cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
القلي فلزات
سوديم ديو شمېر فلزاتو سره تعامل کوي اوبين الفلزي مرکبات توليدوي مثلاً:دقلعي (Sn)سره يوشمېر مرکبات توليدوي چې دهغوى مرکبونه په لاندې ډول دي ، ، ، دځينوفلزاتوسره جامدمحلولو نه تشکيلوي افتيکتيکي الياژونه له  او څخه تشکيل شوى وي په عادي شرايطو کې مايع دى دذوبان يا وېلې کېدو نقطه يې  ده سوديم د(Hg) سره املګم (ملغمه )جوړوي. سوديم په مېتالوژي کې تراستفادې لاندې قرار نيسي فلزي سوديم اودهغې مايع الياژدپوتاشيم سره په عضوي سنتېزکې استعمالېږي. دارجاع کوونکو په حيث اکثراً دسوديم دالياژونو څخه کاراخلي سوديم په اتومي انرژيکي دستګاه کې دحرارت دانتقالوونکي په حيث استعمالېږي. دسوديم فزيکي خواص :سوديم دسپينوزروپه شان سپين رنګ لري اوفلزي               ځلايې دزيات فعاليت له امله ډېر ژرخړېږي دايونرم فلزدى چې مونږکولاى شو دچاقوپه واسطه يې پرې کړو کثافت يې له اوبوڅخه لږدى اوهمداسبب دى چې داوبوپه مخ لامبووهي. ٧-صفحه ١٤٣ دسوديم کيمياوي خواص :سوديم دخورا زيات کيمياوي فعاليت له کبله دنفتويا خاورو تېلو په بوتلونوکې اوياله هواڅخه په خالي لوښوکې ساتل کېږي دسوديم فلزپه ازاده هواکې له اکسېجن سره دلاندې معادلې په اساس سوديم پراوکسايدجوړوي. همدارنګه سوديم په زياته چټکتياسره دهلوجنو ،سلفر ،فاسفورس اونورو غيرې فلزي عناصروسره دلاندې معادلې په اساس تعامل کوي اومختلېف مرکبونه جوړوي سوديم دزيات کيمياوي فعاليت له کبله دهايدرو جن سره تعامل کوي اوسوديم هايدرايدجوړوي دوېلې شويوهايدرايدو په برېښنايي تجزيه کې دهايدروجن ايونونه مثبت قطب(انود ) ته ځي اودالکترون په ورکولو دلاندې معادلې سره سم دهايدروجن دغازپه شکل الوزي. سوديم په چټکتياسره له اوبوسره تعامل کوي اوسوديم هايدرواوکسايدجوړوي. سوديم دمالګې له تېزابوسره تعامل کوي دخوړو مالګه جوړوي اوهايدروجن ازادوي. ٧- صفحه ١٤٣ دسوديم استحصال :سوديم دسوديم کلورايددالکترولېزدمذابې اوبعضاً دسوديم هايدرو اوکسايددمذابې څخه لاس ته راوړي دسوديم داستحصال له پاره سوديم کلورايدتر دذوبان يا وېلې کېدوتودوخه لري مګر دپوتاشيم کلورايد،کلسيم کلورايد،سوديم فلورايداويادنورومالګوپه واسطه دهغه دوېلې کېدونقطه د پورې ټيټيږي ياکمېږي. دسوديم مرکبات:دسوديم ډېرمعمولي مرکبات ايوني دي سوديم کرېستلي جوړښت لري اوپه کم اوزيات شکل سره وېلې کېږي دمذابې په حالت کې الکترولېت دى (دبرق هادي ) دى اوپه اوبوکې ښه حل کېږي اودهغې يوکم شمېر مشتقات مغلق ايونونه دي    کمپلېکس مرکب جوړوي چې په اوبوکې لږحلېږي همدارنګه دسوديم هايدروکاربونېتونه   د سره په توپيرکې په نسبي صورت کم حلېږي څه رنګه چې دسوديم ايون   قطبي کوونکى خاصيت کم دى نو له دې امله مغلق مرکبات نه توليدوي اودهغه اکواکمپلېکسونه هم کم ثبات لري ځکه اکثره مرکبات يې کرېستلوهايدرېتونه نه شي توليدولاى اوپه نسبي ډول داډول کرېستلوهايدرېتونه ثابت دي. ، سوديم داکسېجن سره تعامل کوي لاندې اوکسايدونه جوړوي. ١- سوديم اوکسايد   ٢-سوديم پراوکسايد    ٧- صفحه ٨٠
کاستک سودا سپين رنګه بلوري ماده ده چې درطوبت دجذبولو خاصيت لري له دې امله سرتړلو بوتلونوکې ساتل کېږي چې په ٣١٨ درجې دسانتي ګرېد کې وېلې اوپه ١٤٠٠ درجه دسانتي ګرېدکې په جوش راځي په اوبوکې دحلېدوپه نتيجه کې زياته تودوخه توليدوي په ورېښمو،صابون اوکاغذجوړولوکې ورڅخه کاراخيستل کېږي. سوديم کلورايد: دسوديم کلورايديادخوړومالګې مهمه منبع دسمندرونواوبه دي دسوديم کلورايدڅځه دسوديم کاربونېتو اوسوديم هايدرو اوکسايدوداستحصال له پاره دشيريخ په جوړولوکې اودستوني ددرد دکنګل دماتولوله پاره کاراخيستل کېږي. دخوړومالګه دتېزابواوالقليو له تعامل څخه لا س ته راځي سوديم کاربونېت: دامالګه سپين رنګه جامده ماده ده چې اوبه لروونکي بلورونه يې دواشنګ سوډاپه نوم يادېږي القلي خواص لري دصابون اوښيښې په جوړولوکې په کاروړل کېږي.
طلوع افغان جريده
طلوع افغان جريده په ۱۳۰۰ هـ. ل. کال کې د افغانستان د کندهار په ولايت کې د عبدالحی حبيبي لخوا تاسيس شوې وه.
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
لویدیځې سلاوي ژبې
وېشنيزه:د لويديځ سلاوي ژبې
سلیمان غر مجله
سلیمان غر مجله دا هم په پکتیاولایت کې چاپېدونکې فعاله دوه میاشتینۍ مجله ده، چې په ۱۳۸۴ کال کې تاسیس شوې او مسوول مدیر یې عبدالله ګل اخلاصيار دی. په پکتیا سربېره کابل، خوست او غزني ولایتونو کې هم وېشل کېږي او ۱۴ تنه په کې په کار بوخت دي.
شاتو مچی
د شاتو د مچيو د روزلو اساسات
هغه ځوك چې د شاتو مچيو ساتل او روزل غواړي نو تر هرځه د مخه بايد اساسات زده كړي، دا اساسات لاندې بيانيږي: كه ځوك غواړي د شاتو مچۍ وروزي نو له فني مشورو دې پيروي وكړي. له دې رشتې سره له سروكارپيداكولو سره سم بايد د مسلك په هكله پوره اشنائي پيداكړي. د مچيو د روزلو لپاره د محيط، اراضي او دهغو بوټو مطالعه ضروري ده چې دشاتو مچۍ يې گلان خوښوي او شات ورځخه توليدوي.
ددې مفيدې او گټورې حشر د روزنې په باب بايد مچۍ روزنكي فني لارې چارې زده او هغه وپيژني. دشاتو مچيو روزونكي ته لازم دي چې د شاتو مچيو د روزلود ماهرانو له علمي تجربو ځخه په استفاده دشاتومچيو د روزنې پورې اساسات زده كړي او هميشه له فني ماهرانو او اشخاصو سره ارتباط ولري. د هغه چا لپاره چې په لومړي ځل غواړي د شاتو مچۍ وروزي  كولاي شي د شاتو د مچيو له يوې ځخه تر دوو پورې كالوني يا كورنۍ وروزي.
دشاتو د مچيو د نوعيت په هكله دې پوره معلومات حاصل كړي.له هر ډول مرض او افت ځخه پاكو مچيو روزنه دې وشي او له مچۍ روزونكى دې خپل ځان مطمئن كړي چې دا مچۍ له مرض او افت ځخه پاكې دي. دشاتو مچيو دكورنۍ ضعيف والى او قوي والى دې په نظر كې ونيول شي او دا په يوه كندو كې د ملكې، پوره شمير كارگرانو(دښځيو مچيو) او نرو مچيو موجوديت او ساليمتوب پورې اړه لري. دملكې د عمر په باب چې ځوانه ده ،زړه ده ؟ ايا د نر سره جوړه شويده كه ځنگه؟په دې باب بايد پوره معلومات ولري. په كندو كې د ذخيره شويو شاتو او دهغه دمقدار په باب پوره خبرتياوې او پوهه بايد موجوده وي. كه ځوك غواړي چې د مچيو له روزنې سره سرو كار پيداكړي نو د ماهرانو له فني مشوروځخه دې تل استفاده وكړي.
د موقعيت او اراضي انتخاب
دشاتو د مچيو د روزلو ځاى  او اراضي بايد دا لاندې خصوصيات ولري: په كوم ځاى كې چې د شاتو د مچيو روزنه تر سره كيږي نو بايد د شاتو د مچيو د استفادې وړ بوټواو ونو شميرهلته زيات وي. منطقه بايد باد ونه لري ځكه چې د شاتو مچۍ به بادكې له الوتلوځخه ډډه كوي. دځاى په انتخاب كې د گلانو موجوديت او د گلانو اندازه ضروري شرط دي چې د كال په اوږدو كې ورځخه دشاتو مچۍ استفاده وكړي. كله چې د شاتو مچۍ له يو ځاى ځخه بل ځاى ته وړل كيږي نو د صندقونو سوري دې بند شي او دشپې په تپه تياره كې دې چې د خلكو غال مغال نه وي صندقونه وتړل شي او بيا دې يوړل شي. كه چيرې د غذا كموالى محسوسيږي نو مصنوعي غذا دې برابره كړل شي. منطقه بايد جبه زاره نه وي او نورې ستونزې هم بايد ونه لري. مچۍ بايد له هر مرض او افت نه خوندي واوسي. په كوم ځاى كې چې فابريكې موجودې وي هوا ككړه وي او بدبوي موجوده وي هلته دې د مچيو روزنه تر سره نه شي. د مچيو د روزلو لپاره دې د غرونو لمنې ، ځنگلونه او نورښايسته ځاىونه انتخاب شي. د شاتو د مچيو د روزلو لپاره مناسب ځاى هغه دې ميوه لرونكو او غير ميوه لرونكو ونو باغونه او ډير گلان موجود وي. په كوم ځاى كې چې باغونه وي دروزنې ځاى دې هلته انتخاب شي.
