cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چارتېزم
مطبوعات
چارتېست مطبوعات هم په ملي او هم په سيمه ييز ډول د مهالنيو په بڼه وغوړېدل، چې د خوځښت لپاره د خپلو خبرونو، سرمقالو، شاعرۍ او په ځانګړي ډول ۱۸۴۸ زکال کې د نړيوالو پرمختګونو په اړه راپورونو له امله مهم وو. دوی په پراخه کچه د اورېدلو تر کچې ورسېدل. په ۱۸۳۰ز لسيزه کې “Poor Man’s Guardian” ورځپاڼې چې هنري هيترينګتن يې مشري يا سمونه کوله، د پوړ له مخې پيوستون، د نارينتوب له مخې د رايې کارونې حق، ملکيت او د نشه يي څښاکو د مخنيوي له پوښتنو څخه بحث کاوه او د ۱۸۳۲ز کال د سمون قانون “Reform Act of 1832” يې وغنده. ورځپاڼې د تاوتريخوالي د نه شتون پر وړاندې د تاوتريخوالي بيان يا هغه څه راوسپړل، چې د مقالې ليکوالانو د فزيکي ځواک پر وړاندې اخلاقي ځواک ګڼه. ياده ورځپاڼه د بنسټپالنې يا راډيکليزم د غږ په توګه د “Northern Star and Leeds General Advertiser” په نوم د يوې خورا زياتې نامتو ورځپاڼې په مرسته بريالۍ وه. ستوری “Star” ورځپاڼه د ۱۸۳۷ او ۱۸۵۲ز کالونو تر منځ خپره شوې وه او په ۱۸۳۹ ز کال کې د ۵۰۰۰۰ [ټوک] دوران (پېر) په درلودلو سره برتانيه کې تر ټولو زياته پلورل کېدونکې ولايتي ورځپاڼه وه. دا ورځپاڼه د نورو چارتېستي ورځپاڼو په څېر زياتره وخت په قهوه خونو، کاري ځايونو او پرانېستې فضا کې په لوړ غږ لوستل کېده. نورې چارتېستي مهالنۍ “Northern Liberator (1837-40)، “English Chartist Circular (1841-43)”، او “Midland Counties’ Illuminator (1841)” وې. يادو ورځپاڼو د ولسي منشور “People’s Charter” د غوښتنو، د سيمه ييزو ناستو د حسابونو، د زده کړو او د شرابو د کارونې د مخنيوي په اړه تبصرې او د لويې برخې شاعرۍ رښتيني ثابتول وړاندې کړل. دوی د راتلونکو ناستو اعلانونه هم وکړل، چې په عمومي ډول ډول د سيمه ييزو ولسي څانګو له لورې برابر شول، چې په عمومي ځايونو يا يې تالارونو کې تر سره کېدل. لندن کې د چارتېست ناستو د وېش څېړنه چې په “Northern Star” ورځپاڼه کې اعلان شوي وو، ښيي چې ياد خوځښت په لويو ښارونو کې په ورته ډول نه و خپور شوی، مګر په “West End” کې راټول شوی و، چې يو ډله چارتستي ګنډونکو په کې هټۍ درلودلې؛ همدا راز ختيځ کې د “Shoreditch” په نوم سيمه کې هم متمرکز شو او پر هغو شراب خونو باندې يې پياوړې تکيه وکړه، چې د ځايي دوستانه ټولنو ملاتړ يې هم کاوه. لوستونکو د امپرياليزم غندنه (د ترياکو لومړۍ جګړه ۱۸۳۹-۱۸۴۲ز کال په کې غندل شوې وه) او د ازادې سوداګرۍ د متمدن او ارامونکو اغېزو په اړه بحثونه هم وموندل.
د ۱۸۳۸ز کال ولسي منشور
په ۱۸۳۷ز کال کې د پارلمان شپږ تنو غړو او شپږ کارګرانو د ويليم لووېټ ‘William Lovett’ په ګډون (د لندن د کارګرانو ټولنې په استازولۍ چې په ۱۸۳۶ز کال کې جوړه شوې وه) يوه کمېټه جوړه کړه، چې په ۱۸۳۸ز کال کې يې ولسي منشور “People’s Charter” خپور کړ. دې چارې د خوځښت شپږ اصلي نښې په ګوته کړې. د دې نښو يا موخو لاسته راوړنه به ښايي کارګرانو ته د قانون جوړونې برخه کې د وينا موکه ورکړي: دوی به د رايې کارونې وړتيا ولري، د دوی رايه به د پټې رايې په واسطه خوندي وي او دوی به د ملکيت ځانګړتيا د له منځه وړلو او د پارلمان غړو لپاره د اداينې د پېژندنې په پايله کې د عوامو مجلس ته د ټاکنې لپاره د ودرېدلو وړتيا ولري. له دې غوښتنو هيڅ يوه يې نوې نه وه، مګر ولسي منشور د ۱۹ پېړۍ د برتانيې په تر ټولو نامتو سياسي اعلاميې باندې بدل شو.
مارچيچل
مارچيچل(انګليسي: Snakebite) یو زخم دی چې معمولا د زهرجن مار د چيچلو له کبله رامنځته کیږي،. د زهري مار د چیچلو یوه عامه علامه د هغه د خولې د غاښونو څخه د پنکچر زخم څرګندیدل دي. ځینې وختونه زهر د دې چیچلو څخه بدن ته خپریږي. دا کولی شي د غاښونو په ځای کې سوري، پړسوب او ډیر درد رامینځته کړي، کوم چې ممکن یو ساعت پورې څرګند شي. کانګې ، د لید لید، په لاسونو او پښو کې د حرکت کموالی، او ډیره خوله لیدل کیدی شي. ډیری چیچونه په لاسونو، بغلونو یا پښو کې لیدل کیدی شي. سمدلاسه د چیچلو وروسته، د زړه حملې کیدای شي د زړه د زیاتوالي له امله رامنځته شي او کیدای شي د سر درد سبب شي. د مار زهر کولی شي دوامداره خونریزي ، د پښتورګو ناکامي ، شدید الرجیک عکس العمل ، د چیچلو په ځای کې د حجرو ویجاړتیا ، یا تنفسي ستونزې رامینځته کړي. یو څوک چې وهل شوی وي ممکن معیوب وي. په چا باندې څه پیښ کیدی شي د مار د چیچلو په ډول پورې اړه لري، د بدن هغه برخه چې چیرې یې وخوړل شي، د زهر د خوشې کیدو مقدار او د هغه کس روغتیا پورې اړه لري. په ماشومانو کې ستونزې د لویانو په پرتله خورا جدي دي.
قاسم سليماني
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
قاسم سلیماني (زېږون: 11 مارچ، 1957، کرمان - مړینه: د جنوري 3مه، 2020، بغداد) یو ایرانی تورن جنرال و او د اسلامي انقلابي ګارډ قول اردو د قدس ځواک د مشر په توګه یې دنده ترسره کوله تر هغه چې د هغه لخوا ووژل شو. امریکایی پوځ. هغه د ایران او عراق د جګړې پر مهال د کرمان د لښکر ۴۱ قومندان و. نوموړی د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۴ مه د ميجر جنرال په رتبه کې ترفيع کړای شو.د ایران ستر رهبر سید علي خامنه اي د هغه د خدمتونو په خاطر هغه ته د شهید زنده لقب ورکړ. او وروسته يې د ډګر جنرالۍ رتبې ته وده ورکړه.
سلیماني په لبنان کې د حزب الله په پوځي روزنه، له جنوبي لبنان څخه د اسرائیلو په وتلو، په افغانستان کې د جګړې، له صدام حسین وروسته په عراق کې د سیاسي او دیپلوماتیکو فضا په بیا رغونه، په سوریه کې د کورنۍ جګړې او پر ضد په جګړه کې مهم رول لوبولی دی. داعش په عراق کې څه وکړل د داعش پر وړاندې له جګړې مخکې، هغه په عامه توګه له راڅرګندېدو ډډه کوله؛ خو په عراق کې د هغه د شتون او له داعش سره د مبارزې پر مهال د ایران حکومت څو څو ځله د هغه د پوځي لاسته راوړنو انځورونه خپاره کړل، چې د هغه هویت یې عامو خلکو ته وپېژندل او خلک یې نه یوازې په پېژندلو، بلکې د مخامخ کېدو له لارې یې په پېژندلو پیل وکړ. پیژندل له همدې ځایه یې مینه پیل شوه. په رسنیو کې هغه په عام ډول د "زلي کماندار" (د سیوري قوماندان) په نوم پیژندل کیده. د واشنګټن په سترګو کې سلیماني هغه څېره وه چې لاسونه یې د امريکايي ځواکونو په وينو رنګ شوي وو، په داسې حال کې چې په ايران کې د هغه محبوبيت لامل د ايران پر ضد د امريکا بنديزونه او فشارونه د امريکا ضد کړنې وې.
د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په ۳ مه،سليماني د بغداد نړيوال هوايي ډګر ته څېرمه د امريکا بې پيلوټه الوتکې په بريد کې له ابو مهدي المهندس او لسو نورو کسانو سره ووژل شو، دا بريد د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په امر شوی و.
ژوند
قاسم سلیماني د ۱۹۵۷ کال د مارچ په ۱۱ مه د ایران د کرمان ولایت د رابر ولسوالۍ په يوه قومي ډوله غرني کلي کې زېږېدلی و. د ځوانۍ په لومړیو کې یې په ساختماني برخه کې کار پیل کړ او د کرمان د اوبو رسولو په ریاست کې یې د قراردادي په توګه دنده ترسره کړه.
په ایران کې د ۱۹۷۹ کال له اسلامي انقلاب او د سپاه پاسداران د سپاه پاسداران له تشکیل وروسته، سلیماني له دغه ستر هدف سره ملګری شو.
د ایران-عراق جګړه
سلیماني د ایران د اسلامي انقلاب په وخت کې د کرمان د اوبو رسولو په شرکت کې کار کاوه، په همدې حال کې د سپاه افتخاري غړی شو، په ۴۱ ضرارالله لوا بدل شو او په ۱۹۸۲ کال کې د دغه لښکر له جوړیدو وروسته د دغې لوا مشر شو. تر هغه چې هغه په 1997 کې د قدس ځواک سره یوځای شو. د هغه په مشرۍ، دغه پوځ په جګړه کې مهم رول ولوباوه.
