cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چينايي دوديزه درملگري
تاريخ
د څه د پاسه درو زرو کلونو  نه مخکې   د  شانگ  د سلسلې  په  هغه  ليک دود کې چه   د  لاک پر کاسه   او د  ځناورو  پر هډوکو باندې  حکاکي  شوي، د روغتيا  او  د څه د پاسه  لس  ډولونو  ناروغيو په باب  تفصيلات ليکل شوي وو. د جو سلسلې په دوره کې  په چين کې  د کتلو،  پوښتنې، د بويولو  په گډون  د ناروغيو د درملنې کولو  او د درملونو ، د ستنې طب  او جراحي عملياتو  په شمول  د تداوي  ځيني  طريقې  تر  استفادي لاندې  راغلي  وي. د چنگ او هان  د امپورطورۍ په  دوره کې  د  هوانگ دي  په  نامه  د طبي څيړنې  په باب  مشهور  اثار  چه  د چين په تاريخ کې  تر ټولو نه  لومړي  طبي اثار گڼل  کيږي،  رامنځته  شوي  ؤ. ور پسي د  لويي تبې د ناروغۍ  باب تيورۍ  چه  د جيان  ځونگ جنگ له خوا ليکل شوي،  رامنځته شوې  وه  چه  په  دي  اثارو  کې  په  خاص ډول  د بيلا بيلو اړوندو  ناروغيو  د تشخيص  او  تداوي  په هکله  تفصيلات  بيان  شوي دي   چه  د باليني طب د څيړنې  د پرمختيا له پاره يي کلک  بنسټ  کيښودلي  ؤ. هان د چين د خان د سلسلې په دوره کې  د طب په  هکله د  جراحي  علملياتو  سويه  نسبتأ  لوړه  وه. د درو مملکتونو په باب يو اثر  کې  چه  د ميلادي  کال  له  دوو سوو شلم کال  نه تر  دوه سوه اتيايم کاله پوري  رامنځ  ته شوي،  دا ليکل  شوي  چه  په هغه دوره کې  نامتو ډاکتر  هوا تو  د بي هوشي  د درو درمل  په  واسطه  بيلا بيل  جراحي عمليات  تر سره  کول.
د وي او جن د سلسلو نه ( ميلادي  کال  ٢٢٠ کال __ ٥٨٩ کال )  د  سوي تان  د  پنځو سلسلو   تر دورې  پورې  (  ميلادي  کال  ٥٨١ کال __ ٩٦٠ کال )  د نبض د شميرنې  له لارې  د ناروغيو د  تشخيص په  هکله   ستر پرمختگ  تر لاسه شوي  ؤ. د جن د سلسلې  په دوره کې  د تبض د شميرنې  په باب  هغه  مشهور  اثارکې  چه  په نوموړي سلسله کې  د  نامتو ډاکتر  وانگ  شو حه  له خوا  ليکل شوي ،  څلري ويشت ډول  نبض بيان  شوي دي. دغه اثارو نه  يوازي  د چين  پر  طبي  علم  باندې  ستره اغيزه  اچولي  بلکه  بهر ته  هم  خپور شوي  ؤ. دغه راز د نوموړي سلسلې په دوره کې   د سوزني طب  له پاره ، د درملونو د جوړولو ، د جراحي  عملياتواو  د ماشومانو د ناروغيو د علاج  په  برخو کې  هم ډير ارزښناک  طبي  اثار  رامنځته شوي  وو.
د سونک د سلسلې په دوره کې  ( ميلادي  ٩٦٠ کال __ ١٢٧٩ کال ) د طبي  پوهنې  په  هکله  د سوزني  طب  په  برخه کې  لوي  اصلاحات  رامنځته  شول  چه  په  دي بهير  کې  د اړوندې طبي  روزنې  په  هکله  د زده کونکو له پاره   د کار  ازموينه  رامنځته شوې وه. د مينگ  په سلسله کې  (  ميلادي کال  ١٣٦٨ کال __ ١٦٤٤ کال )  يو شمير  طبي  کارپوهانو  د  لويي  تبې  ،  عمومي  تبې او  سخته ساري ناروغۍ سره جلا کړي  وه او د چن   د سلسلې  تر دورې  پوري  د نوموړو ناروغيو  په  باب   ځيني خاص اثار  رامنځته  شول.
د چين د مينگ د سلسلې  له پيل  نه  لويديځ طب   چين  ته  داخل  شوي  او  په  هغه وخت کې  يو شمير  طبي  کارپوهانو  دا نظر  درلود  چه  د چين  عنعنوي  طب  دي  له   لويديځ طب  سره  يو ځاي   استعمال  شي ترڅو  دواړه طب  يو د بل  کمبود  ليري  کړي  او يو له  بل څخه  گټې  واخلي.
د چين د دودیز طب بنسټیزه اندپوهنه
د نوموړي تيوري  سره سم  د چين د عنعنوي  طب   له نظره په  طبيعي  نړۍ کې ټول  موجودات  په  پنځو ډولونو خاصيت  لرونکو موادو پوري  اړه لري  چه   دغه  ينځه ډول  خاصيت  لرونکي  مواد  يعني  لرگې، اور ،  خاورې ،  سره  زر  او اوبه  گڼل  کيږي. دغه پنځه ډول  مواد  يو له بل  سره  جلا نه کيږي  خو له بلي  خوا  يو له  بل  سره متناقض هم دي. د چين  عنعنوي طب  د د غې تيورۍ   له مخې  د انسان د بدن  د داخلي  بيلا  بيلو جهازونو د ناروغيو  تشخيص  کوي.
د چين د عنعوي طب  د تيوري  سره سم د طبيعي  نړۍ د نجوم، د هوا پيژندنې  او د  هوا  بدلون  د انسانو  پر روغتيا او ناروغيو باندې اغيزه  لري  او د کال  د پسرلي، دوبي،  مني  او ژمي  د  څلورو فصلونو د هوا  بدليدو  په بهير کې د څلورو فصلونو د باد،  يخنۍ،  گرمي، لوندوالي،  وچکالي  او  اور په گډون  شپږ ډول  عوامل  رامنځته  کيږي. د دغو طبيعي   پديدې  د بدلونونو  د عوامل او د ناروغيو ترمنځ  اړيکي  لري.
د چين د عنعنوي طب له نظره  د انسان  د بدن  د بيلا بيلو جهازونو  لکه  د زړه،  ځگر،  طحال، سږي،  بډوډۍ  او  د کولمې، دماغ، هډوکو او داسي نورو بدني  جهازونو د فيزيولوژيکي رول او د ناروغيو  د بدلونونو ترمنځ اړيکي  موجود دي.
د چين د دودیز طب  د تيورۍ سره سم  د بدن  په د ننه کې  د هوا  او د ويني  انتقالي لاره  شته  او په  ټول  بدن کې يي مهم رول  لري. که  په دغه سيستم  کې  کوم بدلون رامنځته   شي،  دا به  د بدني  جهازونو  د ناروغيو سبب  شي.
د درملنې ډولونه
د چين د عنعنوي طب  د عادتونو سره سم  ډاکتران  په  عمده  توگه  د  کتلو ،  اورولو،  بويولو  او د لمس  کولو په شمول  د احساسونو د لياقت څخه  په استفادي سره  د ناروغانو سره  د تماسونو د نيولو  يا د ناروغانو د خپلوانو سره  د خبرې کولو   له لارې   په هره اړخيزه  توگه د ناروغيو په باب  اړوند معلومات  تر لاسه کوي  ترڅو سک  تشخيص  وکړي ٠ په  دي  هکله  څلور عممده  طريقې  په  دي ډول  دي ،
د کتنې درملنه
د چين د عنعنوي طب له نظره د انسان د بدن  د بهرنيو  برخو او  د بدن  د  داخلي  جهازونو ترمنځ  نژدي اړيکي لري ،  که چيري  د انسان  د بدن   دننه  د جهازونو په  کارونو کې  کوم بدلون  رامنځته  شوي ،  حتمأ به  يي  د بدن  د بهرنيو  برخو  لکه  د روح ،  رنگ ،  شکل له  داسي  نورو برخو نه  څرگند شي.
د کتني تشخيص په عمده ډول  د سړي د روح ،  د مخ رنگ ، د ژبي  رنگ ، د بدن د پوستکې  رنگ  ،  د ميتياز او غول  رنگ  او  د داسي  نور  د بدن  بهرني  برخې  د بدلونونو څخه عبارت  دي.
د بويولو درملنه
د يويولو تشخيص  په دي  ډول  دي  چه ډاکتر د ناروغانو د اوازونو  او د مدفوعاتو د بوي سره سم  د ناروغيو تشخيص کوي. په دي بهير  کې  ډاکتران  د ناروغانو د اوازونو د بدلونونو او  د بدن  د بيلا بيلو جهازونو د تغييراتو  په  باب معلومات  تر لاسه  کوي چه  نوموړي اوازونه  د ناروغانو  د خبرو،  تنفس ، د ټوخي  او داسي نور اوازونو څخه عبارت  دي. بوي له  دوو برخو څخه  عبارت دي  چه  يو يي  د ناروغانو د بدن   او بل  يي  د مدفوعاتو څخه  خپري شوي  دي.
د پوښتنې درملنه
د دغې طريقې له  مخې  ډاکتران  له  ناروغانو يا  د دوي  د خپلوانو  څخه د پوښتنې له لارې  د ناروغيو د پيښيدو ، پرمختيا او د علاج   په  باب  يو لړ اړوند معلومات  تر لاسه  کوي  او  په  عين وخت کې    د ناروغيو  او د ناروغانو د ورځني ژوند ،  د کار چاپيريال ،  د خوارکونو  او د واده  په  هکله   د ناروغيو په ارتباط  يو لړ  معلومات  لاس  ته راوړي.
د پوښتنې په  تشخيص  کې  د ناروغانو  اړوند  شخصي  حالت  شامل  دي. لکه د ناروغ   نوم،  جنس،  عمر،  کار،  واده  او داسي نور    ٠ بر سيره پر دي  د  ناروغانو  دناروغيو  او  اړوند شخصي  او کورنيو تاريخ  هم  پکې   شامل دي.
