cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
د کوېډ -۱۹ وبا پر وړاندې د نړیوال روغتیايي سازمان غبرګون
نړیوال روغتیايي سازمان، د وبا پر وړاندې د مبارزې په موخه د پیسو د راغونډولو لپاره د کوېډ-۱۹ پر وړاندې د یو موټي غبرګون ښوولو صندوق (COVID-19 Solidarity Response Fund)، د کوېډ-۱۹ وبا څخه د مخنیوي په موخه د ملګرو ملتونو اکمالاتي ځنځیروي ځواک (UN COVID-19 Supply Chain Task Force) او په یو موټي ډول د وبا څخه د مخنیوي د درملو جوړولو په برخو کې د یو شمېر نوښتونو مشري وکړه. د نړیوال روغتیايي سازمان د واکسین وېشلو پروګرام (COVAX) موخه دا ده چې، د ۲۰۲۱ ز کال تر پایه پورې، ۲ میلیارده ډوزه د کوېډ-۱۹ څخه د مخینوي واکسین په وړیا او یا هم په ډېره کمه بیه ووېشي، چې د وېشلو لړۍ یې دوام لري.
د کوېډ-۱۹ پر وړاندې د نړیوال روغتیايي سازمان نوښتونه
نړیوال روغتیايي سازمان، د ورځني حالت راپور خپروي او د مطبوعاتي ناستو په ترڅ کې له رسنیو سره د وبا اړوند معلومات شریکوي. دغه سازمان له وبا څخه د شخصي خوندیتوب له ۲ میلیونه زیات سامان الات او د دغې ناروغۍ د ازمویلو یو میلیون کېټونه یې څه باندې ۱۲۰ هېوادونو ته لېږلي دي. نړیوال روغتیايي سازمان، په ګڼ شمېر ژبو د کوېډ-۱۹ پر وړاندې د چمتووالي لرلو او ورسره د غبرګون ښوولو په اړه انلاین روزنیز کورسونه جوړ کړي دي. د ۲۰۲۰ ز کال په اپریل کې د وبا پر وړاندې د غبرګون ښوولو صندوق، له څه باندې ۲۰۰ زره کسانو او بنسټونو څخه له ۱۴۰ میلیونه ډالرو زیات راغونډ کړي و.
خلک
د روغتیا د نړیوال سازمان عمومي مشر تدروس ادهانوم ګهبریسوس (Tedros Adhanom Ghebreyesus) د کرونا ویروس څخه د مخنیوي په برخه کې د دغه سازمان د هڅو مشري پر غاړه لري. د تدروس سره په خوا کې د روغتیا د نړیوال سازمان د بېړني حالت اجرائیوي مدیر مایکل جی رایان (Michael J. Ryan) او د کوېډ-۱۹ پر وړاندې د غبرګون ښوولو تخنیکي مشره ماریا ون کرخوف(Maria Van Kerkhove) په جینوا کې د دغه سازمان په عمومي دفتر کې د مطبوعاتي کنفرانس پر مهال را څرګند شول. د ۲۰۲۰ ز کال په فبروري میاشت کې د روغتیا د نړیوال سازمان او چین د ګډ ماموریت مشري، د روغتیا د نړیوال سازمان له لوري د بروس ایلوارډ (Bruce Aylward) او له چینايي لوري څخه د چین د ملي روغتیا د کمیسیون د مشر وانین لیانګ (Wannian Liang) له خوا کېدله.
غبرګونونه
د وبا د کنټرول په برخه کې د روغتیا د نړیوال سازمان ماموریت، د دغه سازمان له خوا "د چین او د چین د منتقدینو" ترمنځ د "دیپلماتیک بیلانس د رامنځته کولو د عمل" په توګه د دغه ماموریت د توصیف له امله تر نیوکو لاندې راغلی، ځکه د چین او د امریکا د متحده ایالاتو ترمنځ روانو ستونزو، د وایرس کنټرول له یو شمېر ګواښونو سره مخامخ کړی. منتقدین دغه سازمان "بیجنګ ته په ډېر نږدې والي" تورنوي. د جاپان پخواني لومړي وزیر او د مالیې وزیر، تارو آسو (Tarō Asō) ویلي دي چې: یو شمېر خلک د روغتیا نړیوال سازمان د "چین د روغتیا سازمان" په نوم یادوي، هغه له بېجنګ سره د دغه سازمان د نږدې همکاریو له امله دغه خبره وکړه. په لومړیو اندېښنو کې دا مشاهده شامله وه چې، په داسې حال کې چې چین "په تاریخي بڼه له روڼتیا او نړیوالو نیوکو څخه کرکه لرلې" د روغتیا نړیوال سازمان د غړو هېوادونو له خوا په فلتر شوو او ورکړل شوو شمېرو تکیه کوي. د جنوري په پیل کې، د روغتیا نړیوال سازمان یو شمېر چارواکو د چین د دولت له خوا د معلوماتو په ورکولو کې د پام وړ ځنډ او د ناکافي معلوماتو ورکولو په اړه یو شمېر داخلي تبصرې لرلې. د نړیوالې روغتیا د سیاستونو د څېړونکي او د مینیسوټا دولوث پوهنتون رئیس (University of Minnesota Duluth) جرمي یودي (Jeremy Youde) وايي چې:  کېدای شي، د روغتیا نړیوال سازمان چارواکو دا انګېرلې وي چې، د نا کافي اطلاعاتو د ورکړې په برخه کې د چین نوم اخیستل او یا شرمول به، د چین د دولت د نه همکارۍ لامل وګرځي. کېدای شي، له همدې امله یې په قصدي ډول پریکړه کړې وي چې، د بېجنګ څخه په مننې سره د چین دولت د روغتیا له نړیوال سازمان سره د همکارۍ په برخه کې مل وساتي.
د اپریل په پیل کې، افریقايي مشرانو هم د وبا پر وړاندې د روغتیا د نړیوال سازمان له چارو ملاتړ وکړ، افریقایي ټولنې وویل چې: دغه سازمان "ښه کار" ترسره کړ، د نایجریا ولسمشر محمود بوهاري (Muhammadu Buhari) هم " د نړیوالې همغږۍ" غوښتنه وکړه.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم د وبا په پیل کې د روغتیا د نړیوال سازمان له هڅو ستاینه وکړه، خو وروسته یې له وبا سره د دغه سازمان په غبرګون نیوکه وکړه. د ۲۰۲۰ ز کال د اپریل په ۱۴ مه، هغه اعلان وکړ چې:  د امریکا متحده ایالات به د روغتیا له نړیوال سازمان سره خپله مرسته و دروي او په ورته مهال به " د کرونا وایرس پر وړاندې د غبرګونونو د ناسم مدیریت او د هغو پر خپرېدو باندې د سرپوښ د اېښولو په اړه" څېړنې وکړي. یوه اونۍ وړاندې، د یوې مطبوعاتي ناستې پر مهال ټرمپ، د کرونا وایرس د وبا په اړه د روغتیا په نړیوال سازمان "کې  د موکې له لاسه ورکولو" له امله نیوکه کړې وه او ګواښ یې کړی و چې، له دغه سازمان سره به د امریکا د متحده ایالاتو مالي ملاتړ بند کړي. په همدغه ورځ، هغه په خپل یوه ټویټ کې د روغتیا له نړیوال سازمان څخه د چین د نامتناسبې ګټې اخیستنې یادونه کړې وه، ده ویلي و: "د روغتیا نړیوال سازمان په رښتیا سره چاودنه ورکړه". د امریکا د متحده ایالاتو کانګرس، په ۲۰۲۰ ز کال کې د روغتیا نړیوال سازمان لپاره ۱۲۲ میلیونه ډالر ځانګړي کړي و، خو ټرمپ د مخه د ۲۰۲۱ ز کال په بودیجه کې له سپینې ماڼۍ څخه غوښتي و چې، د روغتیا له نړیوال سازمان سره مالي مرسته ۵۸ میلیونه ډالرو ته راکمه کړي.
رابرت ګرېوز
کپتان رابرت وان رنکې ګرېوز (د ۱۸۹۵ کال د جولای له ۲۴ – د ۱۹۸۵ کال د ډسمبر تر ۷) یو بريتانوی شاعر، تاریخي ناول لیکونکی او نقاد و. پلار یې الفریډ پرسیوال ګرېوز و، چې د آیرلنډ مشهور شاعر او د ګیلیک دود د بیارغونې څېره وه، دوی دواړه سلتیک پلوه او د آیرلنډي افسانه پوهنې پلویان وو. ګرېوز په خپل ژوند کې له ۱۴۰ څخه زیات آثار ولیکل. د نوموړي شعرونه، ژباړې او د یوناني افسانې نوښتګره شننه، د هغه د لومړني ژوند یادونه - په لومړۍ نړیواله جګړه کې د هغه د ونډې په ګډون له ټولو د خدای په امانۍ اثر، او د سپینې الهې تر نوم لاندې د شاعرانه انګېزې په اړه د نوموړي تیوریکي څېړنه هېڅکله چاپ نه شول. همدارنګه، نوموړی د لنډو کیسو یو نامتو لیکوال هم دی، لکه د "استوګنځي" کیسه چې اوس هم شهرت لري.
نوموړي خپل ژوند د لیکوالی پر مټ، په ځانګړې توګه د مشهور تاریخي ناولونه لکه زه، کلاډیوس؛ پاچا عیسی؛ د سرو زرو وړۍ؛ او اشرف بیلیساریوس، پر مخ وړ. همدارنګه، نوموړی د کلاسیکو لاتیني او لرغونو یوناني متنونو مشهور ژباړن هم و. د هغه د دولسو سیزارانو او د سرو زرو خر آثار د هغوی د وضاحت او د سرګرمۍ د بڼې په برخه کې شهرت لري. په ۱۹۳۴ کال ګرېوز ته جیمز ټایټ بلک میموریل جایزه د زه، کلاډیوس او خدای کلاډیوس د آثارو لپاره ورکړل شوه.
