cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د اپلاتون د پوهې تيوري
د لمر استعاره
په جمهوریت کې (VI 507b-509c)، د افلاطون کرکټر، سقراط، لمر د "فکري روښانتیا" د سرچینې لپاره د استعار په توګه کاروي، کوم چې هغه د ښه شکل په توګه ګڼلی. استعاره د حتمي واقعیت د ماهیت په اړه ده او موږ څنګه پوهیږو. دا د سترګو سره پیل کیږي، کوم چې سقراط وايي د حسي ارګانونو ترمنځ غیر معمولي دی ځکه چې دا د کار کولو لپاره منځني، یعنی رڼا ته اړتیا لري. د رڼا تر ټولو قوي او غوره سرچینه لمر دی؛ د دې سره، موږ کولی شو چې شيان په روښانه توګه وپېژنو. په ورته ډول ، د پوهېدو وړ شیانو لپاره د هر ځانګړي شي د پوهېدو لپاره د هغه بڼه اړینه ده. په دې توګه، که موږ هڅه وکړو چې پوه شو چې ولې شیان لکه څنګه دي، او زموږ په شاوخوا کې د مختلفو جزیاتو د پوهیدو لپاره کومې عمومي کټګورۍ کارول کیدی شي، پرته له کوم ډول ډولونو (نړیوالونو) ته اشاره کوو، موږ به په بشپړه توګه ناکام شو. په مقابل کې، "هغه ډومین چیرې چې حقیقت او واقعیت روښانه کوي" د اپلاتون د شکلونو نړۍ پرته بل څوک نه دی، د غوره شکلونو له مخې روښانه شوی.
د غار تمثیل
افلاطون په خپل تر ټولو مشهور ډیالوګ، جمهوریت ، کې د انساني حس او سیوري تر منځ یو مشابهت راخیستی چې د غار د دیوال په اوږدو کې تیریږي - د افلاطون د غار د تمثیل په نوم یادیږي.
د کیریوتیر افسانه
د دې نورو تمثيلونو سره سره، په <i id="mwTg">فیډرس</i> (245c-257b) کې د افلاطون د کریټیر افسانه هم یقینا د یادونې وړ ده. آسماني او تر آسماني ساحو ته د ذهن پورته کول د یوه کریتي او هغه ګاډۍ سره پرتله کیږي چې د دوه وزر لرونکو آسونو لخوا راښکته کیږي ، یو تیاره او یو سپین. په انځوریز ډول د روح مشهور افلاطون درې اړخیزه نمونه ده: کریټیر د دلیل، یا عقل استازیتوب کوي، د تیاره آس اشتها جذبه، او سپینه آس د زړه پورې طبیعت استازیتوب کوي. یوازې د دوه آسونو په کنټرول او کنټرول سره سوری کولی شي اسمانونو ته پورته شي او د الهی پوهې ضیافت څخه خوند واخلي. د کریټیر افسانې کلیدي epistemological ځانګړتیاوې دي (1) یو ټینګار، لکه څنګه چې د غار د مثال په توګه، په ریښتینې پوهه باندې د لوړتیا په توګه، (2) او د ریښتینې پوهې ترلاسه کولو لپاره د یو جذب طبیعت د مینځلو اړتیا.
مثال: مینه او حکمت
د افلاطون یوه ښه بیلګه چې څنګه د پوهې ترلاسه کول وړاندې کوي د مینې په زینه کې شتون لري. په سمپوزیم (210a-211b) کې، د افلاطون سقراط پادری دیوتیما ته د "عاشق" په توګه تعریف کوي چې د هغه چا په توګه چې مینه لري او مینه د هغه څه لپاره د غوښتنې په توګه چې یو څوک نلري. د مینې د دې زینې نمونې له مخې، یو عاشق په لاندې ډول د اصلي مینې څخه د مینې پاکې بڼې ته وده کوي:
د نورو شیانو په اړه پوهه په ورته ډول د غوښتل شوي شیانو (سور، اوږد، پتلی، لیوالتیا، او نور) د اصلي واقعیت (یا سیوري) څخه د غوښتل شوي شیانو وروستي شکل ته، یا د ځان په لټه کې شیانو ته د پرمختګ له لارې ترلاسه کیږي. دا ډول ګامونه د افلاطون د لمر استعاره، د هغه د غار تمثیل او د هغه ویشل شوی کرښه تعقیبوي. پرمختګ یو حقیقت ته نږدې او نږدې کوي ځکه چې هر ګام د تیر نسبي واقعیت تشریح کوي.
حوالې
<references group="" responsive="1">
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي
میرزا اسدالله غالب
لنډه پېژندنه
میرزا اسدالله غالب په ۱۷۹۷ز کال په اګړه کې د عبدالله بیک کره دې فاني نړۍ ته سترګې پرانستې، په کوچنیوالي کې یې پلار وفات شو، په دیارلس کلنۍ کې یې له امراوبیګم سره واده وکړ، غالب زیات شراب څښل، همدې نشو خراب کړ چې په ۱۸۹۶ز کال کې یې له دنیا سره خدای پاماني وکړه.
مرزا اسدالله خان غالب د فارسي او اردو ژبو له مهمو شاعرانو وو، چې اوس یې قبر ډیلي کې د قبرونو پوښونکو، ګلونو، وریجو او ډوډۍ پلورونکو د کراچیو منځ کې پټ دی.
د غالب شاعري
غالب په فارسي او اردو ژبو شاعري کړې ده او په عربي ژبه هم پوهېده او د ځينو اشعارو ژبه یې پېچلې ده.
غالب چې شاعر شو دوه لاملونه و ۱. مینه ۲. د اولادونو مړینه
لاندي شعرونه ژباړل سوي دي.
بیا هغه سترګې زه غواړم چې اثر را باندې وکړي
کله څوک دی ژوندي پاتې چې ستا سترګې یې لیدلې
ستا د زلفو په هر تار کې سل دامونه نهنګان دي
اې دې زړه نه درته وایم هم ایمان یې هم جانان یې
*** *** *
مودې شوې غالب مړ دی
خو له زړه مې نه وځي
غم چې دومره کړم بې حسه
بیا خو ښه دی سر مې پرې کړي
د غم علاج اسده مرګ وګڼه
شمعې وي بلې تر سهاره پورې
شپه سبا کړم تر سهاره چې رڼا کې راښکاره شې
ته شبنم یې عمر لنډ کړې تاته چا دا تعلیم در کړ
ژباړه او راټولونه
محمد خالص ادیب - بلخ پوهنتون، د ژبو او ادبیاتو پوهنځي، اتم سمسټر
ايټالوي-ترکي جګړه
د ترکيې ايټاليې جګړه د ايټاليې د پاچايۍ او عثماني سترواکۍ تر منځ د ۱۹۱۱ز کال د سپتمبر له ۲۹ نېټې څخه د ۱۹۱۲ز کال د اکتوبر تر ۱۸مې نېټې پورې پېښه شوې وه. د دې ټکر په پايله کې، ايټاليې عثماني طرابلس ولايت ونيو، په کوم کې چې مهم فرعي ولايتونه فيزان، سيرينيکا (برقة) او خپله طرابلس شامل وو. دا سيمې د ايټالوي طرابلس او سايرينيکا (برقة) مستعمرې وګرځېدې، کومې چې وروسته په ايټالوي ليبيا کې مدغمې شوې.
که څه هم دا جګړه ډېره کوچنۍ وه، بيا هم د لومړۍ نړيوالې جګړې لپاره يوه مقدمه وه، ځکه چې د بالکان په ايالتونو کې يې ملتپالنه وزېږوله. دې ته په کتنې سره چې ايټالويانو په څومره اسانۍ سره کمزورو شويو عثمانيانو ته ماتې ورکړې وه، د بالکان د اتحاديې غړيو په عثماني سترواکۍ بريد کړ او په دې ډول يې مخکې تر دې چې دوی له ايټاليې سره جګړه پای ته ورسوي، د بالکان لومړۍ جګړه پيل کړه.
ايټالوي-ترکي جګړۍ ګڼ تخنيکي بدلونونه وليدل، تر ټولو مهم يې په جګړه کې د الوتکو کارول دي. د ۱۹۱۱ز کال د اکتوبر په درويشتمه نېټه، د « Capitano Carlo Piazza» په نوم يو ايټالوي پيلوټ د نړۍ د لومړي فضايي جاسوسي ماموريت په توګه په ترکي لیکو الوت وکړ او د نومبر د مياشتۍ په لومړۍ نېټه، په ليبيا کې د « Sottotenente Giulio Gavotti» له خوا لومړی فضايي بم په ترکانو وغوځول شو، دا بم د «Etrich Taube » ډوله الوتکې له ابتدايي ماډل څخه غورځول شوی و. ترکان لومړي هغه کسان و چې د ټوپکو په کارولو سره يې لومړۍ الوتکه رانسکوره کړه. د نوې ټيکنالوژۍ بل استعمال د بې سيم ټيليګرافي مرکزونو د شبکې کارول و، کوم چې د لومړيو کېناستلو څخه سملاسي وورسته جوړ شوي وو. د بې سيم ټيلي ګرافي مخترع  « Guglielmo Marconi» ليبيا ته ولاړ، څو د ايټاليې د انجنيرانو له قول اردو سره تجربې تر سره کړي.
