cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د امریکا د لویې وچې تاریخ
شمالي امریکا
د امریکا متحده ایالات تر ۱۹۱۷ ز کال پورې تر هغه مهاله چې له انتانت (Entente) ځواکونو سره یوځای شوه له جګړې لرې پاتې و. د امریکا متحده ایالاتو وکولای شول چې په ۱۹۱۹ ز کال کې د پاریس د سولې په کنفرانس کې چې د دوه نړیوالو جګړو ترمنځ یې اروپا ته نوې څېره ورکړه مهم رول ولوبوي. مکسیکو د جګړې برخه نه وه، ځکه هغه مهال دغه هېواد د مکسیکو په انقلاب کې ښکېل و.
۱۹۲۰ مې لسیزې د امریکا او په لږ کچه د کاناډا لپاره د هوساینې فرصتونه رامنځته کړل. خو په ۱۹۲۹ ز کال کې د وال سټریت د اسهامو د بازار د سقوط (Wall Street Crash) او وچکالۍ له امله د امریکا په متحده ایالاتو او کاناډا کې د اقتصادي ستونزو پړاو پیل شو.له ۱۹۳۶ ز کال څخه تر ۱۹۴۹ کال پورې د مکسیکو کاتولیک ضد دولت پر وړاندې، په ځانګړې توګه د ۱۹۱۷ کال د مکسیکو په اساسي قانون کې د دیني مقرارتو پر ضد احکامو سره په اړیکه پراخ ولسي پاڅون رامنځته شو.
مرکزي امریکا
د یوې تلپاتې سیاسي اتحادیې د ماتې سره، د مرکزي امریکا د بیاځلي یو موټي کېدو مفهوم، له دې سره چې د بېلابېلو هېوادونو د مشرانو له خوا ورسره چندان لیوالتیا نه وه خو بیا هم کله کله دا مفهوم مطرح کېده. له ۱۸۵۶ ز کال څخه تر ۱۸۵۷ کال پورې دغې سیمې بریالی پوځي ایتلاف د امریکايي کړکېچ جوړونکي ویلیام واکر د برید د دفع کولو په موخه جوړ کړ. نن ورځ، ټولو پنځه هېوادونو د دوو بیرونۍ آبي لیکو لرونکی بیرغونه چې په منځ کې سپینه لیکه لري اوچت کړي څو د پخواني فدرال رول څرګند کړي.(کوستاریکا چې په سنتي ډول د دغو پنځو هېوادونو له ډلې له ادغام سره ستونزه لري، په ۱۸۴۸ ز کال کې یې په خپل بیرغ کې د آبي کرښې رنګ په تېز کولو او همدارنګه د دوه سرو کرښو په زیاتولو، د فرانسوي درې رنګه بیرغ په افتخار په خپل بیرغ کې بدلون راوړی).
په ۱۹۰۷ ز کال کې د مرکزي امریکا د عدالت محکمه جوړه شوه. د ۱۹۶۰ ز کال د ډسمبر په ۱۳ مه، ګواتیمالا، الاسلوادور، هندوراس او نیکاراګوا د مرکزي امریکا ګډ مارکېټ ("CACM") جوړ کړ. کوستاریکا د خپلې اقتصادي ودې او سیاسي ثبات له امله وه نه غوښتل چې په CACM کې برخه واخلي. د CACM موخه د پیاوړي سیاسي اتحاد رامنځته کول او د وارداتي اقتصادي سیاست پر ځای د صنعتي اقتصادي سیاست پیاوړي کول دي. دغې پروژې چټکې اقتصادي بریاوې رامنځته کړې خو په ۱۹۶۹ ز کال کې د الاسلوادور او هندوراس ترمنځ د فوټبال جګړې وروسته دغه مارکېټ وتړل شو. د مرکزي امریکا پارلمان له ۱۹۹۱ ز کال څخه یوازې مشورتي رول لري. کوستاریکا په مکرر ډول له دغه سیمه ییز پارلمان سره یوځای کېدل رد کړي، هغه پارلمان چې د مرکزي امریکا د پخوانۍ اتحادیې څلور هېوادونه، پاناما او د دومنیکن جمهوریت یې غړیتوب لري.
سویلي امریکا
په ۱۹۶۰ مه او ۱۹۷۰ مه لسیزو کې د ارجنټاین، برازیل، چلي او یوروګوای دولتونه د امریکا متحده ایالاتو سره د همغږو پوځي دیکتاتوریو له خوا وشیندل شوې. دغو دیکتاتوریو په لسګونو زره  سیاسي بندیان ونیول، چې ډېری یې اعدام او یا هم ووژل. په اقتصادي بڼه هغو د نوو لېبرال اقتصادي سیاستونو اړخ ونیو. هغوی د سړې جګړې پر مهال، د امریکا د ملي امنیت له دکتورینو څخه د داخلي شیندل کېدوڅخه د مخنیوي په برخه کې ګټه وکړه. د د د۰ ۱۹۸مې لسیزې او ۱۹۹۰ مې لسیزې ترمنځ پیرو (Peru) له داخلي کړکېچ رنځېده. انقلابي خوځښتونه او ښي اړخ پلوه پوځي دیکتاتورۍ عامې وې، خو له ۱۹۸۰ مې لسیزې وروسته، د دیموکراسۍ جوړونې څپه په دې لویه وچه کې رامنځته شوه، چې له امله یې اوس مهال دیموکراتیکه واکمني پراخه شوې.
شمالي سور سمندر سیمه
شمالي سور سمندر سیمه اریتریا په تګرینیایي ژبه ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ) د اریتریا هیواد له شپږونو سیمو څخه یوه ده.
ېرېوان
ېرېوان په ارمني ژبه کې (Երևան, МФА (арм.): [jɛɾɛˈvɑn ) دارمنستان پلازمېنه ده چې د وگړيو او مساحت له پلوه ددغه هېواد تر ټولو لوی ښار دی. د ۲۰۱۳ ز کال د شمارنو له مخې په دغه ښار کې يو اشاريه صفر اوه شپېته (يانې څه د پاسه يوميلیون) وگړي ژوند کوي.
اوستفولد
اوستفولد د ناروي یوه فیلکه (ولایت،یا صوبه) ده چی دناروي په ختیځ کی موقیعت لري.
سرچینۍ
وېشنيزه:ناروې
برهان الدين کشککي
برهان الدين کشککي يو افغان رسنوال او ليکوال و.
سابندي
سابندي د لاندې عاملينو څخه مېنځ ته راځي:
د ناروغۍ نښې نښانې
د سابندي ناروغۍ ناروغ د سا اخيستلو په وخت کې ستونزه نه لري خو کله چې ناروغ ساباسي نو ټټر ورباندې دروند وي او په سا ايستلو کې مشکل احساسوي. ناروغ د ساوېستلو په وخت کې وچ ټوخی او يا هم کله نا کله د بلغم سره مل ټوخی کوي، د ساوېستلو په وخت کې د ويزنگ او رانکای غږونه اورېدل کېږي. د ناروغ د پښتيو منځنۍ ساحه ښکته ځي. ناروغ کې تبه هم کله نا کله وي.
په بېړني حالت کې د سابندي ناروغ د سااېستلو لويې ستونزې سره مخ وي. په چټکۍ سره ساباسي او د سااېستلو سره يې د ستېتوسکوپ پرته غږونه اورېدل کېږي. د ساوېستلو سره سره ناروغ وچ ټوخی او يا هم بلغم لرونکی ټوخی کوي. ناروغ ډېر نارامه وي. د ناروغ د لاسو د گوتو او د پښو د گوتو نوکان او شونډې په وينه کې د آکسيجن د کمښت په سبب شين رنگه وي. د ناروغ په اصغا سره د ويزنگ غږونه اورېدل کېږي، کله ناکله د رانکای او رېلز غږونه په ټول ټټر کې اورېدل کېږي. که چېرته د سابندي د يوه ناروغ ويزنگ غږونه له مېنځه لاړ شي او د ناروغ د سااخيستلو او ساوېستلو ستونزه ډېره شي دا پخپله د ناروغۍ د حالت خرابوالی څرگندوي.
درملنه
د سابندي ناروغ بايد ډېر آرام وساتل شي. د مايعاتو په ورکولو سره د ناروغ د ډيهايډرېشن مخنيوی بايد وشي. د سابندي د حادې ناروغۍ په وخت کې بايد د اډرينالين (ايپينېفرين) ستنه د پوستکي لاندې ولگول شي. که چېرته د دې سره د ناروغ حالت ښه نه شي نو بيا دې د ۱۵ يا ۳۰ دقيقو وروسته يو ځل بيا د اډرېنالين ستنه ولگول شي. د دغۍ ناروغۍ په اوندن حالت کې د امينوفيلين، تيوفيلين، او سالمېټرول له درملو گټه اخيستل کېږي. د سابندي د شديدې حملې په صورت کې (ډېکسامېتازون) انجېکشن ورته تطبيق کېږي او وروسته بيا د ډېکسامیتازون تابليت د 10 ورځو پورې ورکول کېږي.
وېشنيزه:ناروغۍ
گلپايگان ولسوالي
سرچينې
وېشنيزه:د اصفهان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
SG
SG کیدای شي چې وي:
سيبورجيوم
سيبورجيوم (په انگرېزي: Seaborgium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Sg سمبول او ۱۰۶ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
غلام جيلاني جلالي
غلام جيلاني جلالي (زوکړه ۱۳۱۴ لېږدي سپوږميز کال، د غزني ولايت - مړینه ۱۴۰۰ لېږدي سپوږميز کال) يو افغان پښتو ژبی او پاړسي ژبی ليکوال، شاعر او رسنوال وو.
