cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د کبېک هوکړه
مخینه
د انشقاق په کشف سره د یوه غښتلي «اټومي بم» د جوړولو احتمال کچه خورا لوړه شوه. دغه ګړنه د ھ. ګ. وېلز په لیکنو کې، په تېره بیا د «The World Set Free» (۱۹۱۳ز) تر سرلیک لاندې ناول کې راغلې، نو ځکه د بریتانیا خلکو ډېره اورېدلې وه. د هوایي دفاع لپاره د هېنري تیزارد علمي پلټنې کمېټه په اصل کې د ضد هوایي جګړې اړتیاوو د مطالعې لپاره رامنځ‌ته شوه، خو په ټولیز ډول د هوایي جګړې د مطالعې لپاره په څانګو ووېشل شوه. د ۱۹۳۹ز کال په مې میاشت کې، څو میاشتې مخکې له هغو چې د ۱۹۳۹ز کال پر سپټمبر په اروپا کې دوه‌یمه نړیواله جګړه پیل شي، امر وشو ترڅو د اټومي بمونو د امکان‌سنجونې په تړاو څېړنې ترسره شي. تیزارد، د لندن امپریال کالج د فزیک پروفیسور «جورج پاګت ټامسن او په بیرمېنګهام پوهنتون اسټرالیایي فزیک‌پوه «مارک اولیفنت» ته دنده وسپارله ترڅو پر یورانیم باندې یو لړ ازمایښتونه ترسره کړي. د ۱۹۴۰ز کال تر فبروري پورې، په طبیعي یورانیم کې د یوه تعاملي ځنځیر په رامنځ‌ته کولو کې د ټامسن ډله پاتې راغله او ویې ویل چې په‌دې تړاو هڅې ګټه نه‌لري.
اولیفنت د فریش-پیرلز غیررسمي لیک تیزارد ته ورکړ. په پایله کې، د MAUD کمېته د لا پراخې څېړنې په موخه رامنځ‌ته شوه. کمېټې د یوه تشدیدي څېړنې د پیلولو امر ورکړ. د ازمایښتونو د ترسره کولو لپاره څلور پوهنتونونو ځای چمتو کړ. د بیرمېنګهام پوهنتون، د چاودنې لپاره د اړینې بحراني کتلې د اندازې ټاکلو په څېر، د تیوریکي فعالیت پازوالي پر غاړه واخېسته. دغې ډلې د پیرلز او د مل آلماني کډوال ساینس‌پوه «کلاوس فوکس» په مرسته کار کاوه. د لېورپول او اکسفورډ پوهنتونونو په لابراتوارونو کې د ایزوتوپونو د بېلېدنې بېلابېلې بڼې وازمایل شوې. په لېورپول پوهنتون کې د چادویک ډلې پر تودوخیزې خپرېدنې باندې کار کاوه، او هغه داسې یوه ښکاره وه چې د خوځېدونکو ذرو په یوه مخلوط کې تر سترګو کېږي، چې د دغه مخلوط بېلابېلې ذرې د تودوخې ګراډینت قوې پر وړاندې بېلابېل غبرګونونه ښیي. په اکسفورډ پوهنتون کې د فرانسېس سیمون ډلې ګازي خپرېدنې تر څېړنې لاندې نیولې وه او پر د هغه اصل له‌مخې یې کار کاوه چې د خنډ د شتون په صورت کې، په بېلابېلو فشارونو کې یورانیم-235 د یورانیم-238 په پرتله په چټکۍ سره خپرېږي. دغه مېتود تر ټولو هیله بخښونکی ګڼل کېده. په کمبرېج پوهنتون کې د اېګون برِتشر او نورمان فیدر ډلې څېړنه کوله چې ایا کوم بل عنصر (چې اوس مهال پلوتونیم نومېږي) د یوه انشقاق‌منونکې مادې په توګه کارېدلای شي که نه. د هانس فون هالبن په مشرۍ د فرانسوي کډوالو ساینس‌پوهنتون د یوې ډلې د شتون له‌امله، اکسفورډ پوهنتون د نړۍ د «درنو اوبو» اصلي سرچینه په اختیار کې درلوده، چې د قدرت لپاره له یورانیم څخه د ګټې‌اخېستنې څرنګوالي تیوري په وړاندې کولو کې یې ورسره مرسته کوله.
د ۱۹۴۱ز کال په جولای کې، د MAUD کمېټې دوه هراړخیز راپورونه چمتو کړل او دغې پایلې ته ورسېدل چې اټومي بم نه یوازې دا چې له تخنیکي پلوه شونی دی، بلکې د جګړې تر پای دمخه، ګواکې تر دوو کلونو لږه موده کې تولید شي. که څه هم د MAUD کمېټې پوهېده چې د اړینو سرچینو کچه د بریتانیا له شته سرچینو څخه خورا لوړه ده، خو بیا هم د رایو په اتفاق سره د یوې بېړنۍ مسألې په توګه یې د پراختیا لپاره د هڅو کولو سپارښتنه وکړه. خو ان د راپور تر بشپړېدو دمخه، صدراعظم «وېنستون چرچیل» د خپل علمي چارو مشاور «فریدریک لیندمان» لورې د موندنو په اړه معلومات ترلاسه کړي وي او پر یوه کار یې د لاس پورې کولو هوډ وکړ. یوه نوې اداره، چې لاسي ورته د «ټیوپ الیاژونو» غولوونکی نوم ورکړل شوی ؤ، د دغې هڅې د همغږۍ لپاره رامنځ‌ته شوه. د شورا مشر «جان اندرسن»، مسوول وزیر شو او له امپریال کېمیاوي صنایعو (ICI) څخه والاس آکرز د مدیر په توګه وګومارل شو.
هند
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left"
هند چې رسمي نوم يې د هندوستان جمهوريت دی، په سويلي اسيا کې پروت هېواد دی. د ځمکې له پلوه اووم ستر هېواد دی، د نفوسو له پلوه په نړۍ کې دويم ستر هېواد دی او د نړۍ په کچه ستره ديموکراته ټولنه لري. سويل ته يې دهند سمندر، سويل لوېديځ ته يې عربي سمندر او سويل ختيځ ته يې د بنګال ابنا پرته ده، لوېدیځ ته له پاکستان سره ځمکنۍ پوله لري. چين، نيپال او بوټان يې شمال ته دي، بنګله ديش او ميانمار يې ختيځ ته پراته دي. په هند سمندر کې، هندوستان د سريلانکا اومالديف په ګاونډ کې پروت دی؛ اندامان او نيکوبار ټاپوګان يې له تايلينډ، ميانمار او اندونيزيا سره سمندري پولې لري. – "Official name: Republic of India.";
– "Official name: Republic of India; Bharat Ganarajya (Hindi)";
– "Official name: Republic of India; Bharat.";
– "Official name: English: Republic of India; Hindi:Bharat Ganarajya";
– "Officially, Republic of India";
– "Official name: Republic of India";
– "India (Republic of India; Bharat Ganarajya)"
د هند نيمه لويې وچې ته عصري انسان له افريقا نه له ۵۵۰۰۰ کاله نه مخکې رارسېدلی دی. د دوی اوږد نيواک چې په لومړيو کې د ښکاريانو د جلا جلا ډلو په ډول و، دا سيمه په لوړه کچه متنوعه کړه او د انسان په جينتيکي تنوع کې یې له افريقا نه وروسته دويمه سيمه ده. ۹۰۰۰ کاله مخکې په دې نيمه لويه وچه کې اوسېدونکي انسانان د سيند په لوېدیځو څنډو کې راڅرګند شول او له میلاد مخکې په درېيمه زريزه کې دا خلک کرار کرار د سیند درې په مدنيت واوښتل. له میلاد مخکې په ۱۲۰۰ کې، د سنسکريت يو لرغونی ډول چې د اندو-اروپايي ژبو نه يوه ده، له شمال لويديځو برخو نه په هند کې خپره شوه او د ریګويدا ژبې په بڼه څرګنده شوه، په دې ډول په هندوستان کې د هندويزم پيل ثابت شو. د هندوستان دراويدي ژبې د دې سيمې په شمالي او لوېديځو سيمو کې ځای پر ځای شوې. له میلاد مخکې په ۴۰۰ کې، په هندويزم کې ډلبندي او شړل راپورته شول، بوديزم او جينيزم راپورته شول، او دوی له وراثت سره له اړيکې پرته د ټولنيز نظم اعلان وکړ. لومړي سياسي جوړښتونه د ماوريا او ګويتا سترواکيو د جوړېدو لامل وګرځېدل چې د ګنګا سيند په حوزه کې يې مرکزيت و. په ګډه سره د دوی پړاوونه له پراخو نوښتونو نه ډک وو، خو په همدې موده کې د ښځو ځای مخ پر ځوړ ولاړ او همدا پړاوونه د يوه چا نه لمس کولو نظر د عقايدو په يو منظم نظام کې شامل شو. په سويلي هندوستان کې، منځنيو سلطنتونو د سويل ختيځې اسيا سلطنتونو پر لور ، دراويدي ژبې او مذهبي کلتورونه ولېږدول. (a)
(b)
(c)
(d)
(e) Quote: "Although the collapse of the Indus valley civilization is no longer believed to have been due to an ‘Aryan invasion’ it is widely thought that, at roughly the same time, or perhaps a few centuries later, new Indo-Aryan-speaking people and influences began to enter the subcontinent from the north-west. Detailed evidence is lacking. Nevertheless, a predecessor of the language that would eventually be called Sanskrit was probably introduced into the north-west sometime between 3,900 and 3,000 years ago. This language was related to one then spoken in eastern Iran; and both of these languages belonged to the Indo-European language family. ... It seems likely that various small-scale migrations were involved in the gradual introduction of the predecessor language and associated cultural characteristics. However, there may not have been a tight relationship between movements of people on the one hand, and changes in language and culture on the other. Moreover, the process whereby a dynamic new force gradually arose—a people with a distinct ideology who eventually seem to have referred to themselves as ‘Arya’—was certainly two-way. That is, it involved a blending of new features which came from outside with other features—probably including some surviving Harappan influences—that were already present. Anyhow, it would be quite a few centuries before Sanskrit was written down. And the hymns and stories of the Arya people—especially the Vedas and the later Mahabharata and Ramayana epics—are poor guides as to historical events. Of course, the emerging Arya were to have a huge impact on the history of the subcontinent. Nevertheless, little is known about their early presence.";
(f) (a) ;
(b) ;
د منځني پړاو په لومړيو کې، مسيحيت، د اسلام سپېڅلي دین، يهوديت او زردشتي دين د هندوستان په سويلي او لوېديځو څنډو کې رېښې وکړې. د مرکزي اسيا مسلمانو پوځونو په پرله پسې ډول د هندوستان شمالي اوارې سيمې ونيولې او په پايله کې يې د ډیلي سلطنت جوړ کړ او په دې توګه يې شمالي هندوستان په منځنيو پېړيو کې د نړيوال اسلام شبکو ته راکش کړ. په پنځلسمه پېړۍ کې، ويجاياناګارا سترواکۍ د هند په سويل کې د اوږدې مودې يوهندو کلتوري جوړښت رامنځ ته کړ. په پنجاب کې سيکيزم سر راپورته کړ چې اساسي دين يې رد کړ. په ۱۵۲۶ز کال کې مغول سترواکۍ د دوه پېړيو لپاره د نسبي سولې پړاو پيل کړ او تر شا يې د ابادۍ يو روښانه تاريخ پرېښود. له دې وروسته، کرار کرار د بریتانیې ختيځ  هندوستان کمپني واکمني پراخه شوه او هندوستان يې په يوه اقتصادي مستعمره بدل کړ، خو د هند واکمني يې هم خوندي کړه. په ۱۸۵۸ز کال کې د بریتانیې د تاج واکمني پيل شوه. هغه حقوق چې له هندوستانيانو سره يې ژمنه شوې وه، کرار کرار ورکړل شول، خو تيکنالوژيکي بدلونونه معرفي شول او د زده کړې، عصريت او عامه ژوند نظرياتو هم رېښې پيدا کړې. يو مخکښ ملتپاله خوځښت سر راپورته کړ، خو د عدم تشدد په مقاومت پېژندل کېده او په هندوستان کې د بریتانیې واکمنۍ ته د پای ورکولو بنسټيز لامل وګرځېد. په ۱۹۴۷ز کال کې د بریتانیې هند سترواکۍ په دوو خپلواکو واکمنيو ووېشل شوه، يو يې د هندو اکثريت قلمرو هندوستان و او بل يې د مسلمان اکثريت قلمرو پاکستان و، په دې موده کې بې ساري ځاني تلفات او سترې کډوالۍ رامنځ ته شوې.
