل له ډول څخه د یو مفهومي ماډل په توګه ګټنه وکړه؛ هغه «اپي ژنیټیک لنډسکېپ) عبارت د بیولوژیکي ودې لپاره په استعاروي بڼه وکاروه. واډینګټون باور درلود چې د هجراتو برخلیک د هغه بهیر د ودې په اوږدو کې چې ده ورته کانالیزاسیون (ژنټیکي کانالېزاسیون) ویل جوړېږي؛ هماغه ډول چې د مرمر د ډبرې جوړښت د هغو تر ټولو لاندې سطحې پورې رسیږي.
په وروستیو وختونو کې له اپي ژنټیک لیدلوري څخه د واډینګټون مفهوم په کلکه سره د حجراتو د برخلیک اړوند مطالعاتو لپاره د سیسټم د ډینامیک/تحرک په اډانه کې رسیمت موندلی. وړاندوینه کېږي چې د حجروي برخلیک ټاکنې ځانګړي تحرکات لکه د همګرایي منل چې (منونکی/جاذب کېدلای شي د تعادل یوه نقطه، محدوده دوره یا عجیبه جاذبه) یا اهتزار له ځانه څرګند کړي.
معاصر تعریف
رابین هالیډې په ۱۹۹۰ زکال کې اپي ژنیټیک د «د ارګانیزم د پیچلې ودې پر مهال د مکاني او زماني کنټرول د مکانېزمونو د مطالعې» په توګه تعریف کوي. له همدې امله د هغو د پراخې معنا له مخې اپي ژنټیک د DNA له تناوب پرته د هر هغه څه د توصیف په موخه کارول کېږي چې د یو ارګانیزم په ودې اغېز لري.
له دې سره، دغه اصطلاح همدارنګه د هغو بهیرونو د توصیف په موخه کارول شوې چې موروثي توب یې ثابت شوی نه دی لکه د هیسټون د اصلاح یو شمېر ډولونه. په پایله کې د دې لپاره هڅه شوې څو اپي ژنټیک د خپلې پراخې معنی له مخې یو ځل بیا تعریف شي هغه چې د وراثت منلو له لازمو محدودیتونو څخه مخه نیسي. د بېلګې په توګه آدریان بېرډ اپي ژنیټک د «د بدلون موندلي وضعیت د ثبت، څرګندولو یا دوام ورکولو په موخه د کروموزمي برخو د جوړښتي انطباق» په توګه تعریف کړی.
په دغه تعریف کې له منځه تلونکي بدلونونه د DNA د ترمیم د پړاونو یا حجروي سایکل او همدارنګه له هغو تل پاتې بدلونونو سره اړوند دي چې په څو حجروي نسلونو کې پاتې کېږي، خو یو شمېر نور موارد لکه د غشا قالب جوړېدونه او پریونونه جلا نه بولي، یوازې په دې حالت کې چې د کروموزومونو عملکرد ته زیان ورسوي. له دې سره دغه ډول بیاځلي تعریف په عمومي بڼه نه دی منل شوی او لا تر بحث لاندې دی. د روغتیا د ملي انستیتیوت د «اپي ژنومیک د لارې د نقشې» په نامه پروژه چې له ۲۰۱۶ زکال راهیسې دوام لري له دغو تعاریفو ګټنه کوي: «د دغې پروژې د موخې لپاره، اپي ژنټیک د ژن د فعالیت او بیان اړوند ارثي بدلونونو (د حجراتو او یا هم افرادو د زېږندې په توګه) او همدارنګه د یوې حجرې پتناشیل رامنځته کېدونو اوږد مهالو بدلونونو ته اشاره کوي چې د وراثت وړ نه دي». په ۲۰۰۸ زکال کې کې د اپي ژنیټیکي ځانګړنې یو توافقي تعریف چې «د کروموزومونو یو پاتې کېدونی او وراثت منونکی فونوټایف دی او د DNA په تناوب کې بدلون نه رامنځته کوي» په Cold Spring Harbor ناسته کې وړاندې شو.
تناسلي اله
تناسلي اله له هغې الې څخه موخه ده چې د ژوندیو موجوداتو د نسل زیاتېدنې لپاره د جماع په کولو کارول کېږي.
وېشنيزه:حمل وېشنيزه:د انسان حمل وېشنيزه:زېږون وېشنيزه:انساني مني وېشنيزه:د مني سلولونه وېشنيزه:د مني اوبه
10 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ايجرود ولسوالي
ايجرود ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان ایجرود)  د ايران د زنجان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د زرين‌آباد ښار دی. دا ولسوالي ۳۶٬۶۴۱ تنه نفوس لري. د ايجرود ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۶ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د زنجان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
محمد موسى شفيق
بټنوک|اروا ښاد محمد موسى شفيق بټنوک|اروا ښاد محمد موسى شفيق محمد موسى شفيق (په انگرېزي: Mohammad Musa Shafiq) د مولوى محمد ابراهيم كاموى زوي پلارنى ټاټوبى يې د ننگرهار ولايت د كامې سيمه ده، خو پخپله په كابل كې چېرې چې پلار يې ډېره موده په دنده بوخت ؤو، په ۱۳۰۸ لمريز كال د جوزا په پنځمه نيټه وزېږد.
