cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گیورگي تاتاریسکو
له کمونیستانو سره اتحاد
تاتاریسکو په ۱۹۴۴ زکال کې بېرته لیبرال ګوند ته راستون شو – وروسته له هغه چې رومانیا ته د شوروي د سرو لښکرو په ننوتلو سره دغه هېواد د شوروي اتحاد په متحد هېواد باندې واوښت او سیاسي ګوندونو د بیا ثبت اجازه ترلاسه کړه. له دې سره چې تاتاریسکو د دغه ګوند له مشرانو ډینو او ګئورګی آی بروټیانو سره مخالف و او د ۱۹۴۵ زکال په جون او جولای میاشت کې د خپلې ډلې جوړولو په موخه له هغوی جلا شوی و. ډینو او بروټیانو د PNL مشري جوړه کړه او تاتاریسکو او د هغه پارتیزنان یې له دیکتاتوري رژیمونو څخه د ملاتړ په استناد له ځانه لرې کړل.
له دې امله چې PCR (د شوروي د اشغال په ملاتړ) د نفوذ د زیاتېدو په حال کې و، خو وګړیز محبوبیت یې نه درلود او له همدې امله ځان ته د ملاتړ موندلو په موخه له بېلابېلو ډلو سره د اتحاد جوړولو په لټه کې و. تاتاریسکو اعلان وکړ چې ډله یې کیڼ اړخې او سوسیال لیبرال ده او بل پلو یې هڅه کوله له خپل نوي سیاسي جوړښت سربېره له شوروي اتحاد او خپلو لویدیځو متحدینو سره د ښو اړیکو په ساتلو سره منځنۍ تګلاره ونیسي. مخکښ سوسیالیست آن.ډي. کوسای چې له PNL سره یوځای شوی و له کمونیستانو سره یې د اتحاد په موخه د دغې ډلې استازولي وکړه. دغه هوکړه چې د انا پاوکر د خوښې وړ وه، د کمونیست ګوند د مشرتابه پلاوي د غړي لوکریتیو پاتراشکانو له شدید مخالفت سره مخ شوه؛ هغه «د بورژوازي ترمنځ په توپیر کولو» سره د اصلي PNL په ګټه استدلال کاوه او د تاتارېسکو ډله یې «د چلبازانو، باج غوښتونکو او پېژندل شوو رشوت غوښتونکو» ډله بلله.
په ۱۹۴۵ زکال کې د شوروي د فشار له امله د پترګروزا د کابینې په جوړېدو سره تاتاریسکو د بهرنیو چارو وزارت او د ولسمشر د مرستیالۍ څوکۍ ته ورسېد؛ د هغه ډلې ته څلور نور وزارتونه – د مالیې وزارت (د دریو پرلپسې وزیرانو په لرلو چې وروستی یې الکساندرو الکساندریني و)، د کار وزارت (وزیر یې ګئورګی وانټو و)، د صنعت وزارت (وزیر یې پتر.ن. بژان و) او همدارنګه د مذهبي چارو وزارت (وزیر یې راډو روشکلیت و) – وسپارل. هغه په غیر مستقیم ډول د ۱۹۴۶ زکال په عمومي ټاکنو کې د PCR له چلوټیو سره هغه مهال مرسته وکړه چې د امریکا له خوا یې د عادلانه ټاکنو د ترسره کولو وړاندیز ته ځواب ورنکړ. د پاریس په کنفرانس کې هغه د PCR له رهبرانو ګئورګي ګئورګیو دژ او پاتراشکانو سره په خوا کې د لویې رومانیا انحلال د ۱۹۴۷ زکال د نوې هوکړې له مخې تصدیق کړ.
عبدالجبار خان اڅکزی
عبدالجبار خان اڅکزی د اڅکزو قوم يو نامتو څیره وه چي. د افغانستان په جنوب کښي د کندهار په ولايت سپين بولدک ولسوالۍ دامان کلي کښي دي دنيا راغلي وو عبدالجبار خان اڅکزی د خپل پښتون قوم لپاره ډيري هيلي ځيلي وکړي
په کاناډا کې فیمینېزم
په کاناډا کې د فیمینېزم تاریخ د برابرو حقونو د ترلاسه کولو په موخه د تدریجي مبارزې څرګندونه کوي. د کاناډایي فیمینېزم تاریخ د پوهانو له خوا په نورو هېوادونو کې د معاصر لویدیځ فیمینېزم په څېر د څلورو څپو لرونکی ګڼل شوی چې هره یوه یې د جلا ټولنیزو نوښتونو او بدلونونو څرګندویي کوي.
لومړۍ څپه
په کاناډا کې د فیمینېزم لومړنی څپه د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې وه. د دغه څپې هڅو په عمومي ژوندانه کې د ښځو د ونډې پر زیاتوالي تمرکز درلود او موخې یې د رایو د ورکړې حق ته لاسرسی، د مالکیت د حقونو زیاتوالي، په زیاته کچه زده کړو ته لاسرسی او همدارنګه د قانون له خوا د ملاتړ کېدونو وګړو په توګه د ښځو په رسمیت پېژندل وو. د کاناډايي فیمینېزم دغه ابتدايي ډول تر ډېره په مورني فیمینېزم باندې ولاړ و: دا نظر چې ښځې د طبیعت پالونکې او «میندې» دي چې باید په عمومي ژوندانه کې ونډه واخلي؛ ځکه چې هغوی هم له داسې پرېکړو سره لیوالتیا لري چې له ټولنې څخه د غوره پالنې لامل وګرځي. د دغه نظر له مخې ښځو ته په ټولنه کې د متمدنې قوا په توګه کتل کېدل چې په پام وړ کچه یې په تبلیغي چارو او د عیسوي ښځو د اعتدال په اتحادیه (Woman's Christian Temperance Union) کې ونډه لرله.
دغې لومړۍ څپې په کیوبک کې توپیر درلود. په داسې حال کې چې دغه څپې لا له وړاندې وده کړې وه، خو بیا هم د کیوبک ګڼ شمېر ښځې د ۱۹۴۰ زکال تر اپرېل میاشتې په تمه پاتې شوې څو په ټاکنو کې د رایو د ورکړې له حق برخمنې شي.
ورته مهال د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې د کاناډايي ښځو ټولنیز، سیاسي او کلتوري رول او نفوذ په پام وړ توګه بدلون وموند. ښځو د نارینه وو ډېر هغه مسئولیتونه مخته وړل چې د جګړې پر مهال ترې پاتې و. په کارخونو کې یې کار کاوه، کروندې یې مخته وړې او په ټولنه کې یې خپل اهمیت ثابت کړ.
په کاناډا د ښځو د رایو ورکولو حق
په کاناډا کې د ښځو د رایو د ورکړې د حق اړوند هڅې د ۱۹۱۰مې لسیزې پر مهال اوج ته ورسېدې. د انګریزي ژب ویونکو نورو هېوادونو په پرتله د کاناډا د رایو ورکولو خوځښت په آسانۍ او له تاوتریخوالي پرته بریا ته لاسرسی وموند. هغه کړنلارې چې دغه خوځښت د اصلاحاتو په موخه ترسره کړې، د عریضو راغونډونه، د تمثیلي پارلمانونو جوړول او د پوسټ کارتونو پلور په کې شامل وو.
کونډو او نه واده شویو ښځو ته په ۱۸۸۴ زکال کې د اونتاریو د ښاروالۍ په ټاکنو کې د رایو ورکولو حق ورکړل شو. دغه ډول محدودو امتیازاتو د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې نورو ایالتونو ته هم پراختیا ومونده، خو په ایالتي کچه ټاکنو کې په بشپړه توګه د ښځو د رایو د حقونو پر وړاندې د محدودیتونو د لغو کولو لایحه د ۱۹۱۶ زکال تر لومړیو پورې تر هغه مهاله چې منیتوبا او ساسکاچوان ایالتونو نه وه منلې تصویب نه شوه. البرتا هم همدغه کال دغه لایحه تصویب کړه او امیلي مورفي نه یوازې په کاناډا بلکې د بریتانیا په ټوله سترواکۍ کې لومړنۍ قاضي وټاکل شوه.
دویمه څپه
له دې سره چې د اقتصادي ناورین او دویمې نړیوالې جګړې پر مهال په کاناډا کې د پنځو مخکښو فیمنېستانو له هڅو وروسته فیمینېزم دوام وموند، خو اړوند فعالیتونه یې د رایو د ورکړې د حق غوښتنې او له هغه وروسته هڅو په څېر څرګند نه و. ورته مهال د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې په کاري قوه کې د ښځو ونډې د عمومي ژوندانه په ډګر کې د ښځو د ځایګي اړوند نوی درک رامنځته کړ چې له امله یې د ښځو د وضعیت اړوندې عمومي څېړنې پیل او همدارنګه د هغوی لپاره د مساوي حقونو اړوند نوې مبارزاتي چارې تنظیم شوې. په داسې حال کې چې لومړۍ څپه ښوونې او روزنې ته د لاسرسي په موخه تنظیم شوې وه، دویمې څپې بیا په کاري قوه کې د ښځو پر ونډې، د برابر کار په وړاندې د برابرو امتیازاتو په ورکولو، د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالو ته په رسیدګۍ او همدارنګه د ښځو لپاره د امیدوارۍ په حقونو تمرکز درلود.
دریمه څپه
د کاناډايي فیمینېزم دریمه څپه چې د ۱۹۹۰مې لسیزې په لومړیو کې پیل شوه، د نژادي تبعیض، استعمار او سرمایه دارۍ ضد مفاهیمو سره یې نږدې اړیکه لرله. د دویمې څپې پر مهال د ښځو ترمنځ د خور بللو (خواهر خواندګۍ) دود مفهوم د دریمې څپې د فیمینېستانو له خوا له نیوکو سره مخ شو چې پر باور یې دغه مفهوم د ښځو د بېلابېلو تجربو څرګند نړیوال توب له پامه غورځوي او له مخې یې ښځې د یو بل پر وړاندې له تبعیض کار اخیستلی شي او یا هم کولای شي پر یو بل تسلط ومومي. د فیمینېزم دغه دریمه څپه د دواړو مخکنیو څپو پر خلاف له غیر متمرکزو او وګړیزو تنظیماتو سره اړوند وه.