هند له ۱۹۵۰ز کال نه يو فدرالي جمهوريت دی، چې په يوه دموکراتيک پارلماني نظام اداره کېږي. دا هېواد يوه تکثيري، ګڼ ژبې او ګڼ توکمې ټولنه لري. د هندوستان نفوس چې په ۱۹۵۱ز کال کې ۳۶۱ ميليونه و، په ۲۰۱۱ز کال کې يو اعشاريه دوه سوه او يوولس ميليارده ته ورسېد. په همدې موده کې، د دې هېواد د يوه تن پر سر عايد په کال کې له څلور شپېته امريکايي ډالرو نه ۱.۴۹۸ امريکايي ډالرو ته ورسېد، د سودا درجه يې له ۱۶.۶ سلنې نه ۷۴ سلنې ته لوړ شو. په ۱۹۵۱ز کال کې  له یو څه بې وزله هېواد نه، هندوستان د چټکې ودې په ستر اقتصاد او د معلوماتي تيکنالوژۍ چوپړتياوو په دروازه بدل شو، په داسې حال کې چې منځنۍ طبقه يې مخ په پراختيا ده. هندوستان فضايي پروګرام لري، چې له ځمکې بهرګڼ طرحه شوي ماموريتونه لري. هندي فلمونه، موسيقي او روحاني زده کړې په نړيوال کلتور کې مخ پر زياتېدو نقش لوبوي. هندوستان د بې وزلۍ په کچه کې د پام وړ کمښت راوستی، که څه هم دا چاره د اقتصادي نابرابرۍ د زياتوالي په بیه تر سره شوې ده. هندوستان هستوي وسلې لري، په همدې بنسټ دا هېواد د نظامي لګښتونو په لوړه درجه کې دی. له ګاونډيانو پاکستان او چين سره د کشمير پر سر لانجې لري، کومې چې د شلمې پېړۍ له نيمايي نه، نه دي حل شوې. هغه ټولنيزې اقتصادي ننګونې چې هند ورسره مخامخ دی، جنسي نابرابري، د کوچنيانو خوارځواکي او د هوا ککړتيا د کچې لوړېدل دي. د هندوستان ځمکه د ژوند د څلورو ډولونو په لرلو سره ډېره متنوعه ده. ځنګلونو د هندوستان يو وېشت اعشاريه اووه سلنه ځمکه پوښلې ده. د هندوستان د وحشي حيواناتو له ژوند نه چې په دوديز ډول ورته په هندي کلتور کې د زغم په سترګه کتل کېدل، په دې ځنګلونو او نورو سيمو کې په خوندي شوو استوګنځايونو کې پالل کېږي.
خير الله خيال
د خيال څو کاله کېږي چې شعر ليکى او تر دې دمه يې يوه کوچنۍ ټولگه شاعري کړې، خو له لامله يې دى خپله هم نه دى خبر چې څنگه يې دې ډگر ته مخه کړه، دى وايي: ((دا ذوق نه دى! دا سړى په يوه لاره نه په يوه لاره بيايي او بل له ډېرو مې اورېدلي دي چې شاعري يو الهي داد دى.))
هند
رېښه
د اکسفورډ انګليسي ویي پانګې په استناد: (درېيم چاپ ۲۰۰۹ز)، هند نوم د کلاسيکي لاتيني ژبې له ويي هند نه اخستل شوی، په دې نوم سره سويلي اسيا او د دې سيمې ناټاکلو ختيځو سيمو ته کارېده او په دې ډول په پرله پسې ډول مشتق شوی له: د لرغوني يوناني هلنيستي؛ له لرغونې فارسي هندوش نه کوم چې د هخامنشي سترواکۍ ختيځ ولايت و او په پايله کې هغه چې دې ته ډېر نژدې دی، د سنسکريت ژبې سينډوس يا «درياب» نه اخستل شوی، په ځانګړي ډول د سیند سيند او په ضمني ډول د هغې د ښه مېشت شوي سويلي حوزې نه. لرغونو يونانيانو هنديانو ته د اندويي Indoi چې ژباړه يې ده «د سیند خلک» ويل.
خير الله خيال
نوموړى له شعر ليکلو نه شعر لوستلو سره ډېره مينه لري او د ژوند بې روزگاره شېبې په همدې تېروي چې په کلاسيکو شاعرانو کې يې د خوښې شاعران حميد مومند، کاظم خان شيدا، خوشال خټک او رحمان با با دى، دى يې په اړه وايي: ((لومړيو دوو يې ډېر نازکخياله او رنگينه شاعري کړې او د خوشال خټک رندانه طبعه مې خوښه ده او رحمان بابا خو هغه د خادم صاحب خبره تر شاعر پورته مقام لري.)) دى په اوسمهالو کې د کاروان او دروېش دراني شعرونه خوښوي، ځکه د ده په وينا د کاروان په هر شعر کې د لفظونو اوښان په رنگينيو بار دي او د دروېش د خيال نيلى په ډېره سادگۍ د شعر پر زمکه ځغلي. خيال کله ناکله سندرې هم اوري او د خوښې سندرغاړى يې سردارعلي ټکر او خداى بخلى رفيق شينوارى دى. چې د ده په وينا د دواړو د شعر انتخاب لوړ، کمپوز يې ښکلى او خداى پرې جادويي غږونه لورولي دي.
هند
رېښه
د بهارت اصطلاح هم، په هندي حماسي شاعرۍ کې څرګنده شوې او هم د هندوستان په اساسي قانون کې، له دې اصطلاح نه په يو څه بدلونونو په ډېرو هندي ژبو کې کار اخستل کېږي. د تاريخي نوم بهارتوارشا يوه نوې ژباړه، کوم نوم چې په اصل کې شمالي هند ته کارول کېږي، بهارت د نولسمې پېړۍ په منځ کې د هند لپاره د يوه لرغوني نوم په توګه ډېر ارزښت خپل کړ.
خير الله خيال
نومړى چاپ اثار نه لري او نه يې هم دومره ژر د چاپ اراده لري، ځکه دى په دې اند دى چې ډير وليکه، لږ چاپ کړه، خو غوره.
هند
رېښه
هندوستان د هند يو منځنی فارسي نوم دی، د مغولو د سترواکۍ پر مهال رواج شوی او تر اوسه په پراخه کچه کارول کېږي. معناوې يې بېلا بېلې کېږي، د اوسني هند شمالي سيمو او پاکستان يا ټول هند ته کارول کېږي.
خير الله خيال
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه ليکوال وېشنيزه:افغانان
هند
لرغونی هندوستان
۵۵۰۰۰ کاله مخکې، لومړی عصري انسان يا هومو ساپينس له افريقا نه د هند نيمه لويې وچې ته ورسېدل، چېرې چې له دې مخکې دوی تکامل موندلی و. په سويلي اسيا کې د لومړي عصري انسان پاتې شونو تاريخ ۳۰۰۰۰ کاله مخکې وخت ته رسېږي. له میلاد مخکې له ۶۵۰۰ کاله نه وروسته، د خوراکي توليداتو او څارويو پالنې، دايمي جوړښتونو جوړښت او د کرنيزو اضافي توکو زېرمه کولو شواهد په مهرګړ او نورو سيمو کې څرګند شوي دي چې، دا سيمې اوس د پاکستان د بلوچستان اړوند دي. دا حالت کرار کرار د سیند په مدنيت کې وده وکړه، کوم چې په سويلي اسيا کې لومړی ښاري تمدن و او له میلاد مخکې په ۲۵۰۰-۱۹۰۰ کې غوړېدلی وچې د اوسني پاکستان او لوېديځ هندوستان په مربوطاتو کې يې موقعيت درلود. د موهنجداړو، هړپا، دهولاويرا او کالي بينګن په څېر ښارونو په مرکزيت او په ډول ډول خوراکونو تکيه کولو سره دا تمدن د لاسي صنايعو په توليد او پراخه سوداګرۍ کې ښکېل و.