زده کړې
لومړنى زده كړى د كامې او كابل په ښونځيو كې تر سره كړې بيا وروسته د ننگرهار ولايت په نجم المدارس كې داخل شو، دوه كاله وروسته د كابل عربى دار العلوم ته لاړ چېرته چې ئې دولسم ټولگې خلاص او مولوى لوړ منصب یې ترلاسه کړ. له مدرسى وروسته په شاهي دار التحرير كې مقرر شو. څه موده وروسته د پوهنې وزارت له خوا د لوړو زدكړو د تحصيل لپاره مصر ته ولېږدول شو او هلته ئې په حقوقو كې ماستري تر لاسه كړه چې بيا د امريكى په لورې ولاړ او هلته ئې د بين الدول حقوقو په څانگه كې د نيويارك د كولمبيا پوهنتون څخه ماسترى او نړېوالو مسايلو كې د هاردوارد پوهنتون څخه د برى سند تر لاسه كړه.
دندې
هېواد ته په راستنېدو د كابل پوهنتون د حقوقو او سياسى پوهنځې كې د خاصو بين المللى او مقايسوي حقوقو تدريس په غاړه واخست.
د ده بهرنيو چارو وزارت مشاور او وروسته د وزير په توگه هم په پوهنتون د تدريس لړۍ وغزوله دلته ئې د بېن الدول خصوصي حقوق سر ليك لاندې كتاب په ۱۳۴۴ كال كې وليكه ښاغلې شفيق په عدليه وزارت كې د قوانينو عمومي مدير په توگه ماموريت پېل او همداسى يې دا لړلې وغزوله ترڅو چې د تقنين د رئيس په توگه ئې دغه بهير د وخت او عصر د نويو غوښتنو سره برابر كړه.
ده په يونان كې د حقوق پوهانو په نړيوال كنفرانس او په لاهور كې د مستشرقينو په كنفرانس كې په برخه اخستو په نړيوال غورځنگ كې د خپل هېواد استازيتوب وكړه او د ذروى وسلې نه لرونكو هېوادنو كنفرانس مشرتابه پر وخت يې په علمى ډگر كې د خپل هېواد شمله لوړه كړه. ارواښاد د يوه وتلى او بريالى د پلومات په توگه د افغانستان په سياسى افق كې وځلېده. هغه په جارجتون كې د ناپېليو هېوادنو د بهرنيو چارو وزيرانو په كنفرانس كې د افغان پلاوي د مشر په توگه پخپله وېنا كې د ناپېلتوب غورځنگ د استقامت په جوتولو د ټولو پام راوگرځاوه او جده كې ئې د بهرنيو چارو وزيرانو په غونډه كې خپله وېنا واوروله. د ملگرو ملتونو د عمومي ټولنى د ۲۷ مى غونډې مشرې په غاړه وه، او د درېمي نړى هېوادنو د حقوقو په ننگه يې انقلابى وېنا وكړه.
په قاهره، بېروت او خرطوم كې د افغانستان د سفير په توگه دنده ترسره كړى ده. ارواښاد په ۱۳۵۰- ۱۳۵۱ د محمد ظاهر شاه لخوا د ده د ايماندارۍ او كارپوهنې له مخې د هېواد د امړي وزير په توگه وټاكل شو.
ښاغلې شفيق په ادب كې هم خلاص لاس لرلو، او په خپلو ليكنو او شعرونو ئې د پښتو ادب ته ډېره ښكلا وربخلى ده. چه ښه بېلگه ئې د (پېغام) په نوم د پښتو شعري ټولگه ده، په لېكنو كې د لور قاتل، د شېطان برى، د پسرلي اختر ، او عرف د اسلامي فقهې له نظره د يادلو وړ دى.
انځورتون
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان وزيران
ابسيډين
ابسيډين هغه توکی ښيښه ده چې د اورشیندې د ویلوب د ‌ژر سړېدو څخه په لاس راځي او د اوبو کچه یې ۳ – ۴ پر سلو کې وي. که چېرته د (اوبو او کاربن دی‌اکسیډ) د وتلو کچه ډېره شي نو ( Pumice - يو ډول ډبره) به لاس ته راشي.
د ابسیډین رنگ د هغه په ککړوالي پورې اړوند لري خو په ډېرو وختو کې (تک) تور رنگ او کله هم څه زرغون والی لري، که نری غوڅ شي نو بله خوا به ترې ښکاره شي. ډېر پخوا ابسیډین د خپلو تېرو کنجونو له وجې لکه اسلحه په جگړو کې کارېدو. اوسمهال د ودانۍ په چارو کې ورنه کار اخلي. لکه: د سیمټو په کلکېدو کې د اوبو تر لاندې ، د لمر د وړانگو گرځونکې ښیښې ته تور رنگ ورکول او داسې نور.