شاليد
پر ليبيا د ايټاليې د ادعاوو تاريخ د ۱۸۷۷-۱۸۷۸ز کلونو د جګړې پر مهال د روسانو له خوا د عثماني سترواکۍ ماتې او په ۱۸۷۸ز کال کې په برلين کې له کانګريس وروسته بحثونو سره اړيکه لري، په کومو کې چې فرانسې او انګلستان د فرانسې له خوا د تونس او د برتانيې له خوا د قبرص پر نيولو موافقه کړې وه، کومې دواړه سيمې چې له زوال سره مخ عثماني سترواکۍ برخې وې. کله چې ايټالوي ديپلوماتانو په دې اړوند د خپل دولت د ممکنه مخالفت اشاره وکړه، فرانسويانو په ځواب کې وويل چې طرابلس به د ايټاليې لپاره د دې سيمو سيال وي، کوم چې د ۱۸۸۷ز کال د فبرورۍ په مياشت کې له برتانوي حکومت سره د ديپلماتيکو يادښتونو د تبادلې له لارې یو پټ تړون وکړ. په دې تړون کې موافقه شوې وه چې ايټاليه به په مصر کې د برتانيې د نيواک څخه ملاتړ کوي او برتانيه به په همدې ډول په ليبيا کې د ايټاليې له نفوذ څخه ملاتړ وکړي. په ۱۹۰۲ز کال کې، ايټاليې او فرانسې يو پټ تړون لاسلیک کړی و، په کوم کې چې په مراکش او طرابلس کې د مداخلې د ازادۍ اجازه ورکړل شوې وه. د ايټاليې د بهرنيو چاروزير « Giulio Prinetti» او د فرانسې سفير « Camille Barrère» تر منځ د شوې دې تړون تر مخې په شمالي افريقا د واک تر لاسه کولو لپاره د دې دواړو هېوادونو تر منځ تاريخي دوښمني پای ته ورسېده. په همدې کال کې، برتانوي حکومت له ايټاليې سره ژمنه وکړه چې «د ليبيا په حيثيت کې هر ډول بدلون به د ايټاليې د ګټو په تاييد سره تر سره کېږي». د دې اقداماتو موخه د درې اړخيز اتحاد په وړاندې د ايټاليې د ژمنتيا کمول او همدا راز د المان کمزوري کول و، کومو ته چې فرانسې او برتانيې په اروپا کې د خپلو سترو مخالفينو په سترګه کتل. د انګلستان او روسيې د کنوانسيون او درې اړخيزې موافقې څخه وروسته، زار نيکولس دويم او پاچا ويکټر ايمانويل درېیم په ۱۹۰۹ز کال کې د «ريکونيګي» معامله وکړه، په کومه کې چې روسيې په باسفورس د روسيې واک لپاره د ايټاليې د ملاتړ په بدل کې په طرابلس او سايرينيکا کې د ايتلاف ګټې ومنلې. په هر حال، ايټالوي حکومت د دې فرصت د درک کولو لپاره ډېر کم څه وکړل او په همدې بنسټ د ليبيا د سيمې او سرچينو په اړوند معلومات په راتلونکو کلونو کې بې بېلګی و. په استعمار پلوۍ کې له زياتوالي سره سفارتي خنډونه لرې شول. په ۱۹۰۸ز کال کې، د ايټاليې استعماري دفتر د استعماري چارو د مرکزي رهبرۍ درجې ته لوړ کړای شو. ملتپال « Enrico Corradini» په ليبيا کې د فعاليت لپاره د ولسي بلنې مشري وکړه او په ۱۹۱۱ز کال کې د « L'Idea Nazionale» په نوم د ملتپالې ورځپاڼې سره يو ځای يې د بريد غوښتنه وکړه. د ۱۹۱۱ز کال د مارچ په مياشت کې ايټالوي رسنيو پر ليبيا د بريد لپاره د پراخې کچې مبارزې پيل کړې. دا سيمه يې په خيالي ډول به کانونو شتمنه او له اوبو ډکه وښودله چې ساتنه يې یواځې څلور زره عثماني سرتېرو کوله. همدا راز، د دې سيمې خلک د عثمانيانو مخالف او د ايټالويانو ملګري وښودل شول او داسې وړانديز يې وکړ چې په راتلونکې کې کوم بريد به د پوځي رسمي ګزشت څخه زيات څه نه وي.
ايټالوي حکومت تر ۱۹۱۱ز کال پورې د عثماني سترواکۍ د ساتنې لپاره ژمن پاتې شو، کوم چې د دې هېواد الماني اتحادي نژدې ملګری و. لومړي وزير « Giovanni Giolitti» په عثماني البانيه ملتپالې غوښتنې رد کړې، کوم ته چې د ۱۹۱۱ز کال د دوبي د موسم تر پايه پورې د ممکنه نيواکګرې طرحې په سترګه کتل کېدل.
بيا هم، د «اګادير» بحران سياسي محاسبې بدلې کړې، د کوم پر مهال چې په ۱۹۱۱ز کال کې په مراکش کې د يو فرانسوي پوځي اقدام له امله د يو فرانسوي ساتونکي دولت د منځ ته راتلو لامل وګرځېد. له دې وروسته ايټالوي مشرتابه پرېکړه وکړه چې د نيواکګرو طرحو لپاره ولسي غوښتنې په خوندي طريقې سره منلای شي. درې اړخيز تړون ځواکونه یې تر لوړې کچې ملاتړ کوونکي و. د برتانيې د بهرنيو چارو وزير «ايډوارډ ګري» د جولای په اته ويشتمه ايټالوي سفير ته وويل چې د عثمانيانو پر ځای به له ايټاليې څخه ملاتړ وکړي. د سپتمبر په نولسمه نېټه، «ګري» د بهرنيو چارو وزير دايمي مرستيال «سر ارتور نيکلسن»، لومړي بارون کارنوک ته لارښونه وکړه چې برتانيه او فرانس بايد پر ليبيا د ايټاليې په طرحو کې لاسوهنه ونه کړي. په ورته وخت کې، د روسيې حکومت ايټاليه وهڅوله چې «په سملاسي او پرېکنده طريقه» اقدام وکړي.
له ايتلافي ځواکونو سره د خپلو اړيکو په خلاف، ايټاليې په سترې کچې سره په درې اړخيز ايتلاف کې خپل پوځي متحدين له نظره وغورځل. « Giolitti» او د بهرنيو چارو وزير « Antonino Paternò Castello» د سپتمبر په څوارلسمه نېټه د يو پوځي کمپاين پر پيل کولو موافقه وکړه «مخکې تر دې چې اتريشي-الماني حکومتونه ورباندې خبر شي». دا مهال المان د روم او قسطنطنيې تر منځ د درېمګړي په توګه په فعال ډول هڅې کولې او د اتريش-هنګري د بهرنيو چارو وزير « Alois Lexa von Aehrenthal» بيا بيا اټاليې ته خبرداری ورکړ چې په ليبيا کې د پوځي اقدام له امله به د عثماني سترواکۍ خپلواکي له ګواښ سره مخ شي او په ختيځه موضوع کې به بحران پيدا کړي، کوم څه به چې د بالکان ټاپووزمه او د اروپايي ځواک توازن بې ثباته کړي. ايټاليې هم د دې پايلې وړاندوينه کړې وه، ځکه چې « Paternò Castello» په جولای کې پاچا او « Giolitti» ته په يو راپور کې په ليبيا کې د پوځي اقدام او د هغې پر ضد لاملونه يې توضيح کړي وو، هغه دا اندېښنې څرګندې کړې وې چې د بالکان بغاوت چې احتمال شته پر ليبيا د ايټاليې له بريد وروسته سرراپورته کړي، شونې ده چې اتريش-هنګري اړ کړي، څو د بالکان په هغو سیمو کې پوځي اقدامات وکړي، په کومو کې چې ايټاليې ادعا کړې.
میټیلډا جوسلین ګیج
میټیلډا جوسلین ګیج (د مارچ ۲۴ مه، ۱۸۲۶ز کال - د مارچ ۱۸مه، ۱۸۱۹۸ز کال) یوه امریکایي لیکواله او فعاله وه. هغه په ​​عمومي ډول په متحده ایالاتو کې د مېرمنو په رایه ورکولو کې د هغې د ونډې لپاره پیژندل کیږي. (د بیلګې په توګه: د رایې ورکولو حق)، خو هغې د اصلي امریکایانو د حقوقو، له منځه وړلو (د مريتوب پای) او ازاد فکر (د مذهبي باورونو په مسائلو کې د دلیل ازادانه استعمال) لپاره هلې ځلې هم وکړې. د «ماټلیډا اغېز» ته د هغې نوم ورکړل شوی،  کوم چې د ساينسي اختراعاتو لپاره د ښځو له امتياز څخه د انکار تمايل بيانوي (ماټلیډا اغېز په ساينس کې د ښځو د لاسته راوړلو پلوي کوي). زوم يې هم له هغې متاثره شوی و، څوک چې د «وزرډ آف اوز» لیکوال و.
هغه په ۱۸۵۲ز کال کې د ښځو د حقونو ملي کنوانسیون کې چې په «سیراکوز»، نیویارک کې جوړ شوې و، ترټولو ځوانه ویناواله وه. هغه یوه نه ستړې کیدونکې کارکوونکې او عمومي ویناواله وه، او له رسنيو سره یې ډیرې لیکنې شریکې کړي، د هغه مهال يو له ترټولو منطقي، نه ډارېدونکې او علمي لیکوالو له ډلې ګڼل کیږي. د ۱۸۷۸-۱۸۸۱ز کلونو په اوږدو کې، هغې د ملي اتباعو په اړه یوه ليکنه خپره کړه، چې دغه ليکنه د ښځو د حقوقو لپاره وقف شوې وه. د «الیزابیت کیډي سټنټون» او «سوزان بي. انتوني» سره په شريکه هغه د کلونو لپاره د رايې ورکولو د غورځنګ په مخکښانو کې وه، او له دوی سره يې د ښځو د رايې ورکولو حق د تاريخ (۱۸۸۱-۱۸۸۷ز کلونو) په ليکلو کې مرسته وکړه. هغه د ښځو د حقوقو لارښود (۱۸۶۸ز) ښځه د اختراع کوونکې په توګه (۱۸۷۰ز کال)؛ د ډينسي مبارزه چا پيل کړه (۱۸۸۰ز او کلني  کال) او ښځه، کلیسا او دولت ۱۸۹۳ز کال) لیکواله هم وه.
