cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دژوندبڼو ډولونه
د ژوندیو موجوداتو د انواعو ستر مرکزونه
Hotspot of Biodiversity هغه سیمې چې په هغې کې د ژوندیو موجوداتو ډیري زیاتي او مختلفې انواع موجودي وي چې دې ته Hotspot of Biodiversity ویل کېږي، د مثال په توګه د ګل لرونکو نباتاتو ، حیواناتو ، حشراتو ، مرغانو ، خزنده ګانو او پتنګانو انواع. اکثره د ژوندیو موجوداتوځانګړي قسمونه کوم چې د یوې سیمې پورې محدودې وي د انواعو په سترومرکزونو کې پیدا کېږي، چې بیا دغه قسمونه د انواعو د پیدا کولو لپاره پکار اچول کېږي پس ددې کار لپاره باید د انواعو د ساتنې مراحل په کار واچول شي. ✡	Norman Myers(1988) د انواعو د سترو مرکزونو په اړه یوه مفکوره وړاندې کړې چې په لاندې ډول سره ده : ✓	انواع په هغه سیمو کې چې واښه ، خشبی نباتات ، هرزه بوټي، ونې، نباتات، حیوانات، حشرات مرغان، خزندې ،او پتنګان وي زیات وي. ✓	د ژوندیو موجوداتو انواع په (غذا ، تارونو ، دواګانو ، میوو ، د حیواناتو په خوراکه ، چارتراشو او مشروباتو او داسې نورو زیاتو ځایونو کې استعمالیږي مګر د خطر سره مخامخ دي . ✓	د ژوندیو موجوداتو انواع د دوامداره خطر او د ختمیدنې د خطر سره مخامخ دي ، ددوی د ساتنې لپاره مختلف مراحل باید په نظر کې ونیول شي.       د انواعو د سترو مرکزونو د غوره کولو او ټاکلو لپاره مهم نقاط ✓	د ځانګړو انواعو د زیات شمیر موجودیت ، دمثال په توګه اکثره انواع  په مخصوصو ځایونو کې پیدا کېږي چې د نوموړو سیمو ځانګړې انواع بلل کېږي.  دمثال په توګه اکثره انواع په مخصوصوځایونو کې پیدا کېږي = د نوموړې سیمې د ځانګړو انواعوسره . ✓	په سترو مرکزونو کې دزیات خطر سره مخامخ کېدو امکان په نړۍ کې ۳۶ د ژوندیو موجوداتو د انواعو ستر مرکزونه په ګوته شوي دي، چې د هغې له جملې څخه یې ۳ په هند کې دي، پس هندوستان د ژوندیو موجوداتو د انواعو یو سترمرکز دی . په هندوستان کې د ژوندیو موجوداتو د انواعو ستر مرکزونه ۱.مشرقي همالیا Eastern Himalayas ۲. مغربي ګاټ western Ghats ۳.  انډو برما Indo-burma د Hotspot تعریف:- هغه سیمې چې هغه د ژوندیو موجوداتو ډیرې او غني انواع وتري ( دغه انواع کېدلای شي چې د انسانانو ، حیواناتو ، نباتاتو ، حشراتو او یا هم د مایکرواورګانیزمونو وي) چې دي ته Hotspot of Biodiversity ویل کېږي. (۶) شکل: Hotspot of Biodiversity ښودنه کوي.
مشرقي همالیه (Eastern Himalayas) دا سیمی دسیکم څخه شروع ترمغربي غاړی پورې رسیږي. د مشرقی همالیه غیر ژوندی حالتونه ✡	زیات بارانونه ✡	زیات رطوبت او ګرمه هوا ددې سیمې غیر ژوندي حالتونه دي. د مشرقي همالیه د ژوندیو انواعو ډولونه Biodiversity Eastern Himalayas ✡	په مشرقي همالیه کې ډیر زیات د ژوندیو موجوداتو انواع شتون لري چې عمده یې په لاندې ډول سره دي. ✓	ګل لرونکې نباتات :- لمرګلی، ګلاب ، ګل داودي، ګل غاټول ، ګل جعفري، او دا سې نور موسمي ګلان. ✓	مرغۍ :- قارغه ، طاوسان ، وړوکې باښې، عقاب او داسې نور. ✓	خزندې :- ماران ، تمساح ، چرمښکۍ، شمشتۍ، کېشپان. ✓	حیوانات :- لیوان ، وحشي پیشوګانې، هوسۍ ګانې، اوزې، غرڅې، لیوان. ✓	حشرات :- شاپرکان ، پتنګان ، مچۍ، د شاتو مچۍ، میږي، ځمکني چېنچي، ماشي، مچان او اسمان څکالي. د مشرقي همالیا ځانګړي انواع : د مشرقي همالیا ځانګړي نباتات ګل لرونکې نباتات : ۵۵ د ګل لرونکو نباتاتو انواع چې ډیري کمې دي په دي سیمه کې پیدا کېږي ، د مثال په توګه : The Pitcher plant (Nepenthes Khasiana),(Insect-eating plant or Insectivorous plant). د ونو انواع : Pipal (Ficusreligiosa), Shisham (Shrea Robusta). (۷)شکل : د مشرقي همالیه ځانګړی نباتاتو ښودنه کوي.
د مشرقي همالیه ځانګړي حیوانات ✓	چرمښکۍ او خزندې ✓	د 60% نه زیاتي خزندې او تي لرونکې حیوانات ددي سیمې ځانګړي حیوانات دي. (۸) شکل: د مشرقي همالیا ځانګړي حیواناتو ښودنه کوي. د هندد مشرقي همالیا د خطر سره مخ انواع : ✡	The relict Dragonfly (Epiophlebialaidlawi) ✡	One Horned Rhinoceros (Rhinoceros nuicornis) ✡	اسیایې د اوبو وحشي غوایان Wild Asian water Buffalo ✡	د تي لرونکو ، مرغانو ، خزنده ګانو ، ذوحیاتینو او نباتاتو انواع. ۲:- مغربي ګاټ Western Ghats ✡	سیند ته نژدې سیمې ( مهراشترا ، کېراله ، تامل نادو) ✡	اکثره نباتي انواع (۱۵۰۰۰ څخه زیاتی) ✡	ونې د مثال په ډول بانس د مغربي ګاټ ځانګړي انواعEndemic Species of Western Ghats د مغربي ګاټ ځانګړي نباتاتEndemic Plants of Western Ghats ✡	دوه مشیمه يې نباتات Dicotyledonous Plants ✡	۲۴۵ انواع د Orchids( Orchids یو ډول بوټی دی چې سپين سوربخن ګلان لري) د مغربي ګاټ ځانګړي حیواناتEndemic Animals of Western Ghats ✡	ماهیان :( د ۱۰۰ نه زیاتې انواع ) ✡	مرغۍ : ۱۶ ځانکړي انواع دمرغانو Nilgiri Laughing Trush, Wyhoodloughing Thrush ✡	خزندې او چرمښکۍ : د 60% څخه زیات چرمښکۍ، خزندې او ذوحیاتین ددې سیمې ځانګړي حیوانات بلل کېږي، Caecilians, Indotyphlus, Gegenophis Uraeyphlus. ✡	Lion-tioled macaque (Macacasilensus) ✡	Nilgiri leaf monkey (Trachypithecusjohni) ✡	Brown plam civet (Paradoxurus) ✡	Nilgiritahr (Hemitragushylocrius) د مغربي ګاټ اقتصادي نباتات ✡	وریجې، کېلې، سترس ، ادرک ، مرچ ، ګني. ۳:- انډو برما Indo-burma شمال شرقي غاړه ( اروناچل پردیش ، آسام ، اندامن جزیرې ) ژوندي حالتونه ✡	زیاتې انواع ( حیواناتو ، نباتاتو او مایکرواورکانیزمونو) ✡	ونې، علوفه جات، خشبی نباتات، واښه، د مانګرو (Mangrove) ونو په زرغونوالی. د مانګرو ونې د تنفس لپاره خپلې ریښې هوا ته راوباسي، چې دا د استوایې سیمو د ونو یوه ځانګړې نوعه ده. ✡	 هوسۍ ، فیلان ، ګیدړ، ظرافی ، شمشتۍ، ماران ، طاوسان ، قارغان ، تمساح ، اسمان څکالي او داسي نور. ✡	تي لرونکي حیوانات : Arunachal Macaque (Mucacamunzala) Leotion rock rat The leaf Muntjac The BugunLiocicha The Khasi Hills Toad د ژوندیو موجوداتو د انواعو لپاره ګواښونه (Threats to Biodiversity) ښکار کول Hunting حیوانات د تغذیې او یا هم د ساتیرۍ لپاره وژل کېږي او یا هم ژوندي نیول کېږي چې دي عملیې ته ښکار کول وایې. Poaching د قیمت بها او یا د استفادې وړ موادو لپاره د حیواناتو تجارت ته poaching ویل کېږي. د مثال په توګه Chiru ددې لپاره وژل کېږي ترڅو وړۍ ترې ترلاسه کړي نو همدا وجه ده چې نوموړې نوعه له مینځه تلونکې ده.
د عادتونو له مینځه تلل
د یو ژوندي موجود په عادتونو کې تغیر یا د عادتونو له مینځه تلل د ژوندیو موجوداتو د انواعو د له مینځه تللو سبب کېږي. د مثال په توګه د پرمختګي فعالیتونو لپاره ونې قطع کېږي، د کرنې لپاره ، د معادنو راویستل ، د سرکونو جوړول ټول هغه فعالیتونه دي چې د هغې له کبله ژوندي موجودات خپل عادتونه له لاسه ورکوي چې په نتیجه کې د ژوندیو موجوداتو د انواعو د له مینځه تلو سبب کېږي. ✓	په عادت کې تغیر یا بدلون ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ د خپل طبيعي ځای او ژوند له لاسه ورکول. ✓	ونی قطع کېږی ( د ځنګلونو له مینځه تلل) ــــــــــــــــــ پرمختګ ، کرنه ، د معادنوراویستل ، آبادي ــــــــــــــــــ ژوندي موجود خپل عادت له لاسه ورکوي.
