cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د سند او بین النهرين اړيکې
ځمکنۍ او سمندري اړيکې
په تېرو 5,000 کلونو کې تر اوسه د سمندر د اوبو کچه شا او خوا سل متره په لوړېدو ده، او اغېز يې دا دی چې ساحلي ليکې له پخوا نورې هم شاته روانې دي. په ځانګړي ډول همدا د سند او بين النهرين د ساحلي ليکو حالت هم دی، کومې چې په اصل کې يوازې د شا او خوا 1000 کيلو متره په واټڼ سره يو له بله جلا شوې وې، او له اوس سره په پرتله دا واټن 2000 کيلو متره دی. د سموريانو د پلرونو نيکونو لپاره، د بين النهرين د سيمې او سند د سيمې د ساحلونو تر منځ واټڼ د نن په پرتله ډېر کم و. په ځانګړي ډول د پارس خليج، چې اوس نږدې دېرش متره ژور دی، هغه مهال به لږ تر لږه په جزوي ډول وچ و، او هغه مهال به يې د بين النهرين د سينديزې حوزې د پراختيا بڼه خپله کړې وه.
ډېر لېرې لوېديځ هړپا ښار د مکران په ساحل «سوتکاګن ډور» کې د عرب ټاپووزمې له څوکې سره نږدې موقعيت درلود، او يو لرغونی سمندري سوداګريز مرکز بلل کېږي، شونې ده چې دا د اوسمهال پاکستان او پارس خليج تر منځ و.
د سمندر له لارې تلونکي ماڼوګان د سند په سيمه کې مشهور وو، لکه چې په مهرونو ښودل شوې ده، په کوم چې د وچې ځمکې موندونکې مرغۍ (ډيشا کاکا) په کښتيو ليدل کېږي، او تاریخ يې تر 2500-1750 مخزېږديز پورې رسېږي. کله چې يوه کښتۍ په سیند کې ورکېده، په داسې حال کې چې ځمکه له افق شاته پاتې وي، د سمندري سفر کونکو له خوا خوشې شوې مرغۍ په خوندي ډول بېرته د ځمکې پر لور الوتې، او په دې ډول به يې کښتيو ته خوندي لاره ښوده. د سند او پارس خليج له سيمې څخه د مختلفو ټاپو مهرونه پېژندل کېدای شي، په کومو چې د بېړۍ جوړولو د مختلفو طريقو اړوند د لويو بېړيو انځورونه کېندل شوي دي. د اکاد « Sargon» (شا اوخوا 2334–2284 مخزېږديز)، په خپله يوه مخطوطه کې ادعا کړې چې په ملوها، مګن او دلمون کې جوړې شوې بېړۍ په چټکۍ سره د اکاد په لنګرونو کې لنګر اچولو.
سوداګريز او کلتوري تبادلې
د لرغونپوهنې ډېرې موندنې ښيي چې د افريقا او اسيا د ساحلونو په اوږدو کې سمندري سوداګري څو ميليونه کاله مخکې پيل شوې ده. د سند درې له خاورو جوړ لوښي او مهرونه د سند درې او بين النهرين تر منځ په سمندري لارو کې موندل شوي دي، لکه د عربو په وروستي سر، رأس الجينز کې.
بين النهرين ته د سند درې صادرات
د لونګو سرونه، د کوم په اړه چې باور کېږي اصلاً په سمندري سويل ختيځه اسيا «Moluccas » کې کېږي، په «Terqa» کې د دويمې مخزېږديزې زريزې په يوه سيمه کې موندل شوي دي. Ur ته د سند درې د صادراتو ثبوت تقريباً له 2350مخزېږديز څخه موندل شوی دی. ډېر شيان چې د سيپۍ له انواعو څخه جوړ شوي، د سند درې د ساحل ځانګړتيا ده، په ځانګړي ډول «Trubinella Pyrum» (د کونجکې سخته برخه يا پوستکی) او «Fasciolaria Trapezium» د بين النهرين په لرغونو سيمو کې موندل شوي دي چې تاريخ يې تر شا او خوا 2500-2000 مخزېږديز پورې رسېږي. د سند درې د سرو عقيقو مرۍ د Ur په قبرونو کې موندل شوې وې چې تاريخ يې تر 2600–2450 پورې رسېږي. په ځانګړي ډول، شونې ده چې د سرو عقيقو مرۍ چې په سپین رنګ ډول کيندنه پکې شوې وه، له سند درې څخه صادرې شوې وې، او د هړپا د اوسېدونکو له خوا جوړ شوي تيزابي نقاشۍ د طريقې سره سمې جوړې شوې وې. مصر په زياته اندازه لاجورد واردول، او د «نقادة دویم» پر مهال په ډېرو قبرونو کې کارول شوي دي (شا اوخوا 3200 مخزېږديز). شونې ده چې لاجورد په اصل کې په شمالي افغانستان کې پيدا شوې وي، ځکه له هغه وخته يې نورې سرچينې نه دي څرګندې، او بايد د ايراني اوارو سيمو له لارې لومړی بين النهرين او بيا مصر ته لېږدول شوې وای.
د هړپا د رسم الخط لرونکې سند درې ګڼ مهرونه په بين النهرین، په ځانګړي ډول بابل او کيش کې موندل شوي دي. د « Naram-Sin» (شا او خوا 2250 مخزېږديز) له زمانې څخه، په اکادي استواني مهرونو ليدل کېدونکي د اوبو مېښې د سوداګرۍ په پايله کې له سند درې څخه بين النهرين ته واردې شوي دي.
د اکادي سترواکۍ په تاريخونو کې لرګي، سره عقيق او د فيل د غاښ يادونه ليدل کېږي، چې له ميلوها څخه د ميلوهي کښتيو په مټ واردېدل، عموماً ميلوها د سند درې لپاره د بين النهرين د خلکو له خوا ورکړل شوی نوم دی. د ميلوها کښتيو، د مګن کښتېو، د دلمون کښتيو، هغه د اکاد د بېړيو له لنګرځايونو سره وتړلې.
د اکادي سرګون ډبرليک (شا اوخوا 2270-2215 مخزېږديز) د اکادي سترواکۍ له ړنګېدو وروسته، د «لګاش» واکمن «ګوډيا» له «ميلوها» څخه نيمه راڼه عقيق وارد کړي وو. ډېر ډبرليکونه همدا راز په بین النهرين کې د ميلوها د سوداګرو او ژباړونکو د شتون يادونه هم کوي. د اکادي او Ur III له سيمو څخه تقريباً شل مهرونه تر لاسه شوي دي، چې له هړپا سره اړيکه لري او ډېر ځله د هړپا نښې يا لیکنې استعمالوي.
لريک
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> لیریک (په لاتین کې: Lerik ، په تالشي کې: Lik) د آذربایجان جمهوریت په سویل ختیځ کې او د ایران پولې ته نږدې د لیریک ايالت په تالیش کې یو ښار دی.
جغرافيه
دا غر د البرز غرونو لړۍ د شمال لوېدیز غرونو د تالاش غرونو په منځ کې موقعیت لري. دا ښار د استارا سړک په شمال کې د اردبیل او هیران د پاسه پروت دی او د نمین ښار له لوړو څخه لیدل کېدی شي. دا ښار له شمال څخه د یردیملي ښار ته، له ختیځ څخه د لنکران ښار ته او له سویل او لوېدیځ څخه د ایران پولې ته رسیږي. دا ښار له لنکران څخه ۵۶ کیلومتره لیرې دی. د دغو دوو ښارونو تر منځ سړک غرنۍ او تر ډېره ځنګلونه دي. دا ښار د لیریک ايالت اداري مرکز دی.
خلک
د دې ښار نفوس د 1989 کال د سرشمېرنې له مخې 5,824 او د 2009 د سرشمېرنې له مخې 7,301 تنه و. د لیریک ډېری خلک تالش دي، مګر د اذربایجان جمهوریت حکومت دوی اذربایجانان ګڼي.
ژبه
د تالش وګړو اصلي ژبه تالشي ده او دوی په ازري ترکي کې هم مهارت لري. ځینې یې له روسي ژبې سره بلد دي. د لیریک د خلکو د تالشي تلفظ د اردبیل ولایت د انباران ولسوالۍ خلکو ته ډېر ورته دی.
دین
د لیریک ډېری وګړي مسلمان او شیعه دي. یو شمېر سني هم هلته اوسیږي.
تاریخ
لیریک د اذربایجان جمهوریت یو له پخوانیو ښارونو او مېشت ځایونو څخه ګڼل کيږي. دلته د پخوانیو خلکو انځورونه او رسامۍ شتون لري چې په غارونو کې ژوند کوي. نن ورځ، د برونزو- نیولیتیکي ارقام موندل شوي دي.
دې ښار ته نږدې یو له لرغونو او په زړه پورې ځایونو څخه د بذیر غار دی. په نولسمه پیړۍ کې د جاک ډی مورګان لخوا په دې غار کې د نیپالیټیک انسانانو پاتې شوني وموندل شول. تر هغه وروسته پوهاند اسدالله جعفروف په همدې سیمه کې د پاولیتیک دور یوه لرغونې هستوګنه وموندله.
