تايرايډ_غده
(١)شکل :دتايرايدغدې موقعيت اوظاهري جوړښت. دتايرايدغدې دبرخوخارجې جوړښت اواړيکه: الف - دتايرايدغدي دبرخواړيکي : دتايرايدغدي هره برخه مخروطي شکل لري،چې لرونکې ديوې زروې (څوکې)يوې قاعدي درې مخونو(انسي ،وروستى  اووحشي )اودوه کنارو(مخکې اووروستى )دي. اول :دهرې برخې وحشي مخ محدب شکل لري اودلاندې عضلاتوپه واسطه پوښل کېږي. ١-The sternothyroid muscle. ٢- The sternohyoid muscle ٣-The sup belly of omohyoid muscle. ٤-The anterior border of sternomastoid muscle. دويم :دهرې برخې انسي مخ دلاندې جوړښتونوسره اړيکه لري. ١-and Trachea Esophagus ٢-Cricothyroid muscle and inp constrictor muscle of the pharynx دريم :دهرې برخې روستى وحشي سطحه دCarotied sheathسره اړيکه لري. دغدي دهرې برخې مخکنې کونج دSup thyroid artدمخکۍ سطحې سره اړيکه  لري. وروستې کونج دهرې برخې يوه اندزه پنډوالى لري چې دغدي دهرې برخې انسي اوروستي مخونه سره جلاکوي اودلاندې جوړښتونوسره اړيکه لري. ١-The inf thyroid artery. ٢-Inf thyroid art and sup thyroid art. ٣-Parathyroid glands. ٤-په چپ لورې کې دThoracic ductسره اړيکه لري. دهرې برخې زروه،چې پورته اولږوحشي خواته ميلان لري په پورته برخه کې دتايرايدعضروف په Obliquelineباندې د Sternothyroidعضلي دارتکاز په اثرمحدودېږي دهرې برخې قاعده Tracheaدڅلورمې ياپنځمې کړى برابرقرارلري. ب:Isthmus: دابرخه چې دتايرايدغدي دواړه برخې سره يوځاى کوي دوه مخونه(مخکينې اووروستنى ) دوه کونجه (پورتنى اولاندينى ) لري. مخکينى برخه يې دلاندې جوړښتونوپه واسطه پوښل شوي ده. ١-The right and left sternothyroid and stermohyoid muscle ٢-The anterior jugular veins وروستنى مخ يې دتراخيا ددويمې اودريمې کړۍ سره رابطه لري پورتنى کونج يې دښې اوچپ Sup thyroidشريانودتفمم(خوله په خوله ) ناحي سره اړيکه لري. دتايرايدغدي وريدې تخليه : دتايرايدغدي وريدي وينه دپورتنيومنځنيواولاندې تايرايدوريدوپه واسطه تخليه کېږي Sup thyroid veinيې دغدي دمربوطه برخې په پورتني سرحدکې له  غدي څخه  راوځې اوپه پاى کې په Internal jugular vein اوياپه Common facial vein کې تخليه کېږي. څلورم تايرايدوريد،منځنې اولاندنې تايرايدوريدوپه منځ کې دتايرايدغدي له مربوطه برخې څخه راوځي ،اوپه مربوطه Internal jugular vein کې تخليه کېږي. دتايرايدغدې لمفاوي تخليه: دتايرايدغدي دپورتنى برخې لمف ياداچې مستقيمًاوياهم دPretracheal اوParatrachealلمفاوي غوټوله لارې په Lower deepcervical لمفاوي غوټوکې تخليه کېږي. دتايرايدغدي تعصيب :دتايرايدغده دسمپاتيک اعصابوکې چي اصلاًدMiddle cervical gonglionاوقسماًله Sup inf cervical gonglionڅخه منشاءاخلي تعصيب کېږي. دتايرايدغدي جوړښت اودندې:ده دتايرايدغده ددوه، ډوله افرازې حجراتوڅخه جوړه شويده ١- Follicular cells:نوموړې حجرات دغدي فوليکلونه استرکوي اوداحجراتThyroxin (T4)اوT3 )Tri iodo thyronin)هورمونونه افرازوي. دغه پورته دواړه هورمونونه دبدن داساسي ميتابوليزم درجه (Basal metabolic rat) تحريک کوي اوهم دوجوداودماغ په وده اونموکې رول لري. ٢-Para follicular cell(C cells) : داحجرات دتايرايدغدي دFolliclesپه منځ کې ځاى لري .اوThyro calcitonin hormone ترشح کوي .کوم چې په هډوکواونوروانساجوکې دکلسيم دايونوځاى په ځاى کولودنده په غاړه لري اودزيات افراز په صورت کې يې Hypocalcaemiaتوليدېږي. ددې هورمون اغېزي دParathormoneپه خلاف دي(٥ م،١٩٠ ) دتايرايدميتابوليک هورمونونه : دتايرايدغده درې هورمونونه افرازوي چې عبارت دې له T3،T4اوکا لسي تونين څخه چې T3اوT4دبدن په ميتابوليزم زياتي اغېزي لري په دې معنى چې دتايرايدهورمونوپه نشتوالي کې دبدن ميتابولېزم اندازه د٤٠-٥٠%ښکته راځي. اوکه چيرې دتايرايددهورمونوپه افرازکې زياتوالى راشي دبدن ميتا بوليک اندازه د60-100% پورې دنارمل حالت څخه پورته کيږي دتايرايد دميتابوليک هورمونوافرازاوجوړښت :- دتايرايد ميتابوليک فعال هورمون ٪٩٣تايروکسين او٪٧دTri iodo Thromin هورمون څخه عبارت دي چې تقريباً ټول تايروکسين په انساجوکې په تراى ايودو تايرونين بدليږي. دواړه هورمونونه تقريبا ېوشان دنده لري مګرپه عمل ،اغېزه اودوام کې يوله بله څخه توپيرلري دمثال په توګه تراى ايودوتايرونين هورمونه نسبت تايروکسين ته څلورچنده قوي اوکم دوامه اغيزه لري. دتايرايدغدې فزيولوجيک اناتومي : دتايرايدغده ديوزيات شميرFolliclesڅخه ،چې لرونکې دوړوکڅوړو(Vesicle) دي تشکيل شويده ،چې دهرفوليکول قطر٣٠٠مايکرون ته رسېږي ،اوداپي تليال حجراتوپه واسطه پوښل شويدي چې په منځ کې دColloidپه نوم افرازي ماده وجودلري ،ددې حجروافرازي موادچې کلويدجوړوي ديوزيات شميرGlycoprotein Thyroglubulinڅخه عبارت دي چې نوموړې ماده لرونکې دتايروکسين ده ،کوم چې دفوليکلونوداخلي برخي په لورافرازېږي چې دفوليکول داپتيلوم له لارې دتايروکسين هورمون بيرته وينې ته جذب اوخپل فعاليت ته دوام ورکوي ،تايروکسين هورمون دخپل جوړښت لپاره ايودين ته ضرورت لري ،چې بدن داړتيا وړايوډين د خوارکي موادوڅخه اخلي اوپه اوسني وخت کې ددې لپاره چې دايوډين دزيان څخه مخنيوى وشي دايوډين مالګي بازارته دهمدې موخې لپاره راوتلي دي چې دسوديم کلورايدمالګي په يولاک برخوکې يوه برخه دسوديم ايودايدګډه شويده.