cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ادين خيل
ادين خيل په اصل کې غلجي پښتانه دي او په سليمان خيلو پښتنو چې يوه خورا غښتلي قبېله ده ور گډ ېږي٠ددغې قبیلې اکثره خلک د پکتيکا په مر کز شرنه او د پکتيا ولايت دزرملې په اولسوالۍ کې چې په زرمت سره هم مشهوره ده استو گنه لري٠ددغې قبېلې يو شمېر خلک د غزني ولايت د گېرو په او لسوالۍ کې هم استو گنه لري٠
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
کرنول
کرنول د هند يو ښار دی، دا د هند په آندرا پرديش ايالت کې دی. دا د هند 106م لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 269,122 و او بيا په کال 2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 424,920 وه.
وېشنيزه:د هند ښارونه
۴۲ (عدد)
۴۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۴۱ څخه  مخکي او د ۴۳ وروسته موجود دي.
په کلینډر کې
۴۲ کولاي سي:
په کیمیا کې
۴۲ د موليبډينوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۴۲ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:جفت عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
اسماعيل خيل
اسماعيل خيل په اصل کې د کر لاڼي پښتنو په ټو لنيزې ډلې پورې يوه اړونده قبېله ده چې د خوست په ولايت کې د شمل سيند په جنوبي کنډو مندوزيو ته نږدې مېشته دي٠د مندوزيو د قبېلې لويدېز ته ځدراڼ او جنوب ته يې د تڼيو قبېله پر ته ده٠د مندوزيو د قبېلې په ختېز او دشمل سيند په شمالي څنډو کې هم اسما عيل خيل استو گنه لري٠د١٣٦٠ کال د مر کزي احصائيې دسر شمېرنې له مخې ددوی شمېر١٦٠٠٠ تنه ښودل شویدي،چې ښا يې اوس به يې شمېر دوه برابره وي٠
اسماعيل خيل اکثره دکرنې په چارو بو خت دي،يوشمير خلک يې دولتي دندې هم سر ته رسوي٠ددوی يو شمېر په عربي هيوادونولکه سعودي عر بستان او کويټ او يو شمير يې هم د خليج په هېوادونو لکه متحده عربي امارات،قطر ،دوبۍ،شارجه، ابو ظبي او دخليج په نورو ښارونو کې په مزدورۍ او غرېبۍ بوخت دي٠
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
جا مونګ ګو
جا مونګ ګو په کوریایي ژبه 자명고) په انګلیسي Ja Myung Go) د کوریایي اس بی اس تلویزیون د ۲۰۰۹م کال محصول دی، چې په کې جونګ ریو وون، جونګ کیونګ هو او پارک مین یونګ لوبیدلي دي.
د انسان د پيدایښت په اړه غلط باورونه
‎په مسلمانانو کې د انسان د پيدایښت اړوند غلط باورونه
‎په مسلمانانو کې ځینې خلک داسې فکر کوی چې د بایبل تر اغېز لاندې تللی او د ادم علیه السلام د پيدایښت په اړه یې د بایبل غلطه خبره منلې ده او هغه یې د قران د ایتونو په تفسیر کې کارولې. داسې چې ګواکې الله تعالی لومړی د آدم علیه السلام مجسمه له خټې جوړه کړې ، او بیا یې په اور ایښې چې پخه شی ، بیا یې په هغې کې روح ور پو کړې!!! دا خبرې نه د قران په کوم ایت کې راغلې او نه په صحیح الاسنادو حدیثو کې ،.د دې خبرو ی‌واځينۍ منشا بایبل ده ، د قران ګڼ شمېر ایتونه ددې انګېرنې تردید کوی او وایې چې د آدم علیه السلام پيدایښت داسې وو لکه دده د اولاد پيدایښت،توپير ېې پوازې پدې کۍ دی چې اولاد یې د مور په رحم کې د وړې نطفې پيدا کیږی او آدم علیه السلام د مور د رحم څخه بهر پيدا شوئ‌، قران وایې چې د عیسی علیه السلام پيدایښت داسې وو لکه د آدم علیه السلام پيدایښت ، له دې توپير سره چې دا د مور په رحم کې له پلار پرته پيدا شوئ او هغه له مور او پلار پرته د ده نطفه هم له خاورې پيدا شوې ‌، د هغه هم او د آدم علیه السلام د ټولو اولادونو هم. ‎قران وایې چې لومړې د انسان پپدایښت پيل شوي او وروسته شکل او صورت ورکړل شوې همغسې چې ی‌ؤ انسان د مور په رحم کې ي‌ؤ بې شکله او بې تصویره نطفه وی، ورو ورو ځانګړې شکل غوره کړی، غوږونه ، سترګې ، زړه ، لاسونه ، او پښې او نور غړی یې وروسته وروسته جوړ شی. ‎قران په دې اړه وایې : ‎ولقد خلقنکم ثم صورتکم ثم قلنا للملءِکة اسجدو لادم فسجدو الا ابلیس لم یکن من السجدین ‎الاعراف : 11 ‎او یقینن چې موږ پيدا کړی ، بیا مو شکل در کړ ، بیا مو صورت درکړ ، بیا مو ملایکو ته وویل چې ادم ته سجده شئ ، نو له شیطان پرته ټولو سجده وکړه، چې دې له سجده کونکو نه وو ‎ دا ایت د هغو خلکو غلطه انګېرنه بې بنسټه ثابتوی چې وایې: لومړی د انسان مجسمه جوړه شوې بیا په کې روح اچول شوئ !!! قران ددې رایې په خلاف وایې چې انشان ته دده له پيدایښته وروسته شکل ورکړی شوې. د دویدا رایه نه په قران کۍ کوم بنسټ لری او نه په صحیحو احاديثو کې ، د دوی دا رایه له بایبل څخه اخیستې ده، دوی د احسن الخالقین خدای په ی‌ؤه کلال قیاس کړی، بایبل د انسان د پيدایښت په اړه لیکی: دغه وخت خدای آدم له خاورې جوړ کړ او بیا یې دده په پزه کې د ژوند روح پوه کړ او ده ته یې ژوندون ور په برخه کړ او له آدمه ژوندی موجود جوړ شو! ‎د مسیحانو ی‌ؤ ‌‌‌‌‌‌ډېر معروف انځورګر په خپلې مشهورې منظرې کې د دوو انسانانو او څو فرشتو انځورونه داسې رسم کړل چې فرشتې وزر لرونکو ښځو په ‌‌‌‌‌‌ډول او خدای جلا شانه او آدم علیه اسلام سره ورته د دوو انسانانو په څېره کې ښی‌، فرشتو په خپلو وزرونو سره خدای لوړ نیولی وی او آدم علیه اسلام لاندې په زمکه پروت دئ او د خپلې ګوتې له لارې آدم ته روح ورکوی!!!
ابراهيم خېل
نسب پيژندونکي ابرا هيم خېل د غرځيو پښتنو د ټولنيز گروپ او په هغې پورې اړونده قبيلې سليمان خيلو پورې تړي. د ابراهيم خيلو قبيلې خلک د افغانستان په ډېرو ولا يتو نو او له هغې جملې نه دکابل ولايت د پغمان په ولسوالۍ،د ميدان او د وردگو ولايت د ميدان ښار ابراهيم خيلو په سيمه، د پکتيا ولايت د مرکز د گردېز ښار په سهيلي بر خه، د لوگر ولايت په بېلا بېلو ولسواليو، د لغمان ولايت د قرغيو په ولسوالۍ او يو شمير هم د افغانستان د بلخ، د کندوز، د غزني، د زابل او د پکتيکا  په ولايتونو کې مېشته دي. د لغمان ولايت د ابراهيم خېلو شمېر د ١٣٦٠ کال د سرشمېرنې له مخې ٢٠٠٠ تنو په شاوخوا کې ښودل شوې چې ښايې اوس به يې په شمېر کې ډيروالی راغلی وي. د دغې قبېلې يو شمېر د کرنې او ما لدارۍ په چا رو بوخت دي او ځينې خلک يې د سوداگرۍ او راکړې ور کړې کا رونه ترسره کوي. د دغې قبيلې يو شمير په دولتي چارو بوخت دي. ابراهيم خېل مېلمه پال پښتانه دي، د دوی حجرې هر وخت د مېلمنو پر مخ پرانېستلې وي. دوی د علم او ښوونې او روزنې سره ډېره مېنه لري.
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
طبیعي ټاکنه
طبیعي ټاکنه د فینوټایپ د توپیرونو له امله د بېلابېلو کسانو پایښت او تکثیر دی. د نسلونو په اوږدو کې د خلکو د ارثي ځانګړتیاوو بدلون د هغوی د ودې یو کلیدي میکانیزم دی. چارلېز ډاروین د «طبیعي ټاکنې» اصطلاح مشهوره کړه چې دا له مصنوعي ټاکنې سره توپیر لري، چې د هغه په اند دا یو قصدي عمل دی، په داسې حال کې چې طبیعي ټاکنه نه ده.
تغییرات د ژوندیو موجوداتو په ټولو ډلو کې شته. دا په دې دلیل پېښيږي چې ناڅاپيبدلونونه د یوه شخص په جینوم کې رامنځته کېږي او ددوی بچیان کولای شي دا بدلونونه په میراث یوسي. د کسانو د ژوند په اوږدو کې، د دوی جینومونه له چاپېریال سره تعامل کوي او د هغوی په ځانګړتیاوو کې د بدلون لامل ګرځي. د یوه جینوم په چاپېریال کې د حجرو بیولوژیکي مالیکول، نورې حجرې، نور کسان، نفوس، ډولونه او همدارنګه مړ چاپېریال شامل دی.
طبیعي ټاکنه پر فینوټایپ باندې عمل کوي، د ارګانیزم هغه ځانګړتیاوې چې واقعاً له چاپېریال سره اړیکه لري ، خو د هر فینوټايپ جنتیکي (ارثي) اساس چې هغه فینوټایپ ته د زېږون ګټه ورکوي کېدای شي په یوه نفوس کې ډېر عام شي.
