cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د ارجنټاين اقتصاد
تاريخ
د «جوان پيرون» ملي ادارې له خوا مرکزي بانک، اورګاډي اداره او نور ستراتيژيک صنعتونه او خدمات له ۱۹۴۵ څخه تر ۱۹۵۵ز کال پورې دولتي کړای شول. له ۱۹۵۸ څخه وروسته د پرمختګ پالنې پلي کول که څه هم په ځينو برخو کې و، بيا هم له دې وروسته پنځلس کاله ښه تېر شول. د دې پړاو پر مهال د پيسو پړسوب بنسټيزه دايمي ستونزه وګرځېده (له ۱۹۴۴ څخه تر ۱۹۷۴ز کال پورې يې منځنۍ کچه په کلني ډول ۲۶٪ وه)؛ خو که څه هم له ۱۹۳۲ څخه تر ۱۹۷۴ز کال پورې په بشپړ دول «پرمختللی» نه شو، بيا هم د ارجنټاين اقتصاد پنځه چنده (يا په کلني ډول ۳.۸٪) لوړ شو، په داسې حال کې چې د دې هېواد نفوس یواځې دوه برابره زيات شوی و. که څه هم ډېره معمولي وه، بيا هم دا پراختيا په ښه طريقې سره ووېشل شوه او د دې په پايله کې د ارجنټاين په ټولنه کې د پام وړ بدلونونه راڅرګند شول – د يادولو وړ يې په لاتيني امریکا کې تر ټولو د سترې متناسبې منځنۍ طبقې ( تر ۱۹۶۰ز لسيزې پورې د نفوس۴۰٪ ) وده او تر څنګ يې په سيمه کې تر ټولو زيات معاش لرونکی او په اتحاديو کې راټوله شوې کارګره طبقه دي.
په هر حال، له ۱۹۷۶ څخه تر ۱۹۸۳ز کال او له دې څخه وورسته د يو څه مودې لپاره، د پوځي ديکتاتورۍ (زورواکي حکومت) پر مهال په اقتصاد کې کمښت منځ ته راغی. د ديکتاتورۍ مشر اقتصادپوه «جوس الفريډو مارټينز ډي هوز» د مالي ازادۍ فاسده او د مزدور مخالفه تګلاره پر مخ يوړه، د کوم له امله چې د پورونو په مسئوليت (بوج) کې زیاتوالی راغی، همدا راز په صنعتي پرمختګ او ټولنيز خوځښت کې يې خنډونه پیدا کړل. تر ۱۹۸۲ز کال پورې د ټولو اندازو ۴۰۰۰۰۰ څخه زيات شرکتونه له افلاس سره مخ شول او له ۱۹۸۳ څخه تر ۲۰۰۱ز کال پورې واکمنې نوې ليبرال اقتصادي تګلارې د دې حالت په بدلون کې ناکامې شوې.
د زیاتو بهرنيو پورونو د سود تاديات، له مالياتو څخه تېښته او د پانګې وتلو په پايله کې د تادياتو په توازن کې بحران پیدا کړ، کوم چې ارجینټاین له ۱۹۷۵ څخه تر ۱۹۹۰ز کال پورې د سخت جمود ښکار وګرځاوه، په کوم کې چې په ۱۹۸۹ او ۱۹۹۰ز کال کې د پيسو فوق العاده پړسوب هم شامل و. د دې حالت د رغونې لپاره هڅو کولو سره، اقتصاد پوه «ډومنګو کاوالو» په ۱۹۹۱ز کال کې «پيسو» له امريکايي ډالر سره وتړله او د «پيسو» د مهیا کولو وړاندې تګ يې محدود کړ. له دې وروسته د هغه ډله د سوداګريزې ازادۍ، د مقرراتو له منځه وړلو او خصوصي کولو پر لور ولاړه. د پيسو پړسوب تر يوې هندسې راوغورځېد او په څلورو کلونو کې جي ډي پي يو په درې درجې لوړه شوه.
بهرنۍ اقتصادي ضربې او د زیات ثابت ارزي نرخ کمونکو ګټو ته د دوام ورکولو په موخه، د لنډې مودې په بې ثباته پانګې او پورنو باندې اتکاء ددې لامل وګرځېدل چې له ۱۹۹۵ز کال راهيسې غېر معمولي اقتصادي وده منځ ته راشي او بالاخره په ۲۰۰۱ز کال کې يې سقوط وکړ. دا او ورپسې کال، اقتصاد له ۱۹۳۰ز کال راهيسې له تر ټولو سخت کمښت سره مخ شو؛ تر ۲۰۰۲ز کال پورې، ارجنټاين د خپلو پورونو په تاديه کې پاتې راغلی و. په څلورو کلونو کې د دې هېواد جي ډي پي نږدې ۲۰٪ کمه شوه، بې روزګاري ۲۵٪ ته ورسېده او د «پيسو» په ارزښت کې له کمي او پړسوب (ارزښت کمېدل) وروسته د دې پيسې نرخ ۷۰٪ وغورځېد.
له هغې څخه تر اوسه د ارجنټاين ټولنيز اقتصادي حالت په پرله پسې ډول پرمختګ کوي. پرمختيايي تګلارو او د خامو موادو صادراتو له ۲۰۰۳ز کال څخه راوروسته په جي ډي پي کې رغېدل په خوځښت راوستي دي. دا بهير په بنسټيز ډول پر ځای ساتل شوی دی، له پنځه ميليونه څخه زیاتې دندې يې منځ ته راوړي، د کورني استعمال او ټاکلې پانګونې هڅونه کوي. ټولنيز پروګرامونه پیاوړي شول او د ۱۹۹۰ز لسيزې په اوږدو کې د خصوصي کړای شويو ګڼو مهمو شرکتونو له ۲۰۰۳ز کال راهيسې يو ځل بیا دولتي کېدل پيل شول. په دې کې د پوسته خانې خدمات، ASA (د بيونس ايرس «د ارجنټاين ستر ښار دی» په چوپړ کې د اوبو له خدماتو څخه ګټه اخستل)، د تقاعد صندوق (ANSES ته لېږدول شوی)، Aerolíneas Argentinas، د انرژۍ شرکت YPF او د اورګاډي اداره شامل دي.
له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۱۱ز کال پورې اقتصاد نږدې دوه برابره لوړ شو، د ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۰۷ز کې د پنځو پرله پسې کلونو لپاره يې کلنۍ منځنۍ کچه  ۷.۱٪ وه او شا اوخوا ۹٪ وده يې وکړه. له ۲۰۰۳ څخه تر ۲۰۱۳ز کال پورې يې حقيقي مزد له تر ټولو ټيټې نقطې څخه شا او خوا ۷۲٪ راپورته شول. په ۲۰۰۹ز کال کې نړيوالې سوړبازارۍ په اقتصاد اغېز وکړ، په دې ډول چې وده يې نږدې صفر کچې ته راوسته؛ خو له دې وروسته لوړه اقتصادي وده بېرته پيل شوه او په ۲۰۱۰ او ۲۰۱۱ز کلونو کې د «جي ډي پي» پراختيا شا اوخوا ۹٪ ته ورسېده. خو په برازيل، اروپا او نورو مهمو سواګريزو شریکانو کې د بهرنۍ زېرمې مديریتونه، سخت اقدامات،  دوامدار پړسوب او رکود، د ودې په هغې سستوالي کې مهمه ونډه درلوده چې په ۲۰۱۲ز کال کې پيل شوې وه. له ۲۰۱۲ څخه تر ۲۰۱۴ز کال پورې منځنۍ وده يواځې ۱.۳٪ وه او په ۲۰۱۵ز کال کې ۲.۴٪ ته ورسېده.
مریلنډ
مریلنډ آیالات (ماریلنډ) په انګلیسي Maryland) د امریکا متحده آیالاتونو شمال ختیځ کې د اطلس سمندر غاړو ترڅنګ پروت آیالات دی.
سنتره
سنتره (په انگرېزي: Tangerine) يو ډول مېوه ده.
وېشنيزه:مېوې
ګیني – بېساو
د ګینه بېساو (په پرتګالي ژبه: Guiné-Bissau ، په فولاني ژبه: Gine-Bisaawo، په مندینکا ژبه: ߖߌߣߍ ߺ ߓߌߛߊߥߏ߫  ) په رسمي ډول د ګیني – بیساو جمهوریت (په پرتګالي ژبه: República da Guiné-Bissau ) په لوېديځه افريقا کې يو هېواد دی چې ۳۶،۱۲۵ کيلومتر مربع (۱۳،۹۴۸ مایل مربع) مساحت لري او اټکل شوی نفوس یې ۱،۷۲۶،۰۰۰ وګړي دي. دا هېواد له شمال لوري له سینیګال او له سویل ختیځ لوري له ګیني سره ګډه پوله لري.
یوازې تر ۲٪ نفوس په پرتګالي ژپه، د رسمي ژبې او لومړۍ ژبې په توګه خبرې کوي  او ۳۳٪ یې د دویمې ژبې په توګه خبرې کوي. خو ګیني-بیساو کریول ژبه چې اصلاً پرتګالي کریول ژبه ده، ملي ژبه او د یووالي ژبه هم ګڼل کېږي. د ۲۰۱۲ کال د یوې څیړنې پر بنسټ، ۴۵٪ نفوس کریول د لومړۍ ژبې په توګه تکلم کوي او نږدې ۴۰٪ یې د دویمې ژبې په توګه تکلم کوي. پاتې نور په بېلابېلو بومي افریقایي ژبو خبرې کوي. په ګیني بیساو کې بېلابېل ادیان شته. اسلام او عیسویت په دې هېواد کې اصلي دینونه دي. د دې هېواد د سړي پر سر ناخالص کورنی تولید په نړۍ کې ترټولو ټیټ دی.