د ډېرو کلونو لپاره هغه د ښځو د رایې ورکولو له ملي اتحادیې سره تړلې و، خو کله چې د دې ټولنې د ډېری غړو لپاره د رایې ورکولو او ښځمنپالنې په اړه د هغې نظریات خورا بنسټپال شول، هغې د ښځو ملي خپلواکې ټولنې بنسټ کېئود، چې موخې یې دا وې: د خپل حکومت لپاره د ښځو طبیعي حق تاکیدول، د ښځې د غوښتنې په پیژندلو کې د ځنډ لامل روښانول، د مدني او مذهبي ازادۍ د اصولو ساتنه، د اساسي قانون د تعدیل له لارې د کلیسا او دولت د يوځای کولو د خطر په اړه د عامه افکارو راپورته کول، او د ښځو د کموالي (بې اهمیتۍ) نظریه ردول. هغې په ۱۸۹۰ز کال کې د دې اتحادیې له پیل راهیسې، په ۱۸۹۸ز کال کې په شیکاګو کې تر مړینې پورې د دې اتحادیې د مشرې په توګه دنده ترسره کړه.
کورنی مخینه او زده کړه
مالټیډا الیکٹا جوسلین د ۱۸۹۶ز کال د مارچ په ۲۴ مه نېټه د نیویارک په «سیسرو» کې زیږیدلې وه. د هغې مور او پلار ډاکټر هیزکیه او هیلین (لیسلي) جوسلین وو. د هغې پلار، د نیو انګلینډ او انقلابي نسب څخه، یو ازادخياله مفکر او د مريتوب د ختمولو لومړی غوښتونکی و. ګيچ ته له خپلې مور څخه، چې د سکاټلینډ د لیسلي کورنۍ غړې وه، د تاریخي څیړنو لیوالتیا په میراث کې پاتې شوه. د دوی کور د ځمکې لاندې يو خوندي مرکز او د تښتیدلو مريانو لپاره يو خوندي ځای و.
لومړنۍ زده کړې یې د مور او پلار څخه ترلاسه کړې، او د هغې د کور فکري فضا د هغې په مسلک اغیزه درلوده. هغې په کلینټن، یونیډا کاونټی، نیویارک کې د کلینټن لیبرال انسټیټیوټ کې زده کړې وکړې.
واده او لومړي فعاليتونه
د ۱۸۴۵ز کال د جنورۍ په شپږمه د اتلس کلنۍ په عمر کې، هغې د «سیسرو» له یو سوداګر «هینري ایچ ګیج» سره واده وکړ او د نیویارک په «فایټویل» کې یې هميشنی کور جوړ کړ. هغه د ځمکې لاندې پټنځايونو سره د تړلو کارونو له امله د ۱۸۵۰ز  کال د تښتيدلي مريي د قانون تر مخې زنداني شوه، دغه قانون د تښتیدلو مريانو سره مرسته جرم باله. په ۱۸۵۲ز کال کې، کله چې هغې پریکړه وکړه چې د نیویارک په «سیراکوز» کې د ښځو د حقونو ملي کنوانسیون کې وینا وکړي، ګیج د ښځو د حقونو په غورځنګ کې ښکیل شوه.
ليکواله او مديره
ـــــ ماټلیډا جوسلین ګیج، «ټول هغه حقونه چې زه یې غواړم»
فعاليتونه
ګيچ خپل ځان «د ظلم له کرکې سره زېږېدلی»  وباله
د ښځو د رايې حق
که څه هم هغه د خپل ژوند په اوږدو کې د دواړو مالي او فزیکي (زړه) له ستونزو سره مخ وه، د ښځو د حقوقو لپاره د هغې کار پراخ، عملي او ډیر وختونه په ښه توګه ترسره شوي. ګیج د دواړو «سوسن بي. انتوني» او «الیزابیت کیډي سټینټون» (له چا سره  چې یې د ښځو د حقوقو تاریخ، او د ښځو د حقوقو اعلامی لیکلي وو) په پرتله ډیره بنسټپاله ګڼل کیده.
هغې له ۱۸۷۵ څخه تر ۱۸۷۶ز کال پورې د میرمنو د حقوقو ملي اتحادیې د ریئسې په توګه دنده ترسره کړې او د شلو کلونو لپاره یې د اجرایوي کمیټې ریئسې یا د مرستیالې په توګه دنده ترسره کړې. د ۱۸۷۶ز کال جرګې پر مهال، هغې په بریالیتوب سره د پولیسو له یوې ډلې سره بحث وکړ، پولیسو ادعا کوله چې ګواکې د دوی اتحادیې یوه غیرقانوني غونډه جوړه کړې ده. پوليسو پرته له دې چې تورونه ولګوي، هغه ځای پریښود. هغه د دې اتحادیې له اړخه د ۱۸۸۰ز جمهوري غوښتونکي ملي جرګې، د ۱۸۸۰ز دیموکراتیکې ملي جرګې او د «ګرین بیک» ګوند استازې وه. ګیج د پنځو کلونو لپاره د نیویارک ایالت د رای ورکوونکو اتحادیې د رئیسې په توګه کار وکړ، او د ۱۸۷۵-۷۶ز کلونو په اوږدو کې د مېرمنو د رای ورکولو ملي اتحادیې رئیسه وه، کومه چې په ۱۸۹۰ز کال کې د رای ورکوونکو ملي اتحادیې هکماره جوړوونکې ټولنه وه، هغې همداراز د دویمې مرستیالې، په لویه کچه د مرستیالې او د ښځو د رايې ورکولو د حق د اصلي ملي ټولنې د اجرائيه کميټې د مشرې په توګه دنده تر سره کړه.
د ګیج د لاس لاندې د نیویارک ایالت د ښځو د حقوقو د ټولنې د هلو ځلو په پایله کې، دولت ښځو ته اجازه ورکړه چې د ښوونځي د هيئتونو غړي وټاکي. ګیج ډاډ ترلاسه کړ چې د هغې په سیمه (فایټویل، نیویارک) کې هرې میرمنې ته د رای ورکولو موکه شته. په ۱۸۷۱ز کال کې، ګیج د لسو ښځو د یوې ډلې برخه وه چې د رایې ورکولو هڅه یې وکړه. د راپورونو له مخې، هغه د هرې ښځې تر څنګ ولاړه او د هغوی په استازیتوب يې د رایې ورکولو له چارواکو سره  بحثونه کول. نوموړې د ۱۸۷۲ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د «ویکتوریا ووډول» او (وروسته) «یولیسس ایس. ګرانټ» ملاتړ وکړ. په ۱۸۷۳ز کال کې هغې د «سوزان بي. انتوني» دفاع وکړه، کله چې «انتوني» په دې ټاکنو کې د رایې ورکولو له امله محاکمه شو، د پام وړ قانوني او اخلاقي دلیلونه یې وړاندې کړل. په ۱۸۸۴ز کې، ګیج د «بیلوا لاک ووډ» او برابرو حقوقو ګوند څخه ټوليزه استازې وه.
چارلز دوک
چارلز ماس دوک جونیور (زوکړه: د ۱۹۵۳ زکال د اکتوبر ۳مه) پخوانی امریکايي ستورمزلی، د متحده ایالاتو د هوايي ځواک (USAF) افسر او ازمایښت کوونکی پیلوټ دی. په ۱۹۷۲ زکال کې د سپوږمۍ په سطحه د راکوزېدونکي آپولو ۱۶ فضایي سپوږمکۍ د پیلوټ په توګه لسم کس او تر ټولو ځوان لومړنی کس و چې د ۳۶ کاله او ۲۰۱ ورځو عمر په لرلو د سپوږمۍ په سطح وګرځېد.
نوموړی وروسته له هغه چې په ۱۹۵۷ زکال کې د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو له اکاډمۍ فارغ شو د متحده ایالاتو له هوايي ځواک سره مل شو. هغه د الوتنې پرمختللې زده کړې د جورجیا په موډي هوايي اډه کې د اف – ۸۶ سابر الوتکې په الوزولو سره ترلاسه کړې او له دغه ځایه په عالي درجه فارغ شو. د دغو زده کړو له بشپړولو وروسته دوک د دریو کلونو لپاره په لویدیځ جرمني کې د رامشتاین هوايي اډې د ۵۲۶ ښکاري او لار نیونکي هوايي واحد د جنګي پیلوټ په توګه خدمت وکړ. د ۱۹۶۵ زکال په سپټمبر میاشت کې د فضايي خدمتونو د پیلوټۍ له څېړنیز ښوونځي (Aerospace Research Pilot School) څخه له فارغېدو وروسته نوموړي د اف – ۱۰۱ ووډو، اف – ۱۰۴ سټارفایټر او ټي – ۳۳ شوټېنګ سټار الوتکو د الوتنې او کنټرول په برخه کې تدریس ته دوام ورکړ.
د ۱۹۶۶ زکال په اپرېل میاشت کې دوک یو له هغو ۱۹ کسانو څخه و چې د ناسا سازمان د ستورمزلو د پنځمې ډلې لپاره وټاکل شو. په ۱۹۶۹ زکال کې نوموړی د آپولو ۱۰ ستورمزلي د ملاتړیزې خدمې یو له غړو څخه و. نوموړي د سپوږمۍ په سطحه باندې د لومړۍ راکوزېدونکې اپولو ۱۱ سپوږمکۍ د پرواز د کنټرول کوونکي په توګه خدمت وکړ.
