cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د کنفدراسیون له لاسه وتلی لامل
له شلمې پیړۍ نه تر نن ورځې پورې
دغه راز تاریخ لیکونکي جان کوسکي یادونه وکړه چې د کنفدارسیون تجرته لرونکي سرتېري (SCV) «د بیرغ ترټولو ښکاره، فعال او اغېزمن مدافع دي او د ورک شوي لامل تاریخي او ایډیالوژیکي تفسیرونه یې پرته له کوم بدلون نه ۲۱مې پېړۍ ته لېږدولي دي. همدارنګه کوسکي د « شلمې پېړۍ په وروستیو کې د پرچم جګړو» په اړه لیکلي: "د ۱۹۵۰ لسیزې په لومړیو کې د SCV چارواکو د بیرغ جګړې له همغږۍ نه د بې اهمیتۍ او د هغو کسانو په وړاندې چې ټینګار یې کاوه چې د هغې نندارې غیر وطن پرسته او یا نژاد پرست دي دفاع وکړه. د SCV ویاندانو دا ثابت شوی استدلال تکرار کړ چې سویل د خپلې خپلواکۍ لپاره مشروع جګړه کړې، نه د غلامۍ د دفاع لپاره جګړه او دا چې د تاریخ په اړه د «یانکي» نظریه په غلطه توګه سویل بدنام کړ او خلک یې د دې لامل شول چې د بیرغ جګړې غلط تعبیر وکړي."کنفدراسیون ایالتونو له ۱۸۶۱ز کال نه او ۱۸۶۵ز کال پورې ډېری بیرغونه کارولي. د امریکا د کورنۍ جګړې له پای ته رسیدو راهیسې، د کنفدراسیون له بیرغونو نه د شخصي او رسمي کارول د پام وړ بحثونو ته دوام ورکوي، چې د مسیسیپي دویم ایالتي بیرغ  په ۱۸۹۴ز کال کې تصویب شو او په ۲۰۲۰ز کال کې د جورج فلویډ لاریونونو پرمهال له پامه وغورځول شو.
ماري ویټون کالکینز
ماري ویټون کالکینز (/ˈkɔːlkɪnz, ˈkæl-/؛ ۱۸۶۳ مارچ ۳۰مه – ۱۹۳۰ فبروري ۲۶مه) یوه امریکایۍ فیلسوفه او ارواپوهه وه، چې د حافظې، خوب لیدلو او ځان د فلسفې په اړه یې تیورۍ وړاندې کړې او څېړنې یې کړې دي. مېرمن کالکینز په ۱۹۰۳ کال کې د ۵۰ هغو ارواپوهانو په نوملړ کې دولسم ځای خپل کړ چې له لوړې وړتیا برخمن وو، او نوموړې د هغې د هم‌تېنګانو لخوا غوره شوې وه. کالکینز د خپل ښځینه جنسیت له کبله د هاروارډ پوهنتون له لوري له دکتورا کولو څخه محرومه شوې وه.
مېرمن کالکینز د ښځینه ارواپوهانو په تاریخ کې یوه مهمه او کلیدي څېره ده. نوموړې په وېلېزلي کالج کې د ښځو لپاره لومړنی رواني لابراتوار تاسیس کړ. هغه لومړنۍ ښځه وه چې د هاروارډ پوهنتون د ارواپوهنې پوهنځي د ټولو استادانو په متفقه ملاتړ سره یې د ارواپوهنې په برخه کې د دوکتورا لپاره ټول اړین مدارک پوره کړي وو، خو دغه پوهنتون له دې امله د هغې له غوره کولو انکار وکړ چې هاروارډ ښځې نه منلې. نوموړې بیا وروسته د امریکا د رواني ټولنې او د امریکا د فلسفې د ټولنې مشره شوه، او په دې توګه نوموړې لومړۍ ښځه وه چې د دواړو مشره شوه.
مخینه
ماري ویټون کالکینز د ۱۸۶۳ کال د مارچ په ۳۰مه د کونېکتېکټ ایالت په هارتفورډ ښار کې زیږېدلې وه. نوموړې د خپلې کورنۍ د اتو ماشومانو مشره وه. د هغې مور او پلار وولکوټ او چارلوټ ویټون کالکینز وو. ماري له خپلې کورنۍ سره نږدې وه. په ۱۸۸۰ کال کې له خپلې کورنۍ سره د میساچوسېټس ایالت نیوټن ښار ته د خپلو زده‌کړو پیلولو لپاره ولاړه او د خپل ژوند پاتې برخه یې هملته تېره کړه. د هغې نوره کورنۍ هم له نیویارک څخه میساچوسېټس ایالت ته کډه شوه، ځکه د هغې پلار، چې یو مشایخي کشیش و، هلته نوې دنده ترلاسه کړې وه.
دا چې د ماري پلار د خپلو ماشومانو د زده‌کړو په نظارت او څارنه کې فعال رول درلود او د هغې زده‌کړې یې پلان کړې وې، نوموړې له لیسې څخه تر فراغت سملاسي وروسته په کالج کې شامله شوه. په ۱۸۸۲ کال نوموړې سمیټ کالج ته د دویم کال د محصلې په توګه داخله شوه او هلته یې یو کال زده‌کړه وکړه. په ۱۸۸۳ کال کې یې د خپلې خور له مړینې وروسته له کالج څخه یو کال رخصت واخیست او له ځان سره یې زده‌کړې کولې. له کالج څخه د رخصتۍ پر وخت یې په یوناني ژبه کې خصوصي زده‌کړې وکړې. د دغه کال په اوږدو کې هغې خپلو دوو وروڼو ته هم روزنه ورکړه. په ​​۱۸۸۴ کال کې بېرته سمیټ کالج ته ستنه شوه ترڅو په کلاسیک ادب او فلسفه کې د فراغت سند ترلاسه کړي.
له فراغت وروسته نوموړې او د هغې کورنۍ اروپا ته اتلس میاشتنی سفر وکړ، او نوموړې وتوانېده چې پر لیپزګ، ایټالیا او یونان راوګرځي. دا چې نوموړې په کلاسیک ادب کې تحصیل کاوه، له فرصتونو څخه یې ګټه واخیسته او څو میاشتې یې پر سفرونو او د عصري یوناني او کلاسیک ادب پر زده‌کړه او مطالعه تېرې کړې. کله چې میساچوسېټس ته راستنه شوه، پلار یې د وېلېزلي کالج له رییس سره یوه لیدنه ترتیب کړه. دا په بشپړه توګه د ښځو کالج و او په دغه لیدنه کې یې د یوناني ژبې په څانګه کې د هغې لپاره د تدریس د دندې په اړه خبرې وکړې. هغې بیا هلته د دریو کلونو لپاره لومړی د روزونکې په توګه او بالاخره د ښوونکې په توګه کار وکړ. د فلسفې په څانګه کې یوه پروفیسور د مېرمن کالکینز عالي تدریس ته متوجه شو او هغې ته یې د ارواپوهنې د تدریس لپاره یو پوزېشن وړاندیز کړ، کوم چې د فلسفې د څانګې نصاب ته نوی داخل شوی و. کالکینز د یوه بېړني حالت په توګه دا وړاندیز ومانه او هیله یې څرګنده کړه چې وبه کړای شي په یوه کال کې ارواپوهنه مطالعه کړي.
که څه هم ښځو د هغه وخت په کالجونو کې د زده‌کړو او تدریس لپاره ډېر تعلیمي فرصتونه لرل، خو مېرمن کالکینز لاهم په دې ډګر کې د جنسیت له ستونزې سره مخ وه او د ارواپوهنې په برخه کې د ډیګرۍ ترلاسه کولو لپاره یې ډېر انتخابونه په مخ کې نه لرل. هغې په میشیګان پوهنتون کې له جان ډیوي سره، په ییل پوهنتون کې له جورج ټرمبول لاډ سره، په کلارک پوهنتون کې له ګرانویل سټینلي هال سره، او په هاروارډ پوهنتون کې له ویلیم جیمز سره د ارواپوهنې د پروګرامونو پر لوستلو فکر کاوه.
هغې په یوه لابراتواري چاپېریال کې له زده‌کړې سره لېوالتیا لرله، هغه ځانګړتیا چې یوازې کلارک پوهنتون او هاروارډ پوهنتون په هغه وخت کې لرله. نوموړې احتمالا په نیوټن کې د هغې کور ته د نږدې‌والي له امله په هاروارډ پوهنتون کې د داخلېدو غوښتنه وکړه. که څه هم هاروارډ پوهنتون مېرمنو ته اجازه نه ورکوله چې هلته زده‌کړې وکړي، خو هغې ته یې د نوموړې د پلار او د وېلېزلي کالج د مشر له غوښتنې وروسته اجازه ورکړه چې په لیکچرونو کې یې ګډون وکړي. کالکینز پرېکړه وکړه چې په هاروارډ انیکس یا الحاقیه (مخکې راډکلیف کالج) کې ټولګي واخلي، چې د جوزیه رویس لخوا تدریس پکې کېده.
مسلکي ژوند
مېرمن کالکینز په خپل مسلک "ارواپوهنه او فلسفه" دواړو برخو کې څلور کتابونه او له سلو ډېرې علمي مقالې خپرې کړې دي. نوموړې د حافظې په برخه کې او وروسته بیا د ذاتي یا د ځان د فلسفې په مفهوم کې لېوالتیا لرله. نوموړې د ارواپوهنې په برخه کې د خپلو مهارتونو او کمالونو او د لاسته راوړنو لپاره د هغې د مبارزې له کبله خورا مشهوره ده. وروسته له هغه چې د هاروارډ پوهنتون له لوري رد شوه، هغې د مساواتو لپاره خپل کار او هڅو ته دوام ورکړ.
