cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نورجهان (سندرغاړې)
له اعجاز سره اختلاف
سعادت حسن منټو چې د نور جهان په اړه یې په بمبۍ او لاهور کې زده کړې کړې، وايي چې نورجهان یوه لېونۍ ښځه ده. که څه هم د هغه د غږ کیفیت خورا خدای دی، هغه باید بدمرغه نه وي. له اعجاز سره له واده وروسته نورجهان فلمي نړۍ ته مخه کړه او یوازې په پس منظر کې سندرې ویلو بوخته وه، په داسې حال کې چې د هغې خاوند اعجاز د نور جهان د نفوذ له امله د فلمي اداکارې په توګه بوخت شو. د دوی دواړو ژوند هغه مهال د اختلافاتو تر اغیز لاندې راغی چې د فردوس په نوم له یوې اداکارې سره د اعجاز د اړیکو خبرونه خپاره شول. د نور جهان د پوښتنې په ځواب کې اعجاز له لایت او لعل سره د کار کولو پر مهال دا راپورونه رد کړل. خو د هیرانجه د فلم جوړولو پر مهال پېښې داسې رابرسېره شوې چې د اعجاز پټه کلا پرانستل شوه او له فردوس سره یې اړیکي راپورته شول، په فردوس هم فشار راغی او د فشار وروستی حد دا و چې نورجهان اعلان وکړ چې هغه ته به پور نه ورکوي. د فردوس لپاره په هر فلم کې غږ. خو له دې سره سره د فردوس او اعجاز اړیکې دوام درلود او فردوس یوازینۍ اداکاره وه چې د نور جهان له غږ پرته یې په پنجابي او اردو فلمونو کې بریا تر لاسه کړه، که نه نو له نور جهان سره هر ډول اختلاف به د کوم اداکار یا اداکارې د مسلکي مرګ لامل شوی وای.
د ملکې ترنم نورجهان فلمي سفر
په ۱۹۴۷ کال کې ملکه ترنم له بمبۍ څخه پاکستان ته مهاجره شوه.
د ۱۹۵۱ کال د مارچ په ۲۹مه د پنجابي فلم چن وے ریلیز شو، چې په پاکستان کې د نور جهان د هیروین په توګه لومړنی فلم و، چې ډایرکټ یې هم پخپله کړی و، او موسیقي یې فیروز نظامي جوړه کړې وه، او اداکارانو د اداکارۍ جوهر ښودلی و. په هغې کې : نورجهان، سنتوش، جهانګیر خان، یاسمین، غلام محمد. دغه فلم د لاهور په ریجنټ سینما کې ۱۸ اونۍ سوپر هټ بزنس وکړ. دا فلم د ۱۹۵۱ کال د اپرېل په ۱۳ مه په کراچۍ کې خپور شو او په جوبلي سینما کې یې ۹ اوونۍ کاروبار ته دوام ورکړ.
دوپټا فلم د ۱۹۵۲ کال د مارچ په ۲۹ مه خپور شو، چې لارښود یې سبطین فضلي او موسیقي یې فیروز نظامي جوړه کړې وه. د دې فلم فیس هغه وخت شپږ زره روپۍ و.
نورجهان د ۲۰۰۰ کال د دسمبر په ۲۳ مه د ۷۵ کالو او دوو میاشتو په عمر په کراچۍ کې وفات شوه. د هغه د جنازې لمونځ په کراچۍ کې د ماسپښین نه وروسته ادا کړل شو او جنازه یې د کراچۍ په ډیفنس هاؤسنګ اتھارټي کې وشوه.
راځئ چې ولاړ شو
دا دره، دا د خدایانو شهزادګۍ
هغه پوښتنه کوي چې کله ناوې شي< زه به ووایم کله چې زما لمر راشيحتی که زما لمر لاړ شي زه نن ستاسو لپاره دلته راغلی یم بیا سجادیه د ژوند لارې دي مینه نوره لرې نه دهزما سره د ګازو په سیوري کې ولاړ شه په زړه کې به شملې غږیږي زما ښکلا زه نو له باد سره تېښته داسې ده یو څوک له ویښیدو وروسته خوب ویني زما په ګرمو لاسونو کې تا نیول وګوره زه څومره وخت ستا مخې ته ولاړ یم زه ستاسو تنفس اورم زما لمر زه نو د مینې د تبادلې په پلمه الوتنه دا آسمان په لرې وطن کې چیرته دی؟ په دې اړخ کې، یوازې مالي مرستې شتون لريزه غواړم خپل وهلونه وخورم زه د بنګړو په څیر زنګ وهم زما لمر زه نو
سرچينې
وېشنيزه:سندي ژبې سندرغاړي وېشنيزه:1927 زېږېدنې وېشنيزه:1926 زېږېدنې وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
پيټريک فرانسس هيلي
پيټريک فرانسس هيلي (۲۷ فبروري، ۱۸۳۴ – ۱۰ جنوري، ۱۹۱۰ز کال) يو امريکايي کاتولیک پادري او يسوعي و، څوک چې د جورج ټاون پوهنتون بانفوذه رئيس او د دې پوهنتون د دويم بنسټګر په توګه يې شهرت موندلی و. د پوهنتون په بيرغ لرونکې ودانۍ «هيلي هال» د هغه نوم ليکلی. که څه هم هغه باور درلود او ډېرو منلې وه چې هغه سپين پوستی و، بيا هم وروسته هغه لومړی تور پوستې امريکايي وبلل شو چې يسوعي شو، د دوکتورا سند يې تر لاسه کړ او د هغه پوهنتون رئيس شو چې تر ډېره بريده د سپين پوستو تر واک لاندې و.
هيلي په جورجيا کې په داسې يوه کورنۍ کې زېږېدلی و چې ډېرې کاتوليک مشران يې وړاندې کړي وو. مور يې له نسلي اړخه تر يو بريده تور پوستې وه او پلار يې د ايرلينډ کډوال سپين پوستی و. د جورجيا د قانون له مخې: له تخنيکي اړخه د هيلي پلار خپله مېرمن او د هغې بچيان د مريانو په توګه تر لاسه کړي وو. پلار يې «هيلي» او نور بچيان شمال ته د زده کړې لپاره واستول، «هيلي» خپلو لوړو زده کړو ته د «لوين» په کاتوليک پوهنتون کې دوام ورکړ او له همدې ځايه يې په ۱۸۶۴ز کال کې د دوکتورا سند تر لاسه کړ. نوموړی بېرته امریکا ته راستون شو او د جورج ټاون په پوهنتون کې يې د فلسفې مشري پيل کړه.
«هيلي» په ۱۸۷۳ز کال کې د جورج ټاون پوهنتون د رئيس په توګه وټاکل شو. يو کال وروسته د دې پوهنتون د مشر په توګه وګومارل شو. په يوه عصري پوهنتون د دې ادارې د بدلولو په لټه کې، هغه د پوهنتون د ودې څارنه وکړه. هغه د ساينس اهميت زيات کړ، د طبابت د ښوونځي معيارونه يې لوړ کړل او د قانون د پوهنځي د چټکې پراختيا څارنه يې وکړه. هغه همدا راز ستره ودانۍ جوړه کړه چې د «هيلي هال» په نوم پېژندل کېږي، د همدې ودانۍ لګښت پوهنتون زيات پوروړی کړ. په ۱۸۸۲ز کال کې، هغه له خپل ورور «جيمز» سره اوسېدو ته ولاړ، څوک چې د «مين» پورټلينډ پادري و او دواړو په شريکه په ټوله اروپا کې زيات سفرونه وکړل. «هيلي» جورج ټاون ته له راستنيدو مخکې په «روډ ايلينډ» او نيويارک کې د پادري په توګه د کار لپاره ولاړ او بيا په جورجټاون کې مړ شو.
د ژوند لومړي کلونه
پيټريک فرانسس هيلي د ۱۸۳۴ز کال د فبرورۍ په اووه وېشتمه نېټه د جورجيا د «ماکون» په يوه لرګينه خونه کې زېږېدلی و. د پيټريک پلار «مايکل موريس هيلي» له ايرلينډ څخه متحده ايالاتو ته د کاناډا له لارې کوچېدلی و. په ۱۸۱۸ز کال کې، په «جورجيا لينډ لوټريس» کې، په هغه ځمکه چې د هغه پلار درلوده، د پمبې کرونده جوړه کړه، کوم ځای چې د «اوکمولجي» سيند په څنډه کې موقعيت درلود. هغه ډېر بريالي شو او په پايله کې په «جونز» سيمه کې يو له سترو زميندارانو څخه شو چې ۱۵۰۰ جريبه (۶۱۰ هيکتاره) ځمکه يې درلوده. هغه نهه څلوېښت مريان لرل چې د پاټريک مور يې يوه وه، د هغې نوم «ميري اليزا سميت» و. مايکل هيلي هغه په ۱۸۲۹ز کال کې د پنبې له يو برلاسي سوداګر «سيم ګريسولډ» څخه پېرلې وه چې هغه د کور د مريۍ په توګه کار ځينې اخيست (د کور مريې هغه څوک و چې د کور کارونه به يې کول او د مالک له خوا د جنسي اشباغ لپاره کارول کېده). «اليز» تر يو بريده تور پوستې وه چې د «اوکټورون» په نوم پېژندل کېږي (اوکټورون هغه تن چې اروپايي او افريقايي نسب ولري)، بچیان يې هم په همدې ترتيب کې تريو بريده تور پوستي شول. د هغې له مور او پلار څخه يو يې د «هايتي انقلاب پر مهال» د فرانسې له مستعمرې«سينټ-ډيمينيف» څخه په ۱۷۹۰ز لسيزه کې متحده ايالاتو ته تښتيدلی و.
