cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ټیوډور روزولټ
د ټیوډور روزولټ ولسمشرۍ (۱۹۰۱ز کال - ۱۹۰۹ز کال)
د مک کینلي ملاتړي، د نوي ولسمشر په اړه اندیښمن وو، خو روزولټ د ګوند مشرانو ته ډاډ ورکړ چې هغه اراده لري، د مک کینلي تګلارو ته غاړه کېږدي او د مک کینلي کابینه وساتي. سره له دې روزولټ هڅه وکړه، چې ځان د ګوند د  نا متنازع مشر په توګه وټاکي، تر څو د ولسمشر په توګه خپله ونډه او د ۱۹۰۴ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې خپل دریځ  پیاوړی کړي. د مرستیال ولسمشر چوکۍ خالي پاتې وه، ځکه په هغه وخت کې د دغه ځای ډکولو لپاره هېڅ قانوني شرایطو شتون نه درلود (په ۱۹۶۷ز کال کې له ۲۵م تعدیل نه مخکې).
جاپان
په ۱۸۹۰مه لسیزه کې روزولټ یو سخت امپریالیست و او د ۱۹۰۰ز کال په ټاکنیزو کمپاینونو کې یې د فیلیپین له دایمي اشغال نه په کلکه دفاع وکړه. په ۱۹۰۲ز کال کې د محلي پاڅون له پای ته رسېدو وروسته، هغه په ​​لویه کچه د فیلیپین او اسیا پراختیا کې خپله امپریالیستي لېوالتیا له لاسه ورکړه، خو غوښتل یې په سیمه کې د ډیموکراتیکو ارزښتونو د سمبول په توګه متحده ایالات قوي حضور ولري. د ټیودور روزولټ له لومړیتوبونو نه د هغه د ولسمشرۍ پر مهال او وروسته له هغه له جاپان سره د دوستانه اړیکو ساتل و.
له ۱۹۰۴ز کال نه تر ۱۹۰۵ز کال پورې جاپان او روسیه په جګړه بوخت وو. روزولټ د جاپانیانو د پوځي زړورتیا ستاینه وکړه او دواړو خواوو له روزولټ نه وغوښتل، چې د پورټسموت او نیو هیمپشایرد سولې په کنفرانس کې، چې په بریالیتوب ترسره شو، منځګړیتوب وکړي، چې په دې ډول روزولټ د خپلو هڅو لپاره د نوبل د سولې جایزه هم وګټله. په کالیفورنیا کې له جاپان سره دښمني مخ په ډېریدو وه او توکیو احتجاج وکړ. روزولټ په ۱۹۰۷ز کال کې د
« Gentleman's Agreement » په اړه خبرې اترې پیل کړې. د جاپانیانو په وړاندې ښکاره تبعیض پای ته ورسېد او جاپان موافقه وکړه، چې غیر مسلکي کډوالو ته به اجازه ورنه کړي، چې متحده ایالاتو ته سفر وکړي. د امریکا د جنګی بېړیو لویه سپینه بېړۍ په ۱۹۰۸ز کال کې جاپان ته ولاړه.
اروپا
د هسپانیې او نوې سترواکۍ په وړاندې په جګړه کې بریالیتوب او د نړۍ ترټولو لوی اقتصاد درلودل په دې معنا و، چې متحده ایالات د نړیوال ځواک په توګه راڅرګند شي. روزولټ په بهر کې د خپل دریځ د پېژندلو لپاره لارې لټولې. روزولټ د مراکش د لومړي ناورین په منځګړیتوب کې د (Algeciras) کنفرانس په رابللو سره هم لوی رول ولوباوه، چې د فرانسې او جرمني ترمنځ یې د جګړې مخه هم ونیوله. د روزولټ ولسمشرۍ کې له بریتانیا سره هم  اړیکې پیاوړې شوی.
د هسپانیه او امريکا د جګړې پر مهال له متحده ایالاتو نه د بریټانیا ملاتړ د دې دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم پیاوړې کړې او تر هغه وخت پورې یې داوم درلود، چې بریټانیا له کارابين نه د المان په سمندري ګواښ باندې د تمرکز په موخه خپلې بېړۍ وایستلې. په ۱۹۰۱ز کال کې بریټانیا او متحده ایالاتو د (Hay–Pauncefote) تړون لاسلیک کړ او د کلیټون بلورو تړون یې، چې د متحده ایالاتو د هغه کانال د جوړولو مخه یې نیوله، چې ارام سمندر او اتلانتیک سمندر یې سره نښلاوه، لغوه کړ. د الاسکا د پولې اوږدمهاله شخړه، د متحده ایالاتو لپاره په مناسبو شرایطو کې حل شوه،  دا ځکه چې لویې بریټانیا نه غوښتل متحده ایالات د هغه څه په سر خواشیني کړي، چې ثانوي مسئله ګڼل کېده. روزولټ وروسته  د الاسکا د پولې د شخړې په اړه وویل: « د بریټانوي سترواکۍ او امریکا ترمنځ یې وروستۍ جدي ستونزه حل کړه ».
انټرنېټ ته لاسرسی
یو وخت انټرنېټ ته لاسرسی محدود و خو ډېره ژر یې وده وکړه. په ۱۹۹۵ ز کال کې د نړۍ یوازې ۰.۰۴ سلنه نفوس انټرنېټ ته لاسرسی درلود چې تر نیمايي زیات یې په متحدو ایالتونو کې اوسېدل او د مستهلکینو یا مصروفوونکو استفاده هم د ډایل اپ له لارې وه. د یوویشتمې پېړۍ په لومړۍ لسیزه کې په پرمختللو هېوادونو کې ډېرو مصرفوونکو د «براډ بنډ» چټکه ټکنالوژي کاروله او تر ۲۰۱۴ ز کال پورې د نړۍ ۴۱ سلنه نفوس لاسرسی ورته درلود، براډ بنډ کابو په ټوله نړۍ کې خپور و او د نړیوال اتصال د چټکتیا منځنۍ کچه په ثانیه کې تر یوه مېګابایټ لوړه وه.
تاریخچه
انټرنېټ د ارپانېټ (ARPANET) پرمختللې بڼه ده چې د متحدو ایالتونو دولت به د دولت دننه او په پوهنتونونو او څېړنیزو لابراتورونو کې د پروژو د ملاتړ لپاره کاراوه – خو د وخت په تېرېدو سره یې وده وکړه او د نړۍ ډېری لوی پوهنتونونه او د ټکنالوژیکو شرکتونو ډېری څېړنیزې برخې یې په منګول کې واخیستې. د ډېرو مخاطبانو له‌خوا یې استفاده په ۱۹۹۵ کال هغه مهال عامه شوه چې د سوداګریزو ترافیکو د لېږد لپاره د انټرنېټ د کارولو محدودیتونه لرې شول.
د ۱۹۸۰یمې لسیزې له لومړیو څخه تر منځنیو کلونو پورې انټرنېټ ته ډېری لاسرسی د شخصي کمپیوټرونو او هغو کاري سټېشنونو له لارې و چې په مستقیم ډول له ځايي شبکو (LAN) سره وصل وو، یا هم د موډمونو او انالوګ ټېلېفوني کرښو په مرسته د ډایل اپ اتصالاتو یا نښلونونو له لارې و. ځايي شبکو به معمولاً په ثانیه کې په ۱۰ مېګابایټه چټکتیا سره کار کاوه، په داسې حال کې چې د ۱۹۸۰یمې لسیزې په لومړیو کې د موډم د ډېټا کچه په ثانیه کې له ۱۲۰۰ بایټ څخه د ۱۹۹۰یمې لسیزې په وروستیو کې په ثانیه کې ۵۶ کیلوبایټ ته ورسېده.
په ۱۹۹۰یمه لسیزه کې په متحدو ایالتونو کې د معلوماتو د ملي زېربنا طرحې د براډ بنډ انټرنېټ ته لاسرسی د عمومي پالیسۍ پر ستونزه بدل کړ. په ۲۰۰۰ کال کې کورونو ته ډېری انټرنېټ د ډایل اپ په مرسته رسېدلی و، خو ډېرو کاروبارونو او ښوونځیو د براډ بنډ انټرنېټ کاراوه. په ۲۰۰۰ کال کې «ډایل اپ» د اقتصادي همکارۍ او پراختیا سازمان (OECD) په ۳۴ غړو هېوادونو کې څه کم ۱۵۰ میلیونه ګډونوال او «براډ بنډ» بیا څه کم ۲۰ میلیونه ګډونوال لرل. تر ۲۰۰۵ کال پورې «براډ بنډ» وده وکړه او «ډایل اپ» مخ پر ځوړ شو چې د ګډونوالو شمېر یې کابو برابر و او د هر یوه لپاره ۱۳۰ میلیونه کسان کېدل. په ۲۰۱۰ کال کې د اقتصادي همکارۍ او پراختیا سازمان په غړو هېوادونو کې د انټرنېټ څه باندې ۹۰ سلنه کاروونکو «براډ بنډ» کاراوه چې په دې سره د براډ بنډ ګډونوال څه باندې ۳۰۰ میلیونو ته لوړ شول او د «ډایل اپ» ګډونوال تر ۳۰ میلیونو هم کم شول.
د براډ بنډ ټکنالوژۍ چې تر ټولو ډېرې کارول کېږي، ډي.اېس.اېل، اې.ډي.اېس.اېل او انټرنېټ ته کېبلي لاسرسی په کې شاملېږي. په لا نویو ټکنالوژيو کې وي.ډي.اېس.اېل او نوري فایبر راځي چې په دواړو یعنې ټېلېفوني او کېبلي دستګاوو کې ګډونوالو ته نږدې دي. د نوري فایبر اړیکو په اوږدو واټنونو کې د ډېټا د لېږد چټکتیا ډېره لوړه کړه چې د مسي سیم تر ټکنالوژۍ ډېر ارزانه دی او د براډ بنډ انټرنېټ ته د لاسرسي په شوني کولو کې یې مهم رول ادا کړی دی.
