cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دځنګلی ونو افات اوامراض
د حشراتو اود هغوې اداره کول
(Interrogated pest management (IPM)):يو ځای کنټرول کول دغه يو ارزښتناکه تګ لاره ده او ټول ايکوسيستم په نظر کې نيسي او ټول يې په رسميت سره پيژني او د حشراتو او د امراضو لپاره تياروي په راتلونکي کې داسې يو لاره چې جدي توګې سره تاوان نه وي. او دداسې تخنيکونو څخه استفاده کوي چې په لاندې ډول سره وي. بيولوژيکي کنټرول د چارپيريال پاکوالي، بدلون او مخه نيسي استعمال د مرضي ورايټيو.(IPM)چې دا(pesticides)نه عملي کوي خو دوې د استعمال نه وروسته منيټورينګ کوي د هغه لپاره چې ورته ضرورت وي او هغه اغيزه لرونکي اورګانيزمونه ټارګيټ کوي.IPM)(په داسې طريقې سره( pest ) کنټرولوي چې هوا او محيط خراب نشي او حشرات هم له مينځه لاړ شي.
د حشراتو او افاتو کنترول طريقې
د ځنګله په ونو باندې د حشراتود منفي تاثيراتو د کنترولولو لپاره، په عمومي توګه د کنترول درې نوعې شتون لري، چې عبارت دي له: 1.	بيولوژيکي کنترولونه (Biological Controls) 2.	کيمياوي کنترولونه (Chemical Controls) 3.	مديريتي يا اداري کنترول (Management Controls) ===بيولوژيکي کنترولونه (Biological Controls) د حشراتو د اکثريت آفاتو لپاره په طبيعت کې طبيعي کنترولونکي شتون لري. ليکن دا طبيعي کنترولونه په کراره توګه عمل کوي. هروخت چې د ځنګله مامور له دې طبيعي کنترولونو څخه د کار اخستلو لپاره ونيسي، ترڅو چې د حشراتو آفات اداره کړي، چې همدا نوعه کنترولونه د بيولوژيکي کنترولونو په نامه سره ياديږي.هره يوه حشره طبيعي دښمن لري. د بيولوژيکي کنترول نمونه يا بيلګه د يو نوي ښکار کونکي(predator) حشرې معرفي کول دي د يوې ککړې ساحې لپاره. بله نمونه يا بيلګه عبارت ده د ناروغۍ له منځته راوړنې څخه(pathogen). پاتوجين له مايکرو اورګانيزم يا ويروس نه عبارت دى چې ديوې ناروغۍ سبب کيږي. ناروغۍ منځته راوړونکي(pathogen) په مشخص يا ځانګړې حشره باندې حمله کوي او هغه له منځه وړي
مديريتي يا اداري کنترول
(Management Controls) مديريتي کنترولونه شامل دي په څو مديريتي عملي کړنو باندې چې د ځنګل ساتونکي مامور هغه په کار اچولى شي. دا نوعه کنترول عبارت له دې څخه دى چې ککړې ونې او ککړې برخې د ونو لرې کړی شي، د مقاومت لرونکو ونو د نوعو کښت يا کرل، د ونو د نفوس درسته څآرنه او ساتنه، او تجويز شوي سوځيدنه بايد وشي.
کيمياوي کنترولونه
(Chemical Controls): د حشره وژونکو څخه استفاده يا ګټه اخستل د ځنګله د ونو لپاره د ملي اداري د نظارت او قاعدې لاندې ځاى نيسي. (National Environmental Protection Agency (NEPA).)حشره وژونکي(Pesticides) په موثره او چټکه توګه دحشراتو د آفاتو مشکل يا ستونزه د لنډې مودې لپاره حلوي، ليکن معمولاً نور اقدامات د اوږدې مودې د حل په خاطر تراستفادې لاندې نيول کيدلای شي. د ځنګل د ناروغيو ډير موثر کنترول عبارت له يو ښه او غوره مديريت څخه عبارت دى چې د ځنګل ساتونکي مامور پواسطه سرته رسيږي. د ناروغيو زياتې نوعې کيدلى شي چې ځنګله ته د ننوتلو څخه يې مخنيوى وشي لکه د پرې شوو ونو بيخ په چارپيره توګه د borax)(اوکرئوسوت (creosote)پواسطه ='نتيجه ګيري== ددي سمینارله مطالعي څخه داسي نتیجه ګیري کیږي دحشراتواو افاتوکنترول په ځنګلي او غیر ځنګلي ونو کی یومهم جزاوحیاتي باارزښته برخه ده. چي په طبعي اومصنوعي ډول منځ ته راځي چي ځنګلونه تولیدي ،محافظه وي اوزینتي ار زښتونودرلودنکي ده چي په تولیدي ارزښت کي دصنعتي لرګیو تولید،سون لرګیوتولیداومیوي تولید خاص ارزښت لري اومحافظه وي ارزښت کي دهواککړتیامخنیوي،سیلابونومخنیوي،دخاوري دتخریب مخنیوي،اودبادونودشد ت مخنیوي شامل دي.که چيري ددي باارزښته ټولني حفاظت ونه شي. او د حشراتو او افاتو پواسطه له مینځه لاړ شي نوپه محیط کي به ډول ډول مشکلات رامنځ ته شي. نه یواځي داچي دځنګل د له منځه تګ سره دانسانانوژوند دخطرسره مخ کیږي بلکه دډیرونوروژوندیوموجوداتو ژوند د تهدید سره مخ کیږي.ددي لپاره چي دیادوستونزوڅخه نجات پیداکړي نوباید دحشراتو اوافاتوکنترول باید په مختلفوطریقو سره وشی چی دیوی طرفه ایکوسیستم خراب نشی او هم ورسره نباتات اونور ژوندی موجودات له مینځه لاړ نشي او همدارنګه د ونو په اصلاح یا انکشاف سره په ونو کي امراض ، حشرا ت ، افات اونور ناوړه محیطي عوامل له مینځه ځي.
سرچينې
سیدجمالدین افغاني پوهنتون کرنې پوهنځی ځنګلونوڅانګه
په چلندیزو ځانګړتیاوو کې عصریتوب
د چلند عصريتوب، د چلند او پېژندنې ځانګړتیاوو یوه ټولګه ده، چې اوسني هومو سپي ینسونه د نورو اناتوميکي عصري انسانانو، هومینین او لومړنیو ژوو څخه توپیر کوي. ډېری پوهانو په دې هوکړه کړې ده چې، د انسانانو عصري چلند، د نورو په منځ کې د روښانه فکر، د پلانولو ژورتیا، سمبولیک چلند (د نمونې په توګه: هنر، تزئینات)، موسیقي او نڅا، د لویو لوبو استحصال او د تیغ ټیکنالوژۍ له خوا مشخص کېدلای شي. د دې چلندونو او ټیکنالوژیکي نوښتونو لاندې فکري او کلتوري بنسټونه دي چې د تکامل او کلتوري بشرپوهانو له خوا په تجربوي او توکمیز ډول مستند شوي دي. په دې انساني نړیوالو نمونو کې ټولیز کلتوري تطبیق، ټولنیز ارزښتونه، ژبه او په نږدې خپلوانو سربېره پراخه مرسته او همکاري شامل دي.
د تکاملي انتراپولوژۍ او اړوندو  پوهنه او اړوندو نظمونو په دود کې استدلال شوی دی چې، د دې عصري چلند ځانګړتیاوو پراختیا، د یخنۍ وروستۍ دورې او د یخنۍ وروستی اعظمي حد د اقلیم شرایطو سره په ترکیب کې چې د نفوسو د زیاتېدلو پر وړاندې خنډونه رامنځته کوي، د نندرتال، ډینیسووان او نورو انسانانو اړوند په ټوله نړۍ کې یې د هومو سپيینس د تکامل بریا سره مرسته کړې ده.
د لرغون پېژندنې په ریکارډ کې د توپېرونو له امله بحث دوام لري چې، ایا اناتومي پلوه عصري عاقل انسانان د چلند له پلوه هم عصري وو. د چلند د عصري کولو د تکامل په اړه ډېری نظریې شته دي. دا په عمومي توګه،ً په دوه ډلو وېشل کېږي: تدریجي او فکري تګلارې. د وروستۍ پورتنۍ پالیولیتیک ماډل نظریې څرګندوي چې، عصري انساني چلند په افریقا کې د فکري او جنیتیکي بدلونونو له لارې رامنځته شوی چې نږدې له  ۴۰،۰۰۰ نه تر ۵۰،۰۰۰ کلونو مخکې، له افریقا څخه بهر د کډوالۍ پرمهال په ناڅاپه توګه رامنځته شوي، چې له افریقا او نړۍ څخه بهر د عصري انسانانو حرکت هڅوي. نورماډلونه په دې تمرکز کوي چې، څنګه عصري انساني چلند ، د تدریجي ګامونو له لارې رامنځته شوی او د داسې چلند د لرغون پېژندنې نښې، یوازې د ډیموګرافیک یا د ژوند پر بنسټ بدلونونو له لارې څرګندېږي. ډېی د چلند عصري شواهد (لږترلږه ۷۵،۰۰۰ نه تر ۱۵۰،۰۰۰ کلونه وړاندې او په احتمالي ډول له دې هم وړاندې) د افریقا د منځنۍ ډبرې په دوره کې وړاندې کوي. سالي مک بریټي او آلیسون ایس بروکس د تدریج د اصولو د رعایتولو د پام وړ پلویان دي، چې د افریقا له تاریخ وړاندې، په منځنۍ ډبرینه زمانه کې د ډېرو بدلونونو ځای پرځای کولو سره اروپایي محوره ماډلونه، له ګواښونو سره مخامخ کوي، که څه هم د داستان د دې نسخې رامنځته کول، د فوسیل د نازک تاریخ له امله په عیني توګه ستونزمن دي، ځکه چې بېرته تېر وخت ته ور ګرځو.
