cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سقاویان
نوم
د دغې ډلې نوم د کلکاني له مستعار نوم، بچه سقاو څخه سرچینه اخلي چې د اوبو لېږدونکي د زوی په معنی دی. دغه مهال له دې امله چې د اوبو سیسټمونو شتون نه درلود یو شمېر کسانو به له کاریزونو یا چینو څخه د پیسو په بدل کې د خلکو تر کورونو پورې اوبه وړلې.
کلکاني د ۱۹۲۹ زکال د جنوري له ۱۷مې نېټې څخه د اکتوبر تر ۱۳مې نېټې پورې د کابل حکومت وکړ چې له امله یې دغه دوره د «سقاوي دورې» په نوم پېژندل کېږي.
تاریخچه
حبیب الله کلکاني په ۱۹۲۴ زکال کې وروسته له هغه چې افغان سلطنتي پوځ یې خوشی کړ د امان الله خان د دولت پر وړاندې یې هغه مهال مقاومت پیل کړ چې افغان پوځ د خوست د پاڅون په جګړه کې ښکېل و. کلکاني د لار نیونکو په توګه ژوندانه ته مخه کړه، دغه مهال د کوهدامن خلکو تر ډېره د انګورو باغونه لرل او همدارنګه به یې د سون لرګي پلورل؛ له همدې امله هغوی په ډېرې سختۍ سره د خپل دسترخوان لپاره د غنمو ډوډۍ تیاروله. همدا و چې د دغو چارو پر ځای یې د سوداګریزو کاروانونو او ګاونډیو کلیو په لوټ کولو لاس پورې کړ. له کلکاني سره سید حسین او ملک محسن هم یوځای شول چې په ټولیزه توګه یې شمېر ۲۴ تنو ته ورسېد. هغوی درې کاله په غرونو کې ژوند وکړ، د ورځې به په غلا پسې راوتل او د شپې به پټېدل؛ دوی تل د دولت له خوا د نیول کېدو له ګواښ څخه په وېره کې وو. څه موده وروسته کلکاني پېښور ته وتښتېد؛ هلته چای پلورونکی شو او په کوچنیو غلاو به یې هم لاس پورې کاوه.
د ۱۹۲۸ زکال په نومبر میاشت کې هغه مهال چې په جلال آباد کې د شینوارو پاڅون جریان درلود، سقاویانو جبل السراج محاصره کړه او د افغانستان کورنۍ جګړه پیل شوه. دوی د جنوري په ۱۷مه کابل ونیو او په دې سره د سقاویانو د دورې په نامه د دوی واکمني پیل شوه. د ۱۹۲۹ زکال په اکتوبر میاشت کې یو شمېر شدیدې جګړې لامل وګرځېدې کلکاني د کابل له لرې پرتو سیمو او ورپسې له ارګ څخه شاتګ ته مخه کړي. د ۱۹۲۹ زکال د اکتوبر په ۱۳مه محمد نادر خان ته وفاداره ځواکونو ارګ ونیو او په دې سره د سقاوېزم دوره پای ته ورسېده. د نادر خان د واکمنۍ پر مهال سقاویانو د کوهستان د پاڅون په نامه بل پاڅون وکړ چې د یوې اونې په ترڅ کې وځپل شو. په هرات کې د سقاویانو وروستي ځایونه په ۱۹۳۱ زکال کې د افغان دولت لاس ته ورغلل.
غړیتوب او ملاتړ
سقاویانو تر ډېره د افغانستان تاجک قوم ته د اړوندو وګړو ترمنځ ملاتړ درلود. د ۱۹۲۹ زکال په جنوري میاشت کې په کابل باندې د سقاویانو له برید څخه مذهبي جوړښتونو ملاتړ وکړ او دا یې د امان الله خان د اصلاحي پروګرامونو د له منځه وړو په موخه یوازنۍ لار وبلله. ورته مهال حبیب الله کلکاني «د دولت مشر په توګه د خدمت کولو وړتیا نه لرله»، همدا وه کله چې واک ته ورسېد د محافظه کارانو ملاتړ یې له لاسه ورکړ. د ۱۹۲۹ زکال د اپرېل په ۱۴مه فیض محمد کاتب د دغې ډلې د غړو ټولیز شمېر ۲۰ زره تنه اټکل کړ.
ایډیالوژي
کلکاني ځان ته د «خادم الدین رسول الله» لقب وټاکه او خپل مخالفین یې کافران ګڼل. دوی همدارنګه د مسلمانو محافظه کارانو ترمنځ ملاتړي لرل.
بهرنۍ اړیکې
د افغانستان سقاوي دولت په داسې حال کې چې د کابل کنټرول یې په لاس کې درلود، هېڅ ډول دیپلماتیک رسمیت یې ترلاسه نه کړ. ورته مهال سقاویانو له باسماچي خوځښت سره لاس یو کړ او اجازه یې ورکړه څو هغوی د افغانستان په شمال کې فعالیت وکړي. په دې سره دوی د اورتاتاګای جګړې وروسته د افغانستان او شوروي اتحاد ترمنځ د «بې پلویتوب او نه برید» اړونده لاسلیک شوې هوکړه تر پښو لاندې کړه؛ د دغې هوکړې پر بنسټ افغانستان ژمن و چې د افغانستان په سرحدي سیمو کې به د باسماچیانو فعالیتونه مهار کوي.
له بشري حقونو څخه سرغړونې
د افغانستان د کورنۍ جګړې پر مهال سقاوي ځواکونو په جنسي تېریو، چور او تالان لاس پورې کړ. یو له دغو پېښو څخه د ۱۹۲۹زکال د جون په ۲۸مه وشوه، هغه مهال چې سقاویانو د کریم قلا په نامه په هزاره میشتې سیمې برید وکړ؛ د لېږد وړ شیان یې لوټ او څاروي یې له ځانه سره بوتلل. بله دغه ډول پېښه د ۱۹۲۹ زکال د جولای په ۲۳مه وشوه چې افغان معاصر تاریخ لیکونکي فیض محمد کاتب یې اړوند داسې لیکلي: نن ورځ شیعه سید ابوالقاسم چې په تکانه کې کور او ځمکه لري، ډوډۍ یې له کابلي یو نیم من اوړو څخه پخې کړې، کوچ، یوه اندازه غوړي او یو پوخ شوی پسه چې غرمه یې حلال کړی و له ځانه سره یووړل. هغه حرکت وکړ څو دغه خواړه حبیب الله او د هغه وږو او تږو کسانو ته ورسوي. هغه مهال چې سید د غلو دغه رهبر ته ور نږدې شو، هغه ترې وپوښتل څوک یې او له کومه ځایه راغلی یې؟ د جلریز د سیمې سني مذهبه تاجیک چې د شیعه ګانو پر وړاندې کرکې او تعصب ړوند کړی و، وه یې ویل چې هغه یو شیعه سید دی او همدارنګه یو پارتیزان دی چې تېره شپه یې په خپله قلا کې د هزاره شاه نور زوی ته پناه ورکړې وه. حبیب الله د دغې خبرې په اورېدو غصه شو. هغه پرته له دې چې فکر وکړي سید یې له خپلې تفنګچې اووه مرمۍ وویشت، په داسې حال کې چې هغه باید له ده څخه د راوړې ډوډۍ، غوښې، غوړیو او کوچو له امله مننه کړې وای چې دغه وخت یې ورته شدیده اړتیا لرله. له دې وروسته حبیب الله امر وکړ چې کور ته یې اور واچول شي. د هغه دوه ښځې او کوژده شوې لور یې کوهدامنیانو ته وسپارلې. د هغه کوچنی ورور حمیدالله چې له ده هم ظالم و د جګړې له میدان څخه په منډو یې ځان دغه ځای ته ورساوه څو د قلا په سوزولو کې ونډه واخلي، د سید اموال چور کړي او ښځې او ماشومان یې ونیسي. د هغه اته میاشتنی زوی یې له موره جلا کړ په ځمکه یې وغورځاوه او همالته یې مړ کړ. د جلریز او تکانې تاجکانو د سید له کوره هر څه وویستل. له دې امله چې هغه ښه مالي وضعیت درلود، هر تاجک ته په پام وړ کچه توکي ورسېدل.
- فیض محمد کاتب
کیم هیون جو
کیم هیون جو په انګلیسي Kim Hyun-joo) زوکړه ۲۴ افریل ۱۹۷۷م کال) د سویلي کوریا یو سینماګر او ماډل دی.
سالنډي
سالنډي (په انگرېزي: Dyspnea) د ناروغۍ نښه ده چې گڼ شمېر علتونه لري.
وېشنيزه:ناروغې نښې
د آنګولا کوینز
د انګولا کوینز (کواینزا) په انګلیسي Angolan kwanza) ایزو کوډ AOA) د انګولا هیواد رسمي اسعار دي.
الهي پېغمبر: حضرت ایوب علیه السلام- پښتون داستان
حضرت "ايوب" عليه السلام
حضرت "ايوب" (ع) ډېر مهربان او د ډېرې شتمنۍ خاوند پېغمبر و، سره له دې ،چې خورا مال او شتمني يې درلوده، پر څښتن ډېر مين و، خلك يې د خداى(ج) عبادت او د حضرت "ابراهيم" عليه السلام دين ته رابلل.
پر خپل شاوخوا او هغوى چې تر لاس لاندې يې كار كاوه، ډېر مهربان  و او تر هغې يې په خپله خواړه نه خوړل ،چې وږي يې نه ول ماړه كړي، که څه د وخت خلك يې ډېر ناشكره وو او په اولس كالوكې يوازې درې تنو پرې ايمان راووړ؛خو  حضرت"ايوب" يې له تېريو تنګ نشو او خپل ټبر ته يې ښېرې ونه کړې. "هغه د صبر بېلګه وه ."