د بهرنیو انواعو پیژندنه
هغه نباتات او حیوانات چې په ایکوسیستم کې معرفي کېږي د بهرنیو انواعو (Exotic Species) په نوم سره یادیږي، هغوی په ایکو سیستم کې نوې پیژندل شوي انواع دي، پس د کمو چاپیرالي مقاومتونو له اثره هغوی په چټکۍ سره نمو او تکثر کوي مثلا:- داسې حیوانات چې هغوی وخوري نشته. نباتات او حیوانات چې په ایکوسیستم کې راپیژندل کېږي د بهرنیو انواعو په نوم یادیږي. ککړتیا (Pollution) د حرارت لوړه درجه د اقلیم د بدلون او نړیوالې ګرمیدنې له امله وي، Poler مګې او Peugins د حرارت په لوړو درجو کې ژوند نشي کولای نو همدې له امله هغوی د ورکېدو د خطرسره مخ دي. د نړیوالې ګرمیدنې، او اقلیم بدلون له اثره
د کېمیاوي حشره وژونکو زیات استعمال د حشراتو ټولنې له مینځه وړي چې عمده مثال یې DDT دی. زیات حاصل زخیره کول او یا هم په کار اچول (Over Exploitation) نفوس په تیزۍ سره د ډیریدو په حال کې دی، زیاتیدونکی نفوس په طبیعي منابعو د فشار باعث ګرځي( ونې، بوټي، حیوانات ، مایکرواورګانیزمونه ، حشرات او داسې نور ) تر څو زیاتیدونکې تقاضا ( ډوډۍ، Fiber ، Fodder ، میوې، سون مواد، درمل، Gums ، Resins او داسې نورو لپاره پوره کړی شي . چې دا د Biodiversity د له مینځه تلو باعث شو. د نفوسو زیاتوالی
په Biodiversity باندې فشار ( ونې، بوټي، حیوانات ، حشرات )
د حیواناتو او نباتاتو جمع کول
حیوانات په باغ وحش او ځانګړو ځایونو کې د تفریح لپاره د هغوی د طبیعي اوسیدنځای څخه لرې تر انساني مراقبت لاندې ساتل کېږي، او د طبیعي چاپیریال شرایطو سره د هغوی د توافق قابیلیت راکموي. Shifting and Jhoom cultivation دهقانان د فصل پاتې شونې سوزوي او بل ځای ته یي انتقالوي، چې د فصل پاتې شونو سوزول او بل ځای ته انتقال د (Slash and bun Agriculture) په نوم یادیږي چې دا هم Biodiversity  راکموي هغه چې په زراعتي فارمونو کې راشنه کېږي. د هندوستان ځانګړي انواع Endemic Species of India زیات انواع په ځینو خاصو ځایونو کې موندل کېږي چې د Endemic Species په نوم سره یادیږي د انواعو ځانګړي کېدل یوې خاصې ساحې ته د Endemism په نوم سره یادیږي. د شرقي همالیا ځانګړي نباتات Endemic Plant Species Eastern Himalia ۵۵ انواع د ګل لرونکو نباتاتو ځانګړي دي مثلا چېنجي خوړونکې نباتات یا Insectivorous Plant دونو انواع : Shorearolousta (Shisha), Ficusretigosa (Pipal), Piper longam (long) د شرقي همالیا ځانګړي حیوانات  Endemic Animal Species of Eastern Himalia Lizard’s او چرمښکۍ (Turtles) 60% څخه زیات چرمښک ۍ، خزندې او ذوحیاتین ددې سیمې ځانګړي حیوانات دي. Endemic Species of Western Ghats Endemic Plants of Western Ghats ✡	دوه مشیمه یې نباتات Dicotyledonous Plants ✡	245 انواع د Ordids Endemic Animals of Western Ghats ✡	ماهیان :( د ۱۰۰ نه زیاتې انواع ) ✡	مرغۍ : ۱۶ ځانګړي انواع د مرغانو Nilgiri Laughing Trush, Wyhoodloughing Thrush ✡	خزندې او چرمښکۍ : د 60% څخه زیات چرمښکۍ، خزندې او ذوحیاتین ددې سیمې ځانګړي حیوانات بلل کېږي، Caecilians, Indotyphlus, Gegenophis Uraeyphlus. ✡	Lion-tioled macaque (Macacasilensus) ✡	Nilgiri leaf monkey (Trachypithecusjohni) ✡	Brown plam civet (Paradoxurus) ✡	Nilgiritahr (Hemitragushylocrius)
د ژوندیو انواعو د ساتني ډولونه
(Types of conservation of biodiversity) A)د کورداخل کې ساتنهIn-Situ Conservation) ) د محفوظویا ساتل شویو سیمو یو جامع سیستم دی چې د نباتاتو او حیواناتو انواع په کې په خپلو طبیعي عادتونو سره ساتل کېږي، چې دې ډول ساتنې ته In-Situ Conservation ویل کېږي. په دې سیستم کې ځنګلات د ملي پارکونواو سیاحتي سیمو په حیث نومول کېږي ترڅو هلته موجوده ژوندي انواع وساتل شي . ✡	ایکوسیستم او د ژوندیو موجوداتو د جغرافیوي زونونو د ساتنې د یقیني کولو په موخه باید د محفوظو سیمو جال سره یو ځای شي . ✡	په خطر کې د واقع کېدو او ګټورتوب پر اساس باید نوې محفوظې سیمې ایجاد شي . ✡	د محفوظو سیمو نه د باندې باید د ژوندیو موجوداتو غني سیمې او انواع باید وساتل شي . ✡	محلي کرکېلې ته باید په دوامداره توګه تشویق شي . ✡	د محفوظو سیمو د ساتنې، جوړونې او پلان لپاره باید محلي خلک تشویق شي. ✡	محلي او منطقوي ادارې باید د ژوندیو انواعو او ایکوسیستم د ساتنې لپاره یوځای په کارشې.
محفوظې سیمې
د ژوندیو انواعو د ساتنې نړیوال سازمان محفوظې سیمې داسې تعریفوي چې ( د قانوني او نورو موثرو لارو د ځمکې او سمندرونو دانواعو ساتل شوي سیمي، د مثال په توګه ملي پارکونه، امن ځایونه.
ملي پارکونه
د ځنګلاتو هغه سیمې چې د ژوندیو انواعو د ساتنې لپاره ساتل شوي وي د ملي پارکونو په نوم سره یادیږي. ✡	د انسانانو مداخلې په نوموړو سیمو کې ډیر ي کمي یا محدودې وي. ✡	د ځنګلي حیواناتو مشخصې انواع په ملي پارکونو کې ساتل کېږي، د مثال په توګه زمری ، شادیان ، ظرافې او داسې نور. امن ځایونه ( د وحشي ژویو امن ځایونه، د مرغانو امن ځایونه) د حیواناتو او نباتاتود انواعو د ساتنې په موخه د دولت لخوا مشخص شویو سیمو ته امن ځایونه ویل کېږي. ✡	د انسانانو مداخلې په نوموړو سیمو کې ډیرې کمې یا محدودې وي. ✡	د چارتراشواو نورو ځنګلي محصولاتو د جمع کولو ډیره محدوده اجازه ورکول کېږي.
د طبيعي کور څخه دباندې ساتنه
In-situ Conservation د ژوندیو موجوداتو د طبيعي ځای څخه د باندې د انسانانو ترادارې لاندې د ژوندیو موجوداتو د انواعو ساتنې ته د طبيعي کور څخه د باندې ساتنه یا In-situ Conservation ویل کېږي. د مثال په توګه د نباتاتو باغیچې، د تخمونو بانکونه یا ساتن ځایونه ، د جینونو بانکونه یا ساتن ځایونه ، باغ وحشونه.
د تخمونو بانکونه
بغیرله دې چې د تخم کېفیت ته ضرر ورسیږي په لابراتوارونو کې په ټیټه درجه حرارت کې د خطرسره مخ نباتاتو د تخمونو ساتنې څخه عبارت دی،چې دادکرایوپریزرویشن Cryopreservation په نوم سره یادیږي. جین بانکونه ( Gene Bank) د جنتیکې انواعو او تفاوتونو د ساتنې لپاره د خطرسره مخ نباتاتو د جینونو ساتنې څخه عبارت دی.
باغ وحشونه
د انسانانو د نظارت لاندې د حیواناتو ساتن ځایونوڅخه عبارت دی. د طبیعي ځای څخه د باندې د ساتنې ګټې •	د خطر سره مخ حیواناتو ته غذا ، د اوسیدو ځای او امنیت ورپه برخه کېږي. •	د خطر سره مخ حیواناتو د ژوند موده اوږدیږي. •	د تکثیر چانسونه یې زیاتیږي. د طبیعي ځای څخه د باندې د ساتنې تاوانونه •	د طبیعي محیط سره د نباتاتو او حیواناتو د توافق قابلیت کمیږي. •	یواځې محدودې انواع په کې ساتل کېږي.
د ژوندیوموجوداتو د انواعو د ساتنې تخنیکونه
Conservation Techniques Of Biodiversity)) A) جینتک انجینرنګ Genetic Engenering)) د مقاومت د پیدا کولو په منظوریوې نوعې ته د مطلوبو خواصو معرفي کول د جنیتیک انجینرنګ له لاري ترسره کېږي. B) جغرافیاوي معلوماتی سیستم GIS (Geographic Information System) یوداسې سیستم چې ددې لارې ژوندیو موجوداتو د خطر سره مخ انواع او سیمې په ګوته کېږي.