پيټريک د خپلو لسو خوېندواو وروڼو په منځ کې درېیم زېږېدلی ماشوم و، د دې لسو له ډلې اته يې تر بلوغ ژوندي پاتې شول. د هغه درې خوېندې راهبانې شوې، د اليزا هيلي په ګډون، څوک چې د يو عبادتځای لومړۍ تورپوسته مشره راهبه شوه. د هغه دوه وروڼه هم پادريان شول؛ يو يې «جيمز اګوسټاين هيلي» و چې د مايني د پورټلينډ پادري شو، هغه په متحده ايالاتو کې لومړی تور پوستی کاتولیک پادري و. د مايکل په نوم يو بل ورور يې د متحده ايالاتو په الاسکا کې د مالياتو د کمولو په خدماتو کې مدير شو. پيټريک او د هغه ټولې خوېندې او وروڼه د مريانو په توګه زېږېدلي وو، ځکه چې د «partus sequitur ventrem» د اصولو له مخې، دوی له خپلې مور څخه حقوقي حيثيت تر لاسه کاوه. د جورجيا قانون مايکل هيلي ته اجازه نه ورکوله چې خپله مېرمنه او بچيان ازاد کړي، کوم کار چې يواځې په استثنايي حالاتو کې د جورجيا د عمومي اسامبلۍ له خوا تر سره کېدای شوای.
زده کړه
دا چې د قانون له مخې دوی مريان و، د «هيلي» بچيانو نه شول کولای چې ښوونځيو ته ولاړ شي. په دې هيله چې په جورجيا کې د مريانو له شرايطو څخه خپل بچيان وباسي، مایکل هيلي د زده کړې لپاره خپل ټول بچيان شمال ته واستول او د ۱۸۵۰ز کال د اګست په مياشت کې د هغه د مړينې پر مهال، هغه غوښتل چې له خپلو بچيانو سره يو ځای شی. په لومړي سر کې «هيلي» ونه شول کولای، په شمال کې يو ښوونځي ومومي چې د دوی ماشومانو ته داخله ورکړي، خو «فلوشنګ کواکر اکاډمي» يې وموندله چې د نيويارک په فلوشنګ کې د «اولډ کواکر ميټنګ هاوس» اړوند وه (اوس د کوينز يوه محله ده)، په دې ځای کې تور پوستو او سپين پوستو دواړو ته داخله ورکول کېده، د هيلي درې مشران زامن هم دلته داخل شول.
د خپلو درې وروڼو په څېر، پيټريک هيلي هم د ماساچوسټ په «هولي کراس» کالج کې زده کړو ته دوام ورکړ. نوموړی په ۱۸۵۰ز کال کې په شپاړس کلنۍ کې فارغ شو او د جورج ټاون پوهنتون څخه يې په فنونو کې لېسانس تر لاسه کړ، ځکه چې د جورج ټاون د منشور له مخې «هولي کراس» اجازه نه درلوده چې سندونه ورکړي. د بوسټن پادري «جان برنارډ فيټزپاټريک» د هيلي او د هغه د وروڼو سرپرستي په غاړه واخېسته. له فراغت وروسته، هيلي د ۱۸۵۰ز کال د سپتمبر په اولسمه نېټه د عيسی مسيح په ټولنه کې داخل شو او د ماريلينډ په «فريډريک» کې يې خپلو تازه زده کړو ته دوام ورکړ. هغه وېره درلوده چې مخلوط توکم به د عيسی مسيح په ټولنه کې د هغه د داخلېدو په وړاندې خنډونه پیدا کړي، خو دا د يوې ستونزې په توګه ثابت نه شو. دې حقيقت چې د هيلي مور او پلار په رسمي ډول واده نه و کړی، دا معنا درلوده چې د «کانون» د قانون له مخې هيله د واده د تړون له شتون پرته زېږېدلی وه؛ دې چارې د دې غوښتنه کوله چې هغه ته په دې ټولنه کې د داخلېدو لپاره استثنا ورکړل شي؛ خو له هغه څخه یې هېڅکله غوښتنه ونه شوه او بې له ستونزې داخله ورکړای شوه. د عيسی مسيح په ټولنه کې په داخلېدو سره هغه لومړی تور پوستی امریکاي يسوعي شو.
له دوه کلونو زده کړو وروسته، هيلې خپله لومړۍ مذهبي ژمنه وکړه او د فيلاډيلفيا په «سينټ جوزف کالج» کې د استادۍ لپاره واستول شو. په ۱۸۵۳ز کال کې، هغه بېرته د «هولي کراس» کالج ته تبديل کړای شو. په دې ځای کې د تدريس پر مهال، هغه پوه شو، ځينې هغه زده کوونکي چې د هغه وروڼه يې پېژندل، د هغه له توکميزې مخینې څخه خبر دي او په پټه به يې د هغه په اړه له سپکاوي ډکې تبصرې کولې.
په ۱۸۵۸ز کال کې، هيلي د «جورج ټاون» پوهنتون ته ولاړ، چېرته چې هغه فلسفه او الهيات ولوستل. په جورج ټاون کې مشران پادريان په فلسفه کې د هغه له مهارتونو متاثره شول او پرېکړه يې وکړه چې هغه اروپا ته واستوي، چېرې چې هغه خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. په لومړي سر کې هغه روم ته ولاړ، خو د ژمي په موسم کې يې روغتيايي حالت خراب شو او په پاريس کې د «سينټ سولپيس» مذهبي مدرسې ته ولېږدول شو. په پايله کې هغه بلجيم ته ولاړ، چې د «لوين» په کاتوليک پوهنتون کې خپلې زده کړې پوره کړي. په دې ځای کې د ۱۸۶۴ز کال د سپتمبر په درېیمه نېټه هغه د پادري په توګه وګومارل شو. هغه لاتيني، فرانسوي، ايټالوي او الماني ژبې هم زده کړې. د ۱۸۶۵ز کال د جولای په شپږ وېشمته نېټه، هغه په فلسفه کې د دوکتورا سند تر لاسه کړ او په دې ډول لومړی تورپوستی امريکايي شو چې د دوکتورا درجه تر لاسه کوي.
ډوبه
دوبا یا بارج ( انګليسي:Barge) يو کښتۍ ده چې په اوبو کې د لویو شیانو یا نسبتا لوی مقدار توکو یا توکو لېږدولو لپاره کارول کیږي. ډېری ډوبونه د اوبو په لارو او سیندونو کې کارول کیږي. ډینګي معمولا انجن یا بل پروپولشن نه لري او په اوبو کې د کښتۍ یا بلې کښتۍ لخوا راښکته کیږي یا مخ ته وړل کیږي.
Hopper barge (به  کې   ddging barge، هغه بارج چې د بندر سره نږدې د ډرینګ کښتۍ سره نږدې کیښودل کیږي ترڅو خټکي پکې واچوي. دا بارج بیا د فرش هچ په خلاصولو سره دا د اضافي بندر څخه لرې کوي.
اپولو
اپولو په کلاسيکي يوناني او رومي مذهب او يوناني او رومي افسانو کې يو له «اولمپين» خدايانو دی. د يونانيانو ملي الوهيت، اپولو د غشي ويشتلو، موسيقۍ او نڅا، ريښتينولۍ او پېغمبرۍ، رغېدو او ناروغيو، د لمر او رڼا، شاعرۍ او نورو ډېرو د خدای په توګه منلی و. هغه د يوناني خدايانو يو له تر ټولو مهم او پېچلی خدای، د «زيوس» او «ليټو» زوی او د «ارټيمس» غبرګونی ورور، د ښکار ښځينه ربن النوعه (ښځينه خدای/الهه) دی. دا تر ټولو ښکلی خدای او د «کوروس» (ايفيبي، يا له ږېرې پرته، د غښتلتيا ځوان) د يوې بېلګې په توګه بلل کېږي، اپولو په ټولو خدايانو کې زيات يوناني بلل کېږي. اپولو (Apollo) تر يوناني اغېز لاندې د «اتروسکي» په افسانو کې د «Apulu» په نوم پېژندل کېږي.
د «ډيلفي» (اپولو پايتيوس) د سرپست خدای په توګه، اپولو د وحی يو منځګړی خدای دی – د ديلفي روحاني منځګړي لپاره پيغمبري خدای. اپولو هغه خدای دی، څوک چې مرسته کوي او له بدۍ څخه خونديتوب ورکوي؛ بېلا بېل لقبونه هغه ته د بدۍ مخنيونکی وايي. ډيلفي اپولو د سمندري د مسافرو او بهرنيانو سرپرست او د تښتېدونکو او کډوالو ساتونکی دی.
درمل او رغېدنه د اپولو سره تړلي دي، که هغه په خپله د خدای له خوا وي يا د هغه د زوی «اسکليپيس» له خوا د منځګړيتوب په مخ وي. اپولو خلک له وبايي ناروغيو وژغورل، بیا هم دا يو داسې خدای دی، څوک چې په خپلو غشو سره ناروغي-روغتيا او مرګونی طاعون راوستلای شي. د غشي ويشتلو د ايجاد امتياز هم خپله اپولو او د هغه خور «ارټيمس» ته منسوب دي. اپولو عموماً د سپينو زرو يا سرو زرو د غشو يا غشو کڅوړې د لېږدونکي په توګه تشريح کېږي. ځوانانو ته د ودې ورکولو لپاره د  اپولو وړتيا د هغه «پانهلينيک» فرقې د شخصيت د غوره تاييد شويو اړخونو څخه يو دی. د ځوانانو (کوروټروفوس) د ساتونکي په توګه، اپولو د ماشومانو د روغتيا او زده کړې په اړه فکر درلود. هغه زلميتوب ته د دوی پر رسېدو څارنه کوله. اوږده ويښتان، کومو چې د هلکانو لپاره ځانګړی حيثيت درلود، په راتلونکي عمر (ايفيبيا) کې غوڅ شوي او اپولو ته وقف شوي و.
اپولو د شپنو يو مهم خدای دی او د شپنو او پادوانانو ساتونکی و. له خزنده ګانو او ښکاريانو څخه د رمو، پادو او فصلونو ساتنه د هغه بنستيزې دندې وې. له بلې خوا، اپولو همدا راز د نويو ښارونو د بنسټ اېښودلو او مدني قانون د جوړولو هڅونه هم کړې ده. هغه پر نېواکګرو تسلط سره هم تړلی دی. هغه د قانون ورکونکی و او په کوم ښار کې د قوانينو جوړولو څخه مخکې د هغه له ويناوو سره مشوره کېده.
