cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الکترون (انګارلیون يا انګارلۍ يا برېښک)
۳. ګاما يا ګــَــمه وړانګشون يا تشعشع Gamma or γ radiation
۳. ګاما يا ګــَــمه وړانګشون يا تشعشع  gamma or γ radiation چې د رَڼا يا د نــُــوْر يا د روښنايي په ډَول يو ډَول اِلــِــکترومــَــقناطيسي (يا برېښووُسپــَــنکــَــښيځ يا انګارليومادنيساتيږليځ) يا electromagnetic  وړانګشون يا تشعشع دئ چې کــُــتله يا سټ يا دروندوالی نه لري او په سترګېوں هم په آساني نه شي ليدل کېدی مګر لرې واټنوں اَو مسافوں او فاصلوں ته خپرېدلي شي ، اَو فرېکوېنسيان (پلاڅودِشېبېان) ئې د نوْر یا د رڼا يا د روښنايي د هر ډَول رنګانوں د فرېکوېنسيان (فرېمانکېدواندتهيا یا پلاڅودِشېبیان د رَپېدوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا second کښې) څخه (يا څې) ډېر لـوَړتر دي. اَو په فيزیک (پنځپوهن) کښې فرمایل شوي دي چې اِلــِــکترومــَــقناطيسي (يا برېښووُسپــَــنکــَــښيځ يا انګارليومادنيساتيږليځ) يا electromagnetic وړانګشونان يا تشعشع ګان يا موجونه يا څپې ډېر ډَولونه لري ، چې ټيټ تر فرېکوېنسيان (فرېمانکېدواندتهيا یا پلاڅودِشېبیان د رَپېدوں ئې ، په يوې ثانيې يا پسېکېدوَيمې یا second کښې) لرندوي اِلــِــکترومــَــقناطيسي يا (يا برېښووُسپــَــنکــَــښيځ يا انګارليومادنيساتيږليځ) يا electromagnetic وړانګشونان يا تشعشع ګان يا موجونه يا څپې دسې نومونه لرلي شي : د راډيو اَو د تېلېڤيزيون (يا د تــِــلــِــويزیون يا د ټېلېڤيژِن) موجونه يا څپې radio and television waves ، ميکروڅپې يا ميکروموجونه (يا مايکروڅپې يا مایکروموجونه يا مایکرووېڤ يا مويـڅېـوَړوکيڅــَــپې) microwave ، اِينــِــناپــِــرلاندېدِسور (يا اِيلاندېدِسور يا مادون دِ سور) وړانګشون يا تشعشع  infrared radiation  (چې د لــِــرېواک يا د رېموټ کنټرول remote control   په سامانوں کښې هم کارول کيږي اَو دا وړانګشون يا تشعشع په سترګېوں په آسانۍ نه شي ليدل کېدی ، اَو بــِــل هم ليدووَړ (يا د ليدوں وَړ يا بينــِــښقابــِــل يا وينــِــمڅېقابــِــل) نوْر يا رَڼا يا روښنايي visible light  ، آلــِــرېتــَــردِبــِــنــَــفش وړانګشون (يا ماوَراء دِ بنفش)  ultraviolet radiation ، اِيکــْــس وړانګ يا اِيکــْــسرې X ray  يا دِ رېْوْنتګېن تشعشع  Röntgen radiation  يا د اِيکــْــس وړانګشون  X radiation ، اَو هم دِ ګــَــمــَّــه وړانګشون يا د ګاما تشعشع.
بــَــرقي جــَــرَيان (برېښي بــَــهير يا اَنګارليځ کړلځغاستاند يا کــَــهرَبائي ځغــَــلــَــند) Electric current
دا څو موضوع ګان (يا سکالوګان) د «اَتوم (يا نامات) atom» او د «هسته (يا خستکې يا زڼي يا زِړي يا نــِــناکېلون يا نوکټــِــکلۍ) nucleus» او د «وړانګشونوں (يا د تشعشوں يا د اَشــِــعــّــوں) radiations» په باره کښې دلته ډېرتر نه يادَوو ، اَو مهمتر (آندراوړانتر) د الکترون (اَنګارلیون يا انګارلۍ يا برېښک) ذرة يا برخــَــکلۍ يا برخه لۍ يا برخګکه يا بــَــڅــِــرکــَــی يا particle دئ چې اُوس فيزیکپوهان (يا پنځپوهان) دِسې اَنګېري چې د برقي سيموں (برېښي مــِــزیوں)  electric wires د لارې د ترڅ څخه برقي جــَــرَیان (برېښي بــَــهير يا برېښي ځغــَــلــَــند يا اَنګارليځ کړلځغاستاند)  electric current چې د ترَڅ څخه ئې تېريږي ، آں برقی جریان (برېښي بهیر يا اَنګارليځ ځغــَــلــَــند يا برقي کړلځغاستاند) د الکترونوں (انګارلیونوں يا د انګارلۍ ګانوں يا د برېښکيوں) جریان (يا بهير يا ځغــَــلــَــند يا کړلځغاستاند) دئ. او همداراز که چېرې يو فلزي (مادېتــَــلناليځ) سیم (مــِــزَی يا پــِــړَی يا رَسۍ) metallic wire  لــِــکه د اوسپنې يا د مس یا د طلا څخه چې که جوړ شــِــوَی وي او که ډېر نــَــرَی يا ډېر مــَــيين جوړ شوَی وي او که د ترڅ څخه (يا څې) ئې شدید (اينــِــناترينګليځ) intensive  برقي (برېښي يا اَنګارليځ) جریان (بهیر يا ځغــَــلــَــند يا کړلځغاستاند) که روان يا تلاند که وي ، آں نری يا ميين فلزي (مادېتلناليځ) سیم (يا مزی يا پــِــړَی) ډېر تود (يا ډېر ګــَــرم) کېدَی شي چې شي ، او چې که ډېر ګرم (يا که ډېر تود) شو کېدی چې سور رنګ يا روڼ رنګ ئې شي او تود (يا ګرم) سیم (يا مزی يا پــِــړَی) خپل شاوخوا ته هم الکترونان (اَنګارلیونان يا انګارلۍ ګان يا برېښکان) electrons خوشې کوِلــَــی (يا اِېله کــَــوِلــَــی) اَو آزاد کوِلــَــی شي ، ځکه چې که اِلــِــکترون (انګارلیون يا برېښک) چې دِ منفي (نغوښتدي) بــَــرقي چاړج (برېښي بار يا اَنګارليځ پېټی يا کــَــهربائي شــُــحنة يا شارژ) لــَــرِندوي په ډَول مــَــنــِــل شــِــوَی دئ که يو اِلــِــکترون (انګارلیون يا برېښک) که کافي يا بسيا اِنــِــرژي (يا اِنــِــرجي يا اِينــِــناګاري اِينــِــناګــَــرِښت يا شيمه) energy که ولري ، ځان د خپل اتوم (نامات) atom د مــُــثبــَــت (پــُــځيدي) positive د آپــِــضــِــد (يا د آپــِــځېلي) opposite  کښــِــلګــَــر بــَــرقي چاړج (برېښي بار يا اَنګارليځ پېټی يا کــَــهربائي شــُــحنة يا شارژ) لــَــرِندويې هــَــستې (خــَــستــَــکې يا نــِــناکېلون يا نوکټــِــکلۍ) nucleus څخه خپل ځان خوشې (يا اِېله) يا آزاد کــَــوِلــَــی شي.
بازار
د بازار کلمه کولای شی چی لاندینو نورو شیانو ته هم اشاره وکری:
بازار تعریف
پـه ټـوليز ډول بـازار هغـه ځـای تـه ويـل کيـږي چـې خلـک د توکـو د اخيسـتلو او خرڅولو لپاره په کې سره يو ځای کيږي د ساري پـه ډول لکـه د غلـو دانو بازار، ترکـاري بازار، ميوو بازار. خو د اقتصـاد پـه علـم کـې بـازار پـه پراخـه توگـه تـر مطالعې لاندی نيول کيږي. د اقتصاد په علم کې بازار کوم ځانگړي ځای تـه نـه ويـل کيـږي چې توکي په کې خرڅول يـا اخيسـتل کيـږي بلکـې پـه د کـې ټـولې هغـه سـيمې دخيلي دي چې د اخيستونکي او خرڅونکي تر مـنځ پـه مخـامخ ډول اړيکـه نيـول کيـږي او د يـو تـوکي قيمـت پـه معـين وخـت کـې ټاکـل کيـږي دا اړينـه نـه ده چـې اخيستونکی او خرڅونکی د يو بل سره وگوري بلکې کوپی شي د تيلفو ليک او نورو پرو څخه اړيکه ونيسي رامنځته کيږي.
نور
وېشنيزه:اقتصاد وېشنيزه:علم وېشنيزه:بازار
عامر خان
عامر خان د هندي سينما باليووډ يو وتلی ستوری دی.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
آنګ سان سو چي
هغه چې د اوسني میانمار د بابا آنګ سان او خن چې تر ټولو ځوانه لور ده، د برېتانوي برما په رنګون کې زیږېدلې ده. نوموړې په ۱۹۶۴ کال کې د ډیلي له پوهنتون او په ۱۹۶۸ کال کې د اکسفورډ د سینټ هیګ کالج څخه له فراغت وروسته، درې کاله په ملګرو ملتونو کې کار وکړ. هغې په ۱۹۷۲ کال کې له مایکل اریس سره واده وکړ، چې په پایله کې یې دوه ماشومان درلودل.