د ښځو له ختنه کولو سره مخالفت
کاناډا په ۱۹۹۴ زکال کې د ښځو ختنه کول هغه مهال د ځورونې او تاوتریخوالي د یو ډول په توګه په رسمیت وپېژند، کله چې یې د خضرا حسن فرح په نامه نجلۍ ته چې له سومالیا څخه د ختنه کېدو څخه د ځان ژغورنې له امله کاناډا ته تښتېدلې وه، پناه ورکړه. په ۱۹۹۷ زکال کې د دغه هېواد د جزایي قانون ۲۶۸ برخه تعدیل شوه او دغه چاره یې منع اعلان کړه، یوازې په دې استثنا چې «عمل کېدونې نجلۍ د اتلس کلونو عمر ته رسېدلې وي او ورته هېڅ بدني زیان وه نه رسېږي».
څلورمه څپه
د کاناډایي فیمینېزم څلورمه څپه له فیمینېزم سره د بیاځلي لیوالتیا رامنځته کېدو ته اشاره لري چې د ۲۰۱۲ زکال په شاوخوا کې پیل شوه او د ټولنیزو رسنیو له کارونې سره اړیکه لري. د فیمینېستې کارپوهې پرودنس چمبرلین په خبره څلورمه څپه د ښځو لپاره په عدالت او همدارنګه د جنسي ځورونې او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي سره په مخالفت تمرکز لري. هغه لیکي چې د هغو ماهیت «په دې بې باوري ده چې یو شمېر لیدلوري اوس هم کېدلای شي شتون ولري».
د کیرا کاکرین په خبره د فیمینېزم څلورمه څپه «د ټکنالوژۍ له مخې تعریف کېږي» چې په ځانګړې توګه د فیس بوک، ټویټر، انسټاګرام، یوټیوب، ټامبلر او نورو بلاګونو څخه په ګټنه کې د زن ستېزۍ او لا زیاتو جنسیتي برابریو اړوند مشخصه کېږي.
هغه موضوعات چې د څلورمې څپې فیمینېستان ورباندې تمرکز کوي د واټ پر سر او کار ځای کې ځورونه، د زده کړو په چاپېریال کې جنسي تېری او د تېري کلتور دی. د ځورونې او ناوړه ګټنې/یا هم د ښځو او نجونو د وژنو رسواییو دغه خوځښت راپارولی. په کاناډا کې د دغه ډول رسواييو یو له بېلګو څخه په ۲۰۱۶ زکال کې د ژیان قمشي محاکمه وه.
د فیمینېزم د څلورمې څپې پر مهال کاناډا د ۲۰۱۵ زکال په نیمايي کې د یوې انلاین مبارزې له امله چې زرګونو کسانو په کې ونډه لرله د کوټکسو مالیات لغو کړل.
له دې سربېره د دغې څپې پر مهال د ۲۰۱۶ زکال په می میاشت کې هڅه وشوه چې د کاناډا په ملي سرود کې د جنسیتي توپیر د له منځه وړو په موخه د «زامنو» کلمه «موږ» ته واړول شوي؛ د دغې موخې لپاره د کاناډا لیبرال پارلماني غړي ماوریل بلانګر د ډېر مخصوص شمېر غړو له خوا C-210 لایحه وړاندې کړه. دغه لایحه د ۲۰۱۶ زکال په جون میاشت کې د کاناډا د استازو د جرګې له خوا په ۲۲۵ موافقو او ۷۴ مخالفو رایو تائید شوه. یاده لایحه د ۲۰۱۷ زکال په جولای میاشت کې د سنا د تصویب په موخه د وروستي ځل لپاره ولوستل شوه او سنا هم د ۲۰۱۸ زکال د جنوري په ۳۱ مه تصویب کړه چې بیا یې د ۲۰۱۸ زکال د فبروري په ۷مه سلطنتي تائید واخیست.
د لویې بریتانیا دویم جورج
دویم جورج (جورج اګستوس؛ په جرمني ژبه: ګئورګ اګوست؛ ۹ نومبر ۱۶۸۳ – ۲۵ اکتوبر ۱۷۶۰ زکال) د ۱۷۲۷ زکال د جون له ۱۱ مې نېټې (زوړ سټایل کلیزه) څخه په ۱۷۶۰ زکال کې تر خپلې مړینې پورې د لویې بریتانیا او ایرلنډ پاچا، د برانشوایک – لونبورګ (هانوفر) دوک او د روم د سپېڅلې سترواکۍ انتخابي شهزاده و.
جورج چې په شمالي جرمني کې وزیږېد او همالته را لوی شو، له دې امله هغه د لویې بریتانیا تر ټولو وروستی پاچا دی چې له لویې بریتانیا بهر زېږیدلی. د ۱۷۰۱ زکال د حل او فصل قانون او د ۱۷۰۷ زکال د اتحادیې قانون لامل وګرځېد څو هغه د خپلې انۍ سوفیا هانوفر له لوري د هغې پروتستانت اولادې ته د بریتانیا سلطنت په میراث پاتې شي. د سوفیا او په ۱۷۱۴ زکال کې د بریتانیا د ملکې آن له مړینې وروسته د هغه پلار چې د هانوفر انتخابي شاهزاده و د لویې بریتانیا لومړی جورج شو. هغه د خپل پلار د واکمنۍ په لومړنیو کلونو کې د خپل پلار له مخالفو سیاستوالو سره تر هغه مهاله په اړیکه کې و کله چې په ۱۷۲۰ زکال کې بېرته له حاکم ګوند سره مل شو.
د پاچا په توګه جورج له ۱۷۲۷ زکال وروسته د بریتانیا په داخلي سیاست ډېر لږ کنټرول درلود او تر ډېره پورې دغه سیاستونه د بریتانیا د پارلمان له خوا کنټرول کېدل. د انتخاب کوونکي په توګه هغه دوولس اوړي په هانوفر کې تېر کړل چېرې چې هغه په دولتي پالیسیو لا زیات کنټرول درلود. هغه له خپل مشر زوی فردریک سره چې د پارلماني اپوزیسیون ملاتړ یې کاوه چندان اړیکه نه لرله. د اتریش د ځای ناستوب د جګړې پر مهال جورج د ۱۷۴۳زکال په ډټینګن جګړه کې برخه واخیسته او له دې امله وروستی بریتانوي پاچا شو چې د جګړې پر مهال یې د پوځ مشري کوله. په ۱۷۴۵ زکال کې د بریتانیا د سلطنت د کاتولیک مدعي جیمز فرانسیس اډوارډ ستورات (پخواني مدعي) ملاتړو د جیمز د زوی چارلس اډوارډ ستورات («ځوان مدعي») په مشرۍ هڅه وکړه د یعقوب پالو د وروستي پاڅون پر مهال د جورج واکمني را نسکوره کړي خو پاتې راغلل. فریدریک په ۱۷۵۱ زکال په ناڅاپي ډول د پلار له مړینې ۹ کاله وړاندې ومړ؛ د جورج ځای د هغه مشر زوی فریدریک ته پاتې شو چې بیا دریم جورج شو.
د دویم جورج له مړینې څخه دوه پېړۍ وروسته تاریخ لیوالتیا لره چې هغه په خپلو معشوقو باندې د تمرکز لرلو، غصه ناک والي او ټنبلۍ له امله په تحقیر کوونکي ډول توصیف کړي. له دغه مهال وروسته د هغه د میراث بیاځلي ارزونه د دې لامل وګرځېده څو څېړونکي دې پایلې ته ورسېږي چې هغه د بهرني سیاست او نظامي ټاکنو په برخه کې له هغې کچې زیات نفوذ درلود چې وړاندې انګېرل کېده.
لومړی ژوند
جورج د جرمني په هانوفر ښار کې وزېږېد، د هغه له زیږون درې کاله وروسته د هغه خور سوفیا دوروتیا وزېږېده. د هغو والدینو جورج لوئیز چې د برانشوایک – لونبورګ ارثي شهزاده (وروسته د لویې بریتانیا پاچا لومړی جورج شو) و؛ او د سیلي سوفیا دوروتیا دواړو له یو بل سره نامشروع اړیکه لرله. په ۱۶۹۴ زکال کې د هغوی واده له دې امله منحل وګڼل شو چې سوفیا خپل مېړه پرېښی و. نوموړې په الدین کور (Ahlden House) نظر بنده شوه او د خپلو دواړو اولادونو له لیدنې څخه محرومه شوه؛ آن د دې احتمال شتون درلود چې هغوی هېڅکله خپله مور بیا وه نه لیدله.
جورج تر څلور کلنۍ پورې یوازې په فرانسوي ژبه چې د دیپلماسۍ او دربار ژبه وه خبرې کولای شوې او وروسته بیا د خپل ښوونکي یوهان هیلمار هلشتاین څخه جرمني ژبه هم زده کړه. هغه د فرانسوي او الماني ژبو سربېره انګلیسي او ایټالوي ژبې هم زده کړې او همدارنګه یې نسب پوهنه، پوځي تاریخ او جنګي تاکتیکونه په ډېر غور سره زده کړل.
هغه مهال چې ملکه آن په ۱۷۰۲ زکال کې د انګلستان، سکاټلنډ او ایرلنډ پاچاهۍ ته ورسېده، هغې اولاد نه درلود او د ۱۷۰۱ زکال د حل او فصل د قانون له مخې د انګلیس پارلمان د هغې نږدې پروتستانت خپلوان چې د جورج انۍ سوفیا او د هغې اولاده په کې راتله د انګلستان او ایرلنډ د وارثانو په توګه وټاکل. له همدې امله له انۍ او پلار وروسته جورج د دغو دریو قلمرونو څخه د دوو د ځای ناستي په توګه دریم ځایګی درلود. هغه په ۱۷۰۵ زکال کې د سوفیا د تابعیت له مخې انګلیسي تابعیت ترلاسه کړ. انګلستان او سکاټلنډ په ۱۷۰۷ زکال کې له یو بل سره یو موټي شول څو د لویې بریتانیا پاچاهي جوړه کړي، له همدې امله یې په مشترکه بڼه هغه ځای ناستی چی د انګلیس د استوګنې د قانون له مخې ټاکل شوی و، ومانه.
