cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ملکه وېکتوریا
وېکتوریا د شهزاده اېډوارډ، د کېنټ او سټراټرین د ډوک (د پاچا درېیم جورج څلورم زوی) او د ساکس-کوبرګ-سالفیلډ د شهزادګۍ وېکتوریا لور وه. نوموړې په ۱۸۲۰ز کال کې د خپل پلار او نیکه له مړینې وروسته، د خپلې مور او څارونکي جان کونروي تر  نږدې څارنې لاندې لویه شوه. نوموړې په ۱۸ کلنۍ کې هغه وخت تخت په میراث یووړ چې د پلار دری مشران وروڼه یې د مشروع وارث له پرېښودو نه پرته مړه شول. وېکتوریا د مشروطه پاچا په توګه له شخصې لارې هڅه وکړه چې د حکومت سیاست د وزیرانو د ګومارنې په برخه کې تر اغېز لاندې راولي، خو په عامه توګه  د یوې ولسي بېلګې په توګه را څرګنده شوه چې، د شخصي اخلاقو د سختو معیارونو په درلودلو یې شهرت درلود.
په ۱۸۴۰ ز کال کې وېکتوریا د خپل تره له زوی، د ساکس-کوبرګ او ګوتا شهزاده البرت سره واده وکړ. د دوی ماشومانو د اروپا په وچه کې په شاهي او اشرافي کورنیو کې ودونه وکړل، چې وېکتوریا ته یې د "اروپا د انا" لقب ورکړ او هیموفیلیا (د وینې توېدنې ناورغي) یې په اروپا کې شاهي کورنیو ته ورسوله. وېکتوریا په ۱۸۶۱ز کال کې د البرټ له مړینې وروسته په ژور ویر کې ډوبه شوه او د عامه وګړو پر وړاندې له څرګندېدو یې ډډه وکړه. د نوموړې د ګوښه توب له امله د بریتانیا جمهوریت پالونکي په لنډمهاله توګه ځواکمن شول، خو د واکمنۍ په وروستۍ نیمه کې یې شهرت بېرته ورغېد. د نوموړي سور، زرین او الماس څرکي جشنونه د عامه لمانځنې لپاره ځانګړي شوي وو. هغه په ۱۹۰۱ ز کال کې د وایټ په ټاپو کې له نړۍ سترګې پټې کړې. د نوموړې په مړینې سره د هانور د کورنۍ د ورستي پاچا ځایناستی د نوموړې زوی اوم دېډوارد، د ساکس-کوبرګ او ګوتا له کورنۍ نه شو.
زېږون او کورنۍ
د وېکتوریا پلار شهزاده اېډوارډ، د کېنت او ستراتین ډوک، د انګلستان د پاچا، درېیم جورج څلورم زوی و. تر ۱۸۱۷ ز کال پورې، د اېډوارډ ورېره شارلوت، د ویلز شهزادګۍ، د درېیم جورج یوازینی مشروع لمسۍ وه. په ۱۸۱۷ ز کال کې د نوموړې مرګ د ځایناستۍ کرکېچ را پورته کړ چې د کېنت ډوک او د هغه مجرد وروڼه یې اړل کړل چې واده وکړي او ماشومان ولري. نوموړي په ۱۸۱۸ ز کال کې د ساکس-کوبرګ-سالفیلډ له شهزادګۍ وېکتوریا سره واده وکړ چې یو جرمنۍ کونډه شهزادګۍ وه چې د لینینګین د دویم شهزاده ایمیچ کارل سره یې د لوموړي واده نه د کارل (۱۸۰۴ – ۱۸۵۶ز) او فیودورا (۱۸۰۷ – ۱۸۷۲ز) په نومونو دوه ماشومان درلودل. د نوموړې ورور لیوپولد، د شهزادګۍ شارلوت کونډ مېړه و. وېکتوریا چې د کېنت د ډوک او دوچیس یوازینۍ ماشومه وه، د ۱۹۱۸ ز کال د می په ۲۴ مه د سهار په ۴:۱۵ بجو د لندن په کینسینګټان ماڼۍ کې نړۍ ته پښه کېښوده.
وېکتوریا د زېږون په مهال د درېیم جورج له څلورو لویو زامنو: شهزاده ریجنټ (وروسته څلورم جورج)، د یارک ډوک فریډریک، د کلیرنس ډوک وېلیم، (وروسته څلورم وېلیم) او د وېکتوریا پلار، د کېنت ډوک اېډوارډ، نه وروسته د ځایناستۍ په لیکه کې پنځمه وه. شهزاده ریجنټ کوم ژوندی ماشومان نه درلود او د یارک ډوک هېڅ اولاد نه درلود. دوی دواړه له خپلو مېرمنو نه جلا شوي وو، چې دواړو د ماشوم زېږون له عمر نه تېر شوي وو. نو له همدې امله د دواړو مشرانو وروڼو له خوا د مشروع اولاد درلودل ناشوني وو. په ۱۸۱۸ ز کال کې وېلیم او اېډوارډ په ورته ورځ ودونه وکړل، خو د وېلیم دواړو مشروع لورانې په ماشتوب کې  مړه شوې، چې لومړۍ یې شهزادګۍ شارلوت وه، چې د وېکتوریا له زېږېدو دوه میاشتې مخکې د ۱۸۱۹ ز کال د مارچ په ۲۷مه نېټه زېږېدلې او مړه شوې وه. د وېکتوریا پلار د ۱۸۲۰ ز کال په جنوري کې له نړۍ سترګې پټې کړې وې، چې په دې وخت کې د وېکتوریا عمر له یو کال نه کم و. یوه اونۍ وروسته د هغې نیکه هم له ژوند سره مخه ښه وکړه او مشر زوی یې، څلورم جورج د هغه ځایناستی شو. په دې وخت کې وېکتوریا د فریډریک او وېلیم نه وروسته د تخت په لړۍ کې درېیم ځای درلود. د وېلیم دهمې لور، د کلیرنس شهزادګۍ، الیزابت د ۱۸۲۰ ز کال د ډسمبرله ۱۰ مې نه  د ۱۸۲۱ ز کال د مارچ تر ۴ مې پورې دوولس اونۍ ژوند وکړ، چې په دې وخت کې وېکتوریا د تخت په لړۍ کې په څلورم ځای کې وه.
په ۱۸۲۷ ز کال کې د یارک ډوک مړ شو، ورپسې په ۱۸۳۰ ز کال کې څلورم جورج مړ شو. تخت د دوی ژوندي ورور وېلیم ته پاتې شو او وېکتوریا یې وارثه شوه. د ۱۸۳۰ ز کال د سلطنت د نیابت قانون د وېکتوریا د مور لپاره ځانګړي احکام را منځ ته کړل چې د وېلیم د مړینې په حالت کې، چې وېکتوریا لا کوچنۍ وه، د سلطنت د نائب په توګه کار وکړي. پاچا وېلیم د نیابت لپاره د دوچیس په وړتیا باور نه درلود او په ۱۸۳۶ ز کال کې نوموړي د هغې په شتون کې څرګنده کړه، چې هغه غواړي د وېکتوریا تر ۱۸ کلنۍ پورې ژوندی پاتې شي، ترڅو د سلطنت د نیابت ستونزه حل شي.
ګېلبېرټ ډو موټیر، مارکیوس ډي لفایټي
ماري جوزف پاول یویس روچ ګېلبېرټ ډو موټیر، مارکیوس ډي لا فایټ (د ۱۷۵۷ کال د سپټمبر ۶مه – د ۱۸۳۴ کال د مې ۲۰مه) چې په متحدو ایالتونو کې د لافایټ په نامه پېژندل کېږي، د فرانسې له یوې اشرافي کورنۍ څخه و. دی پوځي افسر و چې د امریکا په انقلابي جګړه کې وجنګېد او د «یارک ټاون» د محاصرې په ګډون یې په ډېرو جګړو کې د امریکايي ځواکونو قومانده پر غاړه لرله. فرانسې ته تر ستنېدو وروسته د ۱۷۸۹ کال د فرانسې په انقلاب او بیا وروسته د ۱۸۳۰ کال د جولای په انقلاب کې کې مهمه څېره وه. دی په دواړو هېوادونو کې یو ملي اتل بلل شوی دی.
لافایټ د مرکزي فرانسې په سوېل کې د «اورګین» ایالت په «چاوانیک» سیمه کې په یوه بډایه کورنۍ کې وزیږېد. ښاغلي لافایټ د خپلې کورنۍ پوځي دود وپاله او په ۱۳ کلنۍ کې افسر شو. دی په دې باوري و چې د امریکا د انقلاب ارمان سپېڅلی دی او له همدې امله یې د ویاړ په لټه دا سفر پیل کړ. په ۱۹ کلنۍ کې لوی جنرال شو، خو په پیل کې د امریکايي ځواکونو قومنداني ور نه کړل شوه. د برانډي واین په جګړه کې ټپي شو، خو یو منظم شاتګ یې تنظیم کړای شو او د روډ ایسلنډ په جګړه کې یې سرلوړی خدمت وکړ. د جګړې په منځ کې د کښتۍ په مرسته خپل کور ته لاړ تر څو د فرانسې د ملاتړ ډېرولو لپاره لابي وکړي. په ۱۷۸۰ کال کې بېرته امریکا ته وګرځېد او په قاره‌يي پوځ کې لوړ منصبونه ورکړل شول. په ۱۷۸۱ کال کې په «ویرجنیا» کې د ده تر قوماندې لاندې سرتېرو د کارنوالس په مشرۍ ځواکونه تر هغه پورې بند کړل چې نور امریکايي او فرانسوي ځواکونه وکولای شي د «یارک ټاون» د مهمې محاصرې لپاره ځانونه ځای پر ځای کړي.