لومړی ژوند
ګرېوز په ومبلډن کې، چې هغه وخت د سورې برخه وه او اوس د سویلي لندن برخه ده، په یوه منځنۍ کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. نوموړی د الفریډ پرسیوال ګرېوز (۱۸۴۶ – ۱۹۳۱) له پنځو ماشومانو دریم و. الفرید د چارلز، د لیمیریک، ارډفرټ او اګاډو کشیش شپږم ماشوم او دوهم زوی و. پلار یې د آیرلنډ د ښوونځي څارونکی، ګیلیک پوه او د مشهور سندرې "فادر او فلین" لیکوال و او مور یې د پلار دوهمه مېرمن امالي الیزابت سوفي وان رنکې (۱۸۵۷ – ۱۹۱۵) وه چې د تاریخ لیکونکي لیوپولډ وان رنکې خور وه.
په اوه کلنۍ کې، د شېري (سرخکان) څخه وروسته دوه اړخه سینه بغل نږدې د ګرېوز ژوند اخیستی و. له دریو پېښو نه لومړۍ پېښه هغه وخت و چې د ډاکترانو له لوري د سږو د ناروغۍ په پایله کې ناهیلی شو، دوهمه یې د جګړې ټپ پایله وه او دریمه یې هغه وخت وه چې د ۱۹۱۸ کال په وروستیو کې له عسکري ترخیص لږ ورسته د هسپانوي انفلونزا سره مخ شو. په ښوونځي کې، ګرېوز د رابرت وان رنکې ګرېوز په نوم شامل شو، او په آلمان کې د هغه کتابونه په همدې نوم خپاره شوي دی، خو د لومړۍ نړیوالې جګړې څخه وړاندې او په اوږدو کې دې نوم د هغه لپاره ستونزې راپورته کړې.
د ۱۹۱۶ کال د اګست په میاشت کې یو افسر چې هغه یې نه خوښېده اوازه خپره کړه چې هغه د «کارل ګرېوز» په نوم د یوه نیول شوي آلماني جاسوس ورور دی. ستونزه په دوهمه نړیواله جګړه کې بېرته هغه وخت راڅرګنده شوه چې یو شکمن سیمه ایز پولیس د ځانګړو ښارساتونکو لپاره د هغه د ګمارنې مخه ونیوله. د ګرېوز تر ټولو مشر ناسکه ورور، فیلیپ پرسیوال ګرېوز، بریالی خبریال شو او د هغه کوچنی ورور، چارلس پیټریک ګرېوز، یو لیکوال او ژورنالیست و.
زدکړې
ګرېوز خپلې لومړنۍ زده کړې په شپږو لومړنیو ښوونځیو کې، لکه په ویمبلډن کې د کینګز کالج ښوونځۍ، په ویلز کې پنرالټ، په رګبي کې د هیلبرو ښوونځۍ، په تیمس کې د کینګسټون د روکبی ښوونځۍ او په سسیکس کې په کاپتورن کې، ترلاسه کړې، چې په پای کې یې په ۱۹۰۹ کال کې یې چارترهاوز ښوونځۍ ته بورس ترلاسه کړ. نوموړي هلته شعرونه لیکل، او سوک وهنه یې پیل کړه، چې ورسته په هم ویلټر او هم په منځني وزن کې د ښوونځي اتل شو. نوموړي ادعا وکړه چې دا د هغه په ​​نوم کې د آلماني برخې، د هغه د سپینو خبرو، د هغه علمي او اخلاقي جديت، او د نورو هلکانو په پرتله د هغه غربت له امله د ځورونې په ځواب کې و. هغه ​​په سرودونو کې برخه هم اخیسته، چې هلته له یوه اشرافي هلک، جی ایچ "پیټر" جانسټون، سره آشنا شو او له هغه سره یې ژوره مینه ناکه ملګرتیا پیل کړه، چې د دې رسوایئ په پایله کې د سر ښوونکي له لوري احضار شو. خو، ګرېوزدا کار "پاک او عاطفي" او "د علاقې پر بنسټ - همجنس پلوي" یاد کړ، او که څه هم هغه په ​​​​ښکاره بڼه له "پیټر" سره مینه درلوده (چې له ټولو د خدای په امانۍ په اثر کې د "ډېک" تر نوم لاندې پټ و)، نوموړي دا رد کړه چې د دوی اړیکه تل جنسي وه. نورو معاصرینو هغه  ته د پیټر د اخلاقو په اړه خبرداری ورکړ. د استادانو تر منځ د هغه اغېزمن کس جورج مالوري و، چې نوموړي ته یې معاصر ادب وښود او په رخصتیو کې یې له هغه سره غره ختلو ته تله. نوموړي په چارټر هاوز کې د خپل وروستي کال په ترڅ کې، د آکسفورډ په سینټ جان کالج کې د کلاسیک نندارتون لپاره چانس ترلاسه کړ، خو تر جګړې وروسته یې هلته خپل ځای ترلاسه نه کړ.
لومړۍ نړواله جګړه
د ۱۹۱۴ کال د اګست په میاشت کې د لومړۍ نړیوالې جګړې په پیل کې، ګرېوز سمدلاسه نوم لیکنه وکړه، د اګست په ۱۲ د شاهي ویلچ فوسیلیرز په دریم کنډک کې د دویم بریدمن (په آزمایشي) په توګه یو ماموریت په غاړه واخیست. نوموړی د ۱۹۱۵ کال د مارچ په ۱۰ په خپله رتبه کې منظوري ترلاسه کړه او چټک پرمختګ یې وکړ چې د ۱۹۱۵ کال د می په ۵ یې د بریدمن رتبې او د اکتوبر په ۲۶ یې د تورن (کپتان) رتبې ته ترفیع وکړه. هغه د شعرونو خپل لومړی ټوک، له نغري د پاسه، په ۱۹۱۶ کال کې خپور کړ. نوموړي د یو جنګی شاعر په بڼه شهرت ترلاسه کړ او د هغو لومړنیو کسانو له ډلې و چې د جګړې د لومړۍ کرښې د تجربې په اړه یې حقیقي شعرونه لیکل. په ورپسې کلونو کې، هغه له خپلو ټولګو څخه جنګي شعرونه لرې کړل، په دې دلیل چې هغه په ښکاره ډول "د جګړې د شعرونو برخه" وه. د سوم په جګړه کې، هغه د سږو په برخه کې د چرې له امله دومره سخت ټپي شو چې ویل کېدل کېدای هغه مړ شي او د ټپونو له امله په رسمي توګه د مړ راپور ورکړل شوی و. هغه په ​​کراره روغ شو او په فرانسه کې د یوې لنډې دورې ورسته، د جګړې پاتې برخه یې په انګلستان کې تېره کړه.
په دې وخت کې د ګرېوز یو ملګری شاعر سیګفرایډ ساسون و چې د هغه په پوځي کنډک کې یو ملګری افسر و. دوی دواړه د آکسفورډ په سومرویل کالج کې روغ شول، چې د افسرانو لپاره د روغتون په توګه کارول کېده. ساسون هغه ته په ۱۹۱۷ کال کې ولیکل چې " تاسو څنګه په آکسفورډ کې د مېرمنو کالج ته د تلو په اړه زما مفکوره رد کړه ".
په سومرویل کالج کې، ګرېوز د مارجوري سره، چې نرس او مسلکي پیانو غږونکي وه، ولیدل او مین شو، خو کله چې هغه پوه شو چې هغه کوژده ده، هغې ته یې لیکل بند کړل. نوموړی په سومرویل کې د خپل وخت په اړه لیکي: "ما په سومرویل کې له خپلې استوګنې څخه خوند واخیست. لمر ځلېده، او نظم اسانه و."
ساسون په ۱۹۱۷ کال کې د جګړې ضد عامه وینا په ورکولو سره د جګړې د پیل په وړاندې غږ پورته کړ. ګرېوز وېره درلوده چې ساسون به د پوځي محاکمې سره مخ شي او له نظامي چارواکو سره یې خبرې وکړې او دوی یې وهڅول چې ساسون د مرمۍ شاک تجربه کړي او دوی باید له هغه سره سم چلند وکړي. په پایله کې، ساسون په اډینبورګ کې د کریګلاکهارټ پوځي روغتون ته ولېږدول شو، چې هلته د ډاکتر دبلیو آچ آر ریورز له لوري درملنه شو او د ناروغ ملګري ولفرډ اوون سره یې ولیدل. په دې ځای کې د ګرېوز هم درملنه شوه. ګرېوز هم د مرمۍ شاک درلود، چې ورسته د رواني ستړیا په نوم یاد شو، خو هغه هېڅکله په روغتون کې له دې امله بستر نشو: "زه په دې اند وم چې بېرته فرانسې ته لاړ شم، خو د دې اند بې ارزښتۍ پوه شوم. له ۱۹۱۶ کال ورسته، د ګاز وېرې ماته روحي ستونزې پیدا کړې: هر ډول غیر معمولي بوی، حتی په یوه باغ کې د ګلونو ناڅاپه قوي بوی، زما د لړزا لپاره بس و. او ما اوس د درنو مرمیو غږ نشو زغملای؛ د موټر غږ به د دې لامل شو چې وتښتم او د پټېدو لپاره منډه کړم."د ګرېوز او ساسون ترمنځ ملګرتیا د ګرېوز په لیکونو او ژوندلیکونو کې مستند شوې ده چې دا کیسه د پیټ بارکر د ریجنریشن (بیا رغونې) په ناول کې یاده شوې ده. بارکر هم په ځوانۍ کې د ګرېوز د همجنسبازۍ تجربې په ګوته کوي؛ د ناول په پای کې وروسته له هغه چې یو ملګري د بل سړي سره په "وسوسه" تورن شو، ګرېوز ادعا کوي چې د هغه "اړیکې په نورمال بڼه کې روانې دي". د دوی د لومړنیو اړیکو پراختیا د ګرېوز د پري او سرتېري (۱۹۱۷) په ټولګه کې کې ښودل شوې، چې په ډېرو شعرونه کې د دوی ملګرتیا لمانځي. ساسون په دې کې د "درانه جنسي عنصر" په اړه تبصره وکړه، چې دا یو داسې څېړنه وه چې د دوو نارینه وو تر منځ د پاتې شوو لیکونو د عاطفي طبیعت پر مټ ملاتړ کېږي. د ساسون له لارې، ګرېوز د ویلفرډ اوون ملګری شو، "چې هغه زیاتره وختونه ماته له فرانسې څخه شعرونه رالېږل."
