cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پراخ تکاملي سنتسېز
وړاندنی «معاصر سنتسېز»
معاصر سنتسېز چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په پراخه کچه منل شوی و، د طبیعي انتخاب په برخه کې یې د چارلز داروین د تکامل نظریه او همدارنګه د ژنټیک اړوند د ګریګور منډیل نظریه یې په یوه مشترک ریاضیکي چوکاټ کې سره تطبیق کړې. همدارنګه یې تکامل د ژوند پوهنې د مرکزي پاراډایم په توګه تثبیت کړ. د ۱۹۱۸ او ۱۹۳۲ زکلونو ترمنځ د جمیعتي ژنټیک له دریو څېړونکو څخه یوه یې رونالډ فیشر، جان هالدین او سووال رایټ د ۱۹ مې پېړۍ نظریات چې د طبعي انتخاب اړوند د داروین او د منډیل د ژنټیک نظریات و؛ سره یوځای کړې. جولیان هاکسلي د تکامل: معاصر سنتسېز تر نامه لاندې خپل کتاب کې چې په ۱۹۴۲ زکال کې یې خپور کړ د «معاصر سنتسېز» عبارت یې وړاندې کړ.
لومړنی تاریخ
د ۱۹۵۰ مې لسیزې پر مهال انګلیسي بیولوژیست کنراډ هل واډینګټون د اپي ژنټیک او ژنټیکي جذب اړوند خپلو څېړنو پر بنسټ د د یوه پراخ ستنسېز غوښتنه وکړه. همدارنګه اتریشي ژوي پېژندونکي روپرت ریډل د تکامل منلو په مطالعې سره د پراخ سنتسېز وړاندیز وکړ. په ۱۹۷۸ زکال کې مایکل جی ډي وایټ د معاصر سنتسېز د پراختیا په اړه د نوعو د زیږون اړوند نوې څېړنې له مخې لیکنه وکړه.
۱۹۸۰مه لسیزه: منقطع تعادل
په ۱۹۸۰مه لسیزه کې د ژوندیو موجوداتو امریکايي لرغون پوهانو سټیفن جی ګولډ او نیلز الدرج د منقطع تعادل اړوند خپلې نظریې په موخه د پراخ سنتسېز، په لوی مقیاس کې د تکاملي بېګلو لپاره د نوعو د انتخاب او همدارنګه له ژنونو څخه نوعو ته د پراختیا په ګڼو طبقاتو کې د طبیعي انتخاب اړوند استدلال وکړ. چلن پوه جان اندلر په ۱۹۸۸ زکال کې یوه مقاله ولیکله او د هغو تکاملي بهیرنو اړوند یې په کې بحث وکړ چې احساس یې کاوه له پامه غورځول شوي.
د تکاملي پراختیايي بیولوژي همکاري
د تکاملي پراختیايي بیولوژي په برخه کې یو شمېر څېړونکو د بل سنتسېز وړاندیز وکړ. هغوی استدلال کاوه چې معاصر او پراخ سنتسېزونه باید په ژنونو باندې تمرکز ولري او همدارنګه یې له مولیکولي ژنټیک سره د جنین پوهنې د ادغام وړاندیز وکړ؛ د دې لپاره څو دا درک شي چې څه ډول طبیعي انتخاب د ژنونو په تنظیم او ژورې همولوژوي باندې په ارګانېزمونو کې د هغو په کلکو خوندي شوو ژنونو، پروټیني ټولګو او سیګنالي مسیرونو اغېز کوي. مقابل لوری د evo-devo بېله څانګه چې له ارګانېزمي چلن څخه پیروي کوي (د نورو ترمنځ) په رشدي جهت ګیرۍ (هم د تسهیل او هم د محدودیت له اړخه) تکامل منلو او ذاتي شکل باندې په ټینګار سره د لومړنیو فکتورونو په توګه د تکامل له پیچلي جوړښت او فنوټایپي نوښتونو سره مرسته کوي.
وروستۍ تاریخچه
د پراخ سنتسېز نظریه په ۲۰۰۷ زکال کې د ماسیمو پیلیوچي او جیرډ بي. مولر له خوا، د تکامل: پراخ سنتسېز په نامه کتاب کې چې په ۲۰۱۰ زکال کې خپور شو بیاځلي مطرح شوه. په پراخ سنتسېز باندې د کار شروع کولو په موخه په لاندې ټکو باندې ټینګار وشو چې دا دي:
د دغه سنتسېز د پلویانو پر باور له معاصر سنتسېز څخه یو شمېر بهیرونه لکه تکامل منل، فنوټایپي شکل منل، شبکوي تکامل، جنسي تکامل او همدارنګه سیمبیوژنسېز پاتې شوي او یا یې هم مستثنی کړي. د پیلیوچي او مولر د پراخ سنتسېز موخه دا ده چې تکامل د جمیعتي ژنټیک د ژن محوري کړنلارې پر ځای د یو ارګانېزم محورې اصلي کړنلارې په توګه په پام کې ونیسي. ډیری دغه لاملونه اوس مهال د ثانوي تکاملي علتونو په ډله کې په پام کې نیول کېږي، خو د پراخ تکاملي سنتسېز پلویان بیا غواړي هغه د لومړۍ درجې تکاملي لاملونو په توګه په پام کې ونیسي. ژوند پوه یوجین کونین په ۲۰۰۹ زکال کې ولیکل «په تکاملي بیولوژي یا ژوند پوهنه کې نوي تحولات باید هېڅکله هم د داروین د رد کولو په توګه وه نه ګڼل شي. برعکس هغوی له هغو لارو کار اخلي چې داورین ۱۵۰ کاله وړاندې رامنځته کړې وې او د هغه د خارق العاده تفکر څرګندويي کوي».
وړاندوینې
پراخ سنتسېز د یو لړ اضافي وړاندوینو له مخې چې د معیاري معاصر سنتسېز له نظریې سره توپیر لري ځانګړی کېږي:
د اکوادور اقتصاد
د اکوادور هېواد له اقتصادي ارخه  نه په لاتین امریکا کې اتم او د ناخالصه کورني تولیداتو له مخې په نړۍ کې ۶۹م لوی اقتصاد دی، چې اقتصاد یې د تېلو، کیلې، میګو، سرو زرو، لومړني کرنیز محصولاتو او د هغو اکوادوري کډوالو د پیسو په لېږد ولاړ دی چې په بهر کې کار کوي، چې په ۲۰۱۷ز کال کې له بهر نه د پیسو حواله د هېواد د ناخالصو کورني تولیداتو۲.۷ سلنه برخه جوړوله.
دا هېواد د تیلو په زېرمو پورې تړلی دی. په ۲۰۱۷ز کال کې تیل د خلکو د عاید درېیمه برخه او د صادراتو عاید ۳۲سلنه برخه جوړوله. کله چې اکوادور د OPEC سازمان غړیتوب ترلاسه کړ د نوموړي سازمان یو له کوچنیو غړو نه ګڼل کېده، چې په ۲۰۱۷ز کال کې یې هره ورځ شاوخوا ۵۳۱،۳۰۰ بیرل تیل تولیدول. همدارنګه اکوادور په نړۍ کې د کیلې (په ۲۰۱۷ز کال کې ۳.۳۸ میلیارد ډالر) او د میګو (په ۲۰۱۷ز کال کې ۳.۰۶ میلیارد ډالر) ترټولو لوی صادرونکی دی. دغه راز د غیر دودیزو محصولاتو لکه د پرې شوي ګلونو (په ۲۰۱۷ز کال کې ۸۴۵ میلیون ډالر) او د کبانو (په ۲۰۱۷ز کال کې ۱.۱۸ میلیارد ډالر) صادرات په وروستیو کلونو کې وده کړې.
په تېرو وختونو کې د اکوادور اقتصاد تر ډېره بریده په لومړنیو صنعتونو لکه کرنه او تیلو پورې تړلی و، خو د نړیوال بازار د بدلونونو او د ټیکنالوژیکي پراختیا په پایله کې هېواد په نورو سکټورونو لکه ټوکر، پروسس شوي خوراکي توکي، فلزاتو او خدماتي سکټورونو کې هم اقتصادي وکړ. دغه راز د ۲۰۰۶ او ۲۰۱۴ز کلونو ترمنځ د ناخالصه کورني تولیداتو وده په اوسط ډول ۴.۳ سلنه وه چې لامل یې د تیلو لوړې  بیې ګڼل کېدې، خو له ۲۰۱۵ز کال نه تر ۲۰۱۸ز کال پورې د ناخالصه کورني تولیداتو وده په اوسط ډول یوازې ۰.۶ سلنه وه. دغه راز کله چې د ۲۰۱۷ز کال مې میاشت کې د اکوادور پخوانی ولسمشر لینن مورینو بېرته واک تر لاسه کړ د اکوادور په اقتصاد کې یې بنسټیز بدلون راوستل او موخه یې دا وه تر څو اقتصاد کې د خصوصي سکټور ونډه زیاته کړي.
د اکوادور اقتصادي تاریخ
په ۱۹۹۷ او ۱۹۹۸ز کلونو کې د اکوادور خرابه اقتصادي وضعیت د دې لامل شو چې نوموړۍ هېواد په ۱۹۹۹ز کال کې له سخت مالي ناورین سره مخ شي. یاد ناورین د یو شمېر بهرني کړکېچونو لکه  په ۱۹۹۷ او ۱۹۹۸ز کلونو کې په ټوله نړۍ کې د تیلو نرخونو رالوېدل او په ۱۹۹۷ او ۱۹۹۸ز کلونو کې په نړیوال کچه د نوو راپورته شوو بازارونو کې د بې ثباتۍ له امله رامنځته شو. دې لاملونو د اکوادور حکومت بې ثباته اقتصادي تګلاره په ګوته کړه چې د لوی مالي کسر او د پیسو د پراختیا تګلارې نه جوړه وه او په پایله کې دا په ۱۹۹۹ز کال کې په کورني ناخالصه تولیداتو کې د ۷.۳سلنه کمښت، ۵۲.۲سلنه کلنۍ انفلاسیون او د ملي اسعارو ارزښت کې ۶۵ سلنه کمښت لامل شو.
