cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
هاوانا
۱۶ پېړۍ
د ۱۵۱۴ او ۱۵۱۹ ز کالونو تر منځ هسپانيې پر شمالي ساحل باندې دوه استوګنې رامنځته کړې، چې يوه يې د تورريون دي لا کورريرا (Torreon de la Chorrera) سيمې ته نږدې په لا کورريرا (La Chorrera) کې وه. دا استوګنې په پای کې د المينداريس سيند (Almendares River) خولې ته نږدې د ويدادو (Vedado) او مېرامار (Miramar) ګاونډيانې شوې. هغه ښارګوټی چې هاوانا شو، په ۱۵۱۹ ز کال د هغې سيمې خوا کې رامنځته شو، چې هغه وخت يې ورته “Puerto de Carenas” (د لغت له مخې: پر يوه خوا اوښتونکی خليج) وايه. د دې طبيعي خليج څرنګوالی چې اوس د هاوانا بندر کوربه توب کوي، د موقعيت دا بدلون ډاډمن يا تضمين کړ.
پانفيلو ډي ناروايز “Painfilo de Narvaez” هاوانا ته (شپږم ښار چې د کيوبا پر خاوره باندې د هسپانيې له لورې رامنځته شوی و) خپل نوم «سان کرېسټوبل دي لا هابانا:San Cristobal de la Habana” ورکړ. ياد نوم “San Cristobal” يو ترکيبوي، چې د هاوانا يو اتندوی (حامي) د برخې څښتن و. د کيوبا د لومړنيو ښارونو له بنسټ ايښودنې څخه لږه موده وروسته ياد ټاپو د نورو ټاپوګانو د (Conquista) سيمې لپاره د بنسټ په پرتله يو څه زيات خدمت وکړ.
هاوانا د يو سوداګريز بندر په توګه پيل وکړ او د سمندري غلو، لوټ مارانو او فرانسوي سمندري غلو له لورې يې منظم بريدونه وزغمل. لومړنی بريد او په پای کې يې د ښار سوځېدنه په ۱۵۵۵ ز کال کې د فرانسوي سمندري غل جېکيوس ډی سوريس (Jacques de Sores) له لورې و. دې ډول برېدونو هسپانوي پاچاهي وهڅوله، چې په اصلي ښارونو کې لومړيو پوځي کلاګانو جوړولو ته پانګه ورکړي او دې پانګونې د سمندري غلو او داړه مارانو د مخنيوي تر څنګ له “West Indies” سره پر سوداګرۍ باندې د لا زيات واک راوړلو او د سيويلي (Seville) د کاسا ډي کنټراټاسيون (Casa de Contratacion) پاچاهۍ له لورې د لګول شويو سوداګريزو بنديزونو له امله د راپورته شوي پراخه تور بازارد محدودولو موخې درلودې. يادې پاچاهۍ سوداګريز کور [مقننه جرګه] اداره کړه، چې د نوې نړۍ (New World) پر سوداګرۍ باندې يې انحصار وکړ.
جنرال شودیخېل
جرنیل شودی خېل شہید داوړ د ستر مشر ایپي فقیر د لښکر یو تگړه او نامتو سپه سلار وو. شهید ‍شودی خیل د شمالي وزیرستان اوسیدونکی او د قبیلې همزوڼی شاخ سره یی تعلق درلود. د پلار نوم یی حیات خیل وو او د پلار وفات وروسته هغه د خپل کلی مشر وټاکل شو. په کال ۱۹۲۹ کی په افغانستان کی د بچه سقاو په خلاف په جگړی کی یی د بادشاه نادرشاه حمایت کړی وو. کله چی نادرشاه د هغه شجاعت ولید نو هغه ته یی د جرنیل رتبه ورکړه. د فقیرایپی د جهاد په دوران کی هغه د داوړو ځوانان راټول کړل او د مشر فقیرایپی لښکر سره یی یوځای کړل او د گوریلاوی جنگونو کی یی ډیر بریاوی تر لاسه کړی. فقیرایپی د هغه د زړه ورتوب او شجاعت سخه ډیر خوښ شو. د کال ۱۹۴۰ د انگریزانو خفیه رپورټ کی درج شوی وه چی شودی خیل د کلکی ارادی سړی وه هغه فقیرایپی ته هوډ ورکړی وو چی هغه به ورسره د انگریزانو د خاتمی پوری ورسره ملگری وی د هغه غازیانو به د انگریزانو لاری نیولی او د هغوی تگ را تگ کی کموالی راوستلی وه. کله چی انگریزان خبر شول چی شودی خیل په خپل کلی کی دی نو پیرنگی سکاوټس د خټی کلی معاصره کړ خو د هغه غازیانو د سکاوټس په سخته مقابله وکړه او سکاوټس یی په شا کړل. بیا سکاوټس جنگی طیاری را وغوښتلی او ټول کلی یی بمبار کړ پدی وخت کی بدبختا یو بم په ونه ولگید او د بم یوه پرزه د شودی خیل په سر ولگیده او ځای پر ځای یی شهید کړ.
وېشنيزه:قبیلې وېشنيزه:جنرالان وېشنيزه:پښتانه جنرالان وېشنيزه:وزیرستاني مجاهدین
ویډ ویلیامز
ویډ ویلیامز په انګلیسي Wade Andrew Williams یو امریکایی سینماګر دی چې په فراری سریال کې یې د پولیس دنده پرمخ وړه.
پاراستامول
پاراسیتامول (په انگرېزي: Paracetamol) چې کيميايي نوم يې اسيتامينوفېن (Acetaminophen) دی، د NSAID د ډلې يو داسې درمل دی چه د دردونو او تبې د علاج لپاره استعمالېږی. پاراسیتامول د گریپ د پاره هم کارېږي.
څنگ اغېزې
د پوستکې اندفاعات، د ونې گډوډۍ، حاد پانکریاتیت، د ځیگر آفتونه او په ډېره لږه اندازه د پښتورگو آفتونه نه همدا وجه ده چې د ځیگر او پښتورگو په آفتونه کې ناروغانو ته په احتياط سره ور کول کېږی.
اندازه
لويانو ته د خولې له لاری نیم څخه تر يو گرام هر څلور يا شپږ ساعتونه وروسته ور کول کېږی. چه په ورځ کښې تر ټولو زیاته اندازه تر څلورو گرامو پورې رسېږی. د ماشومانو عمر ته په کتو سره ٦٠ نه تر ٢٥٠ میلیگرامه هر څلور يا شپږ ساعتونه وروسته ور کول کېږی. په درملتونو کښې د ١٢٥ او ٥٠٠ میلی گرمه گوليو او د ١٠٠ او ٥٠٠ شاف او د ١٢٥ شربت پیدا کېږی. درمل چه پاراسیتامول او کوفین لری خصوصا د درونو د علاج لپاره مصرفېږی. کوفین طبیعی ماده ده. د پارسیتامول اثر د کوفین په مرسته قوی کېږی. درمل چه افیدرین او پاراسیتامول لری خصوصا د گریپ د علاج لپاره ټاکل کېږی. دغه درمل اميدواره ښځو ته ټاکل شوی نه دی. ماشوم ته چه له ١۴ کالونه څخه لوی وی دغه درمل ور کولای شی.
کیمیائي جوړښت
پاراستامول يا پيراسټمول کې 8 کاربن،9 هائډروجن،1 نائټروجن او 2 آکسيجن يي۔پدې کې 2 کاربن،3هائډروجن او 1 آکسيجن ځانله ټلوگې يي کوم يي چي دا نائټروجن په مرستې سره د نورو 6 کاربنونو،6هائډروجن،1 آکسيجن سره تړلې يي۔
وېشنيزه:طب وېشنيزه:درمل وېشنيزه:مسکنونه
د تلپاتې پراختیا دویمه موخه
د تلپاتې پراختیا دویمه موخه (Sustainable Development Goal 2) لوږه صفر ته رسول دي. دا د تلپاتې پراختیا د هغو ۱۷ موخو له ډلې ده چې په ۲۰۱۵ ز کال کې د ملګرو ملتونو سازمان ټاکلې دي. رسمي عبارت یې داسې دی: "لوږه ختمول، غذايي امنیت او ښې تغذیې ته رسېدل او تلپاتې کرنه بابول". د تلپاتې پراختیا دویمه موخه، د غذایي امنیت، تغذیې، کلیوالي بدلون او تلپاتې کرنې تر منځ پېچلي تړښتونه ښیي. د ملګرو ملتونو سازمان د شمېرو له مخې، شاوخوا ۶۹۰ میلیونه کسان وږي دي، چې د نړۍ د ټول جمعیت ۱۰ سلنه کېږي. هره شپه، له هرو ۹ کسانو نه یو کس وږی ویده کېږي، چې په دې کې ۲۰ میلیونه کسان په سویلي سوډان، سومالیا، یمن او نایجریا کې د قطحۍ له ګواښ سره مخامخ دي.
د تلپاتې پراختیا دویمه موخه ۸ هدفونه او د پرمختګ د اندازه کولو ۱۴ شاخصونه لري. د پایلې پنځه هدفونه یې لوږه ختمول او د غذايي لاسرسي ښه کول، د خوړو د نشتوالي یا سوء تغذیې ټول ډولونه له منځه وړل، د کرنې ګټورتوب یا حاصل‌خېزي، د غذايي توکو د تولید تلپاتې سیستمونه او د ارتجاعي کرنې دودول، او د تخمونو، کرنیزو نباتاتو او اهلي حیواناتو جنیتيکي بېلابېلوالی دی. دغې موخې ته د رسېدو درې لارې په نړیوالو کرنیزو بازارونو او د غذايي توکو په بازارونو کې د سوداګریزو محدودیتونو څرګندول دي.