آرپوهه
د هند نوم د لرغونې پاړسي ژبې د لغت هندو, او د سانسيکرت د ژبې لغت سندو, نه راوتلی. سندو په پخوانيو تاريخي ليکنو کې د اباسيند د رود نوم دی. لرغونو يونانانو هندوان د اندوی (Ινδοί) په نامه پېژندل، چې د دغه نوم مانا د انډس د رود يا د اباسيند د رود خلک دی. د هند اساسي قانون او د هند په بېلابېلو ژبو کې د بهارت نوم هم د دغه هېواد لپاره د يوه رسمي نوم په توگه کارېدلی. د بهارت نوم د هند د افسانوي پاچا بهارتا له نوم نه سرچينه اخيستې. بل نوم چې د هند لپاره کارېږي هغه د پارسي ژبې نوم هندوستان دی چې د دغه لغت مانا د هندوانو خاوره يا د هندوانو زمکه ده.
يادښتونه
<references group="lower-alpha"/> وېشنيزه:هند وېشنيزه:سوېلي آسيا وېشنيزه:هېوادونه وېشنيزه:جمهوريتونه وېشنيزه:د سارک غړي وېشنيزه:د جي ۱۵ غړي هېوادونه وېشنيزه:د همگټو هېوادونو غړی وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه وېشنيزه:د آسيا هېوادونه
ټینا اخندټبر
ټینا اخوندبابر (زیږیدلی 1989 کې په تهران) د ایران فلم او تلویزیون اداکاره ده.
سرچینې
تینا آخوندتبار
سعد محسني
سعد محسني (۲۳ د اپرېل، ۱۹۶۶ ز. لندن، انگلستان) د يو شمېر افغان رسنيو خاوند د موبي ډلې، چې په افغانستان کې د رسنيو شرکتونو تر ټولو لوی شرکت دی، مشر دی. هغه د طلوع تلويزون، طلوع نيوز، لمر تلويزون، فارسي۱ او ارمان اف ام خاوند دی. تر دې دمخه چې هغه د موبي ډلې بنسټ کېږدي او مشرتوب يې په غاړه واخلي هغه يو بانکي کارکوونکی و، او د اسټراليا د پانگې اچونې بانکي شرکت کې يې د مالي سلاکار په توگه کار کاوه.
مخينه
محسيني په اصل کې لندن کې پيدا شوی او هغه د ياسين محسني زوی دی. د هغه پلار يو افغان ديپلومات و چې لندن ته د کار لپاره تللی و. کله چې سعد محسني درې کلن و نو بېرته د خپلې کورنۍ سره افغانستان ته ستون شو. د سعد مور صفيې په هغه وخت کې د ملگرو ملتونو لپاره کار کاوه. کله چې په افغانستان باندې روسي پوځونو يرغل وکړ نو د محسني کورنۍ په ۱۹۸۲ ز. کې آسټراليا کې کډوالۍ ته اړ شول. هغه دوه کشران وروڼه او يوه کشرۍ خور لري چې هر يو يې زيد محسني ، جاهد محسني او وږمه محسني نومېږي. هغه په دري او انگرېزي ژبو روان غږېږي.
کله چې په ۲۰۰۱ ز. کال کې د طالبانو دولت له مېنځه لاړ، نو سعد محسني او د هغه وروڼه افغانستان ته راستانه شول او د رسنيو په سوداگرۍ کې يې ځان ته لوی مقام جوړ کړ. د رسنيو په سوداگرۍ کې يې ټينگ بنسټ جوړ کړی او د موبي کپټال تر نامه يې يوه رسنيز شرکت جوړ کړی. "زما تل رسنۍ خوښېدې، دا ځکه چې د رسنيو له لارې خلک په رښتيا اغېزمن کېدلی شي، په ځانگړي توگه ځوانان," د محسني گروهه.
سرچينې
‎
درخانۍ
مېرمن درخانۍ د طاوس خان يوسفزي لور، او د آدم خان محبوبه وه. چې د آدم خان د داستان لويه برخه په دې پښتنې شاعري اړه لري. درخانۍ د آدم خان په عشق كي ډېر تكاليف ليدلي، او يوه وفاداره او د ميني په اور سوې پښتنه وه. دا هم پر آدم خان مينه وه او ډېري عشقي نارې لري، درخانۍ د (950 هـ) په شاوخوا كي ژوندۍ وه او د عشق تورې تيارې يې ليدلي دي.
د دې مېرمني عشقي نارې په پښتنو كي زيات شهرت لري او دلته لاندي يو څو نارې د نمونې په توگه راوړو:
(1)
درخانۍ چې د آدم خان مينه وه، نو د ده په بېلتون كي داسي نارې كوي:
ورانه خلقه ديو،پېري وهلې نه يم
چي د چا خبره نه اورم كڼه يم
آدم خان كوچ وكړ له ما لاړ شو
په آدم پسي په تور لېمه ړنده يم
(2)
درخانۍ چې خپل ديار په انتظار كي ناسته ده، خپله ژړا داسي تصويروي:
په دا نيم پلنگ يم ناسته
دغه نيم پلنگ مي تا و ته پرېښئ
هـر چې ته زلمى رانغلې آدم خانه
د اور بل وېښته مي ژاړي گوښى گوښى
د وصال په شپه چې درخانۍ او د دې محبوب آدم خان سره يوځاى دي، درسته شپه ويښ د ميني او محبت خبري سره كوي، خو دوى نه دي خبر سهار سو _ د درخانۍ د پلار يوې مېږي ناره وكړه، گويا د سهار اعلان يې خپور كړ وگورى چې درخانۍ په څه تاثر ناره پر كوي:
په كومي كي دي خوږ شه اى زما د بابا مېږي!!
سبا نه و، تا سبا كړ، دا شاهي آدم دي ويوست زما له غېږي
د دې مېرمني اشعار ټول ملي او له سپېڅلي ميني ډك دي چې د عامو او ملي پښتنو په خولو كي ډېر او پر ملي لحنو ويل كيږي او زيات شهرت لري. دا مېرمن هم د زمانې له ناوړو پيښو او د خپلوانو د جهل په اثر د ميني قرباني شوې او مرگ يې په ناكامۍ كي دى.
رحمان بابا د دې مېرمني زحمتونه داسي بيانوي:
درخانۍ په سل غمونو خداى اخته كړه
زه به ولي له تا زار كوم كه گورې
سرچينې
وېشنيزه:نوميالۍ پښتنې
دلشاد خاتون
مېرمن دلشاد خاتون د امير على لور او د امير حسن ماندينه وه، مېړه يې څو موده په بلخ كي حکومت كړى و. د شعر او شاعرى سره يې مينه درلوده او په خپله يې هم كله كله ښه خواږه خواږه اشعار ويل، په نثر كي يې ښه پوره لاس درلود. د دې آثار هم زموږ د نورو خويندو په شان د زمانې په لاس بر باد شوي دي. فقط دغه لاندي دوه مطلع يې لاس ته راغلي دي چې د نمونې په توگه يې دلته راوړو:
اشكى كه سر ز گوشهْ چشمم برون كند
بر روى من نشيند و د عوى خون كند
يادا:
حل شد از غم همه مشكل كه مرا در دل بود
جز غم عشق كه حل كردن آن مشكل بود
د افریقایي هیوادونو نوملړ
افریقا په انګلیسي Africa) له آسیا وروسته د نړۍ پرمخ دویمه لویه وچه ده چې ۳۰,۲۲۱,۵۳۲ کیلومتره مساحت او د ټولې کورې د وچې ۲۰,۳% برخه جوړوي. د افریقا لویه وچه د شمال نه تر سویله ۸۰۰۰ کیلومتره اوږدوالی او له ختیځ نه تر لویدیځه ۷۴۰۰ کیلومتره سور لري. د ۲۰۱۸م کال د معلوماتو پر آساس افریقا ۱,۲۷۵,۰۰۰,۰۰۰ وګړي لرل چې د ټولې نړۍ یو پر وومه برخه جوړوي, او همدارنګه یاده وچه ۶۱ خپلواک او نیمه خپلواکه هیوادونه لري.
باسک سیمه
باسک نیمه خپلواکه سیمه (باسک د اسپانیا نیمه خپلواکه سیمه) په باسکي ژبه Euskal Herria) د اطلس سمندر ترغاړی د فرانسي او اسپانیا ترمنځ نیمه خپلواکه سیمه ده.
انټيکولينرجيک
انټيکولينرجيک يا د کولينرجيک ضد هغو کيميايي مرکبونو ته وييل کېږي چې په مرکزي او پېرېفېريال عصبي سيستم کې د عصبي ټرانسمېټر اسيتيلکولين مخه نيسي. د داسې مرکبونو يوه بېلگه انټيکولينرجيک درمل ډايسايکلوويرين دی، خو يوه بله کلاسيکه بېلگه اټروپين درمل دی. انټيکولينرجيک درمل د اسيتيلکولين په رېسېپټرونو د اسيتيلکولين اغېزه د سيالي گرو انهېبېټرو يا مخنيونکو مرکبونو لخوا راټيټوي.
عبدالوهاب سرتېر
عبدالوهاب سرتېر (۱۳۲۸ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالي) (په انگرېزي: Abdul Wahab Sarter) د افغانستان يو پښتون شاعر او اديب دی.
مخينه
عبدالوهاب سرتېر د حاجي عبدالغني زوی، پر ۱۳۲۸ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ د موسی زيو په کلي کې زېږېدلی دی.