د ۲۰۰۰ ز کال د جنوری په نهمه د اکوادور ولسمشر جمیل مهواد د روان اقتصادي ناورین د حل په موخه امریکایي ډالر د ایکووادور د رسمی اسعارو په توګه اعلان کړه، خو ورپسې لاریونونه د ۲۰۰۰ز کال اکوادور کودتا لامل شو چې پر ترڅ کې یې مهواد له دندې ګوښه او پر ځای یې د مهواد مرستیال ګوستاو نوبوئا د ولسمشر په توګه وټاکل شو. دغه راز د نوبوئا حکومت د هېواد اقتصادي بیا رغونې ستراتیژۍ د مرکز په توګه له سوکر نه ډالر ته د بدلولو ژمنه تایید کړه او په دې توګه په ۲۰۰۱ز کال کې له سوکر نه ډالرو ته لېږد بشپړ شو.
د اکوادور هېواد له اقتصادي اړخه په لاتین امریکا کې اتم لوی اقتصاد دی او د ۲۰۰۰ او ۲۰۰۶ز کلونو ترمنځ یې په اوسط ډول ۴.۶ سلنه کلنۍ اقتصادي وده تجربه کړې او د ۲۰۰۹ز کال جنوري کې د اکوادور مرکزي بانک (BCE) د ۲۰۱۰ز کال لپاره د ۶.۸۸ سلنې وده وړاندوینه وکړه. دغه راز د اکوادور مرکزي بانک په وینا د ۱۹۹۰ او ۲۰۰۷ز کلونو تر منځ د هېواد ناخالصه تولیداتو کچه دوه برابره شوی چې اندازه یې ۶۵،۴۹۰ میلیونه ډالرو ته رسېده. د ۲۰۰۸ز کال جنورۍ کې د انفلاسیون کچه شاوخوا ۱.۱۴ سلنه وه، چې د حکومت په وینا په تیر کال کې ترټولو لوړه کچه وه. همدارنګه د ۲۰۰۷ز کال له ډسمبر نه تر ۲۰۰۸ز کال سپټمبر پورې د بیکارۍ کچه د ۶ او ۸ سلنې ترمنځ وه، خو په اکټوبر کې شاوخوا ۹ سلنې ته لوړه شوه او د ۲۰۰۸ز کال نومبر کې بېرته ۸ سلنې ته راښکته شوه.
ولسمشر رافایل کورئا د ۲۰۰۸ز کال ډسمبر په ۱۲مه اعلان وکړ چې اکوادور به د ۵۱۰ میلیون ډالرو پور ورکونکو ته ۳۰.۶ میلیون ډالرو سود نه ورکوي، همدارنګه رافایل هغه بهرني پورونه (۳.۸ میلیارد ډالر) چې د پخوانیو ادارو له خوا پرې خبرې اترې شوې وې غیرقانوني اعلان کړه ځکه چې د اجرایوي حکم پرته تصویب شوی و، چې د دې اعلان په وخت کې هېواد ۵.۶۵ میلیارده ډالره نغدي زېرمې درلودې. په ۲۰۰۹ز کال کې اقتصادي وده د نړیوال ناورین په اوږدو کې ۰.۶ سلنې ته راټیټه شوه، ځکه له یوې خوا د تیلو په بیو کې کمښت راغۍ او له بلې خوا د هغه اکوادورانو له خوا چې په بهر کې ژوند او کار کاوو حوالې کمې شوې (د بهرنیو عوایدو لویه سرچینه). دغه راز په ۲۰۱۰ز کال کې د اکوادور اقتصاد یو ځل بیا وده وکړه، چې دا وده ۲.۸ سلنه وه او له ۲۰۱۲ز کال نه تر ۲۰۱۴ز کال پورې په اوسط ډول ۴.۵ سلنې ته لوړه شوه.
ځینې ​​کتونکي د اکوادور د لوړې ودې لامل په عامه پانګونې کې زیاتوالی، د تیلو لوړې بیې او د چینایي پورونو له امله بولي. د متحده ایالاتو د انرژۍ د معلوماتو د ادارې په وینا، اکوادور په ۲۰۱۴ز کال کې لوېدیځ متحده ایالاتو ته د بهرنیو تیلو درېیمه لویه سرچینه وه، خو د ۲۰۱۴ز کال په نیمایي کې د تیلو په بیو کې د پام وړ کمښت د دې لامل شو چې د اکوادور د تیلو عوایدو کې هم کمښت راشي. دغه راز د ولسمشر کورئا پلان چې د امازون په یاسوني ملي پارک کې د Tiputini، Ishpingo، Tambochoa له ساحو د اقتصادې پرمختګ په موخه د خامو تیلو استخراج پیل کړی و اقتصادي وده رامنځته نه کړه، چې په ۲۰۱۶ز کال کې د اکوادور ناخالصه کورني تولیداتو کچه ۱.۶ سلنې ته راټیټه شوه.
په ۲۰۱۶ز کال کې د اکوادور اقتصادي رکود او د هېواد بهرنۍ تمویل ته اړتیا د ۲۰۱۶ز کال د اپریل میاشتې وژونکي زلزلې له امله نور هم زیات شو. د اکوادور اټکل شوي ۳ میلیارد ډالر د بیارغونې او په اغیزمنو سیمو کې له ۷۲۰،۰۰۰ خلکو سره د بشردوستانه مرستو لګښتونه هم داسې ستونزه وه چې حکومت او خصوصي سکټور یې د حل کولو په لټه کې وو، چې د متحده ایالاتو له بهرنیو ناورینونو سره د مرستې دفتر په اغېزمنو سیمو کې د اوبو او روغتیا ساتنې سیسټمونو په ګډون له ۳ میلیون ډالرو نه ډېرې مرستې چمتو کړې. همدارنګه د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر له خوا د ۷۳ میلیونو ډالرو د راټولولو غوښتنه هم وشوه، خو د ۲۰۱۶ز کال تر جولای پورې د دې مرستو یوازې یو پر پنځمه برخه د متحده ایالاتو په ګډون له بسپنه ورکوونکو هېوادونو نه ترلاسه شوې وه.
نړیوالو پور ورکونکو ته د ۳.۲ میلیارده ډالرو پور په ورکولو کې د پاتې راتللو له امله په ۲۰۰۸ز کال کې د اکوادور لاسرسی نړیوالو مالي بازارونو ته محدود شو، نو ځکه د کورئا حکومت د بهرني تمویل لپاره غیر دودیز متحدینو لکه چین ته مخه کړه چې له ۲۰۰۵ز کال نه تر ۲۰۱۴ز کال پورې چینایي بانکونو له اکوادور سره شاوخوا ۱۱ میلیارد ډالره مالي مرستې چمتو کړې. اکوادور په بریالیتوب سره د ۲۰۱۴ز کال جون کې د ۲ میلیارده ډالرو په ارزښت د قرضې اسنادو په خپرولو او وروسته د ۲۰۱۵ز کال کې د نورو کوچنیو قرض اسناد په خپرولو سره نړیوال مالي بازار ته راستون شو.
دغه راز د پیسو نړیوال صندوق د ۲۰۱۹ز کال مارچ میاشت کې له اکوادور سره یو تړون تصویب کړ، چې د یاد تړون پر بنسټ د درېیو کلونو لپاره له اکوادور حکومت سره د اقتصادي تګلارو لپاره (۱۰ میلیارد ډالره) مالي مرستې چمتو کوي.
صنعتونه
تېل د اکوادور هېواد د صادراتو ۴۰ سلنه برخه جوړوي او په دې ډول د سوداګرۍ مثبت توازن ساتلو کې هم مرسته کوي. دغه راز په کرنیزه برخه کې اکوادور د کیلې (په نړۍ کې د کیلې ترټولو لوی صادرونکی)، پرې شوي ګلان، کاکائو، قهوه، لرګي او د کب لوی صادرونکی دی. همدارنګه د غنمو، ګني، وریجو، پنبه، جوار، کجور او د قهوه په تولید کې هم د پام وړ ونډه لري.
د اکوادور صنعت په ګویاکیل ښار کې چې ترټولو لوی صنعتي مرکز دې او په کویټو ښار کې چیرې چې صنعت په وروستیو کلونو کې ډېره وده کړې متمرکز دی، چې کویټو د هېواد ترټولو لوی سوداګریز مرکز هم دی. دغه راز کوچني صنعتي فعالیتونه په کوینکا کې متمرکز دي.
اکوادور
اکوادور په نړۍ کې د کیلې، کاکائو او پام تېلو له لسو سترو تولیدونکو نه دی، چې په ۲۰۱۸ز کال کې یې  ۷.۵ میلیونه ټنه بوره، ۶.۵ میلیونه ټنه کیلې (د نړۍ شپږم لوی تولیدونکی) ۲.۷ میلیونه ټنه پام تیل (د نړۍ شپږم لوی تولیدونکی) ۱.۳ میلیونه ټنه جوار، ۱.۳ میلیونه ټنه وریجې تولید کړي. همدارنګه د نورو کرنیزو محصولاتو د کوچنیو تولیداتو سربیره یې ۲۶۹ زره ټنه کچالو، ۲۳۵ زره ټنه کاکائو (په نړۍ کې اووم لوی تولیدونکی)، ۱۴۹ زره ټنه اناناس، ۱۰۳ زره ټنه نارنج تولیدات هم درلودل.
مېنېډېموس پيرا
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" مینډیموس د پيرا ( لیسبوس )   350 مخزېږديز، د سپیوسیپس په وخت کې د اپلاتون د اپلاتوني ښوونځی غړی و. په 339 مخزېږديز کې د سپیپسپس له مړینې وروسته، د اپلاتوني ښوونځی د راتلونکي عالم لپاره ټاکنې ترسره شوې. مېنېډېموس پيرا او هراکليدس پونتيکوس په لنډه توګه له زانوکراتس څخه ماتې وخوړه. مېنېډېموس پيرا اکاډمۍ پرېښوده او خپل یو ښوونځی یې جوړ کړ.
تکبیرات تشریق
تکبیرات تشریق یا د تشریق تکبیرونه هغه تکبیرونه ته ویل کېږي چې د اسلامي میاشتې ذوالحجه د ۹ مې نېټې د سحار له لمانځه وروسته څخه نیولې د ذوالحجه د ۱۳مې نېټې د ماښام تر لمانځه پورې له هر فرض لمونځ وروسته یو ځل ویل یې د احنافو په مسلک واجب دي ګوا چې د نهم د ورځې د سحار له لمانځه څخه نیولې د لوی اختر د دریمې ورځې د ماښام د لمانځه وروستو پورې دغه تکبیرونه یو ځل د هر مسلمان بالغ نر ښځې لپاره تلاوت کول اړین دي. نر به یې په جار او ښځه به یې سوکه وایي. فتح الباري لیکي
"فأما علي، فكان يكبر من صبح يوم عرفة إلى العصر من آخر أيام التشريق ." (6/126).