د تماس نيولو درملنه
ډاکتران  په  خپلو لاسونو د ناروغانو د بدن  سره  د تماس  نيولو له لاري  ناروغۍ تشخيص  کوي  او دغه  ډول  تشخيص  په  دوو برخو ويشل  کيږي  چه  لومړي   د نبض د شميرلو  او احساسولو  په واسطه  د تشخيض په  بهير  کې  د نبض د ضربانونو د بدلون  سره سم  د ناروغيو په باب  معلومات  تر لاسه  کوي. دوهم په لاسونو د ناروغانو  د بدن  پر اړوندو برخو باندې  فشار اچول دي  او  له دې  لارې  د   اړوندې بدني  برخې  ناروغۍ درک  کوي.
درېيم ساتنمن
درېيم ساتنمن د افغانستان د پوليسو په تشکيل کې لمړنۍ رتبه ده چې بيا له دې وروسته رتبه یې دویم ساتنمن راځي.
وېشنيزه:پوځي وييونه
7 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
هېرنان کورتېس
Hernán Cortés --- هېرنان کورتې په ۱۴۸۵ کال د اسپانیا په کاستیل ښار کې زېږېدلی او په ۱۵۴۷ کال کې د اسپانیا سویلا ښار ته نږدې مړ شوی. د هسپانیا په تاریخ کې د مکسیکو فاتح گڼل کېږي چې د مکسیکو اصلي خلک چې د ازتک په نامه یادېدل له پښو وغوزول. کورتې د مارټین کورتې زوی وه چې ډېره غریبه کورنی وه خو په خلکو کې ېې قدر لاره هېرنان ېې کورنی په ۱۴ کلنی کې د اسپانیا سلامانکا ته د زدکړو لپاره ولېږه چې له زدکړو وروسته ېې ډېر سمندري سفرونه او جنگونه هم کړي او له اسپانیا نه بهر په نورو ملکونو کې په قدرت پاتې شوي لکه کیوبا، مکسیکو او نور ملکونه.
پاکستان سوپر ليګ
پاکستان سوپر ليګ د پاکستان کريکټ بورډ لخوا جوړ شوی د کريکټ يو ټي 20 کريکټ پريمئر دی۔
نور ولولئ
وېشنيزه:پاکستان سوپر لیګ
دويم ساتنمن
دویم ساتنمن د افغانستان د ملي پولسو دویمه رتبه ده چې له درېيم ساتنمن څخه وروسته او له لمړۍ ساتنمن څخه مخکې راځي.
وېشنيزه:پوځي وييونه
توليدي اړيکې
يانې توليدي اړيکې هغه اړيکې دي چې د انسانانو ترمنځ د کار د جريان له کبله رامنځته کيږي.
تولیدي اړیکې (په جرمني ژبه: Produktionsverhaltnisse) یو مفهوم دی چې ډېری وختونه د کارل مارکس او فریدریش انګلز لخوا د تاریخي ماديزم په تیوري او د پانګې کتاب کې کارول شوي. د فلسفې فقر په لومړي ځل د مارکس په خپاره شوي کتاب کې په ښکاره توګه کارول شوی و، که څه هم مارکس او انګلس لا دمخه د آلمان په ایډیالوژی کې اصطلاح تعریف کړې وه.
سرچينې
وېشنيزه:پانګه وېشنيزه:کارل مارکس
8 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
لمړی ساتنمن
لمړۍ ساتنمن د افغانستان د ملي پولیسو دريمه رتبه ده چې له دويم ساتنمن څخه وروسته او له ساتنمن څخه مخکې راځي.
وېشنيزه:پوځي وييونه
توماس کروموېل
توماس کروم وېل Thomas Cromwell  توماس د لندن ښار ته نږدې په ۱۴۸۵ کال کې پېدا شوي او په ۱۵۴۰ کې له نړی سترگې پټې کړي. توماس د انگلستان د پادشاه مشاور وو چې او داصلاحاتو مسول وو چې وروسته د ده د دښمنانو له خوا ورته دسیسه جوړه شوه، د خیانت په تور ونیول شو او اعدام کړای شو.
د توماس مخکې له قدرته ژوند نا معلوم دې خو څه اندازه مالومات چې په ۱۵۱۰ کا کې په ایټالیا کې وو او په ۱۵۲۰ د ایټالیا ولسي ته ولاړ او په ولسي کې ېې د یو مشاور په حیث دنده مخکې وړله خوپه ۱۵۳۲ کې له هینري سره په انگلستان کې د مشاور په حیث دنده پر وړله چې په ۱۵۴۰ کال کې پرې د خیانت تور ولگېده او اعدام شو
ميسو امريکا
ميسو امريکا د شمالي امريکا په سويل او د مرکزي امريکا ډېری تاريخي او کلتوری سيمه ده. ياده سيمه نږدې له مرکزي مکسيکو څخه تر بليز، ګواتيمالا، السلوادور، هندوراس، نيکاراګوا او شمالي کورستاريکا له لارې غځېږي. په دې سيمه کې د پخوانۍ کولمبيا ټولنو د امريکا د هسپانوي استعمار څخه مخکې د ۱۰۰۰ څخه د زياتو کالونو لپاره غوړېدلې [اوسېدلې] دي. ميسو امريکا د نړۍ په تاريخ کې د دوه خورا ژورو تاريخي بدلونونو ځای و، چې لومړی يې په بنسټيز ډول د ښاري نسل او دويم يې د بومي اروپايي، افريقايي او اسيايي کلتورونو تر منځ د اوږده مخالفتونو څخه د نوې نړۍ کلتورونه رامنځته کول وو.
په ۱۶ مه پېړۍ کې Eurasian ناروغۍ لکه چيچک او شری، چې په استعمارچيانو کې پای ته رسېدونکې مګر په شمالي امريکا کې نوې وې؛ له ٪۹۰ څخه د زياتو بومي وګړو د مړينې سبب شوې، چې دا د دوی ټولنو او کلتورونو ته ستر زيانونه وو. ميسو امريکا په نړۍ کې يو له هغو پينځو سيمو څخه ده، چې لرغونی مدنيت په کې په خپلواک ډول راپورته شو او په امريکا کې دويمه سيمه ده. Norte Chico (Caral-Supe) يا اوسنۍ پيرو (Peru) په شمالي ساحلي سيمه کې د يو خپلواک تهذيب په توګه راپورته شو.
د يوې کلتوري سيمې په توګه ميسو امريکا د خپلو اصلي کلتورونو له مخې د وده ورکړل شويو او شريک شوو کلتوري ځانګړتياوو د يو موزايک [په وړو وړو رڼو ټوټو جوړونه] په واسطه راپېژندل شوې ده. له ميلاد څخه مخکې د ۷۰۰۰ کال د لومړيو په پيل کې د cacao, maize, beans, tomato, avocado, vanilla, squash (کاکاو، مايز، لوبيانو، رومي، افوکېډو [بويا، املوک ته ورته مېوه لرونکې ونه]، وانيلا، کدو) او chili (فلفل) او همدرانګه د فيلمرغ او سپي اهلي کول له paleo-Indian ښکاري غونډېدونکو قبيلوي ډله کېدنو څخه د ځايي کرنيزو کلو تنظيم ته د لېږد لامل شول. په وروستۍ سموونکې يا دوره کې کرنه او کلتوري کړه وړه لکه يو پېچلی افسانوي او مذهبي دود، د شلم عددي سيستم vigesimal numerical system، د کاليزې يو پېچلی نظام، د بال لوبې دود او د مهندسۍ يو ځانګړی ډول؛ په ياده سيمه کې خپاره شول. همدارنګه په دې دوره کې کلي په ټولنيز ډول پر پوړونو ووېشل شول او مشرۍ ته يې وده وکړه. د مراسمو پراخه مرکزونه جوړ شول، چې د سينګارونو يا ځلانده توکو لکه obsidian (هغه ښيښه چې د اورغورځونکي غره له موادو څخه په طبيعي ډول جوړېږي)، jade (شين کاڼی، چې غمي ورځنې جوړېږي)، کاکاو، cinnabar (شنجرف، يا سلفر سيماب، Spondylus سيپۍ، hematite او د کلالۍ صنعت د بدلولو لپاره د سوداګرې لارو د يوې شبکې په واسطه سره وتړل شول. په داسې حال کې چې د ميسو امريکا تمدن د کړۍ يا څرخ او د فلزاتو د راايستنې او کارونې د بنسټ په اړه پوهېده، مګر له ډلې يې هيڅ يو هم په ټيکنالوژيکي ډول مناسب يا اړوند نه و.
د لرغونو پېچلو تمدنونو له ډلې يو هم د Olmec کلتور و، چې د مکسيکو په Gulf ساحل کې مېشت شو او د Tehuantepec د Isthmus په اوږدو کې دننۍ او سويلي لوري ته وغځېد. په Chiapas، Oaxaca او Guatemala کې لرغونی Olmec او نورو کلتورونو تر منځ اړيکې او کلتوري راکړې ورکړې د ميسو امريکا کلتوري سيمې بنسټ کېښود. دا ټول په لرغونې ميسوامريکا او په ځانګړي ډول د ارام (Pacific) ساحل په اوږدو کې، د پام وړ سيمه ايزو اړيکو له لارې اسانه شول.
د دې سموونکې دورې پر مهال څرګند مذهبي او نښه یيز يا سمبوليک) دودونه او همدارنګه د هنري او معماري کمپليکسونو پرمختګ خپاره شول. په وروستۍ Preclassic يعنې له لرغونې څخه مخکې دوره کې د Maya په منځ کې د پېچلي ښاري اولسونو پرمختګ پيل کړ. د بېلګو په توګه يې په مکسيکو کې Aguada fenix او Calakmul، ګواتيمالا کې El Mirador او Tikal او په Monte Alban کې Zapotec يادولی شو. په همدې دوره کې په Epi-Olmec او Zapotec کلتورونو کې د ميسوامريکا د ليکنې لومړني ريښتينی نظامونه (سيستمونه) رامنځته شول. د ميسوامريکا د ليکنې دود د لرغونې مايا څپه یيز نښان ليکنه (Maya logosyllabic script) کې خپل تر لوړ ټکي (اوج) ته ورسېد.