مخينه
غلام جيلاني جلالي د افغانستان د غزني ولايت د واغظ ولسوالۍ د ميرزيو انډړو په يوه پوهنيزه کورنې کې زېږېدلی دی. پلار يې عبدالستار نومېد. هغه په پښتو او دري ژبو کې شعرونه ويلي، نثر یې هم ليکلی، په ادبي او نورو ټولنيزو مسلو کې يې هم قلم چلولی دی. د نوموړي په شعر کې بوللې په ځانگړې ډول نامتو وې.
دندې
غلام جيلانـي د کابل د ادبي انجمن غړيتوب درلود. پر ۱۳۲۵ لمريز کال د کابل پوهنتون په ادبياتو پوهنځي او منځني دارالمعلمین کې د پښتو او دري ژبو استاد پاتې شوی دی.
ځينې چاپ شوي او ناچاپ نښيرونه يې
غلام جيلاني جلالي د خپلو نښيرونو ډېره برخه په پاړسي ژبه ليکلې، خو په پښتو ژبه کې يې هم د يادونې وړ نښيرونه کښليٍ، چې دلته يې د ځينو يادونه کوو:
اخځونه
۱- سرڅېړونکی زلمی هېوادمل، زيارکښ لیکوال، ژباړن او ژورناليست محمد نادر جلالي، ليمه مجله، ۱۵ گڼه، د ۱۳۷۹ لمریز (۲۰۰۰) ز کال مسکو چاپ، ۱۸ مخ. ۲- د محمد نادر جلالي د کورنۍ د غړیو څرگندونې.
۳- محمد اسماعيل يون، پښتو کتابښود، د ۱۳۸۷ ل کال دويم چاپ، ۳۱-۳۲ مخونه.
۴- http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0areu--00-0--0-10-0---0---0prompt-10---4---0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=areu&cl=CL5.19&d=HASH010f9fe1415237899bca98e9&l=prs&nl=1
اسلامي بنک رهایشي ټاور
اسلامي بنک رهایشي ټاور متحده عرب امارات په ښار  دوبۍ کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 51 منزلونه دي او ددې لوړوالی  261 ميټر (856 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2011 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
ايمفيسېما
نښې نښانې
د ډیر عمره کسانو چې عمر يې د 50 کالو ډېر وي لیدل کېږی. د ناروغ ټټر لکه د بېلر په شان شکل پيدا کوي په قرع سره وضاحت اورېدل کېږي طبليت هم اورېدل کېږی په اصغاء سره آوازونه ډېر خفيف اورېدل کېږی. د دې ناروغۍ په نورو نښو کې سالنډي، ذفير اوږد وي او ډنگرتوب شامل دي.
درملنه
وېشنيزه:ناروغۍ
هاپلوگروپ R1a
هاپلوگروپ R1a , یا هاپلوگروپ R-M420، د Y DNA هاپلوگروپ دي چې په یوه لویه سیمه کې وېشل شوي دی، له یوروشیا سکانديناویا، مرکزي اروپا او جنوبي سيبیریا څخه تر جنوبي آسيا پوري غځيدلي دي. د R1-Z282 سوبکلادیېس (په شمول د R1-Z280) په مرکزي او ختیځې اروپا کې او R1-Z93 په اسيا وېشل شوي دي همدارنګه د دې هاپلوگروپ  په دننه کې بل سب ګروپ  R1a1a وړاندیز شوي دي چې په یوروشيا سټيپ یا په منځنی ختیځ او قفقاز سېمو کې یا "د ننې ورځ ایران په څنګ کې خپاره دي."
افغانستان کې
په افغانستان کې د دې ګروپ لرونکي خلک عبارت دي له پښتانه، بلوڅان، ازبکان او هزاره‌ګانو څخه دي.
سرچينې
وېشنيزه:هاپلوگروپ
6 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ویډیو ایډیټ
ویډیو ایډیټ Video Edit : هغه فلمونه یا ویډیوګاني چي موږ د کېمرې په مرسته ترلاسه کړي وي،د ایډیټ یا اصلاح په مرسته موږ کولای سو په ویډیو کي تغیرات راولو او هغه څه چي مو نه وي خوښ له ویډیو څخه لیري کولای سو او د خپلي خوښۍ سره سم ویډیو یا فلم جوړولای سو. نو هر هغه څه چي د ټلوېزیون پر پرده وینئ لکه،ثبت خبرونه،خپروني،پروګرامونه،ډرامې،فلمونه او داسي نور لومړی د ویډیو ایډیټر له خوا ایډیټ او وروسته نشرته سپارل کیږي.
7 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
بوهريوم
بوهريوم (په انگرېزي: Bohrium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Bh سمبول او ۱۰v اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
اوندن برونشيت
اوندن برونکايټس يا اوندن برانشيت (په انگرېزي: Chronic Bronchitis) د سږو د هوايي نلونو يا برونکيولونو يوه اوندنه ناروغي ده. دا ناروغي اکثراً په پوخ عمره او لويانو کې ليدل کېږي چې معمولاً څو اونۍ، څو مياشتې او آن کلونه کلونه دوام کوي. دا ناروغۍ ډېر ځله په هغو خلکو کې هم چې سېگرټ څښي ليدل کېږي او کله کله په هغو خلکو کې چې سېگرټ نه کاروي هم تر سترگو کېږي. په دې ناروغۍ اخته ناروغان ممکن د ايمفيسېما په ناروغۍ هم اخته شي.
نښې نښانې
د دغې ناروغۍ په نښو کې دوامداره ټوخی پرته له درده، ټوخی کېدای شي د شين يا ژېړ رنگه بلغم سره مل وي. ناروغ اکثراً د سهار په مهال کې ډېر ټوخېږي که ټوخی د سور رنگه بلغم سره وي نو په ناروغ کې د نري رنځ او يا هم د سږو د سرطان امکان ليدل کېږي. د دې حالت په نورو نښو کې سالنډي، په اصغا سره د رانکای او ويزنگ غږونو شتون. د تنفس زفير لوی وي. د ناروغ شونډې او د لاسو او پښو د گوتو نوکان د اکسيجن د کمښت په سبب شنه وي.
درملنه
ناروغ بايد د سېگرټ څښل په ټپه ودروي. د ایمپیسیلین او یا کوترای موکسازول انټيبيوټيکو سره د اړتيا له مخې امینوفایلین هم د درملنې درمل شمېرل کېږي.
وېشنيزه:ناروغۍ
Bronchite
تسپود
تسپود يا التهاب (لاتين, inflammare, اور پرې لگول) د يوه زيانمن محرک، لکه رنځېږنونه، ټپي او نړېدلې ژونکې يا نورو تخريبي پارېدنو په وړاندې د بدن د واسکولر ووبونو يو پېچلی ژونپوهنيز غبرگون دی. تسپود د ورانېدونکو او ټپي کوونکو محرکو په وړاندې د يوه اورگانيزم ژغورنده هڅه ده چې د دغې پروسې له مخې د وېجاړونکو محرکو د له مېنځه وړلو او د بياجوړېدنې او رغېدنې چارې گړندۍ کېږي. تسپود او انتان دوه بېل بېل مفاهيم دي، که څه هم چې تسپود د يوه انتان د راپېښېدو وروسته رامېنځ ته کېږي. دا چې د انفکشن يا انتان سبب يو مايکرواورگانيزم دی، خو تسپود بيا د همداسې يوه مايکرواورگانيزم د له مېنځه وړلو او د هغو ويجاړيو د رغېدو يوه ځوابي پروسه ده چې يو رنځېږند يې سبب گرځېدلی.
د تسپود نه پرته هېڅکله يو ټپ او يا هم يو انتان نه شي رغېدلی.
آرپوهه
د تسپود اصطلاح له ت = تودوخه يا تبه، س =سوروالی، پ = پړسوب، و =ورانه دنده، د = درد چې د بدن د التهابي حالت په پايله کې د رامنځ ته شوي فزيولوژيکي پروسې علايم دی، جوړ شوی. د التهاب يا تسپود دغه علايم د لرغوني يونان طبيب هېپوکراټس لخوا په لاندې توگه څرگند شوي: په عربي کې تسپود ته التهاب وايي.
سرچينې
‎
وېشنيزه:تسپود وېشنيزه:فيزيالوژي
د هډوکو ناروغۍ
دهډوکو ناروغي (استيؤپروز ):Osteoporosis دي ناروغي ته په انگليسي استيؤپروز او دخلگو په ژبه دهډوکو ويلي کېدل يا کمزوري ورته وايي .داستيوپروز ناروغي دانسان د وجود تول هډوکي تر تآثير لاندي راولي.داناروغي د پاخه عمر لرونکو انسانانو کې زياته ليدل کېږي چه خصوصا په ښځوکې %80 او نارينو کې %20 فيصده ليدل کيږي .ديو سروي له مخي پدي ناروغي اخته کسانو شميره په امريکا کې تقريبآ لس ميلونوته رسيږي .ددي ناروغي هم تداوي سته او هم يي مخنيوي کېږي خو څرنگه چه داناروغي په کراره کراره او دوخت تيريدوسره په انسا ن کې پیداکېږي نو تداوي يي هم لږڅه وخت نسي اوپه تددرجي ډول جوړيږي لږ حوصله پکارده.
صالح محمد هوتك
مولوي صالح محمد هوتك (زوکړه، ۱۲۶۹ لمريز لېږدي کال، کندهار - د ۱۳۳۹ ل ل کال د وږي ۴، کابل) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر، ليکوال، ژورناليست ، ټولنيز او سیاسي شخصيت وو.