ګیني-بیساو د ملګرو ملتونو، افریقایي ټولنې، د لوېدیځې افریقا هېوادونو د اقتصادي ټولنې، د اسلامي همکاریو د سازمان، د پرتګالي ژبو هېوادونو د ټولنې، د انترنیشنل دی لا فرانکوفوني د سازمان او د جنوبي اتلانتیک د سولې او همکارۍ د زون غړی دی او د لاتین ټولنې، چې اوس منحل شوې ده، غړی هم و.
تاریخچه
ګیني بیساو یو وخت د کابو د سلطنت برخه وه، چې په ۱۶ پېړۍ کې د مالي سترواکۍ برخه وه. د دې سلطنت برخې تر ۱۸ پېړۍ پورې پاتې شوې. په اوسني هېواد کې د سیمې نورې برخې د پرتګالیانو له لوري د سترواکۍ د یوې برخې په توګه ګڼل کېدې. پرتګالي ګیني د غلامانو د ساحل په نوم یادېده ځګه چې لوېدیځي نړۍ ته د اروپایانو په واسطه د افریقايي غلامانو د لېږلو لویه سیمه وه.
دې سیمې ته د اروپایانو د رسېدو په لومړنیو راپورونو کې د ۱۴۵۵ کال د وینس الویز کاداموسټو سفرونه، د ۱۴۷۹ – ۱۴۸۰ کلونو په اوږدو د فلامیني- فرانسوي سوداګرو، استاشي دی لا فوسي او دیاګو کاوو سفرونه په ګوته کېدای شي. په ۱۴۸۰ کلونو کې دا پرتګالي سپړونکی د کانګو سیند او د باکونګو ځمکو ته ورسید او د اوسنۍ انګولا بنسټ یې کېښود، چې له ګیني بیساو څخه نږدې ۴۲۰۰ کیلومتره لاندې د افریقا د ساحل برخه ده.
که څه هم د دې سیمې سیندونه او ساحل د پرتګالیانو له لوري په لومړي سر کې مستعمره شول، چې په ۱۶ پېړۍ کې یې سوداګریزې کارخونې او ځایونه را منځ ته کړل، دوی تر ۱۹ پېړۍ پورې د دې خاورې داخلي برخې ونه سپړلې. په ګیني کې د افریقا سیمه ایزو واکمنانو، چې ځینو یې د غلامانو له سوداګرۍ لویه ګټه ترلاسه کړه، په کورنۍ سوداګرۍ کنټرول درلود او اروپایانو ته یې په کورنۍ برخه کې اجازه نه ورکوله او دوی يې په هغو ساحلي ښارګوټو کې ښکېل ساتل چې سوداګري پکې کېده. افریقایي ټولنو چې د غلامانو سوداګرو په وړاندې یې جګړه کوله هم په اروپایی ماجراجویانو او هغه کسان چې مېشت کېدل، بې باوره شول. په ګیني کې پرتګاليان تر ډیره حده د بیساو او کاچاو په بندرونو پورې محدود وو. لږ شمېر اروپایی مېشتو د بیساو د داخلي سیندونو په اوږدو کې جلا کروندې جوړې کړې.
د یوې لنډې مودې لپاره په ۱۷۹۰ کلونو کې، انګلیسانو هڅه وکړه چې د بولاما په یوه ساحلي ټاپو کې د سیالۍ لپاره د پښې ځای را منځ ته کړي. خو په ۱۹ پېړۍ کې پرتګالیانو په بیساو کې په پراخه کچه خوندي و ترڅو ګاونډی ساحل، همدارنګه شمال لور ته د اوسني سویلې سینیګال برخه هم د خپلې ځانګړې سیمې په توګه تر واک لاندې کړي.
یو وسله وال پاڅون چې په ۱۹۵۶ کال کې د ګیني او کیپ وارډي د خپلواکۍ لپاره د افریقایي ګوند (PAIGC) له لوري د امیلکار کابرال تر مشرۍ لاندې پیل شو، په تدریجي توګه یې په پرتګالي ګیني خپل واک ټینګ کړ. په نورو پرتګالي مستعمرو کې د چریکي خوځښتونو برعکس، PAIGC په چټکۍ سره د سیمې په لویو برخو کې خپل نظامي کنټرول پراخ کړ. د ځنګل ډوله ځمکو په مرسته، او د کیوبا، چین او شوروي څخه د وسلو د لوی شمېر په مرسته او کیڼ اړخه افریقایي هېوادونه په مرسته په اسانۍ د ګاونډیو متحدینو سره پولو ته ورسېدل. کیوبا هم هوکړه وکړه چې د توپچي پوهان، ډاکټران او تخنیکران به ولېږي. PAIGC حتی د دې توان ترلاسه کړ چې د الوتکې ضد پراخه وړتیا ترلاسه کړي ترڅو د هوایی بریدونو په وړاندې د ځان دفاع وکړي. تر ۱۹۷۳ کال پورې، PAIGC د ګیني زیاتره برخې تر خپل کنټرول لاندې درلود، که څه هم د ۱۹۷۳ کال په جنوري کې د کابرال په وژل کېدو غورځنګ له شاتګ سره مخ شو.
خپلواکي (۱۹۷۳)
د ۱۹۷۳ کال کال د سپټمبر په ۲۴ نېټه، خپلواکي په یو اړخیزه ډول اعلان شوه، چې اوس د دې هېواد د خپلواکۍ د ورځې په توګه د عمومي رخصتۍ په بڼه لمانځل کېږي. په پرتګال کې د ۱۹۷۴ کال د اپریل په ۲۵ نېټه د سوسیالیزم په هڅه له پوځي کودتا وروسته، چې د لیزبون د ایستادو نوو رژیم یې نسکور کړ، رسمیت پېژندنه نړیواله شوه. د نیکولای کاوسیسکو تر مشرۍ لاندې رومانیا لومړی هېواد و چې په رسمي ډول یې ګیني بیساو په رسمیت وپېژانده او لومړی هېواد و یې د ګیني او کیپ ورډ د خپلواکۍ لپاره یې د افریقایي ګوند سره تړونونه لاسلیک کړل.
له خپلواکۍ سر سم، د ګیني-بیساو ملي سرود ایستا ای نوسا پیټریا بیم امادا، د کیپ وارډي سره یوځای وړاندې شو، چې وروسته یې په ۱۹۹۶ کال کې خپل رسمي ملي سرود، کانټیکو دا لیبرډاډ تصویب کړ، او جلا شو.
د امیلکار ورور او د PAIGC همکار بنسټ ایښودونکی، لوئس کابرال، د ګیني-بیساو لومړی ولسمشر وټاکل شو. خپلواکي تر ښه ملاتړ لاندې پیل شوه. د بیساو ګیني کډوال په ډله ایزه توګه هېواد ته راستانه شول. د ټولو لپاره ښوونځي ته د لاسرسي سیسټم رامنځ ته شو. کتابونه وړیا وو او داسې بریښېدل چې ښوونځي کافي ښوونکي لري. د نجونو زده کړه، چې پخوا له پامه غورځول شوې وه، وهڅول شوه او د ښوونځیو نوې کلیزه، چې د کلیوالي نړۍ سره یې سمون درلود، تصویب شوه. په ۱۹۸۰ کال کې، اقتصادي وضعیت په پراخه کچه خراب شو، چې له واکداره حکومت د عمومي ناخوښۍ لامل شو. د ۱۹۸۰ کال د نومبر په ۱۴ نېټه، جوو برنارډو وییرا، چې د "نینو ویرا" په نوم هم شهرت لري، ولسمشر لویس کابرال له واکه لرې کړ. اساسي قانون وځنډول شو او د انقلاب یوه نهه کسیزه نظامي شورا جوړه شوه چې مشري یې وییرا کوله. له هغه وخته را په دېخوا، هېواد د لیبرال اقتصاد په لور روان دی. په بودیجه کې د ټولنیز سکتور او تعلیم په لګښت کې کموالی راغلی دی.
تر ۱۹۸۴ کال پورې دا هېواد د یوې انقلابي شورا له لوري اداره کېده. په ۱۹۹۴ کال کې لومړۍ څو ګوندي ټاکنې ترسره شوې. د ۱۹۹۸ کال د می په میاشت کې د پوځ پاڅون د ګیني-بیساو د کورنۍ جګړې او د ۱۹۹۹ کال د جون په میاشت کې د ولسمشر د ګوښه کېدو لامل شو. په ۲۰۰۰ کال کې بیا ټاکنې ترسره شوې او کمبا ایالا ولسمشر وټاکل شو.
د ۲۰۰۳ کال کال په سپتمبر میاشت کې پوځي کودتا په لاره واچول شوه. پوځ ایالا د "ستونزو په حل کې د پاتې راتلو" په تور ونیو. له څو ځلو ځنډولو وروسته د ۲۰۰۴ کال د مارچ په میاشت کې تقنیني انتخابات ترسره شول. د ۲۰۰۴ کال د اکتوبر په میاشت کې د پوځي ډلو بغاوت د وسله والو ځواکونو د مشر د مړینې او پراخې کړکېچ لامل شو.
17 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
زنه خان ولسوالۍ
په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۷،۵۱۸ وگړو ته رسېږي. زنخان دغزنی ولایت له یوی ولسوالی څخه گڼل کیږی چی ټول خلق یی په پښتو ژبه خبری کوی همداشان غرنی سیمه ده اوټول 33 کلی لری لکه گوډلی.زرک.لوله.گوگر.دادو.زمانخیل.مموش.فکیرکلا.خوشعبدل.بیانی.فردل قلعه.کوټکی.فرید.ډیډک.کلاوی.حسن خیل.سرکول.هیبت خیل.عظم وال.خوجه خیل.راحت خیل.درخانخیل.علم خیل.پاینده خیل.کوتل.ملایان.رشیدخیل.امانخیل.باښگی.کلسبزی.څگی.سفیدار.شیخان.اوحاصلیزه زمکی لری ولی ډیری نه او همداشان دسفیدارو یا چنارونه لری او توت،زردالو.مڼي.غنم.وربسی.جواری.رشکه.شبتله.کچالو.الو.همداشان که څوک وغواړی کدوان.بادرنگ.تره.بانجان سره اوتور.او همچنان کم انگور .دزنخان زمکه ورکولی شی. دتعلیم کچه یی هم بده نده دینی مدرسی لری او کوچنیان هلته زدکړی کوی دطالبانو په واکداری کی مکتبونه هم فعاله ول او دهغو وخط کوچنیان تقریبن سواد لرونکی دی او ورسته دښاغلی حامد کرزی په واکداری کی له مکتب څخه ناهیلی پاتی او هلکان یی تقربین بیسواده شول اوځینی هلکان په دینی مدرسو کی زدکړی کوی.