له جګړې وروسته
د ایران او عراق جګړه په ۱۹۸۸ کال کې پای ته ورسېده. د جګړې له پای ته رسېدو وروسته د سرالله قاسم سلیماني په مشرۍ ۴۱ لښکر بېرته کرمان ته راغی او د هغو قاچاقبرانو او نشه يي توکو د پلورونکو په ځپلو بوخت شو چې په ختیځو پولو کې یې شور جوړاوه. قاسم سلیماني د قدس ځواک تر قوماندې پورې د همدې پوځ مشري ته دوام ورکړ.
سلیماني یو له هغو جنرالانو څخه و چې د ۱۹۹۹ کال د جولای په میاشت کې د محصلینو د اعتراضونو په پایله کې د هغه وخت ولسمشر محمد خاتمي ته د پوځي قومندانانو له خوا یو لیک لاسلیک شو.
د قدس ځواک مشري
قاسم سلیماني په ۱۹۹۸ کال کې د سپاه پاسداران د قدس ځواک قومندان وټاکل شو. دا هغه وخت و چې طالبان په افغانستان کې د ودې په حال کې وو، د کردستان د کورنۍ جګړې د تجربې پر بنسټ، هغه غوره انتخاب و. او په هغه وخت کې افغانستان د طالبانو په دوره کې د کورنۍ جګړې قرباني و، نو دوی په دې محاذونو کې غوره رول لوبولی شي او تر ټولو مهمه خبره دا وه چې قاسم سلیماني د قدس ځواکونو د قوماندې تر اخیستو پورې تجربه درلوده. د ایران اته کاله وو، د عراق جګړه او ورپسې په ایران او افغانستان کې د نشه یي توکو د سوداګرو او قاچاقبرانو ځپل له پوځي پلوه ډېر ارزښتناک وو.
"هغه له هرې زاویې د نظام څارونکی دی او شاید هغه څه وي چې زه یې سیاسي مینه وال بولم."
د قدس ځواک استازی حجت الاسلام علي شیرازي وايي، سلیماني د خپلې دندې پر مهال ماته اجازه نه راکوله چې حتی یو ریال یا یو ډالر هم واخلم او ډېر ځله به یې راته ویل چې د خپلې مېرمنې او اولادونو لګښت پخپله اخلم. هغه زیاته کړه که څه هم د قاسم سلیماني شهادت زموږ لپاره یوه لویه صدمه ده، خو هغه تل دا هیله درلوده او زه پوهیږم چې دا د هغه د څلویښتو کلونو ارمان و.
قتل
سلیماني د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په ۳ مه د جمعې په ورځ د بغداد نړیوال هوايي ډګر ته څېرمه د امریکا د بې پیلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو، په دغه برید کې د هغه د عراقي ملېشو قومندان ابو مهدي المهندس، حشد الشعبي او لس نور کسان هم ووژل شول. د امریکا متحدو ایالتونو د دفاع وزارت ویلي، دغه هوايي برید د امریکا د ولسمشر او د ټولو ځواکونو د مشر ډونالډ ټرمپ په امر شوی و. د سلیماني له وژل کېدو درې ورځې وړاندې په بغداد کې د امریکا پر سفارت له برید وروسته ټرمپ ویلي و چې ایران به له جدي پایلو سره مخ شي او ټینګار یې وکړ چې "دا یو خبرداری دی، ګواښ نه دی."
جنازه او تدفین
د قاسم سلیماني، ابو مهدي المهندس او نورو ټولو وژل شویو کسانو د جنازې لمونځ د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په څلورمه په بغداد او کاظمین کې ترسره شو چې په زرګونو عراقیانو پکې ګډون کړی وو.
بله ورځ د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په ۵ مه د جنرال قاسم سلیماني، ابو مهدي المهندس او نورو ټولو ایراني شهیدانو جسدونه ایران ته راوړل شول، چې د جنازې لمونځ یې لومړی په اهواز او مشهد ښارونو کې ترسره شو، چې په زرګونو کسانو پکې ګډون وکړ. خلکو برخه اخیستې وه. د نیویارک ټایمز په وینا، په دغو دوو ښارونو کې په ملیونونو خلک وو چې د امریکا له متحدو ایالتونو یې غچ غوښتل.
د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په ۶ مه د قاسم سلیماني، ابو مهدي المهندس او نورو شهیدانو د جنازې لمونځ په تهران او قم کې ادا شو. د ایران د اسلامی جمهوریت د ستر لارښود سید علی خامنه ای په مشرۍ د شهیدانو د جنازې لمونځ په تهران کښې ادا شو د جنازې په لمانځه کښې په زرګونو کسانو ګډون وکړ او د ځینو رسنیو په وینا له جنازې وروسته دا په ایران کې د امام خمیني د جنازې تر ټولو لویه غونډه وه.
د ایران ځوابي برید
د قاسم سلیماني د وژلو په غبرګون کې ایران د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په ۸ مه سهار وختي په کرمانشاه کې د عین الاسد پر امریکايي هوايي اډې د څو بالستیک توغندیو برید وکړ.
حوالې
وېشنيزه:د ۱۹۵۷ کال زېږېدنې وېشنيزه:ايراني پاچايان وېشنيزه:ايران وېشنيزه:ايراني وګړي وېشنيزه:ايراني واکمنان وېشنيزه:ايراني فيلسوفان وېشنيزه:ايران کې افغان سفيران وېشنيزه:ايران او افغانستان وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
په افغانستان کې د سي آی اې فعالیتونه
د افغانستان کړکېچ په ۱۹۷۸ کال کې پیل شو او د امریکا د مرکزي استخباراتو د ادارې (سي آی اې) د د څو مهمو عملیاتو سره یو ځای را منځ ته شوه. لومړي عملیات، چې د شفر نوم یې سایکلون عملیات و، د ۱۹۷۹ کال په نیمایي کې د جیمي کارټر د ولسمشرۍ پرمهال پیل شول. دې عملیاتو د کمونیست ضد مجاهد چریکیانو ته پیسې او بلآخره وسلې ورکولې چې په افغانستان د دیموکراتیک خلق ګوند (PDPA) له لورې د ۱۹۷۸ کال د اپریل له کودتا وروسته پیل شول او د شوروي اتحادله خوا د افغانستان د شاوخوا لس کلن پوځې اشغال په اوږدو کې یې دوام درلود. د کارټر ځای ناستی، رونالډ ریګن، د ریګني فکر د پراخولو ملاتړ وکړ، چې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د شوروي ضد غورځنګونو سره یو ځای د مجاهدینو سره مرسته کوله.
د سایکلون عملیات په اصل کې د وسله والو اسلامپالو ډلې، چې په پاکستان کې د ولسمشر محمد ضیاءالحق د رژیم له په خوښه ډلې وې، ملاتړ کولې. پاکستان د افغانستان سویل او ختیځ ته پوله لري. دوی د نورو ډلو تمویل هم درلود چې د شوروي اتحاد د افغانستان دیموکراتیک جمهوریت  سره یې جګړه کوله. په ځانګړې توګه او د پاکستان د استخباراتي ادارې (آی ایس آی) لومړیتوبونو ته په پام سره، د CIA تمویل په غیر متناسب ډول د اخوان المسلمین څخه اخیستونکي افغان مجاهدین قوماندانان، په ځانګړې توګه ګلبدین حکمتیار او جلال الدین حقاني تمویل کول؛ سي آی اې د افغانستان په شمال کې د نسبتاً معتدل قوماندان احمد شاه مسعود سره (چې د برتانوي استخباراتو د خوښې کس و) د ۱۹۸۴ کال په وروستیو کې محدودې یو اړخیزې اړیکې ټینګې کړې.
سایکلون عملیات د CIA تر ټولو اوږده او ډېر ګران عملیات وو چې تر دې وخته یې ساری نه و؛ او په ۱۹۸۰ کال کې یې یوکلن لګښت له ۲۰ – ۳۰ میلیون څخه لوړ و، او د ۱۹۸۷ کال په اکتوبر کې د مالي کال په پای کې یې لګښت ۶۳۰ میلیون ډالرو ته ورسید. دا پروګرام د پخوانیو بریتانوي Lee–Enfield (انګریزي) ټوپکونو په چمتو کولو سره په کراره پیل شو، خو په ۱۹۸۶ کال کې د متحده ایالاتو پر مختللې وسلې، لکه زرګونه FIM-92 سټینګر له ځمکې څخه هوا ته توغندي، په کې شامل وو. مایکل پیلسبري، مورټن آی ابرامویټز، د سي آی اې  رئیس ویلیم جې کیسي او د سي آی اې د اسلام آباد برخې مشر میلتون بیارډن، له ۱۹۸۵ کال څخه وروسته په افغانستان کې د CIA د فعالیتونو د زیاتوالي د غوره طراحانو په نوم یادېږي، چې پر بنسټ یې د ریګن ادارې د مجاهیدونو د بشپړې بریا په ګټه د شوروي د اصلاح غوښتونکي مشر میخایل ګورباچوف سره جوړجاړی رد کړ. تمویل د ۱۹۹۲ کال تر جنورۍ پورې تر هغه دوام وکړ چې مجاهدین په افغانستان کې د کورنۍ جګړې (۱۹۸۹-۱۹۹۲) پر مهال د محمد نجیب الله د PDPA ځواکونو سره جنګېدل.