په هغو سیمو کې چې اې.ډي.اېس.اېل یا کېبل کار نه کوي، ځینې ټولنیز سازمانونه او ځايي دولتونه د وای-فای شبکې نصبوي. بې سیمه، سپوږمکیز او مایکرو وېو انټرنېټ په کلیوالو، شاته پاتې یا نورو هغو سیمو کې کارول کېږي چې هلته خدمتونه ستونزمن دي او سیمي انټرنېټ په اسانۍ سره کار نه کوي.
لاسرسی
پر کور، ښوونځي او کارځای سربېره انټرنېټ ته لاسرسی ښايي د کتابتونونو او قهوه خانو په څېر په هغو عمومي ځایونو کې موجود وي چې هلته انټرنېټ ته تړل کېدونکي کمپيوټرونه د لاسرسي وړ وي. په ځینو کتابتونونو کې داسې سټېشنونه موجود وي چې د کاروونکو لپ ټاپونه په فزیکي ډول له ځايي شبکو سره نښلوي.
بې سیمه یا وایرلېس انټرنېټ ته د لاسرسي ځایونه د هوايي ډګر د سالونونو په څېر په عمومي ځایونو کې موجود وي چې په ځینو مواردو کې په ولاړ حالت کې یوازې د لنډمهالې استفادې لپاره وي. انټرنېټ ته د لاسرسي په نورو ځایونو کې ښايي هغه کمپیوټرونه موجود وي چې د سیکو په ور اچولو سره کار کوي. بېلابېل نومونه ورته کارول کېږي چې «د عمومي انټرنېټ کیوسک»، «د عمومي لاسرسي ټرمینال» او «وېب پې فون» یې د بېلګې په توګه یادولی شو. ډېری هوټلونه هم عمومي ټرمینالونه لري چې معمولاً لګښت لرونکي وي.
کافي شاپونه، د پېر مرکزونه یا شاپېنګ مالونه او نور ځایونه د هغو کاروونکو لپاره کمپیوټري شبکو ته د هاټ‌سپاټ په نامه وایرلېس یا بې سیمه لاسرسی برابروي چې د لپ‌ټاپ او پي.ډي.اې په څېر وایرلېس لرونکي ډيوایسونه یا دستګاوې له ځان سره لري. دا خدمتونه ښايي د ټولو لپاره وړیا وي، یا ښايي یوازې د مشتریانو لپاره وي او یا هم لګښت لرونکي وي. د وای فای یو هاټ سپاټ باید په یوه واړه ځای پورې محدود نه شي، ځکه چې څو ګڼ هاټ سپاټونه کولای شي د پوهنتون یا پارک ټوله ساحه راونغاړي یا حتا ټول ښار هم فعالولی شي.
ډيجيټلي درز
له فوق العاده ودې سره سره انټرنېټ ته لاسرسی د هېوادونو تر منځ یا د هېوادونو دننه په مساوي ډول نه وېشل کېږي. ډيجيټلي درز "د هغو افرادو تر منځ درز ته ویل کېږي چې د معلوماتو او اړیکو ټکنالوژۍ ته پوره لاسرسی لري او هغه افراد چې لاسرسی یې محدود دی یا هېڅ لاسرسی نه لري". د هغو افرادو تر منځ واټن چې انټرنېټ ته لاسرسی لري او هغه چې انټرنېټ ته لاسرسی نه لري، د ډيجیټلي درز د ګڼو اړخونو له ډلې یو دی. دا چې یو شخص انټرنېټ ته لاسرسی لري که نه، کېدای شي تر ډېره حده یې په مالي وضعیت، جغرافیايي موقعیت او دولتي پالیسیو پورې تړاو ولري. "کم عایده او کلیوال وګړي او اقلیتونه د ټکنالوژيکو نېستمنو په توګه په ځانګړي ډول څېړل شوي دي."
دولتي پالیسۍ د خپلو اړوندو ډلو، سیمو او هېوادونو لپاره انټرنېټ ته د لاسرسي په رامنځته کولو او محدودولو کې فوق العاده رول لري. د بېلګې په توګه پاکستان د خپل اقتصاد د عصري کولو لپاره د انګېزې د پیاوړي کولو په موخه د معلوماتي ټکنالوژۍ تېریګره یا تهاجمي پالیسي پر مخ بیایي، له دې امله په دغه هېواد کې په ۲۰۰۰ کال کې د انټرنېټ د کاروونکو شمېر ۱۳۳۹۰۰ (د ټول نفوس ۰.۱ سلنه) و چې په ۲۰۱۱ کال کې ۳۱ میلیونو (د ټول نفوس ۱۷.۶ سلنه) ته پورته شو. په شمالي کوریا کې له سیاسي بې ثباتۍ څخه د دولتونو د وېرې په دلیل انټرنېټ ته نسبتاً کم لاسرسی موجود دی. د متحدو ایالتونو سوداګریز بندیز هغه خنډ دی چې په کیوبا کې یې انټرنېټ ته لاسرسی محدود کړی دی.
کمپیوټرونو ته لاسرسی یو هغه مهم عامل دی چې انټرنېټ ته د لاسرسي کچه مشخصوي. په ۲۰۱۱ کال کې په مخ پر وده هېوادونو کې ۲۵ سلنه کورنیو کمپیوټر او ۲۰ سلنه کورنیو بیا انټرنېټ ته لاسرسی درلود، په داسې حال کې چې په پرمختللو هېوادونو کې ۷۴ سلنه کورنیو کمپیوټر او ۷۱ سلنه کورنیو بیا انټرنېټ ته لاسرسی درلود. د مخ پر وده هېوادونو اکثریت وګړي انټرنېټ ته لاسرسی نه لري. په ټولیز ډول په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۴ میلیارده وګړي انټرنېټ ته لاسرسی نه لري. کله چې په ۲۰۰۷ کال کې په کیوبا کې د کمپیوټر پېر قانوني شو، د کمپیوټرونو خصوصي مالکیت ډېر شو (په دې جزیره کې په ۲۰۰۸ کال کې ۶۳۰۰۰۰ کمپیوټرونه موجود وو چې د ۲۰۰۷ کال په نسبت یې ۲۳ سلنه ډېروالی درلود.)
انټرنېټ ته لاسرسي د ډېرو خلکو د فکر بڼه بدله کړې ده او د خلکو د اقتصادي، سیاسي او ټولنیز ژوند پر نه بېلېدونکې برخه بدل شوی دی. د ملګرو ملتونو سازمان وايي چې په نړۍ کې لا ډېرو خلکو ته د انټرنېټ د لاسرسي زمینه برابرول له دوی سره مرسته کوي چې په انټرنېټ کې له شته "سیاسي، ټولنیزو، اقتصادي، ښوونیزو او وظیفوي فرصتونو" څخه ګټه واخلي. د معلوماتي ټولنې په نړیواله غونډه کې چې په ۲۰۰۳ کال کې په جینیوا کې د ملګرو ملتونو له‌خوا جوړه شوه، د ۶۷ تصویب شویو اصولو ګڼه برخه اصول د ډيجيټلي درز په اړه دي. د اقتصادي پراختیا او ډيجیټلي درز د کمولو لپاره د براډ بنډ ملي پلانونه په دې موخه په ټوله نړۍ کې پراخ شوي او د پراخېدو په حال کې دي چې چټک او ارزانه انټرنېټ ته لاسرسی ډېر کړي.
موریس اشر
موریس کرنلس اشر (زوکړه: د ۱۸۹۸ زکال د جون ۱۷ مه – مړینه: د ۱۹۷۲ زکال د مارچ ۲۷ مه) د ګرافیک په برخه کې هالنډی هنرمند و چې د ریاضیکي محاسباتو څخه په الهام یې په لرګیو کې حکاکي شوي، ډبرین چاپي او میزوټینټ (mezzotints) اثار جوړ کړل. د نوموړي له هنر سره د پراخې لېوالتیا له شتون سربېره نوموړي ته د هنر په نړۍ آن د هغه په زیږون ځای هالنډ کې د نوموړي د ژوند په ډېره موده کې پام ونشو. هغه پخوانیو هنرونو ته د کتنې له نندارتون څخه وړاندې ۷۰ کلن شوی و چې له دغه نندارتون وروسته د ټولو پام ورته راوګرځېد  او له امله یې د ۲۱ مې پېړۍ پر مهال د نړۍ په ټولو نندارتونونو کې ستاینه وشوه.
د هغه په اثارو کې یو شمېر ریاضیکي عملیات له دې ډلې غیرممکن اشیا، د لایتناهي څېړنه، انعکاس، تقارن، پرسپکټیو (ژرفنمايي)، لنډ او ستوري ډوله څو بعدي، هایپربولیک هندسه او تسلسل شاملېدل. په داسې حال کې چې اشر باورمن و چې هغه هېڅ ریاضیکي وړتیا نه لري خو له یو شمېر ریاضي پوهانو لکه جورج پولیا، راجر پنروز، هارولډ کوکسټر او بلورنګار فردریش هاګ سره یې اړیکه لرله او خپلې څېړنې یې هم د تسلسل په برخه کې ترسره کړې وې.
د اشر هنر د ساینس پوهانو او ریاضي پوهانو له خوا او همدارنګه په عامه کلتور کې په ښه توګه وپېژندل شو؛ په ځانګړې توګه هغه مهال چې مارټین ګارډنر د ۱۹۶۶ زکال په اپرېل میاشت کې د امریکا د علمي مجلې د ریاضیکي لوبې په کالم کې هغه نندارې ته وړاندې کړل. د هغه آثار د بېلابېلو فني مقالو سربېره د ګڼ شمېر کتابونو په مخ پاڼو او البومونو کې کارول شوي. نوموړی په ۱۹۷۹ زکال کې د داګلاس هافستادر د خپاره شوي کتاب ګودل، اشر، باخ یو له اصلي الهام بخښونکو څخه و چې د پولیتزر جایزه یې وګټله.