وېشنيزه:ودانۍ وېشنيزه:ښیښه وېشنيزه:ابسیډین
نورنبرگ
نورنبرگ د جرمني هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
فرانسس فوکویاما
یاشي هېرو فرانسس فوکویاما، د نوم فونوتیکي سمبول یې (/ˌfuːkuːˈjɑːmə, -kəˈ-/) د ۱۹۵۲ ز کال د اکتوبر په ۲۷ زېږېدلی، یو امریکايي سیاستوال، سیاسي اقتصاد پوه او لیکوال دی.
فوکویاما د تاریخ پای او وروستی انسان په نوم د خپل کتاب لپاره چې په ۱۹۹۲ کال کې خپور شوی پېژندل کېږي، دا کتاب استدلال کوي چې د لېبرال دیموکراسیو پراختیا او د لویديځ د سرمایه دارۍ ازاد بازار او د ژوند سبک ښايي د بشریت د سیاسي مبارزې، ټولنیز او فرهنګي تکامل د پای ټکی وي او دا به د بشري حکومت وروستۍ بڼه وي، دا ارزونه له نیوکو سره مخ شوه. د باور په نوم په خپل بل کتاب: ټولنیز فضیلتونه او سوکالي کې يې چې په ۱۹۹۵ ز کال کې خپور شو خپلې مخکینۍ موضوع ته بدلون ورکړ تر څو دا تصدیق کړي چې کلتور په خالص ډول له اقتصاد څخه نه شو بېلولی. فوکویاما د نوي محافظه کار غورځنګ په راپورته کولو کې هم لاس لري، چې له هغه مهال څخه یې ځان ترې لرې ساتلی.
فوکویاما د ۲۰۱۰ز کال د له جولای څخه د فریمن سپوګلي د نړیوالو مطالعاتو د مؤسسې تجربه کار غړی او د سټېنفورډ په پوهنتون کې د دیموکراسۍ د مرکز، پرمختګ او د قانون د حاکمیت مدیر و. د ۲۰۱۹ کال په اګست کې په سټېنفورډ کې د نړیوالو اړیکو د ماسترۍ په برخه کې مدیر شو.
هغه تردې مخکې د جانز هاپکېنز پوهنتون د پرختللیو نړیوالو مطالعاتو په پوهنځۍ کې د استاد او د نړیوال پرمختګ برنامې د مدیر په توګه خدمت کاوه. تر دې مخکې د جورج میسون په پوهتون کې د اومراېل او نانسي هېرېست د عامه پالیسۍ په ښوونځي کې د عامه پالیسۍ پروفیسور و.
هغه د دیموکراتیکو مطالعاتو لپاره د نړیوال فورم(مجمع ) د شورا غړی دی، چې د دیموکراسۍ د ملي بنسټ له خوا رامنځته شوې او د RAND (په امریکا کې د سیاسي مفکورو د څېړنو او تحلیل غیر انتفاعي سازمان) د همکارۍ د سیاسي علومو د څانګې غړی دی. هغه د اطلاعاتو او دیموکراسۍ په سازمان کې یو له ۲۵ وتلو څېرو څخه دی، چې د بې پولو راپورترانو له خوا جوړ شوی.
لومړنی ژوند
فرانسس فوکویاما د متحده ایالاتو د شیکاګو د هایډ پارک په ایلینوي سیمه کې نړۍ ته راغلی. پلارنی نیکه یې په ۱۹۰۵ کال کې د روسیې او جاپان له جګړې څخه وتښتېده او مخکې له دې چې په دویمه نړیواله جګړه کې ونیول شي په لویديځه سمندرغاړه کې يې یو پلورنځی پرانیست. پلار یې یوشیو فوکویاما د جاپاني امریکایانو له دویم نسل څخه و د عیسوي ملا په توګه یې په ټولنیزه کلیسا کې زده‌کړې وکړې. له شیکاګو پوهنتون څخه یې د ټولن‌پوهنې په برخه کې د دوکتورا سند تر لاسه کړ او د دیني علومو تدریس يې پیل کړ. مور یې توشیکو کاواتافوکویاما (په جاپاني ژبه: 河田敏子) د جاپان کیوتو کې زېږېدلې او د اوزاکا په ښار کې د پوهنتون د لومړني رییس او په کیوتو پوهنتون کې د اقتصاد څانګې د بنسټ اېښودونکي شیروکاواتا (河田嗣郎) لور وه. فرانسس د یوازیني ماشوم په توګه په منهتن کې لوی شو، چې له جاپاني کلتور سره یې ډېر لږ اړیکه لرله او جاپاني يې زده نه کړه. د هغه کورنۍ په ۱۹۶۷ ز کال کې د پنسلوانیا ایالتي کالج ته کډه شوه.
زده‌کړې
فوکویاما په ټیلورېډا هوس (د کارنېل پوهنتون د استادانو او زده‌کړیالانو یوه غوره انتخابي استوګنیزه ټولنه) کې اوسېده او په کارنېل کې یې د خپلې زده‌کړیالۍ راهیسې يې د ټیلورېډا له ټولنې سره تړاو درلود. ټیلورېډا یو ښوونیز شرکت دی چې د سټیوېن واینبرګ، پاول ولفوویتز او کاتلین سالیوان په ګډون ګڼو نورو مشرانو او روښانفکرانو په کې ژوند کړی.