آنګ سان سوچي د ۱۹۸۸ کال د اګست د اتمې په ۸۸۸۸ پاڅون کې شهرت ترلاسه کړ او د NLD سر منشي شوه، چې هغې د څو متقاعدو پوځي چارواکو پر مټ چې په پوځي جنتا یې نیوکې کولې، دا ګوند نوی را منځ ته کړی و. NLD د ۱۹۹۰ کال په ټولټاکنو کې په پارلمان کې ۸۱ سلنه چوکۍ ترلاسه کړې، خو پایلې یې لغوه شوې، ځکه چې پوځي حکومت (د سولې او پراختیا شورا یا SPDC) د واک له سپارلو څخه ډډه وکړه، چې نړیوال غبرګون یې په پایله کې را پورته شو. له ټاکنو مخکې نوموړې توقیف شوې وه او له ۱۹۸۹ څخه تر ۲۰۱۰ کال پورې د ۲۱ کلونو له کورني بند څخه کابو ۱۵ کاله په کور کې نظربنده پاتې شوه، چې د نړۍ له مشهورو سیاسي بندیانو څخه وه. ټایمز مجلې هغې ته په ۱۹۹۹ کال کې د "ګاندي د اولادې" او د عدم تشدد د روحاني وارث نوم ورکړ. نوموړې په ۲۰۰۳ کال کې د ډیپاین د ډله ییزې وژنې د قتل په هڅه کې چې په کې د NLD اړوند نږدې ۷۰ کسان له منځه لاړل، ژوندۍ پاتې شوه.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
د ۱۹۰۲ زکال په جون میاشت کې د دغه اتحاد له تمدید څخه لږ مهال وروسته، ایټالیا په پټ ډول ورته ژمنه له فرانسې سره وکړه. د دغې ځانګړې هوکړې له مخې، نه هم اطریش – هنګري او نه هم ایټالیا کولای شو، په بالکان کې شته حالت له وړاندنۍ مشورې پرته بدل کړي.
آنګ سان سو چي
د نوموړې ګوند د ۲۰۱۰ کال د ټاکنو له منلو څخه ډډه وکړه، چې په پایله کې د یووالي د پیوستون او پراختیا ګوند (USDP) د پوځ په ملاتړ پرېکنده بریا ترلاسه کړه. آنګ سان سوچي په داسې حال کې د پییتو هلتاو استازې شوه چې د هغې ګوند د ۲۰۱۲ کال په دویمه کچه ټاکنو کې له ۴۵ تشو چوکو څخه ۴۳ ترلاسه کړې. د هغې ګوند د ۲۰۱۵ کال په ټولټاکنو کې ستره بریا ترلاسه کړه، چې د اتحادیې په مجلس کې یې ۸۶ سلنه چوکۍ وګټلې – یعنې د ۷۶ سلنه څخه زیات اکثریت اړتیا درلوده ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې د دوی د خوښې نوماندان د ولسمشرۍ په ټاکنیز کالج کې د ولسمشر او دویم مرستیال ولسمشر په توګه وټاکل شي. که څه هم نوموړې د اساسي قانون د یوې مادې له مخې د ولسمشر کېدو څخه پاتې شوه - یعنې د هغې خدای بخښلی مېړه او ماشومان بهرني اتباع وو - هغې د میانمار د دولت د سالاکارې په توګه نوې رامنځته شوې چوکۍ په غاړه واخیسته، چې دا چوکۍ د لومړي وزیر یا د حکومت د مشر چوکۍ ته ورته دنده وه.
کله چې هغه د دولت د سلاکار دفتر ته لاړه، نوموړې د میانمار په راخین ایالت کې د روهینګیا وګړو د نسل وژنې پروانډې د ګام نه پورته کوولو او د میانمار د پوځ له خوا د ډله ییزې وژنې څخه د انکار په غبرګون کې د یو شمېر هېوادونو، بنسټونو او څېرو تر نیوکو لاندې راغله. د هغې تر مشرۍ لاندې، میانمار د خبریالانو د تعقیب له امله هم تر نیوکو لاندې راغی. په ۲۰۱۹ کال کې، آنګ سان سوچي د عدالت په نړیواله محکمه کې را څرګنده شوه چې په کې نوموړې د روهینګیا د نسل وژنې د تورونو په وړاندې د برما د پوځ دفاع وکړه.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
د ۱۸۸۳ زکال د اکتوبر په ۱۸ مه نېټه د رومانیا لومړي کارول د خپل لومړي وزیر Ion C. Brătianu په واسطه په پټه ژمنه کړې وه چې، له درې ګوني اتحاد به ملاتړ کوي، خو وروسته له هغې چې اطریش – هنګري یې تیري کوونکی وباله، په لومړۍ نړیواله جګړه کې بې پلوه پاتې شو. د ۱۹۰۲ زکال د نومبر په لومړۍ نېټه د درې ګوني اتحاد له تمدید پنځه میاشتې وروسته ایټالیا له فرانسې سره هوکړه وکړه، چې هر یو به په یو بل باندې د برید په حالت کې بې پلوه پاتې کېږي.
آنګ سان سو چي
سان سوچي، چې ګوند یې د ۲۰۲۰ کال د نومبر په میاشت کې د میانمار ټول ټاکنې وګټلې، د ۲۰۲۱ کال د فبروري په لومړۍ نېټه د یوې کودتا په ترڅ کې ونیول شوه چې تاتماداو (د میانمار وسله وال ځواکونه) یې قدرت ته راستانه کړل او په ټول هېواد کې یې لاریونونه راوپارول. څو تورونه د نوموړې په وړاندې ولګول شول او د ۲۰۲۱ کال د ډسمبر په ۶ نېټه، هغه د دوو تورونو پر بنسټ په څلورو کلونو بند محکومه شوه. وروسته، د ۲۰۲۲ کال د جنوري په ۱۰ نېټه، هغې ته د نورو تورونو له امله د څلورو نورو کالو سزا واورول شوه او د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۲۷ نېټه، نوموړې د فساد په تورونو کې په پنځه کاله بند محکومه شوه. ملګرو ملتونو، زیاتره اروپایی هېوادونو او متحده ایالاتو دا نیول، محاکمه او حکم د سیاسي انګېزو په توګه وغندل.
نوم
د نورو برمايي نومونو په څېر په آنګ سان سوچي کې تخلص نشته او یوازې یو شخصي نوم دی، خو د نوموړې په برخه کې، دا نوم د دریو خپلوانو له نومونو څخه اخیستل شوی: "آنګ سان" د هغې د پلار څخه، "سو" د هغې د پلارنۍ انا څخه، او "چي"  د هغې د مور، خن چي څخه.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
جرمني
هغه چې د درې ګوني اتحاد اصلي رامنځته کوونکی او مسئول و، د جرمني لومړی وزیر اتو فون بسمارک و. له دغه کار څخه د هغه موخه په ۱۸۷۱ زکال کې د جرمني له یو موټي کولو وروسته په اروپا کې د موجود وضعیت ساتنه وه. بیسمارک اطریش – هنګري او ایټالیا ته د برید په حالت کې د مرستې کولو په ژمنې هڅه وکړه، تر یوې کچې هغوی جرمني ته اړوند کړي او د فرانسې د ستونزو غوښتونکي حالت څخه یې لرې وساتي.
آنګ سان سو چي
نوم
په برما کې سوچي زیاتره د ډاو آنګ سان سوچي په نوم یادېږي. د ډاو، تحت الفظي معنی "ترور" ده. دا د هغې د نوم برخه نه ده، بلکې د هرې زړې او درنې مېرمنې لپاره د "آغلې" په څېر یو ویاړ دی. ځینې وختونه برمیان هغې ته د داو سو یا امې سو ("مور سو") نوم اخلي.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
اطریش - هنګري
د ۱۸۷۰ مې لسیزې په وروستیو کې د ایټالیا په ټاپو وزمه او مرکزي اروپا کې د اطریش ځمکنۍ جاه طلبۍ د نوو قدرتونو په توګه د ایټالیا او آلمان په راڅرګندېدو له منځه ولاړې. د عثماني سترواکۍ په زوال سره او د هغو د اصلاحاتو په ناکامۍ سره په بالکان کې د سلواکیانو ناخوښي زیاته شوه چې هم روسیې او هم اطریش – هنګري هغه په سیمه کې د خپلې ځمکنۍ پراختیا په موخه فرصت باله. په ۱۸۷۶ زکال کې روسیې د بالکان د وېش وړاندیز وکړ، خو هنګري هېواد مشر ګیولا اندراسی دغه وړاندیز وه نه مانه، ځکه اطریش – هنګري له وړاندې یو «اشباع» شوی هېواد و او ورته ستونزمنه وه چې نورې اضافي ځمکې کنټرول کړي. له همدې امله په ټوله دغه سترواکي کې په نوي سبک دیپلماتیک حدود وټاکل شول، هغه حدود چې د لومړي ځل لپاره د انداراسي له خوا په بوسنیا هرزګوینا ولایت باندې په تمرکزسره چې د عثماني سترواکۍ تر ولکې لاندې سلاو ته اړوند و، طراحي شوي و.
آنګ سان سو چي
شخصي ژوند
آنګ سان سوچي د ۱۹۴۵ کال د جون په ۱۹ نېټه د برما په رنګون (اوسنۍ یانګون)، بریتانوي برما کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. د پیټر پوفم په وینا، نوموړې د رنګون نه بهر په یوه کوچني کلي کې وزیږېده چې نوم یې همای سانګ دی. د هغې پلار، آنګ سان، د دویمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې د جاپانیانو سره یوځای شو. آنګ سان د برما عصري پوځ تاسیس کړ او په ۱۹۴۷ کال کې یې له بریتانیا څخه د برما د خپلواکۍ په اړه خبرې اترې وکړې. په همدې کال کې نوموړی د خپلو سیالانو له لوري ووژل شو. سوچي د تاکین تان تون ورېره ده چې د خن خین ګی، چې د هغې د مور خن کی د مشرې خور مېړه و.