لومړنی ژوند
موریس کرنلس اشر د ۱۸۹۸ زکال د جون په اوولسمه د هالنډ د فریسلنډ ایالت د لیووارډن سیمې په هغه کور کې وزېږېد چې نن ورځ د شهزاده هوف د سرامیکو د موزیم برخه جوړوي. نوموړی د ساختماني انجینر جورج آرنولډ اشر او د هغه د دویمې ښځې سارا ګلیچمن زوی و. په ۱۹۰۳ زکال کې د هغوی کورنۍ ارنهم ته کډه وکړه، چېرې چې نوموړی تر ۱۹۱۸ زکال پورې ابتدايي او متوسطه ښوونځي ته ولاړ. نوموړی چې په خپله کورنۍ او د ملګرو ترمنځ په «مائوک» پېژندل کېده په ماشومتوب کې ناروغ و او په اووه کلنۍ کې ځانګړي ښوونځي ته ولېږل شو؛ خو هلته په دویم ټولګي کې پاتې راغی. په داسې حال کې چې هغه په طراحۍ کې مهارت درلود خو نمرې یې په بشپړ ډول ډېرې کمې وه. له دې وروسته هغه تر دیارلس کلنۍ پورې د نجارۍ او پیانو زده کولو ته مخه کړه.
په ۱۹۱۸ زکال کې هغه د دلفت په نامه تخنیکي کالج ته ولاړ. له ۱۹۱۹ زکال څخه تر ۱۹۲۲ زکال پورې اشر د هارلم د معمارۍ او تزئیني هنرونو ښوونځي ته ولاړ او هلته یې د لرګینو نقاشیو طراحي او جوړول زده کړل. هغه د لنډ مهال لپاره معماري ولوستله خو په ډېری نورو مضامینو کې پاتې راغی (تر ډېره هم د دوامداره پوستي عفونت له امله) همدا و چې تزئیني هنرونو ته یې مخه کړه او د ګرافیک جوړونکي ساموئل جسورون د مسکیتا تر نظر لاندې یې زده کړې وکړې.
څېړنیز سفرونه
په ۱۹۲۲ زکال کې چې د اشر د ژوندانه تر ټولو مهم کال و، ایټالیا ته یې په کې سفر وکړ او له فلورانس، سن جیمینیانو، ولترا، سیه نا او راولو څخه یې لیدنه وکړه. همدغه کال هسپانیا ته هم ولاړ او هلته یې له مادرید، تولدو او ګرانادا څخه لیدنه ترسره کړه. هغه د ایټالیا د لرې پرتو سیمو د مناظرو او په ګراناډا کې د الحمرا د څوارلسمې پېړۍ له موریش معمارۍ څخه اغېزمن شوی و.
اشر ایټالیا ته راوګرځېد او له ۱۹۲۳ زکال څخه تر ۱۹۲۵ زکال پورې یې په روم کې ژوند وکړ. هغه مهال چې په ایټالیا کې و د جټا اومیکر په نامه یې له یوې سویسۍ ښځې سره ولیدل چې هغه هم د ده غوندې له ایټالیا څخه مجذوبه شوې وه. دوی دواړو په ۱۹۲۴ زکال کې واده وکړ. دغه جوړه په روم کې استوګن شوه چېرې چې د هغوی لومړی ماشوم جورج آرنالډو اشر وزېږېد؛ چې د خپل پلار نوم یې ورباندې کېښود. اشر او جټا وروسته د آرتور او جان په نامه دوه نور زامن هم لرل.
نوموړي چې په مکرر ډول سفرونه کول د نورو ځایونو په ګډون یې په ۱۹۲۶ زکال کې له ویټربو، په ۱۹۲۷ زکال کې له آبروزي، په ۱۹۲۹ او ۱۹۳۳ زکال کې له کرس ټاپو، په ۱۹۳۰ زکال کې له کالابریا، په ۱۹۳۱ او ۱۹۳۴ زکال کې له آمالفي ساحل او په ۱۹۳۲ او ۱۹۳۵ زکال کې له ګارګانو او سیسلي څخه لیدنه وکړه چې د دغو ځایونو مناظر د هغه په هنري آثارو کې څرګند دي. د ۱۹۳۹ زکال په مۍ او جون میاشت کې اشر هسپانیا ته راوګرځېد او الحمرا ته بیاځلي ولاړ چې هلته یې د هغو د موزاییکي ډولونو څخه د نقشو د طراحۍ په موخه څو ورځې تېرې کړې. همدلته و چې نوموړی د وسواس تر کچې پورې د هغو د موزایک کارۍ مجذوب شو لکه څه ډول یې چې خپله ویلي: "دا د یو فوق العاده جذب کوونکي فعالیت په توګه پاتې شوي، چې زه د هغو سره په واقعي لېوالتیا معتاد شوی یم او ځینې مهال په ډېرې سختۍ سره کولای شم هغه هېر کړم."هغه طراحۍ چې نوموړي په الحمرا کې جوړې کړې له دغه مهال څخه وروسته د هغه د کار بنسټ و. نوموړي همدارنګه د مزکیتا یا د قرطبې د جامع جومات په معمارۍ څېړنه وکړه. دا د هغه د اوږده څېړنیز سفر وروستی ځای و؛ همدا و چې له ۱۹۳۷ زکال وروسته د هغه هنري اثار د دې پر ځای چې په صحنه کې یې جوړ کړي د هغه په هنري سټودیو کې جوړېدل. په دې ترتیب سره د هغه هنر د مشاهده کولو پر ځای په هغو واقعي جزیاتو باندې د ټینګار کولو اړخ ته واوښتل چې په طبیعت او معمارۍ کې یې لیدلي و او همدارنګه د هندسي تحلیل او بصري تخیل په محصولاتو واوښتل. له دې سره آن د هغه لومړنۍ چارې هم د فضا له ماهیت، غیر معمولو اشیاو، پرسپکټیو او نورو متعددو لیدلورو سره د هغه د لېوالتیا څرګندويي کوي.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال سویلي عربستان
د لومړۍ نړیوالې جګړې په بهیر کې په سویلي عربستان یا د عربي ټاپووزمې په سویل (په عربي: جنوب الجزيرة العربية چې اوسنی یمن، عمان، جیزان، نجران، عسیر او نور پکې شاملېږي) کې پوځي عملیات د عدن د بندري ښار د کنترول په پار کوم چې له اسیا څخه د سویز کانال ته د بېړیو په تلونکې لاره باندې یو مهم تمځای و، یوه کوچینۍ لانجه وه. برتانوي سترواکۍ د ۱۹۱۴ز کال د نومبر په ۵مه نېټه د عثماني سترواکۍ پر وړاندې د جنګ اعلان وکړ، او عثماني خلافت د نومبر په ۱۱مه نېټه له خپل لوري د جنګ په اعلان سره ځواب ورکړ. له پیل څخه، عثمانیانو د سیمه ییزو عربي عشایرو په همکارۍ د برتانیې د عدن په قیمومیت یا تحت الحمایې باندې یرغل پلان کړی و. عثمانیان په یو څه قوت سره په شیخ سعید کې چې سرې بحیرې ته څېرمه د پېریم ټاپو لوري ته یوه ټاپووزمه ده، راټول شوي وو.
موریس اشر
وروستی ژوند
په ۱۹۳۵ زکال کې د موسولیني د واکمنۍ پر مهال د ایټالیا سیاسي فضا د اشر لپاره د منلو وړ نه وه. هغه له سیاست سره هېڅ لېوالتیا نه لرله او د خپلو مفاهیمو له بیان پرته چې هغو هم د ځانګړو رسنیو له لارې پرته یې امکان نه درلود په نورو مسایلو کې یې ځان نه ښکېل کاوه، خو له تعصب او ځان ښکاره کولو څخه بېزاره و. هغه مهال چې مشر زوی یې، جورج په ۹ کلنۍ کې اړ شو په ښوونځي کې بالیلا یونیفورم واغوندي ایټالیا یې پرېښوده او د سویس Château-d'Œx سیمې ته کډه شو، چېرې چې د دوه کلونو لپاره هلته پاتې شو.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال سویلي عربستان
د جګړې په لومړیو کې برتانویانو د عدن په تحت الحمایې کې د عدن د کنډک په نامه یو ځواک درلود، کوم چې برتانوي هند د اردو برخه و. د ۱۹۱۴ز کال په نومبر کې، د عثمانیانو د یمن یو لښکر په عدن باندې یرغل وکړ، اما د نوموړي کنډک له لوري دفع کړای شو. که څه هم جګړې په رسمي توګه په سویلې عربستان کې د ۱۹۱۶ز کال له جون څخه وروسته ودرېدې، خو وروستي عثماني جنګیالي د ۱۹۱۹ز کال تر مارچ پورې تسلیم نشول.
موریس اشر
وروستی ژوند
اشر چې د ایټالیا مناظرو مجذوب کړی و په بشپړ ډول په سوئیس کې ناخوښه و. همدا و چې په ۱۹۳۷ زکال کې یې د بلجیم د بروکسل ښار اوکل سیمې ته کډه وکړه. دویمې نړیوالې جګړې هغه اړ کړ د ۱۹۴۱ زکال په جنوري کې له دغه ځایه هم کډه وکړي؛ دا ځل نوموړی د هالنډ بارن ته ولاړ چېرې یې چې تر ۱۹۷۰ زکال پورې ژوند کړی و. د اشر ډېری پېژندل شوي اثار هم دغې دورې ته اړوند دي. د هالنډ مرطوبه، سړه او ځینې مهال وریځ لرونکې هوا اشر ته د دې زمینه برابروله څو هغه پر خپل کار تمرکز وکړي. له ۱۹۵۳ زکال وروسته اشر په پراخه کچه وینا کولو ته مخه کړه. په ۱۹۶۲ زکال کې په شمالي امریکا کې د هغه یو لړ په پام کې نیول شوې ویناوې د نوموړي د ناروغ کېدو له امله لغو شوې او هغه د یو مهال لپاره د هنري آثارو جوړول ودرول. خو د هغه د دغو ویناوو متون او انځورونه وروسته د Escher on Escher کتاب د برخې په توګه خپاره شول.