د تشریق تکبیرونه:
الله اکبر الله اکبر لااله الاالله والله اکبر الله اکبر ولله الحمد
ژباړه: الله پاک تر ټولو لوی دی، الله پاک تر ټولو لوی دی، نشته د عبادت لائق پرته له الله پاک څخه، الله پاک تر ټولو لوی دی ، الله پاک تر ټولو لوی دی، ټولو صفتونه الله پاک لره دي.
ترتيب (متوالیه)
په طب کې او په ځانګړې توګه په مالیکولر بیولوژي کې، ترتیب د DNA یا/او RNA مالیکول کې موندل شوي اډې ترتیب ته اشاره کوي. لکه څنګه چې په ساده کلمو کې، د DNA مالیکول ترتیب AGCT تسلسل بلل کیږي په داسې حال کې چې د RNA په ترتیب کې AGCU ترتیب ویل کیږي ځکه چې U په RNA کې د T په ځای کې موندل کیږي.
ډي آکسي رايبونيوکليک اسيد) مقالې ته مراجعه وکړئ
نور وګوره
Sequencing وېشنيزه:بيالوژي وېشنيزه:بيولوژي وېشنيزه:ژونپوهنه
ارثي(جنیتیک) کوډونه
وراثتي کوډونه (جنیتیک کوډونه) په حقیقت کې هغه اصول او مقررات دي چې په مرسته یې پټ معلومات (د بیلګې په توګه د DNA او RNA ترتیب ) په جینیاتي موادو کې کوډ شوي ترڅو ژوند او د دوی مالیکول مالیکولونه (یانې د امینو اسید ترتیب ) رامینځته کړي. دا میراثي کوډونه یا جنیټیک کوډونه د DNA د دریو بنسټیزو مالیکولونو ګروپونو په شکل کې شتون لري. په دې توګه، هر ګروپ یا جوړه چې د دریو مالیکولونو څخه جوړه شوې ده د رامِزہ په نوم یادیږي او د هغې ترکیب په انګلیسي کې کوډون ویل کیږي. په ساده کلمو کې، رمزا تشریح کیدی شي روامز  هغه کوډونه دي چې ژوند جوړوي، لکه د کمپیوټر په سکرین کې د ویب پاڼې شاته د HTML کوډونو په څیر. د کایناتو خالق په دې کائنات کې د ژوند دومره ډولونه یوازې د 4 حروفو په کارولو سره کوډ کړي چې د پوهیدو هڅه کوي د انسان ذهن حیران پاتې کیږي.
ماشوم‌وژنه
ماشوم‌وژنه (یا د ماشوم وژنه) د ماشومانو یا اولادونو قصدی وژنه ده. ماشوم‌وژنه د بشر تاریخ په اوږدو کې یو پراخه کړنه وه او په عمده ډول د ناغوښتلو ماشومانو لرې کولو لپاره کارول کېده – د دې کار موخه د ضعیف یا ناتوانه ماشومانو لپاره د سرچینو له ضایع کېدو څخه مخنیوی دی. ناغوښتلي ماشومانو ته په معمول ډول پام نه کېده او مرګ ته پرېښودل کېدل، خو په ځینو ټولنو کې په قصدي توګه وژل کېدل.
ماشوم‌وژنه اوس په پراخه توګه غیرقانوني ده، خو په ځینې ځایونو کې دا کار د زغملو وړ دی یا هم منع کول یې په شدت سره نه ترسره کېږي.
د ډبرې عصر ډېری بشري ټولنو په معمول ډول د ماشوم‌وژنې اقدام کاوه، او د هغو ماشومانو اټکلي کچه چې په مېزولیټیک او نیولیټیک دورو کې د ماشوم‌وژنې له امله وژل شوي دي، له ۱۵ تر ۵۰ سلنې پورې توپیر لري. له هغې وروسته چې تاریخي دوره پیل شوه، ماشوم‌وژنه د لرغوني یونان، لرغوني روم، فونیشیایانو، لرغوني چین، لرغوني جاپان، بومي آسټرالیا، ځایي امریکایانو او ځایي الاسکایانو په شان ټولنو کې لا هم دود وه.
ماشوم وژنه په لومړۍ زریزه کې په اروپا او نږدې ختیځ کې منع شوه. مسیحیت له خپلو لومړیو وختونو څخه، ماشوم وژنه منع کړه، چې د دې لامل شوه ترڅو لوی کنسټانټین او لومړي والنټینیان په څلورمه پېړۍ کې، په ټوله رومي امپراتورۍ کې ماشوم وژنه منع کړي. په همدې حال کې، ماشوم‌وژنه په ځینو جګړو کې د نه منلو وړ نده او د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې (۱۹۳۹ – ۱۹۴۵) اروپا کې د ماشوم وژنې کچه خپل اوج ته ورسېده. دا کار په اومه پېړۍ کې په عربستان کې د اسلام دین له تاسیس وروسته ودرول شو، ځکه چې قران ماشوم‌وژنه منع کړې ده. د نارینه ماشومانو ماشوم‌وژنه د مینګ کورنۍ (۱۳۸۶ – ۱۶۴۴) لخوا په چین کې غیرمعمول شوې وه، په داسې حال کې چې د ښځینه ماشومانو ماشوم‌وژنه د یوه ماشوم پالیسي په دوره کې (۱۹۷۹ – ۲۰۱۵) کې لا ډېره دود شوه. په هند کې د شرکت حکومت دورې په اوږدو کې، د ختیځ هند شرکت هڅه وکړه ترڅو ماشوم‌وژنه له منځه یوسي خو یوازې تر یوه حده پورې بریالي شول او د ښځینه ماشومانو ماشوم‌وژنه تراوسه پورې هم د هند په ځینو سیمو کې دوام لري. ماشوم‌وژنه اوس په صنعتي شویو هېوادونو کې ډېر نادر ده خو کېدای شي په نورو ځایونو کې شتون ولري.
د مور او پلار ماشوم وژنې څېړونکو موندلې ده چې میندې د پلرونو په پرتله څو برابره ډېر د نوي زېږېدلو ماشومانو په ماشوم‌وژنه کې پړ دي او په ټولیز ډول ډېر احتمال شتون لري چې ماشوم‌وژنه ترسره کړي.
تاریخ
د ماشوم‌وژنې کړنې د وخت په اوږدو کې بېلابېلې بڼې خپلې کړې دي. د فوق‌العاده شخصیتونو یا ځواکونو لپاره د ماشومانو قرباني کول، لکه څنګه چې اټکل کېږي په لرغوني کارتاژ کې به ترسره کېدل، کېدای شي په لرغونې نړۍ کې ترټولو بد نامه نمونه وي.
په لرغونې اروپا او آسیا کې د ماشوم‌وژنې یو له ډېرو متکررو میټوډونو څخه دا وو چې نوی زېږېدلی ماشوم به یې خوشې کاوه، او پرېښوده به یې چې د محیطي عواملو له امله ومري (لکه هایپوټرمیا، ولګه، تنده یا د حیواناتو حمله).
لږ تر لږه د اقیانوسیه په یوه ټاپو کې، تر شلمې پېړۍ پورې د ماشوم د ساه بندولو په واسطه ماشوم‌وژنه ترسره کېده، په داسې حال کې چې له کلمبیا مخکې میزوامریکا او د اینکا امپراتورۍ کې به د قربانۍ په توګه ماشوم‌وژنه ترسره کېده (لاندې مراجعه وکړئ).
پالیولیټیک او نیولیټیک
د نیولیټیک دورې ډېری ډلو په معمول ډول ماشوم‌وژنې ته لار هواروله چې خپل تعداد کنټرول کړي ترڅو د هغوی ځمکې وکولی شي له هغوی څخه ملاتړ وکړي. جوزف برډسل باور درلود چې له تاریخه مخکې وختونو کې د ماشوم‌وژنې کچه د ټولو زېږونونو ۱۵ تر ۵۰ سلنه وه، په داسې حال کې چې لیلا ویلیامسون بیا د ۱۵ تر ۲۰ سلنې ټیټې کچې اټکل کړی دی. دواړو بشرپوهانو باور درلود چې د ماشوم‌وژنې دې لوړو کچو د نیولیټیک انقلاب په اوږدو کې د کرنې تر پرمختګ پورې دوام موندلی دی. مقایسوي بشرپوهانو محاسبه کړې چې په پالیولیټیک دوره کې د ښځینه ماشومانو ۵۰ سلنه یې د خپلو پلار او مور له لورې وژل شوي دي. هومینایډ (انسانیانو) ماشومانو کوپړیو څخه (لکه د تاونګ ماشوم کوپړۍ) چې صدمه یې لیدلې وه، رایمونډ اې ډارټ لخوا ورته د کانیبالیزم (آدم خوري) سپارښتنه شوې. په لزومي توګه ماشومان په فعال ډول ندي وژل شوي، خو کېدای شي غفلت او قصدي خوارځواکي هم ترسره شوې وي، لکه څنګه چې له تاریخه مخکې مینورکا کې د نارینه وو اضافي لوړې ونې او د ښځینه وو منځنۍ ټیټې ونې توضیح لپاره د یوې توضیح په توګه سپارښت کړی دی.
په لرغوني تاریخ کې
لرغونپوهانو په څو ځایونو کې د ماشومانو د قرباني کېدو فزیکي شواهد کشف کړي دي. ځینې غوره بېلګې چې تصدیق شوې دي، متنوع مناسک دي چې په شمالي امریکا او اینکا امپراتورۍ کې د مذهبي کړنو یوه برخه وه.
ارثي(جنیتیک) کوډونه
شاليد
د مالیکولر بیولوژي د پوهېدو لپاره یو شالید، ګام په ګام طریقه ده، چې هر راتلونکی بیان یې د پورته یو سره تړلی دی.
ماشوم‌وژنه
په زړه نړۍ کې
په ساردینیا کې د قرباني کېدو مراسمو شواهدو سره د کوچنیو ماشومانو درې زره هډوکي موندل شوي دي. پلازګیایانو په سختو وختونو کې خپل هر لسم اولاد قرباني کاوه. د سوریې خلکو ماشومان د مشتري او جونو لپاره قرباني کړل. د ډېری ماشومانو پاتې شوني د ګزر په کیندنو کې د قربانۍ له شواهدو سره موندل شوي دي. د قربانۍ له نښو سره د ماشوم اسکلېټونه هم په مصر کې موندل شوي دي چې له میلاد څخه مخکې ۹۵۰ تر ۷۲۰ کلونو پورې اړوند دي. په کارتاژ کې «د [ماشوم] قرباني کول په لرغونې نړۍ کې د بدنامۍ اوج ته ورسېد». سربېره پر کارتاژینایانو، نورو فونیشیایانو او کانانیتانو، موآبیټانو او سفارویټانو هم د خدایانو لپاره د قربانۍ په توګه خپل لومړني اولادونه تقدیم کړل.