زده کړې
عبدالوهاب سرتېر خپلې زده کړې د سيد جمال الدين د ښوونې او روزنې په موسسه کې پای ته رسولې دي.
دندې
تر ۱۳۵۸ لمريز کال پورې په حبيبيې او استقلال لېسو کې د پښتوژبې او ادبياتو ښوونکی و. وروسته يې د افغانستان په راډيو ډلويزون کې پر کار پيل وکړ چې هلته د بېلابېلو خپرونو ليکونکی، ويونکی او چلوونکی و.وروسته يې د افغانستان په راډيو ټلويزيون کې په کار پيل وکړ  چې هلته دبېلابېلو خپرونوليکونکی ، ويونکی اوچلوونکی وو
چاپ شوي آثار
د عبدالوهاب سرتېر شعرونه له ۱۳۴۳ لمريز کال راهيسې د هېواد په مطبوعاتو کې خپرېږي. د نوموړي څو شعري ټولگې چاپ شوي چې په لاندې توگه دي.
نوموړی د ۱۹۹۳ زېږيز کال راپدېخوا په آلمان کې د پردېسۍ ژوند تېروي.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه: پښتانه شاعران وېشنيزه: پښتانه وېشنيزه: افغانان
گاليليو گاليلی
ګالیلیو ډي وینچنزیو بنایتي دو ګالیله (په ایټالیايي: [ɡaliˈlɛːo ɡaliˈlɛi] د ۱۵۶۴ د فبرورۍ ۱۵مه – د ۱۶۴۲ د جنورۍ ۸مه) چې عموما ګالیله یادېږي، یو ستوری پېژندونکی، فزیک‌پوه او انجنیر و چې کله ناکله د بحرالعلوم په صفت یادېږي او د اوسنۍ ایټالیا له پیزا سیمې سره یې تړاو درلود. ګالیله "د تجربوي ستورپوهنې پلار"، "د معاصر فزیک پلار"، "د علمي مېتود پلار" او "د معاصرو علومو پلار" بلل کېږي.
ګالیله د سرعت او شتاب، جاذبې او آزاد سقوط، د نسبیت اصل، سکون او د پورته اچول شوي څېز د حرکت په اړه څېړنې وکړې او همدا راز د تطبیقي علم او تکنالوژۍ په برخه کې یې هم کار وکړ او د رقاصې (ځوړند جسم) ځانګړنې او د "هایډروسټاټیک تعادلات" یې تشرېح کړل. ده ترموسکوپ او بېلابېلې پوځي قطب‌نماوې اختراع کړې او تلسکوپ یې د اسماني اجرامو د علمي تجربو لپاره وکاراوه. په هغه تجربوي ستورپوهنه کې چې ده پکې ونډه اخیستې، هغه د زهرې د پړاوونو تلسکوپي تایید، د مشتري د څلورو لویو سپوږمکیو مشاهده، د زحل د کړیو کتنه او د لمرداغونو تجزیه او تحلیل دي.
ګالیله د کوپرنیک د مرکزیت د نظریې (چې ځمکه په ورځني ډول څرخېږي او له لمره تاوېږي) علمي دفاع وکړه چې د کاتولیک کلیسا او ځینو ستورو پېژندونکو له مخالفت سره مخ شو. دغه موضوع په ۱۶۱۵ کال کې د روم د عقایدو تفتیش وڅېړله او ویې ویل چې د مرکزیت نظریه احمقانه، بې‌معنا او له بدعته ډکه ده، ځکه چې له مقدس کتاب سره په ټکر کې ده.
ګالیله وروسته وروسته په خپل کتاب "د نړۍ د دوو لویو نظامونو په اړه خبرې اترې" (۱۶۳۲) کې د خپلو نظرونو دفاع وکړه او داسې ښکارېده چې پر اتم اوربان پاپ برید کوي او په دې توګه پاپ او یسوعیان دواړه چې تر دې دمه یې د ګالیله ملاتړ کړی و، له ځانه پردي کوي. دی د عقایدو تفتیش محاکمه کړ، "په بدعت کلک تورن" وپېژندل شو او د خپلې خبرې بېرته اخیستو ته مجبور شو. ده خپل پاتې عمر په کورني بند کې تېر کړ. په دې موده کې یې "دوه نوي علوم" (۱۶۳۸) کتاب ولیکه چې تر ډېره د متحرکو اجسامو د علم او د موادو د استحکام په اړه و. همدا راز په دې موده کې یې هغه کارونه نچوړ کړل چې شاوخوا څلوېښت کاله وړاندې یې کړي وو.
د ژوند لومړني وختونه او کورنۍ
ګالیله د ۱۵۶۴ کال د فبرورۍ په ۱۵مه نېټه د ایټالیا په پیزا کې (چې هغه مهال د فلورانس د قلمرو یوه برخه وه) وزیږېد. دی د موسیقۍ د تیورېسټ، کمپوزر او غږوونکي وینچنزو ګالیله، او جولیا اماناتي چې په ۱۵۶۲ کال کې دواړو واده کړی و، د شپږو اولادونو په ډله کې تر ټولو مشر اولاد و. ګالیله په‌خپله یو ماهر لوټ‌غږوونکی (lutenist) شو او ډېر ژر یې له خپل پلار څخه ثابت اقتدار ته د شک په سترګه کتل زده کړل.
د ګالیله د پنځو وروڼو او خویندو په ډله کې درې یې ژوندي پاتې شول. تر ټولو ځوان یې مایکل‌آنجلو (Michelangelo) یا هم (Michelagnolo) و چې لوټ‌غږوونکی او کمپوزر و او د ژوند تر پایه یې د ګالیله مالي بار ته اوږه ورکړې وه. مایکل‌آنجلو خپلو اوښي‌ګانو ته (د ناوې د کور) هغه عادلانه برخه ورنه‌کړای شوه چې د ده پلار یې ژمنه ورکړې وه، هغوی وروسته هڅه وکړه چې د دغو برخو د اخیستو لپاره په قانوني حل‌لارو پسې وګرځي. مایکل‌آنجلو کله ناکله مجبورېده چې له ګالیله څخه د خپلو موسیقیايي هڅو او سفرونو د جاري ساتلو لپاره پور واخلي. دغه مالي بار ښايي د هغو اختراعاتو د پراختیا لپاره د ګالیله له لومړني تمایل سره مرسته کړې وي چې اضافي عاید په لاس ورکړي.
ګالیلیو ګالیله چې کله اته کلن و، کورنۍ یې فلورانس ته کډه وکړه. خو دی دوه کاله د موزیو ټډالډي (Muzio Tedaldi) تر پالنې لاندې پاتې شو. کله چې لس کلن و، له پیزا سیمې روان شو تر څو په فلورانس کې له خپلې کورنۍ سره یوځای شي، او هلته د جاکوپو بارګیني (Jacopo Borghini) تر سرپرستۍ لاندې و. ګالیله له ۱۵۷۵ څخه تر ۱۵۷۸ کال پورې د ولمبروسا (Vallombrosa) په کلیسا کې چې د فلورانس جنوب‌ختیځ ته شاوخوا ۳۰ کیلومتره لرې پرته ده، په منطق کې زده‌کړې وکړې.
زده کړې
د گاليليو گاليلی پلار گاليليو ته په کور کې سبق ورکاوه ، او تر هغه ېې کور کې ورباندې تعليم وکړ تر څو ېې دی د پوهنتون تر کچې لوړو زده کړو ته د وللمبروسه کلوسټر پوهنتون ته ورساو. وروسته له څلورو کالو د پوهنتون نه ده له ځان سره پتېيلې وه چې دی به مونک کېږي. پلار ېې د ده له اند سره همغږی نه و او نه ېې غوښتل چې گاليليو گاليلی د مونکانو تر اغېزې راشي نو ېې د هغه ځای نه کډه وکړه. پلار ېې غوښتل چې گاليليو لکه د عامو وگړو په څېر د خپل د گټې خاوند اوسي او دده پوهې ته ېې چې کتل نو ورته به ېې وېل چې بايد ډاکټر شي.
همداسې په کال 1581 کې گاليليو گاليلی د پيسا په پوهنتون کې ېې ځانته د طب په څانگه کې ځای ترلاسه کړاو په ډاکټري ېې پېل وکړ، که څه هم ده خپلې زده کړې پېل کړې وې خو د ډاکټري سره ېې پزړه پورتيا نه وه او ورځ په ورځ ېې د شمېرپوهنې سره مينه زياتېده. يوه ورځ دی د کاتېدرال کليسا کې ناست و چې ېې د کليسا په يوه څراغ سترگې ولږېدې چې ځوړند و او گرچاپېره تاوېده.
ښاري انجنيري
ښاري انجنيري يا سېول انجنيري (انگرېزي: Civil engineering) د انجنيري مسلک له بنسټیزو څانگو څخه گڼل کیږي. سیول انجنیري د مختلفو مدني او صنعتي ودانیو او بناو د مطالعي ،‌‌ ډیزاین، سروي او پلي کیدلو دنده په غاړه لري.
گاليليو گاليلی
سرچينې او ياداښتونه
وېشنيزه:ايټالوي فيلسوفان
ښاري انجنيري
مختلفي صنعتي او مدني ودانۍ، سړک، پل، د ریل پټلۍ، د اوبو ذخیري، د ساحي جیو تخنیکې او جیودیزکي سروي او نور د سیول انجنیري د بحث او څیړني اساسي ټکي تشکیلوي.