لیریک د تالاش د ځمکې یوه برخه وه او د زنده جان ولسوالۍ مرکز و. د میش ښار له هغه وخت راهیسې د تالش خانې برخه وه چې د ګلستان په تړون کې د ایران له خاورې جلا شوې وه. له دې تړون وروسته په شمالي تالاش کې ګڼ لاریونونه او نښتې وشوې چې تر یوه حده یې کار وکړ او عباس میرزا او د هغه پوځیانو د تالش، اذربایجان او اران له ځايي خلکو سره یو ځای د روسیې پوځ شاتګ ته اړ کړ. خو له څه مودې وروسته د روسیې پوځ په چټکۍ سره ټولې سیمې له ایران څخه ونیولې او د لیریک شاوخوا د غرونو یوه برخه چې د تالش په شمال کې او د هیران دره او د استارا ښار په شمال کې وو، د ایران څخه جلا شوې. د ترکمانچې تړون د لیریک ښار د شوروي د دورې تر پایه پورې د زنده د ولسوالۍ مرکز و او له ۱۹۳۰ کال راهیسې د دې سیمې نوم په لیریک بدل شو. د 1939 په سرشمیرنه کې، د لیریک نږدې ټول خلک د تالش په توګه ثبت شوي.
هوا
لیریک معتدل اقلیم او غرونه لري. په لیریک کې منی اکثرا باراني او ځینې وختونه واوره وي. د جنورۍ په میاشت کې منځنۍ تودوخه د 1 او 4- درجو سانتي ګراد او په جولای کې د 12 او 22 درجو سیلسیس ترمنځ وي. اوسط کلنی اورښت د 300 څخه تر 800 ملي میترو پورې دی او د اذربایجان جمهوریت یو له ډېرو باران ورېدونکو ځایونو څخه شمېرل کیږي.
طبیعت
د ژویند په نوم د ځنګلي ژوند پټنځای لیریک ته نږدې د نباتاتو او حیواناتو ساتلو لپاره رامینځته شوی. د دې سرپناه جوړول ۴۰. دا 3 هکتاره ده او د اذربایجان جمهوریت د علومو ملي اکاډمۍ په دې کې د نباتاتو د څیړنې مرکز تاسیس او فعال کړی دی. دا سرپناه د حیواناتو او ډولونو لکه لیوه، ږیره، ګیدړ، وحشي پیشوګانو، خنزیرانو او نورو حیواناتو او نباتاتو او ونو لکه بلوط، هانټون، بیچ، اخروټ او انجیل د استوګنې ځای دی.
د لیریک بوټي په عمده توګه د غرنیو او نادرو ونو او غرونو ځنګلونو څخه جوړ شوي دي، په ځنګلونو کې، بلوط، هاوان، مونګ، اخروټ او انارو وده کوي.
سرچینې
وېشنيزه:ليريک و وېشنيزه:ايراني چينايان وېشنيزه:ازربايجان وېشنيزه:اذرباي وېشنيزه:تالش و وېشنيزه:منځنی ختيځ وېشنيزه:منځنۍ وېشنيزه:ازري وګړي وېشنيزه:رو وېشنيزه:شوروي اتحاد وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
آراګوآ آیالات
آراګوآ آیالات یاهم (اراګوا آیالات) په اسپانیایي Estado Aragua) د ونزویلا هیواد له ۲۳ آیالاتونو څخه یو دی چې ددی هیواد په شمال کې موقیعت لري.
هزار سموچ ولسوالۍ
د هزار سموچ ولسوالۍ د افغانستان د تخار ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۹،۷۷۴ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د تخار ولسوالۍ
گاگره
گاگره د ودانولو مساله ده چې د ودانيو تر څنگ د گڼ شمېر تعميراتي کارونو کې کارېږي. په انگرېزي ژبه ورته (Concrete) وايي.
گاگره د رغنیزو چارو د تر ټولو مهمو عناصرو څخه یو دی چې د ودانیو او ښار جوړونې په برخه کې ېې د پام وړ بدلون راوستلی دی. گاگره یا کانکریټ په ټوله کې د شگو، سمنټ، او اوبو څخه جوړه شویده. د گاگرې ځانگړتیاوې د هغې د جوړونکو موادو ترمنځ د تناسب له مخې د پام وړ بدلون مومي چې پدې سره کولی شو د گاگرې بیلابیل ډولونه تولید او وکاروو.
شگې زیاتره وخت د ماشین پوسیله د لویو ډبرو څخه لاسته راوړي لکه مرمر ډبرې او یا هم گرانیټ. د شگو بل ډول ېې ریگ دی. ریگ هم د ودانیزو چارو د چاپیریال او یا هم جیولوژیکې موقعیت له مخې د یا خو د سیندونو، د دښتو او خوړونو څخه ترلاسه او یا هم د غټو شگو په څیر د لویو ډبرو د میده کولو او غلبیل کولو څخه ترلاسه کوي.
گاگره په زیاتره مهندسي ودانیو، انجینري ودانیو، تهدابونو، خښتو، دیوالونو، پلونو، سرکونو او لارو، هوايي ډگرونو، اوبو بندونو، حوضونو، د اوبو رسولو پایپ لاین او نورو برخو کې کارول کیږي. د نړۍ تر ټولو مشهوره گاگریزه ودانۍ په عربي متحده اماراتو کې د خلیفه برج دی. د چاپیریال ساتنې له نظره گاگره د ډیرو ښیگڼو په درلودو او لږو بدیو سره یو ښه عنصر بللی شو.
تاریخچه
گاگره په لرغونو وختونو کې د ودانیزو توکو په توگه کارول شویده لکه رومی امپراطورانو، او داسې نور. د گاگرې په کارولو سره د رومیانو مهندسي له ډبرو او خښتو له چوگاټ نه را ووته.
زیاتي توکي
د گاگرې زیاتي توکي آن د رومیانو او لرغونو مصریانو له وخت نه را پدې خوا کارول کیږي. دوي پوهیدل چې، کچیرې د اور غورځونې ایرې په یو مخلوط ورزیاتې شي نو هغوی سره په اوبو کې د کیناستو سره مرسته کوي. همداشان رومیان پوهیدل کچیرې د آس ویښته د گاگرې په مخلوط ورگډ کړل شي، لاسته راغلې گاگره بیا ډیر درزونه نه کوي؛ او کچیرې وینه ورزیاته شي دغه گاگره بیا د زنگ په وړاندې ډیر کلکه راځي.
ترکیب
د ترکیبي توکو د اندازې او تناسب له مخې د گاگرې بیلابیل ډولونه ترلاسه کیدی شي. د گاگرې ډول یا ډولونه د هغې د مخلوط او ودانیو د څرنگوالي په پام کې نیولو سره توپیر لري.
سمنټ
پورټلند سمنټ ډیر نوموتي او معمول سمنټ دي. په بریتانیا کې سمنټ د لمړي ځل لپاره په 1824 کې وپیژندل شول. او دغه ته ېې د پورټلنډ ډیرو سره د ورته والي له کبله د پورټلند نوم ورکړ.
اوبه
د اوبو او سریښناکو توکو ترکیب د د گاگرې خټه جوړوي. سمنټ او اوبه کیمیاوي معاملې کوي چې په پایله کې ېې د سمنټو وړې ذرې یو له بل سره سریښ کیږي او پدې توگه د خپل شاوخوا لوې شگې او د ریگ وړې دانې هم یو له بل سره کلک سریښ او یو کلک جسم ترې جوړوي. د اوبو نسبي کمه اندازه د گاگرې د کلکوالي او اوږد عمر سبب کیږي، خو کارول ېې ستونزمن دي. له بلې خوا زیاتې اوبه د سمنټو خټه نرموي، چې کارول ېې ډیر آسانه خو کلکوالی ېې بیخي کم او لنډ د لنډ عمر سبب کیږي.
شگې
ریگ او غټې شگې د گاگرې زیاته او اصلي برخه جوړوي. اوس اوس د نړیدلو ودانیو ودانیز توکي هم د گاگرې د شگو او ریگ په توگه کارول کیږي چې پدې سره د چاپیریال ساتنې له پوله رامنځته شوې ننگونې هم تر ډیره بریده حل کیږي.
پولادي کول
گاگره تر فشاري قوې لاندې ډیره کلکه ده، خو د کششي قوې پروړاندې کمزورې ده. ددغه ستونزي د لیرې کولو په موخه د گاگرې په مخلوط کې پولاد د سیخ او یا هم ویښتو او وړیو په بڼه ورزیاتوي ترڅو د کشش پر وړاندې هم کلک شي.
کیمیاوي زیاتي توکي
د پوډر په بڼه لري، او کلکه هم په اوبلن ډول شتون لري. دغه توکي د گاگرې په مخلوط کې ورزیاتوي ترڅو گاگره د غوښتنې سره سمې ځانگړتیاوي پیدا کړي، لکه په ډیره یخنۍ کې د گاگرې اچولو، د زر جوش خوړلو او یا رسیدلو لپاره د کیمیاوي زیاتي توکو کارول.
د گاگرې گډول
گډول د گاگرې د جوړولو ترټولو مهمه برخه ده. د گاگرې جوړونکي توکي باید په ټاکلي تناسب برابر، او بیا د پلان شوي کلکوالي او د ودانۍ د اهمیت په پام کې نیولو سره د پرمختللو وسایلو په مرسته ښه او یو مخ مخلوط ترې برابر شي.
کاریدل
کاریدل یا Workabilityد گاگرې د خټې هغه ځانگړتیا ته وايي چې د کار پر وخت په قالب او یا د اچولو په ځای کې په ښه بڼه واچول شي. د کاریدو وړتیا د گاگرې د خټې د شگو، ریگ، سمنټ او اوبو په کچه یا تناسب پوري اړه لري. د اوبو او کیمیاوي زیاتي توکو په ورزیاتولو سره د گاگرې د خټې د کاریدو وړتیا لوړیږي. د کاریدو د وړتیا د ټاکلو لپاره د سلمپ (Slump) آزمیونه ترسره کیږي.