سوء تغذیه یا د خوړو نشتوالی، تر څو لسیزو کمښت وروسته له ۲۰۱۵ ز کال راهیسې بیا د ډېرېدو په حال کې دی. لوی لامل یې پر غذايي سیستمونو بېلابېل فشارونه دي، چې اقلیمي ټکان، د ملخانو ناورین او کوویډ-۱۹ وبا په کې شامل دي. دغه ګواښونه، په نامستقیم ډول د غذايي توکو د پېر ځواک او د تولید او وېش ظرفیت کموي، چې تر ټولو زیانمن پاړکي اغېزمنوي او پر دې سربېره یې غذايي توکو ته لاسرسی کموي. په ۲۰۲۰ ز کال کې، څه باندې ۱۴۲ میلیونه کسان د کوویډ-۱۹ وبا په سبب د خوړو نشتوالي کړولي دي. د ماشومانو د تلف کېدو او له ودې نه د پاتې کېدو شمېرې، له دغې وبا سره لا بوږنوونکې کېږي. پر دې سربېره کوویډ-۱۹ وبا، "ښايي د اقتصادي ودې سناریو ته په کتو سره د ۲۰۲۰ ز کال تر پایه پورې، له ۸۳ نه تر ۱۳۲ میلیونه کسانو پورې، د نړۍ پر هغو خلکو ور زیات کړي، چې د خوړو له نشتوالي سره مخامخ دي".
نړۍ تر ۲۰۳۰ ز کال پورې د لوږې صفر کولو پر مسیر نه ده روانه. "د لوږې د ډېرېدو نښې نښانې او غذايي نا امني، د ډېر کار د اړتیا لپاره خبرداری دی، تر څو ډاډه شو، چې نړۍ هېڅوک هم د لوږې د صفر کولو په نړیوال مسیر کې شا ته نه پرېږدي". ډېره سخته ده چې، تر ۲۰۳۰ ز کال پورې، په افریقا کې د خوړو د نشتوالي ستونزه له منځه ولاړه شي.
مخینه(شالید)
د ۲۰۱۵ ز کال په سپتمبر میاشت کې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ د تلپاتې پراختیا لپاره د ۲۰۳۰ ز کال اجنډا تصویب کړه، چې د تلپاتې پراختیا ۱۷ موخې په کې شاملې وې. نوې اجنډا، پر دې اصل تکیه ده چې، "هېڅوک به شا ته نه پرېږدو" او د ټولو لپاره تلپاتې پراختیا ته د رسېدو هراړخیزه کړنلاره لري. د ۲۰۱۹ ز کال په سپتمبر میاشت کې د هېوادونو او حکومتونو مشران، د تلپاتې پراختیا د موخو په غونډه کې راټول شول، تر څو د تلپاتې پراختیا لپاره د ۲۰۳۰ ز کال د اجنډا په اړه خپلې ژمنې تازه کړي. دوی په دې غونډه کې وویل چې: د ۲۰۳۰ ز کال د اجنډا عملي کولو لومړي څلور کلونه، له لویو پرمختګونو سره مل وو، خو په ټولیز ډول نړۍ د تلپاتې پراختیا موخو ته د رسېدو پر مسیر نه ده روانه. دا هغه مهال و چې، "د اقدام لسیزه" او "د تلپاتې پراختیا بدلون" پیل شو او له هم‌ګټو وغوښتل شول، چې د دغه بهیر او عملي کولو لپاره هڅې ګړندۍ کړي.
د تلپاتې پراختیا دویمه موخه، تر ۲۰۳۰ ز کال پورې د هر ډول لوږې او سوء تغذیې ختمول دي او تضمینوي چې، ټول په تېره ماشومان، باید د کال په جریان کې پوره خواړه ولري. د خوړو پر له پسې  نشتوالی ،چې اټکل کېږي، په ټوله نړۍ کې ۱۵۵ میلیونه ماشومان اغېزمنوي، د ماشومانو مغزي او جسمي وده دروي او کله چې لوی شي، د مړینې، ناروغۍ او نابریالیتوب له ګواښ سره یې مخامخ کوي.
تر ۲۰۱۷ ز کال پورې، د ملګرو ملتونو د ۲۰۲ غړو هېوادونو له ډلې ، یوازې ۲۶ هېوادونه د لوږې د له منځه وړلو لپاره د تلپاتې پراختیا موخې ته د رسېدو پر لاره روان وو، په داسې حال کې چې ۲۰ سلنه هېوادونو هېڅ پرمختګ نه درلود او کابو ۷۰ سلنه هېوادونو د خپل پرمختګ د معلومولو لپاره کافي یا بېخي معلومات نه‌لرل. "دا مهال موږ هر یوه ته د خوړو لپاره تر پوره اندازې لږ خواړه تولیدېږي." د خوړو او کرنې د سازمان (FAO) شمېرې ښيي چې، نژدې ۶۹۰ میلیونه کسان د خوړو له پرله پسې نشتوالي سره مخامخ دي. دغه شمېر، په تېرو دوو لسیزو کې د چټکې اقتصادي ودې او کرنیزې ښېرازۍ د ډېرېدو په دلیل، نژدې نیمې ته راښکته شوی دی.
د خوړو نشتوالی او لوږه، د تلپاتې ودې لپاره تر ټولو لوی خنډ دی. دغه دواړې ستونزې خلک په داسې لومو کې بندوي، چې ترې تښتېدای نه‌شي. د وږیو کسانو تولیدات کم دي او په اسانۍ سره په ناروغۍ اخته کېږي. په دې ډول دوی د خپل ژوند نفقه نه‌شي برابرولی.
ټولیز پرمختګ او ګواښونه
که څه هم پرمختګ شوی، خو څېړنې ښيي چې په ټوله نړۍ کې څه باندې ۷۹۰ میلیونه کسان لا هم له لوږې کړېږي. په تېرو ۱۵ کلونو کې له لوږې سره په مبارزه کې مهم پرمختګونه شوي. په ۲۰۱۷ ز کال کې د تلپاتې پراختیا په اړه د لوړې کچې سیاسي مجمع (HLPF) په یوه مناسبت کې چې عنوان یې "د لوږې د له منځه وړلو موخې ته د رسېدو پر لوري د پرمختګ چټکول" و، پر ځینو سپارښتنو او کړنو بحث وشو. دغه خبرې هم‌ګټو، لکه: د فرانسې د ملګرو ملتونو ماموریت (French UN mission)، د لوږې پر خلاف اقدام (Action Against Hunger)، د ماشومانو د ملاتړ ادارې (Save The Children) او ګلوبل سيټيزن (Global Citizen) ادارې کولې. دا به ډېره سخته وي، چې تر ۲۰۳۰ ز کال پورې، د افریقا په لویه وچه کې د خوړو د نشتوالي ستونزه پای ته ورسېږي.
د حضرت علي کرم الله وجهه عبادت
ژباړه: اجرالدین اقبال پته: www.andyal.com
د حضرت علي کرم الله وجهه عبادت 8- حديث : په دې امت كې بې له پېغمبر اكرم بل څوك نۀ پېژنم، چې د خداى عبادت يې كړى وي.ما په دې امت كې له نورو ړومبى اوه كاله مخكې د خداى عبادت پيل كړى و.
8 حديث په نورو سر چينو كې : مسند طيالسي : 26 ح 188 ؛ مسند احمد 2/166 ح 776 ؛ مسند ابو يعلي 1/348 ح 447 ؛ مستدرك حاكم 3/112.
9 .أخبرني هلال بن بشر،قال:حدّثنا محمّد بن خالد ـ هو ابن عثمة ـ قال:حدّثنا موسي بن يعقوب، قال:حدّثني مهاجر بن مسمار عن عائشة بنت سعد،قالت:سمعت أبي يقول: سمعت رسـول الله (ص) يوم الجحفة ـ و أخذ بيد عليّ فخطب،فحمد الله و أثني عليه ثمّ قال:« يا أيّها النّاس ، إنّي وليّكم».قالوا : صدقت يا رسول الله.ثمّ أخذ بيد عليّ فرفعها، و قال : « هذا وليّي ، و المؤدّي عنّي ، و إنّ الله موال لمن والاه ، و معاد من عاداه ».
د عمومي جریان ماډل
د عمومي جریان ماډل د اقلیمي ماډل یو ډول دی. دا د سیاره‌يي اتوموسفیر یا سمندر د عمومي جریان یو ریاضیاتي ماډل کاروي. دا ماډل د انرژۍ د بېلابېلو سرچینو (وړانګو او پټې تودوخې) لپاره له ترموډینامیک اصطلاحاتو سره په یوه څرخېدونکې کره کې ناویر-سټوکس معادلات کاروي. دا معادلات د کمپیوټر د پروګرامونو بنسټ دی چې د ځمکې د اتوموسفیر یا سمندرونو د ښودلو لپاره کارول کېږي. دغه اتوموسفیري او سمندري ماډلونه د سمندري یخ او د ځمکې د سطحې د عناصرو مهمې برخې دي.
احمد بن شعيب نسائي
څېړنه: اجرالدین اقبال پته: www.andyal.com
د عمومي جریان ماډل
دغه ماډلونه او د نړیوال اقلیم ماډلونه د هوا د وړاندوېینې، پر اقلیم د پوهېدو او د اقلیمي بدلون د وړاندوېینې لپاره کارول کېږي.
احمد بن شعيب نسائي
د احمد بن شعيب نسائي (په امام نسائي مشهور) لنډه پېژندنه
د عمومي جریان ماډل
د لسیزو او پېړیو په زماني اندازه د اقلیمي استفادې لپاره د ماډلونو لومړنۍ ډیزاین شوې بڼې د «سیوکر مانابه» او «کیرک برایان» له‌خوا د نیوجرسي ایالت په پرېنسټون ښار کې په جیوفزیکل فلوډ ډاینامیک لابراتوار کې جوړې شوې. دا ماډلونه د بېلابېلو ډينامیکي، کیمیاوي او کله ناکله بیولوژیکي معادلاتو د ادغام پر بنسټ ولاړ دي.
ترمینالوژي
د (GCM) مخفف په اصل کې د عمومي جریان د ماډل په معنا دی. خو په دې وروستیو کې په دویمه معنا هم کارول شوی چې د نړیوال اقلیم ماډل ده. په داسې حال کې چې دا دواړه کومې واحدې موضوع ته نه ویل کېږي، د عمومي جریان ماډلونه عموماً هغه وسیلې دي چې د اقلیم د ماډل کولو لپاره کارول کېږي او له همدې امله دا دواړه اصطلاحات کله ناکله د یو بل پر ځای کارول کېږي. د «نړیوال اقلیم ماډل» اصطلاح ګونګه ده او ښايي یوه بشپړ چوکاټ ته وویل شي، د عمومي جریان د ماډل په ګډون ډېری برخې په کې شاملې دي، یا ښايي د اقلیمي ماډلونو عمومي ټولګې ته وویل شي چې د اقلیم د ریاضیکي تشرېح لپاره بېلابېلې وسیلې کاروي.
