cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د سي آی اې د شکنجې په اړه د سنا د استخباراتو کمېټې راپور
د راپور په نوم د ۲۰۱۹ کال فلم د یوې لسیزې اوږد مهاله دوره تر پوښښ لاندې راولي چې بلآخره د راپور د ترتیب او خپرېدو لامل شو.
د راپور انګېزه
د کالیفورنیا ایالت سناتور دیان فینسټین وویل چې لومړنۍ څېړنې وروسته له هغې پیل شوې چې رسنیز راپورونه خپاره شول او دې راپورنو په ډاګه کړه چې په ۲۰۰۵ کال کې د CIA د پټو ملي خدماتو رئیس جوز رودریګز د CIA او سپینې ماڼۍ د حقوقي کارکوونکو د نیوکو په پایله کې د تحقیقاتو نږدې ۱۰۰ وېډیوګانې له منځه یوړې. دې وېډیوګانو د سي آی اې د افسرانو او قراردادیانو د شکنجې تخنیکونه، لکه د توقیف پر مهال په مخ باندې د اوبو په تویولو د ابو زبیده او عبدالرحیم النشیري د شکنجې، ښودل. CIA د متحده ایالاتو د سنا د استخباراتو کمېټې ته د رودریګز د دې کار په اړه خبر نه و ورکړی، او کمېټه هم نه پوهېده چې داسې ویډیوګانو شتون درلود. که څه هم په پیل کې د CIA چارواکو کمېټې ته ویلي وو چې رودریګز د "شواهدو په وېجاړولو" کې ښکیل نه و، خو کمېټه په دې باور وه چې رودریګز د CIA غیرقانوني فعالیتونه پټوي.
رودریګز د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر په ۵ نېټه د واشنګټن پوسټ لپاره په یوه آپ-ایډ لیکنه کې په راپور په دفاعي بڼه  نیوکه وکړه. د شکنجې د وېډیوګانو د ویجاړولو سربېره، د کمېټې راپور ښیي چې رودریګز د CIA په شکنجو کې، د تورو سایټونو په ګډون چې په کې شکنجه ترسره کېده، په پراخه کچه ښکیل و. نوموړي د CIA د ترهګرۍ ضد مرکز حقوقي کارکوونکي د تحقیق کوونکو د سابقې د چک له بهیر څخه هم منع کړي وو، د یو زنداني د هویت په اړه یې دفاع وزارت ته غلط معلومات ورکړي وو، او یو هېواد ته یې د تورو سایټونو د کوربه والي له امله ملیونونه ډالر ورکړي وو.
د ۲۰۰۷ کال د ډسمبر په ۱۱ نېټه، د سي آی اې مشر مایکل هیډن کمېټې ته وویل چې که چېرې کمېټې د ویډیوګانو غوښتنه کړې وی، سي آی اې به چمتو کړي وی، او کمېټې ته به یې د هغو تحقیقاتو لېکلی لنډیز وړاندې کړی وی چې په وېجاړو شوو ویډیوګانو کې ثبت شوي وو. د سي آی اې اسناد ښیي چې د ویډیوګانو د ویجاړولو پرېکړه لږ وروسته له هغه وشوه چې د سي آی اې څارنوالانو اندېښنه څرګنده کړه چې ښایي کانګرېس د وېډیوګانو په شتون پوه شي.
د «تور اړخ» یا The Dark Side تر نوم لاندې د جین مایر په کتاب کې راغلي چې CIA همدارنګه ۹/۱۱ کمیسیون ته  د دې ویډیوګانو د شتون په اړه د معلوماتو په ورکولو کې ناغېړي کړې: «د ۲۰۰۳ کال د ډسمبر په ۲۳مه په یوه غونډه کې، [د کمیسیون اجرایوي رئیس فیلیپ ډي] زیلیکو غوښتنه وکړه چې سي آی اې باید بلآخره د هغه غوښتنو ته ځواب ویونکي ټول اسناد چمتو کړي، حتی که کمیسیون د هغو لپاره کومه ځانګړې غوښتنه هم نه وي کړې. [د سي آی اې رییس جورج] ټینیټ د څو اسنادو په استناد ځواب ورکړ چې نوموړي فکر کاوه چې ښایي ګټور ثابت شي. خو په یو حذف کې چې وروسته د جنایي څېړنو برخه شو، په غونډه کې نه ټینیټ او نه هم د سي آی اې بل چارواکي یادونه وکړه چې په هغه وخت کې دې ادارې د زبیده او عبدالرحیم النشیري د ګروېږنو، په مخ د اوبو تویولو سلګونه ساعته ویډیوګانې درلودې.»
کمېټې د ۲۰۰۷ کال په ډسمبر میاشت کې د ویډیوګانو د ویجاړولو په اړه څېړنې پیل کړې او څلور کارکوونکي یې د څېړنو لپاره وګومارل، چې دوی دا څېړنې د ۲۰۰۹ کال په پیل کې بشپړې کړې.
د راپور تدوین
وروسته له هغه چې د کمېټې کارکوونکو د ابو زبیده او عبدالرحیم النشیري د تحقیقاتو په اړه توضیحات وړاندې کړل، دې کمېټې د ۲۰۰۹ کال د فبروري په ۱۱نېټه، د CIA د توقیف او تحقیقاتو په اړه په پراخه بیاکتنه غور پیل کړ. د ۲۰۰۹ کال د مارچ په ۵ نېټه، د سنا د استخباراتو کمېټې د CIA د توقیف او تحقیقاتو پروګرام په اړه د څېړنو د پیل لپاره، ۱۴ – ۱ رایه ورکړه. د ۲۰۰۹ کال په اګست میاشت کې، لوی څارنوال ایریک هولډر، د CIA د چارواکو د غیر مجاز تحقیقاتي تخنیکونو د کارولو په اړه موازي ابتدايي جنایي څېړنې اعلان کړې. د لویې څارنوالۍ د تحقیقاتو په پایله کې، په کمېټه کې د جمهوري غوښتونکو اقلیت دې پایلې ته ورسید چې زیاتره شاهدانو د جرمي مسؤلیت له وېرې په تحقیق کې د ګډون لپاره لېوالتیا نه درلوده. دوی چې د لوی څارنوالۍ تحقیقات د خپل دلیل لپاره د سرچینې په توګه وکارول، د سنا د استخباراتو په کمېټه کې د جمهوري غوښتونکو اقلیت د ۲۰۰۹ کال په سپټمبر کې په څېړنو کې له خپل ګډون بېرته په شا شول.
په دې اظهاراتو او مرکو کې د CIA رئیس جورج ټینیټ، د CTC رئیس جوز رودریګز، د CIA عمومي سلاکار سکاټ مولر، د CIA د عملیاتي مرستیال جیمز پاویټ، د CIA  چارسمبال ستر سلاکار جان ریززو، د CIA د معاون جان مک لافلین، او د یو څو بېلابېلو تحقیق کونکوو، څارنوالانو، روغتیایي پرسونل، د ترهګرۍ ضد لوړ پوړو شنونکو او د توقیف او تحقیقاتو پروګرام د مدیرانو مرکو او اظهارلاتو ګډون درلود. CIA اټکل کړی و چې د څېړنو په برخه کې ۴۰ میلیونه ډالر د کارکوونکو او سرچینو د لګښت په برخه کې مصرف شول خو د CIA د پراخ ټینګار له امله د سنټرا ټیکنالوژۍ قراردادیان استخدام شول ترڅو کمېټې ته د اسنادو له وړاندې کولو مخکې هغوی مرور کړي او د سي آی اې او کمېټې د کارکوونکو لپاره یې یوجلا خوندي ځای او یوه کمپیوټري شبکه یې را منځ ته کړه چې د اسنادو د بیاکتنې پرمهال ترې ګټه واخلي. دا د اسنادو د شریکولو د معیاري بهیر څخه انحراف، چې په کې CIA د کمېټې کارمندانو ته اسناد چمتو کوي ترڅو د کمېټې په دفترونو کې بیاکتنه وکړي.
نهایي راپور د ۲۰۱۲ کال د دسمبر په ۱۳ نېټه د ۹ – ۶ رایو په نسبت تصویب شو، چې اتو دیموکراتانو او یو جمهوري غوښتونکي (اولمپیا سنو) د خپرېدو په ګټه رایه ورکړه او شپږو جمهوري غوښتونکو د خپرېدو په مخالفت رایه ورکړه، او د سناتور چمبلیس اقلیت خپاره شوي نظریات د سناتورانو بر، ریش، کوټس، روبیو، او کوبرن له خوا ځای پر ځای شول. جمهوري غوښتونکي سناتور جان مکین، چې د کمېټې رسمي غړی و، رایه ور نه کړه، خو د المپیا سنو تر څنګ یې د تصویب ملاتړ وکړ. د ۲۰۱۴ کال د اپرېل په ۳ نېټه، کمېټې د ۱۱ – ۳ په نسبت رایه ورکړه ترڅو د راپور د لنډیز، موندنو او سپارښتنو اصلاح شوې نسخه د راتلونکي عامه نشر لپاره وړاندې کړي. خپلواک سناتور انګس کینګ او جمهوري غوښتونکي سناتور سوزان کولینز د راپور د نشر ملاتړ وکړ. له اتو میاشتو وروسته، د ځینو جزیاتو د محرم پاتې کېدو په اړه له بحثونو وروسته، اصلاح شوی لنډیز، موندنې، او سپارښتنې د ۱۰۱۴ کال د ډسمبر په ۹ نېټه، د زیاتو محرمو برخو په لرې کولو په عامه توګه نشر شول.
سي آی اې غوښتنه کړې وه چې کمېټه دې د ټولو بندیانو نومونه، د سي آی اې د ټولو افسرانو مستعار نومونه، او د ټولو هغو هېوادونو نومونه چې د تورو سایټونو کوربه دي، محرم وساتل شي. د کمېټې غړي دانیال جې جونز، ګارډین ته وویل چې سي آی اې  غوښتل نور مواد، لکه د الله نوم ته رجوع، محرم وساتي. سي آی اې ومنله چې مستعار نومونه د قراردادیانو او تحقیق کوونکو جیمز میشل او بروس جیسن لپاره کارول کېدل، که څه هم دوی دواړه د راپور له خپرېدو وړاندې په عامه توګه پېژندل شوي و. راپور د زندانیانو د نومونو په خپرېدو نشر شو، او د سي آی اې د څو افسرانو لپاره یې مستعار نومونه (لکه CIA OFFICER 1) وکارول، خو تقریباً د ټولو نورو نومونه، او همدارنګه د تورو سایټونو د کوربه هیوادونو نومونه یې محرم وساتل.
له راپور څخه د سي آی اې سره د بهرنیو استخباراتي ادارو د همکارۍ په اړه معلومات محرم ساتل شوي. د بریتانیا د استخباراتو او امنیت کمېټې مشر وویل چې دوی به د بریتانوي استخباراتي ادارو په غوښتنه هر هغه څه ته د لاسرسي غوښتنه کړې وی چې له راپور څخه اخیستل شوي دي.
