cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کوانټمي ټیلي پورټېشن
تجربي پایلې او سوابق
د ټیلي پورټېشن بل ډول چې د «پرانیستي مقصد لرونکي» ټیلي پورټېشن په نوم یادېږي او آخذې یې په بېلابېلو موقعیتونو کې ځای لري په ۲۰۰۴ زکال کې د پنځو فوټونونو په یو بل کې د نغښتیا پر بنسټ توضیح شو. ټیلي پورټېشن د دوه منفردو کیوبیتونو د ترکیبي حالت پر مهال هم تحقق وموند. د ۲۰۱۱ زکال په اپرېل میاشت کې ازمیښت کوونکو راپور ورکړ چې دوی د ۱۰ میګاهرتز بانډوېټ لرونکې موجي ټولګې ټیلي پورټېشن ته لاسرسی موندلی په داسې حال کې چې په کلکه توګه یې غیرکلاسلیک عالي موقعیتي حالت هم ساتلی. د ۲۰۱۳ زکال په اګست میاشت کې په قطعي ډول کوانټمي ټیلي پورټیشن ته لاسرسی د ترکیبي لارو چارو په ګټنې اعلان شو. د ۲۰۱۴ زکال د مۍ په ۲۹مه ساینس پوهانو د کوانټمي ټیلي پورټېشن پر مټ د اطلاعاتو د لېږد په موخه باور وړ لار اعلان کړه. له دې وړاندې هم د اطلاعاتو کوانټمي لېږد شتون درلود خو په ډېرو نه باور کېدونکو لارو چارو ترسره کېده.
د ۲۰۱۵ زکال د فبروري په ۲۶ مه په هیفي کې د چین د ساینس او ټکنالوژۍ پوهنتون د چاو- یانګ لو او جیان – وی پان په مشرۍ د ټیلي پورټېشن لومړنۍ ازموینه ترسره کړه او په لرې فاصله کې یې په څو درجو کې کوانټمي څو ذرات انتقال کړل. هغوی وتوانېدل د روبیډیم اتومونو یوه ټولګه د روبیډیم اتومونو بلې ټولګې ته په ۱۵۰ مترۍ (۴۹۰ فوټه) فاصله کې په یو بل کې د نغښتو فوټونونو څخه په ګټنې انتقال کړي.
په ۲۰۱۶ زکال کې څېړونکو کوانټمي ټلي پورټېشن د دوه خپلواکو منابعو څخه په ګټنې وښود چې په ۶.۵ کیلومتره (۴ مایله) فاصله کې د هیفی د نوري فایبر شبکې په واسطه سره جلا شوي وې. د ۲۰۱۶ زکال په سپټمبر میاشت کې د کلګري پوهنتون څېړونکو کوانټمي ټیلي پورټېشن د کلګري ښار د فیبري شبکې پر مټ په ۶.۲ کیلومتره (۳.۹ مایله) فاصله کې وښود. د ۲۰۲۰ زکال په ډسمبر میاشت کې د انکیونېټ همکارۍ د برخې په توګه څېړونکو په مجموعي توګه په ۴۴ کیلومتره (۲۷.۳ مایله) فاصله کې داسې کوانټمي ټیلي پورټېشن ته لاسرسی وموند چې ورباندې د باور کچې له ۹۰ سلنې څخه زیاتوالی وموند.
همدارنګه دا هم شونې ده چې منطقي عملیات دې ټیلي پورټ شي. په د ۲۰۱۸ زکال کې د ییل پوهنتون فزیک پوهانو CNOT قطعي ټیلي پورټ شوي عملیات د منطقي کوډ شوو کیوبیټونو ترمنځ څرګند کړل.
کوانټمي ټیلي پورټېشن د لومړي ځل لپاره په ۱۹۹۳ زکال کې د تیوري په بڼه وړاندې شو. دغه موضوع د یو فوټون له دوه سطحي حالت، یو منفرد اتوم او یو ګیر شوي ایون پرمټ – د نورو کوانټمي اجرامو ترمنځ – او همدارنګه د دوه فوټونونو څخه په ګټنې ترسره شوه. په ۱۹۹۷ زکال کې دوه ډلو په تجربي ډول کوانټمي ټلي پورټېشن ته لاسرسی وموند. په دې اړوند لومړنۍ څېړونکې ډله په ایټالیا کې د ساندو پوپیسکو په مشرۍ وه. ورپسې بلې ازمیښت کوونکې ډلې د آنتون زیلینګر په مشرۍ دغه کار ته مخه کړه.
د پوپیسکو د ډلې د ازمیښتونو څخه ترلاسه شوو پایلو دا څرګنده کړه چې کلاسیک کانالونه په یوازې توګه نه شي کولای خطي قطبي شوي حالت او بیضوي قطبي حالت تکرار کړي. د بېل څلورو حالتونو ترمنځ د بېل د حالت اندازه کولو توپیر رامنځته کړ چې کولای یې شو په سل فیصده بریالي ډول باندې ټیلي پورټېشن په یوه آیډیال نمایش کې وښيي.
د زیلینګر ډلې لاندې خواته د پارامتریک تبادل د بهیر په ترسره کولو سره په یو بل کې د نغښتو فوټونونو جوړه تولید کړه. له دې څخه د ډاډ ترلاسه کولو په موخه چې دوه فوټونونه نه شي کېدلای د رسېدو په مهال کې له یوبل جلا شي، فوټونونه د پالسي پمپ د شعاع پر مټ تولید شول. وروسته له دې فوټونونه د نازک بانډ لرونکي فلترونو له لارې ولېږدول شول څو د پالس پمپ له اوږدوالي څخه زیات انسجامي مهال رامنځته شي. له دې وروسته هغوی د نغښتلتیا د تجزیې او تحلیل په موخه د دوه فوټوني تداخل له اندازه کولو ګټنه وکړه څو هغه مهالیزه کوانټمي ځانګړنه چې له یو فوټون څخه بل فوټون ته انتقال کېږي د تشخیص وړ وګرځوي.
اوبتل
يو اوبتل (يا sub) د اوبو يوه بېړۍ ده چې تر اوبو لاندې په خپلواک ډول د فعاليت وړتيا لري. دا او بو لاندې د تلونکې بېړۍ سره توپير لري، کومه چې تر اوبو لاندې محدوده د فعاليت وړتيا لري. دا اصطلاح په تاريخي يا عام ډول کله کله له لرې ځايه اداره کېدونکو وسايلو او روباتونو لپاره هم استعمال شوې ده، همدا راز د منځنۍ اندازې يا کوچنيو ماکوګانو لپاره، لکه کوچنی اوبتل او تر اوبو لاندې چلېدونکې وسيله. د اوبتلونو اندازې ته له کتنې پرته د بېړيو پر ځای ماکو ويل کېږي.
که څه هم تجربوي اوبتلونه پخوا جوړ شوي وو، اوبتل د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې طرحه شو او مختلفو سمندري ځواکونو خپل کړ. په پراخه کچه په لومړي ځل د لومړۍ نړيوالې جګړې (۱۹۱۴-۱۹۱۸) پر مهال وکارول شول او اوسمهال په ډېرو کوچنيو او سترو سمندري ځواکونو کې کار ځينې اخيستل کېږي. په پوځي کارولو کې يې د دوښمن په هغو بېړيو (سوداګريزې يا پوځي) چې د سمندر په سطحه وي او د دوښمن په اوبتلونو بريدونه شامل دي، همدا راز د الوتکو د لېږدونکو د ساتنې، محاصرې څخه د وتلو، هستوي مخنوي، جاسوسي کول، دوديز ځمکنی بريد (د بېلګې په ډول د کروز ميزايل کارول) او ځانګړو ځواکونو پټو فعاليتونو لپاره هم کارول کېږي. په ملکي استعمال کې يې سمندري ساينس،  ژغورنه، موندنې او د سيمو څېړنه او پالنه شامل دي. شونې ده چې اوبتلونه د ځانګړو فعاليتونو لپاره جوړ کړای شي، لکه د لټون او ژغورنې ماموريتونه او تر سمندر لاندې د مزو ترميم. دا همدا راز د ګرځندويۍ او تر سمندر لاندې لرغونو اثارو لپاره هم کارول کېږي. د اوبو ژورو ته تلونکي عصري اوبتلونه له «باتیسکاف» (د سمندر ژورو ته تلونکې وسيلې) څخه اخيستل شوي دي، کوم چې له «ډايونګ بل» (هغه یو نفري خونه چې له هوا ډکه او د سمندر ژورو ته کوزېږي) څخه بدلون موندلی.
ډيری ستر اوبتلونه د يوې سلنډر ته ورته تنې څخه جوړ شوي وي چې په هغې کې نيمې کرې (يا مخروطي) ته ورته پای سرونه وي او يو عمودي جوړښت لري چې عموماً په منځ کې موقعيت لري، کوم چې د اړيکو او حس کولو د وسايلو او تر څنګ یې د «پيريسکوپيس» (له اوبتل څخه د باندې سیمې کتلو لپاره دوربين) لپاره ځای وي. په اوسنيو اوبتلونو کې، دا جوړښت په امريکايي استعمال کې «سيل» (بادبان) دی او په اروپايي استعمال کې بيا «فين» بلل کېږي. د لارښوونې د مديريت لپاره يو څلی يې د لومړيو طرحو يوه ځانګړتيا وه: د کښتې د مرکزي بدن دپاسه د فشار يوه جلا بدنه، کومه چې د نژدې «پيريسکوبيس» له کارولو سره مرسته کوي. په وروستۍ برخه کې يې د چلولو يو څرخ (يا پمپ جيټ) او د هايډروډاينامک مديرت ګڼ «فينونه» موجود دي. شونې ده چې کوچني، ژور غوپه وهونکي او ځانګړي اوبتلونه له دې دوديزې طرحې څخه توپير ولري. اوبتلونه د غوپه کېدو د مديريت د تختو په وسيله غوپه وهي او بېرته سطحې ته راپورته کېږي او په د اوبو په زېرمه خايونو (د اوبو هغه زېرمه ځايونه چې د اوبتل توله برابروي) کې د اوبو او هوا مقدار بدلوي، څو په اوبو کې  دوی تګ په حرکت راولي.