ميسوامريکا د نړۍ يو له هغو يوازينيو درې سيمو څخه ده، چې د ليکنې په خپلواک ډول رامنځته کېدل په کې مشهور دي. له ميسو امريکا پرته نورې دوه سيمې سومر او چين دي. په مرکزي مکسيکو کې د Teotihuacan ښار د لرغوني دورې په لوړوالي کې پورته شو؛ يانې لوړوالی يې د لرغوني دورې د ښارونو له لوړوالي سره ورته و. ياد ښار يوه فوځي او سوداګريزه سترواکي رامنځته کړه، چې سياسي نفوذ يې سويل کې Maya ته او شمال لوري ته وغځېد. نږدې ۶۰۰ ميلادي کال کې د Teotihuacan د ړنګېدلو په پايله کې، په مرکزي مکسيکو کې د څو مهمو سياسي مرکزونو لکه Xochicalco او Cholula تر منځ سيالي پيل شوه. د Epi-Classic پر مهال په دې وخت کې د Nahua خلکو له شمال څخه جنوب کې Mesoamerica ته حرکت پيل کړ او په مرکزي مکسيکو کې په سياسي او کلتوري ډول ځکه حاکم شول، چې د Oto-Mangean ژبې ويونکي يې له دې ځايه وشړل.
له لرغونې څخه وروسته دورې (post-Classic) د لومړيو پر مهال مرکزي مکسيکو کې Toltec کلتور او په Oaxaca کې Mixtec کلتور نفوذ درلود. د Maya په ټيټې ځمکې په Chichen Itza او Mayapan کې مهم مرکزونه درلودل. له لرغونې يا کلاسيک څخه د وروسته دورې په پای کې د مرکزي مکسيکو Azetec وګړو يوه قلنګ ورکوونکې سترواکي ودانه کړه، چې د مرکزي ميسو امريکا ډېره برخه يې رانغاړله.
انځورکښنه
انځورګري( نقاشي) په جامده سطح (چې ماترېکس او یا هم تکیه ورته ویل کېږي) د رنګ، رنګدانو او نقاشي رنګ کارولو ته ویل کېږي. منځنی یې په عامه توګه له بورس څخه په کار اخیستو کارول کېږي او نور یې کېدای شي د چاقو، سفنج او یا هم هوايي برسونو په وسیله وکارول شي.
د نقاشۍ اصطلاح د هنر له مخې د هنرمند عمل او پایلې دواړه تشرېح کوي (د کار پایلې ته انځورګري ویل کېږي). د نقاشۍ په تکیه کې سطحې، لکه دېوال، کاغذ، بوم (د نقاشي ځانګړی ټوکر)، لرګی، شیشه، لاک، پاڼه، مس او ګاګره شاملېږي، په نقاشۍ کې ګڼ شمېر توکي، لکه: شګه، خټه، کاغذ، ګچ، د سروزو پاڼې او یا هم ټول نور شیان کارول کېږي.
تاریخچه
تر ټولو لرغونې پېژندل شوې نقاشۍ نږدې ۴۰ زره کاله مخینه لري چې د لویدیځې اروپا په کانتابراین سیمه او د اندونیزیا د سولاسي ټاپو د ماروس سیمې په غار (caves in the district of Maros) کې موندل شوې. وروسته له هغې په غار کې نقاشۍ د اندونیزیا د کالیمنټون (Kalimantan) په Lubang Jeriji Saléh غار کې وموندل شوې چې باور کېږي، له ۴۰۰۰۰ کاله څخه تر ۵۲۰۰۰ کالو پخوانۍ دي. په دې وروستیو کې، په ۲۰۲۱ ز کال کې، د اندونیزیا په ټاپو کې په یوه غار کې د خنځیر د نقاشۍ د موندل کېدو راپور ورکړل شوی دی چې له ۴۵۵۰۰ کالو ډېره مخینه لري. په ورته مهال د نقاشۍ پخواني شواهد د شمالي استرالیا په آرنهم سیمه کې د ډبرو په دوو سرپناه ګانو کې کشف شوي دي. په دغو ځایونو کې د کارولو شوو موادو په وروستۍ لایه کې د اوچر (سرې خاورې) کارول شوې ټوټې موندل شوې چې مخینه یې ۶۰۰۰۰ کاله اټکل کېږي. لرغون پېژندنکو په تیږه کې د نقاشۍ یوه ټوټه موندلې چې د استرالیا په شمال لویدیځ کې د کمیبرلي سیمې د چونې ډبرو په یوه پناه ګاه کې ساتل کېده او له ۴۰۰۰۰ کلونو ډېره مخینه لري. په ټوله نړۍ کې په غارونو کې د نقاشۍ بېلګې شته – په اندونیزیا، فرانسې، هسپانیا، پرتګال، ایټالیا، چین، هند، اسټرالیا، مکسیک او نورو هېوادونو کې. په لویدیځ کلتور کې د غوړ رنګ او اوبو د رنګ نقاشي د ډول او موضوع له مخې بډایه او پېچلي دودونه لري. په ختیځ کې رنګ او رنګین رنګ په نقاشۍ کې د بډایه او پېچلو دودونو سره په برابره توګه په تاریخي بڼه د رسنۍ په انتخاب کې واک لرلی.
د عکاسۍ اختراع په نقاشۍ ډېر اغېز وکړ. په ۱۸۲۹ ز کال کې د عکاسۍ د لومړني انځور له تولید لسیزې وروسته، د عکاسۍ بهیر وده وکړه او په پراخه کچه د استفادې وړ وګرځېده، چې نقاشي یې د بېرته لیدونکې نړۍ د کره ثبت د څرګندولو له تاریخي موخې محرومه کړه. د ۱۹ مې پېړۍ په پای او د ۲۰ مې پېړۍ په پیل کې د هنري خوځښتونو لړۍ – په پام وړ ډول امپرېسیونیزم (Impressionism)، پوست امپرېسیونیزم (Post-Impressionism)، فوویزم (Fauvism)، ایکسپرېشنیزم (Expressionism)، کیوبېزم (Cubism) او دادیزم (Dadaism) – له نړۍ څخه د رنسانس لید وګواښاوه. د ختیځ او افریقا نقاشیو د سبک جوړوونې (stylization) اوږد تاریخ ته دوام ورکړ، خو په هغه وخت کې یې ورته بدلونونه رامنځته نه شو کړای.
په داسې حال کې چې نوي او معاصر هنر د لاسي صنایعو او مستند سازۍ په برخه کې د هغو د مفهوم له تاريخي ارزښت واټن موندلې، خو دغه چاره نه ده توانېدلې چې ډېری ژوندي نقاشان څه د هغوی د کار او یا هم د کار د یوې برخې په توګه د نقاشۍ له ترسره کولو په شا کړي. په ۲۱ مه پېړۍ کې د نقاشي پیاوړتیا او د هغو تنوع د نقاشۍ د له منځه تلو اړوند ټولې پخوانۍ خبرې ناسمې څرګندوي. په دغه عصر کې چې هرڅه د کثرت پلوي د نظریې له مخې څرګندېږي، خو د دغې دورې د انځورګري د سبک په اړه ټول منلی نظر نشته. هنرمندان لګیا دي، د ډول ډول سبکونو او ښکلا پېژندنې د طبیعت له مخې مهم هنري آثار تولیدوي  او هنري وړتیاوې یې عامو خلکو او بازار ته پاتې دي چې په اړه یې قضاوت وکړي.
رنګ او د هغو کیفیت (ټون)
په نقاشۍ کې رنګ له رنګ، د هغو له تعامل او ارزښت نه جوړېږي، چې د یوې سطحې پرمخ د نقاشۍ جوهر بلل کېږي، لکه څنګه چې ریتم او د غږ زیر او بم والی د موسیقي جوهر جوړوي، رنګ په ډېره کچه موضوعي دی، خو د پام وړ رواني اغېزې لري، په ورته مهال له یوه کلتور څخه بل کلتور ته توپیر لري. په لویدیځ کې تور رنګ د ویر او غم په معنا دی، خو په ختیځ کې بیا سپین د هغه پر ځای دی. د ګویته، کاندنیسکي او نیوټن په ګډون یو شمېر نقاشانو، نظریه ورکوونکو، لیکوالانو او پوهانو د رنګ په اړه خپل نظریات لیکلي دي.
په دې سربېره د ژبې کارول د رنګونو ترمنځ د توپیر کولو سره برابر دی. د بېلګې په توګه: د "سور" (سور رنګ) کلمه د رڼا د لیدلو د طیف له مخې د خالص سور رنګ په پراخه کچه توپیرونه پوښي. د رنګونو د توپیر لپاره کوم منظم راجستر نشته، لکه څه ډول چې د موسیقي د نوټونو لپاره ټاکل شوي فورمولونه، لکه: F او C♯ شتون لري. د یوه انځورګر لپاره، رنګ په اسانۍ سره په لومړنیو او ترکیبي رنګونو (لکه سور، آبي، شین، قهوه یي او نورو) نه وېشل کېږي.
انځورګر، په عملي توګه د رنګ له دانو سره سروکار لري، له همدې امله د یوه نقاش لپاره "آبي" کېدلای شي چې هر آبی رنګ وي: فتالوسیانین آبي (phthalocyanine blue)، پروسین آبي (Prussian blue)، انډیګو (indigo)، کوبالت آبي (Cobalt blue)، الترامرین آبي (ultramarine) او نور. د رنګونو اروایي او سمبولیکه معنا د نقاشي خبرې او معنا نه شي څرګندولی. رنګونه یوازې د نقاشۍ معنا پیاوړې او د هغو څخه  د تر لاسه شوو شرایطو ته وده ورکوي، له همدې امله د یوې نقاشۍ درک تر ډېره ذهني دی. له موسیقي سره یې ورته والی تر ډېره ښکاره دی – په موسیقي کې غږ (لکه د C نوټ) په نقاشۍ کې له "نور" سره ورته دی، "سیوري" له ډینامیکو سره او "رنګ ورکول" لکه په موسیقۍ کې چې ځانګړی تیمبر په یوه بې سندرې موزیک کې کارول کېږي. دغه عناصر په لازمي ډول (لکه په موسیقي کې) په خپله میلوډي نه جوړوي، بلکې پرهغو مختلف حالات ور زیاتولی شي.