دشاتو د مچيو لپاره د ځاى غوره كولو شرايط
دشاتو د مچيو د روزنې لپاره د ځاى په انتخاب كې بايد روزنكى لاندې ټكي په پام كې ونيسي. په كوم ځاى كې چې مچۍ روزل كيږي د هغه ځاى په باب پوره معلومات لازم دي او دشات وركونكو بوټو پيژندل، دشاتو دمچيو د روزنكي لپاره اساسي وظيفه  گڼل كيږي. دځاى خوښول د ونواو بوټو د گلانوپه موجوديت پورې تړلى دى. دصندقونو په ترتيب سره ايښودل او انسجام يې د قطارونوجوړول ، دصندقونو دشمارې پر اساس سرته رسيدلاي شي. په هغه ځاىونو كې چې سركونه او كورونه وي او ډير بيربار وي هلته د صندقونو كېښودل پكار نه دي دشاتو د مچيو صندوق بايد په پايه يا بل شي باندې له ځمكې لوړ كېښودل شي. دشاتو د مچيو د ژوند كولو ځاى بايد له شاتو وركوونكو بوټوتر يو يا دوه ۲-۱ كيلومترولرې نه وي. د اوبو منابع بايد د شاتو د مچيو له كورنيوځخه ډيره فاصله ونه لري او بايد هغو ته نږدې وي. دشاتو د مچيود كالونې ليدنه بايد په يوه ټاكلي وخت كې وشي. دشاتود توليد مقدار د صندقونو په تناسب پورې اړه لري. دشاتو توليد او لاس ته راوړنه دشات وركوونكو بوټو پر موجوديت ، نوعې او شمير پورې اړه لري.
دشاتو مچيو سره كار كول
د شاتو د مچيو سره د كار كولو په وخت كې د مچيو روزنكى بايد دا لاندې شيان په پام كې ونيسي. له كندوځخه دشاتو راټولول بايد د اصولو او د فني طريقو په نظركې نيولو سره وشي. دليدنې ،كتنې او يا دشاتو د راټولولوپه وخت كې دودپمپ وركول ضروري دي او دا ددې لپاره چې مچۍ له كندو ووزي اوسړى ونه چيچي. دود وركول بايد د دود پمپ په ذريعه وشي. دضايع كيدو مخنيوى پكار دي ، د شاتو راټولواو دموادو استعمال بايد به ښه طريقه وشي او مواظبت يې ضروري دي. دكندو د ليدنې ، كتنې او تفتيش كولو په وخت كې بايد د جالۍ له خولۍ ځخه استفاده وشي چې د شاتو د مچيو له چيچلواو نېش وهلو ځخه سړى په امان كې پاتې شي. دشاتود مچيو سره په ډيره نرمۍ گوزاره كول پكاره ده او له تندې گوزارې ځخه بايد ډه ډه وشي. دصندوق يا كندو د خلاصولو په وخت كې له مچيو سره بايد په نرمۍ رفتار وشي او مچۍ په غصه نه شي او د نېش وهلو شرايط ورته برابر نه شي. له كندو ځخه د قاب يا چوكاټ پورته كول بايد په ډيره اسانۍ سرته ورسيږي او د خپل ځان په طرف يې ډير ورو او كرار كش كړۍ چې د مچيو د غصې او قهر سبب نه شي. عطريات بايد استعمال نه شي ځكه د شاتو مچۍ د عطرو بوى نه خوښوي او پرانسان د مچيو د هجوم او حملې سبب گرځي. موظف كسان دې له سپين لباس ځخه استفاده وكړي ځكه د شاتو مچۍ له نورو رنگونوځخه ناراحته كيږي او په غصه كيږي. كله چې سوځيدونكى لمر يار باران وي نو د شاتو د مچيو له كندو سره غرض كول پكارنه دي ځكه چې مچۍ په دغه وختونو كې ډيرې ناراحته وي. دشاتو د مچيو دعبور او مرور د لارې خيال ساتل پكار دي او دپوره نظم او نسق رعايت دې وشي چې په دې توگه د مچيو له نېش وهلوځخه مخنيوى وشي.
په كندو كې د شاتو د مچيو كتنه
دمچيو د كندو دكتلو په وخت كې بايد دا لاندې ټكو ته كلكه پاملرنه وشي: دشاتو د مچيو د روزنكي له خوا بايد د مچيو كندو وكتل شي او د ملكې له ژوند او كار دې دشاتو د مچيو رونكى خپل ځان مطمئن كړي. د شاتو د مچيو روزنكى بايد د مچيو د كتنې ياداشت او ريكارډ واخلي او هم دې د ملكې حقيقي عمرياداشت او ريكارډ كړي. كه چيرې په كندو يا ځاله كې ملكه مړه شي فوري دې د هغه بكس يا صندوق شماره ياداشت شي او د نوې ملكې چې له نر مچى سره يوځاى شوې وي. صندوق ته برابره او معرفي شي چې له هغې پرته د شاتو د مچيو كندو نيمگړى دي. دشاتو د مچيو په يوه كندو كې ملكه بايد له دري كلونوځخه د زياتې مودې لپاره ونه ساتل شي او بايد حتماً هغه تبديله شي كه مصنوعي خوړو يا غذا ته چيرې ضرورت او اړتيا وي نو ورته دې برابركړل شي.
مچيو ته د ملكې د ورپيژندولو طريقه
دقوي كورنۍ په نسبت هغې كورنۍ چې ضعيفي وي ملكه په اسانۍ او ژر مني.ځوانې مچۍ ډير ژر او په اسانۍ سره ملكه مني خو زړې مچۍ هغه ژر نه مني، كه چيرې وغواړۍ چې ملكه تبديله كړۍ نو پخوانۍ ملكه بايد مړه شي. له ځلورويشتو ساعتوځخه وروسته دې نوې ملكه تبديله شي ، نوې معرفي شوې ملكه بايد د تخمگذارۍ په حالت كې وي. ځوانه باكره ملكه ممكنه ده چې په پسرلي كې معرفي شي. د ملكې د معرفي ښه وخت په مني كې د ميزان مياشت ده.
اصطلاحات
كندو: په حقيقت كې د مچۍ دځالې په نوم ياديږي. كالوني: هغې ډلې ته وايې چې د شاتو دمچۍ په اجتماعي ډول ژوند كوي. دري واړه ملكه،كارگران او نران مچۍ ولري. بروډ يا بچى: د ژوند هغې مرحلې دي ، لكه تخم، لاروا،پيوپا چې د ځالې په منځ كې ئې تيروي او دبروډ په نامه ياديږي. فونديشن: هغه چوكات ته ويل كيږي  چې پكې د ننه د موم برجسته طبقه ځاى پرځاى كيدى شي. كومبه: يو شپږ ضلعي ساختمان دي چې د مچيو پواسطه جوړيږي او په هغه كې شات ذخيره كيږي او ملكه پكې تخم گذاري كوي.
شات
كله چې د نباتي شيرې يو مقدار اوبه دشاتو د مچيو پواسطه تحليل او جذب شي او يوځه نور مربوط مواد ، لكه انزايم پرې علاوه شي نو شات ترې جوړيږي.
دملكې القاح
شف
گرده افشاني
دگرده افشانۍ لنډه تاريخچه
دنباتاتو په توليد اوتکثير کې دگرده افشانۍ اهميت لومړى ځــــــــــــل په ١٧٦٠ م کې دجــوزيف کوايل ريتر(.Joseph koelreter) له خواوښودل شو وهغه  مصنوعي دوه رگه بوټي ديوه سپيشزدښځينه الي دپاسه دبل سپيشز دنارينه الې گردې اچولو په وا سطه توليد کړل تردې وخت درې لسيزي وروسته کريسچن سپررينگال (.Christian springal) په درست ډول په نباتاتو کې دگرده افشانۍ.راز کشف کړ اوهغه په خپله گرده القاح کېدونکي سپيشزونه (...Self   pollinating     species) او په پردۍ گرده القاح کېدونکي سپيشزونه (.cross pollinated species)يو تربله وپيژندل اودحشرواوباد  رول يې دنار ينه الو څخه ښځنه الو ته دگردې په  انتقال کې څرگند کړ په دې توگه نوموړى نبات پوهانو ديوې داسې ساحې پېژندنې بنسټ ايښودونکي دي چې هغه نن ورځ دکرده افشانۍايــــــــــــــــکالوژي  (.pollination Ecology..) په نـــــــــــــــــــامه يـــــــاديږي
گرده افشاني ياگرده اچونه گرده افشاني ديوگل دمذکرالى(Anther.)څخه يادنارينــــــــــه گردې ليږديدل دهمدې يابل گل تانيث الې (Stigma)ته گرده افشاني ويل کېږي کله چې نارينه گرده (Stigma)دپاسه واقع شي هلته ټوکـــــــــــــيږي يعنې القــــــاع صورت نيسي نوى القاع شوى تخم په تخمي ساختـــــمان کــــــې دننه په تخم او مـــــــــيوه بدليږي دورستيوانکشافى اووده ايـــــــزو پړاونوپه بشـپړيـدوســره داستفــــــــادى وړگرځي په عمومي ډول دونو په گلانو باندې په دوه ډوله گرده افشاني صــورت نيسي يعنې گرده اچونه په دوه ډوله معمول ده
شکل  ۱
١-په.خپلې.گردې.سره.گرده.اچونه(..Self-pollination.)              داهغه حالت دى چې ديو گل نارينه الې څخه گرده دهمدې گل په ښځينه الې  لويږي يا دهمدې بوټي دنوروگلانو په ښځينــــــــــــه الووشيندل شي اويــاهم دعينې ورايټۍ دنورو ونوپه گلانو وشيندل شي نودې ډول گرده اچونې ته خـــــــــــود‌ي گرده افشاني(.Self  pollination)اودغــــــــــــــه ډول  القـــاح کېدونکـــــــــې ته په خپلې گردې القـــــــــــــاح کېدونکې يا 	Self   Fertilization  وايي او دغــــه ډول گرده افشاني په امروت،انگور،اوداسې نورو ميــــــوه جاتـــوکـې صـورت نيسي
شکل (۲)
۲-په پردۍ يا ديوبل بوټي په گردې گرده افشاني کېدل
دا ډول گرده اچونه دبلې ورايټۍ دگلانو څخه دگردې انتقال ته ويل کيږي چې په يواويا څوخواصوکې يودبل سره فرق ولري                                                    دې.ډول.القاع.ته.) Cross fertilization (                                                وايــــــــــــــــــــي دميوو زيات شمېر ډولونه او انواع  که څه هم دمکملو گلانو لرونکي وي دځينو ځانگړ تيا وپه لرلو سره دپردۍ گردې په وسيله گرده افشاني کيږي چې (٨٠) فيصده څخه دميوو زيات ډولونه دکراس گرده افشاني په وسيله القاح کيږي ددې ډول گرده اقشاني  اجرا نسبت هغه گرده افشانۍ ته چې   په  خپلې گردې القاح شي دلوړکيفيت ميوې توليدي.