د ۱۹۸۹ کال د فبروري په میاشت کې له افغانستان څخه د شوروي ځواکونو له وتلو وروسته، د سي آی اې موخه د نجیب الله د حکومت نسکورول وو، چې د شوروي تر نیواک لاندې رامنځ ته شوی و، حتی د جورج ایچ ډبلیو بوش ادارې د بهرنیو چارو وزارت کله ناکله د سي آی اې د وړاندیز شوي نظامي حل په اړه ښکاره شک څرګندو. په ۱۹۹۰ کال کې، د افغانستان د پلازمینې کابل د اټکل شوي سقوط څخه مخکې، آی ایس آی او حکمتیار هڅې کولې چې د تاوتریخوالي له لارې د خپلو افغان سیالانو، په ځانګړې توګه مسعود، له منځه یوسي. د وی د خپلمنځي کړکېچ تر څنګ، آی اس آی او سي آی اې په ګډه د ۱۹۸۹ – ۱۹۹۰ کلونو په اوږدو کې د جلال اباد او کابل د نیولو پلان جوړ کړ، چې د دواړو جاسوسي ادارو ترمنځ همکاري تر ټولو لوړې کچې ته ورسېده. د عملیاتو د یوې برخې په توګه، سي آی اې مسعود ته د سالنګ لارې د تړلو لپاره پیسې ورکړې، خو مسعود په هغه کې پاتې راغلی.
د ۱۹۹۱ کال د ډسمبر په میاشت کې د شوروي اتحاد له ړنګیدو او له مجاهدینو سره د امریکا د مرستو له ختمېدو څو میاشتې وروسته، بالاخره د نجیب الله حکومت ۱۹۹۲ کال د اپرېل په میاشت کې ړنګ شو، چې د افغانستان یې د څو اړخیزې کورنۍ جګړې له امله په یوه ناکام هېواد بدل کړ او د راکټي بریدونو په ترڅ کې په کابل کې ډله ایزې وژنې، وحشتناک ظلمونه او تباهي یې پایله وو. په داسې حال کې چې په پیل کې ځینو امریکایي چارواکو د طالبانو د ملېشو د راڅرګندېدو هرکلی وکړ او غوښتل یې چې د پښتنو زړه، کندهار او بیا د افغانستان پاتې نورو سیمو ته د اسلامي نظم د راوستلو لپاره خپل لیدلوری بېرته را ژوندی کړي، د ۱۹۹۰ لسیزې په دوهمه نیمه کې د ولسمشر بل کلنټن اداره د پاکستان او طالبانو تر منځ د اړیکو په اړه په پراخه کچه اندېښمنه شوه، ځکه چې طالبان او متحدې ډلې القاعدې متحده ایالاتو، د هغې اتباعو او بهرنیو شخصیتونو ته په مستقیم ګواښ بدل شول. د سپټمبر د یوولسمې د بریدونو په ځواب کې، پر افغانستان د ۲۰۰۱ کال د متحده ایالاتو د یرغل پر مهال، د سي آی اې کارکوونکو د طالبانو ضد د مسعود د شمالي ټلوالې له ملېشې سره نږدې همغږي پیل کړه. د یرغل په اوږدو کې، چې په لویه کچه د سي آی اې لخوا پلان شوی و، د ولسمشر جورج ډبلیو بوش ادارې د سي آی اې د ډیری افسرانو هغه مشوره رد کړه چې توره بورې ته د اردو رینجر او سمندري ځواکونه واستوي. د کار اسامه بن لادن او د القاعدې نورو مشرانو ته د پاکستان په لور د تېښتې اجازه ورکړه. په افغانستان کې د امریکا د نږدې شل کلن پوځي اشغال په اوږدو کې، د سي آی اې په ملاتړ افغان ملېشه ځواکونو په ګڼو وژنو او جنګي جرمونو کې، په ځانګړې توګه په ۲۰۰۱ کې د لیلي دښتې په عام وژنه کې برخه واخیسته.
اسحاق عاصموف
اسحاق عاصموف (/ˈæzɪmɒv/ AZ-ih-mov؛ زوکړه کابو د ۱۹۲۰م کال د جنوري ۲مه – مړینه د ۱۹۹۲م کال د اپرېل ۶مه) روسي الاصله امریکایی لیکونکی او د بوسټون پوهنتون د بیوشیمي پروفیسور وو. عاصموف د خپل ژوند په اوږدو کې له رابرټ اې هاینلین او آرټور سي کلارک سره یو له «درې لویو» خیالي علمي لیکونکو څخه شمېرل کېده. هغه چې یو ګټور لیکوال وو، له ۵۰۰ زیات کتابونه یې ولیکل یا ایډیټ کړل. هغه همدارنګه ۹۰۰۰۰ لیکونه او پوسټ کارډونه ولیکل. عاصموف چې ډېرې د خپلو سختو علمي افسانوي کیسو له امله پېژندل کېږي، اسرار او تصورات او همدارنګه له کیسو پرته ډېری اثار یې هم لیکل.
د عاصموف ترټولو نامتو اثر د بنسټ لړۍ ده چې د هغو درې لومړیو کتابونو په ۱۹۶۶م کال کې د «هروخت ترټولو ښې لړۍ» لپاره یوځل د هوګو ډالۍ ترلاسه کړه. د هغه نورې مهمې لړۍ د کهکشاني امپراتورۍ او روبوټ لړۍ دي. د کهکشاني امپراتورۍ ناولونه د بنسټ لړۍ په څېر د هماغې افسانوي نړۍ په څېر ډېر پخواني تاریخونو پر بنسټ جوړ شوي دي. وروسته بیا له بنسټ او ځمکې (۱۹۸۶) سره، هغه دا لېرې راتلونکې د روبوټ لړۍ له کیسو سره وتړله او د خپلو لیکنو لپاره یې یو واحد «راتلونکی تاریخ» رامنځته کړ. هغه همدارنګه ۳۸۰ کوچنۍ کیسې ولیکلې، له هغې جملې څخه د «شپې» علمي افسانوي ټولنیز کوچنی ناول چې په ۱۹۶۴م کال کې د امریکا علمي افسانوي لیکوالانو لخوا د ټول وخت ترټولو غوره علمي افسانوي کیسې په توګه وټاکل شو. عاصموف د Lucky Starr لړۍ د ځوانانو علمي – افسانوي ناولونو ټولګه د Paul French مستعار نوم سره ولیکل.
د هغه ډېری دود شوي علمي کتابونه مفهوم په تاریخي بڼه توضیح کوي او تر هغه ځایه چې امکان ولري هغه وخت ته ورګرځي چې د بحث وړ علم په خپله ډېره ساده مرحله کې وو. د بېلګې په توګه کولی شو د عاصموف ساینس ته لارښود، د فزیک پوهې درې ټوکیز کتاب، او د علم او کشف کرونولوژي کتابونو ته اشاره وکړو. هغه ډېری نور علمي او غیر علمي موضوعات لکه کیمیا، ستورپوهنې، ریاضیات، تاریخ، د انجیل تفسیر او ادبي نقد ولیکل.
هغه د امریکا د بشرپالنې ټولنې مشر وو. ګڼ شمېر ادارې د هغه په ویاړ نومول شوې دي، له هغې جملې څخه د عاصموف (۵۰۲۰) آسټرویډ، په مریخ کې یوه لار، د بروکلین ابتداییه ښوونځی، د هونډا انسان ته ورته روبوټ ASIMO او څلور ادبي ډالۍ یادولی شو.
تخلص
د آسیموف کورنی نوم د озимый хлеб (ozímyj khleb) له لومړۍ برخې څخه اخیستل شوی، چې د «ژمي دانې» (په ځانګړې توګه چاودار) په معنا ده چې په هغه کې د هغه د نیکه غورنیکه ژوند کاوه او د -ov وروستاړی یې د روسي کورني نوم وروسته اضافه شوی دی. Azimov په سیریلیک الفبا کې د Азимов په توګه لیکل کېږي. کله چې د هغه کورنۍ په ۱۹۲۳م کال کې متحده ایالتونو ته د ننه شول او د هغوی نوم باید په لاتین الفباوو لیکل شوی وای، د عاصموف پلار هغه په S ولیکه او باور یې درلود چې دا توری د Z په څېر ویل کېږي (لکه په آلماني کې) او له همدې کبله په Asimov بدل شو. دا کار وروسته د دې لامل شو چې عاصموف د «زما نوم یې په S ولیکه» په نوم کوچنۍ کیسه ولیکي.
عاصموف د مستعار نوم په توګه د لا عامو نومونو د کارونې لومړنۍ سپارښتنې رد کړې او باور یې درلود چې د نوم پېژندل‌توب د هغه هنر سره مرسته کوي. له نامتو کېدو وروسته، هغه ډېری له هغو لوستونکو سره لیدنې کولې چې باور یې درلود «اسحاق عاصموف» یو ځانګړی مستعار نوم دی چې د داسې یوه لیکوال لخوا جوړ شوی چې خپله بل عام نوم لري.
ژوند
ما ښه ژوند درلودلی دی او خپلو ټولو غوښتنو ته رسېدلی یم او له هغه څه څخه مې ډېر ترلاسه کړي څومره چې مې تمه لرله.
-       عاصموف، ۱۹۹۰ عاصموف د ۱۹۱۹ کال د اکټوبر له ۴مې د ۱۹۲۰م کال د جنوري تر دوهمې په یوې نامعلومه نېټه، د روسیې SFSR په پټروویچي کې زېږېدلی. عاصموف د جنوري په ۲مه خپله کلیزه ولمانځله.
د عاصموف مور او پلار آنا راشل (د برمن لور) او جوډا عاصموف، روسي یهودي ژرندګره کورنۍ څخه وو. هغه د خپلې مور د پلار، اسحاق برمن، په نوم اسحاق ونومول شو. عاصموف د خپل پلار په هکله ولیکل: «زما پلار، د ارټوډوکس یهودي په توګه د خپلو ټولو زده‌کړو سربېره، په خپل زړه کې ارټوډوکس نه وو» او یادونه یې وکړه چې «هغه ډېری دعا ګانې چې د هر عمل لپاره سپارښت شوې وې، نه ویلې او هیڅکله یې هڅه نه وه کړې ترڅو هغو څخه کومه یوه ما ته رازده کړي».