تاریخچه
په ۱۹۵۶ کال کې «نارمن فیليپس» یو ریاضیکي ماډل جوړ کړ چې په ټراپوسفیر کې یې میاشتې او موسمي بېلګې په واقعیت سره انځورولی شوای. دا لومړنی بریالی اقلیمي ماډل شو. د فیليپس د کار په تعقیب ډېرو نورو ډلو د عمومي جریان د ماډلونو پر جوړولو کار پیل کړ. لومړی مورد چې د سمندري او اتوموسفیري دواړو پروسې یې سره یوځای کړې، د ۱۹۶۰مې لسیزې په وروستیو کې په «نووا جیوفزیکل فلویډ ډاینامیک لابراتوار» کې جوړ شو. د ۱۹۸۰یمې لسیزې په لومړیو کې د متحدو ایالتونو د اتوموسفیري څېړنو ملي مرکز د ټولنې د اتوموسفیر ماډل جوړ کړ؛ دا ماډل په داومداره توګه اصلاح شوی دی. په ۱۹۹۶ کال کې د خاورې او نباتاتو د ډولونو د ماډل کولو لپاره هڅې وشوې. وروسته د اقلیمي وړاندوېینې او څېړنې لپاره د هیډلي مرکز (HadCM3) ماډل د سمندر – اتوموسفیر عناصر یوځای کړل. د جاذبې د څپو رول د ۱۹۸۰یمې لسیزې په منځ کې اضافه شو. د جاذبې څپې د سیمه‌ييزو او نړیوالو اندازو د جریانونو د څرګندولو لپاره اړینې دي.
د هوا له وړاندوېینې سره اړیکه
د نړیوال اقلیم هغه ماډلونه چې د اقلیم د وړاندوېینې لپاره کارول کېږي، د جوړښت له نظره د هوا د وړاندوېینې عددي ماډلونو ته ورته دي (او تر ډېره له هغوی سره کمپیوتري کودونه شریکوي)، خو له دې سره سره هم په منطقي لحاظ له یو بل سره توپیر لري.
کریمیا
کریمیه (کرایمیا، /kraɪˈmiːə/) (  اورېدل کرای-مي – یا) د ختيځې اروپا یوه ټاپووزمه ده. دا هېواد د تور سمندرګي د شمالي سیندغاړې په دوام پروت دی. د وګړو شمېر او نفوس يې ۲.۴ میلیونه دی. نږدې ټوله ټاپووزمه په بشپړ ډول د تورې بحیرې او د ازوف د کوچني سیند په واسطه ايساره شوې ده، دا د اوکراین د خرسون ولایت په سویل کې پرته سیمه ده، چې د پېريکوپ د تنګي په واسطه ورسره نښلول شوې او د روسیې په لوېدیځ کې د کراسنودار په سیمه کې د کرچ تنګي په واسطه ورڅخه بېله شوې، که څه هم له ۲۰۱۸ ز کال ر اهیسې د کریمیې د پل په واسطه له یو بل سره نښلول شوي دي. شمال ختیځ ته یې د عربات سپایت، د ځمکې نرۍ تړانګه پرته ده چې د سېوش په نوم د ګرداوونو سیستم له ازوف سیند څخه بېلوي. د تور سمندرګي په اوږدو کې د لوېدیځ لورته رومانیا او د سویل لور ته ترکیه پرته ده.
کریمیه (یا د توریک ټاپووزمه، چې له لرغونې دورې څخه د مډرنې دورې تر لومړیو پورې په دې نوم یادېده) له تاریخي پلوه د کلاسیکې نړۍ او کسپین پوتونیک - ستېپي تر منځ کرښه کې ځای لري. سویلي څنډه يې د یونانیانو له خوا مستعمره شوه او وروسته د ایرانیانو ورپسې د روم سترواکي، بېزانس سترواکي او په پای کې د ځایناستو واکمنیو، لکه: د ترابیزون او شهزاده ټيوډورو د سترواکیو له خوا اداره کېده. د دغې ټولې دورې په بهیر کې ښاري سیمې، يوناني ژبې او په پای کې ختیځې عیسوي (ختيځ ارتودوکس) وې. د بیزانس واکمنۍ د سقوط په بهیر کې يي ځينې سیمې د هغه د داین (د جینوا جمهوریت) لاس ته ورغلې، تر هغه چې ټول د چټکې ودې په حال کې عثماني سترواکي جذب کړل. په دغه ټوله موده کې داخلي فضا د داخلي اشغالګرو کوچیانو او بدلون په حال کې تیت او پرک بېدیايي امپراتوریو، لکه: سمیریانو، سکوثیانو، سرماتیانو، د کریمیې ګوټیانو، الانیانو، بلغاریایانو، هونیانو، خزریانو، کېپچکانو، مغولیانو او طلایی هورډیانو له خوا اشغال شوه. له ۱۵ څخه تر ۱۸ پېړۍ پورې کریمیه او د هغې شاوخوا خاورې د عثماني سترواکي اړوند د کریمیې په خانات کې متحدې شوې او تر ډېره یې د غلامانو په لټه د روسیې پر سویل برید وکړ.
کریمیه په ۱۷۸۳ ز کال کې د روسیې او ترکیې د جګړې (۱۷۶۸- ۱۷۷۴ز کلونه) له امله د روسیې د سترواکۍ ضمیمه شوه. په ۱۹۱۷ ز کال کې د روسیې تر انقلاب وروسته، کریمیه د شوروي اتحاد د ننه په یو خپلواک جمهوریت بدله شوه.
کریمیه د دویمې نړیوالې جګړې په بهیر کې د كريمي ولايت ته را ولوېده او ټول لرغوني کریمايي اوسېدونکي او د کريميې تاتاریان منځنۍ اسیا ته تبعید(وشړل) شول، دا ګام د اوکراین او درېیو نورو هېوداونو له خوا په رسمي ډول د نسل وژنې په نوم وپېژندل شو. کریمیه په ۱۹۵۴ ز کال کې د شوروي روسیې له سوسیالستي فدراتیف جمهوریت (SFSR) څخه د اوکراین شوروي سوسیالت جمهوریت (SSR) ته ولېږدول شوه، اوکراین ته دا لېږد د شوروي اتحاد د مشر نیکیتا خروشچف په واسطه تر سره شو. ۱۹۵۴ ز کال د پریاسلاو تړون (رسمي غونډه چې د روسیې د قزاقانو د وفادارۍ د ژمنې لپاره د مرکزي اوکراین په پریاسلاو ښار کې ترسره شوه) د ۳۰۰یمې کلیزې سره برابر و، چې په ۱۶۵۴ ز کال کې د اوکراین د قزاق هتمانات اود روسیې د  تزار الکسیس له خوا لاسلیک شوی و. په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره‌ اوکراین د یو خپلواک هېواد په توګه رامنځته شو او د ټاپووزمې ډېره برخه د کریمیې د خپلواک جمهوریت په توګه بیا تنظیم شوه او د سواستوپل ښار په اوکراین کې خپل ځانګړی وضعیت خوندي کړ. په ۱۹۹۷ ز کال کې د تورسمندرګي د جنګي بېړیو د شرایطو په اړه د وېش تړون د پخواني شوروي اتحاد د تور سمندرګي جنګي بېړۍ سره ووېشلې او روسیې ته یې اجازه ورکړه چې په کریمیه کې د خپلو جنګي بېړیو ځای پر ځای کولو ته دوام ورکړې: اټکل کېده چې اوکرایني سمندري ځواکونه او د روسیې جنګي بېړۍ دواړه په سواستوپل کې مېشتې شي. اوکراین په ۲۰۱۰ ز کال کې د طبیعي ګاز د لا تخفیف په بدل کې د خارکوف تړون له مخې د روسیې د سمندري تاسیساتو موده اوږده( تمدید) کړه.
د کریمیې حالت د بحث وړ دی، د ۲۰۱۴ ز کال د فبرورۍ په وروستیو کې د حیثیت د انقلاب په دوام چې د اوکراین ولسمشر ویکتور یانوکوویچ یې له واک څخه لرې کړ، روسي پوځیان کریمیې ته ولېږل شول او دولتي ودانۍ يې اشغال کړې. د کریمیا جمهوریت د مارچ په ۱۶ تر یوې جنجالي ټول‌پوښتنې وروسته چې موضوع یې له روسیې سره د کریمیې بیاځلي يوځای کېدل وو، له اوکراین څخه خپله خپلواکي ترلاسه کړه، چې اوکراین او ګڼو نورو هېوادونو ناقانونه وبلله، رسمي پایلې له۹۰ سلنه څخه زیاتې د بیاځلي یو ځای کېدو په ملاتړ وې، خو د ډېری اوکرایني پلوه هېوادونو پر رایو بندیز ولګول شو. روسیې د مارچ په ۱۸ په رسمي ډول کریمیه د خپلې خاورې ضمیمه کړه او د سواستوپل فدرال ښار يې د روسیې د فدرال د ۸۴م او ۸۵م  واحد په توګه ضمیمه کړ. د ۲۰۱۴ ز کال په مارچ کې کریمه له روسې سره د الحاق کېدو سره سره د ملګرو ملتونو په پرېکړه ‌لیک کې د اوکراین د برخې په توګه پاتې شوه.
نوم
د کریمیې کلاسیک نوم ټورېس یا تاریکه د لاتیني له Ταυρική (Taurikḗ) او ورسته د تاري ټاپووزمې له اوسېدونکو، سیکیثو – سمیریانو څخه اخیستل شوی دی.
سترابو (جغرافیه، vii/۷، ۴.۳، xi/۱۱، ۲.۵)، پولیبیوس، (تاریخ ۴.۳۹.۴) او بتلیموس (جغرافیه، II/۲، v/۵، ۹.۵) کرچ تنګي ته په بېلابېلو ډولونو، لکه: Κιμμερικὸς Βόσπορος (Kimmeriko Bosporos اشاره کوي چې رومي لیکنه یې  Κιμμερικὸς Βόσπορος (Kimmerikos ده، تر ټولو ختیځه برخه یې د کېمېریون اکرون Κιμμέριον Ἄκρον (Kimmerion Akron, په نوم چې رومي لیکنه یې پرومونتوریم سمېریم (Promontorium Cimmerium) ده، همدارنګه د کریمیام د ښار او له هغه ځایه د بوسپورس سمیریایانو د پاچهۍ Κιμμερικοῦ Βοσπόρου) په نوم یادېږي.