حضرت "ايوب" د نورو ډېرو پېغمبرانو په څېر پر شپونولۍ بوخت و، چې له دې لارې د ډېر مال او شتمنۍ خاوند شوى و او له خپلې ښځې، زامنو او درې لوڼو سره يې ارام او هوسا ژوند درلود. ډېرى وخت يې دبېوزليو په مړولو، د بنديانو په خلاصولو او بې برخو ته په بښنه كې تېرېده او تل به د څښتن پر عبادت بوخت و، تردې چې عبادت او شكر ايستنې يې ان پرښتې هم حيرانې كړې او ټولو پرښتو وويل : " پر ځمكه د "ايوب" په څېر بل پاك او سم سړى نشته ."
شيطان ،چې ونه شو كړاى حضرت"ايوب"  تېرباسي او بې لارې يې كړي؛ نو نهيلى څښتن ته ورغى،ورته يې وويل : " خدايه! ايوب درباندې ايمان نه لري، دروغ وايي او  ځکه دې ستايي او عبادت دې كوي،چې خورا نعمتونه دې وركړي،عبادت يې د وېرې له امله دى، دوستي يې د مطلب ده . د هغه پر ځاى ،چې دې هر چا ته په زرګونو پسونه،غوايان، غواګانې، اوښان او د كښت ځمكې وركړې؛نو همدا كار به يې كړى و، ته ترې دا نعمتونه واخله؛ نو و به وګورې ،چې څنګه دې له عبادته لاس اخلي ."
څښتن شيطان ته وويل :" زه خپل بنده ډېر ښه پېژنم، هغه زما اخلاصي بنده دى او ځکه مې عبادت كوي ،چې د عبادت وړ يم، هغه د مال او نعمتونولپاره زما عبادت نه کوي؛ خو داچې خلكو ته د صبر او ايمان بېلګه شي،ورشه او هر څه ترې واخله؛ نو وبه ګورې،چې په عبادت او چلن كې به يې هېڅ توپير را نشي."
شيطان له خوشحالۍ ټوپونه وهل او د حضرت "ايوب" د نعمتونو په ورکولو يې لاس پورې كړ، تردې چې  حضرت"ايوب" نشتمن شو.
حضرت "ايوب" شيطان ته وويل :" هغه نعمتونه ،چې څښتن راكړي ول، د څښتن امانت و،چې راسره و. هغه مهال ،چې نعمتونه راسره وو، د څښتن شكر مې ايسته او اوس، چې يې رانه اخستي؛ نو بيا يې هم منندوى يم او صبر به وكړم؛ ځکه  هغه د هر څه مالك دى او هر چا ته چې يې خوښه وي نعمت وركوي او چا ته چې يې خوښه وي نعمت ترې اخلي ."
بيا حضرت ايوب (ع) څښتن ته د شكر سجده وكړه.
شيطان ،چې ماتې خوړلې وه، نهيلى څښتن ته ورغى،ورته يې وويل : "خدايه! كه "ايوب" اوس هم ستا شكر باسي؛ نو د اخلاص له مخې يې نه باسي؛بلكې د هغو زامنو له امله يې باسي ،چې تا وركړي؛ ځكه هيلمن دى،کوم مالونه،چې يې له لاسه وركړي،په خپلو زامنو يې بېرته لاس ته راوړاى شي؛ نو كه زامن دې هم ترې واخستل؛ نو له عبادت او شكره به دې لاس واخلي.
څښتن ورته وويل :" زه "ايوب" تر هر چا ښه پېژنم؛ خو بيا هم يو ځل بيا د ازمېينې مهلت دركوم،كړاى شې زامن يې هم واخلې؛ خو ډېر ژر به پوه شې،چې په ايمان كې يې پوټى توپير هم نه دى راغلى. شيطان خوشحاله ولاړ.
د  حضرت"ايوب" ټوله اولاده د خوشحالۍ په يوه غونډه كې را ټوله شوې وه ،چې شيطان ولاړ او د غونډې ستنې يې وخوځولې او د حضرت"ايوب" پر زامنو يې راچپه كړې او ټول تر خاورو لاندې مړه شول.
بيا شيطان له ځانه يو نا اشنا زوړ سړى جوړ كړ او  حضرت"ايوب" ته ورغى،ورته يې وويل :" نه وې،چې بچي دې تر خاورو لاندې مړه کېدل او له تا يې مرسته غوښته . څومره عبادتونه دې وكړل ،چې بالاخره څښتن يې داسې ځواب وركړ.
حضرت"ايوب"،چې د خپلو بچو د مرګ وير ته ناست و، وويل : " اولاد هم د څښتن راكړه وه او څښتن را څخه بېرته واخستل. زه پر دې پېښې خپه نه يم او بيا هم د څښتن شكر ادا كوم ." دا يې وويل او سجده يې وکړه.
شيطان غوسه څښتن ته ورغى،ورته يې وويل :" خدايه! د "ايوب" بچي او مال له منځه ولاړل؛ خو پخپله لا روغ رمټ دى او ځکه دې عبادت كوي،چې يوه ورځ به بيا ورته نعمتونه، مال او زامن وركړې . اجازه راكړه روغتيا هم ترې واخلم،چې دردونو او رنځونو پرې دباو راووړ؛ نو په خپله به دې عبادت پرېږدي.
شيطان ولاړ او د حضرت "ايوب" روغې رمټې تنې ته يې زهرجن پوكى وركړ او د  حضرت"ايوب" ټول بدن يې له ناوليو او بدو ټپونو ډك كړ، تردې  چې د "ايوب" د ټپونو بوى به هر څوك کړول؛ خو دې ناروغۍ د حضرت"ايوب" پر عبادت او شكرونو هېڅ اغېز ونه کړ او حضرت "ايوب" هماغسې د پخوا په څېر د څښتن عبادت كاوه.
شيطان ،چې نور له غوسې چاودېده، له ځان سره يې وويل :" نور بايد لږ صبر وكړم ،چې  حضرت"ايوب" پوزې ته راورسي؛ نو كېداى شي د وخت په تېرېدو د څښتن له عبادته سر غړونه وکړي؛ خو هره ورځ ،چې تېرېده، هومره د حضرت "ايوب" صبر، ايمان، عبادتونه  او  شکرونه هم ډېرېدل.
کلونه کلونه تېر شول، حضرت"ايوب" ناروغۍ  ډنګر او ژېړ كړ او دومره دردونه پرې ول ،چې ويدېداى نشو. ټولو خپلوانو ځان ته پرېښود او هېچا ورسره ناسته پاسته او تګ راتګ نه درلود؛ خو پتمنې مېرمن يوازې پرې نه ښود او پالنه يې كوله.
حضرت "ايوب" ددې   لپاره ،چې نارغي يې نور خلك په عذاب نه کړي؛ نو له ښاره ووت.
مېرمنې "رحيمې" له ښاره بهر يو څپرګى جوړ كړ او  حضرت"ايوب" يې پکې كېناوه او په خپله به خوړو اخستو ته ښار ته راته؛ يوه داسې ښځه ،چې يوه ورځ يې خپل خادمان درلودل او د ښار لومړۍ مېرمن وه او ډېرو بېوزليو او نشتمنو ته يې خواړه وركول؛خو اوس د خلكو په كورونو كې جامې وينځي او خلكو به پېغورونه  هم وركول،ورته يې ويل :" ګوره څښتن دې درسره څه وكړل! دروغجنو!هسې مو له خلكو سره دروغجنې ژمنې کولې؟
شيطان ،چې ډېر خپه و او د حضرت "ايوب" صبر او ايمان سخته ماتې وركړې وه؛ نو له ځان سره يې وويل :
هماغسې مې ،چې "آدم" پر "حوا" تېرايسته؛ نو "ايوب" به هم پر مېرمن يې تېرباسم.
بيا شيطان ځان د يوه ښه سړي په بڼه كړ او "رحيمې" ته ورغى،ورته يې وويل : پخوا دې څومره ښه وخت او ژوند درلود او  دا هر څه درباندې د ايوب د ګناهونو له امله راغلي دي ."
شيطان د  حضرت"ايوب" مېرمن راوپاروله او دومره يې وپړسوله،چې   حضرت"ايوب" ته ورغله،ورته يې وويل : ولې له خدايه نه غواړې، چې روغ شې؟ كه رښتيا وايې ، چې د څښتن دوست يې؛ نو ولې ترې نه غواړې ،چې له دې بدو ورځو دې راوباسي؟
حضرت"ايوب" ورته وويل :" ته شيطان تېرايستې يې، فكر كوم پر څښتن دې ايمان کمزورى شوى او د ازمېينې وس يې نه لرې، زه ولاړه شه او له ما لرې شه؛ نور دې له لاسه نه ډوډۍ خورم او نه اوبه څښم او  چې روغ شوم؛ نو سل كوړې به دې  ووهم ."
ښځه غريبه يې،چې له خپلې خبرې ډېره پښېمانه شوې وه، د خپل مېړه خبره يې ومنله او ترې بېله شوه؛ځكه مېړه يې ښه پېژنده او پوهېده،چې كه ورسره پاتې شي؛ نو نور به هم خپه او غوسه شي؛ خو همداچې د حضرت ايوب  مهربانه ښځه ولاړه او "ايوب"(ع) يوازې شو؛ نو لاسونه يې اسمان ته پورته كړل،ويې ويل :" خدايه! دردونه،غمونه او کړاوونه راباندې راغلي او ته تر ټولو مهربان يې" او دا هغه وخت و،چې د شيطان پر وړاندې د  حضرت"ايوب" د ازمېينې وخت پاى ته رسېدلى و؛ نو څښتن وحې وكړه،ويې ويل :" زما ښه،زغمناک او شاکر بنده! ايوبه! پښه دې پر ځمكه ووهه! تر پښې لاندې به دې يوه  چينه راووځي؛ نو له هغه چينې اوبه وڅښه او ځان پرې ووينځه ،چې روغ رمټ شې ."