د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال سویلي عربستان
د شیخ سعید نیول
د برید-جنرال اچ. وي. کوکس سي بي (H. V. Cox, CB) تر مشرۍ لاندې د هندیانو ۲۹م نمبر کنډک ته وروسته امر وشو چې له هند څخه سویز ته خپل سمندري سفر وځنډوي، شیخ سعید ونیسي او هلته د عثمانیانو کارونه، وسلې او څاګانې ویجاړې کړي. د ۱۹۱۴ز کال د نومبر په ۱۰مه نېټه هغه ترانسپورتي بېړۍ چې د هندي کنډک درۍ ډلي پیاده پوځیان او ۲۳م نمبر سیکهـ مخ کښان (23rd Sikh Pioneers) یې لېږدول، د یادې ټاپووزمې ساحل ته راورسېدل. د د ادینبورګ د ډیوک اچ ام اس د کوچینۍ پوځي بېړۍ له خوا د هغوی ملګرتیا کېده، کومې چه هغه مهال په عثماني دفاعي لیکو باندې فیرونه پیل کړل کله چې ترانسپورتي بېړیو د لنګر اچولو لپاره د مناسبو ځایونو په لټولو بوخت وو. هغه نقطه چې لومړی ټاکل شوې وه، د هوا له لحاظه ناممکنه ثابته شوه او پوځیان مجبور شول چه د کوچینۍ جنګي بېړۍ د فیرونو تر سیوري لاندې یو څه لرې لنګر واچوي. هغوی د عثمانیانو سنګرونه په نښه کړل او هغوی یې د سنګرونو د وسلو پر خپل ځای پرېښودو سره په شا تګ ته اړ کړل. بېړۍ وانانو په جګړه کې له پوځیانو سره فعاله ونډه درلوده او د جنګي بېړیو یوې ویجاړوونکې ډلې هم د نومبر په ۱۱مه نېټه د عثمانیانو د سنګرونو په ویجاړولو کې مرسته وکړه.
برتانوي ځواکونه د خپلې یادې دندې په بشپړولو سره بیا په بېړیو کې سپاره شول او سویز کانال خوا ته وخوځېدل. په دې وخت کې مناسبه نه بلل کېده چې په دا مهال دې مملکت ته د ننه لښکر واستول شي. د دې په پایله کې عثمانیانو د عدن د قیمومیت په شمالي پوله کې یو شمېر ځواکونه وساتل.
عثمانیانو اووه میاشتې وروسته شیخ سعید ټاپووزمه بیا فتح کړه او له هغه ځایه یې هڅه وکړه چې د پېریم په شمالي ساحل کې لنګر واچوي. دغه حمله د یادې پېریم ټاپو د فرقي چې د ۲۳م نمبر سیکهـ مخکښان وو، په بریالېتوب سره په شا وتمبول شوه.
د لحج سلطنت
د ۱۹۱۵ز کال په جولای کې د عثمانیانو یو لښکر چې د شمالي یمن له لوري یې خوځښت پیل کړی و، د عدن د ساحلونو شا ته سیمو څخه تېر شو او د لحج لوري ته یې پرمختګ پیل کړ، کوم چې په هغه وخت کې په سویلي عربستان کې یو مهم ښار او د لحج (لحِج د عبدلي سلطنت پلازمېنه وه. یاد ښار چې په یو واحه یا شینلي کې موقعیت درلود او له دښتې څخه لرې د یوې حاصلخېزې ځمکې په واسطه چاپېره و، د عدن او برتانوي تاج او تخت د استعمار تر منځ د سوداګرۍ مرکز بلل کېده، او د سواحلو شا ته پرته ځمکه یې د شهزاده اړوند تحت الحمایه ولایتونه ګڼل کېدل. د هغو کلونو په بهیر کې چې په جګړه باندې متنهي شول، د برتانیې او لحج تر منځ اړیکې دوستانه وې، په داسې توګه چې برتانویانو اړوند ټولواک (سلطان) ته د هغه د یو شمېر داخلي سیمو د اشغال په جبران کې مالي مرسته ورکوله او له نوموړي او د هغه د بزګرو خلکو یې په دښته کې د نورو عشایرو پر وړاندې، چا چې پر دوی باندې په پرله پسې ډول حملې کولې، حمایت کاوه. یوه برتانوي تاریخ لیکونکي اف. اې مکېنزي، چې د جګړې پر مهال يې پروپاګند خپراوه د ټولواک په اړه داسې لیکلي دي: "سلطان زموږ تر حمایې لاندې ډېر نیکمرغه شوی و. د هغه ښار، د هغه له ماڼۍ سره، د دار له ستنو سره ـــ چې تر ډېره د دې پر ځای چې د کارولو لپاره وي د تزیین لپاره وې ـــ د هغه له خالص شرقي ژوند سره، د هغه له ښو اسونو سره، د هغه له کوچیني نمایشي لښکر سره، د هغه د اوښانو د دایمي تګ راتګ او کاروانونو سره داسې ښکارېدل لکه د عربو د ژوند د یو زر او یوې شپې د کیسو له مجموعې (Arabian Nights) څخه چې یوه رؤیا وي. کله چې جګړې زور واخیست، عبدلی سلطان ثابته کړه چې له برتانیې سره یې وفاداري رېښتینې وه. په داسې حال کې چې نورې قبیلې زموږ په مقابل کې راولاړې شوې هغه زموږ خوا ته راغی او زموږ د مرستې لپاره یې تیاری ونیو. هغه له برتانیې سره د خپلې ښکاره او نه شلېدونکې ملګرتیا له امله خپل ځان د [عثمانیانو] او نورو شاوخوا قبیلو د ځانګړې کرکې څخه برخمن ګرځولی و."
محاصره
د لحج سلطان جنرال ډي.جي.ال. شاو (D. G. L. Shaw) ته لیک ولېږه چې په یاد لیک کې یې د عدن کنډک ته امر کړی و چې عثمانیان د ماویه سیمې له لوري په رامخته کېدو دي تر څو په هغه باندې حمله وکړي، او د مرستې غوښتنه یې وکړه. جنرال شاو د جګړن کولونیل جلالت مأب اې. پییرسن (H. E. A. Pearson) تر مشرۍ لاندې د عدن خوځند ستون ته امر وکړ چې لحج خوا ته حرکت وکړي. د عدن د اوښ سپاره عسکر هم د ساحې د ارزونې لپاره ووتل. هغوی د لحج څخه هاخوا د عثمانیانو یو لوی لښکر کشف کړ چې د عربي قبایلو د یو زیات شمېر وګړو له خوا یې ملاتړ کېده. د اوښ سپرو عسکرو د لحج خوا ته په شا تګ وکړ چې هلته د خوځند ستون د اضافي ساتونکو په واسطه تقویه شو، چې شمېر یې دوه سوه او پنځوس ټوپک لرونکي او دوه دانې لس ډزي ټوپک لرونکي وو. دغه اضافي ساتونکو ته تر ټولو ستونزمنو شرایطو لاندې حرکت پیل کړی و. د تودوخې درجه نهایت لوړه وه، د اوبو له لوړې پیمانې کمښت سره مخ وو، او په ریګي مسیر کې پرمختګ سخت و. د نوموړي ستون اصلي بدنه د ترانسپورتي ستونزو او د اوبو د کمښت له امله دومره ډېره وروسته پاتې شوې وه چې په ټوله کې لحج ته نشوی رسیدلی.
برتانویانو د سلطان په پلازمېنه کې ځانونه د څو زرو عثماني عسکرو او شلو (۲۰) ټوپک لرونکو پر وړاندې  وموندل. له دې څخه علاوه، په زرګونو عرب عشایر د عثمانیانو مرستې ته راټول شوي وو. د برتانویانو ملاتړ د سلطان د ځایي لښکر د یو څو سوو سیمه ییزو افرادو له خوا کېده. د عدن د کنډک عرب ملاتړ کوونکو هغوی په تر ټولو بحراني شېبو کې یواځې پرېښودل او خپل اوښان یې له ځانونو سره بېرته بوتلل. جګړه د جولای د څلورمې نېټې په ماښام کې پیل شوه. عثماني ځواکونو د برتانویانو په لیکو باندې څو حملې تر سره کړې، خو هره یوه یې په شا وتمبول شوه. که څه هم چې له جګړې وروسته د سلطنتي توپخانې هڅې د جنرال شاو له خوا وستایل شوې، د عثمانیانو زبرځواکې توپخانې د لحج په بېلابېلو برخو کې اورونه لګولوي وو، او برتانویان د عربي عشایرو د اس سپرو له خوا د ناڅاپي حملو او د هغوی په واسطه د خپلو لومړیو لیکو د ماتېدو له خطر سره مخ وو. سلطان له خپلو زیات شمېر کسانو سره ووژل شو. کله چې د عدن اصلي ستون هېڅ راونه رسېد، برتانویانو د جولای په ۵مه نېټه د خپلو دریو افسرانو د ټپي کېدو د تلفاتو په ورکولو سره د جګړې له میدانه وتښتېدل، اما په اصل کې اصلي تلفات د کسانو په پرتله د حیثیت او پرستېج له لحاظه وو چې ورواوښتل.
استعاره
اوسپنه د لرغوني یوناني ژبې εἰρωνεία څخه اخیستل شوې ، چې مانا یې "دوه مخي" یا "دروغ ناپوهي". ) د بیان طرز او ادبي صنعتونو یو له پراخو مفکورو څخه دی چې په کې د پېښو مفهوم د هغه مفهوم څخه توپیر لري چې دوی یې په سطحه ښکاري. انعطاف په کټګوریو وېشل کېدی شي لکه په کلمه کې انعطاف، استازیتوب یا وضعیت.
لفظي، ډراماتیک، او وضعیتي تغیرات اکثرا د ادعا په حقیقت ټینګار کولو لپاره کارول کیږي. د طنزي ډوله تمثیل سره چې په طنز کې کارول کیږي د جعلي توضیحي ژبې په کارولو سره د معنی ټینګار کولو لپاره ، دا حقیقت پټوي او په څرګنده توګه ریښتیني تړاو نه ښیې.
نور ډولونه چې په تاریخ کې د Canop Thirval لخوا پېژندل شوي، د ډیلیکټیک انډول او عملي انعطاف شامل دي.