د کریمیې ټاپووزمې تاتاري نوم قیرم (په تاتاري کریمیه: Къырым رومي لیکنه یې Kirim / Qırım) او د کریم د ښار په نوم چې اوس ورته سټایري کریم ویل کېږي، چې د کریمیا ولایت د طلایي ډلې د پلازمینې په توګه يې خدمت کاوه. له میلاد څخه مخکې د ۱۳۱۵ او ۱۳۲۹ ز کلونو تر منځ عرب لیکوال ابوالفدا له ۱۳۰۰ څخه تر ۱۳۰۱ کلونو پورې سیاسي لانجه رابرسېره کوي چې په پایله کې د رقیب د سر پرې کولو لامل کېږي او سر یې کریمیې ته لېږل کېږي، چې ظاهراً ټاپووزمې ته اشاره وه، ځینې نورې سرچینې په دې باور دي چې د پلازمېنې نوم د عثماني سترواکۍ په دوره کې (۱۴۴۱-۱۷۸۳ز کلونه) ټولې ټاپووزمې ته پراختیا موندلې ده.
ګڼ نور وړاندیزونه چې سرچینې يې ملاتړ نه کوي یا ورسره په ټکر کې دي، ظاهراً د غږ د ورته‌والي له امله وړاندیز شوي په لاندې ډول دي:
تاريخ
د کریمیا ټاپو په ۱۹۵۴ کال له اوکرایین سره وروسته تر هغه یوځای شو، چې اوکراییني الاصله کمونیست مشر نیکتا خروچوف خپل اصلي ټاټوبي ته ډالۍ کړ، خو د پخواني شوروي اتحاد د واکمنۍ پرمهال دا پرېکړه جدي او عملي نه شوه.
خو په ۱۹۹۱ کال د پخواني شوروي اتحاد تر ټوټې کېدو وروسته، کریمیا د اوکرایین خو یوه مستقله برخه وګرځېد، چې کورواکه اداره یې لرله.
تتار خلګ او کرېميا
تتار د کریمیا ټاپو د ټول ټال وګړو نژدې ۱۲ سلنه جوړوي، چې شمېر یې نژدې ۲۳۴ زرو ته رسېږي د کریمیا ټاپو د اتلسمې پېړۍ تر وروستیو پورې د عثماني خلافت تر واک لاندې سیمه وه، چې په سیمه کې یې تور سمندر ته هم جغرافیوي رول درلود.
د کریمیا تتار په دې اند وو، چې د اوکرایین او اروپايي ټولنې تر سیوري لاندې ژوند شاید دوی ته ډېرې ازادۍ او حقونه ورکړي وای، خو نه پوهېدل، چې په تېر کې د روسیې تر واکمنۍ لاندې له ډېرو حقونو بې برخې وو.
په زور کډوالول
د کریمیا زیاتره تتار وګړي په ۱۹۴۴ کال د پخواني شوروي اتحاد د مشر جوزیف ستالین د واکمنۍ پرمهال په زور له خپلو سیمو وایستل شول، خو اصلي تور پرې دا و چې ګني له جرمنیانو سره یې په دویمه نړیواله جګړه کې همکاري کړې ده.
ګڼ کریمیايي تتارد منځنۍ اسیا هېوادنو ته کډوال شول، ترکیې ته هم وخوځېدل او هلته یې له خپل هېواد بهر تر ټولو لویه ټولنه جوړه کړه.
هاوایی
هاوایی په انګلیسي Hawaii) د امریکا متحده آیالاتونو یو آیالات دی.
سولپالنه
سولپالنه، په فلسفه کې، یو پوهنپوهنیز لیدلوری دی چې په کې «عقل، د پوهې د ازمایښت او اصلي سرچینې په توګه پېژندل کېږي»، یا «هر هغه لیدلوری دی چې عقل ته په توسل کې، هغه د پوهې یا توجېه سرچینه وګڼي». په لا جوت ډول، سولپالنه د داسې میتودپېژندنې یا تیوري په توګه پېژندل کېږي «چې په هغو کې د یوه حقیقت معیار، حسي نه، بلکې فکري او استنتاجي دی».
سولپالنه، په یوه پخواني لانجمن بحث کې، د تجربه‌پالنې پر وړاندې راڅرګندېږي، چېرې چې سولپالونکي پر دې باور وو چې واقعیت، په ذاتي توګه، منطقي جوړښت لري. له همدې امله، سولپالونکو ادعا وکړه چې ځیني یقیني حقیقتونه شتون لري او عقل کولای شي په مستقیمه توګه، پر دغو حقیقتونو باندې پوه شي. په بله وینا، سولپالونکو څرګنده کړه چې په منطق، ریاضیاتو، اخلاقو او مېتافزیک کې داسې باوري سولیز اصول شتون لري، چې په بنسټیزه توګه، سم دي او له هغو څخه د سرغړونې په پایله کې تناقص رامنځ‌ته کېږي. سولپالونکي پر عقل باندې هومره ډاډمن وو چې د یقیني حقیقتونو د سپيناوي لپاره یې تجربي اثبات او فزیکي شواهد نااړین ګڼل – په بله وینا، «داسې باوري لارې شتون لري چې د هغو په ترڅ کې زموږ جاجونه او پوهه، له حسي تجربې څخه په خپلواکه توګه، ترلاسه کېږي».
پر دغه میتود یا تیوري باندې د ټینګار بېلابېلې کچې، د سولپالونکو د دریځونو یوه لړۍ رامنځ‌ته کوي؛ د منځني دریځ له مخې، «د پوهې د ترلاسه کولو لارو په کتار کې، عقل لومړیتوب لري» او په خورا کلک دریځ کې، «عقل، د پوهې په لور، ځانتنی یون انګېرل کېږي». د عقل نومهال پوهاوي ته په کتو سره، سولپالنه له فلسفې، د څېړنې سقراطي ژوند، یا د ځواک له هغې ژباړې سره یوشان دی چې د څېړنې ته اړو (شکمنو) بهیرونو له لارې روښانه کېږي (لامل یې هغه د څیزونو په هکله هغه بنسټیز یا جوت حالت دی چې د یقین له لارې مو تر سترګو کېږي). په وروستیو لسیزو کې، لیو ستراوس، د داسې یو لړ اصولو په توګه، د «کلاسیکې سیاسي سولپالنې» د بیا راژوندي کولو په لټه کې ؤ، چې د استدلال دنده په بنسټیزه توګه نه، بلکې د مایوتیک (سقراطي استدلال او زده‌کړې ته اړونده تګلاره) په توګه ونومېري.
په هالنډ جمهوریت کې، په اوولسمې پېړۍ کې، د لومړنۍ نومهالې سولپالنې راولاړېدنه – په تاریخ کې د لومړي ځل لپاره په یوازېتوب سره، د یوه خورا منظم (سیسټماتیک) فلسفي مکتب په توګه – د «کارتیزینزم» او «سپینوزیزم» تر نامه لاندې د ډیکارت او سپینوزوا د دوو غښتلو سولپاله فلسفي نظامونو په پنځولو سره، په ټولیز ډول، پر لوېدیځ نومهاله تفکر باندې خورا ژوره او پراخه اغېزه وکړه (ډیکارت خپل د زړښت ټول ژوند د هالنډ په متحده ایالتونو کې تېر کړ او خپل ټول ستر اثرونه یې هلته لیکلي دي). د ډیکارت، سپینوزوا او لایبنېتس په څېر نامتو سولپالونکې څېرې، اوولسمې پېړۍ ته د «عقل/منطق پېر» نوم او مقام ورکړی دی.
مخینه
سولپالنه – د پوهې ترلاسه کولو په موخه بشري عقل ته د توسل په توګه – یو فلسفي تاریخ لري چې د لرغوني پیر راهیسې پیل شوی دی. د ګڼ‌شمېر فلسفي څېړنو شننه‌ییز ماهیت، د ریاضیاتو په څېر د پوهې بدیهي ډګرونو په هکله پوهاوی او عقلاني ځواک (په ټولیز ډول، ردَونه؛ لکه: د مستقیم الهام ردول)  پر مټ د پوهې پر ترلاسه کولو باندې ټینګار، ټولو په ګډه سره د فلسفې په تاریخ کې د سولپالونکو سکالوګانو بهیر روان ساتلی دی. دغه ته په ټولیزه توګه، قاره‌یی سولپالنه ویل کېږي، ځکه چې د اروپا په قاره‌ای مکتبونو کې لاسبرې وه، حال دا چې په برېټانیا کې تجربه‌پالنه پیاوړې وه.
سولپالونکې فلسفه په لوېدیځ لرغوني پېر کې
که څه هم د سولپالنې ريښه، خپل په اوسنۍ نومهاله بڼه کې، پخواني لرغوني پېر ته رسېږي، فیلسوفانو په لاندې وختونو کې د سولپالنې د بنسټ ستنې ایښې دي. په ځانګړې توګه، د یادونې وړ ده، چې موږ ګواکې یوازې د عقلاني تفکر د کارَونې له لارې د لاسرسۍوړ پوهې په هکله پوهاوی ولرو.
فیثاغورث (۵۷۰ تر ۴۹۵ م‌ز)
فیثاغورث د لومړیو لویدېځو فیلسوفانو له ډلې څخه ؤ چې پر سولپالونکي الواک باندې یې ټینګار درلود. هغه د یوه ستر ریاضي‌پوه او ساینس‌پوه په توګه، د درناوۍوړ دی، خو د هغه نوم ډېرو ته د فیثاغورث قضیې او هغې ریاضیکي اړیکې له لارې اشنا دی، چې هغه په‌کې د عود تارونو د اوږدوالي او د زیر او بم پردو ترمنځ تړاو ښودلی دی. فیثاغورث «پر دې باور ؤ چې دغه هارمونیک جوړښت د واقعیت وروستی ماهیت په‌ډاګه کوي. هغه ضمني مېتافزیکي سولپالنه په یوه عبارت کې رالنډه کړه — واړه څیزونه، عدد دی. دا احتمال شتون لري چې ګنې هغه په ریاضیکي ډول د قوانینو فورمولیزه شوی نړۍ‌شموله سولپالونکی لیدلوری موندلی وي، چې وروسته د ګالیلې له‌خوا (۱۵۶۴ تر ۱۶۴۲ز) مشاهده شو». ویل کېږي چې هغه لومړی کس ؤ چې ځان باندې یې «پر حکمت مین» یا «د حکمت فیلسوف» نوم ایښی دی.