دوک د سپوږمۍ په سطحه باندې د راکوزېدونکې اپولو ۱۳ سپوږمکۍ پیلوټ و. له دغه ماموریت لږ وړاندې هغه ته د سرخکانو (جرمني سرخکانو) ناروغي د هغه د یوه ملګري له زوی څخه سرایت کړی و او په ناپامۍ سره یې د دغه ماموریت اصلي خدمه هم د دغې بیمارۍ له ګواښ سره مخ کړه. له دې امله چې کن مټینګلي د دغې ناروغۍ پر وړاندې طبیعي وقایه نه لرله، د هغه پر ځای جک سویګرت د دغې سپوږمکۍ د قومانده ورکوونکي پیلوټ په توګه وګمارل شو. مټینګلي د اپولو ۱۶ ماموریت د قومانده ورکوونکي پیلوټ په توګه له دغه ماموریت استعفا ورکړه. په دغه ماموریت کې دوک او جان یانګ په دکارت لوړو کې راکښته شول او درې ځله یې له خپلې سپوږمکۍ څخه بهر ته د وتلو فعالیت (extravehicular activities) ترسره کړ. نوموړي همدارنګه د اپولو ۱۷ د ریزرف قومانده ورکوونکي پیلوټ په توګه خدمت وکړ. دوک د ۱۹۷۶ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه له ناسا څخه استعفا ورکړه.
دوک د تکزاس په نیوبراونفلز کې اوسېږي او په ۲۰۲۰ زکال کې د تکزاس غوره اوسېدونکی وبلل شو. نوموړی اوس مهال د ستورمزلو یا فضا نوردانو د تحصیلي سکالرشېپونو د بنسټ په مدیره پلاوي کې غړیتوب لري او له دې وړاندې یې د دوه کلونو لپاره د همدغه پلاوي د مشر په توګه خدمت کړی. نوموړی د ناسا د فیلمونو او سپوږمۍ ته د خپل اپولو ماموریت څخه د شخصي کیسو له امله د انګېزه پارونکي ویناوال په توګه شهرت موندلی. نوموړی بیاځلي زېږېدلی عیسوي دی او له خپلې مېرمنې سره یوځای خپلو مخاطبینو ته د خپلو باورونو او د هغوی په واده باندې د هغو د اغېز اړوند ویناوې کوي.
لومړنی ژوند او زده کړې
چارلز ماس دوک جونیور د ۱۹۳۵ زکال د اکتوبر په ۳مه د شمالي کارولینا په شارولت کې وزېږېد، نوموړی د بیمې د پلورونکي چارلز ماس دوک او د هغه د مېرمنې ویلي کاترین زوی دی چې کورنی نوم یې واټرز و او د بېسټ اېنډ کو د کالیو د شرکت د پېرودونکې په توګه یې دنده لرله. د هغه له زېږون شپږ دقیقې وروسته د هغه غبرګلونی ورور ویلیام واټرز (بېل) دوک پیدا شو. په مورنیو اجدادو کې یې ډګرمن فیلمون واټرز شامل دی چې د امریکا په انقلابي جګړه کې جنګېدلی.
د ۱۹۴۱ زکال د ډسمبر په اوومه په پرل هاربر باندې د جاپان له برید وروسته چې له امله یې د امریکا متحده ایالات په دویمه نړیواله جګړه کې ښکېل شول، پلار یې په داوطلبانه توګه له سمندریز ځواک سره مل شو او په کالیفورنیا کې د نارت ایسلنډ د سمندري ځواک هوايي اډې ته ولېږل شو. د دوی کورنۍ کالیفورنیا ته کډه وکړه څو له خپل پلار سره یوځای ژوند وکړي، خو له یو کال وروسته پلار یې آرام سمندر ته ولېږل شو او ویلي خپل ماشومان د سویلي کارولینا جانسټون ته له ځان سره یووړل؛ چېرې چې د هغې مور ژوند کاوه. د دوی پلار په ۱۹۴۴ زکال کې له سویلي فاسفیک څخه راوګرځېد او د سمندري ځواک په ډایټونا بیچ هوايي اډه کې وګمارل شو، همدا و چې د دوی کورنۍ هلته کډه وکړه. په ۱۹۴۶ زکال کې وروسته له هغه چې جګړه پای ته ورسېده دوی د سویلي کارولینا په لنکستر کې استوګن شول، چېرې چې د نوموړي پلار بیمه پلورله او مور یې هم د جامو یوه هټۍ لرله. د الیزابت (بټسي) په نامه د هغه یوه خور په ۱۹۴۹ زکال کې وزېږېده.
په ماشومتوب کې دوک او ورور یې بېل د الوتکې یو موډل (شکل) جوړ کړ. د هغه په زړه کې مادر زادي ستونزه لامل وګرځېده بیل سخت ورزش ته شا کړي او بالاخره یې نوموړي ته انګېزه ورکړه څو طبابت ته موخه کړي، خو له دې سره ګلف هغه لوبه وه چې بیا یې هم له هغو خوند اخیست. دوک د امریکايي ځوانانو په سازمان کې مخکښ غړی و او په ۱۹۴۶ زکال کې یې د ایګل سکاټ (مخکښ باز) درجه خپله کړه. نوموړي د لنکستر په عالي لیسه کې زده کړې وکړې. دوک پرېکړه وکړه چې پوځي مسلک غوره کړي. له دې امله چې پلار یې په سمندریز پوځ کې خدمت کړی و؛ وه یې غوښتل د مریلنډ په اناپولیس کې د متحده ایالاتو د هوايي ځواک اکاډمۍ ته ولاړ شي.
په لومړي ګام کې دوک د خپلې سیمې د کانګرس غړي جیمز پي. ریچارډز ته ورغی چې په لنکستر کې یې ژوند کاوه. ریچارډ وویل چې دی به خوشاله شي چې دوک د یو سیمه ئیز ځوان په توګه پوځ ته نوماند کړي. ریچارډ دوک ته مشوره ورکړه چې پوځ ته د ده له خوا له نوماندۍ سربېره باید د شاملېدو په ازموینه کې بریالی شي او لارښوونه یې ورته ورکړه چې باید پوځ ته په یوه چمتو کوونکي ښوونځي کې لږ زده کړې وکړي. دوک او والدینو دغه لارښوونه ومنله او هغه د خپلو زده کړو د وروستيو دوه کلونو لپاره د فلوریدا په سن پترزبورګ سیمه کې د اډمیرال فراګوت ښوونځی غوره کړ. دوک د خپل وروستي کال په نیمايي کې د اناپولیس په ازموینه کې ونډه واخیسته او لږ وروسته یې لیک ترلاسه کړ چې له دغې اکاډمۍ څخه د ۱۹۵۷ زکال د فارغېدونکې دورې لپاره ټاکل شوی. لنکستر نیوز اخبار د نوموړي انځور په دغه اکاډمۍ کې د منلو له مکتوب سره یوځای په لومړۍ پاڼه کې خپور کړ. نوموړی په ۱۹۵۳ زکال کې د فراګوت له اکاډمۍ څخه په خپل ټولګي کې د لومړۍ نمره زده کوونکې په توګه په عالي درجه فارغ شو.
دوک د ۱۹۵۳ زکال په جون میاشت کې د سمندریز ځواک په اکاډمۍ کې شامل شو. نوموړی ورزشکار نه و، خو د دغې اکاډمۍ د ګلف په لوبډله کې یې لوبې کوله. اروپا ته د اوړي پر مهال په یوه دوه میاشتني سفر کې چې په یواس اس سیبوني سکورټ کوونکې بېړۍ کې یې وکړ له سمندري ناروغیو ورنځید او په سمندریز ځواک کې یې د خپل ګډون هوډ وننګاوه. بل پلو نوموړي د سمندریز ځواکونو له N3N الوتکې سره د بلدتیا له یوې الوتنې څخه ډېر خوند واخیست او له دې وروسته یې په هوايي برخه کې په خپل مسلک فکر وکړ. دغه مهال د متحده ایالاتو د هوايي پوځ اکاډمي تازه تاسیس شوې وه او خپله لومړنۍ دوره زدکوونکي یې تر ۱۹۵۹ زکال پورې نه شو فارغ کولای، له همدې امله د اناپولیس د دغه دورې یو پر څلورمه برخه زده کوونکو اجازه لرله د متحده ایالاتو هوايي ځواک په دواطلبه بڼه انتخاب کړي. د دغې اکاډمۍ د ۱۹۵۷ زکال د دورې له یو پر څلورمه برخه زده کوونکو څخه ډېرو یې ځانونه دواطلب کړل او د دواطلبانو نومونه د پچې اچونې په بهیر کې غوره شول. د فزیکي ارزونې په برخه کې دوک هغه مهال په شاک کې شو چې وپوهېد په ښۍ سترګه کې په لږ کچه کوږ دید (سټګمټېزم) لري، هغه چې لامل ګرځېد نوموړی د سمندریز ځواک له هوانوردۍ راوګرځوي، خو هوايي ځواک وویل چې له دې سره هم له ځانه سره یې بیايي. نوموړي د ۱۹۵۷ زکال په جون میاشت کې د سمندریزو علومو د لیسانس سند ترلاسه کړ او په هوايي ځواک کې د دویم بریدمن په رتبه وګمارل شو.
لينا جوماني
لینا جوماني د هند په ګجرات ایالت کې د احمد آباد ښار یوه اداکاره او فلمي ستور او ماډل ده.
هغه په ټلویزیوني لړۍ بانډي کې د کهيمي رول لوبولی دی. د هغې کرکټر، خیمي، د یوې کلیوالې نجلۍ په څیر و چې د یوې ډیرې غریبې او وروسته پاتې کورنۍ سره تړاو لري. له هغې وروسته هغې په یوه بله تلویزیوني لوبه کې د سهاسي رول لوبولی دی. له هغې وروسته، هغه په تیج سنګپریت لګی سجنا او بیا په آهات کې په ځانګړې برخه کې راڅرګنده شوه، او په تیرې لی کې د هیروینو رول ولوبوي. او له هغه وروسته یې په ګنګا کی دیج کې مهم رول ولوباوه. په دې وروستیو کې هغې په "چھوټي ژوند" کې د ښځینه مخکښ رول لوبولی دی. د هغې په څلورو رولونو کې پریدي شامل دي چې په "پنار ویاه" کې میرمن وه، سربیره پردې د هغې په "پیا کا گھر پیارا لګ" کې د پریا په توګه او په "امت کا امت" کې انترا شامل دي. او دا مهال هغه په کومکم بها کې د اصلي مخالف تناشري (تنو) رول لوبوي.