شکل ( ۳ )
٣- ديادونې وړده چې ځينې نباتات پخپــــــــــــــــلې گردې ترڅنگ د ځينو لاملونولـــکه حشـــرات،باد او داســـــــې نورد پردۍ گردې په وسيله القاح کېدونکي دي چې دا ډول گرده افشاني ) Mix   Pollination)بلل کيږي چې داډول نباتات کيـــــــداى شي د ٥فيصـــده څخه زيـــات دپردويو گردو پوسيله القاح شي
گرده شيندونکي:p
دگل دانتر (دگردي کڅوړې) څخه سټگما ښځيه الې باندې سريښناکه غوټو ته گردې لېږديدل دباد،حشرو ،مچيو،موږکانو ،انسانانو او اوبو او دځمکې دجاذبې په اثر صورت نيسي ديوگل پخوالي په يوه خاصه مرخله کې دگر دې  کڅوړې ) Anther ( چوي او په زرگونو  گردې ورڅخه  الوزي نو دپورته عواملو له کبله يې ښځينه الې ته لېږديدل صورت نيسي ديادونې وړده چې دميوو دانوعې په تفکيک سره دهغوئ  دگردې ټولې دانې فعالې نه وي چې په نارنجانو کي دفعالو گردو دانو فيصدي (٢٥) نه تر (٥٠) پورې ښودل شوې ده
خانقاه ملكي
خانقاه ملكي د افغانستان په سرپل ولايت كې يوكلی دی چې دهمدي ولايت شمال لوري ته دمركزڅخه 15 كيلومتره لري پروت دی د دې كلي گرده اوسيدونكي په قوم پښتانه او لهجه يې قندهاري ده. تقريبا 250 كوره اوسيدونكي لري چې قوم يې د ملكي په نامه ياديږي. پخواني د كلي مشران يې حاجي محمد عمر خان، حاجي محمد قادرخان، حاجي عبدالرؤف خان دي او په اوس وخت كې يې د قوم مشرحاجي حميدالله خان دی.دا قوم (ملكيان) ډيري ځمكې لري چې ټول ټال 10000جريبو ته رسيږي د ځمكو ډيری حاصلات يې غنم، اوربشي، پاليزونه او داسي نور دي.
شاتو مچی
گرده افشاني
دځنو نباتاتو دتانيث الې اوږدې او دتذکير الــــــې يې لنډې او ياهم برعکس وي چې دگرده اقشانۍ چانس کموي نو ددې ډول ونو دگرده افشانۍ لپاره دحشـــــرو ،مچيو باد شــــــتوالى مهـــــــم بريـــښي دگل داډول خصوصــــــيات (.Heterostyly)په نامه ياديږي (.Dichogamy.) :دگل د انتر يادگردې کڅوړې  دسټگما ترپخيدو دمخه چوي په داسې حالاتوکې چې سټگما دگـردې داخستلولپاره خامهوي اويا سټگما ددگردې دکڅوړې له چاوديدلومخکې پخه شوې وي نوکله چې دگردې کڅوړه چوي نو سټگما دگـــــــــــردې اخستو لپاره زوړ اوغير فعال شوې وي دلومړي ډول بېلگه غوزان اودوهم ډول يې ام (Mango) ښودل شوى دى نودهمد غو انواعو دنورو ورايټۍ گانوپه کــــــرلو سره يعنې ددغو ورايټيوکرنه دموثرې گرده افشاني لپاره مهم ښــــــگاري .البته داځانگړتيا اواوصاف ددې بوټو اوونو په ځنوورايټيو کې ليدل کېږي غير فعاله گرده (.Unviable pollen) دزيات شمېرنباتاتو دگلانوڅخه توليد شوې گرده ژوندۍ اوفعاله نه وي نو په سټگماباندې دغير فعالې گردې شيندل اولويدل دگرده افشانۍ يا   دالقاح سبب نه گرځي همدارنگه کېداى شي شڼده تخمه اوپه ښځينه الو کې ځنې نور عوامل هم دگردې دشنه کېدو مخه نيسي لکه په .امونو،الوچو،شفتالو ،ناکو او گيلاسو کې ديوې څيړنې څخه ښکاره شوي چې دامونو(١٥٠٠)گلانو له جملې څخه يو گل  القاح اونوريې  شنډاو بېرته رژيږ  او دمڼو د(٥) نه تر(١٠) فيصده په ميووبدليږي دداخلي فکتورونو په جمله کې جنيټکي عوامل هم دگرده افشانۍ مخه نيسي الف-جنيټکي فکتورونو تاثيرات Genetic influences ب-شنډتوب او عدم مطابقت Sterility and incompatibility دځنو ميوو ورايټي په خپله گرده نه القاح کيږي چې (Self sterile ) بلل کېږي دالقاح کېدو لپاره پردۍ گردې ته اړتيا لري او که چېرې گل ته پردۍ گرده وانه چول شي نو ټول گلان يې دميوو نيولو پرته رژيږي همدارنکه ځني  وخت ښځينه تخمې دنارينه تخمونو سره د يو ځاي کېدو په وړاندې مطابقت نه ښيي داشنډوالي اوعدم مطابقت  دمڼو گيلاس،.بادامو ،.ناکو، زيتون،زردالو ،الوچو،اوداسې نوروميوو او په ځنوورايټو کې ليدل کېږي دمڼو د(.Red delicious) ددې خواص لرونکي دي. ج:فزيالوژيکي اغېزې يا خنډونه: کله چې گرده ديوگل څخه په سټگماپرېوزي نوپه مساعدو شراېطوکې دسټگما دپاسه شنه کيږي او دسټگما په ميله کې دتيوب په بڼه وده کوي او دغه  اوږود تشکيل شوى تيوب تخمدان  او غيرالقاح شوي تخمونو ته ځان رسوي نو کله کله دځنو عواملو له کبله دغه تيوب وده نه شي کولى اويا هم په تخمدان کې پرتې ستونزې لري چې القاح نه تر سره کېږي اوگلان رژيږي داکار ممکن دحرارت دنسبتي درجې اوهارموني موادو د توليد پوري هم اړه ولري
خانقاه ملكي
وېشنيزه:د سرپل ولايت
شاتو مچی
گرده افشاني
خارجي عوامل External Factor دونو او بوټو دداخلي ستونزو بر علاوه چې دگرده افشاني مخه نيسي يوشمېرنور خارجي عامل هم شته چې داپروسه تهديدوي چې ورڅخه يادونه کوو : الف: دونو لپاره دعذايي مودو تعادل: دعذايي موادو نشتوالى (دونوکمزوري ) او يازياتوالى (ډيره جسمي يابدني نمو اووده) شرايط دمؤثرې گرده افشانۍ په وړاندې خنډبلل کېږي ب: دحرارت درجه : دميوو گلان دسپړل کېدوپه وخت کې دچا پيرپال تودوخه چې ايا ټيټه ده که لوړه ده دمؤثرې گرده افشانۍ په وړاندې ر ول لري .دحرارت درجه دالوچو،گيلاس،مڼو،ناکو اوداسې نورو ميوو په سټگما دگردې ددانوپه شنه کېدو اغېزې لري چې دنوموړو په سټگماو باندې دگردې شنه کېدل په ( ٥٠ ) فارنهايټ کې په ښه ډول ترسره کېداى شي او په (٤٠) فارنهايټ او يا له دې څخه ټيټه درجه کې نه تر سره کېږي. دحرارت درجه دگردې ددانو اوسټگما دغير فعاله کېدو سبب گرځي له بلې خوا دسانتي گراد له ( ٨ ) درجو تودوخـــه دگرده افشانۍ لپـــاره دمچيو دفـــعــاليت مخه نيسي ج : باد، باران ، ږلۍ: Wind Rain Hails
باد که له يوې خوا دگلانو در ژيدو او زخمي کېدو سبب گرځي له بلې خوا داتومسفير لندبل دبې ځايه کېدوله کبله دونودپاڼو،گلانو او نورو برخو څخه دزيات تبخير له کبله دگردې  او سټگما دوچېدو سبب هم گرځي .همدارنگه باد دمچيو او نورو حشرو دفعاليت مخنيوي کوي او هغوئ په گرده افشانۍ کې برخه نه شي اخستلى باران او ږلۍ دميخانيکي صدمو ترڅنگ دگردو د دان د بې ځايه کېدو او دسټگما له سره دهغوئ دگردې ددانو دمينځل کېدو سبب هم گرځي کوم چې گردې ورپورې نښتې وي باران اوږلۍ برسېره پردې چې بدني اغېزې لري د چاپيريال دحرارت  ددرجې دټيټوالى او له  بلې خوا دحشرو اومچيو دفعاليت کمېدو سبب هم گرځي بايد ووايو چې  که چېرې دلاس په وسيله گرده افشاني صورت ونيسي او تر( ٢٤ ) ساعتو پورې باران  ووريږي  نو بايد دوباره گرده افشاني وشي وچکالي هم دگلانودرژيدو او دگلانو دالو دفزيالوژيکي فعاليت مخنيوى کوي او دمحدود کېدو سبب کېږي
د- رڼا : گرده افشاني دلمر درڼا دشدت او دودې په خاصو مراحلو کې صورت نيسي کمه يا زياته رڼا دگرده افشاني عمل اغېزې کوي دبېلگې په ډول دانگور دگلانو گرده دسهار د(٦-٩ ) بجواو دماسپښين ٢ -٤ بجو پورې او دخرمادسهار  د١٠ دماسپښين تر( ٣ ) بجو پورې صورت نيسي .دگرده افشانۍ واقع کېدل په لاندې محدودو وختونو کې دلمر دوړانگو داغېزې ښکارندوى دى.