لرغونی مصر
په مصري کورنیو کې، په ټولو ټولنیزو سطحو کې، د دواړو جنسونو ماشومانو ته ارزښت ورکول کېده او د ماشوم‌وژنې هیڅ کوم شواهد شتون نلري. د لرغونو مصریانو مذهب ماشوم‌وژنه منع کوله او په یوناني-رومي دوره کې، دوی خوشې کړل شوي ماشومان د سرې له ډنډونو څخه، چې د یونانیانو یا رومیانو لخوا د ماشوم‌وژنې دودیز چلند وو، ژغورل او اجازه یې درلودله چې یا هغوی د میرني اولادونو په توګه ومني یا هم هغوی د غلام په څېر رالوی کړي، په معمول ډول به یې هغوی ته د هغوی د ژغورل کېدو رایادونې لپاره د «- corpo» نوم ورکاوه. سټرابو دا د مصریانو یوه ځانګړنه بلله چې هر ماشوم باید وپالل شي. ډیوډوروس ښکاروي چې ماشوم‌وژنه د مجازات وړ یو جرم وو. مصر د خپلو ځمکو خړوبولو لپاره په شدت سره د نیل سیند کلني سیلاب پورې تړلی وو او په هغو کلونو کې چې د سیند اوبه به کمې شوې، امکان یې درلود چې شدیده قحطي او د ټولنیز نظام له منځه تلل رامنځته شي، په ځانګړې توګه له میلاد څخه وروسته ۹۳۰ – ۱۰۷۰ او ۱۱۸۰ – ۱۳۵۰م کلونو کې. د آدم خورۍ ځینې پېښې په دې دورو کې ثبت شوې دي، خو ښکاره نده چې دا پېښه د لرغوني مصر د فرعونیانو په دوره کې رامنځته شوی که نه. بئاټریکس میډانټ-رینز د انسان قرباني کېدل داسې توصیفوي لکه څنګه چې د شاهي کورنۍ لومړنۍ دوره کې په ابیدوس کې (له میلاد څخه مخکې کابو ۳۱۵۰ تر ۲۸۵۰ کلونو کې) ترسره شوي دي، په داسې حال کې چې یان آسمان ادعا کوي چې په لرغوني مصر کې د انسان د قرباني کولو هیڅ ښکاره ثبوت شتون نلري.
استازولي (سياست)
سياسی استازولي د هغو پړاوونو په جوړولو سره په عامه سياست کې د اتباعو د شاملولو فعاليت دی، چې پر مهال يې سياسي اداکاران د دوی په ګټه عمل کوي. د سياسي استازولۍ دا پېژندنه د هغو نظرياتو يو پراخه ډول څخه ترکيب شوی دی، چې استازولي پرې دلالت کوي او دا چې د استازو دندې څه دي. د بېلګې په ډول: استازولي کېدای شي د خلکو پر څرګندو هيلو باندې دلالت وکړي، مګر کېدای شي په متبادل ډول د هغه څه له مخې په عمل کولو باندې هم دلالت وکړي، چې استازي خپله قضاوت کوي د اتباعو لپاره به تر ټولو غوره ګټې وي.او استازي د اشخاصو په توګه کتل کېدای شي، چې د نورو په استازولۍ د عمل کولو واک ورکړل شوی دی يا کېدای شي په متبادل ډول د هغو خلکو لپاره ځواب ويونکي وبلل شي، چې دوی يې استازولي کوي. سياسي استازولي په بېلابېلو برخو لکه ټولنيزو ډلو او سيمو سره پېښېدلی شي او لکه حقيقي او تشرېحي استازولي؛ بېلابېل ډولونه لري.
د سياسي استازولۍ نظريات
د ځواب وينې نظريې له مخې استازی هغه شخص دی، چې ځوب ويونکی ګڼل کېدلی شي. استازي هغه وخت ځواب ويونکي ګڼل کېږي، چې اتباع يا وګړي قضاوت وکولی شي چې ايا استازی د دوی په ګټه عمل کوي که نه او په ورته ډول استازي تحریمولی شي. د سياسي استازولۍ تشرېحي او سمبوليک نظريات هغه لارې تشرېح کوي، چې سياسي استازي په کې د هغو خلکو لپاره ودرېږي [له ګټو څخه د دفاع په موخه] چې دوی يې استازولي کوي. تشريحي استازي په هغه اندازه مقاومت کوي، چې په خپلو تشريحي ځانګړتياوو کې (لکه نژاد، جنسيت، ټولګی يا طبقه...) له هغو خلکو سره ورته والی لري چې دوی يې استازولي کوي. له بله اړخه نښه ايز (سمبوليک) استازي د خلکو په استازولۍ تر هغې ودرېږي، چې پر دوی باور لري يا يې د استازي په توګه مني. Hanna Pitkin بحث کوي، چې د سياسي استازولۍ دا نظريات د استازولۍ د څرنګوالي او د استازي د عملونو د قضاوت يا تشخيص کولو لپاره د قانوني ار نه شتون له امله؛ د سياسي استازولۍ يو نامناسب دليل وړاندې کوي. Hence Pitken د استازولۍ يو حقيقي نظر وړاندي کوي. د سياسي استازولۍ په دې نظر کې استازولي د استازلو له لورې د خلکو د ګټو لپاره (هغوی چې دوی يې استازولي کوي) د حقيقي يا پر ځان د تکيه عمل کولو په توګه راپېژندل شوی دی.
د دې په خلاف Jane Mansbridge د ديموکراتيکې سياسي استازولۍ څلور نظريات څرګند کړي دي، چې په ژمنې پورې تړلې، مقدماتي، ځايناستی يا وکيل او gyroscopic دي. Mansbridge بحث کوي چې د دې نظرياتو هر يو يې د خلکو د ګټو لپاره د استازو د کار څرنګوالي او د استازو د عملونو ارزولو په موخه د قانوني ارونو يو دليل برابروي. د ژمنې اړوند استازولي د استازولۍ هغه بڼه ده، چې استازي په کې د ټاکنيزو مبارزو پر مهال له خلکو سره د کړو ژمنو پر بنسټ غوره او ارزول کېږي. د Manbridge په اند د ژمنې پر بنسټ استازولي وار له مخه د استازو د غوراوي (واک ورکول) په څرنګوالي سره بوخت ده او د ټاکنو له لارې د ځواب ويونکي ګڼل د ديموکراتيک سياسي استازولۍ دوديز نظر دی. له بل پلوه مقدماتي، د ځايناستي يا وکيل او gyroscopic استازولي يو څه معاصر نظريات دي، چې د ازمايښتي يا ناعلمي سياست پوهانو له فعاليت څخه راڅرګند شوي دي. د ګومان يا اټکليز استازي هغه عملونه کوي، چې پر باور يې رايه ورکونکي به په راتلونکو ټاکنو کې بیا رايه ورکړي. ځايناستې استازوي هغه وخت پېښېږي، چې استازي د خپلو ټاکنيزو سيمو څخه د باندې د خلکو د ګټو لپاره عمل کوي. په gyroscopic استازولۍ کې استازي د دې مشخص کولو لپاره خپل قضاوت يا پرېکړه کاروي، چې څه ډول او د څه لپاره د خلکو په استازولۍ د هغوی د ګټو لپاره کار کوي.
د استازولۍ په اړه د Rehfeld د عمومي نظريې له مخې يو شخص تر هغې پورې استازی ګڼل کېږي، چې هغه ډله ورته د خپل استازي فکر کوي، چې دا يې استازولي کوي. د سياسي استازولۍ په هر حالت کې استازي، د استازو ملاتړ خلک، د غوراوي استازی، يو مناسب نندارچي او قوانين شته، چې له مخې يې یو مناسب شخص پرېکړه کوي چې يو شخص استازی دی که نه. استازي هغه خلک دي، چې د باکفايته اشخاصو د يو پراخه ټولګې له خوا د يو ټاکنيز استازي په واسطه ټاکل شوي دي، چې وروسته د پرېکړې يا قضاوت کولو د ځانګړو قوانینو په کارونې سره د مناسب نندارچي له خوا يې د استازي [استازولۍ] پرېکړه کېږي. هغه قوانین چې په واسطه يې يو مناسب يا اړوند نندارچي د استازي په توګه د يو شخص د اوسېدلو يا نه اوسېدلو پرېکړه کوي؛ ديموکراتيک يا غير ديموکراتيک کېدلی شي. په هغه حالت کې چې يو تاکنيز استازی، مناسب نندارچي او هغه خلک چې استازولي يې کېږي، په کې ورته دي او د قضاوت کولو قوانين په کې دیموکراتيک (لکه ټاکنې) دي؛ د سياسي استازولۍ روږد يا اشنا حالت راپورته کېږي او که داسې نه وي، غيرديموکراتيک حالتونه په کې پېښېږي.
د ټولنيزو ډول له خوا استازولي
په دې لېله يا مېتود کې به ټاکل شوي استازي به په لږ يا ډېر عددي ډول د ډله ايزو رايه ورکوونکو له مخې غوره کېږي. دا لاره تل د تاريخي او اوسنيو سياسي دلايلو لپاره ګټوره نه ده او ځيني وختونه د تجهيزاتو پر بنسټ هغو لرې پرتو سيمو کې په بشپړ ډول بې ګټې ده، چې تګ يا سفر کول ورته ستوزمن دي. په برتانيا کې د “rep-by-pop” لنډه اصطلاح کارېږي، مګر په متحده ايالتونو کې په پرتليز ډول عامه نه ده.