فوکویاما له ۱۹۹۶ ز څخه تر ۲۰۰۰ ز کال پورې د جورج مېنسون پوهنتون د عمومي سیاست په څانګه کې د عمر اېل او نانسي هېرسټ پروفیسور و. هغه د ۲۰۱۰ ز کال تر جولای پورې د بېرناردر اېل. شوارتز د نړیوال سیاسي اقتصاد استاد او په واشنګټن ډي. سي کې د جان هاپکېنز په پوهنتون کې د پاول اېچ. نېتز د نړیوالو مطالعاتو په پوهنځي کې د نړیوال پرمختګ برنامې مدیر و. هغه اوس‌مهال د اولیویر نومیلېنې تجربه کار غړی دی چې د اسټېنفورډ پوهنتون د فریمن سپېګلي د نړیوالو مطالعاتو په مؤسسه کې د ديموکراسۍ، پرمختګ او د قانون حاکمیت او د سټېنفورډ په نړیوال سیاست کې د فورډ دروسي د ماسترۍ مدیر دی.
سکالرشېپ(بورس)
فوکویاما تر ډېره د تاریخ پای او وروستي انسان کتاب د لیکوال په توګه پېژندل کېږي، چې په هغه کې نوموړی داسې استدالال کوي چې د بشر د تاریخ پرمختګ د اېډیالوژیو ترمنځ د مبارزې په توګه تر ډېره پای ته رسېدلی او نړۍ له لېبرال دیموکراسۍ څخه وروسته د برلین دېوال تر نړېدو او د سړې جګړې تر پای وروسته په ۱۹۸۹ کال کې پای ته رسېږي. دا کتاب د هغو نظریو پراختیا وه چې د «تاريخ پای» په نوم په لږ مخکینۍ مقاله کې چې د نېشنل انټرسټ/د ملي لېوالتیا له خوا خپره شوې وه تشرېح شوې وې. فوکویاما په دې مقاله کې د سیاسي او اقتصادي لېبرالیزم د راتلونکې نړیوالې بریا وړاندوینه وکړه: هغه څه چې ښایي موږ یې شاهدان وو، نه یوازې د سړې جګړې پای، یا تر جګړې وروسته د تاریخ ځانګړې دوره ده بلکې د تاريخ پای داسې دی: چې د بشر د اېډیولوژیک تکامل د پای ټکی او د لویدیځې لېبرالې دیموکراسۍ نړیوال کېدل د انساني حکومت د وروستۍ بڼې په توګه.
- فرانسس فوکویاما، «د تاريخ پای؟»، نېشنل انټرسټ، ګڼه.۱۶ (اوړی ۱۹۸۹ز کال) په ۱۹۹۰ زکال کې د رالف دهرندورف په څېر لیکوالانو داسې استدلال وکړ چې د فوکویاما دا مقاله یوازې ۱۵ دقیقې شهرت لري، چې ډېر زر به له یو کوچني ښويېدلو سره د تورتم لور ته ولاړه شي. فوکویاما له دې سره یو اړوند او مخکښ عمومي روڼ‌اند پاتې شو او امریکايي ټولن‌پال امېتای اېتزوني هغه «یو له لږ شمېر تل پاتې عمومي روښانفکرانو» څخه ګڼلی. هغوی ترډېره هغه رسنیز ستوري دي چې تر ۱۵ دقیقو وروسته خوړل کېږي او تو کېږي، خو هغه دوام راوړ.
د فوکویاما په وینا، د تاریخ پای په نوم کتاب کې یو د هغه له اصلي نیوکو څخه د پوست مدرنیزم (په فلسفي، هنري ادبي، انتقادي او داسې نورو لیدلورو کې پراخ بدلون) په لور د هغه سخت دريځ و. د فوکویاما په باور پوست‌مدرنه فلسفه د لېبرال دیموکراسۍ ترشا اېډیالوژي کمزورې کړه او لویدیځه نړۍ يې په لا کمزوري بالقوه ځای کې ځای پر ځای کړه. دا حقیقت چې ماکسیزم او فاشیزم د عملي کارونې لپاره کمزوری ثابت شوی و حال دا چې لېبراله دیموکراسي لا د سپړېدو په حال کې وه او د پرمختللي دوران د هيله بښونکي لیدلوري د منلو لپاره کافي دلیل و، ځکه د راتلونکې لپاره دا هيله هغه څه و چې ټولنه یې دپاتې کېدو لپاره له مبارزې ارزښتمنوله. پوست مډرنیزم چې له دغه مهاله په کلتوري پوهاوي کې ځای نیولی و، د ټولنې د اړین حس د خوندیتوب لپاره هېڅ هيله یا کوم څه نه وړاندې کول، په بدل کې یې یوازې پر لوړو فکرونو تکیه کوله.
