cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د مرکزي اسیا تاریخ
د اسلام راتګ
د عربو په تیري سره له لویدیځې مرکزي اسیا څخه د چینایانو نفوذ هم پای ته ورسېد. په ۷۵۱ ز کال کې د تالاس په جګړه کې عرب لښکرو په غوڅه توګه سره د تانګ سلسلې ته ماتې ورکړه او د راتلونکو څو پېړیو لپاره یې پر دغې سیمې باندې د منځني ختیځ اغېز واکمن وګرځاوه. تر نهمې پېړۍ پورې په دغه سیمه کې په پراخه پیمانه اسلامي کېدل تر سره نه شو، بلکې د عباسیانو د سیاسي اقتدار د تجزیې او د سیمه ییزو ایراني او ترک سلسلو د رامنځته کېدو لامل سره مل و.
مرکزي اسیا ته د روسیې پراختیا (۱۹مه پېړۍ)
روسانو د سویل پر لور هم پراختیا ومونده، لومړی یې د اکراینانو سټیپي (شنې دښتې) د کرهڼې پر مرکز واړولې او بیا وروسته یې د قزاقستان سټیپو خوا ته پراختیا ومونده او د اورینبورګ د کلا په جوړولو یې پیل وکړ. د مرکزي اسیا پر زړه باندې د روسانو ورو پراختیا د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې پیل شو، که څه هم ستر پیټر د خېوا پر لورې د شهزاده بکووېچ-چرکاسکي په مشرۍ د ۱۷۲۰ ز لسیزې په لومړیو کې یوه ناکامه لښکرکشي تر سره کړه.
جان فوربز نش
څېړنیزې چارې
په ۲۰۱۱ زکال کې د متحده ایالاتو د ملي امنیت ادارې د نش هغه لیکنې د ممنوعه لیکنو له نوملړ څخه وویستلې چې په ۱۹۵۰مه لسیزه کې یې د کوډ جوړونې او کوډ لوستنې د نوي ماشین وړاندیز په کې کړی و. دغه لیکنې ښيي چې نش د معاصرې کوډ جوړونې د ډېرو مفاهیمو وړاندوینه کړې وه چې تر ډېره یې په سختو محاسباتي معادلاتو تکیه لرله.
د مرکزي اسیا تاریخ
مرکزي اسیا ته د روسیې پراختیا (۱۹مه پېړۍ)
په ۱۸۰۰ ز کال کې، سیمه ییزو خلکو د روسانو د پرمختګ پر وړاندې ناوسه وه، که څه هم د ستر پوځ (Great Horde) قزاقانو د کینیساري قاسیموف تر مشرۍ لاندې له ۱۸۳۷ ز نه تر ۱۸۴۶ ز کال پورې پاڅون وکړ. تر ۱۸۷۰یمې لسیزې پورې، په زیاترو حالاتو کې د روسیې لاسوهنه ډېره کمه وه او د بومي خلکو د ژوند ډول او د سیمه ییزو حکومتونو جوړښتونه لاس نه خوړلي پاتې وو. له ۱۸۶۵ ز کال وروسته د ترکستان په فتحې سره، روسانو په تدریجي ډول زیات شمېر سټیپي (شنې دښتې) مصادره کړې او دا ځمکې یې روسي کروندګرو ته ورکړي او په زیات شمېر سره روسانه هلته ولاړل. په لومړي سر کې دا بهیر یوازې د سټيپو په شمالي برخو پورې محدود و، خو په ۱۸۹۰ یمې لسیزې کې د پام وړ شمېر روسانو په سویل په تېره بیا په جیتیوس (سمیرچیه) کې استوګنه غوره کړه.
جان فوربز نش
شخصي ژوند
په ۱۹۵۱ زکال کې د ماساچوست د ټکنالوژۍ انستیتیوت نش، د سي. لي. مور روزونکي په توګه د ریاضیاتو په پوهنځي کې وګماره. نږدې یو کال وروسته نش له نرسې النور سټیر سره هغه مهال وپېژندل، کله چې دی په روغتون کې بستر و. دوی د جان ډېوېډ سټیر په نامه یو زوی درلود، خو نش هغه مهال سټیر پرېښوده کله یې چې ده ته د خپلې امیدوارۍ وویل. د غوره ذهن یا Beautiful Mind په نامه فلم چې د نش په ژوند جوړ شوی، د ۲۰۰۲ زکال د اوسکار په مراسمو کې له دې امله تر نیوکو لاندې راغی چې د ده د ژوند دغه برخه یې نه ده انځور کړې. ویل کېږي هغه د خپل ټولنیز ځایګي له امله چې فکر یې کاوه له هغې ټیټ ځایګی لري؛ نوموړې یې پرېښوده.
په ۱۹۵۴ زکال کې د کالیفورنیا په سانتا مونیکا کې، هغه مهال چې نش د خپل ژوند په شلیزه کې و، د همجنس بازو نارینه و پر ضد د عملیاتو پر مهال په عمومي ځایونو کې د ځان لوڅوالي له امله ونیول شو. په داسې حال کې چې په هغه لګېدلي تورونه رد شول، خو نوموړی له خپل اشد محرم امنیتي خوندیتوب څخه بې برخې او په رنډ شرکت کې د سلاکارۍ له دندې هم ګوښه کړای شو.
له سټیر څخه له جلا والي لږ وروسته، نوموړی له السلواډورۍ الاصلې امریکايي مېرمنې الیشیا لرد لوپز- هاریسون سره بلد شو. لرد د ماساچوست د ټکنالوژۍ د انستیتیوت د فزیک له برخې څخه فارغه شوې وه. دوی د ۱۹۵۷ زکال په فبروري میاشت کې واده وکړ. په داسې حال کې چې نش ملحد و، خو د واده مراسم یې په سقفي کلیسا کې ترسره شول. په ۱۹۵۸ زکال کې نش د ماساچوست په انستیتیوت کې دنده ترلاسه کړه او دغه مهال په نوموړي کې د اروايي ناروغیو نښانې ډېر ژر راڅرګندې شوې. نوموړي د ۱۹۵۹ زکال په پسرلي کې له خپلې دغې دندې څخه استعفا ورکړه او څو میاشتې وروسته یې زوی ، جان چارلز مارتین نش وزیږېد. په دغه ماشوم باندې تر یو کاله پورې نوم کېنښودل شو، ځکه چې الیشیا احساس کاوه چې کېدای شي نش د نوم ټاکنې په برخه کې کوم ځانګړی نظر ولري. له ناروغۍ څخه د رامنځته شوي تشویش له امله نش او لرد په ۱۹۶۳ زکال کې له یو بل څخه جلا شول. داسې ښکاري چې دغې چارې ورسره مرسته وکړه څو زده کړي څه ډول خپله پارانوئید ویره له منځه یوسي. پرینسټون پوهنتون ورته اجازه ورکړه څو په ټولګیو کې د همکار ښوونکي په توګه ګډون وکړي. هغه په ریاضي باندې خپلو چارو ته دوام ورکړ او بالاخره یې اجازه ومونده چې بیاځلي تدریس ته مخه کړي. په ۱۹۹۰مه لسیزه کې لرد او نش بېرته خپله اړیکه جوړه کړه او په ۲۰۰۱ زکال کې یې بیاځلي واده وکړ. جان چارلز مارتین نش د ریاضیاتو په برخه کې له راتګرز پوهنتون څخه دوکتورا تر لاسه کړه او له دې وروسته په شیزوفرني باندې اخته تشخیص کړای شو.
مړینه
د ۲۰۱۵ زکال د مۍ په ۲۳مه نش او مېرمنې یې د مونرو، نیوجرسي د ۸اې سړک څخه د وتو پر مهال د نیوجرسي د بل سړک سره د وصلېدو په نقطه کې ترافیکي پېښه وکړه او دواړه ووژل شول. دغه پېښه هغه مهال وشوه چې نش په ناروې کې د آبل جایزې له ترلاسه کولو وروسته متحده ایالاتو ته راوګرځېد؛ د دوی پلان دا و چې په نیوارک هوايي ډګر کې به دوی ته منتظر لیموزین دوی تر خپله ځایه رسوي، خو د الوتنې په پلان کې د تغیر له امله دوی پنځه ساعته وړاندې یاد هوايي ډګر ته راورسېدل او پرېکړه یې وکړه چې په ټکسي کې ولاړ شي. د هغوی ټکسي چلوونکي، تارک ګیرګیس د خپل موټر کنټرول له لاسه ورکړ او د سړک له موانعو سره یې ټکر وکړ؛ دوی دواړه له ټکسي څخه بهر وغورځېدل، ایالتي پولیسو څرګنده کړه چې د پېښې له ډول څخه ښکاري چې دوی امنیتي کمربند نه و تړلی. نش د مړینې پر مهال ۸۶ کاله عمر درلود. له هغه څخه د جان مارتین نش او جان سټیر په نومونو دوه زامن پاتې شول چې مارتین له دوی سره یوځای ژوند کاوه.
برِدا
بردا ښار د هالند هیواد یو تارخي او په خانﺉ ښارونونه شمیرل کیگي او په جنوبي هالند کي شتون لري او په شمالي برابانت ولایت کي پروت دﺉ او دهالند هیواد د لس لوي ښارونه ایل کیگی.
ادوبي پریمیر پرو
آدوبی پریمیر پرو په انګلیسي Adobe Premiere Pro) په ۲۰۰۳م کال کې د دوبی شرکت له خوا وړاندی شوی کاریال دی چې د ویدیو غږ تصویر او د فلم سره لاندی خط (لیکل) لپاره کاریوي.
قفقازیان
د آوارا (قفقاز وګړو وېش) په سور رنګ کې د آواریانو اصلي سیمي او سپین رنګ کې په کم شمیر کې میشت دي.