د ۱۹۱۷ کال په سپټمبر کې، ګرېوز د ګارنیزون د کنډک سره د په دنده وټاکل شو. د ګرېوز پوځې دنده یو په یو په یوه پیښه پای ته ورسېده چې د پوځې تېښتې لامل کېدای شوه. هغه چې د ۱۹۱۸ کال په وروستیو کې لیمریک ته ولرږل شو، "ناڅاپه له ساړه سره راویښ شو، چې د هسپانوي انفلونزا لومړنۍ نښې ګڼل کېدې." هغه لیکلي، "ما پرېکړه وکړه چې له دې وتښتم" " باید لږترلږه په انګلیسي روغتون کې بستر شم، نه په آیرلنډي روغتون کې." نوموړي چې له لوړې تبې سره واټرلو ته ورسېد، خو رسمي اسناد یې نه درلوده چې له پوځ څخه د هغه ترخیص په ګوته کړې، هغه فرصت ترلاسه کړ چې له یو ترخیصي افسر سره له آیرلنډ څخه په ټکسې کې بېرته راستون شي چې هغه د نوموړي لپاره په اړینو پټو کوډونو اسناد بشپړ کړل.
نوشهر ولسوالي
نوشهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان نوشهر)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۳۸٬۹۱۳ تنه نفوس لري او مساحت یې 1716.50 کیلومتره مربع دی. د نوشهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۲۵ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ګاز
ګاز د مادې د څلورو بنسټيزو حالتونو نه  یو دی (نور يې کلک، مايع او پلازما حالتونه دي).
شونې ده چې يو سوچه ګاز له انفرادي اتومونو (د بېلګې په ډول: د نيون په څېر ښه ګاز)، د يو ډول اتوم (لکه اکسيجن) نه جوړو شويو عنصري ماليکولونو، يا د بېلا بېلو اتومونو (لکه کاربنډای اکسايډ) نه جوړ شوي مرکب ماليکولونو نه جوړ شوی وي. د هوا په څېر د ګازو ګډوله بېلا بېل ډوله سوچه ګازونه لري. هغه څه چې ګاز ته له سخت او مايع نه توپير ورکوي، په پراخه کچه د ګازو د انفرادي بڅرګو (ذرې) جلا کېدل دي. همدا جلا کېدل ګاز بې رنګه کوي چې انسانانو ته نه ښکاري.
د يوې مادې ګازي حالت د مايع او پلازما حالتونو تر منځ پېښېږي، پلازما د ګازونو لپاره د تودوخې لوړې درجې حد برابروي. د تودوخې تر ټولو ښکته درجې نه په تاويدلو سره دا فاسد کوانټم ګازونه دي، کوم چې ډېره توجه جلبوي. د لوړې درجې ډبل ګازونه چې تودوخې په ډېره کمه درجه کې زيات يخېږي، د خپلو شميريزو چلندونو پر بنسټ د بوس ګازونو يا فرمي ګازونو په توګه ډلبندي کېدای شي. د مادې د دې نا اشنا حالتونو د هر اړخيز نوملړ لپاره، د مادې د حالتونو نوملړ وګورئ.
عنصري ګازونه
يوازیني کيمياوي عنصرونه، کوم چې په STP کې د يوې هستې دوه اتومي ثابت ماليکونه دي، هغه هايډروجن (H2)، نايټروجن (N2)، اکسيجن (O2) او دوه هالوجين: فلورين (F2) او کلورين (Cl2)،  دي. کله چې د يو اتومي ځانګړو ګازونو – هيليوم (He)، نيون (Ne)، ارګون (Ar)، کريپټون (Kr)، زينون (Xe) او راډون (Rn) – سره ډلبندي شي، همدې ګازونو ته بيا «عنصري ګازونه» ويل کېږي.
رېښه
د ګاز ټکی، په لومړي ځل د اولسمې پېړۍ په لومړيو کې د فلندري کيمياپوه «جان بيپټسټ وين هيلمونټ» له خوا کارول شوی و. هغه کاربنډای اکسايډ په ګوته کړی و، کوم چې له هوا وروسته لومړی پېژندل شوی ګاز دی. داسې برېښي چې د «وان هيلمونټ» دا ټکی د لرغوني يوناني ټکي « χάος Chaos » غږيز نقل دی – په هالنډي ژبه کې د g ویی د «چ» په ډول تلفظ کېږي لکه په (loch) کې (په تالو کې بې غږه د هوا په زور تلفظ کېدونکی، /x/) – په کوم حالت کې چې «وان هيلمونټ» يوازې په ساده ډول د هغه منل شوي کيمياوي عبارت متابعت کاوه، کوم چې په لومړي ځل د «پاراسيلسوس» په کارونو کې تاييد شوی و. د پاراسيلسوس د مصطلحاتو له مخې، د چاوز (ګډوډۍ) مطلب «ډېرې کم پیدا اوبه» ته ورته معنا لري.
فزيکي ځانګړتياوې
له دې امله چې ستونزمنه ده، ډېر ګازونه نېغ په نېغه ولېدل شي، دوی د څلورو فزيکي يا مايکروسکوپي خصوصيتونو په کارولو سره تشرېح کېدای شي چې هغه دا دي: فشار، حجم، د بڅرکو شمېر (کيمياپوهان يې د مولز په حساب سره ډلبندي کوي) او تودوخه. د رابرټ بوايل، جيک چارس، جان ډالټن، جوزف ګی-لوساک او اميډيو ايوګاډرو په څېر ساينسپوهانو له خوا دا څلور ځانګړتیاوې د ډول ډول ګازونو لپاره په مختلفو جوړښتونو کې بيا بيا ليدل شوي وو. د دې تفصيلي مطالعې په پايله کې د دې ځانګړتياوو په منځ کې يې يوه رياضياتي اړیکه پیدا کړه، د کومې څرګندونه چې د ګاز د بې بېلګې قانون په مټ وشوه.
د ګاز بڅرکي په پراخه کچه له یو بل جلا شوي دي او په پايله کې، د مايعاتو يا سختې مادې په پرتله کمزوری بين الحجروي پيوند لري. همدا بين الحجروي ځواکونه د ګاز د بڅرکو تر منځ د «اليکټرو سټاټک» تعامل په پايله کې منځ ته راځي. د مختلفو ګازونو د بڅرکو يو ډول چارج شوې سيمې مخ په شا ټيله کوي، په داسې حال کې چې د مختلفو ګازونو د بڅرکو مخالف چارج شوې سيمې يوه يې بله ځان ته متوجه کوي؛ هغه ګازونه چې دايمي چارج شوي «ايونونه» لري، پلازما بلل کېږي. د قطبي هماهنګۍ پيوندونو لرونکي ګازي مرکبات د دايمي نامتوازن چارج لرونکي وي او په همدې بنسټیو څه پياوړی بين الحجروي ځواکونه تجربه کوي، که څه هم ماليکول په داسې حال کې چې د ترکيب سوچه چارج وي، بې پرې پاتې کېږي. د لنډ وخت لپاره، په ناڅاپی  ډول تحريک شوي چارجونه د ماليکولونو په ناقطبي هم اهنګو پيوندونو کې شته او د دې له امله منځ ته راتلونکي «اليکټروسټيټيک» تعاملاتو ته «وان ډير والز»ځواکونه ويل کېږی. د دې بين ماليکولولر ځواکونو تعامل د يوې مادې په داخل کې مختلف وي، کوم چې د هر ډول ګاز لپاره د بې بېلګې فزيکي خصوصيتونو ټاکنه کوي. د يوني او کويلنسي پيوندونو نه د جوړېدونکو مرکباتو لپاره د خوټېدلو نقطو پرتله کول موږ همدې پايلې ته رسوي. په انځور کې د بهيدونکو دودونو بڅرکي د کم فشار لرونکي ګاز د چلند ړوند يو څه معلومات وړاندې کوي.
د مادې د نورو حالتونو په پرتله، ګازونه کم کثافت او نښليدل لري. فشار او د تودوخې درجه د يوه ځانګړي حجم په دننه کې په بڅرکو اغېز کوی. د بڅرګو جلا کېدل او په چټکتيا کې دې بدلون ته تخته کېدل (د راټوليدلو وړتيا) ويل کېږي. همدا د بڅرګو جلا کېدل او اندازه د ګازونو په بصري ځانګړتياوو اغېز کوي، لکه چې د ماتيدونکو شاخصونو په لاندې نوملړ کې موندل کېدای شي. په پايله کې، د ګاز بڅرکي يو له بل نه جلا کېږي او يا خپريږي، تر څو په هر ساتلي ځای کې خپل ځان په يو ډول ووېشلای شي.
د ګازونو ميکروسکوپي کتنه
(Macroscopic کتنه، د غټو شيانو د کتنې لپاره کارول کېږي، microscopic کتنه د کوچنیو شيانو د کتنې لپاره)
له ميکروسکوپي انده، د ګاز د ځانګړتياوو اندازه کول يا خو خپله د ګاز د بڅرکو (چټکتيا، فشار يا تودوخه) يا د دوی د چاپېريال (حجم) په نظر کې نيولو سره کېدای شي. د بېلګې په ډول، «رابرټ بوايل» د خپل مسلک د يوې کوچنۍ برخې لپاره د هوايي کیميا مطالعه وکړه. د هغه له تجربو نه يوې د ګاز د فشار او حجم تر ميکروسکوپی ځانګړتياوو پورې اړه درلوده. د هغه تجربې « J-tube manometer» وکاراوه، کوم چې د معاينې د يوې نلکې په بڼه چې د انګليسي توري J ته ورته وي، ښکاري. بوايل يو غیر فعال (بې اغېزې/راکد) ګاز د ازموينې د نلکې په وروستۍ بنده برخه کې د سيمابو له يوې ستنې سره بند کړ، په دې ډول يې دګاز بڅرکي او تودوخه په خپل ځای پاتې کړه. هغه وليدل، کله چې په ګاز فشار زيات شو، د سيماب دې ستنې ته د نورو سيمابو پر وزياتولو سره، د ايسار شوي ګاز حجم کمېږي (دا د مخالفې اړيکې په نوم پېژندل کېږي). سربېره پر دې، کله چې «بوايل» د هرې کتنې فشار او حجم يو په بل کې ضرب کړل، پايله يې ثابته وه. دا اړيکه د هر هغه ګاز لپاره په خپل ځای پاتې وه، چې بوايل وليده، د کوم پايله چې د (PV=k) قانون وه، په دې برخه کې د هغه د کار د ستاينې په موخه دا نوم ورکړل شو.