منډي بهاو الدين
منډي بهاو الدين د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 97,340 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 51م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
لایپزیگ
لایپزیگ د جرمني هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
11 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
12 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
فینیکیان
فنیکیان ( په یوناني - Φοίνικες).د ننني لېبنان او سوریې په مځکو کې اوسېدل. دغه خلکو د هغه وخت په کچ (سطحه) ډېر ښه او پر مخ تللی ژوند او دود درلود. دوی، غټه سمندري سوداگري او د فینیکي لیک (ابېځې) موندونکې او جوړونکې گڼل کېږي.
خاتم ولسوالي
خاتم ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خاتم)  د ايران د يزد ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۳۶٬۵۶۲ تنه نفوس لري او مساحت یې ۵٬۲۵۶ کیلومتره مربع دی. د خاتم ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د يزد ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
کورنۍ
کورنۍ يوه ټولنيز بنسټ ته وييل کېږي. همداراز کورنۍ په لاندې مفاهيمو کې هم کارېږي.
Familie
افریکانس ژبه
آفریکانس ژبه په انګلیسي Afrikaans) د جرمني ژبو له کورنۍ څخه یوه ژبه ده چې تر ډېره یې ویونکي په نامیبیا او سوېلي افریقا کې مېشت دي.
13 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د اخلاقپوهانو لړليک
کریم بسوخیل
احمدپور
احمدپور د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې ددې ښار د وگړو شمېر 96,032 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 52م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
14 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
پنجاب ولسوالۍ
پنجاب د باميان ولايت يوه ولسوالۍ ده چې د 2010 کال د اټکل له مخی 300’66 وګړې لري.
حبيب الله غالب
حبيب الله غا لب د افغانستان د عدليې وزير دی.
مخينه
د مرحوم مولوي محمد عمر کوهستاني غالب زوي چې د ۱۳۱۸ لمريز کال د غويي د مياشتې په ۱۷ نېټه د کاپيسا ولايت د کوهستان ولسوالۍ د قاضي خيلو په کلي کې يې نړۍ ته سترگې پرانستلې ، د زده کړو لومړنۍ دوره يې د پروان ولايت د گلبهار په مکتب کې پاي ته رسولي اووروسته د امام ابوحنيفه (ح) په مدرسه کې داخل او په ۱۳۳۷ لمريز کال کې د نوموړې مدرسې څخه فارغ او د تحصيل د دوام په منظور د کابل پوهنتون د شرعياتو پوهنځۍ کې داخل او د ۱۳۴۱ لمريز کال د ليندۍ په ۱۵ د ليسانس په اخيستلو د نوموړې پوهنځۍ څخه فارغ او د هماغه کال د مرغومي په لومړي نيټه په عدليې وزارت کې د مامور په صفت دنده اشغال کړه.
او تر ۱۳۶۱ لمريز کال پوري په عدليې وزارت کې د قلم مخصوص د عمومي مدير په صفت ، د کتابخانې آمريت ا و د قانون جوړولو د عمومي رياست په مختلفو څانگو کې د سلاکار په صفت دندې سرته رسولي دي. له ۱۳۴۵ څخه تر ۱۳۴۷د لمريز کال په اوږدو کې د ماسټرۍ دوره د فقه او قانون پوهنځۍ د قاهرې د مصر د الازهر پوهنتون کې د فقه او قانون د مقايسې په څانگه کې پوره کړي ده.
د قانونيت د جرم اوجزا کې يې خپله دوکتورا ثبت او د دوکتورا په رساله باندې تر يوي اندازې پوري کار سرته ورساوه البته د وخت د عدليې وزارت د راغوښتلوپه اثر د رسا لې د مناقشي څخه مخکې بېرته افغانستان ته راستون او د تقنين رياست او د قانون جوړولود چارو د انستيتوت په ديپارتمنت کې د سلاکار په صفت د تدقيق نا يب اود لويې څارنوالۍ د عريضو په دفتر کې دنده سرته رسولې او د قانونوال په درجه يې د علمي رتبې تثبيت شوي دي.
دندې
د نويو تحولاتو په راتگ سره چې په ۱۳۵۷ لمريز کال په هيواد کې منځ ته راغلل د وخت د رژيم په واسطه و نيول شو او يو څه وخت يي په محبس کې تېر کړ او وروسته د زندان له خوشې کېدلو نه تر يو کال پورې د پوليسو تر څارنې لاندې وه او د دويم ځل لپاره د تقنين په رياست کې داخل او دنده يې سرته رسوله او وروسته له يو څه وخت خدمت کولو نه، بيا يې نوي د تعقيب او نيولو امر يي صادراو د پاکستان هېواد ته په هجرت کولو مجبور شو او تر آخر د ۱۳۷۳ لمريز کال په نوموړې هيواد کې پاتې شو همدارنگه د هجرت په دوران کې هم د هېواد د مهاجرينو او مجاهدينو اولادونو ته د خدمت کولو نه يوه شېبه هم ارام نه دي نا ست او په لاندېنيو څانگو کې يې دندې سرته رسولې دي.