د نقاشۍ نا دودیز عناصر
یو شمېر معاصر نقاشان بېلابېل توکي، لکه: فلز، پلاستیک، شګه، سمینټ، نی، پاڼې او لرګي په خپلو جوړښتونو کې کاروي. د دغو کارونو بېلګې، د جین ډوبپېټ (Jean Dubuffet) او آنسلېم کایفر (Anselm Kiefer) آثار دي. همدارنګه په مخ پر ودې ټولنه کې داسې هنرمندان هم شته چې له کمپیوټر څخه په استفادې د اډوب فوټوشاپ او کورل پینټر په څېر پروګرامونو څخه په کار اخیستو سره په ډیجیټل ډول په تکه چاپ کوي. دغه انځورونه کېدلای شي، د نقاشۍ په مخصوصه سنتي تکه هم چاپ شي.
ریتم
د پایټ مونډرین (Piet Mondrian) په څېر هنرمندانو لپاره، لکه څه ډول چې په موسیقۍ کې ریتم مهم دی، همدومره په انځورګري کې هم مهم دی.
سرچينې
وېشنيزه:انځور کښنه وېشنيزه:هنر
هنگامه
هنگامه چې اصلي نوم يې زهره ده، يوه افغانه سندرغاړې ده.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
۱۳ لړم
پېښې
. روز دانش آموز
9 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ليک پاکټ
ليکپاکټ (په انگرېزي: Envelope) د ليک لېږلو پاکټ دی.
سایزونه
د ليک پاکټ په مختلفو شکلونو کي موجود دي ،ولي د نورم او استندردنړيوالي اداري په ISO  269. او DIN_678
‎کود معرفي کړي دي.
وېشنيزه:ليکتوکي
محمد بن قاسم
د اسلام په تاریخ کې په هر ډګر کې د اتلانو کمی نشته؛ له دې ډګرونو یو هم د الله تعالی په لار کې جهاد او د اسلامي تمدن د خپراوي خوځښت دی. الله تعالی د دې کار په موخه ددې امت داسې کسان رهبران او جنګي امیران کړي دي چې تیرو امتونو یې بېلګه نده لیدلې. په اسلامي تاریخ کې تر ټولو طلايي او ښه دوره چې له ځان سره یې بهترین قومندانان لرلي؛ د راشده خلافت دوره او د اموي خلافت لومړي کلونه وو.
د اموي خلافت پر مهال ډیر برجسته قومندانان او فاتحان را وټوکېدل، چې د نړۍ په څلورو کونجو کې پر جهاد بوخت وو. له دې لړۍ د مسلمه بن عبدالملک، قتیبه بن مسلم، موسی بن نصیر، محمد بن قاسم او طارق بن زیاد نومونه د یادولو وړ دي.
خو هغه چې له دې ډلې تر نورو ډیر وځلېد، کارنامې یې تر نورو ډیرې اتلې وې؛ هغه محمد بن قاسم ثقفي دی. چا چې په اولس(۱۷) کلنۍ کې د هند او سند پر لور جهادي بهیر پیل، هلته شته کفري نظامونه ړنګ او زرګونه هندوان یې اسلام باندې مشرف کړل.
زوکړه او روزنه
په هند کې د اسلامي دولت لومړنی مؤسس، د هند او پنجاب فاتح محمد بن قاسم الثقفي په کال ۷۲هـ کې د طایف ښار د محمد بن حکم په مشهوره کورنۍ کې زېږېدلی دی. د محمد بن قاسم نیکه محمد بن حکم د ثقیف له مشرانو څخه وو. په کال ۷۵هـ کې چې حجاج بن یوسف د شرقي سیمو او عراق والي شو؛ خپل کاکا “قاسم” چې د “محمد” پلار وو، د بصرې والي په توګه انتخاب کړ. دا مهال محمد بن قاسم چې ۳ کلن وو؛ له خپل پلار سره له طایف څخه بصرې ښار ته کډه شو. وروسته له هغې چې حجاج “واسط” ښار بناء کړ؛ دا ښار یې د خپلو نژدې افرادو لپاره د قرارګاه په توګه وټاکه. محمد بن قاسم هم په همدې قرارګاه کې وروزل شو، ټول جنګي تخنیکونه او چلونه یې زده کړل. همدا وو چې دی په ۱۷ کلنۍ کې د هماغه وخت له اتلو قومندانانو څخه ګڼل کېده.
اخلاقي ځانګړنې
هماغه د وړکتوب له دورې د ده په ځان کې د شجاعت او اتلولۍ نښې ښکارېدې. په تازه ځوانۍ کې یې خورا سیاسي اوجنګي پوهه لرله، همدا وو چې په ۱۷ کلنۍ کې د حجاج لخوا “سند” او ختیځ لوري سرحدونو ته د قومندان په صفت وګمارل شو.
محمد بن قاسم په سیاسي لیدلوري، جنګي هنر، عدالت او نساني کرامت کې تر نورو اتلانو لوړ مقام درلود. هندوان د ده له عدالت او بښنې نه حیران وه، ده سره یې نا اشنا تړاو درلود او کله چې په شهادت ورسېد؛ دوی یې په فراق کې ژړل.
د ده له بارزو صفتونو یو هم له سولې او کرارۍ سره تمایل وو، او تر څو چې له جنګ کولو پرته هم کار کېده، ده جنګ ته ترجیح نه ورکوله. د سند په زیاتو سیمو کې فتوحات په سولییز ډول روان وو.
د هر چا نیکه خبر او نصیحت باندې یې عمل عادت وو، د “حجاج” توصیې یې منلې، که څه هم حجاج پر خپلو خبرو عمل نه کاوه؛ خو محمد بن قاسم ته یې توصیې داسې وې:
إذا أردت أن تحتفظ بالبلاد فکن رحیما بالناس و لتکن سخیا فی معاملة من أحسنوا إلیک و حاول أن تفهم عدوک و کن شفوقا مع من یعارضک و أفضل ما أوصیک به أن یعرف الناس شجاعتک و أنک لاتخاف الحرب و القتال.
که غواړې چې خپله خاوره وساتې؛ له خلکو سره دې نرمه رویه کوه.له هغه چا سره چې تا سره یې نیکي کړې؛ سخاوت کوه.کوښښ وکړه چې دښمن ته دې هم همدا ور وپوهوې. له مخالفینو سره دې مهربان اوسه. او تر ټولو ښه توصیه چې تا ته یې کوم؛ دا ده چې کوښښ وکړه خلک پر دې پوه شي چې ته شجاع یې او له مبارزې لاس نه اخلې.
محمد بن قاسم خاکسار او بې کبره کس وو، دده په لښکر کې تر ده هم په عمر او هم په مقام کې لوړ کسان وو؛ خو ده هېڅ کله هم تر هغو ځان پورته نه باله، هېڅ کار یې د هغوی له سلا او رایې پرته نه عملي کاوه. هر ځای یې چې فتح کاوه؛ هلته یې جومات جوړولی او دا کوښښ یې وو چې اسلامي کلتور په مفتوحه سیمو کې نور هم پراخ کړي.
د طایف اوسیدونکو په تړاو د ==رسول الله دعاء==
رسول الله صلی الله علیه وسلم د مکي دور په جریان کې د طایف اوسیدونکو ته د دعوت په موخه، طایف ته لاړ. هلته یې له رسېدو سره سم هغوی د اسلام منلو ته را وبلل؛ هغوی د دعوت د نه منلو ترڅنګ د ده د ازارولو او سپکولو هڅه وکړه. رسول الله په زخمي او ستومانه حالت کې د ونې سیوري ته کیناست. په دې وخت کې د غرونو ملایکه رسول الله ته راغله او ده ته یې وویل: اې محمده که ستا خوښه وي؛ دا قوم به د دوو غرونو ترمنځ نابود کړم! خو زړه سوانده پیغمبر داسې ورته وویل: هیله لرم چې الله تعالی به له دوی څخه داسې کسان را پورته کړي چې د الله تعالی عبادت به کوي او له هغه سره به شریک نه نیسي.
زمونږ اتل (محمد بن قاسم) د رسول الله له نیکې دعاء بې برخې نشو؛ هغه موحد، مجاهد، عابد او د الله تعالی په لار کې کوښښ کوونکی وو. ابن عساکر په خپل تاریخ کې له رسول الله څخه یو حدیث را نقلوي چې د محمد بن قاسم په فضیلت او بهترۍ خبره کوي. رسول الله ص فرمايي: زما له امت نه دوې ډلې دي چې الله تعالی یې د دوزخ له اوره ساتي؛ یوه هغه چې د هند په ځمکه به جهاد کوي، بله هغه چې له حضرت عیسی سره به ملګرتیا کوي. ( د ابن عساکر تاریخ، ۵۲م جلد، ۲۴۸ مه پاڼه.)
مسلمانان او سند
له ډیرې مودې د سند ښارونه د مسلمانو فاتحانو او خلیفه ګانو تر نظر لاندې وه. د حضرت عمر^ د خلافت په دوران کې د ده بحریني استازي (عثمان بن ابی العاص) د خپل ورور”حکم” په مشرۍ د هندوستان سرحدونو ته لښکرې واستولې او ځینې سیمې یې فتحه هم کړې؛ خو حضرت عمر رض نه غوښتل چې مسلمانان نور مخ پر وړاندې لاړ شي او له خپلو سیمو لیرې پاتې شي. حضرت عثمان ^ هم ورته نظر درلود، د ده په دوره کې مسلمانانو په شرقي هند او سند کې چندانې پرمختګ نه درلود. خو کله چې د خلافت دروند مسؤلیت د حضرت علی ^ غاړې ته ولوید؛ حارثه بن مره العبدی یې سند ته واستولی، ده د سند په سرحدوند حمله وکړه، د سند ځینې سیمې یې لاندې کړې او تر هغه هلته پاته شو چې په کال ۴۲ هـ د حضرت معاویه ^ د خلافت پر مهال په شهادت ورسېد.