د ژوندیو موجوداتو دانواعود ساتنې لپاره نړیوالې هڅې
(International Effort to Save B iodiversity) ۱) IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) د طبعیت او طبیعي منابعو د ساتن لپاره نړیواله اتحادیه مرکزي دفتریې په سویزرلینډ کې دی ، په دې سازمان کې هغه حیوانات او نباتات په ګوته شوي دي چې د خطر سره مخامخ وي، او ددې ترڅنګ یو کتاب لري چې په هغه کې د نړۍ د خطر سره مخ ټولې انواع لست شوی دي.
د ژوندیو انواعو کټګوري
A)	له مینځه تللي انواع یا مړي شوي انواع د نباتاتو او حیواناتو هغه انواع چې په مکلمه توګه له مینځه تلل وی اویا هم شمیریې مکمل ختم شوی وی لکه په هندوستان کې د ډوډوDodo نوعه حیوان . د خطر سره مخ انواع نوموړی انواع په دی خاطر چې ساتنه یې نه ده شوي شمیر یې ډیر کم شوی دی او یا هم د ختمیدو د جدي خطر سره مخامخ دي نو له همدي امله د خطر سره مخ انواعو په ډول پیژندل شويدي . د هند د خطر سره مخ انواع لکه سور پانډه ، پړانګ ، زمری ، هندي طاوس او همدا شان نور دي . B)	متاثره انواع دا انواع په پریمانه اندازه وجود لري ولې د خطر سره مخ دي، دا هغه انواع دي کوم چې د مصونیت احساس نه کوي او خطر سره مخ دي نو له همدي امله دا کتګوري انواع د متاثره انواعو په جمله کې راځي. C)	کم خطر سره مخ انواع هغه انواع کوم چې د خطرسره ډیر کم مخ دي، ولې د خطر اندازه یې کمه ده نو له همدې امله ورته کم خطر سره مخ انواع ویل کېږی. D)	خطر سره مخ انواع دا انواع ډیر کم دي که چېرې یې ساتنه ونه شی نو کېدای شي نادر یا بیخی له مینځه ولاړ شي نو ځکه د خطر سره مخ انواعو کې راځي. خطر کې واقع = خطر سره مخ + متاثره انواع + کم خطر سره مخ. نادره انواع یا کم پیدا کېدونکې انواع دا هغه انواع دي کوم چې ډیر کم وجود لري ولې د هغوی د نادروالي او کم وجود علت تراوسه معلوم نه دی نو ځکه دوی ته نادره انواع ویل کېږي کله د واورې پرانګ.
سرچینې
1.	Agarwal Di  and  Agarwal  M. k.2015 Text  book of  Enviromental Science. Daya publishing  hous  new Dahli > 2.	Baracha Erach ,  the Biodiversity of  India  , Mapin publishing 3 8 00 13 , India  > 3.	Hey wood, v.h waston  , z. t 1995 Global   Biodiversity  Assessepent. combrigde univ .press. 4.	Baracha, E.2004. Text Book for Environmental studies. university Grants commission, New Dahli .2004.
ظفر اسحاق انصاري
ظفر اسحاق انصاري جنازه وکړه او جسد يې خاورو ته وسپارل شو. انصاري د ماضي ښه شاهد او د فکر او علم سړی و. د اسلامي تحقيقاتو انستيتيوت او اسلام اباد نړيوال اسلامي پوهنتون پخوانی مشر و. هغه په کاناډا کې په ۱۹۶۶م کې دوکتورا کړې وه او د اسلامي فقهې پر لومړي پرمختگ يې تيسېز ليکلی و. دغه راز، د مولانا مودودي تفسير يې انگليسي ته ژباړلی و او تېر پنځوسو کلونو کې انصاري ډېرې علمي څېړنې خپرې کړې او فکري او علمي اړخ کې يې ډېر کار کړی و. انصاري د وتلي مستشرق جوزف شاخت او دغه راز د وتلي فقېه، مصطفی الزرقا شاگرد و. دغه ډول تنوع د هغه پر علمي او فقهي اړخ ډېر مثبت تاثير لرلی و. د هغه د دوکتورا تيسېز عموماً د مستشريقينو او په ځانگړې توگه د جوزېف شاخت پر نظرياتو رد گڼل کېدای شي. له جنازې وروسته د انصاري شاگرد او زما استاد، ډاکټر مشتاق يې ځينې خاطرې راته وويلې. هغه راته کړه چې د انصاري د سترتوب له پاره همدا بس ده چې ډېر کسان يې روزلي، چې اوس پراخې علمي څېرې دي. يو له دغو کسانو څخه عمران احسن خان نيازی دی. هغه يوازې د قانون استاد و. انصاري د هغه نبوغ درک کړ او د اسلامي فقهې سره يې وتاړه. انصاري په ۱۹۳۲م کال کې زېږېدلی و او نن سهار وفات شو. هغه د عمر تر وروستۍ شېبې د اسلامي تحقيقاتو مرکز ته ورته او تر خپلې وسې يې علمي کارونه کول. تقريباً پنځلس ورځې وړاندې يې دفتر ته ورغلم، چې د ملاقات فيض يې واخلم او ورسره مرکه وکړم، خو سکرتر يې راته ويل چې روغتيايي حالت يې ښه نه دی. بالآخره نن ماسپښين يې له وفاته خبر شوم.
مولیز
مولیزه ولایت په ایټالوي Mulise) د ایټالیا هیواد له ۲۰ ایداري سیمو څخه یوه ده.
عبد الوهاب مسيري
عبدالوهاب مسيري اسلامي مفکر و چې په مختلفو موضوعگانو کې او په ځانگړې توگه يهود، يهوديت او صهيونيت په اړه يې د نورو کتابونو تر څنگ يو تاريخي او بې بېگلې دايرة المعارف هم لیکلی.
ژوند
مسيري په ۱۹۳۸م کال د مصر په زوړ ښار، دمنهور کې زېږېدلی او په ۲۰۰۸م کال کې په قاهره کې وفات شوی.
زده کړې
دوکتور عبد الوهاب خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل کلي کې تر لاسه کړي. په ۱۹۵۵م کال کې د سکندريې پوهنتون د ادبياتو پوهنځي، په انگليسي څانگه کې داخل شوی او ۱۹۵۴م کې ترې فارغ شوی. په ۱۹۶۳م کې د امريکا کولمبيا پوهنتون د ادبياتو پوهنځي کې يې په انگليسي پرتليز ادب کې ماسټري پيل کړې. په ۱۹۶۹م کال کې يې د امريکا په نيوجرسي کې دوکتورا تر لاسه کړې.
فکري ژوند
مسيري په پيل کې مارکسېست فکر لاره. وروسته يې دغه فکر ناقص وباله او اسلامي فکر يې خپل کړ. هغه په اسلامي فکر کې خپلې ځانگړې نظريې لري. لکه سيکولرېزم په دوو، شامل او جزوي برخو وېشي؛ شامل يې ردوي او جزوي يې مني.
کتابونه
دوکتور مسيري د اسلامي فکر، فلسطين، اسراييل او پر نورو نړيوالو موضوعگانو او خپلو يادښتونو سربېره ماشومانو ته هم کتابونه ليکلي، چې شمېر يې سلگونو ته رسي. د مسيري شهکار اثر، د يهود، يهوديت او صهيونيت تر نامه لاندې د ده دايرة المعارف دی، چې په پنځه ويشتو کلونو کې يې پوره کړی دی. د دغه دايرة المعارف يا انسايکلوپيډيا د ليکلو پر مهال اسراييليانو د وژلو څو گواښونه هم ورته کړي ول. هغه پر انگليسي ژبه هم ځينې کتابونه ليکلي، چې ډېری يې په اسراييلي ټولنه کې د اپارتايد په اړه دي.
سياسي فعاليتونه
دوکتور عبد الوهاب مسيري يوازې ليکوالۍ او استادۍ ته ځان نه و محدود کړی، بلکې خپل سياسي فعاليتونه يې هم لرل. هغه د ژوند په وروستيو کلونو کې چې په سرطان مرض هم اخته و، د مصر ښارونو ته وته او د حسنې مبارک د حکومت پر ضد به يې شعارونه ورکول. هغه د دغو فعاليتونو له امله څو وارې زنداني شوی هم دی.
هغه ويلې چې موږ حکومت ته ډېر چانس ورکړ، خو دوی ځانونه اصلاح نه کړل، اوس راپورته شوي يو او د نظام بدلول غواړو. مسيري ځينې خلک په مصر کې د ۲۰۱۱م کال د انقلاب سیاسي پلار گڼي.
مړينه
مسيري د قاهرې په فلسطين نامي روغتون کې، د ۲۰۰۸م کال د جولای په درېيمه نېټه، د اويا کلنۍ په عمر، له سرطان ناروغۍ سره له اوږدې مبارزې وروسته مړ شو.
سرچینې
وېشنيزه:مسلمانان وېشنيزه:مسلمان لیکوال وېشنيزه:مصري لیکوال وېشنيزه:ادبپوهان وېشنيزه:مصري ادبپوهان
اولیور وندل هومز ژونیور
اولیور وندل هومز ژونیور (په انګلیسي: Oliver Wendell Holmes Jr.؛ پیدایښت: ۸-مارچ-۱۸۴۱؛ مړینه: ۶-مارچ-۱۹۳۵ز) یو امریکایي حقوقپوه او حقوقي څېړونکی ؤ چې له ۱۹۰۲ څخه تر ۱۹۳۲ز پورې د متحده ایالاتو په ستره محکمه کې د مرستیال قاضي په توګه خدمت وکړ. هغه د متحده ایالاتو د سترې محکمې د قضاتو په منځ کې یوه وتلې څېره او د امریکا د عرفي قوانینو په قضاتو کې یو بارسوخه تاریخي شخصیت دی، چې د اوږدمهال خدمت، د مدني ازادیو او د امریکا د اساسي قانون دېموکراسۍ په هکله د لنډ او ګټور نظرونو، او د امریکا ټاکل شوې مقننه قوې پرېکړو ته د درناوي له‌امله، په ښه نوم یادېږي. هومز په ۹۰ کلنۍ کې تقاعد واخېست چې د امریکا د سترې محکمې په تاریخ کې تر ټولو ډېرکلن قاضي پاتې شو. هغه پخوا، د امریکا کورنۍ جګړې په اوږدو کې د برېوېت غونډمشر په توګه، د ماساچوست په سترې قضایي محکمه کې د قاضي مرستیال او مشر قاضي، او د هاروارډ په حقوقو پوهنځي کې (چې په‌خپله هم له‌دغه ځای څخه فارغ شوی ؤ) د وېلډ کورنۍ د استاد په توګه خدمت کړی ؤ. دریځونو، ځانګړی شخصیت او د لیکنې ځانتنی ډول یې، هغه یوه نامتو څېره وګرځوله او په ځانګړې توګه، د امریکا پرمختګ غوښتونکو ډلو په منځ کې په خورا درنښت یادېږي.