د هډوکو ناروغۍ
دهډوکو جوړښت
دهډوکو جوړښت دسفنج په شکل له عضوي ,غير غضوي موادو او حجروچخه جوړشوي دي غيرغضوي مواد يي لکه کلسيم ,فاسفور....او حجري يي لکه اوستيوبلاست,اوستيوکلاست,کوندروسيت,اوستيوسيت اوداسي نور دي خو ددي حجرو چخه بعضي حجری دزاړه هډوکي په له منځه وړلوکې او بعضي حجري بيا دنوي هډوکې په جوړولو کې مسؤليت لري خو کله چه ددوي ترمنځ دغه منظم ميکانيزم دمنځه ولاړشي دهډوکو ناروغي منځته راځي پدي معني چه هغه حجري چه دزا ړه هډوکودمنځه وړلو دنده لري خپل فعاليت ته دوام ورکوي خو هغه حجري چه دنوي هډوکو دجوړلودنده لري فعاليت يي ولاړ وي نو پدي وخت کې هډوکی کمزوري کېږي کوچني کېږي مگر غټږي نه اوتوجه بايد ډيره وکي چه ډيردرانه کارونه او مشکل حرکتونه ونه کي ځکه پدي ناروغي اخته کس هډوکي په ډيره اساني سره ماتيږي اوبيا يي جوړيدل په ډيرتکليف کېږي.
بله خبره داده چه کلسيم دهډوکي په جوړښت ډير مهم رول لري خو تر پنځه ديرش 35 کلني ورسته کلسيم په وجود کی په زياته اندازه مصرف اودوجوچخه وځي نو په هم هغه اندازه کلسيم لرونکي مواد باید زيات وخوړل شي ترڅو دوجودڅخه وتلي کلسيم او وجودته دخل شوي کلسيم په توازن کې سره راشي.دناروغي شدت والي درجه مريض تر مريضه فرق کوي په بعضوکې شديده وي خو په بعضوکې بيا سپکه وي. داناروغي دسن سال له نگاه په ښځو کې یی احتمال داسي شکل وي چه عمر 50 او 60 کاله ترمنځ وي احتمال %40-50 چه عمريي 60او 70 ترمنځ وي احتمال %70 چه عمر يي تر 70کاله لوړوي احتمال %85-95 دي.
صالح محمد هوتك
مخينه
مولوي صالح محمد هوتك پر ١٢٦٩ لمريز لېږدي کال په كندهار كې زيږیدلی وو. مولوي صاحب ته د كندهار د ښوونې او روزنې او مطبوعاتو د پلار لقب هم وركړل شوي دی. خدای بښلی هوتك څو اړخيز شخصيت وو، اديب، شاعر، ليكوال او سياستپوه وو. د كندهار ولايت د طلوع افغان د مهالنۍ بنسټگر او لومړنی پازوال مدير وو.
د هډوکو ناروغۍ
دناروغي نښي نښاني:
داپورته هغه نښي نښاني دي چه اکثره وخت ددغه ناروغي سره ملگري وي. دناروغي تشخيص ډاکتر له خوا د ځنيو معايناتو په واسطه ايښودل کيږي لکه په وينه کي دکلسيم مقدار .راډيولوژيک عکس دهډوکوچخه.دمريض شکايت اوريدل اوداسي ...
صالح محمد هوتك
مخينه
د مولوي صالح محمد هوتك گڼ شمېر ليكنې او شعرونه په سراج الاخبار مهالنۍ كې خپرېدې. ددغې مهالنۍ پازوال مدير خدای بښلی محمود طرزي وو چې د غازي امیر امان الله خان د واکمنۍ په دوره کې هم خپريده.
د هډوکو ناروغۍ
دناروغي تداوي;
دپورته ذکرشوو شيانو څخه تر ټولو مهم او تاثيرناکه شي دکلسيم لرونکو موادو څخه استفاده کول دي چه داستيوپروز په مريضی اخته کس بايد په ورځ کي 1500 ملي گرامه کلسيم واخلي چه يو مثال يي په لاندي ډول دي دهغه له مخي تقريبي حساب ورته کولاي شي
صالح محمد هوتك
مخينه
صالح محمد هوتك د شورا(ولسي جرگې) په نهمه او لسمه دوره كي د كندهار د خلکو وكيل وو. وروسته يي ددغې شورا د ناييب چارې هم مخ ته بيولې. مولوي صيب د يو لنډ مهال لپاره د پخواني پاچا محمد ظاهر شاه د پښتو ژبې ښوونكی هم وو.
د هډوکو ناروغۍ
دناروغي تداوي;
دپورته مثالو په نظر کي نيولوسره خپله روزانه کلسيم مقدار تقريبي حسا ب کولاي شي فقط کلسيمي مواد يو منفي تاثيرلري هغه داچه که زيات استعمال شي کيداشي دقبض سبب شي نور نو کم داسي خاص تاوان نلري کوشش کوي چه دلبنياتو چخه زياته استفاده وکي ځکه په زياته اندازه کلسيم لري.
صالح محمد هوتك
مړينه
مولوي صالح محمد هوتك د ١٣٣٩ ل ل كال د وږي پر ٤ په كابل كې له دې نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
د هډوکو ناروغۍ
دناروغي تداوي;
خداي دي وکړي چه معلومات مو دخوښي وړ گرځيدلي وي. ترتيب کوونکي عبـــــــــدالصمــــــــــدنظــــــــــري.
صالح محمد هوتك
چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د مولوي صالح محمد هوتک کلیات، ترتیب او لمنلیکونه د محمد معصوم هوتک، د ۱۳۹۷ ل ل کال چاپ.
د هډوکو ناروغۍ
سرچینې
وېشنيزه:طب وېشنيزه:هډپوهنه وېشنيزه:رنځپوهنه وېشنيزه:فېزیولوژي
صالح محمد هوتك
اخځليک
۱- https://es-la.facebook.com/nasimzirak11/photos/%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D9%88-%D9%85%D8%AB%D9%86%D9%88%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%DA%9A%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A-%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%AA%D9%83-%D9%BE%D9%87-%D9%A1%D9%A2%D9%A6%D9%A9-%D8%B4-%D9%83%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D9%8A-%D9%BE%D9%87-%D9%83%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D9%83%D9%8A-%D8%B2%D9%8A%DA%96%DB%8C%D8%AF-%D9%84%DB%8C-%D8%AF/126154057969793/
۳- http://m.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/20876
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
BH
BH کیدای شي چې وي:
بدخشان ولايت
د بدخشان ولايت د افغانستان په شمال ختيځ كې پروت دى چې له گاونډيو هېوادونو سره پوله هم لري، شمال ته يې تاجکستان، په ختيځ كې يې يوه څنډه د چين له ولسي جمهوريت، ختيځ او سويل ته له کشمير سره پوله لري. په سوېل كې او جنوب كې د لغمان، كاپيسا او تخار ولايتونو سره نښتى دى.
د اوبو او هوا له مخې بدخشان سوړ او په ټول هیواد کط ډیر شهرت لری. لوړې څوكې لري چې له واورو ډكې دي. هغه ژوى چې ماركوپولو وموند او بيا يې وروسته دا ژوى هم ماركوپولو ونوماوه، همدلته موندل شوى دى. د بدخشان مركز فيض اباد دى. كشم، جرم، شهدا،بهارک، یفتل،خاش، زیباک، درواز، واخان، اشكاشم، راغ او شهر بزرگ يې د لویو ولسوالۍ بلل کیږې .بدخشان ولایت د افغانستان دنورو ولایتونو په پرتله زیاتره خلک یی با سواده او فرهنگی خلک دی. ځينې خلك اوس د بدخشان د اداري واحدونو شمېر زيات ښيي، بدخشان د پستې ځنگلونه لري، تر څنگ يې د څېړۍ، نمنځو، او سرو ځنگلونه هم لري. د بدخشان لال،زمرد، اوسپنه، سلفر او لاجورد په نړۍ كې ډېر شهرت لري.
مساخت او وګړې
د بدخشان مساحت 57403 كيلو متره مربع دى، چې زياته برخه يې غرنۍ سيمې جوړوي. په 1359 لمریز كال كې د سرشمېرنې له مخې د خلكو شمېر یې 876500 ښودل شوى وو، چې بيا په 1379 كې يې شمېر 1134500 ته لوړ شو.د نړیوال بانک د احصائی له مخی، اوس په بدخشان کی 1665125 کسان ژوند کوی.
د بدخشان ولايت هغه خلك چې په اوارو ځمكو كې ژوند كوي په كركيله او [=مالدارۍ]] بوخت دي.خو زیاتره یی باسواده او د علم خاوندان دی. د دغه ولايت ځوانان د علم او پوهنې په ترلاسه كولو كې هم ښه پرمختيا كړې. هلته د هلكانو او نجونو د ښوونځيو شمېر ښه د پام وړ دى.
سیندونه
بدخشان ولايت ته، د كوكچه سیند، واخان سیند، سرغیلان سیند، پاميرسیند، جرم سیند، انجمن سیند، وردج سیند، تگاب سیند، تنگي سیند شيوا سیند، غوري سیند سنگ سیند، راغ سیند او نورو كوچنيو سیندونو ډېره ښكلا وركړې ده. خو د غرونو شتوالي د دغه ولايت د سيمو د نښلولو كار ستونزمن كړى. خلك د تگ راتگ لپاره له اسونو، كچر او نورو سورلۍ وړوكو حيواناتو څخه استفاده كوي.په اوسني کلونو کی په دغه ولایت کی ډیری پرمختیائی کارونه ترسره شود دی.
تاریخی ځایونه
بدخشان ولایت زیات تفریحی ځایونه لری چې "چشمۀ آسیچ" په نامه سیمه چې د سرغیلان په ساحه کی موقیعیت لری، په ورځنی توګه   د زرهاو خلکو له خوا لیده کتل کیژی.