د «ماوسيک» د خدای په توګه، اپولو په ټولو موسيقيو، سندرو، نڅا او شاعرۍ مشري کوله. هغه د تارونو د موسيقۍ (د موسيقۍ هغه ډول چې داسې وسايل پکې کاريږي چې تارونه پکې استعمال شوي وي لکه رباب) مخترع و او د ميوز (لرغونی يوناني دين او افسانې) تکراري ملګری و چې په لمانځلو کې يې د هغوی د سندربولې ډلې د مشر په توګه کار کاوه. «لاير» (رباب ته ورته د موسيقۍ يوه اله/چنګ) د اپولو يوه شريکه ځانګړتيا ده. په هلينستي وختونو کې، په ځانګړي ډول په پنځمه مخزېږديزه پېړۍ کې، د اپولو هيليوس په توګه په يونانيانو کې د هيليوس، د لمر د شخصيت لرونکي په توګه وپېژندل شو. په هر حال، په لاتيني متن کې، تر لومړۍ زېږدېزې پېړۍ پورې، د کلاسيکي لاتيني شاعرانو په منځ کې له «سول» سره د اپولو هېڅ ادغام نه وموجود. اپولو او هيليوس/سول تر پنځمې پېړۍ پورې ادبي او افسانوي لېکنو کې جلا جلا مخلوقات پاتې شوي دي.
ارپوهنه
اپولو (په اټيک، لونيک او هوميريک يوناني کې Ἀπόλλων Apollōn  ، (جين Ἀπόλλωνος)؛ ډوريک کې: Ἀπέλλων، اپيلين؛ ارکاډوکيپرويوټ کې: Ἀπείλων، اپيلين، ايوليک کې: Ἄπλουν، اپلون؛ لاتيني کې: اپلولو)
اپولو نوم – د اړوند زوړ نوم پاين په عکس – عموماً په B خطي (مسيني يوناني) متنونو کې نه موندل کېږي، که څه هم په «ليکونيوس» بڼه ]pe-rjo-[ (Linear B: ]𐀟𐁊-[) KN E 842 تخته کې يې يو ممکنه تايید موجود دی، که څه هم دا هم وړانديز شوی دی چې اصلي نوم کې په ([u]-pe-rjo-[ne]) « Hyperion» بڼه لوستل کېدای شي.
د نوم ارپوهنه مبهمه ده. ليکل يې په Ἀπόλλων (چې په کلاسيکي اټيک کې د [a.pól.lɔːn] په بڼه تلفظ کېږي) د شريک پړاو تر پيل پورې نږدې په ټولو نورو بڼو پياوړی دی، خو ډوريک بڼه يې چې Apellon (Ἀπέλλων) ده، ډېره لرغونې ده، ځکه چې دا له يو لومړني *Ἀπέλjων څخه اخيستل شوی ټکی دی. دا غالباً د ډوريک مياشتي «ايپلايوس» (Ἀπελλαῖος) او کورني د مېلې «ايپلای» (ἀπέλλαι) پر مهال د ځوانانو د پيل پر مهال وړاندې کېدونکي «ايپيليا» (ἀπελλαῖα) سره نږدې دی. د ځينو پوهانو په وينا، دا ټکي د ډورک ټکي «اپيلا» (ἀπέλλα) څخه اخيستل شوی دی، د کوم اصلي معنا چې ده «ديوال»، «د ژويو لپاره بند» او وروسته «د مربع په حدودو کې راټولېدل». اپيلا (Ἀπέλλα) په سپارټا کې د مشهورو راټولېدو نوم دی، کوم چې د ايکليسيا (ἐκκλησία) سره يو شان دی. «ار. ايس. پي. بريکس» د اپلای سره د «تيونيم» اړيکه رد کړې ده او يو له يوناني څخه مخکې د پروټو بڼې «اپاليون» وړانديز يې کړی دی.
له لرغونو ليکوالانو څخه د مشهورو ارپوهنو ګڼې بېلګې تاييد شوي دي. په همدې بنسټ، يونانيانو عموماً د «اپولو» نوم د یوناني فعل ἀπόλλυμι (apollymi) سره تړلی دی، يعنې «له منځه وړل».، اپلاتون په «کريټايلس» کې دا نوم د ἀπόλυσις (apolysis) «قربانۍ» سره تړلی دی، له ἀπόλουσις (apolousis) «سپېڅلتيا» سره او له ἁπλοῦν ([h]aploun) يعنې «ساده» سره، په ځانګړي ډول «تيالين» ته په اشارې سره د Ἄπλουν له نوم څخه او بالاخره له Ἀειβάλλων (aeiballon) سره، يعنې «تل غشي ويشتل». «هزيشيس» د اپولو نوم ته د ډوريک ټکي ἀπέλλα (apella) سره اړيکه ورکړې ده، د کوم معنا چې ده «راټولېدل»، په همدې بنسټ اپولو به د سياسي ژوند خدای وي او هغه همدا راز د σηκός (sekos) تشريح هم ورکوي، چې معنا يې ده «تاوېدل»، په کوم صورت کې به چې اپولو د رمو او پادو خدای وي. په لرغوني مقدونيايي ژبه کې د πέλλα (pella) ټکي معنا ده «ډبره» او شونې ده چې ځينې حغرافيايي نومونه له دې ټکي څخه اخيستل شوي وي: لکه Πέλλα (Pella د لرغونې مقدونيې پلازمېنه) او Πελλήνη (Pellēnē/Pellene).
د دې نوم لپاره ګڼ غېر يوناني تشبيهات وړاندې شوي دي، هايټي بڼه يې اپاليوناس ده (dx-ap-pa-li-u-na-aš)، کومه چې په مناپا-ترهونټا ليک کې تاييد شوې ده. د هايټي تاييد يې د *Apeljōn بڼې ښودنه کوي، کومه چې د قبرصي د Ἀπείλων له ډوريک Ἀπέλλων سره په پرتله کې اټکل شي. د «لديان» خدای د Qλdãns /kʷʎðãns/ نوم له پيلاټلايزيشن، سنکوپ او لديان څخه مخکې اواز بدلون *y > d څخه مخکې د /kʷalyán-/ ښودنه کوي. له ډورک څځه مخکې Ἀπέλjων او هايټي اپاليوناس کې موندل کېدونکي په ژبه تلفظ کېدونکی /p/ توري پر ځای په پرانيستو ژبو تلفظ کېدنکی توری په پام کې ونيسئ.
د اپاليوناس لپاره يو وړانديز شوی يو لوين ارنوم د «يو په لومه کې نښتي» معنا جوړوي، شونې ده چې د «ښکاري» په معنا وي.
یوناني-رومي القاب
د اپولو تر ټولو اصلي نوم «فويبيوس» و (/ˈfiːbəs/ FEE-bəs; Φοῖβος، فويبوس چې یوناني تلفظ يې په دې ډول دی: [pʰó͜i.bos]))،  لفظي معنا يې ده «روښانه». دا عموماً یونانيانو او روميانو دواړو د روښنايۍ د خدای په توګه د اپولو د وڼدې لپاره کارولی دی. د نورو يوناني خدايانو په توګه، پر هغه ډېر نور هم پلي شوي دي چې د ګڼو فعاليتونو، دندو او اړخونو ښودنه کوي، کوم چې خدای ته منسوب دي. په هر حال، په داسې حال کې چې اپولو په يوناني افسانو کې په ډېر شمېر نومونه لري، يواځې يو څو يې په لاتيني ادب کې موندل کېږي.
رتن ہندی
رتن هندي ، د ځینو روایتونو له مخې، د بټیندا (د اوسني هندي پنجاب) یو سړی و. د ده په اړه ځينې خلک وايي چې هغه په لومړيو کې د هندو مذهب سره تړاو درلود، د سوداګر په توګه به يې په بېلابېلو سيمو کې تګ راتګ;کاوه. یو ځل ځینو کسانو له موږ څخه وپوښتل چې زموږ د اسلام د منلو کيسه ووايه. بابا رتن هندي ویلي دي چې مونږ یو وخت د تجارت په موخه له سوریې څخه مکې ته روان وو. په مکه کې واړه سیندونه بهېدل. یو لوی سیند و. ډیری خلکو وزې پاللې. د سیند بلې غاړې ته مې یو ښکلی او معصوم ماشوم ولید. د ماشوم وزې د سیند پر غاړه ټوپونه وهل خو معصوم ماشوم له سیند نه تیریدل. رتن هندي ماشوم په اوږو کېښود او له سیند څخه یې تیر کړ. په همدې وخت کې ماشوم دا کلمات وویل: الله دې عمر اوږد کړي.
رتن هندي وايي چې له هغه وروسته بېرته هند ته راغلو. بیا څو کاله وروسته، یوه شپه موږ په بتنډا کې د اور په شاوخوا کې ناست وو چې روښانه سپوږمۍ دوه ټوټې شوه. بيا څو عرب سوداګر هند ته راغلل، موږ ترې وپوښتل چې داسې څه شوي دي؟ نو عربو سوداګرو وویل چې همداسې ده، په مکه کې یو ځوان دی چې نوم یې صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی، هغه وايي چې زه د خدای پیغمبر یم.
رتن وايي چې موږ فکر کاوه چې دا ځوان به هم وګورو، کله چې مکې مکرمې ته لاړو، موږ ته وویل شول چې مدینې ته تللی دی. کله چې مدینې ته ولاړ، ورته وویل شول چې له خپلو اصحابو سره په مسجد نبوي کې دی. بيا موږ مسجد نبوي ته ولاړو او له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره مو وليدل او ويې ويل: موږ ته يوه معجزه وښيه، رسول الله (صلى الله عليه و اله و صحبه و سلم) ورته وفرمايل: اې رتن هندي! دا دومره معجزه وه چې تا زه په خپلو اوږو کېښودم او د سیند څخه تیر کړم او بیا ما تا ته د اوږد عمر دعا وکړه. د دې خبرې په اورېدو سره رتن هندي د رسول الله صلی الله علیه وسلم په پښو ودرېد او اسلام يې قبول کړ.
ویل کیږي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم په ماشومتوب کې اوه ځله رتن هندي ته دعا وکړه چې اوږد ژوند وکړي او پایله یې دا شوه چې رتن هندي ۷۰۰ کاله ژوند وکړ. رتن هندي هغه وخت ځوان و چې رسول الله ﷺ دغه دعا وکړه.