لینا جماني د ۱۹۹۰ کال د جولای په ۱۶ مه د هند په ګجرات ایالت کې زیږیدلې او هلته لویه شوې ده. لینا جماني د ګجرات له یوې مسلمانې کورنۍ سره تړاو لري. د ۲۰۱۳ کال په ډسمبر کې لینا جماني په امریکا کې میشت سوداګر راهول سچدیو سره کوژده وکړه.
فیلموګرافي
لينا جماني تر اوسه پورې په لاندې ټلويزيوني ډرامو او فلمونو کې د خپل اداکاري ښکار شوي دي.
سرچينې
وېشنيزه:1990 زېږېدنې وېشنيزه:1983 زېږېدنې
ديکشا سيټ
دیکشا سیټ (د فبروري په 14مه 1990 زېږېدلې) یوه هندي فلمي اداکاره او ماډل ده. په 2009 کې، هغه د فیمینا مس انډیا سیالۍ کې تر پای لوبې ځان رسولی و. هغې د خپلې اداکارۍ پیل د تېلوګو فلم ویدام (2010) کې وکړ.
لومړنی ژوند
دیکشا سیټ په 14 فبروري 1990 کې په هالدواني کې زېږېدلې. لکه څنګه چې د هغه پلار په ITC لمیټډ کې کار کاوه او په مکرر ډول يې د دندې ځای تغير کېده، د هغه کورنۍ په منظمه توګه حرکت کوي او په ممبيي ، چینای ، کلکته ، راجستان، ګوجرات او اترپردیش او همدارنګه کتمندو ، نیپال کې شامل دي. هغه خپل نرسري او ښوونځی په چینای کې تر او د ممبۍ په یوه کالج کې یې ګډون وکړ. هغې د مایو کالج انجونو ښوونځي کې زده کړه وکړه، په اجمیر کې د بورډینګ ښوونځي. هغه یوه مشره خور لري، چې اوس مهال په ممبۍ کې ژوند کوي او کار کوي. هغې وویل چې هغه غواړي د اوبو لاندې لرغونپوهه شي.
مسلک
په 2009 کې په کالج کې د هغې د لومړي کال په جریان کې، هغه د NSS د یوې غونډې په جریان کې د فیمینا مس انډیا سیالۍ سکاوټ لخوا ولیدل شوه، چې هغه یې قانع کړه چې ماډلینګ وکړي او د ښکلا په سیالیو کې برخه واخلي. هغه د خپل پلار د ملګري په مرسته یو پورټ فولیو جوړ کړ او سیالۍ ته داخل شو. سره له دې چې د ماډلینګ تجربه نه لري، هغه د تازه مخ سرلیک ګټلو لپاره د غوره 10 فاینلستانو څخه وه.
په حیدراباد کې د ماډلینګ دندې په جریان کې ، هغه د کاسټینګ ډایرکټر کریشکي لخوا وټاکل شوه ، د تیلګو فلم ویډم ډایرکټر. هغه بیا د فلم د مرکزي کردار پوجا په رول کې، چې د کیبل راجو (اداکار اللو ارجن ) بډایه ملګرې وه، وروسته له هغې چې 70 نجونې یې د جوړونکو لخوا رد شوې، په وینا یې "له سکریپټ سره مینه درلوده او پریکړه یې وکړه چې هغې ته ورکړي. لاړ شه او ډزې یې پیل کړې". ویډم ، د انسائیکلوپیډیا ډرامه فلم، په مختلفو جایزو دندو کې د ستاینې سره د انتقادي ستاینې ترلاسه کړ. له دې وروسته، دیکشا دوه نور فلمونه د روي تیجا سره لاسلیک کړل - میراهیک ، چې د لوړ سوداګریز بریالیتوب په توګه راڅرګند شو. د میراپیک دوه اونۍ وروسته، د ګوپیچند سره د اکشن ډرامه وانټډ ، د هغه لومړی فلم چې په مرکزي رول کې و، خپور شو او د باکس آفس بم په توګه پای ته ورسید. هغه درې نورې تیلګو پروژې درلودې، د پراباس او تمنا بهټیا سره بغاوت ، بیا یو بل فلم نیپو د روی تیجا سره او ټولنیز خیالي فلم یو کوداتارا اولیکي ''پاداتارا. ما کار وکړ هغه په 2013 کې د ویټای منان سربیره د اداکار سالمبراسن سره د جاسن می سوسنتیران په راجا پټای کې د ویکرم په مقابل'' کې په دوه تامیل فلمونو کې کار کړی و. په کې خپور شو
سرچينې
<references group="" responsive="0">
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:1990 زېږېدنې وېشنيزه:هاډرونونه وېشنيزه:باليو وېشنيزه:هندي ستوري وېشنيزه:هندي ساينسپوهان وېشنيزه:هندي رسنۍ وېشنيزه:هندي راجاگان وېشنيزه:هندي دین وېشنيزه:هندي تصوف وېشنيزه:هندي
دلال
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" دلال هغه څوک دی چې د پیسو ګټلو په بدل کې جنسي اړیکه چمتو کوي او جنسي اړيکې لپاره لاره برابروي. دلال د ځانپلورې سره د جنسي اړيکې ټينګوونکي د مخامخولو يا د جنسي اړيکې لپاره ځای چمتو کوي. په عامه کلتور کې، يو چاته "قواد" يا "دلال" ويل د هغی سپکاوی کول ګڼل کيږي.
د دلالۍ تاریخ
په انګلستان کې، د فیوډالي واکمنۍ په دوره کې، یو تړون شتون درلود چې پر بنسټ یې یو سړی د مالک ملکیت په کرایه کولو او د هغه د خوښۍ لپاره به يې د ځوانو مېرمنو په وړاندې کولو سره د هغې کرايه ورکوله. دغو کسانو ته (دلال) ویل کېدل. البته دا کلمه له ۱۶۰۰ کاله پخوا څخه د هغو کسانو لپاره کارول شوې چې د فاحشو لپاره مراجعین لټوي او نن ورځ هم د «دلال» په مانا کارول کیږي.
جرم
په ډېرو کلتورونو او مذهبونو کې، دلالي کول یو ناوړه عمل ګڼل کیږي، او دا په ډېری جزایي قوانینو کې جرم ګڼل کیږي. د ایران د اسلامي جزا قانون له ۱۳۵ څخه تر ۱۳۸ مادو کې دغه موضوع مطرح کړې ده او ویلي یې دي؛ "د سړي لپاره د دلالۍ کولو حد ٧٥ دُرې او له هغه ځايه د دريو مياشتو نه تر يو کال پورې شړل دي او د ښځې لپاره يوازې ٧٥ دُرې دي. »
په 2004 کې، د امریکا د جورجیا یوې محکمې دوه دلال مجرم وپېژندل او د استیناف محکمې دا سزا تایید کړه
په ایټالیا کې، د جزا قانون له 531 څخه تر 536 پورې مادې او د پارلمان دوه نور پریکړه لیکونه چې د فبرورۍ په 20، 1958 او د اګست په 3، 1998 کې د غلا کولو جرم سره معامله کوي
په ادبیاتو کې ړلتلي
د دلال ژوند د ځینو ادبي اثارو د جوړولو بنسټ دی. دلته ځینې هغه اثار دي چې په کې د دلال اصلي کرکټر و.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:جنسي اړيکې وېشنيزه:جنسي تېری وېشنيزه:جنسي ځورونه وېشنيزه:سيکس او قانون
اوکتای رفعت
لنډه پېژندنه
اوکتای رفعت هوروزجو (په استانبولي ترکي کې Oktay Rifat Horozcu) د ترکیې مشهور شاعر او لیکوال دی چې د ۱۹۱۴ میلادي کال په جون میاشت د انکرې په ښارکې زیږېدلی، د اورهان ولي او ملیح جودت جنبش سره ملګری و اود ۱۹۸۸ میلادي کال په اپرېل میاشت کې د ۷۴ کالو په عمر مړ سوی دی. پلار یې صامح رفعت نومیږي، ۱۹۴۱ میلادي کال کې یې خپله لومړنۍ شعري ټولګه خپره کړه. په شاعرۍ کې یې پېچلتیا نه خوښېده او تل یې هم خپله ساده شعرونه لیکل او هم یې نور شاعران چې له ده سره ملګري و دې ته هڅول چې ساده او روان شعرونه ولیکي.
نوموړي په خپله هم د شاعرانو یوه ټولنه جوړه کړی وه چې ډیری شاعران یې غړي وو. ډرامه لیکنه کې یې لوی لاس درلود، اوکتای د ترکیې د معاصرو شاعرانو په ډله کې ځانګړی ځای لري.
د رفعت زده کړې
لومړنۍ او ثانوي زده کړې یې په انکره کې ترسره کړي د احمد احمدي په نوم یې استاد درلود چې دی یې تل شاعرۍ ته هڅوی د ښوونخي فراغت وروسته یې په فرانسه کې سیاسي علوم لوستل پیل کړه، خو د دویمې نړي والې جګړې له کبله یې تحصیلات بشپړ نکړه خپلو هېواد ته راستون سو.
د رفعت آثار
۱ـ په ۱۹۴۱م کال کې یې د غریب په نوم لومړۍ شعري ټولګه چاپ کړه.