تاریخ
د سيمې او افغانستان په لرغوني تاريخ کې د ورېښمو لويې لار چې د لرې ختيځ (چين )او اروپا تر منڅ د افغانستان د ځينو سيمو په زړه کې پرتی وې ډېرې مشهورې وې.يو له دغو سيمو څخه بدخشان هم وو چې د ،،گرېکوبوديک ،،ښونځي اغېزې يې له افغانستان نه بهر د منځينۍ اسيا هېوادونو، ختن، کاشغر(کاسفر)، سينگيانگ او چين پورې رسولې وې. دغو سيمو ته د رسېدو لاره د بدخشان له زړه نه تېره شوې وه.
چينايي څېړونکو ددغو سيمو په تېره د بدخشان د لرغونتوب په اړه په بېلا بېلو مهالونو کې څېړنې برسېره کړي دي. له زېږد نه دوه پېړۍ (2ق م) د مخه چيني لرغونپوهانو د افغانستان مشهور ولايت بدخشان Is-Nag-Ling په بڼه کښلی دی او د زېږ دیز په پنځمه او شپږمه پېړۍ کې له تخار سره يو ځای يې د بدخشان د نامه يادونه هم کړې ده. ځينې څېړونکي بيا آريانا ويجه د بدخشان پخوانی نوم بولي.
د چين مشهوره تاريخپوه او جغرافيه کښونکی هېوان ځنگ چې د اريانا (افغانستان) ډېرې برخې يې ليدلي دي او بيا يې خپلې ليدنې او کتنې کره کړي دي نو په دغه لړ کې بدخشان يې د Po-To-Chang-No په بڼه ليکلی دی ددې سيمې د ځمکنیز (جغرافيوي)ارزښت په اړه ځينې څېړونکي په دې اند دي لکه څرنگه چې د ورېښمو په سوداگرۍ او د کلتور لېږدېدنه کې ددې سيمې رول مهم وو دا رنگه د امو سیند دواړو غاړو ته ان تر سمرقند ، ختن او چيني ترکستان پورې د بودايي مذهب په خپرېدلو کې هم ،،سفد،، واخان او ختيز پامير ټاکنده لامل دی.
ښاغلي برهان الدين کشککي په خپل ليکلي(کتاب) ،،رهنمای قطغن و بدخشان،، کې د افغانستان د دغه ولايت څلور خواوې داسې راپه گوته کوي ختيز ته پاميرونه او کوتل د ورايې، جنوب ته د پيريانو له کوتل نه تر خاواک پورې، جنوب لوېديز ته د غوري تر سيمو او لوېديز لورته تر دشت ابدال او ميرعلم پورې چې د کندز او تاشقرغان تر منځ موقيعت لري (هماغه اثر 7ـ8 مخونه).
څينې ځېړونکي کاږي چې بدخشان د اريانا د شمال ختیځو سيمو په لړ کې هغه مهمه سيمه ده چې څانگړی ځمکنیز (جغرافيوي) ارزښت لري چې د يوه پل په څېر يې ختيز له لوېديځ سره نښلولي دي.
په دې اړه يو نوم ورکې ليکوال څرگند کړې دی. ،بدخشان هغه شتمن ښار دی چې د سوداگرۍ ډېر توکي يې قيمتي معدنيات دي.، (حدودالعالم 150 مخ) چې د بدخشان لعل د بېلگې په توگه يادولای شو چې د نړۍ بېلا بېلو هېوادونو ته له دغه ولايت نه وړل کېدل.
ارواښاد مير غلام محمد غبار د ،،مقدسي،، د وينا له مخې په ډاگه کړې چې په بدخشان کې د بېلابېلو قيمتي توکو نه يوه کلا جوړه شوې وه او وېل کېږي چې دغه کلا د هارون رشيد د ښځې ،،زبيده،، په وړانديز جوړه شوې وه.
سیاسي حالات
(د افغانستان تاريخي ځمک پوه ميرغلام محمد غبار 205 او 206م مخونه). د پامير سرحدي کرښه د لوی افغانستان له پاره هغه گواښ وو چې د هېواد په شمال ختيز کې د روسانو د تيري په پايله کې وکښل شوه روسانو کوښښ کاؤ چې د افغانستان شمالي سيمې يو د بل پسې لاندې کړي انگرېزانو هم دا هيله لرله چې ځواکمن افغانستان په دغه سيمه کې ونه گوري نو خکه يې له يوې خوا د افغانستان جنوب او جنوب ختيزې سيمې يو د بل پسې لاندې کړې او له بلې خوا يې امير عبدالرحمن خان ته گواښنه وکړه چې د امو سيند آ غاړې روسانو ته پرېږدي نو ځکه د افغانستان په تاريخ کې دغه کرښه لکه د نورو کرښو په څېر يوه ښکېلاکي کرښه ده چې د بدخشان شاوخوا سيمې، شفنان، روشان او ځنې نورې سيمې له افغانستان نه بېلې شوې. ددې کرښې شمال ختيز لور ته (واخان) د يوې نرۍ تړانگې په حېر غوړیدلی دی او د چين له هېواد سره گډه پوله جوړوي دا کرښه ځکه وکښل شوه چې د روس امپراتوري د انگرېز له امپراتوري نه جلا کړي.
اوسنی جوړښت
د اوسني بدخشان څلور خواوې دا دي. شمال ته د امو سيند ، لوېديڅ ته قطغن(تخار)، ختيز ته چترال او ختيز ترکستان پورې نښتی دی او د هندوکش لړۍ هم تر دغه څايه غوڅېدلي دي. څنې ځېړونکي بلخ او بدخشان د باکتريانا Bactriana تر سرليک لاندې داسې راپېژني..،،د سترابون په حواله د دغه ايالت يوه برخه په شمالي اريا پورې تړلې وه خو د ختيز لورې ته يې ځلور خواوې پراخې شوې وې او تر ماگيانا يا مرغاب پورې رسېده، شمال ختيز لور ته يې چترال تر پامير پورې واقع وو.
(د آريانا موقيعت ...ډاکتر گلجان وردگ 71 مخ) که چېرې د لرغوني افغانستان طبعي جوړښت وځېړو نو ډېرې هغه سيمې چې اوس په افغانستان پورې اړه نلري د افغانستان برخې وې چې ځينې يې له بدخشان سره نږدې پرتې وې او د اسلام د سپېڅلي دين له خپرېدو وروسته بدخشان د تخارستان يوه برخه وه، يعنې د افغانستان د طبیعي او توکميز څرنگوالي او څومره والي له مخې که چېرې د اوسيني افغانستان ځينې برخې ځېړو نو په کار ده چې تخارا، سمرقند، خوارزم، خراسان، کرمان، سيستان او بلوچستان، سند، پنجاب، کشمير او له دې سربېره کاشفر(کاسفر) ختن ، پارس، د هندوستان تر گنگا او جمنا پورې سيمې چې په پخوانيو پېړيو کې دا د باختر، اريانه او اريا ورته نومونو يادېدې هم وڅېړو... هغه مهال چې د اسلام سپېڅلی دين خپور شو د يادو شوؤ سيمو څينې نومونه پدې بڼه وو چې په دې کې د بدخشان هم راخي.
پخواني نومونه
تخارستان، قطغن او بدخشان، باختر،(ميمنه او مزارشريف)، سفد بخارا او سمرقند، خوارزم، ايريا، هرات، اپارتيا خراسان، کارمانيا، کرمان، سکاستين يا سجستان (سيستان، فراه)، زابلستان، يا اراکوسيا (کندهار)، اوريشيا (بلوچستان)، اندس (سند)، زت کوش (پنجاب)، کشمير، بلورستان يا بولر (نورستان، چترال)، پاکتيا يا پاختيا، گندهارا (کابل، پېښور، سوات) او غور، (باميان، غور).
سرچينې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:نیمگړی لیکنۍ وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
صفویان
صفویان یوه شیعه ډله وه چې له ۸۸۰ تر ۱۱۰۱هجري لمریز پورې یې په ایران واکمني وکړه.
ددې ډلې بنسټگر شاه اسماعیل صفوي و چې په ۸۸۰لمریز کې په تبریز ښار کې د بادشاهۍ تاج پر سر کړ، او وروستی واکمن یې شاه حسین صفوي په ۱۱۰۱لمریز کې تېر شوی چې له افغانانو یې ډېر ناوړه ماتې وخوړه.
سرچینې
وېشنيزه:صفویان
محمد طاهر کاڼی
محمد طاهر کاڼی (۱۳۴۴ لمريز لېږدي = ۱۹۶۵ زېږدي کال) (په انگرېزي:Muhammad Tahir Kanay) د پښتو ژبې شاعر، ليکوال او ژباړن دی.