کابلستان نوين
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ښځه
ښځې د بشريت دويمه نيمايي برخه جوړه کړې ده. ښځه ده چې د انسان زوکړې او پیدايښت ته پاینه ورکوي. د انسان مور، خور، ماندینه هره يوه د ښځې ځای او مقام لري.
اخځليک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0
ویتنامي ژبه
ویتنامي tiếng Việt) د ویتنام هیواد رسمي او ایداري ژبه ده.
سيد راحت الله زاخېلي
سید راحت لله زاخېلي (زوکړه ۱۸۸۴ زېږدي (۱۲۶۳ لمریز لېږدي) کال، نوښار - مړینه؟) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر وو.
مخينه
سيد راحت الله زاخېلي، چې د راحت الله راحت په نامه يې هم لیکوالي کړې، په راحت زاخیلي اوڅار دی، د سید فریح لله زوی دی چې پر ۱۸۸۴ زېږدي کال د نوښار په زاخېل کلي کې زېږېدلی وو. هغه لومړنۍ زده کړې په خپل کلي کې له خپل پلاره سید فريح الله څخه وکړې او وروسته بیا د دیني او ژبو پر زده کړو بوخت شو. هغه په پښتو، هندي، اوردو، پارسي، عربي او انگرېزي ژبو پوهېده او څېړونکی محمد آصف صميم وايي چې «د نورو ژبو د ادبياتو د لوستلو له لامله د راحت زاخېلي په لیکوالۍ کې ډېرې نوې نوې خبرې وینو.» هغه زیاتوي چې: «راحت زاخېلي نه يوازې نثر ليکلی، بلکې هغه ښه شاعر او ژورناليست هم وو.»
ښاغلي همېش خليل په پښتانه لیکوال کې د هغه په اړه لیکلي دي: «ابتدایی تعلیمات یې له خپل پلاره کړې دي د زده کړې لپاره له خپل هېواده بهر وتلی دی، عربي صرف، نحوه او د طب کتابونه یې ویلي دي. د خپل کشر ورور د مړینې په غم کې په ادیرو، شاړو، میرو سم شوی او بیا یې شعرونه لیکلي دي د راحت پلار چې د ده شعرونه ولیدل ورته یې وویل: تا د دې لپاره خپل لیونتوب په کاغذ کې ښکاره کړ چې نور خلک لیونیان کړې؟
د دې نه وروسته د یو پيرنگي ډاکټر پادري لین کاسټر سره د فقیرۍ په جامه کې اوسیده خو تر دوو میاشتو وروسته یې د یو سوال په ځواب کې هغه ته وویل: «ستاسو د کتابونو په کتنه زما په دماغ نوره هم تیاره خپره شوه» هغه یې پریښود او د قرآن شریف مطالعه یې په غور سره شروع کړه.»
د گذارې لپاره یې خطاطي کوله. پر ۱۹۱۰ ز کال یې د پښتو ناول «نتیجه عشق» ولیکه. د شاعر اقبال لاهوري «شکوه و جواب شکوه» یې په پښتو نظم ژباړلی دی. د خپل وخت پوهانو دی (افغاني اقبال) باله. پر ۱۹۲۲ ز کال یې د سعدي گلستان په پښتو کړ. پر ۱۹۳۰ ز کال یې یوه مجله د «ستړې مه شې» په نامه جاري کړه چې څه موده پس حکومت بنده کړه. تر دې وروسته یې په (فراینټریډوکیټ )اخبار کې پښتو ته خدمت کاوه. بیا د (افغان)اخبار کې مدیر شو. پر ۱۹۴۸ ز کال د «شهباز» ورځپاڼې د پښتو برخې مدیر شو. هغه ځینې ادیبان «په پښتونستان کې د خطاطانو بابا ادم او د ادیبانو لار ښوونکی» بولي او وایي چې «د زړې شاعرۍ واگي یې موجوده رنگ ته راگرځولي دي.»
حمزه شینواری وايي :«د بلې ژبې نه نثر په نثر او نظم په نظم په پښتو کې لکه چې راحت صاحب ترجمه کوي داسې بل ځوی پښتني دنیا لا نه دی پیدا کړی.»
ښاغلی عبدالروف بېنوا په اوسني لیکوال کې لیکي: «دا شاعر که یو خوا د پښتو د منظومو افسانو او داستان گويي استناد منلی شي، نو بل خوا د یو ستر ادیب حیثیت هم لري. د شعر او شاعرۍ په میدان کې د یوې ممتازې درجې او د غزلو، نظمونو، رباعیاتو او غیره عام فهمو او رنگینو اشعارو د یو څو مجموعو خاوند دی؛ کلام یې اکثر د شعري ښیگڼو حامل دی.»
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- ماه رخ (ناول)، پر ۱۹۱۲ زیږدي کال ليکل شوی دی.
اخځليک
۱- https://www.mashaalradio.com/a/25172701.html
۳- http://pashtoiswell.simplesite.com/424994291
پنجاب، هند
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:پنجاب، هند
انسجام (اونيزه)
انسجام د يوه سياسي گوند خپروونکې پاڼه ده چې له کابل څخه يو ځل په اوونۍ کې خپرېږي.
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ایدين ایمبتوف
شخصي ژوند
ایدین ایدین واده کړی او درې بچیان لري – دوې لوڼي او یو زوی.
هرات ولایت
افغان
۶۰ (عدد)
په رياضي کې
په رياضي کې ۶۰:
په کلینډر کې
۶۰ کولاي سي:
په کیمیا کې
۶۰ د نيوديموميم اټومي عدد ده
په نورو موضوعګانو کې
۶۰ د عدد شمیره ارزښت س د ابجد حساب کې دي.
سرچينې
وېشنيزه:۶۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
مرکه
مركه یا Interview
مركه په پښتو ژبه كې د ټولنې، جرگې، ډيالوگ او مصاحبې په ماناگانو كارول كېږي. په ډېرى پښتني سيمو كې مركه د قومي مخورو هغه پلاوي ته هم ويل كېږي، چې د قبيلو او خلكو تر مينځ د تاوتريخوالي او شخړو د له منځه وړلو او هوارولو په موخه سره راغونډېږي، مفاهمه كوي او بلااخره پرېكړې صادروي. دا ډول په انگليسي كې، چې يوه نړيواله اقتصادي او فرهنگي ژبه ده، هم انټرويوInterview  د پښتو مركې په څېر په ډېرو مفهومونو او پراخه كچه د استعمالېدو وړتيا لري، چې د دندو او كارونو د لاسته راوړلو ازمايښتي پړاو يې ښه بېلگه ده. خو د ژورنالېزم په نړيوال قاموس كې، مركه د مفاهمې هغه ډول دى چې د پوښتنو او ځوابونو په بڼه تر سره كېږي. مركه هغه خبرې، اترې دي چې د يوه ټاكلي هدف په رڼا كې د سمو او باوري مالوماتو د راغونډولو د پاره، د يوه يا ډېرو كسانو سره، تر سره كېږي. يا هم كه په مشخصه توگه يې تعريف كړو چې: د يوې ټاكلې موضوع، ستونځې يا تشويش په اړه، د نظر له خاوندانو، دولتي او نا دولتي چارواكيو يا هم له عامو خلكو سره د پوښتنو او ځوابونو په بڼه مفاهمه او له هغوئ د مالوماتو راټولو ته مركه وايي.
د ژورنالېزم د پديدې اوسنى او ټوليز مفهوم، د مدنيت د پرمختيا او پراختيا په وروستيو پېړيو او پړاوونو كې رامنځته شوى. ورو، ورو پراخ شوى او د يو علم او تيوري په بڼه يې په بشري ټولنه كې سيستماتيك او ډراماتيك تبارز كړى دى، چې لمنه يې دومره پراخه شوله، چې په مختلفو ډولونو، نومونو... او ژانرونو ووېشل شو، چې له دغو ژانرونو څخه يې يوه هم مركه يا Interview ده. په لرغوني يونان كې د مركې فن د ( سوكرات ) فېلسوف لخوا تعميم شوى دى. سوكرات به كوښښ كاوه چې د مركې په ترڅ كې مقابل لورى (حريف ) ته ماته وركړي، او هغه په دې وپوهوي چې په هيڅ نه پوهېږي. په سياست پوهنه ( پوليټيكل ساينس ) كې هم، له مركې څخه كله، كله د عامه ذهنيت او نظريو د معلومولو د پاره كار اخيستل كېږي. ځينې وختونه د مركې مېتود د واقيعتونو د رابرسېره كولو د پاره په كار لوېږي او په پايله كې يې رغنده نظرونه او پايلې لاسته راوړل كېږي. مركه – كله، ولې، څنگه؟! په نننۍ نړۍ او زموږ په هيواد كې، ژورنالېست يا خبريال د ټولنې سترگې گڼل كېږي. او د ټولنې دا سترگې، بيا رسالت لري چې د دولت او خلكو تر منځ، د درېيمگړي په توگه رول ولوبوي. د دا ډول پوهاوي او عامه اړيكود ټينگولو د پاره ژورنالېست اړ دى، چې له بېلابېلو لارو چارو كار واخلي، دغه اړيكې كه د گزارش او خبر په بڼه وي يا هم د مركې. د دغو درې واړو، گزارش، خبر.... او مركې كولو له لارې، د ژورنالېست يواځنى هدف دا وي، چې د ستونځو په له منځه وړلو كې رول ولوبوي او هم خپل مسلكي ژوند او شخصيت له دې لارې جوړ كړي. په ځانگړې توگه د مركې اړتيا هغه وخت راپېښېږي، چې په فردي يا عام ډول د دولت او خلكو، يا خلكو او خلكو تر منځ كركې، بې باورۍ، تشويشونه، لانجې او ستونځې رامنځته شي. د دې ډول ستونځو درك كولو ته يا د ژورنالېست په خپله ورپام كېږي، او يا هم د خلكو له خوا ورته متوجه كېږي. ژورنالېست خپل رسالت ته په كتو سره اړ دى، چې پورته يادې شوې خبرې په پام كې ونيسي. او له دې وروسته بايد دې خبرو ته متوجه شي، چې له تخنيكي پلوه په مركه څه ډول پيل وكړم، كوم ټكي پكې راوړم، كوم ډول پوښتنې وكړم..... كه چېرې غواړئ د يوې ستونځې په اړه له چا سره مركه وكړئ، نو ځينې له دغو لاندې ټكو څخه په پام كې ونيسئ:
ډومینګو فوسټینو سارمینټو
ډومینګو فوسټینو سارمینټو (۱۵ فبروري ۱۸۱۱ – ۱۱ سپټمبر ۱۸۸۸ زکال) ارجنټایني فعال، مفکر، لیکوال، دولتي چارواکی او د ارجنټاین دویم ولسمشر و. د هغه لیکنې له خبریالۍ نیولې تر ژوند لیک لیکلو، سیاسي فلسفې او تاریخ پورې د ژانرونو او موضوعاتو پراخ ډولونه په ځان کې رانغاړي. هغه د ۱۸۳۷ زکال د نسل (Generation of 1837) په نامه د روڼ اندو د ټولنې غړی و چې د ۱۹ مې پېړۍ په ارجنټاین باندې یې  د پام وړ اغېز درلود. هغه په ځانګړي ډول روزنیزو مسایلو ته پام کاوه او همدارنګه یې په سیمه ئیزو ادبیاتو مهم اغېز درلود.