تعریف
هینري واټسن فولر، د کینګز انګلیسي ژبه کې وايي: "د هرډول تعبیر تعریف - که څه هم د هغه په زرګونو تعریفونه شتون لري، مګر لږ یې منل شوي دي - باید هغه څه شامل کړي چې په سطحه کې ویل شوي. دا باید ورته نه وي. په لاندې پرتونو کې څه ویل شوي. همدارنګه، ایریک پارټریج په کارولو او ناوړه ګټه اخیستنې باور لري: "انفریشن د هغه څه بیان دی چې د هغې معنی سره مخالف وي." » د دوه ګوني لیدونکو مفهوم ته د اړتیا کارول. فولر د عصري انګلیسي فعالیت په لغت کې وايي:دا اصطلاح کله ناکله په مترادف ډول د متضاد سره کارول کیږي او په داسې حالت کې کوم عجیب او غیر مهم شی ته اشاره کوي چیرې چې دوه ګونی لیدونکي نلري. د مثال په توګه:
د امریکایی میراث انګلیسي قاموس کې، د انعطاف ثانوي معنی په لاندې ډول ده: "د هغه څه ترمینځ توپیر چې تمه کیږي او څه پیښیږي." که څه هم دا مفهوم د ناانډولۍ سره مترادف نه دی، دا د ډراماتیک او وضعیت انعطاف تعریف سره ورته دی. د انعطاف په تعریفونو کې اکثره تناقض شتون لري، مګر تضاد باید د انسان د حماقت یا غرور ځینې اړخونه څرګند کړي؛ له همدې امله، د امریکا د میراث قاموس کارونکي یوازې د بدمرغه پیښو یا حیرانتیا نا امیدۍ لپاره د انعطاف کارول نه مني ځکه چې دا د انساني غرور یا حماقت هیڅ شی نه ښیې. همدارنګه، پدې اړخ کې ، د اکسفورډ انګلیسي کلتور وایي:
په انګلیسي کې د کلمې اصل
د ریچارډ وټلي په وینا:
دا کلمه د 16 پیړۍ څخه د ادبي لړۍ په توګه افسانوي ادب ته ننوتل. دا کلمه د لاتیني او په پای کې د یوناني (εἰρωνεία) څخه اخیستل شوې ده چې معنی یې منافقت او اراده ناپوهي ده. د شعر او شاعرۍ تخنیکونو نوې پرنسټن انیسکلوپیډیا د لاندې ډولونو تر مینځ توپیر کوي:
حوالې
11. استعاره او د ایراني ډراماتيک ادب په جوړښت کې یې رول، پاپ رحیمي ، ۲۰۱۵
پايليکونه
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:فلسفي اندونه وېشنيزه:فلسفي شکاکیت وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس وېشنيزه:فلسفي مفسرین وېشنيزه:فلسفي ويوکي وېشنيزه:فلسفي ويپانگه وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه وېشنيزه:فلسفي ویي
د بابل سقوط
د بابل سقوط، د نوي بابل د سترواکۍ پای ته، وروسته له هغه اشاره کوي چې له میلاد ۵۳۹ کاله مخکې د هخامنشي سترواکۍ له خوا فتح شو. تاریخپوهان د بابل د خپلواکۍ اصطلاح هم د یو بل پر ځای کاروي.
نبونایډوس (Nabû-na'id۵۵۶-۵۳۹ مخکې له میلاد) د اشوري کشیش اډا-ګوپي زوی په ۵۵۶ مخکې له میلاد کې، د ځوان پاچا لباشي - مردوک له راپرځولو وروسته واک ته ورسېد. د اوږدې مودې لپاره هغه خپل زوی شهزاده بیلشزار ته واک وسپاره، چې یو وړ سرتیری، خو کمزوری سیاست مدار و.
په ختیځ کې، هخامنشي سترواکۍ د ودې په حال کې وه. د ۵۳۹ مخکې له میلاد کال په اکتوبر میاشت کې، لوی کوروش بابل ته پرته له کومې جګړې او په کرارۍ ننوت. له دې وروسته بابل د پاریس د هخامنشيانو په سیمه کې د ساتراپي په توګه شامل شو. لکه څنګه چې کوروش په خپلې استوانې (منشور) کې ژمنه وکړه چې د بابل خلکو ته درناوی وکړي، او بندیان شوي یهودیان دې خوشې کړي، ترڅو خپل هیواد ته راستانه شي، هغه د پخوانیو بابل پاچایانو د قانونيځایناستي په توګه ګڼل کیده او د نبونایډوس پرخلاف په بابل کې ډېر مشهور شو.
شرایط
یو شمېر عوامل د بابل د سقوط لامل شو. د بابل خلک د نبونایډوس تر واکمنۍ لاندې ناکراره او ناخوښه وو. د مردوک کشیشانو له نابونایډوس څخه کرکه درلوده، ځکه چې هغه مردوک مذهب وځپه او د سین د سپوږمۍ خدای د عقیدې د پرمختګ له امله هغه په بابل کې په مردوک معبد کې د بابل دین د مرکزي کولو په هڅه کې و او د خپل ځان پر وړاندې یې یو قوي احساس راوپاروه او په دې توګه یې سیمه ییز کشیشان له منځه یووړل. پوځي ګوند هم د هغه د پخوانیو ذوقونو له امله هغه ته سپکاوی وکړ. داسې برېښېده چې هغه د خپلې پاچاهۍ دفاع بیلشزار (یو وړ سرتیری، خو کمزوری سیاست مدار چې سیاسي اشراف یې له ځانه پردي کولو) ته پرې ښوده.
یرغل او تیری
په ۵۳۹ مخکې له میلاد کې کوروش په بابل باندې یرغل وکړ. د بابل تاریخ او د کوروش استوانه (منشور) دواړه بیانوي چې بابل له «جګړې پرته» نیول شوی، په داسې حال کې چې د یوناني انجیل کتاب ډینیل یادونه کوي چې پاچا وژل شوی.
د زینوفون په وینا: بیلشزار په دې جګړه کې وژل شوی، خو دا روایت په پراخه کچه نه دی منل شوی. نبون یډوس تسلیم او تبعید شو.
جذب
د بابلیانو په منځ کې، دا احساس لا هم پیاوړی و، چې هیڅوک په لویدیځې آسیا کې د واکمنۍ حق نه لري، تر هغه چې هغه د بیل او د هغه د کشیشانو له خوا دې مقام ته ټاکل شوی نه وي او په همدې بنسټ، کوروش له دې وروسته د «بابل پاچا» سترواکي لقب په غاړه واخیست. کوروش ادعا وکړه چې د پخوانیو بابل پاچایانو مشروع ځای ناستی او د بیل مردوک غچ اخیستونکی دی او ځان یې د بچوونکي په توګه څرګند کړ، چې د مردوک له خوا د نظم او عدالت د بیا رغولو لپاره غوره شوی.
تاریخ لیکنه
د میخي خط متنونه - د نبونایډوس تاریخ، د کوروش استوانه (منشور) او تش په نامه د نبونایډوس په نوم یاد شوی ټکی د پارس له بریا وروسته لیکل شوي. دوی نبونایډوس په منفي ډول انځوروي او کوروش د بابل د آزادونکي په توګه، د بابل د اربابالانواعو او الهو ساتندوی او په پایله کې د بابل د تخت د قانوني ځای ناستي په توګه معرفي کوي.
د حکومت نوی نظام رامنځ ته شو او د پارس څو ملیتي دولت جوړ شو. د حکومت دغه نظام د لومړي داريوش د واکمنۍ پر مهال د دویم کمبوجیه له خوا د مصر له فتحې وروسته خپل اوج ته ورسېد او له هغه وروسته يې ايډيالوژيک بنسټ د پارس د پاچایانو په ليکنه کې تر لاسه کړ.
د یسعیاه کتاب
د نوې بابل سترواکۍ له خوا د بیت المقدس فتحه او په ۵۸۶ مخکې له میلاد کې د هغه د اشرافو جلاوطني د یسعیاه کتاب د رامنځته کېدلو بل پړاو پیلوي. ډیوټرو یسعیاه ځان په جلاوطنۍ کې اسرائیلیانو ته خطاب کوي، دوی ته د بېرته راستنیدو هیله وړاندې کوي. د بابل د نژدې سقوط په اړه د ډیوټرو - یسعیاه وړاندوینې او د اسرائیلو د ژغورونکي په توګه د کوروش ستایل، د هغه د وړاندوینې تاریخ ۵۵۰-۵۳۹ مخکې له میلاد پورې او یا هم د دې دورې تر پایه پورې رسېږي.
لېبراله ډیموکراسي
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left"
لېبراله ډیموکراسي د لېبرالې سیاسي ایډیالوژۍ ترکیب دی چې د حکومت تر یوې غیر مستقیمې ډیموکراټيکې بڼې لاندې عمل کوي. په ځانګړنو کې یې د ګڼو متفاوتو سیاسي ګوندونو تر منځ ټاکنې، د حکومت په بېلابېلو برخو کې د قوو تفکیک، د پرانیستې ټولنې د یوې برخې په توګه په ورځني ژوند کې د قانون حاکمیت، له خصوصي مالکیت سره د مارکېټ اقتصاد، د ټولو خلکو لپاره د بشري او مدني حقونو او مدني او سیاسي ازادیو برابر ملاتړ یادولی شو. په عملي ډول د دغه سیستم د تعریف لپاره لېبراله ډیموکراسي له اساسي قانون څخه استفاده کوي چې یا په مدون ډول وي (لکه متحد ایالتونه) او یا په غیر مدون ډول وي (لکه بریتانیا) تر څو د حکومت واکونه مشخص کړي او ټولنیز تړون تثبیت کړي. د شلمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې د پراختیا تر یوې دورې وروسته لېبراله ډیموکراسي په نړۍ کې پر یوه معمول سیاسي نظام بدله شوه.