حضرت "ايوب" د څښتن خبره ومنله او روغ رمټ شو.
د  حضرت"ايوب" مېرمن ،چې د خپل مېړه بېلتون نشو زغملاى؛ نو بېرته په حضرت ايوب (ع) پسې راغله؛ خو په حيرانتيا يې وليدل ،چې ناروغ ايوب بېرته ځوان شوى دى.
"رحيمې" لومړى خپل مېړه و نه پېژانده؛ خو چې كله پر كيسه پوه شوه؛ نو د څښتن شكر يې وكړ او په هغه چينه كې يې ولامبل او بېرته ځوانه او ښکلې شوه.
حضرت"ايوب" ته د مېرمن د سلو كوړو د وهلو په هکله څښتن وويل : "د کجورې د ونې يوه لخته را واخله او مېرمن دې پرې په ووهه ،چې  ژمنه دې عملي كړې وي.
څښتن  حضرت"ايوب" ته د صبر او زغم له امله بېرته ډېره شتمني وركړه او بچي يې هم ورته را ژوندي كړل.
حضرت ايوب (ع) تر هغه وروسته سل كاله په خپل قوم كې ژوند وكړ او خلكو ته يې لار ښووله.
لیکوال: اسماعیل هنرمندنیا
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
پته:www.andyal.com
کابیندا
کابیندا په افریقا لویه وچه کې د کانګو هیواد له ولایتونو څخه یو دی.
تییل
تیېل (تیل) (نفت/نفتي توکي) یاهم خام تیل) یو ډول مایخ خاورین شینچکي تور او نور څوډوله رنګونه درلودونکي دي, چې د نړیوال اقتصاد لویه برخه جوړوي. نفت په لومړیو کې په خام ډول له سمندر او غیرې سمندریزو سیمو راویستل کیږي له چاڼ وروسته د سوخت لپاره نړیوالو بازارونو ته وړاندی کیږي. اوسمال عربستان ونزویلا ایران قطر روسیه د شمالي افریقا او منځنی ختیځ هیوادونه د یادو خامو موادو ډیرې ځمکنې زیرمې لري.
پير بورديو
پير بورديو (1 اګست 1930 – 23 جنوري 2002) يو فرانسوی ټولنپوه او مشهور مفکر و. د زده کړې په ټولنپوهنه، د ټولنپوهنې په تيورۍ، او د ښکلاپېژندنې په ټولنپوهنه کې د بورډيو ونډې په ګڼو اړوندو علمي ډګرونو (لکه، انسان پېژندنه، د رسنيو او کلتور مطالعات، تعلیم، عام کلتور او فنون) کې پراخه اغېز تر لاسه کړی. د خپل تعليمي مسلک په اوږدو کې، نوموړی په بنسټيز ډول په پاريس کې په ټولنيزو علومو کې د پرمخ تللو مطالعاتو ښوونځي او Collège de France سره تړلی و.
د بورديو کار په بنسټيز ډول په ټولنه کې د واک د تحرکاتو اړوند و، په ځانګړي ډول په متنوعو او نازکو طريقو سره، په کومو کې چې ځواک لېږدول کېږي، او ټولنيز نظم تر نسلونو او د نسلونو په داخل کې پر ځای ساتي. د لوېديځې فلسفې د ډېرې برخې د تصور پلوي دود سره په شعوري مخالفت کې، د هغه کار اکثراً د ټولنيز ژوند په واقعي طبيعيت ټينګار کاوه، او په ټولنيزو تحرکاتو کې يې د عمل او تجسم په دنده تاکيد کاوه. د «کارل مارکس، سګمنډ فرويد، ميکس ويبر، ايمايل ډرکيم، کلاډ ليوي سټراس، ايرون پينوفسکي» او «مارسل ماس» پر اندونو ولاړ او پر هغوی نيوکې کولو سره، د هغه څېړنې نوی څېړنيز چوکاټ او طريقې جوړې کړې، او د کلتوري، ټولنيزو او د پانګې علامتي بڼې (د پانګې د دوديز ټولنيزو بڼو په خلاف)، کلتوري تکثير، ټولنيز عادت او چلند، ډګر يا موقعيت، او تش په نوم تاوتريخوالي په څېر اغېزناک تصورات يې متعارف کړل. يو بل څوک چې په بورديو يې د پام وړ اغېز درلود «بيلز باسکل» و، چې بورډيو خپلو پاسکلي مراقبو ته د هغه نوم ورکړ.
بورديو يو حاصلخېز مصنف و، چې سلګونه مقالې او درې درجنه کتابونه يې ليکلي، نږدې ټول يې اوس په انګليسي ژبه کې شته. د هغه تر ټولو زيات پېژندل شوی کتاب د « Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste» (1979) په نوم دی، په کوم کې چې هغه استدلال وړاندې کړی چې د ذوق پرېکړې د ټولنيز حيثيت اړوند دي، او يا په ډېر کره ډول، دا خپله د ټولنيز حيثيت کارونه دي. دا  استدلال د ټولنيزې تيورۍ، او د مقداري سروی، انځورونو او مرکو د معلوماتو د يو اصلي امتزاج په مټ وړاندې شوی، په کومو کې چې د ستونزو د حل کولو هڅه کېږي، لکه دا چې په افاقي جوړښتونو کې موضوع څه ډول پېژندل کېدای شي. په دې بهير کې، بورديو د بهرنيو ټولنيزو جوړښتونو او په فرد د موضوعي تجربې دواړو اغېزو د يوځای کولو هڅه کوي. دې کتاب ته نړيوالې ټولنپوهنېزې ټولنې (ISA) «د شلمې پېړۍ شپږم تر ټولو مهم ټولنپوهنيز اثر» نوم ورکړی دی.
د پيري بورديو کار په دې ټينګار کړی چې ټولنيزې طبقې، په ځانګړي ډول واکمنې او فکري طبقې، په نسلونو کې خپل ټولنيز امتياز څه ډول ساتي، له دې افسانې سره سره چې له صنعتي کېدو وروسته عصري ټولنه، د رسمي زده کړې له لارې په تر لاسه شويو فرصتونو په مساوات او لوړ ټولنيز خوځښت وياړي.
ژوند او مسلک
پيري بورديو د سويلي فرانسې په «ډينګوين» (Pyrénées-Atlantiques) کې زېږېدلې و، پلار يې په پوسته خانه کې مامور و. دې کورنۍ په Béarnese خبرې کولې، چې يوه «ګيسکن» (ګاسکوني ته منسوب) لهجه ده. په 1962ز کال کې، بورديو له «ميري-کلير برزرډ» سره واده وکړ، او دې جوړې درې زامن هر يو جيروم، ايمانويل او لارينټ درلودل.
بورديو په پاريس کې د «Lycée Louis-le-Grand» ليسې ته له تګ مخکې په «پاو» کې «Lycée Louis-Barthou» ليسه کې زده کړې وکړې. له دې ځايه نوموړي «École Normale Supérieure» (ENS) کې داخله وکړه، چې دې هم په پاريس کې موقعيت درلود، چېرته چې هغه له «لويس الوسر» سره يو ځای فلسفه ولوسته. د aggregation ازموينه کې له بريالي کېدو وروسته، بورديو په 1955ز کال کې د فرانسې په پوځ کې له ګومارل کېدو مخکې تر یو کال پورې په «Moulins» کې د ليسې د ښوونکي په توګه کار وکړ.
د نوموړي ژوندليک لیکونکي وايي چې نوموړي د ENS څخه د فارغو شويو ډېرو ملګرو په څېر د احتياطي افسرانو په کالج کې داخله نه کول غوره کړل، ځکه هغه هيله درلوده چې د خپلو معمولي ټولنيزې مخينې لرونکو خلکو سره پاتې شي. د 1955ز کال د اکتوبر په مياشت کې هغه مهال په الجزاير کې په دنده وګومارل شو، کله چې دا هېواد له فرانسې څخه د خپلواکۍ په جګړه بوخت و، بورديو دفتري کارونو ته له لېږدېدو مخکې د تاسيساتو د امنيت په واحد کې خدمات تر سره کړل.
بورديو نظریاتي اندونو ته له تجربوي څېړنې سره په منظم ډول د اړخ ورکولو هڅه وکړه، او د هغه کار ته د کلتور ټولنپوهنې يا لکه چې هغه ويلي دي "د عمل تيوري" په ډول کتل کېدای شي. له ټولنپوهنې سره د هغه مرستې هم شهادتي (په شواهدو ولاړه) او هم نظرياتي وه (دا معنا چې د دواړو سيستمونو له لارې محاسبه کېږي). د هغه مهم اصطلاحات، عادت، پانګه او سيمه وو.
نوموړي د پانګې تصور تر ټولنيزې پانګې، کلتوري پانګې، مالياتي پانګې، او علامتي پانګې په څېر کټګوريو پورې خپور کړ. د بورديو لپاره هر فرد په ګڼ اړخيز ټولنيز ځای کې يو مقام لري؛ يو شخص يوازې د ټولنيزې طبقې د غړيتوب په مټ نه تعريفيږي، بلکې فرد د هر ډول پانګې څخه د ټولنيزو اړيکو په مټ تعريف کېدای شي. په پانګه کې د ټولنيزې شبکې ارزښت شامل دی، کوم چې بورديو روښانه کړه چې د نه مساوات پیدا کولو يا بيا توليد لپاره استعمالېدای شي.
