cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
له ۱۹۴۴ تر ۱۹۴۷ کلونو پورې د افغان قبایلو بغاوتونه
له ۱۹۴۴ تر ۱۹۴۷ کلونو پورې د افغان قبایلو بغاوتونه چې د خوست د بغاوت په نوم هم یادیږي، د افغانستان په پادشاهي کې هغه یو شمېر بغاوتونو ته ویل کېږي چې د ځدراڼ، صافي او منګلو قومونو له خوا وشول او د ۱۹۴۴ کال د فبروري نه د ۱۹۴۷ کال تر جنوري پورې یې دوام وموند. د همدې بغاوت علتونه دا دي: د بزګرانو د وضعیت لا خرابېدل، د عسکري د اجباري خدمت په قوانینو کې بدلونونه، له واک څخه د صافي قوم د مشرانو لرې کول، امان الله خان سره وفاداري لرل، د سوداګرۍ انحصاري امتیازونه، د حکومت څارنه، مالیات او فقر. دغه جګړه هغه مهال پیل شوه چې دولتي ځواکونو د زمرک په نوم د یوه قومي مشر له ځواکونو سره جګړه پیل کړه. زمرک هغه کس و چې په دغه بغاوت کې یې د ځدراڼ قوم مشري کوله. وروسته له هغه چې د ځدراڼو قوم خپل بغاوت پیل کړ، د صافي او منګلو قومونو هم قیامونه پیل کړل او د صافیو قوم ان خپل ځان ته د سلیمي په نوم پاچا هم وټاکه. اي پي فقیر چې په وزیرستان (هغه وخت د بریتانوي هند یوه برخه وه) کې د یوې قبیلې مشر و هغه هم د افغانستان د پخواني پاچا امان الله خان د بیرته راستنولو په نیت له نورو قبایلو سره ودرید.
د افغانستان دولت د هاوکر هینډ الوتکې د یاغیانو سره د مقابلې لپاره ولېږلې او دغو الوتکو تبلیغاتي پاڼې غورځولې، د قبایلو جنګیالي یې پر ډزو ویشتل او همداشان اور لګوونکې بمونه به یې اچول. زمرک د ۱۹۴۴ کال په وروستیو کې پر بریتانوي هند برید وکړ، که څه هم هغه د بریتانوي هند د بمباریو له کبله بېرته اړ شو چې افغانستان ته راشي. د همدې بغاوت په ترڅ کې، زمرک د یاغیانو له نورو مشرانو لکه سلطان احمد او عبدالرحمن (چې تخلص یې «پاک» و) یو ځای شو. په ورته وخت کې محمد داوود خان په ختیځ ولایت کې د صافیانو پر وړاندې جنګېده. د صافي قوم د ۱۹۴۵ کال د جون په میاشت کې بغاوت پیل کړ. د صافیانو قوم د خاص کنړ ولسوالۍ د ۱۴ ورځو لپاره محاصره کړې وه، خو دا چې د افغان پوځ هوايي ځواک هلته د هوا له لارې خواړه او مهمات لېږل نو دا محاصره هم بې پایلې وه. د ۱۹۴۶ کال په وروستیو کې د صافي قوم ته ماتې ورکړل شوه او زمرک هم د ۱۹۴۷ کال د جنوري په ۱۱مه تسلیم و او بغاوت پای ته ورسېد.
شالید
د الیکسانډر ډیویډوف له نظره، د همدې بغاوتونو اصلي علت د بزګرانو د وضعیت خرابوالی و. ځکه چې بزګران او د ځمکو څښتنان مکلف و تر څو د خپلو حاصلاتو درېیمه برخه دولت ته د مالیې په توګه ورکړي، هغه څه چې ورته سه کوټي به یې ویل. هغوی همداشان مجبور و چې خپل حاصلات د برکنړ (اسمار) او کوز کنړ (خېوې) ولسوالیو کې دولتي ګودامونو ته لېږلي وای. د همدې محصولاتو وړل هم هغه وخت کې یوازې د څارویو په مټ شونې وه. په دغو ګودامونو کې مسوولو چارواکو د محصولاتو د خراب کیفیت له کبله د هغوی د محصولاتو تسلیمي په ځنډ سره کوله. بزګران او د ځمکو څښتنان د دې لپاره چې وکولای شي خپل پورونه ورکړي نو اړ و چې بډې ورکړي. سره له دې هم، د افغانستان جمهوري حکومت (۱۹۷۳-۱۹۷۸) له بغاوت څخه لسیزې وروسته ادعا کوله چې بزګرانو د افغانستان له دولت څخه ملاتړ کاوه، خو د صافیانو قوم له دولت څخه د غچ اخیستنې په خاطر، د بزګرانو کورونه او سوداګري چور کوله.
د ډیويډ بي. ایډوارډ له نظره، هغه علت چې د صافیانو د قوم د بغاوت شا ته پروت و، هغه د صافیانو د قوم لپاره د اجباري عسکري د خدمات په قوانینو کې بدلون و. وړاندې تر دې چې بغاوت پیل شي، د کلونو کلونو لپاره د عسکرو د استخدام کړنلاره د قومي په نوم یادیده چې له مخې به یې هر قوم یو مشخص شمېر نارینه د عسکري خدمت لپاره ټاکل، چې همدې کسانو به تل یو ځای او پرته له دې چې له خپلو کورونو څخه لري واوسي، د عسکرۍ خدمت به یې کاوه. خو د بغاوت له پیلیدو وړاندې، حکومت د نفوس پر سیستم باندې ټینګار کاوه، چې له مخې به یې حکومت د پوځ لپاره له خلکو څخه او پرته له کومې مشورې خلک عسکرۍ ته ټاکل. مخکنۍ سیستم که څه هم د قومونو لپاره ګټور و، په تیره بیا د هغوی د مشرانو لپاره، ځکه چې دا د قومونو د مشرانو په خوښه ټاکل کېدل چې څوک باید عسکرۍ ته ولاړ شي. خو نوې کړنلارې د صافي قوم له مشرانو څخه دا امتیاز واخیست او له همدې کبله و چې هغوی هم سخت مخالفت وښود.
یو له دغو یاغي مشرانو څخه زمرک و، چې د امان الله خانه له بېرته را ستنېدو څخه یې ملاتړ کاوه، د افغانستان هغه پاچا چې د افغان کورنۍ جګړې په درشل کې له واک څخه وشړل شو (۱۹۲۸-۱۹۲۹).
د بریتانیا د اسنادو له مخې، د صافیانو د قوم د بغاوت علت بیا په دې کې نغښتی و چې حکومت هڅه کوله تر څو د عسکري د اجباري خدمت سیستم په صافي قوم کې بنسټیز کړي، افغان سوداګریزو شرکتونو ته د سوداګرۍ د انحصاري امتیاز ورکول او پر هغو باندې د دولت څارنه کول و. خو ویټ میسون، د صافي قوم قیام د «مالیاتو ظالمانه سیستم، ستم او لوږې» سره تړلی بولي.
په سویلي ولایت کې د زمرک پر وړاندې عملیات
دا عملیات چې په رسمي توګه په سویلي ولایت کې د زمرک پر وړاندې د عملیاتو په نوم یادیږي د ۱۹۴۴ کال د فبرورۍ په میاشت کې پیل شول. د همدې جګړې د پیلیدو د څرنګوالې په اړه بېلابېل نظرونه شته. د بریتانیا د اسنادو له مخې، دا جګړه وروسته له هغه پیل شوه کله چې حکومت په سویلي ولایت کې د خپل واک د غځولو لپاره دولتي ځواکونه هلته ولیږل. دا سیمه په هغه وخت کې د قاچاقچیانو د پناه ځای په توګه ګنل کېده. حکومتي ځواکونه د لارې په اوږدو کې د ځدراڼ د قبیلې د مشر زمرک له خوا تر برید لاندې راغلل. د پاکستان له خوا د یوې وروستۍ تر سره شوې څېړنې له مخې، جګړه وروسته له هغه پیل شوه کله چې د افغانستان حکومت په توره غړۍ غونډیو کې د زمرک پر دوبني کور او په المره کې د هغه پر ژمني کور باندې برید وکړ، ځکه دولت شک درلود چې زمرک په خپلو کورونو کې امان الله خان ته ژمن کسان پکې پټ ساتلي دي. زمرک بیا په راتلونکو دریو میاشتو کې د خپلې قوماندې له نوې ځای څخه چې په سره کوټ کې و د حکومتي سرتیرو پر وړاندې یې واړه بریدونه تر سره کړل. حکومتي ځواکونو هڅه وکړه تر څو د المره غر په ۱۹۴۴ کال کې ونیسي، خو په خپله دې هڅه کې پاتې راغلل.
د ۱۹۴۴ کال د اپریل په ۲۲مه د افغانستان د حکومت د برید په پایله کې، زمرک اړ شو چې غرونو ته وخېږي. د افغانستان حکومت د اپریل په ۲۵مه ګردیز ته ۶ هاوکر هینډ الوتکې ولیږلي تر څو هلته را پورته شوی بغاوت وځپي. دا الوتکې د جون په ۲۱مه بېرته کابل ته را وګرځېدې. د همدې عملیاتو په درشل کې، دغو الوتکو یوازې د تبلیغاتي پاڼو او اورشیندونکو بمونو پر اورولو باندې تمرکز درلود. په دې بمباریو کې هېڅ راز ستر چاودونکي مواد و نه کارول شول، خو په څو ځایونو کې یې د دښمن قوم څو کسه په ډزو سره ووژل. ویل کېږي چې د همدې بمباریو په ترڅ کې له ۲ تر ۳ پورې کليو هم اور واخیست. همداشان، بریتانوي هند د افغان حکومت په غوښتنه داسې تدابیر ونیول چې له یاغیانو سره یې د وزیرو د قوم د یو ځای کېدو مخه ونیوله.