نوموړې د خپلې مور خن کی او دوه وروڼو، آنګ سان لین او آنګ سان او سره په رنګون کې لویه شوه. آنګ سان لين د اته کلنۍ په عمر هغه وخت مړ شو چې د موزیم د ماڼۍ په برخه کې په بوټو ښایسته جهيل کې ډوب شو. د هغې مشر ورور د کالیفورنیا سان ډیاګو ته کډوال شو او د متحده ایالاتو تبعه شو. د آنګ سان لین له مړینې وروسته، کورنۍ یې د انیا جهيل په غاړه یو کور ته کډه شوه چې هلته آنګ سان سوچي د بېلابېلو شالیدونو، سیاسي لیدلورو او مذهبونو له وکړو سره آشنا شوه. هغې د خپل ماشومتوب ډېره برخه په برما کې د میتوډیسټ انګلیسي عالي ښوونځي کې (چې اوس د لومړنیو زده کړو نمبر ۱ عالي لیسې ډاګون په نوم یادېږي) زده کړې کړې، چې په دې ځای کې نوموړې د ژبې د زدکړې په برخه کې د وړتیا په درلودلو وپېژندل شوه. هغه په څلورو ژبو خبرې کوي: برمایي، انګلیسي، فرانسوي او جاپاني. هغه د ترووادا بودايي پلوه ده.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
اطریش - هنګري
د بالکان د لوی کړکېچ پر مهال د اطریش – هنګري ځواکونو د ۱۸۷۸ زکال په اګست میاشت کې بوسنیا هرزګوینا ونیول او د دې پر ځای چې هغه یا اطریش او یا هم هنګري ته الحاق کړي، هغه یې د مشترک مالکیت په توګه د مالیې وزارت تر کنټرول لاندې الحاق کړل. د بوسنیا او هرزګوینا اشغال په بیسربیا کې د روسیې د مخکې تګ په غبرګون کې و. اطریش – هنګري چې نه یې شو کولای، د صربستان د کنټرول پر سر د شوروي سترواکۍ او عثماني سترواکۍ ترمنځ منځګړیتوب وکړي، د دواړو لورو ترمنځ د جګړې په پیلېدو یې خپل بې پلویتوب اعلان کړ. په اروپا کې د روسیې او فرانسې د ګټو پر وړاندې د درېدو په موخه اطریش – هنګري د ۱۸۷۹ زکال په اکتوبر میاشت کې له جرمني او د ۱۸۸۲ زکال په مۍ میاشت کې له ایټالیا سره اتحاد جوړ کړ.
آنګ سان سو چي
شخصي ژوند
د آنګ سان سوچي مور، خن کی، د برما په نوي را منځ ته شوي حکومت کې د سیاسي څېرې په بڼه شهرت ترلاسه کړ. په ۱۹۶۰ کال هغه په هند او نیپال کې د برما سفیره وټاکل شوه او آنګ سان سوچي له هغې سره یو ځای وه. نوموړې په نوي ډیلي کې د عیسی او مریم د ټولنې په ښوونځي کې زده کړې وکړې او په ۱۹۶۴ کال کې د سیاست په برخه کې د لیډي شري رام کالج څخه، چې په نوي ډیلي کې د ډهلي پوهنتون یوه برخه ده، فارغه شوې وه. سوچي خپلې زده کړې د اکسفورډ په سینټ هیګ کالج کې پر مخ یوړې او په ۱۹۶۷ کال کې یې د فلسفې، سیاست او اقتصاد په برخه کې یې د BA یا د ټولنیزو علومو لسانس سند ترلاسه کړ او په دریمه درجه فارغه شوه چې د دود له مخې په ۱۹۶۸ کال کې د ټولنیزو علومو ماسټري یا MA ورکړل شوه. نوموړې له فراغت وروسته په نیویارک ښار کې د کورنۍ له یو ملګري ما تان ای، چې یو وخت د برما نامتو پاپ سندرغاړی و، ژوند کاوه. هغې د دریو کلونو لپاره په ملګرو ملتونو کې کار وکړ، چې په ټوله کې یې د بودیجې په برخه کې هره ورځ خپل راتلونکي مېړه، ډاکټر مایکل اریس ته راپور ورکاوه. د ۱۹۷۲ کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه آنګ سان سوچي او اریس، د تبت د دود او ادب پوه چې په بوتان کې اوسېده، واده وکړ. بل کال، هغې خپل لومړی زوی، الکساندر اریس، په لندن کې نړی ته راوړ. د دوی دوهم زوی، کیم، په ۱۹۷ کال وزیږېد. آنګ سان سوچي د ۱۹۸۵ او ۱۹۸۷ کلونو ترمنځ، د لندو په پوهنتون کې د ختیځ او افریقایي څېړنو په پوهنځي کې (SOAS) کې د څېړنې د زده کونکي په توګه د برمایي ادبیاتو په برخه کې د فلسفې د ماسټرۍ لپاره کار کاوه. په ۱۹۹۰ کال کې نوموړې د سینټ هیګز د وړیالې غړې په توګه وټاکل شوه. نوموړې د دوو کلونو لپاره د هند په شیمله کې د هند د پرمختللو څېړنو د انسټیټیوټ غړې وه. هغې د برما د یووالي د حکومت لپاره هم کار کړی دی.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
ایټالیا
ایټالیا د اطریش او آلمان ترمنځ له شته ائتلاف سره د یوځای کېدو اړوند بېلابېلې انګېزې لرلې. هغه مهال د ایټالیا دولت د محافظه کارانو له خوا کنټرول کېده چې له آیدیالوژیک پلوه یې له دغو دوو پاچاهیو سره خواخوږي لرله. همدارنګه کاتولیک اطریش د واټیکان لرغونی ساتونکی و چې ایټالیا غوښتل، هغه ځانته را جلب کړي. له دې سره دې امکان هم شتون درلود، چې کېدای شي له ټولو مهم دا و چې ایټالیا د فرانسې په وړاندې د پیاوړو متحدینو په لټه کې وه. د ایټالیا پاچهۍ د نورو ټولو اروپايي ځواکونو په څېر غوښتل، نوې مستعمرې جوړې کړي او له پولو بهر سترواکي رامنځته کړي.
رومانیا
د رومانیا پاچا لومړی کارول چې آلماني اجداد یې لرل، په دې هڅه کې و چې رومانیا د اروپا په سویل ختیځ کې د ثبات په مرکز واړوي، خو د روسیې له پراختیا او د خپل بیسارابي سیال د ادعاو له امله اړه شوه، په پټ ډول د ۱۸۸۳ زکال د اکتوبر په ۱۸ مه له درې ګوني اتحاد سره مل شي. یوازې پاچا او لوړ پوړي سیاستوال په دې موضوع پوهېدل. رومانیا او اطریش هنګري له یو بل سره ژمنه وکړه چې په صربستان  یا بلغاریا باندې د روسیې د برید په حالت کې به له یو بل سره مرسته کوي. له دې سره د رومانیا او هنګري ترمنځ بېلابېلو اختلافاتو شتون درلود، چې تر ټولو مهم یې په ترانسیلوانیا کې د رومانیایانو د حالت او ټولنیز حقونو پر سر و.
آنګ سان سو چي
شخصي ژوند
د ۱۹۹۹ کال د مارچ په ۲۷ نېټه اریس د ۵۳ کلنې کلیزې په ورځ مړ شو. له ۱۹۸۹ کال راهیسې یې له خپلې مېرمنې سره چې په لومړي ځل په کور کې نظر بنده شوه، یوازې پنځه ځلې لیدلي وو، چې وروستۍ یې په ۱۹۹۵ کې په کرسمس کې وه. دا هم له خپلو ماشومانو چې تر ۲۰۱۱ کال پورې په انګلستان کې ژوند کاوه، جلا شوې وه.
د ۲۰۰۸ کال د می په ۲ نېټه، وروسته له هغه چې نرګس بړبوکۍ برما تر برید لاندې راوسته، د آنګ سان سوچی د جهيل په غاړه ویجاړې شوې بنګلې خپل بام او بریښنا له لاسه ورکړل، په داسې حال کې چې دې بړبوکۍ د ایروادي سیند د دلتا ټول کلی لاندې ډوب کړل. د کور د بیاجوړونې او ترمیم پلانونه د ۲۰۰۹ کال په اګست میاشت کې اعلان شول. آنګ سان سوچي د ۲۰۱۰ کال د نوامبر په ۱۳ نېټه له کورني نظربند څخه خوشې شوه.
درې ګونی اتحاد (۱۸۸۲ زکال)
رومانیا
رومانیا د بالکان له جګړو او د ۱۹۱۳ زکال د بخارست له هوکړې وروسته، په پای کې وتوانېده په سیمه کې د قدرت ځایګي ته ورسېږي، خو له یو کال څخه په کم مهال کې لومړۍ نړیواله جګړه پیل شوه او رومانیا له یوې دورې بې پلویتوب وروسته چې په کې مرکزي ځواکونو او متفقینو دواړو هڅه وکړه، رومانیا دې ته متقاعده کړي، څو د هغوی په خوا کې ودرېږي. بالاخره په ۱۹۱۶ زکال کې له متفقینو ځواکونو سره وروسته له هغه ودرېده، چې ورته ژمنه ورکړل شوه چې په هنګري کې به د روماني وګړو د هستوګنې سیمو ته ډېر پام وشي. د جګړې په پیل کې له درې ګوني اتحاد څخه د رومانیا د نه ملاتړ دلیل هماغه د ایټالیا دلیل و، چې پر بنسټ یې درې ګونی اتحاد، یو دفاعي اتحاد و، خو آلمان او اطریش- هنګري برید کړی و.
شکيلا هاشمي
شکيلا هاشمي د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
ايس‌ټي‌ايس-۵۱-ايف
ايس‌ټي‌ايس-۵۱-ايف (انگليسي: STS-51-F)، چې سپېس‌لېب ۲ (Spacelab 2) هم بلل کېږي، د ناسا د تشیال ماکو پروگرام نولسمه او د چېلنجر په نامه تشیال ماکو اتمه الوتنه وه. دا ماموریت په فلوریډا کې له کېنډي تشیال منځۍ (Kennedy Space Center) څخه د ۱۹۸۵ د جولايي پر ۲۹مه پیل او اته ورځې وروسته د ۱۹۸۵ د اگسټ پر ۶مه پای ته ورسېد.
که څه هم د ايس‌ټي‌ايس-۵۱-ايف اصلي موخه سپېس‌لېب ۲ لابراتوار وو خو د دې ماموریت یوه بله برخه ډېره مشهوره شوه او هغه دا چې کوکا کولا او پیپسي دواړو شرکتونو ستورمزلو ته د ازمېښت لپاره کاربوني څښکتوکي ور کړي ول.
وېشنيزه:تشيال وېشنيزه:تشیال ماموریت وېشنيزه:شټل
عمران خان (لوبگر)
عمران خان د هندي سينما باليووډ نوی ستوری دی.