لافایټ فرانسې ته ستون شو او په ۱۷۸۷ کال کې د هغې سلطنتي شورا غړی وټاکل شو چې د مالي کړکېچ د حل لپاره جوړه شوې وه. په ۱۷۸۹ کال کې د املاکو عمومي غړی وټاکل شو چې دلته یې د فرانسوي ټولنې د درېیو دودیزو ډلو له استازو سره وکتل: پادریان (کشیشان) اشراف او عام خلک. د اساسي قانون د ملي شورا له جوړېدو وروسته يې د «توماس جېفرسن» په مرسته د بشري حقونو او خلکو د اعلامیې په لیکلو کې ونډه واخیسته. دغه سند د متحدو ایالتونو د خپلواکۍ له اعلامیې څخه په الهام او د طبیعي قانون پر استناد جوړ شوی و تر څو د ډيموکراټيک ملي دولت بنسټيز اصول رامنځته کړي. ښاغلي لافایټ د طبیعي حقونو فلسفې ته په پام سره د غلامۍ د پای ته رسولو غوښتنه هم وکړه. د باسټیل تر یرغل وروسته د فرانسې د ملي ګارډ قومندان وټاکل شو او هڅه یې وکړه چې د انقلاب د کلونو په لړ کې منځنۍ لاره خپله کړي. د ۱۷۹۲ کال په اګست میاشت کې یې تندلارو ډلو د نیولو امر وکړ او دی اتریشي هالنډ ته وتښتېد. هلته اتریشي ځواکونو ونیو او څه باندې پنځه کاله بند یې تېر کړ.
ښاغلی لافایټ د ناپلیون بناپارت له‌خوا تر ازادېدو وروسته په ۱۷۹۷ کال کې فرانسې ته ستون شو، که څه هم د ناپلیون په دولت کې برخه اخیستل یې رد کړل. په ۱۸۱۴ کال کې د بورین تر بیا رغونې وروسته د استازو د جرګې لېبرال غړی شو او دا هغه موقف و چې د ژوند تر پایه په کې پاتې شو. په ۱۸۲۴ کال کې د وخت ولسمشر «جېمز مونرو» د ملت د مېلمه په توګه متحدو ایالتونو ته وباله، هلته یې تود هرکلی وشو او د اتحادیې ټول ۲۴ ایالتونه یې وکتل. د ۱۸۳۰ کال د فرانسې د جولای په انقلاب کې یې د فرانسې د دیکتاتور کېدو وړاندیز رد کړ او پر ځای یې د پاچا په توګه د «لویس فیلیپ» ملاتړ وکړ، خو کله چې پاچا مطلق خپلواک شو، د ده مخالفت یې وکړ. ښاغلی لافایټ د ۱۸۳۴ کال د مې میاشتې په ۲۰مه نېټه مړ شو او د پاریس ښار په «پیکوس» هدیره کې خاورو ته وسپارل شو. نوموړی کله ناکله فرانسې او متحدو ایالتونو ته د خدمت له امله د «د دوو نړیو اتل» بلل کېږي.
د ژوند لومړي وختونه
لافایټ د ۱۷۵۷ کال د سپټمبر میاشتې په ۶مه نېټه د «مېشل لویس کرېسټوف روچ ګېلبرېټ پولټ ډو موټیر» چې د لاسي بمونو غورځوونکی عسکر و، او «ماري ډي لا فایټ» په کور کې زیږېدلی دی چې دا ځای په «اوورن» ایالت کې «لوی پوی ان ولي» ته نږدې په «چاوانیاک لافایټ» سیمه کې دی.
په ډېر احتمال سره د لافایټ اصل او نسب په «اوورن» ایالت او ټوله فرانسه کې تر ټولو پخوانی او برجسته نسب و. د لافایټ د کورنۍ نرینه غړي په زړورتیا او ځوانمردۍ مشهور وو. د لافایټ له لومړیو نیکونو څخه د فرانسې مارشال «ژېلبر ډي درېیم لافایټ» و چې په ۱۴۲۹ کال کې د «اورلينز» د محاصرې پر مهال د «جان اف ارک» د پوځ ملګری و. د یوې افسانې له مخې ویل کېږي چې د ده بل نیکه د شپږمې صلیبي جګړې په جریان کې اغزن تاج ترلاسه کړ.
د ښاغلي لافایټ غیر لافایټي نیکونه هم د پام وړ دي؛ د ده نیکه (د مور مورنی نیکه یې) په ۱۷۷۰ کال کې د مړینې تر وخته د «موسکوټر ډي روی» یا «بلک موسکېټرس» قومندان و او د «پنځلسم پاچا لویس» د شخصي اس ساتونکی و. د لافایټ پلرنی تره «ژاک روچ» د ۱۷۳۴ کال د جنورۍ میاشتې په ۱۸مه نېټه د پولنډ په جګړه کې په میلان سیمه کې له اتریش سره د جګړې پر مهال مړ شو، د هغه له مړینې وروسته د «مارکیس» لقب د هغه ورور مېشل ته ورکړل شو.
د لافایټ پلار هم د جګړې په میدان کې مړ شو. د ۱۷۵۹ کال د اګسټ میاشتې په لومړۍ نېټه «مېشل ډي لافایټ» په «وېسټفالیا» کې د بریتانیا په مشرۍ له جوړ شوي اېتلاف سره د مبارزې پر مهال د «منډین» په جګړه کې د توپ په مرمۍ ولګېد. لافایټ د اشرافي کورنۍ سردار شو، خو ملکیت یې د مور شو. مور یې چې د خاوند د بایللو له امله غمجنه شوې وه، له پلار او نیکه سره یې په پاریس کې ژوند پیل کړ او لافایټ یې پرېښود تر څو یې پلرنۍ نیا را لوی کړي.
په ۱۷۶۸ کال کې چې کله لافایټ ۱۱ کلن و، پاریس ته وغوښتل شو تر څو له خپلې مور او نیکه سره د لوګزامبورګ په ماڼۍ کې د کامټ په اپارتمانونو کې ژوند وکړي. لافایټ د پاریس پوهنتون یوې برخې «ډو پلیسېس کالج» ته ولېږل شو او پرېکړه وشوه چې دی به د کورنۍ جنګي دود ته دوام ورکوي. د ده نیکه «کامټ» د راتلونکي لپاره د نښې ویشتنې د روزنې په پروګرام کې شامل کړ. مور او نیکه یې په یو بل پسې د ۱۷۷۰ کال د اپرېل میاشتې په درېیمه او ۲۴مه نېټه مړه شول او لافایټ ته یې د ۲۵۰۰۰ لیورونو [د وخت پیسې] میراث پرېښود. ۱۲ کلن لافایټ ته د یوه تره تر مړینې وروسته د هغه ۱۲۰۰۰۰ کلنی عاید په میراث پاتې شو.
ډيالېکتيک (مناظره)
ډياليکتيک له يوناني (διαλεκτική, dialektikḗ) څخه اخېستل شوی دی؛ په خبرو اترو پورې اړه لری. د جرمني کليمې (Dialektik) څخه اخېستل شوی، چې د ډياليکتيکي مېتود په توګه هم پېژندل شوی دی، چې د دوو يا له دوو نه د زياتو خلکو تر منځ وينا يا ليکنه ده ،چې د يوه فاعل په اړه بېلابېلې نظريې رانغاړي، مګر د استدلالي بحث په وسیله، د حقيقت د خپرولو هيله کوي. ډياليکټيک مباحثه يو شان کوي، مګر مفهموم د موضوعي عناصرو، لکه: احساساتي غوښتني او د فصاحت او بلاغت د سپکوونکي معاصر حس خنډ(مانع) ګرځي. ډياليکتيک کېدای شي، له جدي بحثونو (هغه بحث ته راجع کېږي، چې موخه يې د حقيقت د پلټنې په پرتله، د بل چا د استدلال يا بحث پر وړاندې په برياليتوب سره مناقشه کول وي) او تعليمي يا ادبي مېتود (چې د مباحثې يو اړخ بل ته ښوونه کوي) سره په مغايرت کې وي. ډياليکتيک د ستر منطق يا نیوکه کوونکي نظر پر خلاف، له کوچني منطق سره په مترادف ډول پېژندل کېږي.
د هيګل (Hegel) په پلويتوب (Hegelianism) کې، د (dialectic) کليمه د هغو نظریو تر منځ د مغايرت ځانګړې معنا لري، چې د دوی په اړيکو کې د تعينوونکي عامل په توګه خدمت کوي. ډياليکتيک، د مادې اصالت يوه نظريه يا د نظرياتو ټولګه، چې په اصلي ډول د کارل مارکس (Karl Marx) او فریدريک انګلس (Friedrich Engels) په واسطه رامنځته شوه، هيګلي (Hegelian) ډياليکتيک ته يې د دودیز مادې اصالت له مخې بحثونو سره توافق ورکړ. د هيګل (Hegel) او مارکس (Karl Marx) منط په شلمه پېړۍ کې د دوو فيلسوفانو کارل پوپر (Karl Popper) او ماريو بنګی (Mario Bunge) په وسیله نقد شو.
ډياليکتيک هڅه کوي، چې د تدريجي تکامل یو پړاو استنباط کړي او په دې ډول په پخواني منطق کې په طبيعي ډول نه برابرېږي، مګر په شلمه پېړۍ کې ورته يو څه رسميت ورکړ شو. په پړاو باندې ټينګار، په ځانګړي ډول په هيګلي منطق او له دې نه زيات، په مارکسيستي منطق کې په نښه شوی دی، چې په ريښتيني نړۍ کې يې په اوږد مهال کې د تدريجي تکال لپاره د دليل ويلو هڅه وکړه.
لويديځې منطقي بڼې
په لويديځه فلسفه کې د منطق ګڼې يا بېلابېلې معناګانې شته
کلاسيکه فلسفه
په کلاسيکه فلسفه کې منطق، د ضد او نقيض بحثونو د خبرو پربنسټ، د استدلال کولو يوه بڼه ده، چې له ورته والي او نه ورته والی نه دفاع کوي. د دې ډول منطق پایله کېدای شي، د اړونده ورته والي( شباهت) يا د يوه ترکيب يا د مخالف تاييد د يوه ترکيب او يا د خبرو د کيفيتي ودې ناسم ثابتول وي.
له دې ور ها خوا، د منطق وییکی(لغت) خپل ډېر حيثيت، د يونان په کلاسيکې دورې (له۵ نه تر ۴ ق. م. پېړيو) کې د سقراط او اپلاتون په فلسفو کې د خپلې ونډې مديون بولي. ارستو وايي چې: له سقراط نه مخکې (Zeno of Elea) د منطق مخترع فيلسوف و، چې د اپلاتون خبرې يې چې د سقراطي منطقي مېتود بېلګې دي، د (Zeno of Elea) منطق پورې اړه لري.