سارمینټو په یوه بې وزله، خو په سیاسي چارو کې په فعاله کورنۍ کې را لوی شو چې د راتلونکو ګڼ شمېر لاسته راوړنو لپاره یې لار هواره کړه. له ۱۸۴۳ زکال څخه تر ۱۸۵۰ زکال پورې یې تر ډېره په تبعید کې ژوند وکړ او په چلي او ارجنټاین دواړو کې یې لیکنې وکړې. د هغه تر ټولو لویه ادبي لاسته راوړنه د فوکاندو (Facundo) په نامه ادبي اثر و چې په چلي کې یې د تبعید پر مهال په ال پروګرسو اخبار کې د کار کولو په ترڅ کې لیکلی و او په خوان مانوئل ده روساس باندې نقد و. دغه کتاب هغه ته پراخ ادبي معرفت وروبخښه. هغه خپلې هڅې او انرژي د دیکتاتوریو پر وړاندې په مبارزې په ځانګړې توګه له روساس سره په مخالفت ولګولې او روڼ اندې اروپا – هغه نړۍ چېرې چې د هغه له نظره دیموکراسي، ټولنیز خدمات او ځیرکانه نظریاتو ارزښت درلود – یې د ګائوچو او په ځانګړې توګه د کائودیلو له بربریت سره چې د ارجنټاین د ۱۹ مې پېړۍ بې رحمه واکمنان و؛ پرتله کړه.
سارمینټو هغه مهال چې له ۱۸۶۸ زکال څخه تر ۱۸۷۴ زکال پورې د ارجنټاین ولسمشر و، د ماشومانو او ښځو لپاره یې د زده کړو په ګډون له ځیرکانه تفکر او په لاتین امریکا کې یې له دیموکراسۍ دفاع وکړه. نوموړي همدارنګه له دغه فرصت څخه د ریل د سیسټم، پوستي سیسټم او جامع روزنیز سیسټم د پراختیا او نوي کولو په برخه کې ګټنه وکړه. هغه ګڼ شمېر کلونه په فدرال او ایالتي کچو کې د وزارت خونو د رول په اړه تېر کړل او د روزنیز سیسټم د ارزونې په موخه یې بهر ته سفرونه وکړل.
سارمینټو د ۷۷ کلونو په عمر د زړه د سکتې له امله د پاراګوای په آسونسیون کې مړ شو. هغه په بونس آیرس کې خاورو ته وسپارل شو. نن ورځ نوموړي ته د یوه سیاسي مبتکر او لیکوال په توګه درناوی کېږي. میګل ډي اونامونو هغه د کاستیلیان نثر یو له لویو لیکوالانو څخه ګڼي.
د ارجنټاین ولسمشر، ۱۸۶۸ – ۱۸۷۴ زکلونه
دومینګو فوسټینو سارمینټو له ۱۸۶۸ زکال څخه تر ۱۸۷۴ زکال پورې د ارجنټاین د جمهوریت د ولسمشر په توګه خدمت وکړ؛ ده په داسې حال کې د ولسمشرۍ چوکۍ خپله کړه چې د هغه څخه مخکني ولسشمر بارتولومه میتره ډېره هڅه وکړه چې بیاځلي ولسمشر شي. د ژوند لیک لیکونکي الیسون بانکلي په خبره: د هغه ولسمشرۍ «د ملت د محوري واک په توګه د متوسطې طبقې یا ځمکې لرونکو د راڅرګندېدو ښکارندویه وه. د ګائوچو دوره پای ته رسېدلې وه او د سوداګرو او مالدارانو دوره پیل شوی وه». سارمینټو د اساسي آزادیو د رامنځته کولو په لټه کې و او غوښتل یې د ټولو لپاره مدني امنیت او پرمختګ تضمین کړي؛ نه یوازې د محدودو کسانو لپاره. متحده ایالاتو ته د هغه سفر نوموړي ته د سیاست، دیموکراسۍ او ټولنیز جوړښت په اړه ګڼ شمېر افکار ورکړي و، په ځانګړې توګه هغه مهال چې نوموړی له ۱۸۶۵ زکال څخه تر ۱۸۶۸ زکال پورې هلته د ارجنټاین سفیر و.
تاریخ لیکونکی ډیوېډ راک څرګندوي چې کادیلیسمو ته د پای ټکي اېښودلو سربېره په دولت کې د سارمینټو یو له اصلي لاسته راوړونو څخه د زده کړو ترویج کول و. هماغه ډول چې راک لیکي: «له ۱۸۶۸ څخه تر ۱۸۷۴ زکال پورې له ایالتونو سره د مرکزي حکومت روزنیزې مرستې څلور چنده زیاتې شوې». هغه ۸۰۰ روزنیز او پوځي مرکزونه جوړل چې په روزنیز سیسټم کې د پراختیا له امله ۱۰۰۰۰۰ ماشومانو کولای شول، ښوونځي ته لاړ شي.
نوموړي په ټولیزه توګه معاصر سازي پیل کړه، د زیربناو په برخه کې هغه د ارتباطاتو د پیاوړي کولو په موخه په ټول هېواد کې ۵۰۰۰ کیلومتره (۳۱۰۰ مایله) د ټلګراف مزي وغځول او دې ته یې لاره برابره کړه چې په بونس ایرس کې اداره وکولای شي، له ایالتي ادارو سره په اسانۍ اړیکه ونیسي؛ پوستي او د ریل سیسټمونه یې نوي کړل؛ هغه باور درلود چې سیمه ئیز او ملي اقتصاد نه جلا کېدونې اړیکې لري. له همدې یې لویې لارې، د ریل کرښه چې بونس آیرس ته پرې توکي راوړل کېدل او له لویې بریتانیا سره یې سوداګرۍ ته زمینه مساعده کوله، جوړ کړل. د هغه د ولسمشرۍ دورې تر پایه پورې د ۱۳۳۱ کیلومترو (۸۲۷ مایله) په اوږدو لویه لار جوړه شوې وه. په ۱۸۶۹ زکال کې هغه د ارجنټاین لومړنۍ ملي وګړ شمېرنه ترسره کړه.
په داسې حال کې چې سارمینټو له تاریخي پلوه ډېر ښه پېژندل شوی، خو هغه ډېر محبوب ولسمشر نه و. په واقعیت کې راک قضاوت کوي چې «په ټولیز ډول د هغه مدیریت ناهیلی کوونکی و». د هغه د ولسمشرۍ پر مهال ارجنټاین د پاراګوای پر وړاندې نه خوشحاله کوونکې جګړه پیل کړه؛ په ورته مهال وګړي له هغه په دې ناراضه و چې د چلي د ماژلان تنګي لپاره یې جګړه وه نه کړه. په داسې حال کې چې هغه د تولید کچه لوړه کړه، خو لګښتونه یې لوړ کړل او د هغه پر محبوبیت یې منفي اغېز وکړ. په دې سربېره د ژیړې تبې د وبا له امله بونس آیرس ته د ګڼ شمېر اروپايي کډوالو ورتګ او د کورنۍ جګړې د ګواښ زیاتوالي هم د هغه پر محبوبیت منفي اغېز درلود. په ورته مهال د سارمینټو ولسشمریزه دوره د بونس آیرس او ایالتونو ترمنځ د دوامدارې سیالۍ له مخې مشخصه کېږي. د پاراګوای پر وړاندې جګړه کې د سارمینټو زوی بللی (بچه خوانده) هم ووژل شو. سارمینټو له دې چارې څخه ډېر غمجن و او داسې انګېرل کېده چې هغه نور هېڅکله د تېر په څېر نه دی.
د ۱۸۷۳ زکال د اګست په ۲۲ مه هغه مهال چې دوه ایټالوي انارشیستانو د هغه په مربي یا کوچ باندې ډزې وکړې، هغه له یو نا بریالي ترور څخه ژوندی ووت. هغوی د ریکاردو لوپر جورډان په نامه د فدارل کائودیلو له خوا استخدام شوی و. یو کال وروسته نوموړي په ۱۸۷۴ زکال کې خپله ولسمشري پای ته ورسوله او خپل ځایګی یې د پوهنې پخواني وزیر نیکولاس اویلانیدا ته پرېښود.
د لیوانو دره
د لیوانو دره په ترکي Kurtlar Vadisi) یو ترکي تلویزیوني سریال دی چې اوزګو نامال لیکلی دی. یاد سریال اکشن مافیایي دی ۹۷ برخي لري او لوبغاړي یې عثمان سیناو، مصطفا شوکی دوګان او سردار آکار دي، ددی سریال هره برخه ۱۱۰ دقیقي ده او د ترکی شو تلویزیون څخه خپریده.
پاکستان کې سخته گرمي 2015
په پاکستان کې د روژې په مبارکه مياشت کې د پاکستان په سوېلي ولايتونو لکه سيند او بلوچستان کې يوه سخته گرمي راپېښه شوه چې له امله يي د 1500 څخه زيات خلک مړه شول، له ټولو زيات خلک د پاکستان تر ټولو لوی ښار کراچۍ کې مړه شوي وو۔د ډېرو مړو رامخې ته کېدلو لوی سبب دا هم وو چې حکومت ډېر نا هله وو او د بجلۍ نظام يي سم سمبال نه کړو چې له امله يي په کراچۍ کې د بجلۍ کموالی راغی۔
ځپلې سيمې
د بي بي سي اوردو وينه مطابق د مړو شمېر څه دا رنگې دی:
د درانیانو نسل
درانیان Durrani) د پښتنو قومونو څخه یو وو چې د افغانستان د کندهار ولایت په ارغستان ولسوالۍ کې ترډیره میشت دي. تیموریان (سدوزیا) د تیمور شاه له نسل څخه دي.
پرمختللې ښوونه او روزنه
پرمختللې زده‌کړه یا ښوونه او روزنه یو روزنپوهنیز غورځنګ دی چې د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې پیل شو او تر نن ورځې  پورې په بېلابېلو بڼو دوام لري. په اروپا کې، پرمختللې زده‌کړې د نومهالې زده‌کړې غورځنګ بڼه غوره کړه. د «پرمختللې» ګړنه، د نولسمې پېړۍ له دودیزو درسي مفرداتو څخه د دغې زده‌کړې جلا کول وو (د دودیزو مفرداتو رېښه، د پوهنتون لپاره کلاسیک چمتووالي ته رسېږي چې په کلکه د ټولنیزې طبقې له‌خوا د کرکې وړ وګرځېده). د پرمختللې زده‌کړې رېښه، نومهالې تجربې ته رسېږي چې ډېري پرمختللې زده‌کړې دغه ګډې ځانګړتیاوې لري:
ښوونیزه تیوري
د پرمختللې ښوونې او روزنې نښې نښانې د جان لاک او ژان ژاک روسو په آثارو کې وموندل شوې، چې دواړه یې د جان دېوې په شان تیوري‌پوهانو له‌خوا د پنځول شویو مفکورو مخکښې څېرې دي. لاک، چې د بریتانیا د لومړنیو تجربه‌پالو له ډلې نه ګڼل کېږي، پر دې باور دی چې، «حقیقت او پوهه… د منل شویو یا وړاندې شویو مفکورو له لاس‌وهنې یا تنظیم څخه نه، بلکې د مشاهدې او تجربې له‌منځه راولاړېږي». هغه همدا راز، د زده‌کړې په موخه، جوتو تجربو درلودلو ته د ماشومانو د اړتیا په هکله بحث کړی دی. روسو دغه فکري کرښه په «اېمیل، یا د زده‌کړې په اړه» اثر کې لا ژوره کړه، چېرې چې هغه استدلال کوي، چې له ښوونکو څخه د زده‌کوونکو اطاعت کولو او د واقعیتونو حفظولو په پایله کې ارزښتمنه زده‌کړه ترلاسه کېدلای نه‌شي.
