شفعه
١: ا سلا مى فقه صفحه – ١٥٧ – ١٦٠. ٣:صـورت- پدي صورت کي هم شفعه باطليږي د بايع ځني د يو څه پيسو يا بل شي باندي چې صلحه وکړى او بيا وروسته دعوه کوي چي دا زما شفعه ده نو شفعه يي باطله ده. ٤:صـورت- پدي صورت کي هم شفعه باطليږي چي بايع خپل کور يا ځمکه د خرڅولو لپاره داسي سړي ته ورکړي چي ددي شفيع شفعه هم وي نو دغه شفيع په وکالت سره دا ځمکه يا کور خرڅ کړ نو ددي وکيل چي شفيع يي هم وه شفعه يي باطله ده. ٥:صورت-پدي صورت کي هم شفعه باطليږي چې شفيع خپله د بايع لپاره ضامن شي د اخستونکي له طرفه نو ددي ضامن شفعه هم باطله ده. ٦:صـورت- پدي صورت کي هم شفعه باطليږي چي شفيع خبر شي چي فلاني سړي کور په ١٠٠٠ زر روپي خرڅ کړي او شفيع پدي وخت کي د شفعي د طلب تلاش ونکړي اگرکه وروسته معلومه شوه چي دي سړي دا کور په جنس خرڅ کړي دي خو هغه جنس ددي زر ١٠٠٠ روپي ارزښت لرونکي وه پدي صورت کې د شفيع شفعه باطله ده. ٧:صـورت- کله چي شفيع فاسق بد کار او ضرر رسونکي وي پدي صورت کي هم دشفيع شفعه باطله ده. ٨:صـورت- چي کله مشتري د يو سړي نه د کور يوه حصه واخستله نو پدي اوله سودا کي خو شفيع حقدار دي او بله حصه يي په دوهم عقد باندي واخيستله نو پدغه دوهمه حصه کي د شفيع شفعه ساقط ده ځکه چي مشتري د خرڅونکي سره شريک دي او شراکت مقدم دي په شفعي سره ٩.:صـورت- په هغه صورت کي چي اخستونکي حيله جوړه کړي چي فرضا کور دري بسوي دي نو د خرڅونکي سره به ووايي چي دايوه بسوه چي د گاونډي ( شفيع ) طرف ته ده دا په ١٨٠٠٠ اتلس زره روپي شوه او پاتي دوه بسوي دي او په ٢٠٠٠ دوه زره روپي شوي نو شفيع په دالږه حصه په ١٨٠٠٠ زره روپي پښيمانه کړي اودا حيله به د شفيع توجو ختمه کړي. نو خپله به ټول کور اخستونکي ته پاتي شي چي د هغه شخص شفعه ساقط شي .(١) ١٠:صـورت- بل صورت د شفعي د لمنځه تللو لپاره دادي چي خرڅونکي د کور قيمت د کور د قيمت په نسبت څو چنده زيات بيعه کړي فرضاً د يو کور قيمت ١٠٠ سل افغاني دي اود کور خاوند ددي کور قيمت ١٠٠٠ زر افغاني بيعه کړي او اخيستونکي يي واخلي خو اخستونکي بايع ته يو جنس ورکړي چي د هغي شي قيمت د کور اصلي قيمت چي ١٠٠ سل روپي دي ورکړي که  شفيع د شفعي دعوه کوي نو د کور قيمت کوم چي بايع ١٠٠٠ زر روپي ويلي دي نوکله چي يو شي د خپل اصلي قيمت څخه زيات گران وي نو شفيع خپله پښيمانه کيږي او کله چي پښيمانه شي نو بيا يي شفعه ساقطه ده. ١١:صـورت- بل په هغه صورت کي هم شفعه نه ثابتيږي چي کله د يو سړي د کور په خوا کي مسجد وه او دايي د شفعي دعوه کوي د شفعي دعوه يي نه صحيح کيږي. ١٢:صـورت- که د شفيع او بايع تر ميځ لويه لاره وه نو پدي صورت کي هم د گاونډي لپاره شفعه نه ثابتيږى. ١٣:صـورت- که چيرته د صغيرولي او وصي د ځمکي د خرڅ په وخت کي سکوت وکړي نو پدي صورت کي هم د صغير هلک شفعه باطله ده