لېبراله ډيموکراسي ښايي د اساسي قانون بېلابېلې بڼې ولري، ځکه ښايي یا مشروطه پادشاهي وي یا جمهوریت وي. یا هم ښايي پارلماني سیستم وي، ریاستي سیستم وي او یا هم نیمه ریاستي سیستم وي. په لېبراله ډيموکراسۍ کې معمولاً د رایې ټولیز حق موجود دی او ټولو بالغو وګړو ته د رایې حق ورکوي، پرته له دې چې قوم، جنسیت، د شتمنۍ مالکیت، توکم، عاید، ټولنیز موقعیت یا مذهب ته یې پام وکړي. له دې سره سره، له تاریخي پلوه ځینو هغو هېوادونو د امتیاز محدود حق لرلی چې د لېبرالو ډیموکراسیو په توګه په پام کې نیول کېږي. حتا دا مهال هم ځینې هغه هېوادونه چې لېبرال ډيموکراټيک بلل کېږي، په رښتینې معنا د رایې عمومي حق نه‌لري. د بېلګې په توګه په بریتانیا کې هغه کسان رایه نه‌شي ورکولای چې د زندان اوږدمهالي محکومیتونه تېروي او دا هغه پالیسي ده چې د اروپا د بشري حقونو محکمه یې د بشري حقونو نقض ګڼي. د متحدو ایالتونو په ډېرو برخو کې هم دې ته ورته پالیسي عملي کېږي. د «کاپج» او «راینیک» د څېړنې له مخې لږ تر لږه ۸۵ سلنه ډيموکراسیو د عمومي رایې حق خوندي کړی دی. ډېری هېوادونه خلکو ته د رایې د اجازې تر ورکړې مخکې د هویت مثبتې پېژندنې ته اړتیا لري. د بېلګې په توګه په متحدو ایالتونو کې درېیمه برخه ایالتونه له خپلو وګړو څخه د رایې د ورکړې لپاره د هویت اسناد غواړي. هغه پرېکړې چې د ټاکنو له لارې ترسره کېږي د ټولو وګړو له‌خوا نه دي، بلکې د هغو کسانو له‌خوا ترسره کېږي چې د رایې ورکوونکو له ډله کې دي او د رایې له لارې ټاکنه کوي.
لېبرال ډیموکراټيک اساسي قانون د حکومت ډیموکراټيکه ځانګړنه تعریفوي. د اساسي قانون موخه تر ډېره د حکومت د واکونو محدودیت بلل کېږي. لېبراله ډیموکراسي د قوو پر تفکیک، خپلواکه قضائیه قوه او د حکومت د برخو تر منځ د کنترول او تعادل پر سیستم ټینګار کوي. ګڼ ګونديز سیستمونه چې لږ تر لږه دوه پایدار او دوامدار سیاسي ګوندونه ولري، د لېبرالې ډیموکراسۍ ځانګړنه ده. په اروپا کې لېبراله ډیموکراسي د داسې حکومت پر اهمیت ټینګار کوي چې د قانون د حاکمیت د اصل پیروي کوي. حکومتي اقتدار په مشروع ډول یوازې د هغو لیکلو او څرګندو قوانینو پر بنسټ عملي کېږي چې د ټاکل شوي پروسیجر له مخې تصویب او اجرا کېږي. ډېری ډیموکراسۍ له فدرالېزم څخه – چې د قوو د عمودي تفکیک په توګه هم پېژندل کېږي - د دې لپاره استفاده کوي چې د ښاري، ایالتي او ملي حکومتونو تر منځ د حکومتي واکونو په وېش سره د ناړه استفادې او عمومي مشارکت د ډېرښت مخه ونیسي (د بېلګې په توګه په جرمني کې فدرال دولت د قانون‌جوړونې اصلي مسؤولیتونه پر غاړه اخلي او فدرال ایالتونه ډېری اجرايي دندې پر غاړه اخلي).
سرچینې
د لېبرالې ډیموکراسۍ نوم او ریښه د اروپا اتلسمې پېړۍ ته رسېږي چې دا پېړۍ د روښانوالي په دوره هم مشهوره ده. هغه مهال نږدې غوڅ اکثریت اروپايي هېوادونه پادشاهي وو او سیاسي واک د پادشاه یا اشرافو په اختیار کې و. له لرغوني دوران را وروسته د ډیموکراسۍ امکان ته په جدي ډول د یوې سیاسي تیورۍ په توګه پام نه و شوی او عمومي باور دا و چې ډیموکراسۍ ښايي د خلکو د ذهني بدلونونو له امله د پالیسیو په برخه کې بې‌ثباته وي. پر دې سربېره باور دا و چې ډیموکراسي د انسان د طبیعت پر خلاف ده، ځکه چې انسانان ذاتاً شریر او تاوتریخجن دي او د خپلو ناوړه انګېزو د مهار لپاره یوه پیاوړي رهبر ته اړتیا لري. ډېری اروپايي پادشاهان په دې باور وو چې دوی ته واک د خدای له‌خوا ورکړل شوی دی او که څوک یې د واک چلولو حق تر پوښتنې لاندې راولي، کفر یې کړی دی.
دغه لیدلوري په لومړیو کې د روښانوالي د روڼ‌اندو یوې کوچنۍ ډلې وننګول، دوی په دې باور وو چې انساني چارې باید د عقل او همدا راز د ازادۍ او برابرۍ د اصولو پر بنسټ اداره شي. دوی استدلال کاوه چې ټول خلک برابر پیدا شوي دي او له همدې امله داسې نه‌شي کېدای چې سیاسي اقتدار دې له خدای سره د فرضي اړیکې یا هرې هغې ځانګړنې پر بنسټ توجیه شي چې یوه کس ته پر نورو برتري ورکوي. دوی استدلال وکړ چې حکومتونه د خلکو د خدمت لپاره دي – نه برعکس – او قوانین باید پر هغو خلکو پلي شي چې حکومت کوي (او دا هغه مفهوم دی چې د قانون د حاکمیت په نامه پېژندل کېږي).
که څه هم لېبراله ډیموکراسي په لومړیو کې د روښانوالې دورې لېبرالانو مطرح کړه، خو د ډیموکراسۍ او لېبرالېزم تر منځ اړیکه له لومړیو څخه اختلافي یا لانجمنه وه او په شلمه پېړۍ کې پر ستونزه بدله شوه. جاسپر ډومن په خپل کتاب «په یوه لېبرال ډیموکراټیک دولت کې ازادي او برابري» (Freedom and Equality in a Liberal Democratic State) کې ویلي دي چې ازادي او برابري د یوې لېبرالۍ ډیموکراسۍ لپاره اړین دي. فرانسېس فوکویاما په خپل کتاب «د تاریخ پای او وروستی انسان» (The End of History and the Last Man) کې ویلي دي چې د فرانسې تر انقلاب را وروسته لېبرالې ډیموکراسۍ بیا بیا ثابته کړې ده چې (له اخلاقي، سیاسي او اقتصادي پلوه) تر بل هر سیستم غوره نظام دی او ویلي یې دي چې ډیموکراسي به په اوږد مهال کې لا ډېره شي، که څه هم ښايي له لنډمهالو ماتو سره مل وي. د «فریډم هوز» څېړنیزه مؤسسه دا مهال لېبراله ډیموکراسي د یوې داسې انتخاباتي ډیموکراسۍ په توګه تعریفوي چې مدني ازادۍ هم خوندي کوي.
په نړۍ کې لېبرالې ډیموکراسۍ
ګڼ سازمانونه او د سیاسي علومو پوهان د ازادو او غیر ازادو دولتونو داسې فهرستونه وړاندې کوي چې هم د اوس مهال او هم د څو پېړیو وړاندې مهال اړوند دي. په دې ډله کې تر ټولو پېژندل شوي یې ښايي د پولیټي ډېټا مجموعه او هغه مجموعه وي چې «فریډم هوز» او «لري ډایمنډ» وړاندې کړې ده.
د ګڼو روڼ‌اندو او د فریډم هوز په څېر سازمانونو تر منځ هوکړه موجوده ده چې (تر پولنډ او هنګري پرته) د اروپايي اتحادیې هېوادونه انګلستان، ناروې، ایسلنډ، سویزرلنډ، جاپان، ارجنټاین، برازیل، چیلي، سوېلي کوریا، تایوان، محتد ایالتونه، هند، کاناډا، اروګویه، کاسټا ریکا، اسرائیل، سوېلي افریقا، استرالیا او نیوزلنډ لېبرالې ډيموکراسۍ دي او هند دا مهال د نړۍ د ډیموکراسیو تر منځ تر ټولو ډېر نفوس لري.
فریډم هوز سازمان په افریقا او پخواني شوروي اتحاد کې ډېری رسمي ډیموکراټیک دولتونه په عمل کې غیر ډیموکراټیک دولتونه ګڼي، معمولاً یې دلیل دا دی چې دولت دا مهال د ټاکنو پر پایلو ډېر اغېز لري. له دې ډلې ډېری هېوادونه له پام وړ لوړو ژورو سره مخ دي.
د یو-ګوندي او دیکتاتوري حکومتونو په څېر د غیر ډیموکراټیک حکومت رسمي ډولونه تر ډېره په ختیځه اسیا، منځني ختیځ او شمالي افریقا کې دود دي.
په وروستیو کې د «فریډم هوز» د ۲۰۱۹ کال راپور څرګندوي چې په تېرو ۱۳ کلونو کې له ۲۰۰۵ څخه تر ۲۰۱۸ کال پورې «سیاسي حقونه او مدني ازادۍ» کمې شوې دي او همدا راز د لېبرالې ډیموکراسۍ لرونکو هېوادونو د شمېر کمښت ته یې اشاره کړې ده.