فرانسه
اېدموند دېمولینز له ابوتشولم او بېدلز څخه الهام واخېست، ترڅو په په ۱۸۹۹ز کال کې، په ورنویل-سور-آور کې د روچېس ښوونځی پرانیزي. پاول رابین، د پرمختللې زده‌کړې اصول، د ۱۸۸۰ او ۱۸۹۴ز کلونو ترمنځ، په پرېوست مرستون کې پلي کړل. دا لومړنی مختلط فرانسوي ښوونځی او په هغه مهال کې یوه افتضاح وه. «سباستین فاور» په ۱۹۰۴ز کال کې د «La Ruche (ځالې)» په نامه یو آزادي‌پال ښوونځی پرانېست.
آلمان
هِرمان لیتز په ۱۹۰۴ز کال کې د رېدي موډل پر بنسټ، د بېلابېلو عمرونو هلکانو لپاره درې Landerziehungsheime ښوونځي (د هېواد تعلیمي خونې) پرانېستل. لیتز په پای کې بریال شو، ترڅو د دغو ښوونځیو شمېر اتو(۸) ته ورسوي. ادیت او پاول ګېهیب په ۱۹۱۰ز کال کې د اودېن‌والډ په هپنهایم کې د اودېن‌والډ ښوونځی پرانېست چې په هغه کې د پرمختللې زده‌کړې له‌لارې، د ذهن او عمل فعالیتونه پر یوځای کولو باندې ډېر ټینګار کېده.
هسپانیا
د هسپانیا په بارسلونا کې Escuela Moderna (عصري ښوونځی) په ۱۹۰۱ز کې د یوه کاتالونیایي ښوونکي او انارشیست «فرانسیسکو فېرېر» له‌خوا پرانېستل شو. هغه د سېسیل رېدي تر اغېزې لاندې راغلی ؤ. په متحده ایالاتو کې هم د Escuela Moderna پر بنسټ پرانېستل شوي عصري ښوونځي د «فېرېر ښوونځيو» په نامه یادېږي. څرنګه چې په هسپانیا کې، ښوونځي، له سکولارې او باخبرې طبقې له لیدلوري څخه د کارګرې طبقې د ښوونې او روزنې په موخه په پام کې نیول شوي وو، عصري ښوونځیو د ورځې له‌خوا د ماشومانو لپاره اکاډمیک ټولګي او د شپې له‌خوا د لویانو لپاره د مداومې ښوونې او روزنې درسونو ټولګي برابرول.
هند
رابیندرانات ټاګور (۱۸۶۱ تر ۱۹۴۱ز) د پرمختللې ښوونې او روزنې یوه اغېزمنه پلي کوونکې څېره وه. هغه «شانتي‌نیکیتن» ته، چې بولپور ته نږدې د هند د لوېدیځ بنګال په بېربهوم سیمه کې، د کلکتې شمال خوا ته کابو په ۱۶۰ کیلومټره واټن کې پرته ولسوالۍ ده، پرمختیا ورکړه. هغه د زده‌کړې د بېلابېلو طبیعي سرچینو په ګټه پر درسي کتابونو باندې ټینګار ونه‌کړ. د هغه ټینګار پر ځان‌هڅونې ؤ، نه پر انضباط او د فکري پلټنې پر روزنې یا پر پرتله‌ییزې لوړوالي.د چین، جاپان او منځني ختیځ د بېلابېلو هڅوبونو په هکله ځانګړې مطالعاتي برنامې په پام کې نیول شوې وې. هغه پر دې باور ؤ چې ښوونه باید «زموږ د اختراعي او جوړوونکو انرژیو د خوند ترلاسه کولو تمرین وي، چې له موږ سره د شخصیت په جوړولو کې مرسته وکړي».
جاپان
سیکاتسو تزوزوریکاتا په جاپان کې د خلکو یو غورځنګ دی، چې پرمختللې زده‌کړې له غورځنګ سره ډېر ورته‌والی لري، خو دغه غورځنګ په بشپړه توګه خپلواک او د ۱۹۲۰ز لسیزه له وروستیو څخه پیل شو. د جاپان پرمختللي ښوونیز غورځنګ، د جاپان د عصري کولو لپاره یو ګام ؤ چې لا تر اوسه پورې یې هم انګازې خپرې دي.
کندهار، سسکاچيوان
کندهار په کاناډا کي پروت يو يادګار ځای دی، چې انګریزانو په هغه وخت کې په کندهار ونوماوه. کله چې د هغو حکومت وو په کاناډا کې. په کندهار يې ځکه ونوماوه چې په همدې وخت کې هغوی د افغانستان سره هم په جګړه بوخت ول. او دکندهار افغانستان نيول يو ناممکنه کار وو، کله چې يې تر ډېر کوښښ وروسته کندهار ونيوه، نو د خوشالۍ له لامله یې په دې ځای د کندهار نوم کېښود.
جالبه خاطره
د هغه کورنۍ په اړه چې د کندهار ولايت څخه کاناډا ته ولاړل، خو د کندهار سره د مينې په خاطر يې په کاناډا کې هم د کندهار په نامه سیمه کې چې د کاناډا په سسکاچيوان ولايت کي پرته ده کې ځان ته کور رانيوی دلته ولولئ
اټومي بټۍ
هستوي تعامل کوونکی چې پخوا د اتومي کوټې او پايې په نوم پېژندل کېده، يوه اله ده چې د هستوي کړۍ يوه ماتېدنه يا د هستوي يو ځای کېدنې غبرګونونه پيل او اداره کوي. هستوي تعامل کوونکي د برېښنا د توليد لپاره د هستوي ځواک په ماشين الاتو کې او په هستوي سمندري پر مخ وړلو (د محرکه قوې په توګه) کې کارول کېږي. له هستوي ټوټه کېدنې نه تودوخه کارکوونکې مايع (اوبه او ګاز) ته تېرېږي، چې به خپل وارسره د بخار توربينونو په واسطه پر مخ ځي. دا يا د بېړۍڅرخ چلوي او يا د برېښنايي جنراتورونو (توليدونکو) ميلې څرخوي. هستوي توليد شوی بخار په اصل کې د صنعتي پړاو تودوخې يا د کورونو د ګرمولو لپاره کارول کېدلی شي. ځيني تعامل کوونکي د طبي او صنعتي کارونې لپاره د ايزوتوپونو (isotopes) د توليد يا د وسلو په کچه د پلوتونيم د توليد لپاره کارول کېږي. د ۲۰۱۹ ز په لومړيو کې IAEA [د اتومي انرژۍ نړيواله استازولي: International Atomic Energy Agency] راپور ورکوي چې، د نړۍ شاوخوا په عملياتو کې د هستوي ځواک ۴۵۴ تعامل کوونکي او د هستوي څېړنې ۲۲۶ تعامل کوونکي دي.
عمليات
کټ مټ لکه د فوسيليی سون توکو له سوځېدنې نه آزاده شوې حرارتي انرژي د ګټې اخيستنې په واسطه د حرارتي ځواک تم ځايونو د توليدي برېښنا په شان، هستوي تعامل کوونکي د اداره شوې هستوې ماتېدنې په واسطه آزاده شوې انرژي ميخانيکي يا برېښنايي بڼو ته د بدلولو په موخه په حرارتي انرژي بدلوي.
ماتېدنه يا ټوټه کېدنه
کله چې يو ستر fissile اتومي هسته، لکه: uranium-235 يا plutonium-239 يو نيوترون جذبوي، کېدای شي اتومي هسته کې هستوي ټوته کېدنه پېښه شي. درنده هستهت په دوو يا زياتو سپکو کوچنيو هستو وېشل کېږي. د ټوټه کېدنې توليدات حرکي انرژي، د ګاما وړانګه او آزاد نيوترونونه خوشې کوي. د دې نيوترونونو يوه برخه کېدای شي، د نورو Fissile اتومونو په واسطه جذب شي او د ماتېدنې نورې پېښې رامنځته کړي، چې زيات نيوترونونه او داسې نور خوشې کوي. دې عمل ته د هستوي کړۍ غبرګون او تعامل وايي.
د دې ډول هستوي ځنځير يا کړۍ د غبرګون اداره کولو لپاره، د اداره کولو ميلې يا راډونه چې نيوترون زهريات (neutron poisons) او د نيوترون اداره کوونکي (neutron moderators) لري، کولی شي د نيوترونونو په هغه برخه کې بدلون راولي چې د نورې ماتېدنې يا انشقاق سبب کېږي. هستوي تعامل کوونکي په عمومي ډول خودکار او لاسي سيستمونه لري، چې د ماتېدنې تعامل د بندولو لپاره هغه وخت ترې نه ګټه اخلي، چې که چېرې څارنه يا د الې کارونه ناخوندي حالت مومي يا کشف کوي.
د تودوخې توليد
د تعامل کوونکي هسته، په يو شمېر لارو تودوخه توليدوي:
د يورانيم – ۲۳۵ (U-235) يو کېلوګرام چې د هستوي پړاوونو په واسطه بدل شوی (مبدل) وي، په دودیز ډول د يو کيلو ګرام ډبرو سکارو د سوځېدنې په پرتله نږدې درې ميليونه ځله زياته انرژي آزادوي (د -۲۳۵ يورانيم 7.2 x 1013 jouls/kg د ډبرو سکارو د 2.4 x 107 jouls/kg په مقابل کې).
سړول
د هستوي ريکټور سړونکی (nuclear reactor coolant) چې په عادي ډول اوبه، مګر ځيني وختونه يو ګاز يا مايع فلز (لکه مايع سوديم يا سرپ) يا ويلې شوې مالګه وي، د تعامل کوونکي له هستې نه ګردچاپېره تېرېږي، چې د دې په واسطه توليدېدونکې تودوخه جذب کړي. تودوخه له تعامل کوونکي نه لرې کېږي او وروسته د بخار يا بړاس د توليد لپاره کارول کېږي. د تعامل کوونکي زياتره سيستمونه، د سړولو يو سيستم په کار اچوي چې په فزيکي ډول له هغو اوبو نه بېل دی چې، لکه د فشار ورکړل شوو اوبو تعامل کوونکي غوندې د توربينونو لپاره د فشار ورکړل شوي بخار د توليدولو په موخه به خوټېدلې وي. که څه هم په ځينو تعامل کوونکو کې د بخار توربينونو لپاره اوبه په مستقيم ډول د تعامل کوونکي د هستې په واسطه خوټېږي (جوش کېږي). لکه: د جوش اوبو تعامل کوونکی.
