cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ساز او سرود داسلام او طب له نظره
سازاوسرود داخلاقي فساد اوهلاكت لامل دۍ :
علامه ډاكتر اقبال چې پخپله هم دلويديزي نړي دتمدن او تاريخ پوهانو څخه دۍ په يوه ډيره لنډه جمله كې يې دغه واقعيت ته اشاره كړۍ وايي: ددغه تمدن اوپرمختګ روح او اساس دعفت او طهارت سره اوږد واټن لري.
په اسلامي تمدن كې دعباداتونو نظام دپاكوالي سره بشپړه رابطه او تړون لري مګر دلويديزتمدن داسې ندۍ.
اسلامي تمدن زړه اوسترګو پاكوالي ، دنظر اوفكرپاكوالي ته بلنه وركوي ولې غربي تمدن يواځي دقانون اوچاپيريال پيژندني له نظره ارزښت وركوي اوبس ، كه چيري عمومي فضا اوياهم مقابل لوري دكوم كاراجازه وركړي دهغه بدكاربدي له منځه ځي اوله هغه وروسته دعزت اوپاكۍ ضد نه كڼل كيږي ، په پايله كې قانون رواج اوچاپيريال ته تسليميږي اوبس.
اسلامي تمدن حجاب اوسترلازم بولي مګر غربي تمدن حجاب اوستر ته كوم ارزښت نه وركوي او دا دبشر دحقوقومخالفت بولي بلكي په لومړي مرحله كې پخپله دپردي اوحياپه ضد اقدام كوي اوهغه يووروسته پاتي كاربولي.
اسلامي تمدن دنر اوښځې آزادانه اختلاط ردوي : اوداكار دټولنې لپاره داخلاقي فساد منبع او دكورني نظام دپاش كيدو او له منځه تللو لامل او سبب بولي ولې دغه سرطاني داني ته لويديزتمدن يو انساني ضرورت او اساسي اړتيا وايي ، كوم حالت چې موږ مسلمانان په ځانګړي ډول افغاني مظلوم اومحروم ملت يي دسرپه سترګو ويني دښځو اونرو اختلاط په دولتي ارګانونو، غربي صليبي تش په نوم خيريه مؤسسو كې دي حدته رسيدلې چې زياتره ښځې دهغوي دجسمي ښكلا په اساس په كارونو ګومارل كيږي ، زنا بالكل عامه شوي ( د رمضان په مباركه مياشت كې موږ ملګري د دولتي دفتر څخه راووتو ګورو يو ځوان د امنيتي كسانو په منځ كې وارخطا ولاړدي پوښتنه مو وكړه څه خبرده هغوي وويل دانګورو په باغ كې يي ديوي نجلۍ سره په رڼا ورځ زنا كوله او موږ راوست ، سبا شو، موږ ديو څه ناڅه سزا او جزا اوريدو ته په تمه وو خو هغوي وويل نجلۍ ويل زه يواځي په اطاق كې ويريږم بيا مو دواړه هلك اونجلې دري ساعته په يو اطاق كې بندي كړل په پاي كې د نجلي خور راغله او زيات فرياديي كاوه زموږ هم زړه پري وسو او پري مو ښول ) دا د غربي تمدن يوه وړوكې بيلګه ده پدي ډول هره ورځ په زرګونو مثالونه دهيواد والو په وړاندي رامنځته كيږي خو افسوس چې ضمير مړ دي احساس نشته ، تش په نوم د ديموكراسۍ اتڼ ته بې دينه خلك غړمبيږي .....
سربيره پردې نورزيات اساسې او اصولي توپيرونه چې داسلامي تمدن له نظره لكه عكس ، تصوير ، دسپي ساتل د طلا ،سپينو زرو او وريښمو كارول دنارينه ؤ لپاره داټول څيزونه او داسې نور دغربي صليبي تمدن سره په بشپړ ډول توپير لري.
پدي اساس په لوستونكو لازم دي چې دعقاعدو، عباداتو سنتو، مستحباتو ، نبوي سيرت او اسلامي عاداتونو سربيره هڅه وكړي چې پخپل كور او دژوند په چاپيريال كې اسلامي تمدن او د ژوندانه طريقه ترخپلي وسې پوري ژوندۍ كړي او دهغې مطابق خپل ژوند برابر كړي ، دغربي صليبي تمدن او دهغه دځانګړتيا ؤ څخه ځان وژغوري ، دغربي تمدن نښانې لكه دښځو اونارينه ؤ ګډوالې ، دشرعي حجاب نه مراعات كول ، دعكس او فوټو كارول ، ساز اوسرود دخپل مشغله او بختيا ګرځول دسپيو روزل او په هغو لاس وهل دمشكوكو او مشتبه څښاكونو خوراكونو استعمالول او داسې نورو څيزونو څخه بايد په ټينګه ځانونه وساتي په شرعي حجاب ، حيا ، پرده ، دپاكې او سپيڅلې لاري تعقيبول ، دقبلي پيژوندل ، داسلامي لباس او خوراكې لوښوتوپيرلرل ، زامنو او لوڼوته ديني تعليم او تربيه وركول دي ټولو څيزونو ته بايد په ټينګه توجه او پاملرنه وكړي داځكه چې ددي څخه پرته شرعې او اسلامي ژوند كول امكان نلري بلكې دفرائضو او واجباتو سرته رسول هم مشكل او ستونزمن دي.
سربيره پردي : كه چيري اسلامي امت دخپل تمدن او اصل اسلامي فرهنګ څخه لري شي په پاي كې د واقعي ژوند خخه بيل شوي يواځي دعقيدي ،عباداتو او ديني مراسمو په چاپيريال كې بند شوي او ددوي رابطه دسابقي سره قطعه شوي او په پاي كي ښايي دفكري او اسلامي تمدن دترديد سره مخامخ شي.
په اوسني وخت كي اخلاقي ګډوډي رامنځته شوي كورني نظام اوجوړښت له منځه تللي اسلامي امت غربي صليبي ټولنو په څيرچي دغه اخلاقي مرضونه يي خپلي اوچتي پوړي ته رسيدلي ښايي داخلاقي جزام سره مخامخ شې په ډيرتاسف سره نن ورځ زيات اسلامي هيوادونه په پټو سترګو دصليبي لويديز تقليد كوي په هغوي پسې روان دي دهغوي په څير ژونديي اختيار كړي چې دهغه منفي اوكرغيړن آثار ترلمر روښانه دي.
۴- جومات او لمانځه ته پام اړول:
كله چې لمونځ انسان دفساد اوتباهۍ څخه په ساتلوكې ډير مهم رول لري كولاي شي چې دفرهنګي هجوم په مقابل كې دمقابلې دمهمو لاروڅخه وشميرل شي، په يقيني ډول كه چيرې زموږ ځوانان دجومات او لمانځه سره مينه پيداكړي او د الله ج او د هغه دعبادت خوند اولذت درك كړي هيڅكله به حا فر نشي چې خپل ځان په نورو حرامو خوندونو ككړكړي ، لمونځ انسان جوړوي روح پاكوي بدي پخپله حقيقي څيره انسان ته ورښيي ، د روح په چاپيريال دهدايت اورحمت دباران د اوريدو سبب اولامل كيږي انسان دفساد او بديو څخه منع كوي دشيطان نقشي پر اوبو لاهو كوي اوله منځه يي وړي ، انسان پخپلو نفساني غوښتنو مسلطوي لكه څنګه چې الله ج فرمائي:. ژباړه : بيشكه لمونځ انسان ړفحشا اوبديو څخه منع كوي.
له همدي امله ځوانان بايد هڅه وكړي چې خپله رابطه دجومات لمانځه دجمعي دلمانځه سره پري نكړي او كوښښ وكړي چې لمونځ پخپل وخت سره اداء كړي ترڅو دالله ج ذكر او ورسره رابطه ټينګول چې په پرتليز(مقايسوي) ډول دبل هيڅ خوند سره پرابر ندي دركړي.
اي ځوانانو! دهغو بربنډو او بد كاره آوا زويونكو او نڅا كوونكو وويريږي چې رذالت او فحشا يي آخري حدته رسيدلي دشرابو او نڅا بنډارونه يي ګرم كړي ، په ډيره مستي او ډلونو په څير چيغي او آوازونه وهونكي ، ډيري بدي بي حيا په بشپړه بي ادبي سره يي په ژبو داسي كلمات جاري چې د انسانيت په چوكات كي هم ځاي نلري ، پرته له كوم واټن او حد څخه ښځي او نارينه سره ګډ چې عزت او خيثيت تر پښولاندي كوي ، چې دفخشا او بي بند وباري تري را ښكاره شي.