اوبتلونه د وړتیاوو پراخه ډولونه او لړۍ لري. په دوی کې د A-Navigation استعمالونکي خپلواکې او د يو يا دوه کسانو اوبتلونو بېلګو څخه نيولې، کوم چې د څو ساعتونو لپاره فعالیت کولای شي، بيا تر سترو بېړيو پورې شامل دي، کوم چې کولای شي د اوبو لاندې د شپږو مياشتو لپاره پاتې شي – لکه د روسيې «ټايفن کلاس»، کوم چې تر اوسه په جوړو شويو اوبتلونو کې تر ټولو ستر دی. اوبتلونه کولای شي په دومره ژورتيا کې کار وکړي، څومره ژوروالی چې د غوپه وهونکو انسانانو لپاره د پاتې کېدو وړ یا عملي نه وي.
آرپوهنه
د «سبمرين» (submarine ) ټکي ساده معنا ده تر اوبو لاندې يا تر سمندر لاندې (لکه تر سمندر لاندې دره، تر سمندر لاندې نل ليکه)، خو د نوم په توګه عوماً هغه بېړۍ ته ويل کېږي، کومه چې تر اوبو لاندې سفر کولای شي. دا اصطلاح تر سمندر لاندې کښتۍ لنډيز دی او په بېلا بېلو ژبو کې په دې ډول يادېږي، د بېلګې په ډول فرانسوي (sous-marin)، اسپانوي (submarino)، په داسې حال کې چې نورو ژبو يې اصلي اصطلاح ساتلې ده، لکه په هالنډي ژبه کې (Onderzeeboot)، الماني (Unterseeboot)، سويډني (Undervattensbåt) او روسي (подводная лодка: podvodnaya lodka)، د ټولو معنا ده «تر سمندر لاندې بېړۍ». په سمندري دود کې، تر اوسه عموماً ابتلونه د دوی اندازې ته له کتنې پرته ماکو بلل کېږي، نه بېړۍ. که څه هم په نارسمي ډول ورته کښتۍ ويل کېږي، د متحده ايالاتو اوبتلونو لپاره د هر اوبتل د نوم په بيل کې د USS (د متحده ايالاتو بېړۍ) مختاړی کارول کېږي، لکه USS Alabama. په شاهي سمندري ځواک کې، شونې ده چې د HMS به لقب «د هغه عضيم بېړۍ» يا « د هغه عظیم اوبتل» وبلل شي، په داسې حال کې چې وروستۍ بڼه يې کله کله په « HMS/m» ډول لنډيز کېږي، او عموماً  اوبتلونو ته د بېړۍ پر ځای ماکو ويل کېږي.
شپاړسمه او اولسمه پېړۍ
تر اوبو لاندې تلونکې لومړۍ وسيله چې د جوړولو اړند يې باوري معلومات شته په ۱۶۲۰ز کال کې د «کارنيليس ډريبيل» له خوا طرحه او جوړه شوې وه، نوموړی يو هالنډی او د انګلستان لومړي جيمز په خدمت کې بوخت و. دا د پيډلونو په وسايلو چلېده.
اتلسمه پېړۍ
د اوبولاندې سفر کونکې لومړۍ بېړۍ د «ټرټل» (۱۷۷۵) په نوم وه، دا په لاس چلېدونکی د پرګي (د څېړۍ مېوه) په بڼه يوه وسيله وه چې د امریکايي «ډيويډ بنشنل» له خوا جوړه شوې وه او يو تن پکې ځاېيدو. دا لومړی تاييد شوی اوبتل و چې په اوبو کې يې په ازاد ډول فعاليت او نقل او حمل وړتيا درلوده، همدا راز لومړی اوبتل و چې پېچونه پکې کارېدلي وو.
نولسمه پېړۍ
په ۱۸۰۰ز کال کې، فرانسې «نوټيلس» جوړ کړ، دا د انسان په ځواک چلېدونکی اوبتل و چې امريکايي «رابرټ فلټن» جوړ کړی و. هغه په ۱۸۰۴ز کال کې دا تجربه پرېښوده، کټ مټ هغه شان، څنګه چې برتانويانو د فلټن اوبتل په طرحه د بيا غور کولو لپاره کړي و.
په ۱۸۵۰ز کال کې، د «ولهيلم باور» «برانډټاوچر» په المان کې جوړ شو. دا په نړۍ تر ټولو زوړ پاتې اوبتل دی.
په ۱۸۶۴ز کال کې، د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال، د کانفدراسیون د سمندري ځواک «ايچ.ايل. هنلي» لومړی هغه پوځي اوبتل و چې د دوښمن يوه بېړۍ يې غرقه کړه، دا د « USS Housatonic» په نوم یوه سمندري بېړۍ وه، د دې د غرقولو لپاره د سپارې د پاسه له باروتو څخه ډک بيلر څخه کار اخيستل شوی چې د سمندر لاندې د ويشتل کېدونکي توغندي په توګه کارول کېدو. « Hunley » هم ډوب شو، ځکه چې د چاودنې د شدت څپو د دې عمله هم په سملاسي ډول ووژله او د اوبتل له منځ څخه د وتلو يا د اوبتل پر مخ وړلو مخنیوی يې وکړ.
اقتصادي تګلاره
د حکومتونو په اقتصاد کې د مالياتو، حکومت، بوديجې، د پيسو د برابرولو او ګټې نرخونو (د سود اندازه)، تر څنګ يې د کار بازار، ملي ملکيت او په اقتصاد کې د حکومت د مداخلو د ډېرو نورو برخو لپاره د کچو د ټاکلو سيستمونه رانغښتي دي.
د اقتصادي تګلارې ډېری عوامل يا په مالي تګلاره کې وېشل کېدای شي، کوم چې د مالياتو او لګښتونو د فعاليتونو سره سرو کار لري، يا د پيسو په تګلاره (سياست پولي) کې وېشل کېدای شي، کومه چې د پيسو د برابرولو او ګټې د نرخونو ټاکلو په اړه د مرکزي بانکدارۍ فعاليتونه سمبالوي.
په دا ډول تګلارو کې عموماً نړيوالې ادارې اغېز لري، لکه د پيسو نړيوال صندوق يا نړيوال بانک، همدا راز سياسي باورونه او د ټولو خواوو د تګلارو پايلې هم پکې اغېزناکې دي.
د اقتصادي تګلارو ډولونه
د حکومت نږدې هر اړخ يو مهم اقتصادي عنصر لري. د اقتصادي تګلارو د شته اقسامو په څو بېلګو کې لاندې شاملې دي:
وسايل او موخې
عموماً تګلارې په دې تمرکز لري چې ځانګړې موخې تر لاسه کړي، لکه د پيسو د پړسوب، بې روزګارۍ يا اقتصادي ودې په څېر موخې. کله کله نورې موخې هم پکې شاملې وي، پوځي لګښتونه يا ملي کول يې مهم دي.
دې ته د تګلارې موخې ويل کېږي: هغه پايلې چې د اقتصادي تګلارې څخه يې موخه تر لاسه کول وي.
د دې موخو د تر لاسه کولو لپاره، حکومت د تګلارې وسايلو څخه کار اخلي، کومې چې د حکومت تر واک لاندې وي. په دې کې عموماً د ګټې اندازه او د پيسو وړاندې کول، ماليه او د حکومت لګښتونه، تعرفې، د تبادلې نرخونه، د کار بازار اصول او د حکومت نور ډېر اړخونه شامل وي.
د وسايلو او موخو ټاکنه
د حکومت او مرکزي بانکونو لپاره د هغو موخو شمېر محدودې دي چې دوی کولای شي په لنډ مهال يې تر لاسه کړي. د بېلګې په دول، شونې ده هغه مهال په حکومت فشار وي چې د پيسو پړسوب کم کړي، بې روزګاري کمه کړي او د ګټې اندازې راکمې کړي، کله چې د دودپيسې د ثبات ساتلو هڅه کوي. که دا ټول د لنډ مهال لپاره د موخو په توګه ټاکل شوي وي، نو شونې ده چې تګلاره متنقاضه وي، ځکه چې د پيسو د پړسوب کمولو او دودپيسې د ثبات ساتلو عادي پايلې بې روزګاري زياتوي او د ګټې اندازې لوړوي.
د غوښتنې (طلب) د اړخ په وړاندې د مهيا کولو (عرض) د اړخ وسايل
شونې ده چې دا ستونزه د کوچني اقتصاد د مهيا کولو اړخ تګلارې په کارولو سره حل کړای شي، څو د بازار له برابرښت سره مرسته وشي. د بېلګې په ډول، شونې ده چې د سوداګرۍ د ټولنو يا بې روزګارۍ د بيمې اړوند قوانينو په بدلون سره په بالقوه ډول بې روزګاري کمه کړای شي، همدا راز په سترو اقتصادي (د غوښتنې اړخ) فاکتورونو هم کمېدای شي، لکه د ګټې اندازې.
د تګلارې د اصولو په مقابل کې اختياري تګلاره
په هر حال، د ۱۹۷۰ز لسيزې له رکود وروسته، د تګلارو جوړونکو د تګلارې د اصولو لور ته ميلان پیدا کړ.
د يوې اختياري تګلارې ملاتړ له دې امله کېږي چې تګلارو جوړونکو ته اجاز ورکوي، څو پېښو ته په چټکۍ سره ځواب ووايي. په هر حال، شونې ده چې اختياري تګلاره کې فعال بدلون راشي: شونې ده يو حکومت ووايي د پيسو پړسوب د مديریت لپاره غواړي د نامعلوم وخت لپاره د ګټې نرخونه لوړ کړي، خو وروسته خپل دريځ نرم کړي. دا چاره تګلاره بې باوره او په پايله کې بې اغېزې ګرځوي.