په 1960ز کال کې، د «Lille» په پوهنتون کې د تدريسي دندې له تر لاسه کولو مخکې بورديو بېرته د پاريس پوهنتون ته راغی، چېرته چې هغه تر 1964ز کال پورې پاتې شو. له 1964ز کال راپدېخوا بورديو د « École Pratique des Hautes Études» (چې وروسته په  École des Hautes Études en Sciences Socialesبدله شوه ) د Vie په څانګه کې د پروفيسر (Directeur d'études) دنده تر سره کوله، او له 1981ز کال راهيسې د «Collège de France» کې د ټولنپوهنې رئيس و (له هغه مخکې ريمنډ ارون او ماريس هالبواچس دا دنده تر سره کړې وه). په 1968ز کال کې، بورديو د «Centre de Sociologie Européenne» مسئوليت واخيست، چې «ارون» يې بنسټ اېښی و، او تر مړينې يې هغه مسئوليت درلود.
لامیا
لامیا ښار د یونان هیواد د مرکزي یونان ولایت مرکز دی. یاد ښار ۹۴۲ کیلومتره مربع او کابو ۴۷،۶۴۹ وګړي لري.
بورنیتو دی سوزا
بورنیتو د سوزا په پرتګالي ژبه Bornito de Sousa) زوکړه ۲۳ جون ۱۹۵۳م کال) ۲۶ د سټټمبر ۲۰۱۷م کال راهیسی د آنګولا هیواد د ولسمشر لومړی  معاون دی.
خير محمد ماموند
پوهاند ډاکټر خير محمد ماموند (۱۳۲۱ لېږديز لمريز کال د کونړ ولايت) (په انگرېزي: Khair Mohammad Mamund) يو افغان کيمياپوه، ليکوال او د کابل د پوليتخنيک پوهنتون پخوانی ښووند او سروال دی.
مخينه
پوهاند ډاکټر خير محمد ماموند د مظلوم خان زوی پر ۱۳۲۱ لېږديز لمريز کال د کونړ ولايت د مرکز اړوند تېشې په کلي کې زېږېدلې دی. لومړنۍ زده کړې يې په ۱۳۲۷ ل. کال کې د اسعد اباد په لومړني ښونځي کې وکړې او په ۱۳۳۳ ل کال کې له دغه ښوونځي فارغ شو. منځنۍ زده کړې يې د کابل په ابن سينا ښوونځي کې وکړې او په ۱۳۳۶ ل کال د دغه ښوونځي له نهم ټولگي څخه تر فارغېدو وروسته د کابل د دارالمعلمين په لسم ټولگي کې شامل شو.
د هغه مهال له مقرراتو سره سم د کابل دارالمعلمين خير محمد ماموند د يوولسم ټولگي د نومرو پر بنسټ د مشرقي ولايت د ممتاز شاگرد په توگه د هېواد د ټولو ۱۸ ولايتونو (هغه وخت د افغانستان په ملکي اداري وېش کې ۱۸ ولايتونه ول) د ممتازو زده کوونکيو (اتلسو تنو) سره يو ځای د کابل د دارالمعلمين د پوهنځي د څانگې په دولسم ټولگي کې شامل او پر ۱۳۳۹ ل ل کال د کابل دارالمعلمين له ۱۲ ټولگي څخه فارغ شو. نوموړی د ۱۳۴۰ ل کال په وري مياشت کې د کابل پوهنتون د طبيعي علومو په پوهنځي کې د کيميا او بيالوژي په څانگه کې شامل او د ۱۳۴۳ ل ل کال په مرغومي مياشت کې له دغه پوهنتون څخه فارغ شو. تر دې وروسته بيا د ښوونکو د روزنې په اکادمۍ کې د طبيعي علومو له څانگپوه سره د کونتر پارت په توگه مقرر شو. خير محمد ماموند پر ۱۳۴۶ کال د کانکور ځانگړې ازموينې له لارې د کابل پوليتخنيک انستيتوت د کيميا په ديپارتمنت کې د مرستيال پوهيالي په توگه په دنده وگومارل شو. هغه په ۱۳۴۸ ل. کال کې د کابل پوهنتون له خوا د لوړو زده کړو د بشپړولو لپاره شوروي اتحاد ته واستول شو. هلته يې په ۱۳۵۱ ل ل کال کې د شوروي اتحاد د خارکوف په دولتي پوهنتون کې د ماسترۍ ديپلوم واخيست او بيا يې په ۱۳۵۴ ل ل کال کې د دوکتورا PhD د تېزس څخه دفاع وکړه. ماموند د همدغه کال په تله مياشت کې خپل هېواد ته ستون او بيرته د کابل پوليتخنيک انستيتوت د کيميا په ديپارتمنت کې د استاد په توگه په دنده وگومارل شو.
خير محمد ماموند پر ۱۳۴۴ ل ل کال د افغانستان د خلک د دموکراتيک گوند غړی شو او پر ۱۳۵۸ کال د مرغومي پر شپږمه پر افغانستان د شوروي تر يرغل وروسته يې له دغه گوند سره په خپله خوښه اړيکي پرې کړي دي. نوموړی اوسمهال د کوم سياسي سازمان غړېتوب نه لري. پوهاند دوکتور خير محمد ماموند پر ۱۳۷۱ ل ل کال د برهان الدين رباني د واکمنۍ پر مهال د کورنۍ جگړې د لا سختېدا او تاوجنتيا په پايله کې د خپل خوږ هېواد پرېښودو ته اړوت او له خپلې کورنۍ سره د پاکستان د راولپېنډۍ ښار ته کډوال شو. د ۱۹۹۷ ز کال په پای کې له پاکستان څخه اروپا ته کډوال شو او تر نن ورځې پورې له خپلې کورنۍ سره په هالېنډ کې ژوند کوي. نوموړی درې زامن او درې لوڼې لري چې په کار، ښوونه او روزنه او زده کړو بوخت دي.
ليکلي آثار يې
پوهاند ډاکټر خير محمد ماموند د ښوونکو د روزنې په اکادمۍ کې ۱۳۴۴-۱۳۴۶ د يونېسکو له ځانگړي درسي پروگرام سره سم د کيميا، بيالوژي، او فزيک د مضمونونو د تدريس تر څنگ د لسم ټولگي کيميا، يوولسم ټولگي فزيک، د دولسم ټولگي کيميا او د دولسم ټولگي د بيالوژي کتابونه ليکلي دي.
ښاغلي ماموند د ۱۳۴۶ - ۱۳۷۱ کلونو په موده کې د کابل پوليتخنيک انستيتوت د عمومي کيميا د ديپارتمنت په سپارښتنه، د عمومي او غيرعضوي کيميا او فزيکي کيميا په مضمونونو کې ۸ درسي کتابونه ليکلي دي. هغه همدا راز د فزيکي کيميا او عمومي کيميا مضمون تدريس کړی او په دې برخه کې يې د کابل پوليتخنيک او کابل پوهنتون د کيميا په ديپارتمنتونو کې د فزيکي کيما په څانگه کې د علمي څېړنو لارښوونه کړې ده. د دغو علمي څېړنو پايلې د کابل پوليتخنيک او کابل پوهنتون په علمي مجلو کې چاپ شوې دي.
خير محمد ماموند پر ۱۳۶۴ لېږديز لمريز کال د پوهاندۍ علمي رتبې ته او پر ۱۳۷۰ ل ل کال د ماموريت فوق رتبې ته ترفېع کړې ده. استاد پر ۱۳۵۷ ل ل کال د کابل پوليتخنيک پوهنتون رئيس مقرر شوی او پر ۱۳۵۸ کال د مرغومي مياشتې پر شپږمه نېټه يې پر افغانستان د شوروي اتحاد له يرغل سره سم په هېواد کې له رامنځته شويو شرايطو سره د اختلاف په وجه د دغه پوهنتون د رياست له مقام څخه په خپله خوښه استعفي کړې ده.
د شوروي اتحاد د علومو اکادمۍ او د دغه هېواد د پوهنتونونو په علمي مجلو کې د چاپ شويو علمي مقالو په گډون د پوهاند دوکتور خير محمد ماموند ۳۸ عنوانه علمي اثار چاپ شوي، چې له دغه شمېر څخه يې اتلس عنوانه درسي کتابونه دي.
سرچينې
وېشنيزه:افغانان وېشنيزه:پښتانه وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغاني ليکوال
جووا لورنسو
جون لورنسو په پرتګالي ژبه João Lourenço) له ۲۶ د سپټمبر ۲۰۱۷م کال) راهیسی د آنګولا هیواد منتخب ولسمشر دی.
الهي پېغمبر: حضرت شعیب علیه السلام- پښتو
= حضرت شعيب  عليه  السلام = د "مدين" ښار ښـېرازه او اباد و او ورځ په ورځ ابادېده او خلک يې شتمنېدل؛ خو ددې پر ځاى،چې ددې نعمتونو شکر وباسي ،چې څښتن ورکړي ول او د څښتن عبادت وکړي،د هغو بوتانو پر عبادت بوخت وو،چې په خپله يې توږلي وو .
'''دا خلک به ډېر وخت پر بدچاريو بوخت وو او د مال په راکړه ورکړه کې يې هم خورا دوکې کولې؛ يعنې کم فروشي يې کوله او ډانډۍ يې وهلې؛ پر خلکو يې ،چې څه پلورل؛ نو لږ يې پلورل؛ خو له چا يې ،چې څه پلورل؛نو ډېر يې پلورل او بله له بده بتره خبره خو دا وه ، چې پر خپلو  بدچاريو وياړېدل هم او چا به ،چې څومره بد چاري او ډانډۍ وهلې،ورته به يې تر ټولو هوښيار وايه !! ؛ خو ښه خبره يې داوه ،چې په دې ښار کې يو ښه او رښتين ځوان و،چې ټولو پېژانده ،چې نوم يې حضرت شعيب (ع) و.'''