د ۱۹۴۴ کال د اګسټ له لومړۍ بیا د اکټوبر تر ۳۱مې پورې د افغان حکومت له خوا د زمرک پر وړاندې کوم ستر هواي عملیات تر سره نه شول، پرته له څو اکتشافي الوتنو څخه. په دې وخت کې زمرک د پولې هاخوا د سیمه ایزو قبایلو په یوه کور کې پټ شوی و او د بریتانوي هند د درنو بمباریو له کبله بېرته اړ شو چې د افغانستان خاورې ته راشي. په بلوڅستان کې د یاغیانو یو قومي مشر، سلطان احمد هم هغه مهال چې زمرک په بریتانوي هند کې و، هلته ورغی او له هغه سره یو ځای شو. همداشان څه موده وروسته د پاک د مستعار نوم لرونکی یو بل یاغي مشر هم له هغوی سره یو ځای شو.
د ۱۹۴۴ کال په نومبر کې د یوه ملنګ په را ښکاریدو سره چې ځان یې د امان الله خان ورور باله، د کم خت لپاره یې له زمرک سره ډېره مرسته وکړه، خو د پیسو نشتوالي د دې لامل وګرځېد تر څو دا خوځښت مات شي، ځکه زمرک باید د قبایلو خلکو ته بډې ورکړي وای او د ۱۹۴۵ کال په مارچ کې همدا ملنګ هم ورک شو. په دغه وخت کې د افغانستان د حکومت وضعیت د لومړي ځل لپاره په ۱۹۳۸ کې د غلجیو د بغاوتونو له کبله کړکېچن شوی و- د دوی د هوايي ځواک ظرفیت د بمونو د نشتوالي له کبله محدود شوی و، سرچینې د سویلي او ختیځو ولایتونو تر منځ وېشل شوې وي او عام خلک د مصرفي توکو د کمښت او ګرانښت له کبله ناراضه وو. د زمرک پر وړاندې نور هوايي عملیات چې په کې اکتشافي عملیات هم وو د ۱۹۴۵ کال د جون له ۲۴ د اکټوبر تر ۳۱ مې پورې د کنړ په دره کې تر سره شو. سلطان احمد د هغه کال په نومبر میاشت کې تسلیم و او بېرته بلوچستان ته ولیږل شو. زمرک د سلطان احمد د تسلیمي سره سره، خپلې جګړې ته دوام ورکړ. په پای کې زمرک او ورور یې شیر محمد خان د افغانستان له حکومت سره تر دوه نیم کلنې جګړې وروسته د ۱۹۴۷ کال د جنوري په ۱۱مه تسلیم شول.
د صافي قوم پاڅون
د صافيانو قوم خپل پاڅون په ۱۹۴۴ یا ۱۹۴۵ کال کې پیل کړ. دغه پاڅون هغه مهال پیل شو چې میرسلام له هغه فرمان څخه خبر شو چې په کې د صافیانو د قوم د مشرانو هر یوه سلطان محمد، عبدالقادر، میرسلام او محمودخان نیول کېدل لیکلي وو. میرسلام وروسته نور مشران هم له دې کار څخه خبر کړل او ویې کولای شول چې په ډاوګال او باډل او نورو سیمو کې یو عمومي پاڅون پیل کړي. جګړه هغه مهال پیل شوه چې دولتي ځواکونه د اجباري عسکري لپاره د خلکو د را ټولولو په مهال د صافي یاغیانو تر برید لاندې راغلل او هغوی یې ونیول. د ۱۹۴۵ کال د جون په ۲۴مه ۴ الوتکې جلال اباد ته ولیږل شوې تر څو د صافیو قیام وځپي. په دغه وخت کې د همدې الوتکو په مټ اورشیندونکو بمونو د صافیانو کلي سخت بمبار او وېجاړ کړل. د صافیانو د پاڅون په مهال په دریو بمونو سنباله یوه الوتکه، یو ماشیندار او یوه د لیویس وسله لادرک شول. د پشیانو دره او تانار هغه کلي وو چې بمبار شول. د تانار په کلي کې د بمباریو له کبله، د یوې کورنۍ ۱۱ کسه ووژل شول او د کورنۍ پاتې غړو د لا زیات بمبار له ډاره ونه شو کړای چې خپل مړي په هدیره کې خښ کړي. د دې پر ځای، هغوی خپل مړي د خپلو کورونو مخکې خښ کړل، چې دا هدیره لا تر ۲۰۱۱ کال پورې هم پر خپل ځای وه. د همدې پاڅون په مهال، د صافیانو په قوم کې دا ګونګوسه خپره شوه چې حکومت غواړي د هغوی ښځې کابل ته د فحاشۍ لپاره یوسي. د صافیانو په جګړه مارو کې ډېر تکړه جګړه ماران ځوانان و چې له دولتي ځواکونو سره یې سختې جګړې وکړي. د صافیانو قوم ځان ته د سلیمي په نوم یو پاچا، د (امانت لیوني) په نوم لومړی وزیر او د (امان الملک) په نوم د دفاع وزیر درلود.
په بریتانیا کې ځینو معاصرو اسنادو رپوټ ورکړی، چې دریو بادشاه ګلانو (د بېلګې په توګه، د سواټ د اخوند لمسیانو) په فعاله توګه د کابل د حکومت نه ملاتړ کاوه، په داسې حال کې چې د بابړې ګل صاحب خپلو پلویانو ته په چارمونګ او باجوړه کې ویل چې باید له صافیانو څخه ملاتړ وشي. که څه هم په دې اړه کوم اضافه شواهد و نه موندل شول.
د افغانستان حکومت د نورستان او شینوارو د قومونو خلکو ته وسله ورکړه تر څو د صافي قوم پر وړاندې وجنګیږي.
تسلا موټرز
تسلا موترز په انګلیسي Tesla Motors) د بریښنایي ریل ګاډو د قطعاتو او د تیسلا بریښنایي ګاډو د جوړولو د ایلان ماسک د مدیریت لاندی امریکایي کمپنۍ ده. د تیسلا موترز شرکت بنسټ په ۲۰۰۳م کال کې د ابرهارډ جفری اسریل او مارک تارپنینګ لخوا کیښودل شو.
هایپرلوپ
هاپرلوپ (هیپرلوپ) په انګلیسي Hyperloop) یو آبر چټک ټراین (ریل ګاډی) دی، چې د تسلا موټرز، پي پال او اسپیس اکس شرکتونو لخوا د ایلان ماسک په مدیریت وړاندې شوې پروژه ده. هایپرلوپ د تونل (لولې) په داخلي برخه کې د کپسولونو په نسبولو سره د حراکت په وخت کې د هوا نه موجودیت د هایپرلوپ د مسافروړونکو کپسولي واګنونو په چټک تیا کې مرسته کوي. ددې نوی نوښت سره د ځمکې پرسر د بشر په لاس د جوړې تر ټولو نوی نوښت (ټکنالوژې) په مرسته هایپرلوپ کولای شي په ساعت کې ۱۲۲۰ فاصله طې کړي.
دهایپرلوپ اصلي قطعات.
د هایپر لوپ لومړنۍ بڼه.
اېسکار (ښار)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> اېسکار د بلغاریا په پلېوېن ولایت کې یو ښار دی چې په 2001 کې یې نفوس 3,925تنه و.
سرچینې
وېشنيزه:بلغار وېشنيزه:بلغاريې ښارو وېشنيزه:بلغاريه وېشنيزه:بلغاريايي ژبه وېشنيزه:بلغاريايي ژ وېشنيزه:بلغاريا ښارونه وېشنيزه:بلغاريا وېشنيزه:بلغاري ژبه وېشنيزه:بلغاري وېشنيزه:بلغارستان
د ويانا کانګرس
د ۱۸۱۵-۱۸۱۴ز ويانا کانګرس (فرانسوي: Congrès de Vienne ، جرمني: Wiener Kongress) د فرانسوي سترواک لومړي ناپيليون له ړنګېدلو څخه وروسته د اروپا د سياسي نظم د بيا برابرولو په موخه يو نړيوال سياسي کنفرانس و. دا د اتريش د سياستپوه Klemens von Metternich په مشرتابه د اروپايي دولتونو د استازو يوه ناسته وه، چې د ۱۸۱۴ زله سپټمبر څخه د ۱۸۱۵ ز تر جون پورې په ويانا کې وشوه.
ياد کانګرس يا غونډه د فرانسې د اوښتنيزو (انقلابي) جګړو او ناپيليوني جګړو څخه د راپورته کېدونکو مهمو مساېلو د حل کولو له مخې، اروپا لپاره د اوږد مهاله سولې د پلان چمتو کولو په موخه وه. موخه يوازې د پخوانيو پولو تر لاسه کول نه وه، مګر د اصلي واکونو تر لاسه کول وه، چې په دې د دوی تر منځ توازن رامنځته کړي او په سوله کې پاتې شي. په زيات بنسټيز ډول د کانګرس محافظه کار مشرانو د جمهوريت پالنې او اوښتون مخنيوی يا له مخې لرې کول غوښتل، چې د اروپا پخواني نظام د اساسي قانون نظم يې خراب نسکور کړی دی او ګواښلو ته يې ادامه ورکړې ده. په ناسته کې فرانسې خپلې ټولې وروستۍ تر لاسه کړې سيمې له لاسه ورکړې، په داسې حال کې چې پروس، اتريش او روسيې سترې ځمکنۍ لاسته راوړنې تر لاسه کړې. پروس په لويدیځ کې د المان کوچني دولتونه، د سويډن Pomerania، د Saxony پاچاهۍ ٪۶۰ او د وارسا د پخوانۍ Duchy لويديځه برخه ځان سره يو ځای کړه. اتريش Venice او د شمالي ايټاليا ډېره برخه تر لاسه کړه. روسيې د وارسا د Duchy مرکزي او ختیځه برخه تر لاسه کړه. دې کانګرس د نيدرلينډ نوې پاچاهي (Kingdom of Netherlands) تصويب کړه، چې دا له هغه پخوانۍ اتريشي سيمې څخه يوازې څو مياشتې رامنځته شو، چې په ۱۸۳۰ ز کال کې بلجيم شو.