د موقت ،انتقالي او د ټاکل شوي دولت په دوران کې د (عدلي او قضايي )اصلاحاتو د خپلواک کميسيون دغړي په صفت او د قوانينو د ريفورم د کميټي رييس او د جمهوري رياست د مقام د حقوقي او عد ليي مشورتي بورډ غړي او د نوموړي بورډ رييس او د مقام د ساتنې سره يې د عدليې وزارت د حقوقي سلاکار په صفت دندې سرته رسولې دي او د اساسي قانون په لويه جرگه کې يې غړيتوب درلود.
د سعودي عربستان ،سوډان ،سويس ،ايټاليا ،آلمان، امريکا او د کاناډا هېوادونو ته يي کاري سفرونه درلودل. ددوﺉ علمي څيړنې د پوليسو ،څارنوالۍ او محبسونوپه دستگاووکې او همدارنگه د مصر او ترکيي په دارالتاديبونو کې شوې دې.دولتي رتبه يې د مافوق سره د څلور کاله قدمه او د څارنوالۍ د کار په دوران کې يې د څارنپوه علمي رتبه تر لاسه کړې.
سرچينې
وېشنيزه:افغان وزيران
غياث الدين غوري
وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
غياث الدین محمد غوري سوري يو افغان د سوري ټبر د غور د سیمې پخوانی پاچا و چې وروسته یې د غوري ټولواکمني په ټول هند ، ایران ، تاجکستان بنگله دېش او نورو سیمو رامنځته کړه. انگرېز لیکوال مونټ الفنسټن دی افغان او پښتون بللی خو د ایران ننني تاریخ لیکونکي دی د ایران بللی.
هانوفر
هانوفر د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
کميجان ولسوالي
کميجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کمیجان)  د ايران د مرکزي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د کميجان ښار دی. دا ولسوالي ۳۶٬۴۴۱ تنه نفوس لري. د کميجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۱ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مرکزي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
کاشي
جوړېدنه
د کاشي کولو توکي کټ مټ د ښیښې دي، سليكان ډاي اکسایډ یا سليکا چې په کورتز کې موندل کېږي دې سره د سرپو اكسايډ او فلدسپار سره میده (اوړه) کوي او اوبړن کوي او لوښی په کې ننه باسي. بیا یې په اورغالی کې تر هغه درجې اېږدې چې خټه د بڼې بدلون ته ونه رسېږي.
رنگونه
هر رنگ خپل اړوند لرونکی توکی لري: د بېلگه په توگه د شین او پوخ شین ته د كوبالټ اكسايډ ، د زرغون رنگ لپاره د کروم اكسايډ، د زېړ – سور – پوخ سور لا تر توره د اوسپنه د اكسايډ څخه کار اخلي.
وېشنيزه:خټه وېشنيزه:کاشي
15 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
اسن
اسن د المان هېواد له مشهورو ښارونو څخه گڼل کېږي چې ددې هېواد په ... کې موقعیت لري.
سرچینې
وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:د المان ښارونه وېشنيزه:ښارگي وېشنيزه:د نړۍ ښارونه وېشنيزه:د اروپا ښارونه
کماليا
نور ولولئ
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
کلات ولسوالي
کلات ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان کلات)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د کلات ښار دی. دا ولسوالي ۳۶٬۲۳۷ تنه نفوس لري. د کلات ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
سرور احمدزی
سرور احمدزی يو افغان سياستوال دی چې د افغانستان د ۲۰۰۹ کال د ولسمشرۍ ټاکنو ته يې ځان په خپلواکه توگه نومولی ؤ. نوموړی د لوگر په ولايت کې نړۍ ته راغلی.
وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:د ولسمشرۍ د ټولټاکنو کانديدان
16 ډيسمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
خوسایي ژبه
خوسایي ژبه په انګلیسي Xhosaا په سویلي افریقا د رسمي ژبو له ډلې یوه ده چې کابو ۸ میلیونه ویونکي لري. خوسایي د سویلي افریقا ۱۸ سلنه وګړي جوړوي.
پاور مارټين
پاول ايګر فيليپ مارتين (Paul Edgar Philippe Martin PC CC QC) د ۱۹۳۸ ز اګسټ په ۲۸ مه نېټه وزېږېد، چې د (Paul Martin Jr.) په توګه هم پېژندل کېږي او کاناډايي وکيل، ليکوال او سياستپوه و، چې د کاناډا د ۲۱ ام لومړي وزير په توګه او وروسته يې له ۲۰۰۳ز نه تر ۲۰۰۶ ز پورې د کاناډا د ليبرال ګوند د مشر په توګه خدمت وکړ.