په ۱۹۰۳ کال کې کالکینز د ۵۰ مشهورو او تکړه ارواپوهانو په نوملړ کې دولسم ځای درلود، هغه لاسته راوړنه چې جیمز مکین کټل پکې له لسو ارواپوهانو وغوښتل چې خپل امریکايي همکاران د وړتیا له مخې رتبه بندي کړي.
شخصي ژوند
مېرمن کالکینز د ارواپوهنې په برخه کې له ونډې او کارونو هاخوا، د ښځو د حقونو یوه لېواله ملاتړې هم وه. کالکینز یوه ښځینه رایه ورکوونکې وه – او د ښځو د رایې ورکولو د حق لپاره په مبارزه کې فعاله وه، او مخالفت یې کاوه چې "په یوه ډیموکراتیک هېواد کې چې د خپلو وګړو د رایې له لارې اداره کېږي، او د ښځو د زده‌کړو اصولو او عمل ته په پام، د جنسیت د توپیر پر بنسټ دا توپیر مصنوعي او غیر منطقي دی." کالکینز یوه سوله غوښتونکې او د امریکا د مدني آزادیو د اتحادیې غړې وه. د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال په وېلېزلي کې د هغې د دندې پر مهال یې یو همکار د سوله‌ییزو نظریاتو لرلو له امله له دندې ګوښه شو. کالکینز هم خپله استعفا وړاندې کړه او ویې ویل چې نوموړې هم د هغه همکار په څېر نظریات لري چې له دندې ګوښه شوی، مګر له وېلېزلي کالج څخه د هغې استعفا د کالج د مشر یا بورډ لخوا ونه منل شوه.
کالکینز په وېلېزلي کالج کې ۴۰ کاله د استادې یا علمي غړې په توګه دنده ترسره کړه او بالاخره په ۱۹۲۹ کال کې تقاعد شوه. کالکینز په ۱۹۳۰ کال کې د څلورو کتابونو او تر ۱۰۰ زیاتو علمي مقالو له لیکلو وروسته مړه شوه، چې اثار یې د ارواپوهنې او فلسفې په برخو کې په مساوي ډول وېشل شوي دي.
لومړني معاصر اروپايې انسانان
لومړنی عصری اروپایي انسانان EEMH او یا Cro-Magnons هغه لومړني عصري اروپایي انسانان وو چې د لومړی ځل لپاره په اروپا کې میشت شول او په دوامداره ډول یې دا لویه وچه يي تقریبا 38,000 کاله وړاندې د خپلی سلطی لاندی راوستله. دوی  له بومي Neanderthals او یا H. neanderthalensis  چې له 40 تر 35 زره کلونو په مینځ  کي له منځه لاړل، په اړیکه او مزدوج شول او د 37,000 کلونو را په دیخوا ټول لومړني عصري اروپایي انسانان له واحد بنسټ ایښودونکي نفوس څخه منځ ته راغلي چي تراوسه او ننی ورځی پوری سره اروپایان نښلوي.
EEMH یا لومړنی عصری اروپایی انسانانو د ډبرو د زمانی له کلتور څخه اوچت کلتور معرفی کړ چې لومړنی او عمده یي Aurignacian ایریناشیان ؤ، چې د ګراویشن Gravettian له لوری 30,000 کاله وړاندی بریالی شو. ګراویشن په دوه برخو ووېشل شو چې یوه برخه يي Epi-Gravettian ختیځ لور ته او بله برخه یي Solutrean لودیځ لور ته ده، چې دا وېش د لوی اقلیمي ویجاړی په پایله کې د تېر یخچالی زیاتوالی LastGlacialMaximum (LGM), چې 21,000 کاله د وړاندی پیښ شوی رامنځ ته شو. لکه څنګه چې اروپا ګرمه شوه، نو په پایله کې يې سولوترین Solutrean برخی مګډالینین Magdalenian ته 20,000  کاله د وړاندې نمو وکړه، او دي وګړو د بیاځلی لپاره اروپا خپله مستعمره وګرځوله.
مګډالینین Magdalenian او ای پی ګراوویشن Epi-Gravettian د عصري او قدیمي دورې ترمنځ کلتور ته لاره هواره کړه  او لوی حیوانات په کی مړه کیدل چې په دی سره د LastGlacialPeriod اخری منجمده دوره پای رسیدو ته نژدی شوه
EEMH  د  اناتومی له لحاظه  له نني اروپایی انسانانو سره مشابه وو، مګر هغوي ډیر قوی هیکله، د پراخ او لنډ مخونو درلودونکي او د پام وړ پلني وريځو، او د لوي غاښونو خاوندان ول. د نني عصر  اروپايي انسانانو ته په کتو د EEMH وګوړو پورتني لنډي جامي چې افقي ډول ته ورته وي درلودلي او د سترګو کاسي يي ډيری مستطیل ډوله وي، چې دا د شرقي اسيايي وګړو په نفوس کې اوس ډير ليدل کیږی. لومړني اروپايي انسانان يا EEMH په احتمالی ډول د تورې څرمن/ پوستکي چې یوه طبیعي ټاکنه وه درلودونکي ول، او د روښانه پوستکي درلودل ممکن 30,000 زره کاله د مخه منځ ته راغلي وي، او د سپين پوستکي عامېدل د برونزو تر زمانی پوری ممکن نه وو. د LGM له وګړو وړاندی، EEMH انسانانو په ټولیز ډول کم نفوس، دنګي وني چې د پخواني صنعتي انسانانو سره مشابه ؤ درلودې، قيمتي تجارتی لاري چې تر 900 km (560 mi) کیلومترو پوري غزيدلي وي، او د لوي لوبو څارويو ښکار یې کولو
د EEMH یا لومړني عصری اروپایی انسانانو نفوس د نياندرتالس Neanderthals  له وګړو څخه ډيرؤ او ګمانکيږی چې دا ډير والی د زيږون د اندازي زياتولی په سبب ؤ؛ د دواړو ډلو د ژوند تمه په عمومي ډول  د  40 کلونو څخه کمه وه. ورپسي د LGM د نفوس اندازه د ټولنيزي سفر د کموالی په سبب ( د ډيري لويي فاصلي په وجه) زیات شو، او تغذی د اړتيا په خاطر چې پدي سره بايد ډيرو نورو وګړو ته هم خواړه ورکړي او د د ډير کموالی د لويو ژوو په سبب دوی ديته اړ شول چې ترڅو په ډيرو درنو او کوچنيو او د اوبو په ژوو تکیه وکړی او ډير وختونه به يي د ډله ایزو لوبو ښکارسيستم  gamedrivesystems کې ګډون کولو او په ګډه توګه به يي په يوه وخت کی ټولي رمي په ټوليز ډول ښکارولي. د لومړني عصری اروپايي وګوړو جنګی تجهيزاتو کې نيزې، نيزه وارونکي وسيلي، نهنګ ښکاريزي نيزي، او احتمالآ لرګي واورونکي او پاليوليتيک ډاګس Palaeolithicdogs شامل ؤ. EEMH وګړو به کله چې شاوخوا کې سفرونه کول نو احتمالا په عام ډول به يي موقتی کورونه ودانول، په داسی حال کې  چې ګراويشن Gravettian وګړو بيا د پام وړ لوی کورنه په ختيځ هواره اروپا EastEuropeanPlain کې د لويو هډوکو (د پخواني فیل) څخه ودان کړی وو
EEMH وګړي د ګڼو هنري کارونو جوړولو لپاره پيژندل شوی خلک دي، چې عبارت د غارونو نقاشی، د ډبرو مجسمې Venusfigurines سورۍ شوې امساګاني perforatedbatons، د څارويو مجسمې، او هندسی شکلونه دي.
او دوي به خپل بدنونه په سری خاوری سره احتمالا نقشونه/ خال کوبی، داغول او سوری کول. په دقيق ډول دا نښانونه او هنری کارونه په نامعلوم ډول پاتی، مګر EEMH وګړي په عمومی ډول ( نه په نړيواله توګه) داسی فکر کيده چې دوی د شمانيزم shamanism پیروی کوله چې په هغه کې د غارونو نقاشی په ځانګړی ډول دهغه د انسانانو او دورګه څارويو مرکز رول درلود. دوي همدا ډول مزين شوي تصبح، د بوټو د فايبر جامي چې د نباتاتو په مختلفو رنګونو رنګ شوي وي اغوستلي چې احتمالا دا به يي د څرنګوالي د سمبولنو په ډول کارولي. د موسيقي په برخه کې دوي د هډوکونه شپيلی او اشفلاقونه  جوړول او احتمالا دوی همدارنګه بولروريز bullroarers، سوهان rasps، ډولونه drums، آيډيوفونز idiophones او همدسي نور وسايل جوړ کړل. دوي به خپل مړي خښول، او په ډير احتمال سره يواځی هغه کسان به يي خښول چې لوي منصب به يي لاسته راوړی ؤ اويا  به په لوړه منصب والا کورنۍ کې زيږیدلی ؤ.
د ډبرې دورې یا Palaeolithic پاتې شونې له قرنونو را په ديخوا پژندل کيږي، مګر دوي په ابتدايي ډول سره د خدایی خلقت طرفداران ګڼل کېږي چې دو د نوح د طوفان نه د مخه انسانانو نمایندګی کوله چې د يو لوي طوفان په پايله کې له منځه ولاړل.
ورپسی 19 می پيړی په پای کې د تکامل د تیوری انګيرنه او شهرت، EEMH وګړي د مخکنی نژادی نظري له نورډيسيسزم Nordicism او پان جيرمنيزم Pan-Germanism سره د علمي برتري یا scientificracism موضوع شول. دا تاريخی تصورونه  historicalraceconcepts د 20 می پيړي په نيمه يي کې ړنګ شول. د برابری لومړني خوځښت firstwavefeminism په جريان کې د زهره جسمونه د پام وړ ډول د د مادر سالاری مذهب (matriarchalreligion) د شواهدو په توګه تعبير او تفسير شوی دي، که څه هم دا ډول ادعاګاني تر ډيره حده پوري د  1970s کلونو په څيړونو کی له منځه تللی.
