cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بېټ نيکه
مخينه
دغه متل پخپله د بېټ نيکه د سخاوت او پېرزوينې هغه کيسه راڅرگندوي چې هغه خپل زوی اسماعيل سړبنی خپل ورور سړبني ته ورکړ. خو تر دغو ټولو يو پخوانی او زوړ اثر، چې د شېخ بېټني يادونه او شعرونه پکې راغلي دي، هغه د سلېمان ماکو د بارک خان د زوی «تذکرة الاولياء» ده چې تر ۶۱۲ سپوږميز لېږدي کاله وروسته ليکل شوې ده. د دغه کتاب هغه څو پاڼې چې شته، د شېخ بېټني يادونه داسې پکې شوی ده: «نقل هسې کاندي يارانو چې په روزگار د شېخ بېټني کې د ده ورور چې سړبن نومېده، او پر شېخ بېټني هم خورا گران و؛ سړبن نه درلود زامن، او هر کله به يې ويل خپل ورور ته؛ بيټنی خپل زوی اسماعيل ورکاوه او لوی سو د سړبن په کاله، خدای مهربان د اسماعيل په برکت سړبن ته نصيب کړه، دومره زامن چې اوس تر وس تېر شو گڼون د هغو؛ د اسماعيل مرقد واقع دی د کسې پر غره چې زه هلته تللی وم» له دې روايته ښه ښکارېږي چې په پخوانو پښتنو کې د شېخ بېټني کرامات مشهور وو او د دې کتاب ليکونکی لکه چې پخپله وايي د کسې غره ته تللی او د دغه اسماعيل زيارت يې کړی دی. thumb|289px|بېټ نيکه
د سلېمان ماکو دغه روايت نعمت الله کټ مټ په مخزن کې تاييد کوي او داسې ليکي: «نقل است سړبنی برادر کلان بتنی مفلس بود، و از هېچ چيز دستگاهی نداشت، باوجود آن از سعادت فرزند هم محروم بود. روزې سړبنی به خانه برادر خود که شېخ بټنی باشد آمده عرض کرد که ای برادر! دعای تو در باب جميع خلايق مستجاب الدعوات است، در باب من توجه نمی فرمايي، که در طلب فرزند و فراخي معاش کوشش بسيار دارم. حضرت شېخ بېټ فرمود که يک پسر مرا ببر و پرورش نما، که بقدم او هم دهم اسباط، و مال و منال و مواشي که لوازم دولت است ميسر آيد. آخرالامر شيخ پسر خود اسماعيل را ببرادر خود سربنی داد، و سربني برادر زاده خود را به خانه آورده پرورش مې نمود، از برکت قدم او دولت و اولاد چندان بظهور آمد که تا قيام قيامت کم نخواهد شد. چون اسماعيل بسن رشد رسيد از رياضات شاقه بمراتب ولايت رسيد و از اين شيخ اسماعيل که مقبره و گنبد ايشان بر کوه سليمان واقع است همان شيخ اسماعيل سړبنی پسر بېټ است... »
په دې ډول د سلېمان ماکو قول که څه هم تر نعمت الله ۴۰۰ کاله دمخه دی، مگر يو د بل سره پوره تړاو او نږدېوالی لري او دا ښکاره کوي چې تر اتم هجري کاله هم د شېخ بېټني لوی نيکه په اړه پښتو معنعن کلک او مستند روايات درلوده چې له هغو څخه په دغو دوو کتابونو کې لږ پاتې دي. په خواشینۍ سره چې د شېخ بېټ نيکه نور احوال مونږ ته نه دی پاتې، او نه د هغه د ژوند مهال مورخونو تصريح کړي دي. يوازې له دغو څینو مورخونو څخه يې دا هم ليکي، چې د غور د پاچاهانو معاصر وو او د غور د مشهورې کورنۍ څخه شاه حسين نومی د ده په کور کې و ، نو په دې حساب که بېټ نيکه له يوه سره د لومړيو غوري مشرانو معاصر وي، نو د هغه د ژوند وخت موږ له ۳۰۰ سپوږميز لېږدي کاله تر ۴۰۰ س ل کاله پورې تخمينولای شو. سلېمان ماکو په خپله تذکرة الاوليا کې د بېټ نيکه له خولې يو شعر هم رانقل کړی دی چې د پښتو ژبې د ادب په تاريخ کې خورا مهم گڼل شوی دی. سلېمان ماکو د هغه شعر داسې يادوي:
«نقل کاندي چې شېخ بېټنی سپين ږيری شو نو ده به هر کله څېښتن ستايه او رب ته به يې درخواست کاوه چې زما کهول او د سړبن او غرغښت په کهول کې برکت کښېږده، بادار قبول کړ د ده درخواست او ډکه شوه ځمکه د پښتونخوا. دده په هکله نقل کاوه شي چې حضرت شېخ بېټني به ډېره ډېره دا سندرې لولولې او د کسې غره کې به گرځېده په شپې»
او بيا نو د بېټ نيکه هغه شعر داسې راوړي:
پايڅوړ
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:د افغانستان نوميالي وېشنيزه: پښتانه
اندخوی ولسوالۍ
د اندخوی ولسوالۍ د افغانستان د فارياب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۱،۶۵۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فارياب ولسوالۍ
تايرايډ غده
(٢)شکل: دتايرايدغدې داخلي جوړښت. په نارمل حالت کې دتايرايدحجري يوځانګړى توان لري ،چې فعال ايودين دحجروداخلي برخوته پمپ کړي ،چې داحالت Iodide trappingپه نوم ياديږي چې دتايرايدپه نارمل غده کې ددې پمپ پواسطه حجراتوپه داخل کې دايوډين غلظت ديرش چنده نسبت وينې ته ليدل کېږي .مګرکه چېري دتايرايدغده په زياته اندازه فعاليت وکړي ذکرشوى ديرش چنده غلظت ٢٥٠چندوته پورته کېږي (١م ،٤٥٠ ) دتايرايدغده دکالسي تونين هورمون هم جوړوي ،چې دايوپولي پيپتايدي مرکب دى چې دکلسيم په برابرولواومصرفولوکې برخه اخلي. دتايرايدغدي ايوډين په مکمل ډول په تيروګلوبولين کې ،چې يوګلايکوپروټين دى او٦٧٠٠٠٠ماليکولي وزن لري موجوددى .دتيروګلوبولين هرماليکول ١٢٠دتيروزين امينواسيدونه ،%١-٥∙٠،ايودين او%١٠-٨،کاربوهايدريت لري چې نوموړى کاربوهايدريت دپولي سکرايډددوه ډولوپه څېروجودلري چې اول ډول يې دمانوزان  استيل ګلوکوزامين لرونکې دى چې ګليکوزيل امين ديوې اړيکې په واسطه دپيپتايدي ځنځيرسره يوځاى شويدى. دوهم ډول کاربوهايدريت يې اوليګوسکرايددى کوم چې دتيروګلوبولين سره وصل شويدى. دايودين دترکيب په اثرلومړى تيروزين په مونوايودوتيروزين (MIT) اوبياپه ډاى ايودوتايروزين (DIT)بدلېږي دايوډين ترکيب دپروميسين تراغېزي لاندې صورت نيسي ،له دې امله دفعال پروتين په سنتيزبنادى پروميسين دتايروزين منع کونکى دى چې ترڅوتيروګلوبولين ته داخل نه شي. لاندې معادلې دتايرايدپه غده کې دT3اوT4تشکيل دMITاوDITڅخه راښئ.
دتيروګلوبولين سنتيزدنوروپروتينونو په څېردغدي په داخل کې دTSHدترشح په اثرکوم چې دادينوهايپوفيزپه واسطه کنترولېږي صورت نيسي. په طبعي حالت کې مونواوډاى ايودوتيروزين تقريباًپه مساوي ډول وجودلري مګردايودين دکموالي له کبله مونوايودوتيروزين په زياته اندازه جوړېږي مونواوډاى ايودوتايروزين دحياتي فعاليتونوکمونکى پېژندل شوي مګريواځې ايودوتيرونيونه دمشخصوفزيولوجيکي اغېزولرونکې دي اوداايوډين لرونکي محصولات دي چې په طبعي ډول دتايرايدغدي څخه ترشح کېږي دفزيولوجي له نظره مهم هورمونونه يې تيروکسين اوتراى ايودوتيرونين دي. يادشوي ټول ايزوميرونه په طبعي ډول وجودلري اودژوندپېژندنې له پلوه فعال دي. دتايرايدغدې په واسطه دايوډين جمع کول : تايرايدغده په راګيرونکي ډول دايودين د جمع کولوتوان لري اوکيداى شي چې ايودين ورته ترزيق اوهم کولاى شي چې ايودين مصرف کړي .مصرف شوى ايودين دغدي په واسطه په لومړيوکې دجلا کيدو(دياليز) وړوي خوپه تيزى سره دپروتين سره يوځاى کېږي يادشوى ايودين په تيزئ سره دتايرايددفوليکلونوپه کلويدي ماده کې ذخيره کېږي چې داعمل ديوميکانيزم دطي کولوپه اثرترسره کېږي. دتايرايدغدي ايودين معمولاً٢٥چنده دايودين غلظت په وينه کې زياتوي اوپه تيزى سره تيرګلوبولين ته داخليږي چې په نتيجه کې په عضوي ترکيباتوبدلېږي. په وينه کې دتايرايددمداخلې ميکانيزم په مکمل ډول روښانه نه دى .په طبعي ډول تايرايدغده mgr١٠ازادايودين لري. دايودين دذخيره کولوميکانيزم په تايرايدغده کېATP انرژي پورې اړه لري چې د+Kداخليدل اود+Naخپريدل خارج ته هم ورسره ملګري وي .چې دادايودين تبديليدوداړيکودانتقال نښه ده په NaاوKباندې ،تايرايدغدي ته دايوډين دداخليدواندازه دTSHپه واسطه تحريک کېږي اودغيرى عضوي ايونولکه پرکلوريت ،تيوسيانات په واسطه په بيلابيلوميکانيزمونوپه ټپه درېږي. دارنګه نورغدوات لکه دلاړوغدي ،دمعدي مخاطي غشااودوړوکولموغدي دايودين په جوړولواوترشح کولوتوان لري .نوله دې کبله په لاړو،معدي شيره اووړوکولموکې دايودين غلظت کيداى شي دپلازماپه نسبت د١٤_٤٨چندوته ورسېږي.مګرداغدي دتايروکسين اوتراى ايودوتايرونين دتشکيل توان نه لري .اوهم نه شي کولاى چې هغه ذخيره اودتايرايددمحرکوهورمونومقاومت وکړي. په شيدوکې هم کمه اندازه ايودين موندل شوي دى .تايرايدحجراتوته دايودين داخليدل ددوه لاروڅخه ترسره کېږي .اول هغه ايوډين دى چې په تازه ډول دوينې له لارې دغدې په اختيار کې راځي داشکل يې د دياليز وړ دى اودپوتاشيم پرکلوريت څخه په ګټه احستنې سره  چې يوه ردونکي ماده ده اوپه چټکى سره دغدي څخه خارجيږي .داډول ايودين دوينې پلازماسره دازادى تبادلي په حال کې دى .دايودين دوهم ډول ذخيره دپرکلوريت په واسطه دغدي څخه نه خارجيږي اوپه بيله فعاله برخه کې ځاى لري اودايودوتيروزينوڅخه دايودين دجلاکيدوپه اثرلاسته راځي .په دې حالت کې دوهمه ذخيره دايودين دساتنې دنده لري اودهغې تبادله دوينې سره په بطي ډول صورت نيسي .دايودين اندازه اودارنګه دتيروکسين اوتراى ايودوتيرونين اندازې دتايرايدپه حجراتوکې په لاندې فيصدي ښودل کېږي. = (DIT) I2 Tyr                                %٤٢-٢٤ = (MIT) I Tyr                                %٢٨-١٧ = T4                               %٣٥ = T3                               %٨-٥ تقريباً%٢٠تيروزينونه دتيروګلوبولين ايودين سره ترکيب کېږي.