اي ځوانانو : دهغو خلكو څخه وويريږي چې دوي دپيشرفت او ترقي چيغي وهي د دوي تشو دعوا ووته غوږ مه ايږدي ځكه بدوكارونو ته ښه رنګ وركوي اوخلكوته خپله نظريه او ايډيالوژي دحل ښه لار ورپيژني او څرګندوي چې دټولو مشكلاتو دحل لار دهلاكو او نجونو د وړوكوالي څخه ګډوالي او اختلاط دۍ.
دا داسي كلمي دي چې پخپله نه پري پوهيږي او داسې مطالب بيانوي چې په معنا اومهوم يي نه پوهيږي دهغه محتوا نه ده ورته روشانه داداسي خلك دي چې شعوري يا لاشعوري ديهودو صليبيانو فرماسوزيانو ، كمونستانو او صهيونستانو پروګرامونو او نقشو پلي كونونكي او په لاراچوونكي دي.
دغه خائنان غواړي زموږ ځوانان په فاجرو فاسقو بي احساسه او فاسدو عناصرو باندي واړوي ځكه دوي غواړي چې مسلمانان ځوانان دهغوي هڅي ، جهاد ، او هرراز كوښښونه له ياده وباسي ترڅو دظالمانو او اشغالګرو په مقابل كي دتسليمۍ سرونه ښكته كړي ، او ددوي هر بد او ناروا غږ چې دپليتيو او ككړو مريو يي راوزي بايد مسلمان ځوانان ورته چكچكي ووهي او دهر بي دينه انو نا مسلمانه شخص حكم ومني دغه كافران غواړي چې زموږ ځوانان دپسونو درمو په څير چې چيرته وغواړي هلته بوځي پخپله امسايي وڅروي. اي ځوانانو هوښيار اوسۍ دكفارو ددي پوچو او بي مفهومه دعواوو او هغه فريب وركوونكو كلماتو او خبروته متوجه شي او دغه پروګرامونه په دوامداره توګه پخپلو ذهنونو كې وساتۍ ، خپل عفت په صبر سره وساتي ،خپله رابطه دخپل الله ج سره ټينګه او محكمه كړي ، داافتخار ، سرلوړي تاج داسلام سپيڅلي دين ته په راګرځيدوسره پخپل سركيږدي دهر بي دينه ، فاجر، فاسق دعوت اوبلنه ردكړي ،دملحدانو او كافرانو افتخاراتو او مباهاتوته توجه ونكړي.
الله جل جلاله  دغه مبارك فرمان ته غوږشې چې:
ژباړه: پيروي مه كوي ددغسې غوښتونو دمخكيني قوم څخه چې ګمراه شويدي او ډيرزيات يي ګمراه كړي او پخپله هم دسمي لاري څخه كرځيدلي دي.
ددي ټولونفسي غوښتنو،هوسونو او دنورونارساييوسره سره هيڅوك دغه مقصد ته ونه رسيدل.
تاته مي دهدف اومقصد دخزاني نښه وښوده زه ورونه رسيدم ښايي ته به ورورسې.
دشهادت په باب كـــــــــې دعدالت په شروطــــــو كې راځي چې څوك سندري وايي دهغه ګواهــــــــــــــي په محكمه كـــــــــي رد ده [27].
دښځوسره ديوځاي كيناستوڅخه پرهيزوكړي ځكه دساز او سرودپه پايله كي زنا منځته راځي.
پایله
ددغه بحث ترلیکلو وروسته دې نیتجی ته ورسیدو چې :
۱- داسلام سپیڅلی دین د فطرت سره موافق دی هر هغه شی چی اسلام د هغه نه منع کوی د انسان د ګټی او فوائدو لپاره ده هیڅ داسی عمل نشته چې اسلام منع کړی وی او د انسان پکی ګټه نه وی.
۲- د وخت ارزښت د اسلام له نظره خورا با ارزښته سرمایه ده چې د موسیقی او ساز او سرود تر څنګ دغه سرمایه له لاسه وځی.
۳- ساز او سرود د اسلام له نظره حرام دی په هر  بالغ او مکلف انسان  باندی لازم دی چې تری ډډه وکړی.
۴- ساز او سرود د انسان روح مریضوی او دهغی استحکام او قوت  تری اخلي د سختیو په مقابل کې هیڅ مقاومت نشی کولی او د امتحان په وخت کې ځان بایلی.
۵- داسلامي تمدن ارزښت ښودل شو ی دی ، چې له اساسي ټکو څځه یی دنر او ښځي اختلاط ردول دی.
۷- علامه ډاكتر اقبال: په يوه ډيره لنډه جمله كې يې دغه واقعيت ته اشاره كړۍ وايي: دغربی تمدن اوپرمختګ روح او اساس دعفت او طهارت سره اوږد واټن لري.
-
- اغاثة اللهفان د امام ابن القیم. الكتاب: إغاثة اللهفان من مصايد الشيطان
المحقق: محمد حامد الفقي
الناشر: مكتبة المعارف، الرياض، المملكة العربية السعودية
عدد الأجزاء: ٢
[ترقيم الكتاب موافق للمطبوع]
- الزواجرعن اقتراف الكبائر. الكتاب: الزواجر عن اقتراف الكبائر
المؤلف: أحمد بن محمد بن علي بن حجر الهيتمي السعدي الأنصاري، شهاب الدين شيخ الإسلام، أبو العباس (ت ٩٧٤هـ)
الناشر: دار الفكر
الطبعة: الأولى، ١٤٠٧هـ - ١٩٨٧م
- تفسیر امام طبري. الكتاب: جامع البيان عن تأويل آي القرآن
المؤلف: أبو جعفر، محمد بن جرير الطبري (٢٢٤ - ٣١٠هـ)
توزيع: دار التربية والتراث - مكة المكرمة - ص.ب: ٧٧٨٠
عدد الأجزاء: ٢٤
- سلسلة الاحادیث الصحیحة. الكتاب: سلسلة الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها وفوائدها
المؤلف: محمد ناصر الدين الألباني [ت ١٤٢٠ هـ]الناشر: مكتبة المعارف للنشر والتوزيع، الرياض
الطبعة: الأولى لمكتبة المعارف عدد الأجزاء: ٧ ، عام النشر جـ ١ - ٤: ١٤١٥ هـ - ١٩٩٥ م.
- سنن ابي داود ، المؤلف: أبو داود سليمان بن الأشعث بن إسحاق بن بشير بن شداد بن عمرو الأزدي السِّجِسْتاني (ت ٢٧٥هـ)المحقق: محمد محيي الدين عبد الحميد ،الناشر: المكتبة العصرية، صيدا – بيروت.
- السنن الكبرى ،المؤلف: أبو بكر أحمد بن الحسين بن علي البيهقي (ت ٤٥٨ ه
المحقق: محمد عبد القادر عطا
الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت - لبنان
الطبعة: الثالثة، ١٤٢٤ هـ - ٢٠٠٣ م
- صحیح البخاری . الكتاب: صحيح البخاري
المؤلف: أبو عبد الله، محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن المغيرة ابن بردزبه البخاري الجعفي
تحقيق: جماعة من العلماء
الطبعة: السلطانية، بالمطبعة الكبرى الأميرية، ببولاق مصر، ١٣١١ هـ، بأمر السلطان عبد الحميد الثاني
ثم صَوّرها بعنايته: د. محمد زهير الناصر، وطبعها الطبعة الأولى عام ١٤٢٢ هـ لدى دار طوق النجاة - بيروت، مع إثراء الهوامش بترقيم الأحاديث لمحمد فؤاد عبد الباقي، والإحالة لبعض المراجع المهمة
عدد الأجزاء: ٩
[ترقيم الكتاب موافق للمطبوع، وهو ضمن خدمة التخريج]
- صحیح الجامع. الكتاب: صحيح الجامع الصغير وزياداته
المؤلف: أبو عبد الرحمن محمد ناصر الدين، بن الحاج نوح بن نجاتي بن آدم، الأشقودري الألباني (ت ١٤٢٠هـ)
الناشر: المكتب الإسلامي
- فتاوی هندیه. الكتاب: الفتاوى العالمكيرية المعروفة بالفتاوى الهندية
المؤلف: جماعة من العلماء
برئاسة الشيخ: نظام الدين البرنهابوري البلخي
بأمر السلطان: محمد أورنك زيب عالمكير
الطبعة: الثانية، ١٣١٠ هـ
عدد الأجزاء: ٦
- مجموع الفتاوى. الكتاب: مجموع الفتاوى
المؤلف: شيخ الإسلام أحمد بن تيمية
جمع وترتيب: عبد الرحمن بن محمد بن قاسم رحمه الله
وساعده: ابنه محمد وفقه الله
عام النشر: ١٤٢٥ هـ - ٢٠٠٤ م
= ،انتشارات: شیخ الاسلام احمد جام  خطبه های اصلاحی - تربیتی ، علامه مفتی محمد تفی عثمانی ، مترجم : محمد عمر عیدی ، سال چاپ 1369 ، نوبت چاپ : اول ، انتشارات : شیخ الاسلام احمد جام. = - منصنف ابن ابی شیبه. الكتاب: الكتاب المصنف في الأحاديث والآثار
تقديم وضبط: كمال يوسف الحوت
الناشر: (دار التاج - لبنان)، (مكتبة الرشد - الرياض)، (مكتبة العلوم والحكم - المدينة المنورة)
الطبعة: الأولى، ١٤٠٩ هـ - ١٩٨٩ م
عدد الأجزاء: ٧
تنبيه: لمكتبة الرشد طبعة أخرى مختلفة بتحقيق حمد الجمعة ومحمد اللحيدان في ١٦ مجلدا
[ترقيم الكتاب موافق للمطبوع].