رسیدل
گاگره د سمنټو او اوبو ترمنځ د کیمیاوي معاملو په پایله کې رسیږي یا کلکیږي. د رسیدلو پر مهال د گاگرې سمنټ لندبل ته اړتیا لري، ترڅو خپل کمیاوي تعملات جاري وساتي. گاگره د وخت په تیریدو سره رسیږي. په څلورو لمړیو اونیو گاگره د خپل کلکوالي 90 سلنې ته رسیږي.
کمزوري کیدل
گاگره د پولادي سیخونو د ورستیدو، یخنۍ او بیرته تودوخې د ادلون بدلو چې د شگو، ریگ او سیخانو د پړسوب او نري کیدو سبب کیږي- ورستیږي او کمزوري کیږي. برسیره پر دې، گاگره د بکتریا، د اوبو د گړندي جریان او همدا راز فزیکي ټکر لکه زلزله، باد، د موټر ټکر په گراج او داسې نور هم د گاگرې د کمزوري کیدو سبب کیږي.
وېشنيزه:د ودانولو مساله
سادو وو
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> سادو وو د بلغاریا په پلودیو ولایت کې یو ښار دی چې په 2001 مېلادي کال کې يې 2,613 تنه نفوس درلود.
سرچینې
وېشنيزه:پلوديوو سادو وو وېشنيزه:سادو وو وېشنيزه:اروپايي قومونه وېشنيزه:بلغاريايي ژبه
کوتره
کوترې (په لاتين: Columbidae) د مارغانو څخه یوه کورنۍ ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په ۳۱۰ ډولو تقسیم کېږي.
البرټ آينسټاين
البرټ آينشټاين (البرټ اینشتاین) (په انگریزي: Albert Einstein) يو الماني - امريکایي فزیک پوه او ساینس پوه چې د نسبيت نظريه يې د لومړي ځل لپاره وړاندې کړې. نوموړی د مارچ په ۱۴ کال ۱۸۷۹ په جرمني کې زېږېدلی او د اپرېل په ۱۸مه کال ۱۹۵۵ د امریکا متحده ایالاتو په نیو جرسي کې مړ شوی. البرټ انشټین هغه فزیکپوه و چې د نسبیت فلسفه ېې پراخه کړه. په ۱۹۲۱ کله ېې چې د فوټو الکټریک په اړه خپله تشریح خپره کړه نړیواله جاېزه ېې وگټله. انشټین د ۲۰ پیړی تر ټولو فزیک پوهانو غوره فزیک پوه گڼل کېږی.
'
د انرژي او كتلې معادل فرمول (E=mc۲)
په ١٩٠٥ ع كال كې اينشټاين د يوه نامتو فورمول مخ وينه وكړه چې نن ورځ دغه نړيوال فورمول داتوم بم، هايدروجن بم، هستوي بټۍ، لمر، ستورو او په كيهان كې دانرژۍ د منځ ته راتلو بنسټ جوړوي. ددې فرمول سرليك په لا ندۍ ډول پيل شو كله چې اينشټاين د خاصه نسبي تيوري په هكله د رياضي يوه معادله حل كوله نو د خداى په امر سره يوه ناڅاپه يو نوی فرمول په محاسبه كې را پيدا شو چې هغه ورته په اول وخت كې د نسبیت فرمول نوم كيښود او هيڅ اهميت يې هم ورنكړ. دغه فرمول په ډاگه كوي چې انرژي (E) د 2 كتلې (m) سره معادل اړيكې لري (E=mc۲). دا په دې مانا چې كه د يوه شي كتله د مربع د نورسر عت (c) سره ضرب كړو نو په دغه كتله كې خوندي شوى انرژي لا سر ته راځي.
ژوند
د البرټ انشټین مور او پلار سیکولر یهودان و، پلار ېې هېرمن البرټ نومېده چې وروسته ېې د الکټرو کیمیا شرکت جوړ کړ. مور ېې پاولین کوچ نومېده او کورنی ښځه وه. یوه خور ېې لرله چې نوم ېې ماریا وو او له البرټ انشټین نه دوه کاله کشره وه او ماجا په نامه مشهوره وه.
زده کړې
البرټ انشټین په اولني ځل د مخفي قوې یا نه احساس کېدونکې قوې په اړه فکر پېل کړ او په ۱۲ کلنې کې دهندسې یو کتاب ولیکه چې له ډېره حرصه به ېې ورته مقدس کتاب نوم اخیست. په ۱۲ کلني کې البرټ انشټین ډېر مذهبي وو چې حتی د خدای په باره کې به ېې سندرې لیکلې او زمزمه کولې خو چې کله ېې ساینس ووایه نو د خپل مذهبي نظر سره مخالف شو. په ۱۶ کلنی کې ېې خپل استدان حیران کړي وو چې یو استاد ورته ویلی وو که تا له هر څه سره وتلو ته ورسره په وزن کې برابر ېې. په ۱۶ کلنی کې د البرټ انشټین کره یومیلمه راته چې اکثره وخت به ېې د شپې ډوډی البرټ کره خوړله اود طب محصل وو. البرټ انشټین به له دې محصل نه ساینس او عالي ریاضي زده کوله. چې یوه ورځ ېې البرټ انشټین له ځانه په پوښتنو ولید او دهغو پوښتنو ځواب نه چا لیدلی او نه لیدل کېږي لکه د بریښنا حرکت او اهتزاز او داسې نورې پوښتنې چې د پوهنتون دا محصل ېې ډېر زېات حیران کړ. په ۱۸۹۴ کې د ده زدکړې څو ځله ودرېدې چې وجه ېې دپلار د کاروبار خرابېدل وو او نه ېې شو کولی چې د خپل زوی فیس پوره کړي. وروسته انشټین سویس ته ولاړ او هلته د دولسم امتحان لپاره تیاری ونیاوه تر څو مستقیما په پوهنتون کې داخله واخلي خو په ریاضي او فزیک کې ېې عالی نمرې لرلې صرف په فرانسوی، کیمیا او بیولوژي کې ناکام شو خو استادانو چې د انشټین په ریاضي کې عالي نمرې ولېدې انشټین ته ېې په پولي تخنیک کې د داخلې اجازه ورکړه. د زدکړو په وخت کې انشټین ډېر مضمونونه خپله ویلي وو او له مکتب نه به ېې غېر حاضري ډېره کوله چې دې کار ېې د استادانو غصه پارولې وه. د دې استادانو له ډلې چې ډېر غصه وو هنرېچ وېبر وو چې له زدکړو وروسته انشټین ترې د کار لپاره تصدیق غوښتی وو او هغه د تصدیق وروکول په ځای رټلی او توهین کړی وو. چې وروسته انشټین داسې لیکلي وو '' ما به ډېره مخکې دنده پېدا کړې وای که وېبر ما سره متقلبه لوبه نه وای کړې.
بهرنۍ تړنې
وېشنيزه:ساينسپوهان  وېشنيزه:1879 births وېشنيزه:1955 deaths وېشنيزه:20th-century American engineers وېشنيزه:20th-century American writers وېشنيزه:20th-century German writers وېشنيزه:20th-century Jews وېشنيزه:20th-century physicists وېشنيزه:American agnostics وېشنيزه:امریکایي انجینیران وېشنيزه:امریکایي مخترعین وېشنيزه:American pacifists وېشنيزه:American people of German-Jewish descent وېشنيزه:امریکایي فیلسوفان وېشنيزه:امریکایي فزیکپوهان وېشنيزه:American science writers وېشنيزه:American socialists وېشنيزه:American Zionists وېشنيزه:Ashkenazi Jews وېشنيزه:Charles University in Prague faculty وېشنيزه:Corresponding Members of the Russian Academy of Sciences (1917–25) وېشنيزه:Cosmologists وېشنيزه:Deaths from abdominal aortic aneurysm وېشنيزه:Einstein family وېشنيزه:ETH Zurich alumni وېشنيزه:ETH Zurich faculty وېشنيزه:German agnostics وېشنيزه:German emigrants to Switzerland وېشنيزه:German Nobel laureates وېشنيزه:German inventors وېشنيزه:German physicists وېشنيزه:German socialists وېشنيزه:Anti-nationalists وېشنيزه:Institute for Advanced Study faculty وېشنيزه:Jewish agnostics وېشنيزه:Jewish American scientists وېشنيزه:Jewish emigrants from Nazi Germany to the United States وېشنيزه:Jewish engineers وېشنيزه:Jewish inventors وېشنيزه:Jewish philosophers وېشنيزه:Jewish physicists وېشنيزه:Leiden University faculty وېشنيزه:Foreign Fellows of the Indian National Science Academy وېشنيزه:Foreign Members of the Royal Society وېشنيزه:Members of the American Philosophical Society وېشنيزه:Members of the Bavarian Academy of Sciences وېشنيزه:Members of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences وېشنيزه:Honorary Members of the USSR Academy of Sciences وېشنيزه:Nobel laureates in Physics وېشنيزه:Patent examiners وېشنيزه:People from Berlin وېشنيزه:People from Bern وېشنيزه:People from Munich وېشنيزه:People from Princeton, New Jersey وېشنيزه:People from Ulm وېشنيزه:People from Zürich وېشنيزه:People with acquired Austrian citizenship وېشنيزه:People with acquired Swiss citizenship وېشنيزه:People with acquired American citizenship وېشنيزه:Philosophers of science وېشنيزه:Relativity theorists وېشنيزه:Sigma Xi وېشنيزه:Stateless people وېشنيزه:Swiss agnostics وېشنيزه:Swiss emigrants to the United States وېشنيزه:Swiss Jews وېشنيزه:Swiss physicists وېشنيزه:Theoretical physicists وېشنيزه:Winners of the Max Planck Medal وېشنيزه:World federalists وېشنيزه:Subjects of iconic photographs
لغمان ځوانان اخبار
لغمان ځوانان دغه اخبار په ١٣٨٣ لمريز کال کې تاسيس شوى دى، چې تر دا مهال يې لسګونه ګڼې له چاپه راوتلې دي. مسوول مدير يې محمد نظر افغان دى او خپرونې يې مهالنۍ دي، د دغه اخبار د امتياز څښتن د لغمان د اطلاعات او کولتور رياست دى.