د معاویه ^ د خلافت پر مهال په سند کې غټ بدلونونه راغلل، معاویه ^ خپل تکړه قومندان “مهلب بن ابی صفره” سند ته د جهاد لپاره واستولی. پس له هغه یې “عبدالله بن سوار” او تر هغه وروسته “سنان بن سلمه” یې دې سیمې ته ولیږل، دوی وکولای شو چې د “مکران” سیمه ونیسي او یو څه عربان دلته میشت کړي. دا د لویدیځ پنجاب لومړۍ برخه وه چې د اسلام تر ولکې لاندې راغله. د حجاج بن یوسف تر وخته ددې سیمې فتوحات کرار -کرار روان ول؛ کله چې حجاج د عراق حاکم شو، ددې سیمې فتحه یې په خپلو کاري برنامو کې وه او مناسب وخت ته یې کتل. حجاج د دې کار لپاره داسې کس وټاکه چې له دښمن ونه ویریږي، اوږد سفر یې اراده تیټه نه کړي او وکولای شي د یو لوی لښکر رهبریت وکړي. له سلا مشورو وروسته یې د دې ستر مسؤلیت لپاره محمد بن قاسم وړ کس ولید او دی یې د قومندان په توګه انتخاب کړ.
محمد بن قاسم او د سندي سیمو فتحه
د حجاج تر ولکې لاندې سیمو کې، د سند بحري غلو په کال ۹۰ هـ. د مسلمانانو په کښتیو حمله وکړه؛ په کښتیو کې سپرې ښځې یې له ځان سره یوړې. حجاج لومړیو کې غوښتل دا مسله په سولییز ډول حل شي؛ د دیبل واکمن “داهر” نه یې غوښتنه وکړه چې ددوی بندیان چې د ده تر امر لاندې غلو سره دي، خوشي کړي. خو داهر یې غوښتنه بابېزه وګڼله. حجاج هم اړ شو ترڅو نظامي اقدام وکړي. هغه د “عبدالله بن نهبان” او “بدیل بن طهفه” تر مشرۍ لاندې دوې لښکرې د دې کار په موخه واستولې، چې دواړو قومندانانو شهادت وګټلی خو بریا یې نصیب نه شوه. دې کار د حجاج غوسه وپاروله او دې ته یې اړ کړ چې لوی لښکر له ښه وسایلو سره ور واستوي. حجاج په دې موخه له “ولید بن عبدالملک” سره مشوره وکړه او هغه سره یې پر جنګي مصارفو سلا وشوه. حجاج ددې لوی لښکر د قوماندې لپاره ځوان اتل؛ محمد بن قاسم وټاکه.
محمد بن قاسم له خپل لښکر سره چې شمیر یې تر شل زرو اوښت، د ایران له پولو په کال ۹۰هـ. کې هند ته ورسید. د دې ځوان اتل جنګي تاکتیکونه، سیاسي بصیرت ورو – ورو خلکو ته ور ښکارېدل.
محمد بن قاسم د دو کلونو په دوران کې(۹۰-۹۲هـ) د داهر تر ولکې لاندې ښارونه یو پر بل پسې نیول، مخکې روان وو. تر دې چې د سند پلازمینې (دیبل) ته ورسېد؛ هغه ښار چې داهر له خپل قوي فوځ سره د مسلمانانو پر وړاندې ولاړ وو. محمد بن قاسم ددې ښار مزبوطې کلا ګانې پر خپل منجنیق تر اور لاندې ونیولې. هغه ددې کلا ګانو د نړولو لپاره له داسې منجنیق څخه کار واخیست چې د حرکت او کار لپاره یې ۵۰۰ تنه پر کار بوخت وه. د دیبل ټینګې کلا ګانې ونړېدلې، او د داهر پوځ له کلاګانو راووت، ترڅو له خپل وروستۍ سیمې دفاع وکړي. مسلمانانو په یوه برخلیک ټاکونکي جنګ کې هغوی ته ماتې ورکړه، د دیبل واکمن یې قتل او ښار یې تر ولکې لاندې راوست. په دې توګه مسلمانان وتوانېدل د سند او پنجاب زیاتې سیمې فتحه کړي.
غمناکه خاتمه
په کال ۹۶هـ. کې چې محمد بن قاسم د سند په خاوره کې مخ پر وړاندې روان وو؛ د ولید بن عبدالملک د وفات خبر ورته راورسېد، چې مخکې تر ولیده حجاج هم مړ شوی وو. بیا سلیمان بن عبدالملک واک ته رسېدلی وو؛ سلیمان بن عبدالملک چې له حجاج سره یې کینه او دښمنۍ درلوده، خپله کینه یې د حجاج پر خپلوانو سړوله، چې محمد بن قاسم هم د همدې کینې قرباني شو.
ولید بن عبدالملک د خلافت په ورستیو کې غوښتل سلیمان له واکه لیرې او خپل زوی( عبدالعزیز بن ولید) پر واک کړي، حجاج هم پر همدې خبره له ولید سره بیعت وکړ؛ د حجاج بیعت سلیمان ته کینه ور پیدا کړه، که څه هم سلیمان له واکه لیرې نشو، خو له حجاج سره یې دښمنۍ پر ځای پاته وه. کله چې سلیمان واک ته ورسېد؛ د حجاج ټاکلي والیان یې له دندو ګوښه او پر ځای یې د حجاج دښمنان مقرر کړل.
سلیمان عراق (صالح بن عبدالرحمن) ته ور تسلیم کړ، چا چې له حجاج سره پخه دښمني درلوده. صالح وغوښتل چې د حجاج له نژدې خپل (محمد بن قاسم) څخه انتقام واخلي. هغه یې لومړی له ولایته لیرې، پر ځای یې “یزید بن ابی کبشه” مقرر او هغه ته یې دنده وسپارله چې محمد بن قاسم بندي کړي او عراق ته یې راولي.
محمد بن قاسم چې لا ۲۴ کلن وو، عراق کې د صالح تر شکنجو لاندې د شهادت لوړ مقام ته ورسېد.
سرچينې
نن ټکى اسيا www.nunn.asia/120586/ځوان-سالار؛-محمد-بن-قاسم-الثقفي/?amp
1ـ البدایة و النهایة؛
2ـ الکامل فی التاریخ لابن الأثیر؛
4ـ الاعلام بمن فی تاریخ الهند من الاعلام- عبدالحی الحسنی.
افغانستان په ۲۰۱۹ز کال کې
په افغانستان کې د ۲۰۱۸ کال پیښې.
پیښې
په افغانستان کې جګړه (له ۲۰۰۱ څخه تر اوسه پورې) دوام لري.
جنوري
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ادارې (یوناما) د راپور له مخې په ۲۰۱۸زکال کې د ملکي تلفاتو شمېر ۱۰۹۹۳ (۳،۸۰۴ مړه او ۷۱۸۹ ټپیان) ته رسېږي چې د تېر کال په پرتله بیساری لوړالی ښئ ، چې دا ارقام د ۲۰۱۷ز کال په پرتله په ټولو ملکي تلفاتو کې ۵ سلنه او د ملکي وګړو په مرګ ژوبله کې ۱۱ سلنه زیاتوالی ښئۍ. یوناما د مرګ ژوبلي د زیاتوالي لاملونه د مخالفو ډلو له خوا ځانمرګي بریدونه او د حکومت پلوه ځواکونو له خوا د هوایی بریدونو زیاتوالې په ګوته کوي (په راپور کې ویل شوې چې د لومړي ځل لپاره د هوایی عملیاتو له امله ۵۰۰ نه ډیر ملکي وګړي وژل شوي).
فبروري
امریکایي ځواکونو د ۲۰۱۸ز کال په وروستیو دریو میاشتو کې په چوپتیا سره د اوسپنېزې جګړې " "Iron Tempest  په نوم عملیات پای ته ورسول؛ د ۲۰۱۷ز کال په وروستیو کې یو لړ هوايي او توپچي بریدونه پیل شول تر څو د طالبانو د نشه يي توکو د قاچاق او له دغې لارې د عوایدو د ترلاسه کولو مخه ونیسي. د افغانستان د بیارغونې لپاره د ځانګړي پلټونکې (سیګار) ادارې په وینا، دغه کمپاین چې د هوايي بریدونو خورا پیچلې وړتیاوې پکې شاملې وې، د نشه یي توکو په غیر قانوني سوداګرۍ لږ اغیز درلود، افغانستان لا هم د تریاکو د تولید په برخه کې تر ټولو مخکښ هیواد ګڼل کیږي چې د۲۰۰۱ز کال په پرتله چې د متحده ایالاتو د نظامي مداخلې د پیل کلونه ګڼل کیږې دوه برابره ډیر ښودل کیږي.
اپریل
د حکومت او مرستندویه موسسو په وینا، د جون او جولای په میاشت کې د غنمو حاصلات به د تیر کال د سختې وچکالۍ او سختو سیلابونو له امله له جدي ستونزو سره مخ شي. پخوا د غلو ذخیرې کارول کیدې، او ځینو بزګرانو خپل تخمونه د ډوډۍ تیارولو په پار کارولي دي. کرنیزې زیربناوې لکه؛ ویالې، څاګانې او حوضونه له منځه تللي او د واورې سملاسي وریدل کولای شي چې پاخه فصلونه له منځه یوسي.