کرونولوژی يا د تاريخي ترتيب پوهنی علم
کله چې لومړني معاصر انسانان  يا (Homo sapiens) د اروپا لوې وچې ته کډوال شول، دوي د اصي نیاندرتالز يا (H. neanderthalensis)  سره تعامل وکړ، چې دوي له زرګونو کلونو پخوا څخه د اروپا په لويه وچه کې ميشت وو.
په 2019 کال کي يو يونانی پاليونتروپولوجيسټ (انسان پوه) کاترينا هارواټی او همکارانو يي پدی باندي استدلال وکړو چې دوه 210,000 کلنۍ کوپړۍ چې د اپيډيما دغار څخه لاسته راغلې دا د نیاندرتالز په نسبت د معاصر انسانانو ښکارندوينه کوي، او دا پدي باندي دلالت کوي چې دوی د تمی خلاف ډير ژور تاريخ لری، مګر دا په 2020 کال کې د فرانسوي انسان پوه  مار انټونيټيټ لاملی Marie-AntoinettedeLumley  او د همکارانو له لوري رد شوه.
شاوخوا 60،000 کاله دمخه ، د سمندري آیزوتوپ دریمه مرحله پیل شوه، چې د بې ثباته اقلیم نمونو او د شنو دښتو په څېر د ځنګلي ځمکې ناڅاپي بیرته راستنیدو لخوا مشخص کېږي.
د ډبرو دوری لومړنۍ دلالت د پخوا د معاصر انسانانو کډوالی د اروپا لوي وچې د بالکان سيمی د بوهونيشين صنعتي سيمي ته ؤ چې 48,000 کاله د وړاندي پيل شؤ، په احتمال سره د ختيځ يمران صنعتي، او لومړني هډوکي په اروپا کې تقريبا 45–43 زره کاله وړاندي په بالغاريا، ايټاليا، او برطانيه کی ښودل شوي.
40,000 زره کلونو دمخه د هينريچيوينټ4 Heinrichevent پيل سره (د ډير قوی بدلون دوره)، مناسب اوريګنيشين شايد په جنوبي مرکزي اروپا کې تکامل کړي وي، او په ګړندی ډول سره نور کلتورونه د اروپا په لويه وچه کې د هغوي ځایناستي شول.
دا د معصرو انسانانو څپه د ناندترټال او د هغوي دکلتور ځای ناستی شو. د ډانيوب په دره کې د اګرينيشين د سيموځانګړتياوي لږ تر لږه  په وسط کې دی، وروستيو عنعناتوته په پرتلی سره 35,000 کالو دمخه.
د ګراويشين کلتور په تدريجي ډول سره د د اګرينيشين Aurignacian کلتو ځای ناستی شو، مګر دا واضح نده چې کله د اګرينيشين Aurignacian کلتور له منځه ولاړ ځکه چې دا په غير کافی  ډول سره بيان شوی.
او دا همدارنګه واضح نده چې ګراويشين کلتور اصل کوم ځای دی له کوم ځايه چې دا په قوی ډول سره کيدی شی له اګرينيشين څخه وی، ( نو پدی لحاظ شايد له هغي نه وی پاتی شوی).
په هر حال، جنيټيکې شواهد پدی دلالت نه کوۍ چې د اګرينيشين کلتور ټول غړي د ګراويشين د پيدايښت فرضيې د تکامل په شمول د له منځه تللي وي. په مرکزی اروپا کې له زيليشن Szeletian ( چې له بوهونيشين څخه يي وده کړي) چې له 41 نه تر 37 زره کلونو دمخه له منځه تللي، يا له احمرين يا دوي ته له ورته کلتورونو چي ختيځ ته نژدی او يا له کاوکاسس چې 40,000 کاله د وړاندی له منځه تللي دي راغلی وي. او دا لا زياد  د بحث وړ ده، چې لومړی پيښه يې چيرته پيژندل شوي، په پخواني فرضيي تقريبا 37,500  کاله وړاندي د جرمنی لپاره استدلال کيږي، او وروسته بوران کايا Buran-Kaya دريم د ډبرو خونې III rockshelter ځای په کريميا کې تقريبا 38  تر  36 زره کلونه دمخه ویل کېږي. په دواړه حالاتو کې، د ګراويشين منځ ته راتلل د حرارت د درجي له کميدلو سره سمون خوری.
همدارنګه، تقريبا 37,000 کاله دمخه د ټولو ورستيو وختنيو عصر اروپآيي انسانانو مؤسس نفوس وجود درلود، او اروپا ښايې په راتلونکو 23,000  کلونو کې په جنيټيکی انزوا کې پاتې شې.
شي جين پينګ
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
شي جین پینګ په چينايي ژبه: 习近平 کې   (د ١٩٥٣ کال د جون په ١٥ زېږېدلی) يو چينايي سياستوال او د چين د ولسي جمهوريت تر ټولو لوړ پوړی چارواکی دی چې د چين د کمونست ګوند د عمومي منشي، د چين د ولسي جمهوريت د ولسمشر په توګه يې دندې ترسره کړي دي. د چین مرکزي پوځي کمیسیون ځکه چې ژی په ګوند، حکومت او پوځ کې لوړ مقامونه لري، هغه ځینې وختونه د چین د "ستر مشر " په توګه پیژندل کیږي. د عمومي منشي په توګه، هغه د چين د کمونست ګوند د سياسي بيورو د دايمي کميټې څوکۍ په غاړه لري، د چين تر ټولو لوړ تصميم نيونکی ارګان دی.
د ٢٠١٢ کال د نوامبر په ١٥ نېټه د چين کمونېست ګوند هغه د هېواد د نوي مشر او د چين د مرکزي پوځي کميټې د نوي مشر په توګه وټاکه. د ۲۰۱۸ کال په مارچ کې د چين ملي ولسي کانګرس د چين د اساسي قانون د تعديل له لارې د چين د ولسي جمهوريت د ولسمشر او مرستيالانو د مودې محدوديتونه ليرې کړل او د ملي څارنې کمېسيون يې جوړ کړ. د ۲۰۱۸ کال د مارچ په ۱۷مه نېټه، شي جين پينګ بيا د ولسمشر په توګه وټاکل شو او وانګ چي شان د ولسمشر مرستيال شو.
د 2021 کال د نومبر په 11، د چین کمونست ګوند د ژی ایډیالوژۍ د "چینایي کلتور جوهر" په توګه اعلان کړ. دا د چين د کمونست ګوند له جوړېدو راهيسې درېيم بنسټيز پرېکړه ليک دی. لومړی پریکړه لیک په ۱۹۴۵ کال کې د ماو زیډونګ د واک د زیاتولو او تصویب لپاره تصویب شو. د ژی په مشرۍ د بل پریکړه لیک صادرول به هغه په سمبولیک ډول د چین ترټولو ځواکمن مشر په توګه د ماو حیثیت ته لوړ کړي.
ژوند
شي جين پينګ په ۱۹۵۳ کال کې په بېجينګ کې زېږېدلی او د شي ژونګ شان زوی دی، يو له تکړه انقلابي او د کمونست ګوند له بنسټ اېښودونکو څخه دی. د هغه پلار د انقلاب له اتلانو څخه و او د چین د کمونیسټي مشرانو لومړی نسل و چې د ماو لخوا درې ځله له دندې لرې کړای شو. شونپینګ یو له هغو څو چینایي چارواکو څخه و چې په 1986 کې یې د ګوند له اصلاح غوښتونکو چارواکو څخه د هو یاوبانګ د لیرې کولو په اړه اعتراض وکړ او د تیانانمین چوک په لاریونونو کې یې هم انتقاد وکړ. په ١٩٦٢ کال کې د کولتوري انقلاب نه مخکې شي ژونګ شان د لومړي وزير د مرستيال له دندې ګوښه او بالاخره زنداني شو. د هغه وخت د ډیرو نورو "ځوان پوهانو" په څیر، هغه په کلیوالو سیمو کې د کار کولو لپاره لیږل شوی و.
شي جين پينګ د بېجينګ له شانګهای پوهنتون څخه د کيمياوي انجنيرۍ په برخه کې فارغ شوی دی. له 1998 څخه تر 2002 پورې، هغه د بشري او ټولنیزو علومو په پوهنځي کې د "کار او مسلک" په برخه کې د مارکسي تیوري او ایډیالوژیکي زده کړې پیل کړې، او بیا یې د سنګوا پوهنتون په حقوقو کې دوکتورا ترلاسه کړه.
په ١٩٧٤ کال کې له کمونست ګوند سره له يو ځای کېدو وروسته يې د څه مودې لپاره په هيبي ولايت کې د کمونست ګوند د منشي په توګه دنده ترسره کړه او بيا په فو جيان او ژي جيانګ ولايتونو کې لوړو پوستونو ته لوړه شوه.
په ١٩٨٧ کال کې يې د چين د ولسي موسيقۍ له مشهور سندرغاړې پينګ لي يوان سره واده وکړ. دوی یوه لور لري او د دوی د ژوند طرزالعمل سره سم، دوی معمولا له یو بل څخه جلا ژوند کوي. هغه په 2007 کې وروسته له هغه واک په لاس کې واخيست چې په په شانګهار کې د ګوند پخواني منشي چين ليانګلو د فساد په تور له دندې ګوښه کړای شو. څه موده وروسته د ګوند د دايمي کميټې غړی شو او په ۲۰۰۸ کال کې يې مرستيال شو.