میراندا آیالات
میراندا ولایت په اسپانیایي ژبه Miranda) د ونزویلا هیواد له ۲۳ آیالاتونو څخه یو دی چې ددی هیواد په شمال کې موقیعت لري.
شینکی لغمان مجله
شینکی لغمان شينکى لغمان مجله يوه ازاده او خپلواکه مجله ده، چې په ١٣٩١ لمريز کال کې په لغمان ولایت کې تاسيس شوې، مسوول مدير يې مسرور جاوېد دى او د امتياز څښتن يې د ځوان ادبي ځواک ټولنه ده.
ورساج ولسوالۍ
د ورساج ولسوالۍ د افغانستان د تخار ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۳،۵۰۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د تخار ولسوالۍ
موزيکپوهنه
موزيکپوهنه (په انگرېزي: Musicology) یوه پوهنه ده په کوم کې چې د موسيقي ټول شپولونه او پېښې لوستل کيږي او سربېره پردې د موسيقي پېښليک او تيوري، د بېلابېلو خلکو موسيقيز کلتور توپيروالی او نور اړخونه تر څېړنې لاندې نیسي. او هغه څوک چې دا پوهنه زده کوي هغه ته موزيکپوه وايي.
وېشنيزه:پوهنه
سولیا آیالات
سولیا آیالات یاهم (سولیا ولایت) په اسپانیایي Zulia) د ونزویلا هیواد له ۲۳ آیالاتونو څخه یو دی چې د یاد هیواد په شمال لویدیځ کې موقیعت لري.
کاوون غږ راډیو
کاوون غږ کاوون غږ راډيو په لغمان ولایت کې يواځينۍ خپلواکه شخصي راډيو ده، چې شاوخوا ١٣ ساعته خپرونې لري. د دې راډيو د خپرونو منځپانګه تر ډېره ټولنيزه، تفريحي او انتقادي بڼه لري، ياده راډيو په لغمان او د ګاونډ ولايت نورستان په ځينو برخو کې اورېدل کېږي. د دغې راډيو د امتياز څښتن او مسوول مدير نجيب الرحمان انقلابي دی او لس تنه کارکوونکي لري. په سوداګريزو اعلاناتو تمويلېږي.
بورا مجله
بورا بورا مجله په لغمان ولایتکې يوه خپلواکه او ناپييلې مجله ده، چې په ١٣٩٠ کال کې تاسيس شوې ده، چې سياسي، ټولنيز، انتقادي او فرهنګي مطالب خپروي. مسوول مدير يې شهزاده شېرين زوى او د امتياز څښتن يې عمر بورا زماني دى.
ينگي کلا ولسوالۍ
د ینگي ولسوالۍ د افغانستان د تخار ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۹،۳۹۸ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د تخار ولسوالۍ
چار بولک ولسوالۍ
د چار بولک ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۶۹،۹۷۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
سنتول او قانون (سنتول يعنې د تناسلي الاتو پرې کول)
د ځینو هغو قوانينو تاریخ تر لرغونو زمانو رسېږي، کوم چې سنتول محدودوی، ترتيبوي يا منع ګرځوي او په ډېرو هېوادونو او ټولنو کې نافذ شوي دي. اوسنيو هېوادونو کې، سنتول عموماً قانوني ګڼل شوي دي، خو د زيان رسولو يا د ماشوم د پالنې په اړوند قوانين په هغو پېښو کې نافذ شوي چې سنتول پکې منځ ته راغلي وي. د ماشومانو د نادرمليزو سنتولو په پېښو کې، د دې تګلارې په ګټه قوانينو ملاتړي عموماً د مور او پلار يا پر يو مذهب عمل کوونکو حقوقو ته اشاره کوي، په دې معنا چې د مذهب ازادۍ ته. هغه چې د دې تګلارې مخالف دي، له مذهب څخه د بدن د ازادۍ حقوقو يادونه کوي. د محکمو په ګڼو قضيو کې، قاضيانو د دې کار هغه ماهيت ته اشاره کړې، چې بېرته نه راګرځېدونکی دی، د هلک بدن ته د سخت زيان رسېدو، د خپل برخليک ټاکلو او د بدن د بشپړتيا يادونه يې کړې ده.
یهوديت
د سنتولو لپاره لرغوني شرايط شته. عبري بايبل يهوديانو ته لارښونه کوي چې خپل نارینه بچيان د ژوند په اتمه ورځ سنت کړي او همدا راز نارينه مريان سنت کړي.
د سنتولو منع کوونکي قوانين هم لرغونتيا لري. لرغونو يونانيانو د نارينه د تناسلي الې پوستکې ته ارزښت ورکړی او د يهوديانو د سنتولو دود يې خوښ نه دی بللی. په ۱ ميکابيز، ۱:۶۰-۶۱ (په عربي ژبه يو کتاب دی) کې راغلي چې د سوريې پاچا «انټيوکس څلورم»، څوک چې په ۱۷۰مخزېږديز کې د يهوديه نېواکګر ځواک و، سنتول يې غېر قانوني اعلان کړي او د مرګ سزا يې ورته ټاکلې وه، دا یو له هغو شکايتونو و چې د «ميکابين» بغاوت ته يې لاره هواره کړه.
«Antoninus Pius» (يو رومي سترواک و) يهوديانو ته اجازه ورکړه چې خپل زامن سنت کړي. خو هغه غېر يهودي نارينه سنتول منع کړل، څوک چې يا خو د يهوديانو هغه مريان و چې په بهر کې زېږېدلي وو، همدا راز د هغو غېر يهودي نارينه و سنتول يې هم منع کړل چې د يهودي کورونو غړي وو، ځکه چې دا له «جينيسس» ۱۷:۱۲ (د بايبل يو څپرکی) څخه سرغړونه وه. هغه همدا راز غېر يهودي نارينه د يهوديت دين له منلو څخه هم منع کړي وو. «Antoninus Pius» همدا راز مصري پادريان د سنتولو له نړيوال بنديز څخه مستثنا کړي وو.
په مسيحيت کې کليسايي شرعي قانون
په لومړۍ عيسايي کليسا کې د يروشلم شورا اعلان کړی و چې سنتول د مسيحيانو لپاره اړين نه دی، د الاهياتو تړون تر ډېره بريده د تعميد عيسايي ديني دود ته د سنتولو د اسرائيلي چارې د پوره کولو په سترګه ګوري، دواړه د وقار د تړون د نښو او مهرونو په توګه بلل کېږي.
له تاريخي اړخه «لوتري» کليساګانو هم د خپلو غړو په منځ کې د سنتولو عمل نه دی تر سره کړی.
له بلې خوا، په ختيځ مسيحيت کې، قبطي ارتوډوکس کليسا او د ايتوپيا ارتوډوکس کليسا غوښتنه دا ده چې د دوی نارينه غړي به سنتيږي.
البانيا
په ۱۹۶۷ز کال کې په کمونسته البانيا کې په ټولو دينونو بنديز ولګېد، تر څنګ يې سنتول هم منع شول. د سنتولو عمل په پټه تر سره شو او ډېر هلکان په پټه سنت شول.
اوسني قوانين
په هغه ځای کې چې د ماشوم د پالنې ضوابط په هغو قضيو عملي کېږې چې د سنتولو عمل هم پکې ښکېل وي، داسې ښکاري چې هېڅ داسې هېواد نه شته چې د نادرمليزو لاملونو پر بنسټ د هلکانو پر سنتولو په ناڅرګند ډول بنديز لګوي، خو په ځينو قوانينو کې د ا ډول سنتولو قانونيت د اختلافاتو ښکار دی.
اوسنی جدول په بېلا بېلو هېوادونو کې د ماشوم د نادرمليزو سنتولو په اړوند د قانوني محدوديتونو او شرايطو د پرتله کولو لپاره يوه غېر جامعه ټولکتنه وړاندې کوي. ځينې هېوادونه د مور او پلار او يو تن د موافقې شرط ږدي، د دوی له منځه ځينو يې (فنلينډ، انګلستان) د مور او پلار تر منځ د حقوقي شخړو له تجربو تېر شوي، په داسې حال کې چې يو به يې خپل زوی سنت کړی يا به يې د هغه د سنتولو نيت درلود، بې له دې چې د بل موافقه ولري. ځينې هېوادونه دا شرط ږدي چې دا عمل بايد د يو پوه ډاکټر له خوا تر سره، يا د هغه تر نظارت لاندې تر سره شي (په سويډن کې د پوه نرس اجازه هم ورکول شوې)، په داسې حال کې چې هلک يا سړي ته (سيمه ييزه/د بدن د ټاکي ځای نشه کول) نشه ورکړل شوې وي.