ه- دشاتودمچيو او حشرو فعاليت: هغه ونې او بوټي چې گلان يې رنگه بوى او نکتار لري دهغوئ گرده افشاني دحشرو په وسيله  صورت نيسي نژدې تردې ټول پاڼريژې مېوې پرته له غوزانو ،فندق،پيکن څخه او ټول تل شنې ونې پرته دمخروطيانو څخه نور ټول لکه ستروس،لوکاټ،ام  د شاتو دمچيو په وسيله گرده افشاني کيږي .په يو ه لمر لرونکې ورځ کې دشاتو مچۍ کولى شي دورځۍ څه ناڅه  د پنځوو زرو٥٠٠٠گلانو سره په تماس کې شي او ديو گل څخه بل گل ته گرده وليږدوي  دشاتو مچيو او نورو حشرو نه موجوديت اوهغه عوامل چې دمچيو فعاليت محدودوي دگرده افشانۍ په وړاندې خنډ بلل کېږي و: ناروغۍ او افات ميوه لرونکې ونې دگلانو په موسم کې دځنوناروغيو او افتونو ديرغل لاندې راځي چې دگلانو درژ يدو او يا دتکثري الو دغير فعاله کېدوسبب گرځي.چې په نتيجه کې موثره گرده افشاني نه تر سره کيږي .همدارنگه په ونو باندې د نار وغيو اوافتونو دمخنيوي اوکنټرول لپاره دافت وژونکو شيندل په گلانو او بوټو باندې دناوړه فزيالوژيکي اغېزو ترڅنگ دشاتو دمچيو دفعاليت مخه ونيسي اويا هم دهغوئ دوژل کېدو سبب گرځي. دگرده افشانۍ دعملې په وړاندې داړوندو ستونزو دحل لارې چارې: موږ اوس دهغه عواملو اوخنډونودپېژندلو لپاره چې دگرده افشان مخنيوى کوي دهغوئ دحل لارې چارې به هم له نظره تېرې کړو دگرده شيندونکو ونووکرنه او استعمال: دمڼو ،ناکو ،گيلاسو،الوچو،بادامو،زردالو،لوکاټ،زيتون او داسې نورو ونو ځنې ورايټۍ  په  خپلو گردو دالقاح کېدو و ړ نه  دي  او که وي هم دکمو حصلاتو لرونکي به وي ددې ستونزې دحل لپاره بايد دنوموړو ميوو په باغوونو کې دنوموړو دوه ډوله ورايټۍ  يعنې  دسرو مڼو سره دژېړو مڼو ورايټي وکرل شي  ترڅو يو دبل دپاره گرده توليد کړي او گرده افشاني او القاح په ښه شان صورت ونيسي .دا بايد په پام کې ونيول شي چې دهرې نوعې د واړه ورايټۍ په يوه وخت کې گلان وسپړي دگردې شيندونکې ونې په داسې ډول وکرل شي چې دباغ دونو .٨-١٠فيصده په تعداد تشکيل ولري .اودهر درييم کتار درېيمه و نه بايدگرده توليدوونکې ونه  وي  ديادولو وړ ده چې دغه گرده توليدوونکې ونه هم دخپل څنگ و رايټي ښيرازه کړي. که چېرې دباغ جوړولو په وخت کې گرده شيندونکي ونې ونه کرل شي اويا دکرلو دپاره وجود ونه لري نو په وروستيو کې کيداى شي چې دهرې ونې په يوه ښاخ دگرده شيندونکي په وسيله پيوند شي او ددغه پيوند شوې څانگې ونو او هم دونو څانگو ته گرده ورکوي ٢-دميوو دونو په ځنو ډولونو کې نارينه گلان په جدا او ښځينه گلان په جدا ونو کې موقعيت لري  لکه دخرما او پستو په ونوکې نو کله چې د نوموړو ميوو باغونه جوړيږي دهرو  څلويښتو(٤٠) ښځينوو بوټو ترڅنگ يو نارينه بوټى  وکرل شي ترڅو دهغوئ لپاره گردې تو ليد کړي او دښځينه ونو دگرده افشانۍ او القاح سبب شي
نارينه بوټي دښځينه بوټو ترمنځ په داسې ډول وکرل شي چې دباد په وسيله يې گرده ټولو ښځينه بوټو ته  خپره شي او يا دې دلاس په وسيله  کېدونکې گرده افشاني ته گرده توليد کړي
٣- دشاتو دمچيو استعمال: په.ځينوحشروگرده.افشاني.کيدونکې.ميوې.لکه،مڼې،ناک،گيلاس،زردالو،بادام،الوچې،لوکاټ،زيتون او داسې نورو کې دگلانو دسپړلو په وخت کې دشاتو دمچيو صندوقونو کېښودل ضروري دي ځکه مچۍ او حشرات ديو گل څخه بل گل ته گرده ليږدوي  او ددې عمل دسرته رسولو لپاره دهر هکتار باغ  لپاره ٢-٣ صندوقه مچۍ کفايت کوي. دشاتو دمچيوو وحشي نوغې ( Aphis cerana) او اهلي اصلاح شوې نوعې يې (Aphis   Mollifies.) داستعمال وړدي. دشاتو دمچيو په وسيله گرده افشاني دلاس دگرده افشانۍ په مقايسه اته ٨ ځلې ارزانه پرېوزي.
لاسته راوړنې (نتيجه گيري) گرده افشاني دگلانو دجوړښت په  وخت کې يو ه مهمه حياتي پديده ده چې دهغې په واسطه يو زيات شمېرنباتاتو کې تخمونه او مېوې جوړيږي نن ورځ دمختلفو ژونديو موجودانو خوراکي مواددگرده افشاني محصول گڼل گېږي گرده افشاني (دنباتاتو د نارينه الې  څخه ښځينه الو ته دگردي انتقال  )چې ديو شمېر مختلفو ژ ونديو او غير ژونديو عاملېنو لکه  ،باد ،،اوبو ،الوتونکو  اونورومختلفوژونديوموجوداتو ،په واسطه اجرا کيږي  ډيرو غلو دانو،  تخمونو، ميوو،سبو  او شاتو  دجوړبت سبب کيږي چې هغوئ دانسانانو ،حيواناتو او نور و ژونديو موجوداتو دغذا منابع تشکيلوي  دغذا منابع تشکيلوي په گلانو کې دگرده افشاني دعملې په واسطه ښلا ،بدني او روحي غذا او دميني محبت فضا رامنځ ته کوي دگرده افشاني پرته دانسانانو ،حيواناتو او نباتاتو ژوند ناشونى دى راځئ! هرڅومره چې کولى شوو دگلانو دښکلا او جوړښت ستاينه وکړو همداگرده افشاني او گلان دي چې زموږ بدن او روح ته دغذاورکولو زمينه مساعد وي  اوشاعران گرم نه دي چې تل دگل او بلبل په باره کې شعرونه وايې
هله غوټۍ شونډې دې گل کړه کنه ! کـــــم وي اکــثر د پسرلــيــو ژونـــدون
سپارښتنې
١-د گرده افشاني د ښه تر سره کېدو لپاره هغه ورايټۍ گانې لکه مڼې ،خرما چې Fertilizer (گرده ورکونکي ) ته ضرورت لري بايد گرده  ورکونکي   ونې ورته ترڅنگ وکرو  ترڅو ښه گرده افشاني ترسره شي او ښه حاصل لاسته راوړو ٢- دگرده افشاني دښه ترسره کېدو لپاره  دگلانو دغوړيد و په وخت کې بايد له ابياري څخه  ډډه وشي ٣-دگلانو په وخت کي بايد کيمياوي ادويه جات استعمال  نه شي ځکه چې دد وا گانو په وجه گلاو ته زيان رسيږي ځکه چې دواگانې جانبي عوارض رامنځ ته کوي ٤-دگرده افشاني دعملې په وړاندې داړونده ستونزو بايد مخنيوى وکړو   ترڅو په  گرده افشاني کې ستونزې رامنځ ته نه کړي  ا و گرده افشاني  په ښه توگه ترسره شي. ٥- ځنگلونو او څړ ځايونو ته بايد وده ورکړل شي او بلې خوا بايد مصنوعي ځنگلونه جوړ کړا‌ى شي چې د گرده افشانۍ لپاره د حشراتو شمېر زيات شي چې د گرده افشانۍ په فيصدۍ کې زياتوالى راشي چې دا کار د گرده افشانۍ لپاره اسانتياوې رامنځته کو. ٦- هغه ونې چې په ځانته ځايونو کې ځاى لري او پردۍ گردۍ ته اړتتيا لري هغه ونې بايد د لاس په وسيله گرده افشاني شي. درنښت!
صابر شاه (عادل) ۰۰۹۳۷۸۷۶۳۷۲۰۵)
صابر شاه (عادل) ۰۰۹۳۷۸۷۶۳۷۲۰۵
صلی الله عليه وسلم
بټنوک|180px|صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم (25px|صلى الله عليه وسلم) هغه الفاظ دی، چې اهل سنت یې د محمد صلی الله علیه وسلم د درناوي او په هغه بانې درود استولو پر وخت یې وایي، او شیعه گان یې بیا صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ کاروي.