پېژند(تعریف)
د هغه څه ډلبندي، چې باید په عصري انساني چلند کې شامل شي. اړینه ده، څو هغه چلندونه تعریف کړو چې د ژونديو انساني ډلو ترمنځ نړیوال دي. د دې انساني نړۍ ځینې بېلګې روښانه فکر، پلانول، سوداګري، ګډ کار، د بدن ښکلي کول، د اور کنټرول او کارول دي. د دې ځانګړتیاوو ترڅنګ انسانان په ټولنیزو زده کړو باندې ډېره تکیه لري. دا مجموعي کلتوري بدلون یا کلتوري "ریټچټ یا دوران"، د انسان کلتور د حیواناتو له ټولنیزې زده کړې څخه جلا کوي. په ټولنیزه زده کړه ټینګار کول، ښایي له افریقا څخه بهر ډېری چاپېریالونو ته د انسانانو د ګړندي موافقت لپاره مسؤل وي. دا چې د ځینو خورا جلا شوو اصلي ډلو په ګډون کلتوري نړۍ، په ټولو کلتورونو کې موندل کېږي، دغو ځانګړتیاوو باید په افریقا کې د وتلو څخه مخکې وده کړی وی یا اختراع شوی وی.
د لرغونپوهنې له پلوه، یو شمېر تجربوي ځانګړتیاوې، د عصري انساني چلند شاخصونو په توګه کارول شوې دي. په داسې حال کې چې، د دوی په اړه ډېری وختونه بحث کېږي، په یو څو په عمومي توګه هوکړه شوې ده. د لروغونپوهنې له پلوه، د چلند عصریتوب په شواهدو کې لاندې موارد شامل دي:
د نوډبرین پېر اووښتون
نو ډبرین پېر اووښتون (انقلاب) یا نوی ډبرین پېر انقلاب چې په انگرېزۍ کې یې Revolution Neolithic بولي، د ډبرین پېر هغه دوران ته ویل کېږي چې د بشري ډلو له خوا کارېدونکو الاتو و اوزارو کې بدلون راغی. نوډبرین پېر اووښتون هغه اصطلاح ده چې گورډون چایلډ د خوراکي او کرنیزو تولیداتو د توصیف او لاسته راوړنو، د بوټو او ځناورو د اهلي کونې لپاره وضع کړه؛ دا اووښتون د 9000 تر 6000 مخزېږد کلونو ترمنځ د لودیځې اسیا په کلیوالو سیمو کې د یوځای اوسېدنې او پراخوالي له لامله رامنځته شو. د نوډبرین پېر اووښتون هغه پېر دی چې بشر د خپل خوراکي توکو د برابرونې ته ادلون بدلون ورکړ او د آذوقه پیدا کونې له حالته ووتل. دا مرحه د مهالیز تناوب و توپیر سره په لرغونې امریکا، سویل لودیځې اسیا، اروپا او مرکزي افریقا کې پېښه شوه. نوډبرین پېر اووښتون د ځناورو په اهلي کونه او له هغوي څخه د لېږد رالېږد او کرنې برخه کې د گټې اخېستنې لامل هم شو.
په چلندیزو ځانګړتیاوو کې عصریتوب
نیوکې
د چلند عصریتوب، د دودیزې مفکورې په وړاندې د مېتودولوژي او هم له فلسفي نظره ډېری نیوکې شوې دي. شیا (۲۰۱۱ ز کال) د دې مفکورې پر وړاندې یو لړ ستونزې په ګوته کوي او پر ځای یې، "د چلندیز بدلون" په اړه بحث کوي چې، د لیکوال په وینا:  د لرغونپوهنې سوابق په غوره توګه تشرېح کوي. د شیا (۲۰۱۱ ز کال) په وینا: د ځانګړتیاوو لیست کارول د ټیپونومیک تعصب خطر پرمخ وړي، چېرته چې ځیني سایټونه ښایي، په ورته نفوس سربېره نور آثار تولید کړي. د ځانګړتیاوو لیستونه په دې ډول ګونګ (مبهم) کېدلای شي، چې څنګه چلندونه، د لرغون پېژندنې ریکارډ کې په تجربوي توګه ښایي وپېژندل شي.
د نوډبرین پېر اووښتون
وېشنيزه:لرغونپوهنه وېشنيزه:کولتوري لرغونپوهنه وېشنيزه:ډبرین پېر
په چلندیزو ځانګړتیاوو کې عصریتوب
د وروستي لرغوني ډبرین پېر ماډل یا "پورتنی لرغونی ډبرین انقلاب"
وروستی لرغونی ډبرین ماډل یا پورتنی لرغونی ډبرین انقلاب، هغه نظر ته راجع کېږي چې، که څه هم د اناتومي له پلوه عصري انسانان په لومړي ځل نږدې ۱۵۰،۰۰۰ کلونه وړاندې راڅرګند شول(لکه څنګه چې یو وخت باور کېده)، خو تر نږدې ۵۰،۰۰۰ کلونو وړاندې د فکر یا چلند له پلوه "عصري" نه وو او له افریقا، اروپا او آسیا څخه د هغوی د پراختیا لامل شول. دا لیکوالان یادونه کوي چې، هغه ځانګړتیاوې چې د چلند عصريتوب لپاره د یوه معیار په توګه کارول کېږي، تر نږدې ۴۰ نه تر ۵۰،۰۰۰ کلونو مخکې، د یوې کڅوړې په توګه نه ښکاري. کلین (۱۹۹۵ز) په ځانګړې توګه د کب نیولو شواهد بیانوي، د یوې وسیلې په توګه هډوکو ته د بڼې ورکولو، منقلونو، د پام وړ هنري تنوع او پراخه قبرونو له دې ټکي څخه دمخه نه وو. د دغو لیکوالانو په وینا: هنر یوازې د دې بدلیدونکې ټکي څخه هاغه خوا عام کېږي، چې د لرغونو څخه عصري انسانانو ته د بدلون یادونه کوي. ډېری څېړونکي استدلال کوي چې، یو عصبي یا جینیتیکي بدلون، ښایي یوه پېچلې ژبه کارنده
( فعاله) کړي، لکه FOXP2، په انسانانو کې د دې انقلابي بدلون لامل شو.
بدیل ماډلونه
د پخوانیو انسانانو په منځ کې د پېژندلو په برخه کې د خپلسري لوړوالي نظر برعکس، د آلیسن ایس بروکس په څېر ځیني لیکوالان، چې له لومړني ډول په افریقایي لرغونپوهنه کې کار کوي، "د عصري" چلندونو تدریجي یوځای کېدنې ته اشاره کوي چې، د پورتني ډبرین پېر د انقلاب ماډلونو، له ۵۰،۰۰۰ کلن معیار څخه وړاندې ښه پیلېږي. د هاویسون پورټ، بلومبوس او د سویلي افریقا نور د لرغون پېژندنې ځایونه، د بیلګې په توګه: د سمندري سرچینو استملاک، سوداګري، له هډوکو څخه د وسیلو جوړولو، تیغ او مایکرولیت ټیکنالوژي او روښانه زیوراتو د لږ تر لږه ۸۰،۰۰۰ کلونه وړاندې شواهد ښیي. له افریقا او منځني ختیځ څخه د شواهدو په پام کې نیولو سره، یو شمېر فرضیې له اسانه څخه ډېر پېچلي انساني چلند ته، د پخواني او تدریجي لېږد د تشرېح کولو لپاره وړاندې شوې دي. ځیني لیکوالان د سویلي افریقا د معلوماتو د یوځای کولو لپاره ، نږدې ۸۰،۰۰۰ کلونه مخکې، له دې څخه وړاندې د بشپړ عصري چلند بڼه خپلوي.
رامون امیتریو بیتانسس
رامون امیتریو بیتانسس وای الکان (د ۱۸۲۷ ز کال د اپریل له ۸ – د ۱۸۹۸ ز کال د سپټمبر تر ۱۶) د پورتوریکو د خپلواکۍ مدافع او طبي ډاکتر ؤ. د ګریټو دو لاریس د انقلاب لومړنی پاروونکی ؤ او د پورټوریکو د خپلواکۍ غورځنګ بنسټ ایښودونکی او پلار ګڼل کېږي. له دې امله چې ګریټو د پورتو ریکویانو په منځ کې یو پراخ ملتپال غورځنګ وپاراوه، نو بیتانسس هم "El Padre de la Patria"  (د [پورتو ریکويي] ملت پلار) ګڼل کېږي. هغه اړمنو خلکو ته د خپلو خیریه کارونو له امله د "El Padre de los Pobres"  ("د بې وزلو پلار") په نوم هم یادیږي.
بیتانسس په پورتوریکو کې یو طبیب او جراح او د هغه ځای یو له لومړنيو ټولنیزو روغتیایي متخصصینو څخه ؤ. ده د جراحۍ او د سترګو د معالجې یو بریالی کلینیک جوړ کړ. بیتانسس د غلامۍ د له منځه وړلو پلوی، ډیپلومات، د عامې روغتیا مدیر، شاعر او ناول لیکونکی هم ؤ. د فرانسې په پاریس کې یې د کیوبا او دومینیکان جمهوریت لپاره د استازي او اړیکې په توګه خدمت وکړ.
هغه چې د فریمسني عقایدو پلوی ؤ، سیاسي او ټولنیزه عمل پالنه یې د دې ډلې د فلسفي د عقایدو تر ژورې اغېزې لاندې راغله.
اصل او نسب
بیتانسس د پورتو ریکو په کابوروجو کې په هغه ماڼۍ کې زیږېدلی، چې اوس د "Logia Cuna de Betances"  ("بیتانسس د ماشومتوب ماسوني کور") په کې دی. د بیتانسس پلار فیلیپ بیتانزوس پونس او مور یې ماریا ډیل کارمن الاکان مونټالو وه، پلار یې یو سوداګر ؤ چې په هسپانیولا کې زیږېدلی و (په هغه برخه کې چې وروسته په دومینیکان جمهوریت بدله شوه، کله چې کورنۍ هلته اوسېدله، کورنۍ نوم یې له بیتانزوس نه په بیتانسس بدل شو)، د مور اصلي ځای یې کابو روجو ؤ او د فرانسوي نسب څخه وه. دوی په ۱۸۱۲ ز کال کې واده وکړ.