په سترې محکمه کې د ولسمشر تیودور روزوېلت له‌خوا وګومارل شو او د خپلې کاري دورې په اوږدو کې یې، د دولت اقتصادي مقرراتو په اړه له اساسي قانون څخه ملاتړ او د متحده ایالاتو د اساسي قانون د لومړي تعدیل په رڼا کې یې د بیان له ازادۍ څخه دفاع وکړه، که څه هم د دغه اصل له‌مخې چې، «د بیان ازادي له داسې یو کس څخه چې د تیاتر په تالار کې د ‹اور، اور› درواغ نارې وهي، ساتنه نه‌کوي او نه هم کومه وېره رامنځ‌ته کوي» د لاریون کوونکو پر وړاندې یې جنایي بندیزونو تایید کړل. د «آبرامز د متحده ایالاتو پر وړاندې» (۱۹۱۹ز) پرېکړې سره د یوه څرګند مخالفت له‌مخې، لیکي چې هغه د متحده ایالاتو د اساسي قانون پرېکړې او نظریې ته، «چې د بازار په سیالۍ کې د منل کېدو لپاره د تفکر د پياوړتیا او حقیقت تر ټولو ښه ازموینه ده»، د «یوې تجربې» په سترګه ګوري «ځکه چې ژوند ټوله یوه تجربه ده» او پر دې باور ؤ چې په پایله کې «موږ باید تل د هغو نظریاتو په تړاو هڅو پر وړاندې، چې موږ ورڅخه کرکه لرو او فکر کوو چې له مړینې سره مل دي، هوښیار اوسو».
هغه د ګوتو په شمېر قضاتو په کتار کې راځي چې د پوهان په توګه پېژندل کېږي؛ د حقوقي مطالعاتو مجله، د امریکا د شلمې پېړۍ حقوقي پوهانو په کتار کې، له هومز څخه د درېیم مطرح شخصیت په توګه نوم اخلي. هومز یو حقوقي واقعیت‌پال ؤ، څرنګه چې د هغه په اصل کې په لنډ ډول بیانېږي: «د قانون ژوند، منطق نه‌ؤ: یوه تجربه وه»؛ همدا راز، څرنګه چې د طبیعي قانون له اصولو سره یې مخالفت ښودلی، یو اخلاقي شکمن‌وال ګڼل کېږي. د هغه اکاډمیکې او د حقوقپوهنې په هکله لیکنې، د امریکا پر ډېریو وروستیو حقوقي تفکراتو باندې اغېزه پرېښوده، لکه: د «نیو ډیل» له تنظیم کوونکي قانون څخه د ملاتړ له‌مخې قضایي اجماع او د امریکا د پراګماتیزم، انتقادي حقوقي مطالعات، او د حقوقو او اقتصاد اغېزناکه مکتبونه.
د ژوند لومړي کلونه
هومز د ماساچوست په بوستون کې زېږېدلی ؤ؛ پلار یې «اولیور وندل هومز سېنیور» یوه لیکوال او ډاکتر او مور یې «آمیلا لي جکسن» د تورپوستو د غلامۍ له‌منځه‌وړلو غوښتونکې وه. مور او پلار یې دواړه په خټه انګلیس وو او ټول نیکونه یې د لومړني زبېښاک پېر په لړ کې، نیوانګلنډ ته د پوریتن کډوالۍ له‌لارې له انګلستان څخه شمالي امریکا ته کډه شوي وو. ډاکتر هومز د بوستون په ادبي او فکري غونډو کې یوه وتلې څېره وه. مېرمن هومز له بارسوخې کورنۍ وه؛ کورني ملګري یې هنري جېمز سېنیور، راف والدو امرسن او نور تعالي‌پال وو. هومز (چې په ځلمیتوب کې د «وندل» په نامه یادېده)، هِنري جېمز ژونیور او ویلیام جېمز په ټول ژوند کې ملګري پاتې شول. په‌دې توګه هومز په فکري چاپېریال کې لوی شو او په لومړیو کې یې هیله دا وه چې د امرسن په څېر د ادب خاوند وي. په داسې حال کې چې لا په د هاروارډ په کالج کې ؤ، د فلسفي موضوعاتو په هکله یې مقالې لیکلې او له امرسن څخه یې غوښتل ترڅو د اپلاتون پر واقعیت‌پالې فلسفې باندې د هغه انتقادي لیکنې ولولي. امرسن د یوه معروف قول په وړاندې کولو سره ځواب ورکړ: «که چېرې پر یوه پاچا برید کوې، هرومرو یې باید ووژنې». هغه د تورپوستو د غلامۍ له‌منځله وړلو غورځنګ څخه ملاتړ وکړ، چې یاد غورځنګ د ۱۸۵۰ز لسیزې پر مهال ډېر بریالی وبرېښېده. په هاروارډ کې، هغه د «هستي پډېنګ» او «پورسلین کلوپ» غړی ؤ؛ پلار یې هم د دواړو کلوپونو غړیتوب درلود. په پډېنګ کې، د پلار غوندې، د کلوپ منشي او شاعر ؤ. هومز په ۱۸۶۱ز کې د هاروارډ له «فای بېتا کپا» څخه فارغ شو او د همهغه کال په پسرلي کې، وروسته له هغو چې ولسمشر ابراهام لینکلن په فورت سمر کې د ډزو وروسته داوطلبان راوبلل، د ماساچوست په ملیشه کې یې نوم ولیکه خو له لنډې مودې وروسته هاروارډ ته ستون شو ترڅو د زده‌کړو پیل په تمرینونو کې ونډه واخلي.
کورنۍ جګړه
هومز د پوهنتون د وروستي کال محصل ؤ چې د امریکا دننۍ جګړه پیل شوه او د ماساچوست ملیشې په څلورم کنډک کې نوم ولیکه او وروسته د پلار په مرسته یې، د ماساچوست رضاکار پلي پوځ په شلم غونډ کې د لومړي بریدمن په توګه یو ماموریت ترلاسه کړ. هغه ډېره روزنه ولیده، د پېنین‌سولا کمپین په نظامي عملیاتو او د وېلدرنېس په جګړه کې یې ونډه واخېسته، د بال بلوف، آنتي‌تام او چنسلورزویل په جګړه کې ټپي شو او د وینې په مرګوني اسهال اخته شو. هغه په ماساچوست کې د شلمې پېړۍ تکړه افسر «هِنري لیورمور ابوت» سره ملګری او تل یې په ښه نوم یادوه. هومز ډګرمنۍ رتبه هم ترلاسه کړه خو په خپل غونډ کې یې د ترفېع له ترلاسه کولو څخه ډډه وکړه او د وېلدرنېس جګړې په لړ کې یې په شپږمې قول اردو کې خدمت وکړ. د هغه پر ځای، ابوت د غونډ مشري په غاړه واخېسته او څه موده وروسته ووژل شو.
ویل کېږي چې هومز د فورت ستیونز په جګړه کې پر ابرهام لینکلن چغه کړه چې په کمین کې ځان پټ کړي، خو دغه خبره جعلي ګڼل کېږي. په خپله هومز هم په‌دې هکله شک څرګند کړ چې چا لینکلن ته ناره کړې وه («ځیني وایي چې یاد کس یو سرتېری ؤ چې پر لینکلن یې چغه کړه؛ ځیني نور بیا وایي چې دا جنرال رایټ ؤ چې په لوړ غږ یې لینکلن ته ناره کړه چې ځان پنا کړي») او نورې سرچینې بیا وایي، «کومه ورځ چې لینکلن له فورت ستیونز څخه لېدنه وکړه، هومز هلته نه‌ؤ.
هومز، د جګړې په اوږدو کې د خدمت د ستاینې په ویاړ، ډګروالۍ رتبې ته افتخاري ترفېع ترلاسه کړه. هغه په ۱۸۶۴ز کې، وروسته له‌دې چې درې کاله یې د سرتېري په توګه خدمت وکړ، ستړی او ناروغ بوستون ته ستون شو، تقاعد یې واخېست او څه موده وروسته یې غونډ هم منحل شو.
آریوب
سرچینې
لیکنه: عطا محمد میاخېل17.02.2015 10:15
6 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
د بدن بد بوی
د بدن بد بوی ته په طبي اصطلاح bromhidrosis وایي. د بدن بد بوی هغه حالت ته ویل کیږي چي بدن د خپل عادي حالت څخه یو نه خوښونکی بوی ولري، په ځینو کسانو که څه هم ځان پاک ساتي خو بدن یې بیا هم بد بوی لري، اما په ځینو کسانو کي چي ځان پاک نه ساتي دا بوی وجود لري. څنګه کولای سو چي دا نه خوښونکی بوی له منځه یوسو یا یې کم کړو! 1. حمام کول: باید هر ورځ حمام وکړی، بدن مو  په مناسب صابون پریولی چي د پوستکي د ډاکټر لخوا درته وړاندي سوی وي تر څو بدن مو په ځنډ سره بوی واخلی، دا صابون ددې لامل ګرځي چي ستاسي د پوستکي باکټریاوي کمي کړي. 2. د ویښتانو اصلاح کول: د تخرونو(د بغل لاندي ساحه) د وېښتانو کمول، د باکټر یاو د کموالي لامل ګرځي چي په نتیجه کي بدن بد بوی کموي.