آواریان (اواریان/قفقاز خلک) د قفقاز سیمي بومي قوم دی چې ډیره یې په داغستان کې میشت دي ، او همدارنګه د رویې د داغستان آیالات یوله ګڼ نفوسو قومونو څخه دی. قفقازیا په روسیه کې کابو ۱ یومیلیون اذربایحان کې ۵۰ زره ګرجستان کې ۲ زره او په قزاقستان کې کابو ۱۶ زره میشت دي.
بریتانیا
بریتانيا يو اتحادي ديموکراتيک پارلماني او د اساسي قانون شاهي نظام لرونکی هېواد دی. پاچا يې ملکه اليزابيت دويمه له ۱۹۵۲ز کال راهيسې واکمني کوي. پلازمېنه او ستر ښار يې لندن دی، کوم چې يو نړيوال ښار او سوداګريز مرکز دی، له دې سره د نښتو نورو سيمو د دې ښار د وګړو شمېر څوارلس ميليونه دی. بریتانيا له څلورو هېوادونو جوړه شوې چې دا دي: انګلستان، سکاټلينډ، ويلز او شمالي ايرلينډ. له انګلستان پرته نور هېوادونه يې خپلواک دولتونه لري، چې هر يو يې د ځانګړي ځواک لرونکي دي.
بریتانيا د څو کلونو په اوږدو کې د دې هېواد د جوړوونکو هېوادونو د يو لړ يو ځای کېدنو، اتحاديو او جلا کېدنو نه بشپړشوی دی. د انګلستان د سلطنت (په کوم کې چې ويلز هم شامل و او په ۱۵۴۲ز کال کې ورسره يو ځای شوی و) او د سکاټلينډ د سلطنت تر منځ په ۱۷۰۷ز کال کې د اتحاد له تړون څخه وروسته د سترې بریتانيې سلطنت رامنځ ته شو. په ۱۸۰۱ز کال کې ورسره د ايرلينډ سلطنت په يو ځای کېدو سره دا هېواد د متحدې بریتانيې او ايرلينډ په سلطنت بدل شو. د ايرلينډ ډېره برخه په ۱۹۲۲ز کال کې له بریتانيې څخه جلا شوه او په دې سره اوسنۍ برتانيا او شمالي ايرلينډ پاتې شول او په ۱۹۲۷ز کال کې يې د سترې بریتانيې او شمالي ايرلينډ متحد سلطنت رسمي نوم غوره کړ.
د من، ګرينزي او جرسي نژدې ټاپوګان د بریتانيې برخه نه دي، د بریتانيې په وليعهد پورې اړوند دي چې د بریتانيې حکومت يې د دفاع او نړيوال استازيتوب مسئوليت لري. له پولو بهر څوارلس بریتانوي ځمکې هم شته، کومې چې د بریتانوي سترواکۍ څخه راپاتې دي، له ۱۹۲۰ز کلونو راهيسې، کله چې ياده سترواکي په خپل اوج کې وه او د نړۍ د وچې ځمکې په څلورمه برخه او د نړۍ د نفوسو په درېيمه برخه يې حکومت کاوه او دا په تاريخ کې تر ټولو ستره سترواکي وه. د بریتانيې د ډېرو پخوانيو مستعمرو په ژبه، کلتور ، حقوقي او سياسي نظام کې د بریتانيې اغېزې لېدل کېږي.
بریتانيا د داخلي ناخالص توليد له پلوه د نړۍ پنځم ستر اقتصاد او د پېرودلو د وړتيا د برابرۍ له اړخه د نړۍ لسم ستر اقتصاد لري. دا هېواد د لوړ عايد اقتصاد او د انساني پراختيا ډېر لوړ شاخص ډېره لوړه کچه کې ځای لري چې په نړۍ کې ديارلسمه شمېره ځای کې قرار لري. بریتانيا د نړۍ لومړی صنعتي شوی هېواد دی او په نولسمه او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د نړۍ تر ټولو پياوړی ځواک و. اوس هم بریتانيا د نړۍ يو له سترو ځواکونو څخه ده چې په نړيواله کچه د پام وړ اقتصاد، کلتور، پوځ، علمي، ټيکنالوژيکي او سياسي اغېز لري. د هستوي وسلې لرونکي هېواد په توګه پېژندل شوی او په نړيواله کچه يې پوځي لګښتونه په څلورمه درجه کې دي. په ۱۹۴۶ز کال کې د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د لومړۍ ناستې راهيسې، دا هېواد د دې شورا دايمي غړی دی.
بریتانيا د ټولګټو هېوادونو، اروپايي شورا، د جي۷ هېوادونو، د لسو ډلې، د جي۲۰، ملګرو ملتونو، ناټو، AUKUS، د اقتصادي همکاريو او پراختيا سازمان، انټرپول او نړيوال سوداګريز سازمان غړی هېواد دی. دا هېواد په ۱۹۷۳ز کال کې د اروپايي ټولنو او بيا د دې د ځای ناستي اروپايي اتحاديې سره له يو ځای کېدو راهيسې، د دې سازمانونو غړی و، په ۲۰۱۶ز کال کې يوه ټولپوښتنه وشوه او بریتانيا په ۲۰۲۰ز کال کې له دې ټولنو ووتله.
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه ټولنیز-اقتصادي بشري حقونه دي، لکه د زده‌کړې حق، د استوګنځي یا کور جوړولو حق، د مناسب ژوند لرلو حق، د روغتیا حق، د قربانیانو حقونه او د علم او ​​​​کلتور حق. اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه د بشري حقونو په نړیوالو او سیمه‌ییزو سندونو کې په رسمیت پېژندل شوي او خوندي دي. غړي دولتونه د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د مراعات، ساتنې او پوره کولو قانوني مکلفیت لري او تمه دا ده چې د دغو حقونو د پوره کولو لپاره به "پرمختللی اقدام" کوي.
بریتانیا
د نوم رېښې او اصطلاحات
د ۱۷۰۷ ز د يووالي قانون اعلان کړل چې د انګلستان سلطنت او د سکاټلينډ سلطنت «د لويې بریتانيې تر نامه لاندې په يوه سلطنت کې متحد شول». «د متحد سلطنت» اصطلاح، کله ناکله د پخوانۍ سترې بریتانيې د سلطنت لپاره کارېده، که څه هم له ۱۷۰۷ زڅخه تر ۱۸۰۰ز کال پورې يې رسمي نوم «ستره بریتانيا» وه. د ۱۸۰۰ز کال د يووالي قوانينو په ۱۸۰۱ز کال کې د سترې بریتانيې او ايرلينډ سلطنتونه سره يو ځای کړل او په دې توګه د سترې بریتانيې او ايرلينډ متحد سلطنت رامنځ ته شو. په ۱۹۲۲ز کال کې د ايرلينډ د جلا کېدو او د ايرلينډ آزاد ايالت له خپلواکۍ وروسته، د کوم په پايله کې چې له انګلستان سره د ايرلينډ د ټاپو يوازې شمالي ايرلينډ برخه پاتې شوه، نوم يې يو ځل بيا په «د سترې بریتانيې او شمالي ايرلينډ متحد سلطنت» واوښت.
که څه هم بریتانيا يو خپلواک هېواد دی، انګلستان، سکاټلينډ، ويلز او شمالي ايرلينډ ته هم هېوادونه ويل کېږي. د بریتانيې د لومړي وزير ويبپاڼې دا اصطلاح کارولې ده چې: «په يوه هېواد کې نور هېوادونه» تر څو بریتانيا تشرېح کړي. ځينې شمېریز لنډيزونه، لکه: د بریتانيې د دولسو NUTS 1 سيمو لپاره، د سکاټلينډ، ويلز او شمالي ايرلينډ د سيمو د يادولو لپاره کارول کېږې. شمالي ايرلينډ، همدا راز د ولايت په نوم هم يادېږي. د شمالي ايرلينډ د ښودلو لپاره کارېدونکی نوم «شونې ده چې د لانجو لامل وګرځي، ځکه ډېر ځله د يو چا د سياسي غوراوي ښودنه وکړي».
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه
د بشري حقونو نړیواله اعلامیه یو شمیر اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه په رسمیت پېژني او د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال میثاق (ICESCR) د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو لومړنۍ نړیواله قانوني سرچینه ده. د ماشوم د حقونو کنوانسیون او د ښځو پر وړاندې د تبعیض یا توپیرپالنې د ټولو ډولونو له منځه وړلو کنوانسیون د ماشومانو او ښځو په اړه په (ICESCR) میثاق کې په رسمیت پېژندل شوي ډېری اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه په رسمیت پېژني او خوندي کوي یې. د نژادي یا توکمیز تبعیض د ټولو ډولونو د له منځه وړلو کنوانسیون د یو شمیر اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو په تړاو د نژادي یا توکمیز اصل پر بنسټ تبعیض یا توپیرپالنه منع کوي. د معلولیت لرونکو اشخاصو د حقونو کنوانسیون هم د معلولیت پر بنسټ، له اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو څخه د بشپړې ګټې اخیستنې اړوند د مناسبو استوګنیزو امکاناتو د نه منلو په ګډون، هر ډول تبعیض منع کوي.
بریتانیا
د نوم رېښې او اصطلاحات
«د سترې بریتانيا» اصطلاح، په عمومي توګه، د سترې بریتانيې ټاپو ته کارول کېږي، يا له سياسي اړخه په يو ځای انګلستان، سکاټلينډ او ويلز ته. کله نا کله د ټول انګلستان د نوم د مترادف په توګه هم کارول کېږي.
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه
د بشري حقونو نړیوال او سیمه‌ییز سندونه
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه د بشري حقونو په یو شمېر نړیوالو او سیمه‌ییزو سندونو کې په رسمیت پېژندل شوي او خوندي شوي دي.
د بشري حقونو نړیوال سندونه
د بشري حقونو نړیواله اعلامیه (UDHR) چې په ۱۹۴۸م کال کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ له خوا تصویب شوه، د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو یوه له مهمو سرچینو څخه ګڼل کېږي. دا اعلامیه په ٢٢مه ماده کې د ټولنيز خوندیتابه حق، په ٢٣مه ماده کې د کار حق، په ۲۴مه ماده کې د استراحت او تفرېح حق، په ۲۵مه ماده کې د ژوند د مناسب معيار حق، په ۲۶مه ماده کې د زده‌کړې حق، او په ۲۷مه ماده کې د علم او ​​کلتور له ګټو د برخمنتیا حق په رسمیت پېژني.