له ډاروین څخه د مخه تیورۍ
د کلاسیک دور ډېری فیلسوفانو، د امپیدوکلس او د هغه فکري ځای ناستی رومي شاعر لوکریتوس په ګډون دا نظرڅرګند کړ چې طبیعت په تصادفي توګه ډېری مخلوقات تولیدوي او دا یوازې هغه مخلوقات دي چې کولای شي خپل ژوند اداره کړي او بیا تولید  ته په بریالیتوب سره دوام ورکړي. د امپیدوکلس نظر چې ژوندي موجودات په بشپړ ډول د تودوخې او یخنۍ په څېر د علتونو د پېښېدلو له امله رامنځته شوي د ارستو له خوا د فزیک په دویم کتاب کې پرې نیوکه شوې ده. هغه ددې پر ځای طبیعي ټیلولوژۍ وټاکله او په دې باور و چې دا بڼه د یوې موخې لپاره ترلاسه شوی، او د دلیل په توګه یې په نوعو کې د وراثت نظم بیان کړ.
د نولسمې پېړۍ تر لومړیو پورې، په لوېدیځو ټولنو کې غالب نظر دا و چې د یوې نوعې د افرادو د ډولونو تر منځ توپیرونه، د اپلاتوني ارمانونو (یا ټایپس) له رامنځته شویو ډولونو څخه یو ډول انحراف و. په هر صورت په جیولوژۍ کې د یو ډول والي تیورۍ دې نظریې ته وده ورکړې چې ساده او کمزوري ځواکونه کولای شي د اوږدې مودې لپاره په پرله پسې توګه عمل وکړي تر څو د ځمکې په منظره کې بنسټیز بدلونونه رامنځته کړي.د دې تیورۍ بریالیتوب په پراخه کچه د جیولوژیکي وخت په اړه پوهاوی لوړ کړ او دا مفکوره یې د منلو وړ کړه چې په پرله پسې نسلونو کې کوچني او په حقیقت کې د نه منلو وړ بدلونونه کولای شي د انواعو تر منځ توپیرونه رامنځته کړي.
د نولسمې پېړۍ په پيل کې ژوپوه ژان بپتیسټ لامارک، په ارثي ډول ترلاسه شوې ځانګړتیاوې د یو میکانیزم په توګه د ودې د بدلون لپاره وړاندیز کړې. د یوه ژوندي موجود له خوا د ژوند په اوږدو کې ترلاسه شوې کارېدونکې ځانګړتیاوې کېدای شي د هغه ژوندي موجود له خوا په میراث پاتې شي، چې په پای کې د نوعو د بدلون لامل کېږي. د لامارکیزم دغه تیوري، د شلمې پېړۍ تر نیمایي پورې د اصلي جنتیکي نظریې له مخې د شوروي بیولوژیست تروفیم لیسینکو پر مخالفت اغېز درلود.
د ۱۸۳۵ او ۱۸۳۷مو کلونو ترمنځ ژوپوه اډوارډ بلیټ د توپیر پر ساحې، مصنوعي ټاکنې او دا چې څنګه په طبیعت کې ورته عمل پېښېږي کار وکړ. ډاروین د بلیټ نظریې د خپل کتاب (د نوعو د اصل په اړه) په لومړي څپرکي کې د توپیر په هکله ومنلې.
د ډاروین نظریه
په ۱۸۵۹ ز کال کې، چارلس ډاروین د طبیعي ټاکنې له لارې د ودې نظریه د تطبیق او ځانګړتیا لپاره د توضیح په توګه وړاندې کړه. هغه طبیعي ټاکنه داسې تعریف کړه: «هغه اصول چې له امله یې هر کوچنی بدلون [د ځانګړتیاوو]، د ګټورتیا له امله وساتل شي» طبیعي ټاکنه ګڼل کېږي. دا تعریف ساده خو ځواکمن و: هغه کسان چې وکولای شي له خپل چاپېریال سره په ښه توګه سمون پیدا کړي، د ژوندي پاتې کېدو او تولید لپاره یې احتمال ډېرېږي. تر څو چې د دوی تر منځ یو څه توپیر وي او دا توپیر د وراثت وړ وي، نو دا به له ډېرو ګټورو بدلونو سره د اشخاصو هرومرو ټاکنه وي.
د ډاروین نظریاتو د هغه د دویم سفر ایج ام اس بیګل (۱۸۳۱-۱۸۳۶) له کتنو څخه الهام اخیستی و او د سیاسي اقتصاد پوه توماس رابرټ مالتوس مقاله (۱۷۹۸)، چې د نفوسو د اصولو په هکله وه  یادونه وکړه چې ویلي یې و چې که نفوس (کنټرول نه شي) په چټکۍ سره ډېرېږي، په داسې حال کې چې د خوړو عرضه یوازې په حسابي ډول وده کوي. په دې توګه، د منابعو محدودیتونه هرومرو پر نفوس اغېزې لري، چې د «وجود لپاره د  مبارزې» لامل کېږي.
عصري ترکیب
طبیعي ټاکنه په اساسي توګه د وراثت پر مفکورې ولاړه ده، خو د جنتیک له بنسټیزو مفکورو څخه یې مخکې وده کړې ده. که څه هم موراویایي راهب ګریګور منډل، د معاصر جنتیک پلار د ډاروین معاصر و، خو د ده کار په پټه توګه و چې بیا په ۱۹۰۰م کال کې کشف شو.
اصطلاح پېژندنه
د طبیعي ټاکنې اصطلاح ډېری وخت د ارثي ځانګړتیاوو د تعریف لپاره کارول کېږي. ځکه چې دا ځانګړتیاوې په مستقیم ډول د ودې په بهیر کې برخه اخلي. په هر حال طبیعی ټاکنه (ړنده) ده، دا په دې معنا چې په فینوټایپ کې بدلونونه کولای شي د تکثیر ګټې ورکړي پرته له دې چې دا په پام کې ونیسي چې دا ځانګړتیا ارثي ده او که نه.
جنتیکي بدلون
طبیعي بدلون د ژوندیو موجوداتو د هرې ټولنې د افرادو ترمنځ پېښېږي. ځینې بدلونونه کېدای شی د یوه کس د ژوندي پاتې کېدو او بیا زېږون چانس ډېر کړي، په دې معنا چې ډېر بچیان وزېږوي.
بدني تناسب (بیولوژي)
فیټنس یا بدني تناسب د طبیعي ټاکنې لپاره مرکزي رول لوبوي. په پراخو اصطلاحاتو کې هغه کسان چې ډېر «متناسب» وي د بقا لپاره غوره ظرفیت لري، لکه څنګه چې په مشهورې جملې کې «د متناسبو کسانو پایښت» ده، د دې اصطلاح ډېره پرځای معنا ده. د ودې عصري تیوري فیټنس د یوه ژوندي موجود د ژوند له اړخه نه، بلکې هغه له دې اړخه تعریفوي چې د بیا تولید په برخه کې څومره بریالی دی.
سیالي (بیولوژي)
په بیولوژۍ کې سیالي د ژوندیو موجوداتو ترمنځ متقابل عمل دی چې په هغه کې د یوه فیټڼس د بل د شتون له امله زیانمن شوی وي، دا کېدای شي د دې په وجه وي چې دواړه پر یوې محدودې سرچینې، لکه: خواړه، اوبه یا سیمې باندې ولاړ وي. سیالي کېدای شي د ډولونو دننه یا د باندې وي او کېدای شي مستقیم او یا په نامستقیم ډول وي.
ډلبندي
ټاکنه په بېلابېلو لارو ډلبندي کېدای شي، لکه پر ځانګړتیاو باندې یې اغېزې، پر جنتیکي بدلون، د ژوند د بېلابېلو مرحلو له مخې چېرته چې دا پېښېږي، د ټاکنې واحد او یا د هغو منابعوو پر اساس د کومو چې د هغو لپاره سیالۍ کېږي.
پر ځانګړتیا یې اغېزې
ټاکنه پر ځانګړتیاوو بېلابېلې اغېزې لري. تثبیتوونکې ټاکنه د یوې ځانګړتیا د مطلوب باثباته ساتلو لپاره عمل کوي او په ساده حالت کې له دې مطلوب څخه ټول انحرافونه په ټاکنیز ډول زیانمنونکي دي. جهتي ټاکنه د ځانګړتیاوو زیاتو ارزښتونو ته وده ورکوي.
پر جنتیکي تنوع یې اغېزې
له بل پلوه، ټاکنه د جنتیکي تنوع له مخې د هغو له اغېزو سره سم وېشل کېدای شي. تصفیه کول یا منفي ټاکنه له نفوس څخه د جنتیکي بدلونونو د لرې کولو لپاره عمل کوي (او د de novo بدلون سره مخالفت کوي، کوم چې یو نوی بدلون معرفي کوي).
د ژوند د دوارن د پړاونو له مخې
د ډلبندۍ بله لاره دا ده چې ټاکنه دې د ژوند د دوارن د پړاونو له مخې  ډلبندي شي. ځینې بیولوژي پوهان یوازې دوه ډوله پېژندلي: د ژوندي پاتې کېدو یا (پایښت) ټاکنه، چې د ژوندي پاتې کېدو د احتمال د زیاتولو لپاره عمل کوي او د امېندوارتیا (یا زرغونتیا یا زېږون) ټاکنه چې د ژوندي پاتې کېدو په صورت کې د زېږون کچه لوړوي. ځینې نور پوهان بیا د ژوند دوران د ټاکنې په نورو برخو وېشي.
د ټاکنې د واحد له مخې
کولای شو ټاکنه د ټاکنې د واحد یا کچې له مخې ډلبندي کړو. انفرادي ټاکنه پر کس عمل کوي، په دې معنا چې سمون یا توافق «د کس» په ګټه دی او دا د افرادو تر منځ د ټاکنې پایله ده. د جین ټاکنه په مستقیم ډول د جین پر کچه عمل کوي.