د سختو اختياري او د  اصولو پر بنسټ د سختې تګلارې تر منځ جوړجاړی په دې موخه دی چې يوې خپلواکې هستې ته اختياري ځواک ورکړي. د بېلګې په ډول، فدرالي احتياطي بانک، اروپايي مرکزي بانک، د انګلستان بانک او د استراليا احتياطي بانک، دا ټول د حکومت له مداخلې پرته د ګټې نرخونه ټاکي، خو اصول نه شي خپلولای.
د غېر اختياري تګلارې يوه بله بڼه د تګلارو يوه ټولګه ده، کومه چې د نړيوالې هستې له خوا تپل شوې وي. (د بېلګې په ډول) شونې ده چې د پيسو نړيوال صندوق د مداخلې په پايله کې منځ ته راشي.
د تاريخ په اوږدو کې اقتصادي تګلاره
لومړۍ اقتصادي ستونزه دا وه چې د اړتیا وړ سرچينې څه ډول تر لاسه شي، څو وکولای شي د يو لومړي حکومت فعاليتونه تر سره کړي: پوځي، سرکونه او نورې پروژې، لکه د اهرامونو جوړول.
ابتدايي حکومتونه عموماً د خپلو اقتصادي سرچينو لپاره د توکو يا خدماتو په بڼه د ماليې او په زور مزودرۍ متکي وو. په هر حال، د پيسو په جوړېدو سره د تګلاری لومړی اختيار منځ ته راغی. يو حکومت کولای شول چې په خپلو اتباعو د مالياتو په اېښودلو سره پيسې تر لاسه کړي. په هر حال، دوی اوس کولای شي چې د پيسو نرخ کم او په دې ډول د پيسو وړاندې کول زيات کړي.
لومړيو مدنيتونو همدا راز په دې اړه پرېکړې کړې وې چې ايا سوداګرۍ ته اجازه ورکړي او څه ډول په سوداګريو ماليې وضع کړي. يو شمېر لومړيو مدنيتونو، لکه بطليموسي مصر د بندې دودپيسې تګلاره خپره کړه، په کومه کې چې بهرني سوداګر اړ و چې خپلې پيسې په سیمه ييزو پيسو بدلې کړي. دې چارې په اغېزناک ډول په بهرنۍ سوداګرۍ لوړې تعرفې وضع کړې.
د مودرن عصر تر لومړيو پورې، د تګلارې نور اختيارات جوړ شول. د سوداګرۍ او نورو محدوديتي سوداګريو د فعاليتونو په اړه د پام وړ شخړې موجودې وې، لکه د سمندري سفر قوانين، ځکه چې د سوداګرۍ تګلاره هم تر ملي شتمنۍ پورې تړلې وه او هم د بهرنۍ او استعماري تګلارې پورې.
د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې، د پيسو معيارونه يوه مهمه موضوع وګرځېده. سره او سپين زر په جلا جلا تناسب سره وړاندې کېدل. په هر فلز چې باور کېدو، په ټولنه کې يې د جلا جلا ډلو پر شتمنۍ اغېز پرېښود.
چیبوکسري
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
چيبوکسري (په روسي: Чебоксары؛ چواش: Шупашкар) د روسيې د چواش جمهوريت پلازمېنه او د وولګا سيند پر غاړه يو بندر دی. دا د (2010 سرشمېرنې) له مخې 453,721 تنه نفوس لري.
قصاص
په اسلامي فقه کې غچ اخیستل: یوه قانوني ټاکل شوې سزا ده چې مرتکب ته یې د هغه په ​​څیر سزا ورکول کیږي.
توماس مور
توماس مور (زوکړه: د ۱۴۷۸ زکال د فبروري ۷ مه – مړینه: د ۱۵۳۵ زکال د جولای ۶ مه) چې په کاتولیک کلیسا کې د سنټ توماس مور په توګه ورته درناوی کېږي، انګلیسي وکیل، قاضي، ټولنیز فیلسوف، لیکوال، دولتي چارواکی او د رنسانس د دورې پیاوړی انسان پال و. نوموړی د ۱۵۲۹ زکال له اکتوبر میاشتې څخه د ۱۵۳۲ زکال تر مۍ میاشتې پورې د انګلستان لومړي وزیر و. هغه د اتوپیا په نامه کتاب لیکلي چې په ۱۵۱۶ زکال کې خپور شوی چې په هغو کې یې د آرماني جزیروي دولت سیاسي نظام تشرېح کړی.
قصاص
د انتقام ژبی تعریف
په عربي ژبه کې انتقام مطلق مساوات او تعقیب دی. او د هغه نخښې له پرې كولو څخه انتقام اخيستل كيږي، چې د هغه تعقيب كوي او له هغه څخه كيسه ليكونكي، ځكه چې د نخښو، خبرونو او د شعر د پرې كولو اثر لري، نو داسې ده، لكه قاتل د قتل لاره خپله كړه. په هغه کې یې خپل نخښه پرې کړه، او په هغه کې یې په خپله لاره روان شو، او له دې څخه د الله سبحانه وتعالی قول دی (نو دوی په کیسه کې خپلو نښو ته راستانه شول) (سورت الکهف) او د قطع کولو لپاره ورته ویل شوي دي. هغه څه چې د دوی په منځ کې دي پرې کړي، او له هغه څخه یې غچ اخیستی، ځکه چې هغه به هغه د هغه زخم په څیر زخم کړي، یا به یې هغه ووژني، او ویل کیږي چې حاکم له فلان څخه جلا کړ. او هغه یې له منځه یوړ، نو هغه یې اطاعت وکړ، یعنی له هغه څخه یې غچ واخیست.
توماس مور
هغه تر ډېره پورې د پروتستاني اصلاحاتو پر وړاندې مخالفت وکړ او د مارتین لوتر، هالدریش زوینګلی، جان کالوین او ویلیام تیندل د الهیاتو پر وړاندې یې په لیکلي ډول خپل مخالفت څرګند کړ. هغه له کاتولیک کلیسا څخه د اتم هنري له جلاتوب سره شدید مخالفت وکړ او د انګلستان د عالي کلیسا د مشر په توګه یې د هنري د رسمیت پېژندلو او همدارنګه یې د آرګون له کاترین سره د هغه د واده له منلو ډډه وکړه. د برترۍ د لوړې کولو څخه د ډډه کولو له امله په خیانت تورن شو او اعدام شو. داسې راپور ورکړل شوی چې هغه د خپل اعدام پر مهال ویلي: «زه د پاچا ښه او د خدای لومړی بنده مړ کېږم».
یوولسم پاپ پیوس په ۱۹۳۵ زکال کې مور شهید وباله. په ۲۰۰۰ زکال کې دویم پاپ جان پال نوموړی د دولتي چارواکو او سیاستوالو لوی شفاعت کوونکی (patron saint وباله.
لومړنی ژوند
توماس مور د ۱۴۷۸ زکال د فبروري په ۷ مه د لندن ښار په میلک سټریټ کې وزېږېد. نوموړی د بریالي وکیل او وروسته قاضي جان مور او د هغې د مېرمن اګنس (کورنی نوم یې ګرونګر و) د شپږو ماشومانو دویم و. مور په سنټ انتوني ښوونځي کې زده کړې وکړې چې دغه ښوونځي وروسته د لندن تر ټولو غوره ښوونځی وګڼل شو. له ۱۴۹۰ زکال څخه تر ۱۴۹۲ زکال پورې مور د کانټربري د لوی کشیش او د انګلستان د لارډ چانسلر یا لومړي وزیر جان مورټون چپن وړونکی و.
مور په ۱۴۹۲ زکال کې په اکسفورډ کې خپلې زده کړې پیل کړې او کلاسلیک تحصیلات یې ترلاسه کړل. هغه د توماس لیناکر او ویلیام ګروسین تر نظر لاندې په زده کړو کولو لاتین او یوناني زده کړه. مور په اکسفورډ کې له دوه کاله زده کړې وروسته – د خپل پلار په ټینګار – اکسفورډ خوشی کړ څو د لندن د حقوقي مراکزو په یوه مرکز کې حقوقي زده کړې وکړي. مور په ۱۴۹۶ زکال کې د لینکولن حقوقي مرکز شاګرد شو؛ نوموړی تر هغه مهاله هلته پاتې شو کله چې یې په ۱۵۰۲ زکال کې د وکیلانو ډلې ته لار ومونده.
معنوي ژوند
له روتردام څخه د هغه د ملګري او الهیات پوه دسیدریوس اراسموس په خبره مور څو ځله په کلکه سره دا فکر وکړ څو خپل حقوقي مسلک ته شا کړي او راهب شي. له ۱۵۰۳ زکال څخه تر ۱۵۰۴ زکال پورې هغه د لندن له دیوالونو بهر د کارتوسي صومعۍ په څنګ کې ژوند وکړ او د راهبانو په روحاني چارو کې به یې برخه اخیسته. په داسې حال کې چې هغوی د ده تقوا په کلکه سره ستایله، خو بالاخره یې پرېکړه وکړه چې غیرروحاني پاتې شي، په ۱۵۰۴ زکال کې پارلماني ټاکنو ته ودرېږي او راتلونکی کال واده هم وکړي.
کورنی ژوند
مور په ۱۵۰۵ زکال کې له جین کلت سره واده وکړ. همدغه کال هغه د هغه کور یوه برخه ځانته ګرو کړه چې د اولډ بارج په نوم پېژندل کېده او د د لندن سنټ سټیفن والبروک کلیسا ته څېرمه په باکلرزبري کې یې موقعیت درلود. اته کاله وروسته هغه ټول دغه کور خپل کړ او تر هغه مهاله چې چلسي ته یې کډه وکړه په ټولیزه توګه یې نږدې ۲۰ کاله دلته ژوند وکړ. اراسموس څرګنده کړې چې مور غوښتل خپلې ځوانې مېرمنې ته د هغو زده کړو په پرتله چې وړاندې یې په کور کې کړې وې غوره تحصیلات ورکړي؛ له همدې امله یې هغه د موسیقي او ادبیاتو په برخه کې وروزله. جین په ۱۵۱۱ زکال کې مړه شوه.