او یا هم په بل عبارت :
سیول انجنیري د انجنیري علم له بنسټیزو څانگو څخه گڼل کیږي چې د فزیکي قوانینو، ریاضیکې معادلو او میخانک (Theories of Mechanics)څخه په گټه اخیستنې سره د بیلا بیلو مدنې ودانیو، بندونو ،پلونو، تونلونو،سړکونو او نورو ساختمانونو د  ډیزاین ،ساختمان او ساتنې دنده په غاړه لري
سیول انجنیران له موجوده منابعو ( لکه سرمایه،مواد ،بشري قوه او نورو ) څخه په گټه اخیستنې سره زیار باسې چې ساختمانې پروژه په ټاکلې موده کې د لگښتونو کمښت، چاپیریال ساتني،او فزیکې زیانونو له منځه وړلو په پام کې نیولو سره په ښه توگه بشپړه او گټه اخیستنې ته وسپاري
سرچينې
وېشنيزه:انجنیري وېشنيزه:سیول انجنیري
حيات الله گهيځ
حيات الله گهيځ له نن نه ۲۸ كاله دمخه د ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالۍ په روعانو كې د ارواښاد عبدالهادي په كاله كې وزېږېد.
زده كړې
لوموړنۍ زده كړې يې د پېښور په حضرت بابا ښوونځي كې چې سربندته نېږدې دى كړي او وروسته بيا هېواد ته راستون شو او په ۱۳۷۹ لمريز كال يې د دولسم ټولگي برى ليك د خپلې سيمې له حصارك مزينې لېسې نه  كانكور له لارې د كرنې پوهنځي ته بريالى شو او پر ۱۳۸۳ لمريز يې پاى ته ورسولو. گهيځ د لېسې او پوهنتون ترڅنگ يو شمېر ديني كتابونه هم لوستي.
نوموړى لكه دنورو هغو له پوهنتون نه تر فراغت وروسته له خپل مسلك لرې پاتې شوى او خبريالۍ ته يې ملا تړلې چې څه موده يې پژواك خبري اژانـس او مينې مجلې سره كار كړى او دمگړۍ ته د ننگرهار ټولنيز مركز _ ميډيوټيك لخوا د خپرېدونكې مجلې (نننى افغانستان) مرستيالي په غاړه لري. دى لا په دولسم ټولگي كې وو چې د شعر له ښاپېرۍ سره يې يارانه واچوله او د عمر له پخوالي سره يې دغه يارانه لا پسې پخه شوه، او اوس، خو هغه د چا خبره د ځوانو شاعرانو په سر لارو كې حسابېږي. گهيځ تر دا مهال بلا شاعري كړې چې يو ټولگه يې سمدستي د چاپ لارې څاري.
باندنۍ تړنې
وېشنيزه:پښتانه شاعران وېشنيزه:پښتانه
سارایوو
سارایوو یاهم (سارایو) د بوسنیا او هرزګوینا هیواد پلازمینه ده.
ګلاب اډینه
ګلاب اډینه، چې اصلي د ګلاب مستان په نامه پیژندل شوی (د نومبر په 13 ، 1943 ، تهران کې زیږیدلی) یو ایراني فلم ، تیاتر او ټلویزیون اداکار دی.
کلېمنټ اتلي
کلېمنټ ریچارد اتلي، لومړی ایرل (زړور سرتېری) اتلي، د جورابو د بند د اتلولۍ نښان (Knight of the Garter)، د وړتیا نښان (Order of Merit)، د اتلانو د ویاړ نښان (Order of the Companions of Honour)، د بریتانیا د خصوصي شورا ویاړ (Privy Council)، )، د شاهي ټولنې یاور (Fellow of the Royal Society) درلودونکی (د ۱۸۸۳ ز کال د جنوري له ۳ نه د ۱۹۶۷ ز کال د اکتوبر تر ۸ مې پورې) یو بریتانوي سیاستوال و چې له ۱۹۴۵ ز کال نه تر ۱۹۵۱ ز کال پورې یې د بریتانیا د لومړي وزیر په توګه او د ۱۹۳۵ ز کال نه تر ۱۹۵۵ ز کال پورې یې د کارګر ګوند د مشر په توګه دنده ترسره کړې ده. نوموړی د چرچل تر واک لاندې د جګړې پر مهال د ائتلافي حکومت د لومړي وزیر مرستیال و او دوه ځله یې د اپوزیسیون د مشر په توګه  له ۱۹۳۵ ز کال نه تر ۱۹۴۰ زکال پورې او له ۹۱۵۱ز کال نه تر ۱۹۵۵ ز کال پورې خدمت ترسره کړی دی.
داريفېناسين
داريفېناسين (په انگرېزي: Darifenacin) (سوداگريز نوم اېنابلېکس (Enablex) په امريکا او کاناډا کې، ايمسېلېکس (Emselex) په اروپا کې) د متيازڅک ناروغۍ په درملنه کې کارېږي. دا درمل د نووارټيس لخوا مارکېټ ته راوتل، خو په ۲۰۱۰ کال کې د دغه شرکت نه د خرڅولو حقوق واخيستل شول او وارنر چيلکوټ شرکت باندې په ۴۰۰ ميليونه ډالره وپلورل شول.
کلېمنټ اتلي
اتلي د لوړې متوسطې طبقې په کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې او د لندن د یوه شتمن وکیل زوی و. نوموړی د هیلي بیري د کالج په عامه ښوونځي او په اکسفورډ پوهنتون کې له زده کړو وروسته، د مدافع وکیل په توګه کار وکړ. د هغه رضاکارانه کار چې نوموړي د لندن په ختیځ کې ترسره کړ، نوموړی یې د بې وزلۍ له حالت سره مخامخ کړ چې وروسته یې د هغه سیاسي لیدلوری کیڼ اړخ ته بدل کړ. هغه خپله حقوقي دنده پرېښوده او د خپلواک کارګر ګوند سره یوځای شو او د لندن د اقتصاد په پوهنځي کې یې لیکچر پیل کړ. په لومړۍ نړیواله جګړه کې د افسر په توګه د خدمت له امله، د هغه په دنده کې ځنډ راغی. هغه په ۱۹۱۹ ز کال کې د سټیپني ښاروال شو او په ۱۹۲۲ ز کال کې د لایم هاوز په استازیتوب د پارلمان غړی وټاکل شو. په ۱۹۲۴ ز کال کې اتلي د رامسي مکډونالډ په مشرۍ د لومړي لږه کي کارګر ګوند په حکومت کې دنده ترسره کړه او بیا یې د مکډونالډ د دویم لږه کي حکومت په اوږدو کې (۱۹۲۹ – ۱۹۳۱ز) په کابینې کې غړیتوب ترلاسه کړ. په ۱۹۳۱ ز کال کې د کارګرانو د سختې ماتې پر مهال د خپلې چوکۍ د ساتلو وروسته، نوموړي د ګوند د مرستیال مشر په توګه و ټاکل شو. په ۱۹۳۵ ز کال کې د کارګر ګوند مشر وټاکل شو او په لومړيو کې یې د آرامتیا پلوي کوله او په وسلو باندې د بریتانیا د بیا سمبالښت پر وړاندې ودرېد. هغه د دویمې نړیوالې جګړې په درشل کې د هټلر او موسولیني سره د نیول چمبرلین د آرامتیا د سیاست پروړاندې نیوکه وکړه. اتلي په ۱۹۴۰ ز کال کې کارګر ګوند د جګړې پر مهال په ائتلافي حکومت کې ګډ کړ او د وینسټن چرچل تر مشرۍ لاندې یې په پیل کې د کابینې د لوی غړي په توګه او او بیا له ۱۹۴۲ ز کال نه وروسته  د لومړي وزیر د مرستیال په توګه دنده ترسره کړه.
داريفېناسين
داريفېناسين د انټيکولينرجيک درملو د انټي موسکورينيک له ډلې شمېرل کېږي.
کلېمنټ اتلي
ائتلاف د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته ړنګ  شو او اتلي د ۱۹۴۵ ز کال په عمومي ټاکنو کې د کارګر ګوند لویې بریا ته ورساوه.، چې د کارګر ګوند لومړی اکثریت حکومت یې را منځ ته کړ. د اقتصادي مدیریت لپاره د هغه د حکومت د کېنزي لیدلوري موخه دا وه چې په هېواد کې بشپړه ګومارنه، مختلط اقتصاد او د دولت له لوري د ټولنیزو چوپړتیاوو پراخ سیستم را منځ ته کړي. د دې موخو لپاره، حکومت د عامه خدماتو او لویو صنعتونو ملي کول پیل کړل او پراخ ټولنیز اصلاحات، لکه: د ۱۹۴۶ز  کال د ملي بیمې د قانون، د ملي مرستې د قانون یې تصویب،  په ۱۹۴۸ کال کې د ملي روغتیا د چوپړتیاوو را منځ ته کول او د عامه کورونو د جوړولو لپاره د عامه سبسایډي پراخول یې پلي کړل. د نوموړي حکومت د سوداګرۍ د اتحادیې قانون، د کار اصول او د ماشومانو کار هم اصلاح کړل. د ملي پارکونو سیسټم یې رامنځ ته کړ، د ۱۹۴۶ ز کال نويو ښارګوټو قانون یې تصویب کړ او د ښارونو او هېواد د پلان سیسټم یې رامنځ ته کړ.
داريفېناسين
وېشنيزه:درمل
کلېمنټ اتلي
اتلي بهرنۍ پالیسي ارنسټ بیوین ته و سپارله، خو د هند له تجزیې (۱۹۴۷ز)، د برما او سیلون له خپلواکۍ او د فلسطین او ترانس اردن (د ختیځ اردن امارت) د بریتانوي واکونو د منحل کېدو مشري یې وکړه. هغه او بیون متحده ایالات وهڅول چې په سړه جګړه کې پراخه ونډه ولوبوي، نوموړي چې په یونان کې د پوځي لاس وهنې توان نه درلود، نو په ​​واشنګټن یې غږ وکړ چې هلته د کمونیستانو د پرمختګ مخه و نیسي، چې دې کار د ترومن نظریات منځ ته راوړل. نوموړي د امریکا په پیسو د لوېدیځې اروپا د بیا رغوني لپاره د مارشال له پلان نه ملاتړ وکړ او د شوروي بلاک پر وړاندې یې په ۱۹۴۹ ز کال کې د ناټو پوځي اتحاد ته پراختیا ورکړه. وروسته له هغه چې کارګر ګوند د ۱۹۵۰ز کال په عمومي ټاکنو کې په لږ توپیر سره بریالی شو، هغه د کوریا جګړې ته بریتانوي سرتېري واستول.