دګلوبولين پروتوليزاودتيروکسين اوتراى ايودوتيرونين ترشح کيدل:
تيروګلوبولين دتايرايددکلويدي جوړښت اساسي برخه ده،چې دتايرايدغدي داخلي برخه يې ډکه کړيده اوشعريه عروقوته نه داخليږي مګرکله چې دشعريه عروقوديوالونه تخريب شي. تيروګلوبولين هيڅ ډول هورموني خاصيت نه لري اودايودين دجلاکيدواوتيرونيونودپروتوليزپه نتيجه کې حجراتوپه داخل څرګندېږي .دتيروګلوبولين هايدروليزدحجراتوپه داخل کې کيداى شي په طبعي ډول په ايپتيلي حجراتوکې دپروتيزونوتراغېزي لاندې صورت ونيسي .ازادشوي هورمونونه دشعريه عروقوپه داخل کې چې په ايپيتلي حجراتوکې يې غټه شبکه تشکيل کړيده تويږي. دتيروګلوبولين پروتوليزدTSHتراغيزي لاندې صورت نيسي چې هم زمان ايودين پرې زياتوالى پيداکوي .چې دايودين دازياتوالى په حجراتوکې دواړه عملونه دره وي. کړيز نکليوتايدونه ديولړ عمليوپيل کونکي دي چې عبارت دې له، دتايرايدپه پوليکولونوکې دکوچنيوڅاڅکوتشکيل په تايرايدکې دعضوي ايودين اړيکه پيداکيدل ،دايودين اوتيروزين تشکيل دايوډين لرونکوهورمونونودترشح څخه ،ددورانېAmpدتاثيرميکانيزم په باره کې اوسنئ نظريه دتايرايددپوليکولونوپه غشاکې دادنيلات سيکلازپه راوړلوبناده دتيروتروپين په واسطه ددې انزايم تحريک دتايرايددفوليکول په غشاکې داندسيتوز عملى دزياتوالي په سبب کوچنې کلويدي څاڅکې دوباره جذب کېږي اودليزوزوم سره مخلوط کېږي .اوپروتوليتيک انزايمونه په دې برخه کې تيروګلوبولين هايدروليزکوي. ياMIT،DIT،T3اوT4ازادېږي .T3اوT4دوينې دوران ته داخلېږي اوMITاوDITپه حجراتوکې باقي پاتې کېږي اوايودين ورڅخه جلاکېږي .ددې برخلاف ايودوتيرونينونه ،ايودوتيروزينونه چې دپروتوليزپه اثردتيروګلوبولين څخه جداازادشوي وي په سالموکسانوکې دوينې دوران ته نه داخلېږي بلکې دتايرايدپه غده کې دديدينازانزايم اودNADPH(کوانزايم )په موجوديت کې ايودين ورڅخه جلاکېږي .نوازادشوى ايودين دغدي په واسطه دوباره تراستفادي لاندې نيول کېږي داانزايم په ازادوتيرونينونوباندې بې اثره دي .اودجاغورپه حالت کې ددې انزايم کموالى دزياته اندزه ايودين لرونکوتيروزينودلاسه ورکولوسبب کېږي .اوپه پاي کې دايودين دذخيره کولوطبعي عمل په پوره ډول نه ترسره کېږي اوايودين دکموالي اونه رسيدوله کبله په تايرايدکې دوه نښې څرګندېږي. لکه څرنګه چې مخکې هم اشاره وشوه چې دايودين لرونکوترکيبونواندازه چې په دوهمه ذخيره کې ځاى لري .يوځل بياMIT،DIT،T3اوT4تراستفادې لاندې نيسي ددې ترکيبونوداخليدل وينې ته په سالموکسانوکې ډيرکم ليدل کېږي. لکه څرنګه چې ايودوتيروزين زياته اندازه دايودوتيرونينوڅخه جوړيږي نودتايرايدپه داخل کې دتيروګلوبولين دازاديدووروسته دايودين دجلاکيدوعمليه دايودين دذخيره کولولاره ده ،چې په تازه ډول تراستفادي لاندې نيول کېږي. دTSHزياتوالى دپنتوزله لارې دګلوکوزداکسديشن اوايودين دراټولولپاره لازم اندازهNADPHتامينوي
I  +   تيروزين                                         MIT .                                                                                        DIT                 تيروګلوبولين دويني دوران                                   T4 T3 ١-داندوسيتوز،يازيات بلع اوجذب کوم چې دT3اوT4دازاديدوسبب کېږي. ٢-دايودين داګيرولوعمل زياتوالى. ٣-دايودين داکسديشن زياتوالى اودهغې تبدبليدل په فعال ايودين. ٤-دپنتوزله لارې دګلوکوزدتشکيل اومصرف زياتوالى. ٥-ايودين لرونکي تيروزينونه هورموني فعاليت نه لر ي په هغه صورت کې چې دمختلفوازمايښتونوپه اساس تراى ايودوتيرونين دتيروکسين په نسبت د٤-٣چنده زيات فعاليت لري. (٤م ،٢٦ ) دتايرايدغدي دهورمونوترشح اوتشکيل : دتايرايدڅخه %٩٣نرشح شوي ،هورمونونه تيروکسين (T4)او%٧تراى ايودوتيرونين دى چې وروسته تقريباً ټول T4په T3بدلېږي ،ددې دواړوهورمونوتاثيرات دکيفيت له نظره ورته مګردعمل دسرعت اوشدت له کبله يودبل سره توپيرلري .T3څلورچنده دT4څخه قوي دي مګرT3په کم مقداروينه کې وجودلري .اولرونکي دلنډHalf lifeدي. تيروکسين اوتراى ايودوتيرونين (T4اوT3): تيروکسين دايودين لرونکوامينواسيدونويومشتق دى .چې په ١٩١٩م کال دکنډال په واسطه په بلوري شکل جوړشو،چې بياپه ١٩٢٧م کال دهارينګتن اوبارګرله خواورته کيمياوي جوړښت وټاکل شو،يادشوى هورمونونه (T4يا٥،٣،٥،٣، تتراايودوتيرونين ياتيروکسين ) اودارنګه تراي ايودو تايرونين(T3) دلاندې جوړښتونو لرونکي دي.