بیتانسس په شپږو ماشومانو کې څلورم ؤ، د دوی ترټولو مشر د زېږېدو څخه لږ وروسته مړ شو، بیتانسس د ژونديو خویندو او وروڼو په منځ کې یوازینی نارینه ؤ. دا کورنۍ د نن ورځې په سجل او سوابقو کې مختلط نژاده بلل شوې ده. مور یې په ۱۸۳۷ ز کال کې کله چې دی نه کلن ؤ، مړه شوه او پلار یې په ۱۸۳۹ ز کال کې بیا واده وکړ، په هغو پنځه ماشومانو کې چې نوموړي د ماریا ډیل کارمن توریس پاګن څخه درلودل، د رامون ناسکه ورور فیلیپ آډولفو هم شامل ؤ، (د رامون په وینا): آډولفو په سیاست کې یې ګوتي نه وهلې، خو بیا هم د ګریټو دو لاریس څخه څو زره کاله وروسته ونیول شو.
پلار یې بلاخره هاکینډا کارمېن وپیرود، چې وروسته په نږدې ښارګوټي هورمیګیرس بدل شو او د ځمکې یو بډایه خاوند شو. هغه  ۲۰۰ جریبه (۰،۸ کیلو متر مربع) ځمکه، د بورې یوه کوچنۍ کارخونه او یو شمېر غلامان درلودل، چې خپلې دندې یې د آزادو کارګرانو سره وېشلې. داسې ګومانونه شته چې د خپل زوی رامون له خوا وهڅول شو او  خپل غلامان یې وروسته آزاد کړل.
لومړنی تعلیم
ځوان بیتانسس خپل لومړنی تعلیم د خپلو شخصي ښوونکو څخه چې پلار یې ګومارلي وو، ترلاسه کړ، پلار یې یو فریمېسن ؤ چې په ښار کې یې ترټولو لوی خصوصي کتابتون درلود. د مدني واک او دین په اړه د هغه د مور او پلار فکر بڼې په دې دواړو موضوعاتو کې د ده شخصي باورونه ته بڼه وکړه. کله چې لس کلن ؤ، پلار یې بالاخره هغه فرانسې ته ولېږه، ترڅو په تولوز کې د هغه وخت د "ز کالج رائل" په نوم (وروسته Lycée Pierre-de-Fermat ونومول شو) ز کالج کې زده کړې وکړي. یوه فرانسوي - پورتو ریکويي کورنۍ، ژاک موریس پرووست او ماریا کاوالري بې (چې د کابو روجو اصلي اوسېدونکې هم وه) د هغه د ښوونکو په توګه وټاکل شول. پرووست د پورتو ریکو په مایاګویز کې درمل پلورنځی پرانيست، خو د دې لپاره چې د فارمسي زده کړې یې پای ته نه وې رسولې، اړ شو چې بېرته فرانسې ته (په ځانګړي توګه خپل اصلي ښارګوټي ګریسولس ته) راستون شي. داسې ګمانونه هم شته چې پرووست د بیتانسس د پلار په څېر یو فریمېسن ؤ.
بیتانسس، خپل هېواد ته د پرووست په بېرته راستنیدو کې د دې جوړې ملیتا وکړه او په ښوونځۍ کې د اوسېدو پرمهال د دوی تر نامستقیمې سرپرستۍ لاندې ؤ. هغه په پيل کې د طبیعي او کره علومو سره علاقه وښوده او یو ښه توره وهونکی هم شو.
د کورنۍ قانوني سپين پوست کول
په داسې حال کې چې رامون په فرانسه کې ؤ، پلار یې هڅه وکړه چې د کورنۍ ثبت نام د "مختلط نژاد" څخه د کابو روجو "سپین پوست" (فققازي) طبقه بندۍ کورنیو ته بدل کړي. کله چې دا پروسه بریالۍ شوه، غوښتونکي ته او د ده کورنۍ ته یې نور قانوني او د ملکیت حقونه ورکړل او اړینه وه چې لور یې، انا ماریا پرېږدي ترڅو د خوزه تیو سره چې قفقازی ؤ، واده وکړي. د بیتانسس د پلار په اړه، دې پروسې دوه ز کاله دوام وکړ او په ۱۸۴۰ ز کال کې رسمي شوه، خو نه مخکې له دې چې د کورنۍ اصل او نسب او دیني تړاو یې عامو خلکو ته څرګند شي، دا هغه څه وو چې دوی ټول یې شرمنده کړل. بیتانسس د دې ټولو سختو آزموینو څخه ډېر ځورېدلی ؤ، ځکه چې هغه لومړی کس و چې دا یې ومنله چې هغه او ټوله کورنۍ یې "بلانکوزکاس" ("سپین پوست"، یوه قانوني اصطلاح) نه وو، بلکې "پریتوزکاس" ("تور پوست"، لکه څنګه چې بیتانسس په خپلو لیکونو کې په دې ملنډې وهلې.) وو. هغه ته دا کړنلاره د ریاکارۍ له بوی ډکه وه.
د طب زده کړې
بیتانسس خپله بکلوریا درجه (د عالي لیسې ډیپلوم) په ۱۸۴۶ ز کال کې ترلاسه کړه. په پورتو ریکو کې له اوږدې رخصتۍ وروسته، د ۱۸۴۸ ز کال څخه تر ۱۸۵۵ ز کال پورې یې د پاریس په طب پوهنځۍ کې د طب زده کړو ته او د ۱۸۵۲ ز کال په اوړي کې یې د مونټ پیلیر په طب پوهنځۍ کې د لنډ وقفې لپاره ځانګړو کورسونو ته دوام ورکړ.
بیتانسس پاریس ته د رسېدو پر مهال د ۱۸۴۸ ز کال د انقلاب د پایلو او د هغې د سخت غبرګون، د جون ورځو پاڅون شاهد د همغه ز کال په پیل کې ؤ. د هغه راتلونکي سیاسي نظریات په مستقیم ډول د هغه څه پر بنسټ بڼه ومونده چې په ​​هغه وخت کې یې ولیدل او تجربه يې کړل. هغه پخپله "د فرانسې د جمهوریت پخوانی عسکر" ؤ. هغه چې د فرانسې د دوهم جمهوریت له اعلان څخه الهام واخیست، د پورتو ریکو د خپلواکۍ په ګټه يې د پورتو ریکو د خپل اختیارۍ هیلې ( چې د ۱۸۱۰ ز کال راهیسې د پورتو ریکو سیاستوالو له هسپانیې څخه غوښتې) رد کړې.
هغه په طب کې د جراح او د ډاکتر له لقبونو سره په ۱۸۵۶ ز کال کې فارغ شو. نوموړی (له پیډرو ګیرونیمو ګویکو، د مایاګویز وروستی سیاسي مشر څخه وروسته، چې پورټو ریکو ته د دواړو په راستنېدو سره یې په پای کې د بیتانسس سره په تعامل کې راغی)، دویم پورتو ریکویي ؤ چې له دې پوهنتون څخه فارغ شو. د بیتانسس د ښوونکو په منځ کې، چارلز-اډولف وورتز، جن کرویلیر، جن-باپټیسټ بویلود، آرمند تروسو، الفریډ-ارمند-لویس-ماري ویلپیو او اګسټ نیلتون ګډون درلود.
د پلار مړینه او د کورنۍ اقتصادي ستونزې
کله چې بیتانسس په فرانسه کې د طب زده کړې کولې، پلار یې (د ۱۸۵۴ ز کال په اګست کې) مړ شو او د خور يې انا ماریا اړ شوه چې د هاکینډا کارمېن اداره په غاړه واخلي. ورثه په ۱۸۵۷ ز کال کې اړ شول چې د فعالیت محصول د ګیلرمو شروډر په ریاست یوه مالک شرکت ته ورکړي.
په ۱۸۵۶ ز کال کې د کولرا وبا
بیتانسس د ۱۸۵۶ ز کال په اپریل کې پورتو ریکو ته راستون شو. په هغه وخت کې د کولرا وبا په ټوله ټاپو کې د خپرېدو په حال کې وه. وبا د ۱۸۵۶ ز کال په جولای کې د پورتو ریکو لوېدیځ ساحل ته لاره پیدا کړه او د مایاګیز ښار ته یې سخت زیان ورسو. په هغه وخت کې بیتانسس یو له پنځو ډاکټرانو څخه ؤ چې اړ و ترڅو  ۲۴۰۰۰ مېشت خلکو ته پاملرنه وکړي. ده او ډاکتر جوز فرانسسکو بسورا (چې له همغه وخته عمري ملګري او همکاران شول) دواړو به د ښار حکومت ته خبرداری ورکاوه او د ښار اداره کوونکي به یې تر فشار لاندې راوړل ترڅو  وقایوي ګامونه واخلي.
د بېړني غړیتوب صندوق د ښار د یو شمېر بډایه اتباعو له لوري جوړ شو. بیتانتس او بسورا د ښار د غلامانو غیرصحي خوبځایونه وسوځول او د اوسېدونکو لپاره یې یو لنډمهاله کمپ جوړ کړ. د ښار په یوه کنج کې د اضافي هدیرې لپاره یوه لویه ځمکه جلا شوه او بیتانسس یې څنګ ته یو لنډمهاله روغتون جوړ او مدیریت کړ (چې وروسته په دایمي ساختمان کې ځای پرځای شو او د سان انتونیو روغتون، د مایاګیز ښاروال روغتون  شو، چې اوس هم ښار ته خدمت کوي). که څه هم  په ناروغۍ لږ وروسته ټول ښار اخته شو، د بیتانسس میره مور او یو اوښی یې له امله مړه شول. د ۱۸۵۶ ز کال تر اکتوبر پورې بیتانسس اړ ؤ چې د لنډ وخت لپاره په خپله په ټولو عملیاتو باندې پاملرنه وکړي.