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته، اتلي ته له افلاس سره مخامخ هېواد په میراث پاتې شوی و چې د خوراکي توکو، کور او سرچینو له کمښت سره لاس او ګرېوان و. د نوموړي د ټولنیزو اصلاحاتو او اقتصادي پروګرامونو تر څنګ، دې کړووانو او  د پیسو تکراري ناورینونو او د متحده ایالاتو په مرستو پورې محدودیت د هغه د لومړي دورې په اوږدو کې دوام درلود. د ۱۹۵۱ز کال  په عمومي ټاکنو کې د هغه ګوند د محافظه کارانو له خوا په لږ تو پیر ماتې وخوړه. نوموړی د کارګر ګوند د مشر په توګه دندې ته دوام ورکړ، خو د ۱۹۵۵ ز کال په ټاکنو کې له بایللو وروسته تقاعد شو او د اعیانو مجلس ته ولاړ. هغه په ۱۹۶۷ز کال کې مړ شو. په عامه بڼه، هغه معتدل او ساده ښکارېده، خو د پردې تر شا د هغه ژوره پوهه، خاموش چلند، رښتینې لیدنه او عمل قاطع ثابت شوي ‌دي. اتلي چې ډېری وختونه د بریتانیې د لویو لومړیو وزیرانو نه ګڼل کېږي، د پوهانو تر منځ یې شهرت وده کړې ده او د عصري هوسا دولت د جوړولو او په سړه جګړه کې د جوزف سټالین په وړاندې د ائتلاف په را منځ ته کولو کې د هغه ښکېلتیا ستایل کېږي. هغه د بریتانیې په تاریخ کې د کارګر ګوند تر ټولو اوږد مهاله مشر پاتې شوی.
د ژوند لومړي کلونه او زده کړې
د اټلي د ۱۸۸۳ ز کال د جنورۍ په ۳ مه نېټه په پوټني، سوري کې (چې اوس د لندن برخه ده) د یوې لوړې متوسطې طبقې په کورنۍ کې زېږېدلی، چې د اتو ماشومانو له ډلې نه اووم دی. پلار یې هنري اتلي (۱۸۴۱ – ۱۹۰۸ز) یو وکیل و او مور یې ایلن بریوری واټسن (۱۸۴۷ – ۱۹۲۰) د توماس سیمونس واټسن، د لندن د هنر اتحادیې د منشي لور وه. د نوموړي مور او پلار "د انګلیسي کلیسا ژمن پیروان" وو چې هر سهار یې دعاګانې او روحاني سرودونه ویل.
اتلي په دوه پوړیزه کلا (ویلا) کې لوی شوی، چې یو لوی باغ او د ټینس ډګر یې او دری کارګران او یو باغبان یې درلود. د هغه پلار چې یو سیاسي لیبرال و، د کورنۍ ګټې یې د ژرندې او د بېر له تولید نه په میراث کې ترلاسه کړې وې او د ډروسس په حقوقي شرکت کې یو لوړ پوړی شریک و، د انګلستان او ویلز د قانون د ټولنې د رئیس په توګه یې د یوې مودې لپاره خدمت وکړ. نوموړي په ۱۸۹۸ ز کال کې د ایسېکس په تروپ لي سوکېن سیمه کې کې د ۲۰۰ جریبه (۸۱ هکتاره) ملکیت وپېرله. اتلي په نهه کلنۍ کې د هارتفورډشیر په نارتاو سیمه کې د هلکانو د چمتووالي ښوونځي ته واستول شو. هغه له خپلو وروڼو وروسته په ۱۸۹۶ ز کال کې د هیليبري کالج ته ولاړ، چې په هغه ځای کې نوموړی یو متوسط ​​زده کوونکي و. هغه د خپل کورني ښوونکي فریډریک ویب هیډلي د ډاروین پلوه نظریاتو تراغېز لاندې راغلی و او په ۱۸۹۹ ز کال کې یې د ښوونځي په مجله کې د لندن په اعتصاب کوونکو ټکسي چلوونکو باندې نیوکه خپره کړه او وړاندوېنه یې وکړه چې دوی به ډېر ژر "د خپلو کرایو لپاره سواګري وکړي".
اتلي بیا په اېنر ټمپل (د وکیلانو ټولنه) کې د مدافع وکیل په توګه وروزل شو او د ۱۹۰۶ ز کال په مارچ کې د مدافع وکیلانو ډلې ته وبلل شو. هغه د خپل پلار په حقوقي شرکت، ډروسز او اتلي کې د یو څه وخت لپاره کار وکړ، خو له کار نه یې خوند وانخیست او د حقوقي مسلک په برخه کې د بریالیتوب لپاره کومه ځانګړې هیله نه درلوده. هغه د فلیټ کلپ لپاره چې د لیګ غړی نه و، فوټبال هم لوبولی دی.
د اتلي پلار په ۱۹۰۸ ز کال کې له نړۍ نه سترګې پټې کړې او د ۷۵۳۹۴ پونډ په ارزښت (په ۲۰۲۰ ز کال کې له ۸۰۵۷۸۸۰ سره برابر) یې د میراث وصیت پرېښود.
لومړۍ تجربه
نوموړي په ۱۹۰۶ ز کال کې په هیلیبري هاوز کې، چې د لندن په ختیځ سټیپني کې د کارکوونکو هلکانو لپاره یو خیریه بنست و او د هغه د پخواني ښوونځي له خوا پرمخ وړل کېده، د رضاکار په توګه دنده پیل کړه او د ۱۹۰۷ ز کال نه تر ۱۹۰۹ز کال پورې یې د بنسټ د مدیر په توګه دنده ترسره کړه. تر هغه وخته پورې، د نوموړي سیاسي لیدلوری ډېر محافظه کار و، خو وروسته د هغه ټکان له امله چې نوموړي د بې وزلۍ او محرومیت له امله د کوڅو د ماشومانو سره د کار په اوږدو کې ولید، دې پایلې ته ورسېد چې شخصي خیرات هېڅکله بیوزلي نشي را کمولای. یوازې د دولت له خوا مستقیم ګام او د عاید بیا وېش ژور اغېز درلودلای شي. دې کار یو داسې بهیر رامنځ ته کړ چې نوموړي سوسیالیزم واوښت. په ۱۹۰۸ ز کال کې هغه د خپلواک کارګر ګوند سره یوځای شو او په سیمه ییز سیاست کې فعال شو. نوموړی په ۱۹۰۹ ز کال کې، د سټیپني بورو د شورا لپاره د ګوند د نوماند په توګه په خپلو لومړیو ټاکنو کې له ناکامۍ سره مخامخ شو.
نوموړي په ۱۹۰۹ ز کال کې د ټوینبي هال سره د منشي په توګه له دندې نه مخکې، د بیټریس ویب لپاره د سکرتر په توګه د لنډ وخت لپاره دنده ترسره کړه .هغه د لږه کیو بېوزله وګړو د راپور د مشهورولو لپاره د ویب پاڼې د کمپاین لپاره کار کاوه، ځکه چې هغه د فابیان په سوسیالیستي کړیو کې خورا کارنده کس و، چې په دې ځای کې هغه له ډېرو سیاسي ټولنو - لیبرال، محافظه کار او سوسیالیست - نه لیدنه وکړه، ترڅو نظریات تشرېح او مشهور کړي او د کمپاین لپاره غوره استادان وګوماري. هغه په ۱۹۱۱ ز کال کې د انګلستان د حکومت له خوا د "رسمي تشرېح کوونکي" په توګه وګومارل شو – ترڅو د هېواد ګوټ ګوټ ته سفر وکړي او د خزانې د وزیر ډیوېډ لویډ جورج د ملي بیمې قانون خلکو ته تشرېح کړي. د دې کال په دوبي کې هغه په بایسکل سره ایسېکس او سومرسیټ ته سفر وکړ، ترڅو په عامه غونډو کې نوموړی قانون تشرېح کړي. نوموړي یو کال وروسته د لندن د اقتصاد په پوهنځۍ کې استاد شو، چې ټولنیز علوم او عامه اداره یې تدریس کوله.
مطيع الله توراب
مطيع الله توراب د لوې پکتیا نه د پښتو ژبې ډېر ځلېدونکی شاعر دی. نوموړی له کلونو راهیسې په پښتو ژبه شعرونه لیکې او همدارنګه د سپین بغاوت په نوم شعري ټولګه هم لري.
وېشنيزه:پښتانه شاعران
غزنويان
د غزنويانو سترواکي د ترکي مملوک نسب يوې پارسي شوې مسلمانې کورنۍ واکمني وه، له ۹۷۷ز کال نه تر ۱۱۸۶ز کال پورې يې په خپلو پراخو سيمو حکومت وکړ چې د ايران، افغانستان، د ماوراء النهر ډېره برخه او د هندي لويې وچې شمال لوېدیځې برخې په کې شاملې وې. کله چې د سبکتګين خسر البتګين مړ شو، سبکتګين يې د ځای ناستي په توګه وټاکل شو او د غزنوي سترواکۍ بنسټ يې کېښود، البتګين په لوی خراسان کې د هندوکش شمال لور ته د بلخ اوسېدونکی او د ساماني سترواکۍ پخوانی قوماندان و.
د الازهر پوهنتون
تاريخ
په ۴۰۴ س. کال کې د الجزاير حاکم ابن العزيز يو جومات پيل کړ او د ازهر مدرسين يې نوموړي جومات ته ولېږدول. بيا وروسته صلاح الدين ايوبي هغه بند کړ چې تقريباً ۲۶۰ کاله د تدريس کار په هغې کې وځنډېده. د الملک الظاهر بيبرس، امير عزيز الدين، ايدمر اعلی په وختونو کې د ازهر ماڼۍ بيا ورغول شوه او د هغې حقوق او اوقاف دوهم ځل ورکړل شول.
