ارتروپودا
مفصليه يا ارتروپودا (Arthropod) ارتروپودا دارتروس دکلمې څخه اخېستل شويده،چې ارترو) (Arthro معنى بندونه او پودا Poda) (دپښو په معنى دي .په دې کې ټول هغه حيوانات شامل دي،چې پښې يې بندونه ولري په همدې خاطر ورته ارتروپودا يا Joint Foot وايي. ددې بندونو د درلودلو په سبب ښه حرکت کولاى شي ارتروپوداترنورو ټولو فايلمونو ته تراوسه زيات پيژندل شويدي،چې شمېريې اته لکو ته رسېږي دټولو حيواناتو  برخه تشکليوي يعنى دټولو حيواناتو غټه برخه همدا ده. ارتروپودا په هرډول محيط کې پيدا کېږي لکه: بحرونه ،سمندرونه،وچه،خوږې اوبه،وچه ځمکه،لمده او مرطوبه ځمکه همدا غير فقاريه) Invertebrata (حيوانات دي ،چې دالوتلو توان او ځواک يې پيداکړې په آزاد پرازيتي او دپرا زيتو دلېږدونکو په توګه کار کوي خارجي اسکليټ) (Exoskeletan لري يعنى بدن يې دبهر له طرفه ديوې غشاء په واسطه پوښل شويدى،چې کلک کيتيني (Chitin) مواد دي،چې خپله پروتيني مواد دي،چې نايتروجن لرونکي دي ،چې دحيوان اسکليټ او خپله حيوان اوهم داوبو دضايع کېدو او بخارکېدو څخه مخنيوى کوي دکيوتيکل لاندې حجري دهايپودرمس (Hypo dermis) په نوم ياديږي،چې دوخت په تېريدو سره پوستکې اچوي. ارتروپودا کلکې او محکمې ژامې ،نيشونه،زبېښونکې چوشکونه،مرکبې سترګې (Compound eyes) او ساده سترګې (Simple eyes) دانبورونو په شان نيونکي الات ،دلامبو وهلو غړي ،حسي غړي يا دوه جوړې انتنونه،شاخکونه ،چې دايې دلامسي غړي دي او ځېنې يې وزرونه هم لري. دارترو پودا بدن د بندونو (Segments) په څير نښې او علامې لري دزياتوبدن يې له دريو طبقو څخه جوړ شويدى لکه :سر, (Head) سينه (Thorax)،او بطن ياګيډه(Abdomen) څخه دارتروپودا دبدن غړي يو له بل سره متناظر واقع شوى ځينې بندونه يې خالي او ځينې يې حرکي غړي يا ضمائم لري دارتروپودا خوراک واړه حشرات دي. ارتروپودا،چې دسترګو په وسيله دشيانو رنګ ،روښنايي او تياره ليدلى شي ساده سترګې (Simple eyes) هغه سترګي دي چې عدسيې (Facets) نه لري ياکم دي او تصوير په ښه ډول نشي تشخيص کولاى او دمرکبو سترګو سره دتصوير په ليدلو کې مرسته کوي مرکبى سترګې (Compound eyes) هغه سترګې ،چې دډېرو عدسيو څخه ،چې Ommatidium نوميږي تشکيل شوى ،چې ددې عدسيو په وسيله دهرې خوانه تصويرپه ښه ډول ليدل کېږي. د ارتروپودادوينې دوراني سيسټم A. Blood Circulation System: د ارتروپودا دوينې دوران خلاص سيستم (Lacular) دى .وينه د زړه څخه دشريانونو په وسيله دبدن خاليګاه ته رسېږي هلته  O2¬ له لاسه ورکوي او CO¬2 اخلي څرنګه ،چې وريدونه نه لري نو دخاليګاه څخه بيرته ،چې عمومي خاليګاه،چې د Hemocoel په نوم ياديږي بيرته زړه ته راګرځي زړه دبدن په شاتنيو او پاس Dorsal په برخه کې واقع دى ددې حيواناتو وينه دهيمګلوبين پرځاى هيموسيانين  (Haemo cyanine) لري ،چې دهيموګلوبين په څير دنده سرته رسوي خو دوينې دسور رنګه پرځاى ابي او ژيړبخن رنګ ورکوي هيمو سيانين O2 او CO2  لېږدوي. دارتروپودا تنفسي سيسټم A. Respiratory System: څرنګه چې ارتروپودا حيوانات په هر ډول چاپيريال کې ژوندکوي نو دتنفس طريقه يې سره توپير لري هغه حيوانات ،چې په اوبو کې ژوندکوي دبرانشي (Bronchi) په وسيله تنفس سرته رسوي ،چې برانشي يې په پښو کې