د کانټ (Kant) په نظر: که څه هم لرغونو يونانيانو د منطق کليمه د ناسم ښکاره کېدنې يا ظاهري ورته والي د منطق د څرګندولو لپاره وکاروله، هغوی ته منطق د وهم(وېرې) يا خيال له منطق څخه پرته نور هېڅ نه و. دا د يو چا جهالت ته د ورکولو يو Sophistic او په اصل کې د يو چا ارادي غولوونې يا چالاکۍ او د حقيقت باندنۍ ښکاره کېدنې ته د بشپړ او سم مېتود په پیروي( تقليد) کولو او د cloak په توګه د هرتش(خالي) تاييد د ملاتړ لپاره، د دې د مقالې په کارونې سره يو هنر و، چې منطق يې تل غوښتنه کوي.
سقراطي مېتود
سقراطي خبرې د منطق ځانګړې بڼې دي، چې د قياسي تکذيب د مېتود په توګه (په ادبي ډول، تکذيب يا کره کتنې) پېژندل کېږي، په واسطه يې د پوښتنو يوه لړۍ د يوه تت يا پېچلي باور يوه زياته دقيقه وينا روښانه کوي. د وينا منطقي عواقب څپړل شوي دي او يو مغاير کشف شوی دی. نوموړی مېتود، په پراخه توګه ورانوونکی دی او ناسم باور په کې تر اغېزې لاندې دی او يوازينۍ جوړښتي برخه په کې دا ده چې، دا ښکاره کېدنه کېدای شي، د حقيقت موندلو لپاره د زياتې څېړنې لارښوونه وکړي. د تېروتنې کشف موندنه د انتي تيزس د يوه ثبوت کچې ته نه رسېږي. د بېلګې په ډول: د تقوا د يوه تعريف په عواقبو کې يو مغايرت يو سم تعريف نه برابروي. د سقراطي فعاليت بنسټيزه موخه کېدای شي دا وي چې، د ځواب ويونکو روح ته له نا منظمو تېروتنو څخه د دوی د ساتلو په وسیله او يا په حقيقت کې دوی ته د پلټنې د روح په ورښودلو سره وده ورکړي.
په عامو حالتونو کې سقراط (enthymemes) د خپل بحث د بنسټ په توګه وکاروه.
د نمونې په توګه: په (Euthyphro) کې سقراط ايوتيفرو (Euthyphro) پوښتي چې، د تقوا يو تعريف وړاندي کړي. ايوتيفرو (Euthyphro) ځواب ورکوي چې، دينداري يا تقوا هغه څه دي، چې الله(ج) ورسره مينه کوي، مګر سقرط ايوتيفرو په دې توافق کولو ته اړ کوي، ارباب الانواع جګړه ماران دي او د دوی مخالفتونه، لکه: انساني مخالفتونه د مينې يا نفرت له توکو سره علاقه او اړيکه لري. له همدې امله، سقراط استدلال کوي چې، لږ تر لږه يو څيز شته، چې ريښتيني ارباب الانواع او الهې ورسره مينه لري، مګر نور ارباب الانواع او الهې ترينه کرکه کوي. ايوتيفرو يو وار بيا راضي کېږي. سقراط پایله تر لاسه کوي چې، که چېرې د تقوا په اړه د ايوتيفرو تعريف د منلو وړ وي، نو بايد چې لږ تر لږه يو شی شتون ولري چې هم ديندار يا متقي او هم بې دينه وي (ځکه چې ارباب الانواع او الهې ورسره مينه او نفرت دواړه کوي)، چې د ايوتيفرو اعتراف چټي(مبتذل) دی. په دې معنا چې ايوتيفرو (Euthyphro) د دې منطقي مېتود په وسیله، دې ادراک يا پوهېدنې ته راوړل شوی دی، چې د تقوا په اړه، د نوموړي تعريف په کافي ډول معنا لرونکی نه دی.
د بېلګې په ډول: د اپلاتون په ګورګيس (Plato's Gorgias) کې د سقراط، Sophist Gorgias، او پولس (Polus) او کاليکلس (Callicles) تر منځ مناظره وشوه، ځکه چې د سقراط وروستۍ موخه ريښتينې پوهې ته رسېدل و. نوموړی ان راضي و چې حقيقت ته د رسېدلو په موخه خپل نظر ته بدلون ورکړي. په دې نمونه کې، د مناظرې او منطق بنسټيزه موخه دا وه چې، د فاعل (په دې حالت کې فصاحت او بلاغت) يو دقيق تعريف خپور کړي او د بحث او پوښتنو په کارولو سره فاعل یو څه زيات دقيق کړي. په ګورګيس (Gorgias) کې سقراط د يو لړ پوښتنو په کولو، لنډو او روښانه ځوابونو په تر لاسه کولو سره حقيقت ته رسېږي.
اپلاتون
د کړنلارې په توګه د منطق يو بل تعبير هم شته، چې په جمهوریت(Republic) کې وړانديز شوی دی، نامنظم او شعوري دواړه دی. د اپلاتون او نوي اپلاتون په فلسفه کې، منطق يو انټولوژيکي او ميتافزيکي ونډه ښیي او دا په کې هغه پړاو جوړيږي، په کوم سره چې عقل له حس کېدونکي څخه د پوهېدو وړ ته تېرېږي، تر هغې پورې له يوې نظريې څخه بلې ته پورته کېږی او په پای کې عالي نظريه (لومړنی اصل چې د ټولو مبدا ده) درک کړي. فيلسوف بالاخره يو منطق ويونکی او مناظره کوونکی دی. په دې حس کې منطق د پلټنې يو پړاو دی، چې بايد تر لومړني اصل پورې، له فرضيې سره بېل او لرې وي. جمهوریت(Republic )، دويم ټوک، ۵۳۳ c-d). دا په بطي ډول، په يووالي کې ډېروالی يا راز راز والی رانغاړي. سيمون بليکبرن (Simon Blackburn) ليکي چې: په دې حس کې منطق، د روښانتيا په ټول پړاو کې د پوهېدنې لپاره کارول شوي دي، چې په واسطه يې فيلسوف لوستی دی، تر څو په دې ډول، د تر ټولو ښه يا عالي ښه پوهه، چې د ښه يوه بڼه ده تر لاسه کړي.
ارستو
ارستو ټينګار کوي چې، فصاحت او بلاغت له منطق سره نژدې اړيکه لري. نوموړي د دوو څانګو تر منځ د خپلوۍ يا نږدیوالي د تشرېح کولو لپاره څو فرمولې وړاندې کړې دي: له هر څه لومړی ويل کېږي چې، فصاحت او بلاغت د منطق يوه جوړه يا ساری وي (Rhet. I.1, 1354a1). دويم دا چې فصاحت او بلاغت ته د منطق يوه څانګه او د ځانګړنې څېړنه هم ويل کېږي (Rhet. I.2, 1356a25f.). د پایلې په توګه ارستو وايي چې: فصاحت او بلاغت د منطق يوه برخه ده او ورسره ورته والی لري (Rhet. I.2, 1356a30f.). په دې ويلو کې چې فصاحت او بلاغت د منطق یو ساری يا جوړه ده، ارستو په څرګند ډول د اپلاتون ګورګيس (Gorgias) ته اشاره کوي، چې فصاحت او بلاغت په کې د پيغور په ډول په روح کې د پخلي د جوړې يا ساري په ډول تعريف شوی دی. که څه هم د وينا په دې برخه کې، اپلاتون د يوه قياس د طرحه کولو لپاره، د (antistrophos) کليمه کاروي، دا امکان شته چې ارستو غواړي، د قياس يو ډول هم څرګند کړي: د يوه بحث د قايمولو او برید کولو د (شخصي او تعليمي) تمرين لپاره څه منطق دی، فصاحت او بلاعت د يوه کس(شخص) د له ځانه د دفاع کولو يا د يوه سيال د تورنولو د عامه تمرين لپاره دی. هغه قياس، چې د منطق د فصاحت او بلاغت د حالت لپاره مهمې پایلې لري. اپلاتون په خپل (Gorgias) کې بحث کوي چې، فصاحت او بلاغت يو هنر نه شي کېدلی، ځکه چې دا په يو معلوم فاعل او شخص پوري اړه نه لری؛ په داسې حال کې چې ريښتيني هنرونه، د هغوی د ځانګړو او معلومو لبغاړو(کرکټرونو) په وسیله تعريف شوي دي. د نمونې په ډول: طبابت يا بوټ جوړونه، د هغوی د توليداتو په واسطه تعريف شوي دي، لکه: روغتيا او بوټان.
چالوس ولسوالي
چالوس ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان چالوس)  د ايران د مازندران ولايت یوه ولسوالي ده. د دغه ولسوالي پلازمېنه د چالوس ښار دی. دا ولسوالي ۱۱۶٬۵۴۲ تنه نفوس لري او مساحت یې 1597.30 کیلومتره مربع دی. د چالوس ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۷۵ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د مازندران ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
ساماني سترواکي
ساماني سترواکي (فارسي: سامانيان) د ساماني سترواکۍ، ساماني واکمنۍ، ساماني امارت يا په اسانه توګه د سامانيانو په نوم هم پېژندل کېږي، دا له ۸۱۹ نه تر ۹۹۹ز کال پورې يوه سني تاجیکو سترواکي وه. دا سترواکي په خپله لوړه کچه کې خراسان او ماوراء النهر ته ننوته، چې اوسنی افغانستان، د ايران ډېره برخه، ترکمنستان، ازبکستان، قرغزستان، تاجکستان  او د قزاقستان او پاکستان ځينې برخې په کې شاملې وې.
څلور وروڼو هر يوه نوح، احمد، يحیی او الياس د ساماني هېواد بنسټ کېښود. له دوی نه هر يو يې د عباسيانو تر واکمنۍ لاندې په يوه سيمه حکومت کاوه. په ۸۹۲ز کال کې، اسماعيل ساماني (۸۹۲-۹۰۷ ز) د سامانيانو دولت د يوه واکمن تر حکومت لاندې سره يو کړ، په دې ډول يې ملوک الطوايفي نظام ته د پای ټکی کېښود، چې سامانيانو کاراوه. د هغه د واکمنۍ پر مهال سامانيان له عباسي واکمنۍ نه خپلواک شول.