په هېوادونو کې د ناردمليزو موخو لپاره د ماشوم پر سنتولو حقوقي محدوديتونه او شرطونه
استراليا
د استراليا د ډاکټرانو شاهي کالج (RACP) موندلې چې په استراليا او نيوزيلينډ کې د ماشوم د عادي سنتولو اجازه نه ده ورکړل شوې، له دې امله چې په سنتولو کې بدني زخم واقع کېږي، ډاکټران بايد له مور او پلار سره دا موضوع شريکه کړي او بحث کړي او وروسته وخت ته د دې چارې د ځنډولو په اړه غور وکړي، تر هغه وخته چې هلک دومره عمر ته ورسېږي، چې خپله د ځان په اړه پرېکړه وکړي: د اوسنيو شته شواهدو له بيا کتنې وروسته، RACP باور لري چې د هغو ناروغيو زياتوالی چې په سنتولو سره د بدلون وړ دي، د سنتولو له لارې وړاندې کېدنکي خونديتابه او د سنتولو پېچلتيا ته په کتنې سره، په استراليا او نيوزيلينډ کې د ماشومانو د عادي سنتولو ضمانت نه کوي. ... له دې امله چې په سنتولو کې بدني زيانونه شته، کوم چې د ماشوم ټولنيزو رواني ګټو يا د بحث وړ طبي ګټو لپاره زغمل کېږی، ... تر وروسته هغه وخت پورې د سنتولو چاره ځنډول، تر کومه چې هلک دومره ستر شي چې د خپل ځان په اړه پرېکړه وکړي، دا موضوع بايد له مور او پلار سره شريکه او په اړه يې پرېکړه وشي.
ـــــــ د ډاکټرانو لپاره د استراليا شاهي پوهنځی په ۱۹۹۳ز کال کې، د «کوينزلينډ» قانون اصلاحي کميسيون (د نارينه ماشوم سنتول) يوه غېزلازمي څېړنه دې پايلې ته رسېدلې وه چې «د کوينزلينډ د جزايي قانون يو چاته د زیان رسولو د مادو (هغه مادې چې بل ته د زیان رسولو يا بريد په اړوند جزاوې تشريح کوي) د سخت تفسير په چوکاټ کې، د نارينه ماشوم عادي سنتول، شونې ده چې يو جرمي عمل وبلل شي» او په راتلونکي وخت کې به هغه ډاکټر چې نارینه ماشوم یې سنت کړی د همدې ماشوم له خوا د مدني دعواوو لپاره مسئول وي. په کوينزلينډ کې هېڅ راز قضايي دعواوې نه دي شوي او د سنتولو چارې دوام لري.
بوغمه
د بوغمې ۵ اهم عاملونه
داسې پينځه عاملونه دي چې په بدن کې د بوغمې د جوړېدنې سبب گرځېدلای شي.
ځانگړو غړو ته اړونده بوغمه
د بدن د ځينو ځانگړو غړو د التهاب په وخت کې بوغمه رامېنځ ته کېدلای شي، لکه د ستوني د التهاب، د پلو التهاب او يا د پانکراس التهاب دا ټول بوغمه رامېنځ ته کوي. د بدن ځينې نور غړي د ووبونو د خاص ميکانيزم له مخې بوغمه کېږي. په ځانگړو غړو کې د بوغمې بېلگې:
د بوغمې سببونه د بدن يوه غړي پورې نه دي محدوده او په عام ډول ټول بدن بدن کې هم د گڼو غړيو بوغمن کېدلو امکان هم شته. د ساري په توگه د زړه د حاد ناسوبوالي په نتيجه کې د سږو بوغمه، په پليورا کې د اوبلنې مادې راغونډېدنه، د نس ډډ بډ والی، او د بدن د خارجي اعضاؤ بوغمې ډېر راپېښېږي، چې په دغو ټولو کې د بدن د باندنيو غړو بوغمه، ناروغ ته د ډېره جدي روغتيايي ستونزه نه ده.
د پوستکي د بوغمې عامې نښې د ماشې او غومبسې د چيچلو وروسته راښکاره کېږي. (wheal and flare), همداراز د ځينو زهري بوټو سره تماس لکه د پېچک زهر، او يا هم د لوېديځې څېړۍ زهر هم ځينې حساسيتي جلدي راپارېدنې رامېنځ ته کولای شي. خو دا وروستی نومېدلی بوټی بيا اکثراً د contact dermatitis سبب گرځي.
بوغمه په بوټو کې
بوغمه په بوټو کې هم پېښېږي او دا د بوټو په اورگانونو کې هغه غځېدلی پړسوب دی چې په اصلي توگه د ډېرو اوبو د راغونډېدنې په سبب رامېنځ ته کېږي. دا چې سلولي دېوال د ارتجايي سلولوز نه جوړ شوی نو په همدې دليل د ډېرو اوبو راغونډېدنه سلولوز د اوبو د فشار په سمت ټېلوهي او په بوټي کې ځرگنده بوغمه ښکاري.
د پکتیکا ولایت د سروضی اولسوالی
د پکتیکا ولایت سرروضی اولسوالی سرروضه ولسوالی یو له ګڼ نفوسه ولسوالیو څخه ده
رانجه
رانجه د افغاني او اسلامې کولتور له مخې کله د سینگار او کله هم د سترگو د دارو په توگه په بیلا بیلو طریقو کارول کېږې. په ځینو سیمو کې پرته له دې چې میده او وموښل شي په خپله تیږه یې په سترگو پورې موښي. په گڼ شمیر نورو سیمو کې د رانجو توره تېږه لومړی ټکوي او بیا یې دومره اوړه کوي چې ځېږوالی یې له منځه ولاړ شي نو بیا یې کله په سوچه کوچو او کله هم د ځینو نورو موادو په ورگډولو سره، په سترگو پورې کوي.
سرچینې
د ملالۍ شینوارې څېړنه
ځلا تلویزیون (کونړ)
ځلا تلویزیون دا په کونړ ولایت کې جوړېدونکی تلوېزون دی، چې شکېب سانين يې د جوړولو هوډ کړی و؛ خو لا تر اوسه نه دی فعال شوى.
ولس
ولس يا ملت د ټولنې د خلکو هغې برخې ته ويل کيږي چې په خپل منځ کې سره گډ هڅوب، ژبه، توکم، پښت او تاريخ ولري. او يا د هغو خلكو پيوستون ته وايي چې د تاريخ په اوږدو كې په جغرافيايي، كلتوري او اقتصادي وحدت كې پېيل شوي وي. نوموړي عناصر د يوه ولس غوره تشكيل كوونكي عوامل گڼل كېږي. ژبه، نژاد او دين هم د ملت په جوړښت كې مهم رول لري، مگر حتمي نه ده چې د يوه ملت ټول خلك دې د يوې ژبې، نژاد او دين خاوندان واوسي، خو كه چيرې په يوه ملت كې يوه ژبه، يو نژاد او يو دين وي، نوموړى ملت به ډير متحد او په معنوي لحاظ به ډير قوي اومتين وى.
افغان ملت
هغه تاريخي ملت دى چې د آسيا په زړه كې يې د څو زره كلن تاريخ په جريان كې خپل موجوديت ساتلى او تكامل يې موندلى دى. د دغه ملت جغرافيايي موقعيت چې د شرق او غرب ترمنځ يې د څلور لارې لقب گټلى دى، د كلتورونو د تقاطع او تشعشع په توگه د آسيائی تهذيب په جوړښت كې ستره برخه اخيسې ده. افغان ملت ته د آسيا په دې برخه كې د ملي، علمي او عرفاني نهضتونو د علمبردارۍ وياړ ورپه برخه شوى دى چې ځينو متفكرينو ورته د آسيا زړه ويلى دى او په افغانستان كې ورونه قومونه په ملي لحاظ داسې سره نژدې شوي دي چې په گډه يې د غالۍ د گل په څېر يو ملي او كلتوري وحدت پيدا كړى دى او د خپلې تاريخي سيمې گډ ميراث، اوږد تاريخ، مشترك دين او شريك كلتور ددې ملت د استحكام له مهمو عواملو څخه شمېرل كېږي. د افغانستان خاص اقتصادي شرايط چې د استعماري او استثماري لاسوهنو مستقيمه نتيجه ده، دا ملت يوې گډې اقتصادي كړنلارې ته رابولي.
وېشنيزه:ولس
د ورېښمو لار
د ورېښمو لار د سوداګریزو لارو یوه شبکه وه او ده، چې ختیځ او لویدیځ یې له ۲ مخکې له میلاده پیړۍ تر ۱۸ وروسته له میلاده پیړۍ پورې سره نښلولي دي. دا د دغو سیمو ترمنځ د اقتصادي، کلتوري، سیاسي او مذهبي معاملاتو مرکزي برخه وه. «د ورېښمو لار» معمولا ځینو ځمکنیو لارو ته اشاره کوي، خو کېدای شي سمندري لارو ته هم اشاره وکړي چې ختیځه آسیا او سویل ختیځه آسیا له سویلي آسیا، فارس، عربي ټاپووزمې، نږدې ختیځ، ختیځې افریقا او سویلي اروپا سره نښلوي.
د ورېښمو لارې نوم د ورېښمو له ګټور تجارت نه اخیستل شوی چې په چین کې د هان کورنۍ په وخت  کې (۲۰۷ له میلاد مخکې تر ۲۲۰ له میلاد وروسته) پیل شوی و. په ۱۱۴ له میلاد مخکې شاوخوا، د هان کورنۍ د منځنۍ آسیا ځینې برخې د ورېښمو تر سوداګریزو لارو پورې وغځولې.