په ۱۹۲۱م کال کې، عاصموف او ۱۶ نورو ماشومانو کې دوهمه درجه د سږو پړسوب پیدا شو. یوازې عاصموف ترې ژوندی پاتې شو. هغه وروسته دوه کوچني خور او ورور هم لرل: د مارسیا په نوم یوه خور (زوکړه د ۱۹۲۲م کال د جون په ۱۷مه په مانیا کې – مړینه د ۲۰۱۱م کال د اپرېل ۲مه)، او د سټانلي په نوم یو ورور (زوکړه د ۱۹۲۹م کال د جولای ۲۵مه – مړینه د ۱۹۹۵م کال د آګسټ ۱۶مه) درلود، چې د اوږدې ټاپو ورځپاڼې مرستیال وو.
د عاصموف کورنۍ په RMS بالتیک کې د لیورپول له لارې متحده ایالتونو ته سفر وکړ او د ۱۹۲۳م کال د فبروري په ۳مه کله چې هغه درې کلن وو هلته ورسېدل. مور او پلار یې په ییدیش او انګلیسي ژبه خبرې کولی او هغه هم په دې ژبو کې تکړه وو؛ هغه هیڅکله هم روسي زده نکړه. عاصموف د نیویارک په بروکلین را ستر شو، عاصموف په پنځه کلنۍ کې لوستل زده کړل (او وروسته یې خپلې خور ته هم لوستل ورزده کړل، او هغه یې وړ کړه ترڅو په دوهم کال کې ښوونځي ته د ننه شي). د هغه مور هغه یو کال مخته په لومړي ښوونځي کې شامل کړ ځکه ادعا یې کوله چې هغه د ۱۹۱۹م کال د سپټمبر په ۷مه زېږېدلی دی. هغه په دریم کال کې له دې «غلطي» څخه خبر شو او په رسمي توګه یې غوښتنه وکړه چې د زېږېدو نېټه یې د جنورۍ ۲مې ته اصلاح شي. هغه په اته کلنۍ کې یانې په ۱۹۲۸م کال کې په طبیعي توګه د متحده ایالتونو وګړی شو.
کله چې په متحده ایالتونو کې مېشت شول، د هغه مور او پلار د خوږو خوړو پلورنځي درلودل چې تمه کېده د کورنۍ ټول غړي به په هغه کې کار وکړي. د خوږو خوړو دې پلورنځیو ورځپاڼې او مجلې هم خرڅولې، چې عاصموف هغه د لیکوالۍ کلام تل‌پاتې مینې لپاره د یوه اغېزناک رول په توګه مني، ځکه چې په کوچنیوالي کې یې هغه ته د لوستلو نویو موادو بې پایه سرچینه (له هغې جملې څخه افسانوي علمي مجلې) وړاندې کوله چې بل چېرته ورته لاسرسی کم وو. عاصموف د افسانوي علمي کیسو لوستل په ۹ کلنۍ کې پیل کړل، کله چې ژانر ډېری په علم باندې متمرکز وو.
زده‌کړه او مسلک
عاصموف له پنځه کلنۍ څخه د نیویارک په دولتي ښوونځيو، د بروکلین د هلکانو لیسې په شمول، کې ګډون وکړ. هغه چې په ۱۵ کلنۍ کې فارغ شو، څو ورځې یې د نیویارک ښار په کالج کې ګډون وکړ او وروسته یې د سټ لو جونیور کالج بورس ومانه. د کلمبیا پوهنتون دا څانګه د بروکلین ښار په مرکز کې وه چې د ځینو یهودي او ایټالیایي-امریکایي زده‌کوونکو لپاره چې اکاډمیک شرایط یې بشپړ کړي وو جوړه شوې وه چې د کلمبیا لا معتبر پوهنتون ته یې درخواست ورکړی وو، خو د هغو نا لیکل شويو قومي سهم بندۍ شرایطو له امله چې په هغه وخت کې دود وو، نوم لیکنې څخه پاتې شول. عاصموف چې د ځناور پېژندنې (زولوژي) برخې زده کوونکی وو، له لومړي سمسټر وروسته یې کیمیا برخې ته مخ راوړ ځکه چې هغه د «یوې کوچنۍ پیشو بدن جلا کولو» مخالف وو. په ۱۹۳۶م کال کې د سټ لو جونیور کالج له تړل کېدو وروسته، عاصموف خپل د ساینس لیسانس د کلمبیا په مارنینګ‌سایډ هایټ کامپوس (چې وروسته د کلمبیا د عمومي مطالعاتو په پوهنتون بدل شو) کې په ۱۹۳۹م کال کې پای ته ورساوه.
د طبي پوهنتونونو لخوا له دوه ځلې رد کېدو وروسته، عاصمو په ۱۹۳۹م کال کې په کلمبیا کې د کیمیا څانګه کې د فراغت پروګرام ته درخواست ورکړ. په لومړیو کې رد شو او وروسته یوازې په آزمېښتي توګه ومنل شو، په ۱۹۴۱م کال کې یې په کیمیا کې خپله ماسټري پای ته ورسوله او په ۱۹۴۸م کال کې یې د کیمیا په څانګه کې د فلسفې ډوکټورا سند ترلاسه کړ. کله چې یې د کیمیا په رشته کې زده‌کړې کولې، فرانسوي او آلماني ژبې یې هم زده کړې.
د زړه حمله (ناروغي)
د زړه حمله ( انګریزي: Heart attack) یوہ خطرناکه ناروغي ده. دا ناروغي هغه وخت منځ ته راځي کله چې د زړه هغه واړه رګونه چې پخپله زړه (د زړه عضلاتو) ته وينه او اکسېجن رسوي، يودم بند شي. کله چې دا پېښه وشي نو د زړه هغه برخه يا ساحه چې معمولاً به نوموړي بند شوي رګ وينه ور رسوله زيانمنه کيږي او يا که پخپل وخت رګ خلاص نشي مړه کيږي. د زړه حمله اصلاً د زړه د رګونو يا شريانونو ناروغي ده.
د ناروغه زړه انځور
د زړه د حملې علتونه
د زړه مهمه دنده ټول بدن ته د پاکې (اکسیجن لرونکې) ویني پمپ کول دي. زړه د یو غټ رګ له لارې ټول بدن ته پاکه وینه پمپ کوي. د همدغه غټ رګ څخه دوه نور کوچني او نازک رګونه خپله زړه ته هم ور جلا شوي دي، چې د همدې رګونو په مرسته د زړه عضلو ته هم پاکه “اکسیجن لرونکې” وینه رسېږي. د وخت په تېرېدو همدغه نازک رګونه د غوړ لرونکو موادو او یا نور کیمیاوي موادو له کبله چي په وینه کې موجودې دي تنګوالی اختیاروي او د ډېرې مودې په تېرېدو سره همدغه مواد د دغه دوو نازکو رګونو څخه د یوه یا دواړه په سطحه نښلي او بلاخره بندېږي. کله چې بندښت را منځته شو، نو زړه ته اکسیجن لرونکې وینه نه رسیږي او په تعقیب یې په سینه کې شدید درد رامنځته کېږي. همدا حالت ته د زړه د حملې “Heart attack” علت ګرځي.
د زړه د حملې نښې
د زړه حمله ځينې څرګند نښې لري، چې له ځينو څخه به یې دلته یادونه وشي. کله چې یو ناروغ چې د زړه حمله لري لاندې نښي او نښانې پکښي لیدل کيږي.
۱ ـ ناروغ د سینې په منځنۍ برخه کې د شدید درد احساس کوي. دغه درد په ځینو حالاتو کې غاړې، زنې، چپ لاس خواته او یا شا طرف ته هم خپرېږي او یا کیدای شي دواړو خواوو ته خپور شي.
۲ ـ د درد وصف يې داسي وي، چې که په روغتون کې د ناروغ څخه پوښتنه وشي چې تاسو څنګه درد احساسوئ؟ ځينې وايي چې داسې احساسوم لکه دوو نفرو چې مي په سینه کې پړي اچولي وي او یو یې یوې خوا او بل یې بلې خوا ته کشوي. ساه مې ورسره تنګېږي. د ځینې نورو ځواب ممکن داسې وي، چې ووایي احساس کوم لکه یو چا چې مې پر سینه غټ کاڼی ایښي وي او ساه مې ورسره تنګېږي.
۳ـ ممکن پر ناروغ مړې مړې خولې هم تويې شي. د زړه د حملې په ناروغانو کې لاندې احتمالي نښې نښانې هم موندلای شو. سر درد خولې خوا ګرځېدل د سينې درد، چې لاس یې ټینګ پر سينه نيولی وي. البته دغه درد د شکرې په ناروغانو کې ډېر شدید نه وي.
۴ـ د مخ رنګ الوزي او نارمل سوروالي د لاسه ورکوي ساه لنډۍ داسې احساس کول چې ژوند یې پای ته رسيدلی، یعنې د مړينې احساس کول.
لومړنۍ درملنه
که چېرې تاسو په یوه شخص کې پورتنۍ نښې نښانې وليدې؛ نو لومړی که چیري دا ناروغ شخص ولاړ وي کرار یې کښينوئ او شاته یې یو څیز کښېږدئ تر څو ډډه ورته ولګوي. له دې سره ـ سره ژر تر ژره د اسپرین ګولۍ ورکړئ، چې وه یې ژوي. تر دې وروسته یې مربوطه روغتون ته ورسوئ، تر څو ناروغي یې تشخیص او درملنه یې پیل شي او په دا ډول به د ناروغ ژوند وژغورل شي.
معاصره فلسفې
معاصره فلسفه (Contemporary philosophy ) د لوېدیځې فلسفې په تاریخ کې اوسنۍ دوره ده چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په پراخه کچه د دې څانګې په مسلکي کېدو او د تحلیلي او براعظمي فلسفې په ودې سره پیل کېږي.
په فلسفه کې د معاصرې فلسفې کلمه د تخنیکي اصطلاحاتو له ډلې ده چې د لوېدیځې فلسفې په تاریخ کې یوې ځانګړې دورې (یعنې د شلمې او یویشتمې پېړیو فلسفې) ته اشاره کوي. خو دا عبارت زیاتره د عصري فلسفې (modern philosophy) سره (چې په لوېدیځه فلسفه کې پخوانۍ دورې ته اشاره کوي)، له عصري-وروسته یا پوست موډرن فلسفې سره (چې د عصري فلسفې د ځینو فیلسوفانو نیوکو ته اشاره کوي)، او د یوې غیر تخنیکي کلمې په توګه چې ورستیو فلسفي آثارو ته اشاره کوي، مغشوش کېږي.