۲ـ په ۱۹۵۵م کال چې کله هم په استانبول کې وکیل و د بیرغ لرونکي کوڅې په نوم اثر یې خپور کړ.
۳ـ په ۱۹۶۱ م کال یې د پله یې عشق په نوم شعري ټولګه ولیکل
۵ـ د خوسي پوزې په نوم رومان
۶ـ رفعت شا وخوا شل اثره لري ددې تر څنګ یې ډېرې ډرامې هم لیکي دي...
د ترکیې د معاصرو شاعرانو په ډله کې ځانګړي ځای لري دترکیې کره کتونکي یې شعر خیالور بولی او اوس هم د ده شعرونه په ترکیه کې ډير مینه وال لري.
هغه په ترکي شعر کې سنتي او دودیزو خبرو ته شاه کړه او ترکي شعر ته یې نوی رنګ ورکړ.
شعري بېلګې
که ټولې تیارې درته درکړم بیا هم
نه سې کولای چې
شپې د تګ مخه ونیسې
ددې چینې رڼې اوبه د شېدو په شان دي
زه د لرې نه سیند ته ګورم
یوه مرغۍ الوزي
یوه کښتۍ تیریږي...
اما تاسو یې مخه نه سې نېولای
*** *** *
په ډبرین دیوال مې ستا نوم
په ذغالو ولیکی
او بیا مې
یوه کښتۍ انځور کړه
کبان مې قطار کړه
خو هغې کښتۍ ته له ځانه سره یوړې
راټولونکی
محمد نسیم مومند
د واحدونو نړيوال سيستم
د واحدونو نړيوال سيستم چې په ټولو ژبو کې د “SI” او ځيني وختونه په سرچپه ډول د “IS” نړيوال لنډيز له مخې پېژندل کېږي، د مټريک سیستم معاصره بڼه او د نړۍ په کچه د اندازه کولو تر ټولو پراخه کارېدونکی سيستم دی. دا سيستم چې د وزنونو او اندازو د عمومي ناستې “General Conference of Weights and Measures (CGPM)” له لورې رامنځته شوی او په پام کې نيول شوی دی، د نړۍ په نږدې هر هېواد کې د اندازه کولو يوازينی رسمي دريځ لرونکی سيستم دی، چې د ساينس، ټيکنالوژۍ، صنعت او وروځنۍ سوداګرۍ ورځنۍ سوداګرۍ برخو کې ورڅخه کار اخېستل کېږي.
پورتني اوه بنسټيز او د ځانګړو نومونو او نښو درلودونکي ۲۲ اړوند تر لاسه شوي واحدونه، د نورو اړوند تر لاسه شويو واحدونو د ښودلو په موخه، ښايي د يو ترکيب له خې وکارول شي. دا چې د اړوند واحدونو اندازې به يوازې د يو څه کاريالونو يا کارونو لپاره ګټه بخښونکې وي او د ټولو لپاره ښايي هوساينه ونه لري، نو د واحدونو نړيوال سيستم شل مختاړي برابروي، چې د اړوند واحد له نوم او نښې په زياتولو، د ورته اندازې لپاره د سيستم شل نور (غير اړوند) واحدونه توليدوي؛ دا نا اړوند واحدونه تل د اړوند واحد اعشاري ضريبونه (لکه: د ۱۰ طاقت) او د قاعدې ضريبونه دي. د واحدونو نړيوال سيستم د يو تکاملي يا د واحدونو د منځته راوړونکي سيستم په توګه په پام کې نيول کېږي؛ واحدونه او مختاړي جوړ شوي او پېژندنې يا تعريفونه يې د نړيوالې هوکړې له لارې ځکه مشخص شوي دي، چې د اندازه کولو ټيکنالوژي ورځ تر بلې پرمختګ کوي او د اندازو کره والی هم وده کوي.
له ۲۰۱۹ ز کال راهيسې د واحدونو د نړيوال سيستم ټولې د پام وړ اندازې په دې څرګندولو سره راپېژندل شوي دي، چې اوسه راپېژندونکي ثابت واحدونه چې هر کله د نړيوالو واحدونو په برخه کې څرګندېږي، ځانګړي کره عددي ارزښتونه لري. ياد ثابت واحدونه په خلا کې د نور چټکتيا “c”، د کيسيوم د غوره لېږد فريکوينسي “hyperfine transition frequency of caesium ΔνCs”، د پلانک ثابت “h”، لومړنی يا اساسي چارج “e”، د بولتزمان ثابت “k”، د اوګاډرو ثابت “NA” او د ځلا اغېزناکتوب “Kcd” دي. د راپېژندونکو ثابتو واحدونو طبيعت د “c” په څېر له بنسټيزو ثابت واحدونو څخه نيولي تر “Kcd” غوندې خالص تخنيکي ثبات واحدونو پورې دي. له ۲۰۱۹ ز کال څخه مخکې “h”، “e”، “k” او “NA” د مخکينيو واحدونو په توګه نه و راپېژندل شوي او يوازې خوار کره اندازه شوې اندازې يا مقدارونه وو. په ۲۰۱۹ زکال کې يې د وخت د تر ټولو غوره اټکلونو د پېژندنې له مخې قيمتونه تثبيت شول، چې بنسټيزو واحدونو له پخوانيو پېژندنو سره پرله پسې والی ډاډمنوي.
د واحدونو د نړيوال سيستم د پېژندنې اوسنۍ تګلاره د مخ پر زياتېدونکي ذهني او د نظريې په بڼه رامنځته شوي جوړښت پر لور د څو لسيزو د حرکت پايله ده، چې د واحدونو درک کول په کې له پېژندنو څخه په مفهومي ډول بېل دي. پايله دا شوه، چې هر څومره چې ساينس او ټيکنالوژي وده کوي، د واحد د بيا  راپېژندنې له اړتيا څخه پرته، ښايي نوې او لوړې پوهېدنې وړاندې شي. له لاسي صنعت [په لاس جوړو شويو واحدونو] سره يوه ستونزه دا ده، چې دوی له منځه تللی، ويجاړېدلی يا په کې بدلون راتللی شي؛ بل دا چې دوی بې ثباتي يا نا څرګندوالی وړاندې کوي، چې د ساينس او ټيکنالوژۍ برمو کې د پرمختګونو په واسطه نه شي کمېدلی. تر ټولو وروستی لاسي جوړ شوی واحد چې نړيوال سيستم ورڅخه ګټه پورته کړه، د کېلوګرام نړيوال پروتوټايپ په نوم د پلاتينيوم او ايريديوم يوه استوانه وه.
د واحدونو د نړيوال سيستم د ودې اصلي انګېزه د واحدونو بېلابېل والی و، چې د سانتي متر، ګرام او ثانيې “CGM” سيستمونو (په ځانګړي ډول د الکرتوسټېټيک واحدونو او الکترومقناطيسي واحدونو د سيستمونو تر منځ بې ثباتۍ) کې او د بېلابېلو کارېدونکو لارو چارو تر منځ د نظم د نه شتون له امله وغوړېده. د اندازو او وزنونو عمومي کنفرانس چې د ۱۸۷۵ز کال د متر کنوانسيون له لورې رامنځته شو، د يو نوي سيستم د پېژندنو او معيارونو د رامنځته کولو او د اندازو د ليکلو او څرګندولو لپاره د اصولو د معياري کولو په موخه يې ګڼ نړيوال سازمانونه سره راټول کړل. ياد سيستم په ۱۹۶۰ ز کال کې د هغه نوښت د پايلې په توګه خپور شو، چې په ۱۹۴۸ز کال کې پيل شوی و، نو د همدې له امله د CGS پر ځای د واحدونو د متر، کېلوګرام او ثانيې سيستم “MKS” پر بنسټ دی.
پېژندنه
د واحدونو نړيوال سيستم يا “SI” د واحدونو يو اعشاري او متريک سيستم دی، چې په ۱۹۶۰ ز کال کې خپور او له همدې مودې راهيسې په کې په دوره يي ډول بدلون رامنځته شوی دی. دا سيستم د متحده ايالتونو، کاناډا او انګليستان په ګډون، ډېری هېوادونو کې رسمي دريځ لري، که څه هم ياد درې هېوادونو د هغه يو موټی هېوادونو له ډلې څخه دي، چې په بېلابېلو کچو له خپلو دوديزو سيستمونو څخه هم ګټه اخلي. سره له دې چې د واحدونو نړيوال سيستم په نږدې نړيواله کچه منل شوی دی، د نړۍ شا او خوا د واحدونو د غوره يا امتيازي سيستم او د ساينس، ټيکنالوژي، صنعت او سوداګرۍ د بنسټيزې ژبې په توګه کارول کېږي.
د اندازه کولو سيستم يوازيني نور ډولونه چې لا هم په نړيواله کچه ورڅخه ګټه اخېستل کېږي، د “Imperial” او د متحده ايالتونو د اندازه کولو دوديز سيستمونه دي او دوی د واحدونو د نړيوال سيستم تر چتر لاندې په قانوني ډول پېژندل شوي دي. د اندازې ځيني نور يو څه لږ پراخه سيستمونه هم شته، چې کله ناکله د نړۍ په ځانګړو سيمو کې کارول کېږي. د دې تر څنګ د واحدونو له نړيوال سيستم له چوکاټ څخه د باندې هم نور ډېر واحدونه شته، چې د واحدونو په هيڅ يو پراخه سيستم پورې اړه نه لري، مګر بيا هم په ځانګړو برخو او سيمو کې لا هم په منظم ډول کارول کېږي. د واحد دا دواړه ډولونه په عمومي ډول د “SI” واحدونو په چوکاټ کې په قانوني توګه هم پېژندل شوي دي.