جنسي ټاکنه
په پای کې، کولای شو ټاکنه د هغې سرچینې له مخې ډلبندي کړو چې د هغې لپاره سیالۍ کېږي. جنسي ټاکنه د جوړې لپاره د سیالۍ پایله ده. جنسي ټاکنه عموماً د جنسي تکثیر له لارې کېږي، چې ځینې وخت د ژوندي پاتې کېدو په بیه تمامېږي. ایکولوژیکي ټاکنه د جنسي ټاکنې پرته له هرې لارې طبیعي ټاکنه ده، لکه: د خپلوانو ټاکنه، سیالي، او د ماشوم وژنه.
وده (تکامل) او ډاروینیزم
د طبیعي ټاکنې لپاره یو شرط چې د تطبیقي ودې، نویو ځانګړتیاوو او د زېږون لامل کېږي د جنتیکي بدلون شتون دی چې په پای کې د فیټنس د توپيرونو لامل کېږي. جنتیکي بدلون د توپیرونو، د جنتیک بیا رغونې او په کاریوټایپ کې د بدلونونو (د کوروموزومونو شمېر، شکل، اندازه او دننني ترکیب) پایله ده.
د جینوټایپ – فینوټایپ توپیر
طبیعي ټاکنه د یو ژوندي موجود پر فینوټایپ یا فزیکي ځانګړتیاوو باندې اغېز کوي. فینوټایپ د یو ژوندي موجود د جنتیکي جوړښت (جینوټایپ) او هغه چاپېریال له خوا ټاکل کېږي چې دا موجود پکې ژوند کوي. کله چې په نفوس کې بېلابېل ژوندي موجودات د یوې ځانګړې ځانګړتیا لپاره د جین بېلابېلې نسخې ولري د دې نسخو هر یو یې د ایلیل په نوم پېژندل کېږي.
نړیوال ډاروینیزم
د ډاروین نظریات او د اډم سمیټ او کارل مارکس نظریاتو د ۱۹ پېړۍ پر افکارو ژور اغېز درلود، له هغې ډلې د هغه دا راډیکال ادعا چې «په دقیقه توګه جوړ شوي شکلونه، یو له بل څخه ډېر توپير لري او په پېچلې توګه په یو بل پورې تړلې) د ژوند له څو ساده ډولونو څخه د څو ساده اصولو په مټ وده کړې ده.
د حجرو او مالیکول بیولوژي
په ۱۸۸۱ کې، جنین پوه، ویلهلم روکس (Der Kampf der Theile im Organismus) (په ارګانیزم کې د برخو مبارزه) خپره کړه چې هغه کې یې وړاندیز وکړ چې د یوه ژوندي موجود وده د جنین د برخو تر منځ د ډاروینین سیالۍ پایله ده چې په ټولو برخو کې پېښېږي او همداسې له مالیکول څخه ارګانونو ته.
ابدالي
دابدال په هکله زيات افسانوي روايتونه هم شته چې دلته به يې راوړل بيځا يه نه وي. روايتونه وايي چې د اسلامي دورې په تا ريخ کې لو مړنی سړی چې د(ابدال=اودل)په نامه ياد شوی دی دپښتني قبيلو مشهور نيکه دی چې د خپل نا متو کهو ل سره د سليمان په غره کې او سيده. دی دترين زوی دشر خبون لمسی او دسړبن کړوسی دی او دده نو م په پښتو ادبياتو او پخوانيو او زړو نسخو کې (اودل) او د جمع منسوب په بڼه (اودلی=ابدالی) ضبط دی چې د ٤٤٠ هجري يا ١٠٤٨ ميلادي کلو نو په شا او خوا کې يې پښتانه قبايل پر ځان راټول کړي وو او دده له تو کمه ملک سليمان د عيسی زوی چې په زيرک سره مشهور و پښتني قبيلي د سليمان له غره نه کندهار ته بوتلې او هلته يې مېشته کړې او د خپل ژ وند په پای کې يې خپل زوی ملک بارک پر مشرۍ و ټاکه او تر بارک وروسته د زيرک بل زوی ملک پوپل د خپل نفوذ  ساحه د اوسني بلو چستان تر شال او ژوبه وغزوله  او د٦٥ کالو تر مشر تو ب وروسته د ٨٩ کلو نو په عمر ومړ. داسې فو لکلوري روايتو نه هم شته چې په پيل کې ابدال بل نوم در لود، خو کله چې د خواجه احمد ابدال چشتي حضور ته چې د خپل وخت مشهور پير او ستانه و ورغی او دهغه خد مت ته يې ملا وتړله هغه ورته دابدال نوم او لقب ور کړ چې له هغې راهيسې په دغه نوم مشهور او اولاده يې د ابداليانو په نامه يا ديږي او پښتا نه  په خپلې ورځنۍ محاوره کې ابدال د اودل په نا مه هم يادوي خو دا روايت ا فسانوي ار زښت لري.
داسې روايت هم شته هغه وخت چې دابدال د پلار تر ين دمړينې وخت را نيږدې شو نو ويې غو ښتل چې د خپلودريوزامنو يعنې ابدال، سپين او تور له جملې نه يو تن پر خپل ځای د مشرۍ له پاره و ټاکي چې  د تور او سپين د خپگان سره سره يې ابدال د مشرۍ له پاره مناسب او وړ وباله. پښتانه د تاريخ په رڼاکې اثر ليکلي دي چې ابدال يا اودل د ٤٢٠ هجري کلو نو په شا او خوا کې ژوند کاوه. ويل کيږي چې دابدال تر مړينې ور سته ر ځړ د خپلې کورنۍ مشر شواو ده دخپلو نورو زامنو د جملې نه خپل مشر زوی عيسی په خپل ځای وټاکه. دعيسی د زامنو نه سليمان تر ټو لو پوه او هوښيارو نو ځکه دی په ځيرک يا زيرک مشهور شو چې تر اوسه هم پښتانه هو ښيار سړي ته ځيرک وايی،که څه هم عيسی د ميرک په نامه مشر زوی درلود ،خو سليمان يې د هو ښيارۍ په وجه په خپل ځای وټاکه. دزيرک په څلورو زامنو کې مشر بارک نوميده چې پلار يې دی د کو رنۍ مشر ټا کلی و، خو تر څه مو دې وروسته مشري د پوپل لا سته ورغله. لوی ابدالي احمدشاه بابا چې د پو پلزيو دسدوزو په څانگې پورې يې اړه در لوده د١٧٤٧ ميلادي نه تر ١٧٧٣ ميلادي پورې يې يوه لويه امپراتوري جوړه کړه چې به تا ريخ کې ددرانيانو دامپراتورۍ او يا دDurani  Empireپه نامه سره شهرت لري. درانيان چې د پښتنو د سړبني پښتنو په ټو لنيزې ډلې يا گروپ اړه لري په دوو سترو ښاخونو يعنې ځيرک او پنج پای باندې ويشل شوي دي چې بارکزی ،اڅکزي، پو پلزي،الکوزي، محمدزي او سدوزي د زيرک څانگې دي او نورزي، سهاکزي،اليزي،ادوزي او ماکو دپنج پای څا نگې دي.دابداليانو کو رنۍ د ١٧٤٧ميلادي نه تر ١٨١٨ ميلادي پورې پر افغانستان واکمني کړې چې بيا حکومت بارکزيو او دهغو يوې څا نگې محمد زيو په لاس کې وه.
دود او دستور
ددرانيو دهرې قبيلې په سرکې يومشر موجوددی چې کله کله ددغې مشرۍ مو قف په يوې کو رنۍ کې موروثي پاتي کيږي خوکله کله په دغه بر خه کې تغير هم را تلای شي. ددغې قبيلي د ښا خو نو خلک خپلو مشر انو ته پوره او بشپړ درناوی لري او اکثره لانجې د جر گو او مر کو له لاري چې د ټو لو پښتنو يو منل شوی دود دی اواروي.دوی اکثرا په جوماتونواوحجرو کې سره را ټو ليږي او د خپلو ستو نزو داوارولو په اړوند تصميمونه پکې نيسي.درانيان ميلمه پال خلک دي. ښا يسته څيري،دنگ دنگ قدونه، گرد مخونه او پراخې ټنډې لري. درانيان اکثرا په کندهار، هلمند، ارزگان، فراه، هرات، بادغيس، فارياب ،بلخ، کندز اودهيوادپه نورو مختلفو برخو او هم  په سهيلي پښتو نخوا کې په کو ټه، شال، پشپن، لور لايي، زيارت، ژوب  او نورو ډيروسيمو کې استو گنه لري.دايران په ختيځو برخو کې هم ډير شمير درانيان چې په پخوا وختو نو کې هلته ليړ ديدلي دي ميشته دي.
په ملتان کې ميشته ابداليان
هغه ابدالينورزی پښتانه چې د کند هار له شا او خوا نه يې مها جر تو نه کړي او په ملتان کې مېشته شوي دي په او سني وخت کې د ملتاني پټانانو يا افغانانو په نا مه يا ديږي. په دوی کې هم د نو رو افغانانو په څير زي او خيلو نه شته. په تاريخ کې ملتان ته د ابداليانو تگ پوره معلوم نه دی،خو دځينو شو اهدو له مخې داسې اټکل کيدای شي چې دوی به ملتان ته د هند دمغولي واکمن عالمگير اورنگ زيب او شا عالم دوا کمنيو په وختونوکې هلته تللي وي.داسي روايت هم په لاس کې لرو چې په ملتان کې د ابداليانونورزی د ورتلو نه دمخه د ځمندد  قبيلي خلک  چې هغوی هم سړبني پښتانه دي ميشته وو او کله چې دغه پښتانه ابداليان ملتان ته وکو چيدل نو هلته په رنگپور گهريان واله کې مېشته شول چې ډير شميرو يې دسو داگرۍ له لارې خپله گوزاره تر سره کوله او دابداليانو هر ښاخ چې په ملتان کې مېشته وو هر يوه يې ځان ته بيل بيل مشران در لودل. کله چې د ابداليانو شمېر په ملتان کې زيات شو نو ددوی او ځمند پښتنو تر مينځ د کر نيزو مسالو په سر شخړې رامينځ ته شوې او په پای کې ددوی تر مينځ خو نړۍ جگړې وشوې چې په نتيجه کې دځمند پر قبيلې بريالي او هغوی يې له هغې سيمې وشړل. همدراز په دغو جگړو کې دځمند قبيلې ډير خلک ووژل شول. کله چې ددغو پېښو خبر د ډيلي مغولي دربار ته ورسيد نو د ملتان نه يې د ابداليانو دوتلو فر مان ورکړ. هغه وخت چې ابداليانو ته ددې خبرې پته ولگيده نو خپل درې تنه استازي يې د ډيلي مغو لي دربار ته واستول. مغولي دربار ته د ابداليانو د پلاوي په رسيدو فر مان معطل شو، خو ابدالي مشران تر بل امره پورې بنديان شول.