مسلکي کول
-   نیکولاس ریسچر، "د نن ورځې امریکایی فلسفه،" د میټافزیک بیاکتنه ۴۶ (۴)
بهیر
مسلکي کول هغه ټولنیز بهیر دی چې له مخې یې هر کاروبار یا کسب د چلند یوه لړۍ نورمونه، د مسلک د غړیتوب لپاره د منلو وړ شرایط، د مسلک د غړو د سلوک د څارنې لپاره یو مسلکي پلاوی یا ټولنه، او د وړ او نه وړ لېوالو لپاره د حدودو درجه ټاکل کېږي. په مسلک کې بدلون د څېړنې په ساحه کې زیاتره ځیرک بدلونونه راوړي، خو د مسلکي کولو یوه بله آسانه د تشخیص وړ برخه څانګې ته د "کتاب" پراخه بې ربطي ده: یعنې "د څېړنې پیغام به په داسې ډول بدلون پیل کړي [... ] چې عصري نهایي حاصل زیاترو لپاره څرګند او د ډېری لپاره ځپونکی وي. نور به د [یو غړي] څېړنې معمولا په هغه کتابونو کې ځای پرځای نشي چې مخاطب یې هغه څوک وي چې د څانګې له موضوع سره لېوالتیا ولري [...]. بلکه دوی به معمولا د لنډو مقالو په توګه څرګندې شي چې مخاطب به یې یوازې مسلکي غړي وي، یعنې هغه کسان چې د مشترکې الګو پوهه یې په اند کې نیول کېدای شي او هغه کسان چې ثابته کړي چې یوازینی کسان دی چې خپل مخاطب آثار لوستلی شي." فلسفه د ۱۹ پېړۍ په پای کې له دې بهیر څخه تېره شوه، او دا په لوېدیځه فلسفه کې د معاصره فلسفي دورې له مهمو ځانګړتیاوو ګڼل کېږي.
انټز
انټز Antz د ۱۹۹۸ امریکایی کمپیوټر انیمیشن ساہسک کامیډی فلم دی چې د ټریک الکوټ ، کریس ویټز ، او پاول ویټز لخوا د سکرین پلې څخه ایریک ډارنل او ټیم جانسن لخوا لارښود شوی.
قیصه
په ملیونونو اوسیدونکو سره په زنګ کې ، ز ۴۱۹۵ د کارګر میږه ده. په موافقت سیسټم کې د پام وړ احساس کول ، هغه په ناڅاپي ډول ښکلې شهزادګۍ بالا سره ویني ، څوک چې د ټولنیز کچې په پای کې ورته ستونزه لري. د هغې سره د بیا لیدو لپاره ، ز د خپل سرتیري ویور سره اړخونه بدلوي - یوازې د پیښو په جریان کې اتل کیږي. د دې په واسطه هغه په نا ارامه توګه د زړه راښکونکي عمومي منډیبل (د بالا منګی ، په لاره کې) ناوړه پلانونه تیریږي ، څوک چې غواړي د میږې ټولنه په غوره ، قوي نسل (سرتیرو) او ټیټ ، له مینځه وړل شوي نسل (کارګرانو) باندې وویشي. ). مګر زیډ او بالا ، دواړه د خطرناک وضعیت څخه ناخبره دي ، د حشراتوپیا ته په لاره اچولو سره د ظالم سیسټم پریښودو هڅه کوي ، دا هغه ځای دی چیرې چې خواړه سړکونه پاکوي.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:امریکایی فلمونه وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
خاشه ځوان
نظر محمد خاشه چې په خاشه ځوان یې شهرت درلود یو کندهاری ټوکمار (کامیډین) او اربکی و. هغه د کابو څلویښتو کالو په عمر کې د طالبانو له لوري ووژل شو.
مړینه:
خاشه ځوان د جولای پر ۲۳ مه کال ۲۰۲۱ میلادي کې د طالبانو لخوا له خپل کور څخه برمته شوی او وژل شوی وو چې درې ورځې وروسته یې بیا مړی ومونده شو. دده وژنه طالبانو په رسمي توګه ومنل، خو تر څنګ يې دا هم وويل چي ولې له نیول کیدو وروسته محاکمې ته نه دی وړاندې شوی په دې اړه به پوښتنه او پلټنه وکړي.
سرچینې
وېشنيزه:کندهاریان
هدفمند تکامل
هدفمند تکامل (Orthogenesis) چې د اورتوژنټیک تکامل، مخکې تلونکي تکامل، تکاملي پراختیا یا وده کولو (پراګریسونېزم) په نومونو هم پېژندل کېږي یوه منسوخ شوې بیولوژیکي فرضیه ده او پر دې بنسټ ولاړه ده چې ژوندي موجودات د خپل داخلي میکانېزم یا «محرکې قوې» پر بنسټ د یوې موخې په جهت کې وده کوي. د دغې نظریې له مخې په تکامل کې په لوی مقیاس بهیرونه یو مطلق هدف لکه د بیولوژیکي پیچلتیا د زیاتوالي موخه لري. په هغو مخکښو تاریخي څېرو کې چې د تکاملي پیشرفت له ډول څخه یې ملاتړ کړی کولای شو؛ ژان باپتیست لامارک، پیرټیلارډ دو شارډن او هنري برګسون ته اشاره وکړو.
د اورتوژنیسېز اصططلاح په ۱۸۹۳زکال کې د ویلهلم هاکه له خوا وړاندې شوه او پنځه کاله وروسته د تئودور ایمر له خوا دود شوه. د هدفمند تکامل د نظریې پلویانو په تکامل کې د طبیعي انتخاب نظریه په یو مستطیلي ماډل کې د جهت لرونکي تکامل له مخې رد کړه. د معاصر سنتز په رامنځته کېدو سره چې په کې ژنټیک له تکامل سره ادغام شو؛ اورتوژنیسېز او د داروین له خوا د هغو نور ځای نیونکي تر ډېره بریده د بیولوژي پوهانو له خوا له پامه وغورځول شو؛ خو دغه انګېرنه چې تکامل د پرمختګ څرګندونکی دی تر اوسه پورې په پراخه کچه خپل ځای لري چې په معاصرو ملاتړ کوونکو کې یې اي. او. ویلسون او سایمون کانوې موریش شامل دي. تکاملي بیولوژي پوه ارنست مایر دغه اصطلاح په ۱۹۴۸ زکال کې په نیچر مجله کې د دې په څرګندولو سره چې دا «د ماورا طبیعي قوې د برخې» په معنی ده په اغېزمنه توګه تابو (منع) کړه. د لرغوني ژوند امریکايي عالم جورج ګیلور سیمپسون (۱۹۵۳ زکال) په اورتوژنیسېز باندې برید وکړ او هغه یې د «داخلي پټې قوې» په توګه په توصیف کولو سره له ژوند پالنې سره اړونده وبلله. له دې سره د موزیمونو ډېری اثار او د ښوونیزو کتابونو انځورونه دا تصور رامنځته کوي چې تکامل هدایت شوې چاره ده.
د بیولوژي په برخه کې فیلسوف مایکل روز څرګندوي چې په عامه کلتور کې تکامل او پرمختګ یو بل ته مترادف دی، په داسې حال کې چې د مارچ پراګریس (March of Progress) په نامه له ګمراه کوونکی انځور څخه چې له شادیانو څخه تر معاصرو انسانانو پورې د تکامل څرګندويي کوي په پراخه کچه تقلید شوی.
منځنۍ پېړۍ
د منځنیو پېړیو پر مهال د هستۍ په لوی ځنځیر کې د پراختیا امکان د اشکالو د خطي توالي پر بنسټ له ټیټ څخه لوړ ته تعبیه شوی. دغه مفهوم په واقعیت کې له هغه حشراتو څخه چې یوازې یوه حشره یې تولید کوله، تر هغو کبانو پورې چې هګۍ یې اچولې او تر هغو حیواناتو پورې چې د وینې په لرلو سره یې زیږون کاوه؛ د ارسطو په ژوند پوهنه کې ریښه لري.
له داروینیت وړاندې
په ۱۹مه پېړۍ کې هغه مهال چې د لامارکېزم په څېر تکاملي میکانېزمونه مطرح شول د اورتوژنیسېز فرضیې پام وړ پلویان وموندل. فرانسوي ژوي پېژندونکي ژان باپتیست لامارک (۱۷۴۴ – ۱۸۲۹ زکال) په خپله دغه نظریه ومنله او دغې نظریې د اکتسابي ځانګړنو له مخې د هغه د وراثت په نظریه کې پام وړ اغېز درلود چې فرضي میکانېزم یې د اورتوژنیسېز «د داخلي پټې قوې» په څېر و. اورتوژینسېز په ځانګړې توګه د بیولوژي د هغو لرغون پوهانو په واسطه چې په خپلو فوسیلونو کې یې جهت لرونکی تغیر لیدلی و؛ ومنل شو او د غیرفقاریه ژوندیوموجوداتو لرغون پوهانو و انګېرله چې هغه تدریجي او ثابت د جهت بدلون لري. له دې سره هغو کسانو چې اورتوژنیسېز یې په دغه ډول منل و، دا یې نه منله چې یو هدفمند میکانېزم دې د اورتوژنیسېز لامل ګرځېدلی وي. خپله چارلز داروین په ډېره لږ کچه د «تکامل» له اصطلاح ګټنه کوله هغه چې نن ورځ په معمول ډول د نوموړي د نظریې د توصیف په موخه کارول کېږي، ځکه چې دغې اصطلاح په شدت سره اورتوژنیسېز سره اړیکه لرله، هماغه ډول چې په ۱۶۴۷ زکال کې کارول کېده. د هغه نیکه اراسموس داروین چې طبیب و او څو تخصصونه یې لرل؛ پرمختګ پال او ژوندان پال و چې «ټول کائناتو ته یې د داسې ژوندي موجود په سترګه کتل چې د خپلې یوې داخلي حیاتي قوې پر مټ د لا زیات کمال پر لور حرکت لري». رابرټ چمبرز په خپل مشهور کتاب Vestiges of the Natural History of Creation کې چې په غیر منتظره ډول په ۱۸۴۴ زکال کې خپور شو؛ د طبیعي خلقت تاریخي پاتې شوني یې د کیهاني بدلونونو د پراخه څرګندونکي په توګه وړاندې کړل چې د بشریت د تکامل پر مهال خپل اوج ته ورسېدل. چمبرز په خپل دغه اثر کې د فوسیلي سوابقو کره تجزیه او تحلیل وړاندې کړ.