Rep-by-pop په تاريخي د rep-by-area ځايناستی دی. که څه هم په مستعمراتي هېوادونو کې جغرافيوي واقعيتونو د لږ نفوس لرونکو ټاکنيزو سيمو يوه اړتيا رامنځته کړه، چې په لرې پرتو ټولنو کې ګتوره استازولي وړاندې کړي او يوازې په ښاري او ښار ته نږدې سيمو کې د rep-by-pop په لږ يا ډېر برابر ډول پلي کولو سره ګټوره طريقه ده؟
په متحده ايالتونو او ديموکراسي پلويو نورو هېوادونو کې په نمونه يي ډول د دوه مقننه څانګو لرونکي (دوه خونې  يا دوه اطاقه پارلمان) نظام ښکته جرګه د لږ يا ډېرو وګړو پر بنسټ ده، په داسې حال کې چې پورته يا د مشرانو جرګه د سيمې پر بنسټ ده. يا لکه په انګليستان کې چې کېدای شي د ملت يا خاورې په سرليک ايښودل شوی وي؛ لکه څرنګه چې په اصل کې له سمون يا اصلاحاتو څخه مخکې د پخوانۍ مشرانو جرګې حالت سره و. په سنا يا د مشرانو جرګه کې مهمه نه ده، چې په يوه ټاکنيزه سيمه کې څومره خلک ژوند کوي؛ مهمه دا ده چې ټاکنيزه سيمه قانوني واک لري (د ټاکنې، ميراث يا ليدژمنې يانې انتصاب له مخې؛ په ترتيب سره متحده ايالتونو، بريتانيا او کاناډا کې).
د سيمې له مخې استازولي
کله چې د rep-by-pop اصل رامنځته او په عام ډول پرمختګ وکړ، د برتانيې د عوامو مجلس کې يې زياتې پخوانۍ څوکۍ (سيټونه) له منځه وېوړلې، که څه هم ځيني شمالي او کليوالي هېوادونو کې اوس هم په اړين ډول د زياتره ښاري سياليو په پرتله په بدلېدونکي ډول لږ وګړي لري. پخوانۍ برتانوي مستعمرې لکه کاناډا او اسټراليا هم د لسګونو زرو ميل مربع په پراخوالي د يوې کوچنې ښاري هستې په پرتله کليوالي او پراخه سيمې لري چې لږ رايه ورکوونکي په کې اوسېږي. په تر ټولو بې ساري حالت کې د کاناډا پارلمان د Nunavut په نوم يوه ټاکنيزه سيمه د دوه ميليون کېلومتر مربع څخه زياته سيمه پوښي، مګر د ۳۰۰۰۰ وګړو په لرلو سره بيا هم د يوې ټاکنيزې سيمې لپاره د رايه کارونکو د شمېر له درېيمې برخې څخه لږ وګړي لري. د riding يو څه پراخول به د غوره شويو غړو او همدارنګه ټاکنيزې مبارزې لپاره ستونزمن وي او د هغو لرې پرتو کليوالي ټاکنيزو سيمو په برخه کې به نامناسب وي، چې اندېښنې يې په بنسټيز ډول د هغه منځنې کچې ښارونو په پرتله توپير کوي، چې په عادي ډول په دې ډول سياليو؟ کې د ټاکنيزې سيمې واک لري.
ګرشک
ګرشک (په انګلیسي: Grishk)، د زمینداور نوی نوم دی چې د نادر افشار د لښکر له خوا د یرغل وروسته په اتلسمه پېړۍ کې د غلجی قوم ته ورکړل شو. ګرشک د هلمند ولایت په ګرشک ولسوالۍ کې یو ښار دی چې له جغرافيايي اړخه په افغانستان کې د هلمند سیند په اوږدو کې پروت دی، او د کندهار شمال لوېدیځ ته نږدې ۱۲۰ کیلومتره (۷۵ مایله) لرې په ۸۱۷ متره (۲۶۸۰ فوټه) ارتفاع کې موقعیت لري. په پورتنۍ برخه کې یې د کجکي بند پروت دی چې د بوغرا د اوبولګولو کانال ته اوبه اړوي او د سیمې د حاصلاتو لپاره یو اړینه زیربنا ګڼل کېږي. د ګرشک بند هم نږدې پروت دی. ګرشک په اصل کې د سیند په ختیځه څنډه کې د یوې کلا په چاپېر کې جوړ شوی و خو وروسته بیا لوېدیځ لور ته ورغول شو. دا کلا دوه ځله د انګریزانو له خوا ونیول شوه: لومړی د افغان انګلیس په لومړۍ جګړه کې او بیا په ۱۸۷۹ کال کې. په دواړو پېښو کې کلا لږ وروسته پرېښودل شوه. ګرشک نږدې ۴۸۵۴۶ نفوس لري او یو روغتون او د انجینرۍ پوهنځۍ لري چې په ۱۹۵۷ کې تاسیس شوې ده.
ګرشک د هغه مهمې ترانسپورتي لارې په اوږدو کې پروت دی چې د شماره ۱ لویې لارې په نوم یادېږي. دا لویه لار د شوروي – افغان جګړې په وخت کې جوړه شوه او په لوېديځ کې د فراه ولايت او په ختيځ کې له کندهار ولايت سره نښتې ده. د ګډو عملیاتو (مشترک عملیات) د یوې برخې په توګه بریتانوي سرتېرو او افغان کارګرانو د ټرایډنټ لاره ورغوله. دې لارې ګرشک د ولایت له مرکز لښکرګاه سره ونیښلو. همدارنګه، ګرشک د ۶۱۱ لارې سویلي تمځای هم دی. دا سیمه د هلمند او ارغنداب درې د ادارې له خوا خړوبېږي.
اقلیم
ګرشک صحرایي ګرم اقلیم لري چې لږ اورښت د اوړي او ژمي د تودوخې ترمنځ لوړ توپیر یې ځانګړنې دي. په ګرشک کې د تودوخې منځنۍ درجه ۱۹.۶ سانتیګراد ده، پداسې حال کې چې کلنی اورښت په اوسط ډول ۱۱۷ ملي متره دی. اوړي د مې میاشتې په نیمایي کې پیل کېږي او د سپتمبر تر وروستیو دوام کوي چې خورا وچ وي. جولای د کال تر ټولو ګرمه میاشت ده چې د تودوخې اوسط درجه یې ۳۲.۲ سانتيګراد ده. د جنوري تر ټولو سړه میاشت ده چې د تودوخې منځنۍ درجه ۷ سانتيګراد وي.
توکم پېژندنه
د ګرشک د نفوس لویه برخه له پښتنو څخه جوړېږي، خو د هزاره ګانو او شیعه تاجکانو لوی لږکي هم ورسره دی. دا د هلمند ولایت یوازینۍ سیمه ده چې د پام وړ شیعه لږکي لري. ګرشک د طالبانو د لومړي حکومت اوږدو کې د نورزيو قوم تر کنټرول لاندې و او ملا مير حمزه د نورزي قوم يو پښتون، د ګرشک ولسوال و او ملا محمد اعظم، د نورزيو قوم یو بل پښتون، د ګرشک امنیه قومندان و.
د تلپاتې ازادۍ عملیات
د ۲۰۰۳ کال په نومبر میاشت کې، د عبدالواحد په نوم یو افغان ملکي هغه وخت په ګرشک کې د ځانګړو ځواکونو په قرارګاه کې مړ شو چې د افغان پوځ له خوا د شکنجې ښکار شو. د ۲۰۰۸ کال د اپرېل په میاشت کې د سمندري اوم ځواک د دوهم کنډک، Echo Co، چې هلته د افغان پولیسو د روزنې په برخه کې د مرستې لپاره استول شوی و، د ډنمارکي او بریتانوي ځواکونو سره یې کار کاوه.
د ۲۰۰۸ کال د ډسمبر په ۴ نېټه، دوه ډنمارکي عسکر ګرشک ته نژدې ووژل شول.
ژینو
ژینو (په فرانسوي: جینو یا ژینو) په سویس کې (له زوریخ وروسته) او له رومانډي ورسته، چې د سویس یوه فرانسوي ژبې برخه ده، دوهم ترټولو نفوس لرونکی ښار دی. دا ښار چې د هېواد په سوېل لوېدیځ کې پروت دی، چېرې چې د رون سیند د ژینو جهيل ته وځي، د سویس جمهوریت پلازمینه او د ژینو ولایت مرکز دی.
د ژینو ښار (ville de Genève) په ۲۰۱۹ کال کې (د جنوري د اټکل پر بنسټ) په خپل ۱۶ کیلومتر مربع (۶ مایل مربع) کم ښاري مساحت  کې ۲۰۱۸۱۸ کسه نفوس درلود خو (د ۲۰۱۹ کال د جنوري د اټکل له مخې) په ولایتي کچه (ښار او دسویس نږدې نیمه ښاري سیمې او له ښار بهر سیمې) په څه د پاسه ۲۴۶ کیلومتر مربع (۹۵ مایل مربع) سیمه کې یې ۴۹۹۴۸۰ نفره نفوس نفوس درلود. همدارنګه په واډ او د ژینو ښاري سیمو د پولو په اوږدو کې د آین او هاوټ-ساوی په فرانسوي اداري سیمو کې لکه څنګه چې په رسمي ډول د اروپا د احصایوي اداري له خوا تعریف شوې، چې له ۲۲۹۲ کیلومتر مربع (۸۵۵ مایل مربع) څخه پراخه ده، د ۲۰۱۹ کال په جنوري میاشت کې (د سویس د اټکلونه او فرانسوي سرشمېرنې پر بنسټ) یې ۱۰۳۲۷۵۰ نفره نفوس درلود.
د ۲۰۱۳ کال راهیسې، د ژینو ولایت، د نیون ولسوالۍ (د وا‌ډ په ولایت کې)، او د the Pôle métropolitain du Genevois français  (چې معنی یې "د فرانسې د ژینو د خاورې د ښاري سیمې مرکز" ده)، او د اتو فرانسوي بین-شوراګانو فدراسیون دی، لویه ژینو را منځ ته کړې ده، چې له ملي پولو هاخوا د سیمه ییزې همکارۍ ډله ده (په فرانسوي کې د GLCT په نوم یادېږې، او د سویس په قانون کې یو عامه اداره ګڼل کېږي) او د جنیوا د پولې هاخوا په ښاري سیمه کې (په ځانګړې توګه د ښاري ټرانسپورټ) د همکارۍ د تنظیم مسؤلیت په غاړه لري. د لویې ژینو GLCT له ۱۹۹۶ کیلومتر مربع (۷۷۱ مایل مربع) څخه زیات مساحت لري او (د سویس د اټکلونو او د فرانسوي سرشمېرنې پر بنسټ) یې  په د ۲۰۱۹ کال په جنوري کې ۱۰۲۵۳۱۶ نفره نفوس درلود، چې له ډلې یې ۸۵.۵ سلنه د سویس په خاوره کې ژوند کوي او ۴۱.۵ سلنه یې د فرانسې په خاوره کې اوسېږي.