مخينه
د محمد طاهر کاڼي اصلي او پلرنی ټاټوبی د پکتيکا ولايت د يحياخېلو ولسوالي ده، خو پخپله دی د ۱۳۴۴ لمريز لېږدي کال په پسرلي کې د کندوز ولايت د دښت ارچي ولسوالۍ د شېر خان جم (سلېمانخېلو) په يوه بزگره کورنۍ کې زېږېدلی دی. د پلار نوم يې نظر شاه سلېمانخېل، د نيکه نوم يې عبدالکريم او د غور نیکه نوم يې خوشال دی. لومړنۍ زده كړې يې د دښت ارچي ولسوالۍ په دوران كلي ښوونځي كې تر نهم ټولگي پورې ترسره كړې دي. د ۱۳۵۸ ل كال په وروستيو كې د دوران کلي ښوونځی هم د ولسوالۍ د نورو ښوونځيو په څېر وسوځول شو او محمد طاهر كاڼى دې ته اړوت چې له خپلې كورنۍ سره يو ځاى پلازمېنې كابل ته وكوچيږي او هلته خپلو زده كړو ته دوام وركړي. پر ۱۳۶۰ ل كال د کابل د رحمان بابا لېسې په نهم ټولگي كې شامل او پر ۱۳۶۳ ل كال د دغې لېسې له دولسم ټولگي څخه فارغ شو. د ۱۳۶۳ ل كال په مرغومي مياشت كې پوځي خدمت ته د سرتېري په توگه جلب شو. د كابل د تورې ډبرې (سياه سنگ) په پېنځمه شمېره نقليه غونډ كې تر يونيم كال پوځي خدمت وروسته پر ۱۳۶۵ لمريز كال د لوړو زده كړو لپاره د شوروي اتحاد د اوكراين جمهوريت د لووف ښار پوهنتون ته واستول شو. پر ۱۳۷۰ ل (۱۹۹۱) زېږدي كال يې نوموړى پوهنتون د روزنپوهنې (پيداگوجي) او كولتورپوهنې په څانگه كې پاى ته ورساوه او د ماسټرۍ په پوهنيزې درجې سره يې سور بری ليک تر لاسه كړ.
طاهر كاڼي د ښوونځي په اتم ټولگي كې په شعر ليكلو پيل كړى وو، څو کاله يې په شعر لیکنه کې لارغه راغله، خو له ۱۳۶۶ ل كاله راهيسې بیا كله كله شعر ليكي. له ۱۳۷۶ لمريز (۱۹۹۷ ز) كاله راهيسې يې شعرونه، ليكنې او ژباړې کله ناکله په بېلابېلو افغاني خپرونو كې خپريږي.
دندې
محمد طاهر كاڼى پر ۱۹۹۳ ز كال له اوكراين څخه روسيې ته ولاړ او په پلازمېنه مسکو کې مېشت شو. هلته يې تر ۱۹۹۶ زېږدي كاله د پلورونكي په توگه كار كاوه. د ۱۹۹۶ كال له پيل څخه د ۱۹۹۷ ز كال تر ورستيو پورې پنډي (جوالي) وو او د يوې گولې ډوډۍ د پيدا كولو لپاره يې دغه درانه كار ته اوږه وركړې وه. د ۱۹۹۷ ز کال پر پاى او د ۱۹۹۸ ز كال په پيل کې څه موده په روسیه کې د مېشتو افغانانو د «اواز» په نامه ورځپاڼې پازوال چلوونكى وو. په ۱۹۹۹ ز كال کې يې هم له مسكوه د خپرېدونكې «كابل» اونيزې د پازوالۍ چارې پرمخ بېولې، هممهال يې تر ۲۰۰۴ ز كاله په روسيه كې کله کله د مېشتو افغانانو د ښادۍ په غونډو كې د ټنگ ټكور چارې هم پرمخ بېولې.
محمد طاهر کاڼي د ۲۰۰۳ ز كال د اپرېل له ۸ مې نېټې څخه د ۲۰۰۶ ز كال د اپرېل تر ۳۰ پورې د مسكو ولايت د كډوالو په اداره كې د ژباړونكي په توگه دنده درلوده. د ۲۰۰۷ ز كال د فبرورۍ له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۱۴ ز کال د ډيسمبر تر ۲۵ يې د روسيې غږ راډيو د افغانستان په څانگه كې د وياند او ژباړن په توگه دنده ترسره كوله. نوموړی د ۱۳۹۵ ل کال د غويي پر ۱۴ (د ۲۰۱۶ ز کال د می پر ۳ ) له روسيې څخه هېواد ته راستون شو او د ۱۳۹۵ ل کال د تلې له لومړۍ نېټې راهيسې يې درې مياشتې په ملي راډيو ټلویزیون کې د اديتور په توگه دنده ترسره کړه. د ۱۳۹۵ ل کال د مرغومي له لومړۍ نېټې د ۱۴۰۰ ل ل کال تر سلواغې پورې يې د ملي راډیو په ارشيف کې دنده درلوده. هغه د ۱۴۰۰ ل کال د سلواغې پر ۲۱ (د ۲۰۲۲ ز کال د فبرورۍ پر ۱۰) د اسلام اباد له ليارې جرمني هېواد ته ولاړ او يو وار بيا کډوال شو.
نور فرهنگي کارونه يې
بايد وويل شي چې طاهر كاڼي په ۱۳۶۸-۱۳۶۹ لمريزو كلونو کې په راډيو افغانستان او ټلويزيون كې درې سندرې ثبت كړې دي. په ۱۳۶۸ ل کال کې يې لومړنۍ سندره په ټلويزيوني دېرې (حجرې) مجلس کې ثبت کړه چې شعر یې د عزيز تحريک او سربيت يې داسې وو: «چې ستا په ښکليو سترگو مې نظر ولگېده - په تامې خاموشي مې خود شرر ولگېده». دويمه سندره يې هم په همدغه کال کې په راډيو افغانستان کې ثبت کړه چې د سلېمان لايق يوه غزل وه، طاهر کاڼي کمپوز کړې او سربيت يې داسې وو: «بيا مې ساقي ولید د خيالونو په خوبونو کې - بيا د جنت حورې راته ناڅې په جامونو کې». درېیمه سندره يې هم پر ۱۳۷۰ ل کال په راډيو افغانستان کې ثبت کړه. د دې سندرې شعر او کمپوز د استاد گل زمان وو او داسې پيل کېده: «راشه چې د خوږ زړگي حالونه تاته ووایم - هيڅ درته نور نه وايم، هيڅ درته نور نه وايم». د «بيا مې ساقي وليد...» غزل يې د راډيو افغانستان د ملي ارشيف په ۵۲۰۲ شمېره فيته او د «راشه چې د خوږ زړگي حالونه...» سندره يې د همدغه ارشيف په ۵۳۱۲ شمېره فیته کې خوندي ده.
همدا راز يې پر ليکوالۍ سربېره پر ۲۰۰۰ ز کال دوه هنري فېلمونه «ټايټانېک» او «د اسلام ظهور» په پښتو ژبه ژباړلي دي. پر همدغه ۲۰۰۰ ز کال يې د ژويو ژوند د لړۍ يو شمېر مستند او پوهنيز فېلمونه لكه زمريان، د كايوت لېوه، گوربتان، كپېړ (ناکه)، د بېزوگانو نړۍ او ځينې نور پښتو ته راژباړلي دي.
د محمد طاهر کاڼي مورنۍ ژبه پښتو ده، خو پارسي (دري) او روسي ژبې يې هم زده دي او پښتو ژبې ته ترې ژباړې کولای شي.
شاعر او ليکوال طاهر کاڼی د ۲۰۰۹ ز کال (۱۳۸۸ لمریز لېږدي کال) د فبرورۍ له میاشتې راهيسې د پښتو ژبې برېښنايي پوهنغونډ ويکيپېډيا کاروونکی دی او تر اوسه يې په هغه کې په تېره بیا د پښتنو لیکوالو او شاعرانو د ژوندلیکونو په برخه کې په سلگونو ليکنې کړې دي.
وياړنې او ستاينې
اړينه ده وويل شي چې په جرمني كې د افغانستان د كولتوري ودې ټولنې پر ۲۰۰۴ ز كال محمد طاهر كاڼي ته د اړینو او ارزښتناكو نښيرونو د ژباړې له كبله د «بېنوا» د ژباړې ډالۍ (جايزه) وركړه. همدا راز د افغانستان د كولتوري ودې ټولنې محمد طاهر کاڼي ته يو ستاينليک هم ورکړی دی.
د افغانستان د فرهنگ په بډاينه کې د ښې او اغېزمنې برخې اخيستو په پار، د ۱۳۹۶ ل ل کال د غويي مياشتې پر ۱۳ (د ۲۰۱۷ ز کال د می پر ۳) د افغانستان اسلامي جمهوريت د هېوادمشر ډاکتر محمد اشرف غني له لوري محمد طاهر کاڼي ته د غازي میربچه خان دولتي مډال ورکړ شو.
بهرني سفرونه
محمد طاهر کاڼي د پخواني شوروي اتحاد یو شمېر جمهوريتونو لکه وزبکستان، تاجکستان، بيلاروس، لاتوييا او همدارنگه د عربي متحده اماراتو ته سفرونه کړي دي.
په سیاسي گوندونو او ډلو کې غړیتوب
شاعر او ليکوال محمد طاهر کاڼی د هېڅ کوم سیاسي گوند يا ډلې غړیتوب نه لري.
د محمد طاهر کاڼي شاعري
تر اوسمهاله (۱۳۹۹) لمريز کاله د طاهر کاڼي دوې شعري ټولگې چاپ شوې دي. لوی لیکوال او څېړونکی ښاغلی زلمی هېوادمل، چې د کاڼي پر لومړۍ شعري ټولگه يې تقريظ کښلي، د هغه د شاعرۍ په اړه لیکي:
«... ښاغلی کاڼی يو ذوقمن شاعر دی. د پښتو د معاصر دوران د سرلارو استادو شاعرانو لکه: اکاډميسين لايق، استاد سعدالدين شپون، عبدالباري جهاني او نورو د اثارو د مطالعې تر څنگ يې د ځوان نسل د مبتکرو او ښو شاعرانو د مجموعو او متفرقه شعرونو مطالعه هم کړې ده او د دغې مطالعې په مرسته يې خپل شعري ذوق ښه صيقل کړی دی. دی په خپلو ويناوو کې د شعريت غوښتنې پالي او د نوښت خواته هم هڅه کوي.»