د داروین پر مهال
روز ولیدل چې «پیشرفت/تکامل اساسا د ۱۹مې پېړۍ پر یو باور اوښتی. د هغو د پخوانیو بنسټونو په پاشل کېدو سره [د مالتوس د بدبینۍ او د فرانسې د انقلاب د شاک له امله] هغو ژوند ته معنی وروبخښه – الهام یې وربخښه». د بالتیک جرمني بیولوژي پوه کارل ارنست فون بائر (۱۷۹۲-۱۸۷۶ زکال) په طبیعت کې د یوې اورتوژنټیک قوې اړوند استدلال وکړ؛ هغه په ۱۸۵۹ زکال کې د ژوندیو موجوداتو د بنسټ اړوند د داروین د کتاب په بیاکتنه کې استدلال وکړ چې «هغه قوې چې هدایت کېدلای نه شي – چې ړندې قوې هم ورته ویل کېږي – هېڅکله نه شي کولای یوه سپارښتنه تولید کړي». په ۱۸۶۴ زکال کې سویسي اناتومي پوه البرټ فون کولیکر (۱۸۱۷-۱۹۰۵ زکال) خپله اورتوژنټیک نظریه، هټروژنیسېز، وړاندې کړه او په بشپړ ډول یې د هغو د نژاد د جلا کرښو اړوند د هغو د مشترکو اجدادو لرلو پرته استدلال وکړ. په ۱۸۸۴ زکال کې سویسي بوتانېست کارل ناګلي (۱۸۱۷-۱۸۹۱ زکال) د اورتوژنیسېز نسخه وړاندې کړه چې په کې «د داخلي کمال اصل» شتون درلود. ګریګور منډل همدغه کال ومړ؛ ناګلي چې وړاندیز یې وکړ یو «ایډیوپلازم» کولای شي ارثي ځانګړنې ولېږدوي، منډل یې د بوټو په ژنټیک باندې کار ته له دوام څخه منصرف کړ. د ناګلي په خبره ډېری تکاملي بدلونونه غیرانطباقي و او داخلي بدلونونه یې له وړاندې طراحي شوي و. چارلز داروین دغه چاره یوه جدي ستونزه بلله او ځواب یې ورکاوه چې «د هر فردي جزیي تفاوت لپاره باید یو موثر دلیل شتون ولري»، خو دغې پوښتنې ته د مشخص ځواب موندلو وړتیا یې نه لرله ځکه د ژنټیک اړوند پوهې ته یې اړتیا لرله. له دې سربېره داروین خپله په دغه برخه کې تر یوه بریده مخکښ و ځکه د بېلګې په توګه هغه باور دلود چې انسان له ټولو هغو ژوندیو موجوداتو لوړ ځایګی لري چې ده مطالعه کړي.
په ۱۸۹۸ زکال کې تئودور ایمر (۱۸۴۳-۱۸۹۸ زکال) د شاپرکانو د رنګ اړوند په یوه څېړنې سره د اورتوژنیسېز اصطلاح په خپل کتاب On Orthogenesis: And the Impotence of Natural Selection in Species Formation (اورتوژنیسېز: او د ژوندیو موجوداتو په جوړېدو کې د طبیعي انتخاب ناتواني) کې چې په پراخه کچه لوستونکي یې لرل معرفي کړه. ایمر ادعا وکړ چې په تکامل کې یو شمېر بهیرونه د هغو له تطبیقي اهمیت پرته شتون لري چې د طبیعي انتخاب له مخې د هغو توضیح ستونزمنه چاره ده. د اورتوژنیسېز د پلویانو لپاره په یو شمېر مواردو کې دغه ژوندي موجودات کېدلای شول چې د دغه ډول بهیرنو پر بنسټ د انقراض لوري ته سوق شي. ایمر د ارګانیکې ودې د قوانینو پر بنسټ د وراثت د اکتسابی ځانګړنو د پایلې په توګه د ارګانیک تکامل پر نامه خپل کتاب کې چې په ۱۸۹۰ زکال کې خپور شو اورتوژنیسېز یې له نئولامارکېزم سره اړوند وباله. هغه له ګڼل شمېر بېلګو لکه د آسونو له تکامل څخه ګټنه وکړه او استدلال یې وکړ چې تکامل په یوه منفرد جهت کې مخکې ځي چې توضیح یې د تصادفي بدلونو له مخې ستونزمنه چاره وبلله. ګولډ، ایمر د یو ماتریالیست په توګه توصیف کړ چې هر ډول ژوند پالونکې او هدفمنده کړنلار یې ردوله او استدلال یې کاوه چې د طبیعي انتخاب اړوند د ایمر نقد د هغه د نسل د ډیری تکامل پلوو ترمنځ رایج و. هغوی د ځای نیونکو میکانېزمونو په لټه کې و ځکه دې باور ته رسېدلي و چې طبیعي انتخاب نشي کولای نوې نوعې رامنځته کړي.
۱۹مه او ۲۰ مه پېړۍ
د اورتوژنیسېز ګڼ شمېر نسخې وړاندې شوې. بحثونو پر دې تمرکز درلود چې آیا دغه ډول نظریات عملي دي او یا هم اورتوژنیسېز ذاتا حیاتي او یا هم الهیاتي بنسټ لري. د بېلګې په توګه بیولوژي پوهانو لکه مینارډ ام. میټکلپ (۱۹۱۴ زکال)، جان میرل کولټر (۱۹۱۵ زکال)، ډیوېډ سټار جورډن (۱۹۲۰ زکال) او چارلس بی. لیپمن (۱۹۲۲ زکال) ادعا وکړه چې د اورتوژنیسېز اړوند شواهد یې په باکتریاو، کبانو او بوټو کې موندلي دي. په ۱۹۵۰ زکال کې د ژوند پوهنې لرغون پېژندونکي اتو شیندولف استدلال وکړ چې تنوع په خپل وړاندې ټاکل شوي جهت کې حرکت لري. هغه باور درلود چې دا په بشپړ ډول میخانیکي چاره ده او له هر ډول ژوندپالنې څخه یې انکار کاوه. هغه څرګندوله چې تکامل د دوره یي څرخ له مخې د تکاملي بهیرنو له مخې رامنځته کېږي چې د ارګانېزم د داخلي عواملو پر مټ هڅول کېږي.
د ارجنټاین کلتور
ارجنټايني لیکوال د ارجنټاین د کلتور طبیعت داسې منعکس ښکاروي: د لاپلاتا په سیمه کې د ابتدایه اسپانوي امریکایانو اصلیت د کډوالي له امله ټوټه ټوټه شو، همدارنګه د دې سیمې اوسیدونکي د هغه حالت د ټولو خطرونو او ګټو سره سره یو څه دوه ګوني شول. د اروپايي ریښو له امله، موږ ملت د لرغونۍ نړۍ د تلپاتې ارزښتونو سره تړو، ځکه چې زموږ د امریکایانو د حالت له کبله موږ خپل ځانونه د پاتې کرې پورې اړوند بولو. د داخلي فولکور او زاړه کاسټلین له لارې چې موږ متحد کوي ، داسې حس کوو چې د پټریا ګراندي سن مارتین او بولیوار مسلک یو وخت د تصور وړ و.
برهما
هیڅ جسم، غیر مادي او ابدي. دا هیڅکله پیل شوی او هیڅکله به پای ته ونه رسیږي. د مادې او شعور جوهر له دې څخه راپورته کیږي. لامل د کائنات پس منظر دی. 'برهما هیڅکله آرام نه کوي، بدلیدونکی دی' هیڅکله شتون نلري، که څه هم د هغه ځای شتون نه شي ویل کیدی. د شعور او روح لومړنۍ کاسمیک سرچینې په توګه، برهما لومړنی یا کاسمیک وجود دی چې کولی شي د فرد د روحاني داخلي ځان لمر شي. له همدې امله، له کایناتو څخه تر اتوم پورې، د هر شی یا وجود اصلي جوهر پخپله برهما دی. (د تازیر او طنیت څخه هاخوا) 'ټول پراخ ځواک'. د برهما ریښه، برهما 'بره' په لفظي توګه د "ودې یا پراختیا" معنی لري. که څه هم رګ وید د پادشاه لپاره د برهمن مذکر کاروي. مګر برهما نه مذکر او نه هم بې طرفه یاد شوی دی. په وروستیو ادبیاتو کې، برهما د کائناتي یووالي سره مساوي شوه. د برهما د مفکورې ریښې هم د پخوانۍ ستونزې څخه دي چې د هغه د شاوخوا شاوخوا او د ځمکې څخه بهر کائنات سره د انسان اړیکه څه ده.
د ارجنټاین کلتور
—  ارنستو ساباتو د دوی د هغه وخت ( ۱۹۷۶ م کال ) ملي کلتور و.
برهما
د معبودانو تر منځ اختلافات کم شول او د کایناتو د څښتن ایشور په بڼه متحد شول.
د ارجنټاین کلتور
ژبـه
که څه هم په ارجنټاین کې اسپانوي ژبه واکمنه ده خو د ارجنټاین د ویونکو ژبو شمېر لږ تر لږه ۴۰ دي. نورې پکې زیاتره قومي او د کډوالو ژبي شاملې دي. همداراز ځینې ژبې یې له منځه تللي او نورې هغه یې له خطر سره مخ دي چې د دوی مشرانو لخوا خبرې پرې کېدي خو د دوی اولاده په دې ژبو خبرې نه کوي.