ژینو د ډېرو نړیوالو سازمانونو د شتون له امله، د ملګرو ملتونو د زیاتره ادارو د مرکزي دفترونو او سره صلیب په ګډون، یو نړیوال ښار، مالي مرکز او د نړۍ په کچه د ډیپلوماسۍ مرکز دی. ژینو په نړۍ کې د ډېرو نړیوالو سازمانونو کوربه دی. همدارنګه هغه ځای دی چې د جنیوا کنوانسیونونه په کې لاسلیک شوي، چې زیاتره یې د جګړې پر مهال د غیر نظامي وګړو او د جنګي بندیانو سره د چلند په اړه دي. د نورو ښارونو په څېر، لکه د نیویارک ښار (چې د ملګرو ملتونو د نړیوالو دفترونو مرکز دی)، بازل (چې د نړیوالو تادیاتو بانک په کې دی)، او سټراسبورګ (چې د اروپا شورا د فتر په کې ځای لري)، ژینو هم داسې یو ښار دی چې دېرو مهمو نړیوالو سازمانونو د مرکزي دفترونو د مرکز په توګه کار کوي، پرته له دې چې د کوم هېواد پلازمېنه وي.
په ۲۰۲۱ کال کې، ژینو د نړیوالو مالي مرکزونو د شاخص له لوري د رقابت په برخه کې د نړۍ د نهم مهم مالي مرکز په توګه راغئ، په اروپا کې یې له لندن، زوریخ، فرانکفورت او لوګزامبورګ وروسته یې پنځم ځای خپل کړ. په ۲۰۱۹ کال کې، ژینو د زوریخ او بازل سره په ګډه، د مرسر له خوا په نړۍ کې د ژوند کولو لپاره د لسو غوره ښارونو په نوملړ کې راغئ. نوموړی ښار د نړۍ تر ټولو متراکم ښار او د "سولې د پلازمینې" په توګه وپېژندل شو. په ۲۰۱۹ کال کې، میرسر ژینو په نړۍ کې د دیارلسم ترټولو ګران ښار په توګه درجه بندي کړ. په ۲۰۱۸ کال کې د نړۍ د ښارونو د یو بي اس په ډلبندۍ کې، ژینو د ناخالص عاید په برخه کې لومړی، دویم تر ټولو ګران، او د پیرود د ځواک په برخه کې یې څلورم ځای خپل کړ.
نوم
دا ښار په لاتیني متنونو کې د سیزاز له خوا د Genava په املا راغلی، چې ښایي د سلتیک genawa دgenu-  ریښې څخه اخیستل شوی او د ( د زانو خم، یا زنګون) په معنې دی چې مفهوم یې کوږ شوی سیند یا د سیند پای دی. دا ريښه پېژندنه د ايټاليا د بندري ښار جينوا سره ریښه لري.
د منځنیو پېړیو په لاتین ژبه کې د منځنیو پېړیو د ژینو ښار د pagus major Genevensis  یا Comitatus Genevensis (Gebennensis) په نوم هم یادېده. له ۱۴۰۰ کال څخه وروسته د ساووی د ژینو ولایت شو (که څه هم د ژینو د روحاني د څوکۍ تر اصلاحاتو پورې یې د یو ښار ځانګړیا ترلاسه نکړه).
تاریخچه
په منځنیو پېړیو کې، ژینو د ۱۴مې پېړۍ تر وروستیو پورې د سپېڅلي روم تر سترواکۍ لاندې د یو اشرفي تر واک لاندې و. په دې وخت کې نوموړي ښار ته یو منشور ورکړل شو چې د خپل اختیاره حکومت مقام ورکړل شو. دا وخت، د ساووی کورنۍ لږ تر لږه ظاهراً د ښار واکمنۍ ته راغله. په ۱۵مه پېړۍ کې، د یوې لویې شورا په جوړېدو یو الیګارشي جمهوریتي حکومت راڅرګند شو. د شپاړسمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي کې، پروتستانت اصلاحات ښار ته را ورسېدل او د دیني کړکېچ لامل شو، چې په ترڅ کې یې د ساووی واکمني ړنګه شوه او ژینو ځان د سویس کنفدراسیون سره متحد کړ. په ۱۵۴۱ کال کې، د پروتستانت پالنې له ودې سره سم، پروتستانت اصلاح کونکی او د کالوینیزم پلوی جان کالوین، د ښار روحاني مشر شو او د ژینو جمهوریت یې تاسیس کړ. په ۱۸مه پېړۍ کې، ژینو د کاتولیک فرانسې تر نفوذ لاندې راغی، چې دا ښار یې خپل وکڼه. فرانسې د عامو وګړو سره تل په شخړو کې وه چې دې کار د ۱۷۸۲ کال د ژینو د ناکام انقلاب هڅې را پورته کړې. دا هغه هڅه وه چې غوښتل یې په حکومت کې د منځلارو کسانو لپاره استازیتوب وګټي. په ۱۷۹۸ کال کې، انقلابي فرانسه د ډایرکتوري (د فرانسې د لومړي جموریت پنځه کسیزه کمېټه) تر واک لاندې ژینو خپله ضمیمه کړ. د ناپلیوني جګړو په پای کې، د ۱۸۱۴ کال د جون په لومړۍ نېټه، ژینو د سویس کنفدراسیون سره یوځای شو. په ۱۹۰۷ کال کې، د کلیسا او دولت جلاتوب تصویب شول. جنیوا په نولسمه او شلمه پېړۍ کې وده وکړه او د ډېرو نړیوالو سازمانونو مرکز شو.
ورلکشمي سراتاکومار
ورلکشمي سراتاکومار (د مارچ په 5، 1985 زېږېدلې) د هندي فلمونو اداکاره ده چې په تاميل ، ملیالم او کناډا ژبو فلمونو کې راڅرګندیږي. هغه خپل هنري سفر د تاميل فلم پودا پودي (2012) سره پیل کړ.
لومړنی ژوند
ورلکشمي د ۱۹۸۵ کال د مارچ په ۵ مه د اداکارانو آر سارتاکومار او چایا په کور کې زیږیدلې وه. رادیکا سارات کمار ستا سومه مور ده. ورلکشمي د هند د هنرونو او ساینس کالج ، چینای څخه د مایکروبیولوژي په برخه کې فارغ شوی، او همدارنګه د اډینبورګ پوهنتون څخه د سوداګرۍ مدیریت سند لري. هغې د اداکارې کیدو دمخه د ممبۍ په انوپم کیر ښوونځي کې د اداکارۍ زده کړې کړې.
سرچينې
وېشنيزه:1985 زېږېدنې وېشنيزه:هندي فلمونه وېشنيزه:تاميل فلمونه وېشنيزه:مليالم فلمونه وېشنيزه:مليالم سينما
رباط (تشريح)
وېشنيزه:ژونپوهنه
حميل
هغه محصول چې د حمل په پایله کې د رحم دننه رامینځته شوی د مور په رحم کې د ماشوم دورې ته ویل کیږي کله چې د نهمې اونۍ په پیل کې د جنین مرحله پرېږدي او د دې 9 اونۍ پیل څخه تر زېږون پورې حميل نومیږي.
انځورتون
وېشنيزه:زېږون وېشنيزه:ماشوم وېشنيزه:جنين وېشنيزه:مور وېشنيزه:حمل وېشنيزه:حميل
بیمه
بیمه د مالي زیان څخه ساتنې لپاره یوه وسیله ده. دا د ګواښ د مدیریت یوه بڼه ده چې په لومړۍ درجه کې د یوه ناڅاپي یا ناڅرګند زیان په وړاندې کارول کېږي.
هغه نهاد چې بیمه وړاندې کوي د بیمه‌کوونکي، د بیمې شرکت، د بیمې لېږدوونکي یا پذیره لیکونکي په توګه پېژندل کېږي. هغه کس یا بنسټ چې بیمه پېري د بیمې ورکوونکي په توګه پېژندل کېږي، په داسې حال کې چې هغه کس یا بنسټ چې تر بیمې پالیسي لاندې قرار ولري بیمه شوي نومول کېږي. بیمه ورکوونکي او بیمه شوي ډېری د مترادفو په توګه کارول کېږي، خو په اصل کې هیڅ مترادف ندي، ځکه چې کله کله پوښښ کولی شي نورو بیمه شویو ته چې بیمه یې نده پېرلې هم پراختیا ومومي. د بیمې معامله بیمه کوونکي ته د تضمین شوي، پېژندل شوي او د بیمه کوونکي د زیانونو ناڅېزه (بیمې حق) ورکړه ده چې د بیمه کوونکي د بیمه شویو زیانونو د جبران لپاره ترسره کېږي. زیان کېدای شي مالي وي یا نه وي، خو باید مالي شرایطو ته راټیټ شي. سربېره پر دې، په معمول ډول هغه څه په کې شاملېږي چې په هغه کې بیمه ورکوونکی د بیمې وړ ګټې د مالکیت، تملک یا له مخکې څخه شته اړیکې له لارې رامنځته شوی وي.
بیمه شوی اړخ د بیمې پالیسي په نوم یو تړون ترلاسه کوي چې ټول هغه شرایط او حالات چې بیمه ورکوونکی اړخ به بیمه شوي اړخ ته یا هم د هغه ګټه اخیستونکي یا استازي ته د هغه تاوان ورکوي، په تفصیل سره واضح کوي. هغه پیسې چې بیمه کوونکی یې د بیمې په پالیسي کې د لیکل شویو مندرجو په اساس له بیمه شوي اړخ څخه اخلي ورته د بیمې حق ویل کېږي. که بیمه شوی اړخ کوم زیان وویني چې په ښکاره توګه د بیمې پالیسې لاندې تر پوښښ لاندې وي، بیمه شوی اړخ باید دې موضوع ته د رسېدنې لپاره ادعا وکړي ترڅو بیمه ورکوونکی اړخ یې تصفیه کړي. د بیمې پالیسۍ هغه له جېبه د باندې لازمي لګښت چې له زیان اوښتو څخه مخکې د بیمه کوونکي لخوا اخیستل کېږي، فرانچایز نومېږي (یا هم د اړتیا په وخت کې ورته د صحي بیمې پالیسي یا ګډه تادیه ویل کېږي). بیمه کوونکی کېدای شي خپل خطر د بیابیمې په واسطه وژغوري، په ځانګړې توګه که لومړنی بیمه کوونکی خطر له حد څخه ډېر لوی وګڼي چې د زغملو توان یې نلري.