د سامانيانو سترواکي د ايراني رنسانس (يا د ايرانيانو منځني پړاو واکمني) ده چې د ايراني کلتوراو پېژندګلو شاهده وه، کوم چې ايراني غږ او دودونه د اسلامي نړۍ په دايره کې راوستل. له همدې سترواکۍ وروسته د ترکي پارسي کلتور په جوړولو کې مرسته وکړه.
سامانيانو هنر ته وده ورکړه، د علم او ادب پرمختګ يې راپورته کړ او د رودکي، فردوسي او ابن سينا په څېر علماوو پام يې ځان ته راواړاوه. هغه مهال چې بخارا د سامانيانو تر واک لاندې وه، دا ښار په خپل پرتم کې د بغداد سيال و. د پوهانو په وينا: د بويانو او صفاريانو په پرتله سامانيانو پارسي ژبه او کلتور بيا راژوندي کړل، په داسې حال کې چې د علومو او ديني زده کړو لپاره يې له عربي ژبې ملاتړ کاوه. دوی خپل ځانونه د ساساني سترواکۍ لمسيان بلل. په يوه مشهور فرمان کې ساماني سترواک اعلان وکړ چې: «دلته په دې سيمه کې ژبه فارسي ده او د دې قلمرو پاچايان فارسي پاچايان دي».
سرچینه(اصلیت)
د سامانيانو واکمني د سامان خدا له خوا جوړه شوې وه چې د اتمې پېړۍ يو شريف سړی، د هغه لمسيان، د سامان کورنۍ بيا د پارس د سيمې واکمن شول چې همدا ساماني سترواکي ده. هغه په بلخ ولایت کې د سامان کلي يو بزګر و چې اوس دا سيمه د افغانستان په شمال کې پرته ده. داسې برېښي چې ساماني کورنۍ په لومړي ځل په لوی خراسان کې راڅرګنده شوه، نه په ماوراء النهر کې. په ځينو سرچينو کې، سامانيانو ادعا کړې چې د بهران چوبين د مهران له کورنۍ نه دي. داسې ادعا هم شوې چې د سامانيانو کورنۍ په اغوز ترکانو پورې اړه لري، خو د دې ادعا کره والی نه برېښي. سامان خدا چې په اصل کې زردشتي مذهبه و، په خراسان کې د اسد ابن عبدالله القصري د واکمنۍ پر مهال مسلمان شو، خپل مشر زوی ته يې د والي په وياړ د هغه نوم اسد غوره کړ. په ۸۱۹ز کال کې، د لوی خراسان والي غسان ابن عباس، د القصري څلورو زامنو ته د باغي شوي رفيع ابن الليث په وړاندې د مرستې له امله انعام وکړ. نوح ابن اسد سمرقند تر لاسه کړ، احمد ابن اسد فرغانه، يحیی ابن اسد تاشکند او الياس ابن اسد هرات تر لاسه کړ.
په هرات کې ساماني واکمنه کورنۍ (۸۱۹-۸۵۷ ز)
الياس په ۸۵۶ز کال کې مړشو او د هغه زوی ابراهيم ابن الياس يې ځای ناستی شو. د خراسان لپاره د طاهريانو والي محمد ابن طاهر هغه د خپل پوځ د قوماندان په توګه وټاکه او بيا يې د پراختيا په يوه ماموريت کې په سيستان کې د صفاريانو د واکمن يعقوب ابن الليث الصفاري پر ضد جګړې ته واستاوه. په ۸۵۷ز کال کې له پوشنج سره نژدې په جګړه کې له ماتې وروسته، هغه نيشاپور ته وتښتېد، هلته يعقوب الصفار ونيو او د بندي په توګه يې سيستان ته واستاوه.
ساماني واکمنه کورنۍ په ماوراء النهر کې (۸۱۹-۸۹۲ ز)
نوح په ۸۳۹  یا ۴۰ ۸ کې په  استپ کې له مېشتو بت پرستو ترکانو نه اسفيجاب ونيو. د ښار په شا او خوا کې يې يو دېوال جوړ کړ، تر څو د هغوی له بريدونو خوندي وي. هغه په ۸۴۱/۲ کې مړ شو، دهغه دوو وروڼو هر يو يحیی او احمد د طاهريانو  له خوا د خراسان د والي له خوا د دې ښار شريک واکمن وټاکل شول. کله چې يحیی په ۸۵۵ز کال کې مړ شو، احمد د چاچ واک په لاس کې واخيست او په دې ډول د ماوراء النهر د ډېرې برخې واکمن شو. هغه په ۸۶۴یا ۸۶۵ کې مړشو، د هغه زوی لومړي نصر فرغانه او سمرقند تر لاسه کړل، په داسې حال کې چې د هغه بل زوی يعقوب چاچ تر لاسه کړ (د اوسني تاشکند په شا او خوا کې سيمې). په ورته وخت کې طاهري واکمني د صفاري واکمن يعقوب الصفار په وړاندې د ګڼو ماتو له امله ډېره کمزورې شوې وه. په دې ډول طاهريانو خپله واکمني د سامانيانو په وړاندې چې تر يو بريده خپلواک شوي وو، وبايلله. لومړي نصر له دې موکې نه د خپلې واکمنۍ د پياوړتيا لپاره ګټه واخیستله، خپل ورور يې اسماعيل بخارا ته واستاوه، کوم ښار چې د افريقايي خوارزميانو د بريدونو له کبله په لړزانده حالت کې و. کله چې اسماعيل ښار ته ورسېد، د ښار اوسېدونکو د هغه تود هرکلی وکړ او هغوی اسماعيل ته د هغه چا په سترګه کتل، چې کولای شي نظم پر ځای کړي.
له يوې لنډې مودې وروسته، د مالياتو د پيسو د لګولو پر ځای د وروڼو تر منځ ټکر رامنځ ته شو. اسماعيل د کورنۍ په هلو ځلو کې بريالی شو او د ساماني هېواد واک يې په لاس کې واخيست. په هر حال، نصر هغه څوک دی چې په ماوراء النهر يې پانګونه کړې وه او عباسي خلیفه ګانو هم هغه حقيقي واکمن باله. له همدې امله اسماعيل خپل ورور هم په رسميت پېژانده، خو نصر په بشپړه توګه بې واکه شوی و او د ۸۹۲ز کال د اګست په مياشت کې تر مړينې پورې په همدې حال پاتې شو.
وروستي يو ځای کېدل او د ځواک لوړه (۸۹۲-۹۰۷)
څو مياشتې وروسته يعقوب الصفار هم مړ شو او ورور يې عمرو بن الليث، چا چې خپل ځان د طاهريانو وارث باله، د هغه ځای ناستی شو. په همدې بنسټ هغه په ماوراء النهر، خراسان او د ايران پر نورو سيمو د خپل ځان لپاره ادعا وکړه. له دې وروسته يې عباسي خليفه اړ کړ چې نوموړی د دې سيمو د واکمن په توګه ومني. د ۹۰۰ز کال په پسرلي کې له بلخ سره نژدې د هغه او اسماعيل نښته رامنځ ته شوه، خو ماتې يې وخوړه او بندي ونيول شو. اسماعيل هغه بغداد ته واستاوه او هلته اعدام شو. اسماعيل له دې وروسته، د خليفه له خوا د ټول ماوراء النهر او خراسان د واکمن په توګه ومنل شو. سربېره پر دې، هغه په طبرستان، ری او اصفهان کې هم پانګونه وکړه. دا هغه وخت و چې افريغي کورنۍ تسلميدو ته اړ شوه.
په ۹۰۰ز کال کې، اسماعيل د محمد ابن هارون السرخسي په مشرۍ يو پوځ د محمد ابن زيد مقابلې ته واستاوه، څوک چې د طبرستان او ګورګان زيدي واکمن و. دا بريد بريالی و، محمد ابن زيد ووژل شو او طبرستان سامانيانو ونيو، خو لږ وروسته محمد ابن هارون بغاوت وکړ او اسماعيل يې اړ کړ، چې په راتلونکی کال کې په خپله په دې سيمه بريد وکړي. محمد ابن هارون ديلم ته وتښتېد او اسماعيل طبرستان او ګرګان يو ځل بيا ونيو. په ۹۰۱ز کال کې، سامانيانو د بلخ په جګړه کې عمرو الصفاري ته ماتې ورکړه او په دې توګه صفاري واکمني په سيستان کې يوه کوچنۍ سيمې ته راښکته شوه. دا هغه پړاو و چې سامانيان د خپل قدرت په اوج (لوړه) کې وو، واکمني يې په لويديځ کې تر قزوين او په ختيځ کې تر پېښور پورې غځېدلې وه.
وست وود هدیره
وسټ ووډ هدیره، یاهم وست ووډ هدیره دغه هدیره په کالیفرنیا آیالات د امریکا متحده آیالاتونو کط شتون لری.چط په کې ګیر لوبغالی او سندغاری او معروف کسان په کی خاوری شوی دی.
جَز
جاز یا جَز ( انگریزی: jazz)، یوهد موسقس دوله دی د دی سرچینه د امریکایی تورپوستکی خلکونه دی.چی په لومری ورزو د 20سلیزی کی جور شوی ده
دانيال اوکونل
دانيال اوکونل (۶ اګست، ۱۷۷۵ – ۱۵ مۍ ۱۸۴۷)، څوک چې په خپل وخت کې د ازادي غوښتونکي په توګه ستايل کېدو، د نولسمې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې د ايرلينډ د رومي کاتولیک اکثريت له خوا منل شوی سياسي رهبر و. د هغه له خوا د کرايه دارو کروندګرو د بې وزله طبقې په مټ د کاتولیک ايرلينډ په خوځښت راوستلو سره په ۱۸۲۹ز کال کې د کاتولیک خپلواکۍ د خوندي کولو سره مرسته وشوه او هغه ته د انګلستان په پارلمان کې د غړيتوب تر لاسه کولو اجازه تر لاسه شوه، کومې چوکۍ ته چې هغه دوه ځلې ټاکل شوی و. په «ويسټ مينيټر» کې «اوکونل» د ليبرال او اصلاحي هڅو ملاتړ وکړ (په نړیواله کچه نوموړی د مريتوب د ختمولو د پلوي په توګه پېژندل شوی و)، خو د ايرلينډ لپاره د خپلې اعلان کړې موخې په تر لاسه کولو کې ناکام شو، کومه چې د ۱۸۰۰ز کال د اتحاديې د قانون د منسوخ کولو په مټ د جلا ايرلينډي پارلمان بيا منځ ته راوړل و. د مخ پر وده کرنيز بحران په شالېد کې، د ستر ايرلينډي قحط پر مهال په خپلو وروستیو کلونو کې، «اوکونل» په خپل کور کې له مخالفتونو سره مخ شو. د هغه په سياسي جوړجاړيو او د سرپرستۍ پر نظام د نيوکو له امله، په هغه ملي خوځښت کې درز پيدا شو، د کوم مشري چې هغه په یواځې ځان کوله.