سانسور په بېلاروس کې
په بېلاروس کې سانسور که څه هم د دې هېواد اساسي قانون له خوا منع دی، خو د یو شمېر قوانینو له خوا پلی کېږي. دا هغه قوانین دي چې ولسمشر ته سپکاوی جرم ګڼي او تر پنځو کلونو پورې په بند محکومېږي او بل دا چې په بهر کې د بېلاروس انتقاد کوونکی تر دوو کلونو پورې په بند محکومېږي. په بېلاروس کې د رسنیو ازادي خورا محدوده ده. دولتي رسنۍ د ولسمشر تابع دي او د خپلواکو رسنیو ځورول او سانسور یو معمول کار دی. حکومت دواړه خپلواکې او بهرنۍ رسنۍ په سیستماتیک سیاسي ډول ګواښي، په ځانګړې توګه هغه وخت چې د خرابېدونکي اقتصاد او بشري حقونو د سرغړونو په اړه راپور ورکړي. خبریالان د غیر مجاز لاریونونو راپور ورکولو یا له نه راجستر شوو رسنیو سره د کار له امله ځورول ویني او توقیف کېږي. خبریالان په مشکوکو شرایطو کې وژل شوي دي. ډیری ځایی خپلواکې رسنۍ په منظم ډول په خپل ځان سانسور پلی کوي.
بې پولې خبریالانو بېلاروس په ۲۰۱۰ کال کې د مطبوعاتو د ازادۍ په شاخص کې له ۱۷۸ هېوادونو څخه په ۱۵۴ مه درجه کې راوستی. په ۲۰۱۱ کال کې د ازادۍ کور بنسټ د رسنیو د ازادۍ په راپور کې، د ۱۰ (ډېر زیات ازاده) نه تر ۹۹ (تر ټولو کم ازاده) ازاده هېوداو په معیار کې، بېلاروس په ۹۲ ځای کې راوستی، ځکه چې د لوکاشینکو رژیم په سیستماتیک ډول د مطبوعاتو ازادي محدودوي. د دې درجه بندي دې راپور چې دا هېواد یی د ۱۹۶ هېوادونو له منځه د اخیر له خوا په نهم ځای راوستی، دا هېواد یې "غیر ازاد" ښودلی. په ۲۰۱۱ کال کې، د لوکاشینکو رژیم له خوا په خپلواکو رسنیو د یو کال اوږد سانسور وروسته، هېواد د PFI په درجه بندي کې ۱۵۸ ځای ته ښکته شو.
راجستر او په رسنیو د دولت کنترول
د بېلاروس د معلوماتو وزارت په ۲۰۰۱ کال کې تاسیس شو چې د دې هېواد د رسنیو د تنظیم کونکي په توګه کار کوي. د جواز ورکولو او راجستریشن بهیر په دې هېواد کې غیر شفاف او سیاسي دی. له ۲۰۰۹ کال راهیسې ټولې رسنۍ، د ویب پاڼو په ګډون، راجستر ته اړتیا لري که دا کار و نه کړي نو بیا بندېږي. خپلواکه خپرونې اړ دي چې د بهرني انټرنیټ له ډومینونو څخه کار واخلي. هغه رسنۍ چې "د دولت ګټو ته ګواښ پېښوي" له اعتبار څخه محرومېږي او تړل کېږي.
حکومت د ۲۰۰۹ کال په فبروري کې د ډله ییزو معلوماتو په برخه کې د عامه همغږۍ شورا رامنځته کړه، چې موخې یې: له دولت سره د تعامل د همغږۍ مدیریت، د عامه ټولنو او نورو سازمانونو همغږي کول چې د د ډله ایزو معلوماتو په برخه کې کار کوي، د ډله ایزو معلوماتو په برخه کې په رسنیو باندې د قوانینو او مقرارت د ښه تطبیق پلي کول، د ډله ایزو رسنیو قانون د قاون د تطبیق په برخه کې په اندېښنو او پوښتنو بحث کول وو.
د ۲۰۱۴ کال دسمبرراهیسې، ویب پاڼې د 12 میاشتو په موده کې د د دوه اخطارونو وروسته د محکمې له حکم پرته بلاک کیدی شي. دا وضعیت په ډله ییزو رسنیو پراخ شو او د محتویاتو په اړه مسؤلیت ډېر شو او د کارونکي نظریات هم پکې شامل شول.
د ۲۰۲۰ کال د لاریونونو په جریان کې، د کامسومولسکایا بېلا پرادا د ورځپانې بېلاروسۍ نسخې و نه شو کولی چې خپلې دری نسخې چاپ کړي، او نارودناجا وولیا ونشو کولی چې د ورځپانې یوه نسخه چاپ کړي (دواړه ورځپاڼو د حکومت تر کنټرول لاندې چاپخانې سره قرارداد درلود). د بېلاروس د خبریالانو اتحادیې وویل چې اصلي لامل تخنیکي ستونزې نه وې، مګر د لاریونونو او بشري حقونو څخه د سرغړونو په اړه د معلوماتو د بندولو هڅه وه. دوه نورې خپلواکې ورځپاڼې (بیلګازیتا او سووبودنی نووستي) هم په بېلاروس کې و نه شو کړی چې نوې نسخې چاپ کړي. د کامسومولسکایا پرادا او نارودناجا وولیا نوې نسخې په روسیه کې چاپ شوې، مګر د اخبار وېشلو دولتي شبکې "بیلسویوزپچات" د پلور لپاره د هغو اخستل رد کړل. دې ورځپاڼو همدا رنګه راپور ورکړ چې د پوسټ خدمت د ګډون له لارې تحویلي وځنډوله.
د ۲۰۲۱ کال په جنوري کې، بریستسکایا ګزیتا اړ شوه چې د چاپ شوې ورځپاڼې خپرول ودروي. د ۲۰۲۱ کال په جولای کې، د ناشا نیوا ورځپاڼه اړ شوه چې د خپلو ایډېټرانو د نیولو وروسته په بېلاروس کې خپل فعالیت بند کړي. د ۲۰۲۱ کال په جولای کې، په ملادزیچنا کې مېشته "ریحیانالنایا هزیتا" (په بېلاروس: Рэгіянальная газета، سیمه ایزې ورځپاڼې) اعلان وکړ چې د کارکوونکو د پلټنو او پوښتنو ورسته دوی د چاپ شوو ورځپاڼو خپرول بند کړي. د ۲۰۲۱ کال په جون کې، بیلپوشتا د عضویت له لارې د نووي چاس له توزیع کولو څخه ډه ډه وکړه، او د ۲۰۲۱ کال په اګست کې، نووي چاس اعلان وکړ چې ټولو شرکتونو د دوی د ورځپاڼې د نه چاپلو له امله د خپرونو بندولو ته اړ ایستل شوې ده.
په نشراتي رسنیو د دولت کنترول
دولت په کورنیو نشراتي رسنیو کې مجازی انحصار ساتي، یوازې دولتي رسنۍ په ټول هېواد کې نشرات لري، او د کوچنیو تلویزیونونو او رادیوګانو محتوا په کلکه محدود ده. حکومت ډیری خپلواکې او مخالفې ورځپاڼې د دولتي پوسټ او د غرفو د سیستم له خوا د توزیع کولو څخه منع کړې، چې هغوی له خپلو خبرخونو څخه مستقیم پلورلو ته اړ کړي او د اخبار د وېشلو لپاره رضاکاران کاروي، خو چارواکي ځینې وختونه خصوصي توزیع کونکي ځوروي او بندي کوي.
روسي رسنیو ته اجازه ورکړل شوې چې تلویزیوني پروګرامونه نشر کړي، ورځپاڼې وپلوري او په بېلاروس کې ژورنالیستي فعالیتونه ترسره کړي (که څه هم د بېلاروس حکومت له خوا ځینې روسي خبریالان شړل شوي هم دي)، پدې توګه ځینې عامو خلکو ته اجازه ورکول کېږي، په ځانګړي توګه په لوی ښارونو کې هغه وکړي چې ډیری روسي اوسیدونکي لري، چې په روسي ژبه بدیل لید ته لاسرسی پیدا کړي (نږدې ټول بېلاروسیان په روسي ژبه پوهېږي او ډیری یې په روسی خبرې کوي). ډیری مخالفې رسنۍ د نږدې هېوادونو څخه خپریږي ترڅو بېلاروسیانو ته بدیل نظر وړاندې کړي. پدې کې د بېلیست تلویزیون او د بېلاروس لپاره اروپایی راډیو (Eŭrapéjskaje Rádyjo dla Biełarúsi) شامل دي.
د ۲۰۱۴ – ۲۰۱۵ کلونو په ترڅ کې، په لسګونو ازاد (که کوره کاروونکي) خبریالان د بهرنیو رسنیو سره (په اروپايي اتحادیه کې مېشته د بېلاروس ژبې میډیا په ګډون) چې د بهرنیو چارو وزارت رسمي اعتبار نلري، لکه څرنګه چې د دې هېواد د ادارې سرغړونو د کوډ په ۲۲.۹ (۲) ماده کې وړاندوېنه شوی، د کار کولو له امله جریمه شوي. خبریالان د دوی د کار د محتوا پراساس نه، بلکه د بهرنیو رسنیو له لارې د خپرولو له امله په سلګونو یورو جریمه شوي او د کمپیوټر تجهیزات هم ضبط شوي. جریمه شوو خبریالانو په پولنډي بیلسات تلویزیون،  وچ ویله کې مطالب خپاره کړي وو. د ا جرایي تضمینونه (قانون)، په محکمه کې د شاهدانو د شاهدي په ګډون، د بېلاروسي چارواکو له خوا ندي تعقیب شوي، لدې سره د هغوی استناف هم رد شوی. د خبریالانو تعقیب د بېلاروس د خبریالانو د اتحادیې (BAJ) له خوا او همدا رنګه د رسنیو د ازادۍ لپاره د OSCE بسټ د استازي او د خبریالانو د اروپایي فدراسیون (EFJ) له خوا و غندل شو، چې دا یی د بیان د ازادۍ له معیارونو څخه سرغړونه ګڼله. د ۲۰۱۴ کال له اپرېل راهیسې، ازاد (له کوره) خبریالان له ۲۰۰ نه تر ۵۰۰ یورو، چې په مجموع کې تر ۸۰۰ یورو ډېر کېږي، جریمه شوي او ځينې په مکرر ډول تعقیب او جریمه شوي.
د ۲۰۱۲ کال کې، د بېلاروس ترټولو لویې دولتي شبکې MTIS د نامعلومو دلایلو له مخې د یوروونیو خپرونې بندې کړې. یوروونیوز په بېلاروس کې وروستی خپلواک تلویزیوني چینل و.