آن لاین اسلامی لارښود وګوری. -
تلبس ابلیس کتاب وګوری. الكتاب: تلبيس إبليس
المؤلف: جمال الدين أبو الفرج عبد الرحمن بن علي بن محمد الجوزي (ت ٥٩٧هـ)
الناشر: دار الفكر للطباعة والنشر، بيرزت، لبنان
الطبعة: الطبعة الأولى، ١٤٢١هـ/ ٢٠٠١م
-غذاء الالباب شرح منظومة الآداب وګوری. الكتاب : غذاء الألباب في شرح منظومة الآداب
المؤلف : شمس الدين، أبو العون محمد بن أحمد بن سالم السفاريني الحنبلي (المتوفى : ١١٨٨هـ)
الناشر : مؤسسة قرطبة - مصر
الطبعة : الثانية ، ١٤١٤ هـ / ١٩٩٣م
عدد الأجزاء : ٢]
-پدی اړه اغاثة اللهفان د امام ابن القیم کتاب وګوری .[1]
-اسراء سورت ۶۴ آیت .[2]
-صحیح البخاری ۹۴۹ نمبر حدیث شریف .[4]
- فتاوی هندیه ج ۶ ص ۳۶۱ د زیات معلومات لپاره آن لاین اسلامی لارښود وګوری. [5]
۲- دا حديث شر يف امام بخاري په ۵۵۹۰ نمبر معلق روايت كړى دى او امام طبري او امام بيهقي وصل كړى دى،  په دې اړه سلسله صحيحه د الباني ۹۱ نمبروګورئ.
-غذاء الالباب شرح منظومة الآداب وګوری. [7]
- سلسلة الاحادیث الصحیحة ص ۱۴۰-۱۴۱.[8]
- صحیح الجامع ۵۱۹۴نمبر حدیث شریف .[10]
- سلسله صحيحه ۴۲۷ نمبر وګورئ .-[11]
- سلسله احادیث صحیحه ۲۲۰۳ نمبر حدیث .[12]
- صحیح الجامع ۱۷۰۸ نمبر حدیث شریف. [13]
- سنن ابي داود ۴۱۱۶ نمبر، او  مجموع الفتاوي ( ۳۰) ټوك ۲۱۲ مخ وګورئ. [14]
- الزواجرعن اقتراف الكبائر ) كتاب وګورئ . [15]
16- الزواجر عن اقتراف الكبائر، او مجموع الفتاوى۳۰ ټوك او ۲۱۲ مخ وګورئ.
- سلسلة احادیث صحیحة ج ۱ ص ۱۴۵[17]
- سنن ابن ماجه ۱۵۴۰ نمبر وګورئ اودغه راز، مجموع الفتاوى ۳۰ ټوك ۲۱۶ مخ وګورئ.[18]
- تلبس ابلیس کتاب وګوری .[19]
- الحشر سورت ۷ آیت شریف .[20]
- نور سورت ۶۳ أیت. [21]
- صحیح البخاری ج ۳ ص ۱۰۴۳. [22]
- منصنف ابن ابی شیبه ج ۸ ص ۷۱۱. [23]
- المومنون سورت ۳ آیت. [24]
-آن لاین اسلامی لارښود وګوری .[25]
- كشف الخفاء عن حكم سماع الغناء)صفحه ۲۸ .[27]
رسول فی أمراض العلوم وشفاؤها
امراض القلوب والشفاءها
گرځندويي
گرځندويي (په انگرېزي: Tourism)
وېشنيزه:گرځندویي
لومړنۍ پانګه جمع کول
د ادم سمیټ د ابتدايي جمع کولو تشریح د یو سوله ایز بهیر استازیتوب کوي، په کوم کې چې ځینې کارګرانو سخت کار وکړ او په تدریجي ډول یې شتمني پیدا کړه، لږ سخت کارګران یې پریښودل چې د دوی د کار لپاره د ژوند معاش ومني. کارل مارکس دا وضاحت د "ماشومانو" په توګه رد کړ. لکه څنګه چې ډیویډ هاروي وایي، ابتدايي جمع "د ځمکې اخیستل، تړل، د بې ځمکې پرولتاریا د جوړولو لپاره د میشته خلکو ایستل، او بیا د پانګې راټولولو اصلي جریان ته د ځمکې خوشې کول دي." دا د تاوتریخوالي، جګړې، غلامۍ او استعمار له لارې ممکنه ده.
نوم ورکول او ژباړه
دا مفهوم په پیل کې په مختلفو لارو کارول شوی و، او د "جمع" کلمه، چې د پانګوالیزم اصل و، د ادم سمیټ سره څرګند شو. سمیټ په خپله انګلیسي The Wealth of Nations کې د پخوانیو جمعونو په اړه خبرې کړې دي، که څه هم هغه هیڅکله د "ملتونو شتمنۍ" کې د پخوانیو جمع کولو ته اشاره نه کوي؛ کارل مارکس په خپل جرمني داس کپیټل کې د سمیټ اصطلاح تعدیل کړه او په جرمني کې یې د ursprunglich ("اصلي، اصلي") په توګه وژباړه. د مارکس ژباړونکو، په بدل کې، دا په انګلیسي کې د ابتدايي په توګه وړاندې کړی. جیمز سټیوارټ، په 1767 کې د خپل کار سره، د ځینو پوهانو لخوا د ابتدايي جمع کولو ترټولو لوی کلاسیک تیوریسټ ګڼل کیږي.
سیاسي اقتصادي افسانې
د پانګې د اصل په ګډوډولو کې، مارکس اړتیا درلوده چې هغه څه له منځه یوسي چې هغه د پانګوالۍ د اصل په اړه مذهبي افسانې او افسانې وې. مارکس لیکلي:
"په سیاسي اقتصاد کې دا لومړنۍ جمع په الهیات کې د اصلي ګناه ورته برخه ده. آدم یو څه مڼې واخیستې او ګناه د انسان په نسل باندې شوه. د هغې اصل باید تشریح شي کله چې دا د تیرې کیسې په توګه ویل کیږي. په هغه وخت کې دوه ډوله خلک وو. یو، زیارکښ، هوښیار او له هرڅه پورته، غریب اشرافي؛ نور، سست وحشتونه، ځان نشه کول او نور، په سست ژوند کې. (. . . ) له دې امله داسې انګېرل کېده چې پخوانۍ ډول شتمني ثابته کړې وه او دا چې لوړوالی یې د خولو له پلورلو پرته بل څه نه درلودل. او د دې سترې ګناه څخه د لوی اکثریت فقر دی، چې د خپلو ټولو کارونو سره سره، تر نن ورځې پورې د ځان پلورلو لپاره هیڅ شی نه لري، او د ځینو شتمني، چې په دوامداره توګه وده کوي، سره له دې چې اوږده موده بنده شوې ده. دا ډول ماشوم هره ورځ زموږ د ملکیت د دفاع لپاره تبلیغ کیږي. "
هغه څه چې باید تشریح شي دا دي چې د تولید پانګوالي اړیکې په تاریخي توګه ثابت شوي. په بل عبارت، د تولید د دغو وسیلو په صورت کې، په هغو کې شخصي ملکیت او تجارت او دا چې څنګه سرمایه دارۍ کولی شي د کار په بازار کې کارګران ومومي او د دوی لپاره کار کولو ته چمتو او چمتو وي؛ ځکه چې دوی د ژوند بله وسیله نه لري. د "کارګر پوځ" په نوم هم یادیږي.