نبي صلی الله علیه وسلم باندې د ثناء ویلو الفاظ
دا الفاظ د احادیثو له معتبرو کتابونو څخه راټول کړای شوي دی. :
سرچینې
‎
وېشنيزه:اسلام وېشنيزه:شريعت وېشنيزه:قرآن وېشنيزه:محمد بن عبد الله وېشنيزه:د اسلام وييپانگه
اوښتون مجله
اوښتون مجله اوښتون مجله داوښتون کولتوري ټولنې له خوا په ۱۳۸۷ کال کې تاسيس اوپه هرو درېيو مياشتو کې خپريږي ،چې تر اوسه پورې يې ۱۶ ګڼې چاپ شوي او لاهم چاپيږي ،ددې مجلې مسوول مدير احسان الله مهجور او مرستيال يې ساحل منګل دی. دغه مجله له سوېل ختيځ زون سربېره دټول افغانستان پښتون مېشتو سيمو ته رسيږي
هسپانوۍ انفلونزا
هسپانوۍ انفلونزا، چې د سترې انفلونزا وبا یا د ۱۹۱۸ ز انفلونزا وبا یې هم بولي، د انفلونزا په بې ساري توګه وژونکې نړیواله وبا وه چې د H1N1 انفلونزا الف ویروس له امله رامنځته شوې وه. تر ټولو لومړۍ پېښه د ۱۹۱۸ز کال په مارچ میاشت کې د امریکا د کېنساس په آیالت کې ثبت شوه او ورپسې په اپریل میاشت کې په فرانسه، جرمني او بریتانیا کې نورې پېښې ثبت شوې. دوه کاله وروسته، د نړۍ نږدې نیمايي وګړي، یا شاوخوا ۵۰۰ میلیونه خلک، په څلورو پرله پسې څپو کې په دې ناروغۍ اخته شوي وو. اټکل دا دی چې د دې انفلونزا له امله له ۱۷ میلیونه نه تر ۵۰ میلیونه یا هم ښايي تر ۱۰۰ میلیونه  پورې خلک مړه شوي دي، نو ځکه دا د بشر په تاریخ کې یوه تر ټولو وژونکې وبا ګڼل شوې ده.
"هسپانوۍ انفلونزا" په حقیقت کې یو ناسم نوم دی. دا وبا د لومړۍ نړیوالې جګړې په پای کې خپره شوه او لکه څرنګه چې جګړه وه، نو هېوادونو د روحیې لوړ ساتلو په موخه دا خبره پټه وساتله، خو په ناپلوې هسپانیه کې ورځپاڼو آزادانه د دې وبا د خپراوي په اړه راپورونه ورکړل. همدا کیسې وې چې هسپانیا په غلطۍ سره د دې وبا د خپراوي مرکز وبلل شوه او د هسپانيې نه بهر ورځپاڼو دا ناروغي د "هسپانوي" زکام په نامه ونوموله. د محدودې اپيدمیلوژیک (epidemiological) تاریخي ډېتا له امله د دې ساري ناروغۍ د راټوکېدو اصلي ځای مشخص نه دی او په دې تړاو ډول ډول ضدونقیض اټکلونه شته ديٍ.
په ډېری مواردو کې د انفلونزا ناروغۍ خپرېدو ځوانان او زاړه پرته له توپیره وژلي دياو په دې منځ کې بیا ډېر ژوندي هم پاتې شوي دي، خو دا ځل دې ناروغۍ اکثراً ځوانان مړه کړل. ساینسپوهان د دغې ډېرې مړینې لپاره ګڼ دلیلونه وړاندې کوي، لکه شپږ کلنه اقلیمي ګډوډي چې د ناروغۍ د ناقلینو (لېږدوونکو) پر کوچېدو يې اغېز درلود او ډېره شونتیا لري چې دا چاره د اوبو له لارې ترسره شوې وي. دا وېروس ځکه په ځانګړې توګه مرګونی و چې د سایتوکین هجوم (cytokine storm) لامل شو او په سبب يې د ځوانو لویانو پیاوړی دفاعي سیسټم له منځه ولاړ، که څه هم دا ویروسي عفونت ظاهراً د پخوانۍ انلفونزا له کچې نه ډېر زورور نه و. خوارځواکي، له خلکو ډک طبي پنډغالي او روغتونونه، کمزوری نظافت، چې د جګړې سره لانور هم خراب شول، د بکتریاوي عفونتونو د ډېرېدو لامل شول او ډېری قربانیان یې له اوږدې مرګ بسترۍ نه وروسته ووژل.
د ۱۹۱۸ز کال هسپانوۍ انفلونزا د هغو درېو لومړنیو انفلونزايي وباوو نه چې د H1N1 انفلونزا الف ویروس له  امله رامنځته شوې ده، چې تر ټولو وروستۍ هغه يې د ۲۰۰۹ز کال د خوګ انفلونزايي وبا وه. د ۱۹۷۷ز کال روسۍ انفلونزا هم د H1N1 ویروس له امله رامنځته شوې وه او ډېری يې ځوانان ونیول. هسپانوۍ انفلونزا تر هغه د تنفسي ویروس تر ټولو مرګونې وبا وه چې د ۲۰۱۹زکال په  ډسمبر میاشت کې روانه کووید ۱۹ وبا رامنځته شوه او لامل یې هم SARS-CoV-2 و.
رېښه
دا وبا په بېلابېلو نومونو پېژندل کېږي چې د ځای، وخت او شرایطو سره سم ځینې زاړه، ځینې نوي نومونه دي. د بدیلو نومونو د اېښودلو لامل هم پر هغو خلکو د دې بلا نازېدېدل او اغېزې دي چې څو کاله وروسته پوه شول، دا نالیدونکي ویروسونه د انفلونزا لامل شوي وو. د علمي ځوابونو د نه شتون له امله د سري-لیون اونیز اخبار (فري ټاون) وړاندیز وکړ چې په عبرانۍ ژبه د انجیل کتاب د ۱۶م خروج (Exodus 16) له برخې نه په پوښتنې مطرح کولو سره دې یو چوکاټ جوړ شي: [الف] "یو شی په ډاګه دی- ډاکټران په اوس مهال کې اریان دریان دي او زموږ وړاندیز دا دی چې تر هغه دې ډاکټران دې ناروغۍ ته انفلونزا نه وايي چې تر څو پوره پوهېدلي نه وي او د اوس لپاره دې من هو (Man hu) یعنې 'دا څه دي؟' نوم ورته وکاروي."
توصیفي نومونه
د انفلونزا په څېر ناروغیو خپراوي پېښې، په ۱۷-۱۹۱۶ کلونو کې د فرانسې په ایتاپلیس بریتانوي پوځي روغتونونو او د انګلیس کانال ها بلې غاړې د بریتانیې په الډرشاټ سیمه کې ثبت شوې دي. د ۱۹۱۸ز کال له وبا سره په ګډو کلینکي نښو کې دا نښه هم وه: د مخ پوخ سوررنګی سیانوزیس (cyanosis) چې په چټکۍ سره يې پراختیا موندله. په مړو کېدونکو ناروغانو کې دغه ځانګړی شین-بنفشي سیانوزیس د دې لامل شو چې دې ناروغي ته د 'ارغواني مرګ" نوم ورکړل شي.
د الډرشاټ ډاکټرانو وروسته په ده لانسیټ (The Lancet) خپرونه کې ولیکل: "د انفلونزا نیوموکوکال زولن برانشیټونه (influenza pneumococcal purulent bronchitis) چې موږ او نورو په ۱۹۱۶ او ۱۹۱۷ کې تشریح کړل، په بنسټیز ډول د اوسني مهال د انفلونزا وبا سره یو شان وضعیت لري. "زولن برانشیټونه" لاهم د هماغه A/H1N1 ویروس سره تړل شوي نه دي، خو کیدای شي یوه نښه يې وي.
په ۱۹۱۸ز کال کې، 'د انفلونزا وبا' (په ایټالوۍ ژبه: influenza, influence) چې په هغه وخت کې يې 'والګی' (په هسپانوۍ ژبه (la grippe, grasp) هم باله، د پسرلۍ په وروستیو وختونو کې د امریکا په کېنساس ایالت کې راښکاره شوه او له هسپانیې نه لومړني راپورونه د مۍ په ۲۱مه راپیل شول. د دواړو ځایونو نه راپورونو دا 'درې ورځنۍ تبه' (fiebre de los tres días) بلله.
ټولنیز نومونه
د نویو عفوني ناروغیو د رامنځته کېدو بېلګو ډېری بدیل نومونه مستعار دي او بهرني ښکاري. دا بېلګه ان د ۱۸۹۰-۱۸۸۹ ز وبا نه وړاندې لیدل شوې ده، چې 'روسۍ انفلونزا' يې هم بولي، په داسې حال کې چې روسانو لا له وړاندې د انفلونزا وبا "چینايي زکام"، جرمنیانو "روسی طاعون' او ایټالویانو "جرمنۍ ناروغي" بلله. دا ټاپې د ۱۹۱۸ز کال په وبا کې هم بیاځلي وکارول شوې او نوې ټاپې هم پرې ورزیاتې شوې.
'هسپانوۍ' انفلونزا
له هسپانې نه بهر ډېر ژر دا ناروغي د 'هسپانوۍ انفلونزا' په ناسم نامه ونومول شوه. د ۱۹۱۸ز کال د جون په ۲یمه نېټه د لندن ده ټایمز ورځپاڼې د یوه خبر عنوان څه داسې و "هسپانوۍ وبا،" او لیکلي يې وو چې په مادرید کې "د یوې نامعلومې ناروغۍ...چې ښکاره د والګي ځانګړنې لري" ، له امله د ۱۰۰۰۰۰نه ډېر خلک قرباني شوي دي"، پرته له دې چې په نېغ ډول "هسپانوۍ انفلونزا" ته ګوته ونیسي. درې اوونۍ وروسته بیا ټایمز راپور ورکړ چې، "هر څوک نن فکر کوي چې دا 'هسپانوۍ' انفلونزا ده." درې ورځې له هغه وروسته د "هسپانوۍ انفلونزا" د مخنیوي لپاره د فارمامینټ (Formamint) ګولیو لپاره په ده ټایمز (The Times) ورځپاڼه کې سوداګریز اعلان خپور شو. کله چې دا خبر مسکو ته ورسېد، پراوډا اعلان وکړ، " Ispánka(هسپانوۍ مېرمن) په ښار کې ده،" چې بیا همدا 'هسپانوۍ مېرمن' يې یو بل عام نوم شو.