حضرت شعيب (ع) هم له هماغې ړومبۍ ورځې مټې بډ وهلې او خلک يې څښتن ته راوبلل،چې په دې ترڅ کې څو تنو پرې ايمان راووړ ،چې مالونه يې چور شوي وو، تېرې پرې شوى و او د پاکۍ او عدالت تږي ول؛ خو هغوى چې خپلې ګټې يې په خطر کې ليدلې وې او پر بدچارۍ روږد شوي وو، د حضرت شعيب (ع) خبرې پرې بدې لګېدې، ويل يې : شعيب څوک دى ،چې موږ ته به نېغه لار وښيي؛ هغه غواړي له دې لارې ځان مشهور او ډله ځان ته جوړه کړي.
'''حضرت شعيب (ع) وويل : د نړۍ او نړيوالو څښتن يو دى؛ هماغه څښتن ،چې تاسې او ستاسې مور او پلار يې پنځولي دي. خلکو ! څښتن دنده راکړې،چې پيغام يې در ورسوم؛ د بوتانو له عبادته لاس واخلئ، ظلم او تېرى مه  کوئ او په تله کې ډانډۍ مه  وهئ.'''
'''خلکو ورته وويل : موږ خو ګومان کاوه ،چې ډېر هوښيار يې؛ خو ګورو،چې زموږ د پلار نيکه پر دين ملنډې وهې او رښتيا ! لېونى شوى خو به نه يې ؟'''
'''حضرت شعيب (ع) ورته وويل : خلکو ! دا څه کوئ؟ ډېر پېرئ او لږ پلورئ .ايا دا د نعمتونو شکر دى؟!'''
'''حضرت شعيب (ع) وويل: خلکو ! له څښتن او قهر يې ووېرېږئ اوپرې ايمان راوړئ.'''
'''کافرانو وويل : شعيبه ! زموږ سر ستا په خبرو نه خلاصېږي او که رښتيا راباندې  وايې ؛ نو نور دې پوزې ته را رسولي يو،خېر به دې په دې کې وي ،چې په خپله له دې ښاره پښې سپکې کړې او نور دې غږ وا نه ورو.'''
'''حضرت شعيب وويل : زه د څښتن له لوري راغلى يم او استازى يې يم او څښتن مې دنده راکړې،چې نېغه لار دروښيم او نشم کولاى،چې له الهي دندې لاس واخلم او بله داچې زه خو څه تاسې خپل عبادت نه رابلم او له تاسې خو د خپل رسالت لپاره مزدوري نه غواړم ، تر اوسه مې ستاسې د کړخت لپاره سينه پراخه وه، تر دې وروسته به هم پراخه سينه او صبرولرم؛نو نوره خوښه ستاسې ،چې څه کوئ  او و يې ويل: د حضرت نوح (ع )قوم مو و نه ليده، چې خداى څنګه ډوب کړ. د "عاد" قوم ويجاړې او کنډرې مو نه دي  ليدلي ؟ د "ثمود" قوم په هکله فکر نه کوئ ،چې د خپلو ظلمونو له امله پرې څه وشوو؟ خلکو! ډېر لرې  مه زئ او همدا د "سمدوم" قوم وګورئ ،چې د خپل پېغمبر د خبرې نه منلو پرې څه وکړل. خلکو ! زه درته د څښتن له عذابه وېرېږم.'''
کافرانو وويل : ښه به درته وي ،چې موږ له خپل قوم سره په خپل حال پرېږدې او په موږ کې دولاسي را نه وړې او تر اوسه مو هم ،چې درته څه و نه ويل؛ ستا د ټبر د درناوي له امله وو؛خو تر دې وروسته به درسره پوه شو.
ورځې،ونۍ،مياشتې او کلونه  تېر شول؛ کافران ورځ په ورځ ډېرېدل او هم يې تېرى  له زغمه ووت، تردې چې د حضرت شعيب (ع) لارويان د ډېرو ظلمونو له کبله او د ځان د ژغورلو لپاره غرونو ته کډن شول؛ خو کافرانو ترې بيا هم لاس وانه خست او هلته يې هم ساه اخستو ته پرېنښوول او غوښتل يې  د تل لپاره ترې ځانونه خلاص کړي؛ خو خبر نه وو ،چې ملاتړ يې څښتن دى.
'''حضرت شعيب (ع)،چې وليدل بې لارې قوم يې لارې ته نه راځي او خبره يې نه مني؛ نو ډېر غمجن شو،لاسونه يې اسمان  ته پورته کړل، ويې ويل : خدايه ! زه نور ددې   قوم له هدايته نهيلى شوم او لارويان مې ددې خلکو له امله پوزې ته راغلي دي. خدايه ! هر کاراسان درته  دى، پر خپل عذاب يې ککړ کړه.'''
څو ورځې وروسته د حضرت شعيب (ع)دعا قبوله شوه او خلک پر ټکنده ګرمۍ اخته شول  ،چې په اوبو څښلو يې تنده نه ماتېده او دومره ګرمي راغله ،چې د کور او ونو سيورو هم مرسته نه کوله او تر نهو ورځو وروسته په اسمان کې ورېځې پيدا شوې ،چې خلک يې په ليدو خوار خوشحاله شول او ټول خلک راغلل او د ورېځو تر سيورو لاندې شول،چې له ګرمۍ ځانونه وژغوري اوچې ټول تر ورېځو لاندې  راټول شول، ناڅاپه پرې له اسمانه اور راوورېد او تر پښو لاندې ځمکه يې وښويېده او ټول يو ځاى پوپناه شول .
نور د (( مدين )) په ښار کې نه  اله وه او نه ګوله او تر دې عذابه يوه ورځ وروسته،چې کله حضرت شعيب (ع) او  لارويان يې له غرونو ښار ته راکوز شول؛ نو په ښار کې دومره چوپتيا وه ،چې ته وا دلته بېخي چا ژوند نه دى کړى .
ټول غلي او چوپ وو،چې حضرت شعيب (ع)وويل : انسان دې ولې دومره تېرى وکړي،چې ځان د څښتن پر عذاب ککړ کړي؛غوره به نه وي،چې د تل لپاره د څښتن عبادت وکړئ او د نعمتونو شکر يې ادا کړئ.
سګد
'سګد ولایت (سګد آیالات) په هنګرې Szeged) د هنګری هیواد دریم لوی ښار دی.
الهي پېغمبر: حضرت شعیب علیه السلام- پښتو
تردې وروسته حضرت شعيب (ع) او  لارويانو يې ښار له سره اباد کړ او پاک ژوند يې پکې پيل کړ او له شاوخوا کليو او بانډو هم خلک دې ښار ته راغلل او ښار بېرته را ډک شو او هلته يې هوسا او څوکاله ژوند پيل کړ.
د حضرت شعيب (ع )ښار د ايمان او عبادت ښار شو او چې حضرت موسى  (ع ) د "فرعون" له ظلمونو او تېري پوزې ته راو رسېد؛ نو دې له امنه ډک ښار ته راغى او کلونه  کلونه پکې پاتې شو او د لس کالو مالدارۍ په بدل کې يې د حضرت شعيب (ع) له لور "صفورا" سره  واده وکړ تر څو څښتن حضرت موسى خپل استازى کړ او دنده يې ورکړه،چې ولاړ شه او فرعون د څښتن عبادت ته راوبله .
حضرت شعيب (ع)تر کلونو کلونو ژوند وروسته په 242 کلنۍ کې له دې دنيا ولاړ.
ځينې وايي : حضرت شعيب (ع) "شوشتر"ته نږدې ومړ او ههلته هم خخ شو او عمر يې هم ورته 400 کله ليکلى دى.
لیکوال: اسماعیل هنرمندنیا
ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال
پته:www.andyal.com
مياخېل
میا خیل (میاگان) د افغانستان په مختلفو سیمو کې او سربیره په پاکستان کې هم میشت دې د میاگانو اصلی سرجینه له ختیز افغانستان پښتونخوا څخه  چې د میا علي صاحب لمسې دې  سرچېنه اخلې چی اوس مهال زیاتره یې د افغانستان په مختلفو سېیمو کې ژوند کوې.
د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک
د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک په فرانسوي Communauté financière d'Afrique) کوډ XOF / CFA) د لویدیځې افریقا د اتو هیوادونو د پیسو واحد دی.
ګټه اخیستنه: د لویدیځې افریقا سی‌اف‌اِی فرانک د مرکزي افریقا سی‌اف‌ ای فرانک. هیوادونه
میشکولتس
میشکولتس ولایت په هنګري Miskolc) د یونان هیواد په شمال ختیځ کې پروت ولایت دی.              بیرغ
د افریقا صحرا
صحرا د  افریقا په لویه وچه کې دښته ده، چې د ۹۲۰۰۰۰۰ کیلومتر مربع (۳۶۰۰۰۰۰ مایل مربع) مساحت په لرلو سره، د نړۍ تر ټولو لویه ګرمه دښته او په ټولیز ډول درېیمه لویه دښته ده چې یوازې د انترکتیکا او د شمالي قطب له شمال نه کوچنۍ ده.
په دغه دښته کې د مدیترانې سمندرګي د حاصل خیزو ځمکو، د مغرب د اطلس غرونو، په مصر کې د نیل درې او سوډان پرته د شمالي افریقا ډېرې برخې شاملېږي. له ختیځ لوري نه ترسره سمندرګي، له شمال نه تر مدیترانې او له لویدیځ نه تر اتلانتیک سمندر پورې رسېږي. له سویل لوري نه د ساحل په واسطه، هغه نیمه وچ استوايي سوانايي کمربند چې د نایجر د سیند په شاخوا کې د سوډان په سیمه کې د افریقا د صحرا سویل ته موقعیت لري، محدوده کېږي. کولای شو صحرا په څو سیمو ووېشو چې لویدیځه صحرا، مرکزي هوقار غرونه، تیبیستي غرونه، ایر غرونه، تنره دښته او د لیبیا دښته په کې شاملېږي.