که چیري د بدن بد بوی د زیاتو خولو له امله وي کیدای سي چي د جراحي په واسطه د خولو تولیدونکي غدې و کښل سي یا هم بوتاکس په هغه ناحیو کي زرق سي.
نوټ: له ټولو لوستونکو څخه هیله کوو چې پورته لیکنه دي د روغتیا او ثواب په خاطر له نورو سره شریکه (Share) کړي.
تړلې لیکنې
طب
غازي مير زمان خان
بټنوک|289px|غازي مير زمان خان د غازي مير زمان خان (انگرېزي:Ghazi Mir Zaman Khan) (١٨٦٩ ز.= ١٢٤٨هـ ل. - ١٣٠٧هـ ل.) نوم په افغانستان کې د انگريزانو سره د افغانانو په دريمې جگړې پورې نه شليدونکې مهم تړاو لري. په هيواد او خپلواکۍ مين دغه شخصيت د هغو محدودو کسانو په ډله کې ؤو چې د هيواد د بشپړ استقلال د گټلو او ژورو بدلونونو په پړاو کې يې مهم او تاريخ جوړونکې رول درلود. ميرزمان خان د انگريزي استعمار سره د فطري دشمنۍ په وجه د ځوانۍ له وخته د آزاد سرحد په سيمه کې د آزادي غوښتونکو جنگياليو سره نژدى اړيکي درلودې، د هغوې د پاڅون او جهاد ملاتړ يې کاوه، او خپلو جنگياليو ملگرو سره به يې د ډيورند د کرغيړنې ليکې نه په اوختو سره د هغوې په وسلوالو مبارزو کې عملي ونډه اخيسته.
مخينه
ميرزمان خان په ١٨٦٩ ميلادى (١٢٤٨ هجرى شمسى) کال کې د کنړ د لمټک په کلي کې د حاجي گلروز خان په کور کې سترگې وغړولې. د هغه غور نيکه محمد عمر خان د سپين غره د تيرا د سيمې مشر ؤو چې د قبيلوي شخړو او اختلافاتو په وجه يې خپل کلې "کوټ" پريښود او د کنړ د لمټک په سيمه کې ميشته شو.
د افغان-انگليس درېمه جگړه
په صوبه سرحد او افغانستان کې د غازي ميرزمان خان د نوم او شهرت انگازې هغه وخت خپرې شوې کله چې يې په ١٩٠٨ م کال کې د انگريزانو په وړاندې د مهمندو په مشهورې او تاريخې غزا کې، چې په تاريخ کې د "سرې غزا" په نامه ثبت شويده، د غازيانو د يوه وتلي مشر په توگه برخه واخيسته. د انگريزانو سره د مير زمان خان همدا دشمني او شهرت د ځوان شهزاده "عين الدوله" غازي امان الله خان سره د پيژندگلوۍ سبب شو، هغه پيژندگلوي او آشنايي چې د وخت په تيريدو او بيلابيلو تاريخي ازميښتونو نه وروسته په کلکې دوستۍ او ورورگلوۍ بدله شوه، او د ژوند تر پايه يي دوام وکړ.
بندي کېدل
له بله پلوه د ډيورند له ليکي اوښتل او په انگريزي قواوو وسله وال بريدونه سبب شو چې غازي ميرزمان خان د امير حبيب الله خان د رژيم تر څارنې لاندې راشي او د يوې دسيسې په ترڅ کې زندان ته واستول شي. شهزاده امان الله خان به په زندان کې د غازي مير زمان خان پوښتنه کوله. په زندان کې د يوه کال د تيرولو او نورو سياسي بنديانو او مشروطه غوښتونکو سره د معرفت نه وروسته ميرزمانخان په ضمانت خوشې او کنړ ته ستون شو، خو ډير ژر بيا ونيول شو او د شيرپور زندان ته واستول شو. هغه داځل د ١٩١٩ م کال تر فبرورۍ پورې، کله چې اميرحبيب الله خان په لغمان کې ووژل شو، د پنځو کلونو دپاره په زندان کې پاته شو.
د بند نه خلاصېدل او په سياست کې ونډه
کابل ته د امير حبيب الله خان د مرگ د خبر په رسيدو سره سم غازي ميرزمان خان د خپلو ملگرو سره د زندان نه خلاص شو، او د سردار نصرالله خان په ځاى يې امان الله خان ته د مشرقي د خلکو او قومونو د بيعت په اخيستلو او د هغه د حکومت د ټينگښت په لاره کې تاريخي کوششونه وکړل، او ډير ژر ورته بيا د انگريزانو سره د افغانانو په دريمې جگړې يا د هيواد د خپلواکۍ په جگړې کې د کنړ د اولسي لښکرو مشري او د چترال د جبهې قومانداني وسپارل شوه. د چترال (ارنوۍ، دوکلام، لمبربټ او اسمار) دغه بريالۍ جبهه د استقلال د څلورمې جبهې په نوم ياده او ثبت شويده. غازي ميرزمان خان په ١٣٠٣ هجري شمسي/١٩٢٤ ميلادي کال کې د گوډ ملا په مشرۍ د منگلو د شورش په ختمولو کې ستره تاريخي برخه واخيسته او د ١٣٠٧ کال د شينوارو د بغاوت په غلي کولو کې يې هم ارزښتناکه خدمتونه وکړل.
دندې
غازي ميرزمانخان د اماني دورې د دولتي شورا غړې وو. دا قانون جوړونکي شورا د استقلال د گټلو نه وروسته ځوان پاچا غازي امان الله خان ته د سلا مشورې ورکولو او نوو قوانينو او نظامنامو د جوړولو، تعديل او تصويب دپاره جوړه شوې وه، او د ١٣٠٧ کال د لويې جرگې نه وروسته خپلو ١٥٠ تنو غړو سره د افغانستان په لومړنۍ ملي شورا بدله شوه.
په تاريخي لويو جرگو کې گډون
غازي ميرزمانخان د خپل وخت په لاندنيو دريو مهمو تاريخي جرگو کې گډون درلود:
لاس ته راړونې
غازي ميرزمان خان ته د بي سارو خدمتونو او سرښندنو په وياړ لاندني مډالونه ورکړ شوي دي چې هر يو سره نقدي او د ځمکو امتيازات هم ملگري ؤو:
مړينه
په هيواد او خپلواکۍ مين دغه ستر شخصيت د هغو لږو کسانو په ډله کې وو چې د ژوند تر پايه غازي امان الله خان او د هيواد د پرمختگ د پاره د هغې آرمانونو ته وفاداره پاتې شو، او د هغې د نوښت او پرمختگ د پروگرامونو پلويتوب يې کاوه. ستر غازي او زړه ور  قوماندان ، لوې خان ميرزمانخان د ١٣٠٧ کال د حوت په مياشت کې د غازي امان الله خان د سلطنت په وروستيو مياشتو کې د هغه د سلطنت د ټينگښت دپاره د تاريخي هلوځلو په موقع د افغانستان د خارجي دښمنانو او هغوې د کورنيو گوډاگيانو د يوې دسيسې په ترڅ کې د کونړ د شينکوړک د کلي په جومات کې د ماخستن د لمانځه د ادا کولو په وخت کې تر ناځوانمردانه حملې لاندې راغئ او د ٥٨ کلنۍ په عمر په شهادت ورسيد. روح دې ښاده وي.
مهريز ولسوالي
مهريز ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان مهریز)  د ايران د يزد ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۵۱٬۷۳۳ تنه نفوس لري او مساحت یې ۶٬۷۷۶ کیلومتره مربع دی. د مهريز ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
نانا اکوفو ادو
نانا آکوفو ادو په انګلیسي Nana Akufo-Addo) زوکړه ۲۹ مارچ ۱۹۴۴م کال) د ګانا هیواد ولسمشر دی.
جده
جده سعودي عربستان.
لیګوریا
لیګوریا ولایت په ایټالوي .... د ایټالیا هیواد په شمال کې پرته سیمه ده. د یاد ولایت مرکز جینوا ده.
4 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
آنتونیو د الیویرا سالازار
آنتونیو د الیویرا سالازار (۲۸ اپرېل ۱۸۸۹ – ۲۷ جولای ۱۹۷۰ ز کال( پرتګالي دیکتاتور و چې له ۱۹۳۲ زکال څخه یې تر ۱۹۶۸ زکال پورې د دغه هېواد د وزیرانو شورا مشري وکړه. نوموړی وروسته له هغه چې په ملي دیکتاتوري حکومت (Ditadura Nacional) کې واک ته ورسېد، د نوي دولت (Estado Novo) په نامه یې مشارکتي دیکتاتوري رامنځته کړه چې له ۱۹۳۳ زکال څخه یې تر ۱۹۷۴ زکال پورې په پرتګال واک وچلاوه. سالازار په کویمبرا پوهنتون کې د سیاسي اقتصاد ښوونکی و.
سالازار د ۱۹۲۶ زکال د مۍ د ۲۸ مې نېټې له کودتاه وروسته د ولسمشر اوسکار کارمونا په ملاتړ د مالیې د وزیر په توګه عامه ژوند ته لار ومونده. د ۱۹۲۶ زکال پوځ له لومړي جمهوريت وروسته د محسوسې ماتې او رامنځته شوې بې ثباتۍ په برخه کې ځان د ملت ساتونکی باله، خو هېڅ داسې سرچینه یې نه لرله چې څه ډول د هماغه مهال ستونزو ته حل لار ومومي. سالازار د ځانګړو قدرتونو لرلو له امله په یو کال کې وکولای شول، بودیجه بېلانس کړي او د پرتګال پولي واحد باثباته کړي. سالازار د لومړي ځل لپاره په بودیجه کې زیاتوالی تولید کړ. نوموړي هغه مهال چې د هېواد سیاست په مخ پر زیاتېدوني ډول پوځي کېدو خوا ته روان و، په خپل سري رژیم کې یې غیرنظامي مدیریت دود کړ. د سالازار موخه د وګړو د  یو موټي کولو پر ځای د ټولنې بې سیاسته کول و. په داسې حال کې چې پرتګال تر ډېره بریده بې پرمختګه پاتې شو، وګړي یې له نورې اروپا سره په پرتله بې وزله او د ټیټې کچې زده کړو لرونکي پاتې شول.