په هغه وخت کې د هسپانوي چارواکو سره خپله لومړۍ شخړه وکړه، ځکه چې بیتانسس د هسپانوي الاصل نظامي رتبو کسانو او افسرانو ته د طبي درملنې وروستی لومړیتوب ورکړ چې په ناروغۍ اخته وو (دوی د ځانګړې او بېړنۍ درملنې غوښتنه وکړه او هغه په ښکاره توګه دوی ته سپکاوی وکړ). بیتانسس د خپل سخت کار له امله چې د ۱۸۵۶ ز کال د کولرا وبا له ناوړه اثراتو څخه یې ډېر پورتوریکويان وژغورل، د ښار د حکومت له لوري وستایل شو. خو کله چې مرکزي حکومت د ښار لپاره د سرجراح پست رامنځته کړ، بیتانسس (چې سرپرست سرجراح ؤ) د یوه هسپانوي تازه وارد په ګټه تېر شو.
په پای کښې بسورا او بیتانسس په مایاګیز ښار کې د هر یوه په نوم د سړکونو په نومولو سره وویاړل شول. اصلي لاره چې له شمال څخه سویل ته د ښار څخه تېرېږي، د بیتانسس په نوم نومول شوې ده، یو سړک چې د ښار مرکز په مایاګویز کې د پورتو ریکو پوهنتون سره نښلوي، د ډاکتر بسورا په نوم نومول شوی دی.
انوارالحق احدي
thumb ډاکټر انورالحق احدي د افغان روڼ آنديو له ډلې څخه يو سياستوال دی. دی د امريکا د پرووېډنس پوهنتون څخه د  سياسي علومو د پوهنځي له څانگې څخه  فارغ شوی ، له ۱۹۵۵ز څخه راپدېخوا د افغان ټولنپال ولسواک گوند(افغان ملت گوند) مشربلل کېږي.
سياست ته راننوتل
په ۱۹۹۵ ز کال کې انوارالحق احدي د محمد امین واکمن ډلې افغان ملت سوسيال ډيموکراټ يا افغان ټولنپال ولسواک گوند په نوم خپل اړخ بېل کړ او هغه سره ېې په گډه د سوسيال ډيموکراټ تر نوم لاندې په بېله تگلاره ودرېد. له دغه څخه پخوا انوارالحق احدي د خپل خسر پير سيد احمد گيلاني په ډله کې چې محاذ ملي اسلامي افغانستان نومېده سياست ته وردانگلي و.
د افغان ملت گوند بيا ټوکېدل
وروسته له هغه چې په کال ۱۹۹۲ ز کې کورني جگړې پيل شوې د پير سيد احمد گيلاني ډلې ځان گوښه کړ او ډېری غړي ېې د پخواني افغان ملت گوند په چوکاټ کې سره يوځای شول ، خو محاذ ملي اسلامي گوند هم فعال غړي درلودل. احدي او واکمن په گډه سره د پخواني افغان ملت بنسټيزو تگلارو باندې بيا کتنه وکړه او بدلون ېې په تگلارې کې راووست. د بدلون يوه طرحه ېې دا وه چې پرته د پښتنو څخه دې د افغانستان نور لږه کيو ته هم د سوسيال ډيموکراټ تر نوم لاندې بلنه ورکړل شي.دغه تگلاره د غلام محمد فرهاد لخوا هم پلي شوې وه خو رسمي چارې پښتنو ترسره کولې ځکه چې د سرشمېرنې له پلوه پښتانه د گوند تر ۸۰ سلنه ډېره برخه جوړوله. په افغان ملت گوند کې له پیل سره سم پرته د څو کسانو تاجک توکمه وگړو، نور زيات شمېر هزاره توکمه ، هندوان ، اوزبکان ، شعيه او سُني وگړو غړیتوب درلود چې تر نن پورې يې لري او احدي او واکمن څخه يې د ملي ارزښتونو پر سر د بې انصافه مصلحتونو او د ولس پر سر د سوداگر سياست له کبله ډهډه کړې. د جنگي ډلو د مشرانو سره د انوار الحق احدي او واکمن خپلمنځي مخينې له کبله د کرزي ادارې په ۲۰۰۱ م ز کال کې د واکمن او احدي سوسيال ډيموکراټ گوند د افغان ملت په نوم وپېژنده او رسميت يې ورکړ.
د شينونکو له خواافغان ملت گوند کې د احدي ترينگلې ونډې
وروسته له هغې چې د افغان ملت په گوند کې داخلي ستونزې تر حده زیاتې شوې او د افغاان ملتیانو خبرو ته د گوند مشرتابه د توت قدرې ارزښت ورنکړ دوي یو په بل پسې د گوند نه استعفا گانې ورکړې. دا لړۍ دومره وغزېده چې یو شمېر ناراضه افغان ملتیان د انشعاب او ځینې یې له نورو ملي احزابو سره د پیوستون په هڅو کې دي. افغان ټولنپال ولسواک گوند د خپل تاسیس ۱۳۴۴ کال راهیسې د پرله پسې انشعاب سره مخ شوی دی. په ۱۳۴۵ کال کې نور احمد اعتمادي د وخت صدراعظم ته په پارلمان کې د گوند رییس انجنير غلام محمد فرهاد د اعتماد رایه ورکړه. دښاغلي فرهادي فدایې په مشرۍ یوه ډله په دې پلمه چې ښاغلي فرهاد ددوي مشورې ته غوږ نه دی ایښی د ملت د مترقي گوند په نامه جلا شول. وروسته په پېښور کې د ښاغلي قدرت الله حداد، شمس الهدا شمس او د ډاکټر محمد امین واکمن په مشرۍ دغه گوند درې پړقه شو. ۱۳۸۲ کال کې هېواد ته د راستنېدو او د گوند د مشر انوارالحق احدي بوختیا او ملتیا په دولتي دندو کې ددې لامل شو چې مختلفې کړۍ ددغه گوند په ورانولو کې لاس په کار شي. د ۱۳۸۲ نه ۱۳۸۶ پورې دغه گوند د سختو داخلي گډوډیو سره مخامخ وو. گمان کېږي چې ښاغلي احدي او مرستیال یې ښاغلی پوپل هم په کې ونډه لري. افغان ملتیانو گمان کاوه چې د لویې غونډې په دایرېدو سره به دا ستونزي ډډې ته شي خو ویل کېږي د ښاغلیو احدي او پوپل تر منځ د پټې معاملې په اساس په ۱۳۸۶ کال کې یوه نمایشي، فرمایشي او تقلبي لویه غونډه دایره شوه او په پایله کې ښاغلی احدي د گوند رییس او ښاغلی پوپل یې مرستیال اعلان شو. دغو مشرانو چې هر یو یې د یوه داخلي فرکسیون مشري کوله، د گوند د پرمختیا، پراختیا  او یووالي پر ځای خپلو رقابتونو ته ادامه ورکړه چې دغه گوند اوس د اضمحلال د گړنگ په ژۍ ولاړ دی. ویل کېږي چې یو ډله ناراضیان د ښاغلي واکمن په مشرۍ هڅه کوي چې ددې گوند د نجات یوه طرحه وړاندې کړي خو د بې باورۍ فضا دومره ترینگلې شوې چې دا پیوند نور ناشونی ښکاري. اخوا ښايي د گوندڅخه مستعفي شوي مشران او کدري غړي د یو بل ملي گوند د جوړولو تابیا وکړي او ځینې بیا د موجوده ښکېلو سياستوالو گوندي محاکمه هم غواړي.
د خيرخانې کوتل
د خير خانې کوتل يا د لمر نمانځني يوزراووه سوه کلن لرغونۍ معبد
خير خانه مينه د اوسني کابل ښار شمالي برخه ده ، چي د ښاروالۍ د اداري ويش له مخي ورته يولسمه ناحيه وايې. د کابل ښار له همدي برخي څخه د هيواد شمالي ولايتونو ته پخوانۍ ترانسپورتي لاره بيله سوې وه. شمالي ولاياتو ته د دي لاري په پيل کي يوه مخ لوړه ( کوتل ) سته چي د خير خاني کوتل په نوم ياديږي. داسيمه د خيرخانې د پخوانيو اوسيدونکو لرغونۍ مذهبي ټاټوبۍ او د عبادت ځاي وو.
د لرغونپوهانو له نظره په معبد کي د دريو ډبرينو څلو شته والۍ داڅرگنده وي چي ښايې د هر څلي يا سکو پر سر د لمر رب النوع يوه مجسمه ايښودل سوې وه .د يو شمير نورو اثارو تر څنگ د ماتو شويو مجسمو ټوټې هم د سپړنو په جريان کي تر لاسه شويدي. په داسي حال کي چي د دې معبد څخه د سوريا يوه نسبتا مکمله مجسمه هم تر لاسه شول. د لرغونپوهانو له خوا د دي مجسمي کشف او د دي تر څنگ د نورو اثارو د تر لاسه کيدو ورسته په ډاگه کړل چي د خير خانې کوتل د لمر نمانځونکو يو لرغونۍ معبد دۍ چي تاريخي قدامت يې لږ تر لږه ( 1700 ) يو زراو اوسه کاله پخوا زمانو ته رسيږي.
د خير خانې د کوتل څخه تر لاسه سوې د سوريا مجسمه د سپيني مرمريني ډبري څخه جوړه سوې ده. په مجسمه کي د لمر رب النوع په يو روان تخت ناست دۍ چي د دوو اسونو له خوا وړاندي بيول کيږي. دوتنه د سوريا په ښۍ او کيڼه خواکي ليدل کيږي ، چي د سهار او ماښام د ستورو استازيتوب کوي .دا دوه تنه د سوريا هغه مريدان يا پيروان دي چي د دندا (Danda ) او پنگالا(Pangala ) په نومونو يې شهرت درلود.