کيري او فرانس
«اوکونل» د کيري ولسوالۍ د «کاهيرسوين» سره نږدې په «کارهان» کې د «ډيرينين» د «اوکونل» په کورنۍ کې زېږېدلی و، کومه چې يوه شتمنه کاتولیکه کورنۍ وه، د جزايي قوانينو تر مخې دې کورنۍ د دې وړتيا درلوده چې يواځې د پروټسټانت معتمدينو له لارې او د دوی د پروټسټان ګاونډيانو په زغم سره وکولای شي ځمکه ولري. د پلار نوم يې «مورګن اوکونل» اود مور نوم يې «کاترين او مولان» و. شاعره « Eibhlín Dubh Ní Chonaill» يې يوه ترور وه، د فرانسې د پاچا په خدمت کې د ايرلينډ د يو کنډک افسر «کاونټ اوکونل» (چې دولس کاله د ناپيليون بندي و) يې کاکا و. اوکونل د «ډيرينين» په کور کې ستر شو، کوم چې د هغه مجرد کاکا «موريل اوکونل» "هنټنګ کيپ" کور و (د ځمکې څښتن، قاچاقبر او د سولې قاضي و)، چا چې ځوان اوکونل خپل وارث وټاکه.
په ۱۷۹۱ز کال کې، د خپل اکا په سرپرستۍ کې، اوکانيل او د هغه مشر ورور «موريس» دواړه د خپلو زده کړو د پر مخ وړلو لپاره فرانسې ته واستول شول، کوم چې اوس «ډاونسايډ» ښوونځی دی. انقلابي پارېدنې، د ځوانو پادريانو او کوچنيو اشرافيه طبقې د اړوندانو په توګه د دوی له خوا د پاڅون د غندنې له کبله دوی د ۱۷۹۳ز کال په جنورۍ کې په «دوايي» کې له خپل «جيسوټ» کالج څخه تېښتې ته اړ شول. دوی له خپلو وروڼو «جان» او «هنري شير» سره يو ځای له انګليسي کانال څخه تېر شول او هغه دستمال يې وښود چې د اعدام شوي پاچا شپاړسم لويس په وينو ککړ و. ويل کېږي چې دې تجربې له اوکونل سره د غوغا له واکمنۍ او تاوتریخوالي څخه د ټول ژوند لپاره کرکه پيدا کړه.
۱۷۹۸ او حقوقي دنده
په لندن کې د زياتې قانوني زده کړې څخه وروسته چې د «لينکولين اين» کې يې هم د شاګردۍ وخت تېر کړ، اوکونل په ۱۷۹۵ز کال کې بېرته ايرلينډ ته ستون شو. په داسې حال کې چې «هينري ګريټن» له پارلمان، قضايي او دولت د لوړې کچې دفترونو څخه د کاتوليکانو د ايستلو د لوړې واکمني لا هم پر ځای ساتلې وه، بيا هم په ۱۷۹۳ز کال کې د «هنري ګريټن» درېیم کاتولیک مرستې قانون، دوی ته د ځينو محدودو شرايطو پر بنسټ د پروټسټانټ په توګه د رايې حق ورکړی و او د دوی د مسلکي ودې په لاره کې ډيری خنډونه يې لرې کړي وو. په هر حال، اوکونل په دې اند و چې په ايرلينډ کې د ايرلنډي پارلمان او د لندن له خوا ټاکل شوی «ډبلن کاسټل» اجرائيه قوې ټوله تګلاره، يواځې د دې لپاره وه چې خلک وځپي او له امتياز څخه د برخمنو فاسدو لږکيو واکمني پر ځای وساتي.
د ۱۷۹۸ز کال د مۍ مياشتې په ۱۹ نېټه، اوکونل د ايرلينډ د وکيلانو ټولنې ته وغوښتل شو. څلور ورځې وروسته، متحده ايرلينډيانو د خپل بدمرغه بغاوت پيل وکړ. اوکونل د خپل ژوند تر وروستيو پورې ادعا کوله چې يو متحد ايرلنډی و. په دې اړوند له هغه څخه د دې پوښتنې په کولو سره چې د حکومت د رضاکارانو «يومنری» (د وکيلانو توپخانې قول اردو) کې د هغه غړيتوب سره د هغه دا ادعا څه ډول يو ځای کېدای شي، هغه په ځواب کې وويل چې په ۹۸ کې، «مشهور ګوند په بشپړ ډ‌ول دومره ځپل شوی و چې د خلکو لپاره د يو څه ښه کار کولو يواځینی فرصت د زياتې وفادارۍ په اغېزمن کولو سره ممکن و».
داسې ښکاري چې اوکونل د متحده ايرلنيډي د دسيسې يا د فرانسې د مداخلې په هيلو ډېر کم باوري و. هغه په خپل اصلي ټاټوبي «کيري» کې بغاوت راپورته کړ. کله چې په ۱۸۰۳ز کال کې، «رابرټ ايميټ» په «ډبلن» کې د بغاوت د هڅې له امله له اعدام سره مخ شو، نو اوکونل د دې غندنه وکړه: ځکه چې د دومره زياتې وينې تويدنې له ماله «ايميټ» د «خواخوږۍ» هره ادعا له لاسه ورکړې وه.
له دې وروسته لسيزو کې، اوکونل په شخصي ډول قانوني دنده پر مخ يوړه او سره له دې چې د تل لپاره پوروړی و، مشهوره دا ده چې د هر ايرلينډي وکيل څخه زيات عايد يې درلود. په محکمه کې له هر ډول درناوي کولو څخه په انکار کولو، د قاضي د ذاتي او فکري کمزوريو په مطالعې سره او له هغې څخه په ګټې اخستنې هغه د هېڅ راز عيب احساس نه کاوه او په دې ډول يې د بريا هڅه کوله. هغه د اوږدې مودې لپاره د لږې بريالۍ ملکې د سلاکارانو څخه ښکته درجه درلوده، دا هغه حيثيت و چې د کاتولیکانو لپاره د هغه د دندې تر وروستيو پورې نه و پرانيستل شوی. خو کله چې هغه ته وړانديز وشو، نو هغه د لوړ پوړي قضايي مشر دنده رد کړه.
کورنۍ
په ۱۸۰۲ز کال کې، اوکونل د خپلې لرې ترلې (چې نسب يې د پلار په نېکه کې سره یو ځای شوی وي) «ميري اوکونل» سره واده وکړ. هغه د خپل سرپرست خپل کاکا «موريس» په مخالفت کې دا کار وکړ، چا چې باور درلود چې د هغه وراره بايد د خپل وارث په لټون کې شي. دوی څلور لوڼې درلودې (درې يې ژوندۍ پاتې شوې)، ايلين (۱۸۰۵-۱۸۸۳)، کاترين (۱۸۰۸-۱۸۹۱)، اليزابت (۱۸۱۰-۱۸۸۳) او ريکارډا (۱۸۱۵-۱۸۱۷) او څلور زامن يې درلودل. موريس (۱۸۰۳-۱۸۵۳)، مورګن (۱۸۰۴-۱۸۸۵)، جان (۱۸۱۰-۱۸۵۸) او دانيال (۱۸۱۶-۱۸۹۷)، دوی ټول د خپل پلار سره د پارلمان د غړيو په توګه يو ځای شول. د اوکونل د لومړيو بې وفاييو سره سره، دا واده له خوښيو ډک و او په ۱۸۳۷ز کال کې د «ميري» مړينه يوه ضربه وه چې ويل کېږي د هغې مېړه له دې ضربې کله هم ونه رغېد.
کليسا او دولت
د اوکونل خپل شخصي اصول د روڼ اندۍ او سخت دريځۍ او جمهوري انديالانو د اغېزو ښودنه کوي چې د داسې افکارو لرونکو يو شمېر سره هغه په لندن او ماسوني محفلونو کې مخ شوی و. هغه د سياسي انصاف په اړوند تر ډېره بريده د «وليام ګاډون» د تفتيش تر اغېز لاندې و (ولسي نظر د ټول ځواک رېښې، مدني ازادي او مساوات د ټولنيز ثبات بنسټ)، او د «توماس پين» د «د استدلال عصر» د مطالعې له امله د يو څه وخت لپاره «ډي ايزم» ته اوښتی و (ډي ايزم يوه مذهبي عقيده ده). له ۱۸۲۰ز لسيزې راهيسې اوکونل د «يو عقل پلوي ګټه اخستونکي انګريز» يو «بينټامينټ» (د جرمي بينتم د افکارو پلوی) په توګه تعريف شوی دی. د يو څه وخت لپاره «جرمي بينتم» او اوکونل شخصي ملګري شول، تر څنګ يې سياسي متحدين هم وو.
اوکونل په ۱۸۳۲ز کال کې په «ويسټ منيسټر» کې د سمون د قانون د تصويب او مريتوب (۱۸۳۳) د پای ته رسولو په برخه کې مهمه ونډه درلوده (يو هدف چې هغه خپلې هلې ځلې پکې جاري وساتلې). هغه په بلجيم او فرانسه کې د ۱۸۳۰ ز کال د اوښتونونو هرکلی وکړ او له دولت څخه د کليسا د بشپړې جلا کېدو ملاتړ يې وکړ. دا ډول ازادخيالۍ اوکونل لپاره دا تور لا زيات د نه منلو وړ وګرځاوه چې د پاپ د يو پلوي په توګه په هغه او د هغه په هم مذهبو باندې د قانوني ازاديو د دفاع په برخه کې باور نه شي کېدای.