دا ناروغي له هسپانيې نه خپره شوې نه ده، خو راپور يې ترې خپو شو، ځکه د جګړې پر مهال په جنګ کې د ښکېلو هېوادونو له خوا سانسور شته و. هسپانیه یو ناپلوی هېواد و او د جګړه ییز چمتووالي ظواهرو ته يې اندېښنه نه لرله او د لوړې روحيې ساتلو لپاره يې د جګړې د مهال تبلیغاتي ماشین ته اړتیا نه درلوده، نو همدا و چې ورځپاڼو يې په آزاده توګه د دې وبا د اغېزو په اړه راپورونه ورکړل او ان د هسپانيې د پاچا دیارلسم الفونسو د ناروغۍ خبر يې خپور کړ او په دې توګه هسپانیه د دې وبا جوته سیمه شوه. سانسور دومره اغېزمن و چې د هسپانیې روغتیايي چارواکي خبر نه وو چې ګاونډي هېوادونه یې هم په ورته ډول اغېزمن شوي دي.
د ۱۹۱۸ز کال په اکتوبر میاشت کې د امریکا طبي انجمن ژورنال (Journal of the American Medical Association) ته د ماډریډ په لیک "Madrid Letter" کې هسپانوي چارواکو خپل اعتراض داسې وړاندې کړ، "موږ په ډېرې حیرانۍ سره خبر شوو چې دا ناروغي په نورو هېوادونو کې ویجاړونکې اغېزې لري او خلک يې 'هسپانوی والګی' بولی. او د څه لپاره هسپانوی؟ ...دا وبا په هسپانیه کې راټوکېدلې نه ده، او دا خبره باید د تاریخي اثبات لپاره ثبت کړل شي،."خو وړاندې له دې چې دا لیک خپور شي، د صربستان ورځپاڼې (کورفو Corfu) ولیکل، "ګڼو هېوادونو د دې تپل شوي مېلمه سرچینه یو پر بل وراړولې ده..."
مارکسیستي انسان پالنه
مارکسیستي انسان پالنه د تفکر او سیاسي عمل هغه نړیواله ټولګه ده چې د کارل مارکس د اثارو په تفسیر کې ریښه لري. دا د دې په اړه څېړنه ده چې «انساني ماهیت له څه جوړ شوی او څه ډول ټولنه د انسان د ودې یا غوړېدو لپاره برابره ده» چې د مارکسیستي فلسفې په انتقادي لیدلوري کې رېښه لري. مارکسیستي انسان پالونکي استدلال کوي چې مارکس خپله د ورته مسائلو په څېړنه لاس پورې کاوه.
مارکسیستي انسان پالنه په ۱۹۳۲ زکال کې د مارکس د ۱۸۴۴ زکال  دفلسفي او اقتصادي قلمي اثارو په خپرېدو رامنځته شوه چې په ۱۹۵۰ مه او ۱۹۶۰ مه ز لسیزه کې شهرت ته ورسېده. مارکسیست انسان پالونکي ادعا کوي چې د مارکس د لومړنیو فلسفي لیکونو چې په کې یې د پرديتوب نظریې ته وده ورکړې او د کپیټلیسټي ټولنې د جوړښتي توصیف ترمنځ چې د هغه په وروستیو آثارو لکه شتمني (Capital) کې موندل کېږي تداوم شتون لري. هغوی باور درلود چې د مارکس د فلسفي اساساتو درک د هغو د نورو اثارو د سم درک په موخه ضروری دی.
د شوروي اتحاد د رسمي دیالکتیکي ماتریالېزم او د مارکس د تفاسیرو پر خلاف چې د لویي آلتوسر په جوړښتي مارکسېزم کې ریښه لري، مارکسېست انسان پالونکي استدلال کوي چې د مارکس کار د روڼ آندۍ له انسان پالنې پورته و. چېرې چې ټولې مارکسیستي فلسفې مارکسېزم یو طبیعي علم بولي، مارکسیستي انسان پالنه په دغه نظریه چې «انسان د هر شي لپاره معیار دی» ټینګار کوي – د دغې نظریې له مخې انسانان له پاتې نور ټول طبیعي نظام سره توپیر لري او باید مارکسیستي نظریات له هغو سره دا ډول چلن وکړي.
ریښې
د مارکسیستي انسان پالنې پیل د تاریخ او طبقاتي آګاهي په نامه د ګئورګ لوکاچ د کتاب او د مارکسېزم او فلسفې تر نامه لاندې د کارل کورش د کتاب له خپرېدو سره مل دی. په دغه کتابونو کې لوکاچ او کورش هغه مارکسېزم وړاندې کړی چې د کارل مارکس په هګلي بنسټ لرونکې فلسفې ټینګار کوي. مارکسېزم یوازې د سیاسي اقتصاد یوه تیوري نه ده چې د خپلې مخکښې بورژوازي پر وړاندې یې وده کړې او نه هم د طبیعي علومو په څېر د ټول پوهنې علم دی. مارکسېزم په لومړي ګام کې یو نقد یا – د ټولنې یو باخبره بدلون دی.
د کوروش کتاب د تیوري او عمل د یووالي اړوند د مارکس په دکتورینو ټینګار کوي او سوسیالیستي انقلاب یې «د فلسفې تحقق» بولی. د لوکاچ په ټولګه کې تر ټولو مهمه مقاله د «مادیت جوړولو» (reification) اړوند ده – د انساني توکو په ځانګړنو باندې د انساني توکو اړول چې له انسان څخه مستقل شوي او د هغو پر ژوند واک لري او بالعکس په ماده ډوله شیانو باندې د انسانانو اوښتل. لوکاچ استدلال کوي چې د دغه مفهوم عناصر د توکو په فتیشېزم تحلیل کې چې د مارکس د شتمنۍ په کتاب کې دی ضمني دي. بورژوایي ټولنه د انساني غبرګون رول د ټولنیزې معنی په جوړېدو کې له لاسه ورکوي. ارزښت په شیانو کې نغښتی بولی او وګړي توکي بولي.
په ۱۹۳۲ زکال کې د مارکس د اقتصادي او فلسفي قلمي آثارو لومړی ځل چاپ د هغه له آثارو څخه د پراخ هرکلي لامل وګرځېد. د مارکس لومړني اثار – په ۱۸۴۴ زکال کې هغه مهال چې مارکس ۲۵ کلن یا ۲۶ کلن و لیکلي یې و – د سیاسي اقتصاد اړوند د هغه د مطالعې، د ګئورګ ویلهلم، فریدریش هیګل او لودویګ فویرباخ له فلسفو سره د هغه دې اړیکې او په نوي تئوریکي چوکاټ کې د کمونېزم په اړه د هغه د نظریاتو څرګندويي کوي. په دغو آثارو کې مارکس فلسفي اصطلاحات له هګل او فویرباخ څخه په پور اخیستي و څو د «پردیتوب» بر بنسټ د کپیټلیسټي ټولنې نقد ترسره کړي. انسان د خپل فعالیت له امله له خپلو انساني امکاناتو لکه د خپل کار له محصولاتو، له هغه طبیعت سره چې په کې ژوند کوي یا هم له ځان او نورو انسانانو څخه پردی کېږي. دا مفهوم یوازې یو توصیفي مفهوم نه دی بلکې د نړۍ د راډیکال بدلون له مخې د پردیتوب د له منځه وړو په موخه ټول غوښتنه ده. د چاپ پر مهال د دغه اثر اهمیت د یو شمېر مارکسیستانو لکه رایا دونایفسکایا، هربرت مارکوزه او هانري لوفور له خوا وموندل شو. د دویمې نړیوالې جګړې له دورې وروسته، دغه متون ایټالوي ژبې ته وژباړل شول او د ګلوانو دلا ولپه له خوا ورباندې بحث ترسره شو. همدغه مهال موریس مرلوپونتی او ژان پل سارتر د همدغو آثارو له امله مارکسېزم ته واوښت. په ۱۹۶۱ زکال کې د دغو آثارو یو ټوک د سریزې په لرلو د ایریش فروم له خوا په متحده ایالاتو کې خپور شو.
هماغه ډول چې هغوی د هګلي فلسفې د انسان پالنې او د مارکس د لومړنیو آثارو او د هغو د وروستیو اقتصادي آثارو ترمنځ ورکې شوې اړیکې ته وده ورکړه، د مارکس ګروندریسه اثر د مارکسیستي انسان پالنې لپاره مهمه سرچینه وه. د شتمنۍ نومي (کپیټل) کتاب لپاره د مارکس ۱۰۰۰ پاڼې لرونکي یاددښتونه د لومړي ځل لپاره په ۱۹۳۹ زکال کې په مسکو کې خپاره شول او په ۱۹۵۳ زکال کې د لاسرسي وړ وګرځېدل. ګڼ شمېر تحلیل کوونکو (په ځانګړې توګه رومن روزدولسکی) څرګنده کړه چې ګروندریسه د هغه رول څرګندويي کوي چې د ځان څخه د پردیتوب او د لوی کار په جوړېدو کې د هګلي دیالکتیک مفهوم اړوند د مارکس اندېښنو لوباوه.
جریانونه
د فرانسې له اشغال او دویمې نړیوالې جګړې وروسته په ۱۹۴۶ زکال کې خپلواکه کیڼ اړخې Les Temps modernes مجله تاسیس شوه. د دغې مجلې د اصلي لیکونکي پلاوي په ډله کې اګزیستانسیالیست فیلسوفان لکه ژان پل سارتر او موریس مرلوپونتي هم شامل و. په داسې حال کې چې دواړو د فرانسې د کمونیست ګوند او د شوروي اتحاد له سیاستونو او تاکتیکونو څخه ملاتړ کاوه، هم مهاله یې هڅه وکړه څو phenomenological او اګزیستانسیال مارکسیزم رامنځته کړي چې له ستالینيستي ډول سره مخالف و. د هغوی له نظره، د بریالیو انقلابونو په ترسره کولو کې د لویدیځو کمونیستي ګوندونو ماته او په شوروي اتحاد کې د یو استبدادي دولتي جوړښت رامنځته کېدل دواړه د مارکسیستي ارتودوکس رسمي نظریې له «طبیعت پالنې» او «علم پالنې» سره اړوند دي. ارتودوکس مارکسیزم د ځان د خلاصون یوه انقلابي نظریه نه ده بلکه هغه خپل بللی علم دی چې د «اوسپنیزو قوانینو» په نامه په نه انکار کېدوني ډول یې تاریخ ته لوری ورکړی.