استاد محمد آصف صميم زموږ د پښتو ژبې يو بل لوی ليکوال او څېړونکی دی. هغه د کاڼي پر دویمې شعري ټولگې باندې خپله سريزه کې د هغه د شاعرۍ په اړه ليکي:
«...له نیوليک (فهرست) نه نيولې تر یو څو مخه مې چې وکوت او ولوست، ډېر خوند يې راکړ، او خوند يې په دې راکړ چې په شعر کې مې يې د کره ليکنۍ ژبې د آرونو خواږه تر خولې شول...
د کاڼي صاحب شاعري مې تر غزليزې او ديواني زياته ازاده شاعري ومونده، ځکه له ۸۸ سرليکونو يې يو دوه سرليکونه د غزلو دي. کره ژبه او خواږه سرليکونه د کاڼي صاحب د شاعرۍ بله جوليزه (شکلي) او پرېوللې ځانگړنه ده...»
صميم صيب زیاتوي: «د ښاغلي کاڼي د دې دویمې ټولگې تر سرسري کتو او لوستو وروسته په تلو تلو کې همدومره يادونه کوم، چې: کاڼی د هېواد او ملي سياسي تاريخ پر زېرمه د ژباړې پر زیاتوونکي سربېره د يوه خوږژبي شاعر په توگه هم د نمانځې وړ دی.»
د پښتو ژبې نوښتگر شاعر محمد صديق کاوون هم د طاهر کاڼي پر دويمه شعري ټولگه تقريظ لیکلی دی. هغه ددغه شاعر د شاعرۍ په اړه لیکي:
«ښاغلي کاڼي د خپلو شعرونو دوهمې ټولگې ته «له باران سره خبرې» نوم ورکړی چې يو سمبوليک نوم دی. په دې معنا چې کاڼی له هغه باران سره چې د خړو ورېځو د غمجنو سترگو اوښکې دي، خبرې نه کوي بلکې هدف يې له دې مشخص مفهومه لوړ او پراخ دی.
کاڼی ژمن شاعر دی. خپل هېواد او خپل ولس ته ژمن شاعر. شعر يې د هېواد او ولس د غمونو او دردونو، بې وسيو او بې وزليو غبرگون دی. د خپل ټاټوبي په ويجاړتيا او د خپلو خلکو په زورېدنې زوريږي او د بل هر وطنپال انسان په شان هيله لرې چې هېواد يې ښېرازه او ودان وي، خلک يې هوسا او سوکاله وي. د وينو او لوگيو تريخ بوی خپل ځای د گلو د غونچو وږمو ته پرېږدي. قلم د ټوپک او مينه د کرکې ځای ونيسي.»
د شعر بېلگې يې
واورين لاسونه
واورې د باغ پر اوږو اېښي دي ساړه لاسونه - په تشو څانگو کې لوېدلي دي سپاره لاسونه د واورې سپين څادر پر سر په درانه خوب ويده دي - کنگل رانغښتي دي راڼه، درانه درانه لاسونه وخت د موسم په سپينه خوله سپینې خبرې کوي - ونو تر زنې ورته اېښي دي کاږه لاسونه شمال د څانگو په رگو کې څه نغمې غږوي - د ژوند رباب ته ښوروي خواره واره لاسونه بيا به سپرلی شي او د باغ غوټۍ به پېغله شي بيا - له ښکلې ملا نه به يې تاو کمه د زړه لاسونه اوکراین-لووف
د ۱۹۹۱ ز کال نوامبر
د تورو ارمانونو غر
شپه ده، تياره ده
دلته نه وينم د چا د عاطفې د اسمانڅکې ماڼۍ سپین ډيوه يي لاسونه دلته يو ستر وجود د تورې بلا
زما پر سر درنې پښې اېښې دي دلته يو غر د تورو تورو ارمانونو د چا زما د کور د بام پرسر زما پر اوږو پروت دی
دلته یو ستر د زمانې جلاد ولاړ زما پر سینه باندې دی
موزې يې جوړې د انسان دي له پوستکي څخه مخ ته يې کوټه دي پراته د انسانانو خونړي سرونه
له تبرگي يې وينې څاڅي زما پر مخ تويږي
مسكو - روسيه
د ۱۳۸۲ ل کال غبرگولى
واورين انسان ستا د ساړه نظر د ژمي په ساړه موسم کې ژوند کومه ستا د ساړه احساس د غرونو په یخچال کې یمه یخ وهلی
ستا د ساړه احساس د واورې د سپين سرې بوډۍ
حال د کتلو نه دی
نور د کنگل بدن کوڅو کې د امسا په مرسته
اوس يې وختونه د ځوانۍ په خوب کې هم نه ورځي
ستا د سړې وينا د ښار د يخ وهلو کوڅو
او د کنگل پر ښيښه بار
ښوی او راڼه واټونه
د گرزېدلو نه دي ستا د خبرو له ساړه هسکه سړه بې توپیري کلکه ږلۍ اوروي
15 جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
محمد طاهر کاڼی
د شعر بېلگې يې
رڼې رڼې پاتې دي، ستا د سړې نړۍ د ژمي د څيلې پر سپين څادر باندې پوښ شوي وجود، يخ لړزولي ذهن
15 جون
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
محمد طاهر کاڼی
د شعر بېلگې يې
ته د نظر پر ښيښه يي لاره لروين لټوي
او دې ته پاتې دي حیرانې چې دا ستا په شاني يې تر دې دمه سوړ انسان ژوند کې ليدلی نه دی
ولگينسکي - روسيه
د ۱۳۹۴ ل کال د ليندۍ ۷
د ۲۰۱۵ ز کال د نوامبر ۲۸
د توپان پېژندپاڼه
توپان د شرم او حيا په سرود نه پوهېږي
د سپين سترگۍ پر وچه دښته يې شيندلي دي توخمونه د غم
د لېونتوب پر پېژندپاڼه يې وهلې ده د وينو ټاپه توپان تورزړی دی
له سپينو سپېڅلتياوو څخه کرکه لري
توپان په خپلو تورو مټو باروتي وزرونو دومره غره
چې د هر چا مېنې ته رپ کې رسولای شي ځان هره شېبه کې د يو چا په ستوني
خپلې تېرې او فلزي پنجې تر پايه ښخولی شي دی توپان د زور له پولادي څادره جوړ دی
خو د عقل د رڼا له لمره لري گرځي
لکه وامپير چې د تيارې له هيولاوو سره مينه لري توپان له سره تاووي تېره تېره تبرونه هره شېبه په خپله غېږه کې د بڼ د ونو
او سرو غوټيو له وجوده پرې کوي تنکي تنکي سرونه څومره سپرلي يې د هيبت کندې ته پورې وهل،
څومره گلونه يې د خپلو وينو پر سرو ډنډونو لاهو کړي گوره توپان تودوخه او د غوښې زړگی نه پېژني د ده سینه کې د ډبرې او سړې وسپنې
يو کلک ماشین چلېږي
داسې ماشین چې د سونتوکي پر ځای
د تودې وينې د څښلو لویه خېټه لري توپان شرخولی دی د مينې د ايت توري لوستلی نه شي
توپان د شرم او حيا په سرود نه پوهېږي د سپين سترگۍ پر وچه دښته يې شيندلي دي توخمونه د غم
د لېونتوب پر پېژندپاڼه يې وهلې ده د وينو ټاپه
ولگينسکي - روسیه
د ۱۳۹۴ ل کال د مرغومي ۳
چاپ شوي نښيرونه يې
محمد طاهر کاڼی له ۱۳۷۹ لېږديز لمريز (۲۰۰۰) زېږديز کاله راهيسې د ژباړې او ليکوالۍ پر چارو بوخت دی، چې تر دې مهاله يې دا لاندې نښيرونه چاپ شوي دي:
۱- افغانستان زما وروستۍ جگړه، ليکوال جنرال محمود احمدوويچ گارېېف (له روسي ژبې څخه پښتو ژبې ته ژباړه)، ۶۰۳ مخه، د ۱۳۸۰ ل ل (۲۰۰۱) ز كال پېښور چاپ. ۲- كوچنى شاهزاده، ليکوال انتوان دي سینت اکسيوپېري (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۲۴ مخه، د ۱۳۸۱ ل ل (۲۰۰۲) ز كال مسكو چاپ.
۳- افغانستان له شخصي دوسيې څخه، ليکوال ولاديمير الېکساندروویچ کريوچکوف (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۰۳ مخه، د ۱۳۸۲ ل ل (۲۰۰۳) ز كال پېښور چاپ.
۵- د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه، ليکوال يوري نيکولايوويچ تيخونوف (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۴۶۴ مخه، د ۱۳۸۳ ل ل (۲۰۰۴) ز كال پېښور چاپ.
۶- افغانستان او د پامير پرسر شخړه، ليکوال الېکسی ولاديميروويچ پوستنيکوف، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۳۸۸ مخه، د ۱۳۸۴ ل ل (۲۰۰۵) ز كال پېښور چاپ.
۷- په منځنۍ اسيا كې لويه لوبه، اوډونکې تاتيانا نيکولايونا زاگارودنيکووا، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۳۸۹ مخه، د ۱۳۸۵ ل ل (۲۰۰۶) ز كال پېښور چاپ.
۸- د افغانستان د شمال لوېديزې پولې ټاكل، روسي او برتانوي امپراتورۍ، ارشيفي لاسوندونه، ۳۲۷ مخه، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، د ۱۳۸۸ ل ل (۲۰۰۹) ز كال پېښور چاپ.