له پاچا سره ستونزه
جورج او پلار یې د ۱۷۱۴ زکال د سپټمبر په ۱۶/۲۷ مه نېټه له هاګ څخه د انګلستان په لور حرکت وکړ چې دوه ورځې وروسته ګرینویچ ته ورسېدل. راتلونکې ورځ دوی د یو لړ تشریفاتو په ترڅ کې په رسمي ډول لندن ته ورسېدل. جورج ته د ولز د شهزاده لقب ورکړل شو. کارولین له خپلو لوڼو سره په اکتوبر کې خپل مېړه ته د ورتلو په موخه لندن ته سفر وکړ، په داسې حال کې چې فریدریک په هانوفر کې پاتې و څو د هغه خصوصي ښوونکي یې وروزي. لندن داسې یوځای و چې جورج تر اوسه نه و لیدلی. له هانوفر ۵۰ ځله لوی و او د وګړو شمېر یې هم نږدې یو نیم میلیون تنه اټکل شوی و. جورج د انګلیسانو لپاره د ستایونکو عباراتو په کارولو محبوبیت وموند او ادعا یې وکړه چې داسې یو څاڅکی وینه نه لري چې انګلیسي دې نه وي.
د ۱۷۱۶ زکال په جولای میاشت کې پاچا د شپږو میاشتو لپاره هانوفر ته ولاړ او جورج ته یې د «قلمرو د ساتونکي او واکمن په توګه» یو لړ محدود واکونه ورکړل څو د خپل پلار په غیابت کې حکومت وچلوي. هغه د چیچسټر، هاوانټ، پورتسموث او ګلیفورډ له لارې په سویلي انګلستان کې یو لړ سلطنتي پرمختګونه لرل. لیدونکو یې اجازه لرله د ماښامنۍ پر مهال هغه د همپټون کورټ ماڼۍ په عمومي برخه کې وویني. د هغه د ترور لپاره هڅه په دروري لېن سلطنتي تیاتر کې وشوه چې د بریدګر تر کنټرول لاندې نیولو وړاندې یو کس په ډزو ووژل شو او دغه چاره د هغه د عامه شهرت لامل وګرځېده.
پلار یې د جورج د محبوبیت له امله په هغه بې باوره و او له هغه سره به یې بخیلي کوله، هغه چاره چې د پلار او زوی ترمنځ یې د اړیکو له ترینګلتیا سره مرسته وکړه. په ۱۷۱۷ زکال کې د جورج د دویم زوی شاهزاده جورج ویلیام زیږون د کورني جنجال لپاره په یو عامل واوښت. پاچا په ښکاره ډول د رواج له مخې د نیوکسل لومړنی دوک چمبرلین توماس پلهام هولز دغه ماشوم ته د تعمید غسل د ورکولو په موخه وټاکه. خو له دې امله چې جورج له نیوکسل څخه کرکه لرله او د تعمید په مراسمو کې یې دوک ته سپکاوی وکړ، له دې امله یې پلار په هغه غصه شو او دوک په غلطه توګه د هغه سپکاوی د دوه په دوه سیالۍ په توګه وباله. له دې امله پاچا خپل زوی له خپل استوګنځای یا له سنټ جیمز ماڼۍ څخه تبعید کړ. د ولز شاهزاده او شاهزادګۍ دربار پرېښود خو اولادونه یې د پاچا تر پالنې لاندې پاتې شول.
جورج او کارولین چې په خپلو ماشومانو پسې خواشیني شوي و او د هغوی له لیدنې ناهیلي شوي، یو ځل په پټه سره د پاچا له اجازې پرته د هغوی د لیدنې په موخه ماڼۍ ته ورغلل؛ کارولین بېهوښه شوه او جورج «د یو ماشوم په توګه هغې ته وژړل». پاچا تر یوه بریده تسلیم شو او هغوی ته یې اجازه ورکړه په اونۍ کې یوځل هلته ورشي، خو وروسته یې کارولین ته اجازه ورکړه چې هر وخت کولای شي د خپلو بچیانو لیدنې ته ورشي. د ۱۷۱۸ زکال په فبروري میاشت کې د هغوی زوی جورج ویلیام چې یوازې درې میاشتنۍ و او پلار یې ورسره په خوا کې و ومړ.
ترمه
تُرمه
ترمه يا تورمه چي په انګليسي Torma ليکل کېږي د هلمند ولايت د نهرسراج يا ګريشک ولسوالۍ مربوط يو کلی دی چي سنګين ولسوالۍ ته په نهه کيلومترۍ کي پروت دی، د دې کلي اوسېدونکي بارکزی دي، قومي مخور او جهادي مشر مرحوم حاجي عبدالقدوس خان د همدې کلي اوسېدونکی وو.
هنري برګسون
هنري-لوئس برګسون (د ۱۸۵۹ کال د اوکټوبر له ۱۸ – د ۱۹۴۱ کال د جنوري تر ۴) یو فرانسوی فیلسوف ؤ چې د تحلیلي فلسفې او براعظمي فلسفې په دود کې، په ځانګړي توګه د شلمې پېړۍ له لومړۍ نیمایي څخه تر دوهمې نړیوالې جګړې پورې، همدارنګه د ۱۹۶۶ کال وروسته کله چې جېل دولوز خپل اثر لو برګسونیزم (Le Bergsonisme) خپور کړ، برلاسې څېره وه. برګسون د خپلو استدلالونو له امله شهرت لري، دا چې د مستقیمې یا بې واسطې تجربې (immediate experience) او الهام (intuition) بهیر د انتزاعي عقل پالنې او علم په پرتله د حقیقت د پوهېدو لپاره زیات مهم دي.
د ادبیاتو په برخه کې "د خپل بډایه او مهمو نظرونو او د هغه ځلاند مهارت له امله چې پر مټ یې دا نظرونه وړاندې کړي"، د  ۱۹۲۷ کال د نوبل جایزه ورکړل شوه. فرانسې په ۱۹۳۰ کال کې د ویاړ خپل ترټولو لوړ نښان، Grand-Croix de la Legion d'honneur  ورکړ.
کتنه
برګسون د فرانسوي پروفیسور په توګه هوسا ژوند درلود، چې د خپلو څلورو اصلي آثارو په خپرولو سره نامتو شو:
برګسون د ډي فرانس کالج (Collège de France) له لوري په ۱۹۰۰ کال کې د یوناني او رومي فلسفې د استادۍ څوکې لپاره وټاکل شو، چې تر ۱۹۰۴ کال پورې يې ځان سره درلوده. بیا یې د عصري فلسفې څوکۍ لپاره د ګابریل تارډ ځای ونیو، چې تر ۱۹۲۰ کال پورې يې په غاړه لره. زیات شمېر خلکو يې په ​​آزادو کورسونو کې ګډون کاوه.
لومړني کلونه
برګسون په ۱۸۵۹ کال کې د پاریس په ریو لامارتین کې چې د ګارنیر ماڼۍ (د پاریس زاړه آپرا کور) څخه لېرې نه دی، زیږېدلی. پلار یې مایکل برګسون چې کامپوزر او پیانو غږوونکی ؤ، د پولنډي - یهودي اصل څخه ؤ (نوم يې په اصل کې برکسون ؤ). د مور انا یې تمرل برګسون، د پولنډ یهودیانو، په ځانګړې توګه د هغو یهودیانو چې د هاسیدیک غورځنګ سره يې تړاو درلود، مشهوره ملاټره او مرسته کوونکې وه. مور یې کاترین لېویسن، د یوه یارکشیري ډاکټر لور، د انګلیسي - یهودي او آیرلندي - یهودي اصل څخه وه. د برکسون کورنۍ د پولنډي اصل او نسب یوه مشهوره یهودي متشبثه کورنۍ وه. د هنري برګسون د نیکه نیکه، سزمول جاکوبوویچ سوننبرګ، چې زیبایټکوور په نوم بلل کېد، یو وتلی بانکدار او د ۱۷۶۴ کال څخه تر ۱۷۹۵ کال پورې د پولنډ پاچا، دوهم ستانیسلو اګسوټوس شاګرد ؤ.
د هنري برګسون کورنۍ د هغه له زیږېدنې وروسته څو کاله په لندن کې واوسېدل او د انګلیسي ژبې سره یې لومړنۍ آشنایي د خپلې مور څخه ترلاسه کړه. مور او پلار یې د هغه له نهه کلنۍ وړاندې په فرانسه کې استوګن شول او هنري ته د فرانسې تابعیت ورکړل شو.
هنري برګسون د مارسیل پروست د تره لور، لوئس نوبرګر سره په ۱۸۹۱ کال کې واده وکړ. (دا ناول لیکونکی د برګسون په واده کې ګړچاوو ؤ.) هنري او لوئس برګسون یوه لور درلوده، چې نوم یې جین ؤ په ۱۸۹۶ کال کې کڼه نړۍ ته راغله. د برګسون خور، مینا برګسون ( چې د موینا ماترز په نوم هم پېژندل کېږي)، د انګلیسي پټپوهې (occult) لیکوال، د هرمس زرین فجر ټولنې (Hermetic Order of the Golden Dawn) بنسټګر سمویل لیډل مک ګریګور ماترز سره واده وکړ او دوی هم وروسته پاریس ته کډه وکړه.