د څو سوه زره کلونو لپاره، صحرا د ساوانا شنو ځمکو ترمنځ په ۲۰۰۰۰ کلنه دوره کې بدله شوې چې د لمر په چاپېر د ځمکې د څرځېدو پر مهال د هغې د محور د انقباض له امله رامنځته شوې او د شمالي افریقا مونسوني موقعیت یې بدل کړی.
جغرافیه
صحرا د الجزایر، چاد، مصر، لیبیا، مالي، موریتانیا، موراکو، نایجریا، لویدیځې صحرا، سوډان او تونس ډېرې برخې پوښي. مساحت یې ۹ میلیونه کیلومتر مربع (۳۵۰۰۰۰۰ مایل مربع) دی چې د افریقا لویې وچې ۳۱ سلنه جوړوي. که چېرې ټولې هغه سیمې چې په کلنۍ کچه د اورښت اندازه په کې له ۲۵۰ ملي متره کمه ده، په کې شاملې کړو، د صحرا مساحت به ۱۱ میلیون کیلومتر مربع (۴،۲۰۰،۰۰۰ مایل مربع) وي. دا د افریقا لویې وچې د لوی فزیوګرافیک وېش د درېو جلا فزیوګرافیکي ولایتونو نه یو دی.
ډېری ژور رامنځته شوي غرونه، ګڼ شمېراور غورځوونکي( آتش فشانونه) له دغې صحرا راپورته شوي چې ایر غرونه، هوقار غرونه، صحرايي اطلس، تیبیستي غرونه، ادرار دیس ایفوګاس او د سره سمندرګي غونډۍ په کې شاملېږي. د صحرا لوړه څوکه، په شمالي چاد کې د تیبیستي غرونو په لړۍ کې د سپري غوروځونکې، ایمي کوسي څوکه ده.
مرکزي صحرا ډېره وچه ده، چې ډېر کم نباتي پوښښ لري. د صحرا شمالي او سویلي څنډې لوړې برخې، د شنو وښو او په لږه کچه صحرايي بوټو لرونکې سیمې لري. په وادي کې لنډې ونې لري چې نم په کې راټولېږي. د دغې لویې صحرا منځنۍ ډېره وچه برخه په څو فرعي برخو وېشل کېږي چې تنزروفت (Tanezrouft)، تنره، د لیبیا صحرا، ختیځه صحرا، د نوبيې صحرا او نورې برخې په کې شاملېږي. دغه سیمې ډېرې وچې دي او د څو کلونو لپاره په کې اورښت نه کېږي.
له شمال لوري نه، دغه صحرا په مصر او لیبیا کې د مدیترانې سمندرګي له څنډې سره موقعیت لري، خو په سرینایئکا او مغرب کې، صحرا د مدیترانې له ځنګلونو او د شمالي افریقا له سکرب اېکو سیمې (Mediterranean forest, woodland, and scrub eco-regions) سره په پوله پرته ده، چې ټول دغه ځایونه یې مدیترانه يي اقلیم لري، چې تود اوړی، یخ او باراني ژمی لري.
په سویل کې صحرا، د ساحل په واسطه محدوده کېږي، هغه وچ ساوانايي استوايي کمربند چې په اوړي کې باراني موسم لري او په ټوله افریقا کې له ختیځ نه لویدیځ ته پراختیا مومي. د هوا د حالاتو د معیارونو پربنست، د صحرا سویلي محدوده په کلني ډول د اورښت ۱۵۰ ملي متره (۵.۹ انچه) ایزوهېت (په نقشه کې باراني کرښه) لري (دا د اوږد مهال لپاره منځنۍ کچه ده، ځکه اورښت په کلني ډول بدلون مومي).
په صحرا کې پراته مهمو ښارونو کې د موریتانیا هېواد پلازمېنه نوواکشوت، د الجزایر هېواد تامنراست، ورقله، بشار، حاسي مسعود، غرادیه، الوادي، د مالي هېواد تیمبوکتو، د نایجریا هېواد آغادیز، د لیبا هېواد غات او د چاد هېواد فایا لارجو ښارونه شاملېږي.
وګړي، کلتور او ژبې
د صحرا وګړي بېلابېلې رېښې لري. له دې ډلې آمازیغ یان (بربریان) چې طوارق په کې شاملېږي، عرب شوې آمازي ډلې، لکه: حسینیه ژب ویونکي صحرایان، چې وګړي یې په زنګایانو کې شاملېږي، هغه قبیله چې نوم یې له تاریخ وړاندې زنګاوي ژبې نه پاتې شوی دی. د وګړو نورې اصلي ډلې یې توبو، نوبیا، زاګاوا، هاوسا، سونګهای، بیچا او فولاني دي.
عربي لهجې د صحرا له رایجو ویونکو ژبو نه دي. عربي، بربري، د امازیغ ترسرلیک لاندې د ژبو نور ډولونه :( چې ګوانچي ژبه په کې شاملېږی او د قناري ټاپوګانو اصلي بربریان ورباندې خبرې کوي، په کې شاملېږي) او بیجا ژبې چې د افریقايي – آسیایي یا هامیتو سامي له کورنۍ نه دي. د لویدیځې افریقا د ګاونډیو هېوادونو او د صحرا جوړوونکو ایالاتونو مرکزي حکومتونو پر خلاف، فرانسوي ژبه په سیمه کې د وګړو ترمنځ د سوداګرۍ او خبرو اترو پر مهال کمه کارول کېږي، د دغو سیمو وګړي د طوارقو او بربریانو له مشرانو او کلتور سره پیاوړې قومي او سیاسي اړیکې لري. له سیمه ییزو وګړو سره دیپلماسي تر ډېره په عربي ژبه ترسره کېږي، چې د بورکراتیکو چارو دودیزه ژبه وه. د بنسټونو ترمنځ د اختلافاتو او اړیکو منځګړیتوب، د هغو ژباړونکو له خوا ترسره کېده چې، د فرانسې له دولت سره به یې هوکړه لرله، چې د کینان په وینا: « د کلتورنو ترمنځ د منځګړیتوب فضا یې مستنده کړې» او د سیمې د کلتوري هویت په ساتلو کې یې زیاته مرسته کړې ده.
پورتو نووو
پورتو نوو په فرانسوي Porto-Novo) په افریقا لویه وچه کې پروت د بینین هیواد پلازمینه ده. پورنووو ښار د ۲۰۰۵م کال د اټکل له مخی کابو ۲۳۵ زره وګړي لري.
د سره صليب او سرې مياشتې نړيوال غورځنگ
وېشنيزه:بشر دوست غورځنگونه وېشنيزه:غیرحکومتي غورځنگونه
افغان سره مياشت ټولنه
د افغاني سرې میاشتې ټولنه په ۱۳۰۸ لمریز کال کې د کابل ښاروالۍ د هلو ځلو په اساس جوړه شوه. هغه وخت د دې ادارې لومړي کارونه د مصیبت ځپلو خلکو سره مرسته وه. وروسته له درې کلونو څخه (۱۳۱۱ لمریز کال) کې د محراب احمر یا سور محراب نوم ورکړل شو او د مالیې وزارت په چوکاټ کې به یې فعالیت کاوه. له دې وروسته دغه اداره بیا د عامې روغتیا پورې وتړل شوه.
وېشنيزه:د افغاني سرې مياشتې ټولنه
سينوسايټس
سينوسايټس يا د سينوسونو تسپود (په انگرېزي: Sinusitis) د پزې چار چاپېره سينوسونو يوه التهابي ناروغي ده چې د انتانونو، الرژي او يا هم اټواميون يا معافيتي روغتيايي ستونزو په سبب رامېنځ ته کېږي. د سينوسونو تسپود اکثراً د ويروسي انتانونو په سبب پېښېږي چې د ۱۰ ورځو په موده کې پخپله له مېنځه ځي. دا يو ډېر عام حالت دی چې هر کال په امريکا کې له ۲۴ ميليونو نه ډېر خلک پرې اخته کېږي.
د مودې له مخې
سينوسايټس (يا راينوسينوسايټس) د پزې چارچاپېره سينوسونو د ميوکس پردې يو التهاب دی چې د مودې له مخې په ډېرو وېشنيزو ډلبندي شوی.
1. حاد راينوسينوسايټس — يو داسې انتاني ناروغي چې تر څلورو اونيو غځېږي او د نښو نښانو له مخې په شديد حالت او ناشديد حالت وېشل کېږي.; 2. بياپېښېدونکی حاد راينوسينوسايټس — په يوه کال کې تر څلور او له څلورو ډېر د حاد سينوسايټس د پېښېدلو حالت; 3. حاد څېرمه راينوسينوسايټس — يوه انتاني ناروغي چې له څلورو تر ۱۲ اونيو غځېږي او د حاد حالت نه اوندن حالت ته د لېږدېدو په صورت رامېنځ ته کېږي; 4. اوندن راينوسينوسايټس — کله چې د دغې ناروغۍ نښې نښانې له ۱۲ اونيو واوړي نو ناروغي اوندن حالت ته ورداخلېږي; او 5. د اوندن راينوسينوسايټس حاد شدت — دا يو داسې حالت وي چې د اوندن راينوسينوسايټس د نښو نښانو شدت ډېرېږي خو تر درملنې وروسته بېرته خپل بنسټ ليکې ته ورگرځي. د سينوسايټس دا ټول بېلابېل ډولونه سره ورته او يو شان علايم لري او په همدې سبب يې اکثراً توپيري تشخيص کول ستونزمن وي. حاد سينوسايټس ډېر عام دی. نژدې ۹۰ سلنه بالغان د خپل ژوند په پړاو کې په حاد سينوسايټس اخته شوي.