می
می  ۳مه – طالبانو هغه لویه جرګه رد کړه چې د روژې په مبارکه میاشت کې د اوربند ټینګولو لپاره په کابل کې جوړه شوې وه. ولسمشر محمد اشرف غني د ۳۲۰۰ دیني، سیاسي مشرانو او استازو په ځواب کې پر اوربند هوکړه وکړه؛ په دې شرط چې دا توافق یو اړخیز نه وي او د ښه نیت لرلو په پار ېې د ۱۷۵ طالب بندیانو پر خلاصون هوکړه وکړه. طالبانو له افغان حکومت سره مخامخ خبرې رد کړې، خو د دوحې د خبرو پر مهال یې د جګړې د درولو لپاره د امریکا وړاندیز ته ځواب ورکړ او پر امریکا یې غږ وکړ چې په بدل کې دې له زور نه کار وانخلي.
می ۸مه - طالبانو په کابل کې د کاونټرپارټ نړیوالې مرستندویه موسسې پر دفتر د برید مسوولیت په غاړه واخیست، چې په پایله کې ېې څلور ملکي وګړي او یو پولیس افسر ووژل شو او ۲۴ نور یې ټپیان کړل. پنځه بریدګر له یوې وحشتناکې چاودنې او له افغان امنیتي ځواکونو سره تر شپږ ساعته جګړې وروسته ووژل شول. د برید په ترڅ کې ۲۰۰ کسان ژغورل شوي دي. جان آر باس او د یوناما دفتر پر یادې مرستندویه موسسې برید وغانده.
گوننار تېلنېس
گوننار تلنېس ډاکټر ( ناروېژي : Gunnar Tellnes) يو ناروېژی پروفیسور دی. دی له ۱۹۹۱ م زېږيز کال راپدېخوا د اُوسلو په پوهنتون کې د ټولنيزطب په برخه کې چارپوه استاد دی. همدارنگه د پوهنتون د ټولنيز طب د څانگې مشر دی. دی په دې وروستيؤ کې د آسام ( ASAM) او آيؤ (UiO) تر څنگ د ناروې د کارموندنې ټولنيزې ادارې ناؤ (NAV ) سره هم د مشورتي رنځورپوه په توگه د بوسکرود په ولایت کې له ۲۰۰۹ زېږيز کاله راپدېخوا دنده ترسره کوي.
دندې
د وروی او روست په روغتونونو کې له ۱۹۷۹ زېږيز څخه تر ۱۹۸۴ ز پورې ډاکټر پاتې شوی. ددې ترڅنگ ېې د څېړونکي او لومړۍ رتبه متخصص لیکوال، گړندي استاد (1.Amanuensis) په توگه په اُوسلو پوهنتون کې دندې له ۱۹۸۴ زــ ۱۹۹۱ زېږيزه پورې او د خلکو د رفاحي ادارې سره ېې د مئ ۱۵مې کال ۱۹۹۱ زېږيژ پورې دندې ترسره کړي دي. هغه د فاکولتې د مرستيال ريس په دنده هم پاتې شوی. په 1996 ز ـ 1999 زېږيزو کلونو کې د پوهاندۍ تر کچې رسېدلی او هم د څېړنو همغاړې کوونکی په اُوسلو پوهنتون کې پاتې شوی. دی د آکرشهوس په پوهنتون کې د وقايعوي طب په څانگه کې د دوهمې کچې د پروفیسور په توگه له ۲۰۰۱م زېږيزه تر ۲۰۰۷م زېږدي پورې او همدارنگه د هېډمارک په پوهنتون کې له ۲۰۰۸م زېږيز تر ۲۰۰۹ م زېږيزپورې دندې لرلي دي. په موس او ريگه سیمو کې ، کال 1985 زېږيز ـ  1998 زېږيز پورې د سر طبیب او سلاحکار ډاکټر په توگه دندې هم درلودې. د سلاحکار ډاکټر په توگه ېې د وېست فولډ ولایت په روغتون کې اود ساگنه اوتورسهوف ، اُوسلو کې له ۲۰۰۱م زېږيز ـ ۲۰۰۲م زېږيز راهيسې په نیمه ورځ دندې درلودې.
سرچينې
http://tellnes.info/biography/cv/*
http://www.nakuhel.no/*
http://www.eupha.org/
http://www.nfsh.no/
http://www.uio.no/om/
د بون تړون
د بون تړون هغه سياسي تړون وو چې د ۱۱ د سېپتمبر ۲۰۱۱ ز. کال د پېښو وروسته په افغانستان کې د يوه مرکزي دولت د جوړولو په موخه جوړ شوی و.
د ښځې تناسلي آله
د ښځې تناسلي آله، د ښځي عورت، د ښځي د شرم ځای يا د ښځي جنسي او تناسلي آله د ښځينو تی لرونکو ژويو د داخلو تناسلو غړو څخه یوه نلي عضله ده چې د مقعد او متيازو نل په منځ کې پرته ده. نوموړي غړه فرج د رحم سره لگوي او د حيض (د ښځې مياشتۍ ناروغی)، زیږولو او جنسي اړيکو (جماع) په وخت کې عمل کوي.
د کانډيډا البيکانس رنځ
د ښځې د تناسلي آلې تومنو خپرېدونکو رنځونه تر تولو گڼ شمير لرونکي رنځونه دي چي په ځانگړي ډول د Candida albicans د باکټریاگانو څخه منځ ته راځي. د دي ناروغو د نشانو څخه خارښت او درد دي یا د ښځې د تناسلي آلې څخه سپين بلغم چي لکه چکې غوندی دي، بهېږي.
ټریخوموناسیس
ټریخوموناسیس یا ټریکوموناسیس یوه جنسي ساري ناروغۍ ده چی د Trichomonas vaginalis منځ ته راځي. اینکوباسیونی وخت یی ۴ – ۲۰ ورځه وي. کله چی ښځه ټریخوموناسیس لري نو د جنسي اړیکې په وخت کې درد او خارښت احساسوي. او د شرم ځای څخه ژیړ، رنگړی، بد بو لرونکي او قلیایی بلغم بهيږي. د دي ناروغۍ د علاج لپاره د Metronidazol گولی او د Metronidazol یا Clotrimazol شاپونه ورکول کېږي. د امیدوارو ښځو ته اجازه نه ده چی د Metronidazol څخه کار واخلي.
سرچينې
وېشنيزه:تناسلي غونډال
10 فبروري
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
هنري فورډ
هنري فورډ (د ۱۸۶۳ کال د جولای ۳۰مه – د ۱۹۴۷ کال د اپرېل ۷مه) یو امریکایی صنعتګر، د سوداګرۍ مخکښ، د فورډ د موټرو شرکت بنسټګر او د ډله‌ییز تولید د تخنیکي بهیر جوړوونکی و. د لومړني کس په توګه یې داسې موټر جوړ کړ چې د منځنۍ کچې امریکایان یې پر پېرلو توانېدل، په دې توګه یې موټر له یوې قېمتي وسیلې څخه پر داسې وسیله بدل کړ چې د هر چا د لاسرسي وړ و. دغه کار د شلمې پېړۍ لرلید په کلکه اغېزمن کړ.
10 فبروري
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
هنري فورډ
ده چې کله «فورډ موډل ټي» موټر بازار ته وړاندې کړ، ترانسپورت او امریکايي صنعت یې بدل کړل. دی د «فورډ د موټرو شرکت» د مالک په توګه د نړۍ پر یوه شتمن او پېژندل شوي کس بدل شو. د ارزان‌بیه توکو د ډېر تولید او کاریګرو ته د ډېرې حق‌الزحمې د ورکړې له امله ده ته د «فورډېزم» نسبت کېږي. فورډ نړیوال لرلید درلود چې لګښت‌پالنه (consumerism) یې د سولې کیلي ګڼله. د لګښتونو سیستماتیک کمښت ته د فورډ ژمنتیا د ډېرو تخنیکي او سوداګریزو نوښتونو لامل شوه؛ لکه د فرانشیز سیستم [فرانشیز سیستم د کاروبار یو ډول دی چې یو شرکت د نورو شرکتونو توکي پلوري او په بدل کې یې پیسې اخلي] چې په ټوله شمالي امریکا او د شپږو لویو وچو په لویو ښارونو کې یې څانګې پرانیستې. فورډ د خپلې لویې شتمنۍ ډېره برخه «فورډ بنسټ» ته وبښله او داسې یې تنظیم کړه چې د ده کورنۍ یې د تل لپاره کنټرول کړای شي.
فورډ د لومړۍ نړیوالې جګړې په لومړیو کلونو کې د سوله‌غوښتنې، همدا راز د خپلې ورځپاڼې (The Dearborn Independent) له لارې د یهودیت ضد مضامینو د ترویج لکه «د صیهوني مشرانو پروتوکول» او د خپل کتاب (The International Jew) په خاطر ډېر مشهور و.
د ژوند لومړي وختونه
هنري فورډ د ۱۸۶۳ کال د جولای په ۳۰مه نېټه د میشیګان په سپرېنګوېلز ښارګوټي کې وزیږېد. پلار یې «ویلیم فورډ» (۱۸۲۶-۱۹۰۵) د ایرلنډ په یوه داسې کورنۍ کې زیږېدلی و چې په شپاړسمه پېړۍ کې د انګلستان له سامرسټ څخه را کډواله شوې وه. مور یې «مري فورډ» (۱۸۳۹-۱۸۷۶) له بلجیم څخه د را کډوالې کورنۍ غړې وه او په میشیګان کې زیږېدلې وه. هنري فورډ په ماشومتوب کې له مور او پلاره یتیم شو او ګاونډیانو یې په زوی‌ولۍ ونیو. د هنري فورډ خویندې او وروڼه مارګراټ فورډ (۱۸۶۷-۱۹۳۸)، جین فورډ (شاوخوا ۱۸۶۸-۱۹۴۵)، ویلیم فورډ (۱۸۷۱-۱۹۱۷) او رابرټ فورډ (۱۸۷۳-۱۹۳۴) وو.