ورپسې يا نږدې مخینه د ۱۸۱۴ ز کال په می کې د ناپيليوني فرانسې ماتې او غاړه ايښودنه وه، چې ۲۳ کلنه نږدې پرله پسې جګړه يې پای ته ورسوله. له تبعيد څخه د ناپيليون د ناڅاپي راستنېدلو او فرانسه کې د واک بيا پېلولو له امله، د ۱۸۱۵ ز کال له مارچ څخه تر جولای پورې د سلو ورځو (Hundred Days) پر مهال د جګړې د پيلېدلو تر څنګ، خبرو اترو دوام وکړ. د غونډې وروستۍ قانوني لايحه د ۱۸۱۵ ز کال د جون پر ۱۸ مه په واټرلو (Waterloo) کې د خپلې وروستۍ ماتې څخه نهه ورځې مخکې لاسليک شوه.
تاريخپوهانو پر کانګرس باندې نيوکه کړې ده، چې د راپورته کېدونکو ملي او خپلواک (ليبرال) خوځښتونو د مخنيوي لامل شوی دی او دا د دوديزو پاچایانو د ګټې لپاره د غبرګوني (ارتجاعي) خوځښت په توګه ګڼل شوی دی.
په تخنيکي ډول د ویانا کانګرس په مناسب ډول يو کانګرس ځکه نه و، چې هیڅکله په بشپړه (د ټولو غړو په ګډون) غونډه کې تر سره نه شو. پر ځای يې زياتره بحثونه د نورو استازو له لورې په هيڅ يا ټاکلي ګډون سره، د اطريش، انګليستان، فرانسې، روسيې او ځيني وختونه د پروس سترو ځواکونو تر منځ نارسمي يا مخامخ ناستو کې وشول. له بله پلوه نوموړې غونډه (کانګرس) په تاريخ کې لومړنۍ موکه وه، چې د لويې وچې په کچه ملي استازي په کې د څو پلازمېنو تر منځ زياتره پر پيغامونو باندې د اتکا پر ځای، د تړونونو د جوړولو په موخه سره يو ځای شول. د ويانا مېشت کانګرس په ۱۹۱۴ ز کال کې د لومړۍ نړيوالې جګړې تر پيل پورې د اورپا نړيوال سياست لپاره کارچوکاټ جوړ کړ.
ابتدایي
په ۱۸۱۴ کې د چاومونټ تړون (Treaty of Chaumont) هغه پرېکړې بيا تصويب کړې، چې وار له مخه شوې وې او ښايي د ۱۸۱۵-۱۸۱۴ ز کال ويانا د خورا مهمې غونډې يا کانګرس له لورې هم ومنل شي. دوی د متحد جرمني رامنځته کول، پر خپلواکو دولتونو باندې د ايټاليا وېش، د هسپانيا د Bourbon پاچایانو بيا رامنځته کول او د هغه سيمې په ګډون د نيدرلينډ پراخول راونغاړل، چې په ۱۸۳۰ ز کال کې معاصر بلجيم شو. د Chaumont تړون د اروپايي اتحاد د بنسټ ډبره شوه، چې د لسيزو لپاره يې د ځواک توازن رامنځته کړ. نور جزوي جوړجاړي وار له مخې د فرانسې او شپږم يووالي (Sixth Coalition) تر منځ د پاريس تړون او Kiel تړون کې وشول، چې د سکندناويا (Scandinavia) اړوند راپورته شوي مسائل يې تر پوښښ لاندې ونيول. د پاريس تړون پرېکړه کړې وه، چې بايد په ويانا کې يوه «عمومي غونډه» وشي او دا ټولو هغو ځواکونو ته په کې بلنې ورکول شي، چې په اوسنۍ جګړه کې ښکېل دي. د غونډې پرانيسته د ۱۸۱۴ ز کال جولای کې ټاکل شوې وه.
ګډونوال
کانګرس د رسمي ناستو لکه کاري ډلو او رسمي سياسي دندو له لارې عمل وکړ، که څه هم ډېره برخه يې په نارسمي ډول سالونونو، مېلمستياوو او نڅا ځايونو کې تر سره شوه.
د پاريس تړون نور لاسليک
د پاريس تړون نور لاسليک کوونکي هېوادونه ۱۸۱۴ز کال، دا هېوادونه د Chaumont تړون برخه نه وو، مګر د پاريس تړون کې يې ګډون کړی و:
نور
په اروپا کې هر دولت په رښتيني ډول ويانا کې استازيتوب درلود. په کانګرس کې له ۲۰۰ څخه د زياتو دولتونو او شاهي جرګو استازيتوب وشو. د دې تر څنګ د ښارونو، سياسي يووالو يا اتحاديو، مذهبي بنسټونو (لکه خانقاه يا صومعه) او د ځانګړو ګټو ډلو استازي هم په کې وو. لکه: يو پلاوی چې د المان د خپرونکو استازولي يې کوله او د کاپي رايټ قانون (copyright law) او د مطبوعاتو د خپلواکۍ غوښتنه يې کوله. د ويانا غونډه يا کانګرس د خپل پراخ وخت تېرۍ لپاره د يادونې وړ و: د يوې مشهورې ټوکې له مخې يې حرکت ونه کړ، نڅا يې وکړه.
بوهومېل هرابال
بوهومېل هرابال (په چېکي: Bohumil Hrabal) په پراگ کې د حقوقو له پوهنځي څخه فارغ شو، خو ټول عمر يې په بل ډگر کې کار وکړ: د رېلگاډو د پټلۍ د کارکوونکي، د رېلگاډو د اسانتيا برابروونکي، او دېته ورته کارونو کې مصروف شو. تر ١٩٦٣م کاله پورې مسلکي ليکوال نه و. د ده زيات کارونه په پراخه پيمانه د خپل ژوند ليک ليکل وو. د دۀ په ژوندوني د نوموړي زيات کتابونه د فلم په توگه راووتل، يو ليکل شوي فلم چې يې د رېلگاډو د دقيقې څارنې په اړه و، د اوسکار جايزه هم واخيسته. (Closely Observed Trains) د هغه له مهمو اثارو څخه يو هم Larks on a String(١٩٥٩)، (ما د انگلنډ د پاچا په توگه خدمت وکړ ١٩٧١ چې په ١٩٨٠م کال چاپ شو) دغه راز (ډېر شور او تنهايي ١٩٨٠).
وېشنيزه: چېکي ليکوالان
کارل مارکس
کارل هينريچ مارکس Karl Heinrich Marx (۱۸۸۳ مارچ ۱۴ – ۱۸۱۸ ز کال د می ۵) يو الماني فيلسوف، د سياسي اقتصاد کره کتونکی، اقتصادپوه، تاريخپوه، ټولنپوه، د سياسي نظرياتو پوه، ژورنالېست او سوسياليست انقلابي و. د نوموړي تر ټولو زيات پېژندل شوي سرليکونه «د کمونيست څرګندونې» تر سرليک لاندې د ۱۸۴۸ ز کال رساله او د Das Kapital په سرليک درې ټوکه رساله ده، چې له ۱۸۶۷ څخه تر ۱۸۸۳ ز کال پورې يې ليکلې ده. د مارکس سياسي او فلسفي فکر پر راتلونکي فکري، اقتصادي او سياسي تاريخ باندې ستر اغېز درلود. د نوموړي نوم د يوه صفت، اسم او د ټولنيزې نظريې د ښوونځي په توګه کارول شوی دی. د المان په Trier کې زېږېدلي مارکس د بن او برلين پوهنتونونو کې حقوق او فلسفه ولوستل. نوموړې په ۱۸۴۳ ز کال کې د ډرامې له کره کتونکې او سياسي فعالې المانۍ Jenny von Westphalen سره واده وکړ. مارکس د خپلو سياسي خپرونو له امله له هېواده وشړل شو او د څو لسيزو لپاره يې له خپلې مېرمنې او ماشومانو سره لندن کې ژوند وکړ. هغه په لندن کې له جرمني متفکر Fredrich Engels سره په همغږۍ د خپل فکر ودې او د خپلو هغو ليکنو خپرولو ته دوام ورکړ، چې د بریتانوي موزيم د لوست خونه (British Museum Reading Room) کې يې څېړلې. د ټولنې، اقتصاد او سياست په اړه د مارکس نيوکه نيزې نظريې، چې په ټوليز ډول د مارکس اصالت (مارکسيزم) په توګه درک کېږي، په دې باور دي چې انساني ټولنې د ټولګي يا صنفي جګړې له لارې پرمختګ کوي. د توليد په پانګه وال سبک يا دود کې دا شخړې په خپله د واکمنو ټولګيو (چې د بورژوا ورته وايي) چې د توليد اسباب اداره کوي او کارکوونکي ټولګيو (چې د مزدورانو ډله ورته وايي) تر منځ څرګندېږي، چې د مزدوۍ په بدل کې د خپل کاري ځواک په پلورلو سره ياد توکي فعالوي. د مادې د تاريخي اصالت په نامه د يوې انتقادي تګلارې څخه په ګټنې مارکس اټکل وکړ، چې پانګه وال اقتصادي نظام (Capitalism) لکه د پخونيو ټولنيز اقتصادي نظامونو غوندې؛ کورني کړکيچونه رامنځته کړي دي او ياد کړکېچونه به په خپل د دې نظام د له منځه تلنې او پر ځای يې د توليد د سوسياليستي دود يا سبک په نوم د يو نوي نظام د راتګ سبب شي. د مارکس له نظره د پانګه وال نظام له مخې به د ټولګي مخالفتونه د خپلې بې ثباتۍ او د کړکېچ پر وړاندې د طبيعت له امله، د کار ټولګي د ټولګی شعور د پرمختګ سبب شي، چې دا په خپل وار د دوی د سياسي واک بري او په پای کې د بې ټولګيتوب (Classless) په نوم د توليدونکو د خپلواکې ټولنې له لورې د کمونيستي ټولنې رامنځته کېدنې ته لاره هواره کړي. مارکس يې د پلي کولو په موخه په فعال ډول فشار راوړ. نوموړي استدلال کاوه، چې کارګر ټولګی بايد د پانګه والۍ د نسکورولو او پر ټولنيزې اقتصادي خپلواکۍ رامنځته کولو په موخه، د مزد اخيستونکي يو منظم اوښتوني عمل وکړي.