افلاطون (۴۲۷ تر ۳۴۷ م‌ز)
څرنګه چې د افلاطون په «مینو» او «جمهوریت» اثرونو کې لېدل کېږي، هغه سولپالونکی حکمت یو لوړ معیار ته ورساوه. هغه «د بڼو (جولو) تیوري (یا د مفکورو تیوري)» ښودله، چې ادعا کوي: د د واقعیت تر ټولو بنسټیزه او لوړه بڼه د بدلون مادي نړۍ نه‌ده چې موږ یې د احساس له لارې پېژنو، بلکې د بڼو (یا مفکورو) د نړۍ غیرمادي (خو جوهري) اقتباس دی. د افلاطون په اند، دغه بڼې یوازې د عقل لپاره د موندلو وړ وې، نه د حس لپاره. په حقیقت کې، ویل کېږي چې افلاطون عقل ته، په ځانګړې توګه هندسه کې، تر هغه بریده په درنه سترګه کتل، چې ان د خپلې مدرسې پر ور باندې یې لیکلي وو: «له هندسې بې‌خبره ته د ننوتلو اجازه نشته».
منځني پېرونه
که څه هم د یونان درو سترو فیلسوفانو د ځینو ځانګړو ټکو په په هکله سره د نظر اختلاف درلود، خو واړه پر دې موافق وو چې عقلاني تفکر جوته پوهه راڅرګندولای شي – هغه معلومات چې انسانانو ته پرته د عقل له کارونې څخه، د نومېرلو وړ نه‌دي. څرنګه چې د اګوستین، اسلامي فیلسوف-ابن‌سینا، ابن‌رُشد، او یهودي فیلسوف او الهیات‌پوه- موسی بن‌میمون په اثرونو کې لېدل کېږي، د ارسطو له مړینې څخه وروسته، لوېدیځي سولپالونکی تفکر، په ټولیزه توګه، په الهیات‌پوهنه کې پلي کېده. د لوېدیځ د تاریخ په اوږدو کې، د پام‌وړ یوه پېښه، د ټوماس آکوینس فلسفه وه، چې په دیارلسمه پېړۍ کې یې د یوناني سولپالنې او مسیحي مکاشفې سره ګډولو هڅه وکړه.
۱۱۲ (عدد)
۱۱۲ یا  يو د طبيعي عددونه څخه دي. چي د ۱۱۱ څخه  مخکي او د ۱۱۳ وروسته موجود دي.
په رياضي کې
په رياضي کې ۱۱۲:
په کلینډر کې
۱۱۲ کولاي سي:
په کیمیا کې
۱۱۲ د کاپرنېسيوم اټومي عدد ده
په لومړۍ نړیواله جګړه کې د امریکا ګډون
د امریکا متحده ایالات په لومړۍ نړیواله جګړه کې په اروپا کې دهغې له پیل څخه دوه نیم کاله وروسته د ۱۹۱۷ زکال په اپرېل میاشت کې ښکېل شوه.
د انګلوفیل له هغه عناصرو څخه جلا چې له بریتانیا یې ملاتړ کاوه او د تزاري واکمنۍ سره یې په مخالفت سربېره د روسیې پر وړاندې د جرمني د برید اړوند خواخوږي څرګندوله، د امریکا عامه افکارو په بشپړ ډول له جګړې لرې پاتې کېدل منعکس کول؛ د بې پلویتوب احساس په ځانګړي ډول د آیرلنډي الاصله امریکایانو، جرمني امریکایانو او سکاندنیویايي امریکایانو او همدارنګه د کلیساوو د رهبرانو او په عمومي توګه د ښځو ترمنځ پیاوړی و. له بل پلوه ان له لومړۍ نړیوالې جګړې وړاندې د جرمني پر وړاندې د امریکایانو نظر د اروپا د هېوادونو په په پرتله تر ډېره منفي و. د وخت په تېرېدوسره، په ځانګړې توګه د ۱۹۱۴ زکال پر مهال په بلجیم کې د جرمني د جنایاتو او له هغه وروسته په ۱۹۱۵ زکال کې د RMS Lusitania په نوم بریتانوي مسافر وړونکې بېړۍ د ډوبېدو له امله امریکايي وګړو په مخ پر زیاتېدوني ډول آلمان ته په اروپا کې د بریدګر هېواد په سترګه کتل.
په داسې حال کې چې لا هېواد په سوله کې و، خو امریکايي بانکونو انتانت ځواکونو (فرانسې، بریتانیا، روسیې) ته په لویه کچه پورونه ورکړل، هغه پورونه چې تر ډېره د مهماتو د پېرلو، خامو موادو او غذایي توکو د پېرلو په موخه له اطلس سمندر هاخوا ترې ګټنه کېدله. په داسې حال کې چې ویلسون له ۱۹۱۷ زکال وړاندې د ځمکنۍ جګړې لپاره ډېر لږ چمتووالی درلود، خو د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو لپاره یې د بېړیو د جوړولو امر ورکړ. په ۱۹۱۶ زکال کې ولسمشر د جګړې ضد لیدلوري لرلو له امله یوځل بیا د ولسمشر په توګه وټاکل شو.
په ۱۹۱۷ زکال کې د بلجیم او د فرانسې د شمال په اشغال سره، په داسې حال کې چې روسیه هم له سیاسي بدلونونو سره مخامخ وه او په پاتې نورو انتانت هېوادونو کې هم نور ډېر لږ توان پاتې و، جرمني په اروپا کې تر ټولو مخکښ بلل کېده. په ورته مهال د جرمني متحدې عثماني سترواکۍ بصره له لاسه ورکړې وه، خو په عراق، سوریه او معاصر فلسطین کې یې خپلې نورې سیمې ساتلې وې، خو له دې سره د انتانت هېوادونو اقتصادي بندیزونه په آلمان کې د سون توکو او خوراکي توکو د کمښت لامل وګرځېدل او آلمان هم پرېکړه وکړه چې نامحدوده سمندري جګړه له سره پیل کړي. موخه دا وه چې له نورو هېوادونو څخه بریتانیا ته له اتلانتیک هاخوا د توکو رسولو لړۍ ېرې کړي، په داسې حال کې چې د جرمني لوړ پوړي قوماندانان په دې پوهېدل چې د امریکا بیرغ لرونکو بېړیو ډوبېدل، په غوڅه توګه د امریکا متحده ایالات په جګړه کې ورګډوي.
جرمني همدارنګه د امریکا او مسکیکو په جګړه کې مکسیکو ته د خپلو له لاسه وتلو ځمکو د بېرته نیولو په موخه د مرستې محرمانه وړاندیز د زیمرمن تلګرام په نامه په یوه کوډ شوي تلګرام کې ولېږه چې د بریتانیا د استخباراتو له خوا وموندل شو. د دغه تلګرام خپرېدو هغه مهال د امریکایانو غصه راوپاروله چې هم مهاله جرمني اوبتلونو په شمالي اتلانتیک کې د امریکايي سوداګریزو بېړیو په ډوبولو کار پیل کړ. ویلسون له کانګرس څخه د «ټولو جګړو د پای ته رسوونکې جګړې» اجازه وغوښته، چې پر باور یې:«نړۍ د دیموکراسۍ لپاره په خوندي» بستر اړوي، کانګرس د جرمني په وړاندې د جګړې د اعلان په اړه د ۱۹۱۷ زکال د اپرېل په شپږمه رایه ورکړه. امریکايي ځواکونو د ۱۹۱۸ زکال په اوړي کې په لوېدیځه جبهه کې د جنرال جان جي پرشینګ تر قوماندې لاندې لوی پوځي عملیات پیل کړل.
د ځواکونو کچه
متحده ایالات له د وسلو له هغې سیالۍ چې اروپایي قدرتونه له جګړې سره په نښلېدلې لسیزه کې په کې ښکېل وو، شاته پاتې و. په ۱۹۱۶ زکال د متحده ایالاتو د فعالو وسله والو ځواکونو شمېر څه باندې۰۰۰ ۱۰۰ کسه وو، په داسې حال کې چې  په ورته مهال یوازې په یوه ورځ کې د فرانسې، بریتانیا، روسیې او جرمني څه باندې۰۰۰ ۱۰ سرتېري وژل شوي و او داسې جګړه یې کړې وه چې د تلفاتو شمېر له۰۰۰ ۲۰۰ تنو اوښتی و. دا په دې معنا و چې د متحده ایالاتو ټول پوځ چې د ښکېلتیا په درشل کې و، کېدلای شو، تر دغه مهاله د جګړې د ځانګړنو له مخې په یوه اونۍ کې له منځه تللی وای.
جرمني
د ۱۹۱۷ زکال د اپرېل په ۲ مه، ویلسون د کانګرس له ځانګړې ګډې ناستې وغوښتل د آلمان د سترواکۍ پر وړاندې د جګړې اعلان وکړي او څرګنده یې کړه:«موږ د خدمت په برخه کې هېڅ خودخواهانه موخه نه لرو». د دې لپاره چې جګړه تر ټولو غوره لار وبولي، هغه جګړه په آیډیالیستیکي ډول انځور کړه او څرګنده یې کړه چې: دغه جګړه به«نړۍ د دیموکراسي لپاره په غوره بستر واړوي» او بیا یې وروسته وویل چې:«دغه جګړه د جګړې پای ته رسوونکې ده». ویلسون څرګنده کړه چې: متحده ایالات په جګړه کې د داخلېدو اړوند اخلاقي مسئولیت لري. د نړۍ راتلونکې د جګړې په ډګر کې معلومېده او د امریکا ملي ګټې یوازې د یوه غږ په تمه وې.