تعلیم او مسلک
برګسون له ۱۸۶۸ کال څخه تر ۱۸۷۸ کال پورې په پاریس کې په فونتانس لیسه ( چې ۱۸۷۰ – ۱۸۷۴ او ۱۸۸۳ – تر اوسه د کندورسټ لیسې په نامه یادېږي) کې تعلیم وکړ. هغه مخکې د یهودیت دین زده کړې کړې وې. خو د ۱۴ او ۱۶ کلنۍ ترمنځ یې خپل ایمان له لاسه ورکړ. د هوډ (۱۹۹۰ کال) په وینا، دا اخلاقي کړکېچ د هغه د تکامل تیورۍ په کشف پورې تړلی دی، چې له مخې یې انسانیت د عصري بیزوګانو کورنۍ (primates) سره ګډ نسب لري، هغه پروسه چې کله کله خالق خدای ته د نه اړتیا په توګه تعبیر کېږي.
په همغه کال کې یې د آنجو د لرغوني مرکز، انګرز په لېسه کې د استادۍ دنده ترلاسه کړه. دوه کاله وروسته د پیو-دی-ډوم ولایت په مرکز، کلیرمونټ-فرنډ کې په بلز پاسکال لېسه (کلرمون فران) کې ومنل شو.
برګسون وخت او آزادې ارادې مقاله د هغه وخت د عامه زده کړو وزیر، د فیلیکس راویسون (۱۸۱۳ - ۱۹۰۰) شاګرد او د استقراء د بنسټ اېښودنې په اړه (Du fondement de l'induction، ۱۸۷۱) د یوه فلسفي اثر لیکوال جولس لاچیلیر (۱۸۳۲ - ۱۹۱۸) ته وړاندې کړه. لاچیلیر هڅه وکړه چې " د عطالت ځایناسی د هر ځای ځواک، د مرګ ځایناسی ژوند او د جبرپالنې ځایناستی آزادي" کړي. (برګسون د ایکول نارمال عالي لېسې د دغو دواړو استادانو زیات پوروړی ؤ. د هغه د یادښت پته د راویسون سره چې په ۱۹۰۰ کال کې مړ شو، پرتله کړئ.)
برګسون په ۱۸۸۸ کال کې بیا په پاریس پوهنتون کې شامل شو او د رولین کالج په نوم ښاري کالج کې یې څو میاشتې درس ورکړ او وروسته یې په هنري کواټر لېسه کې دنده ترلاسه کړه او دغه لېسه کې اته کاله پاتې شو. هلته یې د داروین په اړه ولوستنې وکړې او د هغه د نظریو په باب یې کورس دایر کړ. که څه هم برګسون له وړاندې لامارکیزم او د اکتسابي ځانګړتیاوو په هکله د هغه د وراثت نظریه تائید کړې وه، نوموړي د تدریجي تغیراتو په اړه چې د هغه د ژوند دوامداره لید سره ډېر مطابقت درلود، د داروین فرضیه غوره وبله.
ده په ۱۸۹۶ کال کې د مسئلې او حافظې په نوم خپل دوهم لوی اثر خپور کړ. دغه زیات ستونزمن اثر د دماغ فعالیت څېړي او د حافظې او ادراک تحلیل ترسره کوي او د جسم او ذهن ترمنځ د اړیکې د ستونزو دقیقې ملاحظې لپاره لاره هواروي. برګسون د خپلو دغو دریو لویو آثارو د چمتوالي لپاره کلونه څېړنه کړې وه. دا کار په ځانګړي ډول د مادې او حافظې په اثر کې مشاهده کېږي، په دې اثر کې یې د رنځپوهنې پراخه څېړنو سره چې د دغه دورې په جریان کې ترسره شوې وې، بشپړه آشنايي وښودله.
برګسون په ۱۸۹۸ کال کې په خپله پخوانۍ ښوونځۍ، اکول نارمال عالي لېسه کې استاد شو او وروسته په همدې کال کې یې پروفیسورۍ ته ترفع ورکړه. هغه په ۱۹۰۰ کال کې په ډي فرانس کالج کې پروفیسور وټاکل شو او د چارلز لوک پر ځای د یوناني او رومي فلسفې استادۍ څوکۍ ته ومنل شو.
برګسون د فلسفې په لومړۍ نړیواله غونډه کې چې د ۱۹۰۰ کال د اګست په لومړیو پنځو ورځو کې په پاریس کې ترسره شو، د سببیت په قانون د باور رواني سرچینې (Sur les origines psychologiques de notre croyance à la loi de causalité) تر سلیک لاندې کې یوه لنډه خو مهمه مقاله ولوستله. فیلکس الکان په ۱۹۰۰ کال کې یو اثر خپور کړ چې له وړاندې په ریوو ډي پاریس (Revue de Paris) مجله کې د خندا یا Laughter (Le rire) تر سرلیک لاندې خپور شوی ؤ، دا د برګسون له کوچنیو آثارو څخه یو ډېر مهم اثر ؤ. دغه مقاله چې د کومېډي معنی په اړه ده، له هغو ویناوو څخه یې سرچینه اخیستې چې ده په لومړیو ورځو کې په ​​​​اوورن کې کړې وې. د ژوند په اړه د برګسون د نظرونو د پوهېدو لپاره د دې مقالې مطالعه اړینه ده او فقرې یې چې په ژوند کې د هنري ځای سره کار لري، ازرښمندې دي. د اثر اصلي موضوع دا ده چې خندا داسې یوه لاره ده چې د انسانانو لپاره د ټولنیز ژوند د ممکن کولو لپاره رامنځته شوې ده. موږ په هغو خلکو پورې خاندو چې د ټولنې د غوښتنو سره سمون کې پاتې راځي که داسې وي د دوی پاتې راتلل د انعطاف نه منونکي میکانیزم ته ورته وي. د طنز لیکوالانو د خندا لپاره د دغه انساني تمایل څخه په بېلابېلو طریقو کار اخیستی او په دوی کې ګډ شی دا نظر دی چې په طنز کې "یو میخانیکي شی دی چې په ژوندیو باندې پوښل شوی".
د اخلاقي او سیاسیي علومو اکاډمۍ په ۱۹۰۱ کال کې برګسون خپل غړی وټاکه او هغه د انسټیټیوټ غړی شو. هغه په ۱۹۰۳ کال کې Revue de métaphysique et de morale جورنال ته د مابعدالطبعيه پېژندنې (Introduction à la metaphysique) تر سرلیک لاندې یوه ډېره مهمه مقاله وليکه، چې د هغه د دریو لویو کتابونو د مطالعې لپاره ګټوره مقدمه ده. ده په دې مقاله کې خپلې فلسفي برنامې ته چې په خلاق تکامل کې په حقیقت بدله شوه، تفصیل ورکړ.
برګسون په ۱۹۰۴ کال کې د ټولنپوه او فیلسوف ګابریل تارډ له مړینې وروسته، د عصري فلسفې استادۍ څوکۍ لپاره د ده ځایناستی شو. د همدې کال د سپتمبر له ۴ څخه تر ۸ پورې د فلسفې په دوهمه نړیواله غونډه کې د ګډون لپاره جنیوا ته لاړ او په دې وخت کې یې د ذهن او فکر: یوې فیلسفي خطا (Le cerveau et la pensée: une illusion philosophique) په اړه وینا ورکړه. یوې ناروغۍ آلمان ته د هغه د تللو مخه ونیوه ترڅو په هایډلبرګ کې په ترسره کېدونکې دریمه غونډه کې ګډون وکړي. برګسون په دې کلونو کې په ځوان جاک مارټین کلکه اغېزه وکړه، ښايي حتی مارټین او د هغه میرمن رایسا یې د ځان وژنې فکرونو څخه وژغورل.
د هغه دریم لوی اثر، خلاق یا نوښتګر تکامل، چې په ​​کتابونو کې یې زیات نامتو او تر ټولو ډېر بحث شوی اثر دی، په ۱۹۰۷ کال کې خپور شو. پیري امبارت د لا تور (Pierre Imbart de la Tour) څرګنده کړه چې خلاق تکامل د فکر پر نوي لور یو مهم ګام ؤ. خپرونونکي الکان په ۱۹۱۸ کال کې ۲۱ نسخې خپرې کړې، چې په اوسط ډول د لسو کلونو لپاره یې په کال کې دوې نسخې جوړولې. د دې کتاب له راڅرګندېدو وروسته د برګسون شهرت نه یوازې په علمي حلقو کې، بلکې د عامه لوستونکو په منځ کې ډېر زیات شو.
برګسون هغه وخت له وړاندې د القاح تیوري (څرنګه چې د خلاق تکامل په لومړي فصل کې څرګنده شوې) په ګډون په بیولوژي کې پراخه مطالعه کړې وه، چې په همغه وروستیو، د ۱۸۸۵ کال شاوخوا کې راڅرګنده شوې وه، د فلسفې په تاریخ، په ځانګړي توګه په یوناني او رومي فلسفه کې د متخصص فیلسوف لپاره کومه کوچنۍ بریا نه وه. هغه په یقین سره د ډاروین څخه پرته، هیکل په اړه هم ولوستل، د هیکل څخه یې د ژوند د یووالي او د ټولو ژوندیو موجوداتو تر منځ د ایکولوژیکي پیوستون په اړه د هغه  نظر له لاسه ور نه کړ، همدارنګه د هوګو ډي وریس په اړه یې هم لوستنې وکړې چې له هغه څخه یې د تکامل د بدلون نظریه نقل کړه، ( هغه د دې نظریې مخالفت وکړ او د ډاروین تدریج پالنه یې غوره وبله). هغه په ډي فرانس کالج کې د تجربوي طب استادۍ څوکۍ لپاره د کلاډ برنارډ ځای ناستي، چارلز-اډوارډ براون-سکوارډ او داسې نورو هم نقل قول کړل.
برګسون د فلورانس مایر بلومینټل سره د پرېکس بلومینټل (Prix Blumenthal) جایزې په ورکولو کې د قاضایي پلاوي غړي ؤ، دا جایزه د ۱۹۱۹ او ۱۹۵۴ کلونو ترمنځ انځورګرانو، مجسمه جوړونکو، سینګار کونکو، حکاکانو، لیکوالانو او سازنده ګانو ته ورکړل کېده.