کارل مارکس په انساني تاريخ کې د تر ټولو اغېزناکو څېرو په توګه ياد شوی دی او کار يې ستايل شوی هم دی او نيوکه هم پرې شوې ده. په اقتصاد کې د کارکوونکي او له شتمنۍ سره يې د اړيکې په اړه د نوموړي کار د ځينو اوسنيو نظرياتو لپاره بنسټ کېښود. په ټوله نړۍ کې زيات روښانفکران، کارګرې اتحاديې، هنرمندان او سياسي ډلې د مارکس له کار څخه اغېزمن شوي دي، چې زياتو يې يا د نوموړي نظريو کې سمون راوړی او يا يې خپله ورسره سمون کړی دی. مارکس په نمونه يي ډول د معاصرې ټولنيزې پوهې د اصلي معمارانو په توګه ياد شوی دی.
ماشومتوب او لومړنۍ زده کړې : ۱۸۳۶-۱۸۱۸ز کلونه
په لويه کچه نامذهبي Heinrich د روښانفکرۍ شخص و، چې د ايمانوېل کېنټ (Immanuel Kant) او والټېر (Voltaire) فيلسوفانو د نظرياتو لېوال و. د يو لرغوني ليبرال په توګه يې په پروس کې د اساسي قانون او سمونونو په پارونه کې برخه واخيسته، چې هغه وخت بشپړه يا مطلقه پاچاهي وه. هنرېچ مارکس (Heinrich Marx) په ۱۸۱۵ ز کال کې د وکيل په توګه کار پيل کړ او په ۱۸۱۹ ز کال کې يې خپله کورنۍ Porta Nigra ته نږدې د لس خونو ملکيت [کور] ته ولېږدوله. د نوموړي ښځه Henrietter Pressburg يوه هالنډۍ يهوده وه. نوموړې د يوې نېکمرغه سوداګرې کورنۍ غړې وه، چې وروسته يې د Philips Electronics په نوم د برېښنايي توکو شرکت رامنځته کړ. د Henrietter خور Sophie Pressburg (۱۸۵۴ – ۱۷۹۷ز کال کې له لاين فيليپس “Lion Philips” (۱۸۶۶ – ۱۷۹۴) سره واده وکړ او د ګيرارد (Gerard) او انتون فيليپس (Anton Philips) دوی مور او د فريټس فيليپس (Frits Philips) مشره نيا وه. Lion Phililps د تمباکو يو بډايه هالنډي توليدونکی او صنعت کار و. کارل (Karl) او جيني مارکس (Jenny Marx) له هېواده د شړنې (تبعيد) پر مهال د پورونو لپاره زياتره پر همدې [لاين فيليپس] باندې تکيه وکړه.
مارکس د ۱۸۳۵ز کال په اکتوبر کې د ۱۷ کلنۍ په عمر د فلسفې او ادبياتو د لوستنې په هيله د بن پوهنتون (University of Bonn) ته يون وکړ، مګر پلار يې د يو څه زيات عملي ډګر په توګه پر حقوقو ټينګار وکړ. د کمزورې سينې “weak chest” په نوم حالت [ناروغۍ] له امله مارکس په ۱۸ کلنۍ کې له فوځي دندې څخه وبخښل شو. په بون کې د پوهنتون دورې پر مهال نوموړی د شاعرانو کلب سره يو ځای شو. ياد کلب د سياسي بنسټپالو لرونکې ډله وه، چې د پوليسو له لورې څارل کېده. هغه د Tavern Club په نوم د څښاک ټولنې سره هم يو ځای شو (جرمني: )، چې زياتې نظريط په کې بحث شوې او يو وخت يې د کلب د مرستيال رئيس په توګه خدمت وکړ. د دې تر څنګ مارکس په ځينو شخړو کې هم لاس درلود، چې ځينې يې د پام وړ يا سختې شوې. لکه: د ۱۸۳۶ ز کال په اګسټ مياشت کې نوموړي د پوهنتون د (Borussian Korps) له يو غړي سره په دوه اړخيز [دوه په دوه] جګړه کې برخه واخيسته. که څه هم په لومړۍ دوره کې يې نمرې ښې وې، مګر ژر خرابې شوې چې له امله يې پلار اړ شو، چې نوموړی د برلين يو څه سخت او علمي پوهنتون ته ولېږدوي.
سرچينې
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:لوېديځ فېلسوفان وېشنيزه:وټپوهان وېشنيزه:ساينسپوهان وېشنيزه:تاريخپوهان
د سید طیب اغا ۸ وړاندیزونه
طيب اغا: د طالبانو لپاره د "اميرالمومنين" او "امارت" نومونه جواز نه لري. نوموړي د اکتوبر 21, 2016 نیټه په قطر کې د افغان طالبانو د سياسي دفتر پخواني مشر او د ملا محمد عمر نږدې ملګري سيد محمد طيب اغا د طالبانو اوسني مشر ملا هبته الله اخوندزاده ته يو ليک لېږلی او هغه ته يې اته وړانديزونه ايښې دي. دا ليک د اکتوبر پر ۲۰مه نېټه د قطر د دفتر باوري سرچينو مشال راډيو ته سپارلی دی. ليک تر هغه وروسته ليکل شوی چې کله ملا هبته الله اخوندزاده سيد محمد طيب اغا ته يو ځل بيا په رسمي ډول د کار کولو وړانديز وکړی. دا ليک په جولای مياشت کې هبته الله اخوند زاده ته لېږل شوی او هغه ته ويل شوي چې که پر لاندې اتو وړانديزونو عمل وشي نو بيا به طيب اغا يو ځل بيا له مشرتابه سره پر يو ځای کار کولو غور وکړي. د دې ليک په اړه د طالبانو لخوا څه نه دې ويل شوي.
له پاکستانه وتل
طيب اغا په خپل ليک کې پر ملا هبته الله اخوند زاده غږ کوي چې د طالبانو مشران او د شورا غړي دې له پاکستان څخه ووځي. د نوموړي په خبره دا ډول به پاکستان هغه څه په دوی نه مني چې د طالبانو يا افغانستان په تاوان وي. نوموړی وايي، دا کار ښايي د پاکستان په ګټه هم وي چې دا وخت له نړيوالو فشارونو سره مخ دی.
بهرنيو جنګياليو ته ځای ورکول
طيب اغا پر مخ ليکي، په افغانستان کی په تیرو وختونو کی دا ثابته شوېده چې بهرني جنګيالي هیڅکله د مهاجر او یا مېلمه پر مرتبه نه دې قانع شوي بلکې هغوی د شراکت دار او ځينو ډلو خو آن د واکدار په حیث د اوسېدو هڅه کړې ده. نوموړی وړانديز کوي چې د زابل پیښې ته په کتلو سره دې په تیرو دوو کلونو کې د راوستل شوو غېر افغان جنګياليو فعالیتونه کنټرول او د نورو راتګ وځنډول شي.
د "امیرالمومنین" نوم لغوه کول:
سيد محمد طيب اغا په خپل ليک کې وايي، د "امیرالمومنین" پر ځای دې د "امیر" یا "مشر" نوم وکارول شي ځکه د امیر المومنین په نامه د بیعت لپاره د جنګ کولو او فشار راوستلو لپاره دې تر هغه وخته انتظار وشي تر څو په پوره ډول د امارت يا امیر شرایط پوره شي او په هېواد کې دننه کنټرول تر لاسه کړل شي. نوموړی پرمخ ليکي چې دوی د نه بیعت په خاطر تر فشار لاندې کړل شول او د داسې حالاتو جوړېدو هڅه وشوه تر څو یا خو بیعت وکړي او یا له کوربه هیواده ووځي. اغا ليکي، د بیعت حاصلولو لپاره به د یو چا مخالفت او یا ورسره جنګ نه کېږي، او نه به هم څوک ځورول کېږي. نوموړی پرمخ ليکي، دا څنګه کېدای شي چې په پاکستان کی ناست قیادت په بل هېواد یا افغانستان کې له نورو څخه د بیعت غوښتنه کوي؟
د "امارت" له منځه وړل:
طيب اغا په خپل ليک کې وايي، د طالبانو لپاره که د "امارت" پر ځای "تحریک" وکارول شي ښه به وي. د نوموړي په خبره "امارت" به د حکومت په معنا هغه وخت مناسب وي چې د هېواد مرکز او ورسره اکثریت خاوره د طالبانو په بشپړه کنټرول کې شي. د اغا په خبره یوازې د حکومتي تشکیلاتو په جوړولو او مطبوعاتي تبلیغاتو او پر اطرافي سیمو کنټرول او د بل په هېواد او خاوره کې د اکثرو مشرانو او تشکیلاتو وجود به په خپله خاوره کی د یو حکومت په معنا نه وي.