ځکه چي سکوت په منزلت د ترک د شفعي ده. ١: فتا وى عا لمګير ى  صفحه – ٢١٤ جلد اول. دوهـم جـز : د خيا ر شرط په اسـا س د شفعى له منځه تلل – ومن باع بشرط الخيار فلا شفعة للشفيع : چا چه کور يا ځمکه خرڅه کړه پدي شرط چي ماته به مهلت وي دري ورځي چي زه به يا د خرڅولو ځواب درکړم يادنه خرڅولو نو پدي وخت کي شفيع شفعه نشي کوي ځکه که بايع د ملکيت نه خيار شرط منع کړي نو شفعه د مينځ ځي .او که چيرته ته خيا ر شرط منع نه وي نوبياشفعه کولاي شي .(١) دريـم جـز: د شفيـع په مرگ کي اختـلاف دايـمه- واذمات الشفيع بطلت الشفعة : د امام ابوحنيفه رحمه الله په نزدچه کله شفيع مړ شي وروسته د طلب د شفعي نه او اثبات د شفعي يي شوي وي په طلب د مواثبت او طلب د اشهادو باندي نو امام ابوجنيفه رحمه الله  وايي چي شفعه دده ختمه شوه ځکه چې داشفعه کول دشفيع په خوښه  او اراده وه اوکه دامړ شو نوپه مرګ سره مشيت ختميږي باقي نه پاتي کيږي اوپه مشيت کې ارث دهمدي کبله نه جاري کيږي وروسته دمرګ نه. مصنف دکتاب وايې چې معنى اومقصد ددى دادى چې شفيع مړشي وروسته دبيعى نه اومخکى دقاضي دقضاء څخه نو پدي وخت کې شفع ختميږي امام شافعي رحمه الله وايې چې شفعه وارثان په ميراث کې وړلي شي دليل ئې دادي. کما تورث الاملاک فکذلک تورث الحقوق للازمة : لکه څرنګه چې په ميراث کې وړلي شي وارث دخپل موارث نه ځمکه نو دارنګه ميراث کې وړلي شي حقوق لازمه که هغه په طريقه دعوض وي اوکه دمال وي اوياعوض نه وي. لان الوارث يقومو المورث فان حاجة الوارث کحاجة المورث.(٢) ١: تا ج ا لهدا يه صفحه – ١٧٣. ٢: تا ج ا لهدا يه  صفحه – ١٧٤ جلد پنځم. ترجمه: ځکه وارث ولاړ دى په ځاى دمړى کې ځکه حاجت دوارث پشان دحاجت دمړى دى لکه موروث چې دفعه کوي دځان نه ضرر همدارنګه وا رث هم په شفعه کې دفعه کوي دځان څخه ضرر. دريـم مبـحث:دشفيـع او مشتري اختـلاف په ثمن (رو پيـو) کې- که چيرته شفيع اومشتري ديوجنس په اخيستلو اوخرڅولوکې اختلاف ولري معنى داچې مشتري ووايې چې ماداجنس په (٢٠٠٠) دوه زره اخستي دى او شفيع ووائې چې تاپه (١٠٠٠) زر روپۍ اخستى دى نوپدي وخت کې دمشتري خبره صحيح ده سره دسوګنده ځکه چې سوګند دمنکر دپاره وي اودلته منکر مشتري دى. دمعراج الدلايه مولف اوغايت البيان هم ددي خبري تائيد کړي دى چې دمشتري خبره صحيح ده سره دسوګنده. يعنى قاضي به مشتري ته سوګندهم ورکوي اګر چې دقياس مخالف ده ا ودامام ابوحنيفه رحمه الله فرمائې که چيرته شفيع شاهدان درلودل نوبيا خبري دشفيع صحيح ده. شفيع به دقاضى په مخکى شاهدان راولي اوکه شفيع او مشتري دواړه شاهدان لري. نوطرفين وائې چې دشفيع شاهدان معتبر دي اوامام احمد بن حنبل رحمه الله هم داوائې او دامام ابويوسف رح په نزد دمشتري شاهدان به منل کيږي ځکه چې دددوى شاهدى مثبته ده اوعمل په مثبت ا ولي ( بهتر ) دى .(١)