ویلیام جیمس دورانت
مړینه اوکورنۍ
په ۱۹۸۱زیږدیزکال کي کله چي ویل ډورانت دیوناروغۍ له کبله روغتون ته ولېږل سو دنوموړي مېرمن ایريل ډورانټ ورپسي ناروغه اوترلږ مودې وروسته مړه سوه. ویل ډورانټ چي دخپلي مېرمني په مرګ باندي خبرسو ده هم زړه ورپسي واچاوه اوترلنډي مودې دمرګ په خوب ويده سو.
شمس بونيری
شمس بونيری د پښتنو يو شاعر او د پښتونخوا په پونیر سیمې کې په کال ۱۹۴۶م زېږدي کې زېږېدلی.
زده کړې
ښاغلي بونیري د سیمې له دولتي ښوونځي څخه خپلې لومړۍ او د لېسې زده کړې ترسره کړي ورپسې د پېښور پوهنتون څخه یې د سياسي علومو په برخه کې د ماسټرۍ برلیک ترلاسه کړی. همدارنگه یې د وکالت زده کړې هم د اېل اېل بي په درجه رسولي.
دندې
ښاغلي بونيري خپلې دندې د وکالت په څانگه کې پیل کړي او يو وکیل په توگه یې کار کړی. د همدې تر څنگ یې د شاعرۍ او لیکوالۍ په برخه کې لیکلي نښېرونه پرې ايښي.
ناچاپه نښېرونه
وېشنيزه:پښتانه شاعران
معلوماتي ټیکنالوژي
معلوماتي ټیکنالوژي یا آی ټي (انګلیسي: Information technology (IT)) د هر ډول برېښنايي موادو او معلوماتو د رامنځته کولو، پروسس کولو، ذخیره کولو، بیا ترلاسه کولو او تبادلې لپاره د کمپیوټرونو کارولو ته ویل کېږي. آی ټي د شخصي یا تفریحي ټیکنالوژیو خلاف معمولا د سوداګریزو عملیاتو په ساحه کې کارېږي. معلوماتي ټیکنالوژي (IT) د معلوماتي او مخابراتي ټیکنالوژۍ (ICT) فرعي مجموعه ګڼل کېږي. د معلوماتي ټیکنالوژۍ سیستم (آی ټي سیستم) عموما یوه معلوماتي سیستم، د مخابراتو سیستم، یا په لا ډېر مشخص ډول د کمپیوټر سیستم ته –د هارډویر، سافټویر، او نورو جانبي او الحاقي وسایلو په ګډون– ویل کېږي، چې د آی ټي کاروونکو د یوې محدودې ډلې لخوا پرمخ وړل کېږي.
له هغه وخته چې سومریانو تر میلاد شاوخوا ۳۰۰۰ کاله وړاندې په بین النهرین کې لیکل دود کړل، له هماغه راهیسې انسانانو د معلوماتو ساتل، ترلاسه کول، بدلول رابدلول او په اړیکو کې کارول پیل کړي دي. که څه هم د معلوماتي ټیکنالوژۍ اصطلاح د هغې په عصري معنا سره لومړی ځل په ۱۹۵۸ کال کې د "هاروارډ بیزنس ریویو" مجلې په یوه مقاله کې راښکاره شوه. لیکوالانو "هارولډ جې لیویټ" او "توماس ایل ویسلر" وویل چې "نوې ټیکنالوژي لاهم یو واحد نوم نه لري. موږ به یې د معلوماتي ټیکنالوژۍ یا آی ټي په نوم یاده کړو." د دوی تعریف له دریو کټګوریو جوړ دی: د پروسس تخنیکونه، د تصمیم نیولو لپاره د احصایوي او ریاضياتي میتودونو کارول، او د کمپیوټري پروګرامونو له لارې د لوړې مرتبې تفکر سمول او شبیه کول.
دا اصطلاح عموما د کمپیوټر او کمپیوټري شبکې لپاره د مترادفې اصطلاح په توګه کارېږي، خو بیا هم د معلوماتو د وېش نورې ټیکنالوژۍ لکه تلویزیون او ټیلیفونونه هم رانغاړي. په اقتصاد کې ګڼ محصولات یا خدمات له معلوماتي ټیکنالوژۍ سره تړلي دي، چې د کمپیوټر هارډویر، سافټویر، الکترونیکي توکي، سیمي کنډکټرونه، انټرنیټ، مخابراتي تجهیزات، او اي-کامرس پکې د یادولو وړ دي.
د ذخیره کولو او پروسس لپاره کارېدولو ټیکنالوژیو ته په کتلو، د معلوماتي ټیکنالوژۍ د پراختیا څلور ځانګړي پړاوونه مشخصېدای شي: تر میخانیک وړاندې پړاو (له ۳۰۰۰ قبل المیلاد تر ۱۴۵۰ میلادي پورې)، میخانیکي پړاو (له ۱۴۵۰ تر۱۸۴۰ میلادي پورې)، الکترو میخانیک پړاو (۱۸۴۰-۱۹۴۰)، او بالاخره الکترونیکي یا برېښنایي (له ۱۹۴۰ څخه تر اوسه پورې). دا مقاله یې په تر ټولو وروستۍ دوره (الکترونکي یا برېښنایي) تمرکز لري.
معلوماتي ټیکنالوژۍ همدا راز د کمپیوټر ساینس یوه څانګه هم بلل کېږي، کوم چې د موادو د بېلابېلو ډولونو د پروسیجر، جوړښت، او پروسس د ټولیزې مطالعې په توګه تعریفېدای شي. دا چې دغه ډګر په ټوله نړۍ کې د پراختیا او تکامل په حال کې دی، عمومي لومړیتوب او اهمیت یې هم زیاتوالی موندلی، او له همدې کبله ده چې موږ د ښوونځي یا دولسو ټولګیو (K-12) په زده‌کړو کې د کمپیوټر ساینس اړوند کورسونه هم وینو. له دې سره سره، په دې اړه لا اندېښنې هم شته دي چې ډېری ښوونځي په دې برخه کې پرمختللي کورسونه نه لري.
د کمپیوټري ټیکنالوژۍ تاریخچه
لومړنیو محاسباتو ته په کتلو سره، الان تورینګ، جې پریسپر ایکرټ، او جان موچلي د ۱۹۰۰مې لسیزې په منځنیو وختونو کې د کمپیوټري ټیکنالوژۍ ځینې ستر مخکښان ګڼل کېږي. د دوی د پرمختګونو له کبله دوی ته دا کریډیټ ځکه ورکول کېږي، چې ډېری هڅې یې د لومړي ډیجیټل کمپیوټر پر ډیزاینولو متمرکزې وې. د دې ترڅنګ، د مصنوعي هوښ یا ځیرکتیا په څېر موضوعات رامطرح کېدل هم پیل شول ځکه ښاغلي ټورینګ د هغې دورې دا ډول ټیکنالوژۍ تر پوښتنې لاندې راوستې.
ماشینونه او وسایل له زرګونو کلونو راهیسې په محاسبه کې د مرستې لپاره کارول شوي، چې ممکن په پیل کې د شمېر د لرګیو په بڼه وو. د انټيکیتیرا میکانیزم، چې د لومړۍ قبل المیلاد پېړۍ لومړیو وختونو ته رسېږي، په عمومي توګه د لومړني پېژندل شوي میخانیکي انلوګ کمپیوټر، او تر ټولو پخوانی پېژندل شوی د څرخونو یا دندانه لرونکو پولیو میکانیزم ګڼل کېږي. د پرتلې وړ دندانه لرونکي څرخېدونکي وسایل په اروپا کې تر ۱۶مې پېړۍ پورې نه وو راڅرګند شوي، او تر ۱۶۴۵ کال پورې لومړی میخانیکي حساب ماشین چې د څلورو بنسټیزو ریاضیاتي عملیو د ترسره کولو توان ولري، موجود نه و.
برېښنالیک
هغه ټیکنالوژي او خدمات دي چې د برېښنایي پیغامونو (د "لیکونو" یا "برېښنا لیکونو" په نوم یادېږي) د لېږلو او ترلاسه کولو لپاره یې د یوې وېشل شوې (نړیوالې په شمول) کمپیوټري شبکې له لارې وړاندې کوي. د عناصرو د جوړښت او د عملیاتو د اصولو له مخې، برېښنایي لیک عملا د معمولي (کاغذي) لیک د سیستم ځانګړنې لري، او دواړې اصطلاح ګانې خپل مشترکات لري (بریښنالیک، لیک، پاکټ، ضمیمه، بکس، تحویلي، او نور) او همدا راز ځینې مشخصې ځانګړنې لري – لکه د کارونې اسانتیا، د پیغام د لېږد ځنډ، کافي اعتبار او په ورته وخت کې د لیک د رسېدو د تضمین نشتوالی. د برېښنالیک ګټې دا دي: د شخص له لوري د user_name@domain_name بڼې پته (د بېلګې په توګه somebody@example.com) په اسانۍ سره درک او حفظ کېږي؛ د ساده او فارمټ لرونکي دواړه ډول متن او همدا راز د خپلې خوښې فایلونو د لېږلو وړتیا؛ د سرورونو خپلواکي (په ټولیز ډول دوی یو بل ته په مستقیم ډول مخاطب کېږي)؛ د پیغام رسولو کافي اندازه لوړ اعتبار؛ او د انسانانو او پروګرامونو له لوري په اسانه د کارېدلو وړتیا.
د برېښنالیک زیانونه: د سپم په څېر ښکارندو شتون (ډله‌ییز اعلانونه او ویروسي برېښنالیکونه)؛ د یوه ځانګړي لیک د تضمین شوې تحویلۍ نظریاتي ناشونتیا؛ په پیغام رسولو کې ممکن ځنډ (تر څو ورځو پورې)؛ د یوه پیغام اندازه او په میل باکس کې د پیغامونو د ټولې اندازې محدودیتونه (د کاروونکو لپاره شخصي).