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
د حضرت علي(ک) لس ځانګړنې
ژباړړه: اجرالدین اقبال پته: www.andyal.com
د حضرت علي(ک) لس ځانګړنې 24- حديث: حضرت عمرو بن ميمون وايي: له حضرت عبدالله بن عباس(رض) سره ناست وم،چې نهه ډلې ورته راغلې او و يې ويل: يا پاڅه او راسره راشه او يا مو له ابن عباس سره ځان ته پرېږده. دا پېښه هغه مهال وه،چې ابن عباس لا ړوند شوى نۀ و. ابن عباس ورته وويل: زه درسره ځم. هغوى يو كونج ته ولاړل او له ابن عباس سره په خبرو اترو شول. زه نۀ پوهېدم څه خبرې يې كولې. لږ وروسته مې ليدل، چې ابن عباس راروان و او جامې يې څنډلې او پر غوسه لګيا و : تون لعنت دې پر هغه وي، چې داسې سړي ته كنځل او ورپسې خبرې كوي،چې لس ځانګړنې لري،چې نور څوك يې نۀ لري: حضرت پېغمبر اکرم وويل:((سبا به داسې سړى د جګړې ډګر ته ولېږم چې خداى او رسول يې پرې ډېر ګران او هغه هم پر خداى او رسول يې ډېر ګران دى او خداى به هېڅكله خوار يې نۀ کړ)) دا مهال ډېر خلك په تمه وو چې رسول اکرم به يې جګړې ته لېږي. رسول اکرم غږ وكړ : ((علي چېرې دى.)) رسول اکرم ته وويل شول: پر مېچنه اوړه كوي. رسول اکرم وويل ((په تاسو کې څوك نۀ و،چې اوړه يې كړي واى؟)) بيا يې علي(ک) راوغوښت،چې سترګې يې خوږېدې او څه يې نۀ شو ليداى. رسول اکرم پر سترګو يې خپلې توكاڼې وموږلې او وروسته بيرغ يې درې ځل جيګ كړ او و يې ښوځاوه او علي(ک) ته يې وركړ. علي(ک) صفيه د حيى لور په جګړه كې ونيوه. 2:- رسول اکرم حضرت ابابكر(رض) د توبې سورت ابلاغ ته ولېږه؛ خو ورپسې يې علي(ک) ولېږه،چې حضرت ابوبكر(رض)د سورت له ابلاغ منع كړي؛ځكه رسول اکرم وويل:(( دا كار بهيوازې هغه كوي، چې زما د تن برخه وي او زه د هغه د تن برخه يم.)) 3:- په هغه ډله كې، چې علي(ک) هم و، رسول اکرم بني هاشمو ته وويل:((په تاسو كې به څوك په دنيا او اخرت كې زما ملګرى وي؟)) علي(ک) وويل: زه. رسول اکرم ټينګار وكړ او ويې ويل:(( تۀ به په دنيا او اخرت كې زما ملګرى يې.)) 4:- رسول اکرم،فاطمه بي بي،علي(ک)،حسن او حسين راوغوښتل او پټو يې پرې واچو او و يې ويل:((خدايه دوى زما اهل بيت دي،له دوى چټلي لرې كړه او له هر ډول ناپاكۍ يې پاك كړه.)) 5:- علي(ک) لومړى تن و،چې له خديجې وروسته يې اسلام ومانه. 6:- علي(ک) د رسول اکرم جامې واغوستې او پر ځاى يې ويده شو. مشركانو ګومان كاوه ، چې رسول اکرم دى؛ نو په كنځلو يې پيل وكړ. دا مهال حضرت ابوبكر(رض)راغى او ورته يې وويل:د خداى رسوله! علي(ک) ورته وويل: رسول اکرم د ميمون د څاه لوري ته تللى دى.حضرت ابوبكر(رض) هم د ميمون څاه لوري ته ور روان شو. 7:- رسول اکرم له خپلو اصحابو سره د تبوك جګړى ته تله، علي(ک) ورته وويل: زه هم در سره ځم. رسول ا لله وويل: نۀ. علي(ک) پر ژړا شو. رسول اکرم ورته وويل:(( ايا په دې خوښ نۀ يې، چې راته داسې يې؛لكه هارون،چې موسى ته و؛خو په دومره توپير چې تۀ د هارون په څېر پېغمبر نۀ يې. بيا يې ورته وويل: تۀ له ما وروسته په مؤمنانو كې زما ځايناستى يې.)) 8:- پېغمبر اکرم بې د علي له وره،ټول هغه ورونه وتړل،چې جومات ته پرانېستل کېدل .علي(ک) ته اجازه وه،چې جُنُب هم جومات ته راشي.(دا كار يوازې رسول اکرم او علي(ک) ته روا و.) 9:- رسول اکرم وويل:(( د چا چې زه ولي او مشر يم؛علي هم ولي او مشر يې دى .)) 10:- خداى پاك په قرآن كې له هغوى خبر كړي يو ،چې تر ونې لاندې يې له رسول اكرم(ص)سره بيعت (بيعت الرضوان) كړى. ايا له هغه وروسته،په باب يې د خپلې غوسې يادونه هم كړېده؟(نۀ! هيڅكله او علي(ک) له هغه وګړيو دى،چې هلته يې بيعت كړى او پردې سربېره) حضرت عمر(رض)،چې له رسول اكرم نه د حاطب د څټ غوڅولو اجازه اخېسته؛نو ورته يې وويل:[څه پوهېږې،ښايي خداى تعالى اهل بدر (هغه مسلمانان ، چې د بدر په جګړه كې يې ګډون كړى و) تر لورينې لاندې نيولي وي او ويلي يې دي:(( څه چې غواړئ،و يې كړئ، تاسو مې بښلي ياست](او علي(ک) د بدر په اصحابانو كې و).
24 حديث په نورو سر چينو كې : سيره ابن هشام : ج 2 ، ص 334 ؛ طبقات ابن سعد : ج 2 ، ص 110 ؛ مصنف ابن ابي شيبه : ج 6 ، ص 372 ، ح 32091اوج 7 ، ص 392 ، ح 36863 ؛ مسند احمد : ج 5 ، ص 178 ، ح 3062او6063 ( ج 4 ، ص 51 ، ط قديم )اوج 17 ، ص 197 ، ح 11122 ( ج 2 ، ص 26 ، ط قديم) ؛ فضائل احمد : ص 74 ، ح 111اوص 119 ، ح 176اوص 149 ، ح 216اوص 211 ، ح 291 ؛ كتاب السنه : ص 551 ، ح 1188اوص 588 ، ح 1351 ؛ صحيح مسلم : ج 3 ، ص 1433اوج 4 ، ص 1872 ؛ مناقب كوفي : ج 2 ، ص 457 ، ح 951اوص 496 ، ح 977او996اوص 500 ، ح 1002 ؛ مسند روياني : ج 2 ، ص 172 ، ح 1172اوص 166 ، ح 1149 ؛ معجم كبير طبراني : ج 12 ، ص 77 ، ح 12593اوص 114 ، ح 12722 ؛ سنن بيهقي : ج 9 ، ص 131 ؛ البداية و النهاية : ج 7 ، ص 342 او. . . 25 . أخبرني هارون بن عبد الله ] الحمّال البغدادي [ قال : حدّثنا محمّد بن عبد الله بن الزبير الأسدي قال:‌ حدّثنا عليّ بن صالح عن أبي إسحاق ، عن عمرو بن مرّة ، عن عبد الله بن سلمة ، عن عليّ قال :‌ « قال رسول الله (ص) : ألا أعلمّك كلمات إذا قلتهنّ غفر لك مع أنّه مغفور لك ؟ : لا أله ألّا هو الحليم الكريم ، لا إله إلّا هو العليّ العظيم ، سبحان الله ربّ السماوات السبع و ربّ العرش الكريم ، الحمد لله ربّ العالمين ».
۱۳۳ (عدد)
۱۳۳ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۳۲ څخه  مخکي او د ۱۳۴ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۳۳:
په کلینډر کې
۱۳۳ کولاي سي:
سرچينې
وېشنيزه:۱۳۳ (عدد)وېشنيزه:طبيعي عددونه وېشنيزه:تام عددونه وېشنيزه:دري رقمي عددونه وېشنيزه:طاق عددونه وېشنيزه:مرکب عددونه
مالي
مالي چې رسمي نوم یې د د مالي جمهوریت دی په لویدیځې افریقا کې په وچې پورې تړلې یو هیواد دی. پلازمینه یې د باماکو ښار او رسمي ژبه یې فرانسوي ده، ۱۹۲'۲۴۰'۱ میلیونه کیلومتره مساحت او ۱۷۶'۵۱۷'۱۴ میلیونه وکړي لري. د مالی د پیسو واحد د د مالي فرانک (XOF) دی او په ۲۲ سپتمبر ۱۹۶۰م کال له فرانسه خپلواکی ترلاسه کړی.
مالي چې په فرانسوي تلفظ کی ملي ورته وایي، په رسمي توګه د مالي جمهوریت دی، چې په لویدیځه افریقا کی یو په وچه کې را ګير هېواد دی. مالي په افریقا کی اتم لوی هېواد دی چې مساحت يي له ۱۲۴۰۰۰۰ کیلو متر مربع او یا ۴۸۰۰۰۰ مربع میل څخه اضافه ده. د نفوس شمېر يي ۱۹.۱ میلیونه ده. په ۲۰۱۷ ز کال کی ۶۷٪ نفوس يي تر ۲۵ کلنی ښکته عمر اټکل شوی و. بماکو يي پلازمینه او لوی ښار دی. د مالي خپلواک دولت له اتو سېمو څخه جوړ دی او شمالي پولې يي د صحرا دښتې تر نیمايي پورې رسېږي. د دې هېواد سويلي برخه په سوډانیايي سوانا کی ده، چې ډیری اوسيدونکی يي هلته ژوند کوي او د نیجر او سینیګال دواړه سیندونه هم له همدی ځايه تېریږي. د هېواد اقتصاد يي په کرڼه او کانونو باندې ولاړ ده. د مالي يو له خورا مشهورو طبیعي زیرمو څخه سره زر دي، چې د افریقا په وچه کې د سرو زرو دریم لوی تولیدونکی هېواد دی. دا هېواد مالګه هم صادروي.