حاد
حاد سينوسايټس اکثراً د پورتنۍ ساييزې لارې ويروسي انتاني ناروغۍ وروسته رامېنځ ته کېږي. که د پورتنۍ سايزې لارې انتان باکټريا الاصله وي، نو هغه درې عام ميکروبونه چې د حاد سينوسايټس سبب گرځي، هغه سټرېپټوکوکس نيومونيا، هېموفېليوس انفلوينزا او موراکسېلا کټارالس باکټرياگانې دي. تر دې وروستيو کالونو، د سينوسايټس د پېښېدو تر ټولو عامه باکټريا هېموفېليوس انفلوينزا وه، خو د هېموفېليوس انفلوينزا د بي ډول واکسين تر جوړېدو او خپرېدو وروسته د هېموفېليوس انفلوينزا انتانونو کچه راټيټه شوه. د سينوسايټس د باکټريايي لامل نور مېکروبونه سټافېلوکوکس اورېوس او د سټرېپټوکوکس جنسونه، ان-اېروبي باکټريا او لږ عام گرام منفي باکټېرياگانې دي. ويروسي سينوسايټس د دود سره سم له ۷ - ۱۰ ورځو پورې غځېږی، خو باکټريايي سينوسايټس بيا ډېر اړم او مضر دی. د ويروسي سينوسايټس نژدې 0.5% تر 2% د باکټېريايي سينوسايټس ته اوړي. داسې انگېرل کېږي چې په متواتر ډول د پزې سوخ کول او د پزې ازيت دوهم ځلي باکټېريايي انتان ته لار هواروي.
کيميايي اذيتونه لکه په عام ډول د سېگرېټ لوگی او د کلورين لوگی هم سينوسايټس پارولی شي. د غاښونو انتاني ناروغۍ هم په کله ناکله د سينوسايټس سبب گرځي.
اوندن
د اوندن سينوسايټس ځينې ډولونه د پوليپي او غيرپوليپي سينوسايټس په کټگوريو وېشل کېږي. کله چې د سينوسايټس سره پوليپ موجود وي نو دې حالت ته هايپرپلاسټيک اوندن سينوسايټس وايي، که څه هم چې د داسې پېښو سببونه په سمه توگه نه دي پېژندل شوي خو دا ډول ناروغي کېدای شي د الرژي (حساسيت)، چاپېريالي عاملونو لکه دوړه او هوا ککړتوب، باکټېريايي انتانونه يا چڼاس وي (حساسيت، انتانونه يا نور غبرگون پارونکي عاملين). ناحساسيته عاملين، لکه واسوموټور رېنايټس هم د اوندن سينوسايټس ستونزې زېږوي. په غيرنورماله توگه د سينوسونو نرۍ او تنگه لار، لکه هغه وگړي چې د پزې دېوال يې کوږ دی او د سينوسونو د تشېدو مخه نيسي، هم د اوندن سينوسايټس د عاملينو نه گڼل کېږي.
د موقعيت له مخې
د پزې چاپېره يو شمېر سينوسونه دي چې په ترتيب سره فرنټال يا مخ لور ته، ايتمويډ، مکسېلري يا د پورتنۍ ژامې او سفينويډ په نامه يادېږي. ايتمويډ سينوسونه په لا دوو برخو وېشل شوی چې د مخې ايتمويډ او د شا ايتمويډ سينوسونه بلل کېږي. د دې تر څنگ چې د ناروغۍ د شدت په اړه يادونه لاندې شوې، سينوسايټس د ناروغ سينوسونو د منشا له ځايگي له مخې چې په ناروغۍ اخته ويي داسې ډلبندي شوي:
د سينوسايټس اړونده تازه تيوري گانو ښودلې چې دا ناروغي اکثراً د ساييزې لارې (د ساري په توگه، د يوې ساييزې لارې" نظريه") د ناروغيو سره يوځای، اکثراً د سابندي سره، يا هم ترې وروسته پېښېږي. د سينوسايټس ټول ډولونه کېدای شي د ساييزې لارې د يوه عمومي يا د يوې برخې د تسپود په نتيجه کې رامنځته شي، نو په همدې خاطر د ساييزې لارې د ناروغۍ نښه ټوخی هم ورسره يوځای پېښېدلی شي.
سرچينې
وېشنيزه:پزپوهنه وېشنيزه:سرخوږی وېشنيزه:تسپود
السلام عليکم
ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ یوه عربي کلیمه ده چې مسلمانان یې د روغبړ او یا نورو لیدنو کتنو پر وخت یو او بل ته وايي.
وېشنيزه:عربي وييونه
غلام محي الدين خان انيس
غلام محي الدين خان انيس د انيس افغاني ورځپاڼې بنسټگر او مشر پازوال و.
وېشنيزه:افغان رسنوال
پچ (هنګري)
پچ هنګري ولایت (پچ) په هنګري Pécs) د هنګری هیواد په سویل لویدیځ کې پروت ښار دی. یاد ښار د ۲۰۰۷م کال د اټکل له مخی ۱۵۶،۶۵۹ وګړي لرل.
(رسمي نښان او بیرغ)
لیتورال
لیتورال ولایت د افریقایي هیواد بینین له ایداري برخو څخه یوه ده. د لیتورال ولایت مرکز د کوتونو بندری ښار دی.
مدح
مدح: د ستاینی په معنی ده ،ستاینه کیدای شې د حق وی ، کیدای شي د غوړمالۍ وی کیدای شې دیوکس کمالونوته وي اوکیدای شي ویرې اوطمع ته وي.
د الله ج لپاره مدح نه کيڔى بلکه الله په خپلو صفاتو يادول پکار دى ,مدح انسانى وصف دى په رواياتو کى راغلى د بد کار او بد کارى مدح بايد ونه شى ځکه چى تشويق نه شى.
پاتریس تالون
پاتریس تالون په انګلیسي Patrice Talon) زوکړه ۱ مې ۱۹۵۸م کال) د بینین هیواد ولسمشر دی. نوموړی د ۲۰۱۶م کال مارچ میاشتې په ټاکنو کې د ولسمشر په توګه وټاکل شو.
لویز ولاونو
لویز ولاونو د افریقایي هیواد بینین د ولسی جرګې رئیس دی.
فولاني ژبه
فوني ژبه (فون ژبه/فولا ژبه) په انګلیسي Fulani) د لویدیځې او مرکزي افریقا په ۲۰ هیوادونو کې په مخلفو لهجو سره شتون لري. فولاني ژبه د د نیجر کانګویي ژبو له کورنۍ څخه ده.
ګیور
دیور ولایت (دیور (هنګرې) په هنګري Győr) د هنګرې هیواد په شمال لویدیځ کې پروت ښار دی. دیور د مجارستان هیواد شپږم لوی ښار دی، یاد ښار په ۲۰۱۹م کال کې ۱۳۰،۴۷۸ وګړي لرل. بیرغ او رسمي نښان
د جرګې رئیس
د ولسي جرګې رئیس (د پارلمان رئیس) په هغه هیوادونو کې شتون لري کوم هیوادونه چې پارلماني نظام ولري. د بیلګې په توګه په افغانستان کې اسمهال میر رحمان رحمانی د ولسي جرګې رئیس دی..
بینیان
بینیان خلک د افریقایي هیواد بینین وګړو ته ویل کیږي. یاد خلک په فولاني ژبه خبرې کوي.
ستم ملي
ستم ملي په افغانستان کې د يوه سياسي خوځښت نوم و چې د دغه غورځنگ مشر او بنسټگر طاهر بدخشي و. د افغانستان پخوانی شاهي نظام او د افغانستان د خلق ډيموکراتيک گوند دواړه د ستم ملي سره سياسي مخالفت درلود او د فعاليت مخنيوی يې کاوه. د پخواني شوروي اتحاد او روسانو لخوا دا سياسي خوځښت ته د يوه ماويستي کيڼ لاسي سياسي تنظيم په سترگه کتل کېده.
عبدالحق خان بېتاب
عبدالحق خان بېتاب د افغانستان يو ولسي شاعر او اديب و.
ستم ملي
په ۱۴ د فېبروري، ۱۹۷۹ ز. کال کې د ستم ملي څلورو فعالينو چې د پوليسو جامې يې په تن وې د امريکا سفارت ته ورننوتل او د امريکا سفير يې د ځان سره وتښتاوه. د دغو څلورو تنو فعالينو د خپل د گوند يو سياسي رهبر او بندي بدرالدين باحس د خوشې کېدو په بدل کې د امريکايي سفير خوشې کېدو شرط وړاندې کړ. کله چې د حفيظ الله امين حکومت د باحس د خوشې کېدو نه انکار وکړ او د ټوپکوالو سره د هر ډول خبرواترو نه يې ډډه وکړه، نو ټوپکوالو د کابل هوټل په ۱۱۷ مه کوټه کې د امريکا سفير اډولف ډب ساتلی و. کله چې افغان امنيتي ځواکونه او د روسانو مشاورين په دې خبر شول نو هغوی د هوټل د چت پر سر او لاندې ټول هوټل يې محاسره کړ. په دې وخت کې د ټوپکوالو او امنيتي ځواکونو تر منځ خبرې اترې په ټپه ودرېدلې او په ۱۲.۳۰ دقيقو باندې د امنيتي ځواکونو او يرغمل گرو لخوا ډزې پيل شوې او د همدغو ډزو په ترڅ کې د افغانستان لپاره د امريکا سفير په ډزو ووژل شو.