په ۱۹۳۹ زکال کې هانري لوفور چې هغه مهال د فرانسې د کمونیست ګوند غړی و د دیالکتیک ماتریالېزم په نامه کتاب پور کړ. دغه کتاب چې په ۱۹۳۴- ۱۹۳۵ کلونو کې لیکل شوی و د مارکس آثار یې د هغه د ۱۸۴۴ زکال د قلمي اثارو په رڼا کې بېرته ورغول. لوفور استدلال وکړ چې د مارکس دیالکتیک د «طبیعت دیالکتیک» (هماغه ډول چې د فریدریش انګلز له خوا بیان شوی) نه دی، بلکه د پردیتوب او پراکسیس د مفاهیمو پر بنسټ دی. په ۱۹۵۶ زکال کې د شوروي اتحاد له خوا د هنګري د پاڅون په ځپلو سره لوفور له کوستاس اکسلوس، ژان دووینو، پیرفوګیرولاس او ادګار مورین سره په ګډه Arguments مجله تاسیس کړه. دغه نشریه له ستالینېزم څخه د مارکسیستي انسان پالنې د نقد په مرکز واوښته. لوفور له ځان څخه د پردیتوب په نظریه که نه یوازې له قلمي اثارو بلکې له سارتر یې د داسې نقد په وړاندې کولو کې ګټنه وکړه چې په کې د کپیټلېزم تر ولکې لاندې د لګښت سبک، کلتور، معنايي سیسټمونه، او ژبه شاملېدل.
نجات لړۍ
= مخینه = دا د بغلان ادبي بهیر یوه څانګه ده، چې تېر کال یې هم د جدید الشمولو شاګردانو د نوم لیکنې لپاره وړیا سهولتونه رامنځته کړي وو، سږ کال هم د نجات لړۍ د نوي تعلیمي کال سره برابر بیا ځلي فعالیت پیل کړ او د ادبي بهیر رهبري غړو په مشوره یوه ډله ددې لړۍ دوام لپاره د ۱۴۰۱ لمریز ـ د حمل ۱۳مه ـ د شنبې په ورځ د مرکزي بغلان لرو پرتو سیموته ورغلل او د لومړي کاري ورځې په سمون لس ښوونځۍ یې تر سروې لاندې ونیول، تر څو هغو ماشومانو ته په ښوونځیو کې د ګډون زمینه برابره شي چې له ښاره لرې واټن کې اوسي.
وروسته له هغه یاد میموري کارټ چې د جدیدالشموله ماشومانو عکسونه پکې خوندي دي، هیله مطبعې ته سپاري اوهیله مطبعه یې د بغلان ادبي بهیر سره د شوي هوکړه لیک له مخې ( انځور او د جدید الشمول ورقې) ورته چاپوي اوپه یوه دوسیه کې په ټاکلي ورځ مسوول کس ته یې په وړیا توګه جوړ مواد سپاري.
= فعالیتونه = د سږ کال سروې شوي ښوونځیو فعالیت
د هغو لرو پرتو سیمو ښوونځۍ چې د بغلان ادبي بهیر سیار ټیم له خوا سروې شوي او د یاد ښوونځیو له مدیرانو اوسرښوونکو سره یې لیده کاته کړي دي:
۱ـ د قاضي کلي ابتدائیه ښوونځۍ
۲ـ د کوکچنار سیمې متوسطه ښوونځۍ
۳ـ د ششکپو سیمې ابتدائیه ښوونځۍ
۴ـ د منګلو سیمې د هلکانو او انجونو متوسطه ښوونځۍ
۵ـ د قیصرخېلو سیمې لېسه
شهاب الدين سهروردي
شهاب الدین یحیی ابن حبش بن امیرک ابوالفتوح سهروردی، په شهاب‌الدین او شیخ اشراق او شیخ مقتول باندې ستایل شوې (ملقب)، (۵۴۹ - ۵۷۸ ه.س.) یا ( ۱۱۵۴ - ۱۱۹۱ ز.) د اسلامي نړۍ له نوموتو فیلسوفانو څخه دی.
نجات لړۍ
۶ـ د خدای دادخېلو سیمې متوسطه ښوونځۍ
شهاب الدين سهروردي
سهروردي، شهاب‌الدين وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان سهروردي، شهاب‌الدين وېشنيزه:د ختيځ فيلسوفان وېشنيزه:فيلسوفان
نجات لړۍ
۷ـ د خلازیو او چهلغوري سیمو ابتدائیه ښوونځۍ
۸ـ د علاو الدین سیمې ابتدائیه ښوونځۍ!
۹ـ د ګلزاده او تیموریانو سیمې ابتدائیه او متوسطه ښوونځی
۱۰ـ د کهنه قلعه سیمې ښوونځۍ
= موخه = زموږ موخه دا ده، چې د تعلیم عامولو په برخه کې سهولتونه رامنځته کړو، تر څو واټنونه را کم شي او تعلیم چې دهر ماشوم حق دی، ترې برخمن شي. موږ داسې سیمو کې ماشومان ولیدل چې لا تراوسه یا د غربت له وجې او یا د پلرونو غفلت له امله په ښوونځیو کې شامل نه وو نو د بغلان ادبي بهیر د نجات لړۍ همدا تګلاره ده چې داسې ورته ماشومان په ښوونځي کې شامل کړي.
د مطالعې لس ګټې
‌٢ – مطالعه دا چانس درکوي، چې د نړۍ له بېلابېلو فرهنګونو او جغرافيو سره اشنا شئ. د رخصتۍ د تېرولو لپاره مو د خوښې وړ ځاي کوم دى؟
تاسو يې بايد په اړه له مخکې مطالعه وکړئ، چې هغه ته په ورتلو سره پوره خوند واخلئ.
٣ – مطالعه مو وړتيا لوړوي
مطالعه تاسې ته دا وړتيا درکوي چې له نورو فرهنګونو سره په اجمالي توګه معرفي شئ، تاسې به په دې توګه له نورو سيمو سره بلد شئ، د خپلې تفريح لپاره د ځای په ټاکنو کې به کومه ستونزه نه لرئ.
ستاسې د ليد زاویه د هغو فرهنګونو او سيمو په اړه د مطالعې پر مټ بدلېدلى شي چې د لیدو هيله يې لرئ.
٤ – مطالعه مو تمرکز لوړولي
لکه مخکې مو چې اشاره وکړه، مطالعه له ذهني قوې ګټه اخلي، دا به د دې سبب شي، چې د هغه څه په اړه چې مطالعه کوئ، تمرکز مو لوړولى شي
مجلې، مقالې يا ستاسې انټرنټي برېښناليک کولى شي په خپل ځان کې مهم معلومات ولرئ، خو کتابونه سترې کيسې او پېښې را اخیستلی شي، خو څه چې وي تاسې اړ ياست چې تمرکز مو لوړ وي، نو مطالعه د تمرکز د لوړولو لپاره د سپورت په څېر ده.
واوره جریده
واوره جریده واوره جريده په ۱۳۸۵ کال کې د ساحل منګل له خوا تاسيس او په خپله يې مسوول مدير دی ،ددې جریدې تراوسه پورې زيات شمېر ګڼې چاپ شوي .دغه جريده ۱۲ پاڼې ۲۴ مخه لري ،چې په ساده بڼه چاپيږي.
د مطالعې لس ګټې
٥ – مطالعه مو پر نفس باور لوړوي
که چېرې ډېر کتابونو مطالعه کړئ، د هغه څه په اړه، چې مطالعه کوئ یې، ستاسې تجربه او پوهه به لوړه وي، دا به د دې سبب شي چې پر ځان مو باور لوړ شي، نو دا چې تاسې ښه مطالعه کوئ خلک به د دې هڅه کوي چې د خپلو پوښتنو ځواب در څخه واوري، تاسې به هغوی د ځان په لور را جذب کړئ.
دا خبره د دې سبب کېږي چې تاسې ښه احساس ولرئ، او خپل شخصیت دروند او د کار وړ درته ښکاره شي.
٦ – مطالعه مو حافظه پياوړې کوي
څېړنو ښودلې ده، که تاسې له خپلې حافظې کار واخلئ، نو هغه به پياوړې شي او که خپله حافظه ونه کاروئ، نو خپلې وړتياوې به له لاسه ورکړئ.
٧ – مطالعه فردي نظام لوړوي
ټول د مطالعې په ارزښت پوه يو او پوهېږو چې پخپل ورځني ژوند کې باید د مطالعې لپاره وخت ولرو، خو څوک دا کار کولي شي، يا يې کوي؟
خبره همدلته ده، که موږ مطالعې ته په خپل ورځني ژوند کې وخت ورکړو، د دې سبب به شي چې فردي انضباط او نظم مو لوړ شي.
٨ – دا چې کله له ډېرو کتابونو سره مخ شئ او د ډېرو معلوماتو پر وړاندې ودرېږئ، نو د دې سبب به شي چې خلاقیت مو لوړ شي او نوي شيان مو ذهن ته درشي، ستاسې ذهن کولى شي د بېلابېلو کتابونو معلومات سره يوځای کړئ او د يوې مسئلې په حللاره کې له هغه څخه کار واخلئ.
داسې کسان شته، چې د فلمونو او د هغې د وسایلو لپاره زياتې پيسې خرچ کوي، خو کولای شي له دې څخه په کمو پيسې څو کتابونه واخلئ، چې ان تر دوو مياشتو پرې مصروف وئ.
هڅه وکړئ، د ځان لپاره داسې کتابونه واخلئ، چې علاقه مو ورسره وي.
١٠ – مطالعه ذهني مشارکت او ګډون رامنځته کوي
څومره چې تاسو کتابونه مطالعه کوئ، په هماغه کچه مو ذهني وړتیا هم لوړېږي او له نورو سره د نظر په تبادله کې به درسره پوره مرسته کوي، چې په ډېر دقت ورسره خپل مشکلات شريک کړئ.