د دوي تر منځ تر ټولو مروجه لهجه ریوپلاتنسه ده چې د ارجنټایني اسپانیايي په نوم هم پيژندل کېـږي، د دې ژبې ویونکي وګړي تر ډېره د ( ریو دیلاپلتا ) په حوزه کې پراته دي. ارجنټایني ( ژبه ) د څو محدودو اسپانوي ــ خبري کوونکو هېوادونو تر منځ ده لکه ( یورګی، نیکارګوا، ایلسلوډر او هندوراس ) چې تقریبا په نړیواله توګه هغه څه چې د ( ویسو ) په نامه پيـژندل کېـږي کاروي، چې د ( ټو) پرځای (ویس) ضمیر کاروي.
د هېواد په ډېرو منځنیو او شمال ختیځو سیمو کې ټولېدونکي (R) تر ډېره د ډبل ( l ) او ( y )  غږ اخلي ( ژژ ــ یو اصطکاکي غږ چې د غاښو سره تړلي ده او د انګلیسې ژبې په دې لغت کې ( لید )  د (s) سره ورته ده)
د سویلي بولییو کېچوا ژبه یو کېچوای ژبه ده، چې کابو اته سوه زره وګړي خبرې پرې کوي او زیاتره هغه کډوال دي څوک چې په تېرو کلونو کې دې سیمې ته راغلي دي. داسې انګېرل کېږي چې د سلتا په ولایت کې هم د دې ژبې اویا زره ویونکي شتون لري، دا ژبه همداراز د منځني بولییو کېچوا په نوم هم پيژندل کېـږي چې شپـږ لهجې لري. چې د ایل ایل کېچوا ژبې په توګه طبقه بندي شوي ده او ژبپوهانو ورته ایل ایل سي کېچوا ژبه وايي.
په دې سیمه کې په ګوارانی ژبه هم خبرې کېـږي  چې په تيره بیا په بین النهرین کې ډېره کارول کېـږي او د کورینټس ولایت یوه رسمي ژبه ده.
ادبیـات
ارجنټاین په ادبیاتو کې یو مفصل تاریخ لري، په تیره بیا په سیمه کې د خپاروي ډېري فعالې کارخانې لري. له هغه وخت راهېسي چې په ۱۸۵۰ م لسیزه کې ، ارجنټاین یو متحد نهاد شو او د یو قوی اساسي قانون او د ملت ـ جوړونې د یوه تعریف شوي پلان درلودونکي شو نو ارجنټایني لیکوالان په لاتیني امریکايي ادبیاتو کې د نامتو شخصیتونو په توګه وپیژندل شول. د فډرالیستانو ( چا چې د کلیوالي محافظه کاري په اساس د ولایتونو یو نرم کنفدراسیون خوښاوه ) او یونیتارستانو ( د لیبراليزم پلوه او د داسې یو قوی مرکزي حکومت ملاتړ یې کاوه چې اروپايي کډوالي یې تشویقوله ) تر منځ مبارزه د هغه وخت د ارجنټاین د ادبیاتو طرز وټاکه.
همدارنګه د جوز هرناندز لخوا د ( مارتین فیرو) کایچو حماسي او د ډومینګو فیسټنو سیرمینتو ( فیکنوډو ) تر منځ ایډیالوژیکي ویش یې ښه مثال دي. هرناندز چې یو فډرالیسټ و ، د مرکزي کېدو، عصري کېدو او د اروپايي کېدو د تمایلاتو مخالف و. سیرمینتو د کډوالي په ملاتړ کې لیکي چې دا یوازیني لاره ده تر څو ارجنټاین د یو کم شمېر دیکتاتورو کورنیو ( کاډیلو ) ته د تابع کېدو څخه وژغوري. همداراز استدلال کوي چې دا کډوالي به ارجنټاین له عصري کړي او د لویدیځ اروپايي نفوذ ته به لاره هواره کړي نو له همدې امله به یوه سوکاله ټولنه ولرو.
د ارجنټاین ادبیات په هغه دور کې په کلکه ملتپاله و، چې وروسته بیا د عصري کېدلو د خوځښت لخوا تعقیب شول او د نولسمې پيړۍ په وروستیو کې په فرانسه کې راڅرکند شول. همدارنګه دا دوره په خپل نوبت سره د پرمختګ سره ملګري شوه او ریکاردو ګویزالدس ورته د یو مهم ماخذ په توګه اشاره وکړه. جورج لویس بورجیس چې ډېر مشهور لیکوال و، په استعاره او فلسفې بحث کې د عصري نړۍ د لیدلو نوې لارې وموندلي نو له همدې امله د هغه نفوذ د نړۍ په ګوټ ګوټ کې لیکوالان ته وغځيد. بورجیس تر ډېره په لنډو کیسو کې د خپلو اثارو له امله مشهور و لکه : فیکنوس او الفا.
د دې هېواد ځینې نامتو لیکوالان، شاعران او روڼ اندان عبارت دي له : جوان بوتیستا البیردي، جورج لویس بورجیس، رابرټو آراټ، اینریکو بنچژ، اډولفو بایوکاساریس، سلوینا بولریچ، یوجینیو کمبیسیریس، جولیو کورتزر، ایسټبین ایچهیري، لیوپولدو لوګونس، ایدرودو ملیه، ایزکویل مارتییز ایسټرډا، ټوماس ایلی مارتینز، ویکټوریا واکمپو، مانیول پیوګ، ارنیسټو سابتو، اوسواله سوریانو، الفونسینا سټورني، ماریا ایلنا والش او اولیوریو ګیرونډو.
نقاشي او مجسمې
ارجنټایني انځورګران او مجسمه جوړونکي یو بډای تاریخ لري، چې هم د نولسمې پيړۍ په وروستیو کې د عصري ارجنټاین د پرمختګ څخه مخکې او هم له همدې وخت څخه پیل کېـږي. په ۱۸۵۲ م کال کې د جوهان مونایل دی روزیس ظالمانه رژیم تر ختمیدو پورې، هنري تولیدات په خپله معنا منځته رانغلل. او ځینې کډوالو لکه اداردو شیافینو، اداردو سیوري، رینالدو ګیوډیسي، ایمیلو کارفا او ارنیستو دیلا کارکوا داسې شخصیتونه په میراث کې پريښودل چې تر نن ورځې پورې یې اغیزه پاتې ده.
د انځورګرۍ ځوځښت تر ۱۹۰۰ م کال پورې ځان د ارجنټایني انځورګرانو تر منځ ښکاره نکړ، که څه هم د ارجنټایني رسامي په انځورګرانو لکه مارتین میلارو، رومن سیلوا، کلتو چیوکیني، فیرناندو فیادر، پیو کولیویدینو او کیسرو بیرنالده دی کویرس  باندې یې ډېر تاثیرات درلودل خو بیا هم هیڅکله هغه شانته خپور نشو لکه څنګه چې په اروپا کې خپور شو، ریالیزم او ښکلي هنرونو د ارجنټاین په رسامۍ او مجسمه جوړونه کې د اجندا جوړولو ته دوام ورکړ، د یادولو وړ ده چې په دې دور کې مجسمه جوړونکې ( لورا مورا ) چې د اګسټي روډین زده کوونکې وه یو ناڅاپه شهرت ترلاسه کړ.
لکه څنګه چې لورا مورا د سیمه ييزي ټولنې د پام وړ نوره ونه ګرځیده نو د ۱۹۰۰ م کال وروسته د تاریخي مجسمه جوړونکو څخه په ډېره لوړه کچه تقاضا کېده، په ځانګړې توګه ښاري حکومتونو او شتمنو کورنیو له یو بل سره د خپلو خپلوانو لپاره د یادګارانو جوړولو مقبرو د جوړولو پر سر سیالي کوله. خو بیا هم د ډېریو فرانسوي او ایټالوي مجسمه جوړونکو اثار ډېر داسې ترجیح کېـږي لکه د محلي کسانو : ارمینو بولتا، انجیل ماریا دی روزا او روګیلیو یوروتیا اثار چې مجسمي ته د روحاني کولو بڼه ورکړه او د دوي کارونه یې تلپاتې کړل. په مجسمه جوړونه کې د هغه بیلي ــ ایپوکو پرمختګ رښتیا ښودونکي نه و. د یورتیا غني امپرسونیسم د ارجنټاین ځینې زده کوونکي لکه انتونیو پوجیا وهڅول، چا چې د ښځې نیمه تنې ته د نړیوال ارزښت ورکولو سره سره داسې ونګېرل چې هغوي هر وخت د عجیبو، غریبو او سوریالي لمس کولو په واسطه خپل ستایوونکي حیرانوي په داسې حال کې چې د فابلو کوراتلا مانس مجسمه جوړونکي بیا د کوبیزم څخه کار اخلي.
سپینۀ علمي بهیر
د سپینۀ کلي د با احساسو ځوانانو له ډېره وخته هیله دا وه، چې پۀ سپینۀ کلي کې پۀ علمي او ښوونیزو برخو کې پۀ ګډه او منسجمه توګه کار وکړي، ترڅو مو د کلي راتلونکی نسل او تنکي ځوانان علم او پوهې ته هڅولي وي؛ نو پۀ همدې موخه مو تقریباََ شپږ میاشتې وړاندې د سنبلې پر ۱۴ نېټه د سپینۀ کلي له علمي اشخاصو، محصلینو او تعلیم یافته ملګرو سره ګډه ناسته وکړه او د سپینۀ علمي بهیر پۀ نوم مو دغه بهیر پرانیست او د ټولو ملګرو پۀ مشوره مو سپینۀ علمي بهیر ته لاندې موخې هم وټاکلې:
↩د علم او پوهې پۀ اړه د عامه پوهاوي کچه لوړول.
↩ مطالعه دود کول.
↩ د علمي کچې د لا پیاوړتیا پۀ موخه هره اوونۍ پۀ موضوعاتو لکچر/ سیمينار وړاندې کول.
↩ جرائت لوړونه او د پټو استعدادونو اظهارول.
↩ د علمي اشخاصو ترمنځ د راټولېدنې (ناستې) فرصت برابرول او د هغوی ترمنځ د علم او پوهې شریکول.