نننی مالي يو وخت د دریو خورا پیاوړو او بډایه لویدیځې افریقايي امپراتوریو برخه وه چې د ټرانس صحرن تجارت يي کنټرولاوه: د ګانا امپراتورۍ (چې ګانا نومېږي)، د مالي امپراتورۍ (چې مالي نومېږي) او د سونګهای امپراتورۍ. په ۱۳۰۰ ز کال کې د مالي امپراتورۍ چې په خپل اوج کی وه، په افریقا کی تر ټولو بډايه هېواد و، چې د نننۍ فرانسې دوه برابره مساحت یې لاره او د همدې نیمه وچې تر لویدیځو غاړو پورې یې پولې درلودي. مالي هم د ځمکي پر مخ یو له شتمنو هېوادونو څخه و، چې په پايله کې يي امپراتور منسا موسا د تاریخ تر ټولو شتمن کس ګڼل کېږي. د خپل اقتصادي ځواک تر څنګ، مالي هېواد په منځنۍ پېړیو کې د اسلام، کلتور او پوهې مرکز هم و، چې تیمبکتو یې د خپل پوهنتون له امله د زده کړې یو مهم مرکز ګرځیدلی و، چې دا پوهنتون په نړۍ کې یو له زړو پوهنتونونو څخه ګڼل کېږي، چې لا اوس هم شته.
د ۲۰۲۰ لسېزي په لومړيو کي مالي د اسېمی ګويتا (Assimi Goïta) له خوا دوه نظامي نیوونې تجربه کړي.
رېښه پېژندنه
ګېنيايي لیکوال ډجبرېل نين په سونیډیټا کې وړانديز کوي چې: په ۱۹۶۵ ز کال کې يوه افسانه وه چې دا ناشوني نه ده چی مالي نوم د امپراتورانو يوي پلازمېني ته ورکړل شوي و. د ۱۴ می پېړۍ مراکشي ګرځندوی ابن بطوطه رپوټ ورکړی چې د مالي امپراتورۍ پلازمېنه مالي نومېده.
بله تيوري بیا وړاندیز کوي چې مالي د مانډي د خلکو د نوم فېولني تلفظ دی. داسې وړانديز شوی چې د غږ بدلون د همدې نوم د بدلون لامل شوی. په دې توګه په فېولني کې د الېولر /nd/  برخه /l/  ته اوښتي او د واول کلیمه له منځه وړي او ماندين په مالي اړوي.
تاریخچه
په صحرا کي ډبرين هنر وړاندیز کوي چې شمالي مالي ۱۰۰۰۰ کاله مخکې له ميلاده کله چې صحرا حاصیلخزه او طبیعی بډایه سیمه وه، هستوګنه په کې وه. لومړني سرامېکونه د مرکزي مالي د اونجوګو په سیمه کې کشف شوي دي، چې مخینه یې له میلاد څخه ۹۴۰۰ کاله وړاندې ته رسیږي، او باور پر دې دی چې په دغه سیمه کې د خټینو لوښو خپلواک کشف هم دلته شوی دی.
په لومړنيو اسلامي متنونه کې د مالي لپاره يو څو ماخذونه شته: له هغې جملې د پین او ملال ماخذونه د ۱۰۶۸ ز کال د البکري په اثر کې، د برمندانا په نوم د يوه پخواني حاکم د دین اړولو کېسه چې ابن الخلدون هغه پیژانده (۱۳۹۷ کال) او څو نور جغرافیايي جزئیات چې د ال ادریسي په اثر کې راغلي دي.
مالي یو وخت د د دریو مشهورو لویدیځو افریقايي امپراطوریو یوه برخه وه چې د ترانس صحرا سیمه یې له میلاد نه وړاندې ۱۳۱۲ تر ۱۳۳۷ کال پورې د منسا موسا په دوره کې د سروزرو، مالګې او نورو قیمتي توکو او غلامانو په تجارت سره کنټرولوله. د ساحلیانو دغو سلطنتونو نه سخت جيوپوليټېک سرحدونه او نه هم سخت توکمېز هويت درلود. د دغو امپراتوريو تر ټولو لومړۍ د ګانا امپراتورۍ و، چی د سونینکا له خواه اداره کېدله او د مانډي ژبي ويوونکی و. کله چی المورويدا همدا امپراتورۍ فتح کړه نو عمر يي په ټوله لويديځه افریقا کي له ۸ می پېړۍ څخه تر ۱۰۷۸ ز کال پوري پراخه شوه.
د مالي امپراتورۍ وروسته د نېجر په سیند باندې را منځته شوه او په ۱۴ مه پېړۍ کې یې واک اوج ته ورسېد. د مالي امپراتورۍ تر ولکې لاندې د ډجينې او ټېمبکټو لرغوني ښارونه د سوداګرۍ او اسلامي زده کړو مرکزونه وګرځيدل. امپراتورۍ وروسته د کورنۍ دسيسو له امله له منځه ولاړه او د سونګهای امپراتورۍ يي ځای ناستې شوه. د سونګهای خلګ د اوسني شمال لویدیځ نایجریا اصلي وګړي دي. سونګهای د مالي امپراطورۍ د قانون له مخې په لویدیځه افریقا کې له اوږد وخت راهیسې ستر ځواک و.
د ۱۴ مې پېړۍ په وروستیو کې سونګهای په تدريجي ډول د مالي له امپراتورۍ څخه خپلواکې تر لاسه کړه، په نهایت کې د مالي امپراتورۍ ټوله ختیځه برخه يي لاندي کړه. د سونګهای امپراتورۍ وروستی سقوط په لویه کچه د مراکش یرغل و چې په ۱۵۹۱ ز کال کی د جودر پاشا تر قومندي لاندي پیل شو. د سونګهای امپراتورۍ سقوط د سیمې د سوداګریزې څلور لاري ارزښت ته د پای ټکی کېښود. وروسته له هغه چې اروپايي ځواکونو سمندري لارې جوړې کړي د صحرا ټرانسپورټي لارې خپل ټول ارزښت له لاسه ورکړ.
د دغې سیمې په ثبت شوي تاریخ کې تر ټولو بده قحطي په ۱۸ مه پېړۍ کې راغلې ده. د جان ایلف په وینا، تر ټولو بد بحرانونه په ۱۶۸۰ ز کال کې و، کله چې قحطي د سينيګامبېن له ساحل څخه تر اپرنېل پوري وغځول شوه او ډيريو يې ځانونه يوازې د رزق د پیدا کولو لپاره په غلامي وپلورل او په ځانګړي توګه ۱۷۳۸ – ۱۷۵۶ ز کلونو کې، کله چې د لويدیځي افریقا د ژوندانه تر ټولو ستر بحران د وچکالۍ او ملخانو له امله رامنځته شو، چې د راپورونو له مخې د تېمبکټو نېمايې نفوس يي وواژه.
قاضي عطاءالله خان
قاضي عطاالله خان (زوکړه ۱۸۹۵ زېږدي کال پېښور - مړینه د ۱۹۵۳ زیږدي کال د فبروري د میاشتې ۱۷) يو لوی پوه، تاريخپوه، ليکوال او د خدايي خدمتگارو غورځنگ غړی وو.
مخينه
قاضی صیب پر ۱۹۳۹ زیږدي کال د پیرنگیانو له خوا ونیول شو او د پېنځو کلونو لپاره په دې جرم په جېل کې واچول شو چې د پښتنو د حقونو د ترلاسه کولو لپاره یې مبارزه کوله.
کله چې پر ۱۹۳۷ زیږدي کال د کانگریس ټاکنې (انتخابات) وګټل نو دی (Legislative Assembly ) ممبر او د ډاکټر خان صیب په کابینه کې د مالیې وزیر وگومارل شو. پر ۱۹۴۶ زیږدي کال چې کانگریس د دویم ځل لپاره ټاکنې وگټلې نو دی د ډاکټر خان په کابینه کې د ښوونې او روزنې وزیر شو.
د هند او پاکستان تر بېلېدو وروسته، کله چې د ۱۹۴۷ ز کال د اگسټ میاشتې پر ۱۴ نېټه پاکستان جوړ شو نو باچا خان، قاضي عطاءالله خان او د خدایي خدمتگارو د غورځنگ نور مشران د قیوم خان د مسلم لیگ د حکومت په دوران کې جیلونو ته واچول شول. قیوم خان د خدایي خدمتگارو د غورځنگ پر غړو ډیر ظلمونه وکړل. قیوم خان، قاضي صیب لومړی د دیره اسماعیل خان جېل ته ولیږه او وروسته يې بیا د حیدرآباد جېل ته واستاوه. له نیکه مرغه هغه د حیدرآباد په جېل کې په پښتو ژبه (د پښتنو تاریخ) اثر په څلورو ټوکونو کې ولیکه. د قاضي صیب دا کتاب د افغانستان د علومو اکیډیمۍ له خوا پر ۱۹۷۶ ز کال په کابل کې په دوو ټوکو کې چاپ کړ.
ورو سته بیا هغه د بلوچستان د مچ جیل ته ولیږل شو. په جیلخانه کې د هغه روغتیایي اکر (حالت) ورځ تر بلې خرابیده او د ډاکټرانو معایناتو دا وښووله چې هغه د وینې سرطان په ناروغۍ اخته دی. خو له دې سره سره بيا هم په جېل کې د قیوم خان له خوا پر ده دومره پابندي لگول شوې وه چې د دوا او ډاکټر نه بې برخې ساتل شوی وو.
مړينه
قاضي عطاالله خان وروسته چې کله د مرگ پولې ته نږدې شو، نو یې د لاهور د میو روغتون ته ولیږه او هلته د ۱۹۵۳ زیږدي کال د فبرورۍ میاشتې پر ۱۷ نېټه په حق ورسېد. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.
چاپ شوي نښيرونه
۱- د پښتنو تاريخ (په ۴ ټوکو کې).
سرچينې
۱- https://www.mashaalradio.com/a/27692451.html
۲- https://afghanexpress.wordpress.com/2016/12/09/%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%8A-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA%DA%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%B6%D9%8A-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86/
سردار محمد هاشم خان
سردار محمد هاشم خان (۱۸۸۵ ز. - ۱۹۵۳ ز.) (په انگرېزي:Sardar Mohammad Hashim Khan) په افغانستان کې د شاهي نظام يو ديپلومات او د افغانستان لومړنی لومړی وزير و.