پلاستيک کارت
پلاستيکي کارتونه د هویت د اسنادو په توګه کار کوي، د دې کارت دننه PIN شمېره يا پټ کوډ وي چې په وسيله يې بېلابېل کارونه او مالومات تصديقيږي، کوم چې مخکې له مخکې د کارت په پټ کوډ کې زېرمه شوي وي، په همدې توګه  د جواز اهدافو لپاره هم په کاريږي،  ډېری وختونه د بانکي کارتونو په توګه د هغوی مالکینو ته د مالي معاملو اجازه ورکوي. په لومړيو کې دا کارتونه يوازې له يو کلک پلاستيکي پاڼې څخه جوړېدل چې يوازې مالومات او شخص انځور به پکې ځای پرځای کېده، خو اوس امنیتي هولوگرامونه ، ګیلوچس ، یا مقناطیسي پټه لري چې په هغې کې د شخصي مالوماتو څو بایټ ذخیره کېدی شي ، سمارټ کارتونه د بېلګې په توګه ترې يادولای شو، کوم چې په برېښنایی چپ ( ذخیرې یا RFID ) سمبال دي )، نن ورځ د لوړ امنیت فعال برېښنایی اسنادو په توګه کار کوي چې د دوی لرونکي ته اجازه ورکوي چې د موټر چلولو اجازه ولري (د موټر چلولو جواز کارت) ، طبي درملنه ترلاسه کړي (روغتیا بیمه کارتونه) ، بانکداري او نور ډېر څه.
صنعت
د کارت جوړوونکو نړيواله ټولنې (ICMA)د 2020 کال د جنورۍ مياشتې د راپور له مخې په 2019 د 37.1 ملیارد کارتونو څخه ګټه اخيستل شوې چې  27 ملیارد ډالرو عاید ریکارډ يې جوړ کړی دی. وړاندوینو د 2021 څخه تر 2028 پورې د 8.2٪ په نرخ کې د بازار وده وړاندوینه کړې ، کوم چې د کوویډ وبا له لارې د زیانونو سره مبارزه شوې.
تولید
پلاستيکي کارتونه (معياري اندازه ID-1 ) په بېلابېلو رنګونو او کچو کې راځي. د بېلابېلو رنګونو ، کاغذ او پلاستیکونو لامینټ کول او جوړول (په ځانګړې توګه بيا PVC او PVCA ) د برېښنايي توکو په وسيله سره نښلول کيږي چې بېرته دوباره جوړول يې ستونزمن کار دی.
ټیکنالوژي
د يوې منظمې برخې په توګه د غیر برېښنایی کارتونو سربیره، د "چپ فعال"، "ډیجیټل" او "سمارټ" کارتونو ترمنځ د پام وړ توپير شته، ډېری وختونه د اوسني بشپړ سمبال شوي سمارټ کارتونو پراختیا کې د تاریخي دلیلونو په اساس بدلون راغلی.
سرچينې
وېشنيزه:مالياتي کارتونه وېشنيزه:هويت کارتونه وېشنيزه:پېژندپاڼې وېشنيزه:پي وي سي کارتونه وېشنيزه:پېژندکارت
عثماني یونان
ډېری هغه سیمې چې نن ورځ د عصري یونان په پولو کې پرتې دي یو وخت د عثماني سترواکۍ برخې وه، چې په یونان کې عثماني واکمنۍ د ۱۵مې پیړۍ له نیمایي نه د یونان د خپلواکۍ بریالۍ جګړې پورې چې په ۱۸۲۱ز کال کې پیل شوې او په ۱۸۲۲زکال کې د لومړي یونان جمهوریت تراعلان (په ۱۸۰۰ز کال کې د اوو ټاپوګانو خودمختاره جمهوریتونو د رامنځته کېدو دمخه) پورې دوام درلود، چې په یوناني ژبه کې دا د(Tourkokratia) یا ترکي حکومت په نوم پېژندل کیږي. په هر حال، ځینې سیمې لکه د ایونین ټاپوګان، په سټټو دا مار کې د وینس لنډمهاله ملکیتونه، یا په پیلوپونیس کې د ماني ټاپووزمه، د عثماني ادارې برخې نه ګڼل کېدې که څه هم د عثماني واکمنۍ ترلاندې وې.
د ختیځ روم سترواکۍ د لرغوني روم سترواکۍ پاتې شوني وه چې له ۱۱۰۰ کلونو نه زیات یې د یوناني ژبو نړۍ باندې واکمني وکړه، خو په ۱۲۰۴ز کال کې د لاتیني صلیبیانو له خوا د قسطنطنیه له نیولو وروسته سخت کمزوری شو. دغه راز په یونان کې د عثمانیانو پرمختګ په شمال کې د سربیانو په ماتولو سره بشپړ شو، چې سرب ځواکونه د سربیا د پاچا ووکاسین له خوا رهبري کېده، کوم چې د سربیا د نیمانجیک کورنۍ د وروستي سترواک نږدې کس او په ډېرو مهمو پریکړو کې شریک و.
د سربیانو او د بیزانس کورنیو د جګړو له ګواښ پرته، عثمانیانو په ۱۴۵۳ز کال کې قسطنطنیه محاصره او ونیوله او بیا یې د سویل په لور د یونان خوا ته پرمختګ وکړ او په دې ډول په ۱۴۵۸زکال کې یې اتن ونیاوه، خو یونانیانو تر ۱۴۶۰ز کال پورې په پیلو پونیس کې مقاومت وکړ، سره له دې د ۱۶ پېړۍ په پیل کې د یونان ټوله اصلي خاوره او د ایجین ډېری ټاپوګانې د عثمانیانو تر واکمنۍ لاندې راغلې، پرته له ځینو بندري ښارونه نه چې د وینسیانو په کنټرول کې وې. د یونان غرونه تر ډیره بریده امن وو او د هغو یونانیانو لپاره پټنځای وو چې غوښتل یې د عثماني واکمنۍ نه وتښتي او چریکي جګړو ته ادامه وکړي.
که څه هم عثمانیان له ۱۵۳۰ لسیزې راهیسې واکمن وو، خو د ایجین سمندر په منځ کې د سیکلایډز ټاپوګان په رسمي ډول په ۱۵۷۹زکال کې د عثمانیانو له خوا ونیول شو. همدارنګه قبرس په ۱۵۷۱ز کال کې سقوط وکړ او وینسیانو تر ۱۶۶۹ز کال پورې د کریټ تر نیواک لاندی راغې، خو د کیفالونیا په استثنا د ایونین ټاپوګان (له ۱۴۷۹ز کال نه تر ۱۴۸۱زکال پورې او له ۱۴۸۵زکال نه تر ۱۵۰۰زکال پورې) هېڅ کله د عثمانیانو تر واکمنۍ لاندې رانه غلې او د وینس جمهوریت تر واکمنۍ لاندې پاتې شول. دغه راز په ۱۸۰۰ز کال کې په ایونین ټاپوګانو کې د اوو نورو ټاپوګانو د جمهوریتونو رامنځته کېدو سره د یونان عصري حکومت رامنځته شو.
د عثماني واکمنۍ دا دوره د نوي اشرافو په راڅرګندېدو سره په یوناني ټولنه ژوره اغېزه درلوده. لکه څنګه چې د یونان د ځمکې مالکان چې په دودیز ډول یې په بیزانس سترواکۍ حاکمیت درلود له غمجن برخلیک سره مخ شو او په بشپړه توګه له منځه لاړل. همدارنګه په عثماني یونان کې نوې مخکښه طبقه پروکریټو وه، چې د عثمانیانو له خوا د کوکاباشیس په نوم یادېدل. پروکریټو په اصل کې بیوروکراټان او مالیه راټولونکي وو، چې د فساد او خپلوي پاللو له امله یې منفي شهرت درلوده. له بلې خوا فناریوټان د سترواکۍ په پلازمینه قسطنطنیه کې د سوداګرو او ډیپلوماتانو په توګه شهرت وموند، چې د یونان ارتودوکس کلیسا او د کلیسا پادریانو په ملاتړ واک ته ورسېدل او د سترواکۍ په ټولو یوناني، البانیایي لاتیني او سلاویکي ژبو ویونکو اورتودوکس نفوس باندې مذهبي کنټرول ترلاسه کړ.
د عثماني سترواکۍ پراختیا
موریا د بیزانس سترواکۍ وروستی پاتې شونه وه، چې په ۱۴۵۳ز کال کې د عثمانیانو له خوا د قسطنطنیه له نیولو وروسته  د عثمانیانو په وړاندې مقاومت کاوه، خو په هر حال دا سیمه هم په ۱۴۶۰ز کال کې د عثمانیانو لاس ته ولوېده او په دې ډول یې د یونان اصلي ټاټوبي فتحه بشپړه کړه.
پداسې حال کې چې د یونان او د ایجین ټاپوګان دېری برخه د ۱۵مې پېړۍ تر پایه پورې د عثماني واکمنۍ تر لاندې پاتې وې، خو قبرس او کریټ د وینس برخې پاتې شوې او په ترتیب سره تر ۱۵۷۱ز کال او ۱۶۷۰زکال پورې  دعثمانیانو تر واک لاندې رانغلې. د یوناني ژبو نړۍ یوازینۍ برخه چې د عثماني واکمنۍ نه تښتیدلې د ایونین ټاپوګان وو، چې تر۱۷۹۷ز کال پورې وینس کې پاتې وې. کورفو په ۱۵۳۷، ۱۵۷۱ او ۱۷۱۶ز کلونو کې د درېیو لویو محاصرو سره مقاومت وکړ، چې په پای کې یې ټول عثمانیان وشړل.
اقتصاد
د عثماني سترواکۍ په دوره کې د یونان د اقتصادي وضعیت سخت خراب شو. ژوند کلیوال او نظامي شو. په عیسویانو باندې د مالیاتو درانه بارونه ولګول شول، او ډیری یونانیان د ژوندي پاتی کېدو لپاره کرنې ته مخه کړه. په داسې حال کې چې په پخوانیو وختونو کې دا سیمه ډېره پرمختلې او ښاري وه، خو په قسطنطنیه او د وینس تر کنټرول لاندې ایونین ټاپوګانو کې ډېری یونانیان په سوکالۍ کې ژوند کوي.
د ۱۶۰۰ز کال په شاوخوا کې عثمانیانو د یونان په ځینو برخو کې پوځي واکمنۍ ته لاره هواره کړه، چې د پاڅونو لامل شو او د نفوس له ګړندۍ کمښت سره مخ شو. همدارنګه عثماني ځمکې چې پخوا د سلطان په لاس کې وې په میراثي جایدادونو بدلې شوې او وارثانو ته یې وپلورل شي او یا وصیت شوې، چې د عثماني ځمکو خاوندانو نوې طبقه ازاد یوناني بزګران په غلامانو بدل کړل او د دې لامل شو چې ډېری خلک له غربت نه د خلاصون لپاره له هواره ځمکو نه غرونو ته وتښتي.
مالیه او د ماشومانو خراج
یونانیانو د ځمکې او د سوداګرۍ درنې مالیې ورکولې او یونانیانو د دولت د خزانې د ډکولو لپاره له بډایه یونانیانو نه ګټه پورته کړه. همدارنګه یونانیان لکه د نورو عیسویانو په څېر د جزیه یا اسلامي مالیې ورکولو ته اړ شو. ځکه چې ټول غیر مسلمانان د زکات پر ځای چې مسلمانان یې باید د اسلام د پنځه رکنونو د یوې برخې په توګه ادا کړی، ورکولو ته اړ شوی وو. دغه راز د جزیې په ورکولو کې پاتې راغلو د عیسویانو د ژوند او مال د ساتنې د مکلفیت د باطلېدو لامل کېده همدارنګه د تبادلې، غلامۍ یا مرګ له بدیلونو سره هم مخ کېده.
همدارنګه یونانیان باید تل د جزیو د ورکړې تصدیق کولو رسید له ځان سره درلودۍ که نه په بند محکومېدل. ډېری یونانیان د سلطان په لښکر کې خدمت کولو ته اړ نه وو، خو هغه ځوانان چې مسلمانېدل د عثماني اردو په لیکو کې خدمت کولو ته اړ ایستل شوي و. برسېره پر دې، نجونې په حرم کې د odalisques په توګه د خدمت لپاره ګومارل کېدې.
دې کړنو ته د «ماشومانو خراج» ویل کېده (په یوناني کې παιδομάζωμα payomazoma چې مانا یې «د ماشومانو راټولول»). په دې توګه هره عیسوي ټولنه دې ته اړ وه، چې له هرو پنځو ماشومانو نه یو هلک ورکړي چې د مسلمان په توګه لوی شي او په اردو کې خدمت وکړي، خو د دې کړنې په اړه ډېر مقاومت وشو. د بېلګې په توګه د یونان فولکلور د مېندو په اړه وايي چې خپل زامن به یې فلج کول ترڅو د هغوی د تښتونې مخه ونیسي. په هر حال اردو ته ننوتل (د اسلام له منلو سره) یوناني هلکانو ته دا فرصت ورکاو، چې د والي یا آن لوی وزیر رتبه تر لاسه کړي.
د ملکې الیزابیت لار
د ملکې الیزابیت لار (QEW) په کاناډا کې د لویو لارو یوه څلورسویزه لړۍ ده چې د ټورانټو ښار د نیاګارا له ټاپو او د نیویارک له بوفالو سره نښلوي. پراخه لويه لاره په فورټ اېرې کې د سولې له پل څخه پیلیږي او د انټاریو سیند په لویدیځ پای کې ۱۳۹,۱ کیلومتره (۸۶,۴ مایل) مزل سره د ټورانټو له ۴۲۷مې لویې لارې سره په ټورانټو کې پای ته رسېږي. که څه هم فزیکي لویه لاره د ګاردېنر د لویې لارې په توګه د ټورانټو ښار تر مرکز پورې دوام مومي. QEW د اونتاریو له مصروفو یا ګڼه ګوڼې لرونکو لویو لارو څخه ده. چې په ورځني ډول يې له ځینو برخو څخه په منځنۍ کچه شاوخوا ۲۰۰۰۰۰ باروړونکي وسیلې تېرېږي. د لویې لارې ستر اتصال‌ځایونه/تړټکي د نیاګارا په ۴۲۰مه لویه لار، د نياګارا د جهيل پر ۴۰۵مه لويه لار، د سېنټ کاټرېنز په ۴۰۶مه لویه لار، په هېلمېنټون کې پر رېډ هېل وېلي پارک‌وې، په بورلېنګټون کې پر ۴۰۳مه لویه لار او په ۴۰۷مه لویه لار، په اوکاويلي کې د میسیساګا پر پوله په ۴۰۳مه لویه لار او په ايټوبایکوک کې په ۴۲۷مه لویه لار کې پراته دي. د هالټون سیمې په ښاروالۍ کې د ملکې الیزابیت لويه لار (QEW) د ۴۰۳مې لويې لارې سره هم‌مهاله لاسلیک شوې ده. د لارې د اوږدو په ډېره برخه کې د سېنټ کاټرېنز او هميلټون تر منځ واټن پرته چې محدودیت يې ۱۱۰کيلومتره (په ساعت کې ۶۸ مایله) په ساعت کې اعلان شوی، په پاتې برخو کې چکټکتيا ۱۰۰کیلومتره پر ساعت (په یو ساعت کې ۶۲ مايله) ته محدوده شوې ده.
د ملکې الیزابیت د لویې لارې تاريخ ۱۹۳۱ کال ته ورګرځي، کله چې د لوی رکود پر مهال د ډونډاس او هغې ته څېرمه د لېکشور سړک په ورته طریقه، د مېډل سړک د پلن‌والي پروژه د یوې مرستندويه پروژې په توګه پيل شوه. په ۱۹۳۴ کال کې تر ولایتي ټاکنو وروسته ټوماس مک‌کوېستن او دهغه مرستیال وزیر رابرټ ملوېل سمېټ یادې طرحې ته بدلون ورکړ ترڅو چې د آلمان د اوتوباما لویې لارې ته ورته شي، د سفر مخالف جهتونه يې سره ووېشل او له درجې سره يې د کرښو د راکړې ورکړې /تقاطع ټکي د اصلي څلور لارو په توګه وکارول. په ۱۹۳۷ کال کې د ترافیکو پر مخ تر پرانیستل کېدو وروسته، په شمالي امريکا کې د ښارونو تر منځ وېشل شوې لومړنۍ لویه لار وه چې د نړۍ په کچه د ثابتې رڼالرونکې تر ټولو اوږده لار شوه. حال دا چې هغه مهال يوه حقیقي پرانیستې لار نه وه، خو په ورو ورو يې په ۱۹۵۰ لسیزه کې پرمختګ او پراختیا ومونده او مدرنه شوه چې تر ۱۹۷۵ کال پورې يې لږ لږ اوسنۍ بڼه خپله کړه. له هغه مهال راهیسې تر اوسه د لارې د پلن‌والي/تعریض لپاره بېلابېلو پروژو دوام درلود. په ۱۹۹۷ کال کې ولایتي دولت د همبر سیند او ۴۲۷ لویې لارې تر منځ د QEW د یوې برخې مسؤلیت د ټورانټو ښار ته پرېښود. ورپسې دا برخه د ګاردېنر لویې لارې د یوې برخې په توګه بیا طراحي شوه.
نوم او نښې
د ملکې الیزابیت د لویې لارې نوم د پاچا شپږم جورج او د هغه د سلطتني مېرمنې په نوم چې وروسته د ملکې الیزابیت او مور ملکې په نوم پېژندل کېده ونومول شو. ځینې وختونه د اي ملکې په نوم یادېده. دغې سلطنتي جوړې په ۱۹۳۹ کال کې له نازي آلمان سره د جګړې د وړاندوینې له مخې تر یوې کچې د بریتانیا د ملاتړ د پیاوړتيا او د ۶م جورج د تاج اېښونې د مراسمو لپاره کاناډا او متحده ايالتونو ته سفر وکړ. یادې لویې لارې خپل نوم د دغې ليدنې د درناوي په پار ترلاسه کړ؛ د جون په ۷مه په داسې حال کې پرانیستل شوه چې پاچا اوملکې هېنلي پل ته څېرمه په سېنټ کاټرینز سیمه کې په تشریفاتي ډول د لویې لارې د پرانیستو پټۍ پرې کړه. دا لویه لار په اصل کې د ER تورو، د الیزابیت رېجنا لپاره له سلطنتي سایفر سره چې په لاتیني ژبه د «ملکې الیزابیت» معادل و له روښانه سټایلي سټندردونو سره ځانګړې کړای شوې وه. له دې سره چې ډېری دغه نښې لرې کړل شوي دي د لویې لار په بهیر کې پر درېیو پلونو: په میسیساګا کې د کرېډت سیند پر سر، په اوکاويلي کې د برونټي کریک او په سنټ کاټرینز کې د ټوېلف مايل کرېک پر سر پاتې شوې دي. د ۴۲۰مې لويې لارې د یوې کوچنۍ برخې په توګه په ۲۰۲۰ کال کې د نیاګارا فالس او د هغه پر پراختيا او د فالس څلور لارې پر سر د روښانايۍ دا سټندردونه نصب شول.
هغه نښګر چې QEW پرې نښاني شوې ده، د نورو ولایتي لویو لارو د نښګرو خلاف پر سپينو د تور پر ځای له زېړ شالید/بګروند څخه کار اخیستی. په اصل کې هغوی د لویې لارې بشپړ نوم یوازې له کوچنیو تورو سره ښکاره کاوه، چې د ER تورو یو لوی سکرېپټ یې په هغه ځای کې ځای پر ځای کړی و چېرته چې د لویې لارې شمېره د نورو نښو پر سر وه. په ۱۹۹۵ کال کې دا طرحې د «QEW» تورو له اوسنی طرحې سره بدلې شوې. که څه هم د QEW د لویو لارو منل شوې شمېرې نه لري او د اونتاریو ولایت د څلورسویزو لویو لارو د یوې برخې په توګه په پام کې نیول کېږي. د اونتاریو د ترانسپورت وزارت QEW د کورنیو او اداري موخو لپاره د ۴۵۱مې لويې لارې په توګه تعینوي.