مور په ۳۰ ورځو کې «د خپلو ملګرو د لارښوونې او عرف پر خلاف» په شرایطو له برابرې یوې ښځې سره د خپلو ګڼ شمېر ملګرو په حضور کې واده وکړ. هغه د الیس میډلټون په نامه کونډه ښځه د خپلو کورنیو چارو او له ماشومانو څخه د ساتنې په موخه وټاکله. د هغوی د واده چټکتیا دومره غیرعادي وه چې وه یې شو کولای د واده د ممنوعیت له قوانینو ځان خلاص کړي؛ هغه چاره چې نوموړي د خپل غوره شهرت لرلو امله ورته په آسانۍ لاسرسی وموند.
مور له خپلې دویم واده ماشومان نه لرل، خو د الیس د پخواني مېړه څخه پیدا شوې لور یې د خپلې لور په توګه را لویه کړه. له دې سربېره الیس د دوه نورو ځوانو نجونو سرپرستي هم وکړه: آن کرساکر چې بالاخره یې د هغه له زوی جان مور سره واده وکړ او مارګاریت ګېګز (وروسته کلمنټ) چې د دوی د کورنۍ یوازنۍ هغه غړې وه چې د هغه د اعدام شاهده وه (نوموړې د مور د اعدام په ۳۵ مه کالیزه کې مړه شوه او د هغې لور د مور له وراره ویلیام راستل سره واده وکړ). مور چې یو مهربانه پلار و هر هغه مهال به چې د دولتي او قانوني چارو په موخه له کوره لرې و خپلو ماشومانو ته به یې لیک لیکه او هغوی به یې هم هڅول څو ده ته لیک ولیکي.
مور تر ډېره په دې ټینګار درلود چې لوڼې یې هم د زوی په څېر کلاسیکې زده کړې وکړي، هغه لیدلوری چې هغه مهال په بشپړه توګه غیرعادي و. د هغه مشرې لور مارګاریت د خپلې پوهې په ځانګړې توګه په یوناني او لاتین باندې د تسلط موندلو له امله د هغه ډېر تشویق ترلاسه کاوه. مور د ۱۵۲۲ زکال په سپټمبر میاشت کې وروسته له هغې خپلې لور ته پر هغې د علمي لاسته راوړنو له امله د ویاړ کولو وویل چې هغه د خپلې لور لیکلی خط کشیش ته وښود؛ لور یې د هغه له خولې ویلي: "هغه مهال چې کشیش لاسلیک ته وکتل چې د یوې ښځینه خط دی، ډېر حیران شو او په ډېری لیوالتیا یې دا لیک ولوست ... هغه وویل چې هېڅکله مې باور نه راځي چې دا دې ستاسو کار وي، مګر دا چې هغه مې باوري کړ او هغه پر ویلو پیل وکړ. هغه په تر ټولو غوره عباراتو وستایۍ ... د دغې خالصې لاتین، د هغو د سموالي، پوهې او له زده کړو سره د مینې له امله. هغه ژر جیب ته لاس کړ او یوه پرتګالي [پرتګالي د طلا سکه] یې را وویستله ... څو تاته یې ستا د ستاینې په موخه ولېږي او څرګنده کړي چې دعا یې له تا سره ده."
لومړنۍ سیاسي چارې
په ۱۵۰۴ زکال کې مور د ګریټ یارموث د استازي په توګه پارلمان ته لار ومونده او په ۱۵۱۰ زکال کې یې له لندن څخه استازولۍ ته مخه کړه.
له ۱۵۱۰ زکال وروسته مور د لندن ښار له دوه اداره کوونکو ادارو څخه د یوې د مشر په توګه خدمت کاوه، هغه ځایګی چې پام وړ مسئولیت ور ترغاړې و او همدلته یې د یوه رښتیني او اغېزمن دولتي مامور په توګه  شهرت وموند. مور په ۱۵۱۴ زکال کې دولتي شورا ته لار ومونده او همدغه کال د پاچا د مشاورینو د ډلې مشر وټاکل شو. مور د یورک د لوی کاردینال کشیش توماس وولسي سره یوځای په کاله او بروخه کې د روم د سپېڅلي سترواک پنځم چارلز سره له یوه دیپلماتیک ماموریت وروسته عالي دولتي استازی شو او په ۱۵۲۱ زکال کې د خزانه دارۍ د مرستیال په توګه وټاکل شو.
انساني حکمت
انساني حکمت یا انټروپوسوفي هغه معنویت پالونکی خوځښت دی چې بنسټ یې د ۲۰مې پېړۍ په لومړیو کې د ارواه پالونکي روډولف شټاینر له خوا کېښودل شو او د یوې عیني معنوي او عقلاني درک وړ نړۍ د شتون فرضیه وړاندې کوي. د انساني حکمت پالنې د ملاتړو موخه دا ده چې د احساسي تجربې اړوند د خپلواک تفکر له لارو چارو څخه په ګټنې د معنوي پراختیا په برخه کې مخکې لاړ شي. په داسې حال کې چې د انټروپوسوفي ډیرې برخې شبه علمي بڼه لري (یعنې دا چې د علمي لارو چارو پر بنسټ نه دي)، خو پلویان یې ادعا کوي چې دوی خپل لیدلوري په داسې توګه وړاندې کوي چې په عقلاني بحث سره تائید وړ دي او څرګندوي چې دوی په دې لټه کې دي څو خپلې چارې په کره بڼه له هغو لارو چارو او توضیحاتو سره د پرتلې وړ وګرځوي چې ساینس پوهان یې د فزیکي نړۍ اړوند ترسره کوي.
انساني حکمت یا انټروپوسوفي په جرمني آیډیالېزم، عرفاني فلسفو او د نژاد پرستانه شبه علمي چارو په ګډون په علم ته ورته مواردو کې ریښه لري. شټاینر د انټروپوسوفي اصطلاح (له یوناني انټرو پو- 'انسان'، او سوفیا، 'حکمت' څخه اخیستل شوې) انسان پالنې ته د خپلې فلسفې د انحراف او پر هغو باندې د ټینګار په موخه غوره کړه. نوموړي خپله دغه فلسفه «د معنوي نړۍ علمي څېړنه» تعریف کړې او یو شمېر نور یې «د فلسفې او کلتور خوځښت»، «معنوي خوځښت»، «معنوي پوهه»، یا «فکري نظام» بولي. د انساني حکمت نظریات د نورو ځای نیونکو خوځښتونو له خوا په ګڼ شمېر برخو له دې ډلې په زده کړو (په والډورف ښوونځیو او همدارنګه په کمپهېل خوځښت کې)، کرهڼې، طبابت، بانکوالۍ، سازماني پراختیا او هنرونو کې کارول شوي دي. د شټاینر د نظریاتو اصلي ملاتړی سازمان انټروپوسوفیکي ټولنه ده چې مرکزي دفتر یې د سویس د درناش ښار په ګویتنهم ماڼۍ کې دی.
د انټروپوسوفي په ملاتړ کوونکو کې لیکوالان سال بلو او سلما لاګرلوف؛ نقاشان پیټ مونډریان، واسیلي کانډینسکي او هیلما آف کلینټ؛ فلم جوړونکی آندري تارکوفسکي؛ د ماشومانو اروایي درملګره ایوا فرومر؛ په موسیقۍ درمل کوونکې ماریا شوپل؛ د رومووا آئین بنسټګر ویودوناس او د ګرجستان پخوانی ولسمشر زویاد ګامساخوردیا شامل دي. په داسې حال کې چې د کرهڼه پالونکي ارهارډ بارتش، ډګروال هرمن شنایډر او د ګشتاپو د رئیس هاینریش مولر په ګډون د نازي ګونډ ډیری مخکښ غړي د انټروپوسوفي پلویان پاتې شوي، خو له دې سره د سپین ګل د مقاومت کوونکي خوځښت د غړې تراوتا لافرینز په څېر یو شمېر نازي ضد کسان یې هم پیروان و. ورته مهال روډولف هس چې د والډورف ښوونځيو مشر او مالي ملاتړ کوونکی او همدارنګه د بایوډینامیکي کرهڼې یو له سرسختو دفاع کوونکو څخه و؛ د انساني حکمت یا انټروپوسوفي له ملاتړو څخه و.
مذهبي تاریخ لیکونکي اولاو هامر د انټروپوسوفي اصطلاح د «اروپا په تاریخ کې د مهمې معنوي ټولنې» په توګه یاده کړې. له دې سره د مایکل شرمر، مایکل روس، ادزارد ارنست، ډیویډ ګورسکي او سیمون سنګ په ګډون ګڼ شمېر ساینس پوهانو، طبیبانو او فیلسوفانو د طبابت، ژوند پوهنې، کرهڼې او زده کړو په برخه کې د انټروپوسوفي کارونه ګواښوونکې بللې او پر هغو باندې یې د شبه علمي موضوع په توګه نقد کړی دی. د شټاینر په هغو ادعا ګانو کې چې معاصر علم رد کړې دي؛ نژادي تکامل، کړنلار لیدنه (شټاینر ادعا کوله چې هغه کړنلار لیدونکی و) او اتلانتیس افسانه په کې شاملېږي.
تاریخچه
د انټروپوسوفي د بنسټګر روډولف شټاینر لومړنۍ چارې د فلسفې د آزادۍ (Philosophy of Freedom) تر عنوان لاندې (چې همدارنګه د معنوي چارو او د یو معنوي مسیر په توګه د شهودي تفکر په توګه هم ژباړل شوی) د هغه د اثر پر مټ خپل اوج ته ورسېدې. په دغه اثر کې شټاینر د باطني تجاربو په ځانګړې توګه د هغو تجربو پر مټ چې د تفکر د خلاقانه فعالیت پر بنسټ رامنځته کېږي د آزادې ارادې (اختیار) مفهوم ته وده ورکړه.