بریتانیا
د نوم رېښې او اصطلاحات
د «بریتانوي» صفت، د بریتانيې اړوندو موضوعاتو او په قانون کې د بریتانيې تبعه او هغو موضوعاتو لپاره کارول کېږي، چې د تابعيت او هويت اړوند وي. د بریتانيې خلک، د خپل هويت د ښودلو لپاره جلا جلا اصطلاحات کاروي، کېدای شي دوی ځان ته بریتانوي، انګریز، سکاټلينډی، ويلزی، شمالي ايرلينډی يا ايرلينډی ووايي، يا ځان د ګڼو هويتونو د ترکيب په توګه پېژني. د بریتانيې د تبعه لپاره رسمي هويت «د بریتانيې تبعه» دی.
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه
د بشري حقونو نړیوال سندونه
د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال تړون (ICESCR) د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو لومړنۍ نړیواله قانوني سرچینه ده. د دغه تړون په ۶مه او ۷مه ماده کې د کار کولو او عادلانه او مناسبو کاري شرایطو حق، په ۸مه ماده کې له سوداګریزو اتحادیو سره د یوځای کېدو او د کارګرانو د ډله‌ییز اقدام یا کار کولو حق، په ۹مه ماده کې د ټولنیز امنیت او خوندیتوبب حق، په ۱۰مه ماده کې د میندو او ماشومانو په ګډون د کورنۍ د ساتنې او خوندیتابه حق، په ۱۱مه ماده کې د خوړو او کور لرلو په شمول د ژوند د مناسب معیار حق، په ۱۲مه ماده کې د روغتیا حق، په ۱۳مه ماده کې د زده‌کړې حق، او دغه راز په ۱۵مه ماده کې په کلتوري ژوند کې د ګډون حق او د علم او ​​​​کلتور له ګټو د برخمن کېدو حق، په رسمیت پېژندل شوی او خوندی شوی دی. د مدني او سیاسي حقونو نړیوال میثاق، چې له (ICESCR) سره هم‌مهاله تصویب شوی، یو شمېر اساسي اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه په رسمیت پېژني او خوندي کوي یې، چې په ۲۲مه ماده کې یې له سوداګریزو اتحادیو سره د یوځای کېدو حق، او په ۲۷مه ماده کې د توکمیزو، مذهبي یا ژبنیو لږکیو حق چې په خپل کلتور کې ګډون وکړي، خپل دیني او مذهبي مراسم ترسره کړي او خپله ژبه وکاروي، د یادولو وړ دي.
د بشري حقونو یو شمېر نور مهم سندونه هم د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو اړوند احکام لري. د ماشوم د حقونو کنوانسیون د ماشومانو په اړه په (ICESCR) کې یاد شوي ډېری اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه په رسمیت پېژني او خوندي کوي یې. د دغو حقونو له جملې څخه، په ۲۴مه ماده کې د روغتیا حق، په ۲۵مه ماده کې د ټولنیز خوندیتوب حق، په ۲۷مه ماده کې د ژوند د مناسب معیار حق، په ۲۸مه ماده کې د زده‌کړې حق، او په ۳۲مه ماده کې له اقتصادي استثمار یا ناوړه ګټې اخیستنې څخه د خوندیتوب حق پکې د یادولو وړ دي (وګورئ: د ماشومانو کار). د نژادي تبعیض یا توپیرپالنې د ټولو ډولونو د له منځه وړلو کنوانسیون د یو شمېر اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو په تړاو د نژادي یا توکمیزې ریښې پر بنسټ تبعیض یا توپیرپالنه منع کوي. د ښځو پر وړاندې د تبعیض د ټولو ډولونو د له منځه وړلو کنوانسیون د ښځو لپاره یو لړ اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه تاییدوي. د کار د نړیوال سازمان (ILO) کنوانسیونونه هم د کار اړوند یو لړ اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه خوندي کوي. د علم او علمي خوندیتابه په اړه سپارښتنه کې پر عامو نړیوالو معیارونو د کابو ۱۹۵ دولتونو له لوري هوکړه شوې او پر علمي آزادیو، د ساینس پوهانو پر حقونو، د څېړنیزو افرادو پر حقونو، او د علم لرلو اړوند د هر چا پر حق ټینګار کوي.
د بشري حقونو سیمه‌ییز سندونه
د بشري او خلکو د حقونو په اړه د افریقا منشور په ۱۵مه ماده کې د کار کولو حق، په ۱۶مه ماده کې د روغتیا حق او په ۱۷مه ماده کې د زده‌کړې حق خوندي کوي. د اروپا ټولنیز منشور هم په پراخه کچه اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه خوندي کړي دي. په دغو حقونو کې له لومړۍ تر لسمې مادې پورې د کار کولو حق، د کار کولو مناسبو شرایطو، له سوداګریزو اتحادیو سره د یوځای کېدو او د کارګرانو د ډله‌ییز اقدام یا کار کولو حقونه راځي، په ۱۱مه ماده کې د روغتیا حق، له ۱۲مې تر ۱۴مې مادې پورې د ټولنیز امنیت حق، چې د روغتیایي مرستې حق او د ټولنیزې هوساینې د خدماتو حق پکې راځي، له ۱۵مې تر ۱۷مې مادې پورې او همدا راز ۱۹مه ماده کې، په ځانګړې توګه د زیان منونکو ډلو ساتنه، او په ۳۱مه ماده کې د کور او استوګنیزو امکاناتو لرلو حقونه شامل شوي دي. د سان سلواډور پروتوکول هم د بین الامریکايي بشري حقونو په نظام کې د یو لړ اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو خوندیتوب تضمینوي.
د دولتونو مسؤولیت
اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه، چې د بشري حقونو په نړیوالو او سیمه‌ییزو سندونو کې راغلي، قانوني الزامیت لري. غړي دولتونه قانوني مکلفیت لري چې دغه حقونه مراعات، خوندي او پرځای کړي. په دې برخه کې د دولتونو د مکلفیتونو دقیق څرنګوالی د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د نړیوال میثاق (ICESCR) په اصولو کې شته او د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د نړیوال میثاق یو بل اختیاري پروتوکول د ویانا د بشري حقونو اعلامیې او عملي پروګرام سره سم منل شوی دی.
نظر محمد مطمين
نظر محمد مطمئن (په انگرېزي: Nazar Mohammad Mutmaeen) يو افغان خپلواک لیکوال او د افغانستان د سیاسي اوضاع شنونکی دی. د افغانستان په رسنيو کې په منظمه توگه ليکنې خپروي، همداراز د راډيوگانو او تلويزونونو په گردي مېزونو کې گډون کوي.
مخینه
نظر محمد مطمئن د جوم سرمست  زوی په۱۹۷۳زېژدیز کال کی  د هلمند ولايتد نادعلي ولسوالۍ د  زرغون کلي  په یوه نالوستي غریبه او دینداره  کورنۍ کې  دنیا ته را غلی دی.
زده کړه
دکمونسټانو له کودتا وروسته  د ډیرو افغانانو په څیر د مطمئن  کورنۍ  هم هجرت ته اړه شوه ، او د ډيورنډ کرښه هاخوا ته دبلوچستان دپنجپایې په کمپ کی هستوگن شول. لومړنۍ زده کړې يې د شهيد خټک په لومړنۍ ښوونځۍ کې پېل کړي، منځنۍ زده کړې يې د گردي جنگل کمپ دعبدالله ابن مسعود (رض) په  مدرسه ، دکويټې ښار د مولوي حبيب الرحمن په لیسه کې، او دولسم ټولگی يې په پېښور کې د سيد جمال الدين افغان په عالي لیسه کې پای ته  رسولي. په ۱۳۷۱ لمریز کال کې د ننگر هار اسلامي پوهنتون د انجنیرۍ پوهنځۍ ته بریالی شو، کابل پوهنتون ته يې په ۱۳۷۶ لمریز کال کې تبدیلي وکړه او په ۱۳۷۷لمریز کال کې د کابل پوهنتون د سيول انجنیري  په  څانگه کی خپلي لوړي زده کړي بشپړي کړي. دینی زده کړی یی په شخصي ډول د هجرت په وخت کې په بېلابېلو مدرسو (ښوونځيو) او دا ډول د قران کریم ترجمه او تفسیر يې له دین پوه مولوي عبدالسلام عابد څخه کړې.
سرچینه
حقیقت نیوز پاڼه
مک فارلن برنټ
فرانک مک فارلن برنټ (زوکړه: د ۱۸۹۹ زکال د سپتمبر ۳مه – مړینه: د ۱۹۸۵ زکال د اګست ۳۱مه) چې تر ډېره د مک فارلین یا مک برنټ په نومونو پېژندل کېږي اسټرالیايي ویروس پیژندونکی و چې د ایمیونولوژي په برخه کې د هڅو له امله شهرت لري. نوموړي په ۱۹۶۰ زکال کې د اکتسابي ایمني تحمل (acquired immune tolerance) اړوند د خپلې وړاندوینې او همدارنګه د کلونال انتخاب (د مشخصو انټي جنونو پر وړاندې د بدن د محافظتي سیسټم د حجراتو د عملکرد) د نظریې د رامنځته کولو له امله د نوبل جایزه ترلاسه کړه.