مخالفت
د سالازار حکومت، له انټرنېشنلېزم، کمونېزم، فاشېزم، سوسیالېزم او سندیکالېزم په مخالفت کپېټلېسټي، محافظه کار او ملت پال طبیعت درلود. سالازار له فاشېزم او نازیزم څخه واټن ونیو او هغه یې «بت پرسته سزارېزم» وباله چې نه قانوني، نه مذهبي او نه هم اخلاقي حدود په رسمیت پېژني. سالازار د خپل ژوند په اوږدو کې له پوپولیستي ویناوو ډډه وکړه. سالازار هغه مهال چې په ۱۹۳۰ زکال کې یې ملي اتحادیه رامنځته کړه، په بشپړه توګه یې د سیاسي ګوندونو له مفهوم سره خپل مخالفت څرګند کړ. سالازار دغه اتحادیه «نا ګوندي» توصیف او ترویج کړه، اعلان یې وکړ چې ملي اتحادیه به د سیاسي ګوندونو مقابل لوری وي. هغه کاتولېزم ته وده ورکړه، خو استدلال یې وکړ چې د کلیسا رول به ټولنیز وي نه سیاسي. په ۱۹۴۰ زکال نوموړي د کانکوردات هوکړې لپاره مذاکره وکړه چې کلیساګانې یې یو موټی ساتلې. د سالازار د رژیم یو له شعارونو څخه خدای، وطن، کورنۍ (Deus, Pátria e Família) وه، په داسې حال کې چې هغه هېڅکله پرتګال په یوه مذهبي دولت بدل نه کړ.
د سالازار له مړینې څلور کاله وروسته، نوی دولت (Estado Novo) د ۱۹۷۴ زکال د میخک انقلاب (Carnation Revolution) په پایله کې را وپرځول شو. د هغه د رژیم ارزونې یو له بله توپیر لري، ملاتړي یې د هغه د دولت د پایلو ستاینه کوي او منتقدین یې بیا په پایلو او لارو چارو نیوکې کوي، خو له دې سره دغه یوه عمومي اجماع شتون لري چې سالازار د پرتګال د تاریخ یو له تر ټولو اغېزمنو څېرو څخه دی. په وروستیو لسیزو کې «پرتګالي تاریخ لیکونکو د ۴۸ کلنې دیکتاتورۍ د درک په موخه هڅه کړې له نوو منابعو او لاروچارو کار واخلي».
زده کړې
سالازار د خپل کلي په کوچني ښوونځي کې لومړنۍ زده کړې وکړې او بیا په ویزو کې بل ابتدایي ښوونځي ته لاړ. په ۱۱ کلنۍ کې نوموړي د ویزیو په علمیه (مذهبي) حوزه کې یو وړیا ځای ترلاسه کړ، چې له ۱۹۰۰زکال څخه یې تر ۱۹۰۸ زکال پورې هلته زده کړې وکړې. سالازار د کشیش کېدو په چرت کې و، خو د ډېرو هغو کسانو په څېر چې په ماشومتوب کې یې مذهبي زده کړو ته مخه کړې وه، پرېکړه یې وکړه چې د سپېڅلو لارښوونو له ترلاسه کولو وروسته د کشیش توب لوري ته لاړ نه شي. هغه په ۱۹۱۰ زکال کې د پرتګال د لومړي جمهوریت په لومړیو کلونو کې د کویمبرا په پوهنتون کې د حقوقو په برخه کې د زده کړو په موخه کویمبرا ته لاړ. په کویمبرا کې د زده کړو پر مهال هغه له مالي چارو سره ځانګړې علاقه پیدا کړه، په عالي درجه له حقوقو پوهنځي فارغ شو او بیا یې په مالي او سیاسي اقتصاد څانګه کې تخصص واخیست. هغه په ۱۹۱۴ زکال کې له ۲۰ امتیازونو څخه د ۱۹ په ترلاسه کولو فارغ شو، په ورته مهال هغه د حقوقو په پوهنځي کې د اقتصادي پالیسۍ په برخه کې همکار ښوونکی وټاکل شو. په ۱۹۱۷ زکال کې هغه په ملي اسمبلۍ کې د جوزه البرتو دوس رئیس په ټاکل کېدو سره د پوهنتون د اقتصادي پالیسۍ او مالي څانګې چوکۍ خپله کړه. په راتلونکو کلونو کې سالازار خپله دوکتورا هم ترلاسه کړه.
قضايي لمونځونه
قضاء راګرځولو د هغو لمونځونو ته وايي چې د سړي په غاړه پاته وي كړي يې نه وي قضاء فرض ده يعني راګرځول د هغو لمونځونو چې د سړي په غاړه پاته وي كړي يې نه وي فرض دي نو هغه سړى چې په غاړه يې لمونځ پاته وي او نه يې راګرځوي فاسق دى قضاء په ډول د اداء سره كيږي يعني دوه يي دوه كيږي درې يې درې او څلور يې څلور كيږي ډك يې ډك او تش يې تش كيږي قضاء په دريو وختو كې نه كيږي په وخت د لمر ختو كې په وخت د لمر لوېدو كې يعني په وخت د سوروالي د لمر كې په وخت د استواء كې. د قضائي لمانځه  نيت : نيت مې كړى دوه ركعته لمونځ كوم فرض قضايي د پرون سهار خاص خداى تعالى (جل جلاله) ته مخ مي كړى كعبې شريفې ته الله اكبر كه د سړي يو لمونځ په غاړه پاتي وو او وخت يې ځيني هير وو نه پوهېده چې د سهار و كه د ماسپښين مثلاً نو پنځه لمونځونه به راګرځوي او كه يې ډېر لمونځونه په غاړه پاتي وو او ځيني هير هم وو نو داسي نيت دي وكړي نيت مې كړى دوه ركعته لمونځ كوم فرض قضائي د اول سهار خاص خداى تعالى (جل جلاله) ته مخ مې كړى كعبې شريفې ته الله اكبر همدارنګه پسې ځه او نيت كوه. فايده: قضاء د فرضو فرض ده او قضاء د واجبو واجب ده
ازمير
ازمير د تورکيه په ازمير ولايت ولايت کې يو ښار دی.په کال 2009 کې ددې ښار د وگړو شمېر 3,276,815 و.
نور ولولئ
وېشنيزه:د تورکيه ښارونه
هيله جريده
وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
خليل‌آباد ولسوالي
خليل‌آباد ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان خلیل‌آباد)  د ايران د خراسان رضوي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د خليل‌آباد ښار دی. دا ولسوالي ۵۱٬۷۰۱ تنه نفوس لري. د خليل‌آباد ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۸۲ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان رضوي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
فضل هادي شينواری
مولوي فضل هادي شينواری يو مولوي و او حافظ د قران. فضل هادي شينواری شاوخوا ۸۵ کاله وړاندې د ننگرهار د هسکې مېنې د شينوارو په ولسوالۍ کې زيږيدلی و.
نوموړي د طالبانو له ماتې وروسته د افغانستان د سترې محکمې مشر شو او د افغانستان پخواني هېوادمشرحامد کرزي ته نژدې کس بلل کيده.
مخينه
مولوي فضل هادي شينوارى وروسته د طالبانو د راپرځېدو د افغانستان له پيژندل شويو مذهبي مشرانو وشمېرل شو او له څو کالونو راپديخوا دافغانستان د عالمانو د جرگې مشر و.
د طالبانو له ماتې وروسته د افغانستان د سترې محکمې مشر شو او د افغانستان پخواني ریس حامد کرزي سره ېې نژدې اړيکې درلودې. داسې هم وېل کېږي چې د حامد کرزي د قران ښودلو استاد هم پاتې شوی .دی د عالمانو په شورا کې مهم غړی و او د خپل دندې پر اساس ېې په وار وار په طالبانو غږ وکړ چې وسله پر ځمکه کيږدي او د هغوی سره روغې او پخلاينې لاره خپله کړي.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې پيل ، سملاسي وروسته د کابل په دارالعلوم کې شامل او په ١٣٣٣ لمريز کال کې ترې فارغ شو ، چې په خپل وخت کې د ديني او مروجو زده کړو معتبره مدرسه وه .فضل هادي شينواري شيخ الحديت او د قران کريم حافظ هم و.
دندې
د کابل له دارالعلومه تر فارغيدو سملاسي وروسته نوموړي په پلازمينه کابل کې د ابن سينا په ښونځي کې د ښوونکي په توگه دنده پيل کړه. د ده نژدې ملگري وايي چې د کار په دغه څلور کلنه موده کې يې د وخت د واکمنو له ډلې له سردار محمد داود خان سره يو څه زړه بډوالی رامنځ ته شو او په ننگرهار کې د نجم المدارس مدرسې ته د مدرس په توگه تبديل کړى شو.
د کدوالۍ ژوند
په نجم المدارس کې تر ١٥ کلن تدريس وروسته چې کله په کال ١٣٥٢ لمريز کې سردارداودخان ولسمشر شو فضل هادي شينوارى پا کستان ته کډوال شو. لومړى پيښور ته نژدې په باړه کې استوگن شو ، دوه کاله وروسته يې د افغانستان پولو ته نژدې په دره ادم خيلو کې د يوې مدرسې بنسټ کيښود چې تر ٢٠٠٢ کاله پورې د همدې مدرسې مشر و ، دغه مدرسه اوس هم فعاله ده.