لومړني میټوډونه
د خطر د لېږدولو یا وېشلو میټوډونه د بابلي، چینایي او هندي سوداګرو لخوا په ترتیب سره له میلاد څخه مخکې په دریمه او دویمه زریزه کې ترسره کېدل. چینایي سوداګر چې د غدار سیندونو په تنګو لارو کې سفر کاوه، خپل توکي به یې په ګڼ شمېر بېړیو کې وېشل ترڅو د هرې بېړۍ د ډوبېدو سره دوی ته اوښتی زیان رامحدود کړي.
د تاریخ منکرتوب
د تاریخ منکرتوب (په انګلیسي: Historical Negationism) یا تکذیب، د تاریخي اسنادو تحریف یا جعل ته ویل کېږي. دغه ګړنه او د تاریخ تعدیل یا اصلاح‌پالنه (یو لا پراخ مفهوم چې د تاریخ نویو اثبات شویو او استدلالي تفسیرونو ته غځېږي) باید سره یوشان ونه‌ګڼل شي. د تېر تاریخ د اصلاح کولو په هڅه کې، د تاریخ په غیرقانوني اصلاح‌پالنه کې کېدای شي له داسې تخنیکونو څخه کار واخېستل شي چې په غوره تاریخي بحثونو کې د منلو وړ نه‌دي؛ لکه: جعلي اسناد د کره اسنادو په نامه وړاندې کول، پر کره اسنادو د نه‌اعتماد کولو لپاره د نوښتګرو خو د نه‌منلو وړ دلیلونو جوړول، اړوندې پایلې داسې کتابونو او سرچینونو ته منسوبول چې د هغه خلاف څرګندوي، د ورکړل شوي لیدلوري د ملاتړ په موخه په احصائیوي لړیو کې لاس‌وهنه، او په مغرضانه ډول د متنونو ناسم ژباړل.
بیمه
لومړني میټوډونه
د کوډکس هامورابي ۲۳۸ قانون (له میلاد څخه مخکې کابو ۱۷۵۰ – ۱۷۵۵) واضح کوي چې سمندري کاپیټان، د بېړۍ مدیر یا د بېړۍ اجاره ورکوونکی چې بېړۍ له ټولیز زیان څخه ژغوري، یوازې باید د بېړۍ نیمایي ارزښت د بېړۍ مالک ته ورکړي. د ختیځ روم امپراتورۍ څخه د لومړي ژوستینیان (۵۲۷ – ۵۶۵) په امر د راټولو شویو قوانینو دوهم جلد، Digesta seu Pandectae (۵۳۳) کې، یوه قانوني نظریه چې د رومي حقوق‌پوه پاولوس لخوا له میلاد څخه وروسته ۲۳۵م کال کې د دریمې پېړۍ د ناورین په لومړیو کې ولیکل شوه د Lex Rhodia (د رودیا قانون) په هکله وه چې په هغه کې د سمندري بیمې عمومي اوسط قانون بیانوي چې د روډس په ټاپو کې له میلاد څخه مخکې کابو ۱۰۰ تر ۸۰۰ کلونو کې د دوریک هګزاپولیس یو غړي په توګه رامنځته شوی دی، چې په احتمالي توګه د فونیشیایانو لخوا د سپارښت شوي ډوریانو حملې او د یونان تیاره دورې (کابو ۱۱۰۰ څخه تر کابو ۷۵۰) کې د ادعا شویو سمندري خلکو راڅرګندېدلو سره جوړ شوی چې د ډوریک یوناني ژبې خپرېدو لامل شو.
د تاریخ منکرتوب
د آلمان په څېر، ځینو هېوادونو په تکذیبي ډول د ځینو ځانګړو تاریخي پېښو تعدیل د جُرم په په توګه پېژني، په داسې حال کې چې ځینې نور د بیان ازادۍ ساتنې په څېر بېلابېلو دلیلونو له‌امله لا احتیاطي دریځ غوره کوي؛ ځیني نور بیا تکذیبي لیدلوري جبري ګرځوي، د کالیفرونیا په څېر، چېرې چې د ښوونځیو زده‌کوونکي په څرګنده توګه نه‌شي کولای د کالیفرونیا ټولوژنې په هکله تاریخي لیکنې ولولي. د منکرتوب د یادونې وړ بېلګې عبارت دي له: له هالوکاسټ انکار، د ارمنیانو له ټولوژنې انکار، د کنفدراسیون له لاسه وتلی لامل، د پاک ورماخت اسطوره، د جاپان تاریخي درسي کتابونو لانجمن بحثونه، له هولودومور انکار او د ستالین په دوره کې په شوروي اتحاد کې تاریخ‌لیکنه. د تاریخ ځیني منکرتوب‌پلویان عبارت دي له: ګروور فور، آرتور بوتز، دېوېد اېروېنګ، ارنست زوندل، شودو هیګاشیناکانو، شینزو آبه او بونګ‌بونګ مارکوس. په ادبیاتو کې، د تاریخ منکروتوب ناوړې پایلې، د جورج اوروېل «نولس سوه او څلوراتیا» په څېر د تخیلي کیسو په ځینو آثارو کې په خیالي توګه انځور شوې دي. په نومهال پېر کې، منکرتوب کېدای شي د انټرنټ په څېر نویو رسنیو له‌لارې لا پراخ شي.
بیمه
لومړني میټوډونه
د منځني اوسط قانون اساسي اصل تشکیلوي چې د ټولو بیمو زیربنا ده. په ۱۸۱۶م کال کې، د مصر په منیا کې (د عثماني امپراتورۍ د یوه ایالت په توګه) د لرغون پېژندنې یوې کیندنې د مصر په آنتینوپولیس کې د آنتینوس په معبد کې نروا-آنتونین لړۍ دورې ته اړوند یوه لوحه وموندله چې د تدفین یوې ټولنې کالج د غړیتوب قوانین او حقونه یې، چې له میلاد څخه وروسته په ۱۳۳م کال کې د ایټالیا په لانوویوم کې د روم امپراتورۍ د هادریانو سلطنت (۱۱۷ – ۱۳۸) کې تاسیس شو، تجویز کړل. په ۱۸۵۱م میلادي کال کې، جوزف پي برډلي، د متحده ایالتونو د سترې محکمې راتلونکی قاضي، چې یو وخت یې د متقابل عمر بیمې شرکت لپاره د سوداګریز کارپوه په توګه کار کاوه، د سوداګریزو کارپوهانو (اکچوئرانو) موسسې ژورنال ته یوه مقاله وړاندې کړه چې په هغه کې یې د سوئرانو لړۍ دورې د ژوند جدول تاریخي تشریح توضیح کوله چې د رومي حقوق‌پوه اوليپان لخوا کابو په ۲۲۰م میلادي کال کې د الاګوبالوس سلطنت (۲۱۸ – ۲۲۲) په وخت کې راټول شوی وو هم په Digesta کې شامل شوی وو.
د تاریخ منکرتوب
د ګړنې آر
د «negationism» (négationnisme) ګړنه د لومړي ځل لپاره د فرانسوي مورخ «هِنري روسو» له‌خوا په ۱۹۸۷ز کې «د ویشي سندروم» په کتاب کې ذکر شوه، چې د ویشي فرانسې او د فرانسې مقاومت نامتو یادګار راسپړي. روسو څرګنده کړه چې باید په هالوکاسټ کې د تاریخ غیرقانوني اصلاح‌پالنې او له هولوکاسټ څخه له سیاسي دریځه انکار ترمنځ (چې هغه ورته «منکرتوب» یا negationism وایي) توپير وشي. په پښتو کې د «negationism» ګړنې لپاره بېلابېل بدیلونه شتون لري. پوهاند ډوکتور مجاور احمد زيار په خپل اثر «پښتو سیندګی/نویزونه» (۱۳۷۸ھ‌ل) کې دغه ګړنه د «نشتاندي» او په توګه راوړې او «negationist» ته یې د «نشتاند» ژباړه غوره ګڼلې ده؛ خو په ټولیز ډول د «منکرتوب» هم د «negationism» غوره بلونج ګڼلای شو.
بیمه
لومړني میټوډونه
د بیمې مفهومونه له میلاد څخه مخکې دریمه پېړۍ کې د دارماساسترا، آرتاشاسترا او مانوسمریتي په شان هندو لیکنو کې هم موندل شوې دي. لرغونو یونانیانو سمندري پورونه درلودل. پیسې په یوه بېړۍ یا کارګو کې مخکې له مخکې ورکول کېدې ترڅو د سفر د پرمختګ په صورت کې له ډېرې ګټې سره بېرته ورته ورکړل شي. په هرحال، د بېړۍ د لاسه تللو په صورت کې، پیسې په هیڅ صورت کې بېرته نه ورکول کېږي، له همدې کبله د ګټې کچه هومره پورته کېږي چې نه یوازې د پانګې څخه د کارونې لپاره، بلکې د لاسه تللو ګواښ لپاره هم بسنه وکړي (په بشپړ ډول د ډموسټین لخوا توضیح شوې ده). د دې بڼې پورونه له هغه وخت راهیسې تراوسه په سمندري ځمکو کې د باټامري او رسپانډنتیا پاڼو په توګه دود دي.
د تاریخ منکرتوب
موخې
په ټولیزه توګه، د تاریخ منکرتوب موخه، د جګړې پړه پر بل چا اچولو، دښمن د دېو په توګه ښودلو، د بریا یوه تش توَهم رامنځ کولو یا د ملګرتیا ساتلو له لارې د یوه ملي-سیاسي هدف ترلاسه کول دي. د بیا کتل شوي تاریخ موخه کله ناکله د کتابونو لا زیات ټوکونو پلورل یا د یوې ورځپاڼې د سرلیک له‌لارې د وګړو پام ځان‌ته رااړول دي. مورخ «جېمز م. مک‌فرسون» وایي چې، منکرتوب پلویان غواړي ترڅو تعدیل غوښتونکی تاریخ «په اوسمهال کې د بېلابېلو ګوندي یا اېډیولوجیکي موخو لپاره د تېر مهال ارادي جعلي یا تحریف شوي تفسیر» په توګه وپېژندل شي.
بیمه
لومړني میټوډونه
د بیمې هغه حق لپاره چې په خپلواک ډول له پور څخه تادیه کېږي د سمندري ګواښونو مستقیمه بیمه کابو ۱۳۰۰م میلادي کال کې په بلجیم کې پیل شوه.