د ابتدايي پانګې راټولولو او استعمار ترمنځ اړیکه
په عین حال کې چې د تولید په برخه کې د پانګونې په وړاندې محلي خنډونه لیرې شوي او د ملتپالې ایډیالوژۍ لخوا متحد ملي بازار وده کوي، مارکس د نړیوالې سوداګرۍ څخه د سوداګریزې پراختیا لپاره یو پیاوړی انګیزه ویني:
لومړنۍ پانګې جمع کول او خصوصي کول
د مارکس په اند، د ابتدايي ذخيرې عمومي موخه د توليد د وسيلو خصوصي کول دي، ترڅو استثمار کوونکي د نورو اسانتياوو له لارې د کارګرانو د اضافي کار څخه پيسې استخراج کړي.
مارکس وايي چې ابتدايي جمع د مستقیم تولید کونکو استملاک او په ځانګړي توګه " د مالک د کار پر بنسټ د شخصي ملکیت تحلیل دی. . . د بېلګې په توګه، شخصي شخصي ملکیت چې د انفرادي او خپلواک کارګر د کار له شرایطو سره د همکارۍ پر بنسټ ولاړ وي، د پانګوالي خصوصي ملکیت په ځای بدلیږي، چې د نورو د نامتو وړیا کارګرانو د استثمار پر بنسټ والړ دی. د کار په مزد" (ټینګار اضافه شوی)
سرچينې
وېشنيزه:مارکسيستي اقتصاد
ګټه (اقتصاد)
د نوي کلاسیک مایکرو اقتصاد په تیوري کې ګټه دوه اړونده مګر جلا ماناوې لري.
اقتصادي ګټه د محاسبې ګټې ته ورته ده، مګر کوچنۍ ده ځکه چې دا د پانګه اچوونکي لپاره د خطر ټول فرصت لګښت (دواړه ښکاره او ناښکاره ) منعکس کوي. عادي ګټه هغه حالت ته اشاره کوي چېرې چې اقتصادي ګټه صفر وي. یو اړوند مفهوم، کله ناکله په ځینو شرایطو کې د ګټې سره برابر ګڼل کیږي، کرایه ده.
سرچينې
وېشنيزه:وټپوهنه وېشنيزه:اقتصادپوهنه وېشنيزه:مارکسيستي اقتصاد
انټرنېټ
اېنټرنټ د یو له بل سره تړلیو کمپيوټري شبکو نړیوال سیستم دی، چې د شبکو او دستګاه/وسیلو تر منځ د اړیکې نښلولو لپاره د اېنټرنټي پروتوکول (TCP/IP) له ټولګې څخه کار اخلي. دا د شبکو شبکه ده چې له خصوصي، عمومي، اکادمیکو، سوداګریزو او دولتي شبکو څخه جوړه شوې ده، لمنه یې له ځايي ان تر نړیوالو شبکو رسېږي، چې د برېښنايي/الکترونیکي، بې‌سیمه او نظري شبکې تېکنالوژيو د پراخې لړۍ په واسطه تړل شوې ده. اېنټرنټ د معلوماتو، سرچینو او خدماتو لکه یو له بل سره تړلي د لومتن اسناد او د پراخ نړیوال وېب (WWW) اپلېکېشن/ کاریالونه، برېښنايي پوست، تلېفون او د فایل شریکولو د لېږد پراخه لړۍ لري.
د اېنټرنټ تاریخ د پکېټ سوېچېنګ (د ځانګړي مسیر له ټاکلو پرته د معلوماتو د لېږد او مسیر موندنې کوچنی کڅوړې) او څېړنو پرمختګ ته ورګرځي چې ۱۹۶۰ لسیزه کې د متحده ایالتونو د دفاع وزارت له خوا رامنځته شو چې د کمپیوټرونو د وخت شریکولو (په ورته وخت کې د څو کاروونکو تر منځ د کمپيوټري سرچینو شریکول) امکان رامنځته کړي. لومړنۍ مخکښې شبکې ارپانېت (ARPANET) په لومړیو کې د اکادمیکو او سيمه‌ییزو نظامي شبکو د ملا د تیر په توګه خدمت وکړ. د ملي ساینس د تمویل بنسټ شبکه په ۱۹۸۰ لسیزه کې د نوي ملا تیر په توګه، همداراز د نورو سوداګریزو برنامو د پراختیا لپاره د خصوصي مالي تمویل، د نوې تېکنالوژۍ د پراختیا په برخه کې د نړیوال مشارکت لامل شو او ډېری شبکې یې سره یو ځای کړې. په ۱۹۹۰ لسیزه کې د سوداګریزو شبکو او شرکتونو اړیکې مدرن اېنټرنېټ ته د اوښتون پیل وښود او له شبکې سره د شخصي، موبایلي او ګرځنده کمپيوټري نسلونو د نښلونې په برخه کې يې دوامداره وده رامنځته کړه. په ۱۹۸۰ لسزه کې که څه هم اېنټرنټ په پراخ ډول د اکادېمیکو خلکو له خوا کارول کېده، سوداګریز کېدلو يې خدمات او تېکنالوژۍ تقریباً د مدرن ژوند په بېلابېلو برخو کې ځای پر ځای کړل.
ترمېنالوژي/ اصطلاحات
د اېنټرنټېډ (internetted ) کلیمه د 1849م کال په لومړیو کې د یو له بل سره نښلول شویو یا یو له بل سره تړل شویو په معنا وکارول شوه. د اېنټرنټ کلیمه په 1947 کې د داخلي شبکو (Internetwork) د لنډې بڼې په توګه وکارول شوه. نن ورځ د اېنټرنټ اصطلاح تر ډېره د یو له بل سره نښلول شویو کمپیوټري شبکو نړیوال سیستم لپاره کارول کېږي. که څه هم ښایي د کوچنیو شبکو د هرې ډلې لپاره وکاريږي.
کله چې د دې کلمې کارول عام شول, ډېری خپرندویانو د اېنټرنټ له کلیمې سره د یو لوی خاص نوم په توګه چلند وکړ, دا لږ عام دی. چې په انګلیسي کې  په لویو تورو باندې لیکلو یا کپیتلایزېشن ته تمایل ښیي چې نوي اصطلاحات په لویو تورو ولیکي او د کوچنيو تورو لور ته مخه کړي چې ورسره اشنا شي. ځینې وختونه لاهم دا کلیمه په لویو تورو لیکل کېږي تر څو چې نړیوال اېنټرنټ له هغو کوچنیو شبکو څخه بېل کړي چې په لویو تورو لیکل کېږي. که څه هم ډېرې خپرندويې د اې پي سټایل بوک په ګډون له 2016 کال راهیسې په هره حالت کې په کوچنیو تورو د لیکلو وړاندیز کوي. په 2016 کال کې د اکسفورډ ډېکشنري د یوې مطالعې په پایله کې ومونده چې په شاوخوا 2,5 بېلیونه چاپ شویو او انلاین سرچینو کې   اېنټرنټ په 54 سلنه قضایو  کې په لویو تورو لیکل شوی.
تاریخچه
په ۱۹۶۰ لسیزه کې، د امریکا د دفاع وزارت د پرمختللو څېړنو د پروژو اجنسۍ (ARPA) د کمپيوټرونو د وخت شریکولو په اړه څېړنې له مالي پلوه تمویل کړي. د پکېټ سوېچېنګ په اړه څېړنه د اېنټرنټي تېکنالوژۍ له بنسټیزو څېړنو څخه یوه وه، د ۱۹۶۰ لسیزې په لومړیو کې د پاول باران (Paul Baran) له کارونو څخه او په مستقل ډول د ډونالډ ډاوېس (Donald Davies) له خوا په ۱۹۶۵ کې پیل شوه. په ۱۹۶۷ م کال کې د عملیاتي سیستمونو پر اوصولو تر سپوزیم وروسته پکېټ سوېچېنګ د NLP وړاندیزي شبکې له طرحې څخه د ARPANET او د سرچینو شریکولو د نورو شبکو لکه مېريټ نېټورک / Merit Network (په امریکا کې د کمپيوټري شبکو د غوره خدماتو وړاندې کوونکی غیر انتفاعي سازمان) سیکلېډس /CYCLADES (په فرانسه کې د کمپيوټري شبکو څېړنیزه شبکه) په طرحو کې چې د ۱۹۶۰ لسیزې په لومړیو کې يې پراختیا موندلې وه ځای په ځای شوې.