سپینۀ علمي بهیر مالي پانګه نه لري؛ د بهیر د غړو پۀ شخصي لګښت او د سپينۀ کلي له تجارانو مو دومره فنډ (پیسې) راټولې کړې، چې د بهیر لپاره اړین وسایل لکه (سټېج، سکرین، مایک، لاوډسپیکر او ځینې نور اړین وسایل) واخلو؛ الحمدالله تر دې دمه مو زموږ بهیر ښۀ روان دی او پۀ تېرو شپږو میاشتو کې مو درویشت (۲۴) اووه نیزې ناستې ترسره کړې؛ دا چې زموږ بهیر علمي دی، نو ځکه هم یوازې پکې موضوع ګانې د پريزینټېشن له لارې د سیمینار او لکچر پۀ ډول وړاندې کېږي.
د سپینۀ علمي بهیر د فیسبوک اکاونټ لیاره دلته کلیک وکړئ.
سپینۀ علمي بهیر
* د بهیر رهبري ټيم او بنسټ اېښودونکي:*
* ۱* - محمد حسن انوري (چهاربران ولسوالۍ کې د سویډن تعليمي موسسې لپاره ساحوي کارمند 📞  0777711783)
* ۲* - محمدالله محمدي ( د سپینۀ عالي لېسې آمر،  📞 0767214633)
* ۳* - عبدالسلام رحیمي (د سپینۀ عالي لېسې ښوونکی, 0779727443)
* ۴* - صبغت الله مسرور (د سپینۀ عالي لېسې ښوونکی, 0764280227)
د شاپېریو ناوه "یونلیک"
د شاپیریو ناوہ د تکړه لیکوال او ژباړونکي میرحسن خان اتل د کیلاش ناوې یونلیک دی، چی د ویښ لیکوال ادبي ٹولنې ږوب له خوا خپور شوی دی. په دغه یونلیک کې د کیلاش د تاریخي ناوې اړوند ډېر څه تر سترګو کېږي او سړی دا احساسوي چې ګوا پخپله د شاپېریو په ناوه کې یون کوي. ژبه یې معیاري او ولسي ده.
په اسرائیلو کې همجنسبازانو، نرښځو او ترانسجنس حقونه
په اسرائیلو کې د همجنسبازانو، نرښځو او ترانسجنس (LGBT) حقونه په منځني ختیځ کې تر ټولو پرمختللي ګڼل کېږي. که څه هم د همجنسو جنسی فعالیت په ۱۹۸۸ کال کې قانوني شو، د لواطت ضد پخوانی قانون په ۱۹۶۳ کال کې د محکمې له پرېکړې راهیسې نه دی پلي شوی. په آسیا کې اسرائیل لومړنی هېواد و چې د همجنسبازانو ترمنځ غیر رسمي ژوند په رسمیت پېژندل او په آسیا کې لومړی هېواد دی چې په هر کچه د همجنسبازانو ټولنې په رسمیت پېژني. که څه هم په دې هېواد کې همجنسه ودونه نه ترسره کېږي (ځکه چې غیر مذهبي ودونه نلري)، اسرائیل له بل اړخه همجنس ودونه په رسیمت پېژنې. د جنسي لېوالتیا پر وړاندې تبعیض په ۱۹۹۲ کال کې منع شو. په ۲۰۰۸ کال کې د محکمې له یوې مهمې پرېکړې وروسته همجنسه جوړې په ګډه د اختیار اجازه لري. LGBT وکړي اجازه لري چې په پوځ کې په ښکاره ډول خدمت وکړي.
د کالګاري هیرالډ له لوري تل اویو په نړۍ کې د همجنسبازانو لپاره یو له خورا غوره ښارونو څخه وګڼل شو. دا ځای چې د خپل کلني جش او د همجنس بازه ساحل له امله مشهور دی، د اوټ مجلې له لوري دې ښار ته د "منځني ختیځ د هم جنسبازانو پلازمینه" لقب ورکړل شو. د GayCities ویب پاڼې د کاروونکو په وینا، په ۲۰۱۱ کال کې دا ښار د همجنسبازانو د ترټولو غوره ښار په توګه وپېژندل شو، سره له دې چې د ۲۰۰۰ کال کې د LGBT ضد ځینې تاوتریخوالو راپورونه ورکړل شوي وو چې د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو او ولسمشر شیمون پیریز له لوري تر نیوکو لاندې راغلل. د هولوکاسټ د همجنسبازه قربانیانو ته په ۲۰۱۴ کال کې په تل اویو کې د وقف یادگار جوړ شو. نظرپوښتنې موندلې چې زیاتره اسرائیلیان د همجنسه ودونو د قانوني کېدو او همدارنګه د همجنس جوړو لپاره د اختیار او د سرپرستۍ د حقونو ملاتړ کوي. د ۲۰۲۰ کال د جون په ۲۱ نېټه د ویاړ نړیوالې میاشتې په اوږدو کې، د تل اویو - یافو ښاروالۍ اعلان وکړ چې همجنسه جوړه به د مخالف جنس څېر ورته حقونه ولري، چې د ښاروالۍ له لوري چمتو کېږي. د ښاروالۍ دننه ودونه به په قانوني توګه د نورو په څېر رسمیت ولري.
د همجنسو جنسي کړنې
د اسرائیلو دولت د ۱۵۵۳ کال د لواطت قانون د برتانوي ادارې د قانوني کوډ د یوې برخې په توګه په میراث یوړ. هېڅ اسناد شتون نلري چې آیا دا قانون کله هم د هغو همجنسبازه کړنو پروړاندې پلي شوی وي چې په شخصي توګه د رضا بالغو ترمنځ ترسره شوي. په ځینو حالاتو کې، تورن کسان د "لواطت" (چې د اسرائیلو د قانون له مخې د خولې جنسي اړیکو هم پکې ګډون درلود) په تور، په ښکاره ډول د جرم د کمښت په بدل کې د اعتراف له لارې، مجرم وپېژندل شول: دا تورن د ډېرو جدي جنسي جرمونو له امله تورن شوي. دا د نورو جنسي سرعړونو لپاره د "ستونزمن کېدونکو شرایطو" په توګه هم وکارول شو. په پوځي محکمو کې د همجنسبازۍ په تور د سرتېرو څو قضیې هم محاکمه شوې. د استیناف نظامي محکمې په ۱۹۵۶ کال کې، د دوو نارینه سرتېرو قضیه واوریدله چې خپل رضایت د جنسي اړیکو په تور په یو کال بند محکوم شول، او وروسته له هغه د یو لپاره سزا د یوې ورځې بند ته را ټيټه شوه او د هغه بل لپاره ۷۰ ورځې حکم و چې دوی وویل چې د یو ارواپوه د شهادت له منلو وروسته تحریک شوي وو چې د همجنسبازۍ چلند انحراف دی خو جرمي نه دی.
لوی څارنوال په ۱۹۶۰ کلونو او د اسرائیلو سترې محکمې په ۱۹۶۳ کلونو کې پرېکړه وکړه چې قانون باید په شخصي توګه د لویانو ترمنځ د رضايت په شرایطو کې پلي نشي. د همجنس بازانو په رضایت د جنسي عمل بندیز په رسمي ډول په ۱۹۸۸ کال کې د نیسیټ لخوا لغوه شو. د همجنسبازۍ او مخالف جنس ته د لېوالتیا د کړنو لپاره د رضایت عمر ۱۶ کاله دی.
د انګلستان پاچا، جان
جان (زوکړه: د ۱۱۶۶ زکال د ډسمبر ۲۴ مه – مړینه: د ۱۲۱۶ زکال د اکتوبر ۱۹ مه) له ۱۱۹۹ زکال څخه په ۱۲۱۶ زکال کې د خپلې مړینې تر مهاله د انګلستان پاچا و. هغه د نرماندي دوک نشینه سیمه او همدارنګه خپل ډېر نور فرانسوي قلمرونه د فرانسې د پاچا دویم فیلپ پر وړاندې له لاسه ورکړل چې له امله یې د انژوین سترواکي وپاشل شوه او دغې چارې د دریالسمې پېړۍ په اوږدو کې د فرانسې د کاپتي سلسلې د واک له پراختیا سره مرسته وکړه. د جان د واکمنۍ په وروستیو کې د بارونانو پاڅون د ستر منشور (مګنا کارتا) د رامنځته کېدو لامل وګرځېد، هغه سند چې د انګلستان د اساسي قانون د تکامل په برخه کې لومړنۍ ګام بلل کېږي.
جان د انګلستان د پاچا دویم هنري او دوشس الینور آکیتن له څلورو ژوندیو ماشومانو څخه د هغو تر ټولو کوچنی و. هغه د جان لکلنډ (بې ځمکو جان) په مستعار نوم یادېده ځکه دا تمه نه وه چې هغه دې په پام وړ کچه ځمکې په ارث کې ترلاسه کړي. نوموړي په ۱۱۷۳-۱۱۷۴ زکال کې د خپلو دریو وروڼو ځوان پاچا هنري، ریچارد او جفري له خوا د خپل پاچا پلار پر وړاندې له ناکامه پاڅون وروسته د خپل پلار په زړه کې ځای وموند. پلار یې نوموړی په ۱۱۷۷ زکال کې د ایرلنډ لارډ یا ارباب وټاکه او په انګلستان او دغه قاره کې پریمانه ځمکې یې هغه ته ورکړې. هغه مهال چې د هغه ورور ریچارډ په دریمه صلیبي جګړه کې ونډه اخیستې وه د خپل ورور د سلطنتي مدیرانو پر وړاندې یې ناکامه پاڅون وکړ خو په ۱۱۹۹ زکال کې د ریچارډ له مړینې وروسته پاچاهي ته ورسېد. نوموړی د فرانسې د پاچا دویم فلیپ له خوا د خپلو قاره یي انژوین ځمکود مالکیت د رسمیت پېژندلو په موخه په ۱۲۰۰ زکال کې د لي ګولېټ هوکړې (treaty of Le Goulet) په ترڅ کې له هغه سره توافق ته ورسېد.