عصبي علوم
عصبي علوم د عصبي سیسټم (مغزو، نخاع او محیطي عصبي سیسټم) او د هغو د دندو علمي مطالعه ده. دا یو څو اړخیزه علم دی چې فیزیولوژي، اناټومي، مالیکولي بیولوژي، پرمختیایي بیولوژي، سایټولوژي، ارواپوهنه، فیزیک، کمپیوټر ساینس، کیمیا، طب، احصایه او ریاضیکي ماډل جوړونه د نیورونونو، ګلیا او عصبي سرکټونو د بنسټیزې او بېړنۍ ځانګړتیاوو درک لپاره سره ترکیب کوي. د زده‌کړې، حافظې، چلند، درک او شعور بیولوژيکي اساس پوهه د اریک کنډل له لوري د بیولوژيکي علمونو د «حماسي ننګونې» په توګه توصیف شوی ده.
د عصبي علومو لمن د وخت په تېرېدو سره پراخه شوې ده ترڅو په بېلابېلو پیمانو کې د عصبي سیسټم مطالعې لپاره کارول شوي بېلابېل چلندونه په کې شامل شي. د عصبي ساینس پوهانو لخوا کارول شوي تخنیکونه ډېر پراخ شوي دي، په هرې عصبي حجرې باندې له مالیکولي او حجروي مطالعاتو څخه نیولې په مغز کې د حسي، حرکتي او پېژندګلوي دندو تر انځور اخیستنې پورې.
تاریخ
د عصبي سیسټم په هکله لومړنۍ مطالعه لرغوني مصر پورې اړوند ده. ټرپانېشن، د رواني اختلالاتو یا د سر ټپونو د درملنې یا هم د کوپړۍ د فشار کمولو لپاره د کوپړۍ د سوري کولو جراحي عملیات، د لومړي ځل لپاره په نیولیټیک دوره کې ثبت شو. له میلاد څخه ۱۷۰۰ کاله مخکې لاسي لیکنې ښکاروي چې د دماغي صدمو نښو په هکله مصریانو ځینې معلومات درلودل.
د مغزو د دندې په هکله لومړنیو لیدلورو کې ویل کېدل چې هغه د «کوپړۍ د ډکولو» لپاره یو ډول دی. په مصر کې، د منځني سلطنت له وروستیو څخه وروسته، ماغزه په منظم ډول د مومیایي کېدو لپاره د چمتو کېدو لپاره اخیستل کېده. په هغه وخت کې باور پر دې وو چې زړه د هوښیارتیا مرکز دی. د هروډوټوس په وینا، د مومیایي کولو لومړنی ګام دا وو چې «یوه کږه اوسپنه واخېستل شي او د هغه په واسطه ماغزه د پوزې له سوریو څخه بهر کړي، له همدې لارې به یې له یوې برخې څخه خلاص شو، په داسې حال کې چې په کوپړۍ کې پاتې نوره برخه به یې د درملو په واسطه مینځل کېده».
دا لیدلوری چې زړه د هوښیارتیا سرچینه ده، د یوناني ډاکټر هیپوکراټ تر وخته پورې ونه ننګول شو. هغه په دې باور وو د دې لپاره چې تخصصي غړي (لکه سترګې، غوږونه، ژبه) په سر کې مغزو ته نږدې قرار لري - ماغزه یوازې احساس پورې تړاو نه لري – بلکې د هوښیارتیا مرکز هم دی. افلاطون هم په دې باور وو چې ماغزه د اروا د عقلاني برخې د ژوند ځای دی. خو ارسطو په دې باور وو چې زړه د هوښ مرکز دی او مغز د زړه د تودوخې کچه تنظیموي. دا لیدلوری په ټولیز ډول ومنل شو تر هغو چې رومي ډاکټر جالینوس، د هیپوکراټ یو له پلویانو څخه او د رومي ګلاډیاټورانو ډاکټر، ولیدل چې د هغه ناروغانو چې به کله مغزو ته زیان ورسېد، بیا به یې خپل ذهني وړتیاوې هم له لاسه ورکولې.
ابولقاصص، آوېروس، آويسېنا (ابن سینا)، آوینزوار او مایمونیډس چې په منځنیو پېړیو کې د اسلام په نړۍ کې فعال وو، د مغز اړوند ځینې طبي ستونزې یې تشریح کړې. په رنسانس اروپا کې، وسالیوس (زوکړه ۱۵۱۴ – مړینه ۱۵۶۴)، رنه ډېکارټ (زوکړه ۱۵۹۶ – مړینه ۱۶۵۰)، ټوماس ویلیس (زوکړه ۱۶۲۱ – مړینه ۱۶۷۵) او جان سوامردام (زوکړه ۱۶۳۷ – مړینه ۱۶۸۰) هم د عصبي علومو سره زیاته مرسته وکړه.
د ۱۷۰۰مې لسیزې په وروستیو کې د لویجي ګالواني مخکښ کار د عضلاتو او نیورونونو الکټریکي تحریک پذیرۍ مطالعې لپاره لار هواره کړه. د نولسمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي کې، جان پیر فلورنس، په ژوندیو حیواناتو کې د ماغزو ځایي زخمونو سر ته رسولو آزمېښتي میټوډ کې مخکښ وو او پر حرکت، حساسیت او چلند یې د هغوی اغېزې توصیف کړې. په  ۱۸۴۳م کال کې امیل دو بایس-ریمونډ د عصبي سیګنال الکټریکي (برقي) طبعیت څرګند کړ، چې هرمان فون هلمهولټز یې بیا سرعت اندازه کړ، او په ۱۸۷۵م کال کې ریچارډ کاتن د سویانو او بیزوګانو په مغزي نیمه‌کرو کې الکټریکي پدیدې وموندلې. آډولف بېک په ۱۸۹۰م کال کې د سویانو او سپیانو د خپل سرو الکټریکي فعالیتونو ورته مشاهدې خپرې کړې. د مایکروسکوپ له اختراع او د ۱۸۹۰مې لسیزې په وروستیو کې د کامیلو ګولجي لخوا د رنګ ورکونې کړنلارې له پرمختیا وروسته د مغز مطالعې لا پېچلې شوې. په دې کړنلاره کې د هر یوه نیورون د پېچلو جوړښتونو ښکاره کولو لپاره د کروماټ له مالګې څخه کار واخیستل شو. د هغه تخنیک د سانټیاګو رامون او کاخال لخوا وکارول شو او د نیورون د عقیدې جوړېدو لامل شو، هغه فرضیه چې د مغز وظیفوي واحد نیورون دی. ګولجي او رامون وای کاخال په ۱۹۰۶م کال کې په ټول مغز کې د نیورونونو په هکله د مشاهدو، توصیفونو او پراخو طبقه بندیو له امله د فیزیولوژي یا طبابت نوبل ډالۍ ترلاسه کړه.
له دې څېړنې سره برابر، پاور بروکا، چې د مغزو له اړخه زیانمن شویو ناروغانو سره یې کار کاوه، سپارښتنه وکړه چې د مغزو ځانګړي ځایونه د ځانګړو دندو لپاره مسئول دي. په هغه وخت کې، د بروکا موندنې د فرانټس جوزف ګال نظریې د تایید په توګه په پام کې نیول کېدې چې ژبه ځایي ده او ځانګړي رواني کړنې د مغزو کورټکس په ځانګړو ځایونو کې ترسره کېږي. د کړنو د ځایي کولو فرضیه د جان هاګلینګس جکسون لخوا د مېرګي ناروغانو مشاهدې سره ملاتړ شوه، چې په بدن کې د قبضې یا اختلاج پرمختګ لیدلو سره د حرکي قشر (کورټکس) جوړښت په هکله یې په سمه توګه اټکل وکړ. کارل ورنیک د ژبې تولید او درک کې د مغز د ځانګړو جوړښتونو تخصصي کېدو نظریې ته لا ډېره پراختیا ورکړه. د عصبي عکس اخیستو تخنیکونو له لارې مډرن څېړنې، اوس هم د براډمن مغزي سایټوآرکیټکټونیک نقشې (د حجروي جوړښت مطالعې ته اشاره لري) څخه او د دې دورې له اناټومیکي تعریفونو څخه کار اخلي ترڅو ښکاره کړي چې د مغز د قشر بېلابېل ځایونه د ځانګړو دندو د ترسره کولو په وخت کې فعالېږي.
د شلمې پېړۍ په اوږدو کې، عصبي علومو خپل ځان ته د یوې جلا اکاډمیکې رشتې په توګه په پېژندل کېدو پیل وکړ، او نور په نورو رشتو کې د ننه د عصبي سیسټم مطالعې څخه راووت. اریک کنډل او ملګرو یې له ډاوېډ ریوچ، فرانسیس او شمیټ، او سټیفن کوفلر څخه د دې رشتې په جوړونه کې د مهم رول لرونکو‌ په توګه یادونه کړې ده. ریوش له کلینیکي ارواپوهنې سره د اساسي اناټومیکي او فیزیولوژیکي څېړنو ادغام د والټر ریډ پوځ په څېړنيز انسټیټوټ کې پیل کړ چې په ۱۹۵۰مه لسیزه کې پیل شو. په هماغه دوره کې، شمیټ په بیولوژي څانګه کې د عصبي علومو یوه څېړنیزه خپرونه د ماساچوسټ ټکنالوژۍ په انسټیټوټ کې تاسیس کړه چې بیولوژي، کیمیا، فیزیک او ریاضیات به یې سره یوځای ته راټولول. د عصبي علومو لومړنۍ خپلواکه څانګه (چې په هغه وخت کې ورته رواني بیولوژي ویل کېده) په ۱۹۶۴م کال کې د کالیفورنیا پوهنتون په ایروین کې د جیمز ال مک‌ګاګ لخوا تاسیس شوه. له هغه وروسته، بیا په هاروارډ طبي پوهنتون کې هم په ۱۹۶۶م کال کې د اسټیفان کوفلر لخوا د نیوروبیولوژي څانګه تاسیس شوه.