د باندنيو چارو لپاره د دولت د پخواني منشي (Paul Martin Sr.) زوی مارتن مخکې له دې چې په ۱۹۷۳ ز کې د کاناډا د بخار بېړۍ د ليکو مشر او اجرائيه رئيس شي، د اونټاريو يو وکيل و. هغه دا موقف په ۱۹۸۸ ز کې د (LaSalle—Émard) د (Montreal) اداره کولو لپاره د پارلمان د غړي په توګه تر نوماندۍ پورې ونيو. مارتن په ۱۹۹۰ ز کې د ليبرال ګوند د مشرۍ لپاره نابريالۍ هڅې وکړې، چې (Jean Chrétien) ته يې خپله ماتې ومنله. مارتن به د ليبرال ګوند د مشرۍ لپاره د (Chrétien) اوږدمهاله سيال جوړېږي، که څه هم د ۱۹۹۳ ز په فدرالي ټاکنو کې د ليبرالانو د اکثريت حکومت له ګټلو نه وروسته د هغه د ماليې وزير په توګه وټاکل شو. پاول مارتن د کاناډايي حکومت په مالي ساختمان کې د زياتو بدلونونو څارنه وکړه او د نوموړي کړنلارو د ټولنيزو خدمتونو په ګډون د بېلابېلو خپرونو په واسطه د هېواد د اوږد مهاله مالي کسر په له منځه وړلو باندې مستقيمه اغېزه لرله.
مارتن په ۲۰۰۲ ز کې هغه مهال د ماليې د وزير په توګه استعفا ورکړه، چې له (Chrétien) سره يې ترينګلتيا اوج ته ورسېده. هغه په پيل کې د (Chrétien) مشرۍ د ګواښولو لپاره چمتووالی ونيو، که څه هم (Chrétien) د ۲۰۰۳ ز لپاره د مشرۍ ټاکل شويو ټاکنو نه په لاره اچولو سره د خپل تقاعد ورکولو اراده وښوده. د ۲۰۰۳ ز کال د نومبر په ۱۴ مه مارتن د ليبرال ګوند د مشر په توګه (Chrétien) بريالی کړ او د ۲۰۰۳ ز ډسمبر په ۱۲مه لومړی وزير شو. د ۲۰۰۴ز  په فدرالي ټاکنو کې ليبرال ګوند يو ځل بيا واک تر لاسه کړ، که څه هم يوازې د حکومت لږه برخه وه. د دې دورې پر مهال د مارتن حکومت د نا اشنا خلکو لپاره د ژوند حالتونو د ودې په موخه د کيلونا تړون (Kelowna Accord) لاسليک کړ او د ورته جنس (همجنس) واده ته يې په قانوني ډول اجازه ورکړه. په ۲۰۰۵ ز کال د عوامو په مجلس کې مخالفو ډلو د نه باور يو خوځښت (motion of no confidence) تصويب کړ، چې د مسووليت يا ژمنتيا له تور (sponsorship scandal) نه د نوې سپړنې د پايلې په توګه يې د مارتن حکومت د مفسدوالي دعوه کوله. ياد تورونه د (Gomery Report) په واسطه راښکاره شول، چې د ۲۰۰۶ ز فدرالي ټاکنې يې په لاره واچولې. په پراخه توګه د تورونو په اړه د تفصيلي معلوماتو د راڅرګندېدلو د پايلې په توګه مارتن د نوي متحد محافظه کار ګوند له خوا ماتې وخوړه، چې مشري يې سټيفن هارپر (Stephen Harper) کوله او د ليبرال ۱۲ کلن واک يې پای ته ورساوه. د ليبرالانو د مشر په توګه د مارتن له ښکته کېدنې نه لږ وروسته يې واګې بيل ګراهم (Bill Graham) ته وسپارلې، چې وروسته په تلپاتې ډول د (Stéphane Dion) له خوا بريالی شو. مارتن د ۲۰۰۸ز  فدرالي ټاکنو کې بيا غوره کېدل ونه غوښتل. د مارتن د لومړي وزارت ارزونې بېلابېلې (ګډې وډې يا مخلوطې) دي، په داسې حال کې چې د ماليې وزير په توګه د هغه د خدمت مودې ته د خوښۍ په توګه کتل کېږي.
د ژوند لومړي وختونه
مارتن د اونټاريو د وېنډسور (Windsor) په (Hôtel-Dieu of St. Joseph Hospital) کې زېږېدلی او په وېنډسور او اوتاوا کې ستر شو. د هغه پلار (aul Martin Sr.) چې د ايرلنډي او فرانسوي پښت فرانسوي الاصله اونټاري دی، ۳۳ کلونه يې د کاناډا د عوامو مجلس د غړي په توګه خدمت وکړ او د (W. L. Mackenzie King)، (Louis St. Laurent)، (Lester B. Pearson) او (Pierre E. Trudeau) لومړيو وزيرانو د دورو پر مهال په ليبرال حکومتونو کې د کابينې وزير و. د هغه مور (Eleanor "Nell" Alice (née Adams)) له سکاتلنډي او ايرلنډي پښت نه وه. نوموړي د (Mary-Anne Bellamy) په نوم يوه خور لرله، چې د ځوانۍ په عمر کې يې د کروهن ناروغي (Crohn's disease) تشخيص شوې وه او د ۲۰۱۱ ز د جولای په ۲۰ مه نېټه وفات شوه. نوموړي د اتو کلونو په عمر کې  په ۱۹۴۶ ز کې د پوليو تړون وکړ [د پوليو واکسين وکړل] لکه څرنګه چې د هغه پلار په ۱۹۰۷ ز کې کړي و. د دې لپاره چې مارتن ته يې د خپلې فرانسوي ژبې د پياوړې کولو موکه ورکړې وي، مور او پلار يې هغه په اوټاوا کې د فرانسوي ژبې يو منځني ښوونځي (École Garneau) ته ولېږه.