ایریک ایرکسون
ایریک هومبرګر ایرکسون )د ۱۹۰۲ز کال د جون له ۱۵مې- د ۱۹۹۴ز کال د می تر ۱۲مې) یو المانی-امریکایي ارواپوه او رواني شنونکی و، چې د انسانانو د روانپوهنې د ودې د نظریې له امله وپېژندل شو. هغه د هویت د کړکېچ عبارت رامنځته کړ.
سره له دې چې ایرکسون د پوهنتون سند نه درلود، خو بیا یې هم په ډېرو نامتو پوهنتونونو کې؛ لکه په هاروارډ، کلفورنیا، برکلی او ییل کې د پروفیسور په توګه دنده ترسره کړې ده. د عمومي ارواپوهنې بیاکتنه، چې په ۲۰۰۲ز کال کې یې خپره کړه؛ نو ایرکسون یې د ۲۰مې پېړۍ دولسم غوره ارواپوه معرفي کړ.
د ژوند په لومړیو کې
د ایرکسون مور کارلا ابراهامسن د ډنمارک په کوپنهاګن کې له یوې لوړې یهودۍ کورنۍ نه وه. هغې له یهودي سهام خرڅوونکي والدمار ایسیدور سالومونسن سره واده کړی و، خو د ایریک د زېږون پرمهال څو میاشتې تر جلا شوې وه. د ایریک د اصلي پلار په اړه ډېر لږ معلومات شته، هغه دا چې پلار یې یو نا یهودی ډنمارکی و. کله چې کارلا متوجه شوه چې امیدواره ده؛ نو د المان فرانکفورت ته وتښتېده، دلته د ۱۹۰۲ز کال د جون په ۱۵مه ایریک وزېږېد او د سالومونسن کورنی نوم ورکړل شو. هغه مخکې له واده نه امیدواره شوې وه او له همدې امله وتښتېده؛ نو د ایریک د پلار هویت هېڅکله هم روښانه نه شو.
د ایریک له زېږون وروسته، کارلا د یوې نرسې په توګه وروزل شوه او د المان کارلسروهه ته لاړه. هغې په ۱۹۰۵ز کال کې د اریک د یهودي ماشومانو له متخصص ټیوډور هومبرګر سره واده وکړ. په ۱۹۰۸ز کال کې د اریک سالومونسن نوم اریک هومبرګر ته بدل شو او په ۱۹۱۱ز کال کې د خپل میرني پلار له خوا د زوی په توګه ومنل شو. کارلا او ټیوډور ایریک ته وویل چې ټیوډور یې اصلي پلار دی او یوازې د ماشومتوب په وروستیو کې ورته ریښتیا په ډاګه شول؛ نو دا یې د ټول ژوند لپاره ورته د فریب ترخه خاطره وه.
داسې ښکاري، چې د هویت پراختیا د ایرکسون په ژوند کې د هغه لپاره لویه اندېښنه وه او په نظري چارو کې یې هم مرکزي ونډه لرلې ده. د یوه سپین ږیري په توګه یې د هویت د ګډوډۍ په اړه په اروپایي وختونو کې د خپلې ځوانۍ په اړه لیکنې وکړې. هغه ولیکل: «ځینې وختونه د ځوانانو د رواني او عصبي ناروغیو ترمنځ پوله موجوده ده». د ایریکسون لور ولیکل، چې د هغې د پلار ریښتینی شننیز هویت تر هغه وخته نه و ثابت شوی، ترڅو یې چې د خپل میرني پلار تخلص «هومبرګر» له خپل جوړ شوي نوم «ایرکسون» سره یوځای کړ. د کورني نوم د بدلولو پرېکړه یې هغه وخت وکړه، چې په ییل کې یې کار پیل کړ او د ایرکسون نوم یې د کورنۍ له خوا هغه وخت ومنل شو، چې دوی د امریکا تابعیت واخیست. ویل کېږي، چې ماشومان یې له دې حقیقیت نه خوند اخلي، چې هغوی ته به نور هومبرګر نه ویل کېږي.
د رواني شننې تجربه او روزنه
کله چې ایریک ۲۵ کلن و، ملګري یې پیټر بلوس هغه وین ته راوغوښت، ترڅو د بورلینګهام-رزنفلډ په کوچني ښوونځي کې د هغو ماشومانو لپاره، چې بډایه مور او پلار یې د زیګموند فرویډ د لور انا فروید تر رواني شننې لاندې وو، ورته د هنر تدریس وکړي. انا متوجه شوه، چې اریکسون په ښوونځي کې د ماشومانو پر وړاندې حساسیت ښیي او هغه یې دې ته وهڅاوه، چې د وین د رواني شننې په موسسه کې دې د رواني شننې په برخه کې زده کړې وکړي، دا هغه ځای و، چې ډېرو غورو شنونکو لکه اګوسټ ایشهورن، هاینز هارتمن او پل فدرن په کې د هغه پر نظري مطالعاتو څارنه کوله. هغه د ماشوم په شننه کې تخصص درلود او له انا فروید سره یې د روزنې تحلیل وکړ. هلن دویچ او اډوارډ بیبرینګ له یو پاخه عمر لرونکي سره د هغه لومړۍ درملنه څارله. هغه په هممهالي ډول د مونته سوري تعلیمي مېتود مطالعه کړ، چې د ماشوم پر ودې او پر جنسي مراحلو یې تمرکز درلود. په ۱۹۳۳ز کال کې یې د وین د رواني شننې له موسسې نه خپل ډیپلوم ترلاسه کړ. دغه او د مونته سوري سند د ایرکسون د ژوند او کار لپاره یوازینی تحصیلي سند و.
متحده ایالات
په ۱۹۳۰ز کال کې ایرکسون له موات سرسون سره واده وکړ، دا یوه کاناډایي نڅاګره او هنرمنده وه او له هغې سره یې په محفلي جامو کې لیدلي وو. ایرکسون د واده په لړ کې مسیحیت ته مخه کړه. په ۱۹۳۳ز کال کې په المان کې اډولف هټلر واک ته ورسېد، په برلین کې د فرویډ کتابونه وسوځول شول او اطریش ته د نازیانو له خوا ګواښ د دې لامل شو، چې هغه له خپلو دوو ماشومانو سره غریبانه وین پرېږدي او کوپنهاګن ته کډوال شي. د استوګنې د شرایطو له امله دغې کورنۍ ونه شو کولای، چې د ډنمارک تابعیت ترلاسه کړي؛ نو متحده ایالاتو ته لاړل او هلته یې له استوګنې سره هېڅ ستونزه نه لیده.
ایرکسون د متحده ایلاتو په بوستون کې د ماشومانو لومړی روانپوه شو او د ماساچوست په عمومي روغتون، د قاضي بېکر د لارښوونې په مرکز، د هاروارډ په طبي پوهنځي او د ارواپوهنې په کلینیک کې یې مقامونه ترلاسه کړل. دا په داسې حال کې، چې هغه د ډاکټر په توګه یو ځانګړی شهرت ترلاسه کړی و. ایرکسون په ۱۹۳۶ز کال کې هاروارډ پرېښود او د ییل پوهنتون له کارمندانو سره یوځای شو، دلته یې د ټولنیزو اړیکو په موسسه کې کار وکړ او ورسره په خوا کې یې په طبي پوهنځي کې هم تدریس کاوه.
د شخصیت په اړه د ایرکسون نظریه
د ایرکسون د ژوند مرحلې په اتو برخو وېشل شوې، چې په هغوی کې یې ژوند راپېژندل کېدای شي. دا مرحلې په لاندې ډول فهرست شوي او د ځینو فضیلتونو یادونه هم کوي، چې ایرکسون له دغو مرحلو سره یوځای کړي دي.
شخصي ژوند
ایرکسون په ۱۹۳۰ز کال کې له امریکايي نڅاګرې او هنرمندې سره چې په کاناډا کې زېږېدلې وه، واده وکړ. د هغې نوم جان ایرکسون (د پېغلتوب کورنی نوم یې، سارا لوکرتیان سرسون و)، چې له هغې سره تر مرګه یوځای پاتې شو.
ایرکسون څلور ماشومان درلودل: کای ټي ایرکسون، جان ایرکسون، سو ایرکسون بلولنډ او نیل ایرکسون. مشر زوی یې کای ټي ایرکسون یو امریکایي ټولنپوه دی. د دوی لور سو یوه رواني رغونکې او رواني شنونکې وه، چې خپل پلار یې د ټول عمر لپاره د بې کفایتۍ په احساس اخته وباله. هغې فکر کاوه، چې له خپل خاوند سره به د منابعو ترکیب جوړ کړي او له دې لارې به داسې پېژندنه ترلاسه کړي، چې ښایي ورته د کفایت احساس رامنځته کړي.
ایرکسون د ۱۹۹۴ز کال د می په ۱۲مه د ماساچوست په هارویچ کې ومړ. هغه په هارویچ کې د ډله ییزې کلیسا په لومړۍ هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
جیحون راډیو
جیخون راډیو جيحون د کندز ولايت له فعالو راډيوګانو څخه ده، چې په امام صاحب ولسوالۍ کې فعاليت لري او د وخت د اطلاعاتو او کولتور د رييس عبدالشکور دوست له خوا دانترنيوز موسسې په مرسته په ١٣٨٣ لمريز کال تاسيس شوې ده.ياده راډيو د سهار له ٦ دغرمې تر ١٢ او د غرمې له ٣ دشپې تر ٩ خپرونې لري. دا راډيو چې يواځې په امام صاحب کې اورېدل کېږي، ١٥ کارکوونکي لري او د اعلاناتو له لارې خپل لګښتونه پوره کوي.