په لس کلنۍ کې یې پلار یو جیبي ساعت ورکړ. ده په پنځلس کلنۍ کې د خپلو ملګرو او ګاونډیانو ساعتونه په لسګونو ځله پرانیستل او بېرته یې بسته کړل، په دې توګه د ساعتونو د ترمیم‌کار په توګه مشهور شو. فورډ به په شل کلنۍ کې هره یکشنبه تر کلیسا پورې ۴ مایله پلی مزل کاوه.
په ۱۸۷۹ کال کې فورډ د دې لپاره له کوره لاړ چې په ډيرویټ کې د زده‌‌کوونکي ماشینکار په توګه کار وکړي. لومړی یې له «جېمز اف فلاور او وروڼو» سره او بیا یې له «ډيټرویټ ډرای ډاک» شرکت سره کار وکړ. په ۱۸۸۲ کال کې «ډيربورن» ته لاړ تر څو په یوه کورني فارم کې کار وکړي. هلته د ویسټینګهاوس د بخار ماشینونو په کار کې ماهر شو او وروسته هم د ویسټینګهاوس له‌خوا د بخار ماشینونو د سروېس لپاره په کار وګومارل شو. همدا راز فورډ د ډيټرویټ په (Goldsmith, Bryant & Stratton Business College) کالج کې د حسابدارۍ په برخه کې زده‌کړې وکړې.
واده او کورنۍ
فورډ د ۱۸۸۸ کال د اپرېل په ۱۱مه نېټه له کلارا جین برایانټ (۱۸۶۶-۱۹۵۰) سره واده وکړ. ده د خپل ژوند لګښتونه له کښت او د ارې له ماشین څخه پوره کول. دوی د اډسل فورډ (۱۸۹۳-۱۹۴۳) په نامه یو زوی درلود.
مسلکي مخینه
په ۱۸۹۱ کال کې فورډ د توماس اډیسون د برېښنا په شرکت کې انجنیر شو. کله یې چې په ۱۸۹۳ کال کې د لوی انجنیر کچې ته ارتقا وکړه، کافي وخت او پیسې یې لرلې تر څو پر پېټرولي موټرونو ازمېښتونه وکړي. دا ازمېښتونه هله اوج ته ورسېدل چې په ۱۸۹۶ کال کې یې د لېږد یوه په‌خپله تلونکې وسیله جوړه کړه او ده «فورډ کواډریسایکل» ونوموله. د جون په څلورمه نېټه یې پر دې وسیله د چلولو ازمېښت وکړ. تر بېلابېلو ازمېښتونو وروسته یې د دغه کواډریسایکل د لا ښه کولو لپاره پر لارو چارو فکر وکړ.
همدا راز په ۱۸۹۶ کال کې یې د اډیسون شرکت د مدیرانو په جلسه کې ګډون وکړ او هلته یې له توماس اډیسون سره وپېژندل. اډیسون د فورډ د موټر ازمېښت تایید کړ. فورډ د اډیسون په هڅونې سره د لېږد دویمه وسیله هم طرحه او جوړه کړه او په ۱۸۹۸ کال کې یې بشپړه کړه. فورډ د ډیټرویټ سیمې د یوه مخکښ سوداګر «ویلیم اچ مورفي» په مالي تکیه د اډیسون له شرکت څخه استعفا وکړه او د ۱۸۹۹ کال د اګسټ په ۵مه نېټه یې د «ډيرویټ د موټرو شرکت» پرانیست. په دغه شرکت کې د تولید کېدونکو موټرونو کیفیت ټيټ و او بیه یې تر هغه لوړه وه چې فورډ غوښته. بالاخره دا شرکت بریالی نه و او د ۱۹۰۱ کال په جنورۍ میاشت کې منحل شو.
فورډ د موټرو شرکت
مالکومسن یوه بله ډله پانګوال راوستل او «جان او ډوج» ته یې قناعت ورکړ چې د نوي شرکت سهم ومني. « Ford & Malcomson» شرکت د ۱۹۰۳ کال د جون په ۱۶مه نېټه له ۲۸۰۰۰ ډالره پانګې سره د «فورډ د موټرو شرکت» په نامه یو ځل بیا ثبت شو. په اصلي پانګوالو کې شامل کسان فورډ او مالکومسن، جان او هوراس ډوج، د مالکومسن کاکا جان اس. ګري، د مالکومسن سکرتر جېمز کوزنز او د مالکومسن دوه وکیلان جان اندرسن او هوراس راکهام وو. ورپسې هنري فورډ یو نوی موټر طرحه کړ چې د «سنټ کلیر» سیند پر کنګل یا یخک یې نندارې ته وړاندې کړ. دغه موټر یو مایل (۱.۶ کیلومتره) لاره په ۳۹.۴ ثانیو کې ووهله او د ځمکې پر مخ یې د چټکتیا نوی ریکارډ ثبت کړ چې په ساعت کې ۹۱.۳ مایله یا ۱۴۶.۹ کیلومتره و. په سیالۍ کې د دغه موټر چلوونکي «بارني اولډفېلډ» دغه نوی موټر «۹۹۹» ونوماوه، همدا راز ده دغه موټر په ټول هېواد کې وګرځاوه او د فورډ دغه برنډ د متحدو ایالتونو په ګوټ ګوټ کې وپېژندل شو. همدا راز فورډ د «انډیاناپولیس ۵۰۰» سیالۍ له لومړنیو ملاتړو څخه هم و.
انسلم
د کنټربري سېنټ اَنسِلم (۱۰۳۳ز زوکړې، اود اپرېل په ۲۲مه، ۱۱۰۹ز مړ) د منځنیو پېړیو اېټالوي فیلسوف، عقایدپوه او د کلیسا مامور، چې د کنټربري کلیسا ملاتوب یې له ۱۰۹۳ز تر ۱۱۰۹ز پورې په غاړه و. د ښوونځي (سکولاستیسیزم) بنسټگر پېژندل کېږي.
دې د څښتن د شتون لپاره د انتولوجیکي نقد، او د یو اسقف چې په خلاص مټ سره د صلیبيانو پر واړندې په ټینگه وردېد، له لامله ډېر زیات مشهور دی.
لومړنې ژوند
وېشنيزه:لوديځ فيلسفوفان وېشنيزه:فلسفه
افغانستان په ۲۰۰۲ ز کال کې
لاندنۍ پیښې په ۲۰۰۲ ز کال کې د میاشتو په ترتیب په افغانستان کې رامنځته شوې دي.
فبروري
جمعه د فبروري ۱ – د کابل په هوايي ډګر کې واوره د دې لامل شوه، تر څو د افغانستان د لنډمهاله دولت د مشر، حامد کرزي لېږدونکې الوتکه، چې هغه یې د  امریکا متحده ایالاتو او انګلستان ته له یوه اونیز سفر څخه بېرته افغانستان ته راوړی و، د بګرام په هوايي ډګر کې ناسته وکړي.
شنبه د فبروري ۲- حد افغانستان د لنډمهالې ادارې مشر، حامد کرزي د فرقه اي شخړو د څېړنې په موخه یو ځانګړی کمېسیون جوړ کړ، کوم چې د افغانستان ثبات یې ګواښاوه. د سرحدونو، قومونو او قبایلو د وزیر، امان الله ځدراڼ په مشرۍ دغه نهه کسیزه کمېسیون سمدلاسه د هلیکوپتر په مت د افغانستان سویل ختیځ د ګردیز ښار ته ولاړ؛ هغه ښار چې څو ورځې وړاندې د شخړو شاهد و.
مارچ
شنبه د مارچ ۲ -  د امریکا د پوځ او د ځانګړو ځواکونو د درېیمې ډلې یو لوړپوړی افسر، اسټنلي هریمن او دوه افغانان د امریکايي AC-130 الوتکې په مټ هغه مهال ووژل شول چې د دوی پر کاروان یې د دښمن فکر کړی و. هغوی د اناکونډا په عملیاتو کې ښکېل و، چې په دې برید کې دری امریکايي او ۱۴ افغان ځواکونه ټپیان شول. په لومړیو کې ویل شوي و چې هغوی له کمین سره مخ شوي و.
یکشنبه د مارچ ۳ – د اناکونډا د عملیاتو په درشل کې د هلیکوپتر د لویدو له امله اوه امریکايي سرتیري ووژل شول.
چهارشنبه د مارچ ۶ – د کابل هوايي ډګر ته څېرمه د شوروي د وخت جوړ د الوتکو د وېشتلو SA-3 میزایل د خنثی کولو پر مهال دوه الماني او دری ډنمارکي سرتیري ووژل شول او اته کسه نور ټپیان شول.
اپریل
شنبه د اپریل ۲- د پاکستان ولسمشر، جنرال پرویز مشرف د  افغانستان د لنډمهالې ادارې له مشر، حامد کرزي سره په کابل کې ولیدل؛ دا له ۳۰ کلونو وروسته کابل ته د لومړي پاکستاني چارواکي رسمي سفر و. دغو دواړو مشرانو هڅه کوله چې د دواړو هېوادونو تر منځ اړیکې ښې کړی او په افغانستان کې د ثبات د پیاوړتیا لپاره له یوه بل سره همکاري وکړي.
چهار شنبه د اپریل ۳  – د ایران، افغانستان او د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو د سازمان د عالي کمېسیارۍ تر منځ په جینوا کې د کډوالو د بېرته ستنولو په اړه یو دری اړخیز هوکړه لیک لاسلیک شو.
شنبه د اپریل ۶ -  د چاودونکو توکو دری ډنماري او دوه الماني متخصصین د کابل هوايي ډګر ته څېرمه د شوروي د وخت جوړ د الوتکو ضد SA-3 میزایلو د خنثی کولو په مهال ووژل شول او اته کسه نور ټپیان شول. د ۲۰۰۲ ز کال په نومبر کې، یوه ډنمارکي- الماني رپورټر خبر ورکړ، چې د چاودونکو توکو متخصصینو د همدې میزایلو د خنثی کولو پر مهال ایمني مقررات نه و رعایت کړي. د ۲۰۰۳ ز کال د مارچ په میاشت کې، دوه ډنمارکي افسران د غفلت په تور محاکمه شول.