ډېر کله داسې کېږې چې تاسو د يو څه په اړه پلټنه کوئ، خو مخې ته مو ډېر نور څه هم درشي چې يو څه ورڅخه زده‌ کړئ.
د لیکوالۍ فن
کله کله لیکوال داسی څه ولیکی چی یوه کرښه وی خو په مطلب رسیدل یی یوه ورځ غواړی خو کله کله لیکوال د دی یوی کرښی زده کولو لپاره ټول ژوند ضایع کړی وی او کله کله ورته قدرت طبعی تحفه ورکړی وی چی زمونږ توجه جلبوی او د ډیر څه د زدکړی سبب گرځی خو کله کله زمونږ په ذهن کی تری داسی انځور جوړ شی چی خپل ځان پکی په تیر وخت، حال او راتلونکی کی وینو مونږ ته بینایی رابښی خلک پر نورو د تور لگولو لپاره ډیر زیات وخت ضایع کوی، خپله زیاته انرژی د دی لپار کاروی چی هغه څه تری جوړ نشی کوم چی کیدای شی، خو لژ انرژی د دی لپاره نه کاروی چی په حال کی ژوند وکړی او تر ژوند پوری ځان ورسوی حق دا نه دی چی څوک یی درکړی، حق دادی چی هیڅوک یی له تا نشی اخیستی کله چی ته د پرون فکر باره کی فکر بی له پښیمانی زده کړی او د سبا باره کی فکر بی له ویری د بریا په لور روان یی د انسان بی عیبی د هغه په شخصیت مه اندازه کوه د هغه په رفتار او سلوک یی اندازه کړی وظیفه قدرت درکوی او له نورو سره ښه رویه د نورو حترام درکوی د بهتر او بهترین ځواب ویلو لپاره خپل ځان پیژندنه تر ټول لازمی شرط دی د غلطی نه کولو نه پر ځان اعتماد نه جوړیږی له غلطی نه وریدلو نه پر ځان اعتماد جوړیږی دانسان د ارزښت مهر د هغه داخلاقو په لاس کی دی خپل دښمن ته تل په خط لیکلو کی غصه کوه خو ورلیږه یی مه خدای تعالی مونږ په ستره نړی کی پیدا کړی یو چی ته څومره پکی لویدل غواړی په تا پوری اړه لری هغه څوک چی ارام اخیستی شی بهتر دی تر هغه چا چی ښارونه اخیستی شی له فاصله نه هر څه یو څه دی خو له نژدی نه هیڅ نه دی د خپل وجود ډیر خیال ساته ځکه دا یوازینی ځای دی چیرته چی ته ژوند کوی ستا له وخت نه، نه څوک وخت کمولی شی نه یی پکی زیاتولی شی صرف مسول کس کولای شی خپل وخت ضایع کیدل پر هغه څه کوم چی ضرور نه دی وژغوری او خپل هدف ته دوام ورکړی او خپل زیات وخت هدف ته د رسیدو لپاره وکاروی ژوند دوه قسمه کیږی یو هغه ژوند چی مونږ هر څه تعینوو او مونږ پری عمل کوو خپله راتلونکی ټاکو یو هغه ژوند چی نور یی راته ټاکی او هغه څه چی هغوی غواړی زمونږ راتلونکی کی واقع کیږی کوم خلک چی بی هدفه وی په دویمه طریقه ژوند تیروی نا امیدی: کله چی انسان په دی فکر کی شی (کول خو یی دومره اسانه نه وو څنگه چی ما فکر کاوه ) له ستونزمنو خلکو سره یو څه مقابله کولای شی هغه ستا نظر او فکر دی تر ټولو اول باید خپل نظر ډیر زیات پراخ کړو یا خو خپله ته شه یا خو چی هغه څه کوی هغه شه! داسی امکان لری ؟ خدای تعالی انسان یو ډیر لوی سمندر پیدا کړی چی څه کوی هغه نه دی صرف د ده یو حصه ده که بد کوی مونږ نشو ویلای دا انسان بد دی ځکه نور ډیر اړخونه هم لری د انسان ذهن دوه دفترونه لری ذخیره کونکی دفتر او ویشونکی دفتر
لامارکيزم
لامارکيزم چې د لامارکين ميراث يا نيو لامارکين په نوم هم پېژندل کېږي، هغه تصور دی چې وايي يو ژوندی موجود کولای شي، خپل زوزات هغه خاصيتونه ولېږدوي، کوم چې اصل (اصل يعنې هغه موجود چې دا موجود ځينې منځ ته راغلی يا توليد شوی دی، اصل موجود ته يې والدين موجود، يا مورپلار موجود ويل کېږي) د خپل ژوند په اوږدو کې د استعمال یا نه استعمال له لارې تر لاسه کړي وي. دې ته د تر لاسه کړيو خاصيتونو ميراث هم ويل کېږي، يا په وروستيو کې نرم ميراث هم بلل شوی. په دې اند د فرانسوي ژوپوه «جين-پابټيسټ لامارک» (۱۷۴۴-۱۸۲۹ز کلونه) نوم اېښودل شوی، چا چې د کلاسيک پړاو د نرم ميراث اند، د «اورتوجينيسيس» په نوم د خپل تصور د بشپړونکي په توګه د تکامل په خپل اند کې ځای کړ چې د «اورتوجينيسيس» تصور د پېچلتيا پر لور خوځښت دی.
معلوماتي نصابي کتابونه، د طبيعي غوراوي په مټ د لامارکيزم او چارليس ډاروين د تکاملي اندونو تر منځ توپير کوي، خو «د انواعو د منشأ په اړه» په نوم د ډاروين کتاب د استعمال شوي او نه استعمال شوي میراث په اړه د لامارکي اند ملاتړ کړی او د «پانجينسس» په نوم د هغه خپل تصور هم د لامارکي نرم ميراث ښودنه کړې ده.
له ۱۸۶۰ز لسيزې راهيسې ډېرو څېړونکو هڅه کړې چې د لامارکي میراث اند لپاره شواهد ومومي، خو دا ټول د جنتيکي ککړتيا يا ټګۍ په څېر تګلارو په مټ تشرېح شوي دي. د «اګست وايزمين» تجربه چې په خپل وخت کې پرېکنده بلل شوی، اوس داسې بلل کېږي چې د لامارکيزم په ردولو کې ناکامه شوط ده، ځکه هغه د استعمال او نه استعمالولو ته ځواب نه دی ویلی. وروسته د «مينډلين جينيټيک» د ميراثي تر لاسه شويو خاصيتونو د تصور ځای ونيوچې په پايله کې يې «نوی ترکيب» منځ ته راغی او په دې ډول په بيالوژي کې لامارکيزم په عمومي ډول پرېښودل شو. له دې سره سره د لامارکيزم سره لا هم لېوالتيا شته.
د «ايپيجنيټيکس، جينيټيکس او سوماټيک هايپرموټيشن» په برخو کې څېړنو، د مخکيني نسل له خوا د تر لاسه شويو خصوصياتو ممکنه ميراث روښانه کړی دی. دې موندنو ته د لامارکيزم د نوم ورکولو په اړه اختلاف شته. د «هولوجينوم» په میراث تر لاسه کول، کوم چې د يوه ژوندي موجود د ټولو يو ځای مېشتو ميکروبونو د جينومونو او تر څنګ يې د خپلو جينومونو څخه جوړ وي،  تر يو بريده لامارکي اغېزې لري، خو په خپله کړنلاره کې په بشپړ ډول ډارويني دی.
اصليتونه
د تر لاسه شويو خاصيتونو په ميراث وړلو وړانديز په لرغونو وختونو کې شوی او د ډېرو پېړيو لپاره د خپل وخت اند پاتې شوی. په ۱۹۳۵ز کال کې د ساینس تاريخ پوه «کانوی زيرکل» وليکل چې:"لامارک نه لومړی او نه ډېر ماهر بيالوژي پوه و چې د تر لاسه شويو خاصيتونو په ميراث يې باور درلود. هغه يواځې يو باور تايید کړی و، کوم چې د هغه له وخت څخه ۲۲۰۰ کاله مخکې په عمومي ډول منل شوی و او همدا اند يې په دې اړوند تشريح کړ چې اټکلاً تکامل په څه ډول پېښ شوی وي. د تر لاسه شويو خاصيتونو میراث له دې مخکې د نورو تر څنګ «هيپوکريتس، ارستو، ګالين، لوګر بيکن، جيروم کارډن، ليوينس ليمينس، جان ري، مايکل اډانسن، جو. فريډ، بلومينباچ» او «اراسموس داروين» هم منلی و."«زيرکل» يادونه کړې چې هيپوکريټس «پينجينيسس» تشريح کړی دی، هغه اند چې هر څه په میراث وړل شوي، هغه د والدينو د ټول بدن څخه اخستل شوي دي، په داسې حال کې چې ارستو دا ناشوني بللي؛ خو په هر حال، ارستو په ظمني ډول د تر لاسه شويو خصوصياتو له ميراث سره موافقه کړې، د يو داغ يا ړوندوالي د میراث بېلګه يې وړاندې کړې، خو يادونه کوي چې ماشومان د تل لپاره خپل مور او پلار ته ورته نه وي. زيرکل همدا راز وايلي چې «مشر پليني» هم تقريباً همدا فکر درلود. زيرکل اشاره کوي چې د تر لاسه شويو خصوصياتو د ميراث په اړوند نکلونه په لرغونو افسانو او بايبل کې شته او د «يوازې همدومره کيسې» په نوم د «روديار کيپلينګ» تر کيسو يې دوام درلود. د اتلسمې پېړۍ په سرچينو کې هم د دې اند يادونه شوې ده، لکه « Diderots D'Alembert's Dream». د اراسموس ډاروين « Zoonomia» (شا او خوا ۱۷۹۵ز کال) وړانديز کړی چې د تودې وينې ژوي محرکاتو ته په ځواب ويلو سره« په داسې حال کې چې د نويو برخو تر لاسه کولو ځواک لري...له يوې ژوندۍ رېښکۍ څخه وده کوي»، په داسې حال کې چې د «پرمختګونو» هر پړاو يې د راتلونکو نسلونو له خوا په میراث وړل کېږي.