په اصل کې د ټورنټو د لويې لارې د پای پر لور د لويې لارې په منځ کې یو تاريخي څلی و چې په ۱۹۳۹ کال کې د پاچا ۶م جوروج او ملکې الیزابیت د لیدنې لپاره ځانګړې شوې و او د «نېکمرغه زمري» په نوم پېژندل کېده. پر سر یې یو تاج اېښول شوی و او په پای کې يې یو زمرۍ چې ډبلیو اېل سموېل او د فرانس لورېنګ او فلورېنس وايل د مجسمه‌جوړوونکو له‌خوا د ۱۲۰۰۰ ډالرو په ارزښت (چې په ۲۰۲۱م کال کې د ۲۱۲۴۰۰ ډلارو معادل و) طرحه شوه. د یادګار څلی په ۱۹۷۲ کال کې د QEW د لومړني پلن‌والي د پلي کولو په موخه لرې کړای شو او د ۱۹۷۵ کال په اګست کې د ښاغلي کازمیرګزوفسکي پارک ته څېرمه د انتاریو جهيل ته نږدې د هامبر سیند ختيځې برخې ته ولېږدول شو.
د لارې تفصیل / سپړاوی
د QEW ۱۳۹ کيلو متره (۸۶ مايل) لار ده، د سولې له پل څخه – چې فورټ اېرې د نیویارک له بفالو سره نښلوي-  د ولایت اقتصادي مرکز ټورنټو ته ځي. د پراخې لارې دایره د اونتاریو جهيل د لویديځې خلیجي برخې پر شاوخوا ګرځي او د نياګارا فالس پر لاره له سېنټ کاټرېنز، همېلټون، برلینګون، اوکويل او میسبساګا څخه تېرېږي. له ۴۰۳یمې څلورلارې سره هم‌مهاله د خپلواکې/پراخې لويې لارې ۲۲ کیلومتري (۱۴مایلي) برخه په برلینګټون کې لاسلیک شوه. د QEW  په مسیر کې د اونټاریو د نورو لویو لارو خلاف په لارښوونکي ډول موقعیتي نښې کارول شوې دي. د ټورانټو پر لور د موټر چلونې په مسیر کې دا ټوله لويه لار د ټورنټو د QEW  په توګه په نښه شوې ده. په مخالف جهت کې بیا اړونده سیمې ته په کتو سره د همېلټون د QEW ، د نياګارا د QEW ، د فورټ اېرا د QEW  په توګه په ڼښه کړای شوې ده.
فورټ اېري- سېنټ کاترينس
د ملکې الیزابیت لويه لار د سولې برج له بېخ څخه پیلېږي چې د متحده ايالاتو له پولې څخه تېرېږي او د نيویارک په بوفالو سیمه کې د آي-۱۹۰ له لويې سره تړل کېږي. د پل او پراخې لويې لارې تر منځ یوه ګومرکي غرفه شته ده چې د هغې له لارې له کاناډا مېشتو موټر چلوونکو څخه د لګښت محصول اخیستل کېږي. د یادې برخې په لويديځ کې دريېمې لويې لارې او د نیاګارا پارک‌وې ته لا‌رسی شته دی. له ګومرکي غرفې څخه څلور کرښې پراخه لويه لار په رسمي ډول پيلېږي او له دمې پرته د شمال لویديځ لوري ته منحني کېږي. د فورټ اېري د راکړې ورکړې او په مرکزي جاده کې د QEW له لارې کانسېژن سړک، ټامپسون سړک، ګلېموړ سړک او بووېن سړک ته د لاس‌رسي اسانتيا برابروي. په داسې حال کې چې د پراخې لويې لارې په پيل کې ځینې ښاري پراختیاوې شته خو د لومړیو ۲۵ کیلومترو (۱۶ مایله) ډېره برخه د هوارو ځمکو په ځنګلونو کې پرته ده. ګڼ شمېر ويالې له دغو ځنګلونو څخه تېرېږي او معمولاً دوی په سېل کې ډوبوي. د پراخې لویې لارې په سویل لويديځه برخه کې له نياګارا فالس څخه نږدې ۱۰ کيلومتره (۶.۲ مایله) لرې د وېلوبي د ککړو اوبو خوندي کړای شوې سیمه پرته ده. دا لار له لیون کریک سړک سره تر تبادلې وروسته د شمال لور ته تاوېږي.
د لبنان تاریخ
له تاریخ پخوا دوران
قصر عقیل، د بیروت د شمال ختیځ په ۱۰ کیلومتره کې، تر ښېونده چونې لاندې لویه ډبریزه پناه ځای دی چې هلته کیندنو ښودلي  چې موجود رسوبات تر ۲۳،۶ مترو (۷۷ فوټ) ژوروالي پورې رسېږي او د پخواني ډبریز دوران د اور اچونکې ډبرې د لرغونپوهنې صنعت یوه له ترټولو اوږدو لړیو څخه ده، چې د پورته لېوالویسو - موستریان آثارو د پاتې شونو ډېره ښه رشته ده چې اوږدې او مثلثي ډبریزې ټوټې لري. تر دې پورته سطحې هغه صنعتونه وښودل چې د پورتني پخواني ډبریز دوران ټول شپږ پړاوونه جوړوي. د دې سطحې (۲۴) په لومړي پړاو کې امیریه نقطه وموندل شوه، شاوخوا ۱۵۲ متره (۵۰ فوټه) ښکته معلومات د اته کلن هومو ساپین انسان (د اګبرټ په نوم چې په امریکا کې تر څېړنې وروسته اوس د بیروت په ملي موزیم کې دی) د بشپړ اسکلېټ سره په ۱۱۶ متری (۳۸ فوټ) کې وموندل شو، چې په بریشیا ډبره کې سیمنټ شوی و. د یوه نیاندرتال انسان د ژامې یوه ټوټه هم د ۲۶ یا ۲۵ سطحې په توکو کې شاوخوا په ۱۵ مترو (۲۹ فوټ) کې وموندل شوه. د هویجر څېړنې وښودله، چې کپرا او داما د لیوالیوسو-موستریان په وروستي سطحو کې د سټیفانورینوس په څېر په فانا کې مشهور وو.
داسې باور کېږي چې دا یو له پخوانیو پېژندل شوو ځایونو څخه دی چې د پورتني پخواني ډبریز دوران ټکنالوژي لري. له سیمې څخه په ترلاسه شوو آثارو کې د قصر عقیل اکیل ټوټې شته، په ځای کې د موندل شوو وسایلو اصلي ډول، سوري لرونکی پوښ او د کوږ څنډي اشکال چې فکر کېږي، د غاړکیو یا مریو په توګه کارول کېدل. دا ښيي چې دا اوسیدونکي په لوېدیځه یورسیا کې د لومړيو کسانو څخه وو چې شخصي زیورات یې کارول. د رادیو کاربن د نېټې ټاکنې پایلې ښیي چې:  لومړنيو انسانانو ښايي په دې ځای کې نږدې ۴۵۰۰۰ کاله وړاندې یا تر دې مخکې ژوند کړی وي. په قصر عقیل کې د شخصي زیوراتو شتون، د انسان عصري چلند ته اشاره کوي. په ځای کې د زیوراتو موندنې او د وروستي ډبریز دوران په ځایونو کې موندل شوي زیورات، لکه اینکاپون یا موټو هم دورانه دي.
لرغونی نږدې ختيځ
کله چې په دې سیمه کې پخواني خلک وو او له میلاد څخه مخکې د دویمې زریزې په اوږدو کې یې ځمکې کرلې او په پېچلو ټولنو کې یې ژوند کاوه، د لبنان له تاریخ پخوا لومړنيو کلتورونو ،لکه: د قارون کلتور، د کنعاني دورې تمدن رامنځته کړ. شمالي کنعانيان په انجیل او هم د دې دورې په نورو سامي یادښتونو کې یاد شوي دي.
کنعانیانو تر ټولو پخواني پېژندل شوي ۲۴ توریزه الفبا جوړه کړه، چې د پخوانۍ ۳۰ توریزې الفبا لکه: لومړني سینايي او اوګاریت لنډیز و. کنعاني الفبا‌ وروسته فنیقي الفبا (د عبراني، آرامي او موآبي سره ورته الفبا) ته وده وکړه، چې د مدیترانې په ټوله سیمه کې خپاره شول.
د لبنان ساحلي هواره ساحه، د سامي کلتور د یو لړ ساحلي سوداګریزو ښارونو تاریخي کور دی، چې یونانیانو ورته فنیقیه ویل او سمندري کلتور یې هلته له ۱۰۰۰ کلونو څخه ډېرغوړېدلی و. په جبیل، بېریتوس (بیروت)، سیډون، سرپفا (سرفند) او صور کې لرغونې کنډوالې یو متمدنه ملت چې ښاري مرکزونه او پیچلي هنرونه یې درلودل، څرګندوي.
د زیاتره هېوادونو او کلتورونو لپاره فنیقیه یو نړیوال مرکز و. فنیقي هنر، دودونه او دین د بین النهریني او مصري پراخ نفود ښيي. د سیډوني پاچایانو، د دویم اشمنظر او تبنیت ډبریز تابوت په ډاګه کوي، چې فنیقي پاچهي د ښخونې مصري دودونه غوره کړي وو.