(دا ليکنه يوازې محض افواهات او افسانه ده، کوم تاريخي ثبوت نه لري، نه د عقل او فکر سره سمه برېښي)
نور وګوره
وېشنيزه:نوي مسلمان شوي کسان وېشنيزه:هندويزم څخه اسلام قبول کوونکي
د ملګرو ملتونو ښځې
د ملګرو ملتونو سازمان د جنډر مساوات او د ښځو ځواکمنتیا، یا د ملګرو ملتونو کې موجوده مېرمنې په لنډه توګه د ملګرو ملتونو یو له هغو بنسټونو څخه دی چې د ښځو د حقونو په برخه کې کار کوي. دغه اداره د ۲۰۱۰ کال د جولای په میاشت کې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې په دغه سازمان کې شامله شوه. دا اقدام په ټوله نړۍ کې د جنسیتي تبعیض سره د مبارزې په برخه کې د ملګرو ملتونو د هڅو د یوې برخې په توګه ترسره شو.
اداري غړي
د یوې نړیوالې موسسې په توګه، دا اداره د مختلفو نظرونو سره د مختلفو هیوادونو څخه د مدیرانو بورډ غوره کوي. د ادارې د مدیره هیئت غړي د دریو کلونو لپاره د دې ادارې د عمومي مجمع په ټاکنو کې ټاکل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:ملګري ملتونه وېشنيزه:د ښځو حقوق
ویلیام پیټ، د چتهام لومړی ارل
پیټ د اووه کلنې جګړې (په امریکايي مستعماراتو کې د فرانسویانو او سورپوستو د جګړې په ګډون) پر مهال د بریتانیا د کابینې غړی او له ۱۷۵۶ زکال څخه تر ۱۷۶۱ زکال پورې (په ۱۷۵۷ زکال کې له ډېر لنډ مهال پرته) د هغو غیر رسمي مشر هم و. نوموړي بیا ځلي د Lord Privy Seal د رسمي لقب پر لرلو له ۱۷۶۶ زکال څخه تر ۱۷۶۸ زکال پورې د کابینې مشري وکړه. د هغه پیاوړې واکمنۍ د هغه له غوره ویناو څخه سرچینه اخیسته. نوموړی د خپل مسلکي ژوند په ډېره موده کې بې واکه و او په ګڼ شمېر دولتي اقداماتو یې نیوکې کولې چې په ۱۷۳۰ مه لسیزه کې والپول فساد، په ۱۷۴۰ مه لسیزه کې د هانوور سبسایډي، په ۱۷۶۰مه لسیزه کې له فرانسې سره سوله او په ۱۷۷۰ مه لسیزه کې د امریکا د مستعمراتو اړوند جوړښت نه منونکې پالیسي په کې شاملېدل.
پیټ تر ډېره پورې د اووه کلنې جګړې په اوږدو کې د جګړې د مهال بریتانوي رهبر په توګه پېژندل کېږي، په ځانګړې توګه په فرانسه باندې د بریا په موخه د خپلې یو اړخیزې قربانۍ له امله چې په پایله کې یې بریتانیا په نړیوالو چارو حاکمیت وموند. نوموړی همدارنګه د خپل وګړیز ځایګي لرلو، په دولت کې له فساد سره د مخالفت، د امریکا په انقلابي جګړه کې د امریکا له ځایګي څخه د ملاتړ، د بریتانیا له برترۍ څخه د ملاتړ، پراختیا او سترواکۍ غوښتنې، د بریتانیا له اصلي د ښمنانو او د فرانسې او هسپانیا له استعماري سیالو ځواکونو سره د دښمنۍ له امله پېژندل کېږي. ماري پیټرز څرګندوي چې د نوموړي دولتداري د سترواکۍ له ارزښتونو څخه د روښانه، بې ستونزې او توپیر لرونکي درک پر بنسټ وه.
بریتانوي پارلماني تاریخ لیکونکی پیټر ډېوېډ ګارنر توماس استدلال کوي چې د پیټر قدرت د هغه د کورنیو اړیکو پر بنسټ نه، بلکه د هغو خارق العاده پارلماني وړتیاو پر بنسټ و چې له امله یې هغه د عوامو په جرګې هم واک درلود. هغه ځانګړې قومانداني، ځلانده بلاغت او د بحث کولو بې مثاله وړتیاوې لرلې چې پر بنسټ یې هغه د ادبي او تاریخي پراخې پوهې څخه ځیرکانه ګټنه کوله. پوهان نوموړی د بریتانیا د لومړیو وزیرانو ترمنځ لوړه درجه لرونکی بولي.
کورنۍ
پیټ د مدراس د ګورنر، توماس پیټ (زوکړه: ۱۶۵۳- مړینه: ۱۷۲۶ زکال) لمسی و چې د «ډایمونډ/الماس» پیټ په نامه پېژندل کېده ځکه چې تر ټولو لوی الماس یې موندلی و او د اورلئان په دوک باندې یې په ۱۳۵۰۰۰ پونډه پلورلی و. دغې معاملې او همدارنګه په هند کې د هغه نورو سوداګریزو معاملاتو د پیټ کورنۍ شتمني جوړه کړه. کور ته له ګراځېدو وروسته، ګورنر وکولای شول خپله کورنۍ بډایتوب او د سیاسي اغېز ځایګي ته ورسوي: په ۱۶۹۱ زکال کې کې هغه په کورنوېل کې د باکونوک جایداد وپېره چې له امله یې هغه د پارلمان په یوې څوکۍ واک وموند. هغه زیاتې ځمکې وپېرلې او د هېواد په لویدیځ کې یو له مخکښو سیاسي څېرو څخه شو چې د روټن بوروګ او اولډ ساروم د څوکیو پر څېر څوکۍ یې کنټرول کولې.
د ویلیام پلار رابرټ پیټ (زوکړه: ۱۶۸۰ زکال – مړینه: ۱۷۲۷ زکال) د ګورنر پیټ مشر زوی و چې له ۱۷۰۵ زکال څخه یې تر ۱۷۲۷ زکال پورې د ټروی محافظه کاره ګوند څخه د پارلمان غړیتوب درلود. مور یې هریت ویلرز د اډوارډ ویلرز – فیتز جرالد او د ایرلنډۍ وارثې کاترین فیتز جرالد لور وه. د ویلیام دواړه ترونه، توماس او جان د پارلمان غړي و او عمه یې هم له مخکښ وېګ سیاستوال او پوځي جنرال جیمز سټانهوپ سره واده کړی و. سټانهوپ له ۱۷۱۷ زکال څخه تر ۱۷۲۱ زکال پورې د سټانهوپ – سونډرلنډ د ادارې پر مهال یو اغېزمنو لومړیو وزیرانو څخه و چې د سویلي سمندر د کمپنۍ تر پاشل کېدو پورې چې له امله یې د هغه حکومت ونړېد؛ د پیټ د کورنۍ لپاره پام وړ سیاسي اړیکه وه.
زوکړه او زده کړې
ویلیام پیټ د ۱۷۰۸ زکال د نومبر په ۱۵ مه د ویسټ منیسټر په ګولډن سکوېر کې وزېږېد. د هغه مشر ورور توماس پیټ په ۱۷۰۴ زکال کې زیږېدلی و. دوی همدارنګه د هریت، کاترین، آن، الیزابت او ماري په نومونو پنځه خویندې هم لرلې. له ۱۷۱۹ زکال وروسته ویلیام په ایتون کالج کې له خپل ورور سره یوځای زده کړې کولې. د ویلیام، ایتون کالج نه خوښېده او وروسته یې څرګنده کړه چې «دولتي یا عامه ښوونځی کېدای شي د هغو هلکانو لپاره چې ګډوډ خلق او خوی ولري مناسب وي، خو په هغه ځای کې چې ملایمت شتون لري دغه کار نه ترسره کوي». پیټ په ښوونځي کې و چې د مفاصلو له پړسوب رنځېده. ګورنر پیټ په ۱۷۲۶ زکال کې ومړ او د باکونوک جایداد د هغه پلار ته په میراث ورسېد. راتلونکی کال کله چې یې پلار ومړ باکونوک د ویلیام مشر ورور توماس پیټ ته په ارث ورسېد.
د ۱۷۲۷ زکال په جنوري میاشت کې ویلیام د یو معمولي اشرافي په توګه د اکسفورډ ټرینیټي کالج ته لار ومونده. داسې شواهد شتون لري چې ښيي هغه یو کلاسیک څېړونکې او کره کتونکی و. ویرجیل د هغه د خوښې وړ لیکوال و. ویلیام د ژباړې کولو او بیاځلي ژباړې کولو په تمرین سره د خپل بیان قوه لوړوله. د دغو کلونو پر مهال د جورج لیتلتون پیاوړی ملګری شو چې وروسته هغه په مخکښ سیاستوال واوښت. په ۱۷۲۸ زکال کې د مفاصلو شدید پړسوب هغه اړ څو اکسفورډ نابشپړ خوشی کړي. هغه له هېواد بهر سفر کولو ته مخه کړه او په ۱۷۲۸ زکال کې یې د هالنډ د جمهوریت په اوترخت پوهنتون کې په زده کړو پیل وکړ او د نړیوالو قوانینو او دیپلماسۍ په برخه کې یې د هوګو ګروتیوس او نورو لیکوالانو د لیکنو اړوند پوهه ترلاسه کړه. دا مالومه نه ده چې پیټ د څومره وخت لپاره په اوترخت کې زده کړې کړې. په ۱۷۳۰ زکال کې نوموړی د خپل ورور باکونوک ملکیت ته راستون شو.
دغه مهال نوموړی د مفاصلو د پړسوب څخه رغېدلی و خو څرګنده شوه چې دا ناروغي د درمنلې وړ نده او د خپلې مړینې تر مهاله په مکرر مهالیزو فاصلو کې یې له شدیدو حملاتو سره مخ و.