د ارپانېټ/ ARPANET پراختیا د شبکې له دوو غوټو سره پيل شوه چې د لاس‌انجلس په کلفورینیا پوهنتون کې د شبکو د اندازه کولو د مرکز(UCLA) او هنري سامیولي د انجنیرۍ او تطبیقي علومو د ښوونځي تر منځ چې د لیونارد کلېن راک (Leonard Kleinrock,) او NLS سیستم په لارښوونه د امریکا د څېړنو په نړیوال مرکز SRI کې د ډاګلوس اېنجېل‌بارت (Douglas Engelbart) په واسطه د کلفورينیا په میلانو پارک کې د ۱۹۶۹ کال د اکتوبر په ۲۹ رامنځته شوه. درېیم سایټ په کلفورېنیا پوهنتون کې سانتا بابرا (Santa Barbara) د کولرـ فرېډ (Culler-Fried) د محاوره‌يي ریاضیاتو مرکز و، چې د اوتا (Utah) پوهنتون د جغرافیې ډیپارتمنت په واسطه څارل کېده. د ۱۹۷۱ کال په پای کې د راتلونکې ودې د یوې نښې په توګه، ۱۵ سایټونه له ځوان ARPANET سره وصل شول، دا وروستي کلونه په ۱۹۷۲کال کې د کمپيوټري شبکې په فلم  (د سرچینو له شریکولو څخه خبرول) کې مستند شول.
د ARPANET لپاره لومړنۍ نړیوالې همکارۍ لږې وې. اړیکې په ۱۹۷۳ کې د ناروې پر زلزلیز صف (NORSAR) د سپوږمکۍ ستېشن له لارې د سویډن په تانوم (Tanum) کې د پيټر کرېسټن (Peter Kirstein) د څېړنیز ګروپ له خوا د لندن پوهنتون کالېج کې جوړې شوې، چې د بریتانوي اکادمیکو شبکو لپاره یې لار پرانیسته. د ARPA  پروژې او نړیوالې کاري ډلې د بېلابېلو سټندردونو او پروتوکولونو د پرمختګ لامل شوې چې په واسطه یې څو بېلابېلې شبکې له یوې واحدې شبکې یا «د شبکو یوه شبکه» سره نښلول کېدی شوی. په ۱۹۴۷ کې وېنت سریف (Vint Cerf) او باب کهان (Bob Kahn) د اېنټرنټ اصطلاح په  RFC 675 (د نظر غوښتنه) کې د اېنټرنټي کار د لنډیز لپاره وکاروله، او وروستني RCF دا کارونه بیاځلي کړه. سرف او کان TCP/IP په ډیزاین او اړینو اغیزو کې لیوس پويزېن ته امتیاز/کرېډېت ورکړ. د سوداګریز PPT (د تلېګراف، تلېفون او پُست خدمتونه) وړاندې کوونکي د عمومي معلوماتو د شبکې (X.25 public data networks) د پرمختګ په اړه اندېښمن و.
تېلوګو
تیلوګو ژبه (تیلوګویي/تلوګویي ژبه) تېلګو يا تېلوګو(/ˈtɛlʊɡuː/;[5] తెలుగు ، تېلګو تلفظ : [ˈteluɡu]) يوه دراوډيايي ژبه ده چې د تېلوګو خلکو له خوا ويل کيږي چې په عمده توګه د هند په اندرا پردېش او تېلنګانا ايالتونو کې ژوند کوي، چېرې چې دا رسمي ژبه هم ده.
دا يوازېنۍ ژبه ده چې د هندي او بنګالي ترڅنګ له يوه څخه په زياتو هندي ايالتونو کې د رسمي ژبې حيثيت لري. [6][7]
تېلوګو د اوډيشا، کرناټکال، تامل ناډو، کيرالا، پنجاب، چتيسګر، مهاراشترا او لنډامان او نېکوبار ټاپوګانو په ايالتونو کې هم يو ژبنی اقليت دی.
دا د شپږ ژبه څخه يوه ده چې د هند د حکومت له خوا د کلاسيکې ژبې په توګه ټاکل شوې. [8][9]
او د ژبو د توکميزو ژبو په لېست کې د اصلي ويونکو د شمېرې له مخې 11 [12]دا د دراوېډي ژبې د کورنۍ تر ټولو پراخه ويل کېدونکې ژبه ګڼل کيږي. 11 [12]
دا په متحده ايالاتو کې تر ټولو ګړندۍ وده کوونکې ژبه هم ده، چېرې چې د تېلوګو ژبو يوه لويه ټولنه شتون لري. [15]
په تېلوګو ژبه کې نږدې 10،000 د استعمار دمخه ليکونه شتون لري. [16]
پېښلیک
د روسي ژبپوه انډرونوف په وینا چې تېلوگو ژبه د پروټو-ډراوېډین ژبو څخه د 1500–1000 BC کلونو ترمنځ رابېله شوې ده.
د مسلمانانو واکمني
پرته له ساحلي اندار، د تلنګانيا او رايلسيما په سيمه کې د مسلمانانو د نفوذ له کبله يوه جلا ژبه ( لهجه ) رامنځته شوه.
په ياده سيمه کې د مسلمانانو د واکمنيو رامنځته کېدل او غځېدل د دې سبب وګرځېده چې په تېلوګو ژبه د فارسي او عربي ژبې اغېز پرېوځي، چې ښکاره اغېز يې د 19 مې پېړۍ په شعر او نثر کې ليدلای شو. [3]
په 1921 عيسوي کال د نظام په شاهي دولت کې د اندراجناسنګم په نوم پروسه پيل شوه چې موخه يې تېلوګو ژبې ته وده ور کول و.
په ياده پروسه کې ادبيات، ادبي ليکنې، تاريخي ليکنې او پلټنې شاملې وې چې مشري يې سوراورام پرتاپريدي، مادپتي هنومنت راو، کماراجو وينکاتا لکشمنا راو او نورو په غاړه درلوده.
فونولوژي
د تیلو کلمې عموما په سرونو پای ته رسیږي. په زاړه تیلګو کې، دا مطلق و؛ په عصري ژبه کې "m, n, y, w" کیدای شي یوه کلمه پای ته ورسوي. په عموم کې د دراویډی ژبې لپاره، غږ شوي کنسوننټونه حتی د ژبې ترټولو زاړه ثبت شوي بڼه کې ځانګړي وو. د سنسکرت پورونو هم په زړه پوري او مرور شوي کنسونونه معرفي کړي دي. تیلګو متضاد فشار نه لري، او ویناوال په هغه ځای کې توپیر لري چې دوی فشار احساسوي. ډیری یې قضاوت کوي چې دا د کلمې او سر اوږدوالي پورې اړه لري په پای کې یا وروستی نحو پورې اړه لري.
سرونه
تیلوګو د vowel harmony بڼه لري په کوم کې چې د ډیسیلابیک اسم او صفت په ریښو کې دوهم سر بدلوي چې ایا لومړی واول ټینس وي یا لیکس. همدارنګه، که دوهم سر خلاص وي (د مثال په توګه یا )، نو لومړی سر به ډیر خلاص وي او مرکزي شوی (د مثال په توګه  'وزه'، د  'نخ' سره مخالف). تیلګو کلمې هم په انفلیکشني ضوابطو کې سرونه لري چې د مخکیني حرف له سرونو سره همغږي شوي only occurs in loan words.
Telugu has two diphthongs: ఐ [ai] and ఔ [au].
Consonants
The table below illustrates the articulation of the consonants.
* The aspirated and breathy-voiced consonants occur mostly in loan words, as do the fricatives apart from native.
ګرامر
تېلوګو ګرامر ته vyākaranam (వ్యాకరణం)وايي.
د تېلوګو ژبې لومړنی ګرامر "اندرا سابدا چينتامني"د نانايا له خوا په سنسکريت ژبه ليکل شوی دی، ناناياد تېلوګو ژبې لومړنی شاعر او ژباړن ګڼل کيږي چې په ۱۱مه پېړۍ کې يې د مروجو نورو ګرامرونو سره سم د تېلوګو ژبې ګرامر وليکه. لکه Aṣṭādhyāyī او Valmikivyākaranam مګر د Pāṇini برعکس، نانایا خپل کار په پنځو څپرکو ویشلی، چې سمجنا، سندھی،  اجنتا، هلانتا او کریا. هر تیلګو ګرامري قاعده د پاڼيڼي له مفاهیمو څخه اخیستل شوې ده.