دتايرايدغدې فزيولوجيک دندې : دتايرايدهورمونونه دبدن دټولونسجونوميتابوليک فعاليت زياتوي ،که چېري په زياته اندزه هورمونونه افرازشي دبدن ميتابوليک فعاليت اندازه د%١٠٠-٦٠دنارمل حالت څخه پورته وړې اوهم دغذايي موادوپه جوړښت اولګښت کې چه لږوروسته ورځينې بحث کېږي اغېزه لري. دتايرايدغده دحجراتودMitochondriaفعاليت اوشميرکې زياتوالى راوړي اوپه دې څيرAdenosine triphasphate(ATP)جوړښت زياتوي چې دحجروپه انرژې کې ورڅخه استفاده کېږي .( ١م ،٢٥٤ ) دتايرايددهورمونواغيزي پر انساجو: ١-دجينونودTranscreptionزياتوالى (DNA): دهمدې تاثيراتوپه نتيجه کې دبدن ټول حجرات پروتينې انزايمونه ،ساختماني پروتينونه اوانتقالي پروتينونه اونورزياتوالى پيداکوي چې دانساجوعمومي فعاليت زياتوي. ٢-دT4تبديليدل په T3اودهستى دReceptorفعال کيدل : دTranscraptionعمل څخه دمخه تقريباًټوپ (T4)تيروکسين Deiodinateکېږي اوپه T3بدلېږي .داماده دداخل الحجروي رسپتورونوسره دزيات ميلان لرونکي دي ،کوم چې دتايرايدهورمونونه لري په نتيجه کې دتايرايدهورمونه %٩٠ماليکولونه چې درسپتورونوسره نښتي وي T3ته شامل او%١٠يې T4ته شامليږي. کله چې داهورمونونه درسپتورونوسره اړيکه پيداکړي نودسنتيزاودMessenger RNAفعال کيدوسبب کېږي ،اوپه دې ترتيب درايبوزومونوپه واسطه دپروتين سنتيزتحريک کېږي اودپروتين دمختلفوانواعودتشکيل سبب
٣- دحجراتودميتابوليک فعاليت زياتوالى : دتايرايدهورمونونه په ټولوميتابوليکي فعاليتونوکې زياتوالى پيداکوي .Basal metabolism دتايرايدڅخه دزياتوهورمونودترشح کيدوله کبله دخپل طبعي حالت څخه %١٠٠-٦٠پورې زياتوالى کوي ،دخوراکي موادوزيات مصرف کيدل دانرژي توليدته چټکتياورکوي لکه مخکې چې ذکرشوه،چې دپروتينوسنتيززياتوالى پيداکوي .همدارنګه دپروتين کتابوليزم اندازه زياتيږي اودځوانانووده اونموپه فوق العاده ډول زياتوالى پيداکوي اوروانې اعمال هم تحريک کېږي اودارنګه دداخلې غدواتوافرزات هم زياتوالى کوي. ٤- دتايرايددهورمونواغيزه پرماتيوکاندريا: کله چې T3اوياT4په حيوان تطبيق شي دبدن دحجراتوپه مايتوکاندرياوکې دحجم اوشميرله مخې زياتوالى راځي ،چې داکاردحيوان دميتابوليزم زياتوالى سبب کېږي .اومايتوکاندرياهم دحجراتوددندوزياتوالي له کبله دATPدتشکيل سرعت زياتوي اودبدن دتودوخي درجه لوړېږي ٥-دحجروي غشاءڅخه دايونودانتقال زياتوالى : يودهغوانزايمونوڅخه ،چې دتايرايدهورمونوپه وړاندې زياتوالى پيداکوي عبارت دى     Sodium  Potassium Adinosin Triphosphsatase څخه چې دنوموړې انزايم په واسطه دNaاو K اندازه ځينوانساجوته دحجروي غشاءله لارې زياتوالى پيداکوي .څرنګه چې نوموړى ميکانيزم انرژي مصرفوي اوتودوخه  توليدوي ،نوبدن يې په زياته اندازه جوړوي .په نتيجه کې فکرکېږي چې دتايرايدهورمونونه په دې ميکانيزم کې دبدن ميتابوليزم زياتوي .اودارنګه دتايرايدهورمونونه ددې سبب کېږي چې دحجراتوغشاوي دايونوپه وړاندې نفوذپذيرکړي اوبالاخره دNa-pumpدفعال کيدواودزياتې تودوخې  دتوليدسبب کېږي. ٦-دتايرايددهورمونواغيزي پروده اونمو دتايرايدهورمونوتراغيزي لاندې وده اونموتحريک کېږي اووده په چټکى سره تکميليږي .هغه ماشومان چې په Hypothyrodism اخته وي دودې اونموپروسه يي په بطي ډول ترسره کېږي .په همدې ترتيب ددې هورمونوکموالى ددماغ وده اونموهم دانديښنې سره مخامخ کوي اودماغ دخپل طبعي حالت څخه کوچنى کېږ ي.اودشخص دماغي قوه دطبعي حالت څخه وروسته پاتې کېږي. ٧-دتايرايددهورمونواغيزي دقندونوپرميتابوليز م:   دتايرايددهورمونوتراغيزي لاندې دقندونوميتابوليزم په عمومي صورت زياتوالى کوي ،کوم چې دحجراتوپه واسطه دګلوکوزدچټک جذب سبب کېږي .دارنګه دګلايکوجن دچټک سنتيزاوانسولين زيات ترشح سبب هم کېږي. ٨_ دتايرايد دهورمونو اغيزې دشحمياتو پرميتابوليزم :_ دشحمياتو ميتابوليزم هم دتايرايد دهورمونو تر اغيزې لاندي چټک کيږي څرنګه چې شحميات دانرژۍ دتوليد اساسي منبع ده نو پدې ترتيب دشحمياتو ذخيرې په بدن کې زياتې تجزيه اوپه  لګښت  رسيږي چې په نتيجه کې شحمي اسيدونه په پلازما کې زياتوالي کوي. دارنګه دتايرايدهورمونو نه دازادو شحمي اسيدونو اکسيديشن په حجراتوکې چټک کوي ٩_ اوپلازما دتايرايد هورمونو اغيزې دځيګر پر شحمياتو : دتايرايدهورمونوزياتوالى په پلازما کې دکلسترول،فاسوليپيدونواوتراې ګلسريدونو( دشحمياتومختلف ډولونه دي) اندازه کموي اودارنګه دازادو شحمي اسيدونو غلظت زياتوي نود تايرايد هورمونو پلازمايي غلظت دکلسترول، فاسفو ليپيداو ګلسريدونو غلظت په تيزي سره زياتوي او هميشه په ځيګر کې په زياته اندازه شحميات رسوب کوي. په هايپو تايرويديزم کې دکلسترولو داوږد کموالي موجوديت دAtherosclerosis سبب کيږي يو دهغه ميکانيزمونو څخه چې دهغې په واسطه دتايرايد هورمونود پلازما يې کلسترولوغلظت کموي اوپه صفراکې دکلسترولوترشح زياتوي دپام وړ اودهغې دفع دمدفوعاتو په واسطه په ځيګر کې فعاله کيږي چې په نتيجه کې دوراني ليپوپروتين جذبيږي اودځيګر په واسطه دصفراوي لارو څخه دليپو پروتينو اطراح زياتوي اوپه همدې سبب په ليپو پروتين باندې دځيګر له خوا ترشح کيږي.
(٣شکل:په هايپر تايروديزم اخته ناروغان) دهايپرتايروديزم تشخيصي ټسټونه : دهايپرتايروديزم دمعمولي تشخيص لپاره دقيق تشخيصي ټسټ په پلازماکې دادرار،T3اوT4دغلظت اندازې څخه په استفاده راډيوايمونولوژيک ټسټ اونورټسټونه چې ورڅخه استفاده کېږي په لاندې ډول دي. ١- دBMRياداساسې ميتابوليزم درجه د%٤٠-٣٠پورې په    Sever hyper thyrodismکې زياتوالى مومي. ٢- دTSHدغلظت تعين په پلازماکې کوم چې Immunassayمتودپه واسطه ترسره کېږي .تايروتوکيسکوزس په معمولي شکل کې دTSHدترشح اندازه چې د T3اوT4په واسطه چې دوينې دوران کې وجودلري په مکمل ډول ختموي چې تقريباTSHپه پلازما کې ختموي. ٣- دTSIدغلظت تعين چې دتايروتوکيسکوزس په معمولي شکل کې پورته ځي اوپه Thyroid Adenomaکې کمېږي. د Hyper plastic تايرايدغدي تنظيم دراديواکتيف ايودين په واسطه: ديودوززرق شوى ايودين څخه ديوې ورځې په موده کې د%٩٠-٨٠ايودين دتايرايدتوکسيک هايپربلاستيک په واسطه جذب کېږي په هغه صورت کې چې دازرق شوى ايودين راډيواکتيف شي کولاى شي دتايرايدترشحې غدي داخلې حجرات تخريب کړي معمولاًپنځه ملي کوره راديواکتيف ايودين ناروغ ته ورکول کېږي اوڅواونۍ وروسته ناروغ ارزيابي کېږي هرکله چې تردې وخته بياهم هايپرتايروديزم موجودوي زياته اندازه ايودين ورته تجويزکېږي ترڅودتايرايدفعاليت خپل طبعي حالت ته ورسېږي .( ٣م ،٦٠ ) تايروتوکسيکوزس (Thyrotoxicosis) Thyrotxicosisهغه حالت ته وايي کله چې دبدن انساج دتايرايدهورمونونوزيات مقدارسره مخ شي چې له دې کبله يې وصفي ميتابوليک اوپتوفزيولوژيک بدلونونه دغړيوپه دندوکې راپيداکېږي يوتوپيردThyrotoxicosisاو Hyperthyrodismترمنځ شتون لري په دې ماناچې هايپرتايرويزم دتايرايدپه غده کې زيات مقدارتايرايدهورمونوجوړيدواوازاديدوباندې دلالت کوي اوتايروتوکسيکوزس هغه کلنيکي سندرورم دى چې دهورمونونودازاديدوله کبله پيداکېږي .کيداى شي چې دهورمونودزيات والى سرچينه دتايرايدغده کې وي اويادهغې څخه دباندې وي ،دبيرون څخه دزياتې  اندازې تايرايدهورمونونوداخستلوله کبله هم کيداى شي چې تايروتوکسيکوزس پيداشي مګرداچې ناروغ هايپرتايروديزم ونه لري خوبياهم دواړه کلمې په متبادل ډول يودبل په ځاى کارول کېږي. لاملونه : ١- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونودجوړښت زياتوالي له کبله پيداکېږي لکه Graveناروغې دنخامي TSHجوړونکوهورمونونوتومورونه ،توکسيک ادينوما،توکسيک نوډول لرونکي جاغور،فوليکولرکانسر. ٢- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونوجوړښت دزياتوالي سره تړاونه لري. الف- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونوازاديدل په کې زيات وي ،لکه تحت الحادګرانولوماتوزThyroditis(پړسوب)اوتحت الحادلمفوسايتيک Thyroditis ب- هغه حالتونه چې دتايرايدهورمونوسرچينه دتايرايدڅخه دباندې وي لکه        Humbergerتايروتوکسيکوزس،دتخمدان تراتومااوپه پورته لاملونوکې هغه حالتونه چې خپله دتايرايدغدي دفعاليت دزياتوالي پوري اړه لري دپرايمري هايپرتايروديزم په نوم يادېږي لکه Graveناروغۍ ،توکسيک مولټي نوډولرجاغور،توکسيک ادينوما،دتخمدان تراتوما. اوهغه حالتونه چې دهايپرتايروديزم اصلي لامل دتايرايدغدي څخه دباندې وي ددوهمې هايپرتايروديزم په نوم يادېږي لکه دنخامې TSHافرازکونکى اډينوما،تايرايدهورمون مقاوم (Resistant) سندروم،هغه تومورونه چې کوريو ګونادوترپين افرازوي اوداميدوارۍ تايروتوکسيکوزس. ١- Gravesناروغۍ : دBasedowsياParryisناروغۍ په نوم هم يادېږي په دې کې يومنشترجاغورکې تايرايدهورمونونه په زياته اندازه جوړاوورڅخه افرازيږي ،سربيره پردې Exophthalmia ،Dermopathyاوکله هم تايرايدا کروپتي ورسره ملګرې وي ،داپېښې په ښځوکې نظرنارينه وته ٨برابره زياتې اوپه هرعمرکې ليدل کېږي ،خودبلوغ څخه مخکې غيردوديزه اواکثراپېښې يې د٥٠-٣٠کالوعمرکې ليدل کېږي.