سياسي ژوند
مولوي فضل هادي شينواري په ١٣٥٧ کال کې د جهاد له پيلېدو د ډاکټر نجيب تر واکمنۍ پورې د صبغت الله مجددي په مشرۍ په ملي نجات گوند کې و، خو په خپله قومندان نه و، بلکې د خپلو شاگردانو او پلوېانو سره به له مدرسې د جگړې ډگر ته چکر واهه. له هغه وروسته د عبدالرب رسول سياف سره ملگرى شو او د طالبانو پر مهال د ډيورنډ پولې ته څېرمه يوې غاړې کې په خپله مدرسه کې و. سره له دې چې د ده ډير زده کوونکي ېې د طالبانو د غورځنگ په ليکو کې و، خو له هغوى سره يې ښکاره مخالفت درلود او د يوه زده کوونکي وينا يې ده ٫٫چې نوموړي ته د طالبانو کړنې د منلو وړ نه وې٬٬.
مولوي فضل هادي شينواری د افغانستان په تير شاوخوا نهه کلن(۲۰۰۱م زـ ۲۰۱۰م زېږديز) سياسي بهيرکې فعاله ونډه لرله او د دوو زرو عالمانو په گډون د افغانستان د عالمانو د شورا مشر واو ترې وړاندې د دغه هيوا د تاريخ په حساسو شېبو کې قاضي القضات هم پاتې شوى.
مدني حالت
ښاغلي دوې ښځې درلودې او له ښاغلي شينواري څخه ١٤ اولادونه پاتې دي چې اته يې زامن او شپږ ېې لوڼې دي.
هومینینا
هومینینا Homininae (/hɒmɪˈnaɪniː/)، چې د «افریقایي انسانانو» یا «افریقایي ګیدړانو» په نامه هم یادېږی، د هومینیډي د فرعي کورنۍ له ډلې نه دي، په دې برخه کې دوه قبیلې شاملې دي، چې موجود او دغه راز له منځه تللي ډولونه لري: لومړی د (هومیني قبیله) د هومو له جنس سره، چې اوسني انسانان او بېلابېل له منځه تللي یا منقرض شوي ډولونه په کې شامل دي؛ د استرالوپیتیسینا Australopithecina فرعي قبیله، لږ تر لږه دوه له منځه تللي جنسونه لري، چې شامپانزیان او بونوبوسیان په کې شامل دي او دغه راز د پانیا Panina فرعي قبیله یوازې د پېن د نسل استازیتوب کوي او دویمه د ګوریلیني (ګوریلا) قبیله ده. له بل پلوه د پان جنس کله وخت خپلې درېیمې قبیلې یعنې پانیني پورې اړوندېږي. هومینینا ټول هغه هومینیندونه لري، چې د سترو ګیدړانو له ډلې نه د اورنګوتانونو (فرعي کورنۍ Ponginae) له جلا کېدو وروسته رامنځته شوي دي. د هومینینا اړوند کلادوګرام درې اصلي څانګې لري، چې د ګوریلانو یا ګیدړانو لپاره (د ګوریلیني قبیلې له لارې) او انسانانو او شامپانزیانو لپاره د هومینیني قبیلې او دغه راز د هومینینا او پانینا فرعي قبیلو له لارې رسېږي. د پانینا دوه ژوندي ډولونه (چیمپینزی او بونوبوس) او دغه راز د ګوریلا دوه ژوندي ډولونه شته، خو یوازې یو ډول انساني بڼه یې موجود ده. د له منځه تللو هومو ډولونو نښې لکه هومو فلوریسینس د ۴۰۰۰۰ کلونو لرغونتیا په لرلو سره موندل شوې دي. په دې فرعي کورنۍ کې شامل ژوندي موجودات د هومینین یا هومینینیانو (د هومینینس یا هومینیني له اصطلاحاتو سره ګډوډ نه شي) په توګه تشرېح کېږي.
د اکتشافاتو او ډلبندۍ تاریخ
تر ۱۹۷۰ز کال پورې کورنۍ او د هومینیدي اصطلاح یوازې د انسان په معنا وه؛ لویې نا انساني ګیدړې په Pongidae کورنۍ پورې اړوندې شوې. وروستي اکتشافات د بیاکتنې اړوندې ډلبندۍ لامل شوې او لویې ګیدړې بیا له انسانانو سره (چې اوسمهال د هومینیني په فرعي کورنیو کې دي) د هومینیدا کورنۍ Hominidae د غړو په توګه متحدې او یوځای شوې، تر ۱۹۹۰ز کال پورې دا روښانه شوه، چې ګوریلا او شمپانزي د اورنګوټانو په پرتله له انسانانو سره ډېر نږدې تړاو لري، چې د دې لامل کېږي تر څو هغه (ګوریلا او شمپانزيان) د هومینیندي په کورنۍ کې هم شامل شي.
د هومینیني Homininae فرعي کورنۍ تر ډېره په درې برخو وېشلای شو: د ګوریلیني قبیله (ګوریلایان)، د هومینینی قبیله د پانیا له فرعي قبیلو سره (شمپانزیان) او هومینینا (انسانان او د هغوی له منځه تللي خپلوان) او له منځه تللې قبیله. دریوپیتسیني Dryopithecini د میوسن وروستی فوسیل ناکالیپیتیکوس ناکایامي، چې په ۲۰۰۷ز کال کې تشرېح شو، د دې کلاد یو بنسټیز غړی دی، لکه څنګه چې ښایي اورانوپیتکو  Nakalipithecus nakayamai یې همدومره معاصر دی، یعنې له دریو موجوده څانګو نه هېڅ یوې ته د ګمارلو وړ نه دي. د دوی شتون ښيي، چې د هومینینا قبیلې له ۸ میلیونو کلو مخکې له یو بل نه جلا شوې دي.
نن ورځ شامپانزيان او ګوریلا په استوایي ځنګلونو کې له تېزابي خاورو سره ژوند کوي، چې په کمې اندازه فوسیلونه ساتي. که څه هم د هېڅ ډول فوسیلي ګوریلا راپور نه دی ورکول شوی، خو د ختیځي افریقا په درز شوې دره (کاپتورین فارمیشن، کینیا) کې د شامپانزي څلور غاښونه کشف شوي، چې شاوخوا 500000 کاله عمر لري، یعنې په هغه ځای کې چې له انساني نسب (هومینینیانو) نه زیات فوسیلونه موندل شوي دي. دا ښیي چې هغه وخت ځینې شامپانزیانو هومو ته نږدې (H. erectus یا H. rhodesiensis) ژوند کاوه، چې د ګوریلاوو په برخه کې هم دا خبره ریښتیا ده.
تدریجي تکامل
د هومینیني فرعي کورنۍ عمر د (Homininae – Ponginae) له وروستي ګډ نیکه نه شاوخوا له ۱۴ نه تر ۱۲.۵ میلیونه کاله پورې اټکل کېږي. داسې اټکل کېږي چې Sivapithecus)) په ګوریلیني او هومینني (د ګوریلا – انسان وروستی ګډ نیکه، یعنې GHLCA» له ۸ تر ۱۰ میلیونه کاله مخکې (د میوسن په وروستیو کې له Nakalipithecus nakayamai سره کابو ۸ تر ۱۰ کاله مخکې رامنځته شوی دی. همدارنګه سیواپتیکوس ته ورکړه، د چېګورینی جلا کول اټکلوي. د یوسین په وروستیو کې، د ناکالیپیتیکوس ناکایامي Nakalipithecus nakayamai عمر ته  په نږدې وخت کې پېښ شوی دی.
داسې شواهد شته، چې د ګوریلایانو او د پان - هومو پلرونه د رامنځته کېدل تر هغه وخته پورې وي، تر هغو چې د پان - هومو له وېش سره ګډ وي.
د دوه پښو لرونکو تکامل
د Ardipithecus ramidus اړوند وروستي مطالعات (۴.۴ میلیونه کاله لرغوني) او Orrorin tugenensis اړوند وروستي مطالعات (۶ میلیونه کاله لرغوني) د دوه پښو لرونکو یو څو درجې ښيي. ښایي Australopithecus او لومړنی Paranthropus دوه پښې لرونکي وي. ښايي ډېر لومړني هومینین یا انسانان لکه Ardipithecus ramidus یو ډول دوه پښې لرونکي یا بایپډالیزم جوړښت ولري.
د دوه پښو لرونکو یا بایپډالیزم تکامل د هومینین په مینځ کې ګڼ شمېر بدلونونه هڅولي، په ځانګړې توګه کله چې په انسانانو کې د دوه پښو یا باپیډالیزم په هکله خبرې رامنځته شوې؛ ځکه چې اوس دوی د دې توان درلود، چې پر خپلو پښو د تګ په وخت زیاتره نور کارونه ترسره کړي. په دې بدلونونو کې د لاسونو کارولو وړتیا هم شامله وه، ترڅو وسایل جوړ کړي یا د خپلو لاسونو په وسیله شیان ولېږدوي، دغه راز په ګړندي سرعت سره د اوږده واټن سفر کولو وړتیا او د خوړو د ښکار کولو وړتیا هم په کې شامله وه. ‎د څېړونکو په وینا انسانان د داروین د طبیعي انتخاب د اصل په پام کې نیولو سره په دې وتوانېدل چې دوه پښې کاروونکي شي.
لومړنۍ هره نظریه چې د دوه پښو یا باپیډالیزم اصل او سرچینه یې معرفي کړه، هغه د ساوانا فرضیه وه (دارت ۱۹۲۵). دا فرضیه داسې وه، چې هومینینیان د ساوانا چاپېریال لکه د لوړو واښو او وچ اقلیم له امله دوه پښې لرونکي یا بایپیدالیستان شول. وروسته بیا کله چې د فوسیلونو اړوند اسنادو دا وښودل، چې انسانان په دې وخت کې هم ونو ته پورته کېدل؛ نو د دې موضوع غلط او ناسموالی ثابت شو.