پوځي خدمت
د پیټ پوځي خدمت نسبتا لنډ و. ځکه مشر ورور یې توماس د ۱۷۳۴ زکال په عمومي ټاکنو کې د اوکهمپتون او اولډ ساروم دوه جلا څوکۍ ترلاسه کړې، هغه د ځان لپاره د اوکهمپتون څوکۍ غوره کړه او پاتې خالي څوکۍ یې ویلیام ته ورکړه چې له دې امله یې د ۱۷۳۵ زکال په فبروري کې د اولډ ساروم د غړي په توګه پارلمان ته لار ومونده.
د الجزاير جګړه
د الجزاير جګړه، د الجزاير د انقلاب او الجزاير د خپلواکۍ د جګړې په نوم هم پېژندل کېږي او په الجزاير کې ورته کله کله د لومړي نومبر جګړه هم ويل کېږي، دا جګړه د فرانسې او د الجزاير د ملي ازادۍ محاذ تر منځ د ۱۹۵۴ څخه تر ۱۹۶۲ز کال پورې منځ ته راغلې وه چې په پايله کې يې الجزاير له فرانسې څخه خپلواکي واخيسته. دا چې له استعمار څخه د خلاصېدو یوه مهمه جګړه وه، يو پېچلی ټکر و چې هم پکې چريکي جګړې او هم پکې شکنجې پېښې شوې وې. همدا جګړه د جلا جلا ټولنو او د ټولنو په داخل کې په يوې کورنۍ جګړې بدله شوه. جګړه عموماً د الجزاير په سيمو کې منځ ته راغلې وه چې د فرانسې په سترو ښارونو يې هم اغېز درلود.
د ۱۹۵۴ز کال د نومبر په لومړۍ نېټه، د «توسينټ روج» (د ټولو قدسيونو سره ورځ) پر مهال د ملي ازادۍ محاذ (FLN) د غړيو له خوا په عملي ډول پي شوه، دا نښته په فرانسه کې د يو جدي بحران لامل وګرځېده چې له امله يې څلورم جمهوريت (۱۹۴۶-۵۸) سقوط وکړ او د پياوړي ولسمشرۍ سره يې ځای پنځم جمهوريت ونيو. د فرانسوي ځواکونو له خوا پلې شويو ظالمانه لارو چارو هم ونه شول کولای چې په الجزاير کې د خلکو زړونه او دماغ وګټي، د فرانسې په سترو ښارونو کې يې ملاتړ تر لاسه کړ، او له فرانسې څخه دباندې يې د فرانسې وقار ته زيان ورساوه. څنګه چې جګړه پيل شوه، د فرانسې خلک کرار کرار د هغې په مخالفت کې ودرېدل او د متحده ايالاتو په ګډون د فرانسې ډېر متحدينو په ملګرو ملتونو کې د الجزاير په اړه بحثونو کې د فرانسې له ملاتړ څخه انکار وکړ. په الجزاير او ګڼو نورو ښارونو کې د خپلواکۍ په ملاتړ د سترو لاريونونو او د ملګرو ملتونو له دې قرارداد وروسته چې د خپلواکۍ حق يې مانه، د پنځم جمهوريت لومړي ولسمشر «چارلس ډي ګار» پرېکړه وکړه چې له FLN سره جدي مذاکرات پيل کړي. دا مذاکرات د ۱۹۶۲ز کال د مارچ په مياشت کې د «Évian» په تړونونو سره پای ته ورسېدل. د ۱۹۶۲ز کال د اپريل په اتمه نېټه يوه ټولپوښتنه تر سره شوه، او فرانسوي رايه ورکونکو د «Évian » تړونونو تايید کړ. وروستۍ پايله چې ۹۱٪ وه د دې تړونونو د تاييد په حق کې وه او د جولای په لومړۍ نېټه، دا تړنونه په الجزاير کې تر دويمې ټولپوښتنې پورې مشروط وو، چېرته چې ۹۹.۷۲٪ د خپلواکۍ په ملاتړ او يواځې ۰.۲۸٪ د خپلواکۍ په مخالفت کې رايې ورکړل شوې.
له هېواده د فرانسې د پلان شوې انخلاء له امله فرانسه دولتي بحران منځ ته راغی. په دې کې په «ډي ګال» د وژنو بېلا بېلې هڅې هم شاملې وې، تر څنګ يې د پوځي بغاوت ځینې هڅې وشوې. ډېری دا ډول هڅې د « armée secrete» (OAS) سازمان له خوا تر سره شوې وې، کوم چې يو پټ سازمان و او تر ډېره بريده د هغو پوځيانو جوړ و چې د فرانسوي الجزاير ملاتړ يې کاوه، دې سازمان هم په الجزاير کې او هم په فرانسه کې ډېرې بمي بریدونه او وژنې تر سره کړې وې، تر څو د پلان شوې خپلواکۍ مخه ونيسي.
په ۱۹۶۲ز کال کې له خپلواکۍ وروسته، ۹۰۰۰۰۰ اروپايي الاصله الجزايريان په څو مياشتو کې د FLN د غچ له وېرې فرانسې ته وتښتېدل. د فرانسې حکومت دومره زيات شمېر کډوالو ته ځای ورکولو لپاره چمتو نه و چې له همدې امله په فرانسه کې د ګډوډۍ لامل وګرځېدل. ډيری هغه الجزايري مسلمانان چې د فرانسويانو لپاره يې کار کړی و بې وسلې او پرېښودل شول، ځکه چې د فرانسې او الجزايرې مسئولینو له خوا په شوي تړون کې منل شوې وه چې د دوی پر ضد به هېڅ اقدام نه کېږي. په هر حال، په ځانګړي ډول «حرکيان» د فرانسې د پوځ سره د مرستيندويانو په توګه د خدماتو وړاندې کولو څخه وروسته خاينان بلل کېدل او ډيری يې د FLN يا د اعدام د ډلګيو له خوا ووژل شول، ډېر ځله به له تښتول کېدو او بيا شکنجه کېدو وروسته وژل کېدل. شا اوخوا ۹۰۰۰۰ تنو وکولای شول فرانسې ته وتښتي، ځينو سره يې خپلو فرانسوي مشرانو مرسته وکړه چې د اوامرو خلاف عمل يې کاوه او اوسمهال دوی او د دوی زوزات د الجزايري الاصله فرانسويانو په نوم د فرانسې د وګړو يوه ستره برخه جوړوي.
د الجزاير نېواک (اشغال)
د خپل کونسل د کوچنۍ خبرې په بهانه، فرانسې په ۱۸۳۰ز کال کې په الجزاير بريد وکړ. د «مارشال بوګاوډ» په لارښوونه، څوک چې وروسته د الجزاير لومړی ګونر جنرال شو، دا نېواک له تاوتریخوالي څخه ډک و او د سيمه ييزو واکمنو «دای» د ځواک د کمولو په موخه جوړه شوې «ټپی ځمکه» په نوم تګلارې په توګه یادېږي، په کومه تګلاره کې چې ټولوژنه، ډله ييز جنسي تيري او نور ظلمونه شامل وو. د ۵۰۰۰۰۰ او ۱۰۰۰۰۰۰ تر منځ، شا اوخوا درې ميليونه الجزايريان د نېواک په لومړيو درې لسيزو کې ووژل شول. له ۱۸۳۰ څخه تر ۱۸۵۱ز کال پورې د فرانسې زیانونه ۳۳۳۶ تنه په جګړه کې وژل شوي او ۹۲۳۲۹ نور په روغتون کې ووژل شول.
په ۱۸۳۴ز کال کې الجزاير يوه فرانسوي مستعمره وګرځېده. دا هېواد په ۱۸۴۸ز کال په اساسي قانون کې د فرانسې نه جلا کېدونکې برخه اعلان شوه او په درې برخو ووېشل شو چې هغه دا دي: الجير، اوران او کانسټينټاين. ډيری فرانسويان او نور اروپايان (اسپانويان، ايټالويان، مالټيان او نور) وروسته په الجزاير کې مېشت شول.
د دويمې سترواکۍ تر واکمنۍ لاندې (۱۸۵۲-۱۸۷۱)، د ۱۸۶۵ز کال د جولای د مياشتې په څوارلسمه نېټه د « sénatus-consulte» له خوا « Code de l'indigénat» (د اصلي اوسېدونکو قانون) قانون پلی شو. دې قانون مسلمانانو ته اجازه ورکړه چې د فرانسې د بشپړ تابيعيت غوښتنه وکړي، دا يو داسې ګام و چې ډېرو کمو خلکو واخيست، ځکه چې په دې کې په شخصي مسايلو کې د شرعي قانون لاندې د حکومت کولو حق پرېښودل شامل و، او دا په پراخه کچه ارتداد (له اسلامه اوښتل) بلل کېدل. د دې په لومړۍ ماده کې داسې راغلي:"اصلي اوسېدونکی مسلمان فرانسوی دی، په هر حال، هغه به بيا هم د اسلامي قانون تابع وي. هغه به پوځ (armée de terre) او سمندري ځواک (armée de mer) کې د خدماتو تر سره کولو لپاره داخل کړای شي. هغه په الجزاير کې د کارونو او مدني خدمت لپاره راغوښتل کېدای شي. هغه کولای شي د هغه په غوښتنه، د فرانسوي تبعه له حقوقو څخه ګټه واخلي؛ په دې حالت کې، هغه به د فرانسې د سياسي او مدني قانون تابع وي."له ۱۸۷۰ز کال څخه مخکې د مسلمانانو له خوا له ۲۰۰ څخه کمې غوښتنې او ۱۵۲ غوښتنې د يهودي الجزايريانو له خوا ثبت شوې وې. له دې وروسته د ۱۸۶۵ز کال په فرمان کې د ۱۸۷۰ز کال د Crémieux فرمان په مټ تعديلات راوستل شول، کوم فرمان چې د الجزاير له درې برخو څخه په يوه برخه کې اوسېدونکو يهوديانو ته د فرانسې تابعيت ورکړ. په ۱۸۸۱ز کال کې، « Code de l'Indigénat» د اصلي اوسېدونکو لپاره د ځانګړو سزاګانو په وضع کولو سره يا د هغوی د ځمکو د نيولو يا مصادره کولو د ترتيب په جوړولو سره له هغوی سره توپيري چلند دولتي وګرځول شو.