کله چې په دکن کې مر هټه او نورو د مغولي دربار پر خلاف په بغاوت لاس پورې کړ ، نو دربار له دغو بند يا نو نه غو ښتنه وکړه چې که چيرې ددې قبيلې خلک ددوی سره د مر هټه وو او نورو با غيانو پر خلاف ورسره مر سته وکړينو دوی به دغه مشران له بنده خو شې کړي. دغو مشرانو د خپلې قبيلې دجنگيالو سره دکن ته لاړل او ډېرې تو رې يې ووهلي. مغولي واکمن پرته له دې چې دوی د ملتان نه ونه شړل،بلکې ډېر خلعتونه،منصبونه او جا گيرونه يې هم دوی ته ورکړل چې تر اوسه پورې ځينې په ملتان کې مېشته او د ډېرو شتو او جا يدادونو څښتنان دي. دملتان په ابدالي وا کمنانو کې نواب مظفر خان ډير مشهور سړی تير شوی دی چې نو موړی درنجيت سنگه له خوا چې د لا هور سکه واکمن و په ١٨٧٥ بکر ما جيتي کا ل *کې ووژل شو. سکهانو په ملتان کې ډېر پښتانه له تېغه تېر کړل او هغه پښتانه چې د سکهانو د قتل عام نه خو ندي پاتې شوي وو نو دوی له ملتان نه وليږديدل او دنواب محمد خان بهادر خيل سدوزي سېمو يعني منکيرا او بکهر ته لاړل او کله چې منکيرا هم د رنجيت سنگه د پو ځو نو لاس ته ور غله نو هغوی په دېره جاتو په تېره بيا په دېره اسما عيل خان کې مېشته شول.
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
د مایعاتو ډینامیک
په فزیک او انجنیرۍ کې د مایعاتو ډینامیک د مایعاتو د میخانیک یوه فرعي څانګه ده چې د بهېدونکو-مایعاتو او ګازاتو جریان تشرېح کوي. دا څانګه ګڼې فرعي څانګې لري چې ایروډینامیک (د هوا او نورو حرکت لرونکو ګازونو څېړنه) او هایډروډینامیک (د حرکت لرونکو مایعاتو څېړنه) یې د بېلګې په توګه یادولی شو. د مایعاتو ډینامیک په ګڼو ځایونو کې کارول کېږي چې څو بېلګې یې دا دي: په الوتکه کې د قوو او حرکاتو محاسبه، د پایپ‌لاینونو له لارې د تېلو د حجمي جریان کچه ټاکل، د بدلېدونکو اقلیمي نښو وړاندوېینه او د ستورو په منځ کې د واقع فضا پر ورېځو پوهېدنه.
د مایعاتو ډینامیک یو سیستماتیک جوړښت وړاندې کوي چې د دغو عملي څانګو لپاره د بنسټ حیثیت لري – تجربوي او نیمه تجربوي قوانین په کې شاملېږي چې د جریان له اندازه‌ګیرۍ څخه ترلاسه کېږي او د عملي ستونزو د حل لپاره کارول کېږي. د مایعاتو د ډینامیک د ستونزې په حل کې د فضا او وخت د تابع په توګه معمولاً د بېلابېلو بهاندو یا سیالو خواصو لکه سرعت، فشار، غلظت او تودوخې محاسبه شاملېږي.
تر شلمه پېړۍ وړاندې هایډروډینامیک د مایعاتو له ډینامیک سره مترادف و. لا هم د مایعاتو د ډینامیک په ځینو نومونو لکه مګنټوهایډروډینامیک او هایډرولیک پایدارۍ کې منعکسېږي چې دا دواړه د ګازونو لپاره هم کارول کېږي.
ترمینالوژي
د مایعاتو د سټایټیک او مایعاتو د ډینامیک څېړلو لپاره د فشار مفهوم ډېر مهم دی. د بهېدونکي بدن د هرې نقطې لپاره، مهمه نه ده چې دغه بهېدونکی بدن د حرکت په حال کې وي یا نه، کولای شو فشار تشخیص کړو. فشار د انروييډ، بورډن ټیوب او نورو وسایلو یا بېلابېلو نورو لارو په مرسته اندازه کولی شو.
د مایعاتو د تراکم منونکي ډینامیک ترمینالوژي
د بهاند یا سیال جریان هغه نقطه چې هلته جریان درېدلی دی (یعنې په بهاند جریان کې د ډوب شوي جامد جسم سرعت له صفر سره برابر دی) ډېر ځانګړی اهمیت لري. اهمیت یې دومره ډېر دی چې ځانګړی نوم «د رکود نقطه» ورکول کېږي. سټایټیک فشار بیا د رکود په نقطه کې ځانګړی اهمیت لري او خپل ځانګړی نوم لري چې «د رکود فشار» بلل کېږي. په تراکم نه منونکو جریانونو کې په یوه راکده یا ولاړه نقطه کې د رکود فشار د جریان د ټول میدان له مجموعي فشار سره برابر دی.
آندرا پرديش
آندرا پرديش (انگرېزي:Andhra Pradesh) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 84,665,533 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 275,045 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته تيلگو، اوردو او انگرېزي ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د حيدراباد، هند ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 67.66 په سله دي.په دې ټول رياست کې 27.3 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.
نورلولئ
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې
وېشنيزه:آندرا پرديش
د افغانستان موسیقی
د افغانستان موسيقي د کلاسيکي موسيقۍ، ولسي موسيقۍ او نوې مشهورې موسيقۍ له ډېرو ډولونو نه جوړه ده. افغانستان د ساز او سرود يو شتمن ميراث لري. د پارسي غاړو، هندي موسيقۍ جوړښتونو اصولو او له توکميزو ډلو د غږونو، لکه: د پښتنو، تاجیکانو او هزاره ګانو بڼې لري. د موسيقۍ وسايلو کې يې هم هندي تبله او هم د اوږدې غاړې عود کارول کېږي. د افغانستان کلاسيکه موسيقي د هندوستاني کلاسيکي موسيقې سره ډېره نژدې اړيکه لري، په داسې حال کې چې شعرونه يې تر ډېره بريده د کلاسليکې پارسي شاعرۍ نه اخستل شوي دي، لکه: د مولانا بلخي (رومي) او په مرکزي اسيا کې د اصلي اوسېدونکو ايراني روايتونه. د افغانستان په ډېره برخه کې په دوديز ډول اشعار په دري (پارسي) او پښتو کې دي. ګڼ توکميز ښار کابل، د اوږدې مودې لپاره کلتوري مرکز و، خو بهرنيانو غوښتل چې د هرات پر ښار ډېر تمرکز ولري، کوم چې د هغو روايتونو کوربه دی، کوم چې د نور هېواد په پرتله ايراني موسيقۍ ته ډېر نژدی دی.
هېوادپاله موسيقي
د افغانستان لپاره ډېرې هېوادپاله سندرې جوړې شوې دي. يوه تر ټولو غوره سندره يې «دا زموږ زيبا وطن» ده (په پښتو ژبه کې)، چې استاد اولمير د ۱۹۷۰ز په لسيزې کې ويلې ده. يوه بله مشهوره سندره يې «وطن» ده چې عبدالوهاب مددي په پارسي ژبه کې ويلې ده. په ۱۹۸۰ز کال کې ثبت شوې دا سندره، د يوناني سندرې (انتونيس) یوه نمونه وړاندې کوي، چې ميکيس تيودوراکيس جوړه کړې ده. لومړۍ کرښه يې چې وايي: «وطن عشق تو افتخارم» ژباړه يې ده چې «زما هېواده، ستا مينه زما لپاره وياړ دی». د دې سندرې لحن له ملي سرود سره ډېر ورته والی لري.
کلاسيکل
په افغانسان کې يو دود نه، بلکې ډېر سندريز دودونه او ډولونه شته. دا جلا جلا دودونه او ډولونه د پېړېو په تېرېدو سره د ټولنو د لوړ توکميز، ژبني، سيمه ييز، مذهبي او طبقاتي مختلف غوراوي پر بنسټ منځ ته راغلي دي. د افغانستان موسيقي په ډېرو لارو ډلبندي کېدای شي. که څه هم دا عامه ده چې افغان موسيقي په ژبنۍ او سيمه ييزه ليکه ووېشل شي (د بېلګې په ډول، پښتو، پارسي، لوګري، شمالي او داسې نور)، خو زياته تخنيکي مناسبه ډلبندي به دا وي چې، د افغانستان د موسيقۍ د بېلا بېلو ډولونو توپير يوازې او يوازې د دوی د موسيقۍ د سبک پر بنسټ وشي. په همدې بنسټ افغان موسيقي په څلورو مرکزي ډلو وېشل کېدای شي: هندي کلاسيکي، محلي (ولسي او سيمه ييز سبک)، لويديځ او نور سبکونه چې په افغانستان پورې تړلي او بې ساري دي (په ځآنګړي ډول هغه چې پارسي خبرې کوونکو سندرغاړو خپل کړي دي) چې دې ته په ساده ډول، افغان موسيقي وايي.