برنټ په ۱۹۲۴ زکال کې د ملبورن له پوهنتون څخه د ډاکټرۍ سند او په ۱۹۲۸ زکال کې یې د لندن له پوهنتون څخه د دوکتورا سند ترلاسه کړ. نوموړی د طبي څېړنو په موخه د ملبورن والټر او ایلیزا هال انستیتیوت ته ولاړ څو د مایکروبیولوژي او ایمیونولوژي په برخه کې پرمختللې څېړنې ترسره کړي چې بیا یې له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۶۵ زکال پورې د دغه انستیتیوت مشري هم وکړه. نوموړي له ۱۹۶۵ زکال څخه په ۱۹۷۸ زکال کې د خپل تقاعد تر مهاله په ملبورن پوهنتون کې کار وکړ. ورته مهال نوموړي د خپل مسلکي ژوند په اوږدو کې د طبي علومو اړوند د اسټرالیا د عامه پالیسۍ د پراختیا په برخه کې فعاله ونډه لرله، د اسټرالیا د علومو اکاډمۍ یو له بنسټګرو غړو څخه و او له ۱۹۶۵ زکال څخه یې تر ۱۹۶۹ زکال پورې د دغې اکاډمۍ د مشر په توګه خدمت وکړ.
د مایکروبیولوژي اړوند د برنټ په اصلي لاسته راوړونو کې د کیو- تبې او سیتاکوز د عواملو کشف؛ د جلاتوب په موخه کیمیاوي سنجش (assays) ته پراختیا ورکول، د انفلونزا د ویروس کرنه او تشخیص، د انفلونزا د توپیر لرونکو ژنېټیکي حجراتو (strains) د نوو ترکیبونو تعریف او د دې تشرېح شاملېږي چې میکسوماتوزېس وایرس د انسان په وجود کې د ناروغیو لامل نه ګرځي. د انفلونزا د واکسینونو د تولید په برخه کې معاصرې کړنلارې د برنټ د هغو چارو پر بنسټ دي چې د چرګو په هګیو کې یې د وایروسونو د ودې بهیر ته پراختیا ورکړه.
په اسټرالیا کې د علمي چارو د ترسره کولو له امله نوموړی په ۱۹۶۰ زکال کې د کال مخکښ اسټرالیايي وبلل شو او په ۱۹۷۸ زکال کې ورته د اسټرالیا تر ټولو عالي مډال ورکړل شو. هغه د خپلو لاسته راوړنو له امله په نړیواله کچه شهرت وموند؛ د نوبل د جایزې سربېره یې د لاسکر جایزه ترلاسه او دسلطنتي ټولنې کوپلي مډال هم ترلاسه کړ. ورته مهال هغه ته د همګټو هېوادونو او جاپان له خوا د بې سارو خدمتونو د ترسره کولو له امله افتخاري دوکتوراوې او نور ویاړونه ورکړل شول.
لومړنی ژوند
برنټ د ویکټوریا په ټرارالګون کې وزیږېد؛ د هغه پلار فرانک برنټ سکاټلنډي الاصله و او اسټرالیا ته کډه شوی و چې دلته بیا د استعماري بانک د ټرارالګون د څانګې مدیر و. مور یې هاداسا برنټ (کورنی نوم یې مک کې و) د منځنۍ طبقې د یو سکاټلنډي کډوال لور وه او هغه مهال یې د فرانک له پلار سره ولیدل چې هغه په کورویت ښار کې دنده لرله. د واده پر مهال فرانک ۳۶ کلن و او هاداسا له هغه ۱۴ کاله کشره وه. د ده کورنۍ له ټولنیز پلوه محافظه کاره او انګلو – ساکسون پروتستانت وه. فرانک مک فارلین برنټ د خپلې کورنۍ د اوو ماشومانو څخه دویم و چې له ماشومتوبه د «مک» په نامه یادېده. هغه یوه مشره خور، دوه کشرې خویندې او درې کشري وروڼه لرل. د هغه مشرې خور ډوریس د ذهني کمزورتیا ستونزه لرله چې د هاداسا د وخت ډیره برخه به له هغې سره تېرېدله او کورنۍ یې د ډوریس دغه وضعیت یو نا ویلی شرم باله چې له امله یې نورو ماشومانو هم کور ته خپل ملګري نه شوی رابللی څو نه شي هغوی دغه نجلۍ وویني.
مک په ټرارالګون کې د خپل ژوند د لومړنیو کلونو پر مهال په خپل نږدې چاپېریال، په ځانګړې توګه په ټرارالګون کرېک کې د هر څه اړوند له پلټنو څخه خوند اخیست. نوموړی وړاندې له دې چې د اووه کلنۍ په عمر دولتي ښوونځي ته ولاړ شي یو خصوصي ښوونځي ته ولاړ چې یوازې یو ښوونکی یې درلود. مک له نوې ځوانۍ څخه تر ډېره له خپل پلار څخه لرې و او خوښېدله یې چې په خپل اضافي وخت کې کبان ونیسي او د ګلف لوبه ترسره کړي. همدارنګه یې له نوې ځوانۍ څخه له کتاب لوستلو سره لېوالتیا لرله او له ورزش سره یې لېوالتیا نه لرله. نوموړي د اته کلنۍ په عمر دومره کچې درک ته لاسرسی درلود چې کولای یې شو د خپل پلار شخصیت تحلیل کړي. مک له فرانک (خپل پلار) سره مخالف و او هغه یې له اخلاقي اصولو څخه داسې ریا کوونکی ملاتړی باله چې د رښتیا ویلو څېره یې ځانته غوره کوله په داسې حال کې چې د مشکوکو اخلاقو لرونکو سوداګرو سره یې ناسته لرله. هاداسا له ډوریس سره بوخته وه او په دې سره مک نسبتا منفرد شخصیت وموند.
برنټ په ۱۹۰۹ زکال کې وروسته له هغه له خپلې کورنۍ سره ترانګ ته کډه شو چې پلار یې په لندن کې د دندې وړاندیز رد کړ او دلته د بانک مدیر وټاکل شو. برنټ د ترانګ د جهیل په چاپېر کې د ژوو له ژوندانه سره لیوالتیا لرله؛ نوموړی په ۱۹۱۰ زکال کې د سکوټس (Scouts) په نامه کشفیاتي ټولنې سره مل شو او له کور څخه بهر ټولو چارو څخه یې خوند اخیست. هغه مهال چې په ترانګ کې اوسېده د ګوڼګټو راغونډونه یې پیل کړه او د بیولوژي په برخه کې یې مطالعه کوله. هغه په چمبرز پوهنغونډ کې د بیولوژي مقالې لوستې چې له امله یې هغه د چارلز داروین له چارو سره بلد شو. د نوموړي د نوې ځوانۍ پر مهال د هغه کورنۍ به د کلنیو رخصتیو د تېرولو په موخه فیري بندر ته تلله چېرې چې ده خپل ټول وخت د وحشي حیواناتو په لیدو او د هغو د رفتار په ثبت باندې تېراوه. هغه د ترانګ په دولتي ښوونځي کې زده کړې وکړې او همدارنګه به د سیمه ییزې کلیسا سنډې ښووونځي ته تله، د دغې کلیسا کشیش هغه وهڅاوه څو د ښوونځي زده کړې تعقیب کړي او د هغه د هڅو د ستایلو په موخه یې ورته د مېږیانو اړوند یو کتاب ورکړ. هغه فرانک ته لارښوونه وکړه چې د مک په زده کړه باندې پانګونه وکړي، همدا و چې نوموړي په جیلونج کالج کې د زده کړو بورس ترلاسه کړ، دا په ویکټوریا کې یو له ځانګړو خصوصي ښوونځیو څخه و. مک دلته په ۱۹۱۳ زکال کې زدکړې پیل کړې او یوازنی زده کوونکی و چې د دغه ښوونځي بشپړ بورس یې ترلاسه کړی و. نوموړي په دغه ښوونځي کې حاکمې طبقې ته د اړوندو کسانو له زامنو سره له وخت تېرولو څخه خوند نه اخیست؛ د هغه ډیری همزولي ګستاخه او د ورزش خوښونکي و، خو برنټ د کتاب سړی و او له ورزش سره یې لیوالتیا نه لره او خپل ټولګیوال ورته مغروره او بد اخلاقه ښکارېدل. هغه په دغه مهال کې د ګونګټو د راغونډونې او د خپلو همزولو څخه د ناخوښۍ موضوع ګانې پټې وساتلې او له مجبورۍ څخه یې ځان له هغوی سره جوړ راووست. له دې سره د هغه استعداد لامل وګرځېد یو شمېر امتیازاتو ته لاسرسی ومومي؛ نوموړی په ۱۹۱۶ زکال کې له دغه ښوونځي فارغ  او د فزیک، کیمیا، تاریخ او انګلیسي په برخو کې د ټول ښوونځي عمومي اول نمره شو. د هغه په څېر د ټولنیزې مخینې لرونکي کس لپاره د پوهنتوني زده کړه معمول مسیر دا و چې باید د الهیاتو، حقوقو او یا هم طبابت په برخه کې زده کړو ته دوام ورکړي. دغه مهال هغه له دین څخه ناهیلی شوی و او له همدې امله یې طبابت ته مخه کړه. سربېره پر دې لومړنۍ نړیواله جګړه روانه وه او هغه احساس وکړ چې د طبابت په برخه کې به د هغه مخینه د داسې چانس لامل وګرځي څو ورته یوه غیر نظامي دنده وسپارل شي.
خان روشن خان
خان روشن خان (زوکړه ۱۹۱۴ زیږدي کال، پښتونخوا - مړینه ۱۹۸۸ زیږدي کال) د لوی افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال وو.
مخينه
د کوزې پښتونخوا او لوی افغانستان تاریخپوه خان روشن خان د ۱۹۱۴ زیږدي کال په نوامبر میاشت کې د پښتونخوا په سوابۍ کلي کې زیږیدلی وو. د هغه د پلار نوم محمد زمان خان وو.
خان روشن خان د پښتنو په پېښليک (تاریخ) او د پښتنو په اوسمهالي ادب ډیر کتابونه لیکلي دي. هغه د خدایی خد متگارو د غورځنگ یو تکړه او کارند غړی و، خو وروسته بیا په سوابۍ کې د مسلم لیگ مشر شو. په شوابۍ کې د روشن پوره سیمه د هغه د نامه په وجه په (روشن پوره) سره شهرت لري.