۹- د افغانستان له لارې هند ته د فرانسې او روسيې د لښكركشيو پلانونه، بېلابېل ليکوال، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۶۱ مخه، د ۱۳۸۹ ل ل (۲۰۱۰) ز كال پېښور چاپ. ۱۰- د امير دوست محمد خان دربار ته د روسي سفير سفر او پر هرات باندې د پارس ناكام يرغل، بېلابېل ليکوال، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۶۷ مخه، د ۱۳۸۹ ل ل (۲۰۱۰) ز كال پېښور چاپ.
۱۱- په تشيال کې لومړنی افغان، بېلابېل ليکوال، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۴۰ مخه، د ۱۳۹۰ ل ل (۲۰۱۱) ز کال چاپ.
۱۲- سردار عبدالرحمان خان او روسان، بېلابېل ليکوال، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۷۲ مخه، د ۱۳۹۱ ل ل (۲۰۱۲) ز کال لاهور چاپ.
۱۳- پاکستان د نړيوالې ترهگرۍ ځاله، بېلابېل ليکوال، (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۴۰۴ مخه، د ۱۳۹۲ ل ل (۲۰۱۳) ز کال کابل چاپ، د افغانستان د سيمه ييزو مطالعاتو مرکز. ۱۴- واوره او توپان (کتاب)، ليکوال لېف نيکولاېويچ تولستوی، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۷۶ مخه، د ۱۳۹۴ ل ل (۲۰۱۵) ز کال جلال آباد چاپ، مومند خپرندويه ټولنه. ۱۵- په افغانستان کې د شوروي پوځونو ظلمونه او جنايتونه، بېلابېل ليکوال (راټولونه او له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۱۴۶ مخه، د ۱۳۹۴ ل (۲۰۱۵) ز کال د خيبر خپرندويې ادارې چاپ.
۱۶- په افغانستان کې زما پوځي دنده، ليکوال جنرال لېف نيکولاېوويچ گورېلوف، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۸۷ مخه، د ۱۳۹۷ ل ل (۲۰۱۸) ز کال کابل چاپ، اکسوس چاپخونه. ۱۷- د افغان او انگرېز دويمه جگړه، ليکوال بريد جنرال ليونيد نيکولاېويچ سوبولېف، (له روسي څخه پښتو ته ژباړه)، ۶۰۴ مخه، د ۱۳۹۷ ل ل (۲۰۱۸) ز کال چاپ، کابل بهير چاپخونه. ۱۸- په ۱۸۹۷ ز کال کې د برتانوي ښکېلاک پرضد د ختيځو پښتنو پاڅون، ليکوال گريگوري ايوانوويچ نوستيڅ، (له روسي څخه پښتو ژبې ته ژباړه)، ۲۱۰ مخه، د ۱۳۹۸ ل ل (۲۰۱۹) ز کال کابل چاپ.
۱۹- پر افغانستان د شوروي اتحاد يرغل او په کابل کې کودتا، بېلابېل ليکوال، (له روسي څخه پښتو ژبې ته ژباړه)، ۲۰۸ مخه، د ۱۳۹۸ ل ل (۲۰۲۰) ز کال کابل چاپ، دانش خپرندويه ټولنه. پنځونې او څېړنې: ۲۰- تنكۍ پاڼې، (د شعرونو غونډ)، ۷۰ مخه، د ۱۳۷۹ ل ل (۲۰۰۰) ز كال مسکو چاپ.
۲۲- کيميايي عنصرونه (کتاب)، (څېړنه، په دوو ټوکو کې)، ۱۲۸۵ مخه، د ۱۳۹۴ ل ل (۲۰۱۵) ز کال کابل چاپ، د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت. ۲۳- بهرني ليکوال (څېړنه)، ۴۹۳ مخه، د ۱۳۹۴ ل ل (۲۰۱۵) ز کال کابل چاپ، د افغانستان د علومو اکاډمي. ۲۴- له باران سره خبرې (دويمه شعري ټولگه)، ۱۹۲ مخه، د ۱۳۹۷ ل ل (۲۰۱۸) ز کال جلال اباد چاپ، جهان چاپخونه.
۲۵- کيميايي عنصرونه د انسان په بدن کې (څېړنه)، ۱۱۶ مخه، د ۱۴۰۰ ل ل (۲۰۲۱) ز کال کابل چاپ، اکسوس چاپخونه.
ناچاپ نښيرونه يې
۱- د ماشومانو لپاره د پښتو ليک لوست درسي کتاب.
۲- د هايډروجن مرکبونه (څېړنه). ۳- عضوي تېزابونه (څېړنه).
۴- اميني تېزابونه (څېړنه).
۵- د تزاري روسيې سفارت د امير شېرعليخان په دربار کې (ژباړه).
سرچينې
‎ ۱- په سمسور وېبپاڼه کې د محمد طاهر کاڼي ژوندليک او شعرونه
۲- نوميالي افغان ژباړونکي محمد طاهر کاڼي ته د استاد بېنوا د ژباړې ډالۍورکړله شوه
۳- په جرمني کي د افغانستان په اړه علمي سيمينار بشپړ راپور
۴- http://kitabtoon.com/kitabona/tarikh/author/83
۵- کاڼی، محمد طاهر، تنکۍ پاڼې، د ۱۳۷۹ ل ل کال مسکو چاپ، د زلمي هېوادمل سريزه.
۶- کاڼی، محمد طاهر، له باران سره خبرې، دويمه شعري ټولگه، د ۱۳۹۷ ل ل کال چاپ، د استاد محمد آصف صميم تقريظ.
۷-کاڼی، محمد طاهر، له باران سره خبرې، د ۱۳۹۷ ل ل کال چاپ، د لوی او نوښتگر شاعر محمد صديق کاوون توفاني تقريظ.
قريب الرحمن سعيد
بټنوک|قريب الرحمن سعيد قريب الرحمن سعيد (۲۰ د جون ۱۹۵۲) (انگرېزي:Qaribur Rahman Saeed) يو پېژندل شوی افغان ژورناليست، ليکوال، ژباړونکی او د افغان خبري آژانس پخوانی مشر او بنسټ ايښودونکی دی. هغه په افغانستان کې دننه او د افغانستان نه دباندې په افغاني رسنيو کې منظمې ليکنې خپروي او د نورو ژبو نه يې يو شمېر کتابونه پښتو ژبې ته ژباړلي دي.
مخينه
د قريب الرحمن سعيد پخوانی تخلص مولوي زاده ؤ چې د جهاد په وختونو کې يې سعيد غوره کړی. هغه د مولوي گل رحمن ديوبندي زوی دی. نوموړی د افغانستان د ننگرهار ولايت د روداتو د ولسوالۍ په شارسول کلي کې زېږېدلی دی. د نوموړي پلار مولوي گل رحمن ديوبندي د خپل وخت يو لوی عالم، ښه ليکوال او شاعر ؤ.
زده کړې
خپلې لومړنۍ زده کړې يې د روداتو د ولسوالۍ د احداد په لومړني او منځني ښوونځي کې سر ته رسولي بيا د ننگرهار ليسې نه يې د ۱۲ ټولگي بريليک اخيستی. د لوړو زده کړو پيل يې د کابل په پوهنتون کې د ساينس فاکولتې د کيميا او شمېرپوهنې په څانگه کې کړی چې په ۱۹۷۵ ز. کال کې له همدغې پوهنځي نه بريالی راوتلی. تر دې وروسته په ۱۹۸۴ ز. کال کې يې د لندند په سټي يونېورسټي (د لندن د ښار پوهنتون) کې د ژورناليزم ۸ اونيزه کورس بشپړ کړی چې په دې څانگه کې يې د ماسټرۍ تر کچې کورسونه لوستي دي. په ۲۰۰۸ ز. کال کې په ناروې کې د اوسلو په پوهنتون کې د ټولنيزو پوهنو د پوهنځي څخه د سياسي او ټولنيز اقتصاد دوهم ليسانس ترلاسه کړی او دم مهال په همدې څانگه کې خپل د ماسټرۍ د بريليک په لاس ته راوړلو بوخت دی.
دندې
قريب الرحمن سعيد په افغانستان او د افغانستان نه بهر بېلابېلې دندې ترسره کړي. دلته لاندې يې د ځينو دندو لنډ لړليک راغلی:
ځانگړي وړتوبونه
قريب الرحمن سعيد د لندن په (Kingsway-Princeton college) کالج کې د انگلیسي ژبه زده کړې همدا راز په ۱۹۹۱ ز. کال کې د امریکا د نبراسکا د پوهنتون د سکالرشپ له مخې د انگلیسې ژبې د زده کړې کورسونه بشپړ کړي. هغه د خپلې مورنۍ ژبې تر څنگ په فارسي، عربي، اردو، انگرېزي او ناروېژي ژبه ښه پوهېږي او خپلې ليکنې هم پرې کولای شي.
HS
HS کیدای شي چې وي:
قريب الرحمن سعيد
چاپ شوي آثار
پښتو ژباړي
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه ژباړونکي
هاسيوم
هاسيوم (په انگرېزي: Hassium) له کیمیاوي عناصرو څخه یو دی چې په تناوبي جدول کې د Hs سمبول او ۱۰۸ اتمي شمېرې په وسیله ښودل شوی دی.