د خير خانی په کوتل کي سپړني هغسي چي بايد پای ته رسيدلي وای ، بشپړي نه سوې ، يوازي د ځينو برخو په سپړلو بسنه وسوه او د پوره څيړني او کيندني لپاره يې د يوه تفصيلي پلان د جوړيدو پريکړه وسوه. پريکړه وسوه ،خوعملي نه سوه ، او داسيمه له نظره ولويدل. خو د روسي پوځونو د تاړاک پر مهال د خير خانې کوتل د يوه سترا تيژيک مورچل په توگه د روسي ځواکونو د څلويښتم اوردو د يوي ميکانيزه قطعي له خوا په 1981 ميلادي کال اشغال سو. په کوتل کي د نظامي ودانيو د جوړولو پر مهال يو شمير اثار او مجسمې په نامنظمه توگه وموندل سوې او بيا هغه اثار د يو سلسله تشريفاتي مراسيمو په ترځ کي د افغانستان ملي موزيم ته وسپارل سوه.
پوهنوال باوري
د ۱۹۶۸ ز کال د مدني حقونو قانون
د ۱۹۶۸ ز کال د مدني حقونو قانون (د ۱۹۶۸ ز کال د اپریل په ۱۱ مه یې اجرائیوي بڼه ومونده) یو له هغو مهمو قوانینو نه دی چې د مارتین لوتر کینګ د ترور له امله د اعتراضونو پر مهال د متحده ایالاتو د ولسمشر لینډون بي. جانسن له خوا لاسلیک شو.
اتم او نهم عنوانه یې په معموله توګه د کور جوړونې د عادلانه قانون په توګه پېژندل کېږي، چې د ۱۹۶۴ ز کال د مدني حقونو له قانون نه په پیروي په پام کې نیول شوی (دغه قانون د ۱۹۶۸ ز کال د کور جوړونې او ښاري پراختیا له قانون سره توپیر لري، چې د کور جوړونې په برخه کې یې مالي مرستې زیاتولې). په داسې حال کې چې د ۱۸۶۶ ز کال د مدني حقونو قانون د کور جوړونې په برخه کې تبعیض منع کاوه، خو په اړه یې هېڅ اجرائیوي فدرال مقرراتو شتون نه درلود. د ۱۹۶۸ ز کال قانون د پخوانیو قوانینو کړنو ته پراختیا ورکړه او د نژاد، مذهب، ملیتي اصل او له ۱۹۷۴ ز کال وروسته یې د جنسیت پر بنسټ د کور پلورلو، کرایه ورکولو او د هغو لپاره د مالي امکاناتو د برابرولو په برخه کې تبعیض منع کړ.
له ۱۹۸۸ ز کال وروسته، دغه قانون له معلولیت لرونکو وګړو او ماشوم لرونکو کورنیو نه ملاتړ کاوه. امېندواره ښځې یې هم له غیرقانوني تبعیض نه ساتلې او هغوی ته د کورنیو حالت ورکول کېده، ځکه د هغوی لا نه زیږېدلی ماشوم د دوی د کورنیو بل غړی و. د تبعیض قربانیانو د خپل حق اخیستو په موخه د ۱۹۶۸ ز کال له قانون او د ۱۸۶۶ ز کال د قانون له ۱۹۸۳ برخې کار اخیست. د ۱۹۶۸ ز کال قانون فدرال حل لارې وړاندې کولې، په داسې حال کې چې د ۱۸۶۶ ز کال قانون هغو ته خصوصي حل لارې (لکه: مدني دعوا) وړاندیز کولې. دغه قانون « د یو چا پر وړاندې د نژاد، رنګ، مذهب، ملیتي اصل، معلولیت یا کورني حالت پر بنسټ، له زوره کار اخیستل یا په زور تهدید کول، ټپي کول، وېرول، یا د چا په کار کې لاسوهنه کول ... » فدرال جرم باله.
لسم عنوان یې په عام ډول د بغاوتونو پر ضد قانون په توګه پېژندل کېده، چې «د ایالتونو ترمنځ سفر ... د بغاوت د تحریک، ترویج، په هغو کې د ونډې اخیستو او هغو ته د دوام ورکولو په موخه» سخت جرم باله. دغه برخه د «سیاسي اعتراض او سازمان شوي تاوتریخوالي د یو ډول ګڼلو» له امله له نیوکو سره مخامخ شوه.
مخینه
د افریقايي الاصله امریکایانو د مساواتو پر لور لومړنی ګام هغه مهال پورته شو، کله چې ولسمشر ابراهام لېنکولن په ۱۸۶۳ ز کال کې د آزادۍ اعلامیه تصویب کړه او اعلان یې وکړ: «ټول هغه کسان چې د غلامانو په توګه ساتل شوي، له دې وروسته، له دې مهاله وروسته او د تل لپاره آزاد دي...». د ۱۸۶۶ ز کال د مدني حقونو قانون څرګنده کړه چې: ټول هغه ماشومان چې په متحده ایالاتو کې زېږېږي، په قانوني ډول د دغه هېواد وګړي دي. دا په دې معنا چې دوی کولای شي، ملکیت په کرایه ونیسي، وساتې، وپېري او وپلوري. دا له پخوانیو غلامانو سره د مرستې په موخه و او هغو کسان چې پخوانیو غلامانو ته به یې د دغو حقونو له ورکړې ډډه کوله، د قانون له مخې به مجرم ګڼل کېده او سزا به ورکول کېده. سزا هم ۱۰۰۰ ډالره جریمه او حد اکثر یو کال بند و. د ۱۸۶۶ ز کال قانون، د دغو مقرراتو د اجرا کولو په موخه هېڅ لار وړاندې نه کړه.
د مدني حقونو خوځښت (۱۹۵۴-۱۹۶۸ ز کال) چې Brown v. Board of Education قضیې وروسته پیل شو، د مدني حقونو د څو لایحو تصویب ته یې لار برابره کړه. د ۱۹۵۷ ز کال د مدني حقونو قانون، د متحده ایالاتو د مدني حقونو کمیسیون او د متحده ایالاتو په عدلیې وزارت کې د مدني حقونو څانګه رامنځته کړه. د ۱۹۶۰ ز کال د مدني حقونو قانون په سیمه ییزه کچه په ټول ټاکنو کې د نوم ثبتولو فدرال قوانین پلي کړل او چا به چې د چا د رایو ورکولو له حق نه مخنیوي کاوه، سخت مجازات یې ورته په پام کې نیول. هم یې د مدني حقونو کمیسیون وخت اوږد(تمدید) کړ، څو وکولای شي، د نوم ثبتونې او رایې ورکونې له بهیر نه څارنه وکړي. د ۱۹۶۴ ز کال د مدني حقونو قانون د نژاد، رنګ، مذهب، جنسیت او ملیتي رېښې له مخې تبعیض غیرقانوني اعلان کړ. د نوم ثبتونې په برخه کې نابرابر شرایط، نژداي توپیر او کاري تبعیض هم منع شول. د ۱۹۶۵ ز کال د رایو د حق قانون هم د ۱۹۶۴ ز کال د مدني حقونو د قانون په څېر په رایو ورکولو کې نژادي تبعیض منع کړ. دغه قانون وروسته د هېواد ټولو برخو (په ځانګړې توګه سویل) ته د لږه کیو د رایو ورکولو د حق له خوندیتوب نه د ملاتړ په موخه پراختیا ومونده.
د دغه قانون د تصویب بلې انګېزې په ۱۹۶۶ ز کال کې د شیکاګو د آزادۍ له خوځښت نه (Chicago Open Housing Movement) سرچینه اخیسته. په هغو بل اغېز کوونکې په کلیفورنیا کې د ۱۹۶۳ ز کال د رامفورډ د منصفانه کورجوړونې قانون (Rumford Fair Housing Act) و چې د رنګین پوستو د پراختیايي ملي کمېټې (NAACP) او نژادي مساوات د کانګرس (CORE) له خوا یې ملاتړ کېده. سناتور والټر مونډېل په کانګرس کې له دغې لایحې ملاتړ وکړ، خو څرګنده یې کړه چې: په پرله پسې کلونو کې د فدرال کور جوړونې لایحه د متحده ایالاتو په تاریخ کې تر ټولو عادلانه قانون و. ډېری شمالي او سوېلي سناتورانو او د املاکو د پلاوو ملي ټولنې له دغې لایحې سره مخالفت وکړ. د ۱۹۶۶ ز کال د مدني حقونو د قانون یو وړاندیز په بشپړ ډول د عادلانه کورونو د تامین له امله له منځه لاړ.
دوو بدلونونو دغه لایحه بېرته را ژوندۍ کړه. په ۱۹۶۷ ز کال کې د نژادي بغاوتونو اړوند د کرنر کمیسیون راپور په کلکه سره د «پرانیستي کور جوړونې اړوند د فدرال جامع او پلي کېدوني قانون» د جوړېدو وړاندیز وکړ او د دغه قانون لپاره یې د کانګرس د غړو پر استدلال تکیه کوله. وروستۍ بریا د ۱۹۶۸ ز کال د اپریل په ۴ مه نېټه د مارتین لوتر کېنګ له ترور او د هغه د ترور اړوند په ټول هېواد کې د مدني اعتراضونو وروسته رامنځته شوه. د اپریل په ۵ مه نېټه جانسن د متحده ایالاتو د استازو جرګې ته لیک ولیکه او د عادلانه کور جوړونې د قانون د تصویب غوښتنه یې وکړه. د قوانینو کمېټې، «د مکررو مدني نا ارامیو له امله چې په حقیقت کې د دوی له دروازې بهر یې دوی بیدار کړي و» په پای کې، د اپریل په ۸ مه نېټه د استماع غونډې پای ته ورسولې. د قانون جوړونې د مشر جوزف کالیفانو او د جرګې د دیموکرات مشر جان مک کورک د سملاسي پام له امله، دغه لایحه (چې پخوا ځنډول شوې وه) د جرګې له خوا د اپریل په لسمه نېټه په لوی توپیر سره تصویب شوه.