له دويمې نړيوالې جګړې وروسته، د ۱۹۴۴ز کال د مارچ د اومې نېټې په فرمان سره د حقوقو د برابرۍ اعلان وشو او وروسته د ۱۹۴۶ز کال د مۍ په اومه نېټه « loi Lamine Guèye»هغه تايید کړ چې دې او د ۱۹۴۶ز کال اساسي قانون په مټ د فرانسې ټولو سيمو او له هېواده بهر اړوندو سيمو ټولو اوسېدونکو ته د فرانسې تابیعت ورکړل شو. د ۱۹۴۷ز کال د شلم سپتمبر قانون ټولو الجزايريانو ته د فرانسې تابیعت ورکړ، چاته چې د دې اړتیا نه وه چې د خپل اسلامي شخصي حيثيت څخه تېر شي.
الجزاير د فرانسې لپاره بې ساری حيثيت درلود، ځکه چې په نولسمه پېړۍ کې د فرانسې له خوا له هېواده بهر ټولو تر لاسه شويو سيمو بالعکس، الجزاير د فرانسې نه بېلېدونکې برخه بلل کېده او په قانوني ډول همدا شان ډلبندي شوې وه.
الجزايري ملتپالنه
هم الجزايري مسلمانانو او هم الجزايري اروپايانو په دويمه نړيواله جګړه کې برخه واخيسته او د فرانسې لپاره وجنګېدل. الجزايري مسلمانانو د «ټيريليرز» (دا ډول پوځي کنډکونه د ۱۸۴۲ز کال په لومړيو کې جوړ شوي وو) او سپاهيانو په توګه خدمات وړاندې کړل او فرانسوي اتباعو د « Zouaves » يا « Chasseurs d'Afrique » په توګه ګډون وکړ. د متحده ايالاتو د ولسمشر «ووډرو ولسن» د ۱۹۱۸ز کال د څوارلسو نقطو پنځمه برخه په دې ډول وه: «د ټولو استعماري ادعاوو یو خپلواک، د پرانيستي ذهن او په ټوله معنا بې پری انتظام، په دې اصل په سختۍ سره عمل کولو پر بنسټ چې د خپلواکي د ټولو پوښتنو په اړه پرېکړه کولو کې د اړوند نفوس اندېښنې بايد له هغې سره د برابر حکومت د ادعاوو په اندازه وزن ولري، د کوم حکومت د وړوالي په اړه به چې پرېکړه کېږي». ځینو الجزايري روښانفکرو، کومو ته چې oulémas ويل کېدل، د خپلواکۍ يا لږ تر لږه د خپل اختيار او خپلې واکمنۍ د هيلې په پاللو پيل وکړ.
د انګليس کورنۍ جګړه
انګليستان کې د نورو کورنيو جګړو خلاف، چې په اصل کې د واک په سر شوې وې، دې نښتو په دې پورې هم تړاو درلود، چې د انګليستان درې پاچاهۍ، سکاتلينډ او ايرلينډ بايد څه ډول اداره شي. پايله يې درې اړخيزه وه: ۱۶۴۹ز کال کې د لومړي چارلس محاکمه او اعدام، ۱۶۵۱ز کال کې د نوموړي د زوی دويم چارلس تبعيد او د انګليستان د ګډو ګټو حکومت پر ځای د انګريزي پاچاهۍ ځای په ځای کول، چې له ۱۶۵۳ز کال څخه يې د انګليستان، سکاتلينډ او ايرلينډ د ګډو ګټو دولت په توګه د اوليور کروموېل “Oliver Cromwell” (۱۶۵۳-۱۶۵۸زکال) د شخصي واکمنۍ او له ۱۶۵۸ څخه تر ۱۶۵۹ز کال پورې د لنډې مودې لپاره د نوموړي د زوی ريچارد تر مشرۍ لاندې د برتانيې د ټاپو اوسېدونکي متحد کړل. انګليستان کې پر عيسوي عبادت باندې د انګليستان کليسا “Church of England” ځانتيا يا انحصار پای ته ورسېد او ايرلينډ کې برياليو اړخونو رامنځته شوی پروتستانت صعود “Protestant Ascendancy” پياوړې کړ. د اساسي قانون له مخې د جګړې پايلې هغه دود رامنځته کړ، چې يو انګرېز پاچا د پارلمان له خوښې څخه پرته حکومت نه شي کولی، که څه هم د پارلماني خپلواکۍ نظريه په قانوني ډول په ۱۶۸۸ز کال کې يوازې د پرتمي اوښتون “Glorious Revolution” د برخې په توګه رامنځته شوې وه.
اصطلاح
«د انګليس کورنۍ جګړه» اصطلاح زياتره وخت په مفرد ډول راڅرګندېږي، مګر تاريخپوهان زياتره وخت ياده جګړه په دوه يا درې بېلابېلو جګړو وېشي. دا جګړې يوازې په انګليستان پورې ځکه نه وې تړلې، چې وېلز د انګليستان برخه و او د جګړې له امله اغېزمن شوی و. يادو نښتو له سکاتلينډ او ايرلينډ سره جګړې او د دوی تر منځ کورنۍ جګړې هم راونغاړلې.
جغرافيه
د جګړې هر اړخ يو جغرافيوي کوټ يا سنګر درلود، چې د لږه کيو دا ډول عناصر يا غلي وو او يا وتښتېدل. د شاهي پلويو سيمې علاقه جات، کليوالي سيمې، د اکسفورډ د لويې کليسا ښار او د شمالي او لويديځ انګلینډ لږ اقتصادي پرمختللې سيمې وې. د پارلمان ځواک تر صنعتي مرکزونو، بندرونو او له يارک، چسټر او وورسيسټر څخه پرته د لويې کليسا د پاتې ښارونو په ګډون، د سويلي او ختيځ انګليستان په اقتصادي ډول پرمختللو سيمو پورې وغځېد. لاسي بالډوېن سميت وايي، چې داسې ښکاري چې د خلکو، بډايه او سرکښ ويوکي لاس په لاس شوي وي.
زياتره لوړ پوړي پوځيان
زياتره لوړ پوړي پوځيان او تجربه لرونکي سرتېري په اروپايي جګړو او په تېره د هسپانيې او هالنډ تر منځ د اتيا کالونو جګړه “Eighty Years’ War” کې جنګېدلي دي، چې په ۱۵۶۸ز کال کې پيل شوه. دوی د ديرش کلنې جګړې “Thirty Years’ War” په لومړيو پړاونو کې هم ګډون کړی و، چې په ۱۶۱۸ز کال کې پيل او په ۱۶۴۸ز کال کې پای ته ورسېده.
د جګړې اصلي تکتيک يا چل د نېزې وهلو او ويشتلو پياده نظام په نوم پېژندل کېږي. دواړه اړخونه به د يو پر وړاندې ليکه کېدل او د پياده نظام غونډ ټوپکوال به يې په مرکز يا منځ کې وو. يادو ليکو ماشه يي پلېټکښ يا پلته ييز ټوپکونه راوړل، چې يوه نامناسبه وسله وه، چې بيا هم تر ۳۰۰ يارد واټن پورې وژونکې کېدلی شوه. ټوپکوالو به درې ژورې ليکې برابرولې، چې لومړۍ ليکه به زنګون کښ، دويمه لږ څه ټيټه يا کړوپه [کله ډزې چې کوي] او درېيمه به ولاړ حالت کې وه. ځيني وختونه سرتېري په دوه ډدلو وېشل کېدل، چې يوې ډلې به جګړه کوله او بلې ته به يې د ځان بيا سمبالولو موکه ورکوله. د ټوپکوالو په منځ کې ځيني نېزه وهونکي هم وو، چې له ۱۲ فوټ يا ۴ مترو څخه تر ۱۸ فوټه يا ۵ مترو اوږدې نېزې يې له ځان سره لېږدولې او اصلي موخه يې د سپارو سرتېرو له بريدونو [ويشتلو] څخه د ټوپکوالو ساتل وو. د پياده نظام په هر اړخ کې د سپاره نظام  سرتېري ځای په ځای شوي وو او په ښي او کيڼ اړخونو کې هم ځواکونه وو، چې د ښي اړخ مشري ډګر جنرال او د کيڼ اړخ مشري کميسار جنرال کوله. د دې اصلي نښه دا وه، چې د مخالفينو سپاره عسکر وځپي، وروسته راوګرځي او خپل پياده ځواکونه لا پياوړي کړي.
پر اسونو باندې د شاهي پلويو سپارو مهارت او چټکتيا د زياتره لومړيو برياوو لامل شوه. شهزاده روپېرټ “Prince Rupert” چې د پاچا د سپارو ځواکونو مشري قومانده يې کوله، هلنډي پوځ کې د جنګېدلو پر مهال له زده کړي چل يا تکتيک څخه يې کار واخېست، چې له مخې به يې پياده نظام د مخالفينو په پياده نظام کې په بشپړې چټکتيا سره بريد کاوه او د هغوی تمانچې به يې له ډز څخه مخکې په نښه او وېشتلې.
که څه هم د اوليور کروموېل او د زيات منظم نوي موډل پوځ “New Model Army” په وړاندې کولو سره به د نېزه وېشتونکو يوې منظمې ډلې به خپل ډګر ساته، چې وېجاړونکی اغېز يې درلود. شاهي پلوي پياده نظام له لومړني بريد څخه وروسته د انفرادي نښو د څارلو لېوالتيا درلوده، چې ځواکونه يې پاشل شوي او ستړي پاتې شول، په داسې حال کې چې د کروموېل پياده ځواک يو څه بطي مګر زيات منظم و. د نوموړي ځواکونه چې د يو (يوازې يا ځانګړي) واحد په توګه روزل شوي وو، زياتې پرېکنده برياوې يې تر لاسه کړې.