په 19مه پېړۍ کې چينای سوري د تانايا له نظرياتو او ګرامر نه په ګټې اخيستنې په تېلوګو ژبه کې يو ساده ګرامر چې د بالا واکرنمBāla Vyākaranam په نوم ياديږي.
Vocabulary
Sanskrit influenced Telugu of Andhra and Telangana regions, for about 1500 years, however, there are evidences which suggest older origin of the influence. During 1000–1100 AD, Nannaya's re-writing of the Mahābhārata in Telugu (మహాభారతము) re-established its use, and it dominated over the royal language, Sanskrit. Telugu absorbed tatsamas from Sanskrit.
The vocabulary of Telugu, especially in Telangana state, has a trove of Persian-Arabic borrowings, which have been modified to fit Telugu phonology. This was due to centuries of Muslim rule in these regions, such as the erstwhile kingdoms of Golkonda and Hyderabad. (e.g. కబురు, for Urdu,  or జవాబు,  for Urdu , )
Modern Telugu vocabulary can be said to constitute a diglossia, because the formal, standardized version of the language is lexically Sanskrit or is heavily influenced by Sanskrit, is taught in schools and used by the government and Hindu religious institutions. However, everyday Telugu varies depending upon region and social status.
لیکنې سېسټم
تېلوگو ژبه له کیڼ څخه ښي اړخ ته لیکل کېږي.
د شمېرو سېسټم
تېلوگو ژبه خپله شمېرنې حساب لري چې په لاندې توگه ښودل کېږي. له دې سره سره دا شمېرې په عمومي توگه نه کارول کېږي.
ابیڅي
د تېلوگو ابیڅي له ۶۰ سېمبولونو-۱۶ غږیزو، ۳ غږیز تعدیل کوونکی او ۴۱ بې غږه توري لري. سانسکرېټي او تېلوگو ابیڅي ډېر سره ورته دي. Some are introduced to express fine shades of difference in sounds.
Telugu Gunintalu:
క కా కి కీ కు కూ కృ కౄ కె కే కై కొ కో కౌ క్ కం కః
ఖ ఖా ఖి ఖీ ఖు ఖూ ఖృ ఖౄ ఖె ఖే ఖై ఖొ ఖో ఖౌ ఖ్ ఖం ఖః
سرچینې
وېشنيزه:مرکبې ژبې وېشنيزه:د هند ساده ژبې وېشنيزه:دراويدي ژبې وېشنيزه:د اندرا پردېش ژبې وېشنيزه:د پوداچري ژبې وېشنيزه:د تاميل ناډو ژبې وېشنيزه:د تېلنګانا ژبې وېشنيزه:د هندي رسمي ژبې وېشنيزه:Subject–object–verb languages وېشنيزه:Vowel-harmony languages
پرمختيايي ارواپوهنه
په پرمختيايي ارواپوهنه کې يو لړ ډګرونه شامل دي، لکه تعلیمي ارواپوهنه، د ماشوم ارواپوهنه، عدلي طب پرمختيايي ارواپوهنه، د ماشوم پرمختګ، علمي ارواپوهنه، د ژونديو موجوداتو او چاپېريال تر منځ د اړيکې ارواپوهنه او کلتوري ارواپوهنه شامل دي. د شلمې پېړۍ په بانفوذه پرمختيايي ارواپوهانو کې «يوري برونفنبرنر، ايرک ايکسن، سګمنډ فرايډ، انا فرايډ، جين بيګيټ، باربرا روګف، ايستر تيلين» او «لیو ويګوټسکي» شامل دي.
تاریخي وړاندې والی
عموماً ژان ژاک روسو او جان بي واټسن د نوي پرمختيايي ارواپوهنې بنسټ وړاندې کوونکو په توګه پېژندل کېږي. د اتلسمې پېړۍ په نيمايي کې، ژان ژاک روسو د پرمختګ درې پړاونه تشریح کړي دي: کوچنيان (کوچنيتوب)، ماشوم (نابالغ) (ماشومتوب) او په تنکۍ ځوانۍ کې Emile: Or, On Education (دا د ژان ژاک روسو تر ټولو مهم اثر نوم دی). د روسو اندونه د هغه وخت د زده کړې پوهانو خپل کړل او د هغو ملاتړ يې وکړ.
پرمختيايي ارواپوهنه عموماً په دې تمرکز لري چې د بشري ژوند د جريان پر مهال د وخت په تېرېدو سره څه ډول او ولې ځينې ځانګړي بدلونونه (علمي، ټولنيز، فکري، شخصيت) منځ ته راځي، چې د ارواپوهنې له دې برخې سره ژوره مرسته کړې ده. د دوی له ډلې یو يې ايرک ايرکسن د پرمختيايي ارواپوهنې اته پړاويزه نمونه جوړه کړې ده. هغه باور درلود چې انسانانو د دوی د ژوند په اوږدو کې وده کړې او په همدې ډول د دوی پر کړو وړو باندې اغېز شوی.
د نولسمې پېړۍ په وروستيو کې، هغه ارواپوهان چې د داروين د تکامل د تیوري سره بلد وو، د پرمختيايي ارواپوهنې د تکامل تعريف په لټه کې شول؛ په دوی کې پیاوړی يې مخکښ ارواپوه جی. سټينلي هال و، هغه هڅه کړې وه چې ماشومتوب ته د بشريت له پخوانيو پړاونو سره اړيکه ورکړي. جيمز مارک بالډون، چا چې په همدې ډول موضوعاتو لیکنې کړي دي، په کوم کې چې تقليد: په ماشوم او توکم کې د هوښيارۍ او ذهني ودې د طبيعي تاريخ په اړه يو څپرکی: لارې چارې او پروسې شامل دي، دا کتاب د پرمختيايي ارواپوهنې په تیوري کې په څرګند ډول ښکېل و. زیګمند فرويډ، د چا تیوري ګانې چې پرمختيايي وي، په ولسي مفاهيمو يې د پام وړ اغېز پرېښود.
جنسي رواني پرمختيا
زيګمونډ فرويد داسې يو نظر وړاندې کړی، کوم چې وړانديز کوي چې انسانان هغه ډول رويه کوي، لکه څنګه چې دوی عمل کوي، ځکه دوی په پرله پسې ډول د خوښۍ لټون کوي. د پړاونو په تېرېدو سره د خوښۍ د لټون دا پروسه بدلون مومي، ځکه خلک تکامل مومي. د خوښۍ د لټون هر پړاو چې يو شخص يې تجربه کوي، دا هر پړاو د جنسي ارواپوهنې د پراختيا استازولي کوي. دا پړاونه د بلوغ پړاو ته د رسېدو د پروسې نښه ده.
لومړی د خولې پړاو دی، کوم چې له زېږېدو سره پیل کېږي او تر يو نيم کال پورې روان وي. د خولې پړاو پر مهال ماشوم د رودلو يا د خولې له لارې د نورو طريقو په مټ خوښي تر لاسه کوي. دويم يې د مقعد پړاو دی، د عمر له يو کلنۍ يا له یو نيم کلنۍ څخه پيل او بيا د عمر تر درې کلنۍ پورې رسېږي. د مقعدي پړاو پر مهال، ماشوم د مقعد له لارې خپل حاجت رفع کوي او ډېر ځله حاجت رفع کولو (بولو کولو) ته لېواله وي.عموماً د پرمختګ دا پړاو د هغه وخت پر مهال منځ ته راځي، کله چې ماشوم ته د ټټۍ کارول ښودل شوې وي. دوی د غټو او تشو متياژو په اړوند متجسس وي. ماشومان همدا راز خپل ځانونه له خپل مور او پلار څخه خپلواک ويني. دوی د پرېکنده والي او خپلواکۍ هيله لري.
درېیمه يې د تناسلي الې مرحله ده، کومه چې د عمر له درې کلنۍ څخه تر پنځه کلنۍ منځ ته راځي (د يو شخص د تشخیص ډېره برخه په دې عمر کې جوړېږي). په دې پړاو کې ماشوم خپلو جنسي غړيو څخه خبرېږي. ماشوم پوهېږي چې څوک دی. د مخالف جنس له خوا د مننې او مينې له لټون څخه خوښي تر لاسه کوي. څلورم يې د ځنډ دی، کوم چې د عمر له پنځه کلنۍ څخه تر بلوغ پورې منځ ته راځي. د ځنډ  د پړاو پر مهال، د ماشوم جنسي لېوالتياوو مخه نيول کېږي.