نوموړي خپلې لومړۍ زده کړې د پښتونخوا د سوابۍ د چارسدې په اسلامیه ښوونځي کې ترسره کړې دي او وروسته بیا د برتانوي هند پر مهال د خرابو حالاتو له کبله ونه شو کړای چې خپلې لوړې زده کړې پر مخ بوزي.
چاپ شوی نښيرونه يې
۱- د پښتنو تذکره چې د پښتنو د اصلیت په اړوند لیکل شوی تاریخ دی.
۲- تواریخ حافظ رحمت خاني چې ليکوال یې پیر معظم شاه دی، خو خان روشن خان پرې لمنليکونه کښلي دي.
۳- د یوسپزیو د قوم سرگذشت.
۴- د افغانانو نسلي تاریخ.
۵- د شنگلې حافظ الپوري.
۶- بابای قوم شیخ ملي.
۷- ملکه سوات. په دې کتاب کې د یوسفزیو د ملک شاه منصور د لور بي بي مبارکې واده له بابر پاچا سره او همدا راز د سوات سیمې ته د یوسفزیو پښتنو ورتگ او له ملک اویس سواتي سره د یوسفزیو پر جگړو هم بحث شوی دی. همدا راز د یوسفزیو د ملک احمد د خور شهیده بي بي حالات، چې د سوات د سلطان اویس سواتي سره واده وه او د سوات ملکه یې بلله، په دې کتاب کې راغلي دي.
۸- احمد شاه ابدالي.
۹- سردار محمد خان.
۱۰ –دوست محمد خان.
اخځليک
۱- https://tatobaynews.com/archives/88113
۲-
وېشنيزه: پښتانه ليکوال وېشنيزه: افغاني ليکوال وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
رابرټ ايچ. ګوډارډ
رابرټ هاچنګز ګوډارډ (اکتوبر 5، 1882 – اګست 10،1945) يو امریکايي انجنير، پروفيسر، فيزيک پوه او مخترع (نويستونی) و، چاته چې د نړۍ د لومړي مايعو سون توکو د توغندي (راکټ) د اختراع او جوړولو امتياز ورکول کېږي. ګوډارډ د 1926ز کال د مارچ په شپاړسمه نېټه په برياليتوب سره خپل توغندی وتوغولو، کوم چې د فضايي الوت او نويتوب پړاو پيل کړ. هغه او د هغه ډلې، د 1926 او 1941ز کلونو تر منځ څلور دېرش راکټونه وتوغول، کوم چې د 2.6 کيلومتر (1.6 ميله) په لوړوالي او په يو ساعت کې 885  کيلو متر (550 ميله په يو ساعت کې) رفتار سره لوړوالي ته ورسېدل.
د يو انديال او انجنیر په توګه د ګوډارډ کار د ډېرو پرمختګونو اټکل کړی و، چې په تشيال کې به الوت شونی کړي. نوموړی د فضايي پړاو د پيل کونکي انسان په توګه هم پېژندل کېږي. د ګوډارډ په نوم له ثبت شويو 214 اختراعاتو څخه دوه، یو څو پړاويز توغندی (1914)، او د مايعو سون توکو يو توغندی (1914)، د فضايي الوت پر لور دوه مهمې نښې وې. د « A Method of Reaching Extreme Altitudes» (تر ټولو وروستيو ارتفاعاتو ته د رسېدو يوه طريقه) په عنوان د هغه د 1919ز کال مونوګراف، د شلمې پېړۍ د توغدي د ساينس يو له کلاسیکو متنونو څخه ګڼل کېږي، ګوډارډ د نويو طريقو لکه د دوه محوره کنترول (ګايروسکوپونه او د هدايت کېدو وړ پورې وهل) په برياليتوب سره پيل کړل، تر څو له توغنديو سره مرسته وکړي چې خپل الوت په اغېزناک ډول مديريت کړي.
که څه هم په دې ډګر کې د هغه کار انقلابي و، ګوډارډ بيا هم د خپلو څېړنيزو او پرمختيايي کارونو لپاره ډېر کم دولتي ملاتړ، اخلاقي يا مالي مرسته تر لاسه کړې وه. هغه يو حياناک شخص و، او د غوندي څېړنې د فيزيک د يو پروفيسر لپاره يو مناسب کار نه بلل کېدو. رسنيو او نورو ساينسپوهانو د هغه د فضايي الوت نظريات مسخره کړل. په پايله کې هغه د خپل محرميت او خپل کار خوندي کونکی وګرځېد.
د نوموړي له مړينې کلونه وورسته، د فضايي پړاو په پيل کې، له « Robert Esnault-Pelterie, Konstantin Tsiolkovsky» او « Hermann Oberth» سره يوځای ګوډارډ د نوي توغندي د بنسټ اېښودونکو مشرانو څخه د يو په توګه وپېژندل شو. نه يوازې دا چې هغه په فضا کې څېړنې، بلاسټيک توغنديو او فضايي سفرونو لپاره د توغنديو وړتيا په ابتدايي ډول وپېژندله، بلکې هغه لومړی هغه څوک و چې له علمي اړخه يې خپلو اندونو ته د عملي جامې اغوستلو لپاره د اړينو توغنديو مطالعه، طرحه، جوړول او الوت هم تر سره کړل.
د ناسا د ګوډارډ د تشيال الوت مرکز نوم په 1959ز کال کې د ګوډارډ په وياړ اېښودل شوی دی. هغه همدا راز په 1966ز کال کې د مشاهيرو نړيوال هوايي فضايي تالار او د مشاهيرو ملي هوايي چلند هال ته، او په 1976ز کال کې د مشاهيرو نړيوال فضايي هال ته هم لاره پيدا کړه.
د ژوند لومړي کلونه او الهام
ګوډارډ د ميساچوسټس په ورسيسټر کې د نيهم ډينفورډ ګوډارډ (1859-1928) او فيني لويس هويټ (1864-1920) کره زېږېدلی و. رابرټ د دوی يوازينی ژوندی پاتې شوی زوی و؛ يو کشر زوی يې ريچارډ هينري، د ملا تير کې پيدايښتي خرابوالی درلود، او د خپلې لومړۍ کليزې څخه مخکې ومړ. نيهم ته صنعت کارانو کار ورکړی و، او هغه ګڼ ګټور وسايل جوړ کړل. د پلار له اړخه د ګوډارډ د کورنۍ اړیکې په نوي انګلستان کې له ويليام ګوډارډ (1628-91) پورې رسېږي، د لندن د کوچنيو سامان الاتو يو سوداګر، څوک چې په 1666ز کال کې د ماساچوسټ په واټرټاون کې مېشت شوی و. د مور له اړخه، نوموړي د 1600ز کال په وروستيو کې له جان هويټ او د ميساچوسټس د نورو مېشت شويو سره اړيکه درلوده. د نوموړي له زېږېدو ډېر ژر وروسته، د هغه کورنۍ بوسټن ته وکوچېده. د طبيعت په اړه د تجسس له امله، نوموړي د خپل پلار څخه د تيليسکوپ په مټ د اسمانونو مطالعه وکړه، او مرغۍ يې د الوتو په حالت کې ولېدې. په بنسټيز ډول يو کليوال هلک و، نوموړي له خپل پلار سره د «ورسيسټر» د سفرونو پر مهال دباندې او پلي سفر کولو سره مينه درلوده، او د ټوپک يو ښه نښه ويشتونکی شو. په 1898ز کال کې، د نوموړي مور په نري رنځ اخته شوه او دوی د پاکې هوا لپاره بېرته «ورسيسټر» ته ولاړل. د يکشنبو په ورځو، دا کورنۍ اسقفي کليسا ته ورتله، او رابرټ د کليسا د سندرغاړو په ډله کې سندرې وويلې.
د ماشومتوب تجربې
په 1880ز لسيزه کې د امريکا په ښارونو کې د برېښنا په چمتو کېدو سره، ځوان ګوډارډ په ساينس کې لېوالتيا پيدا کړه – په ځانګړي ډول په انجنيرۍ او ټيکنالوژۍ کې. کله چې د هغه پلار نوموړي ته د کورنۍ په قالينو د جامدې برېښنا پيدا کولو طريقه وښوده، نو د دې پنځه کلن ماشوم تصور وځلېد. رابرټ تجربه وکړه، او باور يې درلود که له بترۍ څخه زنګ (جست) په خپله پښه سولولو سره د تګ پر مهال چارج کړای شي، نو هغه کولای شي چې لوړ خېز وکړي. خو د زنګ په نيولو سره هغه له معمول څخه زيات خېز ونه شو کړای. ګوډارډ د خپلې مور له خوا د دې خبرتيا څخه وروسته تجربې بندې کړې، که چېرې هغه بريالی شو، نو هغه به په لېرې سمندري سفر ولاړ شي، او شونې ده چې بېرته راونه ګرځي. نوموړي له کيمياوي موادو سره تجربه وکړه، او په کور کې يې د دود يوه وريځ او چاودنه وکړه. د ګوډارډ پلار رابرټ ته د يو تليسکوپ، يو مايکروسکوپ او د ساينسي امريکايي (یوه مجله ده) غړيتوب په چمتو کولو سره د هغه د ساينسي لېوالتيا نوره هڅونه وکړه. له رابرټ سره د الوت مينه پیدا شوه، لومړی له کاغذ باد او بيا له پوکاڼيو سره. نوموړی د خپل کار بشپړ یادښت لیکونکی او مستند کونکی شو – دا هغه هنر و چې د هغه په راتلونکي مسلک کې يې ډېره ګټه وکړه. دا لېوالتياوې په شپاړس کلنۍ کې يو له بل سره يو ځای شوې، کله چې ګوډارډ هڅه وکړه چې له المونیم څخه يوه پوکاڼۍ جوړه کړي، د خپل کور په ورکشاپ کې يې خامې وسپنې ته بڼه ورکړه، او په هايډروجين يې ډکه کړه. له نږدې پنځه اونيو کار او مستندو هڅو وروسته، بالاخره نوموړي دا پروژه پرېښوده، نوموړي ويلي، "...پوکاڼۍ به پورته ولاړه نه شي. ... المونيم ډېر درانده دي". په هر حال، د دې ناکامۍ سبق د ګوډارډ مخ پر زیاتېدو عزم او په خپل کار باور مخه ونه نيوله. نوموړي په 1927ز کال کې ولیکل، "زه فکر کوم چې له ماشيني شیانو سره زما طبيعي لېوالتيا له ډېرو پلرونو نيکونو څخه راته په مېراث کې پاتې ده، چې هغوی هم ميخانيکان وو".