٥شکل:په جاغوراخته ناروغ. دتايرايدغدې دغټيدوميخانيک په لاندې ډول دى : دايودين کموالى دتايرايدغدي څخه دهورمونودتوليدمخنيوى کوي مګردتايروګلوبولين تشکيل نه درېږي چې په نتيجه کې دادينوهايپوفيزڅخه دTSHدترشح منع کيدولپاره کوم هورمون وجودنلري داکارهايپوفيزغدي ته اجازه ورکوي چې دخپل طبعي حالت څخه زيات تايروتروپين ترشح کړي په دې وخت کې تايروتروپين ددې سبب کېږي چې دتايرايدحجرات دفوليکولونوداخل کې زيات اندازه کلويدي تايروګلوبولين ترشح کړي. اوپه نتيجه کې دتايرايدغده لويه شي مګردايودين کموالي په سبب دT3اوT4توليددتايروګلوبولين په داخل کې په وجودنه راځي ،نوپه دې اساس دادينوهايپوفيزڅخه دTSHدتوليدطبعي ختميدل نه ترسره کېږي نوفوليکولونه دخپلې اندازې څخه په فوق العاده ډول غټيږي اودتايرايدغده کيداى شي دخپل طبعي حالت څخه د٢٠-١٠چنده پورې غټه شي. ٢-Idiopathic non toxic colloid goiter: په دې حالت کې هم دتايرايدغده داندوميک ګايټرپه څيرغټېږي داناروغۍ په هغه کسانوکې ليدل کېږي چې دايودين په کموالي اخته نه وې اونوموړې ګايترغده کيداى شي په طبعي ډول خپل هورمونونه ترشح کړي ،مګردهغې اندازه کمه وى ددې ډول غټيدواصلي سبب په idiopathic colloid goiterناروغانوکې معلوم نه دي ،مګرددې زيات ناروغان Throiditisنښې لري چې داالتهاب (Thyroiditis)دهايپوتايروديزم سبب کېږي په دې ترتيب دTSHافرازاتوزياتوالى دغدي تنبه کولواوتحريک کولوسبب کېږي چې په نتيجه کې غده غټيږي چې داغټوالى يواځې په غيري التهابي برخوکې صورت نيسي ،کله چې دغدي التهابي برخې تخريب شي داکارکولى شي په ښه ډول توضيح کړي چې ولي داغده معمولاًزياته دانه داره (Nodular)کېږي په دې ماناچې دغدي ځينې برخې وده کولى کوي اوځينې نوري برخې دThyroiditisپه واسطه تخريبيږي. په ځينوGoiter Colloidاخته ناروغانوکې دتايرايدغده يولړستونزې رامنځته کوي چې انزايمي سيستم دتايرايدهورمونودتشکيل لپاره پوره فعاليت نشي کولى. دااختلاطات په لاندې ډول واضح کېږي ١-دIodide trappingکموالى چې دهغې په اثردتايردحجراتوداخل ته پوره اندازه ايودين نه پمپ کېږي ٢- دPeroxidaseانزايم کموالى چې دهغې په اثرايودين نه اکسديشن کېږي اوخپله دايودين په شکل پاتې کېږي. ٣- Tyrosinسره دايودين ديوځاى کيدوکموالى ياپه بل عبارت دايوين لرونکي تيروزين کموالى دتايروګلوبولين په ماليکولوکې چې دتايرايدهورمونونه په نهايې ډول نشې کولاى چې تشکيل شي. ٤- Depiciency of deiodinase enzymeچې ددوهم ځل لپاره دايودين درانيولواودتيروزين دايودين داره کيدوڅخه چې يوبل سره نه وي يوځاى شوى دتايرايددهورمونوتشکيل څخه مخنيوى کوي .چې په دې سبب دايودين دکموالي سبب کېږي .همدارنګه ځينې غذاګانې لکه Cabbagesچې Goiterogenicخاصيت لري .چې په خپل ترکيب کي يي Propyl thio uracilچې دتايرايدضدخاصيت لري شته په دې ترتيب دنخامې غدي څخه دTSHهورمون افرازتنبه کوي چې په نتيجه کې دتايرايدغدي غټيدل دتايروتروپين دتحريک په اثرترسره کېږي.
دهايپوتايروديزم خصوصيات : هايپوتايروديزم چې دهرسبب له کبله وي مثلاًEndomic colloid goiter،Thyroidit idiopathic non toxic colloid goiterپه اثر،دتايرايدغدي تخريب دشعاع ياجراحي عمل په واسطه يادتايرايدغدي خارجول لرونکي ديولړفزيولوجيکي اغېزودي .چې لاندې اعراضوته شاملېږي .ستړيا،زيات خوب چې په شپه اوورځ کې د١٢-١٤ساعتوپورې رسېږي ،دعضلاتودفعاليتونوکمزورتيا،دزړه دفعاليت کموالى(Brady cardy)،ددهنه قلبي کموالى ،دوينې دحجم کموالى ،قبضيت ،دروانې فعاليتونوستونزې ،دويښتانودودې کموالى ،دپوستکي تغيرات ،دغوسې  په وخت کې ويرونکي غږونه ،عمومي اذيما،چې پورتنئ ټولي نښې اواعراض دMexodemaناروغې جوړه وي Mexodema: مکزوديماپه اخته ناروغ کې دتايرايدغدي دعمل اوفعاليت د وظيفوکموالي له کبله په وجودراځي .داناروغې په اولي يادويمي ډول دنخامې غدي دتشويش سبب کېږي دPrymary mexodemaاسباب په لاندې ډول دي. Drug(درمل) ١-په هايپرتايروديزم ناروغانوباندې دزيات دوزانتي تايرايددرملوتطبيق ،دژياته اندازهLithiumتطبيق په Depressionناروغانوکې اويادزيات مقدارPASتطبيق په Tbناروغانوکې. ٢-Radiotherapy and Thyrodedomy. ٣- Spontenous hypo throidism. ٤-دAuto immuneميخانيکيتونوپه سبب. د Mexodemaناروغۍ کلينکي بڼه: ١- ناروغ ديخنۍ په وړاندې مقاومت نه لري اوکوښښ کوي چې په ګرم چاپيريال کې واوسېږي. ٢- داناروغان ګوښه کيدواودټولنې سره بې علاقي وي اوپه قلاره خبرې کوي اوځينې وخت يې دماغې حالت غيري نورمال وي. ٣- ويښتان يې خشک اودوتلوڅخه يې شکايت کوي. ٤- په بدن کې ديوعمومي اذيماي حالت لري. ٥- دنوکانوپنډوالى. ٦- دعضلاتودفعاليت کموالى. ٧- دهنه قلبي کموالى، Bradycardia. ٨- په ښځوکې دOvulationستونزې په وجودراوړي. ٩- په نارينه وکې Impotenceاودسپرم کموالى(Oligospermia )رامنځته کوي. ١٠- دمحيطي ارتروسکلروزپيدايښت. ديادونې وړده چې دتايرايدهورمونودکموالي له کبله کلسترول ،دځيګرپه واسطه نه دفع کېږي اوپه صفراکې زياتوالى کوي .چې دکلسترول زياتوالي په وينه کې دارتروسکلروزيادوينې درګونودقطرکموالي سبب کېږي. په هايپوتايروديزم کې تشخيصي ټسټونه: ١- دوينې تايروکسين کموالى پيداکوي. ٢- دBMRاندازه د%٥٠-٣٠ترمنځ کېږي. ٣- دتجربوي TRHدترشح وروسته دادينوهايپوفيزڅخه دتايروتروپين ترشح په زياتوالي راځي (٣م،٧٣ ) دتشخيص په موخه دلاندې کړنلارې څخه هم ګټه اخيستل کېږي.
Cretinism: دادهايپوتايروديزم په سبب دژوندانه په جنينې ،شيدوخوړلواوماشوم توب دوروکې په وجودراځي .داناروغۍ دودى اودماغي فعاليت دکموالي له کبله تشخيص کېږي. Cretinismعلت کيداى شي دتايرايدغدي دفعاليت ولادې کموالى دتايرايدغدي دعدم کفايې له کبله چې دتايرايدهورمونودتوليدلپاره ديوې جنيتکي ستونزي او ياپه غذايې رژيم کې دايودين دکموالى له کبله وي. دتايرايدغدي ستونزمن نوې زيږدونکوماشوم کيداى شي په لومړيو کي طبعي حالت له ځانه وښى ځکه چې په جنيني مرحله کې دتايرايدهورمونوکمه اندازه دمورڅخه لاسته راوړي مګردتولدڅخه څو اونۍ وروسته په قلاره ،قلاره نښې راښکاره کوي چې نښې يې په لاندې ډول دي. ١- دبدن اودماغ دودى کموالى اودماشوم حرکات Mental retadationاوپه   Dwarfism ناروغۍ اخته وي. ٢- دبدن حرارت درجې کموالى اودپوستکې يخ کيدل اوخشک کيدل. ٣- دشونډوپنډوالى ،دژبې غټوالى ،خوله نيمه خلاصه اوژبه دخولې څخه راوځي په کريټينيسيم اخته ماشوم تداوي هغه وخت پيل کېږي چې ترڅودبدن وده خپل طبعي حالت ته راوګرځي چې مخکې ترمخکې تداوي ډېراهميت لري ،که چېري دتولدڅخه څواونۍ وروسته تداوي شروع نه شي نونوى زيږيدلى ماشوم به دودى اودماغي فعاليت له مخې هميشه وروسته پاتې وي .( ٣م،٧٦ )                          ٫
بېلچراغ ولسوالۍ
د بېلچراغ ولسوالۍ د افغانستان د فارياب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۱،۷۰۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د فارياب ولسوالۍ
آنتونوف-۱۲۴
آنتونوف-۱۲۴ (په اوکرایني ژبې:Антонов Ан-124 ) د جت د لویو وړونکي الوتکو څخه دي چی په شوروي اتحاد کی په ۱۹۸۲ کال کی د آنتونوف د طرحی شرکت لخوا جوره شوه. لمړي الوتنه يي په ۱۹۸۲ کال کی ترسره شوه او دغه الوتکه لمړی ځل په ۱۹۸۶ کال کی د پاریس په یو نندرتون کې کتل شوه. دغه لویه وړونکي الوتکه په ځانکري ډول د عسکرانو او وسلو د وړلو (انتقالو) لپاره طرح شوه خو د ۱۹۹۲ کال څخه د الوتکې غیر پوځي ماډل هم تولیدېږي.
سنن نسایي
سنن نسایي د نبوي احادیثو له شپږو نامتو او مهمو کره کتابونو له جملې یو کتاب دی چې د ... له خوا په کې نبوي صحیح احادیث راټول کړای شوي دي.
تړلې لیکنې
امام بخاري صحیح مسلم صحیح بخاري سنن شریف سنن ابن ماجه سنن ابوداوود سنن نسایي
بوکاک
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
بوکاک د ترکیې یو ښار دی چې په بوردور ولایت کې موقعیت لري. د دې ښار نفوس د 2008 کال د سرشمېرنې له مخې 35,843 تنه او د 2009 کال د اټکل له مخې 36,065 تنه دی.
سرچینې
وېشنيزه:ترکيه وېشنيزه:تورکيه وېشنيزه:ترکي ښارونه وېشنيزه:ترکي سيمې وېشنيزه:ترکي سياستوال وېشنيزه:ترکي قا وېشنيزه:عبدالله ګل وېشنيزه:رجب طيب اور وېشنيزه:رجب طيب اردغان
واتیکان
واتیکان په ایټالوي Vaticano) د ایټالیا په ټاپووزمه کې پروت یو هیواد دی. واتیکان یو ښاری هیواد دی چې د ایټالیا پلازمینه روم ښار په زړه کې ځای لرې. دا هیواد د کاتولیک مذهب پیروانو مشر (پاپ فرانسیس) کور دی او د کاتولیکې کلیسا مرکز ګڼل کیږي. واتیکان ۴۰۰۰ کیلومتره مربع مساحت او ۲۰۰'۸۴ وګړي لري چې د یاد شمیر وګړو سره د نړۍ ترټولو کم نفوسه خپلواک هیواد ګڼل کیږې. د واتیکان پلاز مینه واتیکان ښار (واتیکان ښار) دی.
تاریخ
واتیکان یو ښار یو دولت د نړۍ ترټولو کوچینی هیواد دی چې په ۱۱ فبروری ۱۹۲۹م کال د لاتران تړون له لاری منځ ته راغی.
سیاست
شین رنګه هغه هیوادونه دي چې له واتیکان سره ډیپلماټیکي اړیکې لري.
د واتیکان بهرنی سیاست د یاد هیواد د بهرنیو چارو وزارت له خوا پرمخ زي.
لويس ډي بونالډ
لويس ګبريل امبرويس، ويکومټي ډي بونالډ (Louis Gabriel Ambroise, Vicomte de Bonald) چې د ۱۷۵۴ز کال د اکتوبر له ۲ نېټې څخه د ۱۸۴۰ ز کال د نومبر تر ۲۳ نېټې پورې يې ژوند وکړ، د اوښتون ضد يو فرانسوي فيلسوف او سياستپوه و. نوموړی په اصلي ډول د هغه نظرياتي چارچوکاټ د رامنځته کولو له مخې یادېږي، چې فرانسوي ټولنپوهنه ورڅخه راپورته کېږي.
د ژوند لومړني وختونه او زده کړې
بونالډ د Provence له يوې لرغوني اشرافي کورنۍ څخه دی. نوموړی د Le Monna په نامه په یوه شتمن کور کې وزېږېداو دغه ځای، يو حياناک او ښه ملکيت و، چې د يادې کورنۍ د استوګنځي په توګه يې خدمت وکړ. د خپلې کورنۍ يوازينۍ زوی لويس، د کورنۍ د ملکيت وارث و. Le Monna د Millau د بازار ښارګوټي بېخي ختيځ کې موقیعت لري، چې د Dourbie سيند ورڅخه له لوړې ښکاري. د نوموړي پلار Antonie Sebastien de Bonald هغه مهال مړ شو، چې لويس څلور کلن و او د خپلې ديندارې مور Anne Nee de Boyer du Bosc de Perie له لورې يې پالنه وشوه. د وخت په ولايتي اشرافيت کې لکه د نورو په شان يې مور له يانسن پلويو (Jansenists) څخه اغېزمنه شوه او خپل زوی يې د کاتوليک په ټينګې ديندارۍ سره وروزه. ډي بونالډ (De Bonald) تر يوولس کلنۍ پورې په Le Monna کې وروزل شو، چې په همدې عمر په پاريس کې ليليه ښوونځي ته واستول شو. نوموړی د خپلې مور په امر د پينځه لس کلنۍ په عمر د Juilly په نوم د ويندويي پوهنځي ته لاړ. ويندويان د يونان او روم ادبياتو، همدارنګه رياضياتو، فلسفه او په ځانګړي ډول تاريخ برخو کې د de Bonald له ټينګ بنسټ څخه پوه وو. د ښوونځي سرښوونکي Father Mandar د سويسي فيلسوف ژان ژانک روسو (jean-Jacues Rousseau) ملګری و او ډي بونالډ د اټکل له مخې، وار له مخه له فلسفي ليکنو سره بلد و.
نوموړي په ۱۷۷۲ ز کال کې Juilly ترک کړ او په راتلونکي کال کې له ټوپک والو سره يو ځای شو. د هغه برخه مخکې له دې چې په ۱۷۷۶ ز کال کې پرېښودل شي، په Versailles کې د پاچا پينځه لسم لوی (King Louis XV) سره ونښلول شو. د پوځ له پرېښودلو څخه وروسته بونالډ د Rouergue په خپلې پلرنۍ سيمه کې خپلو ملکيتونو ته راستون شو. د هېواد د يو ښاغلي ژوند يې غوره کړ او خپلو شتمنيو ته له ودې ورکولو سره يې لېوالتيا پيدا او د شونتيا تر بريده يې ګټورې کړې. د هېواد له يوې شريفې مېرمن Elizabeth-Margurite de Guibal de Conbescure سره يې واده وکړ او دواړو اووه کوچنيان درلودل، چې څلور يې له ماشومتوب څخه تېر شوي وو. د دوی يو زوی Louis Jacques Maurice de Bonald د Lyon له پاپ څخه ټيټ رتبه (کارډينال) ـ ستر پادري شو. بل زوی يې Victor د ليکنې مسلک درلود او د خپل پلار ژوندليک يې وليکه.
اوښتون او شړنه
نوموړی په ۱۷۸۲ ز کال کې د Millau ښارګوټي ټولنې ته غوره شو او په ۱۷۸۵ ز کال کې د ولايت د شاهي والي له لورې ښاروال وټاکل شو. نوموړی د ښاروال په توګه او له ګورمانې څخه وړاندې په ۱۷۸۹ ز کال کې د سيمه یيزو چارواکو د ټاکنو لپاره له ورپېژندنې څخه وروسته نامتو و، چې د ۱۷۹۰ په فبروري کې يې په اسانۍ سره يو ځل بيا ټاکنې وګټلې. نوموړی د همدې کال په وروستيو کې د څانګيزې جرګې مرستيال وټاکل شو. بونالډ په لومړيو کې د فرانسوي اوښتون او د هغه د لومړنيو نامتمرکز کوونکو هڅو پلوی و او هيله يې لرله، چې اشرافيت به د ۱۷ پېړۍ د واک د تمرکز پر مهال بايللی واک بېرته تر لاسه کړي. نوموړي ان د Millau ښاريانو ته د يو ليک د مسودې ليکلو لارښوونه وکړه، چې ملي جرګې، پاچا څوارلسم لویي او د ماليې وزير Jacques Necker ته يې د مبارکۍ په پار وليکه او دا هيله يې په کې څرګندوله چې:«د ښاري یا تبعه دا سپېحلی سرليک او د سمون او ورورولۍ دا روحيه» به د يووالي د يو نوي حس لامل شي. نوموړي په خپله سيمه کې د سترې وېرې “Great Fear” ماتول اداره کړل او له امله يې د ملي جرګې مننه تر لاسه او په نږدې راتلونکي کې د څانګيزې جرګې د مشر په توګه غوره شو. که څه هم نوموړي د ۱۷۹۰ ز کال په جولای کې د روحاني مدني اساسي قانون (Civil Constitution of Clergy) په قانوني کولو سره اوښتون چټک کړ. نوموړي په ښه ډول د اساسي قانون د فرمانونو له پلي کولو څخه ځان ناتوان وګاڼه او د ۱۷۹۱ ز کال په جنوري کې يې له خپلې دندې څخه استعفا ورکړه.
له دې وېرې چې د پخواني دولتي چارواکي په توګه دنده به يې د غچ ښکار کړي، د ۱۷۹۱ ز کال په اکتوبر کې يې خپله مېرمن، مور او پاتې کوچنيان پرېښودل او له خپلو دوو مشرانو زامنو سره يې کډه وکړه. نوموړی د Conde شهزاده له پوځ سره يو ځای شو. هغه د ۱۷۹۲ ز کال په نومبر کې د Jemappes د جګړې په لرې واټن (د اورېدلو ساحه) کې و. ډي بونالډ په لنډ وخت کې په Heidelberg کې هستوګن شو او ورسته سويس ته لاړه. هلته يې د (Theorie du Pouvoir Politique et Religieux dans la Societe Civile Demontree par le Raisonnement et l'Histoire (3 vols., 1796; new ed., Paris, 1854, 2 vols.)) تر سرليک لاندې خپل لومړنی مهم خورا محافظه کار فعاليت [کتاب؟] وليکه، چې اجرائيه پلاوي پرې نيوکه وکړه. د نوموړي تبعيد هغه له يوې لسيزې څخه د زياتې مودې لپاره له خپلې کورنۍ څخه بېل کړ او يوازې په ۱۷۹۷ ز کال کې د يوې خورا لنډې مودې لپاره له کورنۍ سره بيا ځلي يو ځای شو.
ډي بونالډ (de Bonald) په ۱۷۹۷ ز کال کې بېرته فرانسې ته ستون شو او د کورنۍ شړنې يا تبعيد په لړۍ کې يې په پاريس کې راتلونکي پينځه کلونه تېر کړل. ناپيليون د ډي بونالډ ليکنې خوښولې او په ۱۸۰۲ ز کال کې يې نوموړی د شړل شويو کډوالو له لښتليک څخه ویوست. دې بښنې بونالډ ته د خپلواکۍ يوه ستره درجه ورکړه، چې حرکت وکړي او خپلې ليکنې چاپ کړي. هغه د ادبي او سياسي کړيو دننه پر مخ ولاړ او لکه د La Harpe، Lacretelle او تر ټولو مهم Francois-Rene de Chateaubriand غوندې ليکوالانو سره بلد شو. په دې وختونو کې د ادم سمت (Adam smith) په واسطه د ملتونو شتمني “Wealth of Nations” په نامه يوه نيوکنيزه کره کتنه وليکله. يادې ليکنې استدلال کاوه، چې د يو ملت رښتينې ګټه د ښه والي يا ښېګڼې په ګډ ژوند کې ده، نه په مادي هوساينه کې. بونالډ له Savoyard فيلسوف او محافظه کار Joseph de Maistre سره د ليک او پيغامونو د استولو له لارې اوږد مهاله اړيکې او ملګرتيا وپاللـه، که څه هم دواړو هيڅکله سره ونه کتل. ډي بونالډ په ۱۸۰۶ ز کال کې له Chateaubriand او Joseph Fievee سره په ګډه Mercure de France چاپ ته چمتو کړ. نوموړی دوه کلونه وروسته د سترواکۍ پوهنتون (Imperial University) رئيس شو، چې پخوا له دې يې زياتره پرې بريدونه کړي وو.
د بوربن بيارغونه او سياسي مسلک
د بوربن بيارغونه (Bourbon Restoration) د دي بونالډ د سياسي نېک بختيو د زېاتوالي شاهده وه. نوموړی د عمومي لارښوونې لپاره د شاهي شورا غړی شو او په ۱۸۱۶ز کال  کې د اتلسم لويي له لوري د French Academy ته وټاکل شو. ډي بونالډ له ۱۸۱۵ز کال څخه در ۱۸۲۳ ز کال پورې د مرستیالانو خونه کې د Aveyron لپاره د مرستيال په توګه خدمت وکړ. د خورا شاهي پلوې “Ultra-royalist” ډلې (چې Ultras هم ورته وايي) د غړي په توګه يې ويناوې خورا محافظه کارانه وې او په سختۍ سره يې غوښتل، داوښتون په راپورته کېدنه کې تصويب شوې قانون اېښودنه بېرته ړنګه (بې اغېزې) کړي. نوموړي د ۱۸۱۴ز کال قانون يا منشور مخالفت وکړ او هغه يې د اوښتون پلويانو ته د خورا زياتو امتيازونو ورکوونکی او د حکومت کمزوری کوونکی وګاڼه. ډي بونالډ د دوديزو کورنيو پياوړې ساتنه غوښته او په ۱۸۱۵ز کال کې يې په برياليتوب سره د اوښتون پر مهال د هغو تصويب شويو قوانينو له منځه وړلو لپاره بحث وکړ، چې پرېښودنې (طلاق) ته يې اجازه ورکوله. د خاوند يا مېرمنې پرېښودنه، له دې څخه وروسته تر ۱۸۸۴ ز کال پورې په فرانسه کې ناقانونه پاتې شوه.
سنن ابوداوود
تړلې لیکنې
امام بخاري صحیح مسلم صحیح بخاري سنن شریف سنن ابن ماجه سنن ابوداوود سنن نسایي
خوځندکې
خوځندکې یا حشرات د ارتروپاډز له ډلې څخه دي دوی د ډېرو کلکو باندېنيؤ هډوانې لرونکي وي ، د درېگونو برخو بدن وال. سر، ټټر، او نس. درې جوړو نښتو پښو برسېره ، نښتي نژدې سترگې او د دوؤ انتنونو لرونکي وي. دوی تر ټولو د توپيرلرونکيو ژوؤ له کتاره په نړئ کې شمېرل کېږي همدارنگه د ۳۰ په شاوخوا کې د نوټوپټيرا، د۳۵ په شاوخوا کې زوراپټيرا، د ۱۵۰ په شاوخوا کې سنېکفلای ، د ۲۰۰ په شاوخوا کې سلورفش ، ۳۰۰ په شاوخوا کې آلډرفلای ، ۳۰۰ په شاوخوا کې وېبسپنر ، د ۳۵۰ په شاوخوا کې جمپنگ برسټليټل ، ۵۵۰ په شاوخوا کې سکارپيونفلا ی ، ۶۰۰ په شاوخوا کې سټريپسيپټيرا ، د ۱۲۰۰ شاوخوا کې کېډسفلای ، د ۱۷۰۰ شاوخوا سټونيفلای ، د ۱۸۰۰ شاوخوا اييروېگ ، د ۲۰۰۰ شاوخوا فلي، د ۲۲۰۰ شاوخوا منټيس ، د ۲۵۰۰ شاوخوا مېفلای ، د ۳۰۰۰ شاوخوا سپگې، د ۳۰۰۰ شاوخوا واکنگ سټک ، د ۴۰۰۰ شاوخوا اوخۍ ، د ۴۰۰۰ شاوخوا لېسوېنگ د ۴۰۰۰ شاوخوا ټرمايټ ، د ۵۰۰۰ شاوخوا ډرېگنفلای ، د ۵۰۰۰ شاوخوا تريپس،۵۵۰۰۰ بوکلوس، ۲۰۰۰۰ شاوخوا کرېکټ، گراسهوپر، او لوکاسټ ، ۸۲۰۰۰ ريښتياني ماشي، ۱۱۰۰۰۰ مېږيان، غومبوسې ، ساوفلای، او وېسپ. ۱۲۰۰۰۰ ريښتياني الوتوکي مچان ، ۱۷۰۰۰۰ پتنگان، کوکڼې، او ماتد، او ۳۶۰۰۰۰ بيټل ذاته ژواندي، تر خپلې نېټې رابرسېره شوي دي. څه شمېر ورک ژواندي تقربآ تر شپږو يا لسو میلیونو شاوخوا اټکل شوي دي. او لدې اړخه د يو ميلیون څخه زیاتو ژواندو تشریح بې له هغې شوې ده.
خزدکې د ژونديؤ ژواندؤ له نيم نه زيات اړخ جوړوي ، او پّ گړندۍ توگه د ۹۰ څخه زیات په سلنه کې د ژوند په مختلفو پړاوونو کې استازيتوب کوي. خزدکې په هر ځای او هر چاپېريال کې موندل کېږي. که څه هم ډېر لږ ېې د سمندر غاړو ته موندل کېږي چېرته چې د نورو آرتروپاډونو د گروپونو برلاسی ځای وي د کروسټاسين په شکل. .
د خزدکو د ژوند پړاؤ تر ډېره توپير لري ، خو ډېری د هگيو له لارې وده کوي د خزدکو وده د الاستيکه هډوانې په رابرسېره کېدو سره رامنځته کېږي. او هم د راز رازو کروزونو (د پوستکي څخه راوتلو) له لارې راولاړېږي. د هغوی د اومه پړاؤ له پخو د هغه څخه په بڼه کې توپير لري. همدارنگه په عاداتو او اوسېدنځایونو کې سره توپير لري او کولای شي چې د خزدکو د بشپړتابه (pupal)غیر فعاله بهیر ورسره مل وي. په همغو گروپونو کې د بشپړتابه پړاؤ يا بهیر روانېږي. هغه خزدکي چې د دغو بهیرونو څخه په شا پاتې کېږي يا نا بشپړه پاتې کېږي هغو د پيوپال (د بشپړتابه د مرحلې بهیر) کې پاتې راځي او همدارنگه د پوخواله له پړاؤ څخه چې څه د لومړنيو رامنځته کېدو مرحلې بلل کېږي. د شپږپښو وال تر ټولو د اوچت پړاؤ بهیر لا پورې نامالومه دی. د لرغوني پېر پاتې شوني خزدکې په ډېر غټ غټ اندازه کې موندل شوي دي. لدې جملې څخه دغبرگو ښامارانو چې د وزرو اندازه ېې ۵۵ څخه تر ۷۰ سانتي ميټره (۲۲ــ ۲۸ انچ) پورې ياد شوي دي. تر ټولو بېلابېلو د خزدکو گروپونه د گلانو او بوټو پر سر د راټوکېدلو باندې اخته وي.
سرچینې
وېشنيزه:خوځندکې
ایفل ټاور
د ایفل برج ( انګرېزي: Eiffel Tower فرانسوي: Tour Eiffel) د فرانسې په پلازمینه پاریس (Paris) کې یو لرغونی اوسپنیز برج دی چې په کال ۱۸۸۷ میلادي کې رغول شوی دی او هر کال د نړۍ په ملیونونو سیلانیان ترې لېدنه کوي.
د ایفل برج نوم
د ایفل ټاور نوم د دغه برج د ډیزاینر او طراح Gustave Eiffel د نامه له کبله د ایفل د برج په نامه سره ونومول شو.
فکري ازادي
فکري ازادي کې، پرته له بندیز څخه د اندونو ساتنې، اخېستنې او خپرونې ازادي شاملېږي. فکري ازادي، د یوې دېموکراتیکي ټولنې نه‌بېلېدونکې برخې په توګه، د یوې خپلواکه او باخبره ټولنې درلودلو په موخه، د اندونو او معلوماتو ته د لاسرسي، د هغو راسپړنې، د هغو په هکله قضاوت او بیان لپاره د وګړو حقونه خوندي ساتي. فکري ازادي د بیان، وینا او مطبوعاتو د ازادیو بنسټ‌ډبره ده او د معلوماتو شریکولو ازادیو او د خصوصي حریم حقونو ته اړوند ده.
ایفل ټاور
د ایفل برج لوړوالی
ددې برج لوړوالی ۳۲۴ مټره دی او ۱۶۶۰ زیني لري چې سړی پاسنۍ برخې ته یې دلفټ په مرسته هم ختلی شي.
فکري ازادي
ملګري ملتونه، د بشري حقونو نړیوالې اعلامیې د نولسمې مادې له لارې، د یوه ستر بشري حق په توګه، له فکري ازادۍ څخه په ملاتړ کې ټینګار کوي:
ایفل ټاور
ایفل ټاور د انقلاب نښه
دغه برج د فرانسې د انقلاب د سلمې کالیزې په ویاړ جوړ کړل شو.
فکري ازادي
هر وګړی د فکر او بیان ازادۍ حق لري؛ دغه حق کې، پرته له مداخلې او پلټنې د فکر درلودلو، اخېستلو او پولو ته له پاملرنې پرته، د رسنیو له لارې د معلوماتو او اندونو خپرولو ازادي رانغښتې ده.
ایفل ټاور
د ایفل پر برج د فرانسویانو نیوکه
د ایفل برج تر جوړېدو دمخه د پاریس ډېرو خلکو ددې برج په جوړېدو نیوکې او اعتراضونه کول چې ګواکې دا برج به د پاریس د ښار ښکلا خرابه کړي خو له دې ناخبره وو چې یو وخت به دا څلی ددې هېواد پېژندګلو او یوه غوړه عایداتي سرچینه وي. د فرانسې هېواد هرکال ددې برج د ننداره کوونکو نه په ملیونونو یورو ګټه تر لاسه کوي. اوس له ایفل ټاور پرته د پاریس پېژنګلو نېمګړې ده.
فکري ازادي
د کتابتونونو ټولنې، د خپلې دندې د یوې برخې په توګه، معلوماتو ته لاسرسي رامنځ‌ته کولو او د اندونو خوندي ساتنې په موخه، فکري ازادۍ ته ځانګړی ارزښت ورکوي. د امریکا کتابتون ټولنه (ALA) فکري ازادۍ په تعریف کې وایي: «فکري ازادي– پرته له کوم بندیز څخه، له هر اړخه او لیدلوري څخه، د معلوماتو هم پلټنې او هم اخېستنې لپاره د هر وګړي حق ته ویل کېږي. دغه حق د هر ډول اند د بیان ازادانه لاسرسی چمتو کوي، چې د دغو اندونو له لارې کېدای شي د یوې مسألې، لامل یا خوځښت یو یا ټول اړخونه راوسپړل شي».
ایفل ټاور
سرچینې
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=5129054837123921&id=100000583654312
فکري ازادي
د فکري ازادۍ نومهال جاج، د کتابونو بندیز پر وړاندې بډوالۍ څخه وپنځېده او د ګڼ‌شمېر ډلو او غورځنګونو پر مټ ودودول شو. دغو بنسټونو کې کتابوالي، ښوونیز او د ازاد سافټ‌وېر غورځنګ شامل دی.
مسایل
فکري ازادي د اکاډمیکې ازادۍ، انټرنټي چاڼنه، او بندیز لګونې (سانسورَونې) په شمول، ګڼ‌شمېر مسایل رانغاړي. څرنګه چې د فکري ازادۍ پلویان د یوه وګړي هغه حق ته ارزښت ورکوي، چې پرته له بندیز څخه، د خپل د فکرونو او اندونو د تنظیمولو په موخه، خپل د خوښې معلوماتي مفاهیم او رسنۍ وټاکي، نو د لاسرسي په ترڅ کې محدودیتونه او د معلوماتو د خصوصي حریم پر وړاندې خنډونه د فکري ازادۍ مسایل راولاړوي. د لاسرسي اړوند محدودیتونو په هکله مسایل په لاندې ډول دي:
د معلوماتو خصوصي حریم پر وړاندې د خنډونو په تړاو لاندې مسایل په لاندې ډول دي:
په داسې حال کې چې د فکري ازادۍ پلویان د سانسور قوانینو د منع کولو لپاره هڅه کوي، د سانسور لپاره غوښتنې د ازاد بیان په توګه ارزول کېږي. بالقوه سانسورګران، د خپلو اندونو او اندېښنو په بیانولو کې، له همهغو حقوقو څخه کار اخلي چې کتابوالان یې د سانسور سره د مخامخ کېدلو پر مهال، د ساتنې په لټه کې دي. د خپلو نیوکو په بیانولو کې، هغه وګړي چې ځیني اندونه تر نیوکې لاندې راولي، له همهغو حقوقو څخه چې په خپله یې رامنځ‌ته او خپاره کړي دي، کار اخلي». د خپلو اندونو د څرګندولو او د نورو د قانع کولو لپاره – هم د منځپانګې او مفاهیمو د شاملولو او همد رااېستلو په موخه – اړینه ده تر څو د امریکا متحده ایالتونو د اساسي قانون «لومړی تعدیل» وساتل شي.
تاریخ
د فکري ازادۍ اوسمهاله تعریف، حدود او ضوابط، په بنسټیزه توګه، د عام قانون (Common Law) د یو لړ احکامو له لارې، د متحده ایالتونو سترې محکمې له‌خوا د «لومړي تعدیل» او د هغو ډلو سیاسي څرګندونو په پام کې نیولو سره وپنځول شو، چې د مدني ازادیو د ننګې او دفاع لپاره یې هلې‌ځلې کړې وې.
دېموکراتیکو هېوادونو کې د کړکېچ پر مهال فکري ازادي
د کړکېچ پر مهال، په دېموکراتیکو هېوادونو کې د ملي امنیت، د کړکېچ پر وړاندې بریالیو هلوځلو او دېموکراتیکو مدني ازادیو ساتنې ترمنځ د انډولتیا بحث په وار، وار سره راولاړېږي. یاد بحث ډېری وخت په دغه بڼه رامنځ‌ته کېږي چې یو دېموکراتیک دولت، له کړکېچ څخه د بریالي خلاصون په موخه، تر کوم بریده مدني ازادۍ تحدیدولای شي.
کاناډا کې
کاناډا کې، د دوه‌یمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې یاد بحث شتون درلود. د لومړۍ نړېوالې جګړې راهیسې، کاناډا کې د جنګي اقداماتو قانون د یوه داسې قانون په توګه شتون درلود چې دولت ته یې اجازه ورکوله ترڅو د جګړې شرایطو په څېر د ملي کړکېچونو پر مهال له لا پیاوړي ځواک او زیاتو اختیاراتو څخه کار واخلي. د دوه‌یمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې د صدراعظم «ویلیام لیون مکنزي کېنګ» فدرالي لیبرال دولت دغه اقدام تصویب کړ. د جنګي اقداماتو قانون او ورسره «له کانادا څخه د دفاع مقررات» د ۱۹۳۹ ز کال د سپټمبر په لومړیو کې تصویب شول. د دغو قوانینو او مقرراتو په پلي کېدلو سره، د مدني ازادیو، په تېره بیا د سیاسي مخالفانو د فکري ازادي دایره راتنګه شوه. همدا راز، په کوبېک کې د صدراعظم موریس دوپلسیس ملي یووالي دولت د «کمونیستي تبلیغاتو په هکله قانون» تصویب کړ، چې د «Padlock Act» په نوم پېژندل کېږي. دغه قانون صدراعظم دوپلسیس ته، د کوبېک د لوی څارنوال په توګه، دغه واک په لاس ورکړ ترڅو هر هغه مرکز چې د «کمونیزم یا بلشویزم» لپاره تبلیغ کوي، وتړي. د بېلګې په توګه، یوجین فورسي پر نوموړي قانون نیوکه وکړه، ځکه چې ډېر پراخ تعریف لري او صدراعظم ته دا واک ورکوي چې د هر اند په ځپلو کې خپلواکه وي. فورسي د دغو ناوړو ګټو اخېستنو ګڼ‌شمېر بېلګې په کاناډایي ټولنه کې څرګندې کړې.
ټول دغه اقدامات، د یوجین فورسي، فرانک ر. سکات په څېر، د کاناډایي ټولنې ګڼ‌شمېر لیکوالانو او په ټوله کې د ټولنیزې بیارغاونې ټولنې (چې فورسي او سکات د دغې ډلې غړي وو) له‌لوري تر کلکو نیوکو لاندې راغلل. باید وویل شي چې، د دوه‌یمې نړیوالې جګړې په لړ کې، کاناډایي ټولنې د میاشتنۍ مجلې په ستون کې په مستعار نوم، د کاناډایې چارواکو د مدني ازادیو د تر پښو لاندې کولو یو لړلیک وړاندې کړ.
د امریکا متحده ایالتونه
د سپټمبر یوولسمې له بریدونو وروسته، د ملي امنیت تر نامه لاندې د مدني ازادیو د تعلیق کولو یا تحدیدولو مسایل راولاړ شول. د هېواد کورني امنیت قانون (HSA) (۲۰۰۲ ز) او د متحده ایالتونو هېوادپالنې قانون (چې «د هېوادپالنې قانون» په توګه هم په لنډ ډول لیکل کېږي) په څېر تقنینونه، د ترهګریزو ګواښونو او بالقوه اقداماتو پر وړاندې د کورني امنیت د ټینګولو په پلمه، خصوصي حریم ساتنې لپاره فکري ازادۍ پر حقوقو او د معلوماتو پر ازادۍ باندې په ښکاره ډول تېری کوي.
د هېوادپالنې قانون د فکري ازادۍ ګڼ‌شمېر ټولنو تر ځانګړې نیوکې لاندې راغلل. د خصوصي حریم برېښنایي معلوماتو مرکز (EPIC)، هېوادپالنې قانون غیرقانوني ګڼي او غندي یې، په تېره بیا کله چې «د امریکایي د قانونه تبعه هېوادوالو له خصوصي اړیکو څخه په ناڅاپي توګه مخنیوی وشي». سربېره پر دې، د «الکترونیکي پولو بنسټ (EFF)» پر دې باور دی چې ټېلفوني خبرو ته د ټیټو معیارونو پلي کېدنه «د FBI لاس ته د یوه ‹سپين چک› ورکولو په معنی دی ترڅو تر خپل وسې پورې د بې‌شمېرو بې‌ګناه امریکاییانو د اړیکو خصوصي حریم تر پښو لاندې کړي». د امریکایي کتابتون ټولنه (ALA) له امریکایي کتابونونو سره، د 215 برخې له مادې سره په مخالفت کې مله ده. نوموړې ماده FBI ته دا واک ورکوي ترڅو د خپلې سپارښتنې له لارې هغه مواد او مطالب تولید کړي چې ګواکی د نړیوالې ترهګرۍ یا پټو جاسوسي فعالیتونو پر وړاندې خوندي ساتنه کې مرسته کوي. «کتابونه، سوابق، مقالې، اسناد او داسې نور موارد» د «لاس‌وهلو وړ هغه څیزونه» دي چې کېدای شي په نښه کړل شي.