سفارت
سفارت (په انگرېزي: embassy) په يوه بل هېواد کې د يوه هېواد لنډمهاله يا اوږدمهاله نمايندگي ده. کله- کله د بهرنيو دولتونو سفير يا هم نور استازي په کې استوگن وي. د نړيوالو قوانينو (د وين کنوانسيون) پر بنسټ، د هېوادونو سفارتونه د هغوى د خاورې يا قلمرو برخه گڼل کېږي، کوربه هېواد د هېڅ ډول لاسوهنې يا يرغل حق نه ورباندې لري.
سفارت د يوه بهرني دولت د نمايندگۍ ودانۍ ته کارول کېږي. په افغانستان کې سفارتونو ته جدي امنيتي تدابير نيول شوي وي. په ځينو مواردو کې پر سفارتونو بريدونه هم شوي دي.
وېشنيزه:دیپلماسی
قونسلگري
کونسلگري يا کنسولگري (په انگرېزۍ کې consulate) په بل هېواد کې د يوه هېواد ډيپلوماتيکه نمايندگي ده. په اصل کې د يوه هېواد اصلي نمايندگي سفارت چې په يوه بل هېواد کې وي، نور دفترونه يې په نورو ښارونو کې د کونسلگرۍ په نامه يادېږي. د کونسلگرۍ مشر ته کونسل وايي.
په کونسلگرۍ کې هغه خدمات او چارې ترسره کېږي چې په يوه سفارت کې کېږي.
د طوپقاپي ماڼۍ
د طوپقاپي ماڼۍ (په ترکي ژبه: طوپقاپي سرای، په عثماني ترکي: سرايي، په رومي ژبه: ṭopḳapu sarāyı ، تحت الفظي ژباړه یې: «د توپ د دروازې ماڼۍ»)، یا سراګلیو د ترکیې د استانبول ښار د فاتح سیمې په ختیځ کې یو لوی موزیم او کتابتون دی، له ۱۴۶۰مې لسیزې څخه تر هغه مهال چې په ۱۸۵۶ز کال کې د دولماباغچې ماڼۍ بشپړه شوه د عثماني سترواکۍ د سترواکانو ادارې مرکز او د سلطانانو مېشت ځای و.
د دې ماڼۍ جوړونه په ۱۴۵۹ز کال کې د قسطنطنیې ايالت تر فتحي وروسته د سلطان محمد فاتح په امر پيل شوه. طوپقاپي ته په اصل کې «نوې ماڼي» (Yeni Saray or Saray-ı Cedîd-i Âmire) ویل کېده چې د بایزید په میدان کې یې له پخوانۍ ماڼۍ (Eski Saray or Sarây-ı Atîk-i Âmire) سره توپیر وشي. یادې ماڼۍ ته په ۱۹مه پېړۍ کې د طوپقاپي نوم ورکړل شو چې د توپ د دروازې په معنا دی. دا مجتمع د ۱۹۰۵ز کال تر زلزلې او د ۱۶۶۵ز کال تر اور لګېدنې وروسته له بنسټیزو بیارغونو سره پراخه شوه. د ماڼۍ مجتمع له څلورو اصلي انګړونو او ګڼو نورو کوچنیو ودانیو څخه جوړه شوې ده. د سلطان د کورنۍ ښځينه غړو به په حرمسرا کې ژوند کاوه او د ستر وزیر/وزیر اعظم په ګډون دولتي چارواکو د سترواکۍ د شورا په ودانۍ کې ناستې ترسره کولې.
طوپقاپو له ۱۷مې پېړۍ څخه وروسته په ورو ورو خپل ارزښت له لاسه ورکړ. د هغې دورې سلطانانو دا غوره ګڼله چې خپل ډېر وخت د بسفر تنګي په نویو ماڼیو کې تېر کړي. سلطان لومړي عبدالمجید په ۱۸۵۶ز کال پرېکړه وکړه چې دربار د دولما باغچې نوې ماڼۍ ته انتقال کړي. د سترواکۍ ځینې دندې لکه خزانه داري، ضربخانه او کتابتون په طوپقاپو ماڼۍ کې خوندې پاتې شول.
په ۱۹۲۳ کال کې د عثماني سترواکۍ تر پای وروسته په ۱۹۲۴ز کال کې یوه دولتي فرمان د طوپقاپو ماڼۍ په موزیم بدله کړه. اوس مهال د طوپقاپو موزیم مدیریت د ترکیې د فرهنګ او سیاحت/ګرځندویۍ وزارت پرغاړه دی. د ماڼۍ مجتمع سلګونه اتاقونه او خونې لري، خو له ۲۰۲۰ز کال راهیسې یې یوازې تر ټولو مهم اتاقونه لکه د عثماني سترواکۍ حرمسرای او د هزین/ hazine په نوم خزانه چې قاشق‌جوړوونکی الماس او د طوپقاپو توره په کې نندارې ته اېښول شوي د عامه خلکو د لاس رسي وړ دي. د موزیم په ټولګه کې د عثمانیانو جامې، وسلې، زغرې، انځورګرۍ/میناتورۍ، مذهبي اثار او د خطاطۍ هنري نسخې لکه د طوپقاپو خطي نسخه هم شامل دي. د دې وزارت چارواکي او همدارنګه د ترکیې پوځ وسله‌وال پوځیان د دغې ټولګې ساتنه کوي. د طوپقاپو ماڼۍ د استانبول تاریخي برخه جوړوي او د استانبول له هغه ځایونو څخه ده چې په ۱۹۸۵ز کال کې یونیسکو/ UNESCO (د ملګرو ملتونو ښوونیزه او کلتوري اداره) د نړیوال میراث په توګه په رسمیت وپېژنده.
نوم
تر ۱۸مې پېړۍ پورې د ماڼۍ نوم Saray-i Cedid-i Amire (په عمثاني ژبه: سراى جديد عامره، د سترواکۍ نوې ماڼۍ) و. دې ماڼۍ خپل اوسنۍ نوم د لومړي محمود د واکمنۍ پر مهال ترلاسه کړ؛ کله چې سمندرغاړې ته څېرمه طوپقاپو ماڼۍ/ Topkapusu Sâhil Sarâyı، په اورلګېدنه کې وسوزېده او نوم یې یادې ماڼۍ ته ورکړل شو. د ماڼۍ اوسنی نوم په ترکي ژبه طوپقاپو دی چې د توپ د دروازې په معنا ده.
تاریخ
د ماڼۍ مجتمع د سراګلیو Sarayburnu)) په سیمه کې د طلايي ښکر په نوم د اوبو په مابین کې یوه وتلې برخه ده چې د بسفر تنګي او مرمره سیند د یوځای کېدو په برخه کې موقعیت لري. ځمکه يې غرنۍ ده او خپله ماڼۍ په تر ټولو لوړ ځای کې سیند ته نږدې موقعیت لري. د یونان او بیزانس په وخت کې د یونان او بېنټیوم لرغونو ښارونو اکروپلس (د یوناني معمارۍ سبک) دلته ولاړ و.
په ۱۴۵۳ز کال کې د سلطان دوییم محمد له‌خوا د قسطنطنیې (چې له ۱۹۳۰ز کال راهیسې په انګلیسي کې د استانبول په نوم پېژندل کېږي) تر فتحې وروسته د قسطنطنیې ماڼۍ تر ډېره ړنګه شوه. د عثمانیانو دربار په لومړیو کې په پخوانۍ ماڼۍ (ایسکي سرای/ Eski Saray) چې اوس مهال په بایزید میدان کې د استانبول د پوهنتون سیمه ده جوړ شو. دوییم محمد په ۱۴۵۹ کال کې د طوپوقاپو ماڼۍ د جوړونې امر وکړ. د معاصر تاریخ پوه کریتوبولوس امبروس د یو روایت له مخې، سلطان «له ټولو ځایونو څخه غوره کاریګران راوبلل – ډبر توږوونکي، ډبر ماتوونکي او ترکاڼان ... ځکه د یوې داسې لویې ودانۍ د جوړولو په حال کې و چې د لیدلو ارزښنت يې درلود او باید له هر اړخه تر پخوانیو سیاله، غوره او لویه وی.» د ودانۍ د داخلي هستې د جوړونې په تړاو بېلابېل راپورونه شته دي. کریتوبولوس د ۱۴۵۹ - ۱۴۶۵ کالونو یادونه کوي. نورې سرچینې ښيي چې د ماڼۍ جوړونه د ۱۴۶۰مې لسیزې په وروستیو کې پای ته ورسېده.
دوییم محمد د ماڼۍ لومړنۍ طرحه رامنځته کړه. د هغه ځانګړی اتاق د اوبو په مابین کې د راوتلې برخې په تر ټولو لوړه برخه کې موقعیت درلود. د ودانۍ تر ټولو داخلي هسته بېلابېلو ساختمانونو او غرفو احاطه کړې چې یاده راوتلې برخه د بسفر سمندغاړې لور ته تاووي. ټوله مجتمع له لوړو دېوالونو سره احاطه شوې چې د لرغونتوب له پلوه يې ځینې د بیزانسیانو اکروپلیس ته ورګرځي. دا د نوې جوړونې او راتلونکې پراختیا لپاره اساسي طرحه وه. د طوپقاپو ماڼۍ طرحه او ظاهري بڼه نه یوازې د اروپايي مسافرانو تر منځ بلکې د اسلامي یا ختيځو ماڼیو تر منځ هم بې سارې وه. اروپايي مسافرانو هغه «نامنظمه، نامناسبه او غیر محوري، او [د] غیرتاریخي نسبتونو لرونکې» تعریف کړې. عثمانیانو هغه د «نېکمرغۍ ماڼۍ» بلله. سخت، تشریفاتي او مدون ورځنی ژوند له نورې نړۍ څخه د سترواکۍ بېل‌والی تضمیناوه. په داخلي انګړ کې د چوپتیا غوره کول یو له اصلي اوصولو څخه و. ګوښه‌توب/انزوا د دودیزو سترواکیو اصل دی چې په ۱۴۷۷ او ۱۴۸۱ کالونو کې دوییم محمد په نام‌نامه/ Kanunname  (عثماني قوانین) کې تدوین کړ او د دربار د مقاماتو رتبه‌بندۍ، د پروتکلي او اداري چارو د مراتبو سلسله یې تنظیموله. د وخت له تېرېدو سره د ګوښه‌توب د زیاتوالي دا اصل د بېلابېلو سالونونو په تنظیم او د ودانیو په سبک کې منعکس شوی و. معماران باید له دې څخه ډاډمن شوي وی چې ان په ماڼۍ کې دننه سلطان او د هغه کورنۍ په اعظمي کچه له خصوصي حریم او جلاوالی څخه خوند واخلي، چې د ودانۍ په جوړولو کې يې د ډېرو پنجرو لرونکو کړکیو او پټو لارو څخه کار واخیست.