د ګيلاس د ونې خوب
په فضا کې د هغه لېوالتيا هغه مهال پیدا شوه، کله چې نوموړي په شپاړس کلنۍ کې د « H. G. Wells» د «د نړيو جنګ» په نوم علمي خيالي کلاسيک ولوست. د فضايي الوت د تعقيب لپاره د هغه ژمنتيا د 1899ز کال د اکتوبر په نولسمه نېټه وټاکل شوه. اولس کلن ګوډارډ د وچو څانګو د پرې کولو لپاره د ګيلاس يوې ونې ته وخوت. هغه اسمان حيران کړ، او تصور يې وده وکړه. وروسته هغه وليکل: په دې ورځ، زه د ګودام شا لوري کې د ګيلاس يوې لوړې ونې ته وختم.... او کله چې ما د ختيځ لور ته په کروندو کې وکتل، نو ما فکر وکړ چې د يوې داسې الې جوړول به څومره په زړه پورې وي، د کومې په مرسته چې مریخ ته د ختلو شونتيا هم وي، او دا به په کوچني مقياس کې څنګه ښکاري، که چېرې زما د پښو لاندې د وښو له ميدان څخه واستول شي. زه د دې ونې ډېر انځورونه لرم، کوم چې له هغه وخته اخيستل شوي، کله چې په هغې د ختلو لپاره ما يوه کوچنۍ زينه جوړه کړې وه، او هغې ته به مې تکيه کوله.
هغه مهال ماته داسې برېښېده چې د افقي ډنډې په شا اوخوا کې څرخېدونکی وزن، له ښکته څخه په ډېرې تېزۍ سره د پورته پر لور زياتېږي، کولای شي چې له مرکز څخه د وتونکې ځواک په مټ د مسير په پورته برخه کې لوړ بوتلل شي.
کله چې زه له ونې څخه راکوز شوم، نو زه يو بيل هلک وم. په پای کې وجود ډېر بامقصده (ګټور) معلومېدو.
نوموړي په خپل ټول پاتې ژوند کې د اکتوبر همدې نولسمې نېټې ته د کليزې ورځې په سترګه کتل، کومه ورځ چې دهغه د تر ټولو ستر الهام د ورځې يوه خصوصي يادګاري ورځ ده.
فیجي
د فیجي ټاپوګانو ولسمشریزه (د فیجي ټاپوګان) په انګلیسي په آرام سمندر کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ هیواد دی. د فیجي هیواد پلازمینه او لوی ښار سووا دی.
ارمنیان
ارمنیان (ارمني خلک/ارمني وګړي) په ارمني հայեր) یوه ۱۱ یوولس میلیوني ټولنه ده چې ۳ میلیونه یې په ارمنستان او پاتی نور په نوره نړۍ کې میشت دي.
ارمینیان  یوه قومي ډله ده چې د لوېدیځې اسیا په ارمینیایی لوړو سیمو کې ژوند کوي. ارمینیان د ارمینیا او بالفعل خپلواک «ارتسخ» عمده نفوس جوړوي. د بشپړ یا جزوي ارمینيايي نسب لرونکي شاوخوا پنځه میلیونه کډوال، له اوسنۍ ارمینیا څخه بهر ژوند کوي. اوسمهال د ارمینیايانو تر ټولو لوی نفوس په روسیه، متحده ایالاتو، فرانسه، جورجیا، ایران، المان، اوکراین، لبنان، برازیل او سوریه کې شته. له ایران او پخواني شوروي دولتونو پرته، د اوسمهال ارمينيايي کډوالي په بنسټيز ډول د ارمينيايي نسل وژنې پايله ده.
ارمینیایی یوه اندو-اروپایی ژبه ده. دا ژبه د متقابل فهم دوه ویل شوې او لیکل شوې بڼې لري: ختیځه ارمینیایي چې اوسمهال په عمده توګه په ارمینیا، ارتسخ، ایران او پخواني شوروي جمهوریت کې ويونکي لري او لوېدیځه ارمینیایی چې په تاریخي لوېدیځه ارمینیا او د ارمینیایي نسل وژنې وروسته په لومړي سر کې په ارمینیایي کډوالو ټولنو کې کارول کیږي. ارمینیایي بې سارې الفبا توری په ۴۰۵ز کال کې د «میسروپ ماشټوټس» له خوا اختراع شو.
ډیری ارمینیايان د ارمینیایي «اپوستولیک» کلیسا پیروي کوي چې یوه غیر-چلسیډونین عیسوي کلیسا ده، کومه چې د نړۍ تر ټولو پخوانۍ ملي کلیسا هم ده. د عیسی له مړینې ډېر ژر وروسته د هغه د دوه عیسوي شاګردانو هر یو «سينټ تاډیس» او «سنټ بارتولومیو» د هڅو له امله په ارمینیا کې مسيحيت ډېر ژر خپور شو. د څلورمې پیړۍ په لومړیو کې، د ارمينيا سلطنت لومړنی دولت شو چې عیسویت یې د دولتي مذهب په توګه ومانه.
د نوم رېښې
ارمينيا ته د بهرنيانو له خوا د ورکړل شوي نوم لومړی اثبات په شا او خوا شپږمه مخزېږديزه پېړۍ کې شوی. د فارس ستر داریوس لومړي په خپل درې ژبې متن «بهیستون» کې چې تاريخ يې ۵۱۷ مخزېږديز کال ته رسېږي، «اوراشټو» (په بابليونين کې) ته د ارمینیا په توګه اشاره کړې. په یوناني کې «ارمینیوس» هم له شا اوخوا همدې وخت څخه ثابت شوی دی، شونې ده چې دا تر ټولو لرغونې حواله وي چې د «ميليټس» «هيکاټيس» (۴۷۶ مخزېږوديز) ته منسوبه يوه ټوټه ده. تر زېږد له مخه په شاوخوا ۴۰۱ز کال کې یوناني جنرال زینوفون چې په ځینو فارسي سفرونو کې یې دنده ترسره کوله، د ارمینیایی کلیوال ژوند او میلمه پالنې زیات اړخونه بیان کړي.
ځینې د ارمینیا نوم ته د ژړو د لومړي پړاو دولت ارماني (ارمانوم، ارمي) یا د ژړو وروستي پړاو دولت ارم (شوپریا) سره اړيکه ورکوي. ارمیني، ارتیان د "ارم اوسیدونکي" یا "ارمین هیواد" لپاره د «شوپریا» سیمې ته اشاره کوي چې «وان» جهيل ته نږدې لوېدیځ ته پروت دی. شونې ده چې د «اراتیایي» متنونو آرم قبیله «یورومو» وي، چا چې په دولسمه مخزېږديزه پیړۍ کې له شمال څخه له خپلو متحدینو «موشکي» او «کاسکیانو» سره یو ځای پر اشوریا د یرغل هڅه کړې وه. «اورومو» په څرګند ډول «ساسون» ته څیرمه مېشت شول چې د «ارم» سیمو او  «ارمي» ته نیږدې ځمکو او داخلي «ارومو» ته یې خپل نوم ورکړ. د ارماني د پخواني ځای موقیعت د بحث موضوع ده. ځینو معاصرو څیړونکو دې ته په هماغه عامه سیمه کې ځای ورکړی، لکه «ارامي» چې د نوي «سمسات» سره نږدې ده او وړاندیز یی کړی چې دې سیمه کې لږ تر لږه تر يو بريده لومړي په اندو-اروپايي ژبه غږېدونکي خلک مېشت شوي دي. د ارماني او وروستيو ارمي-شوپريا تر منځ که چېرې اړيکې وي، نه دي مشخصې شوي. سربېره پر دې، له ارمينيايانو سره د دوی اړيکې بې پايلې دي، ځکه نه ده معلومه چې په دې سیمه کې په کومو ژبو خبرې کېدې.
دا هم اټکل شوې چې د «ایرمینین» ځمکه (په مینني يا ورته نژدې موقعيت لری)، د کومې یادونه چې د مصري فرعون «درېیم تتموس» له خوا په ۱۴۴۶مخزېږديز کې شوې، شونې ده چې اشاره يې ارمينيا ته وي.
«خوریناټسي» لیکلي چې د «ارمینین» ټکی د «ارمیناک» یا «آرام» (د هایک د نسل) څخه سرچینه اخلي. «خوریناټسي» ارمینیا او ارمینیایانو ته د «هایک» په توګه اشاره کوي (د پورته ياد شوي سرپرست، هایک سره بايد ګډوډ نه کړای شي).
اصليت
د ارمني وګړو وېش.
انځورونه
سرچينې
جاوا
جاوا (په انګلیسي: JAVA) د نړۍ په سطحه د پروګرام لیکلو ( پروګرامینګ  ) له ژبو څخه يوه پيژندل شوې ژبه ده چې دپروګرام جوړونې ټولې وړتياوې  لري لکه  دمتن ليکل ، دتصوير رسمول ، د رياضی د مغلقو او پيچلو محاسبو تر سره کول ، ګرځنده تصويرونه  ( Animation ) جوړول او داسې نور ...
. نن ورځ جاوا د انټر نيټي د ويبپاڼو د طراحی او جوړونې له پاره ښه او مناسبه ژبه ده. په زړه پورې خبره يې داده  چې په جاوا کې جوړ شوي پروګرامونه  د وزن له پلوه  ډير سپک وي چې کمزوری کمپيوټرونه يې  هم  چلولی شي .په موبايل تليفونونو  کې زياتره سافتويرونه هم  د جاوا ژبې محصول دي. بله ځانګړتيا يې داده چې مستقله ده يعنې د کمپيوټر په هر عامل سيستم ( Operating System  )کې کار کولی شي.