ترټولو وروستۍ او ډېره کره نظریه د چمتو کولو ماډل دی، چې د اوون لیوجوی په وسیله رامنځته شو. هغه داسې وړاندیز وکړ چې دوه پښې لرونکو یا بایپیدالیزم د جنسي دوه شکلۍ یا دیمورفیزم پایله وه، چې د خوړو په راټولولو کې مرسته وکړي او دغه راز د ماشومانو په ښه ساتنه او پالنه کې له مېرمنو سره مرسته وکړي؛ ځکه چې اوس کولای شي د دوی ساتلو لپاره خپل لاسونه وکاروي. په دې ماډل کې نارینه هغه چمتو کونکي وو، چې د ساتونکو او دغه راز د خوړو او سرپناه د چمتو کوونکي په توګه یې خپل مسؤلیتونه پرېښودل. له بلې خوا ښځې  پالونکې وې او د خپلو ماشومانو د تغذیې، پاکوالي او پالنې مسئولیت یې پر غاړه درلود.
د دوه پښو لرلو یا بایپډالیزم د تکامل ملاتړ کولو اړوند نور معلومات، په هغه مقاله کې دي، چې د هیل - سیلاسي له خوا لیکل شوې او د انسان په تکامل کې د آسټرالیوپیتیکوس انامینسیس Australopithicus anamensis پر اغېزې تفصیلي بحث کوي او دا چې څنګه آسټرالیوپیتیکوس انامینسیس Australopithicus anamensis چې د هومینیني Homininae په فرعي کورنۍ کې ده، یو له لومړنیو هومینینو یا انسانانو نه و، چې جبراً په دوه پښو لرونکو یا بایپیدالیسټانو بدل شول. د څېړنو په برخه کې د دې فرعي کورنۍ پاتې شوني ډېر مهم دي، ځکه چې هغه ممکنه معلومات وړاندې کوي، چې څنګه دا سینې لرونکي موجودات د ونې له ژوند نه د ځمکې ژوند ته راغلي او تطبیق شوي دي. دا یو لوی تطابق و، ځکه چې په انسانانو کې د زیاتره ارتقايي بدلونونو د هڅولو لامل شو؛ لکه د وسایلو جوړولو او خوړو راټولولو په برخه کې د خپل لاس کارولو وړتیا او دغه راز په خوراکي رژیم کې د بدلون له امله د لوی دماغ اړوند مغزونو وده کول وو.
د دماغ یا مغزونو د اندازې تکامل
د مغزونو د حجم (د دماغ اندازه) په برخه کې تدریجي زیاتوالی راغلی؛ ځکه چې د اوسنيو انسانانو پلرونو د انسان د تکامل له مهالوېش سره سم د انسان تکامل په هومو هابیلیس کې له ۶۰۰ سانتي مترو نه پیل او په هومو نیندرتالینسیس کې یې تر ۱۵۰۰ سانتي مترو پورې پرمختګ وکړ. په هر حال اوسني هومو ساپینسونه د نیندرتال په پرتله لږ څه کوچني (۱۲۵۰ سانتي متره) دماغ لري، د نارینه وو په پرتله د مېرمنو دماغ یو څه کوچنی دی او د فلورس هومینیدز (Homo floresiensis) انسانان د هابیتیانو په مستعار نوم یادېږي، چې د ۳۸۰ سانتي متر مکعب (د یو شمپانزي لپاره کوچني په پام کې نیول کېږي) په ظرفیت سره جمجمه لري او دا د هومو اریکټوس اوسط درېیمه برخه ده. په دې برخه کې داسې وړاندیز کېږي، چې دوی له H. erectus نه د یو کوتولګي ټاپو یي مورد په توګه تکامل موندلی دی.
5 سپټمبر
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ختيځپوهنه
څرنگه چې له ریمون لول څخه نقل شول، د ختیځپوهنې نطفه د نن ورځې په مانا، د منځنیو پېړیو په وروستیو کې په مسیحیت په کیش (کلیسا) باندې د ایمان راوړلو لپاره د مسلمانانو بلنه مسیحیت، بند شول. ددې نطفې له انعقاد څخه وروسته (په شپاړسم زېږدې پېړۍ) کې د هغو بدلونونو له وجې چې د رنېسانس (نوي والي آند) له جوړښت څخه منځته راغلل، ختیځپېژندنه او پوهنه د منځنیو پېړیو د مذهبي تبلیغ له حالت څخه بهر شوه او سیاسي-اقتصادي شکل یې خپل کړ. لدې تاریخ څخه دوه پېړۍ وروسته، ختیځپوهنه په یو بشپړ ډول سره منځته راځي، مهمه لا دا چې د یو گفتمان غالب په قالب کې، خپله څېره راښکاره کوي، او دوه پېړۍ وروسته د لودیځ د نویو مراحلو اوسنیو فکري غورځنگونو لکه «پوسټ موډرنېزم» او «نړیوالکېدنه» سره ختیځپوهنې یو بشپړ نوی شکل خپل کړې دی. نو پدې بنسټ کولای شو د ختیځپوهنې مطالعات په لاندینیو څلورو دورو را لنډ کړو:
دا هم وگورﺉ
وېشنيزه:پوهنه
اېثار معنی
لیک فګار شینواري
9 سپټمبر
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
كپېړ
كپېړ، ډېرگړی كپېړان، په پاړسي ژبه كې (تمساح)، ( Crocodylia, يا Loricata ) د اوبو له هغو شمزنو (فقاريه) ژويو څخه دى، چې د خاپوړنو ژويو په ډله كې شمېرل كېږي او په افریقا، امریکا، استرالیا کې په سیندونو کې ژوند کوي. کپېړ په افریقا کې په نیل سیند کې او په امریکا کې په میسیسیپي سیند کې ژوند کوي.
كپېړ په يوناني ژبه كې د ( κροκόδειλος ) په نامه ياديږي، چې د «ځيږه چينجي» يا «شډل پوست لرونكي چينجي» مانا لري. داسې گڼل كېږي، چې كپېړان يوسلو شل ميليونه كاله پخوا، په ميلوي پېر كې راپيدا شوي دي. په اوسنيو ژونديو موجوداتو كې د هغوی نږدې خپلوان مرغان دي. اوسني ټول كپېړان د دوه ډوله ژوند لرونکيو ژويو په ډله کې شمېرل کېږي. په بله وينا کپېړ د نيم وچې او نيم اوبو ژوند لرونكی داړونكی ژوی دی چې په اوبو كې، اوبو ته نږدې او يا هم پر هغو نورو ژويو بريدونه كوي، چې د اوبو څښلو لپاره اوبو ته نږدې كېږي.
د کپېړ بدن
کپېړ يو خاپوړن دی چې ځواکمنه لکۍ لری. کوپړۍ يې لويه ده او هډوکي يې تش دي. د کپېړ بدن د پوستکي سپر پوښولی کېږي.
د کپېړ زړه
د کپېړ زړه دوه دهلیزونه او دوه د زړه بطنونه لری. د هغه د وینې د بهير جهاز تړلی غوڼدال (سیستم) دی. د کپېړ د بدن تودوخه دايمي ده. هغه د تيورو ځناورو، کبانو او نورو خاپوړنو ژويو ښکار کوي.
د کپېړ جنس
کپېړ په دوو جنسونو تقسيم کېږی. د کپېړ ښځينه هر کال نژدې ۱۵ هگۍ اچوي. کپېړ تر پيدايښ وروسته په سيند کې لامبلای شي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:کپېړان وېشنيزه:د افريقا خاپوړن ژوي وېشنيزه:د سهېلي امريکا خاپوړن ژوي وېشنيزه:د آسيا خاپوړن ژوي وېشنيزه:د سوېلي امريکا خاپوړن ژوي وېشنيزه:د آسټراليا خاپوړن ژوي
حلقه بګوش
حلقه بګوش معنی مطیع فرمانبردار : غلام حلقه بگوش
لیک فګارشینواري
12 سپټمبر
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
دليجان ولسوالي
دليجان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان دلیجان)  د ايران د مرکزي ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د دليجان ښار دی. دا ولسوالي ۵۱٬۶۲۱ تنه نفوس لري. د دليجان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
ارنسټ رنان
جوزف ارنسټ رنان (فرانسوي: [ʁənɑ̃]؛ د ۱۸۲۳ ز ز کال د فبروري له ۲۷ – د ۱۸۹۲ ز کال د اکټوبر تر ۲) یو فرانسوی ختیځ پوه او د سامي پېژندني عالم، د سامي ژبو او تمدنونو متخصص، د دین تاریخ پوه، ژبپوه، فیلسوف، د انجیل عالم او یو منتقد ؤ. هغه د اولیه عیسویت د پیل په اړه اغېزمن او مخکښ تاریخي آثار لیکلي او د مشهورو سیاسي نظریاتو، په ځانګړي توګه د ملتپالنې او ملي هویت څخه یې ملاټر وکړ. رنان د لومړنیو پوهانو څخه دی چې د خزر نظریه چې اوس نامعتبره ده، پر مخ بوتله، د دې نظریې په باور اشکنازي یهودان د خزرانو اولادونه وو، هغه ترکانو چې یهودی دین یې منلی ؤ او د خپل خان-مېشته حکومت له رنګېدو وروسته لوېدیځې اروپا ته کډه شول.
تعلیم
په دې حال کې ارنسټ د خپل پلرني ښار په کلیسايي دیني مدرسه کې تعلیم وکړ. د هغه د ښوونځي په راپورونو کې "مطیع، صبور، هڅاند، زیارکښ او دقیق" بلل شوی. په داسې حال کې چې کشیشانو هغه ته ریاضیات او لاتین تدریس کړل، مور یې تعلیم ورباندې بشپړ کړ. د رنان مور نیمه برېتون وه. د هغې پلرني نیکونه د بورډو څخه وو او رنان به ویل چې: په خپل ذات کې ګاسکونان او بریټنان په دوامداره توګه اختلاف درلود.