سرچينې
وېشنيزه:کيمياوي توکي
۸ جون
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
برج اتحاد 3
برج اتحاد 3 متحده عرب امارات په ښار  ابو ظبي کې جوړ شوې  يوه  لوړه ودانۍ  ده، په دې ودانۍ کې 62 منزلونه دي او ددې لوړوالی  260 ميټر (854 فټ) دی، ددې جوړول په کال  2011 کې ترسره شو۔
نور ولولئ
وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
نجيبه فيض
نجیبه فیض د افغانستان د کندوز, چاردرې ولسوالۍ د ماما خیلو له سیمې ده. د نوموړې کورنې د شوروي اتحاد له یرغل وروسته پاکستان ته کډه شوه, هماغه وه چې میرمن فیض په پاکستاني رسنیو کې فلم ستیژ او ډراموته مخه کړه. فیض د خیبر تلویزیون ترڅنګ په لمر او آریانا تلویزیونونو کې هم د لمر ماښام او په آریانا کې بنډار له نجیبې سره خپرونې پرمخ وړې.
د منځنيو پېړيو لومړي پړاوونه
د منځنيو پېړيو لومړي پړاوونه يا لومړی منځنی پړاو چې کله ناکله ورته د تياره عصر نوم هم کارول کېږي، د تاريخ پوهانو له نظره په عمومي توګه د پنځمې پېړۍ له وروستيو يا د شپږمې پېړۍ له لومړيو څخه تر لسمې پېړۍ پورې موده ده. په دې سره د اروپايي تاريخ منځنۍ پېړۍ پيليږي. بديله اصطلاح يې د لرغوني پړاو وروستي وختونه دي چې د دې پړاو د لومړيو لپاره کارول کېږی، چې د رومي سترواکۍ تر څنګ د پرله پسې والي پر اصولو ټينګار کوي، په داسې حال کې چې د منځنيو پېړيو لومړي پړاوونه، د لومړيو پېړيو د لومړي پړاو په پرمختګيزو ځانګړتياوو د ټينګار کولو لپاره کارول کېږي. دا تصور د وروستيو لرغونو پړاوونو تر څنګ، د لوېديځې رومي سترواکۍ له ړنګېدو وروسته او د لوړو منځنیو پېړيو (له يوولسمې څخه تر ديارلسمې پېړۍ پورې) نه مخکې دی.
ډېری يادې شوې تګلارې، د همدې پړاو په وروستیو کې پر شا ولاړې. په ۸۰۰ کې د سترواک لقب په لوېديځه اروپا کې په «شارلمان» سره بيا راژوندی شو، د چا «کارولينجين» سترواکۍ، چې په وروسته وختونو کې تر ډېره بريده په اروپايي ټولنيز جوړښت او تاريخ اغېز پرېښود. اروپا د ملوک الطوايفي نظام په بڼه منظمې کرنې ته د ستنېدو تجربه وکړه، چا چې د درې ډګريزې کرنې (دا د کرنې يوه طريقه ده چې ځمکه په درې برخو وېشي او بيا له کرنې سره سم فصل لاس ته راوړي) او درندو قلبو په څېر اختراعاتو باندې تکيه کوله. که څه هم د «ويکينګ» پراختيا تر ډېره بريده شمالي اروپا اغېزمنه کړه، بيا هم د اروپا په ډېرو برخو کې پردي کډوال ځای پر ځای شول (ويکينګ پراختيا په اروپا کې د ځينو نارويژنيانو فعاليتونو ته اشاره کوي).
د روم سقوط
په دويمه پېړۍ کې د ښاري کېدلو، سمندري سوداګرۍ او وګړو په ګډون د رومي مدنيت ښودونکې نښې په ړنګېدو شوې. لرغون پېژندونکو د مديترانې په سمندر کې د درېيمې پېړۍ موندل شويو ډوبو شويو بېړيو يواځې څلوېښت سلنه یې د لومړۍ پېړۍ اړوند پېژندلي دي. له ۱۵۰ څخه تر ۴۰۰ پورې د رومي سترواکۍ د وګړو شمېر، د دې ښودنه کوي چې: له پنځه شپېته ميلیونه څخه پنځوس ميليونو ته راټيټ شوی دی، چې دا شل سلنه کمښت دی. ځينې پوهان د وګړو د شمېر لامل د تياره پېړيو سوړ پړاو (۳۰۰-۷۰۰) ښيي، دا هغه مهال و چې نړيوالې تودوخې کرنيز محصولات کم کړل.
د درېيمې پېړۍ په لومړيو کې جرماني خلکو، له «سکينډينيويا» څخه سويل ته کوچ وکړ او تور سمندر ته ورسېدل، هلته يې وېروونکې اتحاديې جوړې کړې چې د سيمه ييزو «سمارټيانو» سره يې په مخالفت لاس پورې کړ. په «ډاچيا» (اوسنۍ رومانيا) او د تور سمندر په شمالي سيمو کې «ګوتيانو» چې جرماني خلک وو، لږ تر لږه دوه سلطنتونه جوړ کړل چې نومونه يې دا دي: تروينګ او ګروتنګ.
په ۳۷۲-۳۷۵ کې د «هنس» په رسېدو سره د دې پاچايانو تاريخ پای ته ورسېد. «هنس» چې د مرکزي اسيا د قبايلو يوه اتحاديه وه، يوه سترواکي جوړه کړه. دوی د آس له شا څخه د غشي ويشتلو د سخت هنر ماهران وو. ګوتیانو په رومي ځمکو کې د پناه غوښتنه وکړه او موافقه يې وکړه چې دې سترواکۍ ته به د نا وسله والو وسله والو استوګنو په توګه داخليږي، خو ډېرو د «دانوب» پوله ساتو ته په رشوت ورکولو سره اجازه تر لاسه کړه، چې وسلې له ځانه سره ولېږدوي.
د رومي عسکري غونډونو اصولو او تنظیم له دوی څخه يو غوره جنګي واحد جوړ کړ. روميانو به پلي عسکر په سپرو غوره ګڼل، ځکه پلي سرتيري داسې روزل کېدای شول، چې د جګړې پر مهال بیا سره يو ځای او منظم شي، خو سپاره عسکر به له مخالفينو سره د مخ کېدو پر مهال شیندل کېدل. په داسې حال کې چې یو نارومي پوځ د جوړېدو په حال کې او د لوټ له ژمنو څخه اغېزمن شوی و، رومي پوځي کنډکونو له يو مرکزي حکومت او مالياتو ورکونکو څخه د دوی لپاره د معاشاتو، پرله پسې روزنې، وسايلو او خوراکونو غوښتنه وکړه. د کرنې او اقتصادي فعاليتونو د کمېدو له امله، د مالياتو له لارې د سترواکۍ عايدات کم شول او په همدې بنسټ د سترواکۍ دا وړتيا هم کمه شوه، چې يو مسلکي پوځ وپالي، تر څو د بهرني ګواښ په وړاندې له ځانه دفاع وکړي.
په ګوتي جګړه کې (۳۷۶-۳۸۲)، ګوتيانو بغاوت وکړ او د «اډريناپول» (۳۷۸) په جګړه کې د مرکزي رومي پوځ په مخالفت کې ودرېدل. تر دې وخته په رومي پوځ کې د اصلي روميانو او غير رومي مرستندويانو تر منځ توپير څرګند شوی و او رومي پوځ تر ډېره بريده له غیر رومي سرتېرو څخه جوړ شوی و، چې د يوې جګړې لپاره استخدام شوي وو. په روزنه کې عمومي کمښت هم د دې لامل وګرځېد، چې سرتيري کوچني سپرونه او سپکې وسلې وکاروي. په داسې حال چې نه يې غوښتل په برم کې ورسره بل څوک شريک شي، ختيځ سترواک «والينز» د «فريټيګرن» تر قوماندې لاندې په «تروينګ» پليو سرتېرو د بريد امر وکړ، بې له دې چې د لوېديځ سترواک «ګراټين» ته انتظار وکړي، څوک چې د ملاتړ او مرستندوی په توګه پر لاره و. هغه مهال چې روميان په بشپړ ډول مشغول وو، د «ګريتونګ» سپاره راورسېدل. د رومي پوځ يواځې يو په درېيمه برخه وژغورل شوه. د رومي پوځي ليکوال «امينيوس مارسيلينيو» په وينا: دا تر ټولو ستره غاښ ماتونکې ماتې وه ،چې د «کانای جګړې» (۲۱۶مخزېږديز) راهيسې روميانو زغمله. د ختيځ رومي سترواکۍ مرکزي پوځ له منځه يوړول شو، والينس ووژل شو او ګوتيان ته آزادي ورکړل شوه چې د دانوب په څنډو کې د وسلتونونو په ګډون بالکان ويجاړ کړي. د «ايډوارډ ګيبنز» د تبصرې له مخې: «روميان، څوک چې په ډېرې چوپتيا او لنډ ډول دعسکري کنډکونو د باانصافه کارونو يادونه کوي، دوی خپل زړه سوی او ويناوالي د خپلو ستونزو لپاره ساتلي دي، هغه مهال، کله چې برياليو ناروميانو پر ايالتونو بريدونه وکړل او ويجاړ يې کړل.
د سترواکۍ سرچينې کمې وې او شونې ده چې په دې کې يې لېوالتيا هم نه درلوده، چې په «ادريانوپل» کې له منځه تللو څخه وروسته يو بل ګرځنده مسلکي پوځ جوړ کړي، په همدې بنسټ دوی بايد په نارومي پوځيانو باور کړی وای، چې د دوی لپاره وجنګېږی. ختيځه رومي سترواکي وتوانېده چې د باج ورکولو په مقابل کې ګوتيان وپيري. لوېديځې رومي سترواکۍ بيا هومره بخت نه درلود. د لوېديځې سترواکۍ نیمه-وينډال پوځي قوماندان «سټيليچو» «ريني» سنګر له سرتېرو  خالي کړ، څو په ۴۰۲-۰۳ کې د «ويسيګوتيانو» او د نورو ګوتيانو ۴۰۶-۰۷ له خوا پر ايټاليا د بريد مخه ونيسي.