پنځم پړاو يې تناسلي پړاو دی، کوم چې له بلوغ څخه پيل تر ځوانۍ پورې وي. د تناسلي پړاو پر مهال بلوغ پيليږي. دا مهال ماشومان بالغ شوي وي او نه يواځې دا چې د خپلو ځانونو په اړه فکر وکړي د نورو په اړه هم فکر پيلوي. د نورو خلکو د مینې له جذباتو څخه خوښي تر لاسه کوي.
فرويد باور درلود چې د شعور او لا شعور تر منځ کړکېچ شته، ځکه شعور د هغه څه د مخنیوي کوښښ کوي چې لاشعور يې د څرګندولو کوښښ کوي. د دې د تشریح لپاره، هغه د شخصيت درې جوړښتونه جوړ کړي دي: id، ego، superego. Id (هويت) د درې درېو له منځه تر تولو لومړی دی، د خوښۍ د اصل سره سم عمل کوي: د خوښۍ لټون کوي او له درده ځان ساتي. Superego (پياوړې ځان غوښتنه) يې مهم او اخلاقي دنده تر سره کوي، په داسې حال کې چې ego (نفس) یوه منظمه، پر حقيقت ولاړه برخه ده، کومه چې د id او Superego د هیلو تر منځ منځګړيتوب کوي.
د علمي پرمختيا تیوري ګانې
یو سويسي نظریه ورکوونکی، جين پيګيټ ويلي دي چې ماشومان د خپلو تجربو پر بنسټ په فعال ډول جوړه شوې پوهه زده کوي. هغه وړانديز کړی دی چې د ماشوم په زده کړه کې د بالغ ونډه دا ده چې مناسب مواد مهيا کړي، له کومو موادو سره چې ماشوم تعامل کولای شي او هغه د جوړولو لپاره کارولای شي. هغه سقراطي پوښتنې د ماشومانو په دې اړوند د فکر کولو لپاره کارولي دي چې هغوی څه کوي او هغه د دوی په تشريحاتو کې د ټکرونو د ليدلو هڅه کړې ده.
پيګيټ باور درلود چې فکري وده د پړاونو د يوې لړۍ په مټ تر سره کېږي، کوم چې هغه د علمي ودې په اړوند په خپله اند کې تشریح کړي دي. هر پړاو له ځينو مراحلو څخه جوړ دی چې بلې مرحلې ته د تګ څخه مخکې بايد ماشوم تر مخې مخکې مرحله باندې بشپړ پوه شي. هغه باور درلود چې دا پړاونه يو له بل څخه جلا نه دي، بلکې دا چې هر پړاو د يوې پرله پسې زده کړې په چاره کې له هغې څخه په مخکې پړاو ولاړ وي. هغه د څلورو پړاونو وړاندېز کړی د: حسي حرکتي، له عمل مخکې، واقعي عملي او رسمي عملي. که څه هم هغه باور نه درلود چې دا پړاونه په یو ټاکلي عمر کې نه دي پېښ شوي، ډېرو مطالعاتو دا ټاکلې ده چې دا علمي وړتياوې بايد کله راڅرګندې شي.
د اخلاقي پرمختيا پړاونه
پيګيټ ادعا کړې چې منطق او اخلاق د ودانيزو پړاونو له لارې جوړېږي. د پيګیټ کار ته په پراختيا ورکولو سره، لارنس کوهلبرګ دا روښانه کړې ده چې د اخلاقي ودې پروسه په بنسټيز ډول له انصاف پورې اړه لري او دا د يو فرد د ټول ژوند پر مهال دوام مومي.
کانټینینټل فلسفه
کانټینینټل یا قاره‌اي یا هم د لویې وچې فلسفه (انګلیسي: Continental philosophy) په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې د اروپا د لویې وچې د فلسفي دودونو یوه ټولګه ده. د دغې اصطلاح دا مفهوم د ۲۰مې پېړۍ په دویمه نیمایي کې د انګلیسي ژبو فیلسوفانو تر منځ رامنځته شوی، چا چې دا اصطلاح د تحلیلي فلسفې له غورځنګ دباندې یو شمېر مفکرینو او دودونو ته د راجع کولو لپاره کارولې ده. کانټینینټل فلسفه د جرمني ایډیالیزم، ښکارندپبوهنه یا فینومینولوژي، وجودیزم (او د هغه پخوانۍ بڼې، لکه د کییرکګور او نېتشي افکار)، هرمنوتیک یا د تاویل علم، جوړښت‌پالنه، له پوست-جوړښت‌پالنه، جوړښت ماتونه، فرانسوي فیمینیزم، د رواني تحلیل تیوري، د فرانکفورټ مکتب انتقادي تیوري، او د فروید د نظریاتو، د هیګل د نظریاتو، او د لویدیځ مارکسیستي نظریاتو څانګې رانغاړي.
د کانټینینټل فلسفې اصطلاح هم، د تحلیلي فلسفې په څېر، روښانه تعریف نه لري او ښایي یوازې د بېلابېلو فلسفي نظریاتو ترمنځ د کورنۍ ورته‌والی وښيي. سایمن ګلینډینینګ وايي، چې دا اصطلاح په اصل کې د توضیحي په پرتله خورا سپکوونکې وه، او د لویدیځې فلسفې د ډولونو لپاره د یوه لېبل په توګه کار کوي، چې د تحلیلي فیلسوفانو لخوا رد شوې یا ناخوښه ګڼل شوې. له دې سره سره، مایکل اي روزن هڅه کړې چې هغه عام موضوعات په ګوته کړي چې په عمومي ډول د کانټینینټل فلسفه مشخصوي. بالاخره، پورتني موضوعات له یوې پراخې کانتیستي فرضیې څخه اخیستل شوي چې له مخې یې پوهه، تجربه او واقعیت له شرایطو سره تړلي او د شرایطو له لوري بڼه ورکړل شوې او د تجربوي څېړنې پر ځای د فلسفي تفکر له لارې په ښه توګه پېژندل کېدای شي.
تعریف
په پورتنۍ معنا د کانټینینټل فلسفې اصطلاح په لومړي ځل د انګلیسي ژبو فیلسوفانو لخوا په پراخه کچه په ۱۹۷۰مه لسیزه کې د پوهنتوني دورو یا کورسونو د تشریح کولو لپاره کارېده، او د هغو فلسفو لپاره د یوه ډله‌ییز نوم په توګه راڅرګنده شوه، چې وروسته یې بیا په فرانسه او جرمني کې پراختیا وموندله، لکه ښکارندپوهنه یا فینومینولوژي، وجودیزم، جوړښت‌پالنه یا جوړښتیزم، او پوست-جوړښتیزم.
ځانګړنې
د کانټینینټل فلسفې اصطلاح هم، د تحلیلي فلسفې په څېر، روښانه تعریف نه لري او ښایي یوازې د بېلابېلو فلسفي نظریاتو ترمنځ د کورنۍ ورته‌والی وښيي. سایمن ګلینډینینګ وايي، چې دا اصطلاح په اصل کې د توضیحي په پرتله خورا سپکوونکې وه، او د لویدیځې فلسفې د ډولونو لپاره د یوه لېبل په توګه کار کوي، چې د تحلیلي فیلسوفانو لخوا رد شوې یا ناخوښه ګڼل شوې. له دې سره سره، مایکل اي روزن هڅه کړې چې هغه عام موضوعات په ګوته کړي چې په عمومي ډول د کانټینینټل فلسفه مشخصوي:
په پای کې، پورتني موضوعات له یوې پراخې کانتي فرضیې څخه اخیستل شوي چې پوهه، تجربه، او واقعیت پکې د هغو شرایطو په وسیله سره تړل شوي او بڼه ورکړل شوې، چې یوازې د تجربوي څېړنو له لارې نه بلکې د فلسفي تفکر له لارې په ښه توګه د درک وړ دي.
تاریخچه
د کانټینینټل فلسفې تاریخ (د "وروستۍ عصري/معاصرې کانټینینټل فلسفې" په تنګ مفهوم کې) معمولا له جرمني ایډیالیزم سره پیلېږي. د فیشته، شلینګ او وروسته هیګل په څېر شخصیتونو په مشرۍ جرمني ایډیالیزم په ۱۷۸۰ او ۱۷۹۰ لسیزو کې د ایمانویل کانټ له اثارو څخه وده وکړه او له رومانتیزم او د روشنګرۍ له انقلابي سیاست سره یې نږدې تړاو درلود. د پورته یادوو شویو محوري شخصیتونو ترڅنګ، په جرمني ایډیالیزم کې نور مهم ونډه‌وال فریدریش هاینریش یاکوبي، ګوتلوب ارنسټ شولز، کارل لیونارډ رنولډ، او فریدریش شلایماخر هم وو.