چی په کال 1387کی 4دینی مدرسی فعاله شوی دی (مدرسه ضیالمعارف)چی دخلیفه صاحب محمدعمرپه پرانیستلو او په کال 1388کی دمولوی صاحب عبدالسلام سروری په مشری یا دنظم راوستلواو دمدرس په ډول دخدمت په لور گامونه واخیستل ترکال 1391 پوری دمدرسی ټولی ودانی له سره ورغول شوی او تقریبن 10 وطاقه اوډیر لوی مسجد په گډون دی مدرسه کی 150 تر 180 طالبان زدکړی کوی چی مدرسین یی تر کال 1391 پوری  (مولوی خلیفه صاحب محمدعمر)(مولوی صاحب نورالله )(او مولوی صاحب عبدلسلام سروری) او مولی صاحب اصلاح محمد)(او مولوی صاحب سفی الله) (او همداشان نورمولوی صاحبان هم شته چی زدکړی ورکوی  او تر1391 پوری هم فعاله دی چی دیادی شویو مدرسو کمک دعامو خلقو له لوری ورکول کیږی حکومت هیڅ ډول مرسته نده کړی  دیادونی وړ ده چی یادی شوی مدرسی دطالبانو په واکداری کی دطالبانو دحکومت له لوری مصارف ورکول کیدل. او همداشان زنخان دغزنی ولایت په 25 کیلو مټری کی پرته سیمه ده. چی یو بند لری دزنخان بند په نوم له ژمی واوری کیږی او داوړی لخواهوا معتدله وی گرمی وی خو زیاته نوی په ډيری مننی عبدالمتین سروری تاسو ته معلومات په لیکه کړل
سرچينې
وېشنيزه:د غزني ولسوالۍ
عثمان بن عفان
نوم يې عثمان ,ابو عبدالله او ابو عمر يې کنيت ,او ذوالنورين يې لقب وو. دپلار نوم يې عفان او دمور نوم يې اروى وو ,دپلار له لورې يې دنسب پوره لړۍ داسې ده :عثمان بن عفان بن ابي العاص بن اميه بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصى القرشي. او د مور له لورې يې د نسب پوره لړۍ پدې ډول ده :اروى بنت کريز بن ربيعه بن حبيب بن عبد شمس بن عبد مناف, پدې ډول عثمان ذوالنورين رضي الله عنه دنسب په پنځمه کړۍ له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره يوځای کيږي. دعثمان ذوالنورين رضي الله عنه دمور مور (انا) بيضاء ام الحکيم دعبدالله بن عبدالمطلب سکه خور اودرسول الله صلى الله عليه وسلم ترور وه ,له دې پلوه عثمان ذوالنورين رضي الله عنه دمور له لورې له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره د قريشي توب په خپلو ي هم تړل کيږي. دعثمان ذوالنورين رضي الله عنه کورنۍ دجاهليت په زمانه کي هم دعربو په منځ کې ډيره محترمه کورنۍ گڼل کيده ,او د خپل پت ,رياست او غزواتو له امله يې په نورو قومونو کې ځانگړې بڼه درلوده. دعثمان ذوالنورين رضي ا لله عنه نيکه اميه بن شمس د قريشو دقبيلې مشرتوب په غاړه درلود,داموي خليفه گانو نسبت هم دې اميه بن شمس ته کيږي له همدې کبله د(امويين) په نامه باندې پيژندل کيږي. دقريشو قومي بيرغ (عقاب) هم دهمدې کورنۍ په قبضه کي وو ,دفجار دوتلي جگړې سرلښکر حرب بن اميه او دزور اوځواک څښتن داسلام وتلى دښمن عقبه بن معيط,همداراز ابوسفيان بن حرب چې داسلام له راوړو مخکي يې دبدر له غزا پرته په نورو ټولوغزاگانو کي دقريشو دمشر په توگه درسول الله صلى الله عليه وسلم سره مقابله کوله دهمدې (اموي) کورنۍ سترگي اوڅراغونه وو. دعثمان رضي الله عنه دعمر څلورديرشم پسرلى په سپړيدو وو چې په مکه مکرمه کي دتوحيد زړه راښکونکي اوازونه پورته شول, دملکي رسم ورواج اودعربو دمذهبي تخيل له کبله عثمان رضي الله عنه له دې اوازونو سره نااشنا وو, خو دفطري سپيڅلتيا ,ريښتينولي او ديانت درلودو له کبله عثمان رضي الله عنه حق ته درابلونکو شاځلموددې اوازونو قبلولو ته تيار وو. داسلام لومړي خليفه ابو بکر صديق رضي الله عنه چې کله ايمان راوړ نو داسلام تبليغ او پر مخ بيول يې خپله ديني دنده بلله ځکه يې نو دخپلو ملگرو په کړۍ کې داسلام دتلقين او لارښوونې په کار پيل وکړ ,دجاهليت په زمانه کې د ابوبکر صديق رضي الله عنه له عثمان رضي الله عنه سره خوږه ملگرتيا وه ,او ډيرى مهال به يې ډير ځانگړي مجلسونه سره کول دهمدې پيژندگلوي له امله يوه ورځ عثمان رضي الله عنه دابو بکر صديق رضي الله عنه مجلس ته راغى او داسلام په اړه يې خبرې اترې ورسره پيل کړې دابو بکر صديق رضي الله عنه خبرو په عثمان رضي الله عنه کې دومره اثر وکړ چې عثمان رضي الله عنه دنبوة دربارته په تللو سره داسلام قبلولو ته اماده شو. دواړه ملگري درسول الله صلى الله عليه وسلم لورې ته د ورتلو په تکل کې وو چې رسول الله صلى الله عليه وسلم د دوی مجلس ته تشريف راوړ, کله چې درسول الله صلى الله عليه وسلم سترگې په عثمان رضي الله عنه ولگيدې نو ورته ويې فرمايل :عثمانه :دخدای جل جلاله جنت قبول کړه ,زه ستا او دټول مخلوق د لارښوونې لپاره ټاکل شوى يم .دنبوة دژبي دې ساده اوپاکو تورو په عثمان رضي الله عمه کې دومره اغيزه وکړه چې بې اختياره يې د(اشهدان لااله الاالله واشهدان محمداعبده و رسوله) کلمه ترخوله ووته او درسول الله صلى الله عليه وسلم په مبارک لاس کې يې لاس ورکړ او داسلام سوچه او حق مذهب يې قبول کړ. دعثمان رضي الله عنه شمير له هغو کسانو څخه کيږي کومو چې آن دجاهليت په زمانه کې ليک لوست تر سره کړي وو.
دعثمان رضي الله عنه حليه
عثمان رضي الله عنه ډير ښکلى او ښايسته غنم رنگى سړى وو, قد يې برابر, پوزه يې لوړه او بند درلودونکې وه, مخ يې له غوښې ډک او د چيچک لږ لږ داغونه هم ورباندې وو, ږيره يې گڼه او لويه وه, د سر ويښتان يې گڼه او ډير لوی وو چې څڼې يې آن تر غوږونو پورې رسيدې , دځينو رواياتو له مخې به يې په ويښتانو نکريزي هم لگولې ,غاښونه يې تک سپين , ځليدونکي , پرله پسې او د سرو زرو په تارونو باندې ټينگ کړي وو. ابن حنبل 1ټوک 73 مخ اومستدرک حاکم 3ټوک 96 مخ
ميرمنې او اولادونه يې
عثمان رضي الله عنه تر يوه ډير ودونه کړي وو لومړۍ نکاح يې له رقيي رضي الله عنها سره وتړله ,او له هغې څخه يې عبدالله نامي زوی پيدا شو چې په وړوکوالي کې په حق ورسيده. بيا يې درسول الله صلى الله عليه وسلم له دوهمې لور ام کلثوم رضي الله عنها سره نکاح وکړه هغه هم شپږ کاله وروسته په حق ورسيده او له هغې څخه يې کوم اولاد نه دى شوى. له هغه وروسته يې له لاندې ميرمنو سره نکاح کړي وه : فاخته بنت غزوان :له دې څخه يې هم عبدالله نامى هلک پيداشو چې هغه هم په وړوکوالي کې مړ شو. ام عمرو بنت جندب :له دې څخه يې عمرو,خالد,ابان,عمر او مريم پيدا شوو. فاطمه بنت وليد: دا دعثمان رضي الله عنه دزامنو وليد او سعيد مور وه. ام ا لبنين بنت عتيه : له دې څخه يې عبد الملک نومى ماشوم پيداشو چې په وړوکوالي کي مړ شو. رمله بنت شيبه : عايشه ,ام ابان او ام عمروله دې څخه پيداشوي وو. نائله بنت فرافصه : دا دعثمان رضي الله عنه دشهادت په مهال موجوده وه. په زامنو کې يې ابان وتلى دى او دبنو اميه په زمانه کي دځانگړي اعزاز څښتن وو.