لومړنۍ زده کړې
په الازهر پوهنتون کې د لومړنيو زده کړو وخت څلور کاله ؤ او دا لاندې مضامين پکې ښودل کېدل:
غزنويان
د سبکتګين زوی محمد غزنوي له ساماني سترواکۍ نه خپلواکي اعلان کړه او غزنوي سترواکي يې په ختيځ کې تر امو سيند، سيند تر سيند او هند سمندر او په لوېديځ کې تر ری او همدان پورې پراخه کړه. د لومړي مسعود د واکمنۍ پر مهال د دندناقان له جګړې وروسته غزنوي واکمنۍ په لوېديځ کې د ډېرو سیمو واکمني د سلجوقيانو سترواکۍ په وړاندې وبايللې، په دې ډول د دوی واکمني تر اوسني افغانستان، پاکستان (پنجاب او بلوچستان) پورې محدوده شوه. په ۱۱۵۱ز کال کې سلطان بهرام شاه د غوريانو د پاچا علاء الدين حسين په وړاندې غزني وبايله.
د الازهر پوهنتون
دويمې زده کړې
په الازهر کې د دويمو زده کړو وخت پينځه کاله و او دا لاندې مضامين پکې ښودل کېدل:
غزنويان
د واک تر لاسه کول
د ساماني سترواکۍ د ترکي مريانو د سرتېرو له منځه دوه پوځي کورنيو سر راپورته کړ، يوه د سيمجوریانو او بله د غزنويانو وه، دا دواړه په پايله کې د سامانيانو لپاره ناورين زېږونکې ثابتې شوې. سيمجوريانو د خراسان په ختيځه سيمه کوهستان کې ځمکې تر لاسه کړې. په ۹۶۱ز کال کې د لومړي عبدالمالک له مړينې وروسته د سامانيانو پوځي قوماندانانو هر يو البتګين او ابو الحسن سيمجوري د اميرانو په ټاکلو سره چې دوی پرې اغېز درلود، د خراسان او د ساماني سترواکۍ د واک تر لاسه کولو لپاره سيالي کوله. د عبدالمالک مړينې د هغه د وروڼو تر منځ د ځایناستۍ بحران رامنځ ته کړ. په دربار کې يوې ډلې چې د کاتبانو د سړو له خوا رامنځ ته شوې وه –ملکي وزيران، نه ترکي پوځي قوماندانان – د ساماني تخت لپاره د الپتګين نوماندي رد کړه. د هغه پر ځای لومړی منصور وټاکل شو او الپتګين په ډېر احتياط سره هندوکش ته ولاړ، هلته يې غزني ونيو او د سامانيانو تر واکمنۍ لاندې په دې ښار کې واکمن شو. سيمجوريانو د امو سيند په سويل کې د خراسان له واکمنۍ نه برخمن وو، خو د ايرانيانو د درېيمې سترې واکمنۍ د بويه سترواکۍ تر سخت فشار لاندې وو، دوی ونه شول کولای چې د سامانيانو له سقوط او د غزنويانو له واکمنېدو نه بريالي راووځي.
د الازهر پوهنتون
لوړې زده کړې
په الازهر کې د لوړو زده کړو موده څلور کاله وه او په درې گونو پوهنځيو وېشل شوي و:
د حربي ژبې پوهنځی
د حربي ژبې په پوهنځي کې دغه لاندې مضامين ښودل کېدل:
غزنويان
د واک تر لاسه کول
د دربار د وزارتي مشرانو نه د وفاداريو د بدلولو په مرسته د تاج او تخت د تر لاسه کولو لپاره د ترکي مريانو پوځي قوماندانانو هڅو هم د سامانيانو زوال ثابت او هم چټک کړ. د سامانيانو کمزورۍ د ماوراء النهر قرلقيان ځان ته راجلب کړ، دوی ترکان وو چې په ورستیو کې يې اسلام منلی و. دوی په ۹۹۲ز کال کې بخارا ونيوله او په ماوراء النهر کې يې قراخانیان خانات رامنځ ته کړ.
په ۹۶۳ز کال کې د الپتګين له مړينې وروسته، لومړی ابو اسحاق ابراهيم او له هغه وروسته د هغه مريي سبکتګين پر تخت کېناست. د سبکتګين زوی محمود غزنوي له قراخانيانو خانات سره تړون وکړ چې پر بنسټ يې د امو سيند د دواړو تر منځ شريکه پوله وپېژندل شوه.
د الازهر پوهنتون
د حقوقو پوهنځی
په دغه پوهنځي کې لانديني مضامين ښودل کېدل او کله چې زده کوونکي په برياليتوب سره د دغه پوهنځي نه فارغېدل نو بيا په اسلامي حقوقو کې يې بريليکونه ترلاسه کول:
غزنويان
سبکتګين
سبکتګين چې د الپتګين زوم  او د غزنوي سترواکۍ بنسټ اېښودونکی و، د اوسني افغانستان د ډېرو سیمو او اوسني پاکستان د يوې برخې په ګډون د لاويک او کابل شاهي سيمو په نيولو سره يې د خپلې واکمنۍ په پراخولو پيل وکړ. د شپاړسمې پېړۍ پارسي تاريخ پوهې فرشتې په وينا د سبکتګين نسب تر ساساني پاچايانو پورې رسېږي: «سبکتګين د جوکان، هغه د کزل حکم، هغه د کزل ارسلان، هغه د فيروز، هغه د يزدجرد زوی و چې د پارس پاچا و»، خو اوسني تاريخ پوهان باور لري چې  دا د نوموړي له خوا يوه هڅه وه چې ځان د پارس له زوړ تاریخ سره وتړي.
د الازهر پوهنتون
د ديني اصولو پوهنځی
د دغه پوهنځي فارغانو ته د الهياتو په برخه کې لوړ بريليک ورکول کېږي او همداشان په دغه پوهنځي کې دا لاندې مضامين ښودل کېږي:
غزنويان
سبکتګين
د سبکتګين له مړينې وروسته د هغه زوی اسماعيل د لنډې مودې لپاره پر تخت کېناست، خو هغه په ۹۹۸ز کال کې د غزني د جګړې پر مهال د محمود له خوا له ماتې سره مخامخ او ونيول شو.
د الازهر پوهنتون
د الازهر اوسنۍ فاکولتۍ
دم مهال په الازهر پوهنتون کې لوړې زده کړې په لاندې پوهنځيو وېشل شوي:
غزنويان
د سبکتګين زوی محمود
د سبکتګين بل زوی محمود په ۹۹۷ز کال کې واکمني تر لاسه کړه، غزني او غزنوي سترواکي د تل لپاره تر هغه پورې وتړل شول. هغه د ساماني او شاهي سيمو نېواک بشپړ کړ، همدا راز د ملتان، سيند اسماعيلي پاچاهي يې هم ونيوله، دغه شان د ال بويه سيمې يې هم په خپل واک کې راوستې. د محمود واکمني په هر حساب يو زرين پړاو او د غزنوي سترواکۍ لوړ پير و. محمود د شمالي هند پر لور اولس سفرونه وکړل، تر څو هلته خپله واکمني جوړه کړي او د خپلې سترواکۍ تر اغېز لاندې دولتونه رامنځته کړي. د هغه د بريدونو په پايله کې ډېر لوټ او تالان هم رامنځ ته شو. هغه له ری نه تر ثمرقند، له کسپين بحېرې نه تر جمنا پورې د خپلې واکمنۍ پولې پراخه کړې.
د الازهر پوهنتون
د الازهر اوسنۍ فاکولتۍ
وېشنيزه:پوهنتونونه وېشنيزه:مصري پوهنتونونه
غزنويان
د سبکتګين زوی محمود
د محمود د واکمنۍ په پير کې (۹۹۷-۱۰۳۰) غزنويانو په ۱۰۲۷ز کال کې په خراسان کې له فرغانې سره نژدې څلور زره ترکمني کورنۍ ځای پر ځای کړې، له دې امله چې ترکمنانو په ګاونډيو مېشت ځايونو بريدونه کول، د طوس والي ابو الحارث ارسلان جاديحاب د دوی پر ضد پوځي بريدونه تر سره کړل. ترکمنانو ماتې وخوړه او په ګاونډيو سيمو کې خپاره شول. بيا هم، په ۱۰۳۳ز کال کې د غزنويانو والي طاش فراش پنځه ترکمن مشران پر خراسان دبريدونو له کبله ووژل.
پر هند د محمود د لښکرکشيو پر مهال غزني ته راوړل شوې شتمنۍ خورا زياتې وې او معاصر تاريخ پوهان، د بېلګې په ډول: ابو الفضل، بيهقي، فردوسي) د پلازمېنې ښايست ځلانده او له ادب او علم نه دسوبمن(فاتح) د سخي ملاتړ انځور وړاندې کوي. محمود په ۱۰۳۰ز کال کې مړ شو.
ملا مشک عالم
ملا مشک عالم دافغانستان د تاريخ هغه باب دی چې په لوستلو يې هر لوستونكي انسان د حق دسپينې لارې لاروي شي،قدرتي خبره دي چي دگران وطن نوميالي هر يو په خپله د اتلولي او نوميالي يو منور مينار دی چې رنگيني يې د تاريخ دنيا لور په لور منوره ساتلي دي ،ولې غازي ملامشك عالم نه تنها دا چي د اتلولي د ميدان شهسوار وو بلكي د علم،ادب،پوهي،تقوي او مبلغ په غوره اوصافو باندي موصوف وو،
مخینه
نامتو ملي اتل، دیني عالم، پر ازادۍ مین ستر مجاهد او په افغان ملت کې منلي او ویاړلي څېره ملا دین محمد اندړ، چې په ملا مشک عالم مشهور وو په کال ۱۱۶۹هـ ش یا ۱۷۹۰ م کې د غزني ولایت د اندړو ولسوالۍ د ګنډیر(ګنده هیر) په کلې کې نړۍ ته سترګې وغړولې، نوموړي په قومي لحاظ د اندړو سترقوم د لکڼخېلو څانګې پوري اړه لرله. یاد نومیالي خپلې لومړنۍ زده کړې، چې پکې فقه او عقاید شامل وو، له ملا محمد وزیر کاکړ څخه وکړې او بیا د دوو کلونو لپاره لغمان ته ولاړ، هلته د مشهور عالم ملا عبدالحکیم شاګرد شو، او څو ځلې پيښور ته ولاړ او هلته یې له عبدالمالک اخند زاده څخه د قرآن عظیم الشان حفظ شروع کړ. له دیني زده کړو څخه وروسته نوموړي یوه دیني مدرسه جوړه کړه، چې دهېواد بېلا بېلو ولا یتونو لکه لوګر، غزني، وردګو، زابل، قندهار، ننګرهار، او نورو شاو خوا سیمو څخه پکې زیاتو طالبانو دیني زده کړې کولې.