د شلمې پېړۍ په پیل کې د شټاینر لیوالتیا په ځانګړې بڼه د معنویت لور ته منحرفه شوه. د هغه چارې لامل وګرځېدې د هغو پام جلب کړي چې د معنویت له نظریاتو سره یې لیوالتیا لرله؛ یو له دغو څخه تئوسوفي ټولنه وه. له ۱۹۰۰ زکال وروسته شټاینر د تئوسوفیانو له خوا د خپلو نظریاتو د مثبت هرکلي په غبرګون کې په مخ پر زیاتوالي بڼه له تئوسوفي ټولنې سره په خپلو چارو تمرکز وکړ او په ۱۹۰۲ زکال کې په جرمني کې د دغې ټولنې د څانګې مشر وټاکل شو. د هغه د مشرۍ پر مهال د دغې ټولنې د غړو شمېر په ډارماتیکه بڼه تغیر وکړ او یوازې له څو محدود شمېر کسانو څخه یې د غړو کچه ۶۹ ډلو ته ورسېده.
په ۱۹۰۷ زکال کې د شټاینر او تئوسوفي ټولنې ترمنځ په اړیکو کې فاصله ښکاره شوه. په داسې حال کې چې یادې ټولنې ختیځ لیدلوري په ځانګړې توګه د هغو هندي ډول ته انحراف درلود، شټاینر هڅه کوله څو داسې لارې ته پراختیا ورکړي چې عیسویت او طبیعي علوم وپوښي. دغه جلا توب هغه مهال نور له منځه تلونکی نه و کله چې د تئوسوفي ټولنې د هماغه مهال عمومي مشرې اني بیسانټ د جدو کریشنامورتي په نامه ماشوم د عیسی بېرته را ژوندۍ شوې بڼه وبلله. شټاینر شدید مخالفت وښود او د کریشنامورتي او عیسي ترمنځ یې هر ډول پرتله ملنډې وبللې. کلونه وروسته خپله کریشنامورتي هم دغه ادعا رد کړه. له بیسانټ سره د هغه دومداره مخالفتونه لامل وګرځېدل څو نوموړی د ادیار له تئوسوفي ټولنې جلا شي. د هغه جلاتوب لامل وګرځېد د دغې ټولنې ډېری جرمني غړي او همدارنګه په ملي کچه د هغو د نورو برخو غړي یې هم ملتیا وکړي.
دغه مهال شټاینر د یو معنوي لارښود او متخصص په توګه پام وړ ځایګی موندلی و. هغه له اکاشیکو سوابقو (چې ځینې مهالونه «اکاشا تاریخ» هم بلل کېږي) څخه د خپلې مستقیمې تجربې اړوند خبرې کولې چې انګېرل کېږي د تاریخ معنوي پېښې، له تاریخ وړاندې پېښې او د نړۍ او بشریت راتلونکې بیانوي. د هغه په یو شمېر آثارو کې د باطني ودې مسیر توصیف شوی چې پر باور یې ده احساس کړی چې هر چا ته اجازه ورکوي ورته معنوي تجربو ته لاسرسی ولري. د شټاینر له نظره صوتي بصیرت کېدلای شي تر یوې کچې پورې د ځان د اخلاقي او معرفتي دسپلین د دقیقو بڼو په تمرین کولو، تمرکز او مراقبې سره پراختیا ومومي. شټاینر په ځانګړې توګه په دې باوري و چې د یوه کس معنوي وده یوازې د هغه د اخلاقي ودې له یوې دورې وروسته رامنځته کېدلای شي.
په ۱۹۱۲ زکال کې شټاینر له تئوسوفي ټولنې جلا شو څو خپله جلا ډله تاسیس کړي او هغو ته یې د انټروپوسوفي ټولنې نوم غوره کړه. له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د دغې ځوانې ټولنې غړو په یو شمېر برخو لکه په ځانګړو او سنتي زده کړو، کرهڼې او طبابت کې د شټاینر له نظریاتو څخه په ګټنې د یو کلتوري خوځښت د رامنځته کولو هڅو ته مخه کړه.
په ۱۹۲۳ زکال کې د دغه ټولنې د مشرانو غړو چې په باطني ودې یې تمرکز درلود او همدارنګه د معاصرو ټولنیزو بدلونونو د فعال کېدو سره د لیواله ځوانو غړو ترمنځ درځ را پیدا شو. د دغه درځ رامنځته کېدو په غبرګون کې شټاینر هڅه وکړه د معنوي علومو په برخه کې د یو ښوونځي په جوړولو سره دغه درځ بېرته ډک کړي. شټاینر د دغه بېرته زېږېدلي خوځښت د معنوي بنسټ په موخه د مراقبې د بنسټیزې ډبرې (Foundation Stone Meditation) تر عنوان لاندې اثر ولیکه چې د انټروپوسوفیکي نظریاتو مرکزي ډبرلیک یې جوړ کړ.
شټاینر له څه باندې یو کال وروسته په ۱۹۲۵ زکال کې ومړ. دویمې نړیوالې جګړې په لنډ مهالې توګه د اروپا په لویه وچه کې د انټروپوسوفي خوځښت د چارو مخه ونیوله ځکه چې نازي دولت د هغو د کلتور ضد ګڼ شمېر عملي لارو چارو له امله د انټروپوسوفي ټولنې فعالیت منع کړ. په داسې حال کې چې د نازي ګوند لږ تر لږ یو مخکښ غړی، روډولف هس د انټروپوسوفي پیاوړی ملاتړی و، خو ډېر لږ شمېر انټروپوسفېستان ملي سوسیالېست ګوند ته اړوند و. په واقعیت کې شټاینر د نازي رژیم په لوړو پوړیو کې هم ملاتړي او هم مخالفین لرل. سټوډن مایر د «ګڼ شمېر وګړو تر لاس لاندې د ګوندي څو کلن نظام» اړوند خبرې کولې، له همدې امله د انټروپوسوفي پر وړاندې د نازیسم کړنلار د هغوی د ایډیولوژیک یووالي له مخې نه مشخصه کېږي. هغه مهال چې هس بریتانیا ته کډوال شو، دغې ټولنې خپل پیاوړی ملاتړی له لاسه ورکړ، خو له دې سره هم انټروپوسفېستان د مخکښو نازیانو ترمنځ بې ملاتړو پاتې نه شول.
بورياتيا جمهوريت
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:105%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;" <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> بوریاتیاد روسیې یو له جمهوریتونو څخه دی. دا جمهوریت په مرکزي سایبریا او د بیکال جهيل ختیځ څنډه کې موقعیت لري، او پلازمینه یې اولان-اودې ده او نفوس یې 978,588 (2021 سرشمیرنه) دی.
سرچینې
وېشنيزه:روسيه وېشنيزه:روسي رادارونه وېشنيزه:روسي ساينسپوهان وېشنيزه:روسي اوبتلونه وېشنيزه:روسي سياستوال وېشنيزه:روسي وېشنيزه:روسي اغوستن
معیاري ازموینه
معیاري ازموینه هغې ازموینې ته ویل کېږي چې په منسجم یا معیاري ډول اخیستل کېږي او نمرې ورکول کېږي. معیاري ازموینې په داسې ډول ډیزاینږي یا جوړېږي چې پوښتنې او تعبیرونه یې مطابقت لري او له مخکې په ټاکل شوي معیاري ډول اجرا او نمرې ورکول کېږي.
د معیاري ازموینې برعکس غیر معیاري ازموینه ده چې بېلابېلو کسانو ته په کې بېلابېلې پوښتنې ورکول کېږي یا هم همدا ډول ازموینه تر ډېرو متفاوتو شرایطو لاندې اخیستل کېږي (مثلاً یوې ډلې ته د بلې ډلې په پرتله د ازموینې د بشپړولو لپاره ډېر کم وخت ورکول کېږي) یا په متفاوت ډول ارزول کېږي (مثلاً د یوه زده کونکي ځواب سم بلل کېږي، خو د بل زده‌کوونکي هماغه ډول ځواب ناسم بلل کېږي).
ډېری هغه کوېزونه یا ورځنۍ ازموینې چې زده‌کوونکي یې د ښوونځي په جریان کې ورکوي، له معیاري ازموینې سره مطابقت لري. یعنې په ټولګي کې ټول زده‌کوونکي په ورته وخت او ورته شرایطو کې ازموینه ورکوي او ټول زده‌کوونکي د ښوونکي له‌خوا په ورته ډول درجه بندي کېږي. د معیاري ازموینې اصطلاح معمولاً هغو ازموینو ته کارول کېږي چې په لویه کچه اخیستل کېږي، لکه د لویانو هغه ازموینه چې غواړي یوه ځانګړې دنده ترلاسه کړي او یا هم هغه ازموینه چې په یوه ځانګړي سن کې یې ټول زده‌کوونکي ورکوي.
تعریف
د معیاري ازموینې تعریف د وخت په تېرېدو سره یو څه بدل شوی دی. په ۱۹۶۰ کال کې معیاري ازموینې د هغو ازموینو په توګه تعریف شوې وې چې شرایط او محتوا یې د هر چا لپاره مساوي وي، دې ته له پامه پرته چې ازموینه کله، چېرې او یا چا ورکړې ده یا چا نمرې ورکړې دي. د معیاري کولو موخه دا ده چې نمرې د نورو شیانو پر ځای د یوه کس وړتیاوې او مهارتونه څرګند کړي.
د یوویشتمې پېړۍ په پیل کې دغه تمرکز د شرایطو له سخت ورته‌‌والي څخه د شرایطو عادلانه کېدو ته واوښت. مثلاً که د یوه ازمویل کېدونکي کس لاس مات وي او له دې امله ورو ورو لیکل کوي، که هغه تو یو څو دقیقې زیات وخت ورکړل شي، دا به ډېر عادلانه کار وي او د هغه د رښتینې پوهې په اړه به لا ډېر باوري درک رامنځته کړي. که چېرې د ازموینې موخه دا وي چې زده‌کوږنکي څومره په چټکۍ لیکل کولی شي، په دې حالت کې که د ازموینې ورکوونکي ته اضافي وخت ورکول کېږي نو دا ازموینه معیاري نه بلل کېږي.