فنیقي سوداګرانو د عربستان څخه مصالح، لکه: دارچین او لوبان یونانیانو ته صادرول. ښایي چې دا سوداګري یونان ته د فنیقي الفبا د لېږد لامل شوې وي. هیرودوت تصدیقوي چې فنیقيانو"' په خپل راتګ سره په یونان کې د هنرونو لویه تنوع معرفي کړه، زما په فکر تر هغه وخته له لیکلو څخه یونیان بې خبر وو. '"که څه هم د روایت له مخې کاډموس، د صور شهزاده و چې د خپلې برمته شوې خور، اروپا د پلټنې لپاره یې یونان ته الفبا له ځان سره راوړل. په پای کې کاډموس په یونان کې استوګن کېږي او د ثیبز ښار جوړوي. د یونان لرغونی تاریخ د یوناني الفبا فنیقي رېښه مني. د هیرودوت په وینا:"'[یونانيانو] په اصل کې خپلو تورو ته کټ مټ د نورو ټولو فنیقیانو په څېر شکل ورکړ، خو وروسته دوی د وخت په تېرېدو سره په تدریج سره خپله ژبه بدله کړه او له هغې سره یې د خپلو تورو بڼه هم بدله کړه.'"هیرودوت له میلاد څخه مخکې په ۵ مه پېړۍ کې د یونان په ډیلفي کې په دری پایو د فنیقي الفبا د آثارو پایښت تصدیقوي. فنیقیان د خپلو سمندري وړتیاوو له امله په همدارنګه مشهور وو. ویل کېږي چې دوی لومړي کسان وو چې د بېړۍ په وسیله یې د افریقا براعظم چاپېر سفر وکړ. هیرودوت لیکي چې د مصر فرعون نیکاس،    "'[...] یو شمیر بېړیو ته چې د فینقیانو له خوا چلول کېدې، امر وکړ د هراکلیز د ستنو (د جبل الطارق تنګی) په اوږدو کې حرکت وکړي او له دې لارې د مدیترانې له لارې مصر ته راستانه شول. فنیقیان د مصر څخه د اریترې سمندر [سرې سمندرګۍ] په لاره روان شول او په دې توګه یې سویلي سمندر په لور حرکت وکړ. کله چې منی راورسېد، دوی ساحل ته هغه ځای چې دوی غوښتل واوسي، لاړل او په ځمکه کې یې جوار وکرل، انتظار یې وکړ تر هغه چې غله یې رېبلو کولو ته چمتو شوه. د هغه له رېبلو وروسته، دوی بیا د سمندر سفر پیل کړ. او په دې توګه پوره دوه کاله تېر شول او درېیم کال نه و تېر شوی چې دوی د هراکلیز ستنې پوره کړې او خپل سفر يې کور ته ورساوه. زه له خپل پلوه په دوی باور نه لرم، خو ښايي نور یې ولري، کله چې دوی راستانه شول، اعلان یې وکړ چې د لیبیا [یعنې افریقا] په شاوخوا کې د سفر په وخت کې لمر د دوی په ښۍ خوا کې و. په دې توګه د لیبیا  پراخوالی په لومړي ځل کشف شو. '"عصري تاریخ پوهانو وروستنۍ عبارت معمولاً فنیقي نکل ته د اعتبار ورکولو لپاره په نظر کې نیسي، لکه څنګه چې دوی په بل ډول نه پوهېدل، چې لمر به د دوی ښۍ خوا ته وي، ځکه چې دوی د استوا تر کرښې لاندې سویل ته روان وو.
فنیقیه له میلاد څخه مخکې له ۹ څخه تر ۶ پېړیو په اوږدو کې د نوې آشوري او نوې بابلي سترواکیو سره د تابعیت ناکراره اړیکې درلودې.
په کاناډا کې د ښځو د رايې حق
په کاناډا کې د ښځو د رايې ورکولو حق د مختلفو قانوني صلاحيتونو په حدودو او مختلفو وختونو کې د ښځو نفوس شمېرنې له مخې ورکول شوی دی. د ښځو د رايې حق په درېيو غرنيو کليوالي ولايتونو کې پيل شو. په (۱۹۱۶م) کال د البرټا، ساسکاچيوان او مانيټوبا سيمو ښځينه وو د رايې کارولو حق تر لاسه کړ. فدرالي حکومت په (۱۹۱۷م) کال ځينو ښځينه وو ته په محدود ډول او په تعقيب يې په (۱۹۱۸م) کال په مکمل ډول د رايې ورکولو حق ورکړ. د (۱۹۲۲) کلونو په شاوخوا کې د کيوبک (Quebec) ولايت څخه پرته، د نورو ټولو ولايتونو سپين پوستو او تور پوستو ښځينه وو ته د رايې ورکولو حق ورکړل شو. نيو فاونډلنډ چې هغه وخت يوه جلا مستعمره وه، مېرمنو په کې په (۱۹۲۵م) کال د رايې حق تر لاسه کړ. د (Quebec) ولايت مېرمنو تر (۱۹۴۰م) کال پورې دا حق تر لاسه نه کړ.
د (Quebec) او (Ontario) ولايتونو شتمنو کونډو ته په (۱۸۸۴)، او بې دندو مېرمنو ته په (۱۸۸۶) کال د ښاري حکومتولۍ په چارو کې د رايې کارولو حق ورکړل شو. په (۱۸۸۶م) کال د New Brunswick ټولو هغو مېرمنو ته د رايې ورکولو حق ورکړل شو چې مېړونو (خاوندانو) يې په Nova Section کې خپله رايه نه کاروله. همدارنګه په (۱۸۸۶م) کال په Prince Edward Island  (پرينس ايدوارد) جزيره کې دواړو شتمنو کونډو او په کور ناستو (بې دندو) پېغلو ته د رايې ورکولو حق ورکړل شو.
اسيايي ښځينه وو او نارينه وو د دويم نړيوال جنګ تر پايه (۱۹۴۸) کال پورې د رايې ورکولو حق نه و تر لاسه کړی. د Inuit سيمې مېرمنو ته تر (۱۹۵۰م) کال پورې ذکر شوی حق نه و ورکول شوی، تر دې چې په (۱۹۶۰م) کال په فدرالي انتخاباتو کې يوازې د لومړنيو مليتونو (شتمن قشر) مېرمنو بې له دې چې له خپل تعهد څخه واوړي؛ خپلې رايې يې وکارولې. هغو ښځينه محبوسينو (بنديانو) ته چې د بند موده يې له دوه کلونو څخه کمه وه په (۱۹۹۳م) کال او هغوی ته چې د بند موده يې له دوه کلونو څخه زياته وه، په (۲۰۰۲م) کال د رايې ورکولو حق ورکړل شو.
تاريخچه
مېرمنو ته د رايې ورکولو د حق سبب په (۱۸۷۶م) کال هغه وخت پيل شو چې Dr. Emily Stowe د طبي تمريناتو په موخه ټورانټو ته راغله. نوموړې په کاناډا کې لومړنۍ او د ډېرو کلونو له پاره يوازينۍ ښځينه ډاکتره وه. مېرمن Stowe په ښځو پورې تړلو ټولو موضوعاتو ته ځانګړې علاقه درلوده، تر دې چې د خلکو پر وړاندې يې د «ښځو کره» او «ښځې په مسلکونو کې» تر عنوانونو لاندې موضوعات هم وړاندې کړل. نوموړې نه يوازې په ټورانټو کې؛ بلکې په Ottawa, Whidbey او Bradford کې د ګڼو ميخانيکي انستيتيوتونو په ملاتړ ذکر شوي موضوعات وړاندې کړل. د ښځينه وو د پرمختګ په موخه د امريکايي ټولنې په يوه ناسته کې له ګډون څخه وروسته، چې په (۱۸۷۷م) کال په Cleveland کې داېر شو، آغلې Stowe پکې له ډېرو امريکايي مېرمنو ته وکتل. هېواد ته د بېرته راتللو پر مهال يې فکر وکړ چې په کاناډا کې هم بايد امريکا ته ورته د مېرمنو ټولنې جوړې شي. د ټولنې د جوړولو موضوع يې له خپل ملګري Helen Archibald سره شريکه کړه. دواړو پرېکړه وکړه چې په يو ځل د رايې کارولو د حق غوښتنې ټولنې د جوړولو هڅه به مناسب نه وي. هماغه و چې د (۱۸۷۷م) کال په نومبر کې يې د ټورانټو د مېرمنو ادبي کلب جوړ کړ.
په لومړيو کې د رايې کارولو د حق پلوي د منځنۍ کچې سپين پوستې مېرمنې وې. دې مېرمنو د نسبتاً غوره ټولنې د جوړېدو په موخه د خپلو اجتماعي کارونو او حالت د پرمختګ لپاره مبارزه وکړه؛ که څه هم د غلامۍ د لغوه کولو پلويانو، اتحاديو مدني او عدالت غوښتونکو فعالانو د دوی ملاتړ هم وکړ.
د ټورانټو د مېرمنو ادبي کلب
د راتلونکو پينځو کلونو پر مهال دې کلب ته د Mary McDonnell, Mrs. W.B Hamilton, Mrs. W.I, Mrs. J. Autin Shaw او نورو مېرمنو په ورتللو سره Mackenzie خارق العاده وده وکړه. کلب د رسنيو ځانګړی پام ځانته کړ. د ګڼو لايقه او وړ همکارانو له ډلې يوه يې Sarah Anne Curzon وه چې د څو پرله پسې کلونو لپاره د Canada Citizen همکاره ايدېټره وه. د کلب غړي به هره پنجشنبه د ماسپخين په ۰۳:۰۰ بجو د يوې همکارې غړې په کور کې ناسته کوله. که څه هم په ښکاره د رايې حق غوښتنې ټولنه نه وه، مګر د کلب د بنسټګرانو د دې اساسي موخې او نظريې د پرمختګ لپاره يې هيڅ موقع نه ضايع کوله. په دې اړه لومړنۍ هڅه د مېرمن Archibald هغه ليک و، چې د «مېرمن تر مدني قانون لاندې» سرليک يې ورکړی و. دې ليک د مباحثې او نتعليمي توکي په توګه رول ولوباوه. د دې کلونو په جريان کې د ښځو ادبي کلب د فعاليتونو په واسطه د ټورانټو پوهنتون دروازې د مېرمنو په مخ خلاصې شوې او Eliza Ballmer يې لومړنۍ ښځينه محصله وه.