عثمان رضي الله عنه په لاندې غزاوو کې گډون کړى وو
داحد په وتلې غزا کې عثمان رضي الله عنه گډون درلود ,همدا راز دهجرت په څلورم کال کې چې دذات الرقاع غزا پيښه شوه نو رسول الله صلى الله عليه وسلم غزا ته ولاړ او عثمان رضي الله عنه ته په مدينه منوره کې د قايم مقام لوی وياړ ورپه برخه شو. بيا د بنو نضيرو دجلا وطنۍ او په پنځم هجري کې دغزوۀ خندق په پيښو کې هم عثمان رضي الله عنه گډون کړى دى .دهجرت په شپږم کال کله چې رسول الله صلى الله عليه وسلم دکعبې شريفې د ليدلو هوډ وکړ نوکله چې حديبيي نومې ځای ته ورسيدل نو دوی ته خبر ورسيده چې مشرکين جنگ ته تيار ناست دي خو څنگه چې درسول الله صلى الله عليه وسلم موخه دجنگ کول نه وو ځکه يې نو عثمان رضي الله عنه د مشرکينو لورې ته دسولې لپاره دمسلمانانودسفيرپه توگه وروليږه .طبقات ابن سعدقسم اول 3 ټوک دتذکرۀ عثمان رضي الله عنه په بحث کې
دعثمان رضي الله عنه ځانگړتياوې
1- دعثمان (ذوالنورين)رضي الله عنه ترټولو لويه ځانگړتيا دا وه چې درسول الله صلى الله عليه وسلم دوه لوڼې يې په پرله پسې ډول په نکاح کې راغلې وې. 2-عثمان رضي الله عنه دمسلمانانو ددريم خليفه په توگه وټاکل شو. 3-عثمان رضي الله عنه يو له هغو لسو کسانو څخه وو چې درسول الله صلى الله عليه وسلم له لورې ورباندي دجنت زيرى وشو. 4-دعثمان رضي الله عنه په اړه رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمايلي چې : ��ان عثمان اول من هاجر باهله من هذه الامة ,, عثمان د دې امت تر ټولو هغه لومړى سړى دى چې له خپلې کورنۍ سره يې هجرت وکړ .اصابه 8 ټوک تذکرۀ رقيه رضي الله عنها 5-عثمان رضي الله عنه دبير رومه په نامه باندې څا دمسلمانانو لپاره له يوه يهودي څخه په دوو وارو په شل زره درهمه واخيسته او عامو مسلمانانو ته يې وقف کړه. 6-عثمان رضي الله عنه دخپل ښه ليک دليکلو له کبله درسول الله صلى الله عليه وسلم له لورې دوحي دليکونکي په توگه وټاکل شو.
سرچينه
ټول افغان ويبپاڼه*
وېشنيزه:صحابي وېشنيزه:صحابه وېشنيزه:درېیم خلیفه وېشنيزه:لومړني مسلمانان وېشنيزه:څلور ياران وېشنيزه:صحابه کرام
شاه عقیق بابا
سید اصغر علي شاہ بخاري المعروف شاہ عقیق بابا، د سهروردي صوفي ډلې نامتو لاروی و. شاه عقیق بابا د یوه هندو توندلاري چې د یوې هندو لار شکوونکو ډلې غړی و؛ـ له خوا په 1451م کال شهید کړای شو.
سرچينې
وېشنيزه:صوفي وېشنيزه:صوفيان وېشنيزه:سېندي صوفیان وېشنيزه:سهروردي صوفیان
غوره ويناوې
۱ـ د دنیا په ځای پر ځان مسلط شئ.
۲ـ دا وېره ده چې مړګ تر یخوي.
۳ـ خوشالي هغه پريشاني ده چې موږ یې په لټه کې یو.
۴ـ هر څوک خپل ار زښت په خپله ټاکې.
۶ـ موسکا کوم لګښت نه لري خو ګټه یې زیاته ده.
۷ـ کله چې بډایان جنګ پیلوي دا فقیران دي چې پکې مري.
۸ـ تر زړه بل څيخ څیز هم ډېر ساده نه ماتېږي.
۹ـ پاکه پوهه په ناپاکو زرړنو کې ځای نه نیسي.
۱۰ـ يوازې ښه فکر درلودل کافي نه دي غوره دا ده چې له هغه ښه کار واخلو.
۱۱ـ د ژوند غوره دستور دا دی چې پر خپل نفس باور ولرو.
۱۲ـ هغه څه چې په قهر او غضب پیلېږي له شرم اوپښيمانۍ سره ختمېږي.
روڼ اندي
روڼ اندی هغه چا ته ویل کېږي، چې د ټولنې د حقیقت په اړه په ژور اند، څېړنه او فکر کې ښکېل وي او موخه یې د ټولنې کره ستونزو ته د حال لارو موندل وي. له همدې امله د یوه عام روڼ اندي په توګه نفوذ ترلاسه کوي. روڼ اندی د دود په بنسټ یا د نوښټګر په توګه یا هم د منځګړي په توګه په سیاست کې په معمول ډول د یوې ایډیالوژۍ د رد، منځه ته راوړلو یا پراختیا په بنسټ او د ارزښتونو له یوه نظام څخه په ملاتړ له یو پرېکنده وړاندیز نه ملاتړ کوي یا د بې عدالتۍ په وړاندې غږ پورته کوي.
د لیک سړی
د لیک سړی یا د "man of letters" اصطلاح، د فرانسوي اصطلاح belletrist یا homme de lettres څخه اخیستل شوې چې د اکادمیک کلمې مترادف نه ګڼل کېږي. د لیک سړی یوه سواد لرونکي کس ته ویل کېږي، چې لیکل او لوستل کولای شي او د سواد کمښت په دوره کې د نالوستې کلمې د متضاد په توګه ګڼل کېده. له همدې امله د ټولنې په لوړ قشر کې د لوی ارزښت خاوندان وو. په ۱۷مه او ۱۸ مه پېړیو کې، د Belletrist (ادیب) اصطلاح د literati اصطلاح (پوهانو) ته وکارول شوه، یعنې د ادیبانو د جمهوریت فرانسوي ګډونوال - چې ځينې وختونه د فرانسوي اتباعو په نامه هم یادېدل – چې د غونډو، ټولنیزو بنسټونو په ډول یې چې ډېری د ښځې له خوا کوربه کېدل وده وکړه  او موخه یې د ګډونوالو اخلاقي لارښوونې، زده کړې او دودیز سمونونه وو.
غوره ويناوې
۱۳ـ څوک چې شته نه لري ځان نه لري.
ازیرگل
ازیر گل کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
غوره ويناوې
۱۴ـ که د یو بل د فکر لوستلو جادو مو لرلای لومړنی څیز به په دنیا کې له منځه تله مینه وه.
ازیرگل
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
روڼ اندي
د لیک سړی
د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې، کله چې سواد په اروپایی هېوادونو، لکه: انګلستان کې یوڅه عام شو، د "د لیک سړی" (ادیب) معنا پراخه شوه چې د "متخصص" په معنا یې دلالت کولو، یعنی هغه کس چې د ادب په اړه یې د خپل ژوند آثار په فکري توګه ترلاسه کړي وي (نه په نوښتګر ډول): لکه مقاله لیکونکی، ژورنالیست، کره کتونکی او داسې نور. په شلمه پېړۍ کې، د دې ډول چلند ځای په تدریجي ډول علمي تګلارې ونیو او د "لیک سړی" اصطلاح له کارولو ولوېده، چې د "روڼ اندي" د عمومي اصطلاح له خوا یې ځای ونیول شو، چې په متفکر شخص دلالت کوي.
روڼ اندی
د انګلیسي ژبې د روڼ اندي" intellectual" ترټولو پخوانۍ مخینه، په ۱۹مه پېړۍ کې موندل شوې، چې بایرن په ۱۸۱۳ ز کال کې ویلي دي چې: "کاشکې ! زه دومره غوره وی چې دې روڼ اندو ته مې غوږ نیولی وای". د ۱۹ مې پېړۍ په ترڅ کې، د دې را منځ ته شوي صفت نور ډولونه د اسم په بڼه په انګلیسي او فرانسوي ژبو کې راڅرګند شول، چې په ۱۹۸۰ مه ز لسیزه کې، د " intellectuel" صفت څخه اخېستل شوی نوم ( intellectuels) په ادبياتو کې په پراخه کچه څرګند شو. کولیني د دې وخت په اړه لیکي چې: " د ژبپوهنې د دې برخې ترمنځ ډېرې تجربې ترسره شوې ... کله نا کله د جمعې نوم په توکه د intellectuals  کارول، معمولا ًپه مجازي یا پیغوري موخې سره، د هغو خلکو په ډله دلالت کوي چې د خپلو فکري هڅو یا ادعا په بنسټ پېژندل کېږي.
د ۱۹ مې پېړۍ په لومړیو کې بریتانوي سامویل تیلور کولریج د clerisy (د لوستې طایفې) اصطلاح را منځ ته کړه، چې موخه یې هغه فکري ټولنه وه چې د ملي دود ساتونکي وو. دا اصطلاح په سیکولري لیدلوري کې د انجیلی clergy (روحاني) په وړاندې کارول کېده. په تزاري روسیه کې، د  ۱۸۶۰ – ۱۸۷۰ ز کلونو تر منځ د intelligentsia (روڼ اندي) اصطلاح را څرګنده شوه چې، د دفتري کارکوونکو په ډله یې دلالت کاوه. په جرمنې کې خدای پېژندونکي الیستر مک ګرات وویل چې: په لسیزه کې په جرمنې کې د ټولنیز تاریخ یوه مهمه پېښه له ټولنیز اړخه د ناراضي، دالهایاتو له پلوه د لوستو، د شته نظام ضد  روڼ اندو را څرګندېدل وو. یوه فکري طبقه په اروپا کې له ټولنیز پلوه، په ځانګړې توګه د خپلو تګلارو روڼ اندو لپاره ډېره ارزښتناکه وه، چې د ټولنې په هنر، سیاست، ژورنالیزم او تعلیم کې د هغوی ګډون - هم د ملتپال، نړی وال پال او هم د توکمیزو احساساتو پر بنسټ - "د روڼ اندو" لیدلوری را منځ ته کړ. له دې سره، ځینې روڼ اندي د اکادمیکو په خلاف وو، سره له دې چې پوهنتونونه او اکاډمۍ، له روڼ اند پالنې سره مترادف وو.