د ۲۰مې پېړۍ فرانسوي فلسفه
له دویمې نړیوالې جګړې مخکې او وروسته په فرانسه کې د جرمني له فلسفې سره لېوالتیا زیاته شوه. له کمونیزم سره نوې لېوالتیا له مارکس او هیګل سره پر لېوالتیا بدله شوه چې د لومړي ځل لپاره په "دریم جمهوریت" کې له سیاسي اړخه محافظه کار فرانسوي پوهنتوني سیستم کې په پراخه کچه ولوستل شول. په ورته وخت کې د هوسرل او هایډیګر فینومینولوژیکي فلسفه په زیاتیدونکې توګه اغېزناکه او بانفوذه شوه، چې ښایي لامل یې له فرانسوي فلسفې سره د هغې مطابقت و چې د لومړي کس په درک کې خورا لویه ونډه لري (یوه ایډیا چې په بېلابېلو بڼو کې موندل کېږي لکه کارټیسیانیزم، روحانيزم، او برګسونیزم). د فینومینولوژي په دغه ترویج کې تر ټولو مهم لیکوال او فیلسوف ژان پاول سارتر و، چې خپله فلسفه یې وجودیزم بلله.
د چرنوبیل غمیزه
د چرنوبیل غمیزه یوه اتومي پېښه وه چې د ۱۹۸۶ ز کال د اپریل په ۲۶مه نېټه په شوروي اتحاد کې د اوکراین په شمال کې پريپياټ ښار ته نږدې د چرنوبیل د اتومي برېښناکوټ په ۴مه شمېره بټۍ کې رامنځته شوه. دا د مالي او ځاني زیانونو له پلوه د نړۍ تر ټولو بده غمیزه ده. همدا راز، د اتومي انرژۍ د یوازنیو هغو دوو پېښو له ډلې ده، چې د اتومي پېښې په نړیوال مقیاس کې په ۷ شمېره ډله (تر ټولو لوړ مقیاس) کې ډلبندي شوې دي، دویمه یې په ۲۰۱۱ ز کال کې په جاپان کې د فوکوشیما ډایچي اتومي غمیزه ده. په لومړني بېړني اقدام کې او وروسته د چاپېریال په پاکولو کې څه باندې ۵۰۰،۰۰۰ پاکوونکي ځواکونه ښکېل شول او ۱۸ میلیارده شوروي روبل یا د ۲۰۱۹ ز کال د ارزښت له مخې ۶۸ میلیارده امریکايي ډالره تخمیني لګښت پرې راغی.
دغه پېښه د یوه RBMK ډوله اتومي بټۍ د بخار پر توربین د خوندیتابه د ازمېښت پر مهال رامنځته شوه. د ازمېښت لپاره په چمتو کولو کې د بټۍ د توان د منظم شوي کمښت په جریان کې خروجي توان په ناڅاپي ډول صفر ته راکښته شو. اپرېټرانو نه‌ شوای کولای چې د ازمېښتي پروګرام د توان مشخصه شوې کچه بېرته عادي حالت ته راولي او په دې توګه بټۍ له بدو شرایطو سره مخامخ شوه. دغه ګواښ په عملیاتي لارښودونو کې نه و تشرېح شوی، له دې امله اپرېټرانو ازمېښت ته دوام ورکړ او د ازمېښت تر خلاصېدو وروسته یې بټۍ خاموشه کړه، خو د اپرېټرانو بې پروایي او د طراحۍ جدي نیمګړتیاوو په ګډه سره بټۍ چاودنې ته چمتو کړې وه. د خاموشېدو پر ځای یې یو ناکنترول شوی ځنځیري اتومي عکس‌العمل پیل کړ او ډېره انرژي یې آزاده کړه.
هسته ویلې شوه، دوو یا څو چاودنو د بټۍ هسته څیرې کړه او د بټۍ وداني یې ونړوله. ورپسې په آزاده هوا کې د بټۍ په هسته کې اور بل شو. په شاوخوا ۹ ورځو کې یې د پام وړ راډیو اکټیو ککړتیا خپره کړه ، چې د شوروي اتحاد ځینو برخو او لوېديځې اروپا ته ورسېده او په پای کې  د ۱۹۸۶ ز کال د مې میاشتې په ۴مه نېټه پای ته ورسېده. د راډیو اکټیو شاوخوا ۷۰ سلنه باران په ۱۶ کیلومترۍ کې پر بېلاروس واورېده. دغې اورلګېدنې نژدې هماغومره ککړتیا خپره کړه، لکه لومړۍ چاودنې چې خپره کړې وه. د پېښې له ځای څخه بهر د محیطي تشعشعاتو د کچې ډېرېدو له امله تر پېښې ۳۶ ساعته وروسته، په ۱۰ کیلومترۍ کې یوه سیمه ممنوعه او قرنطین شوه. له دغې سیمې څخه شاوخوا ۴۹۰۰۰ کسان، چې ډېری یې د پريپياټ وو، واېستل شول. له پراخې سیمې څخه د ۶۸۰۰۰ نورو کسانو په را ایستلو سره ممنوعه سیمه ۳۰ کیلومترو ته ډېره شوه او وروسته د چرنوبیل پر ممنوعه سیمه بدله شوه، چې مساحت یې شاوخوا ۲۶۰۰ کیلومتره مربع (۱۰۰۰ مایل مربع) ته رسېږي.
د بټۍ چاودنې دوه انجنیران ووژل او دوه نور یې سخت وسوځول. د اور د مړ کولو، د بټۍ د بېرته سمولو او د خارجې شوې اتومي هستې د پاکولو لپاره پراخ عملیات پیل شول. په بېړني اقدام کې د دغه برېښناکوټ ۱۳۴ کارکوونکي او اور وژونکي د ډېرې اندازې ایونایز کوونکې تشعشع د جذب له امله د حادې تشعشع له سېنډروم سره په روغتون کې بستري شول. د دغو ۱۳۴ کسانو په ډله کې ۲۸ کسان په را وروسته ورځو او میاشتو کې مړه شول او په راتلونکو ۱۰ کلونو کې د تشعشعاتو له امله په نري رنځ(سرطان) د مړینې ۱۴ مشکوکې پېښې وشوې.
پر عمومي روغتیا د چرنوبیل د پېښې اغېزې مشخصې نه دي. تر ۲۰۱۱ کال پورې د ماشومتوب په دوره کې د ټيروئيډ سرطان له امله د ۱۵ کسانو مړینه ثبت شوې ده. د ملګرو ملتونو یوې کمېټې ومونده چې ، تر دې مهاله د دغې پېښې له امله څه کم ۱۰۰ کسان وژل شوي دي. د بې‌درشله خطي ماډل (LNT Model) پر بنسټ ویل کېږي چې له دغې پېښې سره د تړلو مړینو ټولیز شمېر مشخص نه دی. په راتلونکو لسیزو کې د مړینو د ټولیز شمېر په اړه د دغه ماډل وړاندوینې متفاوتې دي. تر ټولو معتبرې څېړنې د شوروي اتحاد په یوازې درېیو هېوادونو کې تر ارزونو وروسته، د ۴۰۰۰ کسانو د مرګ‌ژوبلې او په ټوله اروپا کې ترارزونو وروسته له ۹۰۰۰ تر ۱۶۰۰۰ شاوخوا کسانو د مرګ‌ژوبلې وړاندوینه کوي.
شوروي اتحاد د ۱۹۸۶ کال تر ډسمبر پورې د چرنوبیل د اتومي برېښناکوټ حفاظتي ډبرین تابوت جوړ کړ. دغه تابوت له پاتې‌شونو څخه د راډیو اکټیو ککړتیا خپراوی کم کړ او په هوا کې یې د خپرېدو مخه ونیوله. په هغه ځای کې یې د روغو پاتې شوو بټیو د خدمې لپاره د راډیو اکټیو خوندیتوب هم برابر کړ او دا کار یې د ۱۹۸۶ ز کال په وروستیو کې او په ۱۹۸۷ ز کال کې بیاځلي هم وکړ. د تابوت د پرله پسې خرابۍ له امله، دغه ځای په ۲۰۱۷ ز کال کې د چرنوبیل د نوي امن دیوال په احاطه کې وساتل شو. که څه هم د راډیو اکټیو ګواښ ورسره مل دی، خو دغه لویه محفظه د بټۍ د پاتې‌شونو او تابوت دواړو د لرې کولو امکان برابروي. ټاکل شوې ده چې اتومي پاک‌کاري په ۲۰۶۵ ز کال کې بشپړه شي.