چین
په چین کې د معیاري ازموینې تر ټولو لومړني شواهد د هان د کورنۍ مهال ته رسېږي. هغه مهال په شاهي ازموینو کې شپږ هنرونه وو چې موسیقي، غشی ویشتنه، د اس سپرلي (نيزه بازي)، حساب، لیکل او د عمومي او خصوصي برخو د دودونو او مراسمو په اړه پوهه په کې شامل وو. دغه ازموینې د دولتي بیوروکراسۍ لپاره د کارکوونکو د غوره کولو لپاره اخیستل کېدې.
وروسته بیا د نظامي ستراتیژیو، ملکي قانون، عوایدو او مالیاتو، کرنې او جغرافیې برخې هم دغو ازموینو ته ور اضافه شوې. په دې ډول ازموینې تر زرو کلونو د ډېر وخت لپاره بنسټیزې شوې.
دا مهال معیاري ازموینې په پراخه کچه کارول کېږي چې تر ټولو مشهور سیستم یې د ګاوکاو په نامه یادېږي.
انګلستان
معیاري ازموینه په اروپا کې د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې پیل شوه چې ماډل یې د چینایي ماندارین ژبې له ازموینو څخه واخیستل شو. د بریتانیا استعماري مشرانو د دغه کار ملاتړ وکړ چې تر ټولو مهم یې په چین کې د بریتانیا کونسل «توماس ټایلور مېډوس» و. مېډوز خبرداری ورکړ چې که معیاري ازموینې سملاسي په ټوله امپراتورۍ کې عملي نه‌شي، د بریتانوي امپراتورۍ د ړنګېدو احتمال شته.
له بریتانیا څخه معیاري ازموینې نه یوازې د بریتانیا ټولو هم‌ګټو هېوادونو ته، بلکې ټولې اروپا او امریکا ته خپرې شوې. د دغو ازموینو له خپرېدو سره صنعتي انقلاب لا ډېره مرسته وکړه. د صنعتي انقلاب په جریان کې او تر هغه وروسته د اجباري زده‌کړو د قوانینو له امله د ښوونځي د زده‌کونکو شمېر زیات شو او له همدې امله د هغو پرانیستو ارزونو استفاده کمه شوه چې عیني ارزونه یې د ذاتاً ذهني ماهیت له امله ستونزمنه وه.
د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې د بریتانوي پوځ لپاره د افسرانو د روزنې او نورو دندو لپاره د نوماندانو د غوره کولو په موخه معیاري ازموینې رامنځته شوې. په دغو ازموینو کې د سرتېرو ذهني وړتیاوې، میخانیکي مهارتونه، له نورو سره د کار کولو وړتیا او نورې ځانګړنې ارزول کېدې. پخواني مېتودونه ناسم وو او له همدې امله به ی په پایله کې د افسرۍ د زده‌کړو لپاره ناسم عسکر غوره کول.
متحد ایالتونه
معیاري ازموینه له نولسمې پېړۍ راهیسې په امریکا کې د زده‌کړو یوه برخه وه، خو د متحدو ایالتونو په ښوونځیو کې پر معیاري ازموینه اصلي تکیه په شلمه پېړۍ کې وشوه.
کډوالۍ د نولسمې پېړۍ په منځ کې په متحدو ایالتونو کې د معیاري ازموینو له ودې سره مرسته وکړه. کله چې خلکو لومړی ځل د ټولنیز رول د ازمویلو او د ټولنیز ځواک او او موقعیت د موندلو لپاره متحدو ایالتونو ته لاړل، معیاري ازموینې وکارول شوې.
کالج ته د داخلېدو د ازموینې پلاوي تر ۱۹۰۰ کال پورې په پوهنتون او کالج کې د منل کېدو یا پوهنتون او کالج ته د داخلېدو لپاره کومه معیاري ازموینه چمتو نه کړه. د دوی لومړنۍ ازموینې په ۱۹۰۱ کال کې په نهو مضامینو کې واخیستل شوې. د داخلېدو لپاره دا ازموینه د متحدو ایالتونو د شمال ختیځو غوره پوهنتونونو د معیارونو مطابق واخیستل شوه. په اصل کې دا ازموینه د دې لپاره هم په پام کې وه چې د شپې او ورځې د سیستم لرونکو ښوونځیو نصاب معیاري کړي.
ډيزاین
یوه لویه اکاډمیکه ازموینه معمولاً هم د انسان له‌خوا د نمرو ورکولو او هم د کمپیوټر له‌خوا د نمرو ورکولو برخې لري.
یوه معیاري ازموینه ښايي د څو انتخاب لرونکو پوښتنو، د سمو او ناسمو پوښتنو، تشرېحي پوښتنو، معتبرو ارزونو یا د ارزونې له کوم بل ډول څخه جوړه شي. څو انتخاب لرونکې، سمې او ناسمې پوښتنې اکثراً د هغو ازموینو لپاره غوره کېږي چې زرګونه خلک په کې ګډون کوي، ځکه چې په دا ډول ازموینو کې ګډونوالو ته د هغو ځانګړو ځواب‌پاڼو له لارې په ګړندي او معتبر ډول نمرې ورکول کېږي چې کمپیوټر یې لوستلی شي یا د کمپیوټر په مرسته تنظیمېږي. ځینې معیاري ازموینې لنډ ځواب یا د مقالې لیکلو برخې لري چې د خپلواکو ارزوونکو له‌خوا نمرې ورکول کېږي او ځواب ته د نمرې ورکولو لپاره قواعد یا لارښوونې او معیارونه کاروي.
ماشیني او انساني نمرې
د شلمې پېړۍ له وروستیو راهیسې هغه معیاري ازموینې چې د کمپيوټر په مرسته نمرې ورکول کېږي، په لویه کچه کې په دې خاطر پراخې شوې دي چې اسانه دي او لګښت یې کم دی. ډېری ملي او نړیوالې ارزونې په بشپړ ډول د خلکو له‌خوا نه ارزول کېږي.
اشخاص یا انسانان په هغو مواردو کې د نمرو ورکولو لپاره په ارزونه کې ښکېلېږي چې کمپیوټر په اسانۍ سره نمرې نه‌شي ورکولی او د دغسې مواردو یوه بېلګې مقالې دي. مثلاً تر فراغت وروسته ازموینه د کمپیوټر په مرسته اجرا کېدونکې ارزونه ده چې د لیکلو له برخې پرته د اشخاصو له‌خوا نمرو ورکولو ته هېڅ اړتیا نه لري.
د دولتي واکونو وېش
د واکونو ویش په بېلابېلو څانګو باندې هغه ډول دولتي یا حکومتي ویش ته ویل کېږي چې هر یوه څانګه یې په داسې ډول جلا او خپلواک مسئولیتونه لري چې یو تر بله د واکونو او مسئولیتونو په برخه کې ټکر وه نه لري. د معمول ویش له مخې دولتي واکونه په دریو برخو ویشل کېږي: مقننه قوه، اجرایه قوه او قضایه قوه چې ځینې وختونه ورته د درې اړخیز سیاست ډول هم ویل کېږي. دغه ډول ویش د پارلماني او نیمه ریاستي نظامونو سره په ټکر کې دی چې په هغو کې د مختلفو قواوو په ځانګړې توګه د اجرایوي او مقننې قوو ترمنځ وظایف او په هغو کې غړیتوب په یو بل کې نغښتي دي.
د واکونو د وېش د سیستم موخه د کنټرول او تعادل پر بنسټ د قدرت له متمرکز کېدو څخه مخنیوي دی. د قواو د تفکیک موډل تر ډېره پورې په ناڅرګنده او همدارنګه مترادفه ډول د درې اړخیز سیاست (trias politica) د اصل په توګه کارول کېږي. په داسې حال کې چې د درې اړخیز سیاست موډل د جلاتوب یو رایج ډول دی او داسې دولتونه شتون لري چې له دریو څخه زیاتې او یا کمې څانګې لري.
لرغونی مهال
ارسطو د لومړي ځل لپاره په خپل اثر سیاست (Politics) کې د مختلط یا «ترکیبي» حکومت اړوند یادونه کړې، نوموړي د دغه مورد اړوند د لرغوني یونان د ښاري دولتونو مشروطه ډولونو ته اشاره کړې. د روم په جمهوریت کې د روم مشرانو جرګه، شوراګانې او ټولنې د پولیبیوس د ترکیبي حکومت د بېلګې په توګه ښوول شوې (Histories، شپږم کتاب، ۱۱-۱۳) دا پولیبیوس و چې کنټرول او تعادل یې په تفصیل سره توضیح کړي او د لیکورګوس سپارتا حکومت یې په دغه ډول لومړنی دولت بللی.
په انګلستان او د هغو په مستعمرو کې معاصر لومړني ترکیبي دولتونه
ژان کالون (۱۵۰۹- ۱۵۶۴ زکال) د داسې یو دولتي سیسټم ملاتړی و چې په کې سیاسي واک د دیموکراسي او اشرافیت ترمنځ وېشل شوي وي (ترکیبي دولت). کالون د دیموکراسۍ له غوره توبونو ستاینه وکړه او څرګنده یې کړه چې :« که چېرې خدای خلکو ته اجازه ورکړي څو خپل حکومت او قضات په خپله وټاکي دا به یوه ډېره ارزښتناکه الهي ډالۍ وي». له سیاسي واک څخه د ناوړه ګټنې د ګواښ د کمښت په موخه کالون د داسې سیاسي جوړښت د جوړېدو وړاندیز وکړ چې باید د یوبل بشپړونکي و اوسي او د کنټرول او تعادل په سیسټم کې رامنځته شي.