د قانون جوړونې د بهیر تاریخچه
ولسمشر جانسن د مدني حقونو له خوځښت  نه ګټنه وکړه، څو عام وګړي دې ته متقاعد کړي چې اجازه ورکړي، دی په دویمه ولسمشریزه دوره کې هم پاتې شي. په ۱۹۶۶ ز کال کې، هغه هڅه وکړه چې د مدني حقونو بل قانون هم تصویب کړي، خو د سنا له خوا تصویب نه شو. د ۱۹۶۷ ز کال د فبروري په ۱۷ مه نېټه دغه لایحه د سناتور سیلر له خوا د استازو جرګې او د سناتور فلیپ اې. هارت له خوا سنا ته وړاندې شوه.
د استازو د جرګې قضايي کمیټې HR 2516 (د مدني حقونو لایحه) او HR 10805 (د پنځو نورو کلونو لپاره د مدني حقونو د کمیسیون د دورې د اوږدولو لایحه) تائید کړه. د یادې جرګې د قضايي کمېټې ۵ مې فرعي کمېټې د جون په ۲۲ مه د کاریګرو د مدني حقونو د خوندیتوب د ملاتړ په موخه د HR 2516 او HR 421 (اداري لایحه) او د لایحو یوځای کول تايید کړل.
په پایله کې H.R. 2516 لایحه، د متحده ایالاتو د ۹۰ م کانګرس له خوا تصویب شوه او د متحده ایالاتو ۳۶م ولسمشر لینډون بي. جانسن د ۱۹۶۸ ز کال د اپريل په ۱۱ مه نېټه لاسلیک کړه.
سردار حيات الله خان
جنرال سردار حيات الله خان (۲۹ د دېسمبر، ۱۸۸۸ ز. - ۶ د جولای، ۱۹۲۹ ز.) چې لقب يې آزاد الدولة و د امير حبيب الله خان او صندل بېگم زوی و. هغه د خپل پلار او تر هغې وروسته د خپل ورور امير امان الله خان د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان د حکومت د يو شمېر وزارتونو په څوکۍ او د کتغن او د کابل ولايتونو والي هم پاتې شوی.
مخينه
سردار حيات الله خان د امير حبيب الله خان او صندل بېگم زوی و. هغه دوه مېرمنې درلودې، لومړنۍ ښځه يې زليخا بېگم لقب يې شاه بوبو و هغه د سردار محمد رفيق خان کشرۍ لور وه او دويمه مېرمن يې يوه چترالۍ ښځه وه. حيات الله خان درې زامن درلودله چې هر يو يې:
زده کړې او دندې
نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د کابل په حبيبيه ښوونځي کې ترسره کړې بيا يې پوځي زده کړې وکړې. تر زده کړو وروسته يې له ۱۹۰۵ ز. - ۱۹۰۷ ز. د کتغن د والي په دوگه دنده ترسره کړې او له ۱۹۱۱ ز. - ۱۹۱۲ز. ، ۱۹۱۲ز. - ۱۹۱۳ ز. او ۱۹۱۳ ز. - ۱۹۱۴ ز. په ژمي کې د کابل ولايت د والي دنده درلوده. له ۱۹۲۳ ز. - ۱۹۲۵ ز. کال پورې د افغانستان د ښوونې او روزنې وزير پاتې شوی. همداراز له ۱۹۲۵ ز. - ۱۹۲۹ ز. کال پورې د افغانستان د عدليې وزير پاتې شوی. په همدې موده کې يې حکومتي لوړه جايزه د لمر اعلی نښان ترلاسه کړ.
مړينه
سردار حيات الله خان په کابل کې په ۶ د جولای ۱۹۲۹ ز. کال کې کله چې حبيب الله کلکاني په واکمنۍ ورسېد، ووژل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن وېشنيزه:افغان واليان وېشنيزه:افغان وزيران
نصير خان بلوڅ
میر محمدنصیر خان احمدزای بلوڅ د بلوچستان (کلات) شاهی دولت یو ولسمشر (خان) ؤ، چي دا مهال (کلات) پاکستان د  بلوچستان مربوط کېږي. نومړی له 1749 میلادي څخه بیا تر 1794 پوري د بلوچستان ولسمشر یا خان پاته شوی دی.
نصير خان بلوڅ د افغانستان د ستر ملي مشر اعليحضرت احمد شاه بابا يو له نږدې ملگرو او پوځي قوماندانانو څخه ؤ. دى له احمد شاه بابا سره په درېيم پوځي سفر كې هم ملگرى ؤ. نصير خان بلوڅ د نيشاپور په جگړه كې له درې زره سپرو سره حاضر ؤ او خپل جگړه ييز مهارت يې په ثبوت ورساوه. ددې لپاره ، چې دا ځل د نيشاپور كار خلاص شي ، احمد شاه بابا سردار جهان خان او نصير خان بلوڅ دواړه له ځان سره بوولي وه. او همداسې وشول ، يانې د نيشاپور كار پاى ته ورسېد. د ملي تاريخ په اوږدو كې نصير خان بلوڅ يو ځل د احمد شاه بابا په وړاندې ښورښ وكړ ، خو كله چې نصير خان بلوڅ پوخلاشو ، نه يوازې پخپله نصير خان بلوڅ پر خپل قول صادق ؤ ، بلكې دده اولاد هم وفادار پاتې شو. نه يوازې وفادرا پاتې شول ، بلكې نصير خان د هند په جگړه ييز سفر كې داسې كارنامې وكړې ، چې كه دى نه واى پوخلا شوى ، يا احمد شاه بابا دده پوخلاتوب نه واى منلى ، لوى تاوان به په ملي تاريخ كې پېښ شوى واى.
احمد شاه بابا په شپږم پوځي سفر كې له بلوڅستان نه پيل وكړ. دده ملگري نصير خان بلوڅ ، چې دده ملگرتياې پرې اېښې وه ، هغه او نور ملگري يې پوخلا كړل. نصر خان بلوڅ له دې وروسته بيا د خپل عمر تر پايه پورې د بې وفايي نوم وانه خيست. كله چې احمد شاه بابا د نيشاپور پر چارو بوخت ؤ ، د هرات والي په يوه دسيسه لاس پورې كړ ، خو بابا ژر فراغت وموند او بېرته هرات ته راستون شو. د دروېش علي خان قضيه تر بحث لاندې راغله. شهزاده تېمور يې د هرات والي وټاكه او پخپله كندهار ته راغى. دا مهال د نصير خان بلوڅ او سردار جهان خان په همت تون اوتبس ونيول شو او علي مردان خان ووژل شو. دغه جگړه د ايران په تاريخ كې سسخته جگړه وه. څو كاله وروسته په ۱۷۶۳ ز كال كې سيكهان بيا پر پنجاب راغلل. احمد شاه بابا او دده ملگرى نصير خان بلوڅ پسې ورغلل او هغوى يې بيا تارومار كړل. احمد شاه بابا د كويټې يوه برخه نصير خان بلوڅ ته وبښله ، ځكه چې نصير خان بلوڅ د نيشاپور او هند په جگړو كې بې سارى مېړنتوب او زړورتيا ښودلې وه. په ۱۷۹۳ ز كال كې د اعليحضرت شاه زمان د واكمنۍ پر مهال نصير خان بلوڅ مجرب ځوانمرد سپين ږيرى شوى وو. يو مهال شاهزاده همايون هم د محمود سدوزي په څېر د شازمان د واكمنۍ پر مهال د مركزي دولت پرضد راپورته شو او په همدې وجه ړوند شو. كه څه هم نصير خان بلوڅ دده شفاعت وكړ او شاه زمان وباښه ، خو دى بيا هم په بغاوت سر شو.
اخځونه
وېشنيزه:کلات خانات وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
سنت اندرو
سنت اندرو آیالات یاهم (سنت اندرو ولایت) په لاتینيه ژبه Saint Andrew, Barbados) د باربادوس هیواد له ولایتونو څخه یو دی.
لویسا مې الکوټ
لویسا مې الکوټ (ˈɔːlkət, -kɒt/ د ۱۸۳۲ ز کال د نومبر له۲۹مې د ۱۸۸۸ ز کال د مارچ ۶مې پورې ژوند کاوه). نوموړې د امریکا اوسېدونکي وه، ناولونه او لنډې کیسې به یې لیکلې او شاعري به یې کوله. اغلې الکوټ لومړی د وړې ښځې (۱۸۶۸ ز کال کی) او وروسته یې د کوچني سړي (۱۸۷۱ زکال کی) او د جوز هلکانو (۱۸۸۶ ز کال کی) په نومونو ناولونه لیکلي دي. نوموړې په نوي انګلېنډ کې د ډېرو مشهورو پوهانو لکه رالف والډو ایمرسن، ناتانیل هوتورن، هنري ډیویډ تورو او هنري واډسورت لونګ فیلو په څنګ کې لویه شوې ده او له دې پوهانو سره ورته د اوسېدو زمینه د هغې ټرانسینډینټیالیست موروپلار ابیګیل مې او اموس برونسن الکوټ برابره کړې وه.
د الکوټ کورنۍ سخت مالي مشکلات لرل او اغلې الکوټ له ماشومتوبه کارونه کول او له دې لارې به یې له خپلې کورنۍ سره مالي مرسته کوله. همداراز اغلې الکوټ د لیکوالۍ یوه دوره تېره کړه. په ۱۸۶۰ ز کال کې یې د لیکلو مهمه بریاپه خپل نوم کړه. ځینې وخت به یې د خپل مسلک په لومړیو کې د ای ایم برنارډ په څېر له قلمي نومونو استفاده کوله، چې پر دې اساس یې د لویانو لپاره ښکلې لنډې کیسې او حساس ناولونه پنځولي او په ناولونو کې یې د لېوالتیا او غچ موضوعات ډېر راخیستل شوي دي.