د امنيت کچه يې هم  لوړه ده. جاوا ژبه دلومړي ځل له پاره د  (سان مايکرو سيستمز) شرکت له خوا منځ ته راغلی ده ، دا يو امريکايي شرکت دی چې د کمپيوټر د سافټويرونو او هارډ ويرونوپه برخه کې فعاليت کوي.
نوموړي  شرکت په ١٩٩٠ م کال کې يو ه څيړنيزه  پروژه د گرين(  Green) په نا مه پيل کړه. هدف  يې  د يوې داسې نوې ژبې جوړول و چې هغه  په مجموع کې  د C  او ++C ژبو ځای ونيسي. په پايله کې  ټول هغه مثبت ټکي چې په هغو دواړو ژبو کې وو ، هغه په دې ژبه کې را ټول شول.
ددې ژبې ليکونکی ( جيمز ګاسلينګ )  و هغه  په لومړي سر کې يې  دغه جوړه شوې  ژبه  د Oak (څيړۍ _ بلوط) په نامه ونوموله. خو کله چې دې ژبې  نيټ ته لاره پيدا کړه نو د ځينو حقوقي ستونزو له امله يې نوم په جاوا بدل  شو. دګرين پروژه په لومړيو وختونو کې د له منځه تللو په حال کې وه خو کله چې په ١٩٩٣ م کال کې Web د انټرنيت نړۍ ته لاره پيدا کړه ، نو په دې وخت کې  د جاوا ژبې ته هم اړتيا پيدا شوه. همدا سبب و چې (سان مايکرو سيستمز) شرکت د١٩٩٥ م کال  د مۍ په مياشت کې جاوا په تجارتي  بڼه بازار ته وړاندې کړه او په همدې کال کې Netscape Navigator هم له دې ژبې څخه  خپل ملاتړ اعلان کړ.
په ١٩٩٦ م کال کې د سن مايکروسيستمز شرکت   دجاوا ژبې د Java Development Kit په نامه برخه  غښتلې کړه.
په کال ١٩٩٧ کې د (سان مايکرو سيستمز)  شرکت د مايکروسافټ پر ضد شکايت وکړ، او نوموړي شرکت يې په دې تورن کړ چې په خپل قرارداد يې وفا  نه ده کړې او جاو ا يې  په Internet Explorer کې کارولې ده.
په وروستيو وختونو کې (سان مايکرو سيستمز) شرکت د JDK2.1 Swing تر نامه لاندې د ګرافيکي چارو له پاره يو بل پوستکالي ( سافتوير)  نړۍ ته وړاندې کړچې اوس مهال د نوموړي پوستکالي پنځم ورژن ( نسخه ) هم بازار ته وړاندې شوی دی.
ګوګل ډرایو
ګوګل ډرایو د فایل ذخیره کولو او همغږي کولو خدمت دی چې د ګوګل لخوا رامینځته شوی. د اپریل په 24، 2012 کې پیل شوی، ګوګل ډرایو کاروونکو ته اجازه ورکوي چې فایلونه په کلاوډ کې ذخیره کړي (د ګوګل په سرورونو کې)، فایلونه په ټولو وسیلو کې همغږي کړي، او فایلونه شریک کړي. د ویب انٹرفیس سربیره، ګوګل ډرایو د وینډوز او میکوس کمپیوټرونو، او د Android او iOS سمارټ فونونو او ټابلیټونو لپاره د آفلاین وړتیاوو سره ایپسونه وړاندې کوي. ګوګل ډرایو د ګوګل ډاکس، ګوګل شیټونه، او ګوګل سلایډونه لري، کوم چې د Google Docs Editors د دفتر سویټ برخه ده چې د اسنادو، سپریډ شیټونو، پریزنټشنونو، انځورونو، فورمو او نورو شریکولو ته اجازه ورکوي. د ګوګل ډاکس سویټ له لارې رامینځته شوي او ایډیټ شوي فایلونه په ګوګل ډرایو کې خوندي شوي.
ګوګل ډرایو کاروونکو ته د ګوګل One له لارې 15 GB وړیا ذخیره وړاندې کوي. ګوګل ون  GB100، 200 GB، 2 TB هم وړاندیز کوي، چې د اختیاري تادیه شوي پلانونو له لارې وړاندیز کیږي. اپلوډ شوي فایلونه تر 750 GB پورې اندازه کیدی شي. کاروونکي کولی شي د انفرادي فایلونو او فولډرو لپاره د محرمیت ترتیبات بدل کړي، په شمول د نورو کاروونکو سره شریکول یا د منځپانګې عامه کول. په ویب پاڼه کې، کاروونکي کولی شي د انځور لپاره د هغه د لیدونو په بیانولو سره لټون وکړي، او د ځانګړو فایلونو موندلو لپاره طبیعي ژبه وکاروي.
د جولای 2018 پورې، ګوګل ډرایو له یو ملیارد څخه ډیر فعال کاروونکي درلودل، او د سپتمبر 2015 پورې، دا له یو ملیون څخه ډیر تنظیمي تادیه کونکي کاروونکي درلودل. د می 2017 پورې، په خدمت کې له دوه ټریلیون څخه ډیر فایلونه زیرمه شوي.
وېلما من‌کېلر
وېلما پېرل منکېلر (په چروکي ژبه: ᎠᏥᎳᏍᎩ ᎠᏍᎦᏯᏗᎯ,، په رومي: Atsilasgi Asgayadihi؛ زوکړه د ۱۹۴۵ کال د نوامبر ۱۸مه –مړینه د ۲۰۱۰ کال د اپرېل ۶مه یوه چروکي ملته لرغونې امریکایۍ ټولنیزه کارکوونکې، فعاله، د ټولنې پراختیاورکوونکې او لومړنۍ ښځه وه چې د چروکي ملت د اصلي رییسې په توګه وټاکل شوه. د اوکلاهما په تلکوه کې زېږېدلې، تر ۱۱ کلنۍ پورې يې د خپلې کورنۍ په سهمیه کې د اډر په کاونټۍ کې ژوند کاوه، تر هغه چې کورنۍ يې د فېدرال دولت د لرغونو امریکایانو د ښاري کولو برنامې د یوې برخې په توګه سانفرانسیسکو ته کډه شوه. د ښوونځي تر پای  وروسته یې له یو بډای اېکوارډي سره واده وکړ او دوه لوڼې يې لويې کړې. من‌کېلرد ۱۹۶۰ لسیزې له ټولنیزو او سیاسي غورځنګونو څخه په الهام اخیستلو د الکاترز په یرغل کې ښکېله شوه او وروسته يې د پيت سیند له قبیلې سره د ځمکې او غرامت په مبارزو کې برخه واخیسته. هغه د ۱۹۷۰ لسیزې په لومړیو کې د ۵ کلونو لپاره د ټولنیزې کارکوونکې په توګه کار وکړ چې تر ډېره يې د ماشومانو پر مسائلو تمرکز درلود.
من‌کېلر د ۱۹۷۶ کال په مني کې اوکلاهاما ته له راستنېدو سره د چروکي ملت له خوا د اقتصادي غورځنک د همغږې کوونکې په توګه وګمارل شوه. په اسناد جوړولو کې له ځانګړې کارپوهنې سره هغه یوه بریالۍ لیکواله شوه او د ۱۹۸۰ لسیزې په لومړیو کې یې د ټولنیزې پراختیا د نوې جوړې شوې ادارې د چروکي ملت د څانګې مسؤلیت پر غاړه و. هغې د مدیرې په توګه نوښتګرې ټولنیزې پروژې طرحه او له هغو څخه يې څار/نظارت وکړ یادو پروژو کلیوالو ښاریانو  ته د خپلو ستونزو د پېژندلو او د خپل کار له طریقه د هغو ستونزو په هواري د ګډون اجازه ورکوله. د هغې پروژې په بېل اوکلاهاما کې د چالي سوپ او ټېم کلي په کارګردانۍ د چروکي وورډ فار واټر په نوم فلم کې نندارې ته وړاندې شوې. دا فلم په ۲۰۱۵ کال د سور پوستو د فلمونو د مؤسسې له خوا په تېرو ۴۰ کلونو کې د سور پوستو د غوره فلم په توګه وټاکل شو. په کېنووډ کې د هغې پروژې د ښار جوړونې او ملي پراختیا له څانګې څخه د وړتیا سند ترلاسه کړ.
په ۲۰۲۱ کال کې اعلان وشو چې من‌کېلر به د امریکا د ضربخانې «[1]امریکايي ښځو د کوارټر» برنامې د یوې برخې په توګه  د ډلارو پر [2]کوارټر سیکو را څرګنده شي.
د ژوند لومړي کلونه (۱۹۴۵ -۱۹۵۵)
وېلما پېرل من‌کېلر د ۱۹۴۵ کال د نوامبر په ۱۸مه د اوکلاهاما په تلکو کې د هاستینګز اېنډین په روغتون کې د کلارا ایرین (د ساتن له کورني نوم سره) او چارلي من‌کېلر په کورنۍ کې نړۍ ته راغله. د هغې پلار یو بشپړ چروکی و نیکونه یې په ۱۸۳۰ کال کې د ټرېل اف ټیرس/ Trail of Tears (د لرغونو امریکایانو د جبري بې ځایه کولو لړۍ، ژباړن) په بهیر کې له ټېنسي څخه د لرغونو امریکایانو په خاورې کې ځای پر ځای شول. د هغې مور له سکاټلنډي – ایرلنډي او انګلیسي کډوالو څخه وه چې د لومړي ځل لپاره په ۱۷۰۰ لسیزه کې په وېرجینیا او شمالي کارولینا کې مېشت وو. د هغې مورنی نيکه او انا د ۱۹۰۰ لسیزي په لومړیو کې په ترتیب سره له جورجیا ارکانزاس څخه اوکلاهما ته راغلي و. د من‌کېلر کورنی نوم اسګايا ډيهي/ Asgaya-dihi (چروکي سېلاب يې: ᎠᏍᎦᏯᏗᎯ) چې په چروکي ژبه کې، جګړن یا سر مشر ته ورته دودیزې پوځي درجه‌بندۍ یا هغه شمن/پاړو ته اشاره کوي چې په معنوي طریقو له تېروتنو څخه د غچ اخیستلو وړتیا لري. بدیله املاوې يې Outacity او Ontassetè دي.