له حالت څخه د ویلسون تعریف د پراخو ستاینو سره مل شو چې له هغه مهاله یې په نړیوالو او نظامي چارو کې د امریکا ونډه معلومه کړه. ویلسون باور درلود: که چېرې مرکزي ځواکونه بریالي شي، دا به د متحده ایالاتو لپاره ډېر ناوړه عواقب ولري. آلمان په اروپا لویه وچه له وړاندې رول درلود او په دې بریا سره به یې په سمندرنو هم کنټرول پیدا کاوه. لاتینه امریکا هم په ډېرې آسانۍ د برلین تر کنټرول لاندې ورتله او د دیموکراسي، لیبرالېزم او خپلواکۍ آرمانونه له منځه تلل. بل پلو که چېرې متفقین له مرستې پرته بریالي شوي وای، دې ګواښ شتون درلود چې د امریکا سوداګریزو ګټو ته له پام پرته به نړۍ سره شیندل شوې وای. هغوی له وړاندې هوډ درلود چې د امریکايي سوداګرو له خوا د رامنځته شوې سیالۍ سره د مقابلې په موخه د دولتي پورونو، تعرفوي دېوالونو او کنترول شوو بازارانو څخه ګټنه وکړي. د ویلسون په خبره: حل لار«له بریا پرته  د سولې » درېیمه لار وه.
د ۱۹۱۷ زکال د اپرېل په ۶ مه، کانګرس د جګړې اعلان وکړ. په سنا کې هم دغه پرېکړه لیک په ۸۲ موافقو او شپږو مخالفو رایو تصویب شو. سناتورانو هري لین، ویلیام جی ستون، جیمز واردامن، اسل ګرونا، رابرت ایم. لافولت او جورج ډبلیو. نوریس دغه پرېکړه لیک ته منفي رایه ورکړې وه. د دواړو جرګو په ګډه ناسته کې بیا د ۳۷۳ مثبتو او ۵۰ منفي رایو پر بنست دغه پرېکړه لیک تصویب شو، مخکښ دیموکرات دیپلومات کلود کیچین له هغو سره مخالفت وکړ. بل مخالف هم په کانګرس کې لومړۍ ښځینه غړې ژانت رانکین وه چې د هغو مخالفت یې وکړ. د دغې پرېکړې مخالفین تر ډېره له لوېدیځ او منځني لوېدیځ راغلي و.
اطریش- هنګري
د متحده ایالاتو سنا په بشپړو ۷۴ موافقو رایو سره له آلمان سره په نامحدودې سمندري جګړه کې د ونډې اخیستو له امله له اطریش هنګري سره د اړیکو په پرې کولو د هغو پر وړاندې د ۱۹۱۷ زکال د ډسمبر په اوومه د جګړې اعلان وکړ. داستازو جرګې دغه پرېکړه لیک په ۳۶۵ موافقو او یوې مخالفې رایې تصویب کړ.
ولسمشر ویلسون د سناتور هنری کوبات لاج او د پخواني ولسمشر تیودور روزولت له خوا تر فشار لاندې راغی چې د عثماني سترواکۍ او بلغاریا پر وړاندې چې د جرمني متحدین و و، د جګړې اعلان وکړي. ولسمشر ویلسون د ۱۹۱۷ زکال په ډسمبر میاشت کې  کانګرس ته وینا چمتو کړه او څرګنده یې کړه چې:« زه ... کانګرس ته وړاندیز کوم چې هرڅومره ژر چې کېږي، له اطریش –هنګري، ترکیې او بلغاریا سره د جګړې اعلان وکړي». له دې سره له پراخو خبرو اترو وروسته، د آلمان د نورو متحدینو پر وړاندې د جګړې پرېکړه وځنډول شوه.
عدلي لرغونپوهنه
عدلي لرغونپوهنه، په حقوقي مفهوم کې هغه عدلي پوهه چې د لرغونپوهنیزه اصولو، تخنیکونو او میتودولوژي او عدلي اصولو او تخنیکونو غوښتنه ده. (په غالب گومان عدلي طب).
سېسټم
سیستم د فعل او انفعاک یو سیټ یا له یو بل سره هغه تړلی اجزا دی چی یو متحد شکل تشکیلوی.
هر سیستم د خپل جوړښت او جسمانی حدودو په ذریعه تشخیص کیږی چی دا تشخیص د سیستم ساختار او هدف او په دی محیط کی د سیستم عملکرد بیانوی. هغه رشته چی د سیستم عمومی خواص او د سیستمونو علم، د سیستمونو نظریه یاتیوری، دسیستم ماډل، مهندسی سیستم، دینامیکی سیستمونه، سایبرنتیک، ترمودینامیک، مغلق سیستمونه د سیستم څیړنه او طرح مطالعه کوی دا رشته د سیستم انتزاعی خواصو، موضوع او تشکیل په اړه تحقیقات کوی. دا رشته د سیستم کلی مفهوم او اساس ته گوری چی باید له ډومین نه مستقل وی د سیستم استحکام گوری، د سیستم نوعیت او زمانی مقیاس گوری. یو سیستم حصی یا اجزا لری چی یو بل سره مستقیم یا غیر مستقیمی اړیکی لری. یو سیستم خپل د رفتار سلوک لری چی سلوک د مراحلو طی کیدل ښی او دغه مراحل خپل هدف لری. یو سیستم خپل اتصال لری چی حصی یا اجزا یی د مرحلو یا شکل لرونکی جوړښت په ذریعه وصل وی.
د سیستم اصطلاح د قوانینو مجموعی ته رجوع کوی چی دا قوانین د سیسټم جوړښت، سلوک او رفتار کنټرول او خپل ځان ته تابع ساتی.
د سیستم تاریخ
د سیستم معنی څه شی ته کتل یا پری نظر ساتل دی د دی لپاره باید یو محرکه لویه بینایی یا بصر لرونکی د کتنی مهارت ولری تر څو د سیستم اجزا یا مراحل په ښه ډول وصل کړی. په فلسفه کی له دکارت نه مخکی سیستم نه وو افلاطون او ارسطو هم سیستم نه لاره.
په ۱۹ پیړی کی اول ځل په طبعی علومو کی سیسټم یو فرانسوی فزیک پوه چی نیکولاس لیورنارډ سادی کانوټ نومیږی توسعه ورکړه. دی فزیک پوه تیر مو ډینامیک کی زدکړی کړی وی نیکولاس کله چی د کشتی چی د واپر یا حرارت تولیدونکی ماشین لرونکی کشتی ماشین او د انرژی تولید ته نظر وکړ دا یی د سیستم په شکل توسعه کړل.
د لیتویا تاریخ
د لیتویا تاریخ له میلاد وړاندې د ۹۰۰۰ کلونو په شاوخوا کې په شمالي اروپا کې د وروستۍ یخې دورې د پای ته رسېدو سره پیل شوه. لرغونۍ بالتیک وګړي دغې سیمې ته له میلاد وړاندې د دويمي زر یزي په اوږدو کې راغلل او څلور بېلابېلي قبیلي د لیتویا په قلمرو کې د لومړنیو زرو کلونو په پای کې د پيژندګلوي وړ وي. د لیتویا اصلي سیند داوګاوا، د بالتیک سیمې څخه د روسیې له لارې لوېديځي اروپا ته او منځني ختیځ ته د سوداګري یوه مهمه لاره وه، چې د ویکینکمیانو وروسته د نورډیک او جرمني سوداګرو له خوا کارول کېده.
په شپاړسمه پېړي کې، په تیرا مارینا کې د بالتیک جرمني واکمنۍ په زیاتېدونکي توګه د نورو قدرتونو له خوا ننګول کېده. د لیتویا د سټراتیژیک موقعیت او د ریګا د سوکاله سوداګریز ښار له امله، دا سیمې  په پرله پسې توګه د څلورو لویو قدرتونو تر منځ د جګړې او فتح کولو یو مهم مرکزي ټکی و: د تیوټونیک حاکم دولت، د پولنډ ــ لیتوانی ګډ دولت، سویډن او د روسیې امپراتورۍ تر منځ د بهرنۍ واک وروستۍ دوره په ۱۷۱۰ ز کال کې پیل شوه. هغه وخت کله چې د ریګا او نننۍ ورځي لیتویا ځينو برخو کنټرول د لويې شمالي جګړې په اوږدو کې د سویډن څخه د روسیې لاسو ته وغورځېد. د روسیې تر کنټرول لاندې، لیتویا د صنعتي کېدلو او د غلامۍ له منځه وړلو پر لور روانه شوه، نو د ۱۹ پېـړۍ په پای کې دا د روسیې د امپراتورۍ  له پرمختللو برخو څخه یوه وه. مخ په زیاتېدونکي ټولنيزې ستونزې او د ناخوښۍ ډېريدل دا معنا درلوده چې رایګا هم د ۱۹۰۵ ز کال د روسیې په انقلاب کې مهم رول لوبولی دی.
د ۱۹۴۰ ز کال په لسیزه کې د لیتویا شوروي سوسیالسټ جمهوریت د شوروي اقتصاد تر څار لاندې شو او ډېری وګړي یې روسيان شول. په هر حال، د لیتویا کلتور او بنسټونه ژوندی پاتې شول او د میخایل ګوربا چوف په مشرۍ د شوروي آزادۍ په دوره کې، لیتویا یو ځل بیا د خپلواکۍ لپاره هڅه وکړه چې په پایله کې د ۱۹۹۱ز کال په اګست کې بریالي شول او په ورپسې میاشت کې د روسیې له خوا په رسمیت وپېـژندل شوه. له هغه وخت راهیسې، لیتویا د یوې بېرته رغول شوي خپلواکۍ لاندې، د ملګرو ملتونو غړې شوه او ناټو ته داخل او د اروپايي اتحادیې سره یوځای شوه.
تر تاریخ وړاندې
د میسولتیک دورې ( تر میلاد وړاندې ۹۰۰۰ څخه تر ۵۴۰۰ کلونو پورې) په اوږدو کې ، د ښکارکوونکو دایمي استوګنځایونه جوړ شول. دوی ښکار او کب نيونه کوله او د سیندونو او جهیلونو تر څنګ مېشت شول. شاوخوا ۲۵ استوګنځایونه د لوبان د جهیل تر څنګ موندل شوي، د کندا د کلتور دغو وګړو له لرګیو، هډوکو، ښکرونو او ځلېدونکو ډبرو څخه وسلې او توکي جوړول.
د نیولتیک دوره، تر میلاد وړاندې د ۵۰۰۰ څخه تر ۱۸۰۰ کلونو
د نیولتیک ( تر میلاد وړاندې ۵۴۰۰ څخه تر ۴۱۰۰ کلونو ) لومړنۍ دوره د لوښو جوړولو، څارویو پالنې او د کرنې د پیل په توګه ښودل شوي ده.