په فرانسه کې، دریفوس کړنو (له ۱۸۹۴-۱۹۰۶ ز پورې) چې د فرانسې د درېم جمهوریت (۱۸۷۰-۱۹۴۰ز) لپاره د یهودیت ضد د هویت ملتپاله کړکېچ و، په "عامه ‌ډول د روڼ اندو" بشپړ راڅرګندېدل په ګوته کړل، چې په ځانګړې توګه ایملي زولا، اوکتاو میربیو او اناتول فرانس په مخامخ ډول د فرانسې خلکو ته یهودیت ضد په اړه وینا کوله. له دې وروسته، د "روڼ اندي" د اصطلاح کارول عام شول، خو په پیل کې د سپکاوي په معنا وه، چې د هغې د فرانسوي نوم کارول په ۱۸۹۸ ز کال کې په جورجس کلیمینسو پورې اړه لري. له دې سره، په ۱۹۳۰ ز کال کې، د "روڼ اندي" اصطلاح، له خپلو پخوانیو تعصبي مفاهیمو څخه تېره شوه او په پراخه کچه د منل شوې اصطلاح په توګه یې محدودو مفاهیمو ته کارول ځانګړي شول او د ډریفس د کړنو له امله، دې اصطلاح په انګلیسي ژبه کې هم په عمومي توګه د پام وړ کارونه ترلاسه کړه.
د روڼ اندي اصطلاح، په شلمه پېړۍ کې د ټولنیز حیثیت مثبت مفهوم ترلاسه کړ، چې د intellect (درک) او intelligence (هوش) نه اخیستل شوې، په ځانګړې توګه هغه وخت چې د روڼ اندي کړنو په عامه برخه کې مثبتې پایلې را منځ ته کړې او د اخلاقي مسؤلیت، بشرپالنې او پیوستنون له لارې، بې له عوام فریبي، پلارسالاره نظام او تاوتریخوالي څخه یې د خلکو فکري پوهه لوړه کړه. ټولنپوه فرانک فریدي وایي چې: "روڼ اندي د هغوی د دندو پر بنسټ نه، بلکې د هغې تګلارې پربنسټ، چې دوی پرې عمل کوي، هغه تګلاره چې دوی خپل ځان ته ګوري او د هغې (ټولنیز او سیاسي) ارزښتونه، چې دوی پرې ولاړ دي،پېژندل( تعریف) کېږي.
د توماس سویل له قوله: د روڼ اندي اصطلاح، د یوه کس، شخصیت یا مسلک لپاره د وصفي اصطلاح په توګه باید لاندې ځانګړتیاوې ولري:
جميل کرزی
جمیل کرزی د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي وېشنيزه:لوېديځپال وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال وېشنيزه:افغان جنگسالاران وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي وېشنيزه:لوېديځپاله سياستوال وېشنيزه:سياستوال وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
بنګالي ژبه
بنګالي ژبه په بنګالي: বাংলা ) د هندو اروپایي ژبو له کورنۍ څخه یوه ده، بنګالي د بنګله دیش هیواد رسمي ژبه ده، د بنګله دیش ترڅنګ د هند په یو شمیر برخو کې په یاده ژبه خبرې کیږي.
وغاز ولسوالۍ
وغاز ولسوالۍ د افغانستان د غزني ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۳۶،۵۳۱ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غزني ولسوالۍ
18 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
تفلیس
تفلیس په ګرجي ژبه თბილისი) د ګرجستان هیواد پلازمینه او لوی ښار دی. تفلیس ښار د متکواری سیند دواړه غاړو ته پروت دی چې ۰۰۰'۵۰۰'۱ وګړې لري، تفلیس په پنځمه میلادی پیړۍ کې د لومړې واختانګ یا هماغه ایبریا له خوا بنسټ ایښودل شوی چې د یاد ښار نوم په تبیلي لهجه کې د ګرم یاهم ګرمي چینې په معنی دی.
شنقار
شنقار (علمي نوم: Hierofalco)
وېشنيزه:باز ډوله مرغان وېشنيزه:باښه ډوله مرغان
19 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ناوه ولسوالۍ، غزني
ناوه ولسوالۍ د افغانستان د غزني ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۵،۱۴۶ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غزني ولسوالۍ
میخایل ګورباچف
ګورباچوف د ستاوروپول سیمي په پریولونوی سیمه کې په یوه روسي او اوکرایني بېوزله کورنۍ کې وزېږېد. نوموړی چې د ستالین د واکمنۍ پر مهال را لوی شو، د ځوانۍ پر مهال یې وړاندې له دې چې له کمونیست ګوند سره چې د مارکسېزم – لینینېزم د رایجو دوکتورینو له مخې یې شوروي اتحاد د یو ګوندي دولت په توګه اداره کوه؛ یوځای شي په یوه اشتراکي کرونده کې یې د غلو ټولونکی ماشین چلاوه. نوموړي هغه مهال چې د مسکو په دولتي پوهنتون کې یې زده کړې کولې په ۱۹۵۳ زکال کې یې له رایسا تیتارنکو سره وړاندې له دې چې په ۱۹۵۵ زکال کې له حقوقو پوهنځي فارغ شي؛ واده وکړ. ستاوروپل ته له کډه کولو وروسته یې د کومسومول د ځوانانو له سازمان سره کار وکړ او د ستالین له مړینې وروسته نوموړی د نیکیتا خروشچوف د ستالیني سیاستونو د ختمونکو اصلاحاتو له پیاوړو پلویانو څخه شو. نوموړی په ۱۹۷۰ زکال کې د کمونیست ګوند د ستاوروپل سیمه ئیزې څانګې لومړی منشي وټاکل شو او دلته یې د دندې ترسره کولو پر مهال د ستاوروپل د لوی کانال پر جوړېدو څارنه کوله. په ۱۹۷۸ زکال کې مسکو ته راوګرځېد څو د کمونیست ګوند د مرکزي کمېټې منشي توب وکړي، همدا و چې په ۱۹۷۹ زکال کې یې حاکمې سیاسي کمېټې ته هم لار ومونده. د شوروي د رهبر لئونید برژنف له مړینې درې کاله وروسته او همدارنګه د یوري آندروپوف او کنستانټین چرننکو له لنډ مهالو واکمنیو وروسته په ۱۹۸۵ زکال کې نوموړی د ګوند د سیاسي دفتر له خوا د ګوند د عمومي منشي او د دولت د ډي فکټو رهبر په توګه وټاکل شو.
په داسې حال کې چې ګورباچوف د شوروي د دولت ساتنې او همدارنګه د هغو سوسیالیستي آرمانونو ته ژمن و، خو باور یې درلود چې یو لړ اساسي اصلاحاتو ته اړتیا ده، په ځانګړې توګه هغه مهال چې د ۱۹۸۶ زکال د چرنوبل ناورین رامنځته شو. هغه د شوروي – افغان جګړې څخه پر شا شو او د متحده ایالاتو له ولسمشر رونالډ ریګان سره یې د اټومي وسلو د محدودیت او د سړې جګړې د پای اړوند ناستې وکړې. په کور دننه د هغه ګلاسنوسټ («پرانیستو») سیاستونو د مطبوعاتو او د بیان آزادۍ ته لار برابره کړه؛ په داسې حال کې چې د هغه پروستریکا («په جوړښتونو د بیا کتنې») سیاستونه بیا په اقتصادي پرېکړو کې د موثریت په موخه د مرکزیت د له منځه وړو په لټه کې وو. د هغه دیموکراتیکو اقداماتو او د خلکو د منتخبو استازو د شورا جوړولو یو ګوندي دولت کمزوری کړ. د ۱۹۸۹ زکال څخه تر ۱۹۹۰ زکال پورې هغه مهال  چې د ختیځ بلاک بېلابېل هېوادونه له مارکسېستي او لینینیستي حکومتونو لاس پر سر شول، ګورباچوف له پوځي مداخلې لاس ونیو. په کور دننه ملت پاله احساسات هم په مخ پر زیاتېدوني ډول د شوروي اتحاد د پاشل کېدو پر وړاندې ګواښ و چې له امله یې د مارکسېزم – لینینېزم سخت دریځو پلویانو په ۱۹۹۱ زکال کې د هغه پر ضد د کودتا ناکامه هڅه وکړه. له واک پرېښولو وروسته نوموړي د ګورباچوف بنسټ جوړ کړ، د روسیې د ولسمشرانو بوریس یلتیسین او ولادیمیر پوتین کلک منتقد وګرځېد او د روسیې د سوسیال دیموکراتیک خوځښت لپاره یې مبارزه وکړه. ګورباچوف په ۲۰۲۲ زکال کې له یوې دورې ناروغۍ وروسته ومړ.
ګورباچوف چې په پراخه کچه د شلمې پېړۍ د دویمې نیمايي د مهم شخصیت په توګه پېژندل کېږي؛ د هغه د ملاتړو او مخالفینو د بحثونو موضوع ګرځېدلی. هغه په پریمانه کچه ویاوړونه ترلاسه کړي چې له دې ډلې یې؛ سړې جګړې ته د پای ټکي اېښودلو، په شوروي اتحاد کې د نویو سیاسي آزادیو لپاره د لار برابرولو، په ختیځه او مرکزي اروپا کې د مارکسیستي – لینینیستي حکومتونو د پاشل کېدو د زغملو او همدارنګه د جرمني د بېرته یو موټي کولو له امله د سولې د نوبل نړیواله جایزه هم ترلاسه کړې. برعکس په روسیه کې بیا په هغه باندې د شوروي اتحاد د پاشل کېدو د چټکتیا له امله ملنډې وهل کېږي؛ هغه پېښه چې په نړیوال ډګر کې د روسیې د نفوذ د راکمېدو اوهمدارنګه د روسیې د اقتصاد د له منځه تلو لامل وګرځېده.