هندي کلاسيک دود ډېر اغېزناک و. تر ۱۹۸۰ز کلونو پورې، په افغانستان کې د غوره هنرمندانو غوڅ اکثريت په هندي کلاسيک روايت کې روزنه تر لاسه کې وه. استاد سراهنګ، رحيم بخش، استاد ناشناس او ډېری نور سندرغاړي د دې سبک نوميالي پلويان وو. دې سبک په هندي راګا سبک د سندرو جوړولو او په غاړو سره د غزلو پر ويلو ټينګار کاوه چې د هندي کلاسيک او د دربار موسيقۍ سره ډېر ورته والی لري. د افغانستان کلاسيکي موسيقۍ  ته «کلاسيک» وايي چې هم په کې د وسايلو غږول او هم په کې د اواز او نڅا راګونه شامل دي او هم په کې ترانې او غزلې. ډېری استادانو يا مسلکي موسيقارانو د شمالي هند کلاسيکه موسيقي په هندوستان کې زده کړې، له دوی نه ځينې يې هندي الاصله وو چې په ۱۸۶۰ز کلونو کې له هندوستان نه د کابل دربار ته راغلی وو. دوی له هند سره کلتوري او شخصي اړيکې ژوندۍ وساتلې – د شاګردۍ يا ودونو په مټ – دوی د موسيقۍ هندي اندونه او ويي کارول، د بېلګې يه ډول راګ (د غاړو يوه بڼه) او تال (د سور اوښتون). د افغانستان په کلاسيکو سندرغاړو کې مرحوم استاد محمد حسین سراهنګ (۱۹۲۴-۱۹۸۳) شامل دی، څوک چې د شمالي هندي کلاسيکې موسيقۍ د پټيالا ګرانا یو ماهر سندرغاړی و، په هندوستان او پاکستان کې د استاد باده غلام علي خان د هممهالي په توګه ډېر مشهور دی. د «پای اشک» په نوم د هغه د سندرې جوړښت، د هندي فلم «میری سايا» د سروکي سندرې په توګه کارول شوی و. د افغانستان په سويلي سيمو کې عبيدالله کندهاري ته د پښتو موسيقۍ د پاچا په سترګه کتل کېږي. هغه په ۱۹۸۰ز کلونو کې مړ شو، خو له هېواده بهر مېشت پښتانه، اوس هم د هغه له موسيقۍ خوند اخلي، په ځانګړي ډول په کندهار-کويټه سيمو کې ميشت پښتانه. نور کلاسليکي سندغاړي استاد قاسم، استاد رحيم بخش او استاد ناتو دي.
دويمه ډله چې محلي (ولسي) موسيقي ده، له ډېرې تنوع نه برخمنه ده. دا ډله د ولسي او سيمه ييز سبک ډېر ډولونه لري چې له بهرني اغېز پرته اصلي بشپړتيا ته رسېدلې دي. په دې سبکونو کې قطغني، لوګري، قرصک او نور شامل دي. کوم چې په افغانستان کې د يوې سيمې يا يوې ژبنۍ ډلې ځانګړتيا ده. په دې ډله کې ځينې نوميالي هنرمندان: هماهنګ، بيلتون او داسې نور شامل وو. ځينې نور سندرغاړي چې د دې ژانر (نوږ) پورې اړوند نه وو، په قطغني، لوګري قرصک او داسې نورو سبکونو کې يې سندرې ثبت کړې دي. د دې هر يو بڼې خپله ډلبندي درلودله (دوی د هندي کلاسلیکو راګونو له مقياس نه ګټه نه پورته کوله، نه يې لويديځ د لوړې او کوچنۍ کچې له پيمانې کار اخيست) او تر ډېره بريده په کې ښې پېژندل شوې سندرې رانښتې وې، د چا د سندرو جوړښت او اشعار چې په بنسټيز ډول د پېړيو په اوږدو کې تکامل ته رسېدلي. که څه هم د دوی اعشار ژور وو، بيا هم ساده او د سترو پارسي او پښتو شعري دودونو له شعارانه پېچلتيا نه خالی وو.
په افغانستان کې تر ټولو مشهور موسيقي دودونه د پښتو  (کوم چې په يو وخت کې هم تر ولسي او هم تر هندي کلاسيک دود پورې اړوند دي) او سوچه افغاني موسيقۍ سبک دی. د افغانستان سوچه موسيقي سبک، د افغان سندرغاړي احمد ظاهر له خوا مشهور شو. دا سبک په لومړي سر کې ډېری دري ژبي مينه وال لري،  سره له دې  چې له سيمه ييز او طبقاتي خنډونو نه هم پورته دی. دې سبک له ګڼو نورو دودونو نه، لکه: هندي، ايراني، منځني ختيځ او ولسي افغان دودونو نه يو څه پور کړي، خو طرزونه په داسې يوه غږ کې سره سکڼي چې يوازې تر افغانستان پورې خاص دي او د افغانانو د سندرې، شاعرۍ، سور او ارکستري خوند لري چې د افغانستان د دري ژبو له ذوق سره برابر دی. له ۱۹۷۰ز کلونو راهيسې د پارسي ژبو غوڅ اکثريت سندرغاړي تر دې ژانری (ډول) پورې اړه لري. له احمد ظاهر پرته، د دې سبک اوسنی بریالی پلوی فرهاد دریا دی، خو د دې موسيقي دود پنځوونکی يو بل افغان سندرغاړی دی چې عبدالرحيم ساربان نومېده. د سازبان سندرو، د فارسي ژبې د افغان موسيقۍ د غږ يوه ځانله نمونه جوړه کړه، کومه چې د اوسنۍ افغان موسيقۍ تر ټولو مشهور سبک له ځآنګړتيا نه برخمنه ده.
لنډۍ
لنډۍ د پښتني ټولنې په گړني (شفاهي) ادب کې هغه ولسي شعر دی، چې شاعر يې مالوم نه دی او د هر حساس پښتون او حساسې پښتنې د ولولو هېنداره باله شي. د لنډۍ لومړى نيم بيتي ٩ او دويمه نیم بیتي يې ١٣ سېلابه دی. لنډۍ د پښتو ادبياتو ډېره لرغونې برخه گڼل کېږي.
د لنډيو شاعران څوک دي؟
زاړه وگړي يې لنډۍ د ځوانۍ د خاطراتو په یاد وايې. زلمیان او پیغلې يې د خپل زلمیتوب شور او مستي پکې لټوی؛ مینانو ته د راز او نیاز رویباري کوي؛ توریالی ورسره د تورو په ډگر کې گډیږي او مساپر پرې په مساپرۍ کې د خپل هېواد او ټاټوبي هنري او سندريزه تنده ماتوي. لنډۍ چې څومره ساده، سلیسې او روانې دي هغومره د پردیو ژبو له اغیزې پاکې او سپيڅلې دي.
د لنډيو ځانگړتياوې
د دېوانونو شعرونه که د عربي عروضو تابع دي، خو دا شعرونه نه یوازې د عربي عروضو څخه خپلواک دي، بلکې د سېلاب (Syuable) غونډال (سېستم) پر بنسټ ځان ته عروض لري؛ لومړۍ برخه یې لنډه (۹) سېلابه او دويمه برخه یې اوږده (۱۳) سېلابه ده.
د دعو شعرونو د ویلو څرگنده ځانگړنه دا ده چې زیاتره پکې د ښځې له خوا نارینه ته خطاب وي. څنگه چې د ښځمنو ولولې تر نارينه وو نرۍ (رقيقې) دي، نو اغېزونه یې تر نارينه وو اغېزمن او تر نارينه وو خوندور دي. په لنډیو کې هم تر نورو شعرونو خوند او اغېز ډېر محسوسېږي. همدا شان هره یوه لنډۍ د ملي موسيقۍ يو داسې نوټ بللی شو چې پر بېلابېلو طرزو او اهنگونو باندې کېدای شي. لکه: رزم، بزم، د يانه (سفر)، ناستې، اتڼ، غم او خوښۍ د حالاتو د راز راز لحنونو سره سمون خوري. يانې هره یوه لنډۍ د ملي موسیقۍ پر ډول ډول اهنگونو او وزنونو باندې غږېدای شي. دا څو لنډۍ چې دلته د پاړسي او انگرېزي ژباړې سره لوستونکو ته وړاندې کېږي، دا د دې راز ملي اشعارو یوه ډېره وړه بېلگه ده. که نه وي دا راز په زرگونو زرگونو لنډۍ شته چې تر اوسه راغونډې شوې نه دي، او یوازې یوه برخه یې د پښتو ټولنې د کتاب په بڼه چاپ کړې ده. که دا بېلگه د لوستونکو خوښه شوه، نو بیا به زیار باسو چې د دا راز شعرونو یوه بله ټولگه له ژباړې سره مينه والو ته وړاندې کړو.
لنډۍ د پښتو ژبې د ولسي ادب يو ځانگړی شعري ډول دی چې شفاهې ادب هم ورته وايي. هغه ځانگړنې چې پښتو لنډۍ يې لري، هغه په نورو شعري فورمونو کې نشته.
په پښتو ولسي ادب کې د لنډۍ لپاره نور نومونه هم شته چې د پښتون ولس لخوا په دې ټولو نومو نو پېژندل کېږی .لکه: ټپه ، مصره او ټيکۍ .... چې دې هر نوم ته يوه ځانگړی فلسفه موجوده ده چې د بېلگې په ډول يې زه يادونه کوم.
لنډۍ ته ځکه لنډۍ وايي چې د سېلابونو له مخې لنډه او دمانا له پلوه ډېره اوږده او غښتلې وي، او يا دا چې لومړۍ نيم بيتي يې ددوهمې نيم بيتي نه لنډه وي. لکه دا لا ندې لنډۍ : <Poem> د لنډی ونې نه دی ځار شم لکه سيسي چې په کمر ولاړه وينه </Poem>
مسره
لنډۍ ته مسره هم وايې او دا ځکه چې په پخوا زمانو کې د تورې او ډال جگړې وې او د هغو جنگونو پر مهال د جگړې ښه او پياوړې توره به په مصر کې جوړېدله. د مصرۍ تورۍ شهرت ډېر وو او هغه به ډېره تيره او ځلا نده هم وه. پر دې بنسټ د لنډۍ تورې اغېز او ښکلا يې له مصرۍ تورې سره تشبيه کړی، چې په د ميوند جگړه کې د ملالۍ له خولې مسره د يادولو وړ ده: که په ميو ند کې شهيد نه شوی خدايږو لا ليه بې ننگې ته دی سا تينه د ملالۍ دا لنډۍ د پښتنو د برياليتوب او د برتانوي يرغل د ماتې سبب شوه. يانې دغې لنډۍ په پښتنو زلميانو کې هغه جذبات او ولولې راوپارولې، چې د سرښندنې په روحيه کې غليم مات کړ او خپلې سينې يې د انگريزي ښېکلاک توپونو ته سپر کړې او په غليم يې هجوم وروړ تر څو يې غليم پر شا وتمباوه.