د پاچا واکمني
د انګليس کورنۍ جګړه په ۱۶۴۲ز کال کې د ملکې لومړۍ اليزابيت د مړينې له ۴۰ کالونو څخه مخکې پيل شوه. د اليزابيت پر ځای د هغې د کاکا مشر ځوی د سکاتلېنډ څلورم جېمز پاچا شو، چې دوه ځلې له پاچاهۍ څخه ځکه لرې شو، چې د انګليستان لومړي جېمز د سکاتلېنډ او انګليس د پاچاهيو لومړنی شخصي اتحاد جوړ کړی و. د سکاتلينډ د پاچا په توګه جېمز په ۱۵۸۳ز کال کې د سکاتلېنډ حکومت د واک له تر لاسه کولو راهيسې د سکاتلېنډ د کمزوري پارلماني دود سره روږدی شوی و؛ نو د پولې سويلي برخه کې د واک په تر لاسه کولو سره د انګلېنډ نوی پاچا له هغو بنديزونو سره مخامخ شو، چې انګرېزي پارلمان د پيسو په بدل کې پر هغه د لګولو هڅه وکړه. سره له دې د جېمز شخصي بې ځايه لګښت په دې معنا و، چې نوموړی تل د پيسو له کمښت سره مخ و او بايد د عايد اضافي پارلماني سرچينو ته يې د لاسرسي هڅه کړی وی.
دا بې ځايه لګښت د جېمز د سوله ييز طبيعت له امله رامنځته شوی و، چې په ۱۶۲۵ز کال کې د نوموړي د زوی لومړي چارلس په بريا سره دواړو پاچاهيو په هېواد دننه او له نورو سره خپلو اړيکو کې يو څه سوله تجربه کړه. چارلس د خپل پلار هغه ارمان وڅاره، چې هيله يې درلوده د انګلېنډ، سکاتلېنډ او ايرلېنډ پاچاهۍ په يوه پاچاهۍ کې يو ځای (متحد) کړي. د انګليسي پارلمان زياتره غړي د دې حرکت په اړه بدګومانه وو او ډارېدل، چې دا ډول نوې پاچاهي ښايي هغه لرغوني انګرېزې دودونه له منځه يوسي، چې انګرېزي پاچاهي يې رانغاړلې ده. څرنګه چې چارلس د تاج [پاچاهۍ] په اړه د خپل پلار دريځ له نورو سره شريک کړ، د پارلمان پلويو شکونو يو څه رښتينی اړخ درلود.
رتن هندي
رتن هندي وايي چې له هغه وروسته بېرته هند ته راغلو. بیا څو کاله وروسته، یوه شپه موږ په بتنډا کې د اور په شاوخوا کې ناست وو چې روښانه سپوږمۍ دوه ټوټې شوه. بيا څو عرب سوداګر هند ته راغلل، موږ ترې وپوښتل چې داسې څه شوي دي؟ نو عربو سوداګرو وویل چې همداسې ده، په مکه کې یو ځوان دی چې نوم یې صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی، هغه وايي چې زه د خدای پیغمبر یم.
رتن وايي چې موږ فکر کاوه چې دا ځوان به هم وګورو، کله چې مکې مکرمې ته لاړو، موږ ته وویل شول چې مدینې ته تللی دی. کله چې مدینې ته ولاړ، ورته وویل شول چې له خپلو اصحابو سره په مسجد نبوي کې دی. بيا موږ مسجد نبوي ته ولاړو او له رسول الله صلى الله عليه وسلم سره مو وليدل او ويې ويل: موږ ته يوه معجزه وښيه، رسول الله (صلى الله عليه و اله و صحبه و سلم) ورته وفرمايل: اې رتن هندي! دا دومره معجزه وه چې تا زه په خپلو اوږو کېښودم او د سیند څخه تیر کړم او بیا ما تا ته د اوږد عمر دعا وکړه. د دې خبرې په اورېدو سره رتن هندي د رسول الله صلی الله علیه وسلم په پښو ودرېد او اسلام يې قبول کړ.
(دا ليکنه يوازې محض افواهات او افسانه ده، کوم تاريخي ثبوت نه لري، نه د عقل او فکر سره سمه برېښي)
نور وګوره
وېشنيزه:نوي مسلمان شوي کسان وېشنيزه:هندويزم څخه اسلام قبول کوونکي
ملګري ملتونه - ښځې
د ملګرو ملتونو سازمان د جنډر مساوات او د ښځو ځواکمنتیا، یا د ملګرو ملتونو کې موجوده مېرمنې په لنډه توګه د ملګرو ملتونو یو له هغو بنسټونو څخه دی چې د ښځو د حقونو په برخه کې کار کوي. دغه اداره د ۲۰۱۰ کال د جولای په میاشت کې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې په دغه سازمان کې شامله شوه. دا اقدام په ټوله نړۍ کې د جنسیتي تبعیض سره د مبارزې په برخه کې د ملګرو ملتونو د هڅو د یوې برخې په توګه ترسره شو.
اداري غړي
د یوې نړیوالې موسسې په توګه، دا اداره د مختلفو نظرونو سره د مختلفو هیوادونو څخه د مدیرانو بورډ غوره کوي. د ادارې د مدیره هیئت غړي د دریو کلونو لپاره د دې ادارې د عمومي مجمع په ټاکنو کې ټاکل کیږي.
سرچينې
وېشنيزه:ملګري ملتونه وېشنيزه:د ښځو حقوق
د بشر او اتباعو د حقونو اعلامیه
د بشر او اتباعو د حقونو اعلامیه (په فرانسوي کې: Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de ۱۷۸۹ز) چې د فرانسې د اساسي قانون د ملي بنسټ اېښودونکو له خوا په ۱۷۸۹ ز کال کې جوړه شوه، د فرانسې له انقلاب څخه د بشر د مدني حقونو یو سند دی. دا اعلامیه د روشنګرۍ له فیلسوفانو څخه په الهام جوړه شوې ده. دغه اعلامیه د فرانسې انقلاب د ارزښتونو له اصلي ویناوو څخه وه چې په اروپا او ټوله نړۍ کې یې د فردي ازادي او دیموکراسي د مشهورو مفاهیمو په پراختیا کې ستر اغېز درلود.
دغه اعلامیه په اصل کې د مارکي دولافایټ له خوا له ټوماس جفرسون سره په مشوره ترتیب شوه، چې د انسان له «طبیعي حق» څخه اغیزمن شوې او د بشر حقونه یې نړیوال توصیف کړي دي چې باید هر وخت او هر ځای د درناوي وړ وي. دا اعلامیه د یوه ملت لپاره د ازادو وګړو بنسټ وګرځېد چې د قانون له مخې په برابره توګه سره ترې ملاتړ کېږي. دا اعلامیه همداشان د فرانسې د څلورم جمهوریت (۱۹۴۶ ز) او پنځم جمهوریت (۱۹۵۸ز) په اساسي قانون کې ځای شوې او تر اوسه پورې جاري ده.
د ۱۷۸۹ زکال د بشر او د اتباعو د حقونو اعلامیې له  مګنا کارتا ۱۲۱۵ز، د ۱۶۸۹ زکال د انګلستان حقوقي منشور، د ۱۷۷۶ ز د متحده ایالتونو د خپلواکۍ اعلامیه او د ۱۷۸۹ زد متحده ایالتونو حقوقی منشور سره یو ځای د دې لامل شول چې په پراخه کچه په ۱۹۴۸ ز کال کې د ملګرو ملتونو د بشر د حقونو نړیواله اعلامیه ترې الهام واخلي.
تاریخچه
د همدې سند منځپانګه ډېری د روښانتیا له نظریاتو څخه سرچینه اخیستې ده. د اصولو له مخې د دې اعلامیې مخلیکنه د لافایټ له خوا چمتو شوه، چې په ځینو وختونو کې یې له خپل نږدې ملګري ټوماس جفرسون سره پرې کار کړی و. د ۱۷۸۹ زکال د اګسټ په میاشت کې، ابي ایمانول جوزیف سیس او هونوري میرابو د بشر او اتباعو د حقونو د وروستۍ اعلامیې په مفهوم جوړونې او تدوین کې بنسټیز رول ولوباوه.
د بشر او اتباعو د حقونو د اعلامیې وروستۍ ماده د ۱۷۸۹ زکال د اګسټ په ۲۶مه د ملي بنسټ اېښودونکو د شورا له خوا د فرانسوي انقلاب په درشل کې د فرانسې د لومړني اساسي قانون د لیکلو د لومړني ګام په توګه ومنل شوه. د همدې اعلامیې لومړۍ ګڼه چې له روښانتیا څخه یې الهام اخیستی و، د استازو له خوا د هغو ۲۴ مقالو له مخې ترغور لاندې ونیول شو کوم چې د شپږم دفتر (بیرو) له خوا وړاندې شوې وې، چې مشري یې ژیروم چامپین دي سایس کوله. دغه مخلیکنه وروسته بیا د مناظرو او بحثونو په ترڅ کې تعدیل شوه. دویمه او تر ټولو اوږده اعلامیه، چې د ۱۷۹۳ زکال د بشر او اتباعو د حقونو د اعلامیې په نوم پيژندل کېږي، په ۱۷۹۳ زکې ولیکل شوه، خو په رسمي بڼه هېڅ وخت و نه منل شوه.
فلسفي او نظریاتي شرایط
په دغه اعلامیه کې مفاهیم د روشنګرۍ له فلسفي او سیاسي دندو څخه سرچینه اخلي، لکه فردګرايي، هغه ټولنیز قرارداد چې د جینوايي فیلسوف روسو له خوا تعریف شوې ده او د قواوو تفکیک چې د بارون ډي مونټیسکیو له خوا یې ملاتړ شوی دی. لکه څرنګه چې په متنونو کې لیدل کېږي، د فرانسې اعلامیه په کلکه سره د روښانتیا او د بشر د حقونو د اصولو تر اغېز لاندې وه، لکه څرنګه چې تر هغه وړاندې د متحده ایالتونو د خپلواکۍ اعلامیه وه (د ۱۷۷۶ز کال د جولای ۴مه).
د هغه حقوقي درسي کتاب له مخې چې په ۲۰۰۷ زکال کې خپور شو، دغه اعلامیه د «سیکولار طبیعي حق» له روحیې څخه برخمنه ده، چې د طبیعي قوانینو د دودیزې نظریې له مخې چې د دیني زده کړو یا اقتدار له مخې بنسټ نه لري، تر سره کېږي.