د منځني نیولتیک دورې ( تر میلاد وړاندې ۴۱۰۰  څخه تر ۲۹۰۰ کلونو ) په اوږدو کې د نروا سیمه ييز کلتور په دغه سیمه کې وده وکړه. د دې دورې اوسېدونکي د فنني وګړي وو چې د لیوانیانو نیکونه دي، څوک چې د فننیانو او استونیانو سره نږدې اړیکې لري او د پیټ ــ کامب ویر کلتور سره تړاو لري.
د وروستۍ نیولتیک دورې ( تر میلاد وړاندې ۲۹۰۰ څخه تر ۱۸۰۰ کلونو )  په پیل کې د نن ورځې په لیتویا کې د بالتیک وګړي مېشت شوي وو، چې د کورډ ویر کلتور سره یې تړاو درلود. دوی د لتوانیانو نیکونه وو، څوک چې تر میلاد وړاندې د درېیمي زريزې راهیسې د لیتویا په سیمو کې مېشت دي.
د اوسپنې دوره، تر میلاد وړاندې د ۵۰۰ کلونو څخه تر میلاد وروسته ۱۲۰۰ کلونو پورې
د اوسپنې دورې په لومړیو کې ( ۵۰۰ څخه تر لومړنۍ پېړي تر میلاد وړاندې ) د اوسپنـیزو توکو د پېژندلو سره کرنې په خورا ښه توګه وده وکړه او د مهمو اقتصادي فعالیتونو په توګه را څرګنده شوه. برونز، د بهرنیو څخه را واردېدل، ځکه چې لیتویا مس  یا ټین نه درلود او دا د بېلابېلو سینګار توکو د جوړولو لپاره کارول کېده.
د منځني اوسپنې دورې ( ۴۰۰ څخه تر ۸۰۰ کلونو ) په پیل کېدو سره سیمه يیزو اوسیدونکو د جلا قومیت او سیمه ييز هویت په جوړولو پیل وکړ. د بالتیک وګړي په پای کې کورنیان، نیمه ګالیان، لاتګالیان او سیلونیان شول. په داسې حال کې چې د فنني وګړي لیوانیان، استونیان او وندیان شول او سیمه ییز سیاسي سازمانونه جوړ شول.
د اوسپني دورې په پیل کې، دا سیمه چې د نن ورځ د لیتویا په نوم پېژندل کېـږي، د سوداګریزې لارې په نوم مشهوره شوه. د ورانګیانو څخه یونان ته د سوداګري دا مشهوره لار په لرغونو تاریخونو کې ذکر شوې ده چې د سکیندنویا څخه د لیتویا له خاورې څخه د دواګاوا په لارې لرغونې کیوان روی او د بامنطین تر امپراتورۍ پورې غځېدلې ده. لرغونو بالتانو په دې سوداګریزي شبکه کې فعاله ونډه درلوده. په ټوله اروپا کې، د لیتویا ساحل د کهرابا د قېمتي ډبرې د لاسته راوړلو ځای ګڼل کېده او لیتویا ځينې وختونه د ډامینټارمیز ( د کهرابا ډبرې د ځمکې) په توګه یادېـږي. د منځنیو دورو پورې، په ډېرو ځایونو کې کهرابا ډبره، له سرو زرو څخه ډېره ارزښتناکه وه. د لیتویا د کهرابا قېمتي ډبره تر ډېرو لري ځايونو پورې، لکه په لرغوني یونان او روم سترواکي کې پېژندل کېده او د کهرابا د قیمتي ډبرې لاره سویلي اروپا ته د کهرابا د لېـږلو لپاره ډېره کارول کېده.
د وينډل دورې په اوږدو کې د ګروبینا د ښار تر څنګ د سکندویانو مېشتېدنه پیل شوه او په ډېر احتمال سره د ګوتلیند د وګړو له خوا پیل شوه. دغه مېنه چې د وګړو شمېر یې څو سوه تنه وو، د ۶۵۰ ز کال څخه تر ۸۵۰ ز کال پورې شتون درلود. ډېری تاریخونه د دې یادونه کوي چې کورونیانو د سویډن واکمنانو ته باج ورکاوه.
جنایي څارګر
جنایي څارگري له هغو مالوماتو عبارت ده چې راټولول او تحلیلول او نشر یې د یو لړ جنایي هڅو، غوښتنو او مراقبو په ترڅ کې ترلاسه شي. <ef>Department of Justice (DOJ), National Criminal Intelligence Sharing Plan (2003). Retrieved from http://www.fas.org/irp/agency/doj/ncisp.pdf
رام نات کووېند
رام نات کويند د ۲۰۱۷ ز کال د جمهوري ریاست په ټاکنو کې، له خپلې سیالې ميريا کمار Meira Kumar نه میدان وگټلو او تقريبا دوه پر درې رايې يې خپلې کړې او تر پرناب موکرجي وروسته به د جولای په ۲۵ مه د جمهور رييس په توگه دندې ته اوږه وکړي. کویند د ۱۹۴۵ ز کال د اکټوبر میاشتې په لومړۍ نېټه، د اوتر پردېش Uttar Pradesh په کانپور دهات Kanpur Dehat ولسوالۍ کې زېږیدلی دی. پلار يې بزگر او د یو کوچنی دکان مالک هم و، چې د خپلې کورنۍ گوزاره يې ورباندې کوله. کویند د پنځو ورڼو او خويندو تر منځ تر ټولو کشر و او ۵ کلن و، چې مور يې له لاسه ورکړه. په کلي کې د لومړنيو زده کړو د تر سره کولو ورسته، اړ شو چې گاونډي کلي ته، چې ۶ کيلومتره يې له دوی نه واټن درلود، د زده کړې د دوام لپاره هره ورځ مزل وکړي. د دوی په کلي کې هیچا حتی یو بایسکل هم نه درلود. په تجارت کې لیسانس (Bachelors degree in commerce and a LLB from DAV College) او همداراز په حقوقو کې هم زده کړې کړي او له کانپور پوهنتون نه فارغ شوی دی. کويند لکه مو چې مخکې وويل، يو داليت دی او د بهارتیا جاناتا (بي. جې، پي) گوند لخوا يې ملاتړ کيده.
دندې او مسؤليتونه:
•	د بهارتیا جاناتا گوند پخوانی مشر. •	له ۲۰۱۵ – ۲۰۱۷ ز کلونو پورې د بیهار ایالت گورنر يا والي. •	له ۱۹۹۴ ـ ۲۰۰۶ ز پورې د پارلمان غړی.
رام نات کويند په ۱۹۷۴ ز کال کې له له «ساویتا» سره واده وکړ او د مينې حاصل يې يو زوی او يوه لور دي. سرچينې: •	ويکيپېدیا وېشنيزه:هندوستان وېشنيزه:هندي سیاستوال وېشنيزه:سیاستوال وېشنيزه:هندي هېوادمشران وېشنيزه:هېوادمشران وېشنيزه:ولسمشران
کوسموس 140
کوسموس 140 (Космос 140 د فضا 140 په معنی) د سایوز فضای بیړۍ بې پیلوټه الوتنه وه. It was the third attempted test flight of the Soyuz 7K-OK model, after orbital (Kosmos 133) and launch (Soyuz 11A511) failures of the first two Soyuz spacecraft.
داکترحکمت لله سلطانی
داکترحکمت الله سلطانی دالحاج عبدالمجیدخان علیزی زوی دالحاج ادم خان لمسی اودشهیدسلطان محمدخان علیزی کړوسی دهلمندولایت دکجکی ولسوالی دزمینداوردخانانودنیچی په کلی کښی په کال ۱۳۷۲ کښی زیدږیدلی دی لمړی ذدکړی یه دپاکستان هیواد دکویټی ښارپه ساینس تقوالیسه کښی کړی اوپه کال ۱۳۹۱کښی دکندهاردظاهرشاهی عالی لیسی څخه فارغ اوپه همدی کال دکانکوردازموینی له لاری دکندهاردطب پوهنځی ته شامل چی په ۱۳۹۷کال په ښه درجه دلیسانس په کچه فارغ شوهمدارنګه نوموړی په پښتو،دری ،اردو،انګلیسی ژوبوکښی لیکل اولوستل کولای شی همدارنګه نوموړی دهیوادپه ملی اوبین المللی کانفرانسونو،ورکشاپونو،غونډواومجالسوکښی برخه اخیستی ده ،نوموړی داستادی مقدسه وظیفی ترڅنګه دUN دپروژوسره او دافغانی سری میاشتی ټولنی دسهیل لویدیځ زون دعوایدو اوګمرکاتومسئول مدیر پاته شوی دی.