د سياسي دفتر رول:
طيب اغا ليکي، د سیاسي او بهرنيو چارو لپاره دې د پخوا په شان یوازې سیاسي دفتر وکارول شي. هغه طالبان چې د پاکستاني، ایراني او نورو بهرنيو استخباراتو سره مستقیم یا غیر مستقیم اړیکې ساتي، د یو یا دوو خبرداریو وروسته دې د یو څه وخت لپاره او یا د نه اصلاح په صورت کې د ټول وخت لپاره له کاره ګوښه کړل شي، ځکه چې له دغو استخباراتو سره ارتباط شر او تباهي ته لاره هواروي. اغا ليکي، تېر وخت دا ثابته کړې ده چې د تحریک د استخباراتو کمیسیون او د ځینو نورو مسولينو لخوا د بهرنيو استخباراتو د درواغجنو او مغرضو معلوماتو پر اساس یو شمېر هېوادوال په داخل او خارج کې له منځه وړل شوي، بندیان شوي او یا ځورول شوي دي.
په قطر کې د طالبانو سياسي دفتر په قطر کې د طالبانو سياسي دفتر
د مالي کمیسیون چاري:
طيب اغا ليکي، که څوک غواړي په خپله خوښه له طالبانو سره مالي مرسته وکړي خو ښه دی، که نه باید په مرګ او بل شي تهدید نشي او نه همپه زور پیسې ور څخه واخیستل شي.
په مساجدو او نورو ځايونو کې چاودنې او وژنې:
طيب اغا ليکي، تر څو چې یوه جامع تګلاره جوړيږي، ټولو طالبانو ته دې امر وشي چې په مساجدو کی د مخالفینو وژل او چاودنې، او بې له واقعي شرعي محاکمې د مخالفینو د بندیانو وژل په قطعي ډول جدي منع دي. نوموړي پرمخ ليکي، دا څه وخت مخکې چې د مدني حرم شریف څخه د باندې په لږه فاصله کې کومه چاودنه وشوه، پر ټوله اسلامي نړۍ کې یې ډېر بد اغېز وکړ. د ده په خبره که څه هم نور مساجد د نبوي حرم شریف په څېر نه دي، خو بیا هم هر مسجد د مسلمانانو په زړونو کې ځانګړی حرمت لري. دی طالبانو ته په مخاطب ډول وايي، چې که دوی په نورو ځایونو کې په مساجدو یا مساجدو ته نږدې چاودنې غندي، په خپله خو یې باید په هېڅ صورت ونه کړي.
نوموړی زياتوي، همدارنګه په عامو لارو کې له موټـرونو څخه د مشکوکو خلکو را کښته کول او بیا وژل چې د لساني، قومي او منطقوي دښمنیو سبب ګرځېدلی، بند شي. دی زياتوي، پر پلونه او سړکونه او نورو ټولګټو ځایونو چاودنې کول او یا د هغه جوړوونکي کاریګران او انجینران او د خیریه او تعمیراتی مو سسو کارکوونکي چې د ملت د هوساينې او د وطن د جوړېدو لپاره کار کوي، له منځه وړل یا تښتول او یا د افغاني بندیانو وژل بايد بند شي.
نوموړی پرمخ ليکي، یوازې د یوه مخالف کس د له منځه وړلو په خاطر پر روغتونونو، تعلیمي او پر نورو ملکي ادارو بریدونه کول او بې ګناه خلګ پکې وژل غېر شرعي اعمال دي نو د داسې ټولو کارونو عاملینو ته باید جزا ورکړل شي او هم د تحریک خلګو او ملت ته ور وپېژندل شي. نوموړی پرمخ ليکي، د طالبانو برخورد باید اسلامي وي نه انتقامي.
طيب اغا ملا هبته الله ته د طالبانو د تګلارې په اړه وړانديز کوي چې په قطر کې دې د طالبانو سياسي دفتر ته دنده وسپارل شي چې هغوی په نسبتاً آرامه او ازاده فضا کې د شورا د غړیو د کمیسیونونو مسولینو، په داخل او خارج کې د بې طرفه علماوو د لارښوونې او د سیاست پوهانو، د پوهنتونونو استادانو، او په هېواد مینو محققینو، مخورو او قومي مشـرانو له مشورو سره سم د اسلامي شریعت مطابق یو جامع ملکي، سیاسی او اقتصادي تګلاره جوړه کړي. http://www.mashaalradio.com/a/28067183.html
د اتومي وسلو پراختیا
د اتمي وسلو پراختیا د هغو هېوداونو لپاره چې د اتومي وسلو د نه پراختیا په تړون (چې په عام ډول د NPT په نوم یاديږي) کې «د اتومي وسلې د لرونکو هېوادونو» په توګه په رسمیت نه دي پېژندل شوي، د اتومي وسلو، د تجزیې وړ موادو او په اتومي وسلو کې د کارېدونکې تېکنالوژۍ او معلوماتو خپرول دي. د اتومي وسلو لرونکو او نه لرونکو ډېری هېوادونو د اتومي وسلو له پراختیا سره مخالفت ښودلی، ځکه دولتونه وېره لري چې د ډېرې اتمي وسلې لرونکي هېوادونه به د اتومي جګړې (چې پر ملکي وګړو د اتومي وسلې کارول په کې شاملېږي او په اصطلاح د جګړې یا نظامي ارزښتونو ضد دي)، د سیمه‌ییزو یا نړیوالو اړیکو بې ثباتي یا د ملي دولتونو له ملي حاکمیت څخه د سرغړونې امکان زیات کړي.
د اتومي وسلې د پراختیا لومړنۍ څېړنې د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د امریکا د متحده ایالتونو (د کاناډا او انګلستان په همکارۍ)، المان، جاپان او  شوروي اتحاد له خوا تر سره شوې. متحده ایالتونه لومړنی او یوازینی هېواد و چې په جګړه کې يې اتومي وسله وکاروله، دا هغه دوه بمونه وو چې  د ۱۹۴۹ په اګېست کې یې د جاپان پر ضد وکارول. جاپان او المان د جګړې د پای ته رسولو په موخه تر تسلیمېدو وروسته د  اتومي وسلو په هر ډول څېړونو کې دخالت ودراوه. د ۱۹۴۹م کال په اګست میاشت کې شوري اتحاد هم یوه اتومي وسله وازمویله او دویم هېواد شو چې اتومي بم ته یې چادونه ورکړه. انګلستان د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۲ په اکتوبر میاشت کې اتومي وسله وازمویله. فرانسې د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۰ کې اتومي وسله وازمویله. د چین د خلق جمهوریت په ۱۹۶۴ کې یوې اتومي وسلې ته چاودنه ورکړه. هند د لومړي ځل لپاره په ۱۹۷۴ کال کې خپله اتومي ازموینه تر سره کړه چې پاکستان یې دې ته اړ کړ تر څو خپلې اتومي برنامې ته پراختیا ورکړي او په ۱۹۹۸ کې کله چې هند د دویم ځل لپاره خپل اتومي ازمویښتونه  وکړل پاکستان هم یو لړ اتومي ازمویښتونه تر سره کړل. شمالي کوریا په ۲۰۰۶ کال کې خپله لومړنۍ اتومي ازموینه وکړه.
د نه خپرېدو لپاره هڅې
د اتومي وسلو له خپراوي څخه د مخنیوي په موخه لومړنۍ هڅو کې د دولت کلک محرمیت، د جګړې پر مهال د یوارنیمو د پېژندل شویو پلورنځیو استملاک ( د ګډ پرمختګ باور ) او ان ځینې وختونه په ښکاره ډول تخریب - لکه په ناروې کې د درنو اوبو د تأسیساتو بمبارول چې ګمان کېده د المان د اتومي پرګرام لپاره کارول کېږي، د اتومي وسلو له خپراوي څخه د مخنیوي په موخه لومړنۍ هڅې دي. دا هڅې د اتومي درز/ تجزیې او د هغه د پوځي پوتانشیل تر کشف وروسته سم لاسي پیل شوې. له دغې هڅو څخه هېڅ یوه په ښکاره ډول عامه نه وه، ځکه چې خپله د وسلو پرمختګ د هېروشیما تر بمبارۍ پټ ساتل شوی و. د اتومي و سلو د نه خپراوي لپاره د شدیدو نړیوالو هڅو دودول له دویمې نړیوالې جګړې وروسته سم لاسي پیل شول، کله چې د ترومن ادارې په ۱۹۴۶ کال کې د بروک پلان وړاندې کړ چې په ملګرو ملتونو کې د اتومي انرژۍ په کمیسیون کې د امریکا د لومړي استازي برنارډ بروک له نوم څخه اخیستل شوی و. د بروک پلان چې په پیاوړي ډول اچېسون لیلیېنټال (Acheson–Lilienthal Report) له راپور څخه اخیستل شوی و، چې د متحده ایالتونو د اتومي وسلو د زېرومو د تخریب او ویچاړولو وړاندیز یې تائید کړ، چې هم‌هغه مهال د نړۍ په کچه د اتومي وسلو یوازینۍ زېرمه وه. وروسته له دې چې ټولو دولتونو په بریالي ډول د دوو شیانو د ترسره کولو پرهمکارۍ توافق وکړ:  (۱) د اتمي پراختیا د یوې نړیوالې مرجعې رامنځته کول، چې په حقیقت کې په پوځي فعالیتونو کې پر ټولو کارېدونکو اتومي موادو بشپړ واک او کنترول ولري. او (۲) د تحریمونو د یو اوتوماتیک سیستم رامنځته کول چې ان د ملګرو ملتونو د امنیت شورا  یې هم ویټو/ رد نه شي کړی، چې په برابر ډول هغو دولتونو ته سزا ورکړي چې د اتومي وسلو یا فیسایل موادو (fissile material) د ترلاسه کولو یا جوړولو هڅه کوي.