د واحدونو نړيوال سيستم
د واحدونو نړيوال سيستم د وزنونو او اندازو د عمومي کنفرانس له لورې رامنځته او په پام کې ونيول شو. ياد کنفرانس په عمل کې د واحدونو د سلاکارې کمېټې “Consultative Committee for Units” سپارښتنې څاري او دا هغه رښتینې اداره ده، چې د واحدونو د پېژندنې او نړيوال سيستم پورې د تړلو نويو پوهنيزو او تکنالوژيکي پرمختګونو اړوند تخنيکي سلا مشورې تر سره کوي. د واحدونو سلاکاره کمېټه د وزنونو او اندازو نړيوالې کمېټې ته راپور ورکوي، چې نړيواله کمېټه په خپل وار د وزنونو او اندازو عمومي کنفرانس ته راپور ورکوي.
د واحدونو اړوند ټولې پرېکړې او سپارښتنې د واحدونو نړيوال سيستم “The International System of Units (SI)” په نوم کوچنۍ رساله (بروشر) کې راټولېږي، چې د وزنونو او اندازو د نړيوالې ادارې “International Bureau of Weights and Measures” له لورې خپرېږي او په دوره يي ډول په کې نوی والی راځي.
د نړيوال سيستم بنسټيز واحدونه
نړيوال سيستم د اوه بنسټيزو فزيکي کميتونو سره سم، اوه واحدونه د بنسټيزو هغو په توګه غوره کوي. ياد واحدونه ثانيه ده چې په کوچني “s” سره ليکل کېږي او د وخت د فزيکي اندازې واحد دی؛ متر چې نښه يې “m” ده، د SI د اوږدوالي واحد دی؛ کېلوګرام (kg، د کتلې واحد)؛ امپير (A، د برېښنايي بهير يا جريان واحد)؛ کالوين (K، د ترموډيناميک تودوخې درجې واحد)؛ مول (mol، د مادې د کچې يا اندازې معلومولو واحد) او شمعه يا کنډيلا (cd، د رڼا د غلظت واحد) دی. په نړيوال سيستم کې ټول واحدونه د بنسټيزو واحدونو د شرايطو له مخې څرګندېدلی شي او بنسټيز واحدونه د واحدونو تر منځ د اړيکې د څرګندولو يا تحليلولو لپاره د يوې غوره ټولګې په توګه کار کوي.
ځانپلورنه
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
فاحشه ، ځانپلورنه یا جنسي کار  د عاید یا ځینو نورو ګټو لپاره د طبیعي یا غیر طبیعي جنسي اړیکو سوداګرۍ یا مسلک دی ، چې ځینې وختونه د سوداګریزې جنس په نوم هم ویل کیږي (په انګلیسي کې: Commercial Sex). له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته، د "نړۍ تر ټولو زوړ مسلک" اصطلاح په عمومي ډول ځانپلورنه ته راجع شوه (مګر په نورو ځانګړو قضیو کې کارول کیږي).
د اصطلاح کلتوري کارونې په بې ساري ډول توپیر لري، او د سپکاوي اصطلاح په توګه د هغې کارول د هغو فعالیتونو لپاره کارول کیږي چې په رسمي توګه ځانپلورې نه وي. په ځینو ټولنو کې، اصطلاح په نرمۍ سره د هغه چا په نښه کولو لپاره کارول کیږي چې د هغې ټولنې له نورمونو څخه بهر په جنسي فعالیتونو کې ښکیل وي، لکه د واده کولو یا غیر واده کولو، حتی سپینې واده.
هر هغه څوک چې د دې مسلک په هره برخه کې کار کوي د جنسي کارکونکي په نوم یادیږي. ځانپلورنه د جنسي صنعت (یا جنسي سوداګرۍ) یوه څانګه ده. په مختلفو هېوادونو کې یا د ځینو هېوادونو په مختلفو سیمو کې، د ځانپلورنې قانوني حالت د مرګ له سزا څخه تر قانوني پورې او د قانون له مخې له غیر کنټرول څخه تنظیم شوي، کنټرول شوي او قانوني سوداګرۍ پورې توپیر لري.
تاریخچه
ځانپلورنه کله ناکله د "نړۍ ترټولو زوړ مسلک" په توګه پیژندل کیږي.
د ایران په تاریخ کې
په کنډوالو (ځانپلورونو) کې، منځګړیتوب اکثرا هڅه کوله چې خپل میلمانه راضي کړي. د اړتیا په صورت کې، میلمانه کولی شي د خپلې خوښې "قهبا" سره په مخکینۍ خونه کې، پرته له شرمه یو څه وخت تیر کړي او د آرام کولو وروسته بیرته خپل ځای ته لاړ شي او "قبه" به هم نڅا ته دوام ورکړي.
په ځانپلورنه کې تاوتریخوالی
په ډیرو مواردو کې، ځانپلورې هم د فزیکي تاوتریخوالي قرباني کیږي او د خپلو پیرودونکو لخوا وهل کیږي او فزیکي ځورول کیږي او حتی وژل کیږي. د غیر مراجعینو لخوا د ځانپلورو په وړاندې د تاوتریخوالي قضیې هم شتون لري؛ د مثال په توګه، د تاوتریخوالی موخه کیدای شي هغه پیسې غصب کړي چې ځانپلورې یې له ځانه سره وړي.
روږديتوب او ځانپلورنه
د " روږدي " او "ځانپلورنې" ترمنځ د پام وړ اړیکه شتون لري.
ایډز او ځانپلورنه
د ځانپلورنې او ایډز د کچې ترمنځ د پام وړ اړیکه شتون لري. په ډیرو مواردو کې، د ځانپلورو مراجعین نه غواړي د ډیر جنسي اطمینان لپاره کنډوم وکاروي، او که چیرې ځانپلورې د کنډوم په کارولو ټینګار وکړي، د نارینه وو څخه ترلاسه شوي مقدار به خورا لږ وي، نو ډیری یې د کنډوم پرته جنسیت کوي او دوی راضي دي. . همدارنګه، که چیرې پیرودونکي کنډوم کاروي، که چیرې کنډوم د جنسي اړیکو په وخت کې ټوټه یا ټوټه شي، دوی نه غواړي بدل کړي.
سیلانیان هم، که دوی پخپله ایډز نه لري، د دې ځانپلورې سره د خوب کولو وروسته به د HIV ویروس کور ته راوړي، په ځانګړې توګه که چیرې دا د کنډوم کارولو پرته وي.
د جنسیت لپاره انساني قاچاق
د جنس لپاره انساني قاچاق ته هم عصري غلامۍ، جنسي غلامۍ او سپینې غلامۍ ویل کیږي. د انسانانو قاچاق ته ډیره پاملرنه شوې ده، چې شمیر یې د 600,000 او 800,000 ترمنځ اټکل شوی دی. په دغو کسانو کې ۸۰ سلنه یې ښځې او نجونې دي چې هر کال په بېلابېلو هېوادونو کې پلورل کېږي او په ډېرو مواردو کې دوی د ځانپلورې او یا هم د غلامانو په څېر په نارینه‌وو کار کولو ته اړ کېږي. د بشري حقونو فعالان وايي، هر کال زرګونه بې وزله ښځې او نجونې د کار او واده په دروغجنو ژمنو له کلیو څخه ښارونو ته په جلبولو مجبورېږي. په ځینو مواردو کې، والدین په مستقیم ډول خپلې لوڼې پلوري. د دې ځمکې لاندې سوداګرۍ غلا د موندلو ستونزمن کوي. په پورتنیو ارقامو کې هغه قربانیان شامل نه دي چې په خپل هېواد کې پلورل کیږي - یوه ستونزه چې هند یې له ډیرې مودې راهیسې ځپلی دی، د بیلګې په توګه، یو هېواد دومره لوی او متنوع دی چې قاچاق وړونکي کولی شي خپل قربانیان له یو ځای څخه بل ځای ته انتقال کړي. په سلګونو کیلومتره لرې یو ځای ته، د یوې بلې ژبې سره او د کور د بیرته راستنیدو لږ چانس. قاچاق وړونکي په ندرت سره نیول کیږي.
د ځانپلورنه حقوقي اړخ او د هغې انتقادونه
ځانپلورنه د نړۍ په ډیرو هېوادونو کې یو قانوني مسلک دی او په قانوني توګه یې ساتنه کیږي او په دې کار کې د ښکیلو کسانو د ساتنې لپاره مفصل قوانین وضع شوي دي. د دې مسلک د آزادۍ توضیحات او اندازه له یو ځای څخه بل هېواد او هېواد ته توپیر لري.
په نیوزیلینډ ، سویس ، استرالیا ، ارجنټاین ، بلجیم ، برازیل ، کاناډا ، اتریش ، کوسټاریکا ، ډنمارک ، جرمني ، ترکیه ، ایټالیا ، یونان ، هالنډ او نورو هېوادونو کې ځانپلورنه وړیا ده او د ځانګړو قوانینو تر پوښښ لاندې راځي. ځانپلورنه په انګلستان کې هم وړیا ده، مګر په عامه ځایونو کې د هغې ترویج د قانون خلاف کار دی. په امریکا کې، نیواډا په امریکا کې یوازینی ایالت دی چیرې چې ځانپلورنه تر یوې اندازې پورې وړیا ده.