د سېرچ یا لټون سیستم
د سټاټیسټا د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۱ کال په اکتور کې د لټون د ماشینونو کارول په لاندې ډول وېشل شوي وو:
د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې د سټاټ کاونټر ګلوبل د شمېرو له مخې، په آسیا کې چینایي سرچینې بایډو (Baidu) وکړای شول د انټرنیټ د بازار نږدې ۳ سلنه برخه ونیسي. په بدل کې یې بیا په همدې سیمه کې یانډېکس (Yandex) له یاهو څخه وړاندې شو او نږدې ۲ سلنه برخه یې خپله کړه او په ډلبندۍ کې یې دریم ځای خپل کړ.
اصلاح شوې (هایبرېډ) نقلیه واسطه
هایبرېډ موټر یا اصلاح شوې نقلیه واسطه هغه ده چې دوه یا څو بېلابېل ډوله برېښنا کاروي، لکه تحت اوبتلې کله چې د اوبو سطحې ته راووځي ډیزل کاروي او کله چې ډوبېږي بېټرۍ کاروي. د انرژي ذخیره کولو په نورو وسیلو کې په هایدرولیکي هایبرډ کې تر فشار لاندې فلویید شامل دی.
د هایبرېډ وسایطو بنسټیز اصل دا دی چې ډول ډول ماشینونه په بېلابېلو سرعتونو کې ښه کار کوي؛ برېښنايي ماشین د رامنځ ته کوونکي ځواک په تولید، یا په څرخېدونکي ځواک، کې ډېر اغیزمن دی او د احتراقي ماشین (انجن) د لوړ سرعت په ساتلو کې ( د عادي برېښنایي ماشینونو څخه) غوره دی. کله چې ګړندی کېږي، په مناسب وخت کې له یو څخه بل ته بدلول د انرژۍ مؤثریت په برخه کې بریا-بریا ته رسي، مثلا د سوځېدو ډېر مؤثریت ته بدلون مومي.
دوه څرخه او سایکل ډوله وسایط
د SHB لومړۍ اولیه بېلګه په ۱۹۷۵ کال کې د آګوسټوس کینزل (د متحده ایالاتو اختراع 3'884'317) له خوا خپره شوه. برني مکډونالډز په ۱۹۹۴ کال کې د برېښنايي الکترونیک پر بنسټ SHB Electrilite طراحي کړ، چې د پرېوتو په وخت کې بیا رامنځته کوونکي بریک کونې او پایډل کونې ته امکان ورکوي. په ۱۹۹۵ کال کې توماس مولر د خپل ۱۹۹۵ کال ډیپلوم تېزس لپاره  Fahrrad mit elektromagnetischem Antrieb  طراحي او جوړ کړ. د برن د تطبیقي علومو پوهنتون څخه یورګ بلټر (Jürg Blatter) او انډریس فوکس په ۱۹۹۶ کال کې یو SHB جوړ کړ او په ۱۹۹۸ کال کې یې د لیټرا شرکت دری څرخه سایکل یا ټرایسایکل ( اروپايي اختراع شمېره ۱۱۶۵۱۸۸) اصلاح کړ. تر ۲۰۰۵ کال پورې یې د SH ټرایسایکلونو او کواډریسیکلونو ګڼ شمېر لومړني بېلګې جوړې کړي. هارالډ کټزکي په ۱۹۹۹ کال کې یو "فعال بایسکل" توصیف کړ: موخه دا ده چې داسې آیډیال بایسکل ته نږدې شو چې هطڅ وزن ونلري او د بریښنایي جبران په وسیله اصطکاک ونه لري.
ډېوېډ کېټسن په آسټرالیا کې د SHEPB لومړنۍ بېلګه په ۲۰۱۴ کال کې جوړه کړه چې د هوایي ډرون څخه د سپک وزن برس پرته DC بریښنایي ماشین، د کوچنۍ لاسي وسیلې په اندازه د داخلي احتراق انجن او درې بعدي چاپي سیسټم او سپک وزن لرونکی پوښ یې په کې وکاراوه، چې ټول وزن یې له ۴،۵ کیلو څخه کم ؤ. فعالې یخونې پلاستيکي برخې له نرمېدو څخه ساتي. دا لومړنۍ بېلګه د معمولي بریښنایي بایسکل د چارجېدو ساکټ کاروي.
درنه واسطه
هایبرېډ برېښنايي اورګاډي د ریل لارې لوکوموټیو، بسونو، درنو توکو موټرونو، ګرځنده هایدرولیکي ماشینونو او کښتیو ته د برېښنا برابرولو لپاره ډیزلي برېښنا یا ټربو برېښنا کاروي. ډیزلي / ټوربیني انجن یو برېښنایي جنراتور یا هایدرولیکي پمپ په حرکت راوړي، چې د برېښنايي / هایدرولیکي موټرو– په دقیق ډول د بریښنایي / هیدرولیکي لېږد (نه هایبرېډ) برېښنا برابره کړي، مګر دا چې د بهر څخه برېښنا واخلي. په لویو موټرو کې د تبادلې ضایعات کمیږي او د میخانیکي عناصرو پر ځای د سیمونو یا پایپونو له لارې د برېښنا وېشلو ګټې ډېرې مهمې کېږي، په ځانګړې توګه کله چې ډېرو محرکینو ته برېښنا ورکول کېږي – مثلا، متحرک څرخونه یا شاپرک. زیاتره درنو وسایطو تر دې وروستیو پورې د انرژي کمه ثانوي ذخیره درلوده، مثلا بیټرۍ/هایډرولیکي تراکم کونکي — خو غیر اټومي تحت البحرۍ چې د پخوانیو تولیدي هایبرېډونو څخه دي، مستثنا دي، ځکه د اوبو سطحې ته د راوتلو پر مهال په ډیزل چلیږي او کله چې ډوبیږي په بیټرۍ چلیږي. دواړه سلسلې او موازي تنظیمات د دوهمې نړیوالې جګړې دوران په تحت البحریو کې وکارول شوې.
د اورګاډي ترانسپورت
اروپا
چین
د هایبرېډي لوکوموټیو لومړی د ارزونې موډل په ۱۹۹۹ کال کې د ریل  څېړنې مرکز مترای (Matrai) له خوا طراحي شو او په ۲۰۰۰ کال کې جوړ شو. دا ریل یو EMD G12 لوکوموټیو موډل ؤ، چې په بیټرۍ، ۲۰۰ کیلو واټ ډیزلي جنراتور او د متناوب جریان په ۴ ماشینونو باندې سمبال ؤ.
جاپان
د جاپان لومړی هایبرېډي اورګاډی چې د پام وړ انرژي ذخیره کوي، KiHa E200  موډل دی، د دې اورګاډی په چت کې د لیتیم آیون بیټرۍ نصب دي.
هند
د هند اورګاډي پټلۍ د ۲۰۱۵ کال په جنوري کې خپل یو CNG ډوله ډیزلي هایبرېډ اورګاډی په لاره واچاوه. دا اورګاډی ۱۴۰۰ هارس پاور انجن لري، چې د تبخیر ټکنالوژي کاروي. د دغو اورګاډو لومړی اورګاډی ریوري - روهتک لارې ته چې ۸۱ کیلومتره اوږدوالی لري، طراحي شوی. CNG د ډیزل او پټرول لپاره کم ککړونکی بدیل دی او په هند کې د بدیل تېلو په توګه محبوبیت دی. اوس مهال زیاتره ټرانسپورټي وسایط لکه آټو ریکشا او بسونه د CNG تېلو باندې چلیږي.
محمد اکبر معتمد شينواری
محمد اکبر معتمد شينواری يو افغان ليکوال او ژباړن و. د پښتو ژبې وتلی ليکوال او ژباړوونکی و چې د خپل خدمت ټوله موده يې لومړی په پښتو ټولنه او بيا د افغانسان په علومو اکاډمۍ کې تيره کړې ده ، ډيره څه يې خپل ولس ته په ميراث پريښي دي .يو شمير ليکنې يې د ابو فضل او جنتي په مستعارو نومونو هم خپرې شوی دي.
قائنات ولسوالي
قائنات ولسوالي (په پارسي کې: شهرستان قائنات)  د ايران د خراسان جنوبي ولايت یوه ولسوالي ده. دا ولسوالي ۱۱۶٬۱۸۱ تنه نفوس لري. د قائنات ولسوالي بنسټ په کال ۱۳۵۸ کېښودل شو.
سرچينې
وېشنيزه:د خراسان جنوبي ولايت وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
دبرسن
دبرسن ولایت (ډبرسن) Debrecen) د هنګری هیواد له ولایتونو څخه یو دی.
اتم اډوارډ
اتم اډوارډ (اډوارډ البرت کریستین جورج انډریو پتریک ډیویډ، د ۱۸۹۴ ز کال د جون له ۲۳ – د ۱۹۷۲ز کال د مې تر ۲۸ مې پورې) د ۱۹۳۶ ز کال د جنوري له ۲۰ نه د همدې کال تر ډسمبرپورې یعنې د خپلې استعفا  تر وخت پورې، د انګلستان او د بریتانیا د سترواکۍ پاچا او د هند سترواک و.
اډوارډ د خپل پلار د انا، ملکې ویکتوریا د واکمنۍ پرمهال زېږېدلی و او د یارک د ډوک او ډوچیس وروسته پاچا پنځ جورج او ملکه ماري مشر ماشوم و. اووه اوونۍ وروسته له هغه چې پلار یې د پاچهۍ په تخت کېناست، هغه ته د خپلې ۱۶ کلیزې په ورځ د ویلز شهزاده لقب ورکړل شو. اډوارډ د ځوانۍ په ورځو کې د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې د بریتانیا په پوځ کې دنده ترسره کړه او د خپل پلار په استازیتوب یې څو بهرني سفرونه وکړل. کله چې نوموړی د ویلز شهزاده شو، په یو لړ جنسي اړیکو کې ښکېل شو چې هم یې خپل پلار او هم یې د برتانیا لومړی وزیر ستېنلي بالډوین اندېښمن کړل.