د نور محمد ترکي او د حفيظ الله امين د واکمنيو په وخت کې ستميانو په فعاله توگه خپل فعاليتونه نه شو کولی نو د افغانستان په شمال کې يې کليوالي سيمو کې فعاليتونه پيل کړل، خو کله چې ببرک کارمل د روسانو سره افغانستان ته راغی ، نو دا هغه وخت و چې ستميانو په ښکاره خپل فعاليتونه پيل کړل. طاهر بدخشي چې د ببرک کارمل نژدې ملگری و نو د ببرک کارمل د واکمنۍ په وخت کې يې په دولتي ارگانونو کې نفوذ پيل کړ. په ۱۹۸۳ ز. کال کې د ستم د ډلې يو سياسي مشر بشير بغلانی د افغانستان د عدليې وزير شو.
اوس هم ستميان د افغانستان په شمال کې د نا-پښتون مېشتو سيمو کې نفوذ لري.
سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان د خلق ډيموکراتيک گوند وېشنيزه:د افغانستان سياسي گوندونه وېشنيزه:د افغانستان سياسي تاريخ
عبدالوکيل خان
نايب سالار عبدالوکيل خان (مړينه: ۱۳۰۹ هـ. ل.) د افغانستان د آزادۍ يو اتل دی. نائب سالار عبدالوکیل خان نورستانی عبدالوکیل خان نورستانی په ۱۲۵۴،ل، ل، کې د نورستان د کانتیوا په کلي کې زیږیدلی دی، د امیرعبدالرحمن خان په حکومت کې د شاهي ګارد قطعې په توپچي کې یې دنده تر سره کوله. د امیرحیب الله خان په حکومت کې د کرنیلۍ، یا د کنډک مشرۍ رتبې ته ورسیده، په کال ۱۲۹۰، ل، ل، کې غونډ مشر شو. دوه کاله وروسته د کندهار ولایت د قوماندان په توګه وټاکل شو او د کندهار د شورشیانو په غلي کولو کې بریالی ؤ چې له امله یې د صداقت مډال ترلاسه کړ. په کال ۱۲۹۴، کې کابل ته راوغوښتل شو، لومړۍ د دوهمې لواء د قوماندان په توګه او بیا د کابل ولایت د کوټوالۍ د قوماندان په حیث مقرر شو. عبدالوکیل خان نورستانی وروسته د امیر حبیب الله خان له مرګ څخه د جنرالۍ رتبې ته ورسید او د کابل د دویمې لواء قوماندان او بیا د اسمارو د سرحدي ځواک د قومانداند په توګه تعین شو. د افغانستان د استقلال په څلورمه جبهه(د چترال او ارنوۍ) په جګړه کې یې توره وکړه. (افغانستان در مسیرتاریخ،۷۶۰) جنرال نورستانۍ په کال ۱۲۱۹، ل-ل، د کابل د لومړۍ فرقې قوماندن وټاکل شو، ده د امیرامان الله د حکومت په دوران کې د منګلو او ګوډملا پاڅونونو له منځه یوړل، په کال ۱۳۰۴، کې د نائب سالارۍ رتبې ته ورسید او د قطغن او بدخشان د قوماندان په توګه مقرر شو. نائب سالار نورستانی د نادرشاه په حکومت کې د خپلې رتبې په لرلو سره د شمالي(پروان) د امنیت د ټینګولو په خاطر د کابل د دویمې قول اردو د قوماندان په حیث مقرر شو، نوموړی د سرطان په میاشت، د ۱۳۰۹، کال کې د یو کنډک عسکرو سره د کوهدامن سیمې ته ولاړ او د اسد میاشتې په څلورمه نیټه د دندې د ترسره کولو په وخت کې د یاغیانو لخوا شهید کړی شو. د نائب سالار جنازه یې له سرای خواجه څخه کابل ته رواړله او د مرنخان(دشیهدانو غونډۍ) کې په درناوي سره خاورو ته وسپارل شو او د ده د لویو او ښو خدمتونو د درناوي له امله د ده مزنګ په څلورلاري کې شپږمخی یادګارۍ څلی جوړ شو.﴿ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ﴾ تړلې لیکنې سرچینې
مرخڼی (عناب)
مرخڼي يا عناب (په انګلیسي: jujube) نبات د ځنګلی بوټو څخه شمیرل کیږی خومثمره ونه ده. ددی ونی میوه د غذایی خاصیت نه علاوه دارویی نبات هم شمیرل کیږی نو ځکه تجارتی میوه ده.
امیر خان یار
امیر خان یار د افغانستان د ولسي جرګې د اوولسمې دورې لومړی معاون دی.
مرخڼی (عناب)
دا نبات د ګرمو سیمو نبات دی په پسرلی کی میوه نیسی چی د اوړی په اخرو کی میوه پخیږی د قلمی او سکر په شکل تکثیرکیږی خو که د میوی زړی په منی کی وکرو اومنځم نم ورکړو نو زړی هم شنی کیږی چی باید پیوند شی خو که پیوند هم نه شی میوه نیسی خو میوه نسبتاً کوچنی وی دا نبات ډیری نوعی لری صنف بندی یی داسی دی
scientific name Ziziphus jujuba
Family: Rhamnaceae
Genus: Ziziphus
Kingdom: Plantae
Order: Rosales
Species: Z. jujuba
د مرخڼیو میوه تازه او وچی میوه خوړل کیږی ،هرسل ګرامه میوه ۵،۹۱۸کالوری انرژی لری دا میوه دارویی خاصیت هم لری ددی میوی په خوړلو به ښه راحت خوب ولری ، ددی میوی طعم باندی شربت جوړوی او بازار کی یی خرڅوی ، ددی نبات ډیر ښه مربا جوړیږ ، ددی نبات کنسرو هم جوړوی. دمیوه وخت همدا اوس دی او بازار کی موجود دی دا میوه وخوری.
د مرځڼیو مربا
یو کیلو مرځڼی او یونیم لیتر اوبوکی یی جوش کړی چی پخیدو ته نږدی شول نو یوکیلو بوره او یو یا دو دانی لیمو هم ورواچوی چی قیام شول له اوره یی کوز کړی اوپه بوطلونو کی ځای پرځای کړی او هرورځ سهارنی کی یی نوش جان کړی.
میر رحمان رحمانی
میر رحمان رحماني زوکړه ۱۳۴۱ ه ج کال) باګرام ولسوالۍ ,پروان ولايت) یو افغان سیاستوال ,تجار او د []افغانستان]] د ولسي جرګې اوسنی رئیس دی.
سپېدې
سپېدې د پېښور نه خپرېدونکې يوه مهالنۍ وه. د دې مهالنۍ پازوال محمد صديق پسرلی و.
نیرګهزا
نیرګهزا ولایت په هنګري Nyíregyháza) د هنګرې هیواد له ولایتونو څخه یو دی. یاد ولابت ۱۱۶،۲۹۸ وګړي لري.   د نیرګهزا ولایت رسمي نښان او بیرغ
یونس قانونی
یونس قانونی زوکړه ۱۹۵۷م کال پنجشیر ولایت) یو افغان سیاستوال دی چې په تیر کې د پخوانی ولسمشر حامد کرزی لومړی معاون او د ولسي جرګې رئیس وو.
تيد
تيد (Teide) د يو اورشيندي غره نوم دی چې په کناري ټاپوانو کې موقعيت لري. دا غر د سمندر له هوارې ۳۷۱۸ متره لوړوالی لري، دا غر د سپانيا تر ټولو لوړه سيمه ده.
وېشنيزه:اسپانيا وېشنيزه:ځمکپوهنه
د بوتسوانا پولا
د بوتسوانا پولا' په انګلیسي Botswana pula) د بوتسوانا هیواد د پیسو واحد دی چې د یاد هیواد د مرکزی بانک لخوا ایداره کیږي.
د سیاچین یخچال
د سیاچین یخچال هغه طبیعي یخچال دی چې د همالیا غرونو د ختیځ قره قورم په محدوده کې د ۳۵.۴۲۱۲۲۶ شمالي درجو او ۷۷.۱۰۹۵۴۰ ختیځو درجو ترمنځ د ان جې۹۸۴۲ (NJ9842) نقطې په شمال ختیځه برخه کې موقعیت لري چېرې چې د هند او پاکستان ترمنځ د پوځي کنټرول کرښه پای ته رسیږي. دغه یخچال د ۷۶ کیلومتره (۴۷ مایله) په اوږدوالي په قره قورم کې تر ټولو اوږد او د نړۍ له غیرقطبي برخو پرته دویم اوږد یخچال دی. دغه یخچال د سمندر له سطحې څخه د ۵۷۳۴ متره (۱۸۸۷۵ فوټه) په لوړوالي د هند او چین ترمنځ پولې له اندیرا کول څوکې څخه را پیلېږي او په خپله وروستۍ برخه (terminus) کې د سمندر له سطحې ۳۶۲۰ متره (۱۱۸۷۵ فوټه) لوړوالی لري. د سیاچین یخچال له خپلو ټولو اصلي کوتلونو سره یوځای په کشمیر کې د لداخ اتحادیې د قلمرو په توګه له ۱۹۸۴ زکال راهیسې د هند تر مدیریت لاندې دی. پاکستان د سیاچین په یخچال کې ځمکنۍ ادعاوې لري او د سالتورو غرونو په لویدیځ کې هغه برخې تر کنټرول لاندې لري چې د دغه یخچال له لویدیځو څنډو سره نښلي، په دغه سیمه کې پاکستانۍ پوستې په خط الراس کې د واقعو ۱۰۰ هندي پوستو څخه د ۳۰۰۰ فوټو په ټیتوالي موقعیت لري.