او بر يې خپل کړ. زما په قبر لاړی تو کړه که يې د ننگ گو لې په شا خوړلی وينه
همدا ډول لنډۍ ته ټپه هم وايې ،او دا هم يو ه د تسميی وجهه لری خغخ دا چې د لنډۍ تا ثير د سړی په زړه ټپ جوړه وې. يعنې که توری او ټو پکی ښکاره ټوپونه جوړه وې ،نو لنډۍ بيا پټ زخمونه د انسان په اوجود کې جوړولی شي چې يواځی احساس يې کيږی ،خو ليدل کيږی نه لکه دا لا ندې لنډۍ : باور مې نه شی که به روغ شم بلا زخمو نه مې په زړه دی مړ به شمه ٭٭٭٭٭٭ د روغيدو تمه مې نه شته جانان په غشو د بڼو ويشتلی يمه با ڼه دی ورو جگ کړه شير ينې ما ته دی سم د زړه په سر ټو مبلی د ينه د لنډۍ بله ځا نگړنه داده چې شاعر يې معلو مه نه وې د هر چا يعنې د هر پښتا نه او پښتنې د خيال او زړه خبری دي. بله داچې وخت او ځايې هم معلوم نه وې ، چې د چا له خوا ،څه وخت ،او په کوم ځای کې ويل شوی دي ،او نه يې چا ته د تعداد پته لگيږی. د لنډيو کتابونه چاپ شوی ، خو د تعداد په اړه يې څوک څه نه شی ويلی او نه يې کوم ليکوال ته څوک منسو بولی شی ،او نه څوک په ويلو کې انتيظار با سی. حتی کله کله يې خلک يو د بل په وړاندې د مسا بقې په ډول هم وايې په تيره پښتنې پيغلي او زلميان لکه دا ټپه : د ټپی وار راسره کيږده ما ته بي واره ټپه خوند نه را کوينه ٭٭٭٭٭ ما سره سمه سيا لی مه کړه ما د لنډ يو سپاري لو ستلی د ينه د لنډيو وو يونکي زياتره وخت تور سري وي. او د لنډیو ډيره بر خه د ښځو له خوا ويل کيږي ،او يل شوي دي. د لنډيو د منځ ته را تگ په باب کو مه خا صه نيټه نه شته او اټکل کيږی چې د زرو کا لو څخه هم بخوا قدامت لری وڅيړونکي په دی عقيده دی چې ښا يې لو مړنې په لاس راغلی لنډۍ او يا په بل عبارت يوه زړه لنډۍ دا وې : سپوږميه سر وهه راخيژه يار مې د گلو لو کوي گوتې رېبينه (۱) لنډۍ چې د پښتو اولسی ادب او فلکلور اساس تشکلوی. د ژوند په هره بر خه کې د خپل مو ثر يت مظاره کړی وپښتا نه ځوانان او پيغلې يې د مينې ، هجران ، و صل ،غم ، او خو شحالی په حا لتو نو کې وايې ، مشران يې په خپلو خبرو کې د ځينو مسا يلو د تا يد لپاره وايې : ،حتی کله کله تری د متل په حيث د خپلو خبرو د قوت لپاره کار احستل کيږی ،نو ويلای شو چې په لنډيو کې د انسان ژوند هر اړخ او هره پيښه انځور شوی ده چې دا انځور يدنه په ساده او روانه ژبه چې د اولس ژبه ورته ويل شوي ده نو ځکه ورته اولسی ادب وايې. دلته د ټو لنيز ژوند د څو اړخونو او پيښو یا دونه کوم ،چې په پښتو لنډ يو کې په څو مره ساده ،روان او ظر يف انداز را نغاړل شوی او يو اوږده کسه يې په لنډو الفا ظو کې بیان کړی .که لو مړۍ د عشق بر خه او دهغه څو حا لته راواخلو ښه به وې. زه به عاشق سړی پو هيږم يا يې رنگ زيړ وی يا يې شو نډي وچي وينه په دی که خو شک نه شته ،چې په عاشقی او مينه کې جذ ببی ،غم ، خو شحالی ، مينت ، پيغور او تهمتو نه وي ،چې دا يو حالت هم د لنډيو نه دی او هر يو يې په خبل وار تعر يف کړی ،هر حالت يې ژبه ور کړی او غږو کې يې دي او په هغه ژبه کې غږولی په کو مه چې ټول پښتون قوم پو هيږی لکه د جدايې به وخت يې عا شق خپلی معشو قي ته د اسی وایې : جانانه دومره را سره واي لکه بر يښنا چې د با رانه سره وينه
د لنډۍ پېژندنه
د لنډۍ پیژنې په اړوند په ځینو کتابونو ، لیکونو  او خپرونو کې داسې راغلي دي :( لنډې په اولسي ادبیاتو کز هغه ادبیات  دي چې  د اولس بې نومه او بې نښانه شاعر پکې پدې بریالی شوی چې د بشر د ژوند تر ټولو عالي شیبې په دوو نا متوازنو بیتونو کې  په ایجاز بیان او تصویر کړی دی .۱)
نامتو ليکوال او څېړونکی حبيب الله رفيع لیکي:
(( لنډۍ یو هغه دوه مسره ایز نظم دی چې لومړۍ او دوهمه مسره یې نه په قافیه کې سره یو شی او نه په وزن کې سره رابري وي .)) لنډۍ هغه موزون ، غیر متعارف ، مستزاد ، حکمي مقفی ، غیر مصرع بیت دی چې لومړۍ برخه یې نهه (۹)څپې او دویمه برخه یې دیارلس ((۱۳)) څپې وې ))
د پښتنو په مختلفو سیمو کې لنډۍ په مختلفو نومونو پاندې نومول شوي دي البته چې په هر محیط کې به یې د بیلې  بیلې وجهې  سبب شوی وي ، او هر یو نوم ایښودونکي به د یو خاص صفت او مقصد په لحاظ نوم پری ایښی وي. نو لدې کبله د لنډۍ په نومونو کې اختلاف معلومیږي. څو نومونه چې په بیلو بیلو محیطونو کې وربا ند ایښودل شوي دي په لاندې  ډول دي : لنډۍ د کندهار او پکتیا پښتانه یې لنډۍ بولي چې دا اصطلاع د کثرت په توگه په دوي کې موجوده ده او هم د هري سیمې باسواده خلک یې پیژني.
بل پېژند يې
لنډه د مفرد مؤنث کلمه ده ، لنډۍ د لنډه بڼه ده ، د لنډۍ لومړنۍ برخه لنډه او دویمه برخه یې اوږده  ده ، له دې کبله  ورته لنډۍ وایي. یا دا چې په دی ډول نظم کې یو ډول تاثیرات پراته دی ، چې په اوریدونکی په محضی اوریدو سره یو داسي ډول اغیزه کوي چې په خوله یې تعریف نه کیږی او اکثر پښتانه یې په محض اوریدو سره په ژړ ا کیږی او په زړه  کې یې یو هیجان او سوز پیدا شي ، نو ځکه یې  د هغې لنډۍ نوم چې د مار  په معنی ده په دې نظم باندې ایښی ده.