مخينه
سردار محمد هاشم خان د سردار محمد يوسف خان زوی، د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه تره او د محمد نادر شاه، د سردار شاه محمود خان او سردار شاه ولي خان ورور و. هغه د محمد نادر شاه لخوا د جوړ شوو تگلارو پلوی و د هغه د حکومت په وخت کې د افغانستان د دولت بنسټيزه موخه د افغان پوځ د پياوړي کولو تر څنگ د افغان وټيز نظام پرمختگ او غوړېدنه وه. د سردار محمد هاشم خان د حکومتولۍ په وخت کې د افغانستان لېږد رالېږد نظام او د مخابراتو بنسټ ايښودل شوی و. د افغان حکومت تر ډېره حده په باندنيو مرستو ولاړ و. دا چې سردار محمد هاشم خان نه غوښتل چې افغانستان يوازې د روسيې او برتانيې مرستو ته اړتيا ولري نو پدې وخت کې يې پام جرمني ته واړاوه او د ۱۹۳۵ ز. کال له پيل نه يې گڼ شمېر جرمني کارپوهان او سوداگران افغانستان ته بلنه ورکړه چې هغوی په افغانستان کې يو شمېر فابريکې او برېښناکوټونه جوړ کړل. د محمد هاشم خان د واکمنۍ په وخت کې جاپان او اټاليا افغان حکومت سره د يو شمېر مرستو لپاره ژمن شول. نوموړی له ۱۴ د نومبر، ۱۹۲۹ ز. کال نه تر مۍ، ۱۹۴۶ ز. کال پورې د افغانستان د شاهي نظام لومړی وزير و.
قاضي عطاءالله خان
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:افغانان
سردار محمد هاشم خان
مخينه
وېشنيزه:افغان سرداران
ځمکنۍ سياره
ځمکنۍ سياره، د تلوريوم لرونکې سياره، يا د ډبرو سياره هغه سياره ده چې ډېره برخه يې له سيليکټ مادې، ډبرو يا فلزاتو جوړه وي. په لمريز نظام کې، د « IAU» له خوا منل شوې ځمکنۍ سيارې هغه داخلي سيارې دي چې لمر ته تر ټولو نژدې دي، لکه عطارد، زهره، ځمکه او مريخ. هغو ستورپېژندونکو په باور چې د سيارې جيوفيزيکي تعريف کوي، د سياروي کتلې سپوږمکیو دوه يا درې – سپوږمۍ، «لو» او کله کله يوروپا – هم ځمکنۍ سيارې بلل کېدای شي او همدا راز ډبرين پروټو پلانيټ-سيارګۍ (لومړۍ سيارګيانې) «پالاس» او «ويسټا». د «ځمکنۍ سيارې» او «تيلوريک سيارې» اصطلاح د لاتيني ژبې له (ټيرا او تيلوس) ټکيو څخه اخستل شوې چې ځمکې ته ويل کېدل، ځکه چې د جوړښت له لحاظه دا سيارې د ځمکې په څېر دي.
ځمکنۍ سيارې سخته سياروي سطحه لري، په دې ډول دوی له سترو ګازي سيارو څخه زيات توپير لري، کومې سيارې چې تر ډېره بريده د هايډروجين، هيليوم او اوبو له ګډول جوړې وي چې په بېلا بېلو فزيکي حالتونو کې موجودې وي.
جوړښت
په لمريز نظام کې ټولې ځمکنۍ سيارې يو شان بنسټيز جوړښت لري، لکه مرکزي فلزي هسته (تر ډېره بريده اوسپنه) چې شا اوخوا يې د «سليکيټ» مادې پوښ وي.
د «4 Vesta» په نوم تر ټولو ستره سيارګۍ همدا شان جوړښت لري؛ شونې ده چې د «21 Lutetia» په نوم تر ټولو کوچنۍ يې هم همداسې جوړښت لري. د «2 Pallas» په نوم يوه ډبرينه سيارګۍ د «ويسټا» هومره اندازه لري؛ خو ډبلوالی یې د پام وړ کم دی؛ داسې برېښي چې کله يې هم هسته او پوښ سره جلا شوي نه دی. د ځمکې سپوږمې او د مشتري سپوږمۍ «لو» له ځمکنيو سيارو سره يو شان جوړښت لري، خو د ځمکې سپوږمۍ د اوسپنې ډېره کوچنۍ هسته لري. د «يوروپا» په نوم د مشتري په څېر بله سپوږمۍ يو شان ډبلوالی لري، خو په سطحه د پام وړ يخي پوړ لري: له همدې امله دې ته کله ناکله یخي سياره ويل کېږي.
شونې ده چې ځمکنۍ سيارې د درو، د اورشيند خولو (غارونو)، غرونو، اورغورځونکي او نورو په څېر سطحي جوړښتونه ولري چې د د توږونکو مايعاتو او يا تيکتونيک فعاليت پورې اړه لري.
ځمکنۍ سيارې ثانوي اتموسفير لري چې د اورشيندي د بهروتونکي ګاز يا د اسماني اجسامو له خزلو څخه يې تر لاسه کوي. له بهرنيو سترو سيارو سره دا توپيرونه، د کومو اتموسفيرونه چې لومړني دي؛ لومړني اتموسفيرونه نېغ په نېغه د اصلي لمريزو نيبولا (ګړز) څخه اخستل کېږي.
د لمريز نظام ځمکنۍ سيارې
د فعال تعريف له مخې: لمريز نظام څلور ځمکنۍ سيارې لري چې هغه دا دي: عطارد، زهره، ځمکه او مريخ. د ځمکې سپوږمۍ، تر څنګ يې د مشتري سپوږمۍ «لو» او يوروپا هم د جيوفيزيک له اړخه ځمکمنۍ سيارې شمېرل کېږي، د دې اجسامو په منځ کې یواځې ځمکه فعال «هايډروسفير» سطحه لري. باور کېږي چې يوروپا د يخ د پوړونو لاندې فعال هايډروسفير (هايډروسفير يعنې اوبه ييز محيط) لري.
د لمريز نظام د جوړېدو په اوږدو کې، ډېرې «پلانټيزمل» (سياره وزمې) او «پروټو-سيارې» موجودې وې، خو ډېرې يې له دې څلورو ځمکنيو سيارو سره مدغم يا د دوی په مټ لرې وغورځول شوې او په دې ډول يواځې «پالاس» او «ويسټا» ډېرې يا لږې روغې پاتې شوې. په تېر کې دا دوه ټيټې سيارې وې، خو دوی د تصادمونو له امله د توازن له بڼو څخه بهر شېندل شوي دي. ځينې پروټو سيارو په يو ځای کېدو او جوړېدو پيل وکړ، خو د سختو تصادماتو سره مخ شوې چې له امله يې يواځې فلزي يا ډبرينه هسته پاتې شوه، لکه په ترتيب سره د «16 Psyche » يا «8 Flora » په نوم اجسام. د «S-type» او «M-type» ډیری سيارګۍ شونې ده همداسې ويجاړې شوې وي.
د سيارګيو له کمربند څخه دباندې نور ګرد اجسام د جيوفيزيک له اړخه يخي سيارې دي. دوی په دې کې له ځمکنيو سيارو سره يو شان دي چې دوی سختې سطحې لري، خو د ډبرو او فلزاتو پر ځای له يخ او ډبرو جوړې دي. په دوی کې کوچنۍ سيارې شاملې دي، لکه «سيريس، پلوټو او ايريس»، کومې چې اوس يواځې د واورې د ليکې څخه دباندې سیمه کې موندل کېږي، چېرته چې د لومړي لمريز نظام د لمر د نېغ په نېغه وړانګو لاندې د اوبو يخ ثابت پاتې و. په دې کې نورې ګردې سپوږمۍ هم شاملې دي، کوم چې يخي ډبرې دي (لکه: ګانياميډ، کاليسټو، ټيتان او ټروتين)، يا ان لومړي يخ (لکه: ميماس، تيتياس او لاپيټوس). د ځينو دې اجسامو څخه داسې پېژندل شوي چې په فرعي سطحو «هايډروسفير» لري (ګانياميډ، کاليسټو، اينسيلاډيوس او ټيټان)، لکه يوروپا، په ځينې نورو کې هم دا حالت شونی دی (لکه: سيريس، ډايوني، ميرنډا، اريل، ټريټون او پلوټو). ان تيتان د مايعاتو سطحي اجسام لري، البته دا «ميتاني» مايعات دي، نه اوبه. د مشتري «ګانياميډ» چې يخي ده، د سپوږمۍ، لور، يوروپا او ځمکنيو سيارو په څېر فلزي هسته لري.
د «ټيران» نوم د دې لپاره وړانديز شوی چې ټوله سخته نړۍ تعريف کړي (هغه اجسام چې ګرد شکل لری)، بې له دې چې د دوی ترکيب او اجزاوو ته وکتل شي. په همدې سبب په دې تعريف کې هم ځمکنۍ او هم يخي سيارې شاملې دي.
د ډبلوالي تمايل
د يوې ځمکنۍ سيارې نه تخته شوی ډبلوالی د دې سيارې د موادو منځنی ډبلوالی دی چې د صفر فشار پر مهال به یې لري. زيات نه تخته شوی ډبلوالی د زياتې فلزي اړيکې ښودنه کوي. نه تخته شوی ډبلوالی د اصلي منځني ډبلوالي څخه توپير لري (کله کله ورته مجموعي ډبلوالی هم وايي) ځکه چې د سيارې په هستو کې تخته کېدل د دوی ډبلوالی زياتوي؛ منځنی ډبلوالی د سيارې په اندازې، د تودوخې وېش او د مادې تر ټينګوالي تر څنګ يې تر ترکيب پورې اړه لري.
طبيعي ده چې د نه تخته شوي ډبلوالي د محاسبې د اټکل لپاره د سيارې د جوړښت يوې نمونې ته اړتيا شته. په داسې حال کې چې ګڼې څرخېدونکې هوايي الوتکې او په سطحه کېناستونکي وسيلې شته، دا نمونې د هوايي الوتکو له مدار څخه  په زلزليزو معلوماتو (حقايق او شمېرې) همدا راز شيبه يي ساکنو معلوماتو سره محدودې شوي، کوم معلومات چې د تشيال بېړيو له مدارونو څخه تر لاسه شوي دي. په کومو ځايونو کې چې داسې معلومات نه وي، بيا نو بې ثباتي خامخا زياته وي.