د اتومي وسلو د له منځه وړلو لپاره د بروک غوښتنه په بنسټيزو اخلاقي او مذهبي شواهدو تکیه وه. بروک ملګرو ملتونو ته د خپلې وینا په یوه برخه کې وویل: «د نوي اتومي عصر د تورې نښې تر شا یوه هیله نغښتې چې له ایمان سره ترلاسه شوې، کولی شي زموږ له ژغورنې سره مرسته وکړي، که چېرې موږ ماته وخورو نو هر هغه کس مو جهنمي کړی چې د ډار/وېرې غلام وي. راځئ خپل ځان ته دوکه ورنکړو. موږ باید نړیواله سوله یا نړیوال ويجاړی وټاکو... موږ باید د نړۍ د سولې او امنیت هیلې ته ځواب ووایو.» بروک له دغې وینا سره د اتومي اخلاقو د څانګې په رامنځته کولو کې مرسته وکړه، چې ډېری کارپوهانو او د نظر خاوندانو په کې برخه لرله.
د بروک پلان که څه هم له پراخ نړیوال ملاتړ څخه برخمند و، خو ویې نه شو کولی له UNAEC (د ملګرو ملتونه د اتومي انرژۍ کمیسیون) څخه راووځي ځکه شوري اتحاد هوډ درلود هغه د امنیت په شورا کې ويټو/ رد کړي. لا هم د امریکا دا رسمي سیاست تر ۱۹۵۳ کال پورې، کله چې ولسمشر اېزونهاور د «اتومونه د سولې لپاره» په نوم خپل وړاندیز د ملګرو ملتونو عمومي غونډې ته وړاندې کړ په‌خپل ځای پاتې شو. په پای کې د اېزونهاور وړاندیز په ۱۹۵۷ کال کې د نړیوالې اتومي انرژۍ ادارې (IAEA) د رامنځته کولو لامل شو. د سولې لپاره اتوم برنامه کې د نړۍ له هر ګوټ څخه په زرګونه ساینس پوهانو د اتومي ساینس په برخه کې زدکړې وکړې او بېرته خپلو هېوادونو ته ستانه شول، چې ډېری یې په خپلو هېوادونو کې د پټو وسلو پرګرامونه وڅارل.
د اتومي وسلو د خپرېدو د محدودولو لپاره  یو نړیوال توافق ته د رسېدو لپاره هڅې له دې وروسته چې څلورو هېوادونو (متحده ایالتونو، شوروي اتحاد، بریتانیا او فرانسې) اتومي وسلو ته لاس‌رسی وموند، (د لا زیاتو معلوماتو لپاره د هغه هېوادونو نوملړ وګورئ چې اتومي وسلې لري) د ۱۹۶۰ لسیزې تر لومړیو پورې نه وې پيل شوې. که څه هم دا هڅې د ۱۹۶۰ لسیزې په لومړیو کې ودرول شوې، خو په ۱۹۶۴ کال کې وروسته له دې چې چين یوې اتومي وسلې ته چاودنه ورکړه بیا نوې شوې. په ۱۹۶۸ کال کې هغه هېوادونه چې د اتلسو هېوادونو د بې وسلې کولو په کمېټه (ENDC) کې یې استازیتوب کاوه د NPT د متن اړوند مذاکرات یې پای ته ورسول. د ۱۹۶۸ په جون کې د ملګرو ملتونو عمومي غونډې NPT د ۲۳۷۳ (XXII) له پرېکړه‌لیک سره تائید کړ او د ۱۹۶۸ په جون کې NPT د امضا لپاره په واشنګټن ډي سي، لندن او مسکو کې خلاص شو. NPT د ۱۹۷۰ په مارچ کې نافذ شو.
د ۱۹۷۰ لسیزې له نیمايي راهیسې، د نه خپرېدو د هڅو تمرکز د فېسایل/ fissile  موادو پر خوندیتوب او ان د نړیوال کنټرول پر زیات‌والی او د دغه ډول تجهیزاتو د جوړولو لپاره پر لازمې تخصصي تېکنالوژۍ دی. ځکه هغوی د اتومي وسلو د جوړولو د برنامې تر ټولو ستونزمنې او تر ټولو قیمتي برخې دي. هغه اصلي مواد چې وېش او توليد یې کنتروليږي ډېر غني شوي یورانیم او پلوتونیم دي. د یادو ځانګړو موادو د استملاک سربېره، د وسلو جوړولو ابتدایي خو کارنده تخنیکي وسایل او اتومي چاودېدونکو توکو ته د صنعتي هېوادونو لاس‌رسی په پام کې نیول کېږي.
معاصره فلسفه
وېشنيزه:فلسفه
د دندې او هنر خوځښت
د هنر او صنایعو غورځنګ یو هنري حرکت و چې د 19 پیړۍ په مینځ کې د پلي شوي هنر د بدلون له امله رامینځته شو. د هغه وخت د ګړندي او بې توپیره صنعتي کیدو په وړاندې د هنرمندانو او پوهانو یو ډول شعوري عکس العمل. د هنري او صنایعو غورځنګ د سینګار او ښکلو هنرونو په برخه کې یو نړیوال رجحان و چې لومړی او خورا مهم د برتانیا په ټاپوګانو کې رامینځته شو او بیا وروسته په ټوله برتانوي امپراتورۍ او پاتې اروپا او امریکا کې خپور شو.
دا اصطلاح د لومړي ځل لپاره د T. ج. کوبډن سنډرسن دا په 1887 کې د هنرونو او صنایعو د ټولنې په غونډه کې کارول شوی و، که څه هم هغه اصول او طرز چې پر بنسټ یې جوړ شوی و لږ تر لږه 20 کاله په انګلستان کې وده کړې وه. او دا د معمار له نظرونو څخه الهام اخیستی: اګسټس پوګین ، لیکوال: جان رسکین او ډیزاینر: ویلیم موریس. په سکاټلینډ کې، هغه د مهمو شخصیتونو سره تړاو درلود لکه: چارلس ریني مکینتوش.
دا خوځښت نه يوازې لاسي صنايع او لاسي کارونه د بيان مناسبه وسيله ګڼي، بلکې دې ته یې تلپاتې ارزښت هم ورکړ. د دې غورځنګ فکري ریښې د اګستس پوګين له مطالعاتو سرچينه اخلي.
په ګوتیک سټايل تکيه کوله، يو زوړ سټايل د عیسویت اصول او وروسته پاکوالي، حقیقت او درستیت پکې شامل دي؛ مګر د جوړښت توان نلري.
د پوګین له لارويانو يو جان رسکین و. د هغه ټینګار د دې نوي سټایل په رامینځته کولو باندې و چې د مینځنۍ پیړۍ په کارونو کې د عملي سادګۍ له مخې موندل شوي ښکلا پراساس و او له همدې امله د صنعت له ساړه او بې روحۍ سره توپیر درلود. او هغه، په خپل هنري انتقادي فعالیتونو کې، د پری رافیلیت اخوان المسلمین د څانګې بنسټ کېښود.
د پیشارافلي ورورولۍ له مشرانو څخه د ویلیم موریس یادونه کیدی شي چې د هنر او هنري غورځنګ لوړ غږ و. د موریس کار په زړو منځنیو پېړيو کې په موندل شوې ښکلا ولاړ و. د هغه له نظره، منځنۍ پیړۍ د خوښۍ دورې په توګه تشریح کیږي. له یو بل سره تړلې ټولنې او په دې توګه د صنعت ضد ماډل سره؛ د صنعتي ضد محصولاتو سره طبیعي؛ په هرصورت، دا (هنر او صنایع) حرکت د عصري ډیزاین بنسټ ایښودل، ځکه چې دا یو داسې محصول وړاندې کوي چې د وخت د صنعت په اړه خورا عصري، خوښ او په بشپړه توګه عصري وي.
پايليک
وېشنيزه:هنر تاريخ
د کیوبا هیواد د ولایتونو نوملړ
کیوبا هیواد په ۱۵ ولایتونو تقسیم شوی دی چې عبارت‌ دي له :
ارمينينازم
ارمينينازم د پروټسټنازم يوه څانګه ده، چې د اولسمې پېړۍ په لومړيو کې د اصلاح شوي هالنډي الاهيات پوه « Jacobus Arminius» او د هغه د تاریخي پلويانو چې د « Remonstrants» په نوم پېژندل کېدل، د الاهي اندونو پر بنسټ پيل شوې وه. هالنډي ارمينينازم په اصل کې په « Remonstrance» (1610) (د ارمينيانو يو سند دی) کې بیان شوی و، يو الاهي بيان، چې د نيدرلنډ عمومي ايالتونو ته وړاندې شوی و. دې له مخکې څخه د تقدير د تشریح په اړوند د کالونيزم د نظرياتو د تعديل کولو د يوې هڅې څرګندونه وکړه.