ملي حیثیت
ملا صاحب د افغانستان په ولسونو په ځانګړي ډول په غلجې قوم کې ډېر قدرت او نفوذ کړی وو، په  دې توګه د سیمې یو ځواکمن او منلی شخص وو، چې د ملت تر څنګ د  حکومتي چارواکو لپاره هم د درنښت وړ وو، پخپله امیر شېرعلي خان  نوموړي ته ډېر درناوی لرل او دربار ته به یې ور غوښتل، همدا رنګه عصمت الله خان چې د امیر شېر علي خان  وزیر او په خټه غلجی وو، هم ملا صاحب ته ډېر درناوی لرل او آن مرید یې وو، پیاده به د ملا صاحب کورته ورتلل او نوموړی یې د خپل بخت، برکت او بریا عامل ګڼل. همدارنګه یاد نومیالي د هېواد د بېلا بېلو ولسونو په منځ کې هم ځانګړی ځای لرل.
مړینه
نوموړی په کال ۱۸۸۶م کې وفات شو او د غزني ولایت د اندړو ولسوالۍ د ګنډه هیر په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
په چاپېریال باندې د غوښې د تولید اغېز
په چاپېریال باندې د غوښې د تولید اغېز د نړۍ په بېلابېلو برخو کې په لوړه کچه د کرنیزو دودونو د توپیر له کبله متفاوت دی. دا ثابته شوې ده چې ټولې کرنیزې چارې په چاپېریال باندې خپلې بېلابېلې اغېزې اچوي. ځینې هغه چاپېریالي اغېزې چې د غوښې له تولید سره تړلې دي، له ککړتیا، د فوسیلي سوَن توکو په کارولو سره د شین کوریز ګاز د خپراوي، د حیواناتو په واسطه د میتان ګاز، په اوبو ورګډېدونکي کثافات او د اوبو او ځمکې له مصرفولو څخه عبارت دي. غوښه د بېلابېلو مېتودونو له لارې تر لاسه کېږي، چې عضوي باغداري، په ازاده کچه کرنه او پ صنعتي مالداري (لکه د چرګانو او غوایانو فارمونه)، معیشتي کرنه، ښکار او کب نیونه پکې شامل دي.
غوښه د استوګنې د تنوع د له منځته تللو د بحران یو له اصلي عواملو څخه شمېرل کېږي. د د ۲۰۱۹ز کال د ارزونې راپور دا موندلې ده چې صنعتي کرنه او له حد نه زیاته کب نیونه د انقراض یواځیني عوامل دي، چې په څنګ کې یې د غوښې او لبنیاتو صنایع هم یوه اساسي اغېزه لري. د ملګرو ملتونو د خوړو او زراعت د موسسې (FAO) د ۲۰۰۶ز کال د مالدارۍ په اوږده سیوري نومي راپور کې داسې څرګنده کړې ده چې "د مالدارۍ سکتور په زیات شمېر اېکوسېستمونو باندې او په ټوله کې زموژ په سیاره باندې په لویه پیمانه فشار اچوونکی دی. په نړیواله کچه یاد سکتور د شین کوریزو ګازونو (GHG) سرچینه او د استوګنې د تنوع د له منځه تللو یو له مخکښو سببي عواملو څخه شمېرل کېږي او په پرمختللو او مخ پر ودې هېوادونو کې ښایي د اوبو د ککړتیا له اصلي سرچینو څخه وي.
څړځایونه له کنګل څخه د خلاصې ځمکنۍ سطحې ۲۶ سلنه جوړوي، او د حیواناتو د خوراکي محصولاتو تولید د ټولې کرنې وړ ځمکې یو پر دریمه برخه یا د کرنې لپاره د کارېدونکې ځمکې ۷۵ سلنه کاروي. د خوړو نړیوال سېستم د نړۍ په کچه له طبیعت سره د بشر د اړیکې سره په تړاو د شین کوریزو ګازونو  د خپراوي (GHG emissions)د یو پر دریمې برخې عامل ګڼل کېږي، په کوم کې چې د غوښې رول نږدې ٪۶۰ ګڼل کېږي.
د سرچینو، لکه د ځمکې لپاره د انسانانو د مصرف او حیواناتو د مصرف په موخه د کرل کېدونکو حبوباتو تر منځ ښایي سیالۍ موجودې وي، په داسې حال کې چې د نړۍ په کچه د ځمکې ویجاړول هم د خوړو په امنیت باندې اغېزې لري. د غوښې، په ځانګړې توګه د غوایي د غوښې تولید په استوایي سیمو کې د ځنګلونو د له منځه تللو عمده عامل دی، چې له دې جملې څخه د ٪۸۰ په شاوخوا کې ټوله بدله شوې ځمکه د رمو په بڼه د مالدارۍ هغه وه او له ۱۹۷۰ز کال څخه د امازون د ځمکو ٪۹۱ د رمو په توګه د پالنې لپاره بدله شوې وه.
د غوښې د تولید په اړه نورې اندېښنې  د روغتیا یي اغېزو اړوند اندېښنې شاملوي کومې چې زیاتره وختونه له چاپېریالي اغېزو سره تړلې وي.
د دغو اغېزو یوه برخه د مالدارۍ سکتور له غوښې پرته نورو اجزاوو ته لکه وړیو، هګیو او د لبنیاتو تولید او همداراز هغو حیواناتو ته چې د کرنې لپاره کارول کېږي، ځانګړې شوې ده. د حیواناتو له ځواک څخه د کرهڼې لپاره د نړۍ د زراعتي ټولې ځمکې د نیمې په اندازې لپاره د کار اخیستل اټکل شوي دي.
د څو بېلابېلو مطالعاتو له مخې موندل شوې ده چې اوس د غوښې په مصرف کې ډېروالی د انسانانو د نفوس له ودې او د وګړي پر سر عاید یا جي ډي پي (GDP) سره تړلی دی. که دا وضعیت تغیر ونه مومي، نو دا به د کاربن د زیات خپرېدو او د استوګنې د تنوع د لا زیات له منځه تلو لامل شي. د اقلیم د بدلون بین الدولتي کمېټې (IPCC) د خپل ۲۰۱۹ز کال د ځانګړي راپور په لنډیز او همدارنګه په نورو راپورونو کې ټینګار کړی دی چې د اقلیم په بدلون کې د کمښت راوستلو او د هغه له اړینو شرایطو سره د سموالي راوستلو په پار د نباتاتو پر بنسټ غذایي رژیمونو ته اړتیا ده.
د مصرف او تولید میلان
د غوښې لپاره په تقاضا کې تغییرات ښایي د غوښې د تولید چاپېریالي اغېز ته د تولید کېدونکې غوښې د مقدار سره سم تغییر ورکړي. له ۲۰۰۰ز کال څخه تر ۲۰۵۰ز کال پورې د نړۍ په کچه د غوښې د مصرف د دوه چنده کېدو اټکل شوی دی، چې تر ډېره د نړۍ د نفوس له زیاتېدو سره، همدارنګه تر یوې کچې پورې د وګړي پر سر د غوښې د مخ پر زیاتېدونکي مصرف سره تړلی دی (چې د وګړي پر سر د غوښې زیاتېدونکی مصرف په مخ پر ودې هېوادونو کې واقع کېږي). د نړۍ په کچه د چرګانو د غوښې تولید او مصرف په دې وروستیو کې په کال کې له ٪۵ څخه زیاته وده کوي.
د غوښې مصرف معمولاً هغه وخت ډېرېږي چې خلک او هېوادونه د شتمنۍ په لور روان وي. د وګړي پر سر د غوښې د مصرف او د وګړي پر سر د ناخالص ملي محصول (GDP) تر منځ یوه منل شوې پیاوړې اړیکه موجوه ده. د ډېو رووز له لوري په لیکل شوې یوې مقالې کې یادونه شوې ده چې "په صنعتي شويو لوېدیځو هېوادونو کې د وګړي پر سر د غوښې د کلني مصرف اوسط ۲۲۰ پونډه دی، حال دا چې د افریقا لویې وچې په تر ټولو بېوزلو هېوادونو کې د وګړي پر سر د غوښې د کلني مصرف اوسط له ۲۲ پونډه څخه لږ دی." د مالدارۍ په سکتور کې اړوند میلانونه (ګرافونه) سره توپیر لري. د بېلګې په توګه، په دې وروستیو کې د نړۍ په کچه د سړي پر سر د خنزیر د غوښې مصرف ډېروالی موندلی دی ( تر ډېره په چین کې د ننه د نوموړي مصرف د لوړېدلو له کبله)، په داسې حال کې چې د نړۍ په کچه د وګړي پر سر د شخوند وهونکو حیواناتو دغوښې مصرف مخ پر کمېدو دی.
څرول او له ځمکې څخه ګټه اخیستنه
له څرولو سره په پرتله، د پالنې اړوند مالدارۍ محصولات د رېبل کېدونکو وښو یا حیواني خوراکې  لویو مقدارونو ته اړتیا لري، د وښو (علوفې) دغه له حد نه زیات تولید خپله منفي اغېزې درلودلی شي. هغه غلې چې دا واښه تولیدوي، په خپل وار سره د ځمکې د پام وړ مساحتونو ته اړتیا لري.