قرار لري او کوم چې په وچه او هواکې ژوندکوي هغوى دهوايي نلونو (Trachea) تراخيا دبدن دسوريو او سږو (Lungs) په وسيله تنفس کوي تراخيايو تيوب دى ،چې داتيوب بيا په وړو وړو تيوبونو وېشل کېږي دا تيوبونه دانساجو او هواسره په تماس کې وي. دا تروپودا هضم سيسټم A. Digestive System: دارتروپودا حيواناتو هضمي سيستم يې مکمل دى ،چې دخولې څخه پيل کېږي،چې ژامې لري او دهغې په وسيله خواړه رانيسي ستونې (Pharynx) مرۍ (Oesophagus) جاغور (Crop) او شاټينګه (Gizzard) واقع او لعابيه غدوات قرار لري دمرۍ په وسيله خواړه جاغور ته وړل کېږي او جمع بيا شاټينګې ته رسېږي .شاټينګه کلک شيتيني (Chitin) راوتلې ځايونه او ګونځې لري ،چې دهغې په مرسته خواړه ميده کېږي دابرخه د (Forgut) په نوم ياديږي Midgut ،چې دمعدى په نوم ياديږي يعنى فزيکي هضم سرته رسوي هضم شوى مواد د داخلي جدارونو په وسيله جذب شوى او وينې ته ورکول کېږي ګټور مواد په مصرف رسيږي له دې څخه وروسته ميده شوى مواد دکيمياوي هضم لپاره کولمو ته ځي ،چې هلته دکولمو دهضم څخه وروسته ګټور مواد جذبوي او فاضله مواد دبدن څخه خارجيږي. ارتروپودا مخرج لري،چې دا برخه د Hindgut په نوم ياديږي. دارتروپودا اطراحي سيسټم  A. Excretion System: چې مايع اضافي مواد دوجود نه طرحه کوي پختورګي او مثانه په ارتروپودا کې دا دنده اجرا کوي ،چې په دوى کې يوشمېرتيوبونه دي ،چې پروتو نيفريډيا ورته وايي ،چې کولاى شي دبدن دانساجو څخه دمايع اضافي مواد دباندې اوباسي پوستګې داطراح دنده ،چې اکثريې دسر په برخه ( انتنونو ) کې وي. ارتروپودا عصبي سيسټم A .Nervous System: دارتروپودا حيواناتو يوه جوړه عصبي غوټى (N.Ganglion) لري ،چې دمغزو کار ورکوي دا غوټې دمرۍ دپاسه واقع دي يا فوق مرۍ غوټى (Super Ganglion) چې دمرۍ دپاسه يو عصبي پُل هم موجود دى ددې غوټو څخه دحيوان په شا کې يولوى عصبي تناب دحيوان تر اخري برخې پورې تللې دى ،چې په هر بندکې يوه يوه کوچنۍ غوټه ورسره اړيکه لري همدا غوټې دخپل اړونده بند فعاليتونه کنټرولوي ،چې دمحيط څخه انګيزه اخلي او عکس العمل وښېي. ارتروپودا حسي غړي (Sense) هم لري لکه : باصري حس (Vision sense) ،ذايقي حس (Taste sense) او لامسى حس ،چې مهم يې سترګې دي ،چې په ځينو کې ساده او په ځينو کې مرکبې سترګې شتون لري. هغه سترګې ،چې دزياتو عدسيو څخه جوړې شوى لکه : ملخ او ماشي او ځېنې حيوانات يې دسامعې حس (Auditory sense) لري لکه : دحشراتو انتنونه ،چې دحسي الو په توګه کارکوي. دارتروپودا دباصرې غړي يې سترګې دي يعنى ساده مرکبې سترګې ،چې ليدل پرې کوي. دذايقې حس دمحکموژامو او خولې په وسيله (انتنونواوشاخکونو) په وسيله يې معلوموي. لامسې حس دانتنونو ياضمايم او پوستکي په وسيله معلوموي. سامعې حس داوريدو غړي دي ،چې دبطن دلومړي بند(Segment) په دواړو خواو کې ليدل کېږي ،چې هريو يې دسماع پرده (Tempanic Membrane) نومېږي ،چې دهغې په وسيله اوريدل کوي. شامى حس (Olfactory sense) چې زياتره په انتنونو او ژامو کې شتون لري ،چې دهغې په وسيله بوى حس کوي. ارتروپودا تکثري سيسټم A. Reproductive System: دارترو پودا ټول جنسونه بيل بيل دي مذکر او مؤنث دي ټول ارتروپودا په عمومي توګه هګۍ اچوي او ځېنې يې بچې زيږوي لکه : لړم