اډوارډ په ۱۹۳۶ ز کال کې د خپل پلار تر مړینې وروسته، د وینډسر د کورنۍ دویم پاچا شو. نوي پاچا د دربار له اصولو سره بې صبري وښوده او له اساسي کنوانسیونونو نه د ښکاره بې غورۍ له امله یې د سیاستوالو ترمنځ اندېښنه را پورته کړه. د خپلې واکمنۍ د یوې میاشتې په اوږدو کې، نوموړي والیس سیمپسون ته د واده وړاندیز وکړ چې د اساسي قانون کړکېچ یې رامنځ ته کړ. والیس یوه امریکایي وګړې وه  چې له خپل لومړي مېړه نه یې طلاق اخیستی و او له دویم نه د طلاق اخستلو په درشل کې وه. د انګلستان لومړيو وزیرانو او واکمنانو د واده مخالفت وکړ او داسې استدلال یې وکړ چې طلاقه شوې ښځه د دوو پخوانیو ژوندیو میړونو په درلودلو سره، له سیاسي او ټولنیز اړخه د احتمالي مېرمنې ملکې په توګه د منلو وړ نه ده. د دې تر څنګ، دا ډول واده د انګلستان د کلیسا د ویاړلي مشر په توګه د اډوارډ له درېځ سره په ټکر کې و، ځکه چې په هغه وخت کې کلیسا د طلاق شوې ښځي سره چې پخوانی مېړه یې لا ژوندی وي، واده کول رد کړل. اډوارډ پوهېده چې که چېرې واده پر مخ ولاړ شي، د بالډوین حکومت به استعفا ورکړي، چې په پایله کې به عمومي ټاکنو ته اړتیا وي او له سیاسي پلوه د بې واکه پاچا په توګه به د هغه حیثیت خراب کړي. کله چې دا څرګنده شوه، چې نوموړی د تخت پاتې کېدو په حالت کې نه شي کولای، له والیس سره واده وکړي، خپله استعفا یې وړاندې کړه. وروسته د هغه کشر ورور شپږم جورج د هغه ځایناستی شو. د ۳۲۶ ورځو په واکمنۍ سره اډوارډ د بریتانیا ترټولو لنډ مهاله پاچا ګڼل کېږي.
د نوموړي له استعفا وروسته، اډوارډ ته وینډسر د ډوک لقب ورکړل شو. هغه د ۱۹۳۷ ز کال د جون په ۳ مه نېټه په فرانسه کې له والیس سره وروسته له هغه واده وکړ، چې دویم طلاق یې قطعي شو. دې جوړې د همدې کال په وروستیو کې نازي المان ته سفر وکړ. اډوارډ د دویمې نړیوالې جګړې په ترڅ کې، په لومړي سر کې فرانسې ته په پوځي ماموریت ولېږل شو، خو د داسې تورونو له امله چې ګواکي  له نازیانو سر خواخوږی څرګندوي، هغه د بهاماس والي وټاکل شو. له جګړې وروسته، اډوارډ خپل پاتې ژوند په فرانسه کې تېر کړ. هغه او والیس په ۱۹۷۲ ز کال کې د نوموړي تر مړینې پورې یوځای پاتې شول.
د اوبو آس
ده یو رقم ماهی دی د مایانو کورنی نه.دیر تودی او معتدلو اوبو کی جوند کوی. د اوبو اس یو توفیر چی لری هغه دا ده چی په دوی کی نرینه امیدواره کیگی.او 6 تر 10 اونی دوی امیدوار پاتی کیگی.د دوی اوگتیا16تر35میلی متره دی.
اتم اډوارډ
د ژوند لومړي کلونه
اډوارډ د ۱۸۹۴ ز کال د جون په ۲۳ مه نېټه د لندن ښار په څنډو کې د ریچموند پارک په وایټ لاج سیمه کې د خپل پلار د انا ملکې ویکتوریا د واکمنۍ پر مهال نړۍ ته سترګې خلاصې کړې. نوموړی د یارک د ډوک او دوچیس (وروستي پاچا پنځم جورج او ملکې ماري) مشر زوی و. د هغه پلار د وېلز د شهزاده او شهزادګۍ (وروسته پاچا اووم اډوارډ او ملکه الکساندرا) زوی و. د هغه مور د کیمبرج د شهزادګۍ ماري اډېلېډ او د تېک د ډوک فرانسس مشره لور وه. نوموړی د زېږون په وخت کې، له خپل نیکه او پلار نه وروسته، د تخت لپاره درېیم کس و.
نوموړي د ۱۸۹۴ ز کال د جولای په ۱۶ مه نېټه د وایټ لاج په شنه نقاشي شوې کوټه کې د کانټربري د اوسېدونکي روحاني اډوارډ وایټ بینسن له خوا، د اډوارډ البرت کریستین جورج انډریو پتریک ډیویډ په توګه د تعمید غسل ترلاسه کړ. د "اډوارډ" نوم د هغه د خدای بښلي تره، د کلیرنس او ایواندیل دوک، چې په کورنۍ کې د "ایډي" په نوم پیژندل کېده ( او اډوارډ هغه ته ورکړل شوی نوم و) له امله وټاکل شو؛ د "البرټ" نوم د ملکې ویکتوریا له امر سره سم د هغه د خدای بښلي مېړه البرټ، چې د کنسورت شهزاده و، و ټاکل شو. "کرستین" د هغه د جد، د ډنمارک پاچا نهم کرستین په ویاړ ورکړل شو او وروستي څلور نومونه - جورج، انډریو، پیټریک او ډیویډ - په ترتیب سره د انګلستان، سکاټلنډ، آیرلنډ او ویلزد مقدسو ساتونکو له نومونو نه اخیستل شوي وو. نوموړی د خپلې کورنۍ او نږدې ملګرو تر منځ د وروستي ډیویډ په نوم مشهور و.
لکه څنګه چې د هغه وخت د لوړو طبقو د ماشومانو لپاره دود و، اډوارډ او د هغه کوچني وروڼه او خویندې، په مستقیمه توګه د مور او پلار له خوا نه،  بلکې د وینځو له خوا لوی شوي وو. مخکې له دې چې هغه خپل مور او پلار ته ولېږل شي، د اډوارډ لومړنۍ وینځې ډېری وختونه هغه په چیچلو سره ځوراوه. ورپسې د هغه ژړا او غوغا ډوک او دوچیس دې ته اړ کول چې نوموړې وینځه له ځانه لرې ولېږي. کله چې د وینځې دا ناسم چلند څرګند شو، له دندې ګوښه شوه او پر ځای یې شارلت بېل وټاکل شوه.
د اډوارډ پلار، که څه هم یو سخت درېځه اصولي و، په ښکاره توګه یې مینه ښودله او مور یې له خپلو ماشومانو سره له خوښۍ ډک اړخ ښود، چې د هغې د عامه زیږغبرګون پرخلاف و. نوموړې له خپلو ماشومانو سره بوخته وه چې د هغوی فرانسوي ښوونکي ته یې د ټوکو په بڼه په ډوډۍ کې د چنګښې بچي جوړول او دوی یې وهڅول، چې په هغې باندې باور وکړي.
آروانا
آرُوانا (Arowana) یا (ادوکی لرونکی ژبه) یو رقم مایی دی.
مقناطيسي ساحه
مقناطيسي ساحه يوه لورې لرونکې ساحه ده، چې د حرکت کوونکي برېښنايي چارجونو (چې برېښنايي بهيرونه يا جريانونه دي) او مقناطيسي موادو تر منځ تعامل تشرېح کوي. په يوه مقناطيسي ساحه کې يو متحرک چارج يوه قوه ازمايي، چې د خپلې چټکتيا او مقناطيسي ساحې سره عمود ده. د يو تلپاتې مقناطيس مقناطيسي ساحه فيرومقناطيسي مواد، لکه: اوسپنه ځان ته راکاږي او نور مقناطيسونه راښکي يا يې پورې وهي. په دې سربېره يوه مقناطيسي ساحه چې له موقعيت يا درک سره توپير لري، د دوی د باندنيو اتومي الکترونونو د حرکت د اغېزمنولو له مخې به د نا مقناطيسي موادو پر يوه لړۍ باندې قوه اچوي. مقناطيسي ساحه مقناطيسي شوي مواد رانغاړي او د برېښنايي بهيرونو په واسطه رامنځته کېږي. لکه: هغه بهيرونه چې په برېښنايي مقناطيسونو کې کارول کېږي او د برېښنايی سيمې له مخې د وخت په تېرېدو سره توپير لری. دا چې د مقناطيسي ساحې پياوړتيا او لوری دواړه ښايي له موقعيت سره توپير ولري، په رياضيکي ډول د يوې دندې په واسطه د فضا هر ټکي ته د يو ويکتور په ټاکلو سره تشرېح کېږي چې د ويکتور ساحه ورته وايي.
په برېښنايي مقناطيسي کې د «مقناطيسي ساحې» اصطلاح د دوه سره بېلو مګر په نږدې ډول تړلو ويکتوري ساحو لپاره کارول کېږی، چې د B او H سمبولونو په واسطه ښودل کېږي. د واحدونو په نړيوال نظام کې د مقناطيسي ساحې پياوړتيا H د امپير پر متر (A/m) نړېوال نظام پر بنسټ واحدونو کې انازه کېږي. د مقناطيسي جريان غلظت (B) په tesla (د نړيوال نظام پر بنسټ واحدونو کې: کيلو ګرام پر ثانيه مربع پر امپير) کې اندازه کېږي، چې له نيوټر پر ميتر پر امپير سره برابر دی. H او B په دې کې توپير لري چې دواړه څه د مقناطيسيت لپاره څه ډول ځواب ويونکي دي. په يوه خلا کې يادې دواړه ساحې د خلا د نفوذ مننې  (B / µ0)له لارې سره تړلې دي، مګر په مقناطيسي شوې ماده کې ياد اصطلاحات په هر ټکي کې د مادط د مقناطيسي کېدنې له مخې توپير کوي.
مقناطيسي ساحې د برېښنايي چارجونو د حرکت کولو او د يو بنسټيز کوانټم ځانګړتيا (د دوی تاوېدلو) سره د مل لومړنيو ذرو د اصلي مقناطیسي شېبو په واسطه توليدېږي. مقناطيسي ساحې او برېښنايي ساحې يو له بل سره تړلې دي او دواړه د برېښنايي مقناطيسي قوې برخې دي، چې د طبيعت له څلورو بنسټيزو قوو څخه يوه په خپله برېښنايي مقناطيسي قوه ده.