مارټن په ۱۹۶۱ز کې د تاريخ او فلسفې په برخه کې د ټورانټو پوهنتون کې د (St. Michael's College) ته د لېږد او ورنه د لېسانس سند له تر لاسه کولو نه مخکې د اوټاوا پوهنتون کې ګډون وکړ. د ټورانټو پوهنتون کې د زده کړو پر مهال د T ځوان ليبرالو د U غړی و. له هغې وروسته يې د ټورانټو پوهنتون د حقوقو پوهنځي کې ګډون وکړ، چې په ۱۹۶۴ ز کې له همدې برخې د لېسانس سند تر لاسه کړ. هغه په ۱۹۶۶ز کې د اونټاريو وکالت  ته وبلل شو.
د ۱۹۶۵ ز سپټمبر په ۱۱ نېټه مارټين له (Sheila Ann Cowan) سره واده وکړ، چې ورنه درې زامن پاول (Paul)، جيمې (Jamie) او ډيويډ (David) لري.
د رئیسانو مديره پلاوی
په ۱۹۶۹ ز کې د ځواک اتحاديې د کاناډا د بخار بېړیو په ليکو (Canada Steamship Lines) کې اداره کوونکې ونډه (سهم) واخيست. د ۱۹۷۰ ز ډسمبر په ۲ پاول مارټين چې د ځواک اتحاديې د اجرائيه رئيس (Maurice Strong) ۳۲ کلن اجرائيه مرستيال و، د CSL [د کاناډا د بخار بېړیو ليکې] د رئيسانو په مديره پلاوي کې غوره شو. CSL په ۱۹۷۱ ز لږه کيو ونډه اخيستونکو د ځواک اتحاديې باندې د پام وړ ونډه (سهم) وپلورل، چې CSL يې د ځواک اتحاديې مرسته کوونکې (متمم او تابع) کړه.
اجرائيه رياست
په ۱۹۷۶ ز کې د ځواک اتحاديې خپل ځان وروسته کړ او د وزارت مقام  پانګه اچونې (investment portfolio) مسووليت يې واخيست، چې پينځه کلونه وړاندې په CSL باندې پلورل شوې وه. CSL د ځواک اتحاديې يو عملياتي وېش ته وروګرځېده.
د پارلمان غړی او د ليبرال ګوند د مشرۍ لپاره نوماند (۱۹۹۳ – ز)
مارټين په ۱۹۸۸ ز کې د (LaSalle-Émard) د سويل ختيځ (Montreal) لپاره د پارلمان د غړي په توګه وټاکل شو. هغه له سياست نه د متقاعد کېدلو تر وخته پورې  په هر ځل ټاکنو کې له ستونزې پرته بيا ځل وټاکل شو.
په ۱۹۸۴ ز کې د ليبرال ګوند د (John Turner) تر مشرۍ لاندې ماته وخوړه او يوازې ۴۰ چوکيو ته راښکته شو. د ځوانو ليبرالانو يوې ډلې د (Turner) پر ځای مارتن د يو ممکنه نوماند په توګه ورساوه او کله چې هغه د Turner د لرې کولو په موخه په يوه هڅه کې ګډون ونه کړ، هغه چمتو و چې که چېرې ياده دنده خلاصه وي، په مشرتابه کې د ټرنر پر ځای وټاکل شي.
مارتن د کاناډا د ۱۹۹۰ز  مشرۍ ټاکنو کې د ليبرال ګوند نوماند و، چې (Jean Chrétien) ته يې په يوه ترخه سيالۍ کې ماتې ومنله، چې پايله کې يې د دواړو نوماندانو او د دوی د ملاتړو تر منځ تلپاتې دښمني وه. په يادې سيالۍ کې يوه مهمه شېبه په (Montreal) کې د ټولو نوماندانو په مناظره کې پېښه شوه، چې بحث په خورا چټکۍ سره د ميچ جهيل تړون (Meech Lake Accord) ته واوښت. مارتن د مييچ په موضوع کې لېوالتيا لرله او پر (Chrétien) باندې يې د فشار راوړلو هڅه وکړه، چې په ياده معامله کې له خپل توپيري درېځ نه تېر شي او د دې لپاره او يا يې پر ضد څرګندونې وکړې.
تلشای
تلشای Telšiai) د لیتوانیا هیواد یوه سیمه ده.
سيد طيب جواد
سرچينې
وېشنيزه:د کندهار خلګ
کلیسا (عیسوي کلیسا)
عیسوي کلیسا یوه کلیسايي اصطلاح ده چې هغه څه ته چې د عیسویانو د بېلابېلو ډلو له خوا د عیسویت د اصلي وجود او د عیسی له خوا جوړ شوي اصلي بنسټ یې بولي اشاره کوي. «عیسوي کلیسا» په علمي برخو کې د عیسویت سره مترادفه کارول کېږي.