د ګردو ځمکنيو اجسامو نه تخته شوی ډبلوالی نېغ په نېغه د لمر په شا او خوا راڅرخي او څومره چې له لمر څه واټن پیدا کوي، په هماغه اندازه کم ارزښت لور ته ميلان مومي، کوم چې د تودوخې له هغې درجې سره سمون خوري، کومه چې په لومړۍ لمريزه نيبولا کې موجوده وه. «ګاليلي» سپوږمکۍ  له مشتري څخه دباندې لور ته تګ پر مهال همداسې ميلان څرګندوي، خو د زحل او يورانوس د يخي سپوږمکيو څخه داسې کوم ميلان نه دی ليدل شوی. عموماً يخي نړۍ له « 2 g•cm−3» څخه کم ډبلوالی لري، ايريس په څرګند ډول ډبله ده (2.43±0.05 g•cm−3) او شونې ده چې د سطحې د ځينې يخ لرلو تر څنګ تر ډېره بريده ډبرينه وي، لکه يوروپا. دا نه ده معلومه چې له شمسي نظام بهر ځمکنۍ سيارې به عموماً داسې تمايل تعقيب کړي که نه.
په لاندې ورکړل شويو جدولونو کې شته معلومات تر ډېره بريده د لمريز نظام او سيارو د سترو سپوږميو د جاذبې قوې ته په کتنې سره د ګردو شیانو له نوملړ څخه اخستل شوي دي. له لمر څخه ټول واټنونه منځني دي.
له لمر بهر ځمکنۍ سيارې
له لمريز نظام څخه بهر کشف شوې ډېرې سيارې سترې سيارې دي، له همدې امله دوی په ډېرې اسانۍ سره موندل کېدای شي. خو له ۲۰۰۵ز کال راهيسې، له لمر ورهاخوا سلګونه بالقوه ځمکنۍ سيارې موندل شوې دي چې ګڼې يې د ځمکنيو سيارو په توګه ثابتې شوې هم دي. ډیری دا يې پياوړې ځمکې دي، دا معنا چې داسې سيارې دي چې د ځمکې او نيپټون تر منځ کتله لري، شونې ده چې پياوړې ځمکې يا د ګازونو سيارې او يا ځمکنۍ وي چې د دوی په کتلې او نورو مشخصاتو پورې اړه لري.
د چین تاریخ
د چين د تاريخ تر ټولو لومړني پېژندل شوي ليکلي اثار ۱۲۵۰ مخزېږد لومړيو کلونو، د شانګ شاهي سلسلې (۱۶۰۰ – ۱۰۴۶ مخزېږد) اړوند وو ډينګ (Wu Ding) پادشاه د دورې وخت ته، چې د شانګ خاندان د یوویشتم شاه په توګه هم ياد شوی، رسېږي. لرغوني تاریخي متنونه لکه د اسنادو کتاب (لومړي څپرکي، ۱۱مه مخزېږد پېړۍ)، د بامبو تاریخ (شاوخوا ۲۹۶ مخزېږد) او د ستر تاریخپوه اثار (شاوخوا ۹۱ مخزېږد) له شانګ (Shang) وړاندې د ژیا یا شیا (Xia) په نوم یوې سلسلې (شاوخوا ۲۰۷۰ – ۱۶۰۰ مخزېږد) یادونه او تشریح کړې ده، مګر د دغې دورې بیا هېڅ لیکلي اثار نشته، او د شانګ لیکلي اثار بیا د شیا سلسلې شتون نه څرګندوي. شانګ د ژېړ سيند په دره کې واکمني کوله، چې معمولا د چين د تمدن زانګو بلل کېږي. سره له دې چې د نیولیتیک یا نوو ډبرو (Neolithic) تمدن د ژېړ سیند او یانګزي سیند دواړو په اوږدو کې په بېلابېلو کلتوري مرکزونو کې رامنځته شوی. دغه د ژېړ سيند او يانګزي تمدنونه له شانګ څخه څو زریزې وړاندې تېر شوي دي. له زرګونو کلونو پرله پسې تاريخ سره، چين د نړۍ له تر ټولو لرغونو تمدنونو څخه دی او د تمدن یوه زانګو بلل کېږي.
د چین تاریخ د سیاسي یووالي او سولې د دورو، او د جګړې او ناکام دولت د دورو ترمنځ بدلون موندلی – چې ترټولو وروستۍ جګړه پکې د چین کورنۍ جګړه (۱۹۲۷-۱۹۴۹) ده. چین کله ناکله د بېدیا مېشتو خلکو تر کنټرول لاندې هم راغلی، چې ډېری یې بیا بالاخره په هان چینایي کلتور او نفوس کې جذب شوي دي. د څو پادشاهیو او جنګ سالارۍ د دورو په منځ کې، چینایي شاهیو د چین پر ځینو برخو یا ټوله خاوره واکمني کړې ده، چې په ځینو دورو کې یې کنټرول تر سینکیانګ، تبت او داخلي مغولستان پورې پراخ و، لکه څنګه چې په اوسني وخت کې دی. دودیز کلتور او د اسيا او لويديځې نړۍ له نورو برخو څخه اغېزې (چې د کډوالۍ د څپو، کلتوري جذب، پراختیا او بهرنیو اړیکو په وسیله رامنځته شوې) د چين د عصري کلتور بنسټ جوړوي.
د شیا شاهي سلسله (۲۰۷۰ – ۱۶۰۰ مخزېږد)
د چين د ژیا یا شيا شاهي سلسله (له شاوخوا ۲۰۷۰ تر شاوخوا ۱۶۰۰ مخزېږد کلونو پورې) لومړنۍ شاهي سلسله ده چې په لرغونو تاريخي اثارو کې بيان شوې، لکه د سيما چیان په ستر تاریخپبوه اثارو او بامبو تاریخ کې. دا شاهي سلسله د تاریخ پوهانو لخوا افسانوي ګڼل کېده تر دې چې ساینسي کیندنو په ۱۹۵۹ کال کې د هینان ایالت په ایرلیتو کلتور کې د برونزو د دورې د لومړیو وختونو ځایونه وموندل. له څو داسې روښانه اثارو سره سره چې د شانګ له هډوکو سره سمون خوري، دا لا څرګنده نه ده چې آیا دا ځایونه د شیا سلسلې پاتې شوني دي او که د هماغې دورې د کوم بل کلتور پاتې شوني دي. هغه کیندنې چې د شیا د ادعا شوې دورې له پېر سره تداخل لري، له کلتوري پلوه له خانیو سره ورته ګروپ بندیو یو ډول څرګندوي. د دې دورې لومړنۍ نښې نښانې، چې په لوښو او کاسو یا صدفونو کې موندل  شوې دي، ګومان کېږي چې د عصري چینايي حروفو اجدادي توري دي.
د لرغونو اثارو له مخې، دا شاهي سلسله په شاوخوا ۱۶۰۰ مخزېږدو کلونو کې د مینګتیاو د جګړې په پایله کې پای ته ورسېده.
د شانګ شاهي سلسله (۱۶۰۰ – ۱۰۴۶ مخزېږد)
د لرغون پېژندنې موندنې، چې د شانګ سلسلې (شاوخوا ۱۶۰۰ – ۱۰۴۶ مخزېږد) د شتون لپاره شواهد وړاندې کوي، پر دوو برخو وېشل شوې دي. لومړۍ مجموعه یې د شانګ دورې د لومړیو وختونو د دورې ده چې د ژېنګژوا ښار د ایرلیګنګ تمدن، او همدا راز شینګچینګ سرچینو څخه ریښه اخلي. دویمه مجموعه د شانګ یا ین (殷) دورې د وروستیو وختونو ده، چې د اوسمهال د هینان ایالت له انیانګ ښارګوټي څخه، چې د شانګ د نهو پلازمېنو د وروستۍ هغې په توګه تایید شوی، ترلاسه شوې (له ۱۳۰۰ تر ۱۰۴۶ مخزېږد کلونو پورې). د انیانګ په موندنو کې د چینایانو تر ټولو لومړني هغه لیکل شوي اثار شامل دي چې تر اوسه کشف شوي دي: د حیواناتو پر هډوکو یا پوستونو په لرغونې چینايي لیکبڼه د پېشګویۍ اړوندو اثارو ډبرلیکونه یا کتیبې – "اورکل هډوکي" چې تاریخ یې شاوخوا ۱۲۵۰ مخزېږد یا قبل المیلاد ته رسېږي.
د ژو سلسله (۱۰۴۶ – ۲۵۶ مخزېږد)
د ژاو یا ژو شاهي سلسله (له ۱۰۴۶ مخزېږد څخه تر شاوخوا ۲۵۶ مخزېږد پورې) د چین په تاریخ کې ترټولو اوږده شاهي لړۍ ده. د دویمې مخزېږدې پېړۍ په پای کې، د ژېړ سيند په دره کې د ژو شاهي سلسله راڅرګنده شوه او د شانګ سيمې يې ونيولې. داسې بریښي چې د ژو سلسلې پادشاهانو تر نیمه فیوډالي سیستم لاندې خپله واکمني پیل کړې. ژو د شانګ په لويديځ کې اوسېده او د ژو مشر یا رهبر د شانګ له خوا د لويديځ ساتونکی ټاکل شووی و. د ژو لومړی واکمن، چې شاه وو (King Wu) نومېده د خپل ورور ژو دوک (Duke of Zhou) په مرسته، چې د پادشاه نایب و، پر دې وتوانېد چې د موی په جګړه کې شانګ ته ماتې ورکړي.
عصري چین
د چين لنډمهالی حکومت د ۱۹۱۲ کال د مارچ پر ۱۲مه نېټه په نان کينګ (Nanking ) کې جوړ شو. سن یات سېن (Sun Yat-sen) د چين د جمهوريت ولسمشر شو، خو واک يې يوان شيکای (Yuan Shikai) ته وسپاره، چې هغه مهال یې د نوي پوځ مشري کوله. په راتلونکو څو کلونو کې بیا يوان د ملي او ولايتي شوراګانو لغوه کولو ته دوام ورکړ او د ١٩١٥ کال په وروستيو کې يې ځان د چين د امپراتورۍ د امپراتور په توګه اعلان کړ. د یوان امپراتوریزې هیلې او جاه طلبۍ د هغه د ماتحتانو له کلک مخالفت سره مخ وې. د بغاوتونو له شونتیا سره د مخ کېدو له کبله، هغه د ۱۹۱۶ کال په مارچ کې استعفا ورکړه او په جون میاشت کې پر طبیعي مرګ ومړ.