کلاسيکي ارمينينازم، په کوم کې چې «Arminius » بنسټيز ونډه لرونکی دی، او ويزليان ارمينينازم، په کوم کې چې «John Wesley» اساسي ونډه لرونکی دی، دوه مهم فکري مکتبونه دي. مرکزي ارمينيايي عقايد دا دي چې د نوي بيا تخليق لپاره د خدای له خوا چمتو کړای شوی شفقت کايناتي دی، او دا چې د خدای توجيه کونکی شفقت، کوم چې د بیا تخليق اجازه ورکوي، مخ نيونکی دی.
ډیری مسيحي فرقې له ارمينيايي اندونو څخه اغېزمنې دي، په ځانګړي ډول په اولسمه پېړۍ کې باپټيسټان، په اتلسمه پېړۍ کې ميتوډيسټان او په شلمه پېړۍ کې پينټيکاستيان.
د ارمينينازم راڅرګندېدل
«Arminius» مخکې تر دې مړ شو چې د هالنډ د عمومي ايالت لپاره د خپلو اندونو څوارلس مخيزو نظرياتو لنډيز د وړاندې کولو غوښتنه پوره کړي. د «Arminius» پلويانو د هغې په ځواب کې د اعتراض د پنځو مادو (1610) په چمتو کولو ځواب ووايه، په کومو کې چې هغوی د «Belgic» د اعتراف د سخت دريځي کلیوازم سره خپلې اختلافي نقطې څرګندې کړې. له همدې امله د «Arminius» پلويانو ته «Remonstrants» (اعتراض کونکي) وويل شول، او په 1611ز کال کې د يو Remonstrants مخالفت څخه وروسته، د «Gomarus» پلويانو ته «Counter-Remonstrants» (د اعتراض کونکو ضد) وويل شول.
له يو لړ سياسي مانوريو وروسته، هالنډي کالونستان بريالي شول چې د « Nassau» شهزاده « Maurice» له وضعيت سره مبارزې ته چمتو کړي. « Maurice» په منظم ډول ارمينيايي مذهبي راهبان له دندو لېرې کړل او په « Dordrecht» کې يې يوه ملي مسيحي جرګه  راوغوښته. د « Dort» دا جرګه په بنسټيز ډول د هالنډي کيلونسټانو (102 تنه) لپاره پرانيستی وه، په داسې حال کې چې ارمينيايان ورڅخه ايستل شوي وو (13 تنه له رايې ورکولو منع شوي وو)، له نورو هېوادونو يې کالونسټ استازي (28 تنه) درلودل، او په 1618ز کال کې يې د « Arminius» او د هغه د پلويانو غندنه د کفر (بدعت) په توګه خپره کړه. د دې خپرونې برخه د Remonstrance د پنځو مضامينو په ځواب کې د کالوينزم مشهورې پنځه نقطې وې.
په ټول هالنډ کې ارمينيايان له دندو لېرې، بنديان، له هېواده تبعيد او د چوپتيا سوګند ورکړل شو. دولس کاله وروسته هالنډ په رسمي ډول ارمينينازم ته د يو دين په توګه خونديتوب ورکړ، خو بیا هم د ارمينيايانو او کلونسټانو تر منځ دوښمني روانه وه. ډيری لومړنيو Remonstrants د ارمينينازم کلاسيکي بڼه تعقيب کړه. په هر حال، د دوی له ډلې يو شمېر يې لکه « Philipp van Limborch»، د نيمه پيليجينزم او عقل پالنې پر لور ولاړل.
د انګلستان په کليسا کې ارمينينازم
په انګلستان کې، تش په نوم ارمينايي عقايد له « Arminius» څخه مخکې او له هغه سره په يو وخت کې په ماده کې خپل کړای شوي وو. د دين نهه دېرش مادې (په 1517 کې وروستۍ بڼه ورکړل شوې)، تر ډېره بريده مبهمې وې، چې هغوی له ارمينيايي يا کليونسټي تشريحاتو سره سمون درلود. د انګلستان په کليسا کې ارمينينازم په بنسټيز ډول د کليون ازم د نفي کولو څرګندول و، او يوازې يو څو الاهيات پوهانو کلاسيکي ارمينينازم منلی و، خو د پاتې نورو لپاره يا خو دا نيمه پيليجين، يا پوره پيليجين و. په دې ځانګړي سياق او سباق کې، معاصر تاريخ پوهان د کلاسيکي ارمينينازم د پيروي کونکو الاهي خلکو د تمايلاتو د ښودلو لپاره د «Arminians» پر ځای د «Proto-Arminians» اصطلاح کارولو ته ترجيح ورکوي. انګلستاني ارمينينازم استازولي ارمينايي پيوريټن لکه د « John Goodwin» يا « Jeremy Taylor» او « Henry Hammond» په څېر « High Anglican Arminians» کوله. د اولسمې پېړۍ انجلیکي ارمينايان لکه « William Laud» له کيلونسټ پيروټينيانو سره وجنګېدل. دوی په اصل کې ارمينينازم ته د دولتي کليسا له نظره وکتل، دا نظر د « Arminius» له نظر څخه په ټوله معنا پردی و. دا دريځ د انګلستان د لومړي چارلس د واکمنۍ (1649-1625) پر مهال په ځانګړي ډول روښانه شو. د انګلستان له کورنۍ جګړې (1651-1642) وروسته د انګلستان دويم چارلس، چا چې پريسبيټيرين وزغملو، د انګلستان په کليسا کې ارمينيايي فکر بيا پر ځای کړ. له بېرته پر ځای کېدو (1660) وروسته د شا اوخوا پنځوسو کلونو لپاره دا هلته مسلط پاتې شو.
باپټسټان
د « Calvin» او « Arminius» د پلويانو تر منځ بحث له اصلاح وروسته د کليسا د تاريخ ځانګړتيا ده. د بېلګې په ډول، د اولسمې پېړۍ په انګلستان کې راڅرګندېدونکی باپټيست خوځښت، د کليونسټ او ارمينيايانو تر منځ د تاریخي بحث يوه کوچنۍ نړۍ وه. لومړي باپټسټان ارمينيايان وو– څوک چې عمومي باپټسټان بلل کېدل، ځکه دوی په عام يا لامحدود جبران اعتراف کاوه. د باپټسټ خوځښت پيلونکی « Thomas Helwys» و، چا چې خپل سرپرست « John Smyth» (څوک چې د امسټرډيم د هالنډي واټر لينډ مينونايټس د شریکې عقيدې او نورو امتيازاتو کې لېږېدلی و) پرېښی او په 1611ز کال کې د لومړۍ انګلستاني باپټسټي کليسا د پيل کولو لپاره بېرته لندن ته راغلی و. وروسته عمومي باپټسټانو، لکه « John Griffith, Samuel Loveday» او « Thomas Grantham» د اصلاح شويو ارمينيايي الاهياتو دفاع وکړه، کوم چې د « Arminian» د ارمينينازم عکاسي کوله. عمومي باټسټانو خپل ارمينيايي نظریات په ګڼو اعترافاتو کې راټول کړل، په کومو کې چې تر ټولو زیات اغېز د 1660 معياري اعتراف و. د 1640ز لسيزه کې، ځانګړي باپټسټان جوړ شول، څوک چې له ارمينيايي نظريې څخه سخت اوښتي او د پريسبيټيرينانو او خپلواکانو پياوړی کلونيزم يې خپل کړی و. د 1644ز کال د لندن باپټسټ اعتراف او 1689ز کال د لندن دويم اعتراف په څېر اعترافاتو کې د هغوی پياوړي کليون ازم ته شهرت ورکړل شو. د 1689ز کال د لندن اعتراف وروسته په امريکا کې د کليوينسټي باپټسټ (چې د فلاډيلفيا باپټسټي اعتراف په نوم ېادېږي) استعمال کړ، په داسې حال کې چې د 1660ز کال معياري اعتراف، د انګلستان د عمومي باپټسټ امريکايي وارثانو له خوا وکارول شو، کوم چې ډېر ژر د « Free Will Baptists» په نوم وپېژندل شو.
سکندرخان خټک
سکندرخان
سکندرخان د خوشحال خان په کورنۍ او زامنو کې د اشرف خان او عبدالقادر خان څخه وروسته د پښتو يو غښتلی او منلی شاعر ګڼل کيږي.
سکندرخان په (۱۰۶۵س) کال کې زېږېدلی دی ليکن په ځينو ليکنو کې د هغه د زېږېدو نېټه (۱۰۶۸س) ښودل شوې ده.
کوم وخت چې خوشحال خان په (۱۰۸۵سپوږميز) کال کې تيرا ته تللی و ، نو هغه وخت سکندرخان اووه لس کالو زلمی او د خپل پلار کلک ملګری و، د سکندرخان د شاعرۍ پسرلی په (۱۰۹۰سپوږميز) کال په غوړېدو راغلی دی او په همدغه کال يې د خپل دېوان او د ليلی مجنون مثنوي ليکلې ده ،لکه چې وايي:
ما خپل عمر د شل دوه کالو حساب کړ
د ما دوه ويشـــــــــت کالـــــه ســــــــن دی
زر نــــــــــــــوي ســـــــن د هجــــــــــرت دی
د سکندرخان د مړينې نېټه پوره نه ده څرګنده ، ده د دوو زامنو په مړينه غم او وير غمجن شعرونه ويلي دي چې وروسته د ويرنې په برخه کې ورته اشاره شوې ده.
د سکندرخان اثار:
ترکومه چې مونږ ته پته ده ، د سکندرخان په اثارو کې دغه وروسته کتابونه څرګند شوي دي:
1)    دېوان :
په دې دېوان کې غزلې ، بوللې ، څلوريزې او پاړکي شته دي. دېوان د يوې قلمي نسخې له مخې چې د ښاغلي دوست محمد کامل په اهتمام او سريزه په (۱۹۵۳ز) کال په پېښور کې په ښکلي صحافت چاپ شوی دی.
2)    د ليلی مجنون مثنوي:
دغه اثر محمد عصام له ليلی او مجنون سره يو ځای په (۱۲۹۴سپوږميز) کال په ډيلي کې چاپ شوی دی ، همدارنګه د سکندرخان د ليلی مجنون يوه قلمي نسخه د ډيلي په ملي موزيم کې خوندي ده او دغه نسخه د ټونک د نواب له کتابخانې څخه دلته راوړل شوې ده ، د سکندرخان دغه اثر په (۱۳۵۸سپوږميز) کال د علومو اکاډمۍ له خوا د خوشحال د (۳۰۰) تلين کاليزې بين المللي سيمينار په وياړ چاپ شوی دی.
3)  د سکندر خان بل اثر د ( مهر او مشتري) کيسه ده چې محمد بن احمد العطار تبريزي په (۷۷۸سپوږميز) کال په پنځه زره بيته نظم کړې او ده په پښتو نظم اړولې ده.
د دې کتاب يادونه مسټر راورټي په خپل اثر ((د پښتو ګرامر )) په سريزه کې کړې ده ، مګر په خپله کتاب اوس ورک دی.
د سکندر خان د کلام نمونې
د عشق په ګرانه لار کې مشتاقان کله په پښو ځي
په سترګو په لېمه په سر په لاس نه ځي په زړو ځــــي
که تله په خپل اختيار وی زه به يا سـره ســــاکن وم
بنده سړی به هرچېرې د خپل څښتن په کــــــړوځي
نارې مه وهــــــــــه نه اورم د يار په بېلتــــــــانـــــه کې
رودونه سېـــــلابونه مې د ستـــــــرګـــــــو د اوبو ځي
که کاڼي وي هم مات شي د سړي زړه دی د غوښو
عاشق چې د اشنــــــا له ډېره  غـــمــــــه په نارو ځي
کباب د سکندر زړه دی د اشنا په بېلتـــــانـــــه کې
چې بوي د ورتو غوښـــو هو د ده له ګفتګـــــو ځي
مغنـــــي ګوتـــــې په ځـــــــــير ږدي په بم هم
هم ســـــــاقــــــي شتـــــــه هم بهارو صنم هم
ستا د عشق د غشي هسې ځای پرمار دی
چې ريښــــــه پرې ايښوی نه شي مرهــم هم
تا چې مخ ورتـــــــه ښکاره کړ لېونی شـــــــو
پاس په غرونــــو په ســــرګرځـــي په ســـــم هم
زړه خبــــــر ورځنـــــې نه شـــــــــو قــــلــــــم هم
د خوښۍ پيالــــه په لاس کې نــــن زمــــــا ده
درد زحمـــــت راځنــــې وتښتـــېـــــده غم هم
په لذت دې د سرو شونډو کوثر هيــــــڅ کـــړ
د حيــــــات اوبـــــــه لا هــــــــــم د زمـــــــــــزم هم
که ناستی د يـــــاره کــــوي په خاورو مـــومي
باغ بهـــــــــــــــــــار د سکنـــــــــــدر دی ادم هم
صدرخان خټک
صدرخان خټک
صدرخان لا چېــــرې جنــګ ليــــــدلی نه و
په دا جنګ کې يې نېزه سره کړه په حصام
خوشحال خان په خپلو زامنو کې د اشرف خان او عبدالقادر په نسبت کشرانو زامنو ته په درنه سترګه ګوري :
ښه لايق زويه مې نور دي
ولې خدای کړله کشـران
صدر خان د اشعارو يو بشپړ دېوان لري چې د لومړي ځل لپاره پادري هيوز په کليد افغاني کې خوښونې ورځنې کړې دي. هيوز په دې خيال دی او وايي چې ((د خوشحال په ادبي مکتب کې  له هجري او عبدالقادر نه وروسته محترم مقام لري.))
صدرخان په (۱۰۷۰سپوږميز)کال په اکوړه کې زېږېدلی دی او د خوشحال خان د کورنۍ تر سيورې لاندې يې ښوونه او روزنه اخيستې ده لکه چې په خپله وايي:
تربيت يې ډېـــــر زمــــــــــا کړ          هر تعليم يې د مـــــا راکړ
په تعليم يې سخنــــــــدان کړم        په ويل يې سخنــــــدا کړم
چې يې درست په دافنون کړم       په ويل يې نورما زون کړم
صدرخان له خوږو اشعارو پر دېوان چې هر ډول مضامين لري په داستان ليکنه کې هم د داستان ليکونکو شاعران په لومړي قطار کې ځای لري ، هغه په خپلو اشعارو کې کله د ((صدرخوشحال )) او کله يوازې د ((صدر)) نوم يادوي.
د صدرخان خټک اثار:
د صدر خان کوم اثار چې تر اوسه څرګند شوي دي په لاندې ډول دي :
۱-دېوان  ۲ – دلی او شهۍ
ادم خان او درخانۍ :
صدر خان دغه کيسه په (۱۱۱۸سپوږميز) کال کې په نظم کړې ده.
خسرو او شيرين :
ويل کيږي چې صدرخان د (خسرو او شيرين ) داستان هم په پښتو شعر ترجمه کړی دی مګر کميافت دی ، د صدرخان بل منظوم اثر ((معجزات )) نوميږي دا اثر (۱۴۰۰)بيتونه لري چې د سر بيتونه يې په دې ډول دي :
حمد ثنا به د احمـــــــد کړم        چې په نعمت يې د احمد کړم
چې کثرت خواهش احد کړ      له احـــــــــــده يــــې احمــــد کړ
د صدرخان د کلام نمونه :
ستا تر لبو لعل ګوهر هيڅ        ستا تر زلفو مشک عنبر هيڅ
حجاب واچوه لـــــــه مخــــه           افتاب محوه  کړه قمر هيڅ
خريدار چې يې بې نياز وي           د چشمانو در ګوهـــــر هيڅ
چې د عشق بد رقه نــــه وي         په خونخواره لار سفـــــر هيڅ
ستا تر قده   ترقــــامتــــــــه           صنوبر چنار عرعــــــــر هيڅ
سنګين زړه دې نرم نه شو           په ژړا زما احقـــــــــــــــر هيڅ
د عشق يو سبق کافي دی           د تمام جهان دفتــــــــر هيڅ
ستا ګفتار صدر خوشحاله
کان دکان کړه د شکـــر هيڅ
ګوهر خان خټک
د ګوهرخان د اشعارو نمونه
چې په مهر دې نظر شي هر انســــــان ته
په بهانه يې وبـــولــې خپـــــل ځـــــــــان ته
چېرته فارسي چېرته به شام يا مدينه وه
چــې دې وښېلـــــه لار راته اسمــــــــان ته
مجوس اتش پرست يار د احمــــد کړي
چې هيڅ نه رســـيږي عقل او ګمـــان ته
عجمي اهل بيت ســـــره حســــاب کړي
په مکه کې بولهب څرنګه ګمراه کړي
له ملکونو سلمان راولي ايمـــــــان تـه
بوالحکم د مکې څرنګ دوزخي کړي
له حبشه بلال ورولـــي رضــــــــــوان ته
ځای د دم وهلو نشــــته هرڅه کاندي
حيراني ده په هر کار کې وسبحان ته
وخالي بنـــــــده ته څومــراتب ورکـړي
د ملک غوندې يې کشت وشي اسمان ته
شفيع کړی مې سلمان دی ستـــــــا ودر ته
ما ګوهر ايمان دار بيايه بل جهـــــــــــان ته
افضل خان خټک
افضل خان خټک د اشرف خان هجري زوی او د خوشحال خان خټک نسمی دی. افضل خان په داسې وخت کې منځ ته راغلی دی چې له يوې خوا د هند د مغلو ستره واکمني ښه په قوت کې وه او له بلې خوا د سياسي واکدارانو له خوا د يوسف زيو او خټکو ترمنځ زړه دښمني ، داقتدار لپاره هلې ځلې د مغلي حاکمانو دسيسې او چالونه ، د مشرۍ په سر د شيخانو او خټکو نښتې ، ترونو او تربورانو پرله پسې جګړې او لانجې روانې وې.
افضل خان د شل کلنۍ په عمر کې د يو قومي مشر په توګه ډګر ته راوتلی دی ، په دغه وخت کې مغلي حاکمانو د ده په مقابل کې تل د دده د تره بهرام اونورو ملګرتيا کړې ده ،خو سره د دومره قوي قدرت هغه پرله پسې توګه سياسي او پښتني مبارزېکړې دي.
افضل خان (۶۰) کاله په اکوړه کې د پښتنو مشرتوب کړی دی او د (۸۶) کالو په عمر يې د دې دنيا نه  سترګې پټې کړي دي.
د افضل خان اثار
تاريخ مرصع:
د افضل خان د دغه تاريخي ادبي منثور شهکار ((تاريخ مرصع)) څخه څه برخه راورټي په ((ګلشن روه)) او هيوز په ((کليد افغاني)) کې راوړې ده ، ددې لوي او ستر کتاب ټولې چاپي پاڼې (۱۴۹۴) مخونو ته رسيږي.
د کلام نمونه:
کاروبار مو همګي راته عيان دی         وعيان ته څه حاجت د بل بيــــــــان دی