مخکېنی
مرکزي یوریشیا له پخوا نه د آسونو د سوارۍ او د آسونو د پالنې لپاره پیژندل شوې وه، د ځمکې پرمخ سټیپ د مرکزي یوریشیا د شمالي څنډو په اوږدو کې د ورېښمو له لارې نه مخکې کارول کېده. په لرغون پېژندنې پورې اړوند ځایونه، لکه: د قزاقستان د بیریل د ښخولو ځای دا تاییدوي چې اریماسپین کوچیانو نه یوازې د سوداګرۍ لپاره آسونه پالل، ان تر دې چې لوی لوی کسبګر یې روزل، چې کولای یې شوای، د ورېښمو د لارو په اوږدو کې عالي هنري آثار خپاره کړي.
د فارس شاهي واټ (۵۰۰-۳۳۰ له میلاده مخکې)
د هیروډوټس (شاوخوا ۴۷۵ له میلاده مخکې) په وخت کې، د پارس د سترواکۍ شاهي واټ شاوخوا ۲۸۷۵ کیلومتره (۱۷۷۵ مایله) د سوسا له ښار نه د کارون (۲۵۰ کیلومتره (۱۵۵ مایله) د دجلې ختیځ) له بندره تر د سمیرنا (په ترکیه کې عصري ازمیر) د ایجین بحیرې پورې رسېده. دا د هخامنشیانو د سترواکۍ (له ۵۰۰ نه تر ۳۳۰ مخکې له میلاده) له خوا ساتل کېده او په منظمه توګه یې د پوسټ سټیشنونه او ریلونه درلودل.
د یوناني سترواکۍ پراختیا
د ورېښمو لارې د پرمختګ پر لور بل لوی ګام په منځنۍ اسیا کې د لوی سکندر مقدوني د سترواکۍ پراختیا وه. د ۳۲۹ز کال په اګست کې، د فرغانه درې په خوا کې، هغه د الکساندریا ایسچیټ ښار یا «الکسانډریا ترټولو لرې» ښار تاسیس کړ.
یونانیان د راتلونکو درېو پېړیو لپاره په منځنۍ آسیا کې پاتې شول، لومړی د سلیوسیډ سترواکۍ له لارې، او بیا په باختر (عصري افغانستان، تاجکستان او پاکستان) کې د یوناني - باختري سلطنت (۲۵۰-۱۲۵ له میلاده مخکې) په تاسیس سره او وروسته د هندو-یونان سلطنت (۱۸۰ له میلاده مخکې- ۱۰ له میلاده وروسته) په عصري شمالي پاکستان او افغانستان کې پاتې شول.
د روم سترواکي (۳۰ مخکې له میلاده – درېمه پېړۍ وروسته له میلاده)
د رومیانو په لاس د مصر له فتحې وروسته په ۳۰ وروسته له میلاده کال کې د چین ، سویل ختیځ آسیا ، هند ، منځني ختیځ ، افریقا او اروپا ترمنځ په منظم او بې ساري کچه اړیکو او سوداګرۍ وده وکړه. د روم سترواکي د ختیځې سوداګرۍ لارې چې د ورېښمو د لارې یوه برخه وه، د پخوانیو هیلیستیکي ځواکونو او عربو نه په میراث وړې دي.
د بیزانس سترواکي (۶-۱۴ پېړۍ)
د بیزانس یوناني تاریخ لیکونکي پروکوپیوس ویلي دي چې: په پای کې دوه پوه سپین ږیري عیسوي راهبان په  دې وتوانېدل چې د ورېښمو د جوړولو لاره پیدا کړي. له دې څرګندونې وروسته، راهبانو د بیزانس د سترواک جسټینین (۵۲۷-۵۶۵ واکمني) له خوا له قسطنطنیه نه چین او بېرته د ورېښمو چینجي د هګیو د غلا کولو لپاره د ورېښمو لارې ته د جاسوسانو په توګه لېږل شوي وو، چې په پایله کې یې په مدیترانې کې د ورېښمو د تولید په ځانګړي توګه د شمالي یونان په تریس کې چارې پیل شوې او د بیزانس سترواکي ته یې په منځنۍ پیړۍ کې د ورېښمو تولید باندې انحصار ورکړ.
سغدیان – ترک قومونه (څلورمه – اتمه پېړۍ)
د ورېښمو لار د سیمو ترمنځ د سوداګرۍ له امله د سیاسي او کلتوري یووالي لومړۍ ښکارنده ده. د خپلې ودې په بهیر کې یې نړیوال کلتور وساته، چې د مګیارانو، ارمنیانو او چینایانو په څېر بېلابېل ګروپونه یې سره یوځای وساتل. د ورېښمو لار په لوېديځ کې د بیزانس سترواکي په وخت کې خپل اوج ته ورسېده. د نیل- اوکسس برخه کې، د ساساني سترواکۍ له پېر نه د ال خانات تر پېر پورې او په سینیټیک زون کې د درېو سلطنتونو پېر نه د یوان کورنۍ پېر پورې دوام وکړ.
د مغول سترواکي (۱۳-۱۴ پېړۍ)
له ۱۲۰۷نه تر ۱۳۶۰ پورې په ټولې آسیا کې د مغولو ودې د سیاسي ثبات په راوستلو کې مرسته وکړه او د ورېښمو لاره یې (د قراقرم او خانبالق له لارې) بیا جوړه کړه. په نړيوال تجارت باندې د اسلامي خلافت واکمني هم پای ته ورسېده، ځکه چې مغول د سوداګرۍ لارې سمبالولو ته راغلل، تجارت په ټوله سیمه کې خپور شو، که څه هم دوی هیڅکله کوچیاني ژوند پرېنښود.
د ورېښمو لار
په شلمه پیړۍ کې، د سویز کانال له لارې د ورېښمو لار او ځمکني ارتباطات د لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته په مکرر ډول تړل شوي وو. دا د سړې جګړې د پراخې سوداګرۍ خنډونو باندې هم پلي کېده. په ۱۹۹۰ لسیزې کې «زړې» سوداګریزې لارې بیا فعالې شوې. د چين د فعاليتونو او د افريقا د ادغام تر څنګ، دا د مديترانې د سيمې ارزښت او له مرکزي اروپا سره اړیکه، لکه: د تريست د سوداګرۍ د مرکز په تړاو هم تطبيقېږي.
اور ګاډی (۱۹۹۰ز)
د یوریشیا ځمکنی پُل، د چین، قزاقستان، منګولیا او روسیې له لارې د اورګاډي پټلۍ، کله ناکله د «د ورېښمو نوې لار» پهنامه یادېږي. د دغو دوو اورګاډو د یوې لارې وروستۍ کړۍ، په ۱۹۹۰ ز کال کې بشپړه شوه، دا چارې هغه وخت بشپړې شوې، چې د چین او قزاقستان د اورګاډي سیسټمونه د الاتاو پاس (الشان کوو) سره وصل شول.
د ورېښمو شمالي لار
شمالي لار له چنګان (اوس د ژیان په نوم یادیږي) نه پیل شوې، د چین لرغونې پلازمېنه چې وروسته د هان په پېر کې ختیځ لور لوویانګ ته لېږول شوې. دا لاره د لومړۍ پیړۍ په شاوخوا کې تعریف شوې وه، کله چې هان وودي، د کوچیانو د قومونو ځورونې ته د پای ټکی کېښود.
جنوبي لاره
جنوبي لار یا د قراقرم لاره په اصل کې له چین نه د قراقرم غرونو ته یوازینۍ لاره وه، چې په عصري وختونو کې یې د قراقرم لویې لارې په توګه دوام درلود، چې دا یوه سفالټ شوی لاره ده چې پاکستان او چین سره نښلوي او بیا د سویل پر لور حرکت کوي، ترڅو مسافران وکولای شي، له بېلابېلو ځایونو نه د سمندر له لارې سفر بشپړ کړي.
سرچینې
وېشنيزه:نړيواله سوداگري وېشنيزه:د ورېښمو لار وېشنيزه:سوداگريزې لارې
وزير فتح خان
وزیر محمد فتح خان د سردار پاينده خان مشر زوى وو. اعليحضرت شاه زمان دى د خپل لوى وزير په توگه وټاكه، خو دى يو چلباز سړى وو، د تېمورشاه زامن يې د پادشاهۍ په طمع استعمال كړل او خپلو کې یې سره وروڼه وجنګول، چې په پايله كې د محمد زيو كورنۍ منځته راغله. فتح خان په ۱۷۹۶ ز كال كې ايران ته وتښتېد او هلته د شاه زمان له ورور شاه محمود هوتک سره يو ځاى شو. شاه زمان خان چې يو نوميالى ټولواكمن او د ختيځ ناپليون وو، د خپل ورور محمود او نورو افغاني عناصرو په لاس، چې په سر كې يې وزير فتح خان وو، له واك نه گوښه كړاى شو.
وزير فتح خان چې د ښوونځي په تاريخونو كې د وزير باتدبير په نامه پېژندل شوى وو، خو په رښتيا كې نه وزير فتح خان وزير باتدبير وو او نه هم امير دوست محمد خان امير كبير. د اعليحضرت شاه زمان د واكمنۍ په اړه ټول تاريخ ليكونكي او پخپله انگرېزان په دې اعتراف كوي، چې شاه زمان په يوازې ځان ، پرته له كومې بهرنۍ مرستې كولاى شواى چې په هندوستان كې د انگرېزانو مقابلې ته ورودانگې. خو له يوې خوا د انګرېزانو او ايران دسيسې وې او له بلې خوا دغه ستر ملي ځواك د خپلو داخلي مخالفانو لکه ورور محمود، د پاينده خان زوى وزير فتح خان، ملا عاشق او نور باركزي او دراني سردارانو په لاس كمزورى شو. شاه محمود سدوزى په داخل کي د فتح خان او نورو سردارانو په مرسته او په بهر كې د ايران او انگليس په خوښه واك ته ورسېد، چې په پايله كې يې خپل ورور اعليحضرت شاه زمان ړوند كړ بيا يې بندي خانې ته واچاوه. شاه محمود سدوزى دويم ځل هم د فتح خان په مرسته واك ته ورسېد. وزير فتح خان په پاى كې له خپلې ډېرې چالاكۍ سره سره لومړى ړوند كړاى شو او بيا د شاه محمود سدوزي او د ده د زوى كامران علیزایی له خوا ووژل شو.