په ۱۹۱۶ کال کې د یوان مړینې د واک تشه رامنځته کړه. جمهوري دولت ټول ړنګ شو. دغه وضعیت د جنګسالارۍ دورې ته لاره پرانستله، په کوم کې چې د چین ډېره برخه د سیالو ولایتي نظامي مشرانو د بدلېدونکو اېتلافونو او د بییانګ حکومت له لوري اداره کېده. روڼ اندو او پوهانو، چې د جمهوریت له ناکامۍ څخه نهیلي شوي وو، د نوي کلتور غورځنګ پیل کړ.
خداى ته د حضرت علي مقام
ژباړه: اجرالدین اقبال پته: www.andyal.com
خداى ته د حضرت علي مقام 9- حديث : سعد وايي: په خم غدير کې حال دا چې پېغمبر اکرم صلى الله عليه و آله د حضرت علي(ک) لاس نيولى و، داسې مې ترې واورېدل :((خلكو! ايا زه ستاسو ولي او مشر يم؟ خلكو وويل: هو !د خداى استازيه!بيا يې د حضرت علي(ک) لاس ونيو او پورته يې كړ او ويې ويل:دا زما دوست او زما د دندو تر سره كوونكى دى.په رښتيا،د علي دوست د خداى دوست او دښمن يې د خداى دښمن دى.
10. أخبرني زكريّا بن يحيي قال:حدّثنا الحسن بن حمّاد، قال: حدّثنا مسهر بن عبد الملك عن عيسي بن عمر،عن السدّي،عن أنس بن مالك:أنّ النبيّ (ص) كان عنده طائر،فقال:«الّلهمّ ائتني بأحبّ خلقك إليك يأكل معي من هذا الطير». فجاء أبوبكر فردّه ، و جاء عمر فردّه ، و جاء عليّ فأذن له.
10- حديث : حضرت انس بن مالك(رض) وايي: پېغمبر اکرم ته يې سور كړى چرګ راوړ.حضرت رسول(ص) دعا وكړه او و يې ويل: خدايه! هغه راورسوه، چې په مخلوقاتو کې درته ډېر ګران وي،چى راسره يې وخوري. حضرت ابوبكر(رض) راغى،ورپسې حضرت عمر(رض) راغى؛خو پېغمبراکرم هغوى و نۀ منل او حضرت علي(ک)،چې راغى؛ نو اجازه يې وركړه.
9 حديث په نورو سر چينو كې : كتاب السنة : 551 ح 189 ؛ مناقب كوفي 1/451 ح 355او454 ح 356 ؛ مسند بزّار 4/41 ح 120
10 حديث په نورو سر چينو كې : سنن ترمذي 5/636 ح 3721 ؛ مسند ابو يعلي 7/105 ح 4052 ؛ كامل بن عدي 6/457 ؛مستدرك حاكم 3/131 مناقب ابن مغازلي : 172 ح 205او206 ؛ ترجمة الامام علي من تاريخ دمشق2/124 ح633
11 حديث په نورو سر چينو كې : مسند احمد : 3/160 ح 1608 ؛ صحيح مسلم 4/1871 ح 32 ؛ سنن ابن ماجه 1/45 ح 121 ؛ مصنف ابن ابي شيبه 6/369 ح 15 ؛ كتاب السنته 587 ح 1336اوح 1338او596 ح 1387 ؛ سنن ترمذي 5/638 ح 3728 ؛ مسند ابو يعلي : 12/310 ح 6883 ؛ مناقب كوفي 1/528 ح 474او2/501 ح 1006 ؛ تفسير طبري 22/6 ح 8 ؛ صحيح ابن حبّان 15/15 ح 6643 ؛ معجم كبير طبراني 1/146 ح 328و 23/377 ح 892 ؛ تفسير الوسيط واحدي 1/441 ؛ مستدرك حاكم : 3/108او147او150 ؛ سنن بيهقي 7/63 ؛ ترجمه الامام علي من تاريخ دمشق 1/226 ح 271او273او274 ؛ امالي طوسي : 306 ح 616.
12 . أخبرنا حرمي بن يونس بن محمّد قال:حدّثنا أبو غسّان،قال: حدّثنا عبد السلام ] بن حرب[‌ عن موسي الصغير،عن عبد الرحمان بن سابط،عن سعد بن أبي وقّاص،قال:كنت جالساً تنقصوا علي بن أبيطالب، فقال:لقد سمعت رسول الله (ص) يقول له خصال ثلاثة لأن تكون لي واحدة منهنّ أحبّ إلي من حمر النعم:سمعته يقول:« إنه مني بمنزلة هارون من موسي إلّا أنّه لا نبيّ بعدي». و سمعته يقول:« لأعطين الراية غداً رجلاً يحبّ الله و رسوله ، و يحبّه الله و رسوله ». و سمعته يقول:« من كنت مولاه فعليّ مولاه ». ژباړه : حضرت سعدبن ابي وقاص (رض): په يوه ډله کې ناست وم ، چې په علي پسې يې خبرې پيل كړې.ما ورته وويل:د خداى له رسول نه مې د علي په باب درې ځانګړنې اورېدلي، چې موږ يې يوه هم نۀ لرو: 1 _ تۀ راته داسې يې؛لكه هارون چې موسى ته و؛خو په دومره توپير، چې له ما وروسته بل پېغمبر نۀ شته. 2 _ سبا به بيرغ داسې چاته وركړم، چې خداى او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر خداى او رسول يې ډېر ګران دى.3 _ د چا چې زه مولا يم؛علي به هم مولا يې وي.
13 . أخبرني زكريّا بن يحيي قال:حدّثنا نصر بن عليّ ، قال : أخبرنا عبد الله بن داود عن عبد الواحد بن أيمن ، عن أبيه ، أنّ سعداً قال : قال رسول الله (ص) : « لأدفعنّ الراية غداً إلي رجل يحبّ الله و رسوله ، و يحبه الله و رسوله ، يفتح الله علي يديه ». فاستشرف لها أصحابه فدفعها إلي عليّ.
13- حديث : نسائي په بل سند له حضرت سعد بن ابي وقاص نه داسې را اخلي: رسول الله (ص) د خيبر په جګړه كې وويل:(( سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم، چې خداى او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر خداى او رسول يې ډېر ګران دى او دا جګړه به د خداى په مرسته د هغه په لاس ګټو. 13 حديث په نورو سر چينو كې: كتاب السنه : ص 587 ، ح 1341اوص 591 ، ح 1359 ؛ مستدرك حاكم : ج 3 ، ص 116.
14 . أخبرنا أحمد بن سليمان ، قال:حدّثنا عبيد الله] بن موسي [ قال:أخبرنا]محمّد بن عبد الرحمان[ بن أبي ليلي عن الحكم ]بن عتيبة [ و المنهال ، عن عبد الرحمان أبي ليلي،عن أبيه ، أنّه قال لعليّ ـ و كان يسير معه ـ: إنّ النّاس قد أنكروا منك أنّك تخرج في البرد في الملاءتين و تخرج في الحرّ في الحشو و الثوب الغليظ ؟! قال:« أو لم تكن معنا بخيبر » ؟ قال:بلي. قال:« فإنّ رسول الله (ص) بعث أبا بكر و عقد له لواءً فرجع ، و بعث عمر و عقد له لواءً فرجع بالنّاس ، فقال رسول الله (ص) لأعطين الراية رجلاً يحبّ الله و رسوله ، و يحبه الله و رسوله ، ليس بفرّار. فأرسل إليّ و أنا أرمد، قلت:إنّي أرمد،فتفل في عيني و قال : اللهمّ اكفه أذي الحرّ و البرد. فما وجدت حرّاً بعد ذلك و لا برداً ».
14- حديث : حضرت ابي ليلي (رض) وايي: له علي سره روان وم،ورته مى وويل: خلك درته حيران دي؛ځكه په اوړي كې ډبلې جامې او په يخنۍ كې نرۍ جامې اغوندې،دا ولې؟ علي(ک) راته وويل:(( ولې تۀ راسره د خيبر په جګړه كې نۀ وې؟)) ورته مې وويل: وم.علي(ک) وويل:رسول اکرم د خيبر د جګړې پر ورځ؛ لومړى بيرغ حضرت ابوبكر ته وركړ،چې( بې له فتح) راوګرځېد،ورپسې يې حضرت عمر ته وركړ،هغه هم ( بې له فتح) راوګرځېد. بيا رسول اکرم وويل:((سبا به بيرغ داسې سړي ته وركړم،چې خداى او رسول يې پرې ډېر ګران دى او هغه هم پر خداى او رسول يې ډېر ګران دى، چې بېخي له جګړې نۀ تښتي.)) بيا يې زه راوغوښتم او سترګې مې خوږېدې؛نو خپلې توكاڼې يې راته پر سترګو وموږلې او سترګې مى ښه شوې او دعا يې راته وكړه: ((خدايه! " له ګرمۍ او يخنۍ يې وساتې))؛نو نۀ مې ګرمي كېږي او نۀ يخني!
15 . أخبرنا محمّد بن عليّ بن حرب المروزي قال:أخبرنا معاذ بن خالد قال:أخبرنا الحسين بن واقد عن عبد الله بن بريدة ، قال:سمعت أبي بريدة يقول:حاصرنا خيبر ، فأخذ اللواء أبوبكر و لم يفتح له ، و أخذ من الغد عمر فانصرف و لم يفتح له ، و أصاب النّاس يومئذ شدّة و جهد ، فقال رسول الله ( ص ):« إنّي دافع لوائي غداً إلي رجل يحبّ الله و رسوله ، و يحبّه الله و رسوله ، لا يرجع حتّي يفتح له ». وبتنا طيبة أنفسنا أنّ الفتح غداً ، فلمّا أصبح رسول الله (ص) صلّي الغداة ، ثمّ قام قائماً و دعا باللواء و النّاس علي مصافّهم ، فما منّا إنسان له منزلة عند رسول الله (ص) إلّا هو يرجو أن يكون صاحب اللواء ، فدعا عليّ بن أبي طالب و هو أرمد ، فتفل في عينيه و مسح عنه و دفع إليه اللواء ، و فتح الله له. قال : و أنا فيمن تطاول لها.