مې
چهار شنبه د ۲۰۰۲ ز کال د مې ۱ – د شنې خولۍ لرونکی د امریکا د ځانګړو ځواکونو یو سرتیری بګرام ته نږدې ټپي شو.
یکشنبه د مې ۱۹ – د امریکايي ځواکونو یو سرتیری د پکتیکا ولایت شکین ولسوالۍ ته نږدې په جګړه کې ووژل شو.
دوشنبه د مې ۲۰ – جاپان د امریکا په مشرۍ د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې په برخه کې هم په افغانستان کې دننه او هم له افغانستان څخه بهر خپل لوژیستیکي ملاتړ تر شپږو میاشتو پورې وغځاوه.
چهارشنبه د مې ۲۲ – امریکايي الوتکو له پاکستان سره په نږدې پوله کې د ملیشو یوه ډله بمبار کړه.
پنج‌شنبه د مې ۳۰ – دوه C-130 هرکولس الوتکې چې په مرکزي افغانستان کې یې غور ولایت ته خوراکي توکي لېږدول، خپلې افریقايي اډې ته ولاړې.
دغو دوو الوتکو نږدې هره ورځ د پنځو میاشتو لپاره د هرات یا مشهد او غور تر منځ تګ راتګ کاوه او ۶۴۰۰ ټنه خوراکي توکي او تخمونه یې نږدې ۴۶۰۰۰۰ افغانانو ته ولېږدول.
جون
یکشنبه د جون ۱ – امریکايي سرتیرو د دښمن یو مشکوک جګړه مار لواړې ته نږدې وواژه.
سه شنبه د جون ۱۸- یوې ناپېژاندې ډلې پر کابل ښار باندې د راکیټ څو فایرونه وکړل چې څو دانې یې د امریکا سفارت څنګ ته ولګېدل.
• د امریکا د متحده ایالاتو ځانګړو ځواکونو هغه دوه وسله وال کسان په ترینکوټ کې ووژل، چې پر دوی یې برید کړی و. په یوه بل ځای کې، د امریکا ځانګړو ځواکونو او ورسره ۴۰ افغان سرتیرو شکین ته نږدې له یوه برید وروسته، د بېړنیو هوايي عملیاتو غوښتنه وکړه.
دوشنبه د جون ۲۴ – د امریکا د متحده ایالاتو سرتیري جلال اباد ښار ته نږدې د راکټي برید نه وروسته هاوانونه واورول او د بېړنۍ هوايي مرستې غوښتنه یې وکړه.
جولای
دوشنبه د جولای ۱- یوې امریکايي B-52 الوتکې د روزګان ولایت په مرکز کې د القاعدې او طالبانو پر مشکوکو دوکانونو او پناځایونو باندې بمبار وکړ. له بلې خوا، یوې AC-130 جنګي الوتکې هم څو کلي بمبار کړل. امریکايي چارواکو اعلان وکړ چې د دوی په باور د دښمن دقیقې سیمې یې تر هدف لاندې نیولي دي، خو افغان چارواکو وویل چې د واده په مراسمو کې یې ۴۸ ملکي وګړي مړه او ۱۱۷ نور یې ټپیان کړل. متحده ایالاتو ادعا وکړه چې د دوی الوتکې د سیمې د خلکو له خوا تر برید لاندې راغلي، که څه هم هلته په سیمه کې د الوتکو ضد داسې کومې وسلې تر سترګو نه شوې.
یکشنبه د جولای ۲ – وروسته له هغه چې په کندهار کې یوه روغتون ته نږدې د امریکايي سرتیرو کاروان تر برید لاندې راغی، یو امریکايي سرتیری سربېرن ټپي شو.
اګسټ
دوشنبه د اګسټ ۵ – د امریکا د متحده ایالاتو ځانګړو ځواکونو اسداباد ته نږدې له ډزو وروسته دوه کسان ووژل.
سه‌شنبه د اګسټ ۶ – امریکايي سرتیرو په یوه موټر کې سپاره څلور کسان هغه مهال ووژل کله چې یوې سپرلۍ هڅه وکړه پر امریکايي سرتیرو باندې ډزې وکړي.
چهارشنبه د اګسټ ۷ – د القاعدې د وسله والې ډلې له خوا د کابل په سویل کې د پوځ پر یوې پوستې باندې له برید وروسته نږدې ۱۵ سرتیري ووژل شول.
جمعه د اګسټ ۹ – په جلال اباد ښار کې د یوه ودانیز شرکت په ګودام کې یو موټر بم وچاودید، چې ۲۵ کسه یې مړه او ۸۰ نور یې ټپیان کړل.
سپټمبر
چهارشنبه د سپټمبر ۱۱ – امریکايي سرتیرو په بګرام کې هغه وسله وال کس ټپي کړ چې د ساتونکو پر یوه برج یې برید کړی و.
د سپټمبر ۱۵ – دوه امریکايي سرتیرو د افغانستان په ختیځ کې د بم د چاودنې له امله ټپیان شول.
اکټوبر
د اکټوبر ۵ – یو امریکايي سرتیری د کندهار په شمال لویدیځ کې پر چورلکې باندې د ډزو له امله ټپي شو او په چورلکه کې سپرو سرتیرو بیا په متقابلو ډزو کې یو کس مړ او یو بل یې ټپي کړ.
سه شنبه د اکټوبر ۱۵- په لواړه کې د راکیټي برید په درشل کې، یو راکیټ د امریکا پر یوه لوی بیز باندې ولګېد. وروسته امریکايي سرتیرو دری مشکوک کسان په دې اړه ونیول.
نومبر
د نومبر په میاشت کې، د امریکا پوځ پر خپلو ځواکونو باندې د ۶۰ بریدونو خبر ورکړ، چې د جولای له ۵ راهیسې پر دوی شوي وو.
جمعه د نومبر ۱ – د خوست ختیځ ته په ۶۰ کیلومترۍ کې په ګربز ولسوالۍ کې له نیمې شپې وروسته د امریکا د ځانګړو ځواکونو د سیمې سویل ته په یو کیلومترۍ کې دری راکېټونه وچاودول.
ډیسمبر
یکشنبه د ډیسمبر ۱ – د شینډنډ د هوايي ډګر نه بهر یوه وسله واله افغان ډله چې د ګزمې په حال کې وه، یوه بله وسله واله افغان ډله یې د سړک پر غاړه ودروله. دویمې ډلې د ګزمې پر ډلې باندې ډزې وکړي. امریکايي سرتیري چې په هوايي ډګر کې دننه و، هغوی هم تر برید لاندې راغلل. امریکايي سرتیرو متقابل ډزې وکړي او وروسته او کله چې بریدګرو تیښته وکړه، نو د هوايي ځواک نه یې مرسته وغوښته. وروسته B-52 الوتکې ۲۰۰۰ پونډه وزن لرونکې اوه دانې لارښود شوې بمونه پرې واچول او نږدې اوه کسه یې ووژل.
په تشيال کې لومړنی افغان
په تشيال کې لومړنی افغان د ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي له خوا راټول شوی او له روسي ژبې څخه پښتو ژبې ته راژباړل شوی اثر دی. =د کتاب د منځپانگې په اړه= په تشيال کې لومړنی افغان اثر له بېلابېلو ۲۱ سرچينو څخه د افغانستان د لومړني تشياليوني عبدالاحد مومند په اړه راټولې شوې او ژباړل شوې ليکنې دي. په دغه اثر کې د افغان تشياليوني عبدالاحد مومند پر ژوندليک سربېره تشيال ته د الوتنې لپاره له نوماندېدو نېولې بيا د چمتووالي پروسې ، تشيال ته د الوتنې او بېرته راښکته کېدنې په اړه بيان شوی دی. د کتاب په پای کې ۶۵ عکسونه هم راغلي دي. =د کتاب د چاپ چارې= دغه اثر پخپله د ژباړن له خوا پر ۱۳۹۰ لمريز (۲۰۱۱) ز کال خپور شوی دی. د کتاب د چاپ چارې د زرو ټوکو په شمېر د دانش خپرندويي ټولنې تخنیکي څانگې له خوا ترسره شوې دي. کتاب ټول ۱۴۰ مخه دی ، چې کمپوز یې ژباړن او ډيزاين هم ذبيح شفق ترسره کړی دی. =اخځونه=
وېشنيزه:پښتو کتابونه
جمالیات
جمالیات یا ښکلا پېژندنه یا د ښکلا فلسفه (انګلیسي: Aesthetics, or esthetics) د فلسفې یوه څانګه ده چې د ښکلا او ذوق له طبیعت او همدا راز د هنر له فلسفې (د فلسفې خپله ساحه یې چې له جمالیاتو اخیستل شوې) بحث کوي. دا فلسفه د ښکلا ارزښتونه څېړي، چې ډېری وختونه د خوند یا ذوق د قضاوت له لارې بیانېږي.
جمالیات د ښکلایي تجربې او قضاوت طبیعي او مصنوعي سرچینې دواړې رانغاړي. هغه څه په پام کې نیسي چې زموږ په ذهنونو کې څه ګرځي راګرځي، خاصتا کله چې موږ له جمالیاتي څیزونو یا چاپېریال سره بوخت یو لکه د بصري هنر لیدل، موسیقي اورېدل، شعر لوستل، د لوبې تجربه کول، یا د طبیعت سپړنه. د هنر فلسفه په ځانګړې توګه دا څېړي چې هنرمندان څه ډول د هنري کار تصور کوي، رامنځته کوي او ترسره کوي یې، او همدا راز خلک په څه طریقه هنر کاروي، خوند ترې اخلي او تنقید پرې کوي. جمالیات پر دې غور کوي چې ولې خلک ځینې هنري کارونه خوښوي او نور نه خوښوي، او همدا راز هنر څه ډول کولی شي پر مزاج یا ان زموږ پر باورونو اغېزې وښندي. جمالیات او د هنر فلسفه دواړه دا پوښتي چې "هنر څه شی دی؟" "یو هنري کار څه شی دی؟" او "څه شی ښه هنر رامنځته کوي؟"