تڼي
که چيري د تڼيو پښتنو د نسب شجره په غور سره و څيړل شي نو جو ته به شي چې دوی په اصل کې کر لا ڼي پښتا نه دي٠ تڼی د شيتک زوی دی او دغه قبيله په دريو عمده څا نگو و يشلې شوې ده يعني ار يوزي، مر يخيل او سينکي٠
تڼي په عمو مي ډول د افغا نستان د خو ست و لايت د تڼيو په ولسوالۍ کې چې د خو ست جنوب ته مو قعيت لري استو گنه لري٠ د تڼيو سهيل ته گوربز او مده خيل وزير پر اته دي چې د ډيو رنډ کر ښه مده خيل او تڼي سره جلا کوي، لو يد يز ته يې ځدراڼ، شمال ته يې د شمل سيند او اسما عيل خيل او ختيزې بر خې ته يې هم گو ر بز پر اته دي٠
د تڼيو قبيله پر ١١٢ سترو او کو چنيو کليو و يشلې شوې ده٠ ددوی لو يد يز خواته غر ډير اباد او زياتره خلک يې په غر ونو کې او سيږي٠
د حيات افغا ني د تا ريخ مؤ لف ډپټي محمد حيات خان په خپل دغه مشهور اثر کې چې١٤٤ کلو نه دمخه يې کښلی دی د تڼيو په اړوند داسي ليکلي دي:
{ تڼي د خو ست په لو يديز او جنوب کې ميشته او زيا تره په غر ونو کې او سيږي، خو ځيني خلک يې د غر ونو په لمنو کې هم استو گنه لري٠ ددوی لوی کلی د درگي په ميدان کې دی چې ٥٠٠ کوره لري٠ ويل کيږي چې ددوی دوسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنو ته رسيږي٠ ددرگي پر ته چې ددوی د سيمې خورا لوی کلی دی دا لا ندې کلي هم مشهور دي٠: حصارک، گو خه، نر خی او اتمان٠ تڼي په مسقفو يا چت لرونکو کورونو کې ژ وند کوي٠ ددوی لو يديز غر ښه شين دی، گڼ سيوری لري او دلته ډير ښکاري با زان هم شته٠ د تڼيو ټول شمير ١٢٠٠٠ زره تنه دي، چې له دغه شمير نه يې ٣٠٠٠ تنه و سله وال دي٠ ددوی د ټو پکو شمير ددوی وسله والو کسا نو په پر تله ٤/١ لږ دي٠ ددوی ٣٠٠٠ تنه تورې لري٠ په تڼيو کې هغه  خلک چې ټو پک نه لري، نو تورې او سپر ونه ضرور له ځا نه سره ساتي٠ تڼي ډير زړور او جنگيالي سر تيري دي٠ د خوست د سيمي په گوند يو کې دوی په سپين گو ندۍ کې شا مل دي٠ تڼي زياتره د کر کيلې په چا رو بو خت دي، ځمکې يې للمي، خو يوه اندازه يې د اوبو په ذريعه خړو بيږي٠ ددوی ځيني خلک د بنو تر سيمې پورې د تنبا کو او نورو شيا نو سو داگري کوي، خو له خپلې سيمې نه يې بهر زيا تره تگ راتگ نه خو ښيږي، که څه هم دوی د خو ست د سيمې دحا کم رعيت بلل کيږي او د کال ١٠٠٠ روپۍ ما ليه ور کوي٠ سره له دې چې دومره لږه ما ليه ورکوي، خو بيا هم د خپل غر ور ، زړور تيا او سختو غر ونو د شته والي له کبله کله نا کله د خو ست د حا کم نه يا غي کيږي٠ که څه هم د تڼيو تر مينځ کو رنۍ د ښمنۍ نشته، خود دغې قبيلې ښا خو نه په دوو گو ندونو ويشل شوي دي چې ار يوزي او سينکي يې په يوه گو ند او مر يخيل يې په بل گو ند پورې اړه لري چې د شمير له مخې دمريخيلو او بيا په مر يخيلو کې د اتي خيلو شمير زيات دی٠ په مري خيلو کې درې نا مې په يوه خوا او خيبي خيل، اتما نزي او خبر زي په بله خوا دي٠  گل خان  او گل هيبت ددرې نا مې په ښاخ، اسما عيل او داد گل د خيبي خيلو په څا نگې او خان، فقير، شير احمد او دلواز د تڼيو د قبيلې ملکان دي ٠}
په او سني وخت کې د تڼيو ستر کلي دادي: حصارک ، گو خه، نر خی، ايتمان، کو چون، ډبر، وريځی، دير ملکه، سنگړای، تور خيل او ور ژله٠
تڼي په عمو مي تو گه لوړې ونې، غنم رنگه او ښا يسته څيري لري٠ دوی زړور او جنگيالي خلک دي٠ د هيواد د خپلو اکۍ په در يو جگړو کې چې د انگر يزي ښکيلا کگرو پر خلا ف شوې ده د تڼيو ونډه ډيره در نه ده٠ د روسي ير غلگرو په وړاندې هم دوی د مقا ومت سنگر ونه تا وده سا تلي وو٠
د تڼيو د قبيلې ښا خو نه :
لکه چې ددې مقالې په لو مړ نۍ بر خه کې وويل شول چې تڼي کر لا ڼي پښتا نه دي او په در يو عمده ښا خو نو ويشل شوي دي، ددوی د پا تي ښا خو نو نو مو نه په لا ندې ډول دي : درې نومي، ار يو زي،مر يخيل، سينکي، گد يو خيل، جنگي خيل، تر خيل، عبد الخيل،اتي خيل، نو کو ر خيل، عيس خيل، زنده خيل، شبو خيل، حا جي خيل،سره، بنده خيل،کول کهول،خند گي، منتگ، رو شا نه، دک خيل،خيدود خيل،پيزن خيل،ميدود، ډبري، وتک خيل، اتو نزي،ميمي خيل، سيټ خيل، گو يد ا خيل، مينه خيل،خبر زي،تور خيل، ايد ل خيل، بر يم خيل،ار گند خيل،حصا رکي، سپير کي،چيچکي، کا مل خيل، لجي خيل، ميران، زرک،شهداد خيل، لا جمير خيل، انډي خيل، شارزي خيل، پا يک خيل، ار شه خيل، بکر خيل، خو جي خيل، تر ين خيل، ر شيد خيل، ابر اهيم خيل او نور٠٠٠
د تڼيو د قبيلې شمير :
لکه چې دمخه مو ولو ستل د حيات افغا ني مؤ لف ١٤٤ کلو نه دمخه دتڼيومجمو عي شمير ١٢٠٠٠زره تنه ښو دلي وو، خو د ورو ستيو دسر شمير نو او سر وي گا نو له مخې ددوی او سنی شمير تر ٣٠ زرو تنو زيات ښو دل شوی دی٠
د تڼيو د قبيلي مشهور کسان :
تڼي په مجمو عي تو گه د علم او پو هې سره ز يا ته مينه لري چې د علم او پو هې په ډگر کې د يو شمير کسا نو نو مو نه اخيستلای شو٠
١- استاد حکيم تڼيوال: چې په يو وخت کې د کا بل پو هنتون ا ستاد و٠ دده د پښتنو او پښتنو د ټو لني په ا ړوند زياتې مقالې ليکلي او يو اثر يې چې د ښا غلي پو هاند ر سول امين په ملگر تيا ليکلی و د" پښتنو ټو لنيز - اقتصادي جو ړښت " نو ميږي چې په ١٣٦٥ لمرېز کال د افغا نستان د علو مو اکا ډمۍ د پښتو څيړ نو د نړ يوال مر کز له خوا د ښا غلي د سر محقق د مر ستيال جلات خان حکمتي په سر يزې او اډيټ خپور شوی دی چې د پښتنو د قبيلوي جوړښت په اړوند يو گټور کتاب دی٠ استاد حکيم تڼيوال د پکتيا  دو الي په تو گه هم دنده سر ته رسوله ، چې بيا ورو سته په شهادت ور سيد٠
٢- استاد گلداد: په پيل کې د ننگر هار د طب په پو هنځي استادو چې خپلې زده کړې يې په شوروي اتحاد کې سر ته رسولې وي، ور وسته د لوړو زده کړو وزير او بياد افغا نستان د علو مو اکا ډمۍ د ر ئيس په تو گه يې هم دنده سر ته ر سوله٠
٣- استاد وزېر تڼيوال : د هند په عليگړ ه پو هنتون کې يې د ژ بپو هنې په بر خه کې خپله ما ستري ا خيستې وه، د کا بل پو هنتون د ژبو او اد بياتو د پو هنځي د پښتو ډيپار تمنټ استاد واو ورو سته د افغا نستان د علو مو په ا کا ډمۍ کې د خپر ونو مديرو، څه مو ده يې د المان د بر لين په پو هنتون کې د پښتو ژبې استا دهم پا تې شوی و،چې د ژبپو هنې په بر خه کې يې زيا تې مقا لې ليکلي دي٠
٤- د سر محقق مر ستيال مو لا جان تڼيوال : د کا بل په پو هنتون کې يې د ليسا نس او المان کې يې د ما سترۍ تر کچې پورې زده کړې کړي دي٠ دی همدااوس هم د افغاانستان د علو مو اکا ډمۍ د ژبو او اد بياتو په مر کز کې علمي غړی دی او د پښتو دگر امر او ژبپو هنې په اړوند په څيړنو بو خت دی او  په ژبپو هنه کې يې ډيرې مقالې ليکلي دي٠
٥- احمد جان تڼی: د کا بل پو هنتون د فلسفې د څا نگې فا رغ دی، وروسته يې د ژو رنا ليزم سره مينه پيد اشوه، د ملي دفاع وزارت په نشر اتي بر خو او هم د با ختر اژانس کې يې خپلې دندې تر سره کړي دي٠ د هيواد په ډيرو ور څپا ڼو او مجلو کې يې گڼ شمير مقا لې خپرې شوي دي٠
٥- شهنواز تڼی: د افغا نستان د اردو صا حب منصب و، په شوروي اتحاد کې يې زده کړې کړې دي ،ورو سته يې د ډ اکټر نجيب الله په و خت کې دافغا نستان د دفاع دوز ير په تو گه دنده سر ته رسوله٠
سرچينې
وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
لوگزامبورگ
لوګزامبورګ (/ˈlʌksəmbɜːrɡ/ LUK-səm-burg؛ په لوګزامبورګي کې: Lëtzebuerg [ˈlətsəbuəɕ];؛ په فرانسوي کې: لوکزمبورګ؛ په آلماني کې: لوکزمبرګ)، په رسمي توګه د لوګزامبورګ لویه دوچي، د لوېدیځې اروپا په وچه کې بند هېواد دی. دا هېواد له لوېدیځ او شمال څخه له بلجیم، له ختیځ څخه له آلمان او له سوېل څخه له فرانسې سره ګاونډی دی. پلازمېنه او ترټولو لوی ښار یې، لوګزامبوګرګ، (له بروکسل، فرانکفورټ او سټراسبورګ) سره یوځای د اروپایي ټولنې یو له څلورو رسمي پلازمېنو څخه دی او په هغه کې د اروپایي ټولنې ګڼ شمېر اژانسونو مرکزونه، په ځانګړې توګه د اروپايي ټولنې د عدالت محکمه، چې ترټولو لویه قضایي اداره ده، شتون لري. د لوګزامبورګ کلتور، خلک او ژبه په شدت سره د هغه د فرانسوي او آلماني ګاونډیانو سره تړلې دي. په داسې حال کې چې لوګزامبورګي ژبه له قانوني اړخه د لوګزامبورګ د خلکو یوازنۍ ژبه ده، فرانسوي او‌ آلماني ژبه هم په اداري او قضایي چارو کې کارول کېږي او درې واړه د هېواد اداري ژبو په توګه حسابېږي.