وروسته سلطانانو په ماڼۍ کې بېلابېل بدلونونه رامنځته کړل، که څه هم د دویم محمد طرحه تر ډېره خوندي پاتې شوه. دې ماڼۍ د ۱۵۲۰ او ۱۵۶۰ کلونو تر منځ د لوی سلیمان د واکمنۍ پر مهال د پام وړ پراختیا ومونده. عثماني سترواکي په چټکۍ سره پراختیا موندلې وه او سلیمان غوښتل چې د هغه مېشت ځای د هغه د مخ پر ودې واک ښکارندوی وي. په دې دوره کې اصلي معمار ایرانی علاوالدین و چې په عجم علي مشهور و. هغه همدارنګه د حرمسرای د پراختیا مسول هم و.
کیهان راډیو
کیهان راډیو کيهان راډيو په ١٣٨٨ لمريز کال د مېرمن زرغونه حسن لخوا په کندز ولايت تاسيس شوې او د سهار له ٦ د شپې تر ١٢ بجو د ٤٠ کيلومتره ساحې پوښښ په درلودو خپرونې کوي. کيهان د مېرمن زرغونې په شخصي لګښت او د اعلاناتو له لارې تمويلېږي او د کارکوونکو شمېر يې ١٥ تنه دى.
د خاورې علم
د خاورې علم د ځمکې پر سطحه د یوې طبیعي سرچینې په توګه د خاورې څېړنه ده چې د خاورې جوړښت، ډلبندي او نقشه اخیستنه؛ د خاورې فزیکي، کیمیایي، بیولوژيکي او حاصلاتي خواص؛ او د خاورې له کارولو او مدیریت سره د دغو خواصو اړیکه په کې شاملېږي.
هغه اصطلاحات چې د خاوره پوهنې څانګو ته کارېږي لکه پېډولوژي (د خاورې جوړښت، کیمیا، مورفولوژي او طبقه‌بندي) او اډافولوژي (له ژوندیو موجوداتو په ځانګړي ډول نباتاتو سره د خاورې د تعامل ډول) له خاوره‌ پوهنې سره مترادف دي. د دغې څانګې د نومونو د بېلابېلوالي دلیل دا دی چې له بېلابېلو برخو سره تړاو لري. انجنیران، د کرنې متخصصان، کیمیاپوهان، ځمک‌پوهان، فزیکي جغرافیه پوهان، ایکولوژېستان، بیولوژېستان، مایکروبیولوژېستان، ځنګل کاران، روغتیایي متخصصان، لرغون‌پوهان او د سیمه‌ييزې پلانونې متخصصان ټول د خاورې له لا ډېرې پوهې او د خاوره پوهنې له پرمختګ سره مرسته کوي.
د خاورې د علم پوهانو د خاورې او په مخ پر وده نفوس لرونکې نړۍ کې د کرنې وړ ځمکو د ساتنې د څرنګوالي، په راتلونکي کې د اوبو د احتمالي ناورین، د سړي‌سر خوړو د مصرف د ډېروالي او د ځمکې د تخریب په اړه ځینې اندېښنې مطرح کړې دي.
نقشه اخیستنه
د خاورې سروې او د خاورې نقشه اخیستنه په یوه ټاکلې سیمه کې د خاورې د ډولونو او نورو خواصو د ډلبندۍ پروسه ده. د خاورې د علم اصول کاروي او له جیو مورفولوژۍ، د خاورې د جوړښت له تیوریو، فزیکي جغرافیې او د نباتاتو د پوښښ له تحلیلونو څخه سرچینه اخلي. د خاورې د سروې لپاره لومړنۍ ډېټا د ساحوي بېلګو اخیستنو او له لرې څخه د ځمکې له کتنو څخه ترلاسه کېږي. ریموټ سېنسېنګ یا له لرې څخه د ځمکې کتنه هوايي عکاسي کاروي، خو د لیډار (LiDAR) او نورو ډيجيټل تخنیکونو محبوبیت د ډېرېدو په حال کې دی. پخوا به یوه ساینس‌پوه خاوره، د هوايي عکسونو هارډ کاپیانې، ټوپو پاڼې او د نقشه اخیستنې تڼۍ له ځان سره ساحې ته وړلې. دا مهال د خاورې ډېری ساینس‌پوهان یو کلک کمپیوټر او جي.پي.اېس له ځان سره ساحې ته وړي. په دغه کلک کمپيوټر کې ښايي ډيجیټل هوايي عکسونه، لیډار، ټوپوګرافي، د خاورې جغرافيايي بېسونه، د نقشه اخیستنې تڼۍ او نور شیان لوډ شي.
«د خاورې سروې» اصطلاح ښايي د نامه په توګه د خپرو شویو پایلو لپاره هم وکارول شي. یو وخت په متحدو ایالتونو کې دغه سروې‌ګانې د کتاب په بڼه د اېن.سي.اېس.اېس پروګرام له‌خوا خپرې شوې. دا مهال د خاورې سروې ګانې د کتابونو په بڼه نه خپرېږي. دا ډول سروې ګانې په وېب‌پاڼه کې خپرېږي او په (NRCS Web Soil Survey) کې د لاسرسي وړ دي چې دلته یو شخص کولای شي د خاورې یوه خپل‌خوښې سروې رامنځته کړي. دغه چاره کارن ته د خاورې د وروستیو چټکو معلوماتو د جریان شونتیا برابروي. پخوا به د یوې کاغذي سروې خپرېدو کلونه کلونه وخت نیوه. دا مهال بدلونونه یوازې په څو شېبو کې د عمومي لاسرسي وړ ګرځي. د دې تر څنګ د مسلکي مشورې د شرکتونو او پوهنتونونو په څېر د جي.ای.اېس د پرمختللو کارنانو لپاره په (NRCS Web Soil Survey) کې د خاورې د ډېټا د ډانلوډ په پاڼه کې د خاورې د سروې تر ټولو نوې ډېټا هم د لاسرسي وړ ده.
کروندګر او مالداران ښايي د خاورې په یوه سروې کې موجود معلومات د دې لپاره وکاروي چې پوه شي ایا خاوره د کرنیزو محصولاتو یا مالدارۍ لپاره مناسبه ده که نه او د خاورې څه ډول مدیریت ته اړتیا ده. یو معمار یا انجنیر ښايي د خاورې انجنیري خواص د دې لپاره وکاروي چې پوه شي ایا د جوړښت او ودانۍ لپاره مناسبه ده که نه. د یوه کور څښتن ښايي دغه معلومات د خپل بڼ، انګړ یا کور د ساتنې یا جوړولو وکاروي.
د خاورې د سروې معلومات د خاورې د محدودیتونو د اټکل یا تخمین لپاره کارولی شو. د خاورې سروې د هغو معلوماتو یوه مهمه برخه ده چې د ځمکې د مدیریت لپاره د تطبیقي پروګرامونو د جوړولو لپاره کارول کېږي. معلومات باید په داسې ډول تفسیر شي چې د مسلکي پلانوونکو او نورو کسانو لپاره د کارولو وړ وي. د خاورې پر سروې ګانو ولاړې وړاندوېینې له کوچنیو سیمو نیولې تر څو میلیون هکتاري سیمو پورې د ځمکې د مدیریت د ډول په اړه د قضاوت د بنسټ په توګه عمل کوي. دغه وړاندوېینې باید له اقتصادي، ټولنیزو او چاپېریالي ملاحظاتو سره په اړیکه کې وارزول شي تر څو د ځمکې د کارولو او مدیریت په موخه د معتبرو سپارښتنو د وړاندې کولو لپاره وکارول شي.
تاریخچه
د خاورې د ډلبندۍ لومړنی پېژندل شوی سیستم د چین اړوند دی چې په «یو ګونګ» (۵مه مخزېږده پېړۍ) کتاب کې څرګند شوی دی. دلته خاوره د رنګ، جوړښت او هایدرولوژۍ له مخې په درېیو کټګوریو او نهو ډلو وېشل شوې ده.
د خاورې د معاصرو علومو جرمنی بنسټګر «فرډریش البرټ فالو» او د خاورې د معاصرو علومو روسی بنسټګر «واسیلي ډوکوچایف» دواړه د لومړنیو هغو کسانو له ډلې دي چې خاوره یې د یوې داسې سرچینې په توګه وپېژندله چې په مفهومي لحاظ له ځمک‌پوهنې څخه جلا کېدو ته اړتیا لري. فالو د خاورې د علم د یوه بنسټګر په توګه د وخت په لحاظ لومړیتوب لري. فالو د «ډوکوچایف» تر زیږېدو وړاندې د خاورې پر منشاء څېړنې کولې، خو له دې سره سره د «ډوکوچایف» څېړنې پراخې وې او د خاورې د معاصرې تیورۍ لپاره د فالو تر څېړنو مهمې دي.
پخوا به خاوره د ډبرو د کیمیايي اوښتونونو محصول او داسې مړ بستر بلل کېده چې نباتات خپل غذايي توکي ترې ترلاسه کوي. خاوره او د ډبرو بنسټ سره برابر وو. ډوکوچایف خاوره داسې طبیعي جسم ګڼي چې منشاء او د ودې تاریخچه لري، داسې جسم چې پېچلې او څو شکلي پروسې په کې جاري دي. خاوره د ډبرو له بنسټ سره توپیر لري. د ډبرو بنسټ د خاورې د جوړېدو د یو شمېر عواملو (اقلیم، نباتي پوښښ، هېواد او عمر) تر اغېز لاندې پر خاوره بدلېږي. د ده په وینا، خاوره باید ډول یا بڼې ته له کتو پرته د ډبرو بیروني افقونه وبلل شي. دوی په طبیعي ډول د اوبو، هوا او بېلابېلو ژوندیو او مړو موجوداتو د ګډې اغېزې له امله بدلېږي.