ژوند او مړینه
وزیر فتح خان چې د سردار پاینده خان له ۲۱ زامنو څخه یو وو، په ۱۸ کلنۍ کې سیاست ته مخه کړه نوموړی د خپل سیاسي ژوند پر وخت د شاه محمود په لښکر د نابغه لقب خپل کړ، فتح خان چې په تاریخ کې تری د یوه ځیرکه حوثلمند او ځواک مند جنګی جوی په توګه ترې یادونه کیږي د کامران علیزایی لخوا لومړی د شمشیر په واسطه سترګې ویستل شوی وروسته د شاه محمود هوتک په امر د لاسو او پښو ګوتې ترې پرې شوی چې لاهم ژوندی وو، د هغه وخت د عینی شاهدانو په وینا په پای کې له نوموړی سر پری شو. فتح خان د غزنین په سعید آباد کې خاوروته وسپارل شو، نوموړی د قبر په پیژند تیګه په فارسي ژبه دا شعر ولیکل شو
آه از جور فلک که نواب فتح خان
سـاخت سـاقی اجل اخر زمرگش تلخ کام
به درانی و با رکزائی هم سـردار قوم
چون پدر بد پادشـاه و بود از نسـل کرام
سـاخت چون بعد از پدر محمود شـه را شـه زمان
از هرات آواره و صبح امیدش شـد تمام
آن وزیر نامور اندر عراق و فارس بود
در بدر صحرا به صحرا در رکاب او مدام
آخر از تائید حق آن مصدر فتح و ظفر
آمد و آورد شـه را در مقام انتقام
قندهار و کابل و سـند و خراسـان را همه
بسـته از اعدا به تیغ و داد از عدل انتظام
شـاه محمودش وزیر اعظم و شـاه دوسـت خواند
کرد ایاز خاص موسـومش ز روی احترام
بهر ده سـال دگر از بهر تسـخیر عراق
در حدود مشـهد آمد با کمال احتشـام
بخشـشی در آن ولایت کرد آن کان عطا
کز زبان ها نام حاتم محو شـد مالا کلام
کرد با قاجریان حربی که اهل آن دیار
نام رسـتم را نمیگیرند مادام القیام
با غنایم بعد فتح آمد چو در ملک هرات
دشـمنان بد درون تیره روز خیره فام
سـاختند از تهمت طغیان به بغیش متهم
الغرض شـهزاده از گفتار اهل اهتمام
هردو چشـم او کشـید از خدمتش پوشـید چشـم
پخت سـودای دوام سـلطنت زان فکر خام
همره آوردش به نا بینائی اندر چشـم شـاه
در سـعید آباد ازمشـهد شـهادت یافت کام
داشـت نواب صمد خان وز احوالش خبر
آنکه باشـد با محمد دوسـت در کابل مقام
جنگ کردند و شـکسـت افتاد اندر خیل شـان
روی گردان شـد ز میدان خالی از تحصیل کام
گشـت بیخود. از کف او ریخت می بشـکست جام
یارب آن جا چشـم او بگشـای با دیدار خویش
جا دهش از مرحمت در سـایهء خیر الانام
سـال فوتش هاتف غیبی آمد و آه گفت
شـد بسـان آب شـهید اکبر آن والا مقام
آن امیر نادر و این نادرهء تاریخ او
کس ندید و کس نگوید در جهان از خاص و عام
سرچينه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
پښويه
پښتو پښویه (گرامر)
گرامر دژبې د جوړښت علمي شرحې ته ویل کېږي او د تشریحي ژبپوهنې یوه ستره څانگه ده.
چارکنټ ولسوالۍ
د چارکنټ ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۲،۳۰۶ وگړو ته رسېږي.
کونړ ملي راډیو تلویزیون
ملي راډیو تلویزیون دا په کونړ ولایت کې دولتي راډيو او تلوېزون دی، چې د دولت له لوري تمويلېږي او له ۳۰ زيات کسان په کې په دندو بوخت دي. دغه تلوېزون په ۱۳۶۴ لمريز کال کې پر فعاليت پيل کړی دی.
پخته اباد
پخته اباد د تاجکېستان په سوېل لوېدیځ کې یو کلی او ښارګوټی دی چې د ختلان ولایت په توس ولسوالۍ کې موقعیت لري. د دې کلي نفوس 14671 تنه دی.
سرچینې
وېشنيزه:ختلان وېشنيزه:تاجکستان وېشنيزه:تاجکېستان وېشنيزه:تاجيکستان وېشنيزه:ښارګ وېشنيزه:ښارونه وېشنيزه:تاجکي
سبسيډي
سبسيډي (انگرېزي: Subsidy) د بسپنې یو ډول دی چې د حکومت لخوا سوداگريزو او وټيزو سکتورونو ته ورکول کوي او د سبسيډي له ورکولو نه د حکومت موخه په یوه رغاوه او یا شرکتونو کې د رکود مخنيوی د توليداتو د بيو راټيټول او یا هم د ډيرو کارگرانو ساتل دي.
وېشنيزه:سبسيډي
اېمپاير سټېټ ودانۍ
د امپایر سټېټ ودانۍ د امریکا د نیویارک ښار کې یوه لوړه ودانۍ ده چې ۱۰۲ پوړه لري او د پنځمې او لوېدیځې څلور دېر شمې کوڅې په څلورلارې کې موقعيت لري. د دې ودانۍ بام ۳۸۱ میتره لوړوالی لري او همدارنگه د دې ودانۍ انتن ۴۴۳،۲ متره لوړوالی لري.
چمتال ولسوالۍ
د چمتال ولسوالۍ د افغانستان د بلخ ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۱،۳۱۱ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د بلخ ولسوالۍ
د کونړ رسنۍ
د کنړ ولایت رسنۍ د ولسمشر کرزی په تیرو دوه دورو کې په کونړ ولایت کې ګڼ شمیر رسنیو کار پیل کړی وو, چې له بده مرغه ځینو یې د ناامنې او مالي ستونځو له کبله خپرونې بندې کړې.
تلویزیونونه
راډیوګانې
ورځپاڼې او مجلې
لوييس سلوتين
لوييس سلوتين يو کاناډايي کيمياپوه وه چې د منهتان په پروژه کې يې ونډه اخيستې وه. دا پروژې بيا وروسته د امريکا لومړنی اتومي بم جوړ کړ. لوييس سلوتين په لابراتوار کې د کيميايي چاودنې په نتيجه کې سخت ټپي شو چې يو ورځ وروسته بيا ومړ.
قيام الدين خادم
بټنوک|300px|قيام الدين خادم قيام الدين خادم (زوکړه ۱۲۷۴ ل ل کال د ننگرهار ولايت -مړینه ۱۳۵۸ ل ل کال) (انگرېزي:Qiamuddin Khadim) يو افغان پښتو ژبی ژورناليست، پياوړى ليکوال، ويښ شاعر، د کابل پوهنتون د ادبياتو د پوهنځي استاد، و اديب او د فلسفي اندونو يو پوه عالم ؤ.
مخينه
بټنوک|250px|قيام الدين خادم قيام الدين خادم په ۱۲۸۶ لمريز کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ په يوې روحاني کورنۍ کې دنيا ته سترگې پرانيستي دي. د ارواښاد خادم پلار مرحوم ملا حسام الدين اخوند پخپله سيمه کې يو مشهور او پوه عالم و. خادم صاحب دوه نيم کاله په لواړگي کې اوسېده، همدلته د شاعرۍ، ليکوالۍ او ادبياتو سره د هغه مرموزې لېوالتياوې راوټوکېدې، بيا په لواړگي کې پاتې شو او هماغلته يې کوزده او واده وکړ. قيام الدين خادم د خپل د اصل او نصب په اړه پخپل يوه شعر کې داسې وايي:
تعارف
نوموړی په پښتو ادب کې يو ځانگړی ځای لري او په همدې سبب هغه د پښتو ژبې او ادب د ځلانده ستورو څخه يو ستوری گڼل کېږي. هغه د پښتو ژبې او ادب په باب په زړه پوري منظوم او منثور آثار ليكلي دي. د ادبي هلو ځلو تر څنگ نوموړي په سياست کې هم ښکاره ونډه درلوده او د ويښ زلميانو د گوند د بنسټ ايښودونکو غړو له ډلې نه وو.