د چين د ولسي جمهوريت په اساسي قانون کې د نوي تعديل له تصويب وروسته، د دوو پرلپسې دورو لپاره د ولسمشر د څوکۍ محدوديت له منځه يوړل شو، نو له دې وروسته هغه يا بل څوک کولای شي چې د اړتيا په صورت کې وټاکل شي. په هرو پنځو کلونو کې په ټولټاکنو کې رایه ورکوي. د دې مسلې او د ژوند لپاره د صدارت ترمنځ توپیر مهم دی. د دنګ ژیاوپینګ په مشرۍ او د ماو له مړینې وروسته د هیواد په اساسي قانون کې د ولسمشریزې دورې دوه دورې حد اضافه شو او د شي پینګ څخه مخکې دوه ولسمشرانو دا حد ومنلو.
سرچینې
وېشنيزه:1953 زېږېدنې وېشنيزه:چينايي لوبگران وېشنيزه:چينايي لوبغاړي وېشنيزه:چينايي فيلسوفان وېشنيزه:چينايي فلسفه وېشنيزه:چينايي تاريخ وېشنيزه:چينايي امپراتوران وېشنيزه:چينايان په ايران وېشنيزه:چينايان وېشنيزه:چينا وېشنيزه:چين وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
له ناپوهۍ استدلال کول
له ناپوهۍ استدلال کول (په لاتین کې: argumentum ad ignorantiam)، چې ناپوهۍ ته په رجوع کولو هم پېژندل کېږي ( چې دلته د ناپوهۍ معنا « د مخالفو شواهدو نه شتون» ده)؛ په نارسمي منطق کې یوه تېروتنه ده. دا وایي چې یوه موضوع ځکه سمه ده چې تر اوسه یې ناسموالی نه دی ثابت شوی او یوه موضوع ځکه ناسمه ده چې تر اوسه یې سموالی نه دی ثابت. دا یو ډول کاذبه دوه لارې ښيي چې دا امکان هم په کې شاملېږي چې ښايي د دې موضوع د سموالي او ناسموالي یا ریښتیاوالي او درواغوالي د ثابتولو لپاره پوره څېړنه نه وي شوې. د دې امکان اجازه هم نه ورکوي چې ځواب د پیدا کېدو او درک وړ نه دی؛ یوازینی شی چې د درک وړ دی، هغه راتلونکی دی؛ پوره سم او پوره ناسم نه دی. په مباحثو کې، ناپوهۍ ته رجوع ځینې وخت په دې موخه کېږي چې د ثبوت کولو بار له اوږو لرې شي. په څېړنه کې، کمزورو تجربو ته کاذب منفي (که تجربه ښه او لویه وی، اغېز به یې هم د مشاهدې وړ و) او کاذب مثبت (د مشاهدې وړ تصادفي اغېز) وایي. دا اصطلاح احتمالاً د ۱۷مې پېړۍ په وروستیو کې، فیلسوف جان لاک رامنځته کړې.
کاذب مثبت
دا ډېر وخت په داستاني شواهدو، خرافاتو، له ځانه ناسم استدلال او کوچنیو تجربو کې لېدل کېږي. بېلګې یې دا دي:
(د دې خبرې اصلي لامل د ګرمۍ لوړه درجه ده. ډېره ګرمي د مرګ سبب کېږي، ایسکریم نه).
د شواهدو نه شتون
دغه بېلګې د معلوماتو کموالی ښيي:
کاذب منفي
لاندې بېلګې د «کاذب منفي» پایله کېدای شي.
د نه شتون شواهد
دغه بېلګې مشخص شواهد لري چې کولی شي، د یوه شي نه شتون وښيي، اشاره ورته وکړي او استنباط یې کړي.
له ناپوهۍ استدلال کول
(د پوهې اوشواهدو له کموالي سره د یوې پایلې را ایستل چې د ټولو احتمالاتو لپاره یې فکر او محاسبه نه وي شوې).
"ناپوهۍ ته رجوع: هغه ادعا چې ناسمه نه ده ثابته شوې، باید سمه وي او همداسې برعکس. ( مثلاً؛ هېڅ داسې قانع کوونکي دلایل نشته چې ناپېژندل شوي الوتونکي شیان ځمکې ته نه راځي؛ نو دا ډول شیان شته او په کایناتو کې یو بل ځای ډېر ښه ژوند شته. او : ښايي بې شمېره نورې نړۍ هم وي، خو هېڅ یوه یې نه ده پېژندل شوې چې د ځمکې په اندازه اخلاقي پرمختګ ولري، نو موږ لا هم د کایناتو په مرکزیت کې یو). دغه ابهام لرونکې بې صبري په دغه عبارت نقد کېدای شي: د شواهدو نه شتون، د نشتون شواهد نه دي."
مخالف مفهوم او مخکې وروسته والی
مخالف مفهوم د استنباط یو منطقي اعتبار لرونکی قانون دی چې د موجودې موضوع له نفي کولو یا بیا جوړولو څخه د نوې موضوع رامنځته کولو اجازه ورکوي. دغه مېتود د (که الف وي بیا ب هم شته) په شان ټولو موضوعاتو کې د پلي کېدو وړ دی؛ نفې او برعکس کوي یې، په دې توګه یوه نوې موضوع لکه (که الف نه وي ، بیا ب هم نشته) رامنځته کوي چې د اصلي موضوع په څېر سمه ده؛ لومړۍ پر دویمه ضمني دلالت کوي او دویمه يې پرلومړۍ.
خالي پایله
خالي پایله یا پوچه پایله یوه اصطلاح ده چې په ساینس کې کارېږي او د نه شتون شواهدو ته اشاره کوي. د ځمکې پر سر د اوبو لټول ښايي د خالي پایلې سبب شي ( ځمکه وچه وي)؛ ښايي باران نه وي شوی.
له خپلې پوهې استدلال
دغه استدلالونه په عمل کې ډېری وخت ناسم وي او د ثابتې قضیې د ملاتړ پر واقعیت تکیه کوي. د مثال په توګه: که زه پر یوه وحشي څیزګي (خارپشت) ناست وی، پرې پوه شوی به وی؛ دا ښايي ناسم نه وي او په بشپړه توګه په لومړۍ ثابتې قضیې (پر دې د پوهېدو وړتیا) پورې اړه لري.
شپږ ورځنۍ جګړه
شپږ ورځنۍ جګړه (عبرانی: מִלְחֶמֶת שֵׁשֶׁת הַיָּמִים، رومي: Miḥemet Šešet HaYamim؛ عربی: النكسة) چې د جون جګړه، د ۱۹۶۷ز کال کې د عربو او اسراییلو جګړه یا د عربو او اسراییلو درېیمه جګړه د ۱۹۶۷ز کال کې د جون د میاشتې له ۵مې نه تر ۱۰مې پورې د اسراییلو او د عربی هېوادونو د ایتلاف ترمنځ چې په پیل کې اردن ، سوریه او مصر په کې شامل وو (چې هغه مهال د متحده عربي جمهوریت په نوم یادېده) وسله وال جګړه وه.
د اسراییلو او د هغه اکثریت عرب ګاونډیو هېوادونو ترمنځ په ۱۹۴۹ز کال کې د اوربند تړون لاسلیک شو چې له امله یې د عرب او اسراییلو ترمنځ لومړۍ جګړه پای ته ورسېده، خو د دواړو تر منځ اړیکې عادي حالت ته را ونه ګرځېدې چې په ۱۹۵۶ز کال کې اسراییلو پر مصر برید وکړ او په دې ډول د سوئز کړکېچ یې پیل کړ. دغه راز په مصر باندې د اسراییلو د برید اصلي لامل د تیران تنګي د بیا پرانستلو په موخه و چې د مصر له خوا له ۱۹۴۸ز کال راهیسې د ټولو اسراییلي کښتیو پر مخ تړل شوی و، خو اسراییل بالاخره د نړیوالو فشارونو له مخې دې ته اړ شو چې خپل ځواکونه له مصر نه وباسي له دې ضمانت سره چې تنګي به خلاصې پاتې شي. دغه راز یو سوله ساتونکی ځواکونه چې د ملګرو ملتونو د بیړني ځواکونو (UNEF) په نوم یادیږي وروسته د مصر-اسرائیلو پولې ته واستول شو، خو د دواړو خواوو ترمنځ د بې وسلې کولو کوم تړون شتون نه درلود.
د ۱۹۶۷ز کال د جون په میاشت کې د جګړې له پیلېدو نه مخکې په سیمه کې کړکېچ خورا زیات شو او هغه مهال د جګړې لامل شو چې مصر د اسرایلي کښتیو په وړاندې د تیران تنګي بیا بند کړ او له دې سره اسراییلو هم له ۱۹۵۶ کال وروسته دریځ بیا تکرار کړ. دغه راز په مې میاشت کې د مصر ولسمشر جمال عبدالناصر هم یو ځل بیا د اسرایلي کښتیو په وړاندې د تیران تنګی د تړلو خبردارۍ ورکړ او وروسته یې له اسراییلو سره په پوله کې د مصر پوځ بسیج کړ او د UNIF د ټولو ځواکونه د سمدستي وتلو امر یې وکړ. دغه راز د جون په پنځمه کله چې د ملګرو ملتونو بیړني سوله ساتي ځواکونه له سیمې نه د وتلو په حال کې وو، اسرائیلو د مصر په هوايي ډګرونو او نورو تاسیساتو باندې یو لړ هوايي بریدونه وکړل چې په ترڅ کې یې د هند او برازیل هېوادونو ۱۵ نړیوال سوله ساتي ځواکونه ووژل شول، خو اسراییلو په پیل کې ادعا وکړه چې لومړی د مصر له خوا پر دوی برید شوی و، خو وروسته یې وویل چې د دوی هوايي بریدونه دفاعي وو. دغه راز دا پوښتنه چې کوم لورۍ د جګړې لامل شی د جګړې یو له اختلافونو نه ګڼل کېږي.
چې د اسراییلو له خوا یادو بریدونو مصري ځواکونه حیران کړل او نږدې ټول مصري هوایی ځواک د لږو اسراییلي تلفاتو سره له منځه لاړه. په ورته وخت کې اسرایلي پوځیانو د مصر په اشغال شوې غزې تړانګې او د سینا په ټاپو وزمه کې ځمکني بریدونه تر سره کړل او یو ځل بیا یې مصریان حیران کړل، چې له لومړي مقاومت وروسته ناصر مصري ځواکونو ته له سینا ټاپو وزمې نه د وتلو امر وکړ او اسراییلیانو په شا تمبول شوي  مصري ځواکونو شاتګ ته درانه زيانونه ور واړول، چې په دې ډول اسرایلي ځواکونو د جګړې په شپږمه ورځ د سینا ټوله برخه فتحه کړه.
دغه راز د اسراییل او مصر تر منځ د جګړې له پیل یوه اونۍ وړاندې اردن له مصر سره دفاعي تړون لاسلیک کړ په تړون کې ویل شوي وو چې د جګړې په صورت کې به اردن د یرغلیز ونډو ونلري، خو هڅه به وکړي چې اسرایلي ځواکونه وځپي ترڅو د اسراییلو له خوا د ځمکنۍ لاسته راوړنې مخه ونیول شي. په دې توګه د اسراییلو د لومړي هوايي برید نه شاوخوا یو ساعت وروسته د اردن د پوځ مصري قوماندان له قاهرې نه د اسراییلو په وړاندې د برید امر ترلاسه کړ، چې د جګړې په لومړیو ګډوډو حالاتو کې اردنیانو ته په دروغو خبر ورکړل شو چې مصر په بریالیتوب سره د اسراییلو هوايي بریدونه شنډ کړل.
مصر او اردن د جون په ۸مه او سوريه د جون په ۹مه په اوربند موافقه وکړه او له اسراییلو سره یې د جون په ۱۱مه اوربند لاسلیک کړ، چې د جګړې په پایله کې اسراییلو د مصر، سوریې او اردن ټول پوځونه له پښو غورځولي وو. یاده جګړه کې تر ۲۰ زره ډېر عرب سرتېري ووژل شول، په داسې حال کې چې د اسراییلو د وژل شوو سرتېرو شمېر له ۱۰۰۰ نه هم کم وو، چې د عربي ایتلاف کمزوري پوځي او سیاسي مشرتابه او د اسراییلو له خوا  ښه چمتو شوې او پلي شوې سټراټیژۍ د اسراییلو د سترې بریا لامل ګڼل کېده. د جګړې له پای ته رسېدو سره سم اسراییل د سوریې نه د Golan Heights، له اردن نه  لویدیځې غاړې (د ختیځ بیت المقدس په ګډون)  او له مصر نه یې د غزې تړانګه او د سینا ټوله  ټاپووزمه ونیوله. دغه راز له شپږ ورځنۍ جګړې نه وروسته د اسراییلو نړیوال موقف په ډراماتیک ډول ښه شو او د اسراییلو پریکنده بریا مصر، اردن او سوریه سپکه کړه او د شرم له امله یې د مصر ولسمشر ناصر استعفا ته اړ کړ. که څه هم نوموړی وروسته له هغه د ولسمشر په توګه یو ځل بیا وټاکل شو چې په ټول مصر کې د هغه د استعفا پر ضد پراخ لاریونونه تر سره شول. دغه راز یادې شپږ ورځنۍ جګړې په پایله کې د ملکي خلکو بې ځایه کېدل اوږدمهاله پایلې درلودې، ځکه چې د اټکل له مخې له ۲۸۰،۰۰۰ نه تر ۳۲۵،۰۰۰ فلسطینیانو او ۱۰۰،۰۰۰ سوریایانو د لوېدیځې غاړې او د ګولان له لوړو نه وتښتېدل.
دغه جګړه د دې لامل شوه چې مصر د ۱۹۷۵ ز کال تر جون پورې د سوئز کانال د اتو کلونو لپاره وتړي او په دې ډول مصر  په لویه کچه د ۱۹۷۰ لسیزې د انرژۍ کړکېچ او د ۱۹۷۳ د تیلو کړکېچ کې ګړم وګڼل شو ځکه اروپا ته د منځني ختیځ نه  د سوئز کانال له لارې د پام وړ تیلو لېږدول کېدل.
مخینه
د ۱۹۵۶ز کال کې د سوئز کړکېچ وروسته مصر موافقه وکړه چې په سینا کې د ملګرو ملتونو بیړنی ځواک (UNEF) ځای پرځای کړي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې ټولې خواوې د ۱۹۴۹ز کال د اوربند تړون مراعات کوي، خو په راتلونکو کلونو کې د اسراییلو او د هغه عربي ګاونډیانو په ځانګړې توګه د سوریې ترمنځ ډېری سرحدي شخړې رامنځته شوې. د ۱۹۶۶ کال د نومبر په لومړیو کې سوریې له مصر سره دوه اړخیزه دفاعي تړون لاسلیک کړ. له دې سمدلاسه وروسته د فلسطین د ازادۍ سازمان (PLO) د چریکي فعالیتونو په غبرګون کې د اسراییلو دفاعي ځواکونو (IDF) د اردن په لوېدیځه غاړه کې په سامو کلي برید وکړ. دغه راز د اردن ځواکونه چې له اسراییلو سره جګړه کې ښکېل وو په چټکۍ سره مات شول او په دې توګه د اردن پاچا حسین د مصر پر ولسمشر جمال عبدالناصر نیوکه وکړه چې له اردن سره مرستې کې پاتې راغلی او «د یو UNEF تر شا پټ دی».
د ۱۹۶۷ز کال د مې میاشت کې د مصر ولسمشر ناصر له شوروي اتحاد نه ځینې داسې ناسم راپورونه ترلاسه کړل چې ګواکې اسراییل د سوریې په پوله کې په ډله ییزه توګه راټول شوي، چې په دې ډول د مې په ۱۶مه ناصر هم  له اسراییلو سره په پوله د سینا ټاپو وزمه کې په دوه دفاعي لیکو کې خپلو ځواکونو په راټولول پیل وکړ، د مې په ۱۹مه یې د UNIF ځواکونه  له غزې او سینا نه وایستل او په شرم الشیخ کې د UNIF پوستې یې ونیولې تر څو د تیران تنګي نه څارنه وکړي. هاخوا بیا اسراییلو په ۱۹۵۷ ز کال کې څو ځلي خبردارۍ ورکړ چې د تنګیو هر ډول بندول به د جګړې لامل یا د جګړې توجیه وګڼل شي، خو ناصر د مې په  ۲۲مه او ۲۳مه د اسرایلي کښتیو پر مخ تنګي وتاړه، چې له  جګړې وروسته د متحده ایالاتو ولسمشر لینډن جانسن داسې وویل:
د تیران تنګی تړل یوه په خپل سر او خطرناکه اعلان شوې پریکړه وه. ځکه چې د سمندري تیرېدو حق باید د ټولو ملتونو لپاره برابر وي.
د مې په ۳۰مه اردن او مصر یو دفاعي تړون لاسلیک کړ او په بله ورځ د اردن په بلنه عراقي پوځ په اردن کې د سرتېرو ځای پرځای کول پیل وکړ، چې وروسته دوی د یوې مصري ډلې له خوا پیاوړي شول. دغه راز د جون په لومړۍ نېټه اسراییل د خپلې کابینې په پراخولو سره د ملي یووالي حکومت جوړ کړ او د جون په څلورمه یې د جګړې د پیلولو پرېکړه وکړه او بل سهار اسراییلو د فوکس عملیات پیل کړل، چې دا یو لوی ناڅاپي هوايي برید و چې د شپږ ورځنۍ جګړې پیل یې په ګوته کړه.
سرچينې
جغرا-ګنج لوبه
یو عادي کچ د اوبو ضد یوه کوچنی صندوقچه ده چې په کې یوه سمندري سفرنامه (لاګ) او ځینې وختونه یو قلم یا پنسل کېښودل کېږي. موندونکی په خپلو کوډ نومونو سره لاګ نښاني کوي او نېټه یې لیکي، ترڅو ثابت کړي چې دوی صندوقچه (کچ) یې موندلی. د لاګ له لاسلیک وروسته، صندوقچه باید په سمه توګه بېرته په خپل ځای کې کېږدي. لویې صندوقچې یا کڅوړې لکه پلاستيکي کڅوړې (لکه پلاستیکې خریطې یا ورته) یا د مهماتو صندوقونه هم کېدای شي چې په کې سوداګریز توکي موجود وي، لکه د لوبو وسایل یا جواهر، چې معمولا د قیمت په پرتله زیات معنوي ارزښت ولري. جغرا-ګنج له بنچمارکېنګ (نښه ټاکنو)، ټرایګویاینټنګ (مستطیلې نښې)، جهت موندنه، ګنځ موندنه، لیټر باکسینګ، لار-نښانونه، او مونزي لوبو سره ډېر مشابهتونه لري.
تاریخچه
جغرا-ګنج لوبه په اصل کې د لیټر باکسینګ (صندوق پټونې) لوبې ته ورته و (چې په ۱۸۵۴ کال کې رامنځ ته شوه)، چې په کڅوړو کې ځای په ځای شوي شواهد یا د ځمکې لاروښود نښې د کیسو به بڼه کارول. جغراګنج لوبه د ۲۰۰۰ کال د می په ۲ نېټه (د آبي بدلون ورځ) د نړیوال موقعیت موندنې له سیسټم څخه د اختیاري موقعیت له حذف لږ وروسته رامنځ ته شوه، ځکه چې د سیسټم غوره کروالي لاره هواره کړه چې یو کوچنۍ صندوقچه په کره توګه ځای په ځای شي او وموندل شي.
د GPS پر بنسټ لومړی مستند ځای پرځای شوی ګنج د ۲۰۰۰ کال د می په ۳ نېټه د اوریګون د بیورکریک مېشته ډیو المر له خوا ترسره شو. دا موقعیت په یوزنټ نیوز ګروپ کې د sci.geo.satellite-nav په 45°17.460′N 122°24.800′W  مختصاتو پوست شو. په دریو ورځو کې، دا ګنج دوه ځله وموندل شو، چې لومړی د مایک ټیګ له خوا و. ډیو المر وویل، دا ګنج یو تور پلاستیکي ستل و چې نیم ښخ شوی و او په کې یو سافټویر، ویډیوګانې، کتابونه، پیسې، د لوبیا یو قطی او یوه غولکه پکې اېښودل شوي وو. په پایله کې، دا جغرا ګنج او د هغې زیاتره توکي چمن رېبونکی ماشین له خوا ویجاړ شول؛ او د لوبیا قطی یوازینی پاتې توکی و او تر تعقیب لاندې تو شو چې "د لوبیا اصلي قطي" په نوم یاد شو. یو بل جغراګنج او لوحه چې د اصلي سټیش ټریبوټ لوحې په نوم یادېږي اوس په دې ځای کې اېښودل شوی دی.
د جغراګنج لوبې شرکت ګراونډ سپیک د ځمکې له چاپېریال نه بهر نړۍ کې، د بېلګې په توګه سپوږمۍ یا مریخ، پټنځایونو ته لاره هواروي که څه هم اوس مهال ویب پاڼه یوازې د ځمکې پر سر کوردینات چمتو کوي. د ځمکې له چاپېریال نه بهر لومړی خپور شوی جغرا ګنج GC1BE91 و، چې د ۲۰۰۸  او ۲۰۱۷ کلونو ترمنځ په نړیوال فضایي ستېشن کې و. دې ګنج لوبې د قزاقستان د بایکونور د توغولو سیمه د خپل موقعیت په توګه کاروله. په دې پټنځای کې سفري بکس شتون درلود (چې په فضا کې د جغراګنج لوبې لومړی د تعقیب وړ توکي و) او تر هغه په ستېشن کې وچې په ۲۰۱۳ کال کې ځمکې ته راستون شو. په ستېشن کې د اور وژنې د محدودیتونو له امله، جغراګنج رسمي لاګ بوک نه درلود. د ۲۰۲۱ کال تر فبروري پورې، یوازې یو تایید شوي موندونکي (په ۲۰۱۳ کال کې) جغراګنج وموند، که څه هم نورو ادعا درلوده چې پټنځای یې موندلي او ډول ډول شواهد یې وړاندې کړل. د دې مناسب د یادبود لپاره، ګراونډ سپیک اجازه ورکړه چې د جغراګنج لوبې ځانګړي پیښې په ټوله نړۍ کې خپرې شي او ګډون کونکو یې لاره هواره چې د دوی په پروفایل کې یو مجازی یادګار ترلاسه کړي.
په فضا کې بل د تعقیب وړ دوهم جغراګنج TB5EFXK دی او په مریخ ګرځېدونکي (پرسیورانس) کې د SHERLOC د هدف ټاکونکي سره وصل دی، چې د ۲۰۲۱ کال د فبروري په ۱۸ نېټه په مریخ کې راښکته شو. جغراګنج لوبغاړو ته فرصت ورکړل شو چې په مجازي ډول توکی ورسته له هغه ولټوي چې د WATSON کمرې د هدف ټاکونکي خپل لومړني عکسونه بېرته واستول او د تعقیب کوډ نمبر پکې لیدل کېده. کوډ په یوه آزمایشي نمونه خولۍ (هیلمټ) په پیک چاپ شوی تر څو و آزمویل شي چې د مریخ چاپیریال سره څومره ښه مقاومت کولای شي. دا به له ساینس پوهانو سره مرسته وکړي چې مریخ ته د راتلونکي عملې ماموریتونو لپاره د وړ د مریخ فضایي کالي رامنځ ته کړي.
دا فعالیت په اصل کې د GPS د پټنځای د موندلو (GPS stash hunt ) په نوم یا gpsstashing  یاد شو. له لومړي پټولو څخه لږ وروسته هغه بدل شو چې په gpsstash eGroup کې وړاندیز وشو چې stash کېدای شي منفي مفهوم ولري، نو له همدې امله د geocaching (جغراګنج) اصطلاح ورکړل شوه.
د وخت په تېرېدو سره، د پټولو او لټون ډول ډول فعالیتونه رامنځ ته شول یا پرېښودل شول، نو "جغراګنج لوبه" ښایي اوس د یوې کڅوړې یا صندوقچې پټولو او لټون ته اشاره وکړي، یا پرته له کڅوړې یا صندوقچې د ځایونو یا معلوماتو لټولو ته وویل شي.
د لومړني تاریخ یوه خپلواکه سرچینه ښیي چې د جیریمي آیرش او ګراونډ، شرکت له خوا څو جنجالي ګامونه پورته شول. دا د ګرواند سپیک څخه وړاندې شرکت و او موخه یې د دې لوبې سوداګریز کول او انحصاري کنټرول و. په دې وروستیو کې، د ځیرک تلیفونونو پر مټ نورې ورته لوبې لکه مونزي په چټکتیا سره ځینې جغراګنج موندونکي راجلب کړي دي، چې "د مونزی له پټپټاني د په اړه د جغراګنج لوبې تنظیم کونکو له خوا یو څه مقاومت" ښودل شوی دی.
بګرام
اقلیم
د کوپن د اقلیم د طبقه بندی د سیسټم پر بنسټ، بګرام ګرم دوبی او براعظمي مرطوب اقلیم (Dsa) ) لري چې لنډ او ساړه ژمي او اوږده، ګرم او وچ اوړي لري.  اورښت زیاتره د اکتوبر او اپرېل میاشتو ترمنځ رامنځته کېږي. د دوړو او رېګ طوفانونه د کال په ځینو وختونو کې په دوامدار ډول پېښېږي او د ژمي په میاشتو کې ښار زیاتره په واورو پوښلی وي. د کلنۍ تودوخې منځنۍ درجه ۱۲.۰۲  سانتيګراد (۵۳.۶ فارنهایت ) ده.
لرغونی تاریخ
د کاپیسي لرغونی ښار اوسني بګرام ټه نږدې پروت دی. د لرغونو بودايانو او هندوانو د بتانو شکلونه ښیي چې دا ښار په پیل کې  د هندوانو له خوا اداره کېده. دوی یا دې ځای ته کډه شوي وو یا د هغو ایراني وګړو سره یوځای شوي وو چې د باختري کمبوجانو په څېر سیمې ته راغلي وو.
کله چې دیادوچي په خپل منځۍ جګړه کې بوخت و، د موریانو سترواکي د هند نيمه قارې په شمالي برخه کې د پراختیا په حال کې وه. چندراګوپتا موریا، چې د موریانو د سترواکۍ بنسټ اېښودونکی ګڼل کېږي، له میلاد نه مخکې په ۳۰۵ کال کې د لومړي سیلیکوس تر مشرۍ لاندې د مقدونیې له یرغلګر ځواک سره مخامخ شو، خو له یوې لنډې شخړې وروسته یې یو تړون لاسلیک کړ چې پربنسټ یې سیلیکوس د ګندهارا او آراکوزیا (د لرغوني کندهار په مرکز کې) او د بګرام ( چې د اوسني افغانستان غرني سوېل ختيځ ته پروت دی) سوېلي سیمې موریانو ته تسلیم کړې. د افغانستان په سوېل کې د موریانو د ۱۲۰ کلونو سترواکۍ په لړ کې، بودیزم ظهور وکړ او بالاخره د زردشتي دین او دسيمه یيزو کفري عقایدو تر څنګ یو لوی دین شو.
بګرام په لومړۍ پېړۍ کې د کوشان د سترواکۍ پلازمېنه شو. د "بګرام ګنج"، چې په دې نوم هم یادېږي، د کلاسیکې دورې د ټولو کلتوري مرکزونو ترمنځ د پراخو سوداګریزو معاملاتو ښکارندوی دی، چې په کې د کوشان سترواکي د ختیځ او لوېدیځ ترمنځ د ځمکنۍ او سمندري سوداګرۍ د غوټي په توګه پرته وه. خو، په بګرام کې موندل شوي هنري اثار، لکه د بګرام عاجونه، یا په بشپړه توګه یوناني، رومي، یا چینایي دي یا هم هندي دي، چې یوناني-بودایي هنر ته ورته د کلتوري ګډو اعتتقاداتو لږ نښانې په کې لیدل کېږي.
اسلامي فتوحات
په اوومه پېړۍ کې د فارس له فتحې وروسته د افغانستان او  پښتنو  سیمو ته نږدې د اسلامي فتوحاتو لړۍ پیل شوه. خو په اسلام د افغانستان په بشپړ مشرف کېدل د غزنویانو تر واکمنۍ تر لاسه نه شو. داسې انګېرل کېږي چې اوسنی ښار د لرغوني ښار په سیمه کې د بابر له خوا تاسیس شوی و. د بابرنامې په نوم د بابر په یادښتونو کې، په ۱۵۱۹ کال کې د نوموړي ټینګار په ګور کټري (کور کټري) کې د هندو زاهدانو د ټولنې په لیدنه و، چې د نوموړي پاملرنه یې ځان ته جلب کړه.
اوسنی تاریخ
بګرام سیمه د بګرام ستراتیژیک هوايي ډګر کوربه دی، چې په افغانستان کې له هغه ځایه د امریکا زیاتره هوايي فعالیتونه ترسره کېدل. په دې ځای کې د الوتنې کرښه په ۱۹۷۶ کال کې جوړه شوه، او له ۱۹۷۹ کال څخه تر ۱۹۸۹ پورې د شوروي د هوايي ځوکونو اډه وه. کله چې امریکا په افغانستان کې حضور درلود د ولایتي بیارغونې ټیم هم هلته شتون درلود او د بغاوت ضد ستراتیژي یې پلي کړه.
د پروان ولایت د توقیف ځای په بګرام کې موقعیت لري، چې د امریکا تر ادارې لاندې په افغانستان کې وروستی زندان و، او د ۲۰۱۳ کال د مارچ په ۲۵ نېټه بېرته افغان حکومت ته وسپارل شو. د توقیف دا مرکز مخکې د رسنیو پام ځانته را اړولی و ځکه ادعا کېدله چې بندیان شکنجه شوي (په بګرام کې شکنجه او له بندیانو سره ناوړه چلند مقالې ته مراجعه وکړئ). د بښنې نړیوال سازمان په څېر د بشري حقونو ډلو، د تاسیساتو د سپارلو په وخت کې، هلته له بندیانو سره د ناوړه چلند په اړه اندېښنې راپورته کړې.
د ۲۰۱۵ کال د ډسمبر په ۲۱ نېټه، بګرام د ځانمرګي برید هدف شو چې ۶ کسان یې ووژل.
امریکايي ځواکونه د ۲۰۲۱ کال د جولای په لومړۍ نېټه له دې هوايي اډې ووتل او له ۲۰ کال وروسته یې دا اډه افغان حکومت ته وسپارله. د هغه وخت د افغان قوماندان په وینا، امریکا د شپې له خوا افغان پوځ ته له کومې مخکینۍ رسمي خبرتیا پرته دغه اډه پرېښوده.
ارجن
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
ارجونا په بهګود ګیتا او مها بهارت کې یو له خورا مهم کرکټرونو څخه دی.
د مهابارت اتل او د پانډو دریم ورور او هلک د کونتي له رحم څخه زېږېدلی و. که څه هم دا پنځه پانډوان د پاچا پانډو زامن ګڼل کیږي، دوی د پنځو مختلفو خدایانو څخه زېږېدلي دي. ارجن هم د پاچا له دننه څخه زیږیدلی و. له همدې امله اندري هم خندل. هغه یو زړور، زړور، ښکلی، سخاوتمند، د ټولو بهائیانو محبوب او قد لرونکی عسکر و. د هغه قومانده او تیري حیرانونکې وه. په مختلفو طریقو به یې ډزې کولې او له کمان څخه به یې تیر تیریدل او د دښمن لس زره عسکر به یې خپل ژوند له لاسه ورکول. دا به حتی د باران او مسلې په وړاندې خنډ شي. کله کله یې په خپلو تیرونو سره باد، دوړې، اور او اوبه پیدا کړې. دومره جادويي قوت يې درلود چې کله به کمزوری، کله ضعيف، کله پتلی او کله چاغ ښکارېده. ځینې وختونه به دا د نورو له سترګو پټ وي. هغه له وردان څخه عسکري زده کړه وکړه او د خپل عسکري مهارت په واسطه یې په لامبو وهلو کې دراوپادي بریا ترلاسه کړه.
واده او جلاوطني
د دولس کلنې جلاوطنۍ په دوره کې، کله چې هغه د یوه تړون له مخې ومنل شو او د ادلب حکیمي په بدل کې یې د ناګ د سلطنت له یوې شهزادګۍ الوبي سره واده وکړ، په ورته وخت کې یې د پارسرام سره ولیدل. د دې شهزادګۍ له بطن څخه یو هلک اروت پیدا شو. ارجون د میسپور د پاچا لور انګاډا سره دوهم واده وکړ، چې له هغې څخه یې یو زوی، بهابروورن درلود. په دورکا کې هغه له ساراکرشنا سره ولیدل او د کرشنا خور سبارا سره یې واده وکړ. د هغې له نس څخه یو هلک پیدا شو. له دغو ودونو وروسته، هغه د اګني له خدای څخه د ګانډیو داش ترلاسه کړ. ځکه چې خندا د اګني سره مرسته وکړه کله چې ځنګل سوځیدلی و. هغه دا شتمني د دې لپاره ترلاسه کړه چې دا به د داخلي جګړو په جریان کې کار وکړي. په هغه وخت کې چې یوډیشتر پاچا په قمار کې خپله پاچاهي له لاسه ورکړه او پنځه وروڼه یې د دیارلس کلونو لپاره جلاوطن شول، ارجن په زړه کې د خدای د خوښولو او د جنت د وسلو د ترلاسه کولو په هیله د تیرتا په زیارت کې همالیا ته لاړ. راوړي او د دوی په مرسته به د قول اردو سره جګړه وکړي. هلته یې له شیوجي سره جګړه وکړه. ځکه چې په هغه وخت کې شیواجي د غره د اوسیدونکي په توګه و. خو ډېر ژر ارجن پوه شو چې دا شیواجي و. هغه هلته د شیو جی عبادت پیل کړ. شیواجي د هغې له عبادت څخه خوښ شو او په فضل سره یې هغه ته خپله قوي وسله ورکړه. په دې ډول یې د دیر، ورنا او یم خدایان خوښ کړل او له هغوی څخه یې وسلې هم ترلاسه کړې. وروسته، اندرا ارجن په خپل موټر کې د هغه ماڼۍ امراوتي ته بوتله. چیرته چې ارجن د ډیرو کلونو لپاره عسکري تمرین وکړ. اندرا ارجن ته د سمندري دیوتا د وژلو دنده وسپارله. ارجن دې خدایانو ته ماتې ورکړه او امراوتي ته راستون شو. اندرا د ارجون له کړنو ډیر خوښ شو او هغه ته یې د سرو زرو یوه زنځیر، د تاج شاهي او د شنک مرمۍ ډالۍ کړه چې د وريځو د تندر په څیر غږیدل.
جنګونه او فتوحات
د جلاوطنۍ نه دیارلس کاله وروسته هغه د راجا ورات په خدمت کې د یو خواجه سرا په توګه داخل شو او د نڅا او محفل ښوونه یې پیل کړه. مګر هغه په یوازیتوب سره د پاچا د ځواکمنو دښمنانو لکه پاچا تبارګریتا او د پاچا کورو ډیری جنګیالیو سره جګړه وکړه او دوی یې مات کړل. له هغه وخته د جنګ لاملونه د کوروس څخه راڅرګند شول. د مهابارت په جګړه کې د ارجن مرسته کوونکی سری کرشنا و. چا چې د ارجن د ګاډي لارښودنه وکړه او د جګړې څخه مخکې کله چې د ارجن لاسونه او پښې د هغه د خپلوانو سره د جګړې له امله پړسیدلي و، په هغه وخت کې سری کرشنا خپل مشهور اپادیش ورکړ چې د بهات ګیتا په نوم یادیږي.
د جګړې په لسمه ورځ بهشما سخت ټپي شو، په دولسمه ورځ یې د خپلو څلورو وروڼو سره سوسارمان ته ماتې ورکړه. جایدارت په څوارلسمه ورځ ووژل شو. په ۷۰ مه ورځ ارجن د خپل ورور یودشترا د طنزیه خبرو په اوریدو سره غوښتل هغه ووژني. خو سری کرشنا له وضاحت ورکولو ډډه وکړه. په همدې ورځ یې له کرلا سره جګړه وکړه چې د ارجون د وژلو قسم یې اخیستی و او په دې جګړه کې یو وخت ارجن به په ځمکه راپرېوت، خو په تصادف سره د کرن ګاډی وغورځېد او کرن وژغورل شو او کرن ته له فرصته ګټه پورته شوه. کرښه پورته شوه.
ارجن ډېر نومونه او لقبونه لري. دوی بهټسو ګداکیش، دانجي، بشنو، کري تان، پاکس ششیني، فلکین، شوبا سچین، شویټ ورهان او پارت دي.
حوالې
وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې وېشنيزه:مهابهارت
کنتي
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" { د مهابارت په وینا، کنتي ( سنسکرت कुन्ती) د شوراسین لور او د واسو دیو خور وه. هغه د هستانپور د پاچا پانډو ښځه وه. د پاچا پانډوا سره د واده کولو دمخه، هغه د سوریا سره واده کړی و او له هغه څخه يې د کرن په نوم زوی درلود، پداسې حال کې چې پاچا پانډاوا د لومړیو دریو پانډوو، یدیشتیرا ، بهيم او ارجن مور وه.
بهرنۍ اړیکې
وېشنيزه:مهابهارت وېشنيزه:اردو ژبه وېشنيزه:ارجن وېشنيزه:هند وېشنيزه:هندوييزم وېشنيزه:ګيتا
بيالوژي پوه (د ژونديو موجوداتو د علومو پوهان)
هغه بيالوژي پوهان چې په بنسټيزو څېړنو کې ښکېل دي، موخه يې د طبيعي نړۍ په اړوند پوهاوي کې پرمختګ دی. دوی خپلې څېړنې د علمي طريقې په کارولو سره تر سره کوي، کومه چې د ښکارندو (فرضيو) د ازموينې لپاره يوه تجرباتي طريقه ده. شونې ده چې د دوی په موندنو (اعتراعات)  کې پر کومې ټاکلې موخې تطبيقات شامل وي، لکه بايوټيکنالوژي (د صنعتي او نورو موخو لپاره له بيالوژيکي جرياناتو کار اخستل)، د کوم موخه چې د انسانانو لپاره د ګټورو طبي محصولاتو جوړول دي.
تاريخچه
د بيالوژي بنسټ اېښودونکی، «فرانسسکو ريډي» تر اوسه د تر ټولو ستر بيالوژي پوه په توګه منل شوی دی. يو انګريز طبيعي فيلسوف «رابرټ هوک» د حجرې اصطلاح جوړه کړې، کوم چې د بوټو (نباتاتو) جوړښت د شاتو د ګبین د جال له حجرو سره د ورته والي ښودنه کوي.
«چارلس ډاروين» او «الفريډ واليس» د طبيعي غوراوي په مټ په خپلواک ډول د تکامل نظريه وړاندې کړه، کومه چې د «On the Origin of Species» (د انواعو د اصليت په هکله) په نوم د «داروين» په کتاب کې په تفصيل سره تشریح شوې وه، دا کتاب په ۱۸۵۹ز کال کې خپور شوی و. په دې کتاب کې، «داروين» وړانديز کړی چې د انسانانو په ګډون د ټولو ژونديو موجوداتو ځانګړتياوو ته، د راغونډ شوي سمون سره د ميراث د طبيعي جرياناتو په مټ بڼه ورکړل شوې وه، د کوم په پايله کې چې د وخت د یوې اوږدې مودې په تېرېدو سره لرې والی او اختلاف منځ ته راغلی و. د د تکامل تيورۍ اوسنۍ بڼه د بيالوژي په نږدې ټولو برخو کې اغېز لري. په جلا ډول، «ګریګور مينډل» په ۱۸۶۶ز کال کې د وراثت اصول کېښودل، کوم چې د اوسني جنيټيک بنست وګرځېد.
په ۱۹۵۳ز کال کې، «جيمز ډي. واټسن» او «فرانسس کرک» د DNA بنستيز جوړښت تشريح کړ، دا جنيټيکي مواد دي چې په خپلو ټولو بڼو کې د ژوند څرګندونه کوی او د «موريس ولکنز» او «روزالينډ فرينکلن» د کار پر بنسټ يې وړانديز وکړ چې ډي این ای دوه ګونی (غبرګ) مارپيچ دی (د غبرګ تاو شوي مار په څېر دی).
«ایانولمټ» د يوې څېړنيزې ډلې مشري وکړه، کومې چې په ۱۹۹۶ز کال کې په لومړي ځل د يوې بالغې بدني حجرې څخه يو تي لرونکی ژوی جوړ کړ، دا له «ډورسټ» څخه يو فنلنډي ګډ و چې «ډولي» يې بولي.
زده کړه
په بيالوژي کې د لسانس سند عموماً په مالیکولي او حجروي او بيالوژي، پرمختګ، ايکولوژي (ټولنپېژندنه/د موجوداتو او چاپېريال تر منځ د اړيکې علم)، جنيټیک، مايکرو بيالوژي، اناتومي، فزيالوژي (د بدن د غړيو د دندو علم)، بوټو پېژندنه او ژوپېژندنه کې درسي دورو ته اړتيا وي. شونې ده چې په اضافي شرايطو کې يې فزيک، کيميا (عمومي، عضوي او بايوکميسټري)، حساب او شمېرې شاملې وي.
هغه محصلین چې د څېړنې پر بنسټ د مسلک د غوره کولو هيله لري، عموماً د لوړو زده کړو سند لکه ماسټري يا دوکتورا (د بېلګې په ډول PhD) زده کړې تعقيبوي، چېرته چې دوی کولای شي د شاګردۍ د يوې نمونې پر بنسټ د يو څېړونکي مشر څخه روزنه تر لاسه کړي، کوم څه چې له ۱۸۰۰ز لسيزې راهيسې شته. د لوړو زده کړو په دې پروګرامونو کې محصلين ډېر ځله د بيالوژي په يوه ځانګړې فرعي څانګه کې تخصصي روزنه تر لاسه کوي.
څېړنه
بيالوژي پوهان، څوک چې په بنسټيزو څېړنو کې کار کوي، هغه نظریات وړاندې کوي او د ژوند په اړوند د انساني علم پر مخ وړلو لپاره تجربې تر سره کوي، په کومو کې چې د تکامل، بايوکمسټري (بيوشيمي)، ماليکولي بيالوژي، د اعصابو ساينس او د حجرې بيالوژي په څېر موضوعات شامل دي.
بيالوژي پوهان عموما د لابراتوار تجربې تر سره کوي، په کومو تجربو کې چې ژوي، بوټي، کوچني ژوندي موجودات يا ګڼ حجروي موجودات شامل وي. په هر حال، د بيالوژيکي څېړنې يوه کوچنۍ برخه له لابراتوار څخه دباندې هم تر سره کېږي، او شونې ده چې د تجربې پر ځای طبيعي څارنه پکې شامله وي. د بېلګې په ډول، شونې ده چې بوټو پېژندونکی د بوټو انواع وڅېړي، کوم چې په يو ځانګړي چاپېريال کې موجود وي، په داسې حال کې چې يو چاپېريال پېژندونکی په دې اړوند مطالعه وکړي چې له اور لګېدو وروسته يو ځنګل څه ډول بېرته جوړېږي.
هغه بيالوژي پوهان چې په تطبيقي څېړنو کې کار کوي، هغوی د بنسټيزې څېړنې پر مټ تر لاسه شوي برياليتوبونه په ځانګړو څانګو يا تطبيقاتو کې د لا زياتو معلوماتو لپاره کاروي. د بېلګې په ډول، شونې ده چې دا تطبيقي څېړنه د نوې درمل جوړونې په درملو، درملنو يا طبيعي تشخيصي ازموينو کې وکارول شي. په خصوصي برخه کې تطبيقي څېړنه او توليد ته وده ورکونکي بيالوژيکي ساينسپوهان اړتيا لري چې خپلې څېړنېزې طرحې يا پايلې د هغو خلکو په وړاندې بيان کړي چې سايسپوهان نه دي، خو په داسې موقف کې دي چې کولای شي د دوی نظريات يا ومني، يا يې رد کړي. دا ساينسپوهان بايد د خپل کار سوداګريزې اغېزې په نظر کې ونيسي.
د جنيټيک او عضوي ماليکولز په علم کې چټکې ودې د بيالوژيکي ټیکنالوژۍ په ډګر کې د لا زيات پرمختګ هڅونه وکړه او هغو صنعتونو ته يې بدلون وکړ، په کومو کې چې بيالوژيکي ساينسپوهان کار کوي. بيالوژيکي ساينسپوهان اوس کولای شي د ژویو او بوټو په جنټیکي موادو کې لاسوهنه وکړي، دوی هڅه کوي چې عضوي ژوندي موجودات (د انسانانو په ګډون) لا زيات تولیدونکي يا د ناروغيو په وړاندې مقاومت کوونکي وګرځوي. په بايوټیکنالوژيکي جرياناتو بنسټيزه او تطبيقي څېړنه، لکه د DNA بيا يو ځای کول، د انساني «انسولين» او د ودې هارمون په ګډون د مهمو مادو د پيدا کولو لامل ګرځېدلې ده. ډيری هغه مادې چې پخوا په زيات مقدار کې نه وې موجودې، اوس مهال د بايوټيکنالوژيکي لارو چارو په مټ تولیديږي. ځينې دا ډول مواد يې د ناروغيو په  درملنه کې ګټور دي.
په بېلا بېلو جینومونو (کروموزومونه او د هغوی اړوند جينونه) کار کونکې پروژې «جينونه» سره جلا کوي او د هغوی د کار ټاکنه کوي. دا کار د ځانګړو ناروغیو او ميراثي روغتيا د خطرونو، لکه «سيکل» حجرې د وينې کمښت سره د اړوندو جينونو د موندلو لامل ګرځي. په بايوټيکنالوژۍ کې پرمختګ د بيالوژي په نږدې ټولو برخو کې د څېړنې فرصتونه پیدا کړي دي، په کومو کې چې د درملو، کرنې او چاپيريالي سمون په څېر څانګو کې سوداګريز تطبيق شامل دی.
تخصصونه
ډيری بيالوژيکي ساينسپوهان په يو ځانګړي ډول ژوندي موجود د مطالعې يا يو ځانګړي فعاليت کې تخصص لري، که څه هم وروستيو پرمختګونو يو شمېر دوديزې ډلبندۍ تتې کړي دي.
انسټګرام
انسټاګرام د انځور او ویډیو شریکولو ټولنیزې شبکې خدمت دی چې په 2010 کې د کیون سیسټروم او مایک کریګر لخوا تاسیس شوی ، او وروسته د امریکایی شرکت فیسبوک شرکت لخوا پېرل شوی. دا پوستغالی کاروونکو ته اجازه ورکوي چې خپل انځورونه او ويډيوګانې اپلوډ کړي او د ځانګړو فلترونو په وسيله ورته ښکلا ورکړي او بېلابېل هشټيګونه ( تړوني ) ورسره ولګوي. پوسټونه په عامه توګه یا د مخکې نه ټاکل شوو ملګرو سره شریکيدی شي. کاروونکي کولی شي د ټاګ او موقعیت له مخې د نورو کاروونکو منځپانګه وارزوي ، د هغې منځپانګې لکه انځورونه وګوري او نور کارونکي تعقیب کړي ترڅو خپل منځپانګه شخصي فیډ ته اضافه کړي.
انسټاګرام په لومړيو کې يوازې د 640 پکسلز په مربع (1: 1) په تناسب انځور اپلوډ کاوه چې وروسته بيا دغه سايز په 2015 کال کې 1080 پکسلز ته لوړ شو. دې د پیغام رسولو ځانګړتیاوې هم شاملې کړې، په یو پوسټ کې د ډیری عکسونو یا ویډیوګانو شاملولو وړتیا، او د کیسې ځانګړتیا - د دې اصلي سیال Snapchat ته ورته - کوم چې کاروونکو ته اجازه ورکوي چې خپلې منځپانګې په ترتیب فیډ کې پوسټ کړي، هر پوسټ د نورو لپاره 24 ساعته د لاسرسي وړ وي. د جنوري 2019 کې هره ورځ 500 ميليونه وګړي، د کيسې(Story) خدمت کاروي.