وېلما پنځه مشران خویندې او وروڼه لرل: لوېئس ډونالډ «ډان»، فرېډا ماريه، رابرټ چارلس، فرانسېس کې او جان ډیوېډ. په ۱۹۴۸ کال کې کله چې درې کلنه وه کورنۍ يې هغه کور ته کډه شوه چې د هغې د پلار، تره او ورور ډان له خوا د هغې د نيکه په سهم کې جوړه شوې وه. د هغې پنځه نور خویندې وروڼه لېنډا جېن، ريچارډ کولسون، وېنسالو، جېمز رې او وېلیم اېډوارډ د ۱۲ راتلونکو کلونو په بهیر کې نړۍ ته راغلل. کوچني کور د برېښنا او نل غځونې سیستم نه درلود او په شدیده بې وزلۍ کې يې ژوند کاوه. کورنۍ به د کباڼو ښکار کاوه او د خپلو خوړو لپاره يې د باغ سابه ساتل. هغوی ځمکني توت او ممپلي هم ساتل چې خرڅول يې. من‌کېلر تر پنځم ټولګي پورې د راکي په غرونو کې په یو درې خونه‌يي ښوونځي کې زده‌کړې وکړې. کورنۍ يې په کور کې په دوه ژبو انګرېزي او چروکي خبرې کولې. ان د من‌کېلر مور هم په چروکي ژبه خبرې کولې. مور یې خواړه کنسرو کول او د اوړو له بوجیو څخه به یې بچیانو ته جامې جوړولې. که څه هم هغوی له باپټېست کلیسا سره یوځای شول، خو ماشومانو یې دې ته لومړیتوب ورکاوه چې د قبیلې په تشریفاتي غونډو کې ګډون وکړي او د سپين پوستو د ادابو او روسومو پر وړاندې يې له احتیاط څخه کار اخیست. د کورنۍ مشرانو به ماشومانو ته دودیزې کیسې ورښودلې.
سانفرانسېسکو ته بېرته ستنېدل (۱۹۵۶-۱۹۷۶)
په ۱۹۵۵ کال کې شدیدې وچکالۍ د دوی د کورنۍ لپاره د ژوند د اړتیاوو پوره کول لا ستونزمن کړل. د لرغونو اوسېدونکو د کار د پای سیاست د یوې برخې په توګه په ۱۹۵۶ کال کې د اېنډین/لرغونو امریکایانو د ځای پر ځای کولو قانون په ښاري سیمو کې د لرغونو کورنیو په ځای پر ځای کولو کې مرسته وکړه. د لرغونو اوسېدونکو د چارو د ادارې کارکوونکو هغو کورنیو ته د کاروبار او ښه ژوند ژمنه ورکړه چې د یاد قانون له مخې يې له کډه کولو سره موافقه کړې وه. په ۱۹۵۶ کال کې کله چې هغه ۱۱ کلنه وه پلار يې چارلي له BIA څخه د پور له ترلاسه کولو بې‌برخې شو او پرېکړه يې وکړه چې داسې یو ښار ته کډه کول به د هغه د کورنۍ لپاره ښه وي چې هغه ته ثابته دنده او منظم عاید چمتو کړي. کورنۍ يې کلفورېنیا ځکه وټاکله چې د اېرنه مور په رېوربانک کې ژوند کاوه. هغوی د خپل کور د توکو له پلورلو سره د اوکلاهما له سټیلول څخه سانفرانسېسکو ته لاړل. که څه هم له هغوی سره په ښار کې د اپارتمان ژمنه شوې وه، خو کله چې من‌کېلریان راغلل هېڅ کوم اپارتمان نه‌شته و. هغوی د څو اونیو لپاره د ټندرلوين په سیمه کې په یو ناپاک هوټل کې پاتې شول. ان تر هغه يې کورنۍ له اقتصادي ستونزو سره مخ وه چې د پورټور غونډۍ ته کډه شول، هلته د هغې پلار او ورور یې ډان دنده ومونده. هغوی ډېر کم لرغوني امریکايي ګاونډیان لرل چې د هغوی د قبیلې له پېژندګلوۍ څخه د هغوی د بېګانګۍ لامل کېدل.
سرچينې
[1] د متحده ایالاتو په تاريخ کې د نامتو ښځو د نندارې لړۍ، ژباړن
[2]  څلورمه برخه یا ۲۵ سېنټه، ژباړن
نوې کالدونیا
نوی کالدونیا په فرانسوي په آرام سمندر له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ هیواد دی چې له ۱۸۵۳م کال راهیسی د فرانسې حکومت لاس لاندی فعالیت کوي.
آسیان
اسیان (آسیانیان/اسیان خلک) آسیان قوم د روسې په قفقاز غرونو کې پروت یو بومي قوم دی چې ټول نفوس یې کابو یومیلیون ته رسیږي.
فراس عباس
فراس عباس په لبنان کې زیږیدلی او د سوداګرۍ او بازارموندنې سره د خلاص عرب پوهنتون څخه فارغ شوی.
نوې پاپوا ګینه
پاپاګینه نیو په انګلیسي د استرالیا او آسیا لویو وچو ترمنځ پروت خپلواک هیواد دی. د نوې پاپوا ګینه پلازمینه پورټ مورسب او رسمي ژبې یې انګلیسي هیري موتو او توک پیسین دي.
بلاروسیان
د بلاروس (سپینه روسیه) موقیعت.
بلاروسیان خلک په بلاروسي беларусы) د منځنۍ اسلاویا له قومونو څخه یو دی چې ترډیره په سپینه روسیه (بلاروس) کې میشت دي. د بلاروس حکومت د لومړی ځل لپاره په ۱۹۹۰ لسیزه کې منځ ته راغی، ترډیره یاد حکومت د بلاروسي ژبو له خوا منځ ته راغی د هغو چې مورنۍ ژبه بلاروسي ده. اوسمهال د بلاروسیانو شمیر کابو ۹ میلیونو ته رسیږي.
اکوړه خټک
اکوړه خټک د خيبر پښتونخوا ایالت د پېښور او راولپېنډۍ ترمنځ لويې لارې ته نږدې یو ښارگوټی دی چې د وگړیو شمېر يې د ۱۹ زرو شاوخوا کې دی.
اکوره خټک د پښتو ژبې د نابغه، اوڅار شاعر او ليکوال خوشال خان خټک د زوکړې ځای او د نيکونو ټاټوبی دی. اکوړه خټک د خوشال بابا د غورنيکه ملک اکوړ خان په وياړ نومول شوی دی. دلته د خوشال خان خټک په ياد يو کتابتون هم جوړ شوی دی.
د ملکې ماود سيمه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
د ملکې ماوډ ( ناروېژي ژبه:Dronning Maud Land) ځمکه په انټارکټیکا کې د 2.7 ملیون مربع کیلومتره مساحت لري چې ناروې د خپلې انحصاري سیمې په توګه اعلان کړې. دا ځمکه د 20 ° لوېدیځ او 45 ° ختیځ په مینځ کې موقعیت لري او په لویدیځ کې د برتانیا انټارکټیک سیمې او په ختیځ کې د آسټرالیا انټارکټیک سیمې ته رسیږي. د دې سیمې عرض البلد سرحدونه دقیق تعریف شوي ندي. دا ځمکه د انټارکټیکا د ټولې سیمې نږدې شپږمه برخه پوښي. د ځمکې نوم د ملکې موډ (1869-1938) له نوم څخه اخیستل شوی چې د هاکون VII مېرمن وه.
سرچينې
وېشنيزه:تړلې سيمې وېشنيزه:ناروېژي ژبه وېشنيزه:ناروې
اسلامي افراطیت
دا باید له اسلامي بنسټپالنې یا اسلامیت سره په ټکر که نه وي، لومړی یې د مسلمانانو د خوځښت په توګه پېژندل شوی او په دې باور دي، چې اکثریت مسلمان هېوادونه، باید د اسلامي دولت بنسټونو ته را وګرځي او دویم یې یو ډول سیاسي اسلام دی، که څه هم ځینې بیا اسلامي بنسټپالنه او اسلامپالنه دواړه د اسلامي افراطیت ډولونه ګڼي. اسلامي ټروریزم او جهاد، زیاتره وخت د افراطیت پایله ده، خو په ټولو حالتونو کې نه دی.
علمي پېژند
د افراطي اسلام علمي پېژند دوه برخې لري:
دویم: اسلامي تفکر وایي: نیمه سیکولر رژیمونه غلط دي، ځکه له اسلام نه بې پروا دي.
د اسلام په لومړیو کې
د افراطي اسلام د علمي پېژند له مخې دویم شرط دا دی، چې هغه څه د افراطي اسلام په توګه ونومول شي، چې د دولت ضد وي. په پایله کې د افراطي اسلام لپاره حکومت شرط دی. په هر حال، سره له دې چې د ویسټفالیا سوله په ۱۶۴۸ز کال کې رامنځته شوه او ملي دولت یې معرفي کړ، د اسلامي تاریخ د جوړوونکو پېړیو لیکنو پر معاصرو لیکنو اغېزې درلودې. معاصرې لیکنې په هغه مهال پورې اړوندېږي، چې په اسلامي نړۍ کې د ملي دولت مفهوم په افراطي ډول رامنځته شو. د افراطي اسلام اصلي اغېزې، چې له لومړي اسلام نه سرچینه اخلي، دا دي: