cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد رحیم الافغاني
رحیم د ۲۰۰۷ ز کال د جون په میاشت کې د پاکستان په لاهور ښار کې ونیول شو او د CIA له خوا د تسلیمي، توقیف او پلټڼې د یوې برخې په توګه تر شکنجې لاندې ونیول شو تر څو بیا د ۲۰۰۸ ز کال د مارچ په ۲۸مه ګوانتانامو ته یوړل شو. د هغه رسمي خبر له مخې چې ګوانتانامو ته یې د هغه د وړلو خبر ورکړ، نوموړی ګوانتانامو ته تر وړلو وړاندې د شکنجې د پټو مرکزونو په شبکه (د CIA په سایټونو) کې ساتل کېده. پنټاګون هغه د یوه ارزښتناک زنداني په توګه معرفي کړی، دا هغه لقب دی چې د ۲۰۰۶ ز کال د سپټمبر په ۶مه د عبدالهادي العراقي په ګډون ۱۴ نورو هغو بندیانو ته هم ورکړل شو کوم چې د CIA له سایټونو څخه ګوانتانامو ته وړل شوي وو. محمد رحیم په دې وخت کې چې د ګوانتانامو په ټاپو کې و په ۷ شمېره کمپ کې بندي و، دا د هغو بندیانو لپاره و چې د امریکا دولت «ارزښتناک» بندیان بلل. په دې موده کې چې رحیم د ګوانتانامو په بند کې دی، لا تر اوسه پورې د هغه پر وړاندې کوم حکم نه دی صادر شوی او نه هم تر اوسه پورې کومې محکمې ته احضار شوی تر څو له خپله ځانه دفاع وکړي.
نیویارک ټایمز د ۲۰۰۸ ز کال د نومبر په وروستیو کې د همدې بندیانو په اړه ۲۲۰ پیکسیله پاڼه خپره کړه چې په کې د دې ټولو بندیانو په اړه د رسمي سندونو لنډیز لیکل شوی و. نیویارک ټایمز وویل چې د دې کسانو د حبس اړوند کوم بل رسمي سند نشته. د جنګیالیو د قضايي وضعیت د څېړنې په اړه هېڅ نه دي خپاره شوي. هغوی نوموړی د ۱۰۰۳۰ شمېره بندي په نوم پېژني. همدا شان هغوی نوموړی د «ارزښتناک بندي» په توګه پېژني.
بي بي سي په ۲۰۰۲ ز کال کې رپوټ ورکړ چې د طالبانو د مشر ملا محمد عمر یو موټر چلوونکی د «محمد رحیم» په نوم و. د بي بي سي د خبر له مخې، محمد رحیم د ۲۰۰۲ ز کال د جنوري په میاشت کې له رویټرز سره د خپلې مصاحبې په ترڅ کې د امریکا له دوو راکټي بریدونو څخه د طالبانو د مشر د تیښتې څرنګوالی تشرېح کړی و.
محمد رحیم په خپله مصاخبه کې وویل: کله چې په کندهار کې د ملامحمد عمر کور د امریکا په راکټونو باندې ووېشل شو، نو محمد عمر له هغه وغوښتل تر څو په ټکسي کې کښيني او محمد عمر، د هغه دویمه ښځه او څو زامن یې د سنګیسار په نوم سیمې ته چې یو ساعت لاره وه، یوسي. تقریباً د هغوی په رسیدو سره او وروسته له هغه چې نوموړي له ټکسي څخه ښکته شي، د هغوی ټکسي هم په راکټ وویشل شوه. دې راکټ یوازې ټکسي وویشتله او بل هېڅ څه په دې کلي کې بمبار نه شو. محمد رحیم وویل چې ده یوې خوا ته منډې کړي او محمد عمر بلې خوا او له هغه وروسته یې بیا هېڅکله له هغه سره اړیکه نه لرله.
د اوهایو ایالت د اکرون د سیمې اوسېدونکی کارلوس وارنر چې د محمدرحیم مدافع وکیل دی وايي چې هان کله چې نوموړي له خپل موکل سره لیده کاته کاوه، نو رحیم به په ځنځیر تړلی و. وارنر وروسته له هغه چې د رحیم له بند څخه پنځه کاله تیر شوي و محکمې ته یې د هغه د احضار د حکم لپاره مدني سند ثبت کړ او د خپل موکل پر وړاندې یې د پوره سندونو د نشتوالي له امله د هغه د ازادیدو غوښتنه وکړه.
رحیم د خپل بند په درشل کې کارلوس وارنر ته څو لیکونه ولیکل او کارلوس هم هغه په دې وروستیو کې په عامه توګه خپاره کړل. د رحیم لیکونه له امریکايي پاپ کلتور څخه د هغه د فوق العاده خبراوي ښکارندوی دي، له هغې جملې پر لبران جیمز باندې د هغه ګوتنیونه. د نوموړي وکیل تشرېح کوي چې له کلیولانډ کاوالایرز څخه ګرمې میامي ته د لبران جیمز تګ د رحیم د شدیدې وفادارۍ په احساس کې ریښه لري. محمد رحیم همداشان لیکلي و چې هغه «د ګنګم سټایل نوې سندره ډېره خوښیږي» او «[غواړي] د [کارلوس وارنر] لپاره ډانس وکړي، خو د ځنځیرونو له امله دا کار نشي کولای». د امریکايي پاپ کلتور څخه د پوهې لرلو نه سربېره، کوم چې د هغو ورځپاڼو په لوستلو سره چې کارلوس وارنر ورته د لیدو په مهال وروړلې تر لاسه کړې وي، د رحیم لیکونه همداشان په انګریزې ژبه کې د هغه د وړتیا ښکارندوی دي.
رحیم خپل مدافع وکیل ته ولیکل چې «ساتونکو ته ووایاست تر څو د [ده] ملګری یوازې پریږدي. هغوی باید نرم کړه وړه ولري». دا لیکونه د هغه څه ښکارندوی نه دي چې د ګوانتانامو د زندان له یوه بندي څخه د هغه د رنځونو او ناهیلو تمه کېږي. کارلوس وارنر پر دې اند دی چې د رحیم لیکونه ښیي چې «هغه متفاوت او ذکي دی... تاسې فکر وکړئ چې هغه دا ټول کارونه په هغو محدودیتونو کې چې هلته شته تر سره کوي. نوموړی خارق العاده شوخ طبیعت لري».
له تاریخي پلوه د ښځو قانوني حقونه
د ښځو قانوني حقونه، د هغوی انساني او ټولنیزو حقونو ته اړوندېږي. د ښځو د حقونو لومړنۍ اعلامیه د احساساتو اعلامیه وه. په لومړنیو قوانینو کې د ښځو تړلی ځایګی د ډېرو لرغونو سیستمونو د شواهدو له مخې تائید شوی.
موسايي قانون
د موسايي قانون له مخې په مالي موضوعاتو کې د ښځو او نارینه وو حقونه، تر ډېره یوشان و. ښځو د ځمکې، مالدارۍ، غلامانو او خدمت کوونکو د لرلو په ګډون د شخصي مالکیت حق درلود. ښځو د میراث حق درلود؛ له هغه څه چې د هرچا د مړینې د سوغات یا میراث په نامه یادېږي، له خپلو وروڼو سره یې مساوي حق ترلاسه کاوه، که چېرې به کوم چا زوی نه درلود نه لور، کولای یې شول، ټول میراث ترلاسه کړي. یوې ښځې کولای شول، نورو ته د مړینې د تحفې په توګه د خپلې شتمنۍ اړوند وصیت وکړي، که چېرې به یې ماشومان درلودل، میراث به یې هغوی ته اړوند و، که به یې واده کړی و، د هغې مېړه او که به مجرده وه، د هغې پلار ته به یې میراث پاتې کېده. یوې ښځې کولای شول، په محکمه کې شکایت وکړي او اړتیا نه وه چې یو نارینه، له هغې استازولي وکړي.
مصري قانون
په لرغوني مصر کې له قانوني پلوه ښځو او نارینه وو یو ډول ځایګی درلود – لږ تر لږه له تیوریکي پلوه. مصري مېرمنو د ځمکې، مالدارۍ، غلامانو، خدمت کوونکو او نورو د لرلو په ګډون د شخصي مالکیت حق درلود. هغې حق درلود، د هرڅه میراث ترلاسه کړي او خپله شتمني نورو ته ورکړي. هغې کولای شول، خپل مېړه ته طلاق ورکړي (له مخې یې هغې ته اړونده شتمني – د مهر په ګډون – د هغې شخصي مالکیت ته اړوندېده)، په محکمه کې شکایت وکړي. مېړه د خپلې ښځې د وهلو ډبولو له امله جریمه کېده.
د آتن قانون
د لرغوني آتن په قانون کې، ښځو د خپلو نارینه وو سیالانو په څېر ګڼ شمېر قانوني حقونه نه لرل. هغوی په قضايي محاکمو او غونډو کې له ګډون محرومې وي. هغوی له قانوني پلوه د پام وړ پیسو په ارزښت قراردادونو کې ونډه نه شوه اخیستلی.
په لرغوني آتن کې ښځو د طلاق حق درلود، په داسې حال کې چې له طلاق وروسته له طلاق شوي مېړه څخه د خپلو اولادونو اړوند یې هېڅ حق نه درلود.
اسلامي قانون
د منځنیو پېړیو په پیل کې، د ښځو د حالت د غوره کېدو په برخه کې لومړنۍ هڅې، د اسلام د سپېڅلي دین د لومړنیو اصلاحاتو له مخې وې،  چې ښځو د واده کولو، طلاق او میراث په برخو کې حقونه ترلاسه کړل. د آکسفورډ قاموس د اسلام په اړه څرګندوي چې، د اسلام له مخې د عربو ښځو په ژوند کې د نویو زېږېدلو نجونو ماشومانو د وژلو د منع کولو او هغوی ته د بشپړ شخصیت په رسمیت پېژندلو په ګډون پرمختګ رامنځته شو. «مهریا ولور چې پخوا د ناوې د بیې په توګه د هغه پلار ته ورکول کېده، د ښځې د شخصي مالکیت په توګه د واده په تحفې واوښت». د اسلامي قوانینو له مخې: واده نور له یو «حالت» نه هغه «قرارداد» ته واوښت چې د ښځې رضایت په کې اړین و. د ځمکې په ګډون د واده شویو ښځو مالکیت، د هغوی پر خپل نامه و او په هېڅ ډول هغه په واده کولو سره د مېړه د مالکیت په توګه نه اوښته، دا هغه لوی توپیر و چې تر معاصرې دورې پورې یې د ډېرې برخې اروپا په قوانینو کې شتون نه درلود. «په هغه مرد سالاره ټولنه کې چې پخوا میراث یوازې نارینه خپلوانو ته اړوند کېده، ښځو ته هم د میراث حق ورکړل شو».
زده کړې
اسلام د ښځو ښوونه او روزنه یوه مقدسه چاره بللې، ښځې د دې پر ځای چې د اسلام د سپېڅلي کتاب له لوستلو منع وي، د نارینه وو په څېر د هغو لوستلو ته هڅول کېدلې. مسلمانو ښځو ،لکه فاطمه الفهیري چې په ۸۵۹ ز کال کې یې د القروئین پوهنتون جوړ کړ، د ګڼ شمېر اسلامي روزنیزو مؤسسو په بنسټ اېښودو کې مهم رول لرلی. دغو چارو تر ۱۲ مې او ۱۳ مې پېړۍ پورې د ایوبیانو تر لړۍ دوام وکړ، هغه مهال چې ۱۶۰ جوماتونه وو، مدرسې په دمشق کې جوړې شوې، چې ۲۶ یې د مېرمنو له خوا په وقفي ډول (خیریه ډول) جوړې شوې. په اسلامي نړۍ کې د ښځو د زده کړو الهام د حضرت محمد(ص) له مېرمنو نه اخیستل شوی: خدیجه: بریالۍ سوداګره او عایشه چې د احادیثو د علم پیاوړې څېړونکې او نظامي مشره وه.
کار
ښځې د اسلامي قوانینو له مخې کولای شي، د نارینه وو په څېر قرارداد ترسره کړي، ملکیت وپېري او یا وپلوري، له خپل لوري د نارینه له وکالت پرته په محکمه کې شکایت وکړي، سوداګري وکړي، یو څه اعطا کړي او نور. د خلافت پر مهال په بشري قوه کې له بېلابېلو قومي او مذهبي ډلو کار اخیستل کېده، په داسې حال کې چې نارینه او ښځینه دواړه په بېلابېلو اقتصادي چارو کې هم بوخت و.
د واده حق
قرآن په واضح ډول تر څلورو ښځو پورې د څو ودونو کولو اجازه ورکړې، لکه څرنګه چې فرمايي: « او كه چېرې تاسو وېرېدلئ له دې چې د یتیمانو په حق كې به انصاف ونه كړى شئ، بیا نو له (نورو) هغو ښځو سره نكاح وكړئ چې ستاسو خوښې وي، دوه، یا درې، یا څلور، نو كه تاسو وېرېدلئ چې انصاف به ونه كړى شئ، بیا نو له یوې (اصیلې ښځې) سره (نكاح وكړئ)، یا وینځه (واخلئ)، دا (طریقه) ډېره نژدې ده، دې ته چې تاسو به ظلم ونه كړئ». د فتوا د د دایمي کمېټې په خبره، په اسلام کې د بل واده کولو په موخه د لومړۍ مېرمنې اجازې ته اړتیا نه شته.
دا په داسې حال کې ده، چې مسلمان نارینه کولای شي، د یهودو او عیسوي باور لرونکو ښځو سره واده وکړي، خو مسلمانې ښځې نه شي کولای، له مسلمان پرته د بل چا سره واده وکړي.
افتخار الحسن کاندهلوي
افتخار الحسن کاندهلوي ابن روف الحسن کاندهلوي (۱۹۲۲/۱/۱۰–۲۰۱۹/۶/۲)(۱) هندي اسلامي عالم وو. له څلوېښتو زيات کتابونه يې ليکلي دي.(۳) د هغه مشره خور د محمد زکريا کاندهلوي مېرمن وه.
==زده کړي==
افتخار الحسن له حافظ رحيم بخش څخه قرآن کريم ولوست. او د مظفر نګر په احيا العلوم مدرسه کي يې له حافظ سعادت خان ديوبندي څخه حفظ وکړ. د قرآن شريف له يادولو وروسته افتخار الحسن د نظام الدين مرکز ته لاړ تر څو په کاشف العلوم مدرسه کي فارسي او عربي کتابونه ولولي، مګر د هغه لپاره حالت مناسب نه وو، له دې امله بيرته مظفر نګر ته راغی او هلته يې په مراديه مدرسه کي تر شرح جامي پوري ديني زده کړي وکړې.
په مراديه مدرسه کي د زده کړو له بشپړولو وروسته افتخار الحسن د لوړو زدکړو لپاره مظاهر العلوم سهارنپور ته لاړ. له مظاهر العلوم سهارنپور نه له فارغېدو وروسته هغه اراده وکړه چي په کاندهله کي پاته شي. او د قرآن او حديث په رڼا کي يې د امت د بيا راژوندي کولو لپاره کار وکړي.
==تصوف==
هغه د تبليغي جماعت له امير مولانا محمد الیاس کاندهلوي نه بيعت اخيستی وو. د هغه له وفات وروسته يې له عبدالقادر رايپوري نه بيعت واخيست.
==ليکني==
افتخار الحسن کاندهلوي له څلوېښتو زیات کتابونه لیکلي دي.(۴) ځيني کتابونه يې دادي
آخرت کی یاد
اعمال رمضان
عاشور محرم الحرام
دعا کی اہمیت
فضیلت قران
حق تعالی کے دو مخصوص انعام
علم کیسے حاصل کیا جاتا ہے۔
اسلام میں امانت داری
وفات
افتخار الحسن کاندهلوي د ۲۰۱۹ز کال د جون په دوهمه نېټه ۱۴۴۰ه.ق د رمضان په ۲۷ د ۹۷ کالو په عمر په کاندهله کي وفات شو.(۵) درۍ زامن او درۍ لوڼي يي پاته شوې.
==سرچينې==
^ "इस्लामिक धर्म गुरु हजरत मौलाना के निधन से जिले मे शहर शोक की लहर, एसपी शामली पहुंचे कांधला कस्बे, आज होगी अंतिम विदाई". Amar Ujala.
^ http://mkislamicworld.com/book-download.php
^ "यूपी: 95 वर्षीय हजरत मौलाना इफ्तेखारूल हसन का इंतकाल, जनाजे में उमड़ा जनसैलाब, देखें तस्वीरें". Amar Ujala.
عیسویت په متحده ایالاتو کې
عیسویت په متحده ایالاتو کې تر ټولو پېژندل شوی دین دی. اټکلونه داسې وړاندیز کوي چې د متحده ایالاتو د نفوس ۶۵ تر ۷۵ سلنه خلک عیسویا ن دي (شاوخوا ۲۳۰ څخه تر ۲۵۰ میلیون پورې). د امریکايي عیسویانو ډېره برخه پروتستانت عیسویان دي، حال دا چې د پام وړ شمېر (۷۰ تر ۷۵) رومن کاتولیکان او نور اقلیتونه لکه مومون، ارټوډوکس عیسویان او د یهوه شاهدان دي (ټول نږدې ۱۳ میلیون). متحده ایالات په نړۍ کې د عیسویانو تر ټولو لوی نفوس لري او په ځانګړي ډول د پروتستان عیسویانو لوی نفوس لري، نږدې له ۲۳۰ څخه تر ۲۵۰ میلیون پورې مسیحیان لري او تر ۲۰۱۹ کال پورې ۱۵۰ میلیون کسانو له پروتستان کلیسا سره تړاو درلود، که څه هم نور هېوادونه په خپل نفوس کې د عیسویانو لوړه سلنه لري. په ۲۰۲۰ کال کې په متحده ایالاتو کې د دین سرشمېرنه چې د ۲۰۱۴ او ۲۰۲۰ کلونو تر منځ د دین د څېړنیزې مؤسسې له خوا تر سره شوه، وښوده چې د دغې ۷ کلنې فاصلې/ واټن تر منځ د امریکا ۷۰ سلنه وګړي عیسویان وو. په ۲۰۲۰ کال کې د پيو د څېړنیز مرکز له خوا شوې نظر پوښتنې له مخې ۶۵ سلنه لوی عمر لرونکو کسانو ځانونه مسیحیان معرفي کړي. هغوی په ۲۰۱۵ کال کې ۷۵ سلنه، په ۲۰۱۴ کال کې ۷۰.۶ سلنه، په ۲۰۱۲ کې ۷۸ سلنه، په ۲۰۰۱ کال کې ۸۱.۶ سلنه او په ۱۹۹۰ کال کې ۸۵ سلنه وو. نږدې ۶۲ سلنه ګډون کوونکي په نظر پوښتنه کې ادعا کوي چې د کلیسا د ټولنې غړي وي. د امریکا د متحده ایالاتو مدرن رسمي شعار «په خدای باور لرو» لکه څنګه چې د ۱۹۵۶ کال په قانون کې د ولسمشر ډوایټ. ډي. اېزونهاور له خوا لاسلیک شوی و رامنځته شو. دا عبارت د لومړي ځل لپاره په ۱۸۶۴ کال کې د متحده ایالاتو پر سيکو راڅرګند شو.
د پروتستانو ټولې طبقې د ټول نفوس ۴۸.۵ سلنه برخه جوړوي، چې پروتستانیزم په هېواد کې د عیسویت تر ټولو عام ډول او په متحده ایالاتو کې د ډېری وګړو مذهب جوړوي، حال دا چې کاتولیک کلیسا په خپله د ۲۲.۷ سلنه نفوس له لرلو سره په دې هېواد کې د مسیحیت تر ټولو لوی ډول دی، که چېرې پروتستان د دې پر ځای چې یو واحد مذهب وګڼل شي په بېلابېلو مذهبونو ووېشل شي دا په کې یو انفرادي مذهب دی. د هېواد دویمه لویه کلیسا او یوازینی لوی پروتستان مذهب د سویلي بپتسما کنوانسیون دی. د ختیځو عیسوي فرقو تر منځ څو ختيځې ارټوډوکس کلیساوې او ختیځه ارټوډوکس کلیسا شته دي چې په متحده ایالاتو کې له یو مېلیون څخه لږ پیروان لري یا د ټول نفوس ۰.۴ سلنه برخه جوړوي. مسیحیت د متحده ایالاتو په ټولو ایالاتونو او سیمو کې غالب دین دی. دې دین ته راګرځېدل د کوریایانو، چینایانو او جاپانیانو تر منځ د پام‌وړ زیات شوي. په ۲۰۱۲ کال کې د دغه ټولنې د مسیحیانو سلنه په ترتیب ۷۱، ۳۰ او ۳۷ سلنه وه.
عیسویت هغه مهال په امریکا کې معرفي شو کله چې په ۱۶مه او ۱۷مه پېړۍ کې د لومړي ځل لپاره د اروپایانو مستعمره شوه. مهاجرت د مسیحیانو شمېر زیات کړ. متحده ایالات د خپل رامنځته کېدو له مهال راهیسي د بېلابېلو سرچینو له خوا یو پروتستان ملت بلل کېږي. کله چې «غیر مذهبي» او «غیرتړلې» کټګورۍ د احصایوي موخو لپاره په مذهبي کټګورۍ کې شاملې شوې، پروتستېزم په تخنیکي توګه نور د اکثریت مذهبي کټګوري نه ده. په هر حال دا د امریکایانو د ډېروالي لومړنۍ پایله ده، لکه څنګه چې د پرتستان مذهب امریکایان له هېڅ دین سره تړاو نه لري، خو نه دا چې د غیر پروتستاني مذهبي تړاوونو پایله وي او پروتستانیزم تر ډېره په متحده ایالاتو کې د عیسوي امریکایانو او هغه ډله امریکایانو تر منځ چې خپل مذهبي تړاو اعلاموي په اکثریت یا غالب ډول پاتې شوی. نن ورځ په متحده ایالاتو کې ډېری عیسوي کلیساوې یا اصلي پروتستان، انجیلي پروتستان یا کاتولیک دي.
لویې مذهبي کورنۍ
عیسوي فرقې په متحده ایالاتو کې معمولاً په درېیو لویو ډلو وېشل کېږي: انجیلي پروتستانتیزم، د اصلي کرښې پروتستانتیزم او کاتولیک کلیسا. همدارنګه عیسوي مذهبي فرقې هم شته چې په دغه هېڅ یوه ډله کې نه راځي، لکه ختيځ ارټوډوکس او مشرق اورټوډوکس، خو هغوی ډېر کوچني دي.
یوه سروې چې په ۲۰۰۴ کال کې په متحده ایالاتو کې تر سره شوې د دغو ډلو سلنه داسې ښيي؛ چې ۲۶.۳ سلنه (انجیلي)، ۲۲سلنه (کاتولیک) او ۱۶ سلنه (د اصلي کرښې پروتستان) دي. د متحده ایالاتو د احصایې لنډیز د یوې مطالعې پر بنسټ چې په ۲۰۰۱ کال کې تر سره شوې، د لوی عمر لرونکو په خپله ژبه د هغوی مذهبي هویت د همدې ډلو سلنه ۲۸.۵ (انجیلي)، ۲۴.۵ (کاتولیک) او ۱۳۹ سلنه (اصلي پروتستان) دي.
پروتستانتوب
په لومړنۍ کارونه کې د اصلي کرښې اصطلاح له انجیلي اصطلاح سره په تضاد کې ده.
لکه څنګه چې په لاندې جدول کې ښودل شوي دي، ځینې فرقې له ورته نومونو او تاریخي اړیکو سره د انجیلي او اصلي کرښې له ډلې سره په پام کې نيول کېږي.
انجیلي پروتېستانیزم
انجیلیزم یو پروتېستاني عیسوي غورځنګ دی. په معمولي کارونه کې د اصلي کرښې اصطلاح له انجیلي سره په ټکر کې ده. ډېری پلویان یې د انجیلي کلیدي ځانګړنې لاندې موارد په ګوته کوي: د خپل شخصي دین بدلولو پر اړیتا (یا بېرته زېږېدلو باور) دانجیل ځینې څرګندونې سپېڅلي کتاب ته د لوړ صلاحیت او درناوي په هڅه کې دي او د عیسی (ع) پر مړینه او بېرته راژوندي کولو ټینګار لري. ډېوېډ بیبنګټون (David Bebbington) دا څلور ځانګړنې د دین بدلون، ګوندیمار، د سپېڅلي کتاب پالنه او د صلیب سېنټریزم نوم ورکړی او وايي چې دا په یوځای ډول څلورګوني لومړیتوبونه رامنځته کوي چې د انجیلیزم بنسټ جوړوي.
مقدونیایي ژبه
مقدوني ژبه (مقدونیایي ژبه) македонски јазик) د شمالي مقدونیه هیواد رسمي ژبه ده. یاده ژبه د سلوانیایي ژبو له سویلي برخې څخه یوه ده. {{legend|#0006fc|له ۶۰زرو ډیر ویونکي}}{{legend|#8184ff|له ۴۰زرو ډیر ویونکي}}{{legend|#dddeff|له ۲۰زرو ډیر ویونکي}}{{legend|#b9b9b9|له ۲۰زرو کم ویونکي}}]]
منرال
په جیولوژي (ځمک‌پوهنه) او منرالوژي (کان‌پوهنه) کې منرال یا د منرال ډولونه په ټولیز ډول یو جامد کیمیاوي مرکب دی چې نسبتاً مشخص کیمیاوي ترکیب او مشخص کرېسټالي جوړښت لري او په طبیعي کې په خالص ډول موجود دي.
د ځمک‌پوهنې له پلوه د منرالونو په تعریف کې معمولاً هغه مرکبات نه شاملېږي چې یوازې په ژوندیو موجوداتو کې شته. ځینې منرالونه تر ډېره بیوجینیک دي (لکه کلسایټ) یا عضوي مرکبات چې کیمیاوي معنا لري (لکه ملیټ). ژوندي موجودات تر ډېره هغه غیر عضوي کاني مواد (لکه هایدروکسي لاپټيټ) سنټېز کوي چې په ډبرو کې هم موجود دي.
منرال له ډبرې څخه یو جلا مفهوم دی چې هر ډول لوی جامد جیولوژیکي مواد پکې شاملېږي او په لویه کچه کې نسبتاً هم‌جنسه دي. یوه ډبره ښايي له یو ډول منرال څخه جوړه شوې وي یا ښايي د دوو یا څو بېلابېلو منرالونو ټولګه وي چې له فضايي پلوه په متمایزو فازونو وېشل کېږي.
له مشخص کرېسټالي جوړښت پرته ځينې جامد طبیعي مواد لکه عقیق یا ابسیډین [هغه ښيښه چې د اور غورځوونكي غره له موادو څخه په طبيعي ډول جوړېږي]، منرالایډ بلل کېږي. که یو کیمیاوي مرکب په طبیعي ډول له بېلابېلو کرېسټالي جوړښتونو سره واقع شي، هر جوړښت ته د یوه جلا منرالي ډول یا نوعې په سترګه کتل کېږي. مثلاً کوارټز او سټیشوېټ دوه بېلابېل منرالونه دي چې له ورته مرکب سلیکان ډای اوکسایډ څخه جوړ شوي دي.
د منرال پېژندنې نړیواله اتحادیه (IMA) د منرالونو د ډولونو د تعریف او نومونې لپاره یوه پېژندل شوې معیاري اداره ده. دغې ادارې د ۲۰۲۱ کال له نومبر میاشتې راهیسې د ۵۹۶۶ وړاندیزي یا دودیزو ډولونو له ډلې څخه  ۵۷۶۲ په رسمیت پېژندلي.
پر مهم کیمیاوي ترکیب او کرېسټالي جوړښت سربېره، د منرالي ډولونو په تشرېح کولو کې معمولاً د هغوی عامې فزیکي ځانګړنې لکه بېرونی شکل، سختوالی، ځلا، روڼوالی، رنګ، کلکوالی، درز، ماتوالی، جلا والی، ځانګړی وزن، مقناطیسیت، فلورسینس، راډیو اکټیويټي، خوند، بوی او له تېزابو سره تعامل شاملېږي.
کاني مواد د مهمو کیمیاوي ترکیباتو پر اساس طبقه‌بندي کېږي؛ د طبقه‌بندۍ دوه لوی سیستمونه ډانا او سټرونز دي. سیلیکات د ځمکې کابو ۹۰ سلنه قشر جوړوي. د کاني موادو په نورو مهمو ګروپونو کې اصلي عناصر، سلفایډ، اکسایډ، هالایډ، کاربونېټ، سلفاټ او فاسفېټ شامل دي.
د منرال‌پېژندنې نړیواله اتحادیه
د منرال‌پېژندنې نړیوالې ادارې د جلا منرال په توګه یوې مادې ته لاندې شرایط وضع کړي دي:
د دغو قوانینو جزئیات تر یوې کچې پورې د بحث وړ دي. مثلاً؛ په دې وروستیو کې د منرالي موادو په توګه د بې‌شکله موادو د طبقه‌بندۍ لپاره څو وړاندیزونه وشول، خو د منرال‌پېژندنې نړیوالې اتحادیې ونه منل.
ډبرې، کاني ډبرې او قېمتي ډبرې یا جواهر
ډبره د یوې یا څو منرالي مادو ټولګه ده. ځينې ډبرې لکه چونه یا کوارټزیټ ډبرې له یوه منرال څخه جوړې شوې دي، لکه د چونې په ډبره کې کلسایټ یا اراګونایټ او په کوارټزیټ ډبره کې کوارټز. نورې ډبرې د مهمو منرالونو په نسبي ډېروالي سره تعریفېدای شي. ګرانیت د کوارټز، الکالي فلډسپار او پلاجیوکلس فیلډسپار په نسبت تعریفېږي. په ډبره کې نور موجود منرالونه جانبي منرالونه بلل کېږي او د ډبرې پر لوی ترکیب ډېر اغېز نه‌لري. ډبرې په بشپړ ډول له غیر منرالي موادو جوړېدای شي. د ډبرو سکاره یوه رسوبي ډبره ده چې تر ډېره له عضوي موادو څخه د ترلاسه شوي کاربن په مرسته جوړه شوې ده.
کاني ډبرې هغه منرالونه دي چې د یوه ځانګړي عنصر، معمولاً اوسپنې، لوړه اندازه غلظت ولري. مثلاً سیانابار (HgS) د سیمابو د کان ډبره ده. سفالیرایټ (ZnS) د زینک د کان ډبره ده. کاسیتریت (SnO2) د قلعي کاني ډبره ده او کلمنیت د برون د کان ډبره ده.
جواهر با ارزښته او زینتي منرالونه دي چې د ښکلا، پایښت او معمولاً د کم‌پیدايۍ له امله له نورو جواهراتو سره توپیر لري. د منرالونو کابو ۲۰ ډولونه پر شرایطو برابر منرالي جواهرات دي او نږدې ۳۵ مورده یې عامې قېمتي ډبرې جوړوي. د جواهرو منرالونه تر ډېره په بېلابېلو ډولونو شته، له همدې امله ښايي یو منرال څو بېلابېلې قېمتي ډبرې جوړې کړي، لکه یاقوت او سره یاقوت چې دواړه کورانډیوم Al2O3 دي.
ډیمېټروډون
ډیمېټروډون (په لاتين: Dimetrodon)د تی لرونکو ځناورانو د اجدادو څخه  یو غوښه خوړونکي ژوي وو چی  ۲۹۰ میلیونه کاله مخکې په شمالي امريکا او اروپا کی یی ژوند کاوه. اوږدوالي یی ۳،۵ متره وو او وزن یی تقریبا ۲۰۰ کیلوگرامه وو. ډیمېټروډون پر ملا باندي د بدن حرارت د تنظیمولو لپاره لوی بادوان درلود. نوموړی ژوي کوڅنی ځناوران او بل ډیمېټروډونان ښکاري کاوه.
وېشنيزه:تى لرونكى ژوي
زرغون شاه شينواری
زرغون شاه شينواری (په انگرېزي: Zarghoonshah Shinwari) يو افغان ژورناليست، ليکوال، شاعر، سياسي شنونکی او مبصر دی. هغه په افغاني رسنيو کې فعال کار کړی. دا مهال په امريکا کې د آريانا افغانستان تلويزون د څېرو او خاطرو د خپرونې کوربه او چلوونکی دی.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:افغان خبريال وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال وېشنيزه:افغانان
سورن کی یرکګارډ
سورن ابي کی یرکیګارډ (/ˈsɒrən ˈkɪərkəɡɑːrd/ SORR-ən KEER-kə-gard,  همدارنګه په امریکايي انګلیسي ژبه /-ɡɔːr/ ګور، په دنمارکي ژبه: [ˈsɶːɐn ˈɔˀˌpyˀ ˈkʰiɐ̯kəˌkɒˀ] (اورېدل )؛ زوکړه د ۱۸۱۳ کال د مې میاشتې ۵مه- مړینه د ۱۸۵۵ کال د نوامبر ۱۱مه) یو ډنمارکی د دینپوهنې پوهاند، فلیسوف، شاعر، ټولنیز کره‌کتونکی او مذهبي لیکوال و، چې په پراخه توګه د لومړني هستي‌پال (اګزیستانسیالیست) فلیسوف په توګه پېژندل کېږي. هغه د منظم مذهب، عیسویت، اخلاقو، چلند، ارواپوهنې او دیني فلسفې په اړه تنقیدي لیکنې وکړې او له استعارې، کنايې او تمثیل سره يې خپل انس څرګند کړ. د هغه ډېری فلسفي کارونه د یو «مجرد فرد» په توګه د ژوند په څرنګوالي بحث کړي او د انسان عیني واقعیت ته تر اجمالي تفکر لومړیتوب ورکوي او د شخصي ژمنتیا او انتخاب ارزښت په نښه کوي. نوموړی د هغه ادبي منتقدانو مخالف و چې د خپل وخت اېډیالیست روښانفکران او فلیسوفان يې ستایل او داسې فکر یې کاوه چې سویډبورګ، هګل، فیشته، شلینګ، شګل او هانس کریسټین انډرسون «پوهانو» په ډېرې چټکۍ پېژندلي وو.
په پېچلو خبرو کې د ټاکلو لیدلورو د وړاندې کولو لپاره د کی یرکیګارډ لومړنی کار په مستعار نوم ولیکل شو. هغه پېچلي مسائل په بېلابېلو لیدلورو کې وارزول چې هر یو یې له بېل مستعار نوم سره وړاندې کړ. هغه د جوړوونکې خبرې په نوم اثر په‌خپل اصلي نوم ولیکه او هغه یې یو «مجرد فرد» ته اهدا کړ چې ښايي د هغه د اثارو د کشف غوښتونکی و. هغه ولیکل: «پوهه او ساینس غواړي دا تدریس کړي چې عیني واقعیت ته رسېدل یوه لار ده. عیسویت دا تدریسوي چې د واقعیت عینیت ته د رسېدو لار تابع کېدل دي.» په داسې حال کې چې پوهان د نړۍ په اړه د مشاهداتو/کتنو په‌واسطه زده‌کړه کوي، کی یرکیګارډ په غوڅ ډول دا رد کړه چې کتنې په يوازې ډول د روح د نړۍ داخلي کارونه څرګندولی شي.
د کی یرکیګارډ ځینې کلیدي نظريې دا دي: «ذهني او عیني حقایق»، د عقیدې سمونه، د یادولو او تکرار غبرګولي، ډار، لایتناهي کیفي توپیر، ایمان د یوې تلوسې په توګه  او د ژوند په لار کې درې پړاوونه. کی یرکیګارډ په ډنمارکي ژبه لیکل کول او په لومړیو کې یوازې په سکاټلنډي ژبه د هغه د اثارو هرکلی کېده، خو د شلمې پېړۍ په پیل کې د هغه لیکنې په فرانسوي، الماني او نورو اصلي اروپايي ژبو وژباړل شوې. د شلمې پېړۍ په منځنۍ برخه کې د هغه فکر پر فلسفه، دینپوهنې او په ټوله کې د لویدیځ په فرهنګ د پام‌وړ اغېز وکړ.
لومړي کلونه (۱۸۱۳-۱۸۳۶)
کی یرکګورد په کپنهاګ کې په یوه سوکاله کورنۍ کې نړۍ ته راغی. مور يې انه سورنسداټر لونډ کی یرکګارډ د هغه له پلار مایکل پډرسن کي یرکګارډ سره تر واده مخکې د دوی په کور کې د خدمې په توګه کار کاوه. هغه یوه متواضع ښځه وه: خاموشه وه او رسمي زده‌کړې يې نه درلودې. دوی ۷ ماشومان لرل. د هغې لمسۍ هنریټ لونډ ولیکل هغې «په خوښۍ همسا په لاس کې واخیسته او [سورن او پیټر] څخه یې داسې ساتنه وکړه لکه یوه چرګه چې د خپلو چورګوړو ساتنه کوي.» هغې همدارنګه ‌خپل بچیان د خپل نفوذ له اغېز برخه‌من کړل، داسې چې وروسته پيټر وویل چې ورور يې په‌خپلو لیکنو کې تر ډېره د خپلې مور خبرې خوندي کړې دي. بل لور ته یې پلارچې د یوټلنډ اوسېدونکی د وړیو سوداګر و. «هغه ډېر ترینګلی سړی و چې په هره بڼه کې وچ او بې مینې و، خو د خپلې «کلیوالې چپنې» چلند کې يې فعال خیالونه رانغاړلي و چې ان د هغه عمر هم نه شوی خنثی کولی». هغه همدارنګه له فلسفې سره مینه لرله او تر ډېره به يې په‌خپل کور کې د روښانفکرانو کوربه‌توب کاوه. هغه ځان د کریسټین وولف عقل‌پاله فلسفې ته وقف کړی و او په پای کې یې ځان تر یوه حده تقاعد کړ تر څو وکولی شي د وولف ډېرې لیکنې وڅاري. کی یرکیګارډ په ماشومتوب کې د خپل پلار باورونه څارل اوپه شدید ډول پر وولفي عقل‌پالنه د مایکل د فداکارۍ تر اغېز لاندې و. هغه د لوډیګ هولبرګ د کمیدي، او د يوهان ګئورګ هامان، ګوتولډ افرایم لسینګ، اېډوارډ یانګ او اپلاتون له لیکنو څخه هم خوند اخیست. کی کیګور د اپلاتون په خبرو کې د سقراط له شخصیت سره مخ شو چې وروسته یې له استعاري او همدارنګه په مکرر ډول د هغه د غیر مستقمیو اړیکو له کارولو سره د فلیسوف پر مینه د پا‌م‌وړ اغېز وکړ.
کی یرکیګارډ په ۱۹مه پېړۍ کې د کوپنهاګ په کږو سړکونو کې له قدم وهلو څخه خوند اخیست، چېرته چې ګاډۍ په ندرت تلله. کی یرکیګارډ په ۱۸۴۸ کال کې ولیکل، «زه په دې فکر کې چې بل موجود نه وی، په کپنهاګ کې یواځې یو سړی موجود وی چې هر بې‌وزله کولی شوی په ازاد ډول پر سړک له هغه سره اړیکه ولري او خبرې ورسره وکړي، له عیسویت څخه په حقیقي ډول راضي وم؛ که بل فرد موجود نه وی، او یواځې یو سړی وی چې په هره ټولنه کې يې ډېر تګ راتګ کولی او له بې‌وزلو سره یې له اړیکو لرې‌والی نه کولی، بلکې له هرې اشنا کنیزې، کاریګر او هر عادي مزدور سره یې سلام کولی». د اور لېډي (زموږ د مېرمنې) کلیسا د ښار په یوه څنډه کې وه، چېرته چې مېنسټر اسقف د انجیل تبلیغ کاوه. د ښار په بله څنډه کې سلطنتي تیاتر و چې فرو هایبرګ به پکې نندارې وړاندې کولې.
د کی یرکګارډ د نه خپرو شویو مجلو په ځانګړي ډول د «لویې زلزلې» په نوم د یوې کیسې د لنډې مسودې د داستاني قیاس د تشرېح پر اساس، د کی یرکګارډ  ځینې لومړني پوهان داسې استدلال کوي چې مایکل په دې باور و چې هغه د خدای قهر راپارولی او هېڅ بچی به يې تر هغه ډېر عمر ونه کړي. ویل کېږي چې هغه خپله په دې باور و چې ښايي د سزا د هغه د شخصي ګناهونو لکه په ځوانۍ کې د خدای په نوم لعنت ویل یا له واده پرته د انه د امیندواره کېدلو له امله وي. که څه هم د هغه له ۷ بچیانو څخه ۵ د هغه تر مړینې مخکې مړه شول خو خپله سورن او ورو یې پيټر کرېسټن کیرکګارډ تر هغه ډېر عمر وکړ. پیټر چې له کی یرکګارډ څخه ۷ کاله مشر و، وروسته په البورګ کې اسقف شو. جولیا واټکین داسې فکر کاوه چې له موراویا کلیسا سره د مایکل لومړنۍ مینه به هغه د ګناه د ژورو ویجاړوونکو اغېزو په اړه وپوهوي.
سورن کی یرکګارډ هیله‌من شو چې تر بښل کېدو وروسته هېڅوک بېرته خپلو ګناهونو ته نه ورګرځي او په همدې توګه هر هغه څوک چې واقعاً د ګناه په بښلو باور ولري خپل ژوند د بښنې د موجودیت پر وړاندې د یو اعتراض په توګه نه تېروي. هغه دې ټکې ته په اشاره وویل مخکې له دې چې قیصر د کاتو د بښنې فرصت ولري هغه ځان‌وژنه وکړه. دا د بښنې د نه ترلاسه کولو ډار ویجاړوونکی دی. اډېنا اېچ. هونګ په ۱۹۸۴ کال کې په خپل کتاب کې له کی یرکګارډ څخه نقل قول وکړ او ويې لیکل بښنه یوه اغېزه او همدارنګه یوه مهرباني ده او کی یرکګارډ په ۱۸۴۷ کال کې د بښنې په اړه داسې ولیکل. په ۱۹۵۴ کال کې سمویل باربر د کی یرکګارډ دعا، «جنتي پلاره! زموږ ګناهونه زموږ پر وړاندې مه دروه بلکې موږ زموږ د ګناهونو پر وړاندې ودروه تر څو ستا په فکر کې وو او دا فکر زموږ په روح کې راژوندی کړه او هر کله چې دا فکر په موږ کې راویښيږي موږ ته ستا بښنه رایاده کړي نه هغه خطا چې موږ تر سره کړې او دا چې موږ څه ډول بې لارې شوي وو او تا څه ډول موږ سمې لارې ته هدایت کړو!» ته موسیقي جوړه کړه.
سوکالۍ اقتصاد
سوکالۍ اقتصاد Welfare economics د اقتصاد هغه برخه، چې اغزیمنتوب او د ټولنې هر اړخیزه ښه والي مطالعه کوي او دغه موخه د کمیابه منابعو په متبادل تخصیص باندې تکیه لري. عمدتا د سوکالۍ اقتصاد په څېړنو کې د جزوي اقتصاد میتودونو او تخنیکونو څخه گټه اخېستل کېږي. د اقتصاد دغه برخه په دوه مهمو قضیو ولاړه ده چې عبارت دي له:
سرچینې
وېشنيزه:اقتصاد
كامل غریبی
كامل غریبی په ​​متحده اماراتو کې د تونس یو سوداګر دی. هغه د جی کے پانګوونې هولډنګ ګروپ ایس اے بنسټ ایښودونکی دی. هغه د 8 جنوري په کال 1962 په تیفس ، تونس کې زیږیدلی وو.
محمد نبي عظيمي
ستر جنرال محمد نبي عظیمي  (زوکړه؟ - مړينه د ۱۳۹۹ ل ل کال د کب ۱۳، تاشکند)، (په انگرېزي: Mohammad Nabi Azeemi) په افغانستان کې د ببرک کارمل او ډاکتر محمد نجيب الله د واکمنيو پر مهال پوڅي افسر او جنرال وو.
مخينه
محمد نبي عظيمي په افغانستان کې د پرچمواکۍ پیر يو کيڼ اړخی پوځي جنرال وو چې وروسته ېې د برهان الدين رباني او احمد شاه مسعود سره ملگرتيا وکړه. هغه د ډاکتر نجیب اله د حکومت د دفاع مرستیال وزیر او د کابل گارنېزون بولندوی وو. نوموړی یو له هغو جنرالانو څخه وو چې پر ۱۳۷۱ ل ل (۱۹۹۲ ز) کال يې د ببرک کارمل په لارښوونه، د ولسمشر ډاکتر نجیب الله پرضد کودتاه کې لاس درلود او د پرچم ډلې له نورو ملگريو لکه محمود بریالي ، فريد احمد مزدک، عبدالوکيل، نجم الدین کاویاني، همدا راز جنرال عبدالرشيد دوستم سره يې یو ځای د ملگريو ملتو سازمان د سولې پلان له ناکامۍ سره مخ کړ. جنرال نبي عظیمی له خپلو نورو ملگريو سره په کارنده توگه مخکینی رژیم له منځه یووړ او د نظار شورا ډلو ته يې شونتیاوې برابرې کړې، چې واک و ځواک ته ورسیږي.
دجمعيت او نظار شورا ملاتړ
جنرال نبي اعظمي د افغانستان د پخواني ولسمشر نجيب الله د واکمنۍ پر مهال د کابل گارنيزون بولندوی وو. کله چې نجيب الله د سولې د پلان له مخې جهادي ډلو ته په سوله ييزه توگه د ملگريو ملتونو له پلان سره سم له واک و ځواکه لاس واخيست، نو عظيمي ته ېې د کابل امنيت وسپاره. دا مهال هغه له خپلو نورو گوندي پرچمي جنرالانو سره د نظار شورا تر نامه لاندې احمد شا مسعود ته ډله جوړه کړه او هغه ېې د دفاع د وزير په توگه وهڅاوه چې د کابل شاوخوا ټول پوځي او حکومتي چارې تر خپل لاس لاندې راولي. دا مهال روسيې په پټه له برهان الدين رباني، احمد شا مسعود، عبدالله عبداله، قسيم فهيم، د احمد شاه مسعود نظار شورا او د دوستم له جنبش سره مرسته کوله. په پنجشېر کې د دوی ترمنڅ پټې لیدنې کتنې ترسره شوې.
نبي عظيمي، جنرال نورالحق علومي، جنرال آصف دلاور، جنرال باقر فرين، جنرال يار محمد، جنرال سيد اعظم سيد، جنرال عبدالرشيد دوستم، هغه پخواني روس پلوه جنرالان ول چې د ببرک کارمل په لارښوونه ېې د سولې پلان له ناکامۍ سره مخ کړ او هممهال يې د هغه مهال پر هېوادمشر نجيب الله کودتا ترسره کړه. دغو کسانو د خپلو ځاني او گوندي گټو لپاره په افغانستان کې د کورنۍ جگړې اور لا پسې تاوجن کړ. په پایله کې جهادي تنظيمونه واک و څواک ته ورسېدل. په پلازمېنه کابل او نور هېواد کې د جهادي ډلو ترمنڅ خپلمنځي جگړې پیل شوې، چې واک و څواک ته د تاليبانو د اسلامي غورځنگ تر رسېدو پورې يې دوام وکړ.
د يوټيوب له اړخه ځينې لاسونديزه ويډيوگانې.
يوټيوب کې د شمشاد ۱۹۶۵ په نوم چاينل څخه
د کرزي په حکومت کې گډېدل
سرچينې
اخځونه
۳ https://www.bbc.com/persian/afghanistan-56269755
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:افغان کمونيستان وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال وېشنيزه:د شورای نظار غړي وېشنيزه:افغان جنرالان وېشنيزه:د ۱۳۷۱ لمريز کال د کودتا غړي
د يونان اقتصاد
د يونان اقتصاد په نړۍ کې دري پنځوسم ستر اقتصاد دی، کلنی اسمي کورنی ناخالص توليد (جي ډي پي) يې ۲۲۲.۷۷۰ ميليارده امريکايي ډالره دی. د پيرودلو ځواک په نظر کې نيولو سره، يونان د نړۍ څلور پنځوسم ستر اقتصاد دی چې کلنۍ کچه يې ۳۷۸.۶۹۳ ميليارده امريکايي ډالرو ته رسېږي. په ۲۰۲۰ز کال کې، يونان د اروپايي ټولنې په اوه يشتو غړيو کې شپاړسم ستر اقتصاد درلود. د ۲۰۲۲ز کال لپاره د پيسو نړيوال صندوق د شمېرو تر مخې، د اسمي ارزښت پر بنسټ د يونان سړي سر «جي ډي پي» ۲۰،۹۴۰ امريکايي ډالره او د رانيولو ځواک برابرۍ پر بنسټ ۳۵،۵۹۶ امريکایي ډالره ده.
یونان يو پرمختللی هيواد دی چې اقتصاد يې په خدماتو (۸۰٪) او صنعتي برخه (۱۶٪) ولاړ دی، د اټکل تر مخې په ۲۰۱۷ز کال کې د کرنې برخې د يونان په ملي اقتصادي توليد کې ۴٪ ونډه درلوده. د يونان په مهمو صنعتونو کې ګرځندويي او بېړيو پر مټ لېږد رالېږد شامل دي. په داسې حال کې چې په ۲۰۱۳ز کال کې اتلس ميليونه نړيوالو ګرځندويانو له يونان څخه لېدنه کړې، يونان په اروپايي ټولنه کې اوم هغه هغه هېواد و چې ډېرو سيلانيانو ورڅخه لېدنه کړې وه او په ټوله نړۍ کې يې شپاړسم ځای خپل کړی و. د يونان سوداګريز سمندري ځواک په نړۍ کې تر ټولو ستر دی، په ۲۰۱۳ز کال کې په دې برخه کې د يونان د خپلو بېړيو د نړيوال لېږد ونډه ۱۵٪ وه. د يونان او اسيا تر منځ د سمندر له لارې د نړيوال نقل او حرکت زياتېدونکې غوښتنه د بېړۍ په مټ د نقل او حرکت په صنعت کې د بې مخينې پانګونې لامل ګرځېدلې.
دا هېواد په اروپايي اتحاديه کې يو مهم کرنيز توليدونکی دی. يونان په بالکان کې يو ستر اقتصاد او يو مهم سيمه ييز پانګوال دی. يونان په ۲۰۲۳ز کال کې په البانيا کې يو ستر بهرنی پانګوال و، په بلغاريا کې درېیم، په رومانيه او سربيا کې له درې سترو او په شمالي مقدونيا کې تر ټولو مهم سوداګريز شريک او ستر بهرنی پانګوال دی. د OTE په نوم د يونان د مخابراتو شرکت په پخوانيو يوګوسلاويايي او نورو بالکاني هېوادونو کې يو پياوړی پانګوال شرکت ګرځېدلی.
يونان د يو پرمختللی، لوړ عايد اقتصاد په توګه ډلبندي شوی دی، دا هېواد د اقتصادي همکارۍ او پرمختګ سازمان (OECD) او د تور سمندرګي اقتصادي همکارۍ سازمان (BSEC) بنسټګر غړی هېواد دی. يونان په ۱۹۸۱ز کال کې له هغې ټولنې سره يو ځای شو چې اوس د اروپايي اتحاديې په نوم پېژندل کېږي. په ۲۰۰۱ز کال کې دې هېواد يورو د خپلې دودپيسې په توګه غوره کړه، يورو د «ډراچما» ځای ونيو، په داسې حال کې چې يو يورو د  ۳۴۰.۷۵ «ډراچما» په بدل کې تبادله کېده. يونان د پيسو نړيوال صندوق او نړيوال سوداګريز سازمان غړی دی، همدا راز يې د ۲۰۱۱ز کال  په « Ernst & Young's Globalization Index» کې څلور دېرشم ځای خپل کړی.
دويمې نړيوالې جګړې (۱۹۳۹-۱۹۴۵) د دې هېواد اقتصاد له منځه يوړ، خو له ۱۹۵۰ څخه تر ۱۹۸۰ز کال پورې موده کې د لوړې کچې اقتصادي ودې ته د يوناني اقتصادي معجزې نوم ورکړل شوی دی. له ۲۰۰۰ز کال راهيسې د يونان د «جي ډي پي» منځنۍ کچه د يوروزون د منځنۍ کچې څخه لوړه ده چې په ۲۰۰۳ز کال کې ۵.۸٪ ته او په ۲۰۰۶ز کال کې ۵.۷٪ ته رسېدلې وه. له دې وروسته ستر رکود او د يونان حکومتي پورونو بحران، کوم چې د پراخه اروپايي پورونو د بحران يو مرکزي تمرکز هم و، د دې هېواد اقتصاد د زياتې ښکته کېدو پر لور بوت، په داسې حال کې چې حقيقي «جي ډي پي» ودې کچه په ۲۰۰۸ز کال کې -۰.۳٪، په ۲۰۰۹ز کال کې -۴.۳٪، په ۲۰۱۰ز کال کې -۵.۵٪، په ۲۰۱۱ز کال کې -۱۰.۱٪، په ۲۰۱۲ز کال کې -۷.۱٪ او په ۲۰۱۳ز کال کې -۲.۵٪ وه. په ۲۰۱۱ز کال کې، د دې هېواد دولتي پورونه ۳۵۶ ميليارده يورو (د اسمي جي ډي پي ۱۷۲٪ ) ته ورسېدل. له خصوصي سکتور سره د پورونو د ستر تاريخي بدلون څخه وروسته، په داسې حال کې چې خصوصي پانګوالو سل ميليارده بانډونه (بانډونه د دولتي پور تضمين پاڼې دي) تاوان وکړ، يونان د ۲۰۱۲ز کال په لومړۍ ربعه کې دولتي پورونه تر ۲۸۰ ميليارده يورو (د جي ډي پي ۱۳۷٪) پورې راښکته کړل. يونان په ۲۰۱۴ز کال کې د حقيقي جي ډي پي ۰.۵٪ ودې کچه تر لاسه کړه – له شپږ کاله اقتصادي شاتګ وروسته – خو په ۲۰۱۵ز کال کې ۰.۲٪ ته راکمه شوه او په ۲۰۱۶ز کال کې دا کچه ۰.۵٪ ته راښکته شوه. دا هېواد په ۲۰۱۷ز کال کې د برابرې ودې اندازې ته راستون شو چې ۱.۱٪ وه، دا کچه په ۲۰۱۸ز کال کې ۱.۷٪ ته لوړه شوه او په ۲۰۱۹ز کال کې ۱.۸٪ ته ورسېده. په ۲۰۲۰ز کال کې «جي ډي پي» ۹٪ ته راټوله شوه، دا هغه مهال و چې د کرونا وبا له امله نړيواله سوړبازاري منځ ته راغلې وه. په هر حال، په ۲۰۲۱ز کال کې اقتصاد په ۸.۳٪ حالت کې بېرته خپل حالت ته راوګرځېد.
تاريخ
د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې د يونان د اقتصاد د اوښتون (يو داسې پړاو چې د صنعتي انقلاب له امله يې د نړۍ ډېرې برخې ته بدلون ورکړ) په اړه ډېره کمه څېړنه شوې. له ۲۰۰۶ز کال وروستۍ څېړنه کې د يونان د صنعت کرار کرار پرمختګ او تر ډېره بريده پیاوړي کرنيز اقتصاد کې د بېړۍ په مټ د لېږد رالېږد برخه ارزول شوي دي چې د سړي سر جي ډي پي منځنۍ کچې وده يې د ۱۸۳۳ او ۱۹۱۱ تر منځ محاسبه شوې ده، کومه چې د نورو لوېديځو اروپايي هېوادونو څخه يواځې يو څه کمه وه. صنعتي فعاليتونه، (د بېړۍ جوړولو په څېر د درندو صنعتونو په څېر) هم پکې ليدل شوي، په ځانګړي ډول په «ارموپوليس» او «پيرايوس» کې. حال دا چې يونان په ۱۸۲۶، ۱۸۴۳، ۱۸۶۰ او ۱۸۹۳ز کلونو کې له اقتصادي ستونزو سره مخ او د خپلو بهرنيو پورونو په تاديه کې ناکام شو.
نورې څېړنې په اقتصاد کې د عمومي پرمختګ په اړوند د پورته اند ملاتړ کوي، په داسې حل کې چې د ژوندانه معيار پرتليزې ارزونې وړاندې کوي. د يونان د سړي سر عايد (د رانيولو ځواک له نظره) په ۱۸۵۰ز کال کې د فرانسې په پرتله ۶۵٪ و، په ۱۸۹۰ کې دا شمېره ۵۶٪، په ۱۹۳۸ کې ۶۲٪، په ۱۹۸۰ کې ۷۵٪، په ۲۰۰۷ کې ۹۰، په ۲۰۰۸ کې ۹۶.۴٪ او په ۲۰۰۹ز کال کې ۹۷.۹٪ وه.
له دويمې نړيوالې جګړې وروسته وده تر ډېره بريده د يونان اقتصادي معجزې سره تړلې ده. په هغه پړاو کې، د يونان د ودې کچه له جاپان څخه وروسته په دويمه درجه کې وه، په داسې حال کې چې د «جي ډي پي» ودې له نظره په ټوله اروپا کې لومړۍ درجه وده ډلبندي شوې وه. داسې ښودل شوې ده چې د ۱۹۶۰ او ۱۹۷۳ز کلونو تر منځ  موده کې، د يونان اقتصاد په منځنۍ کچه۴.۷٪ وده وکړه، د دې په توپير د EU15 وده ۴.۷٪ او د OECD وده ۴.۹٪ وه. همدا راز د دې پړاو په اوږدو کې، صادرات هم د کلنۍ منځنۍ کچې پر بنسټ ۱۲.۶٪ وده وکړه.
پیاوړتياوې او کمزورۍ
يونان د ژوند له لوړ معيار او بشري پرمتخګ شاخص څخه برخمن هېواد دی چې په ۲۰۱۹ز کال کې په نړيواله کچه دوه دېرشم هېواد بلل شوی، په هر حال، په وروستيو کې سختې سوړبازارۍ له امله په ۲۰۰۹ز کال کې د اروپايي منځنۍ کچې د سړي سر جي ډي پي له ۹۴٪ څخه، د ۲۰۱۷ او ۲۰۱۹ز کلونو تر منځ کلونو کې ۶۷٪ ته راغورځېده. په همدې پړاو کې، د سړي سر حقيقي انفرادي استهلاک (AIC) د اروپايي ټولنې د منځنۍ کچې له ۱۰۴٪ څخه ۷۸٪ ته راوغورځېد.
د يونان بنسټيز صنعتونه ګرځندويي، د بېړۍ نقل او حرکت، صنعتي توليدات، خوراک او تمباکو تصفيه، رخت جوړول، کيمياوي مواد، فلزي توليدات، کان کيندنه او پيتروليم دي. د يونان د «جي ډي پي» وده هم، په منځنۍ کچه د ۱۹۹۰ز لسيزې راهيسې د اروپايي ټولنې منځنۍ کچې څخه لوړه ده. په هر حال، د يونان اقتصاد په پرله پسې ډول د سختو ستونزو سره مخ دی، په دې ستونزو کې د بې روزګارۍ لوړې کچې، د دولتي سکتور نامناسبه بيوروکراسي، د مالياتو کمېدل، فساد او د نړيوالې کچې ښکته رقابت شامل دي.
د فساد د درک په شاخص کې يونان په نړۍ کې اته پنځوسم او د اروپايي هېوادونو په غړيو هېوادونو کې درويشتم شمېره ډلبندي شوی دی. دا په وروستيو کلونو کې د چټکې ودې څرګندونه کوي (په سختۍ سره له بحران مخکې ډلبندۍ ته راګرځي)، په ځانګړي ډول چې د دې هېواد د ناوړه فعاليت سره پرتله شي، کوم چې په ۲۰۱۲ز کال کې د پورونو د بحران اوج ته د رسېدو پر مهال منځ ته راغلی و: په همدې کال کې دا هېواد په نړۍ کې څلورنويم شمېرې او په اروپايي ټولنه کې تر ټولو وروستۍ شمېرې ته ښکته شو. په هر حال، يونان لا هم د اروپايي اتحاديې د اقتصادي ازادۍ شاخص تر ټولو ښکته درجه کې ډلبندي شوی، په نړيوال رقابتي شاخص کې له وروستي اړخه دويمه درجه ځای لري، په ترتيب سره په نړۍ کې په اوه اويامه او نهه پنځوسمه شمېره ډلبندي شوی دی.
رومي سترواکي
رومي سترواکي، له جمهوريت نه د وروسته پړاو لرغونی روم و. د يوه دولت په توګه يې په اروپا، شمالي افريقا او لويديځه اسيا کې د مديترانې سمندر په څنډو کې پراخې ځمکې په واک کې درلودې، چې مشري يې سترواکانو کوله. واک ته د قيصر اوګوسټوس له رسېدو څخه په درېيمه پېړۍ کې تر پوځي ګډوډۍ پورې، په ايټاليه کې دا سترواکي د ولايتونو لپاره مرکز او روم يوازينۍ پلازمېنه وه (له ميلاد مخکې ۲۷-۲۸۶). له پوځي کړکېچ وروسته، دا سترواکۍ د ګڼو سترواکانو له خوا اداره کېده، چې په لويديځه رومي سترواکۍ او ختيځه رومي سترواکۍ يې په ګډه حکومت کاوه. روم تر ۴۷ز کال پورې د دواړو برخو تش په نامه پلازمېنه وه، تر هغه وخته چې د «اوډوسر» د بربريانو له خوا راوينا ښار ونيول شو او له هغې وروسته د رومولس اګوسټولس معزول شو او قسطنطينې ته د سترواکۍ نښې واستول شوې، په ۳۸۰ز کال کې رومي سترواکۍ، مسيحي مذهب د دولتي کليسا په توګه ومانه او لويديځه رومي سترواکۍ د جرمني پاچایانو په لاس ماتې وخوړه. همدا ټکی د کلاسيکي لرغونتيا پای او د منځنيو پېړيو پيل بلل کېږي. د دې پېښو تر څنګ په کرار کرار د ختيځې رومي سترواکۍ د يوناني کېدو له امله تاريخ پوهان د منځنيو پېړيو رومي سترواکي جلا بولي، کومه چې د بيزانس په ختيځو ولايتونو کې ژوندۍ پاتې شوه.
له رومي سترواکۍ مخکې جمهوري روم (چې له ميلاد مخکې په شپږمه پېړۍ کې د رومي سلطنت ځای ناستی ګرځېدلی و) د يو لړ کورنيو جګړو او سياسي ټکرونو له امله سخت بې ثباته شو. له ميلاد مخکې د لومړۍ پېړۍ په نيمايي کې، جوليان سزار د دايمي ټولواک په توګه وټاکل شو او بيا له ميلاد مخکې په ۴۴ کال کې ووژل شو. کورنۍ جګړې او بنديزونو دوام درلود او دا حالت هغه مهال خپل اوج ته ورسېد، کله چې د سزار په زوی ولۍ نيول شوی «اوکتاويان» له ميلاد مخکې په ۳۱ کال کې د اکتيوم په جګړه کې د مارک انتوني او کليوپاترا په وړاندې بريا تر لاسه کړه. په ورپسې کال اوکتاويان بطلميوسي مصر فتح کړ او هلنيستي پړاو یې پای ته ورساوه، کوم چې له ميلاد مخکې په څلورمه پېړۍ کې د مقدوني ستر سکندر په فتوحاتو سره پيل شوی و. له دې وروسته د اوکتاويان ځواک د يرغل وړ نه و او له ميلاد مخکې ۲۷ کال کې د روم د سنا مجلس هغه ته په رسمي توګه، پراخ واکونه او نوی لقب «اګوستس» ورکړ او په دې توګه هغه په عملي توګه، د روم لومړی ټولواک شو.
د دۍ سترواکۍ لومړۍ دوه پېړۍ په بې ساري ثبات او نېکمرغۍ کې تېرې شوې، چې د پاکس رومن (رومي سوله) په نوم يادېږي. د تراجان (۹۸-۱۱۷ز) د واکمنۍ پر مهال رومي سترواکي تر ټولو پراخې ځمکنۍ کچې ته ورسېده. د کوموډوس (۱۷۷-۱۹۲) د واکمنۍ پر مهال د ناکرارۍ او ځوړ پړاو پيل شو. په درېيمه پېړۍ کې سترواکي له بحران سره مخامخ شوه، چې د دې سترواکۍ شتون يې له ګواښ سره مخامخ کړ، په داسې حال کې چې ګاليک سترواکي او پالميرن سترواکي له رومي حکومت سره جلا شوې او لنډ مهالو سترواکانو، تر ډېره بريده «لژونيانو» دا واکمني پر مخ وړله. د اورليان (۲۷۰-۲۷۵) د واکمنۍ پر مهال دا سترواکي بيا سره متحده شوه. د ثبات په يوه هڅه کې «ديوکلتيان» د يونان په ختيځ او لويديځ کې په ۲۸۶ز کال کې د سترواکۍ دوه جلا جلا محکمې جوړې کړې. په ۳۱۳ز کال کې د ميلان له فرمان وروسته، په څلورمه پېړۍ کې مسيحيان واک ته ورسېدل. د کډوالۍ له پړاو لږ وروسته، چې د جرمن او د اتيليا د هونيانو پراخه بريدونه په کې شامل و، لويديځه رومي سترواکي له زوال سره مخامخ شوه. د جرمني هروليان په لاس د راوانا له سقوط او په ۴۷۶ز کال کې د اودواسر په لاس د رومولوس اګوستوس له واکه له لرې کولو وروسته، بالاخره لويديځه رومي سترواکي ونړېده، د «زينو» ختيځه رومي سترواکي په رسمي ډول په ۴۸۰ز کال کې ونړېده. له بلې خوا ختيځه رومي سترواکي د يوې بلې زريزې لپاره وپاېده، ان تر دې چې، په ۱۴۵۳ز کال کې د عثماني ترکیې سلطان محمد دويم قسطنطينيه ونيوله.
د رومي سترواکۍ زياتې پراختيا او اوږدې مودې دوام ته په کتنې سره، پر ژبې، دين، هنر، معمارۍ، ادبياتو، فلسفي، قانون او تر واک لاندې سيمو کې په حکومت جوړولو او له دې ورهاخوا ډېر څه باندې رومي ادارو او کلتور بنسټيز او دايمي اغېز درلود. د روميانو لاتيني ژبه، د نړۍ په منځنيو اوعصري (موډرنو) رومي ژبو بدله شوه، په داسې حال کې چې د منځنيو پېړيو يوناني ژبه، د ختيځې رومي سترواکۍ ژبه شوه. د سترواکۍ له خوا د مسيحيت په منلو سره د منځنيو پېړيو مسيحيت رامنځ ته کړ. يوناني او رومي هنر په ايټالوي رنسانس بنسټيز اغېز درلود. رومي معماري روايت د رومانس او نيو کلاسيک لپاره بنسټ وګرځېد او همدا راز پر اسلامي معمارۍ يې ژور اغېز پرېښود. د منځنيو پېړيو په اروپا کې د يوناني او رومي علم او ټيکنالوژۍ بيا موندنې (کوم چې د اسلامي علومو لپاره هم بنسټ وګرځېد) د علمي رنسانس او علمي انقلاب لپاره بنسټ شو. د روم د حقوقو ټولګه، د ناپيلیوني اصولو په څېر، د اوسنۍ نړۍ په ډېرو حقوقي نظامونو کې اغېز لري، په داسې حال کې چې د روم جمهوري ادارو خپل دايمي ميراث پرېښود او په منځني پړاو کې يې د ايټاليې پر ښاري جمهوري دولتونو اغېز درلود، په ورته توګه يې پر متحده ايالاتو او نوو ديموکراتيکو جمهوريتونو هم اغېز پرېښود.
له جمهوريت نه په سترواکۍ بدلون
له ميلاد مخکې، په شپږمه پېړۍ کې د جمهوريت د بنسټ له اېښودو لږ وروسته، روم په پراختيا پيل وکړ، په داسې حال کې چې د ايټاليې له ټاپووزمې څخه بهر يې له ميلاد مخکې تر درېيمې پېړۍ پورې پراختيا نه وه موندلې. د يوه سترواک له شتون مخکې د اوږدې مودې لپاره هغه يوه سترواکي وه (يعنې يو لوی ځواک). په اوسني تصور رومي جمهوريت يو ملي دولت نه و، بلکې د ښارونو يوه شبکه وه، چې په خپل ځان يې حکومت کاوه (په داسې حال کې چې دا ښارونه د روم د سنا له مجلس څخه په بېلا بېلو کچو خپلواک وو) او د ولايتونو يوه ټولګه وه، چې د پوځي قوماندانانو له خوا اداره کېده. دوی د ټولواکانو له خوا نه، بلکې په کلنۍ بڼه د ټاکلو قاضيانو له خوا چې له سنا مجلس سره يې اړيکې لرلې اداره کېدل (چې رومي استازی به د دوی ټولو پر سر و). د جلا جلا لاملونو له امله په لومړۍ زېږديزه پېړۍ کې د سياسي او نظامي بدلونونو پړاو و چې په پايله کې يې د سترواکانو حکومت رامنځ ته شو. د استازو پوځي ځواک د سترواکۍ (imperium) په حقوقي مفهوم ولاړ و، چې ټکی په ټکی معنا يې «امر» دی (خو دا يې پوځي معنا وه). کله کله به برياليو استازو ته د سترواک (قوماندان) لقب ورکول کېده او له همدي ټکي څخه د سترواک (امپراتور) ټکی اخستل شوی دی، ځکه چې همدا نوم (د نورو په پرتله) د تل لپاره لومړيو سترواکانو ته هغه مهال ورکول کېده،کله به چې هغوی واک تر لاسه کړ.
جان پوکر
جان پوکر (د نومبر په 30 ، 1995 زیږیدلی) ، د ایټالیا کاناډا یو میک اپ هنرمند ، یوټیوبر او ماډل دی.
وختي ژوند
پوکر د ایټالیا په سویل کې د ویسټریا ، سیسلي یو کوچنی ښار کې زیږیدلی او لوی شوی دی. د 8 کلنۍ په عمر کې ، هغه د هنر سره مینه پیدا کړه. پوکر په کال 2015 کې ټورنټو ته لاړ ترڅو د خپل اداکاری دنده تعقیب کړي او د فیشن سوداګرۍ لپاره په کالج کې برخه واخلي.
وېشنيزه:1995 زېږېدنې
هامون سمندرکی
هامون سمندرکی (هلمند سمندرګی) په انګلیسي Hamin Lake) چې د افغانستان په فراه ولايت کې د ایران سره پر پوله موقیعت لري د افغانستان او ایران شریک مرزی سمندر ګی دی. هامون د هلمند سیند څخه سرچینه اخلي. هامون سمندرګی چې د کال په پسر لنی موسم کې یې پراخوالی ۵۶۶۰ کیلومتره مربع ته رسیږي ۳،۸۲۰ د ایران پاتې ۱،۸۴۰ کیلومتره یې د افغانستان په خاوره کې ده. په ۲۰۱۵م کال کې د پیرو هیواد په پلازمینه لیما کې د یونسکو په یوه ناسته کې هامون د یونسکو سازمان لخوا د نړۍ د چاپریالي سیمو په نوملړ کې اضافه شوه.
ممتاز ارمان
ممتاز ارمان (۱۳۴۵ ل. / ۱۹۶۶ ز. - ) (په انگرېزي: Mumtaz Arman) يو افغان شاعر دی. په پښتو ژبه شعر ليکي. هغه په افغاني‌ مطبوعاتو کې کار کړی دی او د هېواد څخه د باندې يې د يو شمېر فرهنگي‌ټولنو بنسټ‌ايښی.‌ کله چې روسيې کې کډوال و نو هلته د لېمې په نامه د يوې مجلې پازوال هم و.
مخينه
دغه لیکوال  او قلموال په ۱۳۴۵ هجري/۱۹۶۶ عیسوي کال  د افغانستان د کونړ ولایت  د نرنگ ولسوالۍ د غازي خان غونډۍ په  کلي کې زېږېدلی دی.
زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د نرنگ په لېسه، منځنۍ دکابل په چهاراسیاب لېسه، ثانوي اولوړې زده کړې  يې  دکابل په اوتو میخانیکي تخنیکم کې سرته رسولي دي.
دندې
تر زده کړو وروسته يې لومړی داطلاعاتو اوکلتورپه وزارت اوبیا د پیام  ورځپانه کې خبریالي  کوله، دکډوالۍ اومهاجرت په دوران کې څو کا له په مسکو کې د لیمې  ادبي فرهنگي  مجلې مسسول مدیر و، وروستي ۱۳ کاله په ډنمارک کې اوسي  اوخپلې ادبي ، فرهنگی هلې ځلې پدغه هیوادکې له مېشتو نورو فرهنگیانوسره یوځای  پرمخ بیايي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: پښتانه شاعران
قاسم علي خان اپريدی
قاسم علي خان اپریدی (زوکړه ۱۷۶۳ زېږدي کال - مړینه ۱۸۲۳ ز) د پښتو ژبې او اردو ژبی ليکوال او شاعر وو.
مخينه
قاسم علي خان پر ۱۷۶۳ زېږدي کال په فرخ اباد کې زېږېدلی وو. هغه د ۹ کالو وو چې پلار يې پر ۱۱۹۲ سپوږميز کال ومړ. قاسم علي خان اپریدی د برهان خان زوی او د کوهاټ د اخور کلي ادم خیلو اپریدو نه وو. د هغه د ژوند د لومړیو کلونو په اړه ډېر مالومات نشته، خو په شمالي هند کې د مرهټو زور مات شوی او په سويل کې د مېسور او حیدراباد نوابیو د انگریز سیاست سره لاس و گریوان وو. پر ۱۷۸۰ زېږدي کال په فرخ اباد کې انگرېز استازی (ریزیدنټ) مېشت شو او تر ۱۸۰۲ ز د بنگښ نواب نه ټول اختیارات واخیستل شول. قاسم علي خان له دغو پېښو اغیزمن شو. په خپل یو شعر کې وایي:
د انگریز طنبور او طروم دلته غږېږي - نصارا سو حاکمان فرخ اباد
حکومت د پښتانه له سره ولاړئ - وارخطا سول نوابان فرخ اباد
په هندوستان کې ډیر پښتانه شاعران او لیکوالان تېر شوي دي چې په هغو کې یو هم د پښتو ژبې نامتو شاعر او لیکوال او د دیوان خاوند قاسم علي خان اپریدي وو. د هغه پلرنی ټاټوبی د پښتونخوا د آدم خیلو د درې دآخور کوټیا سیمه وه. د هغه مشر نیکه الف خان په خپله سیمه کې ملک او د قوم مشر وو، خو د هغه نیکه نیکنام خان د ځینو قومي شخړو او لانجو له مخې خپله سیمه پرېښووه او پر ۱۱۹۱ سپوږميز کال د هندوستان خوا ته ولاړ. دا هغه مهال وو چې په هندوستان کې د هند مغولي سلطنت مخ په ځوړتیا وو، هرې خواته ملوک الطوایفي وه او د هند د مغولي سلطنت د کمزورتیا په وجه هندي راجاگانو، سیمه يییزو امراوو او نوابانو خپل سیمه يیز حکومتونه او نوابۍ جوړې کړې وې. له بلې خوا همدې سیمه يیزو راجاگانو او نوابانو دانگریزانو له خوا د خطر احساس کاوه، ځکه انگریزان هند ته راغلی ول او په کراره کراره یې د ټول هند د نیولو اراده درلوده. له همدې کبله وو چې سیمه يیزو راجاگانو د هغو کسانو درناوی کاوه او دوی ته یې اړتیا درلوده چا به چې په پوځي چارو کې مهارت درلود. په دغه وخت کې هغوی پښتنو ته ځکه اهمیت ورکاوه چې دوی په پوځي تاکتیکونو او د جگړې په چلونو ښه پوهېدل او د خپلو تورو او آسونو سره د جگړې په ډگر کې ښه ځلیدل.
لکه چې دمخه مو وویل په دغسې حالاتو کې د قاسم علي خان اپریدي نیکه نیکنام خان اپریدی هم د ملازمت لپاره د شمالي هند په بیېابېلو برخو کې اوسیده.
د قاسم علي خان اپریدي پلار هم د همدې مقصد لپاره د هند په بیېلا بېلو برخو کې اوسیده او وروسته بیا په کولهار کې، چې د هند د اتهرا پردیش د فرخ آباد په سیمه کې مو قعیت لري، میشت شو.
قاسم علي خان اپریدي د خپل پلار په اړه داسې وایی: «زما پلار (والد) غنم رنگه، ښایسته او د ښو کړو وړو څښتن وو، د خپلې مورنۍ ژبې پښتو نه پرته په فارسي، تورکي، هندي او اردو ژبو پوهیده او په پوځي چارو کې یې ډیر مهارت او وړتیا درلودله.»
کله چې قاسم علي خان لا وړوکی ماشوم وو نو پلار یې شیخ خلیل الرحمن ملیح آبادي د هغه د ښوونکي په توگه وټاکه، خو له بده مرغه کله چې قاسم علي خان اپریدی نهه کلن شو نو پلار يې وفات شو.
هغه د علم او ادب سره ډیره مینه درلوده او د همدې مینې په وجه یې په پښتو، اردو، هندي او فارسی کې ډېر مهارت خپل کړ. نوموړي د علم او ادب تر څنگ په پوځي چارو کې هم ماهر و او د جگړې په ټولو تکتیکونو پوهیده. له همدې کبله وو چې د هغه وخت زیاتو راجاگانو او نوابانو دی په خپلو پوځونو کې برتهي (استخدام) کړ چې په دغو راجاگانو او نوابانو کې د مهاراجا جسونت راو هلکر، مهاراجا دولت راو سندهیا او نواب امیر خان سالارزي نومونه اخیستلی شو.
شاعر او ليکوال قاسم علی خان یوه موده په پوځي چارو کې په دکن کې بوخت وو او وروسته بیا د ختیز هند کمپنۍ ورته په شمس اباد کې دنده ورکړه، خو تر څه مودې وروسته یې دغه دنده له لاسه ورکړه. تر دې وروسته د هغه د شخصي حالاتو په اړوند موږ کوم مدارک او اسناد نلرو، خو لکه چې د هغه د دیوان له اشعارو مالومېږي، هغه د تصوف لاره خپله کړه، د قادریه سلسلې پیرو شو او د هغه پیر او مرشد حافظ غلام محمد وو چې ده ورته ډېر ارادت درلود.
ليکلي اثار
قاسم علي خان په پښتو، هندي، اردو او فارسي ژبو له ځانه ډیر منظوم او منثور آثار پریښي دي، لکه چې هغه په خپل یوه کتاب کې چې آفریدي نامه نومېږي لیکي: «زه ۳۹ کلن وم چې ما شپږ کتابونه لیکلي وو.» د ده دغه کتابونه په لاندې ډول دي: ۱- دیوا ن افریدی (په پښتو ژبه). ۲- خوابنامه (په پښتو ژبه).
۳- دیوان افریدي (په هندي ژبه).
۴- آفریدي نامه (چې په هغه کې د پښتو، فارسي، کشمیري، هندي، اردو او انگریزي ژبې مترادف الفاظ راغلي دي). ۵- شفاعت نامه. په دغه اثر کې د قادریه سلسلې د خلفاوو نومونه، بوللې (قصیدې) او مناجات راغلي دي.
۶-رساله افریدي، چې د خپلې کورنۍ د حالاتو یادونه او ذکر یې پکې کړی دی.
باید وویل شي چې د قاسم علي خان اپریدي د دیوان او نورو آثارو نسخې د هند په بیلا بیلو کتابتونونو او د هغې نه د هند د رامپور کتابتون د خطي نسخو په ارشیف کې خوندي دي، چې ليکوال لطيف ياد پخپله لېدلي دي.