د غبرګون اداره کول
د يوه تعامل کوونکي په هسته کې د ټوټه کېدنې د غبرګونونو کچه د نيوترونونو د هغې اندازې په اداره کولو سره برابرېدلی شي، چې د ټوټه کېدنې د نورو پېښو د هڅولو وړتيا لري. هستوي تعامل کوونکي په نمونه يي ډول د تعامل کوونکي ځواک د پايلې وتنۍ برابرولو په موخه د نيوترون د اداره کولو بېلابېلې کړنلارې په کار اچوي. د دې مېتودونو له ډلې ځينې يې د راډيواکتيف خوساکېدلو له فزيک نه په طبيعي ډول راپورته کېږي او د تعامل کوونکي د عمل پر مهال په ساده ډول ځواب ويونکي دي، په داسې حال کې چې نور هغه يې ميکانيزمونه دي ،چې د لرې (واټن) موخې لپاره د تعامل کوونکي په طرحه کې جوړ شوي دي.
په يوه تعامل کوونکي کې د نيوترونونو د ټوټه کېدنې هڅوونکو د کچو برابرولو لپاره تر ټولو تېز مېتود، د اداره کوونکي راډ يا ميل د خوځښت په واسطه دی. د اداره کولو ميلې له نيوتروني زهرياتو نه جوړې شوي دي او د همدې له امله نيوترونونه زغمي. کله چې د اداره کولو يوه ميله په يو تعامل کوونکي کې يو څه ژور ورننوځي، د هغو موادو په پرتله زيات نيوترونونه زغمي چې دا يې بې ځايه کوي او زياتره وختونه اداره کوونکی وي. دا عمل په شته لږو نيوترونونو کې اغېزه لري، چې د ماتېدنې يا ټوته کېدنې لامل کېږي او د تعامل کوونکي د ځواک وتنۍ کموي. په سرچپه ډول، د اداره کوونکي ميلې راايستل (استخراج) به د ټوته کېدنې د پېښو په کچه او ځواک کې د زياتوالي لامل شي.
د راډيو اکټيف تخريب فزيک په يو تعامل کوونکي کې د نيوترون نفوس هم اغېزمنوي. يو له دې ډول پړاو نه د يو شمېر بډايه نيوترون د ټوټه کېدنې ايزوتوپ په واسطه د ځنډول شوي نيوترون خپرېدل دي. دا ځنډول شوي نيوترونونه په ټوته کېدنه کې د ټولو توليد شويو نيوترونونو نږدې 0.65% لپاره د پاتې شوني (چې د لمسولو نېوترون ورته وايي) نيوترون سره حسابېږي، چې پر ټوټه کېدنه باندې په ناڅاپي ډول خوشې شوي دي. د ټوټه کېدنې هغه توليدات چې ځنډول شوي، نيوترونونه توليدوي، د نيوترون ټوټه کېدنې په واسطه د خپل تخريب يا خوسا کېدنې لپاره نيم ژوند (نيمه ژوندی حالت) لري، چې له ميليونونو ثانيو نه تر څو دقيقو پورې ترتيبېږي او د پام وړ وخت ته اړتيا ده، چې کټ مټ هغه وخت معلوم کړي چې يو تعامل کوونکی په کې ګواښوونکي ټکي ته رسېږي. تعامل کوونکی د پرله پسې غبرګون په هغه برخه کې ساتل، چې ځنډول شوي نيوترونونه په کې د يوې ګواښوونکې کتلې حالت ته د رسېدلو لپاره اړين وي؛ ميخانيکي الو يا انساني عمليو ته اجازه ورکوي، چې په ريښتي وخت کې يو پرله پسې غبرګون اداره کړي، که نه نو د ګواښ يا کړکېچ د تر لاسه کولو او هستوي ويلې کېدنې تر منځ وخت چې د يو تشرېحي ځواک د پايلې په توګه له عادي هستوي پرله پسې غبرګون نه راپورته او پړسېږي ، منځګړيتوب ته د لارې هوارولو لپاره به خورا کوچنی وي. ذکر شوی وروستی پړاو، چې تخريب شوي نيوترونونه په کې د ګواښ يا بحرانيت د ساتنې لپاره نور اړين نه دي، دسملاسي  ګواښوونکی ټکي په توګه پېژندل کېږي. په عددي بڼه کې د بحرانيت يا ګواښ تشرېح کولو لپاره پيمانه شته، چې لغړ [بې ګټې] کړکېچ په کې د صفر ډالرو او سملاسي اړين ټکی په کې يو ډالر دی او په یاد پړاو کې نور ټکي په Cent کې ځای پر ځای کېږي.
په ځينو تعامل کوونکو کې سړوونکې [اله] هم د نيوترون اداره کوونکي په توګه عمل کوي. يو اداره کوونکی د هغو چابکه نيوترونونو په واسطه د تعامل کوونکي ځواک زياتوي، چې د انرژي له لاسه ورکولو او حرارتي نيوترون جوړېدلو په موخه له ټوټه کېدنې نه ازاد شوي دي. حرارتي نيوټرونونه د زيات اټکل له مخې د تېزو نيوترونونو په پرتله د ټوټه کېدنې زيات سبب کېږي. که چېرې سړوونکې [اله] يو اداره کوونکی وي، نو د حرارت درجې بدلونونه د سړوونکې يا اداره کوونکې کثافت اغېزمنولی شي او د همدې لپاره د ځواک وتنۍ ته بدلون ورکوي. د لوړې حرارت درجې سړوونکی به لږ غليظ وي او له همدې امله به لږ ګټور اداره کوونکی وي.
د اټومي بټۍ تقسيمول
اټومي بټۍ په طبابت، علمي څېړنه کې او د برېښنا د توليدولو لپاره کارېدلای شي.
د برېښنا فابريکې اټومي بټۍ
په اوس وخت کې په نړۍ کې درې د اټومي بتۍ ډولونه شته.
سرچینې
وېشنيزه:اټومي تخنيک
بازمحمد مبارز
بازمحمد مبارز دافغانستان یو ډیر غښتلی بوکسر دی او اول کس دی چی په(MMA)کی یی برخه واخسته
ترانسنیستریا
ترانس نیستریا په انګلیسي Transnistria) په مولداویا هیواد کې پرته نیمه خپلواکه سیمه ده. یاده سیمه د نیستر سیند په غاړه د مولداویا او اوکراین ترمنځ پرته ده.
ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﯽ
ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯ ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﯽ د افغانستان ﺩﺧﭙﻠﻮﺍﮐۍ ﭘﻪ ﺍﺗﻼﻧﻮ ﺍﻭ ﻣﻠﯽ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻨﻮ ﮐﯥ ﭼﯥ ﺩﺍﻓﻐﺎﻥ - ﺍﻧګﺮﯾﺰ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﺟګړﻩ ‏( ۱۸۳۹ - ۱۸۴۲ ﺯﯾږﺩﯾﺰ / ﻣﯿﻼﺩﻱ ‏) ﮐﯥ ﯾﯥ ﺗﻮﺭﻱ ﻭﻫﻠﻲ ﺩﻱ ﺍﻭ ﻟﻪ ځﺎﻧﻪ ﯾﯥ ﻣﯿړﺍﻧﻪ ښﻮﺩﻟﯥ ﺩﻩ ﯾﻮ ﻫﻢ ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﯽ ﻭ ﭼﯥ ﻟﻪ ﺍﺭﻩ ﭘښﺘﻮﻥ ﻏﻠﺠﯽ ﺍﻭ ﯾﻮ ﺟﯿﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﺍﻭ ﻣﻼﺍﻭ ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯ ﻭ. ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻭﺧﺖ ﭘﻪ ﮐﺎﺑﻞ ﮐﯥ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﺳﻔﯿﺮ ﺳﺮ ﻭﯾﻠﯿﻢ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﻭ ﭼﯥ ﺩﺑﺮﯾﺘﺎﻧﻮﻱ ﻫﻨﺪ ﭘﻪ ﺍﺳﺘﺎﺯﯾﺘﻮﺏ ﭘﻪ ﮐﺎﺑﻞ ﮐﯥ ﺩﺩﻭﯼ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﻩ ﺍﻭ ﺍﺳﺘﺎﺯﯼ ﻭ ﺍﻭ ﻋﺎ ﻡ ﺍﻭ ﺗﺎﻡ ﻭﺍﮎ ﺍﻭ ﺻﻼﺣﯿﺖ ﻭﺭﺳﺮﻩ ﻭ. ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯ ﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺍﻭ ﻧﻮﺭﻭ ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻨﻮ ﻟﻪ ﻣﮑﻨﺎټﻨﻪ ﻭﻏﻮښﺘﻞ ﭼﯥ ﺩﺩﻭﯼ ﺳﺮﻩ ﺧﺒﺮﯤ ﻭﮐړﻱ څﻮ ﺩﺍ ﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻧﻪ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﺩﭘﻮځﻮﻧﻮﺩﻭ ﻭﺗﻠﻮ ﭘﻪ ﺍړﻩ ﯾﻮﯤ ﭘﺮﯾﮑړﯤ ﺗﻪ ﺳﺮﻩ ﻭﺭﺳﯿږﻱ. ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻭﺧﺖ ﮐﯥ ﭘﻪ ﮐﺎﺑﻞ ﮐﯥ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﭼﻬﺎﻭ ڼۍ ﺩﮐﺎﺑﻞ ﺩﺑﻲ ﺑﻲ ﻣﻬﺮﻭ ‏( ﺑﯿﻤﯿﺎﺭﻭ ‏) ﮐﯥ ﻭﻩ. ﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﭘﺮﯾﮑړﻩ ﻭﮐړﻩ ﭼﯥ ﺩ ‏( ۱۸۴۱ ‏) ﺯﯾږﺩﯾﺰ / ﻣﯿﻼﺩﻱ ﮐﺎﻝ ﺩﺩﺳﺎﻣﺒﺮ ﭘﻪ ۲۳ ﻧﯧټﻪ ﺩﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮ ﺧﺎﻥ ﺍﻭ ﻧﻮﺭﻭ ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻨﻮ ﺳﺮﻩ ﺧﺒﺮﯤ ﻭﮐړﻱ. ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﺳﻔﯿﺮ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ، ﮐﭙټﯿﻦ ﺗﺮﯾﻮ،ﮐﯿﭙټﯿﻦ ﻣﯿﮑﻨﺰﻱ ﺍﻭ ﮐﭙټﯿﻦ ﻻﺭﯾﻨﺲ ﺩﺳﭙﺮﻭ ﺩﯾﻮﯤ ډﻟﯥ ﺳﺮﻩ ﺩﺑﻲ ﺑﻲ ﻣﻬﺮﻭ ﺩﭼﻬﺎﻭڼۍ ﻧﻪ ﺭﺍﻭﻭﺗﻞ ﺍﻭ ﺩﻣﺤﻤﻮﺩ ﺧﺎﻥ ﺩﮐﻼ ﺟﻨﻮﺑﻲ ﺑﺮﺧﯥ ﺗﻪ ﭼﯥ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﺩﭼﻬﺎﻭڼۍ ﻧﻪ ﯾﯥ ۶۰۰ ګﺎﻣﻪ ﻭﺍټﻦ ﺩﺭﻟﻮﺩ ﺭﻭﺍﻥ ﺷﻮﻝ. ﮐﻠﻪ ﭼﯥ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﺍﻭ ﻣﻠګﺮﻱ ﯾﯥ ﻫﻠﺘﻪ ﻭﺭﺳﯿﺪﻝ ﻧﻮ ﻭﯾﯥ ﻟﯿﺪﻝ ﭼﯥ ﻧﻮﺭ ﻣﻠﯽ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻦ ﺩﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺳﺮﻩ ﭘﺮ ډﺑﺮﻭ ﻧﺎﺳﺖ ﺩﻱ ﭼﯥ ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ﮐﯥ ﻏﺎﺯﻱ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺧﺎﻥ ﻏﻠﺠﯽ ﺑﺎﺑﺎﮐﺮﺧﯿﻞ ، ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﯽ ، ﺧﺪﺍﺑﺨﺶ ﺧﺎﻥ ، ﺳﻠﻄﺎﻥ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻥ ﺍﻭ ﺩﻭﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﻥ ﻫﻢ ﻭﻝ. ﮐﻠﻪ ﭼﯥ ﺩﺳﻠﻄﺎﻥ ﺍ ﺣﻤﺪ ﺧﺎﻥ ﺳﻨﺮ ګﯥ ﭘﺮ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﻭﻟګﯿﺪﻟﯥ ﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﯾﯥ ﻭﻭﯾﻞ ﺭﺍﺷﺊ ﭼﯥ ﮐښﻴﻨﻮ ، ﺧﺒﺮﯤ ﺍﺗﺮﯤ ﻭﮐړﻭ ﺍﻭ ﯾﻮﯤ ﭘﺮﯾﮑړﯤ ﺗﻪ ﺳﺮﻩ ﻭﺭﺳﯿږﻭ. ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﺩﻭﯼ ﯾﻮ څﺎﺩﺭ ﻭﻏﻮﺍړﻩ ﺍﻭ ﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻥ ﺍﻭ ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻦ ﺳﺮﻩ ﺧﺒﺮﻭ ﺗﻪ ﮐښﯿﻨﺎﺳﺘﻞ. ﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﺗﻪ ﻭﻭﯾﻞ : ﭼﯥ ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻞ ﺩﺭﻭﻏﺠﻦ ﯾﺎﺳﺘﺊ ﺍﻭ ﺯﻣﻮږ ﺍﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮﻩ ﻣﻮ ﺗﻞ ﺩﻭﮐﯥ ﮐړﻱ ﺩﻱ. ﺗﺎﺳﻮ ﺑﻞ ﻫﯿڅ ﻧﻪ ﻏﻮﺍړﺉ ﯾﻮﺍﺯﯾﻨۍ ﻣﻮﺧﻪ ﺍﻭ ﻣﻘﺼﺪ ﻣﻮ ﺩﺍﺩﯼ ﭼﯥ ﺯﻣﻮږ ﭘﺮ ﻫﯿﻮﺍﺩ ﺩﺍﯾﻤﻲ ﺗﺴﻠﻂ ﺍﻭ ﻭﺍﮎ ﻭﻟﺮﺉ. ﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺩﺍ ﺧﺒﺮﻩ ﻫﻢ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﺗﻪ ﭘﻪ ډﺍګﻪ ﻭﮐړﻩ ﭼﯥ ﻣﻮږ ﭘﺮ ﺗﺎﺳﻮ ﻫﯿڅ ﺑﺎﻭﺭ ﻧﻠﺮﻭ ﺍﻭ ﻏﻮﺍړﻭ ﭼﯥ ﺗﺎﺳﻮﺯﻣﻮږ ﺳﺮﻩ ﺑﺮﻣﺘﻪ ﻭﺉ ﺍﻭ ﺗﺮ ﻫﻐﻪ ﻣﻮ ﻧﻪ ﺧﻮﺷﻲ ﮐﻮﻭ ﭼﯥ ﺳﺘﺎﺳﻮ ټﻮﻟﻮ ﭘﻮځﻮﻧﻮ ﺯﻣﻮږﻫﯿﻮﺍﺩ ﻧﻪ ﻭﻱ ﻭﺗﻠﻲ. ﺩﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺍﻭ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﺩﻏﻪ ﺧﺒﺮﯤ ﭘﻨځﻠﺲ ﺩﻗﯿﻘﯥ ‏( ﻣﻨټﻪ ‏) ﺭﻭﺍﻧﯥ ﻭﯤ ، ﺧﻮ ﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺩﻭﯼ ﺑﯥ ﻭﺳﻠﻲ ﮐړﻱ ﻭﻭﺍﻭ ﺩﺩﻭﯼ ﺩﻧﯿﻮﻟﻮ ﺍﻣﺮ ﯾﯥ ﻭﺭﮐړ. ﻭﺯﯾﺮ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ﻭﻧﯿﻮﻩ ﺍﻭ ﺭﺍﮐﺶ ﯾﯥ ﮐړ ﻭ ﺧﻮ ﮐﻠﻪ ﭼﯥ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﻟﻪ ځﺎﻧﻪ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻭښﻮﺩﻩ ﻧﻮ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﻣﺤﺎﻓﻆ ګﺎﺭډ ﭼﯥ ﺩﻣﮑﻨﺎټﻦ ﺳﺮﻩ ﺩﺧﺒﺮﻭ ځﺎﯼ ﺗﻪ ﺭﺍﻏﻠﯽ ﻭﻭ ﺍﻭ ﺍﻓﻐﺎﻧﻲ ﻣﺤﺎ ﻓﻈﯿﻨﻮ ﺳﺮﻩ ډﺯﯤ ﭘﯿﻞ ﮐړﯤ. ﭘﻪ ﺩﻏﻪ ﻭﺧﺖ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﭘﻪ ﮐﺎﺑﻞ ﮐﯥ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮ ﺳﻔﯿﺮ ﻣﮑﻨﺎټﻦ ﺍﻭ ﺳﻠﻄﺎﻥ ﺍﺣﻤﺪﺧﺎﻥ ﮐﭙټﯿﻦ ﺗﺮﯾﻮ ﻭﻭﮊﻝ. ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻨﻮ ﻣﯿﮑﻨﺰﻱ ﻫﻢ ﻭﺍﮊﻩ ، ﺧﻮ ﻏﺎﺯﻱ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﻫﻐﻪ ﺩﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻨﻮ ﻧﻪ ﻭﮊﻏﻮﺭﻩ ﺍﻭ ﻭﺭﺗﻪ ﯾﯥ ﻣﺦ ﻭﺭﻭﺍړﺍﻭﻩ : ﺗﺎﺳﻮ ﺭﺍﻏﻠﻲ ﻭﺉ ﭼﯥ ﺯﻣﻮږ ﻫﯿﻮﺍﺩ ﻭﻧﯿﺴﺊ ﺩﺍ ﺑﻪ ﻣﻮ ﺣﺎﻝ ﻭﻱ ؟ ﺗﺮ ﻫﻐﯥ ﻭﺭﻭﺳﺘﻪ ۲۴ ﮐﻠﻦ ﻏﺎﺯﻱ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺩﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﺩﻭﻟﺲ ﻟﻪ ﺧﻮﺍ ﺩﯾﻮ ﭘﻮځﯽ ﺍﺗﻞ ﭘﻪ ﺗﻮګﻪ ﻭﭘﻴﮋﻧﺪﻝ ﺷﻮ. ﻫﻤﺪﺍﺭﺍﺯ ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﻲ ﺩﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎ ﻥ ﺩﯾﻮﻩ ﻣﻠﻲ ﻣﺒﺎﺭﺯ ﭘﻪ ﺗﻮګﻪ ﺩﺍﻧګﺮﯾﺰﺍﻧﻮﭘﺮ ﺧﻼﻑ ﭘﻪ ډﯾﺮﻭ ﻧﻮﺭﻭ ﺟګړﻭ ﮐﯥ ﻫﻢ ﺧﭙﻞ ﻫﯿﻮﺍﺩ ﭘﺎﻟﻮﻧﮑﯽ ﺭﺳﺎﻟﺖ ﺗﺮ ﺳﺮﻩ ﮐړ. ﺩﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﻲ ، ﻏﺎﺯﻱ ﺍﮐﺒﺮﺧﺎﻥ ﺍﻭ ﺩﺧﭙﻠﻮﺍﮐۍ ﺩﻧﻮﺭﻭ ﻣﻠﻲ ﺍﺗﻼﻧﻮ ﺍﺭﻭﺍﻭﯤ ﺩﯤ ښﺎﺩﯤ ﻭﻱ
د بازنتیني روم قیصران
دا لړلیک د بازنتیني واکمنۍ د واکمنو دی چې د "قیصر روم" په لقب کولو له سلگونو کلونو راهیسې یادېدل. خو په راوروسته پېړیو کې یې د روم پر ځای له قسطنطنیه څخه چې نن سبا په استانبول یادېږي، خپله واکمني چلوله. په دې لړلیک کې د ځینو شاهنشاهانو یادونه نه ده شوې، ځکه چې هغوي د یو بشپړ او خپلواک شاهنشاه بڼه نه درلوده، او نه هم د هغو غاصبو او یاغي باغي اشخاصو نومونه چې د واکمنۍ ترلاسه کولو هڅه خو یې وکړه، مگر څه په لاس ورنه غلل.
آل پالائی اولوگس په جلا وطنۍ کې دعوېداري
وېشنيزه:لړلیکونه وېشنيزه:د شاهنشاهانو لړلیکونه وېشنيزه:پېښلیک وېشنيزه:سلطنتونه وېشنيزه:د بېزنتیني واکمنۍ پېښلیک وېشنيزه:رومي واکمني وېشنيزه:صلیبي جگړې وېشنيزه:ترکي وېشنيزه:لویدیځه اسیا
پولاد علم دار
پولاد علم دار یو ترکیایي سینماګر دی چې ترډیره د لیوانو دره نومی تلویزیونی سریال کې چې د ترکی شو تلویزیون له خوا خپریده پیژندل کیږي.