بهرني سیاستونه
د ۱۹۸۵ زکال په مۍ میاشت کې ګورباچوف د شوروي اتحاد په بهرنیو چارو وزارت کې د وینا پر مهال – د لومړي ځل لپاره یې مستقیما د خپل هېواد دیپلماتانو ته نغوته وکړه – د بهرني سیاست په برخه کې یې د اساسي بدلونونو اړوند خبرې وکړې. یو له هغو مهمو مسایلو څخه چې د هغه دولت ورسره مخ و په افغانستان کې د شوروي مداخله وه؛ له دې سره ۵ کاله کېدل چې کورنۍ جګړه پیل شوې وه. د جګړې پر مهال د شوروي پوځ درنه مرګ ژوبله لرله او سربېره پر دې د خلکو او پوځ ترمنځ د دغې مداخلې اړوند په زیاته کچه مخالفتونو شتون درلود. وروسته له هغه چې ګورباچوف واک ته ورسېد؛ په دغه جګړه کې یې له ښکېلتیا څخه د ځان خلاصون، لومړیتوب باله. هغه د ۱۹۸۵ زکال په اکتوبر میاشت کې د افغانستان له مارکسیست پلوه مشر ببرک کارمل سره ولیدل او له هغه یې وغوښتل چې له خپل دولت څخه د عامه ملاتړ نه لرل تصدیق او له مخالفو ډلو سره د واک د وېش هوکړه ترسره کړي. همدغه میاشت د ګوند سیاسي دفتر له افغانستان څخه د شوروي د جنګي ځواکونو د ویستلو اړوند د ګورباچوف پرېکړه تائید کړه، خو شوروي ځواکونه د ۱۹۸۹ زکال تر فبروري میاشتې پورې په بشپړ ډول له افغانستان څخه وه نه وتل.
ګورباچوف ته د سړې جګړې بېرته را ولاړ شوي کلک ګواښونه په میراث پاتې و. هغه له متحده ایالاتو سره د اړیکو په بیارغونه باور درلود؛ له دې سربېره نوموړی د اټومي جګړې له لرلید څخه وېرېدلی و او پوهېده چې ډېره لرې ده چې شوروي اتحاد دې تسلیحاتي سیالي وګټي. هغه فکر کاوه چې په لوړو نظامي لګښتونو دوامداره تمرکز به د داخلي اصلاحاتو په برخه کې د هغه پر هیلو ناوړه اغېز وکړي. په داسې حال کې چې د متحده ایالاتو ولسمشر رونالډ ریګان هم د یوې اټومي جګړې له لرلید وېرېدلی و خو ښکارېده چې عملا د ترینګلیتاو د کمولو غوښتونکی نه و او د ترېنګالتیاوو کمښت او تسلیحاتي کنټرول ته یې شا کړې وه؛ هغه د پوځي ځواک په زیاتولو لاس پورې کړ او شوروي اتحاد یې «شیطاني سترواکي» وبلله.
ګورباچوف او ریګان دواړه د سړې جګړې اړوند د یوې غونډې د ترسره کولو په لټه کې و، خو دواړه په خپلو هېوادونو کې له دې امله له یو لړ مخالفتونو سره مخ شول. هغوی د ۱۹۸۵ زکال په نومبر میاشت کې د سویس په جینوا کې د یوې ناستې په کولو هوکړې ته ورسېدل. ګورباچوف د متحده ایالاتو له ناټو ملاتړو سره د اړیکو د ښه کولو په لټه کې و؛ همدا و چې د ۱۹۸۵ زکال په اکتوبر میاشت کې یې د فرانسې له ولسمشر فرانسوا میتران سره په فرانسه کې ولیدل. په جینوا ناسته کې د ګورباچوف او ریګان ترمنځ بحثونه به ځیني مهال ډېر ګرم شول او ګورباچوف په پیل کې دې باور ته رسېدلی و چې امریکايي سیال یې «داسې نه ښکاري هغه څه چې زه وایم ویې دې اوري». دوی دواړو په افغانستان او نیکاراګوا کې د سړې جګړې د نیابتي جګړو او همدارنګه د بشري حقونو د مسایلو پر سر له خبرو سربېره د متحده ایالاتو د ستراتیژیکې دفاع په نوښت هم خبرې وکړې او ګورباچوف ورسره کلک مخالف و. د دوی دواړو مېرمنو هم په دغه ناسته کې له یو بل سره وخت تېر کړ او خبرې یې سره وکړې. دغه ناسته د دوه مشترکو پرېکړو په کولو چې له اټومي جګړې څخه به ډډه کوي او همدارنګه به دوه نورې ناستې کوي چې یوه به یې په ۱۹۸۶ زکال کې په واشنګټن ډي سي او بله به په ۱۹۸۷ زکال کې په مسکو کې ترسره کېږي؛ پای ته ورسېده. له دغې ناستې وروسته ګورباچوف پراګ ته ولاړ څو د وارسا تړون نور مشران هم له دغو بدلونونو څخه خبر کړي.
ګورباچوف د ۱۹۸۶ زکال په جنوري میاشت کې د شلمې پېړۍ تر پایه د نړۍ د اټومي وسلو د له منځه وړو په موخه خپله عملي درې پړاوه لرونکې طرحه اعلان کړه. وروسته یې د ۱۹۸۶ زکال په اکتوبر میاشت کې له ریګان سره د ایسلنډ په ریکجاویک کې له لیدنې (د ریکجاویک غونډه) سره هوکړه وکړه. ګورباچوف غوښتل د متحده ایالاتو د ستراتیژیک دفاعي پروګرام له نه ترسره کېدو ډاډ ترلاسه کړي او په بدل کې به یې د شوروي اتحاد لرې مزل وهونکي اټومي توغندي تر ۵۰ سلنې پورې را کم کړي. دواړو مشرانو د اټومي وسلو په راکمولو هوکړه وکړه خو ریګان د خپل دفاعي پروګرام له پای ته رسولو ډډه وکړه او د دوی ترمنځ په دې اړوند هېڅ هوکړه ترسره نه شوه. له غونډې وروسته د ریګان ډېری پلویانو د اټومي وسلو د له منځه وړو پر سر د هغه په هوکړې نیوکه وکړه. ورته مهال ګورباچوف د ګوند سیاسي دفتر ته وویل چې ریګان «تر ډېره بدوي، وحشي او له فکري پلوه کمزوری سړی دی».
شخصیت
د ګورباچوف د پوهنتون ملګري ملینار نوموړی د «وفاداره او رښتیني» کس په توګه توصیف کړی. نوموړی پر ځان باوري، مودب او با نزاکته و چې ښه خوی یې درلود او تل خوش باوره و. هغه به له تحقیر کوونکو ټوکو او کله هم له ښکنځلو کار اخیست او تر ډېره به یې دریم کس ته اشاره کوله. نوموړی ماهر مدیر و او ښه حافظه یې لرله. په کار باندې د معتاد کس په توګه د ګوند د عمومي منشي توب پر مهال به د سهار په ۷:۰۰ یا ۸:۰۰ بجو له خوبه پاڅېده او د شپې تر ۱:۰۰ یا ۲:۰۰ بجو به نه ویده کېده. نوموړی به د سهار په ۹ یا لس بجو د ښار له لویدیځې څنډې څخه د خپل کاري دفتر پر لور تله او د شپې په اتو بجو به کورته راتله. تاوبمن نوموړی د «ډېر غوړه سړي» په توګه بللی؛ د هغه په آند ګورباچوف «په لوړو اخلاقي معیارونو» سمبال و.
ژوروس مدودوف هغه یو پیاوړی ویناوال باله او په ۱۹۸۶ زکال کې یې څرګنده کړه چې د لئون تروتسکي له مهاله «په ډېر احتمال سره ګورباچوف په ګوند کې د لوړو ځایګیو لرونکو په کتار کې تر ټولو ښه وینا وال دی». مدودوف څرګندوي چې ګورباچوف «کاریزماتیک رهبر» و، په داسې حال کې چې برژنف، آندروپوف او چرننکو کاریزماتیک رهبران نه و. دودر او برانسون نوموړی «هغه جاودګر بللی چې شکونه یې د نورو له افکارو لرې کول او تل یې هڅه کوله هر څه له ټولو سره شریک کړي، یا لږ تر لږه د انتقاد کچه کمرنګه کړي». مک کاولي په دې باور و چې ګورباچوف د خپلې واکمنۍ پر مهال د سخت دریځو مارکسېست – لینېنېستانو او لیبرالېستانو ترمنځ «په ډېره ښه توګه د خپل پیاوړي تکتیکي مهارت» له مخې خپل ځایګی ساتلی و، خو څرګندوي چې هغه «په تاکتیکي او لنډ مهاله سیاستونو کې د ستراتیژیکو او اوږده مهاله تفکر په پرتله ډېر ماهره و»؛ هغه هم تر ډېره پورې له دې امله چې ده ته «د زهرو په منځ کې د پالیسي جوړولو مسئولیت ور تر غاړې و».
دودور او برانسون څرګندوي چې ګورباچوف «تر هستې پورې یو روسي او کلک وطن پرست و، بشپړ د هغو وګړو څېر چې په سرحدي سیمو کې ژوند کوي». تاوبمن همدارنګه څرګندوي چې دغه شوروي رهبر «د ځان لوړ بللو او ځان خوښونې یو حس درلود» او په دې سره د خپلو یو شمېر همکارانو «پام او ستاینې ته یې اړتیا لرله». همکاران یې تر ډېره له دې امله چې هغه به خپل مسئولیتونه ناتمامه پرېښودل، ناهیلي کېدل او ځینې مهال به یې دا احساس کاوه چې د هغه د ستاینې او پام وړ نه ګرځي. بیوګرافي لیکونکي دودور او برانسون څرګندوي چې ګورباچوف «په خپل شخصي ژوند کې له نظم سره په لېوالتیا لرلو یو پاک لمنی» و. تاوبمن څرګندوي چې «هغه د محاسبه شوو اغېزو د له منځه وړو وړتیا لرله». د هغه پر خبره په ۱۹۹۰ زکال کې هغه مهال چې داخلي محبوبیت یې مخ پر کمېدو شو، «له رواني پلوه له هېواد بهر یې د ځان اشباع ته اړتیا لرله»، هغه ځانګړنه چې له امله یې له شوروي اتحاد څخه بهر له نیوکو سره مخ شو. مک کالي پر دې باور و چې «د هغه د کمزورتیا یو له ټکو څخه هم د خپلو کړنوعواقبو ته د پام لرنې د وړتیا نه لرل و».