د کوچنۍ ښځه ناول په ۱۸۶۸ز کال کې خپورشو، چې د الکوټ په فامیلي کور آرچارډ هاوس د میساچوسټس په کانکورډ کې پنځول شوې او د هغې له درېوو خویندو ابیګیل مې الکوټ نیریکر، الیزابیت سیول الکوټ او انا الکوټ پراټ سره یې د الکوټ د ماشومتوب تجربې شریکې کړې دي او د ناول موضوع په همدې راڅرخېده. هغه وخت ددې ناول تود هرکلي وشو او اوس هم په ماشومانو او لویانو کې مشهور دی. دا ناول په سټیج، فلم او تلویزیون کې هم تر ډېره په تمثیلي بڼه ښودل شوی دی.
الکوټ یوه ښځپاله وه اوهڅه یې کوله، چې غلامي ختمه کړي، نوموړې د خپل ژوند په اوږدو کې د اصلاحاتو په حرکتونو کې فعاله ونډه لرله او هڅه یې کوله چې اعتدال رامنځته کړي او د ښځو د رایې ورکولو لپاره مهم ګامونه پورته کړي. الکوټ واده نه و کړی. پر هغې د ۱۸۸۸ ز کال د مارچ په ۶مه په بوسټون کې حمله راغله او مړه شوه. د نوموړې له مړینې دوه ورځې وړاندې د هغې پلار مړ شوی و.
د ژوند لومړی وختونه
کله چې د لویسا مې الکوټ د پلار ۳۳مه کلیزه وه، نو نوموړې د ۱۸۳۲ ز کال د نومبر په ۲۹مه په جرمنټاون کې زېږېدلې وه. جرمنټاون اوس د فلاډیلفیا، پنسلوانیا برخه ده. هغه د ټرانزینټالیست او ښوونکي اموس برونسن الکوټ او ټولنیز کارکونکي ابي مې لور وه. موروپلار یې څلور لوڼې لرلې، چې دا پکې دویمه وه: انا برونسن الکوټ له هغې مشره وه، الیزابیت سیول الکوټ او ابیګیل مې الکوټ دواړه ترې کشرانې او ځوانې وې. په ماشومتوب کې د یوې نرګتې په څېر وه او د هلکانو لوبې به یې خوښولې. کورنۍ یې بوسټن ته لاړه چې دا وخت ۱۸۳۴ ز کال و، په بوسټن کې د الکوټ پلار یو تجربوي ښوونځی جوړ کړ او د رالف والډو ایمرسن او هنري ډیویډ تورو له ټرانسنډینټل کلب سره یوځای شو. د زده کړې او ماشوم پالنې په اړه د برونسن الکوټ نظرونه او همدارنګه د هغه د ذهني بې ثباتۍ شېبې د ځوان الکوټ د ذهن د کمال د ترلاسه کولو په هیله د ټرانزیالیستانو هدف دی. الکوټ وحشي او خپلواک چلند درلود، دا چلند او د خپلې کورنۍ لپاره د نوموړي نشتون ددې لامل شو، چې د هغه د مېرمنې او لوڼو ترمنځ شخړې رامنځته کړې. ابیګیل په دې خپه وه، چې د خپل مېړه د قربانیو په پېژندلو کې ناتوانه وه او د هغه بې فکري یې د جنسیت د نابرابرۍ په لویې مسلې پورې تړاو درلود. هغې دا پېژندنه او لېوالتیا له مېرمنو سره د لویسا په وسیله د شوې غلطۍ د سمون لپاره تېره کړه.
په ۱۸۴۰ ز کال کې د الکوټ کورنۍ د ښوونځي له ځینو خنډونو سره مخ شوه او وروسته یوې جونګړې ته لاړه، چې دا جونګړه په ۲ایکره (۰،۸۱ هکتاره) ځمکه کې اباده وه او د میساچوسټس د کانکورډ د سو ډبري سیند په غاړه موقعیت لري. نوموړې په هوسمر جونګړه کې درې کاله تېر کړل او دا جونګړه یې په کرایه نیولې وه. د الکوټ کورنۍ په ۱۸۴۳ـ۱۸۴۴ ز کلونو کې د یوټوپیان مېوه لرونکو ځمکو ته د لنډ وخت لپاره لاړه، چې د کورنۍ شپږو نورو غړو یې ورسره ملتیا کوله. کله چې د یوټوپیان مېوه لرونکې ځمکې سقوط شوې، له دې وروسته یې کورنۍ کرایه شویو خونو ته کډه شوه او په اخر کې یې د ابیګیل مې الکوټ د میراث په پیسو او د ایمرسن په مالي مرسته په کانکورډ کې یو کور وپېره. د ۱۸۴۵ ز کال د اپریل په اوله هغه کور ته لاړل، چې هیلسایډ نومېده؛ خو په ۱۸۵۲ ز کال کې یې په ناتانیل هورتون وپلوره او وروسته له دې ځایه هم لاړل، ناتانیل هورتون دې کور ته د ویسایډ نوم ورکړ. په ۳۰ کلونوکې ۲۲ ځله بې ځایه شول، الکوټس په۱۸۵۷ ز کال کې یو ځل بیا کنکورډ ته ستنه شوه او د ۱۸۵۸ ز کال پسرلي و، چې د اورچرډ هاوس دوه پوړیز کلیپبورډ فارم کور ته لاړه.
الکوټ خپلې لومړنۍ زده کړې له د طبیعت پال هنري ډیویډ تورو نه ترلاسه کړې وې، چې نوموړې یې په والډن پانډ کې دې ته وهڅوله، چې د خپل وخت پراساس توروز فلوټ ولیکي. له خپل پلار نه یې ډېر درسونه وویل، پلار یې سخت و او د « نفس پرېښودو په خوږو» باوري درلود. هغې ته لیکوالانو او ښوونکو هم ځینې لارښوونې وکړې او په دې لیکوالو او ښوونکو کې رالف والډو ایمرسن، ناتانیل هوتورن، مارګریټ فلر، او جولیا وارډ هو شامل وو، چې ټول یې د کورنۍ ملګري وو. نوموړې په وروستیو کې دا لومړني کلونه د ورځپاڼو په سکیچ کې د «غوره وحشي وربشې» په نوم بیان کړل. دا خاکه د سپینو زرو لوټې (۱۸۷۶) په حجم کې بیا چاپ شوې وه، چې د مېوو په ځمکه کې د «ساده ژوند او لوړ فکر» په هکله په کورنۍ تجربې پورې تړاو لري.
ادبي بریا
الکوټ چې کله بالغه شوه، نو ښځپاله او د غلامۍ ختموونکې وه. کله چې۱۸۶۰ ز کال وو، نو نوموړې اتلانتیک میاشتنۍ ته لیکل پیل کړل. په ۱۸۶۲ـ۱۸۶۳ کلونو کې یې د کورنۍ جګړې پر وخت د شپږو اونیو لپاره د جورج ټاون، ډي سي په یونین روغتون کې د نرسې ​​​​په توګه دنده ترسره کړه. اغلې الکوټ دا هوډ درلود، چې درې میاشتې د نرسې ​​​​په توګه خدمت وکړي؛ خو د ټایفایډ ناروغۍ اجازه ورنه کړه، چې دې دندې ته دوام ورکړي. بالاخره وروسته له دې ناروغۍ ښه شوه. «د تورو کور» د نوموړې لومړی کتاب و، چې د پوځ له تجربو نه پکې الهام اخیستل شوی و، دې کتاب ته یې بیاکتنه شوې او د بوسټن د غلامۍ ضد په کاغذ کامن ویلت کې خپاره شوي او د روغتون د طرحو په توګه راټول شوي ( په ۱۸۶۳ــ ۱۸۶۹ ز کلونو کې له زیاتونې سره بیا خپاره شوي) په دې کتاب کې یې د روغتونونو د ناسم مدیریت په اړه معلومات راټول کړي وو او د هغو جراحانو د بې کفایتۍ او بې غورۍ په اړه یې لیکل کړي وو، چې نوموړې ورسره مخ شوې وه، ترڅنګ یې د جګړې د لومړي لاس لیدنو ګټې هم پکې بیان کړې وې. د هغې اصلي کرکټررنځېدلې نجلۍ له بې ګناهۍ نه بلوغت ته د تېرېدو ښکارندويي کوي او یو «جدي او فصیح شاهد» دی. د نوموړې د ناول مزاج (۱۸۶۴ ز کال کی) هم ژمن و، چې د هغې د تجربې پراساس دی.
الکوټ چې کله د نرسنګ خدمت پای ته ورساوه، پلار یې ورته یو شعر ولیکه، ددې شعر عنوان « د پلار له خوا لویسا مې الکوټ ته» و. په شعر کې یې یادونه کړې، چې لور یې د نرسې ​​​​په توګه کار کاوه، له ټپي سرتېرو سره یې مرسته کوله او د دوی کور ته به یې خوښي او مینه راوړله، چې دا چاره یې د پلار به نظر کې یوستر ویاړ و. پلار یې شعر په دې احساساتو ختم کړ، چې لور یې یو بې‌غرضه او وفادار شخص دی او تل به یې د پلار په زړه کې وي. دا شعر د لویسا مې الکوټ په کتابونو او ژورنالونوکې راوړل شوی، چې د هغې د ماشومتوب او له خپل پلار سره د نږدې اړیکو په اړه خبرې کوي. د نوموړې د یادو کتابونو نومونه «د هغې د ژوند توري او د ماشومانو ملګرې لویسا مې الکوټ» دي.
جبل سراج
جبل السراج د کاپیسا ولایت یوه ولسوالۍ ده چې ددې ولایت پلازمېنه هم ده.
سرچینې
وېشنيزه:ولسوالۍ وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ وېشنيزه:د کاپیسا ولسوالۍ وېشنيزه:جبل السراج
سردار عبدالکريم خان
سردار عبدالکريم خان سراج (۱۹۱۲ ز. - ) له ۱۹۶۳ ز. - ۱۹۶۵ ز. د کتغن او د بدخشان ولايت پخوانی والي او شهزاده و.
مخينه
هغه د امير حبيب الله خان او حکيمه بېگم زوی و. نوموړی د امير عبدالرحمن خان د لور حميده بېگم چې د شغنانۍ مور نه پيدا شوې وه، واده وکړ او له هغې نه يې درې لوڼې وزېږولې.
وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن
لومړى پيوتر
لومړى پيوتر ( پيوتر الكسېېويچ رومانوف ) د روسيې د رومانوف شاهي كورنۍ څخه دى. دى د ۱۶۷۲ ز كال د مى په ۳۰ ( د جون ۹ ) زېږېدلى دى. لومړى پيوتر په ۱۶۷۲ ز كال كې ، كله چې لس كلن وو ، د روسيې پاچا شو ، خو په خپلواك ډول يې په ۱۶۸۹ ز كال كې د روسيې اداره پخپل لاس كې واخيسته. دى د روسيې په تاريخ كې يو له ډېرو برجسته دولتي اشخاصو څخه گڼل كيږي ، چې په اتلسمه پېړۍ كې يې د روسيې د ودې لار خپله كړه. ده د روسيې په دولت كې ډېر سمونونه رامنځته كړل. لومړى پيوتر په ۱۷۲۱ ز كال كې د روسيې ټولواكمن ( امپراتور ) شو او د روسيې لومړنى ټولواكمن هم دى دى. لومړى پيوتر د واكمنۍ په وروستيو كلونو كې د بډوډو له نارغۍ نه ډېر ځورېده. نوموړى د ۱۷۲۵ ز كال د جنوري په ۲۸ ( د فبرورۍ ۸ ) د بډوډو له ناروغۍ نه مړ شو.
شړوه
شړوه(زلزله، skjelvet) يو نارويجي د ناورين فلم دی، دا فلم په ٢٠١٨ کال کې د فانته فيلم فيکشون اسوسيشن لخوا نندارې ته وړاندې کړل سو. فلم د ٢٠١٥ کال د بولګر فلم په څېر وو.
لر دير ولسوالۍ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" لر دير ولسوالۍ د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۷۱۷،۶۴۹ وو.
۴۰۰۰۰
۴۰۰۰۰ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۳۹۹۹۹ څخه  مخکي او د ۴۰۰۰۱ وروسته موجود دي.
لر دير ولسوالۍ
دا پاڼې هم ولټوئ
وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
۴۰۰۰۰
په رياضي کې
په رياضي کې ۴۰۰۰۰:
په کلینډر کې
۴۰۰۰۰ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۴۰۰۰۰ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
د بغداد کلابندي )۱۲۵۸)
د بغداد کلابندي هغه محاصره وه  چې ۱۲۵۸ کال کې په بغداد کې پېښه شوه او د جنورۍ له ۲۹ څخه د  فبرورۍ تر۱۰ پورې یې ۱۳ ورځې دوام وکړ. دا کلابندي چې د مغول الخانات ځواکونو او د هغوی د متحدینو سرتېرو له خوا ترسره شوه، د بغداد ښار چې هغه وخت د عباسي خلافت پلازمېنه وه، کلابند، فتحه او لوټ کړ. مغوليان د خاقان منګو خان د ورور هلاکو خان تر قوماندې لاندې وو، چې هوډ یر درلود چې بین النهرین کې خپله واکمني نوره هم وغځوي، خو په مستقيم ډول خلافت نسکور نکړي. که څه هم مانګو خان هلاکو ته لارښوونه کړې وه که چېرې خلیفه المستعصم خاقان ته له تسلیمېدو او په فارس کې د مغول ځواکونو ته د نظامي ملاتړ په بڼه مغولالیانو ته له باج ورکولو څخه ډه ډه وکړي، په بغداد به برید وکړي.
هلاکو خپل خوځښت په فارس کې د نزاري اسماعیلیانو د مرچلو په وړاندې پیل کړ، چې دوی د الموت سنګر یې ونیولو. نوموړي بیا د بغداد په لور وخوځېد او له المستعصم یې وغوښتل چې په عباسیانو باندې د مانکو له لوري د وضع شوو شرایطو سره هوکړه وکړي. که څه هم عباسیان د یرغل پر وړاندې په چمتوالي کې پاتې راغلي وو، خو خلیفه باور دلود چې بغداد د یرغلګرو ځواکونو لاس ته نشي لوېدی او تسلیمېدل یې رد کړل. هلاکو وروسته ښار کلابند کړ چې ۱۲ ورځې وروسته تسلیم شو.
مغولیانو په راتلونکې اونۍ کې بغداد لوټ کړ، ډېر جنایتونه يې وکړل؛ د کتابتونونو د کتابو او د عباسیانو د پراخو کتابتونونو د ورانۍ د کچې په اړه د تاریخ پوهانو ترمنځ ډول ډول بحثونه شتون لري. مغولیانو المستعصم اعدام او د ښار ډېر اوسېدونکي يې قتل عام کړل چې ښار له وکړو څخه تش شو. دا کلابندي د اسلام د زرینې دورې د پای ټکی ګڼل کېږي، چې خلفاوو یې په ترڅ کې د ایبرییان له ټاپووزمې څخه تر سنده پورې خپله واکمني غځولې وه، او په بېلابېلو برخو کې د ډېرو کلتوري لاسته راوړنو ښکارندویه هم وه.
شالید
د څو پېړیو په اوږدو کې بغداد د عباسيانو د دریم خلافت د خلافت پلازمېنه وه چې واکمنان یې د محمد صلی الله علیه وسلم د تره عباس اولاده وو، عباسيانو په ۷۵۱ کال کې د امويانو واکمني نسکوره کړه او د خلافت مرکز یې له دمشق څخه بغداد ته ولېږدولو. دا ښار په خپل اوج کې تقريباً یو میلیون نفوس درلود او د ۶۰۰۰۰ کسیز لښکر له خوا یې ساتنه کېدله. د عباسیانو واک د دیارلسمې پېړۍ په نیمایي کې کم شو او ترک او مملوک جنګسالاران اکثراً په خلیفه ګانو باندې اغېز درلود.
بغداد لا هم ډېر سمبولیک اهمیت درلود او  یو بډایه او فرهنګي ښار پاتې شوی و. د ۱۲ او ۱۳ پېړیو خلیفه ګانو په ختیځ کې د مغولیانو د پراخېدونکې سترواکۍ سره د اړیکو پراختیا پیل کړې وه. کله چې د خوارزم دوهم محمد پر عباسیانو د برید ګواښ وکړ خلیفه نصیرالدین الله چې له ۱۱۸۰-۱۲۲۵ کلونو پورې یې پاچاهي وکړه له چنګېز خان سره یې د پیوستون هڅه وکړه. داسې اوازې دي چې مغول خاقان ته یو شمېر صلیبی اسيران د باج په توګه لېږل شوي وو.
پلان
منګوخان په ۱۲۵۷کال کې په بین النهرین، سوریه او فارس کې د غښتلې واکمنۍ  د بنسټ اراده وکړه. خاقان خپل ورور هلاکو ته  د خانیت او پوځ، الخانات پر سر صلاحیت ورکړ ترڅو د خلافت په ګډون د مسلمانانو مختلف دولتونه تسلیمېدو ته مجبور کړي. که څه هم منګوخان د المستعصم د نسکورلو په لټه کې نه و، هلاکو ته یې امر وکړ چې په هغه صورت کې بغداد وران کړي چې خلیفه د نوموړي غوښتنې و نه مني، په داسې ډول چې هلاکو ته د خلیفه شخصاً تسلیم شي او د نظامي ځواک په بڼه هلاکو ته باج ورکړي تر څو د پارسي اسماعیلي دولتونو پروړاندې د هلاکو د پوځ خوځښت غښتلی کړي.
هلاکو د خپل يرغل د چمتوالي لپاره يو ستر پوځي ځواک جوړ کړ چې د مغولیانو په ټوله سترواکۍ کې يې له هرو لسو تنه نارینه وو څخه چې عسکري عمر ته برابر وو، يو يې د عسکری خدمت لپاره جلب کړ او د يوه اټکل له مخې ۱۵۰۰۰۰ پوځيان یې راټول کړل چې تر ټولو لوی مغولي لښکر ګڼل کېده. د لښکر په جنرالانو کې د لښکر مشران لکه ارغون اغا، بایجو، بوقا تیمور، ګوو کان او کیتبوقا او همدارنګه د هلاکو ورور سنیتای او نور جګره ماران ګډون درلود. همدارنګه دا لښکر د عیسوي ځواکونو لکه د ارمنستان پاچا او د هغه پوځ، د انتاکیا د شهزاده مېشتې څخه د یوې فرانکي قطعه او ګرجستاني ځواک پر مټ چې غوښتل یې چې د عباسی مسلمانانو څخه د خوارزم شاهانو له خوا لسیزې وړاندې د خپلې پلازمینې، تبلیسي د لوټ غچ  واخلي، ملاتړ شوی و. د فارس معاصر څارونکي، عطا ملک جوویني په وینا، تقریباً د توپونو ۱۰۰۰ چینایي کارپوهان او د فارس او ترک مرستندویه ځواکونه د لښکر سره مل و.
پخواني خوځښتونه
هلاکو لومړی خپل لښکر فارس ته واستاوه چې هلته هغه د لورس، بخارا او د خوارزم شاه د لړۍ د پاتې شونو په وړاندې په بریالیتوب سره جګړې وکړې. هلاکو د هغوی له تابع کولو وروسته، خپل پام د نزاري اسماعیلیانو او د هغوی لوی مشر امام علاء الدین محمد خوا ته واړوه چې هم یې د منګوخان او هم د هلاکو د ملګري او تر لاس لاندې، کتبوقا د وژلو هڅه کړې وه. که څه هم د حشاشیانو ډله په دواړو هڅو کې ناکامه شوه، هلاکو د الموت کلا ته خپل لښکر واستاوه چې هغه تر واک لاندې راوستله. وروسته مغولیانو د حشاشیانو لوی مشر، امام رکن الدین خورشاه، چې د لنډ وخت لپاره ۱۲۵۵-۱۲۵۶ د علاء الدین محمد ځای ناستی شوی و، اعدام کړ.