راجستان
راجستهان (انگرېزي:Rajasthan) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 68,621,012 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 342,269 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته هندي ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د جی پور ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 67.06 په سله دي.په دې ټول رياست کې 23.4 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
بنجامين ډيزرايلي
بنجامين ډيزايلي (Benjamin Disraeli, 1st Earl of Beaconsfield KG PC FRS) چې د ۱۸۰۴ز د ډسمبر له ۲۱ مې نه د ۱۸۸۱ز د اپریل تر ۱۹ مې يې ژوند وکړ، يو بریتانوي سياستوال او محافظه کار سياستپوه و چې دوه ځلې يې د انګليستان د لومړي وزير په توګه خدمت وکړ. نوموړي د معاصر محافظه کار ګوند په جوړولو کې د دې ګوند د کړنلارو په راپېژندلو او پراختيا کې مرکزي ونډه ولوبوله. د ډيزرايلي په اړه په نړيوالو چارو کې د هغه د اغېزناک غږ، د ليبرال ګوند د مشر ويليم ايوارت ګلېډسټون په ملتيا د هغه د سياسي مبارزو او د نوموړي د يوه ملت محافظه کار اصالت (one-nation conservatism) یا محافظه کار ديموکراسي (Tory democracy) له امله يادونه کېږي. هغه د بریتانوي سترواکۍ په لوړتيا او ځواک سره د محافظه کارانو ګوند خورا مشهور کړ. ډيزرايلي هغه يوازينی بریتانوي لومړی وزير دی، چې د يهودو زېږون (له يهودي مور او پلار نه زېږېدلی دی). نوموړی ان د لومړي وزير په توګه د دندې تر څنګ يو ناول ليکونکی او د افسانوي کارونو خپروونکی و.
راجستان
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
بنجامين ډيزرايلي
ډيزرايلي په (Bloomsbury) کې چې وروسته د (Middlesex) [منځني جنس] يوه برخه شوه، زېږېدلی دی. د هغه پلار په خپله کنيسه کې له يوې شخړې وروسته يهوديت پرېښود. بنجامين په ۱۲ کلنۍ کې د انګليس کليسا غړی شو. له څو نابريالۍ هڅو نه وروسته په ۱۸۳۷ ز کې د عوامو مجلس ته لاره پيداکړه. په ۱۸۴۶ ز کې د وخت لومړي وزير (Sir Robert Peel) په خپل وړانديز باندې د (Corn Laws) د له منځه وړلو په موخه ګوند ووېشه، چې د لغوه کولو له مخې يې پر واردېدونکو غلو دانو باندې تعرفه بندول راونغاړل. ډيزرايلي د عوامو په مجلس کې له Peel سره نښته (مخالفت) وکړ. نوموړی د ګوند يو ستر شخص شو. کله چې د ګوند مشر (Lord Derby) په ۱۸۵۰ او ۱۸۶۰ ز لسيزو کې د درېيم ځل لپاره کابينه جوړه کړه، ډيزرايلي په کې د دولتي خزانې د مشر او د ولسي جرګې د مشر په توګه خدمت وکړ.
راجستان
نورلولئ
وېشنيزه:راجستهان
بنجامين ډيزرايلي
په ۱۸۶۸ ز کې د (Derby) له تقاعد نه وروسته بنجامين د همغه کال د عمومي ټاکنو له بايلنې نه لږه موده مخکې لومړی وزير شو. هغه د ۱۸۷۴ ز عمومي ټاکنو کې د ګوند د سترې بریا له رهبري کوولو نه مخکې، بېرته اپوزيسيون (مخالف ګوند) ته وروګرځېد. له ملکه ويکټوريا سره يې نږدې ملګرتيا وساتله، چې په ۱۸۷۶ز کې يې هغه د (Beaconsfield) د کنت رتبې ته پورته کړ. د ډيزرايلي دويمه دوره د (Eastern Question) له مخې اداره کېدله، چې دا د عثماني سترواکۍ ورو ويجاړېدنه او د نورو اروپايي ځواکونو، لکه روسيې هيله وه، چې په خپل لګښت کې تر لاسه شي. بنجامين په مصر کې د سويس کانال کمپنۍ کې د سترې ګټې د پېرلو په موخه د بریتانيې لپاره [اصول او قوانين] تنظيم کړل. په ۱۸۷۸ ز کې د عثماني سترواکۍ په خلاف د روسانو له برياليتوبونو سره مخامخ شو، چې د بریتانيې په ګټه او د روسيې (اوږد مهاله دښمن) په ناخوښۍ يا زيان يې په بالکان هېوادونو کې د سولې راوړلو په موخه د برلين په کانګرس (پارلمان) کې کار وکړ. پر روسانو باندې د دې ديپلوماتيکې (سياسي) بريا له امله ډيزرايلي د اروپا د مشر او لارښود سياستوال په توګه وپېژندل شو.
د ژوند لومړني وختونه
ډيزرايلي د ۱۸۰۴ ز ډسمبر په ۲۱  د لندن (6 King's Road, Bedford Row, Bloomsbury) کې وزېږېد، چې د ادبي نقاد او تاريخپوه اسحاق ډي ازرايلي (Isaac D'Israeli) او ماريا يانې مريم (née Basevi) دويم بچی او مشر زوی و. ياده کورنۍ نږدې د ايټاليا د (Sephardic) له يهودانو نه وه، چې له ځينو ايټالوي يهودانو او (Ashkenazi origins) رېښو سره سوداګريز شاليد لري. ډيزرايلي وروسته خپلې ريښې يا اصليت رومانتيک (خيال پالونکی) کړ. هغه ادعا کوي، چې د پلار کورنۍ يې د ستر عبراني او (Venetian) له ميراث يا نژاد نه وه. د اسحاق کورنۍ په حقيقت کې له ستر توپير نه وه، بلکې د هغه د مور له اړخه وه، چې هغه په کې هيڅ لېوالتیا نه ښوده. د (Rothschilds) او (Isaac Cardoso) په ګډون ځيني نامتو پلرونه وو. تاريخپوهان د ډيزرايلي کورنۍ د تاريخ ليکنې لپاره د هغه د انګيزو له مخې توپير لري: برنارد ګلاسمېن استدلال کوي چې اراده وه چې هغه ته د انګلينډ د واکمن اشرافو سره د پرتلنې وړ مقام ورکړي؛ سارا برېډفورډ (Sarah Bradford) باور لري :«د هغه د عمومي موضوع (بې خونده يا عادي مضمون) نه خوښول به ډيزرايلي ته اجازه ورنه کړي، چې د منځني پوړ اوسېدلو او ناډراماتيک (لکه دوی چې په ريښتيا وو) په توګه د خپلې زوکړې حقيقتونه ومني.
د ډيزرايلي وروڼه او خويندې سارا ( ۱۸۵۹ – ۱۸۰۲ز)، نفټالي (زوکړه او مړينه ۱۸۰۷ز)، رالف (۱۸۹۸ – ۱۸۰۹)ز) او جيمز يا جيم (۱۸۶۸ – ۱۸۱۳ز) و. هغه خپلې ته نږدې او پرې مهربانه و، مګر له خپلو ژوندي پاتې وروڼو نه په يو څه واټن کې و. د هغه د ښوونځي دوره ساده او نيمګړې ده. له نږدې ۶ کلنۍ نه په (Islington) کې د ډيم ښوونځي (dame school) کې يو نارينه هلک و، چې د هغه ژوند ليکونکي وروسته «د هغې ورځو لپاره د خورا لوړ ټولګي رامنځته کېدنه» په توګه تشرېح کړ. دوه کلونه يا لږه ډېره موده وروسته (ريښتينې نېټه نه ده معلومه) په (Blackheath) کې د (Rev John Potticary) د (St Piran) ښوونځي ته د ليليې زده کوونکي په توګه واستول شول. کله چې نوموړی هلته و، کورنيو پېښو يې د زده کړې او ژوند دوره بدله کړه. په ۱۸۱۳ ز کې په (synagogue of Bevis Marks) [د بيويس مارکس له کنيسې] سره په يوې شخړې پسې د ډيزرايلي پلار يهوديت پرېښود او د ۱۸۱۷ ز په جولای او اګسټ کې يې د انګلينډ په کليسا کې يې خپلو څلورو بچيانو ته د تعميد غسل (د نېکمرغۍ غسل) ورکړ.
اسحاق ډي ايزرايلي هيڅکله دين په جدي ډول په پام کې نه دی نيولی، مګر د (Bevis Marks Synagogue) [بيويس مارکس کنيسې] يو پلوی غړی پاتې شوی دی. د هغه پلار مشر بنجامين يو نامتو او پرهېزګاره شخص و، دا کېدای شي هغه ته د احترام له امله و، چې کله هغه په ۱۸۱۳ ز کې د کنيسه په صلاحيتونو سره ووت، اسحاق پرېنښود. وروسته له هغې جې مشر بنجامين په ۱۸۱۶ کې مړ شو، اسحاق د دويمې شخړې تعقيبوونکې ټولنې يا جماعت په پرېښودلو کې د خپلواکۍ احساس وکړ. د اسحاق ملګري (Sharon Turner) چې يو حقوقي وکيل و، هغه وهڅاوه چې، که څه هم هغه په هوسا ډول په هيڅ رسمي دين پوری ناتړلی پاتې کېدلی شي، مګر د بچيانو لپاره به يې دا ډول پاتې کېدل بې ګټې وي. کله چې بنجامين ته د ۱۲ کلنۍ په عمر د ۱۸۱۷ ز جولای په ۳۱ نېټه د تعميد (نېکمرغۍ) غسل ورکول کېده، ټرنر (Turner) يې د مذهبي (خدايي) پلار په توګه ولاړ و.
مسيحيت ته اوښتنې ډيزرايلي ته د دې وړتيا ورکړه، چې په سياست کې د يوه مسلک يا حرفې په اړه فکر وکړي. بریتانيا د نولسمې پېړۍ په لومړيو کې په ستر ډول د سامې ټولنې ضد نه وه او په ۱۷۷۰ ز کې د (Samson Gideon) د وختونو راهيسې په کې له يهودي کورنيو نه د پارلمان غړي هم وو، مګر د ۱۸۵۸ ز د يهودو هوساينې تر قانون پورې، د پارلمان له غړو نه غوښتل کېدل چې«پر ريښتيني عيسوي ايمان باندې» د ژمنتيا لوړه وکړي، چې لږ تر لږه مسيحي دين ته يوازې په نوم اوښتنې ته يې اړتيا لرله. معلومه نه ده، چې ايا ډيزرايلي د نوم ايښودنې يا تعميد د مراسمو پر مهال پارلماني مسلک ته کومه هيله وښوده يا نه، مګر شک نه شته چې د پلار په پرېکړې يې ژور خواشينی و، چې ولې يې د (Winchester College) ته ونه لېږه. ياد ښوونځي، د انګليستان د يوه غوره دولتي ښوونځي په توګه سياسي اشرافو ته په ثابت ډول ګومارنې چمتو کولې. د هغه دوه کوچني وروڼه هلته استول شوي وو او دا روښانه نه ده، چې اسحاق ډي ايزرايلي ولې غوره وګڼله، چې خپل مشر زوی يوخورا لږ نامتو ښوونځي ته واستوي.