د تاریخ منکرتوب
اېډیولوجیکي اغېزښندنه
د منکرتوب‌پال تاریخ اصلي کارکړنې د اېډیولوجیکي او سیاسي اغېزښندنو کنټرول کولو وړتیاوې دي. مایکل دانکونا په «د راتلونکې بریتانیا پر سر د تاریخ مېړنو جګړه» کې وایي: «داسې برېښي چې د تاریخ منکرتوب‌پالو ته د یوه ملت په هڅوبي وده کې یوه ټولیزه دنده ورکړل شوې ده، چې د هغو بشپړ اهمیت اوس څرګندېږي: مخ‌په بدلون نړۍ کې د [ملي] وضعیت بیا تعریفول». تاریخ یوه ټولنیزه سرچینه ده چې د ملي هویت، هڅوب او عامه افکارو په بڼه‌اخېستنه کې ستره ونډه لري. د تاریخ د مطالعې له‌لارې، وګړي په ځانګړي هڅوبي پېژندګلوۍ سره لمسېږي؛ په‌دې توګه، د تاریخ په ناوړي تعدیل سره به منکرتوب‌پال وکړای شي یو ځانګړی اېډیولوجیکي هویت جوړ کړي. څرنګه چې مورخان د هغو اشخاصو په توګه اعتبار لري چې په بشپړ تمرکز سره حقیقت پسې ګرځي، په واقعیت کې، منکرتوب‌پال مورخان د یوه مورخ له مسلکي اعتبار ناوړه ګټه پورته کوي او خپل تاریخ‌وزمه جعلي لیکنې د واقعي پوهې په توګه وړاندې کوي. د اصلاح شوي تاریخ اثر ته د اعتبار یوه معیار په اضافه کولو سره، د منکرتوب‌پال مورخ مفکورې د عام وګړو لپاره په لا ښه توګه د منلو وړ ګرځي. په‌دې توګه، مسلکي مورخان د تاریخ منکرتوب اصلاح غوښتونکې لاره د «حقیقت موندونکو» د فعالیت په توګه پېژني چې له خپلو سیاسي، ټولنیزو او اېډیولوجیکي منځپانګو سره سم په تاریخي اسنادو کې بېلابېل واقعیتونه مومي.
بیمه
لومړني میټوډونه
د جلا بیمو تړونونه (یعنې د بیمې پالیسۍ چې له پور یا د تړونونو له نورو ډولونو سره تړاو ونلري) په څوارلسمه پېړۍ کې په جنوا کې اختراع شول، چېرته چې د بیمې زېرمو ملاتړ د ځمکو مالکیت په ژمنو ولاړ وو. له جنوا څخه لومړنی پېژندل شوی تړون ۱۳۴۷م کال ته ورګرځي. سربېره پر دې په بله پېړۍ کې، سمندري بیمې په پراخه توګه وده وکړه او د بیمې حق په شعوري ډول له خطرونو سره توپیر درلود. د بیمې دا نوي تړونونه اجازه ورکوي ترڅو بیمه له پانګې اچونې څخه جلا شي، د نقشونو دا جلاتوب د لومړي ځل لپاره په سمندري بیمه کې ګټور ثابت شو.
د تاریخ منکرتوب
مهارتونه
د تاریخي په منکرتوب کې، د تاریخي سند د تکذیب کولو او د لوستونکي د تېراستلو په موخه، د څېړنې، اقتباس او وړاندې کولو له مهارتونو څخه کار اخلي. د «اصلاح شوي تاریخ» لیدلوري په ملاتړ سره، منکرتوب‌پال مورخ له جعلي اسنادو څخه د کره سرچینو په توګه کار اخلي، پر کره اسنادو باندې د بې‌باورۍ رامنځ‌ته کولو لپاره توهمي او غولوونکي دلیلونه وړاندې کوي، د تاریخي منځپانګې بهر اقتباس له‌لارې له خپرو شویو نظریو څخه ناوړه ګټه پورته کوي، په احصائیوي ارقامو کې لاس‌وهنه کوي او په لاسي توګه تاریخي متنونه نورو ژبو ته ناسم ژباړي. د تاریخ منکرتوب د اصلاح لپاره مهارتونه، د تاریخ د یوه وړاندې شوي تفسیر او د «اصلاح شوي» تاریخ په هکله د هڅوبي لرلید د ترویج په موخه، د عمومي بحث په فکري فضا کې کارول کېږي. اصلاح شوی تاریخ د یوه سند په توګه، د واقعي او مستندو سوابقو د اعتبار تکذیبولو لپاره، او په‌دې توګه د یوې تاریخې پېښې په هکله د څرګندونو او انګېرنو د بڼو په اړولو سره، د لوستونکي، اورېدونکي یا لېدونکي د تېراېستلو لپاره کارول کېږي؛ له‌دې کبله، د تاریخ منکرتوب د تبلیغاتي مهارت په توګه عمل کوي. منکرتوب‌پال مورخان، د دې پرځای چې خپل آثار وړاندې کړي ترڅو همپوړي مورخان یې وګوري، تاریخ بیا لیکي او له منطقي مغالطو (تېروتنه) څخه کار اخلي ترڅو داسې استدلالونه جوړ کړي چې د خپل خوښې پایلې یې ترلاسه کړي او یو «اصلاح شوی تاریخ» وړاندې کړي چې خپله سیاسي، اېډیولوجیکي، مذهبي او… ادعا لا پیاوړې کړي.
د تاریخ‌لیکنې په برخه کې، بریتانیایي مورخ «ریچارد ج. اېوانز» د مسلکي مورخانو او منکرتوب‌پال مورخانو ترمنځ تخنیکي توپیرونه په ډاګه کوي او وایي چې: «باوري، موثق او مسلکي مورخان له یوه سند څخه د اقتباسونو هغه برخې چې د هغو پر خلاف دي، نه حذفوي، بلکې هغه په پام کې نیسي او که چېرې اړتیا ولېدل شي د خپلې موضوع سره سم په هغو کې اصلاحات راولي. هغوی، هغه اسناد، چې له جعلي‌توب څخه یې پوره ډاډ لري، یوازې د دې لپاره چې د هغو د څرګندونو ملاتړ کوي، د کره اسنادو په توګه نه‌وړاندې کوي. که چېرې کره اسناد د هغو له استدلالونو سره په ټکر کې وي، هغوی ناکره، د نه‌منلو وړ او په بشپړه توګه تش دلیلونه د کره اسنادو د بې‌باوري کولو لپاره نه‌رامنځ‌ته کوي؛ بیا هم، که چېرې اړتیا وي، هغوی خپل استدلالونه اصلاح کوي یا په بشپړ ډول ورڅخه تېرېږي. هغوی په لوی لاس خپلې انګېرنې او ترلاسه شوې پایلې کتابونو او نورو سرچینو ته اړوند نه‌ګڼي، چې په واقعیت کې، په یوې دقیقې بیاکتنې سره، د هغو له څرګندونو سره په ټکر کې واقع شوي دي. که د ارقامو د منلو وړتیا بحث یوې خوا ته کړو، مسلکي مورخان، یوازې د دې لپاره چې وغواړي د خپل د پام وړ رقم تر ټولو لوړې کچې ته ورسوي، په لېوالتیا سره د احصائیوي ارقامو په یوې لړۍ کې تر ټولو لوړ رقم په لټه کې نه‌دي، بلکې هغوی په بې‌پلویتوب سره د امکان تر بریده ټول شته ارقام ارزوي ترڅو داسې یوه رقم ته ورسېږي چې د نورو د انتقادي کره‌کتنې پر وړاندې غښتلی وي. هغوی په لوی لاس، له قصده، تاریخي سرچیني نورو ژبو په ناسمه توګه نه‌ژباړي ترڅو ورڅخه ناوړه ګټه پورته کړي. هغوی د خپلو استدلالونو د پياوړي کولو په موخه، په عمدي توګه هغه وییکي، عبارتونه، اقتباسونه او پېښې نه جوړوي چې واقعي شتون او تاریخي شواهد نه‌لري».
بیمه
لومړني میټوډونه
د ژوند د بیمې لومړنۍ پېژندل شوې د بیمې پالیسي د ۱۵۸۳م کال د جون په ۱۸مه د لندن په رویال اکسچنج کې د £383, 6s. 8d. پونډو په بدل کې د دولس میاشتو لپاره د ویلیام ګیبون په ژوند جوړه شوه.
هیک (د پروګرامولو ژبه)
هیک ( انګريزي:Hack) د برنامه کولو برېشليک ژبه ده  هپ هاپ مجازی ماشین(HipHop Virtual Machine) لپاره رامینځته شوې. ژبه د فیسبوک له خوا رامنځته شوې او د BSD جواز لاندې خپره شوې.
هیک د PHP نوې نسخه بلل کېدی شي، مګر د هیک ژبه پروګرامرانو ته دواړه متحرک او جامد ټایپینګ چمتو کوي، چې د تدریجي ټایپ کولو په نوم یادیږي. د هیک ډول سیسټم ټول ډولونه چمتو کوي چې د هغې په واسطه د فنکشن دلیلونه، د فعالیت بیرته ستنیدو ارزښتونه، او د ټولګي ملکیتونه تخصیص شوي، پرته له دې چې د محلي متغیرونو ډولونه مشخص نشي.
تاریخ
د هیک ژبه د مارچ په 20، 2014 کې معرفي شوه. مخکې لدې چې د دې نوې برنامې ژبې رسمي عامه اعلان شي ، فېسبوک پخپله په خپله ویب پا onه کې خپل کوډ کارولی او په پراخه کچه یې ازموي.
برخې
د هیک ژبه د PHP سره ورته کار کوي، PHP په ویب کې ترټولو پراخه کارول شوي عمومي هدف سکریپټینګ ژبه ده چې په ځانګړي ډول د ویب پراختیا لپاره مناسبه ده او همدارنګه د HTML سره مدغم کیږي. د پی ایچ پی ډیری سکریپټونه د هیک په ژبه کې ښه کار کوي، په هرصورت، هیک د لږ عام کارول شوي PHP ځانګړتیاو ملاتړ نه کوي.
د ژبې ترکیب
د هیک سکریپټ بنسټیز خاکه د PHP سکریپټ سره ورته ده چې د کوچنیو بدلونونو سره. د هیک فایل پیل کول <tt><؟hh</tt> ، پداسې حال کې چې د پی ایچ پی سکریپټ پیل کول <tt><؟php</tt> څخه پيلیږي <?hh
echo 'Hello World';