الهام (حدس)
حدس هغه وړتیا ده چې پر مټ یې د ارادي یا هوښیارانه استدلال څخه پرته پوهه ترلاسه کېږي. د الهام یا حدس کلمه په بېلابېلو څانګو په ډول ډول مفاهیمو کې کارول کېږي، لکه، خو دې ته محدود نه: غیر ارادي پوهې ته مستقیم لاس رسی، غیر ارادي معرفت، باطني حس، د غیر ارادې بڼې معرفت ته باطني لید، د ارادي استدلال څخه پرته په ځانکړې توکه د یو شي د پوهېدو وړتیا.
د intuition یا الهام کلمه د لاتیني فعل intueri څخه لاس ته راځي چې معنی یې "په اند کې نیول دي" یا د وروستۍ منځنۍ انګلیسي د intuit له کملې څه چې معنی یې "فکر کول" دي، اخستل شوې ده.
عامیانه کارونه
الهام یا حدس، د تجربې پر بنسټ د ننه احساس (په زړه کې ګرځېدل) په توګه، د سوداګریزو مشرانو لپاره د خلکو، دود او ستراتیژیو په اړه د قضاوت کولو لپاره ګټور ثابت شوی دی. دا ډول بېلګه دا اصطلاح د "په زړه کې ګرځېدو" مفهوم سره تشبیه کوي او کله چې شتون ولري د ارادي هوښیارانه کړنې څرګندونه کوي.
فرود
د سیګموند فرود له قوله، پوهه یوازې د فکري وړتیا د کره مشاهدو له لارې ترلاسه کېدای شي او هغه د پوهې د حصول نورې ټولې لارې لکه، الهام، رد کړې او د دې موضوع په اړه د هغه موندنې د هغه د ذهن تحلیلي بدلون و.
جونګ
د جونګ وویل چې هغه کس چې په کې الهام، یوه "الهامي بېلګه"، برلاسی وي، د منطقي قضاوت پر بنسټ عمل نه کوي، بلکې د الهام په شدت باندې عمل کوي. د الهام یوه ظاهري بڼه، " چې له راتلونکي سره د ټولو اقلیتونو د طبیعي اتل"، په توګه ګڼل کېږي، د نوي هیله بښونکي خود  نا ثابتو احتمالاتو په لور درومي، چې ډېری وختونه په نوي احتمال پسې ځي مخکې له دې چې زوړ احتمال پایلې ته ورسېږي، چي د بدلون په دوامداره تعقیب د خپلې هوساینې څخه غافل وي. د الهام یوه باطني بڼه د غیر ارداي ذهن څخه د انځورونو په واسطه لارښوونه کېږي، تل د لرغونو بڼو د رواني نړۍ سپېړنه کوي، چې د پېښو د معنی د موندلو په لټه کې دي، خو ډېری وختونه پدې پېښو کې د ونډې په لوبولو سره علاقه نلري او د رواني نړۍ او یو کس ترمنځ د محتویاتو هېڅ اړیکه په نظر کې نه نیسي. جونګ فکر کاوه چې د الهام ظاهري بڼې دېری متشبثین، ریسک اخستونکي، فرهنګي انقلابیان دي، چې ډېری وختونه د یوې هیلې په بنسټ صرف نظر کوي تر څو د یو حالت څخه مخکې له دې چې را منځ ته شي یا خنډ شي، و تښتي - حتی په دوامداره توګه د نوو رومانتيکو امکاناتو لپاره مینه وال پرېږدي. د هغه د الهام باطني بڼې احتمالاً صوفیان، پیغمبران یا غیر عادي کسان دي، چې د نورو له نفوذ څخه د خپلو لیدونو د ساتنې او د خپلو د نظریات د پوهاوي او په معقول ډول د نورو لپاره د قانع کوونکي تر منځ په فشار سره مبارزه کوي - د دې لیدونو لپاره د اړتیا په توګه چې ریښتینې پایلې منځ ته راوړي.
عصري ارواه پوهنه
په وروستي ارواپوهنه کې، الهام کولای شي د ستونزو او پرېکړو لپاره د د اعتبار وړل حل لارې تر پوښښ لاندې ونیسي. د بېلګې په توګه، د معرفت د بنسټیزې پرېکړه ماډل ښیي چې څنګه خلک کولی شي د ټاکنو د پرتله کولو پرته یوڅه ګړندۍ پرېکړې وکړي. ګاري کلین وموندله چې دوخت تر فشارلاندې، لوړو خطرونو، او د پارامترونو بدلون پر بنسټ، متخصصینو د ورته حالتونو د تشخیص او د الهام په بنسټ د ممکنه حل لارو د ټاکلو لپاره خپلې تجربه کارولې دي. په دې توګه، د معرفت د بنسټیزې پرېکړه ماډل د الهام او تحلیل یو ترکیب دی. الهام د یوې نمونې د ورته بڼې د موندلو بهیر دی چې په چټکۍ سره د عمل ممکنه لارې وړاندیز کوي. شننه د عملي لارو لپاره د ذهني انځور د را منځ ته کولو، د ارادي او قصدي بهیر بیاکتنه ده.
د الهام وړتیاوې په ۱۹۷۰ کالونو کې په ییل پوهنتون کې په کمي یا مقداري ډول تر آزموینې لاندې و نیول شوې. د غیر لفظي اړیکو د مطالعاتو پر مهال، څېړونکو یادونه وکړه چې ځینې موضوعات د تقویه کېدو څخه وړاندې د غیر لفظي څېرو د اشارو د تشخیص و وړتیا لري. د ورته طرحې په کارولو کې، دوی یادونه وکړه چې لوی الهامي موضوعات په چټکۍ سره پرېکړې را منځ ته کوي خو نشي کولای د هغوی لامل وپېژني. خو د هغوی د کره والي کچه، د غیر اداراکي موضوعاتو څخه توپیر نه درلود.
د ډینیل کاهنیمن د موندنو له مخې، الهام هغه وړتیا ده چې پرته له اوږدو منطقي شخړو او شواهدو څخه په اتوماتيک ډول د حال لارې وړاندې کوي.
فلسفه
د ختیځ او لودیڅ فیلسوفانو دا مفهوم په ډېر تفصیل سره تر څېړنې لاندې نیولی دی. د ذهن فلسفه له دې مفهوم سره ښکېله ده.
ختیځه فلسفه
په ختیځ کې الهام تر ډېره له دین او روحانیت سره تړلی دی او له بېلابېلو دیني متنونو څخه بېلابېلې معناوې شتون لري.
هندوییزم
په هندوییزم کې د ویدیک او نورو نامعلومو لارښوونو د تفسیر لپاره ډول ډول هڅې شوې دي.
د سری اوروبیندو په اند، الهام د تشخیص پر بنسټ د پوهې په قلمرو کې راځي؛ هغه په ​​انسانانو کې رواني سطحه (چې اکثرا په سنسکرت کې جادویي وړتیا ورته ویل کېږي) تشرېح کوي چې دوه بېل ماهیتونه لري، لومړی یې د رواني تجربو نښه کول دي چې د حسي معلوماتو له لارې رامنځ ته کېږي (ذهن چې د بهرنۍ نړۍ څخه د خبرتیا په لټه کې دي). دوهم ماهیت هغه عمل دی چې  له ځان څخه د خبرتیا په لټه کې دی، په پایله ې داده چې انسان له خپل شتون څخه خبر دی یا له غوسه کېدو او د نورو احساساتو څخه خبر دی. هغه دوهم ماهيت د تشخیص پربنسټ علم بولي. هغه وموندله چې اوس مهال د تکامل په پایله کې ذهن له ځانګړي فیزیولوژيک فعالیت او د هغې له غبرګون سره ځان عادت کړی، لکه څرنګه چې دا د بهرنۍ مادي نړۍ سره د اړیکو د ټینګولو لپاره د هغې د عادي تګلارو په توګه ګڼل کېږي. د پایله کې، کله چې موږ د بهرنۍ نړۍ په اړه د پوهې په لټه کې وو، برلاسۍ عادت د حسونو څخه د ترلاسه شوو معلوماتو په بنسټ د شیانو په اړه حقیقتونو د رسېدل دي. خو، د تشخیص پر بنسټ پوهه، چې موږ یې اوس مهال یوازې د انسان د شتون په اړه پوهاوی ورکوو، د خپل ځان څخه هه خوا نوره هم وغځول کېدای شي چې په پایله کې يې الهامي پوهه منځ ته راځي.
هغه وموندله چې الهامي پوهه د زړو انسانانو (ویدیک) لپاره عامه وه او وروسته د هغه ځای دلیل ونیو چې اوس مهال زموږ الهام، فکرونو او عملونو ته بڼه ورکوي له ویدیک څخه تر میتافزیک فلسفي پورې او وروسته د تجربوي ساینس په پایله کې را منځ ته شوي دي. هغه وموندله چې دا بهیر، چې خورا غوره ښکاري، په حقیقت کې د پرمختګ یوه دایره ده، ځکه چې یو ټيټ پوهاوی د یوې لوړې کچې له کار څخه د ډیر څه د اخیستلو لپاره ملاتړ کېږي. هغه وموندل کله چې په ذهن کې ځان-خبري په خپل ځان او بهرني (نور) باندې پلي کیږي، د ځان – څرګنتیا د روښانه تشخیص لامل کېږي، دلیل هم روښانه ادارکي پوهې ته خپل ځان بدلوي.
اوشو په دې عقیده و چې د انسانانو شعور (پوهاوی) له لومړني حیواني شعور څخه ځیرکتیا او الهام ته په ترتیب سره وده کوي ، او انسانان په دوامداره توګه په داسې شعوري حالت کې ژوند کوي چې اکثرا د دې حالتونو ترمنځ د هغوی د نږدېوالي پر بنسټ حرکت کوي. هغه دا هم وایي چې د الهام په حالت کې ژوند کول د انسانیت له بنسټیزو موخو څخه دی.
ادوایتا ویدانتا (چې د فکر یو مکتب دی) الهام د یوې تجربې په توګه ګني چې پر مټ یې کس له برمهني تجربې سره سره اړیکه نیولی شي.