په دې ترتیب کالون او پیروانو یې د سیاسي مطلقیت پالنې پر وړاندې مقاومت وکړ او دیموکراسۍ ته یې وده ورکړه. د کالون موخه د عادي وګړو د حقونو او هوساینې خوندیتوب و. په ۱۶۲۰ زکال کې د انګلیسي جلا غوښتونکو جماعت پالونکو او انګلیکانو یوې ډلې (چې وروسته د زیارت کوونکو پلرونو په توګه یاد شوي) په شمالي امریکا کې د پلیموث مستعمره تاسیس کړه. هغوی له خودمختارۍ څخه په خوند اخیستو یو دوه اړخیز دیموکراتیک حکومتي نظام رامنځته کړ. آزادو کسانو د عمومي محکمې غړي وټاکل چې هم یې د مقننه قوې او هم قضایه قوې په توګه کار کاوه او دوی بیا په خپل نوبت سره ګورنر ټاکه، چې بیا هغه د خپلو اوو مرستیالانو سره په ګډه د اجرایي واک د کاروونکي رول لوباوه. د ماساچوست د خلیج (تاسیس: ۱۶۲۸ زکال)، روډ آیلنډ (۱۶۳۶)، کانکټیکات (۱۶۳۶)، نیوجرسي او پنسلوانیا ورته اساسي قوانین لرل – دوی ټولو سیاسي واک وېشلی و (یوازې له پلیموث او د ماساچوست د خلیج له مستعمرو پرته نورو ټولو دغو انګلیسي مستعمراتو په خپلو دیموکراتیکو نظامونو کې مذهبي آزادي اعلان کړې وه چې د بشري حقونو د پراختیا په لار کې مهم ګام و).
درې اړخیز سیسټم
په دغه انګلیسي تګلاره کې بل پرمختګ دا و چې باید قضایه قوه له اجرایوي قوې جلا شي. دغه چاره له بیارغونې وروسته د ولیعهد له خوا د مخالفو رهبرانو په محاکمه کې له قضايي سیسسټم څخه د ګټنې له امله د دویم چارلز د واکمنۍ په وروستیو کلونو او د دویم جیمز د لنډ مهاله سلطنت پر مهال (یعنې په ۱۶۸۰مه لسیزه کې) رامنځته شوه.
د قواوو د تفکیک پر اصل ولاړ د اساسي قانون لومړی سند چې دولت یې په مقننه، اجرایه او قضایه څانګو ویشه د زاپوریژیان میزبان تړونونه، اساسي حقونه او آزادۍ وې چې په ۱۷۱۰ زکال کې د اوکرایني قوماندان پیلیپ اورلېک له خوا ولیکل شو.
د جان لاک مقننه، اجرایه او فدرال قوې
د مونټسکیو د درې اړخیزه سیسټم مخکښ ډول د جان لاک له خوا د دولت د دوه رسالو (Two Treatises of Government) تر عنوان لاندې اثر (۱۶۹۰ زکال) کې خپور شو. په دغه اثر کې جان لاک د مقننې، اجرایه او فدرال قوو ترمنځ توپیر څرګند کړ. لاک مقننه قوه داسې تعریف کړې چې هغه «... د مشترک المنافع قواوو د هدایت کولو حق» په واک کې لري (۲مه رساله، ۱۴۳مه پاڼه) په داسې حال کې چې اجرایه قوه «د هغو قوانینو د اجرا واک لري چې وضع شوي او هغه باید لازمي کړي» (۲مه رساله، ۱۴۴مه پاڼه). لاک فدرال قوه له ټولو څخه جلا وبلله چې «د جګړې او سولې، د اتحادیې او اتحادونو جوړولو او له مشترک المنافع هېوادونو هاخوا [بهر] له ټولو کسانو یا ټولنو سره د معاملاتو واک لري» (۲مه رساله، ۱۴۵مه پاڼه)؛ هغه چاره چې نن ورځ د بهرني سیاست په نوم پېژندل کېږي. لاک دغه جلا توب د قواوو ترمنځ ګڼي او هغه جلا بنسټونه نه ګڼي؛ نوموړی څرګندوي چې یو بدن یا یو شخص کولای د واک په یوه یا څو برخو کې ونډه ولري. د بېلګې په توګه لاک څرګنده کړه، په داسې حال کې چې اجرایوي او فدرال واکونه له یو بل څخه توپیر لري، خو هغوی تر ډېره په یوه واحد بنسټ کې سره ترکیب کېږي (۲مه رساله، ۱۴۸ مه پاڼه). لاک باور درلود چې مقننه قوه په اجرایه او فدرال قوو باندې چې هغې ته تابع دي برتري لري. لاک استدلال کاوه چې قانون جوړونه عالي چاره ده ځکه چې د قانون ټاکنې واک لري «کله چې یو برخه بلې ته قانون ټاکي باید له هغو څخه عالي وي» (۲مه رساله، ۱۵۰مه پاڼه).
رابرټ والپول
رابرټ والپول، د آرفورډ لومړی ارل (زوکړه: د ۱۶۷۶ زکال د اګست ۲۶ مه – مړینه: د ۱۷۴۵ زکال د مارچ ۱۸ مه؛ چې له ۱۷۲۵ زکال څخه تر ۱۷۴۲ زکال پورې د ښاغلي رابرټ والپول په نامه پېژندل کېده) ویګ ډلې ته اړوند بریتانوي سیاستوال و چې په عمومي توګه د لویې بریتا د لومړي باالفعله/ډي فکټو لومړي وزیر په توګه پېژندل کېږي.
په داسې حال کې چې د والپول د واکمنۍ چې «روبینوکراسي» هم ورته ویل کېږي، کره مهال د علمي بحثونو موضوع ده خو تر ډېره پورې له ۱۷۲۱ زکال څخه تر ۱۷۴۲ زکال پورې ګڼل کېږي. نوموړي د والپول – تاونزند (Walpole–Townshend) د لومړي وزارت او وروسته د والپول د لومړي وزارت پر مهال واک چلوه، چې په دې سره نوموړي د بریتانیا په تاریخ کې د تر ټولو اوږدې مودې لپاره د لومړي وزارت په څوکۍ کار کړی. ویلیام آرتور سپېک لیکلي چې د لومړي وزیر په توګه د والپول بې وقفې ۲۰ کلنه دوره «په سمه توګه د بریتانیا په تاریخ کې یو له مهمو سیاسي شاهکارونو څخه ګڼل کېږي». په معمول ډول له ۱۷۲۰ زکال وروسته د سیاسي سیسټم په برخه کې د هغه د ځانګړي مدیریت او همدارنګه د سلطنتي واک او د عوامو جرګې د مخ پر زیاتوالي اغېز د یوځای کېدو اړوند توضیحات وړاندې کېږي.
والپول اشرافي طبقې ته اړوند وېګ و چې د لومړي ځل لپاره یې په ۱۷۰۱ زکال کې پارلمان ته لار ومونده او له هغو وروسته یې لوړ پوړې څوکۍ لرلې. نوموړی یو کلیوالي مخکښ و چې د خپل سیاسي ځایګي اړوند یې په کلیوالي مخکښانو باندې اتکا کوله. تاریخ پوه فرانک اوګرمن څرګندوي چې په پارلمان کې د هغه رهبري د نوموړي «معقولې او متقاعد کوونکې ویناوې، د احساساتو او د انسانانو د ذهن په راپارولو کې د هغه وړتیاوې او له ټولو وړاندې په ځان باندې فوق العاده باور» منعکس کوي. هاپیټ وايي چې د والپول سیاستونه د اعتدال په لټه کې و، هغه د سولې، لږ مالیاتو او مخ پر ودې صادراتو لپاره کار وکړ او د خپلو پروتستانت مخالفینو پروړاندې معتدل و. نوموړي تر ډېره پورې له جنجالونو او شخړو څخه ډډه کوله ځکه یې هم د خپل معتدل چلن له امله د وېګانو او ټروی محافظه کارانو ترمنځ د هغو معتدل پلویان ځانته جلب کړي و، خو د سویلي سمندر د حباب په نامه باندې د ونډو د بازار له کړکېچ وروسته یې د خزانه دارۍ د وزیر په توګه په خپلو سیاسي متحدینو کې د ځان لپاره ملاتړ موندلو ته پام وکړ.
هری توماس ډیکنسون د نوموړي تاریخي رول په دغه جمله کې رانغاړي چې «والپول د بریتانیا د تاریخ یو له سترو سیاستوالو څخه و. نوموړي د وېګ ګوند د ساتلو، د هانوور کورنۍ د ځای ناستوب د ساتنې او همدارنګه د ځلانده انقلاب (۱۶۸۸ زکال) د اصولو په دفاع کې مهم رول درلود. نوموړي د وېګ ګوند لپاره دوامدار سیاسي مخکښ توب رامنځته کړ او راتلونکو لومړنیو وزیرانو ته یې دا لار وښووله چې څه ډول کولای شي د پاچا او پارلمان ترمنځ اغېزمنه کاري اړیکه جوړه کړي». څېړونکی نوموړی د بریتانیا تر ټولو لومړیو وزیرانو څخه مخکښ بولي.
سیاسي ژوند
د والپول سیاسي ژوند د ۱۷۰۱ زکال په جنوري میاشت کې هغه مهال پیل شو، کله چې نوموړي د انګلستان په عمومي ټاکنو کې د نورفولک له کسل رایزنګ سیمې څخه د پارلمان یوه څوکۍ خپله کړه. نوموړي په ۱۷۰۲ زکال کې کسل رایزنګ سیمه خوشې کړه څو وکولای شي د ګاونډۍ کېنګز لېن سیمې استازولي وکړي، هغه کوچنۍ سیمه چې نوموړي کولای شول د خپل پاتې سیاسي ژوند په اوږدو کې هر ځل چې وغواړي له هغې څخه پارلمان ته لار ومومي. رایوورکوونکو او سیاستوالو په هغه د «روبین» مستعار نوم اېښی و.