استاد قیام الدین خادم د افغانستان د سیاسي شخصیتونو په ډله کی یو فعال نامتو شخصیت دی چی هر وخت یی د وخت او زمان سره جوخت یو ستر سیاسي اقدام کړی دی. هغه برسیره پردی، چې د ویښ زلمیانو د گوند له موسسینو څخه وو په ۱۳۴۵ ل ل کال کې یې د افغان سوسیال دیموکرات گوند هم تاسیس کړ چې د (افغان ملت) په نامه شهرت لری. د دې گوند لومړنۍ موسسه کنگره په همدغه کال د کابل د میوند واټ په دوهمه برخه کی د خادم صاحب په کور کی دایره شوه او د ۴۲ نورو ملي شخصیتونو په شمول د ګوند نوم، د گوند د خپرنيز ارگان نوم د گوند نور کدري غړي او مرکزي کمیټه جوړه شوه. د دغه گوند مرامنامه او اساسنامه هم خپله استاد قیام الدین خادم لیکلې وه، چې د موسسینو په دغه لومړنۍ کنگره کې د هغه هره ماده وروسته له لوستلو او بحثونو د رایو په غوڅ اکثریت ومنل شوه. په دې غونډه کې دا کسان شامل ول: استادقیام الدین خادم، دیپلوم انجنیر غلام محمد فرهاد، سید مهدی اغا صاحب، حفیظ الله خان عبدالرحیم زی، قدیر خان عبدالرحیم زی، محمد ظریف خان ظریفي، حاجي حسین گل خان ځاځی، محمد امین واکمن، فدا محمد فدایی او زه روښان خادم. په دې غونډه کې غلام محمد خان فرهاد د گوند د ریس په توگه، استاد خادم د لومړي سکتر جنرال په توگه، فدا محمد فدایي د دوهم سکرتر جنرال په توگه منتخب شول او د گوند نوم وروسته له ډیرو اوږدو بحثونو افغان ملت وټاکل شو. فدايي صاحب د ملت په نوم ټینگار کاوه. استاد خادم د افغان ملت په نامه خپل دلایل وړاندې کوول. تر اوږدو بحثونو وروسته د استاد خادم وړاندیز د ټولو ګډونوالو د رایو په اکثریت ومنل شو او د گوند نوم افغان ملت وټاکل شو. پرېکړه وشوه چی فدايي صاحب دې د فرهاد په نوم د گوند د ریس په توگه د ورځپاڼې د خپرېدو جواز واخلي او د خپرونو لړۍ دې پیل شي. دا کار وشو او کله چې ورځپاڼه له چاپه راووته، نو په هغې لیکل شوي وو چې د گوند موسس غلام محمد فرهاد.
د مرکزی کمیټې ټول غړي، چې د موسسې کنگرې غړي ول، د فرهاد صاحب او فدايي په دغه کار په غوسه شول او غوښتنه یی وکړه چی فرهاد صاحب د گوند موسس نه بلکې ریس دی او دا ټکی باید د اخبار نه لیري شي، ځکه د گوند اصلي موسس استاد خادم دی، خو استاد په دې خبره ټینگار ونه کړ او ملگري یې قانع کړل چې اوس دا کار شوی او همداسې به دوام ورکوو.
استاد خادم د گوند د خپرېدونکي ارگان (افغان ملت) لپاره په متواتر ډول علمي او سیاسي مقالې لیکلې او گوند د هرې ورځې په تیرېدو سره په ملت کې ځای نیوه او پياوړی کیده. کله چې محمد نور احمد اعتمادي د صدراعظم په حیث له پارلمان څخه د اعتماد رايې اخستو لپاره پارلمان ته وروپېژندل شو، د گوند مرکزي کمیټې پرېکړه وکړه چې باید رايې ورنه کړي او فرهاد صاحب ته د گوند لیکلې وينا ورکړ شوه چې د گوند د نظر په حیث یې ولولي. فرهاد صاحب دا وخت د کابل له اومې ناحیې څخه د پارلمان منتخب غړی وو. بدبختانه فرهاد صاحب د گوند د پرېکړې پر خلاف اعتمادي ته رایه ورکړه. له دې خبرې سره په گوند کې اوضاع ډیره خرابه شوه او مرکزي کمیټې په فرهاد صاحب باندې اعتراضونه وکړل.
تر دې وروسته یوه ورځ د کابل په ده بوري کې د فرهاد صاحب په کور کې د مرکزي کمیټې مجلس دایر شو او په دې مجلس کی سید مهدي اغا له فرهاد څخه وغوښتل چې د گوند د ریاست د مقام څخه استعفا وکړي. د مرکزي کمیټې اکثریت غړيو دا غوښتنه تاید کړه، خو فرهاد صاحب وویل چې استعفا نه کوم؛ نو هغه وو چې د مرکزي کمیټې ټول غړي له فرهاد صاحب څخه بېل شول او یوازې فدایي صاحب ورسره پاتی شو. تر دې وروسته گوند د مطلقې ماتې او کمزورۍ سره مخامخ شو او لومړنی انشعاب منځ ته راغی چی بیا وروسته پېنځه نور انشعابونه هم رامنځته شول.
استاد خادم د سیاست په ډگر کې یو ممتاز مبتکر شخصیت و او د یوه ملي سیاست درلودونکی شخص وو چې په وطن کې یې سياست او دیموکراسي د افغانانو د گټو لپاره غوښته او فرد گټې یې د اکثریت په گټو کې لیدلې. د محمد موسی شفیق د صدارت په دوره کې د افغانستان د اساسي قانون د تعدیلاتو د کمیسیون غړی و او په څلویښتمه لسیزه کې د علامه اقبال په نړيوال سمینار کې ورته د سیمینار د ټولو نړيوالو گډون کوونکو له خوا د علامه لقب ورکړ شو چې اوس یې ډېر مینه وال په همدغه لقب يادوي. استاد علامه خادم د افغانستان او چین او د شوروي اتحاد او افغانستان د دوستۍ د هیتونو غړی هم و. استاد ډېرو ځوانانو ته په پوهنتون کې د پښتو ژبې د زده کړې تدریس هم ورکړی، چې ډېر شاگردان لري. د استاد خادم د ژوند په ټولو اړخونو کې یې د سیاست اړخ ډېر دروند او قوي دی ځانگړې ژوره مطالعه غواړي.
دندې
قيام الدين خادم په بېلابېلو دولتي دندو گمارل شوی دی او د هېواد په بېلابېلو ولايتونو کې يې دندې ترسره کړي دي. نوموړي د لومړي ځل لپاره په ۱۳۰۴ ل. کال د کامې په ابتدائيه ښونځي کې د ښوونکي په توگه په دنده وگمارل شو. وروسته له يو څه مودې هغه هندوستان ته سفر وکړ له سفر نه د بېرته راستنېدو سره يې د جلال آباد په يوه ښوونځي کې د ښوونکي په توگه په کار پېل وکړ.
نوموړی په ۱۳۱۲ ل. کال د لواړگي نه د کندهار ولايت ته ولاړ او هلته د کندهار د پښتو ادبي انجمن غړي شو. کله چې د ۱۳۱۴ ل. کال د زمري په ۲۵مه نېټه د هغه مهال د دولتي چارواکو په امر د پښتو ادبي انجمن له کندهار څخه کابل ته ولېږدېده نو قيام الدين خادم هم د همدغې ټولنې سره کابل ته وکوچېده.
په رسنيو کې
کله چې په ۱۳۱۵ ل. کال کې د پښتو ادبي انجمن نوم په رسمي توگه په پښتو ټولنه بدل شو او همدا ټولنه کابل ته ولېږدېده نو ښاغلي خادم، په کابل کې د اوسېدو پر مهال، ۳ مياشتې د زيري د ورځپاڼې د خپراوي پازه پر غاړه درلودله. په ۱۳۱۸ ل. کال کې، ښاغلی خادم د تاليف او ترجمي د څانگې مدير وټاکل شو، په ۱۳۲۰ ل. کال کې يې د پښتو ټولنې د عمومي رياست مرستيالي پرمخ بېوله او په ۱۳۲۱ ل. کال کې د اتحاد مشرقي د ورځپاڼې مدير شو. تر دې وروسته په ۱۳۲۴ ل. کال کې د دايرة المعارف د ژباړې مديريت ورپه غاړه شو او بيا په ۱۳۲۵ ل. کال کې د تعاوني ډيپو د پلټنې (تفتيش) لوی مدير شو چې تر دې څه موده وروسته بيا د هرات ولايت ته ولاړ. په ۱۳۲۹ ل. کال کې يو ځل بيا قيام الدين خادم ته په رسنيو کې دنده ورکړل شوه او دا ځل يې د کندهار د طلوع افغان د مدير په توگه خپلې چارې پرمخ بېولې او يو کال تر يوه کاله پورې همالته په کندهار کې وه بيا په ۱۳۳۰ ل. کال کې د کابل مجلې د چلوونکی شو خو دلته هم د لنډ مهال لپاره په کار بوخت وه او په ۱۳۳۱ ل. کال کې بيا د سروبي د برېښنا د فابريکې د کوپراتيف لوي مدير شو. په ۱۳۳۲ ل. کال کې قيام الدين خادم د اصلاح ورځپاڼې د مسؤل مدير په توگه بيا رسنيز کار ته مخه کړه او د مدريت د دندې وروسته هغه څو کاله د پښتو ژبې د کورسونو مدير او په عين وخت کې د زيري ورځپاڼې د چلوونکي دنده هم پر غاړه درلوده.
چاپ شوي آثار
ارواښاد استاد خادم د منظومو او منثورو آثارو ډير په زړه پورې کتابونه ليکلي او ۱۴ ځانگړي اثار يې چاپ شوي دي چې د هغو څخه يې يو شمير په دې توگه دي.
ناچاپه آثار
د نوموړي گڼ شمېر نور اثار لا تر اوسه نه دي خپاره شوي. د ناچاپو کتابونو لړليک يې په لاندې توگه دی او موږ په دې هيله يو چې يوه ورځ د دغو کتابونو د چاپولو زيری واورو.