پيرانشهر ولسوالي
پيرانشهر ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان پیرانشهر)  د ايران د آذربايجان غربي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۳۸٬۸۶۴ تنه نفوس لري. د پيرانشهر ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۴۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د آذربايجان غربي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
د برک اوباما ولسمشري
د برک اوباما خدمت د متحده ایالاتو د ۴۴م ولسمشر په توګه د ۲۰۰۹ ز کال د جنوري په شلمه نېټه د نوموړي د ولسمشرۍ د مراسمو له لومړۍ پرانیستې سره پیل او د ۲۰۱۷ ز کال د جنوري په شلمه ڼېټه پای ته ورسېد. اوباما چې د الینوز ایالت اوسېدونکی دی، د ۲۰۰۸ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د جمهوري غوښتونکي نوماند جان مکین په وړاندې له پرېکنده بریا وروسته د ولسمشرۍ دنده پیل کړه. څلور کاله وروسته د ۲۰۱۲ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې جمهوري غوښتونکی نوماند میټ رامني ته ماتې ورکړه او د دویم ځل لپاره یې ټاکنې وګټلې. جمهوري غوښتونکي ډونالډ ټرمپ چې د ۲۰۱۶ ز کال ولسمشریزې ټاکنې یې وګټلې، د اوباما ځایناستی شو. اوباما لومړی افریقایي اصله امریکایي ولسمشر، لومړی ګډ نژاده ولسمشر، لومړی غیر سپین پوسته ولسمشر او لومړی ولسمشر و چې په هاوايي کې یې نړۍ ته سترګې پرانیستې دي.
د اوباما د لومړۍ دورې کړنې نړیوال مالي ناورین پروړاندې غبرګون و، چې د پانګې اچولو د هڅونې یوه لویه بسته یې له ځانه سره درلوده، د بوش د ادارې د مالیاتو کمښت یې یوڅه و غځاوه، د روغتیا پاملرنې د اصلاحاتو قانون یې را منځ ته کړ، د مالي مقرراتو د اصلاحاتو لوی قانون یې را منځ ته کړ او په عراق کې یې د متحده ایالاتو پراخ پوځي شتون ته د پای ټکی کېښود. اوباما الینا کاګن او سونیا سوتومایر د سترې محکمې د قاضيانو په توګه وګومارل، چې سوتومایر په ستره محکمه کې لومړنۍ هسپانوي امریکایي قاضي شوه. دیموکراتانو تر هغه د کانګرس دواړه مجلسونه تر کنټرول لاندې درلودل، چې جمهوري غوښتونکو د ۲۰۱۰ ز کال په ټاکنو کې د استازو په مجلس کې اکثریت ترلاسه کړ. اوباما او د کانګرس جمهوري غوښتونکي استازي له ټاکنو وروسته د حکومت د لګښتونو د کچې او د پور د سقف (تر ټولو لوړه کچه) په اړه په اوږدمهاله خنډ سره مخامخ شول. د ترهگرۍ په وړاندې د اوباما د ادارې سیاست، د بوش د بلواګرۍ ضد بڼه، د هوایي بریدونو پراخول او د ځانګړو ځواکونو پراخه کارول او د کوربه حکومتونو پر پوځونو ډېر تکیه وو. د اوباما ادارې هغه پوځي عملیات په لاره واچول چې د ۲۰۱۱ ز کال د می په دویمه نېټه د اسامه بن لادن د وژلو لامل شول.
نوموړي په خپله دویمه دوره کې د اقلیم د بدلون پروړاندې ګامونه پورته کړل، د اقلیم لوی نړیوال تړون او د کاربن د خپرېدو د کمښت اجرائیوي فرمان یې لاسلیک کړ. هغه په خپله لومړۍ دوره کې د ارزانه روغتیایي پاملرنې قانون او نورو قوانینو د پلي کولو مشري هم وکړه او د ایران او کیوبا سره یې د جوړجاړي په اړه خبرې وکړې. د نوموړي د دوهمي دورې په اوږدو کې په افغانستان کې د امریکايي پوځیانو شمېر په پراخه کچه کم شو، که څه هم د اوباما د ولسمشرۍ په موده کې امریکايي پوځیان په افغانستان کې پاتې شول. د ۲۰۱۴ ز کال له ټاکنو وروسته جمهوري غوښتونکو د سنا کنټرول ترلاسه کړ او اوباما د کانګرس د جمهوري غوښتونکو سره د حکومتي لګښتونو، کډوالۍ، قضايي ګومارنو او نورو ستونزو په اړه لاس او ګریوان و.
د ۲۰۰۸ ز کال ټاکنې
د جمهوري غوښتونکي د ولسمشر جورج ډبلیو بوش د مودې په پای ته رسېدو سره، جمهوري غوښتونکو د اریزونا سناتور جان مکین د ولسمشرۍ لپاره نوماند کړ. اوباما په ټول ټاکنو کې د ۵۲.۹ سلنه عمومي رایو او د ۵۳۸ ټاکنیزو رایو څخه د ۳۶۵ رایو په ترلاسه کولو سره مکین ته ماتې ورکړه. دیموکراتانو د کانګرس په ټاکنو کې د کانګرس په دواړو مجلسونو کې خپل اکثریت پیاوړ کړ او د استازو د مجلس رئیسه نانسي پلوسي او د سنا د اکثریت مشر هیري ریډ دواړه په خپلو چوکیو کې پاتې شول. جمهوري غوښتونکي جان بوینر او میچ مک کانیل په ترتیب سره د جرګې د اقلیت مشر او د سنا د اقلیت مشر په توګه خپلو دندو ته دوام ورکړ.
ګستریکلاند
ګستریکلند په سویډني Gästrikland) د سویډن هیواد په ختیځه سمندرغاړې کې پروت ولایت دی.
د برک اوباما ولسمشري
د لېږد دوره او پرانیسته
که څه هم د اوباما له ټاکنو وروسته د ۲۰۰۸ ز کال په می میاشت کې د واک د لېږد د پلان د پیلولو لپاره کریس لو غوره کړی و، خو د ولسمشرۍ د لېږد دوره د ۲۰۰۸ ز کال د نومبر په میاشت کې اوباما پیل شوه. جان پوډیستا، والیري جارټ او پیټ راوس د مرستیالانو په توګه د اوباما-بایډن د لېږد د کارونو مشري کوله. اوباما د واک د لېږد په موده کې د خپلې کابینې او ادارې لپاره نوماندان اعلان کړل. د کانګرس غړي رام ایمانویل د ۲۰۰۸ ز کال په نومبر کې د سپینې ماڼۍ د چارو د رئیس په توګه د خدمت لپاره د اوباما وړاندیز قبول کړ. د اوباما د پرانیستې مراسم د ۲۰۰۹ ز کال د جنورۍ پر شلمه نېټه ترسره شول او د جورج ډبلیو بوش ځای ناستی شو. نوموړي د غرمې په ۱۲:۰۰ بجو په رسمي ډول د ولسمشرۍ دنده په غاړه واخیسته او په ۱۲:۰۵ بجو یې د لوړې مراسم بشپړ کړل. له لوړې وروسته نوموړي سملاسي خپله پرانیستې وينا وړاندې کړه. د اوباما د لېږد ډله د بوش د ادارې د وتلو د لېږد د ډلې په پرتله، په ځانګړې توګه د ملي امنیت په برخه کې، خورا وړیالې وه او د بوش-اوباما د لیږد ځینې کړنې وروسته د قانون په بڼه را منځ ته شوې.
څراغ راډیو
چراغ راډیو ياده راډيو د کندز ولايت له فعالو رسنيو څخه ده، چې په ١٣٨٩ لمريز کال دمېرمن ملالۍ يوسفي له خوا تاسيس شوې او د ٢٤ ساعته خپرونو په درلودو سره له کندوز پرته د تخار په ځينو برخو کې هم اورېدل کېږي. څراغ له شخصي بوديجې او په کندوز زون کې دايساف ځواکونو له خوا تاسيس شوې، له سوداګريزو اعلاناتو اکمالېږي او ١٩ کارکوونکي لري.
روشني راډیو
روشني راډیو روشني د کندز ولايت له ناپيېلو راډيو ګانو څخه ده، چې په ١٣٨٦ لمريز کال د صديقې شيرزۍ په نامه د يوې ښځې له خوا تاسيس او د ايف ايم په ٨٩ څپه خپرونې لري او په څو ولسواليو کې اورېدل کېږي. روشني راډيو ٢٤ ساعته بېلابېلې خپرونې لري، چې د ١٨ کارکوونکو پر مټ ، چې ډېرى يې ښځينه دي، وړاندې کېږي.
زهره راډیو
زهره راډیو په کندز ولايت کې زهره دښځو لپاره ځانګړې راډيو ده، چې په ١٣٨١ لمريز کال دمېرمن ناجيه خدايار په مديريت د انټرنيوز موسسې له خوا په دغه ولايت کې تاسيس شوې. زهره ددغه ولايت لومړۍ غږيزه رسنۍ ده، چې د طالبانو دحکومت له سقوط وروسته يې په خپرونو پيل وکړ. له مالي اړخه اوس يوه پرځان بسيا رسنۍ ده، چې له ځنډ پرته ٢٤ ساعته خپرونې لري او تر ٥٥ کيلومترۍ پورې اورېدل کېږي. ددې راډيو دکارکوونکو شمېر هم ٢٠ کسانو ته رسېږي، چې په رسمي او افتخاري ډول کار کوي او ډېرى هغه يې ښځينه دي.