خو د ځانپلورې پر دې بڼې بنسټيزې نيوکې شته، چې د ځانپلورنه او پانګوال نظام تر منځ د اړيکو د ماهيت له امله دي. د بېلګې په توګه، په آلمان کې د ځانپلورنه د قانوني کولو د قانون د تصویب په اړه بحثونه شوي دي. دا پریکړه لیک په دوو دلیلونو ولاړ و: لومړی دا چې د دې قانون په تصویب سره ځانپلورنه یو کار ګڼل کیږي او له همدې امله د کار قانون تابع دی؛ دا پدې مانا ده چې په آلمان کې ښځینه ځانپلورې باید د کار قرارداد ترلاسه کړي او ګټې لکه روغتیا بیمه ، د بیکارۍ بیمه ، او تقاعد ترلاسه کړي. دوهم، د ځانپلورنه پیژندنه او په قانون کې د هغې رامینځته کول به بدکاري نور د "شرم خلاف" عمل په توګه ونه ګڼل شي. خو منتقدین وايي چې د ښځو د سازمان د اټکل له مخې په سلو کې شپیته ځانپلورې بهرني مهاجرین دي چې حتی په آلمان کې د اوسیدو اجازه هم نه لري، یوازې د کار جواز ته پریږدي. برسېره پر دې، په عملي توګه یوازې یو سلنه ځانپلورې د کار جواز سره د کار قرارداد ترلاسه کړی.
همدارنګه منتقدین وايي، د جرمني سیاستوال د دې پر ځای چې ښځو ته له دې ډګره د وتلو امکانات برابر کړي، د ځانپلورنې د قانوني کولو په تصویبولو سره، دوی په حقیقت کې د دې کار د دوام لپاره د ښځو غندنه کوي. ځکه چې د کار په توګه د ځانپلورنه په رسمي کولو سره، یو سړی نشي کولی په اسانۍ سره خپله دنده پریږدي ځکه چې د آلمان د کار قانون له مخې، هغه باید د استعفا له اعلان وروسته درې میاشتې نور کار ته دوام ورکړي، که نه نو په ناڅاپي توګه د دندې پریښودو سره، د هغه قرارداد. دنده لغوه شوه او خپل حقوق او ګټې به له لاسه ورکړي. دغه راز د دغه قانون له مخې هره وزګاره مېرمن په ځانپلورې خانو کې کار ته لېږل کېدای شي، ځکه چې د قانون له مخې هغه کسان چې د بېکارۍ له ګټو او يا دولتي مرستو ترلاسه کوي حق نه لري چې له کار څخه انکار وکړي، که څه هم په دې برخه کې تجربه نه لري. د منتقدینو بله تبصره دا ده چې د دغه قانون تر تصویب مخکې به په آلمان کې ځانپلورې ښځې کولای شي پولیسو ته ولاړې شي او د ځانپلورې خانې د خاوند او سوداگرو په اړه شکایت وکړي، خو د ځانپلورنې په قانوني کیدو سره دا کار ممکن نه دی، ځکه چې د ځانپلورې خاوندان دي. یا د کارموندنې ادارې تر عنوان لاندې د ښځو پیرود او پلور قانوني ګڼل کیږي. حتی که یوه ښځه د کار تړون لاسلیک کولو ته اړ ایستل شي، هغه نشي کولی دا ثابت کړي چې هغه د فشار او ګواښونو له مخې ځانپلورنه ته مجبوره شوې وه، مګر اوس دا کار ورکونکی دی چې کولی شي د هغې په اړه دعوی وکړي.
د آلمان د ځانپلورنې د قانون د تصویب لپاره یو دلیل دا و چې دا کار به نور د "عفت مخالف" نه ګڼل کیږي او دا چې ځانپلورې به په ټولنه کې خپل ځای ومومي. منتقدین وايي چې په عمل کې، د دې قانون له تصویب وروسته د ښځو یوه کمه سلنه ځانپلورې کوي، د بیلګې په توګه، کله چې دوی د کور په لټه کې وي، د کور مالک ته چې پوښتنه وکړي چې ستاسو دنده څه ده: ځانپلورې؛ یا د ځانپلورنې میندې یوه لږه سلنه غواړي چې ووایي چې د دوی مسلک ځانپلورې ده کله چې خپل ماشومان په وړکتون او ښوونځي کې ثبت کړي.
نارينه ځانپلورونکي
ځانپلورنه هم په نارینه وو کې شتون لري. په ایران کې ځینې نارینه ځانپلورې نارینه ته جنسي خدمتونه وړاندې کوي او یو شمیر یې ښځو ته.
په تهران کې د یو نارینه ځانپلورې په وینا، هغه سړی چې جنسي خدمتونه وړاندې کوي خوشحاله وي او د ځانپلورې په څیر خپګان نه کوي. هغه وايي، چې خپله دنده يې يو بې ساري تخصص ګڼي او د خپلو ښځينه همکارانو په پرتله ډېر زيات عايد لري. هغه د ذلت احساس نه کوي او خپل ژوند عصري او خوشحاله ګڼي.
د حیواناتو ځانپلورنه
ځینې ملا تړلې ښځینه پینګوین به د تیږو په بدل کې د عجیب نارینه پینګوین سره ملګرتیا وکړي (کوم چې د کور جوړولو لپاره اړین دي). ځانپلورې هم د چیمپینزیانو ترمنځ لیدل شوي چې د جنسیت لپاره خواړه تبادله کوي.
مشهور کلتور
تر څوارلسمې پېړۍ (۲۱مې پېړۍ) پورې د ايران ټولنيز او کلتوري وضعيت (حتی په بهر کې ايرانيان) داسې وو، چې د جنسي تنوع لرونکې مېرمنې ته جنده (ځانپلورنهء) د سپکاوي او سپکاوي په نوم يادېده. په ورته وخت کې، هغه نارینه چې جنسي تنوع غواړي د ایران د مدني قانون له مخې د څو میرمنو درلودلو لپاره وړیا دي. په فرعي کلتورونو کې چیرې چې څو واده عام نه و، سپکې کلمې لکه دوچرباز د نارینه وو د سپکاوي په توګه کارول کیده. دا، په داسې حال کې چې د هلک لپاره کلمه شتون لري، ورته فرعي کلتورونه د ښځو لپاره د جنده کلمه کاروي.
په ادبیاتو کې
صادق هدایت د علوی خانم په کیسه کې د ځانپلورې کیسه د خپل کار د بنسټ په توګه کارولې ده. همدارنګه د ایرج میرزا په اثارو او یا د سعدي په شعرونو کې هم دا ډول چلند د کار په مرکز کې دی.
د ایراني نارینه وو په ادبیاتو کې د "جیند " او "فسحې" کلمې لیدل کیږي، خو ایراني میرمنو تر 1370 کلونو پورې په خپلو لیکنو کې دا کلمې نه دي کارولي، تر دې چې په 1999 ، (1377) کې ساقي قهرمان د "او جیند معنی ژوند" په نوم یو شعر خپور کړ. ته ..." کوم چې د بیلابیلو نیوکو سره مخ شو.
محاورې
په فارسي کې د ځانپلورنې د مرکزونو مدیرانو ته په اصطلاح د " جکش " (د نارینه وو لپاره) او "خانم رئیس یا خیل" (د ښځو لپاره) ویل کیږي.
په فارسي ژبه کې هغه سړی چې خپله ښځه د پیسو په بدل کې نورو ته ورکوي، هغه ته " قرمساق " وایي چې پښتانه بيا ورته دلال وايي.
ځانپلورې د منځني فارسي کلمه ده. ګینده ،  مګر دا یو ډیر منفي مفهوم لري. د دې دلیل لپاره، دا د سپکاوي په توګه هم کارول کیږي.
حوالې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
موريل ماټرز
موريل ليلاه ماټرز (۱۲ نومبر، ۱۸۷۷ ز کال -۱۷ نومبر، ز کال) يوه استراليايي الاصله ښوونکې، ژورنالسته، استاده، لوبغاړې، د بيان د فن (خطابت/ويناوالۍ هنر) ماهره او د ښځو د رايې ورکولو د حق پلوۍ وه. له ۱۹۰۵ز کال راهيسې تر مرګه په بریتانيا کې مېشته وه، هغه په انګلستان کې ښځو ته د رايې ورکولو د حق د تر لاسه کولو لپاره د سخت دريځو مبارزو د عروج پر مهال د ښځو د ازادۍ د ټولنې په استازولۍ د خپلو کارونو له امله مشهوره ده.
د ژوند لومړي کلونه
موريل مارټرز د سويلي استراليا په «ايډيليډ» کې د «باوډن» د داخلي ښار د کلیوالې سيمې په يوه لويه «ماتوديسته» (د مسيحي مذهب يوه ډله ده) کورنۍ کې زېږېدلې وه، د هغې مور «ايما الما ماټرز» (née Warburton) پنځه لوڼې او پنځه زامن درلودل چې موريل يې په درېیمه شمېره کې وه. د پلار نوم يې «جان لیونارډ ماټرز» و، هغه د الماريو جوړوونکی او وروسته د اسهامو صراف و.
ماټرز خپله ډېره ځواني په سويلي استراليا کې تېره کړه. په ۱۸۹۴ز کال کې دې مستعمرې ته له دې امله پام واوښت، چې د «کينګسټن» د حکومت پر مهال د يوه قانون په تصويب سره لومړۍ خپل واکه سيمه شوه، چې ښځو ته د نارينه وو له شرايطو سره سم د رايې ورکولو برابر حق ورکړي.
د ماټرز د روزنې پر مهال د نولسمې پېړۍ له دوو ادبي څېرو سره پېژندنه وشوه چې د هغې په سياسي شعور کې يې خپل اغېز ثابت کړ. دا دواړه يو امريکاي شاعر «والټ وايټ مين» او د «ډولز هاوس» لیکوال نارويژني ډرامه ليکونکی «هينرک ابسن» وو. په ماشومتوب کې د خطابت ټولګيو ته د حاضرېدو پر مهال، د دې دواړو لیکوالانو آثار ډېر څرګند وو.
ماټريز د «اډيلايډ» په پوهنتون کې موسيقي ولوسته او د ۱۸۹۰ز لسيزې په پای کې يې په تمثیل او ویناوالۍ پيل وکړ، په لومړي سر کې يې دا فعاليتونه په «اډيلايډ» کې تر سره کول، خو وروسته يې د «رابرټ براټ» له شرکت سره په سيډني او ميلبورن کې هم کار وکړ.