نامتو انگرېز ختيځپوه راورټي: دې پورته قول یې تايید کړی دی او لنډۍ په باب کې لیکی :(( د پښتو ژبې یو ډول اشعار دي ، چې د ولاړې  موسیقي په ذریعه ویلی کیږي ، د زیات جوش  او حرارت نه ډک دی ، او ماته د دې په ذریعه  خپل وطني او ملي سرودونه  را په یادیږي ، چې ..( .۱)
د لنډیو ادبي او معنوي ویش
لنډۍ د پښتو په فولکلوري ادب کې یو ځانته فورم دی چې د شکل له پلوه ډېرې زړې دي ، د موضوع  په لحاظ هم دومره  متنوعي دي چې د پښتني ژوند ټولې خواوې پکې په واقعي او طبیعي بڼه انځور شوي دي  او سړی د پښتنو د اجتماعي ژوند دومره باریک موضوعات پکې پیدا کولای شي چې په نورو سندرو کې بیا په دې کم  و کیف نه دي بیان شوي. (۱)
وياړ او حماسه
په خپل دین ، قوم ، ژبه ، نیکونو میړاني ، ز ړورتیا او نورو اوچتو صفتونو ویاړ کولو ته فخر ویاړنه وایی. (( حماسي هغه شعرونو ته ویل کیږی چې موضوع یې ، جنگ ،مړانه ، ښندنه  ز ړورتیا ، ننگ غیرت ، توره او ویاړنه وي او ددې تر څنګ حماسه حکایوي بڼه لري یعنې د فاتخاراتو او میړانې کیسې یې یو تسلسل لري لکه په نظم کې د خوشحال خان خټک هغه شعر چې د ځان پیژندنه یې په کې کړې ده
د هـجـرت زر دوه ویشـت سـن و چې زه راغـلـم پـه جـهـان
شهبـاز خان د یحی خــــان و چې بـل نه و هســــی ځـوان
یـحــی خـان د اکــــــوړی و چـې په تـوره و سلـــــطان
یا په داستاني ادبیاتو کې د ادم خان او درخانۍ کیسه چې د کیسې له پیله تر پایه په کې د مېړانې خبرې، ښادنامې (کارنامې) او وياړونه لکه یو حکایت غوندې روان او یو له بل سره تسلسل لري. لکه لاندې لنډیو:
علم دریاب کوشش کشتی دي په کشتی کینه په دریاب و گرځه میینه ٭٭٭٭٭ چیرته چې علم حاصلیږي هلته به خاوری کړمه غوښي خپل هډونه ٭٭٭٭٭ مورې لنډۍ توره مې راکړه پر دین غزا ده زه خپل ځان شهیدومه ٭٭٭٭٭ که له میونده روغ راستون شوي خدایږو لالیه بې ننگۍ ته دې ساتیــــــنه (۱)
گودر او لنډۍ
گودر د پښتنو د کلتور د کتاب هغه رنگينه پاڼه ده، چې له نوم څخه يې د سړي زړه ته ديدنونه، مينه او ښکلا خپل ځان ورښکاره کوي، او د ښايستونو د يوې ټولگې په شان ورته ځان ښکاره کوي. څرنگه چې دنوم څخه معلوميږي چې گودردپښتوژبې سوچه کلمه ده اودپښتنوټولوسيموکې دگودرکلمه عامه ده. کله چې موږ دگودرکلمه په خوله اخلو نوحتمآ زموږذهن ته دپېغلې ،منگي او ماذديگري کلمې راځي .داهغه کلمې دي چې دپېغلو،ځوانانو،شاعرانو،سندرغاړوله خواپه داسې الفاظواو کلموکې ستايل شوي چې انسان داوريدولو توان په ځان کې نه ويني چې په اوريدلويې دځوانی جزبه او د مينې ولوله راپاروي. دپښتنو په سيمه کې دگودرغاړه په مازديگري کې د پېغلو په تودواکاړو گرمه وي ځکه چې دا داسې ځای دی چې خپلې همزولې په کې جمع کيږي. گودر چېرې چې ښکلې او مستې پيغلې د اوبو راوړلو په بهانه خپلو همزولو سره د زړه خواله کوي، خوښي کوي، د خپلو مينو ديدنونه کوي. گودر د ويالې او چينې سره هغه ځای ته ويل کيږي، چې په هغه ځای کې د منگي خوله په اسانۍ سره د اوبو په واسطه ډکيږي. او د هغه سره نږدې کورونه د خپلو ورځنيو ابو د پوره کولو کار اخيستل کيږي، چې گودر ته معمولاً انجونې ځي او ډېرې په خوښۍ د گودر څخه د اوبو راوړلو ته خوښيږي. څرنگه چې زموږ په وطن او په ځانگړې ډول د پښتنو په سيمو کې د ښځو په تگ راتگ، مېلو او مستيو ته اجازه نه شته دی او نه هم په کې بې له گودر څخه کوم بل ځای شته دی، نو پښتنې انجونې گودر ځانته په دنيايي جنت کې شمېرې، ځکه چې هلته د خپلو همزولو انجونو سره د زړه د نړۍ رازونه شريکوي او د خپلو يارانو سره د ديدن څخه خوند اخلي، څوک په کې نوی د يارانې تار غځوي او څوک په کې خپلو زړو يارانو ته ټينگښت تارونه تړي. دلته يوه پښتنه انجلۍ د خپل يار د ديدن لپاره په ځان تکليف مني او کوز گودر ته اوبو پسې ځي، چې هغه د پښتنو په قول په يوه تېر دوه ښکاره کوي، چې وايي: <Poem> اوبه د هر گودر خوږې دي جانانه ستا دپاره کوز گودر ته ځمه </Poem>
دلته د گودر په بهانه د يار د ديدن کولو سربېره د پښتنې انجلۍ د مينې سپېڅلتوب هم ځان ښکاره کوي، چې د خپلې مينې لپاره په ځان تکليف گالي او د يار ديدن کوي. په گودر کې نه يوازې د انجونو خنداگانې او د بنگړو شرنگهار شتون لري، بلکې هلته د گودر څخه يوه څه لرې په هغه سيمه کې چې گودر ورته ښه مالوميږي، ډېر زلميان هم ليدل کيږي، چې ډېرو انجونو په منځ کې د يوې انجلۍ د سالو خبره داسې په لنډۍ کې رانغاړي:
<Poem> پر گودر سور سالو ښکاره شو ما وې دې تورو اوبو اور واخيست مينه </Poem> دلته د سالو يا ټکري سور والی او هغه هم د يوې داسې انجلۍ په سر چې په مستۍ ورځينې هخوا دېخوا سر اخلي او دا پرې د خپل مين زړه زخمي کوي. او يا هم کومو زلميانو، چې د گودر د غاړې د مستو انجونو کتار او ټولگه ليدلې وي، هغه بيا ځان د گودر د غاړې په شان غواړي، چې د انجونو د سرتاج شي او يا هم انجونې يې په خپل لاس راوشکوي او د زړه په سر يې کيږدي. لکه چې وايي: <Poem> خاونده ما د گودر گل کړې چې جينکۍ مې شوکوي سر کې مې ږدينه </Poem> دلته د هغه گل يادونه شوې، کوم چې د گودر په غاړه وي او انجونې هغه راشکوي او په خپلو وېښتانو کې يې د مستۍ د نښې او د وېښتانو د ښايست لپاره ټوکوي، چې د خپل مين زړه پرې ټکور کړي. يا هم ځينې ميينان گودر ته د ټولو انجونو او يا هم د جوړه انجونو له تگ څخه سرټکوي او  د خپلې مينې سره د بلې انجلۍ راتگ ورته ټکه ښکاري، لکه چې وايي: <Poem> په گودر څه ټکه لوېدلې چې کشره خور يې بدرگه ورسره ځينه </Poem> د پښتنو د کلتور د کتاب د پاڼو څخه دا جوتيږي، چې پښتانه انجونې يوازې حتا گودر د اوبو پسې هم نه لېږي، يا يې کشره خور او يا هم کشر ورور ورسره ليږي، خو دلته دا کشره خور دې خوار عاشق ته د ټکې په څېر راغلې، چې دی يې د خپلې مينې سره د همرازۍ څخه بې برخې کړی دی. که څه هم د مور څخه خوږه او نيږدې څه نشته خو کله چې يوه نجلې په کورکې د موراو پلار له خوا ورته رد او بد وويل شي هغه خپل ډک زړه گودرته وړي اودگودرپه غاړه دخپل زړه بړاس اوباسي. کله چې دگودرغاړه په شنواوسرورنگونوپټه وي نوځوانان يې بياپه شعرونواولنډويو کې انځوروي : <Poem> پرگودرسورسالوښکاره شو ماوې دې تورواوبو اورواخيست مينه </Poem> کله چې په گودردنجونوسره ، سپين او شنه ټيکري راغونډشي چې ددوي دټيکريودرنگونوتيزوالی دومره تيز وي چې داوبورنگ هم ځان سره اړوي .چې دلته دلنډۍ ويونکي هم دې ټکي ته اشاره کوي او وايې چې کله سور سالو په گودر راښکاره شي دغه سور رنگ دومره تيزوي لکه داور تاو چې سړی سيزي که څه هم اوبه داور ضد وي خو بياهم هغه تاثيرات چې په سور سالو کې وي اوبه او اور ورته هيڅ دي.
په لنډيو کې انځورونه او تشبېهات
په بښتو لنډيو کې انځوړ یز کليمات ،تشبيهات او هم وزنه لغتونه په ډیر هنری وروان ، ساده دول راوړل شوی دی. د لنډۍ مو جود فورم ورته يو خاص خوند او ښکلا ور بښلی ده لکه دا لنډۍ :
<Poem> زلفی دی بی شماله ښوري لکه استاد شاگرد ته لښته خو ځو ينه </Poem> دلته د زلفو لړ داستاد د لښتی سره تشبیه شوی دي که څه هم د زلفو نرمي او ظرافت بايد د يوي لښتی سره تشبيی نه شی ، خو د لښتی تاندوالی او د گوزر کيفت چې د لښتی درد په ښکاره ډول او د زلفو درد پټ احساس ددی تشبيه مانا ته ډير قوت ور بښی او که يو بل ماناوې تړاو ته يې ځیر شو. که د استاد د لښتی خو ځول شاگرد دی ته اړ با سی چې د يو مضمون لو ست ښه زده کړی. خو دا هم بی ځايه نه ده ،چې د يار زلفي هم سړی ته د مينې درس ورکوی. هغه د خوشحال بابا خبره چې وايې :
<Poem> بدرگه که محبت راسره نه وايې يک تنها به به خو نخوارو لارو تلل څوک </Poem> که په لنډيو هر څومره وغږيږو ،نو د بس ټکۍ به پيدا نه کړو ،ځکه لنډۍ زمو نږ د اولس هغه قيمتی او ارز ښتنا که پا نگه ده خلا صيدل يې نا شونې ده او د يادولو وړ خبره خو دا ده ، چې دغه پا نگه خداي (ج) يواځی په پښتو پيرزو کړ يده. نوری زبي له دی نعمته بې بر خی دی او کمال يې په دی کې دی چې دا داولس خبري دی واو داولس د زړه خبری دی او داولس دزړه نه راوتلی دي ،ځکه نو داسی څوک به نه وې چې لنډۍ يې زده نه وې یايې نه پيژنې ،ځکه په لنډيو کې زياتره د ټو لنې حالات ، ټو لنيز ژوند ، او د چا پيريال په اړه مفا هيم رانغاړل کيږی ،حتی کلتوري مسايل په ډيره ساده ژبه انځور شوی دي لکه دا لا ندې لنډۍ :
<Poem> که مور او پلار دی خداي رضا کړل د ماما گانو به دي زنې ونيسمه </Poem> زمو نږ په پښتنه ټولنه کې دا دود دی چې د جنې په غو ښتنه کې لومړۍ حق د پلار او مور دی. او دهغوی د رضا حاصلول يوه حتمې خبره ده ، خو کله کله يا په اکثره ځا یونو کې ماماگان هم ددي صلا حيت لری چې نجلۍ دواده او يا په عامه اصطلاح دبر خليک په ټا کلو کې رول ولری. چې په پورته لنډۍ کټ مټ مفهوم په لنډو الفا ظو کې رانغاړل شوی دی او يا دا لنډۍ :
<Poem> په ما دی ټول کلۍ خبر کړ په تا دې يو دادا خبر دی زړه دی چو ينه </Poem> دلته هم د کليمو د رواجونو او دودونو مسله ده. چې په پښتنو کې يا دونې پټې وي .او که دغه راز په ډاگه شی ، نو بد عواقب به ولری. خو د مينې جذبات بيا کله کله انسان ته دومره جر عت ورکړی. چې انسان د خپلی ټولنې او ټو لنیز قانون نه سر غړاويې ته مجبوروی. لکه دا لنډۍ :
<Poem> په توراور بل مې جنگ جوړ يږی زما بې غوره ياره ځه چې تر ينه ځونه </Poem> چې البته داحالت د ينې استعراق يا جنون مرحله ده چې سړی خپل استو گنځی پر يږدی. او د ناخوالو له لاسه د ټو لنې نه تجد يديږی. خو په هر صورت ملامتيا ددي مۍلو مو انسانانو هم نه ده. ځکه هغه دچا خبره ده. (دمينې نازولی حالت ته جنون وايې ) نو چې د سړی مينه دیره نازولی شی ، نو هغه به ولی نه جنون کيږی. دوی چې جنون شی ، نو د دونيا ټول خواږه او د معشيت ژوند شاکړی او بلاخره د جنون په سمندر لاهو شی .او خپل هر څه د خپلی ميني نه قربان کړی. هغه د اختر و صيب خبره چې
<Poem> سرو مال به درته دوه په ميدان کيږدم کومه ورځ چې ستا د مينې جواری شوه </Poem> نو دغسی پښتانه مينان هم ځان یو له بله قربانوی. او دا خو ښکاره ده چې بښتانه په قربانې او ځان تيرونه کې نوم لری لکه دا لاند ې لنډۍ :
<Poem> د غرغری ميدان ته راشه سبا مې ستا په تهمت دار ته خيژوينه </Poem> خو معشو قه بيا د خپل غاشق پدی حال فخر کوی. او وياړی ،چې دا قر بانې يواځی او يواځی ددي مينې ته ورکوی. او خپل سپيڅلی روح د يوی سپيڅلی مينې قر بانوی. او وايې :
<Poem> عمر دی ډير شه خپله ياره زما د زړه ستنی په تا ولاړی د ينه </Poem>
سرچينې
۱-کو نړی ،جلا ل ال دين ،(په پښتو لنډيو کې تشبهات) ميا شتني مجله ،پيښور ،پښتو اکا ډمې ، جنوری ،فبروری ،کال : (۲۰۰۰) م ، مخ (۴۵)
۲- طاهر ،نواز .روهي ادب ،پيښور ، پښتو اکاډمی ،کال : (۱۹۷۸) مخ (۴۲)
۳- پښتو لنډۍ ،د ژبو او اد بياتو مر کز پښتو ټو لنه ،سر یزه ص ،۲.