شادگان ولسوالي
شادگان ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان شادگان)  د ايران د خوزستان ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د شادگان ښار دی. دا ولسوالي ۱۳۸٬۴۸۰ تنه نفوس لري. د شادگان ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خوزستان ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
حبيب قادري
حبيب د خپل هنر او سندريزو حركاتو له امله دومره مشهور، او پر زړونو ته پرېوت ، چې په كنسرتونو او سندريزو محفلونو كې يې له سندرو او غزلو سره د خلكو په زړونو كې د نڅاوو مينه او ذوق راټوكيږي. حبيب قادري د كمونستي پېر د يوه لوړپوړي چارواكي سلطان عزيز قادري زوى دى. حبيب خپلې لومړنۍ زده كړې د كابل د كارته ْ پروان په "شيرينو" ښوونځي كې بشپړې كړې،خو كله،چې د ربړو اوځورونو وېره ور ولوېده، په 1361ل كال يې له كورنۍ سره يوځاى هند ته كډه وكړه. هلته نومړي كوښه وكړ، چې له موزيك سره تړلې مينه يې وده وكړي، لومړى يې له لويديز موزيك سره ځان روږدى كړ، وروسته يې بيا دتبلې پر زده كړه پيل وكړ.تبله د قادري د موزيكالو وسايو هغه برخه وه، چې د غږولو پرمهال به يې خوند او لذت ترې اخست.د قادري ددغه زړه راښكون انعكاس د نوموړي په لوړ نغمه ييز اهنگ كې رابرسېره كيږي.
كله، چې پر 1363ل كال لاس انجلس ته لاړ ، خپله لومړنۍ هيله يې غوړېدلې وليده او ډېر ژر په " كوستاميسا" سندريز ښوونځي كې شامل شو، څلور كاله وروسته حبيب له ښوونځي فارغ و او غوگتل يې په نورو څانگو كې هم زده كړه وكړي. پر 1367ل كال يې پرېكړه وكړه، چې له " اورنج كوسټ" كالج نه د ادارې او مالوماتي سستم په څانگه كې سند تر لاسه كړي.خو پر دې ټولو سربېره حبيب خپل احساسات پردي نه كړل ، بهرميشتي افغانان يې د خپل غږ او سندرو مخاطبان وگڼل او دغه مخاطبان يې تر ډېره بريده له خپلو سندرو او هنري هڅو خبر وساتل. حبيب غوښتل نوى افغان نسل له خپل هيوادني هنر ، دود او كولتور نه خبر وساتي او ددغه هنر او كولتور د خونديتابه لپاره يې وهڅوي، دحبيب قادري دغه هيله تر ډېره بريده بريالۍ وخته ، نوموړي دخپل هنر او موسيقۍ كړۍ پراخه كړه ، موسيقۍ ته يې نوى رنگ وركړ او په دغه رنگ كې يې نوى نسل هم ورسره رنگ كړ.
حبيب د لاس انجلس په موزيكل ښوونځي كې د لويديزې موسيقۍ د زده كړې ترڅنگ د افغان – هندو موسيقۍ پخواني ( كلاسيك) تړاو هم څاره، خو د نومړي موخه جوته وه او هغه دا، چې غوښتل يې له نړيوال معيار سره د خپلې افغاني موسيقۍ رېښې ونښلوي. وروسته يې د " حبيب غږ" په نوم د موسيقۍ د يوه مركز بنسټ كښېښود، خو د حبيب ترټولو غوره هيله دا وه ،چې افغاني موسيقي په يوه داسې بڼه كې سره واوډي، چې د نوي توكم لپاره زړه راښكونې او له ورځنيو هنري پرمختياوو سره سياله او همغاړې واوسي. كله، چې حبيب د " چادرگلنار" په نوم خپل لومړنى البوم خپور كړ، د مينه والو له تاوده هركلي سره مخ شو. دحبيب دوهم البوم تر خپريدا مخكې په شپږو هېوادونو كې پلورل شوى و.ددغه البوم ( جانومي) سندره، خو يې بيخي ژبه په ژبه گرځېده. "ساحل" د حبيب درېيم البوم و،چې دنوموړي په هنري وده، شهرت او شخصيت كې يې ستر رول ولوباوه.
حبيب پر بيلابېلو ستونزو سربېره هنر پرېنښود، حبيب هنر ته ژمن پاتې شو اوكله چې پر 1375 ل كال لا په خپل نړيوال هنري سير بوخت و، د گلونو دناوې په نوم ې يو بل سندريز البوم هم خپور شو. حبيب ددغه البوم په اړه يوه نادره خبره وكړه: " ددغه البوم د خپراوي پرېكړه مې ځكه وكړه، چې ځينې سندرې جادويي ځانگړنې لري او د سړي په واك كې نه وي، زما په اند دغه ډول سنمدرې بايد ژر ثبت شي". كله، چې حبيب پر 1375ل كال په نيويارك كې كنسرت وركړ، پر خپلو برياليتوبونو نور هم ډاډمن شو، دغه ډاډ حبيب ته دا ځواك وركړ، چې د (Golden dreams) ( زرين خوبونه) په نوم خپل څلورم البوم هم خپور كړي.تر دې وروسته په كاناډا كې دافغانانو فرهنگي ټولنې حبيب ته د د موسيقۍ د بلبل لقب وركړ. دغه لقب تردې مخكې احمدظاهر ته وركړل شوى و.
حبيب په لقبونو بسيا نه شو، خپل هنري فعاليتونه يې جاري وساتل او د " مهمان يار" په نوم يې د سندرو پنځم البوم هم خپريدو ته چمتو كړ، ددغه البوم د ډېرى سندرو كمپوز پخپله حبيب كړى و. حبيب د خپلو ثبتونو په لړ كې د ملگرو ونډه هم له ياده نه باسي: " زه د خپلو ملگرو په اړه ډېر څه نشم ويلاى، خو دومره به ووايم، چې له نږدې نهو كلونو راهيسې زمادهنري چارو مرستندويان دي، ماته وفادار دي". ملگري يې نه يوازې د يوه كوډگر غږ څښتن بولي ، بلكې د سندرو د يوه ښه ليكوال په توگه يې هم پېژني.حبيب وايي: " موږ په تجربو كې ستر شوي يو، همدا لامل دى، چې موسيقي مو بدلون مومي، خو ارزونه يې ثابته ده. زمالومړنى البوم له وروستنيو هغو سره توپير لري او زه كوښښ كوم يوازې خپل سبك پر مخ بوځم". حبيب قادري غواړي د صوفي شاعر " عشقري" په نوم د موسيقۍ ښونځى جوړ كړي او دغه ښوونځى وكولاى شي دافغانستان موسيقۍ ته يوه نوې او ژوندۍ اروا وروبښي.
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
مذهب
{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" دین یا مذهب (Religion) د ټاکل شوو چلندونو او اعمالو، اخلاقیاتو، باورونو، نړۍ لیدونو، متنونو، مقدسو ځایونو، پیغمبریو، اخلاقو، یا سازمانونو یو ټولنیز-کلتوري سیستم دی، چې بشریت له مافوق الفطرت، خارق العاده یا ماورایي او معنوي عناصرو سره نښلوي. که څه هم، په دې اړه د علماوو او پوهانو اجماع نه شته چې په دقیقه توګه یو دین له کومو څیزونو تشکیلېږي.
بېلابېل دینونه ښایي مختلف عناصر ولري، چې خدای، مقدس یا سپېڅلي څیزونه، عقیده، یو مافوق الطبیعه یا اسماني موجود یا موجودات یا "یو ډول داسې غایت او لوړوالی پکې راځي چې د پاتې ژوند لپاره نورمونه او ځواک چمتو کوي".په مذهبي یا دیني چارو او کړو وړ کې ښایي عبادتي چارې او مناسک، وعظونه، ذکر یا عبادت او لمانځنه (د خدایانو او/یا ولیانو او بزرګانو)، قربانۍ، جشنونه، اخترونه او میلې، جذبې، نوښتونه، د جنازو مراسم، د ودونو مراسم، تفکر او تعمق، لمونځ او دعا، موسیقي، هنر، نڅا، عامه خدمت، یا د انساني کلتور نور اړخونه شامل وي. ادیان او مذاهب مقدس یا سپېڅلي تاریخونه او روایات لري، چې په مقدسو کتابونو، سمبولونو او نښو نښانو او سپیڅلو ځایونو کې خوندي دي او هدف یې تر ډېره ژوند ته معنا وربښل دي. ادیان ممکن سمبولیکې کیسې ولري، چې د پیروانو له لوري یې رښتیا بلل کېږي او دا ډول کیسې هم ښایي د ژوند، نړۍ او نورو ښکارندو د اصل او ریښې د توضیح او تشریح هڅه وي. په دودیز ډول، عقیده او ایمان، پر عقل او استدلال سربېره، د دیني باورونو سرچینه ګڼل کېږي.
په ټوله نړۍ کې د اټکل له مخې ۱۰۰۰۰ متفاوت دینونه شته دي. د نړۍ شاوخوا ۸۴٪ نفوس له عیسویت، اسلام، هندویزم، بودیزم، یا هم له عامیانه دیني باورونو سره تړاو لري. په هغو وګړو کې چې له دین او مذهب سره تړاو نه لري، هغه څوک شاملېږي چې کوم ځانګړی دین یا مذهب په رسمیت نه پېژني، ملحدین یا بې‌دینان وي او د خدای د وجود منکرین (agnostics) وي. په داسې حال کې چې په نړۍ کې له دین سره تړاو نه لرونکو خلکو شمېر زیات شوی، خو ډېری همدا له دین سره بې تړاوه خلک بیا هم بېلابېلې مذهبي عقیدې لري.
د دین یا مذهب په زده کړو کې هم ګڼې علمي څانګې شاملېږي، لکه الهیات، د ادیانو پرتلیزې زده کړې او ټولنیز علمي مطالعات. د دین یا مذهب تیورۍ د دین د منشاء او ریښې او کارونو لپاره بېلابېل توضیحات وړاندې کوي، چې د دیني وجود او عقیدې اړوند د موجودیت پېژندنې (ontological) بنسټونه پکې شاملېږي.
عصري لویدیځ
د دین مفهوم په لویدیځ کې د عصري دورې پر مهال رامنځته شوی. له دغه مفهوم سره موازي مفاهیم په ډېرو اوسنیو او پخوانیو کلتورونو کې نه موندل کېږي. په ډېرو ژبو کې هم د دین (religion) لپاره هېڅ معادله یا مترادفه اصطلاح نشته ده. یوه ثابت تعریف ته رسېدل د پوهانو لپاره ستونزمن ثابت شوي او ځینو یې ان له شونتیا سترګې پټې کړې دي. یو شمېر نور بیا استدلال کوي چې د د تعریف په پام کې نیولو پرته یې پر غیر لویدیځو کلتورونو کې پلي کول مناسب نه دي.