والپول د خپل پلار په څېر وېګ ګوند ته اړوند و. په ۱۷۰۵ زکال کې ملکې آن نوموړی خپل مېړه، د ډنمارک شهزاده جورج ته په اړوندې د سمندري ځواک د اعلی سرقوماندانۍ په شورا کې وګماره. والپول وروسته له هغه چې د وېګانو او دولت ترمنځ په مبارزه کې پام وړ وګرځېد د دولت او وېګ رهبرانو ترمنځ یې منځګړیتوب وکړ. د هغه وړتیاو ته د لارډ ګوډولفین (لوړ پوړي خزانه دار او د کابینې مشر) پام شو او په ۱۷۰۸ زکال کې نوموړی د جګړې د وزیر په توګه وټاکل شو؛ د ۱۷۱۰ زکال پر مهال نوموړي د لنډې مودې لپاره د جګړې د وزارت سره په خوا کې د سمندریزو ځواکونو د خزانه دارۍ مسئولیت هم پر غاړه درلود.
د لومړي جورج د واکمنۍ پر مهال لومړی وزارت
د والپول تر لارښوونو لاندې پارلمان هڅه وکړه د سویلي سمندر د حباب تر نامه لاندې مالي کړکېچ سره مقابله وکړي. د سویلي سمندر د شرکت د مدیرانو املاک د قربانیانو د خواشینۍ د تسکین په موخه وکارول شول او د دغه شرکت اسهام د انګلستان د بانک او ختیځ هند شرکت ترمنځ ووېشل شول. دغه کړکېچ په کلکه سره د پاچا او وېګ ګوند اعتبار ته زیان اړولی و، خو والپول په خپلو ماهرانه ویناو سره د عوامو په جرګه کې له دواړو دفاع وکړه.
د والپول د لومړي وزارت لومړی کال د روچسټر د کشییش فرانسېس آتربري له خوا د جوړې شوې نقشې په کشف سره ځانګړی کېږي. د دغې طرحې په کشف کېدو سره د پاڅون کولو په موخه د یعقوب پالونکو هڅې (په ځانګړې توګه د ۱۷۱۵ او ۱۷۱۹ زکلونو پر مهال پاڅونونه) له ماتې سره مخ شوې. محافظه کار ټروی ګوند هم په همدې کچه ناخوښه و، د دغه ګوند رهبر بولینګ بروک چې د یعقوب پالونکو سره یې د همدردۍ له امله د هغوی له مجازات کولو څخه مخه نیولې وه فرانسې ته وتښتېد، خو له دې سره یې بیا هم په ۱۷۲۳ زکال کې اجازه ومونده بریتانیا ته راستون شي.
د لومړي جورج د واکمنۍ په پاتې مهال کې د والپول برترۍ دوام وموند. د پاچا سیاسي واک په تدریج سره مخ پر کمښت و او د هغه د وزیرانو واک بیا مخ پر زیاتېدو و. په کابینه کې د والپول او تاونزند اصلي سیال لارډ کارترېت په ۱۷۲۷ زکال کې د سویلي وزارت له څوکۍ ګوښه کړای شو او یوځل بیا د ایرلنډ د ټیټ پوړي لارډ په توګه وټاکل شو. لارډ کارترېت په ایرلنډ کې له خپلو واکونو څخه په پټه توګه د ووډ هافپنس تولیدي کارخونې په اړونده موضوع کې د ډراپیر له لیکونو ملاتړ وکړ او د والپول قدرت ته یې زیان واړوه. والپول د پټنټ په ګوښه کولو سره وکولای شول له دغې موضوع ځان وباسي. له دې سره د انګلیسي کنټرول پر وړاندې ایرلنډي احساسات راپارېدلي و.
تاونزند له پاچا سره په همغږۍ، په ځانګړې توګه په ۱۷۲۵ زکال کې له فرانسې او پروس سره د هوکړې اړوند په خبرو اترو کولو سره د لویې بریتانیا په سوله کې ساتلو ته کار وکړ. لویې بریتانیا د یعقوب پالونکو د جګړې له ګواښونو او مالي کړکېچونو څخه په خلاصون وده وکړه او رابرت والپول د لومړي جورج پام وړ وګرځېد. په ۱۷۲۵ زکال کې هغه پاچا اړ کړ څو د ځوانمردۍ نښان بېرته رامنځته کړي او خپله ده ته ورکړل شو چې له امله یې په ۱۷۲۶ زکال کې د ګارتر مخکښ په توګه وټاکل شو او په دې سره یې د «ښاغلي بلوسټرېنګ» مستعار نوم وموند. د هغه مشر زوی بارون وټاکل شو.
د دویم جورج د واکمنۍ پر مهال لومړی وزارت
په ۱۷۲۷ زکال کې د لومړي جورج په مړینې او د دویم جورج په ځای ناستوب سره د نوموړي ځایګی له ګواښ سره مخ شو. د څو ورځو لپاره داسې ښکارېده چې والپول له واکه ګوښه کول کېږي خو د ملکې کارولین په مشوره پاچا هوکړه وکړه چې هغه به په خپل ځایګي پاتې شي. په داسې حال کې چې د پاچا تاونزند نه خوښېد، خو هغه یې هم پر خپل ځایګي وساته. په راتلونکو کلونو کې والپول له تاونزند سره د واک شراکت ته دوام ورکړ، خو دوی دواړه د بریتانیا د بهرنیو چارو، په ځانګړې توګه د اتریش اړوند پالیسۍ پر سر له یوبل سره مخالف شول. په تدریج سره والپول په دولت کې د څرګند واکمن شریک په توګه راڅرګند شو. د هغه د واک شریک د ۱۷۳۰ زکال د مۍ په ۱۵ مه تقاعد شو او دغه نېټه هم ځینې مهال د لومړي وزیر په توګه د والپول د غیررسمي ټاکل کېدو د پیل نېټه بلل کېږي. له حکومت څخه د تاونزند وتلو والپول ته لار هواره کړه څو د ویانا هوکړه ترسره کړي او د انګلیس – اتریش اتحاد رامنځته کړي.
نظري ایکولوژي
نظري ایکولوژي یا نظري چاپېریال‌پوهنه یوه علمي څانګه ده چې ایکولوژيکي سیستمونه څېړي او د څېړنې لپاره د ساده مفهومي ماډلونو، ریاضیکي ماډلونو، محاسباتي ورته‌والي او د ډېټا د پرمختللي تحلیل په څېر نظري یا تیوريک مېتودونه کاروي. اغېزناک ماډلونه د طبیعي نړۍ په اړه له پوهې سره مرسته کوي او څرګندوي چې د نوعو د نفوس یا جمعیت ډینامیک څه ډول د بیولوژيکي شرایطو او پروسو پر بنسټ ولاړ دی. پر دې سربېره، دا برخه په دې انګېرنې سره چې ګواکي معمولې میخانیکي پروسې د نوعو او ایکولوژيکي چاپېریالونو تر منځ د لیدنې وړ پدیدې رامنځته کوي، د ګڼو تجربوي مشاهداتو د متحدولو موخه لري. نظري یا تیوریکي ایکولوژېستان له بیولوژيکي پلوه د واقعي یا رښتینو انګېرنو پر بنسټ کولای شي چې د طبیعي پروسو په اړه نوي او غیر شهودي لیدلوري څرګند یا کشف کړي. نظري پایلې تر ډېره د تجربوي او مشاهده‌يي څېړنو په مرسته تاییدېږي او په اټکلونو او بیولوژيکي نړۍ کې د نظري مېتودونو ځواک یا قوت څرګندوي.
دا څانګه پراخه ده او تطبیقي ریاضیات، کمپیوټر ساینس، بیولوژي، احصایوي فزیک، جینیټیک، کیمیا، تکامل او د پایښت یا ساتنې بیولوژي په کې شاملېږي. د نظري ایکولوژۍ موخه دا ده چې په طبیعي علومو کې بېلابېلې پدیدې تشرېح کړي چې په دغو علومو کې د نفوس وده او ډینامیک، د کبانو صنعت، تکاملي تیوري، اپيډمیولوژي، د حیواناتو چلند او د ډلو ډینامیک، غذايي شبکې، ایکوسیستمونه، فضايي ایکولوژي او د اقلیمي بدلون اغېزې یادولی شو.
نظري ایکولوژۍ د چټکې محاسبې له ځواک څخه ګټه اخیستې ده او په لویه کچه کې یې د ایکولوژيکي پدیدو د محاسباتي ورته‌والي د تجسم او تحلیل شونتیا برابره کړې ده. تر ټولو مهمه خبره دا ده چې دغه مدرن وسایل پر بېلابېلو ایکولوژيکي پدیدو د انسان له امله د شویو چاپېریالي اغېزو په اړه لږ اټکلونه وړاندې کوي چې په دغو ایکولوژيکي پدیدو کې د نوعو تهاجم، اقلیمي بدلونونه، د غذايي شبکې پر پایدارۍ د کب نیونې او ښکار اغېزې او د کاربن نړیوال دوران یادولی شو.
د ایکوسیستم ایکولوژي
ایکوسیستمونو ته د ژوندیو او غیر ژوندیو عناصرو ور وړل ښايي ویجاړوونکې اغېزې ولري. دغه چاره په ځینو مواردو کې د ایکولوژيکي سقوط، غذايي ابشارونو او په ایکوسیستم کې د نوعو د مړینې لامل کېږي. د ایکولوژيکي روغتیا انتزاعي مفهوم هڅه کوي چې د یوه ایکوسیستم د بیا ځواکمنېدو او استحکام کچه اندازه کړي؛ یعنې دا چې ایکوسیستم له خپل ثابت حالت څخه څومره واټن لري. له دې سره سره، ډېری ایکوسیستمونه له یوه ویجاړوونکي عامل څخه بېرته خپل اصلي حالت ته ګرځي. د سقوط یا بیا ځواکمنېدو تر منځ توپیر د ور وړل شوي عنصر په زهریتوب او د اصلي ایکوسیستم په اتجاعیت پورې تړاو لري.