د انګستان درېیم ویلیام
درېیم ویلیام (ویلیام هنری، ۱۶۵۰ز کال د نومبر ۴ مه – د ۱۷۰۲ ز کال د مارچ  ۸مه) چې د اورنج ویلیام په نامه هم ډېر پېژندل کېده، د خپلې زيږېدنې راهسیې د اورنج شاهزاده، ۱۶۷۰ ز کلونو راهیسې د هالند، زیلاند، اطریش، ګویلدرز او د هالند په جمهوریت کې د اورجیسیل واکمن او له ۱۶۷۰ ز کال نه په ۱۷۰۲ ز کال د هغه تر مړینې پورې، د انګلستان او سکاټلند پاچا و. هغه د سکاټلنډ د پاچا په توګه په دویم ویلیام یادېږی. کله نا کله په آیرلنډ او سکاټلنډ کې په غیر رسمی ډول پاچا بېلي یا King Billy بلل کېږي. په ۱۶۹۰ ز کال کې د بوین په جګره کې د هغه بریا، د یووالي پلویانو له خوا نمانځل کېږي چې په ویاړ یې نارنجې رنګونه نندارې ته وړاندې کېږي. هغه د خپلې مېرمنې او د ماما لور دویمه ملکه ماري تر څنګ په بریتانیا حکومت وکړ او زیاتره تاریخونه معمولاً د دوی واکمني د "ویلیام او ماري" په نامه یادوي.
ویلیام د دویم ویلیام، د اورنج شهزاده او د ماري، رویال شهزادګۍ او د اورنج شهزادګۍ، د انګلستان، سکاټلنډ او آیرلنډ د لومړي چارلز لور، یوازینی ماشوم و. پلار یې د هغه له زېږېدنې یوه اونۍ وړاندې مړ شو، چې درېیم ویلیام له زیږېدنې نه د اورنج شهزاده شو. هغه د خپل ماما جېمز، د یورک دوک چې د انګلستان، سکاټلنډ او آیرلنډ د دویم چارلز کوچنی ورور و، له مشرې لور ماري سره یې واده وکړ. پروتستانت ویلیام په اروپا کې د پروتستان او کاتولیک دواړو ځواکونو سره په ائتلاف د فرانسې ځواکمن کاتولیک واکمن، څوارلسم لويي په وړاندې په څو جګړو کې ګډون وکړ. ګن شمېر پروتستانتانو ویلیام د خپلې عقیدې اتل اعلان کړ. د هغه کاتولیک ماما او خسر، جېمز په ۱۶۸۵ ز کال کې، د انګلستان، سکاټلنډ او آیرلنډ پاچا شو. د جیمز واکمني په بریتانیا کې اکثریت پروتستانتانو ته چې د کاتولیکیزم د احیا نه یې ویره درلوده، محبوبه نه وه. ویلیام د بریتانیې د نفوذ لرونکو سیاسي او مذهبي مشرانو د یوې ډلې په ملاتړ، په انګلستان یرغل وکړ چې د پرتمین انقلاب په نامه وپېژندل شو. هغه په ۱۶۸۸ ز کال کې د بریکسهام په سویل لوېديځ انګلیسي بندر کې ښکته شو. لږه موده وروسته، جېمز له واک نه لرې شو.
د یوه وفادار پروتستانت په توګه د ویلیام شهرت، هغه او مېرمنې ته یې دا موکه ورکړه چې ،واک په لاس کې ونیسي. ویلیام د خپلې واکمنۍ په لومړیو کلونو کې په نهه کلیزه بهرنۍ جګړه (۱۶۸۸- ۱۶۹۷ز) بوخت و او ماري یې د برېتانیې حکومتولی ته یوازې پرېښوده. هغه په ۱۶۹۴ز کال مړه شوه. په ۱۶۹۶ز کال کې جکوبیانو، چې له واک لرې شوي جېمز ته وفاداره ډله وه، د ویلیام د وژنې او تخت ته د جېمز د بېرته راوستلو ناکامه نقشه جوړه کړه. د ویلیام د بچیانو نه شتون او په ۱۷۰۰ز کال کې یې د هغه د خوښینې، ان زوی شهزاده ویلیام د ګلوسېسټر دوک مړینې د پروتستانت ځایناستي له ګواښ سره مخامخ کړه. د ۱۷۰۱ ز کال د ځایناستۍ له قانون سره سم د لرې خپلوانو، د پروتستانت هانور کورنۍ د غړو په تخت کېنولو سره د خطر مخه ونیول شوه. په ۱۷۰۲ز کال کې، د هغه له مړینې وروسته، په برېتانیا کې ان د پاچا ځایناسې شوه او د هغه د تره زوی جان ویلیام فریسو د اورنج شهزاده ته نوماند د هغه ځایناستی شو او له واکمن پرته دویمه دوره  پیل شوه.
زېږون او کورنۍ
درېیم ویلیام  د ۱۶۵۰ ز کال نومبر په ۴ د هالنډ جمهوریت په لاهه کې زېږېدلی. ویلیام چې د تعمید غسل ورکړل شوی،ماری، د رویال شهزادګۍ او واکمن دویم ویلیام، اورنج شهزاده یوازینی ماشوم دی. مور یې د انګلستان، سکاټلنډ او ایرلنډ د پاچا، لومړی چارلز مشره لور او د پاچا دویم چارلز او پاچا دویم او څلورم جېمز خور وه.
د ویلیام پلار د هغه زېږېدو نه اته ورځې مخکې د چیچک له امله مړ شو، نو ځکه ویلیام د خپل زیږېدنې له شېبې نه واکمن اورنج شهزاده و. سملاسي، د مور او پلرنۍ انا، د سولمز- براونفلز امالیا تر منځ د ماشوم د نوم اېښودلو پر سر شخړه رامنځ ته شوه. ماری غوښتل ،په هغه باندې د خپل ورور نوم چارلز کېږدي، خو د هغې خواښې ټینګار کاوه چې هغه ویلیام ونوموي، ترڅو د هغه د واکمن کېدو امکانات پیاوړي کړي. دویم ویلیام په خپل وصیت کې خپله ښځه د خپل زوی سرپرسته ټاکلې وه، خو دا سند د دویم ویلیام په مړینې کې پرته له لاسلیک پاتې شو او باطل شو. د ۱۶۵۱ ز کال د اګست په ۱۳ مه هوګ راډ وان هالنډ این زیلنډ (سترې محکمې) حکم ورکړ چې، د سرپرستي به هغه د مور، د هغه پلرنۍ انا او فریډریک ویلیام، د برندنبورګ ټاکونکی چې مېرمن یې لوئیس هینریټ د دویم ویلیام مشره خور وه، تر منځ ووېشل شي.
ماشومتوب او زده کړې
د ویلیام مور خپل زوی ته لږ شخصي علاقه ښودله، کله نا کله به د کلونو لپاره نه وه او تل به یې قصداً د هالنډي ټولنې نه ځان لرې ساته. د ویلیام زده کړې په لومړیو کې څو هالنډي ښځينه شخصي ښوونکو، ځینو انګلیس نسبه، لکه: والبرګ هاوارډ او سکاټلنډي اشرافۍ، لېډي انا مکینزي ته په لاس ورکړل شوې. شهزاده د ۱۶۵۶ ز کال  له اپریل نه له کالوینېسټ مبلغ کورنیلیس ټریګلنډ نه چې د کانټرا-ریمونسټرنټ الهیات پوه،  ګېسبرټوس ووټیوس لاروی و، د اصلاحي دین په اړه ورځنۍ لارښوونې ترلاسه کولې.
د ویلیام فکري زده کړې په Discours sur la nourriture de S. H. Monseigneur le Prince d'Orange,  لنډه رساله کې بیان شوې، چې ښايي د ویلیام یوه ښوونکې، کانسټانتین هویګنس لیکلې وي. شهزاده ته په دې درسونو کې ورزده شوي چې، هغه مخکې له مخکې ټاکل شوی و، چې د الهي غوښتنې وسیله شي او د اورنج- ناساو د ماڼۍ تاریخي برخلیک پوره کړي.
ویلیام د ۱۶۵۹ ز کال له پیل نه د رسمي زده کړو لپاره د لیډن په پوهنتون کې د اخلاقو علم  پروفیسور هېنډریک بورنیوس تر لارښوونې لاندې اووه کاله تېر کړل (که څه هم هېڅکله یې رسماً د زده کوونکي په توګه نوم لیکنه ورته و نه کړه). ویلیام کله چې په پرېنسېنهوف په ډلفټ کې اوسېده، د هانس ویلیام بینټینک په ګډون یو کوچنۍ شخصي ډله او یو نوی حاکم، فریډریک ناساو دي زویلنشټین، چې (د اورنج فریډریک هنري واکمن نامشروع زوی و ) د هغه تره و، درلود.
لوی متقاعد جوهان ډي ویټ او د هغه تره کورنیلیس دي ګریف د هالنډ استازي تر فشار لاندې راوستل چې د ویلیام د زده کړې مسؤلیت په غاړه واخلي او ډاډ ترلاسه کړي چې، هغه به هغه مهارتونه ترلاسه کړي چې په راتلونکې، که څه هم نامشخصه، ایالتي دنده کې خدمت وکړي. ایالتونو د ۱۶۶۰ ز د دسمبر ۲۵  ګام واخیست. د چارواکو دې لومړۍ لاسوهنې ډېر دوام ونه کړ. د ۱۶۶۰ ز کال د دسمبر په ۲۳مه، کله چې ویلیام لس کلن و، مور یې د لندن په وایتهال ماڼۍ کې د چیچک له امله مړه شوه، چې د خپل ورور، چې په وروستیو کې پاچا دویم چارلز شوی و، لیدو ته تللې وه. ماري په خپل وصیت کې غوښتنه وکړه چې چارلز د ویلیام غوښتنو ته پام وکړي او چارلز په هغه مهال غوښتنه وکړه چې، د هالنډ ایالتونه، خپلې لاسوهنې پای ته ورسوي. دوی د چارلز د راضي کولو لپاره د ۱۶۶۱ ز کال د سپتمبر په ۳۰ مه موافقه وکړه. په همغه کال کې، زویلنشټین د چارلس لپاره کار پیل کړ او ویلیام یې اړ کړ چې، خپل تره ته لیکونه ولیکي او له هغه نه وغواړی چې، له ویلیام  سره مرسته وکړي، ترڅو یوه ورځ واکمن شي. د ویلیام تعلیم او سرپرستي، د هغه د مورله مړینې وروسته، د هغه د لړۍ د ملاتړو او د هالنډ د ډېر جمهوري غوښتونکو مدافعینو ترمنځ د شخړې مسئله ګرځېدلې وه.
هالنډي چارواکو په پیل کې خپله ټوله هڅه وکړه، چې په دغو دسیسو سترګې پټې کړي، خو د انګليس-هالنډ په دویمه جګړه کې د چارلز د سولې له شرايطو نه يو یې د هغه د وراره د مقام پراختیا وه. د هالند دولتونو په ۱۶۶۶ ز کې چې ویلیام شپاړس کلن و، په ځوابي اقدام کې په رسمي توګه هغه د حکومت یو تعلق، یا "د دولت ماشوم" وټاکه. ټول انګریز پلوه درباریان، د زویلینشټین په شمول د ویلیام له شرکت نه لرې شول. ویلیام له ډي ویټ نه وغوښتل چې زویلنشټین ته اجازه ورکړي چې پاتې شي، خو هغه ونه منل. د جمهوریت مخکښ سیاستوال ډي ویټ، د ویلیام زده کړې په خپله غاړه واخیستې، هغه ته یې په اونیز ډول په دولتي چارو کې لارښوونه کوله او د ریښتینې ټېنس په منظمو لوبو کې یې ورسره ګډون کاوه.