۴- ر فیع، حبیب الله ،د خلکو سندري دولتی مطبعه ، کابل ،گال : (۱۳۴۹) لمر يز
۵- نوری ، هوسا ، په حما سی لنډيو کې ارز ښت ،ملی او هنری ، کال : (۱۳۸۴) لمر یز
وېشنيزه:د شعر ډولونه
کوریایي اس بی اس تلویزیون
اس بی اس په کوریایي ژبه د سویلي کوریا د ملي رسنیو څخه ده. دا یوازینۍ کوریایي خصوصي رسنۍ ده چې په عمومي توګه خپروني لري. یادی رسنۍ په ۲۰۰۱م کال کې د سیول نه خپریدل خپل نوم ته تغییر ورکړ.
کټرينا کیف
په ۱۶ جولای ١٩٨٧ کي په بريتانيا کې زيږيدلی يو بريتانيانوئ لوبگره دي، هغه تر ډېره په باليووډ فلمونو کې کار کوي.
د انساني بدن اهم غونډالونه
يعقوب خاکسار
۴۳ (عدد)
۴۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۴۲ څخه  مخکي او د ۴۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۴۳:
په کلینډر کې
۴۳ کولاي سي:
په کیمیا کې
۴۳ د ټېکنېټيوم اټومي عدد ده
سرچينې
وېشنيزه:۴۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دوه رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:لمړي عددونه
ویکتوریا (مالتا)
ویکتوریا مالتا په مالتي Victoria) د مالتا هیواد په ګوزو او کومینو سیمه کې پروت ښار دی.
انساني هډوانه
ګلستان
د غواگانو روزنه
اهميت د شيدوغواگانو روزنه شيدو دمحصولاتوغذائي ارزښت دصحي اوپاکو شيدولاسته راوړلولپاره لاندي ټکي بايد په نظرکي ونيول شي دشيدو غواگانو دنسل انتخاب دشيدو ورکونکي غوا انتخاب بلوغيت دغواگانو القاح دغويمتوب نښي دبلاربو غواگانو مراقبت اوساتنه د بلاربوغواگانو تغذيه دلنگوال په وخت کي دغوامرقبت دوړوخوسکيو ساتنه اومراقبت دشيدو لوشل حفظ الصحه دمارکيټونو اوکوپراتيفونو جوړول دشيدو اوکوچو لپاره مارکيټ د غواگانوځيني عامي ناروغۍ او د هغوي مخنيوي Anthrax ‌١-انتراکس Tuberculosis ٢-توبرکلوز Brucellosis ٣-بروسلوزيس F.M.D ٤-طبق يا افتوزتبه P.P.R ) ٥-رينډرپيسټ يا (وبا) ٦-دغولانځي پړسوب ٧-بليک ليگ يا تور لنگي
په غواگانو کي داخلي پرازيتونه
١-دځگر چينـجي ٢-دسږو چينـجي په غواگانو کي خارجي پرازيتونه Tick ١-کني Lice ٢-سپږي ٣-پم يا گرک ناروغي
دشيدوغواگانو پيدايښت او تاريخچه
تراوسه پوري داسى شواهد نشته چې په غوايانو تسلط او دهغوي اهلي(کورني) کيدل وښاي خو دهغه معلوماتو له مخي چي لرغون پيژندونکي يي ځيني شواهد په گوته کوي .چي غوايان د ډيري پخوا زمانى څخه موجودؤچې لومړيو وختوکي په انسانانو د هغوى ښکار کوؤخووروسته بياپه مختلفوتاريخي دوروکي د غوايانو څخه مختلفي استفادي شويدي. دمثال په توگه په يوه دوره کي دبارکښ حيوان په توگه او په بله دوره کې د معتبرو مذهبي اقسامو په توگه. په دې وروستيو دوروکي د غوايانو څخه د لوړکيفيت لرونکي غذائي موادو په لاس ته راوړلو کي کار اخستل کيده اوس د غواگانو د شيدو او دهغه د محصولاتوڅخه او همدارنگه د غوايانود غوښي څخه مختلفي خوندوري غذاگاني برابريږي. له ميلاد څخه وړاندي (١٥٥٠ )په يونان او(٧٥٠) تر ميلاد وړاندي په روم کې دلبنياتو ښه توليد اوصنعت دغواگانو څخه لاسته راته،اوله شيدو سربيره يې دکوچ ،پنيراوغواړو څخه دخوارک په برخه کي گټه اخسته په يوناني دوروکي هم دشيدو استعمال ډيرؤ اوپه پورته يادوشويو داوړو هيوادونو کې له کوچو څخه دخوراک ترڅنگ دروغتيا په برخه کي هم گټه اخستل کيده دبيلگي په ډول دوي به دکورني يا يونانى طب له مخې دزخم (پرهر)دغوړولو اويا دسوځيدو پر وخت دکوچو څخه گټه اخيسته ددغه څه مشاهده دمشهور طبيب هيپوکراف په لارښونو کې ښه ترسترگو کيږي. شیدی خوږی دی مگر د انگور ته یی خوږ والی نه دی تللی. ددی په خاطر چی د هغه قندونه یو دبل سره توپیر لری.‌
اهميت
اهميت Importance غواگانې په نړۍ کي دډيروخلکولپاره حيواني غذا برابروي نه يواځي داچې د غواگانو د شيدو څخه گټه اخستل کيږي بلکي د هغوي دپوستکي،غوښې څخه هم گټه ا خستل کيږي .ددي څخه سترگي نه شوپټولي چي اهلي(کورنۍ) حيوانات د انسانانو د ژوند ډيرې اړتياوې پوره کوي او انسانان دهغوى څخه د خپل اقتصادد تقويي،فزيکي قوې محافظوي مقاصدواو ديو شميراهلي حيواناتود محصولاتوڅخه دباکيفيته غذايي موادوپه توگه کاراخلي. غواگانې دوښواو علوفه جاتو څخه چې کم کيفيته مواددي استفاده کوي اودغه مواد په لوړکيفيته باندې بدلوي اوانسانان ورڅخه استفاده کوي.دکليوالوسيموخلکوپه ژوندکي مهم رول لوبوي اوزمونږد هيواد ډيرکم تعداد خلک به وي چي د شيدو غواگاني نه روزي.دشيدوغواگاني باکيفيته غذائي موادتهيه کوي اوهمدارنگه د اقتصاد له پلوه هم ددوى د ورځني ژوند سره تر ډيره حده مرسته کوي.شيدې او د شيدو څخه مختلف محصولات لکه پنير،کوچ،مستي،تروي يا شړامبي لاسته راځي او دشيدو ترڅنگ بچې هم لاسته راځي چي په خپل وار سره تر ډيره پوري د اهميت درلودونکي دي اوددي ترڅنگ په زياتره مواردو کي د غوښي د توليد په منظور ترينه گټه اخستل کيږي.خودغه ټول څه هغه وخت لاسته راتلاى شي چي روزونکي شخص د روزني ،ناروغيواود غوا اوپه اړونده چارو باندي په ښه ډول وپوهيږي. که چيري زمونږدهقانان او بزگران د شيدو دغوا د روزني قصد کوي د خپلو امکاناتو په نظرکي نيولو سره دي داسې نسل انتخاب کړي چي دنوروپه پرتله ترينه زياته گټه واخلي نوضروري بريښي چې د شيدو غواگانو په اړه معلومات ولري.