دغه اعلامیه د ټولو سړو لپاره د فردي او جمعي حقونو واحده ټولګه تعریفوي، چې د طبیعي حقونو له دوکتورینو څخه اغېزمن شوې او دغه حقونه په هر وخت او هر ځای کې نړیوال او د باوروړ دي. د بېلګې په توګه: «انسانان ازاد نړۍ ته راغلي او په برابرو حقونو سره به ازاد پاتې وي. ټولنیز توپیرونه یوازې هغه مهال وضع کېدای شي چې د ټولو خیر په کې وي». انسانان، ملکیت، ازادي او ژوند کولو لپاره ټاکلي طبیعي حقونه لري. د همدې تیوري له مخې، د حکومت دنده دا ده، څو دغه حقونه په رسمیت وپیژني او خوندي یې کړي. سربېره پر دې، حکومت باید د ټاکل شوو استازو له خوا پر مخ یوړل شي.
د همدې اعلامیې د لیکلوپرمهال، هغه حقونه چې په دغه اعلامیه کې راغلي ؤ، هغه یوازې نارینه وو ته ورکړل شوي وو. سربېره پر دې، دغه اعلامیه د دې پر ځای چې حقیقت وي، یوه خیالي وینا وه. دغې اعلامیې هغه مهال د لویدیځ او فرانسې په کړو وړو کې هېڅ ریښه نه لرله. دغه اعلامیه د ۱۸مې پیړۍ په وروستیو کې له جګړې او انقلاب وروسته راووته. هغه مهال دغه اعلامیه له مخالفتونو سره مخامخ شوه، ځکه چې ډیموکراسي او فردي حقونه زیاتره د ګډوډۍ او ورانکارۍ مترادف ګڼل کېدل. دغه اعلامیه د هغه ارمان ښکارندوی وو چې فرانسه په راتلونکې کې د هغې لپاره مبارزې ته ژمنه شوه.
اصلي ماده
دغه اعلامیه په هغې سریزې سره بیانیږي چې د حقونو بنسټیزې ځانګړنې تشریح کوي، کوم چې د «طبیعي، نه انکار کېدونکي او سپیڅلي» په توګه مشروط شوي او د «ساده او نه مناقشې وړ اصول» په کې شامل دي چې ښاراوسېدونکي یې کولای شي خپلې غوښتنې د هغو له مخې توصیف کړي. په دویمه ماده کې «د انسان طبیعي او نه توصیف کېدونکي حقونه» د «ازادي، ملکیت، امنیت او له ظلم سره د مقاومت» په توګه تعریف شوي دي. دغې اعلامیې د اشرافو د امتیازاتو د له منځه وړلو او د فیوډالیزم د پای ته رسیدو د اعلام او له مالیاتو څخه معافیت، د ټولو «انسانانو» لپاره ازادي او برابر حقونه او دولتي پوستونو ته د استعداد له مخې لاسرسی لرل غوښتل. سلطنت را محدود شو او تولو ښاراوسېدونکو حق درلود، څو د قانون جوړونې په بهیر کې ګډون وکړي. د بیان او رسنیو ازادي اعلان شوه او په خپل سر بندي کول ناقانونه اعلان شول.
دغې اعلامیې، همداشان د پاچهانو د دې الهي حق پرخلاف چې د فرانسې د سلطنت ځانګړنه وه، د عمومي حاکمیت پر اصولو او د ښاراوسېدونکو تر منځ د ټولنیزې برابرۍ باندې ټینګار کړی ؤ. د دې اعلامیې له مخې « ټول اتباع د قانون پر وړاندې یو شان دي، د هغوی وړتیا ته په کتو سره او پرته له کوم توپیرهغو ټولو عامه ویاړونو، ځایونو او استخدامونو ته د هغوی د فضیلت او استعدادونو له مخې د منلو وړ دي» چې په دې سره به د اشرافو او روحانیونو ځانګړي حقونه هم له منځه تلل.
فعال او غیرفعال تابعیت
په داسې حال کې چې د فرانسې انقلاب د دې هېواد د وګړو یوې لویې برخې ته حقونه ورکړي وو، خو د هغو کسانو تر منځ چې د بشراو ښاراوسېدونکو د حقونو په اعلامیه کې یې سیاسي حقونه تر لاسه کړي ؤ او هغوی چې دا حقونه یې نه وو تر لاسه کړي، توپیروو. هغه کسان چې د همدې سیاسي حقونو لرونکي ګڼل کېدل، هغوی ته فعال اتباع ویل کېده. فعال ښاروندتوب په هغه چا پورې اړوند و چې لږ تر لږه ۲۵ کاله عمر یې درلود او د درېو ورځو معادل کار مالیات یې ورکول او هغوی د خدمتکار په توګه نه تعریف کېدل. دا په دې معنا چې د اعلامیې پرمهال یوازې د ملکیتونو نارینه څښتنانو دا حقونه درلودل.
د عثماني سترواکۍ تجزیه
د عثماني سترواکۍ تجزیه (۳۰ اکتوبر ۱۹۱۸- ۱ نومبر ۱۹۲۲ زکال) یوه جیوپولیټیکي پېښه وه چې له نړیوالې جګړې وروسته د ۱۹۱۸ زکل په نومبر میاشت کې د بریتانوي، فرانسوي او ایټالوي ځواکونو له خوا د قسطنطنیې له اشغال وروسته رامنځته شوه. دغه تجزیه وروسته له هغه چې عثماني سترواکۍ د عثماني – جرمني اتحاد د رامنځته کولو په موخه له جرمني سره لاس یو کړ؛ د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال د متفقینو ځواکونو د ګڼ شمېر هوکړو په ځانګړي ډول د کوچنۍ اسیا یا سایکس – پیکو د هوکړې له مخې طراحي شوه. د وګړو او ځمکو لویه ټوګه چې وړاندې یې عثماني سترواکي جوړوله په څو نوو ایالتونو وویشل شوه. عثماني سترواکۍ له جیوپولیټیکي، کلتوري او ایډیالوژیکي پلوه د اسلامي دولت رهبري په واک کې لرله. له جګړې وروسته د عثماني سترواکۍ پاشل کېدل په منځني ختیځ باندې د لویدیځو قدرتونو لکه د بریتانیا او فرانسې د واکمنۍ او همدارنګه د نوې عربي نړۍ او د ترکیې د جمهوریت د رامنځته کېدو لامل وګرځېدل. د دغو قدرتونو پر وړاندې دترکیې د ملي خوځښت له خوا مقاومت وشو خو له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د استعمار د چټک له منځه تلو تر مهاله پورې یې پخوانیو عثماني دولتونو ته پراختیا وه نه مونده.
داسې انګېرل کېږي چې په عراق او فلسطین کې د ملاتړ لاندې سیمو جوړول او همدارنګه د مشترکو اساسي کرښو پر بنسټ د سوریې ویش په منځني ختیځ کې د کړکېچ ساتلو په موخه د یوې لویې ستراتیژۍ برخه وه چې په دغو سیمو کې یې د لویدیځو استعماري قدرتونو (هغه مهال بریتانیا، فرانسه او ایټالیا) رول ته اړتیا اړینه کوله. د ملتونو د ټولنې ماموریت فرانسې ته د سوریې او لبنان سرپرستي، بریتانیا ته د بین النهرین (وروسته عراق) او فلسطین سرپرستي وسپارله چې فلسطن بیا په تر سرپرستۍ لاندې فلسطین او د اردن په ختیځ امارت وویشل شو (۱۹۲۱-۱۹۴۶ زکال). د عربستان په ټاپووزمه کې د عثماني سترواکۍ متصرفات د حجاز په پاچاهۍ واوښتل چې بیا د نجد سلطنت (د نن ورځې سعودي عربستان) او دیمن متوکلي پاچاهۍ ته د هغو د الحاق اجازه ورکړل شوه. د فارس خلیج په لویدیځو سواحلو کې د دغې سترواکۍ متصرفات (الاحسا او قطیف) د بېلابېلو لارو چارو پر مټ سعودي عربستان ځانته الحاق کړل او یا هم د بریتانیا تر ملاتړ لاندې سیمو (کویټ، بحرین او قطر) په توګه پاتې شول چې بیا وروسته د فارس خلیج په عربي هېوادونو واوښتل.
هغه مهال چې عثماني دولت په بشپړه توګه وپاشل شو، استازو یې په ۱۹۲۰ زکال د سور هوکړه لاسلیک کړه چې پر بنسټ یې د اوسنۍ ترکیې د خاورې ډېره برخه د فرانسې، بریتانیا، یونان او ایټالیا ترمنځ وویشل شوه. د ترکیې د خپلواکۍ جګړې اروپايي هېوادونه اړ کړل څو د دغې هوکړې له تصویب وړاندې هغوی بېرته د مذاکرې میز ته راوګرځي. لویدیځې اروپا او د ترکیې لوی ملي پارلمان په ۱۹۲۳ زکال کې د لوزان نوې هوکړه امضا او تصویب کړه چې د سور هوکړې ځای یې ونیو او د ډېری ځمکنیو مسایلو پر سر هوکړې ته سره ورسېدل. یو له نا حل شوو مسایلو څخه د ترکیې د جمهوریت او عراق د پاچاهۍ تر منځ د پخواني موصل ښار پر سر اختلاف و چې وروسته بیا د ۱۹۲۶ زکال پر مهال د ملتونو د ټولنې تر نظارت لاندې ورباندې مذاکره وشوه. بریتانیا او فرانسې لویه سوریه د کوچنۍ اسیا د هوکړې پر بنسټ په خپلو کې سره وویشله. له دې سربېره یو شمېر نورې پټې هوکړې له ایټالیا او روسیې سره وشوې. د بالفور اعلامیې نړیوال یهودي خوځښت وهڅاوه څو په فلسطین کې د یوې یهودي سیمې د رامنځته کولو په موخه هڅې وکړي. د درې ګوني اتحاد د یو اړخ په توګه روسیې هم د جګړې پر مهال د یو شمېر مسایلو پر سر هوکړه کړې وه؛ هغه مسایل چې روسیه یې له روسي انقلاب وروسته د عثماني سترواکۍ په ویش کې له برخه اخیستو منع کوله.