مړینه
ګورباچوف د ۲۰۲۲ زکال د اګست په ۳۰ مه د ۹۱ کلونو په عمر د مسکو په مرکزي روغتون کې ومړ. نوموړی د یوې اوږد مهاله شدیدې ناروغۍ وروسته ومړ چې د روغتون د راپور له مخې د ۲۰۲۰ زکال له پیل څخه د ډاکټرانو تر دوامداره پالنې لاندې و. هماغه ډول چې نوموړي په خپل وصیت کې غوښتي و د مسکو په نوودویچي هدیره کې د خپلې مېرمن رایسا په خوا کې خښ کړای شو.
د مړینې اړوند غبرګونونه
د روسیې ولسمشر ولادمیر پوتین د ګورباچوف د مړینې له امله خواشیني څرګنده کړه او په هغه روغتون کې چې نوموړی مړ شو؛ د هغه مړي ته یې د درناوي مراسم ترسره کړل، خو د کریملین د ویاند دیمیتري پسکوف په خبره د کاري مصروفیتونو له امله یې د هغه د جنازې په مراسمو کې ونډه نه لرله. ولسمشر پوتین له دې سره د نوموړي کورنۍ ته د تلګرام په استولو نوموړی د «هغه سیاستوال او دولت مشر په توګه یاد کړ چې سیاسي اصلاحاتو یې د نړۍ پر تاریخ اغېز لرلی». د ګورباچوف نږدې ملګري الکسی وندیکتوف په دې «خواشیني» څرګنده کړه چې پوتین د هغه ټول سیاسي اصلاحات له منځه وړي. د روسیې د فدرال ولسي جرګې (دولتي ډوما) مرستیال ویتالي میلونوف د ګورباچوف اړوند مثبت لیدلوری نه درلود او څرګنده یې کړه چې هغه د روسیې لپاره «له هیلټر څخه بد» و. ورته مهال د روسیې د کمونیست ګوند رهبر ګنادی زیوګانوف څرګنده کړه چې ګورباچوف هغه رهبر و چې حکومت یې «زموږ د ټولو وګړو لپاره غم، بدبختي او مطلقې ستونزې» رامنځته کړې. د اروپايي کمیسیون مشر اورسولا فون در لاین، د بریتانیا لومړي وزیر بوریس جانسون، د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو پخوانۍ وزیرې کاندولیزا رایس او د ایرلنډ د بهرنیو چارو وزیر میشل مارتین د ټویټرونو په کولو سره هغه ته درناوی وکړ.
د ملګرو ملتونو سازمان عمومي منشي انتونیو ګوتریش څرګنده کړه چې ګورباچوف د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو د پخواني وزیر جیمز بېکر په څېر «یو بې ساری دولت چلونکی و چې د تاریخ لوري ته یې تغیر ورکړ له دې سربېره پیاوړی نړیوال رهبر، څو اړخونو ته پام لرونکی او د سولې څخه نه ستړی کېدونکی مدافع و»؛ هغه زیاته کړه چې «تاریخ به میخایل ګورباچوف د هغه کس په توګه په یاد ولري چې خپل لوی ملت یې د سړې جګړې د پای په اډانه کې د دیموکراسۍ خوا ته رهبري کړ». د کاناډا لومړي وزیر جسټین ټروډو څرګنده کړه چې «نوموړي د سړې جګړې له پای ته رسولو سره مرسته وکړه، په شوروي اتحاد کې یې اصلاحات ومنل، د اټومي وسلو ګواښ یې راکم کړ او لوی میراث یې له ځانه پرېښود». د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون څرګنده کړه چې هغه «یو سوله غوښتونکی شخصیت و او انتخابونو یې د روسانو د آزادۍ لپاره لاره پرانیسته». د متحده ایالاتو ولسمشر جوبایډن ګورباچوف د «پام وړ لیدلوري لرونکي کس» په توګه یاد کړ.
سرچينې
<references group="lower-alpha" />
د پکتیا کلتور
د پکتيا خلک د جرګو او مرکو د خلکو په نامه يادېږي او ډېرې شخړې او لانجې په کې له دې لارې هواريږي او دا يې د کولتور يوه خاصه ځانګړنه ده.
په پکتيا کې ډيری تصميمونه دقومونو له خوا نيول کېږي؛ خو د دې تر څنګ د لوړ ولور او ګڼ شمېر نور دودونه هم په کې رواج لري.
لونګۍ یا شمله ، کالي ،واسکټ او سپینه جالینه خولۍ د نرانو په پوښاک کې د پکتیا یو له ځانکړو دودونو څخه دي.
په لاسونو جوړ شوي د چرمو ګرد افغاني کالي، پایڅې، په لاسونو جوړ شوی ټیکری، پیزوان، لښتۍ، غاړه بند او چار ګل د پکتیا د ښځو د پوښاک ځانګړي زینتي شیان دي.
دغه راز په تېرو يوولسو کلونو کې لکه د نورو ولايتونو په شان په کې فرهنګي چارې هم ګړندۍ شوې دي.
په پکتيا کې پنځه اويا کاله وړاندې د وړانګې په نامه يوه پنځلس ورځنۍ جريده د اطلاعاتو او کولتور رياست په چوکاټ کې خپرېده؛ خو د دېرش کلنو جکړو او د طالبانو د واکمنۍ پر مهال له خپرېدو پاتې وه؛ خو د نوي حکومت په راتلو سره بيا فعاله شوه.
همدا رنګه ملي اتڼ او ډُهل د پکتیا د موسیقۍ تر ټولو مهم او مشهور شیان دي چې ډېر اوږد تاریخ لري
عبدالبصیر همت
د LGBT خلکو په وړاندې تاوتريخوالی
ليزبين (ښځې چې ښځو ته جنسي ميلان لري)، ګي(نارينه چې نارينه ته جنسي ميلان لري)، بايوسيکشول (هغه څوک چې هم د خپل جنس او هم مقابل جنس ته جنسي ميلان لري) او ترانسجندر (هغه څوک چې خپل پيدایشي جنس يې بدل کړی وي)، دا ټول (LGBT) بلل کېږي او ډېر ځله د هغوی د جنسيتي يا جنسي پېژندګلوي له امله له تاوتريخوالي سره مخامخ کېږي. شونې ده چې دا تاوتریخوالی د حکومت له خوا وي، لکه: په قوانينو کې د همجنس پالو کارونو لپاره سزا ټاکل شوې وي، يا د افرادو له خوا تر سره شي. شونې ده چې دا تاوتریخوالی يا بدني وي يا رواني وي او محرک يې يا له دوه جنسي توب، همجنس پالنې، همجنسبازۍ، د ښځو د همجنسبازۍ او يا د جنس د بدليدو څخه کرکه وي. شونې ده چې اغېزناک لاملونه يې کلتوري، ديني يا سياسي اخلاق او تعصبات وي.
اوسمهال نږدې په ټولو لوېديځو هېوادونو کې همجنس پالنه قانوني ده او په دې هېوادونو کې د LGBT افرادو په وړاندې تاوتریخوالی د کرکې په جرم کې ډلبندي کېږي. له لوېديځ څخه دباندې، ډېری هېوادونه په بالقوه ډول د LGBT خلکو لپاره له ګواښه ډک بلل کېږي، هم د توپیري قانون جوړولو له امله او هم د تاوتريخوالي د ګواښونو له کبله. په دوی کې هغه هېوادونه شامل دي چېرې چې اسلام دين حاکم دی، ډېری افريقايي هېوادونه (له سويلي افريقا پرته)، ډېری اسيايي هېوادونه (د اسرائيلو، جاپان، تايوان، تايلينډ او فلپين په څېر د LGBT له دوستو هېوادونو پرته) او ځينې پخواني کمونستي هېوادونه، لکه: روسيه، پولنډ (کوم چې د LGBT آزادې سيمې دي)، سايبريا، البانيان، کوسوو، مونټينيرګرو، بوسنيا او هرزګوينا هم د همدې سيمو برخې دي. دا ډول تاوتريخوالی ډېر ځله د همجنس پالنې يا محافظه کاره ټولنيزو چلندونو په ديني غندنې پورې تړلی وي، کوم چې همجنس پالنې ته د يوې ناروغۍ يا د اخلاقي نيمګړتيا په سترګه ګوري.
له تاريخي اړخه، په همجنس پالو د حکومت له خوا ټاکل شوې سزاوې تر ډېره بريده په نارينه همجنس پالو پورې محدودې وې، کوم څه ته چې «سوډومي» ويل کيږې (سوډومي لواط يا له ژوي سره جنسي اړيکې ته ويل کېږي). په منځنيو او د عصري پړاو په لومړيو کې، د سوډومي لپاره په عمومي توګه د مرګ سزا ورکول کېده. په لوېديځه نړۍ کې د عصري پړاو پر مهال (له نولسمې پېړۍ څخه د شلمې پېړۍ تر نيمايي پورې)، عمومي سزا نغده جرمانه يا زنداني کول و. هغه سيمې ډېرې کمې شوې، په کومو کې چې له ۲۰۰۹ز کال راهيسې همجنس پالنه غیر قانوني وه، په ټوله نړۍ کې اتيا داسې هېوادونه وو (د يادولو وړ يې په منځني ختيځ، مرکزي اسيا او ډېريو افريقايي هېوادونو کې و، خو په کرابيين او اقيانوسيه کې هم ځينې داسې هېوادونه موجود وو) چې يواځې پنځو يې تر ۲۰۱۶ز کال پورې د مرګ سزا ورکوله، په داسې حال کې چې دوه اويا هېوادونو په خپله خوښه د خپل جنس سره د جنسي اړیکې نيول جرم ګرځولی و.
برازيل د يو داسې هېواد په توګه چېرې چې د LGBT حقوق خوندي او له خپل جنس سره واده کول قانوني دي، د «Gay da Bahia» (GGB) ډلې د راپور پر بنسټ: هغه هېواد دی چېرې چې د LGBT ترټولو زياتې وژنې رامنځ ته کېږي، يواځې په ۲۰۱۷ز کال کې له درې سوه او اتيا څخه زياتې وژنې شوې دي، چې د ۲۰۱۶ز کال په پرتله د دېرش سلنه زياتوالي ښودنه کوي. په عمومي توګه دا چاره په برازيل کې د کرکې پر بنسټ جرم نه بلل کېږي، بلکې د دې وژنو لامل د جرم د نړيوال اوسط په پرتله په عمومي توګه په دې هېواد کې د نسبي زياتو جرمونو په پايله کې د معلوماتو د ناسمې تشرېح پايله ده، نه دا چې LGBT د يوې ځانګړې موخې په توګه بلل کېږي.
په ځينو هېوادونو کې، د LGBT پنځه اتيا سلنه زده کوونکي په ښوونځيو کې د همجنس پالنې او جنس بدلولو د کرکې له تاوتریخوالي سره مخامخ کېږي او پنځه څلوېښت سلنه هغه زده کوونکي ښوونځي پرېږدي چې جنس يې بدل کړی وي.
منځنی ختيځ
له تاريخي پلوه د نارينه وو تر منځ د جنسي اړيکې نيولو پر ضد لومړی قانون د عبرانيانو له خوا په « Leviticus» (سفر اللاوين) کې ثبت شوی، په کوم کې چې د مرګ سزا وړانديز شوې وه. د همجنس پالنې په اړوند له تاوتريخوالي ډک قانون په منځني اشوري قانون کې تشرېح شوی (له زېږد مخکې ۱۰۷۵) په کوم قانون کې چې راغلي: «که يو سړی له خپل ګاونډي سره اړيکې ولري، کله چې دوی محاکمه او محکوماوه، نو دوی به هغه درواغجن باله او هغه به يې خصي کاوه».
د جرمانيا تاسيتوس په روايت کې راغلي  دي چې: د مرګ سزا د دوه ډوله مرګونو جنايتونو لپاره ورکول کېده: پوځي خيانت يا له خدمت څخه د تېښتې لپاره په دار د ځړولو سزا ټاکل شوې وه، په ورته توګه اخلاقي بدنامي (بزدلي «ډار، بې زړه توب» او همجنس پالنه: ignavos et imbelles at corpore infames)؛ ګورډن « corpore infames» (جسماني بدنامي) په دې ډول ژباړي چې «غیر فطري فحاشي»، له تاسيتوس « Tacitus» څخه موخه د نارينه همجنس پرستي ده، د «ډيويډ ايف.ګرينبرګ» د «د همجنس پرستۍ جوړښت» ۲۴۲ ايف پاڼه وګورئ. په علمي ډګر کې وروستی الماني مفهوم argr لرغونی نورس، لينګوبارډک arga يو له بل سره پرتله کوي، په کوم کې چې د «مخنث، بې زړه، بزدل، همجنس پال» معناوې راټولې شوې دي، د جان پوهلو «هايټيټ هرکيلاس پيسنس څوک وو؟» وګورئ، د « A. Etter (eds.), O-o-pe-ro-si (FS Risch), Walter de Gruyter, 1986» په ۱۵۴ پاڼه کې.
انګلستان
په انګلستان کې د ۱۵۳۳ ز کال د لواطت قانون، بدفعلي او حيوانيت وګرځول او سزا يې مرګ وه. دا قانون په ۱۸۲۸ز کال کې ختم کړای شو، خو د نوي قانون له مخې: تر ۱۸۶۱ز کال پورې د لواطت سزا بیا هم مرګ وه، بيا هم وروستي اعدامونه په ۱۸۳۵ز کال کې تر سره شول.
مالټا
په  مالټان کې د اولسمې پېړۍ پر مهال، سکاټلنډي سيلاني او ليکوال «وليام لتګو» د ۱۶۱۶ز کال د مارچ مياشتې په خپلو ليکلو يادښتونو کې ادعا کړې چې يو هسپانوي سرتيری او يو مالټايي کم عمره هلک په عام محضر کې وسوځول شول او په اېرو واوښتل، ځکه دوی اعتراف کړی و چې د لواطت عمل يې تر سره کړی. «ليتګو» وړاندې ادعا کوي چې: له دې برخلیک څخه د خونديتوب په موخه يوه ورځ وروسته سل «بارډاسوس» (بدفعله  هلکان) د سيسيلي پر لور روان شول.
هالوکاسټ
په  نازي المان او اشغال شوې اروپا کې، همجنسپ پالو او له جنسيت سره ناهمغاړي خلک په هغو ډلو کې شامل وو، چې د هالوکاسټ له خوا هدف ګرځېدل (د نازي المان همجنس پالو تعقيبول وګورئ). (په ۱۹۳۶ز کال کې، د « Federico García Lorca» په نوم شاعر ښي اړخو باغيانو اعدام کړ، چا چې د هټلر په ائتلاف کې په هسپانيا کې فرانکو ديکتاتوري رامنځ ته کړې وه).
ښامار
ښامار (په انگرېزي: Dragon) يو افسانوي ژوی دی.
کنځری
کنځری (په انگرېزي: Cotoneaster) يو ډول بوټی او مېوه يې ده.
20 مارچ
د عيسوي کليز درېمه ورځ ده
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري
ناور ولسوالۍ
ناوړ ولسوالۍ د افغانستان د غزني ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۸۱،۹۰۹ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غزني ولسوالۍ
بيدار ځاځى
بیدار ځاځى د افغانستان د ولسي جرگې یو غړی دی.
ژوندلیک
بیدار ځاځى د الحاج نادر خان زوى په ۱۳۳۵ هجري لمريز كال كې د پکتيا ولايت د ځاځيو په ولسوالۍ كې زيږيدلى دى. اصلي ټاټوبى يې د پكتيا ولايت د ځاځيو ولسوالۍ دی خو اوس په كابل ښار كې استوگن دى.
پخواني دندې
د اوبو اوبريښنا وزارت، افغان ملي بانک، پښتنې تجارتي بانک او د صادراتو پراختيا بانک كې يې په بيلابيلو بستونوكې دندې ترسره كړي دي.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه سياستوال وېشنيزه:افغان سياستوال
مینه سوتا
مینه سوتا آیالات (مینه سوټا) په انګلیسي Minnesota) د امریکا متحده آیالاتونو په لویځ کې پروت آیالات دی. میاسوتا په ۱۸۵۸م کال کې د د مینا سوتا سیمي له ختیځي برخي نه جوړ شو.
نيو کلاسيک اقتصاد
نیوکلاسیک اقتصاد د اقتصاد یوه څانګه ده چې د اقتصادي میتودونو لپاره کارول کیږي چې په بازارونو کې د عرضې او تقاضا له لارې د نرخ ټاکلو ، محصول او عاید ویش باندې تمرکز کوي او ډیری وختونه د محدود عاید او ګټې لپاره د اشخاصو لخوا د افادیت فرضي اعظمي کولو له لارې. د شرکتونو محدود لګښتونه د منطقي چلند د تیورۍ په تړاو د معلوماتو او تولید فکتورونو په کارولو سره ترسره کیږي.
انګېرنې او موخې
ای روی واينتراب په دې نظر دی چې نیوکلاسیک اقتصاد په دریو انګیرنو ولاړ دی، که څه هم د نیوکلاسیک تیورۍ ځینې څانګې ممکن مختلف طریقې ترسره کړي:
د دې دریو فرضیو څخه، نو کلاسیک اقتصاد پوهانو د مختلفو اهدافو تر مینځ د کمو سرچینو تخصیص د پوهیدو لپاره یو چوکاټ رامینځته کړی - په حقیقت کې، د دې تخصیص پوهیدل اکثرا د نیوکلاسیک تیوریسټانو لپاره د اقتصاد تعریف ګڼل کیږي. ویلیم سټینلي جونز د "اقتصاد ستونزه" په دې ډول وړاندې کړه.
د نوي کلاسیک اقتصاد د بنسټیزو انګیرنو څخه، د اقتصادي فعالیتونو د مختلفو برخو په اړه پراخه تیورۍ راڅرګندېږي. د مثال په توګه، د ګټې اعظمي کول د فرم نیوکلاسیک تیورۍ تر پښو لاندې کوي، پداسې حال کې چې د تقاضا منحني ترلاسه کول د مصرفي توکو د پوهیدو لامل کیږي، او د عرضې منحني د تولید فکتورونو تحلیل ته اجازه ورکوي. د افادیت اعظمي کول د مصرف د نوي کلاسیکي تیوري لپاره سرچینه ده ، او د مصرفي توکو لپاره د غوښتنې منحني ترلاسه کول ، او د کار عرضه او د غوښتنې منحني ذخیرې ترلاسه کول.
سرچينې
وېشنيزه:وټپوهنه وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:اقتصاد ویکی پروژه وېشنيزه:کلاسيکيزم وېشنيزه:کلاسيک اقتصاد
لونيک
لونيک (په انگرېزي: Lunaria annua) يو ډول گل دی.
وېشنيزه:گلان
حصاره(ایساره)
ایساره کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
سرچینې
وېشنيزه:افغانستان وېشنيزه:کلي وېشنيزه:د کونړ کلي وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي وېشنيزه:د افغانستان کلي  وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
مقر ولسوالۍ (غزني)
مقر ولسوالۍ د افغانستان د غزني ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۷،۴۲۵ وگړو ته رسېږي.
سرچينې
وېشنيزه:د غزني ولسوالۍ
۶ غويی
مړينې
د غويي ۶ - غازي امان الله خان وفات په ايټاليا کې. (۶/۲/۱۳۳۹)
ماخۍ
ماخۍ (په انگرېزي: Alhagi) د يو ډول اغزن بوټي نوم دی.
21 مارچ
نور ولولئ
وېشنيزه:جنوري