cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رښتياني چونگښې
توصيف
رښتياني چونگښې سر، بدن او څلور پښې لري. مخکينی پښې یی څلور گوتې لري. شاتنی پښې یی پنځه گوتې لري او د مخکينو پښو په مقابله کې قوی او اوږدی دي. چونگښه د دی پښو څخه د ټوپ وهلو او لامبلو لپاره کار اخلي. نوموړي ژوي په ځانگړی ډول اوبو ته نژدې یا ځنگلونو ته نژدې ژوند کوي. رښتياني چونگښې شین یا نسواري رنگ درلودلای سی.
وېشنيزه:رښتياني چونگښې
بدعت
د بدعت تعريف
بدعت په حقيقت کې نېک اعمال دي !
بدعت تعريف ډير اسانه او واضح دی خو بعضې بيا هم سترګې پرې پټوي، کله کله دوی هم ملامت نه وي ځکه چې د منبر خاوندانو د دوی سترګې تړلي خو دوی ځکه ملامت دي چې بايد دغه پټۍ خپله راخلاصې کړي.
ډېر خلک ګومان کوي چې بدعت به کومه ګناه وي لکه شراب، دروغ ، زنا نو ځکه دوی بيا هېڅ کله هم بدعت نشي پېژندلای او د مرګ تر شېبې غريبان نه
بدعت په حقيقت کې نېک اعمال دي لکه روژه ، لمونځ، دعا .... خو فرق دا دی چې کله دغه عبادات حقيقي عبادت ګڼل کېږي؟ او کله بدعت؟
ډېر ساده جواب: همدغه عبادات که چېرته د قران او سنت په لاره ترسره شي نو عبادت دی، يعنې دا عبادت په هغه شکل، طريقه وخت او ځآی کې وشي چې دين ښودلی وي.
او که داسې طريقه ، ځای او وخت کې اداء شي چې قران او حديث کې نه وي نو بدعت ګڼل کېږي.
که څوک غواړي چې د بدعت نه ځان وساتي نو ړوند تقليد دې نه کوي او خپل عمل او عبادت لپاره دې د قران او حديث نه يو دليل او مرجع پيدا کړي. ترتيب كوونكي: کفايت الله موحد/تعلیم الاسلام ویب پاڼه
بدعت دلغت له مخي دبدع يبدع بدعتاً او بدعاً څخه صيغه دمصدر ده چې په لغت کې اِحداث شئ من غير مثال سابق ته وايي يعني بېله مخکنۍ بېلګي څخه دنوي شي پيداکول. لکه قران کريم کې الله جل جلاله فرمايي:
(بَدِيْعُ السَّمَوَاتِ وَالْاَرْضِ.) ۱
ژباړه : الله جل جلاله بېله مخکنۍ بېلګي څخه د اسمانو او مځکي پيداکونکی دی.
او بل ځای فرمايي:
( قُلْ مَا کُنْتُ بِدْعاً مِّنَ الرُّسُلِ. )۲
ژباړه : ووايه (ای محمد صل الله عليه وسلم) چې زه خو لومړی رسول نه يم يعني زما څخه وړاندي نور رسولان هم تېر سوي دي.
خو د بدعت د اصطلاحي تعريف په اړه د علماء کرامو څخه بېلابېل اقوال رانقل سوي دي د کويټ د پوهنتون دکلية الشريعة والدراسات الاسلامية دحديثو استاذ دکتور محمود طحان پخپل تيسير مصطلح الحديث أثر کې دبدعت تعريف داسي کوي :
البدعة لغة هي مصدر من بدع بمعنی اِنشاء کابتدع کما فی القاموس. واصطلاحاً : الحدث فی الدين بعدالاکمال ، او مااستحدث بعدالنبي صلی الله عليه وسلم من الأهواء والأعمال. ۳
ژباړه : بدعت په لغت کې دانشاء (نوي پيداکولو) په معنی دی او دابتداع مرادف دی لکه څنګه چې په قاموس کې راغلي دي او په اصطلاح کې دهغه نفساني خواهشاتو او أعمالو څخه عبارت دی چې دپيغمبر صلی الله عليه وسلم څخه وروسته ايجاد سوي او پيداکړل سوي وي.
شيخ رياست علي پخپل تأليف المختصر فی الفقه الحنفي ترجمه بهشتي زيور کې دبدعت تعريف داسي کوي :
البدعة هي کل أمر محدث فی الدين لاأصل له فی الشرعية يعتقد ها الناس موجبا للثواب.۴
ژباړه : هر هغه کار چې په دين کې نوی پيداسوی وي او په شريعت کې اصل ونه لري او خلګ يې موجب دثواب ګڼي عبارت له بدعت څخه دی.
اِمام أبو اِسحاق ابراهيم الغرناطي الشاطبي پخپل ګران قدر کتاب الاعتصام کې دبدعت تعريف وروسته تر عميق تحقيق داسي کوي :
البدعة : عبارة عن طريقة فی الدين مخترعة تضاهی الشريعة يقصد بالسلوک عليها المبالغة فی التعبد لله سبحانه. ۵
ژباړه : بدعت عبارت دی په دين کې دهغه نوي جوړي شوي طريقې څخه چې دزيات ثواب او په الهي عبادت کې د مبالغې په نيت ايجاد سوې وي يعني دنبي علیه السلام او خلفاء راشدينو رضي الله عنهم تر زمانې وروسته.
او علامه زين الدين أبو الفرج عبدالرحمن بن شهاب الدين بن أحمد بن رجب الحنبلي البغدادي چې داتمي هجري پېړۍ يو محقق شخص وو دی پخپل کتاب جامع العلوم والحِکم کې دبدعت تعريف داسي کوي :
فکل من أحدث شيئاً ونسبه إلی الدين ولم يکن له أصل من الدين يرجع إليه فهو ضلالة والدين برئ منه وسواء فی ذلک مسائل الاعتقادات أو الأعمال أو الأقوال الظاهرة والباطنة. ۶
ژباړه : هر څوک چې يو شی نوی راپيداکړي او دين ته يې منسوب کړي او دغه محدث (نوی پيداسوی) شی په دين کې داسي يو أصل ونه لري چې هغه ته راجع سي نودغه شی بدعت او ګمراهي ده او دين ورڅخه بري دی او دابلافرقه او برابره خبره ده چې دغه نوی ايجاد سوی شی دعقايدو په مسائلو کې و ي او که په اعمالو کې وي او که په اقوالو کې وي هغه که ظاهري وي او که باطني وي.
په ذکر سوو تعاريفو کې دغه دابن رجب رحمه الله تعالی تعريف تر ټولو غوره او متبادر الفهم دی او د ذکر سوو تعريفو څخه دا څرګنده شول چې عادات په بدعت کې نه شامليږي ځکه دبدعت په تعريف کې داقيد موجود دی چې نوی ايجاد سوی عمل به دين ته منسوب وي او عادات دين ته منسوب ندي دغه ډول دديني اړتياوو لپاره چې کومي طريقې او آلات جوړيږي هغه دشرعي بدعت سره هيڅ سمون نه خوري ځکه دعبادت پرطريقه او ډول نه کيږي او داټول جايز او مباح دي په دې شرط چې ديوه شرعي حکم مخالف نه وي او داهم معلومه شوه هغه عبادات چې دنبي عليه السلام او صحابه کرامو رضي الله عنهم څخه قولاً او فعلاً او يا صراحتاً او اشارتاً ثابت وي هغه هم بدعت نه بلل کيږي او دکوم کار ضرورت چې د پيغمبر صلی الله عليه وسلم په وخت کې نه وو وروسته ديو ديني مقصد لپاره اړتيا ورته پيداسي لکه دقران او نبوي احاديثو دزده کړي لپاره دصرف ، نحو ، ادب عربي او دفصاحت او بلاغت دفنونو زده کول او داسي نور هم بدعت نه بلل کيږي.
بدعت حسنه او بدعت سيئه
زموږ ځيني فقهاء پخپلو کتابوکي بدعت وحسنه او سيئه ته تقسيم کړی دی او ځينو علماء کرامو ددې څخه هم زياتوب کړی دی او بدعت يې وزياتو اقسامو ته ويشلی دی لکه علامه ابن عابدين رحمه الله په ردالمحتار کې فرمايي :
ژباړه : بدعت عبارت دی دهغه څه دمخالفي عقيدې څخه کوم چې دنبي عليه السلام څخه معروف او ثابت دي د معاندت له کبله نه بلکي ديو قسم شبهې دکبله او هر هغه څوک چې زموږ دقبلې أهل وي دبدعت دکبله نه کافرکيږي او دبدعت محرمه په څښتن پسي لمونځ کول مکروه دي (نه دهربدعت په څښتن پسي) ځکه بدعت ځيني وخت واجب وي لکه دګمراه ډلو درد لپاره دلائل راټولول او دنحوي زده کول چې دقران او سنت دفهم وسيله ده او ځيني وخت مندوب وي لکه د رباط او مدرسو جوړول او هر هغه نېک کار کول چې داسلام په پيل کې يې شتون نه درلود او ځيني بيا مکروه بدعت وي لکه د مساجدو رنګول اوځيني بيا مباح بدعتونه وي لکه په وسيع توګه دخوندورو خوراکونو ، څښاکونو او ښکلي جامو څخه استفاده کول.
دلته علامه ابن عابدين صاحب بدعت پر پنځه ډوله وېشلی دی:
اول بدعت محرمه
دوهم بدعت واجبه
دريم بدعت مندوبه
څلورم بدعت مکروهه
پنځم بدعت مباحه يعني جايز او روا بدعت.
دلته چې بدعت واقسامو ته تقسيم سوی وي په لغوي لحاظ باندي تقسيم سوی دی نه په شرعي لحاظ باندي ځکه شرعي او اصطلاحي بدعت هيڅکله حسنه او مباحه کېدلای نسي او داچي ځيني سلفو وبدعت ته حسنه ويلي دي هغه مجازاً نه شرعاً او اصطلاحاً. علامه ابن رجب رحمه الله په خپل کتاب جامع العلوم والحِکم فی شرح خمسين حديثاً من جوامع الکلم کې فرمايي :
(فقوله کل بدعة ضلالة من جوامع الکلم لايخرج عنه شئ وهو أصل عظيم من أصول الدين وهو شبيه بقوله صلی الله عليه وسلم (من أحدث فی أمرنا هذا ماليس منه فهو رد) فکل من أحدث شيئاً ونسبه الی الدين ولم يکن له أصل من الدين يرجع إليه فهو ضلالة والدين برئ منه وسواء فی ذلک مسائل الاعتقادات أو الأعمال أو الأقوال الظاهرة والباطنة وأما ماوقع فی کلام السلف من استحسان بعض البدع فإنما ذلک فی البدع اللغوية لاالشرعية فمن ذلک قول عمر رضي الله تعالی عنه لما جمع الناس فی قيام رمضان علی إمام واحد فی المسجد وخرج ورْا هم يصلون کذلک فقال نعمت البدعة هذه وروي عنه أنه قال إن کانت هذه بدعة فنعمت البدعة وروي أن أبی بن کعب رضي الله عنه قال له إن هذا لم يکن فقال عمر رضی الله عنه قد علمت ولکنه حسن ومراده أن هذا الفعل لم يکن علی هذا الوجه قبل هذا الوقت ولکن له أصول من الشريعة يرجع إليها فمنها أن النبي صلی الله عليه وسلم کان يحث علی قيام رمضان ويرغب فيه وکان الناس فی زمنه يقومون فی المسجد جماعاتٍ متفرقة ً و وحداناً وهو صلی الله عليه وسلم صلی بأصحابه فی رمضان غير ليلة ثم امتنع من ذلک معللاً بأنه خشي أن يکتب عليهم فيعجزوا عن القيام به وهذا قد اُمن بعده صلی الله عليه وسلم. ۸
ژباړه : د پيغمبر صلی الله عليه وسلم دغه قول چې فرمايي (کل بدعة ضلالة) يعني هر بدعت ګمراهي ده دده عليه السلام د جوامع الکلم څخه دی او هيڅ بدعت ورڅخه خروج نسي کولای او دغه قول د نبي عليه السلام د دين د اصولو څخه يو لوی اصل دی او  د پيغمبر صلی الله عليه وسلم دغه وينا ته ورته دی چې فرمايي (من أحدث فی أمرنا هذا ماليس منه فهورد) يعني چا چي زموږ په دين کې داسي شی پيداکړی چې هغه زموږ د دين څخه نه وي نو دغه محدث او نوی پيداکړل سوی شی او عمل مردود دی.
علامه ابن رجب رحمه الله وايي چې د ابی بن کعب رضي الله تعالی عنه مطلب داوو چې تراويح پخوا يعني د نبي کريم صلی الله عليه وسلم په زمانه کې په دغه ډول نه کېدلې مګر ددې عمل لپاره په دين کې أصل سته چې دغه عمل ورته راجع کيږي ځکه نبي عليه السلام به خلګ د تراويحو کولو ته هڅول او خلګوهم د نبي عليه السلام په زمانه کې تراويح  په متعددو جماعتونو سره کولې او ځينو خلګو به يوازي په انفرادي ډول کولې او پخپله پيغمبر صلی الله عليه وسلم د رمضان په مياشت کې څو شپې تراويح خلګو ته په جماعت سره ورکړې او وروسته يې ددې کبله پرېښودې چې پر امت باندي فرض نسي چې بيا به يې د اداء کولو څخه عاجزه پاتي شي او د عمر رضي الله تعالی عنه په وخت کې دا بېره نه وه ځکه دين کامل شو او وحي قطع سول او نور أحکام نسي راتلای او ددې خبري شاهد او مؤيد چې د عمر رضي الله عنه دغه عمل بدعت ندی هغه روايت دی چې عبدالرحمن الجزيري په کتاب الفقه علی المذاهب الأربعة کې رانقل کړی دی او وايي :
ژباړه : او إمام ابوحنيفه رحمه الله د عمر رضي الله تعالی عنه ددې عمل په اړه وپوښتل سو چې د تراويحو د رکعتونو تعداد يې شل رکعته تعيين کړی او په جماعت سره د کولو حکم يې وکړی نو إمام ابوحنيفه رحمه الله وفرمايل : چې تراويح مؤکده سنت دي او عمر رضي الله تعالی عنه دغه کار د خپله ځانه نه دی کړی او عمر رضي الله تعالی عنه په دغه کار کې مبتدع نه وو او دغه کار يې د هغه اصل او دليل له مخي وکړی کوم چې دده سره موجود وو اودغه کار يې له نبوي لارښووني سره سم وکړی.
شل رکعته تراویح او د هغو ثبوت
د إمام ابوحنيفه رحمه الله د وينا څخه څرګنده سول چې د عمر رضي الله تعالی عنه عمل بدعت نه دی او دا هم څرګنده سول چې بدعت پرحسنه او سيئه باندي نه ويشل کيږي ځکه که حسنه بدعت موجود وای نو إمام ابوحنيفه رحمه الله به ويلي وای چې عمر رضي الله تعالی عنه حسنه بدعت ترسره کړی او دايي ونه ويل نو معلومه سول چې بدعت د شرعي اواصطلاحي مفهوم له مخي هيڅ تقسيمات نه لري او ددې خبري د اثبات لپاره چې د بدعت هر ډول مذموم دی او په  بدعاتو کې حسنه نسته دغه حديث د نبي عليه السلام دليل دی:
عن ابی نجيح العرباض بن سارية رضي الله تعالی عنه قال وعظنا رسول الله صلی الله عليه وسلم موعظة وجلت منها القلوب وذرفت منها العيون فقلنا يا رسول الله (صلی الله عليه وسلم) کأنها موعظة مودع فأوصنا قال اوصيکم بتقوی الله والسمع والطاعة وإن تأمر عليکم عبد فإنه من يعش منکم فسيري اختلافاً کثيرا فعليکم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين عضوا عليها بالنواجذ وإياکم ومحدثات الأمور فإن کل محدثة بدعة وکل بدعة ضلالة وکل ضلالة فی النار. ۱۰
په پورته ذکرسوي حديث کې د کل بدعة ضلالة (هر بدعت ګمراهي ده) په جمله کې د کل لفظ راغلی دی چې د مناطقه وو په اند سور د ايجاب کلي دی او استغراق افاده کوي او د نحاتو په اند هم د کل لفظ د استغراق لپاره دی په المعجم الوسيط کې ددې لفظ اړوند وايي: کل کلمة تفيد الاستغراق لأفراد ماتضاف إليه او اجزائه. ۱۱
نو ددې ذکر سوي قاعدې له مخي هم بدعت وحسنه او سيئه ته نه سي وېشل کېدلای ځکه د کل کلمه ورباندي داخل سوې ده او نور نو بدعت د تنويع چانس دلاسه ورکړی دی او د ضلالت حکم وهر بدعت ته سرايت کوي.
د بدعت اړوند نور معلومات
بې څښتنه ځمکه
تیرا نولیوس، بې څښتنه ځمکه يا بې مالکه ځمکه (terra nullius) يو ډول علاقې ته ويل کېږي چي هيڅ ډول انسانان پکښې نه اوسي او ددې سره سره دلته هيڅ ډول تجارت هم نه کېږي. داسې علاقې په پخوانيو وختونو کې خورا ډېرې وي.
تروخیو ونزویلا
تروخیو ولایت په اسپانیایي ژبه Estado Trujillo) د ونزویلا هیواد له ۲۳ آیالاتونو څخه یو دی چې د یاد هیواد په شمال کې موقیعت لري.
عمر بن خطاب
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
حضرت عمر ابن خطاب د اسلام دوهم او عظيم ترين خليفه وْ، هغه د اسلام د ستر پيغمبر حضرت محمد صلي الله عليه وسلم هم عصر او د ده په څېر په مكه كي پيدا سوى دى. كه څه هم د نوموړي د زوكړي نېټه ښه معلومه نه ده مګر په غالب ګمان دا به ٥٨٦ ميلادي سنه وه. حضرت عمر (رض) په ابتدا كي د آنحضرت او د هغه د نوي مذهب اسلام سخت مخالف و خو وروسته ډېر ژر د اسلام په دين مشرف او د حضرت محمد  په رفاقت كي تر مرګه پاته سو كله چي پر ٦٣٢ كال د اسلام ستر غمخور له دنيا څخه رحلت وكړ. نو د ده مبارك پر ځاى د كښينستلو خبره منځ ته راغله نو همدا حضرت عمر (رض) لومړي شخص وْ چي د حضرت محمد صلي الله عليه وسلم د يو بل ملګري او صحابي حضرت ابوبكر صديق يي د اسلام د لومړي خليفه په حيث ومانه او حمايت يي وكړ. دوه كال وروسته ابو بكر صديق ) هم له دنيا وكوچېد. ده په خپل ژوند كي پر خپل ځاى د كښينستلو لپاره حضرت عمر فاروق  وټاكي. دى په ٦٣٤ كال كله خليفه وټاكل سو او تر ٦٤٤ كال پوري پر خپل عظيم منصب ( خلافت ) پاته سو او په پاى كي يوه ايراني غلام په شهادت ورساوه. كله چي حضرت عمر (رض) د مرګ پر بستر پروت وْ، نو هغه له څو كسانو څخه جوړ يو مجلس راوغوښت، تر څو د اقتدار حاصلولو لپاره دريم خليفه وټاكي مجلس حضرت عثمان بن عفان (رض) په خلافت انتخاب كړ چي د ٦٤٤ كال څخه بيا تر ٦٥٦ كال پوري يي خلافت وكړ. د حضرت عمر (رض) د لس كلن خلافت په دوران كي عربو ډير د پام وړ فتوحات وكړه، د نوموړي د خلافت په اوايلو كي د عـربو پـوځونو پـر شام او دمشق حمله وكړه چيد ش دسوي هيوادونه په هغه وخت كي د بازنطيني سلطنت حصه وه. ٦٣٦ م كال د يرموك په جګړه كي عربي پوځونو بازنطيني پوځ ته سخته ماته وركړه چي په پايله كي دمشق په همدغه كال فتح او يروشلم هم دوه كال وروسته اسلحه پر مځكه كښېښودل.٦٤١م كال پوري شام او فلسطين په مكمله توګه د عربي پوځونو تر كنترول لاندي راغله او تر هغه وروسته د اوسني تركيې پر لور وخوځيدل. ٦٣٩ م كال عربانو پر مصر هم حمله وكړه چي په هغه وخت كي د بازنطيني سلطنت مستعمره وه. د درو كلونو په دوران كي مصر هم فتح سو. وروسته عربي پوځونه د عراق پر لور مخ په وړاندي ولاړه ، نوموړي هيواد په هغه عصر كي د ايران د ساساني ا مپراطوري حصه وه خو يوازي عراق نه بلكې عربو ايران هم تر خپلي قبضې لاندي راوست. پر دې ټولو لاس ته راوړونو سر بيره د عربي پوځونو په قوت او همت كي كمي نه راغلي بلكې هغوي په غرب كي تر شمالي افريقا پوري خپل پوځونه وغځول. نو بيله شكه ويلاى سو چي د حضرت محمد تر وفات وروسته د اسلام د مبارك دين په فروغ او پر مختګ كي كليدي حيثيت د حضرت عمر ابن خطاب دي. د حضرت عمر (رض) د فتوحاتو لاس ته راوړونو او كوښښونو څخه به غير د اسلام د مبارك دين پرمختګ لكه څونده چي يي نن ورځ كړيدي ناشوني وه ، هسي خو د اسلام په مخ ته بيولو او هغه ته د ترقي وركولو په لاره كي تر ټولو زيات كوښښ او هاند حضرت محمد مصطفي صلي الله عليه وسلم كړي دي خو تاريخ په دې لاره كي د حضرت عمر (رض) فتوحات او كار نامې هيڅكله له پامه نه سي غورځولاى.
نوم يې عمر كنيت يې ابو حفص او لقب يې فاروق وو, دپلار نوم يې خطاب او دمور نوم يې ختمه وو .دنسب پوره كړۍ يې داسې ده : عمر بن الخطاب بن نفيل بن عبدالفرى بن رباح بن عبدالله بن قرط بن رزاح بن عدي بن كعب بن لوئ بن فهر بن مسالك. دعدي دوهم ورور مُره وو چې درسول الله صلى الله عليه وسلم له نيكونو نه شميرل كيږي، له همدې امله دحضرت عمر رضي الله عنه نسب په اتم پشت له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره ګډيږي. حضرت عمر رضي الله عنه له نبوي هجرت څخه څلويښت كاله دمخه دې نړۍ ته سترګې پرانيستې. دځوانۍ عمر يې په شريفوعربوكې دوتلو زده كړولكه دنسب دزده كړي ,سپه ګري ,پهلواني ,او خطابت غوندې دشريفانه اعمالوپه كولوكې تير كړاو پدې علومو كې يې وتلى نوم او لوړ مقام تر لاسه كړ. له نوموړوعلومو سره سره حضرت عمر رضي الله عنه ليك لوست هم زده كړ ,ځكه خو هم دهغه شمير له هغو كسانو نه كيږي كوم چې آن دجاهليت په مهال يې ليك لوست زده كړی وو. هغه به دجاهليت په زمانه كې هم دخپل فكري تدبر ,سالم عقل او لوړې حوصلې درلودو له امله په ټولو مهمو مسائلو كي دقريشو دسفير او دريم ګړي په توګه ټاكل كيده او دخپل خدای وركړي معامله فهمۍ او تجربې له امله به يې ډيرې لويې لويې مسئلې په خورا لږه موده كې حل او فصل كولې. دحضرت عمر رضي الله عنه دعمر اووه ويشتم كال وو چې دعربو دجاهليت په تورو ډګرونو داسلام روڼ لمر وځليده ,او دمكې له هرې درې نه دتوحيد ازانګې خپرې شوې, د نورو مشركينو په څير حضرت عمرفاروق رضي الله عنه ته هم دتوحيد دې اوازونو خوند نه وركاوه اوتل به د داسې اوازونوله اوريدو څخه په غصه كيدو , او دې اوازونو ته به يې دكركې په سترګه كتل , آن تردې چې دخپلې كورنۍ يوه مينځه (بسينه) يې داسلام دراوړلو له امله دسزا وركولو په توګه دومره ووهله چې مرګ ته يې نژدې كړه. دجاهليت په مهال دحضرت عمرفاروق رضي الله عنه داسلام دښمنۍ په اړه د سيرپوهانو له لورې دحضرت عمرفاروق رضي الله عنه يوه وتلې كيسه ليكل شوې چې رانقلول يې اړين بولم :
" كله چې حضرت عمرفاروق رضي الله عنه وليدل چې اسلام ورځ په ورځ مخ په وړاندې روان دى نو فكر يې وكړ چې داسلام دوركولو لپاره دحضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم (وژل) ډير ضروري دي نو دهمدې ناوړې موخې د پوره كولو لپاره يې خپله توره تر ملا وځړوله او راروان شو. كله چې يې څه سفر وكړ نو په لاره كې له نعيم بن عبدالله سره مخامخ شو, هغه چې دده حالت وليدنو پوښتنه يې ځنې وكړه چې خير خو به وي ؟ حضرت عمررضي الله عنه ورته وويل چې غواړم دحضرت محمد (صلى الله عليه وسلم) فيصله وروكړم په همدې موخه له كوره راوتلى يم . نعيم ورته وويل چې ته لومړى دخپل كورخبر واخله ستا خور او خاونديې دواړه مسلمانان شوي, حضرت عمرفاروق رضي الله عنه چې دا واوريدل نو راستون شو اودخپلې خور كورته په داسې حالت كې راورسيدو چې هغې دقرآنكريم تلاوت كاوه , خوكله چې يې دحضرت عمررضي الله عنه دقدمونو غږ واوريده نو پټه خوله شوه او قرآني ورقې يې پټ ځای كيښودې . خوحضرت عمررضي الله عنه ددې غږ اوريدلى وو نو ورڅخه ويي پوښتل چې دا اواز دڅه شي وو؟ خور يې ورته وويل دهيڅ شي هم نه وو , حضرت عمرفاروق رضي الله عنه ورته وويل چې زه خبر شوى يم چې تاسې دواړه (مرتدان) شوي ياست ؟ له دې وينا سره سم حضرت عمر رضي الله عنه دخپلې خور له خاوند سره لاس او ګريوان شو كله چې يې خور خلاصي ته راغله نو هغه يې هم دومره ووهله چې آن ويني يې پرې وبهولې. خو له دې وهلو سره نه يواځې داچې ددې دواړو له اسلام سره په مينه كې كوم كمى رانغى بلكه خور يې ورته وويل عمره : چې څه كولای شې ويې كړه اسلام اوس زمونږ په زړه او د وينو په رګونو كې ځای نيولى چې هيڅ د وتو لار يې نشته. دخور دې تورو دحضرت عمر فاروق رضي الله عنه په زړه كې ډير اثر وكړ او د ورورولۍ له احساس نه په ډكو كتلو سره يې خپلې خورته وكتل چې ويې ليدل دهغې له زخمونو نه دسرې وينې دارې وهي نو زړه يې نور هم نرم شو او خپلې خور ته يې وويل چې تاسې چې څه تلاوت كول هغه ماته هم راوښاياست هماغه وو چې خور يې فاطمې ورته دقرآنكريم اجزا په مخكې كيښودل نو دسورة الحديد دا آيت شريف (سبح لله مافي السماوات وما في الارض) ليكلى وو او له دې يوه يوه توري څخه دهغه په زړه كې دومره رعب ډيريدو چې كله د(آمنوا باالله ورسوله) آيت ته ورسيد نو بې اختياره يې چغه كړه چې (اشهدان لااله الاالله وان محمدا رسول الله). دا هغه مهال وو چې رسول الله صلى الله عليه وسلم دصفا ترغره لاندې دارقم بن ارقم رضي الله عنه په كور كې تشريف درلود ,حضرت عمرفاروق رضي الله عنه چې كله هلته ورغى نو دروازه يې ور وټكوله څنګه چې دحضرت عمرفاروق رضي الله عنه توره په لاس كې وه نو ځينې صحابۀ كرام ده ته دننه داجازې وركولو په اړه متردد شول ,ليكن حضرت حمزه رضي الله عنه وويل چې راپرې يې ږدئ كه هغه مخلصانه راغلى وي نو ډيره ښه او كه يې نيت خراب وي نو پخپله توره به يې سر ور پرې كړم ,كله چې حضرت عمر رضي الله عنه پښه دننه كيښودله نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته رامخكې شو او له لمنې نه يې ونيو او ورته ويې وفرمايل وايه عمره په كومه موخه راغلى يې ؟ حضرت عمررضي الله عنه چې دنبوت دغه له جلاله ډك غږ واوريدو نو په رپيدا شو او په ډيره عاجزۍ سره يې وويل (ايمان راوړلو ته راغلى يم) ددې تورو له اوريدو سره سم رسول الله صلى الله عليه وسلم په بې اختياره توګه د(الله اكبر) دومره زوروره ناره وكړه چې شاوخوا ټول غرونه دهغه له اوازه ولړزيدل. سيرة النبي 1 ټوك 209-210 مخونه داسدالغابې وابن عساكر ,او كامل ابن اثير په حواله. همدا روايت له لږ بدلون سره دار قطني ,ابو يعلى,حاكم او بيهقي هم له حضرت انس رضي الله عنه څخه روايت كړى ا وهغوی دسورة حديد په ځای دسورة طه دآياتونو ذكر كړى.
دقريشو دوو لويو لويو سردارانو ته 1- ابو جهل او2- حضرت عمررضي الله عنه ته رسول الله صلى الله عليه وسلم پدې تورو سره دعا كړي وه چې : ��اللهم اعز الاسلام باحدالرجلين اما ابن هشام واما عمر بن الخطاب ,, اى خدايه اسلام ته دقريشو له دوو سړو نه په يوه سړي سره عزت ور وبښه يا په ابن هشام (ابو جهل) يا په عمر بن الخطاب. درسول الله صلى الله عليه وسلم دهمدې دعا بركت وو چې حضرت عمر رضي الله عنه داسلام سپيڅلى دين ومانه اوزړه يې دشريعت په حقو لارښوونو سپين وځليده.
عامو مؤرخينو او سيرت پوهانو ليكلي چې دنبوة په اووم كال حضرت عمر رضي الله عنه اسلام راوړ او تردې دمه نژدې نهه ديرشو كسانو ايمان راوړى وو چې حضرت عمررضي الله عنه يې څلويښتم تن شو. كله چې دحضرت عمررضي الله عنه داسلام راوړو خبره قريشو ته ورسيده نو هغوی ډير وځوريدل او ويل به يې چې (صبا عمر) ��عمر بې دينه شوى - نعوذباالله,, بخاري-اسلام
دحضرت عمر فاروق رضي الله عنه حليه
حضرت عمر فاروق رضي الله غنم رنګى سړى وو وسر يې برابر وو نه غټ نه وړوكى ,دغامبورو غوښه يې لږ وه, ږيره يې ډيره ګڼه بريتونه يې غټ غټ او قديې ډير لوړ وو آن تردې چې د ډيرو خلكو په منځ كي به هم له ورايه څرګنديده.
مېرمنې او اولادونه يې
حضرت عمر فاروق رضي الله عنه په مختلفو مهالونو كې له يوه نه ډير ودونه كړي وو,چې تفصيل يې په لاندې توګه بيانيږي : زينب -دعثمان بن مظعون خور په مكه كې مسلمانه او هم هلته په حق ورسيده. قريبه بنت ميته المخزومي �داسلام دنه منلو له امله يې طلاق وركړ. مليكه بنت جرول-داسلام دنه منلو له امله يې طلاق وركړ. عاتكه بنت زيد- ددې نكاح لومړى له عبدالله بن ابي بكررضي الله عنهما سره شوې وه خو وروسته بيا دحضرت عمر فاروق رضي الله عنه په نكاح كې راغله. ام كلثوم -چې درسول الله صلى الله عليه وسلم لمسۍ او دفاطمې رضي الله عنها لور وه حضرت عمر فاروق له نبوي كورنۍ سره دتړاو پيداكولو په بڼه په ١٧ هجري كال كي د٤٠زره مهر په بدله په نكاح كړه.
اولادونه يې
دحضرت عمر فاروق رضي الله عنه په كورنۍ كې حضرت حفصه رضي الله عنها ځكه ترټولو غوره وه چې درسول الله صلى الله عليه وسلم په زوجاتو مطهراتو كې ګډه وه ,له همدې كبله حضرت عمررضي الله عنه خپل كنيت هم دهغې په نامه ايښى وو. دنارينه اولادونو نومونه يې دادي : عبدالله ,عبيدالله,عاصم ,ابوشحمه ,عبدالرحمن ,زيد,او مجير ,پدې واړو كي عبدالله ,عبيدالله او عاصم دخپل علم, فضل ,كرم او نورو ځانګړتياوو له كبله ډير وتلي دي .طبقات ابن سعد تذكرۀ عمر بن الخطاب رضي الله عنه.
دحضرت عمر فاروق رضي الله عنه ځانګړتياوې
څنګه چې دحضرت ابو بكر صديق رضي الله عنه په زمانه كې فتوحات پيل شوي وو نو دحضرت عمر رضي الله عنه په زمانه كې دفتوحاتو لړۍ نوره هم اوږده شوه او دځمكې ښه ډيره برخه داسلامي حكومت تر ولقې لاندې راغله مونږ په لنډه توګه يواځې دمفتوحه سيمو دنومونو په اخستلو بسنه كوو : كه څه هم دحضرت ابو بكر صديق رضي الله عنه په زمانه كي دعراق بانفيا,كسكراو حيره سيمې دحضرت خالد بن وليد رضي الله عنه په لاس فتحه شوې وې خو دهغه له وفاته وروسته بيرته دغې سيمې دمسلمانانو له لاسه ووتلې خو دحضرت عمر فاروق رضي الله عنه په زمانه كې په نورو سيمو سربيره دغه سيمې بيرته فتحه شوې, دقادسيي خونړۍ جګړه هم دحضرت عمررضي الله عنه په زمانه كې وشوه ,او دكسرى دكورنۍ درفش كادياني دتل لپاره سرچپه او داسلام سپين بيرغ دتل لپاره دايران په خاوره ورپيده. له دې سره سره مسلمانانو په بابل ,كوفي ,بهره شير, او پخپله په نوشيرواني پلازمينه مدائن باندې هم قبضه وكړه , چې له دې وروسته بيا ايرانيانو دجلولاء سيمه دخپل پوځي مركزپه توګه وټاكله چې له څو مياشتو محاصرې وروسته اسلامي لښكر جلو لاء هم فتحه كړه. شام او دمشق هم دحضرت خالد بن وليد رضي الله عنه اوديرموک ميدان ,حمص,ﻻذقيه دحضرت ابوعبيده اونورو صحابۀ كرامورضوان الله تعالى عليهم اجمعين ترپوځي مشرۍ لاندې دحضرت عمررضي الله عنه په زمانه كې فتحه شوي. دبيت المقدس سپيڅلې ځمكه هم دحضرت عمر رضي الله عنه په زمانه كې داسلامي لښكر دسرتيري مجاهد حضرت عمرو بن العاص رضي الله عنه او حضرت ابو عبيده رضي الله عنه ترپوځي مشرۍ لاندې دمجاهدو ځواكونو تر لاس لاندې راغله. همدارازمصر, اوورته نورې سيمې هم دحضرت عمرو بن العاص رضي الله عنه تر مشرۍ لاندې دحضرت عمررضي الله عنه په زمانه كې فتحه شوې. په لاندې غزاوو كې حضرت عمر فاروق رضي الله عنه ګډون كړى وو : دبدر وتلې غزا, داُحًد وتلې غزا , دخيبر په پيښه كې كې هم حضرت عمررضي الله عنه ګډون درلود , دمكې له فتحې وروسته دهوازن په نښته كې چې په غزوۀ حنين باندې شهرت لري هم حضرت عمر رضي الله عنه سرلښكر وو ,په حجة الوداع كې حضرت عمرفاروق رضي الله عنه له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره ملګرى وو ,همداراز دحضرت ابو بكر صديق رضي الله عنه په زمانه كې چې څه پيښې شوي نژدې په ټولو كې حضرت عمر فاروق رضي الله عنه ګډون كړى وو.
دشهادت پيښه يې
دمغيره بن شعبه يو فارسي غلام چې فيروز نوميده او ابو لؤلؤ يې كنيت وو حضرت عمر فاروق رضي الله عنه ته راغى او دخپل آقاګيله يې ورته وكړه " چې هغه په ما خورا ډير محصول ټاكلى ,, خو څنګه چې دابولؤلؤدا ګيله بې ځايه وه ځكه نو حضرت عمرفاروق رضي الله عنه ورته وفرمايل چې ته خو كسب كوونكى سړى يې په تا دا محصول ډير نه دى ابو لؤلؤدحضرت عمر فاروق رضي الله عنه پدې خبره ډير خپه او په قهر شو هماغه وو چې دسهار دلمانځه په مهال يې په حضرت عمر فاروق رضي الله عنه دخنجر شپږ پرله پسې وارونه وكړل ,نو حضرت عمر رضي الله عنه دزخمونو دورپيښيدو له امله ولويده او دلمانځه د اداكولو لپاره حضرت عبدالرحمن بن عوف رضي الله عنه مخكې شو . دابو لؤلؤدخنجر زخمونه ډير كاري وو ځكه نو درې شپې وروسته حضرت عمر فاروق رضي الله عنه دمحرم په لومړۍ نيټه دهفتې په ورځ په 24 هجري كال كې دشهادت لوړ مقام ته ورسيد. او دخپل محبوب صلى الله عليه وسلم په خوا كې خاورو ته وسپارل شو . انا لله وانا اليه راجعون
سرچينه
افغان ويبپاڼه
وېشنيزه:څلور ياران وېشنيزه:صحابه کرام
اندونېزيايي هنر
اندونېزيايي هنر تشریح ( Indonesian art  ) ډېر ستونزمن دی، ځکه چې دا هیواد تر ډیره حده متضاد دی. دا پراخه ټاپوګان د 17,000 ټاپوګانو څخه جوړ دي. د دې ټاپوګانو شاوخوا 922 په دایمي توګه اوسیږي ، له 1,300 څخه ډیر توکمیز ګروپونه لري ، له 700 څخه ډیرې ژوندۍ ژبې خبرې کوي.
په همدې ډول اندونېزيا يو اوږد تاریخ تجربه کړی، چې په هره دوره کې یې یو ځانګړی هنر له ځانه پرېښی دی.
بهرنۍ لینک
وېشنيزه:هنر تاريخ
الکترولیت محلول
سريزه (هل يستوى الذين يعلمون والذين لايعلمون )
ژباړه : آيا برابر دي هغه کسان چې لوستي دي د هغه کسانو سره چې نالوستي دي. دايو معلوم حقيقت دې چې ديوې ټولنې پرمختګ د علم او پوهې پورې تړلې دى،په کومه ټولنه کې چې ښوونه او روزنه وجود ولري هغه ټولنه کولاي شي چې دپرمختګ په لور يو بل ګام اوچت کړى ښوونه او روزنه بې له درسي وسايلو څخه مينځ ته نه شي راتلاې د دغه درسي وسايلوله جملې څخه عصري کتابتونونه ،مجهز لابراتوارونه او نور درسي مواد که دمسلکي متخصيصنو لخوا تهيه او ټولنې ته وړاندې شي ،نو ټولنه کولاې شي چې په سالمه توګه مخ په وړاندې لاړه شي چې د ننې ورځى ساينس  او د ټکنالوژئ دپرمختګ له کبله د بشري ټولنې زياتې ستونزې او مشکلات  حل شوي دي او همدارنګه ساينس نور هم د پر مختګ په لوري روان دى ،د ژونديو موجوداتو او انسانانو د لا زياتو هوسايني او آرامتيا لامل ګرځي. کيميا هم د ساينسي علوموو يوه لويه برخه جوړوي چې د د‌ې علم په برکت داوسنۍ نړۍ عصري طب ،کرنيز ماشين الات ،درمل جوړول او کيمياوي صنعتي ټکنالوژيکي سيستمونه تر ډيره حده په پښودرولي دي .او د انسانانو د ډاډ وړکرځيدلي دي او د ټولنيزو پرګنو اړتياوؤ ته يي مثبت ځواب ورکړي څرنګه چې دلوړو زده کړو وزارت دلايحې او مقرراتو مطابق هر محصل ته د څلورکلنى دورې په اخري سمسترپه پاې کې د اړونده ډيپارټمنټ لخوادنده سپارل کيږي .نو ماته هم دکيميا بيولوژي ډيپارټمنټ لخوا دمحترم استاد پوهنيار معصوم خان (قيومي ) دسالمې لارښوونې په اساس دالکتروليت مرکباتو دسرليک لاندى موضوع راکړل شوى ده او هم ددي موضوع اړونده برخي لکه :محلولونه ،الکتروليت ،محلول برقي هدايت ،الکترولتيکي محلولوکې کيمياوي تعاملات ،قوي ،متوسط،او ضعيف الکتروليتونه او داسې نور سرليکونه په لنډ ډول راټول کړي ددى .موضوع په ليکلو کې مې د منل شوو اونړيوالو کتابونو څخه استفاده کړې ده او د امکان تر حده پورې مې کوشش کړى دې  چې په روانواو ساده جملو کې موضوع ترتيب او تهيه کړم. دښوونې او روزنې دپوهنځي دقدرمنو استادانو څخه او په ځانګړي توګه د کيميا او بيولوژي ډيپارټمنټ له استادانو څخه په پښتني مينه مننه کوم چې زما په علمي روزنه کې خپله افغاني اواسلامي وجيبه ښه څرګنده کړې په تيره بيا دخپل قدرمند لارښود استاد پوهنيار معصوم خان (قيومي ) څخه د زړه له تله مننه کوم .چې له ماسره يې دمونوګراف په اصلاح او ترتيب کې نه ستړى کيدونکي هلې ځلې کړي دي د سپڅيلي څښتن تعالى  څخه ډير شکر ګذار يم چې د دې ليکنې توفيق يې راکړ چې داتحفه دکيميا دڅانګي ګرانو محصلينو ته ډالۍ کوم هيله من يم چې دلوستونکو داستفادې وړ وګرځي او په اخره کې سپيڅلي رب ته لاس په دعا يم .دقران عظيم الشان له سيوري لاندې داسلام دمقدس دين دسرلوړئ اودافغانستان دپاکې خاورې دبچيانو د روزلو لپاره د ټولو استادانو او په شمول د خپل ځان د تل لپاره سرلوړي او کاميابي غواړم.
په درنښت
بــــــاز مـــــــحمد (بــــابــــر)
کيميا او بيولوژي دڅانګې د څلورم ټولګي محصل
لړليک ګڼه                      سرليک                                                                                         مخ ١-                    سريزه                                                                                                  ١ ٢-                    محلولونه                                                                                           ٤ ٣-                   محلول اجزاوې                                                                                 ٤ ٤-                   محلول ډولونه                                                                                   ٥ ٥-                الکتروليت محلولونه                                                                            ٥ ٦-               الکتروليتي محلولوکې کيمياوي تعاملات                                       ٧ ٧-                قوي الکتروليت                                                                                     ٨ ٨-             ځينومرکباتو ډيسوسيشن دانفکاک درجه                                            ٩ ٩-            قوي الکتروليتونه                                                                                   ١٠ ١٠-            متوسط الکتروليتونه                                                                            ١١ ١١-           ضعيف الکتروليتونه                                                                             ١١ ١٢-           الکتروليت دانفکاک درجه                                                                  ١٢ ١٣-            الکتروليت  دانفکاک ثابت                                                                ١٤ ١٤-           ايونونو فعاليت                                                                                     ١٥ ١٥-           محلونونو ايوني قوه                                                                             ١٦ ١٦-         فعاليت ضريب                                                                                      ١٨ ١٧-        هايدروجن دايون اوهايدروکسيل مشخصات اوداوبو انفکاک  ٢٠ ١٨-       پايله                                                                                                       ٢٩ ١٩-       اخځليکونه                                                                                         ٣٠
محلولونه Solution محلولونه : دټولو ژونديو موجوداتو انسانانو، .حيواناتو،اونباتاتو لپاره حياتي ارزښت لري. که چيرته يو امتحاني نل ترنيمايي پورې داوبو څخه ډک کړو اوبيا په کې دچاى دکاشوغي دڅلورمې برخي په اندازه دخوړومالګه واچوو اوبيا يي ښه وښوروو نومعلومه به شي چې دمالګې ذري په اوبو کې حليږي اويو متجانس مخلوط جوړوي. چې هره برخه کې يوډول کيمياوي او فزيکې خواص لري چې دغه ډول مخلوط ته محلول وايي نوکولاي شوچې محلول داسي تعريف کړو. محلول هغه متجانس مخلوط دى چې په ټولو برخو کې يو شان کيمياوي اوفزيکي خواص ولري اودنوموړي مخلوط دشاملو موادواندازي تناسب دټاکلوحدودوترمنځ دتغير وړ وي دمحلول اجزاوې
يومحلول دوه برخو درلودونکې دي چې يوته يي حل کوونکي اوبل ته حل کيدونکې ويل کيږي. مثال : که چيرته يواندازه بوره په اوبو کې واچوو اوبيايي ښه وښوروو بوره په اوبو کې حل اويومحلول به جوړ کړي، بوره منحله مواداو دسپرسي محيط دي چې بوري ته حليدونکې Solute ماده او اوبوته حلوونکې  Solventماده وايي نوليکلاي شو چې محلول =محلِل +محلَل يا Solution = Solvent+Solute هغه مرکبونه چې دمحلول يا دمذابي په صورت کې دبريښنا دجريان په واسطه په ايونونوتجزيه شي دالکتروليت په نوم ياديږي.
دمحلول ډولونه محلولونه په دوه ډوله ويشل کيږي. ١_ الکتروليت محلول ٢_ غيري الکتروليت محلول دموادوحل کوونکي ډولونه همدارنګه حل کوونکې مواد په دوه ډوله ويشل کيږي. ١_ قطبي ٢_ غيرقطبي ١_ قطبي حل کوونکې هغه حل کوونکي دي چې الکتروليت مرکبونه په خپل ځان کې حلوي لکه : اوبه ٢_ غيرقطبي حل کوونکي هغه حل کوونکي دي چې غير الکتروليت مرکبونه په ځان کې حلوي لکه :عضوي محللات، بنزين ،ايستر اوداسي نور الکتروليت Electrolyte
ټول هغه مرکبونه چې په اوبو اوياپه بل قطبي محلل کې برق ته جريان ورکړي دغه مرکب ته الکتروليت مرکب وايي. دمحلول برقي هدايت : په غير قطبي حل کوونکې کې دغير الکتروليت موادو محلول برق نه تيروي اوپه قطبي حل کوونکو کې الکتروليتي مواد مرکب برق ته جريان ورکوي نوله دي څخه معلوميږي چې الکتروليت مرکب په محلول کې دايونو په حالت وي چې دايونو په واسطه برق جريان پيدا کوي. الکتروليت محلولونه : په اوبو اونوروقطبي محلولونو کې د (تيزاب ،قلويات ،مالګې )محلولوته الکتروليت محلولونه وايي. ايوني کرستل دحل کيدو په وخت کې دمحلل دماليکول مثبت قطب په کرستل کې منفي ايون ته دمحلل ماليکول منفي قطب په کرستل کې مثبت ايون ته نږدي کيږي ،د محلل ماليکولونو او د کرستل دايونونو تر مينځ متقابل جذب په نتيجه کې کرستلي جالۍ ړنګ کيږي ،او ايونونه محلول ته داخليږي او په محلول کې هر ايون دمحلل دماليکولو په واسطه سلويټ کيږي او په دي ترتيب دکرستلي الکتروليت محلول جوړيږي.
په محلول کې ايويونه                                                              په کرستل کې ايونونه
غيري کرستلي مواد چې قطبي ماليکولونه لري دمحلل دقطبي ماليکولوترتاثير لاندې په مثبت اومنفي ايونونو انفکاک کوي .لکه :په اوبو کې (HCl) الکتروليتي انفکاک داسې صورت نيسي
په الکتروليتي محلولو کې کيمياوي تعاملات دالکتروليتي محلول په منځ کې کيمياوي تعامل په لاندي حالاتوکې ممکن وي ١_ که دتعاملاتو حاصلات رسوب وکړي. ماليکولي معادله عبارت ده له :
ايوني معادله عبارت ده له :
پايله
٢_ که دتعامل د حاصلاتو څخه يوياڅو مرکبونه ضعيف الکتروليت وي ماليکولي معادله يې په لاندي ډول ده. او ايونى معادله يې عبارت ده له،
٣_که دتعامل حاصلاتوڅخه يوياڅوګازات وي. ماليکولي معادله يې عبارت ده له :
ايوني معادله يې عبارت ده له
قوي الکتروليت :
دډيسوسيشن درجه دمحلول درقيق والي په لوړيدوسره لوړيږي دمثال په توګه سل فيصده (%١٠٠) دګوګړوتيزاب نږدي هيڅ ايون نه لري نوهرڅومره چې دګوګړوتيزاب داوبو په مرسته باندي رقيق کيږي نودهغه اندازه دتجزيه شوو ماليکولو شميريې ډيريږي دګوګړو تيزابو په رقيق والي سره دګوګړوتيزابو دبرق تيرولو توان اوهم يي درابطه کولو ميل په مقابل دغير نجيبه فلزونو کې ډيريږي دتودوخي په لوړيدوسره دډيسوسيشن ګراد هم لوړيږي په دي اساس دلوړيدو دحرکي انرژي دماليکولو تجزيه پرايونونو لوړيږي نوپه پورته ذکرشوي اساس سره دالکتروليت دبرق دتيرولو توان دتودوخي په لوړيدوسره لوړيږي که چيرته وغواړو چې دمختلفو الکتروليتو نو دډيسوسيشن ګراديودبل سره مقايسه کړو نوبايد چې ګاټوالي اوتودوخه يې دنوموړي الکتروليتو سره مساوي وي
الکتروليتونه دتفکيک ددرجي په اساس په دريو ګروپو ويشل شويدي لومړي ګروپ: قوي الکتروليتونه : دقوي الکتروليتونو دتفکيک درجه د٠،١ څخه تر٠،٠١ نارمل محلولونو له %٣٠ څخه ډير وي لکه     تيزابونه اوهمدارنګه ځيني قلوګاني لکه : اوپه اوبو کې منحلي مالګې دقوي الکتروليتونوجملي څخه دي هغه الکتروليتونه چې په محلول کې په مکمل ډول تجزيه کيږي دقوي الکتروليتونو په نوم ياديږي
دوهم ګروپ: متوسط الکتروليتونه : هغه الکتروليتونه چې دتفکيک درجه يي دقوي اوضعيف الکتروليتونو ترمنځ وي دمتوسطه الکتروليتونوپه نوم ياديږي.
دريم ګروپ : ضعيف الکتروليتونه : غـــــــــــــــير عــــــــــــــضوي تيزابـــــــــــــونه لکه : اوهمدارنګه امونيم هايدرواکسايد دضعيف الکتروليتونو له جملي څخه د‌ى ضعيف الکتروليتونه په محلول کې په مکمل ډول تفکيک نه کوي اوهمدارنګه ضعيف الکتروليتونو دتفکيک درجه د ٠،١ څخه تر٠،٠١نامل محلولونو کې له دي ٣٠% څخه زيات  تجاوزنه کوي، لکه         تيزابونه اوامونيم هايډرواکسايد اونوري عضوي قلوي ګاني اوتيزابونه دضعيف الکتروليتوله جملي څخه دي بايد داخبره زياته کړو چې په محلول کې دالکتروليت دغلظت په زياتيدوسره  دانفکاک درجه کميږي لکه چې غليظ کې دهايدروجن دمثبت ايونو مقدارتقريبا صفر دي نوځکه دګوګړوغليظ تيزاب داوسپني سره تعامل نه کوي اوپه همدي لحاظ داتيزاب داوسپنوپه ټانکېوو کې انتقال اوساتل کيږي.
دالکتروليت انفکاک درجه دتجربو له مخي معلومه شوي ده چي الکترولتيکې ايونايزيشن د قطبي محلل او د ماليکولونو اودحل شوي مادي دزرومتقابل عمل له مخي صورت نيسي په محلول کې الکتروليتيکي تجزيه دالکتروليت دماليکولونو اومحلل له قطبي ماليکولونو (اوبه ) دپيچلي فزيکي اوکيمياوي متقابل عمل له مخي صورت نيسي، که  دسوديم کلورايد کرستل په اوبو کې واچووهغه وخت هغه ايونونه چې دهغوي په سطحه قرار لري داوبو ماليکولونه خپل لوري ته کشوي داوبوماليکول منفي قطبونه دسوديم دايونونوخواته اومثبت قطبونه يي دکلورين ايون طرف ته جذبيږي  که چيرته ايونونه داوبو ماليکولونه خپل طرف ته جذب کړي په دي صورت کې داوبوماليکولونه په عين قوت سره ايونونه خپل لوري ته جذبوي اوپه عين وخت کې داوبوکش شوي ماليکولونه داوبودنوروماليکولونوسره  حرکت په وخت کې ټکر کوي چې دغه ټکرونه په کرستلونو کې دايونونوداهتزازي حرکت سره دکرستلونو څخه دايونونو دجلاکولواو دهغوي ليږدولو لپاره محلول کافي دي دلومړي طبقي وروسته دوهمي طبقي ايونونه محلول ته داخليږي په همدي ډول په تدريجي شکل کرستل حل کيږي اوپه پاي کې دحل شوو مالګوتجزيه  چې کرستلونه ايوني جوړښت لري په دي ډول تجزيه کيږي په عمومي شکل په اوبو کې سوديم کلورايد دانحلال عمليه دټيپک ايوني رابطي لرونکي دي کولاي شوچې په لاندي بڼه ېي وليکو. دقطبي ماليکولونو چې قطبي کوولانسي رابطي لرونکې دهغوي تجزيوي جريان په بل ډول دي داوبو ماليکولونه چې دقطبي ماليکولوپه انجامونو پوري جذبيږي دهغوي دقطبونو دانشعاباتو سبب ګرځي دانفکاک دعملي دمقدار ډاينامي لپاره دانفکاک درجه اودانفکاک ثابت ډير زيات اهميت لري دالکتروليت دانفکاک درجه (d)په ايونونو باندي دتجزيه شوى ماليکولونه (n)اودالکتروليت دعمومي ماليکولونه (N) چې محلول ته داخليږي دنسبت سره مساوي ده. دالکتروليتونو دانفکاک درجه دمحلولونو دغلظت پوري اړه لر ي دغلظت په کميدوسره هغه زياتيږي ځکه چې دغلظت په کميدوسره په محلول کې دايونومتقابل عمل صورت نيسي ، چې دماليکول دجوړيدوسبب کيږي معمولا دانفکاک درجه په(0,1N)محلولونو کې پيدا کوي په مشابه ډول اليکتروليتيکي انفکاک دثابت په واسطه مشخص کيداي شي څرنګه چې داعمليه يورجعي عمليه ده نودلته کيداي شي چې دکيمياوي تعادل قوانين وکارول ش(MA) مادي لپاره چې دلاندي معادلي په مطابق تجزيه کيږي
MA                                        M+A
دتعادل دانفکاک ثابت دلاندي معادلي له مخي محاسبه کيږي
دلته   د   او  ايونونو مولري غلظتونه او(MA)دنه تجزيه شوي ماليکولونو غلظت افاده کوي ترټولو دمخه الکتروليت انفکاک درجه داليکتروليت په طبيعت پوري اړه لري، دمالګو تيزابو اوقلوياتو په عين غلظت سره دمختلفو اوبلنو محلولونو دانفکاک په ايونونو باندي په مختلفو درجوصورت نيسي                         .دمثال په ډول که دHCl    او   محلولونه واخلو دHClدانفکاک درجه په عين محلول کې %٩٢ اودسرکي تيزاب (١،٣) %ده الکتروليتونو په باره کې همداچلن داامکان راکوي چې اليکتروليتونه په قوي اوضعيفو ويشو.
په پورتني افاده کې (KD )د الکتروليت دانفکاک ثابت اولوي قوس }      {کې دموادو دتعادل حالت غلظتونه [         ] ليکل کيږي که دسرکي تيزابو لومړني غلظت Cموله وي دتعادل برقرار کيدو ترلحضي پوري ددغه تيزاب   موله تفکيک شوي وي نودتعامل په وخت کې ليکلي شو چې.
په اخري افاده کې ديوالکتروليت دانفکاک درجه اوانفکاک ثابت ارتباط ښي په ضعيف الکتروليتو کې    1)  ، ( نودضعيفوالکتروليتونولپاره ليکلي شو)  c    =  KD  (	له دغي افادي څخه معلوميږي چې که الکتروليت غلظت کميږي نودالکتروليت انفکاک درجه لوړيږي يعني دالکتروليت انفکاک زياتيږي پورتنۍ معادلي د استوالددرقت  قانون بيانوي دايونونوفعاليت : دايونونوفعاليت هغه موثر غلظت ته ويل کيږي چې دهغه په واسطه ايونونه په کيمياوي تعاملاتوکې برخه اخلي په دي ترتيب دايونوفعاليت حقيقي غلظت نه بلکي شرطي غلظت دي دايون فعاليت (a) اوحقيقي غلظت ترمنځ معينه رابطه موجوده ده دلاندي معادلي په واسطه ښودل کيږي F.c a= مثلا M                  0,1 دمالګي تيزاب په) HCl ( محلول کې دهايدروجن غلظت 0,0814  دي .دفعاليت قيمت داپه ګوته کوي چې په کيمياوي تعاملاتو کې دهايدروجن دايونوغلظت 0,0814 دي سره له دي چې دهايدروجن حقيقي غلظت   دفعاليت ضريب يې محاسبه کوو          الکتروستاتيک قوتونوتاثير Fa قيمت په واسطه ښودل کيږي مثلا که Fa قيمت له يو څخه کم شي) ( په محلول کې الکتروستاتيک قوتونوتاثير ډير دي په داسي محلولو کې ايونونه ازادحرکت نه شي کولاي که دهايدروجن د ايونونوفعاليت ضريب له يو سره مساوي شي (Fa =1) دايونونودفعاليت دهغو حقيقي غلظت سره مساوي دي (a=c) په دي حالت کې يواځي ضعيف الکتروليتونو په محلولو کې اوپه ډير رقيق قوي الکتروليتوکې ليدل کيږي همدارنګه دفعاليت ضريب دپردي ايونونوپه غلظت پوري چې په محلول کې موجود دي هم اړه لري دالکتروليت الکتروستاتيک قوتونو تاثير دايونونو ترمنځ دايوني قوو په واسطه په محلول کې ارايه کيږي.
دمحلولونو ايوني قوه (M)
دقوي الکتروليتونو دتيوري پرمختيا ددي سبب شوه چې دايوني قوي قانون دامريکايي (G.N.lewis) ليوس او  M.Rendle  رينډل په واسطه (1921)  م کال کشف کړي دي داقانون داتوضيح کوي چې ديوالکتروليت دفعاليت ضريب  په ټولو رقيقو محلولونو کې يوشان ايوني قوه لري ديومحلول ايوني قوه( M)دټولوايونونو دغلظتونو مجموعه ضريب دايونونودچارچ په مربع اوتقسيم په دوه باندي داسي ښيو.
په دې معادله کې  دځانګړوايونونوهغه مولاري ي   غلظت چې په محلول کې موجود دى او د  دايونونو چارجونه افاده کوي. مثلاَ ايوني قوه په محاسبه کړو. a جز حل:
b- جزحل:
مثال :
ايوني قوه په او په   مخلوط کې محاسبه کړۍ؟
حل:
دايوني قوي (M) په زياتيدو دفعاليت ضريب کميږي په لاندي جدول کې
په لاندې جدول کې دفعاليت دضريب قيمتونه دځيني ايونونو لپاره چې مختلف چارچونه لري افاده شوي دي. دفعاليت ضريب Fa څلور چارجه ايون	  درى چارجه ايون	   دوه چارجه ايون	ا   يوچارجه ايون	ا   ايونيک قوه 0,678         	0,802	0,903	0,975	0,0005 0,58  	0,73	0,870	0,964	0,001 0,45	0,640	0,805	0,945	0,0025 0.25	0,44	0,67	0,900	0,01 0,1	0,32	0,55	0,855	0,025 0,06	0,24	0,45	0,81	0,1 0,03	0,08	0,24	0,76	0,2
ايونيکې قوه اودفعاليت ضريب په رياضيکې ارتباط په يو محلول کې د(P.Debye) او(E.Hiickel)  پوهانو په واسطه په 1923 م کال وموندل شو دهغه ارتباط دمحلول دغلظت په مختلفو فارمولونو کې افاده شوي دي دهغوي دمحلولونو لپاره چې غلظت يي (0,01M)  تر(0,05M)  نورماله پوري وي دفعاليت ضريب يي F) ( په دي فارمول کې محاسبه کيږي هغه محلولونه چې غلظت يي له (0,1) څخه تر) (0,5  نورمال پوري وي (F)  محاسبه په لاندي فارمول سره کيږي په ډيروغليظو محلولونو کې منحل الکتروليت دمحلل له ماليکولونو سره تعامل کوي دايونونو ديسوسنيشن صورت نيسي اوپوليميرک ماليکولونه جوړوي نوپه دي هکله (F) محاسبه کول مغلق کيږي مثال :هايدروجن دايونونو) ( فعاليت په (0,1M) دسرکي په تيزابو کې اويوليټر (0,05M) سوديم اسيتات کې محاسبه کړي دقوي الکتروليت يعني (CH3COONa) په نظر کې نيولوسره دسرکي تيزابو ديسوسيشن په دي ډول دي په دي معادله کې دغلظت دقيمتونو په عوض فعاليتونه ليکو K دترموډيناميکي ثابت په نامه ياديږي دسرکي دتيزابو داثابت     مساوي له   1, 74.10 سره ده پورتني معادله حلوو
دغير ايوني ماليکولونو دفعاليت ضريب سره مساوي ده اودهغوي غلظت سره مساوي ده هغه درياضي له نظره داسي افاده کيږيa=F.c=1.c=c  ديادولو وړ ده چې داحالت په قوي الکتروليت محلولونو کې چې ډيررقيق شوي وي هم ليدل کيږي همدارنګه دفعاليت ضريب دټولو پردي ايونونو په غلظت پوري هم اړه لري الکتروستاتيک دجذب قوي تاثير دايوني قوي په واسطه ليدل کيږي. دهايدروجن دايون اوهايدروکسيل (PH,POH) مشخصي اوداوبو انفکاک: کيمياوي تعاملات هغه تعاملات چې په تحليلي کيمياکې صورت نيسي معمولا داوبوپه محيط کې قرارلري ددي سببه لازمه ده چې داوبو خواص په غورسره مطالعه شي اوبه يوضعيف الکتروليت دي اوپه ډير کم مقدار ايونايز کيږي دهايدروکسويم ايون په عوض (H) استعمالوو دهايدروجن ايونونه په محلول کې په ازاده توګه موجود نه وي بلکي داوبو له ماليکولو سره دهايدرونيم ياهايدروکسونيم) O H ( ايون اوOH ايون منځته راوړي ولي داسانه ليکلو په خاطر(H)  په شکل ليکل کيږي
دH اوOH ايونوغلظت چې دخالصواوبوبرقي هدايت په اساس په محاسبه شوي مساوي دي. اوبو دايونايزيشن يابرقي تفکيک يورجعي تعامل دي اونورورالکتروليتونوپه شان دکتلي دعمل قانون په هغه باندي تطبيق کيږي ديوليټراوبو کتله په 25C له (998gr) سره مساوي ده دااعداد داوبوپه ماليکولي کتلي باندي تقسيموو اودهغوي دمولونوشمير محاسبه کوو وروستۍ معادله په دې شکل هم ليکلى شو دذکرشوي معادلي څخه معلوميږي چې هرڅومره[H]او[OH]دايونونوغلظت بدلون وکړي دهغوي دضريب حاصل په اوبواوياداوبو رقيق محلول کې بدلون نه کوي داوبو دايونونودضريب حاصل په نامه ياديږي دهرمحلول خواص ياتعامل کولاي شو چې دهايدروجن غلظت په واسطه توزيح کړو د OH دايونوغلظت دتيري شوي معادلي په مرسته محاسبه کوو په خنثي محيط کې دهايدروجن مثبت ايون دهايدروکسيل منفي ايونو غلظت ته ډير دي
يا
په قلوي محيط کي دهايدروجن دايونوغلظت نسبت په هايدروکسيل ايونوغلظت ته ډير دي يعني
اوهمدارنګه په لنډتوګه ليکلاي شو
په خنثى محلول کې په تيزابې محلول کې                                                           په قلوې محلول کې
معمولا په عمل کي دمحلول محيط دهايدروجن دمثبت ايون دغلظت په واسطه نه ښودل کيږي بلکي د(PH) په واسطه مشخصيږي اودهغه دهايدروجن دايونونودغلظت دمنفي لوګاريتم څخه عبارت دي
په خنثى محيط کې په قلوې محيط کې په تيزابې محيط کې
10-13 10-14                                                                            10-1 10-2  10-3  10-4 10-5 10-6 10-7 10-8 10-9   10-11   10-12                                                             قلوي محيط                                       خنثي محيط                                      تيزابي ميحيط
همدارنګه (POH) دلاندي فامول په واسطه محاسبه کولاي شو
داوبو انفکاک يوه اندوترميک پروسه ده دحرارت مصرفولوپه واسطه سرته رسيږي له دي کبله له لي شيټيلر (L.Chatelier) پرنسيپ په مطابق دحرارت دزياتوالي په اثرداوبوانفکاک دايونونودتشکيل خواته صورت نيسي په نتيجه کې Kwقيمت هم ډيريږي مثلا دحرارت زياتوالي له  داوبودايونونودضرب حاصل 500 واريي ډيريږي..
حرارت                               Kw =                 =
0,33. 0,11. 0 0,54. 0,3. 10 0,68. 0,46. 15 0,83. 0,69. 20 1,0. 1,0. 30 1,2. 1,48. 40 1,45. 2,09. 50 2,34. 2,95. 60 3,09. 5,5. 70 5,0. 25, 80 7,4. 38,0. 90 7,41. 55,1. 100 په لاندې جدول کې Kw  قيمتونه په مختلفو درجو دحرارت کې.
لاندې جدول د هايدروجن او دهايد روکسيل دايونونو دمحاسبي فارمول په تيزابي او قلوي محلولو کې راپه ګوته کوي. الکتروليت
اوبه
قوي تيزاب قوي قلوي ضعيف تيزاب ضعيف قلوي دهايدروجن دايونونومحاسبه کول ديوقيمته تيزابونوپه محلولونو کې قوي يوه قيمته تيزابونه مثلاHcl, HNO اوداسي نورپه مکمل ډول په لاندي توګه ښودل کيږي
دقوي يوقيمته تيزابونو په محلول کې دهايدروجن دايونونوغلظت تقريبادتيزاب دغلظت سره مساوي دي يعني        [H]+=CHAN
دهغه تيزاب يااسيدڅخه نمايندګې کوي چې غلظت يي gr/mole مثال: په 0,05N دمالګې په تيزابوکې دهايدروجن د ايونونوغلظت سره برابر قبلوو {H+}= CHCl = 0,05N = 0,05gr/mole = 5.10-2gr ion/L PH = -log [H+] = -log 5 .10-2 = - (-2+log5) = 2 –log5
= 2 –log5 .log5 = 0, 70 =>PH = 2 – 0, 7 = 1, 3
B-دهايدروجن دايونونو غلظت محاسبه کول په يو قيمته ضعيف تيزابو په محلول کې ديوقيمته ضيف تيزابو لپاره دتفکيک او ثابت معادلې ليکو: HAN                    [H]++[AN]-
دتفکيک شويو ماليکولونو غلظت په ( x ) اونه تفکيک شويو ماليکولونوغلظت په   افاده کوو داچې دتفکيک شويو ماليکولو غلظت نسبت د تيزابو عمومي غلظت څخه په محلول کې ډير کم دي چې کولاي شو د(x) دقيمت نه صرف نظر وکړو.
پورتني قيمتونه د انفکاک په معادله کې وضع کوو. C. دهايدروجن دايونونودغلظت محاسبه کول دڅوقيمته ضعيف تيزابونوپه محلول کې ضعيف تيزابونوپه څومرحلوکې د ديسوسيشن ياتفکيک کيږي مثلا 1- 2 دڅوقيمته ضعيف تيزابونوپه محلولونو کې يواځي تفکيک لومړي مرحله په نظر کې نيول کيږي مثلا    ځکه چې په اکثره مواردو کې دتفکيک لومړۍ مرحله  نسبت دوهمي مرحلي ته   زر واري ډير دي. D – هايدروکسيل دايونونو او POH محاسبه په قوي قلوي کې غلظت او POH محاسبه کول د ه غلظت اوPH په شان په محلولونو کې صورت نيسي. قلوي په ( K+OH) د هغه غلظت  او د انفکاک ثابت يې  سره ښودل کيږي ،د قوي قلوي په محلول کې د دايونونو غلظت په   او د انفکاک ثابت يې  سره ښودل کيږي د قوي قلوي په محلول کې   دايونو غلظت دقلوي عمومي غلظت سره مساوي دي.
پايله محلولونه ،چې دټولوژونديو موجوداتو،انسانانو،حيواناتواو نباتاتو لپاره حياتي ارزښت لري.محلولونو ددوه اجزاو درلودنکي دي،چې يو ته يې حل کوونکې او بل ته يې حل کېدونکې وايي .دغه محلولونه په دوه برخو ويشل کېږي ،چې يو يې الکتروليت محلول اوبل يې غير الکتروليت محلول دى. ټول هغه مرکبونه ،چې په اوبو کې او ياپه بل قطبي محلل کې برق ته جريان ورکړي دغه مرکب ته الکتروليت مرکب وايي يعنې الکتروليت محلول هغه محلول ته وايي ،چې دبرق جريان ورڅخه تيريداى شي .دالکتروليت محلول په منځ کې کيمياوي تعاملات صورت نېسي که چيرته دتعاملاتو حاصلات رسوب وکړي نو ماليکولي معادله يې عبارت ده له : دالکتروليتونو له جملې څخه يو هم قوي الکتروليت دى ،چې دغه قوي الکتروليت ديو الکتروليت (Dissociation) دمساوي توازن په پيښي پوري اړه لري په همدي ترتيب الکتروليتونه دتفکيک د درجي په اساس په دريو ګروپو ويشل شوي دي چې عبارت دي له قوي الکتروليتونه ،متوسط الکتروليتونه او ضعيف الکتروليتونه دقوي الکتروليتونوو د تيوري پرمختيا د دي سبب شوه چې دايونې قوي قانون د امريکايي((G,N,Leuis او (M,Rendle)  عالمانو په واسطه په ١٩٢١ م کال کې کشف کړى  داقانون دا توضيح کوي چې ديو الکتروليت دفعاليت ضريب په ټولو رقيقو محلولوکې يو شان ايوني قوه لري. دهايدروجن ايون او د هايدروکسيل مشخصات او د اوبو انفکاک ټول هغه تعاملات چې په تحليلي کيميا کې صورت نيسي معمولا داوبو په محيط کې قرار لري له دي امله اوبه يو ضعيف الکتروليت دي او په ډير کم مقدار ايونايز کېږي.
تقريظ دمحترم بازمحمد(بابر) د تهيه شوي موضوع د(الکتروليت مرکباتو) دسرليک لاندي دپيل څخه تر پايه په غور او دقت سره ولوستله او په علمي الفاظو ليکل شوي ده اوهمدارنګه الکتروليت مرکبات په کې په ښه څيړنيز ډول تشريح شوي دى اونوموړي خپله موضوع د معتبرو اوغوره منابعو څخه لاس ته راوړي ده دغه علمي رساله دکيمياد څانګي مينوالو ته يو ګټور اثر بولم زه دموضوع تائيدوم  دمحترم بازمحمد (بابر) ته د سپيڅلي رب څخه ورته د ژوند په ټولو چارو کې سرلوړي او کاميابي غواړم.
پوهنيار معصوم خان (قيومي )
فرات
فرات د عراق هېواد له نامتو سیندونو څخه دی چې په خيتزې ترکيې، سوريي او عراق کې بهېږي، او ځان د فارس خليج ته رسوي. ددې سیند اوږدوالی ١٠٧٧ ميله دی. دا سيند له دوو څانگو (قره سو) او (مراد چای) څخه تشکيل شوی دی او سرچينه يې د ترکيې په ارمنستان کې دارس رود ته څېرمه ده. فرات دجلې ته نژدې کېږي او بيا عرب خليج ته نژدې په دجله کډېږي. تردې وروسته دا دواړه سيدونه د(شط العرب) په نامه يادېږي او خليج ته توېيږي. د دواړو سيندونو ترمنځ ځمکه (الجزيره) بولي، بابل د فرات په کڅ (ساحل) کې ودان کړی شو و.
سرچینې
وېشنيزه:عراق وېشنيزه:سیندونه وېشنيزه:عراقي سیندونه وېشنيزه:د نړۍ سیندونه
کله کوش راډیو
کله کوش راډیو کله کوش راډيو هم ددغه ولايت له فعالو رسنيو څخه ده، چې په ١٣٨٧ لمريز کال کې د محب الله وکيل زاده له خوا تاسيس شوې او مسوول مدير يې فاروق کيهان دى. دا راډيو دسهار له ٥ د غرمې تر ١٠ ، د ماسپښين له ٢ د مازيګر تر ٥ او هم د ماښام له ٦ د شپې تر ١٢ بجو خپرونې لري.
الینا راډیو
الینا راډیو الينا راډيو د نورستان له فعالو رسنيو څخه ده ، چې د انټر نيوز موسسې له خوا په ١٣٩٠ لمريز کال جوړ شوې ده. ياده راډيو دسهار له شپږو د غرمې تر ١٠ او بيا د ماسپښين له ٢ د مازيګر تر ٥ خپرونې لري، چې له نورستان سربېره په لغمان ولايت کې هم اورېدل کېږي. ددغې راډيو د امتياز خاوند د نورستان ولايت د مخورو دفرهنګي شورا رييس منور همدرد  او مسوول مدير يې صاحب داد همدرد دى.
نوې محافظه کاري
نوې محافظه کاري یو سیاسي خوځښت دی چې په ۱۹۶۰مه ز لسیزه کې په آمریکا کې د لېبرالي بازانو ترمنځ وزېږېد، چې د ډېموکراسۍ سوله غوښتونکې مخ په زیاتېدو بهرنۍ پالیسي او په ځانګړې توګه په ۱۹۶۰م کال کې د ویټنام پاڅونونو د نوي کین اړخه او فرهنګ ضد پالیسي ګانو څخه ناراضه وو. ځینو بیا په دې پیل وکړ چې د داخلي سیاستونو په اړه خپل لېبرالي باورونه تر پوښتنې لاندې راولي، لکه لویه ټولنه. نوي محافظه کاران عموماً د ډیموکراسۍ له دودېدو او په نړیوالو چارو کې د مداخلې، لکه د ځواک له لارې سوله، څخه ملاتړ کوي او د کمونیزم او سیاسي